text:
Budyšin
Budyšin ? / i (němsce Bautzen, delnjoserbsce Budyšyn, pólsce Budziszyn, čěsce Budyšín) je wulke wokrjesne město we wuchodnej Sakskej. Město leži při Sprjewi a je wokrjesne sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.
Budyšin ma něhdźe 40.000 wobydlerjow, z čimž je zdobom najwjetše město wokrjesa, druhe najwjetše w Hornjej Łužicy a na wosmym městnje w Sakskej. Něhdyša stolica Hornjeje Łužicy płaći jako kulturelne srjedźišćo Serbow a leži w serbskim sydlenskim rumje.
Wobsah
Stawizny BudyšinaWobdźěłać
Zažne stawiznyWobdźěłać
Prěni raz naspomni so město w lěće 1002 w chronice biskopa Thietmara z Mjezyborja jako civitas Budusin[2]. Dla połoženja při wikowanskej dróze Via regia, kotraž wjedźeše wot Lipska do Šleskeje, měješe město w srjedźowěku wulku wažnosć. Do juha wjedźeše tak mjenowana Čěska šćežka přez Łužiske hory do Prahi. W lěće 1018 podpisa so tu „Budyski měr“ mjezy Němcami a Polakami. 1231 jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo, 1250 dósta město prawo swobodneje komuny. W lěće 1346 wutwori so Zwjazk šesćiměstow, ke kotremuž słušachu nimo Budyšina tež Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij a Žitawa. 1391 dóstachu Budyšenjo prawo, měšćansku radu swobodnje wolić.
1400 do 1700Wobdźěłać
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkomaj rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje w běhu reformacije ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618–1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin – a z nim cyła Hornja Łužica – do Sakskeje.
1700 do 1900Wobdźěłać
Tež spočatk 18. lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam, a to 1707 a 1720. Stawiznisce poměrnje sławna je Bitwa pola Budyšina (1813). Zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam. Tutón historiski podawk rysuje tež Jan Radyserb-Wjela w swojej wobšěrnej powědce "Bitwa pola Budyšina". 1815 so zwjazk šesćiměstow rozpušći. 1846 wotewri so železniska čara mjez Drježdźanami a Budyšinom, kotruž twarjachu tež Serbja – mjez nimi ludowy basnik Pětr Młónk – sobu. Hač do lěta 1868 rěkaše město hamtsce Budissin, hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje Bautzen. 1872 nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w Němskej. Mjezy 1888 a 1891 twarješe so cyrkej Marje a Marty („Čerwjena cyrkej“), mjezy 1897 a 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach, kotryž so pak w poslednich wójnskich dnjow lěta 1945 zniči. 1902 dósta Budyšin wot sakskeho krala Jurja tak mjenowane Rietschelowe swisle, kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła.
1900 do 1945Wobdźěłać
1904 wotewri so Sakski krajny chłostanski wustaw, kotryž dósta pozdźišo přimjeno "Žołta běda". W lětomaj 1908 a 1909 natwari so Kronprincowy móst (dźensa Móst měra). 1912 zagmejnuje so něhdy serbska wjes Třělany. W lěće 1917 wopruja so 11 cyrkwinskich a swětnych zwonow brónjenskej industriji. Dwě lěće po wójnje, 1920 wotewri so Sprjewina kupjel. 1921 załoži so pod bamžom Benediktom V. biskopstwo Mišno znowa. Biskopske sydło bě Budyšin. Tachantska cyrkej sta so tak z katedralu. 1922 zagmejnuje so wjes Židow. 1928 wobnowi so křižerski procesion z Budyšina do Radworja, kotryž bě kónc 18. lětstotka wusnył. 1933, za čas nacionalsocialistow, woswjećichu prěni króć "tysaclětny jubilej". Wuchadźišćo za to bě róčnica rozšěrjenja župy Mišno na teritorij Milčanow. 1938 dóńdźe tež w Budyšinje k pogromam přećiwo tu bydlacym židowskim měšćanam. Mnoho wobchodow so zniči, runje tak židowska modlernja na Hornčerskej hasy. 1944 nastanje wotnožka koncentraciskeho lěhwa Groß-Rosen we wagonowni. Kónc wójny wutwari so Budyšin jako "twjerdźizna", štož wuskutkowa sylniše boje wo město. Něhdźe 10 procentow bydlenskich domow z něhdźe třećinu bydlenskeje płoniny so tak zniči. Nimo toho skóncowa so 18 mostow, 35 zjawnych twarjenjow, 46 mjeńšich zawodow a 23 srěnich zawodow. W poslednich dnjach wójny padny na woběmaj stronomaj něhdźe 6500 wojakow. Tohorunja přisadźi něhdźe 350 ciwilistow swoje žiwjenje. Statistiki wo tym pak su rozdźělne.
Powójnski čas a doba NDRWobdźěłać
Mjez 1945 a 1950 wužiwaja wobsadnicy jastwo Budyšin I jako interněrowanske lěhwo. Je dopokazane, zo přisadźi tu w tutym času 2714 ludźi swoje žiwjenje. Mjez 1956 a 1989 přesłyšuje Stasi ludźi w jastwje Budyšin II, kotrež je dźensa jako Wopomnišćo Budyšin wopytowarjam wotewrjene.
Mjez 1966 a 1989 přewjedźe so w Budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury. 1969 potorhny so stare měšćanske dźiwadło z Ričelowymi swislemi. Tež wrota při Bohatej wěži so spotorhaja. W lětach 1973 do 1975 nastawa nowa sydlenska štwórć "Dr. Salvador Allende" z něhdźe 1500 bydlenjemi. 1974 nastanje spjaty jězor, kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje. 1975 natwari so nowe Němsko-Serbske ludowe dźiwadło. Mjez 1977 a 1987 nastawa štwórć "Strowotna studnja" z něhdźe 5900 bydlenjemi.
Po 1989Wobdźěłać
1991 wutwori so zwjazk šesćiměstow znowa. Samsne lěto nastanje tež "Załožba za serbski lud" ze sydłom w Budyšinje. W lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města, štož bazuje do dalokeje měry tež na "Wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města" z lěta 1992. Wot 1994 stej tež něhdyšej wsy Delnja Kina a Sćijecy měšćanskej dźělej Budyšina. Wot 1995 wjedźe město titul "wulke wokrjesne město". 1999 stanje so tež Mały Wjelkow dźěl Budyšina.
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
Měšćanske dźěleWobdźěłać
Budyšin ma pjećadwaceći měšćanskich dźělow, z kotrychž słušeja šěsć do jadroweho města, mjeztym zo su 19 zagmejnowane wjeski.
Hłowny zapis: Měšćanske dźěle Budyšina – ze statistiskimi podaćemi
Hlej tež: Lisćina budyskich dróhow
Wobydlerstwo BudyšinaWobdźěłać
Dźensa ma Budyšin 42.199 wobydlerjow, z toho je 20.159 muskich (48 %) a 22.040 žónskich (52 %). Něhdźe 2.190 ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy Hornjeje Łužicy.
WobchadWobdźěłać
Přez Budyšin wjedu zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowej dróze B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (ze Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotraž spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa pak běži přez njón jenož hišće čara z Drježdźan do Zhorjelca z direktnymi ćahami do Drježdźan, Zhorjelca a Wrócławja. Budyski wotrězk železniskeje čary Budyšin–Žandow je dźensa zawrěty a čara do Wojerec bu wottwarjena.
Dalokobusy jědu štyri- do pjećkróć wodnjo z Budyšina do Berlina a wróćo kaž tež jónu přez Jarobrod do Kölna.
Twarske pomnikiWobdźěłać
Budyšin ma derje zdźeržane stare město. Jako symbolej Budyšina stej wosebje Stara wodarnja a Michałska cyrkej znatej. Wěsta wosebitosć je Bohata wěža, kotraž je na swoju dołhosć wo 1,44 m nachilena a so tohodla tež „křiwa wěža Budyšina“ mjenuje. Jej napřećo steji na tamnym boku Žitnych wikow Serbska cyrkej. Wažny twarski pomnik je tež Budyski hród (němsce: Ortenburg), kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća. Tež Tachantska cyrkej je hódna wobhladanja. Wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w Němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Lawska wěža při južnej kromje stareho města je najstarša wrotowa wěža w měsće; njedaloko stejaca Wjerina chěžka při Sprjewi jedne z najstaršich wobchowanych domskich. Tež Budyska radnica a Mikławšk, na kotrymž staj mj. dr. Michał Hórnik a posledni serbski biskop Jurij Łusčanski pochowanaj, stej zajimawostce Budyšina. Na Tuchorskim kěrchowje wuchodnje stareho města nadeńdu so wjele historiskich rownišćow kaž tež rowy wjacorych wuznamnych ewangelskich Serbow.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Budyšinje
Pohlad z Mosta měra na stare město
Pohlad na Michałsku cyrkej a Staru wodarnju
Mikławšk w Budyšinje
PolitikaWobdźěłać
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Dołholětny měšćanosta a wot 1995 wyši měšćanosta bě wot politiskeho přewróta w lěće 1990 hač do lěta 2015 bywši ewangelski diakon Christian Schramm. W awgusće 2015 bu jurist Alexander Ahrens za naslědnika woleny.
Partnerske městaWobdźěłać
- Worms, Němska (wot 1990)
- Heidelberg, Němska (wot 1991)
- Dreux, Francoska (wot 1992)
- Jelenia Góra, Pólska (wot 1992)
- Jablonec nad Nisou, Čěska republika (wot 1993)
Serbske institucije w BudyšinjeWobdźěłać
W měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow. W Serbskim domje na Póstowym naměsće je sydło Domowiny, Załožby za serbski lud, Serbskeho rozhłosa kaž tež Młodźinskeho towarstwa Pawk z. t.. W domje nastawa tež časopis Katolski Posoł. Tež Rěčny centrum WITAJ, kotryž stara so mjez druhim wo serbske wučbne materialije, je w Serbskim domje zaměstnjeny.
Na Sukelnskej hasy čo. 26 nadeńdźe so sydło Ludoweho nakładnistwa Domowina (LND), kotrehož wudźěłki předawaja so w Smolerjec kniharni, kotraž je w přizemju samsneho domu zaměstnjena. Tež redakciji Serbskich Nowin a Rozhlada so tule namakatej.
Na Budyskim hrodźe je twarjenje něhdyšeje sólnicy stejišćo Serbskeho muzeja.
Na Dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo Serbski institut ze Serbskej centralnej biblioteku a Serbskim kulturnym archiwom (SKA). Wažnej kulturnej instituciji stej tež Němsko-Serbske ludowe dźiwadło (NSLDź) a Serbski ludowy ansambl (SLA).
BibliografijaWobdźěłać
WotkazyWobdźěłać
- Oficialna webstrona Budyšina na bautzen.de (hsb.)
ŽórleWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2017; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Budyšin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


c: text/html

text: Po cyłej Łužicy běchu pobožni ewangelscy wěriwi w lěću 1751 znjeměrnjeni. Hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf, wyši hamtski hejtman Hornjeje Łužicy a spěchowar pobožnych kruhow, bě njenadźicy zemrěł. Gersdorf bě w minjenych lětach z Ochranowa wuchadźace nabožne budźenje podpěrował a so wo to prócował, zo by so tež mjez ewangelskimi Serbami šěriło. Tak je mjez druhim hród w Ćichońcy před wrotami Budyšina k nadregionalnemu zetkanišću zbudźenych Serbow wutwarić dał. Jeho namrěwc pak nochcyše pobožnych Serbow dale w Ćichońcy hospodować. Tohodla přeprosy Matej Dołhi, jedyn z Gersdorfowych najwušich sobudźěłaćerjow, zbudźenych Serbow na swoje kubło do Małeho Wjelkowa, kotrež bě sej něšto lět do toho z pomocu Gersdorfa kupił. Spočatnje bě Małowjelkowske ryćerkubło jeno centralne zetkanišćo pobožnych. Zbudźeni Serbja pak prócowachu so zaměrnje Mały Wjelkow po přikładźe Ochranowa a Niskeje k Ochranowskemu sydlišću wutwarić, w kotrymž Boža słužba wšědny dźeń postajowaše. Tak wuwi so ze skromneho Małowjelkowskeho ryćerkubła w druhej połojcy 18. lětstotka nahladne Ochranowske sydlišćo ze wšěmi funkcijemi a wosebitymi twarami. Hladajo na stawizny serbskeho pismowstwa směmy zdobom zwěsćić: W běhu mało lět wuwi so Mały Wjelkow k centrumej serbskeho (rukopisneho) pismowstwa we 18. lětstotku.1 Prjedy hač tute wuwiće bliže předstaju, chcu skrótka z Ochranowa wuprudźace nabožne hibanje charakterizować.2

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tonga
Kralestwo Tonga je kupowy stat w južnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž słuša geografisce k Polyneziskej. Dnja 4. junija 1970 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Tonga je hač do dźensnišeho jenička monarchija w Oceaniji a jenički sobustaw Commonwealtha, kotryž ma swójsku dynastiju.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
K tongaskemu archipelej słušeja 176 kupow a atolow, kotrež rěkachu w zašłosći pola Europjanow tež Kupy přećelstwa. Wot nich su jenož 36 stajnje wobsydlene. Wone namakaja so w Pacifiku wuchodnje Fidźija, južnje Samowy a sewjernje Nowoseelandskeje. Tongaske wulkanowe kupy liča k Pacifiskej wulkanowej rynce. Wuchodnje wot jich namaka so hač 10.882 metrow hłuboka Tongaska hrjebina, kotraž słuša k najhłubšim mórskim hrjebinam na swěće. Najwyši wjeršk kraja je wjace hač 1.000 metrow wysoki a leži na kupje Kao.
Stolica a najwjetše město Tongy je Nuku'alofa na hłownej kupje Tongatapu z něhdźe 24.000 wobydlerjemi.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
98 % tongaskeho wobydlerstwa su Polynezičenjo. Tamni wobydlerjo su zwjetša Europjenjo, Chinjenjo a Indičenjo. Wjele tongaskich byrgarjow je stajnje we wukraju žiwe, předewšěm w Awstralskej, Nowoseelandskej a w Zjednoćenych statach.
Tongašćina słuša k polyneziskim rěčam, kiž su hałuza Awstroneziskich rěčow.
Infrastruktura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjezynarodne lětanske linije zwjazuja Tongu z Awstralskej, Nowoseelandskej, Samou a Fidźijom. Tež mjez tongaskimi kupami je lětadło najwažniši wobchadny srědk.
Internet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tonga wobsedźi Top Level Domain .to, kotraž je w zapadźe wosebje dla wužiwanja za (ilegalne) wideostreaming-słužby znata.


text:
Přećiwo wulkogmejnam
Gubin (dpa/SN). Prezident Braniborskeho zwjazka městow a gmejnow, Podstupimski wyši měšćanosta Jann Jakobs (SPD), je před tym warnował, minimalnu ličbu wobydlerjow w gmejnach přichodnje na 10 000 postajić. Tak bychu we wjesnych kónčinach wulkogmejny z płoninu hač do 600 kwadratnych kilometrow nastali. To njeje zastupujomne, rjekny wón nowinarjam. „Trjebamy diferencowane postupowanje. Wokolina Berlina a dale zdalene kónčiny měli so rozdźělnje wobhladować“, sej Jakobs žada. Braniborske krajne knježerstwo hladajo na woteběrace wobydlerstwo wo tym rozmysluje, we wobłuku reformy ličbu wokrjesow wot dotal 14 na jenož hišće dźesać pomjeńšić. Zamołwići lubja sej zalutowanja na zarjadniskim polu.
Twarja stanowe sydlišćo


text:
Po wčerawšim stawje registruja w Budyskim wokrjesu 278 padow gripy. Tydźeń do toho bě jich 143 a w štwórtym kalendrowym tydźenju lěta 76.
Budyšin (SN/mwe) Kaž dr. Ilona Walter, wjednica Budyskeho strowotniskeho zarjada, pisa, njejsu mjenowane ličby přizjewjenja domjacych lěkarjow, ale z labora. Štóž chce strašnu gripu-influencu wotwobarać, měł so tež nětko hišće šćěpić dać. Wšako njeje wirusowa gripa jednore nazymnjenje, ale chutne schorjenje. Wosebje chronisce chori, nad 60lětni a samodruhe dyrbja so šćěpić dać. Maja pak na kóždy pad wobkedźbować, zo šćěpjenski škit hakle po něhdźe dwěmaj tydźenjomaj skutkuje.


text:
Krajny rada Michael Harig namołwja k „regulowanju črjódow“
Budyšin (SN/mwe). W Rěčičanskim kontaktnym běrowje „Wjelči regiona Łužica“ wo tym rozmysluja, zo smědźa hońtwjerjo přichodnje wjelki třěleć. Tole wuchadźa z najaktualnišeje informacije „Měł-li najebać přidatne škitne naprawy wuspěch wuwostać, je wotstronjenje jednoho abo wjacorych wjelkow jako posledni srědk móžne“, w nowinskim wozjewjenju rěka. Takle běrow, kotryž je w nošerstwje Zhorjelskeho krajnoradneho zarjada/wokrjesneho lěsniskeho zarjada, na masiwne kritiki plahowarjow wowcow, politikarjow, hajnikow a wosebje znjeměrnjenych wobydlerjow reaguje. Wšako su wjelki Róžeńčanskeje a dalšich črjódow w minjenym času wospjet wowcy na dosć derje škitanych pastwišćach nadpadowali a morili.


text:
Bezpiyczyństwo
Na bezpiyczyństwo ôbiektu i ôd niygo ôbtoczyniŏ wpływŏ moc prziczyn, tōż prawiymy ô wielu roztōmajtych systymach bezpiyczyństwa:
- Monitōring wideo
- RFID – Kōntrola Dostympu i Registracyjŏ Czasu Prŏcy
- Przeciwôgniowy systym
- Antywłōmaniowy systym
- Antywłōmaniowy systym
Inteligyntny systym regiyrowaniŏ stawiyniym umożniŏ integrowanie roztōmajtych podsystymōw bezpiyczyństwa. Fest wŏżne je to, co to mogōm być rozwiōnzania już przōdzij zainstalowane we stawiyniu. Dziynki cyntralnymu systymowi regiyrowaniŏ, je możność spōłdzielyniŏ elymyntōw czujnikowych i sprŏwunkowych roztōmajtych podsystymōw, co richtich zwiynkszŏ możebności i efektywność, a skuli tego bezpiyczyństwo.
Inteligyntny systym bezpiyczyństwa ôferuje nōm blank nowe możności, co dozwŏlŏ isto rozbudować baza alarmowych schymatōw:
- autōmatyczne ôdewiyranie ańfartōw i rolet, kej trefi sie przeciwôgniowy alarm,
- autōmatyczne zawiyranie zawōrōw mydiōw, kej trefi sie alarm zalōniŏ, ôdkryciŏ gazu,
- symulacyjŏ ôbecności (bp. rolety i światło), kej na dugo sie wybiyrŏcie z dōma,
- blinkanie wszyjskich świateł w dōmakej trefi sie alarm, włōmanie abo ôgyń, coby inksi dali pozōr,
- powiadōmianie ô alarmach ôbranych ôsōb i instytucyji,
- dowanie pozoru systymu na przepōmniane ôdewrzōne ôkna,
- przekuplowanie systymu wyntylacyje na przeciwôgniowy alarm,
- wykorzistywanie czujnikōw ruchu do reskyrowaniŏ ôświytlyniym,
- wykorzistywanie kōntaktrōnōw ôkynnych do reskyrowaniŏ ôgrzewaniym,
- autōmatyczne rozbrŏjanie nocnyj cōuny, kej ftoś przidzie ôd niyuzbrojōnyj tajle dōmu.
Keby w chałpie znodli sie niyproszyni goście...
Systym niy ino włōnczy syryny. Dziyńki wykorzistaniu inkszych podsystymōw, intruzy niy bydōm miyle spōminać tyj przigody:
- zarŏz po ôdkryciu intruzōw i sztartniyńciu alarmu dostaniecie informacyjŏ ô włōmaniu. Powiadōmiōne bydōm tyż ôdpednie sużby i skazowane przōdzij ôsoby.
- We tym samym czasie alarmowe syryny wyskajōm, a w dōma wszyjske światła i rolety wartko sie włōnczajōm i wyłōnczajōm, coby sōmsiady dali pozōr.
- Zestarani włōmywacze gibko chcōm uciyć, atoli we zygrodzie czekŏ na nich dalszŏ utrŏpa. Zrŏszacze zawŏdzajōm przi uciyczce i skuli nich włōmywacze ôstŏwiajōm barzij widzialne depy.
- Wszyjsko je spamiyntane ôd kamer mōnitōringu
Mōnitōring
Połnŏ informacyjŏ w kapsie i taszy – dostympnŏ we smartfōnie, tablecie abo bez WWW. Dziyńki tymu, kej sōm my na wywczasach, mogymy dostŏwać informacyje ô tym, co aktualnie dziywŏ sie we naszyj chałpie. Mogymy poprosić systym, coby co jakiś czŏs wysyłoł nōm informacyje ô aktualnym statusie i ôńskich zdarzyniach, jak np. przichōd briftryjgera abo wiela było zwōnkōw dōmofōnu. Mogymy tyż podejzdrzeć ôbrŏz ze ôbranych kamer.
Zalyżnie ôd naszych preferyncyji mogymy ôstawić systym samymu siebie na cołke wczasy abo regiyrować cołkim stawiyniym zdalnie.
Systym inteligyntnygo stawiyniŏ zwŏlŏ na realizowanie rozwiniyntych funkcyji mōnitōringu:
- Ôbziyranie aktualnego ôbrŏzu z kamer,
- Funkcyje czasowe (możność programowaniŏ jakich ino akcyji, np. we raji tydniowyj, miesiyncznyj atp.)
- Sztrefy czasowe (możność zrychtowaniŏ przedziałōw czasowych i wykorzistaniŏ ich we systymie bp. "Robota 8-16" – ôd ôsmyj do sztwŏrtyj po połedniu rychtujymy strefa czasowŏ, mianujymy ja "Robota" i ino we tym czasie ôbiekt bydzie mōnitōrowany),
- Registracyjŏ definiowanych zdŏrzyń (włażynie do stawiyniŏ, aktywacyjŏ alarmu),
- Hybrydowy mōnitōring: analogowo-cyfrowy,
- Spamiyntywanie ôbrŏzu ze kamery za film,
- Możnośc pokŏzywaniŏ ôbrŏzu ze sztyrech kamer społym,
- Spamiyntywanie ôbrŏzu ze kamery za fotografijŏ,
- Spamiyntywanie ôbrŏzu ze kamery za fotografije poklŏtkowe,
- Aktywacyjŏ spamiyntywaniŏ przi ôdkryciu ruchu,
- Spamiyntywanie sztartowane manualnie,
- Pokŏzywanie aktualnych i archiwalnych spamiyntanych filmōw bez zintegrowany ôdtwŏrzŏcz,
- Przikłŏdowy widok przi ôbziyraniu ôbrŏzu ze kamer Widok ôdgrywaniŏ nagranego sztofu wideo
- Pokŏzywanie aktualnego ôbrŏzu ze kamer bez przeziyrŏczka WWW ze jakigo ino placu na świecie,
- Możność eksportu datōw do popularnych formatōw wideo (bp.: AVI) bez zintegrowany ôdtwŏrzŏcz,
- Możność pokŏzywaniŏ aktualnego ôbrŏzu ze kamer bez smartfōny i tablety ze systymym Android abo iOS (iPhone, iPad),
- Możność regiyrowaniŏ kamerami ôbrotowymi PTZ,
- Możność sterowaniŏ kamerami ôbrotowymi bez smartfōny i tablety ze systymym Android abo iOS (iPhone, iPad).


text:
Żydowski kalyndorz
Żydowski kalyndorz, lebo hebrajski (hebr. הלוח העברי) – mjeśůnczkowy kalyndorz (terozki mjeśůnczkowo-klarowy) używany bez symicke plymjůna uod przedgyszichtowych czasůw. Terozki używano wersyjo bůła wkludzůno we 359 roku uod sanhedryna.
Ajnfachowy rok moge być 354, 355 abo 356 dńůw dugi. Dugość przestympnych rokůw je 383, 384 abo 385 dńůw. Mjanůje śe uůne roki ułůmnymi, ajnfachowymi a połnymi. We ułůmnym roku we mjeśůncu cheszwan je jedyn dźyń myńi. We połnym kislew mo jedyn dźyń wjyncy.
Rachowańy rokůw je uod stworzyńo śwjata we 6 dńůw, kere podug żydowskich religijnych autorytetůw bůło 7 paźdźerńika 3761 p.n.e. skirz tygo rok 2010 je podyg żydowskigo kalyndorza rokem 5770/5771. Religijny rok mo anfang 1 dńa we mjeśůncu tiszri (wrześyń/paźdźerńik).
Hebrajski rok je potajlowany na 12 mjeśůncůw na 29 abo 30 dńůw dugich. Co trzi, a roz za kedy 2 roki dodowo śe trzinosty mjeśůnc mjanowany adar bet, adar szeni (adar II) abo weadar kery mo 29 dńůw, coby roki mjeśůnczkowy a klarowy bůły jednake. Drugi adar dodowo śe we cyklu Metůna co mo 19 rokůw, bez dwa kolejne roki, dodawany je zowdy do 3, 6, 8, 11, 14, 17 i 19 roku tygo uokresu.
Mjana mjeśůncůw sům brane ze babilůńskij tradycyji: tiszri, cheszwan, kislew, tewet, szwat, adar I (inksze nazwy: adar, adar-alef, adar II (tyż adar-bet, weadar), nisan, ijar, siwan, tamuz, aw, elul, kere majům do śa na uopy 30 (tiszri) abo 29 dńůw. Anfang mjeśůnca tiszri a śwjynto nowygo roku (Rosz ha-Szana) przipado kole podźimkowyj růwnonocy.


text:
Stanisław Lem, Wisława Szymborska, Ryszard Kapuściński, Sławomir Mrożek, Czesław Miłosz
Krzysztof Warlikowski, Jerzy Grotowski, Gustaw Holoubek, Tadeusz Łomnicki, Jarosław Iwaszkiewicz
Tadeusz Kantor, Zbigniew Cybulski, Andrzej Wajda, Zbigniew Rybczyński, Krzysztof Zanussi, Tadeusz Konwicki, Kazimierz Dejmek
Krystyna Janda, Maja Komorowska, Kazimierz Karabasz, Jerzy Grzegorzewski, Leszek Możdżer, Henryk Mikołaj Górecki
Chris Niedenthal, Ewa Demarczyk, Krzysztof Komeda, Czesław Niemen, Witold Lutosławski, Grażyna Bacewicz
Henryk Tomaszewski, Wiktor Zin, Magdalena Abakanowicz, Jan Lenica, Paweł Althamer, Daniel Mróz


text:
Ruski rubel
Ruski rubel (rus.: pyблb) to je waluta używano we Rusyji a tajlowo we Abchazyji a Połedńowyj Uosetyji. Podug ISO 4217 mo kod RUB, dowńi mjała kod RUR aże do denůminacyje we 1998. Ruski rubel tajluje śe na 100 kopjejkůw (rus.: koпéйka). Dowńi rublůw używało śe we SSSR a jeszcze dowńi we Ruskim Imperyjům. Rubel je we użyću uod 500 lot, uod 1710 tajluje śe na kopjejki. Ńy mo uoficjalnygo symbolu, kej amerikański dolar, fůnt szterling abo ojro. Propůnowane sům dwa: przekreślůne P (cyrylica, uodpado łaćińskimu R) abo . We uobjygu sům banknoty 5, 10, 50, 100, 500, 1000 a 5000 rublůw a klepoki 1, 5, 10 a 50 kopjejkůw a 1, 2, 5 a 10 rublůw. Krům ruskigo, je tyż bjołoruski rubel a waluta ńyuznowanygo Naddńestrzo, naddńestrzański rubel.


text:
Makówki
Ni ma u mie w doma Godów bez makówek. I to niy, że ino tako jedna mało faska. U nos tego idzie tela, że chneda niy styknie misek, gorczków i inkszych. A skisz tego, że zaroz bydymy sie za nich brać, dzielymy sie tukyj z Wami naszom recepturom.
Co potrzeja na jedno wielko miska?
- 25 dag zemlonego maku
- jedna sztrucla
- liter mlyka
- 2 łyżki miodu
- 2 łyżki łomasty
- mandle, rozinki, łorzechy abo kokos
Toż bierymy sie do roboty:
- Sztrucla pokroć na szlajski i wrazić jedna wele drugij w pojszczodku miski.
- Warzić mlyko tak długo, aż bydzie dźwigać sie na wiyrch, ale niy wykipi.
- Wsuć do mlyka zmlety mak i cołki czas miyszać, coby sie niy chycił. Dalij do tego wciepać masło i miód i dalij miyszć. Mak musi zmiynknyć.
- Na sztrucla dać troszka łorzechów i rozinek i zaloć to tym uwarzonym mlykiym.
- Zaś ułożyć sztok ze sztrucli, posuć łorzechami i rozinkami i zaloć mlykiym. a tak to długo ukłodać aż bydzie koniec miski.
- Trzeja pamiyntać jeszcze, że makówki muszom być dobrze namoczone (mi taki szmakujom). Jo jeszcze wrażuja łyżka i robia w pojszczodku miski dziura, coby mlyko wszyndy sie dostało i sztrucla sie dobrze namoczyła.
- Na wiyrch to wszysko trzeja posuć kokosym i udekorować mandlami abo łorzechami.
Tak robiła makówki moja babka robi moja mama a teroz robia je jo i mój chop a to skuli tego, że mie łone nojbarzij szmakujom i dobrze się po nich spi. Z takom miskom som my do wieczora gotowi. Trzeja ino wiedzieć że mak je ciyżki i spożywany w wiynkszych ilościach może przyniyść niyspokojno noc.
U Wos tyż tak sie robi makówki? Mocie je radzi? Pyrsk!


text:
„Pětr so wobroći a wuhlada, zo za nim dźe tón wučomnik, kotrehož Jězus lubowaše, a kiž bě při wječeri na jeho wutrobnje wotpočiwał a prajił: Knježe štó tón je, kiž će přeradźi?“ (Jan 21,20).
W předchadźacym teksće je Jězus Pětra za prěnjeho mjez japoštołami pomjenował – Pas moje wowcy. Rady by Pětr wědźał, kajke zastojnstwo wot Jězusa tak mjenowany lubowany wučomnik dóstanje. Ale wotmołwu dósta za njeho njezrozumliwu. Pětr jako tón prěni ma zamołwite zastojnstwo za swětowu Cyrkej wukonjeć. Za nas to rěka, zo ma kóždy na swojim městnje ze zamołwitosću a wobhladniwosću swoje nadawki spjelnić.
S. Chrystamarija
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Strachi při Wuježčanskej wodźe maja so za tamniše wjesne dźěle Kubšiskeje gmejny wotstronić. Prěnje plany za to mjeztym předleža. Ale jich zwoprawdźenje traje lěta.
Kubšicy (CK/SN). Při wulkej wodźe 2010 a 2013 běchu Jenkecy sylnje potrjechene. Hłowny problem je móst na Łučnym puću. Kopi-li so tam woda, so dźěle sydlišća zapławjeja. Z wódnym zběrnikom by tale starosć z blida była. Wo tym informowaše Henning Krämer Kubšiskich gmejnskich radźićelow. Jeho Biskopičanski inženjerski běrow je koncept za škit před wulkej wodu při Wuježčanskej wodźe předpołožił. Połojca Čornoboha wotwodźuje wodu do tejele rěčki. Z njeje wuliny so 2013 při wulkej wodźe w juniju 23 kubiknych metrow wody na sekundu do Albrechtowki. Wuskutki hoberskeho mnóstwa wody běchu w Jenkecach pytnyć. Ze zběrnikom so to stało njeby. Wón ma jónu 300 000 kubiknych metrow wody přiwzać móc. Tónle škit by tež na dobro wobydlerjow při Albrechtowce w Budyšinje a w Malešanskej gmejnje był.


text:
W Choćebuzu ze swojimi 100 000 woby- dlerjemi je tuchwilu 5 400 wukrajnych ludźi, kotřiž pochadźeja z dohromady 130 krajow, štož wučinja 5,5 procentow wšeho wobydlerstwa.
Choćebuz (HA/SN). Najwjetši dźěl wukrajnych žonow, muži a dźěći pochadźa ze Syriskeje, Pólskej, Ruskeje, Ukrainy a Afghanistana. Nimo toho studuje na Braniborskej techniskej uniwersiće BTU něhdźe 2 000 młodych ludźi z 80 krajow. Wo tym rozprawješe na wčerawšim posedźenju měšćanskeho parlamenta Serb Jan Šurman, kiž je w měšćanskim zarjadnistwje zamołwity za integraciju. Nastupajo ličbu aktualnych ćěkancow wón informowaše, zo maja předewšěm w bydlenjach něhdźe 1 500 ćěkancow zaměstnjenych. Lětsa je 280 z nich do města přišło. Podźěl swójbow wučinja 60 procentow. Šurman w tym zwisku zdźěli, zo w Choćebuzu tuchwilu koncept za integraciju ćěkancow zdźěłuja. Hač do kónca lěta chcedźa jón wobzamknyć.


text:
Nimo dróhotwara planuja w Miłoćicach dalše wobšěrne dźěła
Miłoćicy (SN/MWj). Sewjernje Miłoćic nastanjetej hrjebja a nasyp, kotrejž matej wjes při sylnych zliwkach před wulkej wodu škitać. Tónle projekt je dr. Ralf Hennig z Drježdźanskeho inženjerskeho běrowa na wčerawšim posedźenju Njebjelčanskeje gmejnskeje rady w Miłoćicach předstajił. Zwoprawdźić chcedźa tole w zwisku z planowanym dróhotwarskim projektom. Tón předwidźi wutwar puća wot Serbskopazličanskeho kružneho wobchada přez Miłoćicy a dale hač k statnej dróze S 100 južnje wsy.


text:
Kolesowarske puće
Žabjacy kolesowarski pućik
Žabjacy kolesowarski pućik je kołopuć a z dołhosću 260 km. Spočatnje wjedźe was pućik přez wulke lěsy a wokoło mnohich hatow, kotryž raz krajiny w sewjeru Hornjeje Łužicy twori. Něhdźe pjećina płoniny škita so jako biosferowy rezerwat a je wosebity žiwjenski rum žadnych družin zwěrjatow a rostlinow.
Horjołužiske hola a haty su tež domizna Serbow.
Wulět na Žabjacym kolesowarskim pućiku skića wam hišće wjac: romantiskaj krajinowaj parkaj w Kromlowje a Mužakowje, staraj zamkaj we Wojerjecach a Njesłačidle, molerske wjeski a městačka. Jězory wabja na horcych dnjach k přestawce a ke kupanju. Derje wuhotowane stanowanišća zmóžnja přenocowanja w přirodźe. Mjez Kromlowom a Mužakowom přeprošuje was "Mužakowska lěsna železnica" k wotpočowacej jězbje.
Woznamjenjeny je pućik ze žabu a wobsteji z pódlankich pućow a kolesowarskich sćežkow.
Sakska měsčanska čara
Sakska měsčanska čara wjedźe na 120 km wot Hermsdorfa wuchodnje Drezdźan přez Kamjenc, Budyšin, Lubij do Zhorjelca.
Přijědźeće-li ze zapada, dojědźeće sebi přez Smochćicy a Ćemjercy do Budyšina. W Židowje wije so puć wosrjedź chěžow přez Sprjewju a dale po Sprjewinej hasy z wuhladami na Budyski hród a Mikławšk, Garbasku hasu do měšćanskeho srjedźišća. Přez Tašbark, měšćanski nasyp a Mužakowsku dróhu wopušćiće Budyšin do wuchoda.
Serbske impresije
Serbske impresije wjedu was přez Hućinu, Malešecy, Delnju Hórku, Radwor, Chasow, Njeswačidło, Koslow, Ralbicy, Worklecy do Pančic-Kukowa.
Woznamjenjeny je pućik ze serbskim lipowym łopješkom a wobsteji z pódlankich pućow a kolesowarskich sćežkow.
Krabatowy kolesowarski pućik
Krabatowy kolesowarski pućik je kołopuć z dołhosću 75 km. Dóńdźeće wot Jitka přez Trupin, Wulke Ždźary, Kulow, Brětnju, Čorny Chołmc, Ćisow, Wysoku, Běłu, Křidoł, Němske Pazlicy, Njebjelčicy, Wěteńcu, Pančicy-Kukow, Chrósćicy, Worklecy, Łask, Ralbicy zaso do Jitka.
Woznamjenjeny je pućik ze Krabatom a wobsteji z pódlankich pućow a lěsnych sćežkow.
Archeologiske zajimawostki
W Hornjej Łužicy pozběhuja wo wšelakore hrodźišća. Wone su krajne pomniki a relikty prjedawšich hrodow abo wobhrodźenych sydlišćow.
Nad dołhom Klóšterskeje wody a na juhozapadnym kóncu pozběhnjenja, knježi 260 x 160 m wulke Wotrowske hrodźišćo. "Sakske Troja", kaž Pawoł Šołta 1918 nasyp mjenowaše, je bjez dwěla najimpozantniši krajny pomnik Hornjeje Łužicy.
Na kromje tuteje skazlizny ze šěrawca nadeńdźeš 60 m dołhe wobhrodźenje w formje serpa. Wobhrodźenje so něhdy z drjewa a hliny nasypa a je dźěnsa zdźěla zrunane. Tola posrědkuje zdźeržany dźěl dobry zaćišć prěnjotneje wobornosće Wotrowskeho hrodźišća.


text:
Štóž słyši was, słyši mje, štóž was zacpěwa, zacpěwa mje, štóž pak zacpěwa mje, zacpěwa toho, kiž je mje pósłał (Lk 10,16).
Tež dźensa słyšimy Bože słowo přez měšnikow. Woni swjeća z nami Božu mšu a rozkładu nam Bože słowo. Z jich swjećiznu přez biskopa reprezentuja woni Jězusa Chrystusa na wosebite wašnje. Wosebje w Božej mši zrozumimy, zo je Jězus Chrystus sam přitomny a k nam rěči. Tohodla wažmy sej měšnikow a prošmy Boha, zo by ludźi do měšniskeje słužby powołał.
S. Chrystamarija
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Křesćanski zwjazk młodych mužow
Křesćanski zwjazk młodych mužow, mjezynarodnje znaty jako Young Men's Christian Association (YMCA), w Němskej mjenowany jako Christliche Verein Junger Menschen (CVJM) je najwjetša cyłoswětowa młodźinska organizacija, ma někak pjećaštyrceći milionow čłonow ze 124 krajow. Je to nadkonfesionalna křesćanska organizacija. Bu załožena w lěće 1844 w Londonje.
Symbolom YMCA je čerwjeny runobóčny třiróžk.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki YMCA (jendźelsce)
- Oficialne stronki CVJM w Němskej (němsce)


text:
Snorri Sturluson
Snorre Sturluson (rodz. 1179, um. 23 wrześńa 1241) – islandzki poeta, historyk, polityker a prziwůdca. Je autorym "Eddy prozaicznyj", geszychty norweskich władcůw "Heimskringla" a możebne co tyż "Sagi uo Edilu". Bůł ńy yno poetům nale tyż prziwůdcům a politykerym, dwa razy bůł lögsögumaðr - przewůdńiczůncym islandzkigo parlamyntu, althinga. S anfanga popjyroł plany norweskigo krůla Haakůna IV podporzůndkowańo Islandyje norweskij władzy, nale potym uwikłoł śe we rebelijo przećiw tymu władcy a sjygo polycyńo zaszlachtowany 23 wrześńa 1241 we swoji chałpje we Reykholt. Kej historyk, postowił hipoteza, aże nordycke bogi bůły s anfanga umartymi wodzůma kerych ńyskorzi zaczynto czćić kej bogůw.


text:
We internecy siedzymy czasym wiyncyj jak we normalnym, rychtycznym świecie. We internecy robiymy, rozprowiōmy, wadzymy sie i chwolymy. We internecy żyjymy. I eli sie nōm to podobo, eli niy, to interneca je terozki fest wożnōm tajlōm bodej kożdego żywota.
Ślōnsko godka niy śmi zymrzić
Chcymy, coby nasza ôbmiyłowano ślōnsko godka nikyj niy zymrziła. Ale niy bydzie to możliwe, jak naszo erbowizna niy bydzie przelazowała na nastympne pokolynia. Ślōnsko godka niy śmi ôstoć yno starym, archaicznym jynzykiym starek i starzikōw. Muszymy umieć po ślōnsku i godać, i szkryflać. Ślōnsko godka musi być we internecy, we roztōmaitych formach – do poczytanio, do posuchanio i do pozaglōndanio.
Skuli chynci wkludzynio ślōnskij godki do modernego świata napoczlimy szrajbowanie na tym blogu. To skirz staranio ô Ślōnsk naszo zajta fōnguje sztyjc ôd przeszło trzech lot. I fest my sōm radzi, że we ślōnskij internecy je nos coroz wiyncyj. Że sōm ludzie, kerym sie chce i kerzy dlo Ślōnska haratajōm online porzōmnie, bez gańby, niy bele jak. Skirz tego narychtowalimy dlo Wos lista. Poznejcie zajty, fanpejdże i kanały z widyjami, na kerych noleżycie prōmuje sie nasz hajmat i godka – modernie, fajnie, na dobrym poziōmie.
Ślōnskie ônaczynie online
Wszyjscy, kerzi ônaczōm online cosik gryfnego, znocznego i niy robiōm przi tymu gańby, ci sōm pod spodkiym. Kogo tukej niy treficie? Zajtōw, kere Ślōnskowi robiōm szkoda: wciepujōm pierōństwa, cygōństwa abo bez cweku szpetnie sie na nich godo. Niy ma adresōw skuplowanych ze politykōm. Niy znojdziecie niczego, co fōnguje mynij jak pōł roku. Niy ma tukej zajtōw, kere sōm yno gyszeftym. Niy treficie zajtōw, na kerych robi sie pierōnowe felery jynzykowe (takie naprowda srogie), na kerych sie pisze bele jak, bo „przeca ōma tak godała” i gyneralnie żodyn niy ma wożny, yno admin takij zajty, kery w rzici mo interesy Ślōnska i naszej godki.
Na liście niy ma tyż zajtōw ôd rozmaitych ślōnskich miastōw i ôrganizacyji abo szteli turystycznych. Bardzij skupilimy sie tukej na godce i pokozywaniu tego, jaki fajny je Ślōnsk we znoczyniu kulturowym. Wożne tyż bōło, eli zajta sztyjc wciepuje cosik nowego abo nowy post pokozuje sie roz na rok.
Ślōnsko interneca bez gańby – ślōnskie zajty na poziōmie
A terozki już kuknijcie, klupnijcie w pora linkōw, ôstowcie „przajka” abo dobre słowo we kōmyntorzu. Nic Wos to niy kosztuje, a dlo kożdego autora to je naprowda wielo nagroda i bynzin na dolszo drōga po internecy. Wiymy ze szprymōw, że czasym sie chce tym wszyjskim ciepnyć i to ôsmolić. Wtynczos jedne dobre zdanie ôd kogo cudzego umi zmiynić wszyjsko. Tōż terozki – fol szpasu!
Co by pedzioł Szekspir? – angielskie hasła po naszymu
Hyrskie angielskie zdania poprzekłodane na ślōnsko godka, a ku tymu wszyjsko na gryfnych, krasiatych ôbrozkach. Mocka dobrej roboty i zwiedowno idyjo. Niy ma to jak porzōmny ślōnski kōmiks, pra?
FB: Co by pedzioł Szekspir? | Autorzy: Marcin Melon, Jacek Siegmund
Tuudi.net – nojsrogszo blogowo jakość
Blog, na kery wlyź winiyn kożdy. Jedyn z tych nojbardzij profesjōnalnie rychtowanych. Masa trefiōnych tekstōw i uwag ô teroźniyjszym świecie, a ku tymu srogo dowka historyji i inkszych wiadōmości. No i tajla „cytaty ô Ślōnsku”, do kerych my sami dziynnie zaglōndōmy.
Zajta: tuudi.net | FB: tuudi.net | Autor: Łukasz Tudzierz
Chop w kuchni – ô warzyniu po ślōnsku
Moc receptōw, idyje tradycyjne i kapka kuryjożne, co chwila nowe teksty. Klaudiusz ônaczy cosik richtich dobrego i widać, że sztyjc mu sie to niy mierznie. Kuknijcie tyż skuli tego, coby spokopić jak inkszo je godka ôpolsko ôd tej naszej, gōrnoślōnskij.
Zajta: chopwkuchni.pl | FB: Chop w kuchni | Autor: Klaudiusz Faufmann
Chwila z godkōm – ślōnski rechtōr online
Mocie czasym problymy z godaniym? Cosik Wōm niy pasuje abo niy wiycie skōnd sie wziyny jakeś worty? Grzegorz we swojij „Chwili z godkōm” na zicher noleżycie Wōm to przetuplikuje. Przekłodo ksiōnżki i sztyjc pocho cosik, coby ślōnsko godka sie fajnie wpasowała do świata kōmputerōw i mobilniokōw. To ôn przetuplikowoł cołko „Godnio Pieśń” na ślōnski!
Zajta: grzegorzkulik.pl | FB: Chwila z godkōm | YT: Chwila z godkōm | Autor: Grzegorz Kulik
Dej pozōr – godka (niy) ku szkubaczce
Fajno idyjo ôd regiōnalnej TVP. We programie Paniczki Izoldy idzie posuchać roztōmaitych ludkōw, ô ôd nich szprymach i śniczkach. Dobry wybōr dlo tych, kerzi lubiōm i posuchać, i pozaglōndać.
Zajta: katowice.tvp.pl/dej-pozor | Autor: Izolda Czmok-Nowak
Hanys on Tour – rychtyczno ślōnsko natura
Niy umielimy se umiynić tej listy bez Marcina. Synek pokozuje, jako naprowda je ślōnsko natura. Rajzuje fōrt niy dlo sia, a dlo inkszych. Bōł już bodej wszyndzi. Ôstatnio we Ugandzie, a chned ciśnie do Kyni, coby prziszykować tamek fusbalowo liga dlo bajtli i modziokōw. Filujcie, bo ôn naprowda mo superowo idyjo na siebie i pokozuje, że jak sie chce, to wszyjsko idzie.
FB: Hanys on tour | Autor: Marcin Kupczak
Niklaus Pieron – szpas po ślōnsku
Nojlepszo godka we internecy. Bodej żodyn postrzōd tych, kerzi fōngujōm online, niy poradzi godać naturalnie po ślōnsku choby Niklaus. A jak mocie w zocy roztōmaite szpile i graczki, to prziszykujcie se dobry zesel, bo czeko Wos pora godzin szpasu przi kōmputerze.
FB: Niklaus Pieron | YT: Niklaus Pieron
oschl.wordpress.com – z bloga do ksiyngarni
Rafał to je jedyn z nojlepszych modych ekszpertōw ôd ślōnskij godki we internecy. Redachtōr i przekłodocz. Szkryflo na blogu po naszymu ô dziynnych sprawōnkach. Napisoł niydowno „Leanderka”, ô kerej idzie pedzieć yno tela, że je gynialno.
Zajta: oschl.wordpress.com | FB: oschl.wordpress.com
Ferajna Szkryfka – społym dlo Ślōnska
Ferajna, ô kerej sami ôd nij działocze godajōm, że fōnguje beztōż, że sōm ludzie, kerzi majōm w zocy skōnd i kim sōm. Ônaczōm roztōmaite akcyje, coby niy dać przepōmnieć, co to tak richtich je Ślōnsk. Werci sie filować, bo sztyjc wciepujōm cosik zwiedownego.
Zajta: szkryfka.eu | FB: Stowarzyszenie Szkryfka
Ślōnski fusbal – lata, elwer, tōra
Widyjo-blog ô fusbalu po ślōnsku. Naprowda gryfnie zrychtowane i przegodane. Zowiszczymy takigo luzu przed kamerōm, jaki mo Grzegorz. Systymatycznie na zajtach Dziynnika Zachodnigo i na Facebooku.
Zajta: dziennikzachodni.pl | FB: Ślonski Fusbal | Autor: Grzegorz Buchalik
Ślōnsko godka dlo hanysōw i goroli
Po mianie spokopić idzie wszyjsko. Jedyn z nojlepszych fanpejdżōw do filowanio skuli ślōnskich wortōw we gryfnej formie. Sztyjc nowe ôbrozki i fajnie pokozane rōżnice miyndzy Ślōnzokami a Gorolami.
FB: Ślónsko godka dla Hanysów i Goroli. | Autor: Joanna Furgalińska
Ślōnzok rajzuje – przigody ślōnskigo wandrusa
Patryk mioł idyja choby my – po ślōnsku szkryflać ô nojsrogszej pasyji, ô rajzowaniu. Widzioł już epno tajla świata i sztyjc wynokwio cosik nowego. Latoś bōł na Grynlandyji!
FB: Ślōnzok rajzuje | Autor: Patryk Świtała
Gryfnie – kultura, warzyni i inksze fizymatynta
Chocioż Gryfnie to je zajta ônaczōno przede wszyjskim wele gyszeftu, to niy szło ich tukej niy wciepać. Piykne grafiki srogij jakości i teksty ô warzyniu, kulturze i ślōnskim żywocie. A czasym piszōm dlo nich bai takie zocne persōny choby Zbigniew Kadłubek abo Marcin Melon.
Zajta: gryfnie.com | FB: gryfnie
Inksze ślōnskie zajty, na kere werci sie kuknyć
Ra2nski: Cudne bildy, przede wszyjskim ze drōna i ze Ślōnska.
FB: Ra2nski | Autor: Wojciech Radwański
Godej, czytej a pisz: Facebookowo zajta, na kerej idzie sie pouczyć prawideł ślōnskij godki, spokopić rōżnice miyndzy np. „udać” a „wydać” i masa inkszych.
FB: Godej, czytej a pisz | Autor: Stanisław Neblik
Inkszo: Trocha wszyjskigo. Bojki, rajzy, jodło, recynzyje i masa inkszych.
Zajta: inkszo.pl | FB: Inkszo | Autor: Małgorzata Błędowska
Silesia Progress: Za to wszyjsko, co robiōm dlo Ślōnska i naszej godki, winni być wypisaniy na wiyrchu rubymi szkryfkami. Tela yno, że Silesia Progress to je przede wszyjskim gyszeft i wydawnictwo, tōż efekty ôd nich roboty idzie przede wszyjskim se kupić i chycić do rynki. Wejrzijcie kōniecznie!
Zajta: silesiaprogress.com | FB: Silesia Progress | Autor: Piotr Długosz
Jak sztyjc sie Wōm zdo, że chybio tukej fajnej zajty, to nōm ajnfach napiszcie. Możnej richtich my kogo przepōmnieli. Sami ônaczycie cosik po ślōnsku i Wos tukej niy ma? Niy gorszcie sie na nos, yno dejcie znać. Wartko naprawiymy tyn feler.
Przidajno lista? Czegoś chybio? Cosik wyciepać?
Nazdej nōm w kōmyntorzu!


text:
9 000 ludźi je cyłkownje 15 předstajenjow lětušich Krabatowych swjedźenskich hrow widźało. Sobotu su so lajskim hrajerjam, ale tež wšitkim dalšim pomocnikam dźakowali.
Čorny Chołmc (AK/SN). We Wojerowskej serbskej dźěłanskej drasće poskićowaštej Heidi a Edith Grögerec na Krabatowych swjedźenskich hrach bowlu a lód, rumowaštej sudobjo a wotpadki. „Tajke čestnohamtske dźěło skruća zhromadnosć“, rjeknyštej wonej sobotu na dźaknym zarjadowanju. Wonej słušeštej k tym, kotřiž su so lětsa za Krabatowe swjedźenske dny angažowali.
9 000 ludźi je 15 předstajenjow widźało. A woni njeběchu jeno z Němskeje, ale tež ze Šwicarskeje, Awstriskeje a samo z Norwegskeje. „Naše hesło wot wšeho spočatka bě, zo wjes dźiwadło hraje“, rjekny intendant Peter Siebecke minjenu sobotu. „Tole chcemy tež dale wobkedźbować.“ Wosom powołanskim dźiwadźelnikam poboku bě 85 lajkow. Pjatnaćo z nich mějachu wjetše abo mjeńše pasaže rěčeć. Zasadźenych bě dalšich 40 pomocnikow, kotřiž poskićachu napoje a jědźe, starachu so wo porjad na parkowanišću abo mazachu pomazki.


text:
Wo Mari Kubašec čitała
Połčnica. Trudla Malinkowa je wčera swoju knihu „Marja Kubašec – Maria Kubasch. Ein Lebensbild“ w klinice HELIOS na Połčničanskim hrodźe předstajiła. Marja Kubašec bě jako wučerka tež w Połčnicy skutkowała. Mjez 20 zajimcami wčera běchu tež jeje bywši šulerjo. Čitanje bě zhromadne zarjadowanje LND a Ernsta Rietscheloweho kulturneho kruha.
Žane kartki hižo na předań
Budyšin. Prěni raz w stawiznach Budyskeho lětnjeho dźiwadła njeje hač do kónca předstajenjow žadyn zastupny lisćik wjace na předań. Mnohe kartki pak su rezerwowane. „Wudani so tuž při wječornej kasy za njewotewzatej kartku so prašeć“, rjekny medijowa rěčnica NSLDź Gabriele Suschke. Hišće jědnaće króć předstaja hač do 2. awgusta musical „My Fair Lady“.
Bosbach zastojnstwo złožił


text:
Beschreibung
Nimo njeju jewja so dalše zwěrjata: Mrowički su Jankej pokład słódkosćow wotkryli, w zahrodce trjeba młody kós pomoc, kompost je raj wudźenkow a na worješinje so wjewjerčce honitej. Werner Měškank je wšitke tute zajimawostki do 36 krótkich stawizničkow spletł a jim spěwny tekst přidał. Marhata Cyžec-Korjeńkowa je wotměnjawe melodije stworiła a wšitke spěwy z dźěćimi Ralbičanskeje šule nahrawała. CD ze spěwami je knize připołožena. Kniha wobsahuje nimo luboznje ilustrowanych stawizničkow tež wšitke spěwy z notami a harmonijemi a na připołoženej CD nahrawane spěwy.


text:
Lato idzie lubieć ze roztomajtych1 powodōw, a jedyn lubia szczególnie: wtedy sie idzie narychtować2 nojlepsze nalywki. A potyn bez zima, jak za łoknym3 zajś padze śniyg ze dyszczym, idzie sie wlołć do keliszka kōnsek4 lata. Wieprzki sōm5 tak fajnie kwaskowe, ożyźwiajōnce, a jak czowiek sie ta nalywka powōnio6 we styczniu, to mu sie zdo7, że sie w lipcu leży na dece8 pod jabłōnkōm. Sōm dwie szkoły robiynia nalywkōw: jedni nojprzōd zasypujōm cukrym, a potyn gorzołkōm, a inksi na łopak9. Joł żech je z tego drugego manszaftu10. Ta gorzołka chyto tyn smak11, jak łon je świyży, a niy już taki rozjechany bez tyn cuker. Nalywki majōm yno jedyn minus… cyna12 szpirytusu13.
Co potrza?
2 kg wieprzkōw
0,5 litra szpirytusu
0,5-0,75 l gorzołki14
gorść rodzynkōw
1,5- 2 szklōnek cukru
Wieprzkōm łoberznijcie15 łogōnki, przekrejcie na pó16, wciepcie ze rodzynkami do srogi krauzy17, zalyjcie gorzołkōm i szpirytusym i nolepij zapōmnijcie, żejście zaczli to rychtować. Jak Wōm sie tak za miejsiōnc abo dwa spōmni18, to ślyjcie19 gorzołka do jaki flaszki20, a wieprzki po wiyrchu21 posujcie22 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. I tak sie mogecie pobawić połra razy, a jak już bajecie widzieć, że tego soku je małowiela, to we jakim garcu pomiyszejcie to wszysko, co żejście ślywali z tyj krauzy do flaszkōw. Mogecie to przecedzić i wymiyszane wlołć do flaszkōw. Tera zajś niech trocha postoji, a Wy sie bez tyn czas zjydzcie te wieprzki- yno lepi niy na jedyn rołż, bo sie napierecie23 😉
Na kōnieć łostało nōm już yno degustowanie nalywki, bo przeca takich dobroci niy idzie tak chlapnōńć zaro do dna. Na zdrowie 🙂
1różnych
2przygotować
3oknem
4kawałek
5są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
6powącha
7będzie zdawać
8kocu
9na odwrót
10drużyny
11smak
12cena
13spirytusu
14wódki
15obetnijcie
16pół
17dużego słoika
18przypomni
19zlejcie
20butelki
21wierzchu
22posypcie
23wstawicie


text:
Eszcze sto roków tymu paniczki na cieszyńskim sie pyrczyły w paradne lónty. Ty oblyczki sie nazywały strój wałaski. Tyn strój był paradny i bogaty. We świynta oblykały sie tak aji bogate paniczki – baby od profesorów, abo sklepikorzi. Potym nieskorzi w taki paradne lónty sie zaczły strojić aji bogate Gorolki s Wisły i Jabłónkowa. Chłopski strój nigdy nie był taki paradny jak babski.
Jak dziołuszka była mało, to dostowała koszule s rynkowami pozaginanymi nad łokciami i ajnfachowóm sukiynke na posku. We włosach miała czyrwiónóm maszke. Aji jak gospodorze byli bogaci, to małe dziołuszki były tak pooblykane. W lecie góniły boskym, a na zime miały bótki – trzewiki i póńczoszki s wełny. Jak dziołuszka kapke podrosła, to dostała piyrszóm sukiynke s niskim gorsetym. Jak dziołuszki miały po dziesiyńć roków, to uż miały oblyczki podobne do dziołuch na wydaniu. Wydanóm babe od swobodnej dziołuchy szło poznać po czepku. Wydano go nosiła, a swobodno ni. Były eszcze zowitki – dziołuchy, kiere miały dziecko, ale nie były wydane. Swobodne dziołuchy chodziły s gołóm głowóm i miały dycki splecióny warkocz, w nim miały biołóm sznórke i bandle. Jak dziołucha szła do kojścioła przi świncie to dowała se wiónek na głowe s polnych kwiotków. Zowitki miały swinióne włosy ze zadku głowy, coby wszyjscy wiedzieli, że to je panna s dzieckiym. Dziołuchy, kiere uż były na wydaniu i chciały mieć Galana, pyrczyły sie, coby sie podobać chłapcóm. Każdo dziołucha musiała umieć heklować, uczyła jóm tego starka, abo Mama. Heklowała piyrsze na koszulach, fortuszkach i sznuptychlach.
Gaździnki sie rychtujóm do dożynek.
Pieknie wystrojóno była dycki każdo młoducha. Hań downij młoducha na głowie miała złoty wiyniec, potym myrtowy wiónek przistrojóny biołymi kwiotkami. Drużki miały na głowach strzybne koróny. Suknia młoduchy była uszyto s najlepszych szmot i miała rostomajte biołe dodatki. Paradne oblyczki gaździnej sie składały s: czepca, szatki, kabotka, sukni s żywotkiym, fortucha, szpencera, hacki, nogawiczek i trzewików. Dziołucha sie stowała wydanóm babóm dziepro po oczepinach. Starościno brała dziołuche do kumory, óna beczała, a potym siodłała na stołku. Przi oczepinach mógły być yny wydane baby – żodyn wiyncyj. Baby ściepowały młodusze wiónek, spinały włosy, a jak miała długi abo bujne, to sie ji ty włosy ostrzigowało. Potym sie ji oblykało czepiec na głowe, na kiery sie dowało szatke zwiónzanóm na pidło – tak, coby włosy były swiónzane na potylicy. Czepiec to był korónkowy czepek uszyty s płóciynnej hadry i wyszywany biołóm nicióm. Skłodoł sie s czepka i naczółka – korónkowego brzegu, kierego nie zakrywała chustka. Wszyjstko musiało być biolućki i czyste, tóż każdo gaździno musiała to fórt prać, ale miała na forot wiyncyj czepków, coby dycki mieć jakisi czyste. Każdy czepiec był inkszy. Każdo wydano baba se kupowała czepce dziepro po wiesielu, bo sie prawiło, że jak przed wiesielym jako baba se nakupi czepców, to bydzie mieć kupa dziecek. Każdo baba na cieszyńskim miała Wałaszke s ciasnochóm – takóm spodnióm babskóm koszule. Ciasnocha sie skłodała z ciasnego stanika srobiónego s ćwilichu. Ćwilich to była tako płócianno hadra dómowej roboty, s kierej sie robiło oblyczki, lónty, boci i aji obrusy. Dolnio czynść ciasnochy sie skłodała s grubego płótna – drelichu. Wszyjstko to było słónczóne do kupy ramiónczkiym. Na ciasnoche sie oblykało kabotek. Kabotek to była tako krótko koszula do pasa s wybielónego płótna s kraglym heklowanym czornóm, abo czyrwiónóm nicióm i s lemieszkami. Pod karkiym kabotek sie zapinało na hoczek i babke, abo spinało strzybnym szpyndlikiym. Barży paradne kabotki to były szutki i koszutki. Na kabotek sie oblykało suknie, kiero sie skłodała s dwóch zeszytych czynści – żywotka i spodka. Żywotek to był taki gorset s aksamitu na ramiónczkach, a spodek był pomarszczóny, siyngoł do kolan, abo do kostek. Spodek był s kraja obszyty galónkóm – takóm szyrokóm sznurkóm. W takich sukniach chodziły baby wydane, a żywotek młodych dziołuch nie był taki paradny, były na nim powyszywane kwiotki. Żywotek i spodek dycki musiały ku sobie pasować kolorami. Na spodek trzeja było piyńć, szejść metrów materiału s bawełny i lnu. Tyn materiał mioł kolor czorny, czyrwióny, abo ryszawy. Tam kaj przichodziuł fortuch wszywali łacniejszy materiał , bo go nie było widać. Taki materiał sie pruło ze starych sukni i nazywało sie to ladaco. Żywotki, kiere miały w postrzodku kartón, były przeważnie wiśniowe. Ozdobiało sie ich złotymi sznórkami, a czorne strzybnymi galónami. Taki żywotki i spodki przechodziły s Matki na cere, tóż każdo paniczka se swój żywotek ozdobiała jako chciała. Pod ladaco sie wszywało kapse, szło do ni wrazić sznuptychle, abo grejcary. Pod spodek paniczki se oblykały płóciynne halki s ciynkigo ćwilichu. Kraj takij halki sie wyszywało. Oblykało sie to tymu, coby paniczki wyglóndały jak prowdziwe gaździnki. Fortuch był płóciynny i wónski, farbowany na modro – modrziniec, abo paradny adamaszkowy. Fortuch był tak długi jak spodek. Młoducha miała fortuch s biołego, jedwabnego materiału. W pasie nosiła przeposke – kolorowóm szyrokóm sznórke, zwiónzanóm na maszke. Bogate gaździny nosiły strzybne pasy s lańcuszkami, ale nosiły tez przeposke coby sie nie niszczuł tyn drogi pas. Biydniejsze gaździny zamiast pasa miały yny przeposke.
W zimie paniczki nosiły ćmawóm wełnianóm hacke, kieróm sie oblykało na pleca. Nosiło sie jóm na parade aji w lecie. Jak kaj szły w zimie to oblykały szpencer. To był taki ciepły watowy, szyroki mantel z szyrokimi rynkowami. Siyngoł do pasa, szyło sie go s czornego, abo wiśniowego materiału i spinało strzybnóm sprzónczkóm. Na kożdo baby nosiły łacniejsze i ajnfachowe jupki. Hań downij wydane paniczki nosiły kożuch s barana, kiery siyngoł aż po kolana. Farbowało sie ich na żółto i obszywało sie ich czyrwiónóm, wełnianóm nicióm. Na nogi sie oblykało czyrwióne nogawiczki, kiere były długi aji na dwa metry. To były taki wełniane póńczochy, kiere miały fałdy od kostek aż po kolana. Na nogach nosiły biołe fusekle s owczej wełny – kopytka i lekki, płytki bótki szyte s jednego kónska skóry – kiyrpce. Potym nieskorzi szło uż kupić czorne trzewiki ozdobióne modróm maszkóm. Zaczło sie też oblykać biołe, gładki póńczochy. Była też wtedy moda na brynelki – czorne sznurowane bótki. Paniczki sie strojiły też strzybnymi ozdobami. Blyszczały sie kulate, abo sercowate szpyndliki, kierymi sie zapinało pod karkiym kabotek. Z przodku sie nosiło lańcuszki, kiere sie spinało ze strzybnymi różami. Były też hoczki, kierych mógło być aji dwanoście. Nosiło sie też klamry i strzybne pasy cieszyński, do kierych sie wpinało trzepotki – taki małe lańcuszki. Taki paradne ozdoby robili złotnicy ze Skoczowa, Cieszyna i Jabłónkowa. Starsze paniczki miały oblyczki barży ćmawe i czorne. Spodek też był stateczniejszy i był aż do kostek. Po 1900 roku aji młode dziołuchy zaczły nosić długi spodki.
Jak umrziła młodo nie wydano dziołucha, to jóm dowali do trówły w oblyczkach młoduchy. Jak umrziła starszo paniczka, to sie jóm też tak oblykało, bo chciały leżeć w trówle w paradnych oblyczkach tych s wiesielo. Na pogrzeby młodych przichodzili jejich rówieśnicy w jasnych oblyczkach, a starsze paniczki nosiły przez szejść tydni czorne lónty, jak miały pokore. Musiały nosić czorne halki, czornóm jakle, chustke, fortuch i czorny spodek s czornóm galónkóm. Na cieszyńskim paniczki s miasta i na dziedzinach miały taki same oblyczki, yny ty na dziedzinie nosiły go długszy, eszcze aji po wojnie. Dzisio tak sie oblykajóm paniczki s zespołów regiónalnych, jak je jaki wielki świynto w kojściele, abo dożynkach. Po chałupach sóm eszcze stare wałaszki po starkach.
Strój Gorolek był kapke inakszy. Na kożdo w lecie Gorolki nosiły ciasnoche bez rynkowów. Był óna podobno do długigo miecha na ramiónczkach. Ciasnocha miała czynść górnóm – stónek i dolnióm – spodek. Ciasnoche dzierżało ramiónczko – sznórka płóciynno, kiero szła przez pleca. Dolnio czynść oblyczki to były dwie zoposki. Ze zadku Gorolki oblykały czorny fortuch uszyty ze szejściu, abo siedmiu szerzin. Z przodku nosiły fortuch szyty s ciynkigo płótna. Hań downij tyn fortuch był bioły, a potym sie go szyło s modrego materiału. Ty fortuchy sie nazywały modrzińce. Na ciasnoche oblykały kabotek, uszyty s ciynkigo biołego płótna. Kabotek był pomarszczóny i wszyty w kragiel – obujek. Rynkowy siyngały do łokci i sóm drobno pomarszczóne i zakończone mankiecikiym - lymieczkiym. Kragle i mankiyciki były ozdobióne i haftowane haftym krziżykowym. Do roboty na polu oblykały na głowe ciynkóm płóciynnóm chustke. Oblyczki Świóntecznej były szyte s lepszych materiałów. Na nogi sie oblykało nogawiczki, kiere sie układało w fałdy. Nogawiczki były długi na dwa metry i były srobióne s czyrwiónej wełny. Siyngały aż po kolana. Na nogi oblykało sie eszcze biołe kopytka. Downij były ze sukna, a potym uż s biołej wełny s czyrwiónym wzorkiem – wyrszczkiym. Na nich sie obuwało kiyrpce s owiynzij brónzowej, abo żółtej skóry. Wydane paniczki oblykały na głowe czepce s koronkom z przodku. Na czepiec oblykały szatki, w lecie biołe, a w zimie czorne. Hań downij na czepiec oblykało sie chustke s biołego sztywnego płótna i ozdobóm krziżykowóm. Wiónzało sie jóm ze zadku głowy i Wiónzało sznurkóm. Młode Gorolki nie nosiły nic na głowie. Downij ani w zimie nie nosiły chustki. Włosy czosały gładko i plytły warkocz a na min wiónzały sznórke na maszke. Na plecach nosiły łochtusze – wielkóm płachte s płótna drelichowego, abo obrus ćwilichowy. Ty płachty sie wiónzało na piersiach na dwa bindle. Młode dziołuchy miały warkocz puszczóny na łochtuszy. W zimie baby se oblykały krótki kożuszki, a na nich obrus. Dziołuchy, kiere miały yny kożuch nosiły pod nim warkocz.
Gorolki s Kóniokowa.
We świynta Gorolki sie oblykały inakszy niż na kożdo. Młoducha miała na głowie woskowy wiónek s perłami w postrzodku. Kóńce wiónka owijało sie ze zadku głowy naokoło czopu s włosów. Drużki miały na głowie wiónki s czyrwiónych kwiotków. Zowitki, jak sie wydowały, to ni mógły mieć na głowie wiónka, musiały mieć włosy swinióne ze zadku. Starsze gaździny szły na wiesieli w białych szatkach na spuszcz, s rogami spuszczónymi na pleca. Wdowy, kiere sie po drugi wydowały musiały ijść do ślubu w czepcu. Wiesielniczki miały warkocze splecione w szejść, aji w osiym wójek, a na kożdo we trzi. Śpiywały se przi tymu tak: „Wy moja Mamulko splyćcie mie w siedym, Bo mi sie spodoboł na Istebnym jedyn”. Gorolki sie pyrczyły yny we świynta i na wiesieli. Jak umrziła starka, abo starszo paniczka, to sie jóm oblykało w ciasnoche, kabotek, czornóm zadnióm zoposke, modry fortuszek s koronkóm, abo cały czorny. Na głowie sie ji wiónzało czornóm chustke. Jak umrził młodo baba to sie ji wiónzało chustke jasnóm, bioło – czornóm. Małym dziołuszkóm dowali na głowe mertowe wiónki.


text:
Wjesny swjedźeń w Smječkecach steji lětsa cyle w znamjenju 20. róčnicy wobstaća tamnišeho wjesneho kluba. Jeho čłonojo pak w běhu lěta wjele wjace na nohi staja.
Smječkecy (SN/MWj). Na swjedźenišću před Smječkečanskim towarstwowym domom knježeše zawčerawšim čiłe žiwjenje. W přihotach na wjesny swjedźeń, kotryž tam hač do njedźele swjeća, su piwowy wóz na prawe městno storčili a započachu stan twarić. Wosrjedź pomocnikow bě Handrij Hejduška, kiž ma přihotowanske nitki sobu w horšći. Wón dźě je předsyda wjesneho kluba a so derje dopomina, kak bě tón něhdy nastał.
1998 chcyše gmejna towarstwowy dom spriwatizować. Zo njeby wón za wjesnjanow zhubjeny był, je so na zwołanej wjesnej zhromadźiznje něhdźe 50 wobydlerjow spěšnje dojednało, wutworić wjesny klub. Jeho prěnja předsydka bě Marlies Kralowa, a wona wukonješe zastojnstwo hač do lěta 2009. W tym času wudawachu samo wjesnu nowinu Kilop.


text:
Beschreibung
Za nowe lěto drje sej wšitcy přejemy, zo by wone na swěće měrliwiše było hač zańdźene. Hač so tuta nadźija spjelni? Što wočakuje nas w lěće 2017? Što wočakujemy sami? A što druzy wot nas wočakuja? By tola derje było, wšědnje z małym impulsom startować, z bibliskim słowom, kotrež w Ochranowskich hesłach namakamy. Z nimi zmóžnja Ochranowska bratrowska jednota, zo móža so wěriwi z Božim słowom a jeho ludźi přeměnjowacej mocu na wosebite wašnje zetkawać. Ludźi najwšelakorišich wěrywuznaćow, ludźi w najwšelakorišich krajach z wjace hač 50 maćeršćinami tute krótke, jadriwe słowa narěča. Tak zwjazuje knižka z hesłami kóždy dźeń čitacu wosadu po wšěm swěće.


text:
Szwanc
Šwanc to je kůńcowo tajla ćoua zwjyřůnt, gyneralńy mjanuje śe tak ruchůmo a wyraźńy uoddźelůno ode tůuowja "wypustka". Je to kůńcowy uodćinek kryngosuůpa, za gnatym guźičnym a křižym. Po prowdźe, šwanc richtig wystympuje yno u kryngowcůw, nale i u ńykerych beskryngowcůw, jako skorpjůny, wažki a t.p. wystympujům podane na šwanc zakůńčyńo uodwuoka.
Šwance majům roztomajte zastosowańo we śwjeće zwjyřůnt. U rybůw a inkšych kryngowcůw morskich suůžům uůne za "napynd". U ptokůw gryfność šwanca mo znočyńe we zolytach. Cyckoče kere žyjům na strůmach, jako l.b. afy, užywajům šwancůw do chytańo śe gauynźůw. U psůw a kotůw šwanc suůžy ku uokazywańu ymocji. Bez byduo a cyckoče roślinožerne je užywany ku uodgańańu uowadůw. Ńykere jaščurki poradzům traćić šwanc coby śe urwać zwjeřyńću kere průbuje je zežryć, a ńyskoři šwanc jeim uodrasto.
U čowjeka šwanc wystympuje yno we wčesnym uokreśe puodowym, a ńyskoři śe traći.


text:
Połćežka woda
Połćežka woda je woda, w kotrejž w kóždym molekulu jedyn atom wodźika je lochki (z atomowej masu runje tajka kaž 1) a druhi atom wodźika je deuterium (z atomowej masu runje tajka kaž 2).
Dla disociěrowanja molekulow wody połćežka woda kontinuowanje stanje měšenje lochkeje wody a ćežkeje wody a nawopak:
2 HDO → H20 + D20
H20 + D20 → 2 HDO
Mjez tymaj dwěmaj procesomaj stej dynamiska runowaha.
Dokelž w přirodźe kóždy atom wodźika z něhdźe 6000 je deuterium, molekule połćežka woda je 1/3000 ze wšěch molekulow wody.


text:
Mandžuska
Mandžuska, lažy w dłujkopódzajtšnej Chinskej ludowej republice, wokoło městow Harbin, Shenyang a Changchun. Wóna wobpśimjo prowincije Heilongjiang, Jilin a Liaoning. Z historisko-politiskich pśicynow se wobznamjenje togo regiona w Chinje wšak južo něwužywa. Powěda se o dłujkopódzajtšnej Chinje 东北/ 东北三省/ 东三省| t=東北/ 東北三省/ 東三省Dōngběi/ Dōngběisānshěng/ Dōngsānshěng.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mandžuska (bźez prowincije Liaoning) jo była tradicionelnje sedlinske městno naroda Mandžu. Wót nich jo teke mě togo kraja.Wóni su kněžyli nad cełu Chinu wót 17. stolěśa a załožyli Qing-Dynastiju


text:
Růwńikowo Gwinyjo
Růwńikowo Gwinyjo, Republika Růwńikowyj Gwinyji – państwo we Africe rozlygowane nade Atlantyckim Uoceanym, grańica mo ze Kamerůnym a Gabůnym. Do Růwńikowyj Gwinyji przinoleży tyż wyspa Pagalu, rozlygowano na połedńowyj půłkugle (kůntynyntalno tajla kreju a wyspy: Bioko a Mbini a pora mjyńszych sům rozlygowane na půłnocnyj). Dowńij, kej szpańelsko kolůńijo, znůmo pode mjanym Szpańelsko Gwinyjo.
We 1996 roku uoddykńůno sam złoża naftowyj ropy, skiż czego godpodarka sam dostoła srogigo szwůngu.


text:
Po Božim planje dyrbješe w Israelu teokratija – Bože knjejstwo – być. Tola Israelića rozsudźichu so hinak. Něhdźe w lěće 1030 wuzwolichu sej swojeho prěnjeho krala. To bě Saul. Wón knježeše někak 20 lět. Po nim so posydny na kralowski trón sławny Dawid. Jeho knjejstwo traješe wokoło 40 lět. Na to přińdźe čas knježenja mudreho Salomona, a to něhdźe hač do 930. Běchu to časy tak mjenowaneho zjednoćeneho kralestwa. Po smjerći Salomona rozpadnje wono do dweju dźělow. Nastaštej knjejstwi Sewjerne a Južne. Sewjerne so mjenowaše Israel a južne – Juda. Sewjerne přetra hač do lěta 722 do Chrystusa a Južne do 587. W Israelu knježachu wšelakore dynastije a w Judźe jeno kralojo z Dawidoweho splaha. Kralowska institucija bu hakle w 2. lětstotku do Chrystusa zaso postajene, ale běchu to kralojo z Hasmonejskeho rodu a pozdźišo nastachu časy kralowanja Herodesa Wulkeho, kotryž njebě židowskeho pochada. Wón bě Idumejan.
DJD
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Jakub Šewčik
Jakub Šewčik (němsce Jacob Schewtschik; * 6. septembra 1867 w Baćonju, † 3. awgusta 1935 w Chrósćicach) bě serbski farar, kulturny stawiznar, basnik a wot 1927 hač do 1930 druhi předsyda Domowiny.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jakub Šewčik – bratr Jurja a Michała Šewčika – narodźi so jako syn kublerja w Baćonju. Po wopyće Čornečanskeje wjesnje šule, wón, přihotowawši so na studij duchownstwa, tachantsku šulu a preparandu katolskeho seminara w Budyšinje wopyta. Jako 15lětny poda so Jakub Šewčik do Prahi, hdźež so jako chowanc Serbskeho seminara wot 1882 do 1889 na němskim Małostronskim gymnaziju wuwuči a na němskej uniwersiće hač do 1892 teologiju studowaše. W Praze bě Šewčik wot 1882 čłon a mjez 1889 do 1892 tež starši tamnišeho towarstwa Serbowka, spisa lyriku a prozu přewažnje patrotiskeho charaktera do Kwětkow a do Łužicy. Składnostnje połstateho jubileja Serbowki wudachu so Jubilejne spisy Serbowki w kotrychž Šewčik 1899 třeći zešiwk Baje a basnički redigowaše.
Nawróćiwši so do Łužicy běše spočatnje katechet při tachantskej šuli w Budyšinje a sta so 1893 z prěnim katolskim duchownym w Lubiju wot časa reformacije. Kipreje strowoty dla so wón w lěće 1895 do Worklec přesydli, hdźež běše hrodowski kapłan hrabinki Moniki ze Stollberg-Stollberg a so zdobom wulěkuje. W lěće 1896 powoła so wón na tachantskeho prědarja do Budyšina. Tu redigowaše wot 1896 spočatnje jenož politiski rozhlad Katolskeho Posoła a mjez 1906 do 1908 tež cyły časopis. Jakub Šewčik bě wot lěta 1890 čłon Maćicy Serbskeje, pozdźišo jeje sekretar a mjez 1900 a 1908 zdobom prěni kustos Serbskeho muzeja, kotryž so po Drježdźanskej wustajeńcy w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach w Budyšinje załoži. Wón spisa pojednanje Prěnički křesćanstwa mjez Serbami, kotrež so 1902 w Časopisu Maćicy Serbskeje wuda a rjad dalšich nabožinskich spisow. Tutych nadawkow pak měješe so wón w lěće 1908 wzdać, dokelž jeho Budyske tachantstwo jako fararja do Kamjenicy přesadźi.
Dnja 1. meje 1922 so Šewčik jako farar do Chróšćanskeje wosady nawróći. Jako konzerwatiwnje orientowany zastupjer Serbow bu wón 20. februara 1927 za předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow a naslědnika Arnošta Barta woleny. W lěće 1933, Šewčik so na wuměnk podawši, swoje zastojnstwo złoži.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Šewčik, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 533.
- Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960. str. 85–89.
- Adolf Černý: Šewčik, Jakub. W: Jan Otto (wud.): Ottův Slovník Naučný. Zwjazk 24: Staroženské–Šyl. Praha 1906, str. 596.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jakub Šewčik: Zběrka hornjoserbskich přisłowow po alfabetiskim rozrjedźe. Digitalizowany rukopis na slub-dresden.de
Arnošt Bart (1912–1927) • Jakub Šewčik (1927–1930) • Jan Křižan (1930–1933) • Pawoł Nedo (1933–1950) • Kurt Krjeńc (1951–1973) • Jurij Grós (1964–1990) • Bjarnat Cyž (1990–1991) • Jan Pawoł Nagel (1991–1992) • Jakub Brankačk (1993–2000) • Jan Nuk (2000–2011) • Dawid Statnik (wot 2011)


text:
Wjes so ze sotrami z rjadu Božeje předwidźiwosće rozžohnowała
Worklecy (aha/SN). „Wšo ma swój čas. Rjany bě čas z wami, tu w kapałce Božu mšu swjećić a zhromadnje so modlić. Swój čas we Worklecach sće so swěru starali wo chorych a wšón čas z wami bě nam wobohaćenje. Z wami so rozžohnujo wěmy, zo naš kruće zwjazowacy přećelski poćah wostanje“, praji wčera popołdnju farar dr. Daniel Dzikiewicz na mejskim nyšporje we Worklecach.
W połnje wobsadźenej kapałce rozžohnowachu so Worklečenjo na dwurěčnym nyšporje z tamnišimi sydom sotrami z rjadu Božeje předwidźiwosće. Mjeztym zo poda so pjeć z nich po sobotnym oficialnym rozžohnowanju do maćerneho domu w Münsteru, wostanjetej dwě z nich w Serbach a přesydlitej so do Domu swj. Ludmile w Chrósćicach.
Dr. Beno Wałda hódnoćeše na kóncu nyšpora woporliwe skutkowanje sotrow, při čimž njeje wotpohladnje słowa styskniwosće a tyšnoty do srjedźišća stajił, ale słowa dźaka a připóznaća.


text:
Karol Godula – ślonski miliarder
Ponoć Hamerykony zaś bydōm robić film ô Karoli Goduli! „Vanity Fair”, kery durś sie asi, co ône wiydzōm wiyncyj jak inksze cajtungi, napisōł, co Godule bydzie groł som Clint Eastwood! Zaś klachule z Zołynżo, kere wiydzōm wiyncyj jak wszyskie cajtungi i wiyncyj jak „Vanity Fair”, godajōm, co to niy ma prowda i że to niy bydzie Eastwood, ino Al Pacino! A po jakiymu tak? Ftoś słyszoł klachule godać, co to skuli tego, że Eastwood niy poradził sie do porzōndku nauczyć godać po naszymu, a Pacino poradził. Bo, jo niy wiym eli ô tym wiycie, eli niy, ale ta wersjo bydzie blank po ślōnsku robiono! Skuli tego szauszpilery w cōłkim Hollywood szukajōm na gwołt Ślōnzokōw, kere poradziliby im dować korepetycje z godki.
To ino błozna
Je to prowda? Niy, za bozna Wos robia. Niy gorszcie sie. Nale tak naprowdy to jo mōm richtiś ciynżko spokopić po jakiymu żodyn niy prziszoł ku tymu, coby narichtować epny hollywoodzki blockbuster ô naszym Krōlu Cynku. Hrabia Monte Christo, wszyskie Poldarki i inksze Pipy Pirripy mogōm sie poschroniać do szrankōw, bo żodyn niy mo takij biografii jak tyn karlus.
Makoszoski bajtel
Prziszoł na świat we 1781 we Makoszowach. Już terozki zowiszcza tymu producyntowi, kery piyrszy przidzie ku tymu, coby to zekranizować. Fater ôd Karola Godule robił za ańfachowego fesztra i żodyn by niy pedzioł, co jego synek przidzie kejś ku takim piyniōndzōm. Wszysko zaczło sie bez cufal. Jużeście na zicher pomiarkowali, co cufal gro fest ważno rola w naszym życiu, ino muszymy mu jeszcze pomogać, pra? U Godule było jedne i drugie.
Król cynku
To, że trefił hrabiego Ballestrema, kery sfinansowoł mu edukacjo (w cysterskim gimnazjum we Rudach wele Raciborzo) to możno i bōł cufal, nale to, że mody Karlik wykorzystoł ta szansa, to już niy. Synek na zicher bōł robotny i miōł do tego grajfka, wiedzioł jak wkłodać gelt i kaj znojść nowe technologie, beztōż hned miōł tela grubōw (wōnglo i galmanu) i hutōw, co napoczli ô nim godać: Krōl Cynku.
Tela mioł: piyńćdziesiont miliardów dolarów
Kej Goduli yntliś umarło sie w tysiōnc ôziymset sztyrdzistym ōsmym, jego ludzie rachowali bezma bez dwa tydnie wiela tak naprowdy miōł piyniyndzy. Dorachowali sie dwa miljony talarōw, ino co nom tak naprowdy to godo? Jakby wziōnć i postawić fortuna ôd Godule wele budżetu cōłkigo państwa pruskigo, a wtynczos przerachować to na dzisiejszy budżet Rajchu, to idzie pedzieć, co dzisiej miōłby cosik wele piynćdziysiōnt miljardōw dolarōw (porachowoł to Krystian Gałuszka i tako informacja żech wysznupoł na zajcie Biblioteki w Rudzie Ślōnskij). Rechtory bez cōłki rok zarobiali 300 talarōw, a, dejcie sie pedzieć, wtynczos to niy było mało. Godula miōł sztyrdziści grubōw, na kerych fedrowali wōngel, dziewiytnoście grubōw galmanu, trzi huty i pora wsi, choby Szombierki, Orzegōw, Bujakōw, Bobrek abo Paniowy.
Godula – umrzik bez gowy
Nale trza tyż pedzieć ô ćmawyj zajcie jego żywobycio. Za modego synka Karlika chycili ôchyntole, kere fest mu ukrziwdzili. Skuli tego Godula zrobił sie kōncek… maszketny, coby niy pedzieć: pitomy. Niy bōł rod ludziōm, kere zaczli sie go boć i ôsprawiać, co tak naprowdy, to ôn sie z diōbłami dogodoł i beztōż mo tela piyniyndzy. Te powiarki i legyndy ciyngiym furgały po Ślōnsku, kej już Godula bōł umrzik. Tedy ôwdy ftoś widzioł Godule jechać swojōm furōm, ino że wtynczos już niy miōł… gowy. Wiela je prowdy w tym, co Godula-umrzik lotoł bez gowy i straszył ludzi na Ślōnsku – ciynżko pedzieć. Na zicher za życio miōł gowa do interesōw – i to jako! Nale nojciekawsze je to, fto erbnōł po nim cōłko jego fortuna! Kożdy sie gibko pomiarkowoł już, co cōłko Europa cichtowała ino na testamynt ślōnskigo Krōla Cynku. Nale ô tym, fto erbnōł Godulowe Imperium – to już je blank inksze ôsprawianie.


text:
Herman Kito Pank
Herman Kito Pank (* wokoło 1850 w Bórkowach, † po 1900 tež tam) běše serbski chěžkar a ludowy powědar z Błótow.
Kito Pank, wot přećelow tež Kitko mjenowany, bydleše w starej chěžce z křiwymi sćěnami, kotraž bě so nimale zwjezła. Etnologa a moler Wilibald von Schulenburg zetka jeho při zběranju serbskich bajkow a nałožkow w Delnjej Łužicy a da so wot njeho při ludowědnych pućowanjach přewodźeć. Stary Serb běše tehdy najnazhonićiši w kónčinje wokoło Bórkowow a měješe wuběrny pomjatk. Wot njeho zhoni von Schulenburg powědki, powědančka a wo lěkowanju z rostlinami, štož móžeše sebi wot druhich jenož po kuskach nazběrać. Při powědanju plećeše saki, začopowaše sudy, porjedźeše časniki, lěkowaše ludźi abo łóješe ryby na złamliwym čołmiku.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Meškank: Pank, Kito [2]. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 428.
- Hartmut Zwahr (wudawaćel): Meine Landsleute. VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1990, str. 256sl.


text:
Kulkowa wacka
Kulkowa wacka (teke kulkowy bruk; Leptinotarsa decemlineata) jo bruk ze swójźby listowych brukow (Chrysomelidae) z pórěda (Coleoptera).
Wědomnostne mě[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó nimskej wikipediji wědomnostne mě Leptinotarsa decemlineata wóznamjenijo nimski někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbski pótakem "lažka noga ze źaseś smužkami" abo "źaseśsmužkowa lažka noga".
Wopis[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
7 až 15 milimetrow dłujka kulkowa wacka jo žołta, pśi com jeje šyjowa toflicka (nimski de:Halsschild) carne flacki ma a na kšywach kśidłow (teke pókšyw kśidłow) jo wiźeś źaseś śamnych pódłujkich smužkow.
Rozšyrjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Bruk jo swětadaloko rozšyrjony. Originalnje póchada, kaž teke kulkowa rostlina, z Ameriki. Jeje originalna amerikańska domownja jo lažała w zwězkowem staśe Colorado. W amerikańskej engelšćinje jo była Kulkowa wacka teke "Colorado beetle" pomjenjowana. Jeje originalna picowa rostlina jo była de:Büffelklette, kótaraž teke k swójźbje ronicowych rostlinow słuša. Pśechod na kulku jo se pópšawem pśipadnje stał. Pśez pśedobywanje běłych sedlarjow a z nimi jich kulkowych rostlinow, jo se brukoju jogo nowa picowa rostlina praktiski napśeśiwo pśinjasła.
W Europje była kulkowa wacka prědny raz w lěśe 1877 w pśistawach wót Liverpool a Rotterdam wuglědany. W Nimskej su prědne namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) teke za lěto 1877 dopokazowane. Južo w toś tem casu jo se wó njesnadnych napinanjach rozpšawjało, plagu zagranicowaś.
W lětoma 1887 a 1914 su nowe wjelike napadowe wuchadnišća w Europje wustupowali. W lěśe 1922 se jo kulkowa wacka na wjelikej šyrokosći skóńcnje wót wuchoda až do nutśikownego kraja pśedobywała a 250 km² kulkowych wobrostow wokoło Bordeaux skóncowała. W lěśe 1936 jo se po Rynje dochadał a se ze spěšnosću wót 20-30 km na lěto do wuchoda rozšyrjowała. W lěśe 1945 jo bruk na Łobjo dochadał, w lěśe 1950 na Odru. W lěśe 1960 jo skóńcnje Pólsku pśeprěkował a granice Sowjetskego zwězka dośěgnuł.
W Europje kulkowa wacka žedne pśirodne žratne njepśijaśele njama, jeje warnujuce barwy ju optimalnje šćitaju (glědaj teke mimikry wósy). Akle w slědnych lětźasetkach su domacne ptaški, kaž fazany, kulkowu wacku ako žratwu akceptěrowali.
Mimo togo pśepytuju, nad brukoweju plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi rodami dobyś.
Pica[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kulkowa wacka a jeje larwy su žywe wót źělow kulkoweje rostliny (a drugich ronicowych rostlinow). Wóttudy teke mě "Kulkowa wacka". Kulkowe wacki mógu w krotkem casu cełe póla do gołego wobežraś.
Wuwiśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Bruki wótpołožuju w juniju na łopjenowych dolnych bokach kulkowych rostlinow kuždy raz pakety z 20-80 oranžožołtych jajkow. Cele jadna samica móžo něźi 1200 jajkow znjasć. Z jajkow se pó 3 až 12 dnjach larwy lagnu. Su cerwjenojte a maju na bokach a na głowje carne dypki. Larwy wjelgin spěšnje rostu a se tśi raz slěkaju. Pó 2 až 4 tyźenjach lězu do zemje, aby se tam zapśěźowali. Pó něźi dwěma dalšnyma tyźenjoma kulkowe wacki wulězuju, pótom pak hyšći nejmjeńša jaden tyźeń we zemi wostawaju. Na lěśe jo 1-2 brukowej [generacija|generaciji]], pśi comž se w srjejźnej Europje jano jadna generacija wuwija, ale w śoplejšych regionach móžo se až do tśich generacijow wuwijaś. Kulkowe wacki mógu zymje pśetraś we zemi.
Žrědło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwězk, ISBN 3-411-12023-1, bok 71 (nim.)
- Welcher Käfer ist das?, Kosmos, ISBN 3-440-05728-3 (z nimskej wikipediji)


text:
Grudziyń to czas, kej trocha wiyncyj myślymy ô Bogu. Ȏ małym Jezusku w Betlyjce, ale tyż ô tym jak bōł już wielgi i nauczōł. A miōł moda coby swoja nauka „prziôzdobiać” przipowieściami. Jedna z jego przipowieści gŏdŏ ô robotnikach, kerzi ôstali najyńci do roboty we winnicy. Jak pewnikym dobrze wiycie, włŏściciel winnicy sie ugodōł z jednymi, kere prziszli do roboty ze samego rana, że dostanōm 1 dynara za swoja robota. Niyskorzij, popołedniu, wziōn tyż inkszych, tyż za dynara, a na wieczōr, krōtko przed fajrantym, jeszcze inkszych, kerym tyż ôbiecōł dynara. Na sōm kōniec bōła z tego chaja, bo te piyrsze zaczyli sie fantować, iże te co prziszli robić pō nich tyż dostanōm tyle samo piniyndzy. I gŏdali, co to niy je sprawiedliwe. Ale dzisiej niy bydymy gŏdać co je sprawiedliwe a co niy. Sprōbujcie se raczyj forsztelować co by sie dziŏło jakby wtynczŏs kej Jezus żył we Palestynie, panowały tam take same warunki jak dzisiej, w XXI storŏczu w Polsce. A bōłoby to mnij wiyncyj tak:
Na wieczōr, jak skōńczyli robota, robotniki ze winnicy poszli do włŏściciela coby jim zapłaciōł 1 dynara, tak jak sie ugŏdali przed robotōm. A włŏściciel czekōł na nich ze swojim ksiyngowym. Podlŏz piyrszy z robotnikōw do włŏściciela winnicy, wyciōng rynka po swojego dynara, a tyn mu pedziōł: „Doczkej ino, muszymy nŏjprzōd porachować wiela ci sie nŏleży”. No to tyn sie zdziwowōł, bo – pōmyślōł – „Dyć co tu rachować? Ugŏdali my sie na dynara to go dŏwej i niy fandzol”, ale nic niy pedziōł. A włŏściciel spytōł ksiyngowego: „No to wiela płacymy za ta robota?”. A ksiyngowy napoczōn rachować: „Nŏjprzōd muszymy porachować ściepa na ubezpieczynie. Cuzamyn ściepa robotnika i prŏcodŏwcy na pyndzyjŏ to bydzie 16,5% tego co trza zapłacić. Ściepa na rynta to 6,76 %, ściepa chorobowŏ – 2%, a zdrowotnŏ – 6,5%. Ôkrōm tego trza zapłacić Cezarowi podatek, bo tam, pod winnicōm, już czekŏ celnik z rzymskimi wojŏkami co by wziōńć swoje 8%. No i te ściepy na ubezpieczynie tyż. To jak porachujymy cuzamyn wszyjsko do kupy to wyłazi, że na rynka trza zapłacić trocha wiyncyj jak 6 i pōł asa. A 10 asōw to jedyn dynar dyć”. „Co?” – zeszterowōł sie robotnik, a wrŏz z nim inksze. „A kaj ta reszta? Co z tymi ôstałymi 3,5 asami? Dyć my niy chcymy sie nikaj ubezpieczać. Niy zbiyrōmy na żŏdnŏ pyndzyjŏ. Jak my ôstatnio płaciyli na ta pyndzyjŏ do roztōmajtych Fōnduszōw, to potym Cezar nōm wziōn połowa ze tych piniyndzy. I niby pedziōł, że ône sōm kajś zapisane na naszym kōncie, ale tak richtich to ich niy ma bo kasa je prōznŏ. A dochtōrowi i tak płacymy jak idymy sie ôbadać”. Włŏściciel ino rozłożōł rynce: „Dyć nic na to niy poradza. To ôni tak kŏżōm” – pokŏzōł na Rzymiōn. No to chopy sie załōmali. Wziyli po te 6 i pōł asa i zaczyli medykować co z tym zrobić. „Te pierōńske kradziŏki” – ôdgrŏżali sie Rzymiōnōm. Ôrŏz jedyn padŏ: „Jŏ to chyba sie schleja ze „szczyńściŏ” co mi tak mało zapłaciyli za robota”. „Ty mŏsz recht. Bo to gańba sie w dōma pokazywać z takimi piniyndzmi” – ôśmiōł sie inkszy. I zwrŏcōł sie do włŏściciela winnicy: „Mŏcie tu wino?”. „No toć! Kaj mŏ być wino jak niy w winnicy?” – pedziōł włŏściel. „A po wiela?” – spytōł robotnik. „A po 2 asy” – ôdpedziōł włŏściciel, a ksiyngowy dodōł: „Plus 23% dlŏ Cezara. Czyli cuzamyn bydzie prawie 2 i pōł asa”.
Trza chyba pedzieć, iże to dobrze, co robotniki z przipowieści ô winnicy żyli w starożytności, a niy terŏzki w Polsce. Bo tego kaj sie straciyła połowa wpłacōnych do Fōnduszy Ymerytalnych piniyndzy, nawet sōm Jezus niy poradziōłby wytuplikować.


text:
Myśla, co Marcina Melona snadnie szłoby ôbwinić. I niy znod by sie żodyn, co miołby coś naprzeciw. Ôbwinić ô zbamōncynie i wkludzynie we prziwyk.
Bo ze czytaniym ksiōnżek je jednako kej z kurzyniym cigaret. Jak sie uż roz zacznie, to potym ciynżko skōńczyć. Nale zowdy mōmy jeszcze welonek. Co i jako kurzyć. Bo idzie kurzyć roztōmajte ajnfachowe cigarety skryncane samymu, eli prziwożōne ôd rusa i kupowane bele kaj po torgach. Idzie kurzić jake lepsze, kere kedyś szło dostać yno we Peweksach. Sōm tyż take persōny, kere siōngajōm yno po cigara.
Nale mōj starzik sie tych pierōństw niy chytoł, yno zowdy co ônego widziołech, to kurził se fajfka. A to uż niy ma bele co. To je misteriōm.
I kej tak rozwożōm, jako to je czytać ksiōnżki szrajbowane we naszyj mowie, to mi sie zdo, co napasowanie do kurzynio je fest sprowne. Coroz wiyncyj ludzi niy bako w żodyn roz. Mocka ćmi bele jaki cigarety. Niykierzy siōngajōm po te ze wiyrchnij zorty. Pojedyńcze persōny kerych stykać bierōm sie za cigara. Nale fajfki kurzōm yno rychtig kōnesery.
Kej wos szteruje przirōwnanie do kurzynio, to se miast tego ôbmiyńcie jake maszkety, eli inkszy zwyk, kery wōm poradzi dać trocha uciechy.
I choby sie tak trzimać tyj analogie, idzie pedzieć, co Marcin Melōn to je Autōr, kery wyrobio nojlepsze fajfki. Gryfnie a kōnsztownie je rychtuje, cobyście niyskorzij i wy, byli tymu kurzyniu-czytaniu radzi. Nale kej sie odciepnie na bok te wszyski przirōwnania, widzymy wele nos Srogigo Szrajbera.
Marcin Melon to je autōr już fest wywołany a powożany. Kej na fachu we bibliotyce eli ksiyngarni natreficie na ônego ksiōnżka, keryj jeszcze niy znocie, możecie se jōm sprowić bez myndykowanio, a tyn welōnek wos niy ôszydzi.
Autōr ôd samego poczōntku niy ślazuje ze srogigo poziōma, na kery sie wyspinoł zatym jeszcze wyônaczył piyrszego Hanusika. Styknie poczytać tajle, kere zrychtowoł ku przileżytości „Jednoaktōwka po ślōnsku”. Już we ônych sie poradzi uwidzieć istno grajfka Autōra ku ukłodaniu wichlyrstwa, sprownego wiōnzanio wyrōżyń a kōnsztownego ôperowanio godkōm. Kej sie jeszcze ku tymu przido talynt ku kludzyniu godki do śmiychu, mōmy fertich zônaczōno duchta do sukcesa. I Marcin Melon kroczy tōm duchtōm ôd poru lot. Jednako a na zicher.
Tako tyż je ta ôstatnio naszkryflano przez Marcina Melona tajla ô przigodach komisōrza Hanusika „Umrzik we szranku”. Znojdziecie we ônyj wszysko to, co idzie już zmianować sznitym Melona. Akuratnie kryślōne persōny a gryfnie zrychtowano kożdo bina. Swojskie landszafty szkryflane skłodnie, krasiato a wyzgernie. Ku tymu leko a kōnsztownie słożōne sowa, i sprownie wiedziōno ôsprowka.
Szworto tajla Hanusika słożōno je ze sztyrech myńszych tajli. Kożdo przedstawio inkszo gyszichta. I po mojimu, Autōr jeszcze bardzij rozwijo ta idyjo, kero wyzdradził uż we trzecij tajli Hanusika. We „Szupoku” znać bōło powolne ôdyńście ôd roztomajtych stworokōw, kere cołkōm hurmōm tyrały po szkartkach dwōch piyrszych tajli „Hanusika”, a bardzij Autōr zaczōn sie zwyrtać ku gyszichcie Gōrnego Ślōnska. We „Umrziku” mōmy jeszcze myni wōntkōw ôd berōw, baśniczek a powiarek, a Autōr coroz bardzij frechownie siōngo po tymaty, wywodzōne ofyn ôd historyje. Mie sie tyn knif fest podobo i doczkać sie niy poradza, jako Autōra mo idyjo na nastympny buch.
Nale niy starejcie sie. W szwortym Hanusiku treficie sie ze tymi persōnami, kere sōm wōm swojskie choby ftoś ôd familije: Hanusik, Klōska, Poliwoda. We jednyj ze tych tajli na bina wlazuje tyż Ryszawy Erwin a we inkszyj rechtōr Kwasigroch. Nale uż kej chcecie sie dowiedzieć, fto to je Oberherc a Oberkrojc, blank moderno ôblicznoś Elijosza a Pistulki, eli fto to je tak rychtig Marika Kirszniokowo, musicie siōngnōnć po „Umrzika we szranku”
Kurzicie cigarety? Niy? I gryfnie. Nale ze Marcinym Melonym drab wartko chycicie inkszy zwyk. Bardzij festelny. Na zicher zdrowszy. A bydziecie tyż ônymu radzi.
Czytani we naszyj mowie.
A jako se ku tymu przidocie, wela persōn na cołkim świocie poradzi poczytōwać po ślōńsku, a jeszcze spokopić te wszyski naszrajbowane ausdruki, to se dziepiyro tedy istnie uznocie, co czytani po ślōnsku to niy ma gańba. To je szpas i musicie se to mieć zowdy w zocy.
Irek Widera


text:
„Wy sće moji přećeljo, jeli činiće, štož wam kazam“ (Jan 15,14).
Štyrceći dnjow po swojim zrowastanjenju je Jězus do njebjes spěł, to rěka so njebjeskemu Wótcej wróćił. Do toho je pak japoštołam – swojim přećelam – prajił: Ja budu z wami wšitke dny hač do skónčenja swěta (Mt 28,20b). Tute słowa wobkrući z tym, zo slubi Ducha Swjateho (Jan 15,26), kiž budźe mjez wěriwymi tak skutkować, zo Jězusowe poselstwo zrozumja, po nim jednaja a Jězusowe słowa druhim posrědkuja. To wšitko je tež znamjo spřećelenja japoštołow z Jězusom.
S. Chrystamarija
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Psy a wobchadźenje z nimi je w gmejnach zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe po wšěm zdaću wažna tema. Zhromadźizna zarjadniskeho zwjazka znajmjeńša je so wčera wobšěrnje z tejle temu zaběrała.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). We wobłuku zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe maja wobsedźerjo psow swoje štyrinohate lubuški we wsy abo při wjetšich zetkanjach ludźi zwonka nich zasadnje za powjazom wodźić. Tole wuprajeja wudospołnjene policajske wustawki, kotrež je zhromadźizna zarjadniskeho zwjazka na swojim wčerawšim posedźenju wobzamknyła.


text:
Rabat, stolica Maroka, miasto kōntrastōw a miyszanio sie kultōr. Roztōmaite sztile baukōnsztowe a we podynściu do żywobycio na kożdym kroku. Rabat to je bodej nojbardzij europejskie miasto we Afryce – gynau takie, jakigo nōm trza bōło po miesiōncu torżynio sie we arabskim sztilu we Marrakeszu, citanio przed wychciywoczami we Fezie i dyskutiyrowanio z taryfiorzami-miglancami, kerzi rajzowali miyndzy Saharōm a Kaniōnym Todra. Zwiydzanie Rabatu to je richtich przijymność a przileżytość ku dychniyńciu na marokańskij ziymi. Proszymy do spōlnego wanderu – wejrzicie na co sie werci podziwać w Rabacie a jakie sōm ôd niego nojciekawsze atrakcyje.
Jak dojechać – transzport do Rabatu
Do Rabatu pojechalimy cugiym z Fezu. Rajza na tyj sztrece trwie – w zależności ôd zorty cuga – ôd 2.5 do 3 godzin a kosztuje ôd 70 do 110 MAD (strona marokańskich kolei). Dobry, zwyrtny a łacny transzport do stolicy Maroka to tak po prowdzie dwie ôpcyje:
- We strzodku landu – cug – Rabat je fest fajnie skōmunikowany ze inkszymi epnymi miastami Maroka. Bez problymu znojdziecie porynczne a tōnie skuplowanie z Fezym, Casablankōm abo Tangerym. Sztreka gynau do Marrakeszu dziepiyro sie stawio. Marokańskie cugi sōm na srogim, europejskim poziōmie.
- Ze zewnōntrz – fliger – jak chcecie dolecieć do Rabatu gynau z Europy, to przi lotaniu tōnimi liniami musym bydzie byzuch na jednyj z epnych europejskich flughawyn (np. Madryt, Rzym abo Londyn). Jak ciśniecie ze Katowic, to zocnōm idyjōm umi być przesiodka we Eindhoven abo Barcelōnie.
Co zoboczyć – nojlepsze atrakcyje we Rabacie
Co zoboczyć we Rabacie? Masa dingsōw je zoleżnych ôd tego, wiela mocie czasu. My pojechali na jedyn dziyń, bo tak richtich, to przōdzij ani my Rabatu w planach niy mieli. Ale fajnie, że sie to tak zwyrtło, bo pozaglōndalimy na kōnsek naprwda gryfnego miasta. We stolicy Maroka je co robić a na co sie podziwać. Beztōż kōniecznie wejrzijcie na nasze TOP 5 pod spodkiym.
Wiyża Hassana a Mauzoleum Muhammada V
Tukej przidreptać to je mus, tyn miszōng stawiyń to je richtich „must-see”. Wiyża Hassana miała być nojepniyjszym na świecie minaretym, tajlōm srogigo, piyknego Meczetu Hassana, kery… nikyj niy stanył. Krōm tego wiyża a kolōny ôstaniynte po napoczynciu stawianio meczetu i przilepiōne do nich Mauzoleum Muhammada V robiōm społym niymożliwo, magiczno sztela. Niy dziwota, że takigo szaca wachujōm gryfnie ôbleczyni wachtyrze na bioych kōniach.
Baukōnszt placu je tak wyônaczōny, że ajnfach niy idzie ôderwać ôd niego ślypiōw. Ukłod spōmnianych kolōn wyglōndo choby jedne z dzieł spōłczesnego kōnsztu (np. pōmnik postawiōny Żydōm w Berlinie) a mauzoleum blynduje zocnōm geometriōm a bogatymi umiyniami. Mauzoleum Sułtana Muhammada V, w kerym pochowani sōm tyż ôd niego dwa synki – Hassan II a Mulaj Abdullah – je stawiyniym fest modym, bo wyônaczōnōm we 1971 roku. Zwiedowne je, że mauzoleum ôstało zaprojektowane bez… Wietnamera!
Kazba al-Udaja
Postawiōno na gōrce, fest ciekawo tajla Rabatu. To ôd tego srogigo festōngu, a po prowdzie ôd klosztora (ribat), z kerego festōng sie wyônaczył, wziyno sie miano miasta. Po przynściu bez mury – i po szpasie z superowymi kicikami… – czekały na noc roztōmaite cudne landszafty. Nojprzōd zocne Zegrody Andaluzyjskie, dalij bioło-modre stawiynia z piyknymi, umiyniōnymi dźwiyrzami a zielyń chyndogich flancōw naôbkoło. Dalij jeszcze lotajōnce, chichrajōnce sie bajtle i fajny blik na morze a plaża na kōńcu szpacyru.
Trza zaro pedzieć, że niy ma co używać we Rabacie pōmocy ôprowodzoczy – to niy ma Fez, tukej kazba niy ma labiryntym, po kerym ciynżko sie łazi. Kazba al-Udaja to tak naprowda nastympno fajno przileżytość ku dychniyńciu a przijymnymu szpacyrowi postrzōd bojkowych bildōw. Farebnie, spokojnie, bez sprzedowoczy, bez miechym piźniyntych turystōw. Ajnfach piyknie.
Promynada podug rzyki Bu Rakrak
Jak mocie chynci poszpacyrować podug wody, to promynada przi Bu Rakrak zbydzie Wōm pypcia. Ta sztreka to je fest piykne skuplowanie miyndzy spōmnianymi Wiyżōm Hassana i Mauzoleum Muhammada V a Kazbōm al-Udaja. Tōż smolcie taryfy abo autobusy a zrōbcie se 30-minutowy wander, w czasie kerego pozaglōndocie se na roztōmaite kōnski Rabatu a ôd niego sōmsiodki Sali.
Medyna
Jeszcze poradziesiōnt lot do zadku to, co dzisiej mianujymy medynōm, tōż ajnfach arabskim starym miastym, bōło yno jednōm postawiōnōm tajlōm Rabatu. Dziepiyro skirz francuskich wpływōw Rabat zaczyn sie rozfechtowywać na wszyjskie zajty. Medyna – gynau jako we inkszych srogich marokańskich miastach – zatrzimała sie w czasie. Handel, cołkie dni przesiedziane pod bele kōnskiym daszku, po leku duldanie fest miyntowego tyju a masa intynsywnych wōniaczek naôbkoło to tamtyjszy beztydziyń.
Krōm tego, medyna w Rabacie je już wyraźnij bliżyj Europy. Sprzedowocze niy nagabujōm z kożdej zajty, dowajōm pokōj jak widzōm, że kliynt niy ma zainteresowany i – co richtich szokuje w tym landzie – wciepujōm ofyn cyny na swojich sztandach. Możnej beztōż tak fajnie te miasto spōminōmy? A mōno to skuli posztrajchowanych na bioło a modro ścian chałpōw, skirz kerych hyc niy ma taki żadny? Abo to jednak skuli tego fusbalowego graffiti? 😉
Katedra św. Pyjtra
Rabat to je naturalnie miasto muzułmańskie, ale tyż fest ôdewrzite na inksze kultōry a religie. Beztōż tukej je jedyn z małowielich w Maroku kościołōw katolickich – Katedra św. Pyjtra we Rabacie. Zocne, biołe stawiynie je w cyntrum miasta a wyrōżnio sie dwōma charakterystycznymi wiyżami. Tyn kościōł je markōm tego, że spōłczesne Maroko to je land moderny, w kerym znojdzie sie plac dlo kożdego.
Ludzie Rabatu
Czujymy, że miyszkańcōm Rabatu muszymy poświyńcić chocioż krōtko tajla tej rozprowki. Jak już umieliście poczytać na blogu – choby yno we ôgōlnym tekście ô naszej rajzie po Maroku abo w tym ô byzuchu we Marrakeszu – po rajzowaniu po srogich, turystycznych sztelach, ôd Marokanerōw idzie dostać pika. Rōżnice kultōrowe i to, że bioły turysta je w ôczach masy śnich łażōncōm szparbiksōm robiōm tak, że krōm wielij ôtwartości na wszyjsko co nowe, idzie w Maroku ajnfach wykamać sie psychicznie. Beztōż werci sie spōmnieć, że w Rabacie je blank inakszyj. Tamek miyszkańcy (abo chocioż ci, kerych my trefili) byli fest fajni, spōmocni a akuratni. A ku tymu sztyjc fest marokańscy – w dobrym tego słowa znaczyniu 🙂
Zwiydzanie Rabatu w jedyn dziyń – werci sie?
Toć, że sie werci! Nowe miasto to zawdy nowe szprymy, a byzuch we Rabacie to szprymy fest na plus. Miszōng starej, tradycyjnej medyny z jednej a modernej, europejskij zabudowy z drugij strōny bydzie mioł w zocy kożdy wandrus. Rabat społym z miastym Sala z drugigo kraja rzyki kuplujōm sie na aglōmeracyjo, w kerej pomiyszkuje 2.5 miliona ludzi, a przi tymu nic jij niy chybie ze szpecjal charakteru a zocnego klimatu. Ciście tamek kōniecznie!
Mocie w zocy rabaty? My mōmy w zocy Wasze kōmyntorze!
👍 Ôstow tukej pora wortōw ôd sia 👍


text:
Intendantej ansambla Wolfgangej Rögnerej so dodźiwać njemóžu: Wosrjedź rozestajenjow wo skrótšenjach přiražki SLA je wón připowědźił, swoju funkciju złožić, budu-li wone wobzamknjene, wšako njesteji wón za wuměłske dźěło pod tajkimi wuměnjenjemi k dispoziji. Nětk, po tym zo je Załožbowa rada wotpowědnje rozsudźiła a je direktor wobkrućił, zo „přiražki a ličbu personala znižimy“ (hlej dźensniše Serbske Nowiny), chce knjez indentant hač do lěta 2012 hladajo na hrajny plan ansambla swobodnje jednać móc.
Fakt je: Hdyž by Rögner swojemu słowu swěrny był, by dawno wotstupił. Wón sam je w zjwanych diskusijach tak činił, hač njeby na swojim zrěčenju wobstał, nětk pak rěči njejapcy wo prawniskich prašenjach. Kóždy wě, zo dźe jenož hišće wo konkretny puć přesadźenja zasadneho rozsuda Załožboweje rady – warianta, zo wšo wostanje, kaž je a Rögner chce, je wotbyta. Njedźiwajcy wšěch rozdźělnych měnjenjow w detailu je w serbskim ludźe konsens spóznajomny, zo dyrbi nawodnistwo serbskeho ludoweho ansambla zaso do serbskich rukow přeńć.
Zo so w tajkej konstelaciji wo naslědnistwje diskutuje, je cyle normalne a nima ničo ze zapřisahanstwom přećiwo Rögnerej činić, wšako je jasne, zo wón za přerjadowanje ansambla pod nowymi wuměnjenjemi do woprawdźiteho serbskeho a ludoweho ansambla do prašenja njepřińdźe. Zo by na přikład Milena Vettraino tajke něšto fachowsce a ze serbskej dušu na nohi stajeć móhła, je znate. Štóž je kaž tuchwilny intendant nic jenož hospodarsce zwrěšćił, dyrbjał sej radšo chětř nowy job pytać.


text:
Měsačne zarjadowanja Budyskeho kluba wuchowarjow rěče zaběraja so hdys a hdys tež ze serbskimi temami. To ma tohorunja klětu tak wostać. Tele dny zhladuje klub na dźesaćlětne wobstaće.
Budyšin (SN/MWj). Ze strategiju „wjesołeje agresiwnosće“ spyta Budyski klub wuchowarjow rěče so přećiwo njetrjebawšim anglicizmam a njezrozumliwym wurazam w zjawnosći wobarać. Składnostnje dźesaćlětneho wobstaća kluba móžeše jeho předsyda Diethold Tietz dźensa na někotrežkuli wuspěchi pokazać. Jeho 20 čłonow je w zašłosći njeličomnych wobchodnikow, ale tež zjawne zarjadnišća na rěčne njedostatki skedźbniło, kotrež su so zdźěla korigowali, a tych chwaliło, kotřiž wotsamo na to dźiwaja. Mjeztym je wěsty trend abo nowe kulturne wědomje spóznajomne, po kotrymž so wažnosći dobreje maćeršćiny wjetši wuznam přicpěwa, rjekny Rudolf Erler z předsydstwa kluba.


text:
21. awgusta před 50 lětami wójska Waršawskeho pakta do Čěskosłowakskeje zaćahnyli
Po wšěm swěće je so 1968 tójšto hibało a změniło – kaž běchu to na přikład Tet-ofensiwa we Vietnamje, studentske demonstracije w Italskej, Mexiku a druhich krajach, rasowe njeměry w USA, hippiejowe hibanje w zapadnej Němskej –, ale tež w mojim žiwjenju. We wonym lěće złožich maturu na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje, 2. awgusta dóstach jězbnu dowolnosć a měsac pozdźišo smědźach nastupić studij wučerstwa za stawizny a rušćinu w Drježdźanach. Do toho pak podach so z towaršomaj z ćahom do Wysokich Tatrow.
Dowol w kraju „Praskeho nalěća“


text:
Awtor dźensa
Clemens Šmit
Lipšćanska uniwersita njeje w Serbach jeno znata za to, zo někotryžkuli profesor tam hdys a hdys dwělomne rozsudy twori. Tež najwjetši dźěl serbskich maturantow to na studij do Lipska podawa. Druha najstarša uniwersita cyłeje Němskeje steji nimo wukubłanja wučerskeho dorosta a najwšelakorišeho repertoira fakultow we wosebitej měrje tež za sport. Pod NDRskim mjenom DHfK spěchuja na tamnišej fakulće za sportowe wědomosće tež dźensa hišće talenty w najwšelakorišich disciplinach. Nochcu pak so tule hłownje přichodnym wjesłowarjam, kanutam a lochkotoatletam Lipšćanskeje uniwersity wěnować, ale druhemu zajimawemu sportej.
Awtor dźensa
Jurij Bjeńš
„Da sym ja tón posledni“; ně, nochcu tu někajku nowu stawizničku po přikładźe Bena Budarja napisać. A sym sej tež wěsty, zo njejsym posledni serbskorěčny wobydler w Nowej Wjesce. Ně, sym cyle jednorje posledni lětsa do tejele kolumny pisacy. Nětko pak tež wěm, kak ćežko to za mnohich mojich předchadnikow bě sej runje w tym padźe tematiku wuzwolić, kotraž ludźi tež zajimuje.
Posledni być we wšitkich móžnych situacijach njeje runjewon najrjeńše začuće. Zwotkel bjerješ motiwaciju za nowy pospyt, za nowe wubědźowanje? A sy-li stajnje posledni, ći tež sponsorojo z wulkimi pjenjezami njekiwaja, sy přěhračk w mnohim nastupanju. Kak pak by było, njebychu-li přichodnje jenož dobyćerja/dobyćerku mjenowali, ale tež poslednju/poslednjeho? Dźiwny to namjet, abo? Tola w sporće je wšitko móžno, startuješ-li jako jasny faworit. A hižo w prěnjej akciji móže so najlěpši z mustwa zranić.
Awtor dźensa
Ludwig Zahrodnik
Hody so bliža. Sportowcy, kotřiž su w minjenych měsacach ze stajnym treningom a hrami wužadani byli, wjesela so na zymsku přestawku. Zymscy sportowcy pak njemóža dočakać, zo móhli skónčnje na narodnych a mjezynarodnych wubědźowanjach mocy měrić.
Takle bě to před 60 lětami: Sportowcy přihotowachu so na VII. olympiske hry, kotrež so w februaru 1956 w italskim Cortina d'Ampezzo wotměchu. Sportowcy NDR, kotřiž w cyłoněmskim mustwje startowachu, mějachu mało składnosćow, so do toho na mjezynarodnych wubědźowanjach wobdźělić. Tuž bě bronzowa medalja Harryja Glaßa w specialnym skakanju jenička za NDR.
W běhu lět je so to změniło. 1984 na Olympiskich zymskich hrach w Sarajewje wobsadźi mustwo NDR w hódnoćenju krajow samo prěnje městno. Dźensa wěmy, zo běchu wuspěchi sportowcow NDR tež nastupajo njedowolene substancy wažnu rólu hrali. A fenomen doping njeje přeco hišće přewinjeny.
Awtor dźensa
Mikławš Krawc
Tole je mój posledni přinošk za tutu kolumnu. Docpětych 45 lět dopisowanja je dobra składnosć, pjero młódšim awtoram přewostajić. Rady budu so dale na někotre wjerški dopominać: Započało bě so wšitko 1970. Wot awgusta komentowachu třo Budyšenjo – Józef Kilank, Pětr Šołta a ja – hry koparskeje wyšeje ligi NDR. Swój prěni artikl wotedach njedźelu, 13. awgusta, wječor w redakciji na Sukelnskej. Nowa doba započa w póndźelnišim wudaću aktualnje wo sportowych podawkach rozprawjeć. Do toho běchu tele wudaće mjenujcy hižo pjatk ćišćeli.
Awtor dźensa
Achim Kowar
Zymski sport nas skónčnje zaso ma. Šwedske město Östersund bě zašłej kóncaj tydźenja hosćićel biatlonowych sportowcow. Naši so tam wulkotnje prezentowachu: najprjedy bóle mužojo, po nich tež žony. W nordiskim sporće, to rěka w nordiskej kombinaciji a w skakanju w norwegskim Lillehammerje dyrbjachu naše worjoły tydźeń dlěje čakać. Nětko pak bě zazběh wjele lubjacy.
Hladajo na koparske hrajnišća bližimy so dale a bóle zymskej přestawce. Myslu sej, zo so mjezybilanca hižo hodźi. Na zwjazkowej runinje hraje wšitko do kartow Bayerow z Mnichowa. Wočakowanu rólu, so z faworitam stać, su woni wurjadnje spjelnili. Bilanca móže so woprawdźe pokazać dać. Dotal ani jónu přěhrali njejsu. Respekt! Tež přećiwo jeničkemu konkurentej, mustwu z Dortmunda, su jasnje dobyli. Předskok wosom dypkow dyrbi cyle jednorje za dalše němske mišterstwo dosahać. Sym sej woprawdźe wěsty, zo tomu tak budźe. Nadźijam so tež, zo změja w přichodnych měsacach na mjezynarodnej runinje samsne a zdobom wuspěšne wukony. Cil za Guardiolowe mustwo móže jenož być, zo finale w kralowskej champions league docpěje.
Awtor dźensa
Tadej Cyž
Zo słuša namóc bohužel k fanowej kulturje w sporće, hižo dlěši čas wěmy. Přeco zaso mamy konflikty mjez jednotliwymi skupinami přiwisnikow. W stadionach je namóc prezentna. Nětko pak je tež teror sport a wosebje kopańcu dosćahnył. To je nowa situacija za wšitkich, kotřiž so za sport horja. Wšojedne, hač su to aktiwni, pomocnicy abo fanojo, wšitcy dyrbja so z nowej dimensiju namocy rozestajeć.
Zašły hrajny dźeń w koparskich klasach wotmě so bohudźak bjez wulkich konfliktow. Kak pak najlěpje ze strachom w stadionach wobchadźamy? Na to mamy zawěsće najwšelakoriše wotmołwy. Přiwisnicy kopańcy su minjeny kónc tydźenja prawu reakciju pokazali. Nimale wšitke stadiony w prěnjej a druhej zwjazkowej lize běchu wupředate a atmosfera bě přijomna. Respekt před namocu haj, ale žadyn strach! Jeli lubowarjo sporta swój hobby spušća, su terorisća swój zaměr hižo docpěli.
Awtor dźensa
Jan Macka
Lubi sportowcy, aktualne połoženje w politice a sporće njeje hižo róžojte. Wěsta woršta ludźi steji w fokusu medijow a dyrbi so přiběracemu ćišćej wusprawnić a wuwinyć.
We wobłuku njedawneho wuhódnoćenja a mytowanja lětušeje hornjołužiskeje rjadneje lisćiny Wopačanski cup běharjow, přewjedźechu w Biskopicach do toho druhi króć wosebity běh ze zadźěwkami po tamnišim sportowym arealu a w měšćanskim lěsu. Na štyri kilometry dołhim kołokursu z 15 zadźěwkami wubědźowaše so nimale 200 atletow, mjez nimi tež někotři Sebja. Běharjo měrjachu spěšnosć, wutrajnosć a wosebje tež wušiknosć na štyrjoch abo samo wosom kilometrach. Na 8 km dyrbjachu kołokurs dwójce zmištrować – potajkim z cyłkownje 30 zadźěwkami. Tam je so 25lětny Jakub Čórlich z Němcow sobu wubědźował, a to samo wurjadnje. Wón ćežke wurisanje w spěšnych 31:22 minutach suwerenje doby, za čož jeho wosebje počesćichu. Hesło běha rěkaše „Schiebock läuft Extrem!“.


text:
Stolica
Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžarstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžarstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžarstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Dajo teke kraje, kótarež de jure žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtensteinska a Vatikanske město.


text:
Zhromadne stawnistwo z Malešecami hišće njepřizwolene
Wulka Dubrawa (CK/SN). Hač do kónca lěta wobmjezowane su Wulkodubrawscy gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju Gudrun Rodig za stawnicu powołali. Wona je takrjec zastupnica zastupjerki. Dotalna sobudźěłaćerka w tejle funkciji kónc septembra zarjadnistwo na swójske přeće wopušći. Zastupnistwo zdaše so najprjedy zaručene być, nětko pak trjebaja znowa narunanje. Na zakładźe zrěčenja z Malešanskej gmejnu so hižo něšto tydźenjow jedna z tamnišich třoch stawnicow wo naležnosće we Wulkej Dubrawje stara. Samodruhosće dla pak móže Aline Brötzmann tele dźěło jenož hač dosrjedź decembra wukonjeć. Tohodla ma tele nadawki nětko Gudrun Rodig, kotraž je poprawom hižo wot nalěća na wuměnku. Do toho bě wona stawnica w Rakecach.