text:
Lubosć jo našo Bóže swětło
Ako študańca su mě wobšyrnje wujasnjowali naturu swětła. Toś wěm, kake matematiske rownice wopisuju žwały a kwantowe źělki. Swětło pak njejo jano fyzikaliske zjawjenje. Ako som staršy bywał, som zawupytnuł ceły hynakšy charakter swětła. Wóno jo teke duchowny dar, tak ako žywjenje jo dar. Som wótwórił wokno do swójeje wutšoby a som póžedał za tym, swětło nutś pušćiś. A rowno to som dostał pódarjone.
Ja wěrim na Boga, tak ako slěpy wěri na słyńco. Wón njamóžo jo wiźeś. Tola wě, až słyńco eksistěrujo. Boga nazgóniś njeměni, až wón śi za ruku terga a groni: No, skóńcnje mě wiźiš! Gaž Bog se tebje zjawijo, jo to wósobinske nutśikowne dopóznaśe. Jo jadno dłymoke zacuśe, kenž lěbda móžoš wopisowaś. Jo zmakanje z někim, kenž njamóžoš wiźeś. Ale weto wěš, až jo tam. Jo něchten, kenž jo tebje wjelgin blisko.
Nejrědnjejšy part Nowego testamenta stoj za mnjo w prědnem lisće pósoła Pawoła na Korintarjow:
„Gaby z cłowjecnymi a z janźelskimi jězykami powědał a lubosći njeměł, by był šćerkajuca tšubała a zogolecy zwónašk. A gaby mógał zwěšćelowaś a wěźeł wšykne pótajmnosći a měł wšykno huznaśe a gaby měł wšyknu wěru, tak aby mógał góry pśesajźowaś, a njeby měł pak lubosći, ga njeby ja był nic … Něnto huznajom połojcnje, pótom pak jo dohuznajom, rowno ako teke ja som dohuznaty. Něnto wóstanu wěra, naźeja, lubosć, te tśi; ale lubosć jo nejwětša mjazy nimi.”[1 Kor 13]
Bźeze lubosći kněžy na swěśe carna śma. Lubosć jo našo Bóže swětło. Gaž to njamamy, smy źělone wót Boga a trětolimy se pó jśmě.
Jezus groni: „Chtož za mnu źo, ten njebuźo chójźiś w śamnosći, ale změjo swětło žywjenja.”[Jan 8,12] Jogo swětło napórajo jasnosć a dajo orientaciju. Móžomy źaržane byś we wěstosći. To płaśi tež za wšykne nuzy a katastrofy we žywjenju. W śamnem casu, w lěśe 1942 jo jaden Žyd na murju waršawskego geta napisał toś te słowa naźeje:
Ja wěrim na słyńco, teke gaž njeswěśi.
Ja wěrim na lubosć, teke gaž ju njezacuwam.
Ja wěrim na Boga, teke gaž jogo njewiźim.
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 7. njeźele pó swětej Tšojosći 2019.
Bibliske citaty: Dolnoserbska biblija 1868


c: text/html

text:
Karlowa uniwersita
Karlowa uniwersita (čěsce Karlova universita v Praze, łaćonsce Universitas Carolina Pragensis) w Praze je najwažniša uniwersita Čěskeje republiki a najstarša uniwersita Srjedźneje Europy. Druhdy je tež mjenowana jako najstarša němska uniwersita, dokelž wulki dźěl prěnich wučerjow a studentow bě němsce rěčacy. Dźensa ma někak pjećdźesat tysac studentow.
StawiznyWobdźěłać
Karlowa uniwersita bu załožena 26. wulkeho róžka 1347 wot bamža Klementa VI., załoženje bu wobkrućene wot čěskeho krala Karla IV. 7. jutrownika 1348 a uniwersita spočała fungować w lěće 1349. Karlowa uniwersita bu prěni uniwersita w regionje, tohodla jejne wučerja a studenća njebě jenož z Krajinow Čěskeje króny (z Čech, Morawy, Šleskeje a Łužicy), ale tež z Sakskeje, Bayerskeje, Durinskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje a dalšich. Wulki dźěl wukrajnych studentow ale wopušćił Karlowu uniwersitu w lěće 1409, hdyž čěski kral Václav IV. wuda w Kutnej Horje Kutnohorský dekret, kotryž wobmjezował jich woprawnjenja. Wot nich bu to same lěto załožena Lipšćanska uniwersita.
Karlowa uniwersita a SerbjaWobdźěłać
Sorabistika bu wuwučowana na Karlowej uniwersiće hižo wot spočatka 20. lětstotka. W lěće 1933 bu załožena katedra sorabistiki a powołany prěni profesor sorabistiki, Josef Páta (kotryž bu zamordowany wot nacistow w lěće 1942). W časach komunistiskeho knjejstwa we wuchodnej Europje bu oficialne slědźenje a studij z politiskich přičin załoženo w Lipsku, hdźež bu wutworjeny Institut za sorabistiku, a w Praze bu katedra sorabistiki rozpušćena, ale wot lěće 1989 je na Filozofiskej fakulće Karlowy uniwersity wospjet móžno ji studować.[1][2]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Sorabistika / Serbowěda na stronkach Towarstwo přećelow Łužicy (čěsce)
- ↑ Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)
WotkazyWobdźěłać
- Oficialne stronki (čěsce, jendźelsce)
- Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Z czym Wōm sie kojarzōm Niymce? Z wusztym a piwym? Toć. A przi godce ô rajzowaniu, to co niymieckigo sie Wōm spōmino? Możnej Zōmek Neuschwanstein abo kereś gryfne miasto – jakie wiynksze choby Berlin a Mōnachium abo myjsze, bardzij kameralne, choby Rothenburg ob der Tauber, Ulm abo GaPa? Toć, to je wszyjsko cudne, ale wiycie co jeszcze je we Niymcach zocnego? Natura, natürlich.
Cudne jyzioro Chiemsee
Bez feryje, okrōm gōr a piyknych parkōw, werci sie byzuchować tyż atrakcyje wodne, a kōnkertnie jyziora, nojlepij te na połedniu Rajchu. Jednōm ze takich zocnych szteli je Chiemsee. Godo sie na nie „bajerskie morze”, chocioż podug nos jyzioro Chiemsee je zwiedowniyjsze jak morze. Dyć leży przi samych Alpach!
Na jyziorku uwidzieć idzie sztyry isle – Fraueninsel, Herreninsel, Krautinsel a Schalch. Kożdo je inkszo, na kożdej je cosik szpecjalnego. Ale postrzōd tych sztyrech nojgryfniyjszōm islōm na Chiemsee je Herreninsel. Idzie na nij połazić po parku landszaftowym a byzuchować dwa zōmki – downy klasztor dlo chopōw a nowy pałac postawiōny na wzōr Wersalu.
Zwiydzanie Chiemsee – informacyje praktyczne
Zwiydzanie Chiemsee to je naprowdy zocno idyjo. Jak mocie wiyncyj czasu, to ôstōńcie pora dni. Jak umicie sie wybrać yno na jedyn dziyń abo sztopnyć tamek na dugszo chnedka przi rajzie kajś miyndzy Mōnachium a Salzburgiym, to tyż je fest we wercie. Kuknijcie na nojwożniyjsze informacyje praktyczne, kere na zicher sie Wōm sprzidajōm przi rajzie po Bajerach.
Transzport a kōmunikacyjo
Do Chiemsee idzie rajzować na pora roztōmaitych sposobōw. Jak sōmeście kajś wele Mōnachium, to nojlepij ciś cugiym, autym abo autobusym. My sie wybrali tym piyrszym, bo bōło gibko, tōnio i szło se na miyjscu wyduldać piwko 😉 Z Mōnachium ku Chiemsee bydziecie rajzować cugiym kapka przeszło godzina, a ze farkartōm Bayern Ticket udocie yno 31€ za dwōch ludzi za rajza tam a nazod. Jak mocie auto to ciśniecie autobanōm A8 ku Cysarokōm, a jak chcecie sie wybrać autobusym, to kuknijcie na zajta FlixBusa.
Jak już bydziecie we Prien am Chiemsee, to z banhofa idźcie zaro ku zielōnej bance. Niy ma tamek tak gryfnie choby we Rudach 😉 ale rajza postrzōd strōmōw tamek to tyż je szpas. Farkarty kupicie w ôkiynku przi bance (za Bayern Ticket dostowocie zniżka) – nojlepij zebiercie ôroz i te na banka, i te na szify. Ôbiercie se sztreka, kero Wōm pasuje i cieszcie sie gryfnym dniym na snōżnym lufcie. Zaplanować byzuch nad Chiemsee pōmoże Wōm fest przidajno zajta www.chiemsee-schifffahrt.de.
Atrakcyje Chiemsee
Nojbardzij zwiedowno je spōmniano już Herreninsel i na nia se zabuchujcie nojwiyncyj czasu. Poszpacyrujcie, pocykejcie bildy, wlyźcie do zōmkōw. Jeszcze my niy trefili żodnego, fto by bōł nad Chiemsee a by pedzioł, że mu sie niy podobało. Naprowda, bydziecie dugo spōminać te jyziorko a isle.
Schloss Herrenchiemsee kozoł se postawić Ludwik II Bajerski, tyn sōm, kery umiynił sie Zōmek Neuschwanstein. Nikyj niy udało sie tego stawiynia dokōńczyć a sōm krōl pōmiyszkiwoł tamek fest krōtko. Ale i tak sie werci, bo sōm pałac a wszyjsko naôbkoło je tamek naprowd cudne. Jak bydziecie na Herreninsel, to wejrzijcie tyż na stary zōmek – Altes Schloss. Stoji kole hawyny, a kedyś bōł klasztorym. Dzisiej idzie sie śniego podziwać na gryfny bajerski landszaft.
Fraueninsel to przede wszyjskim klasztor benedyktynek Benediktinerinnen-Abtei Frauenwörth, a na isli Krautinsel… niy ma nic. Bezmaś jednako je z malućkim Schalch, a niy za wiela uwidzicie tyż we dziedzince Gstadt. Beztōż rekōmandujymy Wōm smolić farkarta “Grand Tour Chiemsee” a brać abo yno szif na Herreninsel, abo “Island Tour West”. Nojlepij zaro z bankōm.
Ajntryty a farkarty
Tukej na gibko nojlepsze ôpcyje, kere mocie nad Chiemsee. Cołko reszta znojdziecie na spōmnianej przōzij zajcie Chiemsee. Ôbgodejcie se plan pryndzyj, coby potym yno wartko kupić farkarty a niy stoć przi fynsterze choby gupieloki.
Rajza tam a nazod:
- Yno szif: Inseltour West (Herreninsel + Fraueninsel) – 9.40€ majorantni, 4.70€ bajtle
- Yno banka: 4€ kożdy
- Banka a szif: 11€ majoratni, 5.50€ bajtle za samo Herreninsel abo 11.90€ a 5.90€ za Inseltour West
Nasz byzuch nad Chiemsee – galeryjo
Tela dzisioj ôd nos. Kuknijcie na bildy, bo nad Chiemsee richitch je na co pozaglōndać. A jak niy mocie w planach rajzy po Niymcach, to kuknijcie na nasz tekst ô Pojyziyrzu Palowickim – bliżyj, a tyż cudnie. Możnej to je jako idyjo na nastympny weekynd?
Dejcie znać jako sie Wōm podobo tyn post a kukejcie dalij po gryfnych landszaftach. Pyrsk!


text:
Awtor Jürgen Tiede w Janšojcach wustupił
Kak móže so z dźěłaćerja stać redaktor, awtor a powědar bajkow, widźiš na Jürgenje Tiedźe z Wojerec. Narodźił bě so 1940 w Drježdźanach. Wuknył je powołanje zamkarja lokomotiwow, a jako tajki dźěłaše na wšelakich twarnišćach a milinarnjach NDR, mjez druhim w Lubnjowje. Dokelž je so jara za kulturu a wuměłstwo zajimował, poda so 1976 na studij kulturnych a wuměłstwowych wědomosćow, najprjedy na fachowej šuli w Mišnje a potom na Lipšćanskej uniwersiće. Studij jemu zmóžni, přewzać jako redaktor a awtor publikaciju „Powšitkowny leksikon wuměłstwa. Tworjacy wuměłcy wšěch dobow a krajow“, kotryž je znate nakładnistwo Seemann w Lipsku wudało. A wot lěta 1991 je Jürgen Tiede swobodny redaktor a awtor za nakładnistwo Saur w Mnichowje.


text:
Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; قژقوژ ساندومیرسکی; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; گژگوژ ساندومیرسکی; 格熱戈日·山杜米爾斯基; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; グジェゴシュ・サンドミエルスキ; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Гжeroж CaHдoMepcbkий; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; جرزيجورز ساندومييرسكى; CaHдoMepckий, Гжeroж; Гжeroж CaHдoMepckи; Grzegorz Sandomierski; غرزيغورز ساندومييرسكي; Grzegorz Sandomierski; Grzegorz Sandomierski; futbolista polaco; পোলীয় ফুটবলার; footballeur polonais; Poola jalgpallur; futbolari poloniarra; futbolista polacu; пoлbckий фyTбoлиcT; polnischer Fußballspieler; futebolista polaco; futbollist polak; دروازهبان، بازیکن فوتبال، و ورزشکار لهستانی; fotbalist polonez; Polish footballer; futbolista polonès; لاعب كرة قدم بولندي; polsk fotbollsmålvakt; polski piłkarz; пoлbcbkий фyTбoлicT; Pools doelman (1989-); imreoir sacair Polannach; calciatore polacco; Bal tãongra; כדורגלן פולני; futbolista polaco; Polish footballer; Polonyalı futbolcu; Polish footballer; Гжeroж CaHдoMepckий; Sandomierski
Media in category "Grzegorz Sandomierski"
The following 9 files are in this category, out of 9 total.


text:
Rugbowy kilof pojechoł do Mysłowic (Fotorelacyjŏ)
Dugo ôczekiwane, bo piyrsze ôd 32 lot derby Gōrnego Ślōnska w rugby ôdbyły sie we sobota 23 paździyrnika na Burloch Arynie we Rudzie Ślōnskij Ôrzegowie. Moc kibicōw była świodkym szpilu pōmiyndzy K.S. Rugby Ruda Ślōnsko a Hegemōnym Mysłowice.
Bōł to niby ajnfachowy derbowy ligowy szpil, ale za to pōłny (niy dycki) szportowyj agresyje, żōłtych kartek i nerwōw z kożdyj zajty. W takim miszōngu lepij znod sie mannszaft gości, kerzi dziynki dwōm prziłożyniōm w piyrszyj pōłowie wyrobiyli sie przewoga, keryj do kōńca trefu już niy ôddali. W drugij czynści szpilu dołożyli trzecie, na kere Gryfy były talyntne ôdpedzieć swojōm akcyjōm punktowōm dopiyro w ôstatnij minucie szpilu.
W rudzkim mannszafcie w tym trefie brakło mocka elymyntōw, kere do pory im we drugij lidze fungowały. Przed Gryfami zimowo pausa, kero spyndzōm na sztwortym placu we tabuli, z jednym pōnktym straty do drugigo placu, dowajōncego prawo do szpilu ô sztajgniyńcie do I ligi.
Rugbowe trofeum – Kilof Hajerski, kery jest ôdznakōm „panowanio” na Gōrnym Ślōnsku w rugby pojechōł tedy do Mysłowic i ôstanie tam co nojmynij do szpilu rewanżowego na wiosna 2022 r.
K.S. Rugby Ruda Ślōnskŏ – Hegemon Mysłowice 5:22 (0:17)
Skłŏd Gryfōw: Krupiński Jakub, Marzec Paweł, Kuniczkowski Filip, Mielczarek Maciej, Muc Jōn (1 x 5 p.), Jopert Krzysztof, Szombara Daniel, Dróżdż Dawid, Zabiygała Mateusz (Oblizajek Kacper), Kołodziej Patryk, Kowalik Miłosz, Greinert Marcin (Pyrek Marcin), Fliga Marcin, Chege Danson, Kozlov Vladyslav
Swōj ôstatni turniyj w sezōnie ôzegrały tyż Dioblice – rugbistki z rudzkigo klubu. We sobotnim turniyju w Warszawie przegrały z AZS AWF Warszawa 10:14, z KS Budowlanymi Łōdź 0:24 i wygrały z Alfōm Bydgoszcz 35:7 i ôstatecznie zajōny daleki 9 plac. W klasyfikacyji gyneralnyj Mistrzostw Polski Kobiyt Diablice „przezimujôm” do wiosynnych turniyjōw na 7 placu.
Mocka uciechy po przegranych szpilach syniorōw i syniorek prziniōsły za to Bajtle (mode rugbistki i modzi rugbisty rudzkigo klubu) fest udanie wystympujōncy we XIII Turniyju Krakowskigo Ôbwarzanka w Krakowie. MŁODZIKI we swojij kategoryji bez godki wygrali wszystkie szpile: z Rugby Rzeszów 50:0, Juveniōm Krakōw 17:7 i wziyni srogi rewanż za porażka Gryfōw – z Hegemōnem Mysłowice 37:0.
W inkszych kategoryjach wiekowych tyż było niy nojgorzij: ŻOKI zajōnli 4 plac, a MINI ŻOKI i MIKRUSY 3 place.
Naszykowoł: Wojciech Kołodziej (Rugby Ruda Ślōnskŏ)


text:
Gerald Große – »Nachtschicht« (»Nócna změna«) 1978; »... es bewegt sich ...« (»... pohibuje so ...«) 1974
Nejwuspěšnjejšy dolnoserbski chor wobstoj mjaztym dlej ako 25 lět. Duo »Słowjańske barwy«, to stej dirigentka chora »Łužyca« Lubina Žurec-Pukačowa a Jaroslav Pukač. Ako duo stej měłej swóje prědne wustupy pśed 15 lětami. Na folklornych festiwalach, koncertach a wšakorakich zarědowanjach grajotej a spiwatej wobźěłane dolno- a górnoserbske, słowakske a druge słowjańske pěsni. Jeju swójorazne instrumenty su słowakska pastyŕska flejta fujara, dudlawka, brumejza a mimo togo fidle a dudy.
Zwjazk wotzamknje rjad přepytowanjow, kotryž wopřija zwjazki »Namen und Geschichte« (2014), »Slawen in Deutschland« (2015) a »Die slawische Frühgeschichte Sachsens im Licht der Namen« (2017).
▶ Michałej Lorencej k wosomdźesaćinam
K česći serbskeho dźiwadźelnika, režisera a awtora Michała Lorenca, kiž swjećeše 18. septembra swoje wosomdźesaćiny, bě prěnje zarjadowanje w 17. sezonje rjada »Łužiske literarne dopołdnja« w Budyskim Dźiwadle na hrodźe dnja 27. oktobra jemu wěnowane. Nimo awtora samoho čitachu intendant Lutz Hillmann a dźiwadźelnicy Marian Bulank, Měrko Brankačk, Gabriele Rothmann, Erik Dolata a Torsten Šlosar dotal njewozjewjene teksty Lorenca.
▶ Wo žiwjenju w industrijowych krajinach
W Leopolda Hoeschowym muzeju města Düren w Sewjerorynsko-Westfalskej bu 27. oktobra fotowa wustajeńca »Wo žiwjenju w industrijowych krajinach« wotewrjena, kotraž budźe tam hač do 16. februara 2020 přistupna. Muzej kooperuje při tym z Braniborskim krajnym muzejom za moderne wuměłstwo w Choćebuzu. Regionaj stej wot strukturneje změny brunicy dla wosebje potrjechenej. We wustajeńcy wopisuja so nazhonjenja z industrijowymi krajinami na wsy, identifikacija, distanca abo kritika žiwjenskich rumow. Mjez 14 fotografami a widejowymi wuměłcami su klasikarjo kaž August Sander, Albert Renger-Patzsch a Bernd a Hilla Becher zastupjeni. Nimo toho je mjez 1985 a 1990 nastaty cyklus fotografa Jürgena Maćija wo wotbagrowanju serbskeje wsy Liškowka widźeć.
▶ Čitanska turneja
Nimo druhich knižnych premjerow předstaji LND we wobłuku nazymskeje čitanskeje turneje tež nowu Protyku a delnjoserbski přełožk knihi Svena Nordqvista »Findus a kokot-spiwarik«. Premjera Protyki steješe 21. septembra w Njeswačidle w srjedźišću 25. literarneje kermuše. Na premjerje dźěćaceje knihi čitaše Madlena Norbergowa 23. septembra šulerjam zakładneje šule w Brjazynje a samsny dźeń šulerjam Wětošowskeho horta. Přełožowarka bě knihu ze šwedskeho originala přełožiła. Diana Šołćina bě knihu do hornjoserbšćiny přełožiła a předstaji ju we Worklečanskej zakładnej šuli. Na dalšich čitanjach zetkachu wopytowarjo awtorow Křesćana Krawca z knihu »Sej statok stajili« w Ralbicach a Trudlu Malinkowu z knihu »Serbske pomniki« w Radworju. W oktobrje słyšachu Radworscy šulerjo wot Andreje Chěžcyneje předstajene wurězki z antologije »Hura, prózdniny« a Worklečanscy wurězki z knihi Jěwy-Marje Čornakec »Łójerjo sonow«.
▶ Łužiska protyka
W oktobrje je w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia nowy lětnik protyki »Neues Oberlausitzer Hausbuch« wušoł, kotraž naslěduje protyku nakładnistwa Lusatia. Wona wobsahuje mjez druhim přinošk Trudle Malinkoweje wo serbskich slědach w Malešecach a rozmołwu z etnologu Robertom Lorencom wo jeho disertaciji wo »šleskosći« Zhorjelca.
▶ Naša serbska kniha
Pod tutym hesłom je LND lětsa projekt za serbskich šulerjow nastorčiło, kotryž so 23. awgusta w Serbskej wyšej šuli Ralbicy zahaji. Šulerjo tamnišeho 7. lětnika budu awtorojo swójskeje knihi a smědźa z nowymi fabulemi a rysowankami swoju kreatiwnu žiłku wuspytać a proces nastaća knihi wot spisanja tekstow a nadźěłanja rysowankow přez wuhotowanje hač k ćišćej a knižnej premjerje sobu dožiwić. Na te wašnje zeznajomja so tež z powołanjemi w nakładnistwje.
▶ Wot kruha k dypkej
23. awgusta wotewrě so w Galeriji Roy w Felanitx na Mallorcy wustajeńca »Imaginar un círculo – Pintura y Objetos« (Kruh myslić – Wobrazy a objekty) z twórbami w Klětnom rodźeneho Reinharda Royja. Zawod do wustajeńcy poda wuměłska stawiznarka Dorothea van der Koelen. Wustajeńca je jako VR-film na stronje galerije www.galeria-roy.com přistupna. Galeriju za konstruktiwne a konkretne wuměłstwo nawjeduje syn Reinharda Royja Daniel Roy, kotryž je zdobom hudźbnik kaž tež nakładnik Edicije Roy, kotraž wudawa tež noty a zynkonošaki ze serbskej hudźbu.
▶ Pomocnikaj na puću k zjawnej dwurěčnosći
▶ Wućek wuměłcow
We Wuježku pod Čornobohom dopominaja wot julija wubrane wobrazy fotografa Christiana Borcherta (1942–2000) na kulturnohistoriski wuznam wjeski jako wućek skupiny spisowaćel(k)ow w NDRskim času. Wot zažnych 1970tych lět běchu so Adolf Endler, Elke Erb, Kito Lorenc a Heinz Czechowski we łužiskej wsy zasydlili, zo bychu tam – zdaleni wot oficielneho kulturneho žiwjenja socialistiskeho stata – woměrje dźěłać a bydlić móhli. Fota su hač do 26. januara 2020 při muri dźěćaceho doma widźeć.
▶ Muzejowa app
Wót julija maju łužyske muzeje wokrejsa Sprjewja-Nysa app, kótaraž kuždy z muzejow krotko pśedstajijo, mjazy drugim z filmikom. App jo w nimskej rěcy, wopśimjejo ale teke muzeje a temy, kótarež se ze Serbami zaběraju. K dostaśu su pód: https://www.lausitzer-museenland.de/service/hearonymus-audio-videoguide/.
▶ Michałska wosada swjeći
Z wjacorymi zarjadowanjemi a wudaćom noweje knihi wo swojich stawiznach swjećeše Michałska wosada w Budyšinje w awgusće swój 400lětny jubilej. W němskorěčnej knize »St. Michael Bautzen. Kirche – Gemeinde – Dörfer«, (LND), wěnuja so awtorojo mjez druhim twarskim stawiznam cyrkwje, wuwiću wosady hač do přitomnosće, wosadnym wsam a wosobam, kiž su z wosadu zwjazani. Na knižnej premjerje dnja 22. awgusta zahrachu wosadni instrumentalisća Consonare spěwy a reje z Kraloweho huslerskeho spěwnika, kiž nasta w Michałskej wosadźe.
Gano kazašo se z tym pówabnym gronom na kabaretowy program. Snaź by jasnjej było Jaden tikujo tak – drugi znak. Ale to njeby dosć pókšajźne było, pokazujo ga južo na to, což na kóńcu kuždy wě. A to by Pinkelojc starki rozměł, ale te słowa nadpisma njerozmějašo. Co to ma groniś? Tik dej tikowaś? A wón grypsnjo sebje słowniki a šwyrnjo z palcom pó pismiku »t«. Což namakajo, njespokojni a njepasujo:
tik – ›der Tick‹; tikotaś – ›ticken (rhythmisch, monoton ticken und klicken wie die Ticktack an der Wand)‹; tikowaś – ›killekille machen‹; tikaś – ›kitzeln‹. Taki njerozym, ten tikotajucy zeger ga njamóžo nikogo tikowaś!
Nět wěm: To jo ortografiska zmólka, to ma byś tyk – ›Tunke, Stippe‹. Teke njerozym: Co dej ten zegarik do tyka tunkaś? A tykowaś? – Znajom jano ruce stykowaś. A to žeden zegarik njamóžo.
Póglědnjom raz pla syna, ako ma górnoserbski słownik. Te njamaju žeden tyk, jano rucnikarske słowo tykować – ›ausfachen‹; a tykać jo pla nich ›duzen‹ abo ›[hinein]stecken‹. Bźezradnosć. Pón wiźi na pólicy tłuste knigły. Ned ma ten Duden w ruce, a we głowje zaklinkoco a pótikoco (nic rytmiski): Te Francozarje su nam to napórali a te Nimce sfalšowali: Tic – ›wiederkehrende, unwillkürliche Gesichtsmuskelzuckungen‹; Tick – ›lächerlich oder befremdend wirkende Eigenheit, Angewohnheit, sonderbare Einbildung‹; ticken – ›nicht richtig ticken, nicht ganz richtig sein‹.


text:
▶ Thomas Menzel na nimorjadneho profesora powołany
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany. Wot 1995 bě rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. W Freiburgu a we Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel (53) je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«


text:
Do hód su loni w Barće wjacore bažanty w jich klětce mortwe namakali. Wo přičinach a wobstejnosćach je so wjele spekulowało. Mjeztym je jasne, zo ptača gripa na tym wina njebě.
Bart (UM/SN). Plahowanje bažantow ma w Barće jara dołhu tradiciju. Hižo 1753 da hrabja von Gersdorff bažantownju natwarić. Za to je wjacore ležownosće kupił a měnjał, tak zo nasta zwisowaca płonina z měšanym lěsom, hdźež so za hońtwu plahowane ptaki derje čujachu. Tež w nowšim času běchu pospyty, w ptačej klětce při sportnišću na tradiciju nawjazać, ale dołhi čas bjez wuspěcha. „Hakle nětčišemu mějićelej je so poradźiło bažanty plahować“, we Malešanski wjesnjanosta Matthias Seidel (CDU). Mnozy wobydlerjo Barta a wokolnych wsow sej při wuchodźowanju ptaki wobhladachu a so nad nimi wjeselachu.


text:
Čerwjeno-běli Erfurt –
Energija Choćebuz 2:2 (0:1)
Zestawa Energija Choćebuz: Bethke – Hasse, Slamar, Hildebrandt, Borgmann, Kujović, Hofmann, Oesterhelweg (78. Eisenhuth), Badu (93. Abu-Alfa), Hottmann, Wähling.
Načolnu hru pola Čerwjeno-běłych Erfurt njemóžeše FC Energija dobyć, a z tym nic kaž po přeću prěnje městno w tabulce regionalneje ligi sewjerowuchod wobsadźić. Načolnik tabulki Erfurt wuruna nawjedowanje 2:0 Energije mjenujcy w běhu pjeć mjeńšinow. Tak wostanje na čole regionalneje ligi wšitko při starym. Erfurt je dale dypk před druhim Choćebuz.


text:
Fejta w stolicy mody Milano njeje Alvesec Dźesice docyła tyła. Nowej zadkowej implantataj staj so tak při tym sunyłoj, zo njehodźeše so chirurgiske poprawjenje wobeńć. To polěkowaše nowej wosebje riskantnej operaciji w Turkowskej. Tak njemóžeše TV-star hody w brazilskej domjacej atmosferje dožiwić a zwosta so za domiznu w chorobnym łožu w jednym turkowskim klinikumje žedźić. Jeje nowe fota su zwjeselace, wona so wuspěšnje wuhoja. “Kóžde naše dychnjenje, naša kročel móže so z měrom, radosću a łahodnosću wupjelnić”, rjekny swětasławna blondina w swojim nowym róžojtym šaće a čornym kožuchu na swojim instagramowym konće.
V.Z.


text: Wuchadźišćo knihi wo najspodźiwnišich ludźoch na swěće, w jendźelskim originalu »The WEIRDest People in the World: How the West became Psychollogically Peculiar and Particularly Prosperous«, je wěsty zjaw, kotryž bě awtorej, kanadiskemu antropologej Josephej Henrichej, hižo před mnohimi lětami napadnył. Mjenujcy zo so wjele psychologiskich přepytowanjow wo čłowjeskej psychologiji a zadźerženju (kooperacije, socialne nastajenja) złožichu na přepytowanja, kotrež přewjedźechu so přewažnje pola skupiny ludźi, kotraž hodźi so z akronymom WEIRD1 (= western, educated, industrialized, rich and democratic) wopřimnyć. Jako přewjedźechu so (masowe) psychologiske přepytowanja z ludźimi ze wšelakorych kónčin swěta z rozdźělnymi towaršnostnymi strukturami, tworješe skupina ze zapadnych towaršnosćow w kónčnym wuhódnoćenju přeco wěsty ekstrem. Tohodla su wuhódnoćenja mnohich přepytowanjow, kotrež zajimowachu so za globalne čłowjeske nastajenja w socialnych poměrach, skomolene. Na tutón zjaw skedźbni Henrich z dalšimaj awtoromaj 2010 we wědomostnym wozjewjenju.2


text:
Erwin Sōwka niy żyje
Dzisiej, 21 stycznia, umar Erwin Sōwka, ślōnski malyrz prymitywista, grubiorz ze gruby Wieczorek we Janowie, ôstatni żyjōncy twōrca Grupy Janowskij.
Narodziōł sie we grubiorskij familiji na Giszowcu. Malowoł ôd szesnostego roku życio. Robiōł na grubie Giesche społym ze Ewaldym Gawlikym.
We swojij twōrczości nawiōnzowoł do grubiorskich mitōw i kultury antycznego wschodu. Czynsto przedstawioł kobiyce akty na tle Nikiszowca, dōmōw z wielgij platy, zegrōdkōw działkowych, grubiorzi i jejich pōmiyszkań.
Jego roboty prezyntowane były na Ślōnsku i za granicōm m.in. we Francyji, Italiji, i Chorwacyji, a znojś je idzie we zbiorach m.in.: Państwowego Muzeum Etnograficznego we Warszawie, Muzeum Norodowego we Wrocławiu, Muzeum Ślōnskigo w Katowicach, jak tyż we mocy polskich i zagranicznych prywatnych kolekcyji.
Ô malyrzu było stworzōnych pora filmōw, m.in. Lech Majewski sfilmowoł połnometrażowo ôpowiyść ô malyrzu i Grupie Janowskiej pt. „Angelus”.
W 2012 ôstoł laureatym Cegły Janoscha, nadgrody, co ja prziznowo katowsko redakcyjo Gazety Wyborczyj za zasugi w zachowowaniu kulturowyj tożsamości Gōrnego Ślōnska i rozsławianiu regiōnu. W 2013 bōł ôdznaczōny Złotōm Ôdznakōm Hōnorowōm za Zasugi dlo Wojewōdztwa Ślōnskigo. We 2017 roku dostoł strzybrno medalijo „Zasużōny Kulturze Gloria Artis”.
Erwin Sōwka, fot. Adrian Tync / Wikimedia Commons


text:
Knigły wó narodnych drastwach wudaju se z rozdźělnymi wótmyslenjami a intencijami. Zwětšego su to wědomnostne dokumentacije, kenž zepěraju se na archiwalije. To groni awtor/ka wobźěłajo a wugódnośijo wobstatk originalnych drastwinych źělow a fotow, pisne žrědła ludowědnikow a/abo wustnu dalejdawanu wědu nosaŕkow narodnych drastwow. Pórědko wudaju se drastwine knigły, kenž dokumentěruju aktualnu situaciju jadnogo regiona narodnych drastwow, na pśikład teke wobrazowe zwězki a pśerědko wózjawiju se pśirucne knigły, kenž nosaŕkam a gótowaŕkam a gótowarjam drastwow daju rozpokazanje pśi zgótowanju a woblekanju narodnych drastwow.
Lětźasetki dłujko póceramy wědu wó serbskich narodnych drastwach ze starych drastwinych atlasow zasłužbnych serbskich ludowědnikow, kaž Měrćin Nowak-Njechorński, dr. Lotaŕ Balko a Albrecht Lange. Což dolnoserbsku narodnu drastwu wokoło Chóśebuza nastupa, su wósebnje knigły »Die Tracht der Sorben um Cottbus / Drastwa wokoło Chośebuza«, 4. zwězk drastwinego atlasa »Serbske narodne drastwy / Sorbische Volkstrachten« za wšyknych zajmcow, tak teke za mnjo a mójo źěło w Serbskem muzeju ako teke priwatnje, až do źinsajšnego głowny a wažny zakład. Institut za serbski ludospyt w Budyšynje jo toś te knigły w lěśe 1991 wudał, to groni pśed 30 lětami. Głowny awtor a redaktor knigłow jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Serbskego instituta, dr. Lotaŕ Balko. Slědne drastwine knigły, kenž jo Ludowe nakładnistwo Domowina za Dolnu Lužycu wudał, su knigły »Lübbenauer Trachtenbuch« Uty Hentšeloweje, wudane w lěśe 1999, pótakem pśed wěcej ako 20 lětami. W lěśe 2003 wudane knigły awtorki Brunhilde Miehe »Der Tracht treu geblieben – Studien zum regionalen Kleidungsverhalten in der Lausitz« njezepěraju se jano na Dolnu Łužycu, ale teke na druge regiony serbskich narodnych drastwow a pśedstajiju skerjej subjektiwne zaźaržanje woblekanja na pśikłaźe jadnotliwych nosaŕkow serbskeje narodneje drastwy.


text:
Wirtuelnu knižnu premjeru zarjadowa srjedu, 9. nowembra 2020, Ludowe nakładnistwo Domowina. Z »dołhej ruku« přepoda jeho jednaćel Syman Pětr Cyž awtorskej eksemplaraj antologije »Susodźa« z nakładnistwa na Budyskej Sukelnskej do SAEK na Dr. Arnošta Mukowu a do Chasowa. Wottam wobdźělištaj so na literarnym wječorku Měrana Cušcyna a Pětr Dźisławk, dwaj z jedynadwaceći awtorow kónc nowembra wušłeje čitanki. Syman Pětr Cyž wjedźeše zhromadnje z lektorom Pětrom Thiemannom po zarjadowanju a podźakowa so dalšim na zwoprawdźenju knihi wobdźělenym. Nimo awtorow su to wudawaćelka knihi Ingrid Juršikowa, lektorka Marka Maćijowa a wuhotowarka Iris Brankačkowa.
Bě to prěnje wirtuelne čitanje LND, nastorčene přez kontaktne wobmjezowanja w času pandemije. K jeho poradźenju přinošowachu nimo techniskeje podpěry (SAEK, Michał Cyž) čitacaj awtoraj, flair wšelakich čitanskich městnow (wot nakładnistwowych běrowow, domjaceje stwički hač k inscenowanemu literarnemu křesłu), wćipnosć wobdźělnikow (přez cyły čas wjace hač štyrcećo) a hudźbne wobrubjenje (nahrawane wot hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla).
W januarje přednošowaše Leoš Šatava w Budyskim Serbskim instituće wo noworěčnikach w konteksće mjeńšinowych rěčow a rewitalizaciskich hibanjow. Wo tym bě Šatava tež w Rozhledźe 6/2018 pisał. Tu slěduja někotre dodatne prašenja.W zwisku z nowo- a maćernorěčnikami wobkedźbuje so wěsta dichotomija. Maće přikłady, kak rozeznawaja so ći, kotřiž su rěčnje z dźěćatstwa socializowani, wot tych, kotřiž su rěč na hinaše wašnje nawuknyli?
Hłowna dichotomija, kotraž płaći mjenje abo bóle powšitkownje, je, zo wužiwaja ći tak mjenowani tradicionelni abo stari maćernorěčni rěčnicy husto wobchadne abo dialektalne formy, kotrež su často přez majoritnu rěč wobwliwowane. Nawopak je rěč noworěčnikow, kotřiž su rěč w šuli nawuknyli, z linguistiskeho stejišća bóle čista, ale tež kusk sterilna a nima duch we sebi, kajkiž ma stara rěč. Rěč rozeznawa so tež po słowoskładźe. Tradicionelni rěčnicy wužiwaja husto požčonki abo kalki z majoritneje rěče a nawopak su nowi wužiwarjo husto purisća. Druha wěc je, zo sej tradicionelni husto njewaža, zo rěč wobknježa abo so samo za nju hańbuja; noworěčnicy su husto hordźi a samo trochu militantni rěč nastupajo. A hišće něšto třeće: Teritorialnje móžemy tradicionelnych rěčnikow husto na wěsty region wobmjezować. Noworěčnicy njejsu tak z wěstym regionom abo městnom zwjazani, su wšudźe žiwi.
Štož pak bě w žołmje wotprajenjow jako prěnje alternatiwnje organizowane, a informacija roznjese so spěšnje přez socialne syće, běštej internetnej wusyłani njedźelnišich katolskich kemšow z Chrósćic a Radworja 15. měrca. Sobotu bě Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo wozjewiło, zo so žane kemše wjace njewotměwaja a hižo njedźelu rano sedźachu wěriwi před wobrazowku a swjećachu na te wašnje zhromadnje Božu mšu. Njepřijomne začuća njewěstosće na njedźelnišim dopołdnju najskerje na wjele městnach začuwać njeběchu.
Serbski institut wuhotuje prawidłownje Institutny dźeń, zo by šěrša zjawnosć wo slědźerskich projektach wědomostnikow zhoniła. Lońše zarjadowanje wusměri so na serbskich zajimcow a wotmě so w serbskej rěči 13. decembra w Serbskim domje w Budyšinje. Štyri přednoški wěnowachu so wubranym projektam. Lechosław Jocz a Jan Měškank rozłožištaj zhromadny pjećlětny projekt z Astrid Schmiedelowej, w kotrymž wuwiwaja serbsku předčitansku funkciju za internetne strony. Jana Piňosová, Jana Šołćina, Thomas Menzel a Pětš Šurman předstajichu projekt »Generacija Warnoćicy – wulki mały swět łužiskich dźěći w Čěskej«. Wito Bejmak poda dohlad do digitalnych poskitkow Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa, Theresa Jacobsowa a Ines Kellerowa reflektowaštej móžnosće, kotrež skići imaterielne kulturne herbstwo za widźomnosć Serbow.
Předčitanska funkcija wuwiwa so we wobłuku spěchowaneho projekta na dobro inkluzije a ma bjezbarjerny přistup k serbskim internetowym stronam zmóžnić. Nimoměry wuznamny pak je poprawom pódlanski efekt projekta. Za jeho zwoprawdźenje su slědźenja na polu serbskeje fonetiki a ortoepije trěbne. Kaž slědźerjo rozłožichu, njepředleži dotal ani za delnjo- ani za hornjoserbšćinu kompletne wopisowanje načasneho wurjekowanja.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
Jako sylnu a zmužitu žonu, kotraž so ze zahoritosću za swoje přeswědčenje angažowaše, jako wěriwu křesćanku a jako humanistku, kotraž měješe wulku česćownosć před ludźimi, hódnoćichu rěčnicy swjatočneho spominanja 6. awgusta w Radworju dr. Marju Grólmusec (1896–1944). Grólmusec wotrosće w Lipsku, sta so z wučerku a publicistku, rozestaješe so z rólu žony w politice a demokratiji, angažowaše so sama we wšelakich politiskich stronach a zaběraše so z dźěłarnistwami. 1933 zaćahny do lětnjeje wile staršeju w Radworju a zasadźowaše so wottam za antifašistiske spjećowanja. Po denunciaciji bu 1934 wot gestapo zajata a k šěsć lětam w chłostarni zasudźena, po kotrychž přewjezechu ju do koncentraciskeho lěhwa w Ravensbrücku. Tam 1944 zahiny.
Wuchodosakska wotnožka Němskeho zwjazka dźěłarnistwow DGB ze swojej jednaćelku Danu Dubil bě składnostnje 75. posmjertnin Marje Grólmusec spominanje nastorčiła. Na smjertnym dnju Grólmusec přeprosy do Radworja a 22. awgusta na dalše zarjadowanje do Budyskeho Serbskeho muzeja.
W Radworju zetkachu so zastupnicy sobuzarjadowacych gmejny Radwor, Maćicy Serbskeje, Žónskeje iniciatiwy Budyšin, Domowiny, Budyskeje SPD, Serbskeho instituta kaž tež Budyska społnomócnjena za runostajenje a dalši na Radworskim kěrchowje. Dawid Wowčer spominanje na pozawnje zahaji a wobrubi. Farar Beno Jakubaš poda mysle wo křesćance Grólmusec a zwurazni zdobom, zo bě jemu přistup ke Grólmusec dołho přez jeje předstajenje jako komunistka zašlahany. Poćahujo so mjez druhim na jeje listy z jatby a na rozprawy sobujatych w Ravensbrücku pokaza na to, kak je so Grólmusec za čłowjeskosć a za swojich sobučłowjekow zasadźiła. Nyšpor při pomniku zakónči so z modlitwu a kěrlušom.
Tute »rasowědne« přepytowanja wotměwachu so w 1920tych a 1930tych lětach we Łužicy. Započachu so hižo do přewzaća mocy přez nacionalsocialistow a wotpowědowachu tehdyšemu duchej časa w antropologisko-medicinskim slědźenju. Rasowa teorija bě jedna z teorijow, z kotrymiž wědomosć tehdy dźěłaše. Započinaše so hižo w 19. lětstotku a mjez wědomostnikami jewi so tež wulke mjeno Rudolf Virchow. Znaty medicinar je rasowědne přepytowanja přewjedł a hižo Łužicu sobu wobkedźbował. Hladajo na přiběracy nacionalsocializm dóstachu přepytowanja w mjenowanych lětach přidatnu politisku dimensiju.
Wot 4. do 7. julija wotměje so 13. mjezynarodny folklorny festiwal »Łužica« w Budyšinje, Hochozy a Chrósćicach. Rozhlad je so z Markom Kowarjom rozmołwjał, kotryž organizaciju festiwala wot spočatka w lěće 1995 nawjeduje.Kotre skupiny směmy lětsa na festiwalu dožiwić?
Skupiny z Pólskeje, Georgiskeje, Čěskeje, ze Saratowa w Ruskej, Hrodowskich Chorwatow z Awstriskeje a prěni raz na našim festiwalu skupiny z Peruwa, Boliwiskeje, Algeriskeje a Nepala.Prócujeće so při planowanju wo konkretne skupiny kaž wo słowjanske abo tajke z europskich mjeńšin?
Haj, jich mamy přeco pódla. Pak nam skupiny pisaja, zo bychu so rady wobdźělili, pak namjetuja je naše serbske folklorne skupiny a my so zaměrnje naprašujemy. Zakładnu zestawu wudospołnjamy dale ze skupinami, kiž su z dalšeho kontinenta abo so po hudźbnej barbje a temperamenće wot zbytka rozeznawaja. Program ma być wotměnjawy a pod wuměłskim aspektom wuwaženy. Sylnje prócujemy so wo zastupjerjow mjeńšinow.Kak wupada powabjenje a namjetowanje skupinow?
Někotre skupiny hladaja do CIOFF-protyki a naprašuja so pola zarjadowarjow wšelakich festiwalow. Hdyž so skupina do koncepta hodźi, abo hdyž ju hišće měli njejsmy, sćelemy jej naprašnik. Z nim přepruwujemy, hač wotpowěduja wuměnjenjam organizacije CIOFF: originalny hudźbny přewod, předstajenje drastowych regionow, zapřijeće spartow reje, spěw a hudźba. Nimo toho sćelu nam skupiny wobrazowy a widejowy material. Potom rozsudźimy, hač skupinu do programa přiwozmjemy.
Pśechod. Přechod. Übergang. Prehod 03
W přichodnym połdra lěće budźe njewšědna wustajeńca łužiskich a korutanskich tworjacych wuměłcow w muzejach w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej widźeć, přewodźana wot čitanjow a koncertow ze serbskej a słowjenskej literaturu a hudźbu. Z mjeztym třećim wudaćom pokročuje słowjensko-serbske zhromadne dźěło na polu wuměłstwa.
Před pjeć lětami wotměchu so na iniciatiwu korutanskeho Słowjenca Karla Vouka Serbske kulturne dny w Korutanskej w Awstriskej. Wuměłc so wobšěrnje ze serbskej a łužiskej tematiku rozestaja. Najmarkantniši drje je jeho cyklus »Satkula abo (st)wor(jen)a krajina«, kotryž bě jako druhi dźěl projekta »Přechod« na wšelakich městnach we Łužicy wustajeny.Wustajeńca »Přechod 03« započina so 26. meje w Budyskim Serbskim muzeju, budźe dale wot 3. oktobra w Slovenj Gradecu (KGLU), wot 23. januara 2020 w Celovecu (MMKK) a wot 25. junija 2020 w Choćebuskim Serbskim muzeju widźeć. Grafika: Karl Vouk
Wustajeńcu »Wobrazy krajiny« charakterizuje zajimawy wuběr twórbow k temje krajina. Poprosych dr. Andreju Hribernik, Noru Leitgeb a Sabrinu Kotzian, zo bychu něšto wo dwanaće wuměłskich pozicijach powědali. Andreja Hribernik nawjeduje Korutansku galeriju tworjaceho wuměłstwa (Koroška galerija likovnih umetnosti, KGLU) w Slovenj Gradecu a je zastupjerjow za słowjensku Korutansku wubrała. Nora Leitgeb dźěła w Muzeju moderneho wuměłstwa Korutanska (Museum Moderner Kunst Kärnten, MMKK) w Celovecu, kotryž je tohorunja na projekće wobdźěleny a pisa katalogowe teksty k twórbam awstriskich Korutanjanow. Wuměłska stawiznarka Sabrina Kotzian z Choćebuza dźěła za Wuměłski archiw Beeskow a pisa teksty k twórbam serbskich wuměłcow.


text:
Naše dobropisy su wosebity dar za swójbu a přećelow. Hač hudźbne dźiwadło, rejowanske dźiwadło, wopyt baleta abo koncertow – darće wjeselo, bjez toho zo postajiće konkretne předstajenje. *
Wolće mjez štyrjomi motiwami:
Dobropisy dóstanjeće direktnje při tiketowej kasy Při Młynskich wrotach 3 w Budyšinje (wotewrjenske časy) abo we našim webshopje.
*Płaći za předstajenja ze Serbskim ludowym ansamblom jako zarjadowar. Wuwzate su wosebite posłužby (garderoba, programowy zešiwk, merchandisowe twory, přikusk a napoje atd.). Dobropisy njehodźa so wupłaćić.


text:
Stille Rebellen
Polnischer Symbolismus um 1900
Künstler*innen:
Teodor Axentowicz, Olga Boznańska, Józef Chełmoński, Władysław Czachórski, Julian Fałat, Wojciech Gerson, Aleksander Gierymski, Gustaw Gwozdecki, Vlastimil Hofman, Władysław Jarocki, Konrad Krzyżanowski, Jacek Malczewski, Jan Matejko, Józef Mehoffer, Edward Okuń, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Witold Pruszkowski, Ferdynand Ruszczyc, Kazimierz Sichulski, Władysław Ślewiński, Kazimierz Stabrowski, Jan Stanisławski, Henryk Szczygliński, Włodzimierz Tetmajer, Wojciech Weiss, Stanisław Witkiewicz, Witold Wojtkiewicz, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański
Buch empfehlen:
Beiträge von A. Bagińska, A. Godetzky, M. Haake, U. Kozakowska-Zaucha, A. Rosales Rodríguez, N. Santorius, A. Skalska300 Seiten, 219 Abbildungen in Farbe
24 × 29 cm, gebunden


text:
»Domownja móžo byś wěcej nježli jano meštno«
Rozgrono z wuměłcowku a muzikaŕku Marion Kwicojc wó domowni, póchadu a móžnosćach we wuměłstwje se zwurazniś
Wy póchadaśo z Bórkow, sćo pak južo wjele lět w Lipsku žywe. Źo cujośo se doma?
Pópšawem cujom se na wobyma městnoma doma. Doma, to jo teke we Łužycy pla starjejšeju, rowno tak ako how w Lipsku. Njeby pak kśěła bydliś w Chóśebuzu, how w Lipsku se wěcej tšoj. How mam teke tśi muzikowe projekty z tudejšymi muzikarjami, źož irsku, šotisku, amerikańsku pśewažnje koncertantnu folkmuziku grajomy ze žeńskecym trio »Isle of Sounds«, rusku a serbsku rejowańsku muziku z trio »Kupazukow« a srjejźowěkowu rockowu muziku z band »Ohrenpeyn« na jawišćo spórajomy. W toś tom nastupanju w Błotach tak derje njewuglěda, rownož jo teke tam móžno, we wěstem ramiku muziku gótowaś. Tak som cesto we Łužycy, źož grajom teke solistiski na akordeonje a gitarje pśi cołnowanjach abo mjeńšych zarědowanjach. Pśi tom profitěrujom teke wót serbskich spiwow. Ja znajom pśisamem wšykne spiwy, kenž tam raźi spiwaju. Mimo togo som za Rěcny centrum Witaj pšawidłownje we Łužycy, aby na se wótměnjajucych městnach ze źiśimi muzikopedagogiski źěłała a gromaźe muzicěrowała.


text:
Składnostnje 45. posmjertnin Wilibalda von Schulenburga (1847–1934) – molerja, spisowaćela, ludowědnika a němskeho přećela Serbow, pisaše Pawoł Nedo w Předźenaku 1979: »Serbski lud měješe we wšěch dobach swojich struchłych stawiznow tež jednotliwych přećelow ze srjedź knježacych klasow němskeho ludu, wurjadnje sprawnych a humanistisce zmyslenych ludźi, kotřiž so za nas zajimowachu a nam po swojich mocach pomhachu. My sej tutych jednotliwcow a jich skutkowanje wysoko wažimy.« A tajki běše Schulenburg, kiž je so před 175 lětami narodźił.
Schulenburg pochadźeše ze stareje zemjanskeje a oficěrskeje swójby a načolnika Krajneho lěsnistwa w Braniborskej. W Berlinje wopyta gymnazij a po abiturje nastupi, mějo so po tradiciji, tež oficěrsku karjeru. W Němsko-francoskej wójnje 1870/1871 bu ćežko zranjeny a zhubi lěwu ruku. Tutoho zbrašenja dla njemóžeše we wójsku wostać a nahladne městno we wokolinje kejžora, kotrež jemu poskićichu, wotpokaza. Chcyše swobodny wostać a so ludowědźe a wuměłskemu molerstwu wěnować, za kotrež bě so přeco hižo zajimował. W lěće 1870 poby krótki čas w Błótach a 1876 přesydli so potom na dlěši studijny přebytk do Bórkowow, kiž traješe wjac hač tři lěta. W Kuparskich Bórkowach bydleše pola rybaka a małoratarja Badaraka. Do jeho stwički so tež w pozdźišim žiwjenju přeco zaso nawróći. Tam nawukny delnjoserbsku rěč tak derje, zo mějachu ludźo jeho samo za rodźeneho Serba a jeho bórze po hospodarju Badarakojc molaŕ mjenowachu.
K 200. narodninam Jana Bartka
Jan Bartko słuša do koła serbskich doprědkarjow-wučerjow, kotřiž wojowachu wosebje w času rewolucije 1848/1849 za prawa Serbow a kotřiž běchu dosć doprědkarsce zmysleni. Ze swojimi swěrnymi přećelemi Janom Radyserbom-Wjelu (1822–1907), Janom Bohuwěrom Mučinkom (1821–1904) a Janom Jurjom Meldu (1814– 1894) podpěrowaše tež stajnje politiske, socialne a narodne žadanja swojeho ludu.
Jan Bartko narodźi so 16. nowembra 1821 jako syn małeho žiwnosćerja w Drobach pola Minakała. Po wopyće domjaceje ludoweje šule poda so 1836 tři lěta na wučersku preparandu na Židowje. Ju wuchodźiwši, bu wón jutry 1839 jako šuler do Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje přijaty, hdźež sedźeše w samsnym lětniku z Mučinkom. Po wuspěšnym złoženju pruwowanja na tutej kubłarni wučerjow bu 1843 dwě lěće wikar w Delnjej Hórce a 1845 zasadźi so jako wučer w Chwaćicach, hdźež wosta dwanaće lět. W lěće 1857 přesydli so do Nosaćic, hdźež skutkowaše hač do 1890 33 lět jako wučer. Wjeska ležeše tehdy na narańšej hranicy Serbstwa. Po tym zo bě swoju šulsku a cyrkwinsku słužbu złožił, poda so na wotpočink k swojej dźowce do Budyšina. Njeběše pak to wotpočink: Je so hišće swěru jako pokładnik wo nowu serbsku nalutowarnju w Małym Wjelkowje starał a měješe wulke zasłužby jako zarjadnik Maćičneho doma, hdźež je pjenjezy za twar hromadźił a jako sobustaw twarskeho wuběrka stajnje dobry poradnik był.
K 200. narodninam Jana Bohuwěra Mučinka
Jan Bohuwěr Mučink słuša do rjada aktiwnych serbskich prócowarjow narodneho wozrodźenja kaž jeho přećeljo a kolegojo Jan Radyserb-Wjela, Jan Bartko, Jan Jurij Melda, Korla Awgust Kocor a Michał Rostok.
Mučink pochadźeše ze swójby chudeho serbskeho nadróžneho dźěłaćerja w Njechanju pola Lubija, hdźež so 12. septembra 1821 narodźi. Lědma 13lětny dyrbješe nanej pomhać twjerde ćmowe bazaltowe kamjenje klepać, zo by něšto přizasłužił. W mnohich nastawkach je lětdźesatki pozdźišo na krasnu horatu krajinu swojeje ródneje wokoliny spominał. W skałach horow a w pěskowych jamach tuteje kónčiny je tež za žadnymi kamuškami pytał a sej počasu rjanu zběrku nazběrał.
Do šule chodźeše do Wulkeho Dažina k wučerjej Jakubej Ryćerjej (1807–1875), kotryž běše syn serbskeho tkalca z Hodźija. Tutón pohnuwaše Mučinkec nana, zo by swojeho syna na Krajnostawski wučerski seminar do Budyšina pósłał. Nan tole najprjedy kruće wotpokaza měnjo, zo njewě, kak měł tajke wukubłanje zapłaćić. Po stajnym naprašowanju swojeho syna a dołhim přemyslowanju nan skónčnje do toho zwoli, zo smě Jan Bohuwěr tři lěta k swojemu wučerjej chodźić a so pola njeho na wopyt seminara přihotować.


text:
Kluczborski djalekt
Djalykt kluczborski ślůnskij godki je djalyktym, kery używany je we uokolicy Kluczborka a Uolesna.
Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podane na uopolske, atoli ino uod połedńa, bo ku půłnocy traći śe nosowe a, tak co wele Sycowa je już ino nosowe y (cynsto, gymba). We trybje rozkazujůncym drugij uosoby liczby mnogij je tukej yndůng -ta (glůndejta). Proteza u- (ú-) wystympuje przed o (uod) i przed u (úućekali).
Bajszpile tekstůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
No to tak: uusmygo jes uotpus Nośwjynscy Marji Panny narodzyńy. To wjelkou lotacka jes, wjelkou lotacka. Najpjyrw prać, prańy prać, a tu juz kaj ino zywńe bůńdź wsysko poprać, coby ja ino wsyńdźe cysto bůło, wsysko pocoufać we izbje, we pokojach, coby ja wsyńdźe cyśćutko bůło, pobiglować. No tu juz jes poprane, pobiglowane. Tera zaś jesce trza uokna pucować, uokna popucować wsyńdźe, dźe juz ino zywńe bůńdź, dźwi poomywać, to wsysko: szafa, stołki, stůł. No tuz juz jes, ja. Nudli tys trza narobić, pobić albo gyjś, albo kacki, albo kůry pobić na tyn uotpus – bo’ch zaprośyła gośći.(Choćanowicy)
Za tymi dżewůma we Smogorzowje to kśůndz Kubis przelicoł i u nous we skole tys mjeli kśůnski uo tym Smogorzowje, kej Smogorzůw to mjůno dostoł, to mjoł tam być takjy zwjyrzy wjelkjy, a to zwjyrzy bůłe we uůnym boru, a kej to zwjyrzy zacyłe ryceć abo buceć (my tam tak můwjyli) i to ći ludźe, co in Glauśe mjynskali, nale za mojych casůw to my Gusyna padali, to ći ludźe uogłuseli uod tego ryku uod tego smoka.(Bukowo Ślůnsko)
W śtyrnoustym roku wybuchła wojna. We Francji zech bůł. Na wojńe, kej na wojńe: szczylali my uućekali my. Na uurlopje ze wojny zech ńy bůł. Jou bůł porańůny. Nojprzůd zech bůł we prawe ramje rańůny. To zech bůł we śpitalu uod pjyrsego grudńa ouz do pjytnoustego stycńa. A potym zech przysed do rannyj kůmpańije, a we jedyn dwudziestym lutym zech zajś przysed na frůnt do Francyje. To drugjy rouz’ech bůł ino śtyry ńedźele, bo zech bůł ranny we gowa. Tu wlouz, a tu wysed. To zech lezoł ouz do wrześńa. Potym zech przysed do erzacbatalijůnu, tam zech ino bůł czszi dńi, to zech przised zaś do śpitalu i tamstůnd jou bůł zwolńůny uod wojska i przised na pocta.(Dźadowo Kłoda)


text:
Hygieneplan Kita vom 20.05.2020
Naše źiśownje wudopołnjuju a pódpěruju kubłanje w familiji. SŠT stara se wó źiśi w góletkownjach, źiśownjach a šulskich hortach. Wósebny cel našych źiśownjow jo, góleśu južo w ranem starstwje rěc pósrědnjaś a tak ranu dwójorěcnosć dojśpiś. ŠST njejo jano modelowy projekt Witaj wuwiło, ale realizěrujo jen teke we swójich sedym źiśownjach Górneje a Dolneje Łužyce, kenž jo ako lichy nosaŕ pśewzeło. Napśeśiwo měrcoju 1989 jo rozrosła licba wót zaprědka 12 na źinsa 610 źiśi, kenž z pomocu dopołneje imersije serbsku rěc wuknu.
Pśi empiriskem pśespytowanju Serbskego instituta w lětach mjazy 2004 a 2008 jo se pśi prědnem tesće 3- do 4-lětnych probandow zwěsćiło, až su zaprědka pśi rozměśu sadow, wósebnje pak pśi koděrowanju semantiskich relacijow, relewantne rozdźěle w serbskej a nimskej rěcy. Ale južo pśi tśeśem tesće lěto pózdźej jo se enormny pśirost rěcneje kompetence w serbskej ako teke w nimskej rěcy zwěsćił. Malsne wuwiśe homogenosći jadnotliwych kupkow dopokazujo efektiwnosć nałožowanja metody dopołneje imersije.


text:
SJ Chrósćicy – Boreja Drježdźany 1:2 (0:0)
Zestawa domjacych: Králíček – Janca, F. Cyž, M. Zahrodnik, Kreuz (65. Rätze), L. Zahrodnik, Hawš (82. Mark), G. Zahrodnik, Młynk, Krawc, Bogusz
Na prěnjej adwentnej njedźeli přijědźechu koparjo Boreje Drježdźan do Chrósćic. Drježdźanscy su hižo wot pjateho hrajneho dnja načolnik tabulki. Z tym běchu tež jasny faworit w tutej hrě. Trenar Pavel Runt wočakowaše wot swojich chowancow jasnu reakciju na špatnu poslednju hru. Jenož hdyž Chróšćanscy bój přiwozmu a rozpalitosć na trawniku pokazaja, móža dypkować.


text:
Woknowy wobraz
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
To čini wokno, zo »wonka« prajimy ‒
a dokelž sami nutřka smy.
Wolfgang Borchert
Wokomik a dlěje traje wobraz, doniž njestupi z ramika. Wotwonka chceš nutř do swětła woknow hladać. Što by był dom bjez woknow? Směrki padaja a do zawěška ćahaja wšědne chowanki. Pišpot sćinow a sćěnow. Wokna sahaja do so. Pismiki je zdźěla dźerža abo młowojće dźěla. Raz cunjo, raz raznišo. Pismikuja te wono za woknami. Zhromadnje z barbami zwukuja poćahi. Hdys a hdys komponuja melodiju. Potom žedźa so wotnutřka won do daliny a wotwonka nutř do jstwy. Pismiki tworja potajnosćiwe zwiski. Hdyž wobraz wjerćiš, so wobrazliwosć pismikow měnja.
Čerwjenosć wjedźe će dosrjedź wokna k na hłowje stejacemu F, kotrež njenapadnje dale do E saha. Smuhi šwižneho I přeńdu do čorneho a dótkaja so fijałkojteho susoda. Srjedźišćo je křižowanišćo fragmenta. Wabi do rozwólneho zetkanja myslow a začućow. Samozwuki jako wukřiki. Te su pola kóždeho hinak. Je wotwisne, zwotkel přińdźeš a dokal dźeš. Čim dlěje hladam, ćim bóle so do wobrysow sobuzwukow zanurjam. Wone tworja sćinojte poćahi ze samozwukami.


text:
Bermuda
Bermuda je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa w Atlantiskim oceanje, kotryž wobsteji z Bermudaskich kupow a leži něhdźe tysac kilometrow před brjohom Zjednoćenych statow.
Dla niskich dawkow je Bermuda wuznamne finančne stejišćo a steji na čornej lisćinje dawkowych oazow Europskeje unije.
GeografijaWobdźěłać
Skupina kupow wobsteji z něhdźe 360 koralowych kupow, z kotrychž su pak jenož 20 wobsydlene. Najwjetša kupa je z 39,3 km² Grand Bermuda. Najwyši dypk kraja je 79 metrow wysoka hórka Town Hill. Kupy su wobdaty wot tropiskich koralowych rifow, kotrež su najsewjerniše na swěće.
Na kupach knježi włóžna subtropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 16,5° C w februarje a 26,4° C w awgusće. W nazymje su kupy husto potrjechene wot hurrikanow.
StawiznyWobdźěłać
Bermuda je so w lěće 1503 wot Španičana Juan de Bermúdez wotkryło, kiž pak tule strašnych rifow dla njepřistawi. Na karće z lěta 1511 rěkaše kupa potom hižo po swojim wotkryjerju Bermuda.
Prěni – njedobrowólni – sydlerjo běchu 150 jendźelskich kolonistow, kiž dyrbjachu tule wichora dla dnja 28. julija 1609 přistawić. Skupina 150 Jendźelčanow wosta dźesać měsacow na Bermudźe, doniž njeběchu z powostankow swojeje łódźe Sea Venture dwě nowej łódźi twarili, z kotrymajž móžachu ze swojej jězbu dale do Virginije pokročić. Jich rozprawa wo kupje wjedźeše k tomu, zo předa kral Jakub I. prawo na kupy w lěće 1615 na Bermuda Company. Hižo 1612 bě 60 britiskich kolonistow załožiło sydlišćo Saint George’s. Po wutworjenju prěnjeho knježerstwa w lěće 1620 sta so Bermuda ze samostatnej britiskej koloniju.
W lěće 1790 załožene a centralnje połožene sydlišćo Hamilton sta so 1815 ze stolicu kolonije. Po britiskej poražce w Ameriskej wójnje wo njewotwisnosć njeměješe Zjednoćene kralestwo wot lěta 1783 hižo žane namórske zepěranišćo mjez Nowej Šotiskej a španiskej Floridu, tak zo wuwiwaše so Bermuda k najwažnišemu stejišću britiskeje mariny w zapadnej hemisferje. Za čas Druheje swětoweje wójny mějachu tež Zjednoćene staty dwě zepěranišći na kupach.
1995 začinichu Zjednoćene staty, Zjednoćene kralestwo a Kanada swoje bazy na Bermudźe.
PolitikaWobdźěłać
Wot lěta 1968 ma Bermuda swójsku wustawu; połna njewotwisnosć bu pak w referendumje lěta 1995 wotpokazana. Britiske knježerstwo w Londonje je hłownje přisłušne za wonkownu a zakitowansku politiku, hewak je Bermuda awtonomna. 1620 załoženy parlament je pjaty najstarši na swěće a jenički, kotryž je w tutej dobje bjez přestawki dźěłał.
WobrazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Webstrona bermudaskeho knježerstwa (jendź.)
Kanada |
Mexiko |
Zjednoćene staty Ameriki
Srjedźna Amerika: Belize | El Salvador | Guatemala | Honduras | Kosta Rika | Nikaraguwa | Panama
Karibika: Antigua a Barbuda | Bahamy | Barbados | Dominika | Dominikanska republika | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | St. Kitts a Nevis | St. Lucia | St. Vincent a Grenadiny | Trinidad a Tobago
Druhe teritorije: Ameriske knježniske kupy (ZSA) | Anguilla (ZK) | Aruba (NL) | Bermuda (ZK) | Britiske knježniske kupy (ZK) | Bonaire, Saba a Sint Eustatius (NL) | Curaçao (NL) | Grönlandska (DK) | Guadeloupe (F) | Kajmanowe kupy (ZK) | Martinique (F) | Montserrat (ZK) | Navassa (ZSA) | Puerto Riko (ZSA) | San Andrés a Providencia (KOL) | Saint-Barthélemy (F) | Saint-Martin (F) | Sint Maarten (NL) | St. Pierre a Miquelon (F) | Turksowe a Caicosowe kupy (ZK)


text:
Toś ten dopis se póśěgujo na pśinosk Christiany Piniekoweje wó njelubosnych a ranjecych tšojeńkach w zwisku z pšašanjami serbskeje (wendisch) identity a jeje wótgódnośenja (R 03/2020). Pó cytanju togo artikla som se teke ja zasej jasnjej na take tšojeńko spomnjeła, nejpjerwjej krotko a zwjeršnje, ale jo mě pón cesćej zasej do wědobnja stupało.
Som pśed žednymi lětami była pla gójca za ortopediju (w Chóśebuzu), bóžko som jogo mě zabyła. Wón jo mójej noze pśepytował a pón naraz na »humoristiski« part wugronił: Da haben wir ja einen klassischen wend´schen Plattfuß! Ja som była kaž derjona. Kak móžo taki kubłany luź take něco groniś! Njejsom mógła nic k tomu pśispomnjeś. Mě jo se rěc zatykała a rownocasnje jo mě někaka njedobra zacuwatosć do brjucha stupała. Lěta su pśejšli, som tu wěcku někak zabyła, abo lěpjej gronjone zagnała. Ale kaž rowno dožywijom, jo hyšći »žywa«. To groni: Pódwědobnje jo mócne a nic njezabydnjo. A wóstanjo pśecej zasej pšašanje: Co jan su nam (wšyknym, nimskim, serbskim, drugim ...) historija, politika a kultura, myslenje, cłowjeske byśe a eksistenca ako taka napórali a nadalej (wšuźi na swěśe) napóraju, mimo tych »wjelikich« wójnow?
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
rozsuźijoš wó tšawje
wó mucnej tšawje na rowje
njewoblutujoš, ow ně
maš ga pśecej pšawje
pó tych měrach w twójej głowje
małučko jan cyniś trjebaš
zdychujoš a zewaš
te měry su tak niske
dno jo kradu bliske
w chłodnem wětšyku
wše te spła se machocu
a pśez row se chrapocu
njewiźone łdzy do gjaršyje
a njezgódny wětšyk dujo
a mało to śi gnujo
rozsuźijoš wó słowje
wó pórostku na rowje
njenapinaš se, ow ně
wšo za tebje derje
wšo za tebje derje
sy na mucnej cerje
do proznego jan glědaš
zdychujoš a zewaš
Źilka
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Spiwnikej »Dolna Łužyca spiwa« jo se ceła kopica nowych spiwow dodała. »Naša Anka źinsa doma njejo«, »We tych akacijach tam«, se wě ta »Annemarie« a dalšne spiwy how namakajośo, kenž se w Dolnej Łužycy rad a cesto spiwaju.
Co su wuměnjenja a wuslědki serbskego stawiznopisa w drugej połojcy 20. stolěśa? Mały rěd pśinoskow zaběra se z nastawanim »Stawiznow Serbow« a ze stawiznopisom w šyršem zmysle. Comy nowe slěźeńske wuslědki pśedstajaś a zrazom pśepšosujomy ku kritiskej debaśe wó zakładach nacasnejeserbskeje kultury.
Pólske zajmy za stawizny nejdalej na pódwjacor segajucego słowjańskego luda su na pólu slěźenjow wó Łužycy nejwěcej frekwentěrowane. Pólska wědomnosć móžo pak teke pokazaś na wuznamne wuspěchy na pólu slěźenjow, kótarež se pśiwobrośuju jano stawiznam Serbow. Wupłaśijo se źe sebje wuwědobniś, až z tśich doněntejšnych syntezow stawiznow togo luda, mimo w sedymźasetych lětach slědnego stolěśa wudanych Stawiznow Serbow w styrich zwězkach stej byłej dwě wuškownej statk pólskich slěźarjow.
Prědne źěło, kótarež wobjadna stawizny słowjańskich wobydlarjow Łužyce, jo wujšło 1861 w Petersburgu: Pśeglěd serbskich stawiznow, kótarychž awtor, Wilhelm Bogusławski, jo z Wołynja póchadał. By mógali se pšašaś, zwótkul jo pla wobydlarja Wołynja zajm za geografiski tak zdalonu krajinu. Zachopjeńki zajmow Bogusławskego za serbske pšašanja segaju do zachopka studiuma, za tym ako jo starcył na pśinoski Aleksandra Maciejowskego1 wó Łužycy. 1858 jo prědny raz do Łužyce woglědał. Tam jo wuznał, až wušej drobnych nastawkow Korle Awgusta Jenča a snadneje licby nimskich pójadnanjow njejo dało žedno źěło, kótarež by se w šyršej měrje ze stawiznami Serbow zaběrało. Tak jo se rozsuźił, se studiumoju teje problematiki pśiwobrośiś. W Budyšynje jo nawězał zwiski z Janom Arnoštom Smolerom, Michałom Hórnikom a Korlu Awgustom Jenčom, kótarež su jogo ze stawiznami Łužyce wopóznali. Njeglědajucy na jogo rozpalonosć a sprocniwosć by se Bogusławski cesćej raz w swójom źěle zakopnuł, njeby jomu wót junija 1859 do apryla 1860 w Petersburgu pśebywajucy Jan Arnošt Smoler wjeliku pomoc wopokazał. Z pomocu jogo pokazkow a radow jo se mógał rukopis źěła južo 7. septembra 1871 w petersburgskej śišćaŕni Józefata Ohryzki wótedaś. Źěło na knigłach jo było 11. nowembera 1861 dokóńcone. Bogusławski jo publikaciji pód titelom Pśeglěd serbskich stawiznow dał chronologisko-problemowu strukturu a jo ju źělił do wósym kapitelow: Case njewótwisnosći; Case nimskego rubjenja a plundrowanja (927–1002); Pólske case (1002– 1033); Case njepśestawnych a zmuśonych zwadow wó kněženje nad Łužycu (1033–1319 a 1373); Wó změnje towarišnostnych poměrow a zgubjenju serbskeje narodnosći pód wliwom nimskego pódtłocowanja (927–1319 a 1373); Česke case (1319–1636); Sakske a pšuske case; Case wózroźenja. W lěśe 1877 jo Bogusławski zachopił pśigótowanja za wóspjetne wudaśe swójogo źěła. Wón sam a jogo pśijaśele su zachopili zběraś knigły a za aktualizaciju twóŕby njewuzbytne notice. Ten zaměr su pak zasej zachyśili, dokulaž w tom samem lěśe jo Poznańske towaristwo pśijaśelow wědomnosćow wupisało wuběźowanje za źěło: Póglědanje na stawizny pódwjacorno-połnocnych Słowjanow mjazy Łobjom a granicami něgajšneje Pólskeje, wót casa jich stupjenja na historisku scenu až do zgubjenja politiskego byśa a narodnych znamjenjow, na kótaremž jo se Bogusławski rozsuźił se wobźěliś. Napóslědku jo nastała wobšyrna twóŕba, wopśimjejuca 2.800 bokow, kótaraž jo se pśipóznała ako nejlěpše źěło wuběźowanja. Awtor jo se mytował, a styri zwězki Stawiznow połnocno-pódwjacornych Słowjanow do XIII. stolěśa su se publicěrowali 1887–1900. Něźi w tom samem casu jo se Hórnik dał do pśełožka Pśeglěda serbskich stawiznow. Na dwójaki part zwjaselece jo se lěto 1884 wopokazało. Wušej naspomnjonego myta Poznańskego towaristwa pśijaśelow wědomnosćow jo se mógał tejerownosći wjaseliś pśez publikaciju w Budyšynje dłujko wócakowaneje Historije Serbskeho Naroda. Pódobnje kaž Pśeglěd stawiznow, źěło signěrowane wót Bogusławskiego a Hórnika, jo wóna wopśimjeła wósym kapitelow: Stare case; Rěd žywjenja; Case njewótwisnosći (531–929); Wójowanje wó njewótwisnosć; Serby a Łužycanarje pód kněženim cuzokrajnikow wót XI. do XIV. lětstotka; Łužycy w zwězku z Čechami (1319–1635); Kněženje Sakske a Pšuske w 17., 18. a 19. stolěśu; Cas narodnego wózroźenja. W lěśe 1884 jo Bogusławski wótnowotki do Łužyce woglědał. 1885 jo se ako źasety cesny cłonk do Maćice Serbskeje pśiwzeł. Z tym su se pśipóznali rowno tak jogo wědomnostne statkowanje ako teke zasłužby w pśigódnem zwónoźenju z petersburgskeju hypoteku Bašmakowa zwězanych financielnych problemow Maćice Serbskeje. Slědny raz jo pśijěł do Łužyce w l. 1886, źož jo měł góźbu se z Adolfom Černym2 zmakaś.
Ako glucne zmakanje wopokažo se wustajeńca z wobrazami serbskego wuměłca Fryca Latka (1895–1980), kótaruž stej zarědowałej na nowem chóśebuskem kulturnem městnje »Wósekojske dwórnišćo« w tam zaměstnjonej »Galerija Bramborska« a »Galerija Pěś« w zgromadnem źěle ze Serbskim muzejom a Spěchowańskim towaristwom Serbskego muzeja. Wusoke sćěny nowo saněrowanego historiskego twarjenja w radnej cerwjenej a mechzelenej barwje su idealna slězyna za śiche a pó źělach małe wobraze. W głownem jo jadnab 40 krajinowych mólbow k wobźiwowanju. Mimo togo se pokažo teke na Latkowu źěłabnosć ako ilustrator a na jogo twóŕby pó skazanju, z kótarymiž jo swójo wužywjenje (»źěło za klěb«) zasłužył. Ekspozicija zjadnośijo někotare wobraze z priwatneje zběrki z twóŕbami z wobsejźeństwa Serbskego muzeja Chóśebuz, tak ako někotare twóŕby, ako stoje na lisćinje žycenjow muzeja. Zwjaselece jo, až su mj. dr. někotare mólby z krejza pótomnikow na swětło pśišli; stakim se zjadnośijo how tšocha wólejowych wobrazow, kenž dotychměst w zjawnosći žednje hyšći wiźeś njejsu byli.
Cas swójogo žywjenja běšo droga Latka k wuměłstwu widobnje ze śěžkosćami wuflastrowana, což móžo se jano krotko naspomnjeś. Tak chapjašo pó wokołodrogach akle 1921 we Weimarje študěrowaś. Malsnje pak wuwijašo swójo kreslaŕske wobdarjenje, rozmógnuch bogate ilustraciske wuměłstwo a twórjašo rowno tak wobrazowe tšojenja, kenž ako knigły wudachu.
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.


text:
Rědnučke góry, wjelicne skały a góla – taku idylu pśedstajamy se, gaž myslimy na Dolomity. A taki jo tež mój prědny zaśišć, gaž pó wěcejgóźinskej jězbje skóńcnje stojm na campingowanišću w gmejnje Campitello di Fassa. Lěcrownož som tam južo raz w dowolu był, cuju se pitśku zgubjony a du do recepcije campingowanišća, se naźejucy, až dostanu tam dalšne turistiske informacije. W recepciji gronim »Buonasera! Deutsch? English?« a cakam na reakciju žeńskeje, kenž sejźi za tejku. Žeńska mě wótegronijo, až móžomej powědaś pómałem nimski. W běgu naju rozgrona zgóniju, až žeńska znajo ladinšćinu a ja wulicuju jej krotko wót Serbow a serbšćiny pla nas w Nimskej. Pśi tom jo nastało slědujuce rozgrono, kótarež jo stwóriło zakład za žywe zeznaśe a kótaregož wopśimjeśe směju něnto z Wami źěliś …
Móžośo se nam pšosym krotko pśedstajiś? Chto Wy sćo, źo bydliśo a co źěłaśo?
Mě se groni Marika Favé, oficielnje Marica. Som 48 lět stara a bydlim w Campitello di Fassa w rědnych Dolomitach. Som sněgakowaŕska wucabnica a górska wjednica. Mam jadnasćo lět staru źowku a som Ladinaŕka.
Wy sćo Ladinaŕka. Ladinarje su etniska kupka ze swójskimi tradicijami a swójskeju rěcu w Dolomitach. Kak wjele Ladinarjow zapšawym eksistěrujo a kak derje su Ladinarje zorganizěrowane?
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.


text:
Jan Bogumił Nytška
Jan Bogumił Nytška, tež Jan Bohumił Nyčka (němsce Johann Gottlieb Nitschke; * 18. februara 1825 we Wojerecach, † 26. februara 1904 w Charlottenburgu pola Berlina) bě serbski wučer a spisowaćel.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jan Bogumił Nytška narodźi so jako syn chudeho krawca we Wojerecach a wotrosće we Blunju. Wón wopyta wučersku preparandu w Bórkhamorje a po tym wučerski seminar w Starej Darbni, štož jemu hrabja z Einsiedel zmóžni. Nytška bě wučer w Sprjejcach, wot 1846 do 1858 w Düsseltalu w kubłarni za wosyroćene dźěći a wot 1858 do 1894 měšćanski wučer w Essenje. W Poruhrskej nawukny wón pólšćinu a staraše so tam za ewangelskich pólskich dźěłaćerjow. Po tym, zo so na 1894 na wuměnk poda so wón k swójbnym do Charlottenburga přesydli. Za přebywacych Serbow w Berlinje zdoby sej Nytška wot wyšnosće prawo, so tam zhromadźować a serbske kemše wotměwać.
Wo dźěćatstwje a z pućowanskimi reportažami dopisa wón do Serbskich Nowin a Łužičana (1868–72). W Časopisu Maćicy Serbskeje poda wón 1876 z delnjołužiskimi dodawkami słownikarske dźěło. Nytška wobknježeše a pisaše w hornjo- a delnjoserbšćinje a běše wot lěta 1873 čłon Maćicy Serbskeje.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frido Mětšk: Nytška, Jan Bogumił. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 424.
- Wylem Nowy: Nekrolog XLVIII. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Zwjazk 57 (1904), čo. 2, str. 148–152. (hsb.)


text:
Przeszło dwacet roków tymu chciołech se poszukać lepszego życio. Tóż jak moc inszych ludzi przekludziłech sie na zachód Europy.
POLECAMY: Cieszyniacy nie gęsi...
Przeszło dwacet roków tymu chciołech se poszukać lepszego życio. Tóż jak moc inszych ludzi przekludziłech sie na zachód Europy. Zdało mi sie, że pinióndze, kiere żech zaczył zarobiać to bydzie całe szczynści o kierym każdy człowiek fórt rozmyślo. I zdało mi sie, że tam do sie o wszeckim fajnie zapómnieć jak sie człowiek podziwoł na ty piekne cesty i niełodrzite chałupy. Teraz wiym, że mi sie to jyno tak zdowało, a prowda była ganc inszo.
POLECAMY: Wisła: Gwara to nie jest zestaw słówek, to jest system, żywy język
Tynsknota za moim Cieszynym je tak wielko,że teraz jak żech je na pyndzyji to mogym se tu przijyżdżać kiedy jyno chcym i dziwać sie na tóm mojóm Małóm Ojczyznę.Czułech cały czos,żech je tu stela i nimogym fórt sie samego cyganić.I teraz dziynka tymu,że uż ty cesty u nas i w Czechach sóm porzóndne to nima to wielki ostudy se tu jeździć.A nejbardziyj żech je szczynśliwy,że se mogym łod czasu do czasu porzóndzić po naszymu z moimi znómymi.A eszcze tyn internet ku tymu robi mi ogrómnóm ucieche bo mogym se narobić moc rozmajtych fotek a potym z tak daleka całymi tydniami pisać o naszym mieście po naszymu.Jak se bydziecie teraz chcieć roz do tydnia poczytać i posłóchać cosi po naszymu ta starczy jyno wlyś na stróne gazetacodzienna.pl na "Kóncik gwarowy"- Co tydziyn po naszymu.A jak bydziecie cosi chcieli mi napisać to żodyn Wóm nie bydzie brónił ale dobrze by było aby to było napisane naszóm gwaróm.
Tóż mjyjcie sie dobrze i do prziszłego tydnia
Posłuchaj:
F.J. Dral czyta jeden ze swoich ulubionych wierszy autorstwa Jana Chmiela:
Szpacyrkiem po Cieszynie, DZ w Cieszynie 21.01.2011:


text:
- About Institute
- Air Jordan 3 Winterized Archaeo Brown DR8869 - 200 Info - where to buy jordan 4 white oreo
- nike zoom vomero 5 lime green - Nike Lunar Dunk High Lux SP TZ Sequoia - IetpShops
- SBD - Jordan Ocean Wmns Retro Low Kids DA2304 - jordan Ocean 1 low black cactus flower size - 003 Release Date
- pink and black nike running shoes 2020
- nike shoe with bubble all bottom of mouth pain
- air jordan release dates
- air jordan 37
- jordan xxx black cat 811006 010
- air jordan 4 wmns canyon purple 2022
- Nike Air Max 95 Olive Reflective DZ4511 300 Release Date 4
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Lessingowe město wotměje swój 170. wulki swjedźeń
Kamjenc (SN/MWj). Wot 21. do 27. awgusta 2015 wotměje město Kamjenc swój tradicionalny šulski a domizniski swjedźeń Boršć, lětsa hižo 170. raz. Nětko tónle podawk z połnej paru přihotuja. Nimo kóždolětneho programa maja stajnje tež nowosće, kaž dźensa na nowinarskej rozmołwje přeradźichu.
Lětuši swjedźeń steji w znamjenju měšćanskich partnerstwow, a to 50 lět z čěskim Kolínom, 25 lět z rynskohessenskim Alzeyjom a dźesać lět z pólskim Karpaczom. Tak wotewru 23. awgusta w 9.30 hodź. w měšćanskim dźiwadle a na dworje radnicy wustajeńcu z twórbami štyrjoch wuměłcow z Kolína. Nimo toho je hišće hač do 13. septembra w měšćanskej informaciji fotowa přehladka wo partnerstwje z čěskim městom widźeć.
Kamjensku Boršć zahaja pjatk, 21. awgusta, w 19.30 hodź. z koncertom dujerskeho orchestra Lessingoweho města zhromadnje z tym z Kolína na torhošću. Nowy je lětsa samsny wječor wustup woblubowaneje nižozemskeje dujerskeje kapały Sputterkearls.


text:
- Zasady pisowni języka śląskiego - Henryk Jaroszewicz
- Utropy Micyny - Adrian Katroshi
- Hobbit - magnes do ślōnskij edycyje
- Kalendarz 2023 "Górny Śląsk" Jarosława Kassnera
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Mōj gōrnoślōnski ôbrŏzek z rōmkōm ale niyôszklōny (SI + DE)
- Zabierz mnie w podróż, kapitanie
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Chołod - Szczepan Twardoch
- Kolejka nad Landekiem - Petr Čichoň
Horst Bienek "Pierwsza polka" - darmowy audiobook!
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Pippi Långstrump to nojsiylniyjszo, nojmilszo, nojfajniyjszo i nojbogatszo dziouszka na cołkim świecie. Miyszko blank sama w Bajzlowym Dōmku, ino ze swojim kōniym i małpiczkōm, co sie mianuje Pōn Nilsson. Mo tyż cołki kofer ze złotymi monetami.
Kole nij miyszkajōm Tommy i Annika, a ôd kiedy Pippi sie przikludziyła, wszysko stało sie fajniyjsze! Bo Pippi kulo fafernioki na delōwce, poradzi dźwignōńć kōnia gołymi rynkami, i bawi sie w gōnić ze szandarami, co jōm chcōm weznōńć do dziecińca.
Pippi Långstrump zaczła rewolucyjo w dziecinnych izbach, jak 1945 roku pokozała sie ta ksiōnżka. Ôd tego czasu poznały jōm i jij poprzoły pokolynia dziecek na cołkim świecie.
Ryszawo dziouszka znały tyż – i przoły jij – pokolynia ślōnskich dziecek, chocioż poznowały jōm z pomocōm polskij abo niymieckij godki. Z tym przekładym ale Pippi zaczyno tyż godać po naszymu!
Fragment:
– Jakbyś mogła nojsamprzōd pedzieć mi swoje pōłne miano – pedziała pani – to cie zaregistruja do szkoły.
– Mianuja sie Pippilotta Maszkietta Gardinella Złocioczka Långstrump, cera ôd kapitana Efraima Långstrumpa, co przōdzij bōł postrachym mōrz, a terozki je za krōla Połedniowych Mōrz. Pippi to je po prowdzie ino mōj przemianek, bo tata padoł, że Pippilotta je za dugie do wypedzynio.
– Rozumia – pedziała pani. – Tōż my tyż bydymy ci godać Pippi. Ale jak by my tak teroz ôboczyli, jako mosz wiedza – godała dalij. – Je żeś już dużo dziouszka i na zicher niymało wiysz. Możno zacznymy ôd rachowanio. Dalij, Pippi, możesz mi pedzieć, wiela je siedym a piyńć?
Pippi wejrzała na nia, udziwiōno i niyrada. Tak jij ôdpedziała:
– Nō ja, jak sama tego niy wiysz, to se ani niy forszteluj, że jo myśla ci to pedzieć!
Podsumowanie
Tytuł: Pippi Långstrump
Autorka: Astrid Lindgren
Tłumacz: Rafał Szyma
Lektorka: Anna Bączek-Lieber, Emilia Długosz
Wydawca: Silesia Progress
Specyfikacja: 152 strony, twarda oprawa, kolor
Dodatek: Płyta CD z wersją audio tekstu, słowniczek
Opinie o produkcie (0)
Wyświetlane są wszystkie opinie (pozytywne i negatywne). Nie weryfikujemy, czy pochodzą one od klientów, którzy kupili dany produkt.


text:
20. lětstotk
20. lětstotk započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.
Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja (1914–18) a Druha swětowa wójna (1939–45) z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku Němsku. Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawje (Juhosłowjanska).
Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR k prěnjemu razej šulstwo, swójske institucije, wědomostnaj institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.
Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.
Wrota koncentraciskeho lěhwa Auschwitz – symbol holocausta
Buzz Aldrin – druhi čłowjek na měsačku (1969)
Powalenje Berlinskeje murje w lěće 1989


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik jo wódowa płoń mjaz Afriku, Europu a Ameriku. Jo to drugi nejwětšy z 5 swětowych oceanow.
Jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha, což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bźez nakšomnych mórjow. Dłujkosć jogo pśibrjoga jo 111 866 km. Šyrokosć jo wót 2 848 km mjaz Brazilskej a Liberiu do 4 830 km mjaz Zjadnośonymi statami Ameriki a pódpołnocnej Afriku. Nejdłymše městno w Atlantiskem oceanje jo dłymina Milwaukee w Portorikoskej grobli we dłymokosći 8 648 metrow pód głaźinu oceana. Pśerězna dłymokosć jo 3 332 m, resp. 3 926 m bźez nakšomnych mórjow.


text:
The Global Significance of Polish Culture
Bohaterowie: Andrzej Stasiuk, Agnieszka Holland, Zygmunt Krauze, Agata Zubel, Wojciech Fangor, Olga Pasiecznik, Wojciech Kilar, Daniel Olbrychski, Witold Giersz, Agnieszka Duczmal, Borys Lankosz, Ewa Wycichowska, Andrzej Wajda, Beata Tyszkiewicz, Jan A.P. Kaczmarek, Stanisława Celińska, ks. Andrzej Luter, Beata Polak, Robert Konieczny, Mirosław Bałka, Krystian Lupa, Anna-Maria Jopek, Jerzy Stuhr, Paweł Huelle, Tomasz Stańko, Krzesimir Dębski, Krzysztof Zanussi, Leszek Możdżer, Paweł Mykietyn, Jerzy Pilch, Leon Tarasewicz, Jerzy Hoffman, Krzysztof Penderecki, Michal Urbaniak, Krzysztof Warlikowski, Paweł Althamer, Janusz Wawrowski, Tomek Rygalik, Janusz Kaniewski, Lech Wałęsa, Ewa Wójciak, Urszula Dudziak, Dagmara Gregorowicz, Krystyna Janda
photograph – Stepan Rudik 2013


text:
Rozšyrjona wersija dolnoserbskeje pšawopisneje kontrole
Aktualna wersija dolnoserbskeje pšawopisneje kontrole jo se wobogaśiła wó słowa, ako su se wobźěłali w ramiku monitoringa serbskego pismojstwa 2019 a wó fachowu terminologiju na zakłaźe pśiruckow ABC resp. RCW (za pśedmjaty: computer a internet 2004, etika-nabóžnina 2014, kreslenje 2009, muzika 2006, wěcna wěda 2011, sport 2003, stawizny 2010). Jadna se wó něźi 3.200 leksemow z něźi 77.400 pśisłušnymi słownymi formami. Z tym jo tam zapisanych cełkownje wušej 90 tysac słowow z nagromadu wušej 3,7 milionami słownych formow. W pśichoźe ma se wopśimjeśe modula rozšyrjaś.
Wuwiśe wersije jo se spěchowało wót Załožby za serbski lud, kótaraž dostawa lětnje pódpěru z dankowych srědkow na zakłaźe góspodarskich planow, wobzamknjonych wót wótpósłańcow Zwězkowego sejma, Krajnego sejma Bramborskeje a Sakskego krajnego sejma.


text:
Lepi je Jôrk sã wiedno wprzód dowiedzëc, nigle sã pisze "prosté" dopòwiescë.
Historëjô òdkrëcô (znowa) tich mionów nie je wcale ani prostô, ani mało kòntrowersjowô. Të chãtno jezdzysz pò Kaszëbach, tej pòjadze téż do Tëchòmia ë pògôdôj z lëdzama ò tim, a dowiesz sã, że np. w wiôldżim dzélu òni ò tich tôflach wcale nick nie wiedzelë, że dlô nich to bëła wiedno kapliczka Matczi Bòsczi.... ë na gwës dowiész sã jesz wicy.
Òd se dodóm, żé do òdnowieniô tich tôflów mô sã téż przédniczka KANA dołożóné - ò tim to sã gwës nie dowiesz òd lëdzy bãdąc ju na placu.
Òtemkni dëszã a ùmësł malkòntence stôri të
Pòzdrôwióm
Mark


text:
Don
Don (rusojski ДoH) jo 1870 kilometrow dłujka rěka w pódpołdnjowej Rusojskej, kótaraž se na srjejźorusojskej plaśe blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužrědli a za Rostowom do Azowskego mórja wulewa. Don jo stwórta nejdlejša rěka w Europje.
Don jo był južo starym Gricham pód mjenim Tanais znaty a płaśi až do 17. lětstotka ako pódzajtšna granica Europy. Wót casa cara Pětra Wjelikego jo grajkała rěka za Rusojsku wažnu rolu ako pśistup k Srjejźnemu mórju.
Běg[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žrědła pśiběgow Dona namakaju se něźi 150 kilometrow pódpołdnjownje Moskwy na srjejźorusojskej plaśe. Wót tam běžy rěka nejpjerwjej do pódpołdnjowego a pózdźej do krotkozajtšnego směra. Pśi górnem běgu lažy wjelike město Woronjež, źož se rěka ze samskim mjenim z Donom zjadnośi. Za wulewom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobrośi se Don do krotkowjacornego směra. Na toś tom wótrězku jo jano 40 kilometrow wót dalej na pódzajtšu běžeceje Wolgi zdalony. Něźi 300 kilometrow dłujki Zimljanski gaśeński jazor jo z lěta 1952 pśez Wolgo-Donski kanal z nejwětšeju europskeju rěku zwězany. Kanal zwězujo tak pśez rěcny system Dona Carne mórjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym mórjom. Něźi 150 kilometrow za wulewom z Ukrainy pochadajucego Donjeca a za milionowym městom Rostow twóri Don 340 km² wjeliki delta a wulewa se do Azowskego mórja.
Na 1360 wót 1870 kilometrow jo Don łoźowny.
Glědaj teke: Nastawki wó pśi Donje lažecych sedlišćach


text:
„Posłuchaj lěkarja, prjed hač jeho trjebaš!“, serbske přisłowo namołwja.
Tuž wěnuje so student mediciny Pětr Dźisławk w nowej seriji znatym a mjenje znatym chorosćam, zo by je čitarjam trochu bliže rozłožował (10).
Přeco zaso čitamy na mjedowych škleńcach informaciju, zo njesmě so tutón ćěšenkam prěnjeho žiwjenskeho lěta ani w jědźi ani w napojach poskićeć. Mnozy tukaja, zo je měd tak ćahaty, zo by dźěsću hišće njezrału jědnicu a w najhóršim padźe samo dychnicu zatykał. To drje je logiska, ale nic poprawna přičina za pokazku pčołarjow a pčołarkow.


text:
18.01.2023 - Domowina pśigótujo folklorny festiwal / Domowina bereitet Folklore-Festival "Lausitz" vor
Wěcej ako 50 folklornych kupkow kśě se na lětosnem mjazynarodnem folklornem festiwalu "Łužyca" prezentěrowaś. Wóni su z Pódpołnocneje a Pódpołdnjoweje Ameriki, z Azije, Afriki a drugich krajow Europy. Kótare kupki se do Łužyce pśepšosyju, wó tom dej pśigótowański wuběrk w Budyšynje něnto rozsuźiś. To su slědnu wałtoru na swójom pósejźenju rozpowědali. Cora wjacor jo se pśigótowański wuběrk prědny raz w Hochozy zmakał. Tam kśě mjazynarodnu kulturu a folkloru zasej na tśich jawišćach na dwórach pokazaś a na wjelikem jawišću slězy cerkwje. 14. Mjazynarodny folklorny festiwal "Łužyca" buźo wót 6. do 9. julija ako pśecej w Budyšynje, Chrósćicach a Hochozy - tam pětk 7. julija.
Für Übersetzungen: die sotra.app


text:
22.01.2023 - Pśigótowanje jatšownych wikow / Sorbische Ostermärkte in Vorbereitung
W Slěpem a Budyšynje pśigótuju jatšowne wiki. Pó dwěma lětoma pśestawki korony dla se lětosa zasej serbske jatšowne wiki wótměju. Tak pśepšosy Serbski kulturny centrum Slěpo 25. a 26. měrca na wiki. Tam se 30 mólarjow jatšownych jajkow wobźělijo. Kaž centrum dalej k wěsći dajo, budu na marku teke folklorny program, wuměłske rucnikaŕstwo a regionalne burske produkty. Teke towaristwa se prezentěruju.
Dalšne jatšowne wiki budu w měrcu mjazy drugim w Serbskem domje w Budyšynje, w Lubnjowje a we Wórjejcach.
Für Übersetzungen: die sotra.app


text:
Dopomnjeńki serbskeje ceptaŕki Hanamarje Měškankoweje
Hanamarja Měškankowa (nimski: Annemarie Müßiggang) jo lětosa wóswěśiła 89. narodny źeń. Wóna jo se naroźiła ako Hanamarja Pawlikoc (nimski: Paulik) dnja 18. julija 1933 w Rownem (Rohne) a jo tam wótrosła w serbskej familiji. Ako małe źowćko jo nosyła serbsku źiśecu drastwu a pótom drastwu młodych źowćow až do 14. lěta. Jeje maś a stara maś stej chójźiłej cas žywjenja burskej. Wót źiśetstwa jo Hanamarja Pawlikojc powědała serbski, nejpjerwjej slěpjańsku narěc, pótom górnoserbšćinu. To jo jej wjelgin pomogło pśi wuknjenju dolnoserbšćiny. W lěśe 1948 jo wóna była hyšći pśemłoda za studij, togodla jo zachopiła wuknuś w Serbskej wušej šuli w Budyšynje1. W juniju 1952 jo Hanamarja Pawlikojc derje złožyła maturu. Pón jo direktor dr. Frido Mětšk (nimski: dr. Alfred Mietzschke, 1916– 1990) ju wubrał za póspěšny pedagogiski studium, aby mógała južo pó jadnom lěśe zachopiś źěło na nowowutwórjonej Serbskej wušej šuli w Chóśebuzu.
Jeje rěcy wšedneje komunikacije stej byłej górno- a dolnoserbšćina. Wóna a jeje manźelski słušatej k tym pórědkim familijam, kótarež su po 2. swětowej wójnje doma ze źiśimi serbski powědali a serbsku rěc pśiducej generaciji dalej dawali. Wónej stej synowu konsekwentnje serbski wótkubłałej. Tak stej ako dorosćonej wobej serbskej rěcy wuměłej, lěcrownož jo tegdy pśewažeca wětšyna ewangelskich Serbow se pśeśiwo tomu rozsuźiła, ze swójimi źiśimi serbowaś. Wše tśi Měškankojc źiśiźiśi wuměju tejerownosći wobej serbskej rěcy wustnje a pisnje. A teke źiśi tśeśego naroda wuknu serbšćinu a chójźe do serbskeje źiśownje. W familiji Hanamarje Měškankoweje su rěc a kultura a tradicije Serbow njepówalnje žywe.


text:
Zlín
Zlín (1949–90 Gottwaldov) je z něhdźe 75.000 wobydlerjemi industrielne srjedźišćo Zlinskeho kraja na Morawje w Čěskej. Nadeńdźe so w dolinje rěki Dřevnice.
Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1322 a dósta 1397 měšćanske prawa. Tehdy bě Zlín wažne stejišćo rjemjeslnistwa a hórnistwa.
W lěće 1949 dósta město mjeno stalinistiskeho prezidenta Čěskosłowakskeje, Klementa Gottwalda. Za čas Čěskosłowakskeje bě wosebje znate za filmowe studija, w kotrychž skutkowaše mjez druhimi režiser Karel Zeman (1910–89).


text:
Njeswačidło. Přećelski kruh azyl přeproša zajimowanych Njeswačanow a wobydlerjow Holešowskeho domu za požadarjow azyla na zhromadny kofej a tykanc. Jutře, sobotu, budźe wot 15 hodź. na Njeswačanskej farje składnosć k mjezsobnemu zeznaću. Mjeztym bydli w Holešowje swójba z Afghanistana z dźewjećlětnej dźowku. Za nju pytaja hišće kmane koleso (tel. 035933/ 32 553).
Spominać a so modlić
Budyšin. K spominanju a k modlitwje składnostnje pogromoweje nocy lěta 1938 přeprošeja katolscy a ewangelscy křesćenjo póndźelu, 9. nowembra, w 19 hodź. na nutrnosć w cyrkwi Budyskeho klóštra klarisow. Duwo Thoma nutrnosć hudźbnje wobrubi.
Přehladka w muzeju
Budyšin. „Migranća zeznajomjeja so ze serbskej kulturu“ rěka wustajeńca, kotruž wotewru póndźelu, 9. nowembra, w 15 hodź. w Budyskim Serbskim muzeju. W njej su mjez druhim zapřijate wuslědki projekta SLA z ćěkancami.
Kamjenc. Na Chudych dušow, 2. nowembra, wotměje so w kapałce Kamjenskeje chorownje maltezow swj. Jana w 15 hodź. wopomnjenska nutrnosć za w chorowni zemrětych pacientow. Na ekumeniskej pobožnosći chcedźa mjena zemrětych předčitać a za nich swěčku zaswěćić. Wšitcy přiwuzni su přeprošeni.
Zahaja dalšu akademiju
Budyšin. Nowy semester sakskeje akademije započnje so póndźelu, 2. nowembra, we 18 hodź. z přednoškom awtora a publicista Stefana Schriddy w Budyskej studijnej akademiji. Pod hesłom „Murks? Ně, dźakuju so!“ porěči wón wo obsolescency, potajkim wo tym, kak producenća wotpohladnje tomu polěkuja, zo so produkt po wěstym času skóncuje.
Wujězd. Wjele dešća zašłych dnjow dla dyrbjachu planowane twarske dźěła na přijězdce na awtodróhu A 4 w Hornim Wujězdźe do směra na Drježdźany přetorhnyć. Kaž zdźěla Krajny zarjad za dróhotwar a wobchad, njemóža zamołwići planowany termin ponowjenja a zhotowjenja jězdnjow dodźeržeć. Přijězdka na A 4 do směra na saksku stolicu w hornim Wujězdźe wostanje tuž hišće znajmjeńša hač do 30. oktobra zawrjena.
Dale wobchadne poćeženja
Wojerecy. Byrnjež hasa Alberta Einsteina we Wojerecach hižo tři tydźenje zaso za wobchad wotewrjena była, dońdźe tam dale k poćeženjam. Kaž Wojerowske měšćanske zarjadnistwo zdźěla, ponowjeja tuchwilu ležownosće při telej hasy. Tuž je Einsteinowa połojčnje zaraćena a do směra na Budyski móst stej zdobom kolesowarska šćežka a chódnik zawrjenej. Dospołnje zjawnemu wobchadej přepodać budu Wojerowsku Einsteinowu hasu najzašo srjedź nowembra. Tole pak wotwisuje hłownje tež wot wjedra, rěka k tomu z měšćanskeho zarjada.
Budyšin. Krajny zarjad za dróhotwar a wobchad chce na zwjazkowej dróze B 96 na kromje Budyšina móst nad Jordanowym dołom porjedźeć. Tam ma so wobhrodźenje na woběmaj bokomaj chódnika a kolesowanskeje šćežki podlěšić. Nimo toho ponowja městna, hdźež su so plesternaki sadźili. Twarić započeć chcedźa w 44. kalendrowym tydźenju. Wotwisnje wot wjedra je start za 26. oktober planowany, potajkim prěni dźeń po nazymskich prózdninach. Hač do 20. nowembra ma wšitko dočinjene być. W tym času budźe zwjazkowa dróha połojčnje zawrjena, wobchad rjaduja potom z amplu. Po informacijach krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad płaći tale naprawa dohromady 30 000 eurow. Wudawki njese Zwjazk.
Wotewru dom ćěkancow
Wojerecy. Z wosebitej rabatnej akciju spyta Wojerowska hudźbna šula dorost za orchestry regiona zdobyć. Šulerjo za klawěr, keyboard a gitaru lutuja 25 procentow swojeho wučbneho popłatka, jeli so přidatnje za druhi předmjet rozsudźa. W nim měli saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas wuknyć. Runje za tele instrumenty pobrachuja na Wojerowskej hudźbnej šuli šulerjo a w orchestrach často dorost. Rabat 25 procentow płaći za prěni kaž tež za druhi předmjet. Poskitk wužiwać móža šulerjo, kiž hižo na hudźbnej šuli wuknu, ale tež ći, kotřiž chcedźa so hakle přizjewić. Štóž njeje sej wěsty, kotry instrument chcył jako druhi wuknyć, móže so na probowej wučbje za saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas dwaj měsacaj darmotnje wobdźělić.
Pomhaja znowa potrěbnym
Ralbicy. Na wotměnjawy program swojeho wjesneho swjedźenja, kotryž mjenuja babylěćo, přeproša wot dźensnišeho hač do njedźele Ralbičanska wjesna rada. Po dźensnišim wubědźowanju wohnjowych wobornikow pod swětłomjetakami přewjedu jutře wot 14 hodź. turněr ludoweho bula. Wječor přizamknu so reje z Dr. Taste a tradicionalny program Ralbičanow. Njedźelu dožiwja wopytowarjo wot 13.30 hodź. pokazki konjaceho sporta a wot 15 hodź. kulturny program z kofejom za rentnarjow. Za dźěći budźe zabawa na swjedźenskej łuce. W 16 hodź. prezentuja přehladku najwšelakorišich wužitnych gratow. Tomu přizamknje so we 18 hodź. wuhódnoćenje tombole, za kotruž wot dźensnišeho hač do njedźele losy předawaja. Wo ćělne derjeměće budźe postarane, zastup je wšitke dny darmotny.
Za kurs so přizjewić
Budyšin. Wulka chłostanska komora Budyskeje wotnožki Zhorjelskeho krajneho sudnistwa zahaji jutře, štwórtk, jednanje přećiwo 36lětnemu bjezdźěłnemu mulerjej z Radeberga. Wumjetuja jemu, zo je w času wot junija 2013 hač k zajeću lětsa w měrcu z marihuanu a crystalom wikował, zo by sej tak zdźěla swoje žiwjenje financował. Dohromady měješe w tym času něhdźe 64 000 eurow dochodow. Zwjetša bě sej drogi w Čěskej kupował a je w Radebergu předawał. 36lětnemu hrozy jastwo hač do dźesać lět.
Klinice pjenjezy darili
Porchow. 25lětne wobstaće swjećiło je njedawno Porchowske předewzaće za předawanje ratarskeje techniki AGRAM. Při tej składnosći so třo jednaćeljo rozsudźichu, nowej dźěćacej klinice Budyskeje wokrjesneje chorownje wjetšu sumu pjenjez darić a přepodachu jej tele dny 6 000 eurow. Pjenjezy chce klinika za wuhotowanje wjacorych stwow wužiwać. 7. nowembra wotměja tam dźeń wotewrjenych duri.
Předawaja lisćiki za kabaret
Budyšin. Přichodna muzejowa rozmołwa w Budyskim muzeju wotměje so jutře, sobotu, w 15 hodź. Muzeologa Hagen Schulz porěči na temu „Wo wohnjoškiće a woborach – Budyske hašenje w starym času“. Z wobrazami, dokumentami a nastrojemi sposrědkuje wón dohlad do organizacije hašenja a do wutworjenja woborow w sprjewinym měsće w času wot 16. hač do 20. lětstotka.
Kartki za swjedźenske hry
Čorny Chołmc. Za Krabatowe swjedźenske hry 2016 započnu wutoru, 1. septembra, zastupne lisćiki předawać. Terminy inscenacijow su wšědnje wot 22. hač do 26. junija kaž tež wot 29. junija hač do 3. julija přichodneho lěta. Jednotliwy lisćik płaći 26,25 eurow. Skazać móža sej jón zajimcy pod telefonowym čisłom 0351/ 410 79 55 abo ze skazanskim formularom pod www.krabat-festspiele.de.
Kałanje wěnca budźe wjeršk
Budyšin. Hišće hač do 1. septembra traja twarske dźěła při wotbóčkomaj awtodróhi A 4 pola Porchowa a Słoneje Boršće do směra na Zhorjelc. Poprawom mějachu wone dźensa wotzamknjene być. Dešćika zašłych dnjow dla pak njemóžachu wšitke dźěła sčasom dočinić. To wuskutkuje so tež na dalše wotrězki ponowjenja přijězdow na awtodróhu. Wot 3. septembra hač do kónca měsaca ponowja na mjenowanymaj wotbóčkomaj přijězdy do směra na Drježdźany. Po zakónčenju wšitkich dźěłow w Porchowje a Słonej Boršći budźe awtodróhowa wotbóčka w Hornim Wujězdźe na rjedźe.
Seminar wo swójbje w NDR
Smochćicy. Kajka bě swójba za čas NDR, što je so 25 lět po zjednoćenju Němskeje změniło a kajka je dźensniša swójba? Z tymlemi temami zaběra so wot 2. do 4. oktobra seminar w Smochčanskim Do- mje biskopa Bena. Přizjewjenja přijimuja pod telefonowym čisłom 035935/ 22 317. Dźěćom poskića w tym času wosebity program.
Lejno (SN). Wot póndźele, 31. awgusta, hač dosrjedź oktobra w Lejnje móst nad Małowosyčanskej wodu na S 100 ponowja. Tychle dźěłow dla budu połojcu dróhi zawrěć a wobchad z amplu rjadować dyrbjeć. Twarske kóšty něhdźe 100 000 eurow Sakska spěchuje.
Hataj wusušenej byłoj
Kupoj (HN/SN). Tež rybarjo wokoło Rakec, kotřiž tam haty wobhospodarjeja a ryby plahuja, móža wodychnyć. Wšako je dołho wočakowany dešć haty zaso z wodu napjelnił. W Kupjanskim hatnistwje Tila Semmera, kiž z třomi sobudźěłaćerjemi 52 hatow wobhospodarja, běštej Delitschec hataj wusušenej, tak zo dyrbjachu ryby do druheho hata přesadźić. Haty Semmerec hatnistwa so přez mału Sprjewju napjelnjeja. To je za nich zbožo.
Startowa pomoc nowačkam
Wojerecy (SN). Busowe předewzaća hornjołužiskeho regiona poskićeja k spočatkej noweho šulskeho lěta šulskim nowačkam darmotnu busowu jězbu do šule. Wšo, štož holcy a hólcy trjebaja, je dobropis, kotryž w šulach wupołoža. Na tak mjenowanej „staršiskej sobujězbje“ móža tež starši a přiwuzni swojich pjerachow do šule přewodźeć.
Nowa dirt-bikerowa čara