text:
Serbisko-chorwatska rěc
Serbisko-Chorwatska rěc abo chorwatsko-serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Serbisko-chorwatska rěc jo była oficielna rěc Jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu. Prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko-chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika Jerneja Kopitara. Oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót 1921 do lěta 1993 ako termin, kótaryž wopisujo dialekty powědane w Serbiskej, Chorwatskej, Carnej Górje a w Bosniskej a Hercegowinje. Zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske, jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone.
Gaž jo se Jugosłowjańska rozpadnuła, su dostali serbiska, chorwatska, bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy. Źinsa jo słowo serbisko-chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow, politiki a měnjatego wóznama słowa rěc. Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy. Mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej Serbiskej, Carnej Górje, Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje a teke se derje rozměju w Makedońskej a w Słowjeńskej.
StawiznyWobdźěłać
W drugej połojcy 19 stolěśa, serbiske spisowaśele na cole z Wuk Stefanowićom Karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z Ljudewitom Gajom a Dźurom Danićićom, su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko-chorwatskeje rěcy. Wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a Gaj a Danićić łatyński chorwatski alfabet.
Z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe 1850, mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami, jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow: serbisko-chorwatska abo chorwatsko-serbiska rěc. To jo była kumštnje zjadnośona rěc.
W Kralojstwje Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc. W drugej komunistiskej Jugosłowjańskej stej Matica srpska a Matica hrvatska pódpisałej Novosadske dogrono z prědnym artiklom:
Narodna rěc Serbow, Chorwatow a Carnogórjańcow jo jadna rěc. Literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu Beograd a Zagreb jo togodla zjadnośona, z dwěma wugranjanjoma, jekawskim a ekawskim.
Nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w Jugosłowjańskej. Howacej su Chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju, dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma. Po napnětosćach w lěśe 1970 a pó rozpaźe Jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska, pak chorwatska, pak bosniska, pak carnogórska rěc.
NarěcyWobdźěłać
Serbisko-Chorwatska rěc ma cełu mań narěcow, kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow. Su tśi głowne narěcy:
- štokawska (Serbiska, Bosniska, Carnogórska a Chorwatska) - město co se groni što , a kótaraž ma tśi wersije:
- ekawska (Serbiska a pódzajtšna Chorwatska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- jekawska (Chorwatska, Bosniska, Carnogórska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni je abo ije
- ikawska (Chorwatska, Bosniska) - město starosłowjanskego *ě (jać) groni se i
- kajkawska (pódpołnocna Chorwatska) - město co se groni kaj a město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- čakawska (pódwjacorna Chorwatska) - město co se groni ča, hejnak štokawski ma teke wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku.
Serbisko-chorwatski alfabetWobdźěłać
W serbisko-chorwatskej rěcy w Bosniskej-Hercegowinje, Carnogórskej a Serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica. W Chorwatskej jano łatyńske.
PśikładWobdźěłać
Zastojnstwowy komunikat z Bosniskeje-Hercegowiny:
- bosniski: SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- chorwatski: PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (łatyński): SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (cyrylica): CAOПШTEЊE ЗA JABHOCT: БocHa и XepцeroBиHa oчekyje пoBeћaњe kpeдиTHor pejTиHra. y MapTy 2004. roдиHe, AreHциja Moody's дoдeлилa je БocHи и XepцeroBиHи пpBи cyBepeHи kpeдиTHи pejTиHr, Б3 ca пoзиTиBHиM изrлeдиMa. y cBeTлy зHaчajHor HaпpeTka y изrpaдњи дpжaBe oд дoдeлe пpBor kpeдиTHor pejTиHra, Moody's paзMaTpa Moryћe пoBeћaњe pejTиHra БocHe и XepцeroBиHe.


c: text/html

text:
nysdi ynsdi nsydi snydi ysndi syndi nydsi yndsi ndysi dnysi ydnsi dynsi nsdyi sndyi ndsyi dnsyi sdnyi dsnyi ysdni sydni ydsni dysni sdyni dsyni nysid ynsid nsyid snyid ysnid synid nyisd ynisd niysd inysd yinsd iynsd nsiyd sniyd nisyd insyd sinyd isnyd ysind syind yisnd iysnd siynd isynd nydis yndis ndyis dnyis ydnis dynis nyids ynids niyds inyds yinds iynds ndiys dniys nidys indys dinys idnys ydins dyins yidns iydns diyns idyns nsdiy sndiy ndsiy dnsiy sdniy dsniy nsidy snidy nisdy insdy sindy isndy ndisy dnisy nidsy indsy dinsy idnsy sdiny dsiny sidny isdny disny idsny ysdin sydin ydsin dysin sdyin dsyin ysidn syidn yisdn iysdn siydn isydn ydisn dyisn yidsn iydsn diysn idysn sdiyn dsiyn sidyn isdyn disyn idsyn
Note: these 'words' (valid or invalid) are all the permutations of the word nysdi. These words are obtained by scrambling the letters in nysdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
CDU žada sej plan za Łužicu
Podstupim (dpa/SN). Opoziciska CDU w braniborskim sejmje je krajne knježerstwo namołwiła, strukturnu změnu we Łužicy pjenježnje podpěrać. „Štož pobrachuje, je plan za Łužicu“, wobžarowaše hospodarskopolitiski rěčnik CDU, Dierk Homeyer wčera w aktualnej hodźinje parlamenta. „Trjebamy spěšnu a njeběrokratisku pomoc za předewzaća, kotrež so na nowe wobłuki zwaža.“ Přiwšěm je jasne, zo je brunica hišće dołho za spušćomne a zapłaćomne zastaranje ludźi z milinu trěbna, Homeyer rozłoži. Braniborske knježerstwo pak měło wotwidźomneho kónca zmilinjenja dla strukturnu změnu zahajić. „Dźe wo industrijny zakład wšeho kraja“, wón napominaše.
Ochranowske hesła zestajane
Wo přichod brunicy šło
Podstupim (dpa/ch/SN). Přichod łužiskeje brunicy bě dźensa dopołdnja tema aktualneje hodźiny w Braniborskim krajnym sejmje. Pozadk bě rozsud koncerna Vattenfall, swoju brunicowu spartu čěskej skupinje EPH předać. Krajne knježerstwo chce wuhlowe hórnistwo jako mostowu technologiju w energijowej změnje hišće lětdźesatki dale wjesć. Tak wuchadźa wone pola skupiny EPH, kotraž wudźeržuje tež hižo hórniske předewzaće Mibrag w Saksko-Anhaltskej, z „chutneho angažementa za dalewjedźenje zmilinjenja brunicy“, rěkaše w próstwje SPD. Do zahajenja posedźenja je zapósłanc Lěwicy Stefan Ludwig jako nowy justicny minister přisahu złožił a w statnej kencliji wot ministerskeho prezidenta Dietmara Woidki (SPD) pomjenowanske wopismo přijał.
Dom ćěkancow nadpadnyli
Awta policije z njedostatkami
Podstupim (dpa/ch/SN). Dokelž martinowe truby a módre swěcy často njefunguja, njesmě 28 cyle nowych policajskich awtow w Braniborskej na stražu jěć, praješe wčera rěčnik policajskeho prezidija. Wone njejsu techniskich problemow dla zasadźomne. Nowina Märkische Allgemeine je wo tym rozprawjała. Jězdźidła běchu hakle w měrcu přepodate dóstali. Wone wobsedźa kamery, nawigaciske nastroje a kompjutery za mobilne zwěsćenje wozjewjenjow. Zhotowjer Opel bu namołwjeny, njedostatki wotstronić.
Relikwiar pokradnjeny
Bywši měšćanosta kandiduje
Gubin (dpa/ch/SN). Njeswěry a pokupnosće dla zasudźeny bywši měšćanosta Gubina Klaus-Dieter Hübner (FDP) k wólbam měšćanosty 26. junija znowa nastupi. Wólbny namjet bu přizwoleny, zdźěli wčera nawoda wólbow města. Hübner ma štyrjoch přećiwnych kandidatow. Kaž krajny zwjazk FDP njedawno wozjewi, strona jeho njepodpěruje. Hnydom po prawomócnym wusudźe je so krajny zwjazk wot njeho distancował. Po wčerawšim wozjewjenju wólbneho nawody pak FDP Hübnera nadobo namjetuje. Krajne sudnistwo bě jeho před dobrym lětom na chłostanje z pruwowanskim časom połdra lěta zasudźiło.
Přećiwo zmilinjenju brunicy
Wumjetowanja wotpokazane
Choćebuz (dpa/SN). Cyłkowna zawodna rada Vattenfalla Europe mining je wumjetowanja wotpokazała, zo je předań brunicoweje wotnožki šwedskeho energijoweho koncerna čěskemu předewzaću EPH ryzy spekulaciska akcija. „Tuchwilu je ćežko z milinu pjenjezy zasłužić. To pak njerěka, zo je předań ryzy spekulacija“, rjekny předsyda cyłkowneje zawodneje rady Rüdiger Siebers minjeny pjatk na zawodnej zhromadźiznje wjace hač 300 sobudźěłaćerjow w Choćebuzu. Sakscy Zeleni běchu doraznje před tym warnowali, brunicowu wotnožku čěskemu předewzaću předać, dokelž njejsu sćěhi wotwidźomne. EPH je přilubiło, zo tarifowe zrěčenje Vattenfalla přewozmje a hač do lěta 2020 nikoho njepušći.
Dyrbja informacije přepodać
Razna debata wo reformje
Podstupim/Choćebuz (dpa/SN). Wo planowanej wokrjesnej reformje je wčera w Braniborskim krajnym sejmje k raznemu rozestajenju mjez knježerstwowej frakciju SPD a Lěwicy a opoziciju dóšło. W nutřkownym wuběrku wumjetowaše Sven Petke, komunalnopolitiski rěčnik frakcije CDU, čerwjeno-čerwjenemu knježerstwu, zo chcyło noworjadowanje wokrjesow bjez wobsahoweje diskusije w parlamenće přetłóčić. Zakład debaty bě poručenje knježerstwoweje koalicije, zo měli wokrjesy přichodnje znajmjeńša 175 000 wobydlerjow měć. To by rěkało, zo dotal bjezwokrjesne města Choćebuz, Frankfurt nad Wódru a Brandenburg nad Habolu swoju samostatnosć zhubja. Přećiwo tomu su wyši měšćanosća a zapósłancy ze wšeho kraja wčera před parlamentom demonstrowali.
Chce zaso kandidować
Debata wo wokrjesnej reformje
Choćebuz (dpa/ch/SN). Nutřkowny wuběrk Podstupimskeho krajneho sejma je dźensa wo ćežišćach planowaneje wokrjesneje reformy debatował. Čerwjeno-čerwjenej knježerstwowej frakciji stej doporučenje k wobzamknjenju předpołožiłoj, kotrež předwidźi, zo měli wokrjesy a bjezwokrjesne města přichodnje znajmjeńša 150 000 wobydlerjow měć. Choćebuz, Brandenburg nad Habolu a Frankfurt nad Wódru bychu tak swoju samostatnosć zhubili a so do wokolnych wokrjesow zarjadowali. Zaměr čerwjeno-čerwjeneho knježerstwa je, zo woteběraceho wobydlerstwa dla jenož hišće maksimalnje dźesać regionalnych zarjadnistwow dźěła. Wyši měšćanosća potrjechenych městow so tomu wobaraja, zo bjezwokrjesnosć zhubja. Opozicija CDU w krajnym sejmje jich při tym podpěruje.
Čěski politikar bydli w Žitawje
Žana wjetšina za reformu
Podstupim (dpa/ch/SN). W knježerstwowymaj frakcijomaj SPD a Lěwicy nimaja dotal wjetšinu za planowanu wo- krjesnu reformu. Wažny dypk rozestajenjow je planowany wotpad samostatnosće za tři bjezwokrjesne města. W zhromadnej próstwje za nutřkowny wuběrk pak čerwjeno-čerwjene knježerstwo zasadnje dale na tym wobsteji, zo maja so Choćebuz, Brandenburg nad Habolu a Frankfurt nad Wódru do wokolnych wokrjesow zapřijeć, dokelž minimalnu ličbu wobydlerjow 150 000 njedocpěja. Při wothłosowanju wo próstwje wobeju frakcijow staj so wčera stajnje dwaj zapósłancaj hłosa wzdałoj.
Afričana nadpadnyli
Choćebuz (dpa/ch/SN). 24lětny Afričan bu w Choćebuzu wot pjeć mužow nadpadnjeny. Kaž policija zdźěli, bě wón wčera rano před Měšćanskej halu po puću, jako so mužojo jeho za cigaretami prašachu. Wón pak praji, zo žane nima, tohodla jeho njeznaći přepytowachu. Dokelž žane cigarety njenamakachu, jedyn ze skućićelow młodeho muža biješe. Mócnych dyrow dla wón padny a sej koleno zrani. Nadběhowarjo ćeknychu. 24lětny wačeše so do swojeho přebywanišća.
Zahaja sezonu
Zły Komorow/Hórnikecy (dpa/ch/SN). Łužiska jězorina dale rosće. Ze startom do noweje sezony tele dny čaka na wopytowarjow cyłkownje dwanaće kupanskich jězorow. „Oficialnje přidruži so Bergheidski jězor we wokrjesu Łobjo-Halštrow. Klětu ma so tež w Ranju kupanska sezona zahajić“, praji Katja Wersch, rěčnica turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina. Njejasne pak je dale, hdy budźe solarny katamaran mjez Złym Komorowom a Lejnom jězdźić. Dalše twarnišćo je hišće Hórnikečanski jězor pola Wojerec. Tam maja bórze zhusćenske dźěła z pomocu płuwacych kranow zakónčene być. Kompletne saněrowanje traje drje hač do lěta 2020/2021.
Železniska čara zawrjena
Nadźija za bjezwokrjesne města
Choćebuz (dpa/ch/SN). W swojim naćisku za cyłkowny koncept planowaneje wokrjesneje reformy drje čerwjeno-čerwjenej knježerstwowej frakciji dale zwuraznitej, zo měli wot 2019 jenož hišće města z wobydlerskej ličbu 175 000 bjezwokrjesne wostać. Tole by rěkało, zo jenož krajna stolica Podstupim samostatna wostanje a zo so dotalne bjezwokrjesne města Choćebuz, Brandenburg nad Habolu a Frankfurt nad Wódru do wokolnych wokrjesow zapřija. Přećiwo tomu so města sylnje wobaraja. Krajne knježerstwo je tuž za wuradźowanje w parlamenće wobmjezowanje formulowało, kotrež rěka, zo móhło so prašenje regularneje ličby wobydlerjow za bjezwokrjesne města nastupajo noworjadowanje wokrjesow znowa diskutować. Choćebuz budźe z něhdźe 92 500 wobydlerjemi lěta 2030 druhe najwjetše město kraja.
Nowa BTU trjeba čas


text:
Zwjazk „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ kritizuje tuchwilne połoženje w tamnišich azylowych přebywarnjach.
Wojerecy (AK/SN). Wot druheje korona-žołmy su we Wojerecach zhromadne přebywarnje za ćěkancow jara potrjechene. „Wobydlerjow stigmatizuja jako potencielnje inficěrowanych. Wuzamkowanje z kubłanja a socialneho žiwjenja je dźěćom wjetše poćežowanje hač zbytkej wobydlerstwa“, pisa rěčnik zwjazka „Wojerecy pomhaja z wutrobu“, farar Jörg Michel, w zjawnym lisće Budyskemu wokrjesnemu zarjadej za wukrajnikow.


text:
W sćěhowacym přinošku chcu rozłožić, što je mje pohnuło 2011 prěni raz do Łužicy přijěć. Jako sćěh nastachu 2014, 2015 a 2019/2021 tři mjezynarodne wuměłske projekty, při kotrychž 49 načasnych wuměłčow a wuměłcow z wobłukow tworjaceho wuměłstwa, literatury a hudźby sobu skutkowaše resp. 15 awtorkow a awtorow z třoch krajow (Awstriska, Němska, Słowjenska) komentary za projektowe katalogi přinošowaše.1 Za poradźene přewjedźenje we wšěch lětach bě z wulkeho dźěla Załožba za serbski lud zamołwita: W zmysle basnje Bertolta Brechta »Fragen eines lesenden Arbeiters« słuša mój wutrobny dźak tamnišej zamołwitej Ance Němcec. Jako iniciator projekta chcu so tež wšěm wobdźělenym zjawnym a priwatnym institucijam2 kaž tež nadrjadowanym zastupnikam krajow a zwjazkow w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej za přewostajenje rumnosćow a financne srědki dźakować, bjez kotrychž njeby realizowanje krajow přesahowaceje kulturneje wuměny móžne było.
Jednanje čłowjekow je wot dopomnjenkow wobwliwowane. Slědujemy přikładam, žedźimy so za złotym časom prjedawšich (dźěćacych) rajow abo za zańdźenymi, jako ideal předstajenymi politiskimi systemami, kotrež so we wšědnym dnju jako njekmane wopokazachu. Peter Handke na př. zasadźowaše so ze swojeje w Francoskej woleneje domizny w knize »Abschied des Träumers vom neunten Land« (1991) za wobstaće Juhosłowjanskeje3 a dósta wot Draga Jančarja, spisowaćel kaž wón a byrgar woneho »wusonjeneho kraja«, hnydom wotmołwu w »Poročilo iz devete dežele – Privid in resničnost« (1991) (Rozprawa z dźewjateho kraja – mylenje a woprawdźitosć). Jako zachadźachu 1996 we »wusonjenym kraju« wot Južnych Serbow naškarane bratrowske wójny, pisaše Handke swoju pućowansku rozprawu »Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien«. Jančar wotmołwi jemu z »Misijonar in njegova pravičnost« (1996; Misionar a jeho sprawnosć), samo z dźensnišeje časoweje distancy čitanja hódna korektura idealneho wobraza.4


text:
Yntki do wody
Yntki do wody – dyscyplina szportowo, kero uobejmuje yntki s trampoliny (wysokość 1 m abo 3 m) a s wjeży (wysokość 5 m, 7,5 m abo 10 m). Sům wykůnywane s mjejsca abo ze rozbjygu, we zoleżnośći uod ustawjyńo zawodńika we můmyńće wybićo a kerůnku uobrotu. Zawodńiki skokajům tak indywidualńy, kej i dwůjkůma (kaj liczy śe tyż synchrůńizacyjo).
Rozrůżńo śe 6 grup yntek wykůnywanych we trzech sztelůngach. Uo wyńiku decyduje uocyna poprownośći yntki bez syńdźůw a wspůłczyńńik jeji trudnośći. Uod 1899 uodbywajům śe we tej kůnkuryncyji mistrzostwa Ojropy, uod 1904 yntki do wody sům dyscyplinům uolimpijskům, uod 1973 rozgrywane sům mistrzostwa śwjata.


text:
Slepo
(AK/SN). Gmejna Slepo chce zaměrnje twarske ležownosće kupować, wotkrywać a zajimcam předać. Tak chcedźa předewšěm młodym swójbam móžnosć skićić so w komunje zasydlić. To podšmórny nawoda zarjada za planowanje, twarstwo a hórnistwo zarjadniskeho zwjazka Slepo Steffen Seidlich na njedawnym posedźenju gmejnskeje rady. Ta jednohłósnje wobzamkny, wobtwarjenski plan „Brězowski puć“ nastajić dać. Cyłkownje wosom ležownosćow móže tam nastać. Dotal maja pjeć zajimcow. „Zo bychu planowany cil zawěsćili, dyrbja plan zdźěłać. Tež wobswětowe pruwowanje maja za to přewjesć. Gmejnska rada wobzamknje jako planowanski zaměr wupokazanje małosydlišća“, rěka přispomnjenje we wobzamknjenju. Wobydlerjow chcedźa z wozjewjenjemi w zarjadniskim łopjenu zahe na projekće wobdźělić. Financować chce komuna nakup z njepřetrjebanych swójskich srědkow, kotrež běchu za wutwar šěrokopasmoweje syće interneta předwidźane. Wšako zwjazkowe knježerstwo mjeztym wutwar digitalneje syće na wsach stoprocentnje spěchuje.


text:
W lěće 1997 bě wona Kulturne towarstwo Ćisk sobu załožiła. Za Serbski ewangelski domizniski dźeń we Wojerowskim regionje wona w přihotowanskim wuběrku sobu skutkuje. Na Wojerowskim serbskim drastowym forumje a k dalšim přiležnosćam je kompetentna hotowarniča. „Mi leži to praktiske. Jenož tón, kiž je z wutrobu pódla, móže woprawdźe něšto docpěć“, měni Birgit Zahrodnikowa. Wot 2014 angažuje so Ćišćanka we Wojerowskej přiradźe za serbske naležnosće.
„Serbskosć je moja druha identita“, Birgit Zahrodnikowa praji a wuzběhnje, „jenož, smy-li my Serbja sami aktiwni, móže naša kultura dale wobstać.“ W Ćisku je wona wotrostła. Dźědaj a wowce běštaj hišće wšědnje serbowałoj, wowce stej čas žiwjenja serbskej chodźiłoj. Na 9. polytechniskej wyšej šuli we Wojerecach je dźesać lět serbšćinu wuknyła. Samo kónčne pruwowanje złoži w serbšćinje. „A to z jedynku. Dźakowano swojim znajomosćam serbšćiny smědźach 1989 na swětowe hry do Koreje sobu jěć.“


text: Jowiš to je pjůnto podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ukuodźe Suonečnym, je uůna nojwjynkšo ze wšyjskich. Mo mynga kśynžycůw (do śyrpńa 2008 znajůmych je jejich 63) a tyž systym ringůw. Tak samo kej Saturn, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo. Jowiš je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma, a štwortym podug jasnośći uobjektym na źymskim ńybje. Masa Jowiša to je 1,8987×1027 kg, a je to 317,8 x wjyncy kej masa Źymje a 2,5 x wjyncy kej wšyjskich inkšych planet do kupy. Uobjygo suůńce nauokouo bez 11,8565 roku, uobrůt nauokouo wuasnyj uośi trwo 9 godźin, 55 minut a 30 sekund. Uodlyguość uod suůńca uod 740 do 816 mln km. Šyřka 142984 km (růwńikowo) a 133709 km (bjegůnowo). Pod wzglyndym chymičnym skuodo śe guůwńy s wodoru a helu.


text:
Yaoundé
Yaoundé (němsce tež Jaunde) je stolica Kameruna w zapadnej Africe a z wjace hač dwěmaj milionomaj wobydlerjow (2012) druhe najwjetše město kraja po přistawnym měsće Douala. Nadeńdźe so w hórkatej krajinje we wysokosći wot 730 metrow nad mórskej hładźinu při rěce Mfoundi. Wot 1962 je Yaoundé sydło uniwersity a wot 1961 wobsteji w měsće tež němski Goethowy institut.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 20 do 31° C w februarje a 19 do 26° C w juliju. Suchi čas traje wot decembra hač do februara.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo załoži so w lěće 1889 w nadawku němskeho kolonialneho zarjadnistwa přez oficěra-slědźerja Richarda Kunda jako slědźenska stacija a lěhwo za wikowanje ze słonowinu. W lěće 1895 přetwori so stacija do wojerskeho zepěranišća a 1903 přińdźe pod ciwilne zarjadnistwo. W běhu Prěnjeje swětoweje wójny sta so město w lěće 1915 ze stolicu němskeje kolonije, bu pak hižo w januarje 1916 wot belgiskeho wójska wobsadźene. Wot 1922 bě jako Yaoundé hłowne město Francoskeho Kameruna.


text:
Irlandyjo
Irlandyjo, Republika Irlandyje (Éire, Poblacht na hÉireann, połne mjano angelsko to jedźińy Ireland, co mo podkryślać důnżyńo zjydnoczyńowe ze Irlandyjům Půłnocnům) – państwo we Ojropje Zachodńij, człůnek Uńije Ojropejskij. Zajmuje wjynkszość placu wyspy uo tym samym mjańe.
Admińistracyjny tajlůngEdytuj
Wyspa Irlandyjo tajluje śe na 4 historyczne prowincyje, a uůne na 26 hrabstwůw ńyzoleżnych uod jejich tajlůngu na Irlandyjo a Půłnocno Irlandyjo.
DymografijoEdytuj
- Strzedńo dugość żywobyćo - 75 rokůw (chopy 73, baby 78)
- PKB: 37.822 $ na mjyszkańca (nůminalńy)
GeografijoEdytuj
- Nojwjynksze mjasta
- Dublin (ludność mjasta 553.165, ludność aglůmeracyje 1.173.179)
- Cork (ludność mjasta 125.622, ludność aglůmeracyje 208.669)
- Limerick (ludność mjasta 94.192, ludność aglůmeracyji 162.413)
- Galway (ludność mjasta 65.832, ludność aglůmeracyje 66.163)
- Waterford (ludność mjasta 44.594, ludność aglůmeracyje 46.736)
- Rozlygowańy
- Dostymp do Morzo Irlandzkigo, Morzo Celtyckigo, Uoceanu Atlantyckigo, a uod Wjelgij Brytańije uoddźela jům Kanou Św. Jeřygo.
- Powjeřchńo ńiźinno
- Duůgość wybřeža 1.448 km
- Duůgość grańicy s Irlandyjům Půunocnům (tajlům Zjydnočůnygo Krůlestwa) 360 km
- Nojwyžšy půnkt Carrantuohill 1.041 m. n.p.m.
- Nojńižšy půnkt Uocean Atlantycki 0 m.
- Nojdugšo řeka Shannůn 259 km
- Nojwjynkše jeźoro Loch Coirib 176 km²
- Klimat
- Uůmjarkowańy ćepuy (je wyńikym přepuywajůncygo ńydaleko ćepuygo průndu ze Zatoki Meksykańskij)
- Ńiske amplitudy ročnych tymperatur
- Wysoko wilgotność powjetřa a tyž čynsto sam padze
Ůstrůj polityčnyEdytuj
Irlandyjo to dymokracyjo parlamyntarno. Jeji systym prawny je uoparty na prawje zwyčajowym i ustawodawstwje uchwalanym bez parlamynt zgodńy s kůnstytucyjům.
Přepisy Uńje Ojropejskej majům moc prawno we Irlandyji. Kůnstytucyjo irlandzko, přijyntao 29 grudńa 1937, uopisuje forma řůndu a tyž defińuje wuadza i fůnkcyje Prezydynta, uobu izb parlamyntu (Oireachtas) jako i řůndu. Defińuje tyž struktura i wadza sůndu a uopisuje podstawowe prawa uobywatelske. Akt Republiki Irlandyji s 1948 zerwou uostatńy formalne zwjůnzki s Wjelgům Brytańiům. Irlandyjo uodzyskoua ńypodlygość we 1921.
Prezydynt je gowům państwa i je wybjerany we wyborach bezpośredńich na kadyncyjo, kero trwa 7 lot. Ta sama perzůna može być prezydyntym ino dwukrotńy. Bjerne prawo wyborče přisůgiwo uobywatelům, keři ukůńčyli 35 lot. Uod 1997 prezydyntym Irlandyji je Mary McAleese. Uobowjůnzkym prezydynta je stańy na stražy kůnstytucyji a uoficjalne reprezyntowańy narodu. Ńymal wšyjstke uprawńyńo přiznawane mu bez kůnstytucyjo wykůnuje uůn za radům řůndu.
Taoiseach (prymjer) stoji na čele řůndu i je mjanowany bez prezydynta na wńosek Dáil Éireann (izba ńižšo parlamyntu). Taoiseach nůminuje inkšych čuůnkůw řůndu (uogůuem ńy myńi kej śedmju i ńy wjyncyj kej pjyntnastu), kerych muśi zaakceptować Dáil Éireann. Nůminuje tyž jydnygo čuůnka řůndu, zwanygo Tánaiste, kery peuńi fůnkcyjo wiceprymjera. Bertje Ahern je prymjerym Irlandyji uod čerwca 1997, a Michael McDowell pouńi fůnkcyjo Tánaiste.
We irlandzkym parlamyńće sům dwje izby:
- Dáil Éireann je izbům ńižšům, kero je wybjerano we wyborach bezpośredńich. Zaśodo we ńij 166 posuůw. Je uodpedźalno za uchwalańy ustaw. Jeji čuůnkowje sům wybjerańi we wyborach proporcjůnalnych i powšychnych. Ńy ma sam pojyńćo kadyncyjnośći, Ůstawa Wyborčo godo ino uo přiznańu parlamyntowi peunůmocńictw na uokres 5 lot. Štyry guůwne partyje polityčne reprezyntowane we Dáil Eireann to: Fianna Fáil (Žouńyře Přeznačyńo) i Progressive Democrats (Průgresywne Dymakraty) (kere uobecńy twořům koalicyjo řůndowo uoroz ze Partjům Źelůnych a kilkůma posuůma ńyzaležnymi) a Fine Gael (Plymje Gaelůw) i Labour Party (Partja Roboty);
- Seanad Éireann je izbům wyžšům i pośado guůwńy rola doradčům. S jeji 60 čuůnkůw, 11 je nůminowanych bez Taoiseacha, natůmjast rešta je wybjerano, we 5 kurjach uopjerajůncych śe na uokreślůnych grupach spouečno-zawodowych a bez absolwyntůw Narodowygo Ůńiwersytetu Irlandyji i Ůńiwersytetu we Dublińy.
Samořůndy lokalne sům admińistrowane bez 114 wuadz lokalnych, kere sům uodpedźalne, mjyndzy inkšymi, za: mjyškalńictwo i baukůnšt, transport drůgowy i bezpječyństwo, kanalizacyjo, ińicjotywy dotyčůnce rozwoju i kůntrola nad ńimi, rekreacyjo, uochrůna środowiska, rolńictwo, edukacyjo i půmoc spouečno. Samořůnd lokalny je finansowany tajlowo bez řůnd cyntralny a tajlowo bez lokalne źrůda, we tym lokalne dowki.
HistoryjoEdytuj
KalyndarjůmEdytuj
- VI tyśůncleće p.n.e. - nojwčeśńijše ślady ludzkej bytnośći, pjyrwśi mjyškańcy šmaragdowyj wyspy budujům mygalityčne budowle take kej Newgrange (pono nojstaršo znano budowla we Ojropje) i Loughcrew
- 500-200 p.n.e. - nojprawdopodobńij wtedy na wyspa dotarli Celtowje
- 430-490 - prawdopodobńy we tych latach na wyspje dźouou śwjynty Patryk, kerymu připisuje śe chrystjańizacyjo Irlandyji
- ok. 700 - Irlandyjo bůua podźelůna na 150 tzw. mouych krůlestw, couům wyspům řůńdźili ze wzgůřa Tara arcykrůlowje, kerym formalńy podlygali krůlowje prowincyji, rygjůnůw i mouych krůlestw
- 795 - počůnek najozdůw wikingůw na Irlandyjo
- ok. 800 - prawdopodobno data ukůńčyńo Book of Kells, jydnygo s nojpjynkńijšych manuskryptůw
- 841 - Wikingowje zouožyli Dublin
- 1014 - bitwa pod Clontarf, we kerej arcykrůl Brian Boru zwyćežůu wikingůw; kres wikińskej důminacyji
- 1155 - krůl Angliji Hynryk II Plantagynet uzyskou zgoda papježa Hadrjano IV, Anglika, prawdopodobńy we formje bulli Laudabiliter (jej autyntyčność je kwestjůnowana), na nojazd na Irlandyjo
- 1169 - we Irlandyji wylůndowali za zgodům Hynryka II Anglůnormanowje poprošyńi bez jydnygo s lokalnych krůlůw uo půmoc
- 1172 - Hynryk II přibůu s armjům do Irlandyji, kera uznoua jygo zwjeřchńictwo; bez stu lot Anglůnormanowje podbili znočnům tajla wyspy
- 1271 - počůnek celtyckej uodnowy (gaelic recovery) podčas kerej Irlandčycy uodzyskali znočno tajla utracůnych źym
- 1315 - na zaprošyńy ńykerych irlandzkych uwadcůw na wyspa přibůu ze Škocyji wroz s wojskym Edward Bruce; korůnowany krůlym Irlandyji průbowou we krwawyj kampańji podbić wyspa; zginůu we 1317
- ok. 1430 - krůl Angliji sprawowou wadza yno nad Dublinym i uokolicůma (tzw. Pale - Palisada)
- kůńec XV wjeku - Tudoři rozpočyli powolny podbůj Irlandyji
- 1541 - wjynkšość irlandzkych wjelmožy uznoua Hynryka VIII krůlym Irlandyji; ńy uznali go ale gowům Kośćoua i pozostali při katolicyzmje
- 1580 - rebelijo irlandzkych katolikůw
- 1593-1603 - wojna dźeśyńćoletńo, kerej kulminacyjnym půnktym bůua bitwa pod Kinsale; irlandzcy arystakraći půńyśli klynska i we 1607 uopuśćili wyspa
- 1605 - počůnek kolůńizacyji Ůlsteru bez prezbiterjan ze Škocyji; podpořůndkowańy prawne ludnośći Irlandyji krůlowi Angliji i zńyśyńy celtyckych praw
- 1641 - wybuch rebeliji we Irlandyji; rok půźńij we Angliji wybucha wojna důmowo, co pozwoliuo wyspje uzyskać pewno ńyzaležność
- 1649 - Oliver Cromwell přibůu do Irlandyji na čele swojej armji; masakra we Drogheda; třiletńo bezlitosna kampańo přiwraco angelsko wuadza na wyspje
- 1662 - parlamynt we Lůndyńy uchwaliu zbjůr ustaw zwany kodeksym Clarendona, kery bůu skerowany přećiwko inkšowjercům (ńyanglikanům); rygulacyje kodeksu půgoršůuy sytuacyjo katolikůw
- 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad řekům oyne, we kerej wojsko protestanckigo krůla Angliji Wilhelma Uorańskigo pokůnouy katolicko armja uobalůnygo krůla Jakuba II. Půunocnoirlandzcy protestańći do terozki śwjyntujům we ročńica zwyćynstwa (a dokuadńij dźyń po ročńice, tj. 12 lipca)
- 1691 - ludność katolicka zostoua pozbawjůna wšelkych praw cywilnych i ekůnůmičnych (m.in.: pośadańo drůgich kůńi, nošyńo brůńi, učyńo we škouach)
- 1791 - powstowo Towařistwo Zjydnočůnych Irlandčykůw (Society of United Irishmen), kerygo guůwnym ideolůgym bůu Wolfe Tone. Celym stowařišyńo bůua walka uo ymancypacyjo katolikůw irlandzkych, růwne prawa wyborče, uoderwańy Irlandyji uod Wjelgij Brytańji i utwořyńy republiki
- 1798 - ńyudane powstańy přećiwko brytyjskej wuadzy
- 1 styčńa 1801 - wćelyńy Krůlestwa Irlandyji do Krůlestwa Wjelgij Brytańji; powstowo Krůlestwo Wjelgij Brytańji i Irlandyji
- 1803 - kolejne ńyudane powstańy
- 1829 - uchwalyńy aktu uo růwnouprawńyńu katolikůw - efekt dźoualnośći Daniela O'Connella
- 1842 - utwořyńy Muodej Irlandyji
- 1846 - počůnek klynski guodu
- 1848 - ńyudane powstańy Muodej Irlandyji, tzw. bitwa na gřůndce kapusty w uůgrodźe wdowy McCormack
- 1849 - kůńec klynski godu, nale ješče bez dwa lata ludźe ůmjerali wyćyńčyńi godym i chorobami; uůnčńy pomaruo 1,5 miljůna ludźi
- 1858 - we Nowym Jorku powstouo Towařistwo Fyńańske, bydůnce přikrywkům do Irlandzkigo Bractwa Republikańskigo (IRB)
- 1867 - ńyudane powstańy zorgańizowane bez fyńan;
- 1870 - Izaak Butt zaińicjowou ruch Home Rule - autůnůmji do Irlandyji; bez 20 lot trwouy starańo uo uchwalyńy Home Rule we brytyjskym parlamyńće; bez wjynkšość tygo času kerowou ńimi Charles Stewart Parnell
- 1893 - powstowo Liga Gaelicko majůnca na celu "deanglizacyjo irlandzkigo narodu".
- 1900 - powstowo Zjydnočůna Partja Irlandzka, na čele kerej stanůu John Edward Redmond; walka uo uchwalyńy Hůme Rule začua śe uod nowa.
- 1905 - Arthur Griffith, čuůnek Ligi Gaelickij, zouožůu uorgańizacyjo Sinn Féin (My Sami); wartko kůntrola nad njům přejyli čuůnkowje IRB
- 1912 - ustawa uo Home Rule bůua corozki bližey uchwalyńo, protestańći s Ůlsteru utwořili uoddźouy uo nazwje Uochotńiki Ůlsterscy, katolicy powouali Irlandzkych Ůchotńikůw, a James Connolly utwořůu socyjolistyčnům Armje Uobywatelskům
- 1914 - wybuch I wojny śwjatowej; tyśůnce irlandzkych uochotńikůw wstůmpiuy do brytyjskej armji (w Irlandyji ńy mo poboru do wojska), co popjerouo dowůdztwo Irlandzkych Uochotńikůw
- 23 kwjetńa 1916 - Powstańy wjelganocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamowou Irlandyjo ńypodlyguům republikům; dwa tyśůnce powstańcůw (republikańy s Irlandzkych Uochotńikůw i čuůnkowje Armji Uobywatelskij) stawiuo čoua brytyjskej armji; wjynkšość mjyškańcůw Irlandyji ńy poparua powstańa; po 6 dńach powstańy upado; Brytyjčycy wykůnali wyroki śmjerći na 16 přiwůdcach powstańo (m.in. na Pádraicu Pearśe i Jameśe Cůnollym); spouečyństwo Irlandyji začyuo popjerać powstańcůw i ich idee; začyuy śe masowe areštowańa; Michael Collins (jydyn s powstańcůw) překštoućiu Irlandzkych Uochotńikůw we Irlandzko Armja Republikańska (IRA)
- 1918 - powstou ńylygalny (z půnktu widzyńo Brytyjčykůw) řůnd irlandzki s Eamonym de Valerům na čele (tyž jydyn s powstańcůw)
- lato 1919 - počůnek wojny uo ńypodlygość; IRA prowadźiua wojna partyzanckům, a Brytyjčycy uodpowjydźeli terrorym
- lipjec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstoua zuožůna s 26 hrabstw Irlandyjo (Wolne Państwo Irlandzke), majůnca status brytyjskigo důmińům (krůl brytyjski gowům państwa), los 6 hrabstw půunocnych (Irlandyjo Půunocno) mjou być rozstřigńjynty we přišuośći
- kwjećyń 1922 - wybuch wojny důmowyj mjyndzy ńyuznojůncům traktatu tajlaůn IRA, a wojskůma Wolnygo Państwa Irlandzkigo (čyli tam tajlům IRA, kero traktat uznoua)
- moj 1923 - IRA antytraktatowo uznoua swojo poražka; we wojńy důmowyj zginyuo ůngyfer tyśůnca ludźi, we tym Michael Collins; Artur Griffith zmar we jeji trakće na hercklekot
- wřeśyń 1933- Uotwořyńy Fine Gael (Růd Irlandčykůw). Jej přiwůdcům zostou Eoin O'Duffy
- 18 čerwca 1936 - Zdelygalizowańy IRA
- 20 listopada 1936 - Sformowańy bez O'Duffygo "Irlandzkej Brygady" (Irish Brigade), kero wźůna udźou we hišpańskej wojńy důmowej po strůńy gyn. Franco. Irlandčycy walčyli tyž po strůńy Republiki. Řůnd Irlandzki natůmjast uůgośiu neutralne stanowisko wobec uobu strůn kůnfliktu
- 29 grudńa 1937 - wejśće we žyće kůnstytucyji. Na jej mocy Wolne Państwo Irlandzke překštouca śe we Irlandyjo, čyli přestaje być tajlům Wjelgij Brytańji.
- 1949 - Irlandyjo uoficjolńy překštoućiua śe we republika
- 1959 - Eamon de Valera zostou prezydyntym Irlandii. Fůnkcyjo ta sprawowou do 1973
- 1973 - čuůnek EWG
- 2002 - waluta ojro
ReligjaEdytuj
- Stanisław Grzybowski "Historia Irlandii", Wrocuaw 1998
- katolicy - 88,4%
- anglikańy - 2,9%
- prezbiterjańy - 0,52%
- muzuumańy - 0,49%
- metodyśći - 0,25%
- žydźi - 0,2%
- wyznawcy inkšych religii uok. 3%.
Choćaž bez wjeki Irlandyjo bůua uwažano za jydyn s nojbardźij katolickych krajůw na śwjeće, uobecńy uobserwuje śe znočůncy spadek ličby praktykujůncych, kery spad uod lot śedymdźeśiůntych s poźůmu 90% do 45% we skali kraju. W ńykerych dźelńicach Dublina do kośćoua co ńydźela chodźi uod 8% do 15% ludnośći[1].
WojskoEdytuj
Armiyjo Irlandzko mo 8.500 zawodowych žouńyři i 13.000 rezerwowych. Tak moua ilość wojsko je spowodowano neutralnośćůn Irlandyje (np. ńy je čuůnkym NATO). Půmimo to Irlandyjo je zaangažowano we misyjoch pokojowych
GospodarkaEdytuj
Nojwažńijšymi gouyńźůma gospodarki irlandzkej sům industryje:
Šeroko śwjadčuůne sům usůgi we zakreśe:
- handlu elektrůńičnygo
- telekůmůńikacyji
- uoprůgramowańo kůmputerowygo
- nowočesnych usůg finansowych
Rozwůj gospodarki přebjyga dwutorowo - s jydnej strůny bowjym zachynca śe do rozwoju prywatnej ińicjotywy, s drůgi zaś - zostawja podstawowe gouyńźe gospodarki we rynkach państwowych a usůgi majůnce klučowe znočyńy do kraju. Irlandyjo je jydnym s nojšybćij rozwijajůncych śe gospodarčo państw ůńijnych. W latach 1987-1997 wzrost gospodarčy śyngou 6% we stosůnku ročnym. Uobecńy Irlandyjo, uobok Norwygije i Šwajcaryje, je krajym uo nojwyžšym PKB per capita we Ojropje. Gospodarka je śćiśle uzaležńůna uod handlu, a guůwńi partneři to Wjelgo Brytańja, Ńymcy, Francyjo a Stany Zjydnočůne. Dowki stanowjům 30% PKB Irlandii.
Stawki dowki dochodowy uod uosůb fizyčnych to 42% a 20% s šerygym ulg. Podatek dochodowy uod firm je nojńižšy we starej ŮE i wynośi 12,5%, co bywa čynsto podawane kej jydyn s guůwnych čynńikůw napuywu inwestycyji zagrańičnych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku uod towarůw i usůg wynośi 21%. Irlandyjo mo nojwyžša we Ojropje puaca mińimalnům wahajůncům śe uod 39% do 77% středńij krajowyj we zaležnośći uod branžy. Pod wzglyndym HDI Irlandyjo zajmuje 5. mjejsce na śwjeće, a pod wzglyndym HPI 18. mjejsce na 19 nojbardźij rozwińjyntych państw.
Irlandzka gospodarka je tyž jydno s nojmyńi innowacyjnych gospodarek we Ojropje s poźůmym wydatkůw na badańo i rozwůj 1,2% PKB.
IndustryjoEdytuj
Fynůmynym irlandzkej gospodarki na skala śwjatowům bůu śilny rozwůj přymysuu wysokych technolůgii, kery přičyńiu śe do wzrostu gospodarčygo na poźůmje 15,8% ročńy. Inwestycyje we růžnygo rodzaju gouyńźe přymysuu tygo kraju wyńikouy ze stratygičnygo pouožyńo Irlandii (přičůuek amerykańskych inwestorůw interesujůncych śe rynkym ojropejskym).
Šybki rozwůj Irlandyjo zawdźynčo půmocy Uńji Ojropejskij, dugoletńim zwolńyńům podatkowym, a tyž stosůnkowo tańij śile robočej. Přińosuo to kořiśći přede wšyjstkym uośrodkům rygůnalnym, gdźe přymysu uoparty je guůwńy na přetwůrstwje puodůw rolnych. Rozwinůu śe přymysu zbožowo-muynarski, mlečarski, browarńictwo a produkcyjo wysoko procyntowych alkoholi - whisky.
RolńictwoEdytuj
Rolńictwo pozostaje jydno s nojwažńijšych gouyńźi gospodarki. Je uůno wysoko zmechańizowane i daje zatrudńyńy 9,5% ludnośći. Produkcyjo wouowiny i mlyka stanowi 58% uůgůuu produkcyji rolnej. Uolbřimjům wjynkšość we rolńictwje stanowjům moue gospodarstwa rolne. Powjeřchńo přeznačůna pod uprawy rolńiče je ńywjelga, za to wysoce produktywno. Guůwnymi roślinůma uprawnymi sům zboža, buraki cukrowe a kartofle. Uolbřimje uobšary uůnk i spřijajůncy klimat pozwalajům na couoročny wypas zwjeřůnt.
Surowce naturalneEdytuj
Zasoby surowcůw naturalnych we Irlandyje sům ńywjelge. Irlandyjo mo zuoža cynku a ouowju, kere uodkryto na počůntku lot 90. XX w. Wydobywa śe přede wšyjstkym gips, rudy cynku (164 tys. t. ročńy) i ouowju (45 tys. t. ročńy).
TransportEdytuj
Stratygične znočyńy mo transport samochodowy. Irlandyjo mo gynstům śeć drůg, kere čynsto ńy sům ale we nojlepšym stańy. Śeć drůg uobejmuje 92.327 km, s čygo yno uok. 280 km majům standard autobany (mařec 2007). W uostatńich lotach prowadzuůna je rozbudowa, a moderńizacyjo autostrad na wjelu uodćinkach we couym kraju. Śeć kolejowo je dugo na 1.944 km.
Nojwažńijšymi portami handlowymi sům Dublin a Cork, a morsko žyglůga handlowa ličy 150 statkůw. Nojwjynkšym portym morskym je Dublin, zaś přewozy transatlantycke uobejmujům přede wšyjstkym Cork. Přistańy průmowe we Dublińy, Dun Laoghaire a Rosslare zapewńajům pouůnčyńo s guůwnymi portůma Wjelgij Brytańii. Zbudowano we XVIII i XIX w., a nastympńy moderńizowano śeć kanouůw suužy přede wšyjstkym do přewozu towarůw, leč mo tyž znočyńy turystyčne.
Mjyndzynarodowe porty lotńiče we Dublińy, Cork, Knock a Shannon sům znůne tyž kej štrefy wolnocuowe. Irlandyjo mo 40 lotńisk krajowych i mjyndzynarodowych. Pouůnčyńo transatlantycke uobsůgiwane sům bez Shannon i Knock, zaś ojropejske bez Kerry, Cork, Dublin, Galway i Sligo. W pouowje 1990 wšyjstke lotńiska uobsůgiwouy ůngyfer 10,5 mln pasažerůw.
W Irlandii uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.
Charakterystyčne potrawyEdytuj
Nojbardźij znůnym dańym irlandzkym je rodzej gulašu s jagńjyńćiny abo barańiny. Mjynso duśi śe s kartoflamiy, cebulům, marchewkům, porym i kašům jynčmjynnům. Uod XIX stolećo kartofle sům podstawům djety Irlandčykůw. Tradycyjny gulaš irlandzki podaje śe s buchtamiy robjůnymi s uoju.
UośwjataEdytuj
Charakteryzuje ja śilny ajnflus Kośćoua katolickigo na průgrům naučańo, řadko spotykany uobecńy we krajach ojropejskych.
ŠportEdytuj
Ńy mo znočůncych uośiůngńjyńć (moua ličba ludnośći). Ino we ńykerych dyscyplinach, guůwńy we Rugby reprezyntacyjo narodowo gro we puchaře 6 narodůw a uodnośi we ńim sukcesy. Mjyškańcy interesujům śe přede wšyjstkym "športůma narodowymi" (hurling, futbol gaelicki) i lokalnymi rozrywkůma. W škouach naćisk na šport je tyž ńywjelgi (1h we tygodńu) co powoduje wjelgi uodsetek ludźi uotůuych.
PřipisyEdytuj
Linki zewnyntřneEdytuj
- Áras an Uoachtaráin — uoficjalno zajta prezydynta Irlandii (ang., irl.)
- Uoficyjolno zajta řůndowo (ang.)
- Taoiseach — uoficjalno zajta prymjera Irlandii
- Tithe an Uoireachtais — uoficjalno zajta Parlamyntu Irlandii (ang., irl.)
- Serwis informacyjny Irlandii (ang.)
- Žyće i praca w Irlandii


text:
Światowy Majsterszaft we hokeju na Ślōnsku
Światowy Majsterszaft we hokeju do lŏt 20 na przełōmie 2019 i 2020 roku bandzie gościć we Ślōnsku i nana Morawa. Ôd 26 grudnia 2019 do 5 stycznia 2020 mode hokeisty bandōm sie mierzić na szlynzuchach we Werk-Arenie we Trzińcu (we Ślōnsku) i morawskim kōnsku Ôstrawy, we Witkowicach. Ôba miasta sōm we Morawskoślōnskim Kraju we Republice Czeskej.
Martin Urban z ČSLH poinformowoł, co nie bōło problymu ze kandydaturōm Ôstrawy, bo tam już bōły majsterszafty ôd syniorōw – ôstatnio we 2015 roku. Ale światowŏ federacyjŏ ôd hokeja potrzebowała danych ôd Trzińca, eli majōm tam dojś hotelowych izbōw dlŏ hokeistōw a kibicōw.
Birgermajster Ôstrawy, Tomáš Macura, poinformowoł nowinŏrzy, iże miasto wyłoży na ôrganizacyjŏ tych majsterszaftōw 15 miliōnōw korōnōw. Tejla samo miołby naszykować Kraj Morawskoślōnski, coby tyż Trziniec godnie narychtowoł sie na przyjyńcie hokeistōw a gojści.
Foto na wiyrchu: Ania Długosz


text:
Moto lětušeho póstniskeho časa Serbskopazličanskeho karnewaloweho towarstwa je "Kajkež plahowanje, tajki płód". Princ 39. sezony Krisztian I. a jeho princesna Antje I. wotewrěštaj 1. kapičkowy wječor 14.02.09 ze swojimaj dźěsćomaj Gyula a Ceciliju Kovácsec. Miłočanske "žabki" pak chcychu princa ze swojeje srjedźizny na kóždy pad překwapić, a tak wustupi pioněrski chór pod nawodom Rolfa Bobki. Spěwachmy pěseń "Naša domizna" wězo na hinaše słowa. K wjeselu připosłucharjow, so wě. Wěmy, zo smy pjate koło w Njebjelčanskej gmejnje a nadźijamy so, zo nam princ w přichodźe pomha někotryžkuli njedostatk wotstronić. Naša "prěnja žaba" Marko Kowar pak přednjese hrónčkowanu narěč a šwikaše runja spěwarjam komunalnu politiku.
Tutón program pokazachmy na 1. kapičkowym wječorku dnja 14.02.09 a na rentnarskich póstnicach dnja 22.02.09 w Njebjelčanskej Bjesadźe.


text:
Toruń
Toruń (němsce Thorn) je wulkoměsto při Wisle na sewjeru Pólskeje. Je – nimo Bydgoszcza – jedna ze stolicow a zdobom druhe najwjetše město Kujawsko-pomorskeho wojewódstwa. Město je sydło wojewódstwoweho sejmika, maršala, uniwersity a romsko-katolskeho biskopstwa.
Město leži w historiskej Zapadnej Pruskej něhdźe 40 kilometrow juhowuchodnje Bydgoszcza.
Najznaćiši syn Torunja je Nikolaus Kopernikus, jedyn z najwuznamnišich astronomow swěta. Serbski spisowaćel Jurij Brězan złoži w Torunje swoju abituru.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text:
We piôntek, we Chorzowie Ruch Chorzów szpiloł ze Chojniczanką Chojnice we ramach 7 serii szpilów eWinner…
Tag: #SzpileDomowe
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice 2-1 (1-1)
Tym razym za skrót wziynli sie ludzie ze TVP Sport. Zapraszômy do łoglōndanio wygranyj Ruchu Chorzów…
Po rymisach zaś wygrani!
„Niebiescy” dalyj niypokonani we lidze, u sia tyż i do tego zaś wygrani! Po rymisach ze…
Piyrwszo weryfikacja pozytywno [KONFERYNCJA PRASOWO]
Chojniczanka Chojnice mioła być piyrwszom weryfikacjom drużiny trynera Skrobacza. Jak tak patrzeć, to mômy piyrwszo weryfikacjo…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice
Szpil Ruchu Chorzów ze Chojniczanką Chojnice łotworzy 7 seria szpilów we eWinner II Lidze. Sztart szpilu…
Ruch – Garbarnia we knipsaparacie [GALERIA]
Gorko zapraszômy do łoglōndanio fotek ze szpilu Ruchu Chorzów ze Garbarnią Kraków. We szpilu bōł rymis…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-0
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 5 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj we Chorzowie, przi…
Ruch Chorzów dalyj niypokonany we lidze!
Do Chorzowa na szpil piōntyj raji szpilów we eWinner II Lidze przijechała ekipa Garbarni Kraków. Mocno…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Ruch Chorzów – GKS Bełchatów (4-0) [GALERIA]
We sobotnie popołednie, na Cichyj 6 Ruch Chorzów grôł szpil ze GKSem Bełchatów. Szpil wygralimy 4-0…
Poszli za szlagiem i wygrali ze Bełchatowem!
We trzecij raji szpilów eWinner II Ligi Ruch Chorzów podejmowoł u sia drużina GKSu Bełchatów, kiero…
Piyrwszy szpil na rymis (Ruch Chorzów – Pogoń Siedlce 1-1)
„Niebiescy” po 803 dniach wracajom na szczebel cyntralny rozgrywek we Polsce. Na poczontek szpile we eWinner…
„Niebiescy” w eWinner II Lidze!
Po zwycięstwie 4-0 z Miedzią II Legnica drużyna Ruchu Chorzów „przyklepała” awans do eWinner II Ligi…
[ZAPOWIYDŹ]: Derby ze ROWem 1964!
Piytnosty maja 2021 roku to data, kero może zapisać sie we pamiynci kybica niy ino ze…
Informacje przed meczem z ROWem 1964
Wszystkich kibiców, którzy wybierają się na sobotni mecz z ROW Rybnik, prosimy o zapoznanie się z…
Zwolnij miejsce na mecz z ROWem!
Kierujemy gorącą prośbę do Karnetowiczów, którzy z różnych względów nie mogą być na meczu z ROW…
Kibice wrócą na trybuny!
Na tę informację kibice czekali od bardzo dawna! Dzisiaj pojawił się komunikat premiera Mateusza Morawieckiego i…
Okręgowy Puchar Polski dla „Niebieskich”!
We wtorkowe popołudnie „Niebiescy” robili trzecie podejście do rozegrania finału okręgowego Pucharu Polski w podokręgu Katowice.…


text:
Innocenc X.
Innocenc X. (z byrgarskim mjenom Giovanni Battista Pamphilj; * 6. róžownika 1574 w Romje; † 7. wulkeho róžka 1655 runje tam) bě romski duchowny, bamžowski legat (diplomat) w Francoskej a Španiskej a bu 15. požnjenca 1644 w starobje 70 lět jako naslědnik Hórbana VIII. wuzwoleny za 235. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata bu w lěće 1648 wujednany Westfalski měr, kotryž skónči Třicećilětnu wójnu mjez katolikami a protestantami w Europje.
Jemu slědowaše w lěće 1655 Fabio Chigi jako bamž Aleksander VII.


text:
Serbski Sejm: Peticiski huběrk a plan 2021
Serbski sejm jo pśewjadł 14.11.2020 swójo 18. pósejźenje a to ako wideo-konferencu. Na měsće w Krajnej centrali za politiske kubłanje w Drježdźanach jo organizowało wjednistwo pósejźenja techniku a pśestajenje, tamne wótpósłane su byli online pśišaltowane. Ako na slědnem pósejźenju w Huštanju/Wüstenhain zachopjone, jo se pśizamknuło plenumoju wopśimjeśowe źěło na nacerjenju statnego dogrona.
Centralny hunosk pósejźenja jo było załoženje Peticiskego huběrka. Slědujo póžedanju z huběrka Pšawo a hustawa su diskutěrowali wótpósłane wó móžnosći, temy, pšašanja pólěpšowańske naraźenja a kritiku we formje peticijow Serbskemu sejmoju pśednjasć. Zaměry w zwisku ze załoženim Peticiskego huběrka su hukšuśiś zwisk wšyknych Serbow ze Serbskim sejmom a spěchowaś w Serbskem sejmje rozestajanje z wažnymi serbskimi temami ako teke z aktualnymi hupominanjami. Mimo togo dej se zaběranje z politiskimi serbskimi temami tež zwenka gremiuma Serbskego sejma huwabiś. Póžedanje jo se jadnogłosnje pśiwzeło a huběrk jo se hutwórił. Wót něnta mógu bergarje/-ŕki peticije z mejlku (peticija@serbski-sejm.de) a skóro teke pśez web-bok Serbskego sejma zapódaś. Trjebne formality se hyšći na web-boce wózjawiju. Pó formalem pśespytowanju zapódajo Peticiski huběrk w dialogu ze zapódawarjami/-ŕkami peticiju Serbskemu sejmoju. Póstajili su se teke terminy a městna pósejźenjow za lěto 2021. Wjele wótpósłanych jo wobkšuśiło, kak wažne jo se pó cełem regionje schadowaś, aby se z luźimi na městnje a z tam palecymi problemami direktnje hopóznali. Za to zaplanuju se na dnju pósejźenja dopołdnja hobchojźenje městnosće a kontakty z bergrjami/-ŕkami. Slědujuce terminy a městnosće pósejźenjow su planowane:
- 23.01.2021 Wojerecy/Hoyerswerda
- 20.02.2021 Njebjelčicy/Nebelschütz
- 13.03.2021 Hochoza/Drachhausen
- 17.04.2021 Běła Woda/Weißwasser
- 08.05.2021 Stróža/Wartha
- 12.06.2021 Chóśebuz/Cottbus
- 18.09.2021 Budyšin/Bautzen
- 09.10.2021 Barliń/Berlin
- 13.11.2021 Rań/Großräschen
- 18.12.2021 Sernjany/Zerna
Pó prědnem źělu pósejźenja jo pókšacował Serbski sejm ze źěłom na nacerjenju statnego dogrona z pomocu metodow namakanja konsensa. Dokulaž jo nacerjenje wjelgin hobšyne a projekt taki huznamny, traju hobradowanja dalej a z nimi se na pśiducych pósejźenjach pókšacujo.
Pśiduce pósejźenje Serbskego sejma wótmějo se 12.12.2020 nejskerjej w Rogowje/Horno (Forst). Kužda/-y jo znowa lubje witana/-y. Wótwisnje wót infekciskich tšojenjow a wótpowědnych napšawow wótmějo se pósejźenje pak na městnje z doźaržamin hygieniskich pšawidłow abo znowa ako kombinacija online a prezencnego formata.


text:
Fedilab to wielofunkcyjny androidowy klijynt zdecyntralizowanego Fediwersum, co sie skłodo ze mikroblogōw, dzielynio sie fotografijami i udostympniano wideo.
Spiyro: Mastodon, Pleroma, Pixelfed, Peertube, GNU Social, Friendica.
Aplikacyjo mo szyroke funkcyje (nojbarzij we Pleromie i Mastodonie):
– Sparcie do wielu kōnt
– Planowanie wiadōmości ze masziny
– Planowanie rozgłosōw
– Zokłodki wiadōmości
– Śledzynie i kōntaktowanie sie ze zdalnymi instancyjami
– Wyciszanie kōnt na jakiś czas
– Akcyje na wielu kōntach po dugim prziciśniyńciu
– Przekłady
– Raje kōnsztu
– Raje wideo
Aplikacyjo je darmowo we sklepie F-Droid i płatno we Google Play.
Wyglōnd aplikacyje (kliknij, żeby ôbejzdrzeć srogsze):


text:
Před runje lětom jewjach so na foće swojeje kolumny prěni raz ze škitnym nahubnikom. Tehdy sej myslach, zo budźe to jónkrótne a w přichodnym přinošku budźe to zaso zwučeny wobrazk. Běchmy runje w prěnjej žołmje pandemije, a nichtó njeje z tym ličił, zo so korona tak dołho dliji. Nětko so wšelake wobmjezowanja powólnjeja. Tak njetrjebamy na přikład při nakupowanju žadyn škit za hubu a nós. Přičiny tuchwilnych wolóženjow njemóžu sej wuswětlić. Snano dyrbi so ludźom w prózdninskim času něšto skićić, zo bychu po nawróće z tu- a wukrajnych wočerstwjenišćow swój křižik na prawym městnje wolerskeje lisćiny sadźili. Po mojim měnjenju je riziko dalšeje žołmy wotwidźomne, a ludźo su w tym nastupanju přelochkomyslni. Njejsym pak žadyn eksperta na tym polu, čehoždla wěnuju so radšo temam, w kotrychž so trochu lěpje wuznawam.
Dalši serbski supercup
Sportowa jednotka Njebjelčicy je zajutřišim, njedźelu, w Njebjelčicach hosćićel 4. serbskeho supercupa, turněra ze štyrjomi serbskimi koparskimi mustwami. Wot 14.30 hodź. budźe prěnje połfinale mjez mustwomaj ST Radworja a SJ Njebjelčic, wot 15.25 hodź. dalše mjez SJ Chrósćicami a Sokołom Ralbicy/Hórki. Hra wo třeće městno započnje so potom něhdźe w 16.25 hodź., finale wokoło 17.25 hodź. Zastupny pjenjez w Njebjelčicach žadyn zběrać njebudu, za dźěći změja tam skakanski hród.
Testowe koparske hry
23.07. 18:00 Sokoł Ralbicy/Hórki –
Hórnikecy (stara garda)
24.07. 13:00 FSV Budissa Budyšin –
Brjazki-Zły Komorow
24.07. 14:00 SJ Chrósćicy –
Wojerowski FC
31.07. 17:00 SJ Chrósćicy –
Sokoł Ralbicy/Hórki
01.08. 14:30 ST Porchow –
Mały Wosyk/Pančicy II
01.08. 15:00 ST 1922 Radwor –
FSV Bretnig-Hauswalde
Trjebany ekwipment w poskitku
Łužiske lodohokejowe liški předawaja jutře w tradiciskej rumnosći w Běłowodźanskej lodowej arenje swój ekwipment minjeneje sezony. Wot 11 do 15 hodź. smědźa sej tam zajimcy trjebane bički, smykače, rukajcy a nahłowniki kupić. Wažne předawarjam hišće je, zo bjeru jenož hotowe pjenjezy.
Lětsa zaso Kulow-cup
ST 1922 Radwor –
LSV Hory 1990 4:4 (2:3)
Za domjacych zasadźeni: Tausend, Grenzemann – Reinecke, Šěrak, Schulze, Nuk, Omran, Wjacławk, Hančik, Glücklich, Paška, Grubert, Hettasch, Seiler, Wróbl, Wowčer
Do přihotowanskeje hry, kotraž bu wčera w Serbskich Nowinach wozjewjena, běchu Radworscy koparjo hižo tydźeń prjedy testowu hru přewjedli. Do Radworja bě mustwo z Horow přijěło. Radworskemu cyłkej je so nowopřichad Mick Grubert z młodźiny přidružił, hewak chce wokrjesny ligist z dotalnym kadrom na wuspěch minjeneje sezony nawjazać.
1. FC Union Berlin –
Dynamo Drježdźany 3:0 (2:0)
Zestawa domjacych: Luthe – van Drongelen (46. Jaeckel), Knoche (61. Dehl), Baumgartl (46. Friedrich), Puchacz (46. Gießelmann), Öztunali (46. Haraguchi), Khedira (46. Andrich), Ryerson (46. Wszolek), Ingvartsen (61. Endo), Behrens (61. Sanogo), Voglsammer (61. Abdullahi)
zestawa hosći: Broll – Knipping, Will, Sollbauer, Löwe (58. Stor), Herrmann (65. Akoto), Stark, Schröter (46. Borrello), Mörschel (58. Sohm), Daferner (72. Aidonis), Königsdörffer (33. Vlachodimos)
ST Hnašecy-Dobruša –
ST 1922 Radwor 3:4 (3:1)
Za hosći zasadźeni: Ch. Šěrak, Tausend – Reinecke, F. Šěrak, Grubert, Seiler, Glücklich, Pječak, Schöne, Wjacławk, Wróbl, Hančik, Nuk, Dej, Jendrewski, Schulze
Hižo pjatk wječor honješe trenar prěnjeho koparskeho mustwa Sportoweho towarstwa 1922 Radwor Mario Bischof swojich chowancow po lońšej premjerje druhi raz na Budysku wohnjowobornu wěžu horje a zaso dele. Wjacore razy dyrbjachu hrajerjo 126 schodźenkow přewinyć: hač w sprinće, z jednej abo woběmaj nohomaj wot schodźenka na schodźenk skakajo. To drje bě dračina, na kóncu pak bě kóždy z treningowej jednotku spokojom. Někotři mějachu hišće dny po tym myškoweho kocora.
Dwaj dnjej pozdźišo čakaše na Radworskich koparjow dalši dobry testowy přećiwnik z wokrjesneje wyšeje ligi. Woni nastupichu pola ST Hnašec-Dobruše. Z ćežkimi nohami startowachu hosćo do druheje testoweje hry, prjed hač nastupja njedźelu na 4. serbskim supercupje w Njebjelčicach.
Prezidij Sewjerowuchodneho koparskeho zwjazka (NOFV) je po swojim zjězdźe 25. junija 2021 slědowacym zjednoćenstwam přizwolenje wudźělił a rjadowanje staflow za hrajne klasy NOFV za sezonu 2021/2022 wobzamknył.
regionalna liga-Futsal skupina sewjer
FC Liria
S.D. Chorwatska Berlin
UFK Podstupim 08
FC Beach United
CFC Hertha 06
FSV Hansa 07 Berlin
skupina juh
FC Carl Zeiss Jena
BSG Chemija Lipsk
Halleske Wjelki Futsal
1894 II
Heidenauski SV
SC Borea Drježdźany Kilian Hrjehor
Před 60 lětami běchu w Budyskim wokrjesu prěnju mjezynarodnu hru we wolejbulu přewjedli. Prezidij Němskeho wolejbuloweho sportoweho zwjazka mytowaše wuspěšne dźěło wuwića wolejbula we wokrjesu a wuhotowa mjezynarodnu partiju 31.10.1961 w Korzymje. Budyšin njeměješe w powójnskim času žanu wotpowědnu sportownju k dispoziciji, tak zo dojědźeštej sej narodnej mustwje tehdyšeje Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) a Čěskosłowakskeje socialistiskeje republiki (ČSSR) do Korzymja. W 15.30 hodź. započa so w kopatej połnej hali partija mjez němskimi wolejbulistami a b-wubranku susodneho kraja.
Sokoł Ralbicy/Hórki –
ST Ćisk 2:2 (1:0)
Za domjacych zasadźeni: Schöne – Bejmak, T. Bejma, Wałda, Rawš, Rachel, Šołta, Gloxyn, B. Bejma, Janca, Domaška, Nuk, Ćěsla, Kurjat, K. Matka, M. Matka, Šiman, Korjeńk
Njedźelu tydźenja přewjedźechu koparjo Sokoła Ralbicy/Hórki dopołdnja wot jědnaćich testowu partiju přećiwo klasu wyše hrajacemu cyłkej ST Ćisk. Tón je w krajnej klasy zdobom kontrahent Chróšćanskeje SJ.


text:
Anaberg z każdy strōny #3 Kalwaria
Anaberg z każdyj strōny #3 Kalwaria
Przed nami Wieli Piōntek – dziyń, w kerym spōminōmy, jak Jezus umar na krziżu. Na kalwarii na Anabergu już od pōnad 250 lŏt odbywŏ se tradycyjny nabożyństwo Drōgi Krziżowyj, kery trwŏ aż 6 godzin!
Klŏsztor powstoł dziynki hrabiowi Melchiorowi Ferdynandowi de Gaschin, kery sprowadzioł na Anaberg franciszkanōw. Jygo marzyniym była budowa kalwarii na wzōr tyj Zebrzydowskyj. Udało se to dopiyro jygo bratankowi – hrabiymu Jerzymu Adamowi de Gaschin. Kalwaria, kerŏ powstała w latach 1700-1709, była wzorowanŏ na topografii dŏwnyj Jerozolimy – ôdległŏści miyndzy kaplicōma majōm ôdpowiadać ôdległŏściōm historycznich miejsc zwiōnzanich z mynkōm Jezusa. Krōnika podouwŏ, że kalwaria liczi gynau 11730 krokōw. Dlŏ przikładu – sama Drōga Krziżowŏ mŏ 1420 krokōw, a idōnc ôd Annasza do Kajfasza muszymy ich zrobić aż 370. Kalwaria na Anabergu tworzyły piyrwotnie 33 kapliczki. Dzisiej je ich ponad 40 i sōm rozmieszczōny w terynie tak, że tworzōm kształt ryby, keryj ôkym je bazylika. Przedstawiajōm Drōga Mynki Pańskyj, kerŏ je czymś w rodzaju rozbudowanyj Drōgi Krziżōwyj, i Drōżki Matki Bōskyj.
Pobōżny plany hrabiygo przisporzyły mu moc kōmediji – wybudowŏ piynknŏ kalwaria, ale franciszkaniy nie chieli se podjōnć ôbowiōnzku ôdprŏwiania nabożyństw i ôbsugiwania pielgrzymek. Po śmierci hrabiygo w 1719 roku kalwaria została ôpuszczonŏ, a w kapliczkach ludzie trzimali zwierzynta, poulyli fojyrki, abo kradli wartościowy przedmioty… Kalwaria w takym stanie z resztōm zŏcnich dōbr Gaszynōw przejoł kolejny z rodu – hrabia Antoni, keri wez se za ôdnowiyniy kaplic. W 1764 roku ôdbyły se piyrwszy ôbchody kalwaryjsky z ôkazji Podwyższynia Krziża Świyntygo, w kerych wziyło udział 4000 osōb. Ustalōny w XVIII wieku porzōndek nabożyństw kalwaryjskich w prawie niezmieniōnyj formie przetrwŏ aż do dzisiej. Podobnie jak modlitewnik – tzw. Kalwaryjki, kery były ôd 1767 roku wydŏwany wielokrotnie po polsku i po niemiecku. Teksty w nich zawarty majōm charakter ludowi.
Chartakerystycznŏ dlŏ Anabergu je z pewnościōm wielojynzycznōść, kerŏ została utrwalonŏ na kartach krōniki. Czytōmy np. że w Wieli Piōntek 1765 roku w uroczystōściach wezła udział wielkŏ liczba Morawian, abo że pōntnicy z Głogōwka śpiywali po polsku, łacinie i po niemiecku. W 1861 roku biskup Förster wydoł rozporzōndzyniy, żeby pielgrzymki polsky na wybrany ôbchody przichodziyły w tradycyjnich terminach, a niemieckie 8 dni późni – na pozostały pielgrzymki na ôpak – nŏprzōd niemiecky, potym polsky. Rozporzōndzyniy było ôdpowiedziōm na kōnflikty narodowościōwy, kerich na Anabergu nie brachowało.
Na kalwaria pielgrzymujōm kolejny pokolynia. Ôbchody z ôkazji Wniebowziyncia NMP, Aniołów Stróżow i Podwyższynia Krziża Świyntygo grōmadzōm po kilka tisiyńcy wiernich. Tłumy grōmadzōm se tyż co roku w Wieli Piōntek, żeby tak jak nasi przodkowiy 250 lŏt tymu iś Drogōm Krziżowōm. I nie ôdstraszŏ ich ani czas, ani wiatr, ani dyszcz. Nabożyństwo zaczynŏ se przi tzw. Wieczerniku, a przi kilku stacjach franciszkaniy głoszōm kŏzania. Idzie se dali ôd Annasza do Kajfasza, do Pałacu Heroda przez tzw. Gradusy* do ratuszu Piłata, do Piłatowyj, do kaplic upadkōw, spotykajōnc Szymōna, Werōnika i beczōncy niewiasty, aż do grobu Pana Jezusa i do trzech krziżi. Tam ôdprawianŏ je liturgia Wielygo Piōntku, kerŏ kōńczy se symbolicznie ô 15.00 – w godzinie śmierci Jezusa na krziżu.
*Gradusy – kaplica z 28 schodami, wybudowanŏ przez K. Worbsa wg planów J.Nitsche z Opavy na wzōr schodōw prowadzōncich do miejsca sōndu Jezusa w Jerozolimie
Monika Twardoń – absolwentka filologii germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, nauczyciel i tłumacz języka niemieckiego, flecistka, konferansjerka, Ślązaczka z pochodzenia i z zamiłowania.


text: Wojerecy (UH/SN). 9. oktobra 1989 je wjace hač 70 000 ludźi w Lipsku přećiwo diktaturje SED demonstrowało, štož bě rozsudny krok za politiski přewrót w NDR a skónčnje za znowazjednoćenje. Wot toho časa je 9. oktober jako „dźeń měrliweje rewolucije“ centralny termin dopomnjeća na tehdyše towaršnostne změny. Tež we Wojerecach po wobzamknjenju měšćanskeje rady wot lěta 2008 stajnje kónc oktobra w radnicy z najwšelakorišimi wustajeńcami na historiski podawk dopominaja. Minjenu wutoru je wyši měšćanosta Stefan Skora (CDU) dalšu přehladku wo temje wotewrěł.


text:
Derby ślōnsko-morawske we czeskim play-off
HC Oceláři Třinec poznoł przeciwnika we 1/4 finału play-off ligi czeskej. Przipōmniymy – manszaft ze ślōnskego Trzyńca skōńczōł liga na 2 placu i musioł czekać na przeciwnika, kerym mioł być nojlepszy manszaft ze rywalizacyje placōw 6-9. Grało sie tam do 3 wygranych szpilōw i wczorej we Pradze manszaft ze niedalekich Witkowic wygroł ze Spartōm aże 5-1 i to ôn bańdzie walczōł ze HC Oceláři Třinec ô pōłfinał.
Witkowice we lidze byli na szōstum placu, a ćwierćfinałowe szpile (do 4 wygranych) bandōm ô tyla barzyj interesantne, skuli tego iże ôba manszafty to nojbliższe sōmsiady ze Kraju morawsko-ślōnskego, ale HC Oceláři Třinec je ze Ślōnska, a HC Witkowice Ridera już z Moraw.
Znōmy tyż kalyndŏrz wszystkich szpilōw:
20 marca: HC Oceláři Třinec – HC Witkowice Ridera – ô piōntyj na wieczōr, szpil idzie ôbejrzeć live na ČT sport.
21 marca: HC Oceláři Třinec – HC Witkowice Ridera – ô piōntyj na wieczōr
24 marca: HC Witkowice Ridera – HC Oceláři Třinec
25 marca: HC Witkowice Ridera – HC Oceláři Třinec
Jak po tych szpilach żodyn manszaft nie bańdzie mioł 4 wygranych, to nostypne szpile do skutku:
27 marca: HC Oceláři Třinec – HC Witkowice Ridera
29 marca: HC Witkowice Ridera – HC Oceláři Třinec
31 marca: HC Oceláři Třinec – HC Witkowice Ridera