text:
Chorwacyjo
Chorwacyjo (Chorwacko Republika) – państwo we połedńowyj Ojropje, nad adrjatyckym morzym, kere grańica mo uode poułdńo s Bośńům a Hercygowinům a Czornům Gůrům, uode wschodu ze Syrbijům a Madźarůma a Słowyńijům uode půłnocy. Na połedńowym zachodźe je przi Morzu Adrjatyckym. Samostanowi uo śe uod 1991, kedy uodkuplowała śe uod Jugosławije.
Chorwacyjo mo fest dźiwne wybrzeże; taki typ wybrzeżo s mocům dugich wyspů ustawjůnymi růwnolygle do lyńjie brzygowyj, zostoł zmjanowany dalmatyńskym uode mjana chorwackigo regijůnu Dalmacyjo.
Uod 1 lipca 2013 przinoleży do Ojropejskij Uńiji.


c: text/html

text:
Republika
Republika (uać. Res publica, dosuowńy řeč pospolito) – zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny we wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.
W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
- prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
- řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;
S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.
Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej republika, a nawet republika dymokratyčno, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.
Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orgazm
Orgazm (ze starogrjekskeho ὀpYaσuός orgasmós, „mócne rozhorjenje“), we fachowej rěči tež klimaks, je wjeršk seksualneho spokojenja a docpějomny přez splažny wobchad abo sebjespokojenje.
Krótko do orgazma rozrosće překrawjenje splažnych organow k maksimumej; w běhu orgazma přińdźe w genitalnym wobłuku k rytmiskim, nimowólnym kontrakcijam musklow. Pola mužow přińdźe w normalnym padźe k wupławjenju symjenja. Podobne wupławjenje kapaliny je tež pola někotrych žonow móžno a bu mjenowane jako žónska ejakulacija. Po tym slěduje zwjetša wotpjeće ćěła.


text:
Dlo tych co wolóm posłuchać - audiobook
Od dzisia wszecko to co je tukej napisane na strónce. bydym czytoł a dowoł na youtube. Piyrszy tajl mocie poniży:
Kliknij Tukej
Bulczónka po mojimu
Eszcze jak żech był swobodny, a musiołech se sóm warzić, to żech se wymyśluł takóm polywke, kieróm każdy chłop bes baby se może lachko uwarzić. A aji jak mo babe, to se jóm może uwarzić, jak sie s nióm powadzi. Jo na tóm polywkym prawiym bulczónka, choć recepisów na bulczóne je kupa. Bulczónka to je polywka ze ziymioków, kiero musi se pómału bulkać, na małym łogniu. Na Cieszyńskij Ziymi sie prawiło na takowe jodło – ajntop, bo sie to jodało a nic wiyncyj na łobiod.
Przi niedzieli a przi świyncie sie jadło polywke a drugi. Na każdo ludzie byli zarobióni, tóż gaździnki warziły wartko jodło, kiere miało być ajnfachowe, a chłopóm szmakować. Niży mocie recepis na bulczónke po mojimu, ale każdy se jóm może warzić jako sie mu uzdo.
Narychtujcie:
Garniec – sztyry litry;
Wodym – nejlepszy ze zdrzódła;
Knobloch;
Udko s kurczoka, abo jakisi inksze miynso, jaki kiery mo rod;
Trzi kostki na rosół;
Majyrónek, fynikiel, laurowy listek, pieprz w zorkach, sól;
Pore ziymioków;
Nugle;
Marekwia, pietruzieli.
Do garca wloć trzi litry wody. Minso pokroć, ziymioki, marekwie, pietruzieli też, a pote wciepać do garca s wodóm. Jak się woda zacznie warzić to ujónć gazu, a wciepać wszecko inksze co żeście narychtowali. Warzić pómału, polywka musi bulkać na małym łogniu. Garniec przikryć deklym, ros na jakisi czas pomiyszać warzechóm. Bulczónka je lepszo na drugi dziyń, jak się zoleży. Jak wychłódnie to jóm idzie wrazić do chłódka, baji do szpajski.
Stary kościół
Stareczka se siedli na ryczce kole okna. Rynkóm odsunyli firange, podziwali sie za okno, na polu fukoł jesiynny wiater, ze stróma uż spadły łostatni liści. Na placu żodnego nie było, gowiydź siedziała we chlywie pochowano, bo sie boła zimnicy. Kocury we waszkuchni czakały, aż gazda zachajcuje pod blachóm. Dwiyrze sie łodewrziły, stanyła w nich mało Haniczka a prawi: "starko byłach dzisiok w kościele, a wiysz ón uż je taki stary, że się isto zwali a kiejsi sie doczkóm, aż bydóm stawiać nowy". Stareczka się uśmiychnyli pogłoskali wnuczkym po głowiczce a prawióm: "Wiysz moji dziecko, jo też kiejsi hań downij byłach mało tako jako ty terazy. Też sie mi zdało, że tyn kościół je starucny a że długo nie wydzierży. Ale nejprzód mie w nim łokrzcili, pote żech sie w nim brała ze starzikym, łokrzciłach swoji dziecka, pote óny wydowały sie w nim a żyniły, krzciły zajś swoji dziecka a terazy wiym, że niż mie bydóm chować to mie wniesóm w trówle do tego kościoła, a farorz bydzie w nim rzykoł nady mnóm cobych miała wieczne spoczywani". Haniczka sie yny podziwał na starkym, nie chciała wierzić w to co wyrzóndzo. Pote eszcze starka prawi: "My tukej sóm yny na chwile, a tyn kościół tukej stoł a bydzie eszcze stoł kupa roków. Nasze krziże przi grobach na kierchowie się obalóm, a w tym kościele fórt bydóm krzcić, żynić sie a rzykać nad trówłami".
Kiejsi arynda, terazy fejs...
Jak se spómnym, to kiejsi hań downij, jak człowiek uż wszecko mioł porobióne w chałupie, to sie zazwóniło po kamratach, abo baji sie posłało krótki bryft - SMS, a jak sie gdo ozwoł, to człowiek sie oblyk a obuł a szpacyrcugiym sie szłapało ku aryndzie. W Małych Kóńczyc jich mómy pore: Strażok, Zómek, u Jarziny, a kiejsi była eszcze u Szczyrby kole krziża, a na Karolince. W gospodzie było dycki wiesioło, bo każdy cosik drzisnył nowego: co, kany, a kiej sie stało. Człowiek nie musioł sie łożrać, a i tak było fajnacko. Ty czasy uż sóm za nami. Terazy, jak sie gdo chce s kim widzieć, to wlazuje na fejsa. Oto niedowno mi aji kamrat, s kierym żech kiejsi chodzowoł na piwo, posłoł wirtualny krygiel s browarym a pianóm na dwa palce...
Blajsztyft a arch papióru
Dycki jako pamiyntóm, żech rod rysowoł. Stykło mi żech mioł blajsztyft a kónsek archu papióru. Nejprzód żech rysowoł wojoków, a rostomajte wojny a bitwy, gor kredkami. Pote nieskorzi zaś jakisi zómki, gory a chałupy. Łoto niedowno żech zajś chyciuł blajsztyft do rynki a narysowołech chałupke w goraliji. Jeżech rod że aji mój mały synek chyto się rysowanio, bo jak człowiek rysuje, to odganio łod siebie problymy a smutki. W dziale moji rysunki bydym wciepowoł to co żech rysowoł kiejsi a aji terazy. Obiecujym Wóm że bydym cosi pisoł na strónce, coby na nij było dycki cosik nowego.
Nowo strónka po naszymu !
Posłołu s mojim przocielym Wojtkiym, srobili my nowóm strónke po naszymu:
www.gwara.org
Nie bydzie to żodno kónkuryncyj dlo tej strónki. Powiym tak, czasy sie smiyniajóm, technika idzie do przodku, a mie sie nie chce wszeckigo przenoszać s tej strónki na jakisi inkszy serwer. Ta nowo strónka nie bydzie ani lepszo ani gorszo łod starej - bydzie inakszo. Tukej na gwara.zafriko.pl mocie infórmacyje o etnografiji, folklorze, starych czasach, a na gwara.org bydzie wiyncyj swiyżych "newsów" s naszej Cieszyńskij Ziymi. Bydziecie mógli kómyntować artykuły, dodować swoji wiecy, zdjyncia, łopisy a wszyjstko inksze. Eszcze ros zapraszómy do czytanio.
Cosi mało wiela o ksiónżkach
Łoto niedowno żech se spómnioł, że funguje cosi takigo, co sie mianuje ksiónżkóm. Dlo tych co nie wiedzóm: to je taki sztus archów papióru miyndzy kartónym. Na tym papiórze sóm napisane rostomajte informacyje. Jo eszcze je s tej generacyji, kiero ksiónżki czytała, ale dzisiejszego czasu uż wszecko je na szkle, a młodzi yny palcami zwyrtajóm, coby poczytać co nowego we świecie. Niby sie człowiek może tymu dziwować, ale eszcze ze sto roków tymu ksiónżka to był fórt luksus, a gdo jóm mioł to był tak jak dzisio gdosi s tabletym. Yny je tako róznica miyndzy papiórym a eletrycznym pudełkiym, że coby wychledać jakóm informacyje w ksiónżce to trzeja kapke czasu, bo sie człowiek musi podziwać do elstra, podle abeceda, potym trzeja poswyrtać palcami po archach, czasym dojść kupa, ale jak człowiek uż nóndzie to co chledoł, to je przeogrómnie rod. Je też tak, że jak uż sie cosi dozwiy s ksiónżki, to potym to lepszy lezie do czepani. Ty stare ksiónżki, a gor taki ganc starucne, kiere sie łotwiyro ros za czas, wóniajóm przeszłościóm, a sóm rade, że ich eszcze gdo otwiyro. Tóz móm taki apel do młodej generacyji – technika technikóm, bo świat musi ijść do przodku, a żodyn go nie bydzie haltowoł – ale trzeja kapkym wypostrzodkować tradycjym a nowe wiecy. Chcym sie chycić za dzioł Płyniesz Olzo – tam nóndziecie rostomajte informacyje s etnografije a folkloru. Posdrowióm kamraci.
TVN „Ugotowani” – po naszymu: „Uwarzyni”…
Posłuchejcie kamraci. Dzisio do mie zwóniła paniczka s telewizyji TVN, kiero robi taki pragram „Ugotowani”, po naszymu: „Uwarzyni”. Pytała sie mie esi nie znóm jakisich ludzi, kierzi by chcieli do tego programu iść. Za jakisi czas – ale eszcze w moju – chcóm srobić tyn program u nas kole Cieszyna. To ni ma żodno sranda. Tóż posłuchejcie, gdo umi warzić – gor nasze cieszyński jodło – umi wyrzóndzać po naszymu, a chciołby zarobić jakisi grejcar (główno nagroda je piynć tysiyncy złotych), niech sie do mie głosi. Jo warzić nie umiym – choć cieszyński recepisy znóm – tóż ni móg bych do tego programu iść, bo bych se yny narobiuł ostudy na dziedzinie. Znóm jednako ludzi, a gor paniczki, kierzi s bele czego poradzóm uwarzić taki cuda, że sie wszeckim uszy ruszajóm jak to jedzóm, a niejednymu sie eszcze po brodzie kidze.
Mój telefón je: 696 341 137, a mail: tomaszsochacki@wp.pl
I pamiyntejcie: to ni ma sranda, bo apryla uż było, a jo se s ludzi błozna nie robiym.
Winszowani na Nowy Rok. Od Łucyje do Wilije.
Wszeckigo dobrego Wóm przejym na tyn Nowy Rok. Coby był lepszy jako tyn, kiery uż przeszoł. Przejym Wóm gor zdrowio, bo jak je zdrowi to sóm aji grejcary.
Od Łucyje do Wilije
Rok tymu żech sie dziwoł za łokno dwanost dni od Łucyje do Wilije, a pisołech jaki bydzie latojś czas. Terazy oto zajś żech zaglóndoł jako je na polu, a popisołech se to na każdy miesiónc, tóż:
Styczyń – Bydzie bioło, ale śniega bydzie tak ganc akurat. Mróz bydzie, ale śniega nie bydzie kupa padać. Słónko bydzie lyniwe, a nie bydzie chcieć wylazować zza chmor. Na cestach lecy kany zomiynty.
Luty – Śniega miyni, słónko lyniwe, ale barży bydzie świycić jako we styczniu. Ciepło, zacznie sie śniyg topić a na polu bydzie bryja.
Marzec – Słónko fórt lyniwe. Śniyg się stopi, a wszyndy bydzie stoć woda. Rzyki mogóm wylywać – dowejcie pozór. Bydzie cepło, trowa bydzie chcieć pómału wylazować. Bydzie padoł deszcz.
Kwieciyń – Bydzie dojść ciepławo. Wszyndzi bydzie kupa marasu a wody, bo śniyg sie stopi. Słónka bydzie mało, ale bydzie zaglóndać zza chmor. Bydzie padoł deszcz.
Moj – Mało słóńca, kupa chmor. Bydzie padoł deszcz. Mokro a wilgno.
Czerwiec – kupa chmor, mało słóńca, mało deszcza.
Lipiec – Małó słóńca, kupa chmor, bydzie parno. Mało deszcza.
Siyrpiyń – Wiyncyj słóńca, jako chmor. Fórt parno. Bydzie popadowoł deszcz.
Wrzesiyń – Słóńca mało, parno, kupa chmor, kupa mgieł. Zima.
Paździyrnik – Chłódno. Mało słónka, kupa chmor. Mało deszcza.
Listopad – Kupa słóńca, mało chmor. Ciepło, może popadować deszcz. Bes śniega.
Grudziyń – Szpatnie, kupa marasu. Ciepło, czasym wyglóndnie słonko. Bes śniega.
Nejpiekniejsze cieszyński słowo
Jak czytóm rostomajte portale w internecie, to fórt widzym, że gdosi pisze, coby wybrać nejpiekniejsze cieszyński słowo. Naszo rzecz je tak bogato, że mómy same piekne słowa, w tym całym wybiyraniu, idzie raczy o to, coby nónść taki, kiere je nejbarży oryginalne. Słówka s nimieckigo – knefel, ajzybaner, lebo rajfeszlus, to sóm słówka podobne do tych, kiere majóm Niymcy we szlabikorzu. Cesta, maródka, abo szpinawy – sóm s czeskigo. Yny s tymi słowami czeskimi, to se muszymy dować pozór, bo kiejsi hań downij, jak my eszcze żyli w plymiónach, to „Czesi” a „Polocy” mieli tóm swojóm rzecz barży podobnóm. Inakszy Niymcy, bo óni sóm Germanie. Tóż dobre, ale terazy spadki do tych naszych cieszyńskich słówek. Podle mie nejbarży oryginalne słówko to je WYNOTWIAĆ, abo WYNOKWIAĆ. To je taki nasze i isto yny nasze słowo. Ale każdymu sie podobo co inkszego. Piszcie kamraci do ksiyngi gości kiere słówka mocie nejbarży radzi. Srobiymy se s nich pote takóm liste.
Od Łucyje do Wilije
Eszcze terazy ponikierzi starzi ludzie, a Górole w Beskidach dowajóm se pozór, jaki je czas przes trzinost dni – od Łucyje do Wilije. Każdy dziyń je jako jedyn miesiónc w roku. Jo żech se też pisoł, a esi sie to sprawdzi, to uwidzymy na rok.
Styczyń – bydzie suchy, bes śniega a deszczu. Bydzie pieknie, a słóneczko bydzie zaglóndać zza chmor. Bydzie dojść ciepło.
Luty – bydzie szpatny, bydzie padoł deszcz a deszcz ze śniegym, ale bydzie ciepło. Słóneczko bydzie mało świycić.
Marzec – nie bydzie padać, bydzie ciepło, słóneczko bydzie zaglóndać zza chmor.
Kwieciyń – bydzie padoł deszcz, ale słónko bydzie zaglóndać. Może być chłódnij, jako w marcu.
Moj – Bydzie piekny, słónko bydzie świycić, mało deszcza, ciepło.
Czerwiec – bydzie ciepło, bes deszcza, abo mało deszcza, słónko bydzie świycić.
Lipiec – bydzie ciepło, bes deszcza, abo mało deszcza, słónko bydzie świycić.
Siyrpiyń – ciepło, sucho, mało chmor, słóńce świyci.
Wrzesiyń – bydzie zima, bydzie padoł deszcz, słóńca mało.
Pażdziyrnik – bydzie pieknie, słóńce bydzie zaglóndać, mało deszcza, abo ganc nic. Bydzie jednako chłódno. Zacznie padać śniyg.
Listopad – bydzie zima, bes deszcza a śniega, abo mało popadze. Słónko bydzie zaglóndać zza chmory.
Grudziyń – chłódnawo, mało śniega, słóneczko bydzie zaglóndać. Godni Świynta by miały być biołe.
Wszeckigo dobrego na ty Godni Świynta, a na tyn Nowy Rok, coby był lepszy jako tyn, kiery mijo…
Tukej mocie video z youtube kany wyrzóndzóm o moji strónce po naszymu:
KLIKNIJ COBY SIE PODZIWAĆ
Fórt cosi na strónie robiym…
Cobyjście se nie pomyśleli, że yny tak żech cosi srobiuł, a terazy uż yny szmatłóm s rynkami w kapsach, a bambelóm sie po zogrodzie. Bo sóm tacy, co tam prawióm a aji to piszóm po forach. Baji terazy kóńczym dział o Małyszowi, a potym sie bierym za słownik, bo go chcym dopisać, bo kupa ludzi sie do mie głosi, że nie wiedzóm jako je co po naszymu, a chcieli by to skóntrolować. Majóm recht. Jak się cosi pisze po naszymu to trzeja potym ludzióm rzyc co je co, bo nie każdy umi naszóm rzeczóm rzóndzić. Terazy móm wiyncyj czasu, bo żech smiyniuł robote, a nie muszym w nij siedzieć łod rana do wieczora tóż wiyncyj bydzie nowych rzeczy na strónie. Posdrowióm was wszysjtkich pieknie. Tómek.
Wszeckigo nejlepszego na ty Godni Świynta a na Nowy Rok,
Cobyjście sie s familijami po chałupach pospołu radowali,
Cobyjście na rok mieli wszeckigo moc,
Bes uroku, godnie, coby Wóm ziymeczka łobrodziła, reż, łobili, pszyniczke, łowies,
Coby sie Wóm dziecka chowały a Was posłuchały, dobre noty do chałupy se szkoły nosiły,
Coby sie Wóm krowa łocieliła, świnia łoprosiła, koza łokociła,
Coby Waszo gaździno była fórt tako kulato jako je, a dobre jodło Wóm warziła,
Coby Wasz chłop po aryndach kupa nie chodziuł, a przi chałupie robiuł,
Coby sie Wóm cera dobrze wydała, a synek se wzión szykownóm niewiaste,
Cobyjście mieli pełnóm piwnice aji na Grómnice,
Cobyjście mieli pełnóm stodołe aż do prziszłego lata,
Bożego Błogosławiyństwa, niech sie wóm wszyjstkim darzi!
To Wóm winszuje admin – Tómek Sochacki
Witóm Was pieknie na moji strónie o gwarze Ślónska Cieszyńskigo.
Tóm strónke żech srobiuł po to, coby każdy, kiery sie interesuje naszóm cieszyńskóm reczóm móg tu cosi nalyźć dlo siebie, abo cosi dopisać. Myślym se, że ta strónka bydzie poczóntkiym czegosi nowego, możne, że sie nóndóm jacysi ludzie kierzi bydóm tu dopisować swoji opowiadania, abo jakisi inksze rzeczy aji ze swojigo życio. Na strónke cały czas cosi dodowóm i chcym, coby coros barży rosła. Życzym wszyjstkim wszeckigo dobrego, czytejcie, oglóndejcie, a czasym aji do mie napiszcie. Pozdrawióm. Tómek Sochacki.
Moja chałupa na Podlesiu, w Małych Kóńczyc, kany żech sie wychowoł.
Ojcowski dom to istny raj,
Dar Ojca niebieskiego.
Chociażbyś przeszedł cały świat,
Nie znajdziesz piękniejszego.
Tuś się, dziecino, pierwszy raz
Do matki uśmiechnęła,
Tuś się uczyła Boga znać
I modlić się zaczęła
Tutaj na każdym kroku cię
Oczy ojcowskie strzegły,
Tutaj w zabawach ciągłych ci
Dni Twoje młode biegły.
A gdy ci przyjdzie wyjść raz stąd
I odejść w świat daleki,
Ojcowski dom, dziecino miej
W pamięci swej na wieki.


text:
Syberyjo
Syberyjo (rus. Cибиpb) je geograficzno kraina rozlygowano we azjatyckij tajli Rusyji. Je zwada uo uůnyj grańice - podug ńykerych wlazuje do ńij tyż ruski Daleki Wschůd. Kej uůnygo wrachowywać, grańice Syberyji to Ural na zachodźe, Arktyczny Uocean na půłnocy, Pokojny Uocean na wschodźe a Kazachstan a Můngolijo na połedńu. Ferwaltůngowo je potajlowano na:
- Jakucyjo (Republika Sacha)
- Burjacyjo
- Tuwa
- Ałtajsko Republika
- Chakasyjo
- Ałtajski Krej
- Krasnojarski Krej
- Zabajkalski Krej
- Chanty-Mansyjski Autůnůmiczny Uokryng - Jurga
- Jamalsko-Ńyńecki Autůnůmiczny Uokryng
- Tjumyński Uobwůd
- Uomski Uobwůd
- Nowosybirski Uobwůd
- Tomski Uobwůd
- Irkucki Uobwůd
- Kemerowski Uobwůd,
ze kerych wszyjstke krům Jakucyji wlazujům do Syberyjskigo Federalnygo Uokryngu, a kej by wrachować Daleki Wschůd, tyż:
- Amurski Uobwůd
- Magadański Uobwůd
- Sachaliński Uobwůd
- Żydowski Autůnůmiczny Uobwůd
- Czukocki Autůnůmiczny Uokryng
- Chabarowski Krej
- Kamczacki Krej
- Nadmorski Krej


text:
Juhosłowjanska
Juhosłowjanska nasta po Prěnjej swětowej wójnje z tehdy njewotwisnych kralestwow Serbiskeje a Čorneje Hory (Montenegro). Tutón kraj rěkaše najprjedy „Kralestwo (Južnych) Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow. 1929 pomjenowa kral Aleksandr kraj „Kralestwo Juhosłowjanska“. Pozdźišo słušachu k tutomu kralestwu tež něhdyše prowincy Rakusko-Wuherskeho kejžorstwa. To běchu Makedonska, Bosniska a Hercegowina a k tomu hišće Kosovo.
W lěće 1943 přewzachu komunisća pod nawodnistwom Josipa Broza “Tita” (1892-1980) móc. Wot nětka rěkaše kraj “Socialistiska zwjazkowa republika Jugoslawija”. Stolica kraja bě Běłohród (Beograd), wot tam so wšo centralnje wodźeše. Tamniše stolicy kaž Zagreb (Chorwatska), Ljubljana (Słowjeńska), Sarajewo (Bosniska), Skopje (Makedonska) a Podgorica (Čorna Hora) njemějachu ničo prajić. Kosovo so jako serbiska prowinca wobhladowaše a hišće wobhladuje.
Spočatk 90tych lět Socialistiska Republika Juhosłowjanska rozpadny, štož njewosta bjez wójny: Najprjedy w Słowjenskej (dźesać dnjow), potom w Chorwatskej, někak runočasnje w Makedonskej a naposledk w Bosniskej (1995). Čorna Hora a Kosovo (wjetšina albanskeje ludnosće) wostaštej abo skerje dyrbještej ze Serbiskej hromadźe w nowej “Zwjazkowej Republice Jugoslawija wostać – njemějachu pak dale žane prawa. 1998 wotmě so poslednja wójna a to na Kosovo polu. Po wotsadźenju prezidenta Južnosłowjanskeje Slobodana Miloševića w lěće 2000 sta so Vojislav Koštunica z prezidentom Južnosłowjanskeje. W lěće 2003 wutwori so nowy stat “Srbija i Crna Gora”. Serbiska a Čorna Hora stej z tym nutřkownopolitisce samostatnej (w Čornej Horje płaća z Euro) wonkownopolitisce so Čorna Hora hišće přez Běłohród zastupuje. Lětsa chcedźa w Čornej Horje wo dospołnej njewotwisnosći wothłosować. Po internacionalne prawa łamacej wójnje NATO w lěće 1999, na kotrejž je so mjez druhimi tež Němska wobdźěliła, knježi w Kosovje nětko UN. Ale tež Kosovo chce so zesamostatnić.


text:
Español, Castellano
Uobšar
Hišpańijo, Amerika Uaćińsko (bes Brazylije) a inkše kraje
Ličba godojůncych
400 miljůnůw kej uojčysto godka, coukowiće 500 mln
Pozycyjo 3.
Klasyfikacyjo genetyčno
Godki indoojropejske
Šrajbůng modyfikowůny
alfabyt uaćiński
Status uoficyjolny
Godka uřyndowo
Argentyna, Boliwijo, Čile, Domińikana, Ekwadůr, Filipiny, Gwatymala, Gibraltar, Gwinyjo Růwnikowo, Hajiti, Hišpańijo, Honduras, Kolůmbijo, Kostaryka, Kuba, Meksyk, Ńikaragua, Panama, Paragwaj, Peru, Portoryko, Salwadůr, Wynezuela, Urugwaj, USA, jydno s godek uřyndowych UoNZ, Uńije Ojropejskij, UNESCO, Uńije Afrikańskij a Mercosur
Regulowany bez
Krůlewsko Akademijo Hišpańsko
Kody godki
ISO 639-1 es
ISO 639-2
spa
ISO/FDIS 639-3
spa
SIL SPN
We Wikipedyji
Uobejzdřij tyž:
godka, godki śwjata
Hišpańsko godka ( español, lengua española) roz za kedy mjanowano kastylijskům ( castellano) to godka růmańsko půdgrupy iberyjskij. Je to jydno s uoficjalnych godek Uorgańizacyje Norodůw Zjydnočůnych.
Hišpański je drůgi na śwjeće půd wzglyndym ličby ludźi, keři godajům ńim kej uojčystym, wjyncyj uosůb jest rodźimymi užytkowńikůma ino
chińskij godki. Je tyž jydnům s nojčyńśći užywanych godek uobcych, wespůu ze chińskům a angelskům.
Pů hišpańsku godo 500 miljůnůw uosůb, je godkům uřyndowum we 24 krajach.


text: aascocarhirecom, asscocarhirecom, asccocarhirecom, sacocarhirecom, acsocarhirecom, qscocarhirecom, qascocarhirecom, aqscocarhirecom, wscocarhirecom, wascocarhirecom, awscocarhirecom, sscocarhirecom, sascocarhirecom, asscocarhirecom, zscocarhirecom, zascocarhirecom, azscocarhirecom, aacocarhirecom, aascocarhirecom, asacocarhirecom, azcocarhirecom, azscocarhirecom, aszcocarhirecom, axcocarhirecom, axscocarhirecom, asxcocarhirecom, adcocarhirecom, adscocarhirecom, asdcocarhirecom, aecocarhirecom, aescocarhirecom, asecocarhirecom, awcocarhirecom, awscocarhirecom, aswcocarhirecom, asxocarhirecom, asxcocarhirecom, ascxocarhirecom, asdocarhirecom, asdcocarhirecom, ascdocarhirecom, asfocarhirecom, asfcocarhirecom, ascfocarhirecom, asvocarhirecom, asvcocarhirecom, ascvocarhirecom, acocarhirecom, asocarhirecom, scocarhirecom, ascocarhireecom, ascocarhireccom, ascocarhirecoom, ascocarhirecomm, ascocarhirceom, ascocarhireocm, ascocarhirecmo, ascocarhirwcom, ascocarhirwecom, ascocarhirewcom, ascocarhir3com, ascocarhir3ecom, ascocarhire3com, ascocarhir4com, ascocarhir4ecom, ascocarhire4com, ascocarhirrcom, ascocarhirrecom, ascocarhirercom, ascocarhirfcom, ascocarhirfecom, ascocarhirefcom, ascocarhirdcom, ascocarhirdecom, ascocarhiredcom, ascocarhirscom, ascocarhirsecom, ascocarhirescom, ascocarhirecim, ascocarhireciom, ascocarhirecoim, ascocarhireckm, ascocarhireckom, ascocarhirecokm, ascocarhireclm, ascocarhireclom, ascocarhirecolm, ascocarhirecpm, ascocarhirecpom, ascocarhirecopm, ascocarhirec0m, ascocarhirec0om, ascocarhireco0m, ascocarhirec9m, ascocarhirec9om, ascocarhireco9m, ascocarhirexom, ascocarhirexcom, ascocarhirecxom, ascocarhiredom, ascocarhiredcom, ascocarhirecdom, ascocarhirefom, ascocarhirefcom, ascocarhirecfom, ascocarhirevom, ascocarhirevcom, ascocarhirecvom, ascocarhirecon, ascocarhireconm, ascocarhirecomn, ascocarhirecoj, ascocarhirecojm, ascocarhirecomj, ascocarhirecok, ascocarhirecokm, ascocarhirecomk, ascocarhireom, ascocarhirecm, ascocarhireco, ascocarhircom


text:
Wschodńi Timůr
Wschodńi Timůr, Dymokratyczno Republika Wschodńigo Timoru (tetům: Repúblika Demokrátika Timór Loro Sa'e, portugalsko: República Democrática de Timor-Leste) je wyspjarske państwo we Azyji połedńowo-wschodńij. Bůło to pjyrsze państwo, kere usamostanowjyło śe we XXI stoleću. Jedźino lůndowo grańica Wschodńi Timůr mo ze Indůnezyjům. Wschodńi Timůr, kej godo same mjano, je rozlygowane we wschodńij tajli wyspy Timůr.
Jygo uodrymbność wźůna śe uod tygo, co bez dugi czas bůła to kolůńijo Portugalije, a skiż tygo sam wjynkszość ludźůw je katolikůma, a ńy muzułmanůma kej we sůmśedńij Indůnezyji. We 1975 Portugalczyki uopuśćůły Wschodńi Timůr, nale anektowała go Indůnezyjo. Bez dugi czas mjyszkańcy dopůminali śe uo samostanowjyńy. Dźepjyro we 1999 doszło do absztimůngu, we kerym 78,5% mjyszkańcůw welowało za samostanowjyńym.


text:
Kamjůnny wůngel
Wůngel kamjynny je to skoła uosadowo pochodzyńo roślinnygo, kero powstoua we palyjozoliku (a dokładńij we karbůńe) s szczůntkůw roślinnych, kere uwyngliły śe we warunkach bestlynowych. Mo czorno farba a je matowy, zawartość we ńim wůngla je uod 75% do 97%.
Wůngel kamjynny używo śe ajnfachowo kej paliwo. Mo uůn wartość opołowo uod 16,7 do 29,3 MJ/kg (zależńy uod zawartośći zańyczyszczyń a wilguośći). Wartość opołowo czystygo chymiczńy wůngla je ůng. 33,2 MJ/kg.
Nojwjynksze zuoża wůngla kamjynnygo sům we Chinach, USA, Indjach, RPA, Australije a Ůkrajińe. Wůngel kamjynny idźe dobywać dwůma knifami: uodkrywkowo abo głymbinowo. Uoba knify majům wady a zalyty - przi dobywańu uodkrywkowym zajmowano a niszczůno je kupa placu, nale je to tańsze skiż tygo co je moue zatrudńyńe a ńy trza używać drogich zabyzpjyczyńůw. Przi kńifje głymbinowym ńy trza srogigo placu, nale za to trza srogigo zatrudńyńo, kosztownych zabezpjeczyń a tajla złoża trza kajńikaj uostawić a jeij ńy dobywać, coby ńy bůło szkodůw bergmańskich we teryńy uo gynstyj abo zabytkowyj zabudowje.


text:
KÓNIEC ŚWIATA? Cołki świat żyje we sztresie, co tyn nowy rok prziniesie? Czy Ojropa sie uzdrowi, abo kryzys nos udowi? Wszyscy przyndóm coroz ciyni, eli sie na lepsze zmiyni? Już ze Meksyku Majowie, zbelóntalili nóm we gowie i na grudziyń przewidzieli, że to wszystko – pierón szczeli! Wszyndzie pomp normy przekroczo, polski złotek – durś […]
KÓNIEC ŚWIATA?
KRYZYS
KRYZYS Z Nowym Rokym jest nadzieja, przyndzie bokym ta zawieja!? Potym to już bydzie „z górki”, tóńsze majóm być łogórk. Autor:Bernard Śmigała
Kryzys
Kryzys A mōj tata buł murorzym Po resztunkach skŏkŏł Niczym sie tam nie przejmowŏł Jak mury murowŏł Ftedy z cegły murowali I malta rynkōm mjyszali Nie wjedziwli ô kryzysie Jak chałpy stawjali Cyntralnego tam nie było W kachloku se hajcowali W kaczycy tyż napolili Jak ôbjod warzyli A tera wygody majōm Ô kryzysie sztyjc […]
Nasza Tradycjo
Nasza Tracdycjo Zewszond yno trombiom wielko biyda momy, kryzys nas dopadnoł a my sie nie domy. Chocioż dłogi w banku światu pokożymy, że w Wielko Sobota w kościele świyncymy. Woszty, baby, jajca, szynki jak te banie, raduje sie bajtel że cośik dostanie. Niy po darmo przeca ze świynconym idzie, bo wiy że bez świynta jod […]


text:
Wjelki grani WOŚP Ôd rana już ôrkjestra grŏ Kŏżdy jakijś grosik dŏ Do szkarbōnki,do puciynki Ciepejcie dziołchy i synki Jak co roku już tak grajōm Chorym dzieciōm pomŏgajōm Do szpitali sprzynt kupujōm No i życi tym ratujōm Bo do wszyjskich dzieci grajōm Serduszka za datek dowajōm Znani już sōm w cŏłkim śwjecie Wjelko Ôrkjestra – […]
25 luty SD – 4 roki
Gŏdka
Wjelki grani WOŚP
KÓNIEC ŚWIATA?
KÓNIEC ŚWIATA? Cołki świat żyje we sztresie, co tyn nowy rok prziniesie? Czy Ojropa sie uzdrowi, abo kryzys nos udowi? Wszyscy przyndóm coroz ciyni, eli sie na lepsze zmiyni? Już ze Meksyku Majowie, zbelóntalili nóm we gowie i na grudziyń przewidzieli, że to wszystko – pierón szczeli! Wszyndzie pomp normy przekroczo, polski złotek – durś […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
Grudzień
Grudzień Chodzi Grudzień już po świecie Gdzie ten śnieg ? pyta -czy wiecie ? Pani Zima zabłądziła Na biegunie się zgubiła Grudzień duma,myśli sobie Co ja tu bez śniegu zrobię ? I pan Mróz gdzieś sobie polazł ! A tu czarne wszędzie pola Nie ma śniegu,mróz nie trzyma Ciągle błądzi pani Zima Chociaż Grudzień […]
Miłować trza
Miłować trza Tak pjyknie na tym śwjecie Kjej ludzie sie miłujōm Dyć nie trza przeca złości Ze pszociym żyć je prości Miłować trza bliźniego Serce mjeć do kŏżdego Pōnbōczka prosić ō łaska I ściepać złości maska Porzykej se człowjecze Lekszy żyć bydzie na śwjecie Zostŏw te wszyski złości Niych nie psujōm ci kości Śwjat słōnkym […]
Już cima
Już cima Dołokoła już je cima Żŏdnej gwjŏzdki jeszcze ni ma Jakojś niebo zachmurzōne Yno ample rośwjycōne Śwjat do spaniŏ sie szykuje Mjesiōnczek niy wylazuje Gwjŏzdki skryte za chmurami Czŏrne niebo je nad nami Czŏrnŏ noc nŏs ôtuliła Mjesiōnczka nōm poskōmpiła Szczybnych gwjŏzdek blyskaniŏ Pjyknego nieba ôglōndaniŏ Urszula Oślislok
Nasza szkoła
Nasza szkoła Nasze starziki cie murowali Cegła za cegłōm procnie dŏwali Jeszcze przed wojnōm cie postawili By jejich dziecka sie sam uczli I za patrōnka ôbrali św Jadwiga Co by żŏdyn ôd nauki sie sam nie migŏł Już dużo rokōw ciebje klupnyło Dziecek dużo sie wyszkoliło Rechtorōw tyż żeś zŏcnych wydała I dyrechtorōw sie […]
Majster tata
Majster tata 1 Kŏżdy bajtel mŏ tatulka to je majster mŏ mamulka Kjejby taty sie niy mjało na śwjat by sie nie dostało Majster tata 2 A kjej majster Łod bajtlikōw Mŏ wihajster Nie trza trikōw Dyć majstrowi dobrze idzie Zajś bajtlikōw wjyncyj bydzie Urszula Oślislok


text:
Ślůnsko Wikipedyjo
Ślůnsko Wikipedyjo – yncyklopedyjo internecowo ze familije Wikipedyje, kero je tworzůno we ślůnskij godce.
Historyjo[Sprowjej]
Pjyrszy wńosek uo uruchůmjyńy uosobnygo projektu lo ślůnskij godki złożůno na Wikimedia-Meta we marcu 2006 roku[1]. Uostoł włůnczas uodćepńynty, głůwńy skiż braku kodu ISO 639-3 lo godki. Po uotrzimańu uod ślůnskij godki kodu ISO szl[2] nazod dano forszlag zrobjyńo Ślůnskij Wikipedyje. Tům razům głosůw na uodpora ańi tyż przeszkůd formalnych ńy bůło. Ślůnsko godka uzyskoła status "eligible", tzn. uostoła uznano za uodpedńo do stworzyńo we ńi uodrymbnygo projektu[3]. Jako nastympstwo takigo postanowjyńo, napoczyno robota nad tumaczyńym interfejsu MediaWiki na ślůnsko godka, a 31 marca 2008 utworzůno testowo wersyjo Wikipedyje we Inkubatorze. Tumaczyńy interfejsa MediaWiki ukůńczůno 26 kwjetńa 2008[4]. Kolejnym warůnkym akceptacyje projektu godkowygo, bůło utworzyńy projektu we Inkubatorze a utrzimańy jego aktywnośći. To zadańy uostoło na uostatku powożůne za wykůnane 3 maja 2008[5]. Ńyskorzi Kůmitet Godkowy Fůndacyje Wikimedyjo zwrůćůł śe do godkoznowcy (bůł ńim dr. Tomasz Kamusella) coby tyn uorachowoł, eli zawartość ślůnskij Wikipedyje je poprawno pod wzglyndym godkowym i merytorycznym, a tyż eli je zgodno ze prawidłym nyjutralnygo půnkta wezdrzyńo. Po uzyskańu pozytywnyj nůmery godkoznowcy, projekt uostoł zaakceptowany 23 maja 2008[6]. Na kůńec, domyna szl.wikipedia.org uruchomjůno 26 maja 2008. Podug stanu na 14 lipca 2009, mjała uůna 1430 artiklůw, 2356 używaczůw a 3 admińistratorůw. 30 grudńa 2011 powstoł 2000. artikel, kerym bůł Stanisław Pietkiewicz. Na stan 19 styczńa 2014 wikipedyjo ta mjoła 2423 artiklůw, 9922 wszyjskich zajt, 8905 używoczůw, ze tygo 4 adminůw.
Ślůnsko Wikipedyjo je spůmńano we uzasadńyńu do projekta ustawy uo regijonalnych godkach, kero we polskim Sejmje złożůł posoł Marek Plura[7].


text:
Fjodor Michajlowič Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo jaden z njewuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut "Chude luźe". (Eksistěrujo górnoserbski pśełožk wót Katy Malinkoweje!)
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow bu denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 wujdu jogo knigły "Zapiski z marłego doma" - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje "Grac" (wudate 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pšed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman "Idiot". Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. "Bratšy Karamasow" jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Macedůńijo
Republika Macedůńije (mac. Peпyблиka MakeдoHиja) je to państwo na Půuwyspje Baukańskim, powstoue po rozpadńyńću śe Jugosuawije.
Geůgrafijo[Sprowjej]
- Powjyrchńa coukowito: 25 713 km²
- Powjyrchńa lůndowo: 24 856 km²
- Powjyrchńa wůd: 447 km²
- Coukowito grańica lůndowo: 748 km
- Dugość wybřeža: ńy mo dostympu do mořa
- Dugość grańic ze sůmśodujůncymi państwůma: Albańijo 151 km, Bůugaryjo 148 km, Grecyjo 228 km, Kosowo 159 km, Syrbijo 62 km.
- Nojwyžšy půnkt: Korab 2 753 m n.p.m.
- Nojńižšy půnkt: řyka Wardar na grańicy s Grecyjům – 50 m n.p.m.
Macedůńijo je krajym guůwńy gůrskym a wyžynnym. Na teryńe coukigo kraju sům porozćepywůne masywy gůrske, s kerych nojwjynkšy a nojwyžsy to Šar Puańina.
Mjyndzy masywůma ležům kotliny – Prilepsko Pole, we dolińe Crnyj Reki, Polog we dolińe gůrnygo Wardaru, Ovče Pole a Kočansko Pole nad Bregalńicům a tyž dolńy wjynkšych řyk – Strumicy, Wardaru a Drinu.
Nojwjynkšům a nojdugšům řykům je Wardar (320 km), kerygo najwjynkšymi dopuywůma sům Treska, Pčinja, Bregalnica a Crna Reka, Krům tygo terytoryjo Macedůńije uodwodńujům ješče Strumica a Drin (kery noležy do zlewiska Mořa Adrjatyckigo).


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorsce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.


text:
Katowicke limeryki W Katowcach wele „Spodka” Francik knipsnoł tako fotka: Frela z kwiotkym Chopa z motkym Afa w tresie i galotkach. – – – Fajno frelka z Panewnika W myślach miała durś Zeflika Śnik tyż miała Dziubka chciała Za te serce co z piernika. – – – Jako wojok stoł na warcie Na Nikiszu we […]
Katowicke limeryki
Wiosna idzie…
Wiosna idzie…
Zoziyrok
Zoziyrok Szynkosz Felek świtnoł z rana kej loł piwo Anie – w kana Siodme poty hercklekoty Kecka mini miała Ana. Barbara Politaj
Zolytnik
Zolytnik W ôczka zaglōndoł Szkamroł do uszka Tortynsztik fōndnoł Zaciōng do łōżka Terozki bawi nasz mody tata Frela mu biere cołko wypłata. autor Barbara Politaj
Placki
Placki Przismyczoła baba kartofle na placki chop przi komputerku sie prosi ô facki Ty pierōński lyniu niy poleżysz w „ciyniu” Jo smycza kartofle, a ty trzij na placki. Barbara Politaj
Trofny sprawunek
Trofny sprawunek Kupia se wyna Byda jom miała Niy byda ślimtać Niy byda szkamrała Kej mi jom braknie Kupia sie nowo Do rymowanio Bydzie gotowo Wierszyki sklyci Limeryk ,fraszka Kupia zaś nowo Na piykno szpaska Kejby tak szło Nale niy idzie Kej braknie wyny Poeta w biydzie. Barbara Politaj
21.02 – Dziyń Naszy Godki
Szporobliwy
Szporobliwy Franc Posypa ze Walcwerka Kukoł dziynnie do koferka Dyć szporowoł Ojro chowoł Wszysko przechlastała Werka Barbara Politaj
Ślōnski Dom mo 4 lata!
Ślōnski Dom 100 lŏt 100 lŏt piykno strōnko Chociŏż wiek twōj mody Pomyślności Ci winszuja Na bok wszyske kłody Ludzi kupluj tyż ku siebie Co Ślōnzkowi przajōm Niychej wprawy we pisaniu Ciyngym nabiyrajōm Ślōnzek piykny nōm pokazuj Chwol go wierszym , pieśniczkami Wspiyrej naszo piykno godka Być na zŏwdy z Ślōnzokami! Barbara Politaj
Starzikowe ôczy
Starzikowe ôczy W starzikowych ôczach Widza modre niebo Słōnko i zegrōdka Rozparziste drzewo. Tynsknica za frelkom Ze gryfnōm buzinkom Kej targała wiśnie Na maszkytne winko. Flugi gołombeczkōw Kere sztartły z rana Biesiady do nocy Piwa połno kana W starzikowych ôczach Janioł sie ukozoł Starziku kochany! Kaj żeś chopie poszoł? Barbara Politaj


text:
Zolytnik W ôczka zaglōndoł Szkamroł do uszka Tortynsztik fōndnoł Zaciōng do łōżka Terozki bawi nasz mody tata Frela mu biere cołko wypłata. autor Barbara Politaj
Zolytnik
25 luty SD – 4 roki
Trofny sprawunek
Trofny sprawunek Kupia se wyna Byda jom miała Niy byda ślimtać Niy byda szkamrała Kej mi jom braknie Kupia sie nowo Do rymowanio Bydzie gotowo Wierszyki sklyci Limeryk ,fraszka Kupia zaś nowo Na piykno szpaska Kejby tak szło Nale niy idzie Kej braknie wyny Poeta w biydzie. Barbara Politaj
Nowy Rok
Nowy Rok Nowy Roczek sie szykuje yno kroczek przywandruje A tyn Stary wykamany Już se idzie ubeczany Urszula Oślislok
Stary Rok
Stary Rok Nasz Stary Rok ku końcu idzie Nowy depto Starymu po piyntach Jo tak po prowdzie niy bołach w biydzie Dyć dołeś mi radość i piykne świynta Wyna mie wtynczos richtig darzoła Wiersze, rymeczki i gryfno szpaska We zocność ludkōw żech uwierzoła Możno to boła Pōnbōczka łaska? Ech Stary Roku płaczka sie krynci Co […]
Jedzie Mikołŏj
Mōj rym
Mōj rym W duszy mi zagrało Rym na forum gości A mie ciyngym mało Szukōm w nim radości Pocieszynio nikej we markotnych dzionkach Kej na placu cimok szukōm w rymie słōnka. Barbara Politaj 2011-12-08
Kasztōn
Kasztōn Kwitnie majym Kej matura Podzim rajym Ryżych fura Sztyjc we liściach sie kulajōm Chowanego z bajtlym grajōm Barbara Politaj
Gynsipympek
Gynsipympek Gynsipympek w trŏwje tyczy zaro synek go przysmyczy Ana inkszy kwjŏtek chciała Gynsipympkōw niy ciyrpjała Urszula Oślislok
Rontym
Rontym siedzioł we Krakowie przi modej i szwarnej wdowie fajne miała ciało stracioł rynta cało tera wali sie po gowie Regina Sobik


text:
Bo trza umieć sie pokozać Mój somsiad ze naprzeciwka zrobioł se bal sylwestrowy, zaprosioł swojich kamratow no i piykne ich połowy Somsiad człowiek kulturalny nowy ancug se zakłodo, tyn stary mole pogryzły i łoblyc go nie wypado. Baba jego tyż ni gorszo, chocioż troszka sie gańbiła, specjalnie aż z Paryża nowy klajd se zamowiła. Bo […]
Bo trza umieć sie pokozać
Sylwester
Sylwester We Sylwestra tańcowajōm grŏ ôrkestra wypić dajōm Niy ma kōńca tyj zabawje Nowy Rok trza witać prawje Urszula Oślislok
Nowy Rok nos czeko
Nowy Rok nŏs czekŏ Tak wartko nōm czas uciekŏ Stary Rok sie kōńczy Dyć Nowy nŏs czekŏ Kalyndŏrz już chudy Szkartki sie wyrwało I Starego Roku Wjela nie zostało Co spōminać ô nim Kjej nōm już przemijŏ Jaki bydzie Nowy ? Co sie w nim pozmjyniŏ ? Dyć Starego szkoda Nie buł taki zły A […]
Nowy Rok nos czeko
Kjej tyn Nowy Roczek przydzie czy szczynśliwy kożdy z nŏs bydzie ? życza SZCZYNŚLIWEGO NOWEGO ROKU i cobyście mjeli wjyncyj niż teraz we portōmoku co by wōm szczynści sprzyjało i zdrōweczko dopisowało
Rok ucieko
Nowy Roczek sie szykuje Stary zaroz wywandruje Czas mu przeszoł Za to Nowy Roczek już nadeszoł
Zilwester u nos, i kaj indzij
Rok ucieko
WSPOMNIENIA – ZILWESTER
Wspomnienia – Zilwester Jak daleko moja pamiync siyngo, tak co roku u nos fajrowano Zilwestra. Zbiyrala sie colko rodzina, ciotki, ujki, kuzyny, kuzynki, no i my: Mama, Papa, moje braciki z dziolchami (te starsze), i jo.Moje kuzynki lepioly z farbionego papioru bele jake mycki, coby kozdy z nos wyglondol wesolo. Ciotki przinosioly cos do […]


text:
Kajir
Wspůłrzyndne: 30°03' N 31°14' E
Kajir (arab. القاهرة; [al-Qāhirah]) je stolicům a nojwjynkšym mjastym Egiptu (214 km², ličba ludnośći 6 787 000 mješkańcůw, zespůu mjejski 15,2 mln mješkańcůw (nojwjynkše mjasto Afriki). Ńy mo dokuadnych statystyk na tyjma ludnośći Kajiru. Powodujům to ćůngue wyndrůwki mješkańcůw. Ůng. 2 mln uosůb mješko we tzw. "Mjeśće umartych".
Uoficjalne, arabske mjano mjasta to "al-Qahira".
Kajir (Al- Kahira) je ůmješčůny nad břygůma i na wjelu wyspach Ńilu, ńydaleko mjejsca, kaj řyka ta twoři delta.
Nojstaršo dźelńica mjasta ležy ńyco na wschůd uod Ńilu. Dali, mjasto rozpośćero śe na zachůd, zajmujůnc downe teryny rolńiče. Zachodńy dźelńice bůuy zbudowane we XIX w., bez co wjyncyj je tam šerokych alei, źelyńi i uotwartych přestřyńi. Natůmjast stare, wschodńy dźelńice, majům blank uodmjynny wyglůnd: gynsto zabudowa i moue, zatuočůne alejki, kůńčůnce śe čynsto ślepymi zaůukůma. Skiž tygo wjynkšość bjur i budynkůw řůndowych mjeśći śe we zachodńij tajli mjasta, a dźelńice wschodńy cechuje wjelgo ličba mečetůw.


text:
Stolica
Stolica to je głůwne mjasto we państwje a postrzodek jego admińistracyje, śedźiba władzůw a przedstawićelstw dyplůmatycznych inkszych państw. Ńykej we kůnstytucyji je zapisano inkszo stolica ańiżeli faktyczno śedźiba władzůw, ntp. we Ńiderlandach abo Boliwiji. Wyrůżńo śe stolice historyczne, uo dugij tradycyji, abo zuůnaczůne sztuczńy, kej Canberra we Australiji abo Abudża we Ńigeryji. Stolica godo śe tyż na postrzodek władze jakigo rygjůnu, krysu a inkszych jydnostkůw admińistracyjnygo tajlůngu.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (němsce Johannes Choinan(us)) (* 24. awgusta 1616 we Wikach, † 1664 w Lubnjowje) běše serbski farar a rěčespytnik. Wón spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.
Chojnan bě srjedź 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach blisko Lubnjowa.
Na zakładźe Choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak njećišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.
Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej, dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.


text:
Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?Jak sie w to gra? Jak sie w to gra? Jak sie w to gra?
Jako pierwsza dowiesz się o najnowszych konkursach, ciekawych wydarzeniach
i specjalnych akcjach organizowanych
na stronie RODZICE.PL
Wpisz imię, aby poznać jego znaczenie
i historię


text:
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ W listopadzie jak już było zima Pryndko zachodziyło słońce i pryndko robiyło sie cima Spotkoł niedźwiedź jednego zajonca znajomego I zawołoł na drugo strona rzyki do niego Bo oba na kraju rzyki byli I bez woda sie pozdrowiyli Wołoł niedźwiedź do zajonca co mioł wiater w uszach „Przidź tukej-cojś ci pokozać musza!” […]
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ
SOMSIADY
SOMSIADY Antek i Francek miyszkali na kupie Oba w tej samej chałupie. Antek na wiyrchu chłop spokojny z życia zadowolony Francek na dole, tyn durch lotoł jak nakryncony. Przeganioł Antka utropami rozmańtymi Roz słożył fojera na dole w siyni. Drzewo we wannie cingowej sie polyło A do gory sie kurzyło. Antek na wiyrchu kuckoł […]
CWERG ALBIN
CWERG ALBIN W pojszodku lasa kaj sie mało rzyczka rozlywała Miyszkoł jedyn znany cwerg”Albin Dżistała” Mioł chałupka pod zandolym , kole starego dymba I dycki rozjechano gymba Trocha był szczyrbaty i fest stary A w bojaniu ni mioł żodnej miary Z tego znały go zajonce , żaby , sorniki i staro wrona go znała Bo […]
ANIOŁY OD PONBOCZKA
ANIOŁY OD PONBOCZKA Wszyski Ponboczkowe anioły Nigdy niczego sie nie boły Dycki śpiywły piyknie w niebie Na ziymia szły – jak kero dusza była w poczebie Leciały na ziymia jak słyszały głośne wołani Abo czyjiś rzykani Leciały tez zaroz jak kery wołoł pomocy To było jedno – bez dziyń abo w nocy Jedne odlatowały , […]
UTOPEK „SZUSTEK BANIA”
UTOPEK „SZUSTEK BANIA” Antek i Francek dwa najwiynksze we wsi wandrusy Znane nierobisze i chlebusy Robić im sie nic nie chciało Za to gorzołki mieli sztyjc mało Mało kedy sie myli i mieli szwajsfusy Te dwa chachary i ochlapusy Oba miyszkali i na kuście byli u mamy i taty Antek był chudy a Francek bachraty […]
GOŁOMB
GOŁOMB Jedyn młody gołomb nazywoł sie „Zefek Furgała” Jego mama na loty pocztowe lotała Teraz je starszo i nie furgo tak daleko Siedzi na jajcach i na młodziki czeko Tak też odchowała „Zefka” małego Na gołymbia ogromnie gryfnego Mioł bystre oko jak majom briwy Wyglondoł jak gołomb pocztowy prawdziwy Gospodorz o niego fest dboł a […]
POŚMIYWNIKI
POŚMIYWNIKI Roz pośmiywoł sie Antek co był puklaty Ze Francka – że był szczyrbaty Francek nie doł pokoj Maryjce za to że je świdrato Mo krziwe nogi i je szłapato Maryjka dłogo nie czekała Yno ze Zuzki sie pośmiywała Że Zuzka mo uszy wielki jak warzechy Za to Zuzka miała z tego moc pociechy Że […]
WALYNTYNKI
WALYNTYNKI Był roz jedyn taki świynty Co nazywoł sie Walynty Ogromnie dobre serce mioł Wszyskim ludziom mocka przoł Wstawioł sie Walynty u Ponboczka za biydnymi I tym co se przoli – ludziami młodymi Bestoż jedyn papiyż skuli tego Ogłosiył świyntym Walyntego I tak na całym świecie stoł sie znany Walynty Od czasu jak go ogłosiyli […]
Duch Gór, Rzepiór lebo Liczyrzepa…
Legynda Ducha Gór sióngô jesce strzydniowiyczô – jeji napoczniyńcie kupluje sie neści ze pohańskim kultym zdrzódła Łaby (Elby) – i sknółtlowanô bóła jesce ku tymu ze starodôwnym Światowitym (Swantewitym), kierymu zawdy skłôdali te dôwniyjsze ludzie we łofiyrze czôrne kokoty. Przi wkludzaniu krześcijôństwa kcieli wyplynić dôwniyjsze prziwyki i zastympowali tego Światowita świyntym Witym, kierego zimbolym tyż […]


text:
Dlo Wszystkich Kamratow i Kamratek Slonski Godki kerzi w lutym obchodzom swoj geburstak Dzisioj w Radijoku Bercik wyjontkowe świynto momy geburstak kamraci majom toż życzynia im skłodomy Nie po darmo a s uciechom wszyjscy my sie tu zebrali żeby naszym jubilatom jak łorkiestra zaśpiywali Sto lot sto lot abo wiyncy żyjcie ludki bez te lata […]
Życzenia dla jubilatów
Niych nóm żyje
Niych nóm żyje Ślónsko Godka Jak woda płynie do przodka Niych jak kwjotek sie rozwijo Ślónsko rośnie familijo We tych strónkach sam na necie Kwitnie jak we maju kwjecie Urszula Oślislok
Już 3 latka
Już 3 latka ci klupnyło Ślónsko Godko moja miło Byś sie dali nóm kulała I sie pjyknie rozwijała Już żeś w necie,w wjelkim śwjecie Ślónzoków tu kupa pezecie Łóni naszej godce pszajóm Strónki SG łodwjedzajóm Dzisio 100 lot ci życzymy Razym s tobóm śwjyntujymy Urszula Oślislok


text:
KÓNIEC ŚWIATA? Cołki świat żyje we sztresie, co tyn nowy rok prziniesie? Czy Ojropa sie uzdrowi, abo kryzys nos udowi? Wszyscy przyndóm coroz ciyni, eli sie na lepsze zmiyni? Już ze Meksyku Majowie, zbelóntalili nóm we gowie i na grudziyń przewidzieli, że to wszystko – pierón szczeli! Wszyndzie pomp normy przekroczo, polski złotek – durś […]
KÓNIEC ŚWIATA?
Krepel
Euro – 2012
Euro 2012 Strach pomyśleć, co bydzie, jak te EURO już przidzie, a my w polu, dyć wiycie sami! Swali sie pół Ojropy, jak uniknóńć utropy, przed cudzymi niy świycić łoczami?! A być mjało tak cacy, wszysko na czas, na tacy, już Grabarczyk piersi wypinoł! Autobany – gotowe, wszystke cugi – blank nowe, mjały śmigać […]


text:
Wiater z zimom tańcowali Zatańcowoł wiater z zimom Zaszeleściył brzózkom krziwom Polecieli oba chnet do lasu Tam ośnieżyli chojinki do szpasu Wroble ze strachu pouciekali Jak zima z wiatrym tańcowali A tym dwom rady nie było Bo tak fajnie se im tańczyło Zawioli pola i wszystkie drogi Zomjynta narobjyli i głośno se śmioli Zima piszczała, […]
Wiater z zimom tańcowali
Nerwowy wiater
Nerwowy wiater Zima zaczła śniegym sypać. Wiater musioł prawie drzymać. Kej zmiarkowoł że je bioło. Było wtedy za nieskoro. Zacznył fuczeć ,śniyk zdmuchiwać. Aż se stromy zaczły kiwać. Zomjyntow nadmuchoł, kaj yno umioł. Ze złości w kominie głośno gwizdoł. Co zima przistojyła fajnie śniegym. Rozjuszony wiater zdmuchoł bjegym. Fuczoł, jynczoł ,durch mioł mało. Aż to […]
We świyrczkach
We świyrczkach Hań kaj świyrczki Grzibiorz kuko Niy trza świyczki Kej grzib szuko Liszki gryfne i siniołki Szumne z lasa te aniołki Barbara Politaj
Wywczasy
Wywczasy Wszyndzi yno skały,lasy A my mōmy sam wywczasy Bo tu fajnie i wesoło I sorniki locōm nałokoło Na balkōnie sie siedzymy Zista z kawōm se pijymy Tyż widoki podziwjōmy Babjo Gōra naprzeciwko mōmy Tu tak fajnie wōnio lasym Trza by wylyjź tyż kaj czasym Tuż na grzyby se idymy I borōwki z krzŏczka zjymy […]
Roztargano pjerzyna
Roztarganŏ pjerzyna Pjerzyna sie roztargała Bjŏłe płatki rozciepała Na polach już bjŏło Trocha tyż powjŏło Grubo tego nawaliło Przeca jeszcze nie trza było Dyć jesiyń na śwjecie A nie zima przecie Aniołki se bańtowały I pjerzyna roztargały To sie wszyndzi rozleciało I nŏs tukej zasypało Gałynzie przykryte Liści nie spadnyte Wszysko sie ôginŏ A śniegym […]
Noc śwjyntojańsko – św.Jóna
Noc śwjyntojańsko – św. Jóna Śwjynto łognia Śwjynto wody Tradycyjne to łobchody Łurodzaju i płodności Szukanio wjelkij miłości Kjej najkrótszo w roku noc Kjero mo tak wjelko moc Na śwjyntego Jóna Tego dnio patróna Kajś tam w czornym lesie Staro prowda niesie Kwitnie kwjotek paprocie Co blyszczy we złocie Ciynżko go je znolyjź Lepszy w […]
Leśne śpjywani
Namowy
Namowy-wiersz - piosenka – W zielonym gaju – Bajer Full
Chojinki los
Chojinki los We lesie stoła tam se urosła wylazła s ziymje kjej była wjosna potym do wjyrchu pomału gnała corŏz pjykniyjszŏ sie już stŏwała jegły zielōne szpica wysoko korzynie mjała już dojś głymboko na śwjynta pora bo przyszła zima trza by chojinka jakojś pozżynać ta łokozałŏ sie wydowała bezto do chałpy sie tak dostała dali […]
Hajnel ze Zeflikym
Hajnel ze Zeflikym Śwjynta se zbliżały i chojinka żywo by trza było, ta sztuczno już wywalył,pomału na ni jegeł nie było. Ugodali se Hajnel ze Zeflikym z Przetoka, że se wybierom do lasu po świyżo chojinka. Nikomu nic nie powiedzieli, wziyni siekyra i pjyła i szli, żyby ich zodyn nie dopod do pojszczotka zaroz […]


text:
1.Mix (Jada po autobanie, Zaś nom idzie Nowy Rok, Polska gola !, 2.Telywizor-miszung (Szlagier Maszyna,Kufle w góre,Matadore,Olimp jest,Oj Dana), 3.Mix (Leżoł chop łożarty,Fyniki,Śląsko godka,Ale jajca,Kej widza Aldona,Muzyczko zagrej) ” Szczęśliwego Nowego Jorku ”
Śląskie Szlagiery – Szlagier Maszyna (wiązanki) Śląsko godka …
Szlagier Maszyna (wiązanki)
Śląskie Śpiywanie, Szlagier Maszyna, Śląsko Muzyka,Zabawa,Biesiada,Śląskie Szlagry, — wiązanki (Open Total Hi-Fi Stereo Miszung, Mix 2 (Mom problym, Nie byda som,
Śląskie Szlagry – Barbórka 4 Grudnia
Śląskie Szlagry,Barbórka,Śląskie Śpiywanie,Zabawa,Biesiada,Śląsko Muzyka 1.Duo Fenix – Jestem Ślązokiem, 2.Śląskie Szwagry – Barbórka, 3.Basieńki – Piwka dwa
Śląskie Szlagry – Bayer´y – Biografia Muzyczna
Śląskie Śpiywanie,Bayer´y,Śląskie Szlagry,Biografia Muzyczna,Zabawa,Biesiada,Śląsko Muzyka
Dominika & Janusz Żyłka – Biografia Muzyczna
Wiązanka walczyków, Śląskie Śpiywanie, Dominika & Janusz Żyłka, Śląsko Muzyka, Śląskie Szlagry, Wiązanki, Zabawa, Biesiada
Śląskie Szlagry
Śląskie Szlagry,Śląskie Śpiywanie, Śląsko Muzyka, Biesiada, Zabawa
Akordeonowe Szlagiery
Akordeonowe Szlagery,Taniec,Śląskie Melodie,Parti,Zabawa,Instrumentalne Melodie,Śląskie spywanie
26 Maja Dzień Matki * Dziynkuja Ci mamo *
26 Maja Dzień Matki
Akordeonowe Melodie cz.1
Instrumentalne Melodie, Szlager, Taniec, Parti,Zabawa
Śląskie Szwagry – Dorotka, Ty ze mną tańcz,Majorka,Love You Godom Ci,Grecji czar,Ding, ding,dong
Slaskie fajne Szlagry do Biesiady i Zabawy.


text:
Url > Leksykon > Słowniki
-
- Leksyka Onet.pl: Polszczyzna Opoka Słownik Panteon - słownik z mitologii i religii Polskie słowniki Slang młodzieżowy Słownik Słownik Nazwisk Słownik Pojęc Prawniczych Słownik Staropolski Słownik geograficzny Słownik krzyżówkowicza Słownik krzyżówkowicza Słownik ortograficzny Słownik ortograficzny Słownik synonimów Słownik terminów ubezpieczeniowych Słownik wyrazów bliskoznacznych Unia Europejska w skrócie Uniwersalny słownik języka polskiego Wikisłownik
- Językowe
- Angielsko - Polski Słownik Astronomii Angool Chemiczny Słownik DICT Dictionary.pl Edupedia Getionary Informatyczny słownik angielsko-polski Ling Lingua Latina Omnibus Maly Słownik Japońsko-Polski Megasłownik Polsko-angielski słownik teologiczny Polsko-angielski słownik wyrazów i wyrażeń sportowych Polsko-ukraiński słownik internetowy Serwis tłumacza Słoownik Słownik Slangu Informatycznego Słownik angielsko - polski terminów finansowych Słownik chińsko-polski Słownik ekonomiczny Słownik finansowy Słownik języka polskiego PWN Słownik polsko-angielski Słownik polsko-niemiecki Słownik slangu Słownik wyrazów obcych PWN Słownik wyrazów obcych Władysława Kopalińskiego Słowniki online Translate.pl Translatoor Tłumacz Onet.pl Visual Bicycle Dictionary


text:
Mjyndzynarodowy Dziyń Jynzyka Ojczystego Mjyndzynarodowy Dziyń Jynzyka Ojczystego kożdego roku obchodzone je 21 lutego, kiere zostało ustanowione przez UNESCO 17 listopada 1999 roku. Bo podle UNESCO prawie połowa z 6000 jynzykow świata może se stracić w naszym 2-3 pokolyniu .Od roku 1950 satraciyło se 250 jynzykow na świecie. Mjyndzynarodowy Dziyn Jynzyka Ojczystego mo pomoc w ochronie roztomańtych jynzykow […]
Mjyndzynarodowy Dziyń Jynzyka Ojczystego
Slonsko godka a Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego- inacy trocha rozwogi ło naszej godce
Slonsko godka a Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego- inacy trocha rozwogi ło naszej godce „Po raz kolejny 21 lutego obchodzony będzie Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, nazywany też Dniem Dziedzictwa Językowego. Święto to ustanowione zostało przez UNESCO 17 listopada 1999 r. Jak stwierdzono, niemal połowa z 600 języków świata może zaniknąć w ciągu najbliższych dwóch, trzech pokoleń. […]
Robota dlo Francika
Tela sie teraz godo ło tyj naszej slonski godce. Toż poczytejmy jak to było s tom godkom jak Francik umar i dostoł sie do nieba Robota dlo Francika- bojka dlo Tych starszych Umrzyło sie Francikowi Ponboczek go wzion do nieba mosz tu heft blajsztift i szkryflej po naszymu kej tak trzeba Raj to ciynżki […]
Być Ślonzokiym
Tela sie tera godo i debatuje ło Ślonzokach o godce ślonski . Joko ,że momy tyn tymat na czasie przipomnymy czytelnikom poniższe rozwożania. Być Ślonzokiym Czy w dzisiejszych czasach idzie być Ślonzokiym ale to takim kery pszaje tej naszej godce i tej ziymi kaj sie urodzioł. Powiycie idzie , ale nie je to tako cołkiym […]
Mój pjyrszy marsz – moji wrażynia
Poniższy artykuł jest autorstwa Urszuli Oślislok i w niezmienionej formie drukujemy go na Slonsko Ziymia Mój pjyrszy marsz – moji wrażynia 16 lipca w tym roku wybrałach sie tyż do Katowic na V Marsz Autonomii Śląska.Chciałach se to wszysko połoglondać jako to je.Przeżycia były niesamowite,ani łopisać tego nie poradza.Ludzi było fest dużo,mjeli lónty łobleczóne we […]
Môjowe ausflugi dôwnij
Môjowe ausflugi dôwnij Kochani czytelnicy SZ .W dzisiejszym wydaniu druknymy berani znanego już naszym czytelnikom Ojgyna s Pniokow .Co prowda pogoda robi sie coroz piykniejszo i niy momy za wiela czasu bo i robota czeko i wiela inszych zajyńć ale we wieczor zamiast siedzieć przed telewizorom możno warto poczytać co nom naszkryfloł kamrat Ojgyn […]
Bernard Śmigała -tu mo swoji korzynie
Bernard Śmigała -tu mo swoji korzyni Zaprosili my tu do naszej Slonski Ziymi gościa wyjontkowego . Je nim niy wto inszy jak Bernard Śmigała kerymu prziszło przecionć szlajfka do naszego nowego działu Slonski Godki.Toż my som łokropnie radzi bo wto jak wto ale Bernard to chłop co pochodzi z samego serca Ślonska ze Wirku […]


text:
Piwo
Piwo je alkoholiski napoj, kiž nastawa přez fermentaciju přetworjenych zornješkow (zwjetša w formje ječmjenjoweho słoda). Nětko jako dodaće do piwa wužiwa so chmjel, kiž daje hórkosć, móžne su tež druhe wobstatki jako na přikład korjeniny, płody abo měd. Fermentacija bu typisce wot piwarskich droždźow wuwabjena.
W Němskej ma wjetšina sortow piwa mjezy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" je wuznamjeniło w prasłowjanskej rěči jednorje "piće", potom je so přeměniło k zapřimnjenju alkoholiskeho napoja.
Stawizny[wobdźěłać]
Piwo je jedne z najstaršich alkoholiskich pićow. Namakanki z Mezopotamiskeje wot wokoło 4.000 lět před Chrystusowym narodźenjom pokazuja, zo su tam znali piwo.
W srjedźowěku piće piwa je było powšitkowne; tehdy piwo je samo dźěćom dawali. Tehdyše piwo je pak měło mjenje alkohola hač nětko, piće wody je při tym było strachotne dla bakterijow w njej. Dla słoda je so dodawało do piwa wšelake přičinki. W kóncu srjedźowěka chmjel je započał być najpopularniši přičink.
Pjerše šěroko nałožowane prawo za piwo je było Bayerske prawo čistosće (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Je wono prajiło, zo piwo ma so přihotować jenož z ječmjenjoweho słoda, wody a chmjela. Nětko hóda so, zo přičina tajkich wobmjezowanjow je była, zo by z jednoho boka pšeńca a rožka je słužili jenož k přihotowanju chlěba, a z druheho boka, zo by do piwa njeje so dodawało strachotne zela. Piwo z pšeńcy je móhli pak přihotować w klóštrach.
Před 18. wěkom słód su sušili nad wohnjom z drjewa abo wuhla, tohodla piwa toho časa je měli jako so zda aroma dyma. Pozdźišo z nowu techniku je so dało dóstać čisćiši jasny słód, ale tež ćěmny słód bjez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Nětko je słód z aroma dyma rědki a wužiwany jenož w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: delnja fermentacija a piwo typa "lager", wužiće pasteurizacije, slědźenje a sadźanje droždźow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" je nastało najpopularniše piwo na swěće.
Nětko wjetšina šěroko předawanych piwow je pasteurizowana a filtrowana. Pasteurizacija daje piwu dołhu čerstwosć, dokelž zabija bakterije a druhe mikroorganizmy. Filtrowanje daje piwu čistu barbu. Su pak kraje, hdźež wěsty podźěl maja piwa z žiwymi droždźemi, to rěka bjez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na přikład Belgiska a Wulka Britaniska (hdźež tajkim piwam rěka "real ale").
Rozdźělenje[wobdźěłać]
Je wjele metodow rozdźělenja piwow. W němskej jedna z nich je po zakładnej korjenini, na přikład połne piwo ma mjezy 11% a 15,9%, sylne wjace hač 16% a tak dale.
Piwo dźěle so tež mjezy druhim po sorće słoda (na př. jasny a ćěmny), sorće droždźow, kiž fermentuju piwo (na př. delnjeje a hornjeje fermentacije).
Jendźelski spisowaćel Michael Jackson je w lěće 1977 wudał knihu The World Guide To Beer, hdźež je jako prěni kategorizował piwa na cyłym swěće. Jeho próca je so měła wliw na wuwiće slědźenja piwowych stilow.
Wotbywanišća[wobdźěłać]
Najwjetše piwo produkowace předewzaće je belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev, wobsedźer markow (US-ameriski) Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Na druhim městnje steji SABMiller, wobsedźer markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Třeće najwjetše předewzaće je nižozemske Heineken, wobsedźer markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Najwjetši importer piwa na swěće je USA, najwjetši eksporter je Mexiko. Němska je třeći najwjetši eksporter na swěće.
Najwjetše konsumowanje po ličbje wobydlerjow je w Čěskej, na druhim městnje slěduje Němska.[1]


text:
I niy kciôłech ło tym gôdać, ale tak ci mie to dopolóło, iże musza sam chocia ino spómnieć ło tym. Bo, tóż mómy jużcić richtik choby w Americe. Mockach już ło tym rzóńdziół, ło tych wszyjskich Walyntynkach, św. Patrikach, roztomajtych cudzych fajerach. A łóńskigo roku, tak jakosik na dziyń przed Wszyjskimi Świyntymi przikwanckołech ci […]
Zimowe uciychy… i niy ino – audio
Briwy i chorzowsko tragedyjo – audio
Halloween – audio
Forant na zima – audio
Nó, tóż mómy już chnet za sia te nôjlepszyjsze miesiónce ku tymu, coby sie narychtować do porzóndku forant na zima. Tak po prôwdzie to terôzki te wszyjskie mode wydane i żyniole pyndalujóm do tych roztomajtych „marketów” kaj idzie nojść wszyjsko, i to bez utropy i staraniô. Ino, iże żôdnô takô yma już niy boczy […]
Jak ci niy być soróniym na wiesieli – audio
Wiesieli i pochówek to sóm dwie zajty chopskigo (to wiyncyj!) i babskigo (to już mynij!) żywota. I skuli tego musicie zawdy dôwać pozór i gynał miarkować, iże: – Na weselu baba mô szlajer (coby ji mitesrów na fresie, świdratych ślypiów i puklatego kichola niy bóło widać). Na pogrzybie tyż mô szlajer (coby kôżdy myślôł, […]
Joch sztudyntym – audio
Nale paździyrnik, to sztudynty. Ja, jô wiym, co terôzki sóm take roztomajte priwatne szule, we kierych idzie zbajstlować bele jake „licyncjaty”, bele jake sztudija, tela, co wszyjskie gynał miarkujóm, iże tam, kajsik za granicóm, we świycie jest to wszyjsko gówno we wercie. A przeca mómy i ta naszô wywołanô Politechnika Ślónskô, i Uniwesityjt Ślónski […]
Fałeszny dżinn..
Nó, tóż mómy łod poruch dni szlus ze latym, fajrant i depto łod dwadziestego drugigo wrzyśnia (inksi gôdajóm, co łod dwadziestego piyrszego) na podzim, idzie jesiyń. Nó, i niy ma sam co fandzolić, szpasować, ino trza sie już richtik pomaluśku na ta zima rychtować. Tela, co jesce idzie jakiesik wice ło latowych tydniach i […]
Gyburstag – audio
Pizło mi już rubo bez szejśćdziesiónt lôt ale takigo gyburstaku jak latoś, toch jesce niy miôł. Bez te lata roztomajcie mi tyn dziyń ślatywôł, rôz bóło szpasownie, inkszóm razóm barzij jankornie (łosobliwie, kiejech napocznół medikować wiela lôt już tyróm na tym świycie, a wiela mi jesce łostało) abo tyż ze srogóm paradóm, jak przi […]
Móndrość gorkij szokolady – audio
Czelodka abzolwyntów jednego wywołanego uniwerzityjtu, ze niyłyckim już dorobkym do karijyry łozprawiała na trefie ło swojim życiu, ło tym, co już erbli i ło tym ku czymu jesce zmiyrzajóm. Uzdali, co pójńdóm ze byzuchym do swojigo dôwnygo profesora ze uniwerzityjtu, już dosik dôwno na pynzyji, a ftory bół dlô nich – wtynczôs jesce modzioków […]


text:
Wonialo. Dzisioj ciasto Jo piyk Forma fetym wysmarowol Couko masa do niyj wlol Piec nastawiyl forma wraziyl W byfyju pudru szukol Nerwowy durch na nje kukol Bolem sie ze zakalec wyjdzie Baba przyjdzie ciasta niy bydzie Ona do dom yno wlazla Zaroz do kuchni polazla W antryju fest wonialo Jysc sie juz ciacho chcialo Niyciyrpliwie […]
Wonialo
Uparto
Uparto. Nawet o tym niy śniyła Kej to yno łoboczyła Ślypia sie niy zawiyrały Durch łone patrzały Na tyn koncek skały Minyły ze dwie godziny Telefony durch dzwoniyły Łod jej bliskiyj rodziny A łona to smolyła Dyrch o nim marzyła Kej yno sie opamiyntola Nocka jom już zastoła Do dom już iść musiała Jego łostawić […]
Trza jom mieć
Trza jom mieć. Kej wszystko łostało zniszczone Kej wszystkie uczucia tyz spolone Kej te nerwy niyroz popuszczały A i miyndzy nimi mury powstały Miłowanie sie tyż chyba wypolyło A te serce biydne smutek zaćmiyło Na samym końcu nadzieja łostaje To łona chynci do życio nom daje Trza jom umieć ku siebie zachować Fest dugo potym […]
Tyn łostatni most
Tyn łostatni most. Przed tym mostym stanymy Z wszystkiymi sie pożegnomy A pudymy polekku do nieba Tam kaj bydzie iść nom trzeba Wszystko sam oroz zostawiymy Ze smutkiym na wiyrch pudymy I łza sie w oku bydzie krynciła Smutno melodia bydzie nuciła Że śmierć już szans pozbawiyła Bliskich wartko nom zostawiyła Krok za krokiym na […]
Talynt
Talynt. Siedzi na szmacie Łobdarte mo gacie W samym cyntrum Zaroz kole rynku Przi starym szynku Na gitarze ona groła Nikogo sie niy boła To że za swoje granie Nazot zaś kasa chcioła Wcale tego niy udowoła Bzynkolyła,marudziyła Pod nosym se nuciyła Zowdy kej ona groła Połno chopów zbiyroła Wtedy dopiyro ryczoła Czynsto jom widywali […]
Trefiony zatopiony
Trefiony zatopiony. Norbert synek od Wernera W wojsku był komandosym Zostoł on na zawodowego Niy uciyk przed tym losym Wygnoło go aze do Iraku Spotkoł Abdulla Wisimulacha Abdul dziynnie go uczył Jak mo kochac Allacha Zmiyniły go te klimaty Narzykali na niygo kamraty Yno on to wiedzioł Kaj swe mysli skierowoł Poznoł tam Tanika Godali […]
Tam, sam i nazot
Tam, sam i nazot Kej trefia tam kaj trzeba Byda z wiyrchu wos chroniyl Tam blank wysoko z nieba Yno bydzie tako potrzeba Fikna na dol wartko Kogo trzeba wystrasza Byda sie czynsto lachou Czasym swiatlo zgasza W szranku niyroz siedziol Zgrzytol drzwiami i zymbami Byda tam ruszol gardinami Potrzol kej trzynsom porami Zciepna cosik […]
Ty i Jo
Ty i Jo Miło ze o mje pomjyntosz W myśli mje sie plontosz I za to jo Ci fest przaja Sympatjo słowym oddaja Nic nom niy uciece Dobry tyn nasz los Trocha nom pomoże Do sia nos przywlece Bydymy uradowani Ze szczyńścio na bani Wszystko sie wyklaruje Przyjażń sie skosztuje Zawrymy wtedy oczy Serca nom […]
Taki los
Taki los. Nic sie niy doło z niym zrobić Łon nic niy przestowoł zgobić Krod i w bramach pił jabole Niy zawodzało synkowi nic Że piyły z nim nawet gorole Same z nim były yno kłopoty Niy łaziył gizd do tyj roboty Po chasiokach puszki zbiyroł Do połednio na jabola uzbiyroł I couki dziyń łon […]
Trans
Trans Dzisioj Jo bylech transwestyta A ” Moja ” najprzód sie śmioła Potym dostolech od niyj w pola Godała że tak mje fest pasuje I z chynciom zy mnom zatańcuje Jo sie zgodziył na te jyj gupoty I wygupiali my sie oba razym Aże loły sie z nos srogie poty Na koniec kiecka zy mje […]


text:
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
JESIENNE WIECZORY…
JESIYNNE WIECZORY… Na dworze padze dyszcz, siwo, ponuro, pogoda yno do spanio, a mie sie zas przipominajom jesiynne i zimowe wieczory z dziecinstwa, kere wcale niy boly take markotne. Jak juz prziszla jesiyn i krotke dni a duge wieczory, to jo se dycki robiola gymitlich w kuchni przi zeleznioku. Bo na jesiyn i zima Papa […]
JAK JO BOLA CHORO…
JAK JO BOLA CHORO Juz po Wszystkich Swiyntych, ale to niy znaczy, ze dziepiyro zas za rok pojdymy na kerchowy odwiedzic groby naszych Bliskich. Kozdy roz, jak stoja nad grobym od mojich Ojcow, to mi sie bele co przipomino z dziycinstwa. Tak tyz wspomnialo mi sie, jak moj Papa jeszcze robiol na grubie, to […]
KONIEC SZKOLY PODSTAWOWY
DOCZKALACH KONCA SZKOLY PODSTAWOWY Od piyrszy klasy musieli my zbiyrac makulatura. Jo niy bardzo wiedziala, co to jest, ale Mama spokopiola i zbiyrali my stare cajtungi. Bez colki rok kozdy uczen musiol oddac 10 kg tych papiorow. Mama dziynnie kupowala jakis cajtung, toz niy bolo problymow z uzbiyraniym, a jeszcze trocha sie przionioslo od mojich […]
MOJ PIYRSZY DZIYN WE SZKOLE
MOJE PIYRSZE KROKI WE SZKOLE Jak mi bolo niycale siedym lot, to prziszol czas, co musialach isc do szkoly. Pamiyntom tyn dziyn, jak Mama mie fajnie oblykla w biolo bluza i modry, plisowany rok, a we wlosach mialach tako wielgo, biolo szlajfa. Na ta okazjo kupiola mi tyz Mama nowe szczewiki. Jak tak terozki mysla, […]
Dzieciontko – wspomnienia
DZIECIONTKO Juzas prziszol taki czas, ze czlowieka nachodzom wspomniynia. Wspomniynia z dziecinstwa, jak przichodziolo do nos Dzieciontko. Pamiyntom, ze dycki czekalach niyciyrpliwie, kedy te Dziyciontko przidzie, liczolach dni, a potym godziny do strojynia krizbauma. Krizbaum strojyli my dycki we wilijo rano we dwojka: moj bracik Pyjter i jo. Nasza Mama w tym czasie rychtowala w […]
A nic ni ma
A nic ni ma Tera bych co spaskudziła Boch se bónkawa zrobiła Cołki byfyj przekopałach Czych tam czego nie schowała Wszyski klapy łotworzyłach Możno w kjerej cojś żech skryła Co by dziecka nie widziały I wszyskigo nie wrómbały Nic nie znodłach – szmak móm yno Czyżby wszysko sie już wciyno […]


text:
Sonet
Sonet (z łatyńšćiny: sonare= "zněś, klincaś") jo forma basni. Jeje mě groni "mały tonowy kus".
Wopśimjeśe
Natwaŕ a warianty[wobźěłaś]
Sonety maju 14 metriski rědowanych smužkow, kenž su w originalnej italskej formje do styrich štuckow rozrědowane: dwa kwarteta ze styrimi smužkami a dwa se pśizamkujucej terceta ze tśimi smužkami.
Jadnotliwe smužki italskego soneta maju jadnasćo złožkow, zwětšego ze žeńskeju kadencu. Tomu wótpowědujo w nimskej rěcy jambiski pentameter, kótaregož kadenca móžo pak žeńska (11 złožkow) pak muska (10 złožkow) byś.
Do špańskeje a portugalskeje lyriki jo se sonet ceło po italskej wašni pśewzeł.
W francojskej klasice a w prědnej recepciskej faźe w Nimskej w baroku jo było pśedewšym wužywany metrum tak pomjenjony Alexandriner, ze šesćimi akcentami a z cezuru w srjejźi.
Do engelskeje literatury jo se sonet dostał w šesnastem stolěśu. Malsnje jo se forma změniła: Tśi kwartety wjedu do coupleta z dwěma smužkoma. Metrum jo był jambiski pentameter ze žeńskeju abo muskeju kadencu. Engelski sonet jo teke znaty ako Sharespeare-sonet.
Teke w Nimskej płaśi wót casa A. W. Schlegela jambiski pentameter z muskeju (tupeju) abo žeńskeju (znějuceju) kadencu a z rymoweju šemu
abba - abba - cdc -dcd
abo
abba cddc - eef - ggf
W tercetoma pak jo wjele wšakorakich wariantow:
abba - abba - ccd - eed abba - abba - cde - cde abba - abba - ccd - dee
Engelski sonet ma šemu:
abab - cdcd - efef - gg
Sonetowe cykluse[wobźěłaś]
Cesto se zestajiju někotare sonety do wětšych cyklusow:
Tencone: waźenje dwěju basnikowu, w kšutej formje se wobjadnawaju rymowe kóńcowki pśedchadajucego soneta
Sonetowy wěnc: ma 14 + 1 jadnotliwych sonetow, kuždy sonet pśewzejo slědnu smužku pśedchadajucego, z tych 14 kóńcnych smužkow wujźo w njezměnjonem pórěźe 15., tak pomjenjony mejstarski sonet
Sonetowa seś: Pśez Tomasa Krügera dalej wuwita forma sonetowego wěnca. 14 bazowych sonetow njejsu tak zwězane ako we wěncowej formje, ale jich paralelne smužki daju seś, z kótarejež nastanjo 14 nowych sonetow.
Poetiske wopśimjeśe[wobźěłaś]
Idealne wopśimjeśowe struktury su:
W italskem soneśe: Teza w prědnem kwarteśe Antiteza w drugem kwarteśe Synteza w tercetoma
abo
Teza w kwartetoma Antiteza w tercetoma
W engelskem soneśe: Teza w prědnyma kwartetoma Antiteza w tśeśem kwarteśe Aforistiska synteza w coupleśe
Stawizny[wobźěłaś]
Zachopjeńk w Italskej 13. stolěśa[wobźěłaś]
Spócetk soneta lažy w Italskej prědneje połojce 13. stolěśa. Zazdaśim jo se pśi apulisko-siciliskem dwórje kejžora Friedricha II. pśed 1250 wuwiło. Tam jo była dwórska Siciliska šula za basnikow, ako jo pisała Minnelyriku w siciliskej rěcy lingua volgare. Giacomo de Lentini, kenž jo měł nacolne městno na šuli, by mógał byś prědny wužywaŕ teje formy a stakim wunamakaŕ soneta.
Basnje z prědneje połojce 13. stolěśa maju wšykne samski muster, kenž su pózdźej pśewzeli mejstarje sonetow, Petrarca a jogo naslědniki: Te sonety maju 14 smužkow z jadnasćo złožkami, ako su do oktawy a seksteta rozdźělone.
Oktawa ma dwójosmužkowu strukturu z alterněrujucym rymom (abababab). Wobej kwarteta (abo oktet) a slědujucej terceta (abo sekstet) źěli nowy retoriski zachopk. Rymowa šema tercetowu jo rozdźělny, zwětšego pak cde cde.
Ta kupka nejstaršych znatych sonetow wopśimjejo 19 basnjow. 15 wót Giacomo'a da Lentini'a, jaden wót Jacopo'a Mostacci'a a Pier'a della Vigna (teke Pietro de Vinea) a dwa dalšnej wót abta kloštarja Tivoli. Dokradne datěrowanje zdźaržanych tekstow basnikojskego krejza wokoło Friedricha II. (teke wón jo basnił, ale žedne sonety) njejo móžne.
Znaty jo sonetowa forma dla Francesca Petrarca (1304 - 1374). Jogo basniska zběrka, Canzoniere, jo nastała w prědnej połojcy 14. stolěśa a jo 1470 wujšła ako śišćane knigły. Ta twórba, zachopjeńk drugego wjelikego erotiskego lyriskego systema pódwjacornych literarnych stawiznow pódla Minnesanga, tak pomjenjony dolce stil nuovo, wobstoj z wětšego źěla ze sonetow za basnikowu "Madonnu angelicatu", za Lauru. Stakim jo dobry zakład a pśikład za wjele drugich basnikow až do zachopjeńka 17. stolěśa: tak pomjenjony petrarkizm.
Petrarkowy rownik Antonio da Tempo jo wopisował w swójich knigłach "Summa artis rithmici" šesnasćo wšakich rymowych wariantow soneta. Styri z nich licymy do wušego sonetowego basnistwa, te styri, ako jo Petrarca w swójom Canzoniere wužywał: wobejmujucy rym (abba - abba), alterněrujucy rym za oktawu, tśirymowu formu (cde - cde) a alterněrujucu formu (cdc - dcd) za sekstet.
Rozpśestrěwanje pó Europje až do nimskego baroka[wobźěłaś]
Pó prědnem kwiśenju pla Petrarci a Dante'a - pózdźej teke pla Michelangela (1475 - 1564) - jo se sonet rozpśestrěwał w cełem romaniskem kulturnem rumje, w šestnastem stolěśu teke w Engelskej a Nimskej, tšochu pózdźej w Nižozemskej a Skandinawiskej. Nejstaršy nimski sonetowy cyklus jo wót Johanna Fischarta. W romantice jo sebje sonet teke w słowjańskich krajach popularnosć wudobył.
Wokoło 1450 jo se dostał petrarkiski sonet do Špańskeje (Íñigo López de Mendoza), w srjejźi 16. stolěśa do Portugalskeje (Luíz Vaz de Camoes) a do Francojskeje (Joaquim du Bellay), (Pierre de Ronsard) a na kóńcu stolěśa teke do Nižozemskeje a Nimskeje.
W Francojskej, ako pózdźej w Nimskej, jo se rěcny rytmus kradu změnił. W Italskej wužywany jadnasćozłožkowy metrum njejo měł w francojšćinje wótpowědnika. Francojske basniki su togodla wužywali Alexandriner, což su teke nimske basniki baroka pśewzeli.
W Engelskej jo było wuznamna sonetowa kultura w elizabetańskej dobje (Sir Philip Sidney, Edmund Spenser, Michael Drayton). Wósebnje William Shakespeare (1564 - 1616) jo dał wósebnej formje engelskego petrarkiskego soneta 1609 slědne kwiśenje.
Wuznamnej za zawjeźenje soneta w Nimskej stej byłej Georg Rudolf Weckherlin a Martin Opitz. Ako samostatna forma jo pak był akle wuznamny pla Andreasa Gryphiusa, lěcrownož w francojskej alexandrinskej formje. Petrarkizm pak jo pla Gryphiusa južo dawno swój wuznam zgubił. Wón jo zjadnośił sonet ze zaměrami religioznego basnistwa a jo wobjadnawał w soneśe tšašydła Tśiźasćalětneje wójny.
Wósebnosć w spócetnem kraju soneta su byli "sonetti romaneschi" romskego ludowego basnika Giuseppe'a Gioacchino'a Belli'a (1791 - 1863). Belli jo wužywał sonet w starej formje, aby na mejstarsku wašnju we wěcej ako 2000 sonetach realistiski wó swójej romskej wokolnosći rozpšawjał.
Sonet w Nimskej wót póznego 18. stolěśa[wobźěłaś]
Pó toś tom wjelikem casu jo slědowała doba, w kótarejž basniki su se wobinuli teje pśeliš cesto wužywaneje formy abo su wědobnje łamali jeje pšawidła. Akle we 18. stolěśu jo se póněcom zasej namakała.
Wopšawdny wóznam jo sonet zasej dostał ze zběrku Gottfrieda Augusta Bürgera 1789. Bürger jo wužywał za swóje sonety jambiski pentameter.
Jogo wuknik August Wilhelm Schlegel jo ze swójeju poetiku a basnjami wuzwignuł sonet ako wósebnu paradigmu nimskeje romantiki. Temy soneta su se wobrośili na wuměłsku filozofiju. Su nastali sonety na mólby abo muzikowe kuse.
Ako do togo pak jo wuwołała ta naglědna forma stawny směch. Lubowarje a pśeśiwniki sonetow su wjadli pśisamem wójnu. Pód tymi wuměnjenjami jo teke Johann Wolfgang von Goethe kradu wuspěšne sonety pisał. W casu antinapoleońskich wulichowańskich wójowanjow jo nastał politiski sonet (Friedrich Rückert "Geharnischte Sonette" 1814).
Młoda Nimska a Pśedměrc stej wucyniłej sonet na nejcesćej wužywanu lyrisku formu teje doby.
W dobje symbolizma su Stefan George, Hugo von Hofmannsthal a Rainer Maria Rilke ("Sonette an Orpheus" 1923) sonet dalej wuwijali. Teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety, tam jo dejał zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś.
Reinhold Schneider jo złosniskej namócy nacionalsocialistiskego stata napśeśiwo stajał kśesćijańske zmyslenje w kšutem pórěźe rěcy jogo sonetow. Tegdy su se ze samisdatom, njeoficialnym casnikom, rozšyrjali a su akle pó wójnje do śišća pśišli. We a pó Drugej swětowej wójnje su se pśeslědowane a zawrjone luźe (Albrecht Haushofer "Moabiter Sonette" 1946), emigranty a znanki wójny źaržali kšuteje formy soneta. Wopšawdnu złotu dobu pak njejo sonet wěcej dojśpił. Robert Gernhardt jo jen teke wusměšował. W NDR jo měł sonet hyšći krotke rozkwiśenje, ale w pódwjacorje jo se zwětšego zgubił.


text:
Silesia Marathon 2012
Latoś czworto edycja Silesia Marathon. Łodbydzie sie trzecigo moja. Zapraszomy Wos do kibicowanio i zapoznanio sie z trasom, kiero trza bydzie przelecieć. To ino 42 km ;)
Kryska startowo namalowano je przy Aleji Korfantego na jezdni wschodnij kole Spodka. Piyrszo komynda, pora gibkich wdechów i zaczynomy.
Nojprzód Spodek, miyjsce kiere futruje nos gryfnom muzykom, szportym a fajnistymi wydarzyniami. Dalij cisnymy kusek Alejom Roździyńskigo, mijomy blokowiska „Gwiozdy” w kierunku Sosnowca i skryncomy na ulica Uniwersytecko, Moniuszki, Szkolno, Warszawsko, Mielęckigo, Mariacko, Francusko, Wojewódzko, Damrota. Tukyj je gmach naszyj ślonskij kopalni wiedzy czyli Biblioteki Śląskij. Jeji zbiory som tak łogromne i bogate, że kożdy znojdzie tu cosik dlo siebie.
Kole pięć kilometrów trzeja, coby przelecieć przez stolica Ślonska. Spokojniyszym miyjscym na trasie som Sztauwajery, pora kroków łod Muchowca, kaj przilatujom i łodlatujom fligry.
Latoś trefiła sie łokazjo, że trasa bydzie przebiygała przez Nikiszowiec. Naprowda piykne miyjsce, inkszy świat, choby z bojki. Zdaje sie, że wszystko mo tu swój porzondek, czuje sie w tym rynka człowieka, kierom pokierowoł som Pon Boczek.
Dalij wlatujymy do Szopiynic, dzielnicy kolejorzy, grubiorzy i hutników. I nazod do cyntrum Katowic Alejom Roździyńskigo. Tam je fest wysoko górka. Trzeja sie trocha namachać. Ale wort dlo takigo widoku. Hań po lewyj widać kopuła katowickij Archikatedry, po prawej stronie Spodek a na przodku Rondo Sztuki.
Wlatujymy na ulica Telewizyjno, Katowicko i Staszica w Siymianowicach Śląskich. We cyntrum trzeja se dać pozór, coby niy usnyć. Miyndzy kamiynicami wonio już ślonskim łobiadym: roladom, gałuszkami i modrom kapustom. Niy usnymy, bo niy dadzom nom bajtle z siymianowickich szkół, kiere zagrzywajom do gibszego lotanio. A potym zaś bydzie pod górka, skond kaj wejrzymy na lewo, to uwidzymy zachacharzone miyjsca po grubach. A po prawyj inkszy świat, łonki i łosiedla. Lecymy dalij.
Terozki my som we Chorzowie Starym. Wto tu niy miyszkoł, niy poradzi se wyłobrazić, co sie tukyj dzioło. Wiela szycht łobrobiło. Łostały ino sebleczone hale ze Huty Kościuszko i hołdy, na kierych czasym widać skokajonce jak sorniki bajtle. Świyczka kiero sie tukyj tlyła już downo zgasła.
Łostało yno 5 km plaskatyj trasy w szykownym Wojewódzkim Parku Kultury i Rozrywki we Chorzowie. Tukyj je raj dlo tych, kierzy radzi szpacyrujom. We Planetarium idzie połoglondać gwiozdki na gipsdece, we Łogrodzie Zoologicznym podziwać sie afom. A potym pobrusić we Wesołym Miasteczku na kecioku, abo poszczylać ze flinty.
Dalij na trasie momy Rosarium kaj idzie sie powoniać i łoboczyć nojwinkszo kolekcja rołzy we Europie. A potym jeszcze Chorzowski skansyn, kiery pokazuje jak downij ludzie żyli na Ślonsku. Po drodze momy tyż Stadion Śląski, kaj richtik chopy grajom w bal.
Jeszcze ino pora metrów i fajrant. Bydzie sie już szło dychnyć.
Tekst narychtowany dlo silesiamarathon.pl


text:
Benedikt XVI.
Benedikt XVI. (łaćonsce Benedictus PP. XVI), z byrgarskim mjenom Josef Alois Ratzinger (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn), běše wot 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawoda romsko-katolskeje cyrkwje a Watikana. Wón bě hakle třeći bamž w cyrkwinskich stawiznach, kiž wotstupi.
Wón wuzwoli so 19. apryla 2005 wot 115 wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož 26 hodźin trajacej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..
Wón wobsedźi němske a watikanske staćanstwo.
Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.
W zjawnosći płaći Benedikt XVI. jako konserwatiwny.


text:
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2014 bydům rozgrywane uod 12 czyrwca do 13 lipca 2014 we Brazyliji[1]. Titel majstra śwjata brońi Szpańijo. Bydům to już XX mistrzostwa śwjata we fusbalu.
Treść
Mjasta a stadjůny[Sprowjej]
Uorgańizacyjům szpilůw zainteresowane bůło 17 sztadůw: São Paulo, Rio de Janeiro, Belo Horizonte, Porto Alegre, Brasília, Belém, Campo Grande, Cuiabá, Kurytyba, Florianópolis, Fortaleza, Goiânia, Manaus, Natal, Recife/Olinda (stadjůn należołby lo uobu mjast), Rio Branco a Salvador[2]. Ńyskorzi 31 moja 2009 mjasta Belém, Campo Grande, Florianópolis, Goiânia i Rio Branco uostoły uodćepńynte.
- Belo Horizonte - Estádio Mineirão
- Brasília - Estádio Mané Garrincha
- Cuiabá - Arena Pantanal
- Curitiba - Arena da Baixada
- Fortaleza - Castelão
- Manaus - Arena Amazônia
- Natal - Arena das Dunas
- Porto Alegre - Estádio Beira-Rio
- Recife - Arena Cidade da Copa
- Rio de Janeiro - Maracanã
- Salvador - Fonte Nova
- São Paulo - Arena de São Paulo
Grupy[Sprowjej]
Legenda do tabulek:
- Pkt – nůmera půnktůw
- M – nůmera szpilůw
- W – wygrane
- R – remisy
- P – porażki
- Br+ – tory zdobyte
- Br- – tory stracůne
- +/- – růżnica torůw
Dwa pjyrsze manszafty ze kożdyj grupy awansujům do dalszych szpili.
Grupa A[Sprowjej]
Grupa B[Sprowjej]
Grupa C[Sprowjej]
Grupa D[Sprowjej]
Grupa E[Sprowjej]
Grupa F[Sprowjej]
Grupa G[Sprowjej]
Grupa H[Sprowjej]
Puharowo strefa[Sprowjej]
1/8 finołu[Sprowjej]
Ćwjyrćfinoły[Sprowjej]
Půłfinoły[Sprowjej]
Finoł[Sprowjej]
Strzelcy torůw[Sprowjej]
Tory trefjůne ze elwrůw po dogrywce ńy sům rachowane.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) – angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje kej i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, kej guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
Dźeua Newtona[Sprowjej]
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe we 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text:
Malediwy
Malediwy (maled. : ދިވެހިރާއްޖެ, Diwehi Radźdźe; uofic. Republika Malediwůw, maled.: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ, Diwehi Radźdźege Dźumhurijja) – państwo we Azyji rozlygowane na archipelagu przez 1190 wyspůw a atolůw na Indyjskim Uoceańe, ůng. 500 km uod połedńowyco wybrzeżo Indyji. Je to muzułmański krej, we kerym islam je urzyndowům religijům.
Je sam růwńikowo klima ze srogimi uopadůma. Cołki krej je myńi kej ůng. 2 m n.p.m., bezcůż je zagrożůny cołkowitym zalońym bez uocean.
Gospodarka sam je uoparto na turystyce a łowjyńu ryb.


text:
Ptoki
Ptoki (Aves) – grůmada stouoćeplnych zwjyřůnt s podtypu kryngowcůw. Je nojbarźi zrůžńicowanům spojstřůd grůmad kryngowcůw lůndowych – na coukij Źymji je ůngyfer 10 000 gatůnkůw ptokůw, kere zamjyškujům ekosystymy na coukym śwjeće. Jejich wjelgość waho śe uod 5 cm u koliberka hawańskigo do 2,7 m u struśa. Dźou bjolůgije badajůncy ptoki to uorńitolůgijo.
Charakterystyčne lo ptokůw nowočesnych (Neornithes) sům: skůra wytwařajůnca fyjdry, předńy kůńčyny překštoucůne we křidua, ščynki uokryte růgowym dźobym, u wspůučesnych předstawićeli pozbawjůnym zymbůw, leki, mocny škelet a štyrodźouowe serce. Ptoki sům prowje zawdy zdolne do lotu, atoli ńykere gatůnki sům wtůrńy ńylotne – jejich ukuad pokarmowy a uoddechowy sům přistosowane do tej zdolnośći. Krům tygo uodznačajům śe wysokům aktywnośćům metaboličnům. Rozmnažajům śe bez skuadańy a wyśadywańy uotočůnych twardům šupům jajcůw. Ńykere ptoki, ščygůlńy s řyndůw krukowatych a papůgowych noležům do nojbarźi inteligyntnych gatůnkůw zwjyřůnt, zdolnych do twořyńo a užywańo přiřůndůw půmocńičych a překazujůncych ta wjydza nastympnym pokolyńům.
Wjela gatůnkůw uodbywa dalekodystansowe wyndrůwki, inkše přymjyščajům śe myńi rygularńy na krůtše uodlyguośći. Sům zwjeřyntůma socyjolnymi, porozůmjewajům śe při půmocy wizualnych sygnouůw a zawouań kůntaktowych, kej i śpjywym, bjorům udźou we wspůlnych lyngach, polowańach, přepyndzańu drapježńikůw, zgrupowańach migracyjnych.
Wjynkšość gatůnkůw ptokůw žyje můnůgamičńy, nojčyńśći na čos jydnygo sezůnu, roz na kedy na uokres kilku lot, řodźi twořům ta samo para bez coue žyće. Inkše gatůnki twořům lyngowe systymy poligyńične – s kilkůma samicůma připadajůncymi na jydnygo samca. Řodko spotyka śe gatůnki polijůndryčne s wjelůma samcůma a jydnům samicům. Jajca sům na zwyk skuadane do gńozd i wyśodywane bez uojcůw. Cechům charakterystyčnům lo wjynkšośći ptokůw je dugi uokres uopjekůńčy nad wyklutymi pisklyntůma.
Wjela gatůnkůw ptokůw mo znočyńy gospodarče lo čowjeka, nojčyńśći kej zwjyřynta užytkowe. Sům přede wšyjskym zdřůduym požywjyńo pozyskiwanygo bez hodowlo abo polowańo. Zastosowańy gospodarče znojdujům tyž tajle pozyskiwane s ptokůw np. fyjdry. Ńykere gatůnki, ščygůlńy ptoki śpjewajůnce, kej i papůgowate, sům popularnymi zwjeřyntůma důmowymi. Krům tygo uodchody kilku gatůnkůw sům užywane kej nawůz we rolńictwje. Ůngyfer 120–130 gatůnkůw ptokůw wymoruo uod XVII w. kej rezultat ludzkij dźoualnośći, setki inkšych gatůnkůw wymaruo wčeśńij. Uobecńy uocyńo śe ůngyfer 1200 gatůnkůw kej zagrožůnych wygińyńćym bez čynńiki antropůgyńične, s drůgij strůny čowjek stara śe atoli uo jejich uochrůna. Ptoki sům tyž ylymyntym ludzkij kultury – uod religje bez poezyjo do muzyki popularnyj. Amatorsko uobserwacyjo ptokůw, kera rozwinyua śe we uostatńich dekadach do rozmjarůw masowygo hobby, je uprawjano we wjelu krajach rozwińyntych.


text:
Jastrzymbje–Zdrůj
Wspůłrzyndne: 49°57' N 18°35' E
Jastřymbje–Zdrůj (pl. Jastrzębie-Zdrój, mjym. Bad Königsdorff-Jastrzemb) – mjasto na prawach powjatu pouožůne we pouedńowyj tajli wojewůdztwa ślůnskigo. Nojwjynkše, po Rybńiku mjasto RUoW-u a Subrygjůnu Zachodńigo. Je to jydno s nojmuodšych mjast Polski (prawa mjejske uod 1963 r.). Pomješkuje sam 94 072 ludźi (2007), na 85,44 km² placu. Mjejscowość rozwijoua śe uod pouowy XIX wjeku kej uzdrowisko. W lotach 50. XX wjeku uodkryto sam značne zasoby wůngla kamjynnygo co překštoućiuo mjasto we značůncy uośrodek přymysuowy. S Jastřymbjo pochodzům m.in. Jerzy Cnota, Krystian Lupa a Rudolf Ranoszek.


text:
Gwjŏzda Ô gwjŏzdo betlejymskŏ zaśwjyć na mojim niebje nō i wczora zaśwjyciła i Wilijo dobrŏ była dzisio Boże Narodzyni sōm my wszyjscy ôdmjyńyni radośnie tera śpjywōmy wszyjski kolyndy kjere znōmy radość ône nōm dŏwajōm narodzyni Dzieciōntka ôbwjeszczajōm jak pastuszki do betlyjki przed wjekami tak my idymy do kościoła złożyć pokłōn s familijami Urszula Oślislok
Gwjŏzda
Na roraty
Na roraty Czy deszcz padze Czy śniyg suje Na roraty rano Kŏżde dziecko gzuje Lampjōniki niesōm Drōga ôśwjytlajōm Na Dzieciōntko małe S radościōm czekajōm Wyczymajōm jeszcze Te ranne stŏwani Bo je corŏz lepsze Te ôczekowani Dyć Dzieciōntko przydzie Chneda s geszynkami Pod pjyknŏ chojinka Co migŏ lampkami Jeszcze yno trocha Wczas rano stŏwaniŏ I bydzie […]
Puket na Matki Boski Zielnej
Puket na Matki Bożej Zielnej Puket s kwjŏtkōw ułożōny Ze ziołami kjere nazbjyrałach Chodziłach po polach,łōnkach I na rantach tyż targałach Za pōnbōczkowōm krewōm Do beszōngu wleciałach Nic se s tego niy robiłach Bo se ziōłek natargałach Kamelki i fajnego kwownika Natargałach ze trownika Trocha nawłocie,bylice i wrotycza Tyż do puketa wtyrcza Jeszcze farbiczka […]
Matka Boska Zielna
Niydzieliczka Boży dziyń
Niydzieliczka – Boży dziyń Dzisio mōmy niydzieliczka Pjykny Boży dziyń Ôdpocznymy se troszyczka Za cołki tydziyń Pōjdymy se do kościoła Bo zwōn już nŏs wszyskich wołŏ Bije z wjeże bim bam bōm Pōjdzcie na mszŏ – godōm wōm Kożdy mŏcie ô co prosić Do Pōnbōczka rynce wznosić I ô zdrowi i ô zgoda Ô […]
Ô bergmonie
Ô bergmōnie Gōrniku bergmōnie cojś tam kopŏł na ścianie bergmōnie pjerōnie cojś ty kopŏł tam ? Jŏ kilofym wywijŏł,wywijŏł a pyrlikym pobijŏł i szychta żech mjŏł Gōrniku pjerniku cojś tam robjōł w chodniku bergmōnie pjerōnie cojś ty robjōł tam ? Jo żech wōngiel fedrowŏł,fedrowŏł cołko nocka harowŏł potym żech do szole szoł Gōrniku bergmōnie kaj […]
Dzisio niydziela
Dzisio niydziela Dzisio mómy niydzieliczka Taki pjykny dziyń Idzie se polyniuchować Z famjlijóm przesiadować Rano idzie długo spać Potym do kościoła gnać Wartko łobjod se nawarzyć Potym przy bónkawje gwarzyć A jak jaki byzuch przydzie I spaskudzić też co bydzie Bo jak bywo na niedziela Pjecze zista kożdo frela Pichci tyż tam cojś mamulka Do […]
Alleluja
Pan zmartwychwstoł
Alleluja trómby grajóm Alleluja łogłoszajóm Pan zmartwychwstoł Zwónióm zwóny Niychej bydzie uwjelbjóny
Wesołych Świat Wielkanocnych
* Wesołych Świat Wielkanocnych * – Wielkanoc, Pascha, Niedziela wielkanocna, Zmartwychwstanie Pańskie — najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie upamiętniające zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa[1], obchodzone przez Kościoły chrześcijańskie wyznające Nicejskie Credo. http://www.youtube.com/watch?v=ljShzCXfd3g&feature=colike


text:
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JAK JO BOLA CHORO…
JAK JO BOLA CHORO Juz po Wszystkich Swiyntych, ale to niy znaczy, ze dziepiyro zas za rok pojdymy na kerchowy odwiedzic groby naszych Bliskich. Kozdy roz, jak stoja nad grobym od mojich Ojcow, to mi sie bele co przipomino z dziycinstwa. Tak tyz wspomnialo mi sie, jak moj Papa jeszcze robiol na grubie, to […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
MOJ KAMRAT JAREK
MOJ KAMRAT JAREK Jarek bol z tzw. „dobrego domu”. W colkim miyszkaniu na dylowce boly rozlozone tepichy, kere gosposia dziynnie pucowala jak pan z paniom poszli do biura, tyrala ze szmatom i sciyrala kurze z wszystkich meblow i drogich figurek. Jarek dziynnie cwiczol granie na klawiyrze, bo musiol lazic do szkoly muzycznyj. A tyn klawiyr […]
NOWE SOMSIADY
NOWE SOMSIADY Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, […]
FOTOGRAFOWANIE
FOTOGRAFOWANIE Jak mi bolo 12 lot, moj bracik Pyjter prawie prziszol nazod z wojska i kupiol fotoaparat. Ale niy taki blank anfachowy yno richtig dobry. Nauczol mie robic obrozki, ustawiac przislona, i te wszystke knify, bo piyrwy niy bolo takich aparatow jak dzisiej, ze sie som ustawio a ty yno knipsujesz. A mie sie to […]
KONIEC SZKOLY PODSTAWOWY
DOCZKALACH KONCA SZKOLY PODSTAWOWY Od piyrszy klasy musieli my zbiyrac makulatura. Jo niy bardzo wiedziala, co to jest, ale Mama spokopiola i zbiyrali my stare cajtungi. Bez colki rok kozdy uczen musiol oddac 10 kg tych papiorow. Mama dziynnie kupowala jakis cajtung, toz niy bolo problymow z uzbiyraniym, a jeszcze trocha sie przionioslo od mojich […]
MOJE SZKOLNE PRZIGODY
MOJE PRZEZYCIA WE SZKOLE c.d. Tak, jak zaczlach lazic do szkoly to skonczolo sie moje beztroske zycie. Z pryka Mama wyciepowala mie dycki wczas rano o 7.00. Ktoz to widziol, coby tak wczas budzic biydne dziecko! No ja, inkszym bajtlom niy szlo lepij. Przodzi musialach isc umyc gymba i zymby, a potym sie oblykalach i […]
WE STARSZYCH KLASACH…
WE STARSZYCH KLASACH We piyrszy klasie pisali my blajsztiftami, ale we drugi kozali nom pisac ronczkom i stalowkom. Stolik miol w pojszczodku dziura, kaj bol tintenfas z tintom. Potym dowiedzialach sie, ze to sie tak smiysznie nazywo „kalamarz” i „atrament”. Toz musieli my we tyj tincie tonkac stalowka, a potym pisac we hefcie. Trza bolo […]
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY… Mialach pecha. W moji klasie niy bolo wiyncy Slonzokow, yno jo. Dziecka mie wysmiywaly, jak pedzialach cos po slonsku, a pani sie obrocala zadkym do klasy i tyz sie smiola. Pamiyntom, jak pokozala olowek i sie spytala, co to jest, a jo pedziala, ze blajsztift. Colko klasa miala uciecha! Abo […]


text:
Staropólšćina
Staropólšćina jo pomjenjenje pólskeje rěcy w staropólskej dobje, kótaraž jo trała wót IX. do XVI. stolěśa. W zachopjeńkach staropólskeje doby su se pokazali prědne rozdźěle mjazy jadnotliwymi pódwjacornosłowjańskimi rěcami, wósebnje mjazy česko-słowakskeju a lechiskeju kupku (pólšćina, kašubšćina, pomorjanšćina, połobšćina).
Pó dupjenju Pólskeje w lěśe 966 jo wjele póžyconkow z łatyńšćiny do staropólšćiny pśišło (pak pśez pósrědnjenje češćiny, ako wětšyna nabóžninskeje terminologije, pak njepósrědnje w pózdźejšem casu) na pś. ańjoł → janžel wót łat. angelus)
Gramatika[wobźěłaś]
W XIV. - XV. stolěśu zgubujotej se wót starosłowjańšćiny zderbnjonej casa zachadnosći aorist a imperfekt, kótarejž hyšći w swětokśicnych prjatkowanjach. Wót XV. stolěśa zgubujo se w stronach pólskego kralojstwa dual (w Górnej Šlazyńskej jo wón až do źinsajšnego pśetrał). Charakteristiskej pśiznamjeni stej byłej teke relatiwnej pronomena jąż (kótaruž), jegoż (wó což, wó kogož), kótarejž wustupujotej w Bogurodzicy a źinsa se wěcej njewužywatej.
Wugrono[wobźěłaś]
W běgu stolěśow jo staropólske wugrono pódlažało wjele modifikacijam. Eksistěruju někotare rozdźěle w pśirownowanju ze źinsajšnym nowopólskim wugronom:
- pismik ł jo se wugronił ako t. p. "jawišćowe l" (ɫ).
- pismik ą jo se cytał ako "nazalne a" (ã), togodla teke źinsajšny pšawopis (pisanje "a" z ogonkom).
- Jo eksistěrował teke zjaw wokaloweje dłujkosći, wokale su měli dwě warianśe wugrona – dłujku abo krotku (dłujke o – ó – jo pśejšło do źinsajšnego u).
Pisanje[wobźěłaś]
Śěžkosć, na kótaruž srjejźowěkowe pisarje, kótarež su wopytali rěc skodificěrowaś, su starcyli, jo było njepśiměrjenje łatyńskego alfabeta do někotarych zukow pólskeje rěcy, na pśikład cz, sz. Z teje pśicyny jo se staropólska rěc rědko zapisała a njejo měła standardny pšawopis. Jaden pismik jo mógł někotare zuki pódawaś – na pś. s jo se cytało ako s, sz abo ś. Pisanje słowow jo se makało pśisamem dopołnje z pšawopisom łatyńšćiny, na pś. Bichek – Byczek, Gneuos – Gniewosz a p. Prědna zapisana staropólska sada, wó kótarejž wěmy, jo se zapisała wokoło lěta 1270 w Šlazyńskej w t. p. Henrykowskich knigłach: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai (originalne zněnje: "Daj, uć ja pobrusza, a ti pocziwaj" – źinsajšna pólšćina: "Daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj" abo "Pozwól, że ja będę mełł, a ty odpocznij")[1].
Prědne naraźenje zjadnotnjenja pšawopisa jo pśednjasł Jakub Parkoszowic, profesor Krakowskeje akademije. Reforma jo wobstojała w zawjeźenju rožkatych a kulowatych pismikow za rozeznawanje twardych a měkich konsonantow a zasejpódawanje wokaloweje dłujkosći pśez dwójne pisanje wokalow, na pś aa – /a:/. Ale naraźenje Parkoszowica njejo se pśiwzeło, a jogo teoretiske koncepcije njejsu se wót nikogo pókšacowali.
Pśikład[wobźěłaś]
- Zawjeźenje do „Legendy wó swětem Aleksandrje”, pśestajoneje do pólskeje rěcy w XV. stolěśu:
- Ach, Królu wieliki nasz
- Coż Ci dzieją Maszyjasz,
- Przydaj rozumu k mej rzeczy,
- Me sierce bostwem obleczy,
- Raczy mię mych grzechów pozbawić
- Bych mógł o Twych świętych prawić.
Bibliografija[wobźěłaś]
- Zenon Klemensiewicz – Historia Języka Polskiego, Warszawa 1974, wyd. PWN (pólski)
Pśispomnjeśa[wobźěłaś]
- ↑ dolnoserbski: "Daj mě zemlaś, a ty wótpócni"