text:
List przeczytany pó mszy na Górze Św. Anny, 17 października 2009 r.
Moc już sie Ślónzôki narzóndziyli ò tym, iże trza sie starać ò to, coby ślónskõ môwã òbchować. Zdô mi sie, że dzisioj rozumiyniy tego rozprzestrzyniyło sie miyndzy nami i małowiela żôdyn już niy jes tymu przeciwny. Starómy sie, coby nasza môwa była òficjalnie uznanô, próbujymy budować kómisyjõ kodyfikacyjnõ. Chcieli by my ale dzisioj pouwôżać niy nad kómisyjami kodyfikacyjnymi i prawym sejmowym, ale nad tym, co kôżdy z nôs może sóm ku tymu zrobić, coby naszã òjcowõ môwã retować.
Piyrsze: Snôżność i staraniy. Durch jes jeszcze moc ludzi, co im sie zdô, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niejedyn myśli, że to jes blank po ślónsku, jak se te swojy paplaniy ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami, pôrma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa prostôków i lómpów. Ci to ludzie czynióm naszyj rzeczy nôjwiynkszõ krziwdã!
Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òsprawiać po ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym. Tóż, starejmy sie, coby môwa, co nióm kôżdy z nôs rzóndzi, była òkludnô i piyknô.
W tym szukaniu snôżności kôżdy musi sie spuścić na swój rozum i swojy wyczuciy. Swojymu wyczuciu mogiymy tyż ale pómóż. Tak jak sie idzie wyćwiczyć w nauce, abo w jakim fachu, tak tyż sie idzie ćwiczyć w môwie. Tóż przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje, a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo szumnõ śpiywkã, nauczmy sie ich na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.
Prezes Dangi dr Józef Kulisz czytô list: Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj môwy?
Drugiy: Bildónek abo ksztôłcyniy. W teraźniejszym czasie już bezmała żôdyn z nôs w rozeznôwaniu, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, niy umiy sie spuścić ino na swojã pamiyńć i wyuczuciy. My w „Dandze” gôdómy: „Niy ma gańba niy wiedzieć, abo sie òmylić, gańba sie niy uczyć!”. Coby świadómie, rozumnie piastować prawõ ślónskõ môwã, kôżdy musi sie w nij durch bildować.
Zdrzódłym prawyj ślónszczyzny powinna być dló nôs môwa naszych starzików. Tóż szukiejmy ludzi starych, co pamiyntajóm ślónszczyznã z czasów, jak jeszcze ludzie niy znali telewizyje i mediów, òpytujmy sie i uczmy sie òd nich. Nowô technika dôwô nóm dzisiôj do rynki nôczyniy, co nim łacno mogiymy dźwiynk registrować. Tóż nagrôwejmy starzików! Szukiejmy ludzi, co poradzóm se spómnieć, jak sie nazywało nôczyniy murarskiy, bergmóńskiy, rzeczy w dóma, w ògrodzie, we werkszteli. Poprośmy ich, coby nóm ò tym poòzprawiali. Mogiymy ku tymu przidać tyż pôrã fotografijek. Tak òbchowiymy spómniynia tych ludzi, a ś niymi prawõ starõ ślónszczyznã, nawet jak ci ludzie zemrzóm.
Kôżdô ludzkô môwa mô swój systym, swojy prawa. Lżyj nóm bydzie rozumnie rozsóndzać, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, jak spróbujymy te prawa poznać i sie ich nauczyć. Ku tymu potrzebujymy uczydłów i popularnych poradników. Podwiela tych uczydłów napisanych òd fachmanów niy mómy, mogiymy spróbować òbsztalować se literatrurã naukowõ. Niy bójmy sie tego. W literaturze dialektologicznyj jes moc takich rzeczy, co jy i niyuczóny czowiek poradzi zrozumieć.
Myślã, iże moc z Wôs, zôcni suchacze, co tu siedzicie, była dzisiôj rano na „Marszu jedności”. Isto potrzebujymy jedności, coby nóm lżyj było starać sie ò òbchowanie erbizny naszych òjców i starzików, a przi tym tyż naszyj òjcowyj rzeczy. Tyj ślónskij jedności w môwie niy mogiymy ale rozumieć tak, że wszyskich Ślónzôków wyrôwnómy do jednego mustra. Reinchold Olesch we słowniku môwy ludu z Góry Św. Anny zapisôł takiy to przisłowiy: Padali świynty Ignacy, iże my niy wszyjscy jednacy. Wiymy, że môwy w roztómajtych czyńściach Ślónska trochã sie òd siebie różnióm. To isto niy bydzie żôdnô jedność, jak sie bydymy wadzić, czyja môwa jes lepszô, a na kóniec wszyskim nakôżymy gôdać na tyn przikłôd po katowicku. Prawõ ślónskõ jedność i braterstwo zbudujymy ino wtynczôs, jak Ślónzôk z jednyj czyńści Ślónska bydzie poradziył przijóńć Ślónzoka z drugiygo kóńca z jego côłkóm erbiznóm: z jego òblyczym, zwykami, z jego môwóm, jak włôśnego brata! Piyrszym krokiym do budowaniô takiygo braterstwa jes nauka. Tóż chcymy Wôs wszyskich namówić ku tymu, cobyście bildowali sie niy ino w môwie ze swoij wsi, abo swojygo placu, ale cobyście tyż aby trochã poznali roztómajte môwy na côłkim Ślónsku. Pómoże nóm to inkszych Ślónzôków rozumieć i szanować.
Trzeciy: Rzóndzić, gôdać, radzić, śpiywać, òzprawiać… I ze spóminaniô starych ludzi, i z badań uczónych wiymy, że dôwnij ludzie rzóndziyli po ślónsku bezmała wszyndzie: niy ino w dóma, ale tyż na dródze, na placu, we sklepie, w robocie, nawet w urzyndzie. Wszyskiy kómisyje kodyfikacyjne, tôwarzistwa i uczydła na nic sie niy przidajóm, jak ludzie sami niy bydóm chcieli po ślónsku rzóndzić. Tóż i my niy mogiymy sie lynkać i zawiyrać naszã môwã za dźwiyrzami pómiyszkaniô. Niy mogiymy sie skirz nij gańbić! Lżyj nóm bydzie sie na to òdpowôżyć, coby po ślónsku gôdać tyż w jawności, miyndzy ludźmi, jak sie w rzóndzyniu po ślónsku wydoskónalymy, jak sami bydymy czuli, że nasza môwa jes òkludnô i piyknô. Tego nóm żôdyn zakôzać niy może! Ale jak fto, chocia poradzi, a niy gôdô po ślónsku nawet w dóma, jak fto niy uczy po ślónsku swoich dzieci, kładzie naszã môwã do truły i niy może sie mianować prawym brónicielym ślónskości!
Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały. Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Prziszłość naszyj òjcowyj môwy zôleży nôjbarzij òd nôs samych, òd tego, co sami poradzymy zrobić ze sobóm i (dlô siebie), bez òglóndaniô sie na cudzych beamtrów!
Zerzykiejmy pôciyrz do świyntyj Jadwigi i Świyntyj Any, coby pómógły nóm uprosić u Pana Boga Ducha Świyntego, bo to Ón òświycô ludzióm rozum i rozwiónzuje jynzyki.
Dr Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”
Ò I Marszu Jedności Górnoślónskij w Òpolu możecie se poczytać tukej: „Pómóżcie retować naszã ślónskõ môwã!“


c: text/html

text:
Na »wulkim podawku sokołskeho zlěta 1928 w Skopju« je so tež Sokoł Měrćin Nowak-Njechorński wobdźělił a wobšěrnje wo tym pod nadpismom »Prěki a podłu po Juhosłowjanskej« w Serbskich Nowinach (wot 30.10.1928 w 22 pokročowanjach) rozprawjał. Nowak piše wo tajkim a hinašim wjedrje, wo jědźi a piću, zapozdźenju ćaha a wjele wjace skerje njewažnym. Ze žanym słowčkom njenaspomni wuznamjenjenje Jakuba Šajby z Rjadom swjateho Sawy. Tónle wažny podawk naspomnić je cyle zabył. Čehodla, snano ze zawisće?
Jakub Šajba pak njeje jenički Serb, kotremuž je so tale česć wopokazała. Hižo w lěće 1893 je so Arnoštej Muce tele wuznamjenjenje přiznało, tehdy hišće wot kralestwa Serbiskeje. Po wšěm zdaću je Muka tón Serb, kotremuž su so najčasćišo myta z wukraja spožčili. Nimo južnoserbskeho dósta tež ruski Rjad Swj. Stanisława (1900), čornohórski Rjad Danila (1906) a ruski Rjad Swj. Hany (1914). W Sakskej počesći so z kralowskim Rjadom Albrechta (1916). Z tutych wuznamjenjenjow je Rjad swjateho Sawy jako jenički w stajnej wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja widźeć. We wobsydstwje muzeja je dale zajimawy portret Muki ze wšěmi tutymi wuznamjenjemi a derje spóznajomnym Rjadom swjateho Sawy. Bohužel je mólba Ludvíka Kuby w muzejowym fundusu a nic zjawnje wustajena.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
W Radworju maja wot wčerawšeho dźěćacu lěkarsku praksu. Wjesnjenjo maja tuž nětko nimo powšitkowneje dalšu lěkarku we wsy. 39lětna Jadwiga Wałdźina praksu nawjeduje. Před lětomaj je so wona ze swójbu do Łužicy nawróćiła. Do toho bě jako dźěćaca lěkarka a chirurgowka mjez druhim na uniklinikumje w Münsteru, pozdźišo w Drježdźanach na uniklinikumje a w praksy zasadźena. Clemens Šmit je so z njej rozmołwjał.
Gratuluju k wčerawšemu wotewrjenju swójskeje praksy. Sće do toho rjekła, zo chceće w swojej nowej dźěćacej praksy něštožkuli hinak činić, hač je poprawom z wašnjom. Što z tym měniće?
Delegacija towarstwa Societas Amicuum Liberec (SAL), kotrež organizuje Serbske kulturne lěto w čěskim měsće, bě wčera z hosćom w Budyšinje, mjez druhim pola Domowiny. Cordula Ratajczakowa je so z čłonku SAL, zamołwitej za program lěta Janu Vančatovej a z intendantku SLA Judith Kubicec rozmołwjała.
Po přestawce koronakrizy dla nětko Serbske lěto SAL – što planujeće?
J. Vančatová: Smy za nalěto planowane zarjadowanja w Liberecu na nazymu přesunyli. To bohužel za procesiony křižerjow, kotrež chcychmy sej wobhladać, móžno njebě. Zakładnje nimamy jenož wotpohlad, našim ludźom serbsku kulturu zbližić, ale chcemy ju tež na městnje we Łužicy dožiwić. Dwě ekskursiji mamy lětsa planowanej. Za meju předwidźanu třidnjowsku do Hornjeje a Delnjeje Łužicy chcemy w septembru nachwatać, a srjedź awgusta podamy so tři dny do Delnjeje Łužicy, do Choćebuza, Grodka, Bórkow a Raduša. Tam dotal scyła hišće byli njejsmy. Lětušej wjerškaj budźetej w Liberecu přehladka Maje Nageloweje 9. oktobra a 11. nowembra wustajeńca wo stawiznach Serbow. Tajki wupada hruby koncept.
Kak wobdźěli so SLA?
W Serbach je tuchwilu rěč wo „Astronawtach“ – nowych serbskich spěwach a widejach. Měrćin Weclich je so wo tym z jednym z hłownych iniciatorow, Matejom Dźisławkom, rozmołwjał.
Wo čim so při „Astronawtach“ jedna?
M. Dźisławk: To je skupina serbskich hudźbnikow. Žro su Jurij Hantuš, Matej Dźisławk a němski bubnar Oliver Böhm, kiž bydli blisko Wittenberga. My třo w Lipsku najwjace spěwow přihotujemy a našej skupinje Astronawt z dalšimi hudźbnikami posrědkujemy. Prěni króć smy so wokoło swjatkow zetkali a prěnje pjeć spěwow natočili. Jurij a ja je zwjetša komponujemoj. Chcemoj načasnu hudźbu tworić. To je funk, to su balady a rockowe zynki runje tak kaž lubosćinske a poetiske štučki. A to zwjetša ze swójskimi tekstami, mjez druhim z pjera studenta Pětra Dźisławka.
Su to serbske spěwy „w nowym šaće“?
M. Dźisławk: To njejsu spěwy w nowym šaće, ale nowe spěwy, zwjazane z widejemi. Statisća we widejach sobu skutkuja. To ma w přirodźe być a tróšku z domiznu zwjazane. Swjatkowny kónc tydźenja smy widejo za naš prěni titl natočili.
Hdy a kak móžemy to widźeć-słyšeć?
Wurjadne šulske lěto so pomału nachila a maturanća hižo wědźa, hač su wobstali. Kak pak budu swjećić? Cordula Ratajczakowa je so z direktorom Serbskeho gymnazija Budyšin Renéjom Wjacławkom rozmołwjała.
Kak derje sće koronakrizu zmištrowali?
R. Wjacławk: Emocionalnje mam zaćišć, zo ju na našej šuli dosć derje zmištrujemy. Dožiwjam šulerjow, zdźěla tež staršich a wučerjow w jara měrnym mjezsobnym wobchadźe. Wšědny wučbny dźeń je, kaž so mi zda, dosć derje organizowany. Naši šulerjo wuknu w A/B-rytmusu, to rěka, jedyn tydźeń su w šuli, tamny tydźeń doma. Skupinje so wuměnjatej. Dyrbjachmy naše rjadownje na połojcu dźělić, zo bychmy předpisam hygieny wotpowědowali.
Wjedu naprawy k tomu, zo maja někotři šulerjo ćeže šulu zmištrować?
Hubert Kokla je wot lěta 1991 aktiwny čłon Černobylskeho towarstwa. Hač do lěta 2009 je wón z mandźelskej Luciju a dalšimi w Pančicach-Kukowje dokładnje 565 dźěćom a 55 dorosćenym z Běłoruskeje hač do štyri tydźenje trajace wočerstwjenje zmóžnił. Měrćin Weclich je so ze 84lětnym rozmołwjał.
Što Wam tutón čas woznamjenja?
H. Kokla: Smój z mandźelskej wuměnu jara aktiwnje a z cyłej wutrobu pěstowałoj. Z pomocnym transportom sym jědnaće razow sam w nuklearnje poćeženej kónčinje w Černobylu był. Jedyn transport wobsteješe samo z 15 nakładnych awtow.
Kajka je pomocna situacija dźensa?
H. Kokla: Ći, kotřiž su na spočatku jara aktiwni byli, su dawno starši a jich dźěći dorosćene. Mnozy młodostni maja dźensa cyle hinaše zajimy, pućuja radšo po swěće. Tuž je kontakt powšitkownje popušćił.
Kaž wěm, Wam wuměnu pěstować jara na wutrobje leži.
H. Kokla: Zo wuměna hižo tak intensiwna kaž w 90tych lětach njebudźe, je so hižo dawno wotbłyšćowało. Wšako je dźeń a wjace starosćow z financami, a cyłu wěc móžeš jeno z darami zaručić, dóstanješ pak lědma podpěry.
A što sej přejeće?
Biskopičanska syć dźěćaceho a młodźinskeho dźěła je mnohim dorosćacym jara wažny domicil. Měrćin Weclich je so z teamowym šefom zarjadnišća Andreasom Mikusom rozmołwjał.
Kak sće dźěławosć syće w minjenych tydźenjach zawěsćili?
A. Mikus: Smy organizatorisce wjele změnili a wjacore zarjadowanja na nazymu přepołožili. Přewjedźechmy pak tež někotre widejowe šaltowanja. Nachwatachmy wšelke koncepty, a naš dom smy dokładnje wurjedźili. Smy tu a tam tež něšto renowěrowali. Někotři kolegojo su druhdźe wupomhali, dalši wostachu nadhodźin dla doma. Njetrjebachmy nikoho do krótkodźěła słać. Z nowymi wolóženjemi nětko znowa započnjemy, a chcemy so w našim wšědnym dźěle poněčim zaso k normaliće nawróćić.
Běchu so nowe puće wudali?
A. Mikus: Zdźěla su nowe přemyslowanja a koncepty nastali a smy hladajo na digitalne dźěło tójšto přiwuknyli, přiwuknyć dyrbjeli.
Što je z planowanymi terminami přewjedźenja dyrdomdejskeho campa při Němskopazličanskim wulkohaće?
Matineja „Moja dróha“ bě jedne z prěnich zarjadowanjow, kotrež su zajimcam zmóžnili kulturu po dlěšej přestawce wosobinsce a žiwje dožiwić. Katrin Demczenko je so z Martinom Schmidtom, předsydu hudźbno-literarny program organizowaceho Wojerowskeho wuměłstwoweho towarstwa, rozmołwjała.
Knježe Schmidto, što bě nastork za matineju?
M. Schmidt: Wuměłstwowe towarstwo a komponist Jan Cyž, bračistka Waltraut Elise Elvers a 1. wiolinist Sewjeroněmskeje filharmonije Malte Hübner su hižo wjele lět wusko zwjazani. Cyž je hižo loni kruch na tekst Brigitty Reimann skomponował. Jako wo tym zhonichmy, smy koncept matineje zhromadnje wuwili.
Što sće sej ze zhudźbnjenja tekstow Brigitty Reimann wočakował?
M. Schmidt: Mam tajkele wobdźěłanje za wosebitu składnosć, zjawnosći namrěwstwo Wojerowskeje spisowaćelki na nowe wašnje prezentować. Předewšěm młodźina měła so intensiwnišo z maćiznu zaběrać a Wojerecy jako swoju – tež dušinu – domiznu spóznawać.
Kotre teksty sće wuzwolili, a kak sće rozsudźili, štó je recituje?
Pod titulom „kóstkaty slěd“ wotewru přichodnu sobotu w Lipšćanskej galeriji b2 wustajeńcu tam bydlaceje wuměłče Karoline Schneider. Cordula Ratajczakowa je so z rodźenej Budyšanku rozmołwjała.
Pod serbskim titulom w Lipsku za wustajeńcu wabić njeje runjewon z wašnjom. Čehodla sće so za to rozsudźiła?
Što maja wobkedźbować, chcedźa-li sej komuny přełožowansku techniku wupožčić? Wo tym je Axel Arlt z Francisku Grajcarekec a Janom Kralom ze serwisoweho běrowa serbšćinu porěčał.
Běchu słuchatka za přełožowanje hižo raz wupožčene?
J. Kral: Dotal hišće nic, mamy pak prěnje naprašowanja. Na přikład chce sej je gmejnski radźićel Alfons Ryćer za gmejnsku radu Ralbicy-Róžant wupožčić, zo bychu techniku na posedźenju wupruwowali. Dalši zajim je ze stron Serbskeho sejma, kotremuž pak bohužel pomhać njemóžemy. Słuchatka su jeno za komunalnu potrjebu.
Kak měli komuny postupować, chcedźa-li nowu techniku wužiwać?
J. Kral: Smój wšitkim gmejnam zdźěliłoj, zo je technika tu we Wojerecach přistupna. Chcedźa-li ju wužiwać, njech zapodadźa namaj próstwu z terminom a trěbne mnóstwo słuchatkow. Leži-li městnosć na našim puću, jim techniku rady dowjezemoj. Abo wone ju pola nas za wěstu kawciju dóstanu.
Kelko kawcija wučinja?
J. Kral: To je małke zawěsćenje a njerěka, zo nimamy dowěru. Dźe wo to, gmejny tróšku k disciplinje kubłać. Wšako je technika přewšo čućiwa a naročna.
Město Wojerecy je so wuspěšnje na wšozwjazkowym wubědźowanju „Komunalna ćopłotna změna“, wobdźěliło, ke kotremuž běštej agentura za wobnowjomne energije kaž tež Fraunhoferski institut za energijowe hospodarstwo a energijowe systemy namołwjałoj a do přichoda sahace ideje pytałoj. Nětko su Wojerecy modelowe město. Kotre ideje a šansy móhli so z toho wuwić, za tym je so Andreas Kirschke wyšeho měšćanosty Stefana Skory (CDU) prašał.
Město Wojerecy je modelowa komuna. Kak sće powěsć na wědomje brał?
S. Skora: Sym hordy, naše požadanje je mjez třomi najlěpšimi. Po cyłej Němskej bě so nimale 50 komunow na wubědźowanju wobdźěliło. Wojerecy žněja tak wjele kedźbnosće fachowych nowin.
Z kotrym konceptom je so město požadało, a štó je na nim dźěłał?


text:
Křesćan Krawc z Hrubjelčic je we wobłuku 72. serbskeho ewangelskeho dnja přednošk Trudle Malinkoweje wopytał a slědowacy dopis zapodał:
Po wotewrjenju lětušeho ewangelskeho cyrkwinskeho dnja minjenu sobotu zetkachu so Serbowki a Serbja zbliska a zdaloka na kantoraće Hodźijskeje wosady k přednoškej Trudle Malinkoweje „Na serbskich slědach po Hodźijskej wosadźe“. Na čiłe wašnje a z pomocu wobrazow rysowaše přednošowarka tysaclětne stawizny Hodźija jako wuchadźišćo pokřesćanšćenja Milčanskeho kraja.


text:
temy: Serby
Wustajeński wobcerk Serby pódajo z multimedialneju staciju a eksemplariskimi wustajeńskimi objektami kulturnohistoriski pśeglěd k stawiznam a kulturje Serbow.
Wósebnje se źiwa na problematiske wustatkowanja brunicowego górnistwa na něntajšnu a historisku situaciju Serbow.
Prezentacija informěrujo wó slědujucych pšašanjach:
Chto su Serby a zwótkul wóni pśidu?
Dajo rozdźěl mjazy słowoma “Sorben” a “Wenden”?
Kake jo było kulturne wuwiśe Serbow?
Kake institucije a zjadnośeństwa su Serby wuwijali?
Kake nałogi a tradicije woplěwaju Serby?
Co su źinsajšne problemy Serbow?
Kak se wugbaju wuglowe a energijowe góspodarstwo a z tym zwězane pśesedlenja na serbsku kulturu a identitu?
Kaka jo indiwidualna nazgónjeńska perspektiwa serbskich pśesedlarjow?
Kake móžnosći a problemy wobstoje za Serbow w źinsajšnej politice narodnostnych mjeńšynow?
Nadpadnje za kuždego woglědarja:
Dwójorěcne napisma we Łužycy.
Fotograf: Horst Adam
Pśeglěd Serby
Serby – statnje pśipóznate ako narodna mjeńšyna – maju swóje kórjenje w słowjańskich rodach, kenž su w 6. stolěśu, pśichadajucy z pódzajtša, teritorium mjazy Odru a Łobjom/Solawu wobsedlili. Wóni su žywe w krotkozajtšnem źělu Nimskeje, źož se jich źinsajšny sedleński rum we krajoma Sakska a Bramborska wupśestrěwa.
Ku Serbam se licy we chyli něźi 60.000 luźi. Konfesionelnje se Serby wuznawaju w pódpołnocnej Dolnej Łužycy we wětšynje k protestantizmoju, w połudnjowej Górnej Łužycy pśedewšym ku katolicizmoju.
Nadpadna a chrakteristiska jo dwójorěcnosć togo regiona, kótaraž se, kuždemu woglědarjoju widnje, na nimsko-serbskich toflach do jsow a městow, na drogowych mjenjach, toflach pśi institucijach a hynźo zwuraznijo.
Serby maju swójsku rěc, kenž jo rozdźělona do dweju samostatneju pisneju rěcowu (do górnoserbskeje a dolnoserbskeje). W serbskem rěcnem laborje archiwa minjonych jsow namakajośo k tomu detajlěrowane informacije.
Serbske žeńske w swěźeńskej drastwje. Lipjańske drastwy w swěźeńskem pśeśěgu
Fotograf: Erich Schutt
Serby maju swójske kulturne, kubłańske a slěźeńske institucije a z Domowinu kšywowy zwězk za pśesajźenje swójich pšawow a zajmow. W krajnyma wustawoma Sakskeje a Bramborskeje su dostali Serby wósebne pšawa narodnych mjeńšynow.
W běgu swójich wótměnjatych stawiznow su wutwórili Serby bogaty kulturny spektrum na pólu literatury, muziki a twórjecego wuměłstwa ako teke wjeleserake formy zwuraznjenja swójskeje ludoweje kultury ako drastwy, nałogi, ludowe wuměłstwo a tradicije.
Serby su dostali w DDR wjelikomyslne financielne a kulturne pódpěrowanje. Rownocasnje su jich politiski za sebje měli. Delegacija Serbow woglědajo 1950 prezidentoju DDR Wilhelmoju Pieckoju.
Fotograf: archiw Nowy Casnik
Wustajeńca dokumentěrujo stawizny a kulturu Serbow pśed slězynu wótměnjatych kněstwowych wuměnjenjow a politiskich systemow ako stawnu wótměnjatosć mjazy pódtłocowanim a sebjepśesajźenim, kulturnym rozmachom a wopytami germanizacije, šćitom narodnych mjeńšynow a póstupujuceju asimilaciju.
Kulturnohistoriski wobłuk prezentacije sega wót prědnych pisnych naspomnjenjow Serbow wót 7. stolěśa sem , pśez srjejźowěk, pokazujo duchnokulkurne žywjenje a politiski klima wót casa reformacije pśez industrializaciju až k Weimarskej republice, dokumentěrujo represiwny cas pód kněstwom nacionalsocializma a dwójacnu politiku DDR napśeśiwo Serbam mjazy materielnym spěchowanim a politiskim za-sebje-měśim. Dalšny kapitel pokazujo wótměnjate, cesto kontrerne zaźaržanje cerkwje napśeśiwo Serbam w běgu stawiznow. Jaden wótrězk młodšych stawiznow dokumentěrujo Serbow ako narodnu mjeńšynu w pólu napnětosćow góspodarskich zajmow a politiki.
Protestne a wopomnjeńske zarědowanje: Domowina swěśi 1998 k prědnemu razoju
„Źeń wótbagrowanych jsow” na pśedjamowem terenje Rogowa.
Fotograf: archiw Nowy Casnik
Serby a brunica
K wósebnosćam Łužyskego brunicowego rewěra słuša, až se wudobywanje brunice ze swójimi grawěrujucymi zapśimnjenjami do wejsneje sedleńskeje struktury južo lětźasetki dłujko w tradicionelnem sedleńskem rumje Serbow wótměwa.
Jaden z tych wjele faktorow, kenž su až do źinsajšnego situaciju serbskego luda pregowali, jo dla togo industrializacija dwójorěcneje Łužyce, pśedewšym pśez górnistwo.
Brunicowe górnistwo jo pśinjasło łužyskemu wobydlarstwoju – teke Serbam – na kuždy pad wěste derjeměśe a socialnu wěstosć. Na drugem boce jo se woprowało wjele serbski pregowanych jsow brunicowym jamam, serbski sedleński rum jo se pśecej dalej reducěrował a stakim stej se teke rěc a kultura wobstawnje dalej slědk tłocyłej.
Dla togo jo teke dalej trajuce wótbagrowanje jsow ze serbskim wobydlarstwom – pódla drugich wažnych faktorow ako na pśikład asimilacije – nadalej substancielne wogrozenje serbskeje rěcy a kultury.
W spomnjeśu na wjeliku licbu serbskich jsow, kenž su se musali dla jamow minuś, a ako protest pśeśiwo dłujko zwadnemu wótbagrowanju a pśesedlenju Rogowa, swěśi Domowina wót 1998 kužde lěto “Źeń wótbagrowanych serbskich jsow”. W lěśe 2006 jo se toś to spomnjeńske zarědowanje gromadu połožyło ze swětosnym wótwórjenim “Archiwa minjonych jsow”.


text:
Apulijo, ôkrōm gryfnych i nafolowanych atrakcyjami miast, mo w siebie skukane masa myjszych miasteczek i dziedzinek. I to gynau zwiydzanie tych szteli nojbardzij sie zapamiyntuje. Wejrzijcie na Polignano.
Apulijo
-
-
Przecudne Monopoli to niy ma yno hyrskie italijskie miasto, w kerym werci sie powczasować. To je tyż idyalno baza do zwiydzanio cołkij Apulije.
-
Barletta je idyalno, coby noleżycie dychnyć. Nafilujecie tukej bateryje, pokosztujecie szumnego jodła i zicniecie przi tradycyjnym italijskim napowku.


text:
Kejś żech sie pytała ludzi, co sōm majdyki, eli im to we czym przeszkodzo? Ôdpowiedzi bōły roztōmańte. Jedna modo frelka, co we naszym kiosku przedowała cajtōngi a żurnale, padała, że teroz ji to myni wadzi, ale jak chodziyła do szkoły, to wszyjscy ji to wytykali, a bezto czuła sie dycki gorszo ôd inkszych. Jedyn chop, co u nos kejś robiył eletryka, padoł, że jak do szkoły zawodowej chodziył, to mu dycki rechtōr ôd tyj eletryki godoł, że se s tym niy do rady, bo bydzie wszyjstek łonczył na ôpy, a namowioł go, coby se s takim niybezpiecznym fachym doł pokōj! Na szczyńści te czorne proroctwa ôd niygo sie niy społniyły! Jo tyż bez te pisani majdykōm miałach we podstawowej szkole kupa starości, bo mie kōniecznie chcieli nauczyć pisać prawōm rynkōm. Wiela jo wystoła, skuli tego, to jedyn Pōnbōczek wiy! Jednako malować mi tōm rynkōm żodyn niy zakozoł i na malyrkach sie wyuczyła, bo we tamtyj szkole to żodnymu niy wadziyło. Ludzie, co rynkōw niy majōm, poradzōm przeca malować gymbōm i nogami, jak yno chcōm! Teroz to już sōm narzyndzia do majdykōw a „leworęczne myszy do komputerów”, ale jo mōm tako zwykło jako wszyjscy. Dałach se ś niōm rady, chocioż troszka czasu mi na ta nauka zeszło! We zeszłym roku bōłach we szpitalu a tam lyczył jedyn dochtōr, co tyż bōł majdyka i praje ôn mioł mi robić jedne taki ôgrōmnie ważne badani i powiym Wōm, że troszka mie strach ôblecioł, bo te norzyndzi do badanio wyglōndało tak, jakby było przirychtowane do tych, co robiōm wszyjstek prawōm rynkōm! Padałach se, że moja ôfiara niy bydzie darymno, bo chocioż uwidza jako to tyn chop zrobi, ale jak prziszło, co do czego, to jo małowiela zapamiyntała, bo przedtym dali mi jakiś lyki, co mie troszka ôgupiyły. Ale chop doł se rady, bo dzisio żyja i jeżech we jednym kōnsku!
Jakbyście chcieli wiedzieć, jako majdyki wszyjstek robiōm, to stōńcie se przed zdrzadłym, a poznocie nasza tajymnica!
Ps. Dziynkuja serdecznie panoczkowi Alojzowi Zimōńczykowi za pomōc we ślōnski korekcie.


text:
Zajimawa kniha dźowce abo synej, wnučce abo wnučkej k narodninam, k dnjej dźěsća abo cyle jednorje tak je rjany dar. Prašenje pak je, kotru jenož darić. To so tež ja často prašam. Móžnosćow pytać je wjele, hač w kniharnjach samych abo na online-portalach. Prawe wuzwolić jenož dyrbiš, a tu mam wulkotny pokiw.
Sćelak MDR Radijo Sakska knihi za dźěći tydźensce předstaja. Hač za mjeńše, kotrymž móža mać abo nan, wuj abo ćeta, sotra abo bratr předčitać, abo knihi za młodostnych – za kóždeho je něšto pódla. Zajimawe na tym je, zo dźěći, młodostni a rozhłosownicy wo wudaćach wšěch móžnych žanrow rozprawjeja. Druhdy su tež awtorojo a awtorki w studiju a wo swojej nowostce powědaja. W něhdźe połdramjeńšinskim přinošku zajimcy to najwažniše zhonja. Z pomocu prašenjow kaž „Što je će na knize wabiło?“ abo „Komu by knihu poručił/a?“ twori sej słuchar wobraz a móže rozsudźić, hač je to kmany dar. Rjane zdobom je, zo móžeš sej přinošk tež pozdźišo na internetowej stronje sćelaka wospjet naposkać. Wjac hač sto awdijow tam maja, a pytacy tuž z wěstosću to prawe nańdźe.


text:
Je pora rzeczy bez kierych nie umia se wyobrazić ani jednego dnia. Na przikład… Tyj! Moooc tyju 🙂 Ziołowy, owocowy, zielony, czerwony…
Kali sie pić skuli roztomajtych walorów
1. Ciepły tyj poprawio nastrój!
2. Jak Cie spani biere a mosz już dojś kawy, zielōno i bioło herbata tyż postawi cie na szłapy.
3. Przi bolawym brzuchu – naporz se rumianku. Działo prociw bólowo i rozkurczowo.
4. Czerwiony tyj sprawio, że ubywo tłuszczu.
5. Jak Cie zmorzi i biere niecherskość – gorko herbata z miodym na zicher pomoże.
6. Nikiere zioła poradzōm zdziałać moc dobrego. Pokrziwa, czystek, nagietek… zioła som dobre na kaj jaki dolegliwości, yno opaternie trza pić!
7. Przez żołōndek do serducha! Bezmała ciepłe napoje sprawiajōm że ludzie sie do sia zbliżajōm i pryndzy Ci bydzie kto przajoł jak mu bydziesz robić gorki jedzyni i pici.
Tak przaja tyjowi że aż se ida zaloć bo mie szmak naszeł jak tak szlabikuja o herbatkowaniu. Do kuchynie! 🙂


text:
Wósmužowa hora
Wósmužowa hora (abo Wusmužowa hora, prjedy tež Stroma hora; němsce Strohmberg) je 264 metrow wysoka wulkaniska hora w předkraju Hornjołužiskich horin we wuchodnej Sakskej. Dwójny wjeršk, kotryž je so pod krajinowy škit stajił, leži tři kilometry južnje městačka Wósporka w Hornjej Łužicy.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rěčka Lubata zalěsnjenu horu we wuchodźe a sewjerje wobćeče. Wokolne městna su Wóspork na sewjerje, Malećicy na wuchodźe, Nosaćicy na juhowuchodźe, Čornjow na juhozapadźe, Žarki a Łusk na zapadźe a Delnje Kotecy na sewjerozapadźe. Při wuchodnym boku Wósmužoweje hory wjedźeše stara wikowanska dróha wot Lubija do Wósporka, kotraž je hač do dźensnišeho spóznajomna jako pólny puć.
Wot wjerška Wósmužoweje hory, 75 metrow wyše hač wokolna krajina ležaceho, saha wuhlad přez holansku a hatowu krajinu hač do Hamorskeje milinarnje a k Wysokej Dubrawje na sewjeru, k Limasej a Sedłu pola Zhorjelca na wuchodźe, Hrodźišću a Lubijskej horje na juhowuchodźe a k Čornobohu na juhozapadźe na zapadźe. Na zapadźe stej Budyšin a za nim Zapadołužiska pahórčina widźeć.
Na Wósmužowej horje namaka so měrjenski dypk kralowsko-sakskeje triangulacije.
Geologija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wósmužowa hora wobsteji z přez wuski hrjebjeń zwjazaneju wjerškow z bazalta, kotryž wužiwaše so wot 19. lětstotka jako twarski material. Při južnym wjeršku namakatej so dwě něhdyšej skale, kotrejž běštej wot lěta 1836 we wobsydstwje Žarkowskeho ryćerkubła. Wo wjele wjetša skała namaka so wot lěta 1900 na Malečanskich a Wósporskich honach při sewjernym boku hory a dźěłaše hač do hospodarskeje krizy w lěće 1923.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na horje steješe prawdźepodobnje wot 11. lětstotka słowjanske hrodźišćo, wobstejace z murjowaneho wjerškoweho hroda a drjewjanych twarjenjow. Hrodźišćowy nasyp při južnym wjeršku so dla wudobywanja kamjenizny nimale dospołnje zniči, přepytowaše so pak do toho mjez druhim wot Rudolfa Virchowa a Richarda Andreeja. Po Andreejowym wopisu jednaše so wo něhdźe 100 metrow dołhi, do wuchoda wotewrjeny nasyp w formje połměsačka, kotryž bě na nutřkownej stronje něhdźe połdra metra, na wonkownej pak tři metry wysoki a wobsteješe z lokalneho bazalta. Króna nasypa bě něhdźe tři metry šěroka.[1]
Literatura a žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Theodor Schütze: Zwischen Strohmberg, Czorneboh und Kottmar (= Werte unserer Heimat. Zwjazk 24). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1974.
- Gerat Kral: Potajnstwa a zajimawostki wo Wusmužowej horje. W: Protyce 2013, str. 130-132
- ↑ Richard Andree: Wendische Wanderstudien. Zur Kunde der Lausitz und der Sorbenwenden. Stuttgart 1874, str. 130sl.


text:
JABŁÓNKÓW Co dobrego dlo was nawarzili i narychtowali pezetkaowcy w swoich budach na Gorolskim Świyncie?
Boconowice przigotowały pipiok z podgarlinóm a wóntrobóm, jelito z kapustóm, wieprza z knedlóm a kapustóm, uwarzili smacznóm kapuśnice.
W bukowiecki budzie robióm dobre placki z czym jyny chcecie, majóm aji dobre kołocze.
W Bystrzycy zaś uwarzili jelito z kapustóm, majóm placki a upiykli kołocze.
W Gródku piekóm placki na blaszi, majóm kanapke gorolskóm, kapuśnice, jelito z kapustóm, zbójeckóm a kołocze.
W gorolski budzie – Chór Gorol, was prziwitajóm sami piekni a szykowni chłapcy, bo na zapleczu jedzyni gotuje jedno szwarne dziywczacko, gotuje żurek, pierogi na słodko, aji z kapustóm a grzibami, chlyb ze szpyrkami a boczkym.
Jak chcecie wiedzieć, jak szmakuje kaszanka z kapustóm, zóndźcie se do jabłonkowski budy, majóm tam aji sznycel, kapuśnice, rojberke a jabłonkowski placek.
Jasiyniorze uwarzili dobróm kapuśnice, poszmakować se możecie na strykach.
Karpyntno mo placki…
Łómnno zaś zapraszo na łómiański stryki, zabijaczke, bachora…..a starke ze starzikym.
Jabłnkowsko Macierz szkolno oferuje prejt z kapustóm, placki i zakręcónóm frytke.
Zaś w milikowski budzie uwarzili mięso z rosołu, langosz i przefajne kołocze.
Milików Pasieki mo dobróm zbójeckóm, frytki, lajoczki i też kołocze.
Przed mosteckóm je budóm je wdycki raja na placki na blaszi ze śmietónkóm, ze szpyrkami.
Mosty Szańce majóm placek, gulasz po gorolsku, rojber z jagnioka, knaki z jagnioka, pasztet, barszcz, chlyb ze szpyrkami, kołocz.
W Nowsiu se możecie wybrać wątrobe z rusztu, kapuste ze szpyrkami, chlyb ze szpyrkami, zbójeckóm, kiełbase a majóm aji flaki po gorolsku.
W budzie na Piosecznej majóm bachora, bigos, sznycel, kołocz a prziwitajóm was w piknych fortuchach.
W Piosku przigotowali placki, ale aji bezlepkowe, kapuśnice z wędzonym, dómowy chlyb z buncym a cosi małego z dómowym pestym.
Sajowcy robióm przefajne naleśniki.
SMACZNEGO!!!


text:
Jak wyglóndoł lać kozdy wiy. Taki lać cy chać, przisoł rołs du mie do dóm. Było to tak: łotwiyróm brifkastla, a tu packa, łotwiyróm – dryny ni to lać ni to chać, w kozdym bóndź razie, do łobucioł nogi. Zrobióne ci to bóło ze powrósków, takich jak piyrwej do bindra gbury potrzebowali, coby zboze we snopki złónacyć. Cóski yno na jedna noga. Nie trzwało dugo, w brifkastli zaś ainladung, ize dostałach jus gyśynk, a tera móm prziś na spotkaniy, gynał napisane dzie i kiedy. Padałach sie cóz to za gyśynk, na jedna noga, jakóz to spotrzebować, ani w tym łazić, ani spać, ani kumu dać. Za połra dni telefón. Zwóni jakiś, po głosie mody synek, w sprawie tego spotkania, coby durchaus prziś. I to mi podpadło, camu ci ludzie sóm tacy naparci. Wrołs sie to wsystko pokupacyłach: jedyn trzewik na jedna noga, pisóm dó mie, zwónióm jak nie prawi, i mie łoświyciyło: Wy mi chcecie wierza noga uciónć! Padałach mu i pociepłach telefón i do teraska móm śniymi pokój.
Tus wóm powia, dejcie pozór na tych telefónokrónzców i dómokrónzców, bo łóni nic dobrego przed nołs niy majóm.
Truda Pietrzikowa


text:
Nojprzōd robiōłech yno ze czornych i jak fto1 jeszcze taki niy rychtowoł2, to musi to wartko3 nadrobić, bo tyn smak je niy do ôpedzynia4. Potyn żech bōł ciekawy, co to wyńdzie5 ze czerwōnych jagōdkōw. I muszą Wōm pedzieć6, że to tyż je niebo we gymbie: słodke, ale fajnie przełōmane tōm kwaskowatościōm. Bydzie sie czym ôzgrzywać7 we zima
Co potrza?
2 kg czerwōnych jagōdkōw
0,5 litra szpyrytusu
0,5 l gorzołki8
1- 2 szklōnki cukru
Umyte i ôbrane jagōdki wciepcie9 do srogi10 krauzy11, zalyjcie gorzołkōm i szpyrytusym i zapōmnijcie ô nich. Jak Wōm sie spōmni12 – te połra tydni niyskorzi13– to ślyjcie14 gorzołka do jaki flaszki, a jagōdki po wiyrchu15 posujcie16 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. I tak sie mogecie pobawić połra razy, a jak już bajecie widzieć, że tego soku je małowiela17, to we jakim garcu pomiyszejcie to wszyjsko, co żejście ślywali z tyj krauzy do flaszkōw. Mogecie to przecedzić i wymiyszane wlołć nazod do flaszkōw i tera zajś niech sie to trocha przegryzie. Tak żech to robiōł pryndzyj, ale w zeszłym roku moja kobiyta dostała na gyburtstag18 wyciskarka do owocōw i to sie richtich przidołwo przi nolywkach. Cukrym żech to zasuł yno 2 razy, a potyn żech te owoce przepuściōł bez ta wyciskarka. Wyszła z tego tako gynsto breja, kero żech wrajziōł19 do krauzy i kero je idealno do przekłołdania ciasta abo tortōw. A żeby sie nic niy zmarnowało, to żech jeszcze uwarzōł kōmpot ze to, co bōło wyciśniynte i jeszcze miołech trocha jagōdkowego wina 😉 Jak dołcie mani cukru, to ta nolywka bydzie barzi wytrawno i żołdyn chop Wōm niy powiy, że to yno liker dlo babōw 😉 Smacznego 🙂
1ktoś
2przygotowywał
3szybko
4opowiedzenia
5wyjdzie
6powiedzieć
7rozgrzewać
8wódki
9wrzućcie
10dużej
11słoika
12przypomni
13później
14zlejcie
15na górze
16posypcie
17mało
18urodziny
19włożyłem


text:
Pšužyna
Jolic póstajotej se na krejzu dwa někakejžkuli dypka a toś tej zwězujotej se pśez cery ze srjejźišćom krejza, stej woba źěla płoniny krejza, kótarejž wótźělujotej se pśez toś te cery jaden wót drugego, wurězka krejza (teke sektora krejza pomjenowanej). Wurězk krejza wurězujo se pótakem ako se groni pśez dwa radiusa z krejza. Źěl cery krejza, kótaryž słušy ku sektoroju krejz, groni se pšužyna; kut mjazy woběma radiusoma groni se srjejźišćowy kut.
Woblicenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dłujkosć b pšužyny ze srjejźišćowym kutom a w kutowej měrje a radiusu r dajo se pśez slědujucu formulu woblicyś:
Wopśimjeśe płoniny wótpowědnego wurězka krejza woblicujo se tak:
Jolic srjejźišćowy kut a pódawa se we wobłukowej měrje, plaśitej slědujucej formuli:
Tšuna krejza dłujkosći l dostanjomy pśez slědujucy zwisk z pšužyny b a radiusa r:


text:
Wjelk stadło wowčerja Gerata Šmita nadpadnył
Smječkecy (SN/BŠe). Jako wowčer Gerat Šmit wčera na pastwu pola Smječkec přijědźe, bě wona prózdna a skoćata do wšěch kóncow rozćěkane. „Jedna wjetša skupina steješe na łuce, hnydom při prěnich chěžach wsy“, wón rozprawješe. Tamne wowcy su swójbni w běhu dnja w bliskim lěsu do směra na Róžant a Pěskecy namakali. Kelko wowcow je stadłu zwostało, njehodźi so dokładnje rjec. „Zwěrjata su spłóšiwe a ćěkaja, tuž njemóžu je ličić“, Hórčan wujasni. Tři wowcy, kotrež dyrbjachu lětsa porodźić, bě wjelk zakusał, šěsć dalšich je zranjenych.
Fachowcy wjelčeho běrowa su hišće wčera dopołdnja pokazki na pastwje zawěsćili. „Wjelk jako skućićel je wěsty, wšako su jeho slědy w sněze na pastwje widźeć“, Gerat Šmit rozłoži. Dale je spóznajomne, zo bě so stadło na dwěmaj blakomaj z pastwy wudobyło, po tym zo bě je wjelk honił. Hač wowčer za swoje mortwe skoćata zarunanje dóstanje, so pruwuje.


text: Barcelona. Ako som se 2019 wót UNESCO-konference za indigene rěcy w Kanaźe wrośił, jo z togo na kóncu projekt „Zorja“ wujšło. To pokažo, kak wažne jo, se z drugimi ludowymi kupkami a z wědomnosću wuměniś, gaž źo wó wóžwjenje rěcow. Togodla som se kradu wjaselił a ned pśigronił, ako jo mě Dr. Nicole Dołowy-Rybińska (asistencna profesorka za sociolinguistiku na Waršawskej uniwersiśe) pšašała, lěc comej „Zorju“ gromaźe pśedstajiś na mjazynarodnem kongresu za rewitalizaciju indigenych a mjěńšynowych rěcow w Katalońskej. Teke ten raz som zasej z wjele idejami, dobrymi kontaktami a lěpšym rozměśim rewitalizaciskich procesow domoj pśišeł.


text:
Wolejbul dale hraja
We wobłuku Sakskeho wolejbuloweho zwjazka smědźa cyłki při wysokim saku najprjedy raz dale hrać. Wšudźe pak płaći prawidło 2G. Negatiwny test wjace njedosaha.
20.11. 14:00 Viktoria Worklecy
– Viktoria Worklecy II (žony, we Worklecach)
20.11. 14:00 Viktoria Worklecy
– VV Žitawa 09 II
(žony, we Worklecach)
25.11. 19:30 ST Marijina hwězda
– Schönbachske VV
(w Pančicach)
25.11. 19:30 ST Marijina hwězda
– TSV Wóspork
(w Pančicach)
25.11. 19:30 MSV Budyšin III
– Sokoł Budyšin
(w Budyšinje)
25.11. 19:30 Sokoł Budyšin
– Sokolnik Wjazońca
(w Budyšinje)
Na krajnej runinje žana kopańca
We wobłuku Sakskeho koparskeho zwjazka kaž tež wokrjesnych koparskich zwjazkow tónle kónc tydźenja najprjedy raz žanu kopańcu hrać njesmědźa. Dowolene su jenož partije w regionalnych a zwjazkowych ligach, tak na přikład w regionalnej lize sewjerowuchod a we wyšej lize. Duel FC Hornjeje Łužicy Neugersdorf doma přećiwo mustwu FSV Martinroda je hižo wotprajeny.
Regionalna liga muži
19.11. 19:00 Germania Halberstadt
– SV Babelsberg
19.11. 19:00 VSG Altglienicke
– FSV 63 Luckenwalde
20.11. 13:00 Kamjeničanski FC
– VfB Auerbach
20.11. 13:00 FC Eilenburg
– SV Lichtenberg 47


text:
Nowa hóstna kartka poskića mnohe wolóženja a lěpšiny w jězorinje
Dowol we łužiskej jězorinje ma so hosćom a tudyšim wobydlerjam hišće powabliwiši a přijomniši sčinić. Wosebje swójby dyrbjeli wjac lěpšinow wužiwać směć. Z tak mjenowanej jězorinowej kartku hodźi so w přichodźe lutować. Prěni nakład 5 000 tajkich hóstnych kartkow wuda turistiski zwjazk Łužiska jězorina hromadźe z firmu Mein-Seenland.de Freudenberg /Woge ze Złeho Komorowa. Wobě předewzaći stej so dojednałoj, kartu zhromadnje zwičnić. Na njej je wjace hač 40 potuńšenych poskitkow a lěpšinow. „Wona je wobohaćenje za cyłu jězorinu a pomha nam, dowolowy region hišće zaměrnišo zwičnić. Dowol budźe za našich hosći tak hišće bohatši na dožiwjenja“, podšmórnje jednaćelka turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina Kathrin Winkler.


text:
Aktiwnje za serbski pśichod
Župa Dolna Łužyca z. t. jo se załožyła 31. maja 1991 a źěła wót togo casa ako samostatne zapisane towaristwo. Swóje kórjenje ma w něgajšnych regionalnych respektiwnje wokrejsnych zwězkach Domowiny w Chóśebuzu (załožony 1949/50), Gubinje/Baršću, 1954), Kalawje/Lubinje, (1955) a Grodku (1956). Žycenje, se organizěrowaś, pak jo dało mjazy Serbami w Dolnej Łužycy južo wjele jěsnjej. Někotare wót nich su słušali 1912 k załožeńskim cłonkam Domowiny we Wórjejcach.
Z něźi 2000 cłonkami we wěcej ako 35 kupkach Domowiny a wokoło 19 towaristwow se rozmějo župa Dolna Łužyca sama ako kšywowy zwězk pód wjelikim kšywom Domowiny – Zwězka Łužyskich Serbow. Wjeleserakosć swójich cłonkojskich kupkow sega pśi tom wót serbskich błośańskich rybarjow pśez ansamble a spěchowańske towaristwa muzejow až ku tym młogim domowniskim, drastwinym a tradiciskim towaristwam. Wósebnje zwjaseleca jo wjelika licba młoźinskich kupkow Domowiny. Je pódpěrujo młoźinski koordinator, kótaryž jo se mógał z financielneju pódperu wšakich komunalnych a statnych zastojnstwow pśi župje pśistajiś.
Swójo sedło ma župa Domowiny gromaźe z dalšnymi serbskimi institucijami w Serbskem domje w Chóśebuzu. Toś ten twóri wót 1990 kulturelny a politiski centrum Serbow w Dolnej Łužycy. Wupominanje pó cłonkach nejmócnjejšeje župy Domowiny jo, zmócniś narodnu identitu ze spěchowanim rěcy a kultury. To pśitrjefijo za dolnoserbsku rěc rowno tak ako za serbske nałogi a tradicije. W tom procesu njejźo bźeze pśesajźenja a nałožowanja kazniski póstajonych pšawow narodnych mjeńšynow w Bramborskej, kenž muse se pśecej zasej pominaś a na kótarež musy se źiwaś. Wejsańska młoźina a wjele dalšnych towaristwow su pśi woplěwanju pśedewšym rolnikarski pregowanych nałogow ako na pśikład zapusta, jańskego rejtowanja abo kokota wjelgin aktiwne. Z takimi zarědowanjami se raźijo, młoźinu zasej za serbske temy zagóriś. Domowinska župa se mimo togo angažěrujo za zachowanje jadnorazowego pokłada spiwow togo regiona a teje daloko pśez granice Dolneje Łužyce znateje serbskeje drastwy, kenž jo se 2013 wuznamjeniła ako „Drastwa lěta Nimskeje“. Do pśichoda segajuce projekty ako rěcnowědomnostne slěźenja Serbskego instituta a wuwiśe młodeje mody pód titelom „serbski modern“, kenž se zapěra na narodne tradicije, se wót župy pódperuju. Jadno śěžyšćo jo dwójorěcne kubłanje z Witaj-projektom w źiśownjach, hortach a šulach. Intensiwnemu źěłoju pśedewšym maminorěcnych, kenž pśi kubłańskem procesu w źiśownjach sobu statkuju, wucabnicam a wucabnikam a nic naslědku wjele starjejšym a starym starjejšym mamy se źěkowaś, až ma serbska wucba dobry fundament. Až do źinsajšnego se wustatkuju w Dolnej Łužycy te až do 20. stolěśa trajuce masiwne statne, cerkwinske a towarišnostne napšawy germanizacije. Wóni su wósebnje wobwliwowali rěcne zaźaržanje a su wjadli pla wjele luźi k tomu, až su jano hyšći rědko serbski powědali, což jo zasej narodne wědobnje wósłabiło. Slědy togo su až do źinsajšnego cuś. Dolnoserbska rěc licy mjaztym k nejmócnjej wogrozonym rěcam w Europje. Situacija se hyšći pśiwóstśijo pśez wótbagrowanje jsow za dobywanje brunice w starodawnem sedleńskem rumje serbskego luda. Dla źěła zawinowany lěta dłujki wótchad pśedewšym młodych luźi ako teke demografiske wuwiśe w tom regionje su ten proces hyšći póspěšyli. Pśeto jo pśdewšym młoźina nosarka wejsańskich nałogow a jano wóna rěc pśiducej generaciji dalej daś móžo, intensiwěrujo župa swóje aktiwity w wobcerku młoźinskego źěła a woplěwanja rěcy.
Župa Dolna Łužyca organizěrujo a pódpěrujo wjele kulturelnych zarědowanjow wót muziki pśez źiwadło až ku wejsańskim swěźenjam. Te jano njerozwjasele, ale wuskoboźe a zmócnje sebjewědobnje narodneje mjeńšyny. Wšykne, kenž kśě se za zgromadny serbski pśichod w Dolnej Łužycy angažěrowaś, su wutšobnje witane w župje Dolna Łužyca z. t. a w jeje cłonkojskich towaristwach.
tekst: Constanze Knappe
přełožk: Erwin Hanuš
News
Kontakt
Domowina-Regionalverband Niederlausitz e. V.
August-Bebel-Straße 82/Droga Augusta Bebela 82
03046 Cottbus/Chóśebuz
Telefon: +49 (0)355 48576-432
Telefax: +49 (0)355 48576-433
E-Mail: sekretariat.chosebuz(at)domowina.de


text:
Wot spočatka apryla hač do spočatka meje mějachu wšitke juniorske mustwa Łužiskich lodohokejowych liškow přestawku. A dokelž tež prěnje mustwo Běłowodźanow wjace njehraje, dachu zamołwići 12. jutrownika w liščej jamje lód wottać.
Spočatk meje započachu wšitke młodźency z lěćnym treningom. Dwaj měsacaj dołho zwučuja woni nětko wonka abo w sportowej hali, prjedy hač póńdu spočatk julija zaso na hrajnišćo w swójskej lodowej arenje.
Planowane je, zo trenuja wotnětka starobne skupiny U 9 dwójce wob tydźeń, U 11 trójce a tamne (U 13/U 15/U 17/U 23) hižo štyri razy w běhu sydom dnjow, tak zo najwažniše fitnesowe zakłady polěpša.
Skupinje U 9 a U 11 matej stajnje hłowneho trenarja a třoch pomocnikow. Dwě mustwje U 13 matej wobě jednoho šefnazwučowarja. Team U 15 ma přez lěćo hnydom dweju trenarjow. Jedyn zamołwja fitnesowy wobłuk a wobłuk wokoło muskulatury, tamny atletiku. Třo dalši kolegojo pomhaja jako nazwučowarjo lodohokeja. Tež U 17 a U 23 matej wobě po jednym šeftrenarju.
Kooperacija z ELV Niskej w nowej lodohokejowej sezonje wjace njebudźe.
Wuchodoněmske mišterstwa U 15 2020/2021 – hłowne koło


text:
Bielefeld
Bielefeld to mjasto bezkrysowe we Mjymcach, wele Lasu Teutoburskjego, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo. W 2013 r. mjoło 328.864 mjeszkańcůw, a ůng. 256 km² wjyrchu. Je nojsrogsze mjasto a ekůnůmiczne a kulturalne centrum rejonu Wschodńij Westfaliji ("Ostwestfalen"). Je znone bez firmy kej Dr. Oetker (pudingi, kołoce, pice, a inksze produkty żywnośći), Dürrkopp (maszyny do szyća), Schüco (dźwiże a fynstry), a firmy industryji ćuchůw (Seidensticker). Znony je tyż fusbalklub Arminia Bielefeld.


text:
Niebiesko-Czarni – Przeżyjmy To Jeszcze Raz
Tracklist
Companies, etc.
- Printed By – Łódzka Drukarnia Akcydensowa
Credits
- Artwork – L. Rudnicki*
- Backing Vocals – Agata Dowhan*, Anna Dębicka, Ewa Dębicka, Krystyna Grochowska, Sylwia Krajewska, Wanda Borkowska
- Engineer – Andrzej Puczyński
- Engineer [Cooperation] – Grzegorz Bitner, Wojciech Postek
- Engineer, Remix – Jan Głowacki
- Musician – Andrzej Nebeski, Dariusz Kozakiewicz, Grzegorz Górkiewicz, Henryk Zomerski, Ireneusz Szyszka, Jacek Zieliński, Jan Budziaszek, Janusz Popławski, Jerzy Tarsiński, Jerzy Zgrzeba, Konrad Ratyński, Krzysztof Potocki, Maciej Czaj, Marian Kaczmarek, Przemysław Gwoździowski, Roman Heland, Tadeusz Głuchowski, Tomasz Dziubiński (2), Wiktor Kieszkowski*, Zbigniew Bernolak, Zbigniew Bizoń, Zbigniew Namysłowski, Zbigniew Podgajny, Zdzisław Barycki
- Photography By – J. Awakumowski*
Notes
Live Recording: Sopot, Opera Leśna, July, 11-12, 1987.
Barcode and Other Identifiers
- Rights Society: ZAIKS
Recommendations
Reviews
Release
Edit Release
New Submission
New Submission


text:
Waršawa
Waršawa (hamtsce Hłowne město Waršawa; pólsce Miasto stołeczne Warszawa) je najwjetše město a wot 1569 zdobom stolica Pólskeje. Leži w srjedźišću kraja při Wisle a je z nimale 1,75 milionami wobydlerjow na 517 km² po wobydlerjach najwjetše město a kulturelne kaž tež ekonomiske srjedźišćo kraja.
Historiske stare město Waršawy bu w Druhej swětowej wójnje nimale dospołnje zničene a w slědowacych lětach znowa natwarjene.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text:
Započnje wutwarjeć
Budyšin. Jako „ebay-wjes“ znaty statok pola Libonja smě so na prózdninski a wjacegeneraciski statok wutwarić. Gmejna Hodźij je wobsedźerjej wotpowědne twarske prawo přizwoliła. Wobsedźer Andreas Reitmann ma tole za wažny měznik planowanja. Nětko chce započeć štyristronski statok energijoawtarknje wutwarjeć.
Próstwa wo zakaz dóšła
Karlsruhe. W dalšim postupowanju wo zakazanje strony NPD su do Zwjazkoweho sudnistwa w Karlsruhe trěbne podłožki krajow w podatym času dóšli. Druhi senat bě kraje w měrcu napominał, hač do 15. meje jasne dopokazy cofnjenja informantow z nawodnych kruhow NPD předpołožić. Prěnju próstwu wo zakazanje NPD w lěće 2003 bě sudnistwo wotpokazało.
Prezentuja němsku literaturu
Praha. W čěskej stolicy su so wčera tradicionalne wulkowiki Swět knihi zahajili. W tutym wobłuku so mjeztym hižo wosme lěto zhromadnje literatura němsce rěčacych krajow pod mjenom „Das Buch“ předstaja. Mjez čitacymi awtorami wusahuje lětsa wosebje Thomas Brussig, kiž swoju nowu knihu „Das gibts in keinem Russenfilm“ předstaji.


text:
Něhdy bě w nimale kóždej wsy nakupowanišćo, hdźež poskićachu twory wšědneje potrjeby. Runočasnje běchu to socialne centrumy, hdźež so wjesnjenjo rady k bjesadźe zetkawachu. W našej lětnjej seriji na něhdyše wjesne wobchody dopominamy.
Dźensa: Rakecy (10)
Ze załoženjom konsumoweho drustwa w 19. lětstotku natwarjachu krok po kroku tež w našej kónčinje konsumowe předawarnje za zastaranje ludnosće. W Rakecach bě to 1921. Lětoličba, do nowotwara nad zachodom zwěčnjena, je dźensa hišće widźomna. Pozdźišo bu dróha, kotraž nimo předawarnje wjedźe, jako Konsumowa pomjenowana. Jako tajka je wona Rakečanam dźensa hišće znata. Młodźi ludźo lědma wědźa, zo bě to před nimale sto lětami wobchod, hdźež sy nimo žiwidłow dalše wěcy wšědneje potrjeby dóstał. W Rakečanskim domizniskim muzeju pokazane foto dokumentuje, zo bě nad zachodom za čas Weimarskeje republiki tež serbski napis, a to jenak wulki kaž němski.


text:
Madagaskar
Madagaskar (malg. Madagasikara, franc. Madagascar, ang. Madagascar; Republika Madagaskaru - Repoblikan'I Madagasikara, République de Madagascar, Republic of Madagascar) – państwo pouožůne na wyspje Madagaskar we zachodńij tajli Uoceanu Indyjskigo, kole pouedńowo-wschodńich wybřežy Afriki. Madagaskar je štwortům co do wjelgośći wyspům na śwjeće. Na Madagaskaře přewažo hodowla a pasterstwo, wystympuje tyž prymitywne bauerstwo, plantacyje roślin tropikalnych, eksploatacyjo drewna, zbjeractwo, myślistwo, a bauerstwo śrůdźymnůmorske. Wystympujům dwje strefy roślinne: na půunocy suche lasy podrůwńikowe, a we cyntrům a na pouedńu sawanny.


text:
▶ Festiwal šesćiměstow
Na 3. hudźbnym festiwalu »Přińć a woteńć«, pod patronatom sakskeje ministerki za kulturu a turizm Barbary Klepsch (CDU) organizowaneho wot spěchowanskeho towarstwa samsneho mjena, wustupichu z młodźinskim wokalnym ansamblom Studnja, swingband Kula Bula a wirtuozku na tereminje Carolinu Eyckec tež serbscy wuměłcy. Nimo toho postarachu so wot 10. do 22. awgusta w Budyšinje, Kamjencu, Zhorjelcu, Žitawje a Lubiju kaž tež w Hrodźišću, Rychbachu, Wósporku a Warnoćicach mjez druhim Kai Schumacher, duwo OMG Schubert, Konstantin Dupelius, Jerzy Owczarc, Luise Enzian a skupina Tango Misterio wo najwšelakoriše zynki wot eksperimentelneje elektroniki přez folkloru hač k rejowanskej hudźbje. Dalše programowe dypki běchu na přikład reje, performance, »muzikaliski rozmołwny salon« a čitanje ze znatym čěskim spisowaćelom Jaroslavom Rudišom. Njewěsteje situacije w zwisku z koronapandemiju dla běchu zarjadowarjo paralelnje planowali, tak zo mějachu zajimcy prěni raz składnosć, festiwal z pomocu livestreama sćěhować.
▶ Prapremjerje w Podstupimje
Braniborske towarstwo Nowa hudźba je wot 20. do 24. awgusta jubilejny 20. swjedźeń »Intersonancy« wuhotowało. W kulturnym domje «Sans titre» kaž tež pod hołym njebjom po zwukowej čarje w Podstupimskim nutřkownym měsće prezentowachu mjezynarodni komponisća swoje najnowše twórby. Mjez druhim zaklinčachu tež prapremjerje Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera kaž tež rědko hraty kruch Ulricha Pogody. Nimo koncertow – jedyn z wjerškow bě naročna rekapitulacija sławneho rumo-akustiskeho eksperimenta Alvina Luciera »I am sitting in a room« – wopřijimaše festiwalowy program diskusije, stawizniski sympozij kaž tež wuměłske dźěłarnički, kotrychž wuslědki chcedźa we wobłuku lětušeje »Choćebuskeje hudźbneje nazymy« předstajić.


text:
Něhdyša rjadownja 12B1 Serbskeje wyšeje šule je so minjenu sobotu zetkała, zo by spominała na połstatu róčnicu złoženja matury 1970. Bohužel so pjećo wobdźělić njemóžachu. Tež naš tehdyši rjadowniski wučer Teo Bejmak chorosće dla pódla njebě.
Najprjedy pobychmy w naše „starej“, nowej šuli, w Budyskim Serbskim gymnaziju. Tele twarjenje někotři z nas hišće njeznajachu. My smy tehdy hišće w Małym Wjelkowje do šule chodźili a w internaće bydlili. Internat hólcow bě na starym hrodźe w Radworju.
Nawoda Serbskeho gymnazija René Wjacławk nas po domje wodźeše. Wón je nam fachowe rumnosće z načasnym wuhotowanjom pokazał, w awli zajimawosće wo šuli powědał a na naše prašenja wotmołwjał. Tak plećeše so rozmołwa mjez druhim tež wo wučbje po systemje 2plus, wo serbskosći na gymnaziju abo wo wućeženju kubłanišća. Skónčnje móžachmy hišće cyle horjeka na štwórtym poschodźe wužiwać krasny wuhlad na cyłe sprjewine město. Renéjej Wjacławkej so za zajimawe a wěcywustojne wodźenje a rozmołwu hišće raz cyle wutrobnje dźakujemy.


text:
Kočo Racin
Kočo Racin (makedonsce Koчo PaциH abo dospołnje Kosta Apostolov Solev Racin; * 22. decembra 1908 we Velesu, † 13. junija 1943 w Lopušniku) bě jedyn z najwažnišich makedonskich basnikow, a komunistiski aktiwist, znaty dla swojeje socialneje poezije. Kočo Racin płaći za jednoho ze załožerjow tučasneje makedonskeje literatury a jeho zběrka basnjow Beli mugri (Zagreb 1939) je jedna z najwažnišich twórbow w makedonskej literaturje.
Swój pseudonym „Racin“ dósta přez swoju lubku Rahilku Firfowu, Racu. Racin wužiwaše krótki čas dalši pseudonym, Neven Pejko, kiž přiwza wot swojeje druheje lubosće, Nevenki Vuić.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Kočo Racin narodźi so 1908 we Velesu do bědneje makedonskeje swójby.
Aktiwist - komunistWobdźěłać
W lěće 1924 zastupi Kočo Racin do SKOJ a sta so bórze z jednym z najwažnišich młodych kadrow Komunistiskeje strony Juhosłowjanskeje w Makedonskej.
Wjeršk a pad: „Бeли Myrpи“ a wuzamknjenje ze stronyWobdźěłać
Literarne tworićelstwoWobdźěłać
Literarne tworićelstwo Koča Racina zapřijimuje wšelake wobłuki: prozu, poeziju, stawizniske spisy, filozofiske spisy, literarnu kritiku a eseje. Jeho najwažniša twórba su Beli mugri.
WopomnjećeWobdźěłać
Wopomnjenska tafla w Skopju


text:
Madama Butterfly
„Madama Butterfly“ jo japańska tragedija w tśich aktach wot Luigi Illica, Giuseppa Giacosa a wosebnje Giacoma Puccini, kotaryž jo komponěrował muziku.
Role[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Solisty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Cio-Cio-San (Madama Butterfly) - młody, dramatiski sopran, teke lyriski koloraturny sopran
- Suzuki, jeje słužabnica - mezzosopran, teke dramatiski alt
- Benjamin Franklin Pinkerton, leutnant mariny Zjadnośonych Statow - lyriski tenor, teke młody ryśaŕ - tenor
- Sharpless, konsul ze Zjadnośonych Statow w Nagasakem - charakter abo lyriski bariton
- Goro, Nakoda (tenor buffo)
Małe role[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Kate Pinkterton - mezzosopran
- Wjerch Yamadari - tenor abo bariton
- Wujk Bonze - charakter-bas
- Kejžorski komisaŕ - bariton abo bas
- Stawnik - bas
- Maś Cio-Cio-Sany - sopran
- Śota - sopran
- Śeśenica - sopran
- Gole - něme
Chor[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Stawnik, maś Cio-Cio-Sany, śeśenica a śota
- Swojźbne, pśijaśelki a pśijaśele Cio-Cio-Sany a słužabniki
- Jano źeńscyny chor a tenorow
Jadnanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
1. akt[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Terasa pśed dom na gorce pśi Nagasakem. Amerikański leutnant Pinkerton jo najmał dom wot japańskego posrědnika w bliskosći pśistawa. W casu, w kotarejž won jo ze swojej łozu w Nagasakem stacioněrowny, won co se ženi z geishu Butterfly, kotaru jo 15 lět stara. Prědny gósć na swajźbje jo konsul Sharpless. Won warnujo Pinkertona pśed lažkomsylnym jadnanjom, dokulaž won jo słuchał, až Butterfly bjerjo zjadnośenje za wažne. Butterfly pśiźo z pśijaśelkami a ze swjoźbami. Wona jo wjelgin glucna, až možo Sharplessoju wulicowaś, až wona pochada z bogateje familije. Ale nan Cio- Cio- Sany jo musał cyniś „Harakiri“, dokulaž won jo zejgrał bitwu a togodla wona jo musała byś geisha.
Slězyna[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zawěsće Madama Butterfly jo tworba Puccina, kotarejež tšojenje jo take wěrne, tšasne a bliske realnosći kak žednych jogo operow. Komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował. Skoro 1867 jo se dało rewoluciju, pśez kotarejuž kraj jo se konstitucionelnu monarchiju stał. Japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo-wěkoskim pśedstajenjom Samurai-kastow a pozdatneju gluku paradiza za Yankee-a to jo historiska slězyna Japańskeje tragedije. 1900 jo se dał kus na Broadway, w kotaremž jo se wulicowało za njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha Cio-Cio-San. Pśedstajenje jo pognuło Puccina pisaś operu.
Tekst[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jo se dało pěś wšakich posłownych tekstow mjazy drugimi wot slěźara Japańskeje Johna Luthera a wot francojskego oficěra Pierre Loti (roman Madame Chrysanthème). 1901/02 Puccini jo pisał libreto z pomocnikoma Luigi Illica a Giuseppe Giacosa.
Muzika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Charakteristiska za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću. Popšawna partitura jo wjelgin jadnora, ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot Butterfly. Typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja. Weto Puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta: slědy cełych tonow, pśewušone tśizuki a kwintowe paralele. Komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował. Wosebnosć jo, až amerikańska narodna hymna zazněwa casy, gaž Pinkerton powěda abo gaž Butterfly groni, až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta. Taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego Pinktertona, dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu.


text:
Paulek i Gustlik22 marca 2021
Inna wersja klasycznego wiersza Alexandra Fredry “Paweł i Gaweł”, tym razem w tłumaczeniu Marka Szołtyska. Recytuje Dawid Tomala.
Paulek i Gustlik razym se miyszkali.
Swady niy mieli, ani sie niy prali,
Bo Gustlik to chop pieronym spokojny.
Niy cis sie nigdy ku swadzie, do wojny.
Dycki gazeta czytoł lub groł w szkata,
Bądź se legnął, jak to na stare lata.
W swyj izbie na wiyrchu był w niebo wziynty,
Jak mioł co lubioł, czyli spokój świynty.
Paulek w tyj chałpie na dole mioł izba
I choć do tego niy chcioł sie prziznać,
Waryjot z niego był fest pofyrtany.
Myśliwca udowoł dycki nad ranym.
Trąbioł w goń sygnały, chytoł hazoki,
Na fazany szczyloł i inne ptoki.
Lotoł drap przy tym z izby do antryja
I na leżanka skokoł ze bifyja.
Biydok Gustlik skiż tego wyrobiania,
Gowa mioł wielgo jak na jesiyń bania.
Leci po prośbie: Pauleczku kochany!
Byćże tak choć ciszyj trocha nad ranym,
Bo żyje sie ciynżko i usnąć niy idzie.
Czamu rojbrujesz tak bez cołki tydziyń?
A Paulek na to: Ciś stąd gupia małpo,
Przeca se moga co chca robić z chałpą!
Możno dwa tydnie od zdarzynio tego,
W tyj chałpie dzioło sie coś blank inkszego.
Paulek sie jeszcze pod pierzinką grzeje
I mu sie na łeb coś z gipsdeki leje.
Bestoż klnie zmierzły i ślypia łotwiyro,
A tu je mokre praje cołkie wyro.
Drap na góra leci fest znerwowany,
Że niy poradzi poleżeć nad ranym.
Klup! Zawrzyte dźwiyrza. Bez dziurka kuknął
I praje zarozki z nerwów niy puknął.
Co ujrzoł? Woda? Co to je? – sie pyto.
Czamu ty Gustlik w chałpie ryby chytosz?
Na co woda w izbie i guminioki,
Na co wędki, kibel, hoczyk, chroboki…?
A Gustlik na to: Ciś stąd gupia małpo,
Przeca se moga co chca robić z chałpą!
Taki z bojeczki tyj morał płynie:
Gdyś wieprzkiem – inksi ci jak świnie!
Copyright ©http://sempersilesiana.pl


text:
Wjesoły bě, štóž je spočatk septembra hišće jednu z požadanych zastupjenkow za wusahowacy šulski projekt Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule dóstał: předstajenje musicala »Quo vadis – dokal dźeš?«, kotrež běchu wučerjo a šulerjo w zhromadnym dźěle wuwili. W štyrjoch planowanych předstajenjach a dalšim přidatnym je cyłkownje 2.500 ludźi w Chróšćanskej »Jednoće« musical dožiwiło, kotraž so na tutych zarjadowanjach ze wšěch šowow pukaše. Wjace hač sto šulerjow 6. do 10. lětnika bě na nim sobu skutkowało – 80 spěwarjow, dźesać hrajerjow a dalši za kulisami – a kóždy króć so jim poradźi, publikum zahorić.Lisa Marija Cyžec a Marie Luise Paškec w rólomaj Lejny a Aleny a chór pod nawodom Diany Šołćineje Foto: Hanka ŠěnecHižo měsacy do premjery bě w Serbach znate: Tu so něšto wulkeho přihotuje. Lětaki so šěrjachu, Serbski rozhłós připowědźeše z wjele lubjacym nowym popowym spěwom Worklečanskich šulerkow »Dale, přeco dale« wosebity šulski event, spěwarjo musicala předstajichu hudźbne chłóšćenki we wobłuku Mjezynarodneho folklorneho festiwala »Łužica« w Chrósćicach, na wjesnym swjedźenju w Sernjanach – haj samo w Sakskim ministerstwje za kultus w Drježdźanach. Tajke intensiwne wabjenje za šulske zarjadowanje namaka drje lědma runjeća. Snadź bě to hižo prěni přinošk k pozdatnje natykliwej euforiji, kotruž musical skónčnje w publikumje, wosebje pak mjez sobuskutkowacymi wubudźi. Zmóžnił bě so hudźbno-dźiwadźelniski projekt dźakowano ideji a angažementej wučerskeje trójki, wobstejaceje z Diany Šołćineje, Bena Hojera a Symana Bjarša. Jim so poradźi mjez šulerjemi telko zahoritosće, wjesela a zapala budźić, zo so tući jako wulki šulerski cyłk wutrajnje do wobšěrnych přihotow musicala dachu. Cyłe zašłe šulske lěto hač k premjernemu předstajenju so tydźensce zetkawachu, zo bychu wuwiwali a zwučowali spěwy, wotběhi a sceny za musical. Intensiwnej probowej lěhwje dopomhaštej k dalšemu skrućenju a zdokonjenju nadawkow kóždeho jednotliwca. A próca je so zawěrno wudaniła. Publikum měješe swoju radosć nad wjeselom a zahoritosću, kotraž z kóždeho sobuskutkowaceho prudźeše – wosebje z impozantneho chóra młódšich a staršich šulerjow a šulerkow pod nawodom Diany Šołćineje. Tež hladajo na to, zo jednaše so wo projektowy chór – Worklečanska wyša šula nima swójski šulski chór, kiž by regularnje zwučował – njech je ćělesu za jeho spěwnu kwalitu wosebity kompliment wuprajeny. Bjezdwěla bě so spěwarjam tu jónkrótne dožiwjenje zmóžniło. Štó drje ma w swojich młodych lětach składnosć, we wulkim cyłku spěwać a to popowe hity z přewodom live-band z wotpowědnym espritom, kajkuž sej hudźba žada? Na dźěćoch a młodostnych bě widźeć, kak tutu wosebitu atmosferu do so srěbaja.
Tak kaž spěwarjo prezentowachu tež hrajerjo na wulkim jewišću chwalby hódny wukon. Něhdyša dźiwadźelnica NSLDź a režiserka Liza Čornakowa bě Jasmin Bulankec, Lisu Mariju Cyžec, Verenu Čornakec, Luizu Kralec, Lydiju Krječmerjec, Marie Luisu Paškec, Franca Bulanka, Steve Dórnika, Feliksa Jacobija a Wincenca Kilanka na jich róle přihotowała a jich dźiwadźelniski talent wuwabiła. Woni zawostajachu přez cyłe předstajenje zaćišć, zo so w swojej róli derje čuja a so z wobsahom identifikuja. Tole bě jedna ze sylnych stronkow libreta, kiž bě šulerjam a šulerkam po wobsahu runje tak kaž po rěči bliski a awtentiski.
Poprawom je klasiski schadźowankar wulkomyslny ambiente Budyskeje »Króny« zwučeny. Lětsa běše to hinak. Jeničku alternatiwu za wupad tutoho zarjadowanišća, nimo sportownjow, skićeše Budyske dźiwadło. Hladajo na nowu městnosć běchu tuž mnozy wopytowarjo wosebje wćipni na lětušu 144. schadźowanku.
Hižo w předpolu běše zarjadowanje nimale wupředate. Hosćo pjelnjachu sobotu wječor poněčim dźiwadło. Hornja etaža skićeše dobru móžnosć za prěnje bjesady. Po trójnym klinkanju zahaji so zdypkom w 19.00 hodź. program, při čimž běše njezwučene, zo mějachu šije w běhu programa suche wostać.
Zahajenje programa bjez słowow běše nowum. Jeničce z pomocu plakatow rozmołwještaj so akteraj z dobrymi pointami a prěnje posměwki z publikuma kreatiwny start mytowachu. Po tym přewzaštaj Katharina Pöpelec a Richard Nowak, znataj ze Smjerdźečanskeje rejowanskeje skupiny respektiwnje jako elewaj Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Jeju jewišćowa nazhonitosć běše zakład za dobru a přijomnu připowědź, kotraž spleće jednotliwe přinoški do cyłkowneho programa.
Nowe zynki Měrćina Weclicha přednjese 1. serbska kulturna brigada pod nawodom Friedemanna Böhme. Sylny zaćišć zawostaji impozantna ličba sobuskutkowacych a interpretacija třoch modernych a zajimawych twórbow. Kritiski duktus Weclichoweho spěwa pohnu k přemyslowanju wo aktualnych socialnych zjawach kaž njesprawnosći w towaršnosći, kotrež so w nim jewjachu.


text:
Litewsko godka
Litewsko godka (lietuvių kalba) je indoojropejsko godka s familije bałtyckich godkůw. Mo uůna dwa głůwne djalekty - żmudzki (dolnolitewski) a auksztocki (gůrnolitewski). Litewsko godka używo szrajbůnku uopartygo na łaćińskim abecadle, nale mo djakratyki. Litewsko godka je urzyndowo we Litwje.
Je to interesantno godka lo godkoznawcůw, beztůż co zachowała archajiczne morfologiczne zachy a typowe lo godkůw indoojropejskich. Godo śe, iże litewsko godka je nojbliższo godce praindoojropejskij. Ńykere zdrzůdła godajům, co familijo bałtyckich godkůw ewulowała uoddźelńy uode inkszych godek indoojropejskich już we 10. stoleću przed Kristusym[zdrzůdło?]. Ewolucyjo godki litewskij uode godki prajindoojropejskij ńy ma do kůńca znůmo.


text:
Oratorij »Podlěćo« Korle Awgusta Kocora na tekst Handrija Zejlerja bu lětsa składnostnje Serbskeho cyrkwinskeho dnja, njedźelu, 16. smažnika, w Budyskej Michałskej cyrkwi znowa předstajeny. Kaž hižo před dwěmaj lětomaj w putniskej cyrkwi w Róžeńće dirigowaše tež tónraz jara derje wopytane předstajenje z chórom 1. serbskeje kulturneje brigady cyrkwinohudźbny direktor Friedemann Böhme. Hudźbny nawoda gymnazialneho chóra kładźe wažnosć na to, zo je kóžda generacija serbskich gymnaziastow znajmjeńša jónu na cyłkownym realizowanju jedneje z chórosinfoniskich twórbow załožerja serbskeje artificielneje hudźby wobdźělena. A što hodźi so lěpje hač oratorij »Podlěćo« za kónc šulskeho lěta a wotchad wot gymnazija, kotrejž wšak ležitej w tutym počasu? Zdobom pak tworješe koncert lětsa wjeršk schadźowanja ewangelskich Serbow w Budyšinje, kotřiž spominachu na 400lětnu róčnicu załoženja wosady swjateho Michała.
Popularne wjerški twórby
Po swjatočnym a pozběhowacym prologu »Stwórba Boža, templo swjaty« zaklinči w tutym druhim oratoriju cyklusa »Počasy« jako štwórte čisło prěnjeho dźěla pěseń wulkeje žiwjenskeje radosće »Kak stupa so lóštnje a wjesele«, zanjeseny wot kwarteta solistow. Wón płaći generacijam Serbow skerje jako wjele pěstowany pućowanski spěw, kotryž drje tón abo tamny njeby bjeze wšeho fararjej-basnikej ze Słoneje Boršće a komponistej ze Zahorja přirjadował, a to hišće jako wobstatk oratorija. Ale fenomen, zo přeńdźe twórba z pjera klasiskeho wuměłca do ludoweho herbstwa, jewi so tohorunja w dalšich kompozicijach wulkeje hudźbneje formy Serbow. Jednota mjez tekstom a hudźbu zabjerjetej při tym wažnu rólu.


text:
Na prěni pohlad je spóznać, zo hraje barba we wobrazach Isy Bryccyneje zasadnu rólu. Tež w akwarelowych wobrazach, kotrež běchu w Budyšinje w galeriji Budissin wot 26. julija do 31. awgusta 2019 widźeć, přewahuja sylne a jasne barby, kotrež wupjelnjuja wulke płoniny wobraza. Při wobhladowanju 24 wustajenych akwarelow zawostanje zaćišć małeje jězby po swěće.
We wobrazomaj »Oman, Mirbat – přibrjóh« a »Oman, Mirbat – město« je widźeć žołtobrunkojty pusćinowy přibrjóh a pěskobarbne orientaliske twarjenja. Naraz pak pohłubša so barby a ćmowomódry fjord we wobrazu »Při fjordźe« změni so we wobrazu »Wjeska za fjordom« do purpurčerwjeneje swěćateje skaliny. Wušikne hraće z barbu a swěcu je tež we wobrazu »Hród Worcyn w zymje« (hlej wobalka Rz 2/2015) derje spóznać. Cunje barby zymskeho njebja špiheluja so w sněze, nad štomami kaž tež hrodom leži lochka zymna rosa. Ćopłe afriske słónco a atmosfera njeskónčnych dalinow wobkuzłuje a zaso so barby přeměnjeja: Jaskrawje čerwjene skalizny wudrjeńcy w »Fishrivercanion I« a »Fishrivercanion II« zetkaja so z drišćatym žołtym słóncom, kotrež wuprudźa nad dalinu žahatu horcotu w »Serengeti I« a »Serengeti II«.


text:
Na 18. Budyskich lětanskich dnjach w Lětonju zličichu zarjadowarjo na wšitkich třoch dnjach cyłkownje něhdźe 10 000 hosći, štož maja za wulki wuspěch.
Budyšin (CS/SN). Na njebju nad Budyšinom so minjeny kónc tydźenja tójšto hibaše a bě zdobom wjele widźeć. Na lětanišću w Lětonju wotměwachu so 18. lětanske dny. Nimo mnohich modernych móžachu sej zajimowani wopytowarjo a tež wopytowarki tójšto historiskich lětanskich nastrojow wobhladać – po informacijach zarjadowarjow bě jich lětsa cyłkownje něhdźe 10 000.


text:
Zygŏr
Zygŏr to je przirzōnd do ciōngłyj miary czasu. Zygary idzie potajlować na – używajōnce do skŏzań tarczã i skŏzōwki a bp. symbole faz miesiōnczka, jak tyż digitalne – używajōnce do skŏzań wyświytlŏcze ciekłokrystaliczne abo diodowe. W zygarach powszechnego użytku skŏzania ôbyjmujōm nojczyńścij godziny, minuty i sekōndy. We niykerych zygarach i zygarkach używany je tyż systym kalyndŏrzowy do skazowaniŏ dni tydnia, daty, faz miesiōnczka itp. W zygarach specjalistycznych używane sōm barzo akuratne mechanizmy skazowaniŏ i registracyje czasu ze akuratnościōm do ułōmkōw sekōndy.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Dźěłowa kniha „Z Kitomwuknjemy“ je wučbny material za přidružnikow. Wona je předwidźana za šulerjow, kotřiž přińdu w 5. lětniku do serbskich šulow a nimaja žane předznajomosće w serbšćinje. Dźěłowa kniha rjaduje so do 10 lekcijow k temam z wobswěta šulerja. Lekcije wobsahuja teksty z nowej leksiku a wotpowědne zwučowanja k skrućenju leksiki. Dale posrědkuja so gramatiske znajomosće a zwučowanja k wurjekowanju. Připołožena je tež CD, kotraž słuži korektnemu wurjekowanju a zrozumjacym słyšenju.


text:
Uolsztyn
Spůłrzyndne: 53°47' N 20°30' E
Uolsztyn (pol. Olsztyn, downij Holstin, mjym. Allenstein) – nojwjynkše mjasto i stolica wojewůdztwa warmińsko-mazurskigo, powjat grodzki Uolsztyn, stolica powjatu źymskigo uolsztyńskigo, archidjecezyji warmińskij, a uod 1992 r. metropoliji warmińskij. Guůwny uośrodek gospodarčy, edukacyjny i kulturowy, śedźiba wuadz i nojwažńijšych instytucyji rygjůnu, a tyž wažny wynzeu kolejowy i drůgowy.
Uolsztyn ležy we pouedńowyj tajli Warmji, historyčnyj krajiny noležůncyj we lotach 1466-1772 do Řečypospolityj. Wbrew powšechnyj uopińji, ńy je pouožůny na Mazurach.


text:
”...granitowe winkle...”. fot. FJD
”...przeogrómnie wielkóm dziure...”. fot. FJD
”...auciska stawiać na moście...”. fot. FJD
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Granitowe winkle
Zaczynóm być kapkem wylynkany skyrs tego, ło czym bydym dalij pisoł jak ta naszo Głymboko zustanie jak sie patrzi naroz wyrychtowano. Bo na dzisio wszecko to wygłóndo jakosi mizernie i je coroz mjynij nadzieji, że to sie podarzi chocioż tego roku prziś s tym do porzóndku. Uż porem miesiyncy tymu chybiło tym macheróm tej czyrwiónej bazaltowej kostki i trzeja jóm było s ulice Solnej wytargać. Dzisio na łoko widać, że isto zaś chybi tej kostki, bo ta mizerno kupka kieróm tam idzie uwidzieć styknie nejwyżyj na porem metrów cesty. Wedla Starego Torgu idzie też uwidzieć przogrómnie wielkóm dziure, kieróm coby jakimsi skolim zasuć, trzeja bydzie do tego napytać porem wywrotek. Na tej uż zrychtowanej połówce Glymboki, kaj na chodniku je porem schódków, podarzilo sie kómósi mieć taki napad, kiery je wort pochwolynio. Rozchodzi sie ło to, że nie trzeja bydzie dźwigać po schódkach wózków s dzieckami, bo uż na nich sóm poukłodane szpecyjalne granitowe winkle. Kierysi uż kiejsi ło tym pisoł, że to zustało przepómniane, coby po tych schódkach szło po leku tam a haw jechać z wózkym. S tego widać, że czasym worce cosi móndrego kómósi rzeknóć , bo przeca żodyn ni mo wszeckich móndrości we swoji czepóni. Rotuzowi uż downo tymu rzekli, że na Głymboki nie pudzie ani stoć ani gzuć żodnym autym i skyrs tego jak widać nikierzi uż majóm taki napad coby swoji auciska stawiać na moście. Skyrs czymu miastowi wachtyrze tych szoferów nie przeganiajóm tego nie wiym, ale isto je ich za mało i nie poradzom wszyndzi naroz być.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kapkem - trochę, wylynkany - wystraszony, jak sie patrzi - jak należy, zrychtowano - naprawiona, sie to podarzi - to się uda, macher - specjalista, wytargać - wyrwać, zaś chybi - znowu zabraknie, cesta - droga, skoli - kamienie, napytać - namówić, taki napad - taki pomysł, winkle - trójkąty, gzuć - pędzć, tam a haw - tam i z powrotem, czepóń - głowa, rzekli - powiedzieli, skyrs tego - z tego powodu, miastowi wachtyrze - straż miejska, ale isto - ale zapewne.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!


text:
Przijechała1 dō2 mie na bezuch3 moja Muter4 i niy dojś5, że musiała czekać na ôbiołd6 do wieczora, to jeszcze na talyrzu dostała wynołkwiane7 ajerkuchy. Przi jedzyniu porobiōła8 trocha minōw, ale pedziała9 na kōńcu, że dobre- po takyj recynzji mogecie10 zaryzykować.
Styknie11 do rychtowania12 ajerkuchōw dać inkszyj13 mōnki i już mołcie14 nowy smak- joł15 żech kaj16 kupiōł mōnka ze cieciorki i wyszły z tego wyraźne we smaku ajerkuchy. Do filowania17 miyso ze dodatkami i we niycałe pó18 godziny jedzynie mołcie na stole.
Co potrza?
Ajerkuchy:
20 dkg mōnki ze cieciorki
2 jajca
trocha soli
trocha jakego ôleju abo masła klarowanego
mlyko i woda- musicie dać tyla, żeby Wōm niy wyszło ani za gynste, ani za rzołdke ciasto
Do filowania:
500 g mielōnego miysa
połra pieczarek
2 zōmbki czosku
łeżka masła klarowanego
paczka kiełkōw na patelnia
200 ml śmietōnki (moge być 18%)
sōl i pieprz
łeżka zielōw prowansalskich
We misce wymiksujcie jajca, dodejcie19 do tego tak ze szklōnka mlyka, mōnka, ździebko soli i zajś20 wymiyszejcie. Jak baje21 za gynste,22 to dejcie trocha wody. Na patelnia kapnijcie ôleju, wlyjcie kelnia23 ciasta, rozlyjcie jōm rōwno po całyj patelni i uważejcie, żeby sie Wōm te ciasto niy przipołlōło. Jak ajerkuch baje przibrōnołcōny24 ze dwōch strōn, to go przeciepcie na jaki talyrz25 i niech poczeko chwila na filowanie26.
Na patelnia dejcie trocha masła klarowanego, zmielōne miyso, przeciśniynty czosnek, sōl, pieprz i leko27 przipiyczcie. Potyn28 wciepcie tam pokrajane pieczarki, kiełki i ziela prowansalske. Jak już pieczarki zmiynknōm, to wlyjcie śmiytōnka i bierymy sie za filowanie.
Do środka ajerkucha dejcie trocha farszu, ze dwa plastry syra, klapnijcie, podpiyczcie jeszcze leko ze obu strōn na patalni i biercie sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1przyjechała
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3odwiedziny
4mama
5dość
6obiad; ô= ło
7udziwnione
8porobiła
9powiedziała
10możecie
11wystarczy
12przygotowywania
13innej
14macie
15ja
16gdzieś
17nadziewania
18pół
19dodajcie
20znów
21będzie
22gęste
23chochlę
24przypieczone
25talerz
26farsz
27lekko
28później


text:
Krōtko a korzynnie #7 Zŏwiść pojstrzŏdkiym do teilowaniŏ Ślōnzŏ(cz)kōw?
We anlehnungu do beitragu ôd Professora Henryka Jaroszewicza: Drobna refleksja na marginesie drugiej edycji Nagrody im. Kazimierza Kutza
Jŏ by prawie za to Twardochowi prziznoł tã nadgrodã, co sie karruje drogiymi autōma, pływŏ yachtōma, ôblykŏ galantne anzugi. Chop pokŏzoł, co ślōnskojść, to niy brŏtlŏse kunst, a richtig potyncjoł ekōnōmiczny. Niy we interessie kultury ślōnskij je, coby nasze elity schreibowali we izbie pod komorã genialne werki, a ône niy zyskały nŏleżytego impaktu, kuli tego co jejich autorōw niy widać we werbungach, schlagzeilach, we mediach kuli wirtschaftlichowego erfolgu… Feinie, co August Scholtis napisoł “Ostwind”, a verlag Silesia Progress wydoł przekłŏd na polske: “Wiater ôd Wschodu”. A wiela feinij by bōło, keby my mieli dziś A. Scholtisa miyndzy nami, ftory bryluje na salonach, a sie karuje/reklamuje szumne auta, anzugi. Realia sōm/bōły inksze – zŏcny Scholtis klepoł biydã… Co ze “Utopkiym” Leszka Libery? Niy bōło by feinie, coby Herr Libera dzierżeli podobnõ popularność medialnõ kej Twardoch? “Dracha” ôder Twardocha a “Utopka” Liebery idzie qualitätem lekko porŏwnŏwać, a możno i “Utopek” je lepszym werkiym ôder zŏcnego “Dracha”? Wiela ludzi przeczytało “Dracha” a wiela “Utopka”? Je to wina Twardocha, co poradzi dotrzić do czytŏczy bez media, werbung? Dyć toć, co niy, to je jego attitude. Dejcie pozōr na demagogōw ftorzi chcōm siŏć ziarno zŏwiści, coby jedyn Ślōnzŏk zowiściōł drugiymu, bo sie dorobiōł czego, coby tym kniffym teilować Ślōnzŏ(cz)kōw podug rzimskij devisy “divide et impera”. Możno i polski staat niy chce uznać gesetzym ślōnski za jynzyk regiōnalny. Ale ejźli to znaczy co niy mogymy fedrować ślōnskość gesetzōma marktwirtschaftu? Toć co niy, bo dyć to sie już dzieje. Czamu niy kupować ślōnskich szatōw, sprzyntōw, ksiōnżek etc. we abo ôder: Ajncla, Gryfnie, kaj ôn SHOW, Silesia Progress, Schlesischer Laden/Śląski Sklep (Annaberg ul. Szkolna 6), Lokalny Patriota a inkszych… …miast ôder wielgich marek? A mono sōmeście srogiym businenessman/kōm i rŏd wystawicie jaki siedlung, ftory sie gryfnie wkōmponiyruje we ślōnski landschaft, tys sie co znŏdzie, fto se badnōł rein we link, moge sie zastanowić, co je lepsze jaki strokaty, ôd siykiyry projekt, abo coś co je zrichtowane ze pomyślōnkiym we zŏcy do umgebungu? Sōm ech tym businenessman/kōm niy je i radszyj niy banã, ale sicher radzij bych bōł łaziył po żymły do piekŏrza bez taki siedlung, niźle bez ônaki ôd siykiyry, bez ftory mi prziłazi łazić. Ejźli gesetzym sie niy dŏ fedrować ślōnskości, to dycko sie dŏ marktwirtschaftym – btw. znŏcie już nowõ agencyjõ Mavika, co richtuje werbungi po ślōnsku? Niy ciynżko znojś we miastach bezirku industrialnygo G/Ś caféju restauracyjy, geschäftu ze offen ślōnskim miōnym, ze jednyj strōny feinie tam udać piōndze, a z drugij tych slōnskich marek je corŏz to wiyncyj a sie trzimiōm na rynku, co świaczczy ô pewnym qualität made in silesia, a co sie so wie so ślōsnki brand utrzimuje a dobrze wirtschaftuje, bez depnego lobbyismusu, ftorym disponiyrujōm wielge jynzyki/nŏrody. Pytanie eźli niy bōło by lepszyj spiyrać sie nŏwzajym? Niyma to trochã tak, co ôrganizacyje, vereiny, stŏwarzyszynia, portale, ftore propagujōm ślōnskość, robiōm to stokroć bezinteresownie po schichtcie? Niy bōłoby feinie, keby fto sie jako dorobiōł na ślōnskości a jeszcze niy unterstützowoł wyższij mianowanych, je tyż jako wesprził sprzynżyniym zwrotnym, coby mieli możliwość fungować prynżnij? Polskim demagogōm ftorzi chcōm siŏć ziarnŏ zŏwiści: niych patrzōm, coby to robiyli we swojij zygrodzie nŏrodowyj! Niy winōm Twardocha, je co kämpfuje ô sprawy Ślōnzŏ(cz)kōw, wina leży po strōniy regierungu polskigo, co ślōnskigo jynzyka a myńszości niy uznoł, bo tedy Twardoch a inksi aktywiści ślōnscy, mōgli by kerować swojõ energijõ na ważniyjsze sprawy, jako to mogōm czynić Polŏki ftore ôd 100+ lŏt niy sōm uznŏwane za nadwiślański szczyp nŏrodu ruskigo.
PS. Jake wy znŏcie ślōnske/regiōnalne marki we waszyj ôkolicy?
Hannes Sowistscholl
Oberschlesier reinster krwi, ejźli fto wierzi, co co takigo existieruje…
Dleg, Tlew, Dlaw!
Eine Hand wäscht die andere, bo dyć Ordnung muss sein!
Do terŏzka toli erscheinowało na Wachtyrzu.eu:
Krōtko a korzynnie #6 Kandy podzioło sie nasze “Szczyńść Boże” a “Z Bogiym”
In der Kürze liegt die Würze #5 – 21. Juli 2022 Łukasz Kohut und Birgit Sippel schauen sich die Lage der Sprachdiskriminierung im oberschlesischen Rosenberg (Ôlesno) an
In der Kürze liegt die Würze #4 Autonomiemarsch 2022
Krōtko a korzynnie #3 “Reisememoiren” abo “Kajś” richtig a niy po sielach?
Krōtko a korzynnie #2 “Przemilczane” ôd Moniki Neumann
Krōtko a korzynnie #1 Annaberg – Oberschlesien vel niydupowate Ślōnzŏki


text: Bóšicy (SN/MiR). W Bóšicach woswjeća lětsa cyle wosebite lěto. Wjesnjanosta Stanij Ryćer (Rjemjesło Bóšicy) rjekny: „Je tomu dokładnje 777 lět, zo bu wjes prěni króć naspomnjena. Z tejele přičiny chcemy 8. oktobra swjećić.“ Tak witaja wot dopołdnja w jědnaćich při gratowni wohnjoweje wobory na rańše piwko. Na zažnym popołdnju přepoda-dźa wobornikam nowe wohnjowoborne awto. Tež požohnowanje awta ma so wotměć. Wětrowčan a wěcywustojny znajer wsy a cyłeje Njeswačanskeje gmejny, serbski žurnalist Manfred Laduš, přednošuje wo stawiznach Bóšic. Cyły dźeń móža so dźěći na wšelke wašnje zabawjeć a wječor budu reje.


text:
Źož rěc bywa žywa
Aby serbšćina njesłužyła jano tomu, aby se wuwucowańska maśizna formulěrowała, Rěcny centrum WITAJ organizěrujo wjelerake projekty k spěchowanju rěcy w formje wuběźowanjow, swěźenjow a aktiwitow we wólnem casu. Tak póbitujomy ako serbski tak teke nimski wótrostujucym źiśam a młodostnym móžnosć, serbšćinu teke zwenka familije a kubłanišća dožywjaś a nałožowaś – a to z atraktiwnymi dožywjenjami w žywych rěcnych rumach.
Serbšćinu ceło indiwiduelnje dožywiś
Z młogimi projektami a pšawidłownje rěc spěchujucymi póbitowanjami raźi se nam, až źiśi w źiśownjach a w šuli zaběraju se z bogateju serbskeju kulturu a ju na swój part interpretěruju.
Pśidatnje wuwijamy wudopołnjujucy material za šulske pótrjeby. Jo se pokazało, až w šulach wobstoj wjelika pótrjeba wšakich formow modernych medijow. Togodla zgótujomy na pśikład słuchańske cejdejki abo atlasowe kórty a synchronizěrujomy filmy za źiśi a młodostnych do serbskeje rěcy.
Serbšćinu lažcej wucyś
Dalšny cil jo, źěło wótkubłarkow w źiśownjach a hortach pśez wuwijanje didaktiskich materialijow pódpěrowaś. Wóni deje jim wólažcyś źěło pśi pósrědnjenju serbskeje rěcy. Teke póbitowanja dalejkubłanja su na to wusměrjone. K pódpěranju pśiswójenja serbšćiny stajamy mimo togo k dispoziciji materialije ako graśa, kólenowe knigły, spiwniki a stawiznicki. Wjelika kopica didaktiskich materialijow jo rowno tak zapśimjeta do běrtyllětnje wudawanego casopisa Lutki.


text:
Ryn
Ryn (němsce Rhein, francosce Rhin, nižozemsce Rijn) je wažna a dołha rěka w zapadnej Europje. Ryn je z 1.230 kilometrami po Dunaju druha najdlěša rěka a jeho přitočnišćo wobjimuje 224.400 km² we wósom krajach. Wužórli so w Alpach a ćeče přez Šwicarsku, Liechtenstein a Awstrisku do Bodamskeho jězora, z kotrehož přez Rheinfall wuběži, najsylniši wodopad w Europje. Dale běži přez Němsku, Francosku a Nižozemsku, hdźež so pola Rotterdama z deltu do Sewjerneho morja wuliwa.
Dla centralneho połoženja w srjedźoeuropskim kanalowym systemje je Ryn najwažniši wodowy puć Němskeje. Jako něhdyša hranica mjez Francoskej a Němskej hraješe nimo toho wulku rólu jako symbol němskeho nacionalizma a bu jako „wótc Ryn“ pomjenowany.
Najwažniše přitoki Ryna su Aare w Šwicarskej kaž tež Neckar, Mohan, Mosela a Ruhr w Němskej.
Wuznamne města při rěce su Basel, Strasbourg, Ludwigshafen, Mohuč, Koblenz, Bonn, Köln, Düsseldorf, Duisburg a Rotterdam.


text:
Drjewjanopołobšćina
Drjewjanopołobšćina abo drjewjańšćina jo pódwjacornosłowjańska rěc. Wóna słuša do lechiskeje pódkupki, ako pólšćina abo kašubšćina. Wóna jo se powědała w regionje źinsajšnego Wendlanda pla Hannovera w Nimskej. Slědna wósoba, kenž jo wuměła drjewjański powědaś, jo 1756 zamrěła.
Žrědła drjewjańšćiny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wažnej žrědle Drjewjanopołobšćiny stej "Vocabularium Venedicum" Wustrowskego fararja (pastora) Christiana Henninga a "Wendlandchronik" (jano ako wótpis zdźaržana) Süthenskego šołty Johanna Paruma Schultza. Wažne źěła pśi pśeslěźenju Drjewjańšćiny su wugbali Gottfried Willhelm Leibnitz (1646 - 1716), serbski rěcywědnik dr. Arnošt Muka (1854 - 1932) a slawist a filologa prof. dr. Reinhold Olesch (1910 - 1990), kenž jo zestajił "Thesaurus Linguae Dravaenopolabicae".
Problemy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Problem pśi pśespytowanju drjewjańšćiny stej njejadnotny pšawopis a felujuca ortoepija. Wětšynu zdźaržanych tekstow a fragmentow su napisali luźe, kenž su mjaztym zgubjonu nižonimsku narěc powědali. Togodla njejo móžno pšawe wugranjanje rekonstruěrowaś. Mimo togo ma kužde žrědło se wót drugich wótchylajucy pšawopis. K tomu pśiźo, až su póspyty drjewjańšćinu napisaś a tak zdźaržaś akle zachopili, gaž jo jeje rěcny system južo zachopił rozpadowaś. Na to teke pokazuju kradu wobgranicowany zdźaržany wokabular a wjelika licba požyconkow.


text:
aktualne/terminy
Musikalische Umrahmung Gottesdienst - Einsegnung Christkind 1. Advent
27.11.202209:30 Uhr Kirche Schleife
Musikalische Umrahmung des Gottesdienstes durch den Kinderchor und das Gesangsensemble des Vereins Kólseko.
Schusterhof Trebendorf - Singen auf der Ofenbank
15.10.2022Schusterhof Trebendorf
Schusterhof Trebendorf - Singen auf der Ofenbank mit dem Kinderchor und der Frauengesangsgruppe des Vereins Kólesko.
Reise ins Inland - Gastbeitrag von Marc Oliver Rühle
Der Beitrag - Reise ins Inland - wurde auf der Web-Seite "Sorbisch? Na klar" des Sächsisches Staatsministerium für Wissenschaft, Kultur und Tourismus unter nachfolgendem Link veröffentlicht:
https://www.sorbisch-na-klar.de/reise-ins-inland-gastbeitrag-von-marc-oliver-ruehle/
Nejrjańšy gódowny póstrow
Nowy casnik18. měrc 2021
Kólesko jo dobyło hubědźowanje ho nejrjańšy gódowny póstrow
To jo pólska gmejna Bogatynia rozsudźiła
Ze Slěpego/Schleife. Łoni ćed drugim lockdownom jo Slěpjańske towaristwo Kólesko reagěrowało na prostwu cerkwinskeje wósady Slěpe, nagrać wideo hako gódowny póstrow za wósadnych. To su spiwaŕki a spiwarje radźi scynili; su hubrali dwaj kerluša a tej w swójej cerkwi zaspiwali: „Na póli su šaparje“ a „Něnt chwal ty Boga, ćěsćijan“. Mjez kerlušowy jo lazowała Juliana Kaulfürstowa slěpjański gódowny póstrow Hanza Hantša-Hana swójomu pćećeloju Wilibaldoju von Schulenburg z lěta 1896.
Ten wideo, kóteryž jo nawjerćeł a zestśigał Gerald Šejn, jo był widźeć (a jěšći jo) na internetowych bokach Slěpjańskeje cerkwinskeje wósady a towaristwa Kólesko (https://www.kolesko.de/sb/projekty/weihnachtsgruss-sb-2). Januarje 2021 jo pólska gmejna Bogatynia kazała, zapósłać digitalne gódowne póstrowy za hubědźowanje „Kolęda 2021 – Na kulturnem puću ćez rožk tśoch krajow“. Serbski muzeum w Budyšynje jo srědnikował, a toć jo se ćedstajił na kanalu youtube hako pokazka ze Serbskeje Łužyce pódla widea Chóra Budyšin tež póstrow Kóleska. Jeden mjesec dlejko su mogli ludźe z kliknjenim wótgłosować, a kóńc februara jo ćišła powjesć, až su Kóleskarje to myto za nejrjańšy gódowny póstrow dobyli. Srjodu, sedymnastego mjerca, jo se ćepodało hopismo na krajnoradnym zarědźe w Budyšynje.
Juliana Kaulfürstowa
Knižna drohoćinka w Slepom wozjewjena
Pomhaj BóhJanuar 2021
Pandemije dla je so cyle zaćichim w decembru 2020 dalša kniha towarstwa Kólesko w rjedźe "Gładźarnica - Slěpjańska burska drasta" wudała. Awtorka Elwira Hančo ze Slepoho wěnuje so w knize z jeje 412 (!) stronami Slepjanskej cyrkwinskej drasće we wšěch jeje wariantach po cyłym cyrkwinskim lěće. Barbojte fota pokazuja jednotliwe drastowe dźěle a wopisuja jich zešiće a dokładne woblečenje.
Kniha je jónkrótny swědk serbskeho ewangelskeho cyrkwinskeho žiwjenja, wšako pokazuje na wusku zwjazanosć mjez wěru a drastu, mjez cyrkwju a wšědnym žiwjenjom w serbskej holi. Wona je wuslědk lěta dołheho dźěła awtorki, kiž je wšitke drasty a jeje přisłušne dźěle rešeršowała, zezběrała a zdźěla sama znowa zešiła. Zasłužba awtorki njeje potajkim jenož wudaće noweje knihi, ale tež wulki drastowy fundus, z kotrehož čerpa . Wěnowana je kniha w lěće 2020 zemrětemu Dieterej Reddej z Trjebina, kotryž je swoju wědu wo drastach a nałožkach awtorce sposrědkował. Jara dokładny a wobšěrny zawod do knihi a do Slepjanskeho cyrkwinskeho žiwjenja je bratr awtorki, Hartmut Hančo ze Slepoho, spisał. Fotografował je drastowe dźěle a jich woblěkanje Gerald Schön. Lektorat je přewzała Juliana Kaulfürstowa. Za wuhotowanje a sadźbu bě znowa Mirko Markowski z Noweho Města zamołwity.
Preju awtorce a wudawaćelej a cyłemu towarstwu Kólesko, zo by kniha wulki wothłós žnjała. Směmy wćipni być na dalše zwjazki z ruki Slepjanskeje gładźarnicy! Jadwiga Malinkowa
Jutrowne spěwanje w Slepom
Pomhaj Bóhmeja 2020
Po zwučenej tradiciji zeńdźechu so jutrowničku rano při směrkanju spěwarki na ławkach při wosadnej cyrkwi k jutrownemu spěwanju. Mjez sydom spěwarkami w narodnej drasće bě lětsa prěni króć tež wosadna fararka Jadwlga Malinkowa. Dalša lětuša nowosć bě, zo spěwarki kaž dotal serbske spěwarske njewužiwachu, ale nowy spěwnik w Slepjanskej narěči „Něnter comy Boga chwalić", kiž bě Slepjanske towarstwo Kólesko lětsa spočatk lěta wudało. T.M.
Po starodawnym wašnju
Serbske Nowiny02.12.2019
Po starodawnym wašnju je wčera – 1. adwentnu njedźelu – fararka Jadwiga Malinkowa na dwurěčnych kemšach w Slepjanskej cyrkwi tamniše dźěćetko wužohnowała. Cyłk „Kólesko“ bohosłužbu spěwnje a hudźbnje wobrubi. Hač do 3. adwenta je dźěćetko nětko na wsach Slepjanskeje wosady po puću, zo by wobydlerjam žohnowanje přinjesło.
Na „Spěwanje na kachlowej ławce“ běchu minjenu sobotu zajimcy ...
Serbske Nowiny15.10.2019
Na „Spěwanje na kachlowej ławce“ běchu minjenu sobotu zajimcy na Trjebinski Šusterowy statok přeprošeni a su tež mnoholičbnje přichwatali. Organizowała je zarjadowanje tamniša Domowinska skupina ze swojej předsydku Angeliku Balccynej. Podpěrali su projekt tohorunja čłonojo spěwneje skupiny Kólesko ze Slepoho. Angelika Balccyna a Juliana Kaulfürstowa čitaštej hosćom zdobom powědki ze Slepjanskich wsow, wo pokładach a mytiskich postawach.
Publikumej na nazymskim koncerće rěč a drastu zbližili
Serbske Nowiny01.10.2019
Byrnjež miłe nazymske wjedro předwčerawšim zawěsće mnohich do přirody wabiło, je w Grodku tójšto ludźi tamniši nazymski koncert wopytało, štož nichtó z nich wobžarował njeje.
Grodk (FAG/SN). Do rjadu lětušich nazymskich koncertow słušeše njedźelu popołdnju tón w Grodku. Do hosćenca „Schweizergarten“ běštej sej Załožba za serbski lud a Grodkowska Domowinska skupina jako organizatoraj hudźbnu a spěwnu skupinu Kólesko přeprosyłoj. Wopytowarjow postrowi tohorunja Grodkowska sprjewina nyksowka Cindy Ahne, kotraž so samo w serbšćinje pospyta.
Dźewjeć wosobow wopřijacu folklornu skupinu Kólesko załožichu lěta 2013. Jeje čłonojo su w starobje 17 do 72 lět. Přerěznje dwanaće razow wob lěto woni na najwšelakorišich zarjadowanjach wustupuja. Hižo dwě lěće do toho běchu towarstwo ze samsnym mjenom załožili, kotrež nawjeduje Hartmut Hančo. 17 čłonow wěnuje so dźensa hłownje Slepjanskej folklorje a rěči. Slepjanšćina njeje jenož hłowny wobstatk programa folklorneje skupiny, tež z najwšelakorišimi publikacijemi spytaja ju zachować. Tydźenske zwučowanja kulturneho cyłka nawjeduje Gerald Schön.
Na koncerće w Grodku předstaji Elvira Rathnerowa wšelaku narodnu drastu jednotliwych čłonkow. Při tym wobsteji wjele małych rozdźělow, na kotrež dyrbja hotowarniče kedźbować. Z wjele zajimawostkami wo serbskej spěwnej literaturje Slepjanskeho regiona wjedźeše Juliana Kaulfürstowa po programje. Za hudźbne a spěwne poskićenja Kóleska je so publikum z wulkim aplawsom dźakował. Sobudźěłaćerka Załožby za serbski lud Sylke Laubensteinowa-Polencojc a předsydka Grodkowskeje Domowinskeje skupiny Petra Koarkowa činještej to z kwětkami. Po programje zajimowachu so mnozy za knihu wo drasće, spěwach a powědkach Slepjanskeje kónčiny kaž tež za wosebitu protyku. Wobě bě Slepjanske towarstwo wudało a poskićeše jej wopytowarjam na předań.
Zrowastanjenje wjesele wozjewjeć
Serbske Nowiny - Předźenak18. April 2019
Tradicija jutrowneho spěwanja w Slepjanskej wosadźe přez młodu generaciju dale žiwa
Rano w pjećich, krótko do switanja, hromadźa so wone w Slepjanskej cyrkwi. Žony a holcy w połžarowanskej drasće ewangelskich Serbow wokoło Slepoho wozjewjeja symbolisce při spěwarskich ławkach wjesołe poselstwo wo zrowastanjenju Jezusa Chrystusa. Spěwaja stajnje zaso kěrluše, jutrowne pěsnje wo zrowastanjenju w slepjanšćinje kaž „Na prěnim dnju po soboće“. „Narodna drasta dyrbi trjechić. K tomu słušeja zelena suknja, běły šórcuch, tołsta čorna kapa, zelena hawba, běły čěpc, lapa – čorne wołmjane rubiško – a čorny štryntušk jako znamjo žarowanja w póstnym času. Je to přez lětstotki daledawana typiska połžarowanska drasta pola nas w Slepjanskej wosadźe“, wuswětla Elvira Rathnerowa, čłonka tamnišeho towarstwa Kólesko. Wot lěta 2014 towarstwo tradiciju jutrowneho spěwanja pěstuje.
„Hdy je nałožk docyła nastał, njehodźi so jasnje dopokazać“, praji předsyda Kóleska Hartmut Hančo. „Woprawdźitosć pak je: Jutrowne spěwanje pochadźa z časa wobchodźenja polow a zahonow. Dźěše wo wobkročenje a wottykanje polow. K prěnjemu pisomnemu dopokazej zapołoženja hranicow zahonow w Slepjanskej wosadźe dóńdźe 1864 we wobłuku regulacije knježich a burskich wobsydstwow mjez wobsedźerjom Mužakowa a burami ze Slepoho.“
Spěwanje, tak Hartmut Hančo wuzběhnje, njecharakterizuje jenož jutry, ale cyłe cyrkwinske lěto. K mnohim přiležnosćam su młode holcy spěwali. „To započa so z póstnym časom, dźěše z jutrami dale a sahaše hač do nazymy k přazy“, Elvira Rathnerowa rozłožuje. „Ke kwasam, při pólnym dźěle, wožně, ale tež při žarowanskich padach bu spěwane.“ W spěwanju je něšto hłuboke nabožne a zwjazowace. Wo tym swědči tež tradicija jutrowneho spěwanja. Matej Handrik, wot lěta 1892 do 1934 farar w Slepom, bě wokoło lěta 1900 wo tym pisał. Z 18 lětami, tak wón notěrowaše, přistupichu młode žony spěwnemu zhromadźenstwu wsy a je z 28 lětami zaso wopušćichu. Štóž bě „nječestny“ – měješe na přikład njemandźelske dźěćo – njesmědźeše sobu spěwać. We wšěch wsach wosady bě nałožk jutrowneho spěwanja kruće zakótwjeny. Mějachu krute čary a dokładnje postajeny wotběh pěsnjow. Wot połnocy hač do zažneho ranja spěwachu młode žony před kóždym domom. Při spěwarskich ławkach na kóncu pozastachu. Tam je so jutrowne spěwanje tradicionelnje zakónčiło. „Kóžda wjes měješe swójske spěwarske ławki“, Hartmut Hančo powěda. „Jenož w Slepom mějachu – wulkosće sydlišća dla – dwě małej a dwě wjetšej skupinje. Kóždu skupinu nawjedowaše kantorka. To bě ta žona, kotraž móžeše najlěpje spěwać, kantorić a je teksty wěsće wobknježiła.“ Hač do 1956 – z přestawkami we wójnskich a powójnskich lětach – bě nałožk jutrowneho spěwanja w Slepom žiwy. Wobydlerjo so stajnje na nje wjeselachu. „Při tych domach, hdźež so ‚wjesoły podawk‘ připowědowaše, su něšto wjac spěwali. W tych, hdźež mějachu žarowanske pady, njezanjesechu žane haleluja. Tak je to farar Handrik wobswědčił.“
W Rownom su nałožk 1993 wožiwili. Iniciatiwa wuchadźeše tehdy wot wučerki na wuměnku Lenki Nowakoweje. Z třinaće žonami bě wona w nowembru 1990 skupinu Slepjanske kantorki załožiła. Wot 1993 hajachu wone kóždolětnje nałožk jutrowneho spěwanja. Před něhdźe dwaceći domami w Slepom a Rownom wone w jutrownej nocy spěwachu. Krótko po doklinčenju poslednich zwukow cyrkwinych zwonow započachu wone pola Karla-Heinza Lejnika. Rano zahe zakónčichu spěwanje w Rownom při spěwarskich ławkach. Slědowaše stajnje swjećenje zrowastanjenja w Rownjanskej kěrchowskej kapałce. „Jutrowne spěwanje je žiwy ewangelski nałožk. Z jutrownymi pěsnjemi a kěrlušemi w slepjanskej narěči wozjewjamy poselstwo wo ‚woprawdźitym zrowastanjenju Jezusa Chrystusa‘“, měni Gertrud Hermašowa z Rownoho, sobuzałožerka Slepjanskich kantorkow a hač do dźensnišeho aktiwna jutrowna spěwarka. Zhromadnje z Elviru Rathnerowej stara so wona wo składowanje Slepjanskeje narodneje drasty a jeje hotowanje k jutrownemu spěwanju.
Gertrud Hermašowa znaje nałožk hižo wot časa dźěćatstwa. Z pjeć lětami bě jako holčka jutrownym spěwarkam při woknje stejo připosłuchała. To je sej hłuboko do pomjatka zaryła. „Tehdy spěwachu holcy před kóždej chěžku. Sobu spěwali su holcy-konfirmandki hač k žonam krótko do kwasa“, wona powěda. Na dobre wurjekowanje, wěstotu w melodiji a wěstotu we wustupowanju su Slepjanske kantorki stajnje wulku wažnosć kładli. Dźensa skupina bohužel wjace njewobsteji. 2013 dyrbješe jutrowne spěwanje chorosće a kruteje zymy dla wupadnyć. „2014 běchu jenož hišće štyri kantorki, kotrež móžachu jutrowne spěwanje přewjesć. Naše towarstwo Kólesko je so jim z třomi dalšimi žonami přidružiło“, dopomina so Elvira Rathnerowa. W lěće 2015 su nimo dorosćenych z Kimberly Stuckasec, Rebeccu Friemelec, Annu Bertonec a Rebeccu Rathnerec prěni raz tež štyri konfirmandki sobu spěwali. Fararka Jadwiga Malinkowa je zwisk k młodostnym nawjazała. „Po tym zwěsćich, zo dyrbimy něšto změnić, dyrbi-li nałožk žiwy a tež młodej generaciji atraktiwny wostać.“ 2016 njebě žane jutrowne spěwanje. Lěto na to pospytachu nowy spočatk.
Jutrowničku rano w pjećich, krótko do switanja, so tehdy jutrowne spěwarki direktnje při Slepjanskej cyrkwi zetkachu. Tam, hdźež stejachu něhdy spěwarske ławki, spěwachu wone tam nětko jednu hodźinu intensiwnje jutrowne pěsnje a kěrluše wo zrowastanjenju. Z Rebeccu Rathnerec ze Slepoho, Johannu Klaukec z Dźěwina (Groß Düben) a Leonie Wendelec z Rownoho běchu znowa tři młodostne mjez nimi. „Tónle nowy spočatk – na jednu hodźinu wobmjezowany – bě so poradźił. Wón je nas jara hnuł. Po jutrownym spěwanju wobdźělichmy so w Rownjanskej kapałce na swjedźenju zrowastanjenja“, rozprawja Elvira Rathnerowa. Loni běchu mjenowane tři młodostne znowa pódla. Z Lauru Bertonec ze Slepoho přidruži so jim samo dalša šulerka. „Žro nałožka – wozjewjeć poselstwo zrowastanjenja – wostanje zachowane. Z hodźinskim spěwanjom při cyrkwi móža tež zajimcy jutrowne spěwanje dožiwić.“ Elvira Rathnerowa podšmórnje: „Njeje pak to žadyn zjawny wustup. Nałožk wostanje ćicha nutrnosć wozjewjenja dobreho poselstwa wo zrowastaću. Moje wutrobne přeće je, zo my dorosćene zhromadnje z předkonfirmandkami nałožk lěto wob lěto dale hajimy. Tak wjedźemy młodostne k tradiciji. Jutrowne spěwanje ma za nje česć a dostojnosć być.“ Hišće lětsa chce towarstwo Kólesko zhromadnje ze Slepjanskej ewangelskej wosadu spěwarske z kěrlušemi wudać. Wobsahować maja wone něhdźe 50 kěrlušow, mjez druhim tež 15 póstnych a jutrownych, kotrež móža žony potom jutry rano při Slepjanskej cyrkwi zanošować.
Fararka Jadwiga Malinkowa podpěruje prócowanje, tradiciju dale wjesć. „Hdyž rano cyle zahe, hdyž je hišće ćma, hłosy jutrownych spěwarkow słyšu, so za mnje jutry započinaja. Tón dźeń je połny bohosłužbow a zetkanjow, ale nutrnosć jutrownych spěwarkow je mi najrjeńše wozjewjenje jutrowneho poselstwa, je swjatočne a hnujace“, Jadwiga Malinkowa podšmórnje. „Wjeselu so, zo so kóžde lěto tež někotre młode holcy za to horja. Tak wuknu wone zdobom serbske kěrluše swojich wowkow, a tak tradiciju dale pěstuja.“
Andreas Kirschke


text: „Israelowa zrudoba a tróšt” je duchowny oratorij wuznamneho serbskeho komponista Korla Awgusta Kocora po słowach swjateho pisma. Při tym wupyta Kocor sam městna pismow stareho testamenta. Dokelž pak wón jenož małki dźěl orchestrowaše, je so komponist a dirigent Stefan Malzew z tym zaběrał. Mjez 1989 a 1990 nasta tak skutkowny oratorij, kiž na Kocorowej originalnej kompoziciji bazuje a so po zmysle hudźbneje tradicije kónc 19. lětstotka orchestrowaše, Po prapremjerje Malzoweho wobdźěłanja a dalšim předstajenjemi w lětomaj 1994 a 2019 smě so publikum nětko znowa na chłóšćenju pod hudźbnym nawodom Judith Kubicec wjeselić.