text:
Prapremjera lětosnego programa »Ptaškoweje swajźby«, kótaremuž se dolnoserbski groni »Zapust« teke bźez zapustowego pśeśěga, běšo na 18. wezymskem w chóśebuskem Komornem jawišću. Zal jo był połny, jano dobra połojca pśiglědarjow jo trjebała słuchatka za simultane pśełožowanje a jadnotliwe luźe su byli nižej 40 lět stare. To powěda za zajm za źiwadłowu kulturu pó serbsku.
Zakładna ideja programa pód motom: »To njamóžo byś!« jo pśemyslowanja gódna. Bus z cłonkami SLA wótjěźo 1989 z Budyšyna do Wórjejc na »Ptaškowu swajźbu«, ma pak ducy panu. Ansamblownik źo do bliskego doma wó pomoc telefonowat. W tom casu wuwjedu zwenkazemske wót Marsa druge cłonki z busa. Źiwadłowniki mysle, až su jano 30 minutow na cerwjenej gwězdźe, wopšawdu pak su tam 30 lět. Wšykne se namakaju zasej na 25. wezymskem 2019 we Wórjejcach. Kšac pó kšacu rozměju, až płaśi něnto hynakšy politiski a góspodarski system a až lěbda něchten wót jich starjejšych jo hyšći žywy. Dokulaž pśedwiźony ansambel za aktualny program wupadnjo, zaskócyju a pokazuju pód nawjedowanim swójogo nowego póbratša Jana (Jakub Wowčer) program z lěta 1989. Na kóńcu pak se rozsuźiju se wrośiś do NDR togo lěta, dokulaž se jim styska za swójimi swójźbnymi. Jano Jan wiźi take 30 lět ako dar a wóstanjo w našom casu. Mimo togo jo se zalubował do Cecilije (Katharina Pöpelec), źowća jogo tegdejšeje lubki Weroniki (Alena Farkašowa).
Južo někotare lěta se w kulturnowědomnostnem wótrěźe Serbskego instituta pód glědanišćom »póśěgi a spleśonosći« mjazsobne zwiski Serbow kaž teke zwiski Serbow k Nimcam a drugim mjeńšynam wuslěźuju. Wědomnostnicy a wědomnostniki se zaběraju z temami, kenž su zwětšego desiderata w nejnowšem stawiznopisu. K tomu słušaju póśěgi mjazy Serbami Górneje a Dolneje Łužyce. Pšašanje jo tematiski wjelgin wobšyrne, dokulaž sega wót zwiskow towaristwow a institucijow k spleśonosćam zarědnistwow až k specifiskim wósobinskim kontaktam. Jo pak teke wažne, z kótareje perspektiwy se na to glěda. Njejo pótajmstwo, až perspektiwa z Górneje na Dolnu Łužycu wšuźi dominěrujo a jo cesćej samo jadnučke glědanje na historiske tšojenja. Z togo casa, až mamy wótnožku za dolnoserbske slěźenje w Chóśebuzu, móžomy se na městnje fokusěrowaś a koncentrěrowaś na stawizniske wuwiśe Dolnoserbow. Rozsudny zaměr pśi tom za mójim zdaśim jo, to produktiwne teje zwězanosći mjazy Serbami do srjejźišća stajiś. To wopśimjejo se wě kritiske glědanje na proces wuwiśa Serbow we Łužycy a zwenka njeje. A wšykne zwiski mjazy Serbami Górneje a Dolneje Łužyce su mjenjej abo wěcej wótwisne resp. wobwliwowane wót nimsko-serbskich a serbsko-słowjańskich póśěgow.
Pód glědanim pśeźěłanja a censury dotyknjo se impulsowy nastawk Zhubjeny »Bog« w Mininych basnjach z pjera Pětša Janaša temy basniskich wersijow we wudaśu zběrki z lěta 1955 Mina Witkojc, K swětłu a słyńcu (dalej WKS). Tam jo pomjenjona mj. dr. zběrka nimskich basnjow z rěda Die sorbische Bibliothek Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald, LND 2001 (dalej WES), w kótarejž se pśedstajijo 76 basnjow Miny Witkojc, pśebasnjonych wót Elke Nagel do nimskeje rěcy. Nimska zběrka jo zapołožona ako ludowa cytanka, togodla jo se złožył wuběrk tekstow na zběrku Mina Witkojc, Nimjernosći brjogi, LND 1993 (dalej WNB). Pśebasnjenje teksta Erfurtske spomnjeśa, kenž se we WNB njejawi, złožujo se na wudaśe w Mina Witkojc, Serbska poezija 1, 4. nakład, wud. Kito Lorenc, LND 2000. Konkluzije wó zgubjonem »Bogu« kaž tež wó póznem šyrjenju socialistiskich wariantow pak wót faktow w kuždem paźe pódprěte njejsu. Wšykne pśebasnjenja we WES na zakłaźe WNB bazěruju na serbskej wersiji nastaśa resp. prědnego wudaśa, mimo jadnogo:
»Srědk pśeśiwo bójosći« / »Ein Mittel gegen die Furcht«
Toś ta baseń wšak w Janašowem nastawku rolu njegrajo, njegóźi źe se do jogo tezy wó zgubjonem »Bogu«. Spóromje jěsnjejšeje wersije drje stej we WKS wušmarnjonej smužce pietistiskego duktusa »mimo zawisći njasć chudobu / na wšo glědaś z cystej’ wutšobu«, tola stojeca wóstała jo naslědna smužka »Božu stworbu we wšom poznawaś ...« (1928, WNB, 108) / »Die Schöpfung Gottes überall erkennen ...« (WES, 110).
Lońska Schadowanka 1. decembra 2018 jo był mój debit ako gósć. Som južo žedne raze dožywiła to zajmne tšojenje w Budyšynje, ale akle łoni jo se mě raźiło raz do Chóśebuza woglědaś. Som była narska na kulturny program a teke na rejowanje pó rytmach serbskeje muziki. Cerwjena nitka Schadowanki su ga zmakanja ze sobuwuknikami, ceptarjami, wósobami zjawnego serbskego žywjenja – stakim woplěwanje kontaktow. Jo rědnje, schadowaś se raz wob lěto, wuměnjaś nazgónjenja, spominaś na stare case a wózjawiś pśichodne plany. Schadowanka jo teke witana góźba serbski powědaś za wšych, kótarež howacej wšednje nimski powědaju.
Dwójorěcna moderacija jo wjadła gósći do swětosneje atmosfery. Schadowanka jo se zachopiła z wjelgin dobrym wustupom chora Dolnoserbskego gymnaziuma, kótaryž jo wabił pśiglědowarjow do zgromadnego spiwanja pěsnicki »Everybody loves saturday night« w někotarych rěcach a ze spiwanim »Serbskeje jěšnice«. Pótom jo Serbski młodźinski ansambl z Budyšyna zagrał kuse tradicionalneje serbskeje muziki z dudami, małymi a wjelikimi serbskimi guslami. Na to su wuknice DSG prezentěrowali modowu pśeglědku: elementy dolnoserbskeje drastwy, nałožowane w nacasnej moźe. Projekt jo nastał pó wuměnje wuknikow Erasmus-programa, ako jo młoźina z Chóśebuza na woglěd do Norwegskeje dojěła. Młode designerki 12. rědownje su pśiznali, až jo nadawk był śěžki, pśeto njejsu do togo wěźeli, kak se šyjo ze šyjarneju mašinu. Tola kóńcny wuslědk proce jo pozitiwnje załapił a zagórił wuknikow a publikum. Studenty sorabistiki z Lipska su pósłali za Schadowanku jaden wideo, kenž jo se na płachśe pokazał. Wóni su skeč pśedstajili z nadpisom: »Daj mě jadno źowćo.« To jo była parodija telewiznego programa, źož muski wubjerjo žeńsku z tśich kandidatkow pó stajanju pšašanjow. Skeč móžośo se woglědaś na YouTube. Wjerašk Schadowanki jo był wustup młodeje kupki The Good Soul Project, kótaraž jo zagóriła z pśedstajenim nacasneju dolnoserbskeju pop-titelowu, stwórjoneju w lěśe 2015. Last but not least jo teke duo LeDazzo publikum kradu wobguslował. Studentku a jazzowu spiwarku Lenu Hauptmannojc jo na koncertowej gitarje wirtuoznje pśewóźował Dan Baron. Wónej stej mjazy drugim pśedstajiłej nowu jazzowu kompoziciju na baseń Miny Witkojc. Se wě, teksty móžomy cesto lěbda rozměś. Ale organizatory (DSG a Załožba za serbski lud) by pśi koncipěrowanju programa mógali na to źiwaś. Kaž pśi spiwach chora DSG, pśi pśedstajenju modoweje pśeglědki a pśi pokazanju skeča by technika se mógała wužywaś, aby se teke druge spiwane teksty šlagrow na płachtu projicěrowali a lěpše rozměśe serbskeje poezije by toś móžne było.
Město Sighişoara (hungorski Segesvár, nimski Schäßburg) we wutšobje Sedymgórskeje, kótaregož historiski centrum wót 1999 k swětowemu kulturnemu derbstwoju UNESCO słuša, jo pla turistow znate pśedewšym ako (pózdatne) rodne městno sławnego wjercha Vlada III. Drăculea. Cłonki kulturneje kupki »Serbska reja« z Lipska/Chóśebuza – Gregor Kliem, Fabian Jacobs, Beth Fogleman, Robin Brück a Clemens Isensee, ako su ze mnu dnja 20tego awgusta z najmjetym małym busom do Sighişoara jěli – pak njejsu byli na slědach togo kšejłacnego groby Dracula. W koferowem rumje smy sobu pśiwjadli kopicu muzikowych instrumentow a samo pór głažkow z błośańskimi górkami – ale žeden kobołk. Wjeliki event, kenž jo nas dotam pśiwabił, jo był interetniski festiwal »Proetnica«, kenž jo lětosa južo k 16temu razoju w Sighişoara etnokulturnu wjelerakosć swěśił. Kulturne kupki wšyknych 20 rumuńskich mjeńšynow (mjazy nimi na pś. Hungory, Roma, Grichy, Pólaki, Ruteny a Tatary) su tam wót 22. do 26. awgusta ze spiwanim a rejowanim wustupili. A lětosa jo tam k prědnemu razoju teke kupka ze serbskeju kulturneju slězynu wustupiła: Serbska reja. Ale kak jo se to wušykowało?
Na końc źo to stare lěto.
Slědny źeń jo pśišeł něto.
Do njebja raketa stupi.
Tak se nowe lěto dupi.
Jadne su pśewjele pili,
w kuchni z panweju se bili.
Wšaki tek jo zeger nulu
spozy blida lažał z kulu.
Jadnej jo se bluza pukła,
ak jo se za drugim dukła.
Drugi jo cigaru požrěł,
ak jo paleńc z flaški dožrěł.
My smy dobru pjaceń pjakli.
Za to smy tu kacku łapli.
Ako była wopjacona,
pśišła ku nam susedowa,
ažor jo ta pjaceń jejich.
Bźom-lic jěsć, ga pśiźo Ejich.
Ga smy jej tog ptaška dali
a smy suchu skibu žrali.
Pon jo jaden kjarl z kanonu
do jśpy stśělił nutś patronu.
My smy se tak wulěkali
a se pśi tom zajěkali,
až se zas ta w šyji skiba
naslědk wen do kuchnje giba.
Poglědnuł k nam sused hyšći,
guba se jom tucna błyšći.
Dajo nam tu swoju packu.
Až jo zjědł won našu kacku,
markował jo kradu pozdźi.
How su jan wot kacki kosći.
Daś se z togo wucha wzejo,
ažor gor tak lažko njejo,
z jadnym lětom roztyl hyśi,
gaž śi něcht tu fejtu chyśi.
JURIJ KOCH
Muzeje su w prědnem rěźe institucije, źož se systematiski zběra na dobro cełeje ludnosći, dokulaž objekty, kótarež se do muzeja dawaju a se w njom wobchowaju, njejsu wěcej priwatne. Wóni su towarišnosći pśistupne, teke pón, gaž njejsu we wustajeńcach wiźeś.
Eksponaty pśidu pak pśez nakupi abo ako dar a pśepodaśe do muzealneje zběrki. My howko w chóśebuskem Serbskem muzeju mamy tu wjeliku gluku, až se pśecej zasej drogostki do muzeja darje, dokulaž wiźe swój dar eksplicitnje ako wobogaśenje dolnołužyskeje kultury. To smy nazgónili wósebnje pó wótwórjenju našogo muzeja w lěśe 1994 a wušej togo se to stanjo cesto pó wósebnych wustajeńcach, źož se wěsta kulturnohistoriska tema bližej pśedstajijo. Luźe pak teke mimo wósebneje góźby objekty do muzeja dawaju, dokulaž wěźe, až se porědnje wobchowaju a zjawnosći pśistupne wóstanu.
Tak běšo to tež pla źiśisyna Bogumiła Šwjele, kněza dr. Dietera Šwjele (lětnik1941) z Essena. Wón jo se rozsuźił, drogotne eksponaty z derbstwa Bogumiła Šwjele do Chóśebuza, do Serbskego muzeja dariś, dokulaž muzeje su žywe pśez to, až originale wobsejźe a pokazuju. W lěśe 2016 jo nam fyzikaŕ dr. Šwjela pśepódał wólejowu mólbu wót Fryca Latka »Portret Bogumiła Šwjele«, (kenž som se pśed lětami za Latkowu wustajeńcu wupóžycyła). Nastaśe togo wobraza smy tencas hyšći na lěto 1936 wótšacowali. W rozgronje z nim jo se dopomnjeł, až ma we zawóstajonem derbstwje něźi hyšći to foto, pó kótaremž jo mólaŕ Latk portret mólował. Zajmowana nad originalnym fotom, jo dr. Šwjela naraźił, tež za dalšnymi fotami pytaś, ako by do chóśebuskego muzeja se góźeli. Tak jo drugi wjelicny dar do muzeja pśinjasł: fotowy album ze 60 originalnymi fotografijami ako na pś. wšake portrety Bogumiła Šwjele, familijowe fota, portrety rownikow ako wót Mata Kosyka z pósćenim, Arnošta Muki, Wylema Nowego, Oty Wićaza, ceptarja Fryca Knochy, dešańskich wejsanarjow a dalšnych serbskich wósobinow. Do albuma słušaju teke póglědnice, kenž jo B. Šwjela na źiśisyna pisał. Wjelgin wužytne su pśipiski k fotografijam, aby mógali je pšawje zarědowaś. Wurědna drogostka jo tež originalna jězdna dowólnosć B. Šwjele z lěta 1911.
Dosłowo Mollerowych spiwarskich Reprodukcija: SCB
Lěto 2018 se chyla z dwěma wažnyma serbskima jubilejoma: Pśed styrista lětami, běrtyllěto pó smjerśi hodźijskego fararja Wjacława Warichiusa (1564–1618) dnja 1. septembra 1618, jo na drugem gódownem swěźenju teke jogo pitśku staršy kolega Albin Moller w dolnołužyskej Starej Darbni wumrěł. Warichius jo 1595 prědne górnoserbske knigły wudał, Moller jo dwaźasća lět do togo prědne dolnoserbske knigły do śišća dał. Wobej, Warichius a Moller, stej byłej duchownej. Wobej stej pśełožyłej katechizm Luthera wót 1529: jaden do górnoserbskeje, drugi do dolnoserbskeje rěcy. Wobyma pśistoj z tym až do źinsajšnego cesne městno w serbskich kulturnych, duchnych a literarnych stawiznach. Njeglědajucy na wjele gromadnosćow dajo pak teke rozdźěle. Warichius jo pó studiumje w Hodźiju nejpjerwjej diakon a pózdźej tam faraŕ był. We wjelikej wósaźe Hodźij jo źe wjele źěła měł, ale zrownju se kradu derje zežywiś mógał. Glědajucy na spisowaśelske statkowanje jo katechizm wót 1595 jogo jadnučka twórba wóstała.
Napśeśiwo tomu njejo se Molleroju raźiło, trajne pśistajenje ako faraŕ dostaś. Tak njejo wón – wótglědajucy wót pór lět – ako duchowny statkowaś mógał, ale jo musał swójo pśichylenje k spisowaśelenju wužywaś, aby swóju familiju zežywił pśez publikacije, kótarež jo na pśedank pódał. Wón jo spisał pisma k astronomiskim problemam z astrologiskimi spekulacijami a wšakorake kalendarje. Pśedewšym te tencas woblubowane kalendarje su někotare nabranki pśinjasli. Moller jo je mógał, pśecej z drobnymi změnami, lětnje wudaś. Wóni su wopśimjeli pódla kalendariuma teke pśispomnjeśa k astronomiskim zjawjenjam togo lěta a – njewuzbytnje za rolnikarsko-małoměsćańsku ludnosć – pokaze k wuseśu a žnjam tak ako terminy markow blišeje a dalšeje wokolnosći. Z pjera Mollera jo wušej 100 pismow zdźaržanych. Změstymi su jogo kalendarje samo w drugich rěcach, na pśikład česki a pólski, wujšli. Naźeja na šćodru źěkownosć wónych wósobow, kótarymž jo Moller swóje pisma w pśedsłowach pósćił – wliwa połnym zemjanam, zastojnikam, zwětšego pak měsćańskim raźcam – njejo w někotarych padach była póprozna. Tak stej měsćańskej raźca wót Gubina a Kalawy Mollera pódpěrałej z pjenjezami, samo z Neuruppina su płaśenja znate. Ale teke z tym, až města su za swójich pśistajonych bejnu kopicu kalendarjow kupili,1 jo Moller dojśpił refinancěrowanje.


c: text/html

text:
Volleyball na Serbskim gymnaziju Budyšin
Minjeny štwórtk je so sportowa hala Serbskeho šulskeho a zetkawanskeho centruma Budyšin krótko do 14 hodź. pjelniła. Šulerjo wjacorych lětnikow čakachu na ławkach sedźo na mjeztym sedmy volleyballowy duel mjez cyłkomaj wučerkow/referendarkow a maturantkow. Wosebje wulki bě fanowy blok dwanatkarjow. Wón tworješe perfektny ramik wubědźowanja. Dotal je stajnje młódša generacija dobyła a tež lětsa tomu tak bě. Z 25:7, 25:17 a 25:9 su šulerki wšitke tři sadźby za sebje rozsudźili. Wulki kompliment słuša našim pedagogowkam, kotrež su bjez treninga z wulkim zasadźenjom wojowali, a šulerkam za fairne hraće. W jich rjadach zasadźene běchu volleyballistki, kiž su w januaru we wuchodosakskim finalu gymnazijow w swojej starobnej klasy slěbro dobyli. Tak běštej wjeselo a strowa atmosfera hač do kónca zaručenej.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ôstatnio1 bōły2 u nos na bezuchu3 mode4 frelki5 i tak żech sie pomyśloł, że trza by narychtować6 co lekego, bo ône przece7 terozki cołki8 czas rachujōm te kalorie i tak żech prziszoł na tyn szałołt. Potyn sie ôkołzało, że ône przikludziōły9 mi do dōm ciastka i cołko teoryjo10 szło o kant rzici roztrzajś11– kōniec kōńcōw my zjedli i dietetyczny szałołt, i niydietetyczne ciastka. Do szałołtu bōły trzołski12 ze miysa, ale co to je, to do tego przidymy trocha niyskorzi13.
Co potrza?
pó gōwki14 kapusty pekińskyj
150 g szpinatu15 (tych modych16 listkōw- tak ze pó bojtlika17 mogecie sam wsuć)
biksa majsu18
1 cebula
2 łeżki ôctu
2 łeżki cukru
2 jabka
250 g kiszōnych ôgōrkōw
Zōłza19:
sok ze poły citrōłny20
3 łeżki oliwy
3 łeżki ôleju
sōl i pieprz
Cebula pokrejcie21 i wymiyszejcie ze cukrym i ôctym- fajnie puści sok i bydzie miała blank22 inkszy23 smak. Składniki zōłzy wymiyszejcie w jakim gorczku24. Kapusta pekińskoł, szpinat, jabka i ôgōrki pokrejcie na mańsze kōnski. Cuzamyn25 ze majsym wciepcie26 do srogi27 miski, dociepcie do tego cebula, ôblyjcie zōłzōm i fertich28. Tyn słodko- kwaśny smak bydzie pasowoł29 do kołżdego miysa, ale i do fajnie przipieczōnyj abo narychtowanyj na parze ryby. Smacznego 🙂
1ô= ło
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3w odwiedziny
4młode
5dziewczyny
6przygotować
7przecież
8cały
9przyniosły
10teoria
11to dość dosadne określenie braku powodzenia
12trzaski, małe drewienka
13później
14główki
15szpinaku
16młodych
17woreczka
18puszka kukurydzy
19sos
20cytryny
21pokrójcie
22całkiem
23inny
24garnuszku
25razem
26wrzućcie
27dużej
28gotowe
29pasować


text:
Lětni serial SN
7. dźěl
Idejowe wubědźowanje „Rěč wjaza. Rěc zwězujo. Sorbisch verbindet.“ je Załožba za serbski lud loni přewjedła. 27 projektow su w pjeć kategorijach z pjenježnym mytom 500 do 10 000 eurow mytowali. W našej lětnjej seriji předstajamy wubrane dobyćerske projekty, dźensa Serbski Krabaoke:
Susann Vogel je sej we wobłuku swojeje dźěławosće w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje wosebity dar wubědźiła. Zhromadnje z delnjołužiskej wuměłču Hellu Stoletzki a Kolektiwom Wakuum bě wona zrodźiła ideju za Karaoke-wječor. Wot wšeho spočatka bě jim jasne, zo ma so zarjadowanje wotměć w serbskej rěči, a to hornjo- kaž tež delnjoserbsce. Jako próstwystajer wo financnu podpěru z idejoweho wubědźowanja Załožby za serbski lud fungowaše Čornochołmčanski Krabatowy młyn tzwr. Jeho jednaćel Tobias Ćižik rjekny: „Z tutej nowej ideju formatom je so poradźiło zdobyć zajimcow, kotřiž chcedźa serbsku rěč wožiwić a nałožować. A to je wažny wobsah dźěławosće tež pola nas.“


text:
Lagań
Lagań (rusce ЛaraHb) je městačko z 13.493 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži při sewjerozapadnym pobrjoze Kaspiskeho morja, 320 kilometrow wuchodnje wot republikskeje stolicy Elisty a něhdźe 170 kilometrow južnje Astrachana.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1871 jako wjeska ruskich burow na tehdyšej kupje załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text: Bóšicy (SN/MiR). Na hłownym dźělu Wětrowskeje deponije, kotraž słuša předewzaćelskej skupinje Preiss-Daimler, na tak mjenowanym Bóščanskim polu, ma w tam připrawjenym tunlu za kontrolu a hladanje jězdźidłow škitna šćežka za pěškow nastać. Radźićeljo gmejny Bóšicy njemějachu w tej naležnosći na swojim wčerawšim posedźenju žanežkuli wobmyslenja a su předłoze jednohłósnje přihłosowali. Postupowanje je dźěłoškitnych žadanjow dla trěbne. Wšako je tunl tak twarjeny, zo móža nakładne awta do njeho zajěć, njemóža pak přez njón jěć. Tam dźěłacy trjebaja tuž přiměrjeny škit a dyrbja tunl z wobeju bokow spěšnje wopušćić móc. Kaž wjesnjanosta Stanij Ryćer (Rjemjesło Bóšicy) na naprašowanje rjekny, njejsu z tym za Bóščansku dobrowólnu wohnjowu woboru někajke wosebite nadawki zwjazane.


text:
Dalokož móže wóčko hladać, njewidźi wone hižo dlěši čas žanu mróčel na njebju. Za někotrych, předewšěm šulerjow w lětnich prózdninach, je to wězo jara rjenje. Ratarjo na wuchodźe Němskeje pak pod trajacej suchotu njesměrnje ćerpja. Wosebje žitnym žnjam hrozy wulka škoda. Tež lěto 2003 bě hižo tak horce, zo registrowachu ratarske zawody štwórćinu mjenje wunoška. Lětsa wšak połoženje cyle tak jasne njeje, dokelž mějachmy z blakami sylne zliwki, druhdźe pak ani kapki dešća.
Nalěto a w lěću maja burja časćišo dyžli prjedy z wjedrowymi ekstremami ličić. Dołhe periody ćopłoty so ze šwihelemi abo wulkimi zliwkami wotměnjeja. Před lětstotkami bychmy so bojeli, zo zymu njepřežiwimy. To wjetšinu ludźi dźensa hižo njezajimuje. Wšako móžemy ratarske wudźěłki z druhich krajow importować. To pak woznamjenja dlěše puće, wjace energije a wotpłunow, kotrež powětr zanjerodźeja. Čertowske to koło, na kotrymž je ludnosć cyłeho swěta wina.
Předsydstwo Kamjenskeje župy bě so njedawno wo namjeće přemjenowanja župy „Michał Hórnik Kamjenc“ zaběrało. Měrćin Weclich je so wo tym ze županku Zalu Cyžowej rozmołwjał.
Kak je k tomu dóšło, zo so wo přemjenowanju Kamjenskeje župy scyła rěči?
Z. Cyžowa: Wjele wo tym hišće słyšała njejsym, zo je rěč wo tym. Fakt je, zo bě na zašłej hłownej župnej zhromadźiznje jedyn z delegatow namjetował, našu župu na „Serbski kraj“ přemjenować. Wšako so po jeho měnjenju w mjenje „Michał Hórnik Kamjenc“ Kamjenc z dźensnišeho zhladowanja hižo njehodźi.
Maće přemjenowanje za trěbne?
Z. Cyžowa: Smy na minjenym posedźenju župneho předsydstwa wo tym rěčeli. Nimamy pak za tak jara trěbne, zo dyrbjeli župu na kóždy pad přemjenować.
A što prajiće k „Serbskemu krajej“?
Z. Cyžowa: Wo tym měli diskutować. Tu dyrbja čłonojo a dalši rozsudźić, kak to widźa.
Što pak by za Was nowe mjeno, ewentualnje „Serbski kraj“, woznamjenjało?
W Budyskim Serbskim domje budźe jutře wječor „Rozmołwa ze Saksami“. Tam ma hłownje wo serbske temy hić. Janek Wowčer je so předsydy Domowiny Dawida Statnika mjez druhim za pozadkom wječora prašał.
Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer přeproša zhromadnje z Wami na rozmołwu wo serbskich temach. Kak je k tomu dóšło a što je pozadk takrjec zjawneje rozmołwy?
D. Statnik: Ministerski prezident je sej předewzał, wšitke dźesać wokrjesow a tři wulkoměsta Sakskeje wopytać a tak z ludnosću do rozmołwy přińć. Serbja su runohódny dźěl Sakskeje a tuž bě mi wutrobna naležnosć, zo so sakske knježerstwo tež Serbam wěnuje. Tak sym ministerskemu prezidentej list napisał a sym cyłe knježerstwo do Serbskeho domu přeprosył.
Smě kóždy zajimowany na rozmołwu do Serbskeho domu přińć abo je wobdźělenje wobmjezowane?
Komponist a hudźbny wědomostnik Bernd Weinreich z Choćebuza swjeći dźensa 70. narodniny. W Złym Komorowje rodźeny dósta z pjeć lětami wukubłanje na klawěrje, pozdźišo na wiolinje a wioli. Jako šuler je wón w komornohudźbnych skupinach a ansamblach sobu skutkował. W starobje 14 lět hižo přiswoji sej wobšěrnu wědu w komponowanju. Wosomnaćelětny skomponowa za chowancow Złokomorowskeje hudźbneje šule prěnju twórbu za smyčkowy kwartet. Na Martina Lutherowej uniwersiće Halle/Wittenberg je wón 1973 studij jako diplomowy hudźbny wědomostnik wuspěšnje zakónčił.
Dźěłaćerski dobroćelski skutk (AWO) Łužica chce w měsće nad Čornym Halštrowom zakładnu šulu w swójskim nošerstwje twarić. Milenka Rječcyna je so z Wojerowskim nawodu AWO Torstenom Rubanom-Zehom rozmołwjała.
Čehodla chceće šulu w swójskim nošerstwje wutworić?
T. Ruban-Zeh: Mamy zakoń, kotryž skići swobodu, wutworić kubłanišća w njestatnym nošerstwje. AWO w Sakskej porno druhim zwjazkowym krajam žanu šulu nima. A jako nan šulskich dźěći mam wosebity zajim na tym, zo dóstanu dźěći kubłanje, kotrež jich wosebitosćam wotpowěduje. Zdobom su w minjenych lětach wosebje na wsach a mjeńšich městach šule zawrěć dyrbjeli.
Što Was na kubłanju w Němskej myli?
Wjele dźěći a młodostnych wopytuje hudźbnu šulu, zo by na instrumenće hrać nawuknyło. Za to doma pilnje zwučuja a druhdy zjawnje před publikumom na pišćałce, bubonje, gitarje abo akordeonje hraja. Problem hudźbnych šulow w mjeńšich městach a jich wotnožkow tež w Serbach je a drje najprjedy dale wostanje, zo hudźbnym wučerjam přemało honorara płaća. Njeby-li so někotryžkuli ze swobodnje skutkowacych honorarnych pedagogow z nutřkownym zapalom za dorost angažował, bychu hudźbne šule najskerje jenož poł połne byli. Toho dyrbja sej politikarjo, a runje tak zamołwići Budyskeho krajnoradneho zarjada, wědomi być. Prašam so, čehodla njemóža tam pječa ničo přećiwo tomu činić, zo hudźbni wučerjo w Lipsku a Drježdźanach a druhich wulkich městach za samsne dźěło wjele wjace pjenjez dóstawaja. Při tym maja skerje krótše puće do hudźbneje šule, a mnozy z nich podawaja přidatnje priwatnu hudźbu, wo kajkuž na wsy lědma něchtó prosy. Njetrjebamy so tuž dźiwać, zo budu wosebje wučerjo za „eksotiske“ instrumenty kaž za harfu a samo akordeon přichodnje dale a požadaniši.
Diana Wowčerjowa je so w nadawku Domowiny wobdźěliła na prěnim wuradźowanju dźěłoweje skupiny kubłanje Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin (FUEN) w Flensburgu. Milenka Rječcyna je so z wučerku Serbskeje wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“ Radwor rozmołwjała.
Štó je so na zetkanju wobdźělił?
D. Wowčerjowa: Cyłkownje bě tam 14 organizacijow. Zaběrali smy so z prawom na kubłanje w maćeršćinje, ze šulskimi systemami za mjeńšiny a ze strategijemi zwoprawdźenja kubłanskich narokow. Sama sym wo tym rěčała, kak je serbskorěčne kubłanje we Łužicy natwarjene.
Kotre dopóznaća sće z posedźenja sobu přinjesła?
Jěwa-Marja Čornakec je njedawno nowu knihu „Łójerjo sonow“ w Ludowym nakładnistwje Domowina wudała. Bosćan Nawka je so ze spisowaćelku rozmołwjał.
Bě rozsud, so dotal skerje njeworanemu polu serbskeje fantastiskeje literatury wěnować, wědomy, abo je so stawizna sama wot so do toho směra wuwiła?
J.-M. Čornakec: W dźěćatstwje sym najradšo bajki a fantastisku literaturu čitała. Tež dźensa to wjele hinak njeje. Tohodla sym so wědomje rozsudźiła, w tym žanru pisać. Kak so stawizna konkretnje wuwije a skónči, pak na spočatku pisanja sama hišće tak prawje wědźała njejsym. Chcych fantastisku knihu w zwisku ze sonami stworić, w nadźiji, zo wona swojich čitarjow namaka.
Što je Was pohnuło, znaty serbski mytos do stawizny zapřijeć?
Z Mytom Miny Witkojc chce Braniborska podobne docpěć, za čož mamy w Sakskej Zejlerjowe myto. Wobě počesćeni stej wažne znamjo připóznaća serbskeje rěče a jeje wuprudźenja na ciwilnu towaršnosć zwjazkoweju krajow.
Zapołoženje tajkeho myta dyrbiš z časom jeho etablěrowanja widźeć. W Sakskej slědowaše Zejlerjowe myto na plan naprawow sakskeho knježerstwa k pozbudźenju a wožiwjenju nałožowanja serbšćiny a bu w septembrje 2014 prěni raz spožčene. W Braniborskej je nowy Serbski zakoń z lěta 2014 nastork dał za krajny plan wo skrućenju delnjoserbšćiny. Z njeho wuchadźa Myto Miny Witkojc, kotrež chcedźa lětsa přepodać.
Najebać časowy wotstawk matej přisłušnej ministerstwje w Drježdźanach a Podstupimje samsny zaměr, při čimž měješe jedne nowe puće kročić, tamne móžeše z toho wuknyć. Tež hdyž su wšelake rjadowanja we wustawkach Myta Miny Witkojc podobne tym w zarjadniskim předpisu wo spožčenju Zejlerjoweho myta, pytnješ rozdźělne wobsahowe wusměrjenje. Tu myto za serbsku rěč, tam krajne myto za serbskorěčny angažement.
Za Budyski wokrjes zwěsćichu eksperća zwyšeny natyknjenski strach klěšćow dla. Schorjene krejcycaki so dźeń a bóle rozmnožeja. Měrćin Weclich je so za tym w nowinarskim běrowje Budyskeho krajnoradneho zarjada prašał.
Su teritorialne rozdźěle? Jeli, kotre?
Peter Stange: Rizikowe kónčiny su přeco na jedne lěto wupokazane. W Budyskim wokrjesu žane rozdźěle njejsu.
Měli so ludźo, młodźi kaž tež starši, klěšćow dla šćěpić dać?
Peter Stange: Haj, kóžde šćěpjenje je rozumne. A je darmotne.
Su ludźo rozdźělnje wohroženi, su mjez nimi rizikowe skupiny?
Peter Stange: Imunostnje słabi měli wosebje kedźbować.
Kak su ludźo na šćěpjenje přihotowani, su domjacy lěkarjo něčemu připokazani?


text:
Einflüsse des Deutschen auf die grammatische Struktur slawischer SprachenInternationale Konferenz des Sorbischen Instituts 14.─15. 10. 2011 in Cottbus/Chóśebuz
Wud. Sonja Wölkowa, Hauke Bartels
239 stronow, brošura
ISBN: 978-3-7420-2343-8
Płaćizna: 29,90 €
Lěto wudaśa: 2015
Inhalt
Glědajucy na geografiske rozšyrjenje jo nimšćina za słowjańske rěcy jadna z nejwažnjejšych kontaktowych rěcow. Wóna njejo jano w słowoskłaźe, ale teke w gramatiskich systemach wjelerake slědy zawóstajiła. Rowno toś ten naslědku pómjenjony aspekt stoj w zachadnych lětźasetkach w pśiběrajucej měrje w fokusu kontaktneje linguistiki. W nazymju lěta 2011 su se w Chóśebuzu we wobłuku wědomnostneje konference Serbskego instituta slawisty z Nimskeje, Pólskeje, Českeje, Šwicarskeje, Kroatiskeje a Słowjenskeje toś tej temje pśiwobrośili. Pśedlažecy zběrnik spśistupnijo wětšynu pśinoskow z teje konference. W nich wobswětluju se na wšaku wašnju mechanizmy, faktory a wustatkowanja wliwa nimšćiny na słowjańske rěcy. Na jadnom boce pśespytujo se z pomocu pśirownowanja wšakich kontaktowych situacijow statkowanje wšakorakich rěcnych a zwenkarěcnych wuměnjenjow na konkretne wuformowanje interferencowych zjawow, na drugem boce stoj w srjejźišću systematizěrowanje typiskich efektow nimsko-słowjańskego rěcnego kontakta resp. detailěrowane wopisanje jadnotliwych kontaktowych inowacijow na gramatiskem pólu na zakłaźe korpusowych pśespytowanjow.
Pśedlažecy zwězk póbitujo nowe dopóznaśa na pólu sorabistiki a slawistiki a jo teke pśinosk ke kontaktnolinguistiskemu diskursoju.


text:
... »lipojty« njeje – je »libojty«1
Před štyrjomi lětami zetkach w Budyšinje připadnje profesora Hinca Šewca, wuznamneho serbskeho sorabistiskeho rěčespytnika, kotrehož znajach derje z časa při Lipšćanskej uniwersiće. W krótkej rozmołwje dótknychmoj so nowšich publikacijow wo mjenowědźe. Tehdy bu znate, mjez druhim z interviewa z onomastikarjom a historikarjom Hansom Waltherom w najwjetšim Lipšćanskim dźeniku Leipziger Volkszeitung, zo pječa hižo njepłaći wujasnjenje mjena Leipzig ze słowjanskeho słowa lipa. Jako prěnjej zastupowaštaj profesor onomastiki Karlheinz Hengst a po nim Hans Walther měnjenje, zo wotwodźuje so mjeno wot předsłowjanskeho rekonstruowaneho germanskeho słowa *libja, z woznamom ›krajina bohata na rěčnu wodu‹. Čehodla? Bě so pokazało něšto, štož mjenowědnicy dołhi čas njeběchu wobkedźbowali abo prawje posudźowali, mjenujcy wobstejnosć, zo so najstarše dokłady mjena z b- pisachu, nic z -p-, a zo so tole -b- na žadyn pad njehodźi wujasnić jako wotpowědnik staroserbskeho -p-. Partneraj naspomnjeneho zetkanja wšak běštaj sej přezjednaj w dwělach na prawosći noweho pospyta wujasnjenja. Wěrještaj do słowjanskeho pochada, za swoju wosobu dyrbju rjec: skerje intuitiwnje.


text:
Dziekan: ks. Andrzej Szkudlarek [2014-05-29]
Wicedziekan: ks. Grzegorz Polowczyk [2017-09-26]
Ojciec duchowny: ks. kan. mgr Zbigniew Bujanowski [2014-08-11]
Dekanalny duszpasterz młodzieży: ks. Grzegorz Laskowski [2018-09-13]
Baczyna - Parafia pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
Gorzów Wielkopolski - Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela
Gorzów Wielkopolski - Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski
Gorzów Wielkopolski - Parafia pw. św. Wojciecha
Gorzów Wielkopolski - Parafia pw. Trójcy Świętej
Jenin - Parafia pw. św. Michała Archanioła
Lubiszyn - Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Lubno - Parafia pw. św. Józefa


text:
Sōm1 dania, ftore2 czowiek jy3 ze smakym, a sōm take, przi ftorych wyglōndōmy4 choby5 bajtle6, kere7 wyciōngajōm gyszynki8 spod choinki (choć może i niyftorzi9 by pedzieli- kristbaumu). Jak żech prziszoł10 na ta zōłza? Do kōńca niy wia… możno to bōły te banany, kere leżały na fynsterbrecie11… Nojważniyjsze je12 to, że krewetki w taki zōłzie sōm tak dobre, że niy dojś13, że żech wypucowoł do czysta cały talyrz, to żech jeszcze sie wziōn14 za wytōnkiwanie15 resztkōw ze patelni.
Co potrza?
500 g krewetkōw
1 banan
1 keliszek wina
100-150 ml śmiytōnki
ździebko16 curry
ździebko chili
1 cebula
1 zōmbek czosku
1 łeżka masła klarowanego
3 łeżki oliwy
trocha pokrajanyj17 natki pietruszki
Na maśle klarowanym i oliwie zeszklijcie pokrajanoł cebula, dociepcie18 do tego wyciśniynty czosnek, pokrajanego byle jak banana (bez skōry) i niech sie to chwila posmażi. Potyn zalyjcie19 to winym, a jak trocha ôdparuje, wciepcie20 krewetki i prziprawy. Niech to sie tak ze połra minut powarzi21, a niyskorzyj22 wlyjcie tam śmiytōnka (yno jōm wprzōd zahartujcie- wlyjcie dō ni trocha gorkyj23 wody abo zōłzy- żeby sie niy zwarzōła24). Dociepcie do tego jeszcze natka, niech sie ze 2-3 minuty powarzi na małym ôgniu i mogecie sie brać za jedzynie- do tego potrzebnoł je yno jako dobroł bōłka abo trocha ryżu. Smacznego 🙂
1są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2które
3je
4wyglądamy
5jak
6dzieci
7które
8prezenty
9niektórzy
10wpadłem
11parapecie
12jest
13dość
14wziąłem
15wytrzeć chlebem
16szczyptę
17pokrojonej
18dorzućcie
19zalejcie
20wrzućcie
21pogotuje
22później
23gorącej
24zwarzyła


text:
Förster a Statnik čłonaj konwenta
Budyšin. Jako poradźowacaj čłonaj zastupujetaj wokrjesny radźićel frakcije Swobodnych wolerjow, předsyda Domowiny Dawid Statnik, a radźićelka Lěwicy Elke Förster Budyski wokrjes w konwenće kulturneho ruma Hornja Łužica-Delnja Šleska. To wobzamkny wokrjesny sejmik na póndźelnym posedźenju. Frakcija CDU bě Statnika namjetowała.
Roman stipendiata wuńdźe
Bórkowy. Kulturna załožba Błóta a hotel „Blejcha“ wukristalizujetej so dale jako spěchowarjej literatury z łužiskej temu. Tak nawróći so tele dny Klaus Cäsar Zehrer na něhdyše městno swojeho skutkowanja. Jako stipendiat załožby Błóta bě wón před lětomaj w Bórkowach bydlił a dźěłał. Nětko wuńdźe jeho debitowy roman „Ženij“ w šwicarskim nakładnistwje Diogenes.
40 lět šulske partnerstwo


text:
Serbske šulske towaristwo z.t.
Póstowe město 2
02625 Budyšyn
vorstand@sorbischer-schulverein.de
info@sorbischer-schulverein.de
tel.: 03591 550216
faks: 03591 550220
Katharina Jurkowa z Hórkow jo pśedsedaŕka Serbskego šulskego towaristwa. Wona naslědujo Ludmilu Budarjowu, kótaraž pó 30 lětach ako pśederaŕka wěcej njejo kandiděrowała. Dalej su do pśedsedaŕstwa Serbskego šulskego towaristwa wuzwólili dweju zastupujuceju pśedsedarjowu, stej Beno Hojer (referent w Sakskem ministarstwje za kultus) a Jennifer Dünnbierowa (wucabnica na Dolnoserbskem gymnaziumje w Chóśebuzu).
Dalšne wuzwólone cłonki pśedsedaŕstwa SŠT su z Górneje Łužyce Alena Hiccyna (wucabnica na Serbskem gymnaziju Budyšyn), Diana Wowčerjowa (wucabnica na Serbskej wušej šuli Radwor), Jan Rjeda (wucabnik na Serbskej wušej šuli Ralbicy) ako teke Roman Grzyb (wucabnik na Serbskem gymnaziju Budyšyn). Z Dolneje Łužyce su Kathleen Komolcynu (diplomowa zawodowa góspodaŕka) wuzwólili do pśedsedaŕstwa.
Pśedsedaŕka Katharina Jurkowa ma tśi źiśi a źěła głownoamtski ako regionalna powědaŕka Domowiny za teritorium župy Kamjeńc.
SŠT ako kubłańske towaristwo jo mjazy drugim nosaŕ serbskich a Witaj-źiśownjow, partnaŕ za wšykne kubłańske nastupnosći Serbow w Sakskej a Bramborskej a cłonk źěłowych kupkow a politiskich gremiumow we wobyma zwězkowyma krajoma.
hlej tu jako pdf: Jennifer Dünnbierowa
vorstand-ssv@sorben.com
info@sorbischer-schulverein.de
tel.: 03591 550216
faks: 03591 550220
SŠT zastupujo zajmy Serbow pśi dwójorěcnem pśedšulskem kubłanju w góletkownjach a źiśownjach ako teke pśi dwójo- a wěcejrěcnem kubłanju, kenž sega pśez zakładne a srjejźne šule a gymnazije až k wukubłanju na uniwersitach.
SŠT jo cłonk Domowiny z.t., kšywowego Zwězka Łužyskich Serbow.


text:
ISTEBNA Kiejski aji Istebna patrziła ku Jabłónkowu – pisoł Karol Piegza w swoi ksióżnce pt. Sękaci ludzie. I toż my sie wybrali na Istebnóm, kaj w weekend obchodzili XXII Dni Istebnej.
W Amfiteatrze Pod Skocznióm (obok boiska piłkarskigo, czyli kónsek od Biedrónki – dlo tych, gdo by nie wiedzioł) sie mieszkańcy Istebnej – a ni jyny uni – w sobote i w niedziele dobrze bawili.
Bogaty program kulturalny, koncerty, zabawy taneczne, wystympy kapel Istebna, Zwyrtni, zespołu Mała Istebna, wesołe miasteczko dlo dzieci, smaczne lody, chłódne piwko a przepyszne dania regionalne (karczek, placki, itd.) – czyli fajno impreza, jaki sie w lecie odbywajóm.
Ale w Istebnej mieli jeszcze cosi wiyncej – wybiyrali nejpiekniejszóm Góralke. Do ostatnigo miejsca zapełnióno widownia w niedzielne popołedni klaskała ośmiu szumnym dziywczyntóm z Koniakowa i z Istebnej.
Partycja Bury, kiero wygrała konkurs piękności łónskigo roku, nasadziła koróne na głowe Wiktorii Gruszce z Koniakowa. Tytuł miss warkocz zyskała Natalia Sikora z Istebnej, w kategorii nejpiekniejszy uśmiych wygrała Julia Polok z Istebnej a z tytułu miss publiczności sie radowała Karolina Fiedor z Koniakowa.


text:
Jenny Erpenbeck wuznamjenili
Neubrandenburg/Berlin. Za roman „Kairos“ su spisowaćelce Jenny Erpenbeck Literarne myto Uwe Johnsona přiznali. Z 20 000 eurami dotěrowane myto chcedźa 55lětnej 23. septembra w Berlinje přepodać, zdźěli Mecklenburgska literarna towaršnosć. Roman „Kairos“ wobjednawa na zakładźe lubosćinskeje stawizny towaršnostnu změnu wot poslednjeje fazy NDR 1986.
Nowela zakonja
Drježdźany. Sakska přihotuje tuchwilu nowy wysokošulski zakoń. Po prěnim čitanju je jón sakske knježerstwo do zjawneje diskusije dało. Z nowym zakonjom chcedźa prawo wysokich šulow centralnje wuwiwać. Prěni króć jewi so w nim prawo wutworić zastupnistwo zajimow za doktorandki a doktorandow. Hač do nazymy móža zastupjerjo zajimcow swoje stejišća k noweli wotedać. Na jich zakładźe kabinet dalše słyšenje přihotuje.
Dźělne wolóženje za Čěsku


text:
Serbski ludowy ansambl bu 1952 załoženy. Nastork bě dała Domowina, třěšny zwjazk Serbow. Dźensa spěchuje Załožba za serbski lud SLA ze zaměrom, zo bychu jeho tři sparty – balet, chór a orchester – kulturnu tradiciju hajili a dale wuwili.
Čłonojo ansambla čuja so tež jako etniske wójmidło mjez wuchodom a zapadom w zjednoćenej Europje. Žiwe nałožki a tradicije serbskeho ludu su žórło a inspiracija za jónkrótne folkloristiske jewišćowe wuměłstwo. A rejwane dźiwadło a hudźbne bajki za dźěći słušeja runje tak k tomu kaž programy za chór abo koncerty. Turneje wjedźechu čłonow SLA do znajmjeńša 40 krajow na štyrjoch kontinentach. Mjez něhdźe 14.000 předstajenjow gastěrowachu w tukarju tež hižo na jewišćach statneje opery Hamburg, koncertneho domu Berlin, festiwalnym dźiwadle Baden-Baden abo w princregentowym dźiwadle w Mnichowje.
Hóstne wustupy w tu- a wukraju kaž tež swójske programy a zarjadowanja w kooperaciji z druhimi słušeja dźensa k profilej poskitkow tutoho jeničkeho profesionalneho jewišća za hudźbu, reju a spěw Łužiskich Serbow.
Serbski ludowy ansambel jo se załožył w lěśe 1952 na pógnuśe Domowiny, narodnego kšywowego zwězka łužyskich Serbow. Ze spěchowanim Załožby za serbski lud woplěwaju, zeźaržuju a wuwijaju tśi profesionelne šparty balet, chor a orchester kulturelnu tradiciju Serbow.
Pśi tom rozměju se cłonki ansambla teke ako etniske zwězowadło mjazy pódzajtšom a pódwjacorom a ako kulturelny wjelikopósłańc w zjadnośonej Europje. Doma we Łužycy su žywe pócynki a nałogi serbskego ludu žrědło a inspiracija za jadnorazne folkloristiske jawišćowe wuměłstwo. Rejowańske źiwadło a muzikaliske bajki za źiśi słušaju rowno tak k tomu, ako chorowe programy a koncerty. Turneje su wjadli cłonkow ansambla do wěcej ako 40 krajow na styrich kontinentach.
Narodne a mjazynarodne góstne wustupy kaž teke swójske a kooperaciske zarědowanja za spěchowanje wuměłskego dorosta słušaju źinsa ku profiloju póbitowanjow toś teje jadnučkeje profesionalneje jawišćoweje institucije za muziku, reju a spiw łužyskich Serbow.


text: Rěč so wobstajnje měnja, telko měło mjeztym jasne być. Přičina toho su nimo nowych wunamakankow, produktow, smjerć komplikowanje sformulowanych politiskich projektow abo teje abo tamneje pandemije předewšěm změny w towaršnosći. Kaž bě na tym městnje hižo čitać, wotměwaja so tajke procesy hłownje na podwědomej runinje. To wšak njewoznamjenja, zo njehodźeli so přiwšěm wobwliwować. Nawopak, nowe wobroty, wurazy a wopřijeća su w stawiznach častodosć tomu słužili, negatiwne woznamy złahodnić – dopomńmy so na přikład na „antifašistiski škitny nasyp“ abo na „kolateralne škody“. „Změna klimy“ njeklinči cyle tak zlě kaž „klimowa katastrofa“, štož bě lobbyjowej skupinje Global Climate Coalition, zestajanej wot wjacorych mjezynarodnych energijowych wulkokoncernow, po lětdźesatki trajacym wotprěću sćoplenja zemje impuls, tele „porjeńšenje“ aktiwnje šěrić.


text:
Telefonat z Prahi w meji abo juniju do Radworja bě zatrašnje krótki. Lukaš: „Beno, móžeš mi pomhać?“ – „Haj, wězo.“ – „Ja zorganizuju pola nas w Čěskej runje serbski kurs, móžeš mi pomhać?“ – „Haj, rady.“ – „Ty dyrbjał ze studentami někotre dny tróšku serbsce rěčeć.“ – „Ok, hdyž hewak ničo njeje…“ Lukašo, tutón twój stil so mi lubi! Cak, cak a žane wulke wokołopowědanje. Što pak Lukašowe „tróšku serbsce rěčeć“ woprawdźe rěka, sym hakle por tydźenjow pozdźišo pytnył…
Poprawom bě 2020 w Budyšinje dalši ferialny kurs serbskeje rěče planowany. Za njón běchu so tež hižo někotři čěscy studenća přizjewili. Korona pak bě sylniša, a kurs dyrbješe wupadnyć. Mnozy to we Łužicy wobžarowachu, a tež ludźo w předsydstwje Společnosti w Praze. Tola woni reagowachu na swoje wašnje: „Da činimy em pola nas tajki kurs!“
31. julija: Mój nawi pokazuje z Radworja do Budislava 252 kilometrow. Budislav? Ja njewěm, kelko króć sym w swojim žiwjenju hižo po Čěskej a Čěskosłowakskej pućował, tola wo Budislavje njejsym hišće ženje ničo słyšał. Mjeztym wěm: Wjes leži 15 km juhozapadnje Litomyšla. Wona ma něšto wjac hač 400 wobydlerjow a někotre penzije za pućowarjow. To najwažniše pak: tróšku zwonka wsy ma Čěski centrum Mjezynarodneho PEN kluba swój Dům bratří Čapků. Lukašo Novosado, kak sy ty jenož tajki nobl dom za swój kurs namakał…?
Zatrašny tempo wšak woni jow maja: Lědma zo smy pjatk nawječor wšitcy dojěli, słyšimy wječor hižo prěni přednošk: Radek Čermák přednošuje wo Krabaće a Pumpoće. Ja pak hladam tež tróšku wokoło sebje: Na derje, najmłódši tu runje njejsym. Na kóncu budźemy 20-ćo z cyłeje Čěskeje, a Saša je samo z Francoskeje.
Scyła Saša: wón rěči francosce, čěsce, němsce, pólsce, jendźelsce a misozda tež hišće por druhich rěčow, a ze mnu wězo serbsce. Dyrbju so samo chětro na kedźbu brać, zo njeby so mi někajki gramatiski zmylk wusunył. Saša drje by mje hnydom korigował…
Ale wón njeje tu dawno jenički tajki rěčny talent. Myslu jenož na Dobroslavu. Druhdy so wona wosrjedź serbskeje lekcije z laptopom do swojeje komorki zhubi. Wjele stow kilometrow daloko preć čakaja na nju před compjuterom młodźi Ukrainčenjo, zo by jich wona online čěsćinu wučiła. Jich cil: po koronje w Čěskej studować. Ze mnu pak rěči Dobroslava poměrnje derje serbsce.
Wězo studentam w rozmołwje často prawe serbske słowa abo korektne kóncowki faluja. Bohužel so potom husto sam při tym lepju, zo spěšnje do serbsko-čěskeje měšeńcy padnu. Njewědomje! Wězo so přez to mjerzam, ale što chceš činić: Wjelelětny čěsko-serbsko-słowjanski esperanto drje mamy my Serbja hišće wot swojich wulětow k susodam hłuboko w kreji.
Woprawdźite rěčne talenty dožiwjam tež wšědnje na serbskich rěčnych lekcijach, kotrež nawjedujetaj Lukaš Novosad a Radek Čermak. Gramatika, nowe słowa, skłonjowanje, prawy słowoslěd, wulět do literatury a tak dale: Lubaj Lukašo a Radeko, ja waju wobdźiwam!! A prošu wodajtaj, zo njejsym wamaj druhdy spontanje radźić móhł.
Njejsmy dźě sej ani w Serbach sami přezjedni, hač smy so „w septembrje“ narodźili abo „w septembru“? Mamy runje někajku „składnosć“ abo skerje „přiležnosć“? Hdy so čłowjekej něšto „nochce“ a hdy „njecha“? Što je rozdźěl mjez „jenož“ a „jeničce“? A mam swój domčk „ponowić“ abo „wobnowić“? Dawno njebě mi wjac tak wědome, kak jara tola wšitcy po zaćuću a „z brjucha“ rěčimy. Swoju maćeršćinu hišće wjele bóle hač nawuknjenu rěč. (Ale to Češa sami tež derje znaja: hovorova a pisovna čěsćina, wšelka gramatika w Praze a na Moravje atd.).
Zo smědźach tež ja wšědnje dwě hodźinje ze studentami we wulkim kole sedźeć – prěni raz w swojim žiwjenju knjez wučer być – za to sym njesměrnje dźakowny! Bjez pedagogiskeho wukubłanja, za to pak z 41-lětnym nazhonjenjom w nowinje a rozhłosu: Konwerzacija, tróšku entertainmenta, wjele so prašeć a sej powědać dać, ludźom při pytanju praweho słowa pomhać a zhromadnje wjele wjesela nad rozmołwami měć. Wutrobny dźak tež, Jano Breindlo a Damiano Dyrlicho za waju podpěru!
Někotři studenća mi wosebje napadnychu. Hižo naspomnjeny Saša. Abo Barbora. Abo Kryštof Peršín mi so zda z Brnjanskeje wokoliny. Młody muž, kiž chcyše poprawom w Moskwje rušćinu studować, ale korona jemu to njedowoli. Za njeho sym sej wosebje ćežke rěčne přikłady wupytał, ale Kryštof wě nimale přeco prawu wotmołwu. (W nazymje sym jeho we Łužicy znowa zetkał. To je wón skupinu čěskich teologow dokoławokoło kardinala Dominika Duki jako serbsko-čěski přełožowar sobu přełodźał.)
Lubi wučerjo we Łužicy, přeju wam z wutroby runje tajkich we wučbje aktiwnych šulerjow kaž ja jich w Budislavje mějach! Njewěriće? Jako so jich na přikład prašach „Što drje je w tutej serbskej sadźe wopak `Naš planowane dowol wupadnje“, wšitcy 20-ćo zmylk wusłyšachu. Abo: „Marta a Helena, wój staj chore.“ 15-ćo wobej zmylkaj prawje korigowachu! Telko potajkim k rěčnym talentam. Při tym njeběchu někotři w swojim žiwjenju hišće ženje w Serbach byli … (Hladajo na jich čistu serbsku gramatiku móhł tež myslić „jenož derje!“. To pak sym sej zakusnył, wótře rjec…)
Wo koronje wšak za čas serbskeho kursa w Budislavje wjele pytnył njejsym. Nahubniki? Žane! Mjezsobne wotstawki? Lědma! Rozmołwy wo koronje? Ja žane słyšał njejsym. Nic w kursu, a tež nic něhdźe we wsy. Wo pandemiji je so mi so zda jenož jónu rěčało, jako bu znate, zo někotři łužiscy referenća njepřijědu. „Najskerje strach před koronu“.
Jónu nawječor pak potom tola transporter połny spěwacych serbskich młodźencow přijědźe. Rezultat: dołhi zhromadny spěwny wječor, po kotrymž měješe so rano wjele prózdnych blešow zrumować… Ale tež to sčini tajki tydźeń pisany a bohaty: Lekcije, přednoški wo serbskej hudźbje, medijach, folklorje a stawiznach, serbske ekumeniske kemše a wězo zabawa.
Kurs serbskeje rěče 2020 w Budislavje bě prěni tajkeho razu scyła. Tola wón je někotrych nowych sympatizantow chiba hižo přećelow Serbow wunjesł. A hižo za to, lubi ludźo dokoławokoło Łužiskeho seminara w Praze: Wutrobny dźak z Łužicy.
Beno Bělk
(Zajimcy wo čěski přełožk tutoho teksta tón w čisłe časopisa Česko-lužický věstník 5/2020 namakaja. Do čěšćiny je reportažu Kryštof Peršín přełožował. – Čěsce je wo kursu jowle na blogu hišće Lukáš Novosad pisał, tam so tež druhe wobrazy namakaja.)


text:
Filmowy wječor “Rublak” 27.05.2015
Přeprošujemy Was a Wašich přećelow wutrobnje na wodźenje přez wustajeńcu a filmowy wječor we wobłuku wosebiteje wustajeńcy KARL VOUK: SATKULA ABO (S)TWOR(JEN)A KRAJINA srjedu, dnja 27.meje 2015 do Serbskeho muzeja w Budyšinje na Hrodźe. 18 hodź wodźenje přez wustajeńcu 19 hodź pokazuje so film „Rublak – Die Legende vom vermessenen Land” (1982) po powědančku „Mój […]
Wotewrjenje. Satkula. 03.05.2015
Přeprošujemy Was a Wašich přećelow wutrobnje na wotewrjenje wosebiteje wustajeńcy KARL VOUK: SATKULA ABO (S)TWOR(JEN)A KRAJINA njedźelu, dnja 3.meje 2015 w 15.00 hodź. do Serbskeho muzeja w Budyšinje na Hrodźe. Powitanje Christina Boguszowa, direktorka Serbskeho muzeja Postrowne słowa Marko Suchy, direktor Załožby za serbski lud Zawod do wustajeńcy Karl Vouk, wuměłc, Celovec / Rinkole, Awstriska […]
Jutrowne reje a nałožki holanskich Serbow 04.04.2015
Sobotu do jutrownički přeprošujetej Serbska rejwanska skupina Ćisk a Serbski muzej na program w 16.00 hodź na žurli Serbskeho muzeja. Serbska rejwanska skupina załoži so 1997. Mjeztym je hižo wjacore razy w dalokim wukraju wustupowała kaž w Texasu a Shanghaiju. Předstaja so tradicionalne reje kaž tež nowše choreografije a wězo tež jutrowne nałožki, kaž chodźenje […]


text:
Ralbicy. Přichodna serbska premjera NSLDź noweho wukaza k wobmjezowanju koronoweje pandemije a zakaza wšeje wólnočasneje zaběry dla wupadnje. „Čmjeła Hana chce do dowola lećeć“, z pjera a pod režiju Měrka Brankačka by jutře, srjedu, swoju premjeru w Ralbičanskej pěstowarni měła. Je to interaktiwna hra a mjeztym štwórte čisło woblubowaneho rjadu, kiž maćernorěčne a serbšćinu wuknjace dźěći w kubłanišćach zawjesela. Ručež zakazy zběhnu, chce tež čmjeła Hana skónčnje zaso do pěstowarnjow a zakładnych šulow lećeć.
Biblioteka tola wočinjena


text:
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaczeni: Janusz Andrzej Adamowski, Czesław Adamski, Stefan Witold Alexandrowicz, Aleksander Anasiewicz, Czesław Antos, Tadeusz Jan Bachleda-Curuś, Tadeusz Marian Banaszewski, Marian Franciszek Banaś, Bronisław Jan Barchański, Jan Barzyński, Wojciech Batko, Jerzy Bazan, Stanisław Bednarz, Ryszard Benesch, Artur Władysław Bęben, Stanisław Białas, Wiesław Leon Białowąs, Franciszek Bieda, Adam Jan Bielański, Krzysztof Ludwik Birkenmajer, Stanisław Bladowski, Stanisław Blaschke, Wiesław Stanisław Blaschke, Marek Ryszard Blicharski, Artur Fryderyk Blum, Stanisław Boczar, Władysław Bogusz, Zdzisław Jan Broda, Roman Bromowicz, Mieczysław Budkiewicz, Bugiel Julian Jan, Witold Andrzej Byrski, Franciszek Byrtus, Czesław Cempel, Jan Chłopek, Bogdan Adam Choczewski, Andrzej Chojecki, Adam Chrzanowski, Jerzy Chwastek, Antoni Cieśla, Wacław Bolesław Cybulski, Józef Czaja, Piotr Czaja, Andrzej Czapliński, Stefan Jan Czarnocki, Jan Józef Cząstka, Ryszard Czekajowski, Kazimierz Czopek, Antoni Czubak, Maria Czuj (Czujowa), Mieczysław Damasiewicz, Józef Stanisław Dańko, Stanisław Dawidowicz, Aleksander Długosz, Wiesław Długosz, Władysław Karol Dobrucki, Karol Drzewiecki, Zygmunt Drzymała, Stanisław Mieczysław Dubiel, Józef Antoni Dubiński, Zenon Duda, Władysław Jan Dudek, Władysław Duliński, Andrzej Dunikowski, Bohdan Dziunikowski, Bogdan Dżegniuk, Franciszek Ekiert, Zbigniew Witold Engel, Zbigniew Józef Fajklewicz, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Stanisław Franciszek Marian Fertig, Henryk Jan Figiel, Tadeusz Filar, Henryk Zbigniew Filcek, Janusz Filipiak, Tadeusz Florkowski, Edward Fraś, Jerzy Jan Frydrych, Michał Fuksa, Janusz Stanisław Gajda, Aleksander Jacek Garlicki, Edward Antoni Garścia, Antoni Gaweł, Józef Gęga, Tadeusz Mieczysław Gibas, Józef Kazimierz Giergiel, Jerzy Kazimierz Gierula, Jan Gocał, Stanisław Gołąb, Jerzy Gomoliszewski, Tomasz Ziemowit Gomoliszewski, Andrzej Gonet, Stanisław Gorczyca, Edward Görlich, Henryk Górecki, Wojciech Kazimierz Górecki, Marian Ludwik Górkiewicz, Zbigniew Górny, Jerzy Górski, Ludwik Konstanty Górski, Teresa Grabowska, Maciej Władysław Grabski, Karol Greń, Hubert Gruszczyk, Krystyna Gustaw, Lesław Henryk Haber, Krzysztof Jakub Haberko, Mirosław Józef Handke, Tadeusz Haupt, Wiesław Adam Heflik, Stanisław Holewiński, Barbara Hołyńska, Eugeniusz Jan Horoszko, Andrzej Zygmunt Hrynkiewicz, Emilian Iwanciw, Jerzy Jabłoński, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Zbigniew Jaglarz, Andrzej Jajszczyk, Alfred Jakubowski, Edward Walery Janczewski, Stanisław Janiczek, Anna Jankowska-Kłapkowska, Wacław Janusz, Helena Jarecka, Zbigniew Jasicki, Stanisława Jasieńska, Stanisław Jaskólski, Mieczysław Jawień, Kazimierz Franciszek Jeleń, Jan Michał Jewulski, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Zbigniew Jan Jura, Kacewicz Bolesław, Jan Marian Kaczmarek, Robert Kaczmarek, Tadeusz Kaczorek, Czesław Kalata, Maciej Kazimierz Kaliski, Marian Kałwa, Marian Kamieński, Antoni Karamara, Aleksander Adam Karcz, Tadeusz Jan Marian Karwan, Stanisław Kasprzyk, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Zygmunt Kawecki, Jan Kazanecki, Anna Kegel, Andrzej Michał Kielski, Jan Władysław Kiełbasa, Danuta Maria Kisielewska, Antoni Stanisław Kleczkowski, Adam Klich, Jerzy Klich, Kazimierz Klinowski, Zdzisław Klonowicz, Andrzej Kloska, Bolesław Kłapkowski, Zdzisław Kłeczek, Jadwiga Kłosińska, Henryk Knop, Stanisław Marian Knothe, Andrzej Aleksander Koch, Tadeusz Kochmański, Zofia Köhsling, Antoni Kolano, Jerzy Kolbe, Zygmunt Szymon Kolenda, Władysław Jan Kołek, Stanisław Komornicki, Jerzy Konarzewski, Zofia Konik, Andrzej Stanisław Korbel, Kazimierz Korbel, Marian Tadeusz Kordek, Andrzej Korta, Adam Franciszek Kosowski, Aleksandra Kostecka, Janusz Kotlarczyk, Janusz Krzysztof Kowal, Jerzy Michał Kowalczuk, Zygmunt Kowalczyk, Mikołaj Kowalewski, Zygmunt Stanisław Kowalski, Józef Kozielski, Ryszard Kozioł, Wiesław Kozioł, Ludwik Kozłowski, Marian Kozłowski, Zbigniew Stanisław Kozłowski, Wilhelm Krach, Roman Władysław Krajewski, Wiktor Krawczyk, Stanisław Kreczmer, Karol Krop, Marian Kruciński, Józef Wojciech Kruczek, Władysław Krukowiecki, Lucjan Kruszecki, Danuta Teresa Krzysztoń, Zdzisław Kubas, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Marek Witold Kuczma, Jan Kuhl, Stefan Kukiałka, Aleksy Kurbiel, Wiesław Kurdowski, Tomasz Kuroś, Stanisław Franciszek Kurzawa, Jan Piotr Kusiński, Kazimierz Kusiński, Barbara Krystyna Kwiecińska, Tadeusz Lasek, Tadeusz Piotr Laskowski, Mieczysław Lasoń, Stanisław Antoni Latoś, Władysław Stefan Lenkiewicz, Janusz Lesiecki, Wacław Lesiecki, Jan Lech Lewandowski, Romana Julia Link-Machowska, Jerzy Lis, Aleksander Lisowski, Kazimierz Piotr Liszka, Jerzy Henryk Litwiniszyn, Stefan Łaciak, Andrzej Adam Łatkowski, Andrzej Łędzki, Genowefa Łoskiewicz, Władysław Łoskiewicz, Józef Machowski, Zdzisław Franciszek Machowski, Zdzisław Kazimierz Maciejasz, Roman Magda, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Ignacy Malecki, Tadeusz Malkiewicz, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Kazimierz Mamro, Andrzej Manecki, Tomasz Piotr Mańkowski, Jerzy Marynowski, Jerzy Michał Massalski, Eugeniusz Matula, Antoni Bronisław Matysik, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Maciej Michałowski, Marian Mięsowicz, Stanisław Milbert, Mieczysław Józef Milewski, Stanisław Andrzej Mitkowski, Marian Romuald Morawiecki, Adam Morecki, Jacek Mościński, Janusz Mroczka, Stanisław Zygmunt Mrowec, Jan Musiałek, Franciszek Michał Nadachowski, Zbigniew Nartowski, Edward Nawarecki, Bogdan Jerzy Ney, Roman Ney, Olga Nielubowicz, Jerzy Niewiara, Józef Nizioł, Stanisław Marian Nizioł, Marian Noga, Krystyna Teresa Norwicz, Mieczysław Nosowicz, Krzysztof Novak, Stanisław Nowak, Andrzej Jerzy Nowakowski, Zbigniew Zygmunt Obuchowicz, Zdzisław Stanisław Obuszko, Andrzej Władysław Oleś, Feliks Olszak, Marian Olszewski, Zbigniew Wojciech Onderka, Henryk Wincenty Eugeniusz Orkisz, Zofia Orman, Jan Osika, Zygmunt Osika, Zbigniew Osiński, Jerzy Antoni Ostoja-Sędzimir, Antoni Klemens Pach, Janusz Pakulski, Roman Kazimierz Pampuch, Włodzimierz Jan Parachoniak, Antoni Łukasz Pasierb, Andrzej Tomasz Paulo, Jan Pawiński, Tadeusz Józef Michał Pawlik, Stanisław Pelczarski, Czesław Stanisław Peszat, Adam Peszko, Władysław Piasecki… dalsze wyniki


text:
Hrabowa
Hrabowa (němsce Großgrabe)[1] je sydlišćo w sakskej Hornjej Łužicy. Leži w sewjerozapadźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1997 k městu Njedźichowej.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nawsowc naspomni so hižo w lěće 1225 k prěnjemu razej jako Grabowe.[2] Mjeno pochadźa wot štomoweho mjena hrab. 1481 běše Hrabowa z ryćerskim sydłom. Tež w 16. lětstotku wukonješe tamniše ryćerkubło ležownostne knjejstwo we wsy. We 18. lětstotku słušeše Hrabowa ke Kinsporskemu stawowemu knjejstwu.
Prěnjotnje słušachu wobydlerjo Hraboweje do Kamjenskeje wosady, hižo wokoło lěta 1500 mějachu pak swójsku wosadnu cyrkej. Do Hrabowskeje ewangelskeje wosady słušeja tež Nadrózna Hrabowka, Wětnica a Bólericy (wot 1830/40).
Ludnosć bě hač do 17. lětstotka přewažnje serbskorěčna. 1691 rozprawješe wosadny farar Christian Prätorius, zo bě so Hrabowa w běhu 20 do 40 lět z němskej wjesku stała.[3]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008, str. 70.
- ↑ Hrabowa w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Přir. Friedrich Pollack: Kirche – Sprache – Nation. LND, Budyšin 2018, str. 190
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ćisow (Zeißholz) | Hrabowa (Großgrabe) | Nadrózna Hrabowka (Straßgräbchen) | Njedźichow (Bernsdorf) | Wětnica (Wiednitz)


text:
Wjelryby
Wjelryby (Cetacea) su rjad w rjadowni cycakow z něhdźe 80 družinami, kotryž je bjez wuwzaća we wodźe žiwy. Tuž so – najebać serbskeho mjena – wo ryby njejedna. Hakle Carl von Linné je w lěće 1758 cycakam přirjadowa.
Rjad so do dweju podrjadow poddźěluje, kosćinowe a zubne wjelryby (Mysticeti a Odontoceti). Do kosćinowych wjelrybow słušeja najwjetše zwěrjata na zemi kaž na přikład módra wjelryba, kotrež su zwjetša wot planktona žiwe. Do podrjada rubježnych zubnych wjelrybow słuša tež swójba delfinow (Delphinidae). Wone so we wobchadnej rěči zwjetša jako wjelryby njemjenuja.
Z wuwzaćom někotrych družinow delfinow su wjelryby w morju žiwe. Wone su blisko přiwuzne z dwukopytačemi (Artiodactyla). Žiwjenski rum mnohich družinow je dla zanjerodźenja wobswěta, rybarstwa a łódźnistwa wohroženy.


text:
Wjele zboža a krutu strowotu přejachu dźensa w Jaseńcy Ludwigej Zahrodnikej nimo přiwuznych a wulkeje ličby wjesnjanow tež bywši jeho kolegojo lektorata za šulske knihi LND a mnozy jeho přećeljo k 80. narodninam.
Narodźił je so jubilar 10. oktobra 1939 a zastupi nazymu 1945 w Chrósćicach do šule. Po 8. lětniku dźěše na nowu Serbsku wyšu šulu w Pančicach. Złožiwši srjedźnu zrałosć studowaše dalšej dwě lěće na Serbskim wučerskim wustawje w Małym Wjelkowje. Po złoženju statneho eksamena nastupi w septembru 1957 swoje dźěło w redakciji serbskich wučbnicow, štož bě tehdy spočatnje hišće wotnožka nakładnistwa Volk und Wissen. Njesprócniwje a pilnje dźěłaše spočatnje jako redakciski asistent za předmjetaj stawizny a geografija. Runočasnje absolwowaše štyrilětny listostudij na Budyskim Serbskim pedagogiskim instituće. Docpěwši tak kwalifikaciju wučerja za wyši schodźenk zmištrowa wot 1966 dalše štyri lěta dalokostudij na Pedagogiskej wysokej šuli w Drježdźanach w předmjeće stawizny.


text:
Nimale tři lětdźesatki po wudaću w lěće 1991 tehdy aktualnje nastateje zběrki (po)přewrótowych refleksijow Zwróćene dny1 pokaza so na serbskim knižnym blidźe jeje wěsty pendant, zestajany wot Cordule Ratajczakoweje. Njejedna pak so wo ryzy paralelu – mjeztym zo bě z awtorami tekstow prěnjeje mjenowaneje knižki takrjec »prěnja liga« serbskich spisowaćelow, je skala powědacych w nowej knižce profilowje wo wjele šěrša a powołansce njewobmjezowana. Zasadniši rozdźěl je pak wězo w zwisku z mjeztymnym běhom časa widźeć: Započatk 1990tych lět bě wšo začuwane a wopisowane hišće chětro nowe a zdobom njewěste, dźensa su zhladowanja na tule turbulentnu dobu a jeje dalše wuwiće a wuskutki přez prismu třicećilětneje časoweje distancy a mjeztym docpětych dožiwjenjow a nazhonjenjow hižo wuhódnoćowane.
Runje mjenowana rozdźělnosć a z tym zwjazana pisana optika cyłkownje třinaće powědarjow (w 12 wotdźělach) »projektej« Noweje swobody? bjezdwěla tyje. Wuběrk respondentow je (nastupajo pochad a skalu měnjenjow) derje wupytany. Tež hdyž su wjacori z nich wurazne profilowane wosobiny na serbskim narodnym a kulturnym polu (apropos: spisowaćelenje je tež tule pola někotrych znajmjeńša dźělnje pódla), njejsu wuprajenja a zjimanja druhich, mjenje znatych a w najwšelakorišich sferach žiwych wuwoprašowanych na žadyn pad mjenje wažne a zajimawe.
Nimale sto lět pozdźišo ma so na Lawskich hrjebjach nowy serbski kulturno-wědomostny centrum twarić. Prašam so, kak by tajki wobraz dźensa wupadał, kiž by tam w foyeru ludźi witał a na prěni pohlad přehlad wo centralnych serbskich wosobinach poslednich sto lět a z tym zjimanje serbskich stawiznow a dohlad do serbskeho sebjezrozumjenja dał? Koho bychmy na wobrazu wuhladali a koho nic? Bychu so wubrane wosoby tež tak rjenje do cyłka zestajić dali? Socialistiski sekretar Domowiny pódla duchowneho? Wopory nacionalsocializma a komunizma pódla podpěrarjow abo sympatizantow systema? Štó by zwobraznjenym kak hołdował? Hač a na kotre wašnje bychu so mjezsobne a strukturelne konflikty zwobraznili? Bychu cyrkej, přiroda a folklora dale w pozadku stali? Kotry zastupjer młodeje generacije 21. lětstotka by městno namakał a štó z (ludowych) wuměłcow? Haj, a nic naposledk, by so žonam wjace přicpěło, hač mužam w drastach přikiwać, kaž to pola Trstenjaka widźimy? A při tym bě tola hižo Adolf Černý w lěće 1895 Milu Imišowu jako »prěnju serbsku wótčinku« počesćił – titul, kotryž jej tež druzy serbscy publicisća připóznachu.
Wot januara 2019 wuknu z pomocu »Sorbisch Online Lernen« serbsce, a to woboje: hornjo- a delnjoserbsce. Na spočatku wahach, hač je to prawy program za mnje, wupruwowach jón pak a sym spokojom. Za hornjoserbšćinu eksistujetej kursaj za rěčny certifikat A 1 a A 2 z němčinu a jendźelšćinu jako wuchadźišćowej rěči kaž tež kurs B 1. Tutón pak so jenož w němčinje poskićuje. Za delnjoserbšćinu eksistujetej tohorunja kursaj A 1 a A 2 ze samsnymaj wuchadźišćowymaj rěčomaj, kurs B 1 so hišće přihotuje. Kursaj za delnjo- a hornjoserbšćinu stej nimale identiskej z mało wotchilenjemi a hodźitej so za samostudij.
Kóždy kurs je do wosom kapitlow rozdźěleny a kóždy kapitl wopřija šěsć lekcijow, kotrež wobsteja z dialogow, rěčneho treninga a gramatiki. Kapitle započnu a kónča z comicom serbsce abo němsce – móžeće wolić! Spjelnjene nadawki so sporjedźeja a zmylki so čerwjene woznamjenjeja. Móžeće kóždy nadawk wospjetować, tak husto kaž chceće. Nimo toho poskićuje so pomoc při rozrisanju. Wjele nadawkow su jako hry tworjene, wosebite wjeselo wobradźa memory. Wón a pisanski trening pomhaja při wuknjenju słowow. Małe kruhi při nadawkach pokazaja, hač su so rozrisali. Na kóncu kóždeho kapitla slěduje test. Wužiwarjej kursa pak so tež nadrobne informacije ke kulturje a serbskemu žiwjenju skića. So wě, SOL ma słownik za kóždy kapitl. Wjele słowow, bohužel nic wšitke, so wot wšelakich rěčnikow w awdijo-dataji wurjekuja. Wjetšina słowow, gramatika a temy wospjetuja so w dalšich schodźenkach. Tohodla je derje, hižo wobjednane a nawuknjene wěcy wospjetować.
Chcyjo nochcyjo je w Serbach wjele hinak hač w druhich kónčinach. Přikładow za to je dosć we wjesnej chronice »Worklecy něhdy a dźensa / Räckelwitz einst und heute«, njedawno w LND wušłej. Najprjedy wupada, jako by to dwurěčna serbsko-němska kniha była, ale we woprawdźitosći steja pod wobrazami dwurěčne teksty a tójšto tekstow su němske, wot Rejzy Šěnoweje do serbšćiny přełožene. Bjez hornjoserbšćiny pak nimaš prawy přistup ke chronice. Druha wosebitosć je, zo zestajerjomaj Benej Wałdźe a Eckhardej Kliemannej a dalšim awtoram pobrachuje hdys a hdys wotstawk k wopisowanemu. Přikładaj za to stej: »Tež dźěło Delnjoserbskeho rozhłosa RBB je Marja (Krawcec B. P.) podpěrała.« (str. 83) abo: »Jeho ródny dom namakaš w Nuhliku, tam hdźež su sej Grubertec/Reineltec swójsku ležownosć rjenje ponowili.« (str. 89). Dalša wosebitosć napřećo druhim chronikam je funkcija radu dawarja ze stron chronista: »Tu dyrbi so předsydstwo towarstwa wo prawu wuwaženosć starać« (str. 69) abo komentar: »... wšako so politiski a hospodarski embargo Němskeje přećiwo Ruskej wosebje negatiwnje na tajke firmy kaž ›Čornak-Trans‹ wuskutkowaše« (str. 113). Tola kóžda wjesna chronika je balansa mjezy wěcami, kiž ma chronist za wažne, kiž bychu wubudźili zajim wjesnjanow a kiž bychu so za šěroku zjawnosć hodźeli. Drobnostki kaž při naličenju wohenjow we Worklecach z lěta 1886: »Nr. 6 Kopatsch, später Räde, jetzt Schneider bzw. Mögel, Nr. 7 Wenzel, später Heiduschke, jetzt Opitz« (str. 53), su něšto za domoródnych ekspertow. Ale žiwjenje koparja a gmejnskeho radźićela Jurja Bětki (1937−2017) by móhł přichodnym generacijam z přikładom za to być, kak so prócowanje jednoho čłowjeka pozitiwnje na wuwiće towaršnostneho, wosadneho a gmejnskeho žiwjenja wuskutkuje (str. 65−67). Ale tež při tym njepobrachuje serbski aspekt. Pisa so wo Mikławšu Žurje (1859−1932): »Tež jako wysoki tachantski knjez njeje zabył, zo je syn małeho serbskeho naroda« (str. 93). Sada praji wjace wo serbskim sebjezrozumjenju dźensa hač wo žiwjenju Žura před wjace hač wosomdźesat lětami. Nabožne žiwjenje prjedy a dźensa njeje pak jenož w kapitlu wo wosobinach wokoliny tema (str. 70−93), ale ćehnje so kaž čerwjena nitka přez cyłu knihu. Foto dźaknych kemšow w Nowej Wjesce składnostnje 400lětneho jubileja prěnjeho naspomnjenja wsy ze serbskej chorhoju w pozadku wołtarja (str. 100) njeby na delnjoserbskich kemšach předstajomne było a podobne foto z němskej chorhoju by protest wubudźiło.
W zymje nadźijamy so sněha a rjanych zymskich pućowanjow. Přiroda wotpočuje a přihotuje so zdobom na nowe lěto połne pisanosće, kćěwa a bujneho žiwjenja. Druhdy pak su zymy tež tak jěre a lodojće zymne. Potom je rjenje, hdyž maš knihu, kotruž sej při ćopłym čaju nutřka sedźo wotkrywaš, »Zelen[u] radosć« začuwaš a so tak »Na slěd[y] serbskich přirodospytnikow« podaš. Wo tute wokřewjenje postara so Jan Kral, kotrychž chce nam w swojej zběrce sposrědkować »[w]ědu wo žiwjenju a přirodospytnym skutkowanju našich wučerjow a fararjow […], kotřiž so z přirodu zaběrachu z kedźbyhódnymi spóznaćemi a [kotřiž] swoju wědu napisachu.« (str. 7–8)Jan Kral, Zelena radosć. Na slědach serbskich přirodospytnikow, Budyšin: LND 2020, 232 str.
Jan Kral zapřija do tuteje knihi dźesać mužow, kotřiž rozestajachu so z rozdźělnymi žiwochami abo žiwjenskimi rumami. Wotpowědne kapitle maja stajnje třidźělny natwar. W prěnim dźělu zhoni čitar něšto ze žiwjenja wotpowědneho přirodospytnika, w druhim dźělu originalny tekst k jeho slědźerskej tematice a skónčnje jima so Jan Kral w swojich rozmyslowanjach abo zwuraznjenjach nahladow sam słowa. Kniha skića potajkim krótke zarysy do biografije wuzwolenych muži a dohlad do jich dźěła a originalneho tworjenja. Přidatnje jewja so esejistiske zhladowanja dźensnišeho čłowjeka-awtora na přirodu.
Połne tři lěta po zběrce »Mlóče« zwjesela nas Ludowe nakładnistwo Domowina (LND) znowa z »Antologiju serbskeje prozy«. Na dobrych 200 stronach namakamy 26 powědančkow, krótke abo krótše, napisane wot 21 awtor(k)ow, žiwych abo zemrětych. Hinak hač zwjetša dotal njejsu mjena pisacych alfabetisce rjadowane, ale – bych prajił: asociatiwnje, po temach. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je tónkróć předspomnjenje přidała (kotrež we »Wobsahu« faluje), w nim cituje wona předewšěm Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Nowak pak jewi so hnydom w prěnjej stawiznje hišće raz, hromadźe ze swojej žonu Martu, a to jako hósć na ležownosći Křesćana Krawca. Tón zaso, naš česćeny Hrubjelčanski prozaist, słuži mi jako swědk za nadpismo tutoho komentara: Krawc wobkruća mjenujcy na pjeć stronach, zo znajemy tež w našej kónčinje lěpšich a hóršich susodow – hač němskich abo serbskich. Hewak rěči cyle mało tekstow noweje knihi direktnje wo susodach, najbóle te wot Bena Budarja, Měrki Mětoweje, Sylwije Šěnoweje abo Dorotheje Šołćineje.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, Budyšin: LND 2020, 212 s.
Ale wo čim jedna potom wostatnych 20 powědančkow? Haj, wone wopisuja wšelakore epizody, z kotrychž zdawa so něhdźe połojca ze wčerawšeje abo dźensnišeje woprawdźitosće wubrana. Pola njebohich serbskich awtorow a awtorkow njemóže to zadźiwać, jich přinoški su zamołwići z aktualneho hladanišća wuzwolili. Tole płaći za Marju Krawcec, Marju Młynkowu, Jurja Brězana, Jana Lajnerta, Kita Lorenca a Jana Wornarja. A tež pola načasnych, aktiwnych spisowaćelow njeje konkretny poskitk tematisce wopačny. Přetož kóždy čłowjek je tohorunja susod, tak kaž je wón z wěstosću kupc, kolega abo přećel. Při tym njeje wažne, hač storčimy w tekstach na rozprawy a zetkanja we abo zwonka Łužicy, na psychologiske (kaž Měrana Cušcyna, Jěwa-Marja Čornakec, Benedikt Dyrlich, Měrka Mětowa), na kriminalne stawizny abo samo na sciencefiction (kaž pola Lubiny abo Dušana Hajduk-Veljkovićecow). Někotre twórby hodźa so jako lyriska proza zarjadować (wot Róže Domašcyneje, Marje Krawcec), druhe zaso jako pućowanske skicy (Pětr Dźisławk, Lydija Maćijowa) abo jednorje jako wjesna idyla (Alfons Wićaz).
Hinak hač wjetšina našich prjedownikow wopušćimy jako młodostni naše ródne wsy a města, podamy so – znajmjeńša za čas wukubłanja – do swěta a so zdźěla tež wjace njenawróćimy. Abo přesydlimy so powołanja abo wosobinskich přičin dla do druhich městow a krajow a spytamy w cuzbje nowu domiznu nańć abo sej na přikład přez warjenje jědźow, kiž znajemy ze dźěćatstwa, přez čitanje knihow w maćeršćinje a pěstowanje nałožkow a wašnjow něšto wot doma wobchować. Někotři swoju domiznu tež dobrowólnje njewopušća, ale su tomu nuzowani, dokelž so jich wjes brunicy dla wotbagruje abo dokelž buchu po wójnje wuhnaći abo přesydleni abo před wójnu ćěkachu. W tajkich padach zwostawaja jenož dopomnjenki, fota abo kluče wopušćenych statokow, kotrež su potrjecheni domiznu wopušćiwši wuchować móhli.
W rjedźe »Stysk za dalinu« zwoprawdźi so w minjenych lětach zhromadne dźěło mjez serbskimi hudźbnikami a komponistami kaž tež interpretami w Rostocku a druhich hudźbnych regionach Němskeje. Sakski hudźbny zwjazk ze sydłom w Lipsku kaž tež dalše zjednoćenstwa a institucije, mjez nimi Załožba za serbski lud, tute aktiwity podpěrowachu. Nimo koncertnych rjadow pak so tež druhe aktiwity přewjeduja, w kotrychž so hudźba Serbow na respektabelne wašnje pěstuje. Tak wotmě so po dlěšim planowanju 4. winowca na žurli Serbskeho muzeja w Budyšinje komorny koncert z interpretomaj, kotraž staj w serbskich hudźbnych kruhach dołho znatej. Wiolinist a komponist Malte Hübner z Rostocka koncertowaše na klasiskich kaž tež wulkich serbskich huslach a Martin Flade, kiž je solowy bračist w orchestrje Komiskeje opery w Berlinje, hudźeše na swojim instrumenće. Jako čłon ansambla UNITED BERLIN běše wón tohorunja aktiwnje na zapřijeću kompozicijow serbskich hudźbnikow do relewantnych programow wobdźěleny. Ze sobuskutkowanjom serbskeje dźiwadźelnicy Lizy Čornakowej pak dósta koncert pod hesłom »Pućowanje po hudźbnym swěće Serbow« přidatnu barbu.
Najnowša a we wjacorym zmysle hybridna – nic jenož serbska a němska – basniska zběrka Róže Domašcyneje wobsteji ze štyrjoch cyklusow. W prěnim předeklinuje so bliskosć k tekstej a k słowu. W druhim cyklusu steji pod titlom »Bězman blawka blisko« towaršnostna kritika w srjedźišću. W třećim, zaso w titulu »Tajka a wonajki« narěznjenym, wjerći so něštožkuli kołowokoło čłowjeskich a lubosćinskich poćahow, a w štwórtym dźe wo přirodu a wuměłstwo a tež wo jich płódnu wzajomnosć. Hižo moće, kotrejž wobrubitej tute štyri cyklusy – »Identita je dźělenje wot swěta«, kaž pisa čěski spisowaćel Petr Pazdera Payne, a »Woprawdźitosć je přeměnjenje, wobstajnosć je jebanstwo« (110) štož praješe Lao Tse – pokazatej na poetiku fluidneho, wjacewoznamowosće a opalizowanja.Róža Domašcyna, W času zeza časa, Budyšin: LND 2019, 116 str.
Je bytostne ze słowa, kiž steji na spočatku, wurosć a z njeho něšto rozplesć. Je wažne, to najnuzniše wuchować a na swoju wušnosć wotklepać. Hižo tu pokazuje so rozdźěl mocy mjez »ja«, kiž pyta swoju identitu w rěči a w swěće, a »my«, kiž sej mysli, zo je sylniše, a rozkazuje. A tutón bój wo móc nas při čitanju tutych kedźbyhódnych cyklusow při kóždej kročeli přewodźuje. Metafry přirody, kiž su nimale do kóždeho teksta zatkane, su spočatnje skerje wjesne (sym z něhdyšich wjeskow přišła, 8). W škiće popow schadźeja złóžki, kiž po spodobanju zeschadźeja abo mutěruja, pokazowaki rozpaduja a w čerstwym sněhu a na běłym łopjenu so nowe puće wuteptuja, nastawa nowe basnistwo. To je alchemija basnicy. Přiroda jako zakład, přikład a wučbna mišterka na jednym a metamorfoza jako logos, jako tworjaca móc cyłeho uniwersuma na tamnym boku su zasadne principy tuteje poetiki a basniskeje filozofije.
Jako cyłkownu wustajeńcu widźach, mi bě, kaž zo bych Serbow a narodnu drastu hišće raz znowa zeznała, ale z wida zašłosće a z wočemi słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Runočasnje zeznach tež molerja jako wosobu a myslach sebi, wón je jedyn z nas – Słowjan.
W aktualnej wustajeńcy Serbskeho muzeja z titulom »Barby daliny – Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« je akribiske předdźěło mjezynarodneho prócowanja jasnje spóznajomne. Hłownaj iniciatoraj wustajeńcy Igor Pirc ze Słowjenskeje a serbski kulturnik Jurij Łušćanski zmóžništaj hromadźe ze Serbskim muzejom pod projektowym nawodom Christiny Boguszoweje přewjedźenje mjezynarodneho kooperaciskeho projekta z Narodnym muzejom Praha a Wuměłskej galeriju Maribor. Dalšej podpěrarjej a wupožčowarjej eksponatow stej Muzej za nowše stawizny Słowjenskeje w Ljubljanje a Galerija Ante Trstenjaka w Ljutomerje. Tež Serbski muzej Choćebuz, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće a Załožba za serbski lud su material k dispoziciji stajili, kotryž wobswětli Trstenjaka jako přećela Serbow w dokumentarnym wotdźělu na kóncu wustajeńcy. Kuratorce stej direktorka Serbskeho muzeja Christina Boguszowa a Rebecca Wöppelowa, kotrejuž koncept zestajenja eksponatow derje přez wustajeńcu wjedźe, tak zo so wot rumnosće k rumnosći zajim Trstenjaka za Łužicu wotkryje.
Před něšto tydźenjemi započach koparske mustwo pola Jednoty Kamjenc trenować. Spěšnje spóznach, zo so wužadanja we Łužicy wot wužadanjow druhdźe na swěće njerozeznawaja. Samostatne myslenje a dowěra do swójskich kmanosćow njejstej samozrozumliwej, tu runje tak nic kaž w Tansaniji, Kolumbiskej, Jordaniskej abo Nepalu.
»Horce plincy« – komedija wot Frederika Holtkampa, zeserbšćiła Lubina Hajduk-Veljkovićowa, režija Rosmarie Vogtenhuber j. h., wuhotowanje Franz Gronemeyer j. h., premjera 26. septembra 2020 w Dźiwadle na hrodźe Budyskeho NSLDź
Jako zazběh k nowej hrajnej dobje – po abo lěpje: z koronu – pokaza serbske powołanske dźiwadło wjeselohru wuspěšneho spisowaćela, kotryž pod pseudonymom Holtkamp wot lěta 2010 dramatiske kruchi pisa. »Horce plincy«, w němskim originalu »Landeier« (potajkim skerje »Wjesne plincy«), běše jeho prěni wuslědk, komedija za šěsć wosobow, kiž je so mjeztym wjacekróć předstajiła. Městno čina je jednora, stara, njezrumowana korčma, w běhu šěsć aktow so wona stajnje přemeblěruje, štož tež rěka: Wona so přeco lěpje zarjaduje. Nad tejku wisa křiwje wobswětlene hesło »Witajće k nam«, ale dokelž jedna so wo wotležanu wjes njedaloko Berlina, přijimuje zwudowjeny hosćićel Hinc nastajnosći samsnych třoch hosći: plahowarja swini, wowčerja a biobura. Jim zhromadny je samsny eksistencielny deficit: Kóždy z nich by rady žonu měł. Kak by so tole snadź radźić móhło – runje to je tema serbskorěčneje turnejoweje inscenacije přez cyłe 90 mjeńšin (bjez přestawki).
Jill-Francis Ketlicojc abo Źilka jo ta nejmłodša dolnoserbska spisowaśelka a casnikaŕka, znata južo cytajucym serbskich medijow a tejerownosći teke źiśam. Serbska princesna śmojteje romantiki, nutśi kótarejež hyšći jo wóstała góle a to góle póžeda za tšojeńkami!
Wóna jo z rodom wót Města, jo wótrosła w Žylowje a tencas bydli w Nowem Chmjelowje. W bachelorje jo Jill studowała sorabistiku na lipšćańskej uniwersiśe, ako master wóna jo studěrowała pśirownujucu literarnu wědomnosć a interdisciplinarne pólske studije w Halle nad Solawu. Jo južo pśed lětami a něnto zasej łoni se wobźělowała na literarnem wuběźowanju Ludowego nakładnistwa Domowina a Załožby za serbski lud, źož jo dobydnuła dwě 3. myśe ako basnikaŕka a awtorka krotkeje proze.Jill-Francic Ketlicojc, Wuchack głupack a druge tšojeńka, il. Thomas Binder, Budyšyn: LND 2020, 64 b.
»Wuchack głupack a druge tšojeńka« su jeje prědne wózjawjone kniglicki, je jo Ludowe nakładnistwo Domowina lětosa wudało, ilustrěrował »Wuchacka« jo Thomas Binder. To su te prědne źiśece kniglicki w slědnych lětach, napisane w dolnoserbskej rěcy a nic pśestajone z drugich rěcow (jano tšojeńko »Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał« jo było pjerwjej w nimskej rěcy napisane, ale pótom awtorka jo sama napisała serbsku wersiju, wěcnje wobźěłanu a wudopołnjonu). Kniglicki se pórucuju za źiśi w starstwje wót wósymich lět, kuždy bok ma wukludny wobrazk a serbsko-nimski špikowański cedlik dołojce.
W zwisku z morjenjom Georga Floyda dóńdźe w USA k demonstracijam, hdźež so wobdźělnicy raznje přećiwo rasizmej wuprajichu. Zdobom buchu pomniki kolonizatorow spowalene a tež na polu kultury so něšto hibaše. Mjez druhim je streamingowy portal HBO Max nachwilnje film »Vom Winde verweht« předstajenja rasizma dla z programa wzał z argumentom, zo jewja so w nim zestarjene kulturelne zhladowanja. Mjeztym jón z předsłowom profesorki Jacqueline Stewart, kotraž předstajenje njewólnistwa w filmje do konteksta staja, zaso poskićuja. Hižo někotre lěta so tajke diskusije tež na polu literatury wjedu. Přikład za to je kniha »Huckleberry Finn« Marka Twaina z lěta 1885. W njej wustupuje 219 razow n-słowo, kaž so čornuch mjeztym w jendźelšćinje husto mjenuje, a bu namjetowane je z »njewólnik« narunać, zo njeby so šulerjam rasizm přikubłał. Tež w Němskej so něšto hiba. W Berlinje so »Mohrenstraße« na »Anton-Wilhelm-Amo-Straße« (němski filozof afriskeho pochada) přemjenuje. A w sakskej tworni Bautz’ner Senf & Feinkost GmbH produkowana cyganska juška ma bórze nowe mjeno dóstać, po tym zo su so zastupjerjo Sinti a Roma hóršili, dokelž maja pomjenowanje Cygan za zacpěwace.
Mytowana basnica, wudawaćelka a přełožerka Róža Domašcyna je nowu zběrku z wjace hač 70 basnjemi a drobnej prozu wozjewiła. »stimmen aus der unterbühne« přeswědčuje z čućiwej rěču kaž tež z njepřetrjebanymi słowami a wobrazami.Róža Domašcyna: stimmen aus der unterbühne. gedichte, poetenladen, Lipsk 2020, 120 str., brošura z klapami, ISBN 978-3-948305-05-5, 18,80 €
Programatisce zwjazuje baseń »Kerne in der schachtel« stajnje dokładne a ćežke dźěło na a z rěču: »jedes wort hab ich bis auf den kern abgenagt / die kerne anschließend ausgespuckt«. Słowne póčki hromadźi lyriske ja w tyzce, snano w šackašćiku. Tam přetworja so při wužiwanju do klepotacych słowow a zamóža klinčeć. Proces basnjenja njewopokaza so jako něšto njeproblematiske. Na hnujace wašnje wopisuje lyriske ja ignorantnu, njepřećelnu a wusměšowacu wokolinu. Móc basnjenja pak so přesadźuje a na kóncu nastanje wuměłstwo, kotrež rěč wobchowa a ju płódnu sčini. Zdobom nastanje z basnju zwisk k zlochka modifikowanemu tekstej ze zběrki »W času zeza časa« (Budyšin 2019).


text:
Fana Dańije
Fana Dańije mo forma prostokůnta uo czyrwjůnyj farbje na kerym je bjoły krziż. Je powożano za nojstarszo ze wszyjskich państwowych fanůw terozki używanych we Ojropje. Podug powjarki, przifurgnyła ś ńeba 15 czyrwca 1219, kej duński krůl Waldymar I Zwyćynski bůł ze krucjatům we Estůńiji, a ś ńům we rynce wygroł bitwa wele Tallinna. Take same sům farby we wapyńe Tallina, estůńskij stolicy - bjoły krziż na czyrwjůnym tle. Proporcyje fany (dugość:szyrzka) sům abo 28:37, abo 28:34, te pjyrsze mo cywilno fana. Ukłod důńskij fany stoł śe wzorym lo inkszych skandynawskich państwůw - Finlandyje, Norwygije, Islandyje a Szwecyje.


text:
▶ »Čěske nocy« w Smochćicach
Pod hesłom »Čěske nocy« wuhotowaštej Serbski ludowy ansambl a kubłanišćo swj. Bena po dwulětnej přestawce zaso »Smochčanski hudźby swjedźeń« pod hołym njebjom. Orchester, chór a balet SLA předstajichu pod nawodom Tvrtka Karlovića kompozicije mjez druhim Antonína Dvořaka, Zdeněka Fibicha a Josefa Suka. Jako solisća agěrowachu Jaroslav Patočka (bariton), tenoraj Mikołaj Jan Walerych a Charalampos Alexandropoulos kaž tež Susann Bartke (sopran) a Mónika Kertész (alt). Prapremjerje běštej »Serbska narodna reja čo. 3« Korle Awgusta Kocora z cymbalowym přewodom Miriam Polákoveje jako přinošk swjedźenskemu lětu Kocora a Zejlerja a »Largo« z Dvořakoweje sinfonije »Z noweho swěta« z dudakom Handrijom Henčlom. Hóstna skupina Cimbálova muzika Jiřího Janouška a huslerka Markéta Janoušková z Češkeje zahorichu publikum z furioznym přednoškom crossovera »klasiskeje« a ludoweje hudźby; młoda ukrainska gitaristka Oleksandra Drač zahra cunjo »Reju wokoło lipy« Štěpána Raka. Dohromady zličichu 850 wopytowarjow.
▶ Dolnoserbski sekstet mytowany
We ramiku wuběźowanja pód motom »Rěc zwězujo« jo se teke naraźony projekt Dolnoserbskego seksteta z.t. mytował. Projekt se zaběra ze serbskeju rěcu a kulturu w Dolnej Łužycy. Jaden wjerašk projekta jo był w juliju prezentacija spisanych žywjeńskich dopomnjeśow Johanny Pontoweje z nagrawanjami na cd a z nastawkom Gregora Wieczorka wó serbskich stroninych mjenjach. Publikacija z jadnab 180 starymi fotografijami wótbłyšćujo serbske žywjenje slědnych generacijow we wšakich fasetach, eksemplariski teke za druge jsy Dolneje Łužyce. Nosaŕ projekta procujo se pśinjasć wejsanarjow wšych generacijow bližej, wubuźiś jich zajm za serbsku rěc a pógnuś k zaběranju ze serbskimi stawiznami swójeje rodneje jsy.
▶ Hłowna a wólbna zhromadźizna ZSW
Srjedu, 25. meje, přewjedźe Zwjazk serbskich wuměłcow swoju hłownu a wólbnu zhromadźiznu w Röhrscheidtowej bašće, při kotrejž zhladowachu přitomni na dźěławosć zašłeho lěta, hdźež słušeše mediateka »serbskiTV«, wozjewjena na platformomaj YouTube a Instagram, k wuspěšnym projektam. Nimo toho woli so nowe předsydstwo, kotremuž přisłušeja předsyda Jan Bělk, městopředsyda Bosćan Nawka, pokładnik Jan Cyž, Jěwa-Marja Čornakec, Michał Cyž a Měrka Mětowa.
▶ Edicija wó kśicowem puśu Jezusa wujšła
Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. jo wudało nowe knigły, kótarež maju byś pśinosk towaristwa za Łužyski cerkwiny źeń (24. do 26. junija 2022) w Zgórjelcu. Edicija wopśimjejo w šesć rěcach Milana Hrabalowu basnisku twórbu wó kśicowem puśu Jezusa, a to dolnoserbski (Alfred Měškank), česki original (Milan Hrabal), górnoserbski (Róža Domašcyna), nimski (Róža Domašcyna), engelski (Milan Hrabal jun. a Gerald Stone) a pólski (Justyna Michniuk). Pśedsłowo jo napisał pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa, dr. Hartmut S. Leipner. Bibliofilna wósebnostka móžo se dostaś pśez Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. w Chóśebuzu.
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
▶ »Klinkotata lipka« w Zagrebje wušła
W nakładnistwje »Srednja Europa« w Zagrebje je kónc lěta 2021 wušła bajkowa kniha »Raspjevana lipa. Bajki zapadnih Slavena« w přełožku Adama a Damira Agičića. Wobšěrnu bajkowu knihu zapadnych Słowjanow pod titulom »Klinkotata lipka« kaž tež w němskim přełožku »Die gläserne Linde« bě Pawoł Nedo w lěće 1972 w Ludowym nakładnistwje Domowina wudał. W Praze su bajki čěsce wušli a w Bratislavje słowaksce. Nětko předleži wudaće w dalšej rěči, a to w chorwatšćinje.
▶ Nowa wjednica muzeja
Annemarie Zieglerowa z Derbna jo wót decembra 2021 nowa wjednica Dolnołužyskego gólnego muzeja w Grodku. Wóna jo studěrowała germanistiku a stawizny a ako ceptaŕka na Ewangelskej zakładnej šuli we Wjelikem Kólsku źěłała.
▶ Nowaj titulej hudźbneho nakładnistwa Lumir
W lěće 2021 je Budyske hudźbne nakładnistwo Lumir dalšej wulkej a wažnej twórbje serbskeho hudźbneho kulturneho herbstwa wudało a nakładowało. Je to sprěnja »Syrotka – Dramatiska scena za sola, chór a sinfoniski orchester« Bjarnata Krawca, kotrehož wudaće je Załožba za serbski lud podpěrała. Dalše dźěło je »Gebet der Kinder zu ihrem ewigen Vater« Korle Awgusta Kocora. Wobě dźěle wobsahujetej kóžde přez 300 taktow hudźby. »Syrotka« Krawca nasta zawěsće přez zaćišć, kotryž wubudźi twórba Kocora pod samsnym titulom. Krawc spyta tu dokumentować a zwoprawdźić swoje předstawy hudźbnodramatiskeho dźiwadła runje tak kaž moderne wašnje komponowanja. Kocorowa kompozicija nasta na słowa Lipšćanskeho basnika Augusta Mahlmanna (1771–1826.) Jeho tak mjenowany »Wótče naš« zhudźbništaj hižo Friedrich Heinrich Himmel (1810) a Louis Spohr (1829). Twórba za solo z přewodom klawěra namaka so w Kocorowym zawostajenstwje, njesignowana, bjez titula abo někajkimi hinašimi noticami a z tójšto korekturami. Cyle jasnje Kocorowy rukopis je skerje dźěłowa papjera, kompozicija je dokónčena, ale hišće z tójšto zmylkami. Wobě twórbje čakatej nětko na swoje hódne prapředstajenje.
▶ Potomnicy serbskich wupućowarjow róčnicu swjećili
Njedźelu, 5. decembra 2021, swjećachu potomnicy serbskich wupućowarjow w texaskim Serbinje 150lětne wobstaće swojeje Pawołskeje cyrkwje, kotraž bu 15 lět po zapućowanju serbskeje wosady do Zjednoćenych statow Ameriki natwarjena. Wona bu na prěnjej adwentnej njedźeli 1871 wot fararja Jana Kiliana poswjećena. Hač do lěta 1920 je so w njej serbsce prědowało.
▶ Słowjenska online-antologija z hornjoserbskim tekstom
Pod titulom »Sodobna slovanska kratka zgodba« (Moderne słowjanske krótkopowědančko) je wušła w septembrje 2021 w słowjenskej rěči onlineowa antologija słowjanskeje prozy (https://doi.org/10.4312/JGAT7852). Wudawaćelka je dr. Lidija Rezočnik, docentka na Filozofiskej fakulće Uniwersity w Ljubljanje, wozjewiło je so 10 tekstow z 10 słowjanskich rěčow. Za nju wuzwolichu mjez druhim tež hornjoserbski tekst Lenki (Christiany Piniekoweje) »Anonsowy dźiw« z antologije »Cyblowe suknički« (LND 2008).
▶ Wucbny film něnto online
Wšakorake projekty na Serbskem instituśe su tuchylu zabrane z temu kulturne derbstwo. We nich wšyknych grajo transfer z wědomnosći do towarišnostneje a kulturnopolitiskeje prakse centralnu rolu. Ale co zapšawym groni serbske kulturne derbstwo? Wědomnostnice instituta su gromaźe z grafikarjom Stefanom Hanušom wuźěłali źaseśminutojski film »Co jo serbske kulturne derbstwo?«, kótaryž tu temu a jogo towarišnostnu a wědomnostnu relewancu šyrokemu publikumoju rozkładujo. Wón dajo pódłožk za zgromadne diskusije a pomoga, slěźaŕske projekty a analyze aktualnego stawa, ako su tuchylu we źěle, we jich konteksće pokazaś. Wideo stoj wužywarjam k lichej dispoziciji na youtube-kanalu Serbskego instituta. Produkciju filma jo spěchował zagronity za kulturu a medije pśi zwězkowem kněžaŕstwje, pódpěrało jo ju ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska – w ramiku projekta na pólu strukturneje změny »Walorizacija imaterielnego kulturnego derbstwa w nimsko-słowjańskem konteksće«.
▶ Myto Dankej Handrikej
W Brnje bu 12. nowembra přinošk Danka Handrika a Christiana Gramstadta ze sćelaka ARD »Wikowanje z chcyćiwosću – bój Čěskeje přećiwo crystalej meth« z Němsko-Čěskim žurnalistiskim mytom 2021 w kategoriji multimedia wuznamjenjeny.
▶ Hudźbne widejo Kolektiwa Klanki
Po tym zo bě loni prěni hudźbny widejo »Družki« wulki wothłós žnjał, je Kolektiw Klanki w nowembrje swój druhi wupłód »Mróčele« na swojim Youtube-kanalu wozjewił. Znowa stajeja čłonki Kolektiwa rólu serbskeje žony do prašenja a kritizuja wotpowědne naroki a žadanja towaršnosće.
▶ Holaski prěni album wozjewili
»Młody duch« rěka prěni album kapały Holaski, kotryž wuńdźe w nowembrje. Hudźbnje wěnuja so młodźi hudźbnicy folkpopej a folkrockej, při čimž pak so tež elementy jazza, reggaeja a popowe zynki 1980tych lět jewja.
▶ Serbski muzej zawrjeny
Srjedź nowembra bu Budyski Serbski muzej na njewěsty čas zawrjeny. Přičina bě, zo buchu wšitcy sobudźěłaćerjo do strowotniskeho zarjada wokrjesa Budyšin powołani, hdźež mějachu w zwisku z koronapandemiju personal zesylnić.
▶ Wustajeńca wo serbskim žiwjenju w Delnim Wujězdźe
▶ Pśedstajenje knigłow
Křesćan Krawc jo wałtoru, 12. oktobra, pśed něźi 25 gósćimi swóje knigły »Was wir ins uns tragen. Sorbische Lebenswege« w Dolnoserbskej bibliotece choćebuskego Serbskego doma pśedstajił.
▶ Premjera pratyje
Za tym až jo Škódow tenraz titelna wjas Serbskeje pratyje, stej LND a domowniske towaristwo Depsk/Majberk-Škódow zajmcow pětk, 15. oktobra na premjeru do tamnjejšeje Šyrgotojc kjarcmy pśepšosyłej. 50 luźi jo pśiśło a spódobny wjacor dožywiło.
▶ Wustajeńca Helly Stoleckojc
W galeriji Fango w Chóśebuzu jo se 16. oktobra pśewjadła wernisaža wustajeńce z twóŕbami Helly Stoleckojc, na kótaruž jo jadnab 70 luźi pśišło. Wjacor wobrubił jo muzikaliski projekt »6litch8itch«, duo z Italskeje z elektroniskeju live-muziku.
▶ Prěnja dźěćaca kniha Sabiny Žuroweje wušła
»Zhubjena kniha mudrosće« je titul prěnjeje dźěćaceje knihi Sabiny Žuroweje, kotraž je w oktobrje w LND wušła. Wona wobsahuje nimo napjateje stawizny wo princesnje Mirandźe, hornčerju Francu a holcy Anjuši tohorunja teksty a noty wosom spěwow. Stawiznu je Žurowa 2009 z dźěćimi Worklečan a Ralbičan šule na jewišću NSLDź inscenowała. Spěwy móžeja sej zajimcy zdobom na připołoženej CD abo online naposkać.
▶ Źěk za pólski roman wó Serbach
List z kenclije prezidenta Pólskeje republiki jo kóńc awgusta dostała pólska spisowaśelka Halina Barań z Bogatynje w pódpołudnjowem pólskem źělu Łužyce. W mjenju prezidenta Pólskeje republiki Andrzeja Dudy wugronijo se jej źěk za jeje roman »Ptaki ojczystych wzgórz« (Ptaški domacnych górow). Łoni w nakładnistwje Agencja Wydawnictwa ARGI we Wrocławju wudane knigły su južo źasety roman Haliny Barań. We njom spisowaśelka tematizěrujo zgubjenje domownje pśez wusedlenje Pólakow z pódzajtša, pśez wugnaśe Nimcow z Pólskeje pó Drugej swětowej wójnje a Serbow, kótarymž jo brunicowe górnistwo domownju znicyło. (lej rec. w R 05/2021, b. 26). Barań jo tuchylu jadnučka pólska spisowaśelka, kótaraž serbske temy literarnje pśeźěła.
▶ Nysowy filmowy festiwal so wotměł
Mjez 16. a 19. septembrom wotmě so Nysowy filmowy festiwal, hdźež wubědźowaše so wjace hač 60 mjezynarodnych hrajnych, dokumentarnych a krótkofilmow w třoch kategorijach. Nimo toho prezentowachu so něhdźe 50 dalšich produkcijow, tak 19. septembra w Budyskim Kamjetnym domje krótkofilmy »Serby do kina!« Knuta Elstermanna, »Jajo« Nory Wendt a Helle Stoletzki a »Libawka« Maje Nageloweje a Juliusa Günzela. Po tym wotmě so podijowa rozmołwa. »Třikrajowe filmowe myto« festiwala spožči so čěsko-słowakskemu přinoškej »Služobníci« Ivana Ostrochovskeho.
▶ Label »Sorbian Music« załoženy
Załožba za serbski lud je nowy label »Sorbian Music« załožiła, z kotrymž poskića na wšěch znatych streamingowych platformach wothrawanje serbskeje hudźby a dalšich awdijowych produkcijow, kotrež buchu wot załožby w zašłosći produkowane a spěchowane. Label zapřijima wšelake žanry wot klasiki přez rock a pop hač k słuchohram a bajkam. Dotal 20 produkcijam maja krok po kroku dalše sćěhować.
▶ Myto Ćišinskeho
Lawreataj Myta Ćišinskeho staj lětsa Jan Malink a Trudla Malinkowa z Budyšina, kotrymajž so za jeju dołholětne wobstajne skutkowanje na publicistiskim polu, na polu serbskich kulturnych stawiznow a dla jeju angažementa w Maćicy Serbskej a Serbskim ewangelskim towarstwje wuznamjenjenje spožči. Spěchowanske myto Ćišinskeho dóstanjetaj dr. Fabian Kaulfürst a Jadwiga Kaulfürstowa z Pančic-Kukowa za jeju horliwe, mnohostronske skutkowanje na polu serbskeje rěče a kultury, za zwoprawdźenje kreatiwnych projektow a za twarjenje mostow mjez Serbami a Słowjanami. Swjatočne přepodaće mytow budźe 16. oktobra w Budyskim Serbskim muzeju.