text:
WE STARSZYCH KLASACH
We piyrszy klasie pisali my blajsztiftami, ale we drugi kozali nom pisac ronczkom i stalowkom. Stolik miol w pojszczodku dziura, kaj bol tintenfas z tintom. Potym dowiedzialach sie, ze to sie tak smiysznie nazywo „kalamarz” i „atrament”. Toz musieli my we tyj tincie tonkac stalowka, a potym pisac we hefcie. Trza bolo dowac pozor i niy przicisc za fest stalowki, bo sie wykrziwiola i niy szlo pisac. Abo sie tyz i zlomala. Ale jo dycki mialach stalowki na forant , toz sie niy musialach o to troszczyc.
Tak, jak przelaziolach do coroz to starszy klasy, to przibywalo fachow, kere nazywano „przedmioty”. Niy mialach wiynkszych problymow z naukom, ale bolo trocha sztresu z polskim . Bo mie bolo ganba pysk otworzyc coby bajtle zas mie niy wysmioly, toz zech go czimala zawarty. Noty potym boly slabe. Ale za to jak prziszla klasowka abo dyktando, toch sie poradziola wyzyc i dycki dostowalach wysoke noty. Na cynzurze potym bola szczworka z polskego.
Utropa mialach z rachunkami. Niy to, zech niy poradziola rachowac – to prawie robiolo mi szpas. Ale nojgorsze boly zadania tekstowe, bo jo czynsto niy kapowala, o co w tym tekscie idzie. Szpas mialach z geometriom, ale algebra – to bola zoraza!
Potym, jak we pionty klasie doszla fizyka – to bol dziepiyro baccilus!
Z inkszymi fachami niy mialach problymow, po polsku nauczolach sie godac, a pisalach bez fyjlerow i lepij, niz wiela inkszych bajtlow, kere od urodzynio godaly yno po polsku.
I tak, dycki na cynzurze mialach z matematyki i fizyki ledwie troje, a z inkszych szczworki i piontki. No to niy bolo tak zle.
Bardzo rada mialach geografia, chemia, przyroda i biologia – na te lekcje toch sie dycki radowala. Wiela uciechy tyz robioly mi lekcje esperanto, kere boly dwa razy w tydniu poza lekcjami i kosztowaly 20 zl na miesionc.
Roz w tydniu boly prace reczne. Na tych lekcjach uczyli my sie sztrykowac (do dzisiej niy umia), sztikowac, heklowac np. taszyntuchy dookola (umialach, ale juz zapomnialach), sztopowac dziury w fuzeklach itp. Pamiyntom, jak kozdy z nos musiol prziniysc jakos zoka z dziurom, grzibek i jegla z niciami do sztopowanio.Moja Mama szukala dziurawyj fuzekli, ale niy znodla, to my wyrzly nozyczkami w tatowyj zoce dziura jak Berlin! Potym pani nom pokozywala, jak sie sztopuje i bolo zajyncie na colko lekcja.
Gorzij bolo jak my musieli robic take rzeczy, kere synkom robiom szpas. Ale wtynczos pani pozwolola nom, dziolchom, coby w doma ktosik pomog. Roz musieli my robic bez dwa tydnie dzwig, taki jak na budowie. Ludzieee! Co to bola za utropa! Papa pomogol, chopcy pomogali i…dostalach trzi minus!
Piontki i szczworki dostowalach za malowanie i rysunki techniczne. To tyz bol moj swiat!
Bolach tyz zapisano do szkolnego choru, ale niy mom talyntu do spiywania. Jak my sie wszyscy do kupy darli, to to niy podpadlo, ale jak mi rechtor roz kozol spiywac solo, to sie za glowa chyciol:-)
Na wiosna i przi koncu roku szkolnego nasza pani kludziola nos na wycieczki, kajs na pola, do lasu, dycki kajs, kaj szlo obserwowac prziroda. Osprawiala nom o roslinach i zwierzontkach, co zyjom na wolnosci, jak chronic prziroda itd. Wtedy niy mieli my lekcji i to nom sie wszystkim fest podobalo:-)
Dycki pod koniec roku szkolnego grono nauczycielskie i komitet rodzicielski(na kery my musieli co miesionc placic 10 zl) organizowali wycieczki, czasym na dwa dni, czasym na trzi, ale nojczynscij na jedyn. Tak tyz pojechali my na koniec szczworty klasy do Krakowa na jedyn dziyn. Fajnie bolo, ale musialo tyz jechac pora matek coby na nos wachowac. Wtedy tyz moja Mama bola z nami. Tako fajno pamiontka mi zostala z tyj wycieczki…obrozek z wszystkimi kamratami, z naszom paniom i z mojom Mamom…
Na drugim obrozku jest nasza klasa z esperanto.
Barbara Matusiewicz
WE STARSZYCH KLASACH…
WE STARSZYCH KLASACH
Kosmodróm i miymiecke ausdruki
Wiycie, kiej u nôs byli take czasy, iże we gyszeftach bół ino łocet, gorzôła na szkartki, i to ino łod piyrszyj po połedniu, a apluziny i citrółny ino przi Godach, wszyjske wtynczôs angyjbery sztyjc pitali do Miymiec, do Austrijoków abo do Hameriki. I ino dwa istne, Antek ze Franckiym wypokopiyli, iże puszczóm sie hań-tam do Ruskich a niyskorzij wyranżyrujóm wszyjskich, i pitnóm dalszij… do Japonii. I tak ci sie łoba cufalowo znodli na ruskim „kosmodrómie”.
Łamżóm tam a nazôd, przetwiyrajóm sie bele kaj, trocha jim sie mierznie i cni. A we gymbie sucho, choby na pojstrzodku Sahary, robić niy ma co, bo Ruskie jesce barzij łod Polôków majóm rade, coby grace i szłapy mieli pokój a gowa myśleć niy musiała. Śleciôł tak tydziyń, dwa i Antek już niy szczimôł.
– Suchej inó Francek, jô tego już móm za tela, jô sie musza czegosik szluknóńć, bo uświyrkna choby kaper abo harynek bez wody, i ci tu na zicher wykopyrtna.
– Antek ustóń gupieć mamlasie, tu jes „kosmodróm” i do nôjbliższyjszygo „mónopolu” bydzie jakiesik dwiesta kilomyjtrów. Kaj ty nôjńdziesz sam jakosik gorzôła abo chocia jabol?
– Łobejzdrzij sie ino Francek, gafnij sie. Naobkoło sztyrcóm roztomajte rakety, to wszyjsko furgô, hajcuje sie, tam ci musi być cosik dló nôs, miarkujesz ?
– Nó, możno môsz i recht Antek. Na isto muszymy cosik wypokopić!
Jak pedzieli, tak zrobiyli. Tak jakosik na łodwieczerz nacylowali dwa ajmery i jedna kastla na wóngle, łapli szwóng i kiej sie ino kole gastahauzu dlô wojôków zrobioło sie deczko auflalfu, zetrwali kwilka i polejźli posznupać ci wele tych raketów. Antek sie zwyrtnół, pomachlowôł tymi kokotkóma, cosik napoczło ciurlikać, kidnół łycko do krałzy i dôł Franckowi, coby łón zrobiół kostpróba.
– Wiysz Antek, dobre to niy jes ale… fest łostre. Nó, to sómy w dóma, bo to musi być cosik kole gorzôły.
Nafilowali côłkie dwa łocyngowane kible i pomaluśku, po cichuśko zaklechtali sie nazôd na jejich kwatyra. A, iże mieli już fajrant (bo przeca i tak gówno mieli do roboty), siedli sie kole żelezniôka, jedyn na zofie, drugi na zesliku i napoczli ci słepać. Wyżarli wszyjsko do imyntu i ślegli naprane tam kaj kery stôł.
Łoziym rano. Fakla na sztyndrze róncz sie smyndzi. Łorôzki… drrr, drrr, drrr – telefółn glingo. Antek niy côłkiym przecucóny i mónter, w gymbie mô choby we starym tryjtku abo choby wećkôł ci starô fuzekla, sztreknół sie ze dylinów, na kiere sie skulnół, wartko chyciół za suchôwka i wybeblôł, tela co poradziół:
– Suchóm, tu jô Antek… Fto gôdô ?
– A tu jô, Francek. Gôdej mi zarôzki jak sie cujesz? Jes ci co, abo niy?
– Niy. Mie nic niy ma, ino mie trocha gowa boli a… a ta mucha, ta masara, kierô deptô mi sam po gipsdece, to ci tak pierónym tómpie, choby śtyruch hajerów fedrowało na côłki karpyntel, nikiej za Giyrka.
– Nó, toś jes sztramski fest Antek. To mi sie zdô. Ty môsz ale łeb! A… srôłeś już dzisiôj? Ja?
– Nó, jesce niy, jesce niy…. A po jakiymu sie mie pytôsz ło to Francek ?
– Anó, tóż dej sie festelnie przi tym sraniu pozór, bo jô…. bo jô, to terôzki… ze Tokio dzwónia. Wiysz ?
Nó ja. Niyftorzi fandzolóm, co jô gôdóm za tela miymieckich słówecek. Możno i tak jes, ale tyn, kiery sie uploncnół kole Bytónia, Zôbrzô, Logiewnik abo wele Chorzowa, zółwizół łapnół pôra ałsdruków, kiere tym wszyjskim inkszym „purystóm” lynzykowym zawodzajóm, kiere tych istnych fórt szterujóm. I tu mi sie spómnieli dwa take gryfne, szykowne fale.
Piyrszy to taki: Starô Myrcicka musiała pokwanckać sie do jeji szwestry ze Bytónia sam dó nôs, do Chorzowa. Przikwanckała ci blank polekuśku sie na haltynsztela, na taki bankowy przistanek „szóstki” na „Pogodzie”, wlazła rajn, ale łostani rôłz jechała ci bankóm, kiej jesce szafnerki byli we bance ze tymi dinksami, wichajstrami na cyckach, ze kierych szkyrtali drobniôki. Wlazła, gawcy, a sam żôdnyj szafnerki…
– Możno fto mô jakisik bilet, cobych mógła dalszij jechać? – pytô sie we tyj bance starô Myrcikowo.
– Jô sam móm jedyn, moga wóm skalić! – pado jedna istno.
– A co jô móm ze tym biletym sam zrobić, kiej niy ujzdrzałach żôdnyj jesce szafnerki?
– Sam go dejcie! – pedziała ta istnô i skôzała na „kasownik”.
Myrcicka tak kukła, pogawcóła, podlazła ku kasownikowi… i jak ji ta drugô baba kôzała, napoczła gôdać:
– Jô jada do mojij siostry Rółzy, do Chorzowa na Pnioki… – pedziała na côłki karpyntel do tego ci kasównika.
Nó, a drugi fal, to tyn, kiery pedziôł mi bół jedyn szykowny kamrat Bruno. Srogô, kościylnô łorkiystra, dmuchoce côłkim pyskiym, i to samtyjsze, nasze, ślónskie.
Kapelmajster klepie tym patykiym po sztyndrze ze nótami i pytô:
– Zymbalisten fertig?
– Ja, ja fertig.
– Posaune fertig?
– Ja, natürlich.
– Trompete fertig?
– Ja, ja, fertig.
– Nó, tóż pozór! Eins, zwei, drei i … „Boże coś Polskę …”
Fajrant ze feryjami…
Nó, tóż za niycôłki tydziyń bydzie szlus ze feryjami, bydóm dziecka mieli zbyte te laufpasowne dwa miesiónce. I chocia lato jesce niy zamiyrzô sie popśnić i dać placu szlechtownyj pogodzie, to już łod prziszłyj strzody dziecka napocznóm z nowotka pyndalować do szuli. Jedne ze uciychóm, inksze ze spóróm ale niy ma Pónbóczku smiyłuj sie!
Kciôłech sam dzisiôj naszkryflać deczko ło grackach dziecek nałónczôs feryji ale … zmiarkowôłech, iżech już deczko zwiykowany i to, co mi sie zdô, co możnoch kajsik bez lato na lecy jakich placach uwidziôł, to niy ma to już za tela sknółtlowane, skuplowane ze teraźnimi dzieckóma a ino mie sie tam bele co belónce po palicy. I takech sie spómniôł moje mode lata, kiej mocka sie tyż dziôło na mojim familokowym placu interesantnygo i co jakosik ci tam blank na zadku filipami łostało. Spómniôł mi sie chop, szlajfiyrz.
Takich szlajfiyrzów mocka tyrało kiejsik po naszych placach i kole naszych familoków. Łajziyli te istne po placach ze swojóm szlajfmaszinóm na puklu i już ze daleka szło usłyszeć wołani: „Noże szlajfuja, noże, nożycki szlajfuja!” Zarôzki tyż wszyjskie baby we tych naszych familokach, wszyjskie ci nasze starecki, mamulki i babecki sznupali wartko po szuflôdach i szuflôdkach, kajsik we kuchyniannych stołach, we byfyjach, coby nojść bele jake pitwoki, bodzioki, gnypy. Hledali we szuflôdkach nyjmaszinów, zuchtali tyż we kastlikach do szyciô, eźli niy ma tam jakisik szerów, nagelszerów, kiere by sie nadôwali do szlajfowaniô. I nôjwiyncyj przi tymu uciychy mieli my, my dziecka ze takigo familoka, kiere wypolali ze siyniów ze tymi pitwokami i nożyckóma w gracach. A tyn côłki szlajfiyrz stawiôł ta swoja maszina, giyróm deptôł ci takô srogô drzewniannô pyndala, szuszczół, szumiôł skórzanny pôsek, kiery ci mu gryfnie napyndzôł szmyrgel, a tyn juzaś fyrtôł, a spode noży, pitwoków, nożycek furgali, pyrskali szarłatne fónki, côłkie sztrale tych iskrów. Byli ci te fónki na isto tak gryfne, take szykowne i blank niyszkłódliwe, choby jake wónderkerce, choby godne zimne łógnie. My bajtle mieli festelnô frôjńda przelecieć bez te fónki, bez tyn iskrowy sztróm i poczuć na sagich szłapetach pieślawe żgacki, sztichy ze tych iskrów. Stare ludzie rzóndziyli, iże szpluchtanie sie we takich iskrzannych sztrómach garantiyruje i zapewniô duge i zdrowe życi.
Tego sie już terôzki ale nikaj niy ujzdrzi, niy uwidzi sie i niy usłyszóm dziecka tego szykownygo sznapsbarytóna chopa, ftory deptôł zmiyrnie po tych naszych wszyjskich familokowych placach.
Jesce inkszy bół na naszych hulicach chop ze srogim gysztelym na puklu we kierym miôł roztomajte szyby. To bół szklôrz. Kiej my ino za bajtli, za śpikoli wytrzaśli kajsik szyba we łoknie przi fusbalowaniu, to zarôzki mamulka wołali szklôrza, coby ta szyba wrajziół tela, co skorzij nazwyrtali nóm po rzici za te wytrzaśniyńcie. Nôjrichticzniyjszy szklôrz, kiery na tych swojich placyskach targôł tyn drzewnianny gysztel ze pôróma zortami szkła, rycôł tyż na côłki karpyntel: „szyby wrajzuja, szyby kituja, szybyyyy …”. I taki szklôrz miôł cosik, co nóm za bajtla blank niy dôwało we nocy nynać, co my ino mógli sie forsztelować, wystawić kiej sie przeczytało jakiesik ksiónżki ło afrikanskich dziydzinach, ło roztomajtych zabranych Araberach, Szajchach i inkszych takich ałslynderskich bogôczach. Tyn szklôrz miôł ci swój DIJAMANT, jedyn z tych dijamantów, ło kierych to my czytali we roztomajtych breweryjokowych rómanach i ksiónżkach, ftore niy byli „lekturami łobowiónzkowymi”.
Kiej my tak medikowali ło tych dijamantach, doczkali na nôs łodkrywców zacałbrowane światy, cudze gryfniste dziydziny. Ja, te dijamanty przinależeli tak na isto – i gynał ci my to miarkowali – do blank inkszego świata. Czekali na nôs chopców, na tych łodkrywców, znacy nôs jesce śpikoli łozczytanych we tych przedwojynnych, i powojynnych powiyściach dlô modzioków kajsik pod blank côrnóm pierzinóm afrikańskij abo indyjskij ziymi. We śniku łoglóndalichmy, poradziyli my na isto gynał ujzdrzić te sztramskie gałgónie, halsy i rynce afrikańskich abo hinduskich ksiynżniczków, kaj te dijamanty fest ci szklyli i mechciyli, a nóm sie zdało, co my sóm jakie ksiónża ze paradnymi hutami ze pawiymi piórami na palicach, kiere sie fest ringujóm ze wszyjskimi naobkoło ło te gryfne i szykowne dziołchy, przi ftorych bali i stanóńć sie niy mógli te nasze familokowe dziołszki. I kiej po takich śnikach przilazowali my na nasz plac, kaj razinku wprôwiôł we rómy te swoji szyby tyn szklôrz, to gawcyli my wszyjske choby blank zacałbrowane, jak tyn jego dijamantowy kónszczek łostawiół biôłô piska na tym śklannym tafelu i ta plata, kiej jóm tak zatym opaternie klupnóńć, łodpyrsknie łod reszty gynał tam kaj kciôł tyn szklôrz. I zawdy to gynał, prawie sztimowało do rómy wypraskniyntego łokna. Kiejsik niy bóło takich modernych szybów jak terôzki: „hartowanych”, pancyrnych, klyjbowanych, tuplowanych i jakich tam jesce. We chudobnych powojynnych czasach ludzie sztiklowali łokna, szyby we łoknach, i bóło i tak poniykedy, co bez pojstrzodek łokna szła piska ze tyj sztiklowanyj szyby. A te wizgyrne chopy, te szklôrze wsmycali do chałupy, cióngnół za niymi letki cuch fyrnajsu – cuch szklôrzowygo kitu. Terôzki już ganc gynał niy miarkuija eźli to beztóż, co ze kitym bóła biyda, bóło go knap, abo skuli ksiónżki napisanyj bez Ferenca Molnára „Chłopcy z Placu Broni” (hehehe, tam ci bół taki gryfny Klub Przeżuwaczy Kitu) – to te tuste, fetne, miyntke i biôłe ciôsto zdôwałô sie nôm czymsik wziyntym, jakimsik majlandym dló nôs lojfrów i łebóni. Kiej już kieryś wycyganiół łod tego szklôrza kłopeć tego kitu, móg ci go przekajplować i za pora miydziannych klepoków, kiere po wyfilcowaniu łyskali tak, choby byli goldowe.
Nó ale … mecyje starego knakra i tela …
AmberGold, fusbal i familijno polityka…
Bez jake dwa tydnie niy wylazôwôłech ze chałpy, bo ci mie taki stopieróński heksynszus łapnół, iżech blank niy poradziół ze prykola sie wygramulić. Ale (bez medikamyntów) jakosik mi to przeszło i we łóński pyndziałek pokwanckołech sie – jak to móm we zwyku – do Pyjtra na piwo. Ledwach wychynół ze mojij siyni a sam już, choby ci na mie doczkała, łapła mie za knefel łod westy starô Erna Bińkowô i napoczła:
– Panoczku Ojgyn, panoczku Ojgyn! A słyszeliście to, iże wczorej Dónald Tusk grôł sie ze kamratami we fusbal a bez tyn czôs nasz prymiyr Kaczyński tropiół sie festelnie ło to, jak tyż to wszyjsko we tym naszym kraju gynał i do łostatka sprawić, co popsowôł Tusk ze jejigo rzóndym?
– Ja, ja… tyn prymiyr Kaczyński, tyn prymiyr rzóndu na „uchódźstwie” (kajś we Smolyńsku) – dopedziôłech po cichuśku, a zatym już głóśno dociep żech jesce:
– Już my to słyszeli! Za kómuny my to słyszeli, ło tych dwióch, trzech, piyńciuch milijółnach pomiyszkaniów, ło tych pijóndzach, ftore Kaczyński bydzie wszyjskim naobkoło łozdôwać, ło tych ulgach, łopustach we sztojerach, we dôwkach na dziecio łod kwilki jego poczniyńciô…
Na to przistómpiyli ci ku nóm cwilingyrki Lyńka i Ryjna łod Lebków i zarôzki tyż – jak to majóm we iptowatym zwyku – wrajziyli sie prómp do gôdki:
– Ja, ja… tyn nasz Tusek, to ci do kupy ze swojim synkym i ze tymi raubiyrzóma Masóm, Kiôłbasóm i dyrechtorym AmberGoldu wykludzali pijóndze i goldowe sztangelki fligrym do Miymiec, do starzika ze Wermachtu….
– Ja, ja – przikwołóła starô Erna Bińkowô – nôjprzodzij wycióngli łod tych biydnych ludzi wszyjsko, co łóne mieli naszporowane, a zatym ci jich festelnie łokminiyli, wywiydli na chojnie…
– Niy takich juzaś chudobnych! – musiôłech swoji dociepnóńć. – Eźli taki blank chudobny bół tyn, ftory dôł sie wyfikać na trzi milijółny złocioków?
– Nó, możno niyftore to i gupie byli – rzykła Ryjna łod Lebków – ale my, kiej ino briftryjger przismycy nóm pynzyjô, zarôzki pyndalujymy na Pnioki na poczta i posywómy po dwiesta złocioków na Radio Maryja…
– Tam za nôs szykowniście porzykajóm, a i łojciec Rydzyk mô nôs we swojij flyjdze – dociepła jesce jeji cwilingyrka Lyjna.
I tak ci łóne rajcowali aże prziszôł ku nóm stary Paul, grubiôrz-pynzjónista ze chorzowskij „Grofki”, kiery tyż dociep swoji piyńć fyników:
– To wszyjsko, co fandzolół tyn kurduplowaty Kaczyński, to jes ło kant dupy łoztrzaś. Łón powtôrzôł ino to, co już inksi dôwno tymu nazôd wypokopiyli…
– Ja, to już przecamć my słyszeli, to nóm już za tyj łoszkliwyj „kómuny” snochwiali, łobiycowali… – dociep jesce Maniuś Kańcik, kiejsik baniôrz we werku.
– A swojóm drógóm, to ci ta Polska jes na isto dziwokim, łosobliwym krajym – rzyknół stary Paul. – Widzieliście kajsik we świycie, kielikólwiek ciwilizówany kraj na côłkim świycie, coby ichni Syjm bez szesnôście godzin dyszkutjyrówôł ło jednym smarkatym machlyrzu i szydlochu, ftory poradziół wycyganić, wyszlamować kielaset milijółnów złocioków łod gupieloków, kierym sie zdôwało, co kajsik na świycie idzie cosik erbnóńć darmowo.
– A jô już widza – dociep Pelcyn Jorg, ftory ku nóm prziszôł, i tak łoszkliwie kuknół na starô Bińkowô – te wszyjske stare mamzele we tych moherowych kapelkach, ftore tyrajóm po naszych familokach i zaziyrajóm modziokóm pod deki i pierziny przi robiyniu dziecek… kiej robióm, kaj robióm i we jakim … sztelóngu…
A stary Paul ze takim srogim jankorym rzyknół ino:
– I na jakigo pieróna my ta côłkô „kómuna” łobôlali, kiej terôzki Kaczyński kce nóm zrychtować nowô?
A gôdajóm tyż ze côłkóm paradóm te wszyjskie srogie angyjbery (niyftore wywołane posły i synatory):
– Przeca my sóm herskie, my sóm „zdrowe” – to ino côłkô Polska prziszła ło gowa, i tyn ciymny ludek to kupi, bo blank zwarijówôł.
A mie sie zdô, co to niy my, ino łóni, tam we tyj Warszawie (a nôjbarzij na hulicy Nowogrodzkij we PiS-ie, majóm ci już zgerowany, skiśniynty filip a hyrne sóm ku tymu jak „silikón” w babsich cyckach.
Nale, coby ciyngiym niy faflać ło tyj polityce, idzie tym naszym gryfcokóm we Warszawie rzyknóńć po łacinie (kiejsik tak sie na mszy gôdało): „Fiat volunta stua” (i niech sie stanie wola Twoja).
A bezmać cowiek tym jes inkszy łod małupicy, niy skuli tego, co poradzi gôdać, ino, iże cowiek poradzi, jak żôdne inksze boże stworzyni – cyganić.
Take wypokopiynie cygóństw i ku tymu ta energijô, coby je wrółz spamiyntać, posilajóm i – jak to zawdy móndroki gôdajóm – „aktywizujóm” filip, mózg cowieka, cygóna i chachmynta. Skuli tego filipy, mózgownice tych istnych, kierzy sóm „na bakier” ze prôwdóm, starzyjóm sie pomaluśku, langzam. Idzie pedzieć, co cygón możno i rychtuje sóm dlô sia cesta do piykła, ale aby niy trefi tam ze…. „Alzheimerym”.
Łozprowki bez mobilniok
Nó, i juzaś kiej sie ino zaszaltruje radijok abo telewizyjô sztyjc i jednym ciyngym… wojna, wojna, wojna… Ja, jô miarkuja, co to jes pierónym ważne, diosecko iste, coby ło tym boczyć ale możno niy za tela. Beztóż tyż jô dzisiôj blank ło czymsik inkszym byda sam rzóńdziół. Terôzki chnet wszyjske majóm już te mobilniôki i kaj ino kuknóńć kôżdy chop, kôżdô baba i chnet kôżde dzieciô mô tyn mobilniok przi daklu. A jô usłyszół takô jedna moc szykownistô łozprôwka Maciyja Stuhra, szauszpilera i wigyjca, kierô jô spróbuja pedzieć możno terôzki po naszymu. Dejcie pozór!
Musza sam pedzieć, co chop i baba… sie festelnie miyndzy sia rozeznowajóm. Nó, cheba, iże ftoś swôs mô jakiesik swoji inksze łobjawiyni. Dobra! Niy byda sam terôzki dogadowôł wszyjskich inkszóści a żôl, bo kciôłech sam jich pôrã pokôzać. Dóm pozór ino na jedna inkszość, kierô sie nôjbarzij ciepie w ślypia, łodznôczô ie, a pryndzyj – ciepie sie we dakle.
Jakim sztrichym baba i chop łozprawiajóm ci bez mobilniôk, bez ta łoszkliwô kómórka? Ze markiyróngu, to take same dziôłanie… ale… jak to sam zarôzki wytuplikuja – nic barzij łopacznygo.
Chop łodnosi sie do swojigo mobilniôka po ludzku… łón go… łón do niygo gôdô… bali jak i niy mô zasiyngu. Łón mu spółczuje, użôli sie kiej mu na ziym śleci… tu ci go głôskô… juzaś tu pogłôskô, ganc ajnfach… Kiejsik słyszôłech…
– Te, łochyntolu tam przi głóśniku! Bo zazwónia do cia!
Niy, tak po prôwdzie niy ma sie co gorszyć… jô móm rôd, kiej tyn pozióm u suchaczów wzrôstô bez półtoryj prómila, bo wtynczôs mómy sam lepszyjszy kóntakt. Ja, jô tyż, kiej to szkryflóm (gôdóm) móm przi sia mało halbecka i drugda cosik sie sam szlukna.
Jô kiejsik ci żech słyszôł take rzóndzynie bez telefółn, kiere terôzki byda sam próbowôł wóm przedstôwić.
– Halooo!… Nó, pyrsk… Ojgyn gôdô! Suchej ino!… Suchej ino, sam wszyjske dobrze ło cia godajóm… Nó, zicli my sie i siedzymy, nic sie niy dziyje… tak se siedzymy, słepiymy piwo, gôdómy… côłki czôs gôdómy, nó… ło nicym… tak sie rzóndzymy… ale jes przijymnie, fest frojdnie jes… ło Hanys tyż sam zicnół, pozdrôwiô cie.
Forsztelujesz sie to? Ło, i Hajna jes… tyż cie pozdrôwiô!… Jółzel jes… niy, niy łón cie niy pozdrôwiô… Siedzymy, nic sie niy dziyje… nuda… cióngnie sie jak smród po galotach… przerwa jakosik abo co…
Ale… fest przijymnie jes… siedzymy… nó, piwko jes… nó, żôl, co cie sam snami niy ma… bo byś sie tyż zicnół do kupy wrôz snami… i pogôdôł możno…
A ty co? Pewnikiym jeżeś kajsik na wsi ja? Nô, a my siedzymy… nic sie niy dziyje… nuda… jak flaki ze łolejym.
Suchejże ino! To możno zrobiymy tak, iże jak sie wróca nazôd do dóm… to zaglingóm do cia… nó, to zatym pogôdómy. Niy, sam niy kca szterować… bo tak siedzymy… nic sie niy dziyje…
Nó, suchejże! Trzim sie tam… wszyjskie cie gryfnie pozdrôwiómy… nó, króm Jółzla! Nó, tóż pyrsk, trzimej sie! Nic, siedzymy, siedzymy… nó… nó… cheba nagrôłech mu sie!
Miarkujecie, co to bóła chopskô łozprôwka bez tyn mobilniôk i terôzki możno babsko. I tu żech ci jes we sztichu, jak sie możno miarkujecie, bo niy poradza wóm przekôzać na jaki szimel gynał łozprawiajóm bez mobilniôk baby. I to ze roztomajtych gróntów. Za piyrsze… niy mómy za tela czasu… niy… ale, bali i niy ło to sie rozłajzi… ja, to bóło obdolno, poniżyj pôska. Nó, niy, niy, niy… bo przeca tak naprôwdã jô niy poradza wlyjźć we baba… niy, niy, niy… halt!… to tyż bóło poniżyj basiska… bo tak po prôwdzie, to jô poradza wlyjźć we baba… niy, niy, niy halt! Styknie!
Smówmy sie blank ajnfach, co niy bóło dzisiej tych łostatnich słówecek!
Jô wóm łodtwórza gôdka, ftorô blank bez cufal i niykcóncy usłyszôłech:
– Halooo! Krista! Pyrsk. To jô, jeżech we galeryji, niy… nó, we handlowyj… coś ty… gupiô idijółtko… tyż żeś wypokopiyła… niy, nó, bez cufal wlazłach tam ło szaroku, nó, przed połedniym… myśla sie… a kukna, co tyż tam jes dzisiôj moc interesantnego…
Nó, nó… niy, niy, już polekuśku wylazuja, bo już zawiyrajóm… Oooo! Krista, wczorej toch miała roztomajte przigody… ja, blank ajnfach leżałach we flapsie… côłkie trzi godziny. Co?… niy, niy… u kosmytyczki. Łowinyli ci mie fólijóm spóżywcóm. Nó, nó to ci Krista ino rzykna, iżech łod dôwna sie takô gryfnô niy czuła… Nó, a tukej prziszłach, przikarycyłach sie, bo tak po prôwdzie, to jô ino zuchtałach japtyki. Nó, boch sie ło rozwidnioku łocuciyła i takech ci sie fest wystrachała… ale, jak jô sie przelynkła, miałach ci blank miyntke szłapy, iżech myślała, co jô móm ganc ajnfach… hercszlak. Nó, cosik mie tak dziwocnie ikrô targało, tak ci jakosik dziwocnie… bez côłkô noc. Sie żech na isto fest zlynkła, iżech przikulwitała sie do tyj galeryji… ale majóm ci tukej tako zuper japtyka… jezderkusie, jezderkusie!… Take zuper medikamynty… lajstłach sie, kupiółach … ale take zuper… na doczkaniu mi przeszôł tyn côłki hercszlak…
Co? Niy! Niy zażywałach, niy wziynach. Niy, przeczytałach ino tyn flugblat, ulótka… „przeciwskazania”, pomyślałach… a na pieróna mi to?
Krista! A ty niy uwiyrzisz, co jô tukej znodła… nó, we tyj galeryji… jakô ci jakelka!… Niy, nó… bez cufal, cufalowo.
Suchej ino! To jes ci takô kocymajka… jak by ci to pedzieć?… Ło, kule na mole… pamiyntôsz możno?
Bóła takô impryza u Richata… nó, nó… siedym lôt tymu nazôd. I na tyj ci impryzie bół ci taki jedyn istny… Manek… nó Manek… Krista, błagóm cie… nó, Jak to kiery?Jak to kiery?
Taki, co to sie na naszô Tilda gawcół. Tak jakosik dziwucnie kukôł… Nó, jak to kiej? Nó, we podstawówce! Łón sie tak dziwucnie na nia gawcół, iże łóna fórt medikowała, co łón jes… łón ji tak diosecko przaje… nó, nó, nó, a niyskorzij sie wykôzało, iże łón miôł ino festne morzisko, laksyra…
Nó… i tyn Manek nó… gynał… i tyn Manek na tyj ci impryzie bół ze takóm jednóm istnóm, Gitóm… nó, nó, nó… i… i ta Gita łod Szymicki miała szwestra Gabi… Nó, i ta Gabi bóła we takij jakielce na „studniówce”… Nó, nó… gynał, nó szarłatnô ze… nó, akuratnie…
Cóżeś ty? Nó… coś ty? Nó?… coś ty? Nó?…
Możno jô terôzki wrajża do fuzekle tyn kónsek gôdki?
– … Nó, tóż suchej Krista! Jô ci jóm dzisiej znodła nó… nó… ta jakelka, blank do tamtyj… NIYPODANÔ !!!
I terôzki nôjlepszyjsze! Bo zrobiólech już sprawónki, zakludziółech je do kamratowego autoka. Wrôcóm sie nazôd, boch jesce małowiela przepómniôł i słysza ci cosik takigo:
– Krista! Krista, a ty blank niy uwiyrzisz, fto sam dzisiej jes… we tyj galeryji… nó… nó nasz Ojgyn sam jes… nó!
Nó, cóżeś ty ipto diosecko? Pewnikiym, na zicher mie niy słyszy!!!
Czym geldujóm feryje – audio
Czym geldujóm feryje….
Nôjsrogszym wertym feryjów, tym, czym nôjbarzij geldujóm feryje, to jes fal, iże cowiek mô feryje łod… myślyniô, łod medikowaniô. Wtynczôs zielaznô logika, cwek luzuje, szlichtuje swoji łoszkliwe kety, stare, festelnie utwôlóne, ugróntowane myśli uwôlniajóm sie i nôjbarzij bali i rozwôżóne, racijónalne myślónki, kiej ino znôjdóm sie we krótkich galotkach, ulygajóm słónycznym mukóm, szrulóm i humóróm. Zabrane, moc pijynżne ludzie wykludzajóm sie kajsik na Bora-Bora, Karaiby lebo na Copacabana, a te chudobniyjsze samtukej nad nasz Bałtyk, do… Egiptu abo łostôwajóm dóma, siedzóm we zegródkach, wandrujóm możno ino do panaziyntkowego Parku Ślónskigo. Latoś bóła i takô możebność, iże cowiek móg naściubić bez pôra lôt deczko betków, zabulić za szykownisty, pierónym tóni ausflug kajsik we Ojropie i… nikaj niy wyjechać, łostać dóma abo kajsik na flugplacu bez pijyndzy, bez wywczasów, bo razinku pôrã dni skorzij zbankrócióło jakiesik rajzybióro. Wiycie! Jô ze mojóm Elzóm wandrowalichmy bez trzidziyści pôra lôt po côłkij Ojropie, bylichmy i na Kubie, i we Africe, ale nigdy by nóm niy prziszło do palicy tropić sie eźli bez cufal „Orbis”, „PTTK” lebo jakisik inkszy Sport Turist” zbankróci. Ale to bóło już dôwno i niyprôwda, jesce za tyj łoszkliwyj „kómuny”. A jak gôdajóm roztomajtyj zorty łoszkliwce: jedzinym rajzybiórym, ftore nigdy samtukej u nôs we Polsce niy zbankróci jes nasz Syjm. Nó cóż: bez feryje gynał jak we tańcowaniu, procno ło samódziylne medikowani, samódziylne myślynie.
Bo bez lato, i my stôwómy sie ważnóm tajlóm tego tyjatru machów, amulytów, prziwyków, cyrymónijów, „bachanaliów” i przidôwków, ftorych u nôs corôzki wiyncyj kajsik ze Karaibów, Tybetu, Móngoliji, Meksiku, Amazóniji lebo jakij Syberyji, i ku tymu ze grobowca modego goldowego faraóna ze Doliny Królów wele Luksoru.
A mie sie sam spómniôł terôzki fal, ło ftorym jô już możno gôwyńdziół, ale kiery mi sam terôzki gynał sztimuje.
Przitrefiyło mi sie to wszyjsko, jakech jesce bakôł we werku. Bółech ci już na isto festelnie usiotany, bółech blank ab, a i leberka już ci tyj mojij „roboty” niy poradziyli szczimać. Uzdołech, co wezna sie jakisik urlałb ale wymiarkowôłech coch wszyjsko – co mi sie przinôleżało – już wykorzystôł i blank do łostatka wybrôłech. Ha, ha! Cosik mi sie zdô, iże bali móm jesce jedyn dziyń (abo i dwa?) na ibrich u dyrechtora wybrany. Pomyślôłech, co nôjgibcij udô mi sie szefa zbałamóńcić, kiej zbajstluja cosik takigo gupigo, iptowatego, iże łón napocznie sie nadymnóm lutować i bydzie miôł dlô mie smiyłowani. Nó, bo przeca jeżech usiotany jak sto diosków, przerobióny i… napoczynô mi łodbijać, napoczynô mi prać na dekel. Przeca to same życie…
Nastympnygo dnia prziszołech do roboty ździebko za wczas. Podziwôłech sie tak naobkoło, badnółech tu i tam i…
Móm! Łodbiółech łod dylinów i we łoka mrziku pofurgnółech jak jaki ptôk ku krónlojchtrowi. Chyciółech ci sie go sztram i wisza ci tak tam na wiyrchu blank przi gipsdece. Wlazuje rajn do izby mój jedyn kamrat, kiery siedziôł zawdy kole mie we biórze, wyprościół sie, łozdziawiół gymba, kiej kuknół na mie (chopie, môsz drzewnianny weźrok abo co?) …
– Trzim pychol! – szeptłóm ci ku niymu kószpiracyjnie. – Rżna ci piźniónygo gupieloka, bo kciôłbych pôrã frajnych dni erbnóńć. Markiyruja ci terôzki fóncla, miarkujesz to? Jeżech byrnóm we krónlojchtrze…
Pôranôście minutków niyskorzij wlazuje szef, mój dyrechtór. Już łod szweli, łod samygo proga bucy takim rubym sznapsbaritónym i pytô sie mie, co jô tyż tam robia na wiyrchu pod samiuśkóm gipsdekóm.
– Jô… jô… pónie dyrechtorze, jô jes… fóncla, jô jes gryfnô byrna! – zapisknółech blank cichuśko z wiyrchu.
– Nó, cóżeś ty Ojgyn? Pofyrtało ci sie cosik we filipie! Weź sie lepszij pôrã dni frajnego, niech ta twoja palica ździebko przijńdzie do sia, łoddychnij deczko w dóma przi twojij staryj, niech cie łóna wyflujguje aże przijńdziesz do sia!
Wdziyńcznie sfurgółech z wiyrchu na dyliny i wartko napoczynóm sie pakówać. Tela, co kóntym łoka widzã, iże mój biórowy kamrat tyż, ale jesce moc gibcij, napoczynô sie pakówać, zbiyrô papióry.
Dyrechtor ździebko znerwówany pytô sie tego mojigo kamrata:
– A ty kaj giździe diosecki?
– Anó, jô tyż pyndaluja do dóm… niy byda sam przeca po ćmoku siedziôł, prôwda?
Nó ale! Lato, feryje to niy ino wywczasy ale i roztomajte cufale, ftore sie przitrefiajóm wszyjskim ludzióm przi tyj latowyj hicy. Możno i taki fal.
– Wiycie – napoczynô swojim przôciółkóm łozprawiać jedna mamzela – joch wybrała sie na srogo balanga ze mojimi kamratami i kamratkami ze roboty. Pedziałach mojimu chopowi, co przijńda nazôd do dóm kajsik kole północki…
– Łobiecuja ci mój roztomiyły, iże pónkt dwanôstô, i ani minutki niyskorzij byda w dóma! – rzykłach chopowi i tela mie widziôł. Ale, impryza ci bóła moc całbrownô! Nôpitki, „drinki”, roztomaje balyty, juzaś nôpitki, juzaś tańcowanie i… jesce wiyncyj sznapsów… nó, godóm wôm, bóło na isto tak ci fajniście, iżech blank przepómniała ło zygôrze, ło godzinie. Kiejech sie wróciyła nazôd do dóm, bóła trzeciô ło rozwidnioku. Wlazuja do pomiyszkaniô, po cichuśku, opaternie łotwiyróm dźwiyrze a sam łorôz słysza ci we antryju ta naszô diosecko, zegzioło kukówka we naszym kukuksurze jak ci razinku terôzki zakukała trzi razy! Kiejech sie spomiarkowała, co mój chop łocuci sie po tym kukaniu, sama dokóńczółach kukać jesce dziewiyńć razy…
– Ja, joch bóła festelnie ze sia kóntyntnô – rzóndzi dalszij baba – rada, iżech chocia festelnie napranô w śtyry dupy, nôgle prziszłach na te idy i ganc ajnfach schrónióła żech sie łod breweryji i cyrkusu ze mojim starym. Wartko tyż żech sie legła do prykola kole mojigo chopecka i samach sie dziwowała jakoch jô ci jes na isto sposobnô i intyligyntnô! Ha, ha…
– Jezdekusie! Aleś ty jes szprymnô i zwyrtnô – rzykły wrółz kamratki.
– Zarôzki z rańca – łozprawiô dalszij ta istno – przi śniôdaniu, mój chop spytôł mie sie ino, kiejech sie wróciyła nazôd ze tyj impryzy do dóm. Rzykłach mu, co tak jekech snochwióła, gynał ło dwanôstyj we nocy. Pónkt ło dwanôstyj mój chopecku!
– Nó i? I co bóło dalszij? – pytajóm kamratki.
– Anó, nôjprzodzij to łón nic niy rzyknół, bali i blank ci łón niy wyglóndôł na podyjzdrzliwygo.
– Łoch, alech jes ci szczysno, jeżech retniyntô… ! – takech se pomyślała i chnet żech i szwajs ze czoła łotarła… A mój chop, tak po jakimsik łoka mrziku kuknół ci tak na mie, pofilowôł deczko i blank prawucko rzknół:
– Wiysz babeczko, muszymy zwekslować, wymiynić tyn nasz zygôr we antryju, tyn nasz kukuksur!
– Jôch ci zbladła do imyntu ze strachu – gôwyndzi dalszij ta mamzela – ale zarôzki pytóm sie go takim użytnim głósym:
– Jaaa, a po jakiymu mój ty roztomiyły! A łón ci na to ze rułóm gôdô:
– Dzisz babeczko! Dzisiôj we nocy, ta zezula zakukała trzi razy, zatym – i to już niy miarkuja jak zdziôłała? – wrzyskła „o kurwa” i juzaś zakukała śtyry razy, zerzigała sie we natryju, zakukała jesce trzi razy, padła na dyliny ze śmiychu… zakukała jesce rółz, nastómpióła na kota, łozburdała nachtiszel we izbie. Zarôzki niyskorzij swalóła sie kole mie we prykolu, zakukała łostani rółz, festelnie smrodlawo pierdła i napoczła ci chyrczeć jak stary łożyrôk!
DALIJ O MALPCE KASI
DALIJ O MALPCE KASI
Ludzieeee!!! Niy dosc, ze bola msciwo i dycki se znodla pretekst, coby moc kogo uzrac, to bola okropnym zlodziejym! Kradla wszystko co ujrzala!
Papa z bracikami czynsto grali we zogrodzie w szkata. Kozdy miol wele siebie kupka kotlokow. Skonczyli grac i prziszlo do placynio, a tukej zodyn niy mo piniyndzy. Co sie stalo? Jorg sie rozesmiol, lapnol malpica, otwar ji pysk i wyciongnol wszystke drobne. No ale terozki zodyn niy wiedziol, wiela miol. No ja, wszyscy sie smioli, bo przeca karty to tyz bol yno szpas.
Jak kradla swoim, to bolo pol biydy, ale jak brat szol z niom na szpacyr, a tyn baccilus krod babom na drodze z taszow bele co, a chopom do kapsow siyngol i tyz krod, co yno szlo, to Jorgus niyroz musiol przeproszac i sie tlumaczyc, a i tyz zaplacic niyjedna szkoda. Roz baba wylazla od masarza, szla dwa metry przed Jorgym i Kaskom, ta pierona po cichu podleciala i chyciola za koncowka wusztu, potym stanola a baba szla dali. Mozecie sie przedstawic taki obrozek? Szesc abo osiym powionzanych ze sobom wusztow, piyrszy jeszcze w taszy a ostatni w palcach malpy? Jorgus zawolol ta kobiyta, dol ji piniondze na nowe wuszty, a te se musiol zabrac do dom.
Roz byli sie opalac na Dolach. Bolo cieplo i sloneczko swiyciolo, toz takich chyntnych na Doly bolo wiyncy. Kaska skokala po galynziach na dugi lince. Naroz siadla se przi braciku i sie czyms bawi. Tyn sie zdziwiol, ze ona tako grzeczno, bo z tyj strony jom niy znol i pomyslol, eli niy jest choro, i patrzy, a ta juz w akcji. Porwala jakis babie zloto keta i prawie se jom rozrywo. Niy wiadomo, jak ona to ukradla, bo przeca to niy ma tak leko odepnonc keta, kero wisi na czyims karku? I komu jom porwala? Jorg czekol, az sie zrobi larmo i jakos dama bydzie szukac kety. No i jak sie zaczlo, to oddol babie jeji zguba, przeprosiol no i jakos sie sie ta afera lagodnie skonczola.
Kasia rosla, na wodze przibiyrala, bo Oma jom dobrze futrowali, a brat tyz ji dziynnie nosiol maszkety, ale bola coroz bardzij niybezpieczno. Oprocz Jorga wszyscy przed niom mieli strach. Duzyj niy szlo jom czimac i bracik chciol jom oddac do ZOO w Chorzowie. Ale przed tym przijechol do Gliwic cyrkus „ARENA”. Jorg poszol pogodac z derektorym tego cyrkusu, eli by niy chciol malpy za darmo. Tyn tak sceptycznie pojrzol na Jorga, bo kto to za darmo dowo malpa, kero jest wert duzo piniyndzy, ale w koncu jom wzion.
Tak my sie pozbyli „malutkij malpeczki, kero niy urosnie i jest grzeczno”:-)
Na drugi rok do Gliwic zas przijechol cyrkus „ARENA” i Jorg poszol odwiedzic i obejrzec, jako idzie malpce.
Derektor zakludziol go ku wielgij klocie, kaj siedziala Kasia. Bola jeszcze wiynkszo niz przed rokym, a musiala siedziec w pierdlu, bo wszystkich gryzla, niczego sie niy chciala nauczyc, bola frech a ostatnio tak pogryzla derektorowo, ze dostala szmary.
Derektor pedziol, ize ona od malego bola zbestwiono, robiola to, co chciala, bez toz terozki chce byc szefym, przed zodnym niy mo respektu, a jak ktos ji sie sprzeciwi, to gryzie bez litosci.
A bratowka juz nigdy niy zezwolola Jorgusiowi przismyczyc do dom zodnego zwierzoka, nawet chamstra:-)
Na tym obrozku z Jorgusiym Kasia bola jeszcze blank malo.
Barbara Matusiewicz
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy – audio
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy…
Powstania, powstanióma, Olympiada Olympiadóm ale siyrpiyń to tyż jes gryfny, szykowny miesiónc na roztomajte wywczasy i skuplowane ze latym cufale. Tóż i mie sie spómniało cosik takigo:
… Kukóm ci tak zgnióło, choby jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, łopolóno choby łojca Nyjgra miała, duge wosy, blóndina… a jak gryfnie tymi łogibami fyrtała, jak sie gryfnie zwyrtała… te szłapy, dugaśne „wydepilowane” (jak to terôzki jes we mółdzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinóm. A łona ci tyż wónio jakimiś francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknółech rółz, drugi, i jesce tuplowanie, a łóna ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nôs we Parku Kultury na dôwniyjszyj „Fali”, lekuśki wiaterek, modrô wodzicka… Wlazujymy ci łoba polekuśku do wody, opaternie, jô ździebko przodzij, łóna pieślawo deczko za mnóm. Łóna ale niy kce na ibera i beztóż jô jóm lewóm rynkóm grajfuja pod brzuch, jezderkusie aże sztróm bezymie przeleciôł. Łóna tak mi sie jakosik łoszibła, spôłzła, iżech – coby sie niy tónkła, niy bulkła – chyciół ci jóm za te jeji dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere pyndalujóm po śmiyrci do tego ichnigo niyba – kiej prasknóm jakigoś Żyda lebo Amerikóna – muszóm tak sie cuć, abo cosik wele tego… Nó, tóż przekuldypła sie na plecy, jô tyż, cycki sztram nad woda wystowajóm, a skuli tyj klary, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, pokôzało sie deczko soli na tym jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu…
– Jerónie! Ojgyn! Ustóń diosecki łochyntolu tymi klapytami przebiyrać, gracami w lufcie wywijać chobyś kajsik na basingu szwimowôł, abo miôł sie tónknóńć. Jesce pieróńsko krapyko Mamulce łobalisz tyn kafyj i ściepniesz ta terinka ze zistóm na tepich. Śnik jakisik miôłeś, abo co?
Nó, ja. Możno to i jakisik śnik bół, a to na isto skuli tego, iże latoś na żôdne wywczasy niy jada i tela. Śnik, niy śnik, ale gryfny. I Wy tyż dejcie pozór, bo przi takij hicy, jako bóła i we lipcu, i łóński tydziyń, to przeca kôżdymu mógło prasknóńć na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, abo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlô łorzyźwiyniô.
Nó ale! Wiycie, jô – jak cheba kôżdy samtyjszy chop, nó możno króm tych buzerantów i przeskoczków – miôłech, i ciyngiym móm rôd wszyjske baby, babecki, frele, dziołchy samotne, a i te wydane, bele mieli łóne mynij niźli trzidziyści lôt i… blank modo wyglóndali. Ale tyż corôzki czyńścij mi sie jich łodekciywô, blank mi sie już zmierzli, kiej zaziyróm na telewizyjô i musza gawcyć na te wszyjske łoszkliwe i moc dociyrne ryklamy. Bo dejcie ino pozór!
Baba, ze gymbulki bali i gryfnô, ale mô driny pieróńske belowanie i skuli tego sroge basisko, i pokazuje to ofyn swojij kamratce. Ta ji dowo jakijsik klajster we plastkowyj flaszecce i zarôzki… mô ci łóna swoji basisko take rube jak miała ale miyni, co sie na isto blank lepij czuje i już moge tyrać ze tóm kamratkóm na sprawónki.
Abo juzaś inkszô, ftoryj pierónym doskwiyrô brynowani, poli jóm we chyrtóniu, i mô to wszyjsko gynał na fresie wysztrajchowane a ku tymu jesce pokazuje sie gerowanie we lelitach, we bachorach, tóż na doczkaniu biere ci łóna jedna pila, pôrã kropków mediciny i fertik. Ale już inkszyj fresy niźli ta skorzyjszô we tyj ryklamie niy pokazujóm.
We inkszyj juzaś ryklamie piyńć, szejść bôb asi sie łoszkliwie (a sóm to na isto maśnice) wiela to tyż ściepli ze basiska bez żôdnego staraniô… stykło jim, co wciepli do zeltru, brałzy, kafyju lebo tyju jakisik pulwer abo pila a już trzi kilo, śtyry, łoziym, dwanôście ze łogibów sie straciyli, abo tyż juzaś piyńć, siedym, dziesiyńć cyntimyjtrów na jejich rubych kitach mynij. A jô niyskorzij wylazuja na szpacyr po mojich Pniokach a sam, chnet co drugô baba, mô pierónym spaśno rzić i fetowne basisko… Tela roztomajtych dijytów, medikamyntów a baby corôzki rubsze. Bali i dziecka, dziołszki ze mojij „Siedymnôstki” tak możno trzi na kôżde śtyry, sóm stopieróńsko spaśne a jejich jesce rubsze mamulki sóm diosecko rade, iże jejich modsze wcielynie…. dobrze wyglóndô.
Jym śniôdanie i – coby być łobznôjmióny z tym, co ci sie sam u nôs we Polsce wyrôbiô – zaziyróm na telewizyjô. Fyrlô prógram pod mianym: „Wstowosz i wiysz”… niy, niy,… wstôwosz i kukôsz ze rułóm na ryklamy. Bez cufal fuk i jakisik ci tam redachtór na łoka mrzik wlazuje i juzaś… ryklamy, pokój, ruła i… ryklamy… A pojstrzód nich jedna, gynał pasownô do śniôdania. Baba zicła na aptrycie bo mô ci łóna pierónowe morzisko i laksyra, ale… styknie ino jedna pila abo pôrã kropków i już poradzi wartko ci gzuć kajsik ze kamratkóma na ćmawe piwo. I niy zetwô bali i łoka mrzik a inkszô juzaś mamzela zasztopowało, mô ta mółdnô u babów (40% bôb tak bezmać u nôs mô) – „łobstrukcjô”. I tyż wartko zeza ykranu idzie usłyszeć, co ino tyn ichni zachwôlany medikamynt blank i do imyntu tyj kameli ta rzić łodszpóntuje.
Inszkóm zortóm sóm we telewizyjnych ryklamach, bali możno i gryfne, blank szykowniste babeczki, ftore sie muszóm durch i jednym ciyngiym… golić. A to szłapy trza łogolić, a to pod parzóm, i dôwać jesce pozór, coby pinkli abo jakisik strupów niy bóło. I jedna sie raziyruje przi toplaniu sie we basingu, coby na jakô bóginka wyglóndać, inkszô flostry roztomajte klyjbuje na te unterszynkle. A juzaś jô niyskorzij, już na hulicy zaziyróm, filuja na te baby i medikuja, ftorô śnich sie już łogolyła, ftoro mô kajsik flostry prziklyjbowane a ftorô mô fusisko pod kicholym a gymba dropie jeji chopa przi kusikowaniu jak sztalbyszta.
Nôjgryfniyjszô jes juzaś dziołcha, kierô we pojstrzodku lata siedzi zasmarkanô, zaślimtanô i tropi sie, co niy bydzie mógła pośpiywać przi gitarze we łostaniô noc przi lagrowyj fojerze. Styknie ale jedna jedzinô ino pila łod kamratki, i już po ptôkach, już idzie balandrować. Zarôzki tyż wylazuja ze chałpy i móm przi sia na pozoryńdziu srogo sznuptychla na przileżitość trefiynia takij możno i moc gryfnyj ale zasmarkanyj babeczki.
A niyskorzij drógóm ze szpacjyrgangu wartko gzuja do… Goździkowyj, coby i mie dała jakosik pila, bo łod tego filowaniô na te wszyjske ryklamy, i niyskorzij na te wszyjske baby na hulicy, napoczynô mie na isto fest targać palica i móm ci tyż stopieróńske dolygłóści.
I to ci jesce niy wszyjsko, to jesce niy fajrant łostudy. Tak przi wieczerzy kukóm a sam śtyry, piyńć, możno niy tak blank gryfnych ale fajniście łopolónych ojli i rzituli asi sie, łozprawiô co tyż to łóne poradzóm ze chopym zmaścić we jejich prykolach. Jedna musowo trzi razy za rajóm, inkszô durch i jednym ciyngiym bez trzi godziny, dalszyjszô na zicher kôżdydziyń, jesce inkszô kôżdóm razóm we inkszym sztelóngu ale… nôjprzodzij muszóm tego swojigo cielepy chopa nafutrować choby kormika… pilami, coby mu tyn jego „interes” sztyjc wyrcôł.
I kiej juzaś widza niyftore gryfne frele drógóm, to ciyngiym medikuja, wiela pilów łóne chamstrujóm we taśce i eźli wercióło by sie śniymi napocznóńć deczko zolycić abo zarôzki łyknóńć jakô pila na gyfila – jak to kiejsik nasze starziki gôdali.
Nó, ale już blank inkszóm zortóm sóm mazele, ftore sóm rade choby jim fto nowy propelerek fóndnół, kiej sie jejich psiôk na twôrdo… wysrô (a telewizyjô to sztyjc i gynał pokazuje) abo koczka miasto chopecka mróncy na szeslóngu.
A niyskorzij, blank już na łodwieczerz, po takim na isto procnym, ździebko łoszkliwym dnioszku i łobejzdrzyniu wszyjskich ryklamów, moja Elza rychtuje mi glaska na gybis, tyj na kucanie, kamelki na spanie, kropki na leberki i dwie pile… na prostata… dlô kómfortu życia łosobistego.


c: text/html

text:
Zambijo
Zambijo (Republika Zambije, ang.: Republic of Zambia), downij Rodezyjo Půunocno - państwo w pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.
Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000-1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.
Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664 km s čygo na poščygůlne kraje připado:
- Angola 1 110 km
- Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930 km
- Malawi 837 km
- Mozambik 419 km
- Namibijo 233 km
- Tanzańijo 338 km
- Zimbabwe 797 km
- Botswana < 1km

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Warszawa
Wspůłrzyndne: 52°13'56.28" N 21°00'30.36" E
Warszawa[4] (pol.: Warszawa) - nojwjynksze mjasto Polski, głowne mjasto uůnyj a mazowjeckigo wojewůdztwa, rozlygowane we postrzodkowo-wschodńij Polsce, nad Wisłům. Warszawa je znamjynnym ojropejskym naukowym, kulturalnym, politycznym a gospodarczym postrzodkym. Majům we ńi plac śedźiby parlamyntu (Sejmu a Synatu), Prezydynta RP, Rady Mińistrůw a inkszyj cyntralnyj władze, a tyż dyplůmatyczne placůwki - ambasady.
Wjelgi wynzeu cestowy a banowy a nojwjynkšy we Polsce port lotńičy Waršawa-Uokyńće.
Waršawa terozki dźeli śe admińistracyjńe na 18 dźelńic, jeji tajla na prawym břygu Wisuy mjanuje śe Praga.
Pjyršo spůminka uo Waršawje můmy we zdřuduach ze 1289 roku. We 1413 uostowo stolicům Kśynstwa Mazowjeckigo. 1596-1609 přyńyśůno sam s Krakowa stolica Polski. We uokreśe okupacyji hitlerowskij bůuo sům powstańy waršawske a powstańy we getće waršawskym.
[Sprowjej] Kamracke mjasta
[Sprowjej] Připisy
- ↑ 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007. (GUS) (pol.)
- ↑ Miasta wojewódzkie - podstawowe dane statystyczne w 2007 r., Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa, listopad 2007 (stan w dńu 30 čerwca 2007) (pol.)
- ↑ śedźyba Prezydynta Mjasta
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis varšava.


text:
Krónowe łopješko
Krónowe łopješka (petale) su nutřkowne kćenjowe přikrywne łopješka. Krónowe łopješka su často napadnje zbarbjene a/abo sformowane a maja funkciju překasancy za popróšenje přiwabić (přir. entomogamija).
Kćenjowa króna móže radiarnosymetriska abo zygomorfna być, su tež wšě předstajomne přechody wot lochko hač sylnje zygomorfne. Krónowe łopješka móža ze sobu zrosćene abo swobodne być.
Swobodne krónowe łopješka dźěla so často do ćeńkeho zakładneho dźěla, do "hozdźa", a do šěrokeho dźěla, do „platy“, mjez kotrymajž so zhibk přeběži (na př. pola najwjace nalikowych rostlin). Pola zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je často krónowe łopješko, kotrež dele pokazuje, zwjetšene a/abo nadpadnje zbarbjene a twori jako huba abo delnja huba „přizemišćo“ za překasancy (na př. fijałki, orchideje). Wosebita družina zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je mjetelojte kćenje.
Kćenjowe króny ze zrosćenymi łopješkami móža likojte być (na př. płótna wijawka, petunije, kirbsy) abo zwonojte (na př. zwónčki, hórkowcy) być; často je wšak zakładny dźěl k wuskej krónowej role zrosćeny, kotraž často za chowanje nektara słuži. radiarnosymetriske kćenja z krótkej krónowej rołu rěkaja „kolesojte“, tajke z dlěšej krónowej rołu „stołpikotalerjojte“. Zygomorfne kćenja z krónowej rołu su často dwuhubate, t. r. kćenjowa króna je jenož do hornjeho dźěla (hornja huba) a do delnjeho dźěla (delnja huba) rozšćěpjena; krónowe łopješka, kotrež su na tworjenju dateje huby wobdźělene, su zwjetša jako miłke karby spóznajomne (na př. kozylisty z jednołopješkatej delnjej a štyriłopješkatej hornjej hubu).
Cil plahowanja rostlin je často, hišće napadniše krónowe łopješka docpěć.


text:
Albańijo (Shqipëria, Republika Albańije – Republika e Shqipërise) – państwo we pouedńowo-wschodńij Ojropje, na Boukanach, na Mořym Adrjatyckim. Grańica mo s Grecyjům, Macedůńijům, Syrbijům a Čornogůrům. 3/4 powjyřchńe Albańiji zajmujům gůry, s kerych nojwyžšo je Korab (2764 m n.p.m.). We lotach 1946 - 1992 bůu sam ustrůj kůmůńistyčny, uod 1992 dymokracyjo. Poza grańicůma Albańije žyje wjyncyj jak 2 mln. Albańčykůw, nojwjyncyj we Kosowje, Macedůńiji, Italiji a Grecyji.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Albańijo


text:
Leśne śpjywani
Namowy
Szkoda dnia
Szkoda dnia
Słóneczko mje łobudziło
Promyczki bez łokno ciepnyło
Po liczkach mje pogłoskało
Pjykny dziónek zwjastowało
Za łoknym ptoszki śpjywajóm
Do stowanio już wołajóm
Stować ! nie spać ! szkoda dnia !
Nocka przydzie zajś roz dwa
Dyć korzystej s tego dziónka
Jak prómyki grzejóm słónka
Kjej tak cudno je pogoda
Stowej wartko ! bo dnia szkoda !
Urszula Oślislok
Leśne śpjywani
Maj
MAJ
Już sam przyszoł mjesiónc maj
Tako pjyknie szumi gaj
Śpjywo już skowrónek
I gałynzie sóm zielóne
Kwjotki kwitnóm na łónce
Kajś w trowje skoczóm zajónce
Na zygrodach flidry rozkwitajóm
Tako pjykno wóń dowajóm
Maj taki pjykny i kolorowy
Na szpacyr kożdy już gotowy
Zaglóndać na te łónki i lasy
Na te zegrody pełne krasy
Urszula Oślislok
Wónio wjosnóm
Wonio wjosnóm
Niebo pjykne, modre
Kjej na ni zaglóndosz
Zielenieje trowka
I pjyknie wyglóndo
Ciepły luftek dmucho
Cukrówka kajś grucho
Wónio wszyndzi wjosnóm
I kwjotki już rosnóm
Ptoszki sie ślatujóm
Gniozdka se budujóm
Słónko bardzi grzeje
Pryndko tera dnieje
Strómy pónczki majóm
Zaro popuszczajóm
Pjykny widok wjosny
I dziónek radosny
Raduje sie serce
Tym widokym wjelce
Urszula Oślislok
Leśne śpjywani
Ptoszki w lesie śpjywajóm Po dymbje klupje dziyndzioł Fazany w trowje skokajóm A żaby koncert kajś majóm Jak gwarno je w tym lesie Kajś dali gwizdo kos A echo wszysko niesie Daleko słyszeć tyn głos Kukułeczka zakukała ! Czy w kapsie cojś tam mosz ? Kogo zajś łokukała ? Czy znojdziesz jaki grosz ? Kukułeczko przestóń kukać ! Ni móm co po kapsach szukać ! Zajś piniyndzy mjeć nie byda ? Czy mje tropić bydzie bjyda ? A możno żeś wykukała Że wygrano byda mjała ?! A czy echo to poniesie ? Kajś daleko po tym lesie
Urszula Oślislok


text:
Libijo
Libijo (ليبيا, Libija), uoficyjolńy do 2011: Wjelgo Arabsko Libijsko Dżamahirijja Ludowo-Socyjalistyczno (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo we půłnocnyj Africe, nad Strzůdźymnym Morzym (Zatoka Wjelgo Syrta). Grańica mo s Egiptym, Sudanym, Czadym, Ńigrym, Algeryjům a Tůnezyjům. Důminuje sam sunnicki islam, kery wyznowo 97% mjyszkańcůw. Przez 90% kraju zajmujům pustyńije (Sahara, Pustyńijo Libijsko) a půłpusyńije, na kerych idźe trefić uoazy. Ńy ma sam stołych rzykůw.
Libijo do 2011 bůła dżamahirijjům, co uoznaczało republika socyjalistyczno, we keryj po prowdźe wuadza mjoł Muammar al-Kadafi.
Gospodarka je uoparto na wydobyću ropy naftowyj, kero dostarczo ůng. 80% dochodu narodowygo. Je sam tyż indystryjo petrochymiczno a hutńictwo, nale kraj bezma cołko żywnośćmuśi skiż braku własnygo bauerstwa importować.
Przipisy


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) - angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje jak i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, jak guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
[Sprowjej] Dźeua Newtona
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe w 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text:
Stolica
Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžarstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžarstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžarstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Dajo teke kraje, kótarež de jure žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtensteinska a Vatikanske město.


text:
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy – audio
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy…
Powstania, powstanióma, Olympiada Olympiadóm ale siyrpiyń to tyż jes gryfny, szykowny miesiónc na roztomajte wywczasy i skuplowane ze latym cufale. Tóż i mie sie spómniało cosik takigo:
… Kukóm ci tak zgnióło, choby jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, łopolóno choby łojca Nyjgra miała, duge wosy, blóndina… a jak gryfnie tymi łogibami fyrtała, jak sie gryfnie zwyrtała… te szłapy, dugaśne „wydepilowane” (jak to terôzki jes we mółdzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinóm. A łona ci tyż wónio jakimiś francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknółech rółz, drugi, i jesce tuplowanie, a łóna ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nôs we Parku Kultury na dôwniyjszyj „Fali”, lekuśki wiaterek, modrô wodzicka… Wlazujymy ci łoba polekuśku do wody, opaternie, jô ździebko przodzij, łóna pieślawo deczko za mnóm. Łóna ale niy kce na ibera i beztóż jô jóm lewóm rynkóm grajfuja pod brzuch, jezderkusie aże sztróm bezymie przeleciôł. Łóna tak mi sie jakosik łoszibła, spôłzła, iżech – coby sie niy tónkła, niy bulkła – chyciół ci jóm za te jeji dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere pyndalujóm po śmiyrci do tego ichnigo niyba – kiej prasknóm jakigoś Żyda lebo Amerikóna – muszóm tak sie cuć, abo cosik wele tego… Nó, tóż przekuldypła sie na plecy, jô tyż, cycki sztram nad woda wystowajóm, a skuli tyj klary, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, pokôzało sie deczko soli na tym jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu…
– Jerónie! Ojgyn! Ustóń diosecki łochyntolu tymi klapytami przebiyrać, gracami w lufcie wywijać chobyś kajsik na basingu szwimowôł, abo miôł sie tónknóńć. Jesce pieróńsko krapyko Mamulce łobalisz tyn kafyj i ściepniesz ta terinka ze zistóm na tepich. Śnik jakisik miôłeś, abo co?
Nó, ja. Możno to i jakisik śnik bół, a to na isto skuli tego, iże latoś na żôdne wywczasy niy jada i tela. Śnik, niy śnik, ale gryfny. I Wy tyż dejcie pozór, bo przi takij hicy, jako bóła i we lipcu, i łóński tydziyń, to przeca kôżdymu mógło prasknóńć na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, abo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlô łorzyźwiyniô.
Nó ale! Wiycie, jô – jak cheba kôżdy samtyjszy chop, nó możno króm tych buzerantów i przeskoczków – miôłech, i ciyngiym móm rôd wszyjske baby, babecki, frele, dziołchy samotne, a i te wydane, bele mieli łóne mynij niźli trzidziyści lôt i… blank modo wyglóndali. Ale tyż corôzki czyńścij mi sie jich łodekciywô, blank mi sie już zmierzli, kiej zaziyróm na telewizyjô i musza gawcyć na te wszyjske łoszkliwe i moc dociyrne ryklamy. Bo dejcie ino pozór!
Baba, ze gymbulki bali i gryfnô, ale mô driny pieróńske belowanie i skuli tego sroge basisko, i pokazuje to ofyn swojij kamratce. Ta ji dowo jakijsik klajster we plastkowyj flaszecce i zarôzki… mô ci łóna swoji basisko take rube jak miała ale miyni, co sie na isto blank lepij czuje i już moge tyrać ze tóm kamratkóm na sprawónki.
Abo juzaś inkszô, ftoryj pierónym doskwiyrô brynowani, poli jóm we chyrtóniu, i mô to wszyjsko gynał na fresie wysztrajchowane a ku tymu jesce pokazuje sie gerowanie we lelitach, we bachorach, tóż na doczkaniu biere ci łóna jedna pila, pôrã kropków mediciny i fertik. Ale już inkszyj fresy niźli ta skorzyjszô we tyj ryklamie niy pokazujóm.
We inkszyj juzaś ryklamie piyńć, szejść bôb asi sie łoszkliwie (a sóm to na isto maśnice) wiela to tyż ściepli ze basiska bez żôdnego staraniô… stykło jim, co wciepli do zeltru, brałzy, kafyju lebo tyju jakisik pulwer abo pila a już trzi kilo, śtyry, łoziym, dwanôście ze łogibów sie straciyli, abo tyż juzaś piyńć, siedym, dziesiyńć cyntimyjtrów na jejich rubych kitach mynij. A jô niyskorzij wylazuja na szpacyr po mojich Pniokach a sam, chnet co drugô baba, mô pierónym spaśno rzić i fetowne basisko… Tela roztomajtych dijytów, medikamyntów a baby corôzki rubsze. Bali i dziecka, dziołszki ze mojij „Siedymnôstki” tak możno trzi na kôżde śtyry, sóm stopieróńsko spaśne a jejich jesce rubsze mamulki sóm diosecko rade, iże jejich modsze wcielynie…. dobrze wyglóndô.
Jym śniôdanie i – coby być łobznôjmióny z tym, co ci sie sam u nôs we Polsce wyrôbiô – zaziyróm na telewizyjô. Fyrlô prógram pod mianym: „Wstowosz i wiysz”… niy, niy,… wstôwosz i kukôsz ze rułóm na ryklamy. Bez cufal fuk i jakisik ci tam redachtór na łoka mrzik wlazuje i juzaś… ryklamy, pokój, ruła i… ryklamy… A pojstrzód nich jedna, gynał pasownô do śniôdania. Baba zicła na aptrycie bo mô ci łóna pierónowe morzisko i laksyra, ale… styknie ino jedna pila abo pôrã kropków i już poradzi wartko ci gzuć kajsik ze kamratkóma na ćmawe piwo. I niy zetwô bali i łoka mrzik a inkszô juzaś mamzela zasztopowało, mô ta mółdnô u babów (40% bôb tak bezmać u nôs mô) – „łobstrukcjô”. I tyż wartko zeza ykranu idzie usłyszeć, co ino tyn ichni zachwôlany medikamynt blank i do imyntu tyj kameli ta rzić łodszpóntuje.
Inszkóm zortóm sóm we telewizyjnych ryklamach, bali możno i gryfne, blank szykowniste babeczki, ftore sie muszóm durch i jednym ciyngiym… golić. A to szłapy trza łogolić, a to pod parzóm, i dôwać jesce pozór, coby pinkli abo jakisik strupów niy bóło. I jedna sie raziyruje przi toplaniu sie we basingu, coby na jakô bóginka wyglóndać, inkszô flostry roztomajte klyjbuje na te unterszynkle. A juzaś jô niyskorzij, już na hulicy zaziyróm, filuja na te baby i medikuja, ftorô śnich sie już łogolyła, ftoro mô kajsik flostry prziklyjbowane a ftorô mô fusisko pod kicholym a gymba dropie jeji chopa przi kusikowaniu jak sztalbyszta.
Nôjgryfniyjszô jes juzaś dziołcha, kierô we pojstrzodku lata siedzi zasmarkanô, zaślimtanô i tropi sie, co niy bydzie mógła pośpiywać przi gitarze we łostaniô noc przi lagrowyj fojerze. Styknie ale jedna jedzinô ino pila łod kamratki, i już po ptôkach, już idzie balandrować. Zarôzki tyż wylazuja ze chałpy i móm przi sia na pozoryńdziu srogo sznuptychla na przileżitość trefiynia takij możno i moc gryfnyj ale zasmarkanyj babeczki.
A niyskorzij drógóm ze szpacjyrgangu wartko gzuja do… Goździkowyj, coby i mie dała jakosik pila, bo łod tego filowaniô na te wszyjske ryklamy, i niyskorzij na te wszyjske baby na hulicy, napoczynô mie na isto fest targać palica i móm ci tyż stopieróńske dolygłóści.
I to ci jesce niy wszyjsko, to jesce niy fajrant łostudy. Tak przi wieczerzy kukóm a sam śtyry, piyńć, możno niy tak blank gryfnych ale fajniście łopolónych ojli i rzituli asi sie, łozprawiô co tyż to łóne poradzóm ze chopym zmaścić we jejich prykolach. Jedna musowo trzi razy za rajóm, inkszô durch i jednym ciyngiym bez trzi godziny, dalszyjszô na zicher kôżdydziyń, jesce inkszô kôżdóm razóm we inkszym sztelóngu ale… nôjprzodzij muszóm tego swojigo cielepy chopa nafutrować choby kormika… pilami, coby mu tyn jego „interes” sztyjc wyrcôł.
I kiej juzaś widza niyftore gryfne frele drógóm, to ciyngiym medikuja, wiela pilów łóne chamstrujóm we taśce i eźli wercióło by sie śniymi napocznóńć deczko zolycić abo zarôzki łyknóńć jakô pila na gyfila – jak to kiejsik nasze starziki gôdali.
Nó, ale już blank inkszóm zortóm sóm mazele, ftore sóm rade choby jim fto nowy propelerek fóndnół, kiej sie jejich psiôk na twôrdo… wysrô (a telewizyjô to sztyjc i gynał pokazuje) abo koczka miasto chopecka mróncy na szeslóngu.
A niyskorzij, blank już na łodwieczerz, po takim na isto procnym, ździebko łoszkliwym dnioszku i łobejzdrzyniu wszyjskich ryklamów, moja Elza rychtuje mi glaska na gybis, tyj na kucanie, kamelki na spanie, kropki na leberki i dwie pile… na prostata… dlô kómfortu życia łosobistego.
Szabelki
Szabelki
kochamy szabelki
miło swojego wroga mieć
wymachiwać szabelką
śpiewać – że na stos…
nie będzie nas Rus
wodził za polski nos
my mamy szabelki
biedny wroga los
nieważne że świat się śmieje
ze żyjemy wciąż wśród gaf
mamy swoje szabelki
za wszystko winien wróg
nie ma wroga – znajdziemy
kryje się wśród nas
po to mamy szabelki
niech drży każdy płaz
Leszek K.
Ewelina Kuśka laureatką konkursu im.ks.Prof . JózefaTischnera
W xx ogólnopolskim konkursie Poezji Religijnej im. ks.Prof. Józefa Tischnera nasz kamratka Ewelina Kuśka zdobyła II miejsce w kategorii gwarowej a oto pełny tekst przedrukowany ze str http://mbludzm.pl Sanktuarium Maryjnego w Ludźmierzu
……………………………
środa, 15 sierpnia 2012
To już XX Ogólnopolski Konkurs Poezji Religijnej im. Ks. Prof. Józefa Tuischnera. Gratulujemy zwycięzcom, których wyłoniło szanowne jury w składzie: Wanda Czubernatowa, Wojciech Bonowicz, Maria Łaś, Anna Mlekodaj, Maciej Pinkwart, Wanda Szado Kudasikowa. W katagorii literackiej zwyciężył Jerzy Fryckowski z Dębicy Kaszubskiej, II miejsce zajęła Anna Piliszewska z Wieliczki, III – Barbara Skurzyńska ze Szczecina. W tej kategorii wyróżnione zostały wiersze Olgi Pawlik z Katowic i Marty Dąbkowskiej z Krzeszowic. W kategorii gwarowej I miejsce zajął Łukasz Gromada z Ostrowska, II – Ewelina Kuśka z Jastrzębia Zdroju, III – Anna Bugajska z Jabłonki. Na wyróżnienie zasłużył Krzysztof Kokot z Nowego Targu. Jest juź publikacja w formie książkowej do nabycia na terenie Sanktuarium. Zapraszamy na kolejny Konkurs, który odbędzie się dokładnie w 50 rocznicę koronacji figury Matki Boźej Ludźmierskiej.
s. DL USJK
Naszej Ewelinie serdecznie gratulujemy i życzymy dalszych sukcesów
Do Matki Boskiej Zielnej
Dla Matki Bożej Zielnej
Pierwszym promykiem zorzy
zbudzisz sierpniowy poranek
z owoców tego lata
upleciesz zdrowia wianek
Dasz ziołom zapach słonka
a listkom świeżość wiosny
zaś kwiatom podarujesz
tęczy koszyczek radosny
Ciepłem nakarmisz zioła
żar chłodem wiatru ukoisz
kroplami rosy srebrzystej
pragnienie zaspokoisz
Rozlejesz woń po ogrodzie
rumianku i lawendy
ususzysz skwarem południa
liście szałwii i mięty
Królowo ziół i kwiatów
niech ten bukiecik złożony
u Twych stóp będzie od nas
wdzięcznością wypełniony
R.SOBIK
Ptaki
Ptaki
zleciały się czarne ptaszyska
dziobią na lewo i prawo
na oślep zabierają z sobą
opętane myślą obłędną
jeszcze nie jestem gotowy
ptaszyska od siebie gonię
chociaż dotrwać do jutra
wytrwać do kolorowego świtu
to nic że sił już mało
że coraz dalej do wiosny
wołam cię biała damo
przyjdź ucałuj mnie teraz
jak matka
ona całuje bez bólu
Leszek K.
MALPKA KASIA
MALPKA KASIA
Bolo mi 13 lot jak moj bracik Jorgus ze swojom slubnom pojechali na wczasy nad morze. Minoly dwa tydnie i Jorgus z bratowkom przijechali opolone nazod…we troje!
Jako ze jeszcze niy mieli bajtli, a Jorgusiowi odkond prziszol na swiat to boly yno gupoty w glowie, to se spatrzeli…malpica!
Jakis marynarz w Kolobrzegu sprzedol im malutko malpeczka i pedziol, ze ona nigdy niy urosnie, bo to tako rasa, i ze jest grzeczno!
Jaaa…grzeczno… piyrsze co zrobiola jak jom wypusciyli w doma, to zdemolowala colke miyszkanie: wysula proszek do pranio, cuker i monka do tego dodala, potym odkrynciola kokotek i nalola wody na ta colko kupa, powiesiola sie na gardinie i tyz jom sciepla…styknie pedziec, ze narobiola wiela szkody. Moja bratowka, kero dycki bola pedantka, o malo niy dostala zawalu!
Co bolo robic, Jorgus poszol do naszyj omeczki po ratunek. Oma dycki mieli dobre pomysly, toz kozali Jorgusiowi we starym chlywiku (kaj piyrwy miyszkaly koza Cila, gynsi i reszta gowiedzi), przerobic chlywiki po krolikach na tako wielgo klotka. Tam zamiyszkala Kaska. Dycki rano oma zanosiyli ji we flaszce z nuplym mlyko na sniodanie, a Jorgus przed szychtom i po na mopliku jezdziol jom nafutrowac. Dziynnie tyz kludziol jom na szpacyr na taki dugi lince, coby zwierzontko mialo trocha szpasu. Ale nojwiynkszy szpas mieli ludziska na ulicy, wszyscy sie za Jorgusiym i Kaskom oglondali i sie smioli. Drapko sie roznioslo, ze po Gliwicach lazi chop z malpom:-)
Po zogrodzie i po placu Kaska mogla tyrac bez linki, bo jak jom Jorgus zawolol, to zarozki prziszla.
Nooo….to, ze malpka niy urosnie bolo cyganstwo. A to, ze jest grzeczno, to bolo dziepiyro oszustwo! Tyn marynarz chciol sie pozbyc tego gizda no i zarobic. Kaska rosla jak na drozdzach, a frech bola, ze 10 nojgorszych bajtli by ji niy dorownalo! Na dodatek kradla wszystko, co widziala, no i jak ji sie ktos niy spodobol, to gryzla do krwi! A sprobowolby ji ktos niy dac czegos, co chciala, to zaroz miol odcisniynty jeji gybis na swoim ciele.
Poza Jorgusiym wszyscy my mieli kontakt z jeji zymbiskami. A jak bajsla, to fest bolalo! Na pogotowiu potym juz nos znali, dochtory i siostry juz z daleka sie smioli jak keregos z nos widzieli, ze cisnie po pomoc:-)
Piyrszom ofiarom Kaski padla nasza Mama: czimala na klinie swoja malutko wnuczka, kero miala nupel w gymbiczce. Kaska podleciala, wyciongla dziecku nuplik i zaczla uciekac.Jak Mama chciala ji go nazod zabrac, to ta sie zymsciola i bajsla Jom w wada. Krew sie lola i moj drugi bracik zawioz Mama na pogotowie. Tam niy chcieli uwierzyc, w ta gyszichta z malpom, bo skond w Gliwicach malpa by sie wziona???
Mama dostala szprica, odkaziyli rana, opatrzyli i …do nastympnego razu.
Mojego Papy uzarla w brzuch, bo niy popusciol, jak chciala mu wyrwac fajfka z gymby.
Mie o malo niy zezarla srodkowego palca z lewy rynki, bo chcialach jom chycic, coby niy smiotla na droga. Do dzisiej mom „pamiontka” na tym palcu. Dobrze, ze mi go blank niy uzarla. Oma sie niy zblizali do nij, yno bez krata jak siedziala w klotce we chlywiku, toz tyz sie jakos uchowali przed jeji zymstom. Yno potym, jak tak drapko rosla, to wszyscy mieli strach przed niom. Ta pierona bola okropnie msciwo!
Na tym obrozku jest Jorgus z Kaskom.
Na drugi roz byda dali osprawiac o tym, co Kasia jeszcze nazglobiola, wiela ganby misiol sie Jorgus nazrac, i jak my sie jom pozbyli:-)
Barbara Matusiewicz
Latowo hica i iptowate sznapsidyje – audio
Latowo hica i iptowate sznapsidyje…
Wiycie. Lato, to ci jes tak czôs, iże cowiekowi ta latowô hica poradzi festelnie we palicy nametlać. Niy inakszij bóło ci latoś i symnóm. Nôjprzodzij bóła samtukej we Polsce srogô skwara, gor choby na Zaharze, zatym juzaś ulichy i narymnice jak sto diosków. Mielichmy Euro 2012, terôzki juzaś Olympiada we Lóndynie, a ludzie, chnetki blank zbamóncóne, niy poradzóm do łostatka uzdać se eźli majóm jamrować skuli skwory abo skuli dyszczu. Ynglyndery majóm dobrze, coby sie ino jim niy przitrefiyło dobrego, zawdy ci na łostatku… śleci u nich dyszcz. Ku tymu naszołech szykownisty artikel Charlie’go Brookera i sam moga pedzieć, co niyiste jes, iżeś chopie do imyntu utoplany, ważne ale, coby to we cia siónkło, niyskorzij sie wszyjsko gynał wyciśnie. I coby niy bóło, iże jô, stary dziamdziała, sztyjc i jednym ciyngiym żelómbia i lamyndza połozprawióm ło Ynglynderach i jejich latowych cufalach.
Ynglynderske lato łod starego piyrwyj bóło łobiyktym chamernych, mrócznych łozprôwek. Latoś ale u nich przełónaczóło sie we pôłnowymiarówô parodijô i szpas. Łod tyj wilgłóści mrókwie, chmóry napoczli chnet porôstać łod spodku flaumym, mechym. Kajniykaj wyglóndało modre niybo, ale te przebrania sie na pogoda, te przejaśniynia byli niczym inkszym jak bestyjskim przipómniyniym nadgródy, kierô mógli Ynglyndery erbnóńć. Prziszło ku tymu, iże kiej taki Ynglynder łozewrził ło rozwidnioku łokno, czuł sie tak, choby łocuciół sie kajś we hereszcie. Bali i gorzij: kiejby sie znod we jakimsik côrnô-biôłym czeskim cajchnfilmie ło cucyniu sie we hereszcie. Tyn świat za łoknym łoświytlajóm mu pierónym liche, myszate, biydne prómiynie, stratnie łosłabióne po przebiciu sie bez zachmulóno „stratosfera”, i kiere tracóm sie zarôzki po tym, kiej wlejzóm do ślypiów. A wszyjsko to wandluje sie łod wody. Łóni miyszkajóm, żyjóm, te Ynglyndery, na Planecie Ślimôków.
Medikujóm ci tyż łóne jak by ci to wszyjsko łobrychtować. Musi być przecamć jakisik knif. I bółoby dobrze, kiejby to łóni wrółz wypokopiyli jesce skorzij tyj côłkij Olympiady, podwiyl côłki świat niy przikludzi sie na te „igrzyska” i niy napocznie szpekulować, jaki tyż to cwek mô łodgrówać je pod wodóm. Jednako szło by te „igrzyska” prziznać… Atlantydzie. Coś trza zbajstlować. Prôwdóm trza! Nó i jedyn istny (tyn Charlie Brooker) wypokopiół:
Trza nóm sprawić – napisôł bół – łogrómnucny szwam. Forsztelujcie sie cosik moc srogigo. Łogrómnucnego. Możno jesce srogszego. Zatym trza tyn szwam prziklyjbować, prziknółtlować do nôjsrogszego fligra, jaki furgô po świycie. Tyn dinks sztartuje do flugu i furgo gynał ku nôjsrogszyj chmurze, łosuszô jóm, bo przecamć ku tymu razinku sóm te szwamy. Niyskorzij fliger furgo gynał nad Atlantyk i tam do łostatka wyciskô tyn szwam. Eźli to bydzie fóngować? Bali kiejby ci i niy bóło ciynia szanzy, werci sie spróbować, choby ino ze zglóndu psychologicznego.
Łostatnio tyż (za tym istnym, Charlie’m Brookerym, ftoregoch skorzij spóminôł) medikowôłech, co ludzi poradzi nôjbarzij znerwować. Na piyrszym placu znodło sie „praskniyńcie sie we maluśke palcysko przi szłapie”. Zarôzki za tym „nastómpiynie na szteker” i „cufalowe użricie sie we lynzyk lebo lico łod pojstrzodka gymby”. Tak sie medikuja – pisôł tyn Charkie – iże poradza szafnóńć te trzi niydogódnóści. Gróntlaga, skuli kieryj rómbiymy sie we palcysko przi szłapie jes blank prostô: na łoka mrzik zapóminómy, iże te palcysko mómy. To jes blank ajnfach. Côłki czôs przecamć zapóminómy ło niyłycko ważniyjszych zachach. Podwiyl tego niy napisôłech (niy pedziôłech), pewnikiym zaboczyliście tyż i ło tym, iże môcie gowa na karku, prôwda? To razinku tyn brak świadómości włôśnygo ciała wiydzie ku uszkłódzyniu palcysków przi szłapach, nastómpiyniu na sztekry i użarciô sie we lynzyk abo lico. I podwiyl niy naumiymy sie łostôwać we stanie utramyntnyj, stôłyj „nadświadómości”, potyl bydymy szpotlać sie ło te problymy. Jedzinym łozwiónzaniym, kiere dowo garantyjô, iże nigdy niy prasknymy sie we maluśke palcysko i niy nastómpiymy na szteker (abo na klocki lego) jes łamżynie po chałupie ze zawiónzanymi ślypióma. Dziynka tymu, miasto niystarownie i hojrocko gzuć bez tyn niy nôjgryfniyjszy ze światów, przibadómy sie opaternie wyściubić szłapa, coby łobadać przestrzyń i luftraum przed nami.
Ze tym przigryziyniym, użriciym sie we lico łod pojstrzodka gymby, abo tyż swojigo lynzyka, jes gynał po jednakich pijóndzach. Kiej niy aufpasujymy, niy zwrôcómy uwagi na nasze zymbiska, te znôgła ci nôs atakujóm, angrajfujóm. Potrza ku niym podlazować ze przinôleżnóm zocóm. Czamuż by tyż ci niy dociepnóńć kónszczyczka podróbiónego szkła do kôżdego jôdła? Tym knifym na isto ustôlibychmy poniywólnie blukać zymbskóma jak pies i napoczli by my włôdać tymi zymbiskóma i lynzykiym – opaternie nikiej bysztekym dlô pupów – łobadować kôżdy możebnie śmiyrcionóśny bajs przed społykniyńciym. Jôdło bółoby wtynczôs choby szpacyr po minynfeldzie, takim minówym zogónie, a kôżdó łociupina jôdła wrażowalibychmy do gymby ze pôłnóm świadómóścim, pôłnym wymiarkowaniym. A ajnfachowe łopróżniynie, wysnożynie talyrza stôłoby sie trijómfym i nôjwyższyjszym potwierdzyniym życiô.
Mogecie ale wajać, iże te moji łozwiónzani niy ma za tela użytnie. Abo mogecie pójńść jeszcze dalszij i dać do wymiarkowaniô, iże te côłke moji szkryflani jes blank bez cweku wynokwianiym zamaskiyrówanym pod larwóm belakwastru. I pewnikiym bydziecie mieli prawie. Mój filip niy kamô, niy robi jak k’rzeczy skirz tego przewlykłygo braku światła słónecznygo.
Na te bogi Wasze filipy ciyrpióm na takô samô przipadłóść i ino beztóż doczytaliście (dosuchaliście) tyn mój kónsek do łostatka. A niyskorzi praskliście sie gorzcióm bez łeb, we fresa. Tak razinku zrobiyliście. Abo za łoka mrzik to zrobicie. Zawrzijcie ślypia i narychtujcie sie!
Oj warkocze
Ôj warkocze
Ôj te szumne warkocze
Kjej ône sie straciły
Taki pjykne my i mjały
Kjej dziołszkami były
Mama procnie i splotała
Czasym starka tyż czosała
Co by kożdo dziołszka
Gryfnie wyglōndała
Chocioż inkszym dziołszkōm
Bubiki szczigali
To jednak do włosōw
Libela z maszkōm wpinali
A kjej my podrosły
Warkocze ôszczigały
Inkszy friz zrobiły
Bo modne być chciały
Smyntno nōm terozki
Lot młodych spōmniyni
Tak gryfnych warkoczōw
Już mjeć nie bydymy
Urszula Oślislok


text:
Baborůw
Baborůw[1][2] (gś-mjym.: Pauerwitz, pol. Baborów, mjym. Bauerwitz, czes. Bavorov) je mjasto we uopolskim wojewůdztwje, we gubczyckim kryśe a tyż śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Baborůw. Podle danych ze 30 czyrwńa 2008 roku, we mjeśće mjyszkało 3114 ludźůw. Baborůw je położůny nad rzykům Cynům. Pjyrsze spůmńyńy uo Baborowje je we dokůmyntach ze 1296 roku, tyn datům przijyno śe uoznować za założyńy mjasta[3]. Na poczůntku podlygoł Baborůw wrocławskimu biskupstwu a tyż uopolsko-raćiborskimu kśůnżynstwu, potym biskupstwu we Olmicu.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis baborůf.
- ↑ Ślůnske mjano dlů mjasta uobecne je tyż we gydichće Feliksa Steuera Na kyrchowje.
- ↑ Gyszichta mjasta ze zajty baborow.pl


text:
Kwadrat
Kwadrat – prostokůnt kery mo růwne boki.
[Sprowjej] Ńykere wuaśćiwośći kwadratu
Jak we prostokůnće, tyž we kwadraće:
- eki wewnyntřne sům proste.
- Přećiwlegue boki sům růwnolegue (je to růwnoleguobok).
- Překůntne sům růwnyj dugośći.
- Překůntne přećinajům śe we pouowje.
- Půnkt přećyńćo překůntnych je střodkym symetryji.
- Suma ekůw je 360° = (2π) rad.
Wuaśćiwośći kere mo s prostokůntůw ino kwadrat:
- Překůntne kwadratu sům uodćinkym dwuśečnych ekůw kwadratu.
- Překůntne přećinajům śe pod ekům prostům.
- Kwadrat je czworokůntem forymnym.
- Kwadrat je růmbym.
- Kwadrat mo štyry uośe symetryji: proste zawjerajůnce překůntne a symetralne bokůw.
- Uośe symetryji kwadratu tajlujům go na 8 přystajůncych trůjkůntůw prostokůntnych.
- Kožde dwa kwadraty sům do śe podobne.
[Sprowjej] Wzory
- - dugość boku.
- Plac:
- Dugość překůntnyj:
- Průmjyń uokrynga wpisanygo we kwadrat:
- Průmjyń uokrynga opisanego na kwadraće:
[Sprowjej] Geůmetryjo ńyeuklidesowo
We geůmetryje ńyeuklidesowyj, kwadrat je to wjelokůnt s 4 růwnymi bokami a ekami.
Bajšpile:


text:
Uorangutůn
Urangutůn (Pongo) – zorta srogich afůw prawych, kere żyjům jyno na Borneo a Sumatrze. Mjano Orangutan je wźyne uod malajskij godki - orang uoznoczo "czowjek", a hutan "las". Majům blank duge, czyrwjůne abo brune wosy na cołkim ćele.
[Sprowjej] Bjotop
Uorangutany żyjům we familijnych skupinach we dyszczowych lasach, bezmała cołke żyće wysoko na strůmach. Gowům familije je baba. Poradzům skokać mjyndzy strůmůma bez brachjacyjo, to je kolybjyńy śe na ramjůnach.
[Sprowjej] Jodło
Żywjům śe roztomajtymi uowocůma a liśćůma. Kej trefjům, żrům tyż chroboki a jajca leśnych ptokůw. Poradzům używać norzyńdźůw, coby zdobyć jodło.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Wotrow
Wotrow (němsce Ostro) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu. Sydlišćo je stare, na čož pokazuje tež němske mjeno Ostro. Wone njeje poprawom němske, ale zdźeržane staroserbske pomjenowanje ostrow („kupa“, přir. rusce „ocTpoB“, čěsce „ostrov“). Hižo w lěće 1319 naspomni so mjeno Oztrow[1]. Mjeno woznamjeni: ze žumpadła podobnje kupje pozběhowace powyšenje. Wjeska wupřestrěwa so wot lěweho brjoha Klóšterskeje wody hač horje ke Kopcam, po blišej wokolinje derje widźomnym wjeršku.
Tež wulke Wotrowske hrodźišćo pokazuje na to, zo bě kónčina zahe wobsydlena. Lětstotki słušeše Wotrow do Hodźiskeje wosady. Bliskosće dla wšak chodźeše wjele ludźi z dźensnišeje wotrowskeje wosady do Chrósćic abo do Klóštra kemši. Po reformaciji přirjadowa so Wotrow Chróšćanskej wosadźe. Status samostatneje wosadneje wsy dósta wjes 1758, cyrkej dotwari so na prócowanje serbskeho biskopa Jakuba Wóskeho z Bärenstamma 1772.
[wobdźěłać] Cyrkej a wosada
Po załoženju wosady 1758 wotměwachu so kemše najprjedy na farje. Swoju cyrkej maja Wotrowčenjo wot 1772. 1934 přitwari so pod fararjom Justom wołtarnišćo. Swjatnica je poswjećena swjatemu Benej, kotryž je zdobom patron Mišnjanskeho biskopstwa a Serbow. Postawa swjateho je tež na wołtarnym wobrazu zwobraznjena.
Do Wotrowskeje wosady słušeja dźensa sćěhowace wsy: Wotrow, Kanecy, Kašecy, Krěpjecy, Žuricy, Horni Wujezd, Mały Wosyk, Jědlica, Wulki Wosyk, Hłupońca, Bukowc, Nowy Dwór, Njeradecy, Ledźborecy, Panecy.
Na Wotrowskim pohrjebnišću je pochowany serbski basnik a prócowar Jakub Bart-Ćišinski.
[wobdźěłać] Žiwjenje we wsy
Nimo cyrkwinskeho dźěła eksistuje we Wotrowje młodźinski klub O2 (ob origem), kotryž přistupi 2004 Domowinje. We wsy eksistuje pěstowarnja, kotraž přeńdźe 2005 do nošerstwa Serbskeho šulskeho towarstwa. W lěće 1758 pod biskopom Wóskim natwarjena a wjacore razy powjetšena šula hižo njedźěła.
[wobdźěłać] Literaturne pokiwy
- Jan Meškank: Wotrow a wokolina. Přinošk k wjesnej chrónice. Budyšin 1958.
- Pawol Šołta: Wotrow lužiska Troja. Budyšin 1922.
- Alfons Frencl: Podłu Klóšterskeje wody (2. přehladany a změnjeny nakład), Budyšin 1986.
[wobdźěłać] Wotkazy
- www.wotrow.de
- Wosada Wotrow na Website Towarstwa Cyrila a Metoda z.t.
- Diskusijny forum Wotrowskeje młodźiny O2
[wobdźěłać] Žórła
Časecy | Hłupońca | Jawora | Kanecy | Kašecy | Lejno | Nowe Městačko | Stara Cyhelnica | Swinjarnja | Wotrow | Zejicy | Žuricy


text:
Lethe
Lethe (z grjekskeho λήθn: zabyće) je po grjekskej mytologiji jedna z rěkow podswěta.
[wobdźěłać] Pochad mjena
Mjeno pochadźa ze starogrjekskeje rěče a woznamjenja posłownje zabyćiwosć abo schowanosć. Grjekske słowo za wěrnosć je a-lethe-ia, štož woznamjenja njezabyćiwosć abo njeschowanosć: Wěrjachu, zo zabudźe, štóž z Lethe pije, swoje dopomnjenja. Někotři wěrjachu samo do toho, zo dyrbjachu duše z wonej rěki pić, prjedy hač so znowa narodźa, zo njebychu so na předchadne žiwjenje dopmnjeli.
[wobdźěłać] Pozdźiše poćahowanja na rěku Lethe
W bójskej komediji naspomni so rěka Lethe. Jeje horni běh nadeńdźe so w zemskim paradizu na wjeršku hory wučisćenja a ćeče wottam dele k srjedźišću zemje. Rjek bójskeje komedije, Dante Alighieri, dyrbi so w rěce Lethe myć, prjedy hač smě do raja zastupić.
W Goethowej dramje Faust II (I. Akt, Powabna krajina) namołwi Ariel duchow, zo bychu Fausta „im Tau von Lethers Flut“ wukupali, zo by móhł swoje dopomnjenki na pakt z čertom a swoje winy z Fausta I zabyć.
Dalše naspomnjenja rěki Lethe namakaja so pola Hölderlina w Hyperionje, pola Bertolda Brechta w dramje Baal a pola wjele druhich spisowaćelow.
[wobdźěłać] Žórła
- Němska wikipedija


text:
Dreetzsee
Dreetzsee je jězor w sewjerowuchodnej Němskej.
Dreetzsee w Mecklenburgsko-Předpomorskej leži we wokrjesu Mecklenburgska jězorata krajina we wuchodźe Mecklenburgskeje a słuša k přirodnym parku Feldbergska jězorina. Jězor je dlěše hač 1900 metrow a docpěwa šěrokosć wokoło 800 metrow w juhu a wokoło 250 metrow w sewjeru. Wuchodny pobrjóh jězora słuži k zwjazkowemu krajej Braniborska. Jězor wodu woteda podzemsce k Krüselinsee do směra wot Lychenskich jězorow a Habole. Jězor je jara dźěleny. Na južnej dźělu leži stanowanišćo a blisko sewjerneho pobrjoha wjes Carwitz. Wulke dźěle hórkateho pobrjoha su z lěsom porosćene. Hórki wokoło jězora docpěwaja 100 m nad NHN.
[wobdźěłać] Stawizny
Hač do lěta 2011 je ležał we wokrjesu Mecklenburg-Strelitz. Ale 4. septembrje 2011 so je reforma wokrjesnych stronow nastała.


text:
Łużyca
Łużyca (gůrnosorb..: Łužica, dolnosorb.: Łužyca; pol: Łużyce; czes.: Lužice; mjym: Lausitz) je to historyczne terytoryjům roztajlowane mjyndzy Mjymcůma a Polskům. Mjymjecko tajla leży mjyndzy krajůma: Saksůńijům a Brandynburgijům. Polsko tajla je mjyndzy wojewůdztwym lubuskim a Dolnym Ślůnskym. Historyczńy tajluje śe Łużyca na Gůrno (na wschůd uod Görlitz a zachůd uod Budźiszyna) a Dolne (nojbarzi wysůńynto na půłnoc tajla, ze postrzodkym we Choćebużu). Uode downa Łużyca je zamjyszkano uod Słowjanůw – Sorbůw, kerzi stanowjům sam myńszość.
[Sprowjej] Badńij tyž


text:
Waszbret
Waszbret - narzyńdźe wykorzistywane do prańo uodźeży; kůnstrukcyjo w postaći falistyj blachy (abo inkszyj sfołdowanyj powjerzchńi - ntp. s glasu abo plastikowyj), uobyczńe zastyrczůnyj we drzewjanyj abo metalowyj ramje. Waszbret bůł uobyczńe ůmjeszczůny we baliji, uosoba kero proła w ryncach przesuwoła (tarła) namaczano bjelizna po powjerzchńi waszbreta. Waszbret praktyczńy wyloz s użyćo po pojawjyńu śe waszmaszyny.
Falisto powjerzchńo waszbreta poćerano rynkům abo jakymś przedmjotym wydowo charakterystyczny klang, co je wykorzistywane uod ńykerych muzycznych skupin (nojczyńśći tych co grajům muzyka country) do wzbůgacyńo klangu wykůnywanych utworůw.


text:
Wikipedija:MediaWiki
MediaWiki jo software wužywana za Wikipedije, pak teke za dalšne projekty. Wóna jo w PHP programěrowana a wužywa relacionalnu datowu banku (MSQL) za składowanje datow. Aktualna, stabilna wersija jo MediaWiki 1.19.0 wót 2. maja 2012[1]. Ale we Wikipedijach se južo wersija 1.20wmf3 wužywa. Někotare wuwiwarje programěruju rozšyrjenja za MediaWiki. Software stoj pód GPL-licencu, kaž teke Wikipedija.
Program se móžo w někotarych rěcach wužywaś, samo w dolnoserbšćinje a górnoserbšćinje.
[wobźěłaś] Stawizny software
W ranem casu Wikipedije bu nejpjerwjej UseModWiki (Phase I) wužywana. W zachopjeńku lěta 2002 wóna bu pśez Phase-II-Software wót Magnus Manske narownowane. Wót 29. awgusta 2002 běžy južo MediaWiki-Software (spócetnje "Phase III", restrukturěrowanje Phase II-koda pśez Lee Daniel Crocker). W juniju 2004 jo pśechadał Wikipedija na MediaWiki 1.3, 23. decembra 2004 bu MediaWiki 1.4 instalěrowana. Pśestajenje do MediaWiki 1.5 se jo nastawało 1. julija 2005, do wersiju 1.6 20. awgusta 2005. Wót wersija 1.7alpha bu wšedny wše nowje programěrowane funkcije a korigěrowanje (Patches) za casu běžecego źěła do produktiwnego systema nagrawane. Wót 10. oktobra 2006 jo była wersija 1.8.0 aktualna. Wót 24. januara 2007 jo była wersija 1.9.1 aktualna. Wót 13. julija 2007 jo była wersija 1.10.1 aktualna a wót 2. měrca 2008 jo była wersija 1.11.2 aktualna. Wót 20. měrca 2008 jo była wersija 1.12.0 aktualna. Wersija 1.15.1 jo była 13. julija 2009 aktualna. Samskego dnja bu teke wersija 1.16alpha wudała. W lěśe 2011 jo była w februarje 1.17wmf1 aktualna. Ze zachopjeńka oktobra jo běžała Wikipedia z wersiju 1.18wmf1 wót Mediawiki. Ten cas nejnowša stabilna wersija jo 1.19wmf1 z kóńca februara/zachopjeńka měrca 2012. Běrtyllětnje bu njezjapke bildki („Schnappschuss“) wuźěłowany a kaž Release wózjawjowany.
[wobźěłaś] Glědaj teke
- Dalšne informacije wó něnto wužywanej wersiji a jeje rozšyrjenjach
- Sotšojske projekty
- Bok MediaWiki w Nimšćinje (de)
- Bok MediaWiki w Engelšćinje (en)
- Bok MediaWiki w Pólšćinje (pl)
- Bok MediaWiki w Rušćinje (ru)


text:
Dziękujemy SlonskoZiymia
ZIELONO CHOJINKA
W zegrodzie rośnie chojinka fajno zielono ,
Przez wszystkie stromy całki czas wyśmiywano .
My se oblykomy od wiosny w świyże liści i kwiotka ,
Przystrojomy owocami i farbimy liście a ty ? a ty ?
Yny pora szyszek i dyckiś jednakowo ,
Nigdy se nie zmiyniosz , nigdy nimaś kolorowo .
Chojinka stoła smutno i se gańbowała ,
Wszystko dokoła jak pomalowane a ona yny zielono stoła .
Prziszła wiosna , lato , jesień i prziszła zima ,
Ze stromów liście pospadały i już pychy nima .
Śniegu nasypało i chojinka oblykło na bioło ,
Stromy gołe stoły a ona po biołu stoła .
Prziszły świynta światełkami jom obstrojyli ,
Pozawieszali perły, a na som wiyrch gwiozda dali .
W zegrodzie rośnie chojinka zielono ,
Ale nima smutno , bo piyknie wystrojono .
Opłaciyło se jy czekać roczek cały ,
By przeżyć Boże Narodzynie Pana ,
kiedy inksze stromy downo już spały .
Hajnel ze Zeflikym
Hajnel ze Zeflikym
Śwjynta se zbliżały i chojinka żywo by trza było,
ta sztuczno już wywalył,pomału na ni jegeł nie było.
Ugodali se Hajnel ze Zeflikym z Przetoka,
że se wybierom do lasu po świyżo chojinka.
Nikomu nic nie powiedzieli, wziyni siekyra i pjyła i szli,
żyby ich zodyn nie dopod do pojszczotka zaroz wlyźli.
Ta je za wysoko, ta zakrziwo,ta za chudo i przebjyrali,
i tak w tym śniegu po lesie cali spoconi deptali.
Zeflik naroz godo, poć se na chwila dychnymy,
wyciongnył z kabota plaskula,mosz trocha se łyknymy.
I tak roz Hajnel, roz Zeflik se pociongali,
i uzgodniyli oba że nie pójdom już dali.
Kej plaskula jusz wypjyli po łyku cało,
Zeflikowi tego picio było jeszcze za mało.
Zetli choinki taki połtora metrowe,
i polami deptali aż do szopy Hajnelowe.
Hajnel na jesiyń wino robjył, dwie pule mioł,
i Zeflikowi z jedne i drugi skosztować doł.
I tak oba te wino na zmiana kosztowali,
że przi tymu zesłabli i z tymi choinkami drzymali.
Hajnel se do chojinki przitulył,a Zeflik do drugi,
i pochrapywali głośno jedyn przed drugim.
Ana od Hajnela slyszała coś pochrapywać i tam wlazła.
Drap dodom po aparat, i już fajne fotki miała.
Ale Hajnel ze Zeflikym głupio mina mieli,
kej na prezynt fotka pod choinkom dostoli.
Padali oba, że wjyncy po choinka nie idom do lasu,
kupiom se sztuczno i to już za wczasu.
Śwjynta – łobyczaje
Śwjynta -łobyczaje
Tradycyje ,łobyczaje
Kożdy u nas jim fest pszaje
Bo jak śwjynta sie zbliżajóm
Łóne ło sie znać dowaóm
To nie przyszło z Ameryki
Ale w spadku zostawiły nóm starzyki
Bo djoboł tóm modóm krynci
Ale nóm łobyczaju nie wybije z pamjynci
Tera śwjynta wjelkanocne
Sóm nóm przeca fest zocne
Bo tradycjo pokazuje
Że ji w kuchni tyż panuje
Bo zajś buchty,baranki i zisty pjyc bydymy
A na łobjod rolady se upjeczymy
Do tego kluski i modro kapusta
I z familijóm do stoła sie siednymy
Po łobjedzie bónkaweczka
A do tego dobro zisteczka
Potym jeszcze na nieszpory
A na wjeczór łodpocznymy
I wjeczerzo se pojymy
Urszula Oślislok


text:
Ćulik
Pyńis (pot. pulok, ćulik) to je nařůnd kopulacyjny samcůw cyckočy a ńykerych inkšych kryngowcůw (majům go tyž ńykere gody a ptoki).
[Sprowjej] Budowa
Pyńis (uać. membrum virile) je to nařůnd hůmologičny babskij uechtački. U chopůw bez pyńis přebjygo uostatńi uodćinek ukuodu močowygo. Skuodo śe s dwůch růwnoleguych ćou jamistych a ćoua gůmbčastygo kere formuje žouůńdź pyńisa a uopuška, a uosuańo tyž cewka močowo. Pyńis dozdřauygo a sprownygo seksualńy chopa mo zdolność ku erekcyje, we keryj krew wypuońo ćoua jamiste a skiž tygo pyńis rubńe a stowo śe twordy.
[Sprowjej] Dugość pyńisa
Istńije mynga mitůw uodnośńy ajnflusu dugośći pyńisa na satysfakcyjo seksualno baby. Seksuologi prawjům co ńy je to prowda, skiž tygo co štandardowo dugość pyńisa we spočynku to 6-10 cm a we wzwodźe 11-16 cm, a dugość pochwy to štandardowo ůng. 10 cm. Badańa we kerych wyńik podowo som badany sům powažane za zcygańůne skiž tygo co chopy zawyžajům jeich wyńiki. Badańo robjůne bez naukowcůw dowajům wyńiki půmjyndzy 13 a 14,5 cm. Trefajům śe udchylyńo we uobje strůny, uod 7 cm (mikropyńis) do aže 30 cm, nale tako srogość je fest a fest řodko.


text:
Antarktyda
Antarktyda (ang. Antarctica) – kůntynynt uo wjyrchu kole 13,2 mln km² kery je ze połedńowyj půłkule Źymje, ze becyrka koło podbjygůnowygo połedńowygo. Terozki, praktyczńy cołko (98% placu) dekńůno je lůndolodym, kery je ruby na 4774 myjtry. Lůndolůd tyn mjanuje śe Antarktykům. Je to nojźimńyjszy ze kůntynyntůw. Strzedńo rokowo tymperatura je sam -55,6 stopńůw Celsyjusza. 21 lipca 1983 spisano cołke mińimům tympyratury: -89,2 stopńůw Celsyjusza na stacyji Wostok (przi -60, -70 zamarzo ćycz we uocznych gołkach).


text:
Rujany
Rujany[1][2] (stare mě jo było Rjana[3]; nimski Rügen) su kupa pśi baltiskem mórju a źěl Pśedpomorskeje w Nimskej. Wóna jo nejwětša kupa Nimskeje. „Wrota“ ku kupje Rujany su hanseatiske město Stralsund. Kupa, pśez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šyroki Strelasund z twardeju zemju zwězana, ma maksimalnu dłujkosć wót 52 km (wót pódpołdnja do pódpołnocu), maksimalnu šyrokosć wót 41 km w pódpołdnju a płoń wót 926 km². Cełkowna dłujkosć pśibrjoga Rujanow jo 574 km. Jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana.
Kupa Rujany jo stwóriła až do 3. septembra 2011 gromaźe z kupu Hiddensee a někotarymi mjeńšymi kupami zastojniski krajny wokrejs Rujany z wokrejsneju stolicu Bergen auf Rügen. Z 4. septembra 2011 kupa Rujany jo źěl wokrejsa Pśedpomorska-Rujany ze wokrejsneju stolicu Stralsund.
Dalšne města su Sassnitz, Putbus a Garz/Rügen. Ale teke słušaju Baltiskomórske kupjele Binz, Sellin, Göhren, Baabe a Thiessow. Rujany se dla jich wšakich rědnosćow krajiny a dłujkich, drobnopěskojtych kupańskich brjogow wót wjele dowolarjow wopytuju.
Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 430
- ↑ W internetowem słowniku: Rügen
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 408


text:
Rio de Janeiro
Wspůłrzyndne: 22°54'30" S 43°11'47" W
Rio de Janeiro (port. Styczńowo Rzyka) - mjasto we połedńowo-wschodńij tajli Brazylije nad Atlantykym. Rozlygowane na kraju wyżki, postrzůd wjyrchůw, m. in. znůmo "Gowa Cukru" - Pão de Açúcar, nad zatokům Guanabara. Głowne mjasto sztatu Rio de Janeiro. Uod 1808 do 1821 roku prawe głowne mjasto Portugalije - krůlewsko familijo ze Jůnym VI na przodku schrůńůła śe tukej przed inwazyjům armije napoleůńskych. We lotach 1822-1960 Rio de Janeiro bůło głownym jastym ńypodlygłyj Brazylije, podwjela powstała Brasilia.
Mjasto je znůme skiż gryfnych plażůw (l.b. Copacabana, Ipanema), srogigo dynkmala Kristusa Zbawićela (Cristo Redentor) na gůrze Corcovado, nale przede wszyjskym ze kożdoroczńy uobchodzůnygo bakusa.
We 2016 roku bydźe gospodorzym Uolimpijskich Igrziskůw.


text:
Uojle
Uojle (Strigiformes) - řůnd ptokůw s podgrůmady ptokůw nowočesnych Neornithes. Uobejmuje gatůnki drapjyžne, kere přistosowouy śe do polowańo po ćmoku a uo zmroku, choć ńykere gatůnki powrůćiuy do trybu žyćo po jasnoku. Zamjyškujům couki śwjot, prowadzůnc nojčyńśći uośaduy tryb žyćo, krům ńykerych půunocnych populacyji kere kočujům abo wandrujům.
Uojle ńy sům spokrewńůne ze ptokůma drapježnymi, nale wykazujům s ńimi kůnwergyncyjo – tzn. pośadajům wjela cech wspůlnych, wyńikajůncych s podobnygo trybu žyćo. Postřůd ńich idźe wymjyńić: uostre dźoby a špůny, dobry wzrok, zdolność filowańo stereoskopowygo (dwuślypjowygo). Růžńice to přede wšyjskym nocny tryb žyćo uojli a jejich doskůnouy suůch.
U uojli wystympuje tzw. zwyrtnyty dymorfizm puećowy - samice sům wjynkše kej samce. Růžńice ale ńy sům zwykle tak sroge, jak u ptokůw špůńastych. Krům tygo uobje pueće nojčyńśći ńy růžńům śe wyglůndym.
Uojle uodžywjajům śe pokarmym zwjyřyncym uod uowadůw pů ssaki. Nojčynstše stratygije polowań u uojli to čatowańy (zaśadka) a ńiski lot patrolowy, zwykle ůng. 1-3 m nad źymjům. Ńykere gatůnki (jak půjdźka) polujům na uowady a gryzůńe uažůnc pů źymji, inkše (jak puomykůwka, ušatka, uojla bařouowo) poradzům zawisać w lufće, podobńy jak pustůuka; ńykere tyž, jak uojlečka, šnupjům za uofjarůma we korůnach strůmůw.


text:
dziecek tu jest kupa, połno ich tu w koło
do wszystkich somsiadow tukej zaglondajom
ło jakeś maszkyty wiecznie sie pytajom
jedna piecze kołocz taki ze posypkom
ale niy dlo siebie, bajtlom rozdo wszystko
drugo smaży placki,tarte, kartoflanne
wszystke bajtle w siyni już czekajom na nie
u inny kastrol żuru stoji już na piecu
już wszystke somsiadki ze gorkami lecom
ludzie se tu przajom, jynzorami niy melom
chocioż żyjom biydnie wszystkim sie podzielom
pomogom przi dzieckach i przi robocie
żałujcie ludzie że wy nos niy znocie
żodny niynawiści ludzie tu niy znajom
cieszy ich wszystko co tukej majom
jo jest miyndzy nimi? aż żech sie zdziwioła
łoroz dzwoni budzik-tak sie łobudziołach
siedza se na łożku i rozglondom w koło
za ścianom zaś larmo- cołkim niy wysoło
szkoda mi że to boł yno taki syn
chciała bych sie wrocić choć na jedyn dziyń
Autor : Janina Żoch


text:
Macedůńijo
Republika Macedůńije (mac. Peпyблиka MakeдoHиja) je to państwo na Půuwyspje Baukańskim, powstoue pů rozpadńyńću śe Jugosuawije.
[Sprowjej] Geůgrafijo
- Powjyrchńa coukowito: 25 713 km²
- Powjyrchńa lůndowo: 24 856 km²
- Powjyrchńa wůd: 447 km²
- Coukowito grańica lůndowo: 748 km
- Dugość wybřeža: ńy mo dostympu do mořa
- Dugość grańic ze sůmśodujůncymi państwůma: Albańijo 151 km, Bůugaryjo 148 km, Grecyjo 228 km, Kosowo 159 km, Syrbijo 62 km.
- Nojwyžšy půnkt: Korab 2 753 m n.p.m.
- Nojńižšy půnkt: řyka Wardar na grańicy s Grecyjům – 50 m n.p.m.
Macedůńijo je krajym guůwńy gůrskym a wyžynnym. Na teryńe coukigo kraju sům porozćepywůne masywy gůrske, s kerych nojwjynkšy a nojwyžsy to Šar Puańina.
Mjyndzy masywůma ležům kotliny – Prilepsko Pole, we dolińe Crnyj Reki, Polog we dolińe gůrnygo Wardaru, Ovče Pole a Kočansko Pole nad Bregalńicům a tyž dolńy wjynkšych řyk – Strumicy, Wardaru a Drinu.
Nojwjynkšům a nojdugšům řykům je Wardar (320 km), kerygo najwjynkšymi dopuywůma sům Treska, Pčinja, Bregalnica a Crna Reka, Krům tygo terytoryjo Macedůńije uodwodńujům ješče Strumica a Drin (kery noležy do zlewiska Mořa Adrjatyckigo).


text:
Katasztrofa polskigo prezydynckigo fligra wele Smoleńska
Katasztrofa polskigo prezydenckigo fligra wele Smoleńska 10 kwjećyńa 2010 uo godźinie 8:41:06 bůło to roztrzaśńyńće śe uůnygo uo strům ůng. 1,5 kilomyjtra uod hawyny Smoleńsk-Sewierny pod Smoleńskem. Fligrym tym lećoł prezydynt Polski Lech Kaczyński a 95 inkszych perzůnůw, kere wlazowały we skłod polskij delegacyje na uroczystośći 70. rocznicy katyńskij zbrodńi. We katasztrofje zginůły wszyjske 96.
[Sprowjej] Lista pasażyrůw
- Lech Kaczyński Prezydynt Rzeczypospolityj Polskij
- Maria Kaczyńska żůna Prezydynta Rzeczypospolityj Polskij
- Ryszard Kaczorowski uostatńi Prezydynt Rzeczpospolityj Polskij na ymigracyji
- Krzysztof Putra Wicemarszołek Sejmu RP
- Jerzy Szmajdziński Wicemarszołek Sejmu RP
- Krystyna Bochenek Wicemarszołek Senatu RP
- Władysław Stasiak Szef Kancelaryji Prezydynta RP
- Aleksander Szczygło Szef Amtu Narodowygo Bezpjeczyństwa
- Paweł Wypych Sekrytorz Stanu we Kancelaryji Prezydynta RP
- Mariusz Handzlik Podsekrytorz Stanu we Kancelaryji Prezydynta RP
- Andrzej Kremer Podsekrytorz Stanu we Mińisterstwje Zagrańicznych Spraw
- Stanisław Komorowski Podsekrytorz Stanu we MON
- Tomasz Merta wicemińister kultury
- gen. Franciszek Gągor Szef Sztabu Generalnygo Wojska Polskigo
- Andrzej Przewoźnik Sekrytorz ROPWiM
- Maciej Płażyński Prezes Stowarzyszyńo „Wspólnota Polska”
- Mariusz Kazana Dyrektůr Dyplomatycznygo Protokołu MSZ
[Sprowjej] Parlamentarzisty
- posły
- synatory
[Sprowjej] Towarziszůnce perzůny
- Janusz Kochanowski Rzeczńik Uobywatelskich Praw
- Sławomir Skrzypek Prezes Narodowygo Banku Polskigo
- Janusz Kurtyka Prezes IPN
- Janusz Krupski Kerownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
- Joanna Agacka-Indecka Prezes Naczelnyj Adwokackij Rady
- ks. Roman Indrzejczyk Kapelan prezydynta
- Barbara Mamińska – Kancelaryjo Prezydynta
- Izabela Tomaszewska – Kancelaryjo Prezydynta
- Katarzyna Doraczyńska – Kancelaryjo Prezydynta
- gen. bryg. Stanisław Nałęcz-Komornicki Kanclyrz Uorderu Wojennygo Virtutti Militari,
- ppłk Zbigniew Dębski Człůnek Kapituły Uorderu Wojennygo Virtutti Militari
- Czesław Cywiński prezes Światowygo Zwjůnzku Wojokůw AK
- kśůndz profesor Ryszard Rumianek, rechtůr Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego
- Piotr Nurowski prezes Polskigo Uolimpijskigo Kůmiteta
- Anna Walentynowicz
- Janina Natusiewicz-Mirer
- Janusz Zakrzeński
- Dariusz Jankowski
- ks. bp. gen. dyw. Tadeusz Płoski Ordynariusz Polowy Wojska Polskiego
- abp gen. bryg. Miron Chodakowski Prawosławny Ordynariusz Wojska Polskiego
- ks. płk Adam Pilch Ewangelicke Duszpasterstwo Polowe
- ks. ppłk Jan Osiński Ordynariat Polowy Wojska Polskiego
- Edward Duchnowski - Sekrytorz Generalny Zwjůnzku Sybirakůw
- ks. prałat Bronisław Gostomski
- ks. Józef Joniec - Prezes Stowarzyszyńo Parafiada
- ks. Zdzisław Król - Kapelan Warszawskij Katyńskij Familiji 1987-2007
- ks. Andrzej Kwaśnik - Kapelan Federacyji Katyńskich Familiji
- Tadeusz Lutoborski
- Zenona Mamontowicz-Łojek - Prezes Polskij Katyńskij Fůndacyji
- Stefan Melak - Prezes Katyńskigo Kůmiteta
- Stanisław Mikke - Wiceprzewodniczůncy ROPWiM
- Bronisława Orawiec-Löffler
- Katarzyna Piskorska – cera Tomasza Piskorskigo
- Andrzej Sariusz-Skąpski - Prezes Federacyji Katyńskich Familijůw
- Wojciech Seweryn
- Leszek Solski
- Teresa Walewska-Przyjałkowska - Fůndacyjo Golgota Wschodu
- Gabriela Zych
- Ewa Bąkowska - wnuczka gen. bryg. Mieczysława Smorawińskiego
- Anna Maria Borowska
- Bartosz Borowski
[Sprowjej] Przedstawićele Polskich Sił Zbrojnych
- gen. broni Bronisław Kwiatkowski Dowódca Operacyjny Sił Zbrojnych RP
- gen. broni pil. Andrzej Błasik Dowódca Sił Powietrznych RP
- gen. dyw. Tadeusz Buk Dowódca Wojsk Lądowych RP
- gen. dyw. Włodzimierz Potasiński Dowódca Wojsk Specjalnych RP
- wiceadmirał Andrzej Karweta Dowódca Marynarki Wojennej RP
- gen. bryg. Kazimierz Gilarski Dowódca Garnizonu Warszawa
[Sprowjej] Inksze perzůny
- Funkcjonarjusze BOR
- Jarosław Florczak
- Paweł Janeczek
- Dariusz Michałowski
- Piotr Nosek
- Jacek Surówka
- Paweł Krajewski
- Artur Francuz
- Marek Uleryk
- dohtor prezydynta Wojciech Lubiński
- tůmacz ruskij godki Aleksander Fedorowicz
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Łůdź
Wspůłrzyndne: 51°47' N 19°28' E
Łůdź (pol.: Łódź) - mjasto we centralnyj Polsce, stolica łůdzkigo wojewůdztwa, stanowi grodzki krys. Jedno s nojwjynkszych mjast Polski, srogi uostrzodek akadymicki a industryje (industryjo włůkynńiczo a uoblyczyńowo). Uod przez dwudźestu lat mo stoły spadek liczby ludźůw.
Nojbarźi znůmům hulicům Łodźi je Pjotrkowsko hulica – jedyn s nojdugszych deptakůw Ojropy, a wele ńij eklektyczne i secesyjne kamjyńice s XIX a XX stolećo.
Mjasto rozwinyło śe na przełůmje XIX i XX stolećo jako uostrzodek industryje.
Znůme tyż s dwůch tutejszych szportowych klubůw: Widzewa Łódź a ŁKS-u.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
Przipisy
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi
Przipisy


text:
Beztoż mo, czormo na biołym, jak było. Muzgiym klupało! Wszyndzie szło zoboczyć kupa larma, marasu, kopanio, i nie szło sie dopytać, kaj tyn koniec robory widzom. Bez cołki rok poradzyli kopać i wiertąć i przełonaczać to na tamto... A najbarzyj wnerwialimy sie jak dziyń w dziyń, my stoli we tych wielgich rajach, bo nie szło szybci jechać autym. Pamiyntocie, jak tyn abo tamtyn wnerwiony, titoł na wos abo po gowie sie klupoł? Jo tyż to pamiyntom. A wszyjstko skiż ty budowy... Trza sie było godzić i ciyrpliwie czekać. Beztoż dzisiaj, jo godom, dziwejcie sie, doczekalimy końca!
Roztomili, idzie już łoglondać jak wyrychtowali, jak wygłoskali... Pozabiyrali swoje graty i już nikaj nie maraszom. Teroski jes gładko jak u starki na blacie we kuchnie. Wszyjstko nowiuśkie, gotowe do jeżdżynio. Godajom co teroski ze samego Stroszka do Zabrzo, to bydzie tak szybko, jak jeszcze nie było! Ftoś to już pomierzył! Mi sie zdo, co yno jes jedyn, mały problym. Trza bydzie sie troche miarkować, bo bydom postawione nakazy - wiela idzie mieć na tym zygorze we aucie!!! A jo żech myślała, co jak już bydzie wszyjstko nowe i srobione, to bydzie możno cisnońc gaz bez miary, do dechy, wiela fabryka dowo!... Ale jo jes baba i moga nie wiedzieć, pra? Wyłonaczyli mi już, co to nie jest dróga do ściganio sie, yno do jeżdżynio i mo być bezpiecznie...
Trzecio czyńś gotowo! Bytom mo teroski obwodnica ze wszyjstkich stron! Mogymy jechać tam a nazod, mogymy gapić sie, jak auta jadom a w nich baby i chopy, kere sie radujom. Bo „korki" sie skońcyły, bo nie trza titać na drugiego ani sie nerwować. To je radoś, to je radoś... Niech nom wszyjstkim to służy. Paczcie tam jako i byćcie zdrowe!
ANA