text:
Rym do pedalizacyj: różne rodzaje rymów do słowa pedalizacyj - słownik rymów.
Rymy - 2 literyodżyj allelopatyj zaszyj naszczyj sukcesyj fimbryj antymetalepsyj amperometryj diecezyj neosecesyj hilarotragedyj deziluzyj wydobrzyj psychiatryj archimandryj zaryj recesyj poliandryj aprehensyj skrofularyj wyłżyj seksiatryj megakaloryj kosmowizyj cerometryj wenturyj jurodiwyj trygonometryj plozyj holowizyj achondroplazyj hipermnezyj fotometryj porfiryj bagazyj mikroabrazyj
Rymy - 3 literykompetycyj introspekcyj intelekcyj rezystancyj petycyj immanencyj intuicyj kompetencyj subcepcyj katoptromancyj instytucyj andromonoecyj ewikcyj esencyj ewolucyj teleaudycyj abstrakcyj emitancyj reluktancyj postprodukcyj opozycyj transakcyj obrecyj produkcyj supozycyj proweniencyj indykcyj demencyj minirestrykcyj konwikcyj renitencyj hiperprodukcyj poliwalencyj pedodoncyj elektrostrykcyj kondycyj dykcyj superinfekcyj reminiscencyj hieromancyj kompozycyj
Rymy - 4 literylikwidacyj kompartmentacyj translacyj fascynacyj intoksykacyj sensacyj eliminacyj imprekacyj debellacyj biofarmacyj migracyj transplantacyj dezaprobacyj asymilacyj wszechnegacyj konwalidacyj dehydratacyj koligacyj relokacyj ekspiacyj pacyfikacyj saturacyj klasyfikacyj koartykulacyj irradiacyj kreacyj superowulacyj estymacyj tonacyj inokulacyj laudacyj aprecjacyj kontrasekuracyj termorenowacyj kontragitacyj afiksacyj antytoksykacyj stypulacyj eksfoliacyj denuncjacyj hydrogenacyj laminacyj ekstraktacyj abominacyj punktacyj krioturbacyj relacyj enumeracyj saprofikacyj reklamacyj komendacyj kultywacyj kolaboracyj pedokracyj bioindykacyj wernacyj abdykacyj transformacyj akulturacyj eksportacyj samoprezentacyj rusyfikacyj samoindeksacyj fulguracyj egzasperacyj makromutacyj dekantacyj molestacyj krępacyj kalcynacyj koedukacyj segmentacyj dysertacyj deklaracyj restauracyj fallokracyj meteonawigacyj termoregulacyj aprecjacyj ipsacyj owacyj stagflacyj dekompensacyj inkorporacyj sytuacyj enkulturacyj planacyj antyedukacyj okupacyj iteracyj wariacyj ekspiracyj kastracyj laminacyj emulsyfikacyj detaksacyj samoindeksacyj konfutacyj aprobacyj transmutacyj dezaktywacyj eliminacyj impregnacyj hiperfiltracyj chryzokracyj samokreacyj dezinformacyj decentracyj kompromitacyj makromutacyj hemaglutynacyj deflegmacyj koncentracyj dekortykacyj denuncjacyj likwacyj kongelacyj dewiacyj dygitacyj rekombinacyj dezyntegracyj infiksacyj teledacyj furkacyj dysputacyj rudymentacyj transformacyj aktywacyj repudiacyj sulfuracyj predestynacyj krioturbacyj apelacyj ondulacyj
Rymy - 5 liter i pozostałeabsolutyzacyj kuraryzacyj kanonizacyj etylenizacyj idolizacyj eksternalizacyj socjalizacyj atomizacyj radaryzacyj radykalizacyj paszportyzacyj kanibalizacyj delokalizacyj wulkanizacyj epizacyj humanizacyj jarowizacyj depolaryzacyj wasalizacyj kandyzacyj dyftongizacyj optymalizacyj problematyzacyj peryferyzacyj naturalizacyj faradyzacyj ulnaryzacyj desolidaryzacyj spirantyzacyj algorytmizacyj cyborgizacyj oligomeryzacyj kameralizacyj deskolaryzacyj dewaloryzacyj mikoryzacyj czechizacyj erotyzacyj regionizacyj paszportyzacyj estetyzacyj personalizacyj deelektryzacyj terminalizacyj elektryzacyj eseizacyj defonologizacyj makadamizacyj maskulinizacyj liberalizacyj komputeryzacyj hormonizacyj epizacyj derealizacyj desocjalizacyj depalatalizacyj modernizacyj okulizacyj gigantyzacyj denaturalizacyj eutrofizacyj remilitaryzacyj potencjalizacyj dieselizacyj bonderyzacyj tyndalizacyj fluidyzacyj mielinizacyj chilenizacyj dekomunizacyj legalizacyj homofonizacyj peptyzacyj arsonwalizacyj polaryzacyj romanizacyj tropikalizacyj karburyzacyj cyjanizacyj mikrofonizacyj sygnalizacyj reprywatyzacyj uniwerbizacyj klerykalizacyj feudalizacyj iryzacyj publicyzacyj absolutyzacyj skolaryzacyj
Inne rymy do słówroztrzaskujące serologio
Reklama:


c: text/html

text:
Misspell B0bczyński był odwiedzany 364 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
Bobczyński
B9bczyński , B9bczyński , bbczyński , bbczyński , bbobczyński , bbobczyński , bboczyński , bboczyński , Bibczyński , Bibczyński , Bkbczyński , Bkbczyński , Blbczyński , Blbczyński , bobbczyński , bobbczyński , Bobcayński , Bobcayński , bobcczyński , bobcczyński , Bobcsyński , Bobcsyński , Bobcxyński , Bobcxyński , bobcyński , bobcyński , bobcyzński , bobcyzński , Bobcz6ński , Bobcz6ński , Bobcz7ński , Bobcz7ński , Bobczgński , Bobczgński , Bobczhński , Bobczhński , bobczński , bobczński , bobczńyski , bobczńyski , Bobcztński , Bobcztński , Bobczuński , Bobczuński , Bobczynski , Bobczynski , Bobczyńaki , Bobczyńaki , Bobczyńdki , Bobczyńdki , Bobczyńeki , Bobczyńeki , bobczyńki , bobczyńki , bobczyńksi , bobczyńksi , bobczyńński , bobczyńński , bobczyńsi , bobczyńsi , Bobczyńsii , Bobczyńsii , bobczyńsik , bobczyńsik , Bobczyńsji , Bobczyńsji , bobczyńsk , bobczyńsk , Bobczyńsk8 , Bobczyńsk8 , Bobczyńsk9 , Bobczyńsk9 , bobczyńskii , bobczyńskii , Bobczyńskj , Bobczyńskj , Bobczyńskk , Bobczyńskk , bobczyńskki , bobczyńskki , Bobczyńsko , Bobczyńsko , Bobczyńsku , Bobczyńsku , Bobczyńsli , Bobczyńsli , Bobczyńsmi , Bobczyńsmi , Bobczyńsoi , Bobczyńsoi , bobczyńsski , bobczyńsski , Bobczyńwki , Bobczyńwki , Bobczyńxki , Bobczyńxki , Bobczyńzki , Bobczyńzki , bobczyski , bobczyski , bobczysńki , bobczysńki , bobczyyński , bobczyyński , bobczzyński , bobczzyński , Bobdzyński , Bobdzyński , Bobfzyński , Bobfzyński , Bobvzyński , Bobvzyński , Bobxzyński , Bobxzyński , bobzcyński , bobzcyński , bobzyński , bobzyński , bocbzyński , bocbzyński , boczyński , boczyński , Bogczyński , Bogczyński , Bohczyński , Bohczyński , Bonczyński , Bonczyński , boobczyński , boobczyński , Bovczyński , Bovczyński , Bpbczyński , Bpbczyński , obbczyński , obbczyński , obczyński , obczyński
Bobczyński
B9bczyński , B9bczyński , bbczyński , bbczyński , bbobczyński , bbobczyński , bboczyński , bboczyński , Bibczyński , Bibczyński , Bkbczyński , Bkbczyński , Blbczyński , Blbczyński , bobbczyński , bobbczyński , Bobcayński , Bobcayński , bobcczyński , bobcczyński , Bobcsyński , Bobcsyński , Bobcxyński , Bobcxyński , bobcyński , bobcyński , bobcyzński , bobcyzński , Bobcz6ński , Bobcz6ński , Bobcz7ński , Bobcz7ński , Bobczgński , Bobczgński , Bobczhński , Bobczhński , bobczński , bobczński , bobczńyski , bobczńyski , Bobcztński , Bobcztński , Bobczuński , Bobczuński , Bobczynski , Bobczynski , Bobczyńaki , Bobczyńaki , Bobczyńdki , Bobczyńdki , Bobczyńeki , Bobczyńeki , bobczyńki , bobczyńki , bobczyńksi , bobczyńksi , bobczyńński , bobczyńński , bobczyńsi , bobczyńsi , Bobczyńsii , Bobczyńsii , bobczyńsik , bobczyńsik , Bobczyńsji , Bobczyńsji , bobczyńsk , bobczyńsk , Bobczyńsk8 , Bobczyńsk8 , Bobczyńsk9 , Bobczyńsk9 , bobczyńskii , bobczyńskii , Bobczyńskj , Bobczyńskj , Bobczyńskk , Bobczyńskk , bobczyńskki , bobczyńskki , Bobczyńsko , Bobczyńsko , Bobczyńsku , Bobczyńsku , Bobczyńsli , Bobczyńsli , Bobczyńsmi , Bobczyńsmi , Bobczyńsoi , Bobczyńsoi , bobczyńsski , bobczyńsski , Bobczyńwki , Bobczyńwki , Bobczyńxki , Bobczyńxki , Bobczyńzki , Bobczyńzki , bobczyski , bobczyski , bobczysńki , bobczysńki , bobczyyński , bobczyyński , bobczzyński , bobczzyński , Bobdzyński , Bobdzyński , Bobfzyński , Bobfzyński , Bobvzyński , Bobvzyński , Bobxzyński , Bobxzyński , bobzcyński , bobzcyński , bobzyński , bobzyński , bocbzyński , bocbzyński , boczyński , boczyński , Bogczyński , Bogczyński , Bohczyński , Bohczyński , Bonczyński , Bonczyński , boobczyński , boobczyński , Bovczyński , Bovczyński , Bpbczyński , Bpbczyński , obbczyński , obbczyński , obczyński , obczyński

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ȏ spadkach a awansach wiymy już forgot wszyjsko. A poradzicie pedzieć wiela ślōnskich klubów poszpilo w sezōnie 2018/19 na nojwyższym szczeblu krajowej drabiny? 2, 3 a mono 6 abo 7? Ȏdpowiydź zaś downo niy była tak ciynżko…
1. Górnik Zobrze. Nojlepszo ślōnsko ekipa latoś (4. plac) i nojwiynkszo naszo nadziejo na nowy sezōn w Ekstraklasie. Klub ȏd zdrzōdeł ślōnski i ślōnskość sztyjc prōmuje.
2. Piast Glywice. Z biydōm, ale Ekstraklasa ȏbrōniyli. Klub, kery rod ȏdwołuje sie do kresowych korzyni, jednak już w swoich poczōntkach bōł ślōnsko-kresowym miszōngiym. Po roz siōdmy z raje bydzie reprezyntowoł Ślōnsk w Ekstraklasie.
3. Zagłębie Sosnowiec. Ok, to taki pōłwic. Wszyjscy wiymy, że ze Ślōnskiym bardzij idyntifikujōm sie fusbaliści Sydney FC i Los Angeles Galaxy niż Zagłymbioki, ale jakby sie niy dziwać szpile u sia ȏd 62 lot grajōm po ślōnskij strōnie Brynicy. Kej w 1954 sztartowała budowa ich stadionu plac tyn noleżoł do Szopiynic. Dopiyro korekta administracyjno z 1960 przeciepła downe szopiynicki łōnki do Sosnowca. Do Ekstraklasy z 2. placu Zagłymbiokōw wkludzo Knōrowiok, Dariusz Dudek.
Nowościōm je, że w nowym sezōnie wiyncyj ślōnskich klubōw w piyrszej klasie rozgrywkowej zagro po strōnie czeskij. Liczymy dalij…
4. Slezský Ȏpawa. Synki z Ȏpawy byli latoś nojlepsi w drugij lidze, beztōż bydōm tera trzecim ślōnskim klubym w Gambrinus lidze.
5. MFK Karwina. Im za to udało sie niy sfurgnōnć z I ligi dziynki wygraniu ȏstatnigo szpilu z Jihlavōm.
6. Banik Ȏstrawa. Baniček tyż do kōńca groł ȏ utrzimani i misjo zrealizowoł. Tera ȏstowo walka ȏ powrōt na Ślōnsk. U nich na ȏpy niż w Sosnowcu. Grajōm na Vitkovicach, morawskim kōnsku Ȏstrawy ȏd trzech lot, bo ich ślōnski stadiōn Bazaly niy spełnio ligowych wymogōw. Chachaři (kibice Banika) niy ȏd dzisiej walczōm ȏ powrōt. Baníček patří na Slezsko!
To niy kōniec. Ni mogymy zapōmnieć ȏ frelkach.
7. GKS Katowice – zbudowano ȏd zera sekcjo kobiyco, zaliczo awans za awansym i gynał melduje sie w Ekstralidze.
Kōmu tera kibicujesz?


text:
Wersyjŏ audio:
Sztyrnŏstego lutego we kościele katolickim mōmy spōmniynie świyntego Walyntego – patrōna ôd kochankōw. Skuli amerykanizacyje naszyj kultury prziszło mi beztōż pisać ô Walyntynkach i kochankach.
Tajla 1. Skōnd sie wziōnły te Walyntynki?
Żŏdyn niy poradziōł pokŏzać, co Walyntynki majōm co spōlnego z Grekami abo Rzimianami, ale we antycznych wierzyniach idzie trefić sie z podanymi na Walyntynki tradycyjami.
Wedle starowiecznego greckigo kalyndŏrza, czas miyndzy pōłowōm stycznia i pōłowōm lutego, mianowoł sie gamelion i bōł miesiōncym poświyncōnym manżelstwu Zeusa i Hery. Na ta przileżytość Greki dycki rychtowali fajer, ale niy wiymy, jak ôn wyglōndoł.
Starowieczne Rzimiany ôd idōw lutowych (trzinŏstego lutego) bez trzi dni fajrowali luperkalia. Plutarch tak ô nich pisoł: Modzi ze rzimskij arystokracyje lŏtajōm pō mieście pō nagu […] i pierōm wochatymi rzymiyniami ludzi, z kerymi sie trefiōm. Mocka zŏcnych kobiyt na schwŏl stŏwŏ im na drōdze i […] wyciōngajōm rynce, coby dostać pō nich, pōniywŏż wierzōm, co brzymiynne skuli tego prościj urodzōm, a niybrzymiynnym bydzie prościj zastōmpić. Fajrowaniŏ luperkaliōw zakŏzoł papiyż Gelasius I (492–496).
Nojstarsze teksty ô Walyntynkach
Wedle mocki ludzi nojstarszy tekst ô Walyntynkach to „Ptŏsi Syjm” napisany ôd Geoffreya Chaucera w 1382 roku na jubileusz manżelstwa krōla Anglije Richarda II i Anny Czeskij, kaj autōr pisze: „Tak to w kożdy Dziyń świyntego Walyntego / Kożdy ptŏk ôbiyroł kochanka swojigo.” Postrzodek lutego to je ale trocha cudaczny czas dlŏ ptŏkōw we Angliji na zŏlyty. Barzij racjōnalne je spōmniynie świyntego Walyntygo z Gynuy, biskupa, kery umrził kole 307 roku. We kalyndŏrzu liturgicznym je ôno 2 mŏja i tyż w tyn dziyń bōł podpisany traktat manżelski Richarda i Anny.
Nojstarszŏ znōmŏ walyntynka była napisanŏ ôd Karola Orleańskigo do swojij żōny kejś miyndzy 1416 a 1435 rokym. Karol ôd batalije pod Agincourt (1415) siedzioł zawarty we lōndyńskij Tower i napisoł: „Je żech już chory z miyłości, / Moja nojsłodszo Walyntynko”. Chociŏż po 25 latach zawarciŏ bōł nazŏd wolny, to niy prziszło mu sie trefić ze żōnōm, pōniywŏż umrziła ôna podwiela go Anglijŏki puściyli.
Na isto ciekawe je to, że nasz zimowy krōl, Fridrich V, żyniōł sie z Elżbiytōm Stuart w Angliji 14 lutygo 1613 roku, a na ta przileżytość John Donne napisoł dlō nich epitalamiōm (śpiywka weselnŏ), kere Anglijŏki uznŏwajōm za przikłŏd nojwyższego kōnsztu. Autōr bez cołko śpiywka gŏdŏ do świyntego Walyntego, ale zacytuja ino piyrszy wers: „Chwoła ci, biskupie Walynty, ôd kerego dziyń to je”. Fridrich bōł korōnowany na krōla Czech 4 listopada 1619, a panowoł ino rok i sztyry dni.
Zŏlyty we naszyj tradycyji
Skuli tego, że przinŏleżymy do strzodkowyj tajle Europy, nigdy niy mieli my tradycyji fajrowaniŏ Walyntynek. Do Niymiec były ône prziniesiōne ôd amerykōńskich wojŏkōw po drugij wojnie światowyj, a we Polsce i Czechach pokŏzały sie we 90. latach XX stoleciŏ.
Dycki mieli my za to tradycyjo sobōtki abo świyntego Jana. Pogańskŏ sobōtka fajrowanŏ była z 21 na 22 czyrwca jeszcze dugo po chrystianizacyji Ślōnska. Pawoł Jasienica pisoł, że biskup wrocławski zakŏzoł fajrowaniŏ sobōtki na Ślynży kole 1928 roku, a ôstatni rŏz richtich po pogańsku fajrowano było tam we 1937 roku, kej widzioł to niymiecki badŏcz Fritz Geschwendt.
Noc świyntojańskŏ przitrefiŏ sie dycki we wilijo świyntego Jana – z 23 na 24 czyrwca. Kościōł złōnaczōł tako tradycyjo, coby ludzie skōńczyli fajrować sobōtka. Podarziło sie to niy do kōńca, bo terŏzki jedna i drugŏ noc sie motlajōm i niykerym sie zdŏwŏ, co sobōtka i noc świyntojańskŏ to je jedno i to samo. Nojważniyjsze ale, że już za starego piyrwyj mieli my lepszo tradycyjo fajrowaniŏ miyłości. Pojakymu? Nasza tradycyjŏ je starszŏ aniżeli Walyntynki ô pŏraset lŏt – to rŏz. We czyrwcowõ noc je dycki kole dwadziścia stopni cieplij aniżeli w lutowy dziyń – to dwa. No i snadnōm rzeczōm noc była dycki lepszōm kamratkōm dlŏ kochankōw aniżeli dziyń (no niy gŏdejcie, że niy) – to trzi.
Tajla 2. Rōmantycznie po ślōnsku piyrwyj
Trza prziznać, co niy mōmy tradycyje pisaniŏ ani gŏdaniŏ pō naszymu ô tym, co czujymy, bo ôd tego była gŏdka niymieckŏ, polskŏ abo czeskŏ. Nigdy tyż niy byli my rōmantyczni, a gibko przełaziyli my do kōnkretōw. Nojlepij to pokŏzuje Tyjater Korez we swojij adaptacyji „Cholōnka”. Stanik z Michciōm siedzōm sie na trŏwie, ôn jij ôtwiyrŏ knefle we klajdzie, a ôna zgańbiōnŏ padŏ Te, a co ty robisz? Stanik na to: No lygej!
Jak sie wejrzeć do ksiōnżek ze ślōnskimi śpiywkami, to tyż w nich za czeski rōmantyzmu niy ma. Durch ino ô ôbrŏcaniu za stōdołōm i tracyniu wianka. Nojleksze, co żech poradziōł znŏlyźć, to A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty mycki, / Coby dziouchy niy padały, iże to tak wdycki. / A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty galŏt, / Coby dziouchy niy padały, iżeś sie niy najŏd.” (u Malinowskigo).
Rōmantycznie po ślōnsku dzisiej
Autorōw, co piszōm rōmantycznie po ślōnsku idzie porachować na palcach jednyj rynki. Naprŏwda to na jednym palcu, bo rozchodzi sie ô Karola Gwoździa. Możno to skuli tego, że w nŏs tyż je jakŏś blokada do gŏdaniŏ ô uczuciach pō naszymu. Ôd razu przełażymy na polski, a dyć we naszyj gŏdce je mocka słōw i fraz, kere majōm na isto srogi ladōnek ymocyjōnalny: „kusik”, „przŏć”, „kochanka”/„kochanek”, „miyłować”, „gryfnŏ frelka”, „szwarny synek”, „ôstōń przi mie”… Źle to brzmi? Po polsku ani by niy szło takij rōmantycznyj atmosfery złōnaczyć, jak idzie pō naszymu.
Chociŏż niy podobajōm mi sie Walyntynki, bo niy sōm my Anglijŏki abo Amerykōny, to wyużyjmy tyn dziyń do tego, coby drugij pōłōwce pedzieć pō naszymu, co czujymy.


text:
Sigmund Freud
Sigmund Freud (rodz. 6 maja 1856 we Freibergu we Morawiji, terozki Příbor we Czeskij Republice; um. 23 wrześńa 1939 we Lůndyńe) – austryjocki nojrolog, psychjatra a filozof. Twůrca psychoanalizy - nowatorskij kůncepcyji uosobowośći ludzkij a metody terapiji zaburzyń psychicznych. Kej pjyrszy wkludził do psychologiji pojyńće ńyśwjadomośći. Kluczowymi pojyńćůma jygo teoryji sům id - ńyśwjadůmo, pjyrwotno tajla uosobowośći, superego - zestow zakozůw a nakozůw wkludzanych bez społeczyństwo; a ego - śwjadůmo tajla uosobowośći, kero uodpado za kůntakty s uotoczyńym. Freud doł anfang podejśću psychodynamicznymu we psychologiji. Jygo nojbarzi znoczůncymi szkolorzůma bůli Carl G. Jung, Erich Fromm a Alfred Adler.
Zdzrůdła[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Gay P. (2003). Freud - życie na miarę epoki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i sp. ISBN 83-7298-462-X.
- Rosińska Z., Freud, Wiedza powszechna, Warszawa 1993


text:
Slepo (AK/SN). Twar němsko-serbskeho šulskeho centruma w Slepom dale postupuje. Nawoda twarskeho wotrjada Slepjanskeho zarjadniskeho zjednoćenstwa Steffen Seidlich je na wčerawšim posedźenju Slepjanskeje gmejnskeje rady tuchwilny staw na twarnišću rozłožił.
Tak su w zakładnej šuli prěnju płonu třěchu dozhotowili a prěnje wokna zatwarili. We wyšej šuli je wjerch nad biblioteku hotowy. Dźensa su tam dalši betonowali. W sportowni je wjerch nad sanitarnymi rumnosćemi wukidany. 28. meje zetkachu so zastupjerjo gmejny ze zastupjerjemi horta a zakładneje šule, zo bychu wšelake prašenja nutřkowneho wuhotowanja rozjimali. Samsny dźeń rěčachu wo tym tež ze zastupjerjemi wyšeje šule.


text:
Wjelikoraz
Wjelikoraz[1] (teke: wjelkoraz[2], we Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow Arnošta Muki: ẃelkoraz[3]) jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata we mytologijach młogich ludow swěta, teke słowjańskich a germańskich. Wjelikoraz jo cłowjek, kenž se wótergi pśeměnijo na wjelka podobnego do zwěrjeśa[4].
Wó wjelikorazach w serbskiej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik Adolf Černý w knigłach Mythiske bytosće łužiskich Serbow (1893).
Nožki
- ↑ wjelikoraz
- ↑ Plon na najśpje, wuběrał, zestajał a pśigotował Werner Měškank, Budyšyn 1997, b. 66]
- ↑ ẃelkoraz
- ↑ Plon na najśpje, b. 66


text:
Puć z Budyskeho turistiskeho parkowanišća do stareho města skrótšić
Budyšin (CS/SN). Poradźi-li so wšitko, móhli w Budyšinje w lěće 2020 wiziju zwoprawdźić: nowy móst nad Sprjewju, zwjazowacy turistiske parkowanišćo na Schliebenowej z Hrodom. Na te wašnje bychu sej dowolnicy a domoródni wokołopuć přez Móst měra resp. wobćežny puć přez sprjewiny doł zalutowali. Město bě Drježdźanskej techniskej uniwersiće nadawk dało zdźěłać studiju, kotruž wčera tójšto zajimcam předstajichu. 30. awgusta chce měšćanska rada wobzamknyć, kak z tym dale wobchadźeja. Wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) so nadźija, zo móža projekt klětu planować započeć a 2020 twarić.


text:
Sahrawijŏ
Sahrawijŏ abo Zachōdniyŏ Sahara (Ôficyjniy: Arabskŏ Dymokratycznŏ Republika Sahrawije Arabskŏ gŏdka: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية Al-Jumhūrīyyah Al-`Arabīyyah Aṣ-Ṣaḥrāwīyyah Ad-Dīmuqrāṭīyyah, Szpaniyelskŏ gŏdka: República Árabe Saharaui Democrática) - po tajli uznowōny krej (45 ôficyjne kreje UN uznajōm Sahrawije), kery kōntroluje tajle Zachodniyj Sahary eli tyrytorium kere bŏłŏ koloniyjōm Szpaniyje. Sahawijŏ kōntroluje 20-25% placu, kery deklarowałŏ jako swōj[1].
Nacyjne świynta[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ suevia2008.googlepages.com/CUADROZONASDIVISINDELSHARAOCCIDENTAL.pdf


text:
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Sissi mo miano
Nie wiym, czy to je dobre czy może ganc do luftu, coby co pore roków sie wykludzać s kszeftu i dać go kumósi inkszymu. Moc tusteloków sie s Cieszyna wykludziło, ale czasym majóm taki napad, coby nawszczywić stare śmieci, a potym nie poradzóm się tu nónś. Lepszyj by isto było wyszpekulyrować taki szyldy jak sóm na tanksztelach, kiere pokazujóm cyny bynziny i bez wylazowanio na drabine same sie zmiyniajóm. Pod laubami był eszcze niedowno bank Paribas, a dzisio uż tam jacysi cudzi ludzie sztelujóm sie do odewrzicio jakigosi ormiańsko-gruzińskigo bistra. I nie sóm to ludzie tu stela, ale oryginalne dwa Ormiany. Widać, że nie wszedcy cudzi ludzie, kierzi sie do Cieszyna przikludzili, majóm rynce wykryncóne do pola i nie chcóm nic robić. Łóni aji sami prościli przed dwiyrzami tyn pokrziwiony tretuar, bo jak mi prawili chcóm pokozać wszeckim jacy naprowde sóm ludzie nie tu stela. Możne, że im to bydzie dobrze fungować, bo po tej strónie rynku bydóm sami u kieryćh pudzie cosi wartko zjeś, łod czasu jak to "Co nie co" kopyrtło. S inkszych wiecy kiere idzie uwidzieć na rynku to je cukiernia Sissi, wedla downego Pewexu, kaj uż rozmajte kszefty prugowały egzystować. Roz aji była tam jakosi herbaciarnio Chopin, kiero też sie nie udzierżała, bo isto dowała tustelokóm jakómsi gorskóm herbate. Dzisio ta cukiernia Sissi mo miano po cysarzowej łod Fraca Jozefa, kiery fest mioł rod nasz Cieszyn i skyrs tego przijechoł tu do nas aż sztyry razy. Nie wiym, czy był tu ze swojóm paniczkóm, bo ło tym ksiónżki nie piszóm, ale jesi ni, to chocioż dzisio ta cukiernia ło ni pamiynto.
Mini słownik:
ganc-całkiem,
wykludzać-wyprowadzać,
kszeft-interes,
napad-pomysł,
nawszczywić-odwiedzić,
nónś-znaleźć,
wylazować-wychodzić,
cudzi-obcy,
sztelujóm-przygotowują,
prościli-prostowali,
fungować-funkcjonować,
wedla-obok,
gorskóm-gorzką,
fest-bardzo,
skyrs-z powodu.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku
Dzisiejszy felieton ma tytuł "Sissi mo miano"


text:
Apulijo, ôkrōm gryfnych i nafolowanych atrakcyjami miast choby Bari abo Lecce, mo w siebie skukane masa myjszych miasteczek i dziedzinek. I to gynau te niywiele sztele na italijskij karcie nojbardzij sie zapamiyntuje. Jednym śnich je Polignano a Mare.
Z przecudnego Polignano spamiyntalimy przede wszyjskim szumno, malućko plaża Lama Monachile i Pescaria przi Piazza Aldo Moro, tōż nojbardzij hyrsko w regiōnie “rybiarnia“. Inksze powody ku nawiydzyniu tego placu? Klimat (w kożdym tego słowa znaczyniu), richtich zocne stare miasto z naprowda szpecjalnymi – bai jak na apulijskie sztandardy – uliczkami i piykny most we samym cyntrum miasteczka. To jako, byzuchujymy Polignano?
Dojazd z Bari i Monopoli do Polignano
Do Polignano a Mare dojadymy z Bari we 20-30 minut (zoleżnie ôd cuga), a za farkarta zapłacymy 2.5€. Przi rajzie ze Monopoli, do Polignano zetrwie nōm kole 5 minut, a zabulymy 1.1€. Skuli wygodnej apulijskij kōmunikacyji, jednodniowo wycieczka do tego piyknego miyjsca bydzie gibko, leko a przijymno.
Po wyleziyniu na banhofie we Polignano czeko Wos kole 10-15 minut szpacyru do starego miasta. Kajś w pōłku drōgi kuknijcie na fest szpecjalno tanksztela. Bydziecie przez nia przełazić zaro po tym, jak miniecie Fatra Pio z prawej zajty 😉 To je bodej nojgryfnij skuplowano z miastym tanksztela, jako my widzieli.
Pomiyszkańcy Polignano a Mare
Po krōtkim wanderze z banhofu, treficie na Piazza Aldo Moro, tōż na taki polignański rynek. Tamek nojchutnij zicajōm lokalsi. Dziadki głośno dyskutiyrujōm i szpilajōm w szkarty, zakochane pory se po leku przełażōm, a nojmyjsze Italianery robiōm wyścigi na kołach. Przi dolszym zwiydzaniu Polignano a Mare treficie już yno turystōw.
Nojlepsze jodło we Polignano
Jak już podziwocie sie na italijski żywot, to lyźcie w strōna knajpy “Pescaria“. Jak przijedziecie do Polignano zaro przed połedniym, to bydzie sie tamek już sztelować raja. Werci sie w nij stanyć, bo niyskorzyj bydzie już yno gorzyj. Przi byzuchu we Polignano niy śmicie minyć tej szteli! Gynialne panini z tatarym ze tuńczyka abo smażōny zestow ôwocōw ze morza frittura mista to yno przikłody maszketōw, kerych my mieli przileżytość pokosztować. Cołko reszta tyż wyglōndałŏ tamek fest szumnie. Niy bez cufal lokal je fol ôd ôdewrzicio do zawrzicio, a raja sie sztyjc robi yno dugszo. Cyny jak na Apulijo doś wiele, ale jodło tamek na zicher je werte kożdego udanego ojro.
Legynda Polignano a Mare – Domenico Modugno
Nafutrowani umicie sztartnyć starym mostym, do kerego przidziecie nazod niyskorzyj. Na razie smolcie tyż tōra do starego miasta, przyndźcie na drugi kraj Ponte di Polignano i krynćcie w prawo. Domenico Modugno bodej już tamek na Wos czeko. Znocie tego Pōna? Jak niy, to na isto znocie ôd niego Nel blu dipinto di blu, znany na cołki świot italijski hit Volare. Pōn Modugno je nojbardzij hyrskim pomiyszkańcym Polignano a Mare, a ôd niego pōmnik je fest popularny.
Klify ze cudnym blikiym na Polignano
Zaro za pōnikiym piosynkorza sōm schody. Po zleziyniu na dōł bydziecie na placu ajnfach narychtowanym ku cykaniu zdjynć – Scogliere Sotto Il Monumemto Di Modugno (z italijskigo: klify pod pōmnikiym Modugno). Na jednej zajcie bydzie
lazurowo modro woda, a na drugij idzie fajnie wejrzeć na stare miasto, kere zarozki bydziecie zwiydzać i na hyrski sztrand. Pozōr, bydzie trocha wioło, ale werci sie ôstoć dugszo chnedka. Jak rajzujecie bez wiosna abo lato, to ftoś bydzie tamek gynau mioł ślubno sesyjo 😉
Szumno plaża i most we Polignano
Na spōmniano już plaża Lama Monachile zōndźcie jak pōdziecie nazod. Posznupejcie za schodami, kere idōm pod most, Ponte di Polignano pokoże sie Wōm wtynczos cołki. Richtich piykne stawiynie, kere gynialnie kupluje sie ze landszaftym.
Skirz tego, że pod mostym już za starego piyrwy woda niy leciała, to umicie se zwolnie pod nim przynś. Sztrekōm wyônaczōnōm we tym mini-kaniōnie idzie ciś aż ku morzu. Plaża we Polignano je kamiynisto, ale i tak werci sie na nij dychnyć. Jakiś wygodny kōnsek kamola na zicher sie znojdzie, a morski luft dociepie Wōm ekstra siyły na dolsze zwiydzanie.
Stare miasto Polignano a Mare
Po wytōnkaniu sie – we morzu abo we klarze – wlyźcie po schodach na wiyrch i przelyźcie bez tōra do starego miasta. Pokoże sie Wōm plac Vittorio Emanuele II i masa cudnych uliczek. Do kożdej werci sie kuknyć, sōm naprowda gryfne. Z jednej bydzie wōniało warzōnym ôbiadym, nastympno blyndować bydzie biołōm farbōm, a jeszcze inkszo wobić bydzie mockōm kwiotkōw a grzejōncymi sie na apulijskij klarze kocikami.
We Polignano je pora tarasōw landszaftowych, a kożdy śnich ôddekuje dlo Wos nowe sztele i tajymnice. Przi zwiydzaniu idzie tamek uwidzieć m.in. hyrsko restauracyjo Grotta Palazzese, wrażōno – jak widać po mianie – w grocie, zaro nad trzaskajōncymi ô skoła falami. Zwiedowny plac dlo tych ze rubszym portōmelym 😉 Szynk ôdewrzity ôd czyrwca do września.
Lody i żegnanie ze Polignano
My na kōniec pedzieli se jeszcze, że muszymy posmakować na miyjscu lodōw. Na jednej z grup ô Italiji przeczytalimy, że we Gelateria Mario Campanella zjymy nojlepsze lody w naszym życiu. To bōła ôpinia fest przesadzōno, bo majōm tamek ajnfach niyzłe italijskie gelati, tōż bez szału, ale i tak to je sztela, do kerej werci sie zōnś na kafyj abo szpajza pod kōniec byzuchu we Polignano a Mare.
Mosz w zocy Polignano? Ôstow przajka, kōmyntorz abo udostympnij tyn tekst u siebie.
Bydymy radzi i bydymy wiedzieli, że noleżycie robiymy naszo robota 🙂


text:
Bŏjki Hankowe dlŏ bajtli grzecznych i rozumnych (cz. 1 – ô kurce i ô kocie)
Dlŏ Bernarda, Dagi, Diany, Elli, Julianki, Kostusia, Leo, Nadii i Zosi
Ligota 2016
Wydawnictwo Lubina sp. z o.o.
Bŏjki te ôpedzioł nōm Hanek.
Aleksander Lubina ôpowiŏstkã Hankowã spisoł.
Ewa Wrożyna namalowoła piykne akwarele.
Mirosław Syniawa bŏjki na ślōnski tumaczōł.
Hanek ôpedzioł bŏjek szejś:
– w pyndziałek ô kurce,
– we wtorek ô kocie,
– w strzodã ô kozie,
– w sztwŏrtek ô boczōniach,
– w piōntek ô yjzlu,
– w sobotã ô gawrōnach.
W niedzielã idźcie do Starzika i Starki – ôni tyż wōm ôpedzōm jakõś bŏjkã.
Abo wy im ôpedzcie.
W bŏjkach Hankowych pokazujōm sie:
Kurka Karolina, kokot Karol, siedmioro kurzōnt,
Gyńsi – mianōw Hanek niy wymianowoł;
ôwce Helga, Ana i Gryjtka,
kozy Erna i Yma,
kōń Erwin,
świnka Berta,
kot Pyjter,
pies Paul,
boczōń i boczōniowŏ i pokolynia boczōniōnt,
wrōble Achim, Agnys, Alojz, Ana, August, Brygida, Dora, Ernest, Erwin, Francik, Francka, Fric, Frida, Gerhat, Gertruda, Gizela, Gustlik, Hilda, Horst Hubert, Jorg, Maryjka, Rita, Rudi, Stanik, Willi;
mazurki, kraski, pluskwy, chwistki, szpŏki, wrodarki, młynŏrki, sztyrnadle, cukrōwki, kosy, stroka,
pustułka i pōjdźka,
gawrōny – mianōw Hanek niy wymianowoł,
myszy i szczury – mianōw Hanek niy wymianowoł,
Filip.
Bŏjka ô kurce
Bŏjka ô kurce, abo ô siedmiu kurzyntach.
Bŏjka ô kurce, abo ô siedmiu kurzyntach…
– prŏwdōm to niy wiym ô czym…
Dyć ôd poczōntku.
Naôbkoło zŏgrody dlŏ gadziny rośnie żywy płot. Ten żywy płot to przicinane jedbŏwnice. Liściami ôd jedbŏwnic futruje sie gōnsiōny ôd jedbŏwnika.
W gŏjiku jedbŏwnicowym kurka Karolinka skłŏdŏ kożdy dziyń po jednym biołym jak śniyg jajcu. Filip, włościciel Karolinki, kożdy dziyń podbiyrŏ jyj te jedne biołe jak śniyg jajuszko, warzi dwie minuty i zjŏdŏ na śniŏdanie. Filip je rŏd, Karolinka niy je rada.
Zmiyniŏ kurka tyn plac, kaj sie gniŏździ, coby schować jajco przed Filipym, dyć gdŏkanie jōm wyzdradzŏ. Snosi jajco, zagdŏkŏ, pokazuje sie Filip i po jajcu. Kurka musi gdŏkać po śniesiyniu jajca – tak to już je.
W jedne piykne rano Filip dostoł smak na dwa jajca na miynko. Dwōch jajec na dziyń Karolinka niy snosi. Potrzebne sōm dwie kurki, co snoszōm biołe jak śniyg jajuszka. A to dŏ sie zrobić.
Na druge rano Karolinka snosi jajco, gdŏkŏ, Filip prziłazi, kurkã chwŏli i ku jeji ździwiyniu jajca niy biere. Powtŏrzŏ sie to tak kożdy dziyń bez cołki tydziyń. Jajco ôsme, jak śniyg biołe, Filip biere.
Siadła Karolinka w gniŏździe na jajcach, jajec już niy snosi. Siedym jajec, jak mlyko biołych, kurka bez trzi tydnie wysiaduje.
Po tym czasie przichodzōm na świat kurzynta, co ôgłosiyły mocnym, zdrowym głosym.
Słyszy kurzynta kokot Karol. Pieje Karol z uciechy. Do szczyńśliwyj mamulki prziłażōm na byzuch pies Paul i kocur Pyjter. Prziłażōm ô zachwyt nad małymi ôwce, kozy, świnka i kōń.
Jake piykne! Jake maluśke! Jake maluśke! Jake żōłciuśke! Take podane na mamulkã! Take podane na tatulka!
Karolinka je dumnŏ z bajtli. Karol paradnie roztoparczŏ piōra. Mijŏ dziyń, mijŏ noc, mijŏ czas jakiś.
Pisklŏki ôbrŏstajōm w piōrka. Wyrŏstajōm z pisklŏkōw gryfne kurzynta. Szejś kurek i jedyn kokocik. Bioły kokocik i bōnte kurki. Jedna kurka z czŏrnōm brwiōm je siwŏ jak kuropatwa, drugŏ je krymowŏ, trzeciŏ czyrwōnawŏ z zielōnymi szłapkami, sztwŏrtŏ złotŏ, flekowanŏ, piōntŏ czŏrnŏ, szōstŏ biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr.
Prziglōndŏ sie Karolinka swojim bajtlōm. Gryfne bajtle. Mōndre bajtle. Niykere grajfne i chytre, inksze spōłczujōm rodzyństwu, jak sie czego wylynkŏ, a jeszcze inksze prōbujōm sie rzōńdzić i roztopiyrzajōm sie przi jŏdle, coby wydziubać nojlepsze ziŏrnie.
Mōndre bajtle. Gryfne bajtle. Take zdrowe. Take roztōmajte. Nō prawie! Take roztōmajte … Take roztōmajte …
Prziłazi kokot, gōwkōm kryńci. Ôpaternie prziglōndŏ sie kuropatwianyj kurce. Paulek podejrzliwie zaziyrŏ na zielōne szłapki. Pyjter spoziyrŏ zgniyło rŏz na złotõ rŏz na czŏrnõ kurkã – cojś mu niy sztimuje.
Cojś niy sztimuje! Cojś niy sztimuje – myślōm ôwce, kozy, świnka i kōń. Żŏdyn rŏz tak niy było. Ôj, żŏdyn rŏz! Co to mŏ znaczyć? Co to mŏ znaczyć?
Prziłazi kōń do Karolinki i padŏ: Biołe kurki to nasze kurki. Dyć bōnte kurki nŏs bezpokojōm, bo co bydzie, jak ich sam bydzie wiyncyj?
Prziłażōm ôwce do Karolinki i padajōm: ôwce bywajōm biołe i czŏrne, tōż i kurki mogōm być biołe i czŏrne. Dyć inksze farby? Biołe kurki to nasze kurki. Złote, flekowane? Zielōne szłapki, czŏrne brwi? Ku czymu to wiedzie! Bydzie ich wiyncyj? Bydzie ich wiyncyj! Bydzie ich dużo! Bydzie ich festelnie dużo! Nie bydzie dlō nŏs placu!
Niy bydzie dlō nŏs koryta – padŏ świnka. Wypijōm nasze mlyko – padajōm kozy.
Wszandy wlejzōm – szczeknōł Paul.
Wystraszōm myszy – groźnie zamruczoł Pyjter.
Dwa biołe kokoty, to ô jednego za dużo – myśli Filip.
Jake jajca snosi kurka siwŏ jak kuropatwa, jake krymowŏ, jake czyrwonawŏ z zielōnymi szłapkami, jake żōłtŏ – takŏ ździebko strokatŏ, jake złotŏ flekowanŏ, jake czŏrnŏ, jake biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr?
Filip jŏdŏ jyno biołe jajca.
Filip znojdzie rozsōndek.
Wierzōm w to ôwce, kozy, świnka, kōń i Pyjter i Paul.
Bŏjka ô kocie
Bŏjka ô kocie, kerego w tyj bŏjce wcale to a wcale niy ma.
Stoł Filip ô rozwidniŏku.
Kōniowi doł futrōnku. Ôwcōm i kozōm siana. Świni do koryta nasuł kartŏfli z ôsuciym, a kurom do kŏrmika zbożŏ z wypuszczkami. Pyjtrowi do miski naloł mlyka roztworzōnego wodōm, bo same mlyko możno je smaczniyjsze, dyć dlŏ kota niy zazbyt zdrowe. Paul zjŏd na wieczōr godnie futru ekstra psiego dlŏ srogich psōw, rano dostŏwoł czystõ wodã do czystyj miski.
Kōń zarzoł, świnka zakrzōnkała, kozy zameczały, ôwce zabeczały radośnie. Kura i kurzynta dziubały prŏcno. Z połnymi dziubami sie niy gŏdŏ.
A miska stoła połnŏ do rantu – niy ruszōnŏ.
Kaj sie podzioł Pyjter? Niy ma Pyjtra? Kaj tyn kot? Kaj Pyjter? Niy ma Pyjtra?
Nō i dobrze.
Piyrszŏ ôpowŏżyła sie kurka siwopiōrka, podlazła do kociyj miski, rozglōndła sie ôpaternie i napiyła mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przileciały dō miski kurka krymowŏ, kurka czyrwōnawŏ z zielōnymi szłapkami, kurka żōłtŏ –ździebko strokatŏ, kurka złoto flekowanŏ, kurka czŏrnŏ, kurka biołŏ z czŏrnymi kōńcami piōr. Napiyły sie kurki mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Na drugi dziyń było tak samo.
Kaj sie podzioł Pyjter? Niy ma Pyjtra? Kaj tyn kot? Kaj Pyjter? Niy ma Pyjtra? Nō i dobrze.
Piyrszŏ podlazła do kociyj miski kurka siwopiōrka. Napiyła się mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przileciały dō miski kurka krymowŏ, kurka z zielōnymi szłapkami, kurka strokatŏ, kurka flekowanŏ, kurka czŏrnŏ, kurka z czŏrnymi kōńcami piōr. Napiyły sie kurki mlyka z wodōm. Dobre! Dobre! Dobre!
Przidyrdały ôwce. Dobre! Dobre! Podleciały koza łaciatŏ i koza biołŏ. Patrzōm – miska prōznŏ.
Możno jutro miska zajś bydzie połnŏ mlyka z wodōm.
Dobrze, że Pyjtra niy ma. Pyjtra niy ma, za to je miska połnŏ mlyka z wodōm.
Na trzeci dziyń cojś sie zmiyniyło.
Filip spozorowoł dziury w miechach ze zbożym. Zbożŏ ubyło. Moc zbożŏ sie straciyło. Mało zbożŏ sie ôstało. Świnka dostanie mynij ôsuciŏ, a kōń mynij ôwsa. Kury tyż dostanōm mynij.
Niyrŏd bōł tymu kōń, świnia i kury. Ôwcōm i kozōm było jedno.
Przi Pyjtrowyj misce prziszło do chaje miyndzy kurzyntami. Miały głōd. Filip niywiela im wysuł, a i to wydziubały frechowne wrōble. Było ich moc. Bioły kokot dwojōł sie i trojōł, coby je przegōnić, dyć wrōbli było w trzi i trochã. Wartko wyzbiyrały zboże z wypuszczkami.
Paulowi ô śćmiywku szczury wyżarły futer. Kupa szczurów. Paulek sōm jedyn niy poradziōł ôbrōnić miski.
Cojś niydobrego stało sie na placu.
C.d.n.
Aleksander Lubina – germanista, andragog – zdobył wykształcenie w Polsce, Niemczech i Szwajcarii. Jest publicystą, pisarzem, tłumaczem, autorem programów nauczania, poradników i śpiewnika – był nauczycielem akademickim, licealnym, gimnazjalnym i w szkołach podstawowych oraz doradcą i konsul


text:
Moje ôblubiōne, nojleksze a nojgibsze wygańskie ciasto szekuladowe. Ajnfachowy recept, jedna dziyżka do umycio a yno pora minut roboty.
jodło
-
Apulijo, ôkrōm gryfnych i nafolowanych atrakcyjami miast, mo w siebie skukane masa myjszych miasteczek i dziedzinek. I to gynau zwiydzanie tych szteli nojbardzij sie zapamiyntuje. Wejrzijcie na Polignano.
-
Hygge to je szczynście skukane we ajnfachowych chnedkach. We smakach, gestach i wōniaczkach. A co dowo takie szczynście nōm, Ślōnzokōm?
-
Przecudne Monopoli to niy ma yno hyrskie italijskie miasto, w kerym werci sie powczasować. To je tyż idyalno baza do zwiydzanio cołkij Apulije.
Barletta je idyalno, coby noleżycie dychnyć. Nafilujecie tukej bateryje, pokosztujecie szumnego jodła i zicniecie przi tradycyjnym italijskim napowku.


text:
W Žylowje jo swěśił 30. junija faraŕ na wuměnku Dieter Schütt swój 80. narodny źeń. Wušej hundert luźi jo tam pśichwatało, aby jomu swóje glukužycenja pśepódali. Kóńc julija, ako jo zasej měr był wu Schüttojc, jo se Casnik tam wupórał a jo narski był, co wón jo we tych 80 lětach wšykno dožywił.
Prědny zaśišć jo: Pla Dietera Schütta a jogo manźelskej Chrysty njejo pó 80. narodnem dnju žeden měr zaśěgnuł. Južo pśi telefonje, ako smej wucyniłej termin za rozgrono, jo wón gronił, až tuchylu zastupujo swójogo syna Hansa-Christopha, kótaryž jo faraŕ we Wjelcej. To groni, až tam pšawidłownje jězdźi, namše źaržy, zakopowanja wobstarajo a tak dalej. Ako jo casnikarka tam była, jo telefon zwónił tśi raze dla togo: Luźe su kśěli z nim wšake rědowaś za pśiducu namšu. Faraŕ Schütt pódpěrujo pšawidłownje teke namše w Picnju, Drjenowje, Módłej a Hochozy.


text:
Benedikt XIV.
Benedikt XIV. (z byrgarskim mjenom Prospero Lorenzo Lambertini; * 31. nalětnika 1675 w Bolognje, Cyrkwinski stat; † 3. róžownika 1758 w Romje) bě italski duchowny, stawiznar, cyrkwinski jurist, arcybiskop w Anconje (1727-1731) a Bolognje (wot 1731) a bu 17. žnjenca 1740 jako naslědnik Klemensa XII. wuzwoleny za 246. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě spěchowar česćowanja maćerje Božeje a přećiwnik jezuitskeho rjada. Płaći tež jako modernizowar města Roma.
Jemu slědowaše w lěće 1758 Carlo della Torre di Rezzonico jako bamž Klemens XIII.


text:
ul. Daszyńskiego 339 / Ostropa
44-100 Gliwice
woj. śląskie
Grupa: Motoryzacja
Branża: Samochody - części i akcesoria - serwis
Słowa kluczowe: serwis Forda Gliwice śląskie, serwis Forda Katowice Tychy Zabrze Bytom Ruda Śląska Śląsk, przeglądy podstawowe i rozszerzone Ford Gliwice śląskie, przeglądy przedrejestracyjne Gliwice Śląsk, serwis klimatyzacji Ford Gliwice śląskie, układy wydechowe Ford Gliwice śląskie, diagnostyka komputerowa Ford IDS Gliwice Śląsk, elektronika pojazdowa Ford Gliwice śląskie, auto części Gliwice śląskie, nowe części samochodowe Ford Gliwice śląskie, sprzedaż używanych części samochodowych Gliwice śląskie, auto serwis Ford Gliwice Śląsk, autoryzowany serwis Ford Gliwice Śląsk
Ostatnie odwiedziny vCarda: 2018-10-18.
vCard odwiedzono 3340 razy.


text:
Serbska młodźina
Jako Serbska młodźina (skrótka: SM) woznamjenjachu so po druhej swětowej wójnje nastawace młodźinske cyłki, kotrež so k dźěławym (a kulturnym) brigadam wuwichu.
Kónc lěta 1948 přistupi Serbska młodźina centralnemu młodźinskemu zwjazkej sowjetskeho wobsadźenskeho pasma, Swobodnej němskej młodźinje (SNM/FDJ). Za wěsty čas mějachu serbscy čłonojo hišće módro-čerwjeno-běłe znamješko při swojej módrej košli. W mnohich wjeskach njebě młodźina ze zjednoćenjom přezjedna a přesta abruptnje dźěłać.
Brigadowanje Serbskeje młodźiny
Brigadowanje započa w juliju 1946 jako „Serbska młodźina“ organizowana w Domowinje. Brigadnicy běchu z wulkeho dźěla młodostni, kotřiž so z wójny nawróćichu a ći, kotřiž su dźěćacym drastam w běhu šěsć lět trajaceje wójny wurostli. Na wsy tworjachu so dźěławe brigady, kotrež pomhachu při nowonatwarje wsow, při burskich dźěłach, wosebje samostejacym ludźom, ale tež při hromadźenju pjenjez za syrotow. „Do dźěła zdar!“ bu postrow serbskich brigadnikow.
Hesło brigadowanja bě „Naš bratr je, štóž z nami dźěła“. Młodostnym bě wšojedne, kotreho naroda, kotreje konfesije, z kotreje wosady pomocnik bě abo hač bě čłon Domowiny – kóždy bě na dźěło witany. Dźěłachu husto po (zasłužbnym) dźěle, po šuli abo samo dowol za solidarne akcije woprowachu.
Brigadowanje wobsteješe z kulturneje a dźěłoweje wzajomnosće. Mějachu so to po zasadźe Benediktinarjow ora et labora, „spěwaj a dźěłaj“. Tak nastawachu nowe brigadne spěwy, na přikład 1947 Jurja Brězanowy a Jurja Winarjowy spěw Do noweho časa. Někotre spěwy hišće sćěhowachu z pjera Jurja Brězana – za tutón čas młodźinski referent Domowiny. Ale tež dźiwadło hraješe wažnu rolu. Dźiwadłowu hru Njezacpěj swojeho bratra předstajichu Worklečenjo w Radworju, Pančicach a Njeswačidle. Pančičenjo hrajachu hrě Čestny bóńčk a Prěni palencar wot Tolstoja. Róžeńčenjo wustupichu z Dawk nježenjencow w Pančicach, Wulkim Ćisku a Małej Nydej. Młodźina Konjec-Šunow předstaji swoju prěnju hru Hdyž kocor kamor ćazaše dnja 25. nowembra 1945, ke kermuši. Na to slědowaštej hrě Wón je hłuchi a We wudawarni Kukečanskich nowin. Brigadne dźěło bě tuž přiwšěm po NS-času ludowe kubłanje w serbskim narodnym duchu.
Bě to kaž natykliwa žołma po Łužicy – w kóždej wosadźe so młodźina schadźowaše a zwučowaše za swoje kulturne wjerški. Z tutymi nahromadźichu přez zastup pjenjezy, kotrež mějachu nowonatwarej Łužicy słužić. Tak nahromadźichu na přikład brigadnicy Šunow-Konjecy za nowonatwar Ralbičanskeje cyrkwje 500 hriwnow a za nowonatwar Serbskeho domu 200 hriwnow.
W lětach 1946 do 1948/49 natwarješe serbska młodźina Łužicu ze štyrjomi akcijemi: „Akcija Koslow“, „Wo naš wšědny chlěb“, „Natwarjamy Serbski dom“ a „Płuh zabiwa nuzu“.
Ale njeběchu to jenož tute štyri akcije, kotrež zwuraznja brigadowanje, ale su to njeličomne, njenaspomnjene dźěła kóždeje wjesneje Serbskeje młodźiny. Tak nadźěłachu na přikład 47 ruce młodostnych 1946 hrajki, drasćički a nohajcy za dźěći a wozbožichu hody 1947 681 dźěći z darami.[2]
Wo prócowanjach Serbskeje młodźiny čitamy w Nowej Dobje, wosebje pak w měsačnej přiłoze Hłós młodźiny (1947–1950) a tež wo brigadowanju skupinskeho dorosta w Młodym pioněrje (1947–1950).
- Akcija Koslow
To drje njejsu hołe słowa brigadnych spěwow, ale mysle brigadnikow, kotřiž so njedźelu, 7. julija 1946 do Koslowa podachu. W 16 hodźinach zahaji so tam „Akcija Koslow“, solidarny skutk Serbskeje młodźiny, z krótkim ceremonielom – štyri narěče (dr. Cyž, Jurij Brězan, zastupnik Domowiny a dowěrnik Domowiny w Koslowje) a pjeć serbskich spěwow (Naše Serbstwo z procha stawa Jank pod hajkom, Słyšała sym ptačka, Z dychom swjatoh Jana, Ja Słowjan sym). Přichwatali su k tomu mjez druhim młodźinske skupiny z Pančic, Šunowa a Radworja.
Dachu so do dźěła: wotwožowachu rozpadanki, klepachu cyhele a natwarichu z toho, štož bě kmane, nowy Koslow. Tuta njedźela bě spočatk někotrych njedźelow trajaceje akcije.
Kak wažna Serbska młodźina bě, pokaza so w dopomnjenkach Koslowčana Budarja, kaž to Beno Rječka piše:
Koslow wobsteješe w aprylu/ meji 1945 z 19 čisłow. Nimo Budarjecom wotpali so hišće třom dalšim swójbam cyły statok. Dalšich pjeć zničenych domskich, wosom rozpadanych bróžnjow a pjeć na popjeł wotpalenych hródźi ličeše Koslow.[4]
Ze starych papjerow Domowiny je wučitać, kelko hodźin dźěła je Serbska młodźina inwestowała: 96 hodźin młodźina Jaseńcy, 82 hodźin Baćońscy, Wudworscy 60 hodźin, Njebjelčanscy 186 hodźin, 150 hodźin młodźina z Pančic-Kukowa, Worklečanscy 261 hodźin a Konjec-Šunowska młodźina 32 hodźin.
Tež Budyska brigada bě so podała na daloki puć do Koslowa (28. julija 1946):
“Budyscy młodostni, za kotrychž njebě při tehdomnišich wobchadnych poměrach tak lochko, dóstać so do Koslowa, wobstarachu sej buldogu a rěblowany wóz. Z tutym, w Serbach staroznatym, a nětko hižo zmotorizowanym zapřahom pobychu Budyscy brigadnicy njedźelu, dnja 28. Julija 1946, na brigadowanju w Koslowje. Jěducy do Koslowa přewjedźechu samo na rěblowym wozu, z brězami wupyšenym, młodźinsku zhromadźiznu a zwučowachu nowe spěwy”, rozprawja Jan Handrik 1962 w zakónčacym studijnym dźěle.
Hdyž běchu pózdni wječor dodźěłali, zastachu na dompuću hišće w hosćencu Kača Korčma a zwjeselachu ze serbskimi spěwami a recitowanjom serbskich hrónčkow přichwatanych ludźi. Zastup, kotryž so za kulturny program žadaše, dari so Koslowčanam za nowonatwar.[5]
Njebjelčanscy zaso přijědźechu do Koslowa z wosom zapřahami a wožachu tři dny dołho drjewo za nowonatwar. Zapřahi wolóžichu dźěło enormnje, wšako mějachu brigadnicy nimo toho jenož łopaće, kilopy a motyki a proste ruce za natwar wsy. Drjewo wzachu z wokolnych lěsow, kotrež bě wójna z granatami přeborkała. Do tutych lěsow, na přikład lěs mjez Pěskecami a Róžantom, sadźichu zaso brigady skupinskeho dorosta (BSD) z wučerjemi chójny, zo bychu lěs wobnowili.
Koslow pak njebě jenička zničena wjes – tež Ralbicy, Pěskecy, Nowoslicy a Róžeńčanska cyrkej atd. wjeselachu so nad podpěry Serbskeje młodźiny.
Do Pěskec nastajichu so Njebjelčenjo a Serbskopazličenjo z Pawołom Šenkarjom na čole. Pěskečenjo, Ralbičenjo a Nowosličenjo wostachu doma, wšako mějachu před nosom dosć dźěła.
Tež Worklečenjo dachu so we wsy do dźěła, pomhachu pak tež w susodnej Nowej Wjesce.
Zejicy wjeselachu so přez pomoc Pančičanskeje a Wotrowskeje brigady.
A wone, kotrež njemóžachu so na puć nastajić, dokelž mějachu doma dosć wuporjedźenju, pomhachu přiwšěm druhim wsam, kaž přikład Komorowskeje skupiny pokaza:
Wšudźe we Łužicy so zhromadnje twarješe a wuporjedźeše. Myslenje młodźiny bě solidarne, naslědne a nadźijepołne – nadźija młodźiny běchu łopaće, motyki, hamory, zapřahi, ručne piły, sekery, drjewjane wozy, konjace zapřahi, rěblowane wozyčki, kary, hubjene kolesa a mozlojte ruki.[7]
Ale twarjenja njeběchu jeničke dźěłowe polo brigady.
- „Wo naš wšědny chlěb“ a „Płuh zabiwa nuzu“
Dalša akcija Serbskeje młodźiny bě “Wo naš wšědny chlěb”. Wo tutej dźěławosći młodźiny njedawa dospołneje rozprawy. Młodźina pomhaše na polach, na synach a na žnjach. Wosebje w powójnskim času, jako knježeše surowy hłód a chudoba, bě kóžde stwjelco wažne. Pomoc ze stron młodostnych kiwaše wosebje tam, hdźež bě muž abo synojo we wójnje wostali abo hdźež čakachu hišće na pušćenje z jatby.[2]
Brigadnicy potajkim wusychu symješka na polach, dźěłachu syno a chowachu žito dom.
- „Natwarjamy Serbski dom“
1945 so stary Serbski dom na Lawskich hrjebjach do procha sypnje a z nim centrum serbskeje kultury z wědomostnej biblioteku, Smolerjec ćišćernju a kniharnju, žurlu a kofejownju, čitanskim rumom a Serbskej ludowej banku kaž tež bydlenjemi. Wot 1937 běchu nacionalsocialisća wšo serbske zakazali a spytali wumazać: wotwjezechu a spalichu serbske knihi, překřćichu serbsku kofejownju na „łužisku“.
Ćim wjetši bě nětko powójnski elan, sebi nowy Serbski dom natwarić. Maćica Serbska dósta w měrcu 1947 nowu ležownosć připokazanu – na Póstowym naměsće. Tam hromada rozwalinow Lessingoweje šule na Serbsku młodźinu čakaše. Do toho pak serbsku zjawnosć namołwjachu sebi naćisk wo nowym Serbskim domje w domowinskim běrowje wobhladać přińć. Wosebje witana bě tež kritika, wšako měješe być dom cyłeho serbskeho naroda. Twarski wuběrk rozsudźi jako prěnje natwarić ćišćernju. Dowolnosć ze stron sowjetskeje wobsadźenskeje mocy bě data a material čakaše w Čěskej. Započatk februara 1948 namołwja předsyda Domowiny Pawoł Nedo serbski lud, zo by so gratu přimał nowy serbski dom natwarić. Tydźeń pozdźišo pokaza Nedo Jurjej Brězanej nowu ležownosć, hdźež měješe so Serbski dom natwarić. Nedo prošeše Serbsku młodźinu do dźěła. Brězan tuž jězdźo prosy brigady do dźěła, tola žana brigada so nochcyše jako prěnja namakać. Młodźina měješe doma drje dźěła dosć a k tomu bě strašna zyma. Přiwšěm chcychu pomhać, ale nic jako prěni. Jurij Brězan to lóštnje na zetkanju serbskich brigadnikow 1988 z dopomnjenkow powědaše. Jemu rjeknychu ze wšěch stron: “Do prědka bratře, ja přińdu hnydom za tobu.”[1] Potom dósta rjenje napisany lisćik ze Serbskich Pazlic: Změjemy póstnicy, pampuchi a bujacy kofej budźe. Dojědźe sebi do Serbskich Pazlic a tam zetka Pawoła Šenkarja. Tež jemu powěda wo nuznej pomocy za natwar serbskeho domu. Pawoł to swojim powě. Jurij Brězan so mjeztym starym Serbskopazličanam přituli a powědaše jim, hačrunjež njebě Pawoł Šenkar jemu hišće připrajił, zo budźe jich młodźina prěnja na twarnišću serbskeho doma – za to, wón pozdźišo praji, so hańbowaše. Stari pak běchu hordźi. Jan Handrik pak pozdźišo w serbskim rozhłosu podawiznu prawdźepodobnišo rysuje:
16. februara 1948 dojědźe sebi Serbskopazličanska brigada na tydźeń jako prěnja na twarnišćo Serbskeho domu. Dohromady šěsnaćo z Pawołom Šenkarjom zaćahnychu do wile, do pozdźišeho internata Serbskeje wyšeje šule, na Walskej – to organizowa Pawoł z Rozaliju Hrjehorjowej.
A spěwajo: “Do dźěła sej ruce dajmy, bratřa twarmy nowy dom, wšitke swoje mocy skalne do dźěła za serbski dom.”, dachu so w drjewjancach a naworštowani z drastu, wšako bě -16°C, do dźěła. Wot ranja hač do pózdnjeho wječora rumowachu rozpadanki z łopačemi na wóz, kotryž hewak kóń ćahaše a dowjezechu jón po šesćoch ćahajo, ćišćo na Pfaffowu won z města. Brigady přinjesechu sebi wšitko trěbne na jedyn tydźeń wot doma sobu, to rěka: běrny, chlěb, słomu, drjewo, wuhlo, dźěłowy grat atd. – tak zo bě tež zastaranje a nocowanje zaručene.
Po ćežkim ćělnym dźěle njeběchu sprócni, ale spěwachu a mějachu přednoški – stachu so zdźěłani na kulturnym, literarnym a stawizniskim polu. Přednošowachu mjez druhim Pawoł Nedo, dr. Jan Cyž, Jurij Wjela a Měrćin Nowak-Njechorński. W běhu tydźenja nazwučowachu mały program, prjedy hač so na dompuć nastajichu. Tutón potom doma pokazowachu.
19. februara 1948 čitaš w Nowej dobje wo dźěłosławnej brigadźe, kotraž je dźěłowu normu wo 34% překročiła. To bě zjawne pochwalenje Serbskopazličanskeje brigady, kotraž njebě sebi jenož jónu, ale tři króć na twarnišćo Serbskeho domu dojěła. Po sławnej serbskej brigadźe poda so tež Krakečanska brigada na dźěło do Budyšina, tak w Nowej dobje tydźeń pozdźišo, 25. februara 1948, a na to sćěhowachu dalše, kotrež bě Pawoł Šenkar organizował a přewodźał.[10] Brigadnicy dźěłachu rady, wšako wědźachu za čo dźěłachu, za přichod, to njewadźeše zyma, tajaty sněh a šlipot. Stajnje pak přewodźeše jich spěw. Jurij Brězan za nich wjele brigadnych spěwow zbasni. A dźěłajo nawuknychu nowe teksty spěwow připódla a po wječorach. Spěwy běchu wuraz elana brigadow. Euforiska bě młodźina, wuswobodźena wot smjertneho stracha ludu a přeswědčena wo móžnosći, sebi swój přichod sam natwarić.
Hač do lěta 1948/49 poby na twarnišću Serbskeho domu 580 młodostnych. Jich dźěło bě wjac hač 100.000 hriwnow hódne. Na oficialnym přepodaću serbskeho doma 1956 so brigadnicy, jich dźěło nahromadźene pjenjezy, drjewo atd. a tež čěscy a juhosłowjanscy darićeljo twarskich materialijow njenaspomnichu. Brigady mějachu wulku zasłužbu při přewinjenju wójnskich škodow a powójnskeje nuzy, na wozrodźenju Serbstwa, hajenju rěče a kultury, na přewinjenju letargije a strachoćiwosće tež mjez staršej generaciju po struchłych dožiwjenjach nacizma.
- Wukrajne brigadowanje
K prěnjemu razej podachu so serbscy młodostni 1946 do Juhosłowjanskeje, zo bychu tam pomhali natwarjeć, štož bě wójna zničiła. Skupina pućowacych so zahori – wosebje zahorjeny za brigadnu mysl bě Pawoł Šenkar, kotryž załoži hnydom po nawróće Serbskopazličansku brigadu.
1947 poda so serbska brigada na twar železniskeje čary Šamac–Sarajewo. Načolnik brigady bě młodźinski referent Domowiny Jurij Brězan. Z nazhonjenjemi wróćiwši dachu so doma we Łužicy do dźěła za natwar Serbskeho domu. 24. awgusta 1947 połoži so zakładny kamjeń za nowy Serbski dom.
Kónc lěta 1947 prócowaše so wo rozšěrjenje wukrajneho brigadneho dźěła. Brigada „Pawoł Nedo“ pod nawodom Jurja Brězana poda so z połsta čłonami na dźěło na železniskej čarje k młodźinje pola Dubrovy w Słowakskej. Do jězby so brigada kubłaše, zo by Serbow hódnje reprezentowała, dźěłaše tři dny na twarnišću Serbskeho domu. 3. julija 1948 měješe so w Žandowje ze zastupjerjom hosćićelow zetkać, tři dny čakaše podarmo, njedósta dowolnosć sowjetskich a němskich instancow. Z Pólskej bě 30 čłonow sylna brigada na spočatk awgusta na pomoc při natwarje Waršawy zrěčana. Tež tuta brigada dźěłaše tydźeń při Serbskim domje – tež jej njedachu jěć, spytachu přez Praskeho žurnalista Jurja Wićaza do Bołharskeje, tež to so njeporadźi.
1948 podachu so brigadnicy, kotřiž běchu so wuznamjenili z dobrej dźěławosću doma we Łužicy, na dalše wukrajne brigadowanje. Wukrajna brigada „Alojs Andricki“ doběhńdźe sebi na twarnišćo awtodróhi Běłohród–Zagreb. Dźěławosć serbskich brigadow na Balkanje bu hišće w samsnym lěće dla konflikta mjez Stalinom a Titom zakazana, dokelž płaćeše Juhosłowjanska wotnětka jako njepřećelski kraj.
Nóžki
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Serbski rozhłós, Zetkanje serbskich brigadnikow (1988)
- ↑ 2,0 2,1 Rječka, Beno: Serbske młodźinske brigadowanje – Něšto wulke stawaše z procha. W: ND, Předźenak, 9. januara 1988.
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 12. decembra 1987, Serbske młodźinske brigadowanje: Wulka njedźela w Koslowje – cyhele so klepachu
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 2. januara 1988, rysowanka Jana Handrika
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 2. januara 1988, Serbske młodźinske brigadowanje, Buldoga z rěblowanym wozom abo: Witani kaž dźěćom mjedowa całta
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 9.1.1988, Serbske młodźinske brigadowanje, Něšto wulke stawaše z procha
- ↑ Rječka, Beno: Serbske młodźinske brigadowanje, Wulka njedźela w Koslowje - cyhele so klepachu. Nowa doba, Předźenak, 12. decembra 1987
- ↑ Serbski rozhłós, 60 lět Serbski dom - Budyšin
- ↑ Serbski rozhłós, Pawoł Šenkar běše wurjadny nawoda młodostnych
- ↑ Cuška, Hinc: Do stawiznow swojeho serbskeho ludu jako jeho prěni brigadnik zašoł. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
Literatura
- Piotr Pałys, Jugosławia wobec serbołużyckich dążeń wolnościowych w latach 1945-1948, Łużyczanie w europejskich kontekstach, UNIWERSYTET WARSZAWSKI INSTYTUT SLAWISTYKI ZACHODNIEJ I POŁUDNIOWEJ, Zeszyty Łużyckie, TOM 39/40, Warszawa 2006, str. 128-147
- Gerald Stone, Slav Outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs
- Robert Knight, Ethnicity, Nationalism and the European Cold War
- Alfred Simon, Die sorbische Jugendbewegung "Serbska Młodźina": der Prozess ihrer wachsenden Zusammenarbeit mit der Freien Deutschen Jugend 1946-1949, 1971
- Serbska młodźina, daj so kublac!, 1952
- Křesćan Buk: Serbska młodźina a jaty MfS


text:
Wo ideji hižo často rěčeli, nětko ju zwoprawdźa
Budyšin (CK/SN). W lětomaj 2018/2019 chce město Budyšin nowu pěstowarnju twarić. Zasadny rozsud wo tym je měšćanska rada hišće w starym lěće schwaliła. Kak měło zarjadnišćo wupadać, k tomu chcedźa architekturne wubědźowanje přewjesć. Za nje chcedźa 150 000 eurow přewostajić a nadźijeja so z toho alternatiwnych idejow, projekt na Třělnišću zwoprawdźić.
W nowotwarje ma 30 žłobikowych městnow nastać. Z nimi narunaja městna w žłobiku na Weigangowej, kotryž dyrbja twarskich přičin dla srjedźodobnje zawrěć. Dale je 60 pěstowarskich a 75 hortowych městnow předwidźanych kaž tež kuchnja za rozdźělenje jědźow. Dobyćer architekturneho wubědźowanja ma dalše plany zdźěłać. Po hrubym trochowanju by nowotwar bjez nutřkowneho wuhotowanja 4,95 milionow eurow płaćił. Za to drje by 2,7 milionow eurow spěchowanskich srědkow móžno było, hač pak je město Budyšin woprawdźe dóstanje, tuchwilu hišće wěste njeje. K nuzy, tak rěkaše w měšćanskej radźe, dyrbja bjez statneje přiražki twarić.


text:
43. raz wotměja so za tydźeń Němčanske wjesne swjedźenske hry. Do programa zarjadowanja kołowokoło 36,70 metrow wysokeje meje su zaso tradicionalne dypki, ale tež nowe ideje zapřijeli.
Němcy (UH/SN). Wjesny klub, młodźinski klub a dobrowólna wohnjowa wobora wuhotuja wot 19. do 21. meje zhromadnje lětuše 43. wjesne swjedźenske hry w Němcach. „Wot přichodneje wutory hač do štwórtka chcemy swjedźenišćo přihotować a nadźijamy so, zo nam prawje wjele wobydlerjow při tym pomha“, praji zastupowacy předsyda wjesneho kluba Handrij Korch. Wón wuzběhnje, zo za tónle swjedźeń nimale wšitko sami na nohi staja, při čimž jich mnozy sponsorojo podpěruja.


text:
Mirosław Syniawa: Wells kōntra Bradbury
Jak ci, kerzi kryncōm filmy, niy poradzōm wymyśleć nic nowego, to czynsto bierōm sie za, jak sie to padŏ, remaki (abo rimejki) – barzij po ludzku szło by pedzieć, że kryncōm jeszcze rŏz to, co ftoś kejsik już nakryńciōł. W tym roku mōmy przileżytość ôbejzdrzeć se nowõ wersyjõ filmu „451° Fahrenheita” ôpartego na ksiōnżce Raya Bradbury’ego. Ksiōnżka była wydanŏ w roku 1953, a piyrszy sfilmowoł jōm François Truffaut w roku 1966. W tamtyj ekranizacyji zagrali Oskar Werner, Julie Christie i Cyril Cusack:
W latosiyj wersyji wyprodukowanyj bez HBO i wyreżyserowanyj bez Ramina Bahraniego ôkrōm Michaela B. Jordana i Sofii Boutella grŏ tyż Michael Shannon, kerego cisnōm ôstatnio kaj sie jyno dŏ:
Drugi remake (abo, jak fto woli, rimejk) niy je aż taki świyży, jak tyn piyrszy, bo bōł nakryncōny w roku 2002. Idzie mi ô „Maszyna czasu” Simona Wellsa z Guy’ym Pearce i Samanthōm Mumba:
Przed tym filmym – ôpartym na ksiōnżce George’a Herberta Wellsa z roku 1895 – była ekranizacyjŏ George’a Pala z roku 1960, w keryj zagrali Rod Taylor i Yvette Mimieux:
Szłoby isto moc gŏdać ô tym, kery film je wierniyjszōm ekranizacyjōm ksiōnżki, abo ô tym, pojakymu dŏwniyj blank „biołe” filmy terŏzki na gwołt muszōm być „kolorowe” (bez tyn przikłŏd zamiast Austrijŏka-Aryjczyka Wernera w nowym „Fahrenheicie” w roli Mōntaga mōmy czŏrnego Michaela B. Jordana). Jŏ bych chcioł sie ale skupić sie na tym, jak w ôbuch wōntkach – Bradbury-Truffaut-Bahrani i Wells-Pal-Wells – pokŏzanŏ je prziszłość ksiōnżek i kerŏ wizyjŏ je barzij podanŏ na prŏwdã.
Bradbury napisoł swōj rōman, jak było pedzano wyżyj, w roku 1953, kej świyżŏ była jeszcze pamiyńć ô ksiōnżkach pŏlōnych w Miymcach za Hitlera. Dyć niweczynie papiōrzannego dorobku ludzkości, kere w Ameryce mōgło sie zdać istnōm sumeryjōm, dlŏ kogoś, fto przeżōł wojnã w Ojropie, mōgło wcale niy być tym nojgorszym, co se czowiek poradzi przedstawić. Stanisław Lem we „Fantastyce i futurologiji” pisoł: „Mie rōman tyn (…) wyjawiŏ przede wszyjskim, jake złote życie mieli Amerykōny bez wojnã, bo to, co se Bradbury wynokwiōł jako możliwość drek ôkropicznõ, byłoby dlō nŏs, byłych ôbywateli Gyneralnego Gubernatorstwa, istnōm Arkadyjōm sielankowōm”.
Werci sie tyż pamiyntać, że u Bradbury’ego niy pŏlyli wszyjskego: „Publika, kerŏ wiedziała, co chce, pozwolyła przetrwać kōmiksōm. I, snadnōm rzeczōm, trziwymiarowym seksmagazynōm. To wszyjsko, Mōntag. To niy wylazło ôd rzōndu. Niy było z poczōntku żŏdnego nakazu, deklaracyje, cynzury, niy! Za tym kōnsztikym, dziynki Bogu, stoły technologijŏ, masowŏ eksploatacyjŏ i nacisk myńszości. Dzisioj dziynki nim możesz być durch a ciyngym szczyńśliwy, wolno ci czytać kōmiksy, historyjki, kere majōm cie umoralnić, i fachowe pisma”. Sam ciśnie sie ale do gymby pytanie: kej wszyjscy chcieli czytać jyno kōmiksy i trziwymiarowe seksmagazyny, na pierōna było pŏlić cołkõ resztã?
Co Bradbury ôpisoł, to piyrszy pokŏzoł Truffaut i trza pedzieć, że trzi scyny, w kerych w jego filmie pŏlyły sie ksiōnżki, pamiyntało sie dugo, możno skuli tego, że w roku 1966 nasza zbiorowŏ pamiyńć była po wiynkszyj czyńści papiōrzannŏ (jak to pokŏzoł Alain Resnais w dokumyncie „Toute la mémoire du monde”). Truffaut wymyślōł se ale świat blank bez pisma – baji w czołōwce filmu, kaj zaôbycz sōm napisy, u niego je wszyjsko gŏdane z głośnikōw. I to je wierzã w tamtym filmie nojgupszy pōmysł, bo ciynżko se przedstawić totalitarny ustrōj bez biōrokracyje i tōn papiōru – bez tego taki ustrōj istnieć chyba jednak niy poradzi.
Ôd 1966 roku świat sie festelnie zmiyniōł i dzisioj, w epoce zdōminowanyj bez elektrōnika, niy je łacno straszyć tym, czym straszyli 50 lŏt do zadku. Dŏwnõ powiadaczkã „porywać sie z motykōm na słōńce” szło by po ôbejzdrzyniu filmu Bahraniego zamiynić na „porywać sie z miotaczym ôgnia na ebooka”, bo w tym filmie wele ksiōnżek fojermany pŏlōm tyż kōmputery, dyski i inkszy sprzynt. Co na to pedzieć? Chyba jyno: ja, uhmm…, bo po jedno gryzie sie to z tytułym – 451°F to tymperatura, przi keryj zaczyno sie pŏlić papiōr, a niy kōmputery – a po druge pŏlynie elektrōniki je mało efektowne. Fto widzioł rozjyżdżanie czegoś takego walcōm, tyn wiy, że sōm barzij widowiskowe spusoby. Ciynżko ale wymŏgać dużo ôd filmu, kery zaczōn sie ôd pōmysłu „nakryncymy nowego Fahrenheita 451” i bōł to jedziny mōndry pōmysł, jaki prziszoł autorōm do gowy.
We wōntku Wells-Pal-Wells żŏdyn ksiōnżek niy pŏli. Tam żŏdnymu już niypotrzebne ksiōnżki gnijōm, gramiejōm i rozlatujōm sie na proch. U George’a Herberta Wellsa z takim ôbrazym niy wiōnżōm sie ani jakeś ekstra ymocyje: „Z tyj galeryje poszli my do inkszyj, jeszcze wiynkszyj, kerŏ na piyrszy blik przipōminała mi wojskowõ kaplicã ôbwieszōnõ potarganymi fanami. W brōnŏtnych i ôsmŏlōnych hadrach, co wisiały po jeji ôbuch strōnach, hned poznoł żech zgramiałe resztki ksiōnżek. Ôd dŏwna rozlatowały sie na kōnszczki i niy było na nich ani śladu durku. (…) Kej bych bōł literatym, mōg bych możno moralizować ô darymności wszyjskich ambicyj, dyć w tamtyj chwili z festelnōm mocōm prasła mie myśl ô wielkucnym zmarnowaniu niy tela nadzieje, co roboty, ô czym gŏdała posympnŏ galeryjŏ zgnitego papiōru”.
Wiyncyj ymocyj je w filmie ôd Pala, w kerym wandrownik w czasie prosi Elojōw, ażeby pokŏzali mu ksiōnżki, i padŏ im: „Ksiōnżki pedzōm mi ô wŏs wszyjsko”. Jak w kōńcu chytŏ ksiōnżka, a ta mu sie rozlatuje w rynkach, padŏ ze złościōm: „Ja, ksiōnżki pedziały mi ô wŏs wszyjsko!”.
W filmie Simona Wellsa ta sama scyna ôbrŏcŏ sie w wic – wandrownikowi w czasie ksiōnżki rozsypujōm sie w rynkach, na co wirtualny bibliotykŏrz padŏ: „Wypożyczalnia podwiela co niy działŏ”. Je w tym już dużo z dzisiyjszego podyjściŏ do ksiōnżek.
I sam dochodzymy do pytaniŏ, kerŏ wizyjŏ je barzij podanŏ na prŏwdã? Ta ôd Wellsa, abo ta ôd Bradbury’ego? Kej Google, Facebook, necowe kyjzyblaty i filmiki na Youtube styknōm za zdrzōdlo wiedzy, kej i w srogim mieście corŏz ciynżyj je znojś ksiyngarniã, kej ksiōnżek już wiynkszość ludzi niy czytŏ i niy sōm im już ône dō niczego potrzebne, to po co je na gwołt i pod przimusym pŏlić? Styknie przecã poczekać aż te stare zgnijōm, zgramiejōm i rozlecōm sie na proch, a nowych niy bydzie sie werciyło durkować.
Szpil Wells kōntra Bradbury kōńczy sie u mie wynikym 1:0. Na szczyńście proroctwa rzŏdko sie społniajōm. W 1876 roku Gustave Flaubert pisoł ksiynżnyj Matyldzie Bōnaparte, że prziszłe pokolynia to bydzie jedne ôszkliwe sorōństwo – jak sie ale rozglōndnymy naôbkoło siebie, to chyba jeszcze aż tak źle niy ma, pra?
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Hanek mi pedzioł, coby niy chcioł robić za rechtora.
Nojsompiyrw, kery to je Hanek:
Hankowi wierzyć nie trzeba, ale słuchać wypada uważnie i z szacunkiem. Ból i żal przemycał zgrabnie w dowcipach i wulgaryzmach – życie takie właśnie bywa. O wszystkim zdanie swoje miał, ale rzadko upierał się przy swoim.
Przykazań dziesięć to jego fundament – budowle stawia na nich trwałe i piękne. Przykazanie miłości to dla niego ideał ludzkości. Co wbrew niemu, to już nawet nie barbarzyństwo – to barborske.
Jedno, co mosz, to to, coś rozdoł. Niy styknie sie dzielić – wszyjsko trza dać. Tela Twojigo. Tela weźmiesz na tamtyn świat.
Żeby dować, to trza mieć. Trza mieć serce i gowa. Piniōndze tyż.
Biydny, to niyszczynśliwy, a niyszczynśliwy, to gupi.
Niy mosz piniyndzy, to czym sie chesz dzielić? Ino robotōm! A robota to
i piniōndz i szczynście.
Nie mogōm być dwie prowdy, jyno jedna. Niy może być robota byle jako.
Robota mo być z sercym i z gowōm. Robota mo mieć dusza.
Taki je Hanek, a tyn Hanek mo litoś do rechtorōw. Rechtor, a terozki i rechtorki moc mo ôdpowiedzialnoś, bajtli mu edukować, frelki i karlusōw tyż, świat im mo rozewrzyć, ducha, serce a gowa!
Przedstow se, iże bajtli, frelki i karlusōw kminisz.
Inksze co suchajōm ôd Cia, inksze ôd Ôjcōw a Starzikōw.
To niy je dobre do dziecka. Do nikogo to niy je dobre. Prowda je dobro – niyprowda niy je dobro.
Kerymu majōm dować wiara – Ciebie eli familije?
Przedstwo se, co szacunku uczysz ino do swojich!
To jako terozki taki rechtor, eli tako rechtorka mo robić coby roboty niy stracić, a gupot niy godać?
Bajtli, frelki i karlusy to wielgo ôdpowiedzialnoś!
Taki je Hanek, ôpisany we buchu: Mimry z mamrami. Hanek i oni (elwry, lebry, pampōnie, sorōnie, hadziaje i barbory) – albo ô mojich przodkach i zadkach.
Aleksander Lubina
*Za zgodność z ortografią śląską pan Anrzej Rczniok


text: Narć (UH/SN). Tele dny so na Narćanskim lětanišću z ludźimi jenož tak mjerwi. Na terenje Aerokluba Wojerecy přewjeduje něhdźe 120 čłonow wopřijace towarstwo tak mjenowane lětnje lěhwo. 14dnjowski camp zarjaduja tam w času lětnich prózdnin hižo wjacore lětdźesatki. Tak njemóža sej mnozy lětni dowolowy čas bjez lětnjeho lěhwa w Narću hižo předstajić. K tomu přeprošeja sej Wojerowčenjo tež hobbyjowych pilotow ze spřećelenych klubow. „Jedyn tydźeń zasowidźenja a njeličomnych nowych nazhonjenjow leži hižo za nami. Lětsa mamy předewšěm stajnych hosći z Oerlinghausena. Cyłkownje je něhdźe 40 płujadłowych sportowcow přijěło. Samo jědnaće płujadłow su sobu přinjesli. Sami mamy sydom płujadłow a dwě z motorom ćěrjenej lětadle“, je w rozmołwje z předsydu Wojerowskeho Aeorokluba Rolandom Pietschom zhonić. Runje tele cyłkownje 20 lětadłow stara so na zemi wo tójšto pohiba. Něhdźe wot 11 hodź. móžeš w Narću wobstajne starty a přizemjenja wobkedźbować. Zdźěla ćahaja płujadła tež z dwěmaj powjaznicomaj do powětra. Tuž maja přewšo krótke čakanske časy na start.


text:
Budyšin (SN/at). W meji je Sakski krajny sejm Zakoń wo přizwolenju pawšalnych připokazankow ke skrućenju wjesneho ruma w Sakskej wobzamknył. Lětsa, klětu a w lěće 2020 maja gmejny stajnje 70 000 eurow přidatnje k dispoziciji. Wot toho tydźenja swobodny stat nětko pjenjezy přepokaza. Smy so wobhonili, za čo chcedźa komuny je wužiwać.
„Pawšala je wutoru na našim konće dóšła“, rjekny Bukečanski wjesnjanosta Norbert Wolf (CDU). A namjety, za čo hodźa so přidatne pjenjezy w gmejnje wužiwać, po słowach wjesnjanosty tež maja. Dźěl srědkow chcyli sobu za kolesowy parcours wužiwać, kotryž je hižo přepodaty. Dalši móžny projekt je parkowanišćo za jězdźidła pućowarjow pod Čornobohom we Wuježku. Přidatne srědki bychu sobu pomhali trěbne naležnosće rjadować, kotrež njemóžachu w etaće planować. „To su předstawy, wo kotrychž dyrbi wězo naša gmejnska rada rozsudźić“, Norbert Wolf podšmórny.


text:
Žurla Smjerdźečanskeho kulturneho domu bě minjenu sobotu wječor derje wobsadźena, jako witaše tam nawoda wjesneje wohnjoweje wobory Norbert Róbl kameradow na lětnu hłownu zhromadźiznu.
Smjerdźaca (aha/SN). Zhladujo na nachilace so lěto, w kotrymž swjećeše wobora 60. róčnicu załoženja, naliči Norbert Róbl aktiwity tučasnje 23 aktiwnych kaž tež podpěru a radu 15 čestnohamtskich čłonow. Trójce su Smjerdźečanskich kameradow w běhu lěta alarmowali, a to dwójce, zo bychu škody přez wichor kónc oktobra zrumowali, a w februaru wuchowachu woni ptački podhlada ptačeje gripy dla. Dohromady su 1 200 słužbnych hodźin wukonjeli. Wobdźělejo so na dohromady jědnaće hašenskich wubědźowanjach wobsadźichu jónu prěnje a štyri razy druhe městno, štož swědči wo dobrym stawje wukubłanja. Róbl wuzběhny zasadźenje wšitkich kameradow při přewjedźenju wulkeho wjerška, 60lětneho wobstaća wobory kónc junija. Wo tym wobhladachu sej nahraty widejofilm.


text:
Serbske nakładnistwo Domowina (LND) swěśi lětosa swój 60. jubilej wobstaśa. Dnja 1. julija 1958 jo to nakładnistwo nastało pśez to zwězanje wšakich redakcijow w Budyšynje. Pód jadnym kšywom su kśěli zjadnośiś wudawanje wšych serbskorěcnych publikacijow. Kužde lěto wujźo how 70 knigłow a tež rěd „Spisy serbskego instituta“.
Wót zachopjeńka jo nakładnistwo měło sedło na Sukelnskej. Do wójny jo měła Smolerojc knigłyśišćarnja swóje rumnosći we tencasnem Serbskem domje, wóna jo do togo wudawała serbske knigły a mjazy wójnoma naš „Serbski Casnik“.
„Jo derje, až my Serby mamy nakładnistwo za swóje knigły. Drugim mjeńšynam se nejźo tak derje“, jo groniła Marka Maćijowa ako nawjedujo LND južo 15 lět. Pśed 40 lětami jo wóna zachopiła ako redaktorka pśi casopisu za źiśi „Płomjo“.
Publikacije za źiśi su jej hyšći wjelgin wažne. Ale how jo za kužde starstwo něco pódla, dajo „wusoku literaturu“ kaž tež słowniki abo casniki ako „Nowy Casnik“ a „Serbske Nowiny“, kulturny casopis „Rozhlad“ a wědomnostny „Lětopis“. Rowno wóna wjelerakosć w górno- a dolnoserbskej rěcy a na nimski wucyniju wósebnosć nakładnistwa.


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Dźensa basnja a pisaja pod nawodom Bena Budarja, kiž so hižo wjele lět swěru wo kružkarjow stara, Katrin Domašcyna z Hórkow, Monika Kochowa z Pančic-Kukowa, Blandina Ledźborjowa z Ralbic, Maria R.-Šołćina z Pančic-Kukowa, pod pseudonymom »Bomikowa« pisaca ludowa awtorka ze Šunowa, Hrjehor Nawka z Wotrowa a Marko Rab z Pančic-Kukowa, kiž bydli mjeztym tež w Pólskej. Wšitcy su z tekstami w knize zastupjeni, tež wudawaćel sam. Zastupjena je tež dołholětna kružkarka njeboh Marja Krawcec. Krótko do swojeje njejapkeje smjerće je sep basnjow za nowu zběrku wupytała, mjez nimi dwě dotal njewozjewjenej.


text:
Zhorjelc (AK/SN). Mužakowska lěsna železnica hotuje so na přichod. Wona ma jako turistiska železnica wopytowarjam z Němskeje, Pólskeje, Čěskeje a dalšich krajow dale aktiwna wostać. „Ke klětušim jutram chcemy nowy wotrězk wot Běłowodźanskeho dwórnišća při Hatnej hač k wuhladnišću a informaciskemu srjedźišću Ćežka hora ze žiwjenjom napjelnić“, rozłožuje Heiko Lichnok, jednaćel lěsneje železnicy Mužakow tzwr.
Wot lońšeho oktobra hižo při čarje twarja. Štyri nowe železniske přechody, jedne zastanišćo a kónčna stacija Ćežka hora maja nastać. Kónc julija budu prěnje jězby na probu. To chcedźa zwěsćić, kak wěsta čara je a hač žadanjam wotpowěduje. Čara k Ćežkej horje naruna dotalnu z Běłeje Wody k hlinowej jamje w Miłorazu. Tu je so 2,5 kilometrow Wochožanskeje wuhloweje jamy dla zhubiło. Nowa čara wot dwórnišća Hatna hač k wuhladnišću a informaciskemu srjedźišću Ćežka hora je 3,3 kilometry dołha. „Zapołožene kolije nětko ze šoterom zasypuja a zhusćeja. „Historiski wobraz lěsneje železnicy Mužakow ma so na kónčnej staciji wotbłyšćować“, praji Heiko Lichnok.


text:
Niybiescy sfalili szpil ze Chrobrym na koniyc rundy 1-0. Tor wlecioł we 95 minucie szpilu, a my zapraszomy do łoglondanio skrótu:
Link: Skrót szpilu Chrobry – Ruch
chrobry.tv
Zapraszomy Wos gorko do łoglondanio skrótu ze szpilu Ruchu ze Wigrami. Wiela sie dzioło i pywnie niy jedyn mo swoja opinia na typat tego szpilu:
Link: Skrót meczu Ruch – Wigry
tvniebiescy
Zapraszomy do łoglondanio skrótu ze szpilu Niybieskich ze Stalom. Sfalone, ale skrót warto zoboczyć.
Link: Skrót meczu Ruch – Stal
polsatsport.pl
Zapraszomyy do oglondanio skrótu ze szpilu Zagłymbie Sosnowiec – Ruch Chorzów, kery zostoł przigotowany bez Polsat Sport:
Link: Skrót szpilu Zagłymbie – Ruch
polsatsport.pl


text:
Walt Disney
Walt Disney, po prowdźe: Walter Elias Disney (rodz. 5 grudńa 1901 we Chicago, um. 15 grudńa 1966 we Los Angeles) – amerikański producynt filmůw, głůwńy ańimowanych, reżysyr, scenarzista, filantrop.
Jedyn s nojwjynkszych twůrcůw industryje rozrywkowyj we historji, lygynda ańimacyji a filmu. Twůrca Disneylandu a wartej milijordy dolarůw korporacyji The Walt Disney Company.
Na kůńyc 1966 zdjagnozowano u ńygo gibko postympujůncygo raka lewygo płůca, spowodowanygo czynstym kurzyńym tytůńu. Umor skuli asystoliji. Zostoł pochowany, po krymacyji, na kirchofie we Glendale, we Kaliforńiji, mimo aże lygynda mjejsko pado, co jygo ćoło zostoło zamrożůne, a fůnkcyje żyćowe majům zostać prziwrůcůne (po 100 lotach, czyli we roku 2066).
Walter wroz ze swojim braćikym - Roy Oliver Disneyem zołożůł Walt Disney Productions, korporacyjo znano dźiś kej The Walt Disney Company, kero uośůngo terozki roczny uobrůt we wysokośći ůng. 32 milijordůw dolarůw.


text:
Koń noleży do zwierzont domowych, jak gyn¶, kokot, kura, gołomb i blechy, chociożki
mało kiery mo końia w doma. Jak wszystki zwierzynta domowe, koń nolezy do zwierzont
pozytecznych, bo dowo czlowiekowi zarobek, chocioż nie dowo mlyka.
Koń je długi i mo na samym przodku gowa, kiero sie nazywo końsko gowa, abo łep.
W łepie po łobu stronach mo koń ¶lypia kiere som zawsze ¶lepe, skuli tego, że nosi
skórzane bryle, przez kiere jeszcze myni widzi, jak przedtym.
Koń, kiery jest ¶lepy na łoczy widzi z przodku to samo, co i ze zadku. Koń ni mo
kudłów na łebie, a yno na karku i tym sie rózni od człowieka. W gymbie nosi koń
zymby jak człowiek, po kierych sie poznowo czy koń jest stary, czy młody.
Koń mo z wiyrchu pukiel (czyli jak rechter padajom - rzgbiet), kiery sie
ciongnie bez całego konia aż do zadku, a jes na to, by na nim mogło sie rajtować. Tyn
pukiel jest. zawsze bardzo chudy i ostry i lo tego trza mu zawsze przywionzywac siodło,
abo rubo deka, zeby sie tyn, co rajtuje na nim, nie lozlupoł na poły. Na
kożdvm końcu mo koń jedna
szlapa, do kupy sztyry, z kierych jedna zawsze jest popsuto i
zawsze musi lotac na trzech, abo na jednej. Zadniom szlapom koń swito, na co trza bardzo
dować pozor, bo to ni ma zdrowe.
Na samym zadku mo koń logon, z kierego sie robi madrace, abo pyndzle, a kierym se koń
może hustac, abo łodganiać muchy.
Miyndzy logonym a lebem mie¶ci sie cały koń. Mo łon po bokach wystajonce ziebra,
kierych nie smi widziec, aby nie umar ze strachu, :ze jest taki chudy. Skiż tego
dowo mu sie na ¶lypia te skorzane brele.
Z konia robi sie koński wosztliki. Używo go sie tyż do rajtowanio i zaprzynganio, ale
coraz myni, bo ludzie terozki wolom jechac na kole. Je¶li koń je rodzaju żynskiego, to
pado sie na niego kobyła, abo skapa, czego jednak rozpoznać nie idzie, bo koń mynski
wyglondo tak samo jak koń babski, kiery nie nosi k.iecek.
Koń jy trowa, sieczka abo łowies. Piwa ani gorzołki nie pije. Czytać tyż nie
poradzi, bo nie potrzebuje chodzić do szkoły."
Piotru¶ z Radoszow,
Piotrus, rzondziył "O koniu" - aut. Stanisław
Ligoń, z
pamiynci w konkursie i dostoł nagroda, yno z tej uciechy ciotka Danka zapomniała jako.
Ale na pewno piyrszo. Piotru¶ bydzie mioł za niydugo dziesiynć lot..
Piyknie, ni?


text:
XABIER ITÇAINA
Francoski baskiski kraj je mały teritorij z 290.000 wobydlerjemi při francosko-španiskej hranicy. Hačrunjež jewi so rědšo w medijach hač jeho španiski baskiski pendant, stej połoženje Baskow w Francoskej a tamniša situacija baskiskeje rěče a kultury znajmjeńša z třoch přičinow zajimawej. Sprěnja swědčitej wo žiwym mobilizowanju na dobro spěchowanja baskiskeje rěče (euskera) a kultury. Zdruha a njedźiwajcy francoskeho stata, kiž wobhladuje so jako jara wotchileny napřećo kóždemužkuli oficialnemu škitej regionalnych rěčow, započina so na lokalnej runinje baskiska rěčna politika wuwiwać. Střeća hrajachu mjezy přesahowace towaršnostne hibanja klučowu rolu a španiski baskiski model rozšěri so tež za hranicu. Wšitke tři faktory hromadźe přinošowachu přez zašłe 30 lět tomu, zo zmóžni so swójske mobilizowanje wokoło baskiskeje rěče a kultury. A hačrunjež njeje kulturna wěstota baskiskeje rěče a kultury dawno hišće zaručena, swědči wuwiće wo stajnej samostatnej, ale efektiwnej sociopolitiskej změnje w Francoskej Baskiskej. Chcu to na zakładźe třoch elementow pokazać: (a) historiskeho herbstwa, kotrež dowjedźe k tučasnej situaciji; (b) hłownych wosebitosćow francosko-baskiskeho rěčneho porjada; (c) wašnja, na kotrež so politiska debata wo wužiwanju baskišćiny w towaršnosći dźensa wjedźe.
Historiske herbstwo
Tučasna situacija je wuslědk dołhodobneho stawizniskeho wuwića z kompleksnej interakciju mjez francoskim statom, lokalnymi a narodnymi elitami a baskiskej ciwilnej towaršnosću. Stawizny běchu znajmjeńša w třoch padach wažne.
Sprěnja dowjedźe prěkowanje dweju politiskeju pačenjow k politizowanju baskiskeje rěče a kultury. Běštej to pačenje centruma a periferije kaž tež konflikt mjez statom a cyrkwju. Wosebje za čas Třećeje francoskeje republiki (1870–1940) wotmě so francoski proces wutworjenja stata ruku w ruce z procesom rěčneje a kulturneje homogenizacije francoskeho teritorija kaž tež z přiběracym dźělenjom mjez statom a katolskej cyrkwju, kotrež dowjedźe 1905 k zakonjej wo dźělenju stata a cyrkwje. W Baskiskej, tak kaž tež w Bretanji, běštej rozestajeni změšanej: Baskiscy duchowni wužiwachu baskisku rěč a identitu w swojej argumentaciji přećiwo francoskemu statej a jeho lokalnym zastupjerjam. Bórze stachu so z něčim kaž etniskej elitu, kotraž so do prašenja njestaja. Dołho wosta niše duchownstwo hłowny spěchowar baskiskeje rěče a kultury. Wothladajo wot ideologiskich konsekwencow měješe wony poměr pódlanski efekt a spěchowaše samoorganizowanje baskiskeje ciwilneje towaršnosće w kulturnych towarstwach, drustwach a skupinach za samopomoc.
Zdruha přeńdźeštej baskiska towaršnosć a baskiske hibanje w 1960tych a 1970tych lětach proces sekularizacije. Wuslědk bě, zo wusměri so baskiske kulturne a politiske hibanje dolěwa, politizowanje baskiskeje rěče a kultury, kotrež přińdźe z juha francosko-španiskeje hranicy, bu wažniše, wuwučowanje a daledawanje baskiskeje rěče a kultury započinaštej so wuwiwać. Prěnje reakcije stata na mobilizowanja chabłachu mjez indiferencu a njepřećelskosću, štož zwisowaše z přewahu jakobinskeho modela a politiskej brizancu baskiskich prašenjow.
Střeća so struktura politiskich móžnosćow kónc 1980tych lět pomału měnješe a wotewěraše so přiběrajcy minimalnemu připóznaću baskiskeje rěče a kultury. To dowjedźe k specifiskemu rěčnemu porjadej (linguistic regime) za baskišćinu w Francoskej.
Kotry rěčny porjad za euskera w Francoskej?
Jeli přenjesemy zapřijeće rěčneho porjada, kajkež wužiwatej je Linda Cardinal a Martin Normand za kanadisku situaciju, na francosku baskisku situaciju, dyrbimy znajmjeńša štyri dimensije wuzběhnyć.
Prěnja poćahuje so na politiski a prawniski ramik, to rěka na ramik, kotryž tworja wustawa kaž tež zakonje stata, rěčne prawa wobydlerjow nastupajo přiswojenje rěče a prawo na posłužby a kubłanje we wuzwolenej rěči. W francoskim republikanskim modelu saha připóznaće rěčnych prawow jenož hač k jednotliwemu rozšěrjenju wosobinskich prawow a swobody. Mały postup drje je, zo připóznawa wustawa wot 2008 regionalne rěče jako dźěl francoskeho »herbstwa« (patrimoine). Ale předewšěm připóznaće oficialneho statusa za regionalne rěče wobhladuje so dale jako potencielne zaručenje kolektiwnych prawow wěstej skupinje abo zhromadnosći. Najwyšej sudnistwje (Rada stata a Wustawowa rada) matej přeco wotpokazowace nastajenje, hdyž wobjednawatej někajki zakonski naćisk wo regionalnych rěčach abo ratifikaciju Europskeje charty za regionalne a mjeńšinowe rěče. Tola hačrunjež wustawa regionalne rěče njepřipóznawa, wotmě so w francoskim rěčnym porjedźe ćicha změna a stat so, hačkuli we wobmjezowanej měrje, přiběrajcy wuwučowanju w regionalnych rěčach wotewěra. Jako wuslědk toho wuwučuje so baskišćina mjeztym w třoch wšelakich šulskich systemach: w statnych šulach (dwurěčne a imersiwne), w katolskim dwurěčnym systemje, kaž tež w asociatiwno-imersiwnym systemje (ikastolak), kotrehož šule steja wot zažnych 1990tych lět pod statnym zrěčenjom a bazuja na modelu katolskich šulow.
Druha dimensija rěčneho porjada poćahuje so na jeho symboliski wuznam, to rěka na reprezentaciju rěčow a rěčnych skupin w staće a jeho institucijach. Na francoskej runinje bywa symboliska reprezentacija regionalnych rěčow dale jara słaba. Hibanja na dobro regionalnych rěčow njedocpěchu w Francoskej žanu zjawnu diskusiju wo tutych rěčach. Faluje mobilizowanje francoskich medijow a politiskich stronow za tutu naležnosć. Nimale napřećiwna situacija knježi w Španiskej Baskiskej, hdźež dyrbja lokalni politiscy wjednicy mjeztym stejišćo k naležnosći zabrać.
To wuskutkuje so na operacionalnu abo funkcionalnu dimensiju, třeći charakteristikum rěčneho porjada. Tu njepoćahuje so rěčny porjad jenož na symbolisku a z identitu zwjazanu runinu rěče, ale na jeje komunikatiwnu funkciju. To je hłowny nadawk rěčnych planowarjow w Baskiskej. W lěće 2011 zličichu w Francoskej Baskiskej 21% dwurěčnych, to bě mjenje hač wonych 32% w Baskiskim awtonomnym zhromadźenstwje, ale wjace hač wonych 11% w Navarrje, hdźež je baskišćina tež oficialna rěč. W Francoskej Baskiskej koncentruje so wjetšina rěčnikow baskišćiny w nakrajnych kónčinach zadnjeho kraja, ale 80% wobydlerstwa koncentruje so na pobrjóžne měšćanske pasmo. Samsna studija zwěsći, zo wužiwa so francošćina w 77% wšěch socialnych interakcijow. Přiwšěm pokazuja sociolinguistiske studije wot 2006 mału změnu při daledawanju rěče pola najmłódšeje generacije, štož ma ze załoženjom dwurěčnych a imersiwnych šulow činić.
Kompleksna sociolinguistiska situacija njewotdźerža aktiwistow a městnych politiskich zamołwitych wot toho, nowe politiske instrumenty za kulturne a rěčne planowanje nastajić. W 1970tych lětach bě baskiske hibanje hišće předewšěm z organizacijemi na bazy zwjazane, w zažnych 1990tych lětach pak započinaše so pomału přihódniša politika za baskisku rěč a kulturu. Prěnje prócowanja a załoženje Baskiskeho kulturneho instituta 1990 běchu na baskisku kulturu jako cyłk wusměrjene. Ćišća towaršnostneho hibanja dla přińdźe cyły proces 2001–2005 ze załoženjom zjawneho běrowa za baskišćinu, Office public de la langue basque (OPLB), krok dale. Kulturna politika a rěčna politika so wotnětka rozeznawaštej, štož bě dalši krok k zjawnemu, hdyž tež nic oficialnemu připóznaću baskišćiny. OPLB započa bórze rěčnoplanowansku politiku přewjedować, kotraž wusměri so předewšěm na koordinowanje rěčneho poskitka w euskera (baskišćinje). Prócowanje wo koordinowanje a strukturěrowanje wusměrichu so hłownje na přiswojenje a daledawanje kaž tež wužiwanje baskišćiny w towaršnosći.
Štwórty element rěčneho porjada je dimensija nawjedowanja. Wona poćahuje so na hłownych akterow, kotřiž su do nastajenja rěčnych porjadow zapřijeći. W francosko-baskiskim přikładźe ma aspekt nawjedowanja dwě dimensiji. Sprěnja nawjeduja woleni zastojnicy, zastupjerjo stata, bazowych towarstwow a gmejnow kaž tež zastupnicy španiskeho baskiskeho knježerstwa zhromadnje wone nowe institucije, kotrež buchu za rěčnu a kulturnu politiku załožene. Tute institucije buchu bórze městna mediacije a zmóžnichu statej, wěste teritorije regulować a kontrolować. Francoski stat je předewšěm jara skedźbny, štož nastupa fakt, zo wobdźěla so knježerstwo španiskeje baskiskeje awtonomije zwonka swojeje jurisdikcije na nawodźe wonych hybridnych institucijow. Za ciwilnotowaršnostne organizacije pak je to móžnosć, rozdźělenje podpěry z juha zesylnić a wopodstatnić. Zdruha je nawod rěčneje a kulturneje politiki ze šěršim prašenjom wo politiskim institucionalizowanju Francoskeje Baskiskeje zwjazany. Francoska Baskiska njeje administratiwnje připóznata, ale je prosće zapadny dźěl departementa Pyrénées-Atlantiques. Přiwšěm bu teritorij srjedź 1990tych lět de facto připóznaty, dokelž bu připóznaty jako »pays«, to rěka jako teritorij, kiž je kulturnje koherentny a twori bazu za městne twarske wuwićowe naprawy. W času noweje fazy francoskeje decentralizacije wutwori Francoska Baskiska w januarje 2017 jónkrótny nadkomunalny zwjazk gmejnow. Změna budźe so pozitiwnje na rěčne a kulturne planowanje wuskutkować.
Poněčimne institucionalizowanje baskiskeje rěče a kultury bě w prěnim rjedźe wotmołwa na přiběracu potrjebu towaršnosće. Wone njedowjedźe k dospołnje nowym prawidłam za tworjenje rozsudow a normow, ale přiměri skerje wobstejace prawidła. Diskretna změna ma wjele přičinow: kónc politiskeje namocy po 2010, změny w lokalnej politice, postupowace baskiske nacionalistiske (abertzale) wothłosowanje. Wažniše pak bě, zo poča so w baskiskej towaršnosći wony stigma pozhubjeć, kotryž bě z euskera zwjazany.
Wužiwanje baskišćiny w towaršnosći jako hłowny nadawk
Rěčnu politiku institucionalizować je jedna wěc, wšědne wužiwanje minoritneje/minorizowaneje rěče rozšěrić je druha. Hladajo na to wostawa wužiwanje euskera w lokalnym hospodarstwje a towaršnostnym žiwjenju słaby dypk rěčneje politiki a rěčneho mobilizowanja. Wužiwanje euskera bě dołho z wjesnym hospodarstwom zwjazane. Změny w lokalnym hospodarstwje w poslednich štyrjoch lětdźesatkach dowjedźechu k wosłabjenju wužiwanja euskera: přećiwk mjez wuwiwacym so urbanizowanym pobrjohom, starjacy nakrajny zadni kraj a mjez nimaj přechodne wjesne pasmo, kotrež podleži wuwićam urbanizacije. W tajkim konteksće wobkrućichu sociolinguistiske studije wotstawk mjez rěčnymi znajomosćemi a wužiwanjom rěče. Hranicu přesahowaca studija z lěta 2011 zapřija mnohe dypki, kotrež su z wužiwanjom euskera zwjazane. Daty z Francoskeje Baskiskeje wopodstatnichu sćěhowace: Hačrunjež wuzna so 2011 21,4% wobydlerjow Francoskeje Baskiskeje (nad 16 lětami) jako francosko-baskisko dwurěčnych, wužiwaše jenož 11% euskera doma a na dźěle.
Kak reagowachu politiscy zamołwići a rěčni aktiwisća na tutu słabosć? Móžemy tři mjez sobu konkurowace měnjenja wo wužiwanju baskišćiny w zjawnym žiwjenju wobkedźbować.
Z maksimalistiskeho stejišća měło so na prašenja wužiwanja euskera w hospodarskim a zjawnym žiwjenju w formje rěčnych prawow reagować. Z tuteje perspektiwy rani słaba prezenca euskera w hospodarstwje rěčne prawa rěčnikow baskišćiny (euskaldunak). Z woneho wida je prašenje rěče wot žadanja na prawo na rozdźělnosć na prawo na runoprawnosć přešło. Jako přičiny sociolinguistiskeje situacije pomjenuja so wotchilenosć a falowace prócowanja někotrych producentow tworow a posłužbow wo to, swoje poskitki w euskera poskićeć. Přećiwo tomu pomhać ma tuž skrućenje prawniskeho škita baskiskorěčnych kupcow přez politiske instrumenty, kotrež žadaja sej wot dodawarjow z hospodarstwa wužiwanje euskera. W Francoskej Baskiskej zastupowachu tule poziciju wosebje towaršnostne hibanja, hačrunjež namaka wěsty wothłós tež w gmejnach, kotrež zdobychu 2014 lěwicowi abertzale. Wuznamne je, zo wupraji so gmejna Ustaritz na zakładźe wothłosowanja za postajenje euskera jako oficialnu rěč pódla francošćiny we wonym městačku ze 6200 wobydlerjemi. Kaž bě wočakować, wozjewi reprezentant stata, zo póńdźe rozsud před sudnistwa a so dla zranjenja wustawy zběhnje.
Druhe stejišćo namakaš na tamnym kóncu ideologiskeho spektruma. Hačrunjež njejstej jakobinska a centralistiska pozicija w francoskej baskiskej zjawnej sferje tak słyšomnej, podpěruje tola rozsudna ličba wolenych zastojnikow a zastupjerjow knježerstwa status quo abo spřećiwja so kóždemu oficialnemu připóznaću euskera. Jako přičina sociolinguistiskeje situacije njepomjenuje so ranjenje rěčnych prawow, nawopak. Najsylnišo zwuraznjena, zwjazuje tuta pozicija euskera z baskiskim nacionalizmom a tuž na paradoksne wašnje rěč samu etnizěruje.
Třeće stejišćo ma poziciju kompromisa: Sociolinguistiska situacija euskera wobhladuje so jako łoskoćiwa a deficit ma so přez proaktiwne strategije wurunać. Tola w francoskim konteksće njemóža tajke strategije předpisane być a zepěraja so jenož na dobrowólnu bazu. Hačrunjež njejsu zwjazowace, su přiwšěm zrěčenja mjez politiskimi zamołwitymi, městnymi institucijemi, rěčnymi aktiwistami a zdźěla tež z akterami na wiki wusměrjeneho priwatneho hospodarstwa móžne. Tajke dojednanja su we wěstej měrje zwjazowace, dokelž eksplicitne cile a zawjazki postajeja, ale su pokazane na dobrowólnosć. W strowotniskim wobłuku podpisa chorownja při baskiskim pobrjohu, jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w zjawnej słužbje w Baskiskej, 2015 zrěčenje z OPLB. W nim zawjaza so k rozšěrjenju wužiwanja euskera w chorowni, tež tu na dobrowólnej bazy. Z tym njemóža sej wobydlerjo wězo žane rěčne prawa wuprosyć, hdyž wužiwaja zjawne posłužby, štož je wězo njelěpšina za přiwisnikow maksimalistiskeje pozicije. Ale ryzy fakt, zo statna chorownja swojim přistajenym a wužiwarjam móžnosć nałožowanja rěče skići, je hižo wulki postup w francoskim konteksće.
Před tajkim njejasnym pozadkom prócuja so někotři hospodarscy akterojo wo to, wužiwanje euskera w jich wšědnym dnju spěchować. To płaći wosebje za hospodarstwo w socialnym a solidarnym sektoru, kotryž je w Baskiskej wosebje wuwity. Na přikład wabi so we wobłuku ratarstwa zhromadnje za małoratarstwo a wjacerěčnosć; 2012 zawjedźe so po přikładźe bayerskeho »chiemgauer« komplementarna měna »eusko«. Eusko pohonjuje kupcow ke kupowanju lokalnych produktow w městnych wobchodach a spěchuje nimo toho zjawne wužiwanje euskera. Inowacija přińdźe tež ze stron rěčnych a kulturnych aktiwistow, kotřiž dźěłaja nětko bóle a profesionalnišo, zo bychu městne a mjezy překročace kulturne mikrowiki wutworili, kotrež funguja w dalokej měrje w euskera.
Cyłkownje, a samo hdyž přichod euskera dawno hišće zawěsćeny njeje, wěšća njeličomne iniciatiwy ciwilneje towaršnosće a lokalnych politiskich zamołwitych dosć dobre wuhlady, znajmjeńša za zjawne wobkedźbowanje euskera.
přełožk: SARA MIČKEC


text:
Ja sym Mira Nowakec a chodźu do 8. lětnika na Serbski gymnazij w Budyšinje. My, 13 šulerjow češćinu wuknjacy, přebywachmy wot pjatka 07.09.2018 hač do soboty 08.09.2018 na rěčnej ekskursiji w Praze. Z nami sobu běchu naša wučerka češćiny, knjeni Štillerowa a knjeni Žurowa. Rano w 7 hodźin wotjědźechmy z ćahom z Budyšina. W Biskopicach přelězechmy. Wot Liberec jědźechmy dale z busom do Prahi a w Praze z podzemskim ćahom na Vaclavske naměsto. Tam mějachmy potom samostatne čas. W předmjeće češćina dyrbjachmy referaty wo znatnych městnach Prahi přihotować. Ja předstajach z jednej přećelku Vaclavske naměsto. Potom smy cyły Kralowski puć, někak 4 km, šli. Kralowski puć započina so při Prašnej Brane (Pulverturm) a wjedźe dale na Staromestne naměsto. Tam widźachmy staru radnicu z orlojom, Týnský chrám a pomnik Jana Husa. Dale dundachmy na Karlův móst.
Wot Karloweho mosta widźachmy rěku Vltavu a narodne dźiwadło. Karlův móst je jedyn jara dołhi móst. Na nim widźachmy wjele hudźbnikow a wjele wobrazow so tam předawachu. Po tym dźěchmy dale na Malostranske naměsto. Tam widźachmy cyrkej swjateho Mikławša. Pražski hród bě naša předposledna stacija. Před nim stejachu dwaj wojakaj, kiž so jednu hodźinu hibać njesmědźeštaj. Prjedy hač smědźachmy zastupić kontrolowaše nas policija, dla wěstotnych přičin. W pražskim hrodźe widźachmy cyrkej swjateho Víta a baziliku swjateho Jiří. Naša posledna stacija bě Zlatá ulička. To bě jedyn puć, hdźež jenož małke chěže steja. Nawječor jědźechmy z tramwajku do jedneho studentskeho internata, hdźež přenocowachmy a wječerjachmy. Přichodny dźeń jědźechmy w 9 hodźin z tramwajku do města. Tam wobhladachmy sej “Eifelowu” wěžu (Petřínská věž), ta je mjenša haž ta w Parisu. Mějachmy krasny wuhlad wo nimale cyłu Prahu. Hnydom pódla Eifelowej wěže bě jedyn špihelowy labyrinth. Po tym jědźechmy na naměstno Republiky. Tam mějachmy hišće jónu swobodny čas. Po tym podachmy so na dompuć. Ekskursija bě jara rjana, zajimała, ale tež napinaca. Najlěpje su so mi Eifelowa wěža a špihelowy labyrinth lubiłoj.
Mira Nowakec, 8-1, Serbski gymnazij


text: Ralbicy (aha/SN). Kóždolětnje přiběracy zajim za serbske křižerske procesiony woznamjenja, zo jutrowničku tež wobchad na dróhach přiběra. Byrnjež so policija tón dźeń wo porjad a wěstotu starała, su na mnohich městnach, hdźež křižerjo wot- a přijěchaja, dalši čestnohamtscy pomocnicy trěbni. W Ralbicach běštaj to ze Šunowa pochadźaca 61lětna Gudrun Clausowa a 69lětny Jurij Šewc. Wonaj běštaj wjesnjanosće gmejny Ralbicy-Róžant Hubertusej Ryćerjej (CDU) zwurazniłoj, zo staj zwólniwaj pomhać. Tak je gmejnski dźěłaćer Pětr Kokla z nimaj nadrobnosće zasadźenja rozrěčał.


text:
Moja Baba1 zamarzōła2 sie zupa ze pasternakym, ale jako żech go niy mōg3 nikaj znojś4, a moje ślypia5 we sklepie sie zatrzimały na zelerze, zrobiōła sie z tego zupa ze zelerym- niy bojcie sie, ta ze pasternakym jeszcze sam kedy przidzie 😉 Wciepowołech do gorka składniki jak jako heksa6, ale jak żech już ta zupa zjołd,7 to żech sie niy zamiyniōł ani we ksiyńcia, ani we żaba, to znaczy, że mogecie sie jōm spokojnie sprōbować. Dziynki gruszkōm nasza kryjmzupa je tako barzi słodkoł, curry dołwo ji8 trocha charakteru, a żurawina kans9 zdrowia- niyftorzi gołdajōm na nia nawet naturalny antybiotyk. Na zima bydzie łona idealno 🙂
Co potrza?
1 zeler
1-2 gruszki
1 cebula
łeżka masła klarowanego
kapka oliwy
suszonoł10 żurawina
trocha mōnki kukurydzianyj do zagynszczynia zupy
sōl i pieprz
prziprawa curry
Na maśle zeszklijcie cebula, kapnijcie do tego jeszcze trocha oliwy i wciepcie tam na chwila pokrōny11 na byle jake kōnski12 zeler- niy bydymy sie smolić13 ze krajaniym na mało kosteczka, bo przeca wszysko potyn i tak zmiksujymy. Zalyjcie to wodōm- tak żeby przikrōło tyn zeler i niech sie trocha powarzi. Mogecie tam tyż wciepnōńć trocha soli, pieprzu i curry. Jak już zeler bydzie miynki, dodejcie pokrōno gruszka. Wyłōnczcie na chwila, żeby trocha ochōdło14 i mogecie to zblyndować. Potyn postołwcie ta zupa zajś na piecu i rozfyrlejcie15 we zimnyj wodzie trocha mōnki kukurydzianyj (jak ji niy mołcie, to moge być i pszynno) i wlyjcie do gorka, żeby jōm zagyńścić- mōnka kukurydzianoł do16 nōm tyż taki fajny dodatkowy smak. Tera styknie yno ta zupa jeszcze dosmakować17 i mogecie sie już rychtować18 do jedzynia. Jak już kryjmzupa bydzie na talyrzu, to po wiyrchu19 posujcie20 jōm żurawinōm i… smacznego 🙂
1żona
2ō– samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
3mogłem
4znaleźć
5oczy
6czarownica
7zjadłem
8jej
9dużo
10suszona
11pokrojony
12kawałki
13marnować
14się ostudziło
15roztrzepcie
16da
17doprawić
18przygotowywać
19na górze
20posypcie


text:
Um alle Inhalte sehen zu können, benötigen Sie den aktuellen Adobe Flash Player.start wo nami / über uns sekretariat / Sekretariat biblioteka / Bibliothek rěč / Sprache "čorna tafla" / "Schwarzes Brett" wo našich šulerjach stawizny šule stawizny šule 2 Geschichte der Schule Geschichte der Schule 2 šulska nowina 1 šulska nowina 2 šulska nowina 3 Schulzeitung 1 Schulzeitung 2 Schulzeitung 3 šulerjo pisaja/ Schülerarbeiten šulerjo pisaja 2 šulerjo pisaja 3 impresije / Impressionen Dźeń wotewrjenych duri Akcija "Lipjo" "Warimy z Tomašom" pućowanski dźeń 6 póstnicy 2018 sportujemy hodowny projekt wysokoskok z hudźbu "Do swěta my pojědźemy" Wuměna z Mělnikom 2016 sněhakowarske lěhwo 2018 cdp / GTA domowy porjad Hausordnung protyka / Kalender UNESCO Projekt Anerkennung Weltkulturerbe Kriterien für die Anerkennung Beispiele materielles Erbe immaterielles Erbe Sorben als Welterbe Schülermeinungen zum Thema Schülermeinungen zum Thema UNESCO AGENDA Armut und Bildung Hunger und Geschlechtergleichheit Deutsch-Afrikanische Jugendakademie kontakt
šulska nowina 1
Ke kóncej šulskeho lěta wopušći Michał Wałda našu šulu a staji so nowym wužadanjam. Njerady so wot njeho rozžohnujemy. W našej šuli zawostaji wón wulku dźěru. Přetož njeběše jenož wučer-pedagoga, ale zdobom tež wusahowacy organizator, planowar, wizionar a motiwator w najwšelakorišich šulskich wobłukach a naležnosćach. Wosebje w pomjatku zwostanje pak nam jeho lubosć a horliwosć k narodnosći a wězo jeho žortny raz. Wot lěta 1988 wuwučuje wón na našej šuli, je jako rjadowniski wučer wjacore rjadownje k wotzamknjenju realnošulskeho schodźenka wjedł a je so w běhu lět do najwšelakorišich předmjetow zadźěłał. Nimo biologije, chemije a fyziki přidružištej so předmjetaj htd (hospodarstwo-technika-domjacnosć) a informatika. Ze swojim něhdyšim kolegu knjezom Michałom Šołtu z Róžanta bě tehdy zamołwity za natwar Techniskeho centruma w Starej šuli wosrjedź wjeski. Serbske Nowiny z lěta 1991 pisaja, zo je so «[...[ w Ralbičanskej Serbskej wyšej šuli zarjadowała kompjuterowa rumnosć. [...] Na swójskim kompjuteru staj sej wučerjej trěbne znajomosće přiswojiłoj a so na dalekubłanjach wobdźěliłoj.» Tak staj wobaj šulerjam, ale tež wučerjam trěbne znajomnosće moderneje techniki sposrědkowałoj. Stajnje je so Michał Wałda wo to prócował, zo bě a je naša šula z najnowšej techniku wuhotowana a je so tež wo hladanje tutych nastrojow starał.Jako zamołwity za wobłuk techniki zwoła wón šulski rozhłós na našej šuli do žiwjenja. Z toho časa zaklinča kóždy pjatk w snědanskej přestawce na dworje zynki serbskeje hudźby. Ze skupinku šulerjow podpěrowaše mnoho šulskich zarjadowanjow, kaž na přikład wotchadničku, a staraše so wo to, zo mikrofony fungowachu, wideja so natočichu abo beamery běžachu. We wosebitej měrje angažuje so Michał Wałda za UNESCO-dźěło našeje šule. Zhromadnje ze šulerskimi skupinami přewjedźe wón na tutym polu najwšelakoriše šulske projekty, organizowa lěhwa, wobdźěli so na regionalnych zeńdźenjach a nawjaza styki k druhim UNESCO-šulam. Kelko to přidatneho dźěła, prócy a časa! Stajnje pak je tute dźěło ze zahoritosću wukonjał a tutu tež na swojich šulerjow dale dał.Najwjetše wužadanje čakaše pak na njeho w tym, zo měješe při saněrowanju našeje šule wšitke nitki w rukomaj. Ze swojim organizaciskim a motiwaciskim talentom zmištrowa tež tutón hoberski nadawk wuběrnje.We wučerskim cyłku wažimy sej kolegu Wałdu jeho přećelneho, spušćomneho a stajnje pomocliweho wašnja dla při spjelnjenju wšědnych a druhdy tež njewšědnych situacijow we wotběhu šulskeho dnja. Jeho žortnu a šibału žiłku wotkrywaše nam wšědnje hižo wot ranja. Při tym njelutowaše z idejemi a tež wosobinskimi woporami na dobro cyłeho kolegija.Za wšo to a dalšeho tu njenaspomnjeneho słuša našemu Michałej – žortnje tež «małki» mjenowany – naš najwutrobniši dźak. Přejemy jemu w nowej «domiznje» wjele zboža, krutu strowotu, spokojnosć, dosć mocow do dalšeho dźěła kaž tež wjesela při zwoprawdźenju swójskich předewzaćow. Michale – ty budźeš nam tu falować!!!koleginy a kolegojo Serbskeje wyšeje šule Ralbicy
Wučer z ćěłom a dušu- dołholětny kolega Michał Wałda wopušći naše kubłanišćo w Ralbicach –
Serbska wyša šula Ralbicy
Sorbische Oberschule Ralbitz


text:
Wjesoła třidnjowska nalada znowa tójšto hosći do wsy wabiła
Smječkecy (aha/SN). Kaž kóždolětnje bě winicowy kónc tydźenja přiwabliwy swjedźeń wjesnjanam, ale tež mnohim wopytowarjam z wokolnych wsow.
Handrij Hejduška, kiž steji mjeztym sydom lět na čole 1998 załoženeho wjesneho kluba ze swojimi 35 čłonami, je wčera na zakónčenju dobru podpěru wohnjoweje wobory, młodostnych a dalšich wjesnjanow při natwarje swjedźenišća hódnoćił. Tak wuzběhny tež wuběrny serwis Dinarjec swójby z Nowoslic, kotraž je za swjedźeń stan, blida a ławki přewostajiła, tak zo knježeše hižo pjatk k zazběhej na openair-kinje z wubranymaj filmomaj dobra nalada.


text:
Beschreibung
Zhromadnje z druhimi dźěćimi přihotuje Mija lěćny swjedźeń a nazwučuje dźiwadłowu hru za njón, wuleći sej z nimi do lěsa a pasli latarnički. Tež narodniny přeco něchtó ma: Tónraz je za Luizu wosebity dźeń a wona smě sebi złotu krónu z papjery na hłowu stajić. A što njesmě na tajkich prawych narodninach falować?
Bohaće ilustrowana knižka wopřija dwanaće krótkich stawizničkow za dźěći wot dweju lět, kotrež póńdu bórze do pěstowarnje abo hižo do njeje chodźa. Wone zhonja na zabawne wašnje, što Mija w běhu lěta w pěstowarni wšitko dožiwi.


text:
Szusy i pościg policyjny w Zŏbrzu
Po pŏru godzinach poszukowań, szandarzi chyciyli dwōch chopōw, co wczorej kole połednia wpadli do jednego z pōmiyszkań w Zŏbrzu i prōbowali postrzelić z brōni pŏlnyj posiedziciela. W czasie chycyniŏ jedyn ze sprŏwcōw ôstoł ranny. Przi chycōnych znodniynto było brōń, co terŏz bydzie poddanŏ szczgōłowym badaniōm. Na placu zdarzyniŏ, bez mockã godzin policyjnŏ ekipa dochodzyniowo-śledczŏ społym ze prokuratorym kludziyła ôglyńdziny.
Przed godzinōm piyrszōm po połedniu, do ôficyra zŏbrskij kōmyndy zazwōniyła kobiyta. Z jeji relacyje wychodziyło, iże do pōmiyszkaniŏ w dzielnicy Mikulczyce wpadli braciŏ ôd jeji chopa, co nojprzōd zdymolowali izby, a potym do chopa strzylyli pŏrã razy z brōni pŏlnyj. Chwilã po tym, tak sprŏwcy, jak i 37-latek wyszli z pōmiyszkaniŏ. W czasie napadu, 37-latek trzimoł na rynkach swoje pŏruletnie dziecko. Dziouszce nic sie niy stało. Ze stympnych uzdań wynikŏ, iże chop tyż niy bōł ranny, jednak do tyj pory szukajōm go policyjōny.
Skuli ucieczki sprŏwcōw, do jejich poszukowań przistōmpiyli niy ino szandarzi z Zŏbrzŏ, ale i ślōnscy antyterroryści i pŏrudziesiynciu mōndurowych z katowskigo ôddziału prewyncyje.
Przed ôsmōm na wieczōr wywiadowcy z ôddziału prewyncyje dozdrzeli siadajōncych do audi sprŏwcōw. Kerowca, jak ôbejzdrzoł wachtyrzōw prawa, wziōn uciykać. Zaczōn sie pościg ulicami Zŏbrzŏ. Jedyn z patrolōw zablokowoł ôznakowanym radiowozym drōgã ucieczki. Krōm policyjnyj blokady i sygnałōw, kerowca audi ôminōł radiowōz i prōbowoł przejechać mundurowych. W rychtōnku auta padły szusy z brōni sużbowyj. Po chwili audi wjechało w przydrōżnõ tabulã reklamowõ, a potym we strōm. Trzech chopōw, co byli we aucie, było zastawiōnych. To dwa braciŏ 40 i 33 lŏt starzi, jak tyż 29-latek. Przi chycyniu ranny bōł 40-letni kerowca, co po pōmocy ôd policyjōnōw i retownikōw medycznych, trefiōł do lazarytu. Przi chopie szandarzi znŏdli brōń pŏlnõ.
Modszy z bratōw jak tyż 29-latek trefiyli do policyjnego heresztu, a 40-latek durch je we bytōmskim lazarycie.
Przi przeszukaniu pōmiyszkań ôd bratōw, znŏdniyntŏ była amunicyjŏ, narkotyki, cygaryty i alkohol, co mōgōm pochodzić z włōmaniŏ do sklepu.
Chycyni braciŏ sōm dobrze znani policyjōnōm. Ôba byli moc razy kŏrani za rozboje, rauby, włōmania, sprania, jak tyż czynny atak na policyjōnōw. Krōm tego kerowca audi mŏ na swojim kōncie sōndowy zakŏz kludzyniŏ wozideł do 2026 roku.
Na placu zdarzyniŏ, do niyskorych godzin nocnych robiyli policyjōny jak tyż prokuratorzi, co zabezpieczali ślady.
Fot: KMP Zŏbrze