text:
Ôd Mōniki z Ameryki: Ô Amerykańskich poczōntkach
Jak to było z Amerykōm prawie kożdy, fto trocha suchoł na lekcyji historyje wiy; Kristof Kolumb prōbowoł znojś drōga morsko do Indyji. Płynōn ze Hiszpanije na zachōd i bez cufal ôdkrōł nowy kontynynt, co niyskorzij nazwano Ameryka. Wszyske źrzōdła historyczne podowajōm rok 1492 na to słynne ôdkrycie, to niy bydymy sie z tym wadzić, chocioż sōm bele jake dokumynty, że Wikingi byli tam już pryndzyj. W kożdym razie Kolumb dobiōł do brzegu, wyloz, mynij abo feścij zakolegowoł sie z Indianerami (bo mysloł, że je w Indiach przeca) i popłynōł nazod pochwolić sie, że dopłynōł do Azyje. Jego kamraty ruszyli tōż po jedwab i prziprawy i dopiero ôni sie skapli, że dyć to niy Indie ino cołkym inszo ziymia. I tak zaczła sie kolōnizacyjo nowego kōntynentu.
Na zicher sie miarkujecie czymu wōm ô tym szkryflōm, jak kożdy gupi widzioł już bojka Pocahontas abo nawet cojś tam pamiynto ze szkoły. A bo tak sie słożyło, że tukej w Manteo na wyspie Roanoke, kaj teroz mieszkōm, zalożōno była jedna z piyrszych kolōniji brytyjskich i tukej tyż, prawie u mie za potym, 400 lot nazod urodziyło sie piyrsze angelske dziecko – dziouszka, Virginia Dare. Virginia – na cześć krōlowyj Elżbiyty, nazywanej Virgin Queen, kero panowała tedy we korōnie brytyjskij. Z tom kolōnijōm je tyż zwiōnzano wielko, niyrozwiōnzano do tyj pory zagadka i ô tym chciałach Wōm ôpowiedzieć.
A zaczło sie ôd tego, że w 1585 brytyjski lord Walter Raleigh założōł tukej kolōnijo, dogodoł sie z miyjscowymi wodzami indianerskimi Manteo i Wanchese i dwa lata niyskorzij sprowadziōł tu z Anglije grupa 120 ôchotnikōw, kerzi chcieli zaczōnć życie na nowym lōńdzie (co interesujōnce Manteo i Wanchese byli piyrszymi w historyji rdzynnymi Amerykanami, kerzi nawiydziyli Anglijo jako dostojni goście). We grupie tyj było dużo dzieci, marzycieli, wyrzutkōw społeczyństwa, kerzi niy widzieli do siebie żodnych szans na starym lōndzie, ale tyż elita społeczno Anglije, kero chciała sie wsławić w ekspansyji imperium brytyjskigo. Mało Virginia Dare była wnuczkōm jednego z gubernatorōw angelskich, Johna White’a, kery niedugo po jij urodzyniu ôdpłynōł nazod do Anglii po zapasy żywności, materiały budowlane i wszysko, co mogłoby sie przidać kolōnistom na wyspie Roanoke. Niystety w tym czasie Anglijo uwikłała sie w wojny z Hiszpanijōm i krōlowo Elżbieta nie zgodziyła sie na eksploatacyjo floty w celach inszych niż wojynne, tōż John White nie wywiōnzoł sie ze zadanio bez nastympne 3 lata. W tym czasie jego downe sōmsiady nie radziyli sie za dobrze. Zaczli sie wadzić ze Indianerami, zapasy żywnosci sie skōńczyły, niy mieli materiałōw, żeby naprawiac sieci czy zaczōnć jakeś uprawy (a uwierzcie, tukej w tym piochu mało co chce rosnōnć).
W końcu, w 1590 roku John White przipłynōł nazod i… żodnego nie znoloz. Cołko kolōnijo była ôpuszczōno. Niy było żodnych śladōw walki, nie było grobōw, kere mogłyby świadczyć ô jakijś chorobie, żodnych znakōw czy wiadōmości poza jednym słowym wyrytym na drzewie: Croatoan. Tak nazywała sie kedyś wyspa Hatteras, zamieszkano wtynczos bez plymiōna doś przijaźnie nastawiōne do Europejczykōw. Niesprzyjajōnce wiatry uniemożliwiyły Johnowi White’owi rajza do wyspy Croatoan i sprawdzynie czy jego kamratōm udało sie tam dotrzeć i do tyj pory żodyn niy umi ôdpowiedzieć, co stało sie z piyrszymi kolōnistami na wyspie Roanoke.
Ôdkrycia archeologiczne, bele jake wykopane szkorupiny i fragmynty sprzyntōw używane bez kolōnistōw raczyj wskazujōm na to, że Virginiji Dare i reszcie grupy udało sie dostać na Croatoan, ale do kōńca żodyn nigdy niy bydzie tego pewnym. Historia ô Zagubiōnej Kolōnii je tukej w Ameryce fest popularno i na jij podstawie stworzōno kostiumowe widowsko muzyczne (The Lost Colony), grane tukej w Manteo bez całe lato w piyknym amfiteatrze wybudowanym w miejscu tyj piyrszyj kolonije. Całe widowisko trwo prawie 3 godziny i zatrudnio pōnad 100 aktorōw, tancerzy, piosynkarzy i ôbsługa techniczno. Co ciekawe do wōntku zagubionych kolōnistōw nawiōnzali tyż producynci serialu “American Horror Story: Roanoke”. Tymat co prowda potraktowany bardzo luźno i kreatywnie, ale zawsze to fajnie coś swojskigo ôboczyć na strzybnym ekranie. Polecōm! Zaproszōm tyż na wyspa Roanoke w Pōłnocnyj Karolinie i na musical “The Lost Colony”.
Monika Zając
Monika Zając, frela z Ôrzeszo, kero piytnoście lot do zadku wykludziła sie do Ameryki, terozki frygo hamburgery zamiast rolady, a kej ino znojdzie wolno chwila pisze ô tym, co jij sie wydowo interesantne po drugij stronie Atlantyku.


c: text/html

text:
Bajtle, kere przajōm Hajmatowi
Padocie, co ślōnske bajtle niyrade suchajōm ô ślōnskij kulturze i gyszichcie? Godocie, co psinco wiydzōm ô swojim Hajmacie? Zdowo sie Wōm, co rechtorōm je egal? Jak radzi wajocie, to wajejcie dalij. Nale mogecie tyż dać pozōr na kōnkurs, kery mianuje sie „Silesia Incognita”, a kerego trzecij edycji Finał prawie skōńczōł sie we Tychach na Stadiōnie Miejskim. Kōnkurs zôrganizowały tysko Szkoła Podstawowo nr 37 im. Kornela Makuszyńskigo i Muzyjum Miejskie we Tychach.
– Pytania były richtiś ciynżke i ôszkliwie podchwytliwe – uznowo Aleksander Uszok, kery robił za przewodniczōncego jury – Kożdy manszaft mocka wiy ô Ślōnsku, zaroz mo sie tyn gyfil, co te bajtle naprowda przajōm Hajmatowi.
I to je prowda, szkolorze musiały ôdpedzieć na mocka pytań ô naszo gyszichta, geografijo i kultura. Na tyn bajszpil trzeba było poznać na zdjynciu Rotunda we Cieszynie abo Drei-Kaiser-Ecke, zidentyfikować prawo połednica i wiedzieć fto to bōł Maria Cunitz. Na kōniec finału aże sztyry manszafty miały tela samo punktōw. W nich znodły sie same frelki: z Tychów, Bojszōw, Katowic-Szopiynic i Bytōmia. We fest dramatycznyj dogrywce (kero, jak niyftorym sie zdowało, zetrwo aże do wieczora, bo dziōuszki poradzōm na wszysko ôdpedzieć), yntliś prziszło dran pytanie ô to, jake było piyrsze miano Daisy von Pless (tak naprowda mianowała sie Maria Teresa Cornwallis-West). „Teresa” – pedziały dziouchy ze Szopiynic, „Maria” – pedziały Agata Lis i Marcelina Szulc z Bytōmia i to ône wygrały latoś, dziynki czymu porajzujōm do Bruksele (tako nagroda fōndnoł im europoseł Marek Plura, patrōn hōnorowy kōnkursu). – Wyście sōm nojlepszo wizytōwka tego regiōnu, a z takich regiōnōw skłodo sie terozki Europa – pedzioł im Marek Plura. Inksze szkolorze tyż pojechały do dōm rade, skuli nagrōd fōndniyntych bez firmy Tauron i Optyk Green.
A wszysko napoczło sie trzi roki do zadku. – W szkole, kaj robia za rechtora (Szkoła Podstawowo nr 37 im. Kornela Makuszyńskiego we Tychach) mōmy nasz Klub Odkrywcōw Tajymnic Ślōnska – pado Marcin Melon, kery wtynczos prziszoł ku idyji zbajstlowanio kōnkursu inkszego ôd wszyskich – Bajtle rade suchajōm ô naszyj gyszichcie i roztōmajtych powiarkach. Pōmyślołech sie: po jakiymu niy mieliby my sprōbować eli to zafunguje tyż we inkszych szulach, pra?
Niykere mogōm sie dziwować: przeca Tychy to niy ma echt-ślōnske miasto, a mocka bajtli to krojcoki, abo i gorole. Nale rechtory ze Szkoły Podstawowyj nr 37 i manszaft z tyskigo Muzyjum Miejskigo (kere łōńskigo roku dokuplowało do organizatorōw) wiedzōm jak przedować wiedza ô Hajmacie, coby kożdy bajtel chcioł suchać. Tukej żodyn niy bydzie sie pytoł w kerym roku Hajnel Czworty Probus prziszoł dran za ślōnskigo hercoga, nale mogōm sie wos pytać co Probus mo spōlnego z Cristiano Ronaldo i Justinym Bieberym. Skuli takigo nowatorskigo podejścio, latoś do kōnkursu sztartło bezma sto manszaftōw ze cołkigo Ślōnska. Ôrganizatory godajōm, co na bezrok bydzie jeszcze lepij!
Adam Papierniok
Oficjalne wyniki:
I miejsce: Marcelina Szulc i Agata Lis, SP 16 im. Marii Konopnickiej w Bytōmiu,
II miejsce: Agata Antos i Martyna Chlodek, SP 44 w Katowicach,
III miejsce: Emilia Wybraniec i Kinga Szafron, Gminne Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi im. Roku Jubileuszowego w Bojszowach

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Ludźo po wšěm swěće přetrjebuja dźeń a wjac resursow zemje. Kaž w Serbskich Nowinach z 29. julija rozprawjachmy, bliži so přetrjeba zaso stawej do koronapandemije, kaž su wobličenja non-profitoweje organizacije Global Footprint Network ze sydłomaj w USA a Šwicarskej wunjesli. Tak wědomostnicy zdźělichu, zo bě 29. julij lětuši tak mjenowany dźeń přećeženja zemje – dźeń to, wot kotrehož bjerjemy zemi resursy, kotrež wona lětsa wjace wobnowić njemóže. „Wot toho dnja zemju potajkim přewužiwamy“, praješe rěčnik organizacije Germanwatch Steffen Vogel powěsćerni dpa. Tež my smy na přećeženju zemje sobu wobdźěleni, a to zdźěla samo wšědnje. Berlinjan Helmut Schippel, z Hornjeje Łužicy pochadźacy wjelelětny dopisowar našeho wječornika, je sej runje wo tejle tematice hłowu łamał a dawa tule swoje mysle nastupajo přetrjebu resursow a wašnja nakupowanja a konsumowanja do diskusije.


text:
Feliks Steuer
dr. Feliks Steuer (rodz. 5 listopada 1889 we Sulkowje wele Baworowa, um. 30 moja 1950 we Katowicach) – dyrechtůr Państwowyj Gimnazyje Klasycznyj (przed 1925) a Mjejskij Gimnazyje Matymatyczno-Przirodńiczyj (1925–1939 a 1945–1948) we Katowicach[1], podszukowocz ślůnskij godki, tworzićel uortografije Steuera, kero je lo tyj godki używano.
Bildowoł śe we gimnazyji we Głubczycach, kaj go uczůł go mjyndzy inkszymi ślůnski dichter Johannes Reinelt, znůmy pode przemjankym Philo vom Walde, powożany jako klasyk gwarowyj literatury ślůnskij[2]. Ńyskorzi sztudyrowoł we Innsbrucku a na Uńiwersyteće Wrocławskim na kerůnku słowjańsko filologijo. Bez I wojna śwjatowo sużůł na frůńće, kaj uostoł rańůny a mu uodjynto noga. Skuli holcbajna a tygo, co szkuldukoł, szkolorze mu wymyślili przemjanek Hefajst. Wespůłpracowoł ze Polskům Akademijům Kůnsztu we Krakowje[1].
Krům roboty jako pedagog, Steuer zajmowoł śe podszukowańym gwarůw ze becyrku, we kerym mjyszkoł a ze kerygo pochodźůł. Jego tworzyńy powstało we sulkowskim djalekće. Swoje dźeła zapisowoł włosnům uortografijům, kero śe porůżńała uode alfabetu polskigo m.in. mańyrům zapisowańo spůłgłosek mjynkich a uobecnośćům charakterystycznyj buchsztaby ů. ślůnski alfabet Feliksa Steuera we źdźebko zmodyfikowanyj wersyji je dziśo alfabetym průmowanym m.in. uod towarzistwa Pro Loquela Silesiana jako uoficjalny szrajbůnek lo skodyfikowanyj ślůnskij rzecze.
We roku 1935 we durku pojawjůły śe jego dwa dźeła, wydane pode przemjankym "F.Res" – Ostatńi gwojźdźaurz (Uostatńi gwoźdźorz) a tyż Z naszej źymjy ślůnskej (Z naszyj źymje ślůnskij). Pjyrsze je rozpůminańym jego fatra, druge atoli to grůmada gydichtůw kere sům mjyndzy inkszymi uo przirodowych zjawiskach.
Feliks Steuer umrzůł we roku 1950 we Katowicach, gynau tak kej sobje zachćoł uostoł pogrzybany na kyrchofje we Baworowje, tuż za kapliczkům uod św. Zefyla.
TworzyńyEdytuj
- 1929 – O zachowaniu narzecza górnośląsko-polskiego
- 1932 – Branickie podreci
- 1934 – Dialekt sułkowski
- 1935 – Ostatńi gwojźdźaurz (Uostatńi gwoźdźorz)
- 1935 – Z naszej źymjy ślůnskej (Ze naszyj źymje ślůnskij)
- 1937 – Narzecze baborowskie


text:
Mirosław Syniawa: Ślōnscy „Łowcy i zbiyracze”
Seamus Heaney (1939-2013) w swojyj noblowskij mŏwie pedzioł, że poezyjŏ mŏ „moc przipōminaniŏ nōm, iże sōm my łowcami i zbiyraczami wartości” (the power to remind us that we are hunters and gatherers of values, S. Heaney, Crediting poetry: the Nobel Lecture, New York, 1996, s. 53-54). Jak patrzã na poezyjõ pisanõ pō naszymu, to widzã, że i u nŏs takich łowcōw i zbiyraczy mieli my i mōmy niymało. Z tych dŏwniyjszych ciyngym mōm w pamiyńci wiersze ôd Pawła Łyska, Feliksa Steuera, Pawła Kubisza i Władysława Młynka, a z dzisiyjszych – ôd Karola Gwoździa, Krystiana Gałuszki i Stanisława Neblika. Jak żech myśloł niydŏwno ô tych dzisiyjszych, to uplōntały mi sie wierszyki, kere przidŏwōm niżyj.
GWŌŹDŹ
Cōż to bōł za motek,
co go w poezyjõ
wbiōł tak fest, że go sie
już wytargać niy dŏ?
Gōwkã mŏ jak nowõ,
stoji wbity prosto,
dyć niych pozōr dŏwŏ,
coby niy zarościoł,
bo by mōgło z tego
mu zarościeć serce
i by potym ścieboł
zarościałe wiersze.
GAŁUSZKA
Niykerzi gałuszki
na klōski padajōm,
dyć jejich ksztołt kludzi
ku tymu, co Platōn
ô kuli powiadoł:
ô wszyjsko sie wetnã,
że nojdoskōnalszŏ
z wszyjskich brył ta jedna!
Dlŏ gałuszek z kształtōw
tyn je idealny.
Ale jak go fasnōńć?
W kōńcu kejś sie kapły,
że trza bez ajnfarty
kulać sie pōmału,
coby ksztołt kulaty
siōngnōł ideału.
FOJERMAN
Fojermana fachym
je gaszynie ôgnia,
a przecã niy zawdy
musi to być prŏwda,
bo u Bradbury’ego
byli fojermany,
co robiyli piekło
słowōm durkowanym,
a na Ślōnsku żyje
tyż fojerman taki,
co rymōw pragniynie
poezyjōm gasi.
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Hosćency a korčmy su za towaršnostne žiwjenje wažne městna, wšako so tam ludźo rady zetkawaja. Často maja tež zajimawe stawizny. W swojej lětnjej seriji tajke gastronomiske předewzaća předstajamy, dźensa „Karstenowu piwowu stwičku“ w Pančicach-Kukowje. (16)
Njeposrědnje při mosće nad Klóšterskej wodu w Pančicach-Kukowje wabi napis hosćenca k pozastaću a přeradźa lačnemu a hłódnemu hosćej, zo rěka mějićel Karsten. Zo je jeho swójbne mjeno Natuš, pozdźišo tohorunja zhoniš. Dom, w kotrymž je dźensa „Karstenowa piwowa stwička“, bu 1802 natwarjeny. Abatisa klóštra Marijineje hwězdy Vizentia Marschner bě tam něhdy prěnju šulu natwarić dała, na čož pokazujetej na domje wot dróhi derje widźomnej wulki swjaty křiž kaž tež wobnowjeny wopon klóštra. Po tym zo tu dźěći hač do lěta 1906 pod krutymi wuměnjenjemi wuwučowachu je Bruno Natuš, pradźěd nětčišeho mějićela, dom 1912 klóštrej wotkupił.
Běły Chołmc (AK/SN). Před lětom załožene kulturne a domizniske towarstwo w Běłym Chołmcu wojuje dale wo historiski turbinowy dom při Małej Sprjewi. To podšmórny předsyda Rolf Möbius na njedawnym posedźenju Běłochołmčanskeje wjesneje rady. Wjace hač 30 ludźi bě přišło, mjez nimi tež Łazowski wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU).
„W měrcu a juniju smy so pisomnje na gmejnu wobroćili. Wotmołwu žanu dóstali njejsmy“, rozłoži Rolf Möbius. Tež po zhromadnym terminje na městnje ze zastupnikami gmejny, krajneho zarjadnistwa rěčnych zawěrow a towarstwa k žanym wuslědkam dóšło njeje. „Staw turbinoweho domu je jara kritiski. Bohužel so tuchwilu ničo njehiba. Nimamy žadyn přistup a njemóžemy ničo činić. Tak smy cyłe lěto zhubili“, kritizowaše předsyda towarstwa Turbina Běły Chołmc.
Němcy (AN/SN). Němčanski młodźinski klub je mjez młodostnymi we wokolinje za to znaty, zo rockowe festiwale derje organizuje. Kaž na njeličomnych druhich městnach tež dyrbješe pak tele wulke zarjadowanje loni a lětsa wupadnyć. Młodźina dlěši čas wuradźowaše, što je móžno činić. Tak so krótkodobnje dojednachu sobotu, 4. septembra, mjeńši rockowy wječor přewjesć. Na to nětko tež wulka wabjenska tafla na kromje wsy skedźbnja. Z njej a z dalšim wabjenjom Němčanscy młodostni wšitkich zajimcow do wsy přeprošeja.
Tele dny so młodźina při wjesnym towarstwowym domje zetkawa, starajo so wo wotpowědnu dekoraciju. Widźeć budźe mjez druhim lampa, wobdata z husacymi křidłami.
Zaso wjace natyknjenjow
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo sydom natyknjenjach z koronawirusom rozprawjeli. Wot 64 schorjenych wosobow lěkuja štyri w chorowni. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa znowa 9,7. Wo 13 dalšich infekcijach informowachu wčera w Zhorjelskim wokrjesu. Incidenca po RKI wučinja tam dźensa 11,6 a je tak po dwěmaj dnjomaj wospjet kritisku hódnotu dźesać překročiła.
Nellessen naslěduje Grossera
Choćebuz. Dr.-ing. Philipp Nellessen je wčera zastojnstwo zamołwiteho za hórnistwo w předsydstwje energijoweho koncerna LEAG nastupił. Wón naslěduje Uwu Grossera, kiž je na wuměnk šoł, kaž předewzaće zdźěli. Grosser je funkciju wot januara 2014 wukonjał a bě tež jednanski partner Domowiny w zhromadnym dialogu z Vattenfallom a LEAG.
Proša wo azyl w Čěskej
Sud piwa fuk
Rakojdy. Njewšědnu měšeńcu rubizny spakosćichu njeznaći předwčerawšim w Rakojdach (Rakel) w Malešanskej gmejnje. Tam zadobychu so do twarjenja na Bartskej dróze. Z njeho pokradnychu laptop, telewizor a sud piwa. Rubizna ma hódnotu něhdźe 2 500 eurow. Bohužel z policajskeje rozprawy njewuchadźa, kak wulki sud bě, a hač bě wón połny abo nic. Přiwšěm policija slědy zawěsći a nětko za paduchami pyta.
Na wsy wobchod měć dźensniši dźeń wjace samozrozumliwe njeje. We wobłuku lětušeho lětnjeho seriala smy so na wsach rozhladowali, zo bychmy swojim čitarjam tón abo tamny wjesny wobchod předstajili.
Tale ławka je jara wažna. Wona steji před „Šmitec małym wobchodom“ w Klětnom (Klitten). Po nakupowanju so tam ludźo k bjesadźe rady na nju posydnu. Nakupowanišćo za žiwidła je mjenujcy tajke něšto kaž srjedźišćo wsy a centrala za wuměnu nowosćow a powěsćow. Wězo kupcy tež rady z Aniko Schmidt, wobsedźerku wobchoda, pobjesaduja. Přećelna młoda žona njeby sej dźensa ničo druhe wjac předstajić móhła, hač tónle wobchod nawjedować, a to, byrnjež scyła z Klětnoho njepochadźała. Wšako je so na Klětnjana wudała a tak sem přišła. Wona pochadźa z Trjebuza (Trebus), wsy zapadnje Niskeje. Hač do lěta 2008 je jeje přichodna mać Emilie Schmidt wobchod wjedła. Jako so wona na wuměnk poda, so předewšěm Klětnjenjo bojachu, zo hižo bórze žadyn žiwidłowy wobchod wjac we wsy njezměja. Tohodla rozsudźi so Aniko Schmidt, předawanišćo, w kotrymž bě do toho raz lutowarnja zaměstnjena, dale wjesć.
Čorny Chołmc (AK/SN). Wot lěta 2009 wobstejaca a po wšej Němskej aktiwna towaršnosć Verbundnetz Gas AG podpěruje ze swojej załožbu VNG towarstwo Čornochołmčanskeho Krabatoweho młyna z 5 000 eurami. Z pjenjezami chcedźa wobsahowe dźěło dožiwjenskeho areala zaměrnje spěchować, rjekny nawoda předsydstwa VNG Ulf Heitmüller, jako předwčerawšim symboliski šek přepoda. „Nad tajkej pomocu so wězo jara wjeselimy“, praji jednaćel Krabatoweho młyna Tobias Čižik. Po jeho słowach wužiwaja srědki za to, dom za pječenje dale wuhotować. W nim hišće někotre mašiny pobrachuja, mjez druhim za mlěće zorna a za měšenje ćěsta. Tež polcy za kamor, w kotrymž so ćěsto hiba, dyrbja hišće wobstarać. Hlinjana pěc sama pak je hotowa. W njej mjeztym wobstajnje Krabatowy chlěb pjeku a tak wopytowarjow młyna sobu zastaruja, rozłoži Rico Ziegenbalg z Lichtenberga pola Połčnicy. Wón je wot spočatka awgusta kruće přistajeny pjekarski mišter w Krabatowym młynje. Něhdźe 30 chlěbow, kóždy něhdźe 900 gramow ćežki, móže wón w pjecy naraz pjec.


text:
Dzisiej, ło 18:00 zacnie sie łostatni szpil tyj rundy. Ruch zagrô ze rezyrwami Górnika Zabrze.
Drużina rezerw Górnika gro fest niyrówno. Na jedna wygrano przipadajôm 2 rymisy i sfalony szpil. Na wyjyździe zagrali 7 szpilów i ino jedyn wygrali (3-2 ze Rekordem B-B) zanotowali tyż 2 rymisy (2-2 ze Polonią Bytom i 1-1 ze LKSem Goczałkowice) zatym ze nami tyż może być różnie.
Majōm na tyn momynt 21 punktów i zajmujôm 10 plac we lidze. Piyrwszô drużina wygrała we Ekstraklasie ze Pogonią Szczecin i kilku fusbalorzy może łostać wezwanych na szpil rezerw.
Ruch Chorzów chce przezimować na piyrwszym placu, bo niy wiadomo, czy na wiosna udô sie wrócić do szpilanio. Na ta chwila mômy 2 punkty przewagi nad Polonią Bytom wiync trza wygrać szpil ze rezyrwami Górnika, a po szpilu ze Goczałkowicami trza zacynać nowô seria wygranych we lidze. Nôsz typ: 3-1.
Ze wzglyndu na łobostrzynia dzisiej szpil na Cichyj 6 łodbyndzie sie bez udziału kybiców, ale idzie kupić RYLACJA TV zaś Radio Widzew za darmo zrobi radiowy LIVE => Ruch – Górnik II kiery poprowadzi duet komyntatorski: Maciej Wojciechowski i Dawid Godziek.
Szpil sztartuje ło godzinie 18:00, rylacje zacnom sie kole 17:50!
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej!
własne


text:
W nowej legislaturje budu w Rakecach horco diskutować
Rakecy (JK/SN). Nimale tři měsacy po komunalnych wólbach je so tež Rakečanska nowa gmejnska rada k swojemu konstituowacemu posedźenju zešła. Wčera móžeše wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) přitomnych dwanaće čłonow rady spřisahać. Třo zamołwjeni čłonojo złoža spřisahu na přichodnym posedźenju. Komunalne wólby w meji njejsu so na politiske poměry w gmejnskim parlamenće bytostnje wuskutkowali. Wutworiłoj stej so w radźe dwě frakciji, a to Zjednoćenstwo swobodnych wolerjow a frakcija CDU. Nimo toho budźetaj dwaj čłonaj rady jako jednotliwcaj w gmejnskej radźe skutkować, jedyn z njeju je zastupjer AfD. Tale strona móhła po wólbnym wuslědku samo dwě městnje w gmejnskim parlamenće wobsadźić, k wólbam pak bě jenož jednoho kandidata nastajiła.


text:
Grunty Młyńskeje drogi 12 naspomnje se pisnje prědny raz w lěśe 1544. Tegdejšny wobsejźaŕ byśa jo tkalc Matthias Reutter. Pó pśedanju a wšakich wobsejźaŕskich změnach pišo se wó gruntach w lěśe 1720 ako zajězd do aptejki Handroša Lippiusa, Stare wiki 24.
Až do kóńca 1870ych lět słužy twarjenje na Młyńskej jano ako bydlenje. Zachopnje bydli tuder familija aptejkarja, pótom wšakorake pózdźejšne wobsejźarje, kaž na pśikład pśekupc Wilhelm Lutze, měsćański rachnowaŕ Christian Gottlieb Eduarda Weber a kóžownikowego mejstarja Jan Ludwig Harniš.
W lěśe 1877 kupi pśekupc kóžow Adolf Emil Lěrš to twarjenje. W tom casu nastawaju na lěwej stronje prědkownego doma pśedawańske rumnosći.
Pótom wostanjo dom až do lěta 1986 wobsejźeństwo znateje chóśebuskeje familije Lěrš. Až do lěta 1980 ma Walter Lěrš how ako slědny swóju kóžaŕnju.
W lěśe 1986 kupi město Chóśebuz twarjenje ze zaměrom pśiducego wužywanja ako muzej. Z pjenjezneju pódpěru kraja Bramborskeje, Załožby za serbski lud a města Chóśebuza zachopijo se w lěśe 1991 saněrowanje a pśetwarjenje doma. W juniju lěta 1994 pśepódajo se ako Serbski muzej zjawnosći.


text:
Sewjerozapadna pasaža
Jako Sewjerozapadna pasaža woznamjenja so něhdźe 5800 kilometrow dołhi mórski puć mjez Atlantiskim a Pacifiskim oceanom přez Polarne morjo a Beringowy přeliw při sewjernym brjoze Sewjerneje Ameriki. Dla geografiskeho połoženja je z wjetšeho dźěla zamjerznjena.
Hospodarski wuznam Sewjerozapadneje pasaže kaž tež Sewjerowuchodneje pasaže při sewjernym brjoze Azije leži w tym, zo přikrótša wikowanski puć mjez Europu a wuchodnej Aziju wo wjele kilometrow.
Prěni dospołny přejězd Sewjerozapadneje pasaže přez norwegskeho slědźerja Roalda Amundsena poradźi so hakle mjez 1900 a 1903. Při jednej ze zažnych ekspedicijow bě w lětach 1850–53 tež serbski misionar Jan Awgust Měrćink po puću w tutych wodźiznach.
Dla klimoweje změny je so přejězd w 21. lětstotku wolóžiło.


text: Youssoufa Moukoko, tute mjeno sće w minjenych tydźenjach zawěsće słyšeli abo čitali. W hrě přećiwo Hertha BSC Berlinej bu kopar Borussije Dortmund (BVB) jenož dźeń po swojich 16. narodninach do partije zaměnjeny. Z tym je wón w stawiznach zwjazkoweje koparskeje ligi najmłódši zasadźeny akter scyła. Diskusije běchu wulke, hač njeje za njeho hišće přezahe pola profijow sobu hrać. Tam wšak knježi wosebje wulki ćišć z medialneje kaž tež fanoweje strony. Moje měnjenje: Fyzisce kaž tež psychisce so młode talenty hižo wot zažneje staroby w koparskich internatach na čas jako profijowy kopar přihotuja a dóstanu při tym wulku podpěru wot najlěpšich nazwučowarjow a samo tež sportowych psychologow. Sym jara wćipny na karjeru młodostneho.


text:
Trziniec majstrym ligi czeskej w hokeju! [fotogaleryjŏ + film]
Szafli to! We szōstym szpilu ô majstra Republiki Czeskej we hokeju HC Oceláři Trziniec wygrał z Bílí Tygři Liberec 4-2 (1-1, 1-1, 2-0) i cołkŏ seryjŏ tyż 4-2! Je to drugi majster dlŏ hokejowego manszaftu ze Ślōnska we lidze czeskej. Tōż latoś ôba tytuły ôstały na Ślōnsku – w lidze polskej w Tychach, a w lidze czeskej w Trzińcu.
Napoczło sie niedobrze, bo do swojego tora krōnżek ôdbiōł Petr Vrana. Ale chned podarzyło mu sie już trefić w dobry richtōng i po piyrszej tercyji bōło 1-1. We drugej po solowej akcyji ôd Davida Cienciali na prowadzyniy wylŏz Trziniec, ale niecołke 2 minuty niyskorzyj wyrōwnoł Tyler Redenbach.
We trzeciej tercyji ôba manszafty fest pilnowały sie, coby nie stracić tora, ale na 4 minuty przed kōncym kibice Trzińca ôszaleli po szlagu ôd Vladimira Rotha na 3-2 dlŏ gospodŏrzy. Liberec wycofoł tormana, a do pustego tora we 58:44 trefiōł Ethan Werek i bōło już klar, co latoś majster ôstanie na Ślōnsku.
Ôbejrzcie jak radowali sie we Trzińcu:
Fotografije:
Jacek Tomaszewski – Rocznik ’83. Ligocianin. Radny Rady Jednostki Pomocniczej nr 6 Ligota-Panewniki. Zastępca redaktor naczelnej miesięcznika Jaskółka Śląska. Przewodniczący Koła Katowice Południe RAŚ. Asystent posła do Parlamentu Europejskiego Marka Plury. Kibic Ruchu Chorzów, Rozwoju Katowice i HC Oceláři Třinec.


text:
Prěnja swětowa wójna
Prěnja swětowa wójna wjedźeše so wot 1914 do 1918 w Europje, Bliskim wuchodźe, Africe, wuchodnej Aziji a na swětowych morjach a sebi něhdźe 17 milionow smjertnych woporow žadaše.[1] Wójna započinaše so po atentaće w Sarajewje z wójnskim připowědźenjom Rakusko-Wuherskeje Serbiskej 28. julija 1914 a skónči so 11. nowembra 1918 z přiměrom w Compiègne, kotryž dobyće mocow Triple-Entente a zwjazkarjow woznamjenješe. Hłowni wobdźělnicy wójny běchu Němska, Rakusko-Wuherska, Osmaniske mócnarstwo a Bołharske carstwo na jednej stronje kaž tež Třeća francoska republika, Wulka Britaniska a Britiski imperij, Ruske kejžorstwo, kralestwo Serbiskeje, Belgiska, kralestwje Italskeje a Rumunskeje, Japanske kejžorstwo a USA na tamnej stronje. 40 statow[A 1] wobdźělichu so na hač do teje doby najwobšěrnišej wójnje w stawiznach – cyłkownje běchu přibližnje 70 milionow ludźi wobrónjeni.[2]
Přehlad podawkow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Při atentaće w Sarajewje 28. junija 1914 so rakuski naslědnik na trónje, arcywójwoda Franc Ferdinand wot čłonow ilegalneje rewolucionarneje organizacije Mlada Bosna morješe, kotraž w zwisku z oficielnymi instancami Serbiskeje steješe respektiwnje so z nimi do zwiska staješe. Hłowny motiw běše wuswobodźenje Bosniskeje a Hercegowiny wot rakusko-wuherskeho knjejstwa ze zaměrom zjednoćenstwa južnych Słowjanow pod wjednistwom Serbiskeje.
Za postupowanje přećiwo Serbiskej, štož móžeše Rusku na plan zwołać, pytaše Rakuska z misiju Hoyos (Alexander Hoyos, 1876–1937) škit přez Němske kejžorstwo. Kejžor Wilhelm II. a kancler Theobald von Bethmann Hollweg slubištaj Rakusko-Wuherskej spočatk julija 1914 bjezwuměnitu podpěru a wupisachu z tym tak mjenowany blankošek. Z pokročowanjom julijskeje krizy staješe Rakusko-Wuherska po třoch tydźenjach 23. julija ultimatum na kralestwo Serbiskeje. W nim kazaše sebi wot Serbiskeje mj. dr. sudniske přepytowanje wobdźělnikow komplota wot 28. junija, zwisowace ze žadanjom, zo so kejžorsko-kralowske organy při tym wobdźěleja. Tuto so wot serbiskeho knježerstwa, posylnjene wot ruskeho připrajenja wojerskeje podpěry w konfliktowym padźe, jako njepřijimajomne pomjeńšenje suwerenity wotpokaza. Ruske wot panslawizma sobupostajowace stejišćo so přez statny wopyt Francoskeje w Pětrohrodźe (20. do 23. julija) skrući, kotraž z francosko-ruskej aliancu Ruskej w padźe wójny z Němskej podpěru garantowaše.
Dnja 28. julija 1914 připowědźi Rakusko-Wuherska kralestwu Serbiskeje wójnu. Zajimy wulkomocow a němske wojerske plany (Schlieffenowy plan) dachu lokalnu wójnu z wobdźělenjom Ruskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 1. awgusta 1914) a Francoskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 3. awgusta 1914) eskalěrować. Politiske konsekwency Schlieffenoweho plana – wuhibujo so francoskich twjerdźiznow mjez Verdunom a Belfortom nadpadnychu němske wójska Francosku ze sewjerowuchoda a zranichu při tym neutralitu Belgiskeje a Luxemburgskeje – bě wobdźělenje Wulkobritaniskeje, garantijoweje mocy Belgiskeje z přisłušnymi dominionami (britiske wójnske připowědźenje wot 4. awgusta 1914).
Postup Němskeje so w septembrje při Marne zahaći, mjez nowembrom 1914 a měrcom 1918 fronta w zapadźe sprostny. Dokelž so Ruska hač k Oktoberskej rewoluciji 1917 a separatnemu měrowemu zrěčenju w Brjest-Litowsku dale na wójnje we wuchodźe wobdźěli, běše Němska dołhi čas přećiwo planam w dwufrontowej wójnje. K typiskim znamjam wojowanja bu zakopowa wójna a materialowe bitwy z wulkej škodu při snadnym dobyću krajiny. To potrjechi na přikład Bitwu wo Verdun, Bitwu při Somme, Bitwy při Soči w dźensnišej Słowjenskej a štyri Flandernske bitwy. Jako wosebite stopjenja eskalacije płaća płunowa wójna, njewobmjezowana wójna z podnurjakami – kotraž wuskutkowa 1917 zastup USA přećiwo srjedźnym mocam – a w zwisku z wójnskim jednanjom stejacy genocid Armenjanow w Turkowskej.
Ruski wustup z wójnskeho jednanja po separatnym měrje z Bolšewikami zmóžni drje ofensiwu Němskeje w nalěću 1918, ale tež tuta zwosta na kóncu bjez wuspěcha. Falowace zastaranje přez britisku mórsku blokadu, rozpad zwjazkarjow a wuwiće na zapadnej fronće za čas stodnjowskeje ofensiwy aliěrowanych wjedźeše k posudźowanju němskeje wojerskeho wjednistwa, zo bu němska fronta njedźeržomna. Dnja 29. septembra 1918 informowaše Najwyše wójskowe wjednistwo přećiwo wšěm dotalnym wozjewjenjam němskeho kejžora a knježerstwo wo bjezwuhladnym połoženju wójska a sebi přez Ericha Ludendorffa ultimatiwnje žadaše přiměrske jednanja přewzać. Mócnarski kancler Max von Baden poprosy 4./5. oktobra 1918 aliěrowanych wo přiměr. Z flotowym rozkazom wot 24. oktobra 1918 chce mórske wójnske wjednistwo w zmysle „čestneje smjerće“ dotal wobeńdźenu rozsudnu bitwu z britiskej Grand Fleet pytać, zbudźi pak spjećowanje namórnikow, kotřiž w přiběracej ličbje přikazy zapowědźa a jako sćěh Nowembersku rewoluciju wubudźa. Dnja 11. nowembra 1918 naby přiměr w Compiègne płaćiwosć. Měrowe wuměnjenja so w lětach 1919 do 1923 w Pariskich předměšćanskich zrěčenjach, do kotrychž tež Versailleske zrěčenje liči postajowachu. Přěhrawarske mocy móžachu jeničce Bołharsku konstituciju dowójnskeho časa zdźeržeć, Osmaniske mócnarstwo a Rakusko-Wuherska rozpadnyštaj, w Ruskej so carstwo powali, w Němskej kejžorstwo.
Prěnja swětowa wójna tworješe zakład za fašizm w Italskej kaž tež nacionalsocializm w Němskej, bu z tym pak tež k předchadnikej Druheje swětoweje wójnje. Zasudźenjow, kotrež Prěnja swětowa wójna budźeše, a sćěhow hač do najmłódšeje zašłosće dla płaći wona jako „prakatastrofa 20. lětstotka“. Z njej skónči so doba (wysokeho) imperializma a započinaše so hač do dźensnišeho trajace rozestajenje prašenja wójnskeje winy. Tež na kulturnym polu twori Prěnja swětowa wójna cezuru. Remarqueowe wjelekróć wuznamjenjene frontowe dožiwjenja w zakopach, mrěće masow a nuzowy přewrót wšědneho dnja tež ciwilneho wobydlerstwa změni měritka a perspektiwy wuměłcow a spisowaćelow nic jenož w porewolucionarnych towaršnosćach Sowjetskeho zwjazka a Weimarskeje republiki.
Ze serbskich kulturnych prócowarjow padnychu Jan Rječka, Franc Kral-Rachlowc, Hajno Jordan a Jurij Delenk.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Spencer Tucker (wud.): The Encyclopedia of World War I. A Political, Social and Military History. Verlag ABC-Clio, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2, str. 273.
- ↑ Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich a Irina Renz (wud.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76578-9, str. 664 sl.
Přispomnjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Z britiskimi dominionami. Ćeže při definowanju statneje samostatnosće někotrych wobdźělnikow dla so po zdaću wšelake ličby w literaturje jewja; mnoho awtorow so tuž podaća dokładneje ličby wobdźělnikow wzda.


text:
Kónctydźenska kopańca
Regionalny koparski ligist Budissa Budyšin wočakuje njedźelu w 13.30 hodź. ćežkeho přećiwnika z Babelsberga. We wyšej lize hraje postupnik z Biskopic k zazběhej noweje sezony njedźelu doma přećiwo VFC Plauenej. Zakop budźe w 14 hodź. Krajny ligist Jednota Kamjenc wojuje hižo dźensa wječor napoł sedmich pola Přezjednoty Niska z krajneje klasy wo zaćah do třećeho koła Sakskeho koparskeho pokala.
Serbski koparski derby
We wokrjesnej wyšej koparskej lize zahwizda sudnik njedźelu popołdnju w třoch horco wočakowany serbski derby mjez SJ Chrósćicami a Sokołom Ralbicy/Hórki. Dalšej zajimawej hrě w samsnej klasy stej: w 11 hodź. Rakecy – LSV Hory a w 15 hodź. Kinspork – Kulow.
15.08. 15:00 Großharthau
– Marijina hwězda
16.08. 13:00 Ralbicy/Hórki II
– Wojerecy 1919
16.08. 15:00 Radwor – Załom
16.08. 15:00 Njebjelčicy
– Großnaundorf
15.08. 13.00 Kulow II
– Marijina hwězda II
16.08. 13.00 Njebjelčicy II
– Łaz/Běły Chołmc II
16.08. 13.00 Radwor – Załom II
16.08. 13.00 Němske Pazlicy II
– Chrósćicy II
Beachvolleyball w Miłoćicach
Minjenu sobotu je Smjerdźečanska dobrowólna wohnjowa wobora nětko hižo tradicionalny volleyballowy turněr wuhotowała. Za to wutworichu wjesnjenjo hnydom tři hrajne pola na trawniku.
Ekstremneje horcoty dla dojědźe sej jeno sydom mustwow na sportowe zarjadowanje. Na zbožo bě hosćićel dwaj basenkaj ze zymnej wodu nastajił, tak zo móžachu so hrajerjo w přestawkach znajmjeńša tróšku wochłódnić. A wšitcy to wězo rady wužiwachu.
Po modusu kóždy přećiwo kóždemu wotměchu so hry hač do 15 dypkow. Jako najkmańši při sobotnych tropiskich temperaturach wopokaza so cyłk z Pančic-Kukowa, kotryž mjenuje so Dwójna nula. Tydźeń do toho w Róžeńće docpě tón při podobnych temperaturach jeno štwórte městno. Slěbro wubědźi sej team z Kamjenca, bronzu hosćićel Smjerdźaca. Štwórte městno wobsadźi cyłk z mjenom Ći tamni.
Na dalšich městnach slědowachu Smjerdźaca II, Smjerdźaca stari knježa a Dreamteam.
Njedźelu popołdnju wubědźowachu so wohnjowi wobornicy w hašenju (SN rozprawjachu). Jörg Stephan
SJ Njebjelčicy
– Módro-Běli Kulow II 5:2 (1:0)
Za domjacych zasadźeni: Matješk – Hoelzel, Šołta, Kral, Cyž, Lejnart, F. Ričel (30. Šram), Dubaw, Čornak, Hübenthal, Hrjehor, C. Ričel, Mjechela.
Sobotu wočakowaše prěnje koparske mustwo Njebjelčanskeje SJ rezerwu Módro-běłych z Kulowa, kotraž bě minjenu sezonu do wokrjesneje klasy zestupiła. Při horcych temperaturach rěkaše zaměr hosćićela, hru porjadnje natwarjeć a młodych koparjow integrować. Ći wosebje nazhonići kaž Dubaw, Cyž a Lejnart so wo to prócuja, swojich młodych kolegow prawy hrajny stil nawučić. Wuslědk njehraješe při tym scyła žanu rólu. W prěnim połčasu docpěchu domjacy přez Leopolda Hoelzela nawjedowanje.
Po přestawce Njebjelčenjo dale derje wustupowachu, a mocy hosća pomału popušćachu. Tak běchu dalše wrota přez Chrystofa Dubawa (51., 53.) a Pawla Hrjehorja (64., 70.) logiska konsekwenca. Druhe wrota Kulowskich Módro-běłych krótko do kónca hry běchu jenož hišće kosmetika. Běchu pak zdobom małe warnowanje, zo je přez cyły čas koparskeje partije wažne so koncentrować.
ST Marijina hwězda
– Sokoł Ralbicy/Hórki II 6:1 (1:1)
Za domjacych zasadźeni: Vacek/O. Schmidt – Róbl, Škoda, Łušćanski, Hawš, T. Jurš, Bělk, Langer, Rab, Winkler, D. Jurš, P. Schmidt, Pakoßnik, Peschmann.
Za hosći zasadźeni: Měškank – M. Matka, Zynda, Bogusz, Šnajder, Mět, Čórlich, Kobalc, Serbin, J. Matka, Materne, Cyž.
Při tropiskich temperaturach minjeny pjatk wječor witachu koparjo ST Marijineje hwězdy rezerwu Sokoła. Wot spočatka domjacy pokazachu, zo chcedźa testowu hru dobyć. Po sydom mjeńšinach měješe Rab stoprocentnu šansu, jeho třělwa pak dźěše pódla klětki. Lěpje sčini to w 19. min. Winkler, kiž zhłójčkowa kulowatu kožu do hornjeho třiróžka. Dalši hłójčkowany bul zamó Měškank parěrować. Jenička naspomnjenja hódna akcija Sokołow wjedźeše hnydom k wrotam. Jara spěšny Čórlich přesadźi so na prawym boku, posłuži bywšeho wrotarja Pančičanow Jurja Matku, kiž wěsće přetwori a wuruna.
Prěnju hru noweje sezony w krajnej klasy je rezerwa koparskeho towarstwa Budissy Budyšin přećiwo dosć sylnemu cyłkej z Radebeula z 3:1 dobyła. Po nawjedowanju přez Hanscha (11.) Radworčan Paul Zimmermann w 37. min. za Budyšanow zwyši. Kónčne 3:1 docpě znowa Hansch, a to z wothwizdanjom. W rjadach Budissy hraješe nimo Zimmermanna dalši Serb Denny Gloxyn z Ralbic.
Po zastatku 0:2 a 2:3 je postupnik Biskopičanski ST II pola lońšeho mištra hru hišće na dobyće 6:4 zwjertnył. Prěni načolnik krajneje klasy je ST Trjebin. Mustwo, kotrež ma wulkeho sponsora, je lětsa tohorunja postupiło. W nim hraje nětko tež André Kober, kiž wuwojowa sej w minjenych štyrjoch lětach krónu najlěpšeho třělca we wokrjesnej wyšej lize za Ćisk. Tež w hrě přećiwo Módro-běłym z Zschachwitza bě Kober wuspěšny. jb
Wčera wječor je młoda žołma Radija Satkula w Kulowcu pobyła a tam swoju lětušu beachturu zakónčiła. Po stacijach w Nuknicy, Konjecach, Hórkach a w Róžeńće wubědźowaše so nětko wčera wosom mustwow! W finalu přesadźi so cyłk „1 wišnja a 3 krušwy“, w kotrymž hraještaj Caro Santruschek, Ludwig Eckert, Marcel Rjelka a Stefan Mět, přećiwo mustwu Satkule! Třeće městno wobsadźichu Chróšćenjo. Přichodnu póndźelu budźe w Miłoćicach wulki Satkula-turněr, za kotryž su wčera w Kulowcu skupiny wulosowali. Beno Šołta
Foto: Beno Šołta
Wulosowane stafle beachvolleyballoweho turněra Radija Satkula:
Skupina A:
Dwójna nula
S.O.S
Škit Budyšin
Granit Hórki
Skupina B:
Nuknica
Bratrowstwo Róžant
SGB wučerjo
Marijina hwězda
Skupina C:
Smjerdźaca
Satkula
Swinjarnja
Dźiwje micki
Skupina D:
MST
Eskimowcy
Radwor
Krupčanscy putnicy
Módro-běli Njeswačidło
– Budissa Budyšin 0:24 (0:11)
Za hosća zasadźeni: Große – Heppner, Klippel, Pfanne, Patka, Kral, Hoßmang, Čermák, Walther, Kunert, Rupf, Rosendo, Reher, Salewski.
Zo njeby Budissa Budyšin na swobodnym hrajnym dnju z rytmusa přišła, wupytachu sej chowancy trenarja Tomaša Henčla z testowej hru pola wokrjesnehokoparskeho ligista Módro-běli Njeswačidło lochku treningowu jednotku. Za domjacych běše to najebać test zawěsće jedyn z wjerškow cyłeje karjery, wšako so kóždemu towarstwu njeporadźi, tajkeho přećiwnika we wobłuku sportoweho swjedźenja přeprosyć.
Zo wuslědk wysoki wupadnje, bě wot wšeho spočatka jasne. Při horcych temperaturach pak běše partija tež koparjam Budissy woprawdźite wužadanje, wšako dyrbjachu wězo kóždu kombinaciju hač do kónca prawje wuhrać. W druhim połčasu měješe hosćićel samo mału šansu na wrota, kotrež pak so tola njeporadźichu. Dohromady zasadźi trenar Henčl 15 hrajerjow, jeničce wrotar Jakubov sedźeše cyły čas na ławce.
Awtor dźensa
Tadej Cyž
wokrjesna wyša liga
Hnašecy/Dobruša – Póst Budyšin 2:1(1:0)
Kulow – Rakecy 1:1 (1:1)
Połčnica – Chrósćicy 0:2 (0:1)
Kumwałd – Großröhrsdorf 4:0 (2:0)
Wachau – ST Ćisk 3:5 (2:1)
LSV Hory – Ramnow 5:0 (2:0)
Wjelećin – Łuty 3:3 (1:2)
Ralbicy/Hórki – Kinspork 6:1 (3:0)
1. Ralbicy/Hórki 1 6 : 1 3
2. LSV Hory 1 5 : 0 3
3. Kumwałd 1 4 : 0 3
4. ST Ćisk 1 5 : 3 3
5. Chrósćicy 1 2 : 0 3
6. Hnašecy/Dobruša 1 2 : 1 3
7. Łuty 1 3 : 3 1
7. Wjelećin 1 3 : 3 1
9. Kulow 1 1 : 1 1
9. Rakecy 1 1 : 1 1
11. Bukecy 0 0 : 0 0
12. Póst Budyšin 1 1 : 2 0
13. Wachau 1 3 : 5 0
14. Połčnica 1 0 : 2 0
15. Großröhrsdorf 1 0 : 4 0
16. Kinspork 1 1 : 6 0
17. Ramnow 1 0 : 5 0


text:
Nadawk za planowanje Worklečanskeho horta přepodali
Worklecy (SN/MWj). Kulowski planowanski běrow Gumpert přewozmje dalše planowanje noweho Worklečanskeho horta. Nadawk we wobjimje 210 000 eurow je gmejnska rada wčera přepodała. Tak móža tónle projekt takrjec ze znatym partnerom dale wjesć. Gumpertec běrow njeje jenož dotalne prěnje fazy planowanja horta na starosći měł, ale je gmejnu tohorunja při saněrowanju sportownje a před lětami tež při nowotwarje Worklečanskeho žłobika wěcywustojnje přewodźał.


text:
Bosćan Tecelin Mět
Bosćan Tecelin Mět (němsce Sebastian Tecelin Mieth; * 24. oktobra 1759 w Kukowje, † 18. julija 1835 w Róžeńće) bě serbski duchowny a spisowaćel nabožneje (katolskeje) literatury, kotrejež ćišć sam zapłaći.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Bosćan Mět narodźi so 24. oktobra 1759 jako syn žiwnosćerja na “Pólnym Młynkec” statoku, kaž jim do domu prajichu, na Róžeńčanskej droze w Kukowje. Je to posledni statok na lěwej stronje jědźeš-li z Kukowa won na směr Róžant. Po wopyće wjesneje šule, bě wot 1771–1775 šuler na gymnaziju w Nowej Cali, wot 1775 – 1778 w Praze. 17. junija 1778 zastupi do rjadu Cisterciensow w Nowej Cali a přiwza mjeno pater Tecelin. Studowaše wot lěta 1779 – 1785 w Praze w Serbskim seminarje teologiju. 30. apryla 1785 bu w Budyšinje na duchowneho wuswjećeny a bě hač do 1793 kapłan w Nowej Cali. 1793 – 1816 bě kapłan w Róžeńće. 25. měrca lěta 1816 sta so wosmy administrator Róžeńčanskeje swjatnicy, hdźež so 4. meje 1822 na wuměnk poda, mjez druhim, zo by wjace chwile měł za pisanje. Wuměnk woznamjenješe, zo njeměješe drje wjace administraturu na starosći, ale dušepastyrske dźěło jemu zwosta. To rěka mjez druhim, zo swjećeše serbske Bože mšě na njedźelach a swjatych dnjach z prědowanjom a słuchaše spowědźe, po zdaću měješe tež nabožinu. Přichodny administrator, pater Polykarp Schoen běše mjenujcy Němc. Jako woswjeći pater Tecelin Mět 6. meje 1835 swój złoty měšniski jubilej, přeprosy přitomnych na swój pohrjeb. Hižo měsacaj pozdźišo 18. julija 1835 zemrě 76lětny. Pohrjebany bu w Róžeńčan swjatnicy. Před wołtarjom je do zemje zapołoženy wopomnjaty kamjeń z mjenom Mith.
Michał Hórnik pisa w lěće 1885 w Katolskim Posole “Dopomnjećo na njeboh P. Tecelina”. Wón wopisuje klóšterskeho duchowneho P. Tecelina Měta jako dobreho měšnika, wučerja a prědarja, kotrehož ludźo jako tajkeho znajachu a česćachu. Wón bě so za duchowne zbožo swojeho ludu swěru starał. Bě rozhladny pedagog a wučer. Započinaše z čitanjom pola serbskich dźěći w maćernej rěči, zo by jich rozum rozwił. Chcyše, zo zrozumja słowo Bože a nabožne wěrnosće. Je wužitnosć serbskeho čitanja spóznał a tohodla hač do smjerće njewustawajo dźěłał a knihi wudawał. To wšitko činješe přidatnje k jeho słužbje jako duchowny.
Bosćan Tecelin Mět spisa mjez 1809 a 1834 cyły rjad nabožnych knihow, kotrež běchu zdźěla jara wobšěrne. Katolscy Serbja drje mějachu hižo někotre knihi a knižki za cyrkwinsku potrjebu a tež za nabožnu pobožnosć doma, ale šulske knihi falowachu. Knihi Měta wužiwachu so předewšěm za dźěći a šulsku młodźinu za nabožnu wučbu, nyšpory a duchowne rozpominanja. Z tym serbske pismowstwo njesměrnje wobohaći. Zaměrnje prócowaše so w swojich spisach wo porjedźenje a zjednorjenje serbskeho prawopisa.
Wosoba, kotraž podpisa z J. Sł., prawdźepodobnje móhł to być Jurij Słodeńk, piše w Katolskim Posole lěta 1935, zo nałožowaše Mět w jeho pismach nowy porjedźeny prawopis, z kotrehož so nětčiši analogny wuwi. Jeho njezachodny skutk wobsteji w tym, zo je zahe wažnosć serbskeho pismowstwa spóznał. Je duchownu cyrobu mjez serbskim ludom rozšěrjał, za kotrejž lud hrabaše. Z tym je w prěnim rjedźe nabožnosć, ale zdobom narodnosć spěchował.
Ćišć wšěch tutych knihow z najwjetšeho dźěla sam zapłaći. Za to běše jara skromnje žiwy a wužiwaše dary, kotrež bě mjez druhim wot sakskeho krala dóstał.
Wopomnjenska kniha Róžeńčanskich duchownych mjenuje P. Tecelina Měta: conservator linguae Wendicae – zachowar serbskeje rěče.
TwórbyWobdźěłać
- 1809 Katechizm křesćanskeje katólskeje wučby za mjeńše dźěći
- 1809 Křesćanske katólske rozwučenja, kotrež ći wučerjo w šuli a ći starši w domach tym mjeńšim dźěćom... předlazować maja
- 1814 Stawizny Noweho Zakonja
- 1816 Pobožnosć na swjatym schodźe w Krupcy
- 1818 Dwě prědowančce za k. njewučenych wjesnych ludźi ... w Róžeńće
- 1819 (1823 ćišćane) “Kročenje za Chrystusom” přełožk Tomaša Kempenskeho “De imitatione Christi”
- 1822 Pobožnosć toho kžižoweho puća
- 1829 Jadro křesćanskeje wučby z přidawkom serbskich kěrlušow
- 1834 Česćowanje swjatych, wosebje swj. Marije Zwjazk prědowanjow w rukopisu
PomnikiWobdźěłać
Tři pomniki dopomnjeja na “Zachowarja serbskeje rěče”.
Wopomnjenski kamjeńWobdźěłać
Naprawo před wołtarjom cyrkwje w Róžeńće je do zemje zapołoženy wopomnjenski kamjeń z napismom “P. Tecelinos Mith” a datumomaj narodźenja a zemrěća. Prawdźepodobnje je to narowny kamjeń.
Pomnik w KukowjeWobdźěłać
K 50.tym posmjertninam Tecelina Měta bu w Kukowje před jeho ródnym domskim wotkryty zjawny pomnik, kiž mjenuje Hórnik prěni zjawny pomnik w Serbach. Kukowske “Casino” bě so postarało wo jeho postajenje. Njedźelu, 30.08.1885 bu zarjadowany swjedźeń k česći njeboh patra Tecelina Měta. Syły ludźi běchu so k tutej swjatočnosći zhromadźili na kotrejž bu pomnik wotkryty.
Na zornowcowym murjowanym podstawku je postajeny wysoki obelisk ze syenita.
Do njeho je w złoćanym pismje zadypane:
“P. Bosćij Tecelin Mět, měšnik we ciscercisskim rjedźe, rodźeny 24. oktobra 1759 na tutej žiwnosći, zemrjety 18. julija 1835 we Róžeńće. K wopomnjeću 50lětneho smjertneho dnja sławneho, njewustawaceho serbskeho spisowarja a swěrneho a rozhladneho duchowneho wučerja nastajichu tutón wopomnik k znamju swojeje njeza# pomniteje česćownosće dźakowni Serbjo.”
Wopomnjenska tafla w RóžeńćeWobdźěłać
Pódla zachoda Róžeńčan swjatnicy bu 1935 składnostnje 100.tych posmjertnin patra Tecelina Měta wotkryta wopomnjenska tafla k jeho česći. Tež k tutej swjatočnosći zhromadźichu so Serbja bjez rozdźěla konfesijow we wulkej ličbje. Bě to poslednja wulka zhromadźizna Serbow w dobje Nacionalsocializma. Tutón, mjeztym třeći pomnik bu připrawjeny, dokelž mějachu za trěbne na městnje skutkowanja Tecelina Měta pomnik postajić. Přemyslowanja drje běchu Kukowski pomnik přestajić, štož so njehodźi zwoprawdźić, dokelž bě kruće zamurjowany a w napisu pokiw na ródny dom.
Na tafli je napisane:
K STOLĚTNYM POSMJEŔTNINAM WUSTOJNEHO A PILNEHO SERBSKEHO SPISOWAĆELA TECELINA MĚTA + 18.7.1835 DŹAKOWNI KATOLSCY SERBJA 14.7.1935
Baseń k česći Tecelina MětaWobdźěłać
Jakub Bart - Ćišinski
TECELINEJ MĚTEJ
Te hłowy módre pochilejće,
wy hory, dźens nam k strowjenju!
Te žołmy w spěwnym spěchu mějće,
wy rěki, dźensa k chwalenju!
Njech šumi mjeno Tecelin
do horow won a do nižin!
Ow pójće, Serbja, wopor česće
a dźak a chwalbu woprować!
Wy, spěwy serbske, k njebju znjesće
so, Tecelinej hołdować:
Budź w wopomnjeću Tecelin,
dóńž serbski stoji Budyšin!
Kak pjero pobožne so swěći,
kiž pisało za wutroby!
Kak luda knjez a přećel dźěći
je dawał słowo cyroby!
Haj, chwalbne mjeno Tecelin
nam Serbam nihdy njezahiń!
Žórła a literaturaWobdźěłać
- Alfons Frencl: Podłu Klóšterskeje wody. LND 1981, str. 48sl.
- Jakub Bart-Ćišinski: Zhromadźene spisy. Zwjazk V, LND 1969–1985, str. 269
- KP 1885 čo. 12, str. 107–109
- KP 1885, str. 139
- KP 1885, čo. 16, str. 147
- KP 1885, čo. 17, str. 156–158
- KP 1935, str. 130sl.
- KP 1935, čo. 25, str. 204sl.
- Krajan 1936, str. 52sl.
-
- Franc Šěn: Mět, Bosćan Tecelin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 372
- Łužica 1885, čo. 10, str. 83sl.
- Alfons Frencl, farar Sćěpan Delan, Gerald Große (wud.): Město tróšta – Róžant rjany. LND 1997, str. 36sl.
- Romuald Domaška: Tysac lět hnadowne městno Róžant. Nakład. Herm. Kurt Hieronymus 1928, str. 25sl.
- Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa. LND 1954, str. 212sl.
- Měrćin Salowski (wud.): Wosady našeje domizny. Krajan 3, Nakładnistwo swj. Bena w Lipsku, 1984


text:
Rozprawa předsydstwa ZSW na hłownej a wólbnej zhromadźiznje dnja 18. nowembra 2016 w Haslowje
Česćeni přitomni!
Po našej zašłej wólbnej zhromadźiznje w oktobrje 2014 staj so mjeztym dwě lěće minyłoj. W tutym času je tehdy nowowuzwolene předsydstwo ZSW, zwjetša zaso wot bywšich čłonow předsydstwa wobstejace, tójšto wuznamnych kulturnych projektow organizowało a přewjedło, kotrež přinošowachu k šěrokemu serbskemu kulturnemu žiwjenju kaž tež k wuspěšnej prezentaciji serbskeje kultury a wuměłstwa we Łužicy, zwonka njeje a samo we wukraju. Před dwěmaj lětomaj je tehdy 19 lět skutkowacy předsyda Benedikt Dyrlich swoju funkciju přepodał młodemu čłonej ZSW Istvanej Kobjeli z potrjebu a nadawkom, zo so naš zwjazk a jeho předsydstwo womłodźi. Start za tutu nadźiju bě daty. Ale stary problem našeho zwjazka, dóstać połne přistajenje koordinatorki/koordinatora, štož garantuje běžne dobre dźěło a wudźeržowanje kontaktow mjez čłonami ZSW, je bohužel hnydom młodemu a nowemu přesydźe na nohu padnył. Z prěnim wokomikom swojeho předsydstwa dyrbješe so Istvan Kobjela, wězo tež z wulkej pomocu čłonow předsydstwa, wosebje Benedikta Dyrlicha, bědźić za móžnymi konstelacijemi financowanja koordinatorki. W prěnim lěće so poradźi z někotrymi hodźinami přistajenja w SLA, z pomocu sponsorow a z dalšej 60procentowskej financnej podpěru přez załožbu tute městno zawěsćić. W druhim lěće, 2016, njebě SLA k tomu hižo zwólniwy. Dyrbjachmy znowa za sponsorami pytać a jich zdobyć, zo bychu tući k 60 procentam podpěry přez Załožbu za serbski lud pobrachowacych 40 procentow přinošowali. Tole bě wulke napinanje. A tutón problem so zaso za nowe lěto 2017 jewi, dokelž nochce załožba połnje sumu za přistajenje koordinatorki/koordinatora přewzać. Ale wo tym snadź w diskusiji wjace!
Někotre wažne projekty
Při wšěch napinanjach za sponsorami – smy w tutymaj lětomaj w cyłku nazběrali na 47.043,08 eurow - je so Zwjazkej serbskich wuměłcow poradźiło něhdźe 40 wjetšich projektow, ale tež tójšto mjeńšich, kaž čitanja, přewjesć. Wam předleži lisćina tych wjetšich projektow. Tuž nochcu nětko kóždy projekt znowa mjenować, ale so jenož na někotre koncentrować, wšako chcedźa wo jich dźěławosći tež rozprawjeć předsydźa w tutej legislaturnej periodźe znowa załoženych kołow w našim předsydstwje – Koła spisowaćelow, tworjacych wuměłcow, hudźbnikow a dźiwadźelnikow. Chcu hišće na to skedźbnić, zo njeběchu naše projekty jenož kulturneho razu, ale tež politiskeho kaž napřikład loni 30. januara diskusijne koło ze syriskim lěkarjom a basnikom dr. Abdelwahhabom Azzawiom.
Wosebje wusahowacy běštej w lěće 2015/2016 37. a 38. mjezynarodny swjedźeń poezije, za kotryž bě kaž dotal přeco Benedikt Dyrlich połnje zamołwity. Ale jemu stejachu čłonojo předsydstwa a dalši čłonojo ZSW pomocnje k dispoziciji: Janka Rögnerowa, Alfons Wićaz, Měto Benada, Tomasz Nawka, Christine Ruby, Dorotheja Šołćina a dalši, kiž su pomhali teksty přełožować a zarjadowanja přihotować, wo nich rozprawjeć atd. Při tym bě so z tutymaj swjedźenjomaj tež poradźiło, ze serbskej poeziju a hudźbu dóstać přistup do Drježdźanskeho literarneho domu wile Augustin a gymnazija swjateho Bena. Lětsa naši awtorojo tam znowa wuspěšnje wustupichu a takle serbsku kulturu a literaturu zwonka Łužicy přeswědčiwje prezentowachu. Tole płaći tež za loni w juniju přewjedźenu rozmołwu a čitanje pod hesłom „Wuswobodźenje 1945“ - spominajo na jednu baseń Józefa Nowaka w Berlinskim pućowanskim běrowje Global.
Scyła dyrbi so při woběmaj swjedźenjomaj poezije – wuzběhnyć, zo je so ZSW stajnje prócował wo zapřijeće młodych awtorow a prezentacije literatury a poezije před serbskimi a němskimi gymnaziastami w Budyšinje, Wojerecach, Drježdźanach, Biskopicach a Złym Komorowje. Tule dźěše ZSW wo to, mjez młodymi ludźimi zaso zajim za serbsku literaturu budźić. A wuzběhnyć ma so, zo nastachu přez swjedźenje poezije z pomocu na nich wobdźělenych wukrajnych basnikow antologije serbskeje poezije w přełožkach, wudate w słowjanskim wukraju, ale tež lětsa w POP-nakładnistwje wobšěrna antologija „Brücken im Zugwind“. Tule słuša znowa dźak Benediktej Dyrlichej. Zdobom wustupichu naši čłonojo-basnicy we wukraju kaž w oktobrje 2014 Benedikt Dyrlich, Dorotheja Šołćina a Tomasz Nawka w serbiskej stolicy Běłohród a w Smederevje, hdźež serbisko-serbsku antologiju „Wokomiki słónca“ předstajichu. Loni a lětsa přednošowaše Dyrlich w Katowicach, na Ukrainje, w Serbiskej a Montenegrje wo serbskej literaturje, bjez toho zo su so nam při tym někajke přidatne kóšty nabrěmjenili. Ale wo tym budźe Benedikt hišće w swojim přinošku něšto rjec. Wuzběhnyć ma so, zo buchu lětsa wjacori čłonojo – Beno Budar, Dorotheja Šołćina, Alfons Wićaz, Benedikt Dyrlich a Milan Hrabal z diplomami a medaljemi Akademije wědomosćow Ukrainy wuznamjenjeni, a Beno Budar tež hišće přez Liwsku uniwersitu, štož zwurazni, zo so jich dźěło na dobro serbskeje literatury a kultury we wukraju z česćownosću připóznawa.
Tworjace wuměłstwo
Tež na polu tworjaceho wuměłstwa je so tójšto hibało. Tule bě na přikład loni w nowembrje wotewrjenje wustajeńcy „jasym Malerei-Grafik-Plastik“ w Ludowej bance w Budyšinje před wjace hač sto wopytowarjemi wulki wuspěch. Tam wustajichu Iris Brankačkowa, Isa Bryccyna, Maja Naglowa, Bobora Wiesnerjec, Marion Kwicojc a Sofija Natuške. Samsna wustajeńca namaka lětsa w meji/juniju w Biskopicach wulke připóznaće. Tole płaći tež za wustajeńcu z twórbami Eberharda Petersa, składnostnje jeho 80. narodnin lětsa w měrcu w Budyskim wyšim zarjadniskim sudnistwje. Wjele přihotow a dźěła při natwarje a wottwarje je za tajku přehladku trěbne. A tule słuša za jich prócu wšitkim wobdźělenym tworjacym wuměłcam, ale wosebje tež za organizaciju, natwar a wotewrjenje wustajeńcy zamołwitymaj Jance Rögnerjowej a Tomaszej Nawce wosebity dźak za jich wulki angažement.
Za dźěći
ZSW je so tež prócował dźěćom přistupnić serbsku literaturu a spěw. Cyły rjad čitanjow wotmě a wotměje so loni a lětsa kaž tež tuchwilu w dohodowym času w pěstowarnjach a šulach. Tak podpěraše naš zwjazk loni w nowembrje w Lubiju koncert k projektej „Lausitzer Spatzen/Sołobiki-Jedem Kind seine Stimme“. A wosebje wuspěšne bě lětsa w juniju wot našeje čłonki ZSW Wórše Wićazoweje wudźěłany a z Chróšćanskimi šulerjemi a Tomaszom Nawku na dudach na Wojerowskej Zejlerjowej šuli předstajeny program „Po puću ze spěwami a bajkami na česć Smolerja“. Tež jimaj słuša dźak. Tule čuje so naš zwjazk sobu zamołwity za serbske kubłanje našich dźěći.
Hudźba
Serbska hudźba namaka nimale při kóždym literarnym programje sobu swoje krute městno. Mjenować pak dyrbi so wosebje loni w nowembrje přewjedźeny koncert z chóromaj Budyšin a Łužyca w Haslowje. Samsny program bě so před tym w Choćebuzu wotměł. Tule je zwjazk, na čole z jeho čłonom předsydstwa Michałom Jancu a koordinatorku wšón přihot połnje do rukow wzał a wuspěšnje projekt zmištrował. Tola wusahowacy wjeršk bě na polu hudźby prapremjera 5. sinfonije „Stalingrad“ našeho čłona a komponista Hinca Roja lětsa 15. apryla we wulkopósłanstwje Ruskeje federacije w Berlinje. Tule je so dobre zhromadne dźěło ZSW a SLA wopokazało. Wo hudźbu staraše so orchester SLA pod nawodom Dietera Kempe a organizatora knjeza Ruchu, zamołwity za zapřijeće někotrych čłonow Delnjošleskeje filharmonije Jelenia Góra. Cyły a jara wobšěrny organizatoriski přihot koncerta měještaj pak Alfons Wićaz hromadźe z Janku Rögnerowej w rukomaj. Nimale 450 hosći so na prapremjerje z Klětnjanskeje wokolinje, Delan a Budyšina wobdźěli. To bě woprawdźity wulki podawk. Klětnjanscy wobdźělnicy su samo wo tutym podawku rjanu fotowu knižku wudali a zdobom předleži nam CD z natočenej 5. sinfoniju. Byrnjež w Rozhledźe so projekt njewěcownje kritizował, bě wón za prezentaciju serbskeje kultury wuznamny, bych samo prajił historiski, a za přitomnych koncerta krasne, njezapomnite dožiwjenje. Na web-stronje ruskeho wulkopósłanstwa namakamy pod mediateki/wobrazy samo fota a rozprawu wo tutej prapremjerje kaž tež pod „aktuell“ powitanske słowa wulkopósłanca Wladimira Grinina, štož zdobom zwurazni, zo tež ruske wulkopósłanstwo tute zarjadowanje jara wysoce hódnoći.
Na kóždy pad ma so tež mjenować zhromadne dźěło ze Załožbu za serbski lud. Wěmy, zo njeje naš zwjazk jeničke towarstwo, kotrež wo financielnu podpěru prosy. Ale jeli bychmy raz analizowali, kelko financnych srědkow přez sponsorow je ZSW přez lěta jeho skutkowanja sam wobstarał, potom bychmy procentualnje zawěsće na čole stali. Štož nam so njelubi, zo bě při próstwach za finančnu podpěru stajnje někajke wušparanje ze stron załožby, druhdy mjeńše, potom zaso wjetše. A často dliješe so přizwolenje srědkow někajkich małych wěckow dla. Tohodla čakachmy na tute druhdy hač do posledneho wokomika, štož wězo projekt wohrožeše. Wo polěpšenje tuteje situacije smy ze zamołwitymi załožby rěčeli a tutu próstwu tež nowemu direktorej Janej Budarjej lětsa na zhromadnej rozmołwje sposrědkowali. Tule bychmy sej ze stron załožby přichodnje wjace pomocy a fleksiblnosće přeli. Jenož takle so kulturne dźěło z radosću přewjedźe.
Někotre přispomnjenja
Na próstwu někotrych čłonow, w přichodźe tež wjace wo literarnych nowostkach diskutować, je Koło spisowaćelow pod nawodom B. Dyrlicha wjacore tajke diskusije přewjedło. Bohužel pak so zwjazkej słabe wobdźělnistwo na nich njelubi. Scyła dyrbjachmy zwěsćić, zo mało našich čłonow zarjadowanja ZSW wopytuje, zo so za tworjenje swojeje koleginy, swojeho kolegi zajimuje. Při tym smy při wšěch swojich projektach a iniciatiwach dosć zahe přeprošenja a informacije wupósłali, tež w serbskich printowych a elektroniskich medijach. Tole měło so w přichodźe polěpšić. Wšako čłonojo w předsydstwje tež čestnohamtsce dźěłaja. A woni měli takle začuće měć, zo sej jich dźěło w swobodnym času tež wšitcy čłonojo ZSW česća.
Jako předsystwo smy so w tutej legislaturnej periodźe 24 razow zetkali. Bohužel njemóžemy tež z wobdźělnistwom někotrych čłonow předsydstwa stajnje spokojom być, tež hdyž předležachu najwšelakoriše zamołwjenja. Wěmy, zo staj Istvan Kobjela a Marian Bulank jako dźiwadźelnikaj jara do dźěła zapřijetaj. Tohodla smy sej do toho terminy posedźenja předsydstwa stajnje dorěčeli. A tohodla je Alfons Wićaz tež za předsydu w času lětneho dźiwadla, lětsa wot junija hač do awgusta, jeho jako amtěrowacy předsyda zastupował, zo by takle dźěło předsydstwa dale běžało. Michał Janca bě přez swój dalokostudij zadźěłany běžnje aktiwnje sobudźěłać. Tak wobdźělichu so na posedźenju předsydstwa Janka Rögnerjowa a Alfons Wićaz na wšěch 24, Benedikt Dyrlich na 22, Istvan Kobjela na 19, Tomasz Nawka na 19, Michał Janca na sydom a Marian Bulank 5 schadźowanjach. Tohodla naša próstwa na nowe předsydstwo: Tule w přichodźe lěpše zhromadne dźěło wukonjeć.
Zhromadne dźěło z partnerami
Tež w minjenej dobje smy wusko z mnohimi serbskimi, pólskimi, čěskimi, ruskimi, ukrainskimi, serbiskimi a němskimi partnerami hromadźe dźěłali. W Serbach běchu to wosebje serbske, dwurěčne a němske kubłanišća, gmejna Njebjelčicy z jeje wjesnjanostu Tomašom Čornakom, ze Smolerjec kniharnju, z Wotrowskej a Radworskej wosadu, dołhož bě tam kanonik Šćěpan Delan z fararjom, ze župu Domowiny Delnja Łužica a chórom Łužyca, z Domowinskej skupinu Zły Komorow, měšćanski zarjadnistwom Biskopicy, z Ludowej banku w Budyšinje a tež ze SLA. Přiwšěm zwěsćamy wěstu mučnotu a liwkosć za mjezsobnu podpěru nadregionalnych a župnych serbskich towarstwow a kulturnych a kubłanskich institucijow. Skoro kóždy wojuje jenož hišće za sebje a wo swoje pjenjezy.
Dźěło z medijemi
Alfonsej Wićazej słuša wosebity dźak, zo je so faktisce wo wšěch našich wobzamknjenjach předsydstwa, našich zarjadowanjach a pozicijach serbsku zjawnosć informował. Při tym běchu Serbske Nowiny spušćomny partner, zdźěla tež delnjoserbska redakcija RBB. Serbske radijo a telewizija MDR, Rozhlad, Katolski Posoł, Pomhaj Bóh a Nowy Casnik rědko, zwjeršnje abo často docyła wo našim dźěle, našich pozicijach njerozprawjachu. Tež to je přičina, zo w serbskej zjawnosći skoro žadyn diskurs wo přichodźe serbskeho pismowstwa a wuměłstwa njeeksistuje. Płódnych zjawnych rozestajenjow hižo njeje. Z młodej šefredaktorku Rozhlada mějachmy tež z teje přičiny njedawno pozbudźowacu rozmołwu.
Tež němske medije – kaž Sächsische Zeitung – lědy jónu wo našich prócowanja a předewzaćach rozprawjachu. Tute mjelčenje njeje spomóžne, dokelž naši najbliši susodźa wjele njezhonja, što so z podpěru załožby a čestnohamtskeho skutkowanja na polu kultury a wuměłstwa čini, kajke su wunoški atd.
Dźak
Na kóncu słuša pak wšitkim čłonam předsydstwa a tym, kotřiž su spomóžnemu dźěłu ZSW sobu přinošowali, wutrobny dźak. Dźak słuša dźensa wosebje Benediktej Dyrlichej, Jance Rögnerjowej, Alfons Wićazej, Tomaszej Nawce, Marianej Bulankej a Istvanej Kobjeli - kotřiž hižo wjace za nowe předsydstwo njekandiduja - za jich dotalne wukonjane dźěło. Wjeselimy so, zo Michał Janca znowa za nowe předsydstwo kandiduje a prosymy wo to, zo so dźensa nowi ludźo za kandidaturu noweho předsydstwa k dispoziciji staja.
Wutrobny dźak!
(čitał Alfons Wićaz, rozprawa so jednohłosnje schwali)


text:
Dešć
Dešć je najčasćiša forma zliwkow z mróčelow. Wón wobsteji z wody, kotraž po kondensaciji pary přez swoju wahu (ćežitosć) na zemju pada.
Zdźěla wobsteji dešć tež z procha a z aerosolow, kotrež do atmosfery zestupachu. Tute wobstatki postajeja pH-hódnotu dešća.
Forma dešća hodźi so po nastaću, času, intensity, skutkowanju a geografiskim jewjenju rozeznawać. Krute spadki, kaž na přikład krupy, krupički abo sněh, wobsteja ze zmjerznjeneje wody a kondensaciskich spočatkow a jewja so tež hromadźe z dešćom.


text:
M
M abo m (při pismikowanju: em) je dwanaty pismik klasiskeho a třinaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 19. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski my (M, u) a pismik M resp. M w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so M přez − −.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšelćizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
M je mjezynarodna awtowa značka za Maltu. Při němskich awtach steji za město Mnichow. Wulki pismik reprezentowaše hriwnu w Němskej demokratiskej republice, mały pismik je mjezynarodny symbol za meter.


text:
Sylt
Sylt (dansce Sild, sewjerofrizisce Söl) je najwjetša ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju a zdobom najsewjerniša kupa Němskeje. Nadeńdźe so něhdźe 10 do 16 kilometrow před zapadnym brjohom Schleswigsko-Holsteinskeje a Danskeje a słuša do wokrjesa Nordfriesland. Z wulkosću wot nimale 100 km² je wona štwórta najwjetša kupa Němskeje a najwjetša němska kupa w Sewjernym morju. Hłowne sydlišćo je Westerland. Sylt je woblubowany turistiski cil a je wot lěta 1927 přez Hindenburgowy nasyp zwjazany z twjerdźu.
Sylt je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.


text:
Kiejsi sie na cieszyńskij ziymi sie nie jadło tela miynsa co terazy, a ludzie żyli i robili i byli zdrowi . Baji mój starzik – miynso widzioł yny przi niedzieli, a jak umrzuł to mu było dziewiyndziesiónt roków. Ludzie kiejsi warzili kapke inakszy – Wołosi, kierzi sie tukej skludzili s Karpat, przinióśli swojóm kulture i swoji jodło. Ludzie na cieszyńskim sie od nich nauczyli kupa rzeczy i też s poczóntku jodali kupa na mlyku i rostomajte syry. Kiejsi gor w Beskidach chowało sie kozy i owce, tóż jodało sie ich mlyko i miynso. Gorole żyli długo, bo w miynsie owczym i kozim je kupa witamin i je antyrakowe. Na Pogórzu Cieszyńskim jodało sie podobnie, ale uż kapke inkszy. Nasi starzicy jodali ajnfachowe jodło, coby go wartko srobić, bo ni mieli moc czasu, musieli przeca robić na polu, bo roboty było kupe. Na obiod sie robiło przeważnie ajntopfy. Ajntopfy to było taki jodło, w kierym sie blamborziło dwie, trzi rzeczy do kupy. Baji tako babraczka – to był dobry ajntopf. Robiło sie jóm ze ziymnioków, szpyrek i kapusty. Jadło sie jóm s mlykiym, abo s kiszkóm. Dobre też były ziymnioki s maślónkóm. Jadło sie też fazole, bób i soczewice – majóm kupe białka i sóm pożywne.
W Beskidach do dzisio sie jy kupe syrów. Sóm rostomajte syry – biołe, żółte i uwyndzóne – oscypki. W chałupach piykło sie kiejsi w trómbie chlyb, kiery sie jadło s mlykiym, żyntycóm, abo s maślónkóm. Miynso sie warziło, a nejlepsze było to przi kojści i gor starzi ludzie radzi okrowali kojści, abo głowy i to miynso szkrobali. Przi zabijaczce sie robiło świyczki, jelita, preswórszt i wórszt. Miynso sie wyndziło we wyndzokach. W każdej chałupie na jesiyń sie kisiło kapuste. Nejprzód jóm trzeja było pokrónżać, a potym sie jóm dowało po kapce do dymbowej beczki i soliło. Jedyn se musioł umyć dobrze nogi, abo obuć se wypucowane gumocze i tóm kapuste deptoł, tak aż sie srobiuł sok. Tym sok sie odlywało, a na kóniec sie dowało wielki kamiyń na tóm udeptanóm kapuste i zawiyrało sie beczke. Kapuste sie jodało prawie każdy dziyń. Dowało sie do ni zasmożke s mónkóm i szpyrki. Ze ziymnioków sie robiło stryki. Smażiło sie ich na blasze, a jadło sie ich s masłym, czasym sie ich cukrowało. Dziecka miały rade amolety. Dowało sie do nich powidła abo utrzite japka.
Każdo gaździno roz za kiedy piykła cosi słodkigo. Nejrychli szło upiyc buchte. Mleło sie obili, abo reż i s takij mónki sie piykło rostomajte buchty i krupicznioki. S krupice sie piykło aji chlyb i ciastka na Świynta. Ciasto na buchte sie musiało dobrze wyruszać, jak sie wyruszało to był juch, a jak ni to sie robiuł bónc. Jak sie dało krupice do mlyka, to sie robiuł taki gryzek, kiery dziecka miały rade. Na jesiyń jak sie poliło rostomajte trowska na polach, wciepowało sie ziymnioki do ognia i robiło sie pieczoki. Na obiod sie robiło ajntopfy, abo piyrsze polywke, a potym eszcze cosi ku tymu. Dycki roz w tydniu sie robiło nugle z mónki i wajec. Polywka s nuglami była dycki na niedziele na obiod. Ku polywce sie robiło aji kapanke, abo kluski s gryzku i wajec. Na Wilije sie jadło karpia, ale Ewangelicy jedli trusioki. Na Wielkanoc sie robiło jodło s wajec. Piykło sie murziny – buchte s wórsztym w postrzodku. Piykło sie też krepliki gor w tłusty czwortek. Na wieczerze jodali jodła na mlyku – mlyko s chlebym, gryzek abo ściyrke. Kiery mioł krowe to wyżywiuł siebie i eszcze swojóm rodzine. Jak sie podoiło mlyko i gaździno go ocedziła, stawiało sie go do chłódnego – baji do szpajski. Potym szło ś niego sebrać śmietónke s wyrchu. Tóm śmietónke sie dowało do jodła, abo sie ś ni robiło masło w maśniczce. Jak sie srobiło masło, to maślónke – wyrobiche sie potym jadło baji ze ziymniokami. Masło sie dowało do sztwiertki. Jak sie mlyko skiszczyło to sie robiła kiszka. Takóm kiszke szło podgrzoć i robiuł sie syr. To co okapało ze syra to była kapołka.


text:
Republika Połedńowyj Afriki (ang.:Republic of South Africa) – państwo na połedńowym ranće Afriki.
Uůnygo anfang to dwje burske republiki: Transwal a Uorańijo. Bury bůły potůmkůma uosadńikůw ńiderlandzkych przibůłych sam we XVII stoleću. Pod kůńec XIX stolećo wybuchły dwje burske wojny s Wjelgům Brytańijům. Do roku 1994 we RPA uobowjůnzywoł raśistowski systym społeczny (apartheid). Postaćům symbolizujůncům walka s państwym prześladujůncym czornych uobywateli bůł Nelson Mandela. Za swůj wkłod we dymokratyczne przemjany Mandela erbnůł we 1993 roku Pokojowo Noblowo Nadgroda. Ale uod czasu przejyńćo władzy bez czornych, gwołtowńy půgorszůła śe sytuacyjo gospodarczo a wewnyntrzno kreju, a dyskryminowańi bywajům terozki jigo bjołe mjyszkańce. Mimo tygo, RPA pozostowo nojbůgatszym państwym na kůntynyńće.


text:
Janšojce
Janšojce (nimski Jänschwalde) su dwójorěcna gmejna w zwězkowem kraju Bramborska na pódzajtšu Nimskeje. Laže we wokrejsu Sprjewja – Nysa a słušaju k amtoju Picnjo. Gmejna jo wjeligin znata za milinaŕnju Janšojce a brunicownju Janšojce
W Janšojcach jo se naroźił Benjamin Běgaŕ, dolnoserbski faraŕ, spisowaśel a kulturny procowaŕ (1873–1945).
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó kóńcu lodoweje doby pśed 10.000 lětami ako jo było zasej śoplejše a jo dało někotare zwěrjeta a rostliny, su pśišli nomadizěrujuce góńtwarje a zběrarje pśez źinsajšne Janšojce. Ale wobstawne wobsedlenje pśez luźi njejo dało. W 3. lěttysacu pśed naroźenim Kristusa jo tam móžno było na roli źěłaś a dobytk kubłaś, dokulaž klimatiske wobstojnosći su se pólěpšyli. Luźe w młodokamjeńtnej dobje su wužywali južo źěłowe rědy z kamjenjow a sudobja z paloneje běłeje gliny, ale nic tak wjele pśedmjatow z togo casa su se namakali. Akle z bronzoweje doby dajo źinsa wjele namakankow (na pśikład keramik, broni, pyšnjeńki a źěłowe rědy). W maju 1937 jo na pśikład źěłaśeŕ pśi zeleznicy Richard Schwella z Janšojc – Pipanojce 10 pjeršćenjow za spódnu ruku z bronze wukopał. Se góda, až su se importěrowali z Durinskeje. Weto slěźarje se mysle, až njejo dało w tom casu wobstawne wobsedlenje. Wóni měnje, až luźe su strony źinsajšnych Janšojc jano pśeprěkowali na běgu wót Chóśebuza do Gubina. W prědnych lětach pó naroźenju Kristusa su Germany w stronach Janšojc žywe byli (Burgundarje, Semnony). Pla śěganja ludow su Germany spušćili Dolnu Łužycu a Serby su pśišli z pódzajtšneje Europy do pódzajtšneje Nimskeje. Wóni njejsu byli jadnotna etniska kupka, ale su se zestajili z někotarych rodow. Do Dolneje Łužyce su pśišli z tym gibanim roda „Lunsici“. Mě “Łužyca” źo slědk na toś ten rod. W lěśe 1346 su Janšojce se prědny raz ako cerkwina wjas naspomnjeli (su musali pón 3 kroše na biskupstwo płaśiś) Ale z togo wuchada, až jo dało wjas južo w 13./14. stolěśu a až jo se wužywała ako droga wót Chóśebuza do Gubina (luźe su cesto wubrali drogu pśez „gólu Jänschensa“). Janšojce laže na kupje z pěska, ale dla bagnišćow we wokolinje, jo dało teke cesto pólaśa tam. Togodla domy su se twarili na wjelikich zanjasonych kamjenjach a dwóry su se flastrowali z bolami. Stare domy su pak bolane chromy pak domy z gliny byli, a su měli słomjane kšywa abo sćinjane kšywa. W amtskich knigłach Picnja wót 1554 stoj, až w cěłej Małksej – Sprjewi- nižynje bagnowy lěs w tom casu jo był. Ale južo tam jo se zachopiło rodowanje. Dokulaž wjele gólow a nic tak wjele pólow jo dało, pólne źěło njejo grało wjeliku rolu w Janšojcach. Ale weto sy namakał łuku za byki a łuku za swinje. Mimo togo su se domy za pastyrjow a za słomu , šaparja a wudwór se twarili. Ale južo na 30.03.1784 jo było rozpušćenje wudwóra, kótarež jo było slěd wót wusušenja, dokulaž to jo pótrjefiło nejlěpše roly wudwóra. W tom casu su pśišli někotare kolonisty do Janšojc a su twórili sedlišćo. Wót 13 kolonistow w lěśe 1777 jo było 11 najamnikow a 2 šejca. 1789/1790 jo teke ceły bagnowy lěs se rodował. Pśi tom jo nastała wjelika płonina za nowe rolnikaŕstwo a za wobsedlenje. Kolonisty w Janšojcach su bydlili ako pódpołdnjowe tak teke pódpołnocne šaparje, což jo było zwenka jsy. Nowy wejsny źěl jo se pomjenił ako Janšojce – Pipanojce a słuša až do źinsa pšawniski k Janšojcam – Wjas. Kolonisty tam su cesto źěłali ako rucnikaŕ, šapaŕ, gólny źěłaśeŕ abo ako najamnik we wudwórje (až do rozpušćenja) abo pla bura. Z twarjenim zeleznice a zeleznicowego zastanišća su namakali teke wjele kolonistow tam źěło, na pśikład ako budkaŕ. Pśez parcelěrowanje někotarych žywnosćow wót burow a „Friedrichshof“ a pśez pśenajmjeśe wót zemje fary a wušeje gólnikaŕnje, su měli mjeńše zawody móžnosć se pówětšyli. Dla togo gólne źěłaśerje a zeleznicarje su pachane domy twarili a burske syny su se sedlili w Janšojcach – Pipanojce. Z tym jo sedlišćo se wjelgin pówětšyło wokoło šaparnje a Janšojce – Pipanojce su měli pón južo wěcej ako 80 byśow. W lěśe 1842 jo wětšnik na droze do Drjejc se twarił, což jo było notne, dokulaž w drugem paźe luźe w Janšojcach luźe su musali wjelgin dłujku drogu k dalšnemu wětšnikoju jěś. 1845 jo dało wjeliki wogeń we jsy, pśi comž 10 dwórow jo se wótpaliło. Teke w 19.stolěśu drogi wót jsy do Janšojc – Pipanojce a do Drjejc su se pówušyli a se flastrowali, a na kóncu (1897) jo dało wusoku wódu, kótaraž jo měła ako slěd njeraźone žni. Wót lěta 1875 su byli amtska wjas. W slědujucych lětach luźe su dostali nowe dopóznaśa wó rostlinach a wó zasajźenju gnojidłow. Z tym jo zasej móžno było wunoski pówušyś. Wót 1900 jo se zachopiła mechanizacija rolnikaŕstwa. Pón luźe su źěłali z secnicu město kóse, z secomłośenicu město cepa a młośenice, z mašinu za kulkikopanje město kulkikopawy a kopawki, a wóni su měli wódowód město śěgateje studnje a awta a traktory město mócy luźi a zwěrjetow. W lětach 1926, 1927, 1930 a 1958 jo dało zasej wusoke wódy, kótarež wjelgin špatnje za góspodaŕstwo su byli. Teke pla swětoweju wójnowu wjele luźi jo wumrěło. W 1930ych lětach lětanišćo, kenž słuša k Drjejcam, jo se natwariło. To jo pón ako militarne lětanišćo se wutwariło. W lěśe 1953 natwaŕ sedlišća w Janšojcach – Pódzajtšo jo se zachopiła. To jo źinsa wejsny źěl Janšojc. Sedlišćo tam jo někak 650 bydlenjow, kupnicu, dwa gósćenca, post, šulu, źiśownju z hortom a teke zeleznicowe zastanišćo měło. Pó drugej swětowej wójnje žywnosći w Janšojcach su se zjadnośili do LPG. Z tym rolnikaŕstwo jo cyniło doprědkarstwa a luźe su namakali wěste źěłowe městna. Druge luźe z Janšojc su mógali we wótworjonej jamje abo w milinaŕni źěłaś a dla dobrego zeleznicowego zwiska do Chóśebuza a do Gubina su teke měli dobru móžnosć tam źěło namakaś. Wót 1990 militarne lětadło w Drjejcach njeeksistěrujo dalej. Źinsa su Janšojce na centralnem wótwódowem pśewóźe a wódowóźe pśizamknjone a někotare wobydlarje teke móžnosć maju za zastarenje z zemskim płunom. K gmejnje Janšojce słušaju něnto 4 wejsne źěle (Janšojce – Wjas (z Janšojcami-Pipanojce) , Drjejce, Janšojce – Pódzajtšo, Grěšna).
Wejsne źěle[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Janšojce-Wjas (Jänschwalde-Dorf)
- Janšojce-Pódzajtšo (Jänschwalde-Ost)
- Drjejce (Drewitz)
- Grěšna (Grießen)
Mě jsy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wobej mjeni, Jänschwalde a Janšojce, wót bibliskego mjenja Januš/Jańš (=Johannes) stej se wótwóźiłej. Kóńcowka -ojce w serbskej rěcy pśisłušanje wósobow wujasnijo. Zazdaśim su se za to nimske mě rozsuźili, dokulaž snaź wobsejźaŕ góla muž z mjenim Januš jo był. Ale wěste to njejo. Wěste móžoš jano groniś, až jo to był muž z serbskimi kórjenjami, kótaryž wažnu rolu we jsy jo grał.
Šołty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- 1998-2003: Günter Strafe
- 2003-2014: Heinz Schwiezer
- wót 2014: Helmut Badtke
Kultura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W Janšojcach dajo někotare towaristwa. Móžoš sportowe towaristwa, chorowe towaristwo, spěchowańske towaristwa a Domowniske kupki namakaś. Mimo togo dajo we jsy domowniski muzej, kótaryž wobstoj z tśich historiskich twarjenjow (stara šula, brožnja wót fararja, groź). W muzeju móžoš zajmne fakty wó žywjeńskich wašnjach, tradicijach a rěcy Serbow zgóniś a wjele serbskich drastwow a wěcej ako 1000 eksponatow z keramiki se woglědaś. W cerkwjach pšawidłownje namšy se wótměwaju. Dajo ewangelske cerkwje w Janšojcach – Wjas, w Drjejcach a w Grěšnje. Móžoš teke sport cyniś w gmejnje Janšojce. Tak drogi we wokrejsu se derje za kólasowanje abo drogowanje góźe, na droze do Janšojc– Pódzajtšo namakajoš motorsportowy centrum a w někotarych jazorach móžoš se kupaś abo wuźiś. „Dom generacijow“ w Janšojcach – Pódzajtšo dobre městno za zmakanje za wšykne luźi jo. Tam wótpołdnja za senjorow se wugótuju a biblioteku, computery a graśa dajo. Teke serbske nałogi, ako jatšowny wogeń, zapust, stajenje majskego boma a kokot, wobydlarje w Janšojcach swěśe. Dalšna wažna tradicija, kótaraž jano źinsa luźe z Janšojc woplěwaju, jo nałog Janšojskego boga. Janšojski bog kužde lěto na stwórtem adwenśe ku źiśam pśiźo. Nosy rědnu drastwu z běłyma rukajcoma a njamóžo nic wiźeś, dokulaž pisane banty woblico pókšyju. W jadnej ruce ma mały zwón a w drugej ruce pšut, z kótarymž źiśi hajcknujo. Spócetny nałog teke w drugich jsach w Dolnej Łužycy jo dał, ale źinsa jano w Janšojcach se woplěwali.
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Amt Jänschwalde – für die deutsch-sorbischen Gemeinden Drewitz, Grießen, Horno und Jänschwalde im Landkreis Spree-Neiße. 1997, Herausgeber: Amt Jänschwalde
- Martin Pernack (Hrsg.): 650 Jahre Jänschwalde. 650 lět Janšojce. Domowina-Verlag, Bautzen 1996, ISBN 978-3-7420-1669-0
Internetne boki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Na film wybrałach sie w babskim towarzystwie ale mi sie zdo że lepszy by było iść z chopym. Jak obejrzysz film to sie kapniesz czamu 😉
Ale do rzeczy. Mi osobiście film doł do myślynio.
Wisłocko okozała sie babkōm z niezłomnōm wolōm kiero nigdy sie nie poddowała choby miała kupa niecherskości w życiu prywatnym
Socjalizm kompletnie nie sprzijoł kaj jaki edukacji seksualnej i wszyjscy sie tego tymatu boli jak dioboł święconej wody. Ale figa z makiym – Wisłocko była kobitkōm fest charyzmatycznōm i zdeterminowanōm. Jak rewolucja to rewolucja! Odmawiajōm pomocy w jednym miejscu? Trza popróbować w inkszym. Ku tymu Wisłocko miała moc dystansu do sia i do ludzi a poczuci humoru też fajnacki – nikiere teksty rozwalały mie na łopatki i chichrałach sie jak pofyrtano.
Za wiela ci tu nie byda rozprawiać, nojlepszy jakbyś sama poszła na film.
Wspiyrejmy polsko kinematografia, zwłaszcza jak filmy som dobre
A tyn taki je! Nie bydziesz żałować żeś sie wybrała do kina.
To co, onaczysz bilet? 😉 Na zachętka wrzucom link do zocnej pieśniczki z filmu:


text:
Haty
Haty (němsce Teichhäuser) su sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leža w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Worklecy.[2]
GeografijaWobdźěłać
Sydlišćo leži we łučinje mjez promjenjemi Klóšterskeje wody něhdźe dwaj kilometraj sewjerne wot Worklec. Susodne sydlišća su Hrańca na sewjerowuchodźe, Nowa Wjeska na juhu a Horni Hajnk na zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
PomnikiWobdźěłać
Jenički zapisany kulturny pomnik w Hatach je swjaty křiž z 19. lětstotka na Wokolnej, čo. 1.
WosobinyWobdźěłać
- Beno Mět (1925–2011) – serbski dźiwadźelnik, narodźeny w Hatach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ 2,0 2,1 Haty w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Haty | Horni Hajnk | Nowa Wjeska | Smječkecy | Wudwor


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Krótkofilmy za Łužisku filmowu přehladku pytane! hač do 03.10.2021
Choćebuz,
Hišće hač do 03. oktobra 2021 su filmowcy a filmowče z Delnjeje a Hornjeje Łužicy namołwjeni, krótkofilmy, kiž njetraja dlěje hač 20 mjeńšinow za 19. Łužisku filmowu přehladku zapodać. Dowolene su jenož filmy, kotrež njejsu w profesionalnym konteksće nastali – hač je to špontany žortny film z přećelemi, šulski filmowy projekt, lokalny dokumentarny film, emocionalny drama abo rady tež eksperimentěrowaca social-media-nowela.
Nimo wosebiteho myta Załožby za serbski lud, móžeće hłowne myto a myto publikuma dobyć.
Na webstronje Filmoweho festiwala Choćebuz stej reglement a online-fomular za přizjewjenje wozjewjenej.
www.filmfestivalcottbus.de/de/service/filmanmeldung/lausitzer-filmschau-anmeldung


text:
Rujany
Rujany (tež Rana,[1] němsce Rügen) su najwjetša kupa Němskeje. Wone leža před pomorskim pobrjohom Baltiskeho morja a słušeja k Mecklenburgsko-Předpomorskej. „Wrota“ k Rujanam je hanseatiske město Stralsund. Kupa, přez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šěroki Strelasund z twjerdźu zwjazana, ma maksimalnu dołhosć wot 52 km (wot juha do sewjera), maksimalnu šěrokosć wot 41 km w juhu a přestrjeń wot 926 km². Cyłkowna dołhosć pobrjoha Rujan je 574 km. Jeje postawa je přez mnoholičbne mórske zaliwy ale tež wustupne połkupy a krajne jazyki jara sylnje rozčłonkowana.
Kupa Rujany tworješe hač do 3. septembra 2011 hromadźe z kupu Hiddensee a někotrymi mjeńšimi kupami zarjadnisce krajny wokrjes Rujany z wokrjesnej stolicu Bergen auf Rügen. Wot 4. septembra 2011 su Rujany dźěl wokrjesa Předpomorska-Rujany z wokrjesnej stolicu Stralsund.
Dalše wuznamne městna na Rujanach su Sassnitz, Putbus a Garz/Rügen, kaž tež baltiskomórske kupjele Binz, Sellin, Göhren, Baabe a Thiessow. Rujany so dla jich wšelakorych rjanosćow krajiny a dołhich, drobnopěskojtych kupanskich brjohow wot wjele dowolnikow wopytuja.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 294.


text:
Kamerůn
Kamerůn, (fr. Cameroun, ang. Cameroon), Republika Kamerůn, (franc. République du Cameroun, ang. Republic of Cameroon) – państwo we strzodkowyj Africe, nad Gwinyjskům Zatokům. Grańica mo s: Ńigeryjům, Czadym, Strzodkowoafrikańskům Republikům, Kůngym, Gabůnym a Růwńikowům Gwinyjům. Kamerůn je człůnkym UoNZ, Uńije Afrykańskij a inkszych uorgańizacyji mjyndzynarodowych.
Mjano państwa wywodźi śe s portugalskigo mjana nadanygo rzyce Wouri, to je Rio de Camarões. Uokreślyńy to uoznaczo Rzyka Krewetek a ńyskorzi zostoło rozćůngńůne na cołki krej leżůncy nad tům rzykům.


text:
Pětr Bjedrich Halka
Pětr Bjedrich Halka (němsce Peter Friedrich Halke; * 25. januara 1761 w Bobolcach, † 4. meje 1833 w Jabłońcu) bě serbski ewangelski farar a domiznowědnik.
Narodźi so jako syn chudeho ratarja a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1780 do 1783 studowaše we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom a w lěće 1782 tež starši Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy bě wot 1783 do 1786 domjacy wučer w Mužakowje a nastupi 1786 farske městno w Jabłońcu, hdźež hač do swojeje smjerće 1833 skutkowaše.
Halka zaběraše so z botaniku, ekonomiju a sadarstwom. Nimo toho wuda chroniku swojeje wosady, kotraž je wažny kulturnostawizniski dokument.
ŽórłoWobdźěłać
- Pětr Kunze: Halka, Pětr Bjedrich. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 170


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
„Skrućuj serbski alfabet“ je wobšěrny dźěłowy material – wobstejacy z 374 kartow – za maćernorěčnych kaž tež serbsce wuknjacych dźěći 1., 2. a 3. lětnika. Wón wobsahuje zwučowanja, kiž słuža k nawuknjenju a k skrućenju hornjoserbskeho alfabeta. Ke kóždemu pismikej alfabeta namaka šuler/ka kartu z wobrazom, kartu z pismikom, kartu ze słowom. Dale předleža kartki, kiž maja hesło, prašacu sadu abo wuprajenje. Wšitke hodźa so nałožować za čitanske zwučowanja, za zwučowanja w swobodnym rěčenju a za wotpisanske zwučowanja. Nimo toho hodźi so z nimi na wjacore wašnje memory hrać. Jako dalše wobsahuje dźěłowy material barbnje ilustrowanej hrajnej podłoze za kóstkowej hrě a kartki z prašenjemi k alfabetej, na kotrež maja hrajerjo/-ki při hraću wotmołwić.
{STR}
{STR}


text:
Medal Komisji Edukacji Narodowej
Odznaczeni: Jan Andrzej Adamczyk, Janusz Andrzej Adamowski, Stefan Witold Alexandrowicz, Jan Anioła, Czesław Antos, Jan Artymiuk, Piotr Augustyniak, Krzysztof Leon Bahranowski, Tadeusz Marian Banaszewski, Marian Franciszek Banaś, Bronisław Jan Barchański, Stanisław Franciszek Barycz, Wojciech Batko, Stanisław Gracjan Bednarz, Józef Bronisław Beluch, Ryszard Benesch, Jerzy Włodzimierz Bernasik, Artur Władysław Bęben, Stanisław Białas, Jerzy Włodzimierz Białoskórski, Danuta Wiktoria Bielewicz, Franciszek Bierski, Kazimierz Bisztyga, Krystyna Błaszczak, Zbigniew Piotr Bonderek, Bogusław Wojciech Bożek, Zdzisław Jan Broda, Marian Brożek, Mirosław M. Bućko, Mieczysław Budkiewicz, Bugiel Julian Jan, Lidia Burzyńska, Witold Andrzej Byrski, Franciszek Byrtus, Czesław Cempel, Krzysztof Cetnarowicz, Bogdan Adam Choczewski, Andrzej Chojecki, Tadeusz Chrobak, Adam Chrzanowski, Jerzy Chwastek, Andrzej Ciepiela, Antoni Cieśla, Józef Czaja, Piotr Czaja, Józef Paweł Czajkowski, Andrzej Czapliński, Jan Józef Cząstka, Lucyna Daniela Czekaj, Ryszard Czekajowski, Kazimierz Czopek, Maria Czuj (Czujowa), Aleksandra Czyrska-Filemonowicz, Stanisława Anna Dalczyńska-Jonas, Józef Stanisław Dańko, Stanisław Dawidowicz, Anna Derdacka-Grzymek, Aleksander Długosz, Stanisław Marian Dobosz, Jan Wincenty Dobrowolski, Zygmunt Drzymała, Stanisław Józef Dubiel, Stanisław Mieczysław Dubiel, Mikołaj Dubowicki, Jan Tadeusz Duda, Ewa Krystyna Dudek-Dyduch, Władysław Duliński, Bohdan Dziunikowski, Konrad Przemko Eckes, Teresa Eckes, Zbigniew Witold Engel, Zbigniew Józef Fajklewicz, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Zbigniew Krzysztof Fąfara, Aleksander Tadeusz Fedoryszyn, Henryk Jan Figiel, Bogusław Paweł Filipowicz, Barbara Bronisława Florkowska, Stanisław Fortuna, Edward Fraś, Jerzy Jan Frydrych, Alicja Frysztak-Wołkowska, Michał Fuksa, Janusz Stanisław Gajda, Zdzisław Gałaś, Aleksander Jacek Garlicki, Józef Gęga, Józef Kazimierz Giergiel, Mirosław Tadeusz Głowacki, Zygfryd Głowacz, Jan Gmyrek, Jan Gocał, Andrzej Maria Gołaś, Janusz Maria Gołaś, Andrzej Gonet, Edward Görlich, Władysław Góral, Henryk Górecki, Roman Górecki, Zbigniew Górny, Ludwik Konstanty Górski, Teresa Grabowska, Maciej Władysław Grabski, Wojciech Grega, Teresa Grzybek, Jerzy Grzymek, Edward Guzik, Zbigniew Tadeusz Hanzelka, Magdalena Hasik, Wiesław Adam Heflik, Edeltrauda Helios-Rybicka, Mariusz Andrzej Holtzer, Ryszard Hycner, Emilian Iwanciw, Barbara Jabłońska-Firek, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Adam Stanisław Jagiełło, Andrzej Jajszczyk, Jerzy Franciszek Janik, Anna Jankowska-Kłapkowska, Jan Stanisław Janowski, Wacław Janusz, Helena Jarecka, Jadwiga Anna Jarzyna, Zbigniew Jasicki, Stanisława Jasieńska, Kazimierz Franciszek Jeleń, Jan Michał Jewulski, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Kacewicz Bolesław, Jan Marian Kaczmarek, Tadeusz Kaczorek, Zofia Kalicka, Rafał Kalinowski, Maciej Kazimierz Kaliski, Antoni Kalukiewicz, Marian Kałwa, Marian Kamieński, Wojciech Stefan Kapturkiewicz, Aleksander Adam Karcz, Stanisław Kasprzyk, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Zygmunt Kawecki, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Anna Kegel, Zbigniew Bronisław Kędzierski, Andrzej Michał Kielski, Danuta Maria Kisielewska, Adam Klich, Jerzy Klich, Zdzisław Klonowicz, Zdzisław Kłeczek, Jadwiga Kłosińska, Gabriel Kniaginin, Henryk Knop, Tadeusz Knych, Zygmunt Szymon Kolenda, Stanisław Komornicki, Jerzy Konarzewski, Andrzej Stanisław Korbel, Kazimierz Korbel, Waldemar Bolesław Korzeniowski, Adam Franciszek Kosowski, Aleksandra Kostecka, Janusz Krzysztof Kowal, Adam Władysław Kowalewski, Włodzimierz Piotr Kowalski, Zygmunt Stanisław Kowalski, Ryszard Kozioł, Łucja Kraj, Roman Władysław Krajewski, Krzysztof Bolesław Krauze, Jerzy Krawczyk, Wiktor Krawczyk, Stanisław Kreczmer, Lucjan Kruszecki, Danuta Teresa Krzysztoń, Marian Książkiewicz, Jan Walenty Kucharski, Marek Witold Kuczma, Iwona Maria Kuczyńska, Stefan Kukiałka, Jerzy Kulczycki, Aleksy Kurbiel, Wiesław Kurdowski, Tomasz Kuroś, Jan Marek Kusiak, Jan Piotr Kusiński, Kazimierz Kusiński, Jerzy Władysław Kwaśniewski, Tadeusz Piotr Laskowski, Stanisław Antoni Latoś, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Jan Lech Lewandowski, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Antoni Robert Ligęza, Jerzy Lis, Kazimierz Piotr Liszka, Aldona Litwiniszyn-Taraszkiewicz, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Andrzej Łędzki, Stanisław Franciszek Łuczyński, Janusz Łuksza, Wojciech Łużny, Anna Machalska-Garbacz, Józef Machowski, Jan Macuda, Roman Magda, Maria Ludwika Maj, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Marian Malec, Andrzej Lesław Małecki, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Kazimierz Mamro, Andrzej Manecki, Jan Stefan Manitius, Tomasz Piotr Mańkowski, Jerzy Michał Massalski, Antoni Bronisław Matysik, Marian Mazur, Zygmunt Mazur, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Władysław Kazimierz Mierzwa, Borys Mikułowski, Janina Milewska-Duda, Mieczysław Józef Milewski, Stanisław Andrzej Mitkowski, Wojciech Mitkowski, Jacek Mościński, Stanisław Cyprian Mularz, Stanisław Nagy, Jacek Nalepa, Edward Nawarecki, Bogdan Jerzy Ney, Jerzy Wiktor Niewodniczański, Józef Nizioł, Stanisław Marian Nizioł, Krystyna Teresa Norwicz, Stanisław Nowak, Andrzej Jerzy Nowakowski, Zofia Jadwiga Ociepa, Michał Odlanicki-Poczobutt, Marek Romuald Ogiela, Andrzej Władysław Oleś, Zbigniew Wojciech Onderka, Krzysztof Antoni Oprzędkiewicz, Zygmunt Orłowski, Zofia Orman, Tadeusz Stefan Orzechowski, Jan Osika, Zbigniew Osiński, Jerzy Antoni Ostoja-Sędzimir, Janusz Ostrowski, Andrzej Ryszard Pach, Antoni Klemens Pach, Jerzy Stanisław Pacyna, Janusz Pakulski, Włodzimierz Jan Parachoniak, Antoni Łukasz Pasierb, Tadeusz Józef Michał Pawlik, Czesław Stanisław Peszat, Wiesław Antoni Piątkowski-Grzymała, Stanisław Piechota, Jan Władysław Piekarczyk, Jan Stanisław Pielok, Adam Piestrzyński, Zbigniew Pietrzyk, Kaja Maria Pietsch, Władysław Pilch, Wanda Pindlowa, Antoni Piotrowski, Stanisław Piróg, Andrzej Pizoń, Aleksander Płatek, Aleksandra Podgórecka, Andrzej Michał Podobiński, Czesław Józef Podrzucki, Marian Poleski, Edward Popiołek, Jan Porębski, Adam Postawa, Bernadeta Maria Procyk, Kazimierz Przewłocki, Anna Przybyłek-Boraczyńska, Karol Stanisław Przybyłowicz, Wiesław Stanisław Ptak, Leszek Zygmunt Ptasiński, Stanisław Jerzy Pytko, Jacek Maria Rajchel, Tadeusz Ratajczak, Maria Wiesława Richert, Tadeusz Rokossowski, Franciszek Rola, Czesława Ewa Ropa… dalsze wyniki