text:
Wokrjes Sewjerna Sakska
Wokrjes Sewjerna Sakska (němsce Landkreis Nordsachsen) je krajny wokrjes w sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma nimale 200.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2020 kwadratnych kilometrow. Sydło krajnoradneho zarjada je Hród Hartenfels w Torhowje.
Wokrjes mjezuje na sewjeru ze saksko-anhaltskim wokrjesom Wittenberg, na wuchodźe z braniborskim wokrjesom Łobjo-Halštrow, na juhowuchodźe z Mišnjanskim a Srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z Lipskom a Lipšćanskim wokrjesom, na zapadźe ze Solawskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z wokrjesom Anhaltsko-Bitterfeld. W srjedźnym dźělu nadeńdźe so z Dübenskej holi hoberska lěsna kónčina.
Wulke wokrjesne města su Delič, Eilenburg, Skudźicy (Schkeuditz), Torhow a Woseč (Oschatz).
Najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju staj Łobjo a Modłej. Najwyša hora je Collmberg (Chołm; 312 m) zapadnje Woseča.


c: text/html

text:
Witaj – ein Geschenk für Ihr Kind
Za staršich, kotřiž chcedźa swoje dźěćo w dźěćacym dnjowym přebywanišću serbsce kubłać dać. Principije imersiwneho kubłanja po koncepciji WITAJ so předstaja a dóstanjeće namjety, kak móžeće Waše dźěćo při wuknjenju serbšćiny podpěrać.
Předskok z dwěmaj rěčomaj. Pokiwy – wotmołwy – nazhonjenja.
(K dwurěčnemu kubłanju w swójbje)
Adresat tuteje serbskorěčneje brošurki su serbske swójby kaž tež serbske maćerje a serbscy nanojo w němsko-serbskorěčnym partnerstwje. W brošurce so wopisuje, kak so serbska rěč dźěćom w serbsce dominowacej swójbje najwěsćišo posrědkuje, bjez toho, zo so wuwiće němskorěčnych kmanosćow haći.
Hladajo na to zo někotryžkuli Serb w rěčnje měšanym partnerstwje radšo ze swojim dźěsćom serbsce njerěči, zo njeby němskeho partnera wuzamknył, pokaza brošurka móžnosće, kak móže serbšćina swoje krute městno w žiwjenju swójby namakać. Jedyn kapitl je ewaluaciji dwurěčneho kubłanja w serbskich pěstowarnjach wěnowany. Serbskorěčna brošurka wobsahuje nimo toho citaty a komentary wědomostnikow k temje dwurěčnosć w němskej rěči. Na tutym zakładźe móžetaj serbski a němski partner do rozmołwy k tutej temje přińć.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zajim z USA za Łužicu
Wjelcej (dpa/SN). Wudobywanje miliny z wobnowjomnych energijow we Łužicy je tež w USA zajim zbudźiło. Skupina ameriskich politikarjow chce tuž jutře Braniborsku wopytać. Hosćo z pjeć zwjazkowych statow USA přińdu na přeprošenje zapósłanče Zelenych w Braniborskim krajnym sejmje Heide Schinowsky, zdźěla jeje wólbnowokrjesny běrow. Do programa słuša wopyt brunicoweho regiona Wjelcej. Tam produkuja solarnu energiju kaž tež biomasu. Kónčina je wot wotbagrowanja wohrožena. Tež krajny sejm chcedźa Američenjo wopytać, kaž ze zdźělenki wuchadźa.
Dorost zaměrnje pytać


text:
Mōndre1 ludzie by pedzieli,2 że ta nazwa to je richtig3 oksymoron, bo armeriter pochodzi łod niymieckego Arme Ritter, co znaczy biydny rycerz, a co to je de lux, to już chyba wiedzōm nawet małe bajtle4– jak we jednyj nazwie sie znojdōm 2 przeciwstawne wyrazy, to je oksymorōn; rechtory5 bydōm6 zachwycōne 😉 De lux tak po prołwdzie7 to je ta zōłza, a jak jeszcze bydziecie mieli dō ni świyże pozimki,8 to take śniołdanie straci sie, nim zdōnżycie dopić Wasza kawa.
Co potrza?
3 stare bōłki abo jak to niyftorzi gołdajōm: żymły (jak byjście mieli lynga9 abo wek- bo to tyż moł roztomajte miana, to tyż baje dobre)
2 jajca
szklōnka mlyka
2 łeżki brōnołtnego10 cukru
2 łeżki masła klarowanego
kapka łoleju
zōłza:
10-15 dkg pozimek
1 biołoł11 szokolada
1 łeżka miodu abo brōnołtnego cukru, keby Wōm ta zołza bōła za moło słodkoł
Obrane pozimki zmiksujcie, postołwcie na piecu na małym łogniu (niy mogōm sie zawarzić12) i wciepcie13 tam do rozpuszczynia ta biołoł szokolada. Jak sie rozpujści, to mogecie jeszcze dać trocha miodu (abo cukru) i fertich. 14
Jajca rozfyrlejcie15 (mogecie i mikserym) ze cukrym i mlykiym. Rozgrzyjcie sie na patelni łeżka masła i kapka łoleju. Pokrejcie bōłka abo wek na szajby,16 porzōndnie tōnknijcie17 we jajcach z mlykym i wciepcie na patelnia. Jak sie fajnie przibrōnołci18 ze obu strōn, to wciepcie je na talyrz, łoblyjcie zołzom i smacznego 🙂
1mądrzy
2powiedzieli
3prawdziwy
4dzieci
5nauczyciele
6będą
7tak naprawdę
8truskawki
9bułka paryska
10brązowy
11białą
12zagotować
13wrzućcie
14gotowe
15roztrzepać
16kromki
17zamoczcie
18przysmaży


text:
Awtor dźensa
Toni Ryćer
Što by sport był bjez zahoritych přiwisnikow? Někotryžkuli wuběrny wukon njehodźał so bjez podpěry přihladowarjow docpěć. Tež hdyž je to husto z wulkimi wudawkami zwjazane, wo trěbnym swobodnym času nochcu scyła rěčeć, jězdźa ludźo rady sta kilometry, zo bychu swojim idolam bliscy byli a jim přiwyskali. Podobnje budźe to w juniju, hdyž so Serbja do Južneho Tirola nastaja, zo bychu łužiskej koparskej mustwje pohonjeli. Wězo njeda so to přirunać z wulkimi wubědźowanjemi, kaž na přikład w zwjazkowej kopańcy abo w motorsporće, zmysł pak je samsny a na wotpowědnej euforiji njebudźe falować, toho sym sej wěsty. Nimo toho da so wulět do Italskeje zwjazać z dowolom w krasnej krajinje. Móžu to woprawdźe horco doporučić. Znaju kónčinu wokoło Puster-Garder- a Ahrntala, hdźež so europeada wotměje, z někotrych zymskich dowolow. Bohužel njemóžu sobu. Sym runje w tym času na motorsportowych wubědźowanjach w Francoskej a Němskej zasadźeny.


text:
Czesław Miłosz
Czesław Miłosz (* 30. junija 1911 w Šeteniai blisko Kėdainiai, Ruske carstwo, † 14. awgusta 2004 w Krakowje) bě pólski basnik a spisowaćel. Wón je dóstał Nobelowe myto za literaturu w lěće 1980.
Wot lěta 1951 skutkowaše Miłosz we wukraju, najprjedy we Francoskej a wot 1960 w Zjednoćenych statach. Wot 1970 měješe tež US-ameriske staćanstwo. Hakle 2000 nawróći so do Pólskeje.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Czesław Miłosz – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)


text:
Żëjõ v diaspòrze jú vjicé jak 70 lat. Mjimò przëmùszovëch vësedlenjóv v rozmajité partë novòdostónëch zém PRL, v tim do Pòmòrskjé, lemkòvskô kùltura ë jãzëk sã rozvjijajõ ë wodnalôżajõ svój môl v dzisdnjovim, njeletkjim dlô mjészëznóv, svjece. Mòcné lemkòvskjé spòle żëje dzisôdnja ve Vrocłavjú ë Njiżnim Szlõskú. Tamstõd sztamùje karno H’лeM folk (n’lem folk, dosłovno: njé le folk), jakjé parłãczi jinspjiracëje tradicijnõ karpatorúsińskõ mùzikõ, zvãkji skrzëpjic a saksofònú z rockòvim brzëmjenjim elektriczné a basové gitarë ë svòjimi, autorskjimi tekstami. – Jidze wo to, cobë më sã rozvjijalë: jakò mjészëzna, jakò lëdze ë jakò artiscë. Cobë më czëlë, że to, co më robjimë, vnôszô cos do kùlturë – rzecze Дapия Kyзяk (Daria Kùzôk). – V czasach globalizacëjé kùlturë próbùjemë jic przék nji przez pòkôzovanjé svòjegò – dopòvjôdô Oлbra CTapиHbcka (Olga Starzińskô). Nódto H’лeM folk tvòrzõ: ЙoaHHa Пeляk (Joana Pelak), MaTфiй CTaфiHяk (Mateusz Stafjinjôk), Eляш OлecbHєBiч (Eliasz Wolesnjevjic) ë MapцiH BoйцєxoBckiй (Môrcën Wojcechòvskji).
Macéj Bańdur: Przëbaczëta, skõdkaż tak v calosci Lemkòvje sã vzãnë ve Vrocłavjú.
Дapия Kyзяk (Daria Kùzôk): Lemkòvje przëbëlë na Woddostóné Zemje pò Akcëji „Wisła” v 1947 rokú ë tak richtich jú jesmë na terenach Dólnégò Szlõska przez 70 lat, téj je to nasze drëgjé dodóm, a móże dlô njejednëch navetka pjerszé, bò to je môl, gdze më sã wurodzëlë ë gdze më żëjemë.
Oлbra CTapиHbcka (Olga Starzińskô): Më jesmë ta trzecô generacëjô pò przesedlenjim, téj nasza łõczba z górami sã wograńczô do seńtimantalnëch rézóv abò vëjazdóv na Lemkòvskjé Vatrë (ЛeMkiBcka BaTpa) abò jinszé rozegracëje, jakjé tamò sã wodbivajõ, ale mëszlã vjele nas mô dërch starëszkóv, jakji pamjãtajõ przesedlenjé, Akcëjõ „Wisła”, żëcé v górach, II svjatovõ wojnã ë czase przed – ë tam je nasza prôvdzëvô Wotczëzna. Chòcô më sã wurodzëlë jú na zôpadze, to sercã më dërch jesmë jesz v górach.
M. B.: Vëbaczëta kaléczenjé jãzëka: v jednim svòjim sztëczkú va spjévôta wó tim: ЛeMkoBиHy лeM з фeйcбyka зHaMe – Lemkòvjinã më le z Facebooka znajemë…
D. K.: To je përznã humòristnô lëfórka, jakô na përznã rozdmùchóni ôrt gôdô wó tim, że młodô generacëjô Lemkóv nje chce sã bavjic, le mjilé przebivô v tim pòspjechú dzisdnjovégò svjata ë sedzi na spòlevëch médiach, ale to më spjévómë le pół-serio.
M. B.: Va jesta jú dzesõtkji lat na Njiżnim Szlõskú. Jakùż vama sã wudôvô wuchòvac vajã kùlturã, vaji jãzëk? Ceż vajú tak richtich trzimô pòspòle ë parlãczi?
D. K.: Mómë przikłôd v pòstacëji naszich przódkóv ë starëszkóv, jakji nóm barzo vjele pòvjôdajõ. To dô téż vjele lemkòvskjich organizacij, chtërnë pòmôgajõ v tim, cobë wuchòvac nã kùlturã. Jedna wod takjich to je Lemkòvskjé Karno Pjesnje a Túńca „Kyczera” (ЛeMkiBckiй AHcaMблb ПicHi i TaHця “Kычepa”), chtërnegò ma wobje dvje z Olgõ jesma nôleżnjiczkama. To nje je blós karno, to je vjelgji ferejn, jakji sã zajimô téż wuchòvanjim historëjé, archivjizacëjõ. Më mómë tã nôvjikszõ biblotékã v Europje, a navetka na svjece…
O. S.: … jakô pòsôdô archiv a volumjinë na témã szërok rozmjónégò lemkòvstva. Më, jakò ferejn, provadzimë téż artisticznõ aktivnosc, mjedzë jinëmi przez organizacëjõ mjedzënôrodnégò folkloristnégò festivalú, na jakji czãsto rôczimë drëgjé nôrodné mjészëznë. Rôczimë karna z całégò svjata ë ze vszëtkjich krajóv, ale wosoblëvje pragnjemë gòscëc takjé, jakjé reprezeńtëjõ folklór mjészëznë. Temù pravje, że samë jesmë takõ mjészëznõ.
M. B.: Z binë va rzekla, że to je vôżné, cobë jãzëk a kùlturã pjastovac a wuchòvac, ale tak richtich chtos bë móg spëtac: dlôcz to je vôżné v dzisdnjovim svjece? Dlôcz to je vôżné dlô Vajú?
D. K.: Je to cos, co najú wodróżnjô wod drëgjich nôrodnosci.
O. S.: Cos, co najú v całosci jidentifjikùje. Mëszlã, że pòczëcé nôleżenjô kònkretni nôrodnosci abò nôrodni mjészëznje to je jedna wod tëch vażnjészich vôrtnosci v żëcim człovjeka. Przënômjé dlô najú, ma to tak czëjema. Kjéjbë ta vôrtnosc nje zajima tak vësokjégò môla v naji hierarchiji, téjbë ma te vszëtkjégò nje robjiła. Ale że to je dlô najú vôżné, ë to, mje sã zdaje, je defjinicëjô patrijotismù, temù robjimë vszëtkò, cobë wuchòvac nasze nôrodné pòczëcé. Tim barżé, że më jesmë v krajú mjészëznõ ë czim cãżé je wostac sobõ, tim vjicé dzejanjóv më mùszimë na to skjerovac. Wosoblëvje v tëch czasach zarô pò vësedlenjim, v czasach kòmùnismù, mëszlã, że nôcãżé bëło gadac wó tim, że chtos je Lemkã abò nôleżnjikã jakjékòlvjek jiné mjészëznë ë vnenczas pravje nôvjicé sã robjiło, cobë przék temù jednak to pòkazovac. Terôzkji czim lepszé mómë czase ë vjicé mòżnosci, tim barżé tendencëjô je takô, że cignjemë do wunifjikacëjé. To je takô tendencëjô, jakô je do vjidzenjô na całim svjece, efekt globalizacëjé. A më próbùjemë jic przék wunifjikacëjé przez pòkôzovanjé svòjegò.
M. B.: Téj lemkòvskô kùltura ë jãzëk to nje je blós Vaja pasëjô, to je cos vjicé.
D. K.: To jesmë më, tak richtich. To je cos, czegù ma bë nje rozmja wod se woddzelëc. To je dzél najú tak vjelgji ë tak vôżni, że ma bë mést nje rozmja żëc jinaczé, bez tegù. Je cãżkò to navetka nazvac.
M.B.: Ve vaji mùzice va parlãczita tradicijnõ lemkòvskõ mùzikã z novëmi kjerënkami, je v tim vjele rocka na prziklôd. Woddôvô to téż vaje zdrzenjé na kùlturã?
D.K.: Jo ë njé. Pò jednemù më bë chcelë jak nôvjérnjé wuchòvac nasz folklór, ale sõ wod te jinstitucëje jak na przikłôd pravje „Kyczera” ë tam më pòkazëjemë ten folklór ë baro to kòchómë, ale v naszim karnje më pòmëslëlë, że bë bëło vôrt jic krok v przódk. Czase sã mjenjajõ, svjat jidze v przódk ë je trzeba pamjãtac wo folklorze ë sã njim jinspjirovac, ale je vôrt tvòrzëc nové rzeczë, cobë më nje stojelë v placú. Jidze wo to, cobë më sã rozvjijalë: jakò mjészëzna, jakò lëdze ë jakò artiscë. Cobë më czëlë, że to, co më robjimë, vnôszô cos do kùlturë. Nje wopjérómë sã blós na tim, co vnjosłë do kùlturë na przikłôd nasze ómë.
O. S.: Ta nasza rozmajitosc sztilóv vëchôdô téż z te, że je nas v karnje kjile sztëk ë kòżdé mô svòjã vizëjõ ë svój gùst. Czasã sã sztridëjemë, v jakjim charakterze majõ bëc gróné ë spjévóné nasze sztëczkji. Dzél nas, v tim jô, je za mòcnjészim brzëmjenjim ë rockòvõ aranżacëjõ, a dzél bë mjilé grôł vjicé na folkòvò ë do zabavë.
M. B.: Va nadkjidnãla wo patrijotismje. Téj je mòżno parlãczëc bëcé pòlskjim wobëvatelã czë pòlskõ wobëvatelkõ z lemkòvskjim patrijotismã? Jô pitajã wó to téż v kònteksce kaszëbskjim, bò to dô vjele Kaszëbóv, chtërnim to sã zdaje problematiczné przëznac sã do kaszëbskjé nôrodnosce przez strach, że chtos jich veznje za separatistóv abò tak co.
O. S.: Jô jem dbë, że njima njiżódné przeszkòdë, cobë gadac wo se jakò wo wobëvatelú Pòlskji ë przedstôvce lemkòvskjé, kaszëbskjé abò jiné mjészëznë. Żëjemë v tim krajú ë z wurzãdú më jesmë wobëvatelami te państva, ale nódto më mómë svòjã vłôsnõ kùlturã, jakô je jinszô, nji móżemë te wukrëvac. Më sã różnjimë wod Pòlôchóv. Ale doch nje vepjérómë sã, że jesmë Pòlôchami, żëjemë v tim krajú. Jô mëszlã, że to je vszëtkò do pògòdzenjô.


text:
Rezolucija Europskeho parlamenta přećiwo diskriminaciji LGBT
Waršawa/Brüssel. Europski parlament je wčera popołdnju wobzamknył kedźbyhódnu rezoluciju. Pjeć z cyłkownje wosom frakcijow Brüsselskeho parlamenta je jej přihłosowało. Parlament z rezoluciju wšitke čłonske kraje EU namołwja, prawa cyłka LGBT – lesbow, homoseksualnych, biseksualnych a transgenderow – zaručić. Wuraznje kritizuje dokument Pólsku, Madźarsku a Słowjensku, hdźež je mjenowany cyłk přiběrajcy diskriminowany, „samo ze stron najwyšich zastupnikow stata“. Měnjeny je pólski prezident Andrzej Duda ze swojimi wuprajenjemi loni we wólbnym boju.


text:
HAJA a SWADA
Haja abo swada poradzi sie trefić nawet we familiji a miyndzy ludziami kerzi sie przajům. To je normalne, bo niý ma dwůch gynau takich samych ludzi, a nawet kejby sie trefili, to po gibku sie powadzům, bo wiela tyż idzie.
Beztuż niý ma szans blank wyeliminować tego czynnika. Jednako kej bydymy wiedzieć, ze czego mogům prziś ai co a jak wtedy zrobić, bydzie nům ô co lecyj tako sytuacjo znormalizować.
Dej sie pozůr bo jak...!
Kedy wiymy, iże zaro moge důńś do swady abo haji? Jako za wczasu pokapować sie, iże trza to pokludzić trocha inakszy? Wejrzijcie na podane sam sytuacje a zdrzůdła haji a swady:
- brak kůmunikacje abo felerno kůmunikacjo we manszafcie;
- brak ciyrpliwości we kůntaktach miyndzyludzkich;
- napasztowaniý a niýpotrzebne sztichaniý inkszych;
- podkryślaniý růżnic we cwekach a robocie abo inkszości kogoś;
- atakiyrowaniý inkszych abo tego co robiům, godajům;
- irůniczne a grubelacke traktowanie idyjůw, zdanio a efektůw roboty inkszych;
- wmowaniý inkszym niýprowdy, a już nojgorzi złych ymocjůw, zamiarůw;
- zowziyntoś a niýdaniý sie niczego pedzieć;
- generalizowaniý, uôgůlnianiý.
Skůnd ta haja?
Haja a swada moge jednako prziś ze bele czego. Te pedzane wyżyj moge, ale niý musi być powodym. Beztuż zowdy trza sie dować pozůr, a jak cosik sie dzieje, ôd razu reagować. Kej jednako haja sie już napoczła, to coby ja dobrze skůńczyć, trza sie zmiarkować, skůnd sie to wszysko wziyno. Zoleżnie ôd sytuacje, mogům być roztomajte zdrzůdła.
A co jak?
Kej juże przidzie do jakij haje abo swady, to wiadůmo, trza jak nojgibcij tako sytuacjo uspokojić. Nojwożniyjszo sam bydzie diagnoza, skůnd ta swada. Potyn trza sie zmiarkować jaki typ haje můmy, a na kůniec wymiarkować, jako do tego podyńś, coby nerwy zniwelować. Przi tymu festelnie wożne sům zasady kůmunikacje a asertiwnoś, ô kerych godali my juże pryndzy. Werci sie tyż pamiyntać, skuli czego mogům być haje, a co moge podpolić jeszcze barzi cołko sytuacjo. Sům tyż ekstra knify na to.
Knify na uozwiůnzywaniý nerwowych sytuacyj:
Unikanie – styl biyrno-egocyntryczny
Cechy charakterystyczne:
- Szpana a frustracjo skiż haje je na tyla mocno, iże ludzie wolům dać pokůj niż dalij we to iś.
- Ludzie majům świadůmoś, iże swada nic dobrego niý prziniesie.
Kedy taki styl je nojlepszy:
- Kej ta swada to ýno kůnsek cołkij haje, a i tak niý ma synsu godać ô tym, bo to we haji nic niý smiyni.
- Kej swada nic dobrego niý wnosi, a niý ma czosu na snokwianiý, ýno trza sie chycić roboty.
- Kej i tak niý ma szans na uozwiůnzaniý cołkij haje, niýzoleżnie co by sie robiůło.
- Kej wyńdzie ze tego wiyncyj utropy niż korzyści – czosym barzi kali sie dać pokůj.
- Kej uspokojaniý moge ýno załognić cołko swada.
Uholkaniý – styl biyrno-ôdymkniynty
Cechy charakterystyczne:
- Przekůnaniý, iże swada i tak nic niý do.
- Ludzie poradzům uspokojać, nawet jak wiedzům, iże muszům trocha ustůmpić.
Kedy taki styl je nojlepszy:
- Kej kaplimy sie, iże to my sie majtli, a skuli tego je cołko haja.
- Kej werci sie ustůmpić, bo uozsůndek sam bydzie nojlepszy.
- Kej niý werci sie nům wadzić ô take rzeczy.
- Kej cołko haja i tak nic niý do a dolszo swada dokludzi ýno do gorszego.
Rywalizacjo – styl aktiwno-egocyntryczny
Cechy charakterystyczne:
- Ludzie miarkujům, co we tyj haji mogům cosik ugrać.
- Wygrano prziniesie sukces a wymierne efekty.
- Kej kożdy miarkuje, co wygro, a drugi przegro.
- Niýkerzi tak chcům pokozać, iże sům lepsi, sie dowartościować.
- Czynsto gro sie sam niýczysto.
Kedy taki styl je nojlepszy:
- Kej drugo zajta tyj swady, gro tak samo, a nic inkszego niý spůmogo.
- Kej na zicher mosz recht a wiysz jako to udowodnić.
Kůmprůmis – styl strzednio aktiwno-egocyntryczny
Cechy charakterystyczne:
- Kożdy moge cosik ugrać, ale przi tymu stracić.
- Ludzie majům świadůmoś, iże niý zowdy wszysko idzie po jejich myśli, ale przi tymu sům w stanie pokozać, że trocha inakszy, tyż moge być dobre.
Kedy taki styl je nojlepszy:
- Kej niý wiadůmo co ze tyj haje wyńdzie, a kożdy dobrze godo.
- Kej niý werci sie hajać, ýno trza coś uzdać a robić dalij.
- Kej to co godosz je dobre, ale tyż to co godo wto inkszy, tyż niý ma złe.
Kooperacjo – styl aktiwno-ôdymkniynty
Cechy charakterystyczne:
- Haja poradzi sie uozwiůnzać, bez ustympowanio żodnego.
- Możliwe uozwiůnzaniý stýsfakcjůnuje wszyskich.
- Kej do swady doklůdzo zło kůmunikacjo a niý haja skiż interesa.
Kedy taki styl je nojlepszy:
- Kej interes, postulaty a propozycje kożdego sům na tyla dobre, co niý werci sie rezygnować a stosować kůmprůmisu.
- Kej styknie sie dogodać, ale haja skůńczy sie sama.
- Kej je ôpcjo na to, coby sie dogodać.
Tyn tekst je dostympny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Poczytej tyż:
5 umiyjntności, kere pomogům Ci we żywobyciu
Silesia Skills VADEMECUM - Kůmunikacjo (t.1)
Silesia Skills VADEMECUM - Cwek dziołanio (t.2)
Silesia Skills VADEMECUM - Manszaft (t.3)


text:
Pościg w Pawłowie za ôżartym kerowcōm
Skuli nowelizacyje prawideł i traktowaniŏ niystaniyńciŏ do policyjnyj kōntrole za przestympstwo, 62-letni miyszkaniec Raciborza musi ôczekować srogich kōnsekwyncyji za ucieczkã. Chop złōmoł prawo wczorej po połedniu, jak przi kerowaniu volkswagenym we Pawłowie niy zastawiōł auta do kōntrole drōgowyj. Dalszy los niyôdpedzialnego kerowcy je w rynkach sōndu.
Ôd 1 czyrwnia 2017 roku niystaniyńcie do kōntrole stało sie przestympstwym. Kerowca, co uciykŏ przed policyjōm musi ôczekowaće terŏz sztrŏfy ôd 3 miesiyncy do nawet 5 lŏt heresztu. Na ôsoby, co łōmiōm nowe prawidła, gyrichty bydōm tyż nakłŏdać niyôdwołalny zakŏz kludzyniŏ wszelkich wozideł na czas ôd roku do 15 lŏt. Do tyj pory niystaniyńcie do policyjnyj kōntrole było wykroczyniym, co za nie groziyła sztrŏfa do 5 tys. złotych abo heresztu do 30 dni.
Do zdarzyniŏ doszło wczorej kole godziny 19:15 na ulicy Powstańcōw Ślōnskich w Pawłowie. Wtynczŏs patrol raciborskij drōgōwki w czasie mierzyniŏ szwōngu dozdrzoł kerujōncego volkswagenym, co przekroczōł przizwolōnŏ wartkość w terynie zabudowanym, a potym niy stanōł do kōntrole drōgowyj. Szandarzi zarŏz wziōnli ścigać kerowcy i dŏwali mu sygnały, żeby zastawiōł auto, ale ôn niy ryagowoł. Niyôdpedzialny kerowca przi pościgu złōmoł pŏrã prawideł ruchu drōgowego i bōł niybezpieczny dlŏ inkszych używŏczōw drōg. W kōńcu policyjōny przerwali ucieczkã kerowcy na ulicy Żōłkewskigo w Raciborzu. Przi zastawiyniu uszkōdzōny bōł radiowōz, co w niego wjechoł uciykajōncy volkswagenym. Pirat drōgowy to 62-letni miyszkaniec Raciborza. Wyklarowała sie tyż prziczyna jego ucieczki: chop bōł ôpity. Po przebadaniu pokŏzało sie, co mŏ jedyn prōmil alkoholu w ôrganiźmie. Mōndurowi zastawiyli mu prawo jazdy, terŏz ô jego dalszym losie uzdŏ gyricht.
Fotografijŏ na wiyrchu: KPP Racibōrz.


text:
Dla dzieci
Muzeum Mydła i Historii BruduDługa 13-17, Bydgoszcz
ZOOGdańska 173-175, Bydgoszcz
MakroświatHipiczna, Bydgoszcz
Mistrz TwardowskiStary Rynek 15, Bydgoszcz
Teatr KameralnyGrodzka 14-16, Bydgoszcz
Park RozrywkiGdańska 173-175, Bydgoszcz
Zaginiony Świat, Bydgoszcz
Papugarniaul. Grunwaldzka 227, Bydgoszcz
Muzyczny plac zabaw w parku im. Jana Kochanowskiegoul. 20 stycznia 1920 r., Bydgoszcz
Bydgoscy PartaczePod Blankami 25, Bydgoszcz
Park Trampolin Jumpin PlaceZygmunta Augusta 2, Bydgoszcz
Centrum zabaw i trampolin Park17Jana Karola Chodkiewicza 17, Bydgoszcz
Centrum Zabaw Rodzinnych Family ParkFordońska 246, Bydgoszcz
Makieta dawnej Bydgoszczyul. Mostowa, Bydgoszcz
Miasteczko ruchu drogowegoHipiczna, Bydgoszcz
Park LinowyGdańska 173-175, Bydgoszcz
Makieta bydgoskiego zamkuGrodzka 19 - 21, Bydgoszcz
Plac zabaw przy Śluzie MiejskiejBulwary 1, Bydgoszcz
Magiczny plac zabaw na Wyspie MłyńskiejWyspa Młyńska, Bydgoszcz
Stary TramwajDługa 43, Bydgoszcz
Pałac MłodzieżyJagiellońska 27, Bydgoszcz
Magiczne KrzesłoMennica 7, Bydgoszcz
Plac zabaw przy Kanale BydgoskimNakielska 68-70, Bydgoszcz


text:
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Głomacany
Głomacany (górnoserbski: Głomačenjo, čěski: Glomiti; nimski: Daleminzier; pólski: Głomacze) su byli pódwjacornosłowjański rod w Górnej Łužycy, kótaryž jo se w srjejźowěkowych žrědłach někotare razy naspomnjeł.
Prědny raz toś ten rod se naspomnjejo w jadnom dokumenśe z 805 lěta, z casow kejžora Karlo Wjelikego ako Talaminzi. Z togo casa jo znaty jich wjerch Semil[1] (abo Semela), kótaregož su Franki póbili. Pón se naspomnjeju Głomacany (hyšći ako Talaminzi) drugi raz we srjejźi 9. stolěśa we wopisanju Bayerskego Geografa. Wóni su měli tegdy styrnasćo grodow (civitates) a jich głowne groźišćo jo była Gana[2].
Te Głomacany su byli susedy Milcanow wót pódwjacora. Wóni su byli žywe w płodnym, glinojtym a glinjanym kraju, kótaryž jo se wupśestrěwał po Łobju wót Mišnja až do Strjele, a na podwjacoru wót rěki Große Röder (to jo pśirěka Carnego Halštera) až do Módły[3].
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 17
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 10
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 10
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, do dolnoserbšćiny pśełožył Erwin Hanuš, Budyšyn 1976, b. 10-19.


text:
50 lět Serbske dźěćace dźiwadło
W aprylu lěta 1965 so za młodych hrajerjow Serbskeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny w Budyšinje (SLDź) prěni raz zawěšk zběhny. W bajce “Wichor a słónčna pruha” skutkowachu po boku dorosćenych hišće w němych rólach, štož pak so hižo lěto pozdźišo w druhej inscenaciji “Pčołka Leńka” změni. Dźěćaca skupina wosta najprjedy dźěl SLDź. Lěta 1968 spožči so jej titul Serbske pioněrske dźiwadło (SPDź). Wot spočatka dźewjećdźesatych lět je znajemy jako Serbske dźěćace dźiwadło. Hač do 1986 bě w nošerstwje Ludoweho nakładnistwa Domowina. Potom přirjadowa so Němsko-Serbskemu ludowemu dźiwadłu, štož so za dalšu eksistencu dźěćaceho dźiwadła jako bytostny krok wopokaza.
Młodźi dźiwadźelnicy běchu šulerjo Budyskeje Serbskeje polytechniskeje wyšeje šule. Za nich rěkaše jónu wob tydźeń dwě hodźinje zwučować. Hakle po 30 do 40 tajkich probach (a zdźěla wjace) móžachu swój jewišćowy wukon zjawnosći pokazać. Hrajachu w Serbskim domje w Budyšinje kaž tež na wsach Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Z wjerškom stachu so wustupy na Dźěłaćerskich swjedźenskich hrach a zajězdy do Čěskeje a Pólskeje.
Nimo programatiskeje mysle, hrać předewšěm za dźěći dwurěčneje Łužicy, steještej serbska rěč a wuměłski narok w srjedźišću dźěławosće. Prěnja režiserka, Lenka Cmuntová z Prahi, kaž tež wšitcy naslědni wuměłscy nawodźa Hanka Mikanowa, Benedikt Dyrlich, Jan Mahr a Petra Bulankec-Wencelowa, wostachu tutomu zawjazkej swěrni. Wuwiwanje serbskeje dźěćaceje dramatiki staji sej Serbske dźěćace dźiwadło tohorunja na program. Mjez cyłkownje 29 inscenacijemi je 13 originalnych serbskich.
W lěće 1979 zarjadowa so při SPDź Serbske młodźinske dźiwadło. W režiji Křesćana Barta zahra “Šerjenje Pucherfuk” a “Domčk zwěrjatow”. Wobě inscenaciji namakaštej pola přihladowarjow nad měru dobry wothłós.
Tež dźensniši hrajerjo přińdu z Budyskich serbskich šulow, zdźěla tež ze serbskich šulow na wsach. Wjacore generacije su mjeztym rjady Serbskeho dźěćaceho dźiwadła přešli, a njeličomne su dopomnjenki, zwjazane z nim. Mnohi sej je waži jako njeparujomny wobstatk swojich dźěćacych a młodych lět; jako nazhonjenje a wobohaćenje, kotrež je slědy zawostajiło w dalšim jeho žiwjenju. W běhu pjeć lětdźesatkow so nimo někotrych programow małeje formy 29 inscenacijow nazwučowa, a něhdźe 75.000 přihladowarjow wopyta na 500 předstajenjow. Tajka bilanca wubudźi z prawom hordosć kóždeho něhdyšeho a nětčišeho čłona.
Štož něhdyša wjednica Kata Malinkowa składnostnje 20lětneho wobstaća SPDź zwěsći, płaći dale: ”Dźiwadło hrać je ćežke dźěło. Čim jednoriše so přihladowarjej zda, ćim komplikowaniše je. Talent a disciplina stej jara wažnej – a serbska rěč!”
A zo wobradźa dźiwadźelnje dźěćom na jewišću wězo tež wjeselo, je zdobom za wšěch wobdźělenych nadźija na přichodne wuspěšne skutkowanje Serbskeho dźěćaceho dźiwadła!


text:
Sokoł Ralbicy/Hórki – HZ Hórnikečanski jězor/Ćisk 4:1 (2:0)
Za domjacych zasadźeni: Mjetaš-Wowčer – M. Žur, Matka, Rychtar, Schultz, Jakubaš, Šołta, E. Krawc, Obst, Brězan, Statnik, Brückner, R. Krawc, S. Žur, Šwejda
Tež lětsa njehodźa so žane dypkowe hry we wólnočasnej lize starych knjezow Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka (WFV) přewjesć. Tak wumyslichu sebi oficialni małe pokalne koło z wosebitosću, zo nichtó won njezleći. Město toho tež přěhračcy dale mjez sobu wo městna wojuja. We wosmifinalu podležachu Sokoljo koparjam z Hermsdorfa 1:4 a hraja nětko w tak mjenowanych „play-downach“. Tam nastupichu přećiwo HZ Hórnikečanskemu jězorej/Ćiskej. Tele mustwo je so minjene lěta chětro zesylniło, a jeho koparjo su to na hrajnišću tež pokazali.


text:
Diktand – Psuje ślōnske
18 maja 2018 Andrzej Roczniok i 25 maja 2018 Józef Porwoł, dwa superfachmany ôd ślōnskiyj godki szafły se cabaret we Katowicach (Tyjater Korez) i we Rybniku (gruba Ignacy).
We 2017 Roczniok i Porwoł cuzamyn do kupy robili diktand – latoś tego niy szafli. Kożdy mioł swoja idyja i swoich ludzi. (Wykazali się brakiem kompetencji społecznej.)
Mieniło sie to 18 maja 2018 w Katowicach u Andrzeja Rocznioka: V Diktand Ślōnskij Godki. Pōmogali mu i im Andrzej podziynkowoł: Aleksandra Jelonek, Eugeniusz Kosmała, Lucjan Czerny, Jolanta Tambor, Aleksandra Achtelik, Andrzej Szczeponek, Mirosław Neinert, Urszula Kubica z siostrą, Witold Kazimierz Berus, Leon Swaczyna.
Pisało jakiesik 10-15 ludzi. Czitoł Eugen Kosmała (Ojgyn z Pniokōw). Eugeniusza cenię za jego znajomość śląskiego i czytanie swoich tekstów. Czytanie dyktanda wymaga innej umiejętności.
U Jōzefa Porwoła mieniło sie to w Rybniku: Oficyjalny – V Diktand Ślonskij Godki było cołkiym paradnie, bo na sali szkryflało jakiesik 30-45 ludzi, a w tym Piotr Kuczera, Grażyna Kohut, Hanna Kustro i obecni także Ilona Kanclerz z Piotrem Snaczke, gościł także pan europoseł Marek Plura, chyba w towarzystwie asystenta. Bildy tak zrobione, coby ciynżko porachować. Czitoł Henryk Mercik. Nagrania Mercika nie słyszałem, więc trudno analizować.
Coch znod ô tym Porwołowym dyktandzie na fb:
Z roku na rok ta idyjo nabiyro szwōngu. Latoś czytoł diktand Marszałek Ślōnskigo Wojewōdztwa Henryk Mercik, a pisali: Prezidynt Rybnika Piotr Kuczera, jedyn ze prziwōdcōw Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj Ilona Kanclerz, Dyrechtorka Zespołu Szkołōw Technicznych we Rybniku Grażyna Kohut. Głōwne wydarzyni Dymokratycznej Unije Regiōnalistōw Ślōnskich, kerymu sztyjc pōmogo Europoseł Marek Plura, już na fest pokozało sie we kalyndorzu roztomańtych kulturalnych wydarzyń we Rybniku. (Jan Lubos?)
A to napisoł Fojermon:
V Diktand Ślōnskij Godki
Data: 25.05.2018. godz. 17:00 (ô piōntej po połedniu)
Miejsce: Rybnik-Niewiadom, Zabytkowa Kopalnia „Ignacy” (Hoym Gruba), ul.I.Mościckiego 3
Mōmy marzec, idzie ku wiośnie, a jak wiosna to Diktand Ślōnskij Godki we moju w Rybniku. Mōmy jeszcze trocha czasu, ale jo już dzisiej chca sam zaprosić wszystkich na Diktand. Możno trza zacznyć ôd tego, czym je tyn Diktand, abo raczyj czym ni ma. Diktand, to niy sōm Mistrzostwa Świata we pisaniu po ślōnsku. Diktand, to je szpas, zabawa ze ślōnskōm godkōm, świynto godki ślōnskij. Diktand Godki Ślōnskij je naszykowany ôd ludzi ze Zespołu Standaryzacyjnego Godki Śląskiej a ze Stowarzyszenia DURŚ. Patrōnat nad Diktandym, już pora lot, majōm Prezydynt Miasta Rybnika a Europoseł Marek Plura. A terazki najważniejsze: po co i dlo kogo je tyn diktand? Diktand je do kożdego ôd 0-99 lot, kery poradzi, a chce pisać po ślōnsku we „pisowni ślabikorzowej”. (Niy bydymy zaglōndać, czy kery przijechoł ze Sosnowca, abo Byndzina). Możno sam je najwiyncyj strachu z tōm „ślabikorzowōm pisowniōm”, ale niypotrzebnie. Styknie dobrze słōchać lektora, a tam kaj słyszymy „ō – o pochylone”, tam piszymy „ō” (Ślōnsk, kōń, drōga), tam kaj słyszymy „ło”, tam piszymy „ô” (ôjciec, ôrać, poôtwiyrać, ôkno). To je taki minimum. Dyć idzie tyż pisać „po swojimu” zwykłe „o”. Sam sie niy rozchodzi ô te „mistrzostwa świata”, rywalizacyjo, a bardziyj ô udział. Chcymy pokozać, że przajymy godce, a poradzymy sie niōm bawić. Niy kożdy musi być zarozki „majstrym”, najlepszy. Żodyn niy bydzie pokazowoł tego, co napiszecie, bydzie to kōmisyjnie spolōne. Dyć, jakby kery czuł sie w tym pisaniu „mocny”, tōż może prōbować wygrać, a nagrody sōm, jak dycko, piykne: Puchar Prezydynta Miasta Rybnika, gyszynk piniynżny, rajza do Bruksele ôd Europosła Marka Plury. Tōż jako, piszymy? Styknie 2-3 godziny czasu, pora groszy na bynzina, abo bilet na cug, abo autobus. Idzie tyż przijechać na kole, abo prziś piechty, kery mo blisko.
PS. Kery chcioł by pouczyć sie pisać „podle ślabikorza”, to we internecie idzie znojś materyjo do nauki, np. na Fb, kaj je strōna „Godej, czytej a pisz”, a namowiōmy tam do godanio a pisanio po naszymu. Możecie tyż napisac dō mie, a rod Wōm ôpowiym wiyncyj ô tym Diktandzie, abo podpowiym, jako sie pisze po naszymu.
Fojerman, kery pisoł 3 razy Diktand (2014 – IV plac, 2015 – I, 2016 – II, 2017 – juror).
Do Rocznioka i Porwoła:
Godajōm, co sōm echt Ślōnzokami. Szło by pedzieć, kożdy mo prawie tak ô sia godać. Aliści niy zowdy. Niykiedy trza pedzieć prōwda i rzec: jo je ślōnski psuja, jo je ślōnski klugszajser.
Niy poradzicie zrobić diktand, a do robiynio partii sie ciśniecie?
Andrzej i Józef, tuplikowołech Wōm bez dwa lata, jako sie robi diktand. Wyście go zaś zmaścili i jeszcze sie tym asicie.
We 2019 niych sie te diktanda mieniōm Diktand Rocznioka i Diktand Porwoła – tak bydzie lepiej do ślōnskiyj godki.
Echt? „idyjo nabiyro szwōngu’? Idyja możno i nabiyro szwōngu, bo tyn szwōng je nabrany i zwyrto sie wele swoji aksy. Życza Wōm, coby idyja przibrała forma.
Aleksander Lubina – germanista, andragog – zdobył wykształcenie w Polsce, Niemczech i Szwajcarii. Jest publicystą, pisarzem, tłumaczem, autorem programów nauczania, poradników i śpiewnika – był nauczycielem akademickim, licealnym, gimnazjalnym i w szkołach podstawowych oraz doradcą i konsultantem nauczycieli.
Foto na wiyrchu: www.snappygoat.com


text:
Dziyń Mowy Ôjczystej: Premiera nowego wiersza Karola Gwoździa
Dzisiej fajrujymy ustanowiōny bez UNESCO „Dziyń Mowy Ôjczystej”. Sōm my fest radzi, iże Karol Gwóźdź jak co roku fajruje go z nami. Literatura Karola nōleży do tych wyjōntkowo piyknych ale niyroz też i ciynżkich. Swojo twōrczość spisuje w historycznym alfabecie Steuera. W tym roku jednak prymiera nowego wiersza ôdbydzie sie w interakcyji z czytōczami Wachtyrza! Cuzamyn z Karolem propōnujymy Wōm ciekawo zabawa na wymyślyniu tytułu do wiersza, kery przeczytocie pōniżyj. Mocie połno dowolność, ale zdo nōm sie, iże im krōtszy tym lepszy. Sōm my ciekawi Waszyj kreatywności. Do zabawy zachyncōmy w kōmyntōrzach pod artykułym i postym na portalu Facebook abo na maila (redakcyjo@wachtyrz.eu). Pofajrujmy tyn dziyń cuzamyn… poetycko!
(fot. tytułowe: Dorota Dusik – slzpn.pl)
________________________
* ? *
Cestům poleku zdo śe być
Źimny korytorz wyblakńyntych uokruchůw przeżyć
Uodległe stowo śe być ku tymu
Echo szymranych słůw szkryfńynte
Na strzympkach roztarganych papjůrůw
Ze zdrzołym wbitym w pajynczyna chwil
Widźano z projektora mojych wyobrażyń
Prziłaźi zdać śe sprawa
Co źimne uoblecyńe
Sklejůne ze skůrům ńy reaguje na żodyn dotyk
Mokrośćům uoblepjo ćało i umysł
I ńy dowo śe syjmnůnć
Ćůnży i duśi
Ńywidocznośćům ymanuje
Ńy zmjarkowołech kjej
Wychłodzůny i wilgotny korytorz już downo
Ńypozorńe zmjyńůł śe w bezmjar ńysłyszanego larma, co zagłuszo
A nogi mjynkje choby z waty
Ńy stojům na żodnym pewnym grůńće
Ślatujymy w uotchłań
W keryj poznowůmy już ino
Ledwo ćyńe ludźi
Zdańa potykajům śe uo wargi
A ńyforymny bůl
Wyćyro nami zol
Bezgańbńe czuje przewoga
I śyła uo pjynć tůn srogszo
Nad naszym szpotlawym
Świstym płuc
Za plecami czuć coroz to barzij
Przisuwańe śe chłodnyj śćany wjecznyj zmarzliny
A uodwaga czeko na swoje śwjadectwo…
(Za uoknym na dachy sujům śe dźwjynki zwůnůw
Na stoliku leży szkartka papjůru
Z ńyszrajbńyntym ańi słowym
Wartko trza było…
znojść co ńyznane)
________________________
Karol Gwóźdź (rodz. 2 kwiytnia 1987 we Katowicach) – ślōnski poeta, dj, kōmpozytor i producynt muzyczny, kery tworzy ambjyntowo i elektrōniczno muzyka. Znany tyż jako Nail. Jedyn ze barzyj zocnych twōrcōw ślōnskij literatury, kery we 2010 roku wydoł tōmik poezyje „Myśli ukryte“, szkryfniynte we alfabecie dr Feliksa Steuera (jak wiersz powyżej).


text:
Za wjac zelenje a za lěpše nadróžne wobswětlenje
Trjebin (AK/SN). Gmejna Trjebin chce pawšalu Swobodneho stata Sakskeje za skrućenje wjesnych kónčin dale zaměrnje zasadźeć. K tomu je so gmejnska rada na swojim wčerawšim prěnim wuradźowanju lěta 2020 w Trjebinje wuznała. Jednohłósnje gremij wobzamkny, něhdźe 1 500 eurow za narunanske sadźenje lipow při wjesnym puću do směra na wotbóčku k Žorawjacemu pućej nałožić. Dotal njepřetrjebane srědki ze zańdźeneju dweju lět we wobjimje 40 000 eurow přenjese gmejna do lěta 2020. Z cyłkownej sumu móže wona za ponowjenje nadróžneho wobswětlenja trěbne financne srědki zawěsćić.


text:
Debata w Kamjenskej měšćanskej radźe wo železniskim zwisku do stolicy
Kamjenc (UM/SN). To su sej mnozy Kamjenčenjo hinak předstajili: Z nowym jězbnym planom železnicy srjedź decembra 2019 zwjazachu mnozy nadźiju, zo budźe Lessingowe město přichodnje lěpje z krajnej stolicu zwjazane. Ćim wjetše bě přesłapjenje, jako dyrbjachu dopóznać, zo so ničo njepolěpši. Nawopak: „Nětko za tym wupada, zo njeje z nowym jězbnym planom tak mjenowany połhodźinski takt předwidźany. Wostanje tuž při dotalnym hodźinskim zwisku mjez Kamjencom a Drježdźanami, štož pak wobsahuje hišće přidatne pohubjeńšenje, dokelž njewotjědźe ćah hižo k połnej, ale k poł hodźinje“, rěka w stejišću frakcije Město, wjes, žona w Kamjenskej měšćanskej radźe.


text:
Afriska swinjaca mrětwa w Sakskej so dale a bóle wupřestrěwa. Minjeny pjatk je tudyše strowotniske ministerstwo wozjewiło, zo bě Friedricha Löfflerowy institut dalšej padaj zwěsćił, přepytujo mortwe dźiwje swinje. Ličba pozitiwnych padow w swobodnym staće rozrosće tak na 19.
Zhorjelc (SN/BŠe). Systematiske pytanje za zahinjenymi dźiwimi swinjemi afriskeje swinjaceje mrětwy dla w Zhorjelskim wokrjesu je dalši pad wunjesło. Swinjo pak njebu we wosebitej wohroženej conje pola Krušwicy namakane, ale blisko Rózborskeho lětanišća. Wohrožena kónčina wupřestrěwa so dale na juh, byrnjež hižo do wobstejaceho pufroweho pasma słušała, kotrež bu při přepytowanjach sobu wobkedźbowane. Wohrožene pasmo budźe tuž nětko dale rozšěrjene. Krizowy stab chce dźensa wo naprawach wuradźować a dalše powšitkowne postajenja wozjewić.


text:
Wystawa na Hoymgrubie
Na Hoymgrubie we Niewiadōmiu (Zabytkowa Kopalnia Ignacy, Rybnik ul.Mościckiego 3) naszykowali ôd dzisiej, 23 kwiytnia, wystawa „Ôd Mōnachium do Tokio”, kaj redachtōr Hynryk Grzōnka pokazuje maskotki – graczki ze Igrzyskōw Ôlimpijskich. Wystawa ta bydzie na Hoymgrubie aże do15 moja, tōż kożdy może sie tam wybrać. Dzisiej było yno uroczyste ôtwarci wystawy, a redachtōr Grzōnka ôpowiadoł ô tych maskotkach, a niy yno. Prziszło na Hoymgruba dużo ludzi, było pora ôlimpijczykōw, a mie trefiyło siedzieć kole panoczka Jōzefa Gawliczka (kolorz ze Rybnika, kery wygroł Tour de Pologne 1966). Moga pedzieć, że bōł żech blisko tego wielkigo szportu. Redachtōr Grzōnka piyknie ôpowiadoł, np. ô tym, co musioł robić, coby cera niy chciała sie bawić tymi maskotkami (musioł ji kupować inksze, lepsze maskotki za kożdym razym). Bezmała kolekcyjo maskotkōw ôd Redachtora Grzōnki je jedyno we Polsce (brakuje mu jednej maskotki ze igrzyskōw z Mōntrelalu 1976), tōż na pewno wert je sie wybrać na Hoymbruba.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Wowcy lěpje škitać
Rěčicy (dpa/SN/ch). Wjelki su minjene štyri tydźenje w Budyskim wokrjesu w 16 padach wowcy nadpadnyli. „Wjetšina skoćatow je mortwa, někotre su zranjene“, rozkładźe wčera rěčnica kontaktneho běrowa Wjelči region Łužica w Rěčicach. W jednym padźe su třinaće wowcow naraz zakusali. Potrjechena je kónčina wokoło Bóšic, Rakec a Kulowa. Nadpady přirjaduja Róžeńčanskej wjelčej črjódźe. W někotrych padach je wjelk samo elektriski płót přeskočił. Kontaktny běrow tuž namołwja, zo měli so płoty přidatnje z pjerchotatym banćikom zawěsćić, kotryž ma so hač do 30 centimetrow wysoko kruće nad płotom sćahnyć. Material hodźi so w Rěčičanskim běrowje darmotnje wupožčić.
Na probu bydlić


text: Z Budyšyna/Bautzen. Čornebóh (Czorneboh) jo góra wesrjejź ewangelskich Serbow. Wón jo woblubowany cil za wandrarjow, na wjerašku stej torm za rozglědowanje a gósćeńc. Na górje jo wót lěta 1904 stojał pomnik za kanclarja Bismarcka, kenž FDJ jo 1950 znicyła. Dnja 6. oktobera 2021 jo wobzamknuł głowny wuběrk města Budyšyna, až co ten pomnik zas natwariś (Budyšyn jo wobsejźaŕ Čornobóskich lěsow a twarjenjow na wjerašku góry). To se njespódoba kuždemu. Serbski institut jo reagěrował ze zjawnym listom. Jen pódpěrujo teke publicist Peter Kroh. List jo how cytaś:


text:
Awtor dźensa
Michał Nuk
Budyska Młynkec łuka je w prěnim rjedźe znata jako domicil koparjow Budissy Budyšin. Tuchwilu wšak so z mało wuspěchom přećiwo zestupej ze štwórteje najwyšej koparskej lize wobara, tuž drje so tak spěšnje njestanje, zo tu raz němska koparska elita na wopyty přijědźe. Trochu hinak je to w druhej sportowej družinje, w kotrejž ma Budyšin tohorunja dołhu tradiciju. Lochokoatleća dweju towarstwow tu na tartanowym kole nimale wšědnje zwučuja, tež wubědźowanja za dorost tam prawidłownje přewjeduja. W zašłych pjeć lětach móžeše Wuchodosakske lochkoatletiske towarstwo (OSLV) Budyšin dwójce k sakskim mišterstwam w crossowym běhanju přeprosyć, hdźež tón abo tamny atlet wukony pokaza, kotrež móža so tež na narodnym niwowje widźeć dać.


text: Budyšin (CS/SN). Claudia Zaremba, pochadźaca z Pančic-Kukowa a dźensa w Budyšinje bydlaca, wjeseli so na swój nowy nadawk jako nawodnica dnjoweho hladanja w nowym zarjadnišću Advita při Budyskej tachantskej cyrkwi. Na dnju wotewrjenych duri w tak mjenowanym něhdźe 300 lět starym klóšterskim domje, měješe Serbowka minjenu sobotu na wjele prašenjow wotmołwjeć. Dnjowe hladanje je zaměstnjene na delnim poschodźe twarjenja, kotrež bě nimale 20 lět prózdne stało. Nětko su je wobšěrnje restawrowali. W naposledk jako běrow wužiwanym domje nasta dohromady 16 bydlenjow z wobstajnym hladanjom. Dnjowe hladanje je wobydlerjam runje tak kaž wopytowarjam wotwonka přistupne. Jeho srjedźišćo je přijomna kaminowa stwa. Pódla njeje je kuchnja, hdźež móža starši ludźo zhromadnje warić a jěsć. Dalše rumnosće pod wjelbowanymi wjerchami skića móžnosć, woměrje čitać a so wočerstwić.


text:
Wuchadźejo z programa župy "Michał Hórnik" "je naš hłowny nadawk zasadźeć so za zachowanje a spěchowanje, nałožowanje a šěrjenje serbskeje rěče w swójbnym a zjawnym žiwjenju kaž tež šěrić stawizniske znajomnosće mjez Serbami. Podpěramy wšitke prócowanja a skutki, kotrež su wusměrjene na zdźerženje, skrućenje a rozwiwanje Serbstwa. Zdobom zaběramy so ze serbskej kulturu. Wšelake kulturne zarjadowanja so wot čłonow w lěće 2006 wopytachu, so zdźěla přez nich organizowachu: Ptači kwas w Chrósćicach Rozbity karan" - dźiwadłowa hra w Njebjelčicach Wopyt oratorija "Podlěćo" w Smochćicach Nazymski koncert w Njebjelčicach "Złoty palc" - dźiwadłowa hra w Njebjelčicach
We wobłuku 15. Mjezynarodneho gmejnskeho swjedźenja su sobustawojo našeje skupiny w předawanskej budce jědźe předawali.
W swjedźenskim ćahu smy wuhotowali wobraz - "Technika w domjacnosći"
Wopytachmy wopomnjenske zarjadowanje na česć J. B. Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje.
Za Krabatowe towarstwo smy wšelake teksty w sebskej rěči napisali.
Dźěławosć skupiny wuhódnoći so na přewjedźenej adwentničce.


text:
Nowa GmbH za wumóženje
Až do kóńca lěta 2022 ma firma Falck cełu wumóžaŕsku słužbu (Rettungsdienst) we wokrejsu SPN na starosći. Za to se póstarajo wokoło 150 žeńskich a muskich we swójich stacijach w Bórkowach, Picnju, Drjowku, Gubinje, Grodku, Baršću a Darbnje (Döbern) – z dogromady 16 wšakimi specielnymi awtami. W slědnych mjasecach su pytali firmu, ako to dobre źěło wót Falcka dalej wjeźo. Wokrejsne zastojnstwo jo naraźiło załožyś nowu GmbH, gromaźe z městom Pódstupim a tamnym Bergmannowym klinikumom. SPD a druge pak su měli drugu alternatiwu: ga taku, až dej tu wumóžaŕsku słužbu pśewześ wokrejs sam. Dnja 6. oktobra su wó tom wótgłosowali na pósejźenju wokrejsnego sejma. Dobyła jo nowa GmbH, ale mimo Pódstupima. Za to jo było wót 44 pśibytnych wótpósłańcow 23, to groni jano snadna mjeńšyna.
Pśidatny stipendium
za studium mediciny


text:
Radwor (SN/MkWj). Gmejny Wulka Dubrawa, Malešecy a Radwor chcedźa ze zhromadnym planom turizm w swojich komunach dale wuwiwać. Tomu je Radworska gmejnska rada na swojim wčerawšim posedźenju přihłosowała. Polěpšić chcedźa system gastronomije, kolesowanskich pućow a informaciskich taflow. Za to budu spěchowanske srědki wužiwać, wšako stat předewzaća z 75 procentami podpěruje. W tym zwisku chcedźa dźěłowu skupinu wutworić a ideje wobydlerjow zběrać, Radworska wjesnjanostka Madeleine Rentsch připowědźi.
Nawodnica gmejnskeho zarjadnistwa zdobom připowědźi, zo chcyła gmejna tuchwilne prowizoriske parkowanišćo při Radworskim kěrchowje wutwarić a tež tam spěchowanje 75 procentow wužiwać. Nastać ma 19 parkowanskich městnow. Gmejna dyrbi 24 500 eurow ze swojeje kasy přinošować, projekt płaći cyłkownje 100 000 eurow.


text:
Mjymjecko Dymokratyczno Republika
Mjymjecko Dymokratyczno Republika (Dydyery) to bůło państwo we strzodkowyj Ojropje, utworzůne 7 paźdźerńika 1949 na teryńe sowjeckij uokupacyjnyj sztrefy we Mjymcach a sowjeckij tajli Berlina (Wschodńi Berlin). Mjało 108 333 km² wjyrchu a mjyszkało we ńim ůng. 17 mln. ludźi. Stolicům MDR bůła wschodńo tajla Berlina. We MDR panowoł socjalistyczny ustrůj ze "przewodńům śyłům" kero stanowjůła Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED, śl.: Socjalistyczno Mjymjecko Partyjo Jednośći), a planowo gospodarka. MDR upodła we 1989 roku, 9 listopada zbulůno Berliński Mur, a 3 paźdźerńika 1990 jeji terytoryjům przikuplowano do Federalnyj Republiki Mjymcůw.