text:
Dodoł Gerad, Lipiec 23rd, 2017
Nasz stary, dobry interkamrat ze Ślonskiego Beranio
łodszoł na Wieczne Bacowanie. RiP, Franciszek Drewniok /1947-2017/
Dodane w zajcie Maryjanek, Organizacyjnie | Możliwość komentowania Pożegnanie Kamrata „Francika” z Wisły została wyłączona
Dodoł Gerad, Styczeń 15th, 2017
Żyjymy pod tym samym niebym
to sama klara ciepło dowo
ta sama ziymia matkom naszom
s tej samej monki chlyb powstowo
Chocioż rozmańto życio droga
po szkartkach historyje kludzi
to yo jedna nasza swojsko
we łoku ckliwe płaczki budzi
To droga to Łojczyzny serce
co pszociym wielkim dlo nas bije
to snopy zboż kominy grubow
to dom i miejsce w kierych żyja
R.Sobik
09.11.2015r.
Dodane w zajcie Renia | Możliwość komentowania Serce Łojczyzny została wyłączona
Dodoł Gerad, Wrzesień 2nd, 2016
– Majom blisko do Prahy
i niy cza sie starać za fest bo łonczy nos wiela – nawet historia i „zimne”
Dodane w zajcie Gerad | Możliwość komentowania Ślonzoki majom blisko do Prahy. została wyłączona
Dodoł Gerad, Lipiec 18th, 2016
Dodane w zajcie Organizacyjnie | Możliwość komentowania Muzyja Ślonskie została wyłączona
Tags: Lauba, ślonskie fora
Dodoł baba, Marzec 11th, 2016
Dzisiej w Niewiadomiu spotkało sie pora ludzi (rechtorów, Laubiorzy i inkszych), kierym leży na sercu, żeby szkolorze uczyły sie o swojim regionie na lekcjach we szkole. Był też nasz Fojerman, był Peritus no i był zapowiodany dr Czesak z UJ, kiery mioł tam wyklad. Radzi my som, że od września klasy IV w rybnickich szkołach podstawowych bydom miały jedna lekcja na tydziyń (z tzw. godzin prezydynckich) przeznaczono na nauka o Ślonsku.
A niżyj fotka ze spotkamio na Hoymie. Laubiorz Fojerman to tyn piyrszy z lewej, jakby kto nie pamiyntoł 🙂
Dodane w zajcie Fojerman, Organizacyjnie, Po Naszymu | Możliwość komentowania Hoymgruba i lekcje regionalizmu została wyłączona
Dodoł baba, Marzec 10th, 2016
W piontek 11 marca w Rybniku na Hoymgrubie jest konferyncyjo dlo rechtorów na tymat edukacji regionalnej, kierej bydom sie uczyć dziecka od września. Dr Artur Czesak wygłosi tam wykład, a Fojerman bydzie mioł też swoja ksionżka. Drugo okazjo bydzie 16 marca we Świyrklanach, kaj bydzie „Dziyń Ślonskij Godki”. Fojerman bydzie tam ze swoją ksionżką. A tak już rychtig Fojermanowy autorski wieczór mo być we kwiytniu w Rybniku, na Placu Wolności w lokalu „Geszynk”, kaj w ramach Ślonskigo Koncika Literackigo Stanisław Neblik mo czytać swoji wiersze i podpisować ksionżka. Ni może nas tam nie być!
Jak już bydymy wiedzieć dokładno data i godzina, to domy znać!
Dodane w zajcie Organizacyjnie | Możliwość komentowania Fojerman i spotkania z pisarzym została wyłączona
Dodoł baba, Marzec 9th, 2016
Wszyscy sie sam na Laubie radujymy, że ukozała się w druku jeszcze jedna ksionżka napisano po naszymu, czyli w naszej ślonskij godce. A napisoł i wydoł jom nie kto inkszy ino nasz laubowy kamrat Stanisław „Fojerman” Neblik. Gratulujymy!
„Ô czym sam stoji w tej ksionżce? Jak poczytosz, to sie dowiysz. Ô wszyskim, a ô niczym, toż licza na to, że kożdy znojdzie sam coś do sia. Niy trza jom czytać „ôd deski do deski”, styknie poszkartować, trocha sie porozglondać, a poszukać. Tak krotko pedzieć: je sam zebrane we wierszach piynćdziesiont lot mojigo życio (jak tyn czas wartko leci). Pisane to było wiyncyj jak dziesiynć lot, toż możesz uznać, czych sie czego bez te lata nauczoł?”.
Słowo wstympne do ksionżki napisoł dr Artur Czesak z Uniwersytetu Jagielońskigo, kiery szpecjalizuje sie w polskij godce i od łebka rajcuje go badani roztomajtych dialektów godki ślonskij i podhalańskij.
Wiym, że kożdy z Was chciołby mieć „Ślonski miszmasz” w doma 🙂 Chocioż ksionżka idzie dostać prawie wszyndzie, najlepij i najtanij bydzie, jak napiszecie do samego autora na e-maila: stawlik@wp.pl
Eli sie komuś straciył adres zajty z „Giskanom Fojermana”, niech sam kliknie. Tam znejdzie wszystko o autorze i może też do niego naszkryflać do niego e-milka. Na pewno odpisze 🙂
Dodane w zajcie Fojerman, Organizacyjnie | Możliwość komentowania Do rymu po naszymu abo ślōnski miszmasz została wyłączona
Dodoł baba, Grudzień 17th, 2015
Rymy bez rymy
Wy niy wiycie, a jo wiym,
Czamu rymy dostoł rym:
Jo chcioł rymy dać do kupy,
Dyć uciykły na plac strupy
I już jedyn rym bōł chory,
A jo rymy doł do pory,
Tak sie stało ôd tej pory,
Że i drugi rym je chory.
Teraz je najwyższo pora
Iś z rymami do dochtora.
– Dej dochtorze jaki lyki,
Na kucani, smarki, psiki,
Coby zdrowe były rymy,
Bo my rymy sam niy chcymy.
Dochtōr rymy zbadoł chwila,
Doł kożdymu jakoś pila.
– Ryma pilōm je niy rada,
Tōż tako je moja rada:
Niech wypijōm szolka tyju,
A sie pod pierzina skryjōm.
Tak wylyczōł dochtōr rymy,
Ôd tej rymy, tōż już wiymy.
Choć sōm rymy durch do pory,
Niy sōm chore ôd tej pory.
Ryma z nosa już niy leci,
Toż niech ich czytajōm dzieci.
Fojerman
Dodane w zajcie Fojerman | Możliwość komentowania Słowno graczka Fojermana o rymie i rymach :) została wyłączona


c: text/html

text:
Ślōnzoki1 jeżdżōm po cołkim2 świecie, chodzōm do roztomajtych3 restauracji, to czamu4 niy mogōm sie w dōma narychtować5 takyj ajnfachowyj6 tajskyj zupy rybnyj. Dorsz je delikatny, ôd niego smak fajnie wzbogaco pasta curry. Jabko, banan i mlyko kokosowe dajōm tymu trocha słodyczy, a i dziynki nim całoł zupa bydzie nōm na talyrzu fajnie wōniać.
Co potrza?
50 dkg dorsza
2-3 łeżki soku ze citrōłny7
1 srogoł8 cebula abo 2 mańsze
1 banan
500 ml buliōnu
400 ml mlyka kokosowego
łeżka9 masła klarowanego
łeżka oliwy
2 łeżki pasty curry (zielōnyj abo i jaki inkszyj10), a jak taki11 niy mołcie, to dejcie12 łeżka łagodnego curry (kebyjście niy wiedzieli, czy niy bydzie za ôstre, to dejcie naprzōd13 yno małoł łeżeczka, a potyn dosmakujcie14)
połra łeżek pokrajanego15 sznitlochu16 abo dymki
sōl i pieprz
Pokrejcie17 ryba na 2 cm kōnski18, posypcie leko19 solōm, pieprzym, ôblyjcie sokym ze citrōłny i niech ôna chwila tak postoji.
We gorku na maśle i oliwie zeszklijcie pokrōnoł cebula, wciepcie pasta curry, a jak zacznie fajnie wōniać, zalyjcie to buliōnym i mlykym kokosowym. I niech sie to aby 5 minut na małym ôgniu powarzi20, żeby się te smaki mōgły połōnczyć. Tera wciepcie tam ryba, a 5 minut niyskorzi21 potarte na rubych ôczkach jabko i pokrajanego na pó-talarki banana. Terozki mogecie już rychtować22 talyrze, nalywać, na wiyrch23 wciepnōńć24 trocha dymki i… Smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2 całym
3różnych
4dlaczego
5przygotować
6prostej
7cytryny
8duża
9łyżka
10innej
11takiej
12dajcie
13najpierw
14doprawcie
15pokrojonego
16szczypiorku
17pokrójcie
18kawałki
19lekko
20pogotuje
21później
22przygotowywać
23górę
24wrzucić

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hewimetal
Hewimetal abo po prostu Metal – zorta pjosynek muzycznych uo ćynżkim, mocnym brzmjyńu gitary a uostrym szlagcojgu, podgatůnek muzyki rokowyj[1]. Powstowoł pod końec 60. lot XX st. we Wjelgej Brytańiji a USA zapoczůntkowany m.in. bez take skupiny jak: Black Sabbath, Led Zeppelin, Iron Maiden, a Deep Purple. Hewimetal je uoparty na roztomajtych elektrycznych gitarach (zowdy tyż gitarze basowej), szlagcojgu a wokalu. Teksty pjosynek sům bezma zowdy uo ponurej a roz za kedy i depresyjnej tematyce[2].


text:
Půłnocno Amerika
Amerika Půłnocno – kůntynynt, kery leży na půłkuli zachodńij, na půłnoc uod růwńika. Uod wschodu grańiczy s Uoceanym Atlantyckym, uod zachodu s Uoceanym Spokojnym, a uod půłnocy s Uoceanym Arktycznym. Powjyrzchńo Ameriki Půłnocnyj wynośi 24,242 mln km2. Bez Ojropejczykůw, uobje Ameriki sům tyż nazywane Nowym Śwjatym. Nojwjynksze pod wzglyndym placu państwa Ameriki Půłnocnyj to Kanada, Stany Zjydnoczůne, Meksyk a tyż autůnůmiczno tajla Dańije - Grynlandyjo. Pozostoło tajla zajmujům państwa Ameriki Strzodkowyj a leżůnce na wyspach Morza Karaibskigo.


text:
Winston Churchill
Winston Churchill (rodz. 30 listopada 1874 we Blenheim Palace, um. 24 styčna 1965 we Lůndyńy) – brytyjski polityk, stratyg, pisoř a historyk. Dwa razy bůu prymjerym Wjelgij Brytańije. We 1953 erbnyu Nagroda Nobla we literatuře, za uopracowańo historyčne, kej The Second World War, The World Crissis a A History of the English–Speaking Peoples. We 2002 wygrou we abštimůngu na nojwybitńyjšygo Brytyjčyka we gešychće. Brou udźou we kůnferencyje můnachijskij a kůnferyncyjach we Teherańy, Jouće a Počdamje, kaj wlazowou we skuod Wjelgij Trůjki. Jymu je připisywane autorstwo kůncepcyji Stanůw Zjydnočůnych Ojropy.


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (teke Iberiska połkupa) jo wjelika połkupa na krotkem wjacorje Europy, nejwěcej pódwjacornje z tśich wjelikich pódpołdnjowych europskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkańskeje. Ma płoninu wót něźi 580 000 km² a pótakem jo pó Skandinawiskej połkupje druga nejwětša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa granicujo na pódzajtšu z Srjejźnym mórjom a na pódwjacorje z Atlantiskim oceanom. Z Europu jo zwězana na dłujkem zajtšu, źož jeju granicu twórje góry Pyreneje. Na pódpołdnju Pyrenejskeje połkupy lažy Gibraltarski pśelew, kótaryž wótźělujo Europu wót Afriki.
Na Pyrenejskej połkupje laže Špańska, Portugalska, Andorra, mały kusk Francojskeje a teke Gibraltar, zamórski teritorij Zjadnośonego kralojstwa.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Commons: Pyrenejska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Wczora, tak jusz pod wieczor, kej ech szou ze szychty do dom, podpaduo mi, co we uoknach przeczkola, do kerego chodzom dzieci pracownikow uniwersytetu, swjyci sie jeszcze swiatuo. I choc uokna bouy pozawjyrane, szuo suychac guosno dyskusja.
Piernika – pomyslou ech sie – co sie tam tak niyskoro dzieje. Eli to jake menele sie bawiom graczkami, abo jaki inksze diobuy zrobjyli sie w przeczkolu zabawa.
To ech sie pomyslou, co cza tam rajn wlyjsc i uobejrzec, co sie tam wyrobio. A ze moj nojmodszy bajtel tysz tam chodzi, to sie znom, co kaj je.
Jeszcze ech niy oklupou szczewikow ze sniega, a jusz ku mie ze biora wylazua Swiotkowo, kero je tukej kerowniczkom.
Ah to wy – panie Oczonsek – powitaua mie kerowniczka. A jo jusz myslaua, co to jakijs gruchlik po ciymku wlos do przeczkola!
Niy, niy panie Swiontkowo – to jo! A wlos ech tukej, bo takigo larma po nocy w przeczkolu ech jeszcze niy suyszou – toch chciou ech pokukac, co je lous!
Ach wjycie panie Oczonsek, pora bajtli ze grupy przedkomunijny, zostauo trocha duzy i dyskutujom teroski, jak chycic Mikouoja, co za pora dni bydzie uaziou z gyszynkami. Tosz ech sie pomyslaua, co posiedza sie trocha duzy i posuchom, co te bajtle tam wymyslajom. Jak mocie chync, to mozecie tysz sie przisuchac. Ino niy robcie larma, coby dziecek niy szterowac.
No to ech po cichu wloz do izby skont szuo larmo, i siednou ech sie w koncie, coby sie trocha tych dziecek posuchac:
• Jo sie mysla – padou mauy Francik – synek ot profesora, co mo take rube brele co tukej cza sprobowac chycic Mikouoja metodom geometrycznom. Cza zmajstrowac okronguo klotka, zataskac jom do lasa i postawic kajsik po boku. Jak sie na drugi dziyn przidzie uobejrzej, co je lous – mogymy tukej miec do czyniynio ze dwoma diametralnymi przypodkami: przypadek pjyrszy pirzyncko trywialny: – Mikouoj bydzie siedziou w klotce. Przipadek drugi – Mikouoj uazi kole klotki. To cza gipko wlyjsc samymu rajn i bes inwersjo scian klotki wciongnoc Mikouoja drin. No a samymu gipko wyskoczyc s klotki, coby bes interferyncyjo niy zjonizowac sie samymu.
• Mosz recht Francik – odezwou sie na to Erwinek, kerego mamulka robi na uniwersytecie za fizyczka jondrowo. Ale jo by myslou, co mozno lep by boua metoda topologiczno. Bo tukej szuo by Mikouoja topologicznie uwidziec jako Torus. Tyn koncek lasu, kaj se uazi Mikouoj szuo by leko przetransportowac do sztyrodymensjonalny przestrzyni. A z literatury wjym, co niy bouby problym ta przeszczyn tak pofaltowac, coby tego Mikouoja w nij zawrzic. No i tak by my mogli bes problymu przijsc do Mikouojowych gyszynkow.
• A co byscie pedzieli, jak by tak go chycic metodom Newtona – pedziou cicho Zeflik, kery czytou w koncie jakos rubo ksionczka. Jak kozdy wjy, klotka i Mikouoj prziciongajom sie do siebie skuli grawitacje. Hipotetycznie szuo by zapomniec o tarciu – a w tyn czas Mikouoj leko wleciou by do klotki!
• No ja – ale jo by tu widziaua lepi coby sie trocha odpaczec od Einsteina – pedziaua Hedwiszka – cera ot profesora Hanusika. Cza przefurgnonc tyn koncek lasa, kaj sie schroniou Mikouaj, ze pryntkosciom swiatua.Bez kontrakcjo relatywistyczno, zrobi sie Mikouoj ciynki jak papior. To cza go ino zrolowac i owinonc szlajfkom abo guminym.
• Jo mysla, co cza by poleku isc do dom – wtronciou sie na to Hynius Zelezniok. Mozno by cza przemyslec, eli metodom fizyki eksperymentalnyj niy bouo by lepij. Bierymy jedna semipermeable mymbrane, kero przecedzi wszyjstko w lesie ino Mikouoja niy?
Piernika – dali ech niy szczimou. Kaj my to som – we przeczkolu abo na uniwersytecie?
I ech sie zebrou i poszou – po drodze rozmyslajonc o dobrych czasach, jak jo bou klajniak i tysz chodziou do przeczkola – do dom.
Grudziyn 2017


text:
Charlie Chaplin
Sir Charles "Charlie" Spencer Chaplin, KBE (nar. 16 kwietnia 1889 we Lōndynie, um. 25 grudnia 1977 we Vevey we Szwajcaryji) – brytyjski aktōr i ryżyser czasōw niymygo kina, niyskorzij tyż źwiynkowych filmōw; producynt, scynarzista i kōmpozytōr filmowyj muzyki.
Biografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Narodziōł sie we Walworth w Lōndynie, w Angliji. Jigo fatrym bōł Charles Chaplin, a matkōm Hannah Harriette Hill (w sztwierci rōmskigo pochodzyniŏ[1]). Ôba byli aktōrami. Dali mu na miano Charles Spencer.
Ôjce wziōnli szajdōng hned po narodzyniu Charlesa, kery ôd tego czasu bōł fołdrowany ôd matki. Żyli we barzo ciynżkich warōnkach, przekludzali sie do corŏz myńszych izbōw. W 1896 roku matka niy poradziyła znŏjść roboty i trefiyli do przitułku. Niyskorzij społym ze bratym Sydney'ym skirz ciynżkij sztofowyj sytuacyje prziginiyńci byli do wziyńciŏ roboty w werkszteli autowyj w Lambeth. Po pŏru tydniach ôba przeniysiyni byli do Szkoły Siyrot i Biydnych Dziyci we Hanwell.
Charles i jigo brat kwatyrowali bez jedyn ôkres ze ślubnōm ôd fatra i jejich synkym, jednakōż byli tam źle traktowani (porzōnd drugŏ matka niy puszczała ich na noc do dōm) i wrōciyli do przitułku. Kedy Sydney z niygo wyszoł, wziōń robotã trōmbkŏrza na ausflugowym szifie. Po nawrocie zajōn sie Charlesym, co ôd dugszygo czŏsu radziōł sie sōm. Fater umrził skirz alkoholizmu, jak Charles bōł 12 rokōw mody, a matka przeszła nerwowe załōmanie i hned ôstała wrażōnŏ do lazarytu psychiatrycznygo w Cane Hill kole Croydon. Umarła w 1928 roku.
Chaplin piyrszy rŏz wystōmpiōł na binie w musicalu, kej bōł piyńć rokōw mody. Tego wieczora wystympowała jigo matka, a ôn czekoł na niã na zadku. Kedy niymocnyj matce głos sie straciōł i musiała do przerwać wystymp, dyrechtōr tyjatru wycis na binã Chaplina. Tedy synek napoczōn naśladować matkã, kerŏ wynauczyła go śpiywać i grać.
Za bajtla Chaplin porzōnd tydniami ôstŏwoł w becie skirz uwŏżnyj doległości, a nocōm jigo muterka siŏdała przi nim i ôdegrywała to, co działo sie za ôknym. W roku 1900, kej bōł jedynŏście rokōw mody, z dopōmocōm ôd brata dostoł rolã komicznygo kota w pantōmimie "Kopciuszek", we Hipodrōmie w Lōndynie. W 1903 roku ukŏzoł sie we grze Jim, A Romance of Cockayne. Hned niyskorzij dostoł swojã piyrszõ stałõ robotã - groł synka, co przedowoł cajtōngi w grze ô Sherlocku Holmesie. Rolã tã ôdegrywoł do roku 1906. Potym wystōmpiōł w programie Court Circus, a w dalszym roku bōł zaangażyrowany do programu Fun Factory. Podle regestōw imigracyjnych, przijechoł do Ameryki z trupōm Karno 2 paździyrnika 1912 roku. Tam ôstoł dozdrzōny ôd filmowygo producynta Macka Sennetta, kery ajnsztelowoł go do swojigo sztudia Keystone Film Company.
Chociŏż przōdzi Chaplinowi było ciynżko przifasować sie do knifu szpilaniŏ sztudia Keystone, hned stoł sie tam widziany. Mack Sennett znōmy bōł ze swojij spōntaniczności, a filmy produkowane we jigo sztudiu porzōnd niy miały scynariuszy. Sam ukŏzała sie szansa dlŏ Chaplina, kery mioł sroge talynta improwizacyje. Jak głosi powiarka, w jednym z filmōw Macka Sennetta chybiało gagów. Utrŏpiōny producynt kŏzoł Chaplinowi ucharakteryzować sie i zagrać bez narychtowaniŏ. Tyn wlecioł do garderoby, ôblyk nŏjgorsze ôblyczynie, jake tam znŏd i stworzōł postać Trampa, z kerōm permamynt je nŏjbarzij łōnczōny. Ta filmowŏ postać to ôsoba z manierami dżyntelmyna, ôblyczōnŏ we za mały szaket, za sroge galoty i strzewiki, z sztajfniŏkym na gowie a bambusowōm krykōm i fōnskym. We swojij autobiografiji Chaplin pisoł ô nim Dżyntelmyn, poeta, fabulŏk, samojednik, co sztyjc wyczekuje rōmantyczności i przigody. Chciołby wkludzić w pana (Macka Senneta) tuszynie, co je forszerym, muzykym, fyrstym, szpilerym w polo. A dyć niy pōmietŏ zebieraniym kipōw eli ôbkradaniym bajtli z bōmbōnōw.
W roku 1919 Charlie Chaplin sztartnōł sztudio United Artists społym ze Mary Pickford, Douglasym Fairbanksym i Davidym Warkym Griffithym. Chociŏż filmy ze źwiynkym stały sie postŏwōm kinymatografije hned po jigo wkludzyniu w roku 1927, Chaplin niy przeprził sie dō niygo aż do rokōw trzidziestych. Miyniōł, co źwiynkowy film skasyruje kinymatografijõ i kedy wszyjscy tworzili filmy ze źwiynkym, ôn zrychtowoł niyme Światła Wielgigo Miasta, kere były ôgrōmnym sukcesym.
Chaplin stworzōł choreografijõ i muzykã do filmu Światła Rampy z roku 1952, bōł śpiywŏkym w tytułowyj śpiywce do filmu The Circus z roku 1928. Jednōm z pŏru śpiywek napisanych ôd niygo je Smile, kerõ śpiywali miyndzy inkszymi Nat King Cole i Michael Jackson, co mioł talynt Chaplina we srogij zŏcy. Skuli na lewicowych przekōnań znŏd sie na tm. czŏrnym wykŏzie Hollywood.
Bōł hōnorowany mockōm nadgrōd, ôsobliwie pod kōniec swojij kariery. W 1975 roku dostoł Ôrder Brytyjskigo Impyriōm, a wrŏz z nim brytyjski szlachecki tytuł[2].
Umrził 25 grudnia 1977 roku we Vevey we Szwajcaryji i bōł pogrzybany na tamtyjszym smyntŏrzu. 1 marca 1978 dwōjka autowych mechaników, Polŏk Roman Wardas i Bułgar Ganczo Ganew porwali ciało ód Chaplina i fołdrowali za jigo powrōt kwoty 600 tys. frankōw szwajcarskich. 17 mŏja 1978 roku ciało ôd Chaplina było znŏdniynte skryte w polu kukurzicy kole Noville. Pogrzybano było je zaś, tym razym niy w ziymi, ale w betōngowym bloku ô rubości 1,8 metrōw[3].
Ôbranŏ filmografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Cruel, cruel love, 1914
- Tillie's Punctured Romance, 1914
- The Tramp, 1915
- The Vagabond, 1916
- The Kid, 1920; prymiera 1921
- The Gold Rush, 1925
- The Circus, 1928
- City Lights, 1931
- Modern Times, 1936
- Charlie Chaplin Cavalcade, 1938
- The Great Dictator, 1940
- Monsieur Verdoux, 1947
- Limelight, 1952
- A King in New York, 1957
Nadgrody[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- 1954: Światowŏ Nadgroda Pokoju
- 1972: Hōnorowy Oscar: za cołkõ prŏcã jako ryżyser i aktōr
Prywatne Życie[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Żyniōł sie sztyry razy:
- Mildred Harris (23 paździyrnika 1918 – 19 listopada 1920[4], szajdōng), syn Norman (nar. 1919, um. 3 dni po narodzyniu)
- Lita Grey (26 listopada 1924 – siyrpnia 1927[5], szajdōng), 2 synōw: Charles Jr. i Sydney (um. 3 marca 2009 w Kaliforniji)
- Paulette Goddard (1936 – 1942, szajdōng)
- Oona O’Neill, cera ôd dramaturga Eugene O'Neilla (16 czyrwnia 1943 do śmiyrci), 8 dziecek: aktōrka Geraldine, Michael, Josephine, Jane, Eugene, Victoria (nar. 1951), Christopher i Annette-Emilie.
Bibliografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Georges Sadoul: Charlie Chaplin : jego filmy i jego czasy. Filmowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1955.
Przipisy[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- ↑ Chaplin Ch. My Autobiography, s. 19
- ↑ Comic genius Chaplin is knighted - BBC
- ↑ Paul Donnelley 501 most notorious crimes Bounty Books, Lōndyn 2014. ISBN: 978-0-753725-98-6
- ↑ Glenn Mitchell, The Chaplin encyclopedia, B.T. Batsford, 1997, s. 126.
- ↑ Mitchell, The Chaplin encyclopedia, op. cit., s. 124.


text:
Czesko Republika
Czesko Republika (czes.:Česká republika, Česko; ČR) – państwo we Postrzodkowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Uod 1918 do 1939 a uod 1945 do 1993 bůło tajlům Czechosłowacyje. Uode 2004 roku Czesko Republika je we Ojropejskij Uńiji.
Teroźno Czesko Republika skłodo śe ze trzech gyszichtowych regijůnůw, kerymi sům Czechy (czes. Čechy), Morawijo (czes. Morava) a Ślůnsk (czes. Slezsko). We 1920 przikuplowali do Czechosłowacyje małe kraje Dolnyj Austryje a sům uůne bestůż tyż we teroźnyj Czeskij Republice. Godłym państwowym Republiki je Czeski Lew a dwa uorły - ślůnski a morawski. Stolicům państwa je Praga.
Nojwjynkszo gůra Czeskij Republiki je Śńyżka we Sudetach.
Mjano[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Czesko Republika je we ńykerych państwach felerńy mjanowano "Czechůma"[2], choćoż Czechy to je ino jedyn s regijůnůw CZR a ńyma to mjano uode państwa. Mjyszkańcy Czeskij Republiki fest růżńicujům mjano Czechy uod Czeskij Republiki a nojbarzi godajům cołkym mjanym: Česká republika ("U nás, v České republice" abo krůcyj "U nás, v Republice")[zdrzůdło?].
Co by bůło jeszcze krůcyj průmujům uůńi we swojij godce nowe mjano państwa Česko (analogiczńy jako "Polsko", "Slovensko", "Německo" atp.), nale ńyma to powszechńy we stosowańu.[zdrzůdło?]
Przipisy
- ↑ Český statistický úřad - 2015
- ↑ Bez tyn przikłod we Litwje, Ńiderlandach, Polsce, Rusyji a Gwinyji


text:
Niyrołzki1 ôstanie2 Wōm3 trocha rosołu ze niydzieli, a niy chcecie zajś4 jejś5 tego samego na mitag6, to tedy ôwdy mogecie sie na gibko7 narychtować8 nudelzupa ze baniōm. Choć rosołu zawsze lepi nawarzyć9 wiyncyj i dać go trocha do zamrażalki, bo receptōw z nim je kans, a przeca niy bydōmy go zawsze ekstra warzić.
Co potrza?
1 liter rosołu abo wywaru ze grincojgu10 (jak już żejście sōm richtich11 zgniōli12, to sie wejście taki wyrfel13…. aż niy wierza, że żech sam14 to napisoł 😉 )
0,5 kg bani
szklōnka mrożōnego zielōnego groszku
sōl i pieprz
To je tak ajnfachowe17, że nawet niy ma co pisać. Do gorka wlyjcie rosōł i dejcie18 pokrajano19 bania. Jak już trocha zmiynknie, to jōm pomiksujcie, wciepcie20 do gorka dwie gorście nudli, szklōnka groszku, a za 10-12 minut mogecie21 sie brać za jedzynie. Nim nalejecie tyj zupy na talyrze, to pamiyntejcie, żeby jōm jeszcze dosmakować22. Smacznego 🙂
1czasem
2ô= ło
3ō- samogłoska w wymowie między o i u
4znów
5jeść
6obiad
7szybko
8przygotować
9nagotować
10warzywny zestaw rosołowy
11naprawdę
12leniwi
13kostkę
14tutaj
15garście
16makaronu
17proste
18dajcie
19pokrojoną
20wrzućcie
21możecie
22doprawić


text:
Ioniske morjo
Ioniske morjo[1] (grjeksce Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italsce Mar Ionico , albansce Deti Jon) je dźěl Srjedźneho morja a potajkim tež dźěl Atlantiskeho oceana.
Leži mjez Italskej, Albanskej a Grjekskej. Na sewjeru mjezuje z Jadranskim morjom. Na zapadźe mjezuje z Sicilskej a je zwjazane přez Messinsku wužinu z Tyrrenskim morjom. Ma wuchodźe je zwjazane přez Korintski kanal z Egejskim morjom.
Ioniske morjo ma přestrjeń 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5121 metrow.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Bratysława
Wspůłrzyndne: 48°08' N 17°06' E
Bratysława (słow. Bratislava, mjym. Pressburg, madź. Pozsony) – stolica a nojwjynksze mjasto Słowacyji a tyż bratysławskigo kreju.
Bratysława to cyntrům polityczne, ekůnůmiczne a kulturalne, śedźiba prezydenta a parlamyntu (Národná rada Slovenskej republiky). Od paru lot je tyż popularno postrzůd turystůw.
Położono je we połedńiowo-wschodńij tajli Słowacyje, nad Důnajym – jedyno stolica, kero grańiczy ze dwůma inkszymi krejami - ze Austryjům a Madźarůma.


text:
Šulski profil
Jadna strona našogo profila jo WITAJ-wucba
W lěśe 1998 jo se w źiśowni Mato Rizo rěcny projekt WITAJ w serbskej rěcy zachopił. Naša šula jo se na zašulowanje tych źiśi pśigótowała. My smy nazgónjenja wót šulow w Górnej Łužycy a w Bretani wužywali a smy w lěśe 1999 póžedanje na se wótchylajucu organizacisku formu pśi MBJS stajili, kótarež jo se w šulskem lěśe 2000/2001 pśizwóliło.
Stakim smy byli prědna zakładna šula w kraju Bramborskej, kótaraž jo Witaj-projekt dalej wjadła. Wukniki a wuknice, kótarychž starjejše su se to žycyli, se wót 1. do 6. rědownje bilingualnje wuwucuju.
W ramiku 7-10 góźinow wob tyźeń, we wobłuku płaśeceje góźinskeje tofle, wuknu toś te wukniki a wuknice w serbskej rěcy cytanje, pisanje a powědanje. Dalšne pśedmjaty, kótarež se pódawaju pó góźinach w toś tej rěcy, su matematika, wěcna wěda, wuměłstwo a sport.
Te pśez to dobydnjone wósobinske nazgónjenja su za dalšne wuwijanje kuždego jadnotliwego góleśa wjelgin wažne.
Z tym pśipomaga šula teke rewitalizaciji serbskeje rěcy w Dołnej Łužycy.
Druga strona jo wucba bliska pśiroźe
We wobłuku góźinskeje tofle se pśewjeduju projekty na pśedmjat pśesegajucu a rědownje pśesegajucu wašnju. Projektowy tyźeń k temje pśirody a wobswěta, w kótaremž wšykne rědownje źěłaju se póśěgujucy na temu, ma dłujku tradiciju. Wukniki a wuknice sami aktiwnje źěłaju a wuknu na praksu se pośegujucy zwenka šulskego twarjenja.
Wuslědki se wšyknym wuknikam, wuknicam a starjejšym pśi šulskich swěźenjach prezentěruju.
Teke wó wuměłsku stronu
se stara na našej šuli. Spiwanje a rejowanje słušatej k wótměnjatej wucbje. Wobraze, kótarež su wiźeś w šulskem twarjenju, znanje wó motiwěrujucej wucbje we wobcěrkoma kreslenja a wugótowarskego źěła.


text:
Nojdostojniyjsy Księze Kardynale, nas ukochany Arcypasterzu.
W imiyniu całyj nasyj parafii witom Wos z nojwiynksym sacunkiym i wielkom radościom.
Dziynkujymy nojpirwyj Bogu, Wom Eminencjo i syćkim, ktorzy swojom modlitwom,
ciyrpiniym, hojnymi ofiarami przycynili sie do tego coby w nasej parafii budowano dom Bozy.
Ciesymy sie łogromnie, ze przyjoneś nase zaprosynie i przybyłeś wmurować kamień
wyngielny do nasego kościoła poświeyncony przez nasego umiłowanego Łojca Świyntego
Benedykta XVI.
Prosimy Ciebie Eminencjo cobyś tom swojom łojcowskom rynkom pobłogosławił
nasyj parafii, Ksiyndzu Proboscowi i syćkim ludziom dobrej woli.
My zaś łobiecujymy ze bedymy łoryndować za tobą u Nojświyncyj Paniynki i nasego
ukochanego Łojca Świytego Jana Pawła II, ktory spoziro na nos z Domu Łojca.
Scynś Wom Boze.


text:
Kanada
Kanada[1] (ang., fr.: Canada) – państwo pouožůne we Americe Půunocnyj, rozćůngajůnce śe uod Uoceanu Atlantyckigo na wschodźe do Uoceanu Spokojnygo na zachodźe a Uoceanu Arktyčnygo na půunocy. Na pouedńu a půunocnym zachodźe grańičy ze Stanůma Zjydnočůnymi. Drůge państwo śwjata pod wzglyndym powjeřchńi (po Rusyji) a 36. pod wzglyndym ludnośći. Kanada je čuůnkym ONZ, NAFTA, Wspůlnoty Narodůw, Frankofůńije, NATO, G8, APEC.
Uobšar uobecnyj Kanady zamješkiwouy uod tyśyncy lot ludy tubylče (plymjůna Indjanerůw a Inuitůw). Rozpočynte pod kůńec XV w. brytyjske a francuske ekspedycyje zbadouy couke atlantycke wybřeže Kanady, co spowodowouo stopńowe jeich zaśedlyńy bez brytyjskych a francuskych uobywateli. We 1867 r. štyry kolůńije wlazujůnce we skuod Brytyjskij Ameriki Půunocnyj uchwoliuy Kůnfederacyjo Kanady a powououy do žyćo nowe państwo - Kanada. Stopńowy proces ůńyzaležńańo śe uod Wjelgij Brytańji uośiůgnůu půnkt kulminacyjny we 1982 r., kej uchwalůno nowo Kůnstytucyjo Kanady (ang. Canada Act 1982), co zerwouo uostatńy wjyńźi zaležnośći uod parlamyntu brytyjskigo.
Kanada do dźiśej pozostowo můnarchjům kůnstytucyjnům, s Elžbjetům II kej gowům państwa a utřimuje dymakracyjo parlamyntarno. Kej federacyjo zuožůno s dźeśyńću prowincyji a třech terytorjůw, Kanada pozostowo krajym dwujynzyčnym i wjelokulturowym, we kerym na poźůmje federalnym uobowjůnzujům dwje godki uoficjalne: angelsko a francusko (w jejich kanadyjskych uodmjanach). Kanada je państwym upřymysuowjůnym a zaawansowanym techńičńy, uo zrůžńicowanyj gospodarce we znočnym stopńu uzaležńůnyj uod wasnych bůgactw naturalnych a wymjany handlowyj - zwašča ze Stanůma Zjydnočůnymi, s kerymi Kanada pośado trwoue a zuožůne zwjůnzki.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Na co nōm drogi?
Pŏra dni tymu, 25 marca, zawarli chorzowskigo McDonald’sa. Tego na ul.Wolności, na gōwnyj ulicy handlowyj we mieście. Wto bōł kej jyno we Chorzowie to na isto bydzie wiedziōł ô kerego McDonald’sa idzie. Szło by pedzieć co nic wielgigo sie niy stało. Ale trza pedzieć co McDonald’s stōł tam 20 lŏt. I że zŏwdy tam bōł fol. I ôrŏz taki lokal zawiyrajōm. Skuli czego? To je prywatny gyszeft i jego właściciel doszōł do wniosku, że mu sie to niy kali. Pewnikym niy miōł strat, ale jak ôtworzi kajś indzij to zyski bydzie miōł jeszcze wiynksze. Pŏra lŏt do zadku z „Wolki” znikła tyż inkszŏ knajpa, z ô wiele myńszyj, ale tyż na Ślōnsku znanyj sieci Conieco (przinŏleżnyj do niymieckigo Kochlöffela). To może świŏdczyć ô tym, że ul. Wolności, że cōłki Chorzōw, niy sōm już take atrakcyjne jak kejsik. No ale we Chorzowie dalij miyszkŏ ponad 100 tys. ludzi. Kaj ône pōńdōm jak bydōm chcieli coś na gibko zmaszkecić? A pewnikym wlezōm w auto i pojadōm do jakigoś cyntrum handlowego. A tam knajpōw je kupa. Poza tym niy ma problymōw ze placym do parkowaniŏ. Bez to lokale, kere sōm w cyntrach handlowych, abo przi jakijś szyrokij drodze (np. McDrive) wygrywajōm ze tymi, kere jeszcze ôstały w tradycyjnych cyntrach miast. Bo ludzie sōm zgniłe i wolōm sie karnōńć autym niźli bankōm abo autobusym. I niy chce jim sie szukać placu do parkowaniŏ.
Infrastruktura drogowŏ decyduje dzisiej ô tym czy jakeś miasto, jakoś jego tajla bydōm sie rozwijać eli niy. I to niy je nic dziwnego. Historyjŏ dŏwŏ kupa bajszpilōw, że jakeś miasto sie rozwinyło bo leżało na krziżōwce szlaków. A potym upadło bo handlyrze zaczyli maszyrować kajś indzij. W Azji Strzodkowyj idzie znŏjś ruiny miast kere kejsik leżały na Jedwabnym Szlaku z Chin do Europy. Terŏzki tam je pustyniŏ i wiater hulŏ po piŏsku. Bo przestały tam łazić karawany. Dyć niy trza szukać tak daleko i tak dŏwno. Bytōń bōł kole połowy XIX storocza nŏjwiynkszym miastym prziszłyj aglomeracyji. I pewnikym dalij by bōł jakby rajcy ze Bytōniŏ niy złōnaczyli jednego feleru. Jak bōła wytyczanŏ sztreka bany z Berlina na Gōrny Ślōnsk i dalij do Rusyje, to bytōńske fōrmōny fest przeciw tymu protestowali. Bŏli sie co wōngel bydzie już woził cug, a niy ône. Dyć sie niy lajstli bo terŏzki, 150 lŏt niyskorzij, fōrmōnōw już niy ma. Chociŏż bardzij skuli auta niż cugu. Ale jakby wtynczŏs niy robiyli chaje to gōwnŏ sztreka bany by szła bez Bytōn. I te miasto pewnikym by bōło stolicōm wojewōdztwa. Ale, że we Bytōniu cugu niy chcieli to sztreka poszła kaj indzij i inksze miasta na nij wyrosły. Nŏjbardzij Katowice. Jak by we Bytōniu złōnaczyli inakszyj to pewnikym Katowic by my dzisiej nawet niy znali.
Terŏzki, 1,5 storocza po feralnyj decyzji rajcōw ze Bytōniŏ, toczy sie we mediach wielgŏ dyskusyjŏ kaj, jak i wiela budować drogōw. I roztōmajte szpecjalisty gŏdajōm co trza wygnać ruch autōw ze cyntrōw miast i żeby tam kŏżdy mōg przyjechać bankom, autobusym, abo na kole, ale niy autym. I powołujōm sie na teoryjŏ Dietricha Braessa z Uniwersytetu Ruhry w Bochum, kery w 1968 r. wykŏzōł co zwiynkszynie przepustowości danyj drogi (poszerzynie, dodanie dodatkowych pasōw w jedna abo ôbie strony) baj niy powoduje, że zmyńszŏ sie sztau. Bo przijeżdżajōm nowe auta i bydzie jeszcze gorzij niźli wcześnij. Toć, że to prŏwda bo szofery jak sie jyno dowiedzōm co kajś je nowŏ abo ôdnowiōnŏ droga to gibko tam jadōm bo jim sie zdŏ co pojadōm tamtyndy szybcij.
Jakŏś mōmy alternatywa? Jak bydymy budować nowŏ infrastruktura drogowŏ (drogi, parkingi) to bydymy mieli corŏz to wiyncyj autōw na tych drogach, kere skuli tego bydōm corŏz to bardzij zapchane. A jak niy bydymy budować? Jak powstanōm cyntra przesiŏdkowe zamias drōg? To bydzie lepij? A psinco! Ludzie niy bydōm z nich korzistać bo jim sie niy bydzie chciało. Za to bydōm korzistać z tego co majōm np. darmowego placu do parkowaniŏ przi jakimś cyntrum handlowym. A te tajle miasta, kere bydōm ôddzielōne ôd normalnego ruchu sie stracōm. Tak jak kejsik straciōły sie miasta na Jedwabnym Szlaku, jak staciōły się metropolitalne ambicje Bytōnia eli jak terŏzki sie tracōm knajpy z nŏjważniyjszyj ulicy we Chorzowie. Ale co to niykerych obchodzi? Dyć jich już wtynczŏs niy bydzie!


text:
Połedńowo Amerika
Amerika Pouedńowo – kůntynynt, kery ležy na půukuli zachodńij. Uod wschodu grańičy s Uoceanym Atlantyckym, a uod zachodu s Uoceanym Spokojnym. Powjyřchńo Ameryki Pouudńowyj wynośi 17,8 mln km². Bez Ojropejčykůw, uobje Ameryki sům tyž mjanoane Nowym Śwjatym.
Państwa Ameriki Pouedńowyj a jejich stolice[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Argyntyna - Buenos Aires
- Boliwijo - La Paz a Sucre
- Brazylijo - Brasila
- Čile - Santiago
- Ekwadůr - Quito
- Gujana - Georgetown
- Kolůmbijo - Bogota
- Paragwaj - Asuncion
- Peru - Lima
- Surinam - Paramaribo
- Urůgwaj - Montevideo
- Wynezuela - Caracas
Klimat[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
W Americe Pouedńowyj sům wšyjske strefy klimatyčne. Uod klimatu růwńikowygo na půunocy kůntynyntu, bez zwrotńikowy, podzwrotńikowy, ůmjarkowany do subpolarnygo na pouedńu kůntynyntu. Pod wzglyndym uopadůw we Americe Pouedńowyj sům teryny uo uobfitych uopadach (Ńiźina Amazůnki), nale tyž pustynne (we Andach).


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with rus in pl.
Rus, Rus, Rus Nowa, Rus Stara, Rusaki, Rusek, Rusek Maly, Rusek Wielki, Rusewo, Rusiborek, Rusiec, Rusiec, Rusiec, Rusily, Rusinow, Rusinow, Rusinow, Rusinow, Rusinow, Rusinow, Rusinow, Rusinowa, Rusinowice, Rusinowo, Rusinowo, Rusinowo, Rusinowo, Rusinowo, Ruska Wies, Ruska Wies, Ruska Wies, Ruska Wies, Ruski Brod, Ruskie, Ruskie Piaski, Rusko, Rusko, Rusko, Rusko, Ruskoleka, Ruskoleka Folwark, Ruskoleka Nowa, Ruskoleka Stara, Ruskow, Ruskowo, Rusocice, Rusocin, Rusocin, Rusocin, Rusociny, Rusowo, Russocice, Russow, Rustow, Rusy, Ruszajny, Ruszcza, Ruszcza, Ruszcza Plaszczyzna, Ruszczany, Ruszczyzna, Ruszelczyce, Ruszenice, Ruszki, Ruszki, Ruszkow, Ruszkow, Ruszkow, Ruszkow Drugi, Ruszkow Nowy, Ruszkow Pierwszy, Ruszkow Stary, Ruszkowa, Ruszkowice, Ruszkowice, Ruszkowiec, Ruszkowo, Ruszkowo, Ruszkowo, Ruszkowo, Ruszkowo, Ruszow, Ruszow, Ruszowice,
ADS


text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Wopśimjeśe
- 1 Žrědła a jich wugódnośenje
- 2 Póchad
- 3 Statkowanje
- 4 Pasion
- 5 Wěra wó górjejstawanju
- 6 Žrědła
Žrědła a jich wugódnośenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
Njekśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Kśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangelijow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangelijach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangelijow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliju pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangelije pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a je do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Slěźenje žywjenja Jezusa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Póchad[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliju a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangelije rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Familija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł je wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó wšyknych ewangelijach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikarje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangelije wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnarstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangelije njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Gójśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ewangelijach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnarstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale je dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo je do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a je z tym pśechwataś a je z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby je teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnarstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnarstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangelijach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa . Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangelijow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
Zeloty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnarstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
Pasion[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangelijach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangelijach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
Zaśěg do Jeruzalema[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jeruzalemski tempel grajo w ewangelijach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale je lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangelijach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnarstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergarskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Wěra wó górjejstawanju[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nimska Wikipedija


text:
Mahatma Gandhi
Mahatma Gandhi, jogo pópšawne mě jo Mohandas Karamchand Gandhi, (gudžaratiski: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, hindiski: मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī, [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi] ? / i; roźonow 2. oktober 1868 w Porabandara zwězkowego stata Gudžarat w Indiskej; zamrětow † 30. januar 1948 w Nowe Delhi, Indiska) wón jo był indiski a pódpołdnjoafrikański pšawiznik, wopěraŕ, rewolucionaŕ, publicist, wucabnik, asket a pacifist.
- Gandhi jo było politiski a duchowski wjednik ze indiskego njewótwisnoskego gibanje w 20. stolěśa.
- Až pšawiznik w Pódpołdnjowju Afriku, bu Gandhi jo se pśeśiwo apartheiźe zasajźili.


text:
Polsko, Polsko Republika (pol. Rzeczpospolita Polska, IPA: /ˈpɔlska/) – państwo we szczodkowyj Ojropje, nad Bałtyckim Morzym.
Grańica mo zy Mjymcůma (na zachodźe), Czeskům Republikům, Słowacyjům (na połedńu), Ukrajinům, Bjołoruśům, Litwům (na wschodźe) a Rusyjům (uobwodym kalińingradzkym, na půłnocy), a bez grańica morsko (grańica jedźinyj ekůnůmicznyj sztrefy) s Dańijům a Szwecyjům.
Noleży do Ojropejskij Uńije, Sztrefy Schengen, Uorganizacyje Zjydnoczůnych Norodůw, NATO a inkszych mjyndzynarodowych uorgańizacyjůw.
Jako symboliczny anfang państwowośći polskij uznowo śe jeji krzest, kery mjoł plac we 966 roku. Bez lata 1795 - 1918 Polska bůła pod zaborůma, a jeji terytoryjům potajlowano mjyndzy Rusyjo, Austryjo a Prusy. We uokreśe wrześyń 1939 - 1945 pod uokupacyjům mjymjeckům, 1945-1989 bůł sam uokres, kej u władzy bůły kůmůńisty, 1952-1989 mjanowoło śe to Polsko Ludowo Republika. Uod 1989 zaś ustrůj dymokratyczny.
Przipisy


text:
Bogna Korjenkowa
Bogna Korjenkowa (* 1965 w Budyšinje) je serbska moderatorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko.
Bogna Korjenkowa je dwurěčnje w Radworju wotrostła. Po abiturje je studij germanistiki započała. Jeje kariera při serbskej telewiziji je so w lěće 1992 započała, hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše. Wot lěta 2001 je moderatorka serbskeho telewizijneho wusyłanja „Wuhladko”. Nimo toho je wot lěta 2003 nawodnica studija w Budyšinje.
W lěće 2003 bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin, na kotrymž je so wjace hač 60 europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło, 3. myto spožčene, kotrež bu Bognje Korjenkowej přepodate.
Dźensa bydli Bogna Korjenkowa ze swójbu w Pančicach-Kukowje.


text:
Chrósćicy
Chrósćicy (něm. Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornej Łužicy kotraž něhdźe 12 km wuchodnje města Kamjenc leži. Gmejna słuša k zwjazkej zarjadnistwa „Při klóšterskej wodźe”. Přez 90% ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele z wobydlerjow ma serbšćinu jako maćernu rěč. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji zo su Chrósćicy srjedźišćo Horneje Łužicy.
Přez Chrósćicy běži rěka Satkula.
[wobdźěłać] Stawizny
Wjeska so hižo 1225 jako Crostiz naspomni. W aprylu 1945, w druhich kónčinach beše 2. swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-zjednoćenstwami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu prědewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož 5 dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.
[wobdźěłać] Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjeski Chrósćicy, Hórki (Horka), Kopšin (Kopschin), Kozarcy (Caseritz), Nuknica (Nucknitz) a Prawoćicy (Prautitz).
[wobdźěłać] Kubłanje
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Při pastyrni". Tuta pěstowarnja wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče. Witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot 6 do 10 lět. Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” je tohorunja do WITAJ-projekta zapřijata. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě. W lěće 2002 zakónćeše so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.
[wobdźěłać] Kultura a wobhladanja hódne
Chrósćicy leža w juho-zapadźe sydlisćoweje kónčiny Serbow w Hornej Łužicy. Při chromach pućow pokazaja křiže, modlenske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz. Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokowokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći. Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije: wotchadnička abiturijentow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.
1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chrósćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.
Na Chrósćanskim kěrchowje leži sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.
Dalše atrakcije:
- serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
- dujerska kapała Horjany
- Serbski folklorny ansambl Wudwor
- stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
- cyrkej swjateju japoštowoł Symana a Judy Tadeja
- tykowany dom w Chrósćicach
- swjećatko w Prawoćicach
- postawa swj. Marije w prózdnjeńcy
[wobdźěłać] Sławne wosobiny
- Jakub Jan Józef Wósky z Bärenstamma, serbski biskop (1692-1771)
- Jurij Kokula (1562-1620)
- Jurij Winger (1872-1918)
[wobdźěłać] Wotkaz
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Egejske mórjo
Egejske mórjo (grichiski AιYaίo ΠέλaYoς - Aigaio Pelagos, turkojski Ege Denizi) jo mórjo mjaz europskej Balkańskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlańske mórjo Srjejźnego mórja. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana. Granicujo na pódpołnocu a na pódwjacorje z Grichiskej twardej zemi, na pódpołdnju z grichiskej kupu Kreta a na pódzajtšu z Turkojskej. Na dłujkem wjacorje jo pśez mórsku wuscynu Dardanelle zwězane z Marmarskim mórjom (a dalej pśez wuscynu Bospor z Carnym mórjom) a na pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Ioniskim mórjom.
Wuznamne pśistawy Egejskego mórja su na pśikład Athen a Sołun w Grichiskej a Smyrna w Turkojskej.


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatancu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo hórco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je na zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwětšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t.mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
70 rzecy jakie powinna umieć kobiyta:
warzić i 69
Mały Jaś rozwionzuje krzyżowka, czyto hasło: kobiecy otwor na 4 litery.
Zaciekawiony łojciec pyto: poziomo czy pionowo?
- poziomo - pado Jasiu..
Na co łojciec:
- Pysk!
Jechoł chop autym. Na stopa zaczimała go paniynka i prosi, żeby jom podciep. Jak jechali bez las, chopowi zachciało sie loć. Zaczimoł sie i pado:
- wyboczcie panienko, ale musza wylyź i coś przi motorze zrobić. Wylozł, dźwignył maska i udowajonc, że robi przi motorze, leje do rantu.
Naroz z rantu głos:
- Ty pieronie, co robisz?
- Cicho...mom w aucie baba cicho!
- A co ty myślisz, że jo sam z krolikiem siedza?!
Stary wic,ale jary!!!Moja muter czynsto go opowiado w towarzystwie:D
Bzyko sie małżyństwo, nogle baba pado do chopa:
-Skarbie, włóż od tyłu...
-ŻÓŁW
Wraco mysliwy z polowanio i paczy,a tam jego baba w lozku z kochankiym.
Odbezpieczo strzylba i godo:
-Wstowej pieronie zaroz Ci jaja odstrzela?
Wystraszony kochanek godo:
-Dej mi jakos szansa...
-No dobra,wez je rozhustej!:)
karlus do frelki:
- Poć pójdymy do mie. Łojce pojechali na działka. Posiedzymy, kafej wypijymy…
- Zgoda, ino piyrw wstompia do aptyki i kupia coś do tego kafeju…
Hehe...Tysz bych tak zrobiyla;)
Narkoman trefioł do piekła. łotwiyrajom sie wrota, a tam połno marihuany. Narkoman napolony leci i rwie zielsko. Naroz słyszy głos diobła:
- No i po co urywosz jak tam połno narwane!
Patrzy, a tu richtig połno świyżego ziela. Leci i je przeciepuje co by schło. A tu dioboł:
- I po co suszysz, kej momy ususzone!
I richtig. Narkoman zaczon skryncać skrynty. Skrynco, skrynco, na to dioboł:
- I na co skryncosz, jak tam tela naskryncane!
Narkoman patrzi, a tu hołda skryntów! Wybiyro nojwiynkszego i pyto diobła:
- Mosz może łogiyń?
A dioboł z uciechom:
- Bołby łogiyń, bołby raj!


text:
Fajnie rozpisany tyn tydziyń roboty,ale tyn co niy bydzie umioł dać rady,może skończyć jak tyn koń łod gospodorza.
Somsiedzie,dokupiołech sie 5 ha pola! Wiym.Wasz koń powiesioł sie za stodołom.
Leży dwóch chopow pod namiotym, naroz jedyn do drugiego taki wkurwiony:
- co robisz!?
- wala konia
- to wal swojego!
Gospodyni jes tu u wos na wsi jakiś dochtor abo felczer? Niy ma,wieś biydno to sami umiyromy.
Widza,ze wice dalyj szkryflocie:)I dobrze:)
Prziłazi mało dziołszka do sklepu zoologicznego i pado:
- Poprosza tego czornego kroliczka
- A niy ładniejszy tyn bioły? - pyto sie sprzedowacka
- Proszę Pani, mojego pytona wali jako bydzie mioł farba!
Oj,biydny krolicek:/A znocie tyn wic o kroliku miyndzy nogami?
Podowom Wom linka,to chyba drugi wic,jak dobrze pamiyntom:)
http://www.youtube.com/watch?v=cJGsz63g67U
A co sam tak cicho???Wy wiycie,ze jo niy mom gowy do wicow,a obejrzeliscie aby tyn link z wicami,co go sam wcieplach?:)
Toć że my łobejrzeli.Mało tego,my sie to wciepli do zakładek i jak momy czas,to sie to łoglondomy.
-Marika do wychodzoncego z chałpy chopa
-Antek kaj ty idzies?
-Mariko,pamiyntej ło tym że mondro baba nigdy sie swojego chopa niy pyto kaj idzie.
-No to wedug ciebie,mondry chop tyz swoji baby sie niy pyto kaj idzie?
-Wedug mie,to mondry chop nigdy sie niy żyni. Przipomniało mi sie to skuli tego,bo dwa tydnie tymu minyło 40 lot jak mi rozum łodebrało. Dobrze że tego coch tu napisoł moja staro niy widzi.
Żona do chopa:
- Kochanie, powiydz mi coś słodkiygo...
- Niy tera, jestech zajynty.
- Kochanie, no powiydz mi coś słodkiygo...
- Godom Ci, że tera niy mom czasu.
- Ale kochanie, chociaż jedne słowko...
- "Miod" i spierdalej!
Re: Slaskie wice:))Stare i nowe...
Napisał(a): Joanka1975 -
Ja,ja...samo prowda!!!Tyla momy w podziynce,ze my tyla lot wytrzymali z jednym chopem:)))


text:
Kaszubsko godka
Kašubsko godka (kaš. kaszëbsczi jãzëk) – godka s grupy zachodńosuowjańskij godek suowjańskych, kerym posůguje śe w Polsce koždy dźyń přez 50 tys. Kašubůw. Kašubsko godka je jydnům s godek půmorskych – uo uodrymbnej godce do śe godoć juž we wjeku XIV. Za nojstarše druki kašubske uwažane sům Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow Šymůna Krofeya s roku 1586. Užywano uobecńy forma pisano kašubskij godki je ewolucyjům zapropůnowanyj w 1879 roku bez Floriana Ceynowe we wydanyj we 1879 roku w Poznańu kśůnžce Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé. Podšukowoč kašubskigo Friedrich Lorentz wyuodrymbńiu we tyj godce 47 guoskůw, kere terozki śe zapisuje 34 buchštabůma, tajla ś ńich (ch, cz, dz, dż, rz, sz) bez pouůnčeńy dwůch buchštab, podańy na polsko godka.
[Sprowjej] Užyće
Zaśyng kašubskigo uode downa bez přerwy śe půmyńšo (uobezdřij: Kašuby).
Do ńydowna panowouo, a postřůd tajli godkoznawcůw we Polsce panuje šyroko rozpowšychńůne překůnańy uo tym, co kašubski stanowi djalykt abo gwara polskij godki.
We roku 2003 dano kašubskij godce třibuchštabowy mjyndzynarodowy kod CSB podug normy ISO 639-2.
Terozki we Polsce istńije kilkadźeśůnt šuli, we kerych bajtle učům śe kašubskigo. Uod 2005 roku istńije možebność zdawańo ś ńigo ygzamina maturalnygo. We kašubskim wydawane sům kśůnžki a cajtůngi, ymitowane sům rygjůnalne průgramy radyjowe a telewizyjne.
Podug ustawy s dńa 6 styčńa 2005 r. uo myńšośćach narodowych a etńičnych a uo rygjůnalnych godkach, do śe užywać před uorganůma gminy, kole godki uřyndowyj, kašubskigo kej půmocńičo godka – pjyršo dokůnoua tygo pouožůno we kryśe bytowskym gmina Parchowo.
[Sprowjej] Uopińije
We 2005 we ůsmym tomje yncyklopedyje douůnčanyj do Gazety Wyborczyj nolozua śe nastympujůnco treść (tumačeńy na ślůnski): "kašubski djalykt, [to] djalykt užywany bez Kašubůw na Půmořu Gdańskim a we wsch. tajli Půmořa Zach.; nojbaři uodrymbny s djalektůw polslij godki (choć śilńy gynet. ś ńim zwjůnzany), uznowany tyž za godka lebo djalykt přejśćowy mjyndzy polskim a wymaruymi godkůma Ranůw, Uobodrytůw a Dřewjan [...]"
Hanna Dalewska-Gryń myśli, iže literacko godka uoparto na djalyktach kašubskich do śe uznoć za mikrogodka[1].
[Sprowjej] Alfabyt kašubski
Alfabyt kašubski mo w śe mastympujůnce buchštaby:
- Aa Ąą Ãã Bb Cc Dd Ee Éé Ëë Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł
- Mm Nn Ńń Oo Òò Óó Ôô Pp Rr Ss Tt Uu Ùù Ww Yy Zz Żż
We ślůnskij godce s tygo nie wystympujům
- ą [ą] (IPA: [õ]) (ó nosowe)
- ã [an] (IPA: [ã]) (tzw. a z blewiązką)
- é [yj] (IPA: [e], [ej]) (tzw. e ze striszkã)
- ë [e/a] (IPA: [ə]) (tzw. "šwa")
- ł [u] (IPA: [w]) ("u" ńyzguoskotwůrče)
- ò [łe] (IPA: [wɛ]) (tzw. labializacyjo)
- ô [o/e] (IPA: [ɞ]) (tzw. o z dakã)
- ù [łu/łi] (IPA: [wu]).
Buchštaba "u" je ńykedy čytano kej postředńo mjyndzy u a i, jak mjymjecke "ü".
Na uodwyrtka do ślůnskij godki, guoski cz, sz, ż, dż, rz wymawjo śe baři mjynko, kej [ʧ], [ʃ], [ʒ], [ʤ], [ʒ] (jak we angelskij godce).
[Sprowjej] Djalykty
Wyrůžńo śe 4 zespouy djalyktalne kašubskigo, we ramach kerych wystympuje ůngyfer 50 gwar.
- Djalykt půunocny (krys pucki a půunocno tajla wyjherowskigo)
- Djalykt střodkowy (pouedńowo tajla krysa wyjherowskigo a krys kartuski)
- Djalykt pouedńowo-wschodńi (teryny na pouedńy uod Kośćeřiny)
- Djalykt pouedńowo-zachodńi (uokolice Bořiškůw, Břeźna Šlacheckigo we kryśe chojńickym a ńylične wśe we bytowskim).
[Sprowjej] Wuaściwośći kašubskij godki
- Tajlowe utřimańy formy TarT s prasuowjańskigo TărT,: ntp. kaš: gard, parmiń, szl: grůd, průmjyń.
- Zmjynkčůno spůuguoska bez ar,ntp. kaš: cwiardi, czwiôrtk, szl: twordy, štwortek
- Ńy mo "ruchůmygo" e, ntp. kaš: pòrénk, kùńc, szl: poranek, kůńec
- Stwordńyńy ś,ź,ć,dź, ntp. kaš: swjat, zëma, zymia, rodzëc pl: śwjot, źima, źymja, rodźić
- Tajlowe utřimańy formy TłoT we plac ślůnskigo TleT, np.: młoc, płoc, szl: mleć, pleć
- Zachowańy akcyntu ruchůmygo we djalykće půunocnym
- Akcynt ińicjalny we djalyktach pouedńowych
[Sprowjej] Bajšpil (Uojče noš)
Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,
niech sã swiãcy Twòje miono,
niech przińdze Twòje królestwò,
niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak téż na zemi.
Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
i òdpùscë nóm naje winë,
jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
A nie dopùscë na nas pòkùszeniô,
ale nas zbawi òde złégò. Amen
[Sprowjej] Literatura
- Aleksander Labuda : Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi Gdańsk 1981
- Fryderyk Lorentz : Gramatyka pomorska t. 1-3 Wrocuaw 1958-1962
- Bernard Sychta : Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. t. 1-6 Wrocuaw – Waršawa – Krakůw 1967 – 1976
- Gustaw Pobłocki: Słownik kaszubski z dodatkiem idjotyzmów chełmińskich i kociewskich, Cheumno 1887
- Hanna Popowska-Taborska, Wiesław Boryś: Słownik etymologiczny kaszubszczyzny t.1-4 Waršawa 1994 – 2002 (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0
- Stefan Ramułt: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego, Krakůw 1893
- Jerzy Treder : Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny. Gdańsk 2002 ISBN 83-7326-037-4
- Jan Trepczyk : Słownik polsko-kaszubski t. 1-2 Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0
[Sprowjej] Denkmale šrajbowańo kašubsko-půmorskigo
- 1536 Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, Stettin 1897.
- 1586 Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode, Tetzner 1896: s tumačeńo bytowskigo pastora S. Krofeja, Suowińca (?) s Důmbja
- 1643 Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, Gdańsk 1643. Pastor smoudźiński M. Mostnika (Michał Pontanus), rodem ze Suůpska.
- Perykopy smołdzinskie, uopracowane a wydane bez Friedhelma Hinze, Berlin (wschodńi) 1967
- Śpiewnik starokaszubski, uopracowany a wydany bez Friedhelma Hinze, Berlin (wschodńi) 1967
- Przysięgi słowińskie z Wierzchocina
[Sprowjej] Linki zewnętrzne
- Kašubsko Wikipedyjo
- Projekt swobodńy dostympnygo dykcjůnořa kašubskigo
- Kašubske Werkštaty Literacke
- Òdroda ònlajn – kašubski cajtůng internecowy
- serwis Nasze Kaszuby
- serwis Kaszubia.com
- Kašubsko katygoryjo Uodymkńyntygo Kataloga ODP
- Muzyjům Šrajbowańo a Muzyki Kašubsko-Půmorskij we Wejherowje
- Kaszubi.pl – uoficjalno zajta ZK-P
- Cassubia Slavica
- Projekt Rastko Kaszuby
- Radio Kaszëbë – pjyrše radyjo pů kašubsku
- Kašubski Linux
Przipisy
- ↑ Dalewska-Greń H., Języki słowiańskie, PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-83-01-12391-8, str. 586


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo z dobywańo naftowyj ropy.


text:
Strzedńe Storocza
Strzedńe Storocza (tyż Strzedńe Stoleća, Strzedńe Wjeki) je uokres gyszichty Wschodńij Cywilizacyje uokryślůny mjyndzy V a XV stolećym.
Jejich anfang śe rozlygowuje zauobycz we roku 476 do kupy ze Upodkym Rzimiskigo Imperyjům a jejich kůńec śe datuje na 1492, kej to Krzisztof Kolůmb uoddeknył Amerika. Tyż śe ńykej mjast tygo bjere 1453, skuli tygo, co we tym roku do kupy bůły trzi wożne wydarzyńa - Upodek Bizantyjskigo Imperyjům, wynokwjyńy durku (Gutenbergowa Biblijo) a kůńec stoletńij wojny.


text:
Ech…babske problymy z latym
Co Wy Karlusy o lecie wiycie…
wy yno w golotki krótke włazicie,
na pukel łod biydy nic wsadzać niy musicie,
i już łod wiosny sie radujecie na te zimne piwko
i te dziołchy półgołe za kerymi cołke lato ślypiami wodzicie.
A baba…baba skuli Wos w lato strys mo cołki czos.
Niy wiycie nawet wiela zdrowio a nerwów kosztuje
nim sie baba do lata narychgtuje.
Nojpiyrw łod wiosny ciynżko dieta stosuje
bo inaczy sie w szatki abo badyancug niy wpasuje,
a co by to jeszcze jako wyglondało
bo dycki tu czegoś za wiela,tam za mało.
Godziny mijajom ji przy żdżadle coby skryć
to co trocha sie pomorszczyło abo w szpek sie obróciyło.
Łonckigo roku w pierony piyndzy wydała
bo modno na lato być chciała.
W szranku przewroco i …biyda wielko sie pokazuje
bo dzisioj nic już niy pasuje.
J.D.
No tyż widzicie karlusy słodke, co baba zrobić gotowo
cobyście yno łeba niy obracali jak zoboczycie latym
frelka na pół sebleczono, na szekulodowo opalono .


text:
Źeliny
Źeliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, downe naukowe mjana: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukaryjotyczne a samofutrujůnce uorganizmy, kere wykorzistujům słoneczno ynergijo bez farbujůnce substancyje we proceśe asymilacyji. Trefjajům śe tyż postrzůd źelinůw uorgańizmy cudzofutrujůnce - saprofityczne a pasorzitnicze, nale mo to wtůrny charaktyr. Źeliny sům zbudowane ze kůmůrkůw, kere u wyżyj zorgańizowanych zortůw źelinůw tworzům tkanki a narzůndy, kere dowajům jeim dychać, futrujům je, dowajům wzrastać a śe rozwijać. Źeliny przi udźale chloroplastůw kere majům w śa chlorofil przeprowadzajům terminy fotosyntezy, keryj zapasowym produktym je skrobja. Majům uůne sztajfno, nojczyńśći celulozowo kůmůrkowo śćana. Mogům uůne durś wzrastać uod twůrczyj tkanki, kero poradźi tajlować kůmůrki. Nojczyńśćij źeliny sům trwale przirośńynte do zola. We proceśe ywolucyji doszło do srogij roztůmajtośći formůw źelinůw a jejich przistosowańo do růżnych warůnkůw bytowańo na Źymji.


text:
Parki narodowe, krajobrazowe i rezerwaty Katowice
Słowa kluczowe:obszary chronionego krajobrazu Katowice, ochrona przyrody Katowice, ochrona roślin Katowice, ochrona środowiska Katowice, ochrona zwierząt Katowice, ogrody botaniczne Katowice, ogród botaniczny Katowice, park krajobrazowy Katowice, park narodowy Katowice, pomniki przyrody Katowice, puszcza Katowice, rezerwat Katowice, rezerwaty biosfery Katowice, rezerwaty faunistyczne Katowice, rezerwaty florystyczne Katowice, rezerwaty krajobrazowe Katowice, rezerwaty leśne Katowice, rezerwaty przyrody Katowice, rezerwaty przyrody nieożywionej Katowice, rezerwaty słonoroślowe Katowice, rezerwaty stepowe Katowice, rezerwaty torfowiskowe Katowice, rezerwaty wodne Katowice, zespół przyrodniczo-krajobrazowy Katowice
X
Zakład Zieleni Miejskiej
Katowice, Francuska 180 a | 32 2513483
Branża: Parki narodowe, krajobrazowe i rezerwaty
Katowice, Francuska 180 a | 32 2513483
Branża: Parki narodowe, krajobrazowe i rezerwaty


text:
Dymokratyczno Republika Kůnga
Dymokratyčno Republika Kůnga (République démocratique du Congo) – třeće pod wzglyndym wjelgośći państwo Afriki, pouožůne w jeji střodkowyj tajli, w dořeču řeki Kůngo, u kerej ujśćo pośado 37 km dostympu do Uoceanu Atlantyckigo. Nazwa, uoznačajůnco "myśliwy", pochodźi uod ludu Bakůngo. W uokreśe kolůńalnym DR Kůnga wystympowoua kej Wolne Państwo Kůngo (do 1908) i Kůngo Belgijske (do 1960), a po uzyskańu ńypodlygośći w lotach 1971-1997 kej Zair. Do uodrůžńyńo uod sůmśadujůncyj Republiki Kůnga (Kůngo-Brazzaville), DR Kůnga wystympowoua tyž kej Kůngo-Léopoldville, a uobecńy po zmjańy nazwy stolicy, kej Kůngo-Kinšasa.
Nojwjynkše mjasta kraju: Kinšasa, Lubůmbashi, Mbuji-Mayi, Kisangańi, Kananga. Kraj zamješkuje 250 grup etńičnych. Nojwjynkše to Kůngo, Luba i Můngo.


text:
Malawi
Malawi, Republika Malawi (ang. Republic of Malawi; čičewa Malaŵi, Dziko la Malaŵi) downij Ńjasa – państwo we wschodńij Africe, bez dostympu do mořa. Grańičy s Tanzańjům, Mozambikym a Zambijům.
S půunocy na pouedńe kraju rozćůngo śe Wjelgi Růw Zachodńi, w uobrymbje kerygo znojduje śe třeće co do wjelgośći jeźoro afrikańske - Ńjasa, powstoue we wyńiku ruchůw tektůńičnych na placu Wjelgich Rowůw Afrykańskych. S pouedńowych krańcůw jeźora wypúywo řyka Shire, kero je dopuywym Zambezi. Na wschůd a zachůd uod jeźora Ńasa w krajobraźe důminujům wysoke puaskowyže. Pouožůna na půunocy kraju wysočyzno Nyika śyngo 2600 m n.p.m. Na pouedńe uod jeźora Ńjasa rozćůngo śe wyžyna Shire wyžyna), kero přechodźi w masyw gůrski Mlandži, uośůngajůncy wysokość 4000 m n.p.m. Klimat Malawi na přewažajůncym uobšaře podzwrotńikowy.


text:
Rzykańy
Řykańy to je jedna s podstawowych form kultu religijnego. Polygo na skerowańu swojich myśli do istoty abo istot, můgůncych być abo bydůmcych předmjotym kultu (bůgowje, śwjyńći, ańouowje), do sfery sacrům. Može uůno być godane abo ino we myślach.
Řykańy dźelymy přede wšyjstkym ze wzglyndu na jygo charakter. Može uůn być pochwalny (uwjelbjyńo), dźynkčynny albo buagalny. Ńykej řykańe mo elymynty kilku s powyžšych form.
Akty řykańo sům powšychne we wšyjstkych religjach. Choć řykańy može přijmować forma indywidualnyj rozmowy s istotům boskům, to we wjelu religijach ukštoutowou śe pewjyn kanůn modlitw, kerych treść je śćiśle uokreślůno a překazywano w takej formje wyznawcům.