text:
Nó, tóż mómy już zbyte i Wszyjskich Świyntych, i Zaduszki (ło kierech już żôdyn niy boczy, bo to terôzki niy ma dziyń frajny łod roboty). Gôdô sie, co tyn côłki krześcijański łobrzynd, cyrymónijô biere sie łod 988 roka, kiej to srogi opat Odilon z Cluny nakôzôł, coby we klôsztorach łodprôwiać take „oficjum” za już umartych. Kościół, tyn nasz „Kościół”, kciôł jakosik do kupy poskłôdać te dôwne, piyrwyjsze pogańskie zwyki, i te zaduszkowe łobrzyndy, coby wszyjske byli już blank krześcijańskie. Chnet tyż tyn zwyk napoczli nachmachować (podrzyźniać) inksze, a te ci côłkie świynto potwierdziół we 999 roku papiyż Sylwester II. We Polsce, a nôjprzodzij sam u nôs na Ślónsku, fajrowanie Dnia Zadusznych przikludziyło sie dziepiyro kajsik kole śtyrnôstego-piytnôstego wiyka. Cwek tych wszyjskich zwyków nic ci sie niy łodmiyniôł bez te côłke lata: idzie ło to, coby festelnie, chocia rółz do roka, boczyć ło tych wszyjskich, kiere już łod nôs musieli łodyńść na zawdy. We tyn dziyń spóminómy ci familijantów, pociotków, przocieli i kamratów, i to jesce nad wyznôwany „światopogląd”. Medikuje sie przi tym jesce wszyjsko, co jes skuplowane ze tym „przemijaniym”. Tyn côłki „kult” umrzitych bół richticzny na isto wszyjskim ludzióm na côłkim dôwnym świycie a napoczniyńcie tego idzie jesce łobejzdrzić aże we epoce „paleolitu” jakiesik 25 tysiyncy lôt tymu nazôd. Te świynto tyż jes beztóż wywandlowane jesce łod blank, ale to richtik łod blank dôwnych, przedkrześcijańskich czasów. To sie tak cióngnie łod dôwiyn dôwna i jesce we XIX wiyku, drużnie ze pieróńsko starym zwykiym, ciepali ludzie na grób świyżo uciupane asty ze stromów, co miało pokazôwać, iże dôwnij dociepowało sie drzywo do łognia, kaj sie tego niyborôka lebo niyboga gorało. Ja, bo dôwnij sie przodzij chowaniô, gorało tych wszyjskich umrzików. Wypokopiyli tyż jesce, co nasze duszycki po umarciu sóm niyśmiertylne a na soborze we Lyonie, we tysiónc dwiesta siedymdziesiontym szczwôrtym roku, nasz Kościół ci bół łoznôjmiół taki – jak to sie terôzki gôdô – „dogmat” ło tym, iże fónguje tyn côłki „czyściec” we kierym wszyjskie grzyszne za żywobyciô duszycki muszóm pokutować za swoji ziymske grzychy.
Przi tyj przileżitości, jedna angyjbera ze warszawskigo uniwerzityjtu rzóndzióła we telewizyji blank to, co jôch już kejsik berôł tela, iże jesce tam jesce mocka rzecy dociepła. Jôch gôdôł ło dôwniyjszym jôdle na kiyrhowie – łona tyż. Nale pedziała jesce, co tyż we tym prawosławiu, to zawdy musiało być na smyntôrzu jajco na grobie i gorzôłecka. I to niy skuli tego, coby sie naprać a ino, iżby te duszycki miarkowały, co jich ludzie we zocy majóm. A jesce kajsik indzij, choby i we tym Meksiku, to ludzie festelnie fajrujóm, bo bezmać śmiych, uciecha i chichranie łodróżniô nôs, żywych łod tych wszyjskich umartych, łod tych duszycek, kiere sie tam kajsik mackajóm, szwyndrajóm po świycie, pokiel jich ci nasz Pónbóczek na tyn łostatecny gyricht niy napytô. Wszandy tak bóło ze tym jôdłym, niy ino we „prawosławiu”. Na naszym polskim Pomorzu wiara nakazôwała, coby we ta nocka ze piyrszego na drugi listopada narychtować na fynsterbretach chałupów te jôdło, kiere umarte mieli nôjbarzij rade. Tyn, chnet gynał tyn sóm, zwyk majóm tyż cygany a festelnie roztomajcie łozwijôł sie łón u Słówianów, i sam u nôs, u Ślónzôków. Stare ludzie spóminajóm takô ci starosłowiańskô Radunica. Bół ci to zwyk skłôdaniô na grobach łokwitych łofiarów ze jôdła i nôpitku, no i jesce „Dziady”, ło kierych tak gryfnie pisôł nasz Adam Mickiewicz:
„ … pospólstwo więc święci Dziady tajemnie w kaplicach lub pustych domach niedaleko cmentarza. Zastawia się tam pospolicie uczta z rozmaitego jadła, trunków, owoców i wywołuje się dusze nieboszczyków. (…) Dziady nasze mają to szczególnie, iż obrzędy pogańskie pomieszane są z wyobrażeniami religii chrześcijańskiej, zwłaszcza, iż dzień zaduszny przypada około czasu tej uroczystości. Pospólstwo rozumie, iż potrawami, napojem i śpiewami przynosi ulgę duszom czyścowym.”
Te śpiywy to jes gynał tak jak we tym Meksiku, coch już przodzij spominôł. Te juzaś prawosławne zwyki mianujom sie „panichidy” i sóm ci to nabożyństwa żałobne we łobrzóndku greckim i prawosławnym, kiere skuplowane sóm ze biysiadami, gościnóm na smyntôrzu i goraniym łogni na nich.
Zaduszki, duchy, duszycki – moja Starka zawdy mie i mojigo bracika strachali tymi duszyckóm, kiere bezmać przilazowali do capartów i lóntów, jakimi my ze bracikiym zawdy wteda, za śpikolowatych lôt, byli. Niyrółz, i niy dwa we śniku widziôłech te duszycki, kiere mie szterowali, i to niy ino we śniku, ale tyż i na łodwieczerz, kiej Mamulka kôzali nóm już nynać, we kachloku bóło festelnie nahajcowane i ino po gipsdece lôtali roztomajte strzigi, hastermany, sytoszki i inksze beboki. Sómech je na swoji ślypia widziôł, abo tak mi sie ino wtynczôs zdôwało, ale coch stracha miôł, toch miôł.
Wiycie, wajôłech sam już pôra razy, iże niy poradza nôjńść jakisik sztrofek po naszymu i beztóż wciepuja roztomajte inksze, po polskimu, łod naszych polskich wywołanych poytów. A tu mi terôzki gynał klapujóm take gryfne sztrofki, kiere napisôł ślónski terôźniyjszy poyta, Bogdan Dzierżawa, kierego mianujom Utopkiym ze Chwałyncic:
„Locesz se duszycko, miyndzy stromami,
czy nima ci zimno w tyn czas jesiynny?
Przeca listopad już szuszczy liściami,
i wiater zimny, dmuchô niyprzijymny.
Świyczka na grobie sie pôli migotliwie,
mogesz sie łogrzôć nad jeji płómykym,
ale ty wolisz straszyć mie łoszkliwie,
na starym dymbie, pójdźki krzikym.
Może ty duszycko ciyrpisz za grzychy?
Kiere za życiô ziymskigo popochałaś.
Z ludzkij chciwości, wielkopańskij pychy,
swojim nôjbliższym poprzoć niy umiałaś.
Teraz łóni za ciebie rzykajóm pôciyrze,
Żebyś w tamtym niy ciyrpiała świycie.
Za sobóm z trzaskiym zawarłaś dźwiyrze,
Toż niy dziwota, że terôz ciyrpisz przecie.
Idź duchu marny, niy hukej nad gowami.
Niy wiyj przecióngle wiatrym w kóminie.
Porzykóm tyż za cia dzisiôj nad grobami,
Bo życie jest krótkie i chneda przeminie.
Dużo by gôdać ło ziymskim padole,
Piyknie na pewno kiedyś ci sie żyło
Była mamóna, rozpusta i swawole
Ale życiô zabrakło, za gibko sie skóńczyło.”
Chocia miarkujymy, iże żôdyn snôs niy ma niyśmiertylny, a kôżdymu sie zdô, iże łod niygo sie niyśmiertylność napocznie, to kiej sie zemrzi kómuś, kogo mómy festelnie radzi, zawdy to jes wtynczôs tragedyjô. I zawdy wteda medikujymy: czamu Łón, czamu Łóna, Pónbóczku czamu tyn synecek, lebo czamu ta dziołszka? Nale, na to jesce żôdyn móndrok niy łodpedziôł.
I Wszyjskich Świyntych forbaj…
Nó, tóż mómy już zbyte i Wszyjskich Świyntych, i Zaduszki (ło kierech już żôdyn niy boczy, bo to terôzki niy ma dziyń frajny łod roboty). Gôdô sie, co tyn côłki krześcijański łobrzynd, cyrymónijô biere sie łod 988 roka, kiej to srogi opat Odilon z Cluny nakôzôł, coby we klôsztorach łodprôwiać take „oficjum” za już umartych. Kościół, tyn nasz „Kościół”, kciôł jakosik do kupy poskłôdać te dôwne, piyrwyjsze pogańskie zwyki, i te zaduszkowe łobrzyndy, coby wszyjske byli już blank krześcijańskie. Chnet tyż tyn zwyk napoczli nachmachować (podrzyźniać) inksze, a te ci côłkie świynto potwierdziół we 999 roku papiyż Sylwester II. We Polsce, a nôjprzodzij sam u nôs na Ślónsku, fajrowanie Dnia Zadusznych przikludziyło sie dziepiyro kajsik kole śtyrnôstego-piytnôstego wiyka. Cwek tych wszyjskich zwyków nic ci sie niy łodmiyniôł bez te côłke lata: idzie ło to, coby festelnie, chocia rółz do roka, boczyć ło tych wszyjskich, kiere już łod nôs musieli łodyńść na zawdy. We tyn dziyń spóminómy ci familijantów, pociotków, przocieli i kamratów, i to jesce nad wyznôwany „światopogląd”. Medikuje sie przi tym jesce wszyjsko, co jes skuplowane ze tym „przemijaniym”. Tyn côłki „kult” umrzitych bół richticzny na isto wszyjskim ludzióm na côłkim dôwnym świycie a napoczniyńcie tego idzie jesce łobejzdrzić aże we epoce „paleolitu” jakiesik 25 tysiyncy lôt tymu nazôd. Te świynto tyż jes beztóż wywandlowane jesce łod blank, ale to richtik łod blank dôwnych, przedkrześcijańskich czasów. To sie tak cióngnie łod dôwiyn dôwna i jesce we XIX wiyku, drużnie ze pieróńsko starym zwykiym, ciepali ludzie na grób świyżo uciupane asty ze stromów, co miało pokazôwać, iże dôwnij dociepowało sie drzywo do łognia, kaj sie tego niyborôka lebo niyboga gorało. Ja, bo dôwnij sie przodzij chowaniô, gorało tych wszyjskich umrzików. Wypokopiyli tyż jesce, co nasze duszycki po umarciu sóm niyśmiertylne a na soborze we Lyonie, we tysiónc dwiesta siedymdziesiontym szczwôrtym roku, nasz Kościół ci bół łoznôjmiół taki – jak to sie terôzki gôdô – „dogmat” ło tym, iże fónguje tyn côłki „czyściec” we kierym wszyjskie grzyszne za żywobyciô duszycki muszóm pokutować za swoji ziymske grzychy.


c: text/html

text:
Starce Cōż ci moja starko dōm ? Jo malutke ronczki mōm Kartka wezna, zegna w pōł Kajsik tuszki,pyndzek bōł Namaluja tam serduszko Moja starko dobro wrōżko Kwiotek w rogu , żōłte słōnko Co we wodzie promyk tōnko Barbara Politaj
Starce
GYNSIPYMPKI
Gynsipympki Pympuszkym asi Wyzgerno Hela W zegrōdce Basi Znolozła sztela Pympek wystawio na gorke słōnko We gynsipympkach gowisia tonko. autor Barbara Politaj Z serii „zolytne kwiotki”
15 07 – Świynto Ślōnski Fany
15 07 – Świynto Ślōnski Fany Serce wartko bije W świynto naszyj fany Żōłto modre farby We duszy fanfary Nasza ślōnsko fana Furgo już we ôknie Słōnko ji przigrzywo Już nōm niy zamoknie Snożne modre niebo Na nim złote słōnko We sercu Ślōnzoka Gorki promyk tōnko Barbara Politaj
MAJ
MAJ Maj rozdowo nom bonusy Goły pympek cwiter kusy Liść zielony Mojik w trowie Lepszy humor Lepsze zdrowie. Modre niebo Złote słonko Kere w rzyce Promyk tonko Przirychtuje nos do lata I niy czeko na wypłata Barbara Politaj

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Antologia 11 autorów skupionych wokół Koła Poetów „Wena’ działającego w Klubie Miejskiego Ośrodka Kultury „Rebus” w Żorach .Poniżej 1 z wierszy umieszczony w Antologii Dziecka ni majom Co wom dolygo co szteruje kej zestarani siedzicie gymba pomarszczono jak brozdy na polu Wyglondocie jak ta boroczka abo żebroczka na miedzy co liczy złociszki czy styknie na […]
Antologia „Lustro wody błękitem słowa „
Sowizdrzoła Konkurs Fraszki Ślonski – IV edycjo
Przed konkursym: Kaj ta fraszka? Ôj fraszko fraszko ciyngym cie niy ma A jo tak gorko prosza ô wyna Musza przisiednońć we ciymno nocka Możno co sklyca nim zawrza ôczka We piykne strofy polecōm rymy Yno dostana ździybeczko wyny Na konkurs: Na fraszka Marzi mi sie fraszka co za serce chyto Szykowno ze szpasym kaj […]
Kaj ta fraszka?
Kaj ta fraszka? Ôj fraszko fraszko ciyngym cie niy ma A jo tak gorko prosza ô wyna Musza przisiednońć we ciymno nocka Możno co sklyca nim zawrza ôczka We piykne strofy polecōm rymy Yno dostana ździybeczko wyny . Barbara Politaj
Zagrej mi w duszy…
Zagrej mi w duszy…


text:
Geszeft w Kato
Już za pora dni otwarci „Geszeftu” zrychtowanego bez chopów z Kato – Dominika i Michała.
20 czyrwca ło szóstej po połedniu trzeja być w Katowicach na ul Morcinka 23. Bydzie se tam szło sprawić prawie wszyjstko. Łod ksionżek, szkorup łobleczynio, załuśniczek, pieścionków, bryli, epyów, taszów przez koła. Bydzie tyż nasze gryfne łobleczyni z kolekcji „na zicher” i „gryfnie dlo bajtli”.
A i tyż napić dobrego kafyju abo tyju abo naszyj ślonskij brauzy. A wto je maszketnik bydzie se móg zmaszkecić kusek zisty.
Toż kiej byście niy wiedzieli co sprawić Waszym przocielom na gyburstag, weseli, krzciny, abo inksze łokazje przidźcie tam, a na pewno gibko znojdziecie coś gryfnego. Mało tego, to je Geszeft z tym, co nasze, lokalne, zrychtowane bez ślonskich projektantów i na Ślonsku. I tyż co ważne, to to, że niy som łone taki na jedyn roz ino bydom służyć na lata. Toż ciśnijcie do Geszeftu!
Co za wydarzyni? Łotwarcie Geszeftu
Kaj i ło kierej? Katowice, godz 18:00, ul Morcinka 23
A wiyncyj tukyj:
https://www.facebook.com/events/178665385635764/


text:
Ernesto Che Guevara
Ernesto „Che“ Guevara (* 14. junija 1928 w Rosario, Argentinska ako Ernesto Rafael Guevara de la Serna; † 9. oktobra 1967 w La Higuera, Boliwiska) jo był profesionelny marxistiski rewolucionaŕ a guerillowy wjednik z Argentinskeje. Zgromadnje z Fidelom Castrom jo grajał wjedźacu rolu pśi kubańskem wuswobodźenskim boju a był pótom aktiwny w guerillowej wójnje w Kongu a Boliwiskej.
Che Guevara płaśi ako ikona studentskego gibanja 60tych lět a až do źinsajšnego ako symbol socialistiskeje rewolucije.


text:
Lyki z inkszy aptyki Lyk na gripa? Łapła baba gripa Tako boła klipa Ciyngym psikała Po nocach charlała Zadzwonioła po Filipa. Lyk dlo duszy? Napisała limeryki Lepsze istne niż pierniki Tonkała je w mlyku Szukała w nich lyku Dusza śpiywo – som wyniki! Lyk na nyrki? Jedyn chop z miasta Szombiyrki Durś chorowoł , bolały […]
Lyki z inkszy aptyki
MALPKA KASIA
MALPKA KASIA Bolo mi 13 lot jak moj bracik Jorgus ze swojom slubnom pojechali na wczasy nad morze. Minoly dwa tydnie i Jorgus z bratowkom przijechali opolone nazod…we troje! Jako ze jeszcze niy mieli bajtli, a Jorgusiowi odkond prziszol na swiat to boly yno gupoty w glowie, to se spatrzeli…malpica! Jakis marynarz w Kolobrzegu sprzedol […]
OPA I BOMBONY
OPA I BOMBONY Przipomino mi sie coroz wiyncyj moich przezyc z dziecinstwa. Widac, ze sie starzeja… Bolo mi tak mozno sztyry – piync lot jak dziynnie po poledniu tyralach z Mamom na Wojtula z konewkom do gospodorza po swiyze mlyko od krowy. To bolo richtig mlyko, niy tako sino woda jako terozki sie w sklepie […]
OMA I KOZA CILA
We ostatnij gyszichcie z dziecinstwa wspomnialach o gowiedzi, kero dycki tyrala u mojich starzikow po placu. Toz bola porka: kurka i kokocik – cwergi. Te dwa dycki trzimaly sie do kupy: kaj kurka, tam kokocik. Kurka znosiola take malutke jajuszka, kere moja potka, ciotka Lyjna dycki zbiyrala i warzola na twardo, a potym dowala do […]
Łonacynie 2
„Łonacynie“ 2 ——————– UWAGA! Już niykere mi pisali Cobych niy świntuszoł dali A kiej inkszych to tak razi Niych na strona sam niy włazi! 22.10.2008r. * Korzyń mioł mocny – wyrwali mu chwasta Niy lecioł na baby – boł pederasta. * Tańcowały dwa Michały Niy dziwota – dwa pedały. Jedyn mały drugi srogi Tyn bogaty, […]


text:
Hůngkůng
Hůngkůng (uoficj. Špecyjolny Rygjůn Admińistracyjny Hůngkůng; ang. Hong Kong, Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China, chiń. 香港, kantońsko godka jyutping: hoeng1 gong2, standardowo godka mandaryńsko pinyin: Xiānggǎng) - špecyjolny rygjůn admińistracyjny Chińskij Republiki Ludowyj, kery ležy nad Mořym Pouedńowochińskim, we wschodńij tajli kraju. Uobejmujy Půuwysep Kowloon a 234 wyspy. Nojwyžšy ščyt, Tai Mo Shan, je na 958 m n.p.m. wysoki.
We wyńiku pjyršyj wojny uopjůmowyj Hůngkůng přeloz spod wuadańo Chin pod wuadza Wjelgij Brytańije we 1848 roku. Ńyskoři přiuůnčůno ku ńymu tyž "Nowe Terytoria", kere Chiny "douy we dźyržawa" Wjelgij Brytańije we 1898 roku na 99 lot. Bez XX wjek Hůngkůng fest a fest śe rozwinuy a pouńiu rola "půmostu" mjyndzy kůmůńistyčnymi Chinůma a śwjotym Zachodu.
We 1984 roku ugodano śe co do warůnkůw, na kerych Hůngkůng wrůći pode wuadza Chin we 1997 roku, jak mińy ukres dźeržawy. Chiny zobowjůnzouy śe pozostawić Hůngkůngowi aůtonůmijo we bezma wšyjstkich sprawach krům polityki zagrańičnyj a wojska. 1 lipca 1997 Armijo ChRL zajyna Hůngkůng.
Hůngkůng je jednym s śwjotowych cyntrůw biznesowo-handlowych a śedźibům myngi bankůw, firm a ourgańizacyji mjyndzynacyjowych. Klučowo rola we kůntaktach handlowych ze śwjotym mo Rada Rozwoju Hůngkůngu (Hong Kong Trade Development Council, 香港貿易發展局). Hůngkůng mo tyž srogo a wysoko rozwińynto industryja. Je tyž wynzuym morskim - je sam 9 hawyn.


text:
Alaska je to stůn we USA, rozlygowany we půłnocno-wschodńij tajli Půłnocnyj Ameriki. Uod wschodu mo grańica ze Kanadům a uod zachodu bez Ćyśńina Beringa ze Rusyjům. Je sam mocka wjyrchůw, nojsrogszy McKinley mo 6194 n.p.m. Je to nojsrogszy podug wjyrchu a nojrzadzij zaludńůny stůn we USA. Kej jedźiny ńy je potajlowany ferwaltůngowo na hrabstwa, ino na uokryngi.
Lo Ojropejczykůw uoddekńůno we 1640 roku. Ńyskorzi eksporacyjo sam sztartły Rusy, a we rokach 1799-1867 krej należoł do rusko-amerikůńskij geszeftowyj kůmpańiji. 30 merca 1867 skalůno bez Rusyjo USA za 7 200 000 USD. 29 lot ńyskorzi uoddykńůno sam gold. Uod 1959 je to połnoprowny sztat we USA.


text:
Ojropa
Ojropa – tajla śwjata, zauobycz uokryślano (ńyakuratńy) kej kůntynynt. Leży na půłkuli půłnocnyj, na půgrańiczu půłkul wschodńij a zachodńij. Wroz ze Azyjům tworzi kůntynynt: Ojroazyjo.
Ojropa mo 10,5 mln km² placu. Mo festylńy rozwińynto lyńijo brzygowo, kero je dugo na kole 38000 km (bez wyspůw). 25% jeji powjyrzchńe zajmujům půłwyspy, a 7,5% wyspy. Nojdugszům rzykům je Důnaj. Wjynkszo tajla powjyrzchńe je ńiźinno, nojwyższy wjyrch: Mont Blanc (4808 m n.p.m.) we Alpach.
Pjyrsze istoty czowjekowate mjyszkały sam 800 000 lot nazod. czowjek wspůłczesny prziloz sam 40 000 lot nazod. We II tyśůncleću p.n.e. zaczůn śe uokres historyczny. Na terozki půmjyszkuje sam kole 712 milijůnůw ludźůw.


text:
Luftbiksa
Luftbiksa – popularne uokreślyńy karabinu pneumatycznygo abo pistoletu pneumatycznygo.
Luftbiksy sům używane zarůwno we wyczynowym strzelectwje pneumatycznym (szport uolimpijski), kej i do szpasu, a we krajach, we kerych je to dozwolůne, tyż do polowań na drobno zwjerzina a do uodstrzołu szkodńikůw.
Materjołym pyndnym we luftbiksach je sprynżůny luft abo dwutlynek wůngla. Ze wzglyndu na sposůb sprynżańo luftu luftbiksy idźe potajlować na: tłokowe (luft sprynżany je we můmyńće strzołu bez tłuk napyndzany fedrům metalowům abo tzw. fedrům gazowům), ze wstympnym sprynżańym luftu (ang. PCA - pre-compressed air), we kerych luft sprynżany je przed kożdym strzołym we kůmorze sprynżańo (za půmocům tłoka poruszanygo dźwigńiům), a luftbiksy zasobńikowe (PCP), zaśilane s wjelorazowyj biksy ze sprynżůnym luftym abo s jydnorazowych biksůw s dwutlynkym wůngla.
Luftbiksa strzylo poćiskůma (śrutym) wyrychtowanymi zazwyczej ze stopu ołowju (spotyko śe tyż wyrychtowane ze stopu cynku abo s tworziwa sztucznygo s uosadzůnym we ńim tajlym metalowym).
Kaliber luftbiksůw szportowych to nojczyńśći 4,5 mm (ze wzglyndu na bardźij płasko trajektorja lotu śrutu), a myśliwskych - 5,5 mm a 6,35 mm; kalibrym pośredńim je 5 mm. Ńyliczne modele karabinkůw sům produkowane we kalibrze 9 mm i wjynkšym.


text:
Wolga
Wolga (rusce Bóлra – [ˈvolɡə] IPA, tatarsce İdel, w rěči fiu PaB) je rěka we wuchodźe europskeho dźěla Ruskeje. Z dołhosću 3534 kilometrow je wona najdlěša rěka Europy. Wužórli so na sewjerozapad wot Moskwy a cirka 320 kilometrow na juhowuchod wot Pětrohródu. Wuliwa so do Kaspiskeho morja.
Při rěce namaka so wjele rěčnych zawěrow a wuznamnych městow, kaž na přikład Wolgograd, Samara, Uljanowsk a Nižny Nowgorod.
Rěka Wolga je přez łódźne kanale zwjazana z Baltiskim morjom, Čornym morjom, Běłym morjom a Azowskim morjom.


text:
ZAPUSTY – abo tusty sztwortek Jedyn, jedyny dziyń taki mómy, w kerym łobżarstwo jest dozwolóne! W tym dniu kreplami sie łobżyrómy, bo łobyczajym to uświyncóne. Ruby czy chudy, mody czy stary, a nawet ci, co dieta czimajóm, w jedzyniu krepli niy majóm miary i diety wcale niy przestrzegajóm! Godajóm na niego – sztwortek tusty, inksi […]
ZAPUSTY – abo Tusty sztwortek
MODERNE MIANA
MODERNE MIANA Eli wos tyż nerwujóm i tak jak mie – szterujóm, miana dziecek, co teroz sóm w modzie? Te Alany,Patryki, Angeliki,Jessiki… Wiyncyj u nos ich, niż na Zachodzie! Przikładowo, w niydziela – krzcinów było niywiela – możno sztyry, czy piyńć – niy pamiyntóm. Dyć same cudze miana: Sara,Daria,Dajana… Fto z wos słyszoł, że jes […]
LIST DO DZIECIÓNTKA
LIST DO DZIECIÓNTKA Zawsze my listy pisali do Ciebie, kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm. I to, co łobsztalowali my w niebie, dycki leżało pod chojinkóm! I wcale niy byli my wymyślate: roler, szlyndzuchy, sanki czy bal… Bo przeca wtedy niy byłoś bogate, w tych czasach kere łodeszły w dal. Potym żech listów niy pisoł […]
LACIE Św.MIKOŁAJA
LACIE ŚWIYNTEGO MIKOŁAJA Jak słysza na siyni dzwónka glingolynie, zarozki spóminóm tamte wydarzynie. Łod samego rana kożdy bół przejynty, i czekoł wieczora, aż przidzie tyn „Świynty”! Dziecka niy zgobiyły, łojców sie suchały, by łod Mikołaja szmarów niy dostały! Dyć nojwiynkszo cita mioł mój bracik Olek, skiż tego, że kepsko dycki szło mu w szkole. […]
BARBÓRKA
BARBÓRKA Za niydugo Barbórka, świynto górników, już mundury luftujóm, połne mydalików. Zaś ich bydóm kwolić, kożdy z kożdyj stróny, zaś co drugi górnik bydzie łodznaczóny! Fajnie jes tak co rok Barbórka fajrować, coż, kej po Barbórce, trza juzaś fedrować! Skóńczy sie za chwila po plecach klepanie, gorzołkóm ze sztajgrym „na ty”przepijanie… Sztajger, jak to sztajger, […]
ZEFEK Z FRYNCITY
ZEFEK Z FRYNCITY Dwie rzeczy dlo Zefka nojważniyjsze były, za kere dołby pochlastać sie żyły! Piyrszo to gołymbie, co erbnół po łojcu i piwo, bo piół już w niymowlyncym kojcu! Pół dnia przesiadywoł w szynku na Rasiku, druge pół w łogródku, w swoim gołymbniku. Gołymbi bezmała, tam ze setka było, dyć richtich z dwadzieścia […]
GOŁĄBKI
Gołombki Piykne ptoszki to gołymbie Znak pokoju ducha Już niy godom ło tych flugach Tam Ślonzoka duma Bo tradycjo jest Ślonzoka Gołymbnik w zegrodzie Tyn kto serce mo dlo ptoszków Gołomb go niy bodzie Kto gołymbie fest szkaluje Bez serca czowiekym? Nawet starzik ci to powiy Ty doświadczysz z wiekym Ach gołymbie mieć serduszko Marzy […]
Puket na Matki Boski Zielnej
Puket na Matki Bożej Zielnej Puket s kwjŏtkōw ułożōny Ze ziołami kjere nazbjyrałach Chodziłach po polach,łōnkach I na rantach tyż targałach Za pōnbōczkowōm krewōm Do beszōngu wleciałach Nic se s tego niy robiłach Bo se ziōłek natargałach Kamelki i fajnego kwownika Natargałach ze trownika Trocha nawłocie,bylice i wrotycza Tyż do puketa wtyrcza Jeszcze farbiczka […]
Szkubanie pjyrzo
Szkubanie pjyrzo 28 Lutego w Tworkowskim Centrum Kultury odbyło się szkubanie pjyrzo , na takie szkubanie zjeżdżają sie wszystkie Koła Gospodyń Wiejskich z Gminy Krzyżanowice , a kół w wszystkich w Gminie jest 10 . Na to spotkanie każde Koło Gospodyń przywozi coś słodkiego do kawy zaś przekąski w kuchni przygotowuje po kolei na różnych […]
ŚLYDŹ
Ślydź Jo tam na śledzia móm „duge zymby”. Ze śledzia smakujóm mi jego uszy! Jak ino wezna śledzia do gymby, zgaga mie poli, w hyrtóniu suszy! Ale w łostatni dziyń karnawału – jak nóm tradycjo nakazuje – musza skosztować tego „specjału”, choć ani troszka mi niy smakuje! Jak bych móg wybrać,woloł bych lacie zjeść, […]


text:
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
Elza
NOWE SOMSIADY
NOWE SOMSIADY Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, […]
Dwa Slonzoki
Dwa Slonzoki Jak poleca za ocean zaproszyni w kapsie mom dlo Karlusa z ślonski godki jakiś geszynk wieza stond Chciołech mu prziwiyź goś ziymi czornej ze rodzinnych stron kaj żyli łojciec i matka kaj za bajtla mioł swoj dom Ref….I jo Ślonzok i Łon Ślonzok w żyłach jedna płynie krew w Ameryce czy we Nimcach […]


text:
Starzikowe ôczy W starzikowych ôczach Widza modre niebo Słōnko i zegrōdka Rozparziste drzewo. Tynsknica za frelkom Ze gryfnōm buzinkom Kej targała wiśnie Na maszkytne winko. Flugi gołombeczkōw Kere sztartły z rana Biesiady do nocy Piwa połno kana W starzikowych ôczach Janioł sie ukozoł Starziku kochany! Kaj żeś chopie poszoł? Barbara Politaj
Starzikowe ôczy
Ania i bania
Ania i bania Szkryfna dzisioj ô ty bani Co rosła w zegrōdce Ani Ania fest ô bania dbała Dziynnie jōm tam podlywała Rosła bania ôgromniasto Grzondka była trocha ciasno Farby piykny tyż nabrała Fest sie Ania radowała Trza wykopać już ta bania Niy do rady sama Ania Wziyna ze sobom Jorgusia Klarka ,Wiki no ji […]
Róża dlo Ciebie
Róża dlo Ciebie Dzisiaj mosz świynto a Ciebie ni ma czamu łodeszłaś czy źle Ci było co doł Ponboczek abo czym skusioł żeś bez uporu poszła do Niego Możno łobiecoł zegrodka kwiycio kaj róże wonionce ciyrni ni majom żebyś ni mogła skalyczyć rynki co jak trza było chalać umiała Mamulko dziyń twój mosz tera w […]
Letnio zegródka Uśki
Letnio zegródka Uśki Z dedykacjom dlo Uśki Oślislok Fest sie ludki sam dziwujom Mało Uśki tu widujom Kaj ta frelka tyż pytajom Ciyngym o nia sie starajom Czas tyj Uśce fajnie leci We zegródce rymki kleci Tam kaj grzondki i kwiotuszki Wiersze włażom do jyj główki Plewi i ciyngym rymuje Sadzi kwiotki podśpiywuje Dyć z […]
Wjosynka paniczka
Wjosynka paniczka Wjosynko ty moja Cojś ty za paniczka Szatki mosz zielóne Przy szatkach kaniczka Włosy złote rozczepane Jako sóonko rozblyskane Na głowje winiuszek Z rozmańtych kwjatuszek Rynce cołki łoplecióne Wszyski kwjotki tam wrażone A szłapeczki bose Co depcóm po rosie Ale kaj żejś sie zawjeruszyła Żejś sam do nos nie przybyła Kaj żejś sie […]


text:
San Marino
San Marino, Republika San Marino (it. Repubblica di San Marino) , tyż Nojjaśnijszo Republika San Marino (it. Serenissima Repubblica di San Marino) – niysroge państwo we połedniowyj Ojropje, kere je ynklawům postrzůd Italije. Je rozlygowane we Apyńińskij Půłwyspje, we půłnocno-wschodnij tajli Apyńińskigo Půłwyspa. Jigo wjyrch je yno 61 km2, mjyszko sam wele 30 000 ludziůw. Głůwne mjasto mjanuje sie tak kej cołke państwo - San Marino. Je to nojmyńszy ferajńista Rady Ojropy.
San Marino je poważane za nojstarszo durch egzisterujůnco republika na świecie, kontynuuje tradycjo zakůnu, kery powstoł 3 września 301 goda uod Marinusa ze Arby. Podug powjarki Marinus wyjechoł ze Rab (růmańskij kůlůńije Arby), kiej prziszły kajzer Diocletian wydoł byfel, coby uodbudować mury mjasta Rimini, zniszczůne uod piratůw.
Państwowo ekůnůmijo uopjyro śe na financach, industryji, usugach a turystyce. GDP na perzůna je sam 36 200 dollarůw, co dowo uůnym 39. plac na wykoźe państw śwjata, a 18. we Ojropje[1]. Je poważane za nojbarzi stało eknůmijo, majům fest mało ludziůw bez roboty, niyma sam pożyczek publicznych ani debetu.[2]
Gyografijo[Sprowjej]
San Marino je ynklawům we terytoryjům Italije, graniczno lyńijo dwůch państwůw mo 39 km. leży pojstrzůd regijůnůama Emilia Romagna a Marche, kole 10 kilomyjtrůw uode brzyga Adrjatyckigo Morzo. Landszaft je zdůminowany bez Apyńiny, cołki kraj to sům leko gůrziste teryny, beztůż yno 17% kraju nadowo śe do uprawy. Nojwyższy plac to je wjyrch Monte Titano, kery mo 749 myjtry nade morzym, nojńiży je rzyka Ausa, kero je na poźůmje yno 55 myjtrůw. Bez San Marino płynům krům Ausy rzyki Marano a San Marino, ńyma żodnych wjynkszych jeźorůw abo inkszych akwynůw. Je to trzeći uod kůńca podug wjelkości kraj Ojropy, myńsze sům yno Watykůn a Můnako.
Klimat[Sprowjej]
Klimat San Marino je strzůdźymnomorski ze ajnflusym kůntinyntalnym. Je sam gorko we lato a źimno we źima. Nojwyższo strzedńo tymperatura je we lipcu a śyrpńu - 27 °C, a nojźimńi we styczńu, ynoć 6 °C[3].
Ferwaltůngowy tajlůng[Sprowjej]
- Acquaviva
- Borgo Maggore
- Chiesanuova
- Domagnano
- Faetano
- Fioryentino
- Montigiardino
- San Marino
- Serravalle
Zdrzůdła[Sprowjej]
- ↑ CIA The World Factbook - Country Comparison :: GDP - Per Capita (PPP)
- ↑ CIA The World Factbook - San Marino
- ↑ San Marino Climate


text:
Zjednoczůne Sztaty
Zjednoczůne Sztaty, Zjednoczůne Sztaty Ameriki (ang.: United States, United States of America, we abrewjacyji: US, USA) – państwo rozlygowane we Půłnocnyj Americe. Grańica mo s Kanadům na půłnocy a Meksykym na połedńu; uod wschodu grańica kraju stanowi Atlantycki Uocean, uod půłnocnygo wschodu Arktyczny Uocean, a uod zachodu Pokojny Uocean. Je to trzeće państwo śwjata jeli chodźi uo terytoryjům (po Rusyji a Kanadźe), a tyż trzeće we wjelośći ludźůw (po Chinach a Indyjach).
Zjednoczůne Sztaty powstały pod kůńec XVIII stolećo, Deklaracyjo Samostanowjyńo uogłoszůno we 1776 roku. Na poczůntku mode państwo toczůło wojny, wpjyrw ze Ynglandym, do kerygo zawczasu uosobne sztaty noleżały jako kolůńije, ńyskorzi we rokach 1861-1865 bůła secesyjno wojna, mjyndzy půłnocnymi sztatůma, kere bůły za zńyśyńym ńywolńictwa, a połedńowymi, kere chćały je utrzimać, a tyż we tym samym XIX stoleću ze Meksykym.
Terozki Zjednoczůne Sztaty sům nojwjynkszům ekůnůmicznům a armijnům potyngům śwjata. We zagrańicznyj polityce uod wrześńa 2001, po terrorystycznych zamachach na World Trade Center a Pentagůn, kůncyntrujům śe na wojńe s terroryzmym.
Admińistracyjńy sům potajlowane na 50 sztatůw a dystrykt Kolůmbijo, s czygo 2 sztaty - Alaska a Hawaje - leżům poza zasadńiczym uobszarym kůntynyntalnyj tajli USA - Alaska na půłnoc uod ńygo a Hawaje furt na zachůd, na Pokojnym Uoceańe.


text:
Serbisko-chorwatska rěc
Serbisko-Chorwatska rěc abo chorwatsko-serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Serbisko-chorwatska rěc jo była oficielna rěc Jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu. Prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko-chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika Jerneja Kopitara. Oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót 1921 do lěta 1993 ako termin, kótaryž wopisujo dialekty powědane w Serbiskej, Chorwatskej, Carnej Górje a w Bosniskej a Hercegowinje. Zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske, jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone.
Gaž jo se Jugosłowjańska rozpadnuła, su dostali serbiska, chorwatska, bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy. Źinsa jo słowo serbisko-chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow, politiki a měnjatego wóznama słowa rěc. Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy. Mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej Serbiskej, Carnej Górje, Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje a teke se derje rozměju w Makedońskej a w Słowjeńskej.
Stawizny[wobźěłaś]
W drugej połojcy 19 stolěśa, serbiske spisowaśele na cole z Wuk Stefanowićom Karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z Ljudewitom Gajom a Dźurom Danićićom, su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko-chorwatskeje rěcy. Wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a Gaj a Danićić łatyński chorwatski alfabet.
Z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe 1850, mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami, jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow: serbisko-chorwatska abo chorwatsko-serbiska rěc. To jo była kumštnje zjadnośona rěc.
W Kralojstwje Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc. W drugej komunistiskej Jugosłowjańskej stej Matica srpska a Matica hrvatska pódpisałej Novosadske dogrono z prědnym artiklom:
Narodna rěc Serbow, Chorwatow a Carnogórjańcow jo jadna rěc. Literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu Beograd a Zagreb jo togodla zjadnośona, z dwěma wugranjanjoma, jekawskim a ekawskim.
Nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w Jugosłowjańskej. Howacej su Chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju, dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma. Po napnětosćach w lěśe 1970 a pó rozpaźe Jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska, pak chorwatska, pak bosniska, pak carnogórska rěc.
Narěcy[wobźěłaś]
Serbisko-Chorwatska rěc ma cełu mań narěcow, kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow. Su tśi głowne narěcy :
- štokawska (Serbiska, Bosniska, Carnogórska a Chorwatska) - město co se groni što , a kótaraž ma tśi wersije:
- ekawska (Serbiska a pódzajtšna Chorwatska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- jekawska (Chorwatska, Bosniska, Carnogórska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni je abo ije
- ikawska (Chorwatska, Bosniska) - město starosłowjanskego *ě (jać) powědajo se i
- kajkawska (pódpołnocna Chorwatska) - město co se groni kaj a město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- čakawska (pódwjacorna Chorwatska) - město co se groni ča, hejnak štokawski ma teke wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku.
Serbisko-chorwatski alfabet[wobźěłaś]
W serbisko-chorwatskej rěcy w Bosniskej-Hercegowinje, Carnogórskej a Serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica. W Chorwatskej jano łatyńske.
Pśikład[wobźěłaś]
Zastojnstwowy komunikat z Bosniskeje-Hercegowiny:
- bosniski: SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- chorwatski: PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (łatyński): SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (cyrylica): CAOПШTEЊE ЗA JABHOCT: БocHa и XepцeroBиHa oчekyje пoBeћaњe kpeдиTHor pejTиHra. y MapTy 2004. roдиHe, AreHциja Moody's дoдeлилa je БocHи и XepцeroBиHи пpBи cyBepeHи kpeдиTHи pejTиHr, Б3 ca пoзиTиBHиM изrлeдиMa. y cBeTлy зHaчajHor HaпpeTka y изrpaдњи дpжaBe oд дoдeлe пpBor kpeдиTHor pejTиHra, Moody's paзMaTpa Moryћe пoBeћaњe pejTиHra БocHe и XepцeroBиHe.


text:
Nowy Casnik
Nowy Casnik – jo dolnoserbski tyźenik. Nastawki publikuju se głownje dolnoserbski, ale teke nimski. Głowny redaktor jo tuchylu Pólak Grzegorz (Gregor) Wieczorek.
Nowy Casnik nakładujo Ludowe nakładnistwo Domowina. Nakład casnika jo był w lěśe 2004 1.100 eksemplarow.
Stawizny[wobźěłaś]
Nowy Casnik jo naslědnik "Bramborskego Serbskego Casnika", kótaryž jo zachopił 1848 wuchadaś. W lěśe 1918 jo se nakładanje casnika skóńcyło - dla financielnych problemow.
Bogumił Šwjela, slědny redaktor zacynjonego casnika, jo 6. januara 1921 załožył nowy tyźenik "Serbski Casnik". W lětach 1923-1931 zagronita za tyźenik jo była. Mina Witkojc.
W casu nacionalsocializma pśi pówołanju Fryco Rocha ako šefredaktora "Serbskego Casnika" w lěśe 1931 jo zachopił tyźenik jasnje pódpěrowaś politiku kněžarstwa, a samo Žydow a komunistow atakěrowaś. Ned pótom 29. junija 1933 jo se Serbski Casnik zacynił, wó "pjenjeznej njamócy" pišucy.
Pó 2. swětowej wójnje załožył se 1947 Nowy Casnik - nejpjerwjej ako pśiłoga górnoserbskeje "Noweje doby". Wót 1954 wuchada Nowy Casnik zasej ako samostatny tyźenik.
Slědny šefredaktor, kenž jo měł dolnoserbšćinu ako maminu rěc, jo był Wylem Bjero. Pón w lětach 1973-2004 jo tu městno měł Horst Adam, a wót lěta 2006 - Gregor Wieczorek.


text:
Microsoft
Microsoft to je jydno s nojsrogszych na śwjeće firm we branży kůmputyrowyj. Nojbarzi znajůmo kej producynt systymůw operacyjnych MS-DOS a Microsoft Windows, a tyż paketa průgramůw bjurowych Microsoft Office. Spůłka zołożůno we 1975 uod Billa Gatesa a Paula Allena. Śedźiba mo we Redmond we stańy Waszyngtůn. Po wycofańu śe Billa Gatesa s prezesowańo, jeji prezesem zostoł Steve Ballmer. Podug danych za 2007 rok, Microsoft dowo robota lo 89 809 ludźi a uośůngo 14.065 mld $ zysku przi obrotach 51.122 mld $.
Auskuplůngi[Sprowjej]


text:
Josif Stalin
Josif Stalin (rus.: Иocиф CTaлиH), po prowdźe Ioseb Besarionis dze Dżughaszwili, gruź.: ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, dekmjano Stalin (rus. CTaлиH), rodz. 8 grudńa 1878 (6 grudńa podug starego stylu) we Gori, zm. 5 marca 1953 we Moskwje - formalńy fůngowou kej uobjyralny kadyncyjowo gynyralsekretoř KPZR a jeji pjyrwyjek a tyž prymjera ZSRR, a faktyčńy bůu dyktatorym Zwjůnzku Radźeckigo do yjmynta, majůncym ńyukrůcůny macht a używou go lo cwekůw wyznowany idyje walki klasowyj kej kńifym reskjyrowańo bůu myngowy, drinštatowy a ausynterror, kery pochowou podug rostomajtych uocyn uod pora do pora dźeśůntkůw milijůnůw ńyboščykůw. Podpisujůnc sojuš s III Řešům, ůmožliwiu Ńymcům rozpočynće agresyji zbrojnyj na Polska, beztůž mjou udźou we wybuchu II wojny śwjatowyj.
Stalin pora razy trefjůu śe s prymjerym Wjelgij Brytańje Winstonym Churchillym a prezydyntůma USA Franklinym Delano Rooseveltym a Harrym Trumanym (kůnferyncyjo teherańsko, kůnferyncyjo joutańsko, kůnferyncyjo počdamsko) deklarujůnc přiwjůnzańy do dymakracyje a wola wspůudźouańo po wojńy we zamjan za realne ustympstwa partnerůw. Po wojńy zerwou ale ůmowy, nařucajůnc důminacyjo ekůnůmično, ideolůgično, a polityčno ZSRR krajům Europy Wschodńij, "wyzwolůnym" bez Armjo Čerwůno. W připadku Polski, Stalin ingerowou we treść kůnstytucyje PRL s 1952, uosobiśće wprowadzajůnc do uůnyj šeryg zmjan a uzupeuńyń.


text:
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska je zwjazkowy kraj w sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
Geografija[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitaj najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Jězor rěka němsce Müritz, kotrehož mjeno pochadźa wot słowjanskeho słowa morica, a kupa je Rujany.
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běža wulka rěka Łobjo, ale tež małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej, ale Warnow a Peene do Baltiskeho morja. Łobjo běži přez zwjazkowy kraj Schleswigsko-Holsteinska, přez Hamburg a potom zaso přez Schleswigsko-Holsteinsku a skónčnje do Sewjerneho morja.
Najwjetše města su
- Roztok (blisko Baltiskeho morja při wuliwje Warnowa),
- Zwěrin (w zapadźe zwjazkoweho kraja),
- Wismar (při Baltiskim morju),
- Stralsund (blisko kupy Rujanow),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
Stawizny[wobdźěłać]
Mecklenburgsko-Předpomorska so zaso w lěće 1990 załoži. Tutón zwjazkowy kraj eksistowaše hižo raz mjezy lětami 1945 a 1952. W lěće 1952 bu rozwjazał a potom su so wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěće 1945 je so nastał z Mecklenburgskeje a zapadneje dźěla Pomorskeje zapadnje dźensnišeje hranicy mjez Němskej a Pólskej.
Mjeno[wobdźěłać]
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" woznamjeni hród. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej eksistuje wjele mjenow, kotrež ze słowjanskeje rěče pochadźa. Tuta słowjanska rěč wjace njeeksistuje, ale wona bě přiwuzna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Hornjoserbšćinu, Delnjoserbšćinu, Čěšćinu a Słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Pak tež mjena z němskeho pochada eksistuja tam.
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15


text:
Wuglik
Wuglik (łać. carbonium ze słowa carbo „(drjewowy) wugel“) jo chemiski element 4. głowneje kupki ze symbolom C. Wustupujo w pśiroźe w cystej formje ale teke chemiski wězany. Dla jogo wósebneje elektronoweje konfiguracije (połpołnjona L-škórpina) zamóžnosć k twórjenju kompleksnych molekulow a wót wšych chemiskich elementow nejwětšu wšelakorosć na chemiskich wězbow wobsejźi. Wuglikowe wězby twórje molekularny zakład wšogo zemskego žywjenja.
Wažne wězby[wobźěłaś]
Oksida[wobźěłaś]
Wuglik wustupujo w dwěma oksidoma, pśi tom ma rozdźělnu gódnosć.
- CO (wuglikowy monoksid) jo wjelgin gadowaty za cłowjekow a wjele zwěrjetow a nastanjo pśez njedopołne spalenje. Wuglik jo w toś tej wězbje dwójogódnotny.
- CO2 (wuglikowy dioksid) jo we wóźe rozpušćobny a reagěrujo z wódu k wuglikowej kisalinje (H2CO3). Wón se z wjele žywochow wudychujo, dokulaž wón se z wuglikowych hydratow a kislik nastanjo. Wuglik jo w toś tej wězbje stworogódnotny.
Kisalina[wobźěłaś]
Wuglik wustupujo w jadnej anorganiskej kisalinje.
- H2CO3 (wuglikowa kisalina) je słaba kisalina. Wóna móžo z wjele metalami sole twóriś.
Wuglikowe wóźiki[wobźěłaś]
Wuglikowe wóźiki wobstoje ze nejmjeńša jadnogo wuglikowego atoma a styri wóźikowych atomow.
Eksistěruju tśi kupki, kótarež se w tom rozeznawaju, kak wjele seśonych wězbow maju.
Nožki[wobźěłaś]
- ↑ D. R. Lide: CRC handbook of chemistry and physics: A ready-reference book of chemical and physical data. 87. Aufl. Boca Raton Fla. : CRC Taylor & Francis, 2006 – ISBN 0-8493-0487-3


text:
Stolica
Stolica abo hłowne město je politiski, husto tež stawizniski centrum kraja abo stata a tuž zwjetša sydło najwyšich politiskich institucijow, kaž n. př. knježerstwa, sejma abo monarcha. W někotrych krajach na zemi njeje stolica runočasnje tež sydło knježerstwa, n. př. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sydło knježerstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwjazkowych statach kaž w Němskej su wažne institucije často we wšelakorych městach zasydlene. Stolica njeje přeco najwažniši hospodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtenstein a Vatikanske město su kraje, kotrež de jure žanu stolicu nimaja.
Srjedźowěkowscy kralojo njemějachu stajne stolicy, ale pućowachu po kraju a rezidowachu w tak mjenowanych pfalcach.


text:
San Francisco
Wspůłrzyndne: 37°46'45" N 122°25'09" W
San Francisco – mjasto we USA, we stańe Kaliforńijo, nad Zatokům San Francisco (Uocean Spokojny). Je pouožůne na uskoku tektůńičnym, bez cůž čynsto trefjajům śe sam třynśyńo źymje. Skiž čynstych sam mguůw bywo mjanowane "Mjasto Mguůw". Na teryńe San Francisco je 48 wzgůř, wjynkšość ś nich je fest strůmo, bez cůž sům sam problymy s kůmůńikacyjům.
Pjyršo stouo uosada zouožyli sam Hišpany we 1776 pode mjanym Yerba Buena, bůua to misyjo Franćiškůnůw. Uod 1821 we skuodźe Meksyku, uod 1848 we USA. Mjasto fest rozwinyuo śe we uokreśe fibru zuota (1848-1860), bůuo guůwnům hawynům lo obsugi zapotřebowańo zwjůnzanygo s jygo eksploatacyjům. We 1850 erbuo prawa mjejske. We 1869 skuplowano San Francisco s wybřežym atlantyckim bez bana transkůntynyntalno. We 1906 bůuo sam katastrofalne třyńśyńy źymje. San Francisco bůuo cyntrum ruchu hippisowskigo, a terozki je cyntrum ruchu LGBT.
Fest rozwińynto industryjo střodkůw transportu a elektrůńično. Srogi uostřodek naukowy a kulturalny.
S baukůnštu nojlepij znůmy je most Golden Gate.


text:
SZKUBANIE PIYRZO Jak juz osprawialach, kolegowali my sie z Hankym od bajtla. Wiela razy Hanek przijyzdzol do nos yno po to, coby nom prziwiyzc co ze swiniobicio, pora jajec, abo grzibow czy jagodow, kere jego Mama uzbiyrala w lesie. Przi chalpie mieli konsek pola, kaj sadziyli kartofle i gymiza, a we chlywiku czimali pora gynsi, […]
Szkubanie piyrzo
Wieczór
Wieczór Już szaro za oknem Dzień wita się z nocą Księżyc zaraz wzejdzie Gwiazdki zamigocą Tysiącami świateł Okna się rozjaśnią Wieczór szybko minie Potem wszyscy zasną A marzenia senne Chcą być zawsze z nami Ukoić zmęczonych Objąć zakochanych Dzieci wprowadzają W cud krainę baśni Sen piękny przychodzi Zamknij oczy, zaśnij Maria Kotula
WSZYSTKICH SWIETYCH
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
Kawa
Kawa Bōnkaweczko moja dyć jŏ ô cia stoja kjej cie niy wypija to ôspale żyja pija cie już s rana ledwo s łōżka stana pija i w połednie nim sie ôbjŏd wetnie pija na wysiadach fest żech s tego rada i we wjeczōr pija niy byda cie mijać cŏłki dziōnek s kawōm mōm ze skōrzycōm […]
ŚWIYNTY MIKOŁEJ
MIKOŁEJ Za bajtla dycki mialach duzo uciechy bez te dwa ostatnie miesionce roku: listopad i grudziyn. Bo prawie w tych miesioncach sie duzo dziolo i dostowalach nojwiyncy gyszynkow. Zaczynalo sie od Wszystkich Swiyntych, potym fajrowali my moj gyburtstag, zas za dwa tydnie bola Barborka, a dwa dni niyskorzyj po swiyntowaniu Dnia Gornika, czyli Barborki, przichodziol […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
Wieczór
Wieczór Słóneczko kóńczy robota Choć jeszcze ptoszki śpiywajóm Miesiónczek wyłazi zza płota A mamy bajtle wołajóm Pora do dóm,już trza spać Coby jutro rano wstać Powieczerzać,umyć szłapki Pod pierzinka,zawrzyć klapki A potym już niy rojbrować Anioł bydzie wos wachować Żeby wóm sie dobrze spało I nic złego niy spotkało Jeszcze krziżyk zrobia wóm I kusika […]
Wierszyki o lecie
Ostatnie promyki słonka Żegnając się z dniem minionym słoneczka jasne promienie rzuciły z nieba ostatnie purpurą zdobione płomienie Jak małe gorące iskierki uwolnione z ogniska rozprysły się po polach po łąkach zielonych i rżyskach Potem jak Narcyz pobiegły przejrzeć się w lustrze wody odbiły światło w jeziorze dumne ze swojej urody W końcu bardzo zmęczone […]
Cudno ta noc
Cudno ta noc Z wjeczora pjyknego Ze dziónka gorkigo Jo se dychnyć musza Nim do pryka rusza Choć mory lotajóm Kopruchy bajsajóm Mje to nie szteruje Kajś gwjozdka ślatuje Na niebje mjesiónczek Na szczybno mi mrugo Idź se do prykolka Nie siedź sam za długo Czy mi sie to śniło ? Czy rychtyk tak było […]
Słóneczko mi sie śni
Słóneczko mi sie śni Jakiś deszczowe sóm dni A mje sie słóneczko śni Taki pjykne i złociótki Cołkym,cołkym łokrónglutki Co po niebje sie rajzuje Swoja krasa pokazuje Tu przygrzeje tam pomigo Ze chmurami sie pościgo Ciepnie prómyk na kwjoteczki Pozaglóndo na ławeczki Tam kaj porki wysiadujóm Na placu dziecka bańtujóm Na pola,łónki i lasy Wszyndzi […]


text:
Nó, tóż mómy już za piyńć dni wiesna, i fajrant ze zimóm. Ale, eźli to latoś na isto bóła zima? Szłoby sam mocka ło tych wszyjskich pogodowych falach gôdać, ino po jakiego dioska? Wszyjskie sam u nôs na Ślónsku ta zima jakosik przetrzimali (chocia, tak po prowdzie to niy bóło co przetrzimać) a terôzki ludzie […]
Wiesna, ptôki i stary knaker – audio
Wiesna, ptôki i stary knaker…
Ynglynder we Chorzowie – audio
Pamiyntom
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach Tym razem było to spotkanie po slonsku a temat to ” Jydz owoce i jarziny bo w nich zdrowe witaminy „Ponizej fragment wierszyk na tyn tymat . Samo zdrowi Możno mi wto z bajtli powiy jak dbomy ło nasze zdrowi jako idzie go flegować żeby potym nie chorować Mocka […]
Ynglynder we Chorzowie…
Co to jes wytrzyźbiôłka miarkuje pewnikiym kôżdy Polôk (coby już niy gôdać ło samtyjszych, ło Ślónzôkach). Ale, niy kôżdymu tyn przimusowy hotyl sie na isto zdô. Bo dejcie sie pozór! Taki na tyn przikłôd Ynglynder abo Szkot. Kiej ci łóne kcóm sie karnóńć na zapióntek, na ichni weekend sam dó nôs do Polski (festelnie ci […]
Ku wjośnie
Ku wjośnie – szpaska
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ W listopadzie jak już było zima Pryndko zachodziyło słońce i pryndko robiyło sie cima Spotkoł niedźwiedź jednego zajonca znajomego I zawołoł na drugo strona rzyki do niego Bo oba na kraju rzyki byli I bez woda sie pozdrowiyli Wołoł niedźwiedź do zajonca co mioł wiater w uszach „Przidź tukej-cojś ci pokozać musza!” […]
Maszketniki
Maszketniki To je tako zorta ludzi Kerych wōń słodkigo budzi. Jak wybierōm się do sklepu, Zaroz szukajōm maszketów A tam: Z cukru wata na patyku I bōmbōnōw je bez liku Krōwki, raczki, zegōweczki kopalnioki, kukułeczki. Co niymiara je lizokōw Tytki kolorowych szklokōw Piernikōw rozmańte zorty Sōm makrōny, zisty, dorty Szplitry, kreple i kołocze I pleciōnki, […]
SOMSIADY
SOMSIADY Antek i Francek miyszkali na kupie Oba w tej samej chałupie. Antek na wiyrchu chłop spokojny z życia zadowolony Francek na dole, tyn durch lotoł jak nakryncony. Przeganioł Antka utropami rozmańtymi Roz słożył fojera na dole w siyni. Drzewo we wannie cingowej sie polyło A do gory sie kurzyło. Antek na wiyrchu kuckoł […]


text:
DJOBOŁ PYRTOŃ W piekle jakoś cicho sie zrobiyło Bo pod kotłami ognia nie było Ogyń wygaszony pod kotłami Djobły tańcowały z djoblicami Bo „Pyrtoń”-djoboł co im sztajgrowoł Wcale ich nie wachowoł Zamias patrzeć roboty To sie go czimały gupoty Siedzioł w piekelnej pywnicy Przi jednej młodej djoblicy Ona dopiyro dwiesta lot miała I ogromnie sie […]
DJOBOŁ PYRTOŃ
Śnieżne gwiazdeczki
Śnieżne gwiazdeczki Chodźmy razem na saneczki Choćcie chłopcy i dzieweczki Pojedziemy sobie z górki Z nieba lecą białe wiórki A może to srebrne gwiazdeczki? Spadają nam na czapeczki Pięknie się mienią w słonku Jak brylanciki w pierścionku Na ziemię spadają Wszystko wokół przykrywają Białe już są pola,lasy,domy i ulice A ja teraz patrzę w […]
KRET I ZAJONC
KRET I ZAJONC Jednymu kretowi co sie nazywoł „Bercik Kopała „ Roz głowa z kretowiny wylazowała Wystyrczył se kichol na chwila, na słońce Zaroz prziszły ku nimu dwa zajonce Tyn jedyn ni mioł zymba , nazywoł sie ” Florek Szczyrbaty „ A tyn drugi „Jorgel Buła „- miano erbnył od taty „Jorgel” pozdrowiył piyknie kreta […]
WE ROCZNICA TRAGEDI NA WYSTAWIE GOŁYMBI WE CHORZOWIE
WE ROCZNICA TRAGEDI NA WYSTAWIE GOŁYMBI WE CHORZOWIE Chopy na Ślonsku taki ci chobby majom, Toć przeca to wielki łu Nich zamiyłowani. Ci ludzie tak fest GOŁYMBIOM przajom, Dyć zrobiyli wystawa, jich pokozani. Pokozać cołkimu światu chcieli, Jaki to piykne PTOKI majom. Ale tego niy przewidzieli, Jako tragedyjo i łokrutne losy jich czekajom. Był to […]
Irma do roboty
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]
Elza
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
MY ŚLONZOKI !
MY ŚLONZOKI ! Ślonskojść naszo łukochano, We Polsce niy łuznowano. Przeca my siy tu rodziyli, Tu nasi Starziki żyli. Tukej s Dziada i Pra-Dziada, Łu miy, łu Ciebie, łu somsiada. Po ślonsku siy tu godomy, Ślonskojść, no i naszo godka głymboko we sercach momy. My na naszej ślonskij ziymi, Chcymy być łu nos gospodarzami dobrymi. […]
NASZA PSZOWSKO PANI
NASZA PSZOWSKO PANI Ślonsk to je tako piykno krajina Że szumniejszej na całym świecie ni ma Tukej rosnom najpiykniejsze brzozy , dymby i brzimy Nikaj ni ma piykniejszej od Ślonska krajiny Sam na Ślonsku rosnom najpiykniejsze kwiotka Ukochano je nasza ślonsko godka Na Ślonsku u „Morawskij Bramy” Leży Pszow – też ukochany W małym […]


text:
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
K serbskim hudźbnym skupinam liča wšitke hudźbne formacije, kotrež tworja swójske twórby a tute přednjesu abo twórby druhich wuměłcow předstajeja. Serbska lyrika, respektiwnje zasopodaće serbskich tekstow je přiwšěm sekundarny kriterij za serbsku skupinu. Hłowny kriterij je poprawom přisłušnosć sobustawow k serbskemu ludej. Tak eksistuja tež měšane formy skupinow ze serbskimi a němskimi čłonami.
Tež solo-hudźbnicy při wustupach ze skupinu wustupuja ale při tym je skupina jenož k přewodźenju hudźbnika na jewišću.
Wobsah
- 1 Lisćina
- 2 Stawizny serbskich skupinow
- 3 Situacija dźensa a wuhlad do přichoda
Lisćina[wobdźěłać]
Aktiwne skupiny[wobdźěłać]
- Berlinska dróha (Punk-Rock, Folk, Akustik) [1]
- Con-takt (rejwanska hudźba)
- DeyziDoxs (nu metal/metalcore) [2]
- Die Folksamen (folk-rock)
- Invisible Ink (rock)
- Jankahanka (folk-rock)
- Serbska GmbH (hip-hop)
- SG Sněhowka (pop + kabaret)
- Sprjewjan (folklora)
- Stoned Hajtzer (nihihu) [3]
- The Genious (rock)
- Widła (ancient sorbian bloodmetal) [4]
- Wólbernosće (folklora a dalše)
- Wusmuž (rock, ska, hip-hop)
Skupiny ze serbskimi sobustawami[wobdźěłać]
- ashtar-DXD (breakcore) [5]
- Awful Noise (progresiwny rock/grunge) [6]
- Scavenge (death metal) [7]
- Torment of Prometheus (swedish death metal[1]) [8]
- ↑ Šwedske nima ničo z tym činić, zo su ze Šwedskeje ale dokelž ma šwedski death metal swójsku charakteristisku a dóstanje tohodla swójske pomjenowanje - Torment of Prometheus za tutym směrom klinča
Něhdyše skupiny[wobdźěłać]
- Blind Judgement (nu deathgrind)
- Severus (happy metal)
- Crying Blue (groovy-retro-hardrockfunk)
- Kadenca (šlagerpop)
- Lózy hólcy (pop + kabaret)
- Mailed Flyer (melodic metal)
- Sharp Tongue (rock)
Stawizny serbskich skupinow[wobdźěłać]
Hłownje hodźi so nastaće serbskich skupinow do štyrjoch fazow resp. časowych wotrězkow rozrjadować.
Faza 1: Do přewróta[wobdźěłać]
Do tutoho časa přisłušeja prěnje serbske skupiny kaž Kadenca.
Faza 2: 1990-te lěta[wobdźěłać]
Prěnje serbske rockowe a metalowe skupiny nastanu, na přikład Awful Noise, najznaćiša a wuspěšniša skupina, Crying Blue ze swojim spěwarjom a gitaristom Istvánom Kobjelu a Stoned Hajtzer, kiž su ze swojim kompleksno-eksperimentalnym metalom bjez přirunowanja a du z jich Nihihu dospołnje na swójskich pućach. Tohorunja do toho časa słuša kabaretna skupina Lózy Hólcy, kotraž dla hinašeho stila a wašnja (program ze skečemi a spěwami) so přirunować njehodźa. Zhromadnje maja wšitke skupiny, zo běchu tak wuspěšne, zo je so za nahrawanje profesionelneje cejdejki hodźało (štož w tamnych fazach so wjace njejewi, nimo SG Sněhowka, je pak to naslědnik Lózych Hólcow).
Faza 3: Přewrót do noweho lěttysaca[wobdźěłać]
K spočatkej noweho lěttysaca su so załožili wjacore nowe skupiny, tež pola nich je so tendenca k twjerdym zynkam dale wjedła. Dźěći tutoho časa su na přikład Mailed Flyer, kiž pak su so 2001/02 zaso rozpušćili, DeyziDoxs, kotraž je hač do dźensnišeho znata a wuspěšna skupina a Blind Judgement, kotraž běše hač do rozpušćenja 2006 najtwjerdša formacija we Łužicy. Wot tutych skupin eksistuja wšelake natočenja a demo-cejdejki (kiž su w padźe DeyziDoxs chětro profesionelnje natočene), ale lědma alby.
Faza 4: Wot spočatka 21. lětstotka hač k dźensnišemu dnjej[wobdźěłać]
Do poslednjeje fazy hač k dźensnišim słušeja skupiny kaž Severus, Sharp Tongue (wobej hižo rozpušćenej), Widła, The Genious a Invisible Ink. Charakterizujomne za tute skupiny je, zo so hišće w nastaću přebywaja, najwjace tutych skupin nima tuchwilne hišće wjace hač 1, 2 wustupaj a zo w směrje přeco hišće rock přewahuje, k pytnjenju je pak tendenca wróćo k menje twjerdeje hudźby. Wuwzaće tworja tu SG Sněhowka a Wólbornosće, kotřiž dla nazhonjenja jednotliwych sobustałow a zabawjaceho charaktera wjace ludźi kaž tež staršu generaciju narěča. Popularne polo młodeje serbskeje hudźby je kombinacija tradicionelneje serbskeje folklory z modernej hudźbu, kaž je to pola Berlinskeje dróhi (punk-folk), skupiny Jankahanka (folk/rock) abo pola Die Folksamen (folk/rock) z Choćebuza z wašnjom.
Situacija dźensa a wuhlad do přichoda[wobdźěłać]
Hudźbna situacija we Łužicy njeje špatna, dorost je tu, by so dyrbjał jenož spěchować, a na tutym pobrachuje. Potencial je w tutych skupinach wulki, ale trjebaja móžnosć wustupować. Za młodych wuměłcow pobrachuja cyle jednorje móžnosće prezentowanja. Sami koncert na nohi stajić dla financielnych přičinow njeje móžne a jednotliwe kluby a towarstwa so financielneho rizika tež straša, štož hladajo na to, zo přeco wjele konkurency maš, njedźiwa.
Serbska Łužica je hišće chětro chuda na wšelakich hudźbnych směrach, ale wšelake pohiby w serbskej hudźbnej scenje pokazaja na bórzomne polěpšenje.


text:
REFLEKSJA Z OKAZJI DNIA POEZJI Wszystko co dotąd napisałem, raz jeszcze dzisiaj przeczytałem i myślę czy moje rymowanie, poezją może być nazwane? Uświadomiłem sobie, niestety, jak bardzo daleko mi do poety. Poeta to ktoś kto ma ”dar Boży”, a ja ledwo umiem rym ułożyć! Po co więc piszę, pomyślałem i zaraz sobie odpowiedziałem: jeśli przyjemność […]
REFLEKSJA Z OKAZJI DNIA POEZJI (21.03.)
KONCERT JANKIELA
KÓNCERT JANKIELA Bóło cymbalistów wielu, ale żodyn s nich niy śmioł zagrać przi Jankielu! (Jankiel, bez cołko zima, kajsik sie dekowoł, teroz, ze sztabym wojska, nogle prziwandrowoł). Wszyscy ło tym wiedzóm, że na tym insztrumyncie, żodyn mu niy poradzi, w grajfce czy w talyncie! Proszóm coby zagroł, już mu smyczóm cymbały: Żyd sie wymiguje, że […]
ZAPUSTY – abo Tusty sztwortek
ZAPUSTY – abo tusty sztwortek Jedyn, jedyny dziyń taki mómy, w kerym łobżarstwo jest dozwolóne! W tym dniu kreplami sie łobżyrómy, bo łobyczajym to uświyncóne. Ruby czy chudy, mody czy stary, a nawet ci, co dieta czimajóm, w jedzyniu krepli niy majóm miary i diety wcale niy przestrzegajóm! Godajóm na niego – sztwortek tusty, inksi […]
NOJWAŻNIYJSZO
NOJWAŻNIYJSZO Tyś jes cołkim mojim życiym, dychym mojim, serca biciem, mym schróniyniym, móm podporóm, ucieczkóm przed nocnóm moróm! Mojóm wynóm, mym natchniyniym, tyś jes mojim przeznaczyniym! Czy we zdrowiu, czy w chorobie, dycki byda stoł przi Tobie! Boś jes dlo mnie nojważniejszo! Fest Ci przaja, nojmilejszo! Autor: Bernard Śmigała
KLACHULE Z GODULE
KLACHULE Z GODULE Ryjza już schrónio w kuchni klamoty, łobiod już prawie mo uwarzóny, Józek zarozki przidzie z roboty, jak dycki głodny i narobióny. Klózki do wody powciepowała, komport ze wisni wyloła z krałzy i na sóm koniec sie skapowała, że i zabrakło mónki do zółzy! Cołko na nudle spotrzebowała, nic niy łostało, ani na […]
MODERNE MIANA
MODERNE MIANA Eli wos tyż nerwujóm i tak jak mie – szterujóm, miana dziecek, co teroz sóm w modzie? Te Alany,Patryki, Angeliki,Jessiki… Wiyncyj u nos ich, niż na Zachodzie! Przikładowo, w niydziela – krzcinów było niywiela – możno sztyry, czy piyńć – niy pamiyntóm. Dyć same cudze miana: Sara,Daria,Dajana… Fto z wos słyszoł, że jes […]
ÓMA ANA
ÓMA ANA (skrócóno wersjo Sagi rodzinnyj) Przeminół dziewiytnosty, prziszół wiek nowy, jak s podrybnickij wioski Gogołowy, mój ópa Ludwik przijechoł w te stróny, by sie chycić roboty i poszukać żóny… Robota znod drapko, na dole, na grubie, dyć musioł na razie zapómnieć ło ślubie. W ańcli na Krajcówie bardzo mu sie ckniyło, na porzóndno dziołcha […]
WALYNTYNKOWY GYSZYNK
WALYNTYNKOWY GYSZYNK Niy poradza godać, jak inksi godajóm, swojim żónkóm co dziyń, jak fest im przajóm. Choć tego niy godóm, to wiysz, nojmilejszo, że Ty w mojim życiu, jest żeś nojważniyjszo! Możno piwo bardzij troszyczka gelduje, wiysz przeca, jak bardzo mi „Tyskie” smakuje! Ło gołymbiach niy spómna, przeca wiysz sama, żech do tyj gowiedzi, jak […]
KÓNIEC ŚWIATA?
KÓNIEC ŚWIATA? Cołki świat żyje we sztresie, co tyn nowy rok prziniesie? Czy Ojropa sie uzdrowi, abo kryzys nos udowi? Wszyscy przyndóm coroz ciyni, eli sie na lepsze zmiyni? Już ze Meksyku Majowie, zbelóntalili nóm we gowie i na grudziyń przewidzieli, że to wszystko – pierón szczeli! Wszyndzie pomp normy przekroczo, polski złotek – durś […]
TROCHA ZA WYSOKO!
TROCHA ZA WYSOKO! Antek bół karlus postawny i sztram, ani za ruby, ani za chudy. Łoroz przibyło mu tukej i tam, jak sie zalycać zaczón do Trudy! Truda tyż dziołcha postawno była, możno by pedzieć-przi kości frela! W szkole kucharstwa sie wyuczyła i z matkóm warzyła po weselach. „Chopu trza dycko dobrze jeść dować”- – […]


text:
Wikipedija:Pytanje we Wikipediji
Maš wšelaka móžnosće, zo by wobsahi we Wikipediji namakał. Tutón nastawk pospytuje přehlad wo wšelakich móžnosćach pytanja poskićeć.
Wobsah
Pytanje Wikipedije[wobdźěłać]
Zo bychu so nastawki Wikipedije přeptyali, móžeš dwě tłóčatce Nastawk a Pytać pod pytanskim polom pytać wužić. Jeli tam zapodaš pytane słowo a tłóčiš zapodatnu tastu (tastu Enter) abo kliknješ na tłóčatko Nastawk dóstanješ so w najlěpšim padźe direktnje k nastawkej z jenakim mjenom. Tłóčatko Pytać pak zwobrazni wšě městna w titlach a tekstach nastawkow, hdźež pytane zapřijeće wustupuje. Tutu pytansku funkciju móžeš tež přez specialnu stronu Pytać docpěć.
Pokiwy za wužiwanje zapodatneho pola "pytać"[wobdźěłać]
Tu někotre pokiwy za wužiwanje pytanskeho pola na kóždej stronje Wikipedije:
- Dyrbi znajmjeńša pytanske zapřijeće eksistować. Zwobraznja so wšě strony, kotrež znajmjeńša jedne z pytanskich zapřijećow eksaktnje wobsahuja, kaž zapodate. Jeli njedóstanješ wuslědki, kontroluj, hač wšitko je korektnje napisane. Dźělowe słowa so jako wuslědk nje zwobraznjeja: Pytanje za słowom "serbski" njezwobrazni strony, kotrež jenož słowo "hornjoserbski" abo "dolnoserbski" wobsahuja.
- Wobeńdź krótke a jara běžne słowa. Přičina za njeporodźene pytanje móže być, zo sy za tak mjenowanymi stopowymi słowami (na př.: "tón", "na", "wot", "wo", "wjace", "što", "štó", "hdy" atd.) pytał. Wospjetuj w tajkim padźe pytanje bjez tych słowow.
- Pytanska funkcija mjez wulkopisanjom a małopisanjom njerozeznawa. Pytanje za fortran, Fortran abo FORTRAN přeco jenaki wuslědk poskićuje.
Pokiwy za precizowanje pytanja[wobdźěłać]
- Jenož hłowny mjenowy rum so po standardźe přepytuje. Strony, kotrychž titul wurazy „Wikipedija:“, „Wužiwar:“ abo „Diskusija:“ wobsahuja, so w zakładnym nastajenju njezapřijimaja. Přez "rozšěrjene pytanje" wšak hodźa so tež druhe mjenowe rumy (na př. Wikipedija, Wužiwar, Wobraz abo přisłušne diskusijne strony) přepytać. "Rozšěrjene pytanje" namakaš při kóždym pytanju z tłóčatkom "Pytać" (ale nic při pytanju z tłóčatkom "Nastawk"!) deleka na stronje z pytanskimi wuslědkami.
- Je tež pytanje z booleanskimi operatorami móžno (Pytanje z logiskim zwjazanjom pytanskich hesłow)). Z pomocu słowow AND („a“), OR („abo“) a NOT („nic“) kaž tež ze spinkami móžeš kompleksniše pytanske naprašowanja stajić. Jeli ničo zapodate njeje, je AND standardne nastajenje. Tak poskići na přikład pytanje za "chodojty NOT palenje" wšě strony, kotrež słowo "chodojty" wobsahuja, słowo "palenje" ale nic. Pytanje za "(Horni OR Delni) AND Serbja" poskići wšě strony, kotrež wurazaj "Horni Serbja" abo "Delni Serbja" wobsahuja.
- Regularne wurazy njehodźa so wužić.
- Zastupnej znamješce * a ? smětej so wužić, ale nic na spočatku pytanskeho zapřijeća.
Integracija pytanskeje funkcije do wobhladowaka[wobdźěłać]
Su rozdźělne móžnosće, zo by so pytanje Wikipedije do wšelakich wobhladowakow integrowało. Syćowej wobhladowakej Seamonkey a Firefox wužiwatej pytanske tykače (jendźelsce: search plugins), kotrež dowoleja pytanja z pobóčneje lajsty tuteju wobhladowakow přewjesć. Za hornjoserbsku Wikipediju programowy kod tajkeho pytanskeho tykača takle wupada:
" resultListEnd=" " resultItemStart=" " resultItemEnd=" ">
Namakaš dataju z tutym kodom za pytanski tykač za pytanje w hornjoserbskej Wikipediji a dwě foće wobrazowki, kotrrejž jón we wobhladowakomaj Seamonkey a Firefox w akciji pokazujetej, na webowych stronach sorbzilla. Sćehnjena dataja ma sufiks zip. Wupakuj ju potom a kopěruj wobsahowanu dataju wikipedija-hsb.src do podrjadowaka searchplugins w instalaciskim rjadowaku twojeho wobhladowaka. To za Firefox kaž tež za Seamonkey płaći. Šćežka tuž na př. takle wupada: C:\Programme\Firefox\searchplugins\wikipedija-hsb.src. Móžeš nětko z Firefox abo Seamonkey w hornjoserbskej Wikipediji za wurazami pytać, wo kotrychž chceš wjace zhonić. We Firefox so to stawa z pytanskim polom horjeka naprawo a w Seamonkey z pobóčneje lajsty. Kak to wupada, widźiš na přidatymaj fotomaj wobrazowki.
Wikipediju z eksternymi pytawami přepytać[wobdźěłać]
W druhich Wikipedijach je móžnosć z eksternej pytawu (na př. Google) direktnje ze strony z pytanskimi wuslědkami pytać, jeli njebu žadyn wotpowědowacy nastawk namakany. Bohužel je powjerch hornjoserbskeje Wikipedije trochu zestarjeny a njeposkićuje tohodla tutu móžnosć. Ale móžeš wězo zwučene pytanje z wokna wobhladowaka wužić, zo by w Interneće pytał.
Alfabetiski indeks a připadny nastawk[wobdźěłać]
Jako cyłkowny přehlad eksistuje Als Gesamtübersicht gibt es den Alfabetiski indeks:
· 0–9 · A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z · Č · Ć · Ě · #321; (Ctrl-click)">Ł · Ń · Ř · Ŕ · Š · Ś · Ž · Ź
Jeli chceš prosće jenož rozhladować, móžeš funkciju Připadny nastawk wužić, kotraž potom nějkajki z tuchwilu 8.185 nastawkow wočini. Namakaš ju na pobóčnej lajsće nalěwo.
Kategorije[wobdźěłać]
Tematiske pytanje móže so z pomocu kategorijow stać. Wšě kategorije wutworjene w hornjoserbskej Wikipediji su w alfabetiskim porjedźe na stronje Kategorije nalistowane.


text:
Šupy
Šupy (Procyon) su rod ze swójźby małkich mjadwjeźow (Procyonidae). Wót sedym družynow jo jadna teke w Europje zadomiła.
Wopis[wobźěłaś]
Šupy dośěgnu dłujkosć wót něźi 40 až do 70 cm. Barwjenje jo šere až pócarne, mjaztym až maju carny muster we woblicu. Wóni su wšožracki a mógu derje lězć a plěwaś.
Rozšyrjenje a žywjeński rum[wobźěłaś]
Sedym družynow jo w pódpołnocnej, srjejźnej a pódpołdnjowej Americe domacne.
Družyny[wobźěłaś]
Rod šupow se do sedym družynow rozdźěli:
- (Pódpołnocnoamerikański) šup (Procyon lotor) jo nejdalšej rozšyrjony a nejlěpjej pśeslěźowany zastupnik roda. Prěnjotnje wót pódpołdnjoweje Kanady až do Panamy rozšyrjony, wón jo mjaztym teke w Europje domacny.
- Krabowy šup (Procyon cancrivorus) jo w Pódpołdnjowej Americe domacny.
- de:Tres-Marias-Waschbär (Procyon insularis) jo na Tres-Marias-kupach pśed pódwjacorym pśibrjozom Mexiko endemiski.
- Bahamaski šup (Procyon maynardi) jo žywy jano na kupje New Providence, kótaraž k Bahamam słuša.
- Guadeloupe-šup (Procyon minor) jo na Antilowej kupje Guadeloupe endemiski.
- Cozumel-šup (Procyon pygmaeus) jo žywy na kupje Cozumel pśed mexiskej połkupu Yucatán.
- Barbadosowy šup (Procyon gloveralleni) jo na Karibiskej kupje Barbadosy wustupował. Slědny eksemplar bu w lěśe 1964 wuglědany, tak až družyna płaśi ako wótemrěta.
Žrědła[wobźěłaś]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwězk, ISBN 3-411-12033-9, bok 267 (nim.)


text:
Albanijŏ (Shqipëria, Republika Albańije – Republika e Shqipërise) – państwo we połedniowo-wschodnij Ojropie, na Bałkanach, nad Morzym Adriatyckim. Granicã mŏ ze Grecyjōm, Macedōnijōm, Syrbijōm a Czŏrnogōrōm. 3/4 wiyrchnie Albanije zajmujōm gōry, ze kerych nŏjwyższy je Korab (2764 m n.p.m.). We latach 1946 - 1992 we Albaniji bōł ustrōj kōmōnistyczny, ôd 1992 dymokracyjŏ. Poza granicami Albanije żyje wiyncyj kej 2 milijōny Albańczykōw, nŏjwiyncyj we Kosowie, Macedůńiji, Italiji a Grecyji.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Albańijo


text:
Mołdawijo
Mołdawijo (mołd., rům. Moldova), Republika Mołdowije (mołd., rům. Republica Moldova) – państwo we wschodńij Ojropje, kere powstało po upodku Sowjeckigo Sojuszu we kerygo skłod wlazowało uod 1924 do 1991 (krům lot 1941-1944). Je uůne kůntynuacyjům Mołdowskigo Hospodarstwa (atoli tajla downygo Mołdowskigo Hospodarstwa wlazuje terozki we skłod Růmůńije). We skłod Mołdawije wlazuje tyż autůnůmiczno republika Gagauzyje, keryj 80% mjyszkańcůw to Gagauzy. Uosobno tajla, kero ńy uznowo władzůw we Kiszyńowje, to Naddńestrze ze stolicům we Tyraspolu, kere je de facto ńypodległe, nale ńy je uznowane uod mjyndzynorodowyj społecznośći.
Mołdawijo je ńiźinnym krejym uo umjarkowanyj klimje, rozlygowanym we dorzyczu Dńestru a Prutu.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo ino 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.
Przipisy


text:
Francusko godka
Francusko godka (français, la langue française) – godka ze zorty godek růmańskich familije godek indoojropejskich. Je to uojčysto godka lo ůng. 65 mln. ludźi, a ůng. 280 mln. ludźi mjyško we krajach, kaj francusko godka je godkům uřyndowům. Mo ůuna taki status we 32 krajach, wjynkšość ś nich noležy do Frankofůńije - wspůlnoty krajůw francuskogodkowych. Je tyž jydnům ze uoficjalnych godek we uorgańizacyjach mjyndzynarodowych, l.b. Uńije Ojropejskij, NATO a UoNZ.
Francusko godka pochodźi uod uaćiny a je jydnům ze nojbaři do ńyj zbližůnych godek pod wzglyndym gramatyki a suowńictwa, nale ajnflus na ńa mjouy tyž godki celtycke a germańske. Uod XVIII wjeku aže do pjyršyj pouowy XX wjeku peuńiua funkcyjo lingua franca, a bůu užiwany m. in. bez dwory krůlewske a arystokracyjo. Do dźiśej mo tako rola we terminolůgiji počtowyj, šermjerce, ruletce a inkšych.
Alfabyt francuskij godki mo 26 buchštabůw:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z;
a tyž 2 ekstra ligatůry: œ, æ.
Ńykere buchštaby majům tyž znoki djakrytyčne: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
Wystympujům tyž dwu- a třiznoki: ai, ais, ait, aî, ay, on, om, an, am, en, em, in, im.


text:
Kůmputer
Kůmputer (ang. computer uod łac. computare - rachować) – elektroniczno maszyna kero je mogebna być zaprůgramowano do roztomajtych logicznych dźałań a rachowańo. Terozki kůmputry fungujům skiż uoperacyjůw na sztrůmowych sygnołach zero - jedyn. Dowńij, s anfanga uůnych egzistowańo, kůmputry bůły analogowe. Skoro wszyjske kůmputry fungujům we opraću uo architektura von Neumanna. Kożdy kůmputer mo procesor, pamjyńć a urzůndzyńa wejśća/wyjśća. Do kůmputrůw wrachowujům śe kůmputry uosobiste, superkůmputry, mobilńoki, mocka urzůndzyń wbudowanych (embedded devices) atp.


text:
Grynlandzkŏ gŏdka
Grynlandzkŏ gŏdka (Kalaallisut) - gŏdka ze familije eskimo-aleuckich, we kery gŏdŏ 57 000 Grynlandczykōw. Je podanŏ na inuickie gŏdki we Kanadzie. Nŏjbarzi popularny dijalekt, Kalaallisut (zapadniogrynlandzki), je ôd 2009 amtowōm gŏdkōm - grynladzki reskiyrōnek doł jij tyn szatus, coby zmocnić jã przi kolōnialnyj - dōńskij gŏdce. Krōm tego egzisteruje na wschodzie dijalekt Tunumiisut, a we Thule dijalekt Inuktun.
Grynlandzkŏ je polisyntetycznōm gŏdkōm, kerŏ zwolŏ na tworzyniy fest dugich słōw bez kuplowaniy cuzamyn mocki korzyniōw a sufiksōw.


text:
Azerbejdżůn
Azerbejdżůn, Republika Azerbejdżanu – państwo we Azyji nad Kaspijskim Morzym. Grańica mo ze Rusyjům, Gruzyjům, Armyńijům, Iranym a Turcyjům.
Jigo pjyrszymi mjyszkańcůma bůły Kaukaske Albańczyki, ńyskorzi pojawjali śe sam Persy, Rzimjany, Uormjany, Araby, Turki, Mongoły a Rusy. Przodkůma uobecnych Azerůw bůły Seludżycke Turki. We uokreśe moj 1918 - kwjećyń 1920 formalńy ńypodległy, ńyskorzi we skłodźe SSSR aże do 1991. Uod uogłoszyńo ńypodległośći durch wadźi śe ze Armyńijům uo Gůrski Karabach.
Azery to 78% populacyje kraju, s myńjszośći nojwjyncy je Ruskůw. Podug wyznańo důminuje szyjicki islam.
We gospodarce sroge znoczyńy mo wydobyćy naftowyj ropy, dobywo śe tyż mjydź a kamjynno sůl. Do tygo dochodźi bauerstwo. Nojsrogszy uostrzodek industryje a kultury, nauki a t.p. to stolica kraju - Baku.
Przipisy


text:
Piast Gliwice
29 Mar Lechia Gdansk 3-1 Piast Gliwice Video Lechia Gdansk v Piast Gliwice highlights Lechia Gdansk v Piast Gliwice statistics
24 Mar Piast Gliwice 1-2 Legia Warszawa Video Piast Gliwice v Legia Warszawa highlights Piast Gliwice v Legia Warszawa statistics
16 Mar Ruch Chorzow 0-2 Piast Gliwice Video Ruch Chorzow v Piast Gliwice highlights Ruch Chorzow v Piast Gliwice statistics
9 Mar Piast Gliwice 0-0 Podbeskidzie Bielsko-Biala Video Piast Gliwice v Podbeskidzie Bielsko-Biala highlights Piast Gliwice v Podbeskidzie Bielsko-Biala statistics
1 Mar Lech Poznan 4-0 Piast Gliwice Video Lech Poznan v Piast Gliwice highlights Lech Poznan v Piast Gliwice statistics
22 Feb Widzew Lodz 1-1 Piast Gliwice Video Widzew Lodz v Piast Gliwice highlights Widzew Lodz v Piast Gliwice statistics
17 Feb Piast Gliwice 0-1 Wisla Krakow Video Piast Gliwice v Wisla Krakow highlights Piast Gliwice v Wisla Krakow statistics
23 Jan CSKA Moscow 0-0 Piast Gliwice Video CSKA Moscow v Piast Gliwice highlights CSKA Moscow v Piast Gliwice statistics
16 Jan Puszcza Niepolomice 1-4 Piast Gliwice Video Puszcza Niepolomice v Piast Gliwice highlights Puszcza Niepolomice v Piast Gliwice statistics
14 Dec 13 Slask Wroclaw 0-0 Piast Gliwice Video Slask Wroclaw v Piast Gliwice highlights Slask Wroclaw v Piast Gliwice statistics
6 Dec 13 Piast Gliwice 1-1 Korona Kielce Video Piast Gliwice v Korona Kielce highlights Piast Gliwice v Korona Kielce statistics
3 Dec 13 Zawisza Bydgoszcz 6-0 Piast Gliwice Video Zawisza Bydgoszcz v Piast Gliwice highlights Zawisza Bydgoszcz v Piast Gliwice statistics
30 Nov 13 Piast Gliwice 2-0 Gornik Zabrze Video Piast Gliwice v Gornik Zabrze highlights Piast Gliwice v Gornik Zabrze statistics
22 Nov 13 Zaglebie Lubin 0-2 Piast Gliwice Video Zaglebie Lubin v Piast Gliwice highlights Zaglebie Lubin v Piast Gliwice statistics
9 Nov 13 Piast Gliwice 1-1 Cracovia Krakow Video Piast Gliwice v Cracovia Krakow highlights Piast Gliwice v Cracovia Krakow statistics
4 Nov 13 Piast Gliwice 2-1 Jagiellonia Bialystok Video Piast Gliwice v Jagiellonia Bialystok highlights Piast Gliwice v Jagiellonia Bialystok statistics
29 Oct 13 Pogon Szczecin 4-0 Piast Gliwice Video Pogon Szczecin v Piast Gliwice highlights Pogon Szczecin v Piast Gliwice statistics
26 Oct 13 Piast Gliwice 0-0 Lechia Gdansk Video Piast Gliwice v Lechia Gdansk highlights Piast Gliwice v Lechia Gdansk statistics
20 Oct 13 Legia Warszawa 4-1 Piast Gliwice Video Legia Warszawa v Piast Gliwice highlights Legia Warszawa v Piast Gliwice statistics
11 Oct 13 Piast Gliwice 0-0 Zaglebie Lubin Video Piast Gliwice v Zaglebie Lubin highlights Piast Gliwice v Zaglebie Lubin statistics
7 Oct 13 Piast Gliwice 0-2 Ruch Chorzow Video Piast Gliwice v Ruch Chorzow highlights Piast Gliwice v Ruch Chorzow statistics
27 Sep 13 Podbeskidzie Bielsko-Biala 0-1 Piast Gliwice Video Podbeskidzie Bielsko-Biala v Piast Gliwice highlights Podbeskidzie Bielsko-Biala v Piast Gliwice statistics
23 Sep 13 Piast Gliwice 0-2 Lech Poznan Video Piast Gliwice v Lech Poznan highlights Piast Gliwice v Lech Poznan statistics
20 Sep 13 Piast Gliwice 3-0 Widzew Lodz Video Piast Gliwice v Widzew Lodz highlights Piast Gliwice v Widzew Lodz statistics
13 Sep 13 Wisla Krakow 3-0 Piast Gliwice Video Wisla Krakow v Piast Gliwice highlights Wisla Krakow v Piast Gliwice statistics
1 Sep 13 Piast Gliwice 1-1 Slask Wroclaw Video Piast Gliwice v Slask Wroclaw highlights Piast Gliwice v Slask Wroclaw statistics
26 Aug 13 Korona Kielce 2-0 Piast Gliwice Video Korona Kielce v Piast Gliwice highlights Korona Kielce v Piast Gliwice statistics
12 Aug 13 Piast Gliwice 1-1 Zawisza Bydgoszcz Video Piast Gliwice v Zawisza Bydgoszcz highlights Piast Gliwice v Zawisza Bydgoszcz statistics
4 Aug 13 Gornik Zabrze 2-1 Piast Gliwice Video Gornik Zabrze v Piast Gliwice highlights Gornik Zabrze v Piast Gliwice statistics


text:
Ohridski jazor
Ohridski jazor (makedoński : Oxpидcko Eзepo, albański: Liqeni i Ohrit), jo jaden z tśoch pśirodnych jazorow w Makedońskej. Ohridski jazor jo wětši ako Prespanski jazor a Dojranski jazor. Ohridski jazor lažy na krotkowjacornej granicy mjaz Makedońskeju a Albańskeju a ma płoninu wót 340 km2. Ohridski jazor jo nejdłymšy jazor na Balkańskej połkupje (286 m). Z Ohridskego jazora wujźo rěka Crni Drim, kenž źo k Jadranskemu mórju. Na pśibrjoze Ohridskego jazora su 3 wažne města: Ohrid, Struga, kenž lažytej w Makedońskej, a Pogradec, kenž jo na albańskem teritoriju.
Jo 17 družynow rybow w jazorje, z kótarychž jo 10 jano w toś tem jazorje na swěśe žywe.


text:
Francyjo
Francyjo (fr.: France, wym. [fʀɑ̃s]), Republika Francusko (République Française, [ʀepyblik fʀɑ̃sɛz]) – Państwo kerygo tajla metropolitarna znojduje śe we Ojropje Zachodńij, pośadajůnce tyž zamorske terytorja na inkšych kůntynyntach. Francyjo metropolitarno rozćůngo śe uod Mořa Śrůdźymnygo na pouedńu do kanauu La Manche i Mořa Půunocnygo na půunocy, a uod Rynu na wschodźe do Zatoki Biskajskij na zachodźe. Francuźi čynsto nazywajům swůj kraj l'Hexagone (šeśćokůnt) – pochodźi to uod kštoutu Francyji metropolitarnej.
Francyjo grańica mo s Belgijům, Luksymburgjym, Ńymcůma, Šwajcaryjům, Italijům, Můnako, Andorům i Hišpańjům. Terytorja zamorske grańičům tyž s Brazylijům, Surinamym i Antylůma Holynderskymi. Kraj je tyž pouůnčůny s Wjelgům Brytańjům bez tůnel pod kanouem La Manche.
Republika Francusko je ůńitarnym państwym dymakratyčnym, we kerym wažno rola uodgrywo prezydynt. Je tyž šůstym nojlepij rozwińjyntym krajym śwjata i jydynastym we rankingu warůnkůw žyća. Nojwažńijše ideauy Francyji zawarte sům we Deklaracyji Praw Čuowjeka i Uobywatela i we wystympujůncym na drukach uřyndowych i klepokach haśle rewolucyji francuskej "liberté, égalité, fraterńité" ("wolność, růwność, braterstwo"). Kraj je we grůńy zouožyćeli Uńji Ojropejskij. Mo nojwjynkšo powjeřchńa spośrůd państw wspůlnoty. Francyjo je tyž čuůnkym-zouožyćelym Uorgańizacyje Narodůw Zjydnočůnych.
Francyjo ze wzglyndu na swoja ličba ludnośći, potyncjou gospodarčy, pozycyjo we Ojropje, śilno armja (třeći po Rusyje i USA arsynou nuklearny), uchodźi za jedno s najpotynžńejšych państw śwjata.
Nazwa "Francyjo" pochodźi uod germańskigo plymjyńo Frankůw, kere zajmowouo rygjůn po upadku Cesarstwa Zachodńořimskigo. W uotačajůncym Paryž rygjůńe Île-de-France powstouo państwo francuske.
Admińistracyjńy dźeli śe na 22 rygjůny, a te zaś na 96 departamyntůw (w tajli metropolitalnej), půnadto 5 departamynty zamorske, 3 zbjorowośći zamorske a Francuske Terytorja Pouedńowe i Saint-Pierre i Miquelon.
Připisy[Sprowjej]
- ↑ w tym Metropolijo: 551 500 km²


text:
Mezopotamiska
Mezopotamiska (grjeksce: Meσoπotauίa Mesopotamia, aramejsce: ܒܝܬܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, kurdisce: Mezopotamya arabsce: بلاد مابين النهرين Bilād mā bain an-Nahrain) woznamjenja (kraj) mjez (dwěmaj) rěkomaj abo tež krótko Mjezyrěčina a woznamjenja w historiskim zmysle kónčinu dólnych runinow mjez rěkomaj Eufratom a Tigrisom, w kotrejž měšćanske staty Sumeričanow, Babylonjanow, Aramejčanow a Assyričanow ležachu.
Wobsah
- 1 Zapřijeće a definicija
- 2 Geografija
- 3 Předstawizny
- 4 Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa
- 5 Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje
- 6 Kultura a towaršnosć
- 7 Žórła
- 8 Eksterne wotkazy
Zapřijeće a definicija[wobdźěłać]
Dźensniše wužiće mjena Mezopotamiska za kraj mjez rěkomaj zapřijima kónčinje wot Sumer a Akkad, kotrejuž dólne runiny su znate pod mjenom Južna Mezopotamiska.[1] Prěnjotnje so kónčina Mezopotamiskeje we wysokosći dźensnišeho Bagdada započa a rozpřěstrě so hač do regionow sewjerneje Syriskeje.[1]
Geografija[wobdźěłać]
Z Mezopotamiskej jako Mjezyrěčina su geografisce dźensniše kónčiny Iraka sewjerowuchodneje Syriskeje kaž tež južnowuchodneje Turkowskeje definowane.[2] Za přirodne mjezy maja wuchodne dólne nakromne kónčiny horinow Zagros a Taurus, pobrjóžna kónčina Persiskeho golfa a započinaca so syrisko-arabska pusćina.[3] Žórłowe regiony Eufrata a Tigrisa pak geografisce k Mezopotamiskej njesłušachu.[3] Z kóncom nowowbabylonskeho mócnarstwa so tež historiske stawizniske zapřijeće Mezopotamiska kónčeše. Slědowace epochi z jich nowymi politiskimi statnymi wutworami tohodla pod historiske mjeno Mezopotamiska njesłušeja.[3]
Politiske wliwowe kónčiny[wobdźěłać]
Assyriska, Babyloniska a Sumer pěstowachu dalokosahace politiske poćahi k susodnym krajam, kotrež buchu tež zdźěla za prowincy mezopotamiskich jadrowych krajow deklarowane. Mjez krajemi starowěka, kotrež njesłušeja k historisce definowanym geografiskim kónčinam Mezopotamiskeje, su mj. dr. Armenska, Urartu, Mittani, Mediska, Elam a zažne persiske mócnarstwo, prjedy hač wot lěta 539 př. n. l. prěni naslědny stat stareje Mezopotamiskeje tworješe.[3]
Předstawizny[wobdźěłać]
Najstarše archeologiske wobsydlenske sćěhi hodźa so za połojcu 11. lěttysaca př. n. l. při srjedźnmy Eufraće w Murejbeće dopokazać, hdźež su so pochowane byče nopy w kulojtych domach namakali. Hodźi so z wěstotu předpokładować, zo běchu podobne poměry w susodnych regionach, dokelž družina namakankow typiske znamjenja cyłkowneje Mezopotamiskeje reprezentuje.[4] Wot 10. lěttysaca př. n. l. hodźa so wumodelowane žónske figuriny namakać. Obsidian w małych mnóstwach pokazuje na wikowanje z Kapadociskej. Namakane obsidianowe brjenki su dopokaz zažneho wikowanja.
Hač do 8700 př. n. l. móžemy architektoniski pokrok wobkedźbować. Něhdy kulojte bydlišća přeměnjachu so do róžkatych domow, kotrež nětko tež nad wjacorymi rumnosćemi disponowachu. Žitne zbytki w silach pokazuja na prěnje ratarkse činitosće. Něhdźe wot 7700 př. n. l. pokazuja wšě domy, w kotrychž buchu čłowjeske nopy namkane, róžkaty stil. Specialny porjad pokazuje podobnosće na kult mortwych Jericha. Z 7. lěttysaca př. n. l. pochadźeja najstarše dokłady za keramiku. Objekty pokazuja měnjace so motiwy a techniki, kotrež pokazuja na dołhi wuwiwanski proces přez wjacore lětstotki. Wot 6. lěttysaca př. n. l. hodźi so prěni raz palena hlina z prehistoriskimi modelemi hornčerskeje tačele dopokazać.[4]
Južna Mezopotamiska[wobdźěłać]
Wobsydlenje započa so mjez 5000 a 4000 př. n. l. w Obejdskej dobje. Ratarjo wobsydlachu kraj mjez Babylonom a Persiskim golfom, wjedźechu prěnje ratarstwo. Dźělenje dźěła nasta, hornčerska tačel bu wunamakana, Temple z hlinjanych cyhelow su nastate. Wot Urukoweje doby (4000–3100 př. n. l.) namakachu města a spočatki pisma, kotrež so ze systema piktogramow k sumeriskemu klinowemu pismu wuwiwaše.
Srjedźna Mezopotamiska[wobdźěłać]
W dólnych runinach srjedźneje Mezopotamiskeje ležachu jako najwuznamniše městnosće Sippar, Dur-Kurigalzu a Opis. Kónčina bě přez rěku Dijala a horni běh Delnjeho Zaba wobmjezowana. Plahowachu hłownje žito. Najwažniša hospodarska hałza wšak bě zhotowjenje smoły a kołmaza w regionje Opis.
Sewjerna Mezopotamiska[wobdźěłać]
Wosebitu rólu hraješe w 4. a 3. lěttysacomaj př. n. l. tež sewjerna Mezopotamiska, kotrež so wobchadnje druhdy tež Hornja Mezopotamiska mjenuje. K njej słušachu kónčiny při hornim běhu Eufrata, Tigrisa a Habura. Wuznamne města su tam nastali, kaž Mari, Ebla, Hama, Hamukar, Tell Halaf/Aleppo, Nabada, Niniwa a tež Assur.
W druhej połojcy 3. lěttysaca př. n. l. da so nimo toho jednotna kultura w tutej kónčinje zwěsćić, kotraž so mjez druhim přez standardizowany załožk Akropolisa z palastom a templemi w srjedźišću sydlenskeje hórki wuznamjeni.
Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa[wobdźěłać]
Najwjetši dźěl znatych stawiznow Mezopotamiskeje je přez připućowanja po skupinach charakterizowany. Zwjetša rozpadny region do wjele měšćanskich statow, podobnje kaž w starowěkowskej Grjekskej, pod kralemi, kotřiž nachwilu jedny přećiwo druhemu wojowachu. Běchu fazy, kotrež buchu přez wulke mócnarstwa dominowane a druhe, w kotrychž mócy ze susodnych regionow dobywanske wójnske wuprawy wjedźechu.
Chronologija zepěra so na assyrisku lisćinu kralow, lisćinu eponymow a chroniku eponymow. Přez rjad synchronizmow hodźi so najwjace babylonskich kralow (po sumeriskej a babylonskej lisćinje kralow A) do systema zasunyć. W Babylonskej so lětnje mjěna (po wažnym podawkom) hač do časa knjejstwa krala Kurigalzu I. wužiwachu, po tym wužiwa so zwjetša jenož lěto knjejstwa krala jako referencu.
Nimo toho su synchronizmy znate: Šamši-Adad I. z Assyriskeje zemrě w 17. lěće knjejstwa krala Hammurabi, Ammiṣaduqa, kral Babylona knježeše 146 lět po stupjenju krala Hammurabi. Babylon připadny w lěće 31 krala Šamšu-ditana k Hetitam pod Muršili I. Z wobkedźbowanjow Wenusy w času krala Ammiṣaduqa spytachu, absolutne daty wotwodźić. Wotpowědny podawk wospjetowaše so kóžde wosme lěto. Nimo toho je rozprawa wo dwěmaj zaćmićomaj měsačka za čas UR-III-dynastiju.
Tež archelogoiske namakanki su snadne. Wjele starobabylonskich sydlišćow bu rozpušćeno. Po Gasche et al. (1998, 7) je so tutón proces wšak hižo před padom Babylona započał a zda so, zo to bě ze změnu hydrologiskeho systema w času knjejstwa Samsuiluny zwjazane. Ur, Uruk a Larsa nad Eufratom běchu potrjechene, ale tež Girsu a Lagaš buštej rozpušćenej, w 30. lěto knjejstwa Samsuiluny potom tež Isin a Nippur. Tež rozpjeće keramikowych formow jasnje woteběra (Gasche et al. 1996, 43). Zda so, zo bě kónčina na wuchod Tigrisa mjenje potrjechena.
Sumeričenjo[wobdźěłać]
Prěnje pisomne dopokazy w južnej Mezopotamiskej su w sumeriskej rěči spisane. Někotři rěčespytnicy měnja, zo sumeriska rěč móhła z mongolšćinu, finšćinu, madźaršćinu abo z turkowšćinu přiwuzna być a wotwodźeja z toho připućowanje Sumeričanow do Mezopotamiskeje z wuchoda, měnjo, zo tam su korjenja tutych rěčow. Njejsu žane archeologiske dokłady za tajke připućowanje. Teorija, zo južna Mezopotamiska w neolitikumje hišće pod mórskej hładźinu ležeše, njeda so mjeztym wjace dźeržeć, chibazo přińdźe přez eroziju w sćěwku rólniskeho wužiwanja a přepasenja w Taurusu a Zagrosu k sylnemu nanjesenju pódy.
Kónc 4. lěttysaca př. n. l. buchu technologije za efektiwniše powodźenje polow wuwite a etablěrowane, tak zo móhli so prěni raz města tworić. Rozhałžkowany kanalowy system bu wot tak mjenowanych měšniskich wjerchow zorganizowany a zhromadnje wobtwarjeny („templowe hospodarstwo“).
Rjemjesło a wikowanje nabywaštej dale a bóle wuznam a města buchu dale a bóle zamóžite. Kóžde z tutych sydlišćow bě politisce samostatne.
Přiběrace žadanja na organizaciju a tež templowe hospodarstwo wuměnjachu a spěchowaštej wuwiwanje pisma. Na spočatku słužeše pismo jenož knihiwjedstwu- Najwažniše město Sumeričanow bě Uruk, jedyn z jeho knježićelow bě Gilgameš. Epos wo tutym rjeku maja so za najstarši wobchowany literarny dokument čłowjestwa. Wokoło lěta 2700 př. n. l. bě klinowe pismo w swojich móžnosćach dospołnje wuwite.
Wot lěta 3000 př. n. l. připućowachu nomadźa ze sewjera do južneho Mezopotamiskeje. Sumeriska lisćina kralow, kotraž tež wo lijeńcy powěda, dokumentuje tute pućowanja přez mjenowanje semitiskich mjenow. Historikarjo mjenuja tutu dobu zažnodynastisku periodu, kotraž so w 23. lětstotku př. n. l. skónči.
W tutej dobje rozłama jednota duchowneje a swětneje mocy. Palasty buchu za kralow natwarjene, kotrež nic jenož reprezentaciji słužachu. Kralojo tuteje doby mjenowachu so lugal (= „wulki čłowjek“). Swój mócnarski narok pokazachu knježićeljo tež přez swoje rowy, dajo so z swojej družbinu pohrjebać. Wjacore tutych kralowskich rowow namakachu blisko města Ur.
Dalše namakanki, kotrež mějachu za hospodarstwo rozsudny wuznam, běštej koleso a hornčerska tačel (pózdnja Uruk-doba).
Zjednoćenje a čas rozkćěwa pod Akkadom[wobdźěłać]
Ze Sargonom z Akkada so nowa epocha započa (wokoło 2235-2094 př. n. l.). Załoži prěnje wulke prědnjoaziske mócnarstwo, zjednoćejo wjele měšćanskich statow. K swojemu mócnarskemu wobwodej słušeše cyłu Mezopotamisku, dźele Syriskeje, Irana a Małeje Azije. Město Akkad, kotrehož zbytki hišće njebuchu namakane, bu knježerstwowe sydło. Akkadska rěč wutłóči sumerišćinu jako rěčanu rěč; sumerišćinu wšak wužiwachu dale jako sakralnu, ceremonialnu, literarnu rěc a jako rěč wědomosće. Dobywanja Sargona wjedźechu k hospodarskim a kulturelnymi zwiskam z podćisnjenymi ludami a z nowymi susodami. Přistup k Persiskemu golfej daše florěrowace mórske wikowanje nastać.
Mócnarstwo Akkada žane dołhe wobstaće njeměješe. Mnoholičbne zběžki a předewšěm přupućowacy hórski lud Gutejčanow skónčichu tutu epochu.
Tute prěnje wulke mócnarstwo zwosta w mytach regiona žiwe. Tak wjele pozdźišo samo Assyričenjo w swojich stawiznach wo Sargonje rozprawichu.
Nowosumeriske mócnarstwo dynastije Ur III[wobdźěłać]
Po nic cyle 100 lětach buchu Gutejčenjo wuhnaći, a sumeriske měšćanske staty dóńdźechu zaso k mocy a wulkosći. Město Ur bu znowa srjedźišćo. Sumerišćina bu zarjadniska rěč. prěnje cikuraty nastawaja.
Tuta doba wuznamjeni so přez krute zarjadnistwo a přez wudawanje prawniskich wukazow (Kodeks Ur-Nammu). Je to poslednja wot Sumeričanow charakerizowana epocha. Jich rozpad je přez zańdźenje mocy městow wuznamjeny. přez to měł dalši nomadny lud swoju šansu k postupej dóstać (hlej tež: Lisćina kralow z Ura).
Starobabylonska doba[wobdźěłać]
Pod kralom Hammurabi, w starobabylonskej periodźe (2000 př. n. l. - 1595 př. n. l.), so město Babylon do srjedźišća tehdyšich podawkow dósta a bu tak wuznamne za region, zo Grjekojo pozdźišo cyłu Mezopotamisku Babylonsku mjenowachu. Hammurabi je znaty, dokelž spisa jednu z prěnich traděrowanych zběrkow zakonjow, tak mjenowany kodeks Hammurabi. W 280 paragrafach prawidłowaše aspekty ciwilneho prawa, chłostanske prawo a zarjadniske prawo. Poda nam wjele rozsudźenjow jednotliwych padow, kotrež so často přez wulku krutosć wuznamjenjachu. Historikarjo njejsu sej wěsći, kak dołho so tuta zběrka zakonjow wobkedźbowaše.
Assyriska doba[wobdźěłać]
W 18. lětstotku př. n. l. knježeše Šamši-Adad I. wjetše mócnarstwo na sewjer wot Mezopotamiskeje, ale w prěnjej połojcy 17. lětstotka Assyriska zaso rozpada a staroassyriske mócnarstwo so skónči.
W 14. lětstotku př. n. l. Assyriska zaso na mocy naby. Stolica Aššur ležeše při hornim Tigrisu. Historikarjo měnja, zo tute město najprjedy bě pod knjejstwom Akkada, mjeztym zo prěni Assyričenjo běchu nomadźa.
Na čole Assyričanow steješe kral, kiž so tež za zastupjerja bóha Aššur měješe. Pódla kupnicy wulku móc w kraju wukonjachu. Assur, geografisce ležo při wažnych wikowanskich pućach, wikowaše z Babylonom, Anatolskej a dźensnišim Iranom.
Pod Aššur-uballit I.om (1353-1318 př. n. l.) naby Assyriska swój wliw wróćo. Mnoholičbne dobywanja wjedźechu k hospodarskemu rozmachej. Kral Tukulti-Ninurta I. zrozumi so zaso jako zastupjer boha Assur. Mjenowaše so tež "knježićel štyrjoch zemjedźělow”. Z jeho smjerću so tak mjenowane srjedźoassyriske mócnarstwo skónči.
Posledni rozmach dožiwi mócnarstwo z kralom Aššur-danom III. (935-912 př. n. l.), kiž wjele aramejskich městow doby. Assyričenjo poněčim pismo a rěč wot Aramejčanow přejimachu.
Kralej Aššur-nasir-apli II. (883-859 př. n. l..) a Šulmanu-ašared III. (858-824 př. n. l.) rozšěrištaj assyriski mócnarski wobwod hač do Syriskeje. Po někotrych poražkach a nutřkownych wadźeńcach je so Tukulti-apil-Ešarrje III. (745-727 př. n. l.) poradźiło, Fenicisku, Palestinu a Israel dobyć. Babylon dobywachu w lěće 689 př. n. l. Dobywanska žadosć namaka swój wjeršk w dobywanju Egyptowskeje přez Aššur-ahhe-iddina (681-669 př. n. l.). Aššur-bani-apli (669-627 př. n. l.) bě posledni wuznamny knježićel. Wón bě nazhonity politikar, kiž bě jara wobčitany. Jeho knihownja je wuznamne žórło za stawizny Mezopotamiskeje.
Nowobabylonska doba[wobdźěłać]
Po spadźe Assyriskeje Babylon zaso na mocy naby. Kral Nabopolassar dobywa naposledk nad Assyriskej. 18 lět po smjerći Assurbanipala dobychu zjednoćeni Medojo a Babylonjenjo wójska Assyriskeje (609 př. n. l.). Potom bu Babylon znowa kulturelny centrum Mezopotamiskeje. Assur a Niniwa buštej dospołnje zničenej a Assyričenjo so skónčnje z pomjatka naslědnych generacijow zhubjachu, doniž so tute mjeno z politisko-socialnych přičinow znutřka assyriskeho luda na wuchodźe w 19. lětstotku n. l. zaso njewožiwi.
Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje[wobdźěłać]
Achejmenidźa dobywachu wot 550 př. n. l. Bliski wuchod a Mału Aziju. W Babylonje zawostaji Cyrus II. 539 př. n. l. swoju proklamaciju na Cyrusowym cylindrje a Mezopotamiska bu dźěl mócnje ekspandowaceho Persiskeho mócnarstwa. W času persiskeho knjejstwa bu aramejšćina mócnarstwowa rěč, t. mj. mócnarstwowa aramejšćina. W lěće 330 př. n. l. dobywaše Aleksander Wulki persiske mócnarstwo a po jeho smjerći přewza jeho něhdyši wójnski wjednik Seleukos móc a załoži dynastiju Seleukidow.
Kultura a towaršnosć[wobdźěłać]
Hospodarstwo a wikowanje[wobdźěłać]
W 3. lěttysacu (za Sumeričanow) knježachu měšniscy wjerchojo, kotřiž politisku a nabožnu móc w swojich rukach dźeržachu. Organizowachu tež kanalizowanje kraja a rólnistwo. Etat stata bě identiski z tym knježićela, tutón hospodarski system rěka oikosowe hospodarstwo. Organizacija trjebaše za to wulki zarjadniski aparat. Njewólnicy, kotřiž za měšniskich wjerchow dźěłachu, dóstachu za to naturalije. Priwatne swójstwo hakle w Babylonskej dobje nasta. Nadawki stata su so w běhu časa zdźěla “priwatizowali”, t. r. najenk přewza dźěła a dyrbješe za to wukon (na př. slěbro) přinjesć.
Ratarjo w 2. a 1. lěttysacu př. n. l. wšak wuměnjachu swoje produkty za trěbne žiwidła a tekstilije. Temple a jich měšnicy mějachu w Assyriskej wjele mjenje wliwa na hospodarstwo. Assyriski stat dopušći priwatne swójstwo a financowaše so přez tributy a dawki. Ležownosće běchu we wobsydstwje zemjanskich swójbow, kotrež małych ratarjow dale bóle k wotwisnym činjachu. Wulku lěpšinu měješe wobsydstwo na pódźe - wono bě bjezdawkowe. Nimo pódy wobsedźechu tute zemjanske swójby zwjetša hišće wulke wikowanske předewzaća.
Tež w Babylonje běchu wliwapołni překupcy, kotřiž ze swojimi swójbami hotowe dynastije tworjachu. Nic jenož přez wikowanje powjetšachu swoje zamóženje, ale tež přez pjenježne wobchody. Přećiwo wšemu wočakowanju njeběchu po wšěm zdaću žane wiki (bazary), kaž by so poprawom wot orientaliskeho kraja wočakowało. Ale namakane dokumenty wo tutej wikowanskej formje ničo njerozprawjeja.
Mezopotamiska wikowaše ze susodnymi krajemi. Poćahi dalokowikowanja sahachu samo wot Baltiskeho morja hač k Indusowej delće. Twory přinjesechu přez lódź abo karawanu do kraja. Karawany najprjedy swoje wikowanske twory z wosołami transportowachu, wot 1. lěttysaca př. n. l. wjelbłudy twory njesechu. W snadnej měrje su so tež konje a wozy wužiwali. Dróhi běchu hakle wot nowoassyriskeho mócnarstwa.
Rěč, pismo a ličby[wobdźěłać]
Do 4. lěttysaca př. n. l. wužiwachu wobydlerjo Mezopotamiskeje tak mjenowane ličenske kamuški za ličenske nadawki wšědneho dnja. Rozrostowace wikowanje wjedźeše w 3. lěttysacu k wuwiću klinoweho pisma. Najprjedy klinowe pismo zestaji so hłownje z wobrazowych symbolow. Pozdźišo bu wono abstrakniše. Dokelž wjele ludźi njemóžeše pisać, wužiwachu za swoje zaměry słužby pisarjow. Pisar sta so tak z nahladnej wosobu w towaršnosći.
Znamješka buchu z pisakami do hlinjanych taflow zadrapane. Najprjedy so na hlinjanej tafli padorune a wodorune linije ćahachu. Potom zapisuja symbole do nastatych kašćikow, zatłóčujo je z třiróžkatym kónčkom ćeńkeho drjewjaneho kuska do mjechkeje hlinjaneje tafle. Pisachu a čitachu wotlěwa doprawa. Klinowe pismo docpě wo 2700 př. n. l. swoju dokonjanosć. Klinowe pismo bu 2500 lět w Mezopotamiskej nałožene a namaka so tež w Syriskej a pola Hetitow kaž tež w diplomatiskich archiwach Egyptowskeje.
Pola Sumeričanow jednotliwe znamješka najprjedy cyłe słowa předstajichu, kotrež móžachu tež woznamy měć. Druhdy so znamješka kombinowachu, zo bychu činitosće předstajili. Tak zapřijeće "jěsć" předstaji so přez symbolej „huba“ a „chlěb“. Tute wobrazowe pismo dowoli ludźom, wšědne wěcy lěpje organizować.
Pismo bu w běhu časa kompleksniše, jednotliwe symbole móžachu nětko tež zwuki resp. wjacore symbole móžachu cyłe sady předstajic. To zmóžni narod literatury, kaž so tež na př. w Gilgamešowym eposu wotbłyšćowaše, kotryž je w cyłym region znaty był. Do 2. lěttysaca w Mezopotamiskej žana z wužitych rěčow dominowaše. Rěčachu sumerišćinu a akkadšćinu runoprawnje. Lětstotki dołhe zasydlowanje a rozšěrjowanje najrozdźělnišich aramejskich kmjenow po cyłym Płódnym měsačku činjachu aramejšćinu k nawodnej rěči Bliskeho wuchoda.
Sumeriska rěč wosta hač k přewrótej časow rěč zdźěłanych ludźi, podobnje kaž bě to grjekšćina za Romske mócnarstwo abo łaćonšćina w srjedźowěku. Wot Aramejčanow bu tež pismikowe pismo, kotrež su wot Feničanow přewzali, zawjedźene. Při tym pisachu jenož konsonanty, wokale so w přisłušnym pismje njepisaše (samsne płaći za prapisma Biblije kaž tež hieroglyfowe pismo Egyptowčanow). W tutej dobje pisachu na papyrusu a pergamenće.
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 Gebhard Selz: Sumerer und Akkader. C.H. Beck, München 2005, S. 11-13.
- ↑ Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 10.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 13-16.
- ↑ 4,0 4,1 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 16-20.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Zur Frühgeschichte Mesopotamiens (PDF-dataja; 1,32 MB)
- Deutsches Archäologisches Institut: Übersicht über archäologische Grabungen in Mesopotamien
- Geschichte Mesopotamiens