text:
Korla Awgust Kocor komponowaše wšelakore hudźbne twórby. Jedna z nich je oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt«, kiž nasta w lěće 18611. W nim so jedna wo někotre podawki ze stawiznow wuzwoleneho ludu a jeho tekst so zepěra nimale dospołnje na perikopach Swjateho pisma, kotrež su z wěstym teologiskim wotpohladom zestajene. Wo kajke podawizny dźe a kajke teologiske ideje so tule zwuraznja? Na tutej prašeni ma wotmołwić předležacy nastawk. W prěnim dźělu póńdźe wo historiske fakty, na kotrež so oratorij poćahuje a w druhim spytamy wuslědźić w nim zapřijate teologiske ideje.
Stawizniski pozadk oratorija
Oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt« wobsteji z třoch dźělow, kotrež poćahuja so na bibliske stawizny wuzwoleneho ludu. Prěni dźěl wěšći Israelej njezbožo – jeho hrěcha a njeposłušnosće dla. Druhi dźěl wopisuje njezbožo same a třeći dźěl předstaja sluby Bože na lěpše časy. Wo kotre bibliske stawizny wuzwoleneho ludu so tu jedna? Poprawom wo te, kotrež wothrawachu so w 6. lětstotku do našeho ličenja časa. W lěće 605 do Chr. wotmě so bitwa pola města Karkemiša, ležaceho w bliskosći rěki Eufrata. Egyptowčenjo wojowachu přećiwo Babylonjanam. Tehdom běštej to dwě najsylnišej mócnarstwje swěta. Kóžde z njeju chcyše dominować, wosebje w Lewanće, potajkim tež na teritoriju, kiž słušeše k Israelej (2 Kral 23, 31–35). Naspomnjenu bitwu přěhra Egyptowska a Lewanta přeńdźe pod knjejstwo Babylonskeje. Za wuzwoleny lud to rěkaše, zo dyrbješe wotnětka wysoke dawki płaćić. Dołhož to činješe, knježeštej měr a pokoj. Hdyž pak to wotpokazowaše, nastawachu hnydom problemy. Babylonske wójsko interweněrowaše a nuzowaše k »porjadej«. W padźe wuzwoleneho ludu sta so to samo trójce: 597, 587 a 582. Po tutych zachadźenjach njezhubi Israel jeno swoje slěbro a złoto, ale tež swojich staćanow. Po přikładźe Asyriskeje Babylonska ludźi jenož njemorješe, ale ćěrješe tež wěsty dźěl do wuhnanstwa. To potrjechi wosebje rjemjeslnikow a elitu ludu. W kraju wostachu jeno rólnicy, kotřiž dyrbjachu wěsty podźěl swojich płodow okupantej wotedawać (2 Kral 24, 1 – 25, 30). W babylonskim wuhnanstwje přebywachu Židźa hač do lěta 539, doniž njepřemó persiski kral Kyrus II. Wulki (539–530) Babylonske mócnarstwo. Wón da Israelej swobodu, tak zo móžeše wróćo do swojeho kraja ćahnyć a tam Jerusalemski templ zaso natwarić, kotryž běchu Babylonjenjo zničili. Templ so něhdźe w lěće 516 woswjeći. Čas persiskeho knjejstwa bě čas wulkeje nabožneje, nic pak politiskeje swobody (Esra 1, 1–4; 3, 1–4, 5; 5, 1–6, 22). Tutu mějachu Israelića hakle srjedź druheho lětstotka do našeho ličenja časa (1 a 2 Makk)2. Prěni dźěl Kocoroweho oratorija poćahuje so na podawki wot bitwy pola Karkemiša do wuhnaća israelskeho ludu do Babylonskeje. Druhi dźěl oratorija wobsahuje dobu Babylonskeho wuhnanstwa hač k ediktej krala Kyrusa II. Wulkeho, kiž zmóžni israelskemu ludej nawrót do domizny. A třeći dźěl jedna runje w času wróćenja z Babylonskeho eksila do slubjeneho kraja.


c: text/html

text:
Handrij Nyča
Handrij Nyča (němsce Andreas Nitsche; * 17. nowembra 1731 na Židowje, † 18. julija 1795 w Mengelojcach pola Rychbacha) bě serbski pućowacy, wučenc, sakski kurwjerchowski dwórski radźićel a swobodny murjer.
Nyčowej staršej běštaj Handrij Nyča, wobydler Židowa a Hana Nyčowa, rodź. Mětec z Bórka. Po nabožinskej wučbje na Židowje, wopytowaše młody Handrij dwě lěće Gersdorffsku šulu w Delnim Wujězdźe a na to gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše předewšěm prawnistwo kaž tež filozofiju a chemiju we Wittenbergu a Lipsku. W Lipsku běše mjez 1755 a 1757 sobustaw Serbskeho prědarskeho towarstwa.[1] Po wotzamknjenju swojeho studija pućowaše dołho přez Europu, mjez druhim do Danskeje, Pólskeje, Rakuskeje, Šwicarskeje, Nižozemskeje, Wulkeje Britaniskeje a předewšěm do Ruskeje, hdźež wuwučowaše jedne lěto dołho filozofiju w Moskwje.
W lěće 1776 kupi wón ryćerkubło Löbensmüh blisko Mengelojc a 1779 zmandźeli so z Marju, třećej dźowku ruskeho hrabja Soltykowa. W samsnym lěće pomjenuje so Handrij Nyča na sakskeho dwórskeho radźićela. Nyča bě nahladny a wuspěšny spěchowar rozšěrjeneho tajneho Zwjazka mystiskich centralistow a wobknježeše klasiskich a wjele nowišich rěčow.
Handrij Nyča wumrě w lěće 1795 po čuwowej zymicy a bu na Budyskim Serbskim kěrchowje pohrjebany. Njeměješe swójske dźěći, adoptowaše pak bratroweho syna Handrija, kotryž běše pozdźišo załožer hornjołužiskeho zemjanskeho rodu Nyča.[2]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Franc Šěn: Nyča, Handrij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 423
- Friedrich Schlichtegroll: Nekrolog auf das Jahr 1798. Justus Perthes, Gotha 1803, s. 59–65 (online). (němsce)
- Christian Gottlieb Käuffer: Kurzer Abriß der Geschichte von Mengelsdorf. Sr. Wohlgeboren Tit. deb. Herrn Andreas Nitsche, der Arzneygefahrheit Doktorn, bey Dessen Vermählung mit tit. deb. Demoiselle Christianen Friederiken Modrach unter Begleitung der redlichsten Wünsche gewidmet. Burghart, Görlitz 1800, str.12–15. (němsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mocie w zocy rabaty, pra? Stolica Maroka tyż bydziecie mieli! Proszymy na byzuch do nojbardzij europejskigo spostrzōd marokańskich miast. Co tamek zoboczyć? Jakie sōm atrakcyje Rabatu?
Maroko
-
-
Szpacyrowali tukej Kleopatra, Maximus ze “Gladiatora” i Daenerys Targaryen ze “Gry o Tron”. Kaj? We malućkij marokańskij wsi, kero po leku… sie buli.
-
Idze zoziyrać rychtyczny żywot Marokanerōw, dychnyć se ôd larma, posurfować, pomaszkecić i pokupować. Trza yno zajechać do Essaouiry.
-
Galeryjo z naszego byzuchu w Marrakeszu. 160 bildōw: pora dni zoziyrania ludzi, godziny pozowanio do bildōw i masa spōminkōw.
-
Kōmpletno rajza po Marrakeszu – co tam je, skuli czego werci sie wybrać, co pomaszkecić, kaj nynać i na co dać pozōr.
-
Drugo tajla naszej marokańskij alfabety. Wejrzijcie na zwiyrza, tōry, ôpuncyje i masa piosku.
-
Nowy land i nowe wyrazy. Pōdźcie poczytać ô Maroku. Ôd A do Z!


text:
Kożdy mo we gowie swojigo furmona
Skuli monokultury wōnglo wiedzieli my, fto my sōm. Terozki mogymy być bele kim. Ino czy naprowdy sōm my tymu rade?
Kożdy mo we gowie swojigo furmona
„Kōń, synek, to je nojmōndrzyjszo gadzina” – padali ōupa. Wiela jo żech sie za bajtla nasuchōł ô tych kōniach. Zaczym żech podrałowōł do szule ze tytōm, wiedziōłech kej sie godo „hetta”, kej „cichi”, a kej „wio”. Małowiela mi z tego prziszło, bo bez nostympne trzidziści pora lot żywobycio psinco żech miōł spōlnego z kōniami. Nale skōnd starzik to wszysko wiydzieli? Dyć bez cōłke żywobycie robili za elektrykorza, a mało kery elektrykorzzno sie na kōniach, pra? „Cōłke szczynście, doł żech sie przegodać…” Napoczło sie na landōwie. Kej ōupa przijechali nazod ôd bauera, wiydzieli już, co kōnie to je to, czymu sōm rade. Starzikowi było wtynczos ino ôziymnoście lot, nale już poradził pedzieć: ôn bydzie robił za furmona. No i co? No i psinco. Fatry wziynli i wytuplikowali modemu karlusowi, co mo niy loć sie żurym: „Normalny chop mo iś na robota na gruba abo do huty. Ino tam zarobisz tela, co bydzie cie stykać na wyżywiyniy cōłkij familje. Za pora lot niy bydzie żodnyj roboty do furmona, a na grubie abo we hucie robota bydzie zowdy.”
Porzondno robota.
Do dzisiej pamiyntōm gymba mojigo ōupy, kej mi ô tym ôsprowiōł: „Cōłke szczynście dōł żech im sie przegodać, bo mieli recht. Jakbych poszōł robić za furmona, małowiela bych zarobił. A tak miōł żech gwarantowano porzōndno robota. Aże do pynzyji.”
Niy był blank rod!
Ja. Cōłke „szczynście”. Forsztelujcie sie gymba ôd ōupy, kery to spōminōł. Jak tak dzisiej sieô tym myśla, to spōmino mi sie śpiywka ôd Stinga: „I’m so happy I can’t stop crying – Taki żech je rod, aże niy poradza ustoć ślimtać”. Niy, gymba ôd ōupy, to niy była gymba ôd chopa, kery je blank rod z tego, co wybrōł. Richtiś wybrōł? A możno niy miōł inkszego wyjścio? Dyć „kożdy ślōnski chop musi znojś sie normalno robota, na grubie abo w inkszy werku” Starzik wiedzieli, co te, kere mu tak dorodzali, mieli recht. Toć. Kery furmon za PRL-u zarobiłby tela, co grubiorz abo huciorz? Nale, zouwizou, tyn furmon do końca życio siedziōł mu kajś ze zadku gowy. Furmon, kery nigdy niy śmiōł z tyj gowy wylyź i zoboczyć, co by mogło być. Trocha tak, jak z chopym, kery richtiś przaje swojij babie, nale tedy ôwdy spōmino sie swoja piyrszo libsta i pyto sie sōm siebie: „Jakby to było, jakby wtynczos ôna mie niy ôstawiła?”
„Te pisaniy to niy ma normalno robota…”
Jo tyż to znōm. „Synek, kej ty yntliś znojdziesz sie normalno robota…? Bo wiysz, te twoje pisaniy, dyć to niy ma ani normalno robota. Z tego chlyba miyć niy bydziesz, a ô bajladze to ani niy ma godki. Ja, kożdy może pisać, malować, śpiywać i tańcować. Nale przōdzij musisz zowdy patrzeć tego, z czego żyjesz. Chop, ślōnski chop, musi mieć normalno robota.” Muskle żech miōł choby żyniaty kopruch, beztōż żodyn niy cis, cobych szōł robić na gruba, nale etat za rechtora tyż niy ma taki zły, pra? „Robota porzōndno, pewno, no i ftoś to musi yntliś robić. Dyć niy kożdy musi robić za grubiorza…” Eli kejś przidzie mi do gowy, coby ciepnōnć ta robota, zaroz starziki i ujki ôdezwiōm sie we gowie: „Dej pozōr! Niych ci sie niy wydowo, co ślōnski chop może robić, co mu sie podobo. Pisorz? Furmon? Śpiywok? Niyyy! Ślōnski chop musi mieć normalno robota!”
Choby zombioki!
Cōłke pokolynia Ślōnzokōw były choby te zombioki. Egal, coby chcieli, ôd samego poczōntku wiadomo było, co normalny chop musi iś na gruba abo do huty. I ôroz to mo sie sztopnōnć? Mo niy być sam u nos przemysłu? No i co dalij? Bydymy mogli robić to, czymu sōm my rade?!
„Jerōna! Jo ani niy wiym co jo chca!”
Tyn momynt, ku kerymu prawie my prziszli, to je choby piyrszy dziyń starzika na pynzyji. Starzik prawie wyloz przed chaupa, wysztrekowōł sie, kuko w prawo, kuko w lewo i pedzioł som do sia uśmiychniynty: „Jerōna! Terozki moga yntliś robić, co ino chca!” I wtynczos ôroz spokopił to, co prawie pedziōł. Chycił sie za gowa wylynkany i pado som do sia: „Jerōna! Terozki moga yntliś robić, co chca!” I prziszōł ku tymu, co ôn ani niy wiy, co ôn by chciōł.
Żodyn niy musioł wybiyrać!
Tyn pomyślōnkowy muster, w kerym chowali sie nasze fatry i starziki, miōł tyż srogi atut: żodyn z nich niy musiōł wybiyrać. Eli keryś wejrzōł do zadku i pomyślōł ô tym, jakby inakszyj mogło wyglōndać jego żywobycie, to na zicher niy musiōł mieć pretynsji do samego siebie. Dyć to inksi mu kozali, pra? Tedy ôwdy pedzieli to ofyn, tedy ôwdy stykło krziwo wejrzeć. A terozki? Kej już niy bydzie tyj gruby za winklym, to moga iś robić choby i za furmona. Za kuchorza abo za pisorza. Nale czy jo tego naprowdy chca? A co jak mi sie niy udo? Wiela bych dōł, coby ftoś mi przikozōł, co mōm robić, gynau tak jak kozywali ōupōm…
Ślonsk za 10 lot!
Żodyn niy przidzie i niy powiy nōm, jak bydzie wyglōndać Ślōnsk za dziesiynć lot. Możno bajtle bydōm lotać z bioło-czerwonymi fanami i ryczeć nacjonalistyczne hasła. A możno spōmnymy sie ô naszym multikulturowym dziedzictwie i bydymy sie asić tym, co sōm my nojwiyncyj tolerancyjno tajla Polski? Możno postawiymy na edukacyjo i nowe technologije? A możno bydymy elwry i kradzioki? Możno zainwestujymy we ekologijo, a możno bydymy mieć coroz to gorszy maras? Jedne je zicher. Zajtry rano żodyn niy znojdzie pod ziymiōm jakigoś inkszego nowego „wōnglo”, skuli kerego bez nostympne dwiesta lot kożdy chop (i kożdo baba?) bydzie wiedzieć ôd bajtla co mo zrobić ze swojim żywobyciym.


text:
Kolumbiska
Kolumbiska (španisce Colombia) je njewotwisny stat na sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Stolica a najwjetše město je Bogotá.
Kraj bu pomjenowany po wotkrywarju Ameriki, Christophu Kolumbusu.
GeografijaWobdźěłać
Kraj leži při ekwatorje a mjezuje z Panamu na sewjerozapadźe, Venezuelu na wuchodźe, Brazilskej w Amaconasowej nižinje na juhowuchodźe a z Peruwom a Ekwadorom na juhu. Na sewjeru twori pobrjóh Karibiskeho morja přirodnu hranicu, na zapadźe Ćichi ocean.
Najwyšej horje stej Pico Cristobal Colon a Pico Simon Bolivar (5775 m nad mórskej hładźinu). Wobě słušatej k sewjernym wuběžkam Andow.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města su:
- Bogota - 10 000 000 wobydlerjow
- Cali - 4 203 800 wobydlerjow
- Medellin - 3 932 400 wobydlerjow
- Barranquilla - 2 298 400 wobydlerjow
- Cartagena - 1 553 900 wobydlerjow
StawiznyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekwador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinamska |
Uruguay |
Venezuela
Druhe teritorije: Falklandske kupy | Francoska Guyana | Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy


text:
Włodzimierz Smolarek
Włodzimierz Wojciech Smolarek (rodz. 16 lipca 1957 we Łůdzkim Aleksandrowje, um. 7 marca 2012 we Łůdzkim Aleksandrowje) – polski fusbalok, reprezyntant Polski. Groł kej napadźor a pomager.
Zaczynoł we manszafće Włókniarz Aleksandrów Łódzki, ńyskorzi przelozł do Widzewa, potym groł we Legiji Warszawa, Eintrachće Frankfurt, Feyenordźe Rotterdam a FC Utrecht.
Lo repryzyntacyji zagroł we 60 szpilach a trefjůł 13 torůw. Uůnygo synek, Euzebiusz Smolarek, tyż zostoł fusbalokem a groł lo reprezyntacyji Polski.
ZdrzůdłaEdytuj
- 90minut.pl (we polskij godce)


text:
Priština
Priština (kyriliski ПpишTиHa; albański Prishtina/Prishtinë) jo stolica a sedło kněžaŕstwa Kosowa. Jo z 550.000 wobydlarjami we wjelikej gmejnje nejwětše město kraja a jogo politiski, kulturny a góspodaŕski centrum. Šołta jo Isa Mustafa (KDL).
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Priština jo była jadne wót srjejźišćow srjejźowěkowego serbiskego stata a rezidenca pód kralom Milutinom (1282-1321). Dłujkowjacornje města se jo 15. junija 1389 Bitwa na Kosowem polu wótměła. Pó osmaniskem dobyśu serbiskeje stolicy Smederevo w lěśe 1459 jo turkojske kněstwo zachopiło.
W prědnej Balkanowej wójnje 1912 jo Serbiska Prištinu dobywaś mógła. W Jugosłowjańskej jo město wót lěta 1974 stolica awtonomneje prowincy Kosowo a Metochija była. W Kosowskej wójnje 1999 wjelgin wobškóźona; jo Priština wót 2008 głowne město Republiki Kosowo, kótaraž mjazynarodnje pśipóznata njejo.


text: Historikaŕ dr. Timo Meškank, priwatny docent na Lipšćańskej uniwersiśe, jo se we swójom slěźarskem źěle pśiwobrośił DDRskemu casoju w serbskej Łužycy. Jogo knigły ‚Sorben im Blick der Staatssicherheit‘ su wujšli kóńc łońskego lěta w Ludowem nakładnistwje Domowina. To jo jogo tśeśe źěło k tej temje. Pjerwjej stej wujšłej publikaciji ‚bjez wčerawšeho dnja njeje jutřišeho: zapiski rozmołwy‘ (2012) a ‚Kultura w słužbje totalitarneho režima‘ (2014). Wó serbskej politice DDR a roli stasi pśi integraciji Serbow do statnych strukturow jo se z nim rozgranjał Gregor Wieczorek.


text:
Na wuznamnym městnje sta so 19. oktobra 1991 wuznamny podawk. We Łazowskej cyrkwi, hdźež bě wótčinc Handrij Zejler w 19. lětstotku 37 lět Bože słowo wozjewjał, załožichu za přichod serbskeje rěče a kultury pod wuměnjenjemi wičneho hospodarstwa wažnu instituciju: Załožbu za serbski lud.
Prašenje, kak měło ze spěchowanjom Serbow po přistupje Němskeje demokratiskeje republiki k wobłukej płaćiwosće Zakładneho zakonja dale hić, njestaji so hakle 3. oktobra 1990. Hižo při swojich wopytach w dwurěčnej Łužicy we wobłuku wólbneho boja bu načolny kandidat CDU, prěni ministerski prezident nowowutworjeneho Swobodneho stata Sakskeje prof. dr. Kurt Biedenkopf, z tejle starosću konfrontowany.
Ideja so nazymu 1990 zrodźiła


text:
Gramatyka
czasownik aspekt dokonany przechodni
dochowa; dochować; dochowacie; dochowaj; dochowają; dochowajcie; dochowajcież; dochowajmy; dochowajmyż; dochowajże; dochował; dochowała | pokaż wszystkie formy
dochowa; dochować; dochowacie; dochowaj; dochowają; dochowajcie; dochowajcież; dochowajmy; dochowajmyż; dochowajże; dochował; dochowała; dochowałaby; dochowałabym; dochowałabyś; dochowałam; dochowałaś; dochowałby; dochowałbym; dochowałbyś; dochowałem; dochowałeś; dochowali; dochowaliby; dochowalibyście; dochowalibyśmy; dochowaliście; dochowaliśmy; dochowało; dochowałoby; dochowały; dochowałyby; dochowałybyście; dochowałybyśmy; dochowałyście; dochowałyśmy; dochowam; dochowamy; dochowań; dochowana; dochowaną; dochowane; dochowanego; dochowanej; dochowanemu; dochowani; dochowania; dochowaniach; dochowaniami; dochowanie; dochowaniem; dochowaniom; dochowaniu; dochowano; dochowany; dochowanych; dochowanym; dochowanymi; dochowasz; dochowawszy; niedochowana; niedochowaną; niedochowane; niedochowanego; niedochowanej; niedochowanemu; niedochowani; niedochowania; niedochowanie; niedochowaniem; niedochowaniu; niedochowany; niedochowanych; niedochowanym; niedochowanymi | zwiń


text:
- About Institute
- WpadcShops - tenis couro adidas own the game masculino preto dourado COL - adidas Yeezy Boost News & Release Dates
- Air Jordan 3 Winterized Archaeo Brown DR8869 - 200 Info - where to buy jordan 4 white oreo
- Footwear NIKE - The React Infinity Run Flyknit 2 is one of Nikes most tested shoes - Men's shoes - Phantom Gt Academy Df Ic CW6668 090 Black/Black/Cyber - Football - Sports shoes , IetpShops
- Low shoes - Men's shoes - john lobb hayes mens dress shoes - Formal shoes - IetpShops , nike free rn flyknit 2018 triple white men running
- Nike Air Jordan Amarillas y Negras por 64
- air jordan releases 2022
- air jordan 4 canyon purple release date
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- air jordan 33 tiger camo aq9244 016
- travis scott air jordan 1 low black phantom
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text: W ramach festiwalu pokazywane były prace takich artystów, jak: Zofia Rydet, Chris Niedenthal, Tadeusz Rolke, Krzysztof Miller, Eustachy Kossakowski, Tomasz Tomaszewski, Marek Szyryk, Jacek Poremba, Wacław Wantuch, Wojciech Grzędziński, Filip Springer, Maksymilian Rigamonti, Jan Brykczyński, Anita Andrzejewska, Filip Ćwik, Tomasz Wiech, Renata Dąbrowska, Adam Pańczuk, Grzegorz Wełnicki, Piotr Zbierski, Marek Arcimowicz, Bart Pogoda, Arkadiusz Gola, Michał Jędrzejowski, Tomasz Liboska, Przemysław Pokrycki, Adam Lach, Kacper Kowalski, Bartek Sadowski, Piotr Małecki, Maciej Niesłony, Wojciech Sienkiewicz, Łukasz Biederman, Arkadiusz Branicki, Małgorzata Sajur, Paweł Frenczak, Michał Szlaga, Karolina Jonderko, Tomasz Wysocki, Maciej Moskwa …


text:
Wušła je nowa wučbnica „Mlóč 4“ za wěcnu wučbu jako licencne wudaće nakładnistwa Schrödel Westermann. Wěcna kniha wotpowěduje optimalnje metodam, wobsaham a kompetencam wučbneho plana za wěcnu wučbu w Sakskej. Temy wučbnicy su do pjeć barbnje woznamjenjenych wuknjenskich wobłukow rozrjadowane. Mjena wobłukow su identiske tym z wučbneho plana: (1) Zhromadnje žiwi być a wuknyć, (2) Moje ćěło a moja strowota, (3) Zetkawanja z rostlinami a zwěrjatami, (4) Fenomeny nježiweje přirody a (5) Rum a čas. Tež wuknjenske wobłuki wólbnowinowatostneho wobłuka so poskićeja.
Štyri wobłuki zakónča so z wuknjenskim testom k samokontroli ‘Testuj swoju wědu’. Rubrika ‘Sće hižo wědźeli’ da dźěćom nastorki k myslenju, so z wosebitymi aspektami wěcneje temy zaběrać a tute samostatnje wobdźěłać. Na kóncu wučbnicy smy dodali dwurěčny słowničk z wuzwolenymi fachowymi wurazami.
Wučbnica płaći 22,95 € a je w Smolerjec kniharni w Budyšinje abo přez online-wobchod Ludoweho nakładnistwa Domowina na předań.


text:
Frydek-Mistek
Frýdek-Místek je mjasto, kere ležy na grańicy Ślůnska a Morawije, we Českij Republice, we kraju Morawsko-Ślůnskim, po uobu břygach řyki Uostrawicy. Mjasto powstouo 1 styčńa 1943 ze skupjyńo dwůch mjast: ślůnskigo Frydka a morawskigo Mistka. Řyka Uostrawica dowo grańica půmjyndzy Morawůma a Ślůnskym, a tyž půmjyndzy Frydkym a Mistkym. Mjasto mo powjyřchńa 51,61 km2, a mjyško we ńim 60 482 ludźi.
Mjasta partnerske[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Frydek-Mistek mo ino dwa mjasta partnerske. Uobydwa lyžům we polskij tajli Ślůnska[1].
Připisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Bjelsko-Bjoua ležy na grańicy Ślůnska a Mouopolski


text:
Niymcy reklamujōm sie terozki na cołkim świecie jako “Niymcy, cyl rajzy“. Te hasło ni ma przipadkowe, bo ô naszych zachodnich sōmsiodach bez lata rzodko kedy myślało sie przi planowaniu wakacyjnej rajzy abo dugigo weekyndu. Ale ôd jakigoś czasu to sie zmiynio i coroz czynścij słyszymy i widzymy jak nasze kamraty rajzujōm do nimieckich miast jak Berlin abo Drezno, kere sōm i echt gryfne, i yno pora godzin ôd nos. Inksze, coroz bardzij popularne kierunki to nimieckie zōmki i bożonarodzyniowe jarmarki. My, jak już wiycie, wybrali sie na trocha do Mōnachium i jak yno mōmy fraj, to tyż prōbujymy poznać tyn land ôd takij echt turystycznej zajty. W zeszłym tydniu – jedyn dziyń we bajerskij Norymberdze.
Norymberga – sztart!
Do drugigo nojwiynkszego miasta na Bajerach przijechalimy na jedyn dziyń, a akuratnij na 8.5 godziny. Starczyło? Ja, ale yno coby wejrzeć na nojwożniyjsze sztele i połazić miyndzy torgowymi sztandami, bez włażynia do atrakcyji. Weekynd by bōł taki knap, ale jak sie ni mo tego, czymu sie przaje, to sie przaje tymu, co sie mo. 😉
Toć łazilimy yno po Nürnberg-Mitte, tōż po takim echt cyntrum i na rajza gynau po tym cyntrum Wos tera proszymy. Pōdźcie, bydzie fajnie.
Stadt Info + Handwerkerhof
Z Mōnachium przijyżdżōmy FlixBusym za 8€ ôd łepka, rajza na 1.5-2h. Sztartujymy ôd bliku na bana, ale niy włażymy do strzodka. Grzejymy sie pora metrōw fōrt, we norymberskij informacyji. Tradycyjnie bierymy mapka, kukōmy na magnesy i cisnymy gynau ku Handwerkerhof, ku szteli kaj sprzeduje sie yno dingsy wyônaczōne rynkami. I to yno takie niy bele jakie. Trza Wōm farebnych glaskugli, drzewianych bawidołkōw abo ôtkōw na kwiotki? Lyźcie śmiało tamek, yno weźcie se epno tasza i… jeszcze epniyjszy portōmel. 😉 Przełażymy kole sztandōw i wyłażymy bez tōra, po drugij zajcie muru. Sōm my we starym mieście.
Norymberski wuszt + kościōł św. Wawrzyńca
Kościoły w Europie zawdy sōm jednymi z wożniyjszych atrakcyji w roztōmaitych miastach, kere sie nawiydzo. Czamu? Skirz tego, że sōm stare i piykne, bo Kościōł to tako ôrganizacyjo, kero bez setki lot zawdy miała pijōndze i choby naôkoło sie waliło, to te stawiynia stawiało sie nojlepij, jak yno szło. Niy inakszyj było w Norymberdze. Tamek werci sie dużyj stanyć przi trzech – kościele św. Wawrzyńca (Lorenzkirche), św. Sebalda (Sebaldkirche) i Nojświyntszej Maryji Panny (Frauenkirche). Tyn piyrszy mo fajny, kapka surowy gotycki przodek z dwōma wieżami i tym kōłkiym na strzodku, co nōm sie fest podobo, ale niy wiymy jak sie nazywo.
Ale zanim ku nimu prziszli, zrobilimy pauza. Toć, jak drugie śniodanie w Nimcach, to wuszt w żymle. Ale wuszt w Norymberdze to je cosik wiyncyj jak jodło. Dostoł bai taki choby futrowy patynt – Chronione Oznaczenie Geograficzne – jak polski ôscypek. Wiyncyj ô tym umicie poczytać na blogu Facet na talerzu. My sie ciepli na tradycyjne Drei im Weckla ze symftym. Dobre, tōnie, w strzodku miasta. Idzie? Idzie.
Sztandy + mosty
Pokazujōm sie po leku piyrsze godne sztandy. Fafernioki, fuzekle, marmelady. Wszyjsko, co trza mieć na świynta. 😉 Przełażymy piyrszy most – ô mostach w Norymberdze przeczytalimy, że śnich sie nojlepij knipsuje, bo piyknie widać. I richtich, landszaft piyrszo klasa.
Narrenschiffbrunnen
Dalij, piyrszy wiynkszy plac na naszej drōdze, cołki przikryty sztandami. Przi nimu fest ciekawo rzeźba, kero mo jeszcze ciekawsze miano – Narrenschiffbrunnen. “Szif gupielokōw” to ilustracyjo kero Jürgen Weber zrobił na podstawie drzeworytu nojlepij znanego norymberczyka – Albrechta Dürera. Idzie mieć stracha jak sie na tyn kōnszt zaglōndo, ale nōm ta rzeźba jakoś tak fajnie pasuje do tego miasta. Idymy dalij, ni ma czasu.
Nürnberger Christkindlesmarkt
Rychtyczny szpas zaczyno sie na rynku. Przeszło dwa miliōny gości kożdego roku niy przijyżdżo samek skuli cufalu. Jak ftoś naprowda przaje godnym torgōm, to tyn norymberski to je jedyn z tych, kere trza nawiedzić.
Frauenkirche + Schöner Brunnen
Jak w Mōnachium, tak w Norymberdze, kościōł NMP naprowda robi wrażynie. Piykny, ale niyprzesadzōny. Znojdziecie na kożdej szkartce w mieście.
Na drugij zajcie rynku tyż cosik fest charakterystycznego – Piykny Bornus (Schöner Brunnen) z pozłacanōm wieżycōm z masōm roztōmaitych persōnōw. Naôkoło tego kōnska kōnsztu postawiōne je zegrodzynie, w kerym jedna tajla – mosiōnżny ring – ruszo sie. Bezmaś jak sie go zwyrtnie trzi razy w lewo, to sie bydzie miało szczynście.
Kaiserburg Nürnberg + Albrecht Dürer
Na gōrka, na kerej stoji zōmek, yno my wlyźli. Pōmału sie ćmiło, tōż yno gibko my wejrzeli, ale szału niy było.
Kōnsek dalij znojdlimy chałpa Albrechta Dürera, w kerej terozki je ôd niego muzeum. I tukej sie zaczły takie rychtyczne nimieckie chałpki, tōż to, co… nojbardzij nōm sie w Norymberdze podobało. Takie, wiycie… instagramowe. 😉
Weißgerbergasse
Roztōmaite farby, gryfne światło, cicho, pokōj i żodnego ôkrōm nos. Jakbymy mieli ôbrać jako sztela na kryncynie reklamy sztrzewikōw, mantla abo koła, to nagralibymy to tamek, forgot.
Futer
Takie rychtyczne zwiydzanie już my skōńczyli, bo po Weißgerbergasse już yno my maszkecili i łazili po sztandach na rynku (pod wieczōr je 897893 razy lepij). Jak kerymu nie smakuje futer na sztandach, to w Norymberdze znodlimy jedna drōga, przi kerej idzie fajnie pojeś, ogrzoć sie i dychnyć. Musicie znojś Krebsgasse*. My tam trefili skuli Mr. Burrito, za kerym my sznupali, a kery bōł… zawarty. Ale w Roots pora metrōw dalij fajnie my pojedli. Burger (4€) i lazania (6€) suuuper dobre. 🙂 A że było fest zima, to wlyźlimy jeszcze do nastympnych dźwiyrzy na kafyj. We Fortezza Espresso Bar ugościli nos gynau tak, jak nōm tego trza było po cołkim dniu łażynio.
Spanie we Norymberdze
Bylimy na jedyn dziyń, tōż ani my za spaniym niy patrzeli. Wiymy yno, że w kożdym wiynkszym nimieckim abo austryjockim mieście je przed świyntami problym ze spaniym skirz masy turystōw ôbmiyłowanych we grzotym winie i tych wszyjskich godnich sztandach. Coby sie niy nerwować, buchujcie spanie naprzōd. Wejrzijcie tradycyjnie na Booking abo Airbnb.
Jak sie Wōm zdała Norymberga?
Dejcie znać!


text:
Powiat choszczeński
Powiat choszczeński je powiat (wokrjes) na juhozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa, juhowuchodnje Šćećina, z wokrjesnym městom Choszcznom.
GeografijaWobdźěłać
Susodne wokrjesy su Powiat stargardzki na sewjerozapadźe, Powiat drawski na sewjerowuchodźe, Powiat wałecki na wuchodźe, Powiat strzelecko-drezdenecki na juhu a Powiat myśliborski na juhozapadźe.
Města a gmejnyWobdźěłać
Powiat choszczeński wobsteji ze šěsć gmejnow:
WotkazajWobdźěłać
- Webstrona powiata (pólsce, němsce, jendźelsce)
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text:
Stryj (mjasto)
Spůłrzyndne: 49°15' N 23°51' E
Stryj (ukr. CTpий) - mjasto na Ukrajińe, we lymberskim uobwodźe, śedźiba stryjskigo rejůnu. Je to jedyn ze nojwożńyjszych transzportnowyh knotlůw na zachodźe Ukrajiny, wożny ekůnůmiczny a kulturalny uostrzodek uobwodu. Położůny na lewym brzygu rzyki Stryj. Mjyszko sam 60 tauz. ludźi.
Mjasto pjyrszy roz bůło spůmńano we 1385. roku. We 1431. bůło mu nadano magdeburske prawo. Festelny rozwůj Stryja uodbowoł śe we drugij połowje XVII storoczu, sprzijoł mu Jůn III Sobieski, kery swoja karjera zaczynoł uod byćo stryjskim starostům, a potym uostoł krůlym Rzeczpospolityj. W tym czaśe mjasto nośůło titel «Swobodnego krůlewskigo mjasta».
Po pjyrszym tajlůngu Rzeczy Pospolityj mjasto trefjůło do Habsburskij Imperyje. Wczos pjyrszyj śwjatowyj wojny Stryj bůł placym narodzyńo legjůnu Siczowych Strilcůw. We 20. a 30. rokach, kej mjasto znojdowało śe we składźe II Polskij Republiki, bůło jednym ze nojwjyncyj aktiwnych uostrzodkůw UWO a OUN. We 1939 anektowany uod Sowjeckigo Sojuszu. We 1990. roku Stryj bůł jednym ze pjyrszych mjast, kaj bůła wćůngńynto ukrajińsko fana.


text:
Akterojo w Pančicach-Kukowje a Kulowje smědźa so wjeselić
Pančicy-Kukow/Biskopicy (SN/MiR). Dobyćerjo prěnjeho wubědźowanja za angažement młodźiny Biskopičanskeje syće za dźěći a młodźinu (KiJu) za Budyski wokrjes su wuzwoleni. „Poměrnje spěšnje je so jury rozsudźiła mytować młodźinski klub w Pančicach-Kukowje“, měni Bernadette Zellerowa z regionalneho teama Zapadna Łužica. „Jurorow je přeswědčiło, kak so młodostni tam zasadźeja, zo bychu serbske a němske žiwjenje hromadu wjedli.“ Zo słušeja tohorunja Kulowscy skawća do kruha mytowanych, je wjesnjanka nastorčiła, dokelž bě skupinu dźěći a młodostnych namjetowała. „Wona potwjerdźa wosebje hódnoty, kotrež tam čłonam skawtskeje skupiny posrědkuja, kaž sprawnosć a spušćomnosć.“


text:
Był se ôńskigo razu taki ksiōnże z Rajchu co to fest chcioł być żyniaty
Rajzowoł po świecie i chledoł swoji libsty ale żodno mu nie była zocno. Omajlant mu sie coś nie godziyło – a to za chrubo, a to za gupio… Czas lecioł a ksiōnże sztyjc był bez baby. Już eli król fater mioł starość że ynkli nie bydzie, ród sie skończy i sie ôstanie dupa w kraglu.
Kiejsik na wieczór trefiyła sie ganc ôszkliwo pogoda, grzmiało i sie rożygało, pierony walyły jedyn za drugim a ku tymu loło fest.
Ôroz kieryś zaklupoł do bramy zomku królewski familije
No to ksiōnże polecioł otworzyć ciężki dwiyrze, dociyrny kiery to sie dobijo nieskoro w tako szpetno pogoda. A za bramą stoła gryfno frelka. Taki to było borajstwo bo kapało ij z palicy, woda loła sie aż do szczewików i zmarznyte to było do kości. Ale dyć dziołcha pedziała że je ganc prawdziwōm ksiynżniczkōm!
Nie za fest sie to zdało ksienciowi ale do kupy z mutrym-królowom obsztalowali że sprowdzōm fortelym czy to aby ni ma darymny futer. Królowa poszła do szlafsztuby i narychtowała dziołsze bety – na som dół wciepła ziorko grochu a na to naukłodała dwajścia madraców a na to dwajścia pierzin. I przikozała dziołsze spać w takim pryku.
Rano wszyjscy sie pytali frelki jako ij sie spało na co dziołcha zaczła labydzić że ganc niechersko miała noc
Nic sie nie poradziyła kimnyć bo jom coś fest szterowało i mo teroz kupa boloków i bolawe pleca. Na to cołko królewsko familijo sie uradowała! Toż to rychtyk je prawdziwo ksiynżniczka kej mo tako delikatno skóra!
Ksiōnże wiela nie stoł! Młodzi zaros poszli w żyniaczka, ôdprawiyli huczne weseli a żyli długo a szczęśliwie.


text:
Serbske mustwo – Cymbrojo z Italskeje 4:0 (2:0)
Zestawa Serbskeho mustwa: Boese – Kral, Kobelt (77. Lobeda), Šwjela, Brühl, Glode (64. Hawš), Woko, Šuliš (77. Krötel), Wałda, Bogusz (64. Domaška), Krawčik (58. Rinza)
Při słónčnym wjedrje a něhdźe 31 stopnjach bě so Serbske mustwo wokoło trenarjow Franka Ričela a Svena Ballacka wčera do Globasnicy (Globasnitz) podało. Tam wočakowaše łužiskich koparjow prěnja skupinska hra přećiwo mjeńšinje Cymbrow z Italskeje. Tuta liči jenož hišće wokoło 400 rěčnikow. Skupina něhdźe 50 serbskich fanow je daloki puć do Korutanskeje na so wzała, zo by Serbske mustwo mócnje podpěrała. Hru před Karawankowskej hórskej panoramu je sudnik Markus Piuk w 17 hodź. zahwizdał.


text:
11 listopada
11 listopada – jedynosty dźyń listopada, a 315. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 50 dńi.
Wydarzyńa na śwjeće
- 1918 - kapitulacyjo Mjymcůw a przekozańy wadzy Józefowi Piłsudskimu uod Regyncyjnyj Rady, fajrowane kej Dźyń Samostanowjyńo Polski
- 1965 - samostanowjyńy Zimbabwe (uod Wjelgij Brytańije)
- 1975 - samostanowjyńy Angoli (uod Portugaliji)
- 1997 - we Gruzyji zńeśůno kara pomrzyńo
Rodźyli śe
- 1587 - Marcin Strzoda, tyjolůg a historiker
- 1922 - Kurt Vonnegut, amerikański pisorz
- 1962 - Demi Moore, amerikańsko filmowo szauszpilerka
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text: Budyšin (CS/SN/MiR). W Budyskim klóšterku klarisow zetka so wčera nawječor něhdźe dwaceći ludźi k 32. nutrnosći, wěnowanej wopomnjeću pogromoweje nocy. 9. nowembra 1938 běchu nacionalsocialisća započeli židowske žiwjenje w Němskim reichu wutupjeć, štož su hač do kónca Druheje swětoweje wójny dale wjedli. Zapołožene do modlitwow a spěwow su wopytowarjo nyšpora na dóńt 1927 rodźeneho Budyšana Isidora Nussenbauma spominali. Zhromadnje ze swojim bratrom ćerpješe wón w koncentraciskim lěhwje Stutthof. Siegfried je přez cyły čas swojeho mjeńšeho bratra Isidora škitał, torturu zajeća pak njeje přežiwił. W swojich dopomnjenkach piše Isidor Nussenbaum, zo měješe stajnje jandźela pěstona poboku. Mjez druhim škitachu jeho w kaceće sobujeći a samo młody čłon SS, kotřiž su jemu přežiwjenje zmóžnili. Tak su jeho z jědźu zastarali. Po wuswobodźenju přez sowjetske wójsko dyrbješe Nussenbaum dožiwić, kak su ruscy wojacy žonu wumocowali, pola kotrejež wón po wuswobodźenju bydleše a kotraž so wo njeho staraše. Po wójnje so na něšto měsacow do ródneho Budyšina nawróći.


text:
Kóždolětnje organizuje młodźinski klub Konjecy/Šunow w pózdnim lěću DSF-party, swjedźeń němsko-serbskeho přećelstwa. Při wšěch koronowych wobmjezowanjach jón tež lětsa wupadnyć dać nochcedźa. Tohodla wumyslichu sej organizatorojo wosebity koncept hygieny.
Šunow (SN/pdź). Koronapandemije dla bě lětsa w Serbach lědma swjedźenjow. Mejemjetanja, wjetše narodninske fety a wjesne swjedźenje su wotprajili. Wosebje serbska młodźina je pobrachowacych zarjadowanjow dla kónc tydźenja často wostudu pasła. Je so tež prašała, hač budu lětsa wulke a znate zarjadowanja w Serbach, kaž su to na přikład Summer-ending-openair we Wotrowje abo DSF-party w Konjecach. Dołhož njeje sej Wotrowski klub hišće cyle wěsty, hač zarjadowanje přewjedźe, je so młodźina z Konjec a Šunowa nětko oficialnje za swój najwjetši event lěta rozsudźiła.


text:
Rothenburg ob der Tauber to je malućkie zabytkowe miasteczko na Bajerach, we dolinie rzyki Tauber. Beztōż, że naczytalimy sie ô nim fol, a znejdziōne instagramowe bildy ze tej szteli tak sie nōm przipodobały, że musielimy wycyckać jedyn ze ôstatnich weekyndōw we Mōnachium i roz jeszcze kupić se Bayern Ticket. Mielimy beztōż przileżytość ku byzuchowi we dwōch miastach – Rothenburgu, ô kerym przeczytocie dzisioj o we Würzburgu, kery na blogu bydzie chned. Ôba miasta sōm niy yno szwarne, ale i majōm fest zwiedowne historyje. Tōż ni ma co stoć i czekać – pōdźcie sie podziwać na nastympno bajersko perełka!
Zbōn wina na ratunek – zwiedowno historyjo Rothenburga
We 1631 roku Rothenburg ôstoł podbity bez ôddziały gynyrała Johana von Tilly. Podle legyndy, pozbiyroł ôn na rynku wszyjskich miyszkańcōw i pedzioł im, że jak sie znojdzie postrzōd nich geroj, kery “na roz” wyduldo trzilitrowy zbōn wina, wtynczos gynyrał ôstawi miasteczko w pokoju.
Do prōby doł sie polityk, tōż persōna, kero bōła wyjōntkowo dobrze wytrynowano we żarciu gorzoły. Bohaterym Rothenburga ôstoł birgermajster, kery spacyfikowoł przeciwnikōw bez wysłeptanie srogigo naczynio bez wiynkszych problymōw. Na pamiōntka tego szumnego ôsiōngniyńcio, kożdego roku miyszkańcy fajrujōm Der Meistertrunk – ôficjalnie “Świynto Ratowanio Miasta”, a tak po prowdzie to “misztrzowskie ôżarstwo”.
Żol, ale bez II wojna światowo żodyn niy umioł już ôbrōnić zabytkowego Rothenburg ob der Tauber przed dywastacjōm. W czos jednego ze nalotōw bōmbowych setki chałpōw i epno tajla murōw miasta bōła kaput. Po wojnie wszyjsko ôstało akuratnie postawiōne nazod podle historycznego forbildu, skirz czego dzisioj idzie nacieszyć ślypia strzedniowiecznym landszaftym. Werci sie wiedzieć, że ôdbudowa bōła wyônaczōno za pijōndze z gyszynkōw ze cołkigo świata – tabulki ze mianami tych, kerzy sie dociepali, sōm terozki wmurowane we mieście.
Jako dojechać – transport do Rothenburga
Przewożnie turyści rajzujōm do miasta cugiym. Dojazd do Rothenburga idzie sprawnie i gibko, ale niykerzy majōm problymy. Naturalnie, nojlepij sie rajzuje jak sie mo w kapsie spōmniany na zaczōntku tekstu bilet dobowy na cołkie Bajery. Umicie sie z nim przesiodać wiela scecie, tōż we nojgorszym przipodku stracicie yno trocha czasu.
Przede wszyjskimi niy śmicie przepōmnieć, że ciśniecie do miyjscowości Rothenburg ob der Tauber. Wielce ajnfachowe, ale bezmaś fol turystōw już to popierōniło i jechało do jednego ze sztyrech inkszych “Rothenburgōw”, kere sōm we Niymcach. Spamiyntejcie se to jakbyście tak jednak kupowali farkarty na roz abo sznupali za rajzami we rozmaitych aplikacjach.
Banhof je postawiōny ôd zabytkowej tajli miasta ô jakieś 10 minut (jak wyleziecie z cuga to trza iś w lewo, na skrziżowaniu we prawo i to tela). Cugi ze Rothenburga na Wurzburg jeżdżōm roz na godzina, a do Norymbergi dwa razy. Za kożdym razym musicie sie przesiodać we Steinbach (ale niy bōjcie nic, ludzie ze DB kapujōm co i jak, tōż niy musicie lecieć bez tory choby
z durśfalym chorzi, ôni na Wos doczkajōm).
Na co pozaglōndać – zwiydzanie Rothenburg ob der Tauber
Rothenburg ob der Tauber je jak dobro ksiōnżka, bojka abo film. Bez cołki byzuch akcyjo sie rozkulowuje po leku – włazicie bez piykno tōra, mijocie kōnsek muru, a kapka dalij uwidzicie już piyrsze farebne chałpki i elyganckie szildy geszeftowe. Ale richtich srogie emocyje prziłażōm dziepiyro pora minut niyskorzij, jak dołŏzicie do nastympnej tōry, kero je tajlōm wewnyntrznych murōw. Dufōmy, że kożdy by tamek sztopnył, coy cyknyć zdjyncie.
Dalij Marktplatz, kery gynau jak we inkszych nimieckich miyjscowościach, je głōwnym punktym ôriyntacyjnym i sercym Rothenburga. Jak już na nim staniecie, to bydziecie widzieli m.in. renysansowy rathaus, dwa gryfne stawiynia przi eku i Tawerna Rajcōw – bioło chałpa, na kerej miyndzy 11 a 15 ślypia trzimiōm wszyjscy turyści. To tamek, we fynsterach po dwōch zajtach cyntralnie wmurowanego zygora, pokazujōm sie co godzina dwa chopki i ôdgrywajōm scyna ratowanio miasta, spōmniano na poczōntku tekstu.
Jak sie nawiydzo Rothenburg ob der Tauber, werci sie tyż pozaglōndać na piykne kościoły (św. Jakuba i św. Wolfganga) i strzedniowieczne ôbwarowania i tōry miyjskie (m.in. Klingentor, Rödertor, czy Spitaltor). Ale trza tyż pedzieć, że te miasteczko po prowdzie to je na tela malućkie, bodej wszyjskie ôd niego “ajnfachowe stawiynia” sōm tak gryfne, że na Rothenburg ob der Tauber trza patrzeć jak na jedna srogo atrakcyjo.
Niy bele jakim punktym Rothenburga je Godno Dziedzinka – Kathe Wohlfahrt. To je nojepniyjszy na świecie geszeft ze godnymi kalyndorzami, szkartkami, ôzdōbkami i masōm inkszych szumnych i pierōnym drogich pierdōłek. Dziodek do ôrzechōw we tradycyjnym bajerskim trachcie, drzewiane zygory abo świōnteczne wōniani zawarte we świyczce to yno pora bajszpili artikli, kere tam dostaniecie. Yno jedyn minus – niy śmicie cykać bildōw. 🙁
Fest zwiedowne przi zwiydzaniu bydzie na isto łażynie po murach miasta. Superowy landszaft i masa przileżytości ku cykniyńciu fajnych bildōw gwarantowane!
Maszket we formie śniygowej kugli
Tradycyjnym rothenburskim maszketym je Schneeball, ô kerej spōminalimy już przi tekście ô Füssen. Ôbiod we Rothenburgu na zicher szarpnie budżetym szporobliwego turysty (niy treficie szteli ze jodłym inkszych jak typowe nimieckie szynki i restauracyje, kaj za ôbiod trza dać min. 15€/os.), tōż kugla ze zlepiōnego chrustu poloto cukrym abo szekuladōm to ni ma gupio idyjo. A już na bank po zmaszkecyniu bydziecie mieli we basie za tela kaloryji na cołki dziyń (abo i tydziyń).
Gryfne werbōngi
Pamiyntocie szildy reklamowe we Innsbrucku? Były piykne i elyganckie, ale te we Rothenburgu to je jeszcze srogszy poziōm prōmowanio geszeftōw. Masa żłobiyń, skōmplikowanych form i szumno typografio – dziwota, że reklamowy szild umi być taki fajny. A werbōngi takie, jakie znōmy ze spōłczesnych miast, sōm we Rothenburgu prawnie zakozane.
Nawiedźcie Rothenburg ob der Tauber!
Jak mocie we zocy kameralne, wyjōntkowe, strzedniowieczne miasteczka, to tyn punkt na mapie Bajerōw fest sie Wōm bydzie podoboł. To ni ma przipodek, że turyści ze cołkigo świata welowali Rothenburg ob der Tauber 5. nojatrakcyjniyjszym miyjscym we Niymcach we rankingu TOP100 Nimieckij Ôrganizacyji Turystycznej we 2016. Werci sie tyż wiedzieć, że Rothenburg leży na sztrece tzw. “Rōmantycznego Szlaku” (Romantische Straße), hyrskij postrzôd Bajerokōw drōdze miyndzy nojpiykniyjszymi miyjscowościami landu (m.in. Augsburg, Fussen, Wurzburg i Norymberga).
Nawciepuj nōm skirz tego wpisu na FB. Kōmyntowanie, przocie i podowanie dalij je naprowda fajne! 😉


text:
Klasifikowanje abo z hinašimi słowami rozdźělenje wěcow do kategorijow zda so něšto bytostne w čłowjestwje być. Rozdźělujemy žiwe wěcy do zwěrjatow a rostlinow. Pola zwěrjatow mamy cycaki, łažaki, ptački atd. Cycaki zaso rozdźělujemy do primatow, mjasožračkow atd. Samo we wšědnym žiwjenju chilamy k tomu wšo klasifikować. Rjadujemy w našej kuchni nadobu, horncy atd. A kamor w našej spanskej rozrjadujemy po dźělach drasty, na př. cholowy, šaty, črije.
Britiski sociolinguist a fachowc za mjeńšinowe rěče Paul White, emeritowany profesor Sheffieldskeje uniwersity we Wulkobritaniskej, namjetowaše 1987 šemu za klasifikowanje mjeńšinowych rěčow.2 Profesor White, kotrehož fachowe polo su mjeńšinowe rěče w Italskej, rozłožuje, zo je »formulacija ›mjeńšinowa rěč‹ po zdaću jednora a zrozumliwa, byrnjež powšitkowne naprašowanja wo mjeńšinowych rěčach w zapadnej Europje ze zapřijećom dotal přezjedni njejsu«.3 White definuje »tradicionelne« mjeńšiny jako regionalne abo wjesne mjeńšiny.4 Na přikład nastachu přez młódše zapućowanja do zapadneje Europy, Kanady, Awstralskeje a Zwjazkowych statow Ameriki zhromadźenstwa ludźi z Bliskeho wuchoda. Přiwšěm njebychmy wo turkowšćinje jako mjeńšinowej rěči w Němskej rěčeli, znajmjeńša nic na te wašnje, kaž wo tutym zapřijeću tule diskutujemy. By pak korektnje było prajić, zo je turkowšćina mjeńšinowa rěč w Bołharskej, wšako turkowska mjeńšina tam hižo lětstotki eksistuje.
Přinošk składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« (20.9.2020–9.5.2021) w Serbskim muzeju w Budyšinje
Jako kuratorka Wuměłskeje galerije Maribor (Słowjenska) přihotuju prawidłownje přehladki na zakładźe našeje zběrki. Wona wobsteji z twórbow słowjenskeho tworjaceho wuměłstwa a wopřija mólby, skulptury, dźěła na papjerje, fotografije, instalacije a wideja.
Při rešerši a přehladanju materiala za jedne naprašowanje storčich stajnje zaso na seriju Serbowkow, »Lužičanke« mjenowane, słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Dokelž wobsedźimy wjele druhich twórbow wot njeho, wahach husto, što móhła wuzwolić, zo by so wuměłc optimalnje prezentował. Často wupytach jednu do dwě monotypiji Serbowkow. Wone běchu tak rjane, ale tež cuze a potajne!
Kóždy króć zaběrach so trochu z Łužicu a spytach zrozumić, kotry woznam je čas we Łužicy za Trstenjaka měł, cyły wobraz pak njezamóch dodnić. Čehodla je wuměłc 1961, jako běše w Mariborje žiwy, seriju Łužičankow zhotowił? A čehodla wužiwaše grafisku techniku monotypije, kotruž do toho wužiwał njebě? Buchu wobrazy na zakładźe eksaktnych skicow zhotowjene? Jeli haj, dźe so wone chowaja? Štó běchu modele? Kak hodźi so mnohotnosć drasty rozkłasć?
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)
Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak běše, zo mějach začuće, moje dźěło je trěbne a so waži. To njebě a njeje w našej branši samozrozumliwe.
Muzeje, priwatnicy, archiwy, hrody abo pokładownje zmóžnichu mi přistup do swojich magacinow a schowanych zběrkow, zdźěla bjez dowolnosće, dokelž chcychu rady ze swojimi eksponatami w nasćěnowej protyce »Křinja« zastupjeni być. Někotre wěcy, kiž smědźach z ćmowych regalow wzać, běchu pozdźišo tón »hit« we wustajeńcach a so wědomostnje wobdźěłachu.
Tu zwobraznjena postawa swjateje Hany samotřećeje słuša do stareje cyrkwički w Radworju a je jedyn z pokładow, kotrež buchu w 1960tych lětach z wěstotnych přičin přeměstnjene a zdźěla w njedosahacej měrje dokumentowane. W fundusu tachantskeje pokładownje pod dohladom dr. Siegfrieda Seiferta smědźach postawu 1989 fotografować. Šćěpan Delan, pozdźišo farar w Radworju, je na zakładźe přirunanja čornoběłych fotow a mojich fotow za dokumentaciju wo starej cyrkwičce w lěće 2000 postawu spóznał a swjata Hana so do Radworja nawróći.Postawa swjateje Hany samotřećeje ze stareje cyrkwički w Radworju Foto: Gerald Große
W běhu časa sym wjele wo swojej łužiskej domiznje a jeje pokładach nawuknył. Při tym dyrbju přiznać, zo naby někotryžkuliž eksponat přez moje wašnje fotografowanja wuznam »drohoćinki«, byrnjež poprawom žana njebě. Přiwobroćich so na přikład narodnym drastam, kotrež so wjace njenoša. Na to je mje dr. Lotar Balke storčił a mi wotpowědne eksponaty z křinjow spřistupnił resp. wobstarał.
Wuměłc-architekt Arnold von Westfalen jako inowatiwny gotiski twarski mišter hroda Albrechtsburg a jeho architektoniske herbstwo
Za architekturu je 15. lětstotk wosebity čas, dokelž hodźi so jara zajimawe wuwiće wobkedźbować, kotrež wustupuje po cyłej Europje, wosebje tež w Sakskej a we Łužicy. Jako w Italskej dawno hižo renesansowy stil z cyle hinašimi konceptami a strukturami knježeše a swójba Medici Florenz k wuměłskemu centrumej wutwari, jako Leonardo da Vinci swoju Mona Lisu molowaše a Michelangelo jasne klasiske formy w architekturje naćisny, wuwi so w krajach sewjernje Alpow wosebje wirtuozna forma pózdnjeje gotiki.
Tuta wirtuozna formowa rěč gotiskich strukturow a ornamentow je so wosebje we wuchodnych regionach hač do dźensnišeho zdźeržała. Najjasniši přikład za to namaka so w njedaloko wot Drježdźan na skale ležacym hrodźe Albrechtsburg. Hižo zdaloka wuhladaš wysoko nad Łobjom trónowacy hród w Mišnu. Horjeka na hrodowej horje wita će jako prěnje gotiska katedrala, kotruž mnozy ze swjatym Benom zwjazuja, kiž je tam pohrjebany.Wid na dwórsku fasadu hroda w Mišnu z wonkownym schodźišćom, kiž so tež »Wendelstein« mjenuje. Schodowa wěža twori wertikalny akcent k zbytnej fasadźe.
Na lěwym boku cyrkwje, směr sewjer, přizamknje so hród z jeho sławnym a charakteristiskim witym schodom. Twarski mišter Arnold von Westfalen započa 1471 z twarom hroda, kotryž běše prěnjotnje jako rezidenca za Wettinskeju bratrow kurwjercha Ernsta a wójwody Albrechta mysleny.
9. nowembra 1920 bu w Budyšinje prěnja jednota Serbskeho Sokoła załožena. Hač do lěta 1930 nasta cyłkownje 21 jednotow. Po nastupje nacijow dyrbješe sportowe towarstwo 9. apryla 1933 swoju dosć wuspěšnu dźěławosć skónčić. Po Druhej swětowej wójnje wožiwjenje móžne njebě, to poradźi so hakle po znowazjednoćenju Němskeje. 27. decembra 1993 bu w Hórkach Serbski Sokoł znowa załoženy. Někotre přičiny dołheho přihota w slědowacym podam.
16. februara 1862 bu w Praze prěnja jednota Sokoła w Čěskej załožena: W přitomnosći 75 wosobow bu dr. Jindřich Fügner za starostu wuzwoleny, Miroslav Tyrš za městostarostu. Pod hesłom »Tužme se!« (Krućmy so!) dźěše wo to, w času narodneho wozrodźenja ćělne a duchowne mocy młodych ludźi rozwiwać, złožujo so na hesło starych Grjekow »W strowym ćěle strowy duch«. W meji 1862 přewza Miroslav Tyrš načolnistwo jednoty, kotraž nošeše oficialnje mjeno »Sokol – Pražská tělocvičná jednota«. W běhu lěta nastachu w dalšich dźewjeć čěskich městach jednoty Sokoła. Miroslav Tyrš spisa w lěće 1870 wuznamny program »Náš úkol, směr a cíl« (Naš nadawk, směr a zaměr), kotryž bu potom lěto pozdźišo jako zawodny nastawk w prěnim čisle časopisa »Sokol« wozjewjeny. Sokołska myslička rozšěri so po čěskim nastorku tež w druhich słowjanskich ludach – najprjedy w lěće 1863 w Słowjenskej. Prěni hłós k nastaću sokołskich jednotow tež pola nas w Serbach pochadźa z lěta 1882, jako přewjedźe so prěni zlět čěskeho Sokoła w Praze. Zarjadowanje dožiwi serbski student Jan Ćěsla. Bě wot wobsaha zarjadowanja tak zahorjeny, zo wozjewi w časopisu Łužica namjet, »tež tajke towarstwo zawjesć, zo snadź bychu klětu tež serbske młode Sokoły wulětowałe a serbsku rěč a narodnosć mjez sobu hajiłe a posylniłe».1 (W Nowych Boranecach w lěće 1840 rodźeny Jan Ćěsla studowaše pozdźišo w Praze a skutkowaše wot 1871 jako lěkar w Neveklovje blisko stolicy. Tam zemrě w lěće 1915.)
Wot nadawka k wobskóržbje (10/11)
Wšědny dźeń w fotografiji njeje jenož lute tworićelstwo, ale ma wjele z organizaciju, jězdźenjom, wadźenjom, wězo z dobrymi idejemi a podpěraćelemi činić.
K mojim najlěpšim pomocnicam we wobłuku łužiskeje fotografije słušeše wjednica muzeja »Alte Pfefferküchlerei« we Wósporku, Irmgard Wenzelowa. Wona je mje při patentnym sudnistwje NDR wobskoržiła. Sudnistwo je skóržbu přećiwo priwatnej wosobje wotpokazało a na LND přepodało. Njewěm, kak je to tehdom wušło. Nimale zmužiće sym skóržbu jako nastork wzał, zo bych so k njej na puć podał. To je so wupłaćiło, wona je mje pozdźišo husto podpěrała. Běše z wašnjom, zo na dnju załoženja NDR wokrjesy a organizacije zbožopřeća a małe dary do Berlina sposrědkowachu. Za Budyski wokrjes abo Domowinu je knjeni Wenzelowa wuměłsce napodobnjene nowolětki zhotowiła, kotrež sym jako kalendrowy wobraz wužiwał.
Ćeže pak mějach z načolnikom Budyskeho Měšćanskeho muzeja w lěće 1987, kiž nochcyše mi eksponaty wupožčić. Nochcyše wěrić, zo so wone jednorje přez škleńcu witriny fotografować njehodźa. Hakle po wobšěrnym listowanju z ministrom za kulturu so hara skónči.
Prócowanja Jana Bjedricha Tešnarja wo zjawnu prezencu delnjoserbšćiny
Njedźelu, 28. oktobra 1860, poswjećichu w Chmjelowje pola Choćebuza nowe šulske twarjenje. Jeho wosebitosć bě, zo bě nad zachodom připrawjeny serbski napis, wuwjedźeny w tehdyšim frakturnym pismje: »Dajſcho tym Żiſchetkam ku Mn˙o pſchiſch a n˙ehoborajſcho˙ jim, pſchėto takich jo to Kralejſtwo Boże. Markus 10,14.« Wo natwarje noweje šule a wo poswjećenskim zarjadowanju Bramborski Serski Casnik 21. nowembra nadrobnje rozprawješe:
Dokelž bě jich dotalna šula přemała a dodźeržana, běchu Chmjelowčenjo w lěće 1857 twar noweho šulskeho doma wobzamknyli. Na to kupi gmejna kóžde lěto něšto drjewa a kamjenjow, zo by financielnu ćežu rozdźěliła. Nalěto 1860 stary šulski dom srjedź wsy wottorhachu a nowy murjowany twarić započachu. Hdyž bě nazymu »nowa, rědna, pyšna šula« dotwarjena, ju na 21. njedźeli po swjatej Trojicy, potajkim 28. oktobra, poswjećichu. Na swjatočnosć zeńdźechu so wjesnjenjo we wupyšenej šuli. Po zhromadnym kěrlušu měješe niši farar Choćebuskeje serbskeje wosady Jan Bjedrich Tešnaŕ prědowanje wo 103. psalmje, w kotrymž so Bohu za dokónčeny twar dźakowaše a wo žohnowanje za dźěło wučerja prošeše. Staršich napominaše, dźěći nic wot wučby wotdźeržować, ale je swěru do šule słać. Tež měli sej wučerja wažić a jeho podpěrować, dokelž je jeho dźěło »na roli tych hutšobow« hišće ćeše a sprócniwiše hač dźěło bura na polu. Napominanje indirektnje pokaza, z kotrymi ćežemi mějachu so wučerjo na serbskich wsach tehdy bědźić. Po požohnowanju twara přepoda Tešnaŕ najlěpšim šulerjam – třom hólcam a třom holcam – serbske knihi. Najlěpšej dóstaštaj Nowy testament, tamni štyrjo pak knižku »Pojż k’Jeſußu!«. Po tym zo běchu šulske dźěći pod nawodom wučerja Hänicke kěrluš zanjesli, so swjatočnosć ze zhromadnym kěrlušom skónči.
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.
Jako młody student a wědomy Serb je (pozdźiši prof. dr.) Arnošt Muka (1854–1932) po Hornjej a Delnjej Łužicy pućujo wšo serbske zapisował. Měješe nadobny zaměr, móhłrjec cyłemu swětej dopokazać wulkosć serbskeho naroda a kraja a bohatosć serbskeje rěče. Wšě připóznaća, kotrež so jemu w Serbach a druhdźe za to dawaja, su tuž woprawnjene.
Tola žadyn čłowjek njeje njezmylny kaž žadyn ćerń bjez kałača. Z dwěmaj přikładomaj je so serbski ludowědnik a rěčespytnik Muka mylił. To stej ležownostne mjeno »Kobjel« w Sernjanach a wjesne mjeno »Sernjany« same. Z ležownostnym mjenom »Kobjele« sym so před lětami w delanskej Gmejnskej nowinje rozestajał. Tule wěnuju so našemu wjesnemu mjenu.
Jan Meškank-Kanečanski (1905–1972) bě po Druhej swětowej wójnje znaty a připóznaty serbski domiznowědnik mjez Wotrowom a Konjecami. Hdźež je móhł, je Meškank wězo na Muku nawjazował. Na Mukowym wułožowanju mjena Sernjany je wón dwělował. Ale Meškank njebě powołanski wědomostnik a slědźer. Tež dźensa znate wědomostne žórła jemu tehdy hišće přistupne njeběchu.
Wjacori, w słowjanskich rěčach derje wukubłani němscy mjenowědnicy su so po skónčenju Druheje swětoweje wójny wobšěrnje a dokładnje ze słowjanskimi mjenami w srjedźnej a na wuchodnej Němskej zaběrali. Su woznam mjenow přepytowali a ze susodnymi słowjanskimi rěčemi přirunowali.
Hižo přeco chcych ležownostne mjena Trjebina znosyć, zo njebychu so zhubili. Přewulki pak bě respekt před wobšěrnym dźěłom mjena dokładnje zběrać, so ludźi prašeć, kotřiž su hišće starši hač ja, a w archiwach slědźić. Dźěłowy plan Trjebinskeje Domowinskeje skupiny 2017/2018 je mje trochu do dźěła honił. Tak buchu Trjebinscy Domowinjenjo w nowembrje 2017 a w aprylu 2018 w dźěłowym planje namołwjeni, jim znate ležownostne a swójbne mjena znosyć. Njetrjebamy so dźiwać, zo bě zajim jara wulki, dokelž so wjes zdźěla wotbagruje a dźěl wjesnjanow bu hižo přesydlene. To přinjese wosebitu brizancu do tematiki: Hižo nětko je ćežko, sej stary wjesny dźěl Zagora předstajić, dokelž rowy, klumpy a wotnjesene statoki deprimowacy wobraz zawostajeja. Bórze so wšitko w hoberskej brunicowej jamje zhubi.
Njewobsydlena přiroda rozdźěli so na přestrjenje, za kotrež je wěste wužiwanje předwidźane. Ležownostne mjena dźěla krajinu a słuža orientaciji a identifikaciji. Tute geografiske mjena su wobydlerjo tworili a buchu bjez pisomneho fiksěrowanja do lokalneje rěče přiwzate. Wone su jenož we wěstej wjesce abo wěstym měsće znate a słuža tomu, połoženje ležownosće jasnje identifikować a rjadować. To je wažne za kataster, wobsydstwowe poměry abo wužiwanje přestrjenje a zaměr wužiwanja (jako polo, łuka, lěs abo hat).
Bjez prócy – žane foto (9/11)
W zwisku z festiwalom 1972 měješe LND wotpohlad, portret Měrćina Nowaka-Njechorńskeho we wulkim formaće wozjewić. To běše za mnje dobra přiležnosć so ze zajimawej wosobu do zwiska stajić. Nochcyše so w swojim ateljeju fotografować dać, ale radšo na zahrodźe w Njechornju, štož njebě žadyn problem. Krótko po tym je so moler na Domowinu abo nakładnistwo hóršił a wozjewjenje fota najprjedy zakazał.
Při swojim wopyće běchu mi tehdom durje do ateljeja napadnyli. Běše to wulkotny drjewjany wudźěłk a srjedźa běše znamjo Nowaka-Njechorńskeho: rězbarjene lipowe łopješko. Dokelž lubuju detaile w fotografiji, chcych »něšto z toho činić«. Ale wón měješe něšto přećiwo tomu.
Pozdźišo, jako dźěłachmy na Křini dopomnichmoj so z Geratom Hendrichom zaso na wone durje. Hendrich je so ze sotru Nowaka-Njechorńskeho rozmołwjał, kotraž při nim přebywaše. Wona měješe zakaz za přehnaty. Přeradźi nam dźeń, na kotrymž so jeje bratr do Budyšina poda a so hakle z poslednim busom nawróći. To smój sej tam dojěłoj, techniku natwariłoj a durje fotografowałoj. Cyle derje mi při tym njebě.
200 lět serbske misionske towarstwa
Rewolucionarnej lěće 1848/49 so w serbskim stawiznopisu husto jako započatk towarstwoweho žiwjenja na serbskich wsach charakterizujetej.1 W tutym nastawku chcu pak pokazać, zo směmy započatki šěrokeho towarstwoweho skutkowanja na serbskich wsach bjezmała wo 30 lět doprědka datěrować. Wot 1820 do 1834 załoži so w ewangelskich Serbach znajmjeńša 14 misionskich towarstwow, kotrež běchu rum, w kotrymž móžachu so čłonojo politisce, nabožnje a narodnje angažować a za dalše towaršnostne dźěło wukmanjeć.
Mały Wjelkow – najstarši hólči wustaw za dźěći misionarow Wobraz: Archiw Ochranow


text:
Slonsky Radio
Slonsky Radio / Oberschleisien Radio
Slonsky Radio jedyne take we internecie – znane na calutkim świecie
Slonsky Radio , je to wyjontkowoł rozgłośnia radiowoł , ktoroł je skerowanoł do prawdziwych miłośnikow tego wszystkego , co je ślonske… Radio groł nie ino świetnoł muzyka ze naszego regionu , ale promuje tysz nasz jynzyk ślonski , nasze tradycje i obyczaje , które to mogom poznać Ci , co nie pochodzom ze Ślonska , abo wszyjscy Ci , co downo tymu musieli wyjechali za chlebym , w różne strony świata.
Radio powstało 10 maja 2006 roku . Nasze radio jest najstarszom rozgłośniom w internecie , keroł posiadoł profesjonalne zaplecze techniczne i własny serwer . Radio bardzo szybko odniosło wielkie powodzynie , a mimo tego , nigdy nie osiadło na laurach i dali se do Wołs rozwijoł . Idzie nołs bardzo łatwo znejś , bo z duchym czasu , rozwijomy sie na bieżonco , nie ino technicznie , ale tysz muzycznie .. Posiadomy tysz strona radiowoł na FB , pod nazwom Slonsky Radio .
Slonsky Radio może se pochwołlić nojwiynkszom słuchalnościom , miyndzy innymi radioma internetowymi. Słuchaczy z całego świata , prziciongoł jedyny we swojym rodzaju ,, Koncert Życzeń “ , na kerym kedyś Prezynter dzwonioł do Solenizanta i skłodoł ,, Mu “ życzynia na żywo , ale przez wprowadzynie RODO , czyli Ochrona Danych Osobowych , cza było tymu zaprzestać . Tera na ,, Koncercie Życzeń “ , Prezynter czytoł życzynia , nadesłane przez Słuchaczy ( klikajonc we zakładka , kaj pisze ,, Koncert Życzeń “ , a przijmowane som , zawsze w niedziela od godziny 8:30 do 11:00 ) . Koncert Życzeń zaczynoł se we niedziela , równo o godzinie 12:00 , kaj to na samym poczontku zagrany jest tradycyjny Anioł Pański … Podczas audycji podłonczonych jest ponad 1000 nr IP , co oznaczoł ,że słuchajom nołs tysionce Słuchaczy i tyn samym , nasz Koncert Życzeń , jak i nasze radio , nie moł sobie równych ..
Radio zapraszoł do siebie tysz bardzo znanych artystow muzycznych ze scyny niemieckyj , jak i ślonskyj . Odwiedziyli nołs miyndzy innymi : Francesco Napoli , Heino ,Andrea Berg , Dominika i Janusz Żyłka , Jacek Kierok , Nadia, Makula , Lidia Krueger.
Slonsky Radio dboł o atmosfera rodzinnoł na antynie i poza niom . Rozgłośnia , jest czynstym organizatorym ślonskich biesiad , kaj to redakcja spotykoł se ze Słuchaczami , a ostatnie lata , oraganizowany jest tysz ,, Radiowy Spływ Kajakowy “ , zakończony wspólnym ogniskym . Radio jest tysz promatorem i patronym medialnym wielu imprez , o ślonskim zabawiyniu, na Slonsku i poza granicoma .. Wspiyromy tysz akcjie charytatywne , budowa kościoła we Olszynie , czy tysz oddanie 1% na ratowanie Tybetu . Radio dboł tysz o ta duchowoł strona naszych Słuchaczy , kaj to we każdoł niedziela , abo i wiynksze świynta , na naszyj antynie możecie posuchać transmisji Mszy Świyntyj , z parafii pod wez. Matki Bożej Różańcowej w Rudzie Śląskiej -Halembie .
Aktualnie redakcja radia skodoł se z 15 prezenterow , o których wjyncyj se dowiycie , na naszyj stonie ,jak kliniecie we zakładka ,, Redakcja “ . Przez lata działalności , Prezynterzy zmieniali sie wielokrotnie . Niektórzy po rozpoczynciu swoji kariery na naszym Slonskim Radiu , odeszli i rozpczyli swoje projekty . Nasze radio jest ,, Matkom “ wielu fachowych Prezynterow , kerzi to tera prowadzom swoje własne rozgloście , tysz zwionzane z naszym regionym ..
Profesjonalnie wykonanoł strona naszego radia , poczytołsz po ślonsku , polsku i niymiecku . Szablon niy sprawi nojmankszego problymu we nawigacji . Na samym wiyrchu znejdziesz ,, ikonki playerów “ , przez ktore idzie posuchać naszego radia , jest tysz aplikacja keroł automatycznie załonczy radio. Som tu tysz ,, zakładki “ , kaj pisze pozdrowiynia i koncert życzeń , na ktore jak klikniecie , to automatycznie bydziecie mogli napisać i wyslać wiadomosc . Na gółwnyj stronie mogecie widzieć , kto genau prowadzi audycja , abo jak wyglondoł ramowka na dany dziyń .. Możecie tysz obejrzeć , wiela czasu poświyncoł Wom dany Prezynter , prziciskajonc na ,, czas grania ( Prezenterzy ) “ . Momy tysz ,, galeria zdjynć Słuchaczy “ , kaj to , jak bydziecie chcieli , to możecie tysz dołonczyć , a styknie napisać do Chrisa i wysłać Wasze foto .
Slonsky Radio sprawi , że bydziecie se tu czuć jak w doma , abo tysz miyndzy przijaciołmi .. Radio pozwoli Wom poznać innych Słuchaczy , a głosujonc na lista przebojow , aktywnie możecie brać udział w życiu radia ..
Jako rozglośnia niekomercyjna, Slonsky Radio potrzebuje tysz Waszego wsparcia finansowego , żeby opłacić serwery i licencje muzyczne.
Jak szukołcie najlepszego radia co groł po ślonsku i z milości do Ślonska , to trefiliście pod dobry adres !!!!!
I jak już zacznie nołs suchać , to obiecujymy ,że nigdy niy przestaniecie .
My Wom ,życzymy richtig fajnego odbioru i mocka szpasu z naszym Slonsky Radio i godomy , do usłyszynia na naszych audycjach..
Kochomy Ślonsk i ślonsko muzyka i njy ino....
Na audycjach naszych prezynterow mogecie posuchac roztomajtyj muzyki. Z milom chynciom spelniomy prawie kozdy Waszy zyczyniy muzyczny.
Chesz posuchac Twoj ulubiony szlager ? Napisz we pozdrowiyniach o tym prezynterowi.


text:
▶ Adwentna knižka Měrki Mětoweje
W němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za dźěći wot Měrki Mětoweje wušła. Knižka z titulom »Fräulein Schmollbraten feiert Advent« słuša do čitanskeho rjada adwentnych knižkow nakładnistwa a funguje kaž adwentny kalender. Ze swojej stawiznu wokoło Liski měri so awtorka na čitarki a čitarjow wot 5 lět.
▶ Digitalizowanje zawostajenstwa Šwjele
Wot spočatka oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948). Při tym so žórła z archiwa nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće ze spěchowanskeho programa »Digitalizacija a spřistupnjenje«.
▶ Muzej zasej wótwórjony
Pó styri lěta trajucych twaŕskich źěłach jo Serbski muzej w Chóśebuzu wót 27. oktobra zasej wótwórjony. Pśi tom jo se nowa trajna wustajeńca pód mjenim »Tak dłujko ako serbstwo wobstoj« zarědowała, kótaraž pśedstaja we wósym tematiskich wobłukach žywjenje Serbow w Dolnej Łužycy. Ako wósebnu wustajeńcu pokazuju se pód titulom »Wuglědy – Perspektiven« fotografije Maika Lagodzkego.


text:
Ptači kwas
Ptači kwas (delnjoserbsce Ptaškowa swajźba, němsce Vogelhochzeit) je kóždolětny nałožk, kotryž je znaty we wšelakorych europskich regionach, předewšěm pak w serbskej Łužicy.
Na předwječoru 25. januara staja dźěći prózdny taler na wokno abo před durje. Rano namakaja na nim słódkosće w formje ptačkow abo hněžkow. Typisce su ćěstowe ptački ze cokorowej glazuru, tak mjenowane sroki. Po legendźe dźakuja so ptački dźěćom ze słódkosćami za picowanje w zymje.
Woprawdźity ptači kwas swjeća dźěći předrasćeni na ptački w pěstowarni abo w šuli ze spěwami, rejemi abo samo ze swjedźenskim ćahom, kaž na přikład w Chrósćicach. Znajmjeńša kwasny por zwjetša w serbskej kwasnej drasće chodźi. W Serbach je tradicionalnje hawron nawoženja a sroka njewjesta, přećiwo čemuž staj w němskich pěstowarnjach kaž tež w němskorěčnej wersiji ludoweho spěwa wo ptačim kwasu kós a drózna njewjesćinski por.
Wažny wobstatk łužiskeho nałožka je tež ptačokwasny program Serbskeho ludoweho ansambla, z kotrymž pućuja přez cyłu Łužicu.


text:
Uniwersita
Uniwersita (łaćonsce uniwersitas „cyle“) je zarjadnišćo wyšeho (abo tercierneho) kubłanja a slědźenja, kotrež spožča akademiski stopjeń we wjacorych akademiskich disciplinach.
Hačrunjež filozofiske a teologiske institucije w mnohich ciwilizacijach eksistowachu, maja moderne uniwersity swoje korjenje w srjedźowěkowskej Europje. Prěnjotnje bě to zarjadowanje katolskeje cyrkwje. Słowo uniwersita wotwodźuje so wot łaćonskeho universitas magistrorum et scholarium, štož woznamjenja tak wjele kaž „zhromadźenstwo wučerjow a wučenych“. Najstaršej uniwersiće stej w Bolognje a Parisu. Uniwersity hraja wažnu rólu we wědomostnym slědźenju. Jich organizacija a struktura wotwisuje wot kraja. Jedna z centralnych zasadow je swoboda wědomosće, prawo na njewobmjezowane slědźenje.
Někotre z najznaćišich uniwersitow su: Uniwersita Kaliforniskeje w Berkeleyju (Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita Cambridge (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Harvard (Zjednoćene staty Ameriki), Heidelbergska uniwersita (Němska), Technologiski institut Massachusetts (MIT; Zjednoćene staty Ameriki), Uniwersita McGill w Montrealu (Kanada), Uniwersita Oxford (Zjednoćene kralestwo), Uniwersita Princeton (Zjednoćene staty Ameriki), Sorbonne w Parisu (Francoska), Uniwersita Strasbourg (Francoska), Uniwersita Tokio (Todai) (Japanska).
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Humboldtowa uniwersita
- Karlowa uniwersita
- Lipšćanska uniwersita
- Braniborska techniska uniwersita
- Techniska uniwersita Kamjenica


text:
Mikławš Hicka
Mikławš Hicka (němsce Nikolaus Hitzke; * 13. januara 1821 w Hórkach, † 14. decembra 1899 w Špitlu) bě serbski wučer, publicist a towarstwowy prócowar.
Narodźi so jako syn zahroniskeho žiwnosćerja Jana Hicki a jeho mandźelskeje Hańže w Hórkach[1] a běše wot 1835 do 1838 preparandist pola wučerja Handrija Brojerja w Chrósćicach. Wot 1838 do 1841 wopytowaše Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, hdźež běše 1841–42 z pomocnym wučerjom. Prěnje wučerske městno měješe 1842 do 1845 w Špitlu, doniž njenastupi słužbu w Ralbicach, hdźež hač do lěta 1889 wučerješe. W tutym lěće poda so na wuměnk a přesydli so do Kukowa a po smjerći mandźelskeje k swojemu synej Bjarnatej Hicce (1867–1923) do Kamjenca.
Za čas rewolucije 1848/49 angažowaše so Hicka w towarstwowym hibanju a bě pismawjedźer Ralbičanskeho serbskeho towarstwa. Na zhromadźiznach žadaše sej wjace politiskich, socialnych a narodnych prawow za Serbow. Nimo toho podpěrowaše pólski bój za statnu njewotwisnosć a pomhaše po rewoluciji přesćěhowanym Polakam. Wjele lět bě městopředsyda Kukowskeje serbskeje Bjesady.
Prawidłownje dopisowaše do Tydźenskeje Nowiny a do Jutnički. Wón namołwješe čitarjow, jako Serbja sebjewědomje wustupować, žadaše sej mjez druhim zjawne serbske napisma a rozprawješe wo žiwjenju w klóšterskich kónčinach. Tež do němskich nowin kaž Der deutsche Schulbote, Der Erzähler an der Spree, Der katholische Jugendbildner abo Die sächsische Schulzeitung pisaše nastawki z pedagogiskim a nabožinskim wobsahom.
Mikławš Hicka bě wot załoženskeho lěta 1847 z čłonom Maćicy Serbskeje.
Wón naspomni so jako pódlanska figura w romanje Lěto wulkich wohenjow Marje Kubašec.
LiteraturaWobdźěłać
- Jurij Młynk: Mikławš Hicka – wučer z časa narodneho wozrodźenja w Delanach. W: Protyce 1966, str. 109–112
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Hicka, Mikławš. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 195
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Křćeńska kniha Chróšćanskeje wosady, zapisk 4/1821


text:
Na koniec prziszły my na łokozały grob, co w nim leżała yno jedna baba, co sie mianowala Bynigna Samsoń a jo se niy poradziła spomnieć, eli to je nasza przocielka? To była starczyno ciotka, niywłosno siostra łod jejigo tatulka. Tatulek łod Bynigny, co był łorganistom, umrził jak jego cera chodziła jeszcze do szkoły, ale przed śmierciom zapisoł i swoja gospodarka, co była nojszumniyjszo we wsi. Jednako Bynigna sie niy wydała, chocioż miała wielgi wiano, bo wolała miyszkać ze mamulkom. Mamulka, co prowda, wydała sie po drugi a miała jeszcze piyńć dziecek, w tym starczynego tatulka, ale ta familijo była biydno jak mysz kościelno, bo tyn drugi chop nic niy mioł, ale łojcym był dobrym, a Bynigna niy poradziła sie go nakwolić! Cołki lata wszyjscy żyli ze gospodarki łod Bynigny, bezto fest wele ni skokali, to samo robili łojcowie łod starki, bo ciotka śnimi miyszkala.
Jednego roku coś sie uzdało ciotce, że bydzie umiyrać i naparła sie tyj nojpiykniyjszej truły, co widziała we mieście. Ze poczontku to wszyjscy sie gorszyli, bo gdo to widzioł kupować truła za żywota, ale potym ustompili i Bynigna dostała, to co chciała! Truła stoła na gorze, ale ciotka zażyczyła se i do izby a potym, jak żodnego w doma niy było, oblykła sie gryfnie a do ni se lygła, ale nojprzod tak se nastawiła zdrzadło, co wisiało na ścianie, że sie cołko w nim widziała! W końcu te łoglondani i sie zmierzło i choć było i trocha zaciasno, to sie zdrzimła. Łoroz słyszy, że keryś klupie na dźwiyrze a potym na szyba we łoknie. Podźwigła sie gibko, bo chciała łotworzić, ale żodnego już niy uwidziała, yno usłyszała straszny huk a potym wielgi lamynt!. Wyleciała przed chałpa a tam na ziymi leżoł somsiod, brona na niego spadła a łobie nogi mioł poharatane! Chocioż starczyn tatulek wiela śnim po doktorach pojeździł, a kupa piniyndzy przi tym stracił, to tyn chop już na swojich nogach niy chodził!.
We wsi dugo jeszcze ciotka spominali, a godali, że skuli jeji gupoty a huby niywinny chop nogi stracił, ale łona nic se stego niy robiła!
Na koniec prziszły my na łokozały grob, co w nim leżała yno jedna baba, co sie mianowala Bynigna Samsoń a jo se niy poradziła spomnieć, eli to je nasza przocielka? To była starczyno ciotka, niywłosno siostra łod jejigo tatulka. Tatulek łod Bynigny, co był łorganistom, umrził jak jego cera chodziła jeszcze do szkoły, ale przed śmierciom zapisoł i swoja gospodarka, co była nojszumniyjszo we wsi. Jednako Bynigna sie niy wydała, chocioż miała wielgi wiano, bo wolała miyszkać ze mamulkom. Mamulka, co prowda, wydała sie po drugi a miała jeszcze piyńć dziecek, w tym starczynego tatulka, ale ta familijo była biydno jak mysz kościelno, bo tyn drugi chop nic niy mioł, ale łojcym był dobrym, a Bynigna niy poradziła sie go nakwolić! Cołki lata wszyjscy żyli ze gospodarki łod Bynigny, bezto fest wele ni skokali, to samo robili łojcowie łod starki, bo ciotka śnimi miyszkala.


text:
Lazaryt
Lazaryt to je fest ważno jydnostka uorgańizacyjno we systymje zdrowotnygo pjastůnku. We lazaryće dowo śe śwjadczyńo zdrowotne we warůnkach zawartych. Nojważńijszym cwekym dźołańo lazarytůw je kuryrowańy pacjyntůw, nale lazaryty dowajům tyż pjastůnek do ludźi zdrowych, jako np. lazaryty położńicze.
Wele lazarytůw czynsto sům tyż przichodń ambulatoryjne a zakłady djagnostyczne. We lazaryće pacjyntům dowo śe lekarski a uopatrůński pjastůnek bez cołki dźyń. Ńykere lazaryty, uosobliwje akadymicke lazaryty, zajmujům śe prowadzyńym dydaktyki przed- a podyplůmowyj.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica słuša k 4. źěloju wuceńskeje a wuknjeńskeje serije Wuknjom serbski, Zwucujom serbski a Pórucenja. Wóna jo za wětšy źěl z teju wucbnicu a tym źěłowym zešywkom tematiski wótgłosowana. Wóna wobstoj ze slědujucych tematiskich kapitlow: Serbska ludowa kultura, Serbske nałogi w běgu lěta, W kuchni a domacnosći, Pśiroda a wobswět, Wšedne tšojeńka a dožywjenja, Serbske powěsći, Žywjenje a źěło tencas a źinsa, Z historije, Serbske wósobiny. Teksty teje zběrki su fakultatiwne pórucenje za wšakoraku rěcnu pótrjebu; wóni maju rozdźělny rěcny niwow a wšaki stopjeń śěžkosći. Pśidane su serbsko-nimske słowne lisćiny a dalšne słowne rozkładowanja w serbskej rěcy (imersiwnje). Ku kuždemu tekstoju su pokazki k móžnym nadawkam za wuknjecych abo k metodiskemu póstupowanju pódane. Zběrka njejo dla jeje wobšyrnosći za dopołne wótźěłanje myslona.


text:
Čornow-Křidoł
Čornow-Křidoł (němsce Zschornau-Schiedel) je něhdyša gmejna w Budyskim wokrjesu a wot lěta 1999 měšćanski dźěl Kamjenca.[2] Leži na sewjerowuchod wot centruma města njedaloko Kamjenskeho lětanišća a wobsteji ze wsow Čornow na juhu a Křidoł na sewjeru.
Gmejna bu w lěće 1965 wutworjena a po 34 lětach do Kamjenca zagmejnowana.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje Čornowa a Křidoła jako Tschorne[3] a Schildowe[4] pochadźa z lěta 1225.
WosobinyWobdźěłać
- Pětr Šěrach (1656–1727), farar a awtor, zakitowar serbstwa; narodźeny w Křidole
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za město Kamjenc
- ↑ Čornow-Křidoł w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Čornjow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Křidoł w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Beztuż że momy środek zimy i co chwila kieryś chodzi niecherski i smarkaty, najwyższy czas zacznyć sie retować imbirym bo to je blank zdrowy korzyń i pomogo niemrawym lebiodōm. Jak nie chcesz coby Cie brały niecherskosci, to zezwór i miód dziynnie to je mus.
Oprócz działanio wzmacniającego i prociw przeziębieniowego imbir mo kupa kaj jakich zocnych właściwości
1. Rozgrzywo! Do mie to je wybawiyni w te zimowe dni jak wieje, padze śniyg i temperatura je na minusie. Zezwór w kuchyni je sztyjc pod rykōm 🙂 Dycki tyż se parza tyj imbirowo-miodowy, polecōm!
2. Poprawio trowiyni skuli tego, że olejki imbiru wspomogajōm wydzielani śliny i soków żołōndkowych. Założa sie że som tu tacy co chledajōm knifów coby schudnyć? 😉
3. Działo prociw nowotworowo aji tyż wspomago lyczyni raka skuli tego, że szkodzi komórkom rakowym. Wŏżno rzecz!
4. Przez to, że wspomōgo krążyni krwie, polepszo tyż ukrwieni mózgu. Beztuż fajnie działo na koncentracjo i wydajność mózgu.
Zezwór mogymy kupić jako korzyń, w proszku abo tyż marynowany. Jo polecōm imbir na surowo, a nie tam zmlyty, z tytki. Jo se przegryzōm abo ewentualnie wciepuja plasterki do tyju. Ludzie sie krziwiōm i dziwujōm jak se tak chrupia tyn mój zezwór ale jo sztyjc godōm, że idzie prziwyknyć jak tak trocha piecze. W takij formie on mo nojwiyncy właściwości. Yno nie idzie przesadzać! Jak to dycko ze wszyskim.
Ida se zaros nawarzić tyju, a wciepna se tam imbir. Bydzie ciepełko w tyn zimowy wieczór 🙂


text:
A spłaco sie fest!
- Czytani odprężo eli pomogo przetrwać niecherski chwile. Ksiōnżki przenoszą w inkszy świat i łoroz człowiek zapomino o swoich starościach. Łońskigo roku ksiōnżki mie zocnie poratowały w moim prywatnym kołowrocie… Sprawdzone, potwierdzone! Praje wtedy zaczytywałach sie w sadze Isabel Allende „Dom Duchów”.
- Sztudyrowani dodowo pewności siebie bo jak człowiek je oczytany i mo recht to leko mu idzie wypowiadać sie w towarzystwie na moc roztomajtych tematów.
- Ksiōnżki onaczōm charakter i osobowość – nie yno rozchodzi sie o te psychologiczne. Przi czytaniu choby obyczajówek ocyniōmy bohaterów przez co weryfikujemy własne sumieni i poglądy. Poza tym mogymy sie moc nauczyć na błędach ksiōnżkowych postaci i zajrzeć na swoi własne życi z inkszej perspektywy.
- Ksiōnżki poszerzajōm anōng o świecie. Toć że samo sztudyrowani ksiōnżek w życiu nie styknie ale na zicher fest pomogo!
Człowiek oczytany to człowiek mondry.
- Czytani zbliżo ludzi. Spróbuj na wieczór siednyć i posztudryować na głos ze swoim galanym. Bydzie zocny tymat do szwandranio! No a drugo rzecz że z mondrōm osobom bardzi rady sie chodzi do łóżka 😉
Czytani je we wercie!


text:
Hižo dołho je rěč wo tym, kak móhli ratarjo hišće bóle na ekologiske wašnje dźěłać. Na kak wšelakore wašnje je to móžno, bě nětko pola Radworja widźeć. Tam móličke zwěrjata rostlinam derje rosć pomhaja.
Radwor (BHR/SN). Nad polemi wokoło Radworja lětaše tele dny trut, kotryž młody muž z dalokoposłužowakom wodźeše. Jónu hodźeše so to blisko Chelna a nazajtra pola Bronja wobkedźbować. Trut lětaše chětro nisko, a wupadaše to skerje tak, zo tam něchtó wodźenje tajkeho načasneho lětanskeho nastroja zwučuje. Za filmowanje abo fotografowanje krajiny wysokosć lětanskeho aparata na žadyn pad njedosahaše.


text:
Szwecyjŏ
Szwecyjŏ (szwedz. Sverige), ôficjalnie Krōlestwo Szwecyje (szwedz. Konungariket Sverige) – nordycke państwo na Skandynawskim Pōłwyspie we Pōłnocnyj Ojropie. Mŏ granicã z Norwygijōm na zachodzie a Finlandyjōm na wschodzie, je tyż skuplowanŏ z Danijōm bez most Øresund.
Szwecyjŏ mŏ 450 295 km² a skirz tego je to trzeci nojsrogszy podle wiyrchnie sztat Ojropejskij Unije. Miyszkŏ sam kole 9,4 milijōna ludzi. Je to państwo z małōm tyngościōm zaludniyniŏ – 21 per./km² – a cołkŏ populacyjŏ je skōncyntrowanŏ w połedniowyj tajli. Wiyncyj jak 85% populacyje żyje we miejskich zōnach. Stolicōm Szwecyje je Sztokholm, kery je aji nojsrogszym szwedzkim miastym.
Jako samostanowiōny a jednolity krej Szwecyjŏ powstała we strzedniowieczu. We XVII stoleciu istniało Szwedzke Imperium a patrziło ôno do nojważniyjszych państw Ojropy. Mocka podbitych terynōw straciyła we XVIII a XIX stolyciu, miyndzy inkszymi Finlandyjõ lŏ Rusyje we 1809. Ôstatniŏ wojna, we keryj bojowała Szwecyjŏ bōła we 1814, kej wmusiyła Norwygiji persōnalnõ unijõ (do 1905). Ôd wtedy je to neutralne państwo. Z Ojropejskōm Unijōm sie skuplowała we 1995, je tyż czōnkym OECD.
Dzisiŏ Szwecyjŏ je kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ z parlamyntarnōm dymokracyjōm i fest rozwiniyntōm gospodarkōm. Mŏ trzeci plac w Democracy Index rychtowanym ôd cajtōngu The Economist a dziywiōnty w Indeksie HDI. We 2010 roku miała nojgibcijszy ekōnōmiczny wezrost a nojsrogszy poziōm innowacyjności w Ojropie. Światowe Ekōnōmiczne Forum uznało jã za nojbarzij kōnkuryncyjny ojropejski sztat.


text:
Loni kónc lěta je w starobje 81 lět zemrěła serbska dźiwadźelnica a režiserka Hanka Mikanowa. Zhoniwši wo jeje smjerće so zrudźich, přetož znajach Hanku Mikanowu wjele, wjele lět, a stajnje hdyž so poslednje lěta něhdźe zetkachmoj, běchu to zwjeselace wokomiki. Radowachmoj so zetkanja a bjesadowachmoj wo tym abo tamnym.
Zeznał sym Hanku Mikanowu, hdyž započa 1973 skutkować jako režiserka Serbskeho pioněrskeho dźiwadła. Běch tam, wosomlětny, runje swoju prěnju rólu hrał, jako wona wužadowacy nadawk přewza, z nami šulerjemi dźiwadłowe hry nazwučować. Prěnja hra, kotruž inscenowaše, bě »Dr. Bolito a bandića«. Mje wobsadźi z rólu jednoho z třoch banditow, za čož běch jej jara dźakowny, wšako mějach tehdy hrać njedušnika so wě za zboha naročniše dyžli hrać dušneho. Proby a předstajenja na wjesnych žurlach po wšej serbskej Hornjej Łužicy, nimale 30 króć smy inscenaciju hrali, běchu za mje wulkotne dožiwjenje. Z radosću a z njesměrnej sćerpnosću je Hanka Mikanowa z nami dźěłała, w nas budźiła lubosć k dźiwadłu – lubosć, kotruž sama wot dźěćatstwa sem we sebi nošeše.
Tež wona běše hižo jako holčka a pozdźišo na šuli dźiwadło hrała a chcyše so rady z dźiwadźelnicu stać. Po šuli pak so rozsudźi studować wučerstwo. Najskerje je tehdy wuknyła dźěći zahorić, přetož to je zawěrno móhła. Tola wučerske powołanje njebě za nju dopjelnjenje, přeće, na jewišću stać, bě sylniše. 1960 bu přiwzata do dorostoweho studija Serbskeho ludoweho dźiwadła a hraješe po tym w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle njesnadnu ličbu rólow a wjedźeše tež režiju.
Minjeny měsac je basnik a narodny prócowar Benedikt Dyrlich swjećił swoje sydomdźesaćiny. Jeho žiwjenski puć hač k jubilejej njebě płony, bě skerje kamjenjaty. Husto je dyrbjał njesměrnje wojować, zo móhł jón dale kročić, dokelž jemu kamjenje do puća walichu, kaž to Dyrlichowa awtobiografija »Doma we wućekach«, wušła 2018/2019 w dwěmaj zwjazkomaj, nazornje dokumentuje. Z trajnym bojowniskim duchom je so za přichod serbstwa, serbskeje literatury a serbskeho wuměłstwa zasadźował, po přewróće 1989/90 wosebje tež za njewotwisnosć medijow a demokratiju w Serbach – a je při tym njerědko njehnadu žnjał. Jeho awtobiografija pak tež znazornja, zo njebě samotny bojownik, zo je wojował bok po boku z druhimi.
Jedna z nich je Marka Maćijowa, kotraž přewodźowaše jako lektorka Dyrlichowy literarny puć. Jako jednaćelka LND steješe z nim často w zhromadnym boju přećiwo pospytam, samostatnosć serbskeho nakładnistwa podrywać, kaž sćěhowace wujimki z 2. zwjazka awtobiografije pokazuja.
Wobaj, prócowar Benedikt Dyrlich a prócowarka Marka Maćijowa, kotraž so kónc měsaca na wuměnk poda, staj sej za swoju narodnu angažowanosć zasłužiłoj dźak, připóznaće a česćownosć.


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Ze stwórtym zwězkom cełkownego wudawka Kosykowych spisow wótzamknjo se edicija jogo twórbow z Wjerbańskego casa. Zwězk wopśimjejo gronka, pśisłowa a gódańka, casnikarske pśinoski basnikarja za Casnik a Pratyju, wulicowańka a korespondencu až k jogo wudrogowanju, wšykno z wótpowědnymi wobšyrnymi pśispomnjeśami. Wósebna pśechwatanka jo wótśišć dopomnjeńkow Kosykowego śeśka, kótarež jo rozgłosownica Roža Šenkarjowa w lěśe 1956 zapópadnuła. Ediciski wjerašk togo zwězka jo pśeglěd casowych a žywjeńskich tšojenjow, zachopinajucy z wudaśim Willowych spiwarskich 1786 až do wónego 1. nowembra 1883, ako jo Mato Kosyk do Ameriki wudrogował.


text:
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)
Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak běše, zo mějach začuće, moje dźěło je trěbne a so waži. To njebě a njeje w našej branši samozrozumliwe.
Muzeje, priwatnicy, archiwy, hrody abo pokładownje zmóžnichu mi přistup do swojich magacinow a schowanych zběrkow, zdźěla bjez dowolnosće, dokelž chcychu rady ze swojimi eksponatami w nasćěnowej protyce »Křinja« zastupjeni być. Někotre wěcy, kiž smědźach z ćmowych regalow wzać, běchu pozdźišo tón »hit« we wustajeńcach a so wědomostnje wobdźěłachu.
Tu zwobraznjena postawa swjateje Hany samotřećeje słuša do stareje cyrkwički w Radworju a je jedyn z pokładow, kotrež buchu w 1960tych lětach z wěstotnych přičin přeměstnjene a zdźěla w njedosahacej měrje dokumentowane. W fundusu tachantskeje pokładownje pod dohladom dr. Siegfrieda Seiferta smědźach postawu 1989 fotografować. Šćěpan Delan, pozdźišo farar w Radworju, je na zakładźe přirunanja čornoběłych fotow a mojich fotow za dokumentaciju wo starej cyrkwičce w lěće 2000 postawu spóznał a swjata Hana so do Radworja nawróći.
W běhu časa sym wjele wo swojej łužiskej domiznje a jeje pokładach nawuknył. Při tym dyrbju přiznać, zo naby někotryžkuliž eksponat přez moje wašnje fotografowanja wuznam »drohoćinki«, byrnjež poprawom žana njebě. Přiwobroćich so na přikład narodnym drastam, kotrež so wjace njenoša. Na to je mje dr. Lotar Balke storčił a mi wotpowědne eksponaty z křinjow spřistupnił resp. wobstarał.


text: Neptůn – to je ůsmo a uostatńo podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Saturn a Ůrůn je to planeta gazowo, třećo podug masy a štworto podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonečnygo. Mjano planety je uod řimskiego boga Neptůna. Astrůnůmičny symbol planety je uod atrybutu Neptůna, trůjzymba. Terozki znůmy 13 jygo kśynžycůw s nojwjynkšym Trytůnym. Ringi planetarne Neptůna sům suabo rozwińynte a mjast uokryngůw twořům uůki. Přypuščo śe, aže je to spowodowane bez pole grawitacyjne Galatyji, jydnego s jego kśynžycůw. Modro farba Neptůna je spowodowana wystympowańym metanu we atmosfeře.


text:
Z wutrobu za cyrkej a wosadu
Něhdyši Radworski zwóńk Jurij Šibšik 80lětny zemrěł
Z wozjewjenjow njedźelu, 3. februara, zhonich, zo je naš dołholětny zwóńk Jurij Šibšik z Radworja w starobje 80 lět dźeń do toho, na swjedźenju Předstajenja Knjeza, na prawdu Božu wotešoł. Znajach jeho jako jara wjesołeho, přećelneho a jara pomocliweho čłowjeka. Po znatym Kosmasu Pjekarju, kotryž bě 50 lět zwóńk w Radworju, je wón hižo jako 16lětny młodostny lěta 1954 čestnohamtsku zwóńkowsku słužbu přewzał.
Jurij Šibšik nawukny we Wulkodubrawskej šamotowni powołanje formowarja a dźěłaše pozdźišo wot 1966 jako lijer w Budyskej wagonowni. Při přetwarje něhdyšeje Radworskeje fary na pěstowarnju spočatk 1980tych lět je hižo mócnje pomhał. Rano, prjedy hač so na dźěło poda, zatepi přeco pěstowarnju a druhdy hišće cyrkej a faru, kotraž bu w něhdyšej pěstowarni zaměstnjena. Dokelž so w Radworskej wosadźe wjele twarješe a wjele nowych nadawkow k tomu přińdźe, trjebaše naš tehdyši farar Clemens Hrjehor swěrneho a spušćomneho sobudźěłaćerja we wosadźe. Tak jeho 1986 jako zwóńka, domownika a zamołwiteho za kěrchow, tež wěste lěta jako tótku přistaji. Hačrunjež njebě zasłužba tak wysoka kaž we wagonowni, Jurij Šibšik tele dźěło a wšě nadawki přewza. Wšako měješe wulku wutrobu za cyrkej a wosadu. Wón sam je přeco prajił, zo je „tu w cyrkwi a wšo dokoławokoło moje doma a spožča mi žiwjensku móc“.
Jurij Šibšik měješe wulku zamołwitosć při twarjenju pěstowarnje, noweje fary, wosadnicy „Swětlik“, při ponowjenju Stareje cyrkwički a murje wokoło njeje kaž tež teje wokoło kěrchowa a při ponowjenju domu za wuměnk. Njebohi bě wjele lět sobustaw Radworskeje wosadneje rady a je sobu wudźělał swjate woprawjenje na njedźelnych Božich mšach. Swěru je pjeć wosadnym fararjam słužił. Běchu to fararjo Józef Nowak, Jurij Hermann, Beno Šołta, Clemens Hrjehor a Šćěpan Delan.
Bože narodki běchu jemu wosebje wažne. Tuž husto ludźom nowe natwari. Jeho hobby bě jeho zahrodka, a hdyž to jemu čas dowoli, chodźeše rady do hribow. Zwonka cyrkwinskich słužbow běše aktiwny sobustaw Radworskeje wohnjoweje wobory. Je za čas wobstaća dźiwadłoweje skupiny sobu na jewišću stał. Jeho talent smědźachmy potom hišće husćišo na wosadnych swjedźenjach wobdźiwać.
Jako w starobje 65 lět słužbu woteda, wón přiwšěm husto nowemu zwóńkej Benej Wróblej wupomha. Njech Bóh bohaće Jurja Šibšikowu prócu mytuje po słowach krala Hiskije: „Ach, Jahwe, mysli na to, kak sym ja swěrnje a z njedźělenej wutrobu za tebje žiwy był, kak sym činił, štož je spodobne w twojimaj wočomaj!“ (2 Kral 20,3)
Bosćij Ješka
Katolski Posoł, 10. februara 2019


text:
- Zasady pisowni języka śląskiego - Henryk Jaroszewicz
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Sprawa rodziny Tebbe. Kolacja z mumią - Monika Kassner
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Kajś. Gyszichta ô Gornym Ślonsku. Edycyjo ślonsko
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Naklejka SILESIA
- Kalendarz 2023 "Górny Śląsk" Jarosława Kassnera
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Bojki Fojermana - Stanisław Neblik
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Zbiór 28 wierszowanych bajek Stanisława Neblika napisanych po śląsku.
Książka wydana w pełnym kolorze, bogato ilustrowana przez Szymona Porwoła.
Ksiōnżka „Bojki Fojermana” je to 28 roztomańtych wierszykōw po ślōnsku ze ôbrozkami dlo dziecek. Bojki te majōm namowiać dziecka do czytanio po ślōnsku, ale tyż jejich starzików a ôjcōw, coby czytali a bojali tym myńszym dzieckōm w tym naszym piyknym jynzyku ślōnskim.
Strony: 36 kolorowych stron
Oprawa: miękka
Stanisław Neblik "Fojerman" - ur. 1965 we Rybniku. Fojermōn na penzyji. Miłośnik ślōnskij godki a czeskigo trzikołowego Velorexa. Wydoł ksiōnżka "Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz" (2016). Wygroł w 2015 roku Ślōnski Diktand.
Autor internecowej "Giskany Fojermana" (www.fojerman.pl) a spōłautor "Dykcjōnorza Ślōnskij Godki" (www.dykcjonorz.eu). Człōnek DURŚ i SONŚ.
Opinie o produkcie (3)
Przociel
Ksiunżka 10/10 opus magnum nale pora rzecy trza barzij po Ślunsku napisać: wypisza ino kardynalne felery jynzykowe we jynyzku Ślunskim, wtore możno trefić, kej sie godo po Ślunsku, wtore som w ty ksiunżce: 1) że, jes iże po Ślunsku 2) przikład str. 7, łobsiadły całego, to po polsku, po Ślunsku jes łobsiadły cołkigo; 3) str. 7 aż mo być aże; 4) str. 7 chwilka - kwila sie godo po Ślunsku, chwilka jes po polsku; 5) str. 8, nas - nos 6) str. 9 łod dziecka - mo być łod bajtla; 7) str. 9 łod taty - mo być łod łojca; 8) str. 9 tukej akurat germanizm stety niestety - geltag sie godało, wypłata jes po polsku; 9) str. 9 już jes po polsku, po Ślunsku jes juzajś; 10) str. 10 i majom za wielko woga - mo być za srogo wogo, po Ślunsku wielki to srogi, wielki to je po polsku; 11) str. 10 szif utopić, utopić jes po polsku, po Ślunsku jes unorkać, a kogoś utoplać; Broń Boże jes po polsku, po Ślunsku Pon Buczku uchowej 12) str. 11 keby nie jo, to hned byś spod - spod jes po polsku, po Ślunsku mo być to hned byś ślecioł. Dalij str. 11, prosto na łep, prosto jes po polsku, po Ślunsku jes ślecioł derekt na łep/gowa, germanizm stety niestety; 13) str. 12, łoroz jes tyż wroz, sie im wszystko (po polsku) po Ślunsku wszyjsko pomotlało, a nie pomatlało - literowki; P. S. kej sie cosik robi, to sie robi do porzondku, to som kardynalne felery jynzykowe we Ślunskim, wierza, iże szło ino ło to, coby polskie bajtle tyż mogły to spochopić, abo iże szło ło rymowanki, nale wtynczos som to rymowanki polsko-ślunskie a nie Ślunskie...
Przociel
str. 12 chłopu mo być chopu, choćby mo być choby miecze, już mo być juzajś; str. 13 jes tyz gałynź u nos drzewo, nie ino strom, płacze mo być ślimto, str. 14 jes ok; str. 15 chorować jes po polsku, po Ślunsku jes zachornonć, łóżko polonizm, po Ślunsku jes lyże. str. 16 idealnie; str. 17 mysz łostrożno polonizm, po Ślunsku jes pozorno, łod dować pozór; głośne tompani, mo byc gośne, w Ślunskim bez Ł jak cowiek, gowa, wos zamias włos etc. str. 18 pies jes po polsku, po Ślunsku jes psiuk, abo blank mały to molik, głośno szeczko mo byc, juzajś feler, gośno, por. wyżej. str. 19 Boże drogi mo być, szacowny Pon Buczku str. 20 jes ok; str. 21 jes fenomenalno, richtik po Ślunsku; str. 22 teraz polonizm mo być tera abo terozki, chocby - choby str. 23 jes perferkcyjno
Przociel
str. 24 swietno str. 25 szmaterlocku nale to zalezne łod regionu brzmi smieszniej bez c. str. 28 ktoś polonizm mo być wtoś wciep str. 28 nadto bardzo wzruszająca. Idzie nom wszyskim ło to, coby Ślunski zrekonstrułować, odtworzyć :)) Wszyskigo nojlepszego życza :)