text:
Mōm1 nadzieja, że sie Marcin Melon- tyn ôd2 „Kōmisorza Hanusika”- niy baje3 bōł4, że ftojś5 go pokraje6 do szałołtu, ale jakbyjście sie chcieli, to ta ôd niego ksiōnżka mogecie7 sie poczytać abo posuchać do jedzynia (sōm żech nagroł piyrszy tōm)… Bajecie mieć melōna do kwadratu 😉
Szałołt to jedne, ale ta zōłza8 ze awokado to wyszła takoł dobroł, że trza bydzie jōm tyż wyprōbować przi inkszych9 receptach10.
Co potrza?
ćwierć melōna (joł11 żech doł żōłtego)
pó12 gowki szałołtu masłowego abo pó paczki miszōngu13 szałołtōw
2 gorści14 roszpōnki
1 gruszka
2 jabka
3 tōmaty15
Zōłza ze awokado:
jedne awokado
sok ze poły citrōłny16
1 łeżka ôctu winnego
8 łeżek oleju (rzepakowy abo słōnecznikowy)
4 łeżki oliwy
sōl i pieprz
Melōna ôbiercie17 ze skōry i pokrejcie18 we kostka. Gruszka, jabka i tōmaty niech idōm19 tōm20 samōm drōgōm (choć tōmatōw żech ze skōry niy ôbiyroł- ja, ja, je żech zgniōły21 😉 ). Do miski wciepcie22 potargane na mańsze23 kōnski24 liście szałołtu i fajnie je wymiyszejcie ze inkszymi składnikami.
Tera sie bierymy 25za zōłza. Awokado, jak je fajnie dojrzałe, to prawie same ôdyńdzie26 Wōm ôd skōry. Wciepcie je ze resztōm składnikōw do miski i zmiksujcie. Terozki czekoł Wołs już yno27 nałożynie szałołtu na talyrz, polōnie28 zōłzōm i… smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2ô= ło
3będzie
4bał
5ktoś
6pokroi
7możecie
8sos
9innych
10przepisach
11ja
12pół
13mieszanki
14garście
15pomidory
16cytryna
17obierzcie
18pokrójcie
19idą
20tą
21leniwy
22wrzućcie
23mniejsze
24kawałki
25bierzemy
26odejdzie
27tylko
28polanie


c: text/html

text:
Miało to swoji dobre strōny, bo we dwie użyci wyszło im łacni, ale roz za czos tyż sie cioteczki harły, a potym bez pora dni niy godały, a kożdo jak sopuch siedziała we swoji izbie. Wtynczos, dycki wkroczała miyndzy nich jejich nojlepszo kamratka, paniczka Rōzala, coby ich pogodzić, yno, że to tyż trwało nikedy i cołki dziyń!
Jak nastały dezodoranty ciotka Gynia se zaroz taki jedyn kupiła, a sztyjc sie loła, coby fajnie wōniać, yno, że tyn jeji dezodorant mioł tako ôszkliwo, mydlano wōń i ciotka Agata niy poradziła tego strzimać! Padała swoji siostrze, że to ni mo rada, bezto chce, coby sie Gynia niczym we chałpie niy gichała! A ôna sie zaroz rozciepała, a padała, że Agata ji tyj wōni zazdrości, a loła sie jeszcze bardzi! Na to Agata miała yno jedyny sposōb: dziynnie luftowała ôd rana do wieczora, bo godała, że lepszy je chłōdek niźli smrōdek! Jednako ôd tego chłōdku Gynia anginy dostała i jak była choro to ô wōnidłach zapomniała, a jak sie ji troszka poprawiło, to dezodorantu już w doma niy było! Gynia nic niy padała, ale se to zapamiyntała, a zamiarowała se to przi jaki prziwiliji na siostrziczce ôdbić!
Za jakiś czos sōmsiadce Rōzali ôcieliła sie krowa i mlyka miała baba zatela, bezto dwa razy we tydniu bioły syr robiła a kamratkōm tyż dycki kōnsek zaniōsła. Gynia „spapusiała” taki świyżuśki, bioły, za to Agata czakała, aż sie ôn zależy, a zrobi sie śniego hauskyjza! Teroz Gynia na Agata a za tyn smrōd zgrzitała, ale nerwy straciła dziepiyro, jak Agata padała, że se tyn syr przesmażi, bo taki ji nojlepi podłazi, a niy dała sie uprosić, coby tego niy robić! Gynia wziyna głymboki dech, wlazła do kuchynie, ôtwarła ôkno, a frōnkła garcym ze syrym na dwōr! Agata zaczła lamyntować, co tela dobrego jodła zniszczyła! Gynia ôśmioła sie słodziuśko a padała: Isto se spominosz, roztomiło siostrziczko, że lepszy je chłōdek niźli smrōdek? Jo tyż je tego zdanio, bezto jeszcze sam trocha poluftujymy!
Miało to swoji dobre strōny, bo we dwie użyci wyszło im łacni, ale roz za czos tyż sie cioteczki harły, a potym bez pora dni niy godały, a kożdo jak sopuch siedziała we swoji izbie. Wtynczos, dycki wkroczała miyndzy nich jejich nojlepszo kamratka, paniczka Rōzala, coby ich pogodzić, yno, że to tyż trwało nikedy i cołki dziyń!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wót slědnego pětka jo w Serbskem muzeju w Měsće wustajeńca SammelSURBIum – Serbske na wórach a na wabjenju až do 13. měrca 2022 wiźeś. Wustajeńca pósćijo se serbskim pśedewześarjam ze zachadnosći, serbskorěcnym wabjenjam, produktam ze serbskorěcnym napisom a produktam ze serbskimi motiwami. Jo to slědna wustajeńca, kótaruž jo wugótował serbski kurator Werner Měškank.
Ned pśi zachoźe wuglědaju narski woglědarje a woglědowaŕki produkty Serbskego konsuma modoweje designerki a grafikarja, Hanušec Štefi a Štefana, mjazy drugim taše, lapki, micki, nakśebjatniki ako tek wuźěłki z labela Wurlawy lubnjojskeje modoweje designerki Sara Gwiszcz. Z moderny wjeźo muzejowa pśeglědka do stawiznow serbskego wabjenja a serbskich pśedewześarjow. Toś pśedstajaju se bytostne wósobiny góspodaŕskich stawiznow Dolneje ako teke w mjeńšej měrje w Górnej Łužycy. Wjelich Dolnych Serbow pódermo pytaš. Jadna taka dolnoserbska firma jo była „C. Karnauke Söhne – Tuchfabrik Cottbus“, kótarejež załožaŕ Fryco Wylem Karnawka jo měł w Měsće jadnu walkaŕnju a jo se sebje to serbske wjelgin wažył.
W drugem źělu rumnosći pokažu se wšake wabjenja. Wabjenja póchadaju ze rybakaŕskego, zežywidłowego, casnikaŕskego a hygieniskego wobłuka. Wustajeńca jo znank za to, až (dolno)serbska rěc jo w 20. stolěśu wětšu rolu w góspodaŕstwje grała, dokulaž wabiło jo se serbski samo za kafej, ryby a casnik Lausitzer Rundschau.
W drugej rumnosći wustajeńce
V. Zakar


text: Wjele ludźi je zawčerawšim w Serbskich Pazlicach Janej Kralej k wosomdźesaćinam gratulowało. Jubilar narodźi so tam 4. nowembra 1937. Wosrjedź wsy, hdźež mějachu hižo wot lěta 1844 korčmu, wotrosće wón ze staršimaj sotromaj a třomi młódšimi bratrami. Za čas Druheje swětoweje wójny 1943 zastupi w Njebjelčicach do šule. Jenož mało ludźi załoži tehdy wječor na piwko do Kralec korčmy. Přiwšěm by mjeztym šulski hólčec rady zhonił, što mějachu sej tam starši mužojo za piwowym blidom powědać. Připosłuchać pak njesmědźeše. Hižo jako hólčec bu do ćežkeho ratarskeho dźěła sobu zapřehnjeny a dyrbješe so na 18hektarskim kuble z dwěmaj konjomaj sobu gratu přimać. 1951 wón šulu wuchodźi a dyrbješe najprjedy dwě lěće w domjacym ratarstwje staršimaj k rukomaj być.


text:
Diskusija:Krosno
Titel[žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dobry źeń. Rowno som wiźeł, až słowo Krosyn stoj w słowniku Arnošta Muki, z lěta 1928. Mam tśiźělny reprint toś togo słownika z lěta 2008. W tśeśem źělu stoj nic jano Krosyn, ale teke Krosno za te město. Muka mjenjujo tam dwa pśełožka, a to "Stadt Krossen a.-O" (an der Oder) a "Dorf Krossen", Kr. Luck. Kótaru z dweju formowu móžomy za titel nastawka wužywaś? Póstrowy --Tlustulimu (diskusija) 31. měrca 2014, 17:19 (CEST)
- Witaj Tlustulimu. Naraźujom, wzij Krosno. Jo blisko pólskemu mjenju, mimo togo jo sedlišćo w Dolnej Łužicy z mjenim Krosno a skóńcnje stoj teke w Rězakowem słowniku de-hsb Krosno za město, lěcrownož tam Krosyn stoj w spinkach. Móžoš w zawjeźeńskej saźe pśidawk teke Krosyn pódaś. Póstrowy, --Michawiki (diskusija) 31. měrca 2014, 20:00 (CEST)
- Witaj, Michawiki. Něnto titel jo Krosno. Ale som teke formu Krosyn pó słowniku Muki pśidał. Mimo togo som infokašćik pópšawił, dokulaž njejsu samo koordinaty pšawe byli. Póstrowy --Tlustulimu (diskusija) 31. měrca 2014, 21:03 (CEST)


text: Kak wšelako wustupuja ministrojo, zaběrace so z kubłanskimi naležnosćemi w zjawnosći, je so tele dny pokazało. W Serbach so mnozy dźiwachu a wjeselachu, zo bě sakski statny minister za kultus Frank Haubitz (njestronjan) hižo tydźeń po swojim zwołanju do zamołwitosće jako minister Serbskim Nowinam na někotre prašenja wotmołwił. Čehodla pak so wjeselić? Cyle jednorje: dźensniši dźeń ma kóždy, kiž tajke zastojnstwo nastupi sto dnjow chwile, so z nowym wobłukom zeznajomić. Hakle potom so rozestajenja w zjawnosći zahaja. Minister Haubitz njeje na to tłóčił, ale na prašenja wo swojim poměrje k serbskej Łužicy wotmołwił a jemu znate problemy při zwoprawdźenju a zachowanju serbskich kubłanskich narokow – tež hdyž z kritiskim wóčkom – rysował. Wuprajenja wo tym, hač a hdy chce so minister na městnje, to rěka w Serbach, wšojedne hač w Budyšinje, Slepom, Wojerecach abo druhdźe wosobinsce informować, wón dotal porno tomu zwuraznił njeje. Nó haj, konkretnje prašeli so za tym njejsmy. Wšako jemu mjenowane sto dnjow za tónle rozsud popřejemy.


text:
Mezopotamiska
Mezopotamiska (grjeksce: Meσoπotauίa Mesopotamia, aramejsce: ܒܝܬܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, kurdisce: Mezopotamya arabsce: بلاد مابين النهرين Bilād mā bain an-Nahrain) woznamjenja (kraj) mjez (dwěmaj) rěkomaj abo tež krótko Mjezyrěčina a woznamjenja w historiskim zmysle kónčinu dólnych runinow mjez rěkomaj Eufratom a Tigrisom, w kotrejž měšćanske staty Sumeričanow, Babylonjanow, Aramejčanow a Assyričanow ležachu.
Zapřijeće a definicija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše wužiće mjena Mezopotamiska za kraj mjez rěkomaj zapřijima kónčinje wot Sumer a Akkad, kotrejuž dólne runiny su znate pod mjenom Južna Mezopotamiska.[1] Prěnjotnje so kónčina Mezopotamiskeje we wysokosći dźensnišeho Bagdada započa a rozpřěstrě so hač do regionow sewjerneje Syriskeje.[1]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z Mezopotamiskej jako Mjezyrěčina su geografisce dźensniše kónčiny Iraka sewjerowuchodneje Syriskeje kaž tež juhowuchodneje Turkowskeje definowane.[2] Za přirodne mjezy maja wuchodne dólne nakromne kónčiny horinow Zagros a Taurus, pobrjóžna kónčina Persiskeho golfa a započinaca so syrisko-arabska pusćina.[3] Žórłowe regiony Eufrata a Tigrisa pak geografisce k Mezopotamiskej njesłušachu.[3] Z kóncom nowowbabylonskeho mócnarstwa so tež historiske stawizniske zapřijeće Mezopotamiska kónčeše. Slědowace epochi z jich nowymi politiskimi statnymi wutworami tohodla pod historiske mjeno Mezopotamiska njesłušeja.[3]
Politiske wliwowe kónčiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Assyriska, Babyloniska a Sumer pěstowachu dalokosahace politiske poćahi k susodnym krajam, kotrež buchu tež zdźěla za prowincy mezopotamiskich jadrowych krajow deklarowane. Mjez krajemi starowěka, kotrež njesłušeja k historisce definowanym geografiskim kónčinam Mezopotamiskeje, su mj. dr. Armenska, Urartu, Mittani, Mediska, Elam a zažne persiske mócnarstwo, prjedy hač wot lěta 539 př. n. l. prěni naslědny stat stareje Mezopotamiskeje tworješe.[3]
Předstawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najstarše archeologiske wobsydlenske sćěhi hodźa so za połojcu 11. lěttysaca př. n. l. při srjedźnmy Eufraće w Murejbeće dopokazać, hdźež su so pochowane byče nopy w kulojtych domach namakali. Hodźi so z wěstotu předpokładować, zo běchu podobne poměry w susodnych regionach, dokelž družina namakankow typiske znamjenja cyłkowneje Mezopotamiskeje reprezentuje.[4] Wot 10. lěttysaca př. n. l. hodźa so wumodelowane žónske figuriny namakać. Obsidian w małych mnóstwach pokazuje na wikowanje z Kapadociskej. Namakane obsidianowe brjenki su dopokaz zažneho wikowanja.
Hač do 8700 př. n. l. móžemy architektoniski pokrok wobkedźbować. Něhdy kulojte bydlišća přeměnjachu so do róžkatych domow, kotrež nětko tež nad wjacorymi rumnosćemi disponowachu. Žitne zbytki w silach pokazuja na prěnje ratarkse činitosće. Něhdźe wot 7700 př. n. l. pokazuja wšě domy, w kotrychž buchu čłowjeske nopy namkane, róžkaty stil. Specialny porjad pokazuje podobnosće na kult mortwych Jericha. Ze sedmoho lěttysaca do Chrystusa pochadźeja najstarše dokłady za keramiku. Objekty pokazuja měnjace so motiwy a techniki, kotrež pokazuja na dołhi wuwiwanski proces přez wjacore lětstotki. Wot 6. lěttysaca př. n. l. hodźi so prěni raz palena hlina z prehistoriskimi modelemi hornčerskeje tačele dopokazać.[4]
Južna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobsydlenje započa so mjez 5000 a 4000 př. n. l. w Obejdskej dobje. Ratarjo wobsydlachu kraj mjez Babylonom a Persiskim golfom, wjedźechu prěnje ratarstwo. Dźělenje dźěła nasta, hornčerska tačel bu wunamakana, Temple z hlinjanych cyhelow su nastate. Wot Urukoweje doby (4000–3100 př. n. l.) namakachu města a spočatki pisma, kotrež so ze systema piktogramow k sumeriskemu klinowemu pismu wuwiwaše.
Srjedźna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W dólnych runinach srjedźneje Mezopotamiskeje ležachu jako najwuznamniše městnosće Sippar, Dur-Kurigalzu a Opis. Kónčina bě přez rěku Dijala a horni běh Delnjeho Zaba wobmjezowana. Plahowachu hłownje žito. Najwažniša hospodarska hałza wšak bě zhotowjenje smoły a kołmaza w regionje Opis.
Sewjerna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosebitu rólu hraješe w 4. a 3. lěttysacomaj př. n. l. tež sewjerna Mezopotamiska, kotrež so wobchadnje druhdy tež Hornja Mezopotamiska mjenuje. K njej słušachu kónčiny při hornim běhu Eufrata, Tigrisa a Habura. Wuznamne města su tam nastali, kaž Mari, Ebla, Hama, Hamukar, Tell Halaf/Aleppo, Nabada, Niniwa a tež Assur.
W druhej połojcy 3. lěttysaca př. n. l. da so nimo toho jednotna kultura w tutej kónčinje zwěsćić, kotraž so mjez druhim přez standardizowany załožk Akropolisa z palastom a templemi w srjedźišću sydlenskeje hórki wuznamjeni.
Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetši dźěl znatych stawiznow Mezopotamiskeje je přez připućowanja po skupinach charakterizowany. Zwjetša rozpadny region do wjele měšćanskich statow, podobnje kaž w starowěkowskej Grjekskej, pod kralemi, kotřiž nachwilu jedny přećiwo druhemu wojowachu. Běchu fazy, kotrež buchu přez wulke mócnarstwa dominowane a druhe, w kotrychž mocy ze susodnych regionow dobywanske wójnske wuprawy wjedźechu.
Chronologija zepěra so na assyrisku lisćinu kralow, lisćinu eponymow a chroniku eponymow. Přez rjad synchronizmow hodźi so najwjace babylonskich kralow (po sumeriskej a babylonskej lisćinje kralow A) do systema zasunyć. W Babylonskej so lětnje mjěna (po wažnym podawkom) hač do časa knjejstwa krala Kurigalzu I. wužiwachu, po tym wužiwa so zwjetša jenož lěto knjejstwa krala jako referencu.
Nimo toho su synchronizmy znate: Šamši-Adad I. z Assyriskeje zemrě w 17. lěće knjejstwa krala Hammurabi, Ammiṣaduqa, kral Babylona knježeše 146 lět po stupjenju krala Hammurabi. Babylon připadny w lěće 31 krala Šamšu-ditana k Hetitam pod Muršili I. Z wobkedźbowanjow Wenusy w času krala Ammiṣaduqa spytachu, absolutne daty wotwodźić. Wotpowědny podawk wospjetowaše so kóžde wosme lěto. Nimo toho je rozprawa wo dwěmaj zaćmićomaj měsačka za čas UR-III-dynastiju.
Tež archeologiske namakanki su rědke. Wjele starobabylonskich sydlišćow bu rozpušćene. Po Gasche et al. (1998, 7) je so tutón proces wšak hižo před padom Babylona započał a zda so, zo bě ze změnu hydrologiskeho systema za čas knjejstwa Samsuiluny zwjazany. Ur, Uruk a Larsa nad Eufratom běchu potrjechene, ale tež Girsu a Lagaš buštej rozpušćenej, w 30. lěto knjejstwa Samsuiluny potom tež Isin a Nippur. Tež rozpjeće keramikowych formow jasnje woteběra (Gasche et al. 1996, 43). Zda so, zo bě kónčina na wuchod Tigrisa mjenje potrjechena.
Sumeričenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne dopokazy w južnej Mezopotamiskej su w sumeriskej rěči spisane. Někotři rěčespytnicy měnja, zo sumeriska rěč móhła z mongolšćinu, finšćinu, madźaršćinu abo z turkowšćinu přiwuzna być a wotwodźeja z toho připućowanje Sumeričanow do Mezopotamiskeje z wuchoda, měnjo, zo tam su korjenja tutych rěčow. Njejsu žane archeologiske dokłady za tajke připućowanje. Teorija, zo južna Mezopotamiska w neolitikumje hišće pod mórskej hładźinu ležeše, njeda so mjeztym wjace dźeržeć, chibazo přińdźe přez eroziju w sćěwku rólniskeho wužiwanja a přepasenja w Taurusu a Zagrosu k sylnemu nanjesenju pódy.
Kónc 4. lěttysaca př. n. l. buchu technologije za efektiwniše powodźenje polow wuwite a etablěrowane, tak zo móhli so prěni raz města tworić. Rozhałžkowany kanalowy system bu wot tak mjenowanych měšniskich wjerchow zorganizowany a zhromadnje wobtwarjeny („templowe hospodarstwo“).
Rjemjesło a wikowanje nabywaštej dale a bóle wuznam a města buchu dale a bóle zamóžite. Kóžde z tutych sydlišćow bě politisce samostatne.
Přiběrace žadanja na organizaciju a tež templowe hospodarstwo wuměnjachu a spěchowaštej wuwiwanje pisma. Na spočatku słužeše pismo jenož knihiwjedstwu- Najwažniše město Sumeričanow bě Uruk, jedyn z jeho knježićelow bě Gilgameš. Epos wo tutym rjeku maja so za najstarši wobchowany literarny dokument čłowjestwa. Wokoło lěta 2700 př. n. l. bě klinowe pismo w swojich móžnosćach dospołnje wuwite.
Wot lěta 3000 př. n. l. připućowachu nomadźa ze sewjera do južneho Mezopotamiskeje. Sumeriska lisćina kralow, kotraž tež wo lijeńcy powěda, dokumentuje tute pućowanja přez mjenowanje semitiskich mjenow. Historikarjo mjenuja tutu dobu zažnodynastisku periodu, kotraž so w 23. lětstotku př. n. l. skónči.
W tutej dobje rozłama jednota duchowneje a swětneje mocy. Palasty buchu za kralow natwarjene, kotrež nic jenož reprezentaciji słužachu. Kralojo tuteje doby mjenowachu so lugal (= „wulki čłowjek“). Swój mócnarski narok pokazachu knježićeljo tež přez swoje rowy, dajo so z swojej družbinu pohrjebać. Wjacore tutych kralowskich rowow namakachu blisko města Ur.
Dalše namakanki, kotrež mějachu za hospodarstwo rozsudny wuznam, běštej koleso a hornčerska tačel (pózdnja Uruk-doba).
Zjednoćenje a čas rozkćěwa pod Akkadom[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze Sargonom z Akkada so nowa epocha započa (wokoło 2235-2094 př. n. l.). Załoži prěnje wulke prědnjoaziske mócnarstwo, zjednoćejo wjele měšćanskich statow. K swojemu mócnarskemu wobwodej słušeše cyłu Mezopotamisku, dźěle Syriskeje, Irana a Małeje Azije. Město Akkad, kotrehož zbytki hišće njebuchu namakane, bu knježerstwowe sydło. Akkadska rěč wutłóči sumerišćinu jako rěčanu rěč; sumerišćinu wšak wužiwachu dale jako sakralnu, ceremonialnu, literarnu rěč a jako rěč wědomosće. Dobywanja Sargona wjedźechu k hospodarskim a kulturelnymi zwiskam z podćisnjenymi ludami a z nowymi susodami. Přistup k Persiskemu golfej daše florěrowace mórske wikowanje nastać.
Mócnarstwo Akkada žane dołhe wobstaće njeměješe. Mnoholičbne zběžki a předewšěm připućowacy hórski lud Gutejčanow skónčichu tutu epochu.
Tute prěnje wulke mócnarstwo zwosta w mytach regiona žiwe. Tak wjele pozdźišo samo Assyričenjo w swojich stawiznach wo Sargonje rozprawichu.
Nowosumeriske mócnarstwo dynastije Ur III[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po nic cyle 100 lětach buchu Gutejčenjo wuhnaći, a sumeriske měšćanske staty dóńdźechu zaso k mocy a wulkosći. Město Ur bu znowa srjedźišćo. Sumerišćina bu zarjadniska rěč. prěnje cikuraty nastawaja.
Tuta doba wuznamjeni so přez krute zarjadnistwo a přez wudawanje prawniskich wukazow (Kodeks Ur-Nammu). Je to poslednja wot Sumeričanow charakterizowana epocha. Jich rozpad je přez zańdźenje mocy městow wuznamjeny. přez to měł dalši nomadny lud swoju šansu k postupej dóstać (hlej tež: Lisćina kralow z Ura).
Starobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pod kralom Hammurabi, w starobabylonskej periodźe (2000 př. n. l. - 1595 př. n. l.), so město Babylon do srjedźišća tehdyšich podawkow dósta a bu tak wuznamne za region, zo Grjekojo pozdźišo cyłu Mezopotamisku Babylonsku mjenowachu. Hammurabi je znaty, dokelž spisa jednu z prěnich traděrowanych zběrkow zakonjow, tak mjenowany kodeks Hammurabi. W 280 paragrafach prawidłowaše aspekty ciwilneho prawa, chłostanske prawo a zarjadniske prawo. Poda nam wjele rozsudźenjow jednotliwych padow, kotrež so často přez wulku krutosć wuznamjenjachu. Historikarjo njejsu sej wěsći, kak dołho so tuta zběrka zakonjow wobkedźbowaše.
Assyriska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We 18. lětstotku př. n. l. knježeše Šamši-Adad I. wjetše mócnarstwo na sewjer wot Mezopotamiskeje, ale w prěnjej połojcy 17. lětstotka Assyriska zaso rozpada a staroassyriske mócnarstwo so skónči.
W 14. lětstotku př. n. l. Assyriska zaso na mocy naby. Stolica Aššur ležeše při hornim Tigrisu. Historikarjo měnja, zo tute město najprjedy bě pod knjejstwom Akkada, mjeztym zo prěni Assyričenjo běchu nomadźa.
Na čole Assyričanow steješe kral, kiž so tež za zastupjerja bóha Aššur měješe. Pódla kupnicy wulku móc w kraju wukonjachu. Assur, geografisce ležo při wažnych wikowanskich pućach, wikowaše z Babylonom, Anatolskej a dźensnišim Iranom.
Pod Aššur-uballit I.om (1353-1318 př. n. l.) naby Assyriska swój wliw wróćo. Mnoholičbne dobywanja wjedźechu k hospodarskemu rozmachej. Kral Tukulti-Ninurta I. zrozumi so zaso jako zastupjer boha Assur. Mjenowaše so tež "knježićel štyrjoch zemjedźělow”. Z jeho smjerću so tak mjenowane srjedźoassyriske mócnarstwo skónči.
Posledni rozmach dožiwi mócnarstwo z kralom Aššur-danom III. (935-912 př. n. l.), kiž wjele aramejskich městow doby. Assyričenjo poněčim pismo a rěč wot Aramejčanow přejimachu.
Kralej Aššur-nasir-apli II. (883-859 př. n. l..) a Šulmanu-ašared III. (858-824 př. n. l.) rozšěrištaj assyriski mócnarski wobwod hač do Syriskeje. Po někotrych poražkach a nutřkownych wadźeńcach je so Tukulti-apil-Ešarrje III. (745-727 př. n. l.) poradźiło, Fenicisku, Palestinu a Israel dobyć. Babylon dobywachu w lěće 689 př. n. l. Dobywanska žadosć namaka swój wjeršk w dobywanju Egyptowskeje přez Aššur-ahhe-iddina (681-669 př. n. l.). Aššur-bani-apli (669-627 př. n. l.) bě posledni wuznamny knježićel. Wón bě nazhonity politikar, kiž bě jara wobčitany. Jeho knihownja je wuznamne žórło za stawizny Mezopotamiskeje.
Nowobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po spadźe Assyriskeje Babylon zaso na mocy naby. Kral Nabopolassar dobywa naposledk nad Assyriskej. 18 lět po smjerći Assurbanipala dobychu zjednoćeni Medojo a Babylonjenjo wójska Assyriskeje (609 př. n. l.). Potom bu Babylon znowa kulturelny centrum Mezopotamiskeje. Assur a Niniwa buštej dospołnje zničenej a Assyričenjo so skónčnje z pomjatka naslědnych generacijow zhubjachu, doniž so tute mjeno z politisko-socialnych přičinow znutřka assyriskeho luda na wuchodźe w 19. lětstotku n. l. zaso njewožiwi.
Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Achejmenidźa dobywachu wot 550 př. n. l. Bliski wuchod a Mału Aziju. W Babylonje zawostaji Cyrus II. 539 př. n. l. swoju proklamaciju na Cyrusowym cylindrje a Mezopotamiska bu dźěl mócnje ekspandowaceho Persiskeho mócnarstwa. W času persiskeho knjejstwa bu aramejšćina mócnarstwowa rěč, t. mj. mócnarstwowa aramejšćina. W lěće 330 př. n. l. dobywaše Aleksander Wulki persiske mócnarstwo a po jeho smjerći přewza jeho něhdyši wójnski wjednik Seleukos móc a załoži dynastiju Seleukidow.
Kultura a towaršnosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hospodarstwo a wikowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W 3. lěttysacu (za Sumeričanow) knježachu měšniscy wjerchojo, kotřiž politisku a nabožnu móc w swojich rukach dźeržachu. Organizowachu tež kanalizowanje kraja a rólnistwo. Etat stata bě identiski z tym knježićela, tutón hospodarski system rěka oikosowe hospodarstwo. Organizacija trjebaše za to wulki zarjadniski aparat. Njewólnicy, kotřiž za měšniskich wjerchow dźěłachu, dóstachu za to naturalije. Priwatne swójstwo hakle w Babylonskej dobje nasta. Nadawki stata su so w běhu časa zdźěla “priwatizowali”, t. r. najenk přewza dźěła a dyrbješe za to wukon (na př. slěbro) přinjesć.
Ratarjo w 2. a 1. lěttysacu př. n. l. wšak wuměnjachu swoje produkty za trěbne žiwidła a tekstilije. Temple a jich měšnicy mějachu w Assyriskej wjele mjenje wliwa na hospodarstwo. Assyriski stat dopušći priwatne swójstwo a financowaše so přez tributy a dawki. Ležownosće běchu we wobsydstwje zemjanskich swójbow, kotrež małych ratarjow dale bóle k wotwisnym činjachu. Wulku lěpšinu měješe wobsydstwo na pódźe - wono bě bjezdawkowe. Nimo pódy wobsedźechu tute zemjanske swójby zwjetša hišće wulke wikowanske předewzaća.
Tež w Babylonje běchu wliwapołni překupcy, kotřiž ze swojimi swójbami hotowe dynastije tworjachu. Nic jenož přez wikowanje powjetšachu swoje zamóženje, ale tež přez pjenježne wobchody. Přećiwo wšemu wočakowanju njeběchu po wšěm zdaću žane wiki (bazary), kaž by so poprawom wot orientaliskeho kraja wočakowało. Ale namakane dokumenty wo tutej wikowanskej formje ničo njerozprawjeja.
Mezopotamiska wikowaše ze susodnymi krajemi. Poćahi dalokowikowanja sahachu samo wot Baltiskeho morja hač k Indusowej delće. Twory přinjesechu přez lódź abo karawanu do kraja. Karawany najprjedy swoje wikowanske twory z wosołami transportowachu, wot 1. lěttysaca př. n. l. wjelbłudy twory njesechu. W snadnej měrje su so tež konje a wozy wužiwali. Dróhi běchu hakle wot nowoassyriskeho mócnarstwa.
Rěč, pismo a ličby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do 4. lěttysaca př. n. l. wužiwachu wobydlerjo Mezopotamiskeje tak mjenowane ličenske kamuški za ličenske nadawki wšědneho dnja. Rozrostowace wikowanje wjedźeše w 3. lěttysacu k wuwiću klinoweho pisma. Najprjedy klinowe pismo zestaji so hłownje z wobrazowych symbolow. Pozdźišo bu wono abstrakniše. Dokelž wjele ludźi njemóžeše pisać, wužiwachu za swoje zaměry słužby pisarjow. Pisar sta so tak z nahladnej wosobu w towaršnosći.
Znamješka buchu z pisakami do hlinjanych taflow zadrapane. Najprjedy so na hlinjanej tafli padorune a wodorune linije ćahachu. Potom zapisuja symbole do nastatych kašćikow, zatłóčujo je z třiróžkatym kónčkom ćeńkeho drjewjaneho kuska do mjechkeje hlinjaneje tafle. Pisachu a čitachu wotlěwa doprawa. Klinowe pismo docpě wo 2700 př. n. l. swoju dokonjanosć. Klinowe pismo bu 2500 lět w Mezopotamiskej nałožene a namaka so tež w Syriskej a pola Hetitow kaž tež w diplomatiskich archiwach Egyptowskeje.
Pola Sumeričanow jednotliwe znamješka najprjedy cyłe słowa předstajichu, kotrež móžachu tež woznamy měć. Druhdy so znamješka kombinowachu, zo bychu činitosće předstajili. Tak zapřijeće "jěsć" předstaji so přez symbolej „huba“ a „chlěb“. Tute wobrazowe pismo dowoli ludźom, wšědne wěcy lěpje organizować.
Pismo bu w běhu časa kompleksniše, jednotliwe symbole móžachu nětko tež zwuki resp. wjacore symbole móžachu cyłe sady předstajic. To zmóžni narod literatury, kaž so tež na př. w Gilgamešowym eposu wotbłyšćowaše, kotryž je w cyłym region znaty był. Do 2. lěttysaca w Mezopotamiskej žana z wužitych rěčow dominowaše. Rěčachu sumerišćinu a akkadšćinu runoprawnje. Lětstotki dołhe zasydlowanje a rozšěrjowanje najrozdźělnišich aramejskich kmjenow po cyłym Płódnym měsačku činjachu aramejšćinu k nawodnej rěči Bliskeho wuchoda.
Sumeriska rěč wosta hač k přewrótej časow rěč zdźěłanych ludźi, podobnje kaž bě to grjekšćina za Romske mócnarstwo abo łaćonšćina w srjedźowěku. Wot Aramejčanow bu tež pismikowe pismo, kotrež su wot Feničanow přewzali, zawjedźene. Při tym pisachu jenož konsonanty, wokale so w přisłušnym pismje njepisaše (samsne płaći za prapisma Biblije kaž tež hieroglyfowe pismo Egyptowčanow). W tutej dobje pisachu na papyrusu a pergamenće.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 Gebhard Selz: Sumerer und Akkader. C.H. Beck, München 2005, S. 11-13.
- ↑ Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 10.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 13-16.
- ↑ 4,0 4,1 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 16-20.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Zur Frühgeschichte Mesopotamiens (PDF-dataja; 1,32 MB)
- Deutsches Archäologisches Institut: Übersicht über archäologische Grabungen in Mesopotamien
- Geschichte Mesopotamiens


text:
Při dundanju po Wojerowskej coologiskej zahrodźe móža wopytowarjo dokładnje 938 zwěrjatow w 129 družinach wuhladać. To je lětuša inwentura wunjesła, kotraž bě tamnišich sobudźěłaćerjow minjene tydźenje zaběrała.
Wojerecy (SN). Přirunujo z lětom 2017 maja we Wojerowskim coowje nětko wjace družin. „Tři nowe družiny ptačkow a štyri družiny cycakow móžemy ludźom předstajić“, praji nawoda zwěrjenca Eugène Bruins. Nimo pasowca (Gürteltier) Güntera a jeho partnerki Gwendolyn je to lěniwc (Faultier) Carlo. Loni su štyri pawy do coowa zaćahnyli, kotrež budu wot lětušeho widźeć.
Pola něhdźe dwaceći družin běchu loni při plahowanju wuspěšni. Najspektakularniši drje bě porod małych kubaskich krokodilow. Dorost mějachu tohorunja mjez druhim pola hadow, žorawjow, wopičkow, žabkow a kokošow. Wulki dźěl nowych wobydlerjow pak wotedachu zwěrjencam w Francoskej, Šwicarskej, Słowakskej a Danskej.


text:
Tež lětsa předstaji Němsko-Serbske ludowe dźiwadło Budyšin inscenaciju na žurlach serbskich wsow. Humoreska »Sergej« z pjera Jurja Kocha je jedna z poslednich dramow spisowaćela a wopisuje so w programowej brošurce jako kruch ze zańdźeneho a dźensnišeho časa.
Tematika hraje w dźensnišim modernym času a hłowny dźěl jednanja wotměwa so w jednorej dobrej stwě Haškec mandźelskeju. Regina Hašcyna sedźi na konopeju a porjedźa cholowy mandźelskeho Wernera. Tón so hórši přez hłupy kał, kiž telewizijne wusywanje a nowiny wo zjewjenjach njebohich wozjewja. Regina pak je druheho měnjenja. Wona wěri, zo so wosoba, jeli kruće na nju mysliš, zjewi. Werner so do tajkeho přiwěrkojteho činjenja wohlada a tola, jenož jako žort, zabjerje ze žonu poziciju absolutneje koncentracije. Wobaj myslitaj cyle kruće na wosobu ze zašłosće. Hižo zda so, zo je so eksperiment nimo kulił a zo měješe Werner prawje, jako so nadobo durje wotewrja a ruski wojak we wudwjernach steji. Spočatne stróžele mandźelskeju so spěšnje pozhubja, jako so wojak přećelnje jako Sergej Iwanowitsch Gribojedow předstaji. Z Wernerom spěwa ruske spěwy a Reginje čini rjane woči. Wukopa so, zo bě Sergej po sypnjenju NDRskeho režima 25 lět dołho ilegalnje w bunkeru w Tuchorskim lěsu pola Wujězda žiworił, hdźež bě so cyły čas z konserwow žiwił a sej wšědny dźeń z poskanjom radija porjeńšił. Ale čehodla? Za dołhe rozkładźenja njeje časa, přetož dźowka Silka so domoj wróći a za njej za suknju lěpjo pólcaj Erhard Laduš. Pólcaj Laduš ma wosebite wóčko na młode holcy, tak zo dźeń wote dnja do Haškec domu nutř a won chodźi. Za Haškecow bywa dźeń a ćešo, Sergeja před pólcajom chować. Wustorčić pak jeho mandźelskej tež nochcetaj, wšako nosy jimaj Sergej dźeń a rjeńše dary. Mjeztym zo so Regina intensiwnje ze swojej zašłosću rozestaja a Wernerej hižo zaprěć njemóže, zo je něhdy na rejach z ruskim wojakom za płotom stała, tež Sergejej schadźa, zo je Silka, nimale třicećilětna žona, kotraž je tak jara na jeho tehdyšu lubku podobna, jeho dźowka. Werner, wšón rozhorjeny a wobšudźeny, žada sej wot mandźelskeje wotmołwu: »Je Silka moja dźowka abo nic?« Za Haškecow je jasne: Sergej dyrbi preč. Tola na kajkežkuli wašnje to tež spytaja, dźiwny duch so přeco zaso do domu wróći a nanosy přestrjenc a jutrownu wodu a dźiwny aparat ... Tón zwyši naladu mandźelskeju a hižo sonja wo bohatstwach w přichodźe, bjez toho zo pytnu, zo je w swěće čert lós. Amerika a Ruska hotujetej so na wójnu, informacijow wo někajkim terorisće we Łužicy dla. Sergej?! Wšitko dźe naraz cyle spěšnje. Wulki wrjeskot, so čumpate sćěny domskeho a Sergej, Sergej je preč a z nim aparat. Chcyše po 25 lětach čakanja tola jenož tróšku lubosće ... Spočatna scena w bydlenskej stwě so wospjetuje a Reginje a Wernerej tak je, kaž byštaj scenu hižo raz dožiwiłoj.


text:
Łužica w inscenaciji „Sergej“ srjedźišćo mjezynarodneho konflikta
Dohromady 420 wopytowarjow je sej na cyłkownje dźewjeć předstajenjach hornjoserbsku inscenaciju Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła „Sergej“ wobhladało. W „humoresce ze zańdźeneho a dźensnišeho časa“, kaž awtor Jurij Koch swój kruch sam mjenuje, zwažištaj so Haškec mandźelskaj Regina a Werner (Petra-Marija Bulankec-Wencelowa a Jan Mikan) na zakładźe za sensaciju młodźaceje so nowinskeje rozprawy wo pječa z rowa stanjenym ruskim carom Iwanom Hroznym na eksperiment. Jeno z mocu ducha chcetaj wěstu wosobinu k sebi zwołać. Njejapcy zjewi so sowjetski seržant Sergej (Jurij Šiman), kiž bě minjene 25 lět w tajnym bunkru njedaloko Hornjeho Wujězda žiwy. Jeho wućek chowa tójšto zajimawostkow – a po spočatnym šoku a z někotrejžkuli škleńčku palenca je sej trójka spěšnje přezjedna tele pokłady zwičnić. Jako pak Sergej Haškec dźowku Silku (Katka Pöpelec) zeznaje, do kotrejež je so tež přetřasowaty rym pěstowacy wjesny pólcaj Erhard (Torsten Schlosser) zahladał, počinaja dawno zabyte podawki idylku zamućić.


text:
Na wopyće pola wučerki a chóroweje dirigentki Bernadett Hencyneje
Młódna trawa na zahrodźe při swójbnym domje w Budyšinje ma hižo něšto nalětnjeho na sebi. Rjany to měrny blečk na kromje wokrjesneho města njedaloko Sprjewje. Tule bydli Bernadett Hencyna. Tež stwa w jeje domje wuprudźa přitulnosć, hladaš-li z wulkim woknom na zahrodku. „W nalěću a lěću při rjanym wjedrje rady w zahrodce dźěłam. Trjebam to prosće, to je za mnje wočerstwjenje“, praji Serbowka, jako mje zajimowaneho z woknom hladajo „lepi“. We jstwě z kožanymi křesłami, z blidom a kamorami steji tež klawěr. Na nim hrajo so Budyšanka zawěsće za nazwučowanja chórowych spěwow přihotuje. Jako wučerka za hudźbu a němčinu na Serbskim gymnaziju Budyšin kaž tež jako nawodnica chóra gymnaziastow 5. do 8. lětnika a Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra wona často na instrumenće hraje. „Njejsym žana pianistka. Móžu pak spěwy přewodźeć a sej tak jednotliwe melodije a chórowe hłosy za proby přiswojić.“


text:
Reviewers 2018
RT 65 (2018), 1
Piotr Błędowski, František Drozd, Jerzy Gocko SDB, Antonina Grys, ks. Jarosław Koral, Vitalii Lunov, ks. Wiesław Łużyński, ks. Jarosław Michalski, ks. Janusz Podzielny, Robert Rogowski, Barbara Skałbania, Bogdan Szajkowski, Beata Szluz, ks. Leon Szot, Tetiana Yablonska
RT 65 (2018), 2
Elżbieta Adamiak, ks. Ignacy Bokwa, Małgorzata Dowlaszewicz, ks. Piotr Goliszek, ks. Piotr Jaskóła, ks. Krystian Kałuża, ks. Przemysław Kantyka, ks. Stefan Kiedroń, ks. Paweł Kiejkowski, ks. Marian Kowalczyk, ks. Krzysztof Krzemiński, Krzysztof Leśniewski, ks. Jacenty Mastej, Jana Moricová, Stanisław Celestyn Napiórkowski OFMConv, Teresa Paszkowska, Henryk Szmulewicz, Wojciech Szukalski
RT 65 (2018), 3
René Balák, ks. Antoni Bartoszek, Krzysztof Butowski SDB, ks. Konrad Glombik, Helena Hrehová, Sylwester Jędrzejewski SDB, Piotr Kieniewicz MIC, ks. Krzysztof Kietliński, ks. Marek Kluz, Franciszek Krasoń SDB, ks. Marian Machinek, Piotr Przesmycki SDB, ks. Josef Spindelböck, ks. Zbigniew Wanat
RT 65 (2018), 4
Bazyli Degórski OSPPE, ks. Piotr Górecki, ks. Jacek Kapuściński, ks. Łukasz Krucki, ks. Tomasz Moskal, Roland Prejs OFMCap, ks. Dariusz Zagórski, Rafał Zarzeczny SJ, ks. Sławomir Zych
RT 65 (2018), 5
Andrzej Baran OFMCap, Marian Kowalczyk SAC, Zdzisław Kupisiński SVD, ks. Arkadiusz Kruk, Piotr Piasecki OMI, Jerzy Skawroń OCarm, ks. Jarosław M. Popławski, Andrzej Pietrzak SVD, ks. Adam Rybicki
RT 65 (2018), 6
Ks. Bogdan Biela, Mirosław Chmielewski CSsR, ks. Piotr Goliszek, ks. Paweł Landwójtowicz, Dariusz R. Mazurek OFMConv, ks. Paweł Mąkosa, ks. Mieczysław Polak, ks. Grzegorz Pyźlak, ks. Robert Sadlak, Tomasz Skibiński OFMConv, ks. Adam Skreczko, ks. Jarosław Woźniak, ks. Marian Zając, ks. Zbigniew Zarembski
RT 65 (2018), 7; RT 65 (2018), 7 English Online Version
Ks. Grzegorz Barth, ks. Józef Budniak, Bronislav Kluska, ks. Paweł Mąkosa, ks. Antoni Nadbrzeżny, ks. Rajmund Porada
RT 65 (2018), 8; RT 65 (2018), 8 English Online Version
Ks. Stanisław Araszczuk, ks. Paweł Bartoszewski, ks. Daniel Brzeziński, ks. Piotr Grzywaczewski, ks. Tomasz Huzarek, ks. Michał Klementowicz, ks. Bohdan Prach
RT 65 (2018), 9; RT 65 (2018), 9 English Online Version
Ks. Tadeusz Dzidek, ks. Leonard Fic, Elżbieta Kotkowska, Zbigniew Kubacki SJ, Andrzej A. Napiórkowski OSPPE, ks. Jan Perszon, ks. Jarosław Różański, Eugeniusz Sakowicz, Katarzyna Smyk, ks. Wojciech Szukalski
RT 65 (2018), 10; RT 65 (2018), 10 English Online Version
Ks. Tadeusz Borutka, Joanna Chwaszcz, František Drozd, Małgorzata Duda, Ewa Dybowska, Maria Gagacka, Antonina Hrys, Grzegorz Kata, Monika Kornaszewska-Polak, Ewa Krzyżak-Szymańska, Halyna Kryshtal, Richard Kucharcik, Jacek Łukasiewicz, Tetiana Melnychuk, Jarosław Michalski, Mikołaj Olszewski, Marta Pawelec, Beata Pawłowska, Joanna Płońska, Wiesław Poleszak, Beata Szluz, ks. Leon Szot, ks. Antoni Świerczek, Yaroslav Tsekhmister, Zbigniew Waleszczuk, Lidia Wiśniewska, Tetiana Yablonska
RT 65 (2018), 11
Ks. Rafał Bednarczyk, ks. Wojciech Cichosz, Jerzy Doroszewski, ks. Kazimierz Misiaszek, ks. Tadeusz Panuś, Agnieszka Szajda, Anna Zellma, Teresa Zubrzycka-Maciąg
RT 65 (2018), 12
Ks. Michał Dąbrówka, ks. Michał Głowacki, ks. Ryszard Hajduk, Ignacy Kosmana OFMConv, ks. Dominik Ostrowski, ks. Sławomir Pawiński, ks. Andrzej Tomko
RT 65 (2018), 13
Ks. Mariusz Białkowski, ks. Jacek Bramorski, ks. Stanisław Garnczarski, Czesław Grajewski, Tomasz Jasiński, Tomasz Jeż, ks. Franciszek Koenig, ks. Zenon Kołodziejczak, Marcin Łukaszewski, ks. Piotr Tarliński


text:
Z Düsseldorfa. W Düsseldorfskim domje Gerharta Hauptmanna bu 19. nowembra 2021 Traianej Popej Traianej Myto Andreasa Gryphiusa 2020 přepodate. Wuznamjenjenje spošći so rumunsko-němskemu basnikej a nakładnikej z Ludwigsburga hižo před lětom, tola korony dla hodźeše so myto hakle lětsa zjawnje a swjatočnje přepodać.
Na přepodaću hódnoćichu njeličomne zasłužby wo mjezy a rěče překročacu literarnu wuměnu lěta 1952 w rumunskim Brasovje rodźeneho a wot lěta 1990 w Ludwigsburgu bydlaceho a skutkowaceho spisowaćela a předewzaćela. W srjedźišću tworjenja mytowaneho a wudawanja nakładnistwa Popa steja temy a edicije, kotrež wjazaja južne a wuchodne literarne krajiny Europy ze zapadom.
Traian Pop Traian angažuje so ze swojim nakładnistwom tohorunja dlěje hač lětdźesatk za serbsku literaturu. Wjacore antologije serbskeje poezije, prozy a publicistiki w němskej rěči su w jeho nakładnistwje dotal wušli, mjez nimi wjace hač 270 stronow sylny wuběrk twórbow serbskich a ze Serbami zwjazanych spisowaćelow w časopisu “Bawülon” (wudaće 1/2016). Tohorunja je nakładnistwo Popa wot lěta 2014 wudało tři němske zběrki poezije a prozy Benedikta Dyrlicha, dale němsko-serbsku zběrku basnjow literata a přećela Serbow w Serbiskej Mića Cvijetića (ze serbskimi přełožkami ze serbišćiny Dorotheje Šołćineje) kaž tež němsku zběrku Milana Hrabala, basnika a njesprócniweho spěchowarja serbskeje literatury w Čěskej (z němskimi přełožkami Petera Gehrischa).
Podpěru serbskeje literatury w naročnym europskim wobłuku wobhladuje Traian Pop Traian jako trěbnu a jako wobohaćenje duchowneho bohatstwa, pochadźaceho z tradicijow a rěčow najwšelakorišeje družiny. To zwurazni nošer myta Gryphiusa wospjet zjawnje, mjez druhim na swjedźenju serbskeje poezije, na kotrymž so lěta 2015 sam aktiwnje wobdźěli. PM/B. Dyrlich/Foto: M. Dyrlichowa


text:
Dučman, Handrij (1836–1909)
Deutschmann, Andreas
pseudonym: Wólšinski
* 27. 2. 1836 Bozankecy / Basankwitz
† 7. 4. 1909 Drježdźany / Dresden
Farar, spisowaćel a basnik.
1849-50 gymnazij a 1850-51 Katolski wučerski seminar w Budyšinje, 1851-1860 chowanc Serbskeho seminara w Praze, tam 1851-1857 němski Małostronski gymnazij, 1857-60 studij teologije, 1860-61 studij na arcybiskopskim seminarje w Kölnje; 1861-75 kapłan w Radworju, 1875-84 tam farar, potom farar w Čěskej, 1886-1903 farar w Lipsku, 1903 na wuměnk.
D. wozjewi „Přehlad pismowstwa katolskich Serbow“ (Časopis Maćicy Serbskeje 1867), poda w nim bibliografisce titule wšěch knihow a rukopisow, spisanych wot katolskich Serbow; dźěło wuńdźe w Budyšinje 1869 jako wosebita knižka pod napismom „Pismowstwo katolskich Serbow“. 1867 spisa „Repertorium Cleri Lusatici“, złožujo so na zapiski J. J. H. Hauptmanna z lěta 1768 a F. J. Loka z lěta 1816 a zestaja z tym dokładny přehlad serbskeho katolskeho duchownstwa wot zažneho srjedźowěka hač do swojeho časa. Wuznamna je jeho wot K. A. Kocora skomponowana połdramatiska baseń „Wodźan“ (1895). Lěta redigowaše Krajan. Dale napisa něšto dźiwadłowych hrow. Bě wot 1853 čłon Maćicy Serbskeje. D. so wjele zaběraše z katolskeho stejišća z prašenjemi dźěłaćerstwa.
DALŠE WOZJ.: „Žiwjenjo swjatych w prěnich 13 lětstotkach …“ Budyšin 1864-1904; „Złote hrody abo Hans Klepotar na dań njese“, Budyšin 1897 (hra)
ŽÓ./LIT.: Dučman, Repertorium; J. Kral, Nekrolog Časopis Maćicy Serbskeje 63 (1910), str. 76-80
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984


text:
Ličby a fakty
Jako dźěl dwurěčneje Hornjeje Łužicy leži gmejna Malešecy wosrjedź kónčiny hole a hatow sewjernje Budyšina. W kónčinje z bohatej floru a fawnu dominujetej ratarstwo a rybarstwo. W regionje mjez Delnjej Hórku, Zuborničku a Wotpočinkom je wjele hatow a jězorow, kotrež su přez wobšěrnu syć kolesowarskich šćežkow mjez sobu zwjazane. Na woponje gmejny předstajeny dub je najstarši štom Hornjeje Łužicy. Wón je mjez 700 a 800 lětami stary a jeho zdónkowy wobjim měri nimale dźewjeć metrow. Namakaće hoberski dub při wulkim Cyhelowym haće, južnje Delnjeje Hórki. Wšelakorosć družinow je tomu přinošowała, zo je tuta kónčina dźěl płoniny dźensnišeho biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty. Tučasnje rozmysluje so wo rozšěrjenju płoniny rezerwata. Z lěta 1994 pod škitom UNESCO stejacy biosferowy rezerwat ma swoje zarjadniske sydło w Stróži, wjesnym dźělu našeje gmejny. Tu wotewri so tež w lěće 2012 “Dom tysac hatow” z trajnej wustajeńcu wo rezerwaće. W zwisku z biosferowym rezerwatom a Domom tysac hatow so wuwiwacy miły turizm gmejna a rezerwat podpěrujetaj a poskićuja wobšěrne móžnosće dožiwjenjow a wočerstwjenja.
Naša gmejna pak nima jenož krajinu a přirodu w poskitku, ale ma za swojich něhdźe 4 700 wobydlerjow wobšěrny poskitk socialnych a wólnočasnych zaběrow w zarjadnišćach a towarstwach. Tak mamy w našej gmejnje pjeć dźěćacych dnjowych přebywanišćow, dwě zakładnej šuli a jednu wyšu šulu. W minjenych lětach nastachu w swójskej iniciatiwje mnohich wobydlerjow wjacore hrajkanišća. Tute maja naše wjeski wosebje za młode swójby atraktiwne sčinić.
Gmejna Malešecy wobsteji z 24 wjesnych dźělow. Teritorij gmejny wupřestrěwa so přez 93 km2. Z tym je gmejna třeća najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesa. Zarjadniske srjedźišćo su Malešecy.
W poslednich lětdźesatkach je so nimo rybarstwa a ratarstwa tež mnoho předewzaćow přemysła a posłužbow w našej gmejnje derje wuwiło. Cyłkownje mamy, po wuprajenju Statistiskeho zarjada, někak 1 200 dźěłowych městnow w gmejnje. To je wulka ličba za płoninowu gmejnu. Nimamy žane wulke předewzaće, skerje wulku ličbu srjedźostawskich kaž tež mjeńšich předewzaćow a samostatnych. Tute su wažny stołp našeje gmejny jako dźěłodawarjo a spěchowarjo towarstwow. Poskićamy Wam, wjace wo našich wjesnych dźělach zhonić.


text:
Vancouver
Spůłrzyndne: 49°16' N 123°07' W
Vancouver (IPA: /væːn'kʰuv̥ɚ/) je przibrzegowy sztad na połedńowym zachodźe Kanady. Je uůna we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo. Jigo mjano pochodźi uode George'a Vancouvera - ynglickigo kapitana a uodkrywce, kery podszukowoł uokolice Vancouver.
Vancouver je nojwjynkszům metropolijům we zachodńij Kanadźe a trzeće we cołkim państwje[1]. Je uůno jedno ze sztadůw, kere tworzům Regijůnalny Krys Metro Vancouver - Regional District Metro Vancouver, a tyż jydno ze mjast uobwodu Lower Mainland.
We sztadźe půmjyszkuje 611 000 ludźi na placu 114,67 km². We cołkij metropoliji je to 2,2 miljonůw na 2 878,52 km²[2][3] Vancouver je fest růżnorake etńiczńy. 52% ludźi ze mjasta a 43% ze metropolije ńy mo za swoja uojczysto godka godki ynglickij[4][5][6]. Mjasto śe fest gibko rozwijo a sům przwidywańo, aże wjelość ludźi we roku 2021 bydźe wjynkszo kej 3miljůny. Pode wzglyndym wjelośći ludźi Vancouver mo sztworty plac we Půłnocnyj Americe, po Nowym Jorku, San Francisco a Mexico City, przi czim we 2021 moge to być 2. plac.[7]
Mjasto leży půmjyndzy Ćeśńinům Georgia, a gůrůma. Mjasto bůło założůne we 60. rokach XIX stolećo, kedy przijechało sam kupa ludźi, kerych uogarnył Fiber Złota. Gibko Vancouver rozwinyło śe s małyj uosady we srogo metropolijo. Hawyna we Vancouver, po skůńczyńu budowy Panamskigo Kanału stała śe nojwjynkszům hawynům we Půłnocnyj Americe.[8][9]
Ekůnůmijo sztadu uopjyro śe na tradycyjnych sektorach Brytyjskij Kolůmbije: Bergmaństwje, Rolńictwje, Łůwje a Leśńictwje. Corozki barzij geltujům sektor usugůw a Turistika. Mjasto je tyż znůme kej trzeće nojwjynksze cyntrům prodykcyje filmůw a seryjalůw we Půłnocnyj Americe, po Hollywoodźe a Nowym Jorku. Roz na kedy na Vancouver godo śe Hollywood Půłnocy[10][11][12][13][14]. We Vancouver rozrasto śe tyż industryjo High-Tec a produkcyjo szpilůw kůmputrowych.
Vancouver bůł kupa razy poważany za jydno s trzech mjast s nojlepszymi warůnkůma do żywobyćo[15][16][17]. We 2007 roku uostało uznane do kupy ze Wjedńym za trzeće nojlepsze mjasto, jeli łaźi uo poźům żywobyćo, po Zurichu a Genewje[18][19]. Podug cajtůnga Forbes Vancouver mjoł we 2007 roku szůsto nojbarzi rozwińynto industryjo ńyruchůmośćůw na śwjeće, a drugo we Půłnocnyj Americe, po Los Angeles s USA[20][21]. We 2007 roku Vancouver bůło po Toronto drugym nojdrogszym do żywobyćo mjastym we Kanadźe, a 86 na śwjeće. We uůnym sůndażu bůły tyż Zurich a Genewa, kere zajůnły uodpedńo śůdmy a dźywjůnty plac[22]. We 2007 roku Vancouver uogoszůno tyż kej dźeśůnty nojbarzi snożny sztad na śwjeće[23].
We 2010 roku we Vancouver a Whistler, co uůne je rozlygowane 125 km na půłnoc, bůły Źimowe Uolimpijske Igrziska[24][25][26].
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podug archeolůgicznych wykopaliskůw uośedlańy sam pjyrszych ludźi napoczůnło śe mjyndzy 2500, a 7000r. przed Kristusym[27][28]. Sztad tyn je rozlygowany tam, kaj kedyś mjyszkały plymja Squamish, Musqueam a Tsleil-Waututh ze skupiny przibrzygowych Salis. Mjeli uůńi swoje uosady we dźiśyjszym Vancouver we takich placah, kej Stanley Park a zatoka False Creek, a tyż podług fjorda Burrard Inlet. Ńykere ze uůnych uosadůw dalij sům we North Vancouver, West Vancouver a Point Gray. Te teryny kej pjyrszy zbadoł we 1791 szpańelski uodkywca José María Narváez, ze kerym rok ńyskorzi poszoł George Vancouver [29]. Simon Fraser - bůł pjyrszym ojropejczykym, kery stanył tam, kaj dźiśo je Vancouver. We 1808 spłynył rzykům Fraser aż do West Point Grey, wele placu, kaj terozki je Universiti of British Columbia [30].
Sobi Fiber Złota , kery prziszoł sam we 1861 przińes ze sobům przez 25 000 ludźi, ze czygo nojwjyncyj ze Kaliforńije do ujśćo rzyki Fraser. Dźynki tymu napoczyło śe stałe uośedlańy śe sam ludźi, kere napoczůno śe na farmje McLeary wele rzeki na wschůd uode indjańskij uosady Musqueam, tam, kaj terozki je dźylńica Marpole[31]. Pjyła, kero postawili we Moodyville (teroźne North Vancouver) důł sam anfang lo drzewjannyj industryje, kero gibko sam śe rozwinyła danke zuůnaczyńu inkszych bretmilůw przi połedńowym brzygu zatoki, kere przinoleżała kapitanowi Edwardowi Stampowi. Stamp, kery zaczůn wycyckować strům wele sztadu Port Alberni postawjył pjyła we Brockton Pointe tam, kaj terozki je morsko latarńo, nale bez morske průndy muśoł uůn przeńeś śe na hulica Gore. Ńyskorzi ta pjyła stoł śe znůmy kej Hastings Mill. Zyjgywerk stoł śe cyntrům sztadu, zkerygo zuůnaczůło śe teroźne Vancouver. Do kupy ze napoczyńćym dźołańo transsyberyjskij bany znoczyńy pjyły słabnyło, a we kůńcu ja zawarli we rokach dwadźestych 20. stolećo [32].
Vancouver je jedyn ze nojmodszych mjastůw Brytyjskij Kolůmbije [33]. Nostympno ze uosadůw, zołożone trocha po Vancouver, to je Gastown, śe gibko rozwinyła we 1867, nauobkoło karczmy, kero postawjył John Deighton, mjanowany Gassy Jack[32][34]. We 1870 regjyrůnek prowincyje Brytyjsko Kolůmbijo zrobjył tam sztad, a zmjanowoł go Granville, na cześć brytyjskij mińistra Granvilla Levesona-Gowera. Ńyskorzi to mjasto wybrali, kej stacyjo kolyje transkanadyjskij.
Sztad, przemjanowany ze Granville na Vancouver bůł uoficyjalńy wpisany do rejestra, jako gmina 6 kwjetńa 1886 roku, to je we tym samym, kedy do mjasta przilozła Kolyj Transknadyjsko, keryj uostateczno trasa doł Henry John Cambil. Mjano lo sztadu wybroł William Cornelius Van Horne.
13 czyrwca 1886 mjasto śe hajcoło a zrobjył śe ś ńigo brantflek, nale gibko je uodbudowali a we tym sůmym roku zuůnaczyli sam pjyrwszo fojerwera. Mjato co mjało wele 1 000 mjyszkańcůw gibko śe rozwijało a juzaś przi kůńcu XIX stolećo 20 000 ludźi, a we 1911 aże 100 000[35].
Wczas fibera złota we Klondike we Vancouver handlyrze przedowali poszukiwaczům roztůmajte towary. Jedyn ze handlyrzůw, Charles Woodward uodymknył we 1892 pjyrszy towarowy dům Woodward's na winklu hulicůw, kere dźiśej mjanujům śe Georgia Street a Main Street. Do kupy ze Spencer's a Hudson Bay's Company bez cołke dźeśyńćoleće bůli to lidery we datalicznym przedaju.[36]
Za pjyrwa mode mjasto bůło uzoleżńůne uod epnych korporacyjůw, kej North West Company a Canadian Pacific Railway, kere mjały możebność do gibkigo rozwińyńćo Vancouver a jigo uokolicůw.
We czasie po Wjelgij Wojńe, wczas Srogigo Krizisa bůły we Vancouver haje a protesty uod Kůmůnistycznyj Partyje.
Przipisy
- ↑ Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries).
- ↑ Municipal Population Estimates 2007
- ↑ Province of British Columbia and Greater Vancouver Transit Authority (TransLink) Facts 2008
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - cities
- ↑ City facts 2004
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - Metro regions
- ↑ Vancouver
- ↑ doi= 10.2307/140264 Rise of the Port of Vancouver, British Columbia
- ↑ Port Facts
- ↑ Industry Profile
- ↑ Vancouver Film Industry
- ↑ Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia
- ↑ Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis
- ↑ Economic Profile
- ↑ Vancouver and Melbourne top city league
- ↑ Vancouver is 'best place to live'
- ↑ Vancouver world's second-best place to live: survey
- ↑ Vancouver leads Canadian cities in world survey
- ↑ Expensive cities: The global cost of living
- ↑ World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ In Pictures: World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ Toronto pegged as priciest place to live in Canada
- ↑ In Pictures: The World's Cleanest Cities
- ↑ Vancouver 2010 Election
- ↑ Vancouver 2010
- ↑ Vancouver to host 2010 Winter Olympics
- ↑ Stó:lo Culture - Ideas of Prehistory and Changing Cultural Relationships to the Land and Environment
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia.
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ History of City of Vancouver
- ↑ Raymond Hull, Vancouver's Past
- ↑ 32,0 32,1 A Brief History of Greater Vancouver
- ↑ CRANNY, Michael; Jarvis, Moles, Seney (1999). Horizons: Canada Moves West. Scarborough, ON: Prentice Hall Ginn Canada. ISBN 9780130123671.
- ↑ Gastown.org - History
- ↑ Chuck Davis: Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ Our History: Acquisitions, RETAIL, Woodward's Stores Limited


text:
Jedna kōmratka1 miała u mie zaległe golōnki, a jak już miała prziś2, to żech trocha zaczōn3 eksperymyntować. Miały być rychtowane4 we niski tymperaturze, ale że we gorku bōła5 straszno cizba6, to trza bōło improwizować i uwarzić je barzi tradycyjnie. Do tych golōnek dlo ciyrpliwych jeszcze kedy7 przida, ale dziynki tym mioł żech potyn fajny galert8 😉
Co potrza?
2-3 kg golōnki (nojlepi tyj ze zadku)
0,5 litra piwa
0,5 litra wody
połra liści bobkowych9
połra ziorek10 ziela angelskigo
połra ziorek jałowca
2 zōmbki czosku
sōl i pieprz
Dziyń naprzōd11 wrojście12 te golōnki do gorka, wciepcie tam prziprawy (czosnek moge być nawet we całojści) i zalyjcie wszyjsko piwym i wodōm. Na drugi dziyń dejcie13 tyn gornek na piec i niech sie to na małym ôgniu14 warzi- nawet i 3 godziny. Potyn wyciōngcie15 golōnki, przełōżcie na blacha i wrojście do bratruły16 na funkcja grill na nojwyższy poziom (jak ji17 niy mołcie18, to rozgrzyjcie bratruła na 250 stopni) na 20-30 minut, tak żeby sie fajnie przibrōnołciōły19. Tera już yno ôstało je fajnie pokrajać i… smacznego!
A co ze wywarym? Joł zrobiōł z niego galert 🙂
A recept na niego znojdziecie sam: http://chopwkuchni.pl/?p=731
1koleżanka; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2przyjść
3zacząłem
4przygotowywane
5była
6tłok
7kiedyś
8galaretka
9laurowych
10ziarenek
11wcześniej
12włóżcie
13dajcie
14Ô = ło
15wyjmijcie
16piekarnika
17jej
18macie
19przypiekły
20przepis


text:
Wojerecy (SN). Přihoty klětušich projektow stejachu w srjedźišću wčerawšeho wuradźowanja předsydstwa Wojerowskeje župy „Handrij Zejler“. Nowinski rěčnik Domowiny Marcel Brauman k tomu zdźěli, zo su so čłonojo gremija prěni raz digitalnje schadźowali.
Kaž ze zdźělenki třěšneho zwjazka wuchadźa, chcedźa klětu ze zetkanjemi „serbować we wšědnym zjawnym žiwjenju Wojerec“ pokročować. Dale planuja w tamnišej župje „nowy rjad zarjadowanjow respektiwnje dźěłarničkow pod hesłom ‚regionalna pisanosć rěče, drastow a kultury su žórła serbskeje identity‘, kotrež maja zdobom zachowanju a wožiwjenju wjesnych dialektow a jich swojoraznych rěčnych wobrotow słužić“. Wobaj projektaj je Załožba za serbski lud we wobłuku swojeho wubědźowanja „Rěč zwjazuje“ wuznamjeniła.


text:
Hdyž swjeća spočatk septembra w Radworju 100 lět ST 1922 Radwor, potom budźe jubilejna hra Radworskich koparjow přećiwo BSG Chemiji Lipsk hižo w młódšich sportowych stawiznach zapisana. Što maja nimo toho w Radworju hišće planowane, wo tym je so Julien Glücklich z dołholětnym čłonom towarstwa ST 1922 Radwor Nicom Bušu rozmołwjał. Hižo styri lěta dźěła Radworčan w předsydstwje, na dalše styri lěta je wón woleny.
Hdy sće započinali stolětny jubilej planować, kak a z kim?
N. Buša: Wězo smy hižo dołho wo tutym jubileju rěčeli, to pak we wěstych skupinach a tam jenož z wěstymi ludźimi. Konkretne plany nastachu w septembru 2021. Tam bu organizaciski komitej z pjeć čłonami wutworjeny. Mjeztym smy šesćo. Zetkamy so we wěstych wotstawkach. Tam potom wo aktualnych wěckach rěčimy, kiž dyrbimy runje organizować.
Kotre zarjadowanja su planowane a hdy budu so wone wotměć?


text:
Běły Chołmc (AK/SN). Hižo wot junija je Běły Chołmc wo zajimawy blečk bohatši. K swjedźenjej składnostnje 90lětneho wobstaća dobrowólneje wohnjoweje wobory běchu restawrowany pokutny křiž ze zornowca njedaloko wjesneho hata znowa postajili. „Za to so wšitkim na projekće wobdźělenym wutrobnje dźakuju“, pisaše wjesny předstejićer Thomas Rösler w zjawnym wuwěšku.
„Na starym městnje při wjesnym puću bě křiž dospołnje zarosćeny. Štóž jón njeznaješe, je jón lědma spóznał“, praji Běłochołmčan Wolfgang Tietze, kiž je nawoda twarskeho zarjada Łazowskeje gmejny. Podstawk bě za čas NDR přełamany. Zawod z wokoliny je wobaj dźělej spočatk 1970tych lět ze železnej manšetu zwjazał. Lětsa je Wojerowski Israelec zawod za narowne pomniki křiž restawrował. Dalše firmy pomhachu jón do Běłeho Chołmca dowjezć a postajić. Twarski zawod Łazowskeje gmejny je teren přihotował a wokoło křiža plestrował. „Saněrowanje płaćeše dohromady tysac eurow. Zwoprawdźić móžachmy to dźakowano pomocy zawodow“, so Wolfgang Tietze wjeseli. „Na te wašnje zachowamy přichodnym generacijam stawizniski swědk.“


text:
Rodzina – Seweryn Uruski
Ś
Ścibold, Ścibor, Ścibor Krassowski, Ścibor-Chełmski, Ścibor-Marchocki, Ściborowski, Ścibor-Rylski, Ściborski, Ściernicki, Ścierski, Ścisło, Ślachciński, Śladkowski, Ślasaszewicz, Ślasiński, Ślaski, Ślaz, Ślazanowski, Śledzewski, Śledziewski, Śledzik, Śledziowski, Ślegielski, Ślepowron, Ślepowron Ciecierski, Ślepowron-Kordecki, Ślepowron-Malinowski, Ślepowron-Olszewski, Ślepowron-Szymański, Ślepowroński, Ślesiński, Śleszyński, Ślezanowski, Ślezicki, Ślęsicki, Ślinicz, Ślisiecki, Śliwicki, Śliwiński, Śliwka, Śliwowski, Ślizień, Śliż, Ślubicz-Załęski, Ślubowski, Ślusarz, Śluzar, Śmiadkowski, Śmiałecki, Śmiałkowski, Śmiałowski, Śmiarowski, Śmiechowski, Śmieciński, Śmielowski, Śmieszka, Śmieszko, Śmietanka, Śmietanka-Ruczko, Śmigielski, Śmilski, Śmiłka, Śmiotanka, Śmitkowski, Śniadecki, Śniadkowski, Śniatowski, Śniatyński, Śniczak, Śniechocki, Śniechowski, Śnieciński, Śniegocki, Śnieprawski, Śnieszek, Śniewski, Śnieżewski, Śnieżko, Śnieżko-Błocki, Śnitko, Śnitowski, Śpiczyński, Średnicki, Średziński, Śreniawski, Środa, Świacki, Świaszek, Światkiewicz, Światkowicz, Światłowski, Światołdycz, Światopełk, Światopełk-Mirski, Światopełk-Zawadzki, Światopołk, Światopołk-Czetwertyński, Światopołk-Mirski, Światosławicz, Światosławowicz, Świąszek-Kłoskowski, Świątecki, Świątkowski, Świda, Świder, Świder, ze, Świderski, Świdłowski, Świdna, ze, Świdnik, ze, Świdwa, Świdziński, Świebodowski, Świeborowski, Świebotczyna, ze, Świechowski, Świeciński, Świejko, Świejko-Ciechanowski, Świejkowski, Świercz, Świercz Kobyłecki, Świerczewski, Świerczowski, Świerczów, ze, Świerczyna, ze, Świerczyński, Świerko, Świerkocki, Świerski, Świerszcz z Olchowiec, Świerzewski, Świerzkowski, Świerzyński, Świeszek, Świeszewski, Świeszkowski, Świeszowski, Świetlicki, Świetycki, Świeyko, Świeżawski, Świeżyński, Święcicki, Święcki, Świętochowski, Świętojański, Świętołdycza, z, Świętopełk, Świętopełk-Zawadzki, Świętorzecki, Świętosławski, Świętowski, Świnarski, Świnecki, Świniecki, Świninow, Świniuski, Świnka-Krzyżanowski, Świnogacki, Świnołęski, Świradzki, Świrchowski, Śwircz, Świrczowski, Świrczów, ze, Świrski, Świrszczewski, Świrze, ze, Świstelnicki, Świszczewski, Świszczowa, ze, Świszczowski, Świta-Illicz, Świtalski, Świtecki, Świtowski, z Świętołdycza.


text:
Foto: Bosćij MěršŠulerjo dweju rjadownjow 3. lětnika Ralbičanskeje zakładneje šule su njedawno do Koslowa pućowali. Tam wobhladachu sej wuměłski pomnik. Tón spomina na wjes, kotraž bu w Druhej swětowej wójnje ćežko wobškodźena.
Knjeni Pašcyna powědaše jim wo kamjenju, kotryž ma formu žorawja. Do njeho zadypane su lipowe łopješka. Kóžde dopomina na jednoho muža, kiž njeje so z wójny do Koslowa nawróćił. Tež nućenaj dźěłaćerjej, muž a žona, staj při bitwach we wsy zemrěłoj. Na bliskim hrajkanišću su so dźěći wočerstwjeli a mějachu sej při zhromadnej snědani tójšto powědać. Wórša Pašcyna


text:
MARIAN WJEŃKA
Lětosna tema, pśestrukturěrowanje Łužyce, wóstanjo zawěsće hyšći tśiźasća lět aktualna, což »wuspěchy« na tom pólu w Poruhrskej pokazuju. Ale program njebudu wóspjetowaś, dokulaž serbski publikum wócakujo kužde lěto něco nowego, chóśebuska młoda generacija zazdaśim mało wócakujo. Na plakatach za program SLA jo se wabiło z fotom młodych žeńskich w pseudorebeliskich drastwach punkeroweje resp. wójarskeje mody. Weto njejo razka źaseś procentow tych wósymźaset pśiglědarjow dnja 18. januara w Komerowem jawišću młodšych ako tśiźasća lět było. Móžno jo pak teke, až młoźina źinsa njejo taka rebeliska ako młoźina něga, ale wěcej bergarska. Generacija 50+ jo se zwětšego wjaseliła na program SLA z ludowymi spiwamy a z rejowarjami w drastwach abo kostimach ptaškow. Zachopił jo se wopšawdu ze spiwom Handrija Zejlera: »Gaž bóžemje ptaški kśě dawaś«, spiwany wót chora a Johanny (Heleny Bětnarjec), kótaraž jo głowna figura programa. Toś ten spiw ma něco z ptaškami cyniś, ale chtož tekst znajo, wě, až basnikarjeju se styska pó raju na njebju, aby měł tam pokoj wót žywjenja how na swěśe. To jo zacuśe stotysacow luźi w Nimskej, kenž śerpje na depresiju, ale za dobry pśichod to njepowěda. Johanna pśiźo pak z cuzby slědk do Łužyce, aby se w domowni nowu eksistencu natwariła. How wužywa inscenacija móžnosći techniki, dokulaž witanje do starjejšynego doma pokažu na sćěnje w slězynje jawišća ako film. Tak móžo SLA teke w małych zalach wustupiś, dokulaž licba trjebnych kulisow jo minimalna. Johanna »skocyjo« ako se groni z filma do jadnanja na jawišćo, což pomina se wjelgin kradosćiwe graśe źiwadłownice. Taki efekt jo mógał publikum w běgu wjacora hyšći někotare raze wobźiwaś. Wósebna dobrota togo graśa z filmom jo była, až balet jo rejował rownocasnje na jawišću a w filmje, což dawa za choreografiju Kornela Kolembusa wjele móžnosćow za kreatiwnosć. »Carnoběła reja«, kótaraž symbolizujo konflikt neoliberalnego towaristwa mjazy profitom a šćitom pśirody, jo za to dobry pśikład. Za wideowe filmy mamy se źěkowaś Michałoju Cyžoju. Wósebnje kreatiwny jo pak libreto Wita Bejmaka. Zwětšego jomu se raźijo, kabaret z tradicionalnym źiwadłom a tradicionalnymi spiwami zgromaźiś, a mimo togo pśechwataś. Tak groni Johanna raz: »Musym bamža zazwóniś«, pón zwóni smartfon dirigenta a muzikaliskego wjednika pśedstajenja, Andreasa Pabsta, a wón se rozgranja pó nimsku z Johannu. Pśipódla: Andreas Pabst spušćijo SLA. Togodla how: Wutšobny źěk za Wašo źěło w Serbach!
Mjeztym hižo 25. raz zarjadowaše Heidemarja Wiesnerec rjad »Wosebitych koncertow na spočatku lěta«. Premjera aktualneho programa pod hesłom »Wšě dobre duchi« bě 18. wulkeho róžka w Budyskim Serbskim muzeju. Titul zwobraznja dwuzmysł, ambiwalencu w času změny lětow. Gregor Kliem wjedźeše jako moderator wěcywustojnje a lochce-šarmantnje po wječorje.
Linda Mančewa na cellu hraješe z ćopłym zwukom, ze zdźeržliwej prezencu a z přeswědčacym, interpretowacym frazěrowanjom, z čimž so wona z fundamentom koncerta sta. Mančewa je ze »Spěwom« z »Bołharskeje suity op. 21« swojeho krajana Panča Wladigerowa programej twórbu přidružiła, kotraž awansěrowaše k centralnej cyłeho wječora. Lěta 1899 narodźeny komponist je w Berlinje studował a, wućěknywši nacionalsocialistam, w Sofiji wjacore lětdźesatki tamnišu wysoku hudźbnu šulu kaž tež koncertowu kulturu bytostnje wobwliwował. Jeho twórba wotbłyšćuje zešlachćenu symbiozu klasiskeho wašnja komponowanja a zynkow a melodijow Bołharskeje, kotrež korjenja tež w Bliskim ranju. Ze »Spěwom« so bliskosć cella čłowječemu hłosej wosebje wopokaza.
Sćěhowace bě so mi 7. nowembra w Choćebuzu stało a rysowach podawk hnydom na to w mejlce nadawkidawarjej:
Krotko pó zeger 8:00 som šła k listowemu kašćkoju pśi ABC, aby jen prozniła, Tam jo był hyšći roznosowaŕ wót LR z kólasom.
Roznosowaŕ: »Hier, die könn’se auch noch kriegen!« (Jo mě napśeśiwo tyknuł dwa/tśi eksemplary Nowego Casnika.)
Ja: »Ich brauche nicht mehr Zeitungen, nur die, die wir bestellt haben.«
R: »Die sind übrig, was soll ich mit denen.«
Ja: »Ich brauche sie nicht.« A som listowy kašćik wócyniła, tam su byli wšykne casniki nutśi: pózdźej librowany a tej dwa aktualnej.
R: »Nehm’se die auch noch. Sie beschweren sich doch immer, dass ich zu wenig liefere.«
Ja: »Nicht zu wenig, sondern wenn, dann gar nicht.«
R: »Was soll ich mit denen?« Jo casniki roztergnuł a pśi tom, až jo šeł na tamny bok drogi, aby roztergnjone casniki do tuny za wótpadanki chyśił, jo mě pśiwołał: »Serska riś.«
Ja: »Ach, daher weht der Wind.«
R: (ducy wót tuny): »Wissen Sie was das heißt? Arschloch.«
Ja: »Ah, serbski teke hyšći rozmějośo a samo powědaśo.«
Na to jo se roznosowaŕ na kólaso sednuł a wótjěł.
Wót dalšnych juristiskich kšacow wótglědajom, gaž se toś ten pad politiski motiwěrowanego zranjenja/skśiwźenja wót źěłodawarja z roznosowarjom wugódnośijo a wón kaž teke źěłodawaŕ se pśi mnjo zagronijotej.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
Lubi bratřa a sotry, w zwisku z trajacej strukturnej změnu a jeje wužadanjemi pytaja Serbja za móžnosćemi wliw wukonjeć a sej něšto za serbstwo wužebrić. Jedyn móžny, jara legalnje wupadacy puć je ćišć na politiku. Politikarjam maja so serbske problemy direktnje předstajić. Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy: Trajne informacisko-propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam. Zo by tute prócowanja podpěrała, organizuje a płaći Załožba za serbski błud wotnětka dalekubłanja na serbskeho politikarja. Klučowy element politiki su narěče, a štó je hač k wothłosowanju přetraje. Njezabudźmy pak, zo dyrbi so jara dokładnje dozěrować. Za to zwučuje nětko česćelakoma młoda garda serbskich politikarjow z uniwersalnym kodom po pólskim wašnju:
Uniwersalny kod za narěče
Zwjazuj někajke wuprajenje ze stołpika I z dalšimi z tamnych stołpikow (po šemje I-II-III-IV) a dóstanješ uniwersalny tekst. Móžnych kombinacijow je 10.000, štož dosaha za 40 hodźin narěčow.
I
II
III
IV
Lubi bratřa a sotry!
zwoprawdźenje nakreslenych programowych nadawkow
nuzuje nas k analyzy
eksistowacych administraciskich a financnych wuměnjenjow.
Na druhim boku:
wobłuk a městno kubłanja kadrow
spjelnja bytostnu rólu při wuhotowanju
dalšich wuwićowych směrow.
Podobnje zwěsćamy:
stajny přirost mnóstwa a wobłuk našeje aktiwity
wužada sprecizowanje a wopisowanje
systema powšitkowneho wobdźělenja.
Njezabudźmy pak:
aktualna organizaciska struktura
pomha při přihotowanju a zwoprawdźenju
stejišćow wobdźělnikow napřećo stajenym nadawkam.
Tute wašnje je směrodajne, přetož
nowy model organizaciskeje dźěławosće
zawěsća šěrokej skupinje wobdźělenje při wuhotowanju
nowych namjetow.
Praktika wšědneho dnja pokazuje:
dalše wuwiće wšelakich formow dźěławosće
spjelnja wažne nadawki při wudźěłanju
směrow pokročowaceho wukubłanja.
Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy:
trajne informacisko propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće
zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje
systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam.
Po wšelakorych bohatych nazhonjenjach, hodźi so rjec:
zmócnjenje a wuwiće strukturow
wuskutkuje připóznaće wahi
wotpowědnych wuměnjenjow za aktiwizowanje.
Prócowanje organizacije, a wosebje
konsultacija ze šěrokim aktiwom
předstaja zajimawy pospyt zwěsćenja
wuwićoweho modela
Naspomnjene idejowe předpokłady, a tohorunja
započatk powšitkowneje akcije za tworjenje zakładow
ćehnje za sobu proces zawjedowanja a modernizowanja
formow skutkowanja.
z pólšćiny adaptował: REINHARDT MJECHKIWON
Nadpisma su stajnje po samsnym mustru natwarjene, kaž na přikład »Un regard polonais sur la Lituanie« [Wěsty pólski wid na Litawsku], po formuli: wid z perspektiwy jednotliweje wosoby wěsteje narodnosće na wěsty kraj/lud). Po tym sćěhuje titul žórła, krótki zawod z informacijemi wo awtorje abo teksće. Zdźěla – drje tam, hdźež zezda so to trěbne być – su přidatne informacije jako nóžki podate. Wosebje za prěnju a druhu dobu namakamy tež wurězki tekstow serbskich awtorow, mjez druhim nazhonjenja Jurja Wićaza w Serbiskej a Bołharskej (Z Kamjenskim nosom). Měrćina Nowaka-Njechorńskeho (Mjez Wardanom a Jadranom; Bołharske podlěćo) runje tak cituja kaž Jurja Brězana (Ohne Paß und Zoll), kotrehož Stil so samo w francoskim přełožku wot druhich serbskich awtorow wotzběhuje. Wot Róže Chěžkec, pozdźišeje Domašcyneje, je so pólskich wojakow wopominaca baseń »Pomnik namołwja« wuzwoliła. Z nowšeho časa staj zastupjenaj Křesćan Krawc (Jónu je kónc sćerpliwosće) z dožiwjenjemi na Balkanje a Jěwa-Marja Čornakec w zwisku z němsko-serbskim poměrom (Kastanija).
Paweł Goźliński Akan. Powieść o Bronisławie Piłsudskim, Warszawa: Agora, 2019, 450 str., 9788326829161
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.
Na premjerje 21. požnjenca 2019 na žurli SLA w Budyšinje zdawa so wšo hinak hač hewak zwučene być. Na městnje, hdźež orchester syda, pobrachuja stólcy a pulty za smyčkowe instrumenty. W bliskosći instrumentalistow – dujerjo a hrajerjo na bijadłach, harmoniumje a klawěrje – zabjeru muscy spěwarjo městno. Chór žónskich so póćmje zady za přihladowarstwom zaměstni. A prjedy hač swětłomjetaki jewišćo wobswětla, słyšiš prašenje »Dopominaš so?« a znaty hłós dźiwadźelnicy Gabriele Marije Šmajdźineje wupjelnja z prologom rumnosć. Po tym hakle zběhnje dirigentka Judith Kubicec swój taktowy kiješk, hudźba so cunjo započina a poněčim slěduja pohiby na jewišću.
K 75. posmjertninam dr. Marje Grólmusec, kotraž je 6. žnjenca 1944 w žonjacym koncentraciskim lěhwje w Ravensbrücku zahinyła, je SLA po wopominanskich zarjadowanjach w Radworju a w Budyšinje překwapił ze swójskim, jara naročnym wuměłskim programom, kotryž pyta w jeho stawiznach runjeća: »Za Marju – Wosrjedź nocy. Balet z hudźbu Bohuslava Martinůwa.« Libreto je spisał wjelestronski a w nadobnych wědomosćach nazhonjeny awtor Wilfried Buchholz, nawodnica baleta SLA Mia Facchinelli je stworiła choreografiju. Wšitke sparty ansambla su do inscenacije zapřijate.
»To je krótczé, to je dłudżé, to kaszëbskô stolëca« – to su prědne słowa drje nejwěcej znatego ludowego spiwa Kašubow. Jano w Kašubskej? Ně, w cełej Pólskej znaju ga »kašubski alfabet« (kašubski Kaszëbsczé nótë, pólski Alfabet kaszubski abo Kaszubskie nuty). Ale co to ma na se, w kraju, źož njepłaśe Kašuby až do źinsajšnego ako pśipóznata etniska abo narodna mjeńšyna?
Bźez cwiblowanja jo, až Kašuby južo dłujko wěcej njejsu mógali ze swójeju kulturneju identitu we takej lichośe žywe byś, ako pó padnjenju zeleznego zapowjeska w lěśe 1989. Móžomy samo wó «kašubskem wózroźenju« powědaś. Pšawniski wiźone se Kašuby jano na bazy jich rěcy šćitaju – powěda se wó »regionalnej rěcy«. Fokus stakim na rěcy lažy a to hyšći pśed woplěwanim kulturnych nałogow. Dajo wšak jaden element, z kótarymž móžomy wobej faktora šykownje ze sobu zwězaś: muziku. Wóna tak a tak jo kšuty wobstatk kašubskeje identity a jo se wopšawdu kontinuěrujucy celebrěrowała. Ironiski jo, až jo tomu tyła wobstojnosć, až jo komunistiska ludowa republika Pólska kašubsku rěc na dialekt zdegraděrowała. Su se w bogatej licbje wózjawili słowniki a publikacije wó »kašubskem dialekśe«. Dokulaž su w komunizmje folkloru pódpěrowali a propagěrowali, su se rowno dialekty mógali w spiwnej formje na jawišćach Pólskeje prezentěrowaś. Źinsa jo stojnišćo kašubskego ako dialekt wětšy źěl passé. Wucynki su pak weto hyšći do wěsteje měry dłymoko zakórjenjone – teke w kašubskej zgromadnosći samej. Pśedewšym młodej generaciji su bóžko to »kašubske byśe« z wjelikim wuspěchom zagnali. Pśeśiwo tomu slědne dwaźasća lět aktiwnje wójuju. Etablěrowanje šulskego systema wubuźujo wjeliki zajm, tak až licba źiśi, kótarež wuknu w šuli kašubski, sega pśecej bližej 20.000. Tendenca stupa lěto wob lěto! Za rewitalizaciju kultury a rěcy jo wšak jeje witalita wažna, howac grozy tšach, až se Kašuby ako wěsty part atrakcije a žywy muzej pód gołym njebjom pśenjeroźiju.
BERND PITTKUNINGS
Štóž je sej lětsa čorny outfit za schadźowanku wuzwolił, je z tym chcyjo nochcyjo do čorneho trjechił. Hnydom dwaj kabaretaj w programje tematizowachu wotemrěće a smjerć – jónu žarowachu studenća wo serbsku etažu w Drježdźanach a zdruha přewodźachu gymnaziasća »wódneho muža« na jeho posledni wotpočink. Ale wšitko po rjedźe a wot spočatka. Skoro hač na poslednje městno wobsadźena bě žurla hłowneho jewišća Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła na 145. schadźowance dnja 23. nazymnika 2019. Hačrunjež bě městnosć wospjet zetkawanišćo za studowacych, absolwentow, maturantow a hosći, jewi so přiběrajcy přeće za swjedźeń zwonka města na kraju, a samo wo pućowacej schadźowance na wšelakich městnosćach so rěči. Swjatočny raz za program pak jewišćo dźiwadła bjezdwěla měješe a profesionelna technika domu tomu polěkowaše.
Serbski studentski chór z napadnje wysokej ličbu sobuskutkowacych zahaji galu ze zynkami horceje sawany Afriki. Prawu atmosferu stwori k tomu jewišćowy wobraz, kiž pokaza so chowace słónco na horiconće. Filmowu hudźbu musicala »Kral lawow« zamó dirigent Syman Hejduška z chórom, solistomaj a instrumentalistami přeswědčiwje prezentować. Młody student wučerstwa za hudźbu měješe swój wuměłski cyłk w horšći. Tež na kritiskich městnach zamó jón wušiknje wjesć a njerunosće spěšnje korigować. Hejduška sam chwaleše wuměłske zamóžnosće studentow, jeničce na spušćomnosći bychu hišće dźěłać móhli, wón po programje reflektowaše. Na kóncu spěwa »Circle of life« zběhny jedyn ze spěwarjow małeho plišoweho lawa. Filmowy citat běše radźeny směšk, kotryž by pak kaž scyła wuzwoleny spěw na kóncu programa lěpje skutkował.
Čitajo wospjet basnje Petera Handkeho nańdźech jednu, pod titlom »Nowe nazhonjenja« (original hlej »Leben ohne Poesie« – »Žiwjenje bjez poezije«, přeł. R. D., str. 9–14), kotraž ma dźělne napismo »1952«. Zezda so mi, zo wopisuje tam situaciju po pohrjebje mojeje wowki. Widźach čorny wóz, před kotrymž bě wuj čornakaj zapřahnył, ze Šunowa do Ralbic jěć. Widźach sebje, krótko do wotchada w našej dobrej stwě stejacu, po tym zo běchu kašć na wóz stajili. Basnik pisa wo smjertnym strachu, kiž ma, po swójbnym prajenju w Korutanskej, čłowjekej huškanje po chribjeće słać. A prajidmo sej wospjetujo je so hólčec w stwě, hdźež bě wowka na marach stała, prěni raz dožiwjeneho smjertneho stracha dowobarać zamóhł.
Štó je basnik, kiž tole wě? Basnik z Korutanskeje. Něchtó, kiž je zdobom doma a cuzy w ródnej kónčinje. Basnik, přisłušacy słowjenskej mjeńšinje w Rakuskej, hdźež bydli jeje wjetšina blisko. Zamyslu so do słowa »mjeńšina«: mjeńšich, mjeńša, na mjeńšich maće kedźbować, jich wobwarnować, z mjeńšimi ma so chlěb dźělić, dajće mjeńšim doprědka stupić, zo bychu lěpje widźeli, štóž so pomjeńši, budźe powyšeny.
To a hišće wjele wjace móže mi serbšćina poskićić. A němčina? »Minderheit« měni we słowje tež minder. Minder bemittelt, minderwertig, minder zurechnungsfähig. To a hišće wjace ze słowa wučitam.
W Serbskej kulturnej informaciji LODKA w Choćebuskim Serbskim domje je poskitk dobry a poradźowanje přećelne a serbske, jelizo chceš so serbsce posłužować dać. Wjace městna za spisane a spěwane słowo a za wjetši poskitk dalšich wudźěłkow by za kupcow kaž tež za tu dźěłacych lěpje było. Delni Serbja w Choćebuzu měli tola zasadnje přibližnje telko kaž w Budyšinje Horni Serbja dóstać. Ale tole njeje problem, kiž by sej něchtó z wodźacych srjedźodobnje na blido sćahnył, dołhož dźěło pod skromnišimi wuměnjenjemi někak běži. Mi so zda a tež njelubi, zo so přez lěta nimale jenož hišće wo kubłanskich problemach rěči a pisa. Kaž zo njebychmy měli tež hdys a hdys na druhe pohórški a brachi pohladać, wo změnach a polěpšenjach přemyslować a skónčnje znajmjeńša někotre z hrubych zmylkow poprawić.
Hdyž chcu sej w delnjoserbskej »Lodce« literaturu w hornjoserbskej rěči kupić, mam ju husto hakle skazać. Pódla delnjoserbskeho wšak dosć městna za cyłkowny poskitk LND njeje. Najskerje so w Delnjej Łužicy hornjoserbska kniha hižo lědma kupuje. Njewudani so wšitko poskićeć, štož w Budyšinje maja. Hornich Serbow je w Delnjej Łužicy jenož hišće mało. Z tych něhdźe 90 hornjoserbskich wučerjow a kubłarjow, kotřiž su w času NDR tule dele přišli, a jich swójbow je jenož mała horstka serbsce rěčacych potomnikow wušła abo tu w Delnjej Łužicy wostała. Kaž by čas wotběžał. Powójnski spagat mjez tudyšimi třomi rěčemi znaje dotal stajnje jenož jednoho dobyćerja: němčinu.
My potomnicy smy zamołwići za to, kak a na čo so dopominamy. Dokładnje 75 lět po Skalowej smjerći mamy so prašeć: Je poet a politikar swojemu ludej něšto trajaceho zawostajił?
Jeho serbska lyrika, zbasnjena ze serbskej wutrobu, je žiwa a skutkuje hižo lětdźesatki dołho, nic jenož na mnohich »swjedźenjach serbskeje poezije«. Tuta česć pak Skalowej lubosći k domiznje a swojemu ludej jenož zdźěla wotpowěduje. Přetož, němske nastawki politikarja w časopisu »Kulturwehr«, spisane runje tak ze serbskej wutrobu, su zjawnosći mjenje znate.


text:
Georg Baselitz
Georg Baselitz (* 23. januara 1938 w Němskich Pazlicach jako Hans-Georg Kern) je němski moler, sochar a grafikar a jedyn z najwuznamnišich němskich wuměłcow přitomnosće. Znatosć docpě w 1960tych lětach z neoekspresionistiskimi mólbami a wot 1969 wosebje dla „na hłowje stejacych“ wobrazow
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po dźěćatstwje, šuli a maturje w hornjołužiskej domiznje studowaše wot 1956 molerstwo při wysokej šuli za tworjace wuměłstwa w Berlinje-Weißensee pola profesorow Herberta Behrensa-Hangelera a Waltera Womacki. Hižo po dwěmaj semestromaj bu dla „towaršnostnopolitiskeje njezrałosće“ ze šule wupokazany. Wot 1957 pokročowaše tohodla swój studij při zapadoberlinskej wysokej šuli pola profesora Triera a lěto pozdźišo přesydli do zapada. 1961 přiwza wuměłske mjeno Baselitz po łužiskej ródnej wsy.
Wot lěta 2013 bydli z mandźelskej w awstriskim Solnohrodźe a dósta 2015 za swoje zasłužby awstriske staćanstwo.
Wučba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Baselitz powoła so w lěće 1977 za profesora na Statnu akademiju za tworjace wuměłstwa w Karlsruhe, hdźež hač do lěta 1983 wuwučowaše. Wot 1983 do 1988 a znowa wot 1992 do 2003 měješe profesuru při Wysokej šuli wuměłstwow w Berlinje.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Georg Baselitz – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
- Biografija w datowej bance IFA


text: Jurij Brězan jo raz gronił, až nimšćina jo jomu wócyniła źurja do swěta. W pśedsocialistiskem casu jo było mało serbskich knigłow, a te su měli zwětšego serbsku temu. Chtož źinsa ako Dolnoserb njama zajm za stawizny a nałogi, abo njamóžo hyšći dolnoserbšćinu pśed lětom 1991 cytaś, njama wjele móžnosćow, swój duchny horicont z pomocu serbskeje literatury rozšyriś. Ale až njedawa romany w dolnoserbšćinje, ma swóje pśicyny. Licba młodostnych, kótarež teke zwenka šule serbski powědaju, jo z lěta 1990 pśiběrała, ale licba powědarjow a cytarjow jo wó połojcu wóteběrała. Gronje, až 5000 luźi wumějo dolnoserbski. Rěcny niwow wětšyny pak njeby dosegał za cytanje romana. Žeden spisowaśel njoco jano za knigłowe pólicy pisaś. Mimo togo trjeba teke pjenjeze za cas, gaž njecyta ze swójich wuběrnych twórbow pśed źaseś luźimi. Togodla trjebatej dolnoserbski basnikaŕ a cytaŕ nimšćinu. Wudawamy tu słabosć serbskeje rěcy mjazy luźimi rad ako dwójorěcnosć abo pśijaśelnosć napśeśiwo nimskemu wobydlaŕstwoju. Wóna ma swój zakład teke w tom, až wětšy part wót nas ma wšykno, což nimski jo, za pśikładne. Nimce »reforměruju« swóju pisnu rěc, my teke. Nimce njewójuju za dobre žywjenje za kuždego, ale dawaju se wót politiki a koncernow źěliś do pódwjacornych a pódzajtšnych, łužyske samo do Saksow a Bramborskich. Tak na pś. wunamakajo źěl našych intelektuelnych Dolnoserbow wjelike rozdźěle mjazy Dolneju a Górneju Łužycu, město togo aby se starali wó pśipóznaśe znajobnosćow serbskeje rěcy we wšyknych pówołanjach ako kwalifikaciju. To by był prědny kšac, aby młoźina njespušćiła nimsko-serbsko domownju. Až to funkcioněrujo, jo wiźeś we Waliziskej. To tužne jo, až by my potencial měli, ale až njamamy dosć sebjewědobnja. Procentualnje spiwa jano w Bayerskej tak wjele młodych w chorach ako we Serbach. Późěl Górnoserbow z wótzamknjonym studiumom jo wětšy ako pla Nimcow. Kuždy Dolnoserb, kenž serbski pisaś a powědaś móžo, ma źěło. Ale cakaś na wěcej pjenjez wót nimskego stata za serbsku rěc a kulturu jo za starego Fryca. Nimske biblioteki zacyniju, nimske narěcy a pśirěcy se zgubiju, dokulaž źiśi njewuknu rěc starkeje, ale rěc smartfona, aby pózdźej mejstrowali kumštnu inteligencu. Nimska kultura buźo dalej wažny źěl serbskeje kultury, ale jeje pśikładny charakter, ako w casu pśełožowanjow słow biblije do maminych rěcow europejskich ludow, jo mimo. Nam Serbam by mógali źinsa město togo małe ludy, ako indiańske Séliš u Qĺispé (Salish-Pend d’Orreille), pśikład byś. Wóni se njespušćiju na statnu pomoc, ale na swóje mócy. Naše procowarje źěłaju na app za dolnoserbski słownik. Rěc Séliš u Qĺispé ma dwěsćě powědarjow, app »Salish Qlispe 1« južo maju: ze słownikom, rěcnym kursom, muziku a informacijami wó stawiznach.


text:
Tydńik
Tydńik – cajtszrift ukazujůncy śa roz we tydńu.
Czyńść tydńikůw ukazuje śa we uostatńe dńi przyd weekendym a zawjyra průgram telewizyjny. Wjynkszość uopisuje wydarzyńa społyczne, polityczne, gospůdarcze, ekůnůmiczne i kulturalne ze kreju i zagranicy. Njykere tydńiki majům wyraźne profile śwjotopoglůndowe, nojczynśćej uodnoszůnce śa do śwjotopoglůndu politycznygo, np. lewicowe, liberalne czy konserwatywne. Istńejům tydńiki regijonalne i mjejske, zajmujůnce śa żyćem społycznym i kulturalnym mńyjszych społycznośći.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
7. Ludowy ton trjechił – Jan Bulank
Atribut »ludowy« ma w scenje »wysokeje kultury« skerje negatiwny přisłód. Hač do 1980tych lět wšak bě pozitiwnje konotěrowane, jeli so komponist jako »ludowy« wobhladowaše. To mjenujcy rěkaše, zo bě wón kmany, »ludowy ton« trjechić. A tón je něšto za koncertne žurle a kulturne domy.
Jan Bulank je tajki w dobrym zmysle »ludowy« komponist. Bě žiwy w tradiciji serbskeho ludoweho spěwa a dawaše tutu tradiciju na najžiwiše wašnje dale, z tym zo pisaše hudźbu, kotraž tutu tradiciju wožiwi a ju tež »modernizowaše«.
Jako dojědźech sej 1985 krótko do matury prěni króć do NDR, wudach swoje pjenjezy z nanućeneje změny za tačele. Tak přińdźech tež k swojej prěnjej tačeli ze serbskej hudźbu. Tačel »Och, rjana róža« Statneho ansambla za serbsku ludowu kulturu wotewrě mi nowy zwukowy swět. Přetož słowjanska »ludowa« hudźba za koncertnu žurlu bě mi lědma znata, wothladajo wot Dvořakowych »Słowjanskich rejow« abo wot wěstych pasažow w Smetanowej »Předatej njewjesće«. Dźěl spěwnych sadźbow a rejow bě wot Bulanka w »ludowym tonje« nowy skomponowany a měješe na mnje jako njenazhoniteho, ale tež bjezpředsudkoweho słucharja enormny wuskutk. Hakle lěta pozdźišo sym zhonił, zo bě hudźba pola Serbow samsny wulki wuskutk wuwabiła ...


text:
We Niymcach- tam barzi1 na gōrze- majōm tako tradycja, że bez zima2 sie wybiyrajōm całōm ferajnōm3 na jedzynie tego grinkōłlu. Jo żech po prołwdzie4 nawet tego niy wiedzioł, ale jakosik żech sie połra miesiyncy tymu zgodoł ze mojōm Ciotkōm ze Bremen. Po piyrszych przimrozkach pōnoś5 tyn grinkōłl je nojlepszy i łoni tak od stycznia aże do marca sie organizujōm take fajery.6 Bajeroki7 majōm Oktōłberfest, a ci a łoni tam taki Grinkōłlfest. Kamraty8 i kōmratki9 ze roboty sie noprzōd10 idōm na zakrołpiany szpacyr,11 a potyn- jak już im trocha rzić wymarznie- idōm sie pojejś. Niy musza spōminać,12 że abstynynci niy majōm na takich imprezach leko 😉
Co potrza?
30-40 dkg grinkōłlu, co to na niego niyftorzi godajōm jarmuż 😉
1 cebula
2 wōszty13– łoni tam dołwajōm14 do tego taki wōszt, co to sie nazywo pinkel i je takōm odmianōm krupnioka, yno, że je bioły; joł żech takego niy mioł i dołech normalnego wōsztu i tyż bōło dobre
4 plastry wyndzōnki15
2 plastry schabu
trocha fetu16 abo masła klarowanego
trocha wody abo buliōnu
Roztomajtych receptōw to łoni tam majōm tela, co my na panczkraut i jak zawsze mogecie sie sam tyż trocha poeksperymyntować. Nojprzōd na fecie abo maśle zeszklijcie pokrōno19 cebula, potyn dociepcie tam umyty i potargany na mańsze20 kōnski21 grinkōłl (te twarde łodygi tyż wyczajście22). Dolyjcie do tego trocha wody abo buliōnu, ale niy za dużo, żeby sie niy zrobiōło za ciapiate.23 Moja Ciotka padała,24 że łoni tam tyn wōszt warzōm osobno i dopiro na kōniec wciepujōm do garca razym ze grinkōłlym. Joł tyn wōszt podziuboł25 i razym ze wyndzonkōm wciep żech tam zaroz po tyn, jak te zielōne trocha oklapło. I tera sie to powinno 1- 1,5 godziny dusić na blank26 małym łogniu. Bez27 tyn czas mogecie sie to tyż połra razy jakōm warzechōm pomiyszać. Jak już minie godzina, to idzie28 sie uwarzić kartołfle, a pod kōniec podsmażcie trocha na patelni tyn schab i dejcie go na chwila do tego grinkōłla- pōnoś jakby sie tam za dugo dusiōł, to bōłby za suchy. Jak już wszysko mōmy fertich29 to wciepujecie to na talyrz, bierecie sie trocha mostrichu,30 jake piwo i smacznego 🙂
Mogecie tyż- jak joł z mojōm Babōm31– zrobić sie tyn grinkōłl yno ze wōsztym i wyndzōnkōm. I bez tego schabu tak my sie pojedli, że sie ruszać niy szło 😉
1bardziej
2w zimie
3grupą
4tak na prawdę
5podobno
6imprezy
7Bawarczycy
8koledzy
9koleżanki
10najpierw
11spacer
12przypominać
13kiełbasa
14dodają
15boczku wędzonego
16smalcu
17kilka
18ziemniaków
19pokrojoną
20mniejsze
21kawałki
22wyrzućcie
23za rzadkie
24mówiła
25ponakłuwałem
26całkiem
27tu: w międzyczasie
28można
29gotowe
30musztardy
31żoną


text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Dolnoserbski chor Łužyca wobstoj mjaztym 15 lět. Pód wuměłskim nawjedowanim Lubiny Žuroweje pśedstaja chor wósebnje dolnoserbske ludowe a wuměłske spiwy kaž tež kjarliže a woplěwa tak zaměrnje serbsku kulturu a rěc, což jomu wusoke pśipóznaśe wunjaso. Na CD prezentěruju se spiwarki a spiwarje z wurězkom ze swójogo wobšyrnego repertoira. Nejwětšy źěl ludowych pěsnjow njejo doněnta w dolnoserbšćinje wózjawjony. Pśedlažeca CD jo zrownju dokument žyweje dolnoserbskeje spiwneje kultury.


text:
Wjac hač 200 zajimcow na Łužisku konferencu DGB do Wojerec přišło
Wojerecy (SN/BŠe). Sakska je porno Braniborskej hižo trochu dale, hladaš-li na to, kak je spěchowanska směrnica w zwisku ze srědkami k zesylnjenju strukturow zestajana. Prěni naćisk směrnicy hižo předleži. Doskónčnje wobzamknjena ma wona klětu spočatk lěta być. „Hižo 2. oktobra wotewrimy w Běłej Wodźe hłowny poradźowanski běrow sakskeje agentury za strukturne wuwiće, hdźež měli zajimcy swoje ideje a próstwy zapodać. Dalše stejnišća slěduja potom w Bornje, Lipsku a Drježdźanach“, rjekny nawoda referata za rewěrowu komunikaciju sakskeje statneje kenclije Stephan Gößl (CDU) wčera na Łužiskej konferency Němskeho zwjazka dźěłarnistwow (DGB) we Wojerecach. Wjac hač 200 zastupjerjow dźěłarnistwow, hospodarstwa a politikarjow bě přišło, zo bychu so zhromadnje wo aktualnym stawje strukturneje změny wobhonili a dalše plany rozjimali. Sakska a Braniborska kročitej wobaj po swójskim puću, hdźe a kak móhłoj pjenjezy zasadźić. Swobodny stat złožuje so na dobre nazhonjenja europskeho programa Leader.


text:
Wolverhampton
Spůłrzyndne: 52°35' N 02°08' W
Wolverhampton to je mjasto we Wjelgij Brytańije, we Ynglandźe, we hrabstwje Staffordshire a tyž we hrabstwje metropolitarnym West Midlands. Je powožane, co jygo mjano je nadane na čeść Lady Wulfrun, kero je zouožyua we 985 roku. We anglosaksůńskij godce Wulfrūnehēantūnco uoznačo "nojwažńijšo zagroda abo farma". Po rewolucyji industryjalnyj we XIX a XX wjeku srogi uostřodek industryje, we tym bergmaństwa a wuůkeńńictwa. Terozki nojwažńijše we mjejscowyj gospodarce sům sektory usugowy a inžyńeryjny. Fůnguje sam klub fusbalowy Wolverhampton Wanderers FC.


text:
Pśedłoga:Border-radius
Toś ta pśedłoga definěrujo z pomocu CSS-formatow kulojte rožki.
Pšosym glědajśo, až formaty njefunkcioněruju w pitśku starych wobglědowakach. Toś, funkcioněrujo w nowych wersijach wót
- Opera,
- Firefox,
- Safari,
- Chrome
- IE 9 a nowšy
Wužyśe
- Wše radiuse su samske.
{{border-radius|gódnota z měrneju jadnotu}}
- Wše radiuse su rozdźělne.
{{border-radius|radius1 radius2 radius3 radius4}}
Parametry
Wóna ma jano jaden notny parameter, ale móžo wopśimjeś jadnu, dwě, tśi abo styri definicije wó rožkach.
- Pśi jadnej wše rožki dostanu samsku kulojtosć.
- Pśi dwěma prědna definěrujo rožki górjejce nalěwo a dołojce napšawo, mjaztym až druga definěrujo górjejce napšawo a dołojce nalěwo.
- Pśi tśich prědna definěrujo rožki górjejce nalěwo, druga górjejce napšawo a dołojce nalěwo a tśeśa dołojce napšawo.
- Pśi styrich pórěd jo kaž slědujo: górjejce nalěwo, górjejce napšawo, dołojce napšawo a dołojce nalěwo.
Pśikłady
- Jadnory pśikład
Kócka ma dwě wušy.
- Bóle detailny přikład
-  Lorem ipsum...  redonas:
Eksterne wótkaze
Glědaj teke
{{Seń kašćika}}


text:
Spektakl
tytuł:
Historie bydgoskie
teatr:
Teatr Polski w Bydgoszczy
reżyseria:
scenografia:
obsada:
Mieczysław Franaszek
- Alicja Mozga
- Roland Nowak
- Jakub Ulewicz
- Alicja Mozga
- Roland Nowak
- Jakub Ulewicz
data premiery:
2013-10-25
Spektakl pożegnalny - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy13.06.2014 Archiwum głosów - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy - aut. Paweł Schreiber19.12.2013 Premiera monodramu Małgorzaty Trofimiuk - "Historie bydgoskie" - reż. P. Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy05.12.2013 Ciemny zaułek pamięci - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy - aut. Szymon Spichalski03.11.2013 Wieczna Bydgoszcz. Energia uwalniana z archiwum - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy - aut. Anita Nowak30.10.2013 Bydgoszcz znaczy Bromberg? - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski w Bydgoszczy - aut. Jarosław Jakubowski29.10.2013 Wciąż pali się do grania29.10.2013 Cztery monodramy o mieście w Polskim - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy24.10.2013 Według Łysaka w Polskim - "Historie bydgoskie" - reż. Paweł Łysak - Teatr Polski im. Hieronima Konieczki w Bydgoszczy23.10.2013


text:
Budyšin (UM/SN). Štóž bě kónc 1970tych, spočatk 1980tych lět w NDR dźesać lět stary, je pola nich lědma nimo přišoł – Abrax, Brabax a Califax – hromadźe Abrafaksy. Mozaikowe zešiwki wo nimi ležachu drje na pisanskim blidźe nimale kóždeho hólca tuteje staroby. Mjeztym je so 40 lět minyło a tehdyši hólcy su dawno mužojo, kiž su mjeztym 50 lět abo samo hišće starši. A tola zwjeseluja so postawy z rozdźělnej barbu włosow hišće přeco nad swojej wulkej popularitu.
W Budyšinje wobsteji bórze składnosć, stare znajomstwo wožiwić. Za mozaikowy wosebity zešiwk maja Abrax, Brabax a Califax mjenujcy hižo bórze misiju spjelnić. Hólc z mjenom Johann Gottlob Kauly hraje při tym wažnu rólu. Syn chudeje serbskeje swójby z Rachlowa, hudźbnje wulce nadarjeny, dóstanje přez podpěru Budyskeho měšćanskeho hudźbnika Petrija šansu, gymnazij w sprjewinym měsće wopytać. To zmóžnja jemu załožba dawno hižo zemrěteho wobydlerja města Gregoriusa Mättiga, kiž runaše w běhu lětstotkow mnohim dźěćom z chudych poměrow puć k wyšemu kubłanju.


text:
Najwuznamnišej lětušej róčnicy – 500 lět reformacija Martina Luthera – je Budyski Serbski muzej wobšěrnu a reprezentatiwnu wosebitu wustajeńcu „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“ wěnował. Pokazuje ju w štyrjoch rumnosćach hač do 27. awgusta. Muzej a pilna kuratorka Andrea Pawlikowa stej historisku přehladku dokładnje přihotowałoj. Wosebje wunošnej běštej fachowa podpěra a rada serbskeho superintendenta Jana Malinka, kiž je wuhotowarjam derje radźeneje ekspozicije z mnohimi pokiwami a přinoškami wuběrnje pomhał.
Na spočatku wustajeńcy mjenuje wulka dwurěčna přehladka dwaceći datow wo reformaciji w Serbach, kotraž započa so z wozjewjenjom 95 tezow Luthera přećiwo wikowanju z wotpuskom 1517 we Wittenbergu a z nastaćom prěnjeje simultaneje cyrkwje Němskeje (a Europy!) 1530 w Budyšinje. Datowa přehladka kónči so z pokazku na 70. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń loni w Slepom. Skedźbnjenje na 1. serbski cyrkwinski dźeń 1947 we Wojerecach pobrachuje.


text:
Na poczōntek, jak sztyjc kajś locesz z aszfōngiem coby yny zdążyć ze wszyskim, posztudyruj se kapka o tym.
No i szyjn, idymy dali.
Mosz tak że rōncz sie chytosz na tym że za wartko jysz? Nie czujesz szmaku, nic żeś nie poradziył powoniać? A na wieczór tak rychtyk nie umisz se spomnieć co to dzisio było na ôbiod… Niestety ale gibki fachlowani jedzynio ni ma zdrowe. Poza tym, jak jymy pomału to zjymy myni.
Mózg dziepro po jakichś 10 minutach dostowo sygnał że coś tam je w żołądku.
Co je do Ciebie dobre?
- Siedni se ku jedzyniu. Nie stój, nie lotej nikaj. Siedni se.
- Zgoś telewizor, niechej telefon fōrt, gazeta se posztudyrujesz nieskorzi.
- Przeżuwej dobrze jedzyni, nie połykej epnych kąsków yny pomału żuj i czuj so jysz 🙂 Powoniej se tyn ôbiod, to też je ważne!
- Pomału, po leku wcinej co tam mosz na talyrzu. Co by sie nie dzioło, pamiyntej że na jedzyni trza mieć czas.
Niech jedzyni je relaksem!
Bydziesz widzieć że tak ci sie przipodobo to powolne jedzyni że kożdy roz bydzie do cia chwilōm coby se dychnyć. Godosz że brakuje ci czasu bez dziyń coby se odpocznyć – niech jedzyni bydzie ku tymu sposobnością!


text:
Ulice Darłowo
ul. 1 Maja Darłowo ul. Adama Mickiewicza Darłowo ul. Admiralska Darłowo ul. Adolfa Dygasińskiego Darłowo ul. Akacjowa Darłowo ul. aleja Jana Pawła II Darłowo ul. aleja Parkowa Darłowo ul. Aleje Wojska Polskiego Darłowo ul. Artura Grottgera Darłowo ul. Bałtycka Darłowo ul. Bogusława X Darłowo ul. Bosmańska Darłowo ul. Brzozowa Darłowo ul. Chińska Darłowo ul. Cicha Darłowo ul. Cisowa Darłowo ul. Dębowa Darłowo ul. Długa Darłowo ul. Dorszowa Darłowo ul. Droga Krajowa 74 Darłowo ul. Droga Krajowa 91 Darłowo ul. Emilii Plater Darłowo ul. Feliksa Nowowiejskiego Darłowo ul. Flisacka Darłowo ul. Franciszkańska Darłowo ul. Fryderyka Chopina Darłowo ul. Gdyńska Darłowo ul. Generała Józefa Bema Darłowo ul. Generała Józefa Sowińskiego Darłowo ul. Generała Stanisława Maczka Darłowo ul. Generała Stefana Roweckiego Darłowo ul. Generała Władysława Andersa Darłowo ul. Generała Zygmunta Berlinga Darłowo ul. Hanki Sawickiej Darłowo ul. Helska Darłowo ul. Henryka Wieniawskiego Darłowo ul. Hieronima Fiodorowa Darłowo ul. Hotelowa Darłowo ul. Ignacego Jana Paderewskiego Darłowo ul. Jachtowa Darłowo ul. Jagiellońska Darłowo ul. Jana Henryka Dąbrowskiego Darłowo ul. Jana Matejki Darłowo ul. Jaszczurówka-Bory Darłowo ul. Józefa Chłopickiego Darłowo ul. Józefa Conrada Darłowo ul. Józefa Muchy Darłowo ul. Józefa Wybickiego Darłowo ul. Juliana Fałata Darłowo ul. Juliana Tuwima Darłowo ul. Juliusza Słowackiego Darłowo ul. Kanałowa Darłowo ul. Kąpielowa Darłowo ul. Kapitańska Darłowo ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Darłowo ul. Karola Kurpińskiego Darłowo ul. Karola Szymanowskiego Darłowo ul. Kaszubska Darłowo ul. Kazimierza Pułaskiego Darłowo ul. Kolejowa Darłowo ul. Kopernika Darłowo ul. Kościelna Darłowo ul. Kotwiczna Darłowo ul. Kowalska Darłowo ul. Królowej Jadwigi Darłowo ul. Krótka Darłowo ul. Księdza Jerzego Popiełuszki Darłowo ul. Księżnej Anny Darłowo ul. Łąkowa Darłowo ul. Leśna Darłowo ul. Letnia Darłowo ul. Lotników Morskich Darłowo ul. Majora Henryka Sucharskiego Darłowo ul. Majora Hubala Darłowo ul. Marii Curie-Skłodowskiej Darłowo ul. Marii Konopnickiej Darłowo ul. Marynarska Darłowo ul. Masztowa Darłowo ul. Mieczysława Karłowicza Darłowo ul. Mikołaja Kopernika Darłowo ul. Mikołaja Reja Darłowo ul. Miodowa Darłowo ul. Młyńska Darłowo ul. Morska Darłowo ul. Nadbrzeżna Darłowo ul. Nadmorska Darłowo ul. Ogrodowa Darłowo ul. Ojca Damiana Tynieckiego Darłowo ul. Okrężna Darłowo ul. Osadnicza Darłowo ul. Piastowska Darłowo ul. Plac Króla Eryka Darłowo ul. plac Tadeusza Kościuszki Darłowo ul. plac Zamkowy Darłowo ul. Plażowa Darłowo ul. Pocztowa Darłowo ul. Podzamcze Darłowo ul. Polna Darłowo ul. Północna Darłowo ul. Polska Darłowo ul. Południowa Darłowo ul. Portowa Darłowo ul. Powstańców Warszawskich Darłowo ul. Przemysłowa Darłowo ul. Pucka Darłowo ul. Racisław Darłowo ul. Ratuszowa Darłowo ul. Romualda Traugutta Darłowo ul. Rybacka Darłowo ul. Rynkowa Darłowo ul. Rzeczna Darłowo ul. Rzemieślnicza Darłowo ul. Sami Swoi Darłowo ul. Ścienna Darłowo ul. Skwer Generała Władysława Sikorskiego Darłowo ul. Słoneczna Darłowo ul. Słowiańska Darłowo ul. Sosnowa Darłowo ul. Spławie Darłowo ul. Spokojna Darłowo ul. Sportowa Darłowo ul. Stanisława Dulewicza Darłowo ul. Stanisława Moniuszki Darłowo ul. Stanisława Wyspiańskiego Darłowo ul. Stefana Żeromskiego Darłowo ul. Stoczniowa Darłowo ul. Stodolniana Darłowo ul. Świętej Gertrudy Darłowo ul. Szantowa Darłowo ul. Szarych Szeregów Darłowo ul. Szpitalna Darłowo ul. Tkacka Darłowo ul. Ulica Pomorska Darłowo ul. Unnamed Road Darłowo ul. Wałowa Darłowo ul. Wczasowa Darłowo ul. Wenedów Darłowo ul. Wiejska Darłowo ul. Wierzbowa Darłowo ul. Wilków Morskich Darłowo ul. Wiosenna Darłowo ul. Witolda Lutosławskiego Darłowo ul. Władysława IV Darłowo ul. Władysława Reymonta Darłowo ul. Władysława Żeleńskiego Darłowo ul. Wojciecha Kossaka Darłowo ul. Wojsk Ochrony Pogranicza Darłowo ul. Wschodnia Darłowo ul. Zachodnia Darłowo ul. Zacisze Darłowo ul. Żaglowa Darłowo ul. Zamkowa Darłowo ul. Zawiszy Czarnego Darłowo ul. Zdeňka Kopala Darłowo ul. Zielona Darłowo ul. Żwirki i Wigury Darłowo ul. Zwycięstwa Darłowo ul. Zygmunta III Wazy Darłowo
Polub nas!
Zobacz także
Mapa Anglii Mapa Austrii Mapa Belgii Mapa Białorusi Mapa Bułgarii Mapa Chorwacji Mapa Czarnogóry Mapa Czech Mapa Estonii Mapa Finlandii Mapa Francji Mapa Grecji Mapa Hiszpanii Mapa Holandii Mapa Irlandii Mapa Litwy Mapa Łotwy Mapa Polski Mapa Portugalii Mapa Rumunii Mapa Słowacji Mapa Słowenii Mapa Szwecji Mapa Ukrainy Mapa Węgier Mapa Włoch Wszystkie państwa


text:
JABŁÓNKÓW Jeździcie we feryje do Chorwacji? Tak latoś nie musicie, Chorwacja przijedzie za wami.
Uż prziszły tydziyń w pióntek na Gorolskim Świyncie bedziecie mógli bliżyj poznać Slawonie a Baranje, kiere leżóm miyndzy rzekami Sawa a Drawa. W Dómu PZKO w Jabłonkowie od godz. 15.30 na was bedóm czakać goście ze Slawonie a Baranje a aj człónkowie zespołu KUD Jasen Šaptinovci z Đurđovacu.
Połopowiadajóm, jako sie jim żije. A jak wieczór przidziecie do Lasku Miejskigo, tak bedóm mieli dlo was narychtowanóm degustacje slawońskigo jedzynio a picio, skosztować bedziecie mógli na miyjscu warzónego czobanacu, kobasice, kulen abo czvarci. A na scynie wóm zespół pokoże, jako sie u nich tańcuje a jaki tradycje tam eszcze majóm.


text:
Drugi źěl serbsko-łužyskich wopśimjeśow lětosnego Chóśebuskego filmowego festiwala bu nowym filmam młodych filmarjow a filmowaŕkow a alternatiwnej muzice pósćony. Źo wó styri nejnowše ze serbskeju abo łužyskeju tematiku: Weisswasser Rundfahrt 01, Čert – John, Paul, George, Ringo & Richard feat. Jimmie Page, Jajo a Gólska Roža ako teke muzikowy klip Kolektiwa klanki: Mróčele. Pśez tśi ze styri wopśimjeśow wótmóluju se tematiki musko-žeńskecych póśěgow, teke casy žeńskosć a feminizm graju rolu.
Weisswasser Rundfahrt jo film z lěta 2020, wó pśichoźe brunicowego rewěra. Pśez carnoběłosć jo dojśpił režiser lěpšu napśeśiwnosć mjazy pśedmjatami, mjazy pśirodu a industrijnych kompleksow. Wósebnosć filma jo perspektiwa woglědanja swěta ze zemje do směra njebja.
Film Čert Kolektiwa wakuuma z Města jo wósebnje wušpicnjona satira muskich „inženjerow“ – nicowarjow serbskego imaginarnego swěta, kótarež bywaju wót pśezpołdnice a drugich serbskich figurow gónjone. Wócywidnje industrija pśedstajona wót mužyskow stoj na droze serbskego swěta, kótaryž se pśez mócy pśezpołdnice, wódnego muža a drugich powěsćowych bytosćow zašćitujo.
Jajo jo z wósebnje bogateju symboliku nabyty film młodych filmarjow, něgajšnych wuknikow a wuknicow Dolnoserbskego gymnaziuma. Film bazěrujo na zapśimjeśe cyklusa jako faza zachopjeńka a kóńca (žywjenja), w kótaremž grajotej serbska mytologija a kśesćijańska slězyna wjeliku rolu pśez nejwažnjejšy symbol we filmje: jajo. Film na drugi part pśedstaja feministiski póglěd na nastaśe žywjenja w duchu kśěsćijaństwa. Pisanosć filma, w kótaremž pokazuju a graśe ze barwami dajotej dalšne asociacije wubuźiś. Tak rolu graju wšake rostliny abo bomy (ako jerjebina abo głog?).
V. Zakar