text:
Abibul?
Lubi připosłucharjo, hačrunjež nam tuchwilu koronawirus wjele towaršnych a kulturnych zarjadowanjow kazy, chcu so dźensa z woblubowanym zarjadowanjom gymnaziastow zaběrać: Po wuspěšnym zakónčenju gymnazija a wobstaću wšěch pruwowanjow njekiwa jim jenož přepodaće maturitnych wuswědčenjow, ale tohorunja wječorna zabawa – abibul. Runje tute słowo – abibul – sym w poslednim času wot wjacorych ludźi słyšała a so trochu dźiwała. Bul drje je wotpowědnik němskeho słowa „Ball“, tola jenož w zmysle sportoweho nastroja, kožaneje abo gumijoweje kule. Tuž překwapja mje tón abibul – wšak so z nim ani kopańca ani mjetańca njehraje, ale na nim abiturienća rejuja. W tutym zmysle – jako rejowanske zarjadowanje wšak přełožujemy němske „Ball“ serbsce jako bal – hinak hač w němčinje z małym spočatnikom a jednorym l – tak maja w Drježdźanach hižo tójšto lět operowy bal. A po wuspěšnej maturje popřejemy našim abiturientam radostny bal – abibal.
S. Wölkowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa, słowa podobne po woznamje abo formje
klučowe słowa: němčina, požčonka, substantiw, zestajenka
hesła: abibul, Abiball, abibal, Ball, bul, bal


c: text/html

text:
Synek ze Ślōnska bohaterym szpilu w Strasburgu!
Wczora na wieczōr na Stade de la Meinau we Strasburgu polskŏ reprezyntacyjŏ we fusbalu piyrszy rŏz zagrała we finałowym turnieju ô Majstra Świata. Jak pewnikym dobrze wiycie, we swojim piyrszym szpilu Polŏki trefiyli ôd razu na jednego z faworytōw do zwyciynstwa we cōłkich zawodach – mańszaft ze Brazylije. No dyć beztōż już przōdzij, przed szpilym, wszyjscy wiedzieli co niy bydzie leko grać z Brazylijŏkami. Może Brazylijŏ niyma takŏ wywołanŏ jak Urugwaj abo Argyntyna, ale trza dyć se forsztelować co to je Hameryka Połedniowŏ. A tam kożdy, już ôd bajlta, poradzi grać bo – jak padajōm niykere – we kolybce trzimie bal, a niy nupel. Skuli tego niykere ślimŏki gŏdali coby ani do tyj Francyje na turniej niy jechać bo ino kupa gańby bydzie. Ale tak jak Polŏki wczora, we niydziela, zagrali, to niyma gańba.
Szpil miōł sie napoczōńć ô pōł szōstyj na wieczōr. Ludzi na trybunach sie zlazło bezmała 13,5 tysiōnca. Syndziowōł I.Eklind ze Szwecyje. Polŏki wyleźli na szpilplac we składzie: Madejski za tormana, Szczepaniak a Małecki we ôbrōnie, Góra, Nyc a Dytko we pōmocy i Pec, Piōntek, Scherfke, Wilimowski a Wodarz we napadzie. Jak idzie porachować aże 5 chopa to nasze karlusy ze Ślōnska, a dyć było jeszcze 3 Ślōnzŏkōw we rezerwie. A we mańszafcie ze Brazylije zagrali Lorenzato za tormana, da Guia a Machado we ôbrōnie, Afonsihno, da Silveira a Procópio we pōmocy i de Miranda, Perácio, Leônidas, Romeu a dos Santos Lopes we napadzie.
Jak szpil sie napoczōn to Brazylijŏki zaczli ciś naszych chopcōw. No i we 18 minucie piyrszego tora sztrzylōł Leônidas. No to Polŏki niy chcieli być gorsze. 5 minut niyskorzij Wilimowski wleciōł w pole karne i jak zaczōn sie fiksować ze Brazyliŏkami to Lorynzato go sfaulowōł. No i syndzia pokŏzoł, że bydzie elwer. Do bala podlŏz Scherfke i zrobiyło sie 1:1. Dyć Brazylijŏ zajś poszła do napadu. Podwiela była pauza, Romeu a Perácio sztrzylyli jeszcze 2 tory dlŏ Brazylije. Niykere już miarkowali co je po szpilu, ale we drugij połowie napoczōn sie kōncert Wilimowskigo. Tyn synek grŏ terŏzki w Ruchu Wielge Hajduki, ale ôn sie narodziōł w Katowicach i mianowōł sie wtynczŏs Ernest Pradela, a terŏzki wszyjscy mu gŏdajōm „Ezi”. Napoczōł grać we fusbal w 1.FC Katowice a ôd 1934 r. grŏ w Ruchu. No ale to i tak pŏra kilōmetrōw ze Katowic, zarŏzki za miedzōm. I tyn isny, Ezi, trefiōł 3 razy w tyj drugij połowie do tora Brazylijŏkōw. Drugigo swojigo tora sztrzylōł tyż Perácio i szpil sie skōńczōł 4:4. No to dogrywka. Tu juzajś dobrze zagrōł tyn pierōn, Leônidas. Sztrzylōł 2 tory i zrōwnōł sie z Wilimowskim. Ôba mieli po 3 trefiynia. Ale Ezi cylnōł jeszcze rŏz i było 6:5 dlŏ Brazylije. Ale na szōstego tora brakło czasu. Antlich Brazylijŏ wygrała i bydzie grała dalij a Polŏki jadōm do dōm. Ale po tym co zrobiōł Wilimowski, dyć ôn jako piyrszy chop sztrzylōł aże 4 tory we szpilu na turnieju ô Majstra Świata, niy ma gańba do Polŏkōw. Nawet sōm Leônidas pedziōł co jak mu wtoś powiy co Polŏki grać niy poradzōm to ôn mu nacharkŏ na gymba.
To tela relacyje ze piyrszego, historycznego szpilu Polski na turnieju ô Majstra Świata. Nasz mańszaft przegrōł, ale jak bydzie tak dalij grōł jak wczora, to za 4 lata dońdzie aże do finału.
Rafał Adamus – regijōnalista, działŏcz ślōnskich ferajnōw (założyciel, piyrszy prezes, a terŏzki człōnek zarzōndu Pro Loquela Silesiana Towarzystwa Kultywowania i Promowania Śląskiej Mowy, człōnek zarzōndu Ruchu Autonomii Śląska, a tyż działŏcz Śląskiej Partii Regionalnej), we tumaczyniach na ślōnskŏ gŏdka spōłprŏcowōł ze takymi fyrmami jak Samsung, Żywiec, Hochland, Crédit Agricole i inksze.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nie mogymy oprzeć sie komyntarzowi dnia dzisiejszygo i tego, co to sie nawynokwiało we Olsztynie. Zapraszomy do krótkigo tekstu we kierym je nasze zdanie:
We 1974 roku odboł sie szpil, kiery do dzisioj budzi fest wiylkie emocje. Polska szła jak po swoje po majstra świata we fusbalu, ale…jako kraj ze zakorzynionom komunom mieli my pod górka. Roz – że byli my we RFNie, dwa, że grali my ze gospodorzami.
Tamtyn szpil kożdy zno choby ino ze łopowiyści, abo już żoł i widzioł tyn szpil kery odboł sie we Frankfurcie. Fest ulewa, drynaż? Fto tam mioł kiedyś drynaż! Woda boła wszyndzie! Ino niy tam, kaj nos atakowali. Tam wody niy boło – wypompowali – a my? Ciśli pod wiatr…
Dzisioj po prawie 44 (:D) latach byli my świadkami podobnyj sytuacji…ze tom różnicom, że łostatycznie ftoś pomyśloł i zrezygnowoł ze szpilanio.
Ino tak:
Roz – my skłodali pytania, cy jadymy szpilać cy na łobiod
Dwa – dostali my jasno informacjo, że jadymy szpilać
Trzi – to niy je 20, 40, nawet 100 kilometrów
Ctyry – juz 2 szpile Stomilu som przesuniynte (oba ze Wigrami ze 15 raji szpilów)
Sporo tego sie nazbiyrało…na domiar to momy oświadczynie OSiRu Olsztyn, kaj fotki pokazujom, że trowa je gut i momy filmy i fotki ze Ruchu, kiere pokazujom, że lepij tam uważać co żodnyj traszki sie nie nadepnie…
Kożdy chciołby szpilać, bo Ruch richtig jechoł na szpil, a Stomil (przinojmynij tak godo tryner Kiereś) tyż chcioł szpilać. Ino, że trowa richtig wyglondała jak ta we Frankfurcie we 74 roku!
PZPN prośba Ruchu odciep i pedzioł, że gromy ino tak…łoni weryfikujom szpilplac po fotkach, a jak Stomil posłoł te, co doł we oświadczyniu – to sie nie ma co dziywać, że mieli my szpilać. Ino fotka nigdy niy oddo prowdy, a juz wcale jak mo grozić jaki walkowyr.
Traktujmy sie poważnie i niy róbmy se pod góra! Bo przi „zielonym stoliku” żodyn niy chce punktów! Soy przekonane, że szportowo Ruch by wygroł ze Stomilem, ino dejcie warunki do szpilanio!
Ło reszcie niy bydymy pisać, bo to zoboczycie we drugim łodcinku „Życie na niebiesko przed kamerom”, a tyn bydzie juz we wtorek.
Aha…jesce wciepna tu fotki kiere pokozoł Stomil i ta, co pokozała oficjalno zajta Ruchu:
Sami wsziscy widzom, co to boł za szpilplac i niy ma dziwne, że PZPN niy doł im szpilać. Żol ino, że niy posłoł nikogo ze swojij struktury wcześnij coby zbadoł sytuacja…kożdy miołby cas sie przigotować, szpilnonć jaki szparing, a tak? Wracomy ze wiylkim niedosytym i żondomy konsekwyncji!
Oświadczynie OSiR Olsztyn: OSiR Olsztyn
Oświadczynie Ruchu: Oświadczynie Zarzondu Ruchu Chorzów
PyRsk!
własne / foto: ruchchorzow.co.pl / osir olsztyn facebook


text:
Burůndi
Burůndi (rundi Uburundi, franc. Burundi) Republika Burůndi (rundi Republika y’Uburundi, franc. République du Burundi) – państwo we střodkowyj Africe, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Rwandům, Tanzańijům a Dymokratyčnům Republikům Kůnga. Ležy nad Jeźorym Tangańika.
We XVI abo XVII wjeku powstouo sam państwo plemjynne Tutsi pode mjanym Urůndi, kere přetrwouo aže do 1896, kej uopanowali je Ńymcy. Uod 1903 do 1916 wlazowouo we skuod Ńymjeckij Afriki Wschodńij, ńyskoři zdobyte bez Belgijo. Po I wojńe śwjatowyj wlazowouo we skuod terytorjům mandatowygo Ligi Nacyj Ruanda-Urůndi pode admińistracyjům Belgije. Po II wojńe śwjatowyj terytorjům powjerńiče UoNZ. Uod 1962 ńypodlegue. We 1992 sroge ńypokoje a rozruchy na tle etńičnym, ůng. 150 tyś umartych a mynga ludźi cituo do sůmśedńich krajůw.
Terozki je to mauo rozwińynty kraj bauerski uo gospodarce s přežytkůma ůstroju rodowygo. 91% ludźi mo robota při bauerstwje, kere dostarčo 41% PKB. Ńywjelge wydobyće zuota, wolframu a inkšych.
83% ludźi je s plymjeńo Hutu, 15% Tutsi, 1% Pigmeje. Podug wyznańo, 60% je katolikůma, 33% to ańimisty, 3,2% protestanty a 1% muzůumany. Je sam fest srogi přirost naturalny - 29,7‰. We mjastach mjyško ńywjela půnad 7% ludźi.


text:
Klóšter Marijina hwězda planuje bywšu starownju w Swinjarni přetwarić
Kašecy (SN/JaW). Klóšter Marijina hwězda chce bywšu Swinjarčansku starownju na spěchowansku šulu pře- a wutwarić. Wo tym je Pančičansko-Kukowski wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) tamnišich gmejnskich radźićelow na minjenym posedźenju w Kašecach informował. Klóšter bě próstwu wo twarsku dowolnosć zapodał, za kotruž ma gmejna swoje stejišćo twarskemu zarjadej zapodać.
Kaž wjesnjanosta wuwjedźe, wotpowěduja plany klóštra předpisam. Zdobom ma klóšter wosebite předpisy wobkedźbować, dokelž steji tamniša bywša starownja na sakskej lisćinje kulturnohistoriskich twarjenjow. „Wone njeje hišće syći pitneje wody přizamknjene. Planowane pak je, Swinjarnju hač do kónca lěta 2020 syći přizamknyć“, Pančičansko-Kukowski wjesnjanosta Kreuz připowědźi. Wšako su spěchowanske srědki přizwolene, a gmejna dyrbi je hač do kónca 2020 přetrjebać, kaž wón přitomnym rozłoži.


text:
Hornja Łužica pod incidencu 10
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo dźewjeć natyknjenjach z koronawirusom a třoch smjertnych padach informowali. Zemrěći běchu w starobje 63 do 81 lět. Incidenca je po Roberta Kochowym instituće dźensa 7,7. Wo třoch nowoinfekcijach a jednej w zwisku z koronu zemrětej wosobje informowachu wčera we wokrjesu Zhorjelc. Incidenca tam wučinja po RKI dźensa 4,7.
Twarnišćo labora wopytałoj
Zhorjelc. Zwjazkowy minister za hospodarstwo Peter Altmaier a sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (wobaj CDU) staj dźensa přichodne twarnišćo wodźikoweho testoweho labora w Zhorjelcu wopytałoj. Labor je jedyn z centralnych projektow strukturneje změny we Łužicy. Kónc lěta chcedźa twarić započeć, wot kónca 2022 ma labor dźěłać. Zwjazk a Sakska přewostajitej jemu 42 milionow eurow.
Rusku a Chinu wuzamknyli
Hač do kónca septembra
Budyšin. Šćěpjenskej centrumaj w Kamjencu a Lubiju ze swojimi mobilnymi teamami hač do kónca septembra dale dźěłatej. Prěnje šćěpjenja pak zaručeja tam jenož hišće hač do awgusta. W Budyskim wokrjesu přizjewichu wčera štyri natyknjenja z koronu a jedyn smjertny pad. Incidenca po RKI wučinja tu dźensa hódnotu 10. W Zhorjelskim wokrjesu rozprawjachu wo dwěmaj infekcijomaj. Incidenca po RKI je tam dźensa 6,3.
Hišće wušo z Pólskej dźěłać
Podstupim. Braniborska chce přichodnje hišće wušo ze susodnej Pólskej hromadźe dźěłać a po móžnosći wjele žiwjenskich a politiskich wobłukow splesć. To je krajne knježerstwo po informacijach statneje kenclije wčera wobzamknyło. Tak chcedźa mjezu přesahowacu zhromadnosć sylnić a rozrost pomjezneho regiona zhromadnje zaručić.
Startuja nowy podcast
Dźeń a mjenje natyknjenjow
Budyšin. W Budyskim wokrjesu informowachu wčera wo jednym natyknjenju z koronawirusom. W tudyšich chorownjach lěkuja tuchwilu 44 koronapacientow, z nich dwanaće na intensiwnej staciji. Incidenca po RKI je tu dźensa 13,7. We wokrjesu Zhorjelc registrowachu wot soboty hač do wčerawšeho tři dalše infekcije a dwaj smjertnej padaj z časa wot 2. do 4. junija. Incidenca po RKI je tam 6,7.
Sputnik z ekologiskeje surowizny
Eespo/Paris. Finske předewzaće Arctic Astronautics a europska swětnišćowa agentura ESA wuwiwatej prěni přewažnje drjewjany satelit, kotryž chcedźa hišće lětsa do orbita dowjezć. Zaměr projekta „WISA Woodsat“ je wobkedźbować, kak so bjezćežitosć a radiacija w kosmosu na drjewo wuskutkujetej, a wuslědźić, hač hodźało so wone tam jako alternatiwa na přikład k zwjazowanskim maćiznam (Verbundstoffe) wužiwać.
Nahrawaja w Čěskej Šwicy
W mnohich wobłukach bjez testa
Budyšin. W Budyskim wokrjesu njeje wot dźensnišeho w mnohich wobłukach hižo negatiwny koronatest trěbny. Na to skedźbnja krajnoradny zarjad, po tym zo bě incidencna hódnota pjeć dnjow za sobu pod 35. Wot pjatka hač do njedźele bě tu 22 nowych natyknjenjow, incidenca po RKI wučinja dźensa 17,1. Wokrjes Zhorjelc je předwčerawšim dwě infekciji a dalšej smjertnej padaj wozjewił. Infekcija tam je po RKI dźensa 7,1.
Lisćinu kandidatow schwalili
Njebjelčicy. Kulturna wědomostnica Cosima Stracke-Nawka, filmowc Reiner Nagel a Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak su kandidaća Serbskeho sejma za mandat serbskeho čłona Rozhłosoweje rady MDR. Jich mjena steja na lisćinje, kotruž su sejmarjo na swojim wirtuelnym posedźenju sobotu schwalili. Lisćinu chcedźa za zhromadny namjet nětko Domowinje přepodać.
Berlinala z nowinku
Lochce stupace hódnoty
Budyšin/Zhorjelc. 17 dalšich natyknjenjow su hač do wčerawšeho w Budyskim wokrjesu zwěsćili. Z nich bě šěsć dodatnje podatych. Dwě wosobje stej zemrěłoj. W Zhorjelskim wokrjesu mějachu wčera šěsć nowoinfekcijow a dweju zemrěteju. Incidenca we woběmaj wokrjesomaj zaso lochce stupa. Roberta Kochowy institut poda za Budyski hódnotu 22,7 a za Zhorjelski 8,7.
Wostrowčenjo wuznamjenjeni
Bonn. Němska biskopska konferenca je iniciatiwu „Měrowy swjedźeń Wostrowc“ z hłownym Katolskim mytom přećiwo ksenofobiji wuznamjeniła. Wostrowčenjo běchu so prawicarjam, w městačku so schadźowacym, mjez druhim na te wašnje spjećowali, zo wobchodam wokoliny wšo piwo wotkupichu, a prawicarjo takrjec na suchim sedźachu.
Zabyty architekt znowa wotkryty
Incidenca dźeń a snadniša
Budyšin/Zhorjelc. W Budyskim wokrjesu zličichu hač do wčerawšeho dohromady 18 dalšich infekcijow z koronawirusom. Z cyłkownje 43 stacionarnje zastaranych 14 pacientow intensiwnje hladaja, dwanaćo su zemrěli. Incidenca je so na 20,3 znižiła. W Zhorjelskim wokrjesu zwěsćichu štyri nowonatyknjenja a dwaj smjertnej padaj. Dale woteběraca incidenca tam aktualnje 7,5 wučinja.
Kritizuja wólbne procedere
Budyšin. W lisće Domowinje kritizuja někotři jeje čłonojo přećiwki we wustawkach towarstwa, předewšěm wólbne procedere delegatow na hłownu zhromadźiznu. Woni sej žadaja, předsydstwo njewuwjazać, doniž njejsu přećiwki wujasnjene. Domowina skedźbnja na bazodemokratiski princip a zo jako zarjad njediktuje, kak towarstwa swojich delegatow wola. Jeli so něchtó postorkuje, njech to najpjedy w towarstwje tematizuje.
Wobchad w Hřensku wolóžić
Incidenca niska kaž hišće ženje
Budyšin. 13 nowych natyknjenjow z koronawirusom su wčera w Budyskim wokrjesu zwěsćili. Dale stej dwě wosobje zemrěłoj. Incidenca po informacijach Roberta Kochoweho instituta dale woteběra. Wottam zdźělichu za dźensa hódnotu 23, tak nisku kaž hišće ženje. Za Zhorjelski wokrjes podawa RKI hódnotu 12,3. Tam zwěsćichu wčera pjeć infekcijow, jednu z britiskej mutantu B.1.1.7.
Nora Schmid nowa intendantka
Drježdźany. Semperowa opera Drježdźany změje wot hrajneje doby 2024/25 nowu intendantku. 42lětna Nora Schmid naslěduje potom Petera Theilera, kotrehož zrěčenje w lěće 2024 wuběži. Z Berna pochadźaca hudźbna wědomostnica skutkowaše hižo w sezonje 2010/2011 na Sakskej statnej operje, a to jako šefdramaturgowka a wot 2012 přidatnje jako wosobinska asistentka intendantki.
Přećiwo drogowej kriminaliće
Dale woteběraca incidenca
Budyšin. Indicenca w hornjołužiskimaj wokrjesomaj po hódnotach Roberta Kochoweho instituta dale woteběra. RKI mjenuje za Budyski wokrjes dźensa hódnotu 31,4. Tu su wčera wo dźesać natyknjenjach z koronawirusom informowali. Za Zhorjelski wokrjes je RKI dźensa 16,2 podał. Tam wčera žanu dalšu infekciju njemějachu, za to pak tři smjertne pady z časa wot 15. meje do 1. junija.
Namołwa Altmaierej
Budyšin. Budyski krajny rada Michael Harig je zwjazkoweho hospodarskeho ministra Petera Altmaiera (wobaj CDU) namołwjał, zo měł nuzne naprawy přećiwo podróšenju twaršćiznow zawjesć. Za jednu z přičin ma Harig kumštne pomjeńšenje poskitka ze stron producentow. Najebać potrjebu a kapacity su wulke koncerny produkciju wobmjezowali, zo bychu pjenjezy za krótkodźěłacych dóstali, rěka z krajneho zarjada.
Naležnosće Romow polěpšić
Wot srjedy dalše wolóženja
Budyšin. W Budyskim wokrjesu rozprawjachu wot pjatka hač do wčerawšeho wo 54 koronanatyknjenjach a pjeć smjertnych padach. Sydomdnjowska incidenca na 100 000 wobydlerjow po RKI je dźensa 36. Dokelž je hódnota znowa pod 50, budu wot srjedy dalše wolóženja. Wokrjes Zhorjelc informowaše wčera wo pjeć infekcijach. Incidenca tam stabilizuje so po RKI wot minjeneho pjatka pod 30, dźensa je wona 21,4.
Nowe jewišćo wobnowja
Podstupim/Zły Komorow. Dohromady 6,5 milionow eurow dóstanje Złokomorowske Nowe jewišćo za saněrowanje a wutworjenje swojich dźěłarnjow. To zdźěli braniborske ministerstwo za wědomosć, slědźenje a kulturu minjeny pjatk w Podstupimje. Je to prěni komunalny projekt, kotryž su w Braniborskej po zwjazkowym zakonju wo sylnjenju strukturow wobkrućili.
Bydlenske mobile jara požadane
Kardinal Marx chce wotstupić
Mnichow. Mnichowsko-Freisingski arcybiskop, kardinal Reinhard Marx, je bamža Franciskusa prosył jeho ze zastojnstwa wuwjazać. Katolska cyrkej je „mortwy dypk“ docpěła, rěka w dźensnišej zdźělence biskopstwa. „Mi dźe wo to, sobuzamołwitosć za katastrofu splažneho znjewužiwanja přez dostojnikow cyrkwje w minjenych lětdźesatkach přewzać.“
Dalšej wobkrućenskej městnje
Budyšin. Wot noweho tydźenja tež apotece při Garnizonskim naměsće w Kamjencu a na Wojerowskim Hrodowym naměsće šćěpjenje pře koronu digitalnje wobkrućatej. W Budyskim wokrjesu zwěsćichu hač do wčerawšeho 33 natyknjenjow a dwaj smjertnej padaj. Incidenca tu je po RKI dźensa 39,0. 16 infekcijow a ličbu štyrjoch zemrětych wozjewichu wčera we wokrjesu Zhorjelc. Incidenca tam je po RKI dźensa 28,5.
Muzej Budyšin zaso wotewru


text:
Lětsa, dźeń po ptačim kwasu připołdnju, słyšach w delnjoserbskim rozhłosu znowa Pilkowe wobdźěłanje ludoweje pěsnje »Zrudny kwas«, nahrawany wot Choćebuskeho dźiwadłoweho orchestra. Bohužel wšak jedna so při tutym nahrawanju wo torso woprawdźiteje Pilkoweje twórby. Njepobrachuje dźě tu jenož jedyn instrument, ale wosebje tež cyły spěwny part, wšako jedna so w originalu wo wobdźěłanje za chór z přewodom orchestra. A tak zasłyši tučasnje słuchar při radiju dźiwnu monotonu hudźbu bjez někajkeho stopnjowanja a spóznajomneje dynamiki. Přewodny orchester pak stanje so tu z jeničkim nošerjom pozdatnje tak wotpohladaneje wuměłskeje twórby. Znajer serbskeje ludoweje hudźby spóznaje znajmjeńša zakładny, originalny ludowy hłós.
Něchtó bě zhotowił z notoweho materiala, chowacy so w Pilkowym zawostajenstwje w Serbskim kulturnym archiwje (SKA) pod signaturu ZM XXXIII 4F, partituru – tež tam pod 4A č. 4. Hižo při hłosach 4F pak namaka so přispomnjenje, zo jedna so wo »Njedospołny orchestrowy material, rkp. Pilka«. Nastupajo »Zrudny kwas« pobrachuje drje jenož hłós flety – na rozdźěl dalšeju tam składowaneju čisłow: »Złe myto« a »Spojšłej stej dwa młoźeńca«. Hišće bóle pak ćerpi material tutych třoch čisłow pod tym, zo faluje wšudźe spěwny part. Wšako wěmy z wot Zbigniewa Kościówa spisaneje biografije Jurja Pilka kaž tež z načasnych nowinskich wozjewjenjow a recensijow, zo jedna so při tutych titulach wo dźěl čisłow koncerta składnostnje poswjećenja Serbskeho (Maćičneho) doma dnja 9. septembra 1904 w Budyskej »Krónje«. Namakanje zbytneho materiala a rekonstrukcija, wudaće a zhotowjenje hrajneho notoweho materiala poradźi so mi na wuwróće lěttysaca. Wšitke tehdom kaž tež wone na wulkim koncerće we wobłuku sławneje Drježdźanskeje Wustajeńcy sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła lěta 1896 zanošowane, a někotre za mjeńšu hudźbnu formaciju wobdźěłane, zaklinčachu skónčnje po wjac hač 80 lětach znowa, składnostnje wot města Budyšina zarjadowaneho serbskeho koncerta we wobłuku Łužiskeho hudźbneho lěća dnja 8. julija 2012 na žurli Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Běše so mi po intensiwnym slědźenju poradźiło, wšitke čisła dospołnje zrekonstruować, noty zestajeć a titule wudać.
W rjedźe »Stysk za dalinu« zwoprawdźi so w minjenych lětach zhromadne dźěło mjez serbskimi hudźbnikami a komponistami kaž tež interpretami w Rostocku a druhich hudźbnych regionach Němskeje. Sakski hudźbny zwjazk ze sydłom w Lipsku kaž tež dalše zjednoćenstwa a institucije, mjez nimi Załožba za serbski lud, tute aktiwity podpěrowachu. Nimo koncertnych rjadow pak so tež druhe aktiwity přewjeduja, w kotrychž so hudźba Serbow na respektabelne wašnje pěstuje. Tak wotmě so po dlěšim planowanju 4. winowca na žurli Serbskeho muzeja w Budyšinje komorny koncert z interpretomaj, kotraž staj w serbskich hudźbnych kruhach dołho znatej. Wiolinist a komponist Malte Hübner z Rostocka koncertowaše na klasiskich kaž tež wulkich serbskich huslach a Martin Flade, kiž je solowy bračist w orchestrje Komiskeje opery w Berlinje, hudźeše na swojim instrumenće. Jako čłon ansambla UNITED BERLIN běše wón tohorunja aktiwnje na zapřijeću kompozicijow serbskich hudźbnikow do relewantnych programow wobdźěleny. Ze sobuskutkowanjom serbskeje dźiwadźelnicy Lizy Čornakowej pak dósta koncert pod hesłom »Pućowanje po hudźbnym swěće Serbow« přidatnu barbu.
W času zakazanych socialnych kontaktow sym priwilegowany. Hačrunjež so z techniku za internet njewuznaju, móžu swoje mysle do zjawnosće trubić. Mam so tomu dźakować, zo sym Serb, kiž móže serbsce rěčeć a pisać. A mam zbožo, zo so serbske medije přez wabjenje financować njedyrbja. To pokazuje so mjez druhim w tym, zo smědźa politiske abo wědomostne přinoški w serbskim rozhłosu dlěje hač dwě mjeńšinje trać. To je w Němskej jenož kulturnym sćelakam dowolene, kiž su wot GEZ-popłatka žiwe. Wone hraja tež kompozicije Měrćina Weclicha abo Mozarta, hačrunjež wobaj masu ludźi njenarěča. Tohodla maja tajke wusyłanja jara wobmjezowanu ličbu připosłucharjow. Tež jako wuměłc sym priwilegowany, dokelž njejsym financielnje jenož wot wustupow wotwisny, ale dóstanu za w serbskich medijach wozjewjene artikle honorar a mam serbski minijob. Kraj Braniborska je mi samo korona-pjenjezy přepokazał, zo bych sej nowu gitaru kupić móhł, byrnjež so lětsa ani na jenički koncert nadźijeć njemóžu. Njejsym jenički, kotrehož podpěruja, hdźež njewědźa, što a kak wón dźěła. Dokelž mam nimo toho měch wirtuelnych pjenjez na lutowarni, trjebam hakle wot hodownika wot renty mojeje žony žiwy być. Mjeztym pomha rjad mojich kolegow hižo buram na hromakowych polach. Delnjoserbske přisłowo dźě praji: »Tón móže wjace hač na huslach hrać.« Nětko wuknu, što prawe dźěło rěka. Rakuski kulturny wědomostnik S. D. Sauerbier pisaše w lěće 1986: »Wuměłc je najnjetrjebawši subjekt w našej towaršnosći, cyle na kromje stejaca postawa, kotruž nichtó njetrjeba.«1
Město wustajeńcy z realnymi wobrazami, kotrež móžeš ze wšěmi zmysłami zaznawać, dyrbi so Žitawska galerija »Kunstlade« tutón króć z hladanjom zdaloka spokojeć. Ale znajmjeńša měło so poselstwo słownych wobrazow molerki Isy Bryccyneje z Kubšic prezentować.
Wšo bě spřihotowane a po zdaću so tomu ničo njespřećiwješe, ale realita nas dosćahny: Dźeń do natwara wustajeńcy, so hižo na wernisažu 20. měrca wjeselo, dosćahny nas, wuměłču, lawdatorku, Budysku basnicu Róžu Domašcynu kaž tež hudźbnych přewodnikow wječora, klasiski gitarowy trijo Teresa Heinrich, Debora Knieser a Christina Große, warnowanje před wirusowej katastrofu z mjenom korona. Nětko je naš škleńčany »kašćik« na Lipowej dróze prózdny, nichtó njewě, kak dołho hišće.
Powěsć wobrazow Isy Brycyneje njeje jednora. Jich wuprajenja su wobrazliwe a rozdwojene kaž wuprajenja orakla. A sami so tež we wěšćenju pospytachmy, kak daloko abo wusko maja so oficielnje doporučene naprawy k prewenciji přećiwo korona-infekciji wukładować. Běchmy połni nadźije ze zapozdźenjom abo bjez wernisaže wustajeńcu přiwšěm pokazać, wšako so nam wěrnosć wobrazow nětko ćim bóle wuwědomja.
Rapper Jakub Gruhl bě na wotewrjenju wustajeńcy na serbsku roztorhanosć pokazał: »A abo B«. Elektroniska hudźba a delnjoserbski hiphop, k tomu symboliska reja Marthy Howitz z naddimensionalnym płatnom demonstracije »Fridays for future«, kiž bu z empory žurle pušćene, tworještej zazběh za SORBIAN STREET STYLE (22.9.2019–1.3.2020) Budyskeho Serbskeho muzeja.
Kak so wotewrěć nowemu časej, młodźinje generacije »Z«, kiž je we wšěm kusk hinaša, hač generacije do toho? Hudźba, grafiti, lifestyle, kiž jewi so we wosebitej drasće. Je SORBIAN STREET STYLE serbska moda z dróhi? W 1980tych lětach w USA wužiwane zapřijeće za subkulturu z ležernej modu njehodźi so cyle za Serbow, abo snadź tola bóle, hač sej myslimy.
Łužiskoserbska moda za wšěch, za Serbow a za Němcow, kiž wottwari hranicy předsudkow. Rjenje by było, tuž čehodla nic započeć? Tak bě wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE Serbskeho muzeja, Ludoweje banki Drježdźany-Budyšin a KREATIWNEJE SAKSKEJE pytanje za tym typiskim we Łužicy, z čimž móhł so kóždy identifikować. Tohodla bu po wšej Němskej a samo w euroregionje Nysa wupisane, dokelž pomha wid wotwonka jasnišej poziciji wotnutřka. Ale wězo smy wšitcy designerojo swojeje přitomnosće a tak běchu tež na zbožo serbscy wobdźělnicy na wubědźowanju. Starobna hranica 18–35 bě někotrych wuzamknyła kaž tež definicija designer a wuměłc. Přiwšěm je to, štož bě so wot jednotliwcow a teamow wotedało, hódne, zo so do produkcije zawjedźe. Tak bě wustajeńca tež wabjenski forum za designerow.
Sćěhowace bě so mi 7. nowembra w Choćebuzu stało a rysowach podawk hnydom na to w mejlce nadawkidawarjej:
Krotko pó zeger 8:00 som šła k listowemu kašćkoju pśi ABC, aby jen prozniła, Tam jo był hyšći roznosowaŕ wót LR z kólasom.
Roznosowaŕ: »Hier, die könn’se auch noch kriegen!« (Jo mě napśeśiwo tyknuł dwa/tśi eksemplary Nowego Casnika.)
Ja: »Ich brauche nicht mehr Zeitungen, nur die, die wir bestellt haben.«
R: »Die sind übrig, was soll ich mit denen.«
Ja: »Ich brauche sie nicht.« A som listowy kašćik wócyniła, tam su byli wšykne casniki nutśi: pózdźej librowany a tej dwa aktualnej.
R: »Nehm’se die auch noch. Sie beschweren sich doch immer, dass ich zu wenig liefere.«
Ja: »Nicht zu wenig, sondern wenn, dann gar nicht.«
R: »Was soll ich mit denen?« Jo casniki roztergnuł a pśi tom, až jo šeł na tamny bok drogi, aby roztergnjone casniki do tuny za wótpadanki chyśił, jo mě pśiwołał: »Serska riś.«
Ja: »Ach, daher weht der Wind.«
R: (ducy wót tuny): »Wissen Sie was das heißt? Arschloch.«
Ja: »Ah, serbski teke hyšći rozmějośo a samo powědaśo.«
Na to jo se roznosowaŕ na kólaso sednuł a wótjěł.
Wót dalšnych juristiskich kšacow wótglědajom, gaž se toś ten pad politiski motiwěrowanego zranjenja/skśiwźenja wót źěłodawarja z roznosowarjom wugódnośijo a wón kaž teke źěłodawaŕ se pśi mnjo zagronijotej.
»To je krótczé, to je dłudżé, to kaszëbskô stolëca« – to su prědne słowa drje nejwěcej znatego ludowego spiwa Kašubow. Jano w Kašubskej? Ně, w cełej Pólskej znaju ga »kašubski alfabet« (kašubski Kaszëbsczé nótë, pólski Alfabet kaszubski abo Kaszubskie nuty). Ale co to ma na se, w kraju, źož njepłaśe Kašuby až do źinsajšnego ako pśipóznata etniska abo narodna mjeńšyna?
Bźez cwiblowanja jo, až Kašuby južo dłujko wěcej njejsu mógali ze swójeju kulturneju identitu we takej lichośe žywe byś, ako pó padnjenju zeleznego zapowjeska w lěśe 1989. Móžomy samo wó «kašubskem wózroźenju« powědaś. Pšawniski wiźone se Kašuby jano na bazy jich rěcy šćitaju – powěda se wó »regionalnej rěcy«. Fokus stakim na rěcy lažy a to hyšći pśed woplěwanim kulturnych nałogow. Dajo wšak jaden element, z kótarymž móžomy wobej faktora šykownje ze sobu zwězaś: muziku. Wóna tak a tak jo kšuty wobstatk kašubskeje identity a jo se wopšawdu kontinuěrujucy celebrěrowała. Ironiski jo, až jo tomu tyła wobstojnosć, až jo komunistiska ludowa republika Pólska kašubsku rěc na dialekt zdegraděrowała. Su se w bogatej licbje wózjawili słowniki a publikacije wó »kašubskem dialekśe«. Dokulaž su w komunizmje folkloru pódpěrowali a propagěrowali, su se rowno dialekty mógali w spiwnej formje na jawišćach Pólskeje prezentěrowaś. Źinsa jo stojnišćo kašubskego ako dialekt wětšy źěl passé. Wucynki su pak weto hyšći do wěsteje měry dłymoko zakórjenjone – teke w kašubskej zgromadnosći samej. Pśedewšym młodej generaciji su bóžko to »kašubske byśe« z wjelikim wuspěchom zagnali. Pśeśiwo tomu slědne dwaźasća lět aktiwnje wójuju. Etablěrowanje šulskego systema wubuźujo wjeliki zajm, tak až licba źiśi, kótarež wuknu w šuli kašubski, sega pśecej bližej 20.000. Tendenca stupa lěto wob lěto! Za rewitalizaciju kultury a rěcy jo wšak jeje witalita wažna, howac grozy tšach, až se Kašuby ako wěsty part atrakcije a žywy muzej pód gołym njebjom pśenjeroźiju.
Čitajo wospjet basnje Petera Handkeho nańdźech jednu, pod titlom »Nowe nazhonjenja« (original hlej »Leben ohne Poesie« – »Žiwjenje bjez poezije«, přeł. R. D., str. 9–14), kotraž ma dźělne napismo »1952«. Zezda so mi, zo wopisuje tam situaciju po pohrjebje mojeje wowki. Widźach čorny wóz, před kotrymž bě wuj čornakaj zapřahnył, ze Šunowa do Ralbic jěć. Widźach sebje, krótko do wotchada w našej dobrej stwě stejacu, po tym zo běchu kašć na wóz stajili. Basnik pisa wo smjertnym strachu, kiž ma, po swójbnym prajenju w Korutanskej, čłowjekej huškanje po chribjeće słać. A prajidmo sej wospjetujo je so hólčec w stwě, hdźež bě wowka na marach stała, prěni raz dožiwjeneho smjertneho stracha dowobarać zamóhł.
Štó je basnik, kiž tole wě? Basnik z Korutanskeje. Něchtó, kiž je zdobom doma a cuzy w ródnej kónčinje. Basnik, přisłušacy słowjenskej mjeńšinje w Rakuskej, hdźež bydli jeje wjetšina blisko. Zamyslu so do słowa »mjeńšina«: mjeńšich, mjeńša, na mjeńšich maće kedźbować, jich wobwarnować, z mjeńšimi ma so chlěb dźělić, dajće mjeńšim doprědka stupić, zo bychu lěpje widźeli, štóž so pomjeńši, budźe powyšeny.
To a hišće wjele wjace móže mi serbšćina poskićić. A němčina? »Minderheit« měni we słowje tež minder. Minder bemittelt, minderwertig, minder zurechnungsfähig. To a hišće wjace ze słowa wučitam.
W Serbskej kulturnej informaciji LODKA w Choćebuskim Serbskim domje je poskitk dobry a poradźowanje přećelne a serbske, jelizo chceš so serbsce posłužować dać. Wjace městna za spisane a spěwane słowo a za wjetši poskitk dalšich wudźěłkow by za kupcow kaž tež za tu dźěłacych lěpje było. Delni Serbja w Choćebuzu měli tola zasadnje přibližnje telko kaž w Budyšinje Horni Serbja dóstać. Ale tole njeje problem, kiž by sej něchtó z wodźacych srjedźodobnje na blido sćahnył, dołhož dźěło pod skromnišimi wuměnjenjemi někak běži. Mi so zda a tež njelubi, zo so přez lěta nimale jenož hišće wo kubłanskich problemach rěči a pisa. Kaž zo njebychmy měli tež hdys a hdys na druhe pohórški a brachi pohladać, wo změnach a polěpšenjach přemyslować a skónčnje znajmjeńša někotre z hrubych zmylkow poprawić.
Hdyž chcu sej w delnjoserbskej »Lodce« literaturu w hornjoserbskej rěči kupić, mam ju husto hakle skazać. Pódla delnjoserbskeho wšak dosć městna za cyłkowny poskitk LND njeje. Najskerje so w Delnjej Łužicy hornjoserbska kniha hižo lědma kupuje. Njewudani so wšitko poskićeć, štož w Budyšinje maja. Hornich Serbow je w Delnjej Łužicy jenož hišće mało. Z tych něhdźe 90 hornjoserbskich wučerjow a kubłarjow, kotřiž su w času NDR tule dele přišli, a jich swójbow je jenož mała horstka serbsce rěčacych potomnikow wušła abo tu w Delnjej Łužicy wostała. Kaž by čas wotběžał. Powójnski spagat mjez tudyšimi třomi rěčemi znaje dotal stajnje jenož jednoho dobyćerja: němčinu.
Serbski institut (SI) so dynamisce wuwiwa, jeho dźěławosć so rozšěrja. Na přikład je trjeba, zo su Serbja na strukturnu změnu přihotowani. Wona dźě změje daloko sahace wuskutki na njeličomne wobłuki žiwjenja we Łužicy. SI je so w tutym konteksće jako partner politiskich, hospodarskich a towaršnostnych akterow etablěrował, štož skići Serbam składnosć, swój wid zaplesć a cyłkowne wuwiće wobwliwować. Zakład za tajku dynamiku je derje a mnohostronsce wukubłany personal. A tež stajnje zaso nowy personal, kotryž tak a tak hižo šěroki spektrum disciplinow w SI wudospołnja a nowe widy a zhladowanja sobu přinjese. Tójšto wotmyslenych dźěłow wusměrja so tuž interdisciplinarnje, přiběrajcy tež w projektach z třećich srědkow. Tak nastawace slědźerske skupiny su heterogene: Wobsteja z ludźi wšelakeho pochada, kotřiž maja rozdźělne perspektiwy na přepytowanu problematiku.
Přiběrajcy njeje móžno, kóžde projektowe a zdźěla planowe městno ze zwoprědka serbskorěčnym fachowcom wobsadźić. Za dźěło slědźerskeje skupiny je eksistencielne, zo sej specialisća mysle a nazhonjenja wuměnjeja. Team ma swoju temu wědomostnje korektnje wobdźěłać a projekt w předpodatym času zakónčić. Za to by najjednorišo było, komunikaciju w skupinje zasadnje němsce abo jendźelsce organizować.
Póžywamy politiski cas, w kótaremž serbska mjeńšyna wěcej njejo diskriminěrowana abo samo pódtłocona, ale jo wažony źěl našeje towarišnosći. Až rowno něnto smy tak blisko k zgubjenju našeje rědneje dolnoserbšćiny, jo jadnorje tragiski. Ewaluacija dolnoserbskich zakładnych šulow nas njejo pśechwatała, ale nam tužnu wěrnosć carnu na běłem pokazała. Njesmějomy se pak daś zdušyś dla togo, ale dejmy to wiźeś ako slědnu móžnosć našu drogu skóńcnje změniś. Imersiwna, dolnoserbska zakładna šula jo za mójim zdaśim jadnučke zmysłapołne rozwězanje za dłujkodobnu rewitalizaciju rěcy a jo se na pśikłaźe drugich mjeńšynow (na pś. Manx na Isle of Man) ako wuspěšne pokazało. W slědujucem cu někotare swójich myslow a idejow k takej potencielnej šuli rozkładowaś, kótarež bazěruju na mójich nazgónjenjach a zewšym njedeje byś wědomnostne fakty. Ako něgajšne WITAJ-góle wiźim słabosći, ako zadoraju dojśpiśeju pópšawnego zaměra rewitalizacije: wótkubłanje nowych »quasimaminarjow«.
W zajźenju wšych wěcow se namakajotej žałosne sćerpnjenje a wěrna rědnosć. My sami pak rozsuźijomy, lěc k njebju glědajucy cakamy abo pśetrajomy bóli póroźenja a znowego stawamy. Ow njeśerp, ale zakwiś ze žoratkow, ty naša rědna, woprějuca serbska rěc!
Zo je Martin Luther ze swojim přełožkom biblije wuznamnje přinošował k nastaću dźensnišeje spisowneje němčiny, słuša k powšitkownej wědźe. Ale tež w mnohich druhich rěčach je přełožowanje Swjateho pisma měło wažnu kulturnu funkciju.
To zwuraznja so tež w pólskej knize pod titulom »Nowy testament w stawiznach a kulturje Europy – 450. róčnica přełožka Noweho testamenta přez Mikławša Jakubicu do delnjołužiskeje rěče«.1 Kniha je rozprawa wo wědomostnej konferency uniwersity w Zielonej Górje, kotraž wotmě so 25. a 26. septembra 1998, potajkim před wjace hač 20 lětami w Ochli na kromje uniwersitneho města. Na njej wobdźělichu so, kaž so w předsłowje pisa, »stawiznarjo, rěčespytnicy a biblisća z Kanady, Pólskeje a Němskeje, mjez nimi tež jedyn Łužičan«. Tutón Łužičan běch ja – dr. Měrćin Völkel bě mje pósłał – a dźeržach jenički serbski referat konferency pod titulom »Rozprawa z dźěłarnje přełožowarja biblije«.
Rozprawjach tam wo přełožowanju Swjateho pisma, kiž smy někak w času mjez 1957 a 1976 jako studenća teologije a młodźi duchowni zdźěla w kolektiwje zdokonjeli a wo našich impulsach. Mjenuju teologiski, narodny, wědomostny a »rewolucionarny« impuls. A pod nadpismom »Što so dale sta« praji so, zo so w lěće 1966 wušły Nowy zakoń přez katolske wosady rozšěrjowaše, w swójbach čitaše a »tak so naš misionariski a narodny impuls dopjelni: Ludźo čitachu Bože słowo a woni čitachu to w modernej serbskej rěči.«
»Jedne z najwoblubowanišich zawjeselenjow Serbow je rejowanje ... woni su tutomu tak jara poddani, zo wuwjedu je při kóždeježkuli přiležnosći.« Tak pisa lěta 1782 serbski wučenc Jan Hórčanski. Mało tehdy runja wjetšinje pozdźišo woblubowanych serbskich ludowych rejow je so w našim ludźe wobchowało. Tohodla stajich sej nadawk, tute, dalokož móžno, tak dokumentować a spřistupnić, zo hodźa so zaso wožiwić a znowa do našeje kultury zakótwić. Mjeztym nasta film, kotryž ma tutomu zaměrej słužić.
Prěni nastork k projektej saha do lěta 1989, jako so mje Jan Domaška před poslednim Festiwalom serbskeje kultury wopraša, hač njemóhł za Komorowsku rejowansku skupinu, kotraž tehdy zhromadnje ze Sprjewjanami program přihotowaše, ludowu hudźbu wobdźěłać. K tomu da mi kasety z originalnymi nahrawanjemi serbskich spěwow a rejow. Ani wosnje njeběch so tehdy nadźał, zo tajke něšto eksistuje. Z toho časa počach so intensiwnišo ze serbskej ludowej hudźbu zaběrać. Pozdźišo, jako dźěłachmoj hromadźe z Janom w dramaturgiji Serbskeho ludoweho ansambla, so časćišo wo problemach pěstowanja serbskich ludowych rejow rozmołwjachmoj. Wón pokaza wosebje na brachi, kotrež so w SLA a rejowanskich skupinach nastupajo awtentiskosć rejow jewjachu. Mje zaso zajimowaštej bóle awtentiska rejowanska hudźba a sound.
Kak woraš polo, kiž su druzy hižo prěki a podłu přeworali? Wo Milčanach a Łužičanach mějachmy hižo w susodnych němskich muzejach wjacore zajimawe archeologiske wustajeńcy. Měł so Serbski muzej w Budyšinje tohorunja tajkej temje wěnować, hačrunjež archeologu nima? Je wid Serbow na swójske stawizny trochu hinaši hač tón z němskeje strony? Kak docpěješ dźěći a młodźinu?
Ideja, so zmužić na zhromadny kooperaciski projekt z Dešnjanskim muzejom a jeho spěchowanskim towarstwom, při wšěch wobmyslenjach zrawješe. W Dešnje bě w lěće 2013 nastała słowjanska wjes z aktualnym knowhowom wo starosłowjanskim času. Pedagoga Pětš Kornelius Kuš, jeho mać, tekstilna specialistka Petra Kušowa, a dalšej čłonaj dźěłoweje skupiny »Stary lud« wuměłča a wuhotowarka Maxie Heiner a fachowc za drjewo Kai Jensen podpěrowachu Serbski muzej při jeho wustajenskim projekće wot 4. nowembra 2018 do 3. měrca 2019. 1000lětny jubilej Budyskeho měra spočatk lěta 2018 bě dobry zazběh za přihoty. Z mnohimi přednoškami Budyšin na to spominaše, zo bě ležownosć Budyskeho hrodu a dźensnišeho Serbskeho muzeja něhdy městno za historiski měrowy akt mjez němskim kejžorom Heinrichom II. a pólskim wjerchom, pozdźišim kralom Bolesławom Chrobłym. Telko europskeje kedźbnosće we łužiskej prowincy nam wuwědomi, zo běchmy hižo před 1000 lětami wosrjedź europskich stawiznow, kotrež su stawizny přichada a wotchada, změšenja a zachowanja. Njeměło so we wustajeńcy na to skedźbnić, zo njejsu potomnicy wonych Milčanow a Łužičanow jenož horstka Serbow, ale tež mnozy tu bydlacy Němcy?
Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.
Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).
Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.


text:
Zgoda buduje, niezgoda rujnuje
Ôto nic tak niy polaryzuje miyszkańcōw naszego kraju jak sprawy światopoglōndowe a skuplowano ś nimi polityka. Z roku na rok te rōżnice robiōm sie coroz to bardzij jaskrawe, a ôbywatele już downo przeszli granica, za kerom przestowo sie ôdzywać nawet do familije yno skuli tego, co sie mo inksze zdani na jaki tymat.
Dugi czas myślołech, iże Ślonzoki sōm w tej materyji chocioż trocha mōndrzejsze, niystety ale ôto mom gyfil, co i to sie zmiynio. Toć, że nie tykało sie to wszyskich miyszkańcōw naszego regionu. Na myśli mōm raczyj te osoby rychtyk zaangażowane w inicjatywy regionalne i fol świadome swojij tożsamości. Wiynkszość tych osōb mynij abo bardzij było powiōnzanych z Ruchym Autonomije Ślōnska a spōłpracujōncymi ś nim stowarzyszyniami. Kożde miało swoji założynia a cele, a były to cele twarde, jasne a kōnkretne: autonōmijo gospodarczo, uznani ślōnskij narodowości, ochrōna naszyj godki, kultury, geszichty, a niyroz tyż i prōmowani modernych technologiji abo myśli polityczno-administracyjnych. Spōlne, jasne cele kuplowały roztomańtych ludzi: kōnserwatystōw, socjalistōw, katolikōw, protestantōw, ateistōw, libertarian etc.
Łōński rok coś sie zaczło ale fest miynić. Naroz wszysko zaczło sie tajlować. Piyrszy znak tego procesu to je posztōmpujōnce manifestowani na portalach społecznościowych swojich rōżnic a planōw. Moge wyniko to z rozgoryczynio skuli przegranego samorzōndowego welōnku, bez kiery w sejmiku Ślōnzoki straciyły swoja klarowno reprezyntacyjo. Wiadōmo, po przegranyj dycki prziłazi wewnyntrzny marazm, kery trza w coś yntlich przekuć. Po przegranyj bataliji sie raczyj zwiyro szeregi i przegrupowuje, a bez tyn czas na Ślōnsku posztōmpuje coroz to wiynksze potajlowani. RAŚ, ZG, Ślonzoki Razem, a w tym kotle fyrlo coroz to wiyncyj łyżek warszawskich partii, kere wciongajōm nas w swoji batalie.
Najprzōd mieli my eurowybory. Pod – idzie pedzieć – ślōnskimi farbami do europarlamyntu dostoł sie Łukasz Kohut z partyje Wiosna. Zwōla se streścić pora fejsbukowych konwersacyjōw:
– Jeee, nasz europoseł!
– To ni ma mōj poseł! Gōrny Ślōnsk dycki katolicki!
– G… prowda! Wiyrchni Ślōnsk dycki wielokulturowy!
– Nie Wiyrchni, yno Gōrny, bo…
Ôstatni tydnie to je muster kolejnej z takich internetowych batalijōw. Sztandar, pod kery zaczła sie zlatować cołko moc Ślōnzokōw, pozwola se mianować roboczo „Niyważne, jako myńszość, ważne że jakoś myńszość”. Myśla sam ô fest przidługich efektach białostockij parady rōwności, kero na nieszczynści odbyła sie niydugo po tym, jak we Sejmie RP keryś już roz przepod projekt uznanio ślōnskij myńszości etnicznyj i ślōnskigo jynzyka regionalnego.
Juzaś bez portale społecznościowe przeloła sie moc podobnych rozmōw jak ta wyżyj. Niykierzy byli tak zawziyznci w swojij retoryce, że kejnedy aże przeciyrołech ślypia z niedowierzanio. Jak w jednym mymie sōm w sztandzie ôroz solidaryzować sie ze społecznościōm lesbijek, gejōw, biseksualistōw i transwestytōw, a ku tymu pociepować swoja retoryka, kero tyko sie tożsamości narodowyj? Do dzisiej nie poradza spokopić, jak tyn mym mogło udostympnić tela ludzi (mōm nadzieja, że robiyli to bezmyślnie), kerzi kożdy dziyń wojujōm ô możliwoś samoôkryślanio włosnyj przinależności etnicznyj.
To yno pokazuje, jak leko niekerzi z nas dowajōm sie ômatlać mackami partyjōw ze stolice, a spiyrka regionalisty vs cyntralisty pōmiyniyła sie na typowo polski kōnflikt: władza vs ôpozycyjo.
Wszyscy ci, kerzi majōm serca w złoto-modrych farbach, dycki powtorzajōm, że rōżnorodność Ślōnska to je jego bogajstwo. Szkoda, że tak leko idzie im prziklaskiwani wszyskim możliwym ideologijom a polaryzacyjōm, kere spływajōm ku nōm ze stolice, a coroz ciynżyj je im podować rynka swojokōm o roztōmajtych poglōndach, kerych lepszyj najprzōd po cichu wyciepać ze znajōmych na fb, a potym przestać zapraszać na familijne rożno.
To je prowda, że Gōrny Ślōnsk nie wdycki bōł polski, ale dzisiej znać, co coroz to bardzij polski sie stowo…
Marcin Szewczyk
Historyk, pasjonat rekonstrukcji historycznej, od wielu lat zaangażowany w działalność bractwa rycerskiego. Prezez Stowarzyszenia BASZTA promującego regionalne zabytki. Propagator używania ślōnskij godki kaj sie yno do. Autor powieści “Silesia Noir”, wielokrotny laureat konkursu “jednoaktówka po śląsku”.


text:
Bielsko: Wynosiōł nŏczynie ze sklepu
Szandarzi z wydziału prewyncyje bielskij kōmyndy i pracownicy ôchrōny zastawiyli 29 lŏt starego chopa, podyjzdrzanego ô porwanie. Łupym sprŏwcy padło nŏczynie elektryczne wert 2100 zł. W czasie przeszukaniŏ policyjōny ôdzyskali czyńść porwanego statku. Chycōny chop usłyszoł już ôbskarżynie. Grozi mu do 5 lŏt heresztu.
We jednym z marketōw budowlanych na terynie Bielska-Biołyj chop bez pŏrã dni wynosiōł nŏczynie elektryczne, co je potrzebowoł do robōt rymōntowych. Jego łupym pŏd tŏwŏr wert 2100 zł. Przi kerymś razie ôchrōniŏrze dali na niego pozōr, bo poznali, iże ôn je sprŏwca poprzednich porwań i chyciyli go na miyjscu. W czasie przeszukaniŏ policyjōny ôdnŏdli tajla porwanego statku.
Chop je już po ôbskarżyniu. Ô jego dalszym losie hned usōndzi prokuratōr.
Zdrzōdło: KMP Bielsko-Biołŏ


text:
Ftoś kejś pedzioł, iże ślōnskie kreple to niy je to samo, co polskie pączki. Jŏ tam niy wiym – u mje w dōma krepli sie nie warziło bo moja mamulka takich tustych maszketōw niy lubi. Ja – tortensztik, kopa, kołŏcz z posypkōm abo inksze ajnfachowe maszkety jŏ za bajtla jŏd bez kożdy wikynd. Dōmowego krepla jŏ nikyj niy zjŏd.
Niy wiym czy wiycie, ale w Katowicach keryś mōndry ôdewrził gyszeft kaj sprzedajōm ino kreple. Żŏdno tam piekarniŏ abo kafyj – gyszeft kaj sōm ino kreple! Żŏdne tam ajnfachowe z marmeladōm, różom abo cukrym pudrym. Jŏ w cołkim życiu niy pōmyśloł, że krepliki mogōm być tak roztōmajte: z marcypōnym, śmietōnōm, malcym, flaumōm, cześniami, szekuladom… Raja ludzi pod sōm Skarbek stoji i czekŏ na krepla, niy ino w tusty czwŏrtek. Nojsōmprzōd jŏ pōmyśloł, iże kōmuś na łeb piere bo bydzie otwierōł kreplarnio. Katać jŏ tak chybnōł sie…
Moja mamulka a inksze ludzie gŏdajōm, że kreple niy sōm zdrowe – iże to tuste, bebech rośnie abo lepij ôwoce zjeść. Ja, to je recht. Ale wōm powiym, że ôwoce sōm w kożdym kraju na świecie – aji lepsze jak u nos! Wiynksze a słodsze. Jŏ trocha już widzioł i trocha jŏd po cołkim świecie – ale takich krepli jak u nos – to niy ma nikaj. Do prŏwdy!
Gŏdołech ze kamratym, kery miyszkŏ we Warszawie. Poszoł do piekŏrza i napytoł – dejcie mi krepla. Baba wejrzała na niego jak na gupielŏka i nic niy pedziała – bo niy poradziyła spokopić co łōn gŏdŏ. Wtynczŏs wziōn mobilniŏka, szczyrknōł do mje i pedzioł – jak byda na Ślōnsku to idymy na biyr i kreple, ja?


text:
… abo rozgrono wó bomach
Som se pśedewzeł, nic njenapisaś wó mrětwje. Kak jo to pak móžno w tych casach, gaž problemy wjelikego swěta su se zasej derili do Serbow? Nadalej jano powědaś wó narodnych drastwach, wó rewitalizaciji mamineje rěcy?
„Napšawdu, som žywy w śamnych casach!
Dowěrliwe słowo jo głupe. Coło bźez ropow
pokazujo na njecuśniwosć. Smjejaŕ
tšašnu powěsć hyšći njeznajo.
Kake casy to su, gaž
rozgrono wó bomach jo pśisamem z grěchom,
dla togo až mjelcanje k wjele njestatkam na se ma!
Ten, kenž w měrje pśez drogu źo,
drje njejo k dostaśu za pśijaśelow,
kótarež w nuzy su.”
Tak jo zbasnił Bertolt Brecht „Na pótomstwo”. Jo to tak? Kněz BB hyšći njejo wěźeł, až rozgrono wó bomach źinsa wopśimjejo wšykne problemy swěta. Kak móžomy našu rěc woplěwaś, gaž se njesmějomy zejś pód lipami? Gaž lipy a druge bomy su zeschnuli? No, derje, zachopmy powědaś wó bomach. To buźo rozgrono wó tom, kak buźomy w pśichoźe žywe. Nadpismo togo komentara jo pśedstajony titel knigłow kolumbiskego awtora Gabriela G. Márqueza „El amor en los tiempos del cólera”. Špańske słowo „cólera“ njejo jano ta chórosć cholera, ale ma pśedewšym drugi wuznam: „rozgórjonosć, gniw”.
Něntejšna strowotniska kriza se zminjo, ale nadalej zawóstanu druge krize: globalizacija, klimowa katastrofa, nowy pšawicaŕski radikalizm, europska politiska kriza, socialna njerownowaga. Wšykno zwisujo ze wšyknym. Ta šwedska Gretka jo groniła: „Ja cu, až wy pśiźośo do paniki.” To njejo dobra rada; panika nikula njewjeźo k dobremu rozwězanju problemow. Panika a gniw njamóžotej pśewinuś něntejšnu zajěźonu situaciju na swěśe. Derje pak jo, až młoda generacija jo wócuśeła. To jo za mnjo pśikład rojoweje inteligentnosći.
Kak něnto dalej, gaž k wšyknym drugim hyšći pśiźo pandemija? Ta płucowa chórosć njejo daniž carna mrětwa daniž cholera. Njebuźo wutamaś serbski lud abo cełu ciwilizaciju. Njedejali se zaźaržaś paniski ako by śerpjeli pód egyptojskimi plogami. Hygiena a wótstawk za wětšy źěl dosegatej. K tomu pśiźo wobglědniwosć. Moderna rěc jo wunamakała wuraz „socialne kontakty”, kenž jo był dotychměst wósebnje popularny mjazy młodymi luźimi. Wšuźi něnto cytamy, až mamy wobgranicowaś naše „socialne kontakty”. Ale nichten njamóžo sam žywe byś. Źo jano wó to, až jano chylku njedejali sejźeś we wjelikich stadijach a w nabite połnych kjarcmach. Weto móžomy naše socialne zwiski w casu gniwa a chórosći derje zdźaržaś. Dłujcko njejsom tak cesto telefoněrował ze swójeju źowku w Šotiskej ako slědny tyźeń.
Gaž pandemija buźo raz mimo, naźejam se, až móžomy to rozgrono wó bomach dokóńcyś a se do źěła daś w našom globalizěrowanem swěśe.
Skrocona werzija wózjawjona ako komentar na cerkwinem boce Nowego casnika, měrc 2020.


text:
„Niebiescy” zagrali dobry szpil i do szczynścia brakło ino tora. Trza jednak szanować tyn rymis i…
Tag: #Cicha6
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Stal Rzeszów!
Ponoć brakowało, pra? Po problymach ze sprzentym wracômy na szpile Ruchu Chorzów! Ze szpilu przeciw Stali…
Klub zmienia zasady wejścia na stadion! [WAŻNE INFORMACJE]
Z powodu wykrycia nieprawidłowości podczas wchodzenia Kibiców na stadion przy Cichej 6, Ruch Chorzów podejmuje kroki…
Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice 2-1 [GALERIA]
We piôntek, we Chorzowie Ruch Chorzów szpiloł ze Chojniczanką Chojnice we ramach 7 serii szpilów eWinner…
Piyrwszo weryfikacja pozytywno [KONFERYNCJA PRASOWO]
Chojniczanka Chojnice mioła być piyrwszom weryfikacjom drużiny trynera Skrobacza. Jak tak patrzeć, to mômy piyrwszo weryfikacjo…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice
Szpil Ruchu Chorzów ze Chojniczanką Chojnice łotworzy 7 seria szpilów we eWinner II Lidze. Sztart szpilu…
Ruch – Garbarnia we knipsaparacie [GALERIA]
Gorko zapraszômy do łoglōndanio fotek ze szpilu Ruchu Chorzów ze Garbarnią Kraków. We szpilu bōł rymis…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-0
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 5 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj we Chorzowie, przi…
Ruch Chorzów dalyj niypokonany we lidze!
Do Chorzowa na szpil piōntyj raji szpilów we eWinner II Lidze przijechała ekipa Garbarni Kraków. Mocno…
Ze Garbarnią podtrzimano passa bez porażki. [KONFERYNCJA PRASOWO]
Cołki szpil ciśli, grali dobrze i ze planym na wygrano. Niy zawsze sie to udowo, beztosz…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Poszli za szlagiem i wygrali ze Bełchatowem!
We trzecij raji szpilów eWinner II Ligi Ruch Chorzów podejmowoł u sia drużina GKSu Bełchatów, kiero…
Ślōnski LIVE eWinner II Liga: Ruch Chorzów – GKS Bełchatów ino u nŏs!
Serdecznie zapraszŏmy do śledzynio nŏszyj rylacji tekstowyj kiero bydymy pisać po naszymu – cyli po Ślōnsku!…
Maciej Wojciechowski wzmacnio Klub!
Maciej Wojciechowski łostoł derechtorym ds. PR i komunikacji ze Klubem. Bydzie kierowoł politykom informacyjnom ze klubem,…
Ruch Chorzów – Pogoń Siedlce 1-1 [GALERIA]
We piyrwszym szpilu Ruchu Chorzów na szczeblu cyntralnym (po 803 dniach) „Niebiescy” zrymisowali u sia szpil…
Piyrwszy szpil na rymis (Ruch Chorzów – Pogoń Siedlce 1-1)
„Niebiescy” po 803 dniach wracajom na szczebel cyntralny rozgrywek we Polsce. Na poczontek szpile we eWinner…
Konferencja prasowa trenera Jarosława Skrobacza
Dzisiaj, o 13:30 rozpoczęła się konferencja prasowa z udziałem trenera Ruchu Chorzów – Jarosława Skrobacza. Całość…
Wracają do treningów! – Kadra na pierwszy trening
Piłkarze Ruchu spotkali się dziś na pierwszych zajęciach po powrocie z urlopów. Znamy skład w jakim…


text:
Serbski ludowy ansambl bu 1952 załoženy. Nastork bě dała Domowina, třěšny zwjazk Serbow. Dźensa spěchuje Załožba za serbski lud SLA ze zaměrom, zo bychu jeho tři sparty – balet, chór a orchester – kulturnu tradiciju hajili a dale wuwili.
Čłonojo ansambla čuja so tež jako etniske wójmidło mjez wuchodom a zapadom w zjednoćenej Europje. Žiwe nałožki a tradicije serbskeho ludu su žórło a inspiracija za jónkrótne folkloristiske jewišćowe wuměłstwo. A rejwane dźiwadło a hudźbne bajki za dźěći słušeja runje tak k tomu kaž programy za chór abo koncerty. Turneje wjedźechu čłonow SLA do znajmjeńša 40 krajow na štyrjoch kontinentach. Mjez něhdźe 14.000 předstajenjow gastěrowachu w tukarju tež hižo na jewišćach statneje opery Hamburg, koncertneho domu Berlin, festiwalnym dźiwadle Baden-Baden abo w princregentowym dźiwadle w Mnichowje.
Hóstne wustupy w tu- a wukraju kaž tež swójske programy a zarjadowanja w kooperaciji z druhimi słušeja dźensa k profilej poskitkow tutoho jeničkeho profesionalneho jewišća za hudźbu, reju a spěw Łužiskich Serbow.
Serbski ludowy ansambel jo se załožył w lěśe 1952 na pógnuśe Domowiny, narodnego kšywowego zwězka łužyskich Serbow. Ze spěchowanim Załožby za serbski lud woplěwaju, zeźaržuju a wuwijaju tśi profesionelne šparty balet, chor a orchester kulturelnu tradiciju Serbow.
Pśi tom rozměju se cłonki ansambla teke ako etniske zwězowadło mjazy pódzajtšom a pódwjacorom a ako kulturelny wjelikopósłańc w zjadnośonej Europje. Doma we Łužycy su žywe pócynki a nałogi serbskego ludu žrědło a inspiracija za jadnorazne folkloristiske jawišćowe wuměłstwo. Rejowańske źiwadło a muzikaliske bajki za źiśi słušaju rowno tak k tomu, ako chorowe programy a koncerty. Turneje su wjadli cłonkow ansambla do wěcej ako 40 krajow na styrich kontinentach.
Narodne a mjazynarodne góstne wustupy kaž teke swójske a kooperaciske zarědowanja za spěchowanje wuměłskego dorosta słušaju źinsa ku profiloju póbitowanjow toś teje jadnučkeje profesionalneje jawišćoweje institucije za muziku, reju a spiw łužyskich Serbow.


text:
Swjate romske mócnarstwo
Swjate romske mócnarstwo (němsce Heiliges Römisches Reich (HRR), łaćonsce Imperium Romanum Sacrum (IRS)) bě dominantny a w swojich jadrowych regionach přewažnje němskorěčny stat w srjedźnej Europje, kotryž wobsteješe wot 962 do 1806. Mócnarstwo wobjimowaše dźesatki mjenje abo bóle njewotwisnych kralestwow, wjerchowstwow, hrabinstwow a druhich krajow kaž tež swobodne města. Na čole mócnarstwa steješe němski kejžor, kiž měješe pak zwjetša jenož mało realneje mocy.
Do teritorija Swjateho romskeho mócnarstwa słušachu regiony w slědowacych dźensnišich statach: Němska, Awstriska, Čěska, Šwicarska, Liechtenstein, Nižozemska, Belgiska, Luxemburgska, Słowjenska a tež mjeńše dźěle dźensnišeje Pólskeje, Francoskeje a Italskeje.
Kajkostnik romske pokazuje na wotmyslenu kontinuitu Swjateho romskeho mócnarstwa z Romskim imperijom, kajkostnik Swjate pokazuje na ambicije wobknježić tež Italsku a Vatikan. Wot lěta 1512 rěkaše stata oficielnje Swjate romske mócnarstwo němskeho naroda (němsce Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łaćonsce Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).


text:
Jako gorol lyczył prosien
Ôpowieść po cieszyńsku ôpublikowanŏ we „Zaraniu Ślōnskim” we 1907 roku. Trzeba pamiyntać, iże słowo gorol mŏ sam ôryginalne znaczynie, to znaczy czowiek z gōr. Do dzisiej Cieszyniŏcy ôrganizujōm gorolski świynta i niy sōm to świynta niy-Ślōnzŏkōw.
Poszełby człowiek na cudzōm ziym, dy na tej tu telowne utropiyni, nale jakoż, dy tej swoi ziymie żŏl, – zaś bych też woloł umrzić, kany ôciec i mać spiōm – a tu zaś to tak strasznie ciynżko tryfiŏ. Czym krwowi tyn chlebiczek przichodzi, tym człowiekowi ta ziym uskolōnŏ drogszŏ.
Han nizi zaś przecã kany lepi, uż tak biyda nie przyciskŏ jako u nas w tych grōniach. Biyda za biydōm szado na człowieka, a ty jyny rōb, co pojeść ledwo kiedy – a jeszcze jaki to jedzyni:! Kapuśniczka, – mōj miły Boże, – jakoż ô ni żić! Kołym zieleźnym bij cały dziyń, przydziesz,
– Hana, nimosz tam co zjeść?
– Nabzłe mlyko – połedniyjsi źymnioczki.
Dyby to mōg człowiek, jako pōn – miynso jeść, nic se nie robić, gorzołkym se dobrōm pić, starościch na głowie nimieć, – chodzić se w rozprutym kabocie z kneflami jak rynszcząk, – dyby to mōg aspōń jedyn dziyń!… Ale tu, chodzisz ôszkubany dość na tym na kamelhor ku brucliku nimasz.
Uż też ku tymu jedzyniu nic nie było ani ōmasty, ani kości do polywki, tak nōm prziszło ciynżko, a robić trza było ô zici, jak przedtym, tak terazyka. Jeszcze skoli z grapy trza zwiyść, na grōmadnicym, trza zorōmb nawiyść pōnad pastownik, wielŏ to robota!
Przyszełech roz z dymłyniska – klabniech tam dzichtōm przykrywoł, bo sie mroczyło, – baba na progu raniejsi suche łupioki jy.
Przecã sie mi wtedy zdało, że sie mi co stanie, zdało sie mi, że sie rozpłaczym, choć uż tam człowiek nigdy nie płacze, – rzekym – jako jezde tako jezde, przeca Pōn Bōg miłościwy.
– Niech uż bedzie jako chce – padōm – babo jŏ na Milowkym prosiyn zōńdym kupić – kierysi zaś też tyn ziymniŏczek jezde, ôdbyć lachko, a przeca sie też mało wiela na tōm szpyreczkym uzbiyrŏ. Dyć szkoda grajcara, nale cōż bedziesz robić?…
Ôto po Bartłōmieju bezmała tam jarmak.
Nō i zaszełech na tōm Milōwkym. Kupiłech tam prosiōnteczko niewieluczki, biołe, pram na grbiecie na czŏrno połatane. Uż jech tymu był strasznie rŏd, co mi tego furmanowi do kosziny żŏl było dać – wolołech za koszulōm dudōmu niyść. Gmyrzyło mi to za koszulōm, gmyrzyło, a jŏch co chwila na to przez zŏniedrzi poziyroł, rzekym: Toteż bedzie Hana rada!
Przychodzim ku chałupie, baba uż naprociw, zdaleka wołōm: – Pōjzisz! – niesym!…
Rynkŏwymech go wytrzōns, baba wziyna, dō dōmu na rynkach zaniysła, ô piec trzi razy ôtrziła… jŏch zaś corek u dźwiyrzich ugrodził, szafliczek z dōng ôbrynczōm spiōn, coby mu też dobrze było żrać, nō i prosiyn dōma – był też tymu człowiek rŏd.
Nale niech was uż tam Pōn Bōg ôpatrzi, a zachowŏ, – jak sie statek nie wiedzie! – jak co ni mŏ być, to uż tam tropa i ôkoracyj darymnŏ.
Prosiyn żrać nie chciało.
Ziymniŏki my mu szkrobali, my uż łupiŏki jedli, rzekym, jesi by też wiela tela nie lizło, dowōmy, smołym gorkōm do rylka lejymy, wilczi zymby wyłamujymy, pod szczyk podganiōmy, kadzimy, co uż też ziwnie gdo poradził, tochmy zrobili, – nic – nie chce żrać i nie chce.
Dziepyr Brzestowian dorozumioł, jakōm prosiyn ma chybym – padŏ:
Chłopie, to prosiyn mŏ grbietowōm kość złōmanōm, – nie par nic, jyny weź kōł, abo co, rznij po grbiecie, a naprawisz.
– Nō, rzekym, jak tak, toż tak, wziōnech kōł ôd tynin, bo mi też zagrodym zorymbōm dziepyr grodzić trzeba, – padōm babie:
Wlyźzisz do corku, to prosiyn mŏ grbietowōm kość złōmanōm, – wyżyń, jo rznym i naprawim. – Żŏl tam tego bić, nale cōż bedziesz robić?
Baba wlazła smutnŏ – też ji tego było żŏl, dy też człowiek z tym robi, kole tego łazi, a potym to tak źle tryfiŏ – wyganiŏ, zawracŏ, tańcuje z prosiynciym po corku, gajduje na nim, a prosiyn nie chce wyńść. Teżechmy go widzicie nie puszczali z corku, bochmy sie bŏli, że sie zachłōdzi, lebo mu nōżki pokrziwi – i prosiyn nie nauczōne, nie chciało wyńść.
A jŏ stojim przi dźwiyrkach z zagiyrzōnym kołym, rzekym: – Rōncz sie ukŏże, łupnym.
Jedyn rŏz sie zabieliło we dźwiyrkach, jŏch ôczy zamrōżił, boch sie z żalu dziwać nimōg, – i łup ze swej siły.
A tu: – Ôjejejej zajojczy baba. To baba wychodziła, dy proszaciska wygnać nimōgła, jŏch sie zaś też widzicie nie pozdoł, że to baba, a nie prosiyn, i babym jech wypłacił.
No mŏsz tu terazyka – niech uż tam Bōg ôpatrzi, a zachowŏ. Chcioł człowiek prosiynciu pōmōc, terazyka babie pōmogej. A to uż tak ruńtem wdycki roztōmajtŏ biyda piźnie na człowieka, a ty sie ôgrzybej, rōb, nie płacz, byj wieszoły, choć nielza, bo smutek abo szklyba lachko cie do grobu wżynie.


text:
Stolica
Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžaŕstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžaŕstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžaŕstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodaŕski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Dajo teke kraje, kótarež de jure žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicaŕska, Liechtensteinska a Vatikańske město.


text:
Piyrszy geburstak Wachtyrza
Na poczōntku bōła idyjŏ. Idyjŏ i nŏs trzech: Rafał Szyma, Grzegorz Kulik i Pejter Długosz. Idyjŏ mieli takŏ:
“Informacyjŏ mŏ siyła. Siyła pokazowaniŏ prŏwdy. Siyła zmiynianiŏ świata naôbkoło nŏs. Siyła łōnczyniŏ ludzi. Beztōż ôtwiyrōmy Wachtyrz.eu – ślōnski serwis z informacyjami.
Wachtyrz.eu je lokalny. Dŏwŏ plac, coby sie trefić. Dŏwŏ nŏrzyńdzia, coby znojś partnyra do geszeftu, usugi, do spōlnego działaniŏ sam-tukej, u nŏs.
Wachtyrz.eu je regiōnalny. Zasuwŏ granice, co sōm w gowach. Niy zaglōndŏ na wojewōdztwa i kraje. Stŏwŏ na pozycyji ślōnskij – i żŏdnyj inkszyj.
Wachtyrz.eu je globalny. Toć, dōm je ważny, ale niy idzie durch siedzieć w dōma. Wachtyrz spōminŏ, co sōm my czyńściōm Europy i świata. Co Ślōnsk to je Europa i świat.
Wierzymy, iże potrzebny je ślōnski serwis z informacyjami – ciekawy, przidajny, po blisku – beztōż ôtwiyrōmy Wachtyrz. Patrzymy, coby była sam siyła informacyji, ale tyż coby zrobić ś niego sroge nŏrzyńdzie, co poradzi postarać sie ô lokalne, regiōnalne i globalne ślōnskie sprawy.
Bydź z nami. Spōlnie użyjymy dobryj siyły ôd informacyje.”
I chyciyło. Naszymu portalowi, Wachtyrz.eu, je już rok.
Bez tyn czas ôpublikowalimy 1.358 artykuły, kere napisało 59 autorōw, z czego 51% bōło po ślōnsku, 47% po polsku, 2% cuzamyn po niymiecku, czesku i angielsku.
W tym czasie bōły przeczytane 1.023.879 razy ôd 608.716 czytŏczy.
Naszymu profilowi na Facebooku przajōm 3.202 ôsoby.
DZIYNKUJYMY!
Dalyj chcymy iś do przodku. Bydziymy sie zmiyniać, chcymy barzyj pokŏzywać sprawy ślōnskygo jynzyka, bo z jednej strōny widziymy, że to fest ważny temat dlŏ mocki ludziōw, a z drugej strōny artykuły pisane po ślōnsku sōm czytane rzŏdzij ôd tych pisanych po polsku.
*****
Nasz portal, Wachtyrz.eu, działa od roku.
W tym czasie opublikowaliśmy 1.358 artykułów, które napisało 59 autorów, z czego 51% było po śląsku, 47% po polsku, 2% łącznie po niemiecku, czesku i angielsku.
Przeczytano je w tym czasie 1.023.879 razy przez 608.716 czytelników.
Nasz profil na Facebooku polubiło 3.202 osoby.


text:
▶ Mólby Fryca Latka do Serbskego muzeja
Serbski muzej w Chóśebuzu jo dostał w decembrje 2020 wósym dalšnych mólbow Fryca Latka, nejwuznamnjejšego dolnoserbskego mólarja 20. stolěśa. Wó nje procowało jo se Spěchowańske towaristwo Serbskego muzeja z jogo pśedsedaŕku Madlenu Norbergoweju, kenž jo wuspěšnje sponsorow dobyło a wšake pšosby stajiło. Nowo pśidobyte wobraze su wólejowe mólby na twardej papje, pokazujuce dolnołužyske krajiny.Madlena Norbergowa (lěwa) a Christina Kliemowa wót Serbskego muzeja z mólbu Latkego Foto: Jill-Francis Ketlicojc
▶ Archiwny zwjazk online
Rozmołwa ze samostatnym poradźowarjom za IT-procesy a zamołwitym za wudźěłanje digitalineho koncepta za Załožbu za serbski lud Měrkom ŠenkomWy sće samostatny poradźowar za IT-procesy. Za koho zwjetša dźěłaće a što sej firmy, kotrež Was angažuja, wot Was přeja?
Sym diplomowy hospodarski informatikar. Hižo jako student sym jako poradźowar za firmy a organizacije dźěłał pola studentskeje poradźowarnje za předewzaća PAUL Consultants při TU w Drježdźanach.
Dźěłowe žiwjenje sym potom započinał pola wulkeje poradźowanskeje firm KPMG w Mannheimje a sym so pozdźišo zaso do Drježdźan nawróćił a za ministerstwa a zarjadnistwa kraja Sakskeje wobdźěłał temy IT, digitalizaciju a procesowy management.
Wot lěta 2018 poradźuju jako samostatny poradźowar z fokusom na digitalizaciju a management procesow předewzaća a zjawne zarjady. Přewodźuju mojich klientow při projektach we wobłukach digitalizacije a wolóženju při wužiwanju techniskich srědkow. Za mojich klientow analyzuju za to aktualny staw techniskich dźěłowych srědkow kaž ličakow a programow, ale tež kak so wokomiknje z digitalnymi srědkami dźěła. Po tym zhromadnje ze sobudźěłaćerjemi a klientami přemysluju, kotre změny móhli wšitkim we wšědnym dźěle pomhać. Na to rešeršuju programy, kotrež problemy klientow rozrisaja a pomham při tym, je instalować a sobudźěłaćerjam rozjasnić, kak maja z nowymi programami, procesami a nowej techniku wobchadźeć.
Hanka Šěnec – Lětsa skerje zaćichim, ale nic mjenje wjesele swjećeštej tutej małej pjerachaj ptači kwas we Worklečan pěstowarni.
»Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.Daniela Heelemannowa, Mój swět we wobrazach, redakcija a projektowe nawjedowanje Madlena Norberg, ilustrowała Gudrun Lenz, 124 b., barw. il., kšuta wězbaK šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.
▶ Pomoc za kulturu
Bramborske ministaŕstwo za kulturu jo wózjawiło, až jo łoni wěcej ako 500.000 euro k dispoziciji stajiło za nuzne pady. Pjenjeze su za kulturne institucije, ako njejsu dotychměst wjele financielneje »korona-pomocy« dostali. Jadnaśćo městnow jo dostało pomoc z togo fonda, mjazy drugimi »Jazzwerkstatt Peitz« a »Club Bebel« w Chóśebuzu.
▶ Mały katechizm Warichiusa digitalizowany
Jedyn z najstaršich hornjoserbskich ćišćow Mały katechizm Warichiusa z lěta 1597, druhe wudaće najstaršeho hornjoserbskeho ćišća z lěta 1595, je nětko tež digitalnje přez Serbsku centralnu biblioteku přistupny. Digitalizat je so kónc nowembra w ramiku Sakskeho krajneho digitalizaciskeho programa dokónčił, w kotrymž buchu loni dohromady 40 ćišćow digitalizowanych.
▶ Muzikowy festiwal w Lublinje
Južo 30. raz jo se łoni w decembrje w pólskem Lublinje wótměł »Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej ›Mikołajki Folkowe‹«. Do zarědowanjow, na kótarychž su wustupili muzikowe kupki z Pólskeje a wukraja, jo słušała teke wědomnostna konferenca pód nadpismom »Folk-folklor-folkloryzm«. Dla wobgranicowanja w zwisku z korona-pandemiju su wustupy muzikowych kupkow a wědomnostne pśednoski se wótměli teke online. Konferencnej rěcy stej byłej pólšćina a engelšćina. Z referatoma dnja 12. decembra stej se wobźěliłej Justyna Michniuk a Werner Měškank z Chóśebuza. Michniuk, kótaraž wěcej ako jadnasćo lět slěźi w Górnej a Dolnej Łužycy, jo wopytała na zakłaźe historiskich póglědnicow a aktualnych brošurkow wó Błotach a Dolnej Łužycy wótegroniś na pšašanje, co jo awtentiski nałog a co skerjej zarědowane za turistow ze zaměrami komerca. Rěc a spiwanje Słowjanow we Wendlanźe w Dolnej Sakskej stej stojałej w srjejźišću pśednoska Měškanka. We njom jo referent spśeśiwił cesto zastupowanemu měnjenju, až jo rěc domorodnych Drjewjanarjow w 17./18. stolěśu póněcom wót samego wusnuła.
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.
Jost Schmidtchen – Twórba rězbarja Thomasa Schwarza ze Slepoho, kiž so w jednaćelni UNESCO Global Geoparka Mužakowskeho zahorka/Łuk Mużakowa w ramiku wustajeńcy »Kunst. Raum. Geopark – Der Beginn« pokazuje.
▶ Thomas Menzel na nimorjadneho profesora powołany
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany. Wot 1995 bě rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. W Freiburgu a we Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel (53) je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.Friedemann Böhme a Thomas Siegmund (wotprawa) składnostnje adwentneho nyšpora w Budyskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje dnja 29. nowembra 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
Dwě lěće je planowanje trało, prjedy hač bě rozsudźene, zo ma Budyski Serbski muzej nowy depot za swójsku zběrku dóstać, a to na Lubijskej w Budyšinje. Za to trěbne finančne srědki zwjedźechu wokrjes Budyšin a kulturny rum Hornja Łužica/Delnja Šleska. Nimo toho je Budyski wokrjes imobiliju kupił, kotruž Serbski muzej runja druhim wotnajima. Mjez susodami su Muzej zapadneje Łužicy, dźěłarnje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, wokrjesny archiw a Hornjołužiske kliniki. Nowy depot je trěbny, dokelž dotalne městno w muzeju samym wjace njedosahaše, wšako dóstawa muzej nadal wěcy ze zawostajenstwow a swoju zběrku tež přez nakupy běžnje rozšěrja. Něhdźe 70 % zběrki muzeja, dohromady něhdźe 26.000 eksponatow, předewšěm keramika a wudźěłki z drjewa a metala kaž tež grafiki, mólby a dalše wuměłske twórby maja so na nowym městnje pod kmańšimi klimatiskimi wuměnjenjemi składować a škitać. W muzeju wostanje cyła tekstilna zběrka, za kotruž maja muzejownicy wšelake ideje. Jedna warianta je zarjadowanje zjawnje přistupneho drastoweho depota, hdźež móhli jednotliwcy pod dohladom za projekty slědźić abo so wot fachowcow poradźować dać.
Hižo 2019 je so Iris Brankačkowa wuměłsce z rasizmom rozestajała. Wuchadźišćo běchu rasowědne slědźenja nastupajo serbsku ludnosć mjez 1929 a 1938 w Hornjej a Delnjej Łužicy. Při tym mějachu biometriske daty teoriju wo Słowjanu jako mjenjehódnym čłowjeku dopokazać. Tak je mjez druhim Otto Reche, wodźaca wosobina na polu rasoweho slědźenja na Lipšćanskej uniwersiće, lěkarjej Wilhelmej Hilsingerej nadawk dał wot 1929 do 1932 slědźenja w Budyskej a Klóšterskej kónčinje přewjesć. Wón měješe ćěła jednotliwcow wuměrić, pigmenty kože postajić a krej přepytować. Sćěhowachu dalše přepytowanja Friedricha Merkenschlagera 1931 w Błótach, Heinricha Gottonga 1936/37 we Wojerowskej kónčinje abo Rudolfa Graua, kiž chcyše wot 1936 do 1938 cyłu Hornju Łužicu přepytować.
Mjeztym zo je so wuměłča prěnjotnje z mužemi rozestajiła, wěnuje so nětko žonam. Zakład za aktualny projekt, kiž so wot Kulturneje załožby Sakskeje spěchuje, je rasowědna disertacija Heinricha Gottonga, kotryž je wjesnu ludnosć wokoło Wojerec přepytował a za swoje slědźenja 309 wosobow, 165 mužow a 144 žonow w starobje mjez 20 a 45 lětami fotografował a zapiski zhotowił. Jeho dźěło bu 1940 wudate.


text:
Łuhańsk
Spůłrzyndne: 48°34' N 39°20' E
Łuhańsk (ukr. ЛyraHcbk, [lu'ɦɑnʲsʲk]) je mjastym we wchodńij Ukrajińe. Je stolicům łuhańskigo uobwodu. We Łuhańsku mjyszko 456 tys. ludźi (2005). Mjasto leży na prawym brzygu Siwerskigo Dońca. Jygo mjano pochodźi uod rzyki Łuhanki, kero wpado do Siwerskigo Dońca na wchodźe mjasta.
Staro tajla mjasta Kamjenny Brůd istńała jako zidlůng Kozakůw zaporoskych uod postrzodka stolećo. Łuhańsk założůno we 1795, kej powstała sam pjyrszo na połedńu Ruskigo Imperyjům hůta żeloza. We 1882 dostoł mjejske prawa. We rokach 1941-1943 bůł pod uokupacyjům mjymjeckům. We rokach 1935–1958 a 1970–1991 sztad mjoł mjano Woroszyłowgrad.


text:
Bihar
Bihar (Hindi: बिहार) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 96,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 94.163 km², potajkim wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Patna, starodawny Pataliputra. Bihar ma Hindi a Urdu jako zarjadniskej rěči, ale tam so tež Maithili (14,3%) rěči.
Je jedyn najchudšich statow Indiskeje a mjezuje z Nepalom na sewjeru, Zapadnej Bengalskej na wuchodźe, Dźarkandom na juhu a Utarpradešom na zapadźe. Přez Bihar běži rěka Ganges.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony Biharskeho knježerstwa (jendźelsce)


text:
Norwygijo
Norwygijo, Krůlestwo Norwygije (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo pouożůne we Ojropje Půunocnyj na Půuwyspje Skandynawskym. Grańiczy ze Szwecyjům, Finlandyjům a Rusyjům. Admińistracyjńy podlygajům Norwygije tyż Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Pyjtra I a Źymja Krůlowyj Maud na Antarktydźe (dwje uostatńy zgodńy s Traktatym Antarktycznym).
Przipisy
- ↑ Arealstatistics for Norway 2020, Kartverket, mapping directory for Norway Accessdate=2020-03-08
- ↑ Population, january 01 2021, Statistics Norway Accessdate=2021-02-23


text:
Zeami Motokiyo
Zeami Motokiyo, jap. 世阿弥 (1363 - 1443), znony tyż kej Kanze Motakyo to bůł japůński aktor a pisorz uod szpili tyjatralnych. Napisoł menga s nojważńijszych szpili we japůńskym tyjatrze.
Chowoł go uojćec, tyż aktor, Kanami. Cuzamyn uoba uodymknyli tyjater Noh, kery potym zaczůn wystawjać szpile do Ashikagi Yoshimitsu, szůgůna Japůńje. Kej Zeami zastůmpił uojca cołkym, uopracowoł włosny styl, kery dziśej znomy kej Nah - miszůng pantůńimy a gimnastyki słownyj.
Kole 50 szpili tyjatralnych je jymu przipisywane, m.in. Izutsu, Hagoromo ("Mantel z pjůr"), Koi no omoni ("Ładunek kochańo") a Takasago. Napisoł łůn tyż podryncznik lo aktorůw Fūshi kaden (風姿花伝) znony tyż kej Kadensho (花伝書).
To łůn je uwożany za chopa kery s Noh zrobił poważno forma tyjatralno.


text:
Utopek
Utopek, Utoplec lebo Wasermůn – morcha wodno podug berybojek, godek, uosprowek, powjarek, zawjeřyńůw a wicůw, kero ukozuje śe we Gůrnym Ślůnsku, idyntiko s polskym Wodńikym. Uosprowki uo Utopku sům uobstůnům tajlům ślůnskij kultury. Lyjbysraumym Utopka mjały by być barzoły, barziny, rybńiki, rzyki, plosa, a stawy.
Podug wszyjskich uosprowek, Utopek kwatyruje se we stawje, roz za czas weksluje pomjyszkańy na inksze, coby go kery ńy ukatrupjůł. Kożdy Utopek je zgobńikym, bywo jarny, kej ńy strzimje.
Kożdo powjarka mo inkszo wersyjo, co do pochodzyńo Utopka. Jedno pado, choby Půnbůczka ńykere jańoły suchać ńy chćały, Uůńi śe pogorszyli a pośćepowali je ś ńyba. Te jańoły, kere poślatowały na źymja, uostały jancykrystůma, te kere do lasa - ńyherskyma morchůma, a te kere do zyja a rzyki - Utopkůma.


text:
Livingstone (Sambija)
Livingstone je wulkoměsto w Sambiji. Nadeńdźe so na samym juhu kraja něhdźe dźesać kilometrow sewjernje rěki Sambesi, kotraž twori tule statnu hranicu ze Simbabwe. Město je wuchadźišćo za wopytowarjow wodopadow Victoria Falls. Je pomjenowane po britiskim slědźerju David Livingstone, kiž bě jedyn z prěnich Europjanow w tutej kónčinje.
Železniska čara zwjazuje město ze stolicu Lusaka.
W Livingstone knježi tropiska klima, kotraž je pak wobwliwowana přez wysoke połoženje. Tak leža přerězne temperatury při 6 do 25° C w juliju a při 18 do 34° C w oktobrje. Dešćowy čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Livingstone bě w lěće 1897 prěnja britiska gmejna w Sewjernej Rhodesiji a sta so w lěće 1907 ze stolicu teritorija. Hač do lěta 1935 bě administratiwne sydło kolonije a dla swojeho połoženja blisko přechoda přez Sambesi jedne z hospodarskich centrow.


text:
Stracōne ślōnske miasta: Ôsobłoga
Naprzōd zacznymy z małym ôbjaśniyniym, aby mi za tyn titel żŏdyn morawski patryjot niy wklupoł. Zawitōmy dzisiŏ na Gōrny Ślōnsk, ale aji we tyn sōm czas na Morawy. Za piyrszõ strzedniowiecznõ ślōnsko-morawskõ granicã sie biere granicã miyndzy wrocławskōm i hołomuckōm djecezyjōm, kerŏ przebiegała czynściowo pozdel rzyki Cyny a na pōłnoc ôd Baborowa i Gubczyc aże ku Prudniku. Dziepro we sztyrnŏstym stoleciu było Ôpawske Ksiynstwo z dynastycznych wzglyndōw skuplowane z Raciborskim i tym zaczła jego stopniowŏ integracyjŏ ze Ślōnskym, co trwała aże do siedymnŏstego stoleciŏ. Nale były sam take teryny, co aji potym były tajlōm Morawskigo Margrafszaftu, bo były majōntkym hołomuckich biskupōw. Idzie ô tak mianowane morawske ynklawy na Ślōnsku. Po piyrszyj ślōnskij wojnie jedna ś nich – miasto Kietrz i szejś dziedzin naôbkoło – trefiła do Prus, zbywajōnce piyńć ôstało sie przi Habsburgach. Nojwiynkszōm bōł prawie ôsobłoski krej, co sie ôstrŏ wciskŏ miyndzy Prudnik i Gubczyce ze sztyrnŏstōma gminami, a pojstrzōd nich miasteczkym Ôsobłoga – Hotzenplotz – Osoblaha. W modernych czasach, ôd roku 1783 aże do 1928, kej czechosłowiŏckŏ reforma zlikwidowała administracyjnõ ôdrymbność Ślōnska, te ynklawy fōngowały tak, iże były regiyrowane ôd ślōnskich amtōw, ale podug morawskich zakōnōw, i podatki wybieroł tyż ślōnski financamt, ale posyłoł je do Brna. Dzisiŏ majōm już znaczynie ino historyczne, no i jako dobry pretekst do haj ô ur-ślōnskość abo ur-morawskość tego czy ônego katastru.
Ôsobłoga była w dŏwnych wiekach małym miasteczkym, kere wyrōżniała przede wszyjskim żydowskŏ społeczność. W roku 1616 sam żyło 135 żydowskich familiji, w roku 1834 na trzi i pōł tysiōnca miyszkańcōw było 16,5 % Żydōw. Nŏleżały dō nich dōmy przi dwōch uliczkach we pōłnocnyj tajli miasta. Do naszych czasōw dochowoł sie kirkut ze 313 macewami, z kerych nojstarszŏ pochodzi z roku 1694 a ôdpoczywŏ pod niōm isty Meszulam Żalman, „syn Isaaka Marburga, wygnańca ze Widnia“. Fachmańskŏ literatura pisze ô tak mianowanym „ślōnskim typie“ żydowskich grobōw, co je idzie trefić tyż na smyntŏrzu w niydalekij Biŏłyj. Co je zajimawe, kōniec żydowskij społeczności Ôsobłogi niy prziniōs holokaust, ale ganc dobrowolnŏ ymigracyjŏ. Już w dziewiytnŏstym stoleciu miasteczko było „krajym świata“ bez perspektyw, z kerego sie uciekało za lepszym. Kej w roku 1834 miało trzi i pōł tysiōnca, to ô sto lŏt niyskorzij dwa tysiōnce sztyrysta, z tego już jyny trzinŏst ludzi izraelickigo wyznaniŏ. Demograficznego boomu typowego do stoleciŏ pary tukej żŏdnego niy było. Synagogã zbulali skuli jejigo złego sztandu w roku 1933, przōdzij niż wiynkszość mieszkańcōw zaczła welować Sudetoniymieckõ Partyjõ Konrada Henleina a na podzim 1938 sie radowała ze przikuplowaniŏ do Rzesze.
Jedzinym industryjalnym werkym zbudowanym we dziewiytnŏstym stoleciu była cukrownia. Jeji posiedziciele chcieli miasteczko skuplować ze pruskōm ajzynbanōm, bo dyć sztreka Nysa–Kandzierzin bez Rasławice kludzi ino piyńć kilometrōw stōnd, ale rakuske urzyndy sie na to niy zgodziły. W roku 1898 za to powstała banka z Ôsobłogi bez Rudolcice do Trzymesznyj, kandy kludzi sztreka Ôpawa–Karniōw–Guchołazy. Dzisiŏ je to jedzinŏ na cołkim Ślōnsku i jedna ze trzech w Czeskij Republice wōnskoglajzowych sztrek (rozchōd 760 mm), po kerych jeżdżōm regularne, a niy ino turystyczne, cugi. Podug latosigo farplanu kożdy dziyń sztyry tam i sztyry spatki, cesta ze Trzymesznyj trwŏ piyńdziesiōnt minut. Dziynki wiejskimu landszaftowi, malućkim stacyjkōm, co sōm czynsto jyny drzewianōm budkōm kajsi w polu i aże 102 skryntōm je fest malowniczŏ, chocia trza prziznać, że niy moc praktycznŏ. We kwietniowy pyńdziołek nŏs było we wagōnie, co przipōmino barzij tramwajkã aniżeli rychtyczny cug, wszyjskigo cuzamyn ze szafnerym trzech, a szafner prawiōł, iże aji w normalnych czasach bez tydziyń wiyncyj jak dziesiyńć ludzi trefiŏ rzŏdko. Autobus je niy ino gibszy, ale stŏwŏ przi dōmach, kedy stacyje banki sōm ôd cyntrum wiynkszości wsi doś daleko. Trasa ma przede wszyjskim turystyczne znaczynie. We sobotã i niydzielã bez lato idzie sie przejechać tyż blank turystycznymi cugami ciōngniōnymi dampfmaszynōm, co je ôrganizuje prywatnŏ firma Slezské zemské dráhy.
Banka i kirkut to sōm poprŏwdzie jedzine dwie atrakcyje Ôsobłogi do ańfachowego turysty. Nale joch niyma ańfachowy turysta a przijechołech sam prawie skirz tego, co chybiŏ. Rok 1945 ôbeszoł sie z miasteczkym ôsobliwie tragicznie. Je fest ciynżke dojś do tego, co gynau sie wtedy stało. To je wōbec problym siyły ślōnskich miast. Niydŏwno chciołech napisać artikel z takim porōwnaniym, kere miasta były ôzajst zniszczōne przi działaniach wojynnych, kere spoliła Czerwōnŏ Armijŏ już po „ôswobodzyniu“, a kere prziszły ô swoje historyczne cyntra niyskorzij przi demolicyjach blank niyzwiōnzanych z wojnōm. Snadno szło sie przewiedzieć, że do piyrszyj kategoryje nŏleży bez przikłŏd Głogōw, do drugij Ôleszno, a Lignica je kōmbinacyjōm drugij i trzecij. Jyny że czym głymbij żech we tyn temat wchodziōł, tym wszyjsko stŏwało sie wiyncyj zamotlane i niyjasne i pokŏzało sie, że abych poznoł prŏwdã tyż ô Namysłowie, Kietrzu abo Przewozie (Priebusie), to bych musioł dostać porzōndny grant i piyńć lŏt podszukować. Bezto żech pisanie artikla pociep i mōm terŏz nowy śnik – atlas miast zachodnich ziym z wynikami takigo podszukowaniŏ, co sie naprowdy z kerym miastym stało. Spatki ku Ôsobłodze. Lokalny historyk Rostislav Brada padŏ: „Sōm dwie wersyje, czamu to skończyło tak szpatnie. Podug piyrszyj sowiecke wojsko rozbombardowało Ôsobłogã przi powtŏrzajōncych sie nalotach i angrifach artyleryje. Podug drugij, jak sie frōnt przesuwoł tam i nazŏd, to przi jednym z rukcugōw krasnoarmiejcy miasto wypŏlili.“ Kajś indzij natrefiōm na informacyjõ, iże bitwa ô Ôsobłogã trwała dwa dni i były sam ciynżke walki uliczne, baji „czeski Stalingrad“. No, ô nic mōndrzejszy żech z tego niy je. Jedzinym istym faktym ôstŏwŏ, że 22 marca 1945 Ôsobłoga była wōbec piyrszym miastym na terynie Czechosłowacyje zajyntym ôd Czerwōnyj Armije. Istym faktym ôstŏwŏ tyż zdjyńcie lotnicze ze piyńdziesiōntych lŏt, na kerym cyntrum Ôsobłogi wyglōndŏ ganc choby Hiroshima abo Kostrzin.
Inakszy jak Polska, Czechosłowacyjŏ niy straciła żŏdne teryny, skany by szło wziōnś przesiedlyńcōw, bezto takzwane „dosiedlanie pograniczŏ“, co ś niego wypyndzili Niymcōw, było ôsobliwie ciynżke. Karniowski krys (potym siedzibã przeniyśli do Bruntalu), kaj leży Ôsobłoga, stoł sie po wojnie prawym kōnglomeratym nacyjōw. Prziszli sam czescy reymigranciŏ z Wołynia, Madziary z połedniowyj Słowacyje, kerych prōbowali „rozpruszyć po republice“ we akcyji podanyj na polskõ Akcyjõ Wisła, roztōmajci ôsadnicy z Czech i Moraw, co hladali szczyńście na „pōniymieckim“ abo byli kaj indzij niepożōndani z politycznych powodōw, a kōniec kōńcym tyż nojbarzij charakterystycznŏ myńszość – fluchciŏrze z greckij wojny dōmowyj. Walki miyndzy kōmunistycznymi partyzantami a prawicowym regiyrunkym podpiyranym ôd Wielgij Brytanije i USA wygnały z dōma sto tysiyncy Grekōw. Dwanŏst tysiyncy przijōna Czechosłowacyjŏ i rozlokowała przede wszyjskim we wyludniōnym pograniczu. We Karniowie tworzili swego czasu trzeciŏ czynść miyszkańcōw. Aji popularnõ Kofolã produkuje prawie tam firma greckij familije Samaras. Ô tukejszym miszōngu piyknie wypowiadŏ ôsobłoski kyrchōw przi kościele świyntego Mikołaja na pōłnocnym kraju miasteczka, kiejsi filjalnym, terŏz jedzinym. Typowo czeske miana jak Dobeš, Havlíček abo Červínková miyszajōm sie z pochodzōncymi ze Słowacyje (Gajdoš), madziarskimi (Karaczony), pisanymi polskim szrajbōnkym (Jasiok, Zawada, Wójtowicz), niymieckimi (Raiman, Schurmann, Kornfeld) i tymi fest egzotycznymi: Dimitris Liolias, Gironis Zisis, Varvara Liaku, Tachir Mendis. Je tyż grōb, w kerym społym ôdpoczywajōm Marie Tischlerová i Ilias Vlachopulos. Że by Niymka autochtōnka, co ôstała sam po wojnie i wydała sie za Greka? Bōł by to piykny symbol zamotlanyj historyje tego regijōnu. Ze terŏźnōm tajlōm kyrchowa przi samym kościele kōntrastuje ôd niego zbytek – srogi trŏwiaty areoł ze zaniydbanymi resztkami starych niymieckich grobowcōw.
Tak by tak sie ale Ôsobłogã nikej dosiydlić niy podarziło. Miast wiyncyj jak dwōch tysiyncy przed wojnōm miała w roku 1947 ino 421 miyszkańcōw. W roku 1961 – 770. 1980 – 828. Dzisiŏ miyszkŏ sam trochã wiyncyj jak tysiōnc ludzi. Po wojnie straciła ôficjalnie sztatus miasta. We szejśdziesiōntych latach ôdstrzelili ruiny starego kościoła, a kole rynku i ulice Hlavní (Głōwnyj) powstało szejś blokōw, kōnzum i dōm kultury – nowe cyntrum.
Stawiyń, co pamiyntajōm, jak miasteczko było formalnie miasteczkym podpisanym na kartach Hotzenplotz, ôstało sie gynau szejś. Piyńć prywatnych dōmōw w zadnich uliczkach i dŏwnŏ szkoła na Töpfergasse (ulica Hrnčířská – Garczarskŏ), nad keryj wchodem pyszni sie ganc friszny szyld MUZEUM i wapyn Ôsobłogi, ôziym keglōw. Niy było by w tym snŏdź nic podziwnego, keby niy to, że chałpa mŏ pozbijane ôkna, a godziny ôtwarciŏ (sobota i niydziela miyndzy 13 a 15) sōm naszkryflane na dźwiyrzach markerym aji z nōmerym telefōnu. Je pyńdziołek i covid, tōż sie niy dowiã, czy we tyj pajcie naprowdy jake muzyjum je. Za siōdme stawiynie szło by powŏżać dŏwny klŏsztōr, ale po przebudowie na altershajm w roku 1996 bezma nic ze swojigo starego kształtu niy mŏ. Jakimsi cudym ôstoł sie żydowski smyntŏrz, terŏzki piyknie ôdnŏwiōny i ôtwarty za darmo dlŏ nŏwiydzajōncych. Ôbtŏczajōm go zegrōdki. Ôkrōm zidlōngu przi rynku robi dŏwne cyntrum Ôsobłogi fest ajndruk przedmieściŏ. Zegrōdki, trochã dōmōw-kostek ze siedymdziesiōntych lŏt, wele szkoły-muzeum sie baji buduje jedyn taki nowy z katalogu…
Drugim cudym je żeliwnŏ fōntanna na postrzodku rynku ôdlotŏ na przełōmie 19. i 20. stoleciŏ, co wyglōndŏ we tym miejscu choby ze alternatywnego kosmosu. Po cołkim cyntrum sōm porozciepowane supki z wybladniōnymi historycznymi fotkami – aji zbłōndzōny turysta może sie snadno przewiedzieć, co ze fōntannōm, smyntŏrzem i szejściōma stawiyniami niy sztymuje, kaj sie straciōł ôd nich naturalny urbanistyczny kōntekst. Na kraju placu stoji drzewianŏ figura Rojbra Hotzenplotza. Miano sudetynlandzkigo miasteczka bezma dwie dekady po ônego rozsōndku śmierci przipōmnioł światu (abo aspōń Niymcōm) Otfried Preußler, lancmōn ze Liberca, kerymu sie za bajtla strasznie spodoboł klang zasłyszanego miana Hotzenplotz. Roki niyskorzij już jako majoryntny autōr ksiōnżek do dzieci spōmnioł sie na nie i w roku 1962 wydoł piyrszy part przigōd Rojbra Hotzenplotza (Der Räuber Hotzenplotz). Nale rojber ôkrōm miana nic z miasteczkym spōlnego niy mŏ, tōż chocia w Ôsobłodze sōm hyrni, w Niymcach sie żŏdnymu ś niōm niy kojarzi i turysty z Rajchu sam skuli literackigo bohatera niy przijadōm.
Trochã wiyncyj ryminescyncyji staryj Ôsobłogi nōndymy na dŏwnych przedmieściach Gogōweckim, Gubczyckim i Prudnickim i pozdel ulice Zahradní (Zegrodnij) w dolinie Lyśnego potoka, nad kerymi se na kopcu rozłożyło staronowe cyntrum. Niykere paradne bauerhofy z przełōmu dziewiytnŏstego i dwadziestego stoleciŏ naszły dobrych gospodŏrzy, inksze sie rozpŏdajōm. Ku Ôsobłodze nŏleży tyż Studnica abo Stubendorf. Ta leży na samiuśkim kraju czeskigo terytorjum przi ujściu Prudnika. We 1930 roku miała 25 dōmōw i 146 miyszkańcōw. Jeszcze na zdjyńciu z piyńdziesiōntych lŏt jã cołkõ widać. Pewnikym już ôpuszczōnŏ, bo w roku 1971 była wyszkyrtniyntŏ ze listy dziedzin. Latoś żech tam znod gynau dwa dōmy, kōncek ściany ôd trzecigo, jednã zegrōdkã, zabytkowŏ kapliczka świyntego Lyjonarda i ruinã waserturmu.
Ôsobłoske multi-kulti rozwinyło sie po roku 2010 we dości specyficznym rychtōnku. Bloki przi rynku i ulicy Głōwnyj kupiōł isty David Kotásek, jak padajōm Czesi: obchodník s chudobou, handlyrz chudoby. Do miasteczka zaczōni kupami przichodzić Rōmowie z cołkigo regijōnu. „Dobry pōn, ôn jedyn nŏs chcioł“ – kwolōm posiedziciela. Do socjalnie wykluczōnych je to czynsto jedzinŏ szansa na kwatyr, a do wōntpliwych biznysmynōw jak Kotásek fest szumny geszeft – bierōm lichwiarske kōmorne bez ôglōndu na to, że cisnōm chudobnych corŏz głymbij do paści dugōw, a we tyn sōm czas nadużywajōm systym miyszkaniowych dotacyji ôd sztatu. Zidlōng w cyntrum Ôsobłogi umiyniōł sie we, jak sie to ôficjalnie nazywŏ, „socjalnie wykluczōnõ lokalitã“, a w miasteczku rośniy napiyńcie miyndzy „minoritōm“ i „majoritōm“. Ôjcowie bajtli z majority zaczli ich przenosić na szkołã we Mieście Ôlbrachcicach, co ôznaczŏ dojyżdżanie po dwadziścia kilometrōw w jednã strōnã, a starzi miyszkańcy urzykajōm nad szyrzōncym sie złodziejstwym i narkōmanijōm (fachmōńske ôpracowania padajōm ô „moresach miejskij kryminality“ przinŏszōnych do podtela spokojnego wiejskigo strzodowiska ôd Rōmōw eksmitowanych z Ôstrawy, Karwinyj abo Karniowa), z kerymi policyjŏ sie niy poradzi, gor kej w gminie zlikwidowali policyjnõ wachã i nojbliższŏ je terŏz dziepro dziesiyńć kilometrōw dalij w Rudolcicach… czynnŏ w pyńdziołki i strzody ôd 7 do 15. Smutnym symbolym upŏdku „ôd Boga przepōmnianego“ regijōnu było, jak fojtowie swego czasu zbiyrali piniōndze na byncin dlŏ szandarōw, bo krysowŏ dyrekcyjŏ policyje uzdała, że niy majōm na to, aby tam jyny tak jeździli patrolować.
Do Ôsobłogi sjyżdżajōm reportery z cołkij republiki. „Pojakymu w Ôsobłodze niyma błogo“ (Proč v Osoblaze není blaze), „Ôsobłoga niy buduje, niy tańcuje, niy śpiywŏ“ (Osoblaha nebuduje, netančí, nezpívá), „Reportaż ze zdziczałyj ziymie: nojchudobnijszygo czeskigo kraju“ (Reportáž ze zdivočelé země: nejchudšího kraje Česka) – take title potym swojim tekstōm dŏwajōm. Do reportera je to fest wdziyncznŏ ôkolica – mało nōndymy miejsc z tak ôgrōmnym nagrōmadzyniym socjalnych problymōw jak tukej. I niy idzie ino ô rōmski zidlōng. Ôsobłoga dzierżi sie na wyrchu roztōmajtych negatywnych sztatystyk. 30 % miyszkańcōw starszych jak piytnŏst rokōw je w egzekucyji, z tego połowã ś nich ścigajōm za trzi abo wiyncyj dugōw. Bezrobocie w marcu 2021 wynŏszało 15,4 % przi cołkoczeskij strzednij sztyry procynta. Cołki ôsobłoski mikroregijōn, „ôsobłoski miech“ tak zmianowany skuli wciśniyńciŏ miyndzy Polskã, blyszczy sie nojćmawszymi farbami na mapach pokazujōncych „wielość ôsōb czerpiōncych pōmoc socjalnõ“, „nojmyńszy strzedni gehalt“ i tak dalij. Je sam tyż dycki jedna ze nojniższych we republice frekwyncyj przi welōnku a przi tym nojwiynkszŏ podpiyrka dlŏ populistōw. Nacyjōnaliści Tomiego Okamury dostali w Ôsobłodze w 2017 roku dwadziścia procynt sztimōw i byli drudzy hned po reskiyrujōncyj partaji ANO Andreja Babiša. Trzeci plac ze siedymnastōma procyntami podpiyrki nŏleżoł Kōmunistycznyj Partyji Czech i Moraw. Przedstŏwiciele liberalnyj proeuropejskij ôpozycyje – Piraciŏ, TOP 09, Zielōni abo Starostowie i Niyzawiśli – skōńczyli ze podobnym wynikym jak niszowe ekstrymistyczne efemerydy typu „Rozumni – stop migracyji i dyktatowi EU“. Dagmar Válková, fojtka niydalekij dziedziny Divčí Hrad, padała we wywiadzie z roku 2001: „granica sztatōw nŏs blokuje“. „Kej zlikwidujymy granice, zlikwidujymy pogranicze i bydymy choby interjor“ – ôbiecowała sie. Dwadziścia lŏt niyskorzij wiymy, że tak sie niy stało. Transgranicznŏ turystyka i to, że terŏzki styknie zajechać dwanŏst kilometrōw do Kauflanda w Prudniku miast trzidziści do Karniowa, losu mikroregijōnu niy ôdmiyniło. Ani po trzech dekadach sie niy podniōs po swojij drugij hekatōmbie – likwidacyji PGR Bruntal (Státní statek Bruntál), kery ôd roku 1960 do 1994 zatrudnioł wiynkszość miyszkańcōw.
Na spateczniõ cestã wybiyrōm autobus. We socjalistycznym pawilōnie wedla przistanku mieści sie szynk Nostalgie. Niy poradzã sie wyforsztelować trefnijszygo miana do szynku w Ôsobłodze. Z ôkyn autobusu zwiedzōm resztã ôkolice. W kożdyj dziedzinie mijōm ôpuszczōne zrujnowane statki, ciynżko pedzieć, kere tak stojōm już ôd wojny, a kere jyno trzi dekady. Spōminŏ mi sie wtynczŏs jeszcze jedna mapa, na keryj sie ôsobłoski miech hned ciepie na ôczy. „Rōżnica miyndzy wielościōm zameldowanych a naprowdy przebywajōncych“. Bo stela sie porzōnd uciykŏ, jak Żydy we dziewiytnŏstym stoleciu, jak w roku 1964, kej reporter Rudego práva napisoł: „wiynkszość modych twierdzi, iże niy chce w Ôsobłodze umrzić“. Historyjŏ przewalcowała tyn krej do imyntu, nale to jedno sie niy umiyniło. Osoblažsko – projekt ôd wiekōw fatalny.
Historyczne fotografije i grafiki pochodzōm z niymieckij Wikipedyje, zajty fotohistorie.cz i infotabulek rozmieszczōnych w Ôsobłodze, a terŏźne i historyczne lotnicze zdjyńcia ze zajty geoportal.gov.cz.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 01.04.2018
- Nowŏ Zelandyjŏ niy mŏ jak zrobić naschwŏl
- Przijedź dō nŏs! U nŏs sie niy strzylajōm.
- Chop niy rozumiy słowa „natura”
Nowŏ Zelandyjŏ chce iś tōm samōm drōgōm, co reszta zachodnigo świata, i wyciepnōńć ze swojigo terytorium ruskich szpiegōw. Wszyjsko po tym, jak we Wielkij Brytaniji ftoś prōbowoł zamordować Siergieja Skripala, co bōł podwōjnym agyntym brytyjsko-ruskim. Problym w tym, że na wyspach ptŏkōw kiwi niy idzie znojś żŏdnych ruskich agyntōw i terŏz regyrōnek zastanŏwiŏ sie, jak inakszyj poprzić światowych kamratōw. Cōż, nowozelandyjŏcy jak Ślōnzŏcy – żŏdnego niy interesujōm.
Zdrzōdło: The Guardian
Maroko reklamuje swojã kandydaturã do ôrganizowaniŏ Pucharu Świata we fuzbalu tym, iże we jejich państwie niy ma utrŏpy z gwerami. Byłby to cudaczny spusōb ôgłŏszaniŏ sie, jakby niy to, iże drugŏ kandydatura to spōlnŏ propozycyjŏ USA, Kanady i Meksyku, z kerych ino Kanada niyma znanŏ z tego, że sie strzylajōm co drugi dziyń. Niyźle, Maroko, niyźleście to wymyślyli.
Zdrzōdło: NBC Sports
„Miyłośnik zwierzōnt” we Waliji poszoł trochã za daleko przi retowaniu jednego z nich. Chop ôbejzdrzoł czaplã zjŏdać modõ kaczkã, tōż wartko chyciōł srogigo ptŏka, rozetnōł go i wyciōng z niego durch żywõ kaczkã. Niy doś, iże to była przecã naturalnŏ drōga natury, to jeszcze czaple sōm we Wielkij Brytaniji chrōniōne, a kaczki niy. Szandarzi go heresztowali, ale po jakimś czasie puściyli ze upōmniyniym. Jŏ bych go niy puszczoł. Co ôn zrobi, jak ôbejzdrzi kogoś z hamburgerym?
Zdrzōdło: The Telegraph
Office day today filing all of the investigations we have completed.
One involved a male who was cautioned for killing a heron.
He had witnessed it eating a newly born duckling so decided to kill the heron in order to rescue the duckling from its stomach.#bizarre pic.twitter.com/UgVh8o09je
— RuralCrimeTeam™ (@NWPRuralCrime) March 26, 2018


text:
Katar
Katar (arab.: قطر), Państwo Katar (دولة قطر) – państwo we Azyje, rozlygowane we wschodńij tajli Arabskigo Půłwyspu, nad Perskům Zatokům. Grańica mo ze Saudyjskům Arabijům.
Srogszo tajla wjyrchu zajmuje sam pustyńijo, woda do pićo je odsalano ze morskij wody. Ńy ma lůndowych wodůw, jeźorůw a rzykůw. Wele wybrzeżo koralowe rafy.
Gospodarka je uoparto na dobywańu naftowyj ropy a źymnygo gazu, krům tygo je sam hutńictwo a inkszo industryja. Festylńe rozwińynty je transzport. Panśtwo dowo socjalno uopjeka a darnowo nauka wszyjskim uobywatelom.
Uod XVIII stolećo władza sam sprawuje růd Al-Thani, krům rokůw we kerych Katar bůł zależny uod Turcyje (1872 - 1916) a Wjelgij Brytańije (1916-1971).
Katar je tyż znůmy skiż tygo, co mo sam śedźiba arabsko telewizyjo Al-Dżazira.