text:
Ślōnsk potrzebuje gospodŏrza! – kōnwyncyjŏ ŚPR
„Ślōnsk niy umiyrŏ w bioły dziyń. Ślōnsk poszoł sie dychnōńć. Dychnōńć ôd tych, co bez lata gŏdali jaki mŏ być, a jaki niy” – tymi słowami Ilona Kanclerz zaczła kōnwyncyjõ Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj. W pyńdziałek, 16 kwietnia, w Tyjatrze Ślōnskim w Katowicach sebrali sie samorzōndowcy, gyszefciŏrze, społecznicy – wszyjscy, co im na sercu leży dobro Ślōnska.
„Ślōnsk potrzebuje gospodŏrza!” – podkryślała Ilona Kanclyrz i dodała, iże „to iluzyjŏ, co nojlepsi gospodŏrze to bydōm u nŏs przedstawiciele warszawskich ôrganizacyji. Zaangażowani we swoje plymiynne wojny niy majōm czasu, ani idyje by rozwiōnzować nasze problymy”. Liderka Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj skŏzała, iże decyzyje we sprawach regiōnu i jego miyszkańcōw winny być uzdŏwane na Ślōnsku – „Czujymy sie ôdpowiedzialni za Gōrny Ślōnsk, tōż niy mogymy dziwać sie bezczynnie, jak tracōny je dorobek gyneracyji”. Ilona Kanclerz spōmniała tyż, iże Ślōnskõ Partyjõ Regiōnalnõ tworzōm ludzie z bardzo rozmajtych strzodowisk – m.in. z Zwiōnzku Gōrnoślōnskigo, Zwiōnzku Ślōnzŏkōw, Ślōnskij Ferajny abo Ruchu Autōnōmije Ślōnska.
„Mōmy barzo mocne fōndamynta. Tyn fōndamynt dlŏ Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj to sōm dotynczasowe sukcesy ślōnskich regiōnalistōw” – podkryśloł Henryk Mercik, jedyn z liderōw, co tworzōm Ślōnskõ Partyjõ Regiōnalnõ i wicemarszałek wojewōdztwa ślōnskigo. Spōmnioł, co dziynki udziałowi we władzach wojewōdztwa ślōnskigo mocka podarziło sie zbudować i ôsiōngnōńć. Skŏzoł m.in. na Rok Reformacyje, Dziyń Pamiyńci ô Tragedyji Gōrnoślōnskij, Rok Wolnego i przikludzynie prochōw ôd marszałka Syjmu Ślōnskigo na Ślōnsk, żōłto-modry Stadiōn Ślōnski abo rozrost Industriady i Sztreki Dynkmalōw Techniki. Henryk Mercik przidoł, co RAŚ w samoregyrōnku regiōnu skupiŏ sie tyż na prziszłości – stawiŏ na rozrost transportu publicznego (wepłynōł na skerowanie postrzodkōw z RPO na rozrost infrastruktury banowyj, zleciōł sztudiōm wykonalności obwodowyj sztreki GOP), działŏ na rzecz ôchrōny strzodowiska (m.in. z inicjatywy RAŚ syjmik wojywōdztwa przijōn uchwałã antysmogowõ), dziynki RAŚ miyszkańcy regiōnu majōm tyż inicjatywã uchwałodŏwczõ na poziōmie syjmiku wojewōdztwa.
Dr Małgorzata Myśliwiec, politolożka z Uniwersytetu Ślōnskigo tuplikowała czymu „regiōnalnŏ je lepszŏ” i za przikłŏd podała partyje regiōnalne, co fōngujōm w Europie Zachodnij. Tam – jak podkryślała dr Myśliwiec – regiōnalne grupy bierōm sie za blank inksze zadania aniżeli te, co za nie ôdpowiadajōm władzy cyntralne. Diagnozujōm i rozwiōnzujōm problymy regiōnalnych spōlnotōw a lidery jak tyż politykry partyji regiōnalnych w Europie Zachodnij traktujōm regiōnalne parlamynta za nojważniyjszõ arynã swojij politycznyj aktywności.
Udŏwanie na edukacyjõ winno urosnōńć do 6 proc. PKB – podkryślała socjolożka Marta Bainka. Dodała, iże w Polsce wydŏwanie na edukacyjõ per capita wynosi 580 euro, jak w Irlandyji abo Wielkij Brytaniji aże 2 tys. euro. Zapropōnowała tyż „Pakt dlŏ edukacyje” – Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ swrŏcŏ sie do wszyjskich siył politycznych w regiōnie, coby sparły idyjŏ spōłfinancowaniŏ ôd samoregyrōnku wojewōdztwa ekstra lekcyje angelskij mŏwy i wydużyniŏ fōngowaniŏ szkolnych świetlic.
Transportowe krziże regiōnu to winna być modernŏ bana – dojzdrzoł katowicki radny, Aleksander Uszok. Zapropōnowoł wytworzynie banowyj ôbwodnice GOP bez użycie towarowych szrekōw, co już fōngujōm. Skŏzoł tyż na potrzebã rewitalizacyje liniji banowych, m.in. na Ślōnsku Cieszyńskim. Podkryślōł, co podle Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj w metropoliji GZM winiyn fōnkcjōniyrować spōlny bilet na wszyjske postrzodki transportu publicznego.
„Ślōnsk potrzebuje rewitalizacyje” – gŏdoł gyszefciŏrz Piotr Snaczke – „rewitalizacyje tkanki miastowyj, ale tyż rewitalizacyje ôbywatelskij”. Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ propōnuje tōż dwa programy: „aktywne dziecko”, co bez szport mŏ pōmōc we wyciōnganiu dzieci ze strzodowisk zmarginalizowanych jak tyż „aktywny syniōr”, co mŏ mobilizować ludzi starszych do spōlnego przepyndzaniŏ czasu i pōmōc w rehabilitacyji ruchowej.
Jednostkōm samoregyrowaniŏ terytorialnego zapewniŏ sie udzioł w dochodach publicznych ôdpowiednio do jejich zadań – artykuł 167.1. spōmnioł Jerzy Gorzelik, radny syjmiku wojewōdztwa ślōnskigo i szef Ruchu Autōnōmije Ślōnska i podkryślōł, iże dzisioj tyn artykuł kōnstytucyje je porzōnd łōmany. „Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ widzi Polskã za Republikã Regiōnōw. Regiōnōw, co jejich samoregyrowanie – ryalne, a niy fasadowe – ôpiyrać sie bydzie na dwōch mocnych filarach – na prawie do stawianiŏ włŏsnych prawideł i na samodzielności i stabilności financowyj” – podkryśloł lider RAŚ i zapropōnowoł by samoregyrōnki miały swōj udzioł w dŏwce VAT (3 x 1% – dlŏ wojewōdztwa, krysu i gminy) a postrzodki z ôpłaty recyklingowyj (1,4 mld zł) trefiały do Wojewōdzkich Fōnduszy Ôchrōny Strzodowiska. Wystōmpiōł tyż z idyjōm by ministerstwa i urzyndy cyntralne przeniosły swoje siydziby poza Warszawã (bp. w Katowicach Ministerstwo Infrastruktury, w Ôpolu Ministerstwo Szportu i Turystyki, a w Bytōmiu… Ministerstwo Strzodowiska).
Na kōnwyncyji wziōn tyż głos Olek König– gyszefciŏrz i muzyk, prezes Cafe Silesia i Liliana Filiak – Ukrajinka, co trzi lata tymu przijechała na Ślōnsk i z tym regiōnym zwiōnzała swojã prziszłość.


c: text/html

text:
Wot 1. oktobra 2019 skutkuje Mila Zachariasowa tři dny wob tydźeń jako fachowa poradźowarka za žłobiki, pěstowarnje a horty ze serbskorěčnym poskitkom w Delnjej Łužicy. Milenka Rječcyna je so z kubłarku rozmołwjała.
Što je Was wabiło nadawk přewzać?
M. Zachariasowa: Wo tym wobłuku dźěła bě hižo rěč w lěće 2013, a to ze Serbskim šulskim towarstwom, Rěčnym centrumom WITAJ w Choćebuzu kaž tež z braniborskim ministerstwom za młodźinu, kubłanje a sport. Pohnuło k tomu bě prašenje, kak ludźi na bazy podpěrać. W lěće 2015 so Serbskemu šulskemu towarstwu poradźi mje jónu wob tydźeń z dźěła jako kubłarka wuswobodźić. Tak móžach do druhich skupin w dalšich dźěćacych dnjowych přebywanišćach hić, zo bych tam projekty a didaktiske dźěło podpěrała.
Što běše zakład wo tym rozmyslować, fachowe poradźowanje zawjesć?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gwara śląska
Gwara śląska (ślōnskŏ gŏdka) – zespōł gwar używanych na Ślōnsku. Gŏdajōm niōm wszyjske ślōnzŏki i festelniy małŏ tajla zagłymbiokōw. Zagłymbiŏki niy pochytujōm ino zwrotōw z niymieckigo. Kej powiysz im podej no sam aschenbecher, to niy spōmiarkujōm, nale kej powiysz podej no sam popielniczkã, to podajōm.
Ślōnskŏ gŏdka bōła urzyndowōm gŏdkōm w autōnōmicznym Ślōnsku, kery instniŏł do 1945 roku, kej to kōmunisty tã autōnōmijõ zwinyli. Terŏzki je znanŏ jako ślōnskŏ gwara.
Coby gorole
dynkowali, co Ślōnzŏki durś ino chlejōm biyr a gŏdajōm choby sorōnie mogli usłyszeć ślōnskõ gŏdkã, powstŏł syryjŏl Świyntŏ wojna, kery ôpowiŏdŏ ô losach ciula Bercika, co miyszkŏ na Ślōnsku, a gŏdać niy poradzi. Syryjŏl tyn je jeszcze puszczany we gorolskij telewizyje.
Ślōnski szrajbōng[edytuj • edytuj kod]
Coby sie trochã ôd Polŏkōw
poczuć lepsi ôdmiynić, porã Ślōnzŏkōw wyrychtowało sie ślōnski szrajbōnek. Doklupili 5 buchsztabōw, a 2 wyciepli.
- ã – zamiast ę, co je kōńcu wyrazu, cum bajszpil: widzã tã dziołchã, czytŏ sie je jako normalne a
- ŏ – hań, kaj sie a miyniōło na o, to dali se łuczek – podobno Ôpolŏki to czytajōm oł, nale reszta ô tym niy wiy i czytŏ to choby ańfachowe o, np. ty mŏsz, chopŏk
- ō – ślōnske ó, kerego gorole richtig dobrze wypedzieć nikej niy poradzōm, nale kejbyście chcieli, to gŏdŏ sie je po strzodku, miyndzy o, a u; wciepuje sie je wdycki hań, kaj w polskym je ó, a tyż kej o je przed m, n abo ń, na przikłŏd: jŏ mōm, Ślōnzŏk, zespōł
- ô – czyli ło, Ôpolŏki zaś cosi wymodziōły i to czytajōm bez ł – ino na przodku słowa – ôbŏcz, ôszkliwy
- õ – nŏjbarzij bezużytecznŏ buchsztaba, idzie jōm ôbŏczyć inoś przi babskich przimijotnikach w bierniku, a w yndungach słōw, kere sie kōńczōm na -ijŏ (tyż w bierniku), cb. mōm ale srogõ taszã, ôglōndōm telewizyjõ. Wszyjske Ślōnzŏki czytajōm jōm jako o. Po jakymu musieli jōm wciepać ku tymu szrajbōnkowi…
Ôgōnkowe buchsztaby w postrzodku słowa sie szkryflŏ tak jak sie je gŏdŏ: bęc – bync, Śląsk – Ślōnsk, dziękuję – dziynkujã
Poradnik[edytuj • edytuj kod]
A terŏzki krótki poradnik jak przełōnaczyć ańfachowe słowo na ślonski wort (DEJCIE SIE POZŌR! tworzyniy tych auswortōw je srogo trudniyjsze niźli tworzyniy PiSm/-\ P0k3|\/|0|\|0wYgO).
- Wiynkszość buchsztabōw „A” przemiyń na inksze samogłoski, nŏjczyńścij na „Ŏ”, „Y”, „E”.
- Kej samogłoska „E” wystympuje przed abo po literce „I”, to jōm zjydz („E” zjydz, „I” ôstŏw!) abo zastōmp jōm samogłoskōm Y abo, ywyntualniy, O. Jak buchsztaba E wystympuje zaś na końcu wyrazu, to jōm ôstŏw w pokoju (niy we izbie, w pokoju)! Wyjōntkym je wyrŏz „niy”.
- Nŏjlypij coby w słowach bōło nŏjwiyncyj buchsztabōw „O”.
- Ino niy przesadzej z tōm wymianōm! Trochã tych buchsztabōw se ôstŏw!
- A terŏzki sporōbuj cŏłki tyn tekst przeczytać na głos!
- Ale z akcyntym! Wyczeskej se przydnie zymby i terŏzki gŏdej! No… już lepij!
- Niy aś sie tym, co poradzisz cosi po ślonsku pedzieć… ôni i tak cie ino wyśmiyjōm!
- Suchejcie terŏz, kej chcecie do porzōndku gŏdać po ślōnsku to niy mogecie tyż przesadzać z tym akcyntowaniym!


text:
Skopje
Skopje jo głowne město Pódpołnocneje Makedońskeje. Skopje lažy pśi górnem źělu rěki Wardara. Ze swójimi 700.000 wobydlarjami móžo se Skopje zarědowaś do wjelikich městow Europy. To jo politiski, kulturny, góspodaŕski a akademiski centrum kraja. W romskem casu jo było Skopje znate ako Scupi. Město jo se wuwiło pó drugej swětowej wójnje, ale ten trend jo se skóńcył w lěśe 1963, z mócnym zemjerdžanim. Źinsa jo Skopje moderny centrum.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Městno modernego Skopje jo było zasedlone 3500 pśed Christom. Neolitiske sedlišća su se namakali teke na starej twardnicy Kale. W 3 stolěśu su tam južo Pajonce byli. Scupi jo pó pórazce generala Andriscusa macedona w lěśe 148 prědny raz było źěl Romskeje prowince Makedońskeje.
Bycantiniski mócnaŕ Justinian 1 jo se naroźił blisko Scupi, w Tauresium, w lěśe 483. W lěśe 518 jo było pśisamem znicone pśez jadnogo zemjerdžanje. Justiniam jo pomagał luźam natwariś nowe sedlišćo z mjenim Justiniana Prima pódpołnocnje wót Scupi. Howacej Justiniana Prima jo teke była znicona pśi zasedlenju słowjáńskich rodow na kóńcu sedymego stolěśa. Słowjany su město pomjenili Skopje.
W běgu casa jo město było pśecej zasej wopor mjazy Bycantiniskim a Bulgaŕskim mócnarstwom.
Do 1905 jo měło Skopje 32.000 wobydlarjow. W lěśe 1910, jo se w Skopje naroźiła romokatoliska sotša Agnes Gonxha Bojaxhiu, znata ako Maś Tereza. Skopje jo był centrum rewolty pśeśiwo Otomańskemu mócnarstwoju.
Pózdźej Serbiska a Bulgaŕska stej se wótměnjałej pśi wobkněženju Skopje. W lěśe 1944 jo było póstajone Skopje ako głowne město nowonatwarjoneje Narodneje republiki Makedońskeje a teke Jugosłowjańskeje socialistisikeje republiki Makedońskeje. W lěśe 1963 jo wjelike zemjerdžanje Skopje znicyło. 1000 njabogich a 120.000 bźez doma. Pó pśewrośe w lěśe 1991 jo Skopje głowne město samostatneje Makedońskeje.
Partnaŕske města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Bradford, Wjelikobritaniska, wót 1961
- Dijon, Francojska, wót 1961
- Drježdźany, Nimska, wót 1967
- 1971: Tempe, Arizona, USA
- 1971: East York, Toronto, Kanada
- 1973: Roubaix, Francojska
- 1974: Waremme, Belgiska
- 1982: Nürnberg, Nimska
- 1983: Ech Cheliff, Algeriska
- 1985: Nančang, Chinska
- 1985: Manisa, Turkojska
- 1985: Suez, Egyptojska
- 2001: Pittsburgh, Pennsylvania, USA
- 2003: Istanbul, Turkojska
- 2005: Lecce, Italska
- 2005: Craiova, Rumuńska
- 2006: Blagoewgrad, Bulgaŕska
- 2006: Běłogrod, Serbiska


text:
Staćanstwo
Staćanstwo je juristiska přisłušnosć přirodneje wosoby k jednomu statej, z kotrejež wuchadźa wěste byrgarske prawa a winowatosće. Jednotliwc přisłuša potajkim prawniskemu zhromadźenstwu staćanow. Staćanstwo je we wjetšinje krajow njewotwisne wot etniskeje přisłušnosće abo narodnosće, na přikład su Serbja zwjetša němscy staćenjo, potajkim Němcy w prawniskim zmysle.
Kóždy stat ma swójske zakonje, kotrež rjaduja dobyće a zhubjenje swojeho staćanstwa. W Němskej spožčuje so staćanstwo zwjetša přez narodźenje a wotwisnje wot staćanstwa staršeju, abo tež přez zadomjenje wukrajnikow.
Staćan ma wosebite prawa, kaž na přikład prawo na swobodne pućowanje abo w demokratijach wólbne prawo. Na tamnym boku ma tež wěste winowatosće, kaž na přikład wobornu winowatosć abo dawkownosć.
Staćanstwo dokumentuje so na oficielnych dokumentach, na přikład na pućowanskim pasu abo na personalnym wupokazu. W někotrych krajach – předewšěm w něhdyšich socialistiskich statach – je tež narodnosć do dokumentow zapisana.
Jednotne němske staćanstwo wobsteji hakle z lěta 1934. Před tym mějachu němske kraje – na přikład Sakska a Pruska – swójske staćanstwa. Hačrunjež měješe NDR tež swójske staćanstwo, płaćachu wšitcy byrgarjo z perspektiwy zwjazkoweje republiki jako němscy staćenjo.
Při rozpadnjenju statow (na přikład Sowjetskeho zwjazka abo Juhosłowjanskeje) móže w někotrych padach k problemam dóńć, njedóstanu-li wšitcy něhdyši staćenjo staćanstwo jednoho z naslědnych statow. To je so w juhosłowjanskim přikładźe předewšěm Romam stało, z kotrychž běchu potom mnozy bjezstatni.
Napřećiwny pad su ludźo z wjacorymi staćanstwami – zwjetša jedna so wo dwójne staćanstwo něhdyšich připućowarjow, potomnikow tych připućowarjow abo byrgarjow Europskeje unije, kiž su so w druhim kraju zasydlili. Za byrgarjow druhich čłonskich statow EU je dwójne staćanstwo w Němskej zasadnje dowolene, za tamnych (na přikład Turkow w Němskej) wobsteja wěste wobmjezowanja.


text:
Lubosć jo našo Bóže swětło
Ako študańca su mě wobšyrnje wujasnjowali naturu swětła. Toś wěm, kake matematiske rownice wopisuju žwały a kwantowe źělki. Swětło pak njejo jano fyzikaliske zjawjenje. Ako som staršy bywał, som zawupytnuł ceły hynakšy charakter swětła. Wóno jo teke duchowny dar, tak ako žywjenje jo dar. Som wótwórił wokno do swójeje wutšoby a som póžedał za tym, swětło nutś pušćiś. A rowno to som dostał pódarjone.
Ja wěrim na Boga, tak ako slěpy wěri na słyńco. Wón njamóžo jo wiźeś. Tola wě, až słyńco eksistěrujo. Boga nazgóniś njeměni, až wón śi za ruku terga a groni: No, skóńcnje mě wiźiš! Gaž Bog se tebje zjawijo, jo to wósobinske nutśikowne dopóznaśe. Jo jadno dłymoke zacuśe, kenž lěbda móžoš wopisowaś. Jo zmakanje z někim, kenž njamóžoš wiźeś. Ale weto wěš, až jo tam. Jo něchten, kenž jo tebje wjelgin blisko.
Nejrědnjejšy part Nowego testamenta stoj za mnjo w prědnem lisće pósoła Pawoła na Korintarjow:
„Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk. A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic … Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty. Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi.”[1 Kor 13]
Bźeze lubosći kněžy na swěśe carna śma. Lubosć jo našo Bóže swětło. Gaž to njamamy, smy źělone wót Boga a trětolimy se pó jśmě.
Jezus groni: „Chtož za mnu źo, ten njebuźo chójźiś w śamnosći, ale změjo swětło žywjenja.”[Jan 8,12] Jogo swětło napórajo jasnosć a dajo orientaciju. Móžomy źaržane byś we wěstosći. To płaśi tež za wšykne nuzy a katastrofy we žywjenju. W śamnem casu, w lěśe 1942 jo jaden Žyd na murju waršawskego geta napisał toś te słowa naźeje:
Ja wěrim na słyńco, teke gaž njeswěśi.
Ja wěrim na lubosć, teke gaž ju njezacuwam.
Ja wěrim na Boga, teke gaž jogo njewiźim.
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 7. njeźele pó swětej Tšojosći 2019.
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868


c: application/epub+zip

text:
Moja familia - rodym ze Żnina,
Tata i mama i ciotki,
Siora, brachole, dalszo rodzina,
Wszyscy rodzóne żninioki.
Jo Żnin pamiyntom inny niż tero,
Miasto lot moich szczyniyncych.
Innom, ci, wtedy mioł atmosfere.
Kto jeszcze mo to w pamiynci?
Kto dziś pamiynto bitnom "Stadionke",
Czy tyż dziadoskom "Afryke"?
Kto na "Łaziynkach” dzisiej sie kompie
I chodzi "Ławom" nad rzyke?
Czy dzisiej szczuny w palanta grajom,
W klipe, czy w kozła pydami?
Czy na harynde sie wybiyrajom
I na kanoły z wyndkami?
Tero w łogródkach ni ma angrystu,
Ni ma korboli i szklonek.
Downo już chyba nicht ni mioł w pysku
Redysków i świyntojonek.
Któro kobiyta pódzie do składu,
Jak młodzi do placka ni mo?
A znów jak pyrek cza do łobiadu,
To w sklepie nicht ich nie czymo.
Dzisiej sie gzuby nie naśmiywajom
Z laczków Marysi Drewnioczki.
Już w "Kolorowym" sie nie szwyndajom
Czesia Rechola gumioki.
Gdzie od Grotoski som pióra, broszki?
Sklep Ruszkiewicza z gwoździami?
Od "Babci Glajdy" myszy i szkloki?
Od "Trupa" szneki z wrzodami?
Czy jeszcze miyszko ktoś w "Belwederze"?
U Sznajderajta, Siyrzygó?
Kogó ochota jeszczyk dziś bierze
Wstompić do "Dómu Polskiygó"?
Tyn Żnin jes ino w pamiynci naszy.
Takiygó Żnina już ni ma.
Kto gó pamiynto siyndnie pod Baszte
I z żolym se powspómino.
Jedyn bamber z Łysinina,
Doł kóniowi wychlać wina.
Szkapa mu sie utytlała,
Potym czy dni kaca miała.
Jedyn bamber z Gogółkowa,
Jak mu w piątek zdechła krowa,
To jom doił aż do środy,
Bo mu mlyka było szkoda.
Jedyn bamber z Bekanówki,
Byka mioł i dwie jałówki.
Byk na figle ni mioł siły
I jałówki gó zgwołciły.
Jedyn bamber z Podgórzyna,
Chcioł podeźryć se kurzyny.
Już mioł kure ukatrupić,
Jak mu gdakła : -Chybaś gupi!
Jedyn bamber z Czewujewa,
Kozła wiązoł se do drzewa .
Kozioł pognoł za kozami,
Wyrwoł drzewo z korzyniami.
Jedyn bamber z Brzyskorzystwi,
Doł bykowi starych liści.
Jak bydlynciu sie łodbiyło,
Bambra za płot łodrzuciyło.
Jedyn bamber ze Skarbinic,
Trzymoł sobie łowce w sini.
Łowce wlazły do pokoju
I mu narobiyły gnoju.
Jedyn bamber w mieście Żninie,
Na balkonie chowoł świnie,
Co na diecie ciyngiym była,
Żeby sie nie utuczyła.
We moim wiyrszyku napisołym ło wymyślónych bambrach z podżnińskich wiosków i, jak widzita, potraktowołym tyn temat z przymrużónym ślypiym. Tyn wiyrszyk przypómino mi takie ruskie ludowe przyśpiywki i to mi nasunyło myśl, że przydałaby sie jedna tako nasza pałucko piosynka pisano gwarom, którom wszyskie Pałuczoki by znały i umiały zaśpiywać, którom powinny uczyć sie nasze gzuby w szkole na śpiywie. Powiyta, że momy przecie "Żninioka"! Prowda, ale ni moge przecie namowiać nauczycielów, żeby uczyli dziecioków piosynki, któro ze wzglyndów wychowawczych, to do szkołów sie nie nadaje, bo przedstawióne tam małżyństwo jes, jak to dzisiej godajom, "patologiczne". Żniniok jes pener, co mo na sie zatuczónom, czy lata nie pranom koszule i łoprócz tegó leje kobiyte wyndziskim. Jak już tym loniym sie zmynczy, to se kombinuje, że nojlepi to by było, żeby go bebech rozboloł, bo wtedy pewnie staro by sie przejyna i gó smarowała, a ón móg by sie rozwolać. Łokropnoś! Prowda? Ruja i nierubstwo! - jak zwykła godać nojsławniejszo w Żninie nouczycielka rysunków. Ty piosynki można łostatecznie uczyć w licyjum, ale z zaszczeżyniym, że przedstowio łóna model małżyństwa na Pałukach nie popiyrany i całkiym nie spotykany. Mom nadzieje, że napisany bezy mnie piosynki można bydzie uczyć w szkole bez uszczyrbku wychowawczygó i bez uchybianio wartościom krześcijańskiym.
Wiara po świecie kursuje,
Podziwio łobce krainy,
A mi wystarczy jak sie poszwyndom
Po naszy pałucki zimi.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina,
Kochom to miasto jak gupi!
Niech inni chwolom, co se tam wolom,
Jo chwole moje Pałuki.
Bo ino tu, na Pałukach,
Śniodanie moge zjeś w Rzymie,
Łobiod w Wenecji abo w Paryżu,
A już kolacje zjym w Żninie.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino w Żninie jes rzyczka,
Bez miasto durch se płynąco,
Co dwa jynziora: "Duże" i "Małe",
Swym nurtym do kupy złączo.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino u nos na Rynku
Na środku Baszta se stoi,
Mo chorągiewke na samy górze,
I dwa bioluchne zygory.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina...
Bo ino tu na Pałukach,
Wśród jynzior i lasów szumu,
Jak słysze naszy wiary godanie,
To czuje, że jezdym w dómu.
refren:
Jo, to mom szplina na punkcie Żnina
Tak naprowde, to na razie som to ino słowa do piosynki, bo chocioż moja nouczycielka, zacno Pani Wabiowo, przepowiadała mi kariere kompozytora,
to jednak muzyki nie łodważe sie napisać i wole żeby zrobił to ktoś, kto chocioż troche na nutach sie zno. Licze, że mój pomys sie Wom spodobo i znojdzie sie taki zmyślny, co skómbinuje melodie i znojdzie sie śpiywok, co by nom kiedyś te piosynke pod Basztom abo w amfityjatrze zaśpiywoł.
W moim ostatnim wiyrszyku chce Wos zabrać na przechadzke po Żninie. Przejdźma sie razym po naszym mieście, przypaczma sie jakie jes ładne i zadejma se pytanie, czy jeszczyk dzieś bydzie nom tak dobrze jak tutej? Jak w łodpowiedzi pokryncisz łbym, a nie pokiwosz, to znaczy, że to dlo Ciebie napisano jes ta książeczka, któro całko jes takom przechadzkom po Pałukach i po Żninie, po Twoich wspómniniach, po naszym pałuckim godaniu, po Twoim dzieciństwie i młodych latach.
Jakiś czas tymu mój wiyrszyk "Downiejszy Żnin" ukozoł sie w gazycie "PAŁUKI", a że, jak mi doniesły nojwybitniejsze żnińskie piyrduśnice, wiyrszyk Wom sie spodoboł, to napisołym jeszczyk pore innych. Bydzieta mogli se je poczytać, ale troche Wom tyż pobrawyndze. Jak we wiyrszu "Downiejszy Żnin" wspóminom, całko moja familia wywodzi sie że Żnina i jo tyż tutej jezdym rodzóny.Chocioż już kupe lot tymu wyjechołym z mojygó miasta do szkół w Bygdoszczy, a potym wzionym se kobiyte nie z TY zimi i zamiyszkołym tam dzie już Pałuki nie siyngajom, to stale jednak ino tu, pośród Wos, w ciniu Baszty i pomiyndzy naszymi jynziorami i lasami czuje sie nojlepi. Co miesiąc, abo i czynści, przyjyżdżom tu na troche, a latowom porom na dłuży, bo ciągnie mie do moji nojkochańszy rodzinki, ale tyż do mojygó kochanygó Żnina i dó Wos, Moja Kochano Wiaruchno! Przyglondom sie jak zminio sie moje miasto i widze, jak Wy sie zminiota. Żnin coroz ładniejszy, żninioki coroz barzy kształcóne, łoblotane, ino coroz mni godajom, a coroz wiyncy "mówią". Na moje, to szkoda pałucki gwary, co na naszych łoczach dokumyntnie wymiyro. Dzisiej gzuby nie wiedzom już co to je: framuga, młodzie, betki czy korbole, a i stare ludzie pryndzy powiedzom już chyba: "piekarnik, drożdże, grzyby i dynie". Na podwyrkach nie słychać już tero: mota, łapta, uciykomy, wyćpij. To wymiyranie gwary zaczyno sie już wtedy, kiedy jo jeszczyk byłym dzieciokiym. W wielu dómach rodzice chcieli, żeby ich latorośle "mówiły", bo uwożali, że godajom te z gorszych dómów, a "mówią" te z lepszych. Wmowiano dzieciokom, że godanie to coś brzydkiygó, czegó noleży sie wstydzić. Nie ino to doprowadziyło do wyczebinio gwary, ale nie byde Wom tu wtrynioł uczónygó bajanio i dodom jeszczyk ino, że swoje zrobiyła tyż telewizjo, radio i napływ wiary z innych fyrtlów kraju.
Nie wszyndzie jednak gwary poddały sie tak jak u nos. Na Śląsku, Kaszubach czy Podhalu, do dzisiej godajom po swojymu. W szkole gzuby uczom sie w jynzyku literackiym, ale po szkole godajom gwarom nie ino ze sobom, ale czynsto i ze swojymi nouczycielami. Tam nie wstydzom sie swoji gwary i uwożajom jom za drugi jynzyk łojczysty, za jynzyk swoji mały łojczyzny. Wedle mie, tak powinno być i u nos. Przecie gwarom wszysko można przekozać, łopowiedzić, a już takie na przykłod kawoły, to godane gwarom som dubeltowo pocieszne. No porównejta se piyrszy lepszy kawoł (w nawiasach tłumaczynie na jynzyk literacki):
Do taksy wsiado podechlany ździebko chłop i koże zawieźć sie do "Bonanzy". (Do taksówki wsiada mężczyzna w stanie wskazującym na spożycie alkoholu i prosi o zawiezienie go do "Baru Piastowskiego".)
Po drodze zaczyno dzikiym wzrokiym rozglondać sie po aucie i pyto sie szofera : (Po drodze zaczyna niespokojnie rozglądać się po wnętrzu samochodu i pyta kierowcę:)
-Tej, a po co je tyn taki zygor, co mu sie skozka hyboce? (-Panie kierowco, czy mogę przeszkodzić i spytać jaką rolę spełnia ten zegar z drgającą wskazówką?)
-Tyn zygor pokazuje, jak pryndko ta moja perpeta zakrzanio. (-Ten zegar wskazuje, z jaką prędkością porusza się ten mój, nie nowy już, samochód.)
-Ale feste! To mi sie podobo! Tej, a tyn drugi zygor? (-Wspaniale! Bardzo mi się to podoba! Panie kierowco, a ten drugi zegar?)
-Tyn drugi pokazuje, ile jeszczyk mom byncyny. (-Ten drugi wskazuje, ile paliwa pozostało mi jeszcze w baku.)
-Ale feste! To mi sie tyż podobo! Tej, a po co je tyn taki dynks, co mu w łokiynkach cyferki lotajom? (-Wspaniale! To mi się również podoba! Panie kierowco, a do czego służy to urządzenie z przesuwającymi się w okienkach cyframi?)
-Ón pokazuje, ile bydziesz musioł mi za droge zabulić. (-Ono pokazuje, jaką opłatę będzie musiał Pan uiścić.)
-Tej, wyćpij to precz! To je dycht do dupy! (-Panie kierowco, niech Pan to usunie z pojazdu! To mi się zupełnie nie podoba!)
No i jak, czujeta różnice?
Kiedyś, ładnych pore lot tymu, lecioł w telewizji taki film, co sie nazywoł "Ptaki ciernistych krzwów". Tak mi sie to podobało, jak sie dowiedziołym, że w tłumaczyniu na pałucki były to "Gapy w angryście". Znaczynie to samo, a czy nie brzmi lepi?
Jynzyki istniejom i żyjom dziynki słowu pisanymu, a że ni ma książków pisanych po pałucku, to nasz pałucki jynzyk żyć bydzie ino tak dugo, jak dugo ludzie bydom go znać, pamiyntać i po pałucku godać. Piylyngnujma wiync naszom pałuckom gware i nie wstydźma sie ji ! Kto jeszczyk umi, niech godo po pałucku przy dzieciokach, żeby przynojmi wiedziały, że momy swój jynzyk, co nos Pałuczoków łączy i łodróżnio łod reszty Poloków. Niech nasze szczuny wiedzom, że gwara nie jes ani gorszo, ani brzydszo łod jynzyka literackiygó. Majom ino sie łoriyntować kiedy cza "mówić", a kiedy można godać.
Na studia do Bygdoszczy poszły zy mnom jeszczyk dwie dziewuchy że Żnina. Pośród studyncki wiary godalim po naszymu i nicht sie z nos nie wyśmiywoł, a wryncz łodwrotnie. Wszystkiym sie ta nasza pałucko gwara podobała i chyba tyż bez to, wiara nos lubiła. Była z nami na tych studiach jedna dziewucha z Kcyni, ino ta, chocioż tyż Pałuczonka, wysłowiała sie po pańsku. Po jakimsiś czasie moja kumpela Krycha nie zdzierżyła i zagodała do kcynianki:
-Tej, a ty skąd jezdeś?
-Ja? Przecież wiesz, Krysiu, że z Kcyni.
-Wiym, wiym, ino tak sie zastanowiom, czy w Kcyni to po pałucku nie godajom?
-No... godajom.
-No to sie przestań stalować i godej po ludzku jak my!
Gupio sie zrobiyło naszy kcyniance i pomaluśku zaczyna godać, a późni to i wiara z inszych strón Polski nauczyła sie łod nos naszych gwarowych powiydzónek i czulim sie w ty Bygdoszczy jak w dómu.
Dzisiej miyszkom miyndzy "krzyżokami" i robie z kształcónymi ludziami, a tyż czynsto godom jak downi i wierzta mi, że nikómu to nie przeszkodzo, i ni majom mie za gorszygó. Jak Bozie kochom! A jak już tu, do swygó gniozda zjade, to se nie wyłobrożom, żebym z mojymi krewniokami i znajómymi żniniokami "rozmawiał". Godom - bo jakże inaczy? Lubie to nasze pałuckie godanie, lubie tych co po naszymu godajom, lubie wspóminać jak to było piyrwy i lubie tyż usiąś se czasym i nagryzdać to, co mi sie we łbie kotłuje. Z tegó wszyskiygó wziyna sie ta książeczka. Wziyna sie tyż z tynsknoty za Pałukami, za Pałuczokami i za Żninym mojygó dzieciństwa. Mój "Downiejszy Żnin", to Żnin lot sześćdziesiątych. Nie taki kolorowy jak dzisiej i biydniejszy jak dzisiej, ale dlo tych z mojygó pokolynio, dlo tych ździebko starszych, co jak moje brachole Juras i Lechu na Łaziynkach kozy paśli, i dlo tych jeszcze starszych, co na Targi Pałuckie na Szczelnice chodziyli - tyn downiejszy Żnin i tak zawsze bydzie nojładniejszy, nojlepszy i nojkochańszy.
Wieczór sie robi i łojciec z matkom
Już do kolacji siodajom,
A na podwyrku wszyskie dziecioki
Jeszczyk w nojlepsze lotajom.
-Baśka do dómu! - słychać wołanie.
-Ach, mama, jeszczyk ździebełko!
Dej nom poskokać, choć pó godzinki,
Z Krysią i z Aną w szkiełko!
-Zenuch! Kolacja naszykowano,
Chodź, bo bez ciebie jom zjymy!
-Łe, mama, przecie my gromy w kozła
I tero źryć mu dajymy!
-Walek! Tereska! Dali do dómu,
Bo zaro pó wos tam przyde!
-Skóńczymy, mama, w klipe grać wtedy,
Jak kluchy widać nie bydzie!
Już po kolacji, ciymno na dworze,
A gzuby ciyngim lotajom.
Tero ich wołać bydom łojcowie,
Łej, chyba już nie pograjom!
Nie było downi telewizorów, łokmenów, widełów i komputerów, to gzuby zabowiały sie nojczynści na podwyrku i na ulicy. Kto z nos nie groł w klipe, w kozła, w palanta, nie skokoł w szkiełko i nie wypowiadoł wojny przeciwko... piwko... . Gralim łod rana do nocy i co rusz ino ktoś lecioł do dómu po sznytke chleba ze smolcym, z biołym syrym abo z wodom i cukrym. Czasym czeba było na chwiyłke przerwać lotanie, bo wychodziyła przed dóm mama abo babusia, wrynczała siotke, odliczune piniądze i kozała lecić po sprawunki. Marudziylim, że późni, bo tero akurat pasiymy kozła, ale mamy i babusie były downi stanowcze, a dziecioki usuchane, wiync zostowialim nienażartygó kozła, klape od klipy, czy tyż skokanke i szlim do składu po to, czegó akurat w dówmu zbrakło.
(Łopowieść dramatyczno)
Wystympujom: Pore żnińskich piyrduśnic, Łogrodnik i Jo.
Jo: Roz do Nowoczki przyszła Fraszowo.
Fraszowo: -Z wos to, Nowoczka, feste krawcowo,
Mom tu modełko, kreton, nożyce,
Może wytnieta mi na spódnice?
Jo: -Z Nowoczki dobro kobiyta była,
Fraszce przysugi nie łodmówiyła.
A kiedy w rynce nożyczki wziyna,
To zamiastkreton - palec przeciyna.
Chocioż przeciyna sie ino letko,
Juchy z palucha łobsko pociekło.
Fraszka jak ino krew zoboczyła,
Żeby nie zymgleć - na dwór ruszyła.
Beczy i loto dokoła skwerka,
Aż z dómu wyszła staro Mylerka.
Mylerka: -Co tyż sie stało? Mówta Fraszowo!
Fraszowo: -Palec łobciyna se Nowokowo!
Jo: Mylerka zaro poszła na Rynek,
Siyndła na ławce przy Permodzinie.
Mylerka: -Nadstawta ucho, to wom coś powiym!
Nowoczke wziyni na pogotowie.
Rynke przeciyna sobie żyletkom,
Pótora litra krwi z ni wyciekło!
Jo: Mylerka poszła, a Permodzino
Chce sie podzielić z kimsiś nowinom,
Wiync szybciutyńko do Szmytki bieży:
Permodzino: -Z Nowoczkom licho, w szpytalu leży!
Jak swygó chłopa z babom nakryła,
Z rozpaczy ciachła sobie po żyłach!
Jo se już póde, a wy, Szmytowo,
Idźta niech dowiy sie tyż Jurkowo!
Jo: Jeszcze minuta nie upłynyła,
A Szmytka już u Jurkowy była.
Jurkowo: -Cośta, Szmytowo, tako strapióno?
Szmytowo: -Nowoczka właśnie w szpytalu kóno!
Chłop jom zostawiył i tak ciyrpiała,
Że w kóńcu życie se łodebrała!
Jurkowo: -Nie chce sie wierzyć, że już nie żyje!
Szmytowo: -Już żodny kiecki nom nie uszyje!
Jo: Szmytka z Jurkowom ciut pobeczały,
A już za chwiyłke tak se godały:
Jurkowo: -Trzeba Nowoczke pożegnać wiyńcym,
Łodżałujymy troche piniyndzy,
Do łogrodnika zaro pódźymy
I ładny winiec obstalujymy.
Jo: U łogrodnika doś dugo były
I bez tyn winiec sie pokłóciyły.
Jurkowo kciała na świyrku z kalii,
A znowyk Szmytka - bez świyrku z dalii.
Jurkowo: -Na świyrku z kalii bydzie ładniejszy!
Szmytowo: -Bez świyrku z dalii bydzie skrómniejszy!
Jurkowo: -Wy, Szmytka, wcale ni mota gustu!
Szmytowo: -A wy, Jurkowo, mota - z łodpustu!
Jo: Łogrodnik wrzasnył:
Łogrodnik: -Czegó krzyczyta!
Idzie tu rychtyk jakoś kobiyta.
Jo: Szmytka z Jurkowom jak łobrus zbladły.
I zaro potym zymglune padły.
A jak po chwiyłce łotwarły łoczka,
Wymamrotały:
Łobie: -To wy, Nowoczka?
Nowoczka: -Jo! Ło co loto? Co tyż sie stało?
Czy wos co, baby, nie łopyntało?
Szmytowo: -W mieście godali, że ze zgryzoty
Żyły se podciyliśta, a potym
W szpytalu wos nie łodratowali!
Jurkowo: -Właśnie tu winiec wom stalowalim.
Szmytka bez świyrku kciała i z dalii,
A jo znów kciałam na świyrku z kalii.
Tyn z kalii dó wos by rych pasowoł,
A nie tyn, co gó kciała Szmytowo!
Jo: Nowoczka baby wzrokiym zgrómiła
I palcym z plajstrym im pogroziła:
Nowokowo: -Tak właśnie bywo miyndzy babami,
Które zajmujom sie pierdołami.
Nawet z maluśki ranki na rynce
Robi sie problym kwiatów na wińce!
Łopisano bezy mnie, mrożąco juche w żyłach łopowieść o piyrduśnicach, z tegó co wiym, to nigdy sie w Żninie nie wydarzyła, chocioż łba bym za to nie doł! Nie zwrocejta ino uwgi na użyte tam nazwiska. Wzionym piyrsze lepsze jakie mi pasowały, a prawdziwe nazwiska nojbarzy zasłużónych downiejszych i dzisiejszych piyrduśnic zostawie dlo siebie. Jo tam sie pierdołami nie zajmuje, to łody mnie sie nie dowiyta.
Ktoś kiedyś powiedzioł, że Poloki dzielom sie na tych, co lubiom "ziemniaki", na tych co lubiom "kartofle", na tych co lubiom "bulwy" i na tych co lubiom pyrki. My bezwzglyndnie noleżymy do tych łostatniych i jak mi sie zdaje lubimy pyrki barzy niż ci, co lubiom "ziemniaki, kartofle i bulwy". Zapytejta piyrszygó lepszygó Pałuczoka, czy łobiod bez pyrów ze sosym to łobiod? Wiym co łodpowiy! Pewnie i tymu godajom na nos poznańskie pyry.
Mjyndzy parzychom, frejtkom, klopsami,
Gzikiym, polywkom, ruksym, plyndzami,
Na naszym stole Tyś nojważniejszo,
Pyro poznańsko przenajsmaczniejszo!
Łokraso żarcia! Skarbie z radliny!
Fifno dziewuszko w kiecce z łupiny!
Królowo wszelkiych fruktów w śpiżarni!
Jaśniutko ciymnych sklepów latarnio!
Pyro! Pyruszko! Pyrko! Pyreczko!
Krychano, tarto, żniynto w kosteczke.
Polono sosym, skrzyczkami, masłym.
Łobiod bez Ciebie - jak Żnin bez Baszty!
Moja siora, po dwóch tygodniach spyndzónych w Anglii, siyndła nad wuchtom krychanych pyrek i powiedziała, że w ty Anglii to może by ji sie nawet podobało, żeby zamias tych hamburgerów, cipsów i innych lanczów, chocoż roz dali jakieś ludzkie jedzynie. Domyślota sie pewnie, co moja ukochano siostrzyczka uwożo za "ludzkie jedzynie"?
Jak już jezdymy przy pyrkach, to noleży wspómnić i o bambrach. Downi prawie każdo rodzina z miasta miała swojygó bambra, do którygó jeździyło sie na wybiyrki, na żniwa, na przerywke, żeby zarobić pore groszy abo dostać za te robote pyrków na zime. U nos takim rodzinnym bambrym był Świtała że Skarbinic i ładnych pore lot jeździła do niegó do roboty cało moja rodzina. Łoprócz mie, bo byłym za smarkaty. W mieście wiadómo było, który bamber w powiecie to dobry gospodorz, i o takim godało sie z szacunkiym, a który to dziadok i papudrok, i taki już szacunku ni mioł.
Kiedy sie robie markotny,
Bo mie szczapiyło zmartwinie,
Mom na to ino jedno lekarstwo:
Przechadzke po mojim Żninie.
Póde na Rynek pod Baszte,
Zyrkne w Sądowom ulice,
Posuchom o czym tyż se godajom
Na ławce dwie piyrduśnice.
A potym skrynce na planty,
Tam dzie Gąsawka se płynie
I biydny Szopyn siedzi zdziwióny,
Co ón tyż robi tu w Żninie?
Brzegiym jynziora se dojde
Na Czeci Nord, za ćcinami,
O downym Żninie, starych żniniokach,
Pogodom se z rybokami.
A późni rusze na stadion,
Na szage, bez działki, łąki.
Ach, jakby feste było zoboczyć
Zwyciynski mecz "Pałuczonki"!
Małom Łosadom za torym,
Podyrdom aż do cukrowni.
Pociągne klukiym, żeby znów poczuć
Zapach melasy, jak downi.
Z cukrowni krok mom do stacji.
Łe, był tu tłok! Dziś gó ni ma.
Ino latowom porom jes wiara,
Co jeździ do Biskupina
Zahacze potym ło cmyntorz.
Lubie umarłych wspóminać.
Tu, w każdym grobie jes pochowany
Kawołek historii Żnina.
Sztrekom sie puszcze na skróty,
Prosto na Szkólnom ulice.
Z żolym popacze na starom szkołe
I wspómne lata szczyniynce.
I dali tyż śladym wspómniń,
Łobyńde kaściół dokoła,
Zobocze, czy tyż Szweda na kóniu
Wśród cegieł poszukać zdołom.
Ławom se przejde, bo lubie,
Bez rzyke, pod kasztanami,
I tom maluśkom Łącznom ulicom,
Miyndzy starymi murami.
I znojde sie w środku miasta,
Gdzie składy z towarym wszelkiym,
I bez łogónka, tak jak przed wojnom,
Kupie se kawoł leberki.
Na Rynku skóńcze przechadzke,
Zlozłym już przecie pó Żnina.
Spojrze na pyski wiary znajómy,
Czy miołym jakieś zmartwinia?
Pamiynto sie zawsze to co dobre, wiync mom nadzieje, że tom przechadzkom wywołom na Twoim zatroskanym pysku uśmiych. A jak na dodatek, moim brawyndzyniym i wiyrszowaniym, chocioż ździebko przeduże żywot naszy biydny, wymiyrający gwary, to możeta uwożać mie za nojszczyńśliwszygó żninioka w wieku powyży czterdziestu lot (te młodsze to majom tyle powodów do szczynścia, że z nimi nie wygrom!).
Myśle, że na kóniec tegó brawyndzynio pasuje takie, zeżniynte kapke od naszygó wielkiygó poety z Nagłowic, hasło:
Przecie Pałuczoki własny jynzyk majom,
To niech zamias jyno "m ó w i ć",
Czasym tyż se pogodajom!
-Pódź, dziywcze! - woło babusia
I godo do wnuczki Brónki:
-Mosz tu sioteczke i dwieście złoty,
Zrobisz mi w mieście sprawunki.
Na som piyrw idź do mlyczarni
I kup funt syra biołygó,
Ino sie spytej czy nie je kwaśny,
Dziaduś nie lubi kwaśnygó!
Twój brachol ciyngim marudzi,
Żebym upiekła mu pączki,
Wiync idź na "Czwórke" kup cukru-pudru,
Młodzi, ceresu i mąki.
Wstomp do Kurdelski i spytej,
Czy świyże płocie przywieźli.
Smażónych płotków, prosto z patelki,
Chyntnie bym z dziadziom se zjedli.
Potym na rynku zajrzy do Sytka
I kup mi kworte, kopystke,
Durszlak, nabiyrke, hoczyk, szufelke
I biołom do mycio miske.
Wlyź na "Jedynke" po sól, kubabe,
grysik i funt marmelady.
Weź łokowite, bochynek chleba,
Pacz, żeby chlyb nie był blady!
Laluch kaprony dostoł z importu,
Pewnie pod lade coś schowoł!
Powiydz, że babcia takie by kciała,
Jak nosi Dyrehtorowo.
W składzie warzywnym u Nogalskiygó,
Kup szablok i młode pyrki.
Dziś fasolówa bydzie na łobiod,
A jutro zrobie zaciyrki.
U Jurkiewicza kup meter bordki,
Zaczaski i szpulke nici,
U Derechowy zaś ładny kreton,
To se uszyje spódnice.
Jak nie za duży bydzie łogónek,
To kupisz mi u Tokary:
Pó łba na zylse, funt karmónady,
Ździebko łokrasy na skwary.
Dziaduś goździków kcioł i dwie blaszki
Do zelowanio czewików.
Dostaniesz wszysko u Ruszkiewicza,
Na rogu, w małym składziku.
-To bydom, dziywcze, już wszyskie
Nasze dzisiejsze sprawunki.
-Wej, babcia, chyba coś zapómniałaś!?
-Co?
-A karmelki dlo Brónki?
Chodzynie po sprawunki nie noleżało downi do przyjymności. Składów nie było tyle co dzisiej, towaru w nich - jeszczyk mni, za tombankiym stojały nojczynści zadondane sklepowe, a co lepsze sprawunki dostawało sie po uwożaniu abo czeba je było se wystojić. Ale dzisiej i te ciymne stróny downiejszych czasów wspóminomy z uśmiychym i z syntymyntym. Szkoda nom przecie niegdysiejszy radości z wystanygó w łogónku funta sosysków i dumy z kupiunygó po pińciu godzinach stanio kila cytryn. Żol nom, przecie, że już nie kupiymy nic u Janinki, u Lalucha, u Wabicha, u Jankoskigó i w "Łogniwie". Nojwiyncy jednak tych downiejszych łogónków, to żałujom piyrduśnice, których nojważniejszym zajynciym było zbiyranie i roznoszynie pierdołów. Dzisiej tako piyrduśnica to musi sie łobsko nalotać za pierdołami po mieście, po sumsiodkach i nasiedzić sie pod Basztom, a downi stanyła se w łogónku i zanim doszła do tombanku, już wiedziała co sie kómu urodziyło, kto umar, kto sie żyni i czymu tak pryndko, kómu wycini ślepom kiszke, a kto i za co kupił se „Wuefemke” abo "Franie". Każdo wioska, każdo mieścina i każde duże, a nawet nojwiynksze, miasto miało i mo swoje piyrduśnice. Dzisiej łodbiyrajom im troche chlyb kolorowe gazyty, bo przecie tyż majom coś z piyrduśnicy, ale piyrduśnice tym sie nie przejmujom, bo i tak zawsze znojdom kogóś, kto im świyżych pierdołów nałopowiado i tegó, kómu óne mogom tych pierdołów nagodać. To co usłyszom, nie zawsze zgodzo sie z tym, co za chwiyłke łopowiedzom, bo przecie pierdoła musi zrobić wrażynie i czasym czeba ździebko nacyganić. Piyrduśnica jes zadowolóno ze siebie, jak po przekozaniu wiadómości usłyszy: "Łe jery!" abo: "A to ci dopiyro!" abo jeszcze inny pełyn ździwinia, zaskoczynia i podziwu dló ni łokrzyk.
Autor: Kaźmiyrz
Projekt okładki: Dariusz Kantorski
Korekta: Stanisława Ohde
Internetowa wersja książki wydanej w 1996 roku przez Zakład Poligraficzno-Wydawniczy „Skonpres” z Kruszyna Krajeńskiego k. Bydgoszczy
Niniejszy dokument dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Unported
Opracowanie wersji PDF/ePub: Studio Projektowe codeX Dominik Raś – www.codex.net.pl
Rodzicom, którzy wychowali mnie w miłości i szacunku do Ojczyzny oraz nauczyli cenić piękno ziemi i mowy Małej Ojczyzny – poświęcam.


text: Jako aktiwneho běharja přez wjac hač šěsć lětdźesatkow zajimuje mje wosebje lochkoatletika. A tak sym sej tež we wusyłanjach telewizije wo njedawnych 28. olympiskich lětnich hrach w Rio de Janeiru předewšěm wurisanja w tejle sportowej družinje wobhladał. A tam mje najbóle mjetanje hlebije jima. Hdyž widźu wysoko na njebju lětadło lećeć, kotrež ćehnje za sobu kondensacisku smuhu, da mam stajnje gracilnosć lěta tajkeje hlebije před wočomaj. A z tajkej gracilnosću a jara daloko lećeše na olympiadźe tež hlebija olympiskeho dobyćerja Thomasa Röhlera z Jeny. Po wurjadnych 90,30 metrach zaštapi wona do trawnika. Přewšo sympatiski 24lětny lochkoatlet bě před štwórć lětom tónle nastroj w finskim měsće Turku samo hižo 91,28 metrow daloko ćisnył, štož je rekord lěta.


text:
Pakistan
Pakistan, Islamsko Republika Pakistanu (ang. Islamic Republic of Pakistan; urdu trl. Islāmī Jamhūriyat Pākistān, trb. Islami Dźamhurijat Pakistan) – państwo we pouedńowyj tajli Azyje, pouožůne nad Mořym Arabskym.
Wjynkše mjasta: Karači, Lahaur, Faisalabad, Rawalpindi, Pešavar, Kweta, Multan, Bahawalpur, Sakkhar, Hajdarabad.
Dugość grańic: 6 774 km, we tym:
- Indje 2 912 km
- Afgańistan 2 430 km
- Iran 909 km
- Chińsko Republika Ludowo 523 km
- wybřeže morske 1 046 km
Nojwyžšy půnkt: K2 8 611 m n.p.m., nojńižšy půnkt Uocean Indyjski 0 m Admińistracyjny tajlůng: 4 prowincyje, 1 terytorjům stouečne i 1 terytorjům plymjynne. Pakistan rośći pretynsyje do terytorjům Džammu i Kašmir – spornygo s Indjamůma; spůr uo tyn uobšar uod lot 50. XX wjeku stanowi zařewje powažnygo kůnfliktu mjyndzypaństwowygo. S kuli tych roščyń statystyka pakistańsko podowo wjynkšy uobšar państwa – 896 145 km².
Religje: Islam (97%, we tym 77% sůnńići i 20% šyići), wyznańa chřeśćijańske (1,6%), hinduizm (1,5%), buddyzm, śikhizm.
Skuod narodowośćowy : Pyndžabčycy (48%), Sindhowje, Beludžowje, Paštůńi, uchodźcy s Afgańistanu.


text:
Atyny
Spůłrzyndne: 38°00' N 23°43' E
Atyny (nowogrecke Aθήva Athina, klasycznŏ greka Ἀθῆvaι Athynaji, łac. Athenae) – głōwne i nojsrogsze miasto Grecyje. Jedyn ze nojważniyjszych ôstrzodkōw turystycznych Europy ze zabytkami kultury antycznyj. Miasto mŏ 745 tys. mieszkańcōw, co żyjōm na 38,964 km.kw., a cołki ôbszar metropolitalny mo 3,5 milijōna miyszkańcōw i 411,717 km kw.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Poczōntkym Atyn bōł zōmek warowny z ôkresu mykyńskigo (połowa II tysiōncleciŏ p.n.e.) na zgōrzu Akropolis; niyskorzij naôbkoło niego, na sōmsiednich zgōrzach powstało sroge miasto ze agorōm, Areopagym (miyjscym sōndōw), świōntyniami i gmachami użyteczności publicznyj. Akropolis przekształciyło sie we miyjsce kultu (Akropol Atyński). We 480 roku p.n.e. miasto zbulyli Persowie, ôdbudowa Tymistakles zaczōn ôd postawiyniŏ nowych murōw. Nojsrogszy rozkwit przipŏd na panowanie Peryklesa (443-429 p.n.e.), co m.in. połōnczōł Atyny z Pireusym (ôba ôbtoczōł murami) i zmodernizowoł Akropolis. W ôkresie antyku Atyny były państwym-miastym (polis) ô ustroju dymokracyje bezpostrzednij, jednym ze nojważniyjszych we antycznyj Grecyji.
Atyny ôstały zniszcżōne m.in. ôd Herulōw i Wizygotōw. Skludzōne do poślednij role ôd panujōncych ôd 1458 Turkōw. We XIX stoleciu wrōciyły do staryj rangi po ôstaniu głōwnym miastym niypodległyj ôd 1834 roku Grecyje.
Zabytki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Do nojważniyjszych zabytkōw Atyn noleżōm:
- Akropol atyński;
- antycznŏ agora ze Stoōm Attalosa,
- Forum rzimske ze Wieżōm Wiatrōw, bibliŏtyka Hadriana
- smyntŏrz Keramejkos;
- dzielnica Hadrianopolis z ôkresu rzimskigo ze Świōntyniōm Zeusa Ôlimpijskigo,
- kościoły bizantyjske Panaga Gorgoepikoos, Kapnikarea.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ateny sōm we strefie klimatu subtropikalnego[1][2] zorty postrzōdziymnyj[3], z lekimi zimami i dugimi, ciepłymi, czyńsciowo gorkimi latami.
Kamrackie miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Jahreszeitenklimate nach Troll und Paffen.
- ↑ Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
- ↑ World Kart of Köppen–Geiger Climate Classification
- ↑ AфиHы,Гpeция #16716
- ↑ To apxeίo tou Θnσeίou
- ↑ Athens average sea temperature – seatemperature.org.


text:
Na wosebite wašnje so aktiwnymaj wobydlerjomaj dźakowali
Slepo (CK/SN). Nawodnicu Slepjanskeho Serbskeho kulturneho centruma (SKC) Silwiju Panošinu su zawčerawšim ze Slepjanskim Mytom za angažowanje počesćili. Při tym jedna so wo wuznamjenjenje, kotrež je tak nowe, zo za nje hač krótko do spožčenja ani hišće mjeno njemějachu. Nowe myto je paralelnje k Čestnemu mytu myslene za ludźi, kotřiž w swojim powołanju na časnik njehladaja, wjele wjace činja, hač so wočakuje, a tak wulku hódnotu za zhromadne žiwjenje ludźi w Slepom tworja.


text:
Njebjelčicy (SN/JaW). Gmejnska rada Njebjelčicy měła sej po měnjenju někotrych jeje čłonow wjacore wobzamknjenja ze zašłosće znowa wobhladać a rozsudźić, hač su hišće načasne abo nic. To wujewi so na posedźenju gremija minjeny štwórtk.
Pozadk je, zo je wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) pod dypkom 10 dnjoweho porjada „informacije wjesnjanosty“ radźićelow na aktualne zdźělenki Serbskeho sejma, kotrež jim gmejna w podłožkach za posedźenja sobu podawa, skedźbnił. Radźićelej Tomaš Kral a Daniel Möller zwurazništaj, zo nochcetaj to hižo w podłožkach měć. „To je brojenje papjery“. Wjesnjanosta pak na tym wobstawa informacije Serbskeho sejma zamołwitym gmejny w podłožkach spřistupnjeć. „Smy wobzamknyli, zo jako gmejna a gmejnska rada Serbski sejm podpěrujemy. Tohodla je tež trjeba čłonow gmejnskeje rady wo aktualnych podawkach a wuwićach sejma informować“, Tomaš Čornak podšmórny.


text:
20 polecanych radiologów w Siemianowicach Śląskich z Allianz
-
Radiolog, Androlog, Endokryn… olog, Hematolog, Internista, Kardiolog, Neurolog, Ortopeda, Psychiatra, Fizjoterapeuta, Urolog, Diabetolog, Dietetyk, Lekarz rehabilitacji medycznej, Chirurg naczyniowy, Ultrasonografista Więcej
-
Konsultacja radiologiczna
• Brak ceny
-
-
Powiązane wyszukiwania
Interniści z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Urolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Endokrynolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Hematolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Kardiolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Ortopedzi z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Diabetolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Chirurdzy naczyniowi z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Androlodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Neurolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Psychiatrzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Fizjoterapeuci z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Reumatolodzy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Dietetycy z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Lekarze rehabilitacji medycznej z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Lekarze w trakcie specjalizacji z Allianz w Siemianowicach Śląskich
Ultrasonografiści z Allianz w Siemianowicach ŚląskichWięcej (12)


text:
Simultana cyrkej w sprjewinym měsće skići přećelam pišćelow cyle wosebite wuměnjenjaNominalnje najstarše pišćele Božeho domu su Kohlowe w katolskim dźělu. W 1860tych lětach nastaty instrument złožuje so na sakski barok, kajkiž předewšěm Gottfried Silbermann reprezentowaše.
Budyska tachantska cyrkej swj. Pětra słuša bjezdwěla k najznaćišim Božim domam regiona a přiwabja lěto wob lěto turistow z cyłeho swěta. Jako swjatnica dweju wosadow je konkatedrala Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa a zdobom dom ewangelskich wěriwych jedna z rědkich simultanych cyrkwjow Němskeje. Hladajo na dosć razne rozestajenja mjez woběmaj křesćanskimaj konfesijomaj w minjenych lětstotkach njezadźiwa, zo wuhotowaštej wobě wosadźe „swój“ dźěl prjedy abo pozdźišo ze swójskimi pišćelemi. Stare nabožne konflikty dźensa dźakowano duchej ekumeny nimale žanu rólu wjace njehraja, běchu pak přiwšěm přičina, zo je tachantska cyrkej jedne z mało hrajnišćow, zmóžnjace předstajenje twórbow za dwě „kralownje instrumentow“.


text:
zwučowanje 1
rěčne elementy
Tutón test ma dwaj dźělej. Wobdźěłaće wosobinski list a nowinski tekst z prózdnymi městnami, kotrež maja so wudospołnić.
Sće w prěnim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „dale“. Potom započina so druhi dźěl. Hdyž sće wobaj dźělej absolwował/absolwowała, zhoniće wuslědk.
Čitajće slědowacy list. Naklikńće za kóžde prózdne městno prawe słowo.
Luba Daniela,
mam špatne swědomje, chcych ći hižo před měsacami pisać, ale kaž wěš, sym so přihotowała na kónčne pruwowanje a ( 1 ) měła žadyn čas. Ani za swoje hobbyje nic - njejsym w zašłym času na přikład žadyn kruch na huslach hrała. Njewěm ani, ( 2 ) to scyła hišće móžu. Hdyž maš tajki wulki eksamen před sobu, so wšitko jenož hišće wokoło wuknjenja wjerći.
Ale nětko sym hotowa! Předwčerawšim bě poslednje pruwowanje a mam začuće, ( 3 ) sym derje wobstała. Hdyž pruwowarjo to tež tak ( 4 ), sym nětko diplomowa psychologowka! Super, nic?
( 5 ) luby Michał je mje hnydom wječor do ( 6 ) hosćenca přeprosył. Potom smój hišće ( 7 ) šłoj. To bě to prawe, nic jenož wotpočnjenje, ale ćělne wucychnowanje. W poslednim ( 8 ) sy so prašała, hač chcu z tobu na jedyn tydźeń do Londona jěć. Wězo rady! Po tym cyłym stresu by to było ( 9 ), raz něšto wosebiteho činić.
London je krasne město, sym hižo wjele wo ( 10 ) čitała, ale bohužel njejsym hišće tam była. Tohodla sym jara wćipna. Najbóle zajimuja ( 11 ) Buckingham Palace a Madame Tussauds London, British Museum a London Dungeon.
Namjetuj prošu někotre terminy, hdy maš čas. W prěnim tydźenju septembra ja njemóžu, tam swjeći naša mać 65. narodniny, ale hewak móžu. Sym sej wěsta, zo móžemoj so ( 12 ) jedyn tydźeń dojednać. Pohladam hižo raz w interneće za dobrymi lětami a dobrym hotelom za naju. Wjeselu so hižo jara na pućowanje a na twój přichodny list.
Wutrobny postrow,
Twoja Andreja
Sće w druhim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „dale“. Potom zhoniće wuslědk wotrězka rěčne elementy.
Čitajće slědowacy nowinski tekst. Potom čitajće słowa w kašćikach. Rozsudźće, kotre słowo so najlěpje do kotreho prózdneho městna hodźi a ćehńće je z myšku na wotpowědne městno. Směće kóžde słowo jenož jónu wužiwać. Štyri słowa njebudźeće trjebać.
Serbske holcy na plaketach ADAC
W ludźe tak mjenowane "žołte jandźelki" ( 13 ) sobudźěłaćerjo ADAC ze swojimi žołtymi firmowymi awtami. Woni pomhaja w nuznych padach na dróze a zmóžnjeja dalšu jězbu z motorowymi wozydłami. ADAC je so załožił 1903 w Stuttgarće ( 14 ) towarstwo za wodźerjow motorskich. W lěće 1911 je so přetworił na "Allgemeiner Deutscher Automobil-Club". Jako tajki ma dźensa wjace hač 20 milionow čłonow a nowe sydło ( 15 ) Mnichowje.
Bjezdwěla su tež Serbja čłonojo ADAC. Njeznate pak je, ( 16 ) dawaja w stawiznach ADAC tež móličke "serbske" fasety. A to zwisuje tak: Kóžde lěto zhromadźa so čłonojo motorowych a awtomobilnych klubow ( 17 ) swojich hłownych zhromadźiznach, a to přeco ( 18 ) druhdźe. Tam dojědu sej čłonojo potom z cyłeho kraja, tež, dokelž chcedźa ludźi a kraj zeznać. Při tajkich składnosćach wudawaja so dopomnjenske plakety. Tute orientuja so přeco na kulturnych wosebitosćach wopytaneho regiona. Husto su nastali rjenje wuhotowane a ( 19 ) barbne wuměłske drohotki z emalje. ( 20 ) razy su so čłonojo ADAC tež we Łužicy zetkali. Potom su ( 21 ) druhdy serbske motiwy na zetkawanske plakety dóstali. To pak je so ( 22 ) nětčišim slědźenskim stawje jenož w zažnych stawiznach kluba stało. Podobnje kaž listowe znamki a pohladnicy su so te plakety spěšnje wuwili na zběranske předmjety. Dotal je šěsć tajkich serbskich motiwow na nich znate. ( 23 ) jednu plaketu je na přikład słužiła serbska holca we Wojerowskej drasće jako předłoha.
Dźensa hišće wuslědźić fotografow, wuhotowarjow abo wysokosć nakłada tajkich plaketow, to njeje wjace móžno. Ale móžemy ( 24 ) wěstosću na to pokazać, zo su tež Serbja w stawiznach ADAC swoje slědy zawostajili, byrnjež snadne byli.


text:
Njedawno su wuknjacy do noweho šulskeho kompleksa w Slepom zaćahnyli. Njecyłej měsacaj je Jan Hrjehor nětko nawoda tamnišeje wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“. Milenka Rječcyna ma tule někotre prašenja na njeho.
Hladajo na to, zo na sakskich šulach wot srjedź měrca hač do wutory žana wučba njebě, sće tež Wy měr měł?
J. Hrjehor: Njemějach scyła žadyn měrny, ale skerje cyle wosebity započatk. Mějach tójšto dźěła, dyrbjach dźě wobstajnje na nowe wuwića reagować.
Šulerjo 9. a 10. lětnika wot wčerawšeje srjedy zaso do šule přichadźeja. Kak su na nowu situaciju přihotowani?


text:
Bez telewizora
Nasze dziecka tego niy pamiyntajom, bo łoni telewizor mieli „dycki”, ale moji łojcowie kupili te „czarodziejski pudło” dziepiyro poczontkiym siedemdziesiontych lot. Wtynczos telewizor był już we prawie kożdej chałpie, ale przodzi małokery go mioł.
Jak nasz somsiod kupił se telewizor we piyndziesiontym dziewiontym, to wszyjscy, co miyszkali przi naszej drodze, sie u niego kożdy wieczor schodzili. Jak brakło stołkow, to stoli we siyni abo na dworze a dziwali sie bez łokno! Jego baba, Waleska, pomstowała na wynokwiani swojigo chopa, bo sztyjc musiała mieć łokno a dźwiyrze łodewrzite, coby ci, co sie we pomiyszkaniu niy pomieścili, tyż cosikej ze tyj godki słyszeli. Ludziska szli do dom kole poł dziesiontej we wieczor, to dziepiyro wtynczos Waleska skłodała łogiyń we piecku, coby troszka we chałpie nagrzoć, bo cołki pomiyszkani było aż za fest wyluftowane!
Tera momy tela programow,
że muszymy wybiyrać, na kery bydymy se dziwać, a wtynczos był jedyn i to jeszcze yno bez pora godzin na dziyń, jak nic niy było, to my zaglondali na „obraz kontrolny”, ale żodyn sie niy uskargowoł, a teroz lamyncom!
Do kina chodziłach ze tatulkiym na poranki filmowe, to żech nikere filmy do dziecek znała, ale „dobranocki” ze Jackiym a Agatkom abo ze Balbinkom a Ptysiym mogłach se yno łobejrzeć, jak my szli piechty do ujka do Rogoźnej, bo kaj indzi dziecek do telewizora niy dopuszczali!
Jak żech zaczła chodzić do szkoły, to już tych telewizorów było wiyncy po chałpach, a czasym jaki litościwy somsiod abo dobro somsiadka, co tyż mieli dziecka, nos łebkow na jaki program przirodniczy abo do szkolorzy wpuścili. Miyndzy ludziami sie trza było umieć zachować: strzewiki we siyni łostawić, coby marasu niy nanosić, bo inaczy po drugi żeś niy wloz! Wszystkim tym dobrym ludziom ze serca za to dziynkuja, bo do nos, co my telewizora ni mieli, to była łogromno uciecha! Jak sie już jaki program widziało, to sie potym ło nim godało cołki tydziyń, a dzisio jo czasym, co łobejrza, ale na drugi dziyń ledwie poradza se spomnieć, ło czym to było! Nikedy mi sie zdo, że downi te programy były ciekawsze a mondrzyjsze jako dzisio, ale możnej mi sie yno zdo…
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Bez telewizora” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Klub zaprezyntowŏł dzisiŏj nowy herb, kiery bydzie obowiŏnzywŏł cŏłki 2020 rok, łod styczniŏ do grudniŏ. Dodatkowo bōły informacje jak bydzie łobchodzone 100-lecie Klubu.
Klub i Stowarzyszynie Wielki Ruch zamierzajōm złorganizować festyn, koncert i turniyj fusbalerski. Bydŏm tyż wystawy historyczne i srogo gala jubileuszowŏ. Klub poinformowŏł tyż, że razym ze Polonią Bytom, trwŏ staranie ło rozygranie ligowygo szpilu na Sztadionie Ślōnskim.
Dodatkowo majōm być wydane łokolicznościowe gadżety, mŏ być tyż film łorŏz znaczek pocztowy.
Razym ze Stowarzyszyniem Wielki Ruch, Klub dzisiŏj przedstawiōł nowy herb, (zaprojektowany bez Jakuba Malickiego ze zajty polskielogo.net) kiery bydzie sie przewijŏł bez cŏłki 2020 rok. Poniżyj opis:
Wszistkie szczegóły bydŏm podŏwane na biyżonco.
własne / Ruch Chorzów


text:
Štož je poprawom normalne, zo gmejnska rada w zmysle swojich wobydlerjow rozsudźa, su sej ludźo w Malešanskej gmejnje wčera wočiwidnje a wuspěšnje wunuzowali.
Malešecy (CS/SN). Wjace hač 40 wobydlerjow Plusnikec a Budyšinka je so wčera na posedźenju gmejnskeje rady Maleše w tamnišim wjesnym towarstwowym domje wobdźěliło. Z plakatami woni na to skedźbnichu, zo maja we wěrnym zmysle słowa nós połny. Woni ćerpja pod rigoroznym zadźerženjom firmy Pro Stein, kotraž z rozbuchnjenjemi w Plusnikečanskej skale jich domy kóncuje. Nimo toho dyrbja ludźo proch znjesć a runje tak sylny wobchad ćežkich nakładnych awtow na dróze wot Plusnikec do Budyšinka. Tohodla sej žadaja, zo smědźa tam jenož hišće hač do 7,5 tonow ćežke jězdźidła po puću być.


text:
Berlin (B/SN). We wobłuku koaliciskich jednanjow su CDU/CSU a SPD, wobkedźbujo žadanja ewangelskeje a katolskeje cyrkwje, zwadu wo přićah swójbow ćěkancow z wosebitym škitom zakónčili. Zastupjerjo stron dojednachu so, hižo wujednany kontigent tež přichodnje dale běžeć dać – tak tež wobstejace regularije za nuzne pady. Hač do kónca julija pak ma přićah swójbnych přechodnje dale zastajeny wostać. Wot awgusta potom smě na měsac hač do tysac mandźelskich swoje dźěći do Němskeje přijimać.
Zakładne prawa wohrožene


text:
Jak bodej kożdy Ślōnzok czujã zamiyłowanie do porzōndku. Niy rŏz zastanŏwiołch sie skōnd sie to u mie wziōnło. Mioło wpływ na to moje bildōng? Eli tyż kwestyjo mojij natury? A może je to wynik kultury, w keryj wyrosłech? Bydź tyż pewnygo etosu, kerego trzimiōm sie Ślōnzoki? Pewnikym po czynści trochã ze wszyjskigo. Poniżyj piszã ô mojich ôsobistych ôbmyślyniach w tym przedmiocie a tyż ôdnoszã sie do wŏżnego dzisioj aspektu jakim je dbōnie ô ôbtŏczajōnce nŏs śrôodowisko.
Moje ślōnske feng shui
Myślã, iże porzōndek w nōsze serca fest wpoiły rządy pruske na ślōnsku. Z drugij zajty ôdnoszã wrażynie, iże ukształtowały w nŏs zicher poczucie postympowaniŏ zgodnie z przijyntymi normami i zdatności podporzōndkowaniŏ sie do naciepanych prawideł, co niystety niy zôwsze wychodzi nōm na dobre. Niy mynij jednak zamiyłowanie do ordnōngu i harmōnije ôstało.
Pamiyntōm sobotnie pōronki, kere przede wszyjskim poświyncōne były robotōm dōmowych. Czyszczynie piyca, skludzanie izb, trzypônie tepichōw i koszynie trŏwy. Dōm mioł być narychtowany niy ino na zwykowo odświętno niydzielã, ale tyż na cołki dalszy tydziyń. Może miołś/aś podobnie?
Wcale z zresztōm te sobotnie zwyki mi sie niy podobały. Bydōc nastolatkym miołch żech mocka ciekawsze zajyńciŏ, choby dugsze spanie i lyniuchowanie. Jednak z biegiym czasu zauważyłech, iże lubiã kej rzeczy sōm poukładane, a w dōma utrzimowany je porzōndek. Bynojmniej niy mom na ôbmyślōnku jakigoś pedantyzmu, a raczyj znŏlyziynie w tym wszyjskim ôdpednigo zdrowego balansu. Starōm sie tyż w taki knif ôrganizować przestrzyń coby była niy ino funkcjonalno ale tyż przijymnŏ wizualnie. Toć dlŏ kożdego je to sprawa indywidualnŏ tōż niy bydã podŏwoł jakiegoś złotego środka.
Uwielbiōm przejyżdżać bez myńsze place na ślōnsku ôpolskim. Tam w szczególności ciepie mi sie w ôczy ôbtŏczajōncy czowieka porzōndek. Niy gŏdōm ino ô zadbanych domostwach ale tyż ô drōgach, kere sōm pozamiotane! Może ftoś pōmyśleć, iże to przesŏda i do takich spraw sōm przeznaczōne ôdpednie służby porzōndkowe. Śmia sie z tym niy zgodzić. Stōnd tyż kolejny akapit tego wpisu.
Ôchrōna śrôdowiska
Porzōndek to dbanie niy ino ô plac, w kerym żyjymy, ale tyż ô te, kere nawiydzōmy. Dbanie ô śrôdowisko, kere nŏs ôbtŏczŏ to rzecz barzo ważnŏ. Żŏdyn niy lubi przechadzać sie po lesie i natykać sie na abfale, rozkłŏdać handtuchu na sztrandzie połnych kip cygaryt, eli tyż siŏdać na ławce pokrytyj ciaprajstwami. Śmiecynie to niy brak kultury ino zwykłŏ gupota, kerŏ niy mŏ wytłumaczyniŏ. Niy trza być ze Ślōnska coby to widzieć.
Mōmy corŏz barzij rozwiniynte technologije, wiyncyj wykształcōnych ôsōb i możebności rozrostu nieporównywalnie srogsze w przirōwnaniu do piyrwyjszych stoleci, a czasami zachowujymy sie choby my wszyjsko mieli w rzyci. Piszã sam głównie ô niyrozsądnym zaśmiycaniu ale sōm tyż takie kwestyje jak niyodpowiednie składowanie ôpadōw industryjalnych, ymisyjŏ gazōw cieplarnianych, ścieki płynące do mōrz, nadmiyrne wycinanie lasōw i mocka, mocka inkszych. Niystety, ale ciōngłŏ dewastacyjŏ strzodowiska w kōńcu kejś sie zemści.
Co idzie zrobić?
Choć zabrzmi to grotyskowo, przede wszyjskim zaczōńć myśleć i fungować. Poczōńć ôd tak ajnfachowych rzeczy jak segregacyjŏ abfale i wyciepowanie ściepek w ôdpednie miejsca, to znaczy np. zużyte ôbpakowanie niy pod krzŏczek a do kosza. W ôkolicy niy ma żŏdnego kastlika? Bieresz abdfale ze sobōm wsadzosz do kosza w dōma. Brawo! Inkszõ sprawōm je, iże czasami faktycznie brakuje w ôkolicy hasiŏkōw. Choć w cyntrach miast to niy problym, już na obrzeżach je ich mynij. Warto spytać np. radnego eli niy idzie z tym co zrobić.
Abfale to toć niy wszyjsko. Dbanie ô śrôodowisko to tyż umiejętne używanie wody i elektryki, a akuratnie ich szporowanie. To tyż korzystanie z flaszek i kŏbkōw wielokrotnego użytku, niemarnowanie jedzyniŏ eli tyż wybór transportu publicznego abo jeszcze lepij przeciepnyńcie sie na koło. Tych knifōw je na prŏwdã mocka, a fakt, iże posiadōmy dzisioj tak potynżne nŏrzyndzie jak Internet ino ułatwio czyrpać wiedzã. Dodatkowo jeźli żeś je barzo ambitny to możesz wziōńć udzioł w akcyjach skludzaniŏ świata/miasta/dzielnicy itp. Takich inicjatyw je dzisioj na szczyńście ganc dużo!
Ślōnski porzōndek
Wrŏcajonc do zaczōntku mojigo wywodu podkryślōm głównie mojã perspektywã. Jednak myślã, iże w wiynkszości my Ślōnzoki mōmy w siebie to poczucie dōnżyniŏ do utrzimywaniŏ porzōndku. Pōnadto uwŏżōm, iże warto to pielyngnować i pokazywać na aus. Dbejmy ô ziymiã po keryj chodzymy!
Wybŏczcie jeźli przi pisaniu w gŏdce ślōnskiej popołniōłch jakiś błōnd. Myślã i gŏdōm po ślōnsku atoli żadko używōm go w piśmie. Jednak i to bydzie sie zmiyniać. Chcã co jakiś czas wciepować wpis w naszyj gŏdce. Mom nadziejã, iże tedy wzrośnie tyż jejich jakość.


text:
Akademia Animatora – Szkolenia z Licencją na Zabawianie™
Kurs Animatora
Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice | Kurs Animatora Katowice, Akademia Animatora, Kurs Animatora Czasu Wolnego Katowice, Kurs Animatora Zabaw dla Dzieci Katowice, Animator Katowice, Animator Czasu Wolnego Katowice, Animator Zabaw dla Dzieci Katowice, Kurs Animatora Zabaw Katowice |


text:
Mōmy majstra w hokeju na… rolkach!
Nie dało sie latoś pokōńczyć ligōw hokeja na lodzie we Polsce ani Rep. Czeskej, ale mogymy radować sie z majstra na Gōrnym Ślōnsku we hokeju na rolkach, kery w ôstatniŏ niedziela szafnōn manszaft Czarnych Panter z Cieszyna.
Zgłoszōnych bōło 6 manszaftōw i grŏ kożdy z kożdym. Majstra brōniyli Bōmberzy ze Malborka. Po 3 szpilach (1 dziyń) kōmplety miały manszafty z Cieszyna i Bytōmia. We niedziela Pantery wygrały z Polōniōm i to we Cieszynie mogōm radować sie z majstra. Gratulujymy!
Tabula po 5 szpilach:
- CJTH Czarne Pantery Cieszyn
- TMH Polonia Bytōm
- UKS Bombers Malbork
- LUCE Bielsko – Biŏłŏ
- ŁKH Łōdź
- LUCE Bielsko – Biŏłŏ II
Foto tytułowe: pixabay.com


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: Ślōnsk – Krŏj Baskōw 3:4
We 1936 roku we Hiszpaniji zaczła sie wojna dōmowŏ. Z jednyj strōny bōł dymokratycznie ôbrany republikański regyrōnek Hiszpanije, a z drugij faszystowskŏ Hiszpanijŏ, co na jeji czele stoł spiyrany ôd Hitlera i Mussoliniego Francisco Franco. Lokalny Regyrōnek Krŏju Baskōw stanōł po strōnie republikanōw.
We 1937 roku José Antonio Aguirre, piyrszy prezydynt Krŏju Baskōw, zdecydowoł wysłać baskijskõ nŏrodowõ reprezyntacyjõ za granicã, żeby ôna pōmogła zebrać piniōndze na pōmoc uchodźcōm, a tyż była to forma propagandy, co miała pokŏzać światu, iże baskijski regyrōnek brōni sie przed faszystowskimi rebelijantami.
Baskowie piyrszy szpil po wyjeździe zagrali 26 kwietnia 1937 roku w Paryżu na Parc des Princes ze klubym Racing Paris i wygrali trzi do zera. To je tyn sōm dziyń, w kerym Luftwaffe zbōmbardowało Guernicã i straciyło życie 1654 Baskōw. Potym grali jeszcze ze reprezyntacyjōm Pragi, dwa razy zaś z Racing Paris, z Olympique Marseille, z FC Sète, zaś z reprezyntacyjōm Pragi, a w niydzielã, 6 czyrwnia, przijechali do Katowic, żeby we strzodã zagrać szpil ze reprezyntacyjōm Ślōnska.
Połedniowcy bez te pŏrã dni ôbejzdrzeli Katowice i Chorzōw, trochã potrynowali, a cołki Ślōnsk warzōł sie, bo niy szło sie doczekać takigo szpilu. Styknie pedzieć, iże we drużynie Ślōnska na trzinŏstu fuzbalŏkōw, co zagrało, dziesiyńciu to byli reprezyntanciŏ Polski, a u Baskōw wszyjscy co do jednego reprezyntowali Hiszpanijõ. Wiyncyj ô klasie jednych i drugich gŏdać niy muszymy.
Ślōnski Zwiōnzek Fuzbalowy zakōntraktowoł z Baskami dwa szpile – jedyn na 9 czyrwnia, a drugi na dwanŏstego. Tyn drugi bōł ôdstōmpiōny lidze i mioł być grany we Warszawie.
Przed tym, jak Baskowie przijechali na Ślōnsk, cajtōngi pisały, iże niy przijadōm, bo Polska im wiz niy dŏ, tōż jak w kōńcu przijechali, to gazyta „Siedem Groszy” zapytała Manuela de la Soty, dyrechtora cołkij drużyny, czy mieli jake problymy, a ôn ôdpowiedzioł, iże niy było żŏdnych. Przidoł tyż, iże ôn nawet wiy, skōnd sie takie klachy wziōnły: w Paryżu sie gŏdŏ, iże do Polski ciynżko sie dostać, bo Polska auslyndrōm wiz niy dŏwŏ.
De la Sota pedzioł tyż pŏrã słōw ô wojnie we Hiszpaniji. „Nasza walka, walka Krŏju Baskōw to je walka ô wolność. Brōniymy niypodległości. A bez to, iże tã niypodległość nōm doł regyrōnek republiki hiszpańskij, tōż walczymy przeciwko insurgyntōm, co niy zgŏdzajōm sie na nasz statut autōnōmiczny i na naszã ôddzielność politycznõ i nŏrodowõ. Tak jak nŏs sam widzicie, wszyjscy my sōm, tak jak po prŏwdzie hned wszyjscy Baskowie, szczyrzi katolicy, patrioci i dymokraci. Mōmy reszpekt do cudzych przekōnań, ale wymŏgōmy ôd inkszych, żeby i naszym pokazować reszpekt.
Niy wiadōmo, wielu ludzi prziszło we strzodã ôglōndać szpil. Przegląd Sportowy napisoł, że dwanŏście tysiyncy, Polska Zachodnia, że piytnŏscie, a Śląski Kurjer Poranny że siedymnŏście. Mogymy sie tōż wyciōngnōńć z tego postrzedniõ i pedzieć, że było bez 14,5 tysiōnca ludzi. Przed szpilym głōwnym juniorskŏ drużyna Ruchu Wielke Hajduki zagrała ze TS Szopiynice.
We drużynie baskijskij z wiynksza reprezyntanciŏ Athletiku Bilbao i Realu Madryt. We ślōnskij AKS-u i Ruchu Chorzōw.
Ćwierć na siōdmõ syndzia Gerblich z Lipin zaycznŏ szpil. Chociŏż Ślōnzŏcy zaczli ôd efektownego ataku Wostala, to we ôsmyj minucie Baskowie rozgrŏwajōm akcyjõ lewōm strōnōm i Guillermo Gorostiza pokōnuje Kwoki. We szesnŏstyj minucie niy trefiŏ z trzech metrōw abo Larrinaga, abo Lángara; niy wiadōmo kery, bo jedni piszōm tak, a inksi tak.
Baskowie z poczōntku majōm srogõ przewŏgã. Gra sie biere wyrōwnować dopiyro po dwudziestyj minucie. We 24 minucie Wostal sie przebijŏ i strzylŏ na 1:1. Zarŏz po tym zaczynŏ lŏć dyszcz. Plac sie robi gładki i połny marasu. Po piyńciu minutach ôd wyrōwnaniŏ Aedo ôdbijŏ bal na pŏrã metrōw, a Wilimowski takich przileżytości niy marnuje i Ślōnzŏcy prowadzōm dwa do jednego.
Po nastympnych dziesiyńciu minutach rōwnyj gry Langara narŏz przimiyrzŏ z daleka, bal po supku wpadŏ do tora i je rymis. Do Ślōnzŏkōw to ale niyma problym, bo we 43 minucie zaś Wostal znojduje drōgã do necu, co go brōni Gregorio Blasco.
Jeszcze przed pauzōm Baskowie strzelajōm tora, ale syndzia go niy uznŏwŏ, tōż drugo połowa zaczynŏ sie wynikym 3:2 do Ślōnzŏkōw.
Połedniowcy atakujōm ôd samego poczōntku, ale niy majōm idyje, jak skōńczyć swoje akcyje, abo niy ma w nich akuratności i bal przelatuje kole ślōnskigo tora.
We 64 minucie Giemsa strzaskuje sie ze dwōma Baskami i schodzi z placu, a za niego wchodzi Knas z chorzowskigo AKS-u. Hned po tym tormōn Kwoka tyż je kōntuzjowany i zastympuje go Eryk Tatuś. Skuli gładkigo szpilplacu Wilimowski tyż sie strzaskuje ze baskijskim tormanym i musi na pŏrã minut slyź na bok.
W tym czasie Baskowie majōm ôgrōmnõ przewŏgã, ale durch z tego nic niy wynikŏ. Dopiyro we 77 minucie Regueiro po cyntrze Emilína strzylŏ na 3:3. Już trzi minuty niyskorzij Larinaga wbijŏ bal gowōm na 3:4, chociŏż pōnoć bōł ofsajd.
Bez ôstatnie minuty Ślōnzŏcy jeszcze atakowali i mieli pŏrã przileżytości, ale wynik sie niy umiyniōł. Reprezyntacyjŏ Ślōnska – Reprezyntacyjŏ Krŏju Baskōw 3:4.
We nastympnych dniach cajtōngi pisały same nojlepsze rzeczy ô gościach. Ô naszych było trochã krytyki, ale przecã tymi dziewiyńćdziesiyńcōma minutami napisali historyjõ.
Szpilu we Warszawie niy było. Jak do wszyjskigo, i sam musiała sie wciś polityka, że mŏ niy być graniŏ z Baskami, bo ôni chcōm jechać grać do Zwiōnzku Sowieckigo. Straty financowe skuli tego niyrozegranego szpilu pōniōs Ślōnski Zwiōnzek Fuzbalowy.
Po gościnie na Ślōnsku Połedniowcy pojechali dalij. Grali we Zwiōnzku Sowieckim, Norwegiji, a ze reprezyntacyjōm Danije majōm z tego czasu nojwyższõ w historyji swojã wygranŏ: 1:11.
Na podzim 1937 roku przepłynyli Atlantyk, żeby grać w Meksyku, kaj FIFA im dała zwōl grać ze klubami i reprezyntacyjōm, zagrali tam dziewiyńć szpilōw i polecieli na Kubã. W tym czasie FIFA wziōnła zakazować graniŏ ze drużynami ze Hiszpanije skuli wojny i Kuba niy mogła zôgranizować szpilu. Baskowie tōż pograli ze klubami i ôdlecieli do Argyntyny. Tam ôstali trzi miesiōnce, ale niy mogli grać żŏdnych ôficjalnych szpilōw, tōż skōńczyły im sie piniōndze i argyntyńske kluby zebrały dlŏ nich geld, żeby mogli dalij rajzować.
Po rajzie bez Andy, Chile, zaś Kubã, dotarli do Meksyku, kaj uzdali sie założyć klub i grać we meksykańskij lidze. Tak to we sezōnie 1938/1939 we lidze meksykańskij groł klub Club Deportivo Euzkadi i skōńczōł sezōn na drugim placu.
Po sezōnie ci wandrowni Baskowie zagrali jeszcze ino jedyn szpil. 18 czyrwnia zagrali ze paragwajskim Club Atlético Corrales i zrymisowali 4:4. Wtynczŏs to kożdy z nich dostoł piyrszy i ôstatni geltak za te dwa lata jeżdżyniŏ i lŏtaniŏ: 10 tysiyncy peset. Wszyjscy rozjechali sie po meksykańskich i argyntyńskich klubach.
9 czyrwnia 1937, 18:15
Ślōnsk – Krŏj Baskōw 3:4
Syńdzia: Gerblich (Lipiny)
Widzōw: 12 tys. (Przegląd Sportowy), 15 tys. (Polska Zachodnia), 17 tys. (Śląski Kurjer Poranny)
0:1 Gorostiza (8)
1:1 Wostal (24)
2:1 Wilimowski (29)
2:2 Lángara (39)
3:2 Wostal (43)
3:3 Regueiro (77)
3:4 Larrinaga (80)
Ślōnsk:
Paweł Kwoka (Czarni Chropaczōw), po 64. Eryk Tatuś (Ruch Chorzōw)
Edmund Giemsa (Ruch Chorzōw), 64. Jōzef Knas (AKS Chorzōw)
Gothard Stolarczyk (AKS Chorzōw)
Wilhelm Piec (Naprzōd Lipiny)
Ernest Kuchta (AKS Chorzōw)
Karol Dziwisz (Ruch Chorzōw)
Ryszard Piec (Naprzōd Lipiny)
Leonard Piontek (AKS Chorzōw)
Jerzy Wostal (AKS Chorzōw)
Ernest Wilimowski (Ruch Chorzōw)
Gerard Wodarz (Ruch Chorzōw)
Krŏj Baskōw:
Gregorio Blasco (Athletic Bilbao)
Pedro Areso (Barcelona)
Serafín Aedo (Real Betis)
Leonardo Cilaurren (Athletic Bilbao)
José Muguerza (Athletic Bilbao)
Roberto Etxebarria Arruti (Athletic Bilbao)
Guillermo Gorostiza (Athletic Bilbao)
Luis Reguero (c) (Real Madryt)
Isidoro Lángara (Real Oviedo)
Enrique Larrinaga (Racing Santander)
Emilio Alonso (Real Madrid)


text:
Francek Fyrtok, 10.01.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Dziynkuja ci za życzynia na Nowy Rok, ale mi tak życzysz z cudzej kabsy, bo padosz, żeby mi dziouchy fest przoły. Zebyś to pedzioł, iże ty mi bydziesz przoł, to by to było co inszego, ale dziouchami sie wyrynczać, tego nie robi najporzōndniejszy Kocynder. Jużeś zapewne słyszoł, iże ksiynża sōm wolni ôd przisiyngi, co jōm przisiyngali rzōndowi pruskymu. Przisiynga ta już nie geltuje. Bydzie to radość dla porzōndnych ksiynży, bo wolność to radość, a radość to raj. Boja sie ô Ulitzki, żeby tego zwolniōno ôd przisiyngi inaczej nie zrozumioł, bo to mu sie czynsto zdarzo. Jo bych wszystkich ksiynży zwolnił ôd przisiyngi, jyno Ulitzki nie. Bo ślubowoł, iże bydzie nauczać religije, a ôn kocyndruje z heimatsbojami. Ulitzka nie jest bylejaki chłop, bo keby mioł siostra, napewno chodziłaby per klinke z lojtnantym. Ale jak teraz wolny jest ôd przisiyngi berlińskej, to kto wie czy nie przisiyngnie na Turka. Przeca bez wojna turecki bōg Allach z niymieckim sztanga trzimali. Ulitzce sie to bardzo podobało. Niech powie że nie, a pokoża mu, boch na nie jednym jego kozaniu był.
Szkoda, iże Urbanek nie jest ksiyndzym abo Quester, choć jedyn i drugi żyjōm tak jak ks. Jankowski, kozielski unterkōmisarz za Niymcami, a nie, jak godajōm ludzie, za Niymkami.
Hanysku, poprow sie, choćby na szperka, nie ôbgoduj mie, iżech sie smykoł kole Raciborza i Głogōwka. To prowda, iżech był w Głogōwku. Tam sōm fajniste dziouchy jak kroszōnki, a chodzōm jak zegarki. Radza ci, abyś se tam libsta wyszukoł. Z tamtych strōn pochodzi Urbanek, ale ôn już poprzerostoł kulturōm pruskōm i pysk mo jak kalfas, że ani mu sie pokozać w swojich strōnach. Keby sie tam pokozoł wszystke wrōble i wrōny by pouciekały.
W Raciborzu ech też był. I tam sōm szwarne dziouchy, alech z nimi nie rzōńdził, bo nie było czasu, aże mie jankor w serce piznōł. Takich dziouch, jake sōm w Syryni, Lubōmi, Wojnowicach, Biynkowicach, Tworkowie i inszych wsiach raciborskich, jeszcześ nie widzioł. Jakbych ci je ôpisoł dokumyntnie to byś uciekł z Bytōmia.
Pamiyntej Hanysie, żebyś mie w „Kocyndrze” już wiyncej nie szlechtowoł, iże sie smykōm. Skirz tego, iżeś napisoł ô Raciborzu i Głogōwku, wszystke moje libsty bydōm złe, iżech u nich w Nowy Rok nie był. A joch nie mioł blank czasu. Anich nie mōgł rozdzielić podarunkōw noworocznych. A zostawiōno u mie taki podarunki:
dlo Urbanka: nowy hełm,
dlo Ulitzki: galoty z bizami i berliński ôrder, „suum gumique”, co znaczy: kochaj bliźniego, weź żyła, a liźnij go.
dlo Questera: dwie sowy, już bez zymbōw, aby sie jeszcze mōgł dwa razy verlobować i flaszka ôleju, aby mōgł dobrze majtać do Berlina,
dlo „Volksstimmy”: czorcińca i powrōz,
dlo „Schwarze Adler”: nowy garnuszek z uszkym co stoji pod… łōżkym,
dlo „Dzwōna”: kōnewka rycynusu i elymyntarz polski, aby sie mowy polskej nauczył,
dlo „Morgenpost”: gramofōn prosto ôd Willigera,
dlo Woli Ludu: telefōn z Brzega ôd Hobusa, lejtnanta, a Żmudzie floster, bo go strziko.
Jeszcze mōm kupa podarunkōw i dziepiero ich nieskorzi rozdziela a teraz Hanysku dej pyska
Franckowi Fyrtokowi.


text:
Drach
Drach to je legyndarne stworzynie, kere ukazuje sie we folklorze na cołkim świecie. Przekōnania na tymat drachōw rōżniōm sie we znŏleżności ôd regiōnu, nale we zachodnich kulturach drachy ôd czasōw niyskorego strzedniowieku bōły zaôbycz przedstawiane we formie srogich, krzidlatych, czworōnożnych a mogōncych ziać ôgniym gadōw. W weschodnich kulturach drachy sōm porzōnd pokazowane jako niy majōnce krzideł, czworōnożne, podane do szlangōw stworzynia ô wysokij inteligyncyje.
W wielu ojropejskich gŏdkach (w tym ślōnskij) słowo „drach” wywodzi sie z łac. dracō, kere je wziynte ze starogr. δpάkwv / drákōn, dosł. „bystroôki”, ôd starogr. δέpkeσθaι / dérkesthai – „patrzeć przenikliwie, bystro”[1], na bajszpil: yngl. dragon, bułg. дpakoH / drákon, miym. Drache, czes. drak.
Drachy czynsto wystympujōm we wytworach zorty fantasy. Sōm ône jednak istotami barzo roztōmajtymi: ôd potynżnych, czynsto złośliwych zwiyrzōw, do istot rozumnych, czynsto przewyższajōncych czowieka ônych ôbeznaniym i wiedzōm. Roztōmajte sōm tyż ônych natury, a nawet wyglōnd zewnyntrzny. Majōm fest sporo farb. Nojczyńścij trefiane sōm drachy czyrwōne, zielōne, czŏrne, biołe, błynkitne, złote, strzybrne i modre. We szpilach zorty RPG czynsto sōm potynżnymi bossami, abo jednymi z nojpotynżniyjszych wrogōw.
Przipisy
- ↑ Drache. W: Etymologisches Wörterbuch des Deutschen (Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache). [dostymp 2021-07-24]. (mjym.)


text:
Z czym Wōm sie kojarzōm Niymce? Z wusztym a piwym? Toć. A przi godce ô rajzowaniu, to co niymieckigo sie Wōm spōmino? Możnej Zōmek Neuschwanstein abo kereś gryfne miasto – jakie wiynksze choby Berlin a Mōnachium abo myjsze, bardzij kameralne, choby Rothenburg ob der Tauber, Ulm abo GaPa? Toć, to je wszyjsko cudne, ale wiycie co jeszcze je we Niymcach zocnego? Natura, natürlich.
Cudne jyzioro Chiemsee
Bez feryje, okrōm gōr a piyknych parkōw, werci sie byzuchować tyż atrakcyje wodne, a kōnkertnie jyziora, nojlepij te na połedniu Rajchu. Jednōm ze takich zocnych szteli je Chiemsee. Godo sie na nie „bajerskie morze”, chocioż podug nos jyzioro Chiemsee je zwiedowniyjsze jak morze. Dyć leży przi samych Alpach!
Na jyziorku uwidzieć idzie sztyry isle – Fraueninsel, Herreninsel, Krautinsel a Schalch. Kożdo je inkszo, na kożdej je cosik szpecjalnego. Ale postrzōd tych sztyrech nojgryfniyjszōm islōm na Chiemsee je Herreninsel. Idzie na nij połazić po parku landszaftowym a byzuchować dwa zōmki – downy klasztor dlo chopōw a nowy pałac postawiōny na wzōr Wersalu.
Zwiydzanie Chiemsee – informacyje praktyczne
Zwiydzanie Chiemsee to je naprowdy zocno idyjo. Jak mocie wiyncyj czasu, to ôstōńcie pora dni. Jak umicie sie wybrać yno na jedyn dziyń abo sztopnyć tamek na dugszo chnedka przi rajzie kajś miyndzy Mōnachium a Salzburgiym, to tyż je fest we wercie. Kuknijcie na nojwożniyjsze informacyje praktyczne, kere na zicher sie Wōm sprzidajōm przi rajzie po Bajerach.
Transzport a kōmunikacyjo
Do Chiemsee idzie rajzować na pora roztōmaitych sposobōw. Jak sōmeście kajś wele Mōnachium, to nojlepij ciś cugiym, autym abo autobusym. My sie wybrali tym piyrszym, bo bōło gibko, tōnio i szło se na miyjscu wyduldać piwko 😉 Z Mōnachium ku Chiemsee bydziecie rajzować cugiym kapka przeszło godzina, a ze farkartōm Bayern Ticket udocie yno 31€ za dwōch ludzi za rajza tam a nazod. Jak mocie auto to ciśniecie autobanōm A8 ku Cysarokōm, a jak chcecie sie wybrać autobusym, to kuknijcie na zajta FlixBusa.
Jak już bydziecie we Prien am Chiemsee, to z banhofa idźcie zaro ku zielōnej bance. Niy ma tamek tak gryfnie choby we Rudach 😉 ale rajza postrzōd strōmōw tamek to tyż je szpas. Farkarty kupicie w ôkiynku przi bance (za Bayern Ticket dostowocie zniżka) – nojlepij zebiercie ôroz i te na banka, i te na szify. Ôbiercie se sztreka, kero Wōm pasuje i cieszcie sie gryfnym dniym na snōżnym lufcie. Zaplanować byzuch nad Chiemsee pōmoże Wōm fest przidajno zajta www.chiemsee-schifffahrt.de.
Atrakcyje Chiemsee
Nojbardzij zwiedowno je spōmniano już Herreninsel i na nia se zabuchujcie nojwiyncyj czasu. Poszpacyrujcie, pocykejcie bildy, wlyźcie do zōmkōw. Jeszcze my niy trefili żodnego, fto by bōł nad Chiemsee a by pedzioł, że mu sie niy podobało. Naprowda, bydziecie dugo spōminać te jyziorko a isle.
Schloss Herrenchiemsee kozoł se postawić Ludwik II Bajerski, tyn sōm, kery umiynił sie Zōmek Neuschwanstein. Nikyj niy udało sie tego stawiynia dokōńczyć a sōm krōl pōmiyszkiwoł tamek fest krōtko. Ale i tak sie werci, bo sōm pałac a wszyjsko naôbkoło je tamek naprowd cudne. Jak bydziecie na Herreninsel, to wejrzijcie tyż na stary zōmek – Altes Schloss. Stoji kole hawyny, a kedyś bōł klasztorym. Dzisiej idzie sie śniego podziwać na gryfny bajerski landszaft.
Fraueninsel to przede wszyjskim klasztor benedyktynek Benediktinerinnen-Abtei Frauenwörth, a na isli Krautinsel… niy ma nic. Bezmaś jednako je z malućkim Schalch, a niy za wiela uwidzicie tyż we dziedzince Gstadt. Beztōż rekōmandujymy Wōm smolić farkarta “Grand Tour Chiemsee” a brać abo yno szif na Herreninsel, abo “Island Tour West”. Nojlepij zaro z bankōm.
Ajntryty a farkarty
Tukej na gibko nojlepsze ôpcyje, kere mocie nad Chiemsee. Cołko reszta znojdziecie na spōmnianej przōzij zajcie Chiemsee. Ôbgodejcie se plan pryndzyj, coby potym yno wartko kupić farkarty a niy stoć przi fynsterze choby gupieloki.
Rajza tam a nazod:
- Yno szif: Inseltour West (Herreninsel + Fraueninsel) – 9.40€ majorantni, 4.70€ bajtle
- Yno banka: 4€ kożdy
- Banka a szif: 11€ majoratni, 5.50€ bajtle za samo Herreninsel abo 11.90€ a 5.90€ za Inseltour West
Nasz byzuch nad Chiemsee – galeryjo
Tela dzisioj ôd nos. Kuknijcie na bildy, bo nad Chiemsee richitch je na co pozaglōndać. A jak niy mocie w planach rajzy po Niymcach, to kuknijcie na nasz tekst ô Pojyziyrzu Palowickim – bliżyj, a tyż cudnie. Możnej to je jako idyjo na nastympny weekynd?
Dejcie znać jako sie Wōm podobo tyn post a kukejcie dalij po gryfnych landszaftach. Pyrsk!


text:
Předłoha:Polytonisce
Předłoha Polytonisce słuža za to, specifiske Unicode- wosebite znamješka starogrjekskeho pismo (předewšěm w Internet Explorer) zwobraznjować, kotrež so w dźensnišej standardowej grjekšćinje wjace njewužiwaja. Wotstawki we Wikisyntasky so zdaja přeco nowe dospołne zapřijeće nuzne činić (potajkim zaso dospołny {{Polytonisce|někajki tekst}}).
Jeli starogrjekske słowo wobsahuje pak žane tajke wosebite znamješka, ale hodźi so z dźensnišo zwučenymi pisać (přirunaj lisćinu za wosebite znamješka Grjekšćina a Starogrjekšćina pod kneflkom Składować w wobdźěławnskim modusu), to je jako Browserska a zwobraznjenska pomoc myslena Předłoha:Polytonisce zbytna a so nima wužiwać!
Ale tež wězo prošu njewužiwaj za nowogrjekske woznamjenjenja a lemmata, dokelž tam runje njeje nuzny a pismowy wobraz jako měšenje z normalnym pismom njeje rjany. Dalše informacije: de:Vorlage Diskussion:Polytonisch
Wužiće
{{Polytonisce|tekst}}


text:
Legislatiwa
Legislatiwa (z łaćonskeho legis latio, „wobzamknjenje zakonja“) je w statnej teoriji jedna z třoch mocow nimo eksekutiwy (wukonjaceje mocy) a judikatiwy (prawodawstwa). Wona je přisłušna za wuradźowanje a wobzamknjenje zakonjow we wobsahowym a formalnym zmysle (zakonjedawstwo) kaž tež za kontrolu eksekutiwy. W reprezentatiwnej demokratiji funguja parlamenty jako ludowe zastupnistwo z funkciju legislatiwy. W statach z elementami direktneje demokratije móže we wěstych situacijach tež lud sam jako legislatiwa jednać.
W Němskej słušeja k legislatiwje na zwjazkowej runinje wot ludu woleny němski federalny parlament, zwjazkowy sejm, a zastupnistwo zwjazkowych krajow, zwjazkowa rada. Na krajnej runinje wukonjeja krajne parlamenty kaž na přikład sakski krajny sejm funkcije legislatiwy. Je zwadne, hač přisłušeja tež wokrjesne sejmiki a gmejnske rady w Němskej legislatiwje, přetož nimaja žane kompetency zakonjedawstwa a su w tutym zmysle skerje dźěl eksekutiwy.


text:
We wěrje nańdźe wona posylnjenje za wšědny dźeń. „Moja mać je nas po katolskej wěrje kubłała. Staršej přińdźeštaj jako ćěkancaj po Druhej swětowej wójnje do Hornjeje Łužicy: mać ze Šleskeje, nan z Pruskeje. Běchmy doma šěsć dźěći“, powěda Evelin Graf wo swojim dźěćatstwje. Mjezsobnu socialnosć je wona hižo zahe w swójbje nazhoniła.
W ródnym měsće Wojerecach angažuje so 70lětna mjeztym w štwórtej legislaturnej periodźe jako předsydka přirady zbrašenych. Wot lěta 2014 přisłuša wona tež Wojerowskej přiradźe za serbske naležnosće a je mjeztym jeje předsydka. Wot lětušeho zdobom w seniorskej přiradźe a w dźěłowej skupinje za wobydlerski etat sobu skutkuje.


text:
03.06.2009
… rěka prašenje w najkrótšej nocy lěta. Literarny konopej přeprošuje na swoju druhu čitansku nóc, 20. junija 2009, wječor napoł dźewjećich do Hornjeho Hajnka. We wjesce, w kotrejž je nocy „ćma kaž w pjecy“, chcemy z Wami zhromadnje čitajo při wohenju za mordarjom pytać. Hanka Markec, studentka dźiwadźelenja, je napisała serbsku hru wo krawnym njeskutku w domje „Za Šmrěkami“ (po přikładźe němskeho romana „Tannöd“). A što hewak, hdyž nic literarny konopej so za čitanje tajkeje ekskluziwneje předłohi poskića?
Čitanje při wohenju je tak rjec serbska prapremjera a zdobom eksperiment za Hanku, hač je so jej tekst zešlachćił a to snano samo jako „słuchohra“. Potajkim čitajće z nami na tutej soboće a zmužće so!
Prašani a pytani – su nimo mordarja ;-)) - sobučitacy, to rěka: wy! Štó čita sobu? Napisajće nam hač do 10.06. mailku na , chceće-li sobučitać a my wam waš tekst připósćelemy. Žadyn strach, z hłowy móc jón njetrjebaće, jenož raz doma čitajo přihotować ;-)) Dóstanjeće tak a tak jenož wašu rólu, to rěka njeznajeće druhich. To so hakle na wječoru wujasni pod „live režiju“. Potajkim hišće jedyn eksperiment – to tež hišće ženje dawało njeje! Tule namakaće lisćinu wosobow, kiž chcemy wobsadźić:
Marja Šćěpina, burowka
Jan Šćěpa, bur
Alojs, jich wotročk
Mać Hańžki
Hana Błažikec, předawarka
Herta Natuškec, hospoza fararja
Trudla Krygarjowa, sotra zabiteje słužowneje
Wučer
Listonoš
Klaws, monter
Chortnik
Hana, něhdy słužowna pola Danarjec
Farar


text:
Zdeněk Boháč z Prahi je zwěsćił, zo so hižo w lěće 1576 Lukaš Pětranc w Miłoćicach naspomni. Dlěje hač 400 lět wosta kubło w rukach tuteje swójby a mjeno po muskej liniji dale nošeše. Dóniž 2005 poslednja z tutym mjenom - Marja Pětrancowa - na prawdu božu njewoteńdźe.
Wobsedźer dwora w lěće 1840 bě Michał Pětranc. Kubło měješe tehdy 24,5 ha. Jakub Pětranc da stare twarjenja, kotrež stejachu bliže do wsy, wokoło 1869 wotnosyć a nowe natwarić. Třistronski dwór wobsteji z hródźe, bróžnje a domskeho. Jurij Pětranc, wnuk Jakuba, wróći so 1947 z wójnskeje jatby. Wón da domske wobmjetać. Na kuble plahowaše swinje, kruwy a drobny skót. W zadnim dźělu domskeho bydleše swójba Zahn.
Srjedź pjećdźesatych lět kupi sej Jurij awto typa Opel P4, to bě za wjes tehdy mała sensacija.
1961 přistupi prodrustwu typa III. Po natwarje kombinata steješe hródź prózdna. Pětrancec mandźelskaj namakaštaj dźěło w prodrustwje, mać w kuchni na Pjechec dworje.
Křiž před dworom bu 1989 wobnowjeny.
W lětach po přewróće da Marja Pětrancowa domske wobnowić (fasadu a třěchu), bróžeń překryć a hródźe wobmjetać.
2004 přewza jeje wnuk Tomaš Klar domske a hródźe. Wón přetwari domske nutřka a zasadźi nowe wokna. Jako třěchikryjerja widźiš jeho husćišo tež na wjesnych třěchach.
Bróžeń přeńdźe do wobsydstwa dźowki Marje Hrjehorjoweje. Hubert wužiwa ju za swoje ratarske mašiny, kotrež běchu trěbne, zo mohł za konje trawu syc, syno dźěłać abo hnój a słomu wozyć.


text:
Saint Kitts a Nevis
Saint Kitts a Nevis, Federacyjo Saint Kitts a Nevis (ang. Saint Kitts and Nevis, Federation of Saint Kitts and Nevis) – państwo we Strzodkowyj Americe, na Karajibskim Morzu na wyspach Saint Kitts a Nevis. Wyspa Nevis mo autůnůmijo a swoje władze. Krej je potajlowany na 14 parafijůw - 9 na Saint Kitts a 5 na Nevis.
We lotach 1873-1983 brytyjsko kolůńijo, pjyrw kej tajla Brytyjskich Podwjetrznych Wyspůw, ńyskorzi kej tajla Federacyji Zachodńich Indyji, a we lotach 1962-1983 kej Saint-Christopher-Nevis-Anguilla. We 1983 dostoło ńypodległość, nale bez Anguilli, kero pozostała brytyjskům kolůńijům.
Gospodarka sam je uoparto na turystyce a bauerstwje.


text:
29.10.21 Serbske nazymske drogowanje/Sorbische/Wendische Herbstwanderung
Stare bomy njedejš pśesajźiś, wucy pśisłowo. Rowno to pak jo cynił wjerch Hermann Pückler-Mužakojski pśi twórjenju krajinowego parka w Rogeńcu. Ako 60-lětny jo tegdy wěźeł, až njebuźo park wěcej póznaś w cełej planowanej rědnosći. Ale wón jo se wuznał, kak dejš pšawje cyniś. Wót lěta 1846 do 1850 jo dał nagromadu 400 bomow pśesajźaś, kótarež su měli južo 30 do 40 lět. Te su za wětšy źěl pśirosli. Se wě, až wjerch njejo sam z karku a łopatu tšugi a pyramidy wuźěłał. To su zwónoźeli kaž južo w Mužakowje, tak teke w Rogeńcu pśedewšym jogo serbske póddane.
městno Rogeński park, pśed grodom
termin pětk, 29.10.21
trajo 2 góź., zeg. 15:00 – 16:30
docent Werner Měškank
płaśi 4,00 €


text:
Stambuł
Stambůu (Istambůu, tur. İstanbul - s greckigo is ten poli - do mjasta (tak godali greccy mjyškańcy w časach podboju tureckigo)), we starožytnośći Bizancjum (BuZάvtιov Byzantion), půźńij Kůnstantynopol (gr. Kwvσtavtιvoύπoλις Konstantinupolis, uać. Constantinopolis, nowogr. Kwvσtavtιvoύπoλn Konstantinupoli - mjasto Kůnstantyna), we krajach suowjańskich dowńij Carogrůd – kolůńja grecko zouožůna we 660 p.n.e. we ojropejskij tajli Bosforu, we 330 n.e. zostou stolicům Cesarstwa Wschodńořimskigo, 324-1930 Kůnstantynopol, 1453-1930 mjana Kůnstantynopol a Stambůu užywane zamjynńy, uod 18 marca 1930 uoficjalne mjano Stambůu - mjasto nad Ćeśńinům Bosfor uůnčůncům Moře Marmara s Mořym Čarnym.
Nojwjynkše mjasto Turcyje a jydno s nojwjynkšych mjast śwjata, nojwjynkšo aglůmeracyjo mjejsko we Ojropje. Stolica prowincyji (il) İstanbul. Rozwińjynty uośrodek přymysuowy, wytwařajůncy uokouo ¼ produkcyje kraju. Guůwne cyntrům finansowe Turcyje, śedźiba kilkudźeśyńću bankůw a geudy papjůrůw wartośćowych. Dužy wynzeu kůmůńikacyjny: nojwjynkšy port handlowy Turcyje; dwa mjyndzynarodowe porty lotńiče Atatürk Havalimanı a Sabiha Gökçyn Havaalanı, kůńcowo stacyjo kolei ojropejskij (dwořec Sirkeći) a počůntkowo kolei na Bliski Wschůd (banhof Haydarpasha). Śedźiba 5 ůńiwersytetůw, s kerych nojstaršy - Ůńiwersytet Stambulski - zostou zouožůny we 1453.
Ćeśńina Bosfor (šyrokość do 4 km) dźeli mjasto na tajla ojropejsko a azyjotycko (Stambůu je jydynym mjastym na śwjeće pouožůnym na dwůch kůntynyntach). We Stambule zbudowano dwa mosty uůnčůnce uoba břygi Bosforu - jydyn, mjanowany Mostym Bosforskym a ukůńčůny we 1973 mo dugość 1074 m, a drůgi - Most Mehmeta Zdobywcy ukůńčůny we roku 1988, mo dugość 1090 m. Ńyspeuna kilůmetrowo zatoka Zuoty Růg dźeli tajla ojropejsko na pouedńowo dźelńica Stary Stambůu a půunocno Beyoğlu.
Stambůu je śedźibům prawosuawnych patrjarchůw Kůnstantynopola. Katedra patrjaršo mo plac we dźelńicy Fanar. Dźelńica ta je nojwjynkšym skupiskym ludnośći greckij we mjeśće. Ze wzglyndu na lokalizacyjo śedźiby patrjarchatu zamješkujůncy Fanar Grecy ńy zostali wyśedlyńi do Grecyji we lotach 20. XX wjeku wroz s couům pozostouům greckům ludnośćům Turcyje. We Stambule we 1855 roku umor Adam Mickiewicz.


text:
Fonem
Fonemy su předmjety rěčewědneje discipliny fonologija. Wone su najmjeńše woznam rozeznawace, nic pak woznam nošace jednotki rěčneho systema. To rěka, zaměnimy-li w słowje jedyn fonem na druhi, změni so woznam słowa, na př. boł – poł abo hraj – hrał, abo so woznam dospołnje zhubi, na př. bramaty – pramaty.
Fonemy njesměmy pak zaměnić ze zwukami (grj. fonami). W słowomaj Hana [hana] – Hanka [haŋka] njejedna so w padźe ŋ wo samostatny fonem, ale wo zwukowu wariantu fonema n. Zwukowe warianty jednoho fonema, tak mjenowane alofony, su wotwisne wot fonetiskeje wokoliny, to rěka wot předchadźaceho a/abo sćěhowaceho zwuka, a wot indiwidualneho abo regionalneho wurěkowanja. Fonem je potajkim abstraktna jednotka skupiny přiwuznych zwukow (alofonow).
Jeli chcemy zwěsćić, hač stej dwaj zwukaj pak alofonaj samsneho fonema pak rozdźělnej fonemaj, dyrbimy namakać tak mjenowany minimalny porik: słowje, kotrejž so jenož w tutymaj zwukomaj rozeznawatej, na př. kutlić – wutlić.
Rozeznawamy fonemy wot grafemow, kotrež pismikam wotpowěduja. W padźe „w“ a „ł“ jedna so wo jedyn fonem, ale wo dwaj grafemaj.


text:
Marcin Melon: „Weluj na Myńszo Ôstuda!”
Eli ftoś z Wos chciōłby terozki bajstlować nowo partyjo, to jo Wom moga przedać fertiś nojlepsze miano. Abo katać byda Wōm przedowōł, biercie, kej sie Wōm mo przidać! „Myńszo Ôstuda”. Dejcie sie pedzieć! Takij partyje niy bydzie chytać ani żodno „cisza wyborczo”! Dyć bez cōłko sobota i niydziela, z kim bych niy godōł, to ino sztyjc: „Jo ida welować na Myńszo Ôstuda” (po polsku: „Idę głosować na Mniejsze Zło”), „Chopie, niy lyj sie żurym, inakszyj sie niy do, welujymy na Myńszo Ôstuda”, „I zaś bydymy welować na Myńszo Ôstuda”, „My welowali na Myńszo Ôstuda, a Wy?”). No to mōmy ôstuda. Myńszo abo wiynkszo, zależy jak wejrzeć.
U nos na Ślōnsku to je richtiś epno ôstuda. Zawelowali my na PiS, kery ôd hańdowna nos tricuje i szeredzi. Regionalistōw wyciepali my na hasiok. Po ptokach. Ftoś napisōł na facebooku, co już niy ma Ślōnska i niy ma Ślōnzokōw. Terozki bydzie sztaunowaniy po jakiymu ku tymu prziszło. Jedne bydōm godać, co to je wina Jorga Gorzelika i pociepanio downyj marki RAŚ. Inksze bydōm wajać, co Ślōnzoki Razem zachachmyncili Ślōnskij Partyji Regionalnyj srogo tajla jejich elektoratu. A mie sie zdowo, co nojlepij nōm to wytuplikuje inkszy chop. Niy Gorzelik, niy Lyjo Swaczyna ani Andrzej Roczniok, ani niy tyn borok, kery sie chachnōł, kej rejestrowōł komityt ŚPR, ino Hamerykōn, kery mianowōł sie Abraham Maslow. A co tyn Maslow mo z nami spōlnego? Dyć ôn niy ma ani Ślōnzok, pra?
Maslow pedziōł, co potrzeby sōm mynij abo wiyncyj ważne. (Moja ōuma tyż to godali – „Patrz, synek, z czego żyjesz” – ale wierza, co Maslow bōł piyrszy.) Kej mosz głōd, to niy bydziesz myślōł ô tym, coby iś do tyjatru. Kej chce Ci sie iś do haźla, to je Ci egal, eli mosz wyglancowane szczywiki. A edukacjo regionalno? Samorzōndność? Kultura? Społeczyństwo obywatelske? Prawo do godanio we swojij godce? Ja, wszysko piyknie, ino niy terozki, bo terozki je… wojna! Srogo Chaja, godōm Wōm! Kożdy piere sie z kożdym, a jak je wojna to ludzie majōm w rzici take maszketne fizymatynta. Platforma abo PiS! Abo my ich zaciukōmy, abo ône nos! Myńsze Zło abo Wiynksze! Inakszyj sie niy do! Jakby sie dało, to by pedzieli w telewizji, pra? A kej ino ô tym godajōm, to na zicher je wojna.
Skōnd ta chaja? Chaja je zawdy skuli tego, co norōd je wylynkany. „Niy śmiymy dać wygrać tym gizdōm z PiSu, ône nōs zasmyczōm do suchatelnicy i bydōm stowiać wszandy dynkmale Kaczyńskiymu!” „Niy śmiymy sie dać spodobać tym pierōnōm ze Platformy, ône poskludzajōm nōm sam buzyrantōw, Arabōw i feministki! Abo jakeś dżyndery!”, „Te moherowe PiSiory weznōm nōm nasze piyniōndze i porozdowajōm lōmpōm!”, „Te wichlyrze z PO weznōm nōm nasze piynćset plus! Z czego bydymy mieć na gorzoła?!”, „Trza sztopnōnć tych gupielokōw z PiSu, zaczym przidōm na krziwe pyski ze cōłkiym światym”, „Panie, jak Platforma bydzie mieć u nos swojigo burgermajstra, to ôn nōm niy zezwoli iś na pynzyjo, aże niy bydymy mieć zibyn-und-zekscich!” (mogecie sie śmiōć, nale ponoć ftoś słyszōł i tako godka, beztōż ustońcie z tym fandzolyniym ô ślōnskim etosie pracy – fto sam mo jeszcze w zocy ciynżko robota?).
Do sie inakszyj? Niy wydowo mi sie. To skuli tego, co cōłki tyn norōd bōł ôd bajtla chowany do żywobycio we trybie sztyjc-chaje. Dyć już za bajtla czytali nōm wierszyki ô wojokach z Westerplatte, kere ciśli do Ponbōczka po sztyrech we raji. Psinco prowda. Jak wojoka zabijōm, to nikaj niy ciśnie, ino żrōm go chroboki. I je ganc egal eli wachowōł prawie Hajmatu abo ôżarty szczylił sōm do sia z giwery. Nale nōm ciśli do gowōw, co my-Ślōnzoki, sōm tyż Poloki, a Poloki to je dyć nacyjo, keryj sōm Ponbōczek je rod. Rechtory tak godali i farorz tyż. Nawet Siynkiywicz ô tym pisōł (tyn ôd Wołodyjowskigo a niy z Platformy)! Beztōż Poloki (i Ślōnzoki, kere sōm już terozki blank na nich podane) rade sōm tyj chaji. No i pierōm sie jedne z drugimi, hned już bydzie piytnoście lot, jak sie tak pierōm. Take sōm rade, co ani niy dadzōm pozōr, co naôbkoło je biyda, maras i mocka markotnych ludzi. I dugo jeszcze bydymy sam mieć ta chaja, bo nasze bajtle sōm chowane gynau jednako jak przōdzij. A dyć Maslow już Wōm to piyknie wytuplikowōł: Jak je wojna, to chytosz za giwera i chowiesz sie w doma, a niy fandzolisz ô gryfnyj idyji regionalizmu.
Marcin Melon – nowiniorz, felietōnista, rechtōr, Ślōnzok. Dwa razy wygroł konkurs na “Jednoaktōwka po ślōnsku”. Autor kultowej seryje ô “Kōmisorzu Hanusiku“.


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Serbsku murju (12).
Kónc julija 2016 wotmě so XXXI. swětowy dźeń młodźiny w Krakowje. Na tym mjezynarodnym zetkanju katolskich młodostnych z cyłeho swěta bě mjez wobdźělnikami tež něhdźe 50 serbskich. Kaž druzy woni tohorunja ze serbskej chorhoju po měsće spěwajo ćahachu. Módro-čerwjeno-běłeje barby na chorhoji dla mějachu jich někotři za Rusow abo Francozow. Skupina z Bayerskeje so dźiwaše nad dobrej němčinu serbskich młodostnych. Dyrbjachu wšak přiznać, zo hišće ničo wo Serbach w Němskej słyšeli njeběchu.


text:
Reviewers 2014
RT 61 (2014), 1
Weronika Augustynowicz, Tadeusz Bąk, František Drozd, Maria Gagacka, Katarzyna Głąbicka-Auleytner, Andrzej Gołębiowski, Andrzej Grudziński, Zofia Kawczyńska-Butrym, Monika Klimowicz, Adam Koperek, ks. Jarosław Kotowski, Halyna Kryshtal, Michał Kubiak, Richard Kucharčik, Radosław Kupczyk, Mikołaj Olszewski, ks. Mieczysław Ozorowski, Marta Pawelec, Norbert Pikuła, Ondrej Štefaňak, Józef Styk, Bogdan Szajkowski, Beata Szluz, ks. Leon Szot, ks. Jan Śledzianowski, Mateusz Wiliński, Władysław Wlaźlak, Bożena Zboina, Dorota Zbroszczyk
RT 61 (2014), 2
Ks. Krzysztof Kaucha, Marian Kowalczyk SAC, ks. Czesław Krakowiak, ks. Jerzy Lewandowski, ks. Włodzimierz Wołyniec
RT 61 (2014), 3
René Balák, Antoni Bartoszek, ks. Konrad Glombik, ks. Marek Kluz, Edmund Kowalski CSsR, ks. Marian Machinek, Piotr Przesmycki SDB, Josef Spindelböck, ks. Wojciech Surmiak, Gabriel Witaszek CSsR, ks. Zbigniew Wanat, ks. Arkadiusz Wuwer
RT 61 (2014), 4
Ks. Włodzimierz Bielak, Sławomir Brzozecki OP, Stanisław Cieślak SJ, ks. Zbigniew Gmurczyk, Zdzisław Gogola OFMConv, ks. Piotr Górecki,ks. Jacek Kapuściński, ks. Janusz Kucz, ks. Andrzej Kwaśniewski, ks. Jarosław R. Marczewski, ks. Tomasz Moskal, ks. Stanisław Nabywaniec, Roland Prejs OFMCap, ks. Jerzy Pałucki, Aleksander Sitnik OFM, Cezary Taracha, ks. Jan Walkusz, ks. Anzelm Weiss, ks. Dariusz Zagórski, ks. Sławomir Zych
RT 61 (2014), 5
Wiesław Błaszczak SAC, ks. Jan Miczyński, ks. Adam Rybicki, Anastazja Seul, Jerzy Skawron OCarm, ks. Ireneusz Werbiński, Maria M. Zajączkowska
RT 61 (2014), 6
Amantius Akimjak, Robert Biel, Bogdan Biela, Mirosław Chmielewski, Bogusław Drożdż, Ivo Džinić, Piotr Goliszek, Artur J. Katolo, Paweł Landwójtowicz, Dariusz R. Mazurek, Józef Mikołajec, Jana Moricová, Mieczysław Polak, Grzegorz Pyźlak, Adam Skreczko, Leszek Szewczyk, Vaja Vardidze, Jan Wal, Tomasz Wielebski, Jarosław Woźniak, Zbigniew Zarembski
RT 61 (2014), 7
Ks. Józef Budniak, Peter De Mey, ks. Nicu Dumitraşcu, ks. Zygfryd Glaeser, ks. Piotr Jaskóła, Krzysztof Leśniewski, ks. Rajmund Porada
RT 61 (2014), 8
Ks. Stanisław Araszczuk, ks. Daniel Brzeziński, bp Ignacy Dec, ks. Władysław Głowa, Stanisław Kałdon OP, ks. Krzysztof Konecki, ks. Dariusz Kwiatkowski, Milan Lach SJ, ks. Tadeusz Lewandowski, ks. Erwin Mateja, ks. Bronisław Mierzwiński, Jacek Nowak SAC, ks. Władysław Nowak, ks. Sławomir Nowosad, Waldemar Pałęcki MSF, ks. Kazimierz Panuś, Edmund Robek SAC, ks. Leszek Szewczyk, Anna Zellma
RT 61 (2014), 9
Ks. Andrzej Anderwald, ks. Grzegorz Barth, ks. Wolfgang Klausnitzer, Zbigniew Kubacki SJ, Zdzisław Kupisiński SVD, ks. Erwin Mateja, ks. Antoni Nadbrzeżny, Eugeniusz Sakowicz
RT 61 (2014), 10
Henryk Cudak, Joanna Chwaszcz, Anna Dąbrowska, František Drozd, Ewa Dybowska, ks. Włodzimierz Gałązka, Janusz Kirenko, Adam Koperek, ks. Jarosław Koral, Jacek Łukasiewicz, ks. Mirosław A. Michalski, Joanna Płońska, Markéta Rusnáková, Małgorzata Tatala, Zbigniew Waleszczuk, Lidia Wiśniewska, Anton Lisnik, ks. Przemysław Kantyka
RT 61 (2014), 11
Ks. Robert Biel, ks. Ryszard Czekalski, ks. Andrzej Domański, ks. Michał Drożdż, ks. Piotr Goliszek, ks. Marek Kluż, ks. Dariusz Lipiec, ks. Paweł Mąkosa, ks. Kazimierz Święs, ks. Marian Zając
RT 61 (2014), 12
Ks. Adam Kalbarczyk, ks. Rafał Kowalski, ks. Tadeusz Lewandowski, ks. Hubert Łysy, ks. Paweł Mąkosa, ks. Witold Ostafiński, ks. Sławomir Pawiński, ks. Sławomir Płusa, ks. Wiesław Przygoda, ks. Jerzy Sikora, ks. Wojciech Turowski, ks. Marian Zając, ks. Andrzej Żądło