text:
Budyšin (CK/SN). W awgusće bě w Hornjej Łužicy 18 705 ludźi bjez dźěła. To je 285 mjenje hač měsac do toho a 11 263 mjenje hač w lěće 2013. Kaž wočakowane, industrijne zawody a rjemjeslniske předewzaća po wulkich prózdninach zaso sobudźěłaćerjow přistajeja, praji nawoda Budyskeje agentury za dźěło Thomas Berndt. Kwota bjezdźěłnosće za cyłu wuchodnu Saksku wučinja 6,6 procentow. W jednotliwych regionach pak je wona rozdźělna a saha wot 3,7 procentow w Kamjencu, hdźež su wulke předewzaća a hdźež je bliskosć k Drježdźanam pytnyć, hač k 11,2 procentomaj w Zhorjelcu. We Wojerecach spadny kwota pod wosom procentow.
Tuchwilu je w Hornjej Łužicy 4 585 swobodnych městnow. Najwjetši dźěl, mjenujcy 1 103, drje přińdźe z wobłuka dźěła na čas, ale z 945 městnami slěduje předźěłace přemysło bórze za nim.


c: text/html

text:
Gładźarnica - Slěpjańska burska drasta: III. Husoke swědźenje a šedny dźeń
Na zakładźe hobšyrneje zběrki fotow, južont ćedležacych zapiskow a swójich rešeršow ćigótujo Elvira Hantšo rowno 3. dźěl rěda knigłow ho Slěpjańskej burskej drasće. Swědźeńske, rejowańske, dźěćece drasty kaž tež drasty šednego dnja wórduje ćedstajone z šymi facetami tak, kaž to znajomy wót prjenjogo a drugego dźěla. Šelake warianty drastow pokazaje se zasej z wjele bildkami.
Knigły změje te wótrězki:
- swaŕba
- gelnje
- šedny dźeń
- reje
- dźěći
Kuždy kapitel jo, kaž tež 2. dźěl rěda, rozdźělony do nejwažnjejšych casow, ho kóterychž se burska drasta změniła (až do 1918, wót 1918 do 1935, wót 1935).
Ho knigłach zgónićo šo wót historiskego huwića swědźeńskich drastow a drasty šednogo dnja, ale n.ć. tež wót togo, kak su swaŕby aby gelnje se ćirychtowali a ćewjedli a kak su ludźe je fajrowali. W nich budźo tež pójedane wót tych nałogow, wašnjow a ćiwěrow w Slěpjańskej wósadźe, což su zwězane z husokimi swědźenjami. Jeden kapitel wěnujo se dźěćecej drasće, a njesmějo tež falować němsko-slěpjański słownick z wažnymi słowami teje tematiki.
Wjeselić móžoćo se tež zasej na detailěrowane pokazki drastowych dźělow a na hobšyrne hopisowanje gładźenja a hoblekanja šelakich drastowych wariantow. Šycko budźo zasej z fotami dokumentěrowane a rozkładźone.
planowane hudaće: 2022
Projektzeitraum
2020 - 2022

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
»…na kóncu módry dym.« Heinrich Heine – Z třoch dźělow zestajena zběrka prozy a esejow »Stop a stup« Měrany Cušcyneje započina so z rjadom powědančkow, kiž su tematisce a poetisce jara mnohostronske, ale přeco hłuboko we wšědnym dnju zakótwjene.Krótke, jadriwe sady, napjate wašnje powědanja, jara čućiwe přibliženje figuram, něžnje napředźene charakterizowanje figurow a jich poćahow, woznam druhich ludźi za nas a kak wažnej stej stabilny wšědny dźeń a stabilna wokolina, su prěnje zaćišće, kiž napadnu na spočatku lektury. Zetkamy figury (Danielu ze »Zawostajenstwo«), kiž so swojim nostalgiskim začućam a dopomnjenkam podawaja: Wulkotne wobrazy serbskeho dźěćatstwa w NDR, nadrobnosće, kiž běchu tak wjele biografijow wučinili, fota wubudźeja přeco dalše dopomnjenki na nana a wuja, na mać, na swjedźenje. A přeco zaso njewočakowany wobrot. Tu je tež pytanje za uniwersalnej spiritualnosću (»Jandźelina«), za zwjazanjom z njeznatymi, bójskimi mocami, kiž w nas skutkuja, něžne, dokładne wopisowanje a hłuboke dohlady do psychi, nadal hłuboko zanurjeneje do wšědneho dnja ludźi, z wjele zrozumjenjom za wšitke jich słabosće a sylnosće. Njehladajo skerje nabožneho zakładneho tona a z tym relatiwnje wuskeho ideologiskeho a wozjewjensko-techniskeho ramika poradźi so Měranje Cušcynej w jeje powědančkach (»Hodowny štom«, »Drohotny dar«, »Zhubjeny syn«), tute wobmjezowanje přez efektowe pointy přewinyć, so powučacemu patosej a pobožnej sentimentalnosći wuhibnyć. Připódla prajene by Měrana Cušcyna jedna z mało awtorkow była, wot kotrejež móžemy wuknyć, kak hodźi so spiritualnosć skutkownje předstajić a z lochkej ironiju a přichilnosću łamać.
Powědki »W Hodźanach«, »Nohaty wosušk«, »Dr. Frido Fumlofak« su duchapołne, žortne, z wjele rěčnymi hrami a rěčnymi žortami, stilistisce jednotne, bajkojte, hrajkaja sej z předsudkami a klišejemi, za kóždym róžkom łaka žortne zwjertnjenje. W powědkach Měrany Cušcyneje njeskuzła so hłuboka dramatika a tragika, w tym zmysle je wona přeco po swójskich rěčnych a poetiskich pućach kročiła. Tež multiperspektiwisce so jednanske nitki pletu (»Židźana nitka«). Dźe wo njewšědnu rozžahłosć, wo wobraz dźensnišeho indiwidualizma a samo woleneje samoty, wo falowacu komunikaciju, strach před bliskosću, ale tež wo strach, zo so žona tebje zmocuje, će šlapnje.


text:
Cyckocze
Cyckocze (Mammalia) – zwiyrzynta przinŏleżōnce do kryngowcōw, cechujōnce sie zaôbycz wystympowaniym mlykowych gruczołōw u samur, ôbecnościōm ôwosiyniŏ (wosy abo pelc) jak tyż stałocieplnościõ (abo mogymy pedzieć „ciepłokrwistość”).
Charakterystyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
U cyckoczy wystympuje serce ô doimyntnie ôddzielōnych ôd siebie 2 kōmorach a 2 przedsiōnkach jak tyż ôsobne krōnżynie pucne a przepona ôddzielajōncŏ piersiowõ ôd bachrowyj duczã. Ukłŏd kustowy we znŏleżności ôd pobiyranego kustu cechuje sie roztōmajtymi przisztymowaniami (bp. słożōny barzōch przeżuwaczy bydź barzōch af liściożernych m.in. z zorty Colobus). Zymby cyckoczy ôsadzōne sōm we zymbodołach. Dobrze rozwiniynty mōzg zawiaduje zaôbycz dobrze rozwiniyntymi zmysłami czucha, zdroku a suchu.
Poza stekowcami wszyjske cyckocze sōm żyworodne. U torbaczy niy wystympuje prawe łożysko.
Cyckocze zamiyszkujōm tak strzodowiska wodne, jak i lōndowe (wiynkszość), ôpanowały tyż luftowõ przestrzyń (gacopiyrze). Terŏźnie żyje na świecie kole 4500–5000 zort cyckoczy (we znŏleżności ôd systymu klasyfikacyje).
Uzdanie nojsrogszym regyrōnkym postrzōd cyckoczy sōm gryzōnie, ôbyjmujōnce kol. 1800 zort. Potym gacopiyrze, z kol. 1100 zortami. Nojmyńszymi grupami cyckoczy sōm słoniowate (dwa zorty) a mrowniki z jednym przedstŏwicielym. Nojsrogszym żywym cyckoczem i wrŏz nojsrogszym cyckoczem w historyji je błynkitny płetwal. Ôsiōngŏ ôn kol. 30 m dugości a 180 tōn wŏgi. Nojmyńszymi cyckoczami sōm gacopiyrze i ryjōwki. Gacopiyrz kitti z połedniowo-weschodnij Azyje wŏży rōncz 1,5 g, a rozpiyntość jego krzideł wynosi 15 cm. Ryjōwka zymbiełek bioławy wŏży 2 g, a jeji dugość cuzamyn z ôgōnym to rōncz 4 cm.
Ewolucyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Piyrsze cyckocze ukŏzały sie na Ziymi pod kōniec triasu, to znaczy kole 200 milijōnōw lŏt tymu. Wywodziyły sie z gadōw cyckoczokształtnych typu terapsydōw (Therapsida), żyjōncych we permije i triasie.
Systymatyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cyckocze tajlujōm sie na 3 podgrōmady:
- jajorodne cyckocze
- Allotheria (pōmarłe)
- żyworodne cyckocze


text:
Serbscy koparjo su we wčerawšej poslednjej hrě skupinskeje fazy na europeadźe pola Korutanskich Słowjencow sylny wukon pokazali a so wěsće za štwórtkowne štwórćfinale kwalifikowali.
Zestawa: Boese – Bossens (77. G. Zahrodnik), Wałda, Woko, L. Zahrodnik (58. M. Zahrodnik). Hrjehor (64. Domaška), Krahl, Šuliš, Krawčik (59. Brühl), Kobelt, Bogusz (59. Rinca)
W Žitarej vsy (Sittersdorf) wotmě so za serbskich koparjow wčera popołdnju poslednja skupinska hra. Za serbsku wubranku bě to zdobom wažna hra wo kwalifikaciju za štwórćfinale, a to přećiwo mustwu Romow z Madźarskeje, kiž tworja zdobom najwjetšu etnisku skupinu w swojim kraju, něhdźe 200 000 přisłušnikow tam maja. Romojo běchu tohorunja, kaž łužiscy koparjo, wobě skupinskej hrě dobyli.
Wobaj cyłkaj startowaštej angažowanej do hry. Ta pak bě dominowana wot tójšto dwubojow a tež foulow, kotrež sudnik w hrě z někotrymi žołtymi kartami pochłosta. Trenar mustwa Romow dósta samo žołto-čerwjenu kartu.


text:
Jak żech bōł[1] we radiu, to sie mie jedyn chop zapytoł, co by szło zrobić ze krupniokym. Połra[2] receptōw[3] prziszło mi do łeba[4] w czasie audycji, ale potyn niy dało mi to spokoju i tak żech prziszoł[5] na tako całoł[6] seria, co to sie baje[7] nazywać: KRUPNIOK RAJZUJE. Jako, że mie w te wakacje ciōngnie[8] do Francji, to ta wariacja na tymat ratatouille abo ratatuja (roztomajcie[9] sie to pisze) jōm łotworzi.[10] Krupniok prziszoł dō nos jakosik ze Niymiec abo Austrii- ciynżko pedzieć,[11] do kogo Ślōnsk wtedy należoł. Dopiyro potyn łod jakego ślōnskego masołrza[12] nauczyli sie go robić hadziaje.[13] Niy ma świniobicio bez krupniokōw, tak jak niy ma dnia bez słōńca. A jak mogymy sie nim cieszyć my, to mogōm i inksze[14] nołrody.[15] Sam znojdōm połra podpowiedzi, jak mogōm urozmaicić swoje narodowe jołdło. Robiynie krupniokōw łostawia[16] masołrzōm- chyba, że mie kedy ftory[17] nauczy- i we receptach byda korzystoł ze gotowego krupnioka i wierza, że kołżdy z Wołs[18] wiy[19], kaj sie kupić nojlepszego.
Ratatouille abo ratatuj to je znano i bardzo dobro potrawa ze Prowansji. Tera, jak we łogrōdku mōmy świyże warzywa, je na nia nojlepszo pora.
Co potrza?
2 cukinie
2 bakłażany
2 papryki
2 cebule
2-3 zōmbki czosku
6 tōmatōw[20]
12 łeżek[21] oliwy
4 łeżki łoctu[22]
1 łeżka cukru
Prziprawy:
Joł tam naciepoł[23] tego kans[24] i jak idzie o te prziprawy, to musicie sie wyprōbować, co Wōm nojbarzi[25] smakuje. Joł wciep- w wiynkszości bōły to świyże zioła (mogecie zamiast tego wciepnōńć 4 łeżki ziół prowansalskich):
4 łyżeczki tymianku
4 łyżeczki bazylii
4 łyżeczki szałwii
2 oregano
2 miynty
2 rozmarynu
2 majeranku
Bakłażana- je żech ciekawy, czy mo łon[26] jake ślōnsko miano[27]– pokrejcie[28] ze skōrōm we kostka, posypcie solōm i łodstołwcie,[29] żeby puściōł sok i bez[30] to niy bōł gorzki.
Do gorka wlyjcie oliwa, wciepcie pokrōno cebula i wyciśniynty czosnek i nich sie tam ze 30 sekund podsmołży.[31] Tera seblyczcie[32] krupniokowi skōra, pokrejcie i niech sie we garcu potańcuje ze cebulōm i czoskym- jerōnie[33], jako mi sie sam wcisła[34] poezyjoł.[35] Bakłażana opukejcie[36] i osuszcie. Pokrejcie cukinia, papryka, tōmaty i wszyske te warzywa wciepcie ze prziprawōma do gorka. Na sōm poczōntek papryka, bo je najtwardszo, a potyn nastympne[37] i niech sie to tera fajnie podusi, aże zmiynknie. Na koniec wlyjcie tam łocet, niech sie to połra razy bluknie[38] i fertich.[39]
Keby fto niy lubioł we kuchni eksperymyntôw i chcioł sie zrobić samego ratatuja, to niech wyciepnie ze receptu krupnioka. Choć joł bych Wołs namołwioł[40] na takego krupniokowego… 😉 Smacznego 😉
[1] był; ō- samogłoska w wymowie miedzy o i u
[2] kilka
[3] przepisów
[4] głowy
[5] wpadłem
[6] całą
[7] będzie
[8] ciągnie
[9] różnie
[10] ją otworzy
[11] ciężko powiedzieć
[12] rzeźnik
[13] nie Ślązacy
[14] inne
[15] narody
[16] zostawię
[17] któryś
[18] każdy z Was
[19] wie
[20] pomidorów
[21] łyżek
[22] octu
[23] wrzuciłem
[24] dużo
[25] najbardziej
[26] on
[27] nazwę
[28] pokrójcie
[29] odstawcie
[30] przez
[31] podsmaży
[32] rozbierzcie
[33] hm… można powiedzieć, że jest to coś w rodzaju: cholerka 😉
[34] wcisnęła
[35] poezja
[36] opłuczcie
[37] następne
[38] zabulgocze
[39] gotowe
[40] namawiał


text:
Irtyš
Irtyš (rusce ИpTыш, kazachsce EpTic Ertis, w Chinskej oficialnje Ertix) je wulka aziska rěka a lěwy přitok Oba, kotryž běži přez Chinsku, Kazachstan a Rusku. Wón je z 4248 kilometrami dlěši hač Ob sam, słuša tuž k najdlěšim rěkam na swěće a płaći zdobom jako najdlěši přitok. Hromadźe z delnim běhom rěki Ob (1162 km) twori Irtyš z cyłkownje 5410 kilometrami samo šesty najdlěši rěčny běh na swěće. Jeho přitočnišćo je z 1.643.000 km² štyrikróć wjetše hač Němska.
Rěka wužórli so jako Čorny Irtyš na samym sewjerozapadźe Chinskeje w horinach Mongolskeho Altaja, njedaloko mongolskeje hranicy w prowincy Xinjiang a běži najprjedy do zapadneho směra přez kazachsku mjezu. Tam přeprěkuje sewjerowuchodnu kónčinu kraja a zapadne wuběžki Altaja. Tam nadeńdźe so spjaty jězor Buchtarma, kotryž je 500 kilometrow dołhi a słuša do najwjetšich kumštnych jězorow na swěće. Pola wulkoměsta Semej (prjedy Semipalatinsk), najwjetšeho kazachskeho města nad rěku, zastupi do kazachskeje stepy a zdobom do Zapadosibirskeje nižiny. Za kazachsko-ruskej mjezu přeběži milionowe město Omsk, najwjetše sydlišćo při Irtyšu. Za Omskom su brjohi Irtyša zwjetša bahnojte a nimale njewobsydlene, hač k městu Tobolsk. Blisko Chanty-Mansijska wuliwa so Irtyš wotlěwa do Oba.
Irtyš je wot nowembra hač do kónca apryla zamjerznjeny.
Najwažniše přitoki su:


text:
Filip Rězak
Filip Rězak (pseudonym: Podtopolski; * 22. apryla 1859 we Wuricach; † 17. septembra 1921 w Budyšinje) bě serbski filolog, słownikar, přełožowar a katolski duchowny.
Narodźi so jako syn Wuričanskeho žiwnosćerja a bratr Jana Rězaka a Hany Rězakec. Wot 1874 do 1880 a znowa wot 1882 do 1884 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1880 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1881 do 1884 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1884 do 1889 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1889 do 1894 jako farski administrator w Špitlu pola Kamjenca. W lětomaj 1894/95 bě z prezesom Serbskeho seminara. Wot 1895 hač do swojeje smjerće w lěće 1921 bě dwórski kapłan w Drježdźanach. W lěće 1904 bu w Praze promowowany.
Rězak płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich słownikarjow; jeho Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče wozjewi so w lěće 1920. Do toho přełoži na přikład dźěło Boženy Němcoveje Naša wowka (Babička) do serbšćiny a spisa sam wjacore nabožinske knihi za lud. Wot 1885 do 1895 a znowa wot 1897 do 1919 běše redaktor protyki Krajan.
Filip Rězak bě sobustaw Praskeje Serbowki a w lětomaj 1883/84 jeje starši. Wot 1875 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje.
W starobje jenož 62 lět jeho dnja 17. septembra 1921 boža ručka w Budyšinje zaja, hdźež bě składnostnje swjećizny noweho Mišnjanskeho biskopa Christiana Schreibera přišoł. Zemrě krótko po tym w Budyskim tachantstwje a bu na Mikławšku pochowany.
Jeho sotrowcaj běštaj Józef a Filip Jakubaš.


text:
Witejcie na naszyj zajcie!
Zaprŏszōmy Wŏs szczyrze w progi Hotelu Pod Jedlami, kery bez lata bōł placym wypoczynku wszyjskich prŏcownikōw Werku Batory w Chorzowie za jedyn z 20 ôbiektōw wybudowanych w Wiśle zaczōntkym lŏt 70. Przed hotelym zobŏczysz jeszcze ôryginalnõ rzeźbã hutnika wykōnanõ w 1973 roku w Chorzowie!
Dzisioj, za hotel 3-gwiazdkowy, zapewniōmy komfortowy wypoczynek Gościōm, przede wszyjskim z aglomeracyje ślōnskij. Dojedziesz do nŏs autym (posiadōmy darmy parking), cugym - taksōwka z dworca wŏrtŏ kol. 20 zł jak tyż autobusym (idyntycznie).
Co u nŏs znojdziesz?
- piykny widok na duklã Wisły
- jedzynie
jak na weselu (jak to napisoł w czasie swōj byzuch Chop w kuchni
)
- koła do wypożyczenia
- cołki glid udogodnień, ôd świyżych cajtōngōw, bez bibliŏtykã z nojnowszymi pozycyjami, aże po zimne lōne piwko i ganc nowe leżaki
- uśmiychniynty persōnel jak tyż spyśniałe, tradycyjne dōmowe maszkety - jedna z naszych kucharek warziła z Rączką na dachu Wisły - Skolnitym!
Hotel zaprŏszŏ Ślōnzoków
na feryje w Wiśle, kerŏ ôd lŏt była uwŏżanŏ za plac idyalne na rajza. Tukej żŏdyn Wŏs niy spytŏ ô to kaj miyszkŏcie i jaki fach wykōnujecie - możesz przijechać nawet dzisiej! Zobŏcz nasz paket na feryje
!
Uwielbiōmy naszych ślōnskich Gości, bez to tyż zaprŏszōmy do rezerwacyje ze ekstra ślōnskim rabatym. W naszym systymie rezerwacyjnym wpisz kod GRYFNIE i zapłać ô 10% mynij za swōj pobyt! A terozki:


text:
Serbski Sokoł z.t.
Towarstwo Serbski Sokoł z.t. je třěšny zwjazk serbskich sportowych zjednoćenstwow a jednotkow kaž tež jednotliwych wosobow a druhich sportowych zjednoćenstwow, kotrež so za jeho zaměry zasadźuja.
Wot 1920 do 1933 skutkowaše we Łužicy tele sportowe towarstwo pod mjenom Serbski Sokoł, kotrež měješe zaměr, serbsku dźěćinu, młodźinu a dorosćenych za sportowanje dobywać kaž tež k sylnjenju narodneho wědomja přinošować. Po politiskim přewróće so w serbskich medijach a na zhromadźiznach wospjet namjetowaše, Serbski Sokoł wožiwić.
Załoženska zhromadźizna wotmě so 28. decembra 1993 w Hórkach, w Kamjenskim wokrjesu. Za čestneho předsydu wuzwolichu Jurja Frencla z Ralbic, kiž je zdobom čestny prezident DJK Sokoł Ralbicy/Hórki. Jurij Frencl bě hižo do 1933 z čłonom Serbskeho Sokoła.
Třěšny zwjazk integruje čłonow-jednotliwcow, sportowe towarstwa, sportowe zjednoćenstwa a jednotki kaž tež sportowe skupiny, kiž so z idejemi sokołskeho hibanja zwjazani čuja. Dotal přistupichu Serbskemu Sokołej nimo čłonow-jednotliwcow/sobuzałožićelow slědowace sportowe towarstwa a zjednoćenstwa: Sokoł Budyšin z.t. z wotrjadami kehelowanje, volleyball, gymnastika a lochkoatletika, koparjo sportoweho towarstwa Zeleno-běli z Hórkow, koparskej mustwje Sokoła Ralbicy/Hórki, koparjo SJ Njebjelčicy, volleyballowe mustwa Serbskeju gymnazijow Budyšin a Choćebuz, wučerske volleyballowe mustwo Serbskeje šule "Michał Hórnik" Worklecy.
Serbski Sokoł z.t. wěnuje so předewšěm ludowemu sportej. Hłowny zaměr třěšneho zwjazka je, iniciěrować, koordinować, organizować a přewjesć sportowe zarjadowanja we Łužicy, předewšěm w župach Kamjenc, Budyšin, Wojerecy a Běła Woda. Wón pěstuje kontakty k sportowcam mjezynarodneho sokołskeho hibanja. Wšitke sportowe zarjadowanja Sokoła słuža wuwiću, pohłubšenju a zachowanju serbskosće w našich kónčinach.
Lěta 1996 je Serbski Sokoł z. t. přistupił k třěšnemu zwjazkej wšěch serbskich towarstwow, Domowinje - Zwjazkej Łužiskich Serbow z.t.
Što chce Serbski Sokoł?
Towarstwo je třěšny zwjazk serbskich sportowych zjednoćenstwow a jednotkow kaž tež jednotliwych wosobow, kotřiž so za zaměry towarstwa zasadźuja. Wone zjednoća tež towarstwa, sportowe jednotki a skupiny, kotrež so ze sokołskim hibanjom zwjazane čuja.
Charakter towarstwa Serbski Sokoł z.t. zwuraznja so w šěrokej ludosportowej činitosći.
Zaměr towarstwa je, iniciěrować, koordinować, organizować a přewjesć sportowe zarjadowanja we Łužicy. Serbski Sokoł pěstuje tež kontakty k sportowcam mjezynarodneho sokołskeho hibanja.
Towarstwo wuznawa so jako naslědnik „Serbskeho Sokoła“ lětow 1920 – 1933, tež nastupajo zaměry a nadawki:
wuwiwać ćělne, duchowne a moraliske hódnoty sportowcow
sportować na ludosportowej runinje pod hesłom „W strowym ćěle tči strowy duch“
hajić a sej česćić serbsku rěč a serbsku ludowu kulturu
wuwiwać serbsku rěč na polu sporta
Wšě zarjadowanja Serbskeho Sokoła z.t. słuža předewšěm wuwiwanju, pohłubšenju a zachowanju serbskosće w našich kónčinach a serbskeje identity.
Kontakt
Serbski Sokoł e. V.
Postplatz 2/Póstowe naměsto 2
02625 Bautzen/Budyšin
Telefon: 03591 550213
Telefax: 03591 42408
E-Mail: serbski-sokol(at)gmx.de


text:
Mosz też taki uczuci że dycko sie musisz śpiychać coby ze wszyskim zdążyć? Zdarzo Ci sie na wieczór już być ganc tołt? Mosz dojś tej codziynnej lajery? Jo tak przeżyłach pora lot i powiedziałach se fajrant!
Pomału, krok po kroczku zaczłach onaczyć swoja rzeczywistość.
Życi je yno jedno i nie idzie dycko czekać na nastympny dziyń co by był lepszy. Trza żyć tu i teraz a nie czekać na fajniejsze jutro. Bo w końcu kiedy bydzie to zocniejsze jutro? Tak se to wymyślyłach i zaczłach pomału wdrażać na co dziyń.
Dychani
Piyrsze co to zaczłach… dychać. Świadomie, pomału dychać. Poradziyłach zapanować nad natłokiem myśli i skupić sie yny na dychaniu. Tako trocha medytacjo, a to w drodze do roboty a to w aucie czy w autobusie. Wiycie że to działo? Człowiek sie robi uważniejszy, spokojniejszy i… bardzi rady z życio.
Ruchy
Potym zaczłach dować pozór na moi ruchy. Pooomaaalszyyy ze wszyskim… Wolniejsze ruchy dały mi poczuci wiykszego spokoju i myńszego napięcio że zaś sie trza śpiychać bo coś tam. Poza tym w końcu zaczłach zauważać co sie tak rychtyk dzieje kole mie, przestałach tak rajtować w ta i we wta na autopilocie. Pamiyntōm kaj wraziyłach geltasza bo robiyłach to pomału i sie na tym skupiyłach. O, ganc nowy familok tu postawiyli! Jako mogłach przedtym nie dać se pozór, przeca tu chodza co drugi dziyń…
Co z tego bydziesz mieć?
Jedne z ważniejszych korzyści kiere mom beztuż że jeżech bardzi uważno:
- Polepszyła mi sie pamięć
- Jeżech bardzi skoncentrowano i skupiono na tym co robia – szporuja kupa czasu
- Przestały mie nerwować duperszwance kiere przedtym sztyjc wyprowadzały mie z równowagi
- Mom lepszy wgląd w siebie, lepszy rozumia sama siebie
Tak rychtyk to… lepszy mi sie żyje! Czego tyż winszuja Ciebie bo Ci sie noleży!
Coby Cie nie zmorzyło, drugo czyńść moich wypocin bydzie zaś hned do poczytanio 🙂


text:
Smjeć so, tak rěka, je strowe. Dźe-li po tym, je so Němsko-Serbskemu ludowemu dźiwadłu ze swojej lětušej hłownej hornjoserbskej inscenaciju »Dołhož fenki běža« kedźbyhódny lěk zešlachćił – znajmjeńša potom, je-li tenor publikuma po premjerje (a zdobom dotal jeničkim předstajenju) reprezentatiwny. Mócny přiklesk, tójšto sceniskeho aplawsa a tak dołho wjace njejewjacy so rjehot (w pozitiwnym zmysle!) přihladowarjow njech su za to z indikatorom.
Komedija britiskeho awtora Michaela Cooneyja zabawja z typiskim jendźelskim, dosć čornym a tak mjenowanu politisku korektnosć často překročacym humorom, hdyž tež skerje po wašnju Rowana Atkinsa (Mr. Bean, Blackadder) dyžli filigraneje anarchije Monty Python. Protagonist Eric Swan zašmjata so do dźeń a njepřewidnišeje syće swójsce zawinowaneho wobšudnistwa, kotrež jemu na zakładźe připada dobry fenk ze statneje kasy zaruča. Konstelacija je naposledk tak zawjerćana, zo figury na jewišću sami wjace njewědźa, štó runje koho sćělesni.


text:
Himalaje
Himalaje to je gůrsko keta rozlygowano we połedńowyj Azyji, we keryj sům nojwyższe wjyrchy na Źymje. Je uůna dugo na 2500 km a szyroko na 250 km. We jeich skłod wlazujům pasma: Wjelge Himalaje, Małe Himalaje a Siwak. Jeli rozchodźi śe uo polityka, sům uůne potajlowane mjyndzy Pakistůn, Indyje, Chiny, Nepal a Bhutan. Nojwyższe wjyrchy sům we Wjelgich Himalajach, 10 ś ńich mo przez 8000 m n.p.m a jejich nojwyższy wjyrch, Mount Everest, je nojwyższym wjyrchym we cołkij Źymji (8850 m n.p.m.).


text:
BERND PITTKUNINGS
My potomnicy smy zamołwići za to, kak a na čo so dopominamy. Dokładnje 75 lět po Skalowej smjerći mamy so prašeć: Je poet a politikar swojemu ludej něšto trajaceho zawostajił?
Jeho serbska lyrika, zbasnjena ze serbskej wutrobu, je žiwa a skutkuje hižo lětdźesatki dołho, nic jenož na mnohich »swjedźenjach serbskeje poezije«. Tuta česć pak Skalowej lubosći k domiznje a swojemu ludej jenož zdźěla wotpowěduje. Přetož, němske nastawki politikarja w časopisu »Kulturwehr«, spisane runje tak ze serbskej wutrobu, su zjawnosći mjenje znate.
Ten cart jo był marmorowa bista w rogeńskem groźe. Nejwěcej zaśišćapołne, ale teke nejjěsnjejše dopomnjeśa mójogo źiśetstwa zwězuju z parkom, kótaryž wobdawa grod. Ze swójimi bajkatymi pyramidami a gatami, mósćikami a nugliškami gnujo Pücklerowa krajina južo nejmłodšych. A pózdźej bu park městno, na kótarež som se slědk śěgnuła, gaž njejsom kśěła doma byś. Lěc se z pśijaśelkami na zakazany piknik zmakaś abo lěc z prědnym kšutym pśijaśelom w chłodku bomow sejźeś – pśecej som se do Rogeńskego parka wrośiła.
W oktoberskim Rozhledźe dóstachmy dohlad do rěčnych poměrow w Lubinje zažneho nowowěka. Zastupjerjo tamnišeje elity mějachu spočatk 17. lětstotka zwjetša aktiwne znajomosće serbšćiny; wulki dźěl wobydlerstwa w předměsće scyła němsce njerěčeše. W běhu jeničkeho lětstotka so tute poměry zawróćichu. Podobne procesy znajemy ze wšěch serbskich regionow – snano wothladajo wot katolskeho třiróžka. Zo tež tam wšitko bjez problemow njeběži, zhonichmy njedawno z rozprawy wo delanskej gmejnskej radźe.
Měrćin Wjenk Foto: Maćij Bulank
Hrube prawidło za wupisanja dźěłowych městnow je, zo steja požadane kajkosće čim wyše we wupisanju, ćim wažniše su. Njezadźiwa tohodla, zo wočakuje Załožba za serbski lud wot požadarkow a požadarjow wo jednaćelske městno Ludoweho nakładnistwa Domowina, kotrež ma so znowa wobsadźić, wosebje »kompetencu nawjedowanja« a »dołholětne powołanske nazhonjenja«.
Štož pak po tym přińdźe, tola tróšku překwapja. Tak steja »hłuboko sahace znajomosće modernych medijowych konceptow« nad »daloko sahacymi znajomosćemi serbskeje kultury a stawiznow«, (jenož) »dobre znajomosće hornjo- a delnjoserbskeje rěče« namakamy samo hišće dale deleka. Móhli to za připad abo fauxpas załožby měć, najskerje pak jedna so wo wotpohlad. Wšako mjenuje so we wupisanju wuraznje, zo měli zajimcy LND »jako crossmedialneho producenta hornjo- a delnjoserbskich medijow dale profilować« a digitalizacija jako hesło zda so tak a tak runje złote ćelo być. Při tym pak so po wšěm zdaću zabywa, zo su digitalizacija a digitalne medije jenož słužownicy najwšelakorišich wobsahow. Hdyž Serbski kulturny archiw na přikład stare žórła scannuje a na serwerach składuje, zawěsći to wone žórła do přichoda a wolóži přistup k nim. Digitalizacija při tym njeje žana hódnota samo na sebi, ale pomha, zo byštej so mjenowanej zaměraj docpěłoj.
Serbske gymnaziastki su w přihotach na wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE nowu serbsku modu kreěrowali. Katolska kuta do formy křižerskeho fraka přešita, na chribjeće ze siluetu Budyšina pomolowana, roztorhane cholowy w destroyed-looku, rjenje serbsce wušiwane. Protest přećiwo mužacej domenje a zdobom wuznaće k serbskej domiznje a tamnišim tradicijam? Młodostni zakładneho kursa wuměłstwa w abiturnym schodźenku su swoje outfity wotpowědnje komentowali a dźiwaš so, zo ma tež serbska identita swoje městno, jenož w nowym emancipowanym šaće.
W slědowacych lětdźesatkach so mjenowana teorija dale wuwiwaše. W nowšim času pak estiski wědomostnik Martin Ehala zwěsći, zo mjeztym wužiwany naprašnik »subjektiwneje witality« njeje w mnohich padach kmany dosć, realnu aktualnu žiwjenjakmanosć etnikuma postajić. Wón namjetuje, dwaj prototypaj etniskosće rozeznawać: »horcu« (emocionalnu, afektowu) a »zymnu« (racionalnu) formu. Po Ehalowym měnjenju je runje prěni mjenowany typ w zwisku z přetraćom abo rewitalizaciju etniskich cyłkow nimoměry skutkowny abo samo rozsudźacy.
Hdyž smy lětsa znowa předstajenje Kocoroweho oratorija »Israelowa zrudoba a tróšt« dožiwili, so někotryžkuli připosłuchar abo interpret tež praša: Što je komponista pohnuło, w lěće 1861 duchowny oratorij stworić? Biografojo Korle Awgusta Kocora njeskića na to mje spokojaceje wotmołwy. Zwostawa jenož z kontekstow přičiny a nastorki wotwodźeć, tukać a dale pytać. Znate je, zo je chór Lumir dźěle z oratorija prěni króć předstajił 22. apryla 1862, na beneficnym koncerće pestalozzijoweho zjednoćenstwa w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje a zo chcyše Kocor specielnje na hłós altistki, něhdyšeje dwórskeje spěwarki Marje Schusteroweje, solowu partiju stworić.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.
Tola pohladajmy raz na tamnej zajimawostce w tutym zwisku. Sprěnja: Knježerstwo wužiwanje pjenjez lědma wobmjezuje, hłowna wěc, zo spěchuje so z nimi dwurěčnosć. Přičina za to je dosć rozdźělny staw dwurěčnosće w jednotliwych gmejnach. Tak so najskerje gmejnscy radźićeljo w Dźěwinje dźiwaja, zo móžeš za serbske naprawy scyła telko wudać, mjeztym zo w Radworju pjenjezy drje prědku a zady dosahać njebudu.
W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?
Wot rozhłosoweho žurnalista Clausa Fischera su słucharjo němskeho rozhłosa hižo to abo tamne wo serbskej hudźbje zhonili. Za Rozhlad je wón krótki zarys serbskich hudźbnych stawiznow zestajał. Pod titulom »Wot lubosćinskeho spěwa k awantgardźe« pisa w kóždym wudaću k wubranemu serbskemu komponistej.
Wjele politiskich komentatorow wobhladuje 2019 tež jako tajke wosudne lěto – znajmjeńša za Saksku a Braniborsku, hdźež je wjetšina Serbow žiwa. We woběmaj krajomaj woli so nowy krajny sejm, prěni raz po tak mjenowanej »ćěkanskej krizy« a poměrnje krótko po wotstupje kanclerki ze zastojnstwa předsydki swojeje strony. Kak budu wolerjo (tež serbscy) na tutu změnu na čole reagować, njeje hišće wotwidźeć.
Sto lět po zwrěšćenym hibanju wokoło Barta mamy 2019 drje »sejm«, njewěmy pak, hač změjemy we woprawdźitych parlamentach, hdźež so hłowny dźěl našich naležnosćow rozsudźa, w přichodnej legislaturje scyła hišće serbskich zapósłancow. Po tuchwilnych prognozach njeje jasne, hač wudobudu sej třo zbywacy serbscy weteranojo znowa mandat. Tež to je nowostka w hač dotal chětro stabilnej politiskej krajinje we Łužicy.
We Łužicy, dokładnišo w fikcionalizowanej wsy Njeswačidle, jedna roman »Mit der Faust in die Welt schlagen« Lukasa Rietzschela, kotryž je wušoł w septembrje w nakładnistwje Ullstein. Pytajo za přičinami radikalizowanja młodostnych slěduje awtor žiwjenskemu pućej dweju w Njeswačidle wotrosćaceju bratrow. Bratraj a jeju přećeljo su we wobswěće žiwi, hdźež dwěluja ludźo na kmanosći, něšto wuskutkować móc, hdźež so ani kubłanju ani politice njedowěrja a hdźež knježitej w młodźinskich klubach namóc a rasizm.


text:
Benedikt XIV.
Benedikt XIV. (z byrgarskim mjenom Prospero Lorenzo Lambertini; * 31. nalětnika 1675 w Bolognje, Cyrkwinski stat; † 3. róžownika 1758 w Romje) bě italski duchowny, stawiznar, cyrkwinski jurist, arcybiskop w Anconje (1727-1731) a Bolognje (wot 1731) a bu 17. žnjenca 1740 jako naslědnik Klemensa XII. wuzwoleny za 246. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě spěchowar česćowanja maćerje Božeje a přećiwnik jezuitskeho rjada. Płaći tež jako modernizowar města Roma.
Jemu slědowaše w lěće 1758 Carlo della Torre di Rezzonico jako bamž Klemens XIII.


text:
Franc Moric Domaška
Franc Moric Domaška (němsce Franz Moritz Domaschke; * 24. septembra 1862 w Nosaćicach, † 26. septembra 1931 w Budestecach) bě serbski ewangelski farar a składnostny spisowaćel.
Narodźi so jako syn Nosačanskeho fararja Michała Domaški a jeho mandźelskeje Hany a wopytowaše wot 1877 do 1883 Lubijski wučerski seminar. Wot 1883 do 1888 dźěłaše jako domjacy wučer na Wujerskim knježim dworje a přihotowaše so awtodidaktisce na złoženje matury. 1888–92 studowaše w Lipsku teologiju.
Po zakónčenju studija skutkowaše najprjedy jako kapłan w Ketlicach pola Lubija (1892–98) a w Hodźiju (1898–1902) pod tamnišim fararjom Janom Pawołom Křižanom. Za jeho Hodźijski čas bě ze soburedaktorom Misionskeho Posoła. Wot 1902 hač do emeritowanja w lěće 1929 měješe farske městno w Budestečanskej wosadźe. W tutym zastojnstwje přewza nadawk nawjedowanja serbskeho ewangelskeho cyrkwinstwa w sakskej krajnej cyrkwi a bě z tym přez 26 lět prěni serbski wyši farar. Wot 1922 wotměwaše so tež kóždolětny serbski prědarski seminar pola njeho na Budestečanskej farje.
Poda rjad nabožinskich a składnostnych nastawkow, nekrologi, dwě powědančce a někotre kěrluše a basnje do wšelakorych serbskich publikacijow. Nimo toho wustupowaše sčasami jako swjedźenski rěčnik.
Domaška bě z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa a wot 1893 tež Maćicar.
ŽórłoWobdźěłać
- Ludmila Mětškowa: Domaška, Franc Moric. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 114sl.


text:
Po naszymu
Piechty przez pola do Matki i tak 40 lot...
Do Częstochowy z Rybnicką pielgrzymkom iść żech chciała,
ale niestety żniwa, robota w polu i nie umiała.
I tako myśl mi sie w głowie zrodziła
dyć jo na Wilchwy do Matki Boski Częstochowskiej byda chodziła.
Przez pora lot same z moją dziołchom my chodziły
potym somsiadki z dzieciami dałączyły.
Idymy prosto naszymi polnymi drogami,
bo nasze pola uprawne łączą sie z Wilchwami.
Czasami nos szło yno osób pora
a nikiedy to była gromadka spora.
Trzi razy w czasie całej drogi nom loło
ale to niy była przeszkoda, tyż sie szło wesoło.
Dzieci od piatego roku życia idom piechty z nami
a te mniyjsze dojeżdżają z kimś autami.
Radzi co roku do Matki Boski Częstochowskiej chodzymy
swoi podziękowanie i troski w sercach niesymy.
W siyrpniu to już z radościom na tyn dziyń czakomy
wszyscy sie wspólnie na droga umawiomy.
Z trzecim pokoleniym już ta tradycjo kontynujemy,
rano kole siodmyj wychodzymy, to spokojnie na dziewionto zdażymy.
Na granicach na miedzy sie przebuwomy, czasym coś mokrego przeblykomy
i potym już czyści do Kościoła deptomy.
Szmat czasu 40 lot przeleciało
oby nom sie jeszcze dłogo tak chodzić udało.
Maria Sitko.
31 07 2022 - Powitanie Nowego Proboszcza
Witomy Wos piyknie na Wilchwach jako nowego Gospodorza i Pastyrza.
Owce som rozmańte, nikere chodzom po chambołkach, inksze prostymi drogami.
Kościół momy wielki, fara myńszo, a zegroda farsko szumno, z trowom, kwiotkami i stromami.
Widoki som stond piykne, cołki miasto widać z gory, a luft kukej ni ma najgorszy.
Dużo parafian już znacie, bo jak byli nimocni i lezeli we lazarecie, to żeście ich tam trefiyli i pocieszali we chorobie.
Na przywitani niesymy koszyk, a w nim to, co z Bożom pomocom urosło na wilchwiańskich polachi w zegrodkach.
Tomaty prosto z krzokow, łogorki zielone i kiszone, cebula czosnek i roztomańte zieliny.
Jedne na tyj dlo zdrowio, inksze na poprawa smaku jodła i do uspokojynio, jak parafiany Wos znerwujom.
Mocie tyż zaprawiane w krałzach owoce lata na śniodani i zaft z winogron ku obiedzie.
Niych u nos Wom bydzie dobrze we wspólnocie , żebyście keś padali jak apostołowie :"Panie dobrze nam tu być"
Niech Wos nasza Patronka Panna Częstochowska chroni kożdego dnia a Ponboczek Błogosławi!!
Witejcie w doma!!
Ewelina Sokół-Galwas
WINSZOWANI !!
Miejsce pod stromkiym narychtowane
we izbie wonio jodłym i sianym.
Hołda piernikow, makowki, moczka,
kapry, kapusta talyrz do Gościa
Gwiozdka już widać! - dziecka wołajom
I Dziecionteczka durch wyglondajom.
One zaś przidzie i jak co roku
niech do kożdymu radość i pokoj!
Przi żłobeczku pastuszki z darami klynkajom.
Dzieciontku piyknie grajom a śpiywajom.
A One nom niesie z Nieba pozdrowiyni,
niech sie darzy we izbach na polach i w siyni!
NowyRok, kery przidzie niesie radość wielko
starzikom i młodym, syneczkom i frelkom!
Chodziyło Dzieciontko po świecie, radości szukało
znodło jom u Ślonzokow, wieczerzać zostało.
Przeca radość dzielono mnoży sie stokrotnie,
a troski dzielone - tracom bezpowrotnie
Toż sie dzielymy uciechom na tyn Nowy Rok,
Coby z łaskom Boskom stawiać kożdy krok.
Nadzieje też nie traćcie, bo ona trwo wiecznie
i pozwoli przetwać zgryzoty bezpiecznie !
Jak kożdego roku Dzieciontko sie rodzi
utropa sie traci a radość przichodzi!
Weselcie sie s nami, przi żłobku klynkejcie,
nadzieja i pokoj w Nowym Roku miyjcie!
Wspomniyni z dzieciństwa
Jak kożdego roku radujymy sie na Gody ? Świyntowani narodzynio Boga w małym Dzieciontku.
Szykujymy nie yno ciała, ale i dusze. Chodzymy dziynnie z lampionami na Roraty, śpiywomy adwyntowe pieśni wieczor przi roratnich świczkach i szykujymy swoi dusze na Boże Narodzyni.
Staromy sie, żeby naszykować piykno betlyjka, pucujymy figurki i ukłodomy kożdego roku inakszo stajynka, a w nij dzieciontko z Jozefym i Maryjom. Dziecka wyszczigujom gwiozdki z kolorowego popioru, robiom koszyczki, klejom lańcuchy i owijajom orzechy w roztomańte pozłotki.
We spiżarce stojom krałzy z kompotami z wieprzek, śliwek i podzimek, w miyszkach łuskany groch, mak, odubane ze szupow orzechy i inaksze dobroci. U Majzla mama kupiyła piernik na moczka, Piekymy roztomańte pierniczki i chowiymy ich do biksow, co by się przeleżały.
Kapry jeszcze we stowku pływajom, zimioki som w piewnicy a kiszono kapusta w beczce. Wieczor, jak dziecka spiom, to mama hekluje abo sztrykuje gyszynki, kere potym Dzieciontko prziniesie pod stromek: fusekle tatowi, cwiterek siostrze i ciepłe czopki z bomblom bracikom.
Stromek - piykny świyrk abo jedliczka bydom stroić dziecka bez wadzynio sie we wilijo rano, a mama we spokoju bydzie warzić, piyc kapry i szykować makowki.
Na stole przikrytym biołom serwetom leżom: siano, opłatki, piniondz, różaniec i Pismo Świynte, w rogu stoi snopek obilo, a wieczerzomy na nojlepszych talyrzach, jak yno sie na niebie pokoże piyrszo gwiozdka.
Przed pastyrkom pośpiywomy kolyndy i w kopnym śniygu pójdymy do kościoła powitać Nowonarodzonego.
A jak zaśpiywo głośno cołki kościoł,to sie aż wieża bydzie trzonsła.
Miejsce pod stromkiym narychtowane
we izbie wonio jodłym i sianym.
Hołda piernikow, makowki, moczka,
kapry, kapusta talyrz do Gościa
Gwiozdka już widać! - dziecka wołajom
I Dziecionteczka durch wyglondajom.
One zaś przidzie i jak co roku
niech do kożdymu radość i pokoj!
Powitani nowego Farorza Józefa Majwalda.
Witomy Wos piyknie na Wilchwach. Od dzisio bydziecie jako ojciec Abraham posłany do Ziymie Obiecanej. Witajom Wos wszystki Wilchwianioki ? od małych dzieciontek w zegłowkach, do nimocnych starek i starzikow we słosznym wieku. Od bajtli z przedszkola i szkolorzy z naszej szkoły, do sztudyntow, młodych i starych, kerzi przidom dzisio na inkszo mszo.
Niesymy koszyk, a w nim świyży chlyb, mlyko i miod, żeby było tak, jako stoi we Piśmie Świyntym, niech Wilchwy bydom jako ta kraina mlykiym i miodym płynonco.
Dzielymy sie kyjzom, jajcami i swojskim syrym od kozow. Tykyj som roztomańte zieliny na tyj: miynta na szmak i na żołondek, dziurawiec, aronia na serce i melisa, jak Was parafiany znerwujom. Mocie też pora krauzow z wieprzkami i świyntojankami na śniodani i zaft z winogron ku obiedzie, kiszone łogorki, tomaty prosto z krzokow, czosnek i cebula, a to je wszystko swojski, zdrowe, bo urosło na Wilchwach.
Nie wiymy, czy Wilchwy zasłużyły na miano ?ziymie obiecanej?, ale momy ta nadzieja, że ?Pan stawio nasze stopy na skale i umocnio nasze kroki?, czego Wom piyknie winszujymy!
Witejcie w doma!
TEKSTY Z KATEDRY NA BARBÓRKA 2014 R
Teksty - wykonanie Antek i Ania Galwas
Tekst Antka z Katedry 7-12-2014:
Prastarziki
Nazywom się Antek i łopowiym o rowniokach moigo prastarzika Edusia, kerzi się urodziyli przeszło 100 lot tymu i łod szternostego roku życio robiyli na grubie. To były twarde chłopy i dużo w życiu wystoli.
Pszoli grubskij robocie trocha z wyrachowanio, bo życi ś niom było ciynżki. Z Wilchwow do Niewiadomio jeździyli kołami abo szłapali piechty. Dziepiyro krotko przed pyndzyjom se nikierzi naszporowali na moplika i gogle ?Carrera?.
Za te lata sie musieli przibadać i do wartkij szole, co ich swoziyła na doł, do dłogigo chodzynio z karbitkom ku przodkowi, do ferdrowanio w niskich pokładach, sztyjc w hycu, marasie i butlu jak szczylali. Przeważnie romplowały maszyny, inkszym razym przezywoł i szpetnie przeklinoł zmierzły sztajger.
Jak na gruby zaczli przijyżdżać młode werbusy z cołkij Polski, to ich trzabyło nauczyć godać i robić po naszymu, a po piyńć razy kożdymu klarować, żeby z tych wylynkanych borokow i cielepow, co młotka od pyrlika nie rozróżniajom - porzondnych bergmonow zrobić!
Ale przeca roz za czas szykowne piniondze za to dostowali, kartki na flaps, wongli, a nikedy i klocek du dom przismyczyli, żeby baba miała z czego łogiyń skłodać.
Na Barborka mieli wolne, niejedyn, jak sie szumnie wyblyk w swoj paradny ancug i czako z piórami to boł As!
Na akadymii ku ?czci? dostowali papiorzane diplomy i zieleźne medale. Łorkiestra grubsko grała zicpolki. Chłopy pojadły se grzotego wosztu ze zymftym, ku tymu żymła i kufka piwa. Za 25 lot roboty na grubie sie trefioł taki zygarek na kecie.(pokazuje zegarek)
Yno na starość zdrowio już ni mieli ? pluca zeżrane od pylice, nie dosłyszeli, a na puklu ciynżoru przibywało. Nikerym Gruba życi darowała, bo nie musieli isć za Niymca na wojna, inkszym życi zebrała, bo ich wongli zasuło abo jaki wybuch zabioł.
Za to wielko familijo to była siyła, co dowała żyć, bo przeca błogosławione rynce, jak ich je wiyncy. Bergmon pszoł swoij ślubnej tak, że łoddowoł nij cołki geltag, a ona skuli tego pszocio niechała mu dycko trocha kotlokow na sznuptabaka abo cygarety.
Dziecek mieli keś dużo, żeby rod nie wyginoł, a na starość - mioł kery ło starziki i starki zadbać, bo z tymi pyndzyjami i kartkowym wonglym roztomańcie i dzisio bywo. Siodali z fajfkom na ryczce, na klin brali wnuki i rozprowiali roztomańte bery.
Bez toż dzisio mo tu kery stoć i godać, bo keby nie łoni, to ślonskij godki i tradycje by już downo nie było.
Bog zapłać.
Tekst Ani z Katedry:
Na Barborka
Gornik czorne wongli wydobywo
na grubach ludziom groszek sprzedujom
A nikedy flotu i mułu z płoczki
abo orzecha do miechow nasujom.
Cudow wiynkszych dzisio potrzebuje
Ślonsk i gruby pospoł z bergmonami
Rzykać trzeba ? bez toż dzisio
Arcybiskup Wiktor je tu s nami
Na kożdo szychta nom pobłogosławioł,
Co by robota aż w rynkach gorała!
I żeby żodno ślonsko familijo
nigdy w życiu głodu nie zaznała!
A i Ponboczek nom dycko pomoże
Yno muszymy sami sie go trzimać !
Bo przi Nimu ani kryzys ni ma straszny
Ś Nim przi ślonskim wonglu bydzie ciepło zima!
Bog zapłać!
Powinszowania na urodziny Ks. Adama 14.06.2014.r.
Kapelon Adam w urodziny siednoł se na stołek a rok wartko przeszoł bez niejedyn chambołek Roz poł klasy nie umiało sześciu prowd wiary a na schola keryś zapomnioł nutow i gitary. na komonijnej próbie łebki poklynkały krziwo nie wiedzyom, że sie kerś na nich znerwowany dziwo! Religio z jaroszkami i butel we szkole, a we piontek ministranty mu wbiyły trzi gole! Były radości pisane ksiyndzowi kożdymu: dziynnie słożba Ponboczkowi miłymu. Uciecha, ze szkolorzy, co sie już nie wadzom i zło od dobrego odróżnić poradzom. Łaski darowane darmo, piykny świat z gorami swojski Wilchwy i piykne niebo nad gwiozdami. I ta Nadzieja wielko, że choć czas ucieko, to na kożdego przeca Życi Wieczne czeko! Ewelina Galwas
Tegoroczny wierszyk o rodzinie Galwasów z Wilchw (6 dziecek + mama i tata):
Przidzie w tym roku Dzieciontko?
Do maszkety czy łoblyczka ....?
Marysia erbła koźlontko,
Marcin, jak pyrtek - znojd ryczka.
Basia zaś gyszynk fest szumny:
To piyrsze w życiu szlynzuchy.
Antek miecz dostoł - je dumny,
Bo bydzie walczył z kopruchym.
Anula zegroda z domkiym
Z lukrowanego piernika.
Bernatka znojdła pod stromkiym
Rojbra - żywego kocika.
Znajom dziołszyska i synki
Tyn ślonski dogmat świonteczny:
Dzieciontko nosi gyszynki,
No ale yno dlo grzecznych!
Jak tu niy kochać Dzieciontka!
Mama tych sześciu boroków,
Poberała ło koźlontkach:
Została Ślonzokiym Roku.
Ps. Marcinowi ryczka służy do pucowanio zymbów.
A że je w rodzinie nojwiynkszy to na ni klynko.
Wszyskie te dziecka noleżom do jednyj familiji.
Nazywajom sie Galwas i miyszkajom na Wilchwach.
Majom 25 koziczków i 2 koty w tym Krupnioka.
Chodziyło Dzieciontko po świecie, radości szukało
znodło jom u Ślonzokow, wieczerzać zostało.
Przeca radość dzielono mnoży sie stokrotnie,
a troski dzielone - tracom bezpowrotnie
Toż sie dzielmy uciechom na tyn Nowy Rok,
Coby z Łaskom Boskom stawiać kożdy krok.
Nadzieje też nie traćcie, bo ona trwo wiecznie
i pozwoli przetwać zgryzoty bezpiecznie
--
Pozdrawiam Ewelina i Jerzy Galwas z rodziną
Chlyb
We ślonskij familiji nie śmi brakować chleba. Jedne rynce na niego robiom, a inksze go błogosławiom i dzielom tak, żeby do kożdego stykło. Tyn kery go potym jy, se możno ani nie pomyśli, wiela Bożych darow je skryte w małym kraiczku. Je w nim cud śmierci ziorka, żeby ś niego wyrosło nowe życi i dało plon. Je moc słońca, deszczu, śniegu a wiatru, co poradzi ziorku dać siła do zmartwychwstanio, ale może też go na wieki wiekow niechać w ziymi, coby bezpotomnie uginyło. Je starani gospodorza wele pola przi oraczce, włoczyniu, siociu a wachowaniu, czy obilo chorobska abo chroboki nie tropiom. Je zaglondani na niebo, jak za dłogo padze abo za moc słońce grzeje i ciynżko robota we chycu przi żniwach i młocyniu. Idzie w kraiczku chleba wysłyszeć butel młyńskich kamiyni, co mielom szumne ziorka na dobro monka i powoniać zakwas, jak sie zarobione ciasto kisi w dziyrzce na chlyb. Jeszcze ciepły pecynek wonio piekarokiym i woło wszystkich ku stole, żeby se prziszli skosztować a pojeść. I nie trza do szczyńścio wiela ? bajtlowi, co mu zymby idom ? skorka do muldanio, starszymu skrowek, z kerego przodzi wydubie ostrzodka, a potym i tak cołki zjy. Inksi ukrejom se kraiczki, pomażom świyżo zdziałamym masłym, posolom i aż sie im oczy ku tymu śmiejom. Starzi pospominajom, jak to keś było, jak mama we sobota piykli chlyb w piekaroku we siyni i jako to była ciynżko robota od zasiotego na polu ziorka do kraiczka. Wszystko sami: sieczyni kosom, ubiyrani siyrpym za kośnikiym, stawiani kozłow, swożyni do stodoły na drabiniokach, młocyni cepami, mlyci na żarnach. Ciynżko robota, co odbiyro siła, ale poradzi dać jeszcze wiynkszo. I tyn szmak swojskigo chleba, co go już terozki ciynżko znojść. Ale on sie nie straci, podwiela sie familije bydom przi stole do kupy spotykać, dzielić chebym a Bogu dziynkować, że stworzoł taki piykny świat.
Ewelina Galwas
Na "Marszu dla Życia" powiedziała główne myśli tylko i raczej ogólnie. My zamieszczamy tekst w całości, tak jak był prezentowany w Radio Katowice na półfinałach konkursu "Po naszymu czyli po śląsku":
O Rodzinie
Witom wszystkich piyknie. Nazywom sie Ewelina Galwas, przijechałach z Wilchw i chca Wom opowiedzieć o rodzinie, bo łostatnio sie tela roztomańtych doradcow znodło, kerzi mondrujom, jako to mo być. Ci, o kerych rychtyk idzie majom za tela frasunkow w doma, potrzom swoij roboty, siedzom po cichu, i sie yno za głowa chytajom, co też sie w tym świecie wyrobio.
Bo dzisio je modne życi pospołu ?na próba?, młodzi sie bojom ślubować, żeby ?wolności? nie stracić. Nie widzom, że przeca i profity ze stanu małżyńskigo som, kaj ciynżor dzielony sie robi lekciejszy, a radość dzielono sie pomnożo.
Ale chodzom jeszcze kajś po świecie roztomańte dziołchy i synki, nie wiedzom, co im je pisane. Widzom sie kożdy dziyń, od małego, znajom z placu, ze szkoły, godajom ze sobom, błoznujom, robiom se na złość. I dziepiyro jak Ponboczek sie uśmiychnie, to posyło z nieba na ziymia anioła, coby napoczon młodym pomogać i kludzioł ich ku rodzinie. Mignie yno roz kajś miyndzy ludziami ta sama - a inakszo gymba i łoroz cołki świat tańcuje.
Chodzom potym tacy młodzi, trocha cielepiaci choby w lufcie, we kwiotkach, z łepami we chmurach, ale pod niebieskim paryzolym. Przodzi nieśmiało poczynajom se myśleć o życiu pospołu, możno o postawiyniu swojij chałupki ze zegrodkom. Z roztomańtymi nadziejami stowajom przi ołtorzu i se ślubujom. Z przisiyngi lepszy słyszom i rozumiom yno to, że ?we zdrowiu, w doli, miłość, wierność, uczciwość?.
I wsiodajom na karasol, yno nie wiedzom jeszcze, boroki, że sie ś niego z czasym może zrobić gepel, a życi, to je ciongnyci do kupy coroz ciynżejszego woza. Przodzi szarpiom opratami kożdy we swoja strona i uczom sie formonić. Jak sie im ta fora pora razy obuli, jak łoczy wypłaczom, to dziepiyro wtedy uwidzom tego swoigo anioła, kery pomoże podwinyć rynkowy, odmatłać opraty, poprawić chomonta, poukłodać na forze tak, coby sie trzimało wszystko w kupie i nie rozsuło.
Potym przibywo dziecek, a one - podle ludzkij godki - i tak dycko przichodzom na świat, abo za wczas, abo za nieskoro. A kożde małe, jak sie rodzi, to je inaksze i wartko poradzi zbulić cołki człowiecze planowani. Stawio wszystko na sprzyk, ale niesie pecynek chleba pod parzom. Potym je i stowani w nocy, opatrowani, sitani, przeblykani, schraniani graczek, marasu i wieczny butel.
Niejedyn roz by sie chciało uciyc kajś nazod, na swój plac, do starych bawiaczek, yno przeca sie nie godzi i je gańba!
Musi nikedy aż we krziżu zaszczypać, żeby uciecha była stokrotno, jak szkwoty poczynajom sie śmioć, heczeć, wyciongać rynce, deptać o dwóch nogach, dować kusku i sie przichlybiać.
Wiym, jako to bywo, bo my momy w doma takich rufijokow sześcioro. A kożdy, to je inakszo szerga. Jedyn poszkryfie ściana za dwiyrzami, drugi obtargo liści z kwiotka i przesuje ziymia z doniczki koczce do mlyka. Chcesz wypić kawa po połedniu i radia posłochać, a tu leci taki ze żabom na łopatce, coby i dziołcha dała kusku, i zamiyniyła w ksiyńcia, a ta ryczy, bo sie boji chrustawych żab.
Uczom sie te moi dziecka w roztomańtych szkołach, ćwiczom na instrumyntach, butlujom, wadzom sie o gupoty, co chwila keryś zaspi na autobus, abo zapomni nutow. Za to jak do kupy grajom i śpiywajom, to momy naprowda wesoło.
Yno nic ni ma tak, jako stoi we ksionżkach. Rosnom wartko taki wielki mondrale, sporujom, pyskujom, nic se nie dajom pedzieć, sami styrkajom pazury tam, kaj sie starsi spolyli i żodnego słochać nie chcom! Do jedzynio ? piyrsi, do roboty ?rozmańcie
A boroczek Anioł Stróż mo z kożdym dość utropy i sie musi fest nalotać.
Nie wiym, jako to z naszymi dzieckami bydzie we świecie, bo czas coroz warciejszy leci i ani się łobejrzymy, a zacznie ich wyciepować z chałupy za rajom, aż gniozdo puste zostanie.
Ale przeca mom nadzieja, że dycko bydom mieli kaj prziść ze swoimi biydami. Pogodać, pochwolić sie abo pochalatać na ciynżki życi. Posiodajom jako terozki w doma wele stoła do kupy i zaś bydom widzieć tego zarobionego anioła stróża i se spominać, to, co dycko starziki godały: ?Bez Boga ani do proga?. Dziynkuja
Piosenka "Ślonsko Familijo":
Ślonsko familijo rada poświyntuje, W niedziela na kawa i kołocz z posypkom dycko czas znojduje
Spomino sie wtedy starzikow i starki Co ich nic nie smogło, choć utropa ciynżko dała sie we znaki.
Robiyli na polu, dziecka odchowali, Jedli żur, wodzionka, rolady roz za czas, a nie chalatali
Od małego bajtla gynsi paść musieli; Jedni do roboty a inksi do szkoły pod kympka chodziyli.
Na wieczor se dychli, a szumnie śpiywali, Z cołkom familijom za przeżyty dzionek Bogu dziynkowali.
Aż prziszła pyndzyjo, ciepłe laczki, deka, Ni ma łodpoczynku, bo zaś przidom wnuki, i bydzie uciecha
Oma zistom dzielom a opa bojajom Nie gorszom sie wcale, bo przeca starziki dycko wnukom przajom
Życi wartko leci, a z opiekom Boskom Bydymy sie dzierżeć cołkom familijom, nie domy sie troskom!
Ewelina Galwas
O downych ślonskich postnych i wielkanocnych obyczajach
Piyrwej na Ślonsku post boł rychtyk wielki.
Jodło keś było proste ale,
cołki tyn czas nie jodało sie miynsa, we Popielec i wielki piontek to sie
ani nie maściyło.
We boncloku sie kisioł żur, potym sie go warzyło ze
zimiokami praje kożdy dziyń. Porzondni ludzie pościyli o chlebie a wodzie,
a yno dziecka mogły pić mlyko.
Ludzie myni godali, nie smykali sie po
muzykach i wysiadach, śpiywali yno postne pieśni.
We piątki łodprawiali
Droga Krziżowo a w niedziele śpiywali godzinki o Mynce Pańskij. Kożdo
niedziela mo swoja nazwa: 1 - sucho (chudo) 2. - głucho (tłusto ),
3. -
czorno, 4. - bioło (środopostno ) 5.- marzanno (marzanio) a 6. - palmiano
( kwietno ), wierzbowo
Do Wielkij Nocy trzabyło przirychtować swoja chałupa, dusza i ciało,
powymiatać z kontow stary maras, pajonczyny, pobiylić chałupa,
chlywy, na
polu porobić wszystko do Wielkij Środy, na kero godało sie ?środa żurowo?.
Wtedy sie polyło ?Judosza?:
stare śmieci, szkrobaczki i inksze chacharstwo
pozamiatane z placow.
Dwa abo 3 tydnie przed niedzielom Palmowym
trzabyło nazbiyrać gałynzi na
palma, coby sie piyknie rozwinyły.
Musi sie tam znojść najmyni siedym gałynzi, bo 7 boleści przeżywała
Najświyntszo Paniynka.
Kożdo chłabinka je ważno, lyska sie dowo skuli
tego, że tam kaj ona rośnie, to nigdy nie uderzi, choby fest grzmiało.
Wiyrzby oznaczajom zmartwychwstani nieśmiertelnej dusze, a z pecek z
kokocza robiom różańce, a kto go rzyko,
to cołki życi Jezusa i Maryje
rozważuje.
Kalina się dowo skuli tego, bo tak jak kiedyś Pon Jezus rod przebywał nad
rzykom
Jordan i Jeziorym Galilejskim, tak ona też rada rośnie nad stawami
i rzykami,
Piyknie rozwiniynte gałązki cześnie abo wiśnie,
to je pamiątka gałązek
palmowych kierymi witali Pana Jezusa jak wjyżdżoł do Jerozolimy
Bodziate wieprzki abo dziki róże z ponkami
som jak ciyrniowo korona. We
palmie mogom sie znojść: kalina, brzoska, balzam, jarzombek, maliny,
świyntojanki, dziki trześnie i wiśnie.
Przed palmowom niedzielom jak już
te gałynzie mają piyknie rozwinyte liści, to sie ich wionże do kupy fibom,
abo wiyrzbom we trzech miejscach
na pamiątka wiązanio Jezusa i jego
upadkow na drodze krziżowej.
--
Ewelina Galwas
Wawrzyńcowo Kaplica
Stawiali Wilchwianioki kaplica na kympce za familokami. Przodzi stanoł drzewiany wysoki krziż.
A zima na złosć była dłogo, srogo i zmarzło. Stare koksioki prziszły nazod do użytku, bo chłopy se w nich grzoli
i nic se z mrozu nie robiyli. Do malty suli pruszek, co by nie zamarzła, obuwali filcoki i oblykali na pukel kapsioki
a na głowy ciepłe czopki i sie zmierzłej zimie nie dali. Murowali hasiokami na akord i pastyrka była choby w Betlejym
- z fojerom i pod gwiozdami. Potym klupali przi dachu, mataczkowali przi rozmańtych rułkach, drotach i kachelkach,
a potym naokoło ukłodali kamiynie. Kożdy pomogoł jak umioł. Roz piykło słońce w hycu, inkszym razym deszcz
ich odganioł od roboty, ale to nic.Baby rzykały przi drzewianym krziżu i warzyły herbata, a chłopy,
jak kes na tej grubie, co jom już dzisio ni ma, robiyli na dwie szychty. Niejedyn odmłodnioł, choć by sie zdało,
że jak je na pyndzyji, to se może dać pokoj z robotom. Chocioż już nie te siyły ani lata, to dziepiyro terozki
niejedyn mioł czas przis pomoc wele budowy Koscioła. Na kożdego przidom taki chwile, że chce mieć bliży do Boga.
Ambona była zrobiono z koparki i snij Ksiondz dowoł swiadectwo.
Aż w piykno lipcowo sobota tako ciepło, jakby chciała wygrzoć tych, co marzli bez zima przi budowie,
przijechoł Biskup, piykno Kaplica poswiyncioł i by sie zdało, że sie cos skończyło a ale ni,
to je dziepiyro poczontek nowej drogi ku budowie Nowego Koscioła na Wilchwach.
Momy wszyscy wielko nadzieja, że to bydzie nowe zródło Wszelkich Łask.
Amyn
9/2011
Powinszowani na Abrahama do Ks. Stanisława Czempki
Jedni Abrahama swiyntujom w papuciach
Na leżance przed telewizorym
Drudzy bierom sie za nowo robota
I som bez toż do inkszych wzorym
Jak Abraham swoi życi odmiynioł
Wszystko niechoł i wandrowoł na starosć
Tak Ty fuk na koparka i ruszej
Na ta Twoja ziymia obiecano
Bier za muster wiara, jako mioł Abraham
Halangrować bydom parafiany
Aż na kympce zbudujymy koscioł
Rychtyk piykny, pospołu stawiany
Jak nie za rok, to za dwa abo i sztyry
Bosko łaska do Ci siła i twani
A Wawrzyniec Cie bydzie wachowoł
Nasza bydzie pomoc i rzykani.
Wilchwy 14-11-2009
Ewelina Galwas
Urodzinowe życzynia do Ks. Piotra 18-06-2009
Nasz Farorz jak Dobry Pastyrz
Kludzi owce ku wiecznej owczarnie
One za to cielepy se wolom
Chodzić same bele kaj popadnie.
Bo świat dzisio nas ciongnie do złego
Taki czas a my durch zalotani
To słochomy co yno nom pasuje
Za mało czasu zajmuje rzykani.
Ale styknie, że kajś blisko se stanie
Tako Jedna z kosom - nieprzekupno
Dziepiyro wtedy sie lepszy widzi
Jak to wszyscy za plewami gupnom.
Potym Farorz - ostatnio ostoja
musi cudze sumiynia sztelować
siedzieć dłogo we spowiedelnicy
za nas rzykać i Msze świynte łodprawiać.
Bogu dziynki, że je keryś taki
co właściwo nom droga pokoże
Bez pastyrza my som jak barany
niech mu dycko Duch świynty pomoże!
Te owieczki kere Go słochajom
Prziszły dzisio za niego porzykać
powinszować na urodziny
i w opieka Maryi Go oddać.
Niech we zdrowiu pożywo i w łasce
W kożdym dniu niech nadzieja Go budzi,
że te wszystki błyndne duszyczki
Mu sie udo do nieba zakludzić!
Hasełka i wierszyk ministrancki
Ministrant - kandydat:
Cingulum nikedy mo dużo roboty, jak nim przidzie wytrzepać kandydacki galoty.
Niejedyn prziszły ministrant do służby sie ćwiczoł za młodu, z biksy se robioł kadzidło i siana do niego nakłodoł.
Służba:
Przi czytaniach ministranty majom jynzyk pomatłany, a jak psalmy źle
śpiywajom, to sie psujom i organy.
Kery ministrant za nieskoro chodzi na swoi służyni tymu farorz ślubu nie
do i sie borok nie łożyni.
Jak już klynczysz kole dzwonkow, nie oglondej sie na boki, bo cie cylnie
od ołtorza kapelona wzrok głymboki.
Jak przi dzwonkach ministrant mo w uszach stopery, to borok nie wiy, czy
zadzwonioł jedyn roz czy sztyry.
Jak nowe organy wielki "Te deum" nom już zagrajom, ministranty bydom
dzwonić, aż myszy pouciekajom.
Jak ci rynce ściyrpnom na "Te deum" przi dzwoniyniu, to se pomyśl, że
technika nie wszystko we świecie zmiynio
Strój liturgiczny:
Ministrancko komża flekow mieć ni może - piere sie jom na rompli, a suszy
na dworze.
Musisz sie synku uczyć biglować, jak w gładkij komży chcesz posługować,
Bo jak je komża fest popuczono, to je od gańby gymba czerwono!
Ministrancki spodki wtedy rade sie matłajom, jak som synki zawalate,
nogami źle przebiyrajom.
Jak zakłodosz kragel, dowej pozor wielki, żebyś przikroł dobrze i od
spodka szelki !
Czas wolny ministranta:
Ministrant, co w gory idzie biere chleba dwa pecynki, a z zadnij kapsy
plecaka wystowajom woszt a szynki.
Jak ministrant na zegrodzie dłogo liści wygrabuje, to grzibow zdrowych
nazbiyro i grabie farski popsuje.
Jak sie ministranci na mecz fest śpiychajom, to dziesiontki różańca sześć
zdrowasiek majom.
Wilchwiański ministrancie ucz sie robić przi budowie, bo kościoła nie
postawi żodyn zawalaty człowiek!
Ministrantancko niedola
Ministranty młode, wielko biyda majom
Rano wczas sie budzom, we kruchcie ziywajom
Klynczom przi ołtorzu aż kolana bolom
A inksi za balym po placu swawolom
Dzwoniom nie do rytmu, gongiym trocha cicho
Miyndzy mszami kożdy wartko dublik łyko
Różaniec na jesiyń, majowe śpiywani,
Dyć nie wszyscy majom we krwi w bala grani.
Kadzidło źle kadzi, spodki sie matłajom
Komża mo trzi fleki a na Odrze grajom.
Po kolyndzie chodzom, śniyg, mroz, niepogoda
W kropidle zamarzła i świyncono woda
Chneda przidzie wiosna to bala odkurzom
I turniej wygrajom jak już mszo odsłużom
Puchar dajom na szrank, bydom go glancować
Bo ministant nie śmi talyntow marnować!
Ewelina Galwas
Na urodziny Ks. Stanisława Czempki 14-11-2008
Jak Kapelon nom tu nastoł od łońskigo roku
To nie wiedzioł, że na Wilchwach nie czeko go pokoj
Dostoł piykny konsek pola z resztkami gulikow
Zarosnyty topolami z hołdami patykow.
Ni ma leko, trzeba zaroz zawinyć rynkowy
Coby na starym hasioku stanoł kościoł nowy
Kedy go zbuduje â nie wiy, ale muster biere
Z tego, co z niczego kiejsik stworzoł Jeruzalem
Niy samymu â z Boskom Łaskom i pomocom ludzi
Idzie kożde wielki plany do celu pokludzić
Toż na ta wielko robota zdrowio winszujymy
Rob coś zaczon a my wszyscy przeca pomogymy!
Jedni bydom wiyncy rzykać â a inksi murować
Cobyś kedyś u Wawrzyńca mog pofarorzować.
--
Ewelina Galwas
Wilchwiańskie rymowanki okołodożynkowe autorstwa Eweliny Galwas
Autostrada za płotym, na grubie sie uczom sztudynty
Wilchwy sie muszom szykować na zyskow kila i cynty!
Szumne zegrodki, w kwiotkach som skrzinki
Wilchwy świyntujom miejski dożynki
My już downo som w Europie, to sie o nie bój o nas chłopie!
Z wilchwiańskij kympy wołomy światu:
widać stond lepszy, niż z magistratu !
Kiś kapusta jabka susz
Nie dej gripie sie i już
Jak chcesz dopłaty z Unie dostować,
To sie Rolniku naucz ksiyngować!
Normy momy Europyjski
Jest żeś w normie to mosz szczynści
Masorze sie muszom głowić
jak z wymionczka szynka zrobić
Wilchwiański drobne pamponie
Chowiom kozy, krowy, konie.
Swojski jodło od nich jydz
bydziesz zdrowy choby rydz
Jysz cebula a tomaty toś je mondry i bogaty
Traktor poli biopaliwo
Smrodu w lufcie nie przibywo !
Wilchwiański gołymbie z tego dycko słynom,
Że tam, kaj polecom puchara nie minom!
My som szkolorze fest ekologiczne
Szanujymy zielone cuda roztoliczne
Zbiromy biksy, plastiki, papiory
Szporujymy i woda, ta co padze z gory.
Wilchwiańsko koza herbowo
Najzdrowsze mlyko dowo!
Bez rolnictwa przidom klynski
Jeść nom przidzie krupniok chiński!
Kleopatra to w Egipcie w oślim mlyku sie kompała
Bo po kozi mlyko z Wilchwow boroczka daleko miała
Wilchwiański kozy dycko rowno stojom
Nie postykniesz futrować, bo sie pyskiym dojom
Kto z normami unijnymi je na zicher obeznany
Tyn orze po polu w kołko i prości krziwe banany
Wilchwianioczki som zagonne
Dziynnie robiom pora dniowek
A kompotu na niedziela
nawarzom wom z opadowek
Ucz sie od małego robić i w zegrodce rzondki plyć
Do starości dotwiesz w zdrowiu no i bydziesz lepszy żyć
Kto ze swoigo gulika nachyto do butle biogazu
Tyn bydzie jak szejk bogaty i z mercedesym w garażu
Kozy noszom załośniczki jak jaki modne paniczki
I paszpoty majom swoi, łatwo Unia ich nie zdoi


text:
W cityjowym managemenće města Wojerec je nětko k personalnym změnam dóšło. Přiwšěm ma so projekt dale wjesć, kaž na posedźenju měšćanskeje rady rěkaše.
Wojerecy (AK/SN). Cityjowy management za wožiwjenje hospodarstwa a kultury nutřkowneho města Wojerec a za zesylnjenje předewzaćelow ma so dale wjesć. To zdźěli Wojerowski wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) na zašłym posedźenju tamnišich měšćanskich radźićelow. Zakład toho je wobzamknjenje z 10. junija 2015. Tehdy měješe zarjadnistwo z Přemysłowym kruhom za měšćanski přichod z.t. dojednanje wo zwoprawdźenju měšćanskeho managementa wotzamknyć. Zrěčenje płaćeše najprjedy hač do lěta 2019. Na to je podlěšichu, tak zo płaći wone nětko hač do kónca 2021. Dotal skutkowaštaj w managemenće stajnje z poł městnom Dorit Baumeister a Frank Graumüller. Mjeztym je Dorit Baumeister jako nawodnica twarskeho zarjada w Běłej Wodźe skutkować započała. Jeje poł městna tuž tuchwilu wobsadźene njeje.


text:
Mišnjo
Mišnjo (nimski Meißen, górnoserbski Mišno, česki Míšeň, pólski Miśnia, łatyński Misena) jo stare město pśi Łobju w Sakskej a wokrejsne město wokrejsa Mišnjo.
Mišnjański grod jo se załožył pód mjenim Misnia w lěśe 929 na pódwjacornem brjoze Łobja. Toś słuša Mišnjo k nejstaršym znatym městam na teritoriju źinsajšneje pódzajtšneje Nimskeje. Tegdy jo słužyło město ako twardnica nimsko-frankojskich dobywarjow w kraju połobskich Słowjanow. Wót lěta 968 jo było Mišnjo sedło biskupstwa; tu jo statkował teke sławny biskup Beno. Pózdźej załožonemu Mišnjańskemu markgrobojstwu su pśisłušali teke źěle źinsajšneje Górneje Łužyce.
Dla jogo wjelikego wuznama płaśi Mišnjo ako stawizniske jědro moderneje Sakskeje.


text:
Februar
Februar'[1], zestarjete: swěckowny[2] , (górnoserbski mały rožk) - jo drugi mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 28 dnjow za cas normalnego lěta abo 29 dnjow za cas pśestupnego lěta.
Februar jo zymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a lěśojski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w februarje stej Wódny muž a Ryby.
Februar zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž měrc a nowember, mimo togo za cas pśestupnego lěta, gaž wón zachopina ze samskim wšednym dnjom kaž awgust.


text:
Łužica
Łužica (delnjoserbsce Łužyca, němsce Lausitz, pólsce Łużyce, čěsce Lužice) je historiski kraj w srjedźnej Europje, kotryž wobsteji z Delnjeje Łužicy na sewjeru a Hornjeje Łužicy na juhu. We woběmaj dźělomaj Łužicy su Serbja domoródni, čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno Łužicy sameje serbskeho pochada. Najwjetši dźěl Łužicy słuša dźensa k němskimaj zwjazkowymaj krajomaj Braniborskej a Sakskej, mjeńši k Pólskej.
Wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Lubuš a Delnjošleska, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec.
GeografijaWobdźěłać
Łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje, Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Někotři liča tež Srjedźnu Łužicu jako wosebity region. Wobě Łužicy matej zhromadnje něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow – wot toho někak 350.000 w Pólskej – na přestrjeni 13.000 kwadratnych kilometrow.
Delnja ŁužicaWobdźěłać
Delnja Łužica je sewjerny dźěl Łužicy a leži zwjetša w Braniborskej. Wona je wobmjezowana přez Fleming na sewjerozapadźe a Čorny Halštrow na zapadźe. Na wuchodźe stworitej Wódra a Bobr přirodnu hranicu. Najsewjerniše město Delnjeje Łužicy nadeńdźe so pola Eisenhüttenstadta. Krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny, hdźež rostu wot 19. lětstotka wosebje chójny. Prěnjotne biotopy běchu bahniska, łuhi, bukowiny a dubiny.
K Delnjej Łužicy słušeja tež Błóta.
Hornja ŁužicaWobdźěłać
Hranica mjez Delnjej a Hornjej Łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje podłu linije Běła Woda–Wojerecy. W zapadnym wotrězku je Čorny Halštrow historiska mjeza, tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło Złeho Komorowa a Rólan k Hornjej Łužicy.
Najzapadniši dypk Hornjeje Łužicy nadeńdźe so při awtodróze 13 pola Rólan, mjeztym zo je rěka Hwizdź, přitok Bobra, wuchodna mjeza ze Šleskej.
Hornjołužiska krajina wobsteji z hole a hatoweje krajiny sewjernje Kamjenca, Budyšina a Niskeje, z hórkatych a zdobom płódnych Hornjołužiskich zahon wokoło Budyšina a Lubija a z Łužiskich hor na juhu, při čěskej hranicy. Najwyše hory nadeńdu so w Žitawskich a Jizerskich horinach na samym juhowuchodźe. Najwyše městno cyłeje Łužicy je Taflowy kamjeń na Smrku při dźensnišej pólsko-čěskej hranicy (1072 m).
Łužiske horiny na čěskim boku hranicy su drje po Łužicy pomjenowane, njesłušeja pak – hač na němski dźěl Žitawskich horin – k njej.
Łužiske městaWobdźěłać
Najwažniše města Delnjeje Łužicy su Choćebuz (jeničke wulkoměsto), Eisenhüttenstadt, Gubin, Baršć, Łukow (historiska stolica Delnjeje Łužicy), Grabin, Zły Komorow a Grodk kaž tež Wětošow, Lubin a Lubnjow w Błótach. Najwjetše město pólskeje Delnjeje Łužicy je Žarow.
Hłowne městna Hornjeje Łužicy su šěšćiměsta Budyšin (jako zarjadniske srjedźišćo), Zhorjelc/Zgorzelec (jako najwjetše město), Lubań, Žitawa, Lubij a Kamjenc. Mjeńše města su Biskopicy, Niska, Běła Woda, Wojerecy a Mužakow kaž tež Bogatynia na pólskim boku.
Stawizny ŁužicyWobdźěłać
Wot starowěka do 9. lětstotkaWobdźěłać
Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w druhej połojcy 9. lětstotka. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij Delnjeje Łužicy (bywšeje Wuchodneje marki).
W starowěku bu teritorij wot germanskich Hermundurow, Langobardow a Wandalow wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so słowjanske kmjeny Serbow zasydlichu: w Hornjej Łužicy předewšěm Milčenjo wokoło Budyšina a Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, w Delnjej Łužicy pak Łužičenjo. Hižo wot wobrota 8. do 9. lětstotka stawaše so Łužica jako wuchodna namjezna kónčina z cilom ekspansije Frankowskeho mócnarstwa, pozdźišo Wuchodofrankowskeho mócnarstwa, kotrež wutwori tu w prěnjej połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje Łobja nowa Serbska marka załožena. Za samsny čas sahaše w lětach 883–897 wliw Wulkomorawskeho mócnarstwa sem.
10. lětstotkWobdźěłać
Po nastaću Němskeho kralestwa bu Łužica wot sakskeho wójwody Hendricha I. (912–936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana, wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) resp. do Mišnjanskeje marki (južny dźěl). Na Budyskim teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka Wettinojo zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).
Wot 11. lětstotka do Třicećilětneje wójnyWobdźěłać
Wot spočatka 11. lětstotka so w Łužicy mócne němske, pólske a čěske zajimy zetkawachu. Konflikt mjez pólskim kralom Bolesław I. Chrobły a Hendrichom II. (wot 1003) so w Budyšinje kónčeše, přez čož Budyske kónčiny buchu jako mócnarske leno k Pólskej přizamknjene. Po smjerći Bolesława I. Chrobłeho a rozpadźe centralneje mocy w Pólskej słušeše Budyski region wot 1033 zaso kejžorej. W lěće 1076 dósta wjerch a pozdźiši kral Wróćisław II. dźěl teritorija pozdźišeje Hornjeje Łužicy a dźěl Delnjeje Łužicy (Wuchodnu marku) jako leno, ale njeje so jemu poradźiło jón do 1081/1086 wobknježić. Hakle w lěće 1036 (hač do lěta 1253) za Soběsława I. bu teritorij pozdźišeje Hornjeje Łužicy znowa k Čěskemu statej přizamknjeny. Krótko po tym (w lěće 1268) dóńdźe tež prěni raz k dźělenju Zhorjelskich wot Budyskich kónčin, kotrež so potom hač do kónca 14. lětstotka samostatnje wuwiwachu. Delnja Łužica bu w 11. - 12. lětstotka wot sakskich Wettinow dobyta (bytostny dźěl - Wuchodna marka abo Ostmark w lěće 1031), wot 1303/1304 słušeše Askanjanam, kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće 1253 z čěskej princesnu Božena Budyške a Zhorjelske kónčiny naženili. Po wotemrěću braniborskich Askanjanow dobywachu Luksemburgčenjo poněčim teritorij Łužicy: w lěće 1319 Budyske kónčiny , w lěće 1329 Zhorjelske kónčiny a w lěće 1346 Luban, kotrež prjedy z čěskimi Žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu, kotryž je wot lěta 1410 pod mjenom Hornja Łužica znaty. W lětach 1348 a 1364 – 1368 přikupi Korla IV. Čěskej Krónje Delnju Łužicu (wot 1378 trajnje), kotraž bu hižo w lěće 1356 do wobłuka krajow Čěskeje Króny zarjadowana a do čoła markhrabinstwa bu bohot postajeny, wot 16. lětstotka buštej dwaj bohotaj mjenowanej.
Wuznamnu poziciju we wobłuku Łužicy měješe Zwjazk šesćiměstow, kotryž wobsteješe z Budyšina, Kamjenca, Lubanja, Lubija, Zhorjelca a Žitawy.
Delnjołužiske markhrabinstwo w lětach 1445/1462 město Choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi (teritorij dósta braniborski kurwjerch). W lětach 1471 – 1490 dźeržeše Maćij Corvinus jako krónowany čěski kral wobě Łužicy ze Šleskej a Morawu. Po jeho smjerći znowa dźěl krajow Čěskeje Króny tworjachu.
Wot Třicećilětneje wójny do Wienskeho kongresaWobdźěłać
Za čas Třicećilětneje wójny doby sakski kurwjerch Jan Jurij wot kejžora Ferdinanda II. cyłu Łužicu (nimo teritorija wokoło Choćebuza, kotryž wot 15. lětstotka Braniborska wobknježi), najprjedy jako zastawk (1624), potom přez Praski měr z lěta 1635 jako leno Čěskeje Króny.
Wot Wienskeho kongresa do kónca Druheje swětoweje wójnyWobdźěłać
Po postajenju Wienskeho kongresa (1814–1815) cyła Delnja Łužica a sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy Pruskej připadnještej. Znutřka Pruskeje bu Delnja Łužica do prowincy Braniborska zarjadowana, mjeztym zo so Hornja Łužica z wobstatkom prowincy Pruska Šleska sta. Zbytk Hornjeje Łužicy zwosta Sakskej a tworješe jedyn z jeje krajow („Markhrabinstwo Hornja Łužica], w lětach 1835–1932 „Budyski kraj“). Sakski dźěl Hornjeje Łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje, mjez druhim swójski sejm.
Po Prěnjej swětowej wójnje so zjewi ze Serbskim narodnym wuběrkom wokoło Arnošta Barta hibanje, kotrež požadowaše wutworjenje jednotneho Łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku Němskeje abo samo njewotwisnosć, štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje Łužicy do Pruskeje a Sakskeje z časa Wienskeho kongresa hač do kónca Druheje swětoweje wójny. Potom w lěće 1932 dóńdźe k wotstronjenju Budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom Drježdźany do Drježdźansko-Budyskeho kraja.
Wot kónca Druheje swětoweje wójny do přitomnosćeWobdźěłać
Na Podstupimskej konferency bu teritorij Łužicy znowa rozdźěleny. Teritorij na wuchod wot rěki Nysy bu k Pólskej přizamknjeny (dźensa je tutón dźěl Łužicy do Lubuskeho a Delnjošleskeho wojewódstwa) rozdźěleny, mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom Sowjetskeje wobsadźeneje zony sta. W samsnym času sej Łužiscy Serbja, kotřiž běchu w Čěskosłowakskej žiwi, přizamknjenje Łužicy k Čěskosłowakskej žadachu, štož wšak njebu zwoprawdźene. Domowina (třěšna organizacija Łužiskich Serbow) pak požadowaše zarjadowanje cyłeho němskeho dźěla Łužicy do Sakskeje. W referendumach w do toho pruskim dźělu Łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje Hornjeje Łužicy (wobstatk dotalneje pruskeje prowincy Šleska za přizamknjenje k Sakskej), mjeztym zo wokrjesy na teritoriju Delnjeje Łužicy (wobstatk dotalneho pruskeje prowincy Braniborska) to wotpokazachu. Tohodla bu dotal pruski dźěl Hornjeje Łužicy do Sakskeje zarjadowany, mjeztym zo Delnja Łužica Braniborskej zwosta, kotrejež status bu pozdźišo na kraj změnjeny (Pruski stat bu přez rozsud zwjazkarjow 25. februara 1947 wotstronjeny).
7. oktobra 1949 bu na teritoriju Sowjetskeho wobsadźenskeho pasma Němskeje nowy wot komunistow wobknježeny statny wutwor Němska demokratiska republika (NDR) wozjewjeny, kotraž bě na spočatku hač do 22. julija 1952 federacija 6 krajow (Berlin, Braniborska, Durinska, Mecklenburgska, Sakska, Saksko-Anhaltska). 23. julija 1952 buchu kraje wotstronjene a NDR so z centralistiskim statom stawaše, w kotrehož wobłuku Delnja Łužica bu do wobwoda Choćebuz zarjadowana, mjeztym zo bu Hornja Łužica do wobwoda Drježdźany (wjetšina teritorija) a wobwoda Choćebuz (sewjerny dźěl) rozdźělena. Za čas NDR bu wotbagrowane wjace hač 70 łužiskich wsow za brunicowe jamy (hlej tež lisćinu wotbagrowanych wsow).
W lěće 1989 bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny. 3. oktobra 1990 dóńdźe k zjednoćenju NDR ze Zwjazkowej republiku Němska. Toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje NDR; w tym času skutkowaše na teritoriju němskeho dźěla Łužicy regionalistiske hibanje „Iniciatiwa za njerozdźělenu Łužicu“ (Inititative „Für eine ungeteilte Lausitz“), kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka. Nimale cyły němski dźěl Hornjeje Łužicy bu znowa do wobnowjeneho kraja Sakska zarjadowany a Delnja Łužica z małym dźělom Hornjeje Łužicy do Braniborskeje. Tutón staw do přitomnosće traje.
Hymna ŁužicyWobdźěłać
Njeoficielna hymna serbskeje Łužicy je spěw Rjana Łužica z pjera Handrija Zejlerja na hudźbu Korle Awgusta Kocora. W němskim dźělu Hornjeje Łužicy spjelnja spěw Oberlausitz, geliebtes Heimatland tule funkciju.
WotkazyWobdźěłać
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska republika • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Rumunska • Ruska1 • San Marino • Serbiska • Sewjerna Makedonska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Zjednoćene kralestwo
Zwadne teritorije: Kosowo • Podnisterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Ferejske kupy • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Katalanska • Korniska • Łužica • Man • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Waliziska
1 Leži zdźěla w Aziji.


text:
Sobota, 7 listopada 2015 12:00
Arka Gdynia wygrała derby Trójmiasta. W ostatnim meczu rozegranym w tym roku na Narodowym Stadionie Rugby „Buldogi” wygrały z Lechią Gdańsk 44:19.
Arka Gdynia – Lechia Gdańsk 44:19 (30:7)
sędziowali: Michałkiewicz, Michalik, Bedyński
widzów: 800
Punkty Arka: Banaszek 14, Szrejber 10, Sirocki 10, Grabowski 5, Plichta 5.
Punkty Lechia: Kaszuba 10, Nowak T. 5, Popławski 4.
Arka Gdynia: Bartkowiak Daniel, Wojaczek Jacek, Bojke Piotr, Podolski Daniel, Zdunek Arkadiusz, Kwiatkowski Rafał, Grabowski Władysław, Dąbrowski Paweł, Szostek Łukasz, Banaszek Dawid, Rakowski Radosław, Stępień Tomasz, Szrejber Rafał, Sirocki Szymon, Zaradzki Wiktor oraz Mikołajczyk Kamil, Korbolewski Krzysztof, Witt Tomasz, Paszkowski Jarosław, Szyc Mateusz, Plichta Mateusz, Zypper Oskar
Lechia Gdańsk: Witoszyński Rafał, Buczek Grzegorz, Kaszuba Sławomir, Nowak Tomasz, Doroszkiewicz Łukasz, Dabkiewicz Radosław, Olszewski Igor, Pawłowski Mateusz, Piszczek Piotr, Popławski Miłosz, Kwiatkowskiego Robert, Wilczuk Mariusz, Bracik Kewin, Rokicki Tomasz, Jurkowski Piotr oraz Muchlado Jakub, Kacprzak Sebastian, Boczulak Paweł, Narwojsz Patryk, Wenta Arkadiusz, Wójcik Bartłomiej, Mrozewski Szymon, Zajkowski Mateusz.


text:
Katalog Biblioteki ; Baza Wiedzy PŚ ; oai:delibra.bg.polsl.pl:68822
Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Metalurgii Żelaza im. Stanisława Staszica (Gliwice)
własność autora - umowa licencyjna PŚ
May 10, 2022
Oct 5, 2020
10
https://delibra.bg.polsl.pl/publication/77829
Pacyna, Jerzy
Radwański, Krzysztof Niewielski, Grzegorz. Promotor Sieniawski, Jan. Recenzent Hetmańczyk, Marek. Recenzent
Niewielski, Grzegorz Radwański, Krzysztof Kuc, Dariusz
Radwański, Krzysztof Niewielski, Grzegorz Kuc, Dariusz
Niewielski, Grzegorz Kuc, Dariusz Radwański, Krzysztof
Mańka-Szulik, Małgorzata Witeczek, Jerzy Wojewódka, Jerzy Wagner, Tomasz Juzwa, Nina Witeczek, Aleksandra Bogdan, Mirosław Bujniewicz, Zbyszko Cibis, Jerzy Czajka, Roman Czarnecki, Jakub Gorczyca, Adam Grzegórzko, Radosław Jóźwik, Anna Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Magdziak, Monika Makowska, Beata Maryńczuk, Paweł Nadolny, Adam Nawrot, Grzegorz Niebrzydowski, Wojciech Niezabitowska, Ewa Olejko, Wiesław Frolíková Palánová, Klára Pallado, Jan Peřinková, Martina Radwański, Damian Sokołowska-Moskwiak, Joanna Tomanek, Michał Witkowski, Bogusław Zalewski, Krzysztof Gil, Adam Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.
Stania, Andrzej Witeczek, Jerzy Duda, Andrzej Pallado, Jan Wagner, Tomasz Sokołowska-Moskwiak, Joanna Czarnecki, Jakub Lenartowicz, J. Krzysztof Kyselka, Mojmír Šamánek, Josef Gronostajska, Barbara Peřinková, Martina Bursiewicz, Natalia Bonenberg, Agata Brych, Małgorzata Bujniewicz, Zbyszko Podgórna, Diana Cibis, Jerzy Bednarski, Adam Czajka, Roman Sobolewski, Andrzej Eckert, Wojciech Nowogońska, Beata Grzegórzko, Radosław Jóźwik, Anna Jóźwik, Renata Kochański, Paweł Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Łotysz, Sławomir Majerska-Pałubicka, Beata Maryńczuk, Paweł Nadolny, Adam Nawrot, Grzegorz Olejko, Wiesław Radwański, Damian Špačková, Eva Tomanek, Michał Dębowski, Janusz Witkowski, Bogusław Wojewódka, Jerzy Wrana, Jan Zabawa-Krzypkowska, Joanna Zubel, Henryk Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.


text:
Reviewers 2016
RT 63 (2016), 1 / RT 63 (2016), 1 English Version
Piotr Błędowski, Joanna Chwaszcz, Maciej Dębski, František Drozd, Maria Gagacka, Artur Hącia, Adam Koperek, Richard Kucharčik, Tatiana Matulayová, Iryna Myszczyszyn, Robert Rogowski, Konrad Sawicki, Marian Zdzisław Stepulak, Beata Szluz
RT 63 (2016), 2 / RT 63 (2016), 2 English Version
Ks. Ignacy Bokwa, ks. Piotr Goliszek, ks. Piotr Jaskóła, ks. Krystian Kałuża, ks. Przemysław Kantyka, ks. Krzysztof Kaucha, ks. Paweł Kiejkowski, ks. Marian Kowalczyk, ks. Stanisław Kozakiewicz, ks. Krzysztof Krzemiński, ks. Janusz Lekan, Krzysztof Leśniewski, ks. Jacenty Mastej, Teresa Paszkowska, ks. Marcin Składanowski, ks. Henryk Szmulewicz, ks. Wojciech Szukalski
RT 63 (2016), 3
Antoni Bartoszek, ks. Konrad Glombik, Sylwester Jędrzejewski SDB, Piotr Kieniewicz MIC, ks. Marek Kluz, ks. Marian Machinek, ks. Piotr Morciniec, Piotr Przesmycki, ks. Wojciech Surmiak, ks. Zbigniew Wanat
RT 63 (2016), 4
Ks. Włodzimierz Bielak, Bazyli Degórski OSPPE, Adam Drozdek, ks. Marek Jodkowski, Roland Prejs OFMCap, ks. Anzelm Weiss, ks. Marcin Wysocki, ks. Dariusz Zagórski, ks. Dominik Zamiatała, Rafał Zarzeczny SJ
RT 63 (2016), 5
Kazimierz Lubowicki OMI, Czesław Parzyszek SAC, Teresa Paszkowska, Jerzy Skawroń OCarm, ks. Kazimierz Święs, ks. Marek Tatar, ks. Ireneusz Werbiński, ks. Sławomir Zalewski
RT 63 (2016), 6
Ks. Robert Biel, ks. Bogdan Biela, ks. Mirosław Chmielewski, ks. Bogusław Droźdź, ks. Jacek Goleń, ks. Piotr Goliszek, ks. Paweł Landwójtowicz, Dariusz R. Mazurek OFMConv, ks. Paweł Mąkosa, ks. Mieczysław Polak, ks. Grzegorz Pyźlak, ks. Adam Skreczko, ks. Leszek Szewczyk, ks. Jarosław Woźniak, ks. Zbigniew Zarembski
RT 63 (2016), 7
Ks. Grzegorz Barth, ks. Janusz Bujak, Bronislav Kluska, ks. Antoni Nadbrzeżny, Sławomir Pawłowski SAC, ks. Rajmund Porada
RT 63 (2016), 8
Ks. Stanisław Araszczuk, ks. Włodzimierz Bielak, ks. Michał Dąbrówka,ks. Piotr Grzywaczewski, ks. Bartłomiej Matczak, ks. Kazimierz Matwiejuk, ks. Bogdan Prach, ks. Piotr Walendzik, ks. Andrzej Żądło
RT 63 (2016), 9
Leonard Górka SVD, ks. Marek Jagodziński, ks. Krystian Kałuża, Krzysztof Kosior, Andrzej A. Napiórkowski OSPPE, Katarzyna Parzych-Blakiewicz, ks. Jan Perszon, Eugeniusz Sakowicz, Katarzyna Smyk, ks. Wojciech Szukalski
RT 63 (2016), 10
Jolanta Andrzejewska, Tadeusz Borutka, Małgorzata Duda, Ewa Dybowska, ks. Stanisław Gulak, ks. Witold Janocha, ks. Przemysław Kantyka, Adam Koperek, ks. Jerzy Koperek, Piotr Kopiec, Dorota Kornas-Biela, Beata Kostrubiec-Wojtachnio, ks. Jerzy Król, Halyna Kryshtal, Richard Kucharcik, Emilia Lichtenberg-Kokoszka, ks. Krzysztof Mikołajczuk, Norbert Pikuła, Joanna Płońska, ks. Antoni Świerczek, Małgorzata Tatala, Lidia Wiśniewska, Jarosław Woźniak
RT 63 (2016), 11
Magdalena Barabas, ks. Roman Ceglarek, ks. Ryszard Czekalski, ks. Andrzej Domański, ks. Bogusław Drożdż, ks. Piotr Goliszek, ks. Andrzej Kiciński, ks. Tomasz Kopiczko, ks. Paweł Mąkosa, ks. Kazimierz Święs, ks. Marian Zając, Teresa Zubrzycka-Maciąg
RT 63 (2016), 12
Ks. Michał Głowacki, ks. Adam Kalbarczyk, ks. Rafał Kowalski, Ignacy Kosmana OFMConv, ks. Tadeusz Lewandowski, ks. Bogusław Migut, ks. Andriy Oliynyk, ks. Dominik Ostrowski, ks. Sławomir Pawiński, ks. Sławomir Płusa, ks. Wojciech Turowski, ks. Edward Wasilewski, ks. Andrzej Żądło
RT 63 (2016), 13
Ks. Mariusz Białkowski, ks. Jacek Bramorski, ks. Stanisław Garnczarski, Czesław Grajewski, Tomasz Jasiński, Tomasz Jeż, ks. Franciszek Koenig, ks. Zenon Kołodziejczak, Marcin Łukaszewski, ks. Piotr Tarliński


text:
Łužyski raj
„Smy bamž“. Tak znějašo nadpis nimskego casnika, ako běšo konserwatiwny nimski kardinal J. Ratzinger na coło katolskeje cerkwje dojšeł. Dłujcko jo ceły swět bjatował, až se katolska cerkwja musy pógnuś. Nic njejo se pśeměniło. Něnt njamógu wěcej swójima wócyma wěriś, gaž wiźim, co se w Romje tšoj. Jadnory cłowjecny bamž, kótaryž se njepomjenijo jano Franciskus, ale teke wopytujo jadnaś ako ten swěty z Assisi. Pšaša swójich wěrjecych, kak kśě žywe byś. Komunistisku Kubu woglědajo a amerikańskemu kongresoju angažěrowanje ewangelij rozkłaźo. Popularne bamže smy južo žedne wiźeli, ale někogo ako togo? Wugranja se jasnje w pšašanjach wobswěta a marska njespšawny kapitalistiski pórěd swěta. Pó nejnowšem katolske manźelstwa se móžo „anulěrowaś“, což snaź jano dla wobchowanja naglědnosći jo druge słowo za rozwěrowanje. Jano ten, kenž se pśeměnijo, wóstanjo sebje zwěrny – to jo reformacija. Bamž ako reformator?
A co se tšoj pla nas w ewangelskej cerkwi? W lěśe 2017 swěśimy 500. wrośenicu reformacije. Lutherowe teze su swět pśeměnili. Směšnje jo, gaž se wu nas něchten jano kostiměrujo ako reformator. Łužyski cerkwiny źeń w juliju 2015 jo znjewužył prowincielny žortaŕ městnego źiwadła, aby se pśewoblakł ako Martin Lausitz, alias M. Luther. Intendant sam jo se wopytał ako komediant a pśibił 95 póchmurnych „nowych“ tezow na źurja Nimskeje cerkwje. „Z lubosći k wěrnosći“ njejo nic drugego ako znate stojnišćo towaristwa „Pro Lausitz e. V.“ prezentěrował. K tomu kapała górnikow jo wjasołu dujarsku muziku grała. „W mjenju lužyskeje domownje“ jo pśipowěźeł gódnotu brunice a napominał na dalejwótbagrowanje serbskich jsow. Toś te tezy njejsu zakład dialoga. W tezach se namakajo sady ako nimski energijowy pśewrot by škóźeł šćitoju wobswěta a klimy. Łužyski raj by trjebał teke brunicu. Kake reformatoriske myslicki źe te su? Naše stare pśisłowo ga groni, až cart jo brunicu pla nas zakopał. Ten Martin Lausitz smjerźi za šwabelom.
Łužyski cerkwiny źeń jo był městno za wuwěrne wuměnjenje měnjenja, kak pśichod pla nas ma wuglědaś. Weto by se žycył jasne słowo swójeje cerkwje pśeśiwo takim njerozymnym tezam energijoweje pśeśiwneje reformacije. Abo pśeśiwo mjazynarodnemu wikowańskemu dogronoju TTIP, ako jo to ten kritiski bamž cynił.
Martin Luther njejo kśěł cerkwju rozšćěpiś, ale ju wjasć na pšawu drogu Kristusa, Bóžego pisma a wěry. Woborał se instrumentalizěrowanjeju za druge zaměry. Brachy w cerkwi ako wótpustk a korupciju jo wehementnje šwikał. Z togo rezultěrujo, až njejźo bźez demokratiju, abo z słowam reformacije, cerkwja trjeba mjeršnikojstwo wšych wěrjecych. Jadnorje gronjone: Cerkwja to smy my! Ale nic jano cerkwja. Ceła towarišnosć trjeba spšawnu diskusiju bergarjow, politikarjow a góspodarstwa, kak pśichod našych stronow ma wuglědaś. Na derjeměśe – gaž pomjenijomy sakramenta Jezusa Kristusa we formje klěba a wina někak modernjejše – dej wše byś wobźělone. Wobchad z našymi ressourcami nastupa wšych. Wóni njesměju jano profitam cuzych koncernow słužyś.
Za mnjo Luther njejo swěty. Znajom teke jogo brachy. Jogo rebelija a jogo nastajenje stej ale nadalej wažnje za naš swět, kenž, to se wě, njejo ten samski ako pśed 500 lětami. Bibliske słowo nadalej płaśi „Nicht njamóžo dwěma knězoma słužyś. Njamóžośo Bogu słužyś a mamonu.“ Źinsa groni reformacija, gromaźe pśeśiwo góspodarskim njespšawnosćam we swěśe a znicenjeju domownje z póžednosći za profitom se jasnje wugroniś. Pón smy wše bamž.
Ako komentar z cerkwinego wiźenja zjawjona pód titelom „Fryšny wětš za reformaciju“ w Nowem Casniku 2015.
Grafika Lausitzkirchentag.


text:
Jakub Žur (1876)
Jakub Žur (němsce Jacob Sauer; * 14. apryla 1876 w Njebjelčicach, † 27. februara 1969 w Konjecach) bě serbski katolski farar, redaktor a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho kublerja a wopyta gymnazij w čěskim Chomutovje. Wot 1892 do 1895 běše chowanc Serbskeho seminara w Praze a wopytowaše w tym času němski Małostronski gymnazij. Bě sobustaw Praskeje Serbowki a započa w čěskej stolicy studij teologije, kotryž potom w Mohuču dokónči. Wot 1903 do 1908 bě kapłan w Chrósćicach a Ralbicach a wot 1908 do 1910 při Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Tehdy bě tež dwě lěće z redaktorom Katolskeho Posoła. Wot 1910 do 1922 skutkowaše jako farar w Kamjencu a wot 1922 hač do wuměnka w lěće 1962 w Ralbicach. W mjezyčasu bě wot 1940 do 1945 dla swojeho spjećowanja přećiwo antiserbskim postajenjam nacionalsocialistow bjez farskeho městna.
Jakub Žur běše wot 1895 čłon Maćicy Serbskeje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Žur, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 653


text:
Žórło: Němsko-hornjoserbski słownik (red. Helmut Jenč), Budyšin 1989/1991
Pokazka: Jedna so wo starši słownik, němski a hornjoserbski prawopis njewotpowědujetaj aktualnej normje. Ćišćane wudaće je na předań pola LND.
lang~: dołhi;
langstielig
1.a) (mit langem Fruchtstiel) dołhošiškaty, ... z dołhimi šiškami, ... z dołhej šišku b) (mit langem Stengel) dołhostołpikaty, dołhokiješkaty, ... z dołhim stołpikom, ... z dołhim kiješkom 2. (mit langem Schaft) dołhotoporat|y, ... z dołhim toporom; ~a sekera;


text:
Komitety
Komitet naukowy:
ks. dr hab. Henryk Olszar, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski w Katowicach
dr hab. Maciej Fic, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski w Katowicach
dr hab. Lech Krzyżanowski, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski w Katowicach
dr Andrzej Sznajder, Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Katowicach
dr hab. Adam Dziuba, Instytut Pamięci Narodowej – Oddział w Katowicach
dr Jacek Siebel, Muzeum Historii Katowic
dr hab. Zbigniew Hojka, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski w Katowicach
Komitet honorowy:
prof. dr hab. Ryszard Koziołek, rektor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
ks. dr Wiktor Skworc, arcybiskup metropolita katowicki
Komitet organizacyjny:
ks. dr hab. Henryk Olszar, prof. UŚ, Uniwersytet Śląski w Katowicach
dr Aleksandra Kłos-Skrzypczak, Uniwersytet Śląski w Katowicach


text:
Dołhostnik
Dołhostniki su te wulke kruhi na jako kulojty myslenym zemskim powjerchu, kotrež běža k sewjero-južnemu směrej a du přez wobaj rotaciskej čopaj zemje. Kóždy dołhostnik zestaja so z dweju napřećiwneju meridianow (połkruhow) a charakterizuje so tohodla přez podawanje jedneje z jich geografiskich dołhosćow.
Dołhostnik a meridianWobdźěłać
Tak leža na př. na dołhostniku 13,5° wuchod: Greifswald, Berlin, Passau a Spittal nad Drawu - runje tak kaž „mjeztym“ město Plzeň w Čěskej, kaž na sewjer šwedski Karlstad a na juhu Palermo na Sicilskej, Tripolis (Libyska) a Luanda (Angola). Hdy bychmy wulki kruh na druhu hemisferu podlěšili (potajkim bychmy na napřećiwny meridian z geografiskej dołhosću 166,5° zapad hladali), bychmy přez Antarktis ke Cookowym kupam a Kiribatijej, a nimo Hawaiija k Aleutam a Beringowemu přeliwej dóšli. Dołhostnik 13,5° wuchod je potajkim identiski z dołhostnikom 166,5° zapad.
Rozdźěl mjez dołhostnikom a meridianom wšak so we wšědnej rěči geografije často zamazuje. Za astronomow běži meridian přez połne 360° na njebjeskej kuli, ale mysla při tutym słowje hłownje na jeho hornju połojcu. Tam słónco kóždy připołdnjo (meridies = připołdnjo) kulminuje, mjeztym zo połnóc přez niski wobłuk běži.
Dokładniše wobhladowanje dołhostnikowWobdźěłać
Zapřijeće dołhostnik pochadźa w jenakej měrje z matematiki, geografije a astronomije - hdźež so tež křiwe dołhostniki nastupajo ekliptiku (pozdatna čara słónca) a samo Mlóčnu dróhu wužiwa. Ale tež měsačkowe karty maja swoje (selenografiske) dołhosće, a w astronawtice k planetam a za zaměry wobličenja čary dyrbja so často dospołnje hinak połožić.
Dołhostniki na zemi a druhich deformowanych kulachWobdźěłać
Hdyž wobhladujemy zemju dokładnišo, da njehodźi so hižo za kulu měć, ale je trjeba znajmjeńša jeje wopłonjenje wobkedźbować. Zemska podoba je mjenujcy přez wšědnu rotaciju a jeje centrifugalnu móc na ekwatorje brjuchata a w polarnych regionach płoniša hač kula jenakeje wulkosće. Rozdźěl w radiusach je 21.387 metrow (abo 1:298,24 srěnjeho ekwatoroweho radiusa wot 6.378.137 metrow).
Na idealnym zemskim elipsoidźe (kotryž hač na 100 metrow mórskej hładźinje resp. geoidej wotpowěduje), su drje dołhostniki elipsy, ale znajmjeńša wšitke jenak dołhe. Na matematiskej zemskej podobje geoida wšak maja snadnje njejenake měritko. W astrogeodeziji njedefinuja so hižo jako hładka linija, ale přez jich zhromadnu astronomisku dołhosć. Njeprawidłownosće (hač něhdźe 1 km naprawo/nalěwo wot srjedźneje meridianoweje runiny) pochadźeja z lokalnych a regionalnych wosebitosćow zemskeho ćělesa a dadźa so přez anomalije ćežitosće resp. lotowe wotchilenja modelować.
Něhdźe 10 króć wjetše su tute wotchilenja mjez geometriskej a fyzikaliskej definiciju na hoberskim planeće Jupiter (jowigrafiska dołhosć/šěrokosć) a tež na Marsu. Čerwjeny planet je swojeje małosće dla (51 % zemskeho radiusa) drje lědma wopłonjeny, ale jasnje třiwóskowy.
Wulkosć zemskich dołhostnikow a šěrokostnikowWobdźěłać
Kaž horjeka naspomnjene, su dołhostniki na (idealizowanej) zemi wšě jenak dołhe, mjeztym zo radius šěrokostnikow z kosinusom geografiskeje šěrokosće k čopam woteběra (r = R·cos B).
Dokelž wšě dołhostniki kule su wulke kruhi, dźěla (hromadźe ze swojim 180°-pendantom) zemju do po dweju połojcow. Činja to tež na (wopłonjenym) zemskim elipsoidźe, tam wšak maja formu elipsow.
Połojcowacu kajkosć maja dołhostniki (resp. dołhostne elipsy) ze zemskim ekwatorom zhromadne, kotryž wšak je jako najdlěši šěrokostnik na woprawdźitej zemi wo 0,2 ‰ dlěši: měri w mórskim niwowje 40.075 km, dołhostniki wšak jenož 40.008 km.
Metrowa konwencijaWobdźěłać
Hdyž francoscy wědomostnicy wokoło 18. lětstotka definiciju metra přewjedźechu, bě postajenje zemskeho wobjima ze 4 x 10 milionow metrami planowane. Diferenca wot wósom kilometrow na 40.000 km dźe na njewobeńdźomne małe měrjenske zmylki a zerzawjace měridła dweju tehdyšeju ekspedicijow (Lapska a Peru) wróćo. Zo njechcychu meter šěrokostnikam, ale dołhostnikam přiměrić, měješe předewšěm dwě přičinje:
- su wšě šěrokostniki rozdźělnje dołhe (hlej horjeka), dołhostniki pak jednak dołhe.
- je měrjenje geografiskeje šěrokosće – potajkim wuměrjenje zemje k sewjero-južnemu směrej – hač do dźensnišeho łóšo přewjedźujomne hač přez geografisku dołhosć k wuchodo-zapadnemu směrej.
Metrowa konwencija pak njeńdźe direktnje na měrjenja w Lapskej a Peruwje wróćo, ale na wuměrjenje dźělneho kusa meridianoweho kwadranta (štwórćina wulkeho kruha, kotryž přez Paris běži). Wobaj astronomaj Jean-Baptiste Joseph Delambre a Pierre Méchain staj čaru wot Dünkirchena hač do Barcelony (něhdźe 10° šěrokostneje diferency) z trigonometriskimi srědkami wuměriłoj a zwěsćištaj šěrokostnu diferencu z astronomiskimi srědkami. Po měnjenjach wo formje zemje, kotraž je so we wuměrjenjach w Peruwje a Lapskej (blisko ekwatora a sewjerneho čopa) zwěsćiła, da so z toho dołhosć cyłkowneho kwadranta wobličić. Při tym přińdźe k systematiskim měrjenskim zmylkam wot Méchain, kotrež je z pedanterije potłóčił.[1] Tute zmylki wjedźechu naposledk k njedokładnemu postajenju metroweho standarda.
ŽórłoWobdźěłać
- ↑ Ken Alder: Das Mass der Welt. Bertelsmann Verlag, München 2002


text:
Z wčerawšeho posedźenja Radworskeje gmejnskeje rady
Radwor (SN/MkWj). Zo so w Radworskim hrodźe zaso něšto hiba, wobydlerjo gmejny hižo dlěši čas wědźa. Wčera wječor měješe kóždy, kiž so za to zajimuje, składnosć, wjace wo tym zhonić. Nowy wobsedźer hrodu, 50lětny Florian Heilbronner, je wot februara wokoło hrodu aktiwny. Z Frankskeje pochadźacy krajinowy architekt bydli w Berlinje a mjeztym sčasami tež w Radworju, kaž sam praji. We wobłuku prezentacije na wulkej wobrazowce wón wčera rozłoži, kak sej přichod 300 lět stareho knježeho domu předstaja: Hród ma zaso tajki kaž něhdy wupadać – jako barokna drohoćinka. Na prezentaciji předstaji Heilbronner zdobom historiske fota, kotrež bě sej nazběrał. Tak dokumentowaše z fotami tež přetwary po Druhej swětowej wójnje, na přikład, jako bě hród wučerski wustaw abo šulska kuchnja.


text:
Stara wosadna cyrkej (Radwor)
Stara wosadna cyrkej při nawsy njedaloko wot hrodu je jedna wot třoch cyrkwjow w Radworju a běše hač do lěta 1896 farska cyrkej. Po poswjećenju noweje wosadneje cyrkwje swj. Marije kralowny róžowca njebu wjace za bože słužby wužiwana. Wona je najstarši zdźeržany twar we wsy.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnja drjewjana cyrkej steješe hižo wokoło 1270 na městnje dźensnišeje stareje cyrkwje při nawsy. Kamjentny Boži dom z tonowym wjelbom a drjewjanej zwonicu bu w lěće 1489 pod fararjom Hrjehorjom Korchom natwarjeny a tři razy rozšěrjeny a přetwarjeny, k poslednjemu razej 1816. Při sewjernym boku je so hišće mólba z lěta 1680 wobchowała.[1] Při cyrkwi namakaše so tež stary Radworski kěrchow, na kotrymž bě posledni pohrjeb 1883. Hłowne pohrjebnišćo za wšěch wosadnych bě pak hižo wot 16. lětstotka při Křižnej cyrkwi we wuchodźe wsy. W lěće 1874 bu šula pódla cyrkwje natwarjena.
W druhej połojcy 19. lětstotka njebě 400 lět stara cyrkej hižo wulka dosć, zo by wosadnym dale słužić móhła. Po tym, zo běchu eksperća w posudku hubjenu twarsku situaciju zwěsćili, rozsudźi so komisija wosady a gmejny dnja 18. julija 1888 za twar noweho Božeho domu, dokelž bychu kóšty za restawraciju stareje cyrkwje wyše byli hač płaćizna za nowotwar. 1889 swjećeše hišće w starej cyrkwi Jurij Kral swoju primicu.
Po poswjećenju noweje cyrkwje swj. Marije kralowny róžowca wottorha so cyrkwinska łódź Božeho domu w lětomaj 1896/97 hač na wołtarnišćo a sakristiju, kotrejž hač do dźensnišeho na starym městnje stejitej. Pišćele z lěta 1882 so do noweje cyrkwje přeměstnichu. W lěće 1905 zarjadowa farar Jakub Nowak we wobchowanym dźělu twarjenja cyrkwinski muzej ze zběrku postawow a dalšich objektow z cyrkwje. W 1930tych lětach wottwari so wustajeńca a někotre drohoćinki – mjez druhim „Njeswačanska mać boža“ a postawa Hany samotřećeje – so do noweje cyrkwje donjesechu.
Poslednja restawracija stareje cyrkwje sta so w lětomaj 1995/96.
Galerija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Radibor. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 32. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (II. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 235.
- Hańža Winarjec-Orsesowa: Wobraz Radworja něhdy a dźens. W Rozhledźe 2/1993 [43], str. 45–49
- ↑ Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler. Sachsen I: Regierungsbezirk Dresden. Deutscher Kunstverlag, 1996, str. 740–41


text:
Kot Rojber – wywiad
Jo bych niy była sobom, jakbych niy wylazła trocha przed szereg i niy pedziała czegoś łod siebie na poczontku. Mianuja sie Asia Kansy, ale we internecie jeżech Muti. Muti łod Kota Rojbra. To tela musicie wiedzieć. A terozki moga już odpowiadać na pytania!
1. Czym je dlo Wos ślonsko godka?
Chciałabych pedzieć, iże to mój chlyb powszedni, ale bych Wos trocha ofulała. Niy żeby u mje w doma sie niy godało! Godało sie. Ino jo żech była za bajtla zawsze jak mały gorol – dziołszka, kero “pięknie mówi”. Do godanio mi było daleko. Dziepiero pora lot nazod pomyślałach, że ta naszo Godka jest fest fajno i gańba by było, co by dziołcha stond niy poradziła godać! (A szczególnie mje zawsze było gańba, jak mój świyntyj pamiynci dziadek Waldek coś do mje godoł, a jo niy umiała Go spokopić) I tak żech próbowała coroz wiyncyj godać i coroz bardzij mi sie to podobało! I durś sie ucza czegoś nowego – mom roztomajte ksionżki i dykcjonorze, a dalij wiym, iże mało wiym! Ale na szczynście som we internecie ludzie, kerzy tyż radzi godajom i sie od siebie nawzajem uczymy! Ciesza sie fest, że ludzie pomału zaczynajom doceniać ta naszo Godka, że już im niy ma gańba. Myśla, że to zasługa tych wszystkich, kerzy jom promujom.
2. Kończyliście jako artystyczno szkoła eli som żeście samoukiym?
Kule bele! Fest bych chciała jakoś kejś skończyć! Ale zawsze mi było niy po drodze. I tak, zamiast kończyć jakie ASP abo inkszo szkoła – skończyłach studia i mogecie do mje godać pani pedagog. Ale od bajtla coś tam rysuja i niy ino. A wszyskigo uczyłach sie sama w doma.
3. Skond idyjo coby rysować cicika? Mocie swojigo kiery był inspiracjom?
Mom nawet dwa! Dwa małe gizdy. I terozki jak je oglondom na co dziyń, to niy umia sie nadziwić, jak łone poradzom tak wynokwiać i tela larma robić! I czynsto mi pomogajom jak niy mom weny. Ale to niy łone mje na poczontku zainspirowały. Prowda jest tako, ino nikomu niy godejcie, iże pierwowzór moigo czornego kocika powstoł, bo mi sie kejś mierzło na wykładzie! I tak mi sie tyn kocik spodoboł, iże go co chwila rysowałach i ulepszałach, aż powstała ostateczno wersja, kero terozki mogecie podziwiać, bo na tela żech go pokochała, że założyłach mu profil na Instagramie.
4. Czamu Rojber? Skond taki miano?
To było piyrsze miano, kere mi przyszło do gowy. Popaczałach sie na tego kocika i padom do siebie: “Kot Rojber”. I tak mu zostało. Rojber – bo jak to na kocika przystało – durś coś pocho. Mógłby być Gizd abo inkszy Pieron, ale mu niy pasuje.
5. Skond pomysł coby teksty do łobrozków rychtować po ślonsku?
Jak już tyn kocik zostoł Kotem Rojbrem, to niy było wyjścia – musioł godać. Zbadałach teren, czy aby niy ma inkszego ślonskigo kota i żodnego niy znodłach. A takigo kota, co godo, to już wcale! No i dałach mu zielone światło. A że sie we mje odezwało moje pedagogiczne zboczenie zawodowe, to żech stwierdziła, że przy okazji możno kogoś czegoś naucza. I tak tyn kocik niy ino coś tam godoł na łobrozkach, ale tyż my zrobili seryjo “śląskie słowo na dziś” i co dziyń wciepowali inksze słowo z tłumaczyniym na polski. Do tego stopnia żech sie w to wkrynciła, że aż żech potym ze tych słówek egzaminowała moich obserwatorów na Testach Ślonskij Godki! (Zdarzo sie, iże mje pytajom, kej bydzie nastympny – tak im sie spodobało!) Starom sie ta godka wplatać w łobrozki tak, żeby były trocha śmiyszne, ale i trocha jednak edukacyjne. Tako se misja wymyśliłach! I przy okazji sama sie ucza!
6. Wasze łobrozki idzie kajś kupić eli mocie yno zajta na FB i IG?
Bele jakie klamory z Rojbrem idzie kupić na kotrojber.cupsell.pl. Ale jest to biznes, kery mi fest gowy niy zawraco. Skupiom sie głównie na Instagramie, bo tam mom nojwiynkszo widownia i nojciekawsze możliwości do dzielynio sie tym, co mo do pedzynio Kot Rojber. Tam tyż nojlepij o interakcja z inkszymi i ciekawe dyskusje. Jakby sie kejś z tego Rojbra zrobił jakiś celebryta abo inkszy influenser, to możno szarpnymy sie na jakiś własny geszeft.
7. Jaki je Wasz ulubiony łobrozek z Rojbrem?
Mój ulubiony łobrozek to chyba tyn blank piyrszy, kery sie pojawił za zajcie. Portret Kota Rojbra. Łon tam nic niy godo, ino siedzi. Ale jo mom do niego syntymynt, bo łodtego łobrozka sie wszysko zaczyło.
8. Robicie tyż jakie inksze łobrozki?
Ja! Robia roztomajte łobrozki – rysuja kredkami, maluja… Robia nawet witraże i filcuja! Wszyskigo po trochu. Swoje inksze (myńsze i wiynksze) dzieła wciepuja na drugigo instagrama @lewugu_art. Ćwicza, kombinuja, polepszom i jeszcze roz ćwicza… Bo możno faktycznie kejś póda sie kajś z tego rysowanio szkolić i tyn Rojber wskoczy na wyższy poziom!