text:
AUTORZY I AUTORKI
Autorzy i Autorki w 2021 roku:
Leszek Drong (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Tomasz Kamusella (University of St Andrews)
Małgorzata Myk (Uniwersytet Łódzki)
Ewa A. Łukaszyk (CY Advanced Studies, Francja)
Izabela Poręba (Uniwersytet Wrocławski)
Anna Sawicka (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Gheracim Luca
Jakub Kornhauser (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Marta Baron-Milian (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Piotr Bogalecki (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Michalina Kmiecik (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Joanna Szweda (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mirela Jaśkowiec (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)
Karolina Pawlik (USC-SJTU Institute of Cultural and Creative Industry)
Tina Kanagaratnam (Niezależny Badacz)
Dorota Kołodziej (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Krzysztof M. Maj (Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie)
Jerzy Franczak (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Marta Rakoczy (Uniwersytet Warszawski)
Marta Brzezińska-Pająk (Uniwersytet Warszawski)
Tomasz Bąk
Zuzanna Sala (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Oskar Meller (Uniwersytet Wrocławski)
Agnieszka Budnik (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Michał Trusewicz
Michał Sowiński (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Marta Koronkiewicz (Uniwersytet Wrocławski)
Autorzy i Autorki w 2020 roku:
Jan Potkański (Uniwersytet Warszawski)
Dezydery Barłowski (Uniwersytet Jagielloński)
Marcin Rudek (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Aleksandra Ubertowska (Uniwersytet Gdański)
Mirosław Gołuński (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego)
Rafał Szczerbakiewicz (Uniwersytet Marie Curie-Skłodowskiej)
Paulina Imiela (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Piotr Mosak (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Jerzy Smulski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Marek Pawlicki (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
J.M. Coetzee
Robert Kusek (Uniwersytet Jagielloński)
Sandra Kocha (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego)
Bartłomiej Borek (Uniwersytet Marie Curie-Skłodowskiej)
Michalina Lubaszewska (Uniwersytet Jagielloński)
Aleksandra Więcek-Gigla (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Barbara Dynda (Uniwersytet Warszawski)
Joanna Dobrowolska (Uniwersytet Warszawski)
Monika Wąsik-Linder (Uniwersytet Łódzki)
Paweł Majerski (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Maciej Tramer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Wiśniewska-Szaran (Uniwersytet Warszawski)
Anna Szkonter-Bochniarz (Politechnika Śląska)
Anna Marchewka (Uniwersytet Jagielloński)
Ananda Devi
Krzysztof Jarosz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Alina Mitek-Dziemba (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Maria Barłowska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Autorzy i Autorki w roku 2019:
Luce Irigaray
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Agata Araszkiewicz (umr legs cnrs / upl paris 8 / paris nanterre)
Dawid Kujawa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Tomasz Krupa (Institut National des Langues et Civilisations Orientales: Paris, Île-de-France)
Joanna Bednarek (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Mateusz Skucha (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Kamila Czaja (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Piotr Cholewa
Aleksandra Więcek-Gigla (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Depta (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Chromik (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Olga Szmidt (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Katarzyna Szkaradnik (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kamila Dzika-Jurek (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Monika Lubińska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karol Poręba (Uniwersytet Wrocławski)
Radosław Rusnak (Uniwersytet Warszawski)
Witold Wojtowicz (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)
Elwira Buszewicz (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Maciej Pieczyński (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)
Renata Ryba (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Michał Kuran (Uniwersytet Łódzki)
Krystyna Wierzbicka-Trwoga (Uniwersytet Warszawski)
Marcin Piątek (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Karol Poręba (Uniwersytet Wrocławski)
Paweł Kaczmarski (Uniwersytet Wrocławski)
Piotr Gorliński-Kucik (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kasper Pfeifer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karolina Kostyra (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Aleksandra Grzemska (Uniwersytet Szczeciński)
Krzysztof Obremski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)
Anna Sitko (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Paweł Dybel (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Autorzy i Autorki w roku 2018:
Krystyna Kleszczowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karina Banaszkiewicz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mariola Jarczykowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Ireneusz Gielata (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mariusz Gołąb (Uniwersytet Łódzki)
Aleksandra Wieczorkiewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Iwona Gralewicz-Wolny (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Elżbieta Dutka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Beata Mytych-Forajter (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Grażyna Maroszczuk (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Magdalena Kokoszka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Marchewka (Uniwersytet Jagielloński)
Katarzyna Trzeciak (Uniwersytet Jagielloński)
Mikołaj Marcela (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Agnieszka Lniak (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Marzena Boniecka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Ewelina Włodzyńska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karolina Szymborska (Uniwersytet w Białymstoku)
Krzysztof Obremski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Grzegorz Marcinkowsk, (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kacper Bartczak (Uniwersytet Łódzki)
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Dezydery Barłowski (Uniwersytet Jagielloński)
Anna Kałuża (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Jakub Kornhauser (Uniwersytet Jagielloński)
Agnieszka Łapajska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kamila Czaja (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kasper Pfeifer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Warmuz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Helena Markowska (Uniwersytet Warszawski)
Anna Szumiec (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Krzysztof Uniłowski (Uniwersytet Śląski w Katowicach)


c: text/html

text:
Restauracje Katowice i okolice
Znaleziono wyników: 30
Znaleziono wyników: 30
Znaleziono wyników: 30
Typy lokali
restauracje Katowice, catering Katowice, bary Katowice, kawiarnie Katowice, fast food Katowice, pizzerie Katowice,
Kuchnie
kuchnia polska Katowice, kuchnia śląska Katowice, kuchnia europejska Katowice, kuchnia międzynarodowa Katowice, kuchnia regionalna Katowice, kuchnia orientalna Katowice, kuchnia tajska Katowice, kuchnia domowa Katowice, kuchnia gruzińska Katowice, kuchnia włoska Katowice, kuchnia amerykańska Katowice, kuchnia chińska Katowice, kuchnia indyjska Katowice, kuchnia węgierska Katowice, kuchnia japońska Katowice, kuchnia wegetariańska Katowice, kuchnia francuska Katowice,
Atuty
internet Katowice, akceptacja zwierząt Katowice, danie na miejscu Katowice, ogródek Katowice, klimatyzacja Katowice, rezerwacja stolika Katowice, obsługa grup Katowice, danie na wynos Katowice, danie na telefon Katowice, przyjazny niepełnosprawnym Katowice, kącik dla dzieci Katowice, parking dla autokarów Katowice, menu dla dzieci Katowice,
Organizacja
bankiety Katowice, imprezy firmowe Katowice, imprezy zamknięte Katowice, konferencje Katowice, przyjęcia okolicznościowe Katowice, wesela Katowice, komunie Katowice, chrzciny Katowice, stypy Katowice, urodziny Katowice, spotkania we dwoje Katowice, spotkania rodzinne Katowice, przyjęcia dla dzieci Katowice, spotkania biznesowe Katowice, grille Katowice, imprezy plenerowe Katowice,
Pozycje menu
zupy Katowice, sałatki Katowice, kolacje Katowice, obiady Katowice, śniadania Katowice, brunche Katowice, desery Katowice, drunche Katowice, przekąski Katowice, dania wegetariańskie Katowice, kanapki Katowice,
Napoje
drink Katowice, kawa Katowice, koktajl Katowice, koniak Katowice, piwo Katowice, wino Katowice, wódka Katowice,
Miejscowości w pobliżu
Gliwice, Tychy, Chorzów, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Oświęcim, Zabrze, Bytom,
Najpopularniejsze miejscowości
Warszawa, Kraków, Wrocław, Bydgoszcz, Lublin, Gorzów Wielkopolski, Łódź, Opole, Rzeszów, Białystok, Gdańsk, Katowice, Kielce, Olsztyn, Poznań, Szczecin,
Inne propozycje
Jeżeli szukasz innych propozycji polecamy internetowy serwis Gastronauci.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szpacyrowali tukej Kleopatra, Maximus ze “Gladiatora” i Daenerys Targaryen ze “Gry o Tron”. Niydowno szło tyż trefić Nicole Kidman, Jamesa Franco i Roberta Pattinsona. Kaj? We malućkij marokańskij wsi, kero po leku… sie buli. Nikyj niy słyszeliście ô Aït-Ben-Haddou? Niy musicie sie gańbić, my tyż przōdzij ô tym miyjscu niy wiedzieli nic.
Dojazd do Aït-Ben-Haddou to je wyzwanie…
Przijechalimy tamek gynau po Marrakeszu. Coby sie do wsi dostać, trza wlyź do autobusu, kery jedzie do Warzazatu (Ourzazate) i pedzieć szoferowi, coby Wos wyciepoł kapka pryndzyj przi… prōznej drōdze. Taryfiorze wiedzōm już, że turyści tak robiōm, tōż keryś z nich winiyn tamek już na Wos czekać. Jak żodnego ni ma, to doczkejcie chwila, zarozki jakeś żōłte auto podjedzie. Bez bojōnczki, tako fōnguje cołkie Maroko.
Z taryfiorzym przejechalimy yno pora minut i zaś kozalimy sie wyciepać, tera przi znaku “Kasbah Fenneca”. To bōł nasz noclyg, kery znojdlimy dziyń pryndzyj na Bookingu. Po wyleziyniu z auta zaczlimy sie lachać. Bylimy richtich na prōznicy, czulimy sie jak we filmie – dugo drōga, żodnego naôkoło i yno tyn pierōński znak wbity do piosku. No niyźle.
…ale nynanie we Aït-Ben-Haddou to już yno przijymność
Pocykalimy zdjynć, bo mōmynt bōł naprowda wyjōntkowy. Kole nos porka na mopliku, tyż sie rzajōm. Ale ôni bodej z knipsujōncych nos, niy ze naszej sytuacyji. Zebralimy rukzaki i cisnymy tam, kaj miała naszo sztela stoć. I bōła tamek, yno niy za 900m, jak napisali na szildzie. Po 900 metrach to my ta naszo chałpka dziepiyro z daleka uwidzieli.
Ale werciło sie. Za grosze (35 PLN/os/nocka) dostalimy bodej nojgryfniyjszy hotel, jaki my bez cołkie nasze rajzowanie mieli. We strzodku prōznicy, ale ze basynym, piyknōm izbōm, dobrym śniodaniym i magicznym landszaftym. Chcielimy Wōm fest rekōmandować Kasbah Fenneca, ale gynau my kukli i… ni ma tego już na Bookingu, ani nikaj indzij i bezmaś biznes zawarty. 🙁
Aït-Ben-Haddou – malućko dziedzinka filmowo
Aït-Ben-Haddou (abo Ajt Bin Haddu) to je ufortyfikowano osada – godo sie na to ksar abo kazba. Ôd 1987 je wpisano na lista światowej erbowizny UNESCO. Kedyś ta dziedzinka bōła fest wożno, bo skuli tego, że je miyndzy Marrakeszym i Warzazatym, przełaziły bez nia wszyjskie karawany. Niyskorzij, skuli nowych drōg pobudowanych naôkoło, Aït-Ben-Haddou ludzie zaczli ôlywać. Terozki ani za fest sie tam żodyn niy ciśnie, coby pomiyszkiwać (we ksarze miyszkajōm po prowdzie yno sztyry familije). Ale potyncjał we tym miyjscu znojdli za to inksi – ludzie ze industryje filmowej.
Bajszpile filmōw, kere sie tamek kamerowało? “Gra ô Trōn”, “Gladiator” i “Kleopatra” spōmniane na poczōntku tekstu to yno te nojbardzij hyrskie. Ale były samek tyż ferajny ze “Asterixa i Obelixa“, “Mumie“, “Klejnotu Nilu“, “Aleksandra” i “Lawrence ze Arabie“. Wioska czynsto robi we filmach za Jerozolima i inksze miasta izraelskie, palestyńskie i syryjskie, bo idzie zrobić, coby wyglōndała jednako jak ône, a je fest bezpieczniyjszo. Czamu jezcze tela sie tam krynci? Bo w Maroku je sztyjc gorko, tōnio, statystōw znojduje sie roz dwa, niy buli sie żodnych szpecjalnych sztojerōw, a do landu idzie bai bez wiynkszych problymōw prziwiyź roztōmaite pistōule i inksze szlojdry, coby je pokozać na ekrōnie.
Wioska z dobrego byncu poskłodano
Wszyjskie te chałpki, kere widzicie na bildach, sōm postawiōne z byncu. Super, pra? No niy tak do kōńca, bo miszōng jyłu, wody i jajec (ja!) sie sztyjc trzimie, ale żodyn tak po prowdzie niy wiy jak dugo jeszcze. Co chwila samek sie cosik pobuli, a tamek cosik uleci. Takich zawalōnych chałpek już tam pora porachujecie. Bezmaś tak po prowdzie to jedyn srogszy dyszcz umioł by to wszyjsko sharatać. Nōm ôstowo yno trzimać kciuki za Aït-Ben-Haddou, coby stoło jak nojdużyj, a Wy kōniecznie jedźcie se tam połazić, zatym sztyjc je po czym.
Ach ja, wożne: keryś Marokaner na isto bydzie chcioł ôd Wos pijōndze za to, że wleziecie do wioski. Smolcie go, bo za sōm ajntryt niy buli sie tamek nic. A nojlepij, to idźcie se ôd zadku (przodek je wielce tam, kaj most), to bydziecie mieli świynty pokōj.
Rzymiosło i rzyka
Wele rzyki i rzymiosła krynci sie tamek wszyjsko. No chyba, że gynau krynci sie jaki film, to wtynczos wszyjsko sie krynci wele kryncynio filmu. Ale na beztydziyń wyrobianie handwerkowych dingsōw i przedowanie ich turystōm to je głōwne zajyncie. Jak to je we cołkim Maroku – idzie trefić cosik richtich dobrego za niywielki pijōndz, a idzie dostać tyż szajs za pora razy wiyncyj, jak to je werte. Jak chcecie pokupować, a niy wiycie wiela co mo kosztować, to zaôbycz (ale niy zawdy!) pōłek tego, co z poczōntku powiy Wōm przedowocz, to tako normalno cyna. I spamiyntejcie – to je Maroko, tukej keta sie kupuje pōł godziny. Torżyć sie trza, ale dać se wciskać bele co niy śmicie.
Rzyka, a po prowdzie szprica, kero płynie przi Aït-Ben-Haddou we wrześniu, to je dlo lokalnych ludkōw atrakcyjo. Bajtle sie taplajōm, a baby przi nij ajnfach przesiadujōm. Przynś bez nia normalnie ni ma problymu – trza yno kapka poskokać po kamiyniach abo po bojtlach z pioskiym. Jak sie woda dźwignie abo kamiynie sie stracōm, to trza iś bez most. A stracić sie mogōm, bo marokańskie bajtle sōm ôd małego nauczōne, że turysta to je szparbiksa i że za przeleziynie bez rzyka tyż idzie ôd niego ojro powychciywać. Cliwe, ale tako już je i trza to tyż w jakiś tam sposōb kapować.
Ôstatni uwziynci – ludkowie Aït-Ben-Haddou
Hassan – pro-marketingowiec
Jako już czytaliście – w dziedzince niy pomiyszkuje już za wiela ludzi. Wiynkszo tajla sie powykludzała do kapka nowocześniyjszych, bezpieczniyjszych stawiyń wele wsi. Ale sōm tacy, co ôstali. Taki Hassan dlo przikłodu. Fajny chop, kery pokozoł nōm byncowe chałpki ôd strzodka, pogodoł ô swojij szuli, w kerej uczy baby jak sie ônaczy tepichy. Toć, chcioł nōm przi tymu pora wcisnyć, ale krōm naszego “niy”, sztyjc dobrorzeczył. To je tam w ogōle pierōnym śmiyszne, bo żodne przeciepki niy fōngujōm:
– Ni mōmy placu w rukzakach. – Żodyn problym, idzie go gibko tak poskłodać, że bydzie malućki.
– Sztyjc za epny. – Żodyn problym, wysyłōmy na cołki świot.
– Ale ni mōmy pijyndzy i tak, wszyndzi kartōm płacymy. – Żodyn problym, o, tukej mōm tyrminal.
– My naprowda niy potrzebujymy. – Żodyn problym, weźcie na gyszynk…
I tak bez godzina. Ale Hassan bōł przi tymu naprowda w porzōndku i pora kotlokōw za ôprowadzynie po chałpie i historyje ô tepichach dalimy mu niyskorzyj sami chutnie, tōż i “stroćcie sie” my niy usłyszeli. Spamiyntejcie se to wszyjsko, bo Hassana treficie na isto.
Mustafa – restaurator
Aït-Ben-Haddou to je ksar, a niy turystyczne cyntrum, tōż jak przidzie Wōm głōd, to abo musicie z niego wylyź i posznupać naôkoło za geszeftym ze jodłym (za rzykōm je pora szteli), abo maszkecić narychtowane przōdzij sznitki. Ale inakszyj je, jak Wōm przidzie szkrabka na tyj. Wtynczos kuknijcie za nojsrogszym tarasym we wsi, tamek treficie Mustafy, ôstatnigo berberyjskigo restauratora we Aït.
Tyjniok, kuchynka kajś na zadku i pora szklōnek – tela trza, coby mieć nojlepszo knajpa we wsi. Tyj bōł szumny, a landszaft z wiyrchu… sami wejrzijcie. Chwila pokoju i tyn widzik sōm richtich miliōny werte:
Aït-Ben-Haddou – na co trza wejrzeć
To ni ma miasto, do kerego pisze sie przewodniki. Samo dziedzinka to je jedna epno atrakcyjo, ale ôkrōm łażynio po ciasnych uliczkach werci sie znać tyż pora punktōw ôriyntacyjnych. A kōnkretnie dwa: spōmniany już most, kery ôdtajlowuje kazba ôd “nowego miasta” i szpic, z kerego piyknie widać ôkolica, a na kerym ôstoł sie już yno kōnsek starego zōmku (wyglōndo choby taki wiynkszy hazielek na dworze).
Aït-Ben-Haddou to je gryfne miyjsce postrzodku prōznicy, kere nawiedzić winiyn kożdy, fto lubi podziwać sie na cosik nowego i inkszego. Dobrze sie nasztelować, niy dać sie ôcygōnić, znojś taras z tyjym i siōngnōńć, zatym dziedzinka sie ôbuli, ale przede wszyjskim – mieć szpas. Tego Wōm winszujymy bez byzuch w tej szumnej marokańskij szteli. 🙂


text:
Czynstochowy
Czynstochowy[1] (pol. Częstochowa, czes. Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, mjym. Tschenstochau, rus. ЧeHcToxoBa) – mjasto we połedńowyj Polsce, grodzki krys a śedźiba źymskigo krysu we ślůnskim wojewůdztwje . Gyszichtowo przinoleży ku Małopolsce. Leży nad Wartům, na půłnocnym kreju Krakowsko-Czynstochowskij wyżyny. Je sam kośćůł a klasztůr na Jasnyj Gůrze, we kerym je, powożany za cudowny, Uobroz Matki Boskij Czynstochowskij, skiż tego je to głůwny uostrzodek maryjnygo kultu we Polsce.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Beschreibung
Čehodla so Serbam w NDR-skim času njeporadźi, swójski puć narodneho dźěła zwoprawdźeć, hačkuli běchu zakońske wuměnjenja tak dobre kaž nihdy do toho? Čehodla dóńdźe w małym ludźe, kiž měł poprawom wšě swoje mocy za zhromadne narodne zaměry wučerpać, k mjezsobnym rozkoram? Čehodla so dźěl serbskich prócowarjow z oficialneje sfery wumjezowa, zjawnje diskreditowa, zdźěla samo zaja? A kak dachu so narodna organizacija Serbow Domowina a serbske institucije do politisko-ideologiskeho dźěła w zmysle SED-knježerstwa zapřahnyć? Wo tym pisa Timo Meškank w swojim rozpominanju.


text:
1,3 miliony za projekty
Drježdźany. Kulturna załožba Sakskeje spěchuje hač do kónca lěta dalše projekty, za čož nałoži 1,3 miliony eurow. Za 159 předewzaćow je spěchowanje přilubjene, tak na přikład za hudźbne festiwale, čitanja, dźiwadła a wustajeńcy, kaž załožba dźensa w Drježdźanach zdźěli. Mjez druhim spěchuje wona tež Krabatowe hry w Čornym Chołmcu.
Lěk za konje popularny
Praha. Njewočakowane nazhonjenja ma dźeń a wjace čěskich lěkarjow. Pacienća ze zahorjenjom zhibadłow, musklow, a suchich žiłow wužiwaja rady bjez recepta přistupny srědk Alavis, wuwity za konje. Weterinarojo pak njejsu dotal kmani rjec, hač so mjenowany lěk za čłowjeka scyła hodźi abo hač móhł nawopak samo škódny być.
Lewandowski njeboh
Bochum. Bywši trenar zwjazkoweje koparskeje ligi Sascha Lewandowski je njeboh. 44lětneho su wčera popołdnju w jeho Bochumskim bydlenju namakali. Přičina smjerće njeje dotal znata. Lewandowski bě hač do februara 2016 Berlinske mustwo 1. FC Union trenował. W měrcu je zrěčenje z klubom rozpušćił, po tym zo bě na burnout schorjeł.
Olympisku normu zhubiłoj


text:
Ličba Serbow bu po kóncu Druheje swětoweje wójny na něhdźe 100.000 přisłušnikow trochowana, mjez nimi něhdźe 12–15.000 katolikow. Mjeztym zo w slědowacych lětdźesatkach mjez ewangelskimi Serbami ličba serbsce rěčacych sylnje woteběraše, suma katolskich Serbow jenož poměrnje snadnje spadowaše. Cyłkownje dźewjeć serbskich katolskich parochijow bě z wuwzaćom Kulowskeje wosady (dieceza Zhorjelc) biskopstwu Mišno resp. wot 1980 Drježdźany-Mišno přirjadowanych. K nim słušachu wosady w Budyšinje (wosada Našeje lubeje knjenje), Chrósćicach, Njebjelčicach, Wotrowje, Radworju, Ralbicach, Zdźěri (1923–2005 samostatna), Baćonju a ta w Kulowje.
Tola tež w katolskej kónčinje dóńdźe po 1945 přez zasydlenje němskorěčnych wuhnatych k sylnišemu etniskemu změšenju. Hinak hač w ewangelskim sydlenskim rumje nawukny wjetšina němskich wuhnatych młódšeje generacije, tež dźakowano serbskorěčnej wučbje a prawidłownym serbskim Božim słužbam, aktiwnje serbsku rěč. Ze stron Mišnjanskeho biskopstwoweho wjednistwa bu hižo krótko po kóncu wójny wobzamknjene, dwurěčne fary 1940 namócnje přesadźenym serbskim duchownym wróćo dać. Wróćopřesadźenje, zdźěla tež nowowobsadźenje farskich městnow ze serbskimi duchownymi so skónčnje jara zasobu w lěću a nazymje 1945 přewjedźe.2 Z tym běchu serbske dušepastyrstwo, serbske Bože słužby a cyrkwinska wučba za młódšu generaciju zaručene. Nabožna wučba bě zaso w serbskej rěči a tež dźěćace a šulerske kemše wotměwachu so zaso w maćernej rěči.3
W času politiskeho přewróta 1989/1990 steješe stawiznopis NDR w fokusu towaršnostneje kritiki, wšako słušachu historikarjo sobu do system nošaceje elity w dobje socializma. Jich slědźenja so jako ideologiski instrument bywšeje diktatury zasudźichu. Tuta kritika poćahowaše so na wšitke časowe doby a discipliny stawizniskeho slědźenja. Na kóncu dowjedźe to k tomu, zo so na nimale wšitkich stawizniskich wotrjadach při uniwersitach w nowych zwjazkowych krajach dotalni historikarjo z přistajenja pušćichu a městna so z nowymi ludźimi ze starych zwjazkowych krajow wobsadźichu, wšojedne hač jednaše so wo archeologiske, zažnostawizniske, srjedźowěkowske abo nowšostawizniske slědźenišća. Trochu hinak wuwiwaše so rozestajenje w nastupanju serbskeho stawiznopisa. Kritika poćahowaše so wosebje na slědźenja wo 20. lětstotku a tu předewšěm na slědźenja wo dobje po 1945. Tak pokaza so hižo na zarjadowanju Serbskeje narodneje zhromadźizny kónc 1989, hódnoćejo štyrizwjazkowe »Stawizny Serbow« z jedneje strony na šěroku materialowu bazu wo dobje wot započatkow hač do 1917 w zwjazkomaj 1 a 2, z druheje strony so žadaše, zwjazk 4 wo dobje po 1945 dać do makulatury.
Při tutych slědźenjach je so z najwyšim zakonjedawacym organom NDR, z Ludowej komoru zaběrał. Tu skutkowachu přez cyły čas NDR tež wosoby serbskeho pochada. Cyłkownje je awtor 28 pósłancow dokumentował, pola kotrychž so znajmjeńša w jednym pisomnym žórle serbski pochad naspomni. Ličba Serbow w Ludowej komorje pohibowaše so mjez třomi (1950, 1958) a dźesaćomi zapósłancami (1986), a to z přidatnymi kandidatami. Wot druheje wólbneje doby w lětach 1954–1958 sedźachu w Ludowej komorje prawidłownje tež serbske žony, kotrychž bě w běhu wšěch wólbnych dobow NDR dohromady dwanaće. Hladajo na ličbu čłonstwa w Ludowej komorje bě najhusćišo zastupjeny Kurt Krjeńc, kotryž sta so wot spočatka hač do swojeje smjerće z čłonom sydom sejmow. Po Krjeńcu slěduje dalši funkcionar Domowiny Jurij Handrik, kotryž bě pjeć króć čłon NDRskeho sejma (jónu jako přidatny kandidat). Štyri króć sedźachu Jurij Pěčka (jenož jako přidatny kandidat) a Werner Maruš (dwójce jako přidatny kandidat) w sejmje a trójce Michał Koplanski, Křesćan Kruža (dwójce jako přidatny kandidat) a Jurij Grós (jónu jako přidatny kandidat).


text:
Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 02.06.2010 změna a na e 2
Hauptinhalt
Njedawno dźěše w rěčnym kućiku wo změnu a na e mjez mjechkimaj konsonantomaj, kotraž je w spisownej rěči obligatoriska, to rěka zawjazowaca. Při tym so jenož na kóncowce ami a aj poćahowach, potajkim na typaj z přećelemi a dwaj mužej. Samsny zjaw pak wobkedźbujemy tohorunja srjedź słowa. Na jednej stronje potrjechi to stare słowjanske słowa a požčonki. Přirunujemy jónu někotre přikłady z delnjoserbšćinu, kotraž tutu změnu njeznaje: hs. jejo – ds. jajo abo hs. jehnjo – ds. jagnje. Na druhej stronje potrjechi to słowa, hdźež so słowny korjeń změni, na př. adjektiw rjany – adwerbielna forma rěka rjenje; adjektiw swjaty – nom. plurala pak je swjeći, infinitiw ćahnyć, ale wón ćehnje. Ale, žane prawidło bjez wuwzaća: Změna a na e w słownym korjenju je jenož pola někotrych słowow přesadźene, wšak njerěčimy wo zelenej žebje abo wo rjanym šeće, ale wo zelenej žabje a rjanym šaće.


text:
Kino w muzeju „Die Rote Zora”
W měrcu stanje so žurla Serbskeho muzeja k poslednjemu razej z kinom w ramiku Krabatoweje wustajeńcy! Sobotu, dnja 10.3.2018 pokazamy film „Die Rote Zora“ (premjerne lěto 2008) režisera Peter Kahane po knize Kurta Helda. Tutón film z rjada kino w muzeju je po wobsahu kaž tež po městnje jednanja najbóle zdaleny wot tamnych Krabatowych filmow. […]
KRABAT-přednošk 14.3.2018 „Kroatische und osmanische Militaria in der Krabat-Ausstellung des Sorbischen Museums in Bautzen“
„Kroatische und osmanische Militaria in der Krabat-Ausstellung des Sorbischen Museums in Bautzen“ Wustajeńca „KRABAT. Muž. Mytos. Marka.“ wobjednawa žiwjenski čas a pozadnu dobu Janka Šajatovića, němsce Johann von Schadowitz, kotryž ze Žumberka blisko Agrama (Zagreba) pochadźeše a, kak wón so z „Krabatom“ sta. Von Schadowitz běše Uskoka a pochadźeše z bliskosće wójskeje hranicy, tak mjenowaneje […]
„Mjez škitnym listom a swjećatkom – žohnowančka a přiwěrki“
Kofej w třoch, srjedu, dnja 7.3.2018 Kak přiwěrkojći běchu naši prjedownicy je prašenje, kotrež tematizuje so na „Kofeju w třoch” srjedu, 7. měrca w Budyskim Serbskim muzeju. Hač katolscy abo ewangelscy wěriwi, pola wobeju rozšěrichu so něhdy tak mjenowane njebjeske abo škitne listy, z ruku wotpisane abo ćišćane. Wosebje w časach wójny a nuzy sej […]
Dźěłarnička z Reginu Herrmann 17.2.18
Sobotu, dnja 17.02.2018 móža so dźěći a dorosćeni na dźěłarničce „Rjekojo z filca“ wobdźělić. Pod nawodom knjenje Reginy Herrmannoweje zhotowiće w běhu soboty wot 10.00 – 17.00 hodź. swójskeho rjeka respektiwnje swójsku powěšćowu postawu jako ručnu klanku. Regina Herrmannowa je diplomowa designerka z wosebitym zajimom za figuriny a bajkowe postawy. Pod jeje nawodom nastanu pyšne […]
Poskitki w zymskich prózdninach
Dźěćacy program Zyma je jedyn wosebity počas. Pokazamy w programje „Zymske wjeselo“, kak dźěći před wjac hač sto lětami při sněhu a zmjerzku hejsowachu a kotre nałožki pěstowachu. Na wosebity wuběrk z “łubje” móžeće wćipni być: Kak drje su so tehdy na lodźe a w sněze pohibowali? Na kóncu rysujemy sej zymsku krajinu. terminaj: srjedu […]


text:
Rentnar a što potom? – wuměnkarsku swobodu wužiwać abo wužadanja přiwzać (8)
Někotři njemóža so tohole časa dočakać, tamni zaso nochcedźa scyła na njón myslić – na zastup do renty. Kajke maja wuměnkarjo žiwjenje abo starosće, to ze seriju „rentnar a što potom?“ bliže wobswětlamy.
Kruh zajimcow zetka so spočatk lěta 2014 we Wojerecach. Petra a Klaus Heine słušeštaj k tomu. „Tehdy so pomałku pokazowaše, zo požadarjo azyla do města přińdu“, 76lětna wučerka powěda. „Chcychmy integraciju zahe dosć podpěrać. Wukročenjam, kaž bě to nazymu 1991, dyrbješe so zadźěwać.“ Wot wšeho spočatka angažujetaj so mandźelskaj we wobydlerskim zwjazku „Wojerecy pomhaja z wutrobu“. W domje požadarjow azyla na Dillingerowej je Petra Heine dlěši čas kóždy tydźeń němčinu wuwučowała. Jeje mandźelski jej při organizaciji a transporće pomhaše.
Lěta 1901 natwarjenu a dźensa pod pomnikoškitom stejacu Spalowsku ewangelsku kapałku na kromje wsy móža wot tohole nalěća po wjelelětnych prócowanjach saněrować. „To nas njesměrnje zwjesela. Jako smy loni srjedź nowembra spěchowanske srědki přizwolene dóstali, bě to cyle wulkotny dźeń“, pódšmórnje Ramona Maul, kotraž bě wot lěta 2004 hač do 2014 Spalowska wjesna předstejićerka.
Zmóžniłoj stej saněrowanje wuwićowy program za wjesnu kónčinu w Swobodnym staće Sakskej za dobu wot 2014 do 2020 (EPLR) a europski ratarski fonds za wuwiće wsow. Tule inwestuje Europa zaměrnje do wjesnych kónčin regiona LEADER. K njemu słuša tež kónčina hornjołužiskeje hole a hatow. Srjedź nowembra 2016 bě w přitomnosći sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha (CDU) zastupowacy Budyski krajny rada Gottfried Krause zdźělenku wo přizwolenju spěchowanskich srědkow Kulowskemu měšćanosće Markusej Poschej (CDU) přepodał. Dohromady płaći saněrowanje Spalowskeje kapałki 388 000 eurow. Spěchowanje wopřijima 75 procentow tejele sumy, zbywacu štwórćinu płaći město Kulow ze swojeho etata.
Štož kaž futuristiska twórba na kromje parkowanišća skutkuje, je nowe zachodne twarjenje, abo lěpje prajene wopytowarski centrum Małowjelkowskeho prazwěrjenca. Wotdaloka je hižo widźiš, a zda so, kaž by wopytowarja hišće bóle wabiło hač wulki sawrij při dróze do Słoneje Boršće. Architektonisce fascinowaca konstrukcija pak njepřeproša na wuprawu do přichoda. Skerje nawopak, ma być symboliska pokazka na spočatki žiwjenja na našej zemi.
Dlěje hač štwórć lětstotka wukonja Marek Buk powołanje sedłarja. Mjeztym je hižo dlěši čas samostatny. Někotre lěta měješe wón na zapadźe Němskeje sedłarnju, je pak so do ródneje wsy Wotrowa nawróćił.
Kóń je jónkrótne zwěrjo. Ćim rjeńšo je, z kwalitatiwnym a prawym gratom wěsće na nim sedźeć a jěchać. Sedłar tajke konjace graty a sedła w ručnym dźěle zhotowja. ,,Sym so hižo za čas dźěćatstwa za powołanje zajimował, wšako bě dźěd sedłar a měješe swójsku dźěłarnju hnydom doma na dworje“, Marek Buk powěda. Hižo jako dźěćo je sej šulsku tobołu druhdy tež sam w sedłarni zwuporjedźał. Po zakónčenju šule wukubłanske městno za powołanje nańć pak njebě ani tak lochko. Dwě lěće je so Wotrowčan tehdy ze staršimaj wo nje prócował, doniž njezahaji w lěće 1989 wukubłanje w Kamjenskej Kothec sedłarni. Powołanska šula pak bě w durinskim městačku Weida a bě jenička tajka za čas NDR, w kotrejž wukubłachu nimo sedłarjow tež hišće dalše rědke powołanja, kaž na přikład te garbarja.
Serbscy katolscy wěriwi smědźa so lětsa zaso raz na podawk wjeselić, kajkiž tójšto lět wjace dožiwili njejsu: měšnisku swjećiznu serbskeho duchowneho, a to 3. junija, sobotu do swjatkow. Na nju hotuje so 27lětny diakon Florian Mróz.
We Wojerecach rodźeny Florian Mróz je w Kulowje w dwurěčnej swójbje wotrostł. Tam chodźeše tež do zakładneje a srjedźneje šule. Maturu złoži w lěće 2008 na Lessingowym gymnaziju we Wojerecach. Přizamkny so lěto ciwilneje słužby na Kulowskej farje. Lěta 2009 poda so na přihot studija teologije do Bamberga. Wot 2010 studowaše katolsku teologiju w Erfurće a zakónči studij w lěće 2015. Takrjec přetorhnjeny bě tón wot wukrajneho studija w južnotirolskim Brixenu. W tym času dźěłaše Florian Mróz jako kubłar w internaće, hdźež tež nabožinu podawaše. Po zakónčenju studija teologije powołachu jeho w oktobru 2015 jako praktikanta do Budyskeje wosady swj. Pětra. Runje před lětom, 16. apryla 2016, přija Florian Mróz w Drježdźanach diakonsku swjećiznu.
Štóž w Brězowce serbsku narodnu drastu trjeba, tón dźe ke Krawcecom na Edelowej. Tomu hižo tak bě, jako chowaše Hanka Krawcowa hišće drastu we wulkim kamorje. Dźowka Arite je pokład wot maćerje přewzała a za njón loni samo wosebitu stwu zarjadowała. Tak ma Brězowka nětko swójski drastowy fundus, a Arite Krawcojc-Marušowa so jenož wo njón njestara.
Małe staple z wušiwankimi pyšenych seklow, pisanych rubiškow, hawbow z cankami a cankatych bantow a dalšich drastowych dźělow kryja wulke blido. „To wšitko chcu hišće sporjedźeć, tam zady w tych šěsć kartonach čaka hižo přihotowana drasta na naše jejkadebjerki za Brězowske jutrowne wiki“, powěda mi Arite Krawcojc-Marušowa a pokazuje samočinjeny cankaty bant, z kotrymž njeje cyle spokojom. „Bohužel njeje kruty dosć, zo by – na hawbu přičinjeny – wobličo tak wobrubił, kaž ma być. A akuratna dyrbi drasta wězo wupadać, na to dźiwam, hdyž někoho hotuju“, wona podšmórnje.
Hdyž křižerjo njedźelu na konju zrowastanjenje Chrystusa wozjewjeja, budu mjez nimi znowa najwšelakoriši jubilarojo. Tak tež Maćij Kubaš z Njebjelčic, kiž lětsa 50. raz sobu jěcha.
Jutry 1968 – bě to 14. apryla a tuž nimale samsny datum kaž lětsa – słónco na njebju z křižerjemi derje měnješe a wša Boža stwórba ze zymskeho wotpočinka wotućejo so z nimi radowaše, zo je žiwjenje nad smjerću dobyło.
Tež Wotrowscy křižerjo běchu so připołdnju, po tym zo bě jich tam tehdyši farar Pawoł Grofa wužohnował, na puć do Njebjelčic nastajili, zo bychu poselstwo wo zrowastanjenju Jězusa Chrystusa wozjewili. Zdawna je tak, zo zarjaduja so do Wotrowskeho křižerskeho procesiona tež křižerjo z Jawory, hačrunjež drje přisłuša wjes klóšterskej farskej wikariji. Mjez Jaworskimi křižerjemi napadny młody pachoł ze zelenym wěnčkom, kiž ze swojim tehdy hišće dźěćacym hłosom kěrluš po kěrlušu sebjewě-domje sobu zanošowaše. Pachoł bě Jaworčan Maćij Kubaš, šuler 8. lětnika Šule Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje, a njebě ani hišće 14 lět.
Nowe Město nad Sprjewju je ze swojimi něhdźe 400 wobydlerjemi najwjetši wjesny dźěl gmejny Sprjewiny Doł w Budyskim wokrjesu. Ke komunje z 1 931 wobydlerjemi słuša sydom wjesnych dźělow: Bórk, Bórkhamor, Nowa Wjes, Nowe Město, Sprjewiny Doł, Sprjejcy a Drětwja (Zerre).
Nowe Město leži na woběmaj bokomaj Sprjewje na kromje Nowoměšćanskeje hole, a to mjez Grodkom, Běłej Wodu a Wojerecami. Sewjernje wsy ćeče ze Slepjanskeje kónčiny přižórlaca so Struga do Sprjewje. Idyliska to krajina, kotraž wabi k wodychnjenju a kolesowanju, hdźež pak su kołowokoło tež něhdyše wuhlowe jamy swoje stawizny zawostajili a so zdźěla grawoćiwje do pomjatka wobydlerjow zašćěpili.
Po Lutherowej reformaciji cyrkwinskeje wučby, to měnja pietisća, je trěbna reformacija duchowneho žiwjenja, cyrkwinskeho kaž tež wosobinskeho. Wot kónca 16. lětstotka wuwi so pietizm k najsylnišemu ponowjenskemu hibanju w ewangelskej cyrkwi, kiž tež w Serbach sylne slědy zawostaji. Lutherowe žadanje, zo ma so biblija do srjedźišća stajić, měješe so w žiwjenju kóždeho jednotliwca zwoprawdźić, tak pietisća. To polěkowaše wěstemu indiwidualizmej, ćim bóle, dokelž sej pobožni bibliske wobsahi hustohdy jara emocionalnje přiswojichu: ronjachu sylzy z dźakownosće za wumóženje, chwalachu Boha po dołhosći ležo, modlachu so k njemu na kolenach.
Rozestajenja z duchownymi
Wokoło 1720 nasta Sprjewiny móst južnje Delnjeje Hórki. Wulka woda jón lěta 1804 zniči. Hižo lětstotki wotboča při tejle ruinje Sprjewica. „Wona wotsala so tu prěni raz wot swojeje „maćerje“ Sprjewje“, praji hospodarski inženjer a zahority hobbyjowy historikar prof. dr. Eberhard Garbe z Wulkeje Dubrawy. Pod zwjazkowej dróhu B 156 bě sej sama rěčnišćo wutworiła. Sprjewica ćeče nimo hoberskeho duba nimo Wulkeho cyheloweho, Handrijoweho kaž tež Wulkeho Duboweho a Tomašoweho hata dale do Dobrošec. Pozdźišo dóstawa so dale přez Plusnikecy, Malešecy a Załhow (Salga). Wottam ćeče wona přez idylisku dubowu aleju.
Zhromadnje z diplomowym inženjerom Frankom Nürnbergerom ze Spitzkunnersdorfa kaž tež z fachowym lěkarjom za chirurgiju a hobbyjowym fotografom dr. Peterom Hennigom z Habrachćic dźěła Garbe na wobrazowym zwjazku wo stawiznach, krajinje a zajimawosćach podłu Sprjewicy. Hižo wjacore lěta wón čestnohamtsce intensiwnje slědźi. Hišće nazymu ma zwjazk w Hornjołužiskim nakładnistwje wuńć.


text:
Dzieła ôd Feliksa Steuera za darmo
Feliks Steuer umar 30 mŏja 1950 roku, co ôznaczŏ, iże 1 stycznia 2021 roku podle ôrdōnku ô prawie autorskim autorske prawa majōntkowe do jego dzieł wygasły i ôd tego dnia mogymy je publikować bez potrzeby wykupowaniŏ licyncyje.
Steuer narodziōł sie we 1889 roku we Sulkowie. Sztudiowoł słowiańskõ filologijõ we Innsbrucku i na Ślōnskim Uniwersytecie we Wrocławiu. Po sztudyji wyrobiōł dyplōm rechtora i we Katowicach robiōł za rechtora i dyrechtora Państwowyj Gimnazyje Klasycznyj i Miastowyj Gimnazyje Matymatyczno-Przirodniczyj.
Do historyje ślōnskigo jynzyka przeszoł ôpracowaniym sztyrech dzieł ô mŏwie swojigo regiōnu. Dwie ś nich to naukowe prace dialektologiczne: „Dialekt sulkowski” z 1934 roku i „Narzecze Baborowskie” z 1937. Dwie nastympne to dziełka literacke: „Ostatni gwojźdźaurz” i „Z naszej źymjy ślůnskej”, ôba ze 1935 roku.
Mŏwa Baborowsko nŏleżała do dialektōw laskich, to znaczy tych, co ś nich Erwin Goj, co pisoł pod mianym Óndra Łysohorsky, stworzōł laski jynzyk literacki. Reszta prac tykała sie mŏwy ze Sulkowa, co je bliższŏ srogim ślōnskim dialektōm.
Do napisaniŏ „Ostatnigo gwojźdźaurza” i „Z naszej źymjy ślůnskej” stworzōł nowy alfabet, moc zbliżōny do sulkowskij wymŏwy. Tyn alfabet – po małych modyfikacyjach – bōł krōtko na poczōntku XXI stoleciŏ rychtowany i widziany za podstawã do kodyfikacyje ślōnskijgo jynzyka.
We Bibliŏtyce Silling idzie znojś ôba dziełka przetransliterowane do alfabetu ślabikŏrzowego, co ôznaczŏ, iże jejich tytuły zmiyniajōm sie na „Z naszyj ziymie ślōnskij” i „Ôstatni gwoździŏrz”. Jedyn i drugi je dostympny do czytaniŏ prosto ze strōny, jak tyż we formatach pdf, epub, mobi i txt.
Mōm nadzieja, że jejich lektura tego prziczyni sie do lepszego poznaniŏ ślōnskigo jynzyka. Poczytejcie te i inksze ksiōnżeczki we Bibliŏtyce.


text:
Jun 20, 2022
May 12, 2014
2 054
930
https://dlibra.bu.uz.zgora.pl/publication/34988
Siatecki, Alfred (1947- )
Siatecki, Alfred (1947- ) Siatecki, Alfred - oprac. Ankiewicz, Henryk Chłodnicki, Jerzy Czarczyńska-Szaflik, Irena Czarnecki, Zenon Czerniawski, Wojciech Czyż, Czesław Mieczysław Dowgielewicz, Irena Fedorowicz, Krzysztof Ferenc, Ewa Fraszewska, Maria J. Furman, Kazimierz Gross, Jan Jabłoński, Romuald Marek Jankowski, Kazimierz Jarosz-Rabiej, Katarzyna Jasiński, Tadeusz Jelinek, Zbigniew Marian Kajan, Tadeusz Kaszczyc, Romana Katarzyński, Jacek Kaziów, Michał Klępka, Władysław Koniusz, Izabella Koniusz, Janusz (1934-2017) Kopaczyńska-Moskaluk, Agnieszka Korsak, Włodzimierz Kowalczuk, Zygmunt Kuleba, Mirosław Kurowicki, Jan Kurzawa, Eugeniusz Kużel, Mirosława Kwapisiewicz, Anna Kwaśniewicz, Włodzimierz Lipnicki, Ludwik Łapszyński, Gustaw Adam Łazuka, Władysław Malicki, Kazimierz Morawski, Zdzisław Markiewicz, Czesław Muszyńska-Koza, Dorota Mystkowski, Waldemar Najdek, Bernard Niedźwiecki, Witold Nowicki, Florian Olczak, Janusz Pawłowska, Nina Pilitsidis, Telemach Plewińska, Stanisława Przybecki, Jerzy Przybylak, Maria Pytel, Jolanta Robak, Aldona Rozwadowska-Bar, Grażyna Rudiak, Robert Ryndak, Zbigniew Sauter, Wiesław (1905-1996) Słomka, Bronisław Sobkowiak, Czesław Sojka, Tadeusz Soliński, Bolesław Soroko, Ewa Suzanowicz, Bronisław Szmidt, Ireneusz Krzysztof Szura, Romuald Szyfer, Tadeusz Szylkin, Henryk Śmigielski, Wojciech Tokarska, Anna Trawińska, Barbara Trziszka, Zygmunt Tuchocki, Lech Urban, Aleksandra Wachowiak, Eugeniusz Wajs-Papusza, Bronisława Warszawski, Mieczysław Jan Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof Werstler, Janusz Wiktorski, Paweł Zdziarski, Maciej Zgaiński, Marek Żuczkowski, Adam
Siatecki, Alfred (1947- ) Siatecki, Alfred - oprac. Ankiewicz, Henryk Chłodnicki, Jerzy Czarczyńska-Szaflik, Irena Czarnecki, Zenon Czerniawski, Wojciech Czyż, Czesław Mieczysław Dowgielewicz, Irena Fedorowicz, Krzysztof Ferenc, Ewa Fraszewska, Maria J. Furman, Kazimierz Gross, Jan Jabłoński, Romuald Marek Jankowski, Kazimierz Jarosz-Rabiej, Katarzyna Jasiński, Tadeusz Jelinek, Zbigniew Marian Kajan, Tadeusz Kaszczyc, Romana Katarzyński, Jacek Kaziów, Michał Klępka, Władysław Koniusz, Izabella Koniusz, Janusz (1934-2017) Kopaczyńska-Moskaluk, Agnieszka Korsak, Włodzimierz Kowalczuk, Zygmunt Kuleba, Mirosław Kurowicki, Jan Kurzawa, Eugeniusz Kużel, Mirosława Kwapisiewicz, Anna Kwaśniewicz, Włodzimierz Lipnicki, Ludwik Łapszyński, Gustaw Adam Łazuka, Władysław Malicki, Kazimierz Morawski, Zdzisław Markiewicz, Czesław Muszyńska-Koza, Dorota Mystkowski, Waldemar Najdek, Bernard Niedźwiecki, Witold Nowicki, Florian Olczak, Janusz Pawłowska, Nina Pilitsidis, Telemach Plewińska, Stanisława Przybecki, Jerzy Przybylak, Maria Pytel, Jolanta Robak, Aldona Rozwadowska-Bar, Grażyna Rudiak, Robert Ryndak, Zbigniew Sauter, Wiesław (1905-1996) Siatecki, Alfred Słomka, Bronisław Sobkowiak, Czesław Sojka, Tadeusz Soliński, Bolesław Soroko, Ewa Suzanowicz, Bronisław Szmidt, Ireneusz Krzysztof Szura, Romuald Szyfer, Tadeusz Szylkin, Henryk Śmigielski, Wojciech Tokarska, Anna Trawińska, Barbara Trziszka, Zygmunt Tuchocki, Lech Urban, Aleksandra Wachowiak, Eugeniusz Wajs-Papusza, Bronisława Warszawski, Mieczysław Jan Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Werstler, Janusz Wiktorski, Paweł Zdziarski, Maciej Zgaiński, Marek Żuczkowski, Adam
Bohuta-Stąpel, Halina Andrzejewska, Ewa Graczyk, Karol Rawski, Jakub Mazur, Kinga Grewling, Marek Poradzisz-Cincio, Magdalena Buck, Andrzej Roszak, Ewa Renkwitz, Alina Jężak, Justyna Gromnicki, Marcin Kufel, Agnieszka Sobczak, Marika Bartkowiak, Karolina Wojnarowski, Jacek Włodzimierz Łastowiecki, Janusz Krawczyk, Aleksandra Krystkowiak, Paulina Nowicka, Agnieszka Waszkowiak, Honorata Matyasik, Beata Cieplicka, Dana Sikora, Marta Seifer, Urszula Bochenek, Alicja Kowalczyk, Krzysztof Zychla, Katarzyna Krutulska, Kinga Myszkiewicz, Igor Szott Kardasz, Helena Muskała, Dariusz Grzesiński, Przemysłąw Koziołek, Krzysztof Kotin, Andrej Front, Magdalena Kranz, Joanna Rudiak, Robert Kalinowska, Magdalena Piórkowski, Sebastian Grzelak, Emilia Derczyńska, Monika Bilski, Łukasz
Buck, Andrzej - red. naczelny Gryska, Magdalena. Red. Mielczarek, Ewa. Red. Mikołajczak, Małgorzata (1966 -) - red. Masternak, Renata - fot. Matysiak, Anna - fot. Sobczak, Marika - aut. Buchalik-Drzyzga, Agata - aut. Żeromski, Jacek - aut. Kapica-Curzytek, Joanna - aut. Szott, Mirosława - aut. Łastowiecki, Janusz - aut. Garbowski, Roman - aut. Wawryk, Joanna - aut. Rawski, Jakub - aut. Sobkowiak, Czesław - aut. Radwański, Marcin - aut. Rudiak, Robert - aut. Grzesiński, Przemysław - aut. Buck, Andrzej - aut. Derylak, Edward - aut. Draguła, Andrzej - aut. Januszkiewicz, Izabela - aut. Kaniecki, Mirosław R. - aut. Konarska, Barbara - aut. Krakowiak, Konrad - aut. Łazuka, Władysław - aut. Masternak, Zbigniew - aut. Mielczarek, Ewa - aut. Mikołajczak, Małgorzata - aut. Myszkiewicz, Igor - aut. Nowak, Andrzej - aut. Różewicz, Bogumiła - aut. Stankiewicz, Witold - aut.
Eckert, Marian Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Mikołajczak, Małgorzata Śmigielski, Wojciech Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Szóstak, Anna Gorzechowski, Grzegorz Bachta, Katarzyna Urbaniak, Paweł Rećko, Janusz Żuczkowski, Adam Kufel, Sławomir Maliszewski, Karol Wojtyła, Konrad Kulczycka, Dorota Wiatrzyk, Marta Sikora, Marta Pokorski, Leon Grochowa, Agnieszka Staśkowiak, Irmina Zalewska, Alicja Ważny, Tomasz Wojciechowski, Jacek Sidorska-Ryczkowska, Maria Felski, Wiesław Mut, Roberta
Szczegóła, Hieronim (1931- ) - red.
Balcerzak, Gabriela Muszyński, Jan (1932-2017) Głuchowska, Lidia Kamińska, Krystyna Zwolińska, Grażyna Sobkowiak, Czesław (1950- ) Bohuta-Stąpel, Halina Andrzejewska, Ewa Cygan, Dorota Graczyk, Karol Rawski, Jakub Wawryk, Joanna Graczew-Czarkowska, Agnieszka Jachimowicz, Wojciech Klary, Beata Patrycja Grewling, Marek Kufel, Robert Krzymiński, Rafał Turowski, Stanisław Ziemska, Małgorzata Stanglewicz, Konrad Wodarski, Artur Mikołajczak, Małgorzata (1966- ) Stolarczyk, Jan Uglik, Jacek Buck, Andrzej Kapica-Curzytek, Joanna Karpowicz, Tymoteusz Kufel, Sławomir - red. nacz.


text:
Theodor Kaluza
Theodor Franz Eduard Kaluza (rodz. 9 listopada 1885 we Wilhelmsthal (terozki bycirk Uopola), um. 19 styczńa 1954 we Göttingen) – ńymjecki matymatyk a fizyk ze Gůrnygo Ślůnska. Znomy je ze průb uńifikacyji uogůlnyj teoryji wzglyndnośći ze elekromagnetyzmym przi podporze aparatu przestrzyńi pjynćowymjarowyj.
Biografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pochodźůł ze katolickij familiji ze Gůrnygo Ślůnska. Wedle rychtowań ze uopolskigo kośćůła, kaj wźůn krzest, rodźůł śe we Uopolu (wuůnczas ńymjecke Oppeln). We stolećo 3 lot wyjechoł do Kalińingradu, kaj sztudjyrowoł nad matymatykům, fizykům a astronomijům. Badoł sam dźołańo grawitacyji a fal elektromagnytycznych we przestrzyńi pjynćowymjarowyj. We 1919 stworzůł teoryjo, kero ńyskorzi we 1926 půmjyńił Oskar Klein, ta wersyjo mjanowano je dźiśoj kej Teoryjo Kaluzy-Kleina.
Albert Einstein tak uůnygo uoceńůł na tyjma jigo badań:
- "Do tygo chopa mom wjelgi respekt za pjynkno jigo rozumowańo"
Bibljografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Menso Folkerts: Kaluza, Theodor, ze seryji Neue Deutsche Biographie (NDB), Berlin 1977, ISBN 3-428-00192-3, z. 76
- Daniela Wuensch: Der Erfinder der 5. Dimension Theodor Kaluza – Leben und Werk. Göttingen, 2005, ISBN 978-3-938016-03-9


text:
Bodej kożdy zno Oktoberfest, pra? Fajer, kaj piwo sie leje hektolitrami, a wuszty i golōna jy sie bez cołki dziyń. Czos, w kerym Bajeroczki ôblykajōm dirndle i locōm z cyckami na wiyrchu, a Bajeroki łażōm w szumnych skôrzannych galotkach z hōuzyntregami. Dwa tydnie uciechy w Mōnachium. W mieście, w kerym tera miyszkōmy.
Trefiło sie nōm, że moglimy pozaglōndać jako to naprowda wyglōndo we ôstatni dziyń tego fajerowanio we 2016 roku. I wiycie co? Przōdzij niy wiedzielimy, że okrōm chmielowej ambrozyji je tamek tela atrakcyji. Tōż dzisioj mōmy dlo Wos galeryjo, cobyście tyż mogli wejrzeć na rychtyczny Oktoberfest. Niy yno na zajdle z biyrym, ale na wszyjskie fizymatynta naôkoło. Chowcie sie! 🙂


text:
Před něšto časom dožiwich koncert, na kotrymž měješe spěwar hižo při druhim spěwje swoje ćeže z tekstom. Tež hakle krótko do wustupa zestajena skupina so hišće cyle na so zwučiła njebě. A tola bě to přijomny wječor ze sympatiskim wuměłcom. Bě ze wšeho spočatka pytnyć, zo so wón za swoju hudźbu hori a z njej swoje zaćišće, wobkedźbowanja a mysle wuměłsce přetwori. Sym krasny wječor dožiwił, byrnjež hudźbnik profi w tym zmysle njebył, zo je wot wuměłstwa žiwy. Hižo naspomnjene wustupowanje by drje něchtóžkuli samo jako njeprofesionelne škrěł.
Hdyž so dźensa wo profesionelnym wuměłstwje rěči, potom su z tym husto wšelke wočakowanja zwjazane kaž na přikład, zo su wuměłče přeco přihotowane, zo su wuměłcy koncentrowani, zo swój wukon na dypk přinjesu. Hač k postajenemu časej předstajenja abo někajkemu terminej za wotedaće. Njewotwisnje wot jich naladow, starosćow a začućow.


text:
Zhorjelc. Policija warnuje wobydlerjow wuraznje před wosebitym wašnjom paduchow awtow. Na terenje Zhorjelskeje policajskeje direkcije je w zašłymaj měsacomaj k wjacorym padam tak mjenowaneho „homejackinga“ dóšło. Při tym so paduši najprjedy do bydlenja zadobudu, wozmu sej tam namakany awtowy kluč a pokradnu na to wotpowědne awto. Zwjetša zadobychu so njeznaći přez zachodne durje, w někotrych padach wone ani zamknjene njeběchu, štož skućićelam „dźěło“ wolóži. Kluč wisaše často direktnje pódla durjow, druhdy ležeše na kamorčku na chódbje. Pokradnyli su paduši zwjetša awta typa Ford, Audi, VW, Škoda a Mercedes. Policija tuž radźi, chěžne a bydlenske durje stajnje zamknjene měć a awtowy kluč w bydlenju po móžnosći do kamora połožić a nic widźomnje ležo wostajić. Podhladnje zadźeržace so wosoby měli wobydlerjo spěšnje policiji přizjewić.
Kamjenc. Z woporom paducha sta so zawčerawšim rentnar w Kamjenskej kupnicy. Tam je njeznaty 83lětnemu ručnu tobołku z nakupowanskeho wozyčka spakosćił. Jako sej starc wšelku zeleninu wobhlada, dosahaše skućićelej krótki wokomik, zo sej tobołku hrabny a so zhubi. W tobołce běchu snadne mnóstwo pjenjez, kluče za awto a bydlenje kaž tež mobilny telefon. Sprawny pasant tobołku pozdźišo na Sydlišćowym puću namaka a w měšćanskim zarjadnistwje woteda. Hač na pjenjezy móžachu 83lětnemu wšitko zaso wróćić. Kriminalna policija tónle pad dale přepytuje.
Jědlica. W běhu krótkeho časa stej so wčera popołdnju a nawječor wosobowej awće na statnej dróze S 101 mjez Zejicami a Hornim Wujězdom blisko wotbóčki do Jědlicy z jězdnje sunyłoj. Krótko po 16 hodź. bě to starši muž ze swojim Citroënom, kiž zajědźe do přirowa. Dobrej dwě hodźinje pozdźišo so wodźerka BMWja z awtom hižo na dróze dźeržeć njemóžeše a zajědźe na polo. We woběmaj padomaj bě jězdnja mokra. Křiwicy na S 101 su chětro wuske, tak zo tam často k njezbožam dochadźa, tež hdyž šoferojo kaž předpisane 70 km/h jědu.
Ochranow. K ćežkemu wobchadnemu njezbožu dóńdźe wčera připołdnju na zwjazkowej dróze B 178 mjez Ochranowom a Žitawu. Po zdaću po přesćehnjenju běštej Opel Chorsa a Wartburg 353 na wysokosći wotbóčki Großhennersdorfa do so zrazyłoj. Nimo kameradow wohnjoweje wobory běchu tež policisća a zasadźenske mocy wuchowanskeje słužby na městnje a zranjenych zastarachu. Po prěnich dopóznaćach stej dwě wosobje hišće na městnje njezboža zemrěłoj, pjećo so ćežko zranichu.
Połčnica. Jako chcyše wodźer transportera wčera připołdnju w Połčnicy z ležownosće na puć wujěć, přewidźa wón bližacy so moped. Mopedist zrazy do transportera a padny. Při tym so tak zrani, zo dyrbjachu jeho w chorowni lěkować.
Biskopicy. Na křižowanišću blisko Schilleroweho naměsta w Biskopicach je wčera něhdźe w 19 hodź. 71lětna wodźerka VWja stopowe znamjo přewidźała a jědźeše prosće dale. Při zražce z napřećo přijěducym Peugeotom so w nim sobujěduca 62lětna zrani. Ju dowjezechu do chorownje. Šofer wosta njezranjeny.
Slepo. Dokelž bě wčera popołdnju w Slepjanskim socialnym centrumje swj. Borbory płun čuć, su dom ewakulowali. 40 kameradow wohnjowych woborow z Mułkec, Ronownoho, Slepoho a Běłeje Wody je z dźewjeć awtami na pomoc přijěło. Tež wobora Vattenfalla a wuchowanska słužba běštej na městnje. Po wuprajenju zasadźenskeho nawody bě wjesna firma płun wotpušćiła, kotryž so na to po centrumje rozpřestrěwaše.
Budyšin. Tež hdyž je wěcna škoda poměrnje snadna, wostanje rubježnistwo ćežki njeskutk. Tajki sta so zawčerawšim krótko do 15 hodź. we wobchodźe za drastu w Budyskim nakupnišću Husarenhof. Tam napadnychu předawarkam štyrjo mužojo z nachribjetnikom. Po tym zo běchu sej wšelake twory wobhladali, zminychu so woni z cholowami w hódnoće 30 eurow z wobchoda. Předawarka spěchaše za nimi a móžeše jednoho zadźeržeć. Tón pak jej z tajkim wotmachom na ruku dyri, zo wona jeho z bolosćemi pušći. Wšitcy štyrjo móžachu ćeknyć, bjez toho zo by jich něchtó spóznał. Kriminalna policija přepytuje nětko rubježneho padustwa dla.
Nosaćicy. Koleso z kólnje pokradnył je paduch njedźelu popołdnju w Nosaćicach (Nostitz) pola Wósporka. Najprjedy hrabny wón jedne bjez powětra. Te pak nabok połoži a wućahny druhe z kólnje. Jako to wobydlerka pytny, wona cuzeho narěča, na čož tón z kolesom ćekny. 56lětny wobsedźer a susodźa zhromadnje za paduchom spěchachu a 26lětneho skónčnje na pólnym pućiku mjez Nosaćicami a Žarkami (Särka) dosahnychu. Mjeztym informowana policija jeho nachwilnje zaja. Kriminalisća pad nětko dale přepytuja.
Zhorjelc. Policiju a wuchowanske mocy wołachu wčera popołdnju na Wysočiny (Hochstein) zapadnje Zhorjelca. Tam běchu pasanća pytnyli, zo je blisko hórskeho hosćenca krosnowar znjezbožił. 28lětny muž bě so po krosnowanju z powjazom z hory dele pušćił, z wysokosće něhdźe třoch metrow na zemju padnył a so ćežko zranił. Z wuchowanskim awtom jeho do chorownje dowjezechu. Po wuprajenju swědkow powjaz cyle hač na zemju njedosahaše. Po wšěm zdaću bě krosnowar dołhosć powjaza wopak wobličił, tak zo dóńdźe k njezbožu.
Wulka Dubrawa. W nocy na štwórtk běchu paduši traktorow w Budyskim wokrjesu po puću. W Porchowje, Łužnicy a we Wulkej Dubrawje měrjachu so woni na dohromady sydom traktorow. Dwě pokradnjenej mašinje je policija bórze po njeskutku zaso namakała. W třoch padach njebě so skućićelam poradźiło, motor zapinyć. Dwě pokradnjenej jězdźidle typa Fendt nětko pytaja. Dohromady nasta něhdźe 70 000 eurow škody.


text:
Złota ryba
Złota ryba (serbsce tež Złoty karp; wědomostne mjeno Carassius gibelio forma auratus) je mała słódkowódna ryba. Słuša do swójby karpowych rybow (a z tym tež do rjada kosćowych rybow) a je jara woblubowane domjace zwěrjo a zdobom najstarše znate bjez někajkeho hospodarskeho wužitka. Znajmjeńša 120 plahowanskich družinow je dotal znate. Złote ryby móžeja starobu wot 20 do 30 lět docpěć druhdy samo starobu wot 40 lět. Złota ryba docpě wahu wot 1000 g; w někotrych padach docpěja samo 3000 g.
Napohlad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Złota ryba je čerwjeno-oranžojta do žołta a ma husto běłe abo čorne blaki. Ryby błyšća so złote. Docpěja dołhosć hač do 24 centimetrow, hdyž maja wjele městna samo hač do 50 centimetrow. Muske a žónske eksemplary njehodźa so wonkownje rozeznawać.
Žiwjenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tute ryby njemóžeš w přirodźe nadeńć. Su čiste plahowanske ryby (Zuchtfische). Wone su w měrnych wodźiznach z wjele rostlinami žiwe, dźerža so pak tež w akwarijach. Dźensa so złote ryby po cyłym swěće dźerža.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo před lětstotkami so złota ryba prěnjotnje w Chinskej plahowaše. Jako prěni wopisa je Carl von Linné we 18. lětstotku. Spočatnje smědźachu jenož zemjenjo ryby plahować. Pozdźišo, někak w 13. lětstotku, měješe skoro kóždy dom hat abo basenk ze złotymi rybami. W 17. abo 18.lětstotka su so přez europskich wotkrywarjow złote ryby w Europje rozšěrili. Tež tam buchu jenož wot wyšich swójbow dźeržane.
Zastaranje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdyž chceš sej złote ryby wobstarać, potom wobstaraj sej znajmjeńša 5 eksemplarow (ale nic wjac pola 1000 l) dokelž čuja so potom hakle derje. Dawaja 20-30 wšelake plahownske formy. Za złote ryby dyrbi hat znajmjeńša meter hłuboki być. Ryby su wšožrački. Woni trjebaja lochko požitnu jěsć (trjebaja wjele jědźe). Złote ryby maja kóčki jako njepřećelow, tohodla je radźomnje, zo so ryba před kóčkami škita. Dnowna woršta wot hata abo akwarija dyrbi ze šćerka wobstać a dyrbi so z mnohimi mócnymi rostlinami posadźeć.
Rozmnoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žonjace złote ryby połoža 500 do 3000 jejka, kotrež so hnydom wot muskich eksemplarow wopłodźa. Jejka dźerža na wodowych rostlinach. Po dwěmaj do třoch dnjach wulězu małe złote ryby, kotrež maja šěru-zelenu barbu. Hakle po 12 měsacach wuwiwaja najprjedy čornu, potom hakle złotu barbu a cyle na kóncu wuwiwaja hišće běłe blaki.
Zežiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Złote ryby su wšožrački. Žerja rady:
- larwy kuntworow
- wódne rostliny
- rybjacu picu
- wački
- wowsne tružki
- čwork
- kukuricu
- dafniju


text:
W Chrósćicach je póndźelu wječor dwěsćě ludźi na Chróšćan zběžk před 20 lětami spominało. Na zarjadowanje su župa „Michał Hórnik” Kamjenc, třěšny zwjazk Domowina a Serbske šulske towarstwo (SŠT) přeprosyli. Na spočatku su sej film SAEK z lěta 2011 z originalnymi natočenjemi wo Chróšćan zběžku wobhladali.
Jana Markowa, tehdom zastupjerka angažowanych serbskich staršich, reziměrowaše: „Zwostawa stajnje znowa prašenje: Kelko serbskosće my Serbja chcemy?” Kritisce na to skedźbni, zo „akceptujemy jednorěčne němske informacije na serbskich šulach, zarjadnišćach a w gmejnach, njeprašamy so za tym, kelko serbskeho so nic jenož w serbšćinje, ale tež w stawiznach, hudźbje, wuměłskim kubłanju, přirodowědźe na serbskich šulach posrědkuje.” Zdobom so lěkarka z praksu w Njeswačidle nadźija, zo so šulerjo tehdyšeho pjateho lětnika jako Serbja čuja, „zo so jim w swojej maćeršćinje dźije”.
Jakub Brězan, šuler 5. lětnika 2001, dźakowaše so zmužitym staršim a fararjej Clemensej Hrjehorjej za tehdyši bój. Wón widźi, „zo so kamjeń, kotryž smy nastorčili, dale kula – ženje njeje telko Power-Serbow było kaž nětko.” Wulku wažnosć při tym na narodnosć, nabožnosć a swójbu kładźe. Tohodla hesło wonych dnjow dale płaći: „Běchmy, smy, budźemy!”
Wjesnjanosta Marko Kliman dopominaše na nadběhi na potrjechenych, na njepřezjednosć nastupajo Chróšćan zběžk w Serbach – „tež to słuša k wěrnosći.” Wón sej „wutrajnosć a kreatiwitu za naš lud” přeje. Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, namołwješe, so přeco na to wusměrjeć, štož je za serbski lud rozsudne, a nic na ryzy politisku taktiku. Statnik mału wustajeńcu wo Chróšćan zběžku, kotraž měješe póndźelu wječor w Chrósćicach premjeru, zajimcam doporuča. Tutu dokumentaciju boja wo serbsku srjedźnu šulu stej młodej Serbowce Luiza Winarjec a Felicia Touvenot zdźěłałoj. Hudźbnje je program spominanja hólča kapała Chróšćan zakładneje šule wobrubiła. Na kóncu spěwachu wobdźělnicy zarjadowanja kaž před 20 lětami kěrluš „Božo, ty Serbow.” Tehdyša swěrna sobuwojowarka Regina Šołćina z Konjec wupraji přitomnym něhdyšim šulerjam na kóncu dźak a respekt za jich horliwosć za serbski lud a kraj.
Něhdyši předsyda Domowiny Jan Nuk wosebje rólu někotrych serbskich politikarjow a komunalnych zamołwitych woneho časa šwikaše, kotřiž „njejsu bjezkompromisnje za nami stali, ale su zwjetša znazdala na Chróšćanske podawki zhladowali.” A „tak běchu starši w zhromadnosći z Domowinu, fararjom Hrjehorjom a sympatizantami na šulskim dworje w Chrósćicach na so pokazani. Tuta njesolidarita je na kóncu k tomu wjedła, zo zběžk njebě wuspěšny.” Nuk so čěskim politikarjam a wosobinam kulturneho žiwjenja dźakowaše, kotřiž su zběžk podpěrowali. W publikumje póndźelu běše tež čěski prof. Leoš Šatava z mandźelskej, kiž bydleše tehdom ze swójbu w Serbach a je nam mjez druhim wuslědki wědomostneho slědźenja wo narodnej identiće serbskeje młodźiny a jeje wobchadźenju ze serbšćinu zawostajił.
Wječork moderowała je županka Diana Wowčerjowa. Organizaciju měješe Katharina Jurkowa, regionalna rěčnica Domowiny a předsydka SŠT, na starosći. Němskim hosćom, kotřiž serbsce (dosć) njerozumja, běše simultane tołmačenje z pomocu, wo kotrež so Regina Krawcowa wustojnje postara. Po oficielnym programje wužiwachu přitomni při najrjeńšim wjedrje składnosć za bjesadu. (Foto: Jana Markowa rěči wo Chróšćan zběžku z wida angažowanych serbskich staršich)


text:
Lukas Podolski
Lukas Podolski (ur. 4 czyrwca 1985 we Gliwicach) – fusbalok wystympujůncy we reprezentacyji Mjymjec a we Bundeslidze kej je napadźorzym. Rodzůny we Gůrnym Szlůnzku, we familiji uo szportowych tradycyjach. Uod 1987 mjyško we Mjymcach.
We rokach 2003-2006 grou we 1. FC Köln, kaj zagrou 81 špilůw a wbjůu 46 torůw. Uod 2006 gro we Bayerńe Monachjum, kaj zagrou (do czyrwca 2008) 38 szpilůw a wbjůu 4 tory.
We pjyrszy reprezentacyji Mjymjec we fusbalu napoczynou grać we 2004 roku, a do 9 czyrwca 2008 zagrou we ńji 83 szpilůw a wbjůu 42 torůw.


text:
Po wšej Hornjej, srjedźnej a Delnjej Łužicy smědźachu ludźo lětsa skónčnje zaso jutry bjez wobmjezowanjow swjećić. To bě předewšěm jutry njedźelu tež widźeć. Mnozy běchu přijěli, zo bychu radostne a krasne jutry z křižerjemi, jutrownymi spěwarkami, Jejkacym Handrijom abo na cyle swoje wašnje na čerstwym powětře a ze słóncom přežiwili. Wosebje křižerjo w Budyšinje – jutrownej stolicy – mějachu swoju lubu nuzu so dopołdnja přez masy přihladowarjow předrěć – jara zlě bě krótko za Mostom měra při kružnym wobchadźe na Schliebenowej, hdźež dyrbješe policija najprjedy sebi a potom tež křižerjam šćežku wutworić.
Tola tež to njebě žadyn problem. Wšako běchu wšitcy – wšojedne hač zastojnicy, křižerjo abo hosćo-přihladowarjo wobrjadow – jara přećelni. Zawěsće je tomu słónčne wjedro runje tak polěkowało kaž njewobmjezowanosć po dwěmaj lětomaj z koronu.


text:
Chrysta Meškankowa
Chrysta Meškankowa (rodźena Rječkec; * 30. oktobra 1938 w Róžeńće) je serbska bibliotekarka a awtorka.
Wona narodźi so jako druhe ze štyrjoch dźěći wučerja Maksa Rječki a jeho mandźelskeje Marje, rodźenej Andrickec.
W štyrilětnym dalokostudiju přiswoji sej kwalifikaciju diplomoweje fachoweje bibliotekarki a dźěłaše w Lipšćanskej uniwersitnej bibliotece. We wólbnym času wěnowaše so hudźbnym wědomosćam. W nalěću 1989 wróći so do Budyšina, hdźež dźěłaše połdra lěta w redakciji Noweje doby. Po přewróće namaka nowe dźěło w krajnoradnym zarjedźe jako społnomócnjena za runostajenje a serbske naležnosće.
Nimo dźěła podawaše w Chróšćanskej wosadźe katolsku nabožinsku wučbu a dźěłaše z kapłanom Měrćinom Salowskim na wudaću noweho wosadnika. Za někotre serbske kěrluše napisa nowu melodiju. Za oratorij Serbske jutry z pjera Jana Cyža zestaji tekst. W Serbskich Nowinach wozjewi prawidłownje recensije předewšěm wo koncertach.
Z mandźelskim Markom, synom Jana Meškanka, ma tři dźěći. Jedyn ze synow je serbski stawiznar Timo Meškank.
W lěće 2020 bu wona za swoje zasłužby z Mytom Zejlerja wuznamjenjena.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Gerat Wornar: Chrysta Meškankowa 80 lět. W Rozhledźe 10/2018, str. 33


text: Chóśebuz/Cottbus. Jadnab 80 namšarjow jo pśišło gódownicu na rědnu a dostojnu serbsku namšu do Serbskeje (Kloštarskeje) cerkwje. Tu samu jo źaržał faraŕ Ingolf Kśenka z Janšojc. Dwě absolwentce Dolnoserbskego gymnaziuma Karolina Harpojc a Maria Groźiškojc ze Žylowa stej gromaźe z Christinu Kliemoweju z Dešna lazowałej to gódowne tšojenje z ewangelija swětego Lukasa, Madlena Norbergowa z města jo lazowała z ewangelija swětego Matejusa. Faraŕ Kśenka jo we prjatkowanju se pšašał, lěc jo to pšawje, wjasołe gódy swěśiś, gaž swět jo połny nuze a wójny. Wón jo wulicował wót generacije, kótaraž jo wšykne tšašne groznosći swětoweje wójny dožywiła. Wjele jich jo se mysliło, až njebudu žednje móc z wjasołeju wutšobu gódy swěśiś. A weto jo to gódowne tšojenje naslědku pśemógło jich wobśěžkane wutšoby wustrowiś. „Źiśo do Betlehema“, tak ako te pastyrje a te tśo mudre krale – jo faraŕ Kśenka za słowami fararja Tešnarja namšarje napominał. Betlehem jo blisko, rozmjej: kuždy wěrjecy namakajo jen we bibliji.


text:
Historiski přehlad
Na póstarcenje Pólaka Alfonsa Parczewskego jo se w lěśe 1880 w Chóśebuzu dolnoserbske wótźělenje “Maśica Serbska” pó pśikłaźe a z pomocu górnoserbskeje Maćice Serbskeje załožyła.
Ako knigłowe towaristwo jo se wóna wót wšogo zachopjeńka zasajźiła za woplěwanje a zdźaržanje serbskeje rěcy a kultury, za duchne kubłanje serbskeje ludnosći w Dolnej Łužycy. Za to jo Maśica až do swójogo zakaza w lěśe 1937 wudała wjeliku mań w dolnoserbskej rěcy spisanych resp. do njeje pśestajonych knigłow a brošurkow. Wóna jo se wó to starała, až jo pśišła dolnoserbska pisna rěc do serbskich jsow a domow pśez serbske kulturne wjacorki a spiwne swěźenje.
Na załožarskej zgromaźinje w maju 1880 jo se ned zapisało 65 cłonkow, wšake su byli z Górneje Łužyce. Dwě lěśe pózdźej jo měła Maśica w cełku južo 224 cłonkow, wót togo 171 z Dolneje Łužyce. Nejžwětšy źěl cłonkojstwa su byli bury a rucnikarje. Fararje a ceptarje su twórili intelektualny potencial. Wóni su słušali k wudawarjam prjatkarskich, spiwarskich a dalšnych nabóžninskich knigłow. Teke wšake wucbnice za šulsku pótrjebu a publikacije na pólu rědneje literatury su se wudali. Wuzwignuś dej se knigłowy kalendaŕ "Pratyja", kenž se z lěta 1880 - z małymi a wětšymi pśetergnjenjami - wudawa. Wón słuša źinsa k nejwěcej cytanym knigłam w dolnoserbskej rěcy.
Swój historiski wjerašk jo měła Maśica pśi góźbje 50. jubileuma w lěśe 1930, wóswěśony ako spiwny a drastwiny swěźeń we Wětošowje. Jo to była manifestacija žywjeńskeje wóle słowjańskeje ludnosći z Dolneje a Górneje Łužyce. Ze zakazom Domowiny w lěśe 1937, kótarejž jo Maśica wót załoženja 1912 pśisłušała, jo se jeje statkownosć skóńcyła.
Pó drugej swětowej wójnje su nowozałožone institucije pśewzeli nadawk towaristwa. Pó politiskem pśewrośenju jo se zglucyło, źěłabnosć Maśice Serbskeje w lěśe 1993 zasej wótžywiś. Źinsa wiźi wóna swój nadawk na pólu kulturneje historije a wobogaśijo serbske wědomnostne a kulturne žywjenje w Dolnej Łužycy ze zarědowanjami a publikacijami.


text:
Hůnduras
Hůnduras (Hůnduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo we Strzodkowyj Americe, mjyndzy Karajibskim Morzym a Pokojnym Uoceanym (Zatoka Fonseca), do kupy mo 820 km wybrzeżo. Hůnduras mo grańica na zachodźe ze Gwatymalům (dł. grańicy 256 km), na połedńowym wschodźe ze Ńikaraguům (922 km) a na połedńowym zachodźe ze Salwadůrym (342 km). Do Hůndurasu przinależům tyż przybrzeżne wyspy, ze kerych nojsrogsze to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Uod 1972 roku do Hondurasu przinoleżům Islas Santanilla.
Bezma 90% mjyszkańcůw hůndurasu to Metysy, 6,7% Indjanery, 2,1% Negry a 1,3% bjołe. 24% ludźi sam je analfabetůma.


text:
Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.11.2010 pjasćowanje
Hauptinhalt
Njedawno čitach w teksće serbskeje wučbnicy, zo je něchtó „němski mišter w muchowaze“. Chwilku přemyslowach. Zakładna forma słowa rěka potajkim „muchowaha“, a tuž wědźach, zo ma to něšto ze sportom činić. Muchowaha, němsce „Fliegengewicht“, je tuž pomjenowanje, kotrež zwisuje mjez druhim z pjasćowanjom, kotrež je w medijach tuchwilu jara prezentne. Štož w serbšćinje tak něžnje klinči, je mjeno klasy, do kotrejež so sportowcy po waze ćěła zastopnjuja. Pomjenowani ćežkowaha a lochkowaha stej poměrnje znatej, tohorunja superćežka waha. W terminologiskej zběrce za předmjet sport njejsu mjenowane přikłady zapisane. Ale namakach je w dwuzwjazkowym słowniku. Tam jewja so tež dalše: bantamowa waha za němske „Bantamgewicht“ abo pjerowa resp. pjerkowa waha za němske „Federgewicht“. Eksistuje potajkim tójšto serbskich pomjenowanjow; a tuž so stajnje zaso wupłaći, raz do słownikow pohladać!


text:
Runja zašłym lětam su Wotrowčenjo tež lětsa nazymski „subotnik“ přewjedli. Minjenu sobotu zetka so při zymskich temperaturach něhdźe 35 wjesnjanow, mjez nimi wjele młodostnych, zo bychu swoju wjes na zymu přihotowali. Tak mjez druhim cyrkwinsku skłoninu, kěrchow, hrajkanišćo, areal sportnišća a cyły teren wokoło Stareje šule wurjedźichu. Dokelž hižo dlěje rjedźerku za Staru šulu nimaja, je skupina žonow tež tamnišu mału žurlu wurjedźiła. Nimo toho su dźěle wjesneho hrajkanišća při sportnišću porjedźili, tak zo móža dźěći zaso wěsće krosnować.
Hromadźe z mandźelskej, rodźenej Smječkečanku, mějachmoj minjenu njedźelu składnosć, so na wulěće Smječkečanskeho wjesneho kluba do srjedźneje Łužicy wobdźělić. Hižo w busu nas Pětr Brězan na zajimawy program přihotowaše.
Prěnja stacija bě Njepilic statok w Rownom. Historiski ratarski statok, hdźež je Hanzo Njepila swój čas žiwy był, su po politiskim přewróće dźakowano wulkomyslnym spěchowanskim srědkam restawrowali. Nětko knježi tam žiwa kultura, wo kotruž so spěchowanske towarstwo stara a tak statok ze žiwjenjom napjelnja. W něhdyšej wutwarjenej hródźi dachmy sej kofej, pomazki a warjeny twarožk słodźeć. Tam wobhladachmy sej tohorunja fota wo Slepjanskim regionje a tamnišich nałožkach kaž tež napisy w Slepjanskej serbšćinje. Lubili su so nam tohorunja historiska dobra stwa, stwica a kuchnja z wotpowědnej nadobu. Na hornim poschodźe dožiwichmy, kak na Njepilic statoku len předźěłaja a z njeho na krosnu płat nastanje. Derje, zo horstka aktiwnych tele tradicionalne rjemjesło dale pěstuje a přichodnym generacijam dale sposrědkuje.
Bě to zajimawy wječor, na kotryž běštaj Matkec bratraj Pawoł a Beno minjeny pjatk na swój ratarski dwór w Konjecach přeprosyłoj. Jako „Gebrüder Matka GbR“ wonaj něhdźe połsta zajimowanym rozłožištaj, na kotre wašnje rolu wobdźěłujetaj a kotre mašiny a techniske nastroje při tym wužiwataj. Jeju hłowna motiwacija je pódu samu dźěłać dać a jej najlěpše wuměnjenja za to skićić. Za to zepěrataj so na přikład na wudźenki, kotrež pódu z podzemskimi tunlemi mjelnja a tak kanalowy system za zasaknjenje dešća twarja.
Bratraj wusywataj, bjeztoho zo z mašinami pódu wobdźěłujetaj. Nimo toho staj sobu prěnjej, kotrajž juchu z hadźicu na polo klumpataj. Woboje je dalša inowacija moderneho ratarstwa. Nimo techniki leži ćežišćo sobu na naslědnym wašnju ratarjenja – pódu před wuschnjenjom škitać a wutki na přirodne wašnje z mjezypłodami aktiwować. Wosebje wočiwidne bu to w zhromadnym dźěle z pčołarjemi, jako Matkec bratraj rozjasništaj, kak mjezsobna komunikacija kóždemu wobłukej pomoc skići.
Jara poradźene druhe swójbne zetkanje Serbskeho šulskeho towarstwa je minjeny kónc tydźenja wosom swójbow z Hornjeje a Delnjeje Łužicy we Wodowych Hendrichecach dožiwiło. Mějachmy tam wulkotny čas a směm twjerdźić, zo smy so jako skupina derje hromadźe namakali. Runje tak kaž su starši nowe zwiski nawjazali, su so tež mjez dźěćimi nowe kontakty spletli.
Tema kónca tydźenja bě „Pućowanje wódneho muža“. Nastorčiła bě ideju dźiwadłowa pedagogowka Dörte Hentschel. Wona zdobom powědki powědaše. Zhromadnje smy na zakładźe serbskich mytiskich bytosćow swójsku powědku stworili. Při tym dźěłachmy w jednotliwych skupinach, kotrež su so mjez sobu wuměnjeli, a mějachmy wjele wjesela.
Naposledk njejsmy swoju powěsć jenož powědali, ale tež z wobrazami wuhotowali. Wšo to zestajimy do digitalneje knihi, tak zo zwostanje z kónca tydźenja rjana dopomnjenka. Nětko so hižo wšitcy na klětuše zetkanje w Delnjej Łužicy wjesela. Kathleen Komolcyna
Jako minjeny pjatk popołdnju do Njeswačanskeho domizniskeho muzeja zastupich, wuhladach tam tójšto dołho znatych Serbow: Marka Sucheho, Marju Šimanowu, Jurja Wićaza a dalšich. Jurij Helgest runje fotografowaše. Bywši přistajeni Załožby za serbski lud běchu sej jako wuměnkarjo prěni raz zhromadnje wulećeli, a to do Njeswačidła. Bywša kolegina Wórša Pašcyna z Koslowa bě wuprawu organizowała. Nawoda muzeja Arnd Lehmann jich po wustajenišću a wosebitej přehladce přewodźowaše.
Delegacija wohnjoweje wobory Konjec/Šunowa je so minjeny kónc tydźenja na puć k spřećelenej woborje do Legelshursta w Badensko-Württembergskej při francoskej hranicy podała. Přeprosyli běchu tamniši kameradojo na swjedźenske přepodaće swojeje noweje wohnjowoborneje gratownje, kotruž su za něhdźe 1,8 milionow eurow natwarili. Jako dar přepodachu serbscy wobornicy wohnjowy klon (Feuerahorn), kotryž zhromadnje sadźichu. Wot soboty do póndźele naša delegacija, wobstejaca ze 24 wosobow, tam přebywaše. Po swjedźenju sobotu dojědźechu sej dźeń na to do Wolfacha, do poslednjeje kristaloweje škleńčernje w Čornym lěsu. Nimo toho wobhladachu sej 2 500 wobydlerjow ličacy Legelshurst, dźěl gmejny Willstädt.
Kruty wobstatk dźěławosće Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow je kóžde lěto zhromadna wuprawa z busom. Minjenu sobotu wjedźeše naš puć do srjedźneje Łužicy. Jako prěnje witaše nas Silwija Panošina z chlěbom a selu w narodnej drasće w Serbskim kulturnym centrumje w Slepom. Tu poskići nam wulkotny přehlad wosebitosćow narodnych drastow, nałožkow a powědkow Serbow. Stajna wustajeńca pokaza wobšěrnu drastowu klankowu zběrku w Slepjanskej drasće a filigrane, pisane ornamenty serbskich jutrownych jejkow kaž tež wšelake figury z powědkow. Tež regionalni wuměłcy z dźěłami molerstwa, grafiki a fotografowanja poskićeja dohlad do Slepjanskeho regiona. Dalša stacija bě Njepilic dwór w Rownom. Při šalce kofeja a po wobhladanju statoka a wustajeńcy w bróžni zhonichmy mnoho wo stawiznach regiona a wo spěchowanju narodneje drasty a zo ma jeje nowozhotowjenje za wobydlerjow wulki wuznam.
Róžant (JK/SN). Towarstwo „Naša Knjeni na Lipje“ w Róžeńće je poměrnje mało znate a lědma so wo nim w medijach pisa. Załožili su je w lěće 2012 tehdyši čłonojo Ralbičanskeje wosadneje rady ze zaměrom, so prócować wo to, zo so putniska cyrkej w Róžeńće zaso ze žiwym putniskim městnom stanje. Hłownje měło so to stać přez zhromadnu modlitwu a zhromadne prócowanje wšitkich česćowarjow Maćerje Božeje. K tomu je towarstwo zarjadowało měsačne modlenje na kóždej poslednjej wutorje měsaca. Tute modlenje je so wuwiło k dobrej tradiciji a dźeń a wjace ludźi so wobdźěla. Nimo toho wěnuja so čłonojo towarstwa přihotam putnikowanjow w Róžeńće a su hłowny organizator za wuhotowanje sobotnišich Božich słužbow w Róžeńće pod hesłom „Za naš lud a kraj“.
Kulow (aha/SN). Před 75 lětami załožichu w Budyšinje Serbsku wyšu šulu. 1958 złožichu tam šulerjo 12. lětnika abiturne pruwowanja. Bě to tehdy 45 maturantow dweju rjadownjow, a to 12 B/1 z rjadowniskim wučerjom Měrćinom Wornarjom a rjadownja 12 B/2 z rjadowniskim wučerjom Jurjom Pěčku.
Přihotowanski tydźeń za nowe šulske lěto 2022/2023 zahaji dźěl wučerkow a wučerjow Kulowskeje wyšeje šule „Korla Awgust Kocor“ z wopytom swjedźenskeho ćaha šulerkow a šulerjow minjenu póndźelu we wobłuku Kamjenskeje Boršće.
Zetkachmy so w bjezposrědnjej bliskosći Lessingoweho gymnazija, kiž bu po wobšěrnym ponowjenju kaž tež po při- a wutwarje hakle minjenu njedźelu znowa wotewrjeny. Smědźachmy samo skrótka do noweho kubłanišća nutř pokuknyć. Šulerjow a wučerjow wočakuja tam wuběrne wuknjenske a dźěłowe wuměnjenja, tak facit nas Kulowskich pedagogowkow a pedagogow.


text:
Pora lot nazod, roz jedym nasz synek prziszoł ze szkoły a padoł, że im paniczka łod przyrody kozała napisać, co kożdy może zrobić, coby ze tom ekologiom lepszy było! I wiycie roztomili, jo tyż fest musiala pomyśleć nad tym, coby łeboniowi gupot niy nagodać, ale hnet żech prziszła na to, że nojlepsze bydom przikłady ze swojego placu, a padałach mu tak:
– Terozki już wiysz czamu ze łodpadkami po jarzynach, ze kwiotkami, co dugo stoły we blumwazie, abo ze trowom, co jom tatulek zesiyk pod płotym musisz tyrać na kompostownik?!
– No, niby wiym… – padoł tyn mój synek – ale niy wiym, eli to je taki mondre, bo tam ze tego je yno kupa smrodu! Jak wszystek gnić zacznie, to tak śmierdzi, że ani kamratów do zegrodki puścić niy idzie! Krom tego niy wiym, eli wiysz, że jo tam widzioł cołko hormijo jakiś czornych myszy, ekologia, ekologiom, ale jo bych niy chciał, coby taki giździarstwo po naszyj zegrodce lotało, brrr... – A mody łotrzons sie jakby spod giskany uciyk.
– Wiysz synku – zaczłam – jo tyż myszom niy przaja, ale to tyż je stworzyni Boże a żyć musi wele nos, chocio my mu niy przajymy, ale to je taki maluśki trybik we tym świecie przyrody i jak go kejś zabraknie to tym caluśki werk stanie!
– Ale to je mamulko, filozofijo
– padoł mi tyn przemondrzały szkwot – godać to my se tak mogymy do rana, ale jak je stom naszom planetom tak źle, to sie trza do roboty wziońć!
– Teroz to ty myndykujesz! – wywstołach na niego, ale potym spytałach sie, jak by łon to widzioł, ale łeboń padoł yno, co plac podzie pozamiatać i telach go widziała!
Jak żech za godzina wylazła przed chałpa, to aż żech sie zadziwowała: plac czyściuśki, drzewo na fojera pod szopom poskłodane, piosek, co łostoł po remoncie piyknie na kupka uciepany, a chodnikowymi płytkami piyknie łobłożony, grabie a opaty były postawione pod wiatom, yno mojigo roztomiłego synka nikaj niy było, bo za chałpom naprawioł buda do kotow. Choć głos mi sie fest łomoł a płaczki do łoczow cisły, padałach łeboniowi, że egzamin ze ekologie zdoł na piontka, a mo ło czym do szkoły napisać!
Pora lot nazod, roz jedym nasz synek prziszoł ze szkoły a padoł, że im paniczka łod przyrody kozała napisać, co kożdy może zrobić, coby ze tom ekologiom lepszy było! I wiycie roztomili, jo tyż fest musiala pomyśleć nad tym, coby łeboniowi gupot niy nagodać, ale hnet żech prziszła na to, że nojlepsze bydom przikłady ze swojego placu, a padałach mu tak:


text:
▶ Kongres Maćicow
Wot 4. do 7. junija wotmě so w srjedźosłowakskim Martinje 4. mjezynarodny kongres Maćicow a słowjanskich institucijow. Město Martin je srjedźišćo Słowakskeje Maćicy. Nimo rozprawow wo swojej dźěławosći diskutowachu zastupjerjo Maćicow tež wo polěpšenju zhromadneho dźěła wšitkich 14 Maćicow. Marka Cyžowa a Jurij Łušćanski zastupowaštaj Maćicu Serbsku a Łušćanski rozprawješe mjez druhim wo prócowanjach Domowiny wo zapisk serbskich nałožkow do lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa UNESCO, kotrež Maćica Serbska podpěruje.
▶ Planuja wustajeńcu wo wobchowanju serbstwa
6. junija wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju sympozij »Land am Klosterwasser/Kraj při Klóšterskej wodźe«. Idejowa konferenca Serbskeho muzeja, Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka Sakskeje (CSB) a Centruma za kulturu a stawizny w Niederjahna zahaji přihoty na wustajeńcu a publikaciju wo kónčinje při rěčce, kotraž ma so 2023 pokazać. Wustajeńca ma tamniše wjeski wobswětlić, předstajić, w čim so wone wot susodnych gmejnow rozeznawaja a so z prašenjom rozestajić, čehodla tworja wone dźensa tak mjenowanu serbsku jadrowu kónčinu. Zazběh do temy ze stawizniskeje, cyrkwinsko-nabožneje, socialneje a towaršnostno-politiskeje perspektiwy podachu Lars-Arne Dannenberg, Jens Buliš, Robert Lorenc a Marja Michałkowa.
K předstajenju »Podlěća« w Michałskej cyrkwi citowachu SN superintendenta Jana Malinka ze słowami: »Tele předstajenje oratorija je wjeršk dnja, měsaca a cyłeho lěta.« A publikum bě runje tak zahorjeny. Hłownje drje měrješe so to na wukon chóra 1. serbskeje kulturneje brigady pod dirigentom Friedemannom Böhmu. Zo wupadnyštej muskej chóraj, bě zawěsće dołžene tola hišće jara młodym hłosam a njezměni ničo na cyłkownje dobrym přednošku šulerjow. Trochu hinak je to nastupajo solistiske wukony, kotrež njeběchu přeco jenak přeswědčace a wuwažene. Podobnje přitrjechi to za orchester, předewšěm skupinu blachowych dujerjow. Koncert zahaji so, kaž je mjeztym tradicija, ze »Stwórba Boža«, kotrež wšak měješe po přeću komponista, »je-li zo bychu so ›Počasy‹ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić«. Kocor měješe drje před wočomaj wuwjedźenje swojich twórbow w originalnym přewodźe: z klawěrom. Tajki dowola wězo mjenje komplikowanu organizaciju runje tak kaž mjeńše chóry, wšako trjeba so jenož jedyn instrument. Přiwšěm bě tónkróć orchester mjeńši, wot Christiana Kabitza wobstarana instrumentacija transparentniša, hač bě hišće do wróćicy lěttysaca z wašnjom. A tola njejedna so wo nowoinstrumentaciju originala, ale wo adapciju Jana Bulankoweho wobdźěłanja, kotrehož premjeru dožiwichmy na festiwalu serbskeje kultury 1989. Zo ma to być adapcija, wo tym swědča zapiski tehdyšeho sekretara za kulturu w zwjazkowym předsydstwje runje tak kaž finančne wotličenja festiwala. W přirunowanju z originalom je tu wězo wjele změnow resp. wuwostajenjow – akcentow, dynamiskich a tempowych předpisow, wjedźenja chórowych hłosow, rytmiki abo harmoniki a cyłkowneho wotběha.
Dnja 17. julija je stipendiatka Załožby za serbski lud Tereza Hromádková na zjawnym kolokwiju temu swojeho slědźenja předstajiła. W akademiskim lěće 2018/19 je studentka srjedźnoeuropskich studijow z Praskeje Karloweje uniwersity dwaj semestraj w Lipsku swoje znajomosće hornjo- a delnjoserbšćiny polěpšiła. W Praze studuje wona stawizny, pólšćinu a madźaršćinu. Je jara aktiwna čłonka Towarstwa přećelow Serbow a dźěła tam w bibliotece a archiwje. Tež z tuteje přičiny je za swoje zakónčace dźeło wubrała temu, wo kotrejž bě w archiwje stare nastawki namakała – »Wo tradicijach křižerjow z germansko-słowjanskeje wokoliny na přikładźe Delnjeje Łužicy«. W swojim referaće wopisuje ewangelsku tradiciju, kotraž znaje tež žónskich křižerjow. Stipendiatku su powitali direktor Instituta za sorabistiku prof. Edward Wornar, zastupnica direktora załožby Michaela Mošowa a projektowa koordinatorka Jana Pětrowa.
Prěni raz je so stipendij w lěće 1996 za třoch studentow z wuchodo- a južnosłowjanskich krajow wupisał. Zazběh bě tak wuspěšny, zo so załožba za to rozsudźi, stipendij kóžde lěto wupisać. W běhu tutych nimale 25 lět je so w tutym programje někak 50 stipendiatow wukubłało, wosebje wjele z Pólskeje, Čěskeje, Serbiskeje, Ukrainy, Ruskeje, Makedonskeje, Bołharskeje a Słowakskeje. Wjele z nich posrědkowachu po swojim času w Lipsku dale serbšćinu za studentow na domjacnych uniwersitach abo zaběrachu so we wědomostnych dźěłach ze serbskimi temami jako hłownym předmjetom. Tajke přikłady su Dalibor Sokolović z Běłohroda, Matej Šekli z Ljubljany, Lechosław Jocz z Gorzowa Wielkopolskeho a druzy. Wjetšina wukrajnych sorabistow je pak po studiju na Instituće za sorabistiku dlěje w Serbach wostało a zdźěla dźensa hišće tu skutkuje. Kamil Thorquint-Stumpf, Tomasz Derlatka, Viktor Zakar, Emilia Deutsch, Marcin Szczepański, Jakub Sokoł, Stanislav Tomčík a druzy su swoju sorabistisku a didaktisku wědu dale wuwili a dźěłaja na polu serbskeje linguistiki, literatury, didaktiki abo stawiznow. Z tutoho wida je stipendij na kóždy pad trěbny instrument za wědomostny dorost.
W kuždem wokognuśu sy mógał pśejś z jadneje do drugeje rěcy a zwucowaś. Na programje jo była bogata licba źěłaŕnjow, mjazy drugim kak jo engelska rěc wordowała swětowa rěc abo kak jo Zamenhof wuwił esperanto. Jo se powědało wó technikach wuknjenja rěcow, wósebnosći wšakorakich rěcow, wopacnych pśijaśelach a rěcnej kórśe swěta.
Lětsa w meji a juniju wotmě so we wuměłskej galeriji FLOX w Korzymju interaktiwny a interdisciplinarny projekt »sćin – žiwjenje« (»Schattenseiten – Leben«). W srjedźišću steješe wobchadźenje z depresiju, melancholiju abo zrudobu, zdobom pak tež woznam zboža a wjesela we wšědnym žiwjenju. Zhromadnje z wuměłcami wuměnjachu so nje- a potrjecheni z lěkarjemi, politikarjemi a wědomostnikami. Wobstatk projekta běchu dźěłarnički na šulach, hudźba, reja, tworjace wuměłstwo a literatura.
Na žurli galerije čitaše 21. junija Róža Domašcyna před něhdźe 30 wopytowarjemi ze swojich basnjow. Wona złožowaše so při tym na teksty, kotrež so z konfliktami, njedorozumjenjom, bolosćemi a smjerću rozestajeja. W nich rěči so wo sćinach w čłowjeku, wo jeho chabłanju a zamjezowanju.
Twórby basnicy tworjachu zakład za mjezynarodnu rejowansku performance »Coherence«, kotraž so čitanju přizamkny. Koprodukciju Naway Company a TanzArt z Korzymja nawjedowaše šwicarska choreografka Natalie Wagner. Šěsć rejowarkow předstaji w intensiwnych wurazowych pohibach ćěła napjatosće čłowjeka w skupinje. W pulsowym rytmusu rejujo zwuraznjachu pomocliwosć, bliskosć a kedźbnosć abo njeakceptancu, zdalowanje a wotpokazanje, štož zdźěla ze sylnej mimiku potwjerdźichu. Rejwarki předstajichu swoju performance we wuskim zwisku z přihladowarjemi, kiž wokoło nich w kruhu sedźachu. Za publikum bě to zajimawe a jimace dožiwjenje z njewšědnej wuměłskej kombinaciju reje a lyriki.
Sobotu wótpołdnja dnja 27. apryla 2019 jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje pśepšosył na prezentaciju nejnowšych knigłow pólskeje spisowaśelki Haliny Barań ze serbskeju tematiku pód titlom »Świtanie« (»Switanje«). Awtorka jo ze swójeju 2017 wudaneju twórbu se pśiwobrośiła žywjenju Handrija Zejlera. We wótegronach na młoge pšašanja tych wěcej ako 30 wobźělnikow zarědowanja jo kněni Barań wóspjetnje pódšmarnuła, až jeje roman, lěcrownož chowa wěrne stawizniske fakty ze žywjenja serbskego basnikarja a narodnego procowarja, pśedstajijo pśedewšym literarnje wumyslone jadnanje, kótarež jo nastało z jeje myslow. Pówołajucy se na lichotu poetiki jo awtorka wobšyrnje rozpšawiła wó swójich slěźenjach we Łužycy pó slědach Zejlera ako tež wó śěžkem źěle nad prědneju wersiju knigłow. Wob cas swójogo drogowanja jo se procowała se zamysliś do žywjenja wšednego serbskego pisarja, aby se pśi wopisowanju jogo wokoliny a teke dialogow dostała nanejbližej k wopšawdnosći.W aprylu jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje organizěrował cytanje z Halinu Barań. Foto: Justyna MichniukPisaŕka jo groniła, až zacuwa wósobinsku »misiju za pisanje wó Serbach«, a jeje romany su »wuzjawjenja cesćownosći za Łužyskich Serbow«. Tejerownosći jo wóna wugroniła swóju naźeju, až jeje spisowaśelenje někak sobu pomožo k pśežywjenju Serbow, ako su narod, kótaryž grajo w jeje žywjenju wósebnu rolu. Zajmne su byli pśispomnjeśa spisowaśelki pósćone pśestajarjeju jeje twórbow do górnoserbšćiny, Alfredoju Měškankoju, pśeto wón jo ju wabił tejerownosći do wuknjenja górnołužyskeje serbšćiny. Źinsa, tak jo kněni Barań sama groniła, źe njewumějo sama pśestajiś roman do górnoserbskeje rěcy, ale zamóžo rěc wužywaś we wšednej komunikaciji. Lawdaciju jo měł prof. dr. Tomasz Jaworski, kótaryž jo wjadł pśibytnych do stawizniskeje wopšawdnosći doby a tejerownosći fachojski komentěrował cytane wurězki a pšašanja z publikuma.
Knigły se spódobnje a lažko cytaju, dokulaž njejsu pśepołnjone z historiskimi datami abo dłujkimi wopisowanjami. Wósoba Zejlera, jogo familija ako tež sceny z priwatnego žywjenja a narodnego statkowanja pśedstajaju se w pśistupnej poetiskosći rěcy. Jo gódne, za toś teju literarneju drogotku pśimaś, pśeto toś ta pozicija abo pódobna tematika njenadejźo se daniž hynźi w pólskich nakładnistwach daniž we Łužycy abo w drugich krajach słowjaństwa.
W januarje 1919 zahaji so w Parisu měrowa konferenca k zakónčenju Prěnjeje swětoweje wójny. Ze wšeho spočatka zwuraznichu dobyćerske mocy, zo budźe k zaručenju noweho měroweho porjada po tehdy hišće tak mjenowanej »Wulkej wójnje« trěbne zasadne noworjadowanje srjedźneje a wuchodneje Europy po principje samopostajowanja narodow.
W nowembrje předchadźaceho lěta załoženy Serbski narodny wuběrk pod nawodom Arnošta Barta spózna w tym jónkrótnu historisku składnosć, wutworić njewotwisny a samostatny serbski stat. Bart a sekretar wuběrka Jan Bryl wobdźělištaj so w čěskosłowakskej delegaciji na měrowej konferency, zo byštaj so na mjezynarodnym parkeće za ideju serbskeho stata zasadźiłoj.
Tutón podawk před lětstotkom běše tema zarjadowanja Serbskeho instituta »Noworjadowanje Europy 1919 a Łužiscy Serbja« dnja 10. meje w Budyšinje. K wuswětlenju přičinow a sćěhow internacionalizacije »serbskeho prašenja« přeprosychu štyrjoch stawiznarjow na podijowu diskusiju do hłowneje žurle Serbskeho domu: prof. dr. Mikea Schmeitznera z Drježdźanskeho Hannah-Arendt-Instituta za slědźenje wo totalitarizmje; dr. Renéa Küppera, kuratora wustajeńcy Berlinskeje Załožby za ćěkańcu, wuhnaće a wujednanje; dr. Clemensa Heitmanna, archiwara a nawodu projekta »Digitalny archiwny portal k stawiznam Serbow 1918–1945« w Serbskim instituće; a wjednicu Serbskeho kulturneho archiwa dr. Annett Brězanec. Moderaciju wječora přewza dr. Jana Piňosová, stawiznarka na Serbskim instituće. Z wuwzaćom někotrych jednotliwych komentarow wotmě so cyły wječor w němskej rěči.
Spočatk lěta je wušoł w Budyskim nakładnistwje »Lumir« zešiwk, wopřijacy dwanaće dotal njepřistupnych čisłow za muske chóry z pjera Korle Awgusta Kocora. Hłownje jedna so wo lochke kruchi, kotrež je komponist po swojich »15 narodnych spěwach hornjo- a delnjołužiskich Serbow« za solowy hłós z přewodom klawěra wobdźěłał. Zestajił je je za prěni stajny muski chór »Jednotu« w Chrósćicach. Su to: Přadła je Marja kudźałku; Ja stejach horkach na horje; Hołbik dwě běłej nóžce ma; Ha wyše mi Hornjeho Wujězda; Ha sydał je drobnuški ptačk; Dobry wječor maćerka; Chcył je knjez hólčik wědźeći; Ha słužił je hólčik; Přijěł je z Mišnja młody pan; Hale kóždy króć, hdyž ja dom dźěch. Poslednjemu spěwej doda wudawaćel tež bóle znatu wariantu ze Zejlerjowym tekstom »Hale něhdźe a něhdy«. Zešiwk wotzamknje warianta znateho spěwa »Ha widźu-li ptačata ćahnyć« za muski chór, kotryž skomponowa Kocor hižo 11. nowembra 1868.
MĚRKO ŠOŁTA
▶
2. meje předstaji stawiznarka Lubina Malinkowa w Budyskej Smolerjec kniharni swoju nowu publikaciju. Pod titulom »Verflechtungsraum Lausitz. Böhmisch-ungarische Exulanten und Lausitzer Sorben. Begegnungen und Beziehungen im 18. Jahrhundert« zaběra so awtorka w němskorěčnej knižce z poćahami mjez čěskimi eksulantami a Serbami. Wona tež na to pokaza, zo pochadźa cyły rjad serbskich duchownych kaž Michał Frencl, Zacharias Běrlink abo Michał Raca z kruhow eksulantow. Dale nasta wokoło 1740 čěska kolonija w Klukšu. Tola tež w Drježdźanach, Berlinje, Małym Wjelkowje abo Niskej wobstejachu ćiłe styki mjez Serbami a Čechami.Na wotewrjenju wustajeńcy »Wobrazy krajiny. Přechod 03« w Budyskim Serbskim muzeju Foto: Maćij Bulank
▶
Pśisamem styrista cejdejkow »Sněžynka« jo w běgu zajźoneju lětowu namakało drogu k zajmcam. Projekt bu spěchowany wót Domowiny, Załožby za serbski lud a wót RBB. Nosaŕ muzikowego projekta, Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z.t., jo projekt w nalěśu wótlicył a zwóstaty źěl nakłada pśepódał župje Domowiny Dolna Łužyca z.t.
Zukownik »Sněžynka« z 23 spiwanymi zymskimi, adwentskimi a gódownymi pěsnjami a pśipołožonym notowym a tekstowym zešywkom se dalej pśedawa w serbskima kulturnyma informacijoma. Wótgłos zboka wucabnicow a wucabnikow, kubłaŕkow a kubłarjow jo był zwjaselecy, rowno tak statkowna pódpěra RCW, Domowiny a drugich institucijow. Bóžko njejo se našej projektowej kupce raźiło, starjejšych Witaj-źiśi direktnje dojśpiś a informěrowaś. Tak jo se dotychměst jano mały źěl nakłada dostał do toś teje ciloweje kupki. Tež mjazy dalšnymi wuknicami a wuknikami, kótarež se w měsće a wokolinje na šulskej wucbje dolnoserbšćiny wobźěluju, a jich starjejšymi jo toś hyšći wjele stow potencielnych zajmcow. Snaź by Serbske šulske towaristwo abo Rěcny centrum Witaj pśi góźbach direktnego kontakta mógałej Witaj-familije lětosa nazymu zawcasa na »Sněžynku« pokazaś. Kužde serbski wuknjece Witaj-góle dejało spiwy ze »Sněžynki« póznaś kaž tež cejdejku »Gwězdka« z gódownymi spiwanjami, kótarež jo towaristwo wudało južo 2013. Nanejmjenjej dwě »Sněžynce« stej se dostałej pśez wjelike mórjo do Awstralskeje ku pótomnikam wudrogowarjow. Jaden z nich jo se pisnje wuźěkował tak: »I really enjoy listening to it. We hardly ever hear any Wendish words in Australia. The words are very clearly sung. It is a big help that you sent printed copies of the words and I could see and hear the words. And the names of the songs in German helps me too. Apart from the spiritual gifts, I am sure this will be the best Christmas present I will receive this year.«
Dnja 28. měrca, dźeń po jeje 100. posmjertnych narodninach, přewjedźe towarstwo Přećeljo Smolerjec kniharnje literarny wječork k česći Hańže Bjeńšoweje. Wjace hač 40 ludźi bě na tute zarjadowanje přišło. Annett Šołćic bě wosebite blido přihotowała, na kotrymž so přehladka knihow delanskeje awtorki pokaza.
Jubilarka bě so 27. měrca 2019 jako Hańža Rachelic w Róžeńće narodźiła. Dr. Franc Šěn a Měrana Cušcyna předstajištaj nimo jeje literarneho tworjenja tež wosobinu a žiwjenske stacije awtorki. Bjeńšowa bě wučerka a rady za dźěći pisaše. Debitowaše pak z powědku za dorosćenych. »196 schodźenkow«. Z tutym tekstom, kotryž so 1949 wozjewi, a za kotryž dźesate myto tehdyšeho literarneho wupisanja dósta, nježněješe jenož pozitiwne wothłosy. W běhu wječorka čitaštaj Šěn a Cušcyna wujimki z dalšich dźěłow Hańže Bjeńšoweje. Do předstajenja zapřiještaj dale jeje dźěła za dźiwadło, wosebje te za dźěći. Jeje »Nitka Witka« bě mnohim wopytowarjam w dobrym pomjatku. Bjez dźiwa, wšako bě so hra »Kak sej Nitka Witka radu da« 19 króć hrała. Po zakónčenju wuběrnje zestajaneho programa, za kotryž akteraj stajnje zaso mjezyaplaws žněještaj, předstaji syn Hańže Bjeńšoweje, Handrij Bjeńš, knihu wo swojej maćeri, kotruž bě k jeje 100. posmjertnym narodninam wudał. Přizamkny so rozmołwa wo dźěle awtorki a wo priwatnych dopomnjenkach na holcu Hańžu Rachelic w Róžeńće. Spisowaćelka wostanje ze swojim dźěłom a přećelnym, čitarjej přichilenym wašnjom, w dobrym pomjatku. Rady za jednej z jeje knihow přimnjemy a so začitamy.
Stwórtego apryla jo se w literarnej kafejowni lipsčańskego Doma knigłow lyriski wjacor pód temu »Erdkunde« wótměł. »Zemjepis« jo se how ako lyriske wusměrjenje pśedstajił. Pśeto – ako moderator wjacora, germanist Peter Geist, jo wuzwignuł – wót někotarych lět jo to pśedewšym lyrika, kótaraž namakajo wósebnje se góźecu rěc za wuzgónjenje našogo se malsnje změnjajucego swěta, za refleksiju póměra mjazy indiwiduumom a towarišnosću, za nowe zwězowanje zazdaśim rozrytego banta mjazy zachadnosću, pśibytnosću a pśichodom. Nowe synergije twóri lyrika źinsa rowno glědajucy na pśechady (»transicije«) na wšakoraku wašnju, z tym teke glědajuca na globalizaciju, globalny kapitalizm, wuklukowanje planeta a znicenje pśirody.
Pśistupy k takemu su wšakorake, teke mjazy europskeju lyriku pśibytnosći. To su publikumoju zwobraznili tśi basnikaŕki a jaden basnikaŕ z cytanim ze swójich basnjow. Ako »Schwergewichte der deutschen Gegenwartslyrik« jo moderator jich nejpjerwjej pśedstajił, a pón jo precizěrował. Na jaden part stej tam ako gósća byłej Kerstin Hensel a Marcel Beyer (»Erdkunde« ako tema togo zarědowanja jo librowała titel jogo zběrki basnjow wót 2002), kótarejuž twóŕby w nimskej rěcy su. Na drugi part jo tam teke była Olga Martynova, w Nimskej bydleca Rusowka, kótaraž ako ruski teke nimski pišo. A mimo togo jo samo Serbowka, naša Róža Domašcyna, pśibytna była, kótaraž, to se wě, serbski a nimski pišo.
▶ Stysk za dalinu
Pod tutym titulom zaklinčachu 6., 7. a 8. apryla we Wojerecach, Budyšinje a Lipsku pjaty raz komornohudźbne kompozicije serbskich a mecklenburgsko-předpomorskich komponistow. Malte Hübner (wiolina), Waldemar Wild (basbariton) a Claudia Wolf (klawěr) zanjesechu twórby Jana Cyža, Malty Hübnera, Detlefa Kobjele, Christiana FP Krama, Jura Mětška, Birgera Petersena, Andreasa Piepera a Petera Manfreda Wolfa. Nowe nadawkowe twórby Hübnera a Cyža kaž tež kompozicija Mětška rozestajachu so z lyriku Róže Domašcyneje a Kerstin Preiwuß.
▶ Kubłańska klawsura
10. apryla jo Rěcny centrum WITAJ z něźi 40 zastupnikami pśedewšym kubłańskich institucijow a towaristwow wuslědki ewaluacije Witaj-kubłanja w zakładnych šulach rozpominało. Pó pśedstajenju wubranych rezultatow ewaluacije su diskusijne kupki rozpominali, co jo trjebne za efektiwne pósrědnjenje a pśiswójenje serbskeje rěcy wót źiśownje až do 12. lětnika; kótare móžnosći maju serbske institucije za zarucenje kwality serbskeje wucby a kótare dodatne rěcne rumy mógu wóni zwenka šule wutwóriś; co jo trjebne za šyršu akceptancu serbskeje rěcy w towarišnosći a kak mógali se starjejše ako multiplikatory zdobyś; kak góźi se zarucyś, až wukniki pó zakóńcenju šule serbsku rěc na pśiměrjonem niwowje wobkněžyju; a kak mógało pówołańske źěło w serbskich wobłukach za dorost atraktiwne byś. Pśibytne su gronili, až jo trjebne rěcne planowanje, kótarež źiwa na wšakorake stawy rěcnych zamóžnosćow a wuměnjenja.
K smjerći serbskeho molerja Jana Buka (1922–2019)
Dnja 4. jutrownika 2019 so na Njebjelčanskim wosadnym kěrchowje swójbni, wjesnjenjo, wuměłcy, přećeljo a zastupjerjo zjawneho žiwjenja ze serbskim molerjom Janom Bukom rozžohnowachu, kotryž bě 1. jutrownika we wysokej starobje 96 lět w Chróšćanskej starowni zemrěł. Zo pochowa so najwuznamniši serbski moler přitomnosće, kotrehož tworjenje je daloko za mjezami kraja znate, bě drje wšěm wědome, kotřiž jeho na swojim poslednim zemskim puću přewodźachu a jemu poslednju česć wopokazachu. Symbolisce steješe při marach njeboho jeho wobraz »Rozžohnowanje«, temperowa wersija wolijoweje mólby z lěta 1981, kiž předstaja žarowace žony w serbskej katolskej drasće. Wobraz skutkowaše kaž poslednje wotkazanje molerja, kotryž bě čas žiwjenja w nabožnosći a narodnosći kruće zakótwjeny, nam žiwym.Foto: Maćij BulankJan Buk narodźi so 2. awgusta 1922 w Njebjelčicach jako syn dźěłaćerja. Jako starc, mjeztym 75lětny, nawróći so do wsy, zo by w swojim ródnym domje wuměnk wužił a dale tworił. Wjac hač štyrceći lět bě ze swojej swójbu w Budyšinje bydlił a tam skutkował. Hižo w šulskim času zaběraše so často z rysowanjom a molowanjom. Ze zahoritosću přihladowaše, kak fachowcy pomolowanja w Njebjelčanskej cyrkwi w bjezposrědnim susodstwje staršiskeho domu wobnowichu. Pochadźejo z jednorych socialnych poměrow njemóžeše sej předstajić, zo móhł něhdy jónu wuměłstwo studować. Nawukny tuž powołanje dekoraciskeho molerja, štož jemu žiwjenski zakład zaruči. Za čas Druheje swětoweje wójny bu do wojerskeje słužby powołany, kotruž wukonješe pola mariny. Wobšudźeny wo swoju młodosć – kaž miliony jeho rowjenkow – nawróći so domoj, na zbožo njezranjeny na ćěle a duši. Lubosć k wuměłstwu njebě zhubił. Kaž wotbłyšćuje slědowaca epizoda, bě zbožowne wjedźenje na spočatku jeho puća do směra wuměłstwa. Jako swjećeše tehdomniši Njebjelčan farar Jurij Handrik nalěto 1947 swoje 50. narodniny, dósta Buk wot fararjoweje hospozy Cecilije Nawkec nadawk, jemu wobraz namolować. Běše to małe ćišno z kwětku. Jubilarej gratulowaštaj tež předsyda Domowiny Pawoł Nedo a krajny rada dr. Jan Cyž. Jako wuhladaštaj wobraz a zhoništaj, štó bě jón namolował, běštaj sej wěstaj: »Trjebamy młodych wuměłcow. Tón ma na studij hić!« Dźakowano spěchowanju předewšěm dr. Jana Cyža dósta so Buk na studij wuměłstwa na Wyšu šulu tworjaceho wuměłstwa do Wrócławja, hdźež najprjedy na Statnej wyšej šuli za tworjace wuměłstwo swoju maturu złoži. Cyle wědomje sćelechu so po wójnje nadarjeni serbscy młodostni do susodnych słowjanskich krajow na studije, z wotpohladom zaměrneho kubłanja přichodneje serbskeje inteligency. Skutkowanje kulturnych prócowarjow wokoło Cyža a Neda měješe takrjec dwójne dno: Nimo spěchowanja nadarjenych serbskich młodostnych běše jich zaměr, młodym Serbam a Serbowkam po času nacionalsocialistiskeje demagogije swójsku identitu wuwědomić, ju w słowjanskim wobswěće zesylnić. Jan Buk słušeše k najlěpšim studentam wuměłstwoweje akademije. Studijny čas w Pólskej měješe za jeho wosobinske a wuměłske wuwiće signifikantny wuznam. Profesorojo wotewrichu młodemu łužiskemu studentej wuměłstwa swět klasiskeje moderny a pozbudźowachu jeho k stilistiskim eksperimentam a doslědźenju molerskich dimensijow. Wosebje mištrojo klasiskeje moderny kaž Pablo Picasso, Paul Cezanne, Henry Matisse abo Marc Chagall, z kotrychž tworjenjom so za čas studija intensiwnje rozestaješe a kotrychž pozdźišo husto jich wuměłskich nahladow dla citowaše, běchu jemu z wulkim přikładom. Runje tak zajimowachu Buka pólscy kolorisća mjezywójnskeje doby. Najbóle rozestaješe so z dźěłom Jana Cybisa, kotrehož nahlady nastupajo wuměłstwo Buk zasadnje dźěleše. Runja jemu njewidźeše w mólbje dokument podobnosće přirody, ale hru wuměłskich poćahow a jednanjow, kotrež přiroda hakle zmóžnja zrozumić a dodnić.
Znowa a znowa nawróći so wón w swojim pozdźišim tworjenju k wuměłskim principam wonych wuměłcow. Ryzy »molerske rozrisanje« wobraza bjez dominowaceho a nadiktowaneho politiskeho, towaršnostneho abo nabožneho konteksta sta so z wuměłskej maksimu Jana Buka. Bě přeswědčeny wo tym, zo eksistuja na płatnje kóždeje mólby barby jeničce w zwisku z druhimi barbami, zo tworja mjez sobu kontrasty abo zo spletu so do wuwaženosće a harmonije. Barbu wobhladowaše Buk jako nošny, wšo rjadowacy element molerstwa, kotryž podleži cyle swójskim zakonitosćam. Kruće wěrješe do bjezčasnosće wuměłstwa. Ćim bolostnišo začuwaše wón w lěće 1950 přikaz k nawrótej wšitkich serbskich studentow ze słowjanskeho wukraja. Dyrbjachu ze swojim studijom na znowawotewrjenych uniwersitach a wysokich šulach mjeztym załoženeje Němskeje demokratiskeje republiki pokročować. Poprawom měješe Buk wotpohlad, so podać na dalši studij grafiki do Krakowa. W lěće 1950 přeńdźe tuž na Drježdźansku Wysoku šulu za tworjace wuměłstwo, hdźež 1953 swój studij z diplomom zakónči. Tu pak začuwaše Buk lědma něšto wot woneje fascinacije a swětawotewrjenosće, kotruž bě za čas přebywanja we Wrócławju dožiwił. Přišedši do Drježdźan běše jeho dalše wukubłanje w molerstwje na tworjenje swojeho profesora Rudolfa Bergandera wusměrjene. Přiběraca ideologiska wuskosć doby formalizma a socialistiskeho realizma, kotraž Bukej po swojim přesydlenju z Drježdźan do Budyšina tež w formje prowincielneje a narodneje małomyslnosće napřećo biješe, woznamjenješe za młodeho wuměłca tež stajnje zaso wusprawnjenje swojich wuměłskich nahladow dla. Kaž wón pozdźišo husćišo wuzběhny, namaka hižo tehdy zakład za duchowne rozestajenja a přistup k nabožno-filozofiskim prašenjam w přirodźe. To njerěkaše pak, zo widźeše swoje twórby jako bjezposrědni wotsćin přirody, jako ilustraciju, špihelowanje abo episke wopisowanje, ale ćim bóle jako duchownje zhustnjenu přirodu. Wón zamó woprawdźitosć z wuměłskimi srědkami tak forměrować, zo skutkuje kaž realna materija, byrnjež žana njebyła. Tuta zamóžnosć transformacije realneje materije do abstraktnosće běše za Buka wuraz najwyšeho schodźenka zdokonjanosće we wuměłstwje. Swojemu widej na wuměłstwo wosta čas žiwjenja swěrny – přeco pak znowa pytacy, dwělowacy, pruwowacy, zapopadnjeny w tworićelskej njespokojnosći. W interviewje zwurazni tole raz takle: »Wuměłstwo ma wotewrjene być. Jako wuměłc maš so stajnje sam měnjeć, zo by móhł tež swoje wobrazy měnjeć. Cil nihdy njedocpěješ. Kóždy wobraz je nowy započatk.«


text:
Spočatk awgusta je Stefan Anders nastupił zastojnstwo předsydy zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe. Wo jeho dźěle w prěnich sto dnjach je so Marian Wjeńka z nim rozmołwjał.
Knježe Anderso, kak sće so mjeztym do swojeho noweho zastojnstwa zažiwił?
S. Anders: Myslu sej cyle derje, ale sym přeco hišće při tym so zažiwić. Sym pak, mi so zda, na dobrym puću. Poněčim so prěnje rutiny wuwiwaja, tak zo sym dobreje mysle, zo budźe tale prěnja faza bórze wotzamknjena.
W kotrym stawje sće zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe wot swojeho předchadnika přewzał?
S. Anders: Zarjadniski zwjazk je tak derje organizowany, zo poprawom wšitko běži. Kóždy wotrjad wě kotre su jeho nadawki, kóždy sobudźěłaćer ma swoje nadawki na blidźe a je kmany, je w dobrej kwaliće wotdźěłać. Je to potajkim derje fungowacy zarjad.
Što bě najwjetše wužadanje w prěnich tydźenjach?


text:
Radźićeljo tójšto informacijow wo statusu wjesnjanosty dóstali
Chrósćicy (SN/MWj). Měli wjesnjanosća małych gmejnow přichodnje dale čestnohamtsce abo tola hłownohamtsce skutkować, bě tema wčerawšeho informaciskeho zarjadowanja za radźićelow gmejnow Chrósćicy, Worklecy, Njebjelčicy, Pančicy-Kukow a Ralbicy-Róžant w Chróšćanskej „Jednoće“. Pozadk je nowela sakskeho komunalneho zakonja, wo kotrejž chcyše Sakski krajny sejm dźensa rozsudźić. Po njej móža mjeńše komuny same wo statusu wjesnjanosty rozsudźić, jeli zarjadniskemu zwjazkej přisłušeja. Organizował je zarjadowanje zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe, zo by radźićelam za jich rozsud trěbne informacije sposrědkował. K tomu přeprosychu zapósłancow Sakskeho krajneho sejma Alojsa Mikławška a Rica Antona (wobaj CDU), Falka Grubera wot sakskeho zwjazka městow a gmejnow, přisydnika Budyskeho krajneho rady Uda Wićaza (CDU) a čestnohamtskeho wjesnjanostu Kodersdorfskeje gmejny Renéja Schöne. Moderěrował je zarjadowanje rozhłosownik a Chróšćanski radźićel Roman Nuk.