text:
Dialogus de Passione
- Dialogus de Passione abo Żałosna Tragedyja o Męce Jezusa premiera: 28 marca 1971 reż. Stokalska Jitka Teatry Dramatyczne (Teatr Polski), Szczecin
- Dialogus de Passione abo Żałosna tragedyja o Męce Jezusa premiera: 28 września 1975 reż. Dejmek Kazimierz Teatr Nowy, Łódź
- Dialogus de Passione abo Żałosna tragedyja o Męce Jezusa premiera: 5 marca 1977 reż. Dejmek Kazimierz Teatr Nowy, Łódź
- Dialogus de Passione abo Żałosna tragedyja o Męce Jezusa premiera: 28 listopada 1998 reż. Dejmek Kazimierz Teatr Narodowy, Warszawa


c: text/html

text:
Ewa Grzesik: Pływadło
Do wszystkich miyszkańcow Raciborza, ôkolic i na sztyry zajty swiata ôgłoszōm, że w naszym miescie ôd 15 do 17 czyrwca bydzie wielki fest „Dni Raciborza”. Sjadōm sie na niego zacni goście kerzi przijadōm, a raczyj przipłynōm sam nie wypasiōnymi brykami i furami, a na byle czym.
Dnia 16 czerwca w samo połednie na Bulwarach Nadodrzańskich na swojich wehikułach czasu XIX już roz sztartnōm uczestnicy „Pływadła”. Trza prziznać, że pōmysłowości i pierōńskej ôdwagi, żeby na nikere siednyć, uczestnikōm spływu nie brakuje. Latoś może ich być nawet kole 60, a ci kerzi nie poradzili nic zmajstrować mogōm sam sztartnyć na kajaku abo guminianym ringu. Je to fest fajno i kolorowo impreza na kero przichodzōm bajtle, młodo ferajna i ci pod krykōm i nie ważne czy padze dyszcz, czy świyci klara raciborzanie dycki przidōm pōmachać wszystkim załogōm.
Signalym do sztartu bydzie salwa z działa kanōnierōw z Bractwa Kurkowego kero mo pierōnowy huk, a potym to już wszyscy ôd naszej przistani kajakowej bydōm pruć aż do samego Koźla. Uczestnikym „Pływadła” może być kożdy yno musi sie zgłosić i zbudować łōdka zgodnie z regulaminym i wymogami bezpieczyństwa, żeby nie było, że ktoś tam potym plōmsnie do wody. Na uczestnikow czekajōm nagrody w formie geltagu, ale nie to je przeca nojważniejsze yno sōm udział i aktywnie spyndzōny czas, a przi ôkazji idzie podziwiać piykne landszafty i ôkolice położōne wele Ôdry.
Dycki tyż kożdymu spływowi Ôdry towarziszy jakeś hasło, latoś je to z ôkazji 100 lecia ôdzyskania niepodległości w 1918 przez Polsko.
Dziyń Niepodleglości kere u nos przipado 11 listopada to bez wōntpiynio fest wielke narodowe świynto, a ludzie w tym dniu powinni sie radować i zapewne w całej Polsce tak bydzie i choć to trefi dopiero za pora miesiyncy mie już dzisioj zebrało sie na naszkryflanie może trocha szpiczastego tekstu. Bo choć w tym dniu bydymy mieli fraj ôd roboty i szkoły, bydōm balōny bioło –czerwōne kotyliōny to wszystko do ôka, a czy ta nasza dusza bydzie rychtyg sie radować z tyj niepodległości tu w Raciborzu i na Ślōnsku? Rozchodzi mi sie o te do kupy fajrowanie bo coś mi sie zdo, że ta polsko niepodległość nas Ślōnzokow mo trocha za nic. Czamu? Jak słuchōm ôpowieści rdzynnych raciborzan, poôglōndo se człowiek stare zdiyncia to zaczyno ształnować, że coś tu nie gro, że przez lata to co nōm edukacyjo do głowy wciskała mijo sie z prowdōm. Tu w Raciborzu ôstatni czasy radzi wypisujymy prowdy „Prawdy Polakōw”, a jo naszkryflōm trocha swoji.
Racibōrz, jedno z najstarszych miast na Gōrnym Ślōnsku, swōj wartki rozwōj zawdziynczo dobrymu położyniu nad rzekōm Ôdrōm kaj ścierały sie kultury polske, niymiecke, czeske, żydowske. Aż do II wojny światowej Ôdra była głōwnym żrōdłym transportu po kerym pływało nie yno „byle co”, ale statki pasażeske, barki z toworami do całej Europy, a ôpowieści ôpy ô nawet 100 statkach zacumowanych w portach słuchało sie jak z gatunku sci-fi, i ciynżko to sie dzisioj forsztelować kaj na naszej przistani kajakowyj nie idzie dojrzeć ani jednego kajaka. Dobro ziymia była podstawōm rozwoju rolnictwa, stawiano fabryki, zakłady pracy, budowano bana kero szła ôd Berlina aż do Wiednia. Ludzie miyszkali w piyknych kamiynicach z ôkresu secesji, wszystko szło z technikōm i rozwojym do przodku. Po wojnie wiela z tego nie zostało; spolōne, rozebrane cegła po cegle i wywieziōne na ôdbudowa Warszawy. Znikały kamiynice, synagogi, kościoły ewangelicke, zakłady pracy…
I ludzie kerzi musieli zostawić swoje rodziny i zacznyć szukać roboty w innych krajach. W tym wielokulturowym mieście kaj godało sie wielōma jynzykami kerego niesmogły zarazy, klynski i powodzie ludzie poradzili sie dogodać i dycki stanyli na nogi silniejsi i budowali razym nowe jutro. Dzisioj godōmy jednym jynzykym „jynzykym władzy scyntralizowanej”. Bo jo i chyba wiela inkszych raciborzan zastanawiōmy się i zadowōm pytanie jak w filmie „Poszukiwany poszukiwana” Stanisława Bareji z 1972 r.
„Ile jest cukru w cukrze?”, a prościj ile jest Raciborza w Raciborzu? Nazywōmy rōnda nazwami nimajōncymi nic wspōlnego z naszōm historiōm ô kere było tela ôstudy. Nieporadzymy, a raczyj nie chcymy wywiesić ani jednej naszej ślōnskej fany w dniu 15 lipca, a tu pasowało by i nojbardzij bo farby żōłto – modre to „złote łany zboża nad błynkitnymi wodami Ôdry”. „Je to dziyń radości i lokalnego patriotyzmu, dziyń nadzieji na rozwōj tej ziymi ôraz dziyń świyntowania tworzōnej przez Ślōnzakōw wspōlnoty” (Plura M.), a sōm pōmysł je ôd samego naszego raciborzanina Europosła Marka Plury i gańbōm je, że sōnsiednie miasta umiōm sie ôbstrojić, a my ni, a jak na zabrzańskej binie w Dōmie Muzyki i Tańca w 2017 r. pierwszy roz ôd 25 lot trwania kōnkursu „Pōnaszymu czyli po ślōnsku” padła nazwa miasta Racibōrz to byłach fest dumno i rada, ale chyba yno jo bo z władz mojego miasta żodyn tym faktym nie był zainteresowany (z małym wyjōntkym). Nasza ślōnsko godka przez lata była zakozywano i wyśmiewano, a na ludzi kerzi chodzōm z naszōm fanōm zaglōndo sie jak na chacharōw skorych do haje, nikerzi z braku regiōnalnej wiedzy pytali sie mie „Co to dzisioj mōmy za świynto kościelne?” jak wywiesiłach fana wspōmnianego już 15 lipca. Beztoż tyż tak fest potrzebne nōm je nauczanie regiōnalne kere uczy postaw ôbywatelskich i szacunku do nojbliższego ôtoczynia, żeby wychowywać ôd bajtla społeczyństwo kere mo poczucie przinależności do swojego regiōnu, czuje sie za niego ôdpowiedzialne i bydzie prōmować jego tradycje i kultura. I jako tu sie radować z tej polskej niepodległości kaj przez te lata Ślōnsk był dyskryminowany. Czy mōmy powody żeby sie ku tymu radować? A czamu ni? Nasze żōłto – modre fany mogłyby razym powiywać z bioło – czerwōnymi jakby nōm Ślōnzokōm dałoby sie tego poczucia bycia gospodorzym na swojej ziymi w tych naszych hajmatach.
„Ojczyzna to kraj dzieciństwa
miejsce urodzenia
to jest ta mała najbliższa
ojczyzna. . . ” – T. Rōżewicz
Nasze starania przez uznanie Ślōnzokow za mniejszość etniczno, a godka za jynzyk regiōnalny sōm kajś zaciepane w polskim sejmie i leżōm tam na przetwano i nie żebych teroz kōmuś zowiściła ale tak je na Kaszubach regiōnie myjszym jak nasz. Czamu nie u nos? Te postulaty mogłyby sprawić, że Ślōnzoki czuli by sie szanowanymi ôbywatelami Polski, a nie „ludziami gorszego sortu” i bycia sztyjc futrowanym niespełniōnymi ôbietnicami takich jak krowa ôd Korfantego, darmowe lyki, na każdego bajtla 500 + i to wszystko za głosy wyborcze, a jak zaś żodyn nie bydzie sie dowoł rady to padnie hasło „Pomożecie? Pomożemy”. My Ślōnzoki chcymy być traktowani z powogōm, a nie tak jak przez lata kreowała nas Polsko kabaretowo z kuflym piwa i wōsztym po ôdwalōnej czornej robocie, chcymy autōnōmicznego wojewōdztwa żeby mogli my sami za sie decydować. Nie pozostało nōm nic inkszego jak yno czekać i nie wiym wiela jeszcze wody w Ôdrze upłynie zanim doczekōmy sie tych naszych postulatōw i mōno tyż take powiedzynie kere chodzi po Raciborzu ôkreślajōncych cudzych, że ktoś je „zza Ôdry” przeszłoby do historii, a Ôdra by nie dzieliła, a łōnczyła.
Toż wszystkim uczestnikōm „Pływadła” życza mocka wody w Ôdrze, piyknej pogody i dobrej zabawy bo to dziynki wōm mōmy w Raciborzu jedna z nojwiynkszych imprez w Europie i mōno na swiecie. Myśla, że sie tam trefiymy i razym pozaglōndōmy dokōnd płynie tyn nasz Racibōrz?
Tu wōm podōm jeszcze daty świōnt kożdego Ślōnzoka i tym kerzi przajōm ślōnskej ziymi, yno uprzedzōm na te świynta fraj ôd roty i szkoły nima. 😉
- 28.01 Dziyń Pamiyńci ô Gōrnoślōnskij Tragedyji
- 21.02 Dziyń Rodnij Mŏwy
- 01.05 Ślōnski Gody
- 14.07 Marsz Autōnōmije
- 15.07 Dziyń Ślōnskij Fany
- 04.08 Świynto Strojōw Ludowych Gōrnego Ślōnska
- 09.08 Dziyń Ślōnskij Idyntyfikacyje / Dziyń Ślōnzŏka
- 16.10 Świynto św. Jadwigi Ślōnskij
Ewa Grzesik
Miyszkōm w Raciborzu, robia na banie fest, przaja tymu miastu i ślōnskej godce, mōm swoje lata, ôdchowane bajtle, a teroz sie chyciłach pisanio. Laureatka kōnkursu „Po naszymu, czyli po Ślōnsku” w 2017 roku o tytuł “Ślōnzoka Roku”. Jak mōm trocha czasu to ôdnowiōm jakeś stare meble.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mikławš Hicka
Mikławš Hicka (němsce Nikolaus Hitzke; * 13. januara 1821 w Hórkach, † 14. decembra 1899 w Špitlu) bě serbski wučer, publicist a towarstwowy prócowar.
Narodźi so jako syn zahroniskeho žiwnosćerja Jana Hicki a jeho mandźelskeje Hańže w Hórkach[1] a běše wot 1835 do 1838 preparandist pola wučerja Handrija Brojerja w Chrósćicach. Wot 1838 do 1841 wopytowaše Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, hdźež běše 1841–42 z pomocnym wučerjom. Prěnje wučerske městno měješe 1842 do 1845 w Špitlu, doniž njenastupi słužbu w Ralbicach, hdźež hač do lěta 1889 wučerješe. W tutym lěće poda so na wuměnk a přesydli so do Kukowa a po smjerći mandźelskeje k swojemu synej Bjarnatej Hicce (1867–1923) do Kamjenca.
Za čas rewolucije 1848/49 angažowaše so Hicka w towarstwowym hibanju a bě pismawjedźer Ralbičanskeho serbskeho towarstwa. Na zhromadźiznach žadaše sej wjace politiskich, socialnych a narodnych prawow za Serbow. Nimo toho podpěrowaše pólski bój za statnu njewotwisnosć a pomhaše po rewoluciji přesćěhowanym Polakam. Wjele lět bě městopředsyda Kukowskeje serbskeje Bjesady.
Prawidłownje dopisowaše do Tydźenskeje Nowiny a do Jutnički. Wón namołwješe čitarjow, jako Serbja sebjewědomje wustupować, žadaše sej mjez druhim zjawne serbske napisma a rozprawješe wo žiwjenju w klóšterskich kónčinach. Tež do němskich nowin kaž Der deutsche Schulbote, Der Erzähler an der Spree, Der katholische Jugendbildner abo Die sächsische Schulzeitung pisaše nastawki z pedagogiskim a nabožinskim wobsahom.
Mikławš Hicka bě wot załoženskeho lěta 1847 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Wón naspomni so jako pódlanska figura w romanje Lěto wulkich wohenjow Marje Kubašec.
LiteraturaWobdźěłać
- Jurij Młynk: Mikławš Hicka – wučer z časa narodneho wozrodźenja w Delanach. W: Protyce 1966, str. 109–112
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Hicka, Mikławš. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 195
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Křćeńska kniha Chróšćanskeje wosady, zapisk 4/1821


text:
Gowa
Gowa (łac. caput) to je tajla ciała zwiyrzōw, zajmujōncŏ u czowieka i u inkszych cyckoczy szpicowe wrażynie (ewyntualnie przodnie).
Szkrabikel (collum) stanowi ôporã dlŏ gowy a tyż drōgã, kerŏ łōnczy jōm z tōłowiym i kōńczynōm gōrnōm.
Kostne rusztowanie gowy stanowi czaszka (cranium), zapewniajōncŏ ôchrōnã zawartego w nij mōzgu (cerebrum). We ôbrymbie przodnij tajli czaszki, tm. trzewioczaszki, ôsadzōny je ôrgan zdroku a tyż zaczōntek drōg: kustowyj i dychowyj. We tajli skrōniowyj czaszki je ôrgan suchu. Gowa majoryntnego czowieka wŏży kole 4–5 kg.
BibliografijŏEdytuj
- Wojciech Baturo: Biologia. Encyklopedia Szkolna PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 223. ISBN 978-83-01-15891-0.


text:
Wučba w sněze - Unterricht im Schnee [01/2018]
Cyłkownje 29 šulerjow sedmeho lětnika Worklečanskeje wyšeje šule “Michał Hórnik” přebywaše zašły tydźeń w sněhakowarskim lěhwje w čěskim Bedřichovje. Nimo sportoweho wučerja Křesćana Bejmaka, nawodu wyšeje šule Křesćana Korjeńka a jeho syna Měrka, staraštaj so tež čěskej wučerjej wo šulerjow. Woni jim na čućiwe a žortne wašnje sněhakowanje nawučichu. Šulska socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Franciska Zopic młodostnych do Čěskeje tohorunja sobu přewodźeše. Wuměnjenja w sněze běchu nažel jenož hač do wutory optimalne. Wot srjedy so sněh miłeho wjedra dla pomału pozhubi. Při wšěm móžachu cyły tydźeń po horach sněhakować a wšelake pisty wuspytać. Tak nawuknychu ći započatkarjo a wukmanichu so ći nazhonići šulerjo w ski alpin. Wulke wužadanje bě lětsa za někotrehožkuli skěrje wužiwanje liftow. Bórze pak hibachu so cyle samozrozumliwje po sněhakowarskim arealu.
Wšitcy holcy a hólcy 7. lětnika běchu při sněhakowanju wuspěšni, tak zo je jim dobra znamka w sporće wěsta. Wosebity highlight bě kónčne wubědźowanje super-g, hdźež wudobyštaj sej Franc Bulang pola hólcow a Caroline Pěčkec pola holcow prěnje městno. Nimo wšědneho sněhakowanja wubědźowachu so dźěći na wječorach w blidotenisu a bowlingowanju, nawuknychu prawidła a teoriju dokowokoło sněhakowanja, wuchodźowachu so po Bedřichovje a podachu so do kupjele “Babylon” w bliskich Liberecach.
Wjeselo při zymskim sportowanju a dobra nalada mjez šulerjemi a wučerjemi polěkowachu tomu, zo bě přebytk jara poradźeny. Je hižo z dołholětnej tradiciju, zo jězdźa Worklečanscy holcy a hólcy do Jizerskich horinow a tam w sněhakowanju zwučuja. Tak powědaja šulerjo hišće dołho wo přebywanju w Bedřichovje. Kóžde lěto znowa da so wobkedźbować, zo so tajke zhromadne jězby pozitiwne na rjadowniski cyłk a dobru zhromadnosć wuskutkuja.
Error
foće a tekst: F. Zopic
Mejemjetanje - Maibaumwerfen
Error
Mejski porik: Nadine Knopec & Tadej Čornak
fota: B. Jurk
Wotchadna rjadownja - Abschlussklasse
Error


text:
Wotrowska wosada swj. Bena je ze swojimi něhdźe 500 wěriwymi najmjeńša serbska katolska wosada a leži na južnej kromje dwurěčneho teritorija we Łužicy. Srjedźišćo wosady je Wotrow. Něhdźe dwě třećinje wobydlerjow wužiwaja wšědnje serbšćinu jako maćeršćinu, wšo jedne hač doma, na puću, ze susodami, w šuli abo w cyrkwi. Serbsce rěči so nimo toho w Kašecach, Žuricach a Kanecach, zdźěla tež w Krěpjecach a Nowym Dworje. Hač na jednotliwe wuwzaća swjeća so Bože mšě jenož w serbskej rěči. Wot septembra 2010 nima naša wosada hižo swójskeho fararja. Administrator je Chróšćanski farar Měrćin Deleńk, wo dušepastyrske zastaranje pak staraja so wjacori měšnicy. Přez čestnohamtske skutkowanje wjele wosadnych wochowa sej wosada žiwe wosadne žiwjenje. K wosebitym składnosám spěwa cyrkwinski chór abo holčaca šola.
Do wosady słušeja sćěhowace wsy: Wotrow, Kanecy, Kašecy, Krěpjecy, Žuricy, Horni Wujězd, Mały Wosyk, Jědlica, Wulki Wosyk, Hłupońca, Bukowc, Nowy Dwór, Njeradecy, Ledźborecy, Panecy.
Z Wotrowskeje wosady je wušło dotal 31 měšnikow a 24 knježnow.


text:
აფხაზეთი Aбxaзия AҧcHы Abchazyjŏ
Fana Abchazyje
Wapyn Abchazyje
Kůnstytucyjo
Abchaskŏ Kōnstytucyjo
Uoficjalno godka
abchaskŏ gŏdka, ruskŏ gŏdka 1
Stolica
Suchumi
Gowa państwa
Prezydynt Abchazyje Aleksander Ankwab³
Przikludziorz regjyrunku
Prymier Leonid Lakerbaja³
Rozlygowańy
• cołkowity • strzůdlůndowe wody
8600 km² 0%
Liczba ludźi (
2000) • cołkowito • gynstość zaludńyńo
250 000 29 osůb/km²
Jednostrōnnŏ deklaracyjŏ niypodlygłości
ôd Gruzyje 4 23 lutygo 1992
Religijo (głůwno)
Waluta
Rubel (RUB)
Czasowo zůna
UTC +3
Necowo důmyna
Autůnůmiczne terytoryja
1Godki stosowane ôd separatystycznygo regyrōnku. Podle kōnstytucyje Gruzyje ôficjalne gŏdki to abchaskŏ a gruzińskŏ 2 ³Włŏdze separatystyczne niyuzdŏwane ôd Gruzyje. Jako autōnōmicznŏ republika Gruzyje mŏ tyż legalne włŏdze na wygnaniu (Temur Mżawia, Malchaz Akiszbaja) 4Niy mŏ uznaniŏ miyndzynŏrodnygo, de iure podle prawa miyndzynŏrodnygo je tajlōm Gruzyje.
Abchazyjŏ ( abch. AҧcHы Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti abo Abchazeti, rus. Aбxáзия Abchazija) – podle prawa miyndzynŏrodnygo republika autōnōmicznŏ we skłŏdzie Gruzyje. Na isto je kōntrolowanŏ ôd Rusyje a je państwym niyuzdŏwanym. Jedyne państwa, co uzdŏwajōm niyznŏleżność Abchazyje to Rusyjŏ (ôd 26 siyrpnia 2008) a Nikaragua (ôd 3 września 2008).
Abchazyjŏ leży we pōłnocno-zachodnij
Gruzyji, we rejōnie Kaukazu, a zajmuje 8550 km² placu. Pomiyszkuje we nij kol. 250 tys. ludzi. Ôd 1992 roku Abchazyjŏ je de facto niyznŏleżnŏ, cołkym poza kōntrolōm włŏdz cyntralnych Gruzyje. Włŏdzã a kōntrolã nad cołkim terytoriōm republiki sprawuje separatystyczny regyrōnek podporowany militarnie, politycznie a ekōnōmicznie ôd Ruskij Federacyje.


text:
Dzisio zaś cosi mołoś nie wiela zwekslujymy i w tym sztyry a trzicatym nomerze naszego TRAMWAJA dómy sie do rzeczy s takóm jednóm szykownóm cieszynioczkóm, kiero wychwolo kaj się yno do, tyn nasz piekny Cieszyn. Fórt cosi mo naporynczóne, coby pieknie łopisać wszecki nasze cieszyński atrakcyje dlo lufciorzi i letnikorzi, kierzi przijadóm tu do nas s nawszczywóm. Mo łóna to isto we krwie, bo lekuśko poradzi w tych czytadłach, kiere pisze, dać snadno do kupy wszecki cieszyński fotki i inksze wieca.
Renata Karpińska – Główny specjalista ds. produktów turystycznych w Urzędzie Miasta Cieszyna. Twórca wielu projektów promujących nasze miasto
w kraju i za granicą. Miłośniczka muzyki, od klasycznej aż po rock i metal, oraz dobrych książek i podróży. Koneserka szeroko pojętej sztuki, oraz specjalistka od opracowywania koncepcji produktów turystycznych.
Fryderyk Dral: Pani Renato, cieszyniocy o was prawióm, że poradzicie, jak mało gdo, tak pieknie zachwolać nasze miasto, coby jak poczyto gdo tóm waszóm chwolbe, to zarozinko wrazi swoji pinkle do ruksaka i pyndym jedzie ku Cieszynu. Myślym se, że poradzicie to całe swoji żywobyci rzeknóć po naszymu, coby czytmiorze mojigo TRAMWAJU se pospóminali, jako ta naszo rzecz je piekno i że eszcze nikierzi poradzóm sie ś nióm dorzóndzić.
Renata Karpińska: Nie wiym panie redaktorze, czy mi to pudzie snadnie, bo przeca dobrze wiycie, że w rotuzie w kierym robiym, muszym s ludziami rzondzić czysto po polsku. Robiym tu uż też przeca jak dobrze widzicie kapke roków i niewiym czy to co móm na sumiyniu do waszego TRAMWAJA wlezie. Ale jak uż mie tak fest pytocie to przi waszej pumocy na zicher isto sie mi to podarzi.
Rodzóno żech je Cieszynie tak samo jak moc inszych tusteloków, kierzi w tym waszym Tramwaju pletóm rozmajte wieca. Wiycie dobrze, że żodno paniczka nie rzeknie wóm jak było to downo, bo każdo by se tych roków rada ubrała. Dycki żech moc rozmajtych czydadeł brała do rynki, bo czytani i poznowani nowych wiecy miałach to za mojigo kóniczka. Jak byłach dziywczyńciym
i poczytałach ksiónżke „Egipcjanin Sinhue” to zaroz prziszłach na to, że dobre by było zustać archeologym. Skyrs tego fórt mi je luto, że nie idzie sie curiknóć w czasie i podziwać na tych co kiejsi plyntali sie po naszej ziymi. Dycki też posłóchałach rozmajtej muzyki i to może skyrs tego, że byłach uspowano, jak mój tatulek groł na trómpce, a łoczy otwiyrałach jak ustowoł do ni duchać. Do dzisia posłóchóm różnorakij muzyki, bo przeca jak gdo chodził do szkoły muzycznej, to mu to na całe żywobyci zustanie. Łod młodu wszelijako sztuka była dlo mie fest ciekawo i tymu żech też skończyła średnióm szkołe plastycznóm w Biylsku. Nieskorzij sztudyrowałach
w AGH, kaj uczyłach się ceramiki. Coby na kóniec tego sztudyrowanio dostać papiór, że uż żech je wyuczóno, toch musiała wyszpekulyrować to, czy i skyrs czymu nikiere czorne farby bez kobaltu po wypolyniu sóm dalij czorne. To była ciynżko robota boch se ich musiała piyrsze sama zrobić. Jak żech sztudyrowała to była moda na swetry s gobelinowymi wzorkami i jo sie chyciła ich sztrykowanio. Szło na tym cosi utarżyć, bo sprzedowani tych swetrów w krakowski galeryji dowało mi jakisi dobry grosz. Nieskorzij dostałach eszcze chynci do inszego sztudyrowanio, bo tego coch wiedziała było mi fórt mało i regirowani a ku tymu zachwalani i przedowani rozmajtych wiecy, sie mi zaczło moc podobać. Ale jak eszcze potym poznałach dwie insze szkoły, boch zaczła sztudyrować delsze wieca na politechnice łódzki, a nieskorzij skóńczyłach to w biylski ATH – choć było to w tej samej chałupie – toch uznała, że uż tego bydzie doś. Sama żech je ciekawo, czy to nie było skyrs tymu, że kiejsi żech trefiła na ojca od moji kamratki s podstawówki i łón sie mie spytoł co robiym – a jo, że fórt sztudyrujym. A jego cera, kiero była mojóm kamratkom uż downo robiła i łón mi powiedzioł: „jak gdo gupi- niech się uczy”. Nieskorzij chyciłach sie roboty w krakowski Unitrze, a najlepi mi prziszło napisani rozmajtych insztrukcyji dlo tych co w tym werku robili. Tak sie mi to podarziło, a mojim szefóm podobało, to mie za to chwolili i dołożyli mi kapke piniydzy do wyplaty. Ale dłógoch tam nie wydzierżała, bo każdy dziyń robić ganc to samo, to nie było na moji nerwy.
Jako to w życiu bywo, naroz zaświyci s inszej stróny słóneczko i trzeja się brać ku niymu. Mie łóno zaświyciło w Lóndynie i jak żech tam pojechała, toch sie tam poczuła jak ryba we wodzie. Byłach tam prawie sześć roków i do dzisia fórt se to dobrze spóminóm. Moc żech sie tam rozmajtych wiecy nauczyła, ale chocioż zawsze byłach robotno to tam dziepro żech prziszła na to, wiela to idzie wszectkigo zrobić za jednóm godzine. Tam żech też we szkole moc ludzi s wszelijakich strón świata spotkała i prziszłach na to, że moc ludzi mo recht i ni ma jednej prowdy i nigdy nie bydzie. Nieskorzij zaś dostałach nawszczywe do Paryża, kaj żech, naprowde przipadkym, spotkała kuzyna s Cieszyna. Łón mie zakludził do Pałacu Inwalidów, i pokozoł mi naszóm flinte, kiero cieszynkóm sie mianuje. Ón też mi rzeknył, że w Londynie sóm eszcze insze nasze cieszynki. I były – w Tower of London. Jo tam rychlij byłach, ale ich nie poznała, bo żech chledała siykiyrki, kieróm uciupali czepóń babie łód angielskigo króla. I wtedy prziszło na mie, żech ni ma yno Polkóm, ale też i cieszynioczkóm.
Jak żech sie w roku 1998 wróciła spadki ku Cieszynu, to dostałach posade w cieszyńskim rotuzie, kaj mi dali robotem przi chwolyniu sie naszym miastym, a nazywo sie to promocyja. Nie było to lekuśko, bo s tóm prmocyjóm to je tak jak s medycynom – wszedcy sie na ni znajóm. To był czas w kierym musiałch wszecko sama wyszpekulyrować i wychledać rozmajte obrozki i stare fotki s Cieszyna. Rozchodziło sie ło to, coby rozmajci lufciorze i letnikorze i aji jejich dziecka, mógli se poczytać w ulotkch i ksiónżeczkach ło tym, co je pieknego w naszym mieście. A tego je strasznie moc, bo nasza historyja je przeca ciekawo. Muszym sie wóm też prziznać Panie redaktorze, że jak eszcze nie było mody na rzóndzyni po naszymu to jo popytałach panióm Anielę Kupcową ze Zaolzio, coby przełożyła na nasze rozmajte cieszyński bojki, co ich nóm redaktor Głosu Robert Danel pisoł. Wydowani tych rozmajtych ksiónżek móm kapke na swojim sumiyniu, a nejwiynkszo była „Monografia Dziejów Cieszyna”, kiero była na jubileusz, jak sie to trzo bracio potkali 1200 roków tymu przi źródle s kierego ciurczała woda. Mieli my ksiónżki roztomajcie tak pisane, coby szło tyn nasz Cieszyn fórt a fórt oglóndać i za każdym razym cosi inszego uwidzieć i cosi sie eszcze inszego dowiedzieć. Czasym żech sama cosi napisała – pore folderów i przewodników, jedyn aji był taki co mioł być do dziecek, ale go radzi aji starzi czytajóm. Razym kiejsi też z prowdziwóm kucharkom ze szkoły napisały my o cieszyńskim jedzyniu. Joch przedtym przepytować musiała znóme i nieznóme paniczki i czytać starucne szlabikorze s Ksiónżnicy Cieszyński. Muszym rzeknóć, że i mojóm mame i moji ciotki pytałach sie o jedyn taki recepis co każdo miała inakszy, a wszecki trzi prawiły, że łón je od moji starki i je nejprowdziwszy. Na promocyje ksiónżki przijechoł Robert Makłowicz i opowiadoł o … kminku. Festiwale kulinarne też robiłach – jedyn „Śląski Smaki” ze Ślónskóm Organizacyjóm Turystycznóm, a nieskorzij Cieszyński Smaki. Z tym drugim to musiałach cyganić że sóm dwie imprezy w jednym dniu, boch chciała na kóniec, żeby wieczór zespół Myslowitz nóm zagroł. I zagroł,
a że nie chcioł przi jedzyniu, to my przerwe zrobili.
I była to zaroz inszo impreza, ale mi tlało, boch sie boła, że sie tyn manadżer kapnie i nie zagrajóm. Robili my też piekne kalyndorze, mapy i moc inszych wiecy. Jedyn belfer historyji narzykoł, że choć tela móndrych ksiónżek napisoł to nejbardziej w cynie była ta, co jóm dlo mnie napisoł, o downych cieszyńskich pinióndzach. No była – bo wszedcy co zbiyrajóm stare pinióndze jóm chcieli mieć. A mie dycki zależało, coby nasze ksiónżki były tak napisane, żeby s tego aji normalny człowiek cosi kapowoł i jeszcze cosi sie nauczył – a to nima taki leki. Radach miała chledać stare obrozki i pokazować jak kiejsi wyglóndoł nasz Cieszyn. Dłógi czas regirowałach też Wiadomościami Ratuszowymi, w kierych pisalimy wszecko to, co tustelocy majóm radzi czytać i coby eszcze były piekne dlo łoka. Muszym sie eszcze pochwlić, że latoś nasze województwo na Międzynarodowych Targach
w Opolu zustało pochwolóne i dostało dyplóm za to, że my napisali i wydrukowali całóm seryje o Cieszynie, kiero się mianuje „Cieszyn robi wrażenie”. Spómniałach se też ło tym jak ksiónżka ło cieszyńskich żydach rozeszła się po świecie i tymu łodezwała się z Angliji prawnuczka od Moritza Fasala, co je pochowany na kierchowie
w Cieszynie. Chledała swoich kuzynów i moc ich nalazła, rozciepanych … naprowde wszyndzi. Posyłała mi moc rozmajtych adresów jego przibuznych, a jo im posyłała ksiónżki ło Cieszynie. Ponikierzi nieskorzij aji skyrs tego nawszczywili nasz Cieszyn i żech sie mógła ś nimi trefić . Miałach też moc radości s tego jak jedyn panoczek s Australiji posłoł mi recepis na prowdziwy sznycel cieszyński, kiery znaszeł w szlabikorzu łod swoji starki. Srandowne w tym recepisie je to, że je tam napisane, że jak chybi kómusi cielynciny to może se go zrobić z miynsa…. od kangura.
Móm też we starości kamracyni sie s inszymi miastami w kierych i z kierymi robiymy koncerty, wystawy, festiwale sztuki i insze kónferencyje, u nich i u nas. Dłógi roki nasze miasto kamraci się s Puckym, robiymy tam imprezy, a Puck się pokazuje u nas. To je też robota co mi robi moc radości choć rozmajte sie przytrofiajóm historyje. Spómniała mi sie też tako jedna wiec, a było to uż dość downo tymu, jak jedyn muzykant wartko przejechoł pół Europy, a dziepro czeski wojok nie chcioł go puścić do Polski, bo ni mioł przi siebie żodnych papiórów. W końcu my to przemógli, że móg prziść do nas na tyn koncert – ale nie powiym jako my ku tymu prziszli. Jak sie robi fórt s rozmajtymi ludziami to skyrs tego co chwile idzie na cosi srandownego trefić. Roz jedyn nawszczywnik chcioł po mie co bych mu przełóżyła na jego mowe jak się nazywo to co jod na obiod – a była to ”Rzić w kapuście” bo to było w goralski gospodzie
i miałach s tym kapke ostudy. Inszy sie mie pytoł czy to je prowda, że my pijymy gorzołke co w ni pływie trowa pojscano przez bizóna. Latoś co sie przitrefiło naszym nawszczywnikóm s Bułgaryji, to sie ani nie do łopowiedzieć, Bo proszym se przedstawić Panie redaktorze, że łóni jechali do nas aże trzi dni: dwóma autobusami, bo sie fórt psuły, a ku tymu eszcze musieli się wracać po papióry, bo ich kansi na granicy rumuński czy madziarski niechali. Zdało sie, że nie dojadóm, a tu insze delegacyje uż czakały i co cztyry godziny musieli my wekslować program, przekłodać jejich spani, zwiedzani i insze wieca. Ale zdónżyli na wystymp i to jaki ! Teraz sie s tego mómy móc uciechy, ale wtynczos Panie redaktorze do śmiychu nóm nie było. Ale jak człowiek rajzuje po świecie to dycki sie czegosi dowiy i czegosi sie nauczy i tak też było ś nimi i je sy mnóm. Planujymy też na prziszły rok fajnóm impreze i może przijadóm ludzie jeszcze z dalsza. Podarziło sie mi też regirować rozmajtymi napadami na kiere Europa dała swoji piniódze i kiere miały we starości internety, filmy, kóncerty, strategije i eszcze moc inszych wiecy. Rozmyślałach też ło tym, coby zaś na sztreke postawić wyciepany s Cieszyna tramwaj, kiery by gzuł przez Olzem tam a spadki. Tu muszym rzeknóć, że to co prawiym nie robiłach ganc sama, ale do kupy s całym manszaftym. Niedowno prziszlimy uż na kóniec s Open Air Museum, kiery mi fest leży na sercu, bo podarziło sie dać cieszyniokóm i lufciorzóm cosi nowego do oglóndanio, jak bydóm szpacyrować wedla Olzie i czegosi aji sie tam nowego dowiedzóm. Tu je prowdziwe powiedzyni co cieszyniocy majóm radzi prawić, że Cieszyn to je taki mały Wiydyń. Uż też bydzie kóniec tej roboty, przi- „Kaj indzi inakszy – u nas po naszymu” kaj żech robiła ksiónżke, mapy i insze wieca. Zrobiłach też aji takóm aplikacyje na telefon, s kieróm każdy bydzie poradził przynś po Cieszynie rozmajtymi cestami , kiere my dłógi roki wymyślali, coby szło dóńść do każdej atrakcyje i coby sie nikaj nie stracić. I też eszcze mogym sie pochwolić, że wymysliłach też cosi, co się fachowo nazywo „koncepcja produktu turystycznego” i całóm promocyje do wielkigo projektu „Szakiem Cieszyńskiego Tramwaju”. Je to o naszym cieszyńskim tramwaju, kiery chciałabych żeby zaś był „żywy” i jak sie to podarzi, to bydzie to naprowde cosi zajimawego. I na koniec jeszcze roz o cieszynce: ze dwa roki tymu bylimy w Brukseli na promocyji Śląska i pón Wałga, co robi cieszynki – pojczoł mi jednóm –
i Panie redaktorze – jo ło tej cieszynce tak opowiadała w tej Ambasadzie, że aż sie mie jedyn panoczek, a był to jakisi konsul z Afryki, spytoł, wiela za nióm chcym…!
I tak ta robota, kieróm uż tu w rotuzie robiym dwacet roków, dowo mi moc uciechy i prziszło mi sie prziznać do tego, że to co robiym to je mojóm radościóm, do kierej dziynnie chodzym, coby zaś nad czymsi nowym porozmyślać i cosi nowego wyszpekulyrować.
Myślę, że najważniejsze, że przez wszystkie lata pamiętam, co mówił mi zawsze mój starzik: „dziołuszko, jak cosi robisz, to rób to nejlepi jak umiysz, inaczyj sie tego wcale nie chytej”.


text:
Policyjne działania „Bezpieczny Wikynd”
Wiyncyj patroli, czyńściyjsze kōntrole trzyźwości, wartkości i stanu technicznego wozidła to działania kludzōne ôd ślōnskij policyje. W czasie dugigo wikyndu trwajōm zwiynkszōne działania ô mianie „Bezpieczny Wikynd” ukierunkowane na zagarantowanie bezpieczyństwa wszyjskich uczestników ruchu drōgowego.
W czasie dugigo wikyndu, tak jak i w latach piyrwyjszych, nad bezpieczyństwym ôsōb ôbiyrajōncych sie na wypoczynek, bydōm wachować policyjōny z drōgōwki. Na ulicach wylotowych z miast ukŏże sie wiyncyj patroli. Policyjōny bydōm wybadować, eli kerujōncy poruszajōm sie zgodnie z prawidłami i przizwolōnōm wartkościōm. Bydōm kōntrolować tyż sztand trzyźwości kerujōncych, sztand techniczny wozideł jak tyż eli wszyjscy rajzujōncy majōm zapiynte pasy, a dziycia przewożone sōm w zeslikach. Na ulicach bydōm stŏć tyż radiowozy niyôznakowane wyposażōne w wideorejestratory – dziynki użyciu takigo nŏczyniŏ szandarōm niy uciyknie żŏdyn pirat drōgowy. Piykny czas zachyncŏ do motorowych eskapadōw. Kerowcy jednośladów, ôkrōm czyrpaniŏ uciechy z gibkij jazdy, winni przede wszyjskim pamiyntać ô bezpieczyństwie – swojim i inkszych uczestników ruchu drōgowego. Policyjŏ apelujemy ô bezpiecznõ jazdã. Motōr niy mŏ workōw luftowych i pasōw bezpieczyństwa, kask i ôblycze ôchrōnne niy zapobiygnōm zraniyniōm. Ważne je, by kerowcy motorōw w czasie jazdy kerowali sie usōndkym, a niy chyńciōm przeżyciŏ przigody za wszelŏ cynã.
Foto: KPP Cieszyn


text:
Pore legynd s rostomajtych dziedzin na cieszyńskim...
Jako jedyn owczorz na stare roki zgrzeszył
Hań downi było lachko schować se pinióndze na czornóm godzine. Dzisio sie grejcary zaniesie do rajfajzynki, zapiszóm Wóm to do ksiónżeczki i uż mocie po starości. Ale hań downij to ludzie chowali grejcary kany yny mógli – do piwnice, pod krokwie, do dudławych strómów a nejwiyncyj dowali do glinianych garców, a zakopowali do ziymie. Zarzowieć tam nie zarzowiały, bo były ze szczyrego złota, abo aji ze strzybła. Nejwiyncyj tych grejcarków zakopowali w lasach zbójnicy, bo óni tam chałup ni mieli, yny miyszkali, kany sie dało. Ponikiedy tych zbójników pochytali, powieszali, a potym żodyn nie wiedzioł, kany majóm ty bogactwa pochowane. A ty zakopane pinióndze potym wachowali djobli, bo były przeklynte, pomazane ludzkóm krwióm. Ale coby im ty grejcary nie spleśniały, tak ich dycki we Wieli Pióntek suszyli. Jak w kościele czytali paszije, tak sie ziym sama odewrziła, djobli srobili ogiynek a nad tym ogiynkym ty grejcarki suszyli. Ros w tyn Wielki Pióntek pos jedyn pachołek kónie na Gróniczku. Naros widzi na pasiónku taki dziwny ogiynek. Prziszoł bliży, a tu same złote dukaty. Lecioł zaros do chałupy, a wołoł na gazde:
– Gazdo! Pójcie hónym, bo tam na Gróniczku djobli suszóm pinióndze!
Ale gazda był stary i móndry, tóż prawił:
– My jich tam stela nie dostanymy, bo my sóm grzyszni. Taki pinióndze zaczarowane może dostać yny tyn, kiery je bez grzychu.
Musi tyn ogiynek zaloć mlykiym od czornej krowy, abo też od czornej biyrki. Jakby tam prziszoł człowiek grzyszny, to tyn ogiynek sóm sgaśnie, a pinióndze sie stracóm. I tak rosmyśloł tyn gazda z tym pachołkiym, kiery by s bliskich sómsiadów móg być bez grzychu. I prziszli na to, że yny stary owczorz s Girowej, co sóm żyje od młodu s łowcami, a s ludziami sie mało styko. Szli do niego i wszecko mu o tych zaczarowanych pinióndzach powyrzóndzali. Owczorz sie wymowoł, że ś nimi nie pujdzie, że mu je dobrze i bez piniyndzy. Aspóń go żodyn nie okradnie, ani nie zabije. Ale tyn stary gazda z tym pachołkiym yny pytali, aby ś nimi szeł. I tóż sie sgodziuł. Wzión do żidliczka mlyka od czornej biyrki a szli. Jak prziszli tak blisko, że uż widzieli tyn ogiynek goreć, tóż tam posłali samego owczorza. Tyn też sie jednako boł. Ale sie przeżegnoł, a pomalutku kroczył dali. Jak prziszoł ku ogniu, to uwidzioł leżeć na ziymi ze dwa rynniki złotych dukatów. Hnet wyjón żidliczek a zaczón na krziż polywać ogiyń tym mlykiym od czornej owcy. Za chwilke ogiyń sgos, a dukaty zustały. Owczorz ni mioł ze sobóm żodnego miecha i tóż ściepoł ćwilichowóm koszule, swiónzoł rynkowy i do tej koszule ty dukaty nasgrzebowoł. Potym kóńce swiónzoł, koszule s tymi dukatami chynył na pleco, podniós ze ziymie obuszek a uciekoł do lasa, kany na niego czakoł tyn gazda s pachołkiym. Ale toście mieli widzieć, co sie teraz zaczło robić. Nejprzód zaczło strasznie grzmieć, blyskać sie jakby uż był sóndny dziyń. Pieróny biły jedyn za drugim, a góry sie yny trzynsły. A tyn owczorz s tego strachu zakopnył o taki wielki kamiyń a kopyrtnył do głymboki dziury. A jak sie przewróciuł, to ty dukaty sie rozsuły a obróciły w proch na taki drobne plaskoczki. Ón sie nasroł, bo sie szykownie potłók, stanył ze ziymie, a na głos zahrómowoł – Basama teremtete!!! A jak to powiedzioł, uż nie był tym człowiekym bez grzychu i uż ni móg wiyncyj chodzić we Wieli Pióntek po zaklynte pinióndze na Gróniczek.
Legynda o założyniu Cieszyna
Przeogrómnie zastarany chodziuł uż dłuższy czas król Polski Leszek III. Czynsto sie zawiyroł we swoji kómnacie, długo rosmyśloł i dziwoł sie do nieba. Mioł starojść i nie wiedzioł co dali. Jednego wieczora stary król kozoł do siebie zawołać swojich trzech synków: Bolka, Leszka i Cieszka i tak do nich przerzóndziuł:
– Uż żech je starucny, a wyjście sóm uż chłopy wielki. Muszym cosi dali srobić s tym mojim królestwym. Na mojim trónie siednie nejmłodszy s was – Cieszko. Wóm dwóm dóm wojoków i pojedziecie w Świat. Jedyn pojedzie na połednie, a drugi na północ, pochledocie se ziymi, kaj se pobudujecie chałupy, zómki i miasta. Syncy sie sgodzili s ojcowskóm wolóm yny jedyn nejmłodszy prawi:
– Poswólcie mi tatulinku też ś nimi pojechać. Chcym uwidzieć kónsek Świata, nim siednym na trónie. Podziwóm sie jako żyjóm ludzie, możne sie czegosi nauczym, może mie spotko jako przigoda. Stary król sie zastaroł, bo nie chcioł nejmłodszego synka puszczać w Świat, ale ni móg nic srobić, synek mioł recht. Ojciec sie sgodziuł i trze bracio pojechali. Bolko pojechoł na połednie. Jechoł, przes puszcze, przes rzyki, barzoły, spotykoł sie s ludziami, co tak samo rzóndzili jako ón. Minyło pore dni i naros uwidzioł wielkucne gory. Na ty grónie poradziuł sie wdropać, ale potym dali na skały uż nie poradziuł wylyźć. Nejprzód chcioł jechać spadki do chałupy, ale potym se wszymnół, że isto nalos tyn kónsek ziymi, kaj osiednie, ale chcioł eszcze kapke świata uwidzieć, tóż pojechoł dali. Razym ze swojimi wojokami jechoł ku zachodzie fórt a fórt przes gory.
Leszko zajś pojechoł na zachód. Jechoł przes puszcze, płynył przes rzyki, spotykoł sie s ludziami, co rzóndzili jako ón. Po poru tydniach dojechoł do wielkucnej rzyki, co jóm ludzie tam stela nazywali Odra. Piyrsze chcioł jechać spadki ku chałupie, ale potym se wszymnół, że isto tukej osiednie, bo przeca eszcze mało świata widzioł i pojechoł dali. Pojechoł na połednie i jechoł fórt kole rzyki ku goróm. Nejmłodszy Cieszko dłógo rosmyśloł kaj mo jechać. Myśli se tak, że jak jedyn ś nich pojechoł na zachód, a drugi na połednie, tóż ón pojedzie w postrzodku nich. Jechoł długo, przes bażoły, puszcze, lasy i przes rzyki. Spotykoł ludzi, co rzóndzili jako ón. Po poru tydniach uwidzioł pieknóm krajine. Szumno była ta ziymia, jakby gymba młodej dziołuchy, kiero myśli o swojim galanie i uśmiycho sie do zdrzadła. Synek sie zadziwoł bo eszcze nigdy czegosi takigo nie widzioł. Na połedniu były gory, zdało sie że sóm hrozne, ale jak podeszło do nich bliży, to były taki przeszumne grónie, na kierych rosły smreki i jedle. Chyliły sie ty góry nad tóm ziymióm, jakby jóm chciały kolybać. Na tej ziymi kupa też było zielónych kopców miyndzy dolinami i strzybne rzyki, kiere nimi płynyły. Inksze to były rzyki niż w jego krajinie. Szumiały, pyrskały, jakby chciały cosi powyrzóndzać o hań downych czasach, abo cosi zaśpiewać pieknego. Cieszko tak szoł i szoł przes tóm ziymie i lasy aż doszoł do takigo strómego kopca. Kole niego biło zdrzódło. Wylos na tóm góre i razym s wojokami rozbili se tam obóz. Cieszko eszcze długo sie dziwoł, jako piekno je ta ziymia. Naros usłyszeli krawal s daleka, podziwali sie gdo to jedzie. Boli sie kapke Morawioków, bo tu zaros były jejich ziymie, ale prziglóndli sie lepszy i uwidzieli, że to jedzie od wschodu Bolko, a od północy Leszko ze swojimi wojokami. Dwa bracio też tu przijechali na to miejsce, bo sie jim przeogrómnie to wszyjstko podobało.
Bracio byli radzi, że sie zeszli. Ani se nie wszyli, że sie tu nóndóm w tej pieknej krajinie. Uradzili, że tam wystawiam zómek i miasto, kiery sie bydzie nazywoł Cieszyn, bo sie tukej uradowali, że sie naszli. Bracio spadki jechali razym do starego Ojca. Cieszko jechoł całóm ceste zamyślóny, cosi go mierziało. Stanyli przed Ojcym i wyrzóndzali mu jako sie mieli we Świecie. Cieszko prawi:
- Wiym Ojcze żejście dlo mie narychtowali trón Polski, ale jo bych chcioł, cobyjście go dali nejstarszymu s nas: Leszkowi. Jo pojadym tam spadki, kaj żech widzioł tóm szumnóm ziymie, bo jo sie w ni zamiłowoł. Ziymia tam je piekno, ludzie sóm robotni i chcieli my tam s braćmi wystawić gród i miasto. Jo go wystawiym i bydym wachowoł polskij granicy, kiero je tam niedaleko. I tak było. Dzisio uż ludzie nie pamiyntajóm, od czego je ta nazwa Cieszyn wziyna. Jedni prawióm, że óna je od Cieszka (Cieszymira). Inksi że eszcze od czegosi inkszego. Ludzie jednako pamiyntajóm, że kiejsi hań downij trze bracio sie zeszli. Na studni brackij, kieróm potym wystawili je napisane:
„ROKU 810 WIAROPODOBNE ZAŁOŻENIE MIASTA CIESZYNA PRZEZ TRZECH SYNÓW LESZKA III-GO KRÓLA POLSKIEGO. TRZEJ POLSCY KSIĄŻĘTA, BOLKO, LESZKO I CIESZKO ZESZLI SIĘ PO DŁUGIEJ WĘDRÓWCE PRZY TYM ŹRÓDLE I CIESZĄC SIĘ ZBUDOWALI NA PAMIĄTKĘ MIASTO, KTÓRE MIANO CIESZYN OTRZYMAŁO”.
O zapadłej gospodzie
W Ochabach pomiyndzy stawami jak sie idzie na Podbór, był kiejsi kole grobli przi ceście taki głymboki kowiór zarośniynty krzokami i torkami, a naokoło rosły olsze. Woda w tym kowiorze była cało zielóno od rostomajtego trowska i zielska i nic nie wysychała, bo kowiór bezmala był taki głymboki, że eszcze żodyn do dna nie dobiuł. W nocy też tam bezmala straszyło. Gdosi widzioł o północy psa, co wyskoczył z kowiora, a jak napotkoł człowieka, zawył okropnie, uciyk i skoczuł spadki do wody. Nieboga Badurka prawiła, że szła kiejsi o północy ze szkubaczek kole tego miejsca i słyszała, jak cosi strasznie w tej wodzie jynczało. Eszcze gdosi opowiadoł, że o północy widzioł tam gónić światełka. A hebama Młotkula, jak szła w nocy od połogu, słyszała, jak sie tam cosi we wodzie cioplało i chichrało, jakby sie gdo kómpoł. A to isto były potympióne duszyczki. Podobno kiejsi, strasznie downo tymu, była tam gospoda. A aryndziorz to był straszny wydrziduch, wysrany na pinióndze. Gospoda była na boku kole stawów, niedaleko był las, tóż mało gdo tam zaglóndoł, a takich lepszych gości to było mało kiedy. Tóż coby jak nejwiyncyj zarobić, skludzoł muzykantów i sproszoł ludzi aji z inkszych dziedzin na muzyki. Roz też srobiuł taki hołdamasz s muzykóm i tańcami we Wielkim Poście. Nasbiyrało sie troche rostomajtej gowiedzi, co to Boga i grzychu sie nie bojóm, tańcowali i hólali, aż sie chałupa trzepała, a na świynty post wubec nie zważali. Gospodzki zajś był rod, że może tarżyć i grejcary do kapsy zbijać. O północy prziszła naroz ogrómno wichura, zaczło sie blyskać i grzmieć, ziymia sie zaczła trzyńś, a ś nióm cało arynda. Dziepro sie ludzie spamiyntali, chcieli uciekać, ale uż było nieskoro. Naros straszny pierón z ogrómnym hókym wewluł do chałupy, zaczło sie wszyjstko walić i cało arynda, pospołu s ludziami zapadła sie w ziymie, a to miejsce zaroz woda zaloła, tak że ani śladu nie zustało. Tak to Pónbóczek ich pokoroł.
Jako bili ludzi w Grojcu
W Grojcu strasznie katowali ludzi, niż eszcze hrabia Zamojski przegałganiuł majóntek i sprzedoł za łacne pinióndze fabrykantowi Strzygowskimu s Biylska. W tym zómku była stolica z pasami. Na nióm przipinali każdego oskarżónego i bili go żyłóm z na kierej było pindziesiónt mietełek. Jak dostoł pindziesiónt hibów, to mioł dojść. Wiyncyj ani nie wydzierżoł. Inkszych zajś przipinali ku kołu w piwnicy i wycióngali mu rynce ze stawów. Nim eszcze zaczli bić na ławie, to prawili: „Rzóndź prowde, bo bydzie miała ława wiesieli”. Eszcze po dzisio mówią o nieposłesznych: „Pójdziesz po mores do Grójca!”
O Strzygowskim s Grójca
Strzygowski s Grojca, jako pón, jejździuł do Biylska hulać i w karty grać. Larysz s Jaworzno na przikład cały zómek przegroł za jednóm noc. A Strzygowski, jak siod do kolasy, to dycki sie naszeł przi nim jakisi drugi panoczek, też we fraku i cylindrze, jak sóm pón. Nic ale ze sobóm przez cały czas nie rzóndzili. Jak sie wrócili do Grojca, to tyn panoczek sie dycki straciuł. Ludzie prawili, że to był djobeł. I że dziynki niymu Strzygowskimu sie wiedzie w kartach.
O Wierzniowicach i Świyntym Jónie
Mój starzik dycki wyrzóndzali, że sie ty Wierzniowice nie nazywały Wierzniowice. Że sie nazywały Wierzbowice. A że były całe za mostym. Tam za mostym była arynda, a kole ni był kościół. Tam był zómek w Dymbinie. A że tam był kościół, to je we skutku, bo mómy pamióntke przi Kaplicy Świyntego Jóna. Tam go wyoroł niejaki Giecek. Wyoroł go, wykopoł go, drudzy mu pumógli i postawił se go na swoji zogrodzie. A jak go postawił na swoji zogrodzie, tak se też roz wypiuł. Ale za swoji. A potym go przedoł gminie, bo go chcieli ludzie kupić, że go postawióm ku kaplicy. Jak go postawili ku tej kaplicy, tak mu też cosi za to dali, bo sie chłop też przi tym urobiuł. A tak jak se szoł na bańce, to stanył na przeciw tego Świyntego Jóna i prawi: „Ty, Jónie, jo cie wykopoł, jo cie prziniós, a tyjś mi terazy ku kaplicy uciyk”. Yny że go sprzedoł, to nie prawiuł. I tam sie nazywała ta dziedzina Wierzbowice. Do kościoła że sie chodziło do Gorzic. Tam był kościół. To eszcze musiało być przed Maryjóm Terezyjóm. A potym eszcze tam wojna była. Bo óni to tak prawili. No a że sie zómek zapod w Dymbinie. To idzie wytłumaczyć, że uż kiedysi kanóny musiały być i strzylali, prowda, i rozstrzylali i zómek. Tam była wojna przeogrómno, bo potym sie tam skóńczyła za tóm wodóm.
Krziż na Spolónej
Sóndzili sie w Brynnej dwo bracio o grónt. Jedyn ś nich był uparty i zaczón kopać dziure na kopiec graniczny. Przi kopaniu natrefił na gornek ze złotym, a na nim była dekiel s napisym. Ale cóż, jak nie umioł tego napisu poczytać. Zawołoł brata, coby mu to poczytoł. Brat sie nie dziwoł na napis, yny, chciwy złota, zaczón sie wadzić s bratym, że sie go nie spytoł a zaczón kopać. Ze zwady doszło do bijatyki i brat zabiuł brata. Od tego czasu stoji na Spolónej, jak sie skrynco do Lipowca, krziż.
O Hołotowcu
Hań downij, jak eszcze była pańszczyzna, to cały Pietwołd patrził jednymu panowi, co sie nazywoł Hołota. Był to przeogrómnie zły pón. Ogrómnie tych swojich poddanych prześladowoł i poniewiyroł. A jakby kiery na niego złe słówko powiedzioł, tak go drabi hned brali do zómku, położyli na barbore i porzóndnie żyłóm wypłacili. A barbora to była tako dymbowo ława! Gdo był słabszy, to uż po tej wypłacie ani sóm ś ni nie sloz. Ale tego Hołote to nic nie obchodziło. Mioł dojść ludzi, co na niego drzili, tak mu na tych poru borokach nie zoleżało! Wszeckim sie zdało, że uż to tak musi być do śmierci i że uż tymu Hołotowi żodyn nie poradzi, ale ta sprawiedliwość prziszła sama. Ros na ćmoku jechoł skóndsi Hołota na kóniu przez tyn wielki pietwołdzki las. Chcioł se isto skrócić ceste, tóż jechoł na prosto, a tam były taki wielki doły pełne bagna i wody. Tyn kóń czuł cosi złego i tóż sie opiyroł, ale Hołota go tak strasznie biuł, że musioł lyźć coroz dali. Naroz uż borok ni mioł sie nogami o co twardego oprzić i zaczón tynóć. Hołota widzioł, że je źle, tak zaczón na smiłowani
wołać o pumoc, ale daleko szyroko żodnego nie było. Za pore minut woda zabulgotała i po Hołotowi nie zustało ani śladu. No i od tego czasu sie tam o północy robiły straszne dziwy, a ludzie zaczyni tyn las nazywać Hołotowcym. Wszeli co ludzie wyrzóndzali. Ponikiedy prziszoł o północy straszny wiater, a na czornym kóniu rajtowoł po lesie tyn Hołota, a s gymby mu buchoł taki czyrwióny ogiyń. Ludzie potym
prawili, że ón pokutuje za te krziwde ludzkóm.
O klasztorze
W Pruchnej – tam kaj chodnikiym sie idzie do Zebrzidowic – to starzi ludzie wyrzóndzajóm, że kiejsi eszcze hań downij, co sie każde złorzyczyni, a każde przeklyństwo pełniło, stoł tam klosztór, a przi nim kaplica. A w tym klosztorze były siostry – taki, co ty zieliny tam sbiyrały i jak ludzie prziszli do nich po porade s chorobami rostomajtymi, to ich lyczyły. No i do tego klosztoru, też ros tam, jak zabłóndziuł w lesie, prziszoł pón, co tam niedaleko mioł zómek. A był młody, a piekny, szykowny. Siostry rade były, że prziszoł taki możny człowiek. A jedna tako piekno, szwarno siostra sie mu spodobała. A óna, jako że była młodo, to sie ji też młody spodoboł. No i tak to jakosi srobili, że sie tam schodzili na miedzy. No i ta pani, ta małżónka od tego bogatego pana, sie o tym dowiedziała. Kie miała dziecka i młodo była, ogrómnie ji to było źle. Jak mógła, sie starała, coby tego swojego chłopa odcióngnyć, coby ji tam nie zdradzoł, coby tam nie chodziuł, ale ni mógła se dać rady. Zebrała sie roz i na kóniu pojechała tam do tego klosztora podziwać sie, co tam je. I miała akurat to szczynści czy nieszczynści spotkać te szwarnóm zakónnice, te panne, co tam w tym klasztorze była. Jak jóm uwidziała, tóż se zaros pomyślała: „To uż je marne. Jo uż nic nie srobiym”. I straszne przeklyństwo powiedziała. Prawiła: „Niech sie tyn klosztór zapadnie, pospołu z tóm kaplicóm. Jak to powiedziała, zagrzmiało. Ziymia sie odewrziła i tyn klosztór, i te kaplice, i te dziołuche pochłónyła. Zustało tam yny źrzódełko, kiere miało wode takóm, co lyczy, i to źrzódełko tam je po dzisio. Jak kogo co boli, a nejbarzy to na oczy, to bieróm te wode i oczy se nióm przemywajóm i prawióm, że pumogo. Tam, na tej miedzy, kaj sie schodzili, to prawióm, że tam jest taki zieli, co kwitnie bioło a je trujónce. Że to też tam od tego czasu rośnie i zwiyrzynta go nie żeróm, pszczółki, owady go omijajóm. I tak to jakosi kiejsi na tym świecie być musiało, że to ty przeklyństwa sie spełniały, kie ta legynda je aż po dzisio. Dzisio sie uż to nie pełni.
Czymu sie nazywo „Dwór u Dragóna”
Tymu uż je downo, to uż mało gdo pamiynto. Wtynczas mostarskóm dziedzinóm przejechali cysarscy wojocy, to było za wojny z Koszutym. Szumni, urośli dragóni w uniformach na kóniach, w czyrwiónych galatach s lampasami, w bladomodrych bluzach, a wypucowane knefle sie w słónku yny blyskały! Jechali cestóm pod Gróń. Tam kiedysi była cesta, tej teraźniejszi eszcze nie było. Tam był most. Tych mostków tam było wiyncyj. Po dzisio ty miedze nazywajóm „na moście”. Podle tych mostów sie i naszo dziedzina nazywo „Mosty”. Cało kómpanija dragónów przejechała galopym, aż od kóńskich kopyt wszecek proch sie z cesty dźwignół, że tych ostatnich uż ani widać nie było! Ludzie byli wylynkani, dziwali sie, a dziołuszki, co kopały w polu, od strachu ani nie dychały! Bo sie jim szumni dragóni z federkuszami fórt przedstawiali. Ale musieli daleko nie zajechać, bo sie wrócili, zajś gnali dziwoko, isto jich odegnali. Zajś sie proch z cesty dźwignół, dziyweczki aż sie przikyrcziły, w brózdach czympiały! Tu jedyn dragón na samym zadku sie jakosi ocochónioł, zustowoł na zadku, aż jechoł se uż pumalućku, tóż ci, co jechali na przodku, go w telim prochu ani nie widzieli. Dragón sie skryncił i s kóniczkym do Grónia. Kóniczek sie mu poposoł kole zorómb, a ón se siednół pod jałowiec do ciynio. Możne że był ranióny, możne że był jakisi nimocny, możne sie mu uż ta wojna zbrzidziła, że se rzyk, cóż bydzie fórt siebie i kónia gnoł po świecie?! Możne że był siyrotóm, że sie ni mioł ku kómu wrócić, był sóm. Możne tyn zapruszóny uniform s federkuszym, że jóm snienawidzioł a dyć przejyżdżoł pomiyndzy gorami, dolinami, że sie wszymnół, że ni ma nic lepszego, jako czysty luft w gorach! Dragón sie rozglóndoł dokoła, a zajś legnół pod jałowiec. Dziwoł sie do wyrchu na niebo a rosmyśloł. Ciynżko sie było domyślać, czymu nie pojechoł z inkszymi. Możne że sie zadziwoł na jakómsik pieknóm goroleczke wiyncyj, jako sie patrziło, no i zamiłowoł sie tak, że uż ani dali jechać ni móg? Isto nejrychli to tak było. Ptoszki mu terazy śpiywały nad głowóm a ón isto społ. Możne że chcioł se przeżić jaki miłostny romanek, a potym sie naros stracić? Ku wieczoru, uż po ćmoku kroczył s kóniczkiym s Grónia na dół, do mostarskij doliny. S kóniym przenocowoł, bo tóż jako inakszy. Rano sie mu nie chciało ijść dali. Luto mu było pieknej goroleczki. Ta przechodziła jakosi smutno kole niego, bo całóm noc nie spała, bo wachowała, coby eszcze w nocy po cichu nie odjechoł, i ji nie niechoł tak! A dragón sie też tak smutnie dziwoł. Tak czakoł tego słowa, coby móg zustać, a żodyn mu nie rzyk, coby zustoł! Gory mu uczarowały a dziyweczka eszcze wiyncyj! Stoł przi chlywie, opiyroł sie o futra i nic nie prawiuł. W rannym słónku sie mu włosy aż słociły. Bielućki, fajny, modrych oczy jako niebo, no szumny, urośnióny! Żodyn sie do niego nie trufoł, dyć był w uniformie a siyngoł do futer! Jadwiżka odbywała krowy i otrziła sie, jak przechodziła kole niego o jego czyrwióne galaciska suknióm. I łapnół jóm za rynke, a jak zezdrził, że płakała, uż nie czakoł, bo darmo by był czakoł słowa, coby zustoł. Kóniczek sie poposoł na placu, a stary ojciec uż jyny czakoł, skoro dragón odjedzie. A tu sie dziwo, a dragón s Jadwigóm odbywajóm krowy! „Jo wiym, ty żejś se myślała, że odjadym, ale jo nie odjadym. Jo tu przi ciebie uż dycki zustanym! Kaj bych bez ciebie szoł? Nigdzi bych
sie tak nie czuł dobrze. Dyć nigdzi ni ma tak pieknie, jako tu u was w Gorach.” S bliskigo lasa tak przeca ptoszki śpiywały i kukuczka sie ozwała, a stary ojciec zaglóndoł, jak dragón złuszczoł uniformym i bótki, a nacióngoł płóciny! Na Panie Boże! Eszcze przed chwilóm sie dziwoł, że tyn pón sie rosmyśloł stracić, a ón nacióngo płóciny. Nie dziwo sie, że mu sóm ciasne i połotane, a czuje sie w nich szczynśliwy! „Na toć sie uż świat na rymby przewraco!” Dragón sie chyciuł kaj jaki roboty. Czetynym ciupoł, potym uż boskym s kopaczkóm w rynce za Jadwigóm kroczoł do Grónia. Kóniczkym oroł, drzewo s lasa swożoł, ale nejpiekniejsze było to, jak tyn cysarski kóniczek dragóna i jego Jadwiżke wiós ku ślubu do kościoła! Ludzie
sie dziwili, ale mierziało sie jich spytać, jako sie nazywoł, tóż go pomianowali „Dragónym”. A jak sie jim urodziuł chłapiec, tóż to był też Dragónek. Potym eszcze dwa dziołuszki, to były Dragónczynta. Tóż potym uż mioł: trzi Dragónczynta a jednego Dragónka! Stary Dragón był móndry, wyznoł sie. Krowóm pumogoł przi ocielyniu, kiyrpce szył i płótno tkoł! W kościele, tyn śpiywoł, taki mioł szumny głos! Ale sie uż nie cyfrowoł. Ni mioł czasu, wyglóndoł jako prawy, Gorol czystej krwi, a żodyn by nie powiedzioł, że kiedysi był chyrnym dragónym z federkuszym u cysarskigo wojska! W zimie, w lecie, bo dyć uż był stary, chodzywoł w kiyrpcach i w guni. I kóniczek sie zestarzuł, pumału ś nim oroł, szanowoł go. Żodyn sie uż nie dowiadowoł, jako sie nazywoł, ale dragónym był uż dycki. „Kanyż idziesz Hana?” „Na do Dragóna, bo nie wiym, esi tóm jałówke mómy cielnóm, czy ni”. Od tamtych czasów tyn dwór nazywajóm aż po dzisio dragónowski. Czyji krowy? Na od Dragóna, dragónowski lipy, studnia u Dragóna, dragónowski stodoły. – Po dzisio eszcze żyjóm potómkowie po dragónowi. A sóm robotni, zaganni, móndrzi, ani by tacy nie musieli być, ale nie na darmo sie powiado: „Jaki korzyń, taki piyń!”


text:
Oralny wobchad
Oralny wobchad (z łaćonskeho os, oris, „huba“) je zhromadne zapřijeće za seksualne praktike, pola kotrychž stimuluje jedyn seksualny partner genitalije druheho partnera z hubu, jazykom abo zubami. Rozeznawamy zasadnje mjez dwěmaj wariantomaj oralneho wobchada:
- fellatio je oralna stimulacija penisa
- cunnilingus je oralna stimulacija wulwy
Wobchadnorěčnje wužiwaja so za fellatio mjez druhim pomjenowanja francosce, někomu jedyn duć, comać, cycać abo tež jendźelske słowo blowjob, kotrež bu wosebje w pornografiji wužiwane.


text:
Tirana
Tirana (njepostajena forma Tiranë, w lokalnym dialekće Tirona) je stolica a najwjetše město Albanskeje republiki. Leži w płoninje pod horu Dajti (1611 m) a ma něhdźe 420.000 wobydlerjow (ludličenje 2011). Po swójskich podaćach ma město wokoło 625.000 wobydlerjow a metropolowy rum někak 900.000. Tirana je kulturne, administratiwne a hospodarske srjedźišćo centralistisce organizowaneje Albanskeje a sydło albanskeho parlamenta a knježerstwa.
Pobrjóh Jadranskeho morja z přistawnym městom Durrës, druhim najwjetšim městom kraja, je jenož 30 kilometrow zdaleny. Tirana nadeńdźe so w mediterranskim klimowym pasmje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stejišćo dźensnišeho města bě hižo za čas Romjanow wobsydlene. Pod kejžorom Justinianom natwari so tule w 6. lětstotku romska twjerdźizna. Pod dźensnišim mjenom jewi so Tirana prěni raz w lětomaj 1372 a 1418 w bjenatskich dokumentach. Kónc 16. lětstotka bydlachu we wokolinje Tirany po osmaniskich podaćach někak 20.000 ludźi. W lěće 1614 natwarichu so mošeja Sulejmana Paše, hosćenc (karawanserija abo han), pjekarnja a hamam (kupjele), štož płaći jako załoženski datum moderneje Tirany.
W lěće 1920 sta so Tirana ze stolicu nowozałoženeje Albanskeje.


text:
Dodano :2018-09-08
Świynto Maryjo, Matko naszego Pana Przyjmij te życzynia od samego rana. Dziś Twój geburstag śwyntowac wypado. Czy nasze śpiywanie choć trocha się nado? Tobie już grajom anielskie patrony. Tobie cołki padół oddaje pokłony. My, Mokierskie ludzie, chcymy chwolić Ciebie. Beztusz żeś Ty Paniom na ziemi i w niebie. Gyszynki we tytkach do Ciebie dziś momy. Tytki to serca we Więcej >>
Dodano :2018-08-23
Bartłomiej Apostoł uczniym był Jezusa. Poznoł Go po gŏdce, kiero brzmiała w uszach. Wiedzioł już że Jezus, zasiednie na tronie Jak pod pniym figowym wyznawoł Mu przonie. Jezus Chrystus zowdy, chcioł mieć go przi Siebie. Wziōn go do Dwunastu, Zy mnom bydziesz w niebie. Bartłomiej z Nim łaził i głosił nowina Że Królem ôstanie z Betlejem dziecina Godajom Więcej >>
Dodano :2018-08-06
Pamiynci Wawrzyńca rzymskiego diakona. Chcymy powspominać naszego patrona. Za przikład bierymy jego świynto droga. Na mynkach, na łogniu, niy wyparł sie Boga. Jego ôjcowizna ponoć je w Hiszpanii. A jak się znod w Rzymie to niy wiymy sami. Wiymy że w tym Rzymie służył za diakona. Papiyż mu powierzył kościelno skarbona. By mu się niy mierzło, z liczyniym Więcej >>
Dodano :2018-07-30
Świynty Maria Vainney, farŏrz nad farŏrze. Swoja Bożo drōga, odbywoł w pokorze. Ani trocha lepszy sie niy czuł ôd innych. Grzyszników niy ganił i niy szukoł winnych. W Ars francuskim mieście cołko parafija Zowdy żyła w grzychu, latoś uwierzyła Recht tyn Świynty Vianney kludził ich do nieba Godoł o Pon Bôczku, kaj yno potrzeba Jak prziszed na fara, to Więcej >>
Dodano :2018-07-29
Na niedziela auto drapko wyglancujcie. Ôdkurzejcie zice, szyby wypucujcie. Czy mosz drogie auto, czy z Niymiec skludzone. Kożde w ta niedziela bydzie poświyncone. Krzysztof fest był łasy, na diŏblo pokusa. Do czasu aż poznoł nauka Jezusa. Za pokuta przyjon se takie zadanie. Że przekludzoł ludzi, wodōm, we Jordanie. Roz przekludzol bajtla małego na barku. A tym coraz ciynższy. Ile Więcej >>
Dodano :2018-07-25
W ta lipcowo środa woło do kościoła Mynczyńsko postawa Kuby apostoła. Zarŏz przi Jezusie był on piyrszy zowdy. Głosił wielko siła chrześcijańskiej prŏwdy. Był zowdy na szpicy, przi rybnym połowie. Z inkszymi tyż drzimoł w Ogrójcu na trŏwie. Ponoć był wyrywny, niy usiedzioł w doma. Stōnd go nazywali że jest "synem groma". Łaził, pielgrzymowoł, nawracoł by dali. Za sprawom Więcej >>
Dodano :2018-07-23
Co by zacząć recht poważnie I naszkryflać coś odważnie Nowy pomysł dlo Wos momy Bo o Świyntych wōm gŏdōmy. Wtorki się należom jemu Tymu gryfnymu Śwyintemu Nasze modły drom do niego Padewskiego Antoniego. Od Antona ród bogaty Kapsy pełne mioł od taty. Niy chcioł trwonić tych majontków. Wszystko ôddoł bez wyjōntku. W włoskim mieście Padwa, żywota dokończył Ze dzieciątkiem Jezus, rychtig sie połączył Oddoł Więcej >>


text:
Wot lěta 1988 hač do 2012 bě Joachim Reinelt Drježdźansko-Mišnjanski biskop. W tym času je často serbske wosady wopytał. Jako emeritowany biskop bě wón wčera znowa w Serbach.
Worklecy (aha/SN). 40 zajimcow wobdźěli so wčera wječor na podijowej diskusiji z emeritowanym biskopom Joachimom Reineltom we Worklečanskim hrodźe. Čłon předsydstwa tamnišeho kapałkoweho towarstwa Andreas Ošika je zhromadnje z Chróšćanskim kapłanom dr. Jensom Bulišom zarjadowanje organizował, kotrež kulturne wjesne žiwjenje na wysokim niwowje wobohaća. Wot wšeho spočatka bě to z dobrej moderaciju dr. Buliša lóštna rozmołwa z přewšo jadriwym wobsahom.


text: 26 września narychtowany bōł piyrszy tref posłańcōw ód ślōnskich ôrganizacyjōw, we tymacie roboty, kero sie tyczy prōmocyje Spisu Wszechôbecnego a skuplowanej z nim możebności ôpedzynio sie za ślōnskōm nacyjowościōm.Na tref przijechali posłańce ôd takich ôrganizacyjōw: Dymokratyczno Unijo Regijōnalistōw Ślōnskich, Ruch Autōnōmije Ślōnska, Ślōnzoki Razym, Ślōnsko Partyjo Regijōnalno, Stowarzyszyni Miyłośnikōw Ślōnska – Verum, Ślōnsko Ferajna, Stowarzyszyni Ôsōb Nacyjowości Ślōnskij, kamractwo Uotwarty Ślōnsk, a FEST. Na trefie była tyż posłano ôd strzodowiska akadymickigo: dr hab. Małgorzata Myśliwiec ze Ślōnskigo Uniwerziteta, a tyż synator Marek Plura a poseł na Syjm RP Maciej Kopiec. Na trefie ugodali my nojważniejsze pōnkty widzynio naszej ze wszystkich strōn spōłprace, tj. naszykowani ekstra materyje informacyjnej, przirychtowani pełnej kampanije medialnej, a tyż akcyjo wolōntariacko, ôprzyto na spōłpracy ze wszystkimi, kerzi bydōm radzi nōm pōmōc. Kampanijo informacyjno posztiklowano bydzie na dwie tajle: wirtualno a terynowo. Posłańce ôd ôrganizacyjōw jednym głosym ôpedzieli sie za chynciōm pōmocy przi posywaniu materyje elektrōnicznej, a tyż we akcyjach terynowych. Akcyjo intormacyjno mo mieć plac ancołkimŚłōnsku we jego historycznych granicach tj. Dolny a Gōrny Ślōnsk. Skuli pandymije COVID -19 a roztolicznych ôgraniczyniōw we życiu publicznym, gorko zaproszōmy do przikuplowanio sie ku naszymu wolōntariatowi. Bydymy robić wszystko, coby prziś ku jak nojsrogszej harmiji ludzi, co sie interesujōm spisym, ze pokozaniym głōwnie na tych, co zdecydowani sōm ôpedzieć sie w nim za ślōnskōm nacyjowościōm.


text:
Lubowarjo klankow najwšelakorišeho razu měli sej na jednym z přichodnych kóncow tydźenja do Noweho Města nad Sprjewju dojěć. Štož tam wuhladaš, je zawěrno njewšědne.
Nowe Město (Jos/SN). Wot europskeho zetkanja Nowych Městow lěta 2009 zwostachu nimo fotow jenož hišće wosobinske dopomnjenki. Tehdy běchu wobydlerjo namołwjeni, z kreatiwnymi ideje swjedźeń wobohaćić. Mnozy swój statok wočinichu a poskićichu pražene swinjo, pokazachu narodnu drastu abo hudźachu. Wšo to je nimo. Ale nic pola Nicole Peto na Wjesnej 29. W lěće 2009 je wona ideju zrodźiła swoju zběrku klankow raz zjawnje pokazać. Z toho nasta nětko bjez přetorhnjenja kóždolětna atrakcija w lěću jako zhromadny swójbny projekt. Za nju horja so mali runje tak kaž wulcy lubowarjo klankow.
Mjeztym zo bě na zetkanju Nowych Městow něhdźe 1 500 klankow widźeć, budźe jich lětsa wjace hač 3 000. Cyłkowna zběrka młodeje žony je mjeztym na něhdźe 4 500 klankow rozrostła. Wo tónle wobjim staraja so zwjetša wopytowarjo sami, kotřiž swoje klanki přewostajeja abo je do Noweho Města sćelu.


text:
Czowiyk łod bajtla je uczony co to je mjyłość, jak sie szanuje inkszych itp. itd. ale żodyn niy uczi prziwionzanio. Tego sie niy do nauczić, to cza samymu sie łokryślić, czy sie cuje te prziwnionzanie cy niy.
Na to wszistko co sie składo na prziwionzanie zawsze wpływ mo kilka rzecy. Je poczybny czas, na pywno tyż historia, utożsamianie sie ze danym hajmatym, a wyniki na somym końcu.
Szło by pedzieć, że wystarcy jedna ze tych wymiynionych i to wszistko co je poczybne, ale niy do końca. Kożdy mo swoje paczynie na pywne szprawy i wiadome je, że we kożdyj sytuacyji je inaksze prziwionzanie, szacunek i mjyłość.
We Chorzowie je taki klub, co sie nazywo Ruch Chorzów. Kybiców mo nojlepszych niy ino we Polsce, ale i Europie i możno na cołkim świycie niy ma lepszych niż kybice spode Niybieskij eRki. Ich nikt niy uczoł prziwionzanio, mjyłości, szacunku. To tyn klub, ze tak piynknom historiom som sie doczekoł do tygo, że mo nolyżny plac we seRduchach kożdygo kybica Ruchu Chorzów.
Sam niy ma chopa, cy kobiyty, co by boł(a) zmuszano do lubiynio Ruchu, abo kto by kozoł kochać, szanować…ale jak kożdy sie dowie, wiela tyn nosz Klub przeszed, wiela som osiongnoł – som bo przeca nom zawsze wiało we plery, abo tak fest we gymba, że my sie niy roz musieli dźwigać ze dna – to wszistko sie potyn skłodo na tyn nalyżny mu szacunek i prziwionzanie.
Sam we Chorzowie, kożdy kybic utożsamo sie ze tymi chopami co to u nos grajom, czasym ze działaczami co to rzondzom tym klubym i znoszom wszistko co sie do, niy jedyn kybic przeżoł spadyk ze Ekstraklasy, awans, niykiere pamiyntajom łostatnigo majstRa i kożdy zawsze bydzie kybicowoł Ruchowi, bo chce do niygo nojlepij jak sie ino do.
We tym wszistkim zapomino sie o jednyj ważnyj rzecy…o tych fusbalyrzach co to za tom skórom lotajom, bierom za to piyniondze…łone już niy jak kiedyś…niy cujom zwionzku ze tym Klubym…lecom tam, kaj wiencyj im sie do za szpil, co by sie mogli żyć bogacij…pamiyntom co kiedyś sie dostowało za majstRa – magnytowid i sztrikowane cwitry, jesce różowe, ale eRka boła – i ludzie pokroju ŚP. Gerarda Cieślika, cy ŚP. Ernesta Wilimowskiego, sam grali, a po szpilu na szychta na huta cy kopalnio i tam brali piyniondze. Dzisioj to poszło tak dalyko, że sam fusbalorz niy pogro za bybki, ale za porzondno wypłata. Idzie pedzieć, że som na etacie i sam im sie nalyży. Som świat fusbalyrski do tygo doprowadzioł i cza na to dować pozor.
Terozki żyjymy we ciynżkich casach do Klubu, co chwila wyłażom jakieś cyrki, czy to ze działaczami, czy to ze fusbalyrzami, ale we noszych syRcach dalyj je wiara, że przeca musi być lepij. Nikt nom niy kozoł kybicować Ruchowi, nikt nom niy godoł, że tyn klub cza kochać…my to wiymy sami ze sia i niy zmiyniymy poglondów ino skiż tego, że Klub mo ciynżko. Łone terozki nojwiyncyj wiaRy chytajom skuli nos! Skuli tych ryków kybiców na kożdym szpilu, u sia i na wyjyździe. My somy tyn łostatni bastion walki o Ruch! Na nos kożdy by sie móg wzorować, jak to je cuć, prziwionzanie do baRw. Amyn.
Dyjwid


text:
Marko Grojlich
Marko Grojlich (němsce Greulich; * 30. měrca 1948 w Bukecach) je serbski rozhłosownik a spisowaćel.
Narodźi so jako syn Pawoła Grojlicha w Bukecach. Po studiju weterinarneje mediciny dźěłaše hač do přewróta w lěće 1990 jako skótny lěkar w Budyskim wokrjesu. Potom so přeorientowaše a započa jako redaktor pola Serbskeho rozhłosa w Budyšinje. Rozprawješe wosebje tež z ewangelskich kónčin serbskeho kraja. Tež jako awtor zaběraše so w třoch knihach a mnohich nastawkach w Rozhledźe abo Serbskej protyce hłownje z wuchodnym dźělom Budyskeho kraja.
Grojlich je sobustaw Maćicy Serbskeje.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mjez horami a holu – wjesne zapiski. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1998.
- Pod Čornobohom – historiske powěsće a stawiznički z Bukečanskich kónčin. LND, Budyšin 2012.
- Mjez Křičom a Lubatu – historiske powěsće a stawiznički z narańšich Serbow. LND, Budyšin 2015.
- Wjesni šibałcy. Słuchokniha, LND, Budyšin 2016.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Naš jubilar. W Rozhledźe 05/2011


text:
Dale a wjac ludźi ze zarjadowanjemi dohodowny čas zahaja
Budyšin (SN/JaW). Na mnohich wsach a městach Hornjeje Łužicy su minjeny kónc tydźenja adwentny čas na wosebite wašnje witali.
W Njebjelčicach wotměchu swoje tradicionalne adwentne wiki na parkowanišću při wosadnej žurli „Bjesada“. Dźěći tamnišeje pěstowarnje „Jan Skala – Barbojte kamuški“ předstajichu znowa mnoholičbnje přichwatanym wopytowarjam dwurěčny program. Jako organizator zazběha do adwenta bě Njebjelčanske domizniske towarstwo tohorunja znowa karusel za dźěći wobstarało.


text:
1346
lěto
PodawkiWobdźěłać
- Prěnje naspomnjenje Němskich Jenkec, Hołbina a Hauswaldy w Hornjej Łužicy, Janšojc, Łojowa a Tšadowa w Delnjej Łužicy kaž tež Rumburka a Cvikova w Čechach.
- Sydlišćo Bydgoszcz dósta měšćanske prawa.
- Danski kral Waldemar IV. předa Estisku Němskemu rjadej.
- 11. julija: Jendźelski kral Edward III. přeprěči w běhu Stolětneje wójny přećiwo Francoskej ze swojej flotu Ärmelski kanal a zahaji wuprawu přez Normandiju.
- 21. awgusta: W Lubiju załoži so Zwjazk šesćiměstow, kotryž wobsteji hač do lěta 1815.
NarodninyWobdźěłać
WumrěćeWobdźěłać
- 26. awgusta: Jan, kral Čechow a herbski kral Pólskeje (* 1296)
WotkazWobdźěłać
Commons: 1346 – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Młynkowa naslěduje Kowarja
Choćebuz. Nowa hornjoserbska zastupowaca čłonka rady Załožby za serbski lud je Marlis Młynkowa ze Serbskeho šulskeho towarstwa. Wona naslěduje Marka Kowarja, kotryž je zastojnstwo z wosobinskich přičin złožił, poinformowa předsyda Domowiny Dawid Statnik na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa sobotu w Choćebuzu.
Zwjena z noweje twornje
Kodersdorf. Zajutřišim, srjedu, je zazběh za nowotwar zawoda k zhotowjenju zwjenow z lochkometala firmy Borbet w Kodersdorfje pola Zhorjelca. Zawod nastanje bjezposrědnje při awtodróze A 4. Tam ma nastać 400 nowych dźěłowych městnow. Požadanja k tomu přijimuje dźěłowa agentura w Niskej.
Sakska atraktiwne stejnišćo
Drježdźany. Hospodarske spěchowanje Sakskeje (WFS) zmóžni loni zasydlenje 13 nowych předewzaćow a rozšěrjenje dalšich dźesać. Z tym bu 600 nowych dźěłowych městnow wutworjenych, wuchadźa ze zdźělenki towaršnosće. Cyłkownje je so 182 milionow eurow inwestowało. WFS zregistrowa 37 procentow wjace naprašowanjow za nowozasydlenje hač 2013.
Kanada dale bjez poražki
Dźěćo mylnje do awta zamknył
Budyšin. Po nakupowanju ze swojej třilětnej dźowku wróći so sobotu 33lětny muž w Budyšinje k swojemu awtu. Sadźiwši do toho holcu na jeje městno, połoži wón twory do wačoknika a wostaji tam tež kluč ležo. Začiniwši wačoknik so awto sekundy pozdźišo same wot so zamkny. W swojej nuzy zawoła muž policiju. Zastojnicy dojědźechu sej k jeho mandźelskej po rezerwowy kluč, tak zo móžachu dźěćo njezranjene „wuswobodźić“.
Zo móžeš něštožkuli za swoju wjes wuskutkować, hdyž so prócuješ a za móžnosćemi pytaš, dopokazuja znowa w Miłoćicach, hdźež su minjene lěta hižo sportnišćo ponowili a wjesny hat porjeńšili.
Miłoćicy (bš/SN). Wo dalšim porjeńšenju wsy rěčachu wčera wječor třo socialni dźěłaćerjo z Drježdźan z wjesnjanami z Miłoćic. Wobydlerjo a čłonojo wjesneho towarstwa Miłočanska žaba běchu so lětsa we wobłuku projektneho programa „Horje z konopeja“ wo spěchowanske srědki požadali. Je to akcija Němskeje załožby za dźěći a młodźinu, mjez druhim w kooperaciji ze sakskim ministerstwom za socialne.
Róžant (SN/MWj). Gmejna Ralbicy/Róžant wotkupi klóštrej Marijinej hwězdźe na kromje Sernjan dwaj hektaraj pódy, hdźež móhli sej priwatni zajimcy přichodnje swójski dom natwarić. Nimo płaćizny na kwadratny meter, kotruž w zjawnosći radšo rjec nochcedźa, přewozmje komuna tež wudawki za notara a dalše kóšty. Tole je gmejnska rada na swojim wčerawšim posedźenju w Róžeńće wobzamknyła. Nimo toho přepodachu nadawk za planowanje wotkryća płoniny Drježdźanskemu inženjerskemu běrowej, z kotrymž maja ze zašłosće dobre nazhonjenja.
Njezrozumjenje wubudźi wčera žadanje, zo měł so za Sernjansku nowu bydlensku štwórć posudk wo poćeženju přez haru zdźěłać, dokelž tam statna dróha nimo wjedźe. „Wšitcy druzy w Sernjanach dyrbja z dróhu žiwi być, ale za nowe domy předpisuja nam posudk wo harje“, komentowaše Tomaš Bjeńš po jeho měnjenju bjezzmyslne žadanje.
Spěchuja Lessingowy dom
Kamjenc. Zwjazk spěchuje saněrowanje podzemja Kamjenskeho Lessingoweho domu z wjace hač 120 000 eurami z programa „Inwesticije za narodne kulturne zarjadnišća we wuchodnej Němskej“. To wobkrući tele dny zwjazkowa ministerka za kulturu prof. dr. Monika Grütters zapósłanči zwjazkoweho sejma Mari Michałkowej (CDU).
Přijeće k pólskemu swjatkej
Berlin. Wulkopósłanc Pólskeje w Němskej dr. Jerzy Margański je wčera něhdźe sto hosći w Berlinje přijał. Aktualna přičina bě róčnica Konstitucije 3. meje, z kotrejž bě pólski sejm 1791 prěnju modernu wustawu Europy w zmysle rozswětlerstwa schwalił. Za Zwjazk serbskich wuměłcow wobdźělištaj so Alfons Wićaz a prof. dr. Dietrich Šołta na zetkanju.
Chróšćenjo dóstanu premiju
Chrósćicy. Projekt dźěći, młodostnych a staršich ze wsy a z wokoliny „Přirodźe bliska zahroda w Chróšćanskej pěstowarni“ słuša k najlěpšim lětušeje 48hodźinskeje akcije. Za to dóstanu 250 eurow. Premiju zmóžnja Budyska wokrjesna lutowarnja. We wokrjesu Budyšin chce so lětsa dohromady 84 skupin na akciji wobdźělić, kaž zdźělichu.
Gumijowy čołm pokradnyli
Wulke Ždźary. Na kotrym z łužiskich jězorow drje paduši swoju rubiznu wužiwaja? Z tymle prašenjom zaběra so policija we Wulkich Ždźarach, hdźež běchu sej njeznaći njewšědnu rubiznu wupytali. W nocy na minjenu srjedu přewinychu woni płót wokoło saněrowanskeje kónčiny Hórnikečanskeho jězora a dóstachu so tak na twarnišćo. Tam pokradnychu industrijowy gumijowy čołm, štyri padle a wonkowny motor. Škodu na skóncowanym płoće a hódnotu pokradnjeneho dźěłoweho gratu saněrarjow trochuja na dohromady 5 500 eurow. Kriminalna policija pad přepytuje a nětko najskerje při jězorach wosebje kedźbuje.
Wokrjes Sprjewja-Nysa a jeho serbski wuběrk chcetej serbskosć na wsach wokrjesa zaso zaměrnišo spěchować. Wo tym su čłonojo wuběrka wčera w Grodku wuradźowali a sej połoženje na městnje wobhladali.
Terpje (HA/SN). We wsy Terpjem z něhdźe 300 wobydlerjemi, kotraž přisłuša wot lěta 1998 Grodkej, chcedźa přichodnje zaso sylnišo na serbske rěčne a kulturne tradicije dźiwać a je zaměrnišo spěchować. Hač do lěta 1990 bě wjes jedne ze srjedźišćow serbskeho a Domowinskeho žiwjenja w Grodkowskej kónčinje. Domowinska a młodźinska rejwanska skupina pak hižo njewobstejitej.
Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) bě dobry šuler. Tole wuzna wón wčera wobdźělnikam foruma na europskim dnju na Wojerowskej dźěćacej a młodźinskej farmje.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 20.05.2018
We polskej ekstraklasie kōniec sezōnu ze happy-endem dlŏ gōrnoślōnskich manszaftōw: Gōrnik Zŏbrze w pucharach, a Piast Gliwice nie ślejcioł!
Gōrnik Zŏbrze wygroł z Wisłōm Krakōw 2-0 po torach ôd Szymona Matuszka (32 minuta) i Igora Angulo (87 minuta), co dało mu 4 plac i gra we eliminacyjach ôd europejskich pucharōw.
Jeszczy lepiyj liga skōńczōł Piast Gliwice, kery w szpilu ô przeżycie wygroł 4-0 z Niecieczōm i przeskoczōł jōm w tabuli. Dziynki tymu utrzimoł sie Piast, a śleciały popularne “elefanty” ze Niecieczy. Tory dlŏ Gliwic strzelyli: Mateusz Mak (23 minuta), Martin Bukata (35 minuta), Saša Živec (78 minuta) i Gerard Badia (90 minuta). Piast skōńczōł na 14 placu.
W czeskej piyrszej lidze derby Ślōnska ô utrzimanie skōńczōły sie remisym. We Karwinej ani gospodŏrze, ani Banik Ôstrawa nie poradziyli strzelić tora. Bōła to przedôstatniŏ kolejka i taki wynik bōł lepszy dlŏ Banika, kery je przed Krawinōm i ôstatni szpil bandzie grać u siã ze Zbrojovkōm Brno, kerŏ je ôstatniŏ, a niy mŏ szansōw na utrzimaniy. MFK Karwina jedzie do Jihlavy i yno wygranŏ może dać fusbalŏrzōm MFK utrzimaniy.
Banik je 14, a MFK Krawina 15.
A co we drugich ligach?
We polskej (kerŏ zwōm dlŏ zmyłki I ligōm) mieli my 32 kolejka i podwōjne derby Gōrnego Ślōnska. Ôbudziōł sie Ruch Chorzōw…ale dziebko za nieskoro.
Ôdra Ôpole – Ruch Chorzōw 0-3
GKS Katowicy – GKS Tychy 1-2
Zŏgłymbie Sosnowiec – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 2-0
GKS Katowicy je 5, GKS Tychy 7, Ôdra Ôpole 11, Biylsko-Biołŏ 12, Ruch Chorzōw 18.
We czeskej II lidze przedôstatniŏ kolejka:
Hradec Kralove – Slezsky Ôpawa 1-4
Dynamo Czeske Budziejowice – Fotbal Trziniec 0-0
MFK Fridek-Mistek – Usti nad Labou 1-2
Slezsky Ôpawa je 1 i awansowoł, Trziniec 5, a Fridek-Mistek 16 i ślejcioł.


text:
Na žnjowy dźakny swjedźeń
Lubij (dpa/SN/ch). Ratarjo a zwjazki wotměja kónc tydźenja w Lubiju 18. krajny žnjowy dźakny swjedźeń. Wjerški budu burske wiki, swjedźenski ćah, wuznamjenjenje najrjeńšeje žnjenskeje króny a Boža słužba w Mikławšskej cyrkwi, zdźěli ratarske ministerstwo wčera w Drježdźanach. Najebać lětuše njepřijomne wjedro běchu sakscy ratarjo ze žnjemi spokojom, zwurazni minister Thomas Schmidt (CDU). Po lońšich jara dobrych wunoškach wšak su wone něšto snadniše. Předewšěm rěpikowe žně njejsu wočakowanjam wotpowědowali. Běrny, kukurica a cokorowa rěpa hišće zrawja.
Sprjewju najručišo saněrować


text:
Marek Krawc rozprawja z čěskeje stolicy za Serbske Nowiny
Njedźiwajcy chutnych powěsćow korony dla wotmě Roman Hřebecký srjedź winowca swój projekt: běh za strukturnu změnu. Start napinaceje akcije bě na hłownym dwórnišću w sewjeročěskim Ústíju nad Labem. Sportowc chcyše wot pjatka do njedźele na čarje 260 km wot jedneje milinarnje a jedneje brunicoweje jamy k dalšej běžeć. „Ze swojim běhom chcu skedźbnić na kónc wudobywanja brunicy. Strukturna změna dyrbi wobydlerjam regiona nowe dźěłowe městna garantować a přirodźe polěkować. Tohodla sym so za tajki projekt rozsudźił“, rjekny 36lětny hobbyjowy atlet nowinarjam. Za čas kedźbyhódneho sportoweho wukona spaše Hřebecky jenož něšto mało hodźin, wón bě mjenje bóle stajnje po puću. Wšako płaćachu podpěraćeljo zajimaweho projekta – někotre čěske předewzaća – za kóždy běhany kilometer dwě krónje. Tež wobswětowa organizacija DUHA (tučel) podpěra sportowca. „Chcychmy zjawnosć na bórzomny přechad wot brunicy k wobnowjomnym žórłam energije sensibilizować“, přeradźi zastupjer organizacije nowinarjam.


text: Zhorjelc (AK/SN). Skórnik načinja we łužiskich lěsach dale wulku škodu. „Połoženje je chutne a jara kritiske. Aktualne mnóstwo škodowaneho drjewa wučinja ze 317 000 kubiknymi metrami pjećinu wšeho škodowaneho drjewa w Sakskej. Smy w najchutnišim połoženju nastupajo škody w lěsach po 1945/46, a to nic jenož w Sakskej, ale po wšej Němskej“, rjekny Sylvia Knote, nawodnica wokrjesneho lěsnistwoweho zarjada tydźenja w Zhorjelcu. Wosebje ćežko potrjecheny je wobstatk chójnow, šmrěkow a larikow. Jara kritiske je połoženje w Kotmarskej kónčinje, na Limasu a w nišich kónčinach Žitawskich horin.


text:
Zupa
Zupa to je płynne abo pōłpłynne jŏdło majōnce zaôbycz postŏć buliōnu powstŏwajōncego w czasie warzynia roztōmajtych skłŏdnikōw. We tradycyji zupa je porzōnd piyrszym daniym ôbiadu. W czasie warzynia zielynin, ôwocōw, miyns i kostyr uwŏlniŏ sie srogŏ wielość jejich skłŏdnikōw. Bez takigo narychtowaniŏ niykere z nich niy ôstałyby wchłoniynte bez ukłŏd kustowy czowieka i bez to zupy sōm daniym zebranym we zdatne skłŏdniki. Narychtowanie zup zaôbycz wymŏgŏ użyciŏ żaroôbstōnego nŏczyniŏ. Porzōnd je to gŏrnek abo kociełek wrażōny nad ôgniym abo elektrycznym grzejnikym.
Niykere zupy niy wymŏgajōm warzyniŏ, bp. hiszpańske gazpacho[1].
Przidŏwki do zup[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We znŏleżności ôd zorty zupy podŏwŏ sie do nij (abo niy) roztōmajte przidŏwki, na przikłŏd[2][3]:
Przipisy
- ↑ gaspacho, The Free Dictionary [dostymp 2021-04-23].
- ↑ Uniwersalna książka kucharska, polona.pl [dostymp 2021-04-23].
- ↑ Zofia Bagieńska, Zupy i dodatki do zup .


text:
5 bŏjek ô Wasermōnach
Wasermōny, co na nie sie tyż gŏdŏ utopki abo utopce, dycki były ważnym tymatym ślōnskich wierzyń i ôpowieści. Prezyntujymy piyńć gŏdek ô wasermōnach ze rozmajtych tajli Gōrnego Ślōnska i ze rozmajtych czasōw.
Cierlicko, Franc Chlebik, 1894 rok
Pŏsech kōnie do dziesiōntej, a potymech chōmōnty na nie wchynōł. a zaprzōngnōł do płōgu, a jechołech du dōmu. Powiadali tam: frydecko cesta. A jakech jŏ ku tej ceście przijiechoł, tak ty kōnie mi nie chciały iść; a tu lecioł chłop. mioł ôgnistōm głowe i jak tyn chłop polecioł, tak ty kōnie jyny ros skoczyły przes te ceste a jŏch siedzioł na kōniu, a taki kalop brały, żech ich ni mōg udzierżeć; jakech przijechoł za dōł tak zwolniały; tak ech już potym jechoł du dōmu. Przijadym do drugigo dołu, miołech jechać przez potok. Ty kōnie forskały, na dwie nogi stŏwały, jakech też przez tyn potok przejechoł, tak sie mi zdało, że cugle urwiym, coch tak dzierżoł. Jakech już przijechoł pod gruszke. Tak zustały stŏć, coch ich tak dzierżoł. A tam bōł wasermōn, bochmy go tam widowali. Potym jedyn chłop, nazywoł sie Waszek, mioł fōnt tabaki, dohanu; tak se jōm zeszuloł na szulki a zaniōs ku rzyce, a tam jōm schowoł. A tam też tyn wasermōn pod jego polym w rzyce przebywoł i ôn mu jōm tam dycki rozchyboł. I ôn sie na niego rozgniywoł tyn Waszek. Doł na Wielkanoc upiec pecynek z miynsym i potym zjedli to ciasto a te kość wziōn a doł jōm poświyncić, a poty jōm tam wchynōł do tego plosa. Jak jōm tam wchynōł te kość, tak potym mu prawiōł prawi: Nie musiołeś mie tu stela wygnać, praji, bo muszy iść dwacet mil se kwartyru hledać. Ale jŏ ci dycki bedym na szkodzie, jak pujdziesz po ćmi, tak ci dycki bedym ceste zatopioł. Tak szeł z tesarki, tak w Przibyłowym dole zatopił mu ceste. Tak sie wrōcił spadkym, prziszeł do Heliosza, pytoł, aby go przekludził, jak przeszli przez tyn dōł, tak mu go pokazowoł a prawi par! jak skocze przed nami, a ôn mu prawił: Jŏ nie widzym, jŏ nic nie widzym; ale ôn go musioł zakludzić aż du dōmu.
Cieszyn, A. Szkudrzykowŏ, 1911 rok
Było to już na jesiyń. Dyszcz loł jak z kunwy, a woda wyloła ze stawōw i rzyk. Zebrało sie pŏre chłopōw i chciało iść do pańskich stawōw w nocy na ryby. Zebrali miyszki na plecy, saki na ramiōna i poszli. Ćma była, choćby kto kōmu przez pyszczysko doł, toby myśloł, że sie ô strōm uwalił. Nastawili saki, siedli se na brzyg i czekali. Ale hned poczuli, że sie im cośka wielkigo w saku kopyrce. Wyciōngli chunym, aż tu wielucerny kaper skŏcze w saku. Styrczyli go do miyszka i chajdy do chałupy. Po ceście rozprawiajōm, jak sie z rybōm podzielić, aż tu ktośka za nimi woło: „Kajś je Ziszku?” A z plyc ôdpowiado: „Na plecach w miyszku.” Jak to chłopi usłyszeli, gruchnyli miyszkym ô ziym i chajdy do chałupy. Skoro już kyns ulecieli, ôglōndajōm sie, a tu z miyszka wylazuje, zamiast ryby, syneczek w czerwōnej czŏpeczce. Chłopi sie przeżegnali a syneczek hōps do wody. Ôd tela zawsze tam wysiadywoł na brzegu, straszōł a topił ludzi. Ale kej to ludzie zaczyli sie psuć a wasermōna nie bŏć, musioł i nasz wasermōnek zebrać swoje pinkle i iść do inszych ludzi.
Stōnawa, Jōn Biłko, 1934 rok
Żōł se rŏz chłop, a mioł biyde wielkōm. Było to w zimie, prawie ku wiliji mrōz na polu że aż strach, a ôn ni mioł ani kōnska drzewa do pieca wciść, ani do czego sie ôblyc, ani sie ôbuć. Jeszcze ku tymu baba sie mu bardzo roznimogła, a tu ni ma piniyndzy na lyki. Już była św. wilijo; nie było za co kupić tej najlichszej wieczerze. Sōmsiedzi mu nie chcieli nic pojczać, bo ni mioł z czego wrōcić. Rozmyśloł se tak, rozmyśloł, aż se narŏz cosik spōmnioł. W tej samej dziedzinie żōł se też wasermōn. Był bardzo bogaty, a nikedy piniōndze suszowoł przi słōneczku na brzegu. Gdyby tak do niego iść, myśli se chłop. Ôdwŏżōł sie i szeł do niego, a chcioł, aby mu pojczoł pŏre stōwek, że ôn mu zaś to wrōci, jak troche z tej biydy wylezie. Wasermōn go wyposłōchoł i doł mu piniyndzy wiela potrzebowoł, a prawił mu tak: „Jak kesi nie bydziesz mioł biydy, to mi ich wrōcisz. Przidź tu w to miejsce a zawołej: Franc Rokita z Tarnowskich Gōr, pōdź se po piniōndze!” Chłop piyknie podziynkowoł, a wasermōn sie stracił. Kedy chłop prziszeł do chałupy, wszystko sie mu zaczynŏ darzić. Baba mu wyzdrowiała i ôgrōmnie były szczyńśliwe te wasermōnowe piniōndze. To też chłop sie mioł bardzo dobrze. Za pŏre rokōw już mioł tela naszporowane, że mu to już mōg wrōcić. Jednego dnia idzie na to umōwiōne miejsce i wołŏ: „Franc Rokita z Tarnowskich Gōr, pōdź se po piniōndze.” A tu nic. Wołŏ po drugi, a tu zaś nic. Wołŏ jeszcze rŏz, aż tu narŏz woda zahōczała, zabulczała, a wyskoczōł ś nij wasermōn, ale ni tyn, co mu kesi pojczoł piniōndze, ale jakisi inszy i prawił: „Ja, ja, tego już dŏwno ni ma, tego plaskŏcz (pierōn) zabił. Niech se chłopie piniōndze, a idź do chałupy.” Chłop klynknōł, porzykoł jeszcze za wasermōna i szoł szczyńśliwy ku chałupie.
Dialekt sulkowski (Feliks Steuer)
Rŏz, jak my na wieczōr piyrzi drzyli, kłupoł gdojś na dwiyrza. Tata ôtworzyli. A tu im lecioł małi chłopek mezy nogama. Szoł ku piecu, siednuł se na ławkã i wyjmuł fajfkã z kapsy. Tata rożli mu sztracheclã, a ôn zakurzył se. My se mu dziwali. A ôn siedzioł kurzył, ale nie rzek ani słōwka. Jak wylŏz z izby, została na delinach woda. Potim szoł na zygrodã ku rzyce i skoczył do wody. Teraz wiedzieli my, iż to był wasyrmōn.
Biedrzichowice, Matylda Kudlek, 1959
Moja starka byli rodzyni ôd, ôd wodnygo młyjna, ôd świyntyj Any ze Zdzieszowic. A to nōm dycki moja matka rozprawiali, iże tam chodziōł utoplec na wiesiady. A to prziszoł, a siŏd se na ławkã ku piecu, a pod nim dycki kałuża wody była, potyj jak ôdeszoł. A ôn tyż mioł dwie cery, a to chodziyły tyż na muzyki do tyj wsi, a fszystky pachołki, chopcy chciały ś niymi tańcować. A ôni nie wiedzieli skōnd ôny sōm, a to ich chcieli ôdprowadzić do dōmu. A ôny ani ruż nie chciały. Ale jednak ci chopcy za niymi szły a widziały, dzie to ôny pōdōm. A ôny prziszły ku tyj wodzie, ku tyj rzyce i klaskały rankōma, i ra woda sie ôtwarła, i ôny padły do tyj wody. I ôd tygo czasu potyj wiedzieli kōmu ôny należōm, skōnd ôny sōm, iż ôny były ôd tygo wasermana, padōmy.
Foto: Karelj / Wikimedia Commons


text:
Czamu Dykcjōnorz?
Po ślōnsku godōm wiyncyj jak piynćdziesiōnt lot a pisza kole piytnoście lot. Ale, czy to je rychtik po ślōnsku? Przeca ślōnskigo jynzyka ni ma. To możno to je po polsku, jak padajōm jedni, a możno po niymiecku, jak chcōm inksi? Słowo „kodyfikacyjo” (kodyfikacja) jo usłyszoł w roku 2008, jak zakłodali my „Danga”. Ôd tego czasu czakōm, aż mi keryś mōdrzejszy powiy, jako sie to mo godać po tym ślōnsku? Dyć czas ucieko, jo je coroz to starszy, tōż niy wiym, czy sie jeszcze tego doczkōm. Bezto zaczōn żech sōm „dziwać sie” z bliska na ta nasza godka. Jo niy ma jynzykoznawca, niy ma żech ani rechtōr, yno fojermōn na pynzyji po strzednij szkole. Niy byda sie wyrychloł, coby „tworzyć” jynzyk, abo godać ludziōm spod Ôpolo, abo spod Cieszyna, jako majōm godać, rzōndzić, mōwić, prawić po ślōnsku. Dyć przeca moga pokozać, jako u nas w dōma godało sie po ślōnsku. Beztōż zaczōn żech spisować roztomańte słowa ślōnski. Tak zebrało sie tego trocha, a zaczło mi sie to miyszać we Excelu, kedyś żech wykasowoł cołko baza danych, a musioł żech szukać kopijōw po znajōmych. Uznoł żech, że trza coś z tym zrobić. Tak trefiōł żech do Wojtka Orlińskigo, a Wojtek naszykowoł mi program, kaj moga wpisować te moji słowa.
Wpisuja te słowa już tak pora miesiyncy, a czym wiyncyj ich wpisza, to mi sie zdo, że mōm dalij do kōńca. Możno, jak bych wiedzioł na poczōntku, wiela z tym bydzie roboty, to bych sie tego niy bōł chytoł. Zdało mi sie, że mōm mocka słōw spisanych, a terazki, co wezna jedne słowo, to mi sie spōmni piynć inkszych, a cały czas tego przibywo. Po co to pisza? Chca pokozać, jako my w dōma godali po ślōnsku. Kożdy bydzie mōg sie podziwać, a znojść te rōżnice, ze swojōm godkōm. To mo być taki „namacalny” kōnsek tej naszej godki. Kożdy godo: u nas sie tak niy godo, u nas sie godo inakszy. Ale jako? Sam mosz pokozane, jako godo sie u mie we Rybniku, a pokoż, co u Ciebie je inkszego, możno zacznymy to jako skłodać do kupy, zortować, przebiyrać, aż na kōniec poskłodōmy tyn jynzyk. Jynzyk niy musi być „jednowariantowy”, niy trza wybiyrać miyndzy „dycko” a „zowdy”, styknie wiedzieć, że to sōm „regiōnalizmy”. Niy chca sie sam za fest wymōndrzać, niech sie tym zajmujōm roztomańte fachmany. Jo zapisuja yno słowa, a pokazuja, jako sie ich u nas ôdmiynio, a kaj kere słowo idzie wrazić do zdanio, abo co te słowo znaczy. Dykcjōnorz ni ma, ani nigdy niy bydzie „kōmpletny”. Sōm tam yno słowa, kere jo znōm, a kere mi sie spōmniōm. Cały czas dopisuja te słowa, poprawiōm, uzupełniōm, ale tyż wyciepuja felery. Chciołbych jeszcze możno kedyś dopisać miana (imiona, nazwiska) ôd ludziōw, zwierzōnt, kwiotkōw, państwōw, miastōw ze ôdmianami. Chciołbych tyż dać „liczebniki” (drugi, piytnostka, siedminoście) ze ôdmianami. Je tego tela, że ani niy myśla ô tym, wiela może trwać te wpisowani.
Kery mi pômogo to pisać? Hasła do Dykcjōnorza wpisuja sōm, jedynie Wojtek wpisuje miana po niymiecku. Chcioł bych tyż powpisować te miana po czesku a angelsku, ale na to trza ludzi, co dobrze znajōm te jynzyki, ale tyż ślōnsko godka, a poradzōm „wychytać” te rōżnice miyndzy „ściepać” a „ściepnyć”. Na czeski tłōmaczyła nōm trocha znajōmo Czeszka, za co sam chca podziynkować. Możno kery powiy, że to niy ma robota dlo jednego człowieka, a miało by to wpisować, te hasła, wiyncyj ludzi? Jo na dzisiej myśla, że byda to pisoł sōm. Jo to tak widza, tōż chca, żeby to było podle jednego mustra. Kaj je dwoje ludzi, to je piynć zdaniōw, a zaczyno sie haja. Kożdy może pisać, krytykować, ale do Dykcjōnorza jo se sōm byda wpisowoł hasła.
Na kōniec, jako idzie robić na Dykcjōnorzu? Idzie we wyszukiwarce wpisać słowo (na razie głōwnie po ślōnsku, abo po polsku, ale tyż trocha po czesku, niymiecku a angelsku), a w Dykcjōnorzu pokoże sie te słowo po ślōnsku (jak je wpisane). Idzie tyż wybrać ze spisu słowo ślōnski (czasowniki, rzeczowniki, przimiotniki, a inksze). Kożde słowo je przetłōmaczōne, podano je ôdmiana a na spodku sōm przikłady ze zdaniami.
Tōż prōbujcie, czytejcie, a piszcie, kaj znojdziecie felery.
email: support@dykcjonorz.eu
Fojerman
Autory Dykcjōnorza:
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.
Wojtek Orlinski – Ślōnzok, z zawodu grafik, autor grafik po ślōnsku, wiceprezes DURŚ.


text:
Wokrjes Barnim
Wokrjes Barnim je braniborski krajny wokrjes sewjerowuchodnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 173.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.477 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Eberswalde.
GeografijaWobdźěłać
Barnim mjezuje z wokrjesom Uckermark w sewjeru, z Pólskej w samym wuchodźe, z wokrjesom Markowsko-Wódrjanski kraj w juhowuchodźe, z Berlinom w juhu a wokrjesom Hornja Habola w zapadźe.
Města a gmejnyWobdźěłać
(staw wobydlerstwa: 31. decembra 2019)
Zarjady a přisłušace gmejny
(sydło zarjadnistwa *)


text:
Štó ma knježerstwo w Čěskej nawjedować, dotal dospołnje njejasne
Praha (dpa/SN). Z tym njejsu slědźerjo za měnjenjemi ličili: Liberalno konserwatiwna opozicija w Čěskej je při wólbach noweho parlamenta wjetšinu hłosow wolerjow (27,8 procentow) dóstała. Populistiski šef knježerstwa Andrej Babiš dožiwi poražku. Hišće krótko do wólbow steješe wón financneje afery dla pod wulkim ćišćom. Nětko je swojemu kontrahentej Petrej Fialje k wulkemu wuspěchej gratulował.
Dobyćer wólbow Petr Fiala je ze swojim wolerskim zwjazkom Spolu najwjac hłosow wolerjow nažnjał. „Změna je tu, my smy změna“, wón po wólbach wuzběhny. 57lětny bywši wysokošulski rektor chce wjetšinowe knježerstwo wutworić a wušo z Europskej uniju w Brüsselu hromadźe dźěłać.


text:
Roman Dmowski
Roman Stanisław Dmowski (9 siyrpnia 1864 we Kamiōnku - 2 stycznia 1939 we Drozdowie) – polityk, Minister Zagranicznych Sprŏw RP, poseł na Sejm RP a II i III Dōmy.
Spōłrychtowoł Nacyjnõ Dymokracyjõ (yndecyjõ), głōwny idyjolog polskigo nacyjōnalizmusu. Polski działŏcz dlŏ samostanowiyniŏ, nŏjprzōd chcioł skuplować wszyjske polske ziymie a dostać autōnōmijõ wnōntrz Ruskigo Imperyjōm, a niyskorzij ôdzyskanie samostanowiyniŏ przi sojuszu ze Rusyjōm a yntyntōm, a we opozycyji do państw cyntralnych (nŏjbarzij Miymcōw). Skuplowany ze nyjoslawistycznym ruchym.
Delegat Polski na paryskõ kōnferyncyjõ we 1919 a sygnatariusz pokojowygo traktatu we Wersalu. Fest dŏwoł ôdporã polityce Jōzefa Piłsudskigo.


text:
Pociorek ślōnskigo szrajbera
Mom starani Pōnbōczku. Jako to mo być ta piyrszo szkryfa kero mōm postawić? Prosto mo być ôna, eli ôkrōngło? Jakeś kryki mo mieć eli daszki? Jako je mōm skuplować, coby ze tych szkryfōw pojedynczych zrychtować wyrażyni, kere by bōło i gryfne i pasowne i mōndre. A potym jeszcze druge ku tymu piyrszymu, i trzeci a mono i sztworte. A niyskorzij, jako te sowa uwić ze sobōm, coby zdani mōndre a istne i przidajne wynokwić. Bodej Hymingwej ze szejściu wyrażyń cołko gyszichta zrychtowōł, nale to bōł majster ôd wyrażyń plecynio. Jo bez Twojigo Pōnbōczku retōngu, ani tego piyrszego szkryfa niy postawia. A kaj tam dziepiyro dugszo ôsprowka zrychtować.
Nale mōm jeszcze Pōnbōczku inksze starani, eli niy wiynksze jako te, ze postawiyniym piyrszyj szkryfy. Bo durch myndykuja po jakimu jo mōm tak rychtig szrajbować? W tyj rodzōnyj eli wyuczonyj mowie? Bo uznōłech se, co chca szrajbować we tyj mowie, w keryj myndykuja, śnia i rozprowiōm ze familijōm a przocielami. We tyj, kero je mi nojpiyrszo, keryj wyuczać sie nikyj niy musiołech. Mowie moich ôjcōw a starzikōw. Mowie, kero sie słyszało zowdy i wszyndy ôd samych narodzin. Kiero była mi jako luft a jodło. Kero mie piastowała i ze kerom szpacyrowōłech za rynka. I kej bōłech bajtlym, to mi sie zdało, co yno ôna je, a cołki świot w ônyj rozprawio. Co krōm ônyj niy ma żodnyj inkszyj. Yno kej przijyżdżoł ônkel Maks ôd Rajchu to sie dziwowołech po jakimu ôn godo do tante Eriki. Nale pora sōw ze tyj ônych godki tyż dycki poradziłech pochytać.
Kej dostołech lot to mie posłali do elymyntarszule i ôroz tyn ganz ajnfach świot mi sie przekopyrtnōł. Dyrechtōr wroz z rechtōrami roz dwa mi dali znać, co moja mowa je nic we wercie. Fanzolisz mi godali. Muter ku sia wołali, coby sy mnōm w doma zaczyni inaczyj ôsprowiać. Dwa świoty ze godkōm mi sie ôtwarły a zaczōny się wzajym bajsać choby dwa wilczoki – tyn stary we doma i na szpilplacu, a tyn nowy, ze tymi wszyskimi mōndrymi buchami i godkōm rechtorōw. Fto mioł prawie? Kogo miołech wtynczos suchać? Herca a Ōmy, eli rechtorōw? We moji mowie szrajbowanych buchōw żodnych niy poradziłech znojś. Coroz wiyncyj wele mie bōło takich persōn, kere godać po naszymu niy poradzily. Eli niy chciały. Musiołech szkolić sie we godce, kero bōła mi tak rychtig cudzo, kiero za starego piyrwyj słyszołech yno wele wulchauzōw, a czytołech we roztomajtych cajtōngach. To przidołech se do gowy, co ta mowa musi być ganz zocno. Yntlich ta cudzo mowa zaczōna wypiyrać ta istno ze mojigo mamlasiatego żywobycio. Myślołech, co tak to terozki musi ôstać już na zowdy.
Terozki mōm już swoji lata Pōnbôczku, i już żodyn mi niy może nakozać, jako mōm godać. Nale ôto dołeś mi Pōnbōczku ta zwola na szkryflani. Pedziołeś: „ôto dowōm Ci blajsztift mōj i tinta a heft”. Tak se ô tym myndykuja Pōnbōczku bezmaś trocha we błoznach, nale tyż po jakimu by mi to tak ôroz do gowy wlazły take pomysła? Pedziołeś – tak mi sie zdo: „Mōj mikry świot umiyro. Musisz go ôpisać zatym kojfnie do kōńca”? Taki coś mi sie zabelōntało we gowie. I spomniało mi sie, co Kyks Skrzek ô tym śpiywoł. Ôn śpiywoł ô sztrōmach a fabrykach co je kasyrujōm. A jo se ôbmyślōm, co ôn tyż musioł ôd Cia dosłyszeć Pōnbōczku, to samo co jo. „Ôto dowom ci Kyksie Hanku grajfka do granio i ôrganki”. Jan Kyks se śpiywo ô sztrōmach, a jo ôbmyślōm wtynczos ô klopsztandze. Ô brōnotnyj ryczce pod ausgusym i waszpeku ze ubitōm glyjtōm. Ô kōmorze we kuchni i bōncloku ze fetym na trzecim ôd wiyrchu fachu we kōmorze. Ô fynsterbrecie ze zielonych kachli i chlywiku we kerym miast wieprzka trzymali my z ujkiym koła. Ô tych wszyskich zocnych, dziwocznych, farbistych a pozwyrtanych persōnach, kere handownij lazowali po sztrasach we mojim sztacie a terozki durch lazujōm we mojej gowie. I klupiom hań choby do dźwiyrzi coby dać ônym swoboda. Eli wystawić dynkmal ze szkryfōw. Ô tym se myndykuja, kedy mi Kyks śpiywo, co Ślōnsk umiyro w bioły dziyń. I kedy zicōm za szrajbtiszym ze blajsztiftym w gorści. Co werci sie wystawić tyn dynkmal, coby tyn świot niy zymrził wroz ze ôstatnim, kery go pamiynto. I coby tyż niy zymrziło sie wroz tyż tyj naszyj gryfnyj mowie.
Nale mōm jeszcze jedna starość Pōnbōczku. Bo widza, kej świot sie wele mie weksluje. Ciśnie fest do przodku. Miast buchōw poczytuje sie terozki to, co fōnguje po internecach. Mode persōny majōm moderne telefōny choby przirośniynte do gorści. Po szynkach ludzie niy rozprowiajōm miyndzy sobōm yno filujōm, kożdy do włosnego laptopa. A hań, we tych internecach niy uświadczysz wiela naszyj mowy, eli trza za niōm fest posznupać. Je hań za to fol tych wszyskich modernych ausdrukōw, kerymi sie fest gibko nasiōnko a przeciepuje do ryalności. Sōm chytōm terozki na knap te wyrażynia, kere bōły mi kedyś przirodzone jednako kej dychani eli ruszani rynkami i giczalami. A cōż dziepiyro mo pedzieć ftoś, fto godo po naszymu yno roz za kej.
Skuli tego mōm starani Pōnbōczku. Eli szrajbowanie po naszymu je co we wercie? Wela persōn to bydzie niyskorzij poczytować? Eli te buchy niy bydōm stoć kajś na fachach we bibliotykach i chytać kurz? Nale zarozki se przidowōm do gowy, co moja generacjio je możno tōm ôstatniōm, kero ta ślōnsko mowa mo wrodzōno. Skuli tego widza szrajbowanie po naszymu jako mus a zadani. Niy yno dlo tych, co wiedōm żywobyci terozki, nale tyż dlo tych, co przidōm po nos. Nale tyż werci sie szrajbować po ślōnsku beztoż, coby dowiyźć inkszym, auslyndrōm a i tyż tym nieprzeświadczōnym, co ślōnsko mowa je zdatno do szrajbowanio poymatōw, rōztomajtych rōmanōw, kryminalgyszichtōw, traktatōw filozoficznych, kōnsztōw dlo tyjatrōw, nale tyż zdatno do przekłodanio literatōra ôd świota, wydowanio cajtōngōw a kludzynio zajtōw we internecu. A kożdy, fto sie ôpowoży szrajbować po ślōnsku, nale tyż ôstać wydowcōm, przedować eli doradzać ślōnsko literatōra godny je reszpektu a powożanio.


text:
Emir Kusturica
Emir Kusturica (syrb.: EMиp HeMaњa KycTypицa, rodz. 24 listopada 1954 we Sarajewje) – syrbski režyser filmowy a scenařysta. Dwůkrotńy zdobywou Zuotyj Palmy na festiwalu filmowym we Cannes. Režyserja studjowou na ůńiwersyteće we Pradze. Pjyršym filmym kery přińůs mu sukces bůu Fater we rajźe sůužbowyj, nagrodzůny Zuotům Palmům. Uod nastympnygo filma, Čos Cyganůw, začůn wspůupraca s Goranym Bregovićym, kery komponowou muzyka do jygo filmůw. W USA stou śe znony po nastympnym, a pjyršym we angelskij godce, filmym "Arizona Dream". Nojbaři znony a uoroz tyž kůntrowersyjny bůu film s 1995, "Underground", kery trwo 3 godźiny a uopowjado uo historyji Jugosuawje uod II wojńy śwjatowyj po wojna důmowo we Bośńe a Hercegowińe.


text:
Zawodne mysle
Hižo přeco chcych ležownostne mjena Trjebina znosyć, zo njebychu so zhubili. Přewulki pak bě respekt před wobšěrnym dźěłom mjena dokładnje zběrać, so ludźi prašeć, kotřiž su hišće starši hač ja, a w archiwach slědźić. Dźěłowy plan Trjebinskeje Domowinskeje skupiny 2017/2018 je mje trochu do dźěła honił. Tak buchu Trjebinscy Domowinjenjo w nowembrje 2017 a w aprylu 2018 w dźěłowym planje namołwjeni, jim znate ležownostne a swójbne mjena znosyć. Njetrjebamy so dźiwać, zo bě zajim jara wulki, dokelž so wjes zdźěla wotbagruje a dźěl wjesnjanow bu hižo přesydlene. To přinjese wosebitu brizancu do tematiki: Hižo nětko je ćežko, sej stary wjesny dźěl Zagora předstajić, dokelž rowy, klumpy a wotnjesene statoki deprimowacy wobraz zawostajeja. Bórze so wšitko w hoberskej brunicowej jamje zhubi.
Ležownostne mjena
Njewobsydlena přiroda rozdźěli so na přestrjenje, za kotrež je wěste wužiwanje předwidźane. Ležownostne mjena dźěla krajinu a słuža orientaciji a identifikaciji. Tute geografiske mjena su wobydlerjo tworili a buchu bjez pisomneho fiksěrowanja do lokalneje rěče přiwzate. Wone su jenož we wěstej wjesce abo wěstym měsće znate a słuža tomu, połoženje ležownosće jasnje identifikować a rjadować. To je wažne za kataster, wobsydstwowe poměry abo wužiwanje přestrjenje a zaměr wužiwanja (jako polo, łuka, lěs abo hat).


text:
-
Znamy zwycięzców I GP Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 06 Września 2016
Krzysztof Marciniec, Mariusz Głowacki, Roman Wiża, Zbigniew Siódmok, Aneta Trętowska i Robert Klafczyński wygrali pierwszy turniej z cyklu XXVI GP Wodzisławia Śląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: Roman Wiża, Krzysztof Marciniec, Wodzisław Śląski, Zbigniew Siódmok, Robert Klafczyński, Aneta Trętowska, Mariusz Głowacki, XXVI GRAND PRIX Wodzisławia Śląskiego
-
Znamy zwycięzców GP Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 07 Października 2015
Krzysztof Pawłowski, Mariusz Głowacki, Roman Wiża, Zbigniew Siódmok, Bogusław Balawajder i Aneta Trętowska wygrali czwarty, finałowy turniej z cyklu Grand Prix Wodzisławia Śląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: Roman Wiża, Bogusław Balawajder, Wodzisław Śląski, Krzysztof Pawłowski, Grand Prix Wodzisławia Śląskiego, Zbigniew Siódmok, Aneta Trętowska, Mariusz Głowacki


text:
Budyšin (SN). W Budyskim wokrjesu je strowotniski zarjad wčera 24 nowych infekcijow w zwisku z koronawirusom přizjewił. Z tym so ličba nowych infekcijow w běhu sydom dnjow na 100 000 wobydlerjow na 49,3 powyši. Hranica postajenych 50 je nimale docpěta. Wobydlerjo Budyskeho wokrjesa maja so prawdźepodobnje na nowe přiwótřene postajenja nastajić, kajkež wot wčerawšeho hižo w Zhorjelskim wokrjesu płaća. Tam ležeše hódnota wčera pola 56,58 nowych infekcijow. Na wjetšich zarjadowanjach, zhromadźiznach a swjedźenjach smědźa so jasnje mjenje ludźi wobdźělić. To samsne płaći za priwatne zeńdźenja. Dźensa připołdnju chcychu zamołwići na nowinarskej rozmołwje aktualne połoženje w Zhorjelskim wokrjesu rozłožić.
W Budyskim wokrjesu ličba pacientow w chorownjach přiběra. Mjeztym so tam dźesać wosobow lěkuje. Ličba wopodstatnjenych infekcijow je so na 880 zwyšiła, 249 z nich je tuchwilu schorjenych. Cyłkownje 751 wosobow je w karantenje.