text:
Předłoha:Polytonisce
Předłoha Polytonisce słuža za to, specifiske Unicode- wosebite znamješka starogrjekskeho pismo (předewšěm w Internet Explorer) zwobraznjować, kotrež so w dźensnišej standardowej grjekšćinje wjace njewužiwaja. Wotstawki we Wikisyntasky so zdaja přeco nowe dospołne zapřijeće nuzne činić (potajkim zaso dospołny {{Polytonisce|někajki tekst}}).
Jeli starogrjekske słowo wobsahuje pak žane tajke wosebite znamješka, ale hodźi so z dźensnišo zwučenymi pisać (přirunaj lisćinu za wosebite znamješka Grjekšćina a Starogrjekšćina pod kneflkom Składować w wobdźěławnskim modusu), to je jako Browserska a zwobraznjenska pomoc myslena Předłoha:Polytonisce zbytna a so nima wužiwać!
Ale tež wězo prošu njewužiwaj za nowogrjekske woznamjenjenja a lemmata, dokelž tam runje njeje nuzny a pismowy wobraz jako měšenje z normalnym pismom njeje rjany. Dalše informacije: de:Vorlage Diskussion:Polytonisch
Wužiće
{{Polytonisce|tekst}}


c: text/html

text:
190 infekcijow w Hornjej Łužicy
Budyšin. W Hornjej Łužicy natyknjenja z koronawirusom zaso chětro přiběraja. Budyski wokrjes informowaše wčera wo 120 w běhu 24 hodźin, Zhorjelski wo 70. Ličbje wotbłyšćujetej so zdobom w incidency, kotruž Roberta Kochowy institut dźensa podawa. Wona je we wokrjesu Budyšin 105 a we wokrjesu Zhorjelc 95,4.
Chcedźa wotnožki institucijow
Wojerecy. Nowe předsydstwo župy „Handrij Zejler“ je so wčera we Wojerecach skonstituowało. Županka Gabriela Linakowa a župan Marcel Brauman staj gremij wo konkretnym stawje jednanjow z městom wo kooperaciji při projektach we wobłuku změny strukturow informowałoj. Župne předsydstwo wočakuje, zo wšitke serbske institucije z hłownym sydłom w Budyšinje přichodnje tež wotnožku we Wojerecach wudźeržuja.
Přećiwo šćežce po wjerškach
Incidenca zaso woteběrała
Budyšin. Wo 97 natyknjenjach z koronawirusom a jednym smjertnym padźe wot minjeneho pjatka je Budyski wokrjes wčera informował. Najebać to wozjewi Roberta Kochowy institut dźensa ze 97,3 nišu incidencu. Podobna je tendenca we wokrjesu Zhorjelc, tam podawa RKI dźensa hódnotu 90,2. Přez kónc tydźenja bě w Zhorjelskim wokrjesu 71 infekcijow.
Planuja wulkoinwesticiju
Gubin. Kanadiske surowiznowe předewzaće Rock Tech Lithium planuje w delnjołužiskim Gubinje připrawu za produkciju litiumoweho hydroksyda, kotryž hodźi so za twar baterijow za elektroawta. Kaž předewzaće wčera zdźěli, chce nimale 470 milionow eurow inwestować. Start produkcije je za lěto 2024 předwidźany. Rozsud wo inwesticiji mjez druhim hišće wot rozmołwow wo spěchowanskich srědkach wotwisuje.
Herntier dale měšćanostka
Incidenca přiběraca
Budyšin. Dale přiběrała je incidenca w hornjołužiskimaj wokrjesomaj. Roberta Kochowy institut je dźensa za Budyski wokrjes 115,4 a za Zhorjelski 117,7 podał. Minjeny pjatk su we wokrjesu Budyšin wo 33 a we wokrjesu Zhorjelc wo 43 natyknjenjach z koronawirusom rozprawjeli. Wo kónctydźenskich ličbach strowotniskej zarjadej dźensa informujetej.
Lyrika zhudźbnjena
Lipsk/Drježdźany. Loni stej Róža Domašcyna a Axel Helbig antologiju sakskeje lyriki „Weltbetrachter“ wudałoj. Sakska literarna rada je zhromadnje z towarstwom MusikProjektSachsen komponistow přeprosyła někotre basnje ze zběrki zhudźbnić. Mjez druhim je baseń Lenki (Christiany Piniekoweje) komponist Christian FP Kram zhudźbnił. Pod hesłom „Falls die Winde uns günstig sind“ předstaja projekt 5. a 6. nowembra w Lipsku a Drježdźanach.
Dźiwjencow krućišo chłostać
Lětušej lawreataj pomjenowanaj
Oslo/Stockholm. Lětuše Měrowe Nobelowe myto spožča žurnalistce Mariji Ressa z Fillipinow a ruskemu žurnalistej Dmitrijej Muratowej, kaž norwegski Nobelowy komitej dźensa w Oslu zdźěli. Lawreat Nobeloweho myta za literaturu 2021 je tansaniski spisowaćel Abdulrazak Gurnah. Jeho počesća „za bjezkompromisne a sobu čujace zanurjenje do wuskutkow kolonializma a dóńta ćěkanca w škałbje mjez kulturami a kontinentami“, kaž bu wčera w Stockholmje znate.
Wot póndźele koronatest płaćić
Budyšin. Wot 11. oktobra maja ludźo koronatesty w Budyskim wokrjesu zapłaćić, wuwzate su na přikład kontaktowe wosoby. Wo jědnaće natyknjenjach z koronawirusom a dalšim smjertnym padźe tam wčera informowachu. Incidenca po RKI wučinja dźensa 102. Incidenca we wokrjesu Zhorjelc je po RKI dźensa na 93,4 rozrostła. Tam su wčera 48 infekcijow zwěsćili.
Choćebuz na wuchodźe prědku
Incidenca dale nad 100
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu z hódnotu 102,7 zaso trochu woteběrała. Najebać to informowachu tam wčera wo 83 dalšich natyknjenjach z koronawirusom. W Zhorjelskim wokrjesu zwěsćichu 68 nowoinfekcijow. Tamniša incidenca je stupaca, RKI je dźensa hódnotu 88,6 podał.
Maja klětu wolić
Bóšicy. Wólby Bóščanskeho wjesnjanosty budu klětu 16. januara. Na to su so wčera wječor gmejnscy radźićeljo Bóšic na swojim rjadnym posedźenju dojednali. Budźe-li druhi termin trěbny, ma so tón 6. februara wotměć. Za lětuši nowember předwidźane wólby dyrbjachu prawniskich přičin dla přestorčić. Aktualna wólbna perioda traje hač do 20. februara 2022.
Z baterijemi ćěrjene ćahi
Wjace natyknjenjow
Budyšin. We wokrjesu Budyšin su wčera wo 68 natyknjenjach z koronawirusom informowali. Wot 548 schorjenych lěkuja wosmjoch w chorowni. Incidencna hódnota je tu po Roberta Kochowym instituće dźensa na 108,1 a we wokrjesu Zhorjelc na 79,4 postupiła. W Zhorjelskim wokrjesu rozprawjachu wčera wo 69 dalšich infekcijach.
Namjetaj za koaliciske jednanja
Budyšin/Berlin. Rada štyrjoch awtochtonych narodnych mjeńšin je na wčerawšim digitalnym posedźenju wólby zwjazkoweho sejma skrótka wuhódnoćiła, rozjimajo temy, z kotrymiž chce so na nowe frakcije wobroćić. Gremij so wo to prócuje, zo strony namjetaj – mjeńšiny w Zakładnym zakonju zakótwić a mjeńšinowym organizacijam prawo skorženja zmóžnić – při koaliciskich jednanjach wobkedźbuja, zdźěli Domowina.
Sćazane zwony so nawróćeja
Tež we wokrjesu Zhorjelc płaći 3G
Budyšin. W Budyskim wokrjesu běchu wot soboty hač do wčerawšeho 90 natyknjenjow z koronawirusom a jedyn smjertny pad. Po RKI je incidenca dźensa ze 94 zaso pod 100. W Zhorjelskim wokrjesu płaći wot dźensnišeho rjadowanje 3G, nimo toho zwěsćeja kontakty. Incidenca tam wučinja po RKI 63,3. Wot pjatka bě we wokrjesu Zhorjelc 44 infekcijow.
Prěni króć w Praze pódla
Drježdźany. Sakska wobdźěli so wot jutřišeje srjedy hač do 10. oktobra pod hesłom „Design – Made in Saxony“ prěni króć na festiwalu DESIGNBLOK w Praze. Mjez 16 wustajerjemi su corporate friends z Kamjenca a Biskopičanska modowa designerka Bettina Kletzsch. Dalši wobdźělnicy zaběraja so z ilustraciju, truženjom, designom lampow a debjenkow, hornčerjenjom a lećom papjery.
Chce adwentne wiki zmóžnić
Incidenca zaso nad 100
Budyšin. Natyknjenja z koronawirusom w Budyskim wokrjesu sylnje přiběraja. To so w dźensa wot RKI podatej incidency 103,7 zwuraznja. Minjeny pjatk je Budyski krajnoradny zarjad wo 56 infekcijach a dalšim smjertnym padźe rozprawjał. Wokrjes Zhorjelc informowaše pjatk wo 49 natyknjenjach, dwě wosobje stej w zwisku z koronu zemrěłoj. Incidenca po RKI je tam dźensa 77,0.
Žadanje Sintow a Romow
Heidelberg. Centralna rada němskich Sintow a Romow žada sej, do koaliciskeho zrěčenja za nowe zwjazkowe knježerstwo zapisać „wuměnjenja, z kotrymiž so runoprawne wobdźělenje Sintow a Romow w Němskej a Europje spěchuje a so přećiwo anticiganizmej we wšěch wobłukach towaršnosće wojuje“. To rjekny předsyda centralneje rady Romani Rose po wólbach zwjazkoweho sejma.
Politiske miljeje AfD zepěraja
Lawreat Lessingoweho myta
Drježdźany/Kamjenc. Dramaturg a intendant Wilfried Schulz je lawreat Lessingoweho myta Swobodneho stata Sakskeje 2021. Schulze běše hač do 2016 intendant Drježdźanskeho statneho činohrajneho domu a skutkuje nětko w Düsseldorfje. Nimo toho spožča tři spěchowanske myta spisowaćelce Jackie Thomae, spěwarce Anna Mateur a žurnalistce Jasnje Zajček.
Incidenca wyše 80
Budyšin. Roberta Kochowy institut je za Budyski wokrjes dźensa incidencu 80,9 podał, za Zhorjelski 57,5. Wo zwyšenych natyknjenjach z koronawirusom stej strowotniskej zarjadaj wčera informowałoj. We wokrjesu Budyšin bě 91, w Zhorjelskim 31 nowych infekcijow. Jutře poskićeja dalšu móžnosć šćěpjenja w Budyskim Centeru na Žitnych wikach a we Wojerowskim Łužiskim centeru.
Animaciski film wuznamjenjeny
Dźeń a wjace infekcijow
Budyšin. Incidenca w Budyskim wokrjesu je po RKI dźensa na 70,1 stupała. 42 nowonatyknjenjow z koronawirusom je tamniši strowotny zarjad wčera zwěsćił. Za Zhorjelski wokrjes podachu dźensa po RKI incidencu 54,7. Tam su wčera 45 nowych infekcijow registrowali, štyri z toho z delta-wariantu wirusa.
Mjenje bjezdźěłnych
Budyšin. W septembrje je wolóženje dźěłowych wikow we wuchodnej Sakskej pokročowało. Tak je tu aktualnje 17 074 bjezdźěłnych, 437 resp. 2,5 procentow mjenje hač w awgusće, kaž Budyska wotnožka Zwjazkoweje agentury za dźěło dźensa informuje. Kwota bjezdźěłnosće je na 6,2 procentaj spadnyła, to je 0,4 mjenje hač měsac do toho. Bjezdźěłnosć bliži so pomału niwowej do koronapandemije, piše předsydka jednaćelstwa Budyskeje agentury Kathrin Groschwald.
Jenož mało dešćika

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Już za pora dni, w tyn weekend odbydzie sie 23. edycjo Tatto Konwent – ogólnopolskigo festiwalu tatuażu. 23/24 Wrześnio na terynie Galerii Szyb Wilson, tatuatorzy z cołkigo kraju blank na żywo bydom łonaczyć na skorze swoich modeli prawdziwe dzieła sztuki. Na Liście atrakcji KTK som też miyndzy innymi koncerty składow hip-hopowych - ekipy Dwa Sławy i Otsochodzi Soundsystem i tyż Schizmy i CF98 - kerzi som reprezyntantami polskigo hardcore/punk. Wszystki fany tatuażu obejrzom se tyż pokazy pole dance, bodypaintingu i sztuki flair i bydom brać udział w innych roztomańtych ganc fajnych fajerach.
Roztomańty zort sztuki na Tattoo Konwent
We strefie chill bydom grać dje: PZG, BC, Fatcut. Ze scyny pokazowej polecom sety Sayuri.
W programie festiwalu znejdły sie tyż pokazy performatywne, w tym pełny gryfnego seksapilu wystymp Aleksandry Bednarz, mistrzyni Polski i bronzowej medalistki Mistrzostw Świata w tańcu pole dance. Dodatkowo dziynki umiejyntnościom Michała Strzelczyka, publicznośc TK przekono sie, że szykowani drinkow to ni musi być jakoś oklano robota, a może być fest fajno na zicher sztuka. Na festiwalu bydzie se tyż moc łobejrzeć efekty roboty Marcina Folgi, kery zajmuje sie bodypaintingiem czyli piyknie sztrajchuje skora na ludziach. Atrakcje dodatkowe konwentu nie bydom yno wele scyny pokazowej. W cołki przestrzyni Galerii Szyb Wilson działać bydom na zicher richtowane strefy tematyczne: motoryzacyjno, animacje do bajtli, modowo i barbersko a też bydzie plac kaj pójdzie co zszamać z foodtrakow, kere tam bydom stoły.


text:
The Lord of the Rings
The Lord of the Rings (ôryginał z ang.) – rōman fantastyczny ôd Johna Ronalda Reuela Tolkiena, wydany we 1949 roku. Czynsto mianuje sie trzi tajle tego rōmanu za trylogijõ, atoli ôryginalnie The Lord of the Rings mioł być wydany we jednym buchu, a trzi tajle we trzech buchach to je ajnfal wydŏwcy, kery niy chcioł wydać tak srogigo buchu (ōngyfer 3300 zajt). Autōr niy chcioł coby jego rōman bōł krōtszy aniżeli ôryginał, beztōż zgodziōł sie coby wydać jego rōman we trzech buchach.[1] Rōman ôstoł przełożōny na roztōmajte gŏdki, atoli jeszcze niy mŏ przekładu na ślōnskõ gŏdkã.
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Alicja Bartnicka: Władca Pierścieni wypadkiem przy pracy, czyli kilka słów o sukcesie Tolkiena (pol.). historia.org.pl. [dostymp 2022.02.26].


text:
Larwa
Larwa to je przedmiot noszōny zaôbycz na gyzichtach, zwykowo dlŏ ôchrōny, szpasu, sużōncy przeblyczyniu abo używany w czasie wystympōw. Larwy bōły używane ôd czasōw antycznych do ôbrzyndōw jak i celōw praktycznych.
We niykerych regiōnach Australije gigantyczne totymiczne larwy zakrywały cołke ciało. Za to Inuity używali larw zakłŏdanych na palce w czasie rozprŏwek i tańcōw[1].
Larwy mogōm mieć roztōmajte kształty, czasami przedstawiajōm ymocyje, inkszym razym zwiyrza, dymōna abo mōnstera.
Przipisy
- ↑ Anne Feinup-Riordan, The Living Tradition of Yup’ik Masks; University of Washington Press, 1996, ISBN 0-295-97501-6.


text:
Wikipedija:MediaWiki
MediaWiki jo software wužywana za Wikipedije, pak teke za dalšne projekty. Wóna jo w PHP programěrowana a wužywa relacionalnu datowu banku (MSQL) za składowanje datow. Aktualna, stabilna wersija jo MediaWiki 1.19.0 wót 2. maja 2012[1]. Ale we Wikipedijach se južo wersija 1.20wmf3 wužywa. Někotare wuwiwarje programěruju rozšyrjenja za MediaWiki. Software stoj pód GPL-licencu, kaž teke Wikipedija.
Program se móžo w někotarych rěcach wužywaś, samo w dolnoserbšćinje a górnoserbšćinje.
Stawizny software[žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ranem casu Wikipedije bu nejpjerwjej UseModWiki (Phase I) wužywana. W zachopjeńku lěta 2002 wóna bu pśez Phase-II-Software wót Magnus Manske narownowane. Wót 29. awgusta 2002 běžy južo MediaWiki-Software (spócetnje "Phase III", restrukturěrowanje Phase II-koda pśez Lee Daniel Crocker). W juniju 2004 jo pśechadał Wikipedija na MediaWiki 1.3, 23. decembra 2004 bu MediaWiki 1.4 instalěrowana. Pśestajenje do MediaWiki 1.5 se jo nastawało 1. julija 2005, do wersiju 1.6 20. awgusta 2005. Wót wersija 1.7alpha bu wšedny wše nowje programěrowane funkcije a korigěrowanje (Patches) za casu běžecego źěła do produktiwnego systema nagrawane. Wót 10. oktobra 2006 jo była wersija 1.8.0 aktualna. Wót 24. januara 2007 jo była wersija 1.9.1 aktualna. Wót 13. julija 2007 jo była wersija 1.10.1 aktualna a wót 2. měrca 2008 jo była wersija 1.11.2 aktualna. Wót 20. měrca 2008 jo była wersija 1.12.0 aktualna. Wersija 1.15.1 jo była 13. julija 2009 aktualna. Samskego dnja bu teke wersija 1.16alpha wudała. W lěśe 2011 jo była w februarje 1.17wmf1 aktualna. Ze zachopjeńka oktobra jo běžała Wikipedia z wersiju 1.18wmf1 wót Mediawiki. Ten cas nejnowša stabilna wersija jo 1.19wmf1 z kóńca februara/zachopjeńka měrca 2012. Běrtyllětnje bu njezjapke bildki („Schnappschuss“) wuźěłowany a kaž Release wózjawjowany.
Glědaj teke[žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Dalšne informacije wó něnto wužywanej wersiji a jeje rozšyrjenjach
- Sotšojske projekty
- Bok MediaWiki w Nimšćinje (de)
- Bok MediaWiki w Engelšćinje (en)
- Bok MediaWiki w Pólšćinje (pl)
- Bok MediaWiki w Rušćinje (ru)


text:
Indůnezyjo
Indůnezyjo – wyspjarske państwo we Połedńowo-Wschodńij Azyje, kerygo stolicům je Dżakarta s 8,4 mln mjyszkańcůw.
Je rozlygowano na 18 108 wyspach. Ůngyfer 6 tyś. ś ńich je půmjeszkiwanych. Przinoleżům uůne do Malajskigo Archipelagu. Wyspy Indůnezyje sům rozćůngńynte śe na dugość przez 5 tyś. km wzduż růwńika a na dugośći 1750 km s połedńo na půłnoc. Jeich brzygi uopływajům Pokojny a Indyjski Uocean. Na wyspach sům liczne wulkony. Indůnezyjo je czynsto nynkano bez trzyńśyńo źymje a tsůnami. Nojwyższym wjyrchym je Puncok Jaya - na 4884 m wysoki. Indůnezyjo grańiczy s Papuům-Nowům Gwinyjům na Nowyj Gwinei, Malezyjům na Borneo i Wschodńim Timůrym na Timůrze.


text:
Lubochow (Delnja Łužica)
Lubochow (němsce Lubochow) je wjes na juhozapadźe Delnjeje Łužicy we wokrjesu Hornje Błóta-Łužica, kotraž słuša wot lěta 2002 do gmejny Nowa Jazorina.
GeografijaWobdźěłać
Wjeska nadeńdźe so w sewjernym dźělu gmejny, něhdźe dźewjeć kilometrow juhozapadnje Drjowka.
Susodne wjeski su Rašyn na sewjerowuchodźe, Lindow na juhowuchodźe, Lask na juhozapadźe a Chójany při Starodarbnjanskim jězoru na zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěni raz naspomni so wjeska w lěće 1486 jako Lubichow.
Hač do lěta 2002 tworješe Lindow samostatnu gmejnu.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe Lubochow srjedź 1880tych lět cyłkownje 159 wobydlerjow, z kotrychž bě połsta Serbow (31 %) a 109 Němcow.[1] W statistice Arnošta Černika z lěta 1956 so wjes hižo njejewi, dokelž tam mjeztym nichtó wjace serbsce njerěčeše.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
- Lubochow w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Tydźeń
Tydźeń (tež njedźela) je dźensa w nimale wšěch kulturach na swěće časowa jednotka, kotraž wobsteji ze sydom dnjow. Wot lěta 1970 w NDR, 1975 w Zwjazkowej republice a 1978 tež mjezynarodnje připóznaty moderny tydźeń dźe wot póndźele hač do njedźele, tradicionelny židowsko-křesćansko-muslimski tydźeń pak wot njedźele hač do póndźele. Jedne lěto ma znajmjeńša 52 njedźelow; měsac znajmjeńša štyri.
Dźěłowe a šulske dny su w srjedźnej Europje zwjetša póndźela, wutora, srjeda, štwórtk a pjatk, mjeztym zo sobota a njedźela ke kóncej tydźenja słušatej. Njedźela je w Němskej samo oficielnje wotpočny dźeń. W Zjednoćenych statach, Awstralskej a někotrych arabskich krajach płaći njedźela tež oficielnje dale jako prěni dźeń.
W serbšćinje wužiwamy za jednotliwe dny skrótšenki z dweju pismikow (pó, wu, sr, št, pj, so, nj) kaž w němčinje, druhdy tež skrótšenki z třoch pismikow kaž w jendźelšćinje.


text:
Kóžde poł lěta přewjeduja modowu přehladku Fashion Week. Što pak wona je a hdźe so wotměwa? Wězo, w Berlinje. Přiwšěm tam dožiwiš, zo so žony po puću druhich prašeja, dokal drje dźe na sławnu Fashion Week.
Z tym so wšitko započina. Fashion Week je zapřijeće za mnohe wiki a eventy, kotrež so runočasnje na wjacore dny trajacym zarjadowanju wotměwaja. Wone su zasadnje jeno za fachowych wopytowarjow a za wosoby, kotrež wuprudźeja sylnu prezencu a wulke připóznaće w socialnych syćach. To su tak mjenowani influencerojo. Zjawnosć dožiwja modowu přehladku jako glamuroznu, ze swojimi wosebitymi designerowymi robami a wokomikami na čerwjenym přestrjencu. Woprawdźitosć, kotruž fachowy wopytowar dožiwja, je skerje trochu wostrózbjaca a ze stresom zwjazana. Na kóncu pak wšěm wjeselo wobradźa.


text:
Clemens Poldrak zastojnstwo Worklečanskeho wjesnjanosty nastupił
Worklecy (JK/SN). Jako prěnja gmejna w zarjadniskim zwjazku „Při Klóšterskej wodźe“ je Worklečanska po lětnej přestawce swoju radu wčera k posedźenju zwołała. Radźićeljo mějachu noweho šefa Clemensa Poldraka spřisahać a wón swój hamtski slub wotpołožić. Nimo toho chcychu dotalneho wjesnjanostu Franca Bruska (CDU) rozžohnować. K tomu běštej so wjednistwje wobeju wohnjoweju woborow gmejny přidružiłoj. Zastupowacy wjesnjanosta dr. Beno Wałda wupraji Bruskej w mjenje gmejny wulki dźak za wuspěšne a spomóžne 40lětne dźěło na dobro komuny, Měrko Šmit dźakowaše so w mjenje gmejnskeje rady. Franc Brusk přija widźomnje hnuty a dźakowny tež dźak a počesćenje wobornikow.


text:
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.
Jost Schmidtchen – Twórba rězbarja Thomasa Schwarza ze Slepoho, kiž so w jednaćelni UNESCO Global Geoparka Mužakowskeho zahorka/Łuk Mużakowa w ramiku wustajeńcy »Kunst. Raum. Geopark – Der Beginn« pokazuje.
▶ Thomas Menzel na nimorjadneho profesora powołany
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany. Wot 1995 bě rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. W Freiburgu a we Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel (53) je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.Friedemann Böhme a Thomas Siegmund (wotprawa) składnostnje adwentneho nyšpora w Budyskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje dnja 29. nowembra 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
Dwě lěće je planowanje trało, prjedy hač bě rozsudźene, zo ma Budyski Serbski muzej nowy depot za swójsku zběrku dóstać, a to na Lubijskej w Budyšinje. Za to trěbne finančne srědki zwjedźechu wokrjes Budyšin a kulturny rum Hornja Łužica/Delnja Šleska. Nimo toho je Budyski wokrjes imobiliju kupił, kotruž Serbski muzej runja druhim wotnajima. Mjez susodami su Muzej zapadneje Łužicy, dźěłarnje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, wokrjesny archiw a Hornjołužiske kliniki. Nowy depot je trěbny, dokelž dotalne městno w muzeju samym wjace njedosahaše, wšako dóstawa muzej nadal wěcy ze zawostajenstwow a swoju zběrku tež přez nakupy běžnje rozšěrja. Něhdźe 70 % zběrki muzeja, dohromady něhdźe 26.000 eksponatow, předewšěm keramika a wudźěłki z drjewa a metala kaž tež grafiki, mólby a dalše wuměłske twórby maja so na nowym městnje pod kmańšimi klimatiskimi wuměnjenjemi składować a škitać. W muzeju wostanje cyła tekstilna zběrka, za kotruž maja muzejownicy wšelake ideje. Jedna warianta je zarjadowanje zjawnje přistupneho drastoweho depota, hdźež móhli jednotliwcy pod dohladom za projekty slědźić abo so wot fachowcow poradźować dać.
Hižo 2019 je so Iris Brankačkowa wuměłsce z rasizmom rozestajała. Wuchadźišćo běchu rasowědne slědźenja nastupajo serbsku ludnosć mjez 1929 a 1938 w Hornjej a Delnjej Łužicy. Při tym mějachu biometriske daty teoriju wo Słowjanu jako mjenjehódnym čłowjeku dopokazać. Tak je mjez druhim Otto Reche, wodźaca wosobina na polu rasoweho slědźenja na Lipšćanskej uniwersiće, lěkarjej Wilhelmej Hilsingerej nadawk dał wot 1929 do 1932 slědźenja w Budyskej a Klóšterskej kónčinje přewjesć. Wón měješe ćěła jednotliwcow wuměrić, pigmenty kože postajić a krej přepytować. Sćěhowachu dalše přepytowanja Friedricha Merkenschlagera 1931 w Błótach, Heinricha Gottonga 1936/37 we Wojerowskej kónčinje abo Rudolfa Graua, kiž chcyše wot 1936 do 1938 cyłu Hornju Łužicu přepytować.
Mjeztym zo je so wuměłča prěnjotnje z mužemi rozestajiła, wěnuje so nětko žonam. Zakład za aktualny projekt, kiž so wot Kulturneje załožby Sakskeje spěchuje, je rasowědna disertacija Heinricha Gottonga, kotryž je wjesnu ludnosć wokoło Wojerec přepytował a za swoje slědźenja 309 wosobow, 165 mužow a 144 žonow w starobje mjez 20 a 45 lětami fotografował a zapiski zhotowił. Jeho dźěło bu 1940 wudate.
Hinak hač wjetšina našich prjedownikow wopušćimy jako młodostni naše ródne wsy a města, podamy so – znajmjeńša za čas wukubłanja – do swěta a so zdźěla tež wjace njenawróćimy. Abo přesydlimy so powołanja abo wosobinskich přičin dla do druhich městow a krajow a spytamy w cuzbje nowu domiznu nańć abo sej na přikład přez warjenje jědźow, kiž znajemy ze dźěćatstwa, přez čitanje knihow w maćeršćinje a pěstowanje nałožkow a wašnjow něšto wot doma wobchować. Někotři swoju domiznu tež dobrowólnje njewopušća, ale su tomu nuzowani, dokelž so jich wjes brunicy dla wotbagruje abo dokelž buchu po wójnje wuhnaći abo přesydleni abo před wójnu ćěkachu. W tajkich padach zwostawaja jenož dopomnjenki, fota abo kluče wopušćenych statokow, kotrež su potrjecheni domiznu wopušćiwši wuchować móhli.
Maćij Bulank – Za kulisami lońšeje schadźowanki, hdźež so mjez druhim Michał Cyž wo to postara, zo so přenjesenje přez syć poradźi.
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa (nimale) live sobu dožiwić. A to ćim bóle, wšako nam wšitkim lětsa dožiwjenje hodownych wikow pobrachuje. Tuž podajmy so doma w ćopłej stwě do tuteje potajneje atmosfery z protagonistomaj a słuchajmy na słuchoknihu Dorotheje Šołćineje.Dorothea Šołćina, Jank a Majka w njebjesach, słuchohra, režija: Madleńka Šołćic, titulna ilustracija: Friederike Ablang, Budyšin: LND 2020, cyłkowna dołhosć: 70 min.
Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj! Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali. Poskajće, kak so Jankej a Majce poradźi, bjez zastupneho lisćika z hoberskim kołom sobu jěć, što so při tym njewočakowaneho stanje a štó jimaj z wulkeje nuzy pomha.
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace hač štyri lětdźesatkach ze swojej kameru přewodźał a z tym mjez druhim historiske podawki, wšědny dźeń a wjerški towaršnostneho žiwjenja dokumentował.Jürgen Matschie, Tief im Osten. Die Lausitz im Wandel 1976–2020, Halle: mitteldeutscher verlag 2020, 160 s.
Z fotow wučitać je jónkrótny »rukopis« fotografa runje tak kaž jeho skutkowanje w tradiciji socialno-dokumentariskeje fotografije wuchodneje Němskeje, při čimž so wosebitosće dwurěčneho regiona jasnje jewja. Přiwšěm dźe Maćijej wo to, pokazać, zo so Łužica wot druhich kónčinow wuchodneje Němskeje wulce njerozeznawa, bjez toho zo něšto porjeńšuje abo zataja.
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej nowej antologiju hornjoserbskeje prozy »Susodźa«. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je žortne a chutne powědančka 22 awtorkow a awtorow wubrała, kiž nježadaja sej wotstawk, ale skića jenož wočerstwjacu chwilu.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 212 s.
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo antologije pak su njedźiwajcy toho »přez płót« pohladali a wo susodach žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.


text:
Jan Ast
Jan Ast (němsce Johann Ast; * 1. junija 1655 we Wojerecach, † 3. meje 1733 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a přełožowar.
Wón wopytowaše wot 1670 do 1679 Budyski gymnazij a studowaše wot 1679 w Lipsku ewangelsku teologiju. Po zakónčenju studija skutkowaše wot 1686 do 1690 jako farar w Husčanskej wosadźe a wot 1690 hač do swojeje smjerće při Michałskej cyrkwi w Budyšinje.
Ast płaći jako wuběrny prědar a dobry přełožowar kěrlušow. W lěće 1701 je prěnje serbsko-ewangelske spěwarske sobu zestajał a wudał.
ŽórłoWobdźěłać
- Arnošt Simon: Ast, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 35


text:
Wurjadny dokument stawiznow lutherskeho hibanja, zamórskeje emigracije a započatkow fotografije w Serbach
W Serbskim kulturnym archiwje chowa so fotografija,1 na kotrejž je zwobraznjenych šěsć mužow srěnjeje staroby. Za »wotmolowanje« je jich fotograf symetrisce do skupiny zestajił. Štyrjo sedźa na stólcach, dwaj za nimi stejitaj. Sebjewědomje hladaja fotografej do kamery. Nažel su mjezwoča njejasne, jenož pola naprawo sedźaceho muža su kontury derje spóznać. Wšitcy su njedźelsce zdrasćeni: Maja kabat zwoblěkany a škórnje wobute. Jednorosć drasty na to pokazuje, zo njesłušeja k bohačkam. Mozlate ruki – wosebje napadnje pola naprawo sedźaceho – wo tym swědča, zo su z dźěćacych lět na ćežke ručne dźěło zwučeni. Stejacaj mužej so zepěrataj, lěwy na kij, prawy na ramjeni před nim sedźaceju, zo njebyštaj so při wjacore sekundy trajacym wobswětlenju pohibowałoj. Skupina je zwobraznjena před płotom z drjewjanych łatow, kiž kónča deleka nad kamjentnymi prohami. Woknje w pozadku nam přeradźitej, zo steji tam domske. Dale je spóznać štom, kiž móhł po lisće sudźo lipa abo brěza być. Hałuzy leža na konstrukciji ze žerdźow, kotraž je z kolikami podeprěta, abo su samo na nju splećene, tak zo šěroku třěchu tworja. Připrawa dopomina na chłódnicu w piwowej zahrodźe, kotraž hosćom w lěću přijomne městno skići. Tołsta žerdź pódla naprawo stejaceho muža zda so kaž z banderolu wobwita być a móhła słužić jako sćežor za chorhoj. Wšo na to pokazuje, zo jedna so při twarjenju w pozadku wo zjawnu korčmu, před kotrejž su so mužojo k fotografowanju zešli.


text:
Dugość geograficzno
Dugość geograficzno (yng. longitude; zimbol λ) – jedno ze wspůłrzyndnych geograficznych. Wedle dugości geograficznej liczono je czasowo strefa na Źymji.
Punkty rozlygowane na půłkuli zachodńej (na zachůd uod połedńika 0° (Greenwich, Lůndůn) a połedńika 180°) majům dugość geograficzno zachodńo (zimbol: W). Punkty na půłkuli wschodńej (na wschůd uod połedńika 0° a 180°) majům dugość geograficzno wschodńo (zimbol: E). Wszyjske punkty rozlygowane na jednym połedńiku majům ta samo dugość geograficzno.


text:
Po naszymu
U nos Zajōnczek po zegrōdkach gniozdka ze słodkimi jajuszkami do dziecek robi, a przinosi tyż inksze malutki gyszynki, roz sōmsiadowymu wnuczkowi sie we takim gniozdku maluśki traktor wylōng. Syneczkowi sie ze poczontku fest spodoboł, ale potym graczka poszła we zapomniyni, bo rosnōńć niy chciała , a styjc była tako sama! Naszyj cerze, jak była mało, to zajōnczek gniozdko ze szekuladowymi bōmbōnami na strōmie powiesił, isto musioł wiedzieć, że nasz kocur mo ich rod, a pokōj by im niy doł!
No, to my se troszka poszpasowali, ale teroz pogodōmy cołkiym poważnie: Nikery by na Wielkanoc tego zajōnczka upiyk a zjod, ale z tym ni ma tak łaps! Praje cołki rok te gizdy majōm ôchrona i strzylać sie ich niy śmi, a jak tu chycić zajōnca po cichu? Powiydźcie, że niy wiycie? Dyć to nasze starziki godali jak jo jeszcze bajtlym była! Sposoby sōm dwa, jedyn to je metoda na sōl! Coby sie to powiōdło, trza se narychtować hrubej soli do płōciynnego miyszka, bo inksze miyszki szuszczōm i zajōnca idzie wystraszyć! Potym trza iś na pole, kaj zajōnce rade lotajōm, a czakać na przileżitość, aż kery ku nōm przidzie bliżyj, a potym styknie yno rynka ze solōm wyciōngnōńć, a ôgōn mu posolić! Sōl we kudłach gryzie, bezto ôn sie ôbroci a ôgōn poliże, a jak już zacznie, to potym niy poradzi skōńczyć, tak mu ta sōl smakuje, że niy do pozōr, a wtynczos my go łaps i do miecha!
Drugo metoda to znoł starzik ôd mojigo chopa. Trza było kupić troszka sznuptabaki, ale dzisio s tym to może być troszka gorzi, bo ludzie mało jōm już używajōm, ale we internecie wszyjstek majōm! Jak już sznuptabaka mōmy, to yno styknie iś na kamiyniste pole, a kery kamiyń niōm posuć! Tych kamiyni na polu musi być wiyncy jak jedyn, coby sie zajōnc niy kapnōł, że to je paść na niego! Ta metoda je doś procno, bo jak kamiyni na polu ni ma, to trza ich prziniyść, ale ôdpado jedna niyfajno robota, niy musicie boroka zajōnczka zbijać, bo jak tabaka powōnio, to se kichnie, praśnie łebōm ô kamiyń, a je gotowy!
Toby sie ani niy zdało, ale nojwiyncy zajyncy dycki chytajōm małe dziecka, jo se pamiyntōm, że jak żech prasła jak dłōgo, to dycki mie sie pytali, eli żech zajōnca chyciła? Yno, że taki zajōnc nic ni ma wert! Też to isto pamiyntocie?
GRYMLINO


text:
Kůmputer
Kůmputer (ang. computer uod łac. computare - rachować) – elektroniczno maszyna kero je mogebna być zaprůgramowano do roztomajtych logicznych dźałań a rachowańo. Terozki kůmputry fungujům skiż uoperacyjůw na sztrůmowych sygnołach zero - jedyn. Dowńij, s anfanga uůnych egzistowańo, kůmputry bůły analogowe. Skoro wszyjske kůmputry fungujům we opraću uo architektura von Neumanna. Kożdy kůmputer mo procesor, pamjyńć a urzůndzyńa wejśća/wyjśća. Do kůmputrůw wrachowujům śe kůmputry uosobiste, superkůmputry, mobilńoki, mocka urzůndzyń wbudowanych (embedded devices) atp.


text:
Worklečanscy wolejbulisća wobě domjacej hrě přećiwo Coswigej a Koblicam 1:3 přěhrali
Za Worklecy hrajachu: Beno, Jakub a Ławrjenc Bobka, Clemens a Ludwig Eckert, Stefan Gedik, Maks Jurak, Marcel Rjelka, Józef Krawc, Jurij Lipič, Daniel Wałda a Šćěpan Wjeńka. Poradźowar mustwa: Mato Eckert
Wolejbulisća prěnjeho mustwa Viktorije Worklecy běchu z dźewjeć dypkami w štyrjoch hrach wulkotnje do sezony w sakskeje klasy startowali. Druhi domjacy hrajny dźeń skićeše jim šansu, druhe městno zakitować a skrućić. Někotři sonjachu samo hižo wo načolnistwje ligi. Přećiwnikaj dźě steještej dotal z jeničkim dypkom w zadnim polu tabulki. Woprawdźitosć pak bě na kóncu cyle hinaša.
Viktoria Worklecy 93 – ST Coswig- Mišno 1:3 (24:26, 17:25, 25:19, 23:25)


text:
Bagdad
Spůłrzyndne: 33°20' N 44°23' E
Bagdad (arabsko godka: بغداد = Baghdād) – stolica Iraku a jydne s nojwjynkszych mjast na Bliskim Wschodźe. Je rozlygowane na zachodńim brzygu Tygrysu. Zołożůny we 762 roku uod kalifa Al-Mansure s dynastyje Abbasydůw. S anfanga mjoł mjano Madinat as-Salam (Mjasto Pokoju), nale ńy utrzimało śe uůne dugo a mjasto przijyno mjano uod pobliskij dźydźiny. 10 lutygo 1258 zdobyte bez Můngołůw, srogo ućyrpjało a uostało fest zńiszczůne. Drugi roz Můngoły zdobůły Bagdad we 1401 roku. We 1534 przeloz pod panowańy Uotůmańskigo Imperjům. Uod anfanga istńyńo Iraku pozostowo jygo stolicům.


text:
Cypr
Cypr, Cypryjsko Republika (gr. Kuπpoς, Kuπpιakή Anuokpatίa; tur. Kıbrıs, Kıbrıs Cumhuriyeti) je państwo na wyspje Cypr, na Strzůdźymnym Morzu, 113 km na połedńe uod Turcyje. Stolica Cypru je Ńikozyjo. Půłnocno tajla je mjanowano Turecko Republika Půłnocnygo Cypru a ńy wlazuje do Ojropejskij Uńije – ńyuznowane państwo.
GeografijoEdytuj
Cypr, kerygo wjyrch je 9 250 km² (ze czygo 3 555 km² to je Turecko Republika Půłnocnygo Cypru) je rozlygowany we wschodńij tajli Strzůdźymnygo Morzo. Brzyg Cypru je dugi na 648 km. Nojwyższy půnkt Cypru je wjyrch Mount Olympus, kery mo 1 951 m. Ńimo tygo, iże państwo je wyspům, mo grańica ze Wjelgům Brytańijům, a to skiż brytyjskich wojskowych bazůw - Akrotiri a Dhekelije.


text:
Damian Walentek
Damian Walentek koncerty
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Wojciech Morcinczyk, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
02-02-2023Dostępne bilety
Artyści podobni do Damian Walentek
Minione koncerty Damian Walentek
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Krzysztof Tomczyk, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Néstor Bayona, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
07-01-2021
Katowice
NOSPR kameralnie / 22 XII 2016 w Katowicach
Bartosz Pacan, Arkadiusz Adamski, Cezary Rembisz, Krzysztof Tomczyk, Damian Lipień, Jan Hawryszków, Łukasz Zimnik, Joanna Dziewior, Maksymilian Lipień, Urszula Lipień, Zbigniew Kaleta, Tadeusz Tomaszewski, Damian Walentek, Wiesław Grochowski, Natalia Kurzac-Kotula, Jan Kotula
22-12-2016
Katowice
Aktualności


text: Zo běchu do kónčinow mjez Łobjom a Solawu w mjeńšich a wjetšich skupinach připućowani Słowjenjo towaršnostnje organizowani a zo stejachu na jich čole wjednicy, tole wuchadźa hižo z jich prěnjeho naspomnjenja w Fredegarii Chronicon k lětu 631/632. Na wotpowědnym městnje zhonimy wo wěstym Dervanus dux gente Surbiorum, wo Derwanje, wjerchu z kmjena Serbow. W naslědnych lětstotkach rozprawjeja žórła přeco zaso wo duces ›wjerchach‹, reges kralach‹, primores ›nadobnych‹, seniores ›staršich‹, milites ›wojakach‹ a dalšich dostojnikach Słowjanow, z kotrychž stupichu mnozy, dalokož njeběchu w bojach z frankskimi dobywarjemi padnyli, po christianizowanju do němskich słužbow.1 We łaćonšćinje spisane chroniki, ludowe tafle, anale, pozdźišo wopisma a druhe pisomne žórła zdźěleja nam tež mjena serbskich wjednikow: 805 Semil rex Dalemincorum, 806 Miliduoch dux Sclavorum, 955 Cuchavicus senior a wjele dalšich. Zawěsće eksistowachu za tutych zastupjerjow wodźaceje woršty, wotpowědujo jich poziciji w systemje mocy a jich róli w towaršnosći, přisłušace słowjanske pomjenowanja. Tute njezawostajachu w žórłach žane slědy, dadźa pak so z pomocu serbskich wosobowych mjenow z pozdźišich lětstotkow wotkryć. Dokelž nałožowachu Słowjenjo hač do 10. lětstotka hišće pózdnjoprasłowjanske dialekty, kotrež přeńdźechu potom do staroserbšćiny, hodźa so za wotpowědne słowa, socialnoekonomiske a politisko-institucionelne terminusy, prasłowjanske formy rekonstruować.


text:
Neuruppin
Neuruppin je němske město na sewjeru Braniborskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Ostprignitz-Ruppin. Ma něhdźe 30.000 wobydlerjow a nadeńdźe so při Ruppinskim jězoru rěki Rhin něhdźe 60 kilometrow sewjerowuchodnje Berlina. Neuruppin je po přestrjeni jedne z najwjetšich městow w Němskej.
Do 10. lětstotka běše Ruppinske hrodźišćo ze srjedźišćom słowjanskich kmjenow tuteje kónčiny. Po němskim dobyću załoži so na tutym městnje hród němskich zemjanow. Sydlišćo Neuruppin naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1238 a dósta 1256 měšćanske prawa.
Město leži njedaloko awtodróhi A 24 (Berlin–Hamburg) a je přez železnisku čaru Kremmen–Meyenburg z Berlinom zwjazane. Blisko města leži wojerske zwučowanišćo Wittstock.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najsławniši syn města je spisowaćel Theodor Fontane, kiž je so 1819 w Neuruppinje narodźił. Dalše wosobiny z Neuruppina su pruski twarski mišter Karl Friedrich Schinkel (1781–1841), lyrikar Erich Arendt (1903–1984) a spisowaćelka Eva Strittmatter (1930–2011).


text:
Inwazyjŏ na Ukrajinã ôd Rusyje (2022)
Inwazyjŏ na Ukrajinã ôd Rusyje to je zbrojny kōnflikt pōmiyndzy Rusyjōm a Ukrajinōm, co trwo ôd 24 lutego 2022 roku.
24 lutego 2022 roku Rusyjŏ zaczła inwazyjo na Ukrajinã. Kampanijŏ napoczła sie po przedużajōncyj sie rozbudowie militarnyj i uzdaniu ôd Rusyje samostanowiyniŏ Dōniyckij Republiki Ludowyj i Ługańskij Republiki Ludowyj we dniach poprzedzajōncych najŏzd. Już 21 lutego 2022 roku Siyły Zbrojne Ruskij Federacyje wlŏzły do regiōnu Dōnbasu we weschodnij Ukrajinie.
Kole 06:00 moskewskigo czasu (UTC+3) 24 lutego 2022 roku prezydynt Rusyje Władimir Putin ôgłosiōł ôperacyjo wojskowo na weschodnij Ukrajinie; porã minut niyskorzij napoczły sie raketowe ataki na cołki krŏj, tyż na stolicã – Kijōw. W tyn som dziyń sztartła m. in. batalijo ô Czernihōw a angrif na Zmijiny Ôstrōw. Ukrajińskŏ Wacha Granicznŏ ôgłosiyła, iże ônyj placōwki graniczne ze Rusyjōm i Biołorusiōm ôstały napadniynte[10][11]. Inwazyjo skłōniyła moc krŏjōw do potympiyniŏ ataku i nałożyniŏ surowych sankcyji na Rusyjõ. Prezydynt Ukrajiny Wołodymyr Zelenski wkludziōł wojynny stōn. Prawiōł, iże Rusyjŏ napadła ukrajińsko infrastruktura wojskowŏ[12][13].
Pozōr[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ 1,0 1,1 Samostanowiynie krŏju bōło uznane ino ôd regyrōnku Rusyje.
- ↑ Ruske wojŏki majōm przizwolynie na przekludzynie tajli inwazyje ze Biołorusi, a tyż biołoruski prezydynt Alaksandar Łukaszenka poświadczōł, iże eli bydzie trza, we najeździe mogōm wziōńć udzioł biołoruske wojska.
Przipisy
- ↑ NATO allies to provide more weapons to Ukraine, Stoltenberg says
- ↑ Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans
- ↑ The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine, nytimes.com
- ↑ 4,0 4,1 4,2 The military balance 2021. Abingdon, Oxon: International Institute for Strategic Studies. 2021. ISBN 978-1032012278.
- ↑ [1]
- ↑ [2]
- ↑ [3]
- ↑ [4]
- ↑ Ukraine says more than 40 of its soldiers, 10 civilians killed
- ↑ Russia attacks Ukraine
- ↑ ykpaиHckиe пorpaHичHиkи cooбщили oб aTake rpaHицы co cTopoHы Poccии и Бeлopyccии
- ↑ Russian forces invade Ukraine after Putin orders attack
- ↑ Russia attacks Ukraine as defiant Putin warns US, NATO


text:
Jaroměr Hendrich Imiš
Jaroměr Hendrich Imiš (* 16. decembra 1819 w Bukojnje; † 12. decembra 1897 w Hodźiju) bě serbski ewangelski duchowny a narodny prócowar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jaroměr Hendrich bě syn němskeho nana, ekonomiskeho inspektora w Bukojnje, a serbskeje maćerje. Wot 1832 do 1840 wopyta gymnazij w Budyšinje a běše 1839 sobuzałožer serbskeho gymnazialneho towarstwa „Societas Slavica Budissinensis”. Wot 1840 studowaše teologiju při Lipšćanskej uniwersiće a zastupi 1841 do studentskeho korpsa Lusatia.[1] Po studiju skutkowaše wot 1846 najprjedy pjeć lět jako wučer při byrgarskej šuli w Budyšinje. Mjez 1851 a 1858 běše Imiš farar we Wóslinčanskej wosadźe a wot 1858 hač do swojeje smjerće 1897 farar při cyrkwi swj. Pětra a Pawoła w Hodźiju. Dnja 28. awgusta 1851 so wón z Milu Pfulec z Přišec we Wóslinku woženi. Mandźelskaj měještaj dweju synow.
SkutkowanjeWobdźěłać
Imiš bě w 1840tych lětach sobuzałožer Maćicy Serbskeje a sobuiniciator Wulkeje próstwy Serbow, zebra pak po zwrěšćenju byrgarskeje rewolucije 1848/49 přiběrajo politisce konzerwatiwne stejišćo. Bórze namaka so mjez frontomaj serbskeho narodneho wozrodźenja a přiběraceje germanizacije ze stron sakskeje wyšnosće.
1849 załoži hromadźe z druhimi serbskimi ewangelskimi duchownymi Serbske lutherske knihowne towarstwo, kotrež hraješe wažnu rólu při wudawanju a rozšěrjenju serbskeho ewangelskeho pismowstwa. Z dowolnosću sakskeho kralowskeho kultusosoweho ministerstwa załoži 1877 w Hodźiju Serbski homiletiski seminar. Kóžde lěćo móžachu so tam serbscy fararjo w běhu štyrjoch tydźenjow dale kubłać.
Literarne tworjenje Imiša bě wobmjezowane na nabožnu literaturu. Redigowaše 1881 a 1893 hornjoserbskej wudaći biblije a wobstara wudaća spěwarskich a liturgiskich knihow. W lěće 1883 pak wozjewi jako wotmołwu na w němskich nowinach so přiwótřacu polemiku přećiwo pozdatnemu panslawizmej Serbow, jako kotrehož eksponentaj so wosebje Jan Arnošt Smoler a Michał Hórnik wobhladowaštaj, pamflet „Der Panslawismus unter den sächsischen Wenden”. Imiš bu tutoho pamfleta dla wobskórženy a wot sudnistwa zranjenja česće dla zasudźeny. Lipšćanske krajne sudnistwo tute zasudźenje pozdźišo zaso zběhny. Sakski kral počesći Imiša ze zasłužbowym rjadom I. klasy, Lipšćanska uniwersita spožči jemu čestne doktorstwo. 1876–1881 bě Imiš čłon krajneje synody Ewangelsko-lutherskeje cyrkwje w sakskim kralestwje, wot 1886 bě čestny předsyda Maćicy Serbskeje.
K dopomnjeću na skutkowanje Imiša dósta Budyska starownja Diakoniskeho skutka w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin z.t. w lěće 2006 mjeno „Dom Imiša” (němsce: Haus Immisch).
TwórbyWobdźěłać
- Der Panslawismus unter den sächsischen Wenden mit russischem Geld betrieben und zu den Wenden in Preußen hinübergetragen. Deutsche Antwort eines sächsischen Wenden, Lipsk 1884 (digitalizat)
WotkazWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa. 2. zwjazk, Budyšin 1960.
- Jan Šołta: Imiš, Jaroměr Hendrich. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 210sl.sl.
- ↑ Karl Rügemer (wud.): Kösener Korps-Listen von 1798 bis 1910. München 1910, str. 149.


text:
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1954 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow (wob), ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny (dor), ličba serbowacych dźěći a młodostnych (mł) kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow (ser). Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
- Ludwig Elle [Ela]: Sprachenpolitik in der Lausitz. LND, Budyšin 1995.


text:
Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; WKS Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; شلاسک وروتسواف فوتبال کولوبو; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; باشگاه فوتبال شلاسک وروتسواف; ШлboHck BpoцлaB; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; シロンスク・ヴロツワフ; شلوسك فروتسلاو; Śląsk Wrocław; ШлboHcbk; ШлөHck; 弗羅茨瓦克足球俱樂部; 弗罗茨瓦克足球俱乐部; 弗罗茨瓦克足球俱乐部; 실롱스크 브로츠와프; ШлëHck; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; שלונסק ורוצלב; Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław; শ্লঁস্ক ভ্রৎসোয়াফ; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; CbлëHck ypoцлaў; WKS Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; FK Slask Vroclav; Śląsk Wrocław; ФK Cлack BpoцлaB; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; 弗羅茨瓦克足球俱樂部; Vroclavas "Śląsk"; Slask Wroclaw; WKS Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; ФK Cлack BpoцлaB; Śląsk Wrocław; 弗罗茨瓦克足球俱乐部; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; Śląsk Wrocław; 弗羅茨瓦克足球俱樂部; ШлëHck ypoцлaў; Śląsk Wrocław; Wrocławi Śląsk; 弗羅茨瓦克足球會; Śląsk Wrocław; شلوسك فروتسلاو; Eλaσk BpόtσλaB; Śląsk Wrocław; club de fútbol polaco; ślōnski fusbalklub; club polonais de football; пoлbcki фyTбoлbHы kлюб; polnischer Fußballverein; пoлbcki фyTбoлbHы kлyб; نادى كورة قدم من بولاندا; polski klub piłki nożnej; קבוצת כדורגל מפולין; voetbalclub uit Polen; fotbollsklubb i Wrocław, Polen; società polisportiva polacca; puolalainen jalkapalloseura; professional association football club based in Wrocław, Poland; نادي كرة قدم في بولندا; klub mell-droad; polský fotbalový klub ve Vratislavi; Śląsk Wroclaw; Ślōnsk Wrocław; WKS Śląsk Wrocław S.A.; Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Spółka Akcyjna; WKS Ślōnsk Wrocław S.A.; Wrocławski Klub Sportowy Ślōnsk Wrocław Spółka Akcyjna; Slask Wrocław; Wks śląsk wrocław; WKS Ślask Wroclaw; Slask Wroclaw; WKS Slask Wroclaw; Slask Wroclaw; Śląsk Wrocław; Deichman Śląsk Wrocław; Idea Śląsk Wrocław; Slask Wroclaw; Śląsk Wroclaw; Śląsk Breslau; Slask Breslau; ФK ШлëHck ypoцлaў; ШлboHck; ФK Cлack; ФK CлoHck BpoцлaB; ФK ШљoHck; Slask Wroclaw; WKS Śląsk Wrocław; CлëHck; WKS Śląsk Wrocław S.A.; Wrocławski Klub Sportowy Śląsk Wrocław Spółka Akcyjna; Slask Wroclaw; Slask Wroclaw; 弗羅茨瓦夫拉斯克; 弗罗茨瓦夫拉斯克; Slask Wroclaw; Śląsk Wrocław; Slask Breslavia; Zepter Śląsk Wrocław; Śląsk Breslavia; Sląsk Wrocław; Wojskowy Klub Sportowy Śląsk Wrocław; Slask Wroclaw; Śląsk Wrocław; WKS Śląsk Wrocław; Slask Wroclaw; Slask Wroclaw; Slask Wroclaw
Subcategories
This category has the following 10 subcategories, out of 10 total.


text:
Safůna
Safůna, Safo, Sapfo (gr. Eaπφώ, uac. Sappho) – nojsuawńiyjšo půytka starožytny Grecyje s přeuůma VII a VI wjeka p.n.Kry., znoċno předstowićelka půyzyje liryčny (liryka eolsko).
Pochodźiůua s Mitelany na wyspje Lesbos. Bůua cerům Skamadrymanosa i Kleuis. Mjarkuje śe, iže pochodźiůua s arystokratyčny familije. Wydaua śe za zabranygo handlyřa. W čaśe breweryjůw na wyspje muśaua s ńyj uchodzować. Schrůńůua śe na Sycylyji, ńyskoři wroco nazod na Lesbos. Wedle powiarki uobmjyuowaua śe ńyščyńśliwjy we Faůńy i hopnůua ze skouy na wyspje Leukada.
Twůrčość (zawarto bez njům we 9 kśyngach) zachowaua śe we fragmyntach:
- Hymny do bogůw
- Pjyśńe wyselne
- Pjyśńe mjyuosne
- Pjyśńe do kamratek
Safůna wkludźyua wuosno mjara wjeršowo (strofa saficko). Bůua inspiracyjům lo Katullusa, kery jedyn jeji wjerš přetuplikowou na uaćina, a na wjela zbjyrou szprymy. Do twůrčośćy Safůny nawjůnzywauo wjela půytůw starožytńich i teroźńich:
- Uowidjuš - List Safo do Faůna we Heroidy
- Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - Růuzy do Safůny we Krystalizacyje


text:
Łužica (časopis)
Łužica. Měsačnik za zabawu a powučenje bě serbski kulturny časopis, kotryž bu w lěće 1882 na iniciatiwu tehdyšeho Budyskeho gymnazialneho wučerja Arnošta Muki załoženy a bě po charakterje předchadnik dźensnišeho Rozhlada. W duchu młodoserbskeho hibanja naruna prjedawšej časopisaj Łužičan Jana Arnošta Smolerja a młodoserbsku Lipu Serbsku wot Muki a Barta-Ćišinskeho, kotraž měješe wjace wuspěcha mjez ludom.
Prěnje čisło wuńdźe w januarje 1882. Prěni redaktor časopisa bě Muka sam. W lěće 1896 postaji wón 25-lětneho Mikławša Andrickeho za noweho redaktora, kiž chcyše z njespokojnosće z přewahu literatury we Łužicy prěnjotnje załožić swójski časopis. Pod jeho redaktorstwom sformuje so Łužica na swětej wotewrjeny a ludej bliski kulturny a literarny časopis za beletristiku, powšitkownu kulturu a stawizny kaž tež za towarstwowe žiwjenje. Nakładnik pak wosta Muka, doniž njepřepoda nowemu redaktorej Bartej-Ćišinskemu (1904–09) w lěće 1907 wšě prawa a winowatosće nad Łužicu. Po smjerće Ćišinskeho přewza Marko Smoler hłownu redakciju a redaktorjo běchu Franc Kral (1911–14) a wot 1914 Arnošt Holan. Dla Prěnjeje swětoweje wójny zasta w lěće 1916 wuchadźeć, bu pak w lěće 1920 znowa wožiwjena. Wot 1926 hač do zakaza wšitkich serbskich nowin pod nacionalsocialistami w lěće 1937 bě Ota Wićaz posledni redaktor Łužicy.
Łužica wuńdźe wot započatka w Smolerjec nakładnistwje. W lěće 1891 přewza Wotrowski farar Jakub Herman wudawaćelstwo a wot 1910 wozjewichu so w nakładźe Maćicy Serbskeje. W lěće 1908 měješe časopis přez 240 płaćenych abonentow.
Nadawk Łužicy wopisa Muka w prěnim čisle takle: „Łužica ma dźiwać na wšostronske potrěbnosće wšěch swěrnych Serbow, starych a młodych, Hornjołužičanow a Delnjołužičanow, a ma być organ wšitkich serbskich towarstwow, wědomostnych a zabawnych, měšćanskich a burskich, studentskich a njestudentskich.“
K awtoram časopisa słušachu nimale wšitcy serbscy spisowaćeljo a basnicy za čas Němskeho kejžorstwa a Weimarskeje republiki kaž tež přećeljo Serbow kaž Adolf Černý, Ludvík Kuba a Juro Surowin.
ŽórleWobdźěłać
- Měrćin Völkel: Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći. LND, Budyšin 1984, str. 62–69
- Měrćin Völkel, Franc Šěn: Zeitschriften. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Domowina-Verlag, Bautzen 2014, str. 534sl.


text:
Prapremjera lětosnego programa »Ptaškoweje swajźby«, kótaremuž se dolnoserbski groni »Zapust« teke bźez zapustowego pśeśěga, běšo na 18. wezymskem w chóśebuskem Komornem jawišću. Zal jo był połny, jano dobra połojca pśiglědarjow jo trjebała słuchatka za simultane pśełožowanje a jadnotliwe luźe su byli nižej 40 lět stare. To powěda za zajm za źiwadłowu kulturu pó serbsku.
Zakładna ideja programa pód motom: »To njamóžo byś!« jo pśemyslowanja gódna. Bus z cłonkami SLA wótjěźo 1989 z Budyšyna do Wórjejc na »Ptaškowu swajźbu«, ma pak ducy panu. Ansamblownik źo do bliskego doma wó pomoc telefonowat. W tom casu wuwjedu zwenkazemske wót Marsa druge cłonki z busa. Źiwadłowniki mysle, až su jano 30 minutow na cerwjenej gwězdźe, wopšawdu pak su tam 30 lět. Wšykne se namakaju zasej na 25. wezymskem 2019 we Wórjejcach. Kšac pó kšacu rozměju, až płaśi něnto hynakšy politiski a góspodarski system a až lěbda něchten wót jich starjejšych jo hyšći žywy. Dokulaž pśedwiźony ansambel za aktualny program wupadnjo, zaskócyju a pokazuju pód nawjedowanim swójogo nowego póbratša Jana (Jakub Wowčer) program z lěta 1989. Na kóńcu pak se rozsuźiju se wrośiś do NDR togo lěta, dokulaž se jim styska za swójimi swójźbnymi. Jano Jan wiźi take 30 lět ako dar a wóstanjo w našom casu. Mimo togo jo se zalubował do Cecilije (Katharina Pöpelec), źowća jogo tegdejšeje lubki Weroniki (Alena Farkašowa).


text: Nětko dóšłe februarske čisło časopisa Česko-lužický věstník ma na titulnej stronje baseń „Serbske fible“ („Lužické slabikáře“). K tomu poda so najprjedy tele wujasnjenje: „We łužiskich Chrósćicach w februaru 1938 Kamjenski šulski inspektor Otto a jeho pomocnicy serbske fible a čitanki roztorhachu a do wohenja ćisnychu.“ Baseń bu 18. junija 1938 w nowinje „Naše hlasy“ wozjewjena. Awtor twórby z dźesać štučkami je Karel Sedláček. (Přispomnjenje: Karel Sedláček [1875–1939], přełožowaše basnje Ćišinskeho a druhich serbskich basnikow, bě čłon towarstwa Adolf Černý – M.K.). Najprjedy je w teksće rěč wo tym, zo so wučer nad swojimi rjenje serbsce rěčacymi šulerjemi wjeseleše. Po žadanjach knježerstwa pak dyrbješe so „młody serbski dorost hnydom do němskeho změnić“. Serbskemu wučerjej boli wutroba, jako inspektor do rjadownje zastupiwši widźi, zo maja „serbske dźěći njeněmsce pisane knižki“. Hnydom pokaza swoju móc, wolu, hrabny jednu, ju na połojcy roztorha, na zemju ćisny, na jej teptaše.“ Na kóncu basnje awtor Bohu prašenje staja: „Čehodla twój lud, twoji Serbja, dyrbja to wšitko wutrać, sami hinyć, dźěći zhubić?“


text:
Tuchorski kěrchow w Budyšinje 15 000 eurow pomocy dóstał
Budyšin (JüM/SN). Šěsć železnych wrotow wot šěsć rownišćow na Tuchorskim kěrchowje při Lubijskej dróze w Budyšinje móža nětko skónčnje restawrować. Předwčerawšim přepodachu zastupjerjo SachsenLotto a Němskeje załožby za pomnikoškit (DSD) symboliski šek we wobjimje 15 000 eurow. Wotpowědne symboliske spěchowanske zrěčenje měještaj Budyska kuratorka DSD Christa Kämpfe a regionalny nawoda SachsenLotto Rene Röder sobu a přepodaštaj jón fararjej Christianej Tiede a šefej kěrchowa Robertej Eckhardtej. Jašćanski kowar Michael Kaczmar železne wrota w swojej dźěłarni ponowja. Dohromady płaći saněrowanje 42 000 eurow. Dalše dary su potajkim rady witane.


text:
»Tutu swobodu nochcych spušćić«
Rozmołwa z w Eula pola Nossena bydlacej wuměłču Maju Nagelowej wo pochadźe, distancy a hdźe so doma čuje
Wy sće w Złyčinje, Berlinje a Budyšinje wotrostła. Při Wašim wuměłskim skutkowanju so hola pola Złyčina časćišo jewi? Je Was tute městno bóle wobwliwowało hač te druhe?
Hola a tamniši ludźo su mi jara bliscy. Sym so jako dźěćo kóžde lěćo w šulskich prózdninach do Złyčina nawróćiła, dokelž staj dźěd a wowka tam bydliłoj. A přez zwjazanosć z mojej swójbu běchu Łužica, Budyšin a Złyčin wažne, rum mjez tutymaj městnomaj, hdźež běchmy husto z kolesom po puću. To je so zašćěpiło, to bě kontinuita.
Hodźi so rjec Łužica je Waš pochad, ju nosyće we sebi?
Haj, to hodźi so bjezdwěla takle rjec. Na tamnym boku sym tež rady w Berlinje, dokelž sym jako dźěćo w Berlinje žiwa była. Tež tam čuju so doma, toho sym so jako dźěćo tež nasrěbała. Sym rady w Berlinje a tohodla sym tam tež wěsty čas po studiju bydliła.
A nětko sće w Eula pola Nossena žiwa. Trjebaće distancu k Łužicy, tutón wid wotwonka, zo byšće so jako wuměłča łužiskim temam wěnować móhła?
Za mnje je distanca poprawom cyle dobra. W Berlinje sym zwisk k serbsce rěčenju zhubiła, ale nic k serbskemu docyła. Tam běchu knihi, tam bu spěwane, dawachu zapřijeća, rěčne wobroty, nałožki, swójbne rituale, kiž mějachu z tym serbskim činić. Jako so jako młodostna do Budyšina nawróćich, běše to, dokelž bě to serbske stajnje prezentne, kaž nawrót domoj. Mějach pak hinaši wid, wěsty wotstawk. Za wuměłske tworjenje je to cyle derje, přinjese wěstu njewotwisnosć, njeběch dźě nihdźe zawjazana. Njezačuwach žadyn ćišć – njeje snano cyle prawe słowo za to –, tohodla móžach lochce z tym wobchadźeć. To je bohatstwo za mnje, bjez toho zo čuju so někomu winowata. Móžu swobodnje z tym wobchadźeć. To je moja lěpšina, při čimž móže zwjazanosć tež rjana być. To wšak je wotwisne wot toho, što z toho činiš.


text:
Aras
Aras (armensce Արաքս/Araks, azerbajdźansce Araz, persisce ارس Aras, turkowsce Aras Nehri) je z dołhosću wot 1072 kilometrow najdlěši přitok Kury w prědnjej Aziji a najwažniša rěka Małeho Kawkaza.
BěhWobdźěłać
Wón wužórli so južnje turkowskeho města Erzurum w Bingölskich horinach a ćeče potom přewažnje do wuchodneho směra, najprjedy přez wuchodnu Anatolisku a nimo hory Ararat. Tule tworja hranicu mjez Armenskej na sewjernym (lěwym) brjoze a Turkowskej na južnym (prawym). Pozdźišo je Aras pomjezna rěka mjez Iranom na prawym boku a azerbajdźanskej eksklawu Nachičewan na lěwym kaž tež mjez Armenskej a Iranom. W Azerbajdźanje samym běži najprjedy přez Mugansku stepu a wuliwa so naposledk blisko městačka Sabirabad wotprawa do Kury.
StawiznyWobdźěłać
Po Rusko-persiskej wójnje 1804–1813 sta so Aras – hromadźe z delnim běhom Kury hač do Kaspiskeho morja z pomjeznej rěku mjez woběmaj krajomaj. Po druhej wójnje 1826–1828 so hranica na wuchodźe dale na juh přepołoži a wotpowěduje wot toho časa dźensnišej statnej hranicy mjez Azerbajdźanom a Iranom.
Satelitowy wobraz z płódnej dolinu Arasa sewjernje hory Ararat


text:
Dzisiej byłach świadkiym jak auto małowiela by nie potroniyciło jakijś frelki co to szła zagodano z telefonym, ani sie nie obejrzała na boki czy co jedzie yno sie wyrychlyła przedsia i wlazła na droga. Pierucha! O mało by jom to auto nie rombło, facet hamowoł na szlag.
Droga je do aut a nie do tych co chodzōm piechty
Na pasach kaj ni ma świateł to auta majōm mieć piyrszyństwo a nie piesi. Już godōm czamu.
- Auto mo trudniyj sztopnyć. Człowiek yno przistanie i fertich a coby auto zasztopować trza sie dużo wiyncy nastarać. A jak sie jeszcze kiery zagapi za kierownicōm to przeca wypadek gotowy!
- Auto kiere zaczyno przyispieszać kopci i je nieekologiczne. Włażyni na pasy bez pomyślunku fest paskudzi środowisko.
- Auto jak zwiykszo pryndkość zżyro paliwo no i ludzie tracōm gelt bo co chwila trza jechać na tanksztela zaś naloć do baku.
- W miastach robiōm sie korki jak rōncz trza sie zatrzimywać przi kożdych pasach. A wiela czasym trwo aż sie auto rozkulo…
- Ryć sie na pasy je niebezpiecznie bo jak jedyn na gwołt hamuje to drugi mu może leko wjechać do zadku.
Sama kupa chodza do roboty piechty, w jedna strona mom 35 minut pryndkigo szpacyru. Jakbych sie tak ciyngiym lazła na pojszodek drogi bez pomyślunku to by mie w końcu kiery potrōnciył i tela by było. Dejmy wszyjscy pozór i nie ryjmy sie na pasy do własnego dobra!


text:
Ślōnske wojaczki
Ślōnske wojaczki – trzi wojaczki miyndzy Austryjōm Habsburgōw (i jeji zmiyniajōncymi sie sojusznikami) a Prusami Hohenzollernōw ô panowanie nad Ślōnskem, we wyniku kerych wiynkszość Ślōnska (a tyż Kłodzko) znŏdły sie we granicach Prus, a społym z niymi ôd 1871 roku we zjednoczōnym bez Hohenzollernōw Miymieckim Cysŏrstwie.
Prziczyny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Fryderyk II Wielgi uzdoł sie napaść Ślōnsk, spotrzebujōnc m.in. wzrŏstajōncõ wrogość pōmiyndzy prześladujōncymi protestantōw Habsburgami, a z wiynksza luterańskõ ludnościōm zebranyj prowincyje. Już wczaśnij uciskanŏ ludność cysŏrskij czynści Ślōnska (we ksiynstwach brzesko–lignickim a ôleśnickim ôbowiōnzowała swoboda wierzyniŏ a kultu) swrŏcała sie ô protekcyjõ do przechodzōncych bez jego terytorium szwedzkich wojsk (1706), kere uwŏżano za gwarantōw warōnkōw podpisanego po trzidziestorocznyj wojaczce westfalskiego pokoju.
Fryderyk swe fungowaniŏ spiyroł dynastycznymi roszczyniami, wynikajōncymi z podpisanego we 1537 roku układu ô przeżycie pōmiyndzy Joachimem II Hektorem a Fryderykiem II z dynastyje ślōnskich Piastōw – lignicko–brzeskim princym (ukłŏd niy ôstoł zryalizowany ani we 1548 roku po śmiyrci Fryderyka II, ani we 1675 roku po przedŏwniyniu dynastyje Piastōw; ksiynstwo przejyli Habsburgowie).
We tym samym czasie jednak Prusy zwiōnzane były – potwierdzōnõ bez fatra Fryderyka II Wielgigo we 1713 roku – pragmatycznõ sankcyjōm, zôbowiōzujōncõ jy do zachowaniŏ jedności wszyjskich ziym Habsburgōw jak tyż spiyraniŏ za nastympczyni a dziedziczki korōny Marii Teresy, cery umartego cysŏrza Karola VI.
I ślōnskŏ wojaczka (1740–1742)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1740
- 1741
- 3 stycznia – paradny wjazd Fryderyka do Wrocławia[1]
- 10 stycznia – potyczka pod Ôtmuchowym
- 9 marca – zdobycie Głogowa bez pruske wojska
- 10 kwietnia – batalijŏ pod Małujowicami koło Brzegu, krōm zaucieczki Fryderyka Prusacy zwyciynżyli
- 10 siyrpnia – wkroczynie pruskich wojsk do Wrocławia
- 1742
- mŏj – boje na terynie Czech, klynski wojsk cysŏrskich
- 11 czyrwnia – podpisanie pokoju we Wrocławiu
II ślōnskŏ wojaczka (1744–1745)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1744
- wkroczynie Fryderyka do Czech
- 16 września – zajyńcie Pragi
- 1745
- 4 czyrwnia – batalijŏ pod Dobromiyrzem
- 30 września – batalijŏ pod Soor
- 15 grudnia – batalijŏ pod Kesselsdorf[3]
- 25 grudnia – podpisanie pokoju we Dresden[3]
III ślōnskŏ wojaczka (1756–1763)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1756
- 1757
- czyrwiyń – batalijŏ pod Kolínem, zwyciynstwo cysŏrskich wojsk
- 7 września – batalijŏ pod Moys, zwyciynstwo Austryjŏkōw
- 5 listopada – batalijŏ pod Rossbach
- 22 listopada – batalijŏ pod Wrocławiem
- 24 listopada – zdobycie miasta bez Austryjŏkōw
- 5 grudnia – batalijŏ pod Lutyniōm: zwyciynstwo Fryderyka nad dwukrotnie srogszym ôpacznikym (33 tys. przeciw 82 tys.), 10 tys. zabitych, 13 tys. zebranych
- 21 grudnia – poddanie sie austryjŏckigo garnizonu we Wrocławiu[3]: 17 tys. zebranych, w tym 17 jynerołōw
- 1759
- 12 siyrpnia – batalijŏ pod Kunowicami, zwyciynstwo Austryje, Prusacy straciyli 19 tys. ludzi i 172 harmaty
- 1760
- zdobycie bez Austryjŏkōw festōngu we Kłodzku[4]
- 23 czyrwnia – batalijŏ pod Kamiynnõ Gōrōm
- lato – ôblynżynie Wrocławia bez jyn. von Laudona
- 15 siyrpnia – batalijŏ pod Lignickim Pōntnowem; zwyciynstwo Prusakōw nad trzikrotnie srogszymi Austryjŏkami
- paździyrnik – zajyńcie Berlina bez antypruskõ koalicyjõ
- 1761
- 1762
- styczyń – śmierć caryce Elżbiety Romanowej; władze przejmuje wielbiciel Fryderyka Piotr III, kery nakŏzoł swojim wojskōm przejście na zajtã Prus
- lipiyń – ôbalynie i zamordowanie Piotra III; trōn ôbyjmuje jego ślubnŏ Katarzyna II, kerŏ wycŏfuje sie z wojaczki
- 21 lipnia – batalijŏ pod Burkatowem; Fryderyk pokōnuje znacznie srogszõ austryjŏckõ armijõ
- 1763
- rozpad antypruskij koalicyje
- 15 lutego – pokōj we Hubertusburgu: potwierdzynie status quo ante, a wrŏz utrwalenie podziału Ślōnska, jaki prziszoł we wyniku I ślōnskij wojaczki z lŏt 1740–1742[6]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Olszyna podczas wojen śląskich – Przegląd Lubański [dostymp 2021-02-22] (polski).
- ↑ Jak Śląsk wpadł w ręce Prus? Konflikt trwał 20 lat, PolskieRadio.pl [dostymp 2021-02-22] (polski).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Redakcyjŏ, Zdarzyło się w grudniu – śląskie kalendarium, wachtyrz.eu [dostymp 2021-02-22].
- ↑ Polska - Twierdza Kłodzko, Onet Podróże, 9 czerwca 2010 [dostymp 2021-02-22] (polski).
- ↑ Janusz Stolarczyk, Bitwa pod Trzebiną (Kunzendorff) – Muzeum Ziemi Prudnickiej, www.muzeumprudnik.pl [dostymp 2021-02-22].
- ↑ CONA Iconography Record, getty.edu [dostymp 2021-02-22].


text:
Pomaluśku pokraczyjymy ku wiośnie i zaś patrziłoby sie kogosi wychledać, kiery poradzi rzóndzić po naszymu. Podarziło mi się trefić na na takigo szykownego jednego ustrónioka, kiery to poradzi i skyrs tego w tym sześćdziesióntym piyrszym nomerze naszego TRAMWAJA dóm sie ś nim do rzeczy. Na tej naszej cieszyński ziymi, ta ustróńsko rzecz zarachowano je do tych piekniejszych, bo w ni je moc tego wszeckigo nejpiekniejszego po kapce i skyrs tego każdy cieszyniok poradzi jóm wyrozumieć.
Benedykt Siekierka – ustroński działacz samorządowy, były naczelnik miasta Ustronia a także rzeczoznawca i ekspert od wyceny maszyn, urządzeń i pojazdów drogowych. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego w Cieszynie im. M. Kopernika oraz Politechniki Gliwickiej – mgr inż o specjalności maszyny i urządzenia energetyczne, silniki spalinowe, a także absolwent szkoły muzycznej w klasie skrzypiec. Zapalony miłośnik dawnych maszyn rolniczych, a także regionalnych instrumentów muzycznych oraz dawnych przedmiotów domowych. W jego prywatnych zbiorach możemy podziwiać wiele świetnie zachowanych „perełek” z dawnego okresu, takich jak: tragacz, burdak, masielniczka itp. oraz regionalnych instrumentów muzycznych i jeszcze wiele innych przedmiotów z dawnej wsi cieszyńskiej.
Fryderyk Dral – Chłopi i paniczki i aji insi wasi kamraci, kierzi znajóm was uż dłógi roki prawióm o was same dobre wieca. Bo podobno jak żeśce przestali uciyrać smarki s pod nosa, to łod tego czasu ani na chwiliczkem nie spuszczocie s łoka swojigo Cieszyna i Ustrónio. Dycki jakisi przidajne wieca dlo nich żeście robili i do dzisia fórt to mocie we starości. Uż tako isto je ta waszo notura, że nie poradzicie spokojnie usiedzieć na zadku i wszyndzi was je pełno. Tacy ludzie dycki sóm przidajni, bo smyczóm do przodku tych inszych, kierzi majóm wykryncone rynce do pola. Mało je dzisio takich ludzi jak wy, bo świat sie naobkoło nas fest zmiynił i wszedcy se myślóm, że samo sie wszecko zrobi. Taki prziszły dziwoki czasy, że za pinióndze ani pies nie chce szczekać, bo aji łón mo dzisio dycki pełnóm miske i nie musi czakać, aże cosi mu ze stoła na ziym spadnie. Tóż panoczku bydźcie tacy dobrzi i nie dejcie sie za dłógo pytać i rzeknijcie cosi po ustróńsku czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, co sie wóm we waszym żywobyciu srandownego i zaimawego wydarziło, a mało gdo uż dzisio ło tym wiy.
Benedykt Siekierka – Panie redaktorze, jak uż żeście mie tak dłógo pytali to przeca ni mach taki, coby chocioż kapke nie zmiynknóć i ludzióm tu stela, cosi o sobie rzeknóć po naszymu. -Tóż co móm rzyc ? Rodzóny żech je na dziedzinie, kiero Kaczycami sie mianuje. Na miano mi dali Benedykt, po ujcu łod brata mojij mamy, kierego Niymcy w 1942 obiesili pod Wałką w Cieszynie. Kratce po wojnie przekludzili my sie do Cieszyna, kaj żech dorostoł. W ogólnioku nas poliło w rzicie i założyli my mainszaft muzyczny s kierym growali my na szkolnych i pracowniczych potańcówkach, kierych hań downi było moc. Grali tam eszcze Władek Wilczak, Adam Dylong i Dzidek Kohutek. Nikiedy grali my delij niż pozwolił pón dyrektor Brzoza a czasym sie aji cosi bulkło. Miło se spóminóm z tych młodych czasów, rok 1962 w kierym podarziło mi sie zarachować kurs szybowcowy w Aleksandrowicach kolem Biylska.
– Fest mi pómogło przi sztudyrowaniu stypendium, kiere fundła mi Kuźnia Ustroń i tam żech też zaczół robote, a było to patnostego maja 1970 r. Spóminóm se też, że do roboty przyjmowoł mie dyr. Henryk Lupinek, a je to starzik łod tej paniczki, kiero dzisio regiruje muzeum ustrońskim.
– Poza robotóm zawodowóm miołech jeszcze kapkem czasu realizować swoji hobby, kierym je wielki zamiłowani do Śląska Cieszyńskigo. Zaczółech zbiyrać ludowe insztrumenty muzyczne, w czym pómóg mi pón Ferdynand Suchy, lutnik i organomistrz, kiery w rokach 60-tych przikludził sie do Ustrónio s Bogumina. Jego roboty sóm gajdy, gynśle i trómbita. Móm wszecki instrumenty ludowe z cieszyńskigo: -bajany, okaryny, piszczołki, cymbały, trómbe z cieszyński firmy Krywalski i fujarke bez przebiyrki, kaj wysokość dźwiynku zoleży od siły duchanio, a jóm podarowoł mi Zbyszek Wałach z Istebnego. Przismyczyli my też kiesi fisharmonie, na kierej dłógi roki growali w kaplicy ewangelicki w Dymbowcu. Sóm żech jóm bezmała s pół roku rychtowoł, coby nieskorzij szło na ni cosi aji zagrać. W kolekcyji móm też rozmaite zwóneczki, sztamperle, młynki do kawy i inksze akcesoryja kuchynne. Móm też snoci przeszło 2 tyś. breloczków i śmiejym sie, że jak sie nimo na stare zabytkowe auto, to ty breloczki sóm takim er-zacym. I do dzisia jak mie kto nawszczywio, to wiy że mo mi przyniyś jakisi brelok.
– Prziwiónzani do naszej ziemi, to też sóm ksiónżki, a móm ich aże 47 pozycyji z historyji i etnografiji wydane od poczóntku XXw do dzisia, w tym w szczególności ksiónżki o historyji Zaolzio i stosunków polsko-czeskich. Cynnóm pozycjóm w mojich zbiorach je Postyla poświęcóno polskim zboróm ewanielickim z 1864 r. w kierej je spis prenumerantów s cieszyńskigo. Zamiłowani do gwary miołech od dziecka. Ze stareczkóm fulali my po naszymu. W Ustróniu zebrała sie grupa miłośników gwary – pani Lidka Troszok zainicjowała wydanie słownika gwary cieszyńskij. Pasjonaci i znawcy tego tematu to: Józef Pilch, Józef Twardzik, kierzi pracowali nad tym moc roków i jeździli aże na konsultacyje do pani Jadwigi Wronicz do Krakowa (pochodzacej z Trójwsi) a jo im w tym też dłógo pomogołech. Porem roków tymu ukozoł sie suplement do tego słownika, kaj wielki udział w tym mieli Jan Krop i Władysław Majętny. A dzisio pracownicy Muzeum Ustrońskiego, kierym jo też im pumogóm, pracujóm nad suplemyntem w kierym bydzie cztyrysta rozmajtych materialnych zdjyńć, tak coby słownik nie był mortwy ( bo nie każde słowo ze słownika je se dzisio do wyobrażynio).
– Od 1970r robiym wina ze wszeckich owoców, kiere rosnóm w mojim zogrodzie, a sóm to – winogrona, rybiźle, aronia, wiśnie, jabka i aji kwiotka s czornego bzu. Bydzie tego pore dymiónów, a co sie nie wypije to sie rozdo familiji i znómym. Pozbiyranóm do kupy wiedzóm przez całe moji żywobyci dzielym sie dycki s kamratami i inszymi ludziami na rozmajtych spotkaniach społecznościowych. Napisołech aji krótkóm insztrukcyje wyrobu win domowych.
– Miołech też epizod bycio fojtym w Ustróniu w rokach 1981-1989. I choć żech sie przed tym brónił (piyrsze miesiónce stanu wojennego), to wtynczos wojewoda bielski i sztab oficyrów mie postraszyli, że mie oblekóm w mundur porucznika rezerwy LWP i z rozkazu posadzóm na stołku fojta Ustrónio.
– A jako że życi nie trwo wiecznie, to rzeknym wóm panie redaktorze, jaki móm jeszcze marzynia, kierych uż chyba nie podarzi mi sie zrealizować:
– znajomość języka angielskiego i prawa
– umiejętność prowadzenia pszczelarstwa i produkcji miodu
Tóż byćcie zdrowi, coby my mógli razym ty tradycje Ksiynstwa Cieszyńskigo pielyngnować – bo fane Ksiynstwa uż mómy.


text:
- Volynia
ABToMoбiлicTи BoлиHi: S-Ż
Цeй cпиcok ckлaдeHo Ha ocHoBi дokyMeHTiB пpo oTpиMaHHя Boдiйcbkиx cпpaB, щo збepiraюTbcя B фoHдax ДepжaBHoro apxiBy BoлиHcbkoï oблacTi. Ha жaлb, чacTиHy з Hиx (близbko 600) бyлo зHищeHo B paдяHcbkий чac i фiзичHoï MoжлиBocTi ïx пeperляHyTи HeMaє.
Sabata Edward, Sachniuk Cyryl, Saczkowski Dymitri, Sadłewski Mieczysław, Sajwiński Walerian, Sakał Trofimiusz, Sakowski Józef, Sałak Władysław, Salzman/Zalcman Szmul, Samczuk Antoni, Samczuk Włodzimierz, Samczyński Grzegorz, Samosiuk Szymon, Samuła Władysław, Sanocki Franciszek, Santoszko Józef, Sardyko Jan, Sarek Stanisław, Sarneczski Antoni, Sarniecki Henryk, Sarniecki Edmund, Sass Ferdynand, Sawczuk Tomasz, Sawenko Wiktor, Sawicka Serafima, Sawicki Mikołaj, Sawicki Aleksander, Sawicki Adolf, Sawicki Franciszek, Sawicki Bolesław, Sawicki Ludwik, Sawicki Józef, Sawicki Jan, Sawicki Jarosław, Sawijakowski Mieczysław, Sawiuk Hleb, Sawoczka Mikołaj, Scheinbran Leizor, Schell Władysław, Schildwach Adolf, Schindel Erusst, Schmidt Rudolf, Schmidt Adolf, Schmidt Leon-Aleksander, Schmit Feliks, Schtarkman Józef, Schtecher Jerzy, Schterenberg Awrum, Schtiringar Wolf, Schtrik Mojżesz, Schulz Jakub, Scyborowski Kazimierz, Sedlaczek Eugeniusz, Segal Borys, Segała Józef, Segers Stefan, Sekulski Ferdynand, Seluk Jan, Semeniuk Adam, Semenow-Zujuk Włodzimierz, Semętkowski Zygmunt, Sendary Błażej, Sendyk Aleksander, Seńko Kazimierz, Serdiuk Piotr, Serlik Isruel-Szymon, Serpkowski Wacław, Serzan Stanisław, Siatkowski Konstanty, Sidniecki Stefan, Sidorczuk Zygmunt, Sidorczuk Jan, Sidorski Eliasz, Sieniaswski Jan-Zbigniew, Sikora Stanisław, Sikorski Dominik, Sikorski Jan, Sikulski Szef, Sindema Kazimierz, Siniakowski Antoni, Sinicki Teodor, Sinkiewicz Leonard, Sinkiewicz-Panasiuk Mikołaj, Siricznik Kalmon, Skakalski Józef Skrzyniecki Skakalski Aleksander, Skalski Aleksander, Skarzyński Emyryk, Skibiński Marian, Skibiński Bronisław, Skibiński Marian-Stanisław, Skiępiec Zinaida, Skoczko Roman, Skompski Kazimierz, Skopało Romuald-Ryszard, Skorny Franciszek, Skorobogatski Piotr, Skorupski Edward, Skorupski Kazimierz, Skrzyniecki Jan, Skrzyński Bronisław, Skublicki Tadeusz, Skupeń Franciszek, Skurkiewicz Grzegorz, Skuz Wiktor, Skwierciński Witold, Słabiński Paweł, Slama Józef, Śląski Tadeusz, Sławatyński Piotr-Jan, Sliwitski Stanisław, Sliwko Jan, Słobodzian Eustafiusz, Slojczew Stefan, Słowiński Aleksander, Słupak Andrzej, Slusarz Stanisław, Smerecki Zygmunt, Smieszko-Błocki Marian, Smigelski Władysław, Smoczkiewicz D., Smotrycki Onufriusz, Smykowski Franciszek, Snieżko Cezary-Stanisław, Snieżko-Błocki Witold, Snitkowski Jerzy, Sobański Wiktor, Sobatycki Stanisław, Sobczak Aleksander, Sobitnicki Filip, Sobko Bazyli, Sobolew Bazyli, Sobolewski Jan, Sobolewski Aleksander, Sobolewski Mieczysław, Sobotnicki Włodzimierz, Sofroniew Wsewołod, Sojbel Maciej, Sokolow Sergiusz, Sokołowski Bronisław, Sokołowski Paweł, Sokulski Eugeniusz, Solara Antoni, Soleski Zdzisław, Sołowej Cyryl, Solski Józef, Sołtys Grzegorz, Sołtys Aleksander, Sołtysiuk Edward, Soroczyński Leontij, Soroka Paweł, Soroka Piotr, Soroka-Caruk Trochym, Soroszkiewicz Igor, Sosaj Mikołaj, Sosnowski Stefan, Sosnowski Henryk, Spaliniec Józef, Sredziański Mariusz, Stachecki Tadeusz, Stankiewicz Tadeusz, Stankowski Stanisław, Stankowski Michał, Staszewski Michał, Staszewski Mikołaj, Staszewski Stanisław, Staszyczyn August, Stawiński Janusz, Stefanowicz Jerzy, Steinberg Mojżesz, Steinberg Józef, Steinworzel Bencjon, Steisgilber Włodzimierz, Stejnko Paweł, Stepaniuk Wiktor, Stepaniuk Borys, Stepaniuk Jan, Stepaniuk Jan, Stępkowski Tadeusz, Sternicki Wacław, Strzelecki Sergiusz, Strzelecki Paweł, Stupski Karol, Suchar Alter, Suchecki Stanisław, Suchodolska Irena, Suchodolski Jan, Suchodolski Jerzy, Sujawa Piotr, Sujka Stanisław, Sukaszewicz Stefan, Sukow Mikołaj, Sumiński Piotr, Sumowska Halina, Sumowski Stefan, Sumowski Aleksander, Supiński Władysław, Surkow Mikołaj, Surmiak Antoni, Swadkeń Witalis, Swiatkowski Włodzimierz, Swiec Mikołaj, Świetlicki Władysław, Swoboda Michał, Sycz Andrzej, Sydorczuk Semen, Symeniuk Jan, Symonczuk Kondrat, Synicki Aleksander, Synicki Władysław, Syski Leon, Szajduk Jan, Szemczyk Adam, Szepczenko Mikołaj, Szerausz Aleksander, Szewczuk Semen, Szkarban Józef, Szlikow Jan, Szojen Rudolf, Szpaczek Józef, Szpaczyński Henryk, Szpak Eugeniusz, Szpilewski Józef, Szpoń Jan, Szrubowicz Mikołaj, Sztejman Józef, Szubryt Stanisław, Szukalski Jan, Szumyło Teodor, Szurowski Walerian, Szutkowski Leonard, Szwed Michał, Szwedowski Stanisław, Szwiec-Pozniak Izydor, Szychowski Kazimierz, Szyczewski Kazimierz, Szydłowski Simforian, Szymanowski Józef, Szymański Szczepan, Szyngier Edward, Szynkaruk Bazyli, Szyr Techok?
Tachlez Mieczysław, Tajtel Mojsze, Talimonczuk Grzegorz, Talman Szyla-Fiszel, Tankel Józef, Tapczuk Dymitri, Tarasiuk Semen, Tarek Stanisław-Jan, Tarkowski Tadeusz, Tarnogórski Józef, Tarpiński Andrzej, Tchor Szlema, Tełejko Stanisław, Tendziagolski Józef, Teodorowicz Antoni, Teodoryńczuk Mikołaj, Teresiński Jan, Tereszczuk Stefan, Terlecki Antoni, Terlecki Karol, Terlecki Ernest, Tesler Mendel, Teżyk Stanisław, Tijewski Antoni, Tiler Szmul-Chaim, Timofejew Włodzimierz, Timofiejew Aleksander, Tkaczyński Andrzej, Tkaczyński Piotr, Toczyński Aleksander, Tollman Józef, Tołłoczko Wacław, Tolwiński Erz, Tomankiewicz Teodor, Tomaszewicz Edward, Tomczyk Jan, Tomczyk Zygmunt, Toński Bolesław, Topolok Matwiej, Topoluk Teodor, Toporowski Tadeusz, Toporowski Jan, Trochymowicz Albin, Trociuk Andrzej, Trofimczuk Borys, Trofimow Bazyli, Trofimowicz Piotr, Troicki Aleksander, Trubny Józef, Trubny Ludwik, Trubny Stanisław, Truszanow Antoni, Trzcyńska Janina, Trzębiecki Stanisław, Tucha Jarosław, Tuczynowa Janika/Janina, Tuczyński Piotr, Turczyn Marian, Turko Jan, Turowski Jan, Turpetek Karp, Tuzikiewicz Wacław, Tworkowski Maciej, Tychon Eugenia, Tymoszuk Jan, Tyszuk Teodor, Tyszuk Teodor, Tyszuk Bazyli, Tyżenchauz Stanisław
Udałow Anatoliusz, Uglisz Józef, Umiński Edmund, Unald Florian, Ungerkasr Kazimierz-Bolesław, Uniatycka Halina-Eugenia, Urba Piotr, Urbańczyk Henryk, Urzęcowski Izydor, Uszpalewicz Józef, Utiechin Michał, Utkin Franciszek, Uzeleniew Feliks, Uziński Borys
Vitte Aleksander
Wachowski Jerzy, Wadyra Włodzimierz, Wainstok Mojsze, Waisman Elo, Wajs Mikołaj, Wajs Boruch, Waksman Szmul, Waławski Piotr, Walcerzak Jan, Walczuk Władysław, Waldenberg Abram, Walęga Tadeusz, Walejski Arkadiusz, Walentyński Sylwestr, Walita Józef, Warda Stanisław, Warszyniuk Łukasz, Warzała Jakub, Wascynowski Wojciech, Wasilewski Borys, Wasilewski Zygmunt, Wasilewski Jerzy, Wasiljew Bazyli, Waszczuk Leon, Watawa Jarosław, Waza Michel, Ważański Wiktor, Weil Karol, Weiner Józef, Weisman Abram, Wekselman Dawid, Weremczuk Piotr, Weremczuk Michał, Weryczyński Władysław, Werzała Józef, Wesiółek Antoni, Wewiorowski Tadeusz, Węzowienicka Maria, Weżyk Grzegorz, Wiaznikow Michał, Wicher Jarosław, Wichniewicz Jan, Wickiewicz Adam, Widajewicz Mieczysław, Wieczorek Józef, Wielek Więcesław, Wieniewski Czesław, Wieński Longin, Wieński Władysław, Wierbanowski Józef, Wierbicki Władysław, Wierbicki Konstanty, Wierzbicki Hipolit, Wiesiełowski Aleksy, Wiewezko Aleksander, Wigdorowicz Joachim, Wiktorowicz Stanisław, Wirar Antoni, Wisiada Czesław, Witkowski Karol, Witkowski Bronisław, Witkowski Jan, Witowski Karol, Wjałek Wojciech, Wlizło Stanisław, Włodarski Mieczysław, Wnuk Bolesław, Wnuk Władysław, Wojcicki Stanisław, Wójcicki Józef, Wojciechowski Zygmunt, Wojciechowski Grzegorz, Wojciechowski Stanisław, Wojciechowski Wiaczesław, Wójcik Maciej, Wójcik Maciej, Wójcik Franciszek, Wójcik Konstanty, Wojnałowski Pantelejmon, Wojniarek Jan, Wojtalewicz Julian, Wojtaszewski Ludwik Leon, Wojtczak Mateusz, Wójtczak Józef, Wojtko Mitrofan, Wojtowicz Zachariusz, Wojtowicz Józef, Wolaniuk Mikołaj, Wołaniuk Józef, Wolf Arnold, Wołgajew Leonid, Woliński Wacław, Wołkowski Jerzy, Wołoszyn Józef, Wolschleger Oswald, Wolski Stanisław, Wolski Antoni, Woronko Józef, Woroszuk Jan, Wowrysz Władysław, Woźniuk Teodor, Wróbel Jan, Wróbel Stanisław, Wróblewski Wacław, Wtyk Józef, Wulis Hersz, Wyczechowski Wacław, Wyhachiewicz Paweł, Wyletało Włodzimierz, Wysocki Bazyli, Wysocki Tadeusz, Wysocki Andrzej
Zacharkiewicz Władysław, Zacharow Aleksy, Zacharuk Kalenyk, Zaczkiewicz Józef, Zadadzki Stefan, Zadarnowski Jan, Zadębski August, Zadębski ?, Zafran Jefak, Zafran Jakub, Zagell Ignacy, Zając Władysław, Zając Kazimierz, Zając Jan, Zając Borys, Zając Stanisław, Zajączkowski Bronisław, Zajączkowski Wacław, Zajczerski August, Zajęczkowski Marian, Zajęczkowski Henryk, Zajskiewicz Wojciech, Zakiewski Safron, Zakrzewski Bolesław, Załatyski Stanisław, Zalcman Bencion, Załędski Zygmunt, Zalęski Stanisław, Zalesski Jan, Zalewski Jakub, Zalewski Stanisław, Zalewski Feliks, Załewski Zygmunt, Załewski Bolesław, Załomski Florian, Załuski Stefan-Antoni, Zamojski Jan, Zamorski Michał, Zaniewski Jerzy, Zaorski Michał, Zapolski Aleksander, Zarazowski Franciszek, Zarczyński Antoni, Zaręba Sergiusz, Zarski Antoni, Zarski Wacław, Zaścińska Jadwiga, Zasepa Piotr, Zasławski Jankiel, Zawadzki Jan, Zawadzki Michał, Zawadzki Władysław, Zawadzki Henryk, Zawadzki Włodzimierz, Zawała Myron, Zawicz Władysław, Zawieski Rościsław, Zawieski Jarosław, Zawieski Włodzimierz, Zawieski Aleksander, Zawieski Mikołaj, Zawisza Tadeusz, Zbeger Zbigniew, Zbraiłow Jerzy, Zdancewicz Franciszek, Zdon Tomasz, Zdunek Franciszek, Zejda Aleksander, Żelazny Antoni, Zeman Jan, Zemen Jan, Zenft Emil-Władysław, Żepiecki Piotr, Zguna Piotr, Ziębicki Edmund, Zielińska Zofia, Zieliński Tadeusz, Zieliński Franciszek, Zieliński Wacław, Zieliński Stanisław, Zielistawski Tomasz, Ziełkowski Józef, Ziemanko Bogusław, Ziemski Stanisław, Zilberstein Szlema, Zindel Mendel, Zintor Jan, Zirkwitrz Teodor, Złatkowski Paweł, Zmikowski Ludwik, Zmiżyński Jan, Znażyk Bronisław, Żołnerczuk/Żojnerczuk Maciej, Zołotow Aron, Żółtaniecki Stanisław, Zrubek Władysław, Zubrzycki Stefan, Zuchowski Antoni, Zuchta Adolf, Żuczek-Żelczuk Andrzej, Żuk Jan, Żuk Tymoteusz, Żuk Mikołaj, Zuker Abram, Żukowski Bronisław, Zultowski Władysław, Zunblatt Wsewołod, Zurakowski Jan, Żurkiewicz Jan, Zurow Julian, Zurow Leon, Żurow Eugeniusz, Zychała Mikołaj, Zygadło Stefan, Żygel Borys, Zygmunt August-Julian, Żytowicz Edward, Zytyński Wacław, Żytyński Antoni, Zywoluk Andrzej


text:
Slopišća
Slopišća (němsce Schlepzig)[2] su delnjołužiska gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Maja wjace hač šěsć stow wobydlerjow a słušeja wot 2016 do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
GeografijaWobdźěłać
Wjes leži sewjernje města Lubina w delnich Błótach, bjezposrědnje při Sprjewi. Do gmejny słušeja tež wobydlena městna Błotny młyn (Buschmühle), Gólnica Slopišća (Forsthaus Schlepzig), Pětkamcojc Góra (Petkamsberg) a Forsthaus Buchenhain.
StawiznyWobdźěłać
Wjes naspomni so hižo w lěće 1004 k prěnjemu razej pisomnje w darjenskim wopismje kejžora Hendricha II. Nienburgskemu klóštrej a słuša tuž do najstaršich znatych sydlišćow we Łužicy. W lěće 1769 zniči wulki woheń drjewjanu cyrkej a wjele chěžow we wsy.
ŽorłaWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Bersteland | Bestensee | Běła Góra-Bělin | Běły Gózd | Błośańska Góla | Delnje Błóta | Drogojce | Eichwalde | Gójacki jězor | Gólišyn | Groß Köris | Heideblick | Chudowina | Jemjelnica | Kemjel | Kózle-Gólsk | Kšušwica-Wódowy Grod | Łobje | Łukow | Lubin | Luboraz | Markojska góla | Nowa Niwa | Nowa Wjas-Stoki | Parsk | Schönefeld | Schulzendorf | Schwerin | Serbski Bukojc | Slopišća | Stara Niwa-Wózwjerch | Steinreich | Tšupc | Tupc | Wildau | Wusoki jazor | Zeuthen


text:
Prěni Serbski wječork po pandemiji wčera w Nowym Měsće nad Sprjewju
Nowe Město nad Sprjewju (SN/at). To je zwjeselaca powěsć: W Nowym Měsće nad Sprjewju maja dale Domowinsku skupinu, byrnjež wona po čłonstwje mała a tróšku zestarjena była. Na meji wosrjedź wsy banćiki w serbskich barbach zmawuja a njedawno hakle su camprowansku reju nachwatali, kotraž dyrbješe w poprawnym času korony dla wupadnyć. Wo tym bě rěč na Serbskim wječorku wčera w Nowym Měsće nad Sprjewju. Zastupjerjo Domowiny, sakskeje Serbskeje rady, zarjada Załožby za serbski lud a župy „Handrij Zejler“ Wojerecy běchu do wsy wosrjedź lěsa přijěli, zo bychu so wuměnili z čłonkami Domowiny a domizniskeho towarstwa, ale tež wjesnjankami, kotrež čuja so z kulturu a nałožkami našeho ludu zwjazane.


text:
W trzecim miesióncu tego roku ukorze się siedym a dwacaty nomer naszego TRAMWAJU, w kierym zaś dómy sie do rzeczy s jednóm bardzo szykownóm pańiczkóm. Miyszko łóna łod urodzynio ganc wedla Skoczowa na dziedzinie, kiero sie Pierścym mianuje. Tu trzeja przidać, że przez osim roków we swojim żywobyciu regirowała skoczowskim rotuzym.
Janina Żagan – były długoletni burmistrz miasta Skoczowa, radna powiatowa trzech kadencji i członek Zarządu Powiatu, a także nauczyciel – terapeuta. Obecnie v-ce starosta powiatu cieszyńskiego. Urodzona społecznik i miłośnik literatury współczesnej, i dobrej muzyki. Przez długie lata związana z Towarzystwem i Fundacją im. Zofii Kossak. Obecnie studentka Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Skoczowie i jako prowadząca sekcję kultury, inicjatorka poznawania walorów Ziemi Cieszyńskiej drogą VIA DUKALIS i grupowych wyjazdów do teatru w Czeskim Cieszynie.
Fryderyk Dral: Pani Janino, skoczowianie o was prawióm żeście sóm bardzo dobrym człowiekym, kiery mo rod pumogać inszym, jak sóm w jakisikej potrzebie. Jak byście to poradzili rzeknóć wszecko po naszymu, a przi tym eszcze cosi o swojim żywobyciu, to czytmiorze naszego TRAMWAJU bydóm s tego moc radzi i dłógo wóm tego nie zapómnóm.
Janina Żagan: Tóż dobrze panie redaktorze, chocioż bydym mieć s tym kapke ostudy skyrs tego, że dziynnie uż nie prawiym po naszymu, bo muszym rzóńdzić aji s ludziami, kierzi nie sóm tu stela. Móm tego do rzekniyńcio tak moc, że nie wiym czy sie wóm to w tym waszym TRAMWAJU zmieści. Nie wiym ani od czego zacznóć, bo w mojim żywobyciu przeszłach przez piyńć tuplowanych wiecy. Piyrszo to je szczynśliwe narodzyni dwóch chłapców, drugi to sóm dwie kadyncje regirowanio Skoczowym, trzeci to narodzyni się mojich dwóch wnuczków, sztworte to je połómani dwóch moich klepetów, a piónte to je nieszczynśliwe chowani mojich dwóch ślubnych panoczków. Zacznym jadnakowóż łod mojigo narodzynio, kiere podarziło mi sie w dziedzinie Pogórze we familiji siedloczej. Nie wszedcy isto do dzisia wiedzóm gdo to był siedlok, bo uż sóm insze czasy i s grubsza idzie rzeknóć, że siedlok był to gdosi co mioł moc pola. Tóż też tymu jak żech była mało to se spóminóm, że wszyndzi doobkoła były łogromne wielki pola, zogóny i miedze, a po nich plyntały się kónie, krowy, babucie i moc rozmajtej inkszej gowiydzi. Ale nieskorzij jak żech urosła, toch dziepro prziszła na to, że wszecko taki to było, bo życi na dziedzinie dycki regulowały pory roku i porzóndek musiol wszyndzi być. Widziałach to u obu mojich starzików, kierzi byli rodzónymi Pogórzaninami. Za dziecka chodziłach do szkółki i podstawówki w Pogórzu, a nieskorzij do cieszyńskigo „Kopera” w Cieszynie. Za młodu nie podarziło mi sie wszeckigo poskłodać do kupy, bo człowiek chciołby mieć wszecko na roz. Wczas poszłach przed ołtórz i urodziłach synka. Chyciłach sie roboty w sanatoryjum w Górkach Wieklich, kaj przez dwacet piyńć roków w prewewentorium i sanatorium opatrowałach dziecka chore na suchody. Chynci do sztudyrowanio miałach fórt moc i nieskorzij podarziło mi sie wysztudyrować pedagogikę przedszkolną na WSP w Krakowie. Dziecka fest chore były lyczóne przez dochtorów, a rechtorzi i wychowawcy zastympowali im familije. Zdrowsze wykludzali my na pole coby powydychały świyżym górskim luftym, uczyli my w szkółce i opatrowali my ich jak swoji. Podarziło mi sie też pomału sztajgować i na kóniec regirowałach całom szkółkom i sanatoryjim. Po ceście eszcze pokończyłach aji insze sztudyja, coby opatrowani dziecek szło mi lepszyj. Całe tych dwacet piyńć roków opatrowanio i uczynio dziecek, zastympowanio im familije, to do dzisia móm w pamiyńci, bo była to dlo mie nejwiynkszo życiowo satysfakcyja. Przyszeł taki czas, że urzyndnicy ze skoczowskigo rotuza mie znaszli i nachósowali , cobych u nich siadła w biurze i zaczłach regirować miastowymi szkołami, rekreacyjóm, kulturóm i zdrowiym. Szło mi to dobrze i skyrs tego dołożyli mi w 1995 roku przyrychtowani i regirowani ludziami, kierzi weznóm na swój pukiel nawszczywe papieża Jana Pawła II w naszym pieknym Skoczowie. Wszecko sie dobrze podarziło, bo ćwierć milyjóna ludzi przyjechało do Skoczowa i skyrs tego ni ma ani o czym rzóndzić, bo jak żodyn nic nie wymamlasił to też ni ma o czym pisać. Tak czy inakszyj, bydym to pamiyntać do kóńca swojigo życio, jako cosi nejpiekniejszego co mie potkało. I tu eszcze muszym przidać, że za rok pojechałach do Rzymu s nawszczywóm do papieża, kiery spytoł mi sie „czy błoto w Skoczowie już wyschło?”. Za tóm dobrze zrobiónóm robote burmistrz zaś po drugi mie nachósowoł, co bych sie dała do roboty we skoczowskim zarządzie miasta. Jak uż żech sie tak wszeckigo wywiedziała jako to trzeja regirować miastym, a pón Burmistrz Malik uż nie chcioł dalij siedzieć w rotuzie to skyrs tego poprugowałach sztartnóć we wyborach na burmistrza. Miałach prociw siebie trzóch chłopów i podziwejcie się panie redaktorze ś nimi żech wygrała. We drugich wyborach uż mi poszło mi ganc snadno, bo uż w piyrszej turze dostałach łokoło 70% głosów i po drugi prziszło mi regirować skoczowskim rotuzym. Ni ma to leko robota i uż po trzeci roz ni miałach chyńci dalij sie s tym ogawyć i skyrs tego dałach se s tym burmistrzowanim pokój. Dałach sie jadnakowóż wybrać do Powiatu, w kierym jako radno byłach na prociw tych co becyrkym regirowali. Dzisio historyja po sztyroch rokach je tako samo jako była kiejsi yno, że jo nie siedzym na prociw, ale społym ze starostóm regirujym całym powiatowym becyrkym.
A teraz zaś kapke curiknym sie do mojich młodych roków, kiere roz dlo mie były szczynśliwe, a po drugi tragiczne. Jak uż żech wysztudyrowała a miałach piyńć a dwacet roków to społym s moim panoczkym kupili my se chałupe w Pogórzu kole kierej było kapke pola. Na nim zaczli my paś barany, kiere kupił mój chłop i kiere miały dować nóm w tamtych siyrmiynżnych czasach kapke piniyndzy do naszych wypłat. Dłógo my się jednakowóż s tym nie na radowali, bo taki gaz, kiery ludzie nazywajom czadym, dostoł się do pluc mojigo chlopa, a nim jak wszedcy wiedzóm nie do sie wydychać. I przedstowcie se panie redaktorze, że jo tako młodo dziełucha zustałach sama na świecie s małym chłapcym i s tymi branami. Nie było to tak leko wszecko ogarnóć, bo przeca każdy dziyń chodziłach do roboty, a mój mały chlapiec do szkółki. Takigo kierdla łowiec i baranów nie do się samymu uwachować i jednym razym uż żech ich miała aże prawie ze sto. Wszecko by było dobre, ale taki zwiyrza trzeja wachować i opatrować, coby sie im nie prziwinyło jakisi choróbsko. Prziszeł taki czas, że owce zaczły chrómać, bo dostały s wilgoci chorobem, kiero kulawką sie mianuje. Roz jak żech wedla cesty pasła ty owieczki to zastawił się wedla mie taki jedyn weterynorz i nachósowoł mje, cobych mu przedała tyn cały kierdel owiec, a łón ich wylyczy, bo się lepszyj na tym zno. Tak w minucie żech sie na to zgodziła i owiec żech sie pozbyła. Ale coby mi tych owiec nie było żol, toch pojechała na wycieczke do Warszawy, a łón mi obiecoł że ze swojóm familijóm w tym czasie wszecko wykludzi i jo uż nie bydym miała s tym żodnej ostudy i nie bydym za nimi beczała. Jakisikej czas czas byłach sama, ale po siedmiu rokach wydałach sie po drugi i urodziłach drugigo synka, kiery jak sie wykształcił to tak jak moc inszych ludzi tu stela pojechoł do świata. Nieskorzij przekludziłach się do Skoczowa i miyszkałch tam wmurowanej chałupie ze swojóm rodzónóm siostrom, ale każdo na swoim piętrze. Jo zaś jak mi mama umrziła przekludziłach się spadki do Pogórza i do dzisia tam miyszkóm. Wedla mie miyszko też mój starszy chłapiec, kiery swojóm paniczke poznoł w Krakowie i podarzilo sie mu jóm nachósować, coby przekludziła sie ś nim na dziedzine. Gorził szło mi s tym młodszym, bo wiycie jak to je, jak uż kierysi zakosztuje czegosi lepszego, to coby go nacióngóć do przekludzynio się spadki do Polski, to je opowoga. Musiałach cosi wyszpekulyrować takigo, coby wyszło na moji i chłapiec sie wrócił do Skoczowa. Podarziło mi sie to dziepro wtedy jak żech sama tam do tej Anglije zaleciała. Uż ni móg się niczym wykryncić i siod razym sy mnóm do samolota, kierym przilecieli my do Krakowa. Teraz jak uż wszedcy my sóm razym i miyszkómy w jednej gminie wedla siebie, to żech je naprowde szczynśliwo, że nie muszym nigdzi do świata za mojimi kochanymi chłapcami jeździć.


text:
Republika Niymieckij Austryje
Republika Niymieckij Austryje (niy. Republik Deutschösterreich), Niymieckŏ Austryjŏ (niy. Deutsch-Österreich) – krōtkotrwałŏ republika na terynach dzisiyjszyj Austryje, Czeskij Republiki, Polski, Madziarōw, Słowacyje, Słowynije a Italije, kerŏ powstała po upŏdku Austro-Madziarōw. Podug roszczyń, krōm terynōw dzisiyjszyj Austryje, położōna była ôna tyż na terynach połedniowego Gōrnego Ślōnska, Sudeckigo landu, pōłnocno-zachodnij Bohymije, pōłnocnego Tirola a Niymieckich Zachodnich Madziarōw (dzisiej Słowacyjŏ a Madziary), mianowanych tyż jako Burgynland a tyż Karyntyje (dzisiej pōłnocne tajle Słowynije a Italije). Republika Niymieckij Austryje ôstała utworzōnŏ 12 listopada 1918 roku, a zlikwidowanŏ 21 paździyrnika 1919 roku.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
12 listopada 1918 roku ôstała ôgłoszōnŏ kōnstytucyjŏ Republiki Niymieckij Austryje, podug keryj była to dymokratycznŏ republika we unije z Niymcami. Regiyrōnek bōł we rynkach socjaldymokratōw, atoli siyły kōmunistyczne prōbowały go przejōńć - we dniu ôgłoszyniŏ republiki, przekludzili ôni angrif na parlamynt.[1] Unijŏ z Niymcami była moc wŏżnŏ dlŏ sytuacyje ekōnōmicznyj Austryje we ôczach socjaldymokratōw, zaś pannacjōnalisty spiyrali to bez spōlnõ kulturã, gŏdkã a nacyjowość ze Niymcami. Weimarskŏ Republika tyż spiyrała unijõ, a artikel 61 weimarskij kōnstytucje wszrajbowywoł Republikã Niymieckij Austryje we ferwaltōng Niymiec, atoli traktat we Saint-Germain-en-Laye nakŏzoł Austryje pōmianã miana s Republiki Niymieckij Austryje na Republikã Austryje a tyż zakŏzoł unije Niymiec z Austryjōm. Krōm zakŏzu, 1 paździyrnika 1920 roku (juże we Austryjŏckij Republice) ôstoł uzdany absztimōng ô unije z Niymcami, kery ôstoł przekludzōny ino we prowincyjach Salzburg a Tirol we kwiytniu a mŏju 1921 roku. Wyniki absztimōnga we tych prowincyjach były we wiynkszości za unijōm.[2] Po utworzyniu republiki, do Niymieckich Zachodnich Madziarōw, rechty rościyły se we tym samym czasie Austryjŏ a Madziarskŏ Republika Rad. 10 września 1919 roku podug traktatu we Saint-Germain-en-Laye Niymiecke Zachdonie Madziary ôstały przidzielōne Austryje, bezto iże yntynta chciała ôsłabić Madziarskõ Republikã Rad, a tyż bezto iże teryny te były hławnie pōmiyszkiwane bez Niymcōw. 13 paździyrnika 1921 roku, juże po szlusie Republiki Niymieckij Austryje, madziarski regiyrōnek zôbowiōnzoł sie do wycŏfaniŏ armije z tego landu.[3]
Przipisy
- ↑ 12 November 1918 (ang.). The World of the Habsburgs. [dostymp 2022.05.01].
- ↑ Austrian attempts to unite with Germany from the founding of the republic to the referendums in Tyrol and Salzburg in 1921 (ang.). The World of the Habsburgs. [dostymp 2022.05.01].
- ↑ Burgenland Is Gained (ang.). The World of the Habsburgs. [dostymp 2022.05.01].