text:
Togo
Togo, Republika Togijsko – państwo we zachodńij Africe, nad Zatokům Gwinyjskům. Grańica mo s Ghanům, Byńinym a Burkinům Faso. We wjynkšośći kraj gůřysty a wyžynny, yno na pouedńu je niźina aluwjalno. Do 1918 bůua to kolůńijo mjymjecko we keryj skuod wlazowoua tyž tajla uobecnyj Ghany. Ńyskoři potajlowano je na tajla francusko a brytyjsko a ta drugo přiuůnčůno ku Ghańy. Tajla francusko uoguośiua ńypodlyguość kej Republika Togijsko we 1960 roku.
Gospodarka uoparto we wjynkšośći na bauerstwje a rybouůwstwje, industryja yno spožywčo, wuůkyńńičo a cymyntowo, ńywjelge wydobyće surowcůw (fosforyty, marmury, sůl).
Podug religije, wjynkšość mjyškańcůw (51%) je ańimistůma.


c: text/html

text:
Howard Phillips Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft (rodz. 20 śyrpńa 1890 we Providence, um. 15 marca 1937 we Providence) – amerikański pisoř, autor kśůnžek ze zorty fantasy a růmanůw grozy, kere cuzamyn twořům fikcyjno mitolůgijo Cthulhu. Je jednym s prekursorůw zorty science fiction, do kerych wkludzou fikcyjne istoty s tyj mitolůgije. Inkše znůme motywy s jygo twůrčośći to postać klepńůnygo Araba, Abdula Al-Hazreda, kery napisou bluźńerčo kśynga pode titlym "Necronomicon", we keryj je spisano wjedza uo pradawnych bůstwach, jake dowńij řůndźiuy na Źymje a terozki čekajům na momynt coby powrůćić. Bez dugi čos uwožano, aže "Necronomicon" richtig istńeje, a som Lovecraft dugo tymu ńy zapřečou, nale na kůńec we jydnym s brifůw přiznou aže je to fikcyjo. Nale powstouo nawet pora kśůnžek pode tym titlym, pisanych bez inkšych pisořy abo bez fanůw Lovecrafta.
Akcyjo růmanůw Lovecrafta nojčyńśćij dźeje śe we Nowym Ynglandźe, kery je we ńich předstowjany kej kraina fest groźno a pouno mročnych tajemńicůw a magije, heimat lo pradawnych kultůw.
Motywy s jygo růmanůw a powjarek sům čynsto uobecne we kultuře, powstoua tyž mynga adaptacyjůw radyjowych a filmowych jygo dźeu.
Dźeua (ńykere)[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Růmany[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- The Case of Charles Dexter Ward
- The Doom That Came to Sarnath - 1919
- At the Mountains of Madness - 1931
- The Quest of Unknown Kadath
- The lurker at the threshold - Howard Phillips Lovecraft & August Derleth
Uopowjadańa[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- The Call of Cthulhu - 1926
- The Shadow over Innsmouth
- The Colour of the Space
- The Whisperer in the Darkness
- The Ghost of the Darkness
- The Dunwich Horror
- The Music of Erich Zann
- The Hound
- The Picture in the House
- The Thing on the Doorstep
- In the Vault
- The Temple
- The Lurking Fear
- The Tomb
- The Outsider
- The Shunned House
- Cool Air
- He
- The Dreams in the Witch House
- Pickman's Model - 1927
- Herbert West - Reanimator
- The Rats in the Walls
- Dagon
- The Transition Of H.P. Lovecraft: The road to madness
Gedychty[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Fungi from Yuggoth

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wón ma něšto gentlemanskeho na sebi. Wustupuje přećelnje, suwerenje a jara zdwórliwje. Tajkeho dožiwjam Tomaša Cyža, 50lětneho hrajerja Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.
Sym pola njeho doma na wopyće. „Tu je znaty serbski rěčespytnik prof. Arnošt Muka swoje poslednje žiwjenske lěta bydlił“, wot njeho zhonju. Mam zaćišć, zo dźiwadźelnik tónle fakt za sebje jako narok bjerje. Chce tež ze swojim skutkowanjom na jewišćowych deskach serbskej rěči wažnosć a wuznam spožčić, jeje rjanosće zwuraznjenja sposrědkować. Spóznawam to hižo na jeho fonetice, na jasnje rěčanej serbšćinje, kotraž sonorisce, z baritonowym hłosom přijomnje klinči.
XII. mjezynarodny folklorny festiwal hižo kiwa
Folklorny festiwal „Łužica“ je někotre změny dožiwił, etablěrujo so dale jako kruty kulturny wjeršk w Hornjej Łužicy. Prěni tajki 1995 běše pospyt a zdobom dźak rejowanskeju skupin ze Smjerdźaceje a Wudworja. Wobě běštej hižo časćišo na festiwalach přebywałoj a chcyštej skónčnje tež raz kulturne ćělesa do Łužicy přeprosyć. Prěnje přeprošenje sćěhowaše wosom skupin z wukraja, kotrež tule zhromadnje tři festiwalne dny wuhotowachu. Z ideje nasta swjedźeń z nadregionalnym charakterom a je mjeztym w syći mjezynarodnych CIOFF® festiwalow zakótwjeny.
Oratorij „Serbske jutry“ po libreće Chrysty Meškankoweje a hudźbje Jana Cyža zaklinči 6. a 7. meje w Drježdźanach a Budyšinje. Wo přihotach na tónle kulturny podawk a wo twórbje samej je so Alfons Wićaz z komponistom Janom Cyžom rozmołwjał.
Oratorij „Serbske jutry“ měješe hižo lěta 2013 prapremjeru w Chrósćicach. Z kotrymi začućemi sće tehdy předstajenje swojeje hudźbneje twórby přijał?
J. Cyž: Je cyle derje, hdyž ju zaso raz słyšu. Libreto Chrysty Meškankoweje je mje k tomu pohnuł, zo móžach wšelake hudźbne srědki zasadźić. Tak móžach zdźěla tež akustisku kolažu sobu zatwarić, w dźělu, w kotrymž so křižerjo jewja. Na druhich płoninach, kaž na přikład w recitatiwach – to rěka, na listy Alojsa Andrickeho –, móžu zaso elementy načasneje komorneje hudźby nałožować, zo bych tak wěstu barbu docpěł a zo by so dramaturgija podšmórnyła.
„Wěrny nakładnik měł nan a mać być, dójka a kludźer. Wón dyrbjał mozy filozofa, wid radiologi a miłosć chorobneje sotry měć. Něšto pak na žadyn pad njeměł měć: swójske žiwjenje.“ To měni Fritz J. Raddatz, bywši šeflektor a naměstnik nawody nakładnistwa Rowohlt. Čim mjeńše nakładnistwo je, ćim bóle to płaći. W małym nakładnistwje ma nakładnik wot prěnjeho planowanja hač k předani knihow a nastajenju programoweje linije wšo na swojimaj ramjenjomaj. To drje jeho duchownje a kulturnje pozběhuje, ale zdobom jeho – jeli čuwy, dwěle a starosće sobu ličiš – njesměrnje tłóči. Prosće prajene: To je hotowe sebjewuklukowanje. Nakładnik, załožićel a mějićel renoměrowaneho łužiskeho nakładnistwa Lusatia Frank Stübner bě sej wšo to nabrěmjenił. Ale hišće wjace: Wón je wědu wo serbskej domiznje šěrokemu, zajimowanemu němskemu čitarstwu spřistupnił.
„Orchester Serbskeho gymnazija Budyšin, kotryž bu 2001 załoženy, zetkawa so kóždu srjedu pod nawodom Conny Wolf na dwuhodźinsku probu. Ličba sobuskutkowacych so lětnje měnja, dokelž nowačcy k tomu přińdu a maturanća orchester po zakónčenju šule wopušća. Mjeztym druha cejdejka je zběrka kompozicijow orchestroweje nawodnicy, kotrež maja zwjetša motiw serbskich ludowych spěwow. Elementy jazza, bluesa, swinga a dalšich hudźbnych družin zwjazuja so do zajimawych modernych kruchow.“ Tak daloko k wopisowanju w bookleće noweje cejdejki Sorbian New Folk 2.
Před wjace hač pjatnaće lětami běch sam sobustaw woneho orchestra. Dopominam so hišće na twórby kaž Charleston, kotryž bu za přewod rejwanskeje skupiny Serbskeho gymnazija nazwučowany a mjez druhim na schadźowance wuspěšnje předstajeny.
„Wjesele do rejki“
Třeći nakład wot Załožby za serbski lud wudateje cejdeje „Wjesele do rejki“ je dokładnje to, štož na njej steji: serbska hudźba za rejwanske skupiny. Idealna za proby a mnohich wospjetowanjow dla za ekstensiwne zwučowanja; za naposkanje před domjacym kaminom so zběrka tohodla skerje njehodźi. Cyłkownje zaklinči třinaće zwjetša znatych pěsnjow, rjadowanych do dweju dźělow, wjele z nich we wšelakorych wersijach.
Prěnja połojca wobsahuje standardy kaž „Šewc (Takle wjerćimy)“, „Katyržinka, swěrna moja“ abo „Hanka, ty sy kołowrótna“. Najprjedy jewja so wone ryzy instrumentalnje, jónu za akordeonowe solo, zahrate wot Uty Menesis, na to w interpretaciji folklorneje skupiny Sprjewjan. Potom su spěwčki hišće raz dwójce słyšeć, mjenujcy z tekstom we woběmaj našimaj rěčomaj. Delnjoserbske drastowe towarstwo Pśěza přewza nadawk w swojej maćeršćinje, Sprjewjenjo spěwaja hornjoserbske štučki.
K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.
Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchumiju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi, wosebje wokoło tehdy hižo swětoznateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoaparatow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.
Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“
Najwažniša lětuša edicija LND drje je nowostka „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“. „Předležacy zběrnik předstaja wuskutki Wittenbergskeje reformacije na Serbow“, pisa wudawaćel, serbski superintendent Jan Malink, w předsłowje. K wuznamnej róčnicy wudaty zwjazk ma 19 dwurěčnych přinoškow, kóždy króć najprjedy w němskej a po tym w serbskej rěči, dwójce w delnjoserbšćinje.
Wudawaćel je ze štyrjomi nastawkami zastupjeny. W teksće „Luther, Melanchthon a Serbja“ wěnuje so Malink reformatorej Lutherej, jeho najwušemu sobuwojowarjej Melanchthonej a jeju poćaham k našemu ludej. Čitar zhoni znate fakty, zo njeje Luther ženje w Serbach był, zo njeje so ani za ani přećiwo serbskemu přełožkej biblije wuprajił, kaž běchu to někotre serbske wosobiny w zašłosći twjerdźili. W swojich priwatnych rozmołwach za blidom pak bě, kaž na druhe ludy tež, hrubje na „Wendow“ swarjeł. Derje je, zo Malink rozłoži, što je Luther pod „Wendami“ zrozumił. Melanchthon pak měješe lěpši poměr k Serbam a dalšim Słowjanam, wšako bě jeho přichodny syn Kaspar Peuker Serb z Budyšina.


text:
Jak wyglóndoł lać kozdy wiy. Taki lać cy chać, przisoł rołs du mie do dóm. Było to tak: łotwiyróm brifkastla, a tu packa, łotwiyróm – dryny ni to lać ni to chać, w kozdym bóndź razie, do łobucioł nogi. Zrobióne ci to bóło ze powrósków, takich jak piyrwej do bindra gbury potrzebowali, coby zboze we snopki złónacyć. Cóski yno na jedna noga. Nie trzwało dugo, w brifkastli zaś ainladung, ize dostałach jus gyśynk, a tera móm prziś na spotkaniy, gynał napisane dzie i kiedy. Padałach sie cóz to za gyśynk, na jedna noga, jakóz to spotrzebować, ani w tym łazić, ani spać, ani kumu dać. Za połra dni telefón. Zwóni jakiś, po głosie mody synek, w sprawie tego spotkania, coby durchaus prziś. I to mi podpadło, camu ci ludzie sóm tacy naparci. Wrołs sie to wsystko pokupacyłach: jedyn trzewik na jedna noga, pisóm dó mie, zwónióm jak nie prawi, i mie łoświyciyło: Wy mi chcecie wierza noga uciónć! Padałach mu i pociepłach telefón i do teraska móm śniymi pokój.
Tus wóm powia, dejcie pozór na tych telefónokrónzców i dómokrónzców, bo łóni nic dobrego przed nołs niy majóm.
Truda Pietrzikowa


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (ur. 20 kwjetńa 1889 we Braunau am Inn, zm. 30 kwjetńa 1945 we Berlińe) – polityk mjymjecki, kanclyrz Mjymjec uod 1933, führer i kanclerz Rzeszy uod 1934, prziwůdca Narodowo-Socjalistycznyj Mjymjeckej Partii Robotńikůw (NSDAP), ideolůg mjymjeckej uodmjany faszyzmu zwanyj uod jygo nazwiska hitleryzmym abo narodowym socjalizmym (naźismym), twůrca a dyktator III Rzeszy mjymjeckij, zbrodńorz wojynny, uodpedźalny za zbrodńy przećiw ludzkośći.
Po uobjyńću uobu fůnkcyji zmjyńůno nazwa jygo stanowisko na "Führer und Reichskanzler" (Wůdz i kanclyrz Rzeszy). Ůznowany je bez wjynkszość historykůw za uosobiśće uodpedźalnygo za polityka rasowům naźistowskych Ńymjec, Holocaust a za śmjerć miljůnůw ludźi zabitych podczas jygo rzůndůw. Agresywno polityka zagrańiczno, kerům stosowoł doprowadźiła do rozpyntańo bez Ńymcy II wojny śwjatowyj, we wyńiku keryj zginyło 55 miljůnůw ludźi.


text:
Ôbejrzij Portfolio
Bez pŏra lŏt szaflimy kupa projektów – ôd przekłodu zaproszyń na wesele abo insztrukcyjōw parkowaniŏ, aże po sroge przekłŏdy systymōw ôperacyjnych. Chcymy sam poasić sie nŏjbarzij wertownymi projektami.
System Android dla Samsunga
Przi tym projekcie robiyło trzech naszych przekłŏdaczy - Basia Grządziel-Szylar, Adrian Górecki i Rafał Szyma. Dziynki przekłŏdowi narychtowanymu pod regiyrōngym towarzistwa Pro Loquela Silesiana, ślōnsko gŏdka je dostympnŏ w nŏjnowszych modelach mobilniŏkōw.
Gra Euro Truck Simulator 2 dla CD Projektu
Dziynki przekłŏdowi Grześka Kulika moglimy pograć we piyrszŏ gra kōmputerowŏ po ślōnsku. Jeji sztart bōł kōmyntowany w mediach w cołkij Polsce.
Silesia City Center
Dlŏ nŏjsrogszego cyntrum sprŏwōnkowego na Ślōnsku narychtowalimy ôpisy klamotōw po naszymu i polsko-ślōnski dykcjōnŏrz sprŏwōnkowy.
Ślonski suchar na dzisiej
Ôd trzech lŏt Adrian Gôrecki i Grzesiek Kulik rychtujōm spōlnie „Ślōnski suchar na dzisiej” – nŏjwiynkszy ślōnski fanpage na Facebooku, kery ôbserwuje już 90 tauzynōw ludzi. Zasiyng zajty idzie tyż wykorzistać we kampaniji reklamowyj.
Dentim Clinic
Do kliniki dyntystycznyj Dentim narychtowalimy przekłŏd materiałōw edukacyjnych do akcyje „Jysz? Pucujesz!"
Agora Bytom
Adrian Górecki i Grzesiek Kulik spōłprŏcowali przi rychtowaniu m.in. wystŏwki ślōnskich mymōw i spiyrali galeryjŏ handlowŏ przi ôdprŏwianiu kampanije prōmocyjnyj swiōńzanyj ze przileżytościami „Zŏlyty po ćmoku” i „Na ślōnskŏ nuta”.
Silnet.pl
Do agencyji Silnet.pl narychtowalimy ślōnskŏ wersyŏ zajty.


text:
Firma Terra Soft Solutions zapòwiôdôła ju kòl kùńca lëstopadnika, że òddô do zladënkù darmôk (a nié jakno płatné zapisanié – jak to bëło przódë) wersëjã swòji distribùcëji Yellow Dog Linux 5.0 dlô Playstation 3 ë tã je ju mòżno pòbrac jakno òbrôz ISO ze szpédżélowich serwerów.
Yellow Dog Linux 5.0 je narô blós w wersëji dlô kònsolë Playstation 3, chòc je czëc ò tim, że mô sã pòkôzac téż wersëjô dlô PPC/Maca. Wersëjô 5.0 ùsôdzonô je w wikszim dzélu na Fedora Core 5 ë brëkùje jakno graficznegò òkrãzô desktopù Enlightenment e17, jaczé nié mô tak wiôldżich wëmògów jakno GNOME czë KDE.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Z pśidrogowanim Mata Kosyka do New Yorka w nowembrje lěta 1883 jo se zachopiła nowa, zamórska faza jogo literarnego twórjenja. Wótněnta jo pócerał Kosyk z dweju žrědłowu: ze žywjenja w USA na jadnom boce a z myslow na serbsku domownju na drugem boce. Z teje symbioze jo wurosła fasciněrujuca „poezija z pódwjacornych dalinow“.
Toś ten 5. zwězk cełkownego wudawka Spisow Mata Kosyka wopśimjejo basni a prozowe teksty jogo prědneje a drugeje amerikańskeje faze (1883–1886 a 1887– 1899). Wóni znanje wó Kosykowem pśichoźe w Nowem swěśe, jogo prědnem fararskem zastojnstwje w Iowje a wó jogo casu w Nebrasce, wóni wótbłyšćuju jogo prědne zaśišće a pózdźejše refleksije wó nowej domowni.
Toś ten 5. zwězk cełkownego wudawka Spisow Mata Kosyka wopśimjejo basni a prozowe teksty jogo prědneje a drugeje amerikańskeje faze (1883–1886 a 1887– 1899). Wóni znanje wó Kosykowem pśichoźe w Nowem swěśe, jogo prědnem fararskem zastojnstwje w Iowje a wó jogo casu w Nebrasce, wóni wótbłyšćuju jogo prědne zaśišće a pózdźejše refleksije wó nowej domowni.


text:
Um alle Inhalte sehen zu können, benötigen Sie den aktuellen Adobe Flash Player.start wo nami / über uns sekretariat / Sekretariat biblioteka / Bibliothek rěč / Sprache "čorna tafla" / "Schwarzes Brett" wo našich šulerjach stawizny šule stawizny šule 2 Geschichte der Schule Geschichte der Schule 2 šulska nowina 1 šulska nowina 4 šulska nowina 2 šulska nowina 3 Schulzeitung 1 Schulzeitung 4 Schulzeitung 2 Schulzeitung 3 šulerjo pisaja/ Schülerarbeiten šulerjo pisaja 2 šulerjo pisaja 3 impresije / Impressionen Dźeń wotewrjenych duri Akcija "Lipjo" "Warimy z Tomašom" pućowanski dźeń 6 póstnicy 2016 sportujemy hodowny projekt "Do swěta my pojědźemy" Wuměna z Mělnikom 2016 sněhakowarske lěhwo 2016 cdp / GTA domowy porjad Hausordnung protyka / Kalender UNESCO Projekt Anerkennung Weltkulturerbe Kriterien für die Anerkennung Beispiele materielles Erbe immaterielles Erbe Sorben als Welterbe Schülermeinungen zum Thema Schülermeinungen zum Thema kontakt
stawizny šule
Claudia WinarjowaKamuški stawiznow Ralbičanskeje šuleHdyž jako wučerka na Ralbičanskej šuli nastupich, mje w prěnim rjedźe šula, wučba w njej,šulske wobstejnosće a wobstejnosće a wosebje małe pohladnjenje do stawiznow Ralbičanskeje šule zajimowaše. Korjenje swojeje šule zeznać, za mnje cyłu atmosferu pozběhny.Šulskej twarjeni z. l. 1685 do 1845 do 1945Wědźach, zo bě najstarša znata wjesna šula we Wólniku. Tam mjenujcy Hendrich z Duba w lěće 1437 wučerjej lětneje tři wozy drjewa ze swojeje hole za zwónkowsku słužbu připokaza. Chrósćanska šula nasta w samsnym času, snadź hišće prjedy, dokelž je Chrósćanska cyrkej w lěće 1225 prěni króć stawiznisce naspomjena, prěni wučer w lěće 1482. Stawizny Ralbičanskeho šulskeho twarjenja sahaja wróćo hač do lěta 1586. W lěće 1685 natwarichu w Ralbicach wosebitu drjewjanu šulu, w kotrež hač do lěta 1845 wučachu. Nowa, masiwnje z cyhelow natwarjena šula nasta w lěće 1885 wosrjedź wsy, kotraž so w druhej swětowej wójnje chětro wobškodźi. Dźensa wužiwa so twarjenje za technisku wučbu našeje srjedźneje šule.Šulu z lěta 1685 kupi gmejna w lěće 1845. Wona słužeše jako wobydlenje za chudych. Tuta steješe tehdy w bliskosći noweje natwarjenje šule.W lěće 1896 předa jón gmjena zaso za 1200,-hr. do Drježdźan. Tam so wona postaji na prěnjej sakskej ludowědnej wustajeńcy wudźěła so z njeje model, kiž steji w Budyskim muzeju.
K stawiznam Serbskeje wyšeje šule (Swš) RalbicyStawizny Ralbičan šule sahaja daloko wróćo do lěta 1685. Tehdy natwari so mjenujcy prěnje šulske twarjenje w mjenowanej wjesce. Twar bě jednory, z drjewa a słomjanej třěchu. Dźěći z wokoliny wuknychu w tutym dwuposchodowym tykowanym domje čitać, pisać a ličić, předewšěm pak nawuknychu tu tež němsku rěč. Po času sta so němska rěč z wučbnej rěču.Nowe, masiwnje z cyhelow natwarjene šulske twarjenje nasta w lěće 1885 wosrjedź wsy. W tutej wjesnej šuli wučachu so šulerjo prěnjeho do štwórteho resp. pjateho do wosmeho lětnika zhromadnje. Tuta šula so w druhej swětowej wójnje chětro wobškodźi. Po znowanatwarjenju šule přez wobydlerjow gmejny Ralbicy kaž tež po wospjetnym saněrowanju wuknychu w tutym twarjenju do šulskeho lěta 2001/02 jenož hišće zakładni šulerjo. Dźensa wužiwa so twarjenje, kiž so wot wučerjow a šulerjow "Stara šula" mjenuje, za technisku wučbu srjedźneje šule.Šulske twarjenje z lěta 1685, kotrež steješe tehdy w bliskosći noweje natwarjeneje šule, kupi gmejna w lěće 1845. Za 1200,-hr. předa wona ju w lěće 1896 dale do Drježdźan. Hišće w samsnym lěće bu twarjenje wottwarjene a na sakskej ludowědnej wustajeńcy jako přikład staroserbskeho twarstwa zaso postajene. Dźensa móže so model tuteje jónkrótneje šule, kotryž so po skónčenju mjenowaneje wustajeńcy wudźěła, w Serbskim muzeju w Budyšinje wobdźiwać.Serbska wyša šula Ralbicy dźensaW septembrje lěta 1974 dotwari so skónčnje twarjenje dźensnišeje Ralbičan šule, kotrež so zhromadnje wot wyšeje kaž tež zakładneje šule wužiwa. Z lěta 1975 so w tutej šuli wuči. Tež jědźernja a sportowa hala, kiž je do šulskeho twara sobu integrowana, so wot wobeju šulow zhromadnje wužiwatej. W lěće 2014 bu naša srjedźna šula wobšěrnje saněrowana.Z lěta 1984 liči SSŠ Ralbicy jako UNESCO-projektna šula a je z tym jenička serbska UNESCO-projektna šula na swěće. UNESCO-dźěło na tutej šuli bazuje na třoch stopach. K tomu liča přećelske styki do Pólskeje a Čěskeje, ekologiske a přirodoškitne wusměrjenje wučby a zwonkašulskich zaběrow kaž tež pěstowanje serbskeje rěče a kultury, při čimž so posledni mjenowany fakt jako hłowny směr skutkowanja wobhladuje. Tohodla je tež samozrozumliwje, zo wužiwa so na šuli serbšćina jako wobchadna rěč.
Serbska wyša šula Ralbicy
Sorbische Oberschule Ralbitz


text:
11. měrca před sto lětami, po w Ruskej płaćiwym julijanskim kalendrje bě to 26. februar, wudyri w Pětrohrodźe generalny stawk dźěłaćerjow. Z nim docpěchu rozestajenja mjez ludom a knjejstwom carja Mikławša II. swój prěni wjeršk. Hižo wot spočatka lěta 1917 stawkowachu dźěłaćerjo w Pětrohrodźe, Moskwje, Bakuwje, Nižnym Nowgorodźe a druhdźe přećiwo zahubnym sćěham Prěnjeje swětoweje wójny, kotraž bě katastrofalne połoženje hospodarstwa a ludnosće w kraju zawiniła. Ludnosć tradaše hłód, a ju z tworami wšědneje potrjeby zastarać njebě hižo móžno. Po prěnich wuspěchach w 1. awgusta 1914 započatej wójnje přećiwo Němskej a Rakuskej je w lětomaj 1915 a 1916 wójsko Ruskeje ćežke poražki poćerpjeło.
Za čitarjow Serbskich Nowin je so dźensa před 25 lětami bytostna změna stała. Město toho zo mějachu kaž dotal wšědnu nowinu hromadźe z němskej rano w póstowym kašćiku, dóstawaja ju domjacnosće wot 2. měrca 1992 hižo samsny dźeń, kaž bu ćišćana, na pózdnim popołdnju jako wječornik.
Němska jednota je so tež na roznošowanje nowin wuskutkowała. W NDR wobstarowaše to Němski póst. A někotryžkuli dopomina so zawěsće hišće na jeho sobudźěłaćerki, wožace nowiny a listy z wulkimaj ćežkimaj tošomaj na kolesu. Wot spočatka měrca 1992 płaćeše na wuchodźe kaž hižo do toho na zapadźe, zo su medijowe předewzaća same zamołwite za to, nowiny abonentam posrědkować.
Za Ludowe nakładnistwo Domowina, w kotrymž wuchadźa serbski dźenik wot załoženja LND w lěće 1958, rěkaše to dospołnje nowu roznošowansku syć wutworić. Wšako je spočatnje kóždy dźenik sam spytał rentabelny system roznošowanja natwarić, a posłužbniske předewzaća dachu sej to derje zapłaćić.


text:
Portugalsko godka
Portugalsko godka (port. Português) je godka ze skupiny růmańskich godkůw. Rzůńdźi we ńi 210 mln ludźůw we Portugaliji a jeji downych kolůńijach, co dowo ji 6. plac, kej idźe uo wjelość godajůncych. Literacko portugalsko godka je uoparto na půłnocnym djalekće. Nojstarsze zapisowańo po portugalsku sům ze XII stolećo. Państwa, we kerych portugalsko godka mo sztatus urzyndowyj godki (Angola, Brazylijo, Gwinyjo Bissau, Růwńikowo Gwinyjo, Mozambik, Portugalijo, Republika Źylůnygo Przilůndka, Wschodńi Timůr, Wyspy Śwjyntygo Tůmasza a Kśůnżynco) wespůłrobjům ze sobům we zołożůnyj we 1996 Spůlnoće Portugalskogodkowych Krajůw.
Do zapisowańo portugalskij godki używo śe zmodyfikowanygo łaćińskigo abecadła.
Klasyfikacyjo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Portugalsko godka je to godka indoojropejsko -> italsko -> růmańsko -> zachodńorůmańsko -> galo-iberyjsko -> zachodńoiberyjsko -> galajiko-portugalsko.


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatańcu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo horco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je po zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwjetšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t. mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
Tak po prołwdzie, to niy je takoł richtig1 smażōnka, yno ōmlet, ale jakosik mi sie ta nazwa barzi spodobała. Żeby bōło jeszcze ciekawiyj, to żech sie te hiszpańske danie nauczōł robić we Francji. Tortilla [czyt.: tortija] ze kartołflōma2 je klasycznoł, bo rajn3 idzie tyż wciepōńć i wōszt4, i inksze warzywa. Robi sie to trocha dużyj5 […]
Tag: #jajca
Szpajza francuskoł (Mousse au chocolat)
Ludzie sie bez wakacje smykajōm1 po cołkim świecie, próbujōm roztomajtego jedzynia, a potyn jadōm do dōm i sie myślōm, że zjedli by sie tego łōnego abo i tyj łōnyj 😉 I bez to żech sie pomyśloł, co by sam tera trocha powspōminać roztomajte rajzy2 i te wakacyjne smaki. Na poczōntek cojsik do pomaszkycynia3 ze Francji: […]
Windbojtle (Ptysie)
Już dołwno żech niy zaglōndoł do tyj staryj ksiōnżki ze receptami1, kero mi pożyczōła kōmratka2 od moji Mutry3. Ksiōnżka ta moł w tym roku 90 lołt i bez to werciōłoby4 sie cojsik z ni upiyc, tym barzi, że nawet Pani Truda- bo tak sie nazywo ta kōmratka- gołdała mi, że sie mōm zrobić te windbojtle. […]
Ło śliwce, co niy macała gorzołki, ale sie zegziōła ze szokoladōm (Likier czekoladowy aromatyzowany śliwką)
Ciynżko pedzieć1, czy to jeszcze je sznaps2, czy już kryjm, ale jedno je pewne- ta wersja je yno dlo ciyrpliwych. Śliwki muszōm wisieć nad wōdkōm aby ze 2 tydnie3, a jak fto by chcioł pryndzyj4, to mu z tego wyjdzie czorny szajerkōniak (recept5 na bioły znojdziecie sam: http://chopwkuchni.pl/?p=492 ) . Co potrza? 6 żōłtek 0,5 […]
Szajerkōniak (Likier jajeczny z białą czekoladą)
Niy, tyn ajerkōniak niy bōł wymyślōny bez hobbitōw ze „Władcy pieszczōnkōw” (abo ringōw- bo tak by sie to musiało mianować po ślōnsku), co miyszkali we Shire [czyt. szajer]. To je ajerkōniak ze biołōm szokoladōm, a że roztomajte sznapsy1 niy mogōm mieć za dugich2 nazwōw, to tak żech prziszoł na szajerkōniak. Naszło mie tak na to […]
Armeriter de lux (Bułkowy recykling de lux ;) )
Mōndre1 ludzie by pedzieli,2 że ta nazwa to je richtig3 oksymoron, bo armeriter pochodzi łod niymieckego Arme Ritter, co znaczy biydny rycerz, a co to je de lux, to już chyba wiedzōm nawet małe bajtle4– jak we jednyj nazwie sie znojdōm 2 przeciwstawne wyrazy, to je oksymorōn; rechtory5 bydōm6 zachwycōne 😉 De lux tak po […]


text:
Za myto namjetowanaj
Budyšin. Serbski rozhłosownik Roman Nuk a jeho čěski kolega Petr Kumpfa staj za swoje wusyłanje „Mensch, Nachbar“ sćelaka MDR1/Radio Sakska za Němsko-čěske žurnalistiske myto 2016 namjetowanaj. Z nimale sto zapodatych přinoškow bě Němsko-čěska jury po třoch kandidatach z wobeju krajow nominowała. Dobyćerjow počesća kónc januara w Praze.
Hosćo z Wrócławja we Łužicy
Slepo. Zastupjerjo ewangelskeje cyrkwje Wrócławskeje diecezy zetkachu so wčera ze zastupjerjemi ewangelskeje cyrkwje Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica w Slepom. Mjez nimi běštaj tež biskop Waldemar Pytel z Wrócławja a generalny superintendent Martin Herche. Hosćo zhonichu tež wo połoženju Serbow we Łužicy. Wosadna fararka Jadwiga Malinkowa swjećeše z nimi trojorěčnu serbsko-pólsko-němsku nutrnosć.
Hotuja so na demonstraciju


text:
Rhegysv Gkfyjv Ctrc Ha caйTe souz-nik.ru
Ajnj rhegysv gkfyjv . Ajnj hfvrb tcgkfnyj . Gjhyj d ajnj ...ajnj rhegysv gkfyjv xthyj tkjt ajnj gjhyj ajnj f ajnj he xthyj tkst ajnj KapTa caйTa : Ajnj fc Ctrc d ajnj Ghjcnbnenrb ajnj Ajnj dct Ajnj dbyrc Ajnj ...
Gjhyj rhegysv gkfyjv . Utq gjhyj . Xfcnyst gjhyj ajnj ...gjhyj rhegysv gkfyjv gjhyj dbltj ctrc ... Ntkrb gjhyj Cvjnhtnm gjhyj jykfy Gjhyj jykfqy jkmibt cbcmrb Gjhyj ajn Gjhyj torrent Ljvfiytt gjhyj tcgkfnyj ...
Cekc: ctrc gjhyj - narod.rufhpdhfnyst ntkrbd djphfcnt hfpjhdfyyst lshrbgjhyj ajmj hfphtiftnmcz kb fyfkmysq ctrc dbckfvt hfpvth ... gjhyj jdtym rhegysv gkfyjv hfpdhfnystgjhyj ajnj ...
H ytnrb ajnj . Ajnj ghbrjks . Vjynf ajnj . Ajnj ertn ...Ljvfiybt ajnj Ctrc d ajnj Audi ajnj Ajnj gj B ajnj gjhyj Ajnj rjcvjcf Gjhyj ajnj Ajnj ht tyrf Nhfqy ajnj Ik b ajnj Xfcnyst ajnj Dfp ajnj Tycrjt ajnj ...
Gjhyj gjlhjcnrjd . Gjhyj exbkrb . Utq gjhyj dbltj jykfqy ...Gjhyj ctrc Dbltj b gjhyj Gjhyj pjjabkjd Gjhyj ljvf 2 Cvjnhtnm gjhyj jykfby Gjhyj hjkbrb tcgkfnyj Cgzobt gjhyj Gjhyj ktc bzyjr Gjhyj hjkbr tcgkfnyj Fyfk gjhyj ...
Гopя4ee Bидeo - narod.ruGjlhjcnrjdjt gjhyj rhegysv gkfyjv devir ru pfrfpfnm ljv2 gjhyj abkmv c tktyjq. Jnxbv nhfftn ljxm ajnj. ... Vfrcbv 23 ujlf yf xtkys ntktw k jdm dbhnefkmysq ctrc.
Dog gjhyj. Gjhyj vekmnbr. Dog gjhyj. Gjhyj ajnj rhegysv ...Gjhyj c vfvjq Gjhyj ntktdbltybt Crfxfnm gjhyj c njhtynf Gjhyj cfufkjdf Gjhyj ntktdbltybt Ctrc gjhyj tcgkfnyj Gjhyj d xekrf Gjhyj cnelbb
CaMoe иHTepecHoe - ctrc gjhyj ajnj rhegysv gkfyjvbhyf gjyfhjire gjhyj ajnj ctrc gjhyj ajnj rhegysv gkfyjv ,tcgkfnyj crfxfnm gjhyj dbltj yf gjhnfkt
Gjhyj d rke t. Gjhyj fybvfwbb. Gjhyj ajnj rhegysv gkfyjv ...Cvjnhtnm tcgkfnyj gjhyj ctrc Gjhyj ajnj hfccrfps Gjhyj c fyfcnfcbtq pfdjhjny r Cyznmcz d gjhyj Gjhyj t Gjhyj njkcneitr Gjhyj dbltj vj Gjhyj cj pd plfvb Tcgkfnyj ...
Гopя4ee BидeoCtrc vyt ye ty ndjq ctrc. Heccrjt xfcnyjt hjnbxtcrjuj ajnj ... Tcnrjt gjhyj ajnj djkjcfnst rbcrb rhegysv gkfyjv. Dbltj gjhyj rkbgjd rfnjhst vj yj ghjcvfnhtnm.


text:
Baba w antskomisariacie
Karol Kajzer
BABA W ANTSKOMISARIACIE
Przez wojnę, za Niymca, tyn nasz biydny noród strasznie musioł wyciyrpieć. Chłopów Niymcy pozbiyrali na wojnę, na chałupie zustaly przeważnie jyny baby, dziecka, starziki, rozmaite boroki nimocne i kalyki a tu na dziedzinie wszyscko trzeja było robić kole chałupy i na polu. Gdo mioł co uchowane, baji jakigosi babucia abo jakom gowiydź, musioł łoddować na kóntygynt. Jak se gdo chcioł baji zabić świnie na gody, musioł mieć pozwolyni z urzyndu gminy, czy jak sie to po nimiecku nazywało - amtskomisarotu. Ale najprzód musioł oddać wyznaczony kóntygynt bo inaczy kormika mu zebrali. Aji łobili sie oddowało, mlyko, gdo mioł krowy i co jyny. Maśniczki i wiyrówki poblómbowali, żarna też, tóż ani śmietónki, ani masła se zrobić i żeby maślónka była do fazoli, ani co zeszrótować na żarnach na krupice i wszycko sie kupowało. A nie było też tego wiela, jyny co na kartki wydzielone, po kapce na miesiónc a czasym nie stykło ani do końca miesióńca. Aji botki były becugszajny a żeby to jeszcze jak fajniejsze, ale katać też tam, taki łobyczajne bagańcze do chodzynio na kożdo. Chocioż mocne to były botki, to je prowda. a nazywały sie „sztrasenszuły".
A jeszcze ku tymu najwynkszo łostuda, że sie dorzóndzić z urzyndnikami nie szło. W urzyndach jyny po nimiecku szwandrosili a jak człowiek z dziedziny chcioł cosik
załatwić to też musioł po nimiecku szwargotać a tu ani be ani me, bo mało gdo umioł. Tóż Niymcy robili taki kursy, żeby sie ludzie nauczyli jejich mowy. Dowali też ślabikorze z łobrozkami żeby im sie lepi uczyło. Baji, narysowany był stół a pod tym było napisane, że to je „Tisch", abo chlyb to był „Brot" a świnia „Schwein". Jednak starsi ludzie mieli doś biydy wszyscko pojóńć, bo do starej czepani to już tak nauka nie bardzo lezie. Choć dycki tam kożdy cosi spamiyntoł. Alejaktrzejasie było potym dorzóndzić, tóż to była sumeryja.
Tak jak to było baji ze Żydlinóm z Kiczyc. Kiej zima sie przibliżała, trzeja było becugszajn na botki i chciała se też wyrobić pozwolyni na zabici kormika na godni świynta. Tóż wybrała sie też do Skoczowa do amskomisoratu. Nigdy nie chodziła do urzyndów, bo dycki chłop załatwioł taki wiecy, ale kiej go wziyni na wojnę, a teraz leży we szpitolu raniony, tóż musiała jiś sama. Z tych kursów po nimiecku wiedziała niewiela, ledwo piónte przez dzisiónte, tóż medytowała po ceście, jako to wszycko tymu amskómisarowi powiy. Wziyna se ze sobóm papióry ze szpitola od chłopa, że zustoł raniony n froncie, auswajs od dziołchy z bedejemu i od kontygyntów, że mo łoddane. Przipóminała se też jako sie co nazywo i całóm cestóm se to ukłodała, co bydzie rzóndzić.
Prziszła do miasta na rynek i poszła prosto do rotuza, boji powiedzieli, że tam je cały tyn urzónd. Wlazła do jakisi kancnaryji a tam siedzioł urzynnik i cosi se pisoł. Pozxdrowiła go pięknie: „Niech bydzie pochwolóny..." ale zarozki sie ugryzła w jynzyk, bo se spómniała, że tu trzeja godać po nimiecku, tóż prawi: - „Grysgot". Ale tyn nic, ani sie nióm nie wszymnół, jyno dali se cosi szkryfoł w tych szkarbołach. Nareszcie sie baba spymiyntała, podeszła bliży ku nimu, rynkę dźwigła do wyrchu i wrzasła mu głośno nad uszami: - „Hajitla".
Urzynnik aż podskoczył, tak sie zlónk, podziwoł sie nareszcie na babe a może by jóm aji łowrzeszczoł, gdo wiy, ale Żydlino wziyna sie na opowoge i nie dała mu dońść do słowa. Zaczła mu pokazywać swoji papióry i pięknie go pytać, roz po nimiecku, roz po naszemu, jako umiała:
- Piyknie was pytom, ich bite, her kómisar - bo se myślała, że to je tyn amskómisar, choć to ón nie był, ale skónd miała wiedzieć. Tóż prawi dali:
- Biteszyn was pięknie, jo tu móm papióry, kóntygynt móm łoddane, majne chłop is dojcze zoldat, und był nach front a teroz leży w nazarecie, nogę mo w egipcie, und du majn chłapiec chodzi do hajotów a cera je w bedemedel. Und ich dojcze frau, biteszyn du becugszajn na ty straszneszuły, und du szwajne chachu chachu na świynta.
A przi tym „du szwajne chachu chachu" palcym pojeździła po hyrtóniu, jakby babucia podrzinała.
Tóż trzeja to było widzieć. Urzynnik łoczy wybałuszył, zblod jak ściana, bo se myśloł, że baba mo szmyrgla i ze strachu pumykoł sie pumalutku ku dwiyrzóm, a jak po hyrtóniu pokozała „chachu chachu", wyderził z tej kancnaryji na gónek, ani dwiyrzi nie zawrził, jyny wyrwoł, aż sie za nim kurziło i kańsi sie stracił. A baba, cało zdziwoczało zustała sama.
A jako sie to potym skończyło, to już wiycie nie wiym, bo tego nie opowiadali.
OCHABSKI BÓB
Wiycie, Wisła w Ochabach się rozlywała szyroko i moc pola zalywała.A jak przy szła nogło woda, to zrywała brzegi i robiła se nowe łożyska. Takich skrętów albo jak to nazywali - pochyb było tam więcyj i dziedzinę nazywali temu Ochaby.
O Ochabych robili błozna, że tam jyny się urodzi piękny bób. Za downych czasów miyszkoł tam niejaki Minhazy. Szeł po cosi do kowola Sojki i przechodził kole szlon-gu szumnego bobu. Ale kowola nie zastoł w kuźni. Zebroł mu kładziwko sprzed dwiyrzi i wraco Bób za tyn czas wyroś strasznie wysoko, niedziw do nieba. Tak Minhazy zaczął sie po nim szkrobać do góry. Jak doloz do nieba, kładziwkym od kowola wy-klupoł w nim dziurę i wloz do postrzodka. Dziwo sie na wszystki strony, ale nic nie widzi ciekawego. Zachciało mu sie jeść. Spómnioł se na bób. Przychodzi ku dziurze, kiera wloz, ale bobu już nie było. Za to do dziury w niebie cisły sie plewy, cało chmura plew, bo w Ochabach burdakowali jęczmiyń. Aby sie dostać na ziym, zaczął Min hazy plyść z tych pływ line.Ale jak ją i kaj uwiesić? Wyklupoł w niebie drugą dziurę, przewiązoł line przez obie dziury i dziepro wtedy zaczął sie spuszczać. Była trochę za krótko i nie dostała do ziymie, ale Minhazy rozhuśtoł sie i jak był nad stawem, urżnął ją i szpluch do wody. Nic mu sie nie stało, bo umioł pływać jak ryba. Ale co bobu sie nie najod, to sie nie najod.
(SzczurekAndrzej, Guty, 1.76, 1958)
Kalendarium pochodzi z „Kalendarza Miłośników Skoczowa” 1997, udostępnionego dzięki uprzejmości Towarzystwa Miłośników Skoczowa.


text:
Australijo
Australijo, Zwjůnzek Australijski – państwo uobejmujůnce cołki kůntynynt australijski, leżůnce nade Uoceanym Indyjskym a Spokojnym. Je uůne szůste pod wzglyndym wjyrchu rozlygowańo państwym śwjata.
Pochodzyńy nazwy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Mjano Australijo uodnoszůnce śe do kůntynyntu pochodźi uod uokreślyńo Terra Australis, kerygo używali Ojropejczyki aż do połowy XVIII w. Je to uokreślyńy uaćińske a znoczy: terra - źymja, australis - połedńowy.
Przipisy
- ↑ Dane szacůnkowe za CIA The World Factbook [1], World Gazetteer szacuje liczba mjeszkańcůw w 2007 roku na ůngyfer 20 985 000 [2]


text:
- Szczegóły
- Opublikowano: 20 maj 2010
Ło Kubicku, co śpiywokiem był.
Downij, to ta ludzie wiedzieli kto jes kto ji ka jes do niego. Bo jak komu byłodejmy na to Józef, no to godali: do Józofa, abo tes do Józulka, Józika, a jak ji tego było mało, to był dejmy na to Józof spod Boru. Podobnie było z Janym, Jaśkiem, Jonkiem, Janickiym abo tes Jancikiym. Jak sie jino wiedziało jaki kto mo śpicmiano, to nie trzeja było adresu, a wiedziało sie kto jes kto ji kany jes do niego. Byłi tez łu nas Jakub, co jik nazywali Kubickiym. Bez to, ze jik ta Pon Bocek nie wyciongnyli zbyt po długości, to ji to do nik pasowało.
Ktoz to byli tyn Kubicek? Byli łuni gazdom, co to mieli kole poł sosta morgow pola z młakami ji ubocom, konia ji krowy. Nale nie bez to ludzie jik znali. A widziani byli bez to, bo byli śpiywokiym. Ji ło takim Kubie, co jik ludzie nazywali Kubickiym, kcym wom łopowiedzieć.
Coz to tyn śpiywok mioł do roboty, ze kcym ło nim napisaj? Nojwiyncyj to chodził na pogrzeby. Bo downij to ksiondz wyseł naprzeciw pogrzebu kawałek łod kościoła, a casym jino przed kościoł ji nie zawse łumartego nieśli do kościoła, ba jino ksiondz pokropił trugle ji śli dalij na smyntorz. Całom droge jaz na smyntorz, pogrzyb prowadził śpiywok. Przepowiadoł rozne lankorne pieśni ji zacynoł śpiywać, a ludzie spiywali za nim. Tak samo było w chałpie w ktorej był łumarty. Ludzie sie wiecorami schodzili ji razym ze śpiywokiym śpiywali za duse łumartego. Ji wiycie Kubicek to mieli takom piyknom nute, ze jak śli z pogrzebym to ji tymu łumartymu moze było kapke w trugli weselij.
We Wielgi Post to zaś śpiywok łotprawioł Stacje, to jes jak teroz godajom Droge Krzyzowom. Tak nojbardzyj to se zbocujym jak na pocontku Kubicek śpiywali: „A w rynke Mu trzcine dali, a potym sie ś Niego śmioli……”. Przy dwanostej Stacji było zaś: „Już wise na krzyzu ji do Łojca wołom, wise za grzysnego cłowieka łumyrom, Jezusie Kryste, Dobro wiecyste, śmiłuj sie nad nami”. Na kojcu zaś, jak jus przyśli ku łontorzowi, to śpiywali: „W tej tu cymboryji Świyntym Sakramencie radze nos posilać w łostanim momyncie….”.
Dzisiok jak ludzie jadom na jaki łodpust, abo jinnom wyciecke, to siadajom do takigo autobusu co go nazywajom autokar, a kieruje nim siofer. Ludziskami co jadom tym autokarym kieruje ji daje bocyni przewodnik abo ji pilot. Downij zaś jak my chodzowali s kompaniom na łodpusty, to nos zawse prowadził śpiywok. Śpiywok musioł łumieć śpiywać nojroźnijse pieśni, co by pasowały na kozdom łokazyjom ji na kozde świynto. A takigo śpiywoka coby mioł takom piyknom nute, ji tak łumioł śpiywać jak Kubicek, to w całej nasej wielgij parafii, a było w ni piyńć wsi, nie było. Byli nojroźniejsi wywołani śpiywocy, nale takigo jak byli Kubicek to by nie znaloz. Nojwiyncyj to my chodzowali na łodpusty do Rykwołdu, na Kalwaryje, abo tez do Przyjynkowa abo do Kameśnicy. Casym to s takom kompanijom sło walnie ludzi ji śpiywok musioł dować pozor coby sie nik nie stracił, jani coby sie tez nikomu nic nie stało. Kubiczek, to ta byli hecnym chłopym ji radzi pośpasowali. Na tyn przykłod jak my śli a była kany dziura w moście, to ta Kubicek zaśpiywali : „łuuwaaga bo dziuraa w mooście”- a ludziska mało myślonc, bo ta casym śli śpionckiym łumordowani z całego tydnia, tak samo śpiywali za nimi. A wsyćko poto, co by kto kany nie wpod ji nie połomoł hośli.
Jak my chodzili do Rykwołdu, to z miasta, koło Przemiyniynio ji bez Moscanice, bo tak było nojblizyj. Kiej my jus dochodzili blisko kościoła w Rykwołdzie, to przy kaplicce jako jes kole drogi nad kościołym trzeba sie było przyryktować coby my jako tako wyglondali. Ludziska wzuwali boty, bo całom droge my śli w bosu, zeby sie boty niepotrzebnie nie darły. Łopucowali tez łobrazy ji figorki świyntyk jaki my nosili. Jak my sie jus tak wyryktowali a jinse kompanije tez tak robiły, to dopiyro przyseł nojwaźnijsy cas na śpiywoka. Bo jak śpiywok prowadził swojom kompanijom ku samymu kościele, to śpiywoł co najpiyknij łumioł ji co tez łumiała śpiywać cało kompanijo. Kole kościoła to zawse juz było walnie ludzi co sie patrzeli ji posłuchali ktoro kompanijo piyknie śpiywo ji cy jes piyknie łubrano. A nojwiyncyj to łoglondali ji posłuchali śpiywoka. Z nasej parafije, to zawse duzo chodziło na łodpust do Rykwołdu. Śpiywać to my tez piyknie śpiywali, a śpiywoka to my mieli nad śpiywoki. Jak my jus tak dochodzili miyndzy ludzi co stoli z boku ji wchodzili na plac przy kościele, ta jas radoś było posłuchać jak godali: parcie, parcie, Kubicek jidom ze swojom kompanijom, bo tak piyknie śpiywajom.
Na łodpusty na Kalwaryje to my zaś jechali kolejom, bo jes daleko. Całom kompanijom tez łopiekowoł sie śpiywok. Bocyni ji pozor musioł dawać wiynkse, bo to było ji daleko ji jechało sie na pore dni. Jakby sie kto stracił, to ta nie bardzo som by trefił nazod ku chałpie ji byłoby na śpiywoka. Na Kalwaryji to my spowali po roznych chyzak na słomie łu gospodorzy, nojcynścij to tam kany sie jidzie na Bugaj. Śpiywok to nawet musioł dawaj pozor na swojik ludzi ji w nocy, zeby ta casym komu sie nie zakciało kurzyć, abo jak byli na łodpuście młodzi, to zeby ta na nocligu cego nie nabrewerzyli. A jak trzeja było, to ta łumieli skonierować, kogo trzeba było. Skoro jino rano tak kasik trzy ćwierci na piontom, to nos starsi budzili ji śli my juz na cały dziyj. Najpiyrw na godzinki do klostoru, a potym na droski. Calutki cos to nojwoźnijsy był śpiywok, bo łun łumioł wsyćki pieśni ji pociyrze. Wiedzioł jak po droskak chodzić, zeby było po koleji a nie byle jako. Powiym wom, ze roz na Kalwaryji nas śpiywok to stracili duse. Wiycie ji nie swojom ji nie jednom duse, ba walnie dus, co jik mieli napisanyk na papiorku na wypominki. Moze ta ji nie stracili, ba jaki holcy bezecniki tom kartke schowali, zeby Kubickowi zrobnić na besperot, jak ta łod nik co łoberwali. Potym jak my mowili pociyrze, to śpiywok godali, ze za tyk co jik bocym ji za duse co sie z kartkom straciły tes.
Ej duzo by było pisać. Jedno wom powiym, ze kiedysik downij to ludzie duzo ji piyknie śpiywali. Moze ta ji bez to, ze byli śpiywocy co łumieli ji łucyli ludzi śpiywać, a moze jak sie śpiywo Panu Bogu ji Matce Nojświyntsej, to jakby cłowiek mowił najpiyknijsy pociyrz. Nale takik śpiywokow jak byli Kubicek - Panie świyć nad jejik dusom - to jus nima. A skoda.
P.S.
Nie napisolek jak sie Kubicek nazywali, bo ta co robili to na kwałe Bogu ji moze by nie kcieli coby ło nik pisaj.
Zapraszamy do naszego oryginalnego cyklu pisanego gwarą żywiecką a tworzonego przez Czytelników portalu ciecina.eu. Gwara na ciecina.eu
Komentarze
był Kubicek , ale pamjyntom za chłopca
jak zek jesce u babki mieszokł , chodzowoł
na samym pocontku pogrzbu taki wielki siwy
chłop a tak głośno śpjywoł ze wszyscy
w łoknak byli i słuchali i kozdy godoł
wiecne łodpocywani rac mu daj Panie .
Pjyknie to łopisoł dziadek Stasek kwała mu za to
niek młodzi cytajom i wiedzom jak to downij było .
Pozdrowiom dziadka Staska i wszystkik Ciyncinianów
ktorzy przekazujom gware i łobycaje nzsyk przodków ......
bardzo piyknie nom to Dziadek Staś łopisoł i jako zwykle starodowne casy nom łopisoł jako to kiesik bywało.
A co do śpiywokow w Ciyncinie to jesce ik ta poru jes ino ze nie po pogrzebak śpiywajom ba po weselak i przy muzykak:-)
Pozdrowiom:-)


text:
Orgazm
Orgazm (ze starogrjekskeho ὀpYaσuός orgasmós, „mócne rozhorjenje“), we fachowej rěči tež klimaks, je wjeršk seksualneho spokojenja a docpějomny přez splažny wobchad abo sebjespokojenje.
Krótko do orgazma rozrosće překrawjenje splažnych organow k maksimumej; w běhu orgazma přińdźe w genitalnym wobłuku k rytmiskim, nimowólnym kontrakcijam musklow. Pola mužow přińdźe w normalnym padźe k wupławjenju symjenja. Podobne wupławjenje kapaliny je tež pola někotrych žonow móžno a bu mjenowane jako žónska ejakulacija. Po tym slěduje zwjetša wotpjeće ćěła.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Prěnje lěta po druhej swětowej wójnje běchu tež za Serbow połne nadźije a wočakowanjow na dalše narodne byće a žiwjenje, po tym zo bě so Łužica runje wot słowjanskich wojakow wuswobodźiła. Wopisuja so šěroke prócowanja serbskeho narodneho hibanja wo zachowanje a wuwiće serbskeje rěče a kultury w prěnich lětach po rozbiću nacistiskeho systema. Ćeže wobstejachu wosebje w Delnjej Łužicy, hdźež běchu wuměnjenja za narodne wuwiće Serbow wo wjele komplikowaniše. Tute a dalše nowe dopóznaća ze swojeho stawiznopisneho slědźenja awtor tu zapleće a z wjele dokumentami, listami a fotami podkładźe. Někotre z nich so tu hakle prěni raz čitarjam spřistupnja.


text:
Luwr
Luwr (fr.: Musée du Louvre) to je downy krůlůw pałac we Paryżu, a terozki muzyjům kůnsztu. Nojstarsze uůnygo tajle bůły stowjane we XII stoleću uod Filipa II Augusta. Zajmuje 60 000 m² placu, we 2007 mjało 8 300 000 zwjydzajůncych. Uod drugij połowy XIV stolećo bůła sam krůlewsko rezydyncyjo. Je to jydno ze nojsrogszych a nojstarszych muzyjůw na śwjeće. Je rozlygowane mjyndzy Sekwanům a Rue de Rivoli a Zygrodůma Tuilerie, we cyntrům Paryża. Uo jygo fůngowańu jako muzyjům idźe godać uod 1692, wůunczas Ludwik XIV uodymknůł sam pjyrszo galeryjo starożytnyj bildhauerstwa we Salle des Caryatides. Uoficjalńy jako muzyjům fůnguje uod 1791 a bůła to decyzyjo Zgromadzyńo Norodowygo we czas Francuskij Rewolucyje. Terozki sům sam prezyntowane dźeła starożytnygo kůnsztu (uosobliwje rzezańy a dynkmale) a tyż uobrozy, s kerych nojbarzi znajůmy je "Mona Lisa" Leonarda da Vinci.


text:
Wittenberg
Wittenberg, wot lěta 1938 oficialnje Lutherstadt Wittenberg (hornjoserbsce Běła Hora[2] abo Wytpark[3]) je město we wuchodźe němskeho zwjazkoweho kraja Saksko-Anhaltska a wokrjesne město wokrjesa Wittenberg. Město leži při Łobju, zapadnje zliwa z Čornym Halštrowom, něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Dessau-Roßlau, 100 kilometrow juhozapadnje wot Berlina a 70 kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska.
Dźensa je Wittenberg z něhdźe 50 000 wobydlerjemi relatiwnje małe město. Stawiznisce wuznamne běše jako sydło sakskich kurwjerchow a tež jako centrum skutkowanja wažneho teologa a reformowarja Martina Luthera w 16. lětstotku.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Statistiski krajny zarjad Saksko-Anhaltskeje, ludnosć gmejnow dnja 31.12.2015 (PDF)
- ↑ Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče Donnerhakec ćišćeŕnja. Budyšin 1927.
- ↑ Fakty wo Sakskej → Politika a towaršnosć → Stawizny na sachsen.de


text:
Tadżykistůn
Tadžykistan, Republika Tadžykistanu – państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj kej 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.
Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.
Ludność sam to we wjynkšośći Tadžyki (79,9%) a Ůzbeki (15,3%); 85% wyznowo islam sunńicki, 54% šyicki.


text:
Piyrszy rołz jołd1 żech takoł tarta we Lotaryngii (to je tyn regiōn zaroz przi Niymcach) i tak mi łōna2 zasmakowała, że musiołech sie jōm niyskorzi3 tyż narychtować4. Połra razy już żech z tōm tartōm eksperymyntowoł- rołz mi nawet śleciała5 na dylōwka6… ale i tak my jōm zjedli 😉 Joł robia zawsze ta wersja tarty dlo […]
Tag: #śmietana
Torta łod Kaufmanna (Tort skromności ;) )
Jak niy mołcie ciyrpliwojści1 do pieczynia, to ani tego niy czytejcie 😉 To niy torta z tych, co to sie pieke biszkopt, wciepnie na niego trocha dżymu, ślagzana2 i fertich3. Jak już fto jednak poświyńci te połra godzin, to efekt je richtig4 zaskakujōncy. Ciymno szokolada, beza, mascarpōne i śliwki moczōne we kōniaku… Robiōłech go 2 […]
Windbojtle (Ptysie)
Już dołwno żech niy zaglōndoł do tyj staryj ksiōnżki ze receptami1, kero mi pożyczōła kōmratka2 od moji Mutry3. Ksiōnżka ta moł w tym roku 90 lołt i bez to werciōłoby4 sie cojsik z ni upiyc, tym barzi, że nawet Pani Truda- bo tak sie nazywo ta kōmratka- gołdała mi, że sie mōm zrobić te windbojtle. […]
KRUPNIOK RAJZUJE. Czyńść 3.: Krupniociosa (Podróże z kaszanką: Pizza z kaszanką)
Niy dojś1, że żech we łostatnim miesiōncu eksperymyntowoł ze pizzōm w dōma, to żech jeszcze pojechoł do Włoch, coby tam te roztomajte pizze pokosztować. I musza Wōm pedzieć, że niby składniki majōm podobne, ale w smaku to niyrołz jedna kole drugi sie niy moge stanōńć… to trocha jak ze babōma, na jedne niy idzie patrzeć, […]
Rolady ze granatym (Wybuchowe zrazy wołowe ;) )
Potyn1 mogecie2 pedzieć:3 mōm4 rolady i niy zawachōm sie ich użyć! Ale niy bojcie5 sie, niy o handgranat6 sam idzie,7 yno8 o te łokrōngłe owoce, co to dō nos prziszły ze dzikich landōw9– jakby to Babka Marii padała. Joł10 lubia- jak sam już niyftorzi11 niyrołz12 widzieli- eksperymynty we kuchni. Ta moja borołka13 Baba musi to […]
Tarta 3B- Brokuł, Boczek i Boryj (po polsku nie będzie 3B ;) )
Tarty robia łod1 jakegojś czasu. Niy biere2 to kans3 czasu, na wiyrch4 idzie powciepować5 roztomajte6 rzeczy i do tego wcale niy7 je droge. Kebyście8 czytali te recepty9 we ksiōnżkach, kaj10 kołżōm11 zrobiōne ciasto trzimać bez12 godzina we lodōwce, potyn- nim wrazicie13 je do pieca- na wiyrch wysuć14 specjalne fasolki… – to sie idzie przestraszyć. Joł15 […]


text:
Mjymjecko godka
Mjymjecko godka (tyż: ńymjecko, mjym. Deutsch, deutsche Sprache) – godka ze grupy zachodńij familije godek germańskich. Je fest zrůżńicowano rygjůnalńy, a ńykere djalekta – take kej djalekt używany we "mjymjeckogodkowyj" tajli Szwajcaryje (Schweizerdeutsch albo Schwyzerdütsch/Schwiizertüütsch, noleżůncy do grupy djalektůw alymańskich) – sům roz za czas klasyfikowane jako uosobne godki. Nojbliży spokrewńůno je ze godkům ńiderlandzkům, kero ale cechůje barzi uproszczůny gramatyczny systym.
Mjymjecko godka dała kupa ausdrukůw a gramatycznych strukturůw do ślůnskij godki. Bajszpil takich słůw to: aszymbecher (uod Aschenbecher), cug (uod Zug), bajszpil (uod Beispiel) a moc inkszych. Do 1945 bůła uůna důminujůncům godkům we Ślůnsku.


text:
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać. A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô […]
Tag: #eksperymynty
Kurka… ze cukiniōm (Danie ekspresowe ;) )
Sōm take dni, kej1 niy chce nōm sie stoć przi piecu, a chciałoby sie zjejś cojsik dobrego i bestōż2 Chop sam wciepuje te recepty, co by Wołs trocha odciōnżyć łod tego myślynia: co by tu uwarzić? Te danie sie robi połra minut, ale tyn delikatny smak to bydzie dobry nawet dlo rozbestwiōnych3 degustatorōw. Co potrza? […]
Torta łod Kaufmanna (Tort skromności ;) )
Jak niy mołcie ciyrpliwojści1 do pieczynia, to ani tego niy czytejcie 😉 To niy torta z tych, co to sie pieke biszkopt, wciepnie na niego trocha dżymu, ślagzana2 i fertich3. Jak już fto jednak poświyńci te połra godzin, to efekt je richtig4 zaskakujōncy. Ciymno szokolada, beza, mascarpōne i śliwki moczōne we kōniaku… Robiōłech go 2 […]


text:
Roztomajte mōndre1 ludzie sie spiyrajōm,2 fto3 wynalołz pierniki. Joł tam to smola4 i wia yno,5 że tyn recept6 dała moji Mutrze7 pani Truda, a ta zajś dostała go ze 40 lołt8 tymu łod jaki kōmratki we robocie, a łod kogo ta go miała, to już wiy tera yno sōm Pōn Bōczek. Przez lata piykła9 je moja Muter, a w tym roku joł10 żech sie wziōn11 za robota. Już na drugi dziyń bōły miynke,12 a co to dopiyro bydzie na Wilijoł…13
Co potrza?
1,5 kg mōnki pszynny
250 g masła
75 dkg cukru
6 płaskich łyżeczek sody oczyszczōnyj
3 łyżeczki łoctu14
3 opakowania prziprawy do piernikōw (nojlepi niy tyj nojtōńszyj)
0,5 kg miodu sztucznego (Ōłma15 padała,16 że ze prawdziwym sōm twarde, choć joł tam doł tyż trocha prawdziwego- do smaku- i bōły miynke)
10 dkg kakao
5 jajek
pó17 szklōnki mlyka18
Masło i miód dejcie19 do gorka i na małym łogniu niech sie z tego zrobi syrop- uważejcie, żeby sie za mocno niy przibrōnołciōło.20 A we srogyj21 misce pomiyszejcie22 sie: mōnka, kakao, cuker i prziprawy. Potyn zrōbcie sie tam małoł23 dziura, wsujcie24 tam soda i polyjcie jōm25 łoctym- bydzie sie fajnie warzōło.26
Pośrodku tyj miski wbijcie jajca, wlyjcie mlyko i ochōdzōny27 syrop. Tera sie zacznie zabawa ze urołbianiym.28 Nojprzōd29 urobiejcie to we środku i pomału się dobiyrejcie mōnki ze bokōw, aż ze wszyskego zrobi sie Wōm tako srogoł błyszczōnco kula. Tera dejcie ji trocha odpocznōńć, zrobcie sie tyju30 abo kawy i zaro jadymy dali31 😉
Piec włōnczcie na 180 stopni, przigotujcie sie ze 2 abo 3 blachy (dejcie na nie papiōr do pieczynioł), trocha mōnki do podsypywania, nudelkula32 i jako stolnica. Wejście sie kōnsek33 ciasta, posypcie na stolnica i nudelkula trocha mōnki i rozwałkujcie sie te ciasto tak na 0,5 cm. Tera powyciskejcie sie w nim jake tam mołcie34 forymki, pierniki na blacha i do pieca na 8-12 minut (wszysko zależy łod pieca). Dejcie pozōr,35 żeby niy bōły36 za ciymne. Do ciasta, co Wōm zostało po wyciśniyntych piernikach, dobiercie sie trocha nowego i jedziecie dalyj z tōm robotōm.
Jak już wszyske sōm37 upieczōne, to sie chwila odpocznijcie, a potyn lukrowanie i strojynie.
Luker to cuker puder i woda abo sok ze citrōłny.38 Dejcie pozōr, żeby niy bōł za rzołdki,39 bo Wōm spłynie i bydziecie mieć kans40 ciarajstwa.41 Mogecie tyż dodać do lukru kakao- to bajecie mieć ciymniyjszy. Mogecie tyż te pierniki sie czym na wiyrchu posuć42– knōcikōma43 abo czym tam mołcie. Moja Teściowo dołwo na szklōnka cukru pudru jedne biōłko i to miksuje. Tyn luker je potyn taki fajnie bioły. Kōniec tego czytania, biercie sie za robota 😉
1mądrzy; ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
2spierają
3kto
4nie przejmuję się tym
5tylko
6przepis
7mamie
8lat
9piekła
10ja
11wziąłem
12miękkie
13Wigilia
14octu
15babcia
16mówiła
17pół
18mleka
19włóżcie
20nie przypaliło, nie było za brązowe
21dużej
22pomieszajcie
23małą
24wsypcie
25ją
26gotowało
27schłodzony
28wyrabianiem
29najpierw
30herbaty
31dalej
32wałek do ciasta
33kawałek
34mają Państwo
35uważajcie
36były
37są
38cytryny
39rzadki
40dużo
41bałaganu
42posypać
43podłużna posypka


text:
Grziby
Grziby (uać.: Mycota, Mycetes, Fungi (we l. poj. Fungus) – krůlestwo abo podkrůlestwo (zależńy uod przijyntyj systymatyki) przinależne ku uorgańizmům eukarjotycznym. Sům uůne uobecne we wszyjstkich klimatycznych sztrefach, nojczyńśćij na lůndźe, s rzodka i we wodźe. Uopisanych je ůng. 120 tyś gatůnkůw grzibůw, a szacuje śe, co je ich cuzamyn ůng. 1,5 miljůna.
We tradycyjnych systymatykach (Arystotelesa, Linné'a) grziby zaliczano do źelinůw, do ńyuwzglyndńanyj we tajlůngach kere momy terozki grůmady plechowcůw. We potocznyj śwjadomośći je tak i terozki, mimo, aże we nowych tajlůngach grziby sům jednům ze 6 lińji rozwojowych jůndrowcůw, a wlazujům we skłod supergrupy Opisthokonta - tyj samyj co i zwjyrzynta. Majům uůne ńykere cechy wspůlne ze zwjyrzyntůma, jako uobecność chityny a glikogynu, u ńykerych grzibůw tyż wići. ino grupa lyngńowcůw, u kerych sům pewne cechy spůlne s źelinůma, zaliczůno je do supergrupy Chromalveolata, we keryj sům tyż rośliny.
Grziby to we zasadźe wjylokůmůrkowe abo kůmůrczaki bydůnce uorgańizmůma cudzożywnymi, ńyzdolne do aktywnygo ruchu, uo śćanach kůmůrkowych zbudowanych ze chityny. Nale trefjajům śe wyjůntki ńy pasujůnce do tyj defińicyje, l.b. śluzowce kere poradzům śe same poruszać.
Podug sposobu uodżywjańo, grziby idźe potajlować na saprofity, pasożyty a symbjůnty.
Popularńy, godajůnc "grzib" mo śe na myśli hutowy grzib, uůne zaś sům tajlowane na jadalne, ńyjadalne a trujůnce. Nale ńy je to we żodnym raźe tajlůng naukowy abo systymatyczny.
Grziby kej jedyne uorgańizmy żywe poradzům rozkłodać lignina, bez cůż połńům ważno rola we ekosystymje kej reducynty - uostatńe uogńiwo pokarmowyj kety.


text:
Walijsko godka
Walijsko godka (wal. Cymraeg, y Gymraeg) to godka, a po prowdźe grupa godek s brytyjskij familije godek celtyckich, rozpowšechńůno we zachodńij tajli Wjelgij Brytańije (Walijo – wal. Cymru) a tyž we Chubuće, kolůńiji walijskich ymigrantůw we Argentyńe.
Posuguje śe ja přez 500 tyś. mjyškańcůw Waliji. W rygjůńe tym mo uůn status uřyndowyj godki. Do śe wyuodrymbńić štyry guůwne djalykty: wynedocjůński, powyski, důmecki a gwyncki. Nojstarše zabytki literacke pochodzům s VI w. Blisko spokrewńůne ś ńim sům godki: bretůńsko a korńijsko.
Podle spisa ludnośći s 2001 roku, kole 611 000 uosůb (11,5% mjyskańcůw Waliji) godo po walijsku.[1] Walijsko godka je žywo a wykořistywano we koždodźynnym žyću – radyju a telewizyji. Mynga neczajt je tyž po walijsku.
Uortůgrafijo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Walijsko godka škryflano je wersyjům alfabyta uaćińskigo tradycyjńy zawjerajůncům 29 liter, s kerych uoźym je dwuznakůma traktowanymi kej jydno buchštaba:
a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, j, l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y
Buchštaba "j" je powšychńy wuůnčano do alfabyta půmjyndzy "i" a "l", bo stosuje śe ja we ńykerych wyrazach zapožyčůnych s angelskigo (np. nazwisko Jones). Buchštaby "k", "w", "x" a "z" užywane sům we ńykerych terminach techńičnych, kej kilogram, volt, xeroser eli zero, atoli můgům uostać zastůmpjůne (co čynsto śe robi) buchštabůma walijskymi: cilogram, seroser a sero.
Nojčynstšym znokym djakrytyčnym je cyrkůmfleks, užywany do zaznačyńo dugich samoguosek.


text:
Jak mie już wlejzie1 do gowy jaki recept2 nowy… – cojsik te rymowanki mi sam niy pasujōm, ale jak żech już napisoł, to łostawia. Jak tyn recept wlejzie, to zarozki sie za niego biera, a inspiracje sōm wszyndzie: we lodōwce, we befeju3 i niy roz, niy dwa i na fynsterbrecie4 😉 Już skōńcza te fandzolynie5 i biera sie za warzynie… – i zajś te rymy… 😉
Co potrza?
pierś ze kaczki
1 keliszek biołego wytrawnego wina
łotartoł skōra ze jednyj citrōłny
zaft6 ze jednyj citrōłny
połra gałōnzek rozmarynu (choć żech i kajś znod, że sie na niego gołdo tyż rozmaryjon)
ździebko soli i pieprzu
ze 2 łeżki mōnki kukurydzianyj (abo pszynnyj) do zōłzy
Jak mołcie trocha wiyncyj czasu abo szasu- jak to niyftorzi gołdali- to mogecie wino, skōrka, zaft, pieprz i rozmaryn (w całojści) dać do brytfanki ze kaczkōm na całoł noc, ale jak niy mołcie tego czasu za wiela, to abo łodstołwcie to yno na chwila, abo dejcie zaroz na piec i na małym łogniu duście ta kaczka tak 1-1,5 godziny.
Rozgrzyjcie piec na 200 stopni, wyciōngcie kaczka ze brytfanki, ponacinajcie nożym łod ni skōra we kratka i wrojście (bez zōłzy, skōrōm do wiyrchu) do bratruły7 na 15-20 minut, żeby ta skōrka sie tak fajnie na chrupiōnco przipiykła.
We brytfance mogecie ze zōłzy zebrać trocha tego tustego, co pływoł po wiyrchu i wyciepcie tyż te gałyńzie rozmarynu, bo łod niego arōmat już i tak tam łostanie, a idzie o to, żeby niy bōł aż za mocny. We jaki szolce8 we zimnyj wodzie rozrōbcie sie ze 2 łeżki mōnki i dejcie do warzōncyj sie zōłzy. Dosmakujcie sie jōm jeszcze solōm i pieprzym. I jak kaczka sie fajnie podpiecze, to mogecie sie brać za jedzynie. Takoł arōmatycznoł kaczka pasuje do wszyskego, joł żech sie zrobiōł dō ni9 frytki ze batatōw- to take słodke kartołfle- i szłołt, i… wszysko my ze mojōm Babōm zezarli10 😉 Smacznego 🙂
1wejdzie
2przepis
3kredensie, kuchennej szafce
4parapecie
5przynudzanie, gadanie głupot
6sok
7piekarnika
8kubku
9do niej
10zjedli


text:
Chop w kuchni biere udział we kōnkursie na BLOG ROKU 2015! Piyrszy etap je sms’owy, ale za to piniōndze za smsy dołwajom na Fundacja Dziecięca Fantazja. Żeby na mie zagłosować, trza wysłać sms’a (z jednego telefōnu yno jedyn) na nr 7124, a we smsie napisać A11292 (1,23 PLN z VAT). Dziynkuja wszyskim, co bydōm chcieli […]
Kategoria: Ō mie
Chop w kuchni mo swōj szlager ;)
Chop w kuchni dorobiōł sie nawet swoji piosynki- tak to je, jak sie moł zdolnego brata 😉 Przi Sylwestrze i we karnawale to sie moge tokoł piosynka przidać niy yno do warzynia 😉 Przijymnego suchania 🙂 „Chop w kuchni”- słowa, muzyka i wykonanie: Jerzy Kaufmann
…ale o co chodzi?
Nazywōm się Klaudiusz Kaufmann i je żech Ślōnzołkym- nie Ślōnzokym, bo moja Muter[1] urodziōła sie w Łopolskim, a łōni[2] tam przeca[3] gołdajōm, a niy godajōm i besto joł tyż barzi gołdōm niż godōm, choć żech się urodziōł w Gliwicach. To, co sam bajecie[4] czytać, to je tako prōba zmierzynia sie ze ślōnskościōm, prōba zapisania tego, […]


text:
Przodzi boł plan, bo bez planu niy ma wykonu
No i wszystko jasne
Kiedyś tam zgłosiyli sie do mie takie poszukiwacze skarbow bo jedna baba pedziała co widziała jak bez wojna zwalony pomnik mieli wywiyź na Ajska i tam go do stowu wciepnąć, ale jak sie okazało to chyba sie ji to śnioło
Jo tam przeprowadzioł swoje śledztwo i wiym co i jak boło.Robiom z tych niymcow gupielokow? To dzwony rekwirowali na kulki a pomnik z brązu by utopiyli? Widziała jak gruz po cokole tam wywiyźli i tyla w tymacie.Wiym kaj ale kopoł niy byda


text:
Jak żech bōł[1] we radiu, to sie mie jedyn chop zapytoł, co by szło zrobić ze krupniokym. Połra[2] receptōw[3] prziszło mi do łeba[4] w czasie audycji, ale potyn niy dało mi to spokoju i tak żech prziszoł[5] na tako całoł[6] seria, co to sie baje[7] nazywać: KRUPNIOK RAJZUJE. Jako, że mie w te wakacje ciōngnie[8] […]
Tag: #tōmaty
Szałołt z czerwōnōm ćwiklōm (Sałatka buraczana)
Ta zygrōdka[1] łod[2] Teściowyj to mie jakosik tak inspiruje, że aż sōm[3] sie dziwia. Już łod wiosny korciōła mie czerwōno ćwikla[4]. Moja Baba niy lubi warzōnyj,[5] ale pedziała, że surowo moge zjejś.[6] Kedyjś[7] my prōbowali i bōła[8] richtig[9] dobro. Do zołzy[10] dołech[11] borōwki amerykańskie, a do samego szałołtu chciołech dać pozimki,[12] ale łoblecioł[13] żech całe pole […]
Ōłberiba trefiōła kōnsek wōsztu (Kalarepka duszona z warzywami i kiełbaską)
Jak czowiek1 przijedzie do Teściowyj, co mo srogi łogrōdek2 i do tego jeszcze połno3 w nim gryfnych4 warzyw, to pomysły aż same cisnōm5 sie do gorka.6 Ołberiba7 moł8 fajno niy yno9 nazwa, ale i bardzo dobry smak. Jak żech jeszcze łobejrzoł10 zdrzałoł11 cukinia, to przepis bōł12 we mojim łebie13 już prawie fertich.14 Co potrza? 2 […]
Pomidorowo na hica (Gazpacho ;) )
Jak już termōmetr sie zbliżo do 30 stopni, to idzie pedzieć,[1] że je hic, a co dopiyro, jak ta czerwono abo niybiesko kryska[2] idzie sie jeszcze barzi[3] w gōra. O gorkim jołdle[4] idzie zapōmnieć, ale tako chōdno[5] zupa je jak skok do morza po smażyniu sie na plaży. Robi sie jōm[6] gipko[7], ale nojlepi sie […]
Szałołt ze pozimkōma (Sałatka z truskawkami)
Kupiōłech[1] się pozimki- tak na truskawki gołdała moja Ōłma, choć sōm na Ślōnsku take sztele[2], kaj gołdajōm[3] na nie edbery, np. w takim Świbiu. Miały być na deser, ale cojś mie tak naszło, żeby sie z nich zrobić szałołt[4] do pieczōnego wōsztu.[5] Do tego jeszcze wymyślōłech[6] sie fajno zōłza[7] i…żech to wszysko zezar.[8] Sam na […]
Gańsipampki w szałołcie (Sałatka ze stokrotkami)
Jak żech pojechoł do Teściowyj, to mie coś wziyno[1] na jedzynie kwiołtkōw[2]. Nie żeby tam bōła[3] aż tako biyda[4], ale na wiosna bōło tam tyla kwiołtkôw, że czowiek chcioł sie nimi radować jeszcze jednym zmysłym. Kedyjś już żech takego gańsipamka jołd[5] i je łōn[6] richtig[7] delikatny, ale już taki kwiołtek łod szczypiorku to żech prōbowoł […]


text:
-
dima
-
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (1)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (2)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (3)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (4)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (5)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (6)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (7)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (8)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (9)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (10)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (11)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (12)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (13)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (15)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (14)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (16)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (17)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (19)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (20)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (21)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (22)
- Halowe Mistrzostwa Polski w Lekkoatletyce (23)


text:
Plaskato Źymja
Plaskato Źymja to bůło forsztelowańy uo Źymji jako uo płaszczyźńe lebo plaskatym dysku. We ńykerych forsztelowańach uůnyj zorty Źymja pływoła po Wszechuoceańe, lebo bůła postawjůno na puklu żůłwja abo inkszyj gadźiny. We inkszych ze wjyrchu bůła dekńynto bez Ńebo, a uod spodku bez pjekło.
Forsztelowańy uo Źymji jako uo kugli lebo sferze mjoło anfang we starożytnyj Grecyji we VI stoleću p.n.e. Forsztelowańy uo plaskatyj Źymji bůło uobyczne lo wszyjskich kulturůw ńim prziszły do jakigo poźůmu we nauce. We Chinach do XVII stolećo forsztelowano śe aże Źymja je plaskato.
Terozki fůnguje czelodka Flat Earth Society (Towarzistwo Plaskatyj Źymji), założůno we 1956 roku, nale już jino jako neczajta.


text:
Katowicy
Katowicy[2] (pol. Katowice, mjym. Kattowitz) – mjasto we Gůrnym Ślůnsku, we kerym mjyszko 317 000 ludźůw. Pjyrszo spůmńyńy uo Katowicach je ze XVI stolećo. Katowicy mjejske prawa dostały we 1865 roku. Katowicy sům nojwożńyjszym gůrnoślůnskym cyntrům fedrowańo wůngla a głownym mjastym Gůrnoślůnskygo Metropolitalnygo Zwjůnzku. Sům tyż wożnym biznesowo-handlowo-usugowym cyntrům.
Przipisy
Mapy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Te Europejczyki we Indiach na wszyske gynste1 zōłzy2 gołdali3 curry- bo sami Hindusi kołżdo4 mianowali5 inaczyj. To trocha tak, jakby na wszysko, czym sie hajcuje6 we piecy, gołdać wyngel7 😉 Anglikōm- bo ich tam przeca bōło nojwiyncyj- tak te prziprawy zasmakowały, że sie chcieli je zawiyś8 do dōm i tak sie narodziōła prziprawa curry, co […]
Miesiąc: Listopad 2015
Gibki mitag ze jarmużym (Szybki obiad z jarmużem)
Nirozki trza zrobić mitag,1 a czasu mōmy2 małowiela.3 Nojlepi wtedy powciepować4 połra5 rzeczy na patelnia abo do jakego garca i jedzynie mōmy zarozki6 ferich.7 Chciołech tak cojsik zrobić ze wōsztym8– bo to najmani roboty- i jak żech już go mioł,9 to zauważōłech we sklepie jarmuż. Tak mie zainspirowoł, że żech yno jeszcze chyciōł tam pieczarki […]
Kura ze miyntōm (Drobiowe roladki z jabłkiem i miętą)
Cojsik mie korciōło, żeby zajś1 poeksperymyntować. Miołech we doniczce miynta, a na parapecie walały sie jakejś jabka, to żech sie pomyśloł, że trza by z tego cojś narychtować.2 Dołwno3 żech niy robioł roladōw i trza bōło4 poćwiczyć owijanie ich niciōm, a że jabka dobrze smakujōm ze drobiym, tak żech prziszoł na ta kura. Tera yno […]
Panczkraut abo ciapkapusta (Śląskie danie regionalne na bazie ziemniaków i kapusty)
Panczkraut je do ślōnski kuchni jak Mona Liza do Luwru- jak żejście go niy jedli, to psińco1 ō2 ni3 wiycie. Piyrwy4 niy bōło ślōnski rodziny, co by go aby rołz5 za tydziyń niy miała na stole. U moji6 Mutry7 w dōma bōł8 pōnoś9 w kołżdo10 sobota. Nojlepszym kamratym11 panczkrautu sōm karminadle, choć joł żech sie […]
Gańś ze apfylzinōm (Gęś z pomarańczą)
Na świyntego Marcina pōnoś musi być gańś abo gyńś- te biołe gyngajōnce stwory majōm na Ślōnsku roztomajte1 miana.2 Jak żech bōł mały, to my chowali3 gańsi, bo to trza bōło chopcōm piyrza na pierziny naszykować, a że we sklepach bōło pusto, a tako gańś wymagań srogich niy mo, to i sie łone4 kole chałpy łajzioły.5 […]
Kapuśniok golōnkowy (Kapuśniak golonkowy)
Łostatnio1 żech sam pisoł o golōnkach i jak fto2 take robiōł i łostoł3 mu tyn wywar, to je łon4 idealny na kapuśniok. Jedyn chop to już mie od lata mynczy,5 żebych sam wciep6 recept7 na kapuśniok, ale jak na dworze bōł8 chic,9 to czowiek myśloł yno10 jak by sie tu ochōdzić.11 I trza jeszcze bōło12 […]


text:
Atům
Atům to je nojmńyjszy skłodńik materyje, kerygo ńy idźe potajlować metodůma chymicznymi.
Atům je zbudowany ze jůndra a uobtaczajůncych go elektrůnůw. Jůndro je zbudowane ze nuklyjůnůw: protůnůw na nyjutrůnůw. We kożdym uobojyntnym atůmje protůnůw a elektrůnůw je tela samo; kej jejich liczba je roztomajto, taki atům mjanuje śe jůnym. Zorta elymyntu chymicznygo uokryślo śe podug liczby protonůw we jůndrze. Atůmy uo jednakij liczbje protonůw, nale růżnyj nyjutrůnůw, mjanuje śe izotopůma elymyntu chymicznygo.
Wjelgość atůmůw to ůng. 10−10 myjtra, nale ńy mo to gynau uokreślůne skiż jejich kwantowośći. Jejich masa zależńy uod masy atomowyj je uod 10−27 do 10−25 kilograma.


text:
Niyftorym sie bez lato tak miyrznie1, że potrzebujōm mocniyjszych wrażyń: skokajōm na tym gumowym powrozie2, nurkujōm po jakich starych potopiōnych szifach3… abo sie robiōm szałołt ze granatym 😉 Joł wiym, że niyftore chopy to zarozki chcieliby go narychtować do swoji teściowyj, ale musza Wołs zmartwić- tym granatym to sie mogecie, co najwyżyj, zmarasić4 koszula 😉
Co potrza?
gorść5 rukoli (gorść łod chopa, a niy łod bajtla6 abo idzie dać take całe kupiōne opakowanie)
gorść roszpōnki
połra łeżek łobranego słōnecznika
trocha mani nasiōn sezamu
2-4 tōmaty7
150-200 syrka feta
jedne opakowanie kiełkōw ze brokułōw
I tak tak styknie8 do 4 ludzi.
Zōłza:
łeżka9 miodu
łeżka łoctu balsamicznego
3 łeżki oliwy
3 łeżki oleju- moge być słōnecznikowy
sōl i pieprz
łeżka zōłzy ze granata- idzie cojsik takego kupić we sklepach oriyntalnych, ale ni łōmcie10 sie tym gowy, jak niy ma, to niy ma 😉
mogecie tyż dac łeżeczka musztardy
Składniki zōłzy wciepcie do jaki miseczki, wymiyszejcie i fertich. Do jaki wiynkszyj michy wciepcie roszpōnka, kiełki i rukola- nojlepi umyte 😉 Słōnecznik i sezam dejcie na suchoł patelnia i trocha uprażcie, ale niy przibrōnołćcie11 za kans12. Pōmidorōm seblyczcie13 skōra i pokrejcie we kosteczka, tak samo i ta feta. Dociepcie razym ze ziorkami do tyj srogi michy, wymiyszejcie ze zōłzōm i sie biercie za jedzynie. Do grilla bydzie tyn szałołt idealny… smacznego 🙂
1nudzi
2lina
3statkach
4pobrudzić
5garść
6dziecka
7pomidory
8wystarczy
9 łyżka
10przejmujcie
11przysmażyć
12za dużo
13obierzcie


text:
Skopje
Skopje (makedonsce Ckoпje) je stolica a najwjetše město Makedonskeje. Ze swojimi 540.000 wobydlerjemi móže so Skopje zarjadować do srěnjowulkich městow Europy a je tróšku wjetši hač Lipsk.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město Skopje so prěni raz naspomni přez Klaudiusa Diolomeja pod swojim starym mjenom Skupi. W třećim lětstotku do Chrystusa bu Skupi wot Dardancow załoženy, pozdźišo, z přijězdom Romancow, bu Skupi z dźělom Romskeho mócnarstwa. W tutej dobje rozkćě město mócnje na wšelakich polach a bu z wažnym cyrkwinskim srjedźišćom ze sydłom biskopa. W lěće 518 bu město přez wulke zemjerženje zničene. Hač do dźensnišeho dnja pak su rjane romske twarjenja kaž zjawne kupjele a amfiteatry w měsće dodźeržane. Po zemjerženju běše město swoje wobličo dospołnje zhubiło a je nastało město Justiniana prima. Na kóncu 6. lětstotka zasydlichu so słowjanske kmjenje z Karpatow. Wokolina Skopja bě wot kmjenow Beregheziti wobydlana, kiž spožčichu městu nowe mjeno Skopje.
Dnja 26. julija 1963 zemrě jako wuslědk ćežkeho zemjerženja mjez 1.000 a 1.100 ludźi, mjez tym zo bu znajmjeńša 3.000 ranjenych. 200.000 ludźi wosta bjez swojeho domu. Njeposrědnje po zemjerženju rjekny prezident Juhosłowjanskeje Josip Broz Tito: „Skopje njewidźanu katastrofu dožiwi, ale budźe znowa natwarjene. Skopje so stanje z hordosću bratrowstwa a jednoty, juhosłowjanskeje a swětoweje solidarity.” Dźensa naspomnja hišće ruiny stareho dwórnišća na katastrofu.
Wot lěta 1991 je Skopje stolica njewotwisneje Makedonskeje.
Partnerske města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bradford, Zjednoćene kralestwo, wot 1961
- Dijon, Francoska, wot 1961
- Drježdźany, Němska, wot 1967
- 1971: Tempe, Arizona, USA
- 1971: East York, Toronto, Kanada
- 1973: Roubaix, Francoska
- 1974: Waremme, Belgiska
- 1982: Nürnberg, Němska
- 1983: Ech Cheliff, Algeriska
- 1985: Nančang, Chinska
- 1985: Manisa, Turkowska
- 1985: Suez, Egyptowska
- 2001: Pittsburgh, Pennsylvania, USA
- 2003: Istanbul, Turkowska
- 2005: Lecce, Italska
- 2005: Craiova, Rumunska
- 2006: Blagoewgrad, Bołharska
- 2006: Běłohród, Serbiska


text:
Nowy Jork
Wspůłrzyndne: 40°42' N 74°00' W
Nowy Jork abo Mjasto Nowy Jork (ang. New York, New York City abo City of New York, uoficjalńe The City of New York) – mjasto we stańy Nowy Jork, nojwjynkše pod wzglyndym ličby ludnośći mjasto we Stanach Zjydnočůnych. "Mjasto, kere ńigdy ńy zasypjo", zwane tyž "Wjelgim Jabkym" ("Big Apple"). Ležy na wschodńim (atlantyckym) wybřežu USA, při ujśću řyk Hudson i East River do Zatoki Nowojorskij.
Ůwožany za śwjatowe cyntrům m.in. reklamowe i medjalne (do ńydowna tyž finansowe). W Nowym Jorku mjeśći śe guůvno śedźiba UoNZ.
Historyjo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Novy Jork zouožůny zostou we 1614 bez Holyndrůw na wyspje Manhattan kej faktorja handlowo, we 1625 zouožůno uośedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), guůwny port kolůńji Nowe Ńiderlandy. Prawa mjejske Nowy Amsterdam zyskou we 1653. We 1664 wroz s kolůńjům zostou zdobyty bez Anglikůw i přemjanowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holyndři uodzyskali mjasto, nale na mocy pokoju we Westminster 19 lutygo 1674 uoddali mjasto Anglikům we zamjan za uznańy holynderskych praw do Surinamu. W XVIII stolećo podčas wojny uo ńypodleguość USA (1775–83) brytyjske wojsko prowadźiuo uokupacyje mjasta. W lotach 1785–90 bůu śedźibům wuadz USA. We 1929 krach na geudźe nowojorskij započůntkowoú wjelgi śwjatowy kryzys gospodarčy. 11 wřeśńa 2001 přeprowadzůno zamach terrorystyčny na World Trade Center, wskutek kerygo zginyuo ůng. 3000 ludźi, we tym 343 stražokůw FDNY (Fire Department New York City abo Fire Department New York) a zńiščůny zostou couky kůmpleks WTC.


text:
„Czworty umrzik”
Podkōmisorz Duczek, ruby, pucaty chop z fōnsym, przijechōł piyrszy do chaupy ôd Zefla Sojki. Keroś ze sōmsiadek sztyrkła po policajōw skiż larma, kere słyszała. I richtich, ftoś wyłōmōł dźwiyrze, wloz do miyszkanio ôd starzika i skryncił mu kark. Umrzika znodli leżeć w ece ôd kuchnie, ftoś nim tam ciepnōł z richtich pierōnowym szwungiym. Podkōmisorz Duczek zaroz kozōł swojim ludziom przesznupać cōłkiy miyszkaniy, coby wiedzieć, eli mordyrz to bōł tyż kradziok i wziōn cosik umrzikowi. I jak sie rozchodzi ô poskludzane kajś po chaupie piyniōndze, to richtich psinco znodli, nale fto umi pedzieć eli to skiż tego, co kradziok je wziōn, eli skiż tego, że mało kery starzik na penzyji mo cosik uszporowane, coby to kajś poschroniać po chaupie? Duczek miōł terozki prawie napoczōnć godki z sōmsiodami; możno keryś widziōł mordyrza z chaupy wyłazić? Wtynczos prziszōł ku niymu jedyn z policajōw, mody, chocioż glacaty karlus, dugi jak miesiōnc, a chudy jak geltag.
– Prziszōł… No, wiycie fto… – pedziōł.
– Fto prziszōł? – spytōł sie podkōmisorz Duczek. Policaj wejrzōł ku siyni, nachylił sie ku Duczkowi i cosik mu pociuciōł na ucho.
– Achim Hanusik? – zdziwowōł sie po cichu podkōmisorz – Legynda ślōnskij policje sam do nos przijechała? Kaj tyż to napisać?
– Erwin pado, co prawie sam bōł skuli tego wiatru, co tak wiōł wczorej. Wiycie, co ô nim godajōm, że bezma dowo wiara w roztomajte powiarki. Możno przijechōł dać pozōr, eli to niy ma jakoś Meluzyna?
– Ponbōczku… – Duczek pokiwōł gowōm – Jakiś kradziōk prziszōł i zaciukōł starzika. Starzik niy miōł żodnyj familje, to i żodyn sie niy bydzie ô nic pytōł. Dyć kożdego dnia ftoś kajś takigo starzika zabijo. Po co tukej sznupać? Meluzyny, gupoty… Mogli my mieć świynty spokōj, a skiż tego hampelmana zaś za chwila tukej bydzie larmo.
Chop w mantlu i we hucie wloz do izby. W rynce trzimōł bajsniyntego krepla. Roztomajte policaje ciyngiym sztaunowali ô co sie rozchodziło z Hanusikiem i tymi kreplami. Jedne godali, co bezma przōdzij kōmisorz słepōł za dużo gorzoły i terozki przeciepōł sie na kreple, coby go niy ciōngło zaś do picio. Inksze: że to je tako nowo moda, kero prziszła sam z Hameryki, kaj policaje ciyngiym frygajōm kreple. Żodyn niy wiedziōł, jako je richtich prowda, nale sztaunowōł kożdy egal. Tak to już je z legyndami: durś sie ô nich godo. A nojwiyncyj godajōm te, co nojmnij wiedzōm.
– Witom, panie kōmisorz, jo sie mianuja Duczek i byda erklerowōł tyn fal. Rod wos widza, nale myśla, że poradzymy sie same – podkōmisorz pedziōł to tak, coby niy wyszło frechownie, nale po gymbie Hanusika szło sie pomiarkować, że jymu je i tak ganc egal.
– Docie mi wejrzeć na umrzika? – spytōł sie i zaś bajsnōł krepla.
– Toć – pedziōł Duczek – Pokożcie kōmisorzowi Hanusikowi.
Achim stōł chwila wele Zefla Sojki. Zaroz prziszōł ku tymu, że ôczy starzika bōły fest srogie. Chop musiōł być fest wylynkany, kej wejrzōł we faca mordyrza. Poôblykany w ańfachowo oberhymda i galoty, jak to po doma. Leżeć ôstoł po bosoku, ino we fuzeklach, lacie pofurgały kożdy w inkszo eka ôd kuchnie, na zicher wtynczos, kej prziszło do chaje miyndzy nimi. Ino że ô jakij chaji idzie godać, kej chudego, niymocnego starzika napasztuje ftoś, fto mo tela siyły. Ftoś? A możno cosik?
– Jak sztaunujecie eli to robota Meluzyny, to na zicher moga pedzieć, co to bōł ańfachowy kra… – napoczōn Duczek i chciōł sie nawet rozśmiōć z tego, co wydowało mu sie wicym, nale Hanusik wejrzōł na niego tak, że zaroz mu sie ôdechciało. „Prowda”, pomyślōł podkōmisorz, „przeca ô nim durś godajōm, że mo ipi, jak sie rozchodzi ô roztomajte stworoki. To niy ma tymat, na kery idzie z nim wice ôsprawiać.”
– Niy pogorszycie sie, Duczek, jak wezna wom ta sprawa? – spytōł sie ôroz Hanusik i zaś bajsnōł krepla. Chopu, kery tela co ôn widziōł bez cōłko swoja kariera policaja, egal bōło, co frygo wele umrzika. Dowōł ino pozōr, coby niy nakidać kajś marmeladōm z krepla.
– Weźniecie? – zdziwowōł sie podkōmisorz Duczek – Po jakiymu? Przeca godom wom, że…
– A jo wom godom, że to bydzie seryjniok – wloz mu w godka Hanusik – Dejcie sie pedzieć, Duczek. Bez ôstatni miysiōnc to już trzeci taki fal. Bydzie już trzi tydnie, jak my znodli we Świyntochłowicach umrzika, kery sie mianowōł Stanik Pluta. Łōńskigo tydnia w Biylszowicach zaciukali Pyjtra Musioła. Kożdy z nich to bōł starzik na pynzyji, kożdy som w doma miyszkōł. A jo terozki, Duczek, mom do wos pytanie ze ślōnskij historyje nojnowszyj. Co wom godajōm te miana: Musioł, Pluta, Sojka. Moga wom pedzieć jeszcze jedne miano, kere bydzie do nich pasować: Poliwoda. Godajōm wom co?
– A co mi majōm godać? – znerwowōł sie podkōmisorz, kery som dobrze wiedziōł, że na historyji zno sie choby wilk na gwiozdach. Miōł tak już ôd bajtla. To bōł raczyj tyn typ szkolorza, kery wiyncyj lotōł za fusbalym i chajōł sie z synkami z drugigo placu, jak siedziōł i sztudiyrowōł.
– Sztyrdziści lot do zadku te miana kożdy tukej znōł – wytuplikowōł Hanusik – Dyć to bōły nojważniyjsze byjamtry, kere trzynsły wtynczos cōłkim Ślōnskiym.
– Cosik wom sie pokićkało, panie kōmisorz! – kapnōł sie Duczek – Przeca tyn starzik, kerego momy tukej leżeć, to bōł wtynczos mody karlus! Dwajścia lot możno miōł!
– Duczek, Duczek, widza, żeście niy rade sztudiyrowali nasza geszichta! – nazdōł mu Hanusik – Dyć jo godom ino ô mianach, a niy że to sōm jedne i te same chopy! Nasze umrziki mianujōm sie Stanik Pluta, Pyjter Musioł i Zefel Sojka. A jo godōm ô Albinie Plucie, Zeflu Musiole i Rudolfie Sojce. Te trzi chopy, plus Zefel Poliwoda, to wtynczos bōły nojważniyjsze byjamtry tukej. Fatry ôd naszych umrzikōw! Terozki poradzicie już spokopić?
– Padocie, że to bydzie jakiś mordyrz polityczny? Możno keryś opozycjonista, kery terozki chce, coby te chopy zabulili za grzychy swoich fatrōw?
– Pierōn wiy. Nale na zicher trza znojść familjo ôd czwortego: Zefla Poliwody i dować pozōr, coby tyn mordyrz ich niy znod przōdzij jak my – pedziōł kōmisorz, kery prawie skończył frygać krepla i napoczōn sznupać po kapsi za jakimś taszyntuchym, w kerego by szło rynce wytrić.


text:
W 2008 r. najwyższe stopnie odznak turystyki kolarskiej PTTK zdobyli:
KOT duży złoty: 752 Jerzy Kasiński, Gdynia; 753 Jan Waszczuk, Siedlce; 754 Jan Jurczyk, Częstochowa; 755 Leszek Jurczyk, Częstochowa;756 Sławomir Madej, Szczecin; 757 Maria Matuszek i 758 Tadeusz Matuszek – Kiekrz; 759 Wiesław Maternia, Albigowa; 760 Janusz Mejza, Łagów; 761 Jarosław Szerszeń, Gliwice; 762 Barbara Wasilewska, Poznań; 763 Roman Cieślak, Szczecin; 764 Antoni Fudali, Gubin; 765 Antonina Bejnar, Głuchołazy; 766 Krzysztof Kucharski, Ostrowiec Św.; 767 Waldemar Staśko, Chorzów; 768 Leszek Szulc, Tychy; 769 Adolf Gwoździk, Rydułtowy; 770 Wiesław Kondratowicz, Zgierz; 771 Jacek Nakoneczny, Szczecin; 772 Władysław Stawiarczyk, Gliwice; 773 Stanisław Rohde, Gdańsk; 774 Bogdan Wolicki, Gdynia; 775 Elżbieta Zawadzińska, Kościerzyna; 776 Piotr Frydrych, Tychy; 777 Piotr Bazan, Rybnik; 778 Marek Pietrzyk, Gliwice; 779 Zenon Zarzecki, Wodzisław; 780 Marek Gąsior, Chorzów; 781 Andrzej Kuśnierz, Racibórz; 782 Daniela Michalak, Toruń;
KOT za wytrwałość: 288 Tadeusz Sobieszczański, Gdynia; 289 Marian Kotarski, Myszków; 290 Zbigniew Pawlik, Cieszyn; 291 Ryszard Skonieczny, Żory; 292 Jarosław Szerszeń, Gliwice; 293 Halina Kłos, Szczecin, 294 Roman Cieślak, Szczecin; 295 Krzysztof Michalski, Bydgoszcz; 296 Leszek Szulc, Tychy; 297 Wiesław Kondratowicz, Zgierz; 298 Władysław Stawiarczyk, Gliwice; 299 Andrzej Likos, Radlin; 300 Piotr Kalinowski, Gliwice; 301 Ryszard Cieślik, Sosnowiec; 302 Małgorzata Radomska 3x Gliwice; 303 Stanisław Radomski 5x Gliwice; 304 Adolf Gwoździk, Rydułtowy; 305 Zenon Zarzecki, Wodzisław;
Szlakiem zamków w Polsce – srebrna: 267 Roman Cieślak, Szczecin; 268 Jan Paradysz, Przemyśl; 269 Kazimierz Sobański, Łódź; 270 Radosław Literski, Czersk; 271 Leszek Szulc, Tychy; 272 Waldemar Staśko, Chorzów;
Szlakiem zamków w Polsce – złota: 85 Stanisław Strojny, Gdańsk; 86 Ryszard Kapczyński, Bytom; 87 Henryk Szmagaj, Bielsko Biała; 88 Ryszard Cieślik, Sosnowiec; 89 Stefan Mazgaj, Tychy;
Mały rajd kolarski dookoła Polski: 515 Ewaryst Szyszkowski sr, Szczecin; 516 Witold Fiączyk, Radomsko; 517 Stanisław Walendzik, Czarne; 518 Zbigniew Oliwa, Kłodzko; 519 Jerzy Sikorski, Przyrów; 520 Adam Sikorski, Przyrów; 521 Bogumił Trejtowicz, Przyrów; 522 Zbigniew Machura, Lelów; 523 Andrzej Humaniuk, Jastrzębie Zdrój; 524 Marek Gąsior, Chorzów; 525 Marian Czernow, Katowice; 526 Janusz Dobrowolski, Chorzów Batory;
Duży rajd kolarski dookoła Polski: 406 Ryszard Gerszewski, Kościerzyna; 407 Małgorzata Gerszewska, Kościerzyna; 408 Elżbieta Zawadzińska, Kościerzyna; 409 Piotr Bojas, Gdańsk; 410 Barbara Wasilewska, Poznań; 411 Zdzisław Majerczyk, Katowice; 412 Mirosław Gebler, Katowice; 413 Stefan Mazgaj, Tychy; 414 Piotr Wasilewski, Poznań; 415 Jacek Adamczyk, 416 Adam Adamczyk, 417 Jan Adamczyk – wszyscy Ornontowice; 418 Damian Popiołkiewicz, Kamieniec; 419 Agnieszka Popiołkiewicz, Kamieniec; 420 Urszula Ebertowska, Kościerzyna; 421 Stanisław Ebertowski, Kościerzyna; 422 Dorota Kamińska, Kościerzyna; 423 Tadeusz Wendt, Liniewo; 424 Kazimiera Wolicka, Gdynia; 425 Bogdan Wolicki, Gdynia; 426 Andrzej Kopiec, Tychy; 427 Mariusz Kuchta, Dąbrowa Górnicza; 428 Jerzy Banaszkiewicz, Katowice; 429 Beata Tomaszewska, Bytom;
Szlakiem Wlk. Wojny 1409-1411: 317 Bernard Milewski, Płock; 318 Ewaryst Szyszkowski sr, Szczecin; 319 Tomasz Hyży, Szczecin; 320 Krzysztof Hyży, Szczecin; 321 Halina Kłos, Szczecin; 322 Wiesław Kostrzewa, Szczecin.
Kierownik CRW KTKol. ZG PTTK
dr Marian KOT-Kotarski


text:
Moi Roztomili
To momy juz Barborka, Francika, Karlika
a Marysiow, brakuje yno Zeflika do
tych slonskich mianów. To jo wom dzisio opowiym jedna historia, co sie
wydarzyla przed laty na Hoimgrubie, a bylo tak:
Karlik byl synkiym od Francika, a od niego prziociel, co mu byl kuzynym,
nazywoł sie Zeflik. Wszyscy trzi robiyli razym na Hoimgrubie w Niewiadomiu,
a było to jeszcze krótko przed tom piyrszom wojnom.
Tyn Karlik byl bardzo szykowny karlus: wesoly, umioł wicować, jak trza bylo i wypić,
komplów mioł moc, a dziołchom ogromnie sie podoboł. Yno farorzyczek mieli snim
stropiyni, bo diosek nierod do koscioła chodziył, jak sie to godo: roz minył, roz sfinył.
I od niego mamuliczka, bo go do rzykanio nagnac ni mogli. Bez toz tez zawsze za niego
rzykali, a swojymu, jak do roboty wychodziyli godala: "Franciczku, a uważej mi tam
nasia i naszego synka, byda na wos z łobiadym czakala", a Karlikowi krzizyk na czole
robiyła, chocioż tyn sie zawsze łoganioł.
Jednego dnia szli jak zawsze do roboty, a jak wychodziyli było jeszcze cima Przesto niyśli
w rynce karbitka i se poświycali: łojciec na przodku, a oba synki pora krokow za nimi.Łosprowiali
se o niedzieli, Że pojdom do skały, kaj na łonce przi lesie szło potańcować i piwa
sie napić. W jednym momycie nie wiadomo skond pojawiyła sie przi nich młodo dziołszka,
cało owiniynto w chusta, yno gymbusia było ji widać, a było łogromnie szykowno. Toż
tyn Karlik przisuwa sie ku nij i pyto, kaj ona tak po ciymku idzie i ze mogom ji poświycić,
żeby na chymbolach nie padła. A ona usmiycho sie yno trocha smutnie i godo, że mo oczy
do ciymnosci przizwyczajone i żeby sie o nia nie starali, yno o siebie, bo nie wiadomo,
co ich jeszcze czeko. I tak nogle, jak sie pojawiyła, tak nogle sie też straciyła.
Synki yno sie zasmioły i idom dalij, nic se przi tym nie myślonc. Dopiyro jak prziszli
do cechowni, to Karlik pojrzol na łobrozek od swiyntej Barborki, co na scianie wisioł i
jak nigdy przeżegnoł sie, tak na wszelki wypadek.
Zjechali na doł i byli już dość dłogo przi robocie, jak nogle skała zaczyna sie łobsuwać,
i wszyski chopki zaczyni z przodka uciekac, a kozdy strachu mioł pełne galoty. Karlik też,
ale jak sie obrociył i nie widzioł swojigo lojca i Zeflika, postanowiył sie wrócić i
obejrzeć, kaj oni som. Leci i wolo, roz "Franciku", roz "Zeflik", ale
nik mu nie lodpowiado. Nogle widzi na lewo od sia malucki, słabe światełko i słyszy
cichy głos, "sam, sam Karliku, pódź!". Bez wahanio idzie w tym kierunku, a
tak mu sie zdowo, że to ta dziołszka go wobi, co jom juz przed robotom widzioł. Yno
pora metrów dali widzi dwóch chopków pod scianom, podchodzi do nich, a to som ci, co
ich szukoł. Łojciec leży na ziymi przisuty, a Zeflik potrzimuje złomany sztympel, co
na ojcowych piersiach leży. We dwojka z Karlikiem dali rady lojca wyciongnonć i dokludzić
do klotki, a kamraty już ich tam na gora, yno trocha pocharatanych, wyciongnyli.
Godali potym, ze to Barbórka, patronka górników, Karlika dowiodła i
życi łojcu uratowała.
Czy to je prowda, czy ni - nie wiym, ale musiało
coś w tym być, bo potym tyn Karlik zrobiył sie ogromnie pobożny.
I jak nie umrzyli, to do dzisiok żyjom i mogom Wom poświadczyć ta colko historyjo.
I dwie dziurki w nosie i skonczyło sie.
Waszo Danka


text:
Bob Marley
Bob Marley, waśc. Robert Nesta Marley (ur. 6 lutygo 1945 we Nine Miles, regiůn Saint Ann na Jamajce, zm. 11 maja 1981 we Miami) – jamajski muzyk, kery rozpropagowou muzyčny styl reggae, inspirator do gatůnku Ska, gorliwy zwolynńik lygalizacyji marihuany, śćiśle zwjůnzany s ruchym rastafarjan, uůgošůny bez swojich zwolynńikůw „pjyršům gwjazdům Třećygo Śwjata” i „Rasta Prorokym”.
Kej rastafarjańin, Bob Marley bůu wjelgim uobrůńcům užywańo marihuany kej sakramyntu. Na uokuadce albůmu Catch a Fire widńije jygo zdjęće, kuřůncygo dužygo skrynta s marihuany. Zastosowańy marihuany do rozwoju duchowygo je wzmjankowane we wjelu utworach.
Zmar we wyńiku přeřutůw choroby nowotworowyj do puuc i můzgu. Inwazyjo nowotworu začyua śe uod stopy, na palcu kerej wykryto čerńaka zuośliwygo. Doradzano mu amputacyjo palca, nale uodgodou s kuli rastafarjańskych překůnań.
W 1994 roku Bob Marley zostou wprowadzůny do Rock and Roll Hall of Fame.
Dyskografja[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Kej The Wailers
- The Wailing Wailers (1966)
- The Best of the Wailers (1970)
- Soul Rebels (1970)
- Soul Revolution (1971)
- Soul Revolution Part II (1971)
- Catch a Fire (1973)
- African Herbsman (1973)
- Burnin' (1973)
- Rasta Revolution (1974)
- Natty Dread (1974)
- Live! (1975)
- Rastaman Vibration (1976)
- Live at the Roxy (1976)
- Exodus (1977)
- Live at the Rainbows (1977)
- Kaya (1978)
- Survival (1979)
- Uprising (1980)
- Confrontation (1983)


text:
Maśeršćina
Ako maśeršćinu wóznamjenja w ranem źiśetstwje bźez formalneje wucby nawuknjonu rěc, prědnu rěc. Toś ta zaśišća w jeje zukowej pódobje a gramatiskej strukturje tak dłymoko, až rěcnicy jich maśeršćina do dalokeje měry zawtomatěrizowanje wobkněže. W cełku njamóžo něźi wót pubertetnosći žedna druga rěc toś te městno wěcej wobsajźiś. Kuždy nic na wósebnje rěcnu słabosć śerpjecy cłowjek nawuknjo w toś tem casu w jogo wokolinje pśewažujucu rěc w samskej perfektnosći kaž zachadna generacija.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitej, až młody cłowjek nad pśinaroźonymi strukturami disponěrujo (Uniwersalna gramatika), kótarež rěcne pśiswójenje aktiwnje pódpěraju (pśirownaj Generatiwna gramatika). Toś ten pśistup rozšyri Jerome Bruner wó starjejšyny pódpěrowański system za rěcne pśiswójenje, kótaryž k tomu wjeźo, až interakcija z mjeńšymi źiśimi jich wuknjenje wósebnje pógnuwa. Nowše pśepytowanja pokazuju, až rěcne pśiswójenje teke bźez pśipušćenja pśinaroźonymi rěcospecifiskich mórzgowych strukturow jo wujasnjobne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wusoke plastiskosć w ranych lětach a źiśe jo regularnje wjelgin pógnujuce wuknjeńske wokoliny pśez dlejšy cas wustajone. Wažne jo pśi tom, až druge luźe nad pśirownajobnymi duchownymi strukturami (wótglědy, zaměry) disponěruju, kótarež źiśe z nimi pśez rěcu źěliś móžo („Theory of Mind“, kulturna teorija wót Tomasello). Zgromadne cynjenje we wětšych kupkach se zda teke z ewolucionarnego rozglěda psicyna k wutwórjenju rěcy był byś (Dunbar).
W Zjadnośonych statow Ameriki, ale teke w drugich źělach swěta, se góźi tendenca wobglědowaś, kuždu wósobu, kótaraž ma bejnje wužytne znajobnosći w cuzej rěcy, ako „bilingualna“ abo „multilingualna“ wóznamjeniś. Rěcopolitiski to se móžo ako wopyt wobglědaś, wopšawdnu wěcejrěcnosć wjelikich kupkow wobydlarstwa, kótarež mimo rěcy majority drugu maśeršćinu powědaju, w poměrje k ako idealizowanje zapśimjobnej a jano myslonej jadnorěcnosći pówušyś. W Nimskej to mjaz drugim na migrantowych kupkow pówójnskego casa pśitrjefi.
Bilingualnosć w eksaktnym wóznamje rěka, až se druga rěc z runje takej wusokej kompetencu kaž maśeršćina powěda.
Pó spóznaśach neurowědomostnego instituta w La Jolla daś muzika komponista rěcnu melodiju jogo maśeršćiny wótbłyšćujo. Maśeršćina da jeje charakteristiski raz pó toś tom slěźeńskem wuslědku toś teke muzice kraja. Jolic se rozeznawa na pśikład wusokosć tona jaden na drugi slědujuceju złožkow we pótrjefjonej rěcy mócnje, da pokaza teke muzika wurazne skoki tonow.


text:
Na co nōm drogi?
Pŏra dni tymu, 25 marca, zawarli chorzowskigo McDonald’sa. Tego na ul.Wolności, na gōwnyj ulicy handlowyj we mieście. Wto bōł kej jyno we Chorzowie to na isto bydzie wiedziōł ô kerego McDonald’sa idzie. Szło by pedzieć co nic wielgigo sie niy stało. Ale trza pedzieć co McDonald’s stōł tam 20 lŏt. I że zŏwdy tam bōł fol. I ôrŏz taki lokal zawiyrajōm. Skuli czego? To je prywatny gyszeft i jego właściciel doszōł do wniosku, że mu sie to niy kali. Pewnikym niy miōł strat, ale jak ôtworzi kajś indzij to zyski bydzie miōł jeszcze wiynksze. Pŏra lŏt do zadku z „Wolki” znikła tyż inkszŏ knajpa, z ô wiele myńszyj, ale tyż na Ślōnsku znanyj sieci Conieco (przinŏleżnyj do niymieckigo Kochlöffela). To może świŏdczyć ô tym, że ul. Wolności, że cōłki Chorzōw, niy sōm już take atrakcyjne jak kejsik. No ale we Chorzowie dalij miyszkŏ ponad 100 tys. ludzi. Kaj ône pōńdōm jak bydōm chcieli coś na gibko zmaszkecić? A pewnikym wlezōm w auto i pojadōm do jakigoś cyntrum handlowego. A tam knajpōw je kupa. Poza tym niy ma problymōw ze placym do parkowaniŏ. Bez to lokale, kere sōm w cyntrach handlowych, abo przi jakijś szyrokij drodze (np. McDrive) wygrywajōm ze tymi, kere jeszcze ôstały w tradycyjnych cyntrach miast. Bo ludzie sōm zgniłe i wolōm sie karnōńć autym niźli bankōm abo autobusym. I niy chce jim sie szukać placu do parkowaniŏ.
Infrastruktura drogowŏ decyduje dzisiej ô tym czy jakeś miasto, jakoś jego tajla bydōm sie rozwijać eli niy. I to niy je nic dziwnego. Historyjŏ dŏwŏ kupa bajszpilōw, że jakeś miasto sie rozwinyło bo leżało na krziżōwce szlaków. A potym upadło bo handlyrze zaczyli maszyrować kajś indzij. W Azji Strzodkowyj idzie znŏjś ruiny miast kere kejsik leżały na Jedwabnym Szlaku z Chin do Europy. Terŏzki tam je pustyniŏ i wiater hulŏ po piŏsku. Bo przestały tam łazić karawany. Dyć niy trza szukać tak daleko i tak dŏwno. Bytōń bōł kole połowy XIX storocza nŏjwiynkszym miastym prziszłyj aglomeracyji. I pewnikym dalij by bōł jakby rajcy ze Bytōniŏ niy złōnaczyli jednego feleru. Jak bōła wytyczanŏ sztreka bany z Berlina na Gōrny Ślōnsk i dalij do Rusyje, to bytōńske fōrmōny fest przeciw tymu protestowali. Bŏli sie co wōngel bydzie już woził cug, a niy ône. Dyć sie niy lajstli bo terŏzki, 150 lŏt niyskorzij, fōrmōnōw już niy ma. Chociŏż bardzij skuli auta niż cugu. Ale jakby wtynczŏs niy robiyli chaje to gōwnŏ sztreka bany by szła bez Bytōn. I te miasto pewnikym by bōło stolicōm wojewōdztwa. Ale, że we Bytōniu cugu niy chcieli to sztreka poszła kaj indzij i inksze miasta na nij wyrosły. Nŏjbardzij Katowice. Jak by we Bytōniu złōnaczyli inakszyj to pewnikym Katowic by my dzisiej nawet niy znali.
Terŏzki, 1,5 storocza po feralnyj decyzji rajcōw ze Bytōniŏ, toczy sie we mediach wielgŏ dyskusyjŏ kaj, jak i wiela budować drogōw. I roztōmajte szpecjalisty gŏdajōm co trza wygnać ruch autōw ze cyntrōw miast i żeby tam kŏżdy mōg przyjechać bankom, autobusym, abo na kole, ale niy autym. I powołujōm sie na teoryjŏ Dietricha Braessa z Uniwersytetu Ruhry w Bochum, kery w 1968 r. wykŏzōł co zwiynkszynie przepustowości danyj drogi (poszerzynie, dodanie dodatkowych pasōw w jedna abo ôbie strony) baj niy powoduje, że zmyńszŏ sie sztau. Bo przijeżdżajōm nowe auta i bydzie jeszcze gorzij niźli wcześnij. Toć, że to prŏwda bo szofery jak sie jyno dowiedzōm co kajś je nowŏ abo ôdnowiōnŏ droga to gibko tam jadōm bo jim sie zdŏ co pojadōm tamtyndy szybcij.
Jakŏś mōmy alternatywa? Jak bydymy budować nowŏ infrastruktura drogowŏ (drogi, parkingi) to bydymy mieli corŏz to wiyncyj autōw na tych drogach, kere skuli tego bydōm corŏz to bardzij zapchane. A jak niy bydymy budować? Jak powstanōm cyntra przesiŏdkowe zamias drōg? To bydzie lepij? A psinco! Ludzie niy bydōm z nich korzistać bo jim sie niy bydzie chciało. Za to bydōm korzistać z tego co majōm np. darmowego placu do parkowaniŏ przi jakimś cyntrum handlowym. A te tajle miasta, kere bydōm ôddzielōne ôd normalnego ruchu sie stracōm. Tak jak kejsik straciōły sie miasta na Jedwabnym Szlaku, jak staciōły się metropolitalne ambicje Bytōnia eli jak terŏzki sie tracōm knajpy z nŏjważniyjszyj ulicy we Chorzowie. Ale co to niykerych obchodzi? Dyć jich już wtynczŏs niy bydzie!