text:
Zawodny nastawk Symana Pětra Cyža w zašłym Rozhledźe je nas do swěta wuspěšnych młodych muži wjedł, kotrychž žiwjenje so w start-upach wothrawa. Myslenje a rěč stej w tutych kruhach dominowanej wot jendźelskeho marketing-wokabulara a šmóratko je jim najwažniše woknješko do swěta.
Prašamoj pak so: Što činja poprawom serbske holcy, žony a maćerje? Što je z Madlenu, Vanessu, Hańžku, Marku a Terezu? Je so ze zwučenosće abo ignorancy na nje zabyło? Nimaja wone městno we wuspěšnym wobswěće digitalnych start-upow? Sedźi Hańžka z bobriju małych dźěći sama doma, trochu wostudźena do šmóratka hladajo, hač so přećelkam lěpje njewjedźe?
A njeje ćeta Madlena wnučkam w Mnichowje za čas zawrjenych pěstowarnjow a šulow stajnje popołdnju w pjećich serbske stawizny čitała? A njejsu Vanessu hakle loni do šefoweje etaže woneho start-upa powołali, w kotrymž Michał dźěła? Wo dračinje so přećiwo muskim kolegam a jich syćam přesadźić powěda přećelkam hakle po třećim winje.
A Marka, kiž hižo třeći měsac wo poćahu mjez formu, funkciju a wobsahom přemysluje? Bórze ma masterowe dźěło wotedać a hišće waha, kak měła mjezsobne wobwliwowanje najlěpje sformulować. Je sej wěsta, zo njeje wot formy a funkcije njewotwisneho wobsaha.
Toś ten dopis se póśěgujo na pśinosk Christiany Piniekoweje wó njelubosnych a ranjecych tšojeńkach w zwisku z pšašanjami serbskeje (wendisch) identity a jeje wótgódnośenja (R 03/2020). Pó cytanju togo artikla som se teke ja zasej jasnjej na take tšojeńko spomnjeła, nejpjerwjej krotko a zwjeršnje, ale jo mě pón cesćej zasej do wědobnja stupało.
Som pśed žednymi lětami była pla gójca za ortopediju (w Chóśebuzu), bóžko som jogo mě zabyła. Wón jo mójej noze pśepytował a pón naraz na »humoristiski« part wugronił: Da haben wir ja einen klassischen wend´schen Plattfuß! Ja som była kaž derjona. Kak móžo taki kubłany luź take něco groniś! Njejsom mógła nic k tomu pśispomnjeś. Mě jo se rěc zatykała a rownocasnje jo mě někaka njedobra zacuwatosć do brjucha stupała. Lěta su pśejšli, som tu wěcku někak zabyła, abo lěpjej gronjone zagnała. Ale kaž rowno dožywijom, jo hyšći »žywa«. To groni: Pódwědobnje jo mócne a nic njezabydnjo. A wóstanjo pśecej zasej pšašanje: Co jan su nam (wšyknym, nimskim, serbskim, drugim ...) historija, politika a kultura, myslenje, cłowjeske byśe a eksistenca ako taka napórali a nadalej (wšuźi na swěśe) napóraju, mimo tych »wjelikich« wójnow?
Štóž pisa swoju biografiju a njezłožuje so jenož na fakty, ale zapleće sobu intimne mysle a začuća, podleži strachej, zo so w subjektiwnych posudkach toho abo tamneho podawka zhubi. Z mojeho wida je so Benedikt Dyrlich bjezdwěla w swojej knize »Doma we wućekach« z blakami na tajki hładki lód podał. Njejsym k tomu kmany, cyłu knihu za dopokazami mojeho twjerdźenja přeslědźić. Wěsty wotrězk pak mje jako bywšeho předsydu Domowiny direktnje potrjechi. Pětr Thiemann měješe jón za tak wažny, zo wozjewi w Rozhledźe měsaca meje dlěši wurězk wo tym, štož je B. D. w jeho knize wo podawkach lěta 2006 napisał.
Što bě so tehdy stało: We wěstych wotstawkach kontroluja statne gremije, hač wotpowěduja w Załožbje za serbski lud so wotměwace financielne procesy płaćacym hospodarskim postajenjam a zakonjam. Załožba za serbski lud je na jednej stronje zamołwita za wobhospodarjenje jej přizwolenych financow, je pak tež towaršnik GmbH SLA a GmbH LND. Jako towaršnik ma mjez druhim nadawk, lětnje wotžohnować hospodarski plan wobeju institucijow. Tuta zamołwitosć towaršnika kusa so ze zamołwitosću, wobhospodarić załožbje k dispoziciji stajene financy a kontrolować, zo so tute po płaćacych normach a zakonjach wužiwaja.
Redakcija prosy wo »kritisku debatu wo zakładach načasneje serbskeje kultury«. Sym so z tym pospytał, ale z tutym nastawkom móžu na spočatku jenož ironisce wobchadźeć:
W lěće 1949 je so w Barće stał žałostny njeskutk: Tam su wottorhali hród a hižo lěto pozdźišo na samsnym městnje započeli šulu twarić – a w tutej šuli je so potom, kaž pisa druhi nětčiši serbski stawiznar (w připisu tu w Rozhledźe abo w Serbskich Nowinach) wučiła jenož ideologija, potajkim nic fyzika, matematika, chemija atd., tež nic nabožina! A Malinkowa pisa w sćěhowacym wotrězku, hdźež rěči wo wuswojenju a wuhnaću zemjanow a wo zemskej reformje: »Skrótka: jedna so tule wo socialistisku propagandu w historizowacym šaće, kiž ma načasnu politiku legitimować.«
A w slědowacym wotrězku, hdźež dźe wo wobraz Měrćina Nowaka-Njechorńskeho »Wot našich robotow rosćechu knježim jich wisate kutła« pisa awtorka: »Při tym konstruuje Njechorński zahubny a hač do dźensnišeho skutkowacy wobraz lětstotki potłóčowaneho a wuklukowaneho Serba. Tutón pak njeje žadyn ›stawizniski fakt‹, ale produkt socialistiskeho swětonahlada.«
Tute wuprajenje móžu jenož tak do normalneho zrozumjenja přewjesć: Wuklukowanje a potłóčowanje Serbow (a wězo tež němskich burow – hlej burske zběžki za čas Müntzera a Luthera a tež zběžki serbskich burow) njejsu »žadyn stawizniski fakt«, ale Měrćin Nowak je tajke něšto »konstruował« a socialisća/komunisća su sej to wumyslili, zo bychu swoju »načasnu politiku legitimowali«.
MARIAN WJEŃKA
Awtor je němski žurnalist a rozhłosownik Claus Fischer. W principje njeje to zlě, sej dać wopisować aspekty swojich kulturnych stawiznow z wočomaj cuzeho, takrjec wotwonka.
Jako prěnje staji so wězo prašenje, z kotrych žórłow awtor čerpa. Dalokož spóznajomne, stej to dwě: interview z Janom Rawpom (Rz 1/2019 str. 42) a jeho »Serbska hudźba«. Wo tutym dźěle praji mi Jan Rawp něhdy, jako so jeho wospjet prašach za žórłami wšelakich tam wopisanych podawkow abo twjerdźenjow: »Ja sym tola jenož zarys napisał.«
Swoje serbsko-stawizniske hudźbne pojednanje wotewri awtor z powšitkownym zawodom, wulećawši sej hač do srjedźowěkowskeje hudźbneje kultury słowjanskich wjerchow. Dale namakaja so nimo dwělomneho twjerdźenja k hudźbje Jana Krygarja, zo namakamy pola njeho dopokazujomne »słowjanske« wobroty, dospołnje wopačne podawanje mnóstwa serbskich ludowych spěwow Smolerjoweje zběrki: »Něhdźe 2.000 spěwow wobsahowaše prěnje wudaće, wokoło 400 móžachu hač do dźensnišeho dodać«, a dotal hišće njetrjebane twjerdźenje, zo su tute »zakład za wuwiće serbskeho koncertneho žiwjenja«. Woprawdźe wobsahuje Smolerjowa zběrka 331 hornjoserbskich spěwow z 171 melodijemi a 200 delnjoserbskich z jenož 80 melodijemi. Wuchadźejo z twjerdźenja prěnjeho přinoška pisa awtor w přichodnym (Rz 2/2019 str. 42) nastupajo K. A. Kocora, zo »bě sej wědomy, zo móže(še) so artificielne serbske komponowanje jenož na zakładźe ludowe spěwa stać ... (a) tak pisaše na spočatku předewšěm chórowe sadźby na zakładźe ... (Smolerjowych) ›Pěsničkow‹ ...« To docyła njewotpowěduje repertoirej serbskich spěwanskich swjedźenjow. Wobdźěłane ludowe melodije (ludowe teksty so zwjetša njewužiwachu) namakamy na prěnimaj swjedźenjomaj tři! Dalše tři (resp. štyri, přiličimy-li prěnju wariantu twórby) wužiwa Kocor za »Serbski kwas«. »Ludowosć« jeho melodijow njezłožuje so na tradiciji serbskich ludowych spěwow, ale na diatoniskim wašnju tworjenja melodijow, kotrež měješe Kocorowy wučer Hering za jeničke prawe, a kotrež je bliske kěrlušam a tež ludowym spěwam. Ničo njewě awtor wo wuznamje serbskich spěwanskich swjedźenjow za formowanje a skrućenje narodneho sebjewědomja, ani nastupajo jich doprědkarskej róli jako dołho jeničke tajke zarjadowanja w Budyšinje, hewak w Sakskej a Hornjej Łužicy hižo dołho pěstowaneho žanra budźaceho so byrgarskeho sebjewědomja. Tež dalše wuprajenja su skerje pawšalne a nješpiheluja ani woprawdźite wuwiće, ani Kocorowy narok jako komponist.
Štož je mi w tutej knize, kaž bych za tym wołał, napřećo přišło: pokiwy za krimipisarjow. Pomyslće sej! W dźěćacej knize nawod za krimipisarjow! Koch zapleće za serbskich krimiawtorow, kak maja podeńdźenja po dramatiskich zasadach rjadować. A zo tworitej w dobrym krimiju čas a městnosć jednotu. W Kochowej powědce njeje njetrjebawšeho skakanja a tež njeje přeco zaso nowych wosobow. Koch wě, hdźe maš w powědanju jednanje pospěšić a hdźe napjatosć přiwótřić. »W skoro wšitkich kriminalistiskich padach ... přińdźe připad na pomoc. Tón sławny komisar připad« (str. 91) a: »Kóždy, kiž krimije čita, wě, zo maja dobri kriminalisća dobry čuch.« (str. 99) Tele instrumenty zasadźuje dramatikar a komikar Jurij Koch na městnach, hdźež słušeja. Na přikład: »Nětko je tež stary Worješk přistupił ...« (str. 80), »Worješk zamóže ... ze swojimaj nadměru wulkimaj wušomaj njewšědne zwukowe žołmy přijimować.« (str. 108) Worješk zamóže so z njetopyrjemi dorozumić. Na tutu ideju je Koch přišoł, z čimž mjez druhim nam dorosćenym kaž tež našim wnučkam prajić chce: Kriminalki su kriminelne, dokelž njejsu po faktach wěrne, jenož po wobsahowym wuprajenju. Nadźijomnje kolegam – serbskim krimispisowaćelam tale wučba w prawym času dóńdźe a my w blišim času dalše serbske krimije pod čitansku lampu dóstanjemy, putace, zo samo plěchatemu włosy stawaja.
Na »wulkim podawku sokołskeho zlěta 1928 w Skopju« je so tež Sokoł Měrćin Nowak-Njechorński wobdźělił a wobšěrnje wo tym pod nadpismom »Prěki a podłu po Juhosłowjanskej« w Serbskich Nowinach (wot 30.10.1928 w 22 pokročowanjach) rozprawjał. Nowak piše wo tajkim a hinašim wjedrje, wo jědźi a piću, zapozdźenju ćaha a wjele wjace skerje njewažnym. Ze žanym słowčkom njenaspomni wuznamjenjenje Jakuba Šajby z Rjadom swjateho Sawy. Tónle wažny podawk naspomnić je cyle zabył. Čehodla, snano ze zawisće?
Jakub Šajba pak njeje jenički Serb, kotremuž je so tale česć wopokazała. Hižo w lěće 1893 je so Arnoštej Muce tele wuznamjenjenje přiznało, tehdy hišće wot kralestwa Serbiskeje. Po wšěm zdaću je Muka tón Serb, kotremuž su so najčasćišo myta z wukraja spožčili. Nimo južnoserbskeho dósta tež ruski Rjad Swj. Stanisława (1900), čornohórski Rjad Danila (1906) a ruski Rjad Swj. Hany (1914). W Sakskej počesći so z kralowskim Rjadom Albrechta (1916). Z tutych wuznamjenjenjow je Rjad swjateho Sawy jako jenički w stajnej wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja widźeć. We wobsydstwje muzeja je dale zajimawy portret Muki ze wšěmi tutymi wuznamjenjemi a derje spóznajomnym Rjadom swjateho Sawy. Bohužel je mólba Ludvíka Kuby w muzejowym fundusu a nic zjawnje wustajena.
Njech je definicija »impulsowy nastawk« zajimawy literarno-wědomostny terminus, znajmjeńša je »replika« serbsce znapřećiwjenje. Što potajkim ma Christiana Piniekowa přećiwo mjenowanym faktam rjec, zo je so »Bog« a »Božy ...« z mjenowanych basnjow Miny Witkojc 1955 w knize »K swětłu a słyńcu« (dale KSS) zhubił? Poprawom ničo.
Wobswětlił běch pjeć basnjow z KSS, z kotrychž je so »Bog« zhubił, Piniekowa rěči k jeničkej – »Sni tak ak’ žwały du ...« (1947)/»Žwały a cowanja du ...« (1955). Wona měni, zo so terminus »cowanje« (Traum) lěpje do basnje hodźi. Słowo »seń/soń« (Traum-, Schattenbild) pak ma po słownikach nuansu, zo so lěpje w přenjesenym zmysle trjeba. Tuž je za lyriku hódniše. Piniekowa měni tež, zo je baseń lěpša bjez woneje próstwy »Daj, Božo ...«. Hdźe pak najebać to »adekwatny« křesćanski duch namaka, wostanje hódančko.
Piniekowa porokuje, zo wo druhich basnjach njepišu. Baseń »Srědk pśeśiwo bojosći« (1928 a 1955) so runje tohodla w mojim nastawku njejewi, dokelž so pasus »Božu stworbu« 1955 wušmórnył njeje!
Zakituje Piniekowa praksu redigowanja z wida socialistiskeje ideologije? Z jeje naličenja basnjow, hdźež so tole stało njeje, wuklinči, zo njeje to tak zlě. Štóž pak měješe jako awtor z tajkej lektorskej praksu wot połstatych lět přeco zaso činić, dyrbi to chutnišo widźeć.
Pód glědanim pśeźěłanja a censury dotyknjo se impulsowy nastawk Zhubjeny »Bog« w Mininych basnjach z pjera Pětša Janaša temy basniskich wersijow we wudaśu zběrki z lěta 1955 Mina Witkojc, K swětłu a słyńcu (dalej WKS). Tam jo pomjenjona mj. dr. zběrka nimskich basnjow z rěda Die sorbische Bibliothek Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald, LND 2001 (dalej WES), w kótarejž se pśedstajijo 76 basnjow Miny Witkojc, pśebasnjonych wót Elke Nagel do nimskeje rěcy. Nimska zběrka jo zapołožona ako ludowa cytanka, togodla jo se złožył wuběrk tekstow na zběrku Mina Witkojc, Nimjernosći brjogi, LND 1993 (dalej WNB). Pśebasnjenje teksta Erfurtske spomnjeśa, kenž se we WNB njejawi, złožujo se na wudaśe w Mina Witkojc, Serbska poezija 1, 4. nakład, wud. Kito Lorenc, LND 2000. Konkluzije wó zgubjonem »Bogu« kaž tež wó póznem šyrjenju socialistiskich wariantow pak wót faktow w kuždem paźe pódprěte njejsu. Wšykne pśebasnjenja we WES na zakłaźe WNB bazěruju na serbskej wersiji nastaśa resp. prědnego wudaśa, mimo jadnogo:
»Srědk pśeśiwo bójosći« / »Ein Mittel gegen die Furcht«
Toś ta baseń wšak w Janašowem nastawku rolu njegrajo, njegóźi źe se do jogo tezy wó zgubjonem »Bogu«. Spóromje jěsnjejšeje wersije drje stej we WKS wušmarnjonej smužce pietistiskego duktusa »mimo zawisći njasć chudobu / na wšo glědaś z cystej’ wutšobu«, tola stojeca wóstała jo naslědna smužka »Božu stworbu we wšom poznawaś ...« (1928, WNB, 108) / »Die Schöpfung Gottes überall erkennen ...« (WES, 110).


c: text/html

text:
Wielki Piontek.
„Jeśli w Wielki Piątak pada,
suche lato zapowiada,
ale gdy w ten dzień ładnie,
dużo deszczów spadnie”
(Przysłowie polskie)
Wielki Piontek tak jak jo pamiyntom, wszyjscy byli już po spowiedzi, łostatnio droga krziżowo i wszyjscy nawet gowiydź w tyn świynty czas jakoś inaczy se do siebie łodnosiyli. Powiy chtoś no to czamu niy tak cołki czos? – Sami se muszymy na te pytanie łodpedzieć ale powiydzma – tak miyndzy Bogym a prowdom, idzie to cołki czos bes swady ze swojom kobiytom wytrzimać?
Toć, że niy, bo to se już przeca niy rozchodzi ło te wadzynie yny ło te godzynie. Jak by my se cołki rok kusiki dowali no i take tam-to jako by my tyn świynty czas przeżywali, tak to już musi byś we tym życiu doczesnym, nagrzyszy czowiek, naprzezywo, do spowiedzi poleci i zaś je pora dni po Bożymu, i jak to pedzioł prymas Stefan Wyszyński „Każda prawdziwa miłość musi mieć swój Wielki Piątek” Trza nom tyż wiedzieć, że Wielki Piontek to czas wielki powagi i skupiynio nad samym sobom, ścisły post nos łobowionzuje-na dobroci i maszkety przidzie czas we świynta.
Autor: Tadeusz Puchałka

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ôkres ôrbitalny
Ôkres ôrbitalny – czas, jaki je potrzebny ciału (co je na ôrbicie naôbkoło inkszego ciała) na wykōnanie jednego połnego ôbiegu ôrbitalnego. Zależnie ôd tego, zglyndym jakigo pōnktu ôdniesiyniŏ rachujymy poczōntek i kōniec ôbiegu, mogymy wyróżnić:
- Ôkres syderyczny (gwiŏzdowy) - ruch mierzimy zglyndym układu ôdniesiyniŏ zwiōnzanego z ôddalōnymi gwiŏzdami. Tyn ukłŏd je nojbarzij zbliżōny do inercjalnego.
- patrz tyż: miesiōnc syderyczny, rok syderyczny
- Drachowy smoczy (drakoński) - czas pōmiyndzy dwōma dalszymi przechodami ciała bez tyn sōm wyndzeł ôrbity.
- patrz tyż: miesiōnc drachowy, rok drachowy
- Ôkres anōmalistyczny - czas pōmiyndzy dwōma dalszymi przechodami ciała bez perycyntrum.
- patrz tyż: miesiōnc anōmalistyczny, rok anōmalistyczny
- Ôkres synodyczny - ôkres powtŏrzalności tych samych faz ciała (faz Miesiōnczka, elōngacyje planety) widzialnego z Ziymie.
- patrz tyż: miesiōnc synodyczny
- Ôkres zwrotnikowy (tropikalny) - ôkres mierzōny w układzie zôriyntowanym zglyndym tymczasowego pōnktu rōwnōnocy.
- patrz tyż: rok zwrotnikowy
Dlŏ Ziymie rok używany w dziynnyj rachubie czasu je rōwny ôkresowi zwrotnikowymu. Ôkresy ôbiegu planet naôbkoło Słōńca idzie porachować z trzecigo prawa Keplera.


text:
JÜRGEN JANKOFSKY
Anna Hood
Jedyn
"Njesprawne", wołaše Anna, "to je šamałe, cyle šamałe!"
W telewiziji brodźeše ćěkanc z morja. Wón njeseše dźěćo, mortwe dźěćo. Kedźbliwje, nimale něžnje, kładźeše je na přibrjóh, poklakny so, pospochi hladaše k njebjesam. Turisća w kupanskich woblekach, tež dźěći, přińdźechu bliže, wudźěrachu. Ně, to njebě žadyn film, to běchu powěsće, wšo so runje hakle so stało.
Anna dźeržeše sej ruce před woči, třaseše z hłowu. Wobrazy pak wostachu. A w morju płuwachu dalši ćěkancy. A na horiconće podnurješe so dalši čołm.
Zawěrno njewidźeše wona tajke wobrazy prěni raz, tola dźensa bu jej to wšo někak přewjele. Powěsćowy rěčnik rjekny, zo móžemy darować, jeli chcemy pomhać, kóždy čas.
Anna chwataše do dźěćaceje stwy po swoje lutowanske swinko. Hakle wčera běštej jej dźěd a wowka šwarny pjenjez za dowol přisunyłoj. "Dobru jězbu! A wjele wjesela!"
Njemóžeše pak sej předstajić, zo z mamu a papu pod palmami leži, hdyž stawa so to, štož runje w telewiziji widźeše ... Ně! Prošu nic!
Wona dźeržeše lutowanske swinko wysoko nad hłowu a – cak! rozlěta wšitko na špundowanje. Pjenjezy kulachu so do wšěch kutow.
"Što da so tule stawa?" Mama přiběhny chwatnje z kuchnje. "Što da tam činiš?"
"Ja chcu pjenjezy darić", praješe Anna a pokaza na telewizor. "Pomhaš mi?"
Dwaj
Robin biješe z dłónju na awtomat za žwjenkački. "Čepl! Kał!", so huntorješe. "Kelko mam tu hišće nutř tykać? Čehodla jenož ničo won njepřińdźe?"
Anna wobkedźbowaše, kak Robin zazłobjeny swoje kapsy wobroćeše. Tola prjedy hač móžeše dalši pjenjez do awtomata tyknyć, wołaše wona: "Dočakaj!"
Wšěch druhich dźěći z jeje rjadownje bě so Anna hižo prašała, hač njebychu tež něšto za wjace sprawnosće na swěće činić chcyli, přećiwo nuzy, bědźe, ćerpjenju. Ale wšitcy, haj kóždy měješe někajku wurěč: Ći jedni běchu swoju móšnju zabyli, druzy runje žane chwile njemějachu, dyrbjachu hišće nuznje něšto wuknyć, zaso druzy dyrbjachu so najprjedy swojich staršich prašeć a někotři twjerdźachu, zo chcedźa jutře něšto činić, snano.
Robin sutaše na žwjenkačkowu šlebjerdku, kotruž bě Anna ze swojeje šulskeje toboły wukramosćiła, trochu zlebordźeny, ale znajmjeńša žwjenkačk. A sćerpnje wón připosłuchaše, što Anna jemu powědaše, wo njeznjesenju tajkich hroznych wobrazow w telewiziji a scyła. A woprawdźe da Robin skónčnje swój twjerdy pjenjez k Anninym darowanskim pjenjezam.
Tři
Anna darješe tež te pjenjezy, kotrež bě jej papa za jedynku w ćežkim matematiskim dźěle dał. A wona prošeše wujow a ćety, kuzenkow a kuziny, susodow a susodki, haj samo wučerjow a cuzych, prosće tak po puću, po njej činić.
Přiwšěm wostachu tute wobrazy, tute strašne sceny z powěsćow. Haj, zdaše so, zo wšědnje přiběrachu a njebu jich mjenje, a tute wobrazy, tute sceny bywachu stajnje hrozniše: wjace a wjac so podnurjacych čołmow, wjac a wjace mortwych, wjace a wjace wudźěrakow.
Štyri
Robin prašeše so Anny, hač wona wě, zo ma wón wuznamneho, haj swětawuznamneho bratra po mjenje:
Stajnje zeleny zdrasćeny, trjechi do čorneho z prokom a kłokom, woprawdźity rjek, zmužity a mudry, kotryž bohatym pjenjezy ze zaka ćaha, zo by je chudym dawał ...
"Robin Hood?"
"Prawje", wobkrući Robin.
Pjeć
Anna łamaše sej hłowu.
"Ty měniš", so skónčnje prašeše, "hdy bychu dźensa bohaći pjenjezy za chudych dali, telko, zo bychu ći znajmjeńša k jědźi a piću měli, do šule chodźić a dźěło namakać a w měrje žiwi być móhli, potom njeby nichtó ćěkał?"
"Njewěm", rjekny Robin.
"Potom njebychu chudźi swoju domiznu wopušćili, zo bychu so do bohatych krajow dóstali – w straše přez morjo, po pusćinach a horinach a najebać hranicow z kałatym grotom?"
"Njewěm", rjekny Robin.
"Hdźe móžu nawuknyć z kłokom a prokom třěleć?", prašeše so Anna.
"Njewěm", rjekny Robin.
Šěsć
Robin wobkedźbowaše, kak Anna dźeń wote dnja swój wonkowny napohlad změni: Najprjedy pokaza so ze zelenej seklu we włosach, potom ze zelenymi lakěrowanymi nochćemi, k tomu měješe skónčnje zeleny pulower na sebi, potom tež zelenu suknju a zelene črije a naposledku přińdźe hišće z nazeleń pobarbjenej hubu a zelenymi powěkami, ze zelenym časnikom, zelenej šulskej tobołu kaž tež zelenymi naručnicami, rjećazkami a pjeršćenjemi. Haj, a čim zeleniša wona bu, ćim zawrjeniša wona skutkowaše, zdawaše so, zo sej nastajnosći hłowu łama, njesměješe so, chodźeše druhim z puća, lědma hišće z Robinom rěčeše.
Snano njeby jej ani napadnyło, zo Robin naraz ze zelenym basecapom do šule přichadźeše, hdyž njebychu jeho wučerjo nastajnosći napominali, tule zelenu špodkacu čapku znajmjeńša we wučbje z hłowy wzać.
"Zelene ći přisteji!", rjekny Anna.
"Tebi tež", rjekny Robin.
Wobaj so wošćěraštaj.
"Robin Hood bě přeco wjesoły", praji Robin, "stajnje za wšo wotewrjeny a přeco dobreje nalady."
"Wotkel da chceš to wědźeć?"
"Ach, sym kusk wo tym čitał, w interneće a tak."
"Derje", rjekny Anna, "nó a ...?"
"Sam njeby Robin Hood ničo docpěć móhł, scyła ničo, bjez swojich swěrnych, bjez zwjazkarjow njeby ženje k złotu přišoł, njeby so wo sprawnosć starać móhł, ně, ženje!"
"Hm", Anna přemyslowaše, "ty měniš ...?"
"Wězo!", rjekny Robin.
"Nó, potajkim", rjekny Anna a poda Robinej zeleny pjeršćeń. "Witaj do Anna-Hood-cwólby!"
Sydom
Hdyž Anna nětko sama internet přeslědźi, wotkry wona, zo buchu Robin Hood a jeho přiwisnicy bjezzakonscy mjenowani. A jich zakoń rěkaše, bohatym brać, zo bychu chudym dawali. Potom wona wuslědźi, zo wón bohatym zwjetša jenož połojcu jich złota, pjenjez abo debjenkow wotewza, zo njebychu božedla sami wochudnyli. A skónčnje čitaše, zo wotměwachu so před lětstotkami w Jendźelskej Robin-Hood-hry, při kotrychž so spěwaše a rejowaše, recitowaše, so grimasy ćahachu, so žonglěrowaše, balansowaše a kuzłaše, zo bychu bohaći na kóncu samo wot so pjenjezy chudym dawali, a to šćedriwje. Robin-Hood-hry přewjedźechu so na dnju Robina Hooda, stajnje 1. meje.
Wosom
"Wulkotnje", wołaše Robin, "dźensa je 1. meja, pój!"
"Ale hdźe da chceš?"
"Tam, hdźež wšitcy bohaći stajnje dyrbja, hdźež su pjenjezy, na banku!"
A hižo wza wón Annu za ruku a běžeše z njej přez město. Před banku stejachu pak na jednej stronje hižo stari mužojo a stare žony z čerwjenymi chorhojemi a čerwjenymi transparentami a hwizdachu z čerwjenymi hwižkami. A na druhim boku stejachu młódši mužojo a žony z čornymi chorhojemi a čornymi transparentami a spytachu přećiwo hwizdarjam wołać. Mjez nimi policija. A hdyž wšitcy raz wodychnychu, rěčeše na jewišću stary rěčnik wo mocy pjenjez, nad kotrejž měli dźěłaćerjo, dźěławi wšěch krajow dobyć, a čitaše jakotajo dalše sady wot papjerki, kotrež Anna a Robin njezrozumištaj, při najlěpšej woli nic.
Prjedy hač pak móžeštaj wobaj spěwać abo rejować, recitować, grimasy ćahać, žonglěrować, balansować abo kuzłać, jeju hrubje wućěrichu:
"Tule so wokoło njehraje!"
"Tu je prěnja meja – bojowy dźeń dźěławych!"
"Zrozumili?"
Dźewjeć
Kedźbu. Dźěći! pisaše Anna do interneta: Štó je přećiwo njesprawnosći? Štó je za zakoń bjezzakonskich? Smy Anna-Hood-cwólbu załožili! Činiće sobu? Přizjewće so!
Dźesać
Njetraješe dołho a Anna dósta internetnu póštu z cyłeho swěta.
Najprjedy přizjewi so Otto: Ja sym pódla!
Potom Achmed, Armen, Amo, Sovanni a Akira.
Maria chcyše wědźeć, hač smě wona powěsć Anny do druheje rěče přełožić.
Nó wězo!
Svetlana chcyše wědźeć, hač smě Anninu powěsć dalšim dźěćom dale posrědkować.
Zawěsće!
Indira chcyše wědźeć, hač smě so přełožena powěsć do dalšich rěčow přełožić a dale posrědkować.
Jasne! Jasne! Cyle wěsće!
Efekt sněhoweje kulki: Nětko chcychu tež Giso a Zlatko, Haile, Bageshree, Manon a Thijs, Agneta, Eylül a Sarah, José, John, Györgi a Giovanni, Ling, Rui, Dschingis, Malaika, Vainö, Xabi, Yaala, Hrafnhildur, Bintang, Odysseus a Waluyo, Naira, Mowan, Ernesto a Janko, Jeanette a Yasmin, Karamba, Patrick, Reto, Nanuq, Ngunoue, Sven, Zachary, Narumol, Hoa, Gabija, Radu, Tenzin a Soo-Jung pódla być.
Witajće k nam!
Jědnaće
"Sy čitała", prašeše so Robin, "kajke ideje nowi čłonojo našeje cwólby maja? Što mamy činić?"
"Wězo", rjekny Anna. "Budźemy widźeć, što móžemy činić!"
Předwidźane bě, zo přeproša so wšě dźěći, kotrež dyrbja bjez snědanje do šule chodźić, wot bohatych k wobjedu ze znajmjeńša třomi jědźemi: z poliwku, hłownej jědźu a kompotom. Wot hnydom!
Abo, zo wšitke dźěći tak dołho stawkuja, doniž so dawk za bohatych njezawjedźe, po wšěm swěće. Haj, zo wšě dźěći hakle potom zaso domjace nadawki činja, zaso rjadowniske dźěła pisaja a so we wučbje pokazuja, hdyž dyrbja wšě ći, kotřiž njezasłužeja pjenjezy z dźěłom, ale z pjenjezami, stajnje połojcu swojeho dobytka wotedać. Cak!
Abo, zo wšitcy ludźo prosće za to pjenjezy dóstanu, dokelž su čłowjekojo, hač stari abo młodźi, žony abo mužojo, tołsći abo šwižni, žołći, bruni, běli abo čorni, chudźi abo bohaći, za wšěch jenak wjele pjenjez kóždy měsac w kóždym kraju, a to telko, zo njetrjebał nichtó wjace hłód tradać a z lačnosće zemrěć, zo móhł kóždy bydlić, do šule chodźić a potom derje dźěłać, zo by sej ze sprawnej zasłužbu swoje přeća spjelnić móhł, haj wšitke, kotrež ma, a to tam, hdźež čuje so doma, haj, hdźež je doma. Wšitke bohatstwo na tutym swěće dosaha tola za wšěch ludźi, wšudźe – okay?
Dwanaće
"Prošu přećelnje hladać!"
Robin dirigowaše Annu tam a sem, kotraž we wšěch swojich zelenech wěcach před wulkim twarjenjom banki steješe.
"Hišće jedyn krok doprědka. Haj, a krok dosrjedźa, derje tak, jara derje!"
A potom staji Robin Annje hišće swój zeleny basecap na hłowu a klak! a klak! a klak fotografowaše ju zas a zaso.
A najrjenše foto staji hnydom do interneta: Z najlěpšimi postrowami wot Anny Hood!
Doma pisaše potom Anna hišće k tomu: Skoro je prěni juni – dźeń dźěsća. Naš dźeń ma wot hnydom dźeń Robina Hooda rěkać! My zdrasćimy so zelene – něšto zelene drje kóždy wot nas něhdźe změje: zelenu nohajcu abo zeleny banćik abo zeleny wołojnik abo zelenu palmu abo jednorje trawičku – my póńdźemy potajkim na dnju Robina Hooda tam, hdźež su pjenjezy: na banki abo k bohatym domoj, tak kaž zwěrimy sej na dnju Halloweena tež wšudźe chodźić! Tola my nježadamy sej ničo słódke abo kisałe, ně, žanu jałmožnu, ale sprawnosć! Haj, za wšěch! A štóž so nam wusměje abo nas wućěri, toho fotografujemy a stajimy jeho do interneta – tam žada sej potom na přichodnym dnju Robina Hooda wjace zelenych dźěći sprawnosć, wjele wjace – a na zapřichodnym hakle a na zazapřichodnym! Efekt sněhoweje kulki!
Robin prašeše so Anny, hač smě tež něšto připisać.
"Wězo!"
Potajkim pisaše wón: Njezabudźće, budźemy starši – a potom knježimy my na swěće!
Spěšnje připisowachu nětko dźěći ze wšěch krajow: Haj, haj, haj – smy wšitcy pódla, nic jenož dwaj!
Někotři chcychu hišće to abo tamne wědźeć: hač su na přikład tež zelene nawoči dowolene, hač smědźa so tež plakaty molować abo hač smě so filmować.
Haj, haj, haj!
A na 1. juniju, na dnju Robina Hooda, pisaše Anna potom jenož hišće: Započće!
Übersetzung/Přełožk: Dorothea Scholze-Šołćina


text:
Dowiedzioł1 żech sie, że dziesiej je Miyndzynarodowy Dziyń Jajca- czego te ludzie niy wymyślōm. Pōnoć zawsze we drugi piōntek pajździernika sie łonego świyntuje. Yno niy wia, czy w tyn dziyń trza kłajś2 we lodōwce kole jajec kwiołtki, czy śpiywać kurōm sto lat? Niy wiym tyż, czy mie fto3 niy łoskarży o zniyczulica, ale wciepna4 sam dziesiej przepis na danie ze jajec. Nojbarzi5 pasujōm łone na Wielkanoc, ale take nadziywane jajca to sie i przidajōm przi jakim inkszym fajerze.6
Co potrza?
uwarzōne na twardo jajca (niy czytejcie tego kurōm!). Wiela ich wziōńć? To już zależy łod tego, wiela bajecie mieć przi stole gojści.7
majōnez
połra8 pieczarkōw
połra szajbōw9 szinki
połra radiskōw10
sznitloch11
sōl i pieprz
ździebko12 kurkumy
Uwołrzcie pieczarki. Łobiercie te jajca i przekrejcie13 na pó14. Małōm łyżeczkōm wybiercie ze nich żōłtka (poła15 dejcie do jednyj miski abo talyrza, a poła do drugi). Pożgejcie16 te żōłtka widołkōm17. Do jednych dejcie pokrōno na drobne kōnski18 szinka, radiski i sznitloch, a do drugi pokrōne pieczarki i trocha kurkumy. Tera wciepcie tam trocha majōnezu, soli, pieprzu i porzōndnie wymiyszejcie. Skosztujcie sie tego nadziynia i doprołwcie. Keby19 bōło za suche, to dejcie jeszcze trocha majōnezu. Potyn małōm łyżeczkōm nakłodejcie tyn farsz do kołżdego jajca, poukłołdejcie sie je fajnie na jakim talyrzu i… smacznego 🙂
1dowiedziałem
2kłaść
3ktoś
4wrzucę
5najbardziej
6imprezie
7gości
8kilka
9plastrów
10rzodkiewek
11szczypiorek
12szczyptę
13przekrójcie
14pół
15połowę
16rozdrobnić
17widelcem
18kawałki
19gdyby


text:
Wirtualno wystawa herbōw – cz. 1
Wirtualno wystawa herbōw skiż trzidziestolecio samorzōndności we III RP. Dzisiej piyrszy kōnsek.
RUDA ŚLŌNSKO
Kaj szukać jōntrzka ty Rudy Ślōnski?
Dyć rozciepane wpiyrw jeji kōnski
Choć wszyske Państwo Bytōmske trzimie
Zdało co ziymia ta dugo drzymie
Ze industryjōm wylazła z ćmoka
Kaj wōngel, ajza – niy trza boroka
Tōż gruby, huty i inksze werki
Wartko bogacōm – niy duperelki
I Ruda Ślōnsko tako dźwigajōm
Po drugi wojnie już jōm tu majōm
Wiyrek wpiyrw „rynka ôddoł” Fryncicie
A łōna w kōńcu Rudzie – to wiycie.
STRUMIYŃ
Miano ôd strumiynio wziyła prawie sztela
Wojanowi princ doł morgōw tu dość wiela
Dyć czynsto Racibōrz wadziōł sie z Cieszynym
Na granicy leżeć zdowajōm dziedziny
Ô wsi już szkryfnyli we piytnostym wieku
Kej Kornicōw bōła – wiydz ô tym czowieku
W kōńcu princ cieszyński doł jōm Brodeckiymu
Prawa miejske Strumiyń tyż erbnōł przi niymu.
ŁAŃCUT – Landshut
Krōl Kazimierz Wielgi tyn Landshut lokowoł
Władysław Opolczyk we tym reskiyrowoł
Ściōngnōł Bajerokōw – miyszkali w Landshucie
Tōż stōnd twoje miano przezocny Łańcucie
Zamek twōj drzewniany – Tatarōm ôpiyroł
Niyjedyn czambulik w te strōny zaziyroł
Dyć żeś wiela strzimoł – dzisioj historyjōm
Sie asisz – niy darmo sōm na cia zaziyrōm
STRZYŻŌW
Kaj sie Stobnica z Wisłokym zlywo
Grōd stoł już downo – niychej niy dziwo
Iże princ Wiślan podźwigoł tukej
Strzeżno – w tym miana piyrszego szukej
Prziszli Pepiki, prziszli Polany
W kōńcu Bogoriōm tyn grōd bōł dany
Potym Tatary ciyngym go polōm
Dyć je do dzisioj – ludzkōm to wolōm.
ZAWIDŌW
Na Gōrze Michała kościōł postawiyli
Tu ze Archaniołym bliżyj Boga byli
We włościach biskupa tako miśniyńskego
Dyć z korzynio przeca tu echt łużyckiego
Kej wojny husycke jako mōr w tych strōnach
Dziw co ty dziedzinie niy prziszło z tym skōnać
Dziw iże durś dźwigo, mieszczany starajōm
Ze wiarōm w Pōnbōczka ciyngym siyły majōm.
Bronisław Wątroba


text:
nowolětny koncert 2021 - Neujahrskonzert 2021
Nowe lěto smy startowali z jadnym rozgłosowym koncertom. Za to smy zestajili wuběŕk někotarych našych aktualnych produkcijow. Zazněju twóŕby serbskeju komponistowu Kurta Karnawki a Richarda Kowala.
Das neue Jahr haben wir mit einer Auswahl unserer aktuellen Musikproduktionen gestartet: Werke der sorbischen Komponisten Kurt Karnauke und Richard Kowal - aufgezeichnet im rbb Sendesaal Berlin.
Nagrała jo toś te twóŕby w lětoma 2019 a 2020 rusojska pianistka Nadezhda Tseluykina. Někotare nagrawanja su nastali zgromadnje z wiolinistku Susanne Zapf. Z pianistku smy byli teke w rozgronje. Koncert jo zestajił Sebastian Elikowski-Winkler. How móžośo koncert słyšaś.
Mě Kurt Karnawka jo jadnomu abo drugemu pśisłucharjeju z našogo programa znate. Gójc, basnikaŕ a komponist póchada z chóśebuskeje familije suknjarjow, kótaraž jo swóju gótnicu pśi Wótšowskem nasypje natwariła. Serbske kórjenje familije styce we wejsnej wokolinje města.
Kurt Karnawka jo skomponěrował ceły rěd twóŕbow, mjazy nimi 8 samych operow. Wětšyna jogo wuźěłow jo se pak w 2. swětowej wójnje zgubiła. Jogo muzika jo se cesto wopisowała ako "salonowa muzika", z tym su měnili rozwjaselenje. Ale rozwjaseliś, to Kurt Karnawka na kuždy pad zamóžo. Słyšymy wurězki dweju klawěrneju cyklusowu, cyklusa "Danses phantastiues/Fantastiske reje" a "Phantasiebilder/Wobraze fantazije". Kurt Karnawka jo był žywy w lětach 1866-1944 a jo prakticěrował ako gójc w Grodku a Barlinju.
Richard Kowal njejo wjele twóŕbow zawóstajił. W drugem źělu słyšymy někotare z nich. Komponist jo měł tragiski krotke žywjenje: w starstwje lěbda 19 lět jo w Barlinju pśi kupańskej njegluce zemrěł. Jo póchadał z familije muzikarjow w Grodku a rownycko jo zachopił w Barlinju kompozicije studěrowaś. Južo pśez te wobstojnosći jo zapšawym zajmna póstawa serbskich muzikowych stawiznow. Ale teke zawóstajone twóŕby powědaju za jogo dar. Słyšymy mj. dr. tśi duo za wiolinu a klawěr. Notowy material za jadnu z kompozicijow póchada ze zawóstajeństwa direktora Muzikoweje wusokeje šule Barliń a swětoznatego wiolinista Josepha Joachima.
Mjazy wobyma źěloma našogo koncerta słyšyśo krotke rozgrono z pianistku Nadezhdu Tseluykinu.
Aufgenommen wurden die Musikwerke bei sorbischen Musikproduktionen des rbb mit der russischen Pianistin Nadezhda Tseluykina - 2019 und 2020 im Sendesaal im Haus des Rundfunks Berlin. Einige Aufnahmen entstanden auch unter Mitwirkung der Violinistin Susanne Zapf. Mit der Pianistin Nadezhda Tselujkina kamen wir auch ins Gespräch. Das Neujahrskonzert wurde von Sebastian Elikowski-Winkler zusammengestellt. Hier können Sie das Konzert nachhören.
Der Komponist und Dichter Kurt Karnauke (1866-1944) war Arzt, entstammte einer Cottbuser Tuchmacherfamilie, hatte wendische Wurzeln. Er praktizierte in Spremberg und Berlin.
Karnauke komponierte viele Werke, darunter 8 Opern. Ein Großteil seiner Werke ging im 2. Weltkrieg verloren. Von ihm hören Sie Ausschnitte aus den beiden Klavierzyklen "Danses phantastiues" und "Phantasiebilder".
Von Komponist Richard Kwaol exisitieren nicht viele Werke. Er verunglückte tödlich mit erst 19 Jahren bei einem Badeunfall. Kowal stammte aus einer Musikerfamilie in Spremberg und hatte gerade erst mit seinem Kompositionsstudium in Berlin begonnen. Von ihm erklingen u.a. 3 Duos für Violine und Klavier.


text:
Miłočanski młynk bě 1840 Mikławš Šołta. Wobsedźeše nimo młyna 1 ha pódy. Šołćic korčma čo. 5 a młyn čo. 4 słušeštaj něhdy hromadźe. Piwowe sudy składowachu we małym twarjenju při puću, wědźa so wjesnjenjo dopomnić. Jakub Šołta da 1900 nowy wuheń do domu zatwarić.
1908 mjenuje so Jurij Pjetaš jako mějićel młyna. Da 1909 bróžeń natwarić. W lěće 1926 zwjaza domske z bróžnju, zo mohł tam nastajić wolijowy motor za mlěće zorna.
Jeho wobě dźěsći wostachu ze swójbomaj doma. Syn Mikławš bydleše w pódlanskim twarjenju a Hańža w młynje. Jej bě wjesna młodźina w kwasnej nocy schody połne z měchami nastajała.
1977 přetwari Michał Matka pódlanske twarjenje na domske za syna Gerata.
Matkec mać chodźeše w serbskej drasće a wosta w starym tykowanym domčku hač do smjerće w lěće 1997. Z toho časa steji wón prózdny a pomału rozpaduje.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 6.05.2018
Tyn weekend bōł średnio udany dlŏ manszaftōw ze Gōrnego Ślōnska. We nojwyższej lidze fusbalu (we Polsce i Rep. Czeskej) yno Gōrnik Zŏbrze mōg sie radŏwać ze 3 punktōw. Fusbalŏrze ze Zŏbrzŏ wygrali zajś na wyjeździe. Terŏzki we Lubinie ze Zŏgłymbiy 2-0 po torach Marcina Urynowicza (7 minuta) i Damiana Kędziora (34 minuta).
Gorzyj poszło Piastowi. Fubalŏrze z Gliwic grali we Nowym Sōnczu ze Sandecjōm i przegrali 2-1. We 28 minucie tora dlŏ gospodŏrzy strzelōł Filip Piszczek. We 66 minucie na 1-1 wyrownoł Tomasz Jodłowiec. Kiedy fusbalŏrze Piasta już sie radowali ze punktu, to we ôstatniej minucie na 2-1 dlŏ Sandecji tora strzelōł Wojciech Trochim.
Gōrnik je 4, a Piast 13.
We czeskej I lidze tyż bez rewelacji. Banik Ôstrawa wylŏz ze placu, z kerego ślatuje sie do II ligi, ale… zamiyniōł sie niym ze MFK Karwinōm. Banik groł ze Mladōm Boleslav i szpil skōńczōł sie bez torōw, a Banik we ôstatniej minucie piyrszej połowy przestrzelōł elwra. Kupa gorzyj poszło MFK Karwinej, kerŏ grała u siã ze Duklōm Praga. Fusbalŏrze ze Ślōnska przegrali go 1-3 i ślecieli na przedôstatni plac we tabuli. Prowadzynie dlŏ Dukli zdobōł Uroš Đuranović. Wyrownoł Jan Kalabiška, ale to bōło wszystko na co bōło stać Karwinŏ tego dnia. Potym dwa tory strzelyli fusbalŏrze ze Pragi: Lukáš Holík i Branislav Milošević. Sytuacyjŏ ôd Karwinej zaczynŏ być ciynżkŏ, czego by my jeszczy we marcu nie pejdzieli.
Banik je 14, Karwina 15.
We I lidze polskej (podug nŏs drugej) GKS Katowicy przegroł we Olsztynie i ślecioł na czwŏrty plac we tabuli. Na samym spodku dalyj Ruch Chorzōw i tego manszaftu chyba już nic nie uratuje przed ślecyniym do II ligi. Do kōńca ôstało 5 szpilōw. Sã wyniki manszaftōw ze Gōrnego Ślōnska.
Bytovia Bytōw – Ôdra Ôpole 1-0
GKS Tychy – Miedź Legnica 1-0
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Rakōw Czynstochowa 1-1
Ruch Chorzōw – Puszcza Niepołomoice 0-2
Stomil Ôlsztyn – GKS Katowicy 1-0
GKS Katowicy je 4, GKS Tychy 8, Biylsko-Biołŏ 10, Ôdra Ôpole 11, a Ruch ôstatni.
We II lidze czeskej manszafty ze Ślōnska słabo, ale Ôpawa już je prawie zicher awansu.
Slezsky Ôpawa – Dynamo Czeske Budziejowice 1-1
FK Pardubice – Fotbal Trziniec 1-0
MFK Fridek-Mistek – FK Varnsdorf 1-1
SFC Ôpawa je 1, Trziniec 5, a Fridek-Mistek 14.


text:
Prof. Rostropowicz ô Ślōnzŏkach we Ôpolu
We strzoda, 8 maja 2019, prof. Joanna Rostropowicz wygłosi we Cyntralnej Bibliotyce Caritas im. Josepha von Eichendorffa we Ôpolu (ul. Szpitalna 7a) referat ô zapōmnianych, ale ważnych Ślōnzkŏkach. Wszystko to skuli promocyje piōntego tōmu ksiōnżki “Ślązacy. Od czasów najdawniejszych do współczesności. / Schlesier. Von der frühesten Zeit bis zur Gegenwart”.
Poczōntek ô 16.00
Stymp fraj.
Jakbyście nie mōgli przijechać w strzoda do Ôpolŏ, to ksiōnżka idzie kupić tyż wysyłkowo:


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 28.10.2018
Ôbudziōł sie Górnik Zŏbrze i Igor Angulo, kery w niedziela trefiōł zajś dwa razy we wygranym szpilu ze Zagłębiem Lubin. We lidze czeskej wygroł zajś Banik Ôstrawa i je nazŏd na 3 placu. To bōł dobry geszynk dlŏ kōntuzjowanego Milana Baroša, kery w niedziela mioł 37 geburstak. We Ôpawie nazŏd zagroł Slezsky (po pauzie na przebudowa szpilplacu) i wygroł aże 5-0!
Fusbal
I liga czeskŏ
FK Teplice – Banik Ôstrawa 0-1
Tor: 0-1 Adam Janos (25 minuta)
MFK OKD Karwina – Sigma Ołomuniec 2-3
Tory dlŏ Karwinej: 1-0 Lukaš Budinsky (64 minuta), 2-0 David Gruba (71 minuta), a Ołomuniec trefiōł 3 razy ôd 79 do 87 minuty.
Slezsky Ôpawa – 1. FK Přibram 5-0
Tory: 1-0 Petr Zaplac (3 minuta), 2-0 Joel Ngadu Kayamba (22 minuta), 3-0 Pavel Zavadil (49 minuta), 4-0 samobōj (84 minuta), 5-0 Vaclav Jurena (92 minuta)
We tabuli po 12 szpilach Banik Ôstrawa je 3, Slezsky Ôpawa 11, a MFK Karwina śleciała na 14 plac (na 16 manszaftōw).
II liga czeskŏ
Fotbal Trziniec – Sellier&Bellot Vlasim 0-0
Fotbal Trziniec po 13 szpilach je 13 we tanbuli (na 16 manszaftōw)
I liga polskŏ
Cracovia Krakōw – Górnik Zŏbrze 2-0
Wisła Płock – Piast Gliwice 1-1
Górnik Zŏbrze – Zagłębie Lubin 2-0
Po 13 szpilach Piast Gliwce je 4, a Górnik Zŏbrze 14.
II liga polskŏ
Odra Ôpole – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 0-1
GKS Katowicy – Warta Poznań 0-2
GKS Jastrzymbiy – GKS Tychy 1-1
Po 16 szpilach GKS Jastrzymbiy je 5, a Odra Ôpole 6, Biylsko-Biołŏ 7, GKS Tychy 14, a GKS Katowicy ôstatnie.
Hokej
I liga czeskŏ
HC Ocelaři Trziniec – Mlada Boleslav 4-1
HC Ocelaři Trziniec – PSG Berani Zlin 1-2 (po karnych)
Po 14 szpilach HC Ocelaři Trziniec je 10.
I liga polskŏ
Tauron GKS Katowicy – Kadra PZHL U23 16-1 (!)
GKS Tychy – Kadra PZHL U23 13-4 (!)
GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 4-3
Polonia Bytōm – GKS Tychy 4-2
Orlik Ôpole – Tauron GKS Katowicy 2-5
GKS Tychy – Orlik Ôpole 10-2
Zagłebie Sosnowiec – Polonia Bytōm 6-2
Unia Ôświyncim – Tauron GKS Katowicy 1-4
Podhale Nowy Tŏrg – JKH GKS Jastrzymbiy 1-0
We tabuli GKS Katowicy 1, GKS Tychy 2, JKH GKS Jastrzymbiy 4, Polonia Bytōm 10, Orlik Ôpole 11.
Basketbal
Europejskŏ Liga Majstrōw
BK Ôpawa – Reyer Wenecyjŏ 72-90
BK Ôpawa po 3 szpilach je na 6 placu
I liga czeskŏ
Olomoucko Proštejov – BK Ôpawa 91-90
BK Ôpawa po 6 szpilach je na 5 placu.
Voleybal
I liga polskŏ
Asseco Resovia Rzeszōw – GKS Katowicy 0-3
GKS Katowicy – Cuprum Lubin 0-3
ZAKSA Kyndzierzyn-Koźle – Trefl Gdańsk 3-0
Po 4 szpilach ZAKSA mŏ 1 plac, GKS Katowicy 4, a Jastrzymbiy 9.


text:
Tbilisi
Tbilisi (tež Tiflis; georgisce თბილისი) je stolica a najwjetše město Georgiskeje. Ma někak połdra miliona wobydlerjow a leži we wuchodnym dźělu kraja při rěce Kura.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město je so hižo w štwórtym lětstotku na romskej karće k prěnjemu razej pod mjenom Pilado naspomniło. Měšćanske mjeno pochadźa wot georgiskeho słowa თბილი (tbili, „ćopło“) a woznamjenja „ćopłe žórła“. Tbilisi nadeńdźe so tehdy při křižowanišću wikowanskich pućow wot Čorneho morja do Persiskeje. W pjatym lětstotku přińdźe město pod kontrolu georgiskich kralow a bu na stolicu wutwarjene.


text:
»70 Mahlerische An- und Aussichten der Umgegend von Dresden« je titul 1820 wudateje knihi nakładnika Johanna Christopha Arnolda. W prěnim wudaću běchu wobrazy z němskim pomjenowanjom titula a w dalšim (1822) z přidatnym francoskim wuhotowane, štož na to pokaza, zo běše nakład wuspěšny a kniha požadana. A tele wobrazy wužiwachu so zdobom tež za dalše knižne wudaće »Merkwürdigkeiten Dresdens und der Umgegend« (1926), pućowansku ručnu knihu Sakskeje Šwicy wot Wilhelma Augusta Lindauwa (1774–1849). 70 litografijow je hač do lěta 1818 nastało, to rěka, zo běše Ludwig Richter tehdom 15 lět młody, z čimž je sej wjele chwalby a připóznaće zdobył, tež wot rysowarja a kopororytwarja profesora Carla Awgusta Richtera (1770–1848), swojeho nana. So wě, zo běše nan swojemu synej při prěnim tak wobšěrnym wuměłskim dźěle k pomocy. »Na kóncu dósta nan kóždu platu do rukow, zo by ju zdźěla retušěrował abo zdalenosć punktěrował a skónčnje wšitko wužrawał«, dopomni so syn.
na hłownej a wólbnej zhromadźiznje dnja 26. septembra 2020
Z poł lětom zapozdźenjom lětušu hłownu a wólbnu zhromadźiznu Maćicy Serbskeje koronapandemije dla nětko hakle přewjedźemy. A to je tež přičina, zo njejsmy po zwučenym wašnju na žurli Serbskeho muzeja, ale městna dla na wjetšej žurli Serbskeho domu tu w Budyšinje.
Za zjawne zarjadowanja płaća w mjezsobnym wobchadźenju znate předpisy, kotrymž mamy wotpowědować. Jedyn z nich rěka, zo měli zjawne zarjadowanja jenož jednu hodźinu trać a tohodla smy so w předsydstwje rozsudźili, zo wšitke rozprawy – nimo rozprawy předsydy a finančneje – dočasnje w Rozhledźe wozjewimy. (hlej 09/2020) Prěni předsyda znowazałoženeje Maćicy Serbskeje, dr. Měrćin Völkel je wjace króć a rady naspomnił, zo steji Rozhlad w tradiciji Časopisa Maćicy Serbskeje
Dźěławosć z Domowinu: Na 19. hłownej zhromadźiznje Domowiny běchmy z třomi čłonami wobdźěleni. Marka Cyžowa skutkowaše w redakciskej komisiji sobu a poda diskusijny přinošk. Předsyda rěčeše k třom naležnosćam, wospjet, zo měł Serbski dom w Budyšinje jako towaršnostne, kulturne a politiske srjedźišćo dale eksistować a zo so zjawnostne dźěło polěpšić ma. (Pokazka: Dźens na dźeń před 114 lětami bu Maćičny Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjećeny. W ČMS z lěta 1904 čitamy pod nadpismom »Swjedźeń ›Serbskeho doma‹« mj. dr. słowa šolastika Jakuba Skale, sekretara MS: »Smy poswjećili ... swój dom, kotryž ma wot nětka być kaž widźomny pomnik swěrneho, horliweho, njewustawaceho dźěła ..., tak tež na wšě časy srjedźišćo idealnych prócowanjow, narodnych a spomóžnych skutkow našeho luda.« – »Zhromadźiznu z wutrobnymi a horliwymi słowami postrowił a ... swoju wotewrjensku rěč měješe předsyda MS, biskop dr. Jurij Łusčanski. Po ... rozprawje sćěhowaše swjedźenski přednošk redaktora Časopisa Maćicy Serbskeje knjeza profesora dra. Muki wo połobskich Słowjanach ... Swjedźenska baseń ›Serbski dom w Budyšinje‹ J. Barta-Ćišinskeho skónči ›Dom Serbam k zbožu stać a kruty budźe, Hdyž w njebjesach ma škit a zakład w ludźe.‹«)
Tworjacy wuměłcy mějachu w NDRskim času swoje lěpšiny w tym, zo dóstawachu nadawki a projekty wot komunow resp. wot zarjadow poskićene a zapłaćene. Dźakowano tajkemu postajenju je so molerka Priscilla Ann Siebert do Serbow dóstała. Wuměłči namjetowachu w swojim času w někajkim Drježdźanskim zawodźe socialistiskich dźěłaćerjow při mašinach zwobraznić a z tym nic naposled zwjazanosć inteligency z dźěławym ludom wuměłsce dokumentować. Molować w industriji wona wotpokaza a prašeše so za nadawkom druhdźe, na přikład na wsy, hdźež je při dźěle wjac pohiba. A čehodla nic pola Serbow. Sposrědkowany přez Zwjazk tworjacych wuměłcow NDR dósta potom 1975 druhi poskitk a to do Worklec, zo by so tam w nadawku Domowiny ze socialistiskim ratarstwom a z tam dźěławymi rozestajiła. We wosobje Jurja Handrika, wjelestronsce zdźěłaneho wjesnjana, mulerja, prodrustwoweho brigaděra, předsydy Domowinskeje skupiny, braški a kantora Worklečanskich křižerjow, njeběše ćežko nadawkej wotpowědować. Wot prěnjeho dnja wjesnjenjo wuměłču derje přiwzachu a do jich žiwjenja zapřijachu, na to so wona hač do wysokeje staroby rady dopominaše. Rady a derje je dźěło a žiwjenje Jurja Handrika w cyklusu pjeć barbnych litografijow předstajiła. Byrnjež je z tym poprawom swój nadawk spjelniła, běše to hakle spočatk jeje »lubosće k Serbam«. Priscilla Ann Siebert horješe so dale a bóle za wšědny dźeń serbskeho luda na wsy, běše wćipna na rěč a kulturu, prašeše so za nałožkami a wobdźiwaše narodnu drastu, kotraž tehdom hišće do wjesneho wobraza jako dźěłanska a njedźelska drasta słušeše. We Worklecach, Wudworju, w Nowej Wjesce a druhdźe čuješe so »kaž doma«. Tutón wutrobity poćah k ludźom, tale lubosć k tomu, štož widźeše, słyšeše a dožiwješe, wotbłyšćuje so tež w jeje wobrazach, skicach, rysowankach a mólbach. Nimo wjele studijow, rysowankow wo katolskej narodnej drasće, zwobraznjenju hotowanja družkow, procesiony na Bože ćěło a někotre podobizny jimaše a zaběraše wuměłču najbóle jutrowny nałožk: křižerske procesiony.
Na »wulkim podawku sokołskeho zlěta 1928 w Skopju« je so tež Sokoł Měrćin Nowak-Njechorński wobdźělił a wobšěrnje wo tym pod nadpismom »Prěki a podłu po Juhosłowjanskej« w Serbskich Nowinach (wot 30.10.1928 w 22 pokročowanjach) rozprawjał. Nowak piše wo tajkim a hinašim wjedrje, wo jědźi a piću, zapozdźenju ćaha a wjele wjace skerje njewažnym. Ze žanym słowčkom njenaspomni wuznamjenjenje Jakuba Šajby z Rjadom swjateho Sawy. Tónle wažny podawk naspomnić je cyle zabył. Čehodla, snano ze zawisće?
Jakub Šajba pak njeje jenički Serb, kotremuž je so tale česć wopokazała. Hižo w lěće 1893 je so Arnoštej Muce tele wuznamjenjenje přiznało, tehdy hišće wot kralestwa Serbiskeje. Po wšěm zdaću je Muka tón Serb, kotremuž su so najčasćišo myta z wukraja spožčili. Nimo južnoserbskeho dósta tež ruski Rjad Swj. Stanisława (1900), čornohórski Rjad Danila (1906) a ruski Rjad Swj. Hany (1914). W Sakskej počesći so z kralowskim Rjadom Albrechta (1916). Z tutych wuznamjenjenjow je Rjad swjateho Sawy jako jenički w stajnej wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja widźeć. We wobsydstwje muzeja je dale zajimawy portret Muki ze wšěmi tutymi wuznamjenjemi a derje spóznajomnym Rjadom swjateho Sawy. Bohužel je mólba Ludvíka Kuby w muzejowym fundusu a nic zjawnje wustajena.
Zrudna powěsć dóńdźe do Łužicy, zo je dr. Alfred Krawc-Dźěwinski 15. decembra 2018 po dlěšej chorosći doma w Berlinje zemrěł. Jako připóznaty filmowy wědomostnik a diplomowy wuměłstwowy stawiznar je wón spomóžnje a wulce wuspěšnje za swój serbski narod skutkował. Njeje lochko jeho wobšěrne skutkowanje we wšelakich wobłukach hódnoćić, po času hakle zwěsćimy, hdźe nam jeho dobre słowo, jeho wšelakore ideje a dźěło faluja.
Alfred Krawc Foto: Joris Krautz
Dnja 7. februara 1934 je so wón na »połburskim statoku« w Dźěwinje jako syn domjacneje a hórnika, kotryž dźěłaše w brunicowni, narodźił. We wójnskim času wopyta dwurjadownisku wjesnu šulu. Hižo jako hólčec rysowaše rady na kromach nowin »Grüne Post«, kotrež Krawcec abonowachu. To běše snano přičina, zo da mać jeho na molerja na škleńcu w bliskim Derbnje wukubłać. Nan je w poslednich dnjach wójny zahinył, tak zo měješe mać Alfreda a młódšeju dźowku a syna sama wobstarać. Po lětomaj wukubłanje jako škleńcowy moler 1951 wotzamkny. Dokelž jemu molowanje jednorych smužkow na palencowe škleńčki hižo wužadanje njebě, wjeseleše so, jako »Domowinski funkcionar« jeho na ABF (Dźěłaćersku a bursku fakultu) do Lipska nawabi. Wone tři lěta mjez serbskimi studentami w Sorabiji dožiwi to nawopačne, štož jako wudmo doma na wsy słyšeše: »Die Wend’schen sind keene Menschen.« Tu sej swój serbski pochad wuwědomi a so zahorjeny na studentskim žiwjenju wobdźěli. Serbsce je hižo doma nawuknył a pola Jura Hantša w Slepom, kiž swobodnu ewangelsku wosadu nawjedowaše, kotrejž Krawcec přisłušachu. Pozdźišo tež wučer Hanzo Kulink »spytaše nam město rušćiny slepjanšćinu do mozow zašćěpić«, so Krawc dopomni. »Hišće wjetši wliw na mnje měješe burski misionar Lobo Kowal z Brězowki, kotryž we wosadźe nabožinu podawaše.«
1954 poda so na studij stawiznow wuměłstwa při Humboldtowej uniwersiće do Berlina, připódla wopytowaše wuměłstwowu šulu we Weißensee. Po diplomje přistaji so na lěto w Domizniskim muzeju we Łukowje. Po lětach jako swobodnje skutkowacy wuměłstwowy wědomostnik a přełožowar běše wot 1962 docent na Wysokej šuli za film a telewiziju w Babelsbergu, hdźež nawjedowaše sekciju za filmowe slědźenje. Na Humboldtowej uniwersiće zakitowaše 1963 wuspěšnje swoju promociju. Po dwanaće lětach přiwobroći so Krawc stawizniskemu slědźenju a přistaji so jako wotrjadnik w Statnym filmowym archiwje (SFA), zwotkel wuńdźechu wjacore publikacije wo filmach a jich stawiznach. Wusahowace je jeho dźěło jako wudawaćel wobšěrneho leksikona »International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film« wo filmowcach a wuhotowarjach, wušłym w 12 zwjazkach wot 1986 do 1992. W nadawku Mjezynarodneje federacije filmowych archiwow (FIAF) wuda zwjazkaj encyklopedije »Encyclopedia of film directors in the United States of America and Europe« (1993). Krawc słušeše w tutym zjednoćenstwje wot 1975 do małeje skupiny aktiwnych čłonow z NDR a bě wulce připóznaty. Jemu so samo poradźi, jedne z kóždolětnych zetkanjow 1974 do Budyšina přeprosyć a mjezynarodny kongres tule přewjesć, zo by so gremij ze Serbami zeznajomnił. SFA bu po přewróće do Zwjazkoweho filmoweho archiwa přewzaty, a tež na »přewzaću« bě Krawc wobdźěleny a wužadany.


text:
Miodula to je myntno gorzołka, mo kolor słómy, a mo lekki bioławy osad miodowy. Je lepko a klejónco. Mo szmak miodu, a wónio też miodym. Miodula musi mieć w sobie trzicet, sztyrycet procynt szpyrytusu. Na Cieszyńskij Ziymi gorzołke się piło dycki, a pije się jóm fórt. Kiejsi a aji eszcze dzisio ledzy kany to je wielkucny problem, kiery władza jakosi chciała roswiónzać. Gazdowie a siedlocy se dycki na Cieszyńskim śpiywali tak:
Gorzolinko, ciotko moja, nie piłech cie jako wczora,
Na groblach, hej na groblach, trala, la, la, la, la,
W karczmie w bani, a dzisio w moji czepani.
Na Cieszyńskim sie piło yny gorzołki, kiere sie robiło na szpyrytusie. Nejlepszy ś nich to była miodula, kieróm sie robiło ze szpyrytusu, a s miodu. Kole Żywca Gorole na miodule prawili miodonka. Robi sie jóm ajnfachowo. Trzeja narychtować miód, szpyrytus, a przewarzónóm wode. Miyszo sie to po jednej trzeci. Szpyrytus, miód, a woda muszóm się ze sobóm przegryjźć. Czym dłukszy miodula postoji w bintfelu, tym lepszy potym szmakuje. Inkszy recepis je taki: do flaszki wloć pół na pół – miód, a szpyrytus. Co jakisi czas potrzepać flaszkóm. Potym miodule postawić na pore dni kansik do chłódka. Podle tego recepisu fórt sie robi miodule, ale óna je przeogrómnie słodko, tóż czasym trzeja do nij wloć kapke wody. Miodule sie piło na wiesielu, na krzcinach lebo przi dożynkach. Przi ponikierych świyntach sie piło miodule, coby być sdrowym przes cały rok. Trzeja było czasym aji zaloć chroboka. Prawiło sie: gdo we Wilije wlos do aryndy, tyn cały rok do nij chodziuł. Przi dożynkach, jak uż gazdowie swióźli do stodoły ostatnióm fure obilo, to gaździno wycióngała s bintfela miodule, narychtowała kołocz, a pozywała wszyjstkich na dożynkowóm gościne. Na dożynkowym stole stoły kołocze, zorkowo kawa, a mlyko. Gazda na poczynstne dowoł warzónke, a miodule. W miynsopuście, kiej sie jadło godnie krepliki, buchty, a inksze dobre jodło, pijało sie też gorzołke. Recepis mojigo starzika na miodule był taki: do flaszki wloć po równo miodu, przewarzónej wody a szpyrytusu. Potym to trzeja postawić baji do bintfela, a od czasu do czasu tym zatrzepać. Czym dłukszy miodula postoji, tym lepszy. Inkszy recepis miała moja ciotka – trzeja narychtować szklónke miodu, szklónke szpyrytusu, a szklónke przewarzónej wody. Ochłódzónóm wode smiyszać s miodym, porzóndnie wymiyszać, a potym wloć szpyrytus. Miodule trzeja robić w czystych, wypucowanych szklónkach lebo we flaszkach, a dobrze zawrzić. Gorzołka je lepszo jak dłukszy postoji w bintfelu, lebo we szpajsce.
Miodula
Miodula to je myntno gorzołka, mo kolor słómy, a mo lekki bioławy osad miodowy. Je lepko a klejónco. Mo szmak miodu, a wónio też miodym. Miodula musi mieć w sobie trzicet, sztyrycet procynt szpyrytusu. Na Cieszyńskij Ziymi gorzołke się piło dycki, a pije się jóm fórt. Kiejsi a aji eszcze dzisio ledzy kany to je wielkucny problem, kiery władza jakosi chciała roswiónzać. Gazdowie a siedlocy se dycki na Cieszyńskim śpiywali tak:


text:
Přichod tuchwilu zawrjeneje Korzymskeje termy hišće njedorozrisany
Šěrachow-Korzym (UM/SN). Zaměrowy zwjazk za cyłolětnu kupjel w Hornim kraju je so koronakrizy dla do hišće wjetšich ćežow dóstał. Budyski wokrjes chce pomhać, jednu předstawu pak wotpokazuje.
Zaběrachu-li so zańdźeny čas w Budyskim wokrjesnym sejmiku wo halowych kupjelach, je často Kamjenska w srjedźišću stała. We wotpowědnych předłohach potom zwjetša rěkaše, zo maja w zmysle jenakeho wobchadźenja runje tak podpěru kupjelow w Budyšinje, Wojerecach a Šěrachowje-Korzymju pruwować. W oktobrje 2018 bě wokrjesny sejmik wobzamknył, Korzymskej termje jónu z 250 000 eurami a w lětomaj 2019 a 2020 po 200 000 eurach pod pažu přimnyć. „Tu jedna so wo nuzowy pad, dokelž njemóža wólnočasnu kupjel bjez wonych přiražkow dale wobhospodarjeć“, 1. přirjadnik Budyskeho krajneho radu Udo Wićaz (CDU) tehdy rjekny.


text:
Jürgen Klopp
Jürgen Klopp (rodz. 16 czyrwca 1967 we Stuttgarće) - mjymjecki tryner a fusbalok. Podug FIFA nojlepszy fusbalowy tryner we 2019 a 2020 roku.
We 2001 roku po 11 latach i 325 szpilach we 1. FSV Mainz 05 uostoł trynerym tego manszaftu. Uod 2008 trynowoł Borussia Dortmund, wygroł sam dwa razy majstra Mjymcůw a roz dostoł śe do finału Liga Majstrůw kaj uodpod ze Bayernym Můnachjum. Ńyskorzi we 2015 wźůn Liverpool F.C. i wygroł sam majstra Ynglandu a Liga Majstrůw po finale ze Tottenhamem Hotspur.


text:
Uwarzynie tego dania je łatwiyjsze, niż napisanie łod niego nazwy po francusku, a jak już je rołz1 narychtujecie,2 to potyn bajecie3 co jakiś czas do niego wrołcać. Joł noprzōd sie tym zainteresowōł, jak żech oglōndoł film „July i Julia”- fto go niy widzioł, tyn musi to nadrobić. Potyn, jak my z mojōm Babōm4 zaprołszali na bezuch nasza kōmratka,5 to żech łonyj napisoł, co by sie tak wymarzōła zjejś- niyrozki take pytania gościom zadołwōm6– a łona napisała, że boeuf bourguignon… i sie zaczło 😉 Nim cojsik takego nowego przirzōndza, to sprawdzōm połra receptōw,7 a potyn- jak jaki didżej- miksuja z tego swoja wersja, a przi okazji robia jeszcze połra eksperymyntōw. Wyszło dobre i wtedy, i na drugi rołz, i na trzeci… 😉
Co potrza?
0,5 kg wołowego miysa (keby8 Wōm w rynce9 wlecioł jaki wiynkszy kōnsek10, to sie go wejście11)
10 dkg wyndzōnki12
1 zōmbek czosku
1 cebula
1 marchewka
4 łeżki małych marynowanych cebulek
20-25 dkg pieczarkōw
1 łeżka kōncyntratu ze tōmatōw13
1,5 szklōnki czerwōnego wytrawnego wina
połra gałōnzkōw tymianku
połra gałōnzkōw pietruszki
ze 5 liści bobkowych14
0,5 litra buliōnu wołowego
masło klarowane
sōl, pieprz
trocha mōnki pszynnyj do zagynszczynia zōłzy
Nojlepi dziyń pryndzy15 pokroć te miyso na mańsze16 kōnski i polołć17 leko18 winym. Na drugi dziyń- a jak niy mołcie19 tela czasu, to mogecie zalołć ta wołowina yno20 na chwila- na rozgrzōnyj patelni, na 2 łeżkach masła klarowanego podpiyczcie pokrōno wyndzōnka. Jak sie podpiecze, to przełōżcie jōm do brytfanki (masło niech łostanie na patelni), a na patelnia wciepcie21 osuszōne miyso. Dejcie pozōr,22 żeby go niy bōło za kans,23 bo sie niy bydzie podpiykać, yno puści wodo i sie baje dusić. Jak sie całe miyso przibrōnołci,24 wlyjcie na patelnia wino i wszysko przelyjcie do brytfanki. Te wino, co to sie w nim marynowała wołowina, tyż sam wykorzystejcie. Do brytfanki wciepcie tymianek, pietruszka i liście laurowe (we Francji gołdajōm na to bouquet garni [buke garni]), mogecie je nawet razym zwiōnzać abo zrobić taki mały bojtlik25 ze gazy, bo na kōniec te zioła sie wyciepuje i lepi sie je wtedy znojś.26 Dodejcie sam jeszcze łeżka kōncyntratu, 0,5 litra buliōnu, wyciśniynty czosnek, pieprz i trocha soli- żeby jyj niy bōło za kans, to sie tyj zōłzy noprzōd skosztujcie. Piekarnik sie rozgrzyjcie pryndzy na 150 stopni i wrołźcie tam ta brytfanka na 2-3 godziny.
0,5 godziny przed kōńcym dociepcie do wołowiny: zeszklōno na maśle cebula i leko przismażōne pieczarki i marchewka.
Jak już te 2 abo 3 godziny minōm, wyciōngcie brytfanka ze piekarnika i tera mogecie leko zagyńścić ta zołza. Wyciōngcie sie na jaki talyrz wiynksze kōnski miysa, rozfyrlejcie27 ze 2 łeżki mōnki we pó28 szklōnki zimnyj wody, postołwcie brytfanka na małym łogniu na piecu i wlyjcie do ni29 rozfyrlano mōnka. Rozmiyszejcie sie to fajnie, niech ta zōłza połra razy bluknie30, wciepcie tam rajn31 zajś te miyso, żeby sie trocha ogrzoło i fertich.
Do taki ożartyj wołowiny nojlepi sie wziōńć bagetka, bo niōm idzie tōnkać zōłza i fajnie wypucować32 talyrz. Jak już bydziecie jōm naklołdać, to po wiyrchu mogecie jōm posuć pokrōnōm pietruszkōm. Smacznego 🙂
1raz
2przygotujecie
3będziecie
4żoną
5koleżankę
6zadaję
7przepisów
8gdyby
9ręce
10kawałek
11zabierzcie
12boczku wędzonego
13pomidorów
14laurowych
15wcześniej
16mniejsze
17polać
18lekko
19mają Państwo
20tylko
21wrzućcie
22uważajcie
23dużo
24przyrumieni
25woreczek
26znaleźć
27roztrzaskajcie
28połowie
29niej
30zabulgocze
31do środka
32wyczyścić


text:
Chycyni złodzieje kōł ze Strumiynia
Policyjōny ze Strumiynia zastawiyli nojprzōd 19-latka, a niyskorzij pospōł z mōndurowymi ze Skoczowa 31-letnigo chopa. Ôba kradli koła. Piyrszy wpŏd hned po porwaniu, co sie niy podarziło, a drugi w czasie pościgu. 31-latek bōł do tego poszukowany i posiadoł narkotyki.
W ôstatni wikynd policyjōny ze Strumiynia byli poinformowani ô pŏru raubach kōł. W niydzielã na wieczōr złodziyj porwoł koło i prōbowoł nim uciykać, ale przitomny miyszkaniec gminy pojechoł za nim. Niystety raubiyrz poradziōł uciyc, ale już piechty, bo koło pociep. Zaalarmowani ô zdarzyniu policyjōny zarŏz wziōnli poszukować złoczyńcy. Niycałõ godzinã po zdarzyniu ôstoł chycōny. 19-latek bez stałego placu zamiyszkaniŏ trefiōł do policyjnyj cele. Na nastympny dziyń w Skoczowie ôstoł zastawiōny drugi ze raubiyrzōw, 31-letni chop. Na widok policyjōnōw prōbowoł uciykać, ale wartko ôstoł chycōny. Powodōw do ucieczki mioł moc, bo niy ino raub drogich kōł. Chop posiadoł przi sobie pŏrã gramōw narkotykōw jak tyż bōł poszukowany ku cylu ôdbyciŏ kŏry heresztu. Policyjōny przi podszukowaniu sprawy ôbsztalowali, iże przestympcy ôdpadajōm za raub co nojmynij sztyrech kōł ô cynie społym bezma 5000 zł. Koła ôstały już ôdebrane i przekŏzane posiedzicielōm. Za raub prawo przewiduje kŏra heresztu nawet do piyńciu lŏt.
Fot.: KPP Cieszyn


text:
Dzisiŏj, ło godzinie 17:00 we hali MORiS przi ul. Dąbrowskiego we Chorzowie zacnie sie nowy sezon, tym razym zawodowyj ligi we handball kobiet!
We PGNiG SuperLidze Kobiet zagrŏ 8 drużin: KPR Ruch Chorzów, MKS Lublin, Zagłębie Lubin, MKS Piotrkovia, Start Elbląg, Energa AZS Koszalin, KPR Kobierzyce i JKS 1909 Jarosław.
Handbalistki KPRu Ruch Chorzów zagrajŏm ze Startem Elbląg i gorko zapraszŏmy na tyn szpil.
Ceny biletów: 10 zł normalny, 5 zł ulgowy, a karnet na cŏłki syzon kosztuje 40 zł.
własne / foto: Dario


text:
Město Běła Woda chce wuskutki koronakrizy za lokalne hospodarstwo z wosebitej akciju trochu wolóžić. Wikowarjo a hosćencarjo pak najprjedy raz zdźeržliwje reaguja.
Běła Woda (CK/SN). Dotal 17 wotmołwow wikowarjow a pjeć hosćencarjow je město Běła Woda na swoju akciju dobropisow dóstało. Wyši měšćanosta Torsten Pötzsch (Klartext) so nadźija, zo budźe jich hišće wjace. Akciju běchu spočatk meje zahajili, zo bychu wikowarjow a hosćencarjow města podpěrali, kotřiž dyrbjachu swoje domy nachwilnje zawrěć. Ideja bě, zo kupi město w kóždym wobchodźe abo hosćencu hač do dźesać dobropisow po dźesać eurach. Dobropisy chcedźa towarstwam přewostajić, kotrež tohorunja pod krizu ćerpja.


text:
Kejsik za bajtla mocka my lotali po placu a mieli roztomajte knify na granie a szpilanie. Teroski sie niý ýno przepůmino ô tym, jake kejsik bajtle miały graczki, nale tyż jako to wszysko sie mianowało. Beztuż coby choć trocha spůmnieć jako to bůło za bajtla a czym sie grało zrychtowalimy rebus. Bůła tyż ku tymu niýôbyczno sytuacjo, bo Dziyń Bajtla sbajslowany 3 czyrwnio 2018 we Śląskim Ogrodzie Botanicznym we Mikołowie.
Tuż kożdymu wto je interesant abo chce sie trocha pospůminać przedstowiůmy rebusy ze uozwiůnzaniami. Kej zaś wto bůł we ŚOB, a niý poradziůł wszyskigo pozgadywać, moge teroski uoboczyć, co ze tych ôbrozkůw a kryklanio powinno wylyź.


text:
Gary Davis
Reverend Gary Davis, tež znaty jako Blind Gary Davis (* 30. apryla 1896 w Laurens, South Carolina; † 5. meje 1972 w Hammontonje, New Jersey) bě US-ameriski spěwar a gitarist bluesoweje a gospeloweje hudźby. Jeho wosebite wašnje gitaru hrać je z inspiraciju za wjele druhich wuměłcow.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Hižo jako dźěćo woslepi, w tym času spěwaše w chorje domizniskeje wosady. Srjedź dwacetych lět 20. lětstotka přećahny do Durhama, w staće North Carolina. Tute město bě w tym času jedyn ze centrumow kultury čornych. Tam dźěłaše mjez druhim hromadźe ze wšelakimi wuměłcami kaž Blind Boy Fuller a Bull City Red. W lěće 1935 bu Gary přez J. B. Long (1903–1975) hudźbnej firmje American Record Company předstajeny. Tute prěnje zetkanje je woprawdźity započatk hudźbneje karjery Davisa. Mjeztym zo bydleše w Durhamje konwertuje ke křesćanstwu a sta so pozdźišo z fararjom baptistiskeje cyrkwje. Wobwliwowany wot toho zaběra so čas žiwjenje intensiwnje z gospel-hudźbu a z křesćanskej wěru. Wón sam je swoje tworjenje na polu hudźby hłownje jako wuraz swojeje wěry widźał, jenož mało spěwow mějachu swětny pozadk.
W štyrcetych lětach 20. lětstotka poča hudźbna scena w Durhamje rozpadować, tak zo Davis přećahny do New Yorka. Wozrodźenje folk-hudźby wot lěta 1960 da swojej karjery nowy elan, wjeršk bě jeho wustup na Newport Folk Festival. Nimo toho nahrawachu wšelake skupiny jeho spěwy znowa na přikład Peter, Paul and Mary spěw „Samson and Delilah“.
DiskografijaWobdźěłać
Wulki dźěl nahrawanjow bu hakle po smjerći Davisa wozjewjeny.
- Little More Faith, Bluesville Records, dec. 1961
- Blind Reverend Gary Davis, Bluesville, okt. 1962
- Pure Religion, Command, julij 1964
- Blind Reverend Gary Davis, (wšelake alby pod tutym mjenom), Prestige, meja 1964
- Singing Reverend, Stimson, (z Sonnyom Terryom)
- Guitar & Banjo, Prestige, 1970
- Sun is Going Down, Folkways Records, 1976
- Ragtime Guitar, Kicking Mule
- Lo I Be with You Always, Kicking Mule
- Children of Zion, Kicking Mule
- Let Us Get Together, Kicking Mule
- Lord I Wish I Could See, Biograph
- Reverend Gary Davis, Biograph
- Pure Religion and Bad Company, Smithsonian Folkways compilation album
- If I Had My Way: Early Home Recordings, Smithsonian Folkways, 1993
- The Sun of Our Life, World Arbiter 2002 (dotal njewozjewjene spěwy a kemše z połstatych lět)


text: Dźensa před 30 lětami, 18. małeho róžka 1991, je w sakskej statnej kencliji referat za naležnosće Serbow dźěłać započał. Referatny nawoda bě 1998 přezahe zemrěty dr. Simon Brězan. Jemu poboku bě wot měrca samsneho lěta Stanisław Brězan, kiž hač do přitomnosće zastojnstwo społnomócnjeneho za naležnosće Serbow – nětko w sakskim ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm – wukonja. Referat podsteješe spočatnje społnomócnjenemu za zwjazkowe a europske naležnosće w statnej kencliji dr. Günterej Ermischej. Simon Brězan mjenowaše to w rozmołwje ze Serbskimi Nowinami kónc měrca 1991 „wonkownje dobre znamjo. Namakam wšudźe při wšěch problemach wulku přichilnosć nam Serbam napřećo. Nětko čakamy wšitcy – a za to tež dźěłamy – na skutki ze stron stata.“ Młody referat je na to zaměrnje přihotował zarjadowanje k wutworjenju Załožby za serbski lud wosom měsacow pozdźišo we Łazowskej cyrkwi.


text:
Lazaryt
Lazaryt to je fest ważno jydnostka uorgańizacyjno we systymje zdrowotnygo pjastůnku. We lazaryće dowo śe śwjadczyńo zdrowotne we warůnkach zawartych. Nojważńijszym cwekym dźołańo lazarytůw je kuryrowańy pacjyntůw, nale lazaryty dowajům tyż pjastůnek do ludźi zdrowych, jako np. lazaryty położńicze.
Wele lazarytůw czynsto sům tyż przichodń ambulatoryjne a zakłady djagnostyczne. We lazaryće pacjyntům dowo śe lekarski a uopatrůński pjastůnek bez cołki dźyń. Ńykere lazaryty, uosobliwje akadymicke lazaryty, zajmujům śe prowadzyńym dydaktyki przed- a podyplůmowyj.


text:
Czas żynie jak kiejsi cug s Cieszyna ku Goleszowu i żodyn go nie poradzi zastawić. I tóż skyrs tego, uż dzisio drukujymy piyńć a trzicate nomero naszego TRAMWAJU. W nim dómy sie do rzeczy, s jednóm moc uczónóm cieszynioczkóm, kiero mo fórt jakisi napady, coby wyłoślić tustelokóm co patrzało by zrobić, jak kómusi robi sie krziwda. Mo tej siły tela, że poradziłaby ś nióm isto cały Cieszyn łobdzielić i eszcze by ji kapke nadbyło. Mo łóna to isto w noturze i nie do sie tego na inszóm energije zwekslować i żodyn tego ani nie pruguje.
Joanna Wowrzeczka – artystka i socjolożka sztuki, wykładowczyni akademicka, redaktorka, działaczka społeczna, radna miasta Cieszyna. Doktor habilitowana sztuki na ASP w Gdańsku i absolwentka Instytutu Sztuki Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego UŚ w Katowicach. Kierowniczka świetlicy Krytyki Politycznej „Na Granicy” w Cieszynie. Autorka wielu wystaw oraz publikacji i wystąpień na konferencjach naukowych. Nominowana do nagrody Kobieta 2009 Roku w Gazecie Wyborczej, a także wyróżniona w Ogólnopolskim Konkursie Malarstwa „Bielska Jesień” 2009. Została także w roku 2013 wybrana „Kobietą na medal powiatu cieszyńskiego”
Fryderyk Dral: Pani Joanno, tustelocy o was prawióm, że poradzcie snadno dać sie do rzeczy s ludziami i ś nimi porzóndzć ło wiecach, kiere sóm dlo nich dobre, a ło kierych eszcze nie wiedzóm. Prawióm też, że poradzicie dycki nónść czas dlo ludzi, kierzi czakajóm na pumoc i nigdy tego czasu nie lutujecie. Skyrs tego jo se myślym, że bydziecie poradzić to całe swoji żywobyci rzeknóć po naszymu, coby czytmiorze TRAMWAJU mógli se pospóminać jako ta naszo cieszyńsko rzecz je piekno. Przeca grzychym by było, coby uż żodyn nie poradzioł ś nióm sie dorzóndzić, bo ta naszo mowa, je też przeca cieszyńskóm kulturóm i szkoda by było, coby yno uż las po naszymu szumioł.
Joanna Wowrzeczka: Panie redaktorze, powiym wóm prowde, że jo kapke zaniedbała tóm naszóm rzecz i dzisio eszcze wszecko dobrze rozumiym po naszymu, ale s prawiynim móm kapke ostudem Myślym se, że przy waszej pumocy jakosi sie mi to podarzi dobrze rzeknóć po naszymu, a wy to nieskorzij napiszecie.
Zacznym łod tego jak insi zaczynajóm i prziznóm sie, że uż móm moc roków, ale wiela ich móm nie powiym, bo jak każdej paniczce je mi za ty roki gańba. Rzeknóć jednakowóż mogym, żech je rodzóno w Cieszynie, a na świat pumóg mi prziś dochtór Karbowniczek. Jak uż żech kapke urosła i było mi tak s osim, abo dziewyńć roków toch prziszła na to, że je też kansi kapke inszego świata poza mojóm chałupóm i szkołóm. Takich jak jo na Głymboki była cało chmara, ale yno ci co mieli psa mógli należeć do naszej bandy. Dziynka tym psóm mógli my se s chałupy wylyź i społym nanikać na zamku, abo wedla tyjateru i bojisku naszej podstawówki. Coby jednakowóź tego czasu ganc nie mitrynżyć, prziszli my na to, że dobre by było inszym ludzióm pumogać jak im sie cosi złego w życiu przitrefiło. Kapke my se skyrs tego napytali nikiedy biydy, bo nie poradzilimy wiedzieć czy jak kiery leży na ceście to je chory, czy je to może jakisi ożralec. Doś wczas żech sie zaczła uczyć życio na włośnej skórze i do dzisa to dobrze pamiyntóm. Roz, a było to kansi kolem 1980 roku leciałach Armióm Czyrwiónóm
/Głymbokóm/ ku wyrchu, przi wielki jesiynnej szuderze, kiero nawaliła wody kaj yno było kapke placu. Głymboki dziury wygłóndały tak samo jak małe plosa i skyrs tego nie podarziło sie mi jednej ś nich przechópnóć i wpadłach do ni aże po kark. Wyszkrobać sie samej ś ni nie było leko i tu żech piyrszy roz w życiu prziszła na to, że pumoc łod inszych ludzi nie przchodzi tak roz dwa. Cało nasza familija miyszkała na Armi Czyrwiónej / Głymboki / a tam do dzisia sóm yno same stare chałupy i w jednej ś nich był nasz kwartyr. Było nas do kupy sztyróch i dwa dziecka plus pies, a nikiedy na delij nawszywioł nas ujec artysta. Spóminóm se na mojóm starke, kiero fórt parziła czaj i kawem, dlo nawszywników, kierych fórt była pełno chałupa. Spóminóm se też, że ta moja starka była fest postawnóm paniczkóm s utlyniónymi włosami, kiere fórt gibko łodrostały jak fazole z bajki. Kaj i gdo robił ji ty wele na głowie tego nie wiym, bo w tych czasach była to dlo mie tajymnica. Starka Hela poradziła w tych ciynżkich socjalistycznych czasach wekslować rozmaajtymi wiecami i za cygretle dostowała wórszt, a za wajca insze wieca. Spóminóm se też na takóm czornóm maszyne do pisanio, na kierej starka Hela całymi nacami aji po cimoku pisała kosztorysy dlo starzika Freda. Nad biurkym, na kierym leżoł dycki stus papiórów i ksiónżek wisioł czorno-bioły obrozek św.Floriana. Ci tustelocy, kierzi sie szmatłali po naszej chałupie, to byli klijyńci mojigo starzika, kiery dlo nich robił rozmajte kosztorysy i rysunki geodezyjo-architektoniczne. Byli to rozmajci ludzie i dzisio jak se to spóminóm to mogym rzeknóć, że trefiali sie tacy w gumofilcach i aji tacy w ancugach i zaczosanymi włosami do zadku, a kurzili fórt Sporty, Klubowe i DS-y. Starzik, jak se spóminóm był prawnikym i biegłym sóndowym, ale fórt mu chybiało piniyndzy i chycił sie roboty przy budowie nowych chałup. Starzik Fred to był taki człowiek, kiery fórt dziwoł sie do przodku i rozmyśloł, coby ci co przidóm po nas nieskorzij, na nas nie fluchcili. Dycki we Wilije każdego roku wycióngoł ze swoji zawrzitej odmaryji rozmajte stare papióry i medajle po swojim łojcu. Pamiyntóm, że był to człowiek dycki poważny, kiery odpowiadoł za swojóm robotem. Spóminóm se też na naszóm staróm wielkóm zieleźnóm wanne w kierej każdego roku przed Godami cioprało sie moc karpi. Roz było ich aji siedymnoście i mój tata ło mało co sie w ni nie utopił, jak ich chcioł ś ni wysmyczyć.
Cały nasz tyn wielki kwartyr, to była jedno wielko biblioteka, bo ksiónżek było wszyndzi pełno, kiere my wszedcy czytali, a pies sie na nas yno dziwoł. W przedpokoju na ścianie wsiały rozmajte ździorba, ale jo yno spamiyntala:- rogi, herb Cieszyna, dwie szable, hełmy, a pod ścianóm stoła meblościanka podeprzito ksiónżkami. Na półkach kaj był plac na talyrze leżało rozmajte skoli, kiere przismykowywane było s rozmajtych rajzów, a wedla nich stoł plastikowy osieł, kiery sroł cygaretlami, jak mu sie chłost dźwigło do góry. Tu sie muszym prziznać, że mój starzik i starka byli ludziami, kierych do dzisia se dobrze spóminóm, bo łoba razym do kupy dowali mi dycki przikład jak trzeja żyć, coby dóma było moc ciepła, kierym trzeja sie całe życi prugować ze wszeckimi dzielić. Jak miałach dwanos roków a było to w 1985 cała moja familija przekludziła sie do Wisły-Jawornika. Tam żech wartko nauczyłach sie życio, bo jako eszcze nie upiyrzóne dziywcze musiałach sie umieć nónś w postrzodku i wedla inszych ludzi. Szkołe średnióm kieróm my nazywali ogólniok zaczłach w Cieszynie, a podarziło mi sie jóm zarachować we Wiśle. Szkoła misyjno kieróm zarachowałach w Dzingielowie, pumógła mi pore roków poprugować swoji siły w belferowaniu we szkółce niedzielnej w Jaworniku. Nie było nóm tam leko, bo na wszecko musiałymy z mojóm starszóm siostróm ciynżko i w pocie czoła zarobić. Spóminóm se ty ciynżki zimy i kupe wónglo na placu, kiery my łobie ze siostróm musiały krómpoczym rozkopować, a hawiyrze kierzi szli do roboty na szychtem sie nóm dziwali i zaprosili nas na Barbórke. Był to dlo mie czas ćwiczynio sie w tym, wiela to człowiek może wydzierżeć głodu, zimna, przemocy i nauki w wekslowaniu złych wiecy na dobre. Dziyka tym ciynżkim czasóm sóm my dzisio obie ze siostróm fest wytrzimałe i łobie mómy rade czytać ksiónżki i każdóm sztuke. Po ogólnioku prziszłach na to, że trzeja mieć w gorści dobry fach i skyrs tego wyszukałach se takóm szkołe w Gliwicach, w kierej wysztudyrowałach sie na pielyngniarke. Myślach se, że jak uż żech tela przeszła w życiu toch je dobrze zahartowano i dóm se rady w Domu Opieki Społecznej opatrować dziełuszki, kiere nie były ganc zdrowe. Nie było to taki leki i zaś wyszpekulyrowałach se, że to je do mie za ciynżki i w roku 1995 zaczłach sztudyrwać, coby eszcze lepszyj dować ludzió to, co poradzym robić nejlepij. Jak żech to skónczyła to łod tego czasu fórt prugujym poznować coroz głymbij ty wszecki wiece, kiere sóm dookoła mie. Skyrs tego prziszeł taki czas, coby tóm energije kansi upuścć i tymu założyłach w 2002 społym z Agnieszką i Tomkiem Swobodami Galerie „Szarą”, kieróm moc ludzi zno do dzisia w całej Polsce. Dycki mie jednak gnało do czegosi, coby było dobre dlo naszego miasta i skyrs tego odewrziłach Świetlice Krytyki Politycznej „Na Granicy” w roku 2009. Fórt żech dalij cosi sztudyrowła, boch chciała zustać dochtorym, ale ni łod lyczynio nimocnych ludzi i to mi sie podarziło na UŚ w Katowicach, a po drugi roz zaś w 2008 roku w ASP też zaś w Katowicach. W roku 2004 powiynkszyłach se swojóm familije, o mojigo synka Gustawa, kiery je przi mie i dowo mi moc radości. Jak sie je uż dochtorym to idzie sie eszcze habilitować, coby możne nieskrzij kiejsi zustać aji belfrym s belwedera. To mi sie też podarziło zarachować w 2016 roku, aże w Gdański ASP.
W tych łostatnich dwacatych rokach podarziło mi sie wpaś w rozmajte „dziury”, ale dycki jakosi żech sie ś nich poradziła wyszkrobać. Nieszczynścim też je dycki dlo każdego człowieka to, jak łod nas łodyndzie kierysi bliski s familije i mie to też dopadło, bo w 2005 legnył na zawsze se na kierchowie mój tata Andrzej. Łóńskigo roku dałach sie wybrać na radnóm do cieszyńskigo rotuza i do dzisia tam prugujym inszym mojim kamratom pumogać robić dobre wieca, coby nasz Cieszyn był co roz piekniejszy.
Marzę o takim świecie, w którym dzieci z niepełnosprawnych /dysfunkcyjnych / domów mogą liczyć na wsparcie instytucji, o świecie, w którym nie trzeba do końca życia chodzić ze strachem przed głodem, jeśli kiedyś sie go doświadczyło, o takim świecie, w którym dziewczynki mają realny wybór miedzy drogą do pielegniarstwa, a fizyką czy sztuką. I w końcu marzę o świecie, w którym nie tylko wiara w Boga jest tym, co pozwala nam przetrwać najtrudniejsze.


text:
Tchór
Tchór (němsce Chorberg) je 267,2 metrow wysoka hórka při wuchodnej kromje Słoneje Boršće a zdobom najwyše wuhorbjenje na Budyskim měšćanskim teritoriju. Na wjeršku Tchórja namakatej so měrjenska stacija 49 kralowsko-sakskeje triangulacije z lěta 1865 a pomnik při smjertnym pochodźe lěta 1945 zamordowanym židowskim žonam.
Dźeń do bitwy pola Budyšina poby francoski kejžor Napoleon Bonaparte dnja 19. meje 1813 na Tchórju, zo by přehlad wo bitwišćo dóstać a bitwowy plan wudźěłać móhł.
Na Tchórju so z dweju jamow šćerk wudobywa. Ze sewjerowuchodneho boka hory wužórli so Ćemjerčanska woda, kotrejež žórło tež při najnišich temperaturach njemjerznje.


text:
Budyšin/Smochćicy (CS/SN). We wobłuku interkulturnych tydźenjow wokrjesa Budyšin bě wčerawša póndźela jako temowy dźeń Israelej wěnowana. Z prěnjeje ruki zhonichu hosćo na Budyskim krajnoradnym zarjedźe wo aktualnym połoženju w kraju. Žurnalist Igal Avidan rozprawješe wo tuchwilnym wuwiću w swojej domiznje. Wječor předstaji wón w Smochčanskim kubłanišću swj. Bena swoju knihu wo egyptowskim lěkarju Modu Helmyju, kiž bě w Berlinje židowsku holcu wuchował, zmóžnjejo jej přestup k islamskej wěrje a chowajo ju.
Społnomócnjena wokrjesa Budyšin za wukrajnikow Anna Piętak-Malinowska rozprawješe wo kubłanskej jězbje, kotraž bě ju do Israela wjedła. Kurt a Ellen Spengler běštaj w Betlehemskim domje „Lifegate“ 2019 při hladanju zbrašenych dźěći a młodostnych pomhałoj a powědaštaj wo swojich zaćišćach. Kaž wonaj rjeknyštaj, tam wrota k žiwjenju předewšěm muslimskim zbrašenym na dwoje wašnje wotwěraja: Sprěnja dóstawaja tele dźěći scyła přistup ke kubłanju, a zdruha je w zarjadnišću na žiwjenje přihotuja.


text:
Esperanto
Esperanto ( posuchej) – majůnco nojwjyncyj užytkowńikůw mjyndzynarodowo godka půmocńičo. Jeji mjano pochodźi uod pseudońima Doktoro Esperanto (dochtůr majůncy nadźeja), půd kerym uopublikowou godka Ludwik Zamenhof we 1887. Jigo intencyjům bůuo stwořić prosto do naučyńo a neutralno godka do mjyndzynarodowyj komuńikacyje, kero atoli ńy můgua sprawić, coby inkše godki zńiknyuy. Twůrca godki počůnkowo nazwou esperanto lingvo internacia.
Uobecńy esperanta fůnguje kej žywo godka, užywůno we růžnych sytuacyjach, kej podrůžowańy, korespůndencyjo, wymjana kulturowo, literatura. Godo we ńij uod 100 000 do 2 000 000 ludźi na coukym śwjeće, we čym 2 000 to tzw. denaskaj parolantoj, eli ludźe majůncy esperanto kej godka uojčysto.


text:
Čěšćinarjo so wubědźuja
Marijiny doł. Šulerjo Budyskeho Serbskeho gymnazija wobdźěla so na 5. bohemiadźe. Wurisanje najlěpšich zjednoći jutře a pjatk w zetkawanskim centrumje Marijiny doł 46 wuknjacych 6. do 10. lětnika sakskich wyšich šulow a gymnazijow, kotřiž čěšćinu jako cuzu rěč wuknu. Z Hornjeje Łužicy budu tam tež šulerjo ze Žitawy, Ochranowa, Habrachćic-Neugersdorfa a Wodowych Hendrichec.
Minister Baaske wotstupił
Podstupim. Braniborski kubłanski minister Günter Baaske (SPD) je wčera priwatnych přičin dla připowědźił, zastojnstwo złožić. Naslědować ma jeho bywša kubłanska ministerka ze Schleswigsko-Holsteinskeje Britta Ernst (SPD). Wona je so wčera frakciji SPD hižo předstajiła. Swój mandat za Braniborski krajny sejm chce Baaske zdźeržeć.
Nima prawo na azyl


text:
17. awgusta
17. awgusta abo 17. žnjenca je 229. dźeń gregorianiskeje protyki (230. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 136 dnjow hač do kónca lěta.
PodawkiWobdźěłać
NarodninyWobdźěłać
- 1864: Korla Błažij – serbski šewc, zakitowar serbstwa
- 1927: Irmgard Kulejowa – serbska ludowa wuměłča
- 1941: Lothar Bisky – němski politikar Lěwicy a čłon Europskeho sejma
WumrěćeWobdźěłać
- 1693: Jakub Xaver Ticin – serbski jezuitski rjadnik, gramatikar a sobuzałožer spisowneje rěče katolskich Serbow
- 1786: Bjedrich II. – kral Pruskeje
Swjate dnyWobdźěłać
- katolski: Jacka, Karoliny
- ewangelski: Jana Gerharda


text:
Górnictwo
Reprezentanci: Andrzej Franciszek Adamczyk, Leopold Adamiakowski, Aleksander Anasiewicz, Bronisław Jan Barchański, Sławomir Bednarczyk, Michał Bednarski, Zdzisław Tadeusz Richard Bieniawski, Stanisław Blaschke, Witold Budryk, Stanisław Cholewicki, Jerzy Chwastek, Aleksander Ciszewski, Piotr Czaja, Ryszard Czekajowski, Franciszek Drobniak, Andrzej Dunikowski, Henryk Zbigniew Filcek, Antoni Gaweł, Wiktor Głowacki, Wiesław Adam Heflik, Alfred Jakubowski, Stanisław Karlic, Kazimierz Kasiński, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Adam Klich, Jerzy Klich, Henryk Knop, Marcin Kolasa, Hieronim Kondratowicz, Dionizy Korol, Waldemar Bolesław Korzeniowski, Jerzy Michał Kowalczuk, Wiesław Kozioł, Jan Kuhl, Julian Kwieciński, Tadeusz Piotr Laskowski, Kazimierz Piotr Liszka, Adam Łukaszewski, Ryszard Morawa, Tomisław Marian Morawski, Bohdan Neyman, Zbigniew Wojciech Onderka, Jan Pawiński, Władysław Pilch, Józef Wacław Poborski, Józef Wojciech Raczkowski, Robert Rado, Tadeusz Ramza, Janusz Ryszard Roszkowski, Jerzy Franciszek Rydlewski, Antoni Lambert Eligiusz Sałustowicz, Antoni Schimitzek, Tadeusz Sęk, Adam Józef Siedlar, Jakub Kazimierz Siemek, Stanisław Kostka Sowiński, Juliusz Stachurski, Ryszard Stecko, Zbigniew Strzelecki, Leon Syroczyński, Leopold Wiktor Szefer, Jurij Wasiliewicz Szuwałow, Andrzej Jan Szybist, Bolesław Karol Świętochowski, Antoni Józef Tajduś, Henryk Tur, Yuryi Fedorovichov Vasyuchkov, Stanisław Wasilewski, Józef Tadeusz Wędzony, Andrzej Franciszek Wichur, Stanisław Władysław Wilk, Zbigniew Eugeniusz Wilk, Edward Windakiewicz, Jan Józef Winzer, Herbert Wilhelm Wirth, Karol Wojnar, Feliks Franciszek Zalewski, Ludwik Zawisza, Józef Jakub Zieliński, Andrzej Zorychta, Witold Żabicki


text:
Fojerman: Ślōnski Facebook, abo stawiōmy chałupa
Co chwila słyszymy kajś, jako to tyn nasz jynzyk ślōnski sie rozwijo, bo mōmy swōj Facebook po ślōnsku. Jo praje padōm, co tyn ślōnski Fb zrobiōł jynzykowi ślōnskimu dużo szkody, a dziyń, kedy ôn znod sie we internecu, je dniym tragedyje dlo naszego jynzyka.
Ślōnski Facebook bōł by dobry dlo naszego jynzyka, tak samo, jak kodyfikacyjo, ale niy miało to tak wyglōndać. Jynzyka niy idzie budować „dymokratycznie” na hura.
Co by to było, jak by my chcieli stawiać chałupa, a niy mieli by my piniyndzy, tōż zrobiyli by my taki „pospolite ruszyni”, zawołali by my ludzi, coby prziniōśli materyjo, kery co mo. Tōż ludzie przinosiyli by: pora deskōw, miech cymyntu, kara piosku, tytka gwoździōw, paczka styropianu, a zaczli by stawiać ta chałupa. Jedyn zaczōn by kopać grōnta, drugi by w tym miejscu zaczōn z deskōw zbijać dach, a trzeci mioł by praje ôkno, to by go wprawiōł zamias dźwiyrzi. Dyć ważne, że ludzie chcōm robić, tōż trza stawiać ta chałupa, a potym sie bydzie remōntować. Nō ja, ale jako poprawić chałupa, jak betōngi sōm ze gipsu, pywnice na gōrze, a dach we pywnicy? Na jednej ścianie miały by być taki same ôkna, a niy jedne ze Ôpolo, drugi ze Cieszyna, a trzeci prziniesiōne ze Katowic. Jedne ôkrōngłe, drugi graniate, a trzeci trōjkōntne.
Jo myśla, że do stawianio chałupy trza jakiś muster, cechōnek. Ludzie mogōm snosić ta materyjo, ale trza to pozortować, porachować, znojś jakigo mulorza, a handlagry mogōm mu pōmogać. Jak trocha materyje braknie, to sie dokupi, a chałupa pomału sie postawi.
Dyć nasza chałupa już stoji, ale niy nadowo sie do miyszkanio, kej dźwiyrze sōm na dachu, mury krziwe, ściany z papyndekla. Tōż co robić? Ôbulić, a stawiać na nowo? Nō ja, dyć materyjo stracōno, czas stracōny, robota po darmo. Ludzie, zamias sie czego prziuczyć przi mularce, to widzōm, że jejich robota poszła na marne. Drugi roz niy przidōm pōmogać, bo niy bydōm wierzić takimu pampōniowi.
Tōż co robić? Jo chyciōł żech sie sōm stawianio tej chałupy. Niy ma żech mulorz, znōm mularka yno z widzynio, dyć prōbuja. Kupiōł żech trocha materyje, tela co sie niy zespuje, niy stwardnie a stawiōm ta chałupa.
Zaczōn żech ôd kupiynio rylki a ciepanio grōntōw. Chca se postawić malutko izdebka, tako dlo sia, ale możno kery bydzie chcioł przi tymu postawić drugo izba, tōż już jedna ściana bydzie mioł fertich.
Tōż jako to stawiōm ta chałupa? Zaczōn żech ôd zbiyranio materyje (słōwek), podziełōł żech to podle czynści mowy a zapisuja to do dykcjōnorza. Sōm to słowa ze Rybnika, bo te znōm, tōż niy byda zaczynoł ôd dachu, ôd godki ze Ôpolo, abo Cieszyna. Chca postawić ta swoja rybnicko izba, możno znojdzie sie kedy keryś drugi, co zacznie stawiać inksze izby. Muster już jakiś bydzie mioł, a możno kedy postawiymy z tego ta nasza ślōnsko chałupa. A co bydzie, jak sie niy znojdzie żodyn, co by mioł stawiać reszta tej chałupy? Ôstana ze swojōm izbōm, a byda mioł chocioż kaj miyszkać, niy tak, jak ci, co stawiali tyn ślōnski Fb, straciyli materyjo, czas, robota, a ôstało im trocha klamorōw do wywalynio.
Fojerman
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Godka manx
Godka manx – (Gaelg Vanńinagh; gaelicko godka manx) – godka s grupy gojidelskij (q-celtyckij) godek celtyckych, kero užywano je na wyspje Man (depyndyncyji Korůny brytyjskij), pouožůnyj na Mořu Irlandzkym. Pochodźi uod staroiryjskij godki, a šcygůlńy uod jygo djalyktůw ulsterskigo a galloway. Wyodrymbńiu śe ůngyfer V w. n.e. Nojstarše hańšrifty we tyj godce pochodzům ale dźepjyro s XVII w. Literatura we manx ńy je zbyt bůgato.
Uobecńy manx do śe uznoć za godka umarto abo přinojmyńi bliski wymarću, bo podejmuje śe průby jygo uodrodzyńo. Uostatńo uosoba, kera užywoua go kej uojčysto godka umarua we roku 1974. Dźouańo majůnce na cylu uožywjyńy tyj godki přińosuy pewne rezultaty - uobecńy kupa mjyškańcůw wyspy naumjouo śe manx a posuůguje śe ńim kej drůgům godkům, po angelskij. Podle spisu ludnośći s 1991 roku bůuy to 634 uosoby s přez uoźymdźeśyńćotyśynčnyj populacyje wyspy, 10 lot půźńij zadeklarowouo znojůmość godki juž přez 1000 uosůb wjyncyj (2,2 % ludnośći wyspy). W uostatńich lotach pojawiuy śe tyž uosoby, lo kerych manx je pjyršům godkům - bajtle tych, keři naučyli śe go a posuůgujům śe ńim we žyću codźynnym. W 2001 r. kej take uokreśliuo śe 56 uosůb.


text:
Budyšin (SN/MkWj). Sakska policija chce wot oktobra tež dwurěčnje wo policajski dorost wabić. Wotpowědnu kampanju je sakski nutřkowny minister Roland Wöller (CDU) wčera w Budyšinje předstajił. Na Póstowym naměsće před Serbskim domom wotkry wón wulki wobraz z logom kampanje. Přitomni běchu mjez druhim předsyda Domowiny Dawid Statnik, zapósłancaj CDU w Sakskim krajnym sejmje Marko Šiman a Alojs Mikławšk kaž tež nawodaj Zhorjelskeho a Budyskeho policajskeho rewěra Manfred Weißbach a Mario Steiner.
Roland Wöller měješe dwě dobrej powěsći: Sakska policija nuznje dorost pyta. Krajny sejm bě wobzamknył, 1 000 přidatnych policistow přistajić. Hač do lěta 2023 ma ličba docpěta być. Nimo toho chce policija přichodnje we wjesnych kónčinach, potajkim tež w dwurěčnych, prezentna być. Serbska rěč jako „nošer kultury“, kaž minister rjekny, při tym wosebje wulku rólu hraje. Tomu wotpowědnje chcedźa z dwurěčnym wabjenskim logom tež na serbskich wsach wo dorost wabić. Wöller čuje so po swójskim wuprajenju jako bywši kultusowy minister ze serbskej rěču, kulturu a šulstwom wusko zwjazany.


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak wjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Wjesnu zhromadnosć z.t. Nowa Wjeska (2).
Zo haja Nowowješćenjo mjeztym lětdźesatki dobru zhromadnosć, to stajnje znowa dopokazuja. Tak běchu to hižo w 1970tych lětach přewjedźene koparske turněry, sportowe wubědźowanja a zhromadne swjedźenje w bywšej tobakowej hali prodrustwa. Tradiciju po politiskim přewróće dale hajić bě agilnej wjesnej trójce – Křesćanej Korjeńkej, Jurjej Pěčce a Měrćinej Hicce – přewšo wažne. A to wosebje tež tohodla, zo bychu tradicionalne nałožki dale pěstowali. Tež młodostni – na jich čole Stefan Hicka, Marko Pjech, Stefan Kunath a Tomaš Klimant – so zaměrnemu nadawkej z wulkim elanom wěnowachu.


text:
Łužiske horiny
Łužiske horiny (čěsce Lužické hory, němsce Lausitzer Gebirge) su srjedźne horiny na juhowuchodźe Hornjeje Łužicy a na sewjeru Čěskeje, mjez Połobskimi pěskowčinami (Čěskej Šwicu) na zapadźe a Jěšćedom na wuchodźe. Łužiski podźěl tworja Žitawske horiny. Na sewjeru rozpřestrěwaja so Łužiske hory (němsce Lausitzer Bergland), na juhozapadźe přizamkuja so Čěske srjedźne horiny. Kónčina steji w Čěskej jako ChKO Lužické hory pod přirodoškitom. W Němskej płaća Žitawske horiny wot lěta 2007 jako přirodny park. Najwyši wjeršk Łužiskich horin a zdobom sakskeho dźěla Łužicy je Łysa (793 m).
Łužiske horiny słušeja jako dźěl zapadnych Sudetow k Čěskim namjeznym horinam, kaž Kyrkonoše, Rudne horiny a Šumawa.
Wjerški[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjetšina najwyšich wjerškow we Łužiskich horinach nadeńdźe so na hłownym hrjebjenju, tak nimo Łysy tež Pěnkavčí vrch (Finkenkoppe, 792 m), Hvozd (Hochwald, 750 m) a Studenec (Kaltenberg, 736 m). Markantnej horje Jedlová (Tannenberg, 774 m) a Klíč (Kleis, 760 m) stejetej trochu zboka južnje hłowneho hrjebjenja. Podoba tutych najwyšich horow pokazuje, zo su bjez wuwzaća wulkaniskeho pochada.
Puće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze starodawna wjedźe jenož mało pućow přez huste lěsy Łužiskich horin. W srjedźowěku běštej najwažnišej z tutych Čěskich šćežkow Stara Praska dróha a Stara Jablonska dróha. Čara Stareje Praskeje dróhi přez Stožecké sedlo wužiwa so zdźěla hač do dźensnišeho za dalokodróhu z Łužicy do Prahi.
Jenička železniska čara, kotraž přeprěkuje Łužiske horiny, je Bakov nad Jizerou–Habrachćicy, wotrězk něhdyšeje Čěskeje sewjerneje železnicy. Wona wužiwa přesmyk pod horu Jedlová pola Rybniště.


text:
Tranzscheliella hypodytes je grzib[5], co go nojprzōd ôpisoł Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal, a terŏźnõ nazwã doł mu Vánky & McKenzie 2002. Tranzscheliella hypodytes nŏleży do zorty Tranzscheliella i familije Ustilaginaceae.[6][7] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[6]
Tranzscheliella hypodytes je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal, a terŏźnõ nazwã doł mu Vánky & McKenzie 2002. Tranzscheliella hypodytes nŏleży do zorty Tranzscheliella i familije Ustilaginaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Dźens před 200 lětami narodźi so w staromarkowskim Schönhausenje Otto von Bismarck, kiž sta so z najwuznamnišim němskim statnikom 19. lětstotka. Po studiju prawa bě wón wot lěta 1847 zapósłanc w pruskim sejmje.
W rozestajenjach krala Wylema I. z liberalnym byrgarstwom pomjenowa monarch Bismarcka 23. septembra 1862 za ministerskeho prezidenta Pruskeje, štož wosta wón hač do lěta 1890. Zaměr wjetšiny němskeho byrgarstwa – wutworić jednotny narodny kraj bjez Rakuskeje – sčini sej Bismarck za hłowny cil swojeje politiki. Z němsko-danskej wójnu 1864 a z wójnu 1866 přećiwo Rakuskej zjednoći wón němske kraje pod knjejstwom Pruskeje a doby z nimi w lětomaj 1870 a1871 wójnu přećiwo Francoskej, kotruž bě sam naškarał. 18. januara 1871 wuwoła we Versaillesu němske kejžerstwo z pruskim kralom Wylemom I. jako němskim kejžorom. Bismarck bu wšehomócny reichski kancler. 1871 zahaji wón wótry „kulturny bój“ přećiwo stronje Zentrum a katolskej cyrkwi a zawjedźe ciwilne stawnistwa.


text:
Ôpowieści z gruby
Jak się przeglōndŏ „Zaranie Śląskie” sprzed II wojny światowyj, to postrzōd tekstōw cieszyńskich idzie tyż trefić te z rejōnu industrialnego Gōrnego Ślōnska. Niy doś, iże dŏwajōm ôbrŏz tego, jak się we dzisiyjszyj Metropoliji wtynczŏs gŏdało, to pokazujōm, jak wyglōndała robota pod ziymiōm. Przedstawiōmy trzi z nich.
Świyntochłowice, 1930 – Adam Sikora
Dŏwniej bōło na grubach blank inakszyj, niż dzisioj. Berkmany robili na dwanŏście godzin. Kożdy dziyń rano zbierali sie ôni w cechowni, kaj rzykali i śpiywali do świyntej Barbōrki. To twało ôkoło pōł godziny. Potym sztajger wszyskich przewołoł, kożdy dostoł swōj nōmer i musioł zlazować pod ziymiã po drabinach z lampkōm ôlejowōm w rynce. Jak już berkmany sjechali, musieli iś pŏrã kilōmetrōw na bōn. Tukej szlepry brali wōzki i jechali do przodkōw po wōngle, kere wykopowali berkmany. Berkmōn taki leżōł na ziymi i podkopowoł wōngle kilofym tak daleko, jak ino mōg siyngnōńć. Na wiyrchu wywiertoł dziurã i wkłodoł do niyj patrōnã i ździebło, nafilowane prochym. Z jednej strōny boło ône zalepiōne smołōm i ôwiniōne knotym ze siarkōm. Tyn knot berkmōn zapoloł i wołoł „pŏli sie!” Kożdy, kto ino to usłyszoł, zarŏz uciekoł. Kożdy berkmōn musioł wydać na szychtã dwanŏście beczek wōnglŏ, to bōł jego col. Ôd kożdyj beczki bōł dynk trzidziyści fynikōw, ale z tego ôdciōngali mu jeszcze za materyjõ i proch. Te beczki abo wōzki ciōngli szlepry na bōn, a stōnd zabiyroły je kōnie pod szyb na szolã, a maszyniŏk wyciōngoł je na wiyrch. Terŏz ôdbijacz ściōngoł je ze szoli, a dziołchy cisły je na retry. Potym suły to wōngle do wyprōw, a stōnd szło ôno już na fury.
Łagewniki, 1932 – Tomasz Jonek
Jak mi było 29 lŏt, toch jeszcze robiōł na Floryntynie za hajera. Miołech na noc. Chodziylimy z kolegōm do szramu. Rŏz prziślimy jak zwyczajnie na grubã, sjechalimy na dōł, zaplimy kapã i dalimy sie do kopaniŏ. Mōj kolega niy mōg dzisioj kopać, bo go kciuk boloł i poszoł do dōm. Kopiã tak sōm ze dwie godziny i wrŏz słyszã, iże kōń leci. Niy ôglōndōm sie ino słychać jako trzaskŏ kopytami po sztyngach. Prziszoł fōrt wele mnie, aż na kōniec glajzu. Postoł chwilã, ôbrōcił sie i polecioł nazŏd. Za jake 5 minut leci drugi rŏz. Terŏz mie juz strach zebroł. Niy ôglōndōm sie jesce ino pŏciyrz rzykōm, a kopiã corŏz to barzij. Kōń zaś przilecioł, postoł i uciyk nazŏd. Polecioł aż na kōniec sztreki. Zaś sie ôbrociył i leci trzeci rŏz. Jŏ rzykōm pŏciyrz dalij, kopiã aż sie leje ze mnie, a ze strachu, toch już cały struchlały. Jak polecioł trzeci rŏz, toch pociep kilof, wziōn karbidkã i uciekōm wiela ino wykopać umiã. Poszołech do kolegōw, co robiyli na drugij sztrece i tam przesiedziołech do rana. Niy wiym jeśli to bōł kōń, abo co inksze, boch niy mioł ôdwagi sie ôbrōcić.
Repty Stare 1939 – T. Wylężek
Jak nasi starŏszek jeszcze żyli, to nōm czynsto ôzprawiali, co jym sie przidało, jak jeszcze robiyli na Maszynce za kowŏla. Ôni wtedy robiyli na dole, a dopiyro niyskorzij dostali robotã na wiyrchu w kuźni. Rŏz mieli szychtã na noc, i na wieczōr ô szōstyj sjechali na dōł. Robiyli aże do jedynŏstyj. Na pauzã zjedli chlyb i wypiyli kawã z bańki, a potym potym zachciało jym sie spać, tak mocno, iże śpiku niy mogli ôdygnać. Za chwilã już drzymali na ławie. Jak dugo tak spali, nie wiedzieli, bo narŏz ôcucnyli bez to, iże słyszeli, jak chtoś idzie sztrekōm i przichodzi corŏz to bliżyj. Zarŏz tyż ôbŏczyli w czŏrnyj jak sadze sztrece światło ôd grubowyj lampy, a iże te światło było srogw, to poznali, iże ône pochodzi ôd sztajgerskij lampy. I rychtyk, niydugo potym stoł przed niymi sztajger Szołtelijus, chtōrymu jyno „Hanys” padali. W rynce mioł kilofek, a na gowie berchmankã. Siŏd se przi starŏszku na ławce i pedzioł: „Glück auf!”, a starŏszek ôdpowiedzieli: „Glück auf, panie sztajger”, ale sie bardzo zlynkli, bo ôczy hanysowe sie ôkropnie świyciyły, jak wōngle w żeleźniŏku. „Wylynżku, dejcie mi jyno ôgnia, bo mi fajfka zgasła” – pedzioł starŏszkowi. Terŏz starŏszek poznali na dobre, iże to nie sztajger Hanys, jyno skrbnik, bo po co ôn chcioł ôn nich ôgnia, kej sie jego lampa świyciyła. Przeżegnali sie po kryjōmu i podali mu jejich lampã, ale niy prosto z rynki, jyno na łopacie, bo tyla już wiedzieli, iże jeżeli chce skarbnik ôd jakigo berchmana ôgnia, to jyno na to, aby mu rynkã wyrwać. Skarbnik se fajfkã zakurzōł, postawiōł starŏszkowã lampã na ławce, wejzdrzoł na nich i pedzioł: „a pamiyntejcie se, cobyście ja już wiyncyj na dole niy klyńi ani niy gwizdali; Glück auf!” Potym ôdeszoł. Wystraszōny starŏszek świegotali jak ôsika. Po szychcie pytali sie berchmanōw na podszybiu: „Bōł dziś w nocy Hanys na dole?” „Ale kaj, ôn sie dziś tu wcale niy pokŏzoł” – ôdpowiedzieli berchmani. Ôd tego czasu starŏszek wierzyli, iże skarbnik żyje i ani rŏz już na dole nie zaklōni i nie zagwizdli.


text:
Yncyklopedyjo
Yncyklopedyjo (uać. encyclopaedia s grec. enkýklios "tworzůncy krůng" + paideía "wyksztołcyńy") – kůmpyndjům ludzkej wjedzy zapisane we formje zbjoru haseł (słůw kluczowych) s wyjaśńyńym jejich znoczyńo. Hasła sům ůłożůne we pewnym lůgicznym uordnůngu, zauobycz alfabytycznym, skuli czego mogebnůść je wartke uodnaleźyńy właśćiwyj informacyje.
Yncyklopedyjo może być powszechno, tj. starajůnco śe ujůńć cołko ludzko wjedza (tako kej np. Wjelgo yncyklopedyjo powszechno PWN), abo może być yncyklopedjům specyjolistycznům s danygo fachu (lb. Yncyklopedyjo Uodkryć a Wynolozkůw PWN). Uobecńy nojwjynkszům wirtualnům yncyklopedyjům je Wikipedyjo[1].


text:
Wybory, wybory i po wyborach. Myśloł by jedyn, iz tak je, ale dzie ta, tera sie dopszo zacóno. Tera mómy tyn tejater z wyrówaniym sie stolików spod rziciów, iz chtory nie ukiołzdnie! Ło nołs wyborcach je dołwno zapómniynte, wórztów wyborcych jus nie dostołwómy. Nie było to jak przed wyboróma, a to chopcy we Łopolu cestowali chlebym ze śmalcym, abo jaki kafej sło nabzdy wypić. U nołs na wsi było tak: : Wybrałach sie rołs na grziby. Łaziyłach po tym lejsie do łostudy, grzibów ani zdrzejć. Łozeźlónoł jadam do dóm. Z daleka widzam, iz na śtachetce jakołś tytka wisi. Podjyzdzóm blizyj, a to bojtlik nelónowy. Grajfujam rajń, a tu łobrołzek, a śniego synek sie dó mie uśmiychoł, doś gryfny. Cytóm co pod łobrołzkym pise, a to pierdziuna coby krzizyk wele jego mióna postawić we wybory. Jescyk w bojtliku dwa kejksliki były i dugopis. Na toś sie synek nie wysilół, pejdziałach sie. Kejksliki jescyk po dwa eksra zapakowane, zamaiast całej packi, co to w realu za grose sie kupuje, mozno coby my sie nie przejejdli! Dyć te pakowaniy przisło pewno drozyj. Dugopisym do dzisiej pisa. Pewno lepyj by było łotworzić jaki smolbiznes z produkcjóm dugopisów, a smolić te stoliki, chtore sie na potynga wydziyrajóm, a je ich ta jak mrowców!
Truda Pietrzikowa


text:
Dzisioj łodboło sie 9 szpilów 1/32 Pucharu Polski. Groł tyż Ruch Chorzów, chocioż grom to ciynżko nazwać. Poniżyj prezyntujymy dzisiejsze wyniki szpilów:
ŁKS Łódź – Lech Poznań 0-1 pd.
Śląsk Świętochłowice – Arka Gdynia 0-3
Gryf Wejherowo – Stomil Olsztyn 1-3
Siarka Tarnobrzeg – Wisła Płock 1-4
Polonia Głubczyce – Chrobry Głogów 0-8
Chojniczanka Chojnice – Legia Warszawa 0-1
Pogoń Siedlce – Stal Mielec 2-1
Ruch Chorzów – Odra Opole 1-5
Wisła Kraków – Lechia Gdańsk 1-1 pd. 4-5 pk.
Dalyj przełażom:
Lech Poznań
Arka Gdynia
Stomil Olsztyn
Wisła Płock
Chrobry Głogów
Legia Warszawa
Pogoń Siedlce
Odra Opole
Lechia Gdańsk
—–
Ruch Chorzów tym samym zakońcoł swój udział we tegorocznyj edycji Pucharu Polski. Jedynygo tora do nos szczeloł Wojciech Kędziora. Po szpilu Tryner Fornalak pedzioł:
„Gorzko pigułka dzisioj. Po piyrwszyj połowie wydowało sie, że tyn szpil sie tak niy skońcy, przipadkowy tor na 1-3 i skońcyli my myśleć na szpilplacu, a rywale szczylali kolejne tory.
Wiym, że Patryk mo uraz wionzadeł, wiyncyj bydymy wiedzieć po jutrzejszych badaniach”.
własne


text:
Bajery
Bajery (mjym.: Freistaat Bayern - Swobodne Państwo Bajerůw) je land we połedńowyj tajli Mjymcůw. Mo 70 533 km² wjyrchu a pomjyszkuje go ůng. 12,5 milijůna ludźi. Jygo stolicům je München. Sům potajlowane na 7 rejyncyjůw, 96 krysůw (25 mjastůw na prowach krysu a 71 źymskich krysůw) a 2056 gminůw. Połedńowo jejich tajla zajmujům Alpy. Je to jedyn ze bogatszych landůw Mjymcůw. Je sam fest rozwińůno motoryzacyjno industryjo (BMW), maszinowo, lotńiczo, tkalno a inksze. Bauerstwo tyż je fest rozwińůne, nojsrogszo we Mjymcach produkcyjo mlyka, kyjze a mlycznych wyrobůw. Bajery sům tradycyjńy katolicke, ze Marktl am Inn pochodźi dŏwny papjyż, Bynedikt XVI.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bajery majům grańica ze Austrijům, Czeskům Republikům, Szwajcaryjům, a tyż ze inkszymi mjymjeckimi landůma: ze Badyńijům-Wirtymbergům, Hesyjům, Turyngijům a Saksůńijům.
Nojwynksze rzyki Bejerůw to Altmühl, Alz, Amper, Důnaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Myn, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils a Wertach.
Nojwynkszy wjyrch Bajerůw to Zugspitze, kery je 2963 m wysoki. Inksze wjelge to Watzmann (2714m), Nebelhorn (2224m) a Grosser Arber (1457m).