text: Łaz (AK/SN). Časćišo bě zašłe měsacy při zwjazkowej dróze B 96 k mjerzanjam dóšło. Z Wojerec do Budyšina njemóžachu šoferojo pře Wulke Ždźary, hdźež bě dróha twarskich dźěłow dla zawrjena. Njedawno hakle su ju dotwarili a za zjawny wobchad zaso wotewrěli. Hač do toho pak wužiwachu mnozy „wodźerjo jězdźidłow lěsny pućik do noweje Bukojny, štož je wobydlerjow chětro poćežowało. Zhromadnje ze Staffi Bartuschk z porjadniskeho zarjada Łazowskeje gmejny smój na městnje rozłožiłoj, zo jedna so wo zjawny puć, čehoždla je tež wužiwajomny“, wuswětla wyša komisarka Kathrin Petsch. Wot apryla je 43lětna Wojerowčanka wobydlerska policistka w gmejnomaj Łaz a Sprjewiny Doł.


c: text/html

text:
Radźićeljo změnje nošerstwa dweju pućow přihłosowali
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Po wšěm zdaću klětu a za dwě lěće su w PančicachKukowje wobšěrniše dróhotwarske dźěła předwidźane, kotrež chce Sakska jako twarski nošer statneje dróhi S 100 zwoprawdźić. Takrjec prěnje přihotowanske dźěła za to mějachu tamniši gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju na blidźe. Woni přihłosowachu změnje twarskeho nošerja za pódlanskej pućej. Tak ma so puć na wuchodnej kromje wsy wot hłowneje dróhi nimo Zmohow hač ke Kukowskemu pomnikej z wokrjesnej dróhu stać, za to přeńdźe wuski Róžeńčanski puć, wijacy so přez Kukow, do zamołwitosće gmejny. Perspektiwisce je předwidźane, tónle puć jako jednosměrowy do směra na Kukow wupisać. Kaž rěka, pak budu jón kolesowarjo do wobeju směrow wužiwać móc.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na czas prowadzonych prac:
- linia nr 6 będzie kursować na trasie: Bytom Łagiewniki Zajezdnia – Chorzów Stadion Śląski oraz Brynów Pętla – Katowice Słoneczna Pętla;
- linia nr 11 będzie kursować na trasie: Chebzie Pętla – Chorzów Stadion Śląski.
Na trasie: Chorzów Stadion Śl. – Katowice Rondo oraz Chorzów Stadion Śl. – Katowice Pl. Miarki zostanie uruchomiona autobusowa komunikacja zastępcza T-6 i T-11, kursująca zgodnie z tramwajowymi rozkładami jazdy wg poniższego:
T-6 kier. Katowice Rondo: Chorzów Stadion Śląski (tymczasowe stanowisko zlokalizowane przy ul. Parkowej) – Park Śląski Wejście Główne (tymczasowy) – Park Śląski Ogród Zoologiczny (autobusowy) – Park Śląski Wesołe Miasteczko (tymczasowy) – Katowice Dąb Kościół (autobusowy) – Katowice Huta Baildon (autobusowy) – Katowice Stęślickiego (tymczasowy) – Katowice Sokolska (autobusowy na ul. Chorzowskiej) – Katowice Rondo (tramwajowy),
T-6 kier. Chorzów Stadion Śląski: Katowice Rondo (tramwajowy) – Katowice Sokolska (tymczasowy na wysokości tramwajowego) – Katowice Stęślickiego (tymczasowy na wysokości przystanku tramwajowego) – Katowice Huta Baildon (autobusowy) – Katowice Dąb Kościół (tymczasowy) – Park Śląski Wesołe Miasteczko (tymczasowy) – Park Śląski Ogród Zoologiczne (tymczasowy) – Park Śląski Wejście Główne (tymczasowy) – Chorzów Stadion Śląski (tymczasowe stanowisko zlokalizowane przy ul. Parkowej).
T-11 kier. Katowice Rondo: Chorzów Stadion Śląski (tymczasowe stanowisko zlokalizowane przy ul. Parkowej) – Park Śląski Wejście Główne (tymczasowy) – Park Śląski Ogród Zoologiczny (autobusowy) – Park Śląski Wesołe Miasteczko (tymczasowy) – Katowice Dąb Kościół (autobusowy) – Katowice Huta Baildon (autobusowy) – Katowice Stęślickiego (tymczasowy) – Katowice Sokolska (autobusowy na ul. Chorzowskiej) – Katowice Rondo (tramwajowy) – Katowice Mickiewicza (autobusowy) – Katowice Plac Wolności (autobusowy) – Katowice Dworzec PKP (autobusowy) – Katowice Plac Miarki (tymczasowy na wysokości tramwajowego),
T-11 kier. Chorzów Stadion Śląski: Katowice Plac Miarki (tymczasowy na ul. Miarki w rejonie posesji nr 6) – Katowice Jana (tramwajowy) – Katowice Teatr Śl. (tramwajowy) – Katowice Aleja Korfantego (autobusowy) – Katowice Rondo (tramwajowy) – Katowice Sokolska (tymczasowy na wysokości tramwajowego) – Katowice Stęślickiego (tymczasowy na wysokości przystanku tramwajowego) – Katowice Huta Baildon (autobusowy) – Katowice Dąb Kościół (tymczasowy) – Park Śląski Wesołe Miasteczko (tymczasowy) – Park Śląski Ogród Zoologiczne (tymczasowy) – Park Śląski Wejście Główne (tymczasowy) – Chorzów Stadion Śląski (tymczasowe stanowisko zlokalizowane przy ul. Parkowej).
Komunikacja zastępcza nie będzie obsługiwać przystanków tramwajowych Katowice Silesia City Center w obydwu kierunkach.


text:
Hajiti
Hajiti, Republika Hajiti (fr. Haïti, République d'Haïti; hait. Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo we Americe Půunocnyj, na Mořu Karajibskim. Zajmuje zachodńo tajla wyspy Hajiti. Grańica mo s Důmińikanům. Je to kraj gůřysty, srogo jygo tajla zajmuje puaskowyž, ńiżiny sům ńywjelge a ino na wybřežu. Dowńij ůng. 60% placu zajmowouy sam losy, nale bezma 90% ś nich wyćynto. Skiž tygo postympuje sam jouowjyńy gleby a yrozyjo. Je to nojstaršy ńypodleguy kraj we Americe Střodkowyj. Walki uo samostanowjyńy mjouy sam anfang we 1790 roku, a we 1804 uoguošůno ńypodleguość. Bez lota 1822-1844 Hajiti bůuo potajlowane na tajle lo Negrůw na půunocy a tajla lo Mulatůw na pouedńu. Ńyskoři wzmogouy śe sam ajnflusy USA, aže přišuo do amerikůńskij uokupacyje we lotach 1915-1934. Sytuacyjo polityčno je sam durś ńystabilno.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na Źymje, we kerym 80% ludźi žyje we ubůstwje.


text:
Wo škiće wjelkow w Sakskej znowa wótrje diskutuja. Přičina je najmłódši podawk pozdatneho nadpada wjelka abo wjelkow pola Łazka. Wowčer Swen Šlafka bě tam předwčerawšim wjacore zahinjene wowcy našoł.
Łazk/Budyšin/Rěčicy (SN/JaW). Wjelki staraja so w Budyskim wokrjesu znowa wo wótre diskusije. Kaž mnohe regionalne medije, tež Serbske Nowiny, wčera hižo rozprawjachu, běchu njedźelu pola Łazka wjacore wowcy mortwe našli. „15 skoćatow bu morjenych, dalše hišće pytaja“, zdźěli wčera medijowy rěčnik krajnoradneho zarjada Gernot Schweitzer na naprašowanje SN. „Posudźowarjo njemóža wjelka jako skućićela wuzamknyć, byrnjež stadło z elektropłotom a předpisanym bantom škitane było“, Schweitzer rozjasni. Mortwe skoćata hromadu znosyć pomhachu njedźelu wowčerjej Swenej Šlafce, kotremuž stadło słuša, mnozy pomocnicy a wohnjowa wobora.


text:
Tójšto twarskich projektow naraz tuchwilu w Bukečanskej gmejnje zmištruja. Někotre su samo stoprocentnje spěchowane, štož gmejnsku kasu chětro wolóža.
Bukecy (CS/SN). Wšón Něćin (Niethen) w Bukečanskej gmejnje je tuchwilu kaž twarnišćo. Po škodach wulkeje wody dla ponowjeja tam nětko dwaj mostaj, rjedźa rěčnišćo Koporčanki a saněruja puće. Dokelž jězdźidła móst na kromje wsy wužiwać njemóža, su hižo loni bywši ratarski puć tak zwuporjedźeli, zo dóstawaja so wobydlerjo do swojeje wsy ze směra Kołwaza (Kohlwesa). Někotři swoje jězdźidło tež na kromje wsy do směra na Pomorcy (Pommritz) wotstajeja. Za to maja tam improwizowane parkowanišćo. Móst pod Něćinskim hrodźišćom je nimale hotowy. Nětko dyrbja jenož hišće na woběmaj bokomaj puć přiměrić.


text:
Kupa
Kupa je twjerdźowa masa, kotraž je na wšěch stronach dospołnje wot wody – na přikład morja – wobdata, njeje pak kontinent. Wona leži tež při wulkej wodźe nad wodowej hładźinu. Při tym njeje wulkosć kupy rozsudna.
Nadeńdu-li so wjacore kupy w bliskosći, rěči so wo skupinje kupow. Z 193 njewotwisnych statow na zemi je 47 kupowych statow, potajkim něhdźe štwórćina.
Wobsteji-li na někotrymžkuli městnje zwisk z twjerdźu, rěči so wo połkupje.
Najwjetše kupy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźesać najwjetšich kupow na zemi su:
Najwjetša kupa Němskeje su Rujany w Baltiskim morju.


text:
Kibice fusbalu po ôstatnim tydniu dzielōm sie na dwie zorty. Jedni sztyjc emocjōnujōm sie szkopyrtkōm Cristiano, inksi analizujōm tabela Ekstraklasy po rundzie rewanżowej. Jo propōnuja bramka nr 3 i zaglōndōm na szpilplace IV ligi… Toś pojechoł Buchalik! Tera żeś straciōł ôstatnigo wiernego czytelnika… Wyboczcie, ale historyczny transfer z Bundesligi na 5 poziōm rozgrywek w Polsce ôdnotować trza nawet jak dō niego jeszcze niy doszło.
Łukasz Piszczek kōntrakt z Borussiōm Dortmund mo szkryfniynty do 2020 i do tego czasu musi zrobić forma, bo poważne szpilani zacznie sie niyskorzij. Przed świyntami Piszczek ofyn padoł Kickerowi, że profesjōnalno kariera skōńczy w BVB, a potym przyndzie do LKS Goczałkowice! Tymat tyn pojawioł sie już niy roz, ale tera po lekku znojduje kōnkretny plac w kalyndorzu. IV liga czeko, yno aby rychtyg czworto? Kieby LKS utrzimoł tympo awansōw to hneda zacznie sie zbliżać do poważniejszego fusbalu. To ni ma już tyn sōm klub, z kerego Łukasz wyjyżdżoł w świat 17 lot tymu.
W LKS-ie trocha sie pomiyniło i to niy bez pōmocy „niywidzialnej rynki”. Łukasz żodnej oficjalnej funkcji w klubie ni mo. Raczyj ôdgrywo rola „uje z Rajchu”. Kaj jak kaj, ale na Ślōnsku wiedzōm, że nikedy werci sie mieć bogatego ujka w Nimcach. Downij taki to posyłoł bōmbōny abo jaki towory deficytowe. Toć, po 1989 „instytucjo” ujka z Rajchu ni ma już tak fest zocno, chocioż we Goczałkowicach… Łukasz ôd poru lot bardzij pōmogo swoimu klubowi, w kerym sztyjc prezesuje jego ôjciec i szpilo brat. Roz podciepnie sprzynt, roz załatwi sparing w Nimcach. Inkszym razym sōm robi na ławce za drugigo trynera. Jak niy przijedzie to dziwo sie na szpil (live!) na mobilnioku.
Łukasz to raczyj kolega fusbalistōw LKS-u niż „ujek ôd bōmbōnōw”, ale geszyng „na zajōnczka” zrychtowoł… 28 marca Piszczek szkryfnōł umowa w goczałkowickim urzyndzie Gminy. Jego fundacja mo wybudować profesjōnalne zaplecze szportowe i pokludzić akadymio fusbalowo, kero bydzie wspōłpracować z BVB. Autobana do Rajchu…


text:
statny eksamen (wučerstwo)
Statny eksamen (wučerstwo)
Statny eksamen je zakónčenje wučerskeho studija. Wučerski studij serbšćiny přihotuje studowacych na powołanske dźěło w serbskich a dwurěčnych šulach w Hornjej a Delnjej Łužicy a posrědkuje jim trěbne fachowe znajomosće, kmanosće a metody, zo zamóža we wědomostnym dźěle a didaktiskim wobdźěłanju wučbneje maćizny samostatnje myslić a zamołwiće jednać. Předewšěm dyrbja kmani być, w hornjo- a/abo delnjoserbskej rěči ertnje kaž tež pisomnje wo rěčewědnych, literarnych a kulturowědnych temach a wyše toho wo prašenjach z druhich předmjetow kaž tež ze wšědneho žiwjenja na přiměrjene a kwalifikowane wašnje komunikowoć. Dale maja jako kompetentni rěčni poradźowarjo hajenje a zdźerženje serbšćiny w swojej wokolinje spěchować a podpěrać.
Dołhosć studija wotwisuje wot šulskeje družiny. Wučerjo zakładneje šule studuja wosom semestrow, wučerjo srjedźneje šule dźewjeć, a gymnazialni wučerjo dźesać.
Na statny eksamen móže so runje tak kaž na M.A. doktorat přizamknyć.
Pruwowanski pojad inkl. plan studijneho wotběha namakaće tu.


text:
Donald Tusk
Donald Franciszek Tusk (roźony 22. apryla 1957 w Gdańsku) jo góspódarskoliberalny pólski politikaŕ a sobuzałožaŕ liberalnokonserwatiwneje strony Platforma Obywatelska (PO) a wót 16. nowembra 2007 do 22. septembra 2014 teke premierminister Polskeje. Ako cłonk pólskego Sejma jo wón zastupujucy pśedsedaŕ.
Wšykne jogo stare starjejše su słušali do pólskego a kašubskego wobydlarstwa tegdejšego lichego města Gdańsk a su pśežywili nuzkane źěło a koncentraciskej lěgwje pla Stutthofa a Neuengamme njedaloko Hamburga. Do kóńca wójny su jogo starego nana Józefa Tuska nuzkali do Wehrmachty zastupiś (2. awgust 1944). Pšawźepódobnje jo dezertěrował a 24. nowembra 1944 jo zastupił do pólskego wójska we Wjelikobritaniskej. Až jo wón musał wěsty cas we Wehrmachśe słužyś, su wužywali politiske pśeśiwniki Tuska pšawicarskokonserwatiwneje strony Prawo i Sprawiedliwość (Pšawo a spšawnosć) pśi wólbach za prezidenta 2005, aby Tuska ako njepatriotiskego wobgranjali. Pśi tom jo zajmne, až dwa starej nana PiS-wjednikowu Kaczyńskeju stej byłej wusokej oficěra w caristiskem wójsku.
Tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł, nježli jo Tusk zakóńcył zakładnu šulu. Tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžarstwoju w Pólskej, ako studańc Uniwersity w Gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja Solidarnośći. To załoženje jo było reakcija na zamordowanje Stanisława Pyjasa pśez statnu milicu.
1980 jo wón zakóńcył swój studium ze źěłom wó mytosu a legenźe wokoło Józefa Piłsudskego.
Tusk jo dojśpił 36,3% pla wólbow za prezidenta 9. oktobra 2005 a jo stakim měł nejlěpšy wuslědk wšyknych kandidatow. Notnych 50% pak njejo dojśpił (wobźělenje jo było 49,7%). 23 oktobra jo nastupił w dowuzwólowanju pśeśiwo klerikalnokonserwatiwnemu šołtoju Waršawy Lechoju Kaczyńskemu (33,1% pśi prědnych wólbach) a jo zejgrał ze 46,5% na 53,5%.
Donald Tusk jo sobuwudawaŕ wjelikoformatowego rěda fotow "Był sobie Gdańsk" (...) ako teke někotarych fotowych zběrkow wó Gdańskich pśedměstach. Wón jo wóženjony a ma dwě góleśi.


text:
Witejcie, czesc i czolym !!! ...ale
co to za życie, bez piwa i gorzolki zamiost sniodanio ?!
Zanim ciepna swoja wersjo mazurskich przezyc,
chciolbych podziynkowac wszystkim co byli we Gwarku za to ze byli,
ze piwo pjyli, i ze sie tym spotkanim monyj niy mynij jak jo ucieszyli i
zabawjyli !
Na Mazurach bylo zima. Nawet fest zima ! Zaloga
miolech po byku, wszystek coch nagarusiyl i porozlywol, zawsze piyknie Anton
z Mariuszym posprzontali. Z tego mrozu spolech malo, a i koszmary mje niy
opuszczaly. Sztyc mi sie sniylo, ze kierys o sternikach leserach rozprawio
ale po przebudzeniu widziolech zaroz, ze to ni moze byc prowda, bo te
robotne synki zaroz o osmej rano pomogali mi otworzyc puszka z piwym ! Jak
rynka przestowala dygotac, szlo juz utrzimac i nie wyloc kieliszka, to nawet
naloli miarka. Robotne jak pieron ! Potym robjyli my narada kiery pieron tu
wplynyl i jak z tego garusu bez pomocy dzwiga czy holownika wylyzc ? Ale po
kieryms piwie czy miarce problym znikol do nastympnego "sniodanio"
. Oni zresztom sniodanio jedli, a nawet na zbytki sie ciepali i mieli deser
z szokuladow, co Anton Aldika ze sobom pywiozl ! Zniszczyli tego moc !
Wiater byl fest i po trzech dniach musiolech
oblyc czworte galoty, tak wiolo ze wszystek knefle mi pourowalo ! Na
czworty dziyn chopy zaczonli sie u mje i u sia doszukiwac objawow miazdzycy
( taki chorobsko szpetne ), bo bas od piwa zaczon nom mjazdzyc jaja !!! Ale
zmartwiyni przeszlo jak rynkom odyjmnyc, bo komandor ciepnyl haslo :
chop z malymi jajami to facet z ikrom !!! Te moji zaloganty tak sie to do
sia wziynli, ze ... Na Mikolajskim poszolech spac i kozolech im plynyc
za jednom z naszych lodek, co by sie njy stracili. Jeszcze mje koszmary o
leserach niy zdonzyly dopasc, a te pjerony mje budzom: Ed, my ich wszystkich
wyregaciyli, som my piyrwsi i niy wjymy kaj plynyc !!! W koncu zech usnyl a
przi budzyniu stwierdzilech obecnosc garca na glowie i dwoch nozy w plecach.
Tak wyrobjala naszo kuchnia przelatujonc tam i nazot na moja koja ! Pytom
sie tych majtkow skond to pyrtani i fala, kaj my som i kiedy podzie kufel na
szynkwasie postawic ? Tos ty colki Sniardwy z atlantyckom falom
przespol...mje rzekli z szelmowskim usmjychym lobmazanym aldikowskom
szekuladom ! Trzimom peruka, w drugij rynce puszka na przebudzyni, wyglondom
na poklad ...i rychtyg ze Sniardwow idymy do najblizszego baru obloc tyn
ewenymynt.
Kierys wjeczor byla zas knajpa i wsciekle psy (
gorzolka, sok malinowy i tobasco ) a jakos pierdola doczytol sie na glos w
gazecie ...ze alkohol zabija powoli !!!? I taki jedyn ryknyl przez calo sala
: o kieryj pani zawjyro, bo my momy czas ! We sluzie Guzianka oplata
komandor pozbjyrol podwojnie i sluzowymu padol, co by cieplyj wody dopuscil,
bo nos we fuzekle uziombo ! I tak do kupy to som niy wiym czamu mom
zolondek oberwany ? Ze smjychu, piwa, gorzoly abo jeszcze skuli czego
inkszego. Jedno wjym za to po pewnioku, za rok plynymy zas !!!
Oprocz mapy, koszulek, kozdy dostol od komandora
tako plyta cd-ika, co Chris tyz pjyknie umi robic.
I na koniec ciepna NOM wszystkim haslo z
okladki :
Pamietaj,
ze nie jest zmarnowany czas,
po
ktorym ludzie stają sie lepszymi
przyjaciolmi.
Nom, bo krzinkowicze, zeglorze, insze
ferajny...liczy sie byc razym, obcowac ze sobom i cieszyc sie z tego, ze byc
mogymy...
Za krotko relacjo z Mazur podpisany : ED


text:
Biskop Reinelt z wjace hač 2 000 dźěćimi-putnikami Božu mšu swjećił
Róžant (SN/mwe). Wjace hač 2 000 dźěći z cyłeje Sakskeje a biskopstwu Drježdźany-Mišno přisłušaceje kónčiny Durinskeje bě so dźensa dopołdnja do Róžanta podało, zo bychu na hnadownym městnje swoje putnikowanje dožiwili. Tajke so kóžde druhe lěto wotměwa, a nimo Róžanta swjeća holcy a hólcy wulku putnisku Božu mšu we wotměnje z Wechselburgom. Dźensa bě jeje hłowny celebrant něhdyši Drježdźansko-Mišnjanski biskop Joachim Reinelt. Prědował je dźěćacy dušepastyr biskopstwa Ralph Kochinka. Kemše na rjenje wuhotowanej Róžeńčanskej putniskej łuce – byrnjež so rano hišće mócnje dešćowało – wobrubichu Drježdźanski dźěćacy chór a serbske šole. Berlinska kapała Patchwork spěwarjow přewodźeše. Mjez próstwami běchu tež serbske. Prjedy hač so putnikowanje popołdnju z nyšporom zakónči, móžachu so dźěći we wobłuku mnohich zaběrow tež kreatiwnje pospytać.


text:
MARLENA NOWAK
Zawod
30metrowa wuhladna wěža w Žylowku čaka njepohibliwje na njewobeńdźomnu wulku wodu, kotraž zalije teren po Janšojskej wuhlowej jamje, zo móže skónčnje swój woprawdźity zaměr spjelnić. Tuchwilu móžemy z njeje tróšku zasparnjacu krajinu wobdźiwować, kotraž dopomina na pusćinu z lochko woznamjenjenym reliefom terena, štož so zestaja na zajimawy ale tróšku monotony wobraz krajiny, kotryž zakónča wuhenje milinarnje a wětrniki. Wobydlerjam wokoliny derje znaty wuhlad. Při wěži narěčimy muža, kotryž je tu pozastał a je na wopyće w blišej wokolinje. Dam jemu naprašnik a prašam so za přičinu jeho pućowanja a za stawiznami wokoliny. Kaž sam praji, znaje stawizny tutoho městna, dokelž je před 20 lětami w Choćebuzu dźěłał a tehdy je so tu wuhlo wudobywało. Nětko druhdy tu pozastawa, hdyž nimo jědźe. Prašam so za zašłosću wokoliny, prjedy hač běše tu wuhlowa jama. Tola wón njewě, što běše před jamu a milinarnju. Tež na informaciskej tafli njemóžemy zhonić, što tu něhdy běše.
Njecyłe štyri kilometry dale na sewjer, při samsnej jamje, namakamy přichodny wuhladny dypk we Łakomej. Je wjele mjeńši a njeje hižo tajki reprezentatiwny derje naćisnjeny betonowy blok, ale njewulki nasyp ze zahrodkowym domčkom a nasadźenymi róžowymi kerkami. Wottam je móžno jamowu pusćinu »wobdźiwować«, tróšku wědy načerpać wo tym, kak su so tereny wudobywali, a sej tež wizualizaciju planowaneho zaliwanja z wodu wobhladać. Kaž móžemy na tafli wučitać, ma 2025 hižo wšo wotzamknjene być. Nimo informaciskeje prózdnoty bije do wočow, zo faluje kóždyžkuli slěd wo kulturje a stawiznach Serbow z tutych stron a zaběra nas njepřitomnosć kajkeježkuli historiskeje naracije abo pospyta interakcije ze serbskej kulturu. Tajke nastajenje k zašłosći móže so rozumić jako staw absolutneje wšojednosće, w kotrymž so zhubi kóžda potrjeba přibližowanja toho, štož běše. Znajmjeńša z oficielneho boka, wšako namaka so wokoło 50 metrow dale njewšědne wopomnišćo, schowane w kerčinach, mjez dróhu, zajězdom na přestrjeń jamy a małkej hrjebju: symboliske, tróšku poetiske rownišćo, wobstejace z dobreho dwanatka běłych křižow z datami »smjerće« wjeskow. A to zbudźi znowa rozmyslowanje, zo chce tola něchtó tute stawizny wopominać.
Městna (nje)wopominanja a nje-městna
Antropologiska fantazija faluje tež w Běłej Wodźe a njedalokim parku błudźenkow, wokoło łužiskeho jězora kaž tež při objekće w Swětłych (Lichterfeld), kotryž so předstaja jako wodoruna łužiska Eiffelowa wěža (najebać dosć jednoreje asociacije z estetiku woclowych konstrukcijow, zda so přirunowanje z francoskim architekturnym symbolom tola kaž wulke znjewužiwanje). A tu so přisuwa mysl wo refleksiji francoskeho antropologa Marca Augé, kotryž wuzběhuje »nje-městna«, to rěka tajke městna, w kotrychž njeje móžno so zakorjenić, dokelž nimaja zmysła, njejsu žadyn dypk za zahokowanje identity, eksistuja zwonka stawiznow. »Nje-městna« woznamjenjeja falowace wobdźělenje, rozumjenje a zmysł. Přetož městna, z antropologiskeho zhladowanišća, su »konkretna a symboliska konstrukcija přestrjenje [...] a runočasnje zasada zmysłoweho wobdźělenja za tych, kotřiž w njej bydla a tohorunja zasada zrozumjenja toho za tych, kotřiž sej ju wobhladuja«.[1] Njeje mjenujcy žaneje identity bjez zwiska ze zańdźenosću a njeje žanoho zwiska ze zańdźenosću bjez zwiska z městnom. A wopomnišćo je z druhimi słowami »městno wopominanja«, »městno dopomnjenjow« a najlěpje »městno, hdźež so spomina«[2]. Stawizny, kultura a samo serbskej rěči su so wotstronili z kolektiwneho wědomja, z widźomnych znamjenjow a reprezentacije na městnach, kotrež nastawaja dźakowano rekultiwaciji. W přestrjeni wostanu jenož snadne reprezentatiwne pomniki a maš sylny zaćišć, zo je to přemało we wobliču serbskeje kultury.
We wjetšinje reprezentuja so wopomnišća zničenych serbskich wsow z napismom na kamjenjach. Něšto mjez rowom a pomnikom, estetisce scyła njewužadaca forma. Druhdy z informaciju wo stawiznach městna, druhdy ze stawiznami jamy, ale najčasćišo z wjele prajacym mjelčenjom. Najwjace je móžno zhonić w Archiwje zhubjenych wsow, kotryž je tuchwilu w předměsće Baršća a kotryž ma so bórze bliže do centruma města přenjesć. Cyłu płoninu małeho muzeja wučinja interaktiwna karta, po kotrejž móžemy chodźić a informacije čitać, kotrež smy sej wupytali. A to skónčnje nastorča fantaziju a nuzuje reflektować wo tym, što je so tu w běhu poslednich sto lět stało. Bohužel je wjetšina informacijow jenož w němskej rěči přistupna.
Transmisija pomjatka a nowe medije
Zajimawe a wuznamne wuprajenje nastupajo pomjatka ma wuměłča Frauke Rahr ze swojej wideoinstalaciju »o.T.« kaž tež w filmje »Besuch in der Heimat« (Rozhlad 9/2017). Wobaj wuměłskej projektaj zaběratej so z prašenjom pomjatka, stawiznow a tradicije a nuzujetej wobhladowarja, emocionalne stejišćo zabrać a wo zabywanju přemyslować. Wuměłča poćahuje so wuraznje na podawki zańdźenosće a přitomnosće serbskeje kultury, ale runočasnje wostaja recipientam šěroke polo za swójsku interpretaciju bjez nanuzowanja konkretnych wobsahow. Bjez wuznama njeje tež wašnje předstajenja twórby a prezentacija w interneće. Dźakowano tomu móže pomjatk wo Serbach widźomny a wšudźe přitomny wostać. Dźakowano internetej je móžno, zo wuwije so zaso kolektiwny pomjatk. Načasne medije tworja nowe móžnosće, předewšěm widźomnosće, wšako móže tam kóždy pohladnyć, hdźežkuli runje je. Pokazuje so, zo internet sam w sebi móže być a je městno wopominanja. Dźakowano filmam w syći móže transmisija pomjatka a tohorunja transmisija hódnotow njepřetorhnjena wostać, ćim bóle dokelž zastupuje digitalny swět dźeń a wjace woprawdźity. W tutym zwisku njewoznamjenja »wopomnišćo« jenož konkretny topografiski dypk zapřimnjenja, ale ma w sebi wšitke materielne a imaterielne znamjenja a slědy, tež digitalne, kotrež přiwołaja zańdźenosć do kolektiwneho pomjatka. Kaž twjerdźi profesor za wuměłsku teoriju a načasneho wuměłstwa Pol Capdevila, »je trjeba riskěrować zanurjenje do zańdźenosće, riskěrować spóznawanje woznamow zańdźenosće a přirjadowanje woznamow zańdźenosći kaž tež riskěrować sćěhowanje ze zańdźenosće. To je trěbny, bolostny proces połny paslow«[3].
Zaměr slědźenskeho projekta wo wopomnišćach při wuhlowych jamach we Łužicy běše přepytowanje situacije widźomnosće serbskich stawiznow a kultury na rekultiwěrowanych městnach. Spěšnje dosć pak je so wopokazało, zo budźe to skerje powěsć wo městnach nje-wopominanja a nje-městnach, hač wo woprawdźitych městnach, kotrež implikuja pomjatk wo stawiznach a kulturje Serbow.
[1] Delaperrière, Maria: Miejsca pamięci czy pamięć miejsc? W: Ruch Literacki, 2013, str. 54.
[2] Szpociński, Andrzej: Miejsca pamięci (lieux de mèmoire) W: Teksty drugie, čo. 4, 2008,
str. 12.
[3] 3 Capdevila, Pol: Pamięć i ślepota Josepa Marii Cabane. W: Herito čo. 13, 2013, str. 187.


text:
Pjerizna smě zaso won
Drježdźany. Wot dźensnišeho je powšitkowna winowatosć, pjeriznu w kurjencach dźeržeć, w Sakskej zběhnjena. To zdźěla krajna direkcija. We wukazanych zawrjenych pasmach pak škitne postajenja dale płaća – w Hornjej Łužicy mjez druhim za kónčiny wokoło Kačeje Korčmy, Budyšina a dźěle gmejnow Malešecy, Wulkeje Dubrawy, Łaza a Hamora.
Dwurěčne kemše planowane
Choćebuz/Berlin. Na Němskim ewangelskim cyrkwinskim dnju 27. meje w Berlinje wobdźěla so tež Delni Serbja. Kaž rozprawja delnjoserbski rozhłós budu tón dźeń w Berlinskej Tomašowej cyrkwi němsko-serbske kemše z fararjom Ingolfom Kśenku, kotrež wobrubi chór Łužyca. Na wšelakich stacijach chcedźa tež chłóšćenki regionalneje a serbskeje kuchnje porjedźeć.
Wjac njezbožow seniorow


text:
Kralownu instrumentow wobknježić je wulki dar. Dobry interpret zamóže přez nju ludźom do duše rěčeć, jich emocionalnje pozbudźeć a sensibilizować. Serbske katolske a ewangelske wosady smědźa zbožowne być, zo maja wuběrnych organistow, kotřiž su sej na hudźbnej šuli a w priwatnym wukubłanju přiswojili hraće na krasnje klinčacym instrumenće.
Mjez tymi, kotřiž zamóža jako interpreća technisce a sensibelnje hudźbu pišćelow kemšerjam a připosłucharjam do wutroby rěčeć dać, je bórze 35lětny Chrystof Mikławšk ze Serbskich Pazlic. W dźěłarni jeho rjaneho, nowonatwarjeneho swójbneho domu hnydom začuwaš, zo je młodemu Serbej a nanej třoch dźěći – dźewjećlětneje Heleny, sydomlětneje Luizy a dwulětneho Gabriela – hudźenje jara wažny žiwjenski eliksěr. Tutón zaćišć zwuraznjeja tam tři keyboardy, na blidźe ležace noty, při blidźe stejacy akordeon, na kamorje tačele a tačelak.
Wustajeja wuměłske twórby Wórše Lanzyneje w Budyskej SKI
Lědma druhi wuměłc abo druha wuměłča je před lětdźesatkami serbske tworjace wuměłstwo tak wobwliwowała a k serbskemu wuměłskemu kubłu přinošowała kaž Wórša Lanzyna. Wona je našu estetiku wšědneho dnja sobu na načasny niwow zběhnyła.
Wórša Lanzyna je po studiju na Wysokej šuli za nałožowane wuměłstwo w Praze a naslědnje na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku wot 1956 do 1962 w Ludowym nakładnistwje Domowina serbske knihi wuhotowała a po tym jako swobodnje skutkowaca wuměłča, zwjetša hromadźe ze swojim mandźelskim Steffenom Langu, tworiła, a to w Kole serbskich tworjacych wuměłcow.
Budyska Serbska kulturna informacija (SKI) je srjedź septembra składnostnje jeje 90. narodnin wustajeńcu wotewrěła, za čož sej dźak zasłuža. A čłowjek so dźiwa, zo njejstej so w Budyšinje muzej abo galerija namakałoj a so tworjenju wuměłče Lanzyneje składnostnje jubileja wotewrěłoj. (K 75ćinam w Njeswačidle a k 80ćinam w Serbskim muzeju w Choćebuzu bě to hinak.)
Na Budyskej nocy poezije, na kotruž je tudyše turistiske towarstwo 18 basnikow składnostnje staroměšćanskeho festiwala přeprosyło, běštaj tež serbiskaj basnikaj Ljubiša Simić z Frankobroda nad Mohanom a Slavomir Gvozdenović ze serbiskeje mjeńšiny w rumunskim měsće Timişoara. Wonaj wustupištaj w Starej wodarni. Čitanje moderěrowaše basnik Peter Gehrisch z Drježdźan. Wón je tež basnje Slavomira Gvozdenovića do němčiny přełožił. Alfons Wićaz je so po zarjadowanju ze serbiskimaj basnikomaj rozmołwjał.
Knježe Gvozdenovićo, byšće so našemu čitarstwu krótko předstajił?
S. Gvozdenović: Sym basnik serbiskeje mjeńšiny w Rumunskej. Narodźich so na lěwej stronje Dunaja. Dźěłam jako profesor za serbisku rěč a literaturu na Zapadnej uniwersiće w rumunskim měsće Timişoara. Běch wot 1992 hač do 2008 zapósłanc w rumunskim parlamenće, w kotrymž zastupowach zajimy našeje serbiskeje mjeńšiny.
Što su hłowne temy Wašeho basniskeho tworjenja?
Delnjoserbska wjes Gołbin tónraz w srjedźišću steji
Gołbin, němsce Gulben, ma 440 wobydlerjow, słuša do gmejny Gołkojce a steji w srjedźišću Serbskeje pratyje 2019. Gołbin je typiska serbska wjes Choćebuskeje wokoliny, dokelž tam nałožki haja a žony so na delnjoserbske swjedźenje tež narodnu drastu hotuja. Njetypiske pak na wsy je, zo tam na iniciatiwu wjesnych žonow a ewangelskeho fararja zaso serbsku rěč we wšitkich generacijach wožiwjeja (Křesćan Krawc: „Die Familie Schramm und das Wendisch-Sorbische in Gulben“). Přemyslowanjahódny by tež był fakt, zo sy před 35 lětami za wobstaranje w tamnišej starowni měsačnje 105 hriwnow płaćił (Hort Adam: „Gołbin w maju 1983“).
Starši schadźowankarjo so zawěsće z radosću na Spěwny Consorcium Seniorow (SCS) dopominaja, kotryž bě před nimale štyrjomi lětdźesatkami na schadźowance wustupił. Njedawno wušła cejdejka ze samsnym titlom wotmołwja na nanajwažniše hólcmichlowe prašenje, hač su woni hišće žiwi: Haj, to su! A na tutej slěbornej desce to ći něhdy ćěmnowłosaći tež wostanu, doniž to datowa technika dopušća. Hłosy wjacehłósnje a zwjetša prawje spěwacych muži su w běhu lětdźesatkow lědma popušćili. A capella spěwacy muski chór hrajka sej na pryzlojte wašnje ze słowami a melodijemi. Přirunaš-li fota SCS z wjacorych lětdźesatkow w drohotnej cejdejce darmo připołoženym zešiwku, njepřewidźiš, zo maja ći akterojo porno NDRskemu časej předewšěm hinašu barbu włosow. Tak hišće bóle mjenu skupiny wotpowěduja. Dirigent ćělesa je sej swoju frizuru přez wšitke lětdźesatki wobchował. To swědči wo wutrajnosći.
Na swěće je tuchwilu něhdźe 7 000 rěčow. Rěka pak, zo so 50 do 90 procentow z nich hač do kónca 21. lětstotka zhubi. Z rěču minje so kultura a z kulturu rěč. Wobě stej wusce zwjazanej, rěč jako komunikaciski srědk, kultura jako wašnje myslenja a skutkowanja, jako wěda a wěra. Łužiscy Serbja wuchowachu sej swoju słowjansku kulturu a swojej rěči połdra lěttysaca, dołho pod ćežkimi wuměnjenjemi a z wulkimi woporami.
Wot kónca Druheje swětoweje wójny Serbstwo spěchuja. Mamy šule, gymnazijej, nakładnistwo, nowiny, knihi, institut, Domowinu, załožbu, dźiwadło, SLA, rozhłós, Wuhladko atd. Serbstwo wobchowamy, bjezdwěla, ale skerje w institutach a institucijach. Na wsach serbšćinu dźeń a rědšo słyšiš porno wonemu něhdyšemu hroznemu časej. Je serbšćina mjez mjenowanymi 50 do 90 procentami rěčow, kotrež so pječa do kónca 21. lětstotka pominu? Poda so Serbstwo po dołhim woporniwym zakitowanju w realnym žiwjenju do muzealneho byća?
„Stary Šymko – Wuběr prozy a basnjow“ je titul njedawno w LND wušłeje zběrki z tekstami Jana Skale (1889 – 1945). Byrnjež so awtor palacym temam swojeho časa wěnował, wujewi lektura dźensa kedźbyhódne paralele do přitomnosće.
Lětsa wušła kapsna kniha 175 Ludoweho nakładnistwa Domowiny portretuje pod nadpismom „Stary Šymko – Wuběr prozy a basnjow“ literariske tworjenje Jana Skale. Dohromady dwě krótkopowědančce, list a 24 lyriskich tekstow, wšitke po času nastaća chronologisce rjadowane, wotbłyšćuja wuměłske wuwiće wuznamneho awtora runje tak kaž jeho přez lětdźesatki měnjace so nastajenje, byrnjež jeho někotražkuli tema wobstajnje zaběrała.
Prěni raz zetkał běch so z nim hižo w lěće 2012. Tehdy je młody Polak Jakub Sokół jako doktorand Krakowskeje Jagiellońskeje uniwersity něšto njedźel w Budyskim Serbskim instituće za swoje doktorske dźěło slědźił. Bě połny elana a zahorjeny, zo smě so z problematiku Serbow zaběrać, so do njeje zanurić. Začuwach w nim hłuboki wutrobny zwisk k našemu ludej.
Mjeztym su so lěta minyli. A znowa so z nim zetkam, z mjeztym 32lětnym młodym mužom, nětko w delnjołužiskim wotrjedźe Rěčneho centruma WITAJ w Choćebuzu, hdźež je přistajeny. Jako prěnje mi jeho bujna broda napadnje, kotruž před wosom lětami hišće njeměješe. Ale jeho přećelnosć a sympatiski mjechki hłós mje hnydom wćipneho činitej na jeho wuwiće.
Serbska protyka 2019 pokročuje z dobrej tradiciju minjenych lět, ćežišćowje wjes abo město předstajić. Titulne foto z wječornym napohladom na Prahu ze sławnym Karlowym mostom a Hradčanami přeradźa, zo so klětuša woblubowana čitanka hłownje Praze wěnuje. „Čěska stolica bě a je hač do dźensnišeho wusko ze Serbami a Łužicu zwjazana“, pisa redaktor Pětr Šołta w předsłowje. Štyrnaće přinoškow zaběra so tuž z nam Serbam bliskej metropolu w susodnym kraju.
Dźiwadłowe hry z pjera Jurja Kocha publikum přeco zaso zahorjeja a wobkuzłuja. Humoresku „Sergej“, kotruž bě Koch poprawom za Serbsku lajsku dźiwadłowu skupinu Hochoza napisał, je Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwadło loni za powołanske dźiwadło wobdźěłanu přewzało a ju w delnjoserbskej rěči wuspěšnje w Delnjej Łužicy předstajiło. Nětko přihotuje so serbski cyłk dźiwadźelnikow NSLDź na „Sergeja“ w hornjoserbskej inscenaciji. Ta změje 30. septembra swoju premjeru w delnich Sulšecach. W njej hraja dźiwadźelnicy Měrko Brankačk, Jan Mikan, Petra-Marija Wencelowa-Bulankec, Torsten Schlosser a Katka Pöpelec, elewka činohrajneho studija NSLDź. Režiju ma Tom Böhm, dramaturgiju Madleńka Šołćic.


text:
Katowice: pedzioł, że podłoży bōmbã na banhofie
Policyjōny z Katowic chyciyli chopa, co przedwczorej zazwōniōł do Wojewōdzkigo Cyntrum Powiadōmianiŏ Ratunkowego i zagroziōł, iże na banhofie podłoży bōmbã. Pokŏzało sie, iże chycōny 39-latek bōł poszukowany przikazami dokludzyniŏ do heresztu, coby ôdbyć kŏrã wiynziyniŏ. Chopowi grozi do 8 lŏt.
Wczorej pŏrã minut po pōłnocy pod numer alarmowy Wojewōdzkigo Cyntrum Powiadōmianiŏ Ratunkowego w Katowicach zazwōniōł chop, co zagroziōł, iże na banhofie podłoży bōmbã. Policyjōny, społym z inkszymi dinstami, wybadali teryn banhofu i niy znŏdli materyji wybuchowych.
Sprawōm zajōnli sie szandarzi kryminalni z komisariatu VI w Katowicach i napoczli poszukowania sprŏwcy. Barzo wartko ôbsztalowali, iże zwiōnzany z tym zdarzyniym może być 39-letni miyszkaniec Rudy Ślōnskij. Pŏrã godzin niyskorzij ôstoł chycōny ôd policyjnych wywiadowcōw z katowskigo ôddziału prewyncyje. Chop niy spodziywoł sie zastawiyniŏ i bōł doimyntnie udziwiōny.
Po przewieziyniu go do kōmisariatu przi ulicy Stawowyj pokŏzało sie, iże 39-latek bōł poszukowany dwōma przikazami dokludzyniŏ do heresztu, coby ôdbyć przōdzij usōndzōne kŏry. Chop usłyszoł już ôbskarżynie fałszywego powiadōmiyniŏ ô zagrożyniu, za co grozi mu do 8 lŏt heresztu. Zastawiōny prziznoł sie i dobrowolnie poddoł kŏrze, a niyskorzij ôstoł przewiyziōny do heresztu śledczego.
Foto: Silesia711 / Wikimedia Commons


text:
Jazor
Jazor (teke jazoro) słuša ku kategoriji stojecych wódow, kótarež mógu pśi- abo wóttok běžeceje wódy měś a su dopołnje z krajoweju płoninu wobdane. Wón wóznamjeni se w dalokej měrje pśez zamknjony ekosystem.
Wopśimjeśe
Definicija
Jazor jo nutśikokrajne wódy, w kótarychž se (wětša) kopica wódy we wužłobjenju zemje nagromaźiś móžo. W pśeśiwje k nutśikokrajnem mórju (kaž na pśikład Srjejźne mórjo) njama jazor direktny zwisk k oceanam na wusokosći głaźiny mórja, ze comž se teke žeden pśi- abo wóttok pśez mórske tšuženje njepokazujo. Kopica pśi- a wóttoka jo w pśirownanju ze cełkowneju kopicu wódy w jazorje skerjej małe. W rozdźělu k běžecej wóźe jo jazor płony a njepokazujo žeden spad.
Z wida limnologiskeje definicije jo jazor pópšawem zasadnje dłymšy ako gat abo łuža, tak až móžo se pśez dny abo mjasece stabilne temperaturne warstowanje wutwóriś. Z frekwency pśeměšanja, kótaraž ma daloko segajuce ekologiske slědy, góźe se jazory kategorizěrowaś. W toś tom zmysle někotare niske jazory, kaž na pśikład Balaton, scełego ako „wopšawdne“ jazory njepłaśe.
Pśi wšym jo wótgranicowanje mjaz jazorami, gatami a łužami atd. njedokradne a pśecej subjektiwne. Togodla mjenjuju někotare limnologi kuždu z wódu napołnjonu wužłobinu ako jazor. Za kategorizěrowanje by pótom bźez wuznama było, lěc jo jazor stawnje, periodiski abo epizodiski z wódu połnjony a lěc stawne warstowanje wutwóri.
Jazor wopśimjejo zwětšego słodku wódu, eksistěruju pak teke wjelike słone jazory, kaž na pśikład Kaspiske mórjo, Aralski jazor a Marłe mórjo. Někotare jazory su teke bogate na sodu, kaž jazory wokoło wjelikego groblowego pśełama we pódzajtšnej Africe.
Druga móžnosć definicije góźi se pśez wjelikosć zawjasć, pó kótarejž musy jazor nejmjeńša jaden hektar wjeliki byś.[1]
Teke w astronomiji powěda se wó jazorach, jolic drugu žydku maśiznu wobpśimjeju – kaž metanowe jazory na Titanje, mjasecu Saturna.
Nejwětše jazory swěta
Nejwětše łužyske jazory namakaju se w (kumštnej) Łužyskej jazorinje a su nastali z něgajšnych brunicowych jamow. Nejwětšy z nich jo Sedlišćowy jazor, kótaryž lažy na dłujkem zajtšu Złego Komorowa a ma pśestrěń wót 13,3 kwadratnych kilometrow. Pśisamem samsku wjelikosć ma nejwětšy pśirodny jazor Łužycy (a cełeje Bramborskeje), Gójacki jazor na pódpołnoc Błotow.
Žrědła
- ↑ Rüdiger Mauersberger: Klassifikation der Seen für die Naturraumerkundung des nordostdeutschen Tieflandes Templin, 2006.


text:
Stawizny Serbow
Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce su byli keltiske ludy. Pón, wokoło lěta 100. pśed Kristusom, toś ta zemja jo była wobsedlona pśez germaniski lud Semnonow. Jich městno w běgu śěganja ludow su wobsajźili su wobsajźili słowjańske ludy. Jich pótomniki su źinsajšne Serby.
Wopśimjeśe
- 1 Rane stawizny (srjejźowěk)
- 2 Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900
- 3 Stawizny Serbow wót 1900 až do kóńca drugeje swětoweje wójny
- 4 Pówójnski cas
- 5 Cas wót 1989
- 6 Literatura
- 7 Žrědła
Rane stawizny (srjejźowěk)
W lětach 623-658 Łužyca jo słušała do wjerchojstwa Sama, prědnego znatego kraja pódwjacornych Słowjanow. Wót 7. do 8. stolěśa su w Łužycy byli rodowe wjerchojstwa wjeźone pśez serbskich wjerchow. Jaden z nich - Miliduch, "kral" serbskich rodow - jo se bił w lěśe 806 z Frankami. W 9. stolěśu su słušali do Wjelikeje Morawskeje. Tak jo było do lěta 907. W lěśe 963 su se dobyli pśez Gera, markgrobu sakskeje Pódzajtšneje marki. W lěśe 1002 Bolesław Chrobry jo pśirědował Łužycu k Pólskej, což jo se pśipóznało w Budyšyńskem měrje (1018). Pózdźej zasej w nimskich nabrankach (1031) ako źěł marki Mišnja, českich Luksemburgow pód nimskim kejžorom Karlom IV.
Intensiwnjejše nimske wobsedlenje serbskich stronow namakajomy w stawiznach Serbow prědny raz pód Heinrichom I. Za tym až ten běšo wujadnał we wójnje pśeśiwo Hungorskej w lěśe 926 tuchylny pśiměr, jo měł zaměr swójo mócnarstwo w pódzajtšu rozšyriś. Z tym jo kśěł na jadnom boce zajźowaś, až słowjańske rody by mógli pódpěraś hungorsku armeju w dalšej wójnje pśeśiwo Hungorskej. Na drugem boce jo kśěł kolonizěrowaś strony, aby wót nich wótedankow pominał. Togodla jo zadobył se 927 do strony słowjańskich rodow pódzajtšny Łobja. W kšutej zymje 928/929 jo dobył pśez wugłodnjenje, wótpalenje a militarna móc ako Branibor, kótaraž jo była centrum Stordorjany, tak teke pó dwaźasćich dnjach woblěgowanja grod Gana, kenž jo był głowna twardnica Dalamintow. Pśipódla Heinrich jo dał dorosćonych wusmjerśiś, źiśi znjewólniś a swójich wójnarjow grod rubiś. Aby šćitał pódzajtšne granice, jo dał natwariś twardnice, pód nimi grod Mišnjo.
Ale Serby su derili slědk, z tym až su pśeprěkowali Łobjo a nadpadnuli grod Walsleben, su wópalili jo a su wusmjerśili kuždych wobydlarjow. Togodla Heinrich a swóje wójaki su maršěrowali w bogatej licbje pśeśiwo Lunkini. To jo źinsajšne město Lenzen a jo było tencas zazdaśim nejwažnjejša twardnica Serbow. Na 1. september su wobstupili Lunkini a wetom až styridnjowske woblěgowanje su pśišeli druge serbske rody, aby pomogali. Dnja pětego septembra jo se stało wjelika bitwa mjazy Saksojskimi a Serbami. Chtož jo mógał wuběgnuś wójowanišćoju, jo wumrěł zwětšego we wokolnych bagnach. Chronisty su myslili, až 120'000 až do 200'000 su pśisajźili swóje žywjenja.[1] Źinsa se wuchada wót togo, až take licby su spśegnawane, ale to pokaza, kaki wuznam bitwa jo měła. Na 6. september Serby su se powdali. Muže su musali wótedaś broni a su se wótkatowali, žeński a źiśi su se łapili.
Tak wšykne serbske sedlarske strony su słušali k mócnarstwoju Heinricha I., zawěsće teke źinsajšna Dolna a Górna Łužyca. Pó smjerśi Heinricha jo pśewzeł tron swój syn Otto I. w lěśe 936. Ten jo zasajźił Gero ako markgroba Saksojskeje Pódzajtšneje Marki. Ta strona se wupśestrěła mjazy Łobjom, Hafelom a Solawu. Gero jo pókšacował pódtłocowanje Serbow. W lěśe 939 wón jo pśepšosył 30 serbskich wjerchow ku gósćinje a ako su byli bźez bronjow, su se mordowali. Biskupstwo Branibor a biskupstwo Havelberg stej se załožyłej 948 a stej se pódstajiłej arcybiskupstwoju Magdeburgoju. Stej dejałej se staraś wó christianizaciju wobsajźonych stronow.
Jo slědowało zběžk Serbow, ale pó někotare bitwy, Gero jo dobył 965 nad Milcanami, Łužycanami a Luticami a tak jo rozšyrił kněstwo až do Odry.
We wjelikich zběžku wót 983 pak su se zwignuli słowjańske rody pśeśiwo kněstwoju Pódzajtšnych Frankow. Pód wjednistwom Luticow jo se raźiło jomu se wulichowaś za 150 lětow a swóju samostatnosć slědk dobyś. Zběžk jo wujšeł wót Retri a jo zachopił na 29. junij 983 z nadpadom na biskupstwo Havelberg, pśi comž biskup Dudo jo se wusmjerśił. Jo slědowało znicenje groda a biskupskego sedła Branibora a Stareje Marki, w kótarejž su wurubili kloštaŕ Kalbe.Wšykne nimske politiske a cerkwine zastupniki su se wugnali. Teke Obodrity su se pśizamknuł a su kóncowali biskupstwo Oldenburg, kenž jo lažało w njom stronje. Pón su nadpadnuli Hamburg, ale Nimske su mógali zaźaržaś nad wjednistwom biskupa Giselhera wobsajźenja na pódwjacor Łobja. Serby nad sakskim a durinskim kněstwo njejsu wobźělili na zběžku.
Zběžk jo był kóńc prědneje faze nimskego pódzajtšnego sedlišća, pśeto lěcrownož wót lěta 985 nimske wjerchy su wójowali gromaźe z pólskim wjerchom Mieszkom I. a pózdźej z Bolesławom I. kužde lěto pśeśiwo Słowjanami, njejo se raźiło jomu stronu zasej pódejśpiś.
Akle w lěśe 1134 jo była zasej dobyś pśez Albrechta Mjadwjeźa. Kněstwo Nimcow jo było pśetergnuś teke w lěśe 1002, dokulaž něgajšny zwězkaŕ Boleław I. Chrobry jo wobsajźił strony Łužycanow a Milcanow. Togodla Heinrich II. jo změnił swóju politiku a jo se zwězał z Luticami w lěśe 1003. Wót 1004 su wójowali pśeśiwo Pólskej. Jo slědowało wjele biśow z rozdźělnymi wukóńcami někotare pśiměry. Ale akle w Budyšyńskem měrje su se dojadnali, až Bolesław jo wobchował strony. Su wóstali w pólskem swójstwje až do lěta 1131.
Christianizacija jo zachopiła w źasetem stolěśu. Pśi tom jo mogało pśez natwarjenje biskupstwow nic jano misionarizěrowanje se pógóniś, ale teke granicne strony se šćitaś. Serby, Milcany a Luticy su musali wótedaś źasetkowy dank na biskupa Mišnja. Teke za šćitanje granicnych stronow markgroby su natwarili Burgwarden. Tak Słowjany su musali płaśiś wótedanki na lenowego kněza. W tom casu jo dało hyšći, a teke pózdźej, słowjańske Župane. To su byli sudniki, kótarež su suźili pó starem słowjańskem pšawje w wót Nimcow wobsajźonych stronach.
Zasedlenje
Žywjenje
Bogi
Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900
W lětach 1635-1815 su byli źěl Sakskeje, pózdźej jo słušało teke źěl k Pšuskej (połnocny źěl pó rozdźělenju Sakskeje w 1815). Wót 12. stolěśa intensiwne nimske wusedlowanje - głownje w górach, městach a luźi bźeze zemje - jo wugbało, až Słowjany su bywali wót 13. stolěśa mjeńšynu w tom regionje.
W lěśe 1815 pśi administratiwnej reformje Pšuskeje su pśirědowali pódpołnocnu Łužycu do noweje prowincy Šlazyńskeje. Wót 1871 ceła Łužyca słuša k zjadnośonej Nimskej. W lěśe 1919 delegacija Serbow jo se wobźěliła na Versailleskej konferency, źož su pominali pógromadny kraj z Českeju. Ale njejsu jim k słowoju pśiś dali.
Stawizny Serbow wót 1900 až do kóńca drugeje swětoweje wójny
Zachopjeńki 20. stolěśa (1900-1918)
Na zachopjeńku 20. stolěśa młoźinske gibanje jo dojśpiło wutwórjenje někotarych towaristwa we jsach w bogatej licbje. W tom casu teke dolnoserbske pismojstwo jo měło wjerašk ze zastupowarjom ako Juro Surowin, Mato Kosyk, Wilhelm Nowy a Bogumił Šwjela, to su byli teke nejwuznamnjejše zastupniki togo casa. Pśez Maśicu Serbsku te zastupniki su mógali serbsku kulturu towarišnostnje a wědomnostnje wobwliwowaś, k cesću tomu 1905 Chóśebuz jo swěśił 25. wrośenica wobstojanja Maśice Serbskeje. 1912 Šwjela jo był sobuzałožowaŕ Domowiny. Domowina jo wědomnostne towaristwo, kótarež jo zajmy Serbow pódprěło a spěchowało. W tom casu jo było prědny raz, až dolno- a górnoserbski lud stej zgromadnje pśeśiwo germanizaciji a šowinizmoju wójowali.
Wajmarska Republika (1918-1933)
Pśez załoženje Domowiny na 13.oktoberje 1912 we Wórjejcach, jo nastał žywy zajm za narodne a kulturelne žywjenje we jsach. Załožarje Domowiny, Jakub Bart, Bogumił Šwjela, Dwórnik, Króna a wucabniki Słodenk, Kral a Nawka, su zjadnośili 31 towaristwow z dogromady 2 890 cłonkow. Prědny pśedsedaŕ jo był Arnošt Bart a jogo pomogaŕ jo był faraŕ Bogumił Šwjela. To jo zachopjeńk rozmacha za Serbow, wósebnje w serbskem kulturelnem žywjenju. Prědna swětowa wójna jo pśetergnuła statkownosć w towaristwach, teke młode Serby su śěgnuli do wójny a su wumrěli za bźezmyslnu wójnu.
Pó wójarskej póbiśe Bart jo wójował za Łužycu ako swójski a lichotny stat, ale wón jo se raźił, dokulaž dobywarske mócy su měli druge plany z Nimskej. Skóńcnje Bart pśez Wajmarsku justiciju jo był popajźony a wón jo musał wuznaś, až jogo pśedewześe, njeglědajucy na pódpěra słowjańskich ludow, njejo k dostaśoju było.
Z rozdźělnym srědkom a metodom stat a cerkwja stej pónižyłej Serbow a jich duchne wjednistwo, aby wuwijanje Serbow a jich narodne sebjewědobnje su wobgranicowali se. 1920 jo był samo wótźěl za Serbow, za wobglědowanje Serbow. Ale serbske spisowaśele, komponisty, wuměłce, duchowne a wucabniki su wopytowali serbskemu ludoju narodnu identitu zapósrědniś a se załožyli wšake towaristwa. Diskriminacija w nimskej pśiběrała, wósebnje pśi mjeńšynach, kaž Pólaki, Serby, Frize a Dany wóźiła k tomu, až 1924 towaristwo „Towaristwo narodnych mjeńšynow w nimskej“ se załožyła. Wóni su měli casopis “Kulturnawóla”, serbski žurnalist Jan Skala jo pśewzeł casopis 1925 ako redaktor .
Pó inflaciju a dopołne wochudnjenje źěłaśerjow, burow a stawow góspodarstwo jo mógło zmógnuś se. 1929 góspodarska kriza jo teke dośěgnuła nimsku, ako wuslědk kriza swětowego gospodarstwa.
Z pśenjasenje mócy nimskego prezidenta Paula von Hindenburga na Nacionalsocialisty na 30. januarje 1933 jo se zachopiło śamny wótrězk za nimski a serbski lud. Ako wšuźi w nimskej teke we Łužycy su byli popajźenja, kaž na pśikład Dr. Johann Ziesche, Martin Noack, Gustav Jannack, Ernst Bart, Kurt Krenz, Paul Neck a.t.d. W aprylu 1933 serbski Sokoł a burski zwězk su musałej samej rozpušćiś se. W juliju 1933 casopise „Serbske Nowiny“ a “Serbski Casnik”[trjebne žrědło] stej byłej zakazanej. Rownocasna serbska rěc w šulach jo była zakazana.
W Českej, Pólskej, Belgiskej, Francojskej, Kanadiskej, Ameriki a Jugosłowjańskej su byli protesty pśeśiwo antisłowjańskemu póstupowanjeju. Ako nimski - tak teke serbski lud se naźejał se, až pśez nacionalsocialisty katastrofalna situacija se pólěpšyjo, togodla wjele Serbow su byli cłonki NSDAP.
Na 27. decembrje 1933 nowy pśedsedaŕ jo był wucabnik Paul Nedo a jogo zastupnik jo był faraŕ Johannes Wenke. Njeglědajucy na śěžki wobstojnosći Domowina organizěrowała wót 1934 až do 1936 žywe kulturne žywjenje. Na pśikład serbski spiwański swěźeń we Wórjejcach abo prapremjera dramy „Paliwaka“ w kopicy. Jurij Wjela jo pisał wjele powěsći a jo kritizěrował z tym nacionalsocialistow.
Zakazoju Domowiny 1937 su slědowali dalšne zakaze, tak teke nałožowanja serbskeje rěcy w šulach, zakaza casnikarstwa, nakładnistwa a serbske śišćarnje su musali zacyniś, Serbski dom, biblioteka a archiw su byli konfiscěrowane. Serbske wucabniki a duchowny su byli w nimskich wobcerkach pśestajiś. Chto jo protestěrował pśeśiwo nacionalsocialistam jo zasuźił popajźeństwa, abo teke w tom casu su byli deportacije do koncentraciskich lěgwow. Na pśikład Dr. Maria Grollmuß a Alois Andritzki su wumrěli w koncentraciskich lěgwach.
1940 Himmler jo planěrował wusedlenje Serbow ako „lud mimo wjednika“ do pódwjacora. Druga swětowa wójna jo teke wjelgin špatna za Łužycu była a pśinjasła wjelike zgubjenja, wósebnje za dolnoserbske jsy.
Pówójnski cas
Na 9. maj 1945 serbski wuběrk jo było załožony w Praze. Cil wuběrka, zaprědka teke wót Domowiny, jo był pśirědowanje Łužyce na Čechosłowaksku, ale to jo było wótpokazaś južo 1946 wót sowjetskego wjednistwa. Domowina jo nowa se załožyła na 10. maj 1945 w Chrósćicach a mała cil serbsku identitu w Dolneje Łužyce se wóžywiś.
Pśez wuswójenje junkarjow a wójnskich złosnikow serbske mały bury a rolnikarje su dostali zemju a wuswójenje wjelikich zawodow jo wjadło k prědnym ludowym zawodam. Wukubłanje serbskich nowowucabnikow, natwarjenje serbskego šulstwa a wukubłanje serbskich gymnaziastow w Čechosłowakskej su stwórili zakład za narodnu angažěrowanu serbsku inteligencu.
Wobzamknjenje “kazni k zachowanjeju pšawow serbskeje ludnosći” na 23.3.1948 jo dało prědny raz w stawiznach małego luda statne garantije k šćitoju a k spěchowanjeju swojeje rěcy a kultury. To jo zakład za załoženje serbskich institucijow w pěśźasetych lětach a za spěchowanje serbskeje kultury na wjele pólow wuměłstwa a w sorabistice.
Za źiwanje serbskich zajmow jo był zawjasć wótźělenje z serbske nastupnosći, na pśikład kultura a nutśikowna politika, w danej NDR- ministarstwje.
Aby šćitaś rownostajenje serbskeje ludnosći, su wudali wšake wustawjenja. Na pśikład stej zawjadłej serbska šulska wucba a dwójorěcne pópisanje wót zjawnych institucijow w nimskej stronje. Weto jo prěgowała oficielne politika napśeśiwo Serbam wót reglementacije a kontrole, rownož wěsta samostatnosć su dostali.
W pśirownanju k drugim mjeńšynam stej mógałej serbska kultura a wědomnosć šyroko se rozšyriś. Weto jo wuwjadło wopadowanje wót serbskego z wšednego dnja wjelgin malsny. Program kubłanja a pódpěranje dwójorěcnosći stej wopadałej.
Zachopjeńki gibanja serbskeje kultury pó 1945 su byli wjelgin śěžko, dokulaž pjerwjej běrokratiske zajźawy sowjetskego boka su pśiwinuli. Akle pśez pśewześe saksojšciny kazni Serbow pśez kraj Bramborska w lěśe 1950 jo se zmóžniło lěpše móžnosći za Serbow.
Pśez zachopjeńk mocneje industrializacije w pěśźasetych lětach Łužyca jo była centrum za energiju. Togodla jamy za brunicu su nastali, serbske jsy su se zgubili to jo póspěšyło pśiměrjenje serbskeje rěcy.
Z nuzkanim kolektiwizaciju rolnikarstwa w lěśe 1960 jo było za wjele serbskich burow tšašne tšojenje. Serbska rěc jo se śišćała pitśku wěcej do doma a žywnosći a tak rozšyrjenje jo było jano śěžko móžno.
Góspodarstwo kraja jo měł katastrofalne slědy, dokulaž tysace staśanow su wuběgnuli wót NDR do BRD.
Na 13.8.1961 gibanje wuběgnjenja jo se stopował pśez twarjenje murje w Barlinju. Wóna jo źěliła Nimsku a ludnosć za něźi 3 lětźasetki.
Cas wót 1989
Pó zasejzjadnośenju Nimskeje 3. oktobra 1990 su se Serby procowali wó wutwórjenje awtonomnego stata, ale zwězkowe kněžarstwo w Barlinju njejo zwóliło do togo a jo rozdźěliło strony Serbow znowego mjazy Sakskej a Bramborskej. Ale Serby maju pšawa narodnych mjeńšynow - maju swóje šule a kulturne organizacije; napise na wobchodowych toflach městow a zastojnstwow su dwójorěcne.
Literatura
- Klaus J. Schiller, Manfred Thirmann: Geschichte der Sorben, VEB Domowina- Verlag Bautzen 1979.
- Wikipedija: Serby (nimski)
- Wikipedija: Heinrich I. (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Lenzena (nimski)
- Wikipedija: Otto I. (nimski)
- Ronald Lötzsch: Die Sorben als nationale Minderheit in Deutschland (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Serbow (nimski
- Uni Potsdam: Serby (nimski)
- Serbski muzej (nimski)
- Serby (nimski)
Žrědła
- ↑ Georg Grüneberg: 1. Teil:Eintritt in die Geschichte mit einer Schlacht. W: Märkische Allgemeine., 31.08.2004. wótwołane: 09.07.2009.


text:
Szkat
Szkat – szpil karćany, szczygůlńy rozpowszychńůny we Ńymcach a na Ślůnsku i Kaszubach. W Polsce czynsto nazywany "ślůnskym brydżym". We szpilu bjorům udźoł trzi uosoby, przi czym we kożdej rozgrywce 2 uosoby grajům przećiwko jydnyj, kero wygroła licytacyjo poprzedzajůncům dano rozgrywka. We szkaće szportowym partja, czyli pojydynczo sesyjo, na kerej zbjerajům śe gracze we szkata, skłodo śe s 24 rozgrywek. We szkaće uotwartym ńy ma tygo typu limitu a istńijům uodrymbne zasady liczyńo půnktůw, a wystympuje tzw. kůntrowańy.


text:
Czejś! Zgodujymy, że chcesz z nami wyônaczyć cosik szumnego, ja?
Co my tukej robiymy? Szkryflōmy po ślōnsku. Przede wszyjskim ô rajzach, kapka ô jodle i szporcie. Ô lokalnych twōrcach i ô naszej godce. Cykōmy masa bildōw, dyskutujymy ze naszymi czytelnikami i wyciepujymy z łepōw szpetne sztereotypy, chocioż po leku przestowōmy już dufać, że ftoś sztyjc kojarzi Ślōnzoka yno ze zmazanym ôd wōnglo grubiorzym.
Ślōnsko godka – jynzyk, kerego tukej używōmy – niy ôgraniczo naszego działanio yno do terynu Ślōnska. Chytōmy fol internecowych ôdbiorcōw i rozciepujymy online masa informacyji ô ôdmiynności i wyjōntkowości naszego regiōnu. Ô naszych ślōnskich tradycyjach, kulturze i godce.
Aktywnie działōmy we mediach społecznościowych, kaj sztyjc angażujymy i kuplujymy ludzi, kerzi interesujōm sie tymatami, ô kerych piszymy.
Sōm my ôtwarci na roztōmaite formy spōlnej roboty. Wpisy i wyjazdy spōnsorowane, recynzyje, kōnkursy i akcyje prōmocyjne we social mediach to yno pora z nich. Mōmy łepy nafilowane idyjami i chutnie pogodōmy ô gryfnych propozycyjach. Jak stwierdzisz, że naszo aktywność pasuje do profilu Twojij firmy i że spōlne działanie umi dać ôbu zajtōm cosik dobrego, to czekōmy na Twoja wiadōmość.
Na życzynie wysyłōmy kōmpletne statystyki ôd Google, Facebooka i Instagrama. Barterowo robiymy yno przi wyjōntkowych przipodkach.
Wejrzij jeszcze yno na naszo ôferta: po ślōnsku abo po polsku
i gibko do nos napisz: kontakt@belekaj.eu!


text:
Jakub Kućank
Jakub Kućank (* 26. julija 1818 w Nuknicy, † 28. junija 1898 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, kulturny prócowar a spisaćel.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jakub Kućank, bratrowc Mateja Kućanka narodźi so w Nuknicy jako syn kublerja Jakuba Kućanka a Hany rodź. Bruskec z Chrósćic. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze wuwuči so wón wot 1830 do 1837 na němskim Małostronskim gymnaziju a studowaše po tym hač do 1842 na uniwersiće filozofiju a teologiju. Dnja 21. oktobra 1842 bu Jakub Kućank w Drježdźanach na měšnika wuswjećeny a běše wot 1. decembra 1842 druhi kapłan při serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot lěta 1844 běše wón katechet a tachantowy ceremoniar, poby na to poł lěta jako administrator w Mišnje a běše wot 1846 dźewjeć lět prěni serbski kapłan w Budyšinje. Wot meje 1855 do 1869 skutkowaše wón jako farar serbskeje wosady Našeje lubeje knjenje a powoła so po tym na kanonika do tachantskeho kapitla swj. Pětra. Wot 1879 do 1898 běše wón kantor a senior kapitla a smědźeše tuž dekana w někotrych nastupanjach zastupować. Tři dny po swojej smjerći pochowa so Kućank 1. julija 1898 na Budyskim Mikławšku.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jakub Kućank běše w štyrcetych lětach 18teho lětstotka mjez wodźacymi wosobami serbskeho zjawneho žiwjenja a słušeše w lěće 1847 k sobuzałožerjam Maćicy Serbskeje. Mjez 1847 do 1849 běše wón prěni, mjez 1850 do 1856 druhi a wot 1857 do 1860 zaso prěni sekretar towarstwa. Mjez druhimi so wón na pjećdźesatym jubileju Maćicy na čestneho sobustawa pomjenuje. Hižo njedołho po załoženju Towarstwa swjateju Cyrilla a Methoda přez Michała Hórnika běše Kućank wot 1862 35 lět jeje předsyda. Wón běše wuběrny rěčnik a wopyta wšelake serbske zhromadźizny a swjedźenje serbskich towarstwow, wjacekróć na přikład w Chrósćicach, Swinjarni, Baćonju a Jaseńcy. W Drježdźanach zawjedźe wón, kaž hižo Ernst Bohuwěr Jakub za ewangelskich Serbow, z přizwolenjom wyšnosće serbske katolske kemše a tute dołho sam wobstara.
Literarna dźěławosć Kućanka wobmjezuje so na jeho młódše lěta. Hromadźe z Ernstom Bohuwěrom Jakubom spisa wón w lěće 1848 prěnju přez Maćicu Serbsku wudatu knihu Serbske Hornje Łužicy abo statistiski zapisk wšitkich serbskich ewangelskich a katolskich wosadow a jich duchownych a wučerjow. Wón załoži a wuda wot nowembra 1848 do decembra 1850 tydźenik Jutnitžku (tež Jutrnička), nowina kotraž běše wosebje na katolskich Serbow wusměrjena. Kućank přełoži a spisa tež wšelake zabawne a nabožne twórby, kaž na přikład Schmidowe powědančko Jutrowne jejka (Budyšin 1848) abo modlerske Dobre symjo (Budyšin 1852).
Před kralom a knježerstwom zastupowaše Kućank prawidłownje zajimy Serbow a přisłušeše často serbskim deputacijam, kotrež kralej a kralowskemu dworej při wosebitych přiležnosćach swěru Serbow wuprajichu. Tak wozjewi kralej Bjedrichej Awgustej II., Janej a Albertej kaž tež pryncej Bjedrichej Awgustej poddanstwo Serbow.
Česćowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sakski kral Albert spožči Jakubej Kućankej ryćerski křiž prěnjeje rjadownje sakskeho zasłužbneho rjada a bamž Leo XIII. křiž „Pro Ecclesia et Pontifice“. Při składnosći pjećdźesatlětneho měšniskeho jubileja pomjenowa jeho bamž Leo XIII. za swojeho čestneho komornika, z čimž so Kućankej tež titul Monsignore přizwoli.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rudolf Kilank: Kućank, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 322.
- Jakub Skala: Nekrolog XXXVI. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 52 (1899), čo. 1, str. 57–60. (hsb.)
- Handrij Dučman: Pismowstwo katholskich Serbow. Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 65sl. (hsb.)
- Michał Hórnik: Kućank, Jakub. W: František Ladislav Rieger (wud.): Slovník Naučný. Zwjazk 4: I–Lžidimitrij. Praha 1865, str. 1041.
- Adolf Černý: Kućank, Jakub. W: Jan Otto (wud.): Ottův Slovník Naučný. Zwjazk 15: Krajčij–Ligustrum. Praha 1900, str. 321.


text:
Tydńik
Tydńik – cajtszrift ukazujůncy śa roz we tydńu.
Czyńść tydńikůw ukazuje śa we uostatńe dńi przyd weekendym a zawjyra průgram telewizyjny. Wjynkszość uopisuje wydarzyńa społyczne, polityczne, gospůdarcze, ekůnůmiczne i kulturalne ze kreju i zagranicy. Njykere tydńiki majům wyraźne profile śwjotopoglůndowe, nojczynśćej uodnoszůnce śa do śwjotopoglůndu politycznygo, np. lewicowe, liberalne czy konserwatywne. Istńejům tydńiki regijonalne i mjejske, zajmujůnce śa żyćem społycznym i kulturalnym mńyjszych społycznośći.


text:
Zlět chórow w čěskej stolicy
Praha. Unija čěskich spěwarskich towarstwow je po 80 lětach zaso zlět chórow w Praze přewjedła. Něhdźe 350 spěwarjow zanjese sej zhromadnje pěsnje mjez druhim na Naměsće Václava Havela. Mjez hosćimi běchu tež zastupnicy Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow, Jadwiga Kaulfürstowa přednjese postrowy. Jědnaće chórow wuhotowa koncertaj na žurli Praskeho chóra Hlahol.
Pegel Sprjewje konstantny
Choćebuz. Najebać dlěje trajacu suchotu wostanje pegel Sprjewje w Berlinje a Braniborskej hač do kónca oktobra konstantny. To zmóžnja přitok wody z jězorow bywšich brunicowych jamow a rěčnych zawěrow. Wjacore wokrjesy kaž tež město Choćebuz běchu suchoty dla zakazali wodu ze Sprjewje klumpać.
Ministerka Stange w Israelu


text:
Geografiska dołhosć
Geografiska dołhosć (prjedy: „stopjeń dołhosće“), λ, mjezynarodnje skrótšena z long. (longitudo = lon., longitude = jendź., franc. atd. „dołhosć“), wopisuje jednu z wobeju koordinatow městna na zemskim powjerchu, a to jeho poziciju na wuchod abo na zapad wot definowaneje (samowólnje postajeneje) sewjero-južneje linije, nuloweho meridana. Wona je so prjedy stopjeń dołhosće mjenowała. Geografiska dołhosć je kut, kotryž so, wuchadźo wot nuloweho meridiana (0°), hač do 180° k wuchodnemu a 180° k zapadnemu směrej měri. Wjeršk tutoho kuta je srjedźišćo mysleneje zemskeje kule, ramjenja wuchadźeja ze srjedźišća přez nulowy meridian resp meridian, na kotrymž městno leži, kotrehož geografiska dołhosć ma so podać. Město předznamješka (tradicionelnje +wuchod, −zapad) je tež E resp. W dowoleny (skrótšenka "O" wobeńdźe so stracha zaměny dla, hlej deleka).
- Městna ze samsnej dołhosću leža na meridianje. Meridian běži wot čopa k čopej a je połojca dołhostnika. Na zemskej kuli je dołhostnik (wobstejacy z dweju napřećiwneju meridianow) wulki kruh.
- Za postajenje dypka na zemskim powjerchu – za podawanje jeho geografiskeho połoženja – je přidatnje podawanje jeho geografiskeje šěrokosće (prjedy: jeho „stopnja šěrokosće“) jako druha koordinata trěbna.
Wobsah
Postajenje městna a časa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nulowy meridian[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž njeje přiródna nulowa marka za meridiany (poł dołhostnika), kaž je ekwator za měrjenje šěrokosće, dyrbi so nulowy meridian definować. Wot antiki so Ferrowy meridian wužiwaše. Hakle w lěće 1884 je so swětodaloko jednotnje tón meridian postajił, na kotrymž je srjedźna wóska wěsteho teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (hlej Stawizniske).
Geografiska dołhosć podawa so jako kutowy wotstawk w stopnjach, (łukowych) mjeńšinach a sekundach wot nuloweho meridiana k wuchodej (E) abo zapadej (W). Skrótšenka E za wuchod (wot jendźelskeho „east“) doporučuje so přez DIN 13312, kotryž je rozsudny za nawtiku a lětansku nawigaciju, zo bychu so zmylki přez zaměnu pismika O z ličbu 0 a z francoskej škrótšenku za zapad ("ouest") zwoprědka wuzamknyli.
Najwjetša móžna ličbna hódnota je tuž 180 stopnjow, při čimž 180°E = 180°W. Přibližnje pódłu tuteje geografiskeje dołhosće, ale z chětrymi wotchilenjemi, běži w Pacifiku datumowa mjeza postajena wot potrjechenych krajow.
Wotstawk meridianow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj je na ekwatorje najwjetši. Tam je wotšěrjenje wot jednoho stopnja 111,32 km wulke. Tuta distanca wotpowěduje eksaktnje 60 mórskim milam, dokelž je so mórska mila prěnjotnje z jednej łukowej mjeńšinu na ekwatorje definowała.
Na čopomaj wšak padaja wšě dołhostniki w jednym dypku hromadźe. Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj da so za šěrokosć φ a zemski radius r přibližnje ze slědowacej formlu wobličić:
W Němskej leži mjez 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja ličbnych hódnotow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobmjezowanje podaćow dołhosće na cyłoličbne stopnje by tuž skoro wšudźe za podaća pozicije přenjedokładne (w direktnej bliskosći k čopej wuwzate) było (to je přičina za to, zo wuraz stopjeń dołhosće je zestarjeny). Dokładniše podaća geografiskeje dołhosće dadźa so na slědowace wašnje wuhotować:
- w kutowej jednotce stopjeń w decimalnym pisanju (na př. 66,34°) - tež podaće hač na zapad abo na wuchod nuloweho dołhostnika je móžno (na př. 66,34° wuchod resp. 66,34° E). W geoinformatice so podaće °E zwjetša přez pozitiwnu a podaće °W přez negatiwnu ličbu zwuraznja.
- seksagezimalnje w mjeńšinach a sekundach (w samsnym přikładźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ je krótke pisanje za slědowacu sumu třoch kutow 66° + 20′ + 24″. Tutej plusowej znamješce so wuwostajetej. Sumandy so při tym tak wuběraja, zo ličbne hódnoty před mjeńšinu a sekundu su mjeńše hač 60. Sekunda geografiskeje dołhosće wotpowěduje na ekwatorje čarje něhdźe 31 metrow, w srjedźnej Europje (na 50° N geografiskeje šěrokosće) wokoło 20 metrow.
- W nawtice so při podawanju geografiskich koordinatow dźensa kutowa jednotka sekunda woběńdźe, tak zo horni přikład budźe: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hišće dokładniše podaća pozicije, kaž so na př. w satelitowej nawigaciji docpěwaja, wotbłyšćuja so w dalšich městnach za komu.
- Předewšěm w namórnistwje so dołhostniki z 3 městnami před komu pisaja. Přez to so rozdźěl k šěrokostnikam jasnišo wuzběhuje. Přikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 hodźinach, da so geografiska dołhosć tež jako čas zwuraznić. Městny hodźinski kut wužiwa so w astronawigaciji.
Přikłady[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Berlin: 13° 19′ wuchod
- Hamburg: 10° 00′ wuchoda
- Mnichow: 11° 35′ wuchod
- Tokio: 139° 42′ wuchod
- San Francisco: 122° 25′ zapad
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' wuchod
Čas[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rotacije zemje dla je městny čas na rozdźělnych šěrinach rozdźělne. Časowy rozdźěl k nulowemu meridianej je jedna hodźina na 15° dołhostneho rozdźěla. Z toho časowe pasma wuchadźeja.
Pola 0° je srěni městny čas (SMČ) runja UTC.
Stawizniske[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Grjekski astronom a matematikar Hipparchos (wok. 190–120 př.n.l.č.) je zemju k wuchodo-zapadnemu směrej prěni raz w 360 stopnjow dźělił.
W europskim namórnistwje je poćahowy system dołhostnikow dołho njejednotny był. Wot 2. lětstotka př.n.l.č. hač do 19. lětstotka je Ferro-meridian dominantny był, kotryž je Klawdius Ptolemeus postajił a so na najzapadnišu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W) poćahuje.
Po naciji so koordinatowe syće na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu poćahowachu. Hakle na mjezynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, postajichu Greenwich pola Londona swětodaloko, mj.dr. dokelž so britiske mórske mapy swětodaloko wužiwachu.
Zwěsćenje geografiskeje dołhosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjeztym zo geografiska šěrokosć přez měrjenje wertikalnych kutow słónca abo sewjernički je relatiwnje jednorje wobličujomna, wuwiwaše so wobličenje aktualneje geografiskeje dołhosće z podobnej dokładnosću dołhi čas ekstremnje ćežko. Tutón za mórsku nawigaciju wažny dołhostny problem je so hakle kónc 18. lětstotka rozrisał. Za to su jara dokładne časniki trěbne, kotrež tež při najmócnišim mórskim žołmjenju spušćomnje funguja, bjeztoho zo bychu so přez wjedrowe wliwy kaž horcota a włóžnosć powětra pohubjeńšili. Prěni časnik, kotryž je tute předpokłady spjelnił, běše „H4“, kotryž blidar John Harrison w měrcu 1762 wunamaka. Mytowe pjenjezy wustajene za to wot dołhostneje komisije britiskeho sejma we wysokosći 20.000 puntow dósta Harrison hakle po wukazu krala Jurja III. w lěće 1773. Zo by trěbnu dokładnosć docpěł, zhotowi swój časnik wužiwajo kulkowcy nimale bjez rybowanja a z bimetalemi resistentnymi přećiwo chabłanjam temperatury.
Wotwisnosć wot referencneho elipsoida[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dołhosć wariěruje wo sekundy, jeli so druhi referencny elipsoid abo wotchilacy geodetiski datum wužiwa. Njewužiwa-li so globalnje najlěpje přiměrjacy elipsoid, rěči so tež wo geodetiskej dołhosći.
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrowane wudaće ISBN 3-8270-0364-4)


text:
Łužiska jězorina dźeń a wjace wopytowarjow a dowolnikow přiwabja. Na to so jenož hosćencarjo, mějićeljo pensijow a stanowanišćow njenastajeja, ale tež wobornicy a wuchowarjo.
Hory (AK/SN). Wosrjedź łužiskeje jězoriny je orkan stanowanišćo zapusćił. 22 ludźi je so zraniło. Zadwělowani a wučerpani woni wo pomoc wołaja, mjez nimi samodruha žona a dźěći. Paleta zranjenjow saha wot złamanych kosći a hač k rozbitym hłowam. Wulku ličbu zranjenych přizjewjeja prěni pomocnicy sobotu w 11.15 hodź. Wojerowskej dispatcherni. Štwórć hodźiny pozdźišo je pomocna skupina maltezow na městnje.


text:
[obyczajowy
| animowany
]
pozycja archiwalna
- brak w sprzedaży
Troll w Nowym Jorku - A Troll in Central Park (1994)
Dystrybutor
: Warner
Dubbing PL
W polskim dubbingu udzia wzili: Krzysztof Kobasiuk, Mirosawa Krajewska, Krzysztof Tyniec, Piotr Baczyski, Krystyna Kozanecka, Ewa Kania, Jan Piechociski, Tomasz Grochoczyski, Mariusz Leszczyski, Wojciech Machnicki, Mieczysaw Moraski, Joanna Paucka, Anna cigalska, Stefan Kauro, Grzegorz Kucias, Wojciech Paszkowski, Wojciech Paszkowski
Dodano do bazy: 17/01/2012 godz. 13:12


text:
Sorbischsprachige Fassung des Gesetzes über die Rechte der Sorben im Freistaat Sachsen:
Zakoń
wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakskej
(Sakski serbski zakoń – SSZ)
Z dnja 31. měrca 1999
Rechtsbereinigt mit Stand vom 1. März 2012
Sakski krajny sejm je dnja 20. januara 1999 slědowacy zakoń wobzamknył:
Preambla
Připóznawajo wolu serbskeho ludu, kotryž ma w Delnjej a Hornjej Łužicy swoju starodawnu domiznu a kotryž je swoju rěč a kulturu hač do dźensnišeho časa wobchował, swoju identitu tež w přichodźe zdźeržeć,
wobkedźbujo fakt, zo Serbja zwonka hranicow Zwjazkoweje republiki Němskeje žadyn maćerny stat nimaja, kotryž so jim napřećo winowaty čuje a so wo škit a wobstaće jich rěče, kultury a tradicije stara,
wědomy sej toho, zo je škit, hladanje a wuwiće serbskich hódnotow kaž tež zdźerženje a sylnjenje serbsko-němskeho charaktera Łužicy w zajimje Swobodneho stata Sakskeje,
spóznawajo, zo njejstej prawo na narodnu a etnisku identitu kaž tež spožčenje cyłka prawow ludowych skupin a mjeńšin ani dar ani priwileg, ale dźěl uniwersalnych čłowjeskich prawow a prawow na swobodu,
realizujo wot Zwjazkoweje republiki Němskeje ratifikowane mjezynarodne dojednanja k škitej a spěchowanju narodnych mjeńšin a ludowych skupin,
poćahujo so na artikl 3 Zakładneho zakonja, artikl 35 Zjednoćenskeho zrěčenja, dopjelnjeny wo protokolowu noticu čo. 14, a na wustawu Swobodneho stata Sakskeje
wobzamknje Sakski krajny sejm, wuchadźejo z artikla 6 Sakskeje wustawy, slědowacy Zakoń wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakskej (Sakski serbski zakoń – SSZ).
§ 1
Přisłušnosć k serbskemu ludej
K serbskemu ludej słuša, štóž so k njemu wuznawa. Wuznaće je swobodne. Wone njesmě so ani wotprěć ani přepruwować. Z tutoho wuznaća njesmědźa žane njelěpšiny nastać.
§ 2
Prawo na serbsku identitu
(1) W Swobodnym staće Sakskej bydlacy staćenjo, kotřiž serbskemu ludej přisłušeja, su runoprawny dźěl statneho ludu.
(2) Serbski lud a kóždy Serb mataj prawo, swoju etnisku, kulturnu a rěčnu identitu swobodnje zwuraznjeć, ju wobchować a dale wuwiwać.
(3) Serbski lud a kóždy Serb mataj prawo na škit, wobchowanje a hladanje swojeje starodawneje domizny a swojeje identity. Swobodny stat Sakska, wokrjesy, gmejnske zwjazki a gmejny w serbskim sydlenskim teritoriju garantuja a spěchuja tajke wuměnjenja, kiž zmóžnjeja staćanam, kotřiž serbskemu ludej přisłušeja, swoju rěč a tradicije kaž tež swoje kulturne herbstwo jako bytostne dźěle swojeje identity wobchować a dale wuwiwać.
§ 3
Serbski sydlenski teritorij
(1) Jako serbski sydlenski teritorij w zmysle tutoho zakonja płaća te gmejny a dźěle gmejnow wokrjesow Zhorjelc a Budyšin, w kotrychž ma přewažna wjetšina w Swobodnym staće Sakskej bydlacych staćanow, kotřiž serbskemu ludej přisłušeja, swoju starodawnu domiznu a w kotrychž je serbska rěčna abo kulturna tradicija hač do přitomnosće dopokazujomna.
(2) W jednotliwym wopřijimuje serbski sydlenski teritorij te gmejny a dźěle gmejnow, kotrež su w přiłoze k tutomu zakonjej postajene. Změny přisłušnosće ke gmejnje njetangěruja přisłušnosć k serbskemu sydlenskemu teritorijej.
(3) Ze serbskim sydlenskim teritorijom postaja so geografiski wobłuk nałožowanja na teritorij so poćahowacych naprawow za škit a spěchowanje serbskeje identity. W jednotliwym padźe móže Statne ministerstwo za wědomosć a wuměłstwo po próstwje jedneje gmejny, po słyšenju wotpowědneho wokrjesa, zastupnistwa zajimow Serbow po § 5 a Rady za serbske naležnosće po § 6, wuwzaća wot na teritorij so poćahowacych naprawow dowolić.
(4) Wosebity charakter serbskeho sydlenskeho teritorija a zajimy Serbow maja so při rjadowanju krajneho a komunalneho planowanja wobkedźbować. 1
§ 4
Serbske barby a hymna
(1) Barby a wopon Serbow móža so w serbskim sydlenskim teritoriju runoprawne pódla barbow kraja a wopona kraja wužiwać. Serbske barby su módra-čerwjena-běła.
(2) Serbska hymna móže so w serbskim sydlenskim teritoriju runoprawna wužiwać.
§ 5
Zastupnistwo zajimow Serbow
Zajimy staćanow, kotřiž serbskemu ludej přisłušeja, móža so na krajnej, regionalnej a komunalnej runinje wot jednoho třěšneho zwjazka serbskich zwjazkow a towarstwow zastupować.
§ 6
Rada za serbske naležnosće
(1) Sakski krajny sejm woli z wjetšinu wotedatych hłosow přeco za čas jedneje wólbneje periody Radu za serbske naležnosće. Tuta wobsteji z pjećoch čłonow. Serbske zwjazki a towarstwa kaž tež gmejny serbskeho sydlenskeho teritorija po § 3 maja za wólby prawo namjetowanja.
(2) W naležnosćach, kotrež prawa serbskeje ludnosće nastupaja, matej Sakski krajny sejm a Statne knježerstwo Radu za serbske naležnosće słyšeć.
(3) Čłonojo Rady za serbske naležnosće skutkuja čestnohamtsce. Za swoje skutkowanje dóstawaja wot Statneho ministerstwa za wědomosć a wuměłstwo wotnamakanje.
§ 7
Rozprawa Statneho knježerstwa
Statne knježerstwo podawa Sakskemu krajnemu sejmej znajmjeńša jónu w kóždej legislaturnej periodźe rozprawu wo połoženju serbskeho ludu w Swobodnym staće Sakskej.
§ 8
Serbska rěč
Nałožowanje swójskeje rěče je jedne z bytostnych znamjenjow serbskeje identity. Swobodny stat Sakska připóznawa serbskej rěči, wosebje hornjoserbšćinu, jako wuraz duchowneje a kulturneje bohatosće kraja. Jeju wužiwanje je swobodne. Jeju nałožowanje w słowje a pismje w zjawnym žiwjenju a pozbudźowanje k tomu so škitatej a spěchujetej.
§ 9
Serbska rěč před zarjadami a sudnistwami
(1) W serbskim sydlenskim teritoriju maja staćenjo prawo, před zarjadami Swobodneho stata Sakskeje a jeho dohladej podstejacych zjednoćenstwow, wustawow a załožbow zjawneho prawa serbsku rěč nałožować. Wužiwaja-li tute prawo, ma to samsne wuskutki, kaž hdy bychu němsku rěč nałožowali. Na naležnosće staćanow, přednjesene w serbskej rěči, móže so wot zarjadow Swobodneho stata Sakskeje a jeho dohladej podstejacych zjednoćenstwow, wustawow a załožbow zjawneho prawa w serbskej rěči wotmołwić a wo nich w serbskej rěči rozsudźić. Kóštowe poćeženja abo druhe njelěpšiny njesmědźa serbskim staćanam z toho nastać.
(2) W domjacych wokrjesach serbskeje ludnosće po § 184 sada 2 Sudniskeho wustawoweho zakonja ( GVG) we wersiji wozjewjenja z dnja 9. meje 1975 (BGBl. I s. 1077), kotryž bu posledni raz změnjeny přez artikl 3 wotr. 1 zakonja z dnja 22. decembra 2010 (BGBl. I s. 2300, 2303), přeco w płaćiwej wersiji, płaća postajenja wotrězka 1 před sudnistwami Swobodneho stata Sakskeje wotpowědnje. Domjacej wokrjesaj stej wokrjesaj Budyšin a Zhorjelc.
(3) Swobodny stat Sakska zasadźuje so za to, zo nałožuja so postajenja wotrězka 1 tež na zarjady Zwjazka a zarjadnišća priwatneho prawa, wosebje wobchadnistwa a dalokopowěstwownistwa, póšty, strowotnistwa a socialnistwa kaž tež kultury a kubłanja, kotrež maja w serbskim sydlenskim teritoriju swoje sydło. 2
§ 10
Dwurěčne wuhotowanje z taflemi
(1) Wuhotowanje z taflemi w zjawnym rumje přez zarjady Swobodneho stata Sakskeje a jeho dohladej podstejace zjednoćenstwa, wustawy a załožby zjawneho prawa, wosebje na zjawnych twarjenjach, zarjadnišćach, dróhach, pućach, zjawnych naměstach a mostach, ma w serbskim sydlenskim teritoriju w němskej a serbskej rěči być.
(2) Swobodny stat Sakska a jeho dohladej podstejace zjednoćenstwa, wustawy a załožby zjawneho prawa skutkuja na to, zo maja tež druhe twarjenja zjawneho wuznama w serbskim sydlenskim teritoriju napisy w němskej a serbskej rěči.
§ 11
Narěčenski partner při zarjadach
(1) W serbskim sydlenskim teritoriju ma při zarjadach Swobodneho stata Sakskeje a zarjadach jeho dohladej podstejacych zjednoćenstwow, wustawow a załožbow zjawneho prawa po móžnosći jedyn sobudźěłaćer, kotryž serbsku rěč wobknježi, jako narěčenski partner k dispoziciji stać.
(2) W serbskim sydlenskim teritoriju skutkuje Swobodny stat Sakska na to, zo so zajimy Serbow kaž tež přiswojenje serbskorěčnych znajomosćow w poskitku za wukubłanje a dalekubłanje přistajenych w zjawnym zarjadnistwje na přiměrjene wašnje wobkedźbuja.
§ 12
Wědomosć
(1) Swobodny stat Sakska spěchuje wědomostne slědźenje na polu serbskeje rěče, stawiznow a kultury.
(2) Swobodny stat Sakska wudźeržuje uniwersitarne slědźenske a wuwučowanske zarjadnišćo za sorabistiku při Lipsčanskej uniwersiće.
§ 13
Kultura
(1) Swobodny stat Sakska škita a spěchuje kulturu a wuměłske tworjenje Serbow.
(2) Wokrjesy a gmejny w serbskim sydlenskim teritoriju zapřijimuja serbsku kulturu na přiměrjene wašnje do swojeho kulturneho dźěła. Wone spěchuja serbske wuměłstwo, nałožki a wašnja kaž tež přez tradiciju, tolerancu a mjezsobne česćowanje tworjene zhromadne žiwjenje swojich staćanow.
§ 14
Medije
Swobodny stat Sakska prócuje so wo to, zo so serbska rěč a kultura wosebje přez serbskorěčne wusyłanja a přinoški w medijach na přiměrjene wašnje wobkedźbujetej.
§ 15
Zhromadne dźěło přez krajne hranicy
(1) Swobodny stat Sakska spěchuje zromadnosć a podpěruje přez krajne hranicy sahace zajimy Serbow Delnjeje a Hornjeje Łužicy. Za tutón zaměr dźěła wón z krajom Braniborskej hromadźe.
(2) Swobodny stat Sakska zapřijimuje na přiměrjene wašnje serbske zwjazki a institucije do swojeho hranicy překročowaceho zhromadneho dźěła z druhimi krajemi a statami.
§ 16
Wozjewjenje
Tutón zakoń wozjewi so w němskej a hornjoserbskej rěči.
§ 17
Nabyće a zhubjenje płaćiwosće
Tutón zakoń nabudźe płaćiwosć na dnju po swojim wozjewjenju. Zdobom zhubja Zakoń wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće z dnja 23. měrca 1948 (Zakonske a wukazowe łopjeno Kraj Sakska str. 191), dalokož wón po artiklu 3 Prawo wučisćenskeho zakonja Swobodneho stata Sakskeje z dnja 17. apryla 1998 (SächsGVBl. str. 151, 152) dale płaći, § 3 Nachwilneho zakonja wo zarjadniskim jednanju za Swobodny stat Saksku(SächsVwVfG) z dnja 21. januara 1993 (SächsGVBl. str. 74), změnjeneho přez § 22 zakonja z dnja 19. apryla 1994 (SächsGVBl. str. 777, 781), a § 3 Zakonja za wuwjedźenje jednanskoprawniskich a ležownostnoprawniskich předpisow w jednaćelskim wobłuku Statneho ministerstwa justicy (Justicny wuwjedźenski zakoń – JustAG) z dnja 12. decembra 1997 (SächsGVBl. str. 638) swoju płaćiwosć.
Předchadźacy zakoń so z tym wobkrući a ma so wozjewić.
Budyšin, dnja 31. měrca 1999
Prezident Krajneho sejma
Erich Iltgen
Ministerski prezident
prof. dr. Kurt Biedenkopf
Statny minister
za wědomosć a wumělstwo
prof. dr. Hans Joachim Meyer


text:
Tym razym (momy nadzieja) że bez dyskusji ino jedyn chop zasłużoł na miano Fusbalorza Szpilu.
Prziszoł na łostatni gwizdek przed sztartym rundy i łod poczontku pokazywoł, że mo synek werwa i richtig chce – Jakub Kowalski łostoł noszym fusbalorzem szpilu ze Chojniczankom.
Rajdy, walka, niy odstowianie nogi i asysta to przede wszistkim to za co dostowo tyn tytuł, a kejby jesce prziłożoł lepij noga we 94 minucie to bołby juz bohaterym cołkigo Chorzowa!
Łod poru szpilów radzi sie cołkiym dobrze i wyglondo na to, że razym ze Boguszem bydom fest napyndzać ta gra Ruchu do przodku.
Gratulujymy Kubie kolejnygo dobrego szpilu i czekomy na nostympne, równie dobre, abo i jesce lepsze.
własne
Szpil boł cołkiym niy zły we noszym wykonaniu, ale wybieromy ino jednygo kiery faktycznie zasłużoł na tego Fusbalorza Szpilu. Ocywiście tyż ze pomocom twitterowiczów.
Zagroł łode piyrwszyj minuty, dostoł szansa i ja wykorzistoł. W zasadzie boł bez błyndny we tym co groł. Mimo młodygo wieku zagroł fest dojrzały fusbal. Fto? Mateusz Bogusz!
Walczoł jak umioł i niy boł sie cy to kontaktów ze rywalym, przepychoł sie jak umioł i wygrywoł te bale, jak i umioł zaghrać dobry bal i go utrzimać. Takich chopców nom trza terozki i wierzymy, że zagro jesce lepij we prziszłych szpilach.
Gratulujymy Mateuszowi tego dobrego szpilu i czekomy na jesce wiyncyj jego umiejyntności.
własne
Wybrali my fusbalorza kiery noszym zdaniym, we komitywie ze Grzesiem Joszko na niygo zasłużoł.
Wloz łode pauzy i łod razu zrobioł różnica. Piyrwszy cylny szczał na tor gości to jego zasługa – Paweł Wojciechowski łostaje Fusbalorzem Szpilu!
Szczyloł jako jedyny, jako jedyny tyż cylnie. Torman pora razy mioł gorko u sia jak przi balu boł Paweł. 2 razy nawyt ze wiylkim trudym musioł wybijać bala.
Życzymy Pawłowi coby groł zawsze łode piyrwszyj minuty i zawsze na takim poziomie jak dzisioj!
własne
Dzisioj to my momy niy lada zgryz. Bo cołko drużina grała tak jak powinna, ale pokusili my sie wybrać jednygo – kiery faktycznie zasłużoł tak fest na tego fusbalorza szpilu. Continue reading →