text:
Inuit su kupka prawobydlarjow w arktiskich a subarktiskich regionach Grönlandskeje, Kanady, Alaski a Sibirskeje. Inuit – to groni »pšawe luźe«. Tak wó sebje su gronili Eskimarje, dokulaž su kśěli pódšmarnuś, až wóni su jaden wósebny a wót drugich se rozeznawajucy narod. Bóžko kultura a tradicije Inuit su wobgrozone. Wót lěta 1670 su se zachopili kontakty Inuit z Europejarjami, kótarež njejsu wunjasli nic dobrego. Inuit, kaž teke wjele drugich awtochtonych towarišnosćow, njejsu wěcej byli te »pšawe luźe«, ale te »mjenjej gódne luźe«. Wóni su byli nuzkane, kśesćijaństwo pśiwześ a swóje dotychměst měrne a z pśirodu zwězane žywjenje wóstajiś. Teke źiśi wót naroda Inuit su musali do šule chójźiś, šulskeje winowatosći dla. To zasadnje njeby była špatna wěc, ale ceła familija ga njejo mógała z góleśim se pśesedliś do města, źož jo šula była. Abo jo była nuzkana, swóju wjeliku swójźbu wóstajiś a bydliś w nowych bydlenjach z betona daloko wót drugich znatych. Desintegracija familije jo měła ako wuslědk wukórjenjenje a zabydnjenje swójskeje rěcy a kultury.Screen profila shinanova na INSTAGRAMje Reprodukcija: Justyna Michniuk
Shina Novalinga jo 22-lětna młoda žeńska w Kanaźe, w měsće Quebec, kótaraž z naroda Inuit póchada. Naraz wóna jo swětoznata a kuždy casnik a magacin co z njeju jaden interview měś. Cogodla? Wóna jo pśedstajiła na TIK TOK tradiciski gjardłowy spiw (nimski Kehlkopfgesang), kótaryž jo pśisamem wótzabyty. Kśesćijańske misionarje a kolonialisty su te spiwy zakazali. Shina pak jo nawuknuła ten spiw wót swójeje maśerje a dostała 60 milionow »likes« a teke dobydnuła 1,5 milionow »followers«. Maś Shiny, Caroline Novalinga, ma teke jaden account na TIK TOK a INSTAGRAMje a krotko rozkłaźo, kak gjardłowy spiw jo se nowy naroźił: »Ako misionarje su how pśišli na našu zemju, su wóni gjardłowy spiw zakazali, dokulaž su se myslili, až Inuit pśez ten spiw wołaju złe duchy. Togodla ta rědna tradicija jo wuśichnuła na wjele lět. Až do casa, až Aisa Koperqualuk, wjelgin cesna stara žeńska, jo pšosyła 5 profesionelnych gjardłowych spiwarjow, aby swóje znaśa drugim dalej dawali. Ja som tu gluku měła, som była jadna wót studentkow, až som swóje kórjenje namakała a se z našymi prědownikami zwězała. Mója źowka a ja smej dekolonizěrowanej.«1
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Haida su lud Indianarjow z pódpołnocneje Ameriki, bydlecych pśi brjogu Kanadiskich kupow Haida Gwaii a British Columbia a teke we wokolinje granicujucej z pódpołdnjom Alaski. Za cas prědnych zmakanjow z běłymi luźimi su Haida licyli až do 15.000 dušow, z tym su byli w pśirownanju z drugimi rodami Indianarjow z pśibrjoga pódpołnocnego Pacifika w kuždem nastupanju bźezkonkurencna móc.
Epidemije jim njeznatych chórosćow, kaž poki, su zdeciměrowali populaciju Indianarjow w 19. stolěšu na pór stow. Tuchylu powěda rada ludu Haida wó něźi 2.500 pśisłušnikach. Haida maju swójsku rěc, kótaraž jo źinsa pśipisana do kupki izolěrowanych rěcow a njejo ze žedneju drugeju rěcu pśiswójźbna. Njejo śěžko wugódaś, až stej kolonizacija a christianizacija wjadłej do spěšnego wóteměranja rěcy a kultury Haidow dla dominance engelšćiny. Licba aktiwnych powědarjow rěcy haida fluktuěrujo źinsa wót 30 do 50 luźi pó wšakich žrědłach. Rěc haida stoj na cerwjenej lisćinje wobgrozonych rěcow, kaž tuder dolnoserbšćina.
Haida wobstoje z dweju rodowu: wronow a hodlarjow. Spomnjeśa gódne jo, až manźelstwa su byli móžne jano mjazy kupkoma, nic pak w samskej kupce. Druga typiska kakosć Haidow jo tak pomjenjony dłujki dom, wótergi ga jo 40 do 50 luźi w takem domje bydliło, a charakteriske su teke wusoke totemy prědk tych domow.
Paweł Goźliński Akan. Powieść o Bronisławie Piłsudskim, Warszawa: Agora, 2019, 450 str., 9788326829161
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.
Sobotu wótpołdnja dnja 27. apryla 2019 jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje pśepšosył na prezentaciju nejnowšych knigłow pólskeje spisowaśelki Haliny Barań ze serbskeju tematiku pód titlom »Świtanie« (»Switanje«). Awtorka jo ze swójeju 2017 wudaneju twórbu se pśiwobrośiła žywjenju Handrija Zejlera. We wótegronach na młoge pšašanja tych wěcej ako 30 wobźělnikow zarědowanja jo kněni Barań wóspjetnje pódšmarnuła, až jeje roman, lěcrownož chowa wěrne stawizniske fakty ze žywjenja serbskego basnikarja a narodnego procowarja, pśedstajijo pśedewšym literarnje wumyslone jadnanje, kótarež jo nastało z jeje myslow. Pówołajucy se na lichotu poetiki jo awtorka wobšyrnje rozpšawiła wó swójich slěźenjach we Łužycy pó slědach Zejlera ako tež wó śěžkem źěle nad prědneju wersiju knigłow. Wob cas swójogo drogowanja jo se procowała se zamysliś do žywjenja wšednego serbskego pisarja, aby se pśi wopisowanju jogo wokoliny a teke dialogow dostała nanejbližej k wopšawdnosći.W aprylu jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje organizěrował cytanje z Halinu Barań. Foto: Justyna MichniukPisaŕka jo groniła, až zacuwa wósobinsku »misiju za pisanje wó Serbach«, a jeje romany su »wuzjawjenja cesćownosći za Łužyskich Serbow«. Tejerownosći jo wóna wugroniła swóju naźeju, až jeje spisowaśelenje někak sobu pomožo k pśežywjenju Serbow, ako su narod, kótaryž grajo w jeje žywjenju wósebnu rolu. Zajmne su byli pśispomnjeśa spisowaśelki pósćone pśestajarjeju jeje twórbow do górnoserbšćiny, Alfredoju Měškankoju, pśeto wón jo ju wabił tejerownosći do wuknjenja górnołužyskeje serbšćiny. Źinsa, tak jo kněni Barań sama groniła, źe njewumějo sama pśestajiś roman do górnoserbskeje rěcy, ale zamóžo rěc wužywaś we wšednej komunikaciji. Lawdaciju jo měł prof. dr. Tomasz Jaworski, kótaryž jo wjadł pśibytnych do stawizniskeje wopšawdnosći doby a tejerownosći fachojski komentěrował cytane wurězki a pšašanja z publikuma.
Knigły se spódobnje a lažko cytaju, dokulaž njejsu pśepołnjone z historiskimi datami abo dłujkimi wopisowanjami. Wósoba Zejlera, jogo familija ako tež sceny z priwatnego žywjenja a narodnego statkowanja pśedstajaju se w pśistupnej poetiskosći rěcy. Jo gódne, za toś teju literarneju drogotku pśimaś, pśeto toś ta pozicija abo pódobna tematika njenadejźo se daniž hynźi w pólskich nakładnistwach daniž we Łužycy abo w drugich krajach słowjaństwa.
Něgajšne funkcije, zawiny zachadanja a pśikłady něntejšnych kontekstow wustupowanja
Narodna drastwa wulicujo wó swójom nosarju – cłowjeku z wěstymi ekonomiskimi móžnosćami, socialneju poziciju a zacuśim estetiki, wó cłowjeku, kótaryž jo był źěl we wšakich nastupanjach wjelerakego zgromaźeństwa. Njedejali pak zabyś, až jo była tradicionalna narodna drastwa praktiski wužywana, a dla togo jo musała byś wužytna, jo była pśedewšym woblekanje, nic kostim. Jo spokojła wšak pótrjebu, abo samo notnosć, se z kupku identificěrowaś a jo wuzwignuła zwězanosć cłowjeka z lokalnym zgromaźeństwom, ale rownocasnje jo była na wěsty part awtoprezentacija, wašnja zwuraznjenja bogatstwa, ekonomiskeje njewótwisnosći, socialneje pozicije, proce wó estetiku, sprocniwosći, kradosćiwosći, šykownosći. Narodnu drastwu su mody wobliwowali, lěcrownož su faze mody, wósebnje we wejsnej kulturje, něga radnje dlej trali nježli źinsa. Zawěsće su to ekonomiske wobstojnosći zawinowali, ale teke konserwatizm wejsanarjow.1 Rownocasnje jo narodna drastwa nosaŕ materielneje kultury, wón statkujo naměsće, wót prědnego póglědnjenja. Woblekanje wótcerjujo granice.2 Su to granice na dwójaki part. Na woblekanju su spóznali, chto jo swój a chto cuzy a teke z kótareje wokoliny kraja jo pśišeł. Drugi part su za cłowjeske woko njewidne, ale w mentaliśe wejsanarjow pśibytne granice, kótarež su byli źěl njematerielneje kultury našych prědownikow. Na tom městnje góźe se pomjeniś někotare pśikłady, kenž pśedstajaju, kak jo we wejsnej towarišnosći narodna drastwa cłowjeka wopisowała: Jo na jogo zamóžeństwo, familijowy staw, starstwo, pówołanje, regionalnu, etnisku a narodnu pśisłušnosć pokazowała, jo měła funkcije we wěrje a magiji, to groni, jo definěrowała pśi familijowych a cerkwinych tradicijach a w socialnem wejsnem žywjenju wugbanu rolu jadnotliwca, a drastwa jo měła teke wěste detaile, kótarež su cłowjeka pśed škódnymi statkami demonow, pśed złymi luźimi abo chórosćami šćitali, na pś. cerwjene parlickowe rjeśazki, casy jo to był symbol wugbanego pówołanja, na pś. pastyŕske pase pla wójcarjow.
Lońska Schadowanka 1. decembra 2018 jo był mój debit ako gósć. Som južo žedne raze dožywiła to zajmne tšojenje w Budyšynje, ale akle łoni jo se mě raźiło raz do Chóśebuza woglědaś. Som była narska na kulturny program a teke na rejowanje pó rytmach serbskeje muziki. Cerwjena nitka Schadowanki su ga zmakanja ze sobuwuknikami, ceptarjami, wósobami zjawnego serbskego žywjenja – stakim woplěwanje kontaktow. Jo rědnje, schadowaś se raz wob lěto, wuměnjaś nazgónjenja, spominaś na stare case a wózjawiś pśichodne plany. Schadowanka jo teke witana góźba serbski powědaś za wšych, kótarež howacej wšednje nimski powědaju.
Dwójorěcna moderacija jo wjadła gósći do swětosneje atmosfery. Schadowanka jo se zachopiła z wjelgin dobrym wustupom chora Dolnoserbskego gymnaziuma, kótaryž jo wabił pśiglědowarjow do zgromadnego spiwanja pěsnicki »Everybody loves saturday night« w někotarych rěcach a ze spiwanim »Serbskeje jěšnice«. Pótom jo Serbski młodźinski ansambl z Budyšyna zagrał kuse tradicionalneje serbskeje muziki z dudami, małymi a wjelikimi serbskimi guslami. Na to su wuknice DSG prezentěrowali modowu pśeglědku: elementy dolnoserbskeje drastwy, nałožowane w nacasnej moźe. Projekt jo nastał pó wuměnje wuknikow Erasmus-programa, ako jo młoźina z Chóśebuza na woglěd do Norwegskeje dojěła. Młode designerki 12. rědownje su pśiznali, až jo nadawk był śěžki, pśeto njejsu do togo wěźeli, kak se šyjo ze šyjarneju mašinu. Tola kóńcny wuslědk proce jo pozitiwnje załapił a zagórił wuknikow a publikum. Studenty sorabistiki z Lipska su pósłali za Schadowanku jaden wideo, kenž jo se na płachśe pokazał. Wóni su skeč pśedstajili z nadpisom: »Daj mě jadno źowćo.« To jo była parodija telewiznego programa, źož muski wubjerjo žeńsku z tśich kandidatkow pó stajanju pšašanjow. Skeč móžośo se woglědaś na YouTube. Wjerašk Schadowanki jo był wustup młodeje kupki The Good Soul Project, kótaraž jo zagóriła z pśedstajenim nacasneju dolnoserbskeju pop-titelowu, stwórjoneju w lěśe 2015. Last but not least jo teke duo LeDazzo publikum kradu wobguslował. Studentku a jazzowu spiwarku Lenu Hauptmannojc jo na koncertowej gitarje wirtuoznje pśewóźował Dan Baron. Wónej stej mjazy drugim pśedstajiłej nowu jazzowu kompoziciju na baseń Miny Witkojc. Se wě, teksty móžomy cesto lěbda rozměś. Ale organizatory (DSG a Załožba za serbski lud) by pśi koncipěrowanju programa mógali na to źiwaś. Kaž pśi spiwach chora DSG, pśi pśedstajenju modoweje pśeglědki a pśi pokazanju skeča by technika se mógała wužywaś, aby se teke druge spiwane teksty šlagrow na płachtu projicěrowali a lěpše rozměśe serbskeje poezije by toś móžne było.
Pochadźacy ze serbskeje Zwarec swójby we Łužicy, wupućowa wěsty Michał Zwar1 w lěće 1850 do Awstralskeje a zasydli so najprjedy w staće Victoria. Jeho potomnik Kevin Peter Zwar, rodźeny w lěće 1940, je lutherski farar a zajimuje so jara za stawizny Łužiskich Serbow.W prěnjej sadźe na wašej webstronje pisaće: Zwarjecy běchu Serbja, a nic Němcy. Směm to trochu jako wuraz narodneho sebjewědomja zrozumić?
W dalokej wokolinje lutherskeje wosady, tam hdźež ja wotrosćech, běštej jenož dwě serbskej swójbje. Běch někak 20 lět, hdyž zhonich, zo su moji Zwarec prjedownicy Serbja byli. Njewobhladowach so ženje jako Němc abo Serb, ale jako jendźelsce rěčacy Awstralčan. (Prawi »Awstralčenjo« su Aboriginojo, kotřiž su tu hižo dlěje hač 60.000 lět a woni rěča w mnohich wšelakich rěčach w rozdźělnych kónčinach Awstralskeje.) Wjetšina Awstralčanow njeje hišće ženje ničo wo Serbach słyšała, mjez nimi mnozy, kotřiž ani njewědźa, zo su jich prjedownicy Serbja. Sym samo słyšał wo ludźoch w Němskej, kotřiž ani njewědźa, zo su serbskeho pochada.W dźensnišim času so mnozy Serbja z tutej temu rozestajeja. Su wšak formalnje němscy staćenjo, ale rodźeni Serbja. Jako domoródni bydla tu hižo přez lětstotki, ale wobstejnosće nuzuja jich hustohdy němsce rěčeć. Što wy k tutomu dualizmej měniće?
Moji Zwarec prjedownicy, kotřiž běchu do Awstralskeje dojěli, rěčachu doma serbsce, jeli běštaj wobaj Serbaj, ale němsce w lutherskej wosadźe, hdźež lutherske dźěći do lutherskich šulow chodźachu, doniž njebydlachu we hłownych městach, hdźež někotři jendźelskorěčne šule wopytachu.


c: text/html

text:
Kopaja wo pokal CDU
Jutře, 27. februara, přeprošeja Marja Michałkowa, Frank Hirche a Alojs Mikławšk zhromadnje z Młodej uniju Budyšin na 7. koparski turněr za młodźinske mustwa. Zakop je w 10 hodź. we Worklečanskej sportowni. Mustwa nastupja z wrotarjom a třomi pólnymi hrajerjemi.
Stajne blido jěcharjow
Dźens za tydźeń, 4. měrca, wotměje so w Kulowskej kofejowni „Schwupp“ stajne blido jěcharkow a jěcharjow. Hesło zarjadowanja, kotrež započnje so 19 hodź., rěka „Fairny/fairna ke konjej“. Přednošować budźe dr. Tanja Romanazzi z Kubła Heinrichshof wo tym, kak móžeš plahowanje štyrinohačow we wotewrjenych a aktiwnych konjencach polěpšić.
Koparske pokalne hry
Zapadołužiski koparski zwjazk přewjedźe jutře, sobotu, a njedźelu wosmifinalne hry wo wokrjesny pokal. Mjez 16 cyłkami su hišće tři serbske mustwa:
27.02. 14:00 Wachau II – Bluń
27.02. 14:00 Frankenthal – Wjelećin
27.02. 14:00 Lubuš – Großröhrsdorf
28.02. 14:00 Großnaundorf
– Ottendorf/Liegau
28.02. 14:00 Großröhrsdorf II
– Ralbicy/Hórki
28.02. 14:00 Marijina hwězda – Wachau
28.02. 14:00 Chrósćicy – Ćisk
28.02. 14:00 Wojerecy 1919 – Kumwałd
Koparske dypkowe hry
27.02. 14:00 Kamjenc – Pirna-Copitz
27.02. 14:00 Kulow – Kinspork/Łužnica

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Delnjoserbski farar Herbert Nowak a w Budyšinje skutkowacy dr. Frido Mětšk staj spřećelenaj byłoj. Tónle do hornjoserbšćiny přenjeseny rědki dokument jeju poměr na wosebite wašnje wobswědča. Wšako bě Nowak tónle narodninski postrow jědnaće lět po smjerći wjelelětneho přećela spisał.
Luby přećelo Mětško!
Hač mje słyšiš abo moje smužki čitaš? Njewěm to, ale móžno wšak je. Wobaj smój so w lěće 1916 narodźiłoj; ja pak sym poł lěta starši. Bych Ći dźensa k 85. narodninam rady wosobinsce gratulował, ale po Božej woli sy hižo prjedy wotešoł. Naju prěni kontakt bě Twoja póstowa karta z wójnskeje jatby. Ja běch hižo dawno doma, ale Ty sy hišće čakał na „propusk“ domoj. Chowam sej hišće wonu kartu. Wona je mi někak swjata. Z njeje sym spóznał, zo změju w Tebi spušćomneho sobuwojowarja wo eksistencu serbskeho ludu. Ty njejsy žadyn karjerist, ale sy zwólniwy tež wopory na so brać, dźe-li wo přichod našeho droheho serbstwa.


text:
Bukečanska cyrkej
Bukečanska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej w Bukecach w Budyskim wokrjesu. Wona słuži Bukečanskej ewangelskej wosadźe w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Wona słuša k mało ewangelskim cyrkwjam, hdźež so sčasami tež dźensa hišće serbsce prěduje.
Stary Bukečanski kěrchow z někotrymi serbskim narownymi pomnikami, mjez druhim wot Kita Lorenca, nadeńdźe so wokoło cyrkwje, mjeztym zo leži wo wjele wjetše nowe pohrjebnišćo kusk zdalene do wuchodneho směra. Tež tu so někotre serbske narowne kamjenje namakaja, mjez druhim wot Lubjenskec a Zobic swójbow. Na starym kěrchowje nadeńdu so tež stare Bukečanske zwony ze serbskimi napisami.
Ewangelska cyrkej w Bukecach steji jako kulturny pomnik pod škitom.
StawiznyWobdźěłać
Bukečanska cyrkej wobsteješe hižo w zažnym 13. lětstotku a bu w lěće 1222 Budyskemu dekanatej podstajena. To je zdobom lěto prěnjeho naspomnjenja cyrkwje a wsy jako Bukewicz. Starša cyrkej naruna so w lěće 1717 přez nowotwar, při čimž so wěža hakle 1750 natwari. Bitwu pola Bukec dnja 14. oktobra 1758 kaž tež Bitwu pola Budyšina w meji 1813 cyrkej bjez wjetšich wobškodźenjow přetra.
1947 wotmě so Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach.
WosadaWobdźěłać
Do Bukečanskeje wosady słušeja wjeski Błócany, Čornjow, Delany, Kołwaz, Koporcy, Lejno, Mješicy, Něćin, Pomorcy, Rachlow, Rodecy, Sowrjecy, Šekecy, Trjebjeńca, Wadecy, Wawicy, Wuježk, Wysoka a Žornosyki.
Hač do lěta 1967 bě tež Łusk dźěl Bukečanskeje wosady, bu pak w tym lěće přefarowany do blišeho Kotec.
FararjoWobdźěłać
WobrazyWobdźěłać
LiteraturaWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Hochkirch. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 34. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Löbau. C. C. Meinhold, Dresden 1910, str. 218–228.
WotkazyWobdźěłać
- Webstrona Bukečanskeje wosady (němsce, serbsce)
- Wopisanje Bukečanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)
- Kubitz: Die Parochie Hochkirch. W: Neue sächsische Kirchengalerie, Die Diöcese Löbau. Lipsk, 1908 (digitalizat).
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text:
Rozmołwa z direktorom Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu
Zhorjelc je łužiske město, chowace we sebi jara wjele kulturnje a historisce zajimaweho. K tomu přinošuja tež jeho wšelake muzeje, wopyt w tutych so stajnje zaso wudani. Alfons Wićaz je so wo tym z direktorom Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu, Jasperom von Richthofenom, rozmołwjał.
Što byšće wopytowarjej města namjetował, sej w Zhorjelcu na kóždy pad wobhladać?
Jasper von Richthofen: Ja bych wězo na prěnim městnje naše Zhorjelske zběrki, naš swójski dom z kulturnohistoriskim muzejom mjenował. Móžeš pak hišće wjele wjace mjenować. Tak mamy hač do 23. oktobra rjanu wustajeńcu w muzeju Kaisertrutz. Tam pokazamy Zhorjelske wobrazy, kotrež smy z našeho měšćanskeho archiwa zwuběrali. Tute njejsu z wěstosću hišće Zhorjelčenjo a tamni Łužičenjo wuhladali. To su wšelake pohlady z rozdźělnymi temami. Tam su tež widźeć starše symbole města, najwšelakoriše historiske wěcy – wot fotow hač k molerstwu a najstaršemu napohladej města.


text:
Měto Pernak
Měto Pernak (* 17. měrca 1938 w Nowej Niwje, † 8. decembra 2019 w Berlinje) bě delnjoserbski wudawaćel, publicist a přełožowar. Wjele lět bě tež předsyda Maśicy Serbskeje.
Wón bě lawreat Myta Ćišinskeho za lěto 2009 „za jeho wudawaćelske, přełožowarske a publicistiske dźěło na polu delnjoserbskeje rěče a literatury.“[1] Myto přija 17. winowca 2009 w klóštrje Marijinej Hwězdźe w Pančicach-Kukowje z ruki sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha.[2]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ webstrony, Załožby za serbski lud (hsb.)
- ↑ Měto Pernak lawreat Myta Ćišinskeho 2009, Pomhaj Bóh, nowember 2009 (hsb.)


text:
Ôpowiastka ze Tarnowa Ôpolskigo
Ciekawo ôpowiyść ze Tarnowa Ôpolskigo, co jōm zapisała grupa ôd prof. Zaręby na poczōntku lot 60. Kobiyta, co ôsprawio, Anna Gōmułowo, narodziyła sie we 1913 roku we Tarnowie, a we 1946 przekludziyła sie do Kolōnowskich, tōż w mōmyńcie ôsprawianio miyszkała tam ôd kole 15 lot.
Nō rano jak sie wstanie, zapali sie ôgiyń w piecu, poty sie śniadaniy szykuje dzieciōm, to zaś do chlywa siana krowie dać, świniōm pofutrować, wydojić, dzieci do szkoły wysłać, no i tak poty jedne tak druge; na pole abo do lasa, tam na ściyl, i to tak cały dziyń jes co robić; ôbiad gotować, to zaś mōnż przijyżdżŏ poty, nō to take rōżnie roboty sōm. Teraz niy ma już w polu do porobiyniŏ nic. Nō latym kartŏfle sadzić, gnōj wywozić, kartŏfle sadzić. Poty zaś kartŏfle ruszamy, coby ziele nie zarŏstały. Nō a poty zaś siano suszyć; siano sie posuszy, to do lasu na jagody leciymy: czarne i te czyrwiōne – te borōwki, my mōwiymy na nie.
Nō w lutym przeżyli my dziadkowe wesele, ôbchodziyli sześdziesiōnt lat po ślubie. Bardzo sie dużo sjachało gości, sto dwadzieścia gości sie sjachało. Było bardzo ładnie. Sciesyli my sie wszyjscy: mali i srodzy. Bo take duge lata, jak ôni przeżyli, to mało chto przeżyje. I zdrowi sōm. Już przeszło im bardzo dużo. Ôjciec bōł w ôbozie kōntracyjnym sześ lat. Dużo, dużo przeszło dziadkōm. Matka była wygnanŏ za Hitlera do Siurgachcu do dwora, na pracã. Utraciyli tam wszysko: meble, pierziny i kwanty, wszysko utraciyli. Zaś poty prziśli nazŏd z powroty w sztyrdziestym piōntym roku do Grodziska, prziśli nazŏd zaś, a ôjciec powrōciōł tyż w sztyrdziestym piōntym w siyrpniu. Nō i to sōm tam, zaś tera razy żyjōm.
Było mi trzi lata, jak straciyłach ôjca na wojnie w roku szesnastym. Matka była gdowa poty. No i tak za tã gdowã była, no i my musieli… rosły my, było mi pietnaście lat, jużech szła do roboty. Jŏ robiyła dwadzieścia sześ lat. Dwadzieścia sześ lat żech miała, wyszłach za mōnż.
Z zŏlytami było dobrze, bo ôn, wierzã, ach, by to policyć, kela to razy bōł u mnie – bo ôn robiōł w Miymcach. Przijechoł na urlŏp, no to rŏz daw i zaś jechoł do pracy. Nō i to nie było wiela tego zŏlytowaniŏ, niy było czasu. To wiela tego było?
Pisoł jedyn list, drugi list, trzeci list – sie bydzie żynić. Nō i to było przed Godami. Na Gody przijachoł na świynta do dōm, na po Godach my szli na ôpowiedzi. No i ôsmego lutego my mieli wesele, w trzidziestym dziewiōntym roku. Jeszcze my mieli po polsku ślub, bo to już poty było zakŏzano, to już ôstatni ślub, co jach jeszcze miała po polsku, w kościele po polsku. Poty to już było po miymiecku, bo to już było zabrōniōno po polsku, nie śmiało być w kościele tam ôdprawiano po polsku, ino po miymiycku. My mieli jeszcze ślub po polsku, ci drudzy już poty po niymiecku. No bo iże ôn jako Polŏk już bōł, ni? Bo ôni dōma byli za Polskōm, no to ôn już jako Polŏk bōł, to my mieli ślub po polsku. I to jeszcze na wieczōr ma mieli zabawã, to już była policjŏ nastawiōnŏ.
Rano przijechoł ô ôsmyj autōma, dwa auta przijachały, gości przijachało dwadzieścia. No i poty przijyńcie było. No poty mie wywiōdli jako młodŏ pani do niego tam, niy? No tak jedne druge.
A poty do kościoła. No po kościele u nas jes jeszcze takŏ mōda, śniŏdali przōd po kościele, a ôbiad dopiyro pōźni, ô szczwartyj godzinie, a wieczerzŏ kole pōł do dziesiōntyj na wieczōr. No i to… zabawa, to jak już zabawa była, to już sie i prali u nŏs wtedy, to sie już prali; bo to już byli Miymcy a to byli Polŏcy, ni? To już takŏ polityka była, ja to już była takŏ polityka. To już tam poty kōnsky, tak sie zwiało…, take zola, ni? – sie wywołało: „teraz byńdzie zolo, tyn, ci a ci tańcujōm”, ni? Teraz. A to już potyn nie dali tak, nō, to już nie dali. Tō już u nŏs tyż wtedy, to już bōł siōndara (bo to my mōwiyli siōndara wtedy, policjŏ – to siōndara). No i to już, co już ôno…, co już było z jego gminy, z Grodziska, to było przedzwōniōno tukej do Tarnowa, iże taki a taki sie żyni Polŏk, ni?, iże majōm dać pozōr, bo może coś prziś.
No i to już była siōndara, już bōł siōndara. No to było po weselu. Poty bōł pōł roku w dōma (ôn nie bōł w dōma, bo na robocie, tyż zaś tam, w Miymcach, bo ôn w Miymcach pracowoł). Poty nie dostoł roboty na Ślōnsku, bo bōł jako Polŏk, to bōł w Miymcach.
No, piyrszego września trzidziesty dziewiōntego roku wybuchła wojna i to zabrali do ôbozu kōntracyjnego do Wajmaru, do Buchynwaldu. No i przesiedział syś lŏt. I tela zech miała ś niego cołkõ wojnã. I zaś żech musiała pracować. No toch ja w lesie pracowała, już przed te dziesiyńć lat, a poty ôn, go zawarli, no to żech zaś musiała iś do roboty, bo z czego bych miała żyć, ni? To żech zaś tog w lesie pracowała, poty zaś żech po gospodŏrzach chodziyła: tam gnoje trzyńś, kartŏfle sadzić, siano suszyć, młōcić – to takŏ robota była. No a poty moja siostra pracowała na poczcie sztyry lata za Miymca i potrzebowała jeszcze pōmoc. A poty tam take rozmajte, co by ta nie nadały sie do tyj ônej, na tã pocztã tak, coby tam były pōmōgły. No i siostra chciała, coby ja pōmōgała; sołtys bōł na to, cobych mōgła – sie zgodziōł, żebych mōgła iś, choć i mōnż je w ôbozie. Ale tyn ôstgrupnlajter, u nas bōł Szmit, nō tyn ni. To dzwōniōł do Ôpolŏ na pocztã, iże… jako jŏ bych mōgła prziś do roboty na pocztã, jak chop siedzi jeji w lagrze? To jŏ przecã niy mogã iś do roboty, bo na pocztã no to sōm rozmajte rzeczy tajymne, pra? Tyż take, nō. Nō ale moja siostra zajechała do Ôpola, tam do tego przewodniczōncego (tak sie zwoł Ginter) i rozpedziała mu tak, iże jedna sie bardzo dobrze ajngowała (tak po niymiecku), by sie nadała, nō ale co? Jeji chop siedzi w lagrze, nō iże ôstgruplajter nie zezwoli tegō. Nō tyn powiedział, iże majōm zaczekać, gdzie ôni po wojnie swojich kryplōw wrażōm, kaj ôni jejich kryplōw po wojnie wrażōm.
No i siostra zarŏzki wiedziała, iże coś nie jes za Hitlerym tyn, ni? Bo iże tak powiedzioł. No i powiedziała mu potym: „to jes moja siōstra, iże ta by sie bardzo dobrze ônaczyła na tã poctã”. Nō i tak mie poty przijyni. Przijachali z poczty i, jak sie to mōwi (Vereidigung) przisiyngã zech musiała ôdłożyć, ni? Poty, nō i potych pracowała na poczcie dwa lata. A tyn ôstgruplajter, tyn sie mioł zesmolić (to tak jes: ôkropnie bōł zły, ize ja prziszła na tã poctã, ni?).
Nō ja, isto taky bōł zły, ize ja prziszła na tã poctã, choć ôn mnie nie chcioł; ale zaś byli tacy, co mie przijyni, ni? No toch pracowała dwa lata, ja, ale poty, pōźnij moja siostra zaszła z ciōnżã i tyż poty była na urlŏpie i to jŏ sama robiyła poty tã pocztã.
Jak poty już widzieli ku kōńcu, co sie już robi, ni?, jak już poty sie zwało, iże ta wojna bydzie przegranŏ, to ja już becugszajny dostała na trzewiki naprzōd, a wprzōd żech niy umiała nic dostać. To zaś bōł taki tyn ôstgruplajter, a poty bōł jeszcze jedyn, taki inszy, co ôn to wydŏwoł, te becukszajny, tyn miōł pod sobōm, co zaszłach, chciałach na trzewiki, to mi nie doł, to yno mi pedzioł „Wo ist ihr Mann, wo ist ihr Mann? Ihr man ist im Kōnzertlager!” – to mi nie chcioł nic dać. A poty, jak już widzieli, co sie robi, to żech już naprzōd dostała trzewiki.
I my musieli wyjyżdżać te ôkopy szachtować, ni? Tam jedne drugi, to tyż jak my fasyny robiyli w lesie, to my… (fasyny – to sie take świyrcŏki, take sośnicky sie ścinało, i poty po dziesiyńć tak do kupy sie złōnczało, i takymi drutōma sie dŏwało, coby tyn piŏch sie nie swŏlōł). To tyn ostgrupynlajter mie doł, cobych jŏ dała pozōr: telach a telach mŏ być zrobiōno i poty pōdziymy do dōmu. A to już widziōł, co sie robi, ni? Choć jŏ była, sie zwało przōd, takŏ Polka, a poty już widziōł, co jes, co… to sie już tak dobrze robiōł.
No i to żech pracowała na ty poczcie, ale poty prziszła ôno… jak Rus wlŏz, ni, frōnt prziszoł, no to my poty skōńczyli.
No potych już nie pracowała nigdzi, bo tak nie było już robotōw, tak w dōma, aż ôn prziszoł poty, w siyrpniu prziszoł do dōm, w sztyrdziestym piōntym w siyrpniu prziszoł.
No i to poty już napocznōł robić zaś, na koleji, no i tak w sztyrdziestym szōstym prziszła Anuśka, no i poty my tu przeciōngli z Tarnowa do Kōlōnowskie. No poty szwager dostoł sam jak akt nadanie, nō i to my sam tyż prziciōngli i miyszkōmy sam. No terŏz my mōmy na pōł ze szwagrym i chowiymy sie krōwkã, świnie, do roboty idzie, a ja pracujã w polu.
Zdrzōdło: Język Polski 4/1960, s.207-215
Fotografijo na wiyrchu: Kościōł św. Morcina Biskupa we Tarnowie Ôpolskim


text:
POUOSPROWIŮM CI Ô MOJIM ŚLŮNSKU - DIKTAND ŚLŮNSKIJ GODKI WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
Diktanda godki ślůnskij sům coroz barzi widziane we roztolicznych sztadach noszego landu. Teroski zawitało i do Rudy Ślůnskij dziynka projektowi sbajslowanymu we ZSO nr 3.
Bez cołki rok we Zespole Szkołůw Ponadgýmnazyjalnych nr 3 we Rudzie Ślůnskij bajslowany bůł projekt zmianowany "Opowiem Ci o moim śląsku", kery mioł przibliżyć niý ýno godka ślůnsko młodziyży, nale tyż i cołki land, we kerym żyjům. Na finoł sbajlowany uostoł Diktand godki zrychtowany cuzamyn do kupy ze Demokratycznům Uniům Regionalistůw Ślůnskich a posłym Markiym Plurům.
Jako tublikowali nům Anna Rzepa - rechtorka we ZSO3 - na prowda interesant zaglůndajům na to, jako dziynka tymu projektowi młodziyż poznała a napoczła sie interesować ślůnskiym. Jako padali, w kůńcu przestowo im być gańba tego skůnd sům a tego, iże godajům. Jako dodowajům Anna Rzepa, raduje to tyż fatrůw tyj młodziyży, kerzi rada prziłazili do szule, a godali, co w kůńcu jejich bajlte napoczli interesować sie tym skůnd a kim sům.
Beztuż radować moge kożdo tako inicjatywa, a jako pokozuje tyn projekt ai rekacjo cołkigo ôtoczynio, werci sie pokozywać modym, co godać niý ma gańba.
INDUSTIRADA - FAJER ZOBYTKŮW TECHNIKI
Jak bezmaś kożdy rok na Wiyrchnim Ślůnsku bajslowany je fajer zobytkůw techniki zmianowany Industriada. Za kożdym razym idzie snolyź te same atrakcje, nale tyż nowości a nowo ôferta industryjnych zobytkůw.
Industriada to juże poleku trodycjo. Bajslowano kożdy rok co roz mo wiyncyj atrakcji a placy, kaj idzie sie we tyn niýôbyczny czos wybrać. Latośno edycjo to wiyncy jak 500 inicjatyw we 29 sztadach. Wszysko jednak sbajslowane pod kludzůnco tyjma "Industriada je kobiytům". A jako dodowajům Adam Hajduga - koordynator Industriady ze Urzynda Marszałkowskigo - dziynka takimu podyńściu idzie ôddać głos kobiytům a pokozać jejich gýszychta.
Interesantnie podleźli tyż do tego we Rudzie Ślůnskij, kaj na zidlungu Ficinus - downyj robotniczyj kolůni - szło snolyź mocka atrakcji. Jako tublikowali nům Iwona Małyska ze Wydziołu Komunikacje Społycznyj a Průmocji sztada UM, tyn zidlůng ze XIX storoczo napoczyn ôdżywać, a dziynka tymu co czos stanył sam w miyjscu, to poradzi sie sam poczuć na prowda klimat tamtego czosu.
Przi ôkazji Industriady a tego, co je łůna kobiytům, sbajlowali sam tyż ekstra wystawy a norychta, kaj szło wywiedzieć sie jako kejsik můgło wyglůndać życie kobiyty na takim Ficinusie. Jako dodowajům Iwona Małyska, szło prać na waszbrecie, biglować abo poôblykać kecki, jakle a inksze szaty na fajer a beztydziyń ze tamtego ôkrysu.
Jako spůminały same uczystniki, je to na prowda gynialny knif, coby ôdciůngnyć bajlte ôd Interneta, smartfona a kůmputera. Je to tyż na prowda fajno ôkazjo, coby sie czegoś wywiedzieć a nauczyć. I kożdy, kogo my trefili, rada bůł co take akcje sům bajslowane. Tůż czekůmy na nostympno juże na bezrok.
EKŮNŮMIK KŮNGRES WE KATOWICACH - REKORD NA JUBILYJŮM
Ôd 10 lot bajslowany je we Katowicach Europyjski Ekůnůmik Kůngres. Je to ôkazjo dlo ludzi ze cołkij Europy, coby sie trefić, pouosprowiać ô wożnych tymatach a posuchać wykłodůw a prelyngyntůw. Latośno edycjo bůła niýôbyczno niý ýno skuli jubilyjům.
Roz za rok we maju Katowice stowajům sie cyntrum ekůnůmicznego świota. We Miyndzynacjůnalnym Cyntrům Kůngresowym bajslowane je wydorzyný, kere co roz ściůngo wiyncyj ludzi, a stowo sie coroz barzi widziane w welcie biznesa.
Latośno 10. juże edycjo, to 150 sesyj tymatycznych, we kerych udzioł wziyło aże 900 prelyngyntůw. Skiż tego do Katowic sjechało aże 11,5 tyś. byzuchantůw, ze czego aże 88% padało, co przijedzie zaś na bezrok.
Cołki kůngres to ôkazjo do pouosprowianio a posuchanio ô zagadniyniach swiůnzanych ze nowymi technologiami, uozwiůnzaniami we ekůnůmice, wolnym rynku a miyndzynacjůnalnym handlu. Godka je tyż ô kierunku uozwijanio industryje, zdrzůdłach energie ai prziszłości sztadůw a metropolii we Europie.
3 roz bůł tyż sbajslowany European Start-Up Days, na kerym dyskutirowano ô uozwijaniu start-upůw, czyli małych fýrm, kere czynsto sztartujům ze czymś nowym a wykorzystujům przi tymu nowe technologie. Je to ô tyla wożne, co coroz czynścij podkryślo sie jejich wożno rola we ekůnůmice.
Jak widać wydorzyný na prowda wożne, nawet we skali cołkij Europy. Latosi we Katowicach sbajslowano bydzie jeszcze miyndzy inkszymi kůnferyncjo "Nowy Przemysł Expo", Europyjski Kůngres Małych a Strzednich Gyszeftůw ai Szczyt Klimatyczny Organizacji Narodów Zjednoczonych.
EDUKACJO LEŚNO - COBY LASU BŮŁY BARZI ZNANE
Ô lasy trza dbać a dobrze nimi gospodarzić. I gynau ôd tego sům Nadleśnictwa, kere nojbligsze můmy we Katowicach. Stawiajům łůni jednako tyż na edukacjo, coby ludzie wiyncyj wiedzieli ô jejich robocie a samych lasach.
Nadleśnictwa stowiajům na edukacjo, beztuż majům zrychtowano niý ýno ekstra zala przirodniczo, nale tyż bajslujům roztomajte akcje a inicjatywy. Jako tublikowali nům Sławomir Forystek - starszy szpecjalista ds. edukacje a administracje - Nadleśnictwo Katowice, pod kere podlego miyndzy inkszymi Ruda Ślůnsko, ôd doś poru juże lot uczům na ściyżkach edukacyjnych, a zali, na keryj pokozane majům bogactwo przirodnicze cołkigo Wiyrchnigo Ślůnska.
Ze takij edukacje chcieli tyż skorzystać Rajce a rechtory ze Rudy Ślůnskij. Beztuż pojechali łůni na ekstra tref, kaj wywiedzieli sie, jako Nadleśnictwo moge spůmogać edukacjo bajtli we tym zakresie. Jako padali nům Józef Skudlik - Ryskiyr Kůmisje Ôchrůny Strzodowiska - byli rechtory, co ôd razu wiedzieli, iże chcům sam przijechać ze swojimi szkolorzami.
Cuż sie dziwować, kej dowiedzieć sie sam idzie na prowda interesantnych rzeczy. Choby dejmy na to takich, jak sie gospodarzi zasobami we lasach abo jako wyglůndo robota siyngorza. Kej zaś spyto sie bajtli eli to dobrze, co strůmy we lasach sie wycino, to praje kożdy powiy, iże niý.
Jednako wycinać niýkere trza. Wszysko jednako podle zasady zrůwnoważůnego uozwoju, jako tublikujům nům Grzegorz Skurczak - Zastympnik Nadleśniczego. A Józef Skudlik uspokojajům przi tymu, co leśniki wiedzům co robiům, a niý wycinajům niýpotrzebnie. Przi tymu sadzům nowe strůmy, coby lasůw mielimy coroz wiyncyj a bůły coroz zdrowsze.
PROBLYM ZE HARMOZIAMI - ZAKOPUJŮM, POLŮM A ...
Problym ze harmoziami napoczyn sie juże doś downo tymu. Jednako wtedy mało wto na to zaglůndoł. Teroski jednako doszło do tego, co niý idzie juże tego ôsmolić. Eli jednak niý ma to za niýskoro?
We Bytůniu problym ze harmoziami napoczyn sie juże blank downo. Jednako dopiyro reakcjo miynszkańcůw a programy we telewizyji, ruszůły ta sprawa do przodku, coby cosik z tym zrobić. Mo sie jednako wrażyniý, co bůło to trocha za niýskoro.
W tyj sprawie bůła tyż ôstatnio ekstra Sesyjo Sztad Rady, na keryj dyskutirowali ô tym problymie. Przedstowiůny tam uostoł nawet szpecjalny raport ze tego, jak shajcowało sie tam ôstatnio wysypisko. Zrychtowany łůn uostoł bez Bytomskie Przedsiębiorstwo Komunalne, a przedstowiůny bez jejich Prezesa Kazimierza Bartkowiak.
Raport ze akcje przedstowiła tyż fojerwera, kero podsumowała jako wyglůndały dziołania gaśnicze. Niýstety cołki szkopuł je w tym, co jak spůminali Rajce Robert Rabus a Michał Bieda, niý ma to jedyny przipadek takij "utylizacje" harmozi. Co roz słyszy sie we mediach abo Internecie, co kajś sie zaś poli jakeś wysypisko, abo kajś niýlegalnie składujům harmozie.
Niýstety pomimo protestůw miynszkańcůw, choby we Bytůniu, licznych negujůncych kůmyntorzach roztolicznych ludzi, tyn proceder dalij trwo. I żodyn jakoś niý poradzi tego zasztopować. A nojgorsze w tym wszyskim je to, że nojwiyncyj uciyrpi jak zowdy, kożdy zwykły czowiek. Beztuż niý śmiy sie tego ôsmolić, ýno wto co poradzi, musi robić, coby żůło nům sie wszyskim lepij a zdrowij.
REWITALIZACJO TRWO - BYTŮŃ ÔDNOWIO RYMŮNTUJE A RYCHTUJE PRZESTRZYŃ
Bytůń jak narazie nojbarzi kojarzi sie ze hajům ô harmozie. Jednako starajům sie łůni pokozać, co moge to być na prowda piykny sztad. Beztůż durś tam coś je robiůne przi zobytkach a placach zielůnych. Trwo rewitalizacjo.
Ôd jakigoś czosu we Bytůniu wziyni sie za rewitalizacjo jejich sztada. Efekty juże widać po Teatrze Rozbark abo na placu po downyj grubie Powstańców Ślůnskich, kaj teroźnie je ekůnůmik strefa a powstowajům nowe miyjsca roboty.
Cołko rewitalizacjo jednako niý ma tako prosto, bo jako tublikujům Izabela Domagała - Kierownik Biura Rewitalizacji i Funduszy Europejskich - rewitalizacjo to procys, kery we Bytůniu trwo juże ôd jakigoś czosu. A jako dodowajům, wszysko trwo, bo sztad musioł przyńś restrukturyzacjo, kero niý bůła leko.
Cołki procys jednako juże wysztartowoł i jako padali nům Damian Bartyla - Sztad Prezydynt Bytůnio - niýkere roboty sům juże skůńczůne, niýkere skůnczům sie jeszcze latosi, a na nikere dopiyro podszrajbowuje sie szpecjalne dorzůndki.
Efektym mo być rewitalizacjo budynkůw sakralnych, kere sům niý ýno zobytkami, nale tyż miyjscym spotkań ludzi. Sům tyż plany na stawiynia we cyntrum, na Rozbarku, na Bobrku. Sům wizje nowych cestůw, placůw a skwerůw. A nawet zrychtowanio Rezerwatu Przirody Żabie Doły, kaj po rewitalizacji majům być tarasy widokowe, edukacyjno ściyżka a plac, kaj miynszkańce bydům můgli zichernie a przijymnie spyndzać czos.
V BIEG WYRSKI - LOTALI DLO SZPORTU A ZDROWIO
Lotaniý we Wyrach to juże poleku napoczyno być reguła. Juże piůnty roz szło polotać a pościgać sie na dystansie 10 km. Choć niýkerzi lecieli po prostu do siebie.
Lotaniý to coroz barzi widziany szport u nos. Coroz czynścij poradzi sie zoboczyć, jak ludzie trynujům, abo po prostu dlo siebie idům polotać. Jednako coby im sie to za drap niý zmierzło, bajsluje sie roztomajte evynty, choby Bieg Wyrski abo Bieg po Moczka i Makówki.
Beztuż kożdy wto mo chyńć a trocha formy, moge ôbsztalować sie a sztartnyć we ekstra sbajslowanym biegu. We Wyrach lecieli latosi 17 czyrwnio, a coby niý bůło za gorko, to bajslyrze nawet ekstra usztalowali godzina sztartu na 8:30 rano.
Jednako i bez tego atmosfera bůła za doś gorko. Niýkerzi jako nům padali lecieli do swoij przijymności, abo coby sie poruszać. Niýkerzi jednako lecieli, coby przelecieć tyn dystans jak nojgibcij. Nawet padły nowe rekordy.
Przede wszystkim jednako tako impreza mo průmować lotaniý a tako forma aktywności - jako tublikujům nům bajslyrz Arkadiusz Szmitka. Je to tym barzi we wercie, bo jako spůminajům Barbara Prasoł - wůjt gminy - lotaniý to knif na zdrowy tryb żywobycio. Beztuż tym barzi raduje to, iże coroz wiyncyj ludzi loto.
CHARITATIWNO GALA SZPORTU - SZPORTY WALKI A SIÝŁY
Srogo gala siýłowych szportůw a walki uostała sbajslowano na hali MOSiR na Halymbie we Rudzie Ślůnskij. Co interesant niý miała łůna průmować agresji, nale pokozać, co sům to szporty, kere mogům uczyć a spůmogać.
Na hali widowiskowo-szportowyj MOSiR na Halymbie poradzi sie uoboczyć roztomajte gale a szport turniyje. Uostatnio sbajslowano tam uostała piyrszy roz we Rudzie Ślůnskij Charitatiwno Gala, na kero przijechało 15 szport klubůw. Jako padali nům Jarosław Baron - Pryzes Sekcji Szportůw Siyłowych we Siymanowicach Ślůnskich, we 10 dyscyplinach na 3 arynach kůnkurowało ze sobům aże 150 zawodnikůw.
Połůnczyniý dyscyplin siýłowych a walki ze charitatiwnům galům pokozuje, co swoja siýła idzie tyż spożytkować na pomoganiý inkszym. Tym razym bůł to mały Bartek, kery urodziůł sie ze poważnům wadům serca, kero coby wylyczyć, potrza festelnie drogich ôperacji.
Jednako miała łůna tyż pokozywać, co szporty walki, to niý ma to samo, co haja na placu. To czynsto je sztuka. Choby dejmy na to Karate, kere jak tublikujům nům Roman Dymek - Pryzes rudzkigo klubu karate - wziynio sie z Japonii, kaj niý ma traktowane jak szport dyscyplina, ýno kůnsek żywobycio.
W sumie jako dodowajům biere sie to s tego, co karate powstało z życiowyj potrzeby. Zwykłe ludzie, kere niý miały brůni, chcieli sie jakoś ôchrůnić przed krziwdům a ciyrpniyniym, kere zadowała im mało kasta. Jako dodowajům same miano Karate ôznaczo "pusto piyńść", co wiůnże sie z podstawowům zasadům, iże walczy sie samymi rynkami a nogami.
Sama gala to jednako tyż szport zawody, na kere przijechali sam roztomajte majstry we swoich dziydzinach. Szport rywalizacjo uwiyńczůno bůła uozdaniym prajsůw, kere motywujům do dolszyj roboty a trynowanio.
MARZYNIA - BO WERCI SIE JE MIEĆ
To, iże werci sie mieć marzynia, niý trza przekůnywać chyba żodnego bajtla. Jednako coby te bajtle miały ôkazjo te marzynia realizować, bajslowany je stypendialny program. Dziynka tymu młodziyż moge ôzwijać niýkere swoje grajfki.
Roz za rok ôd marca do czyrwnio bajslowany je stypendialny program dlo bajtli ze Bytůnio a Zobrzo. Dziynka niýmu mogům łůni uozwijać swoje grajfki awisorske, taneczne, fotograficzne, plastyczne, tyjatralne a muziczne.
Jako tublikujům Izabela van den Bossche - Dyrehtor ds kůmunikacje we fýrmie Fortum - je to juże 7 edycjo tego programa, ale kożdy rok co sam przijyżdżajům, to widzům, co je to dobro inicjatywa. Padali, co czosym by sie to umiało i zmierznyć, jednako kej sie przijedzie, a zoboczy te uśmiechy a zaangażirowaniý tych bajtlli, to zaś ôd nowa sie chce.
Cuż sie dziwować. Dziynka takij akcji niýkere bajtle, co majům ciynżko w doma, dostowajům szansa realizować swoje marzynia. Mogům łůni uozwijać swoja pasjo, we czym spůmogajům ich bajslyrze programa, wolůntariusze a wykwalifikowane trynery.
Wto wiy, mono dziynka tymu programowi dostowajům szansa na lepsze żywobyciý? A mono kształcům sie tam prziszłe artysty, awisorze a tancyrze wilegigo formata? Tego niý wiymy, jednako jakeś prawdopodobyństwo je, bo ôd 2012 z takij spůmogi skorzystało juże wele 1000 bajtli.


text:
Elizabeth II
Elizabeth II, po prowdźe: Elizabeth Alexandra Mary (rodz. 21 kwjetńa 1926 we Lůndyńe, um. 8 wrześńa 2022 we Balmoral) – krůlowo Wjelgij Brytańije ze dynastyje Windsorůw uod 6 lutygo 1952 (korůnowano 2 czyrwca 1953) do jeji śmierći 8 wrześńa 2022, cera George'a VI Windsora a Elizabeth Bowes-Lyon. Krům Wjelgij Brytańiji, za gowa państwa uznowało jům tyż 15 inkszych krejůw: Antigua a Barbuda, Australijo, Bahamy, Barbados, Belize, Grenada, Kanada, Jamajka, Nowo Zylandyjo, Papua-Nowo Gwinyjo, Saint Kitts a Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent a Grynadyny, Tuvalu a Wyspy Salůmůna.
Uod 9 wrześńa 2015 bůła nojdużyj we geszichće panujůncym władcům Wjelgij Brytańiji, a uod 13 paźdźerńika 2016 nojdużyj panujůncym władcům na cołkim śwjeće.


text:
Emigranci
- Emigranci premiera: 17 grudnia 1975 reż. Kreczmar Jerzy Teatr Współczesny, Warszawa
- Emigranci premiera: 5 stycznia 1976 reż. Szubarczyk Antoni Teatr Krypta, Szczecin
- Emigranci premiera: 13 lutego 1976 reż. Okopiński Marek Teatr Wybrzeże, Gdańsk
- Emigranci premiera: 14 lutego 1976 reż. Holland Agnieszka Teatr im. Juliusza Osterwy, Gorzów Wielkopolski
- Emigranci premiera: 20 lutego 1976 reż. Para Józef Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego, Katowice
- Emigranci premiera: 10 kwietnia 1976 reż. Ostrowski Janusz Teatr Polski, Bielsko-Biała
- Emigranci premiera: 24 kwietnia 1976 reż. Wajda Andrzej Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, Kraków
- Emigranci premiera: 15 maja 1976 reż. Goliński Jerzy Teatr im. Jana Kochanowskiego, Opole
- Emigranci premiera: 16 maja 1976 reż. Drissi Abdellah Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego, Koszalin
- Emigranci premiera: 4 października 1976 reż. Miedziewski Stanisław Teatr im. Wilama Horzycy, Toruń
- Emigranci premiera: 7 maja 1977 reż. Skaruch Witold Teatr Nowy, Łódź
- Emigranci premiera: 27 marca 1978 reż. Słotwiński Józef Teatr im. Juliusza Osterwy, Lublin
- Emigranci premiera: 6 kwietnia 1978 reż. Jasielski Józef Teatr Dramatyczny, Elbląg
- Emigranci premiera: 14 kwietnia 1978 reż. Szulczyński Wojciech Teatr Nowy, Poznań
- Emigranci premiera: 16 kwietnia 1978 reż. Zegalski Jerzy Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki, Białystok
- Emigranci premiera: 11 marca 1979 reż. Błeszyński Jan Teatr im. Stefana Jaracza, Olsztyn
- Emigranci premiera: 3 czerwca 1979 reż. Bułhak Ewa Teatr Polski, Wrocław
- Emigranci premiera: 14 grudnia 1979 reż. Grzeszczak Tomasz Teatr im. Adama Mickiewicza, Częstochowa
- Emigranci premiera: 29 marca 1980 reż. Zeidler Wojciech Teatr im. Wandy Siemaszkowej, Rzeszów
- Emigranci premiera: 4 kwietnia 1981 reż. Jakimiec Andrzej Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego, Tarnów
- Emigranci premiera: 27 marca 1982 reż. Wilkoński Zbigniew Teatr Polski, Szczecin
- Emigranci premiera: 30 marca 1982 reż. Zespół Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego, Tarnów
- Emigranci premiera: 16 października 1982 reż. Wojdan Zygmunt Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego, Radom
- Emigranci premiera: 15 lutego 1983 reż. Fryźlewicz Józef Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, Płock
- Emigranci premiera: 2 lutego 1985 reż. Gliński Marek Teatr im. Wandy Siemaszkowej, Rzeszów
- Emigranci premiera: 29 marca 1985 reż. Dąbrowski Andrzej Józef Teatr Ziemi Pomorskiej, Grudziądz
- Emigranci premiera: 2 lipca 1986 reż. Fryźlewicz Józef Bałtycki Teatr Dramatyczny im. Juliusza Słowackiego, Koszalin
- Emigranci premiera: 12 marca 1987 reż. Fryźlewicz Józef Teatr na Targówku, Warszawa
- Emigranci premiera: 8 kwietnia 1987 reż. Zembrzuski Jacek Teatr Współczesny im. Edmunda Wiercińskiego, Wrocław
- Emigranci premiera: 29 maja 1987 reż. Michalik Bogdan Teatr im. Adama Mickiewicza, Częstochowa
- Emigranci premiera: 13 lutego 1988 reż. Zaleski Krzysztof Scena na Piętrze, Poznań
- Emigranci premiera: 5 marca 1988 reż. Ostrowski Janusz Teatr Zagłębia, Sosnowiec
- Emigranci premiera: 6 marca 1988 reż. Gliński Marek Teatr Dramatyczny, Legnica
- Emigranci premiera: 28 marca 1988 reż. Łapicki Andrzej Teatr Kwadrat, Warszawa
- Emigranci premiera: 16 kwietnia 1988 reż. Augustyniak Bogdan Teatr im. Stefana Żeromskiego, Kielce
- Emigranci premiera: 28 sierpnia 1988 reż. Fryźlewicz Józef Teatr Polski, Bydgoszcz
- Emigranci premiera: 22 maja 1990 reż. Fryźlewicz Józef Teatr Powszechny w Łodzi, Łódź
- Emigranci premiera: 2 czerwca 1990 reż. Rościszewski Krzysztof Teatr Nowy, Łódź
- Emigranci premiera: 10 listopada 1990 reż. Bielicki Wowo Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, Wałbrzych
- Emigranci premiera: 17 listopada 1990 reż. Hankiewicz Tadeusz przedstawienie impresaryjne
- Emigranci premiera: grudnia 1991 reż. Szaciłowski Stefan Teatr Nowy , Lublin
- Emigranci premiera: 20 września 1992 reż. Stanisławiak Grzegorz Teatr Nowy im. Gustawa Morcinka, Zabrze
- Emigranci premiera: 27 września 1992 reż. Jakimiec Andrzej Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki, Białystok
- Emigranci premiera: 18 listopada 1992 reż. Król Jerzy Teatr Korez, Katowice
- Emigranci premiera: 12 stycznia 1994 reż. Franaszek Mieczysław, Gierczak Aleksander Teatr Polski, Poznań
- Emigranci premiera: 5 lutego 1994 reż. Błeszyński Jan Teatr im. Wandy Siemaszkowej, Rzeszów
- Emigranci premiera: 19 czerwca 1994 reż. Szaciłowski Stefan przedstawienie impresaryjne
- Emigranci premiera: 25 września 1995 reż. Kutz Kazimierz Teatr Telewizji
- Emigranci premiera: 29 października 1996 reż. Król Jerzy Teatr Nowy, Zabrze
- Emigranci premiera: 15 grudnia 1997 reż. Łysak Paweł Teatr Kameralny, Lublin
- Emigranci premiera: 20 lutego 1998 reż. Król Jerzy Teatr Dramatyczny, Elbląg
- Emigranci premiera: 25 września 1999 reż. Nowak Jerzy Z. przedstawienie impresaryjne
- Emigranci premiera: 3 lutego 2001 reż. Bartłomiejczyk Krzysztof Teatr Polski, Bielsko-Biała
- Emigranci premiera: 2 czerwca 2001 reż. zespół Teatr im. Adama Mickiewicza, Częstochowa
- Emigranci premiera: 28 sierpnia 2001 reż. Piasecki Tomasz Teatr Dialog, Kraków
- Emigranci premiera: 10 sierpnia 2002 reż. Cyrwus Piotr, Skibiński Wojciech Scena Fundacji Starego Teatru, Kraków
- Emigranci premiera: 7 marca 2003 reż. Rościszewski Krzysztof Olsztyński Teatr Lalek, Olsztyn
- Emigranci premiera: 20 września 2003 reż. Król Jerzy Teatr Studio K, Katowice
- Emigranci premiera: 31 stycznia 2004 reż. Wicza-Pokojski Romuald Teatr Wiczy, Toruń
- Emigranci premiera: 10 czerwca 2005 reż. Nowak Dominik, Sieklucki Piotr Avant` Teatr, Kraków
- Emigranci premiera: 10 sierpnia 2005 reż. Cyrwus Piotr, Skibiński Wojciech Scena Moliere, Kraków
- Emigranci premiera: 14 stycznia 2006 reż. Gaudyn Sławomir Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego, Tarnów
- Emigranci premiera: 17 lutego 2007 reż. Galos Krzysztof Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego, Radom
- Emigranci premiera: 22 czerwca 2008 reż. Mąka Jacek, Sadowski Janusz Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, Płock
- Emigranci. Fragmenty premiera: 17 września 2008 reż. Żmijewski Artur Teatr Praga, Warszawa
- Emigranci premiera: 17 stycznia 2009 reż. Mazurkiewicz Witold Teatr Provisorium, Lublin
- Emigranci premiera: 13 września 2009 reż. Kukuła Janusz Teatr Polskiego Radia
- Emigranci premiera: 9 stycznia 2010 reż. Piasecki Tomasz Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego, Tarnów
- Emigranci premiera: 29 stycznia 2010 reż. Rościszewski Krzysztof Teatr Mały w Manufakturze, Łódź
- Emigranci premiera: 13 kwietnia 2011 reż. Melski Stanisław Teatr Mały, Wrocław
- Emigranci premiera: 13 maja 2011 reż. Rubin Wiktor Teatr Łaźnia Nowa, Kraków
- Emigranci premiera: 30 września 2011 reż. Kusztal Michał Teatr Dzieci Zagłębia im. Jana Dormana, Będzin
- Emigranci premiera: 23 marca 2012 Teatr im. Juliusza Słowackiego, Kraków
- Emigranci premiera: 14 grudnia 2013 reż. Mrówczyński Grzegorz Teatr im. Wandy Siemaszkowej, Rzeszów
- Emigranci premiera: 23 maja 2014 Teatr Dramatyczny im. Jerzego Szaniawskiego, Wałbrzych
- Emigranci premiera: 30 maja 2014 Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki, Białystok
- Emigranci premiera: 6 czerwca 2015 reż. Cyrwus Piotr Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana, Warszawa
- Emigranci premiera: 11 czerwca 2016 reż. Frąckiewicz Paweł Teatr Kontrapunkt, Warszawa
- Emigranci premiera: 6 listopada 2017 reż. Cyrwus Piotr Teatr Telewizji
- Emigranci premiera: 17 grudnia 2017 reż. Frąckiewicz Paweł Teatr Kontrapunkt, Warszawa
- Emigranci premiera: 3 listopada 2019 reż. Szumiński Franciszek Teatr im. Juliusza Osterwy, Lublin


text:
Ze stolětneho duba w Brězowce bajowa postawa nastała
Brězowka (AK/SN). Z wjace hač sto lět stareho duba je Slepjanski drjeworězbar Thomas Schwarz wot měrca tohole lěta skulpturu wódneho muža tworił, kotraž steji nětko w Brězowce. „We wobliču wódneho mža zjednoćeja so pryzle kaž tež dobroćiwosć. Zwisk ze wsu bě mi při tym wažny“, rjekny wuměłc minjeny pjatk při wotkryću skulptury. Domowinska skupina bě na zarjadowanje přeprosyła.
Bjezposrědnje nad motiwom wódneho muža steji serbske mjeno wsy Brězowka. K skulpturje słuša ławka, na kotrejž su widźeć ryby, woda a žołmy. „Ławka nasta z wjerška duba“, powěda Thomas Schwarz. Skulptura steji wosrjedź lipoweho hajka. „Je to moja třeća postawa wódneho muža. 2014 sym tajku za Radowizu (Radewiese) pola Mosta (Heinersbrück) w Delnjej Łužicy twarił, lěto pozdźišo slědowaše ławka z wódnym mužom, błudničkami a lutkami za Witaj-pěstowarnju ,Milenka‘ w Rownom.“


text:
Njeswačidło (ML/SN). Filigrane wudźěłki kleplowarkow kružka Smochčanskeho kubłanišća swj. Bena kaž tež cynowe figury móže wopytowar wot minjeneje njedźele w hodownej wustajeńcy w Njeswačanskim domizniskim muzeju wobdźiwać. Čłonki kleplowanskeho kružka pod nawodom Sigridy Bähr z Małeho Wjelkowa su swoje twórby za 48. wosebitu wustajeńcu w Njeswačidle předstajili. Při zachodźe do wustajenišća strowi božodźěsćowy štom, na kotrymž wisaja kleplowane hwěžki, jandźeljo a druhe hodowne symbole, wopytowarjow do spodobneje přehladki.
Hižo wot 16. lětstotka su mustrowe knihi za kleplowanje znate. Nitki wjerća a křižuja so tak, zo přez kleplowanje canki nastanu. Z nimi najprjedy šaty a dalše tekstilne wudźěłki pyšachu. Pozdźišo kleplowarki tež mjeńše pyšne twórby, kaž našijniki, broše a wjetše knefle zhotowjachu. Znata spěchowarka kleplowanja bě Barbara Uthmann w Rudnych horach. Wona je kleplowanje zawjedła jako přidatnu zasłužbu za zežiwjenje chudych swójbow hórnikow. A z tym je tam samostatna hospodarska hałžka nastała.


text:
Rozsud (3/11)
Hižo w adwentnym času 1973 mějachmy zaso zetkanje w zwisku z »Łužiskej fotografiju« w Budyšinje. Ja běch spěchowanske pjenjezy we wysokosći 1.500 hriwnow do techniki a njesměrnje drohich wulkoformatowych ORWO-filmow inwestował. Wo mojej lubosći za ORWO napisam hišće pozdźišo. Za swoje snadź wosom probowych fotografijow běch sej znate eksponaty kaž wušiwanki, Róžeńčansku architekturu, wězo jutrowne jejka a nowolětki wupytał. Wšako chcych přewšo łužisku dušu šefow narěčeć. Z dźensnišeho wida sej myslu, zo běchu z mojim fotografiskim wašnjom wěcneje fotografije dosć spokojom a snano samo překwapjeni. Tež pódla wotćišćanu fotografiju starych myšacych paslow z měšćanskeho muzeja w Lubiju (tule znowa fotografowane) mějach při sebi. Ale z nim nochcychu so spřećelić. W foće zbasnichu sej na Łužicu poćahowanu symboliku »pasle, połć a zabiće«, štož njewostaji mi a wobrazej žanu šansu. Přiwšěm namaka foto swój puć a bu 2002 samo kalendrowy wobraz w nakładnistwje Lusatia.
Dopominam so hišće dokładnje na naše zetkanje. Šeflektor dr. Pawoł Völkel jimaše so – nimale kaž w referaće – słowa a rozkładźe, zo wuda LND wuměłski kalendar z łužiskimi fotografijemi. Změje titul »Meine Heimat – Moja domizna« a podtitul »Křinja – Drohoćinki z Łužicy«. Z titulom »Moja domizna« móžachu zakaz ministerstwa za kulturu za nowe kalendrowe titule hač do 1976 a 1977 wobeńć. Hnydom jewješe so prašenje, hač drje »drohoćinki« za pjeć lětnikow dosahaja? Beno Kućank sonješe wo nakładźe 5.000 eksemplarow. Wšitcy běchu wćipni, što drje budu knižne wiki wo nowej serbskej ediciji rjec. Za mnje bě to naraz wulke wužadanje a wjeselo.


text:
Jara poradźene druhe swójbne zetkanje Serbskeho šulskeho towarstwa je minjeny kónc tydźenja wosom swójbow z Hornjeje a Delnjeje Łužicy we Wodowych Hendrichecach dožiwiło. Mějachmy tam wulkotny čas a směm twjerdźić, zo smy so jako skupina derje hromadźe namakali. Runje tak kaž su starši nowe zwiski nawjazali, su so tež mjez dźěćimi nowe kontakty spletli.
Tema kónca tydźenja bě „Pućowanje wódneho muža“. Nastorčiła bě ideju dźiwadłowa pedagogowka Dörte Hentschel. Wona zdobom powědki powědaše. Zhromadnje smy na zakładźe serbskich mytiskich bytosćow swójsku powědku stworili. Při tym dźěłachmy w jednotliwych skupinach, kotrež su so mjez sobu wuměnjeli, a mějachmy wjele wjesela.
Naposledk njejsmy swoju powěsć jenož powědali, ale tež z wobrazami wuhotowali. Wšo to zestajimy do digitalneje knihi, tak zo zwostanje z kónca tydźenja rjana dopomnjenka. Nětko so hižo wšitcy na klětuše zetkanje w Delnjej Łužicy wjesela. Kathleen Komolcyna
Chrósćicy (JK/SN). Wohnjowa wobora je wšudźe kruty wobstatk komunalneho a towaršnostneho žiwjenja a wažny partner, hdyž matej so wěstota a porjad zaručić. Tak je to tež w Chróšćanskej gmejnje. Tamniša wohnjowa wobora zhladuje lětsa na wosebity jubilej. Před 200 lětami je znaty rjemjeslnik a prócowar Handrij Kiesling prěnju sykawu do Chrósćic přiwjezł a z tym zdobom nastorčił wohnjoškit a wolóžene hašenje wohenja. To bě ródna hodźina wohnjoweje wobory w Chrósćicach. Tutón rědki jubilej chcedźa hódnje woswjećić.
Wojerecy (SN/MWj). Z njewšědnej próstwu je so tele dny Wojerowske měšćanske zarjadnistwo na swojich wobydlerjow wobroćiło. Přičina je, zo su ludźo w zašłosći na měšćanskich pohrjebnišćach wjetšu ličbu priwatnych ławkow nastajili a je zdźěla z rjećazami na štomy přizamknyli. „Wulka ličba ławkow z rozdźělnych materialijow, formow a barbow k jednotnemu a měrnemu wonkownemu wobrazej na kěrchowach njepřinošuje“, rěka w nowinskim zdźělenju města. Bóle problematiske je, zo su někotre ławki skóncowane abo kruće dosć njesteja. Z tym wobchadna wěstota hižo zaručena njeje. W padźe njezboža by město jako nošer pohrjebnišća zamołwite było.
Dwanaće lět je Gabriela Linakowa jako zamołwita za serbske prašenja města Wojerecy skutkowała. Nětko ma wona naslědnicu, kotruž je měšćanska rada wčera wuzwoliła.
Wojerecy (AK/SN). Diana Karbowa budźe nowa zamołwita za serbske prašenja města Wojerecy. Ručež móžno chcedźa ju oficialne do tohole zastojnstwa powołać. To je Wojerowska měšćanska rada na swojim wčerawšim posedźenju jednohłósnje schwaliła. Runočasnje chcedźa wjelelětnu zamołwitu za serbske prašenja města Gabrielu Linakowu hódnje rozžohnować. Wona je tónle nadawk wot lěta 2010 hač do 2022 jako naslědnica Gertrud Wincarjoweje wukonjała.
Spěchowanje wobkrućili
Budyšin. Konwent kulturneho ruma Hornja Łužica-Delnja Šleska je na swojim wčerawšim posedźenju w Budyskim Dźiwadle na hrodźe předsydstwo wobkrućił. Předsyda gremija je wotnětka nowy Zhorjelski krajny rada Stephan Meyer a Budyski nowy krajny rada Udo Wićaz jeho naměstnik (wobaj CDU). Zdobom je konwent lisćinu institucijow wopodstatnił, kotrež nadal spěchuja. Mjez nimi su na přikład Serbski ludowy ansambl, Němsko-Serbske ludowe dźiwadło a Budyski Serbski muzej.
Knižne myto rozšěrili
Lipsk. Knižne myto Lipšćanskich knižnych wikow budźe so wot klětušeho tež w spartach comic, manga a graphic novel spožčeć. „Čitanski kompas“ mjenowane wuznamjenjenje ma předewšěm „młódšich zajimcow za čitanje zahorić a jim orientaciju w dźunglu nowowudaćow wolóžić“, kaž w nowinarskej zdźělence wikow rěka.
We wagonje přenocować
Statny škit přepytuje
Kulow. Tři skóncowane swjate křiže su sobotu dopołdnja policiji přizjewili. W prěnim padźe su njeznaći mjez Sulšecami a Lubhozdźom křiž ze zornowcoweho stołpa torhnyli. Po wšěm zdaću měrjachu so na železnu konstrukciju, kotruž sobu wzachu. Tamnej padaj staštej so na Salowskej dróze w Kulowje. Tam bě wobydler dwaj powalenej křižej přizjewił. Jónu běchu metalowy křiž wotrězali, ale ležo wostajili. Tamny metalowy křiž su skućićelo wułamali a sobu wzali. Kaž Zhorjelska policajska direkcija na naprašowanje zdźěli, je nětko statny škit dalše přepytowanja přewzał, a to do wšitkich směrow. Po dotalnych informacijach drje jedna so wo paduchow metala, nowinski rěčnik zdźěli.
Smjerdźaca. Booki-kniha Ludoweho nakładnistwa Domowina „Wotkryj sej swoje ćěło“ steji w srjedźišću knižneje prezentacije jutře, srjedu, w 17 hodź. w Smjerčečanskim Serbskim kubłanskim srjedźišću LIPA. Přełožowarka Sylwija Šěnowa nowostku předstaji a lektorka LND Janina Mikławškowa dalše Booki-knihi prezentuje. Wopytowarjam poskići so móžnosć, sej wšě wušłe serbske wudaća w rjedźe Booki wobhladać a sej snano tón abo tamny eksemplar hižo jako hodowny dar kupić. Zastup je darmotny.
Přeprošuja na hłownu SET
Njeswačidło (JK/SN). Wulka woda lěta 2013 je tež w Njeswačanskej gmejnje tójšto škody zawiniła. Wosebje podłu rěčkow 2. rjadu je woda na wjacorych městnach přez brjohi stupiła. Hladanje tychle wodźiznow je tuž bytostny nadawk za gmejnu, hladajo na škit před wulkej wodu a zdobom jako přinošk k škitej přirody a wobswěta. Komuny w Sakskej dóstawaja za to lětnje 500 eurow na kilometer wodźizny spěchowanja wot Swobodneho stata Sakskeje. Tute pjenjezy so při prawym zasadźenju na dobro krajiny a škita před wulkej wodu wuskutkuja.
Smochćicy (SN/MWj). Park wokoło Smochčanskeho kubłanišća swjateho Bena stajnje zaso ludźi přićahuje. Štóž pak so dotal na zjawnym wodźenju z wobswětowej pedagogowku Christine Weber wobdźělić móhł njeje, móže to nětko takrjec sam nachwatać. Wodźenje poskićuja wot najnowšeho jako awdijowy přewodnik za šmóratko. Z nim podadźa so wopytowarki a wopytowarjo na kulturnohistoriske a botaniske pućowanje po sydom lětstotkow dołhich stawiznach parka z jeho drohotnym wobstatkom štomow, rěka w nowinskim wozjewjenju. Při recepciji kubłanišća móže zajim tak mjenowany QR-code ze swojim šmóratkom scanować a so potom na puć podać.


text:
Kito Lorenc. Personalna bibiliografija - PersonalbibliographieFranc Šěn
164 stronow. A5-brošura
ISBN: 978-3-9816961-5-8
Płaćizna: 8,00 €
Lěto wudaśa: 2018
Inhalt
Składnostnje sympozija k spominanju na Kita Lorenca dnja 22. měrca 2018 w Budyšinje je wušoł w nowo-wuhotowanym Małym rjedźe Serbskeho instituta zešiwk „Kito Lorenc. Personalna bibliografija“. Je to pomocny srědk za wšěch, kiž chcedźa so intensiwnišo z dźěłom a tworjenjom spisowaćela zaběrać. Bibliografija wobsahuje na tysac zapiskow z dźěłami a přełožkami awtora. Pjeć stow zapiskow pokazuja na wozjewjenja wo nim, kaž nastawki a recensije. Nimo registra mjenow skići bibliografija tež zapis něhdźe tysac basni Kita Lorenca. Bibliografiju zestajał je dr. Franc Šěn, bywši sobudźěłaćer Serbskeho instituta.


text:
SIMC10
SIMC (System identyfikatorów i nazw miejscowości; Systym idyntyfikatorōw i mian miyjscowości) – systym, co je składnikym Krŏjowego Regestu Urzyndowego Podziału Terytorialnego Krŏju (TERYT). Systym je kōmandyrowany ôd Głōwnego Urzyndu Statystycznyego.
SIMC je regest mian miyjscowości i jejich czynści, co zawiyrŏ te informacyje[1][2]:
- urzyndowŏ nazwa miyjscowości,
- idyntyfikatōr miyjscowości,
- zorta miyjscowości,
- przinŏleżność miyjscowości do gminu, krysu i wojewōdztwa.
- idyntyfikatōr SIMC z numerym kōntrolnym[3]
Systym idyntyfikatorōw i nazw miyjscowości je permanyntnie aktualizowany po wkludzyniu zmian urzyndowych nazw miyjscowości jak tyż zmian w zasadniczym podziale terytorialnym państwa. Numery SIMC sōm unikatowe i stałe. Numery SIMC miyjscowości likwidowanych niy sōm nazod używane.
Przipisy
- ↑ Rozporzōndzynie Dorady Minister z dnia 15 grudnia 1998 r. we sprawie detajlowych prawideł kludzyniŏ, pasowaniŏ i udostympnianiŏ krajowego regestu amtowego dzielynie terytorialnego krŏju jak tyż zwiōnzanych z tym musōw ôrganōw administracyje regyrōnkowyj i jednotek samoregyrowaniŏ terytorialnego (Dz.U. z 1998 r. nr 157, poz. 1031).
- ↑ Zakres regestu TERYT.
- ↑ Ôpis weryfikacyje numeru kōntrolnego SIMC.


text:
Katolski Posoł – 30. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Poslednjemu dźělu Jězusoweho puća z Jericha do Jerusalema, kotryž jewi so w ewangeliju tuteje njedźele, wěnuje so awtor w swojim zawodnym nastawku. Při tym wón mjez druhim rozłoži, što maja křesćenjo činić, zo by Bóh tež w dźensnišim času w nich […]
Katolski Posoł – 23. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Najprjedy ja, pisa awtor zawodneho nastawka. Wón poćahuje so na misionsku njedźelu, njemysli pak při tym jenož na daloke kraje. Bamž Franciskus chce po wšěm swěće so wotměwacy synodalny proces katolskeje cyrkwje wo lěto podlěšić. Sekretariat synody zdźěli hnydom po připowědźenju […]
Katolski Posoł – 16. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo swjatej, kotraž běše swětło mnohim, pisa awtor zawodneho nastawka. Zdobom pohnuwa wón k tomu wo tym rozmyslować, hdźe a kak kóždy jednotliwc w dźensnišim času w jeje duchu skutkuje a swětło rozsywa. Ze swjatočnymi kemšemi w Romskej Pětrowej cyrkwi je […]
Katolski Posoł – 9. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Na kotre wašnje móže Bóh čłowjeka hojić, wo tym pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón wuswětla, što je za hojenski proces hišće trěbne. W Fuldźe wotmě so nazymska plenarna zhromadźizna Němskeje biskopskeje konferency. Mjez druhim wěnowachu so wobdźělnicy prašenjam […]


text: Budyšin. Nazyma we Łužicy je za mnohich jedyn z najrjeńšich počasow: Lěsy so pisanja, dźiwje husy ćahaja a na hatach so nimo dźiwich kačkow, čornjawow a čurkow šěre a samo běłe čaple jewja. Tute elegantne ptaki steja druhdy mjeńšiny dołho na jednym blaku blisko sćiny w niłkej wodźe a łakaja na swój popad. Hdyž maš zbožo, wuhladaš je we wjetšich kolonijach na štomach haćenjow. Tež na bliskich łukach móžeš je wobkedźbować, hdźež zlutniwje so hibajo za myšemi abo dalšimi zwěrjatami pytaja. Hdyž pak z kolesom pozastanješ, so spěšnje zběhnu a wotleća. Po wulkosći su šěrej čapli bliske, ale šwižniše z wosebje dołhej šiju, tak zo skutkuja hišće gracilniše. W powětře je běły ptak ze swojimi pomałymi machotami a składźenej šiju njezaměnliwy. Hišće před někotrymi lětdźesatkami bě to sensacija, hdyž sy w našich hatach jónu běłu čaplu wuhladał. „W lěće 1993 sym prěnju tule fotografował. Wobstatk je so chětro rozšěrił a to hač horje k morju. Před něšto dnjemi sym 70 běłych čaplow na Čerwjenym Łuhu blisko Kobjelnja (Göbeln) zličił“ powěda Hans-Jürgen Flacka.


text:
Hyšći až do 16. junija jo wiźeś w Serbskem domje w měsće gódna wustajeńca Satkula oder die wa(h)re Landschaft z 25 wjelikimi fotami słowjeńskego wuměłca Karla Vouka z Korytańskeje (Kärnten) w Awstriskej. Wón jo był ducy we Łužycy a jo z kameru zapópadnuł motiwy, ako pokazuju rědnu krajinu a bogatosć serbskeje kultury, ale teke wjele tšacha, až jo to wšo wobgrozone wót wuglowych jamow. Wón jo wupytał k tomu historiske fota a wurězki z romana Jurja Brězana a wustawowu Sakskeje a Bramborskeje.
Pó tom, až běšo se wustajeńca 25. apryla wótwóriła, jo wóna dožywiła slědny tyźeń stwórtk swój wósebny wjerašk. Na tom dnju jo se oficielnje k wěsći dało, až su wšykne wobraze, ceły cyklus, wót kóńca junija togo lěta swójstwo Serbskego muzeja. Pjenjeze za nakupowanje togo wobšyrnego wuměłskego źěła stej głownje dałej Załožba za serbski luda a Domowinska župa Dolna Łužyca z fonda Vattenfall/LEAG. Teke žarjabnica Sprjewja-Nysa a dalšne sponsory su to pódpěrali.


text:
Na posiónku pisane: Rozsod bieszczadzki
śr 27.10.2021Michoł
Stojym na kympie i dziwóm sie na krzok głogu. Mo ón kształt takowusińki, jako tyn, co rośnie u nas na posiónku nad Forotami. Mo tak samo szyrokucnóm, rozłożystóm koróne, a ze spodku też mu owce gałynzie pozogryzały. I tóż przipómino ty krzoki ze wschodnioafrykańskich sawan, co im tam zaś wszelijaki ty antylopy fryzury formujóm. W czymsi je ale tyn tutejszy krzok przeca jyny inszy. Jeszczech na głogu nie widzioł tak wielkich i tak syto czyrwónych owoców. Niewiela im chybio do trześni.
Kónsek niżyj przi ceście widać kolybe, pore budek, jakisi namioty i kupe ludzi. Słychać tam ztela melodie „Za Jabłónkowym siedym mil”. To teraz grajóm nasi – Zbycho Wałach z kamratami. Z drugij stróny kympki sie pasie kiyrdel owiec. Wachujóm ich pastyrze w podhalańskich bukowych portkach z bogato wyszywanymi parzynicami. Pram teraz spuścili óni na wiyrchowóm nute. Głosy majóm silne, ale też już ich isto kierysi poczynstowoł, bo śpiywajóm na piynć głosów a sóm jyny trzo. Kónsek ody mnie rośnie pore strómów, a w ich ciyniu spoczywo downy łemkowski kierchów. Z kympek porośniyntych trowóm wyrostajóm stare żeleźne krziże. Óny milczóm…
Przijechali my tu do Osławicy w gminie Komańcza, położónej miyndzy Beskidym Niskim a Bieszczadami, na rozsod owiec. Jozef Michałek napytoł mikrobus, kiery nas tu wióz skoro siedym godzin i w kierym sie jeszcze dzisio bedymy tyrckać nazod. Ku kóńcu cesty my przez okna mikrobusu mógli oglóndać tysiónce hektarów łónk, kiere tu wyrosły w miejsce downych poletek ludu wysiedłónego z tych terenów po wojnie w ramach operacji „Wisła” za wschodnióm granice abo kansi na zachód czy północ Polski, na „ziemie odzyskane”. Oglóndali my tysiónce hektarów łónk, na kierych za socjalizmu „gazdowały” państwowe PGR-y i kiere potym za bezcyn poskupowali urzyndnicy i szpekulanci kansi z Warszawy czy Łodzi, coby na nich mógli brać dotacje rolnicze z EU. Przejyżdżali my też aji kole małej chłopskij zagrody, kaj sie jeszcze pos kóń i dwie krowy, a siano było po starymu procno do kopińców pozukłodane. Kónsek dalij na latyfundiach jakigosikej polskigo Babiša stówki balotów siana gniły.
***
Po wysiedlyniu Rusinów tu zyczyli chodzić z owcami baczowie z Podhala, kierych zaś z Tatrzańskigo Parku Narodowego wyganiali. Ponikierzi z nich tu do dzisio pasóm owce, dojóm ich i syry z tego mlyka po starymu robióm. Jyny że teraz legalny certyfikat na produkcje „oscypków” płaci jyny w małopolskim i ślónskim, a óni w podkarpackim siedzóm i tóż tu ty swoje oszczypki muszóm sprzedować pod nazwóm „scypek”. Świat je poniekiedy dziwny.
Po piyrszej wojnie swiatowej se tu miejscowi chcieli utworzyć takóm se swojóm rusińskóm „republike”, ale 22 stycznia 1919 roku ruszyła na Komańcze ofensywa polskigo wojska. Kdo wiy? Możne miyndzy szturmujóncymi był aji jaki legionista tam z naszego terenu. O dziyń nieskorzij, 23 stycznia 1919, wojska Šnejdárka zaatakowały polskóm czynść Ślónska Cieszyńskigo.
***
W tych strónach my byli już aji z dzieckami o feryjach. Siedzieli my kónsek dalij, aż w Michniowcu przi ukraińskij granicy. Pojeździli my na kołach przez Otryt, pochodzili po połóninach, okómpali sie w Jeziorze Solińskim. Byli my też ale w muzeum historii Bieszczad w Czarnym Górnym. Poznali my kapeczke bliżyj historie tych terenów i losy ludzi, kierzi tu kiejsi żyli: rusińskich Łemków i Bojków, szlachty zagrodowej, kiero czynsto mówiła po rusińsku, ale uważała sie za Poloków, Żydów, nimieckich osadników, co tu gazdowali już aji po siedymnost pokolyń, Cygónów. Wszyscy z nich byli tutejsi i żyli tu, jak już ni razym, to wedle siebie po dłógi roki, aż do czasu, kiej niezgoda zaczyna przeważać nad zgodóm a nienawiść nad uszanowaniym drugigo człowieka. Poznali my kapke bliżyj historie tego kraju, kaj żyli ludzie, co poradzili rozwalić siykiyróm głowy sómsiadóm aji jejich dzieckóm, jyny tymu, że sie óni głosili ku inszymu narodowi czy wierze. Żyli tu też ale aji ludzie, kierzi jak ich wysiedlali z ich własnego dómu, to byli zdolni upiyc bochynek chleba i zostawić go na stole dlo tych, co do tej jejich chałpy przidóm po nich – tak, na dobry poczóntek.
***
Stojym tu, kaj ziymia nasiókła łzami i krwióm. Możne to prowie tymu sóm ty szypułki na tutejszym głogu taki wielki i czyrwóne. Dziwóm sie na owce, co sie pasóm kónsek ody mnie. Dzisio majóm rozsod, ale na wiosne zaś ich dajóm przi miyszaniu do kupy – do jednego kiyrdla. Tego ludzkigo rozsodu, kiery mioł kiejsi miejsce na tych ziymiach, już nigdy żodym do kupy nie do. Niech ty wielki czyrwóne „krople krwi” na gałynziach tutejszego głogu bedom przestrogóm dlo wszystkich, co by zaś chcieli wskrzeszać ducha nacjonalizmów, sioć niezgode miyndzy ludzi, rozdzielać narody i tworzyć nowy porzóndek świata.


text:
Mahatma Gandhi
Mahatma Gandhi, jogo pópšawne mě jo Mohandas Karamchand Gandhi, (gudžaratiski: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, hindiski: मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī, [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi] ? / i; roźonow 2. oktober 1868 w Porabandara zwězkowego stata Gudžarat w Indiskej; zamrětow † 30. januar 1948 w Nowe Delhi, Indiska) wón jo był indiski a pódpołdnjoafrikański pšawiznik, wopěraŕ, rewolucionaŕ, publicist, wucabnik, asket a pacifist.
- Gandhi jo było politiski a duchowski wjednik ze indiskego njewótwisnoskego gibanje w 20. stolěśa.
- Až pšawiznik w Pódpołdnjowju Afriku, bu Gandhi jo se pśeśiwo apartheiźe zasajźili.


text: Dźensa před 110 lětami zetka so 60 zastupnikow 31 serbskich towarstwow we Wojerecach w domje tamnišeho burskeho towarstwa a załožichu Zwjazk serbskich towarstwow. Delegaća zastupowachu 2 890 čłonow tutych zjednoćenstwow. Po namjeće Wochožanskeho fararja Bogumiła Šwjele, kiž měješe hłownu narěč, mjenowachu delegaća nowy zwjazk Domowina. Swój namjet wopodstatni Šwjela z tym, zo je „Domowina, štož so wot Budestec hač do Bórkowow derje rozumi“. Mjeno noweje organizacije woznamjenja poetisce „domizna“. Za serbsku domiznu skutkować a „wšě přistupjene towarstwa do zhromadneho dźěła za serbstwo zjednoćić“, měješe być z jeje hłownym nadawkom. Farar Šwjela přiwoła wšěm zhromadźenym, zo „dźěło za Serbstwo žada sej mužow, wojowarjow, wopory. Cyrkej a šula samej njemóžetej Serbstwo dźeržeć. Njezaleži to jenož na tym, zo je wučer jara wotwisny wot wyšnosće a farar wot wosady. Zdónk a jadro luda su ći, kotřiž jenož z dźěłom swojeje ruki a hłowy so žiwja, to su burja, dźěłaćerjo a rjemjeslnicy kaž tež překupcy. Kak tući so k narodnemu dźěłu maja, wot toho wotwisuje přichod a wobstaće Serbstwa.“


text:
Ameriski generalny konsul Timothy Eydelnant je minjeny štwórtk Budyšin a na swójske přeće Serbski muzej wopytał. Šefredaktor SN Janek Wowčer je so z nim po wopyće muzeja rozmołwjał.
Što je Was do Budyšina k Serbam wjedło?
T. Eydelnant: Wosobinske zwiski k Serbam žane nimam, zajimuju pak so jara za nich. Jako rodźeny Běłorus sym z 15 lětami do Ameriki wupućował. Tuž mam słowjanske korjenje. Wo Łužiskich Serbach sym hižo tójšto čitał a tuž sej rjeknych, zo na kóždy pad, sym-li raz w Budyšinje, tež jich wopytam.
Što sej z wopyta sobu wozmjeće?
T. Eydelnant: Sprěnja hordosć Serbow na stawizny, rěč a kulturu kaž tež na tradicije. To je mje jara hnuło. Sym prjedy hižo rjekł, zo dyrbju lětsa na kóždy pad hišće raz jutry do Łužicy přijěć a sej křižerjow wobhladać. Zdruha sym tójšto noweho wo wupućowarjach z Łužicy do Ameriki wokoło fararja Jana Kiliana zhonił. Je hnujace zhonić wo zwisku, kotryž mjez mojim krajom a tymle wosebitym dźělom Němskeje wobsteji. Zwisk mjez Serbami w USA a we Łužicy mam za wuběrny přikład dobrych stykow mjez ludźimi.


text:
Był kiedyś we Starych Siołkowicach szpital. Tyn szpital budowali ludzie ze Siołkowic w latach dwudziestych dwudziestego wieku ze inicijatywy farołrza, chtory tu był w ty casie, a był to ksióndz Teofil Plotnik.
Miyndzy tymi co go budowali był tes ołpa łod mojej babci ( we nasej familijej na łojców łod mamy i papy gołdómy babcia i dziadek, a na jejich łojców ołma i ołpa}. Tyn ołpa we Siołkowicach sie tes urodziył i cały cas tu miynskoł. Wele sejśdziejsiónt lołt tymu urodziyła sie we ty Szpitalu moja babcia, za rok jejej siostra, a potyn za trzi jej bracisek. Idzie pejdziejć, ze moja babcia to rodowitoł Siołkowióna.
Jak to padoł moja ołma, tyn szpital był przed wsystkich bardzo potrzebny kiedyś, ludzie niy miejli autów, zawse dostali pómoc, jak byli chorzi. Nó i była tu porodówka. Byli dołchtorzi, piejlyngniarki i sło zbadać krew, bo było laboratorium. Nołprzód piejlyngniarkóma były siostrzicki zołkónne, a potyn przimowali i świecky siostry. Te siostry zołkónne były tu nołprzód właściciejlkóma tego szpitala (były to Siostry ze Zgrómadzynioł Siostrów Piejlyngniarek wg III Reguły świyntego Franciska z Oldrzychowic Kłodzkich). Przi szpitalu był dóm, dzie te siotry miynskały, a na górze była kaplica, dzie mogły być łodprawiane mse świynte. Za dómy był doś spory łogródek, dzie siostrzicki miały zawse świyze ołberiby, marchwie, pietruski i kartołfle i do tego jescy hodowały świnie. To wsystko brały do kuchnie we szpitalu i warzyły łobiady przed chorych. Moja ołma tes ta w tej kuchni robiyła. Zołdyn sie nie łostankoł łod takygo jedzynioł i zołdyn Sanepid tedy tu nie zaglóndoł. Tak trzwało doś dugo.
Do lołt łoziymdziejsióntych/dziewiyndziejsióntych zesłego wieku tak szpital fónkcjonowoł. Kans ludzi tes tu z Siołkowic, Krościc i Popilowa snołdło robota. Potyn sie wszystko łozlejciało. Siostrów nie było jus stać na utrzimywaniy szpitala. Chciały go przekołzać świeckim władzó, ale chyba nie było na to pijyndzy.
We 1999 roku Zakón tych siostrów przekołzoł szpital przed Caritas Diecezji Opolskiej. We grudniu 2000 roku zacół sie prawy rymónt i modernizacjoł szpitala i tego budynku, co był kiedyś dómy miyskalny łod siostrów.
We cyrwcu 2003 roku było wiejlky poświyncyniy nowo powstałych łobiektów. Ta, dzie był szpital jes tera Centrum Opieki Paliatywnej, a we ty drugi budynku mómy Warsztaty Terapii Zajęciowej przed osoby niepełnosprawne.
Ani sto lołt nie minóło, a tejla zmianów sie tu zrobiyło.
Autor: Karolina Macioszek


text:
Bjarnat Krawc
Bjarnat Krawc, nimski Bernhard Schneider (roź. 5. februara 1861 w Jitru pla Kamjeńca; wum. 25. nowembra 1948 we Warnoćicach) jo był muzikowědnik, dirigent a komponist.
Jogo nabóžna twóŕba Missa Solemnis (1932) jo była mjazynarodnje znata. W lětach 1883-1924 jo wón źěłał ako ceptaŕ muziki w Drježdźanach.
Bjarnata źowka jo była Hanka Krawcec, wuměłska mólaŕka a grafikaŕka.
ŽrědłaWobdźěłać
- Frido Mětšk: Krawc, Bjarnat, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, Budyšyn 1984, s. 289-291.


text:
23. nazymske wiki přirody w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty na arealu zarjadnistwa w Stróži pola Hućiny budu 11. a 12. septembra. Čehodla, to přeradźa Christina Schmidt, zamołwita za zjawnostne dźěło, w rozmołwje z Axelom Arltom.
Knjeni Schmidt, su wobstejnosće koronapandemije dla nowosći w stawiznach nazymskich wikow přirody polěkowali?
Ch. Schmidt: Na němsko-serbskich přirodowych wikach w Stróži, kotrež zarjadnistwo biosferoweho rezerwata a domizniske towarstwo Radiška organizujetej, mějachmy dotal stajnje něhdźe 4 500 do 5 000 wopytowarjow. Chcemy-li za čas korony tradicionalne zarjadowanje wotměć, trjebamy hygienowy koncept, postajacy, kak wěstotny wotstawk mjez ludźimi zaručić. Tohodla přeprošamy lětsa sobotu a njedźelu na tele wiki, stajnje wot 10 do 17 hodź.
Što to za wikowarjow woznamjenja?
Ch. Schmidt: Smy so jich prašeli, hač chcedźa sobotu abo njedźelu swoje wudźěłki poskićeć. Někotři přijědu wobaj dnjej, wjetšina pak jenož jedyn dźeń. Najebać to sej myslu, zo změjemy dwójce poradźenu měšeńcu.
Tež kulturnje trjebaće dwaj wjerškaj?


text:
Tukej znojdziecie Šlōnskie erby z rostomajtych epok, ŏd rostomajtych artystōw.
ta pjyršau erba to je polski adler jíno půmjyńune mau farbý na šlůŋzkє,
a ftojś mjy povjy čamu šlůnzki adler mou takє same barvý jag
ńєmjyckau kraua ? čorno-žuutє??? - to by ča
pošnupać ve gyšichće počymu tag je.
dolno-šlōnski mo czorno-žůte kolory. Ale niy wia czamu...
pů praŭfdźe lyjźe to tag:
1.dolno šlůnski mau farby - bjåuo žuŭte
2.wjyrxno šlůnski mau - žuŭto modre
3.česki šlůnski mau - žuŭto čåurne
zauwåuš jižy dolnoślůnzki adlerek mau farby identik ze farbama nemjycki krauy...


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Fluchcić na to
Je nikiedy taki tydziyń, że razinko ni ma co napisać, bo abo naprowde żodyn nic nie wynochwił, abo je tego za moc. Dzisio je tego coch uwidzioł kapke za moc i zrobiła sie s tego dłógo raja. Piyrsze bydóm ty rozmajte chwolidła i malowidła, kiere sie uż miały na dobre stracić s płotów i inszych ścian, a fórt wszyndzi je tego pełno. Dejmy na to, na krziżowatce ulicy Hajduka s Bobreckóm wisi na ścianie szyld s kierego idzie sie wywiedzieć, że jedyn poseł, kiery uż ni ma posłym trzi roki mo eszcze swoji biuro w jakisi chałupie na trzecim piyntrze. Downo isto tego biura uż tam ni ma, ale jak to na tej ścianie wisi to skyrs tego przeca gdosi za to musi płacić. Nikiedy po rozmajtych wyborach rozmajte plakaty wiszóm aji porem tydni na rozmajtych płotach, ale to je isto piyrszy roz, coby były poseł zachwoloł swoji biuro bezmała eszcze prawie trzi roki, a tego biura uż tam downo ni ma. Isto to tam bydzie eszcze wisiał dłógi roki, aż sie kierysi kiejsi skapnie, że żodyn uż za to nie płaci. Kiedy to sie stanie tego naprowdem nie wiym, ale możne, że jak tyn panoczek na prziszły rok sztartnie we wyborach, to bydzie tyn szyld mioł uż jakby znaszeł. Drugo wiec kiero ciepła mi sie we strzode na łoczy to je ta pusto tanksztela wedla Kaflandu, po kierej yno wiater kuloł stare papióry. Eszcze porem dni tymu, nie szło sie tam ani dociś, a naroz jak chybiło bynziny to “bratrzi” Czesi sie wartko stracili i poszli wydać ty swoji korónki kaj indziyj. Za porem dni jak nasz złoty bydzie zaś spadki wiyncyj wort, to isto my bydymy stoć przed tanksztelami w Czeskim Cieszynie i fluchcić na to, że je tam nas tak moc.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
razinko - wcale, wynochwił - wywinął, uwidzioł - zobaczył, kapke - trochę, dłógo raja - długa kolejka, chwolidłpo - reklama, fórt - ciągle, krziżowatka - skrzyżowane, isto - zapewne, skyrs - z powodu, porem tydni - parę tygodni, bezmała - podobno, sie kierysi kiejsi skapnie - ktoś kiedyś się zorientuje, znaszeł - znalazł, ciepła mi sie - rzuciła mi się, tanksztela - stacja benzynowa, ani dociś - ani dopchać, chybiło - zabrakło, kaj - gdzie, spadki - z powrotem, fluchcić - przezywać.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Žurnalizm Bramborskego Serbskego Casnika jo se wuznamjenił pśez to, až artikele a pśinoski su za wětšy źěl wopśimjeli moralizěrujuce elementy. Jogo pśeliš „prjatkarska“ natura jo se pokazowała we tom, až źinsa płaśece informaciske žurnalistiske formy a formy, źož se jawi subjektiwne měnjenje awtora, njejsu byli kšuśe źělone, ale su byli njerozdźělnje ze sobu změšane a spleśone. Jasna fromno-konserwatiwno-kralozwěrna politiska linija jo wótbłyšćowała nastajenje duchownych a kněžarstwa. To pak njegroni, až wóna linija jo była jadnorym luźam cuza abo njerědna. Serbske łopjeno jo se měšało kradu do wjelikeje nimskeje politiki a jo pśi tom wustupowało pó boce krala a pśeśiwo demokratam.
Tek drugi redaktor jo był syn jadnorych Serbow


text: Cerkwicka w Gołbinje jo była pór mjasecow dłujko zacynjona. Su ju renowěrowali. Šćěny, koru, hołtaŕ a prjatkarnju su wubarwili we nowych barwach. Pśidatnje su koru, hołtaŕ a prjatkarnju renowěrowali. To groni, až su tam, źož te cerwiki su to drjewo pśewjele pśetocyli, nowe drjewo napórali. Wjele to wšykno kóštowało jo, to njejo kśěł wósadny faraŕ Natho Casnikoju groniś, ale „droge jo było“. Zapłaśiła jo wšykno Gołkojska wósada. Prědna namša pó renowěrowanju 21. februara jo była swěźeńska. Wjele žeńskich jo pśišło w serbskej namšarskej drastwje, a Šramojc Ronja jo cytała ewangelium w serbskej rěcy.


text:
Radosław Majdan, Andrzej Miązek, Jacek Cyzio, Janusz Studzińskibookmark, Leszek Pokładowski (56' Andrzej Kamiński), Grzegorz Niciński, Piotr Mandrysz, Tomasz Oleszek (60' Andrzej Rycak), Maciej Faltyński, Olgierd Moskalewicz, Robert Dymkowski
trener: Janusz Pekowski
Zbigniew Robakiewicz, Witold Bendkowski, Marek Chojnacki, Tomasz Kłosbookmark, Grzegorz Krysiak, Piotr Czachowskibookmark (66' Piotr Leszczyk), Rafał Niżnik, Artur Kościukbookmark, Tomasz Lenart, Daniel Dubicki, Marek Saganowski
trener: Leszek Jezierski


text:
Kamjenc. Rozmołwa wo serbskich prašenjach z kandidatom za wólby Budyskeho krajneho rady Alexom Theilu wotměje so srjedu, 4. meje, w 19 hodź. w Kamjenskim běrowje Lěwicy na Budyskej čo. 8. Wječor skići móžnosć, so wo předstawach kandidata wosebje tež k serbskim naležnosćam a prezency serbskeje rěče w Budyskim wokrjesu a we wokrjesnym zarjadnistwje dorozumić. Na zarjadowanje přeprošuje dźěłowy kruh Serbja pola SPD.
Předpředań zaběžała
Budyšin. Wot wčerawšeho předawaja zastupne lisćiki za Łužiske hudźbne lěćo 2022. Na programje steji dwanaće zarjadowanjow w Budyšinje a wokolinje wot 12. do 28. awgusta. Dospołny program nadeńdu zajimcy internetnje pod . Lisćiki poskićuja w Budyskim měšćanskim zarjadnistwje kaž tež w Žitawje, Njeswačidle, Chróstawje a Großschweidnitzu.
Serbska hudźba w Lipsku


text: Wuježk (KrM/SN). Serbske ewangelske towarstwo a Krygarjec swójba z Wuježka (Wuischke) přeprošatej wšěch Serbow a dalšich zajimcow sobotu, 7. septembra, na lětnje pućowanje a serbski swjedźeń do Wuježka pod Čornobohom. Wobdźělnicy zetkaja so w 13 hodź. pola Krygarjec (Wuježk čo. 31A). Wottam pućuja na Koporsku horu. Njech njezabudu sobupućowarjo na krute črije a dołhe cholowy! Po puću so kóždy sam ze swojeho nachribjetnika zastara. Po zwučenym wašnju přizamknje so po pućowanju a kofeju w 17 hodź. serbska nutrnosć na Pawlikec statoku.


text:
Vatikan (B/S). K dnjej maćerjow je bamž Franciskus zasłužby tutych wysoko hódnoćił a sej njedźelu po připołdnišim modlenju na Pětrowym naměsće přiklesk za nich wuprosył. „Myslimy połni lubosće a přichilnosće na swoje maćerje. Myslimy tež na maćerje, kotrež wjace na zemi njepřebywaja, ale nas z njebjes podpěraja.“ Dźeń maćerjow swjeća stajnje na 2. mejskej njedźeli we wjace hač 40 krajach. Ameriska metodistka Ann Jarvis běše so 12. meje 1907 prěni raz wo wopomnjensku Božu mšu za swoju zemrětu mać starała, kotraž bě zwjazana z „Memorial Mother’s Day Meeting“.
Nabožina tež w politice wažna


text:
»Přewjele ze swojich wunamakankow a wudobyćow přeradźić,
je jedne a to same, kaž so wupłodow swojeje wunamakarskeje
bohatosće wzdać.«Filippo Brunelleschi (1377–1446)
Blaki
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Njemóžeš rjec, zo njejsym ći swěrny był. Běch ći přeco swěrny a to tež nětko hišće sym. A hdyž tak wupada, jako bych so přećiwo tebi pozběhnył, potom je to jenož zwjeršny, naiwny wid ludźi, kotřiž wo naju poćahu žane zdaće nimaja. Přezměru horliwa konkluzija diletantow. Nichtó njemóže so přećiwo tebi zběhać. Tež hdyž cuze polo woramy, hdyž će přeradźimy, wostanjemy ći wěčnje swěrni, přetož sy přeco něhdźe w pozadku. Naju poměr njehodźi so prosće tak wupowědźić. Sy mje rjemjesło nawučiła, sy mje do potajnstwow wuměłstwa zawjedła. Sy lětdźesatki dołho moja jenička wučerka była. Moja jenička knjeni. Přetož sym dobrowólnje swoju pozdatnu swobodu z twojej kašćikatej syću zaměnił. Sym swět lětdźesatki dołho jenož přez twojej woči widźał, njebě za mnje hinašeje perspektiwy hač twojeje. A běchmoj wuběrny team. Wědźach, zo mje ženje sedźo njewostajiš. Hdźežkuli tež běch – na twarje, w lěsu, na polu, w zahrodźe, w mojim ateljeju – ty sy přeco při mni była.
Najnowša a we wjacorym zmysle hybridna – nic jenož serbska a němska – basniska zběrka Róže Domašcyneje wobsteji ze štyrjoch cyklusow. W prěnim předeklinuje so bliskosć k tekstej a k słowu. W druhim cyklusu steji pod titlom »Bězman blawka blisko« towaršnostna kritika w srjedźišću. W třećim, zaso w titulu »Tajka a wonajki« narěznjenym, wjerći so něštožkuli kołowokoło čłowjeskich a lubosćinskich poćahow, a w štwórtym dźe wo přirodu a wuměłstwo a tež wo jich płódnu wzajomnosć. Hižo moće, kotrejž wobrubitej tute štyri cyklusy – »Identita je dźělenje wot swěta«, kaž pisa čěski spisowaćel Petr Pazdera Payne, a »Woprawdźitosć je přeměnjenje, wobstajnosć je jebanstwo« (110) štož praješe Lao Tse – pokazatej na poetiku fluidneho, wjacewoznamowosće a opalizowanja.Róža Domašcyna, W času zeza časa, Budyšin: LND 2019, 116 str.
Je bytostne ze słowa, kiž steji na spočatku, wurosć a z njeho něšto rozplesć. Je wažne, to najnuzniše wuchować a na swoju wušnosć wotklepać. Hižo tu pokazuje so rozdźěl mocy mjez »ja«, kiž pyta swoju identitu w rěči a w swěće, a »my«, kiž sej mysli, zo je sylniše, a rozkazuje. A tutón bój wo móc nas při čitanju tutych kedźbyhódnych cyklusow při kóždej kročeli přewodźuje. Metafry přirody, kiž su nimale do kóždeho teksta zatkane, su spočatnje skerje wjesne (sym z něhdyšich wjeskow přišła, 8). W škiće popow schadźeja złóžki, kiž po spodobanju zeschadźeja abo mutěruja, pokazowaki rozpaduja a w čerstwym sněhu a na běłym łopjenu so nowe puće wuteptuja, nastawa nowe basnistwo. To je alchemija basnicy. Přiroda jako zakład, přikład a wučbna mišterka na jednym a metamorfoza jako logos, jako tworjaca móc cyłeho uniwersuma na tamnym boku su zasadne principy tuteje poetiki a basniskeje filozofije.
Druhi dźěl romana (strony 46 do 123) započina so po feće ze zaso wotućenym Romanom a kónči ze spočatkom wot Mastera wuwiteje kompjuteroweje hry. Ćěło dobyćerja budźe Master, wulkomišter kybernetiskeje čorneje magije, ze swojim wěčnym sćinowym žiwjenjom wobsadźić. A tak podadźa so Nikolaj, Nina a Janik na seminar wo technice jasneho sonjenja, kotryž nawjeduje Master. Njewočakowano dóstawaja woni magiski medikament Oneironauticum, kiž je pječa w testowej fazy, a přińdu tak do raja sonow. Jich astralne ćěło šeri dale po hajnkowni, w kotrymž so seminar wotměwa. Kedźbliwiša Nina, kiž dwěluje wote wšeho spočatka na dobrych wotpohladach Mastera, wozmje na zbožo jenož jednu tabletu, mjeztym zo so Nikolaj a Janik z cyłej dozu dopujetaj, zo byštaj tež prawje hłuboke dožiwjenje měłoj. Bohužel wot spočatka sem jako žadławc stilizowany Master (akronym mjena Markus Sterlinski) něšto wo symbolice ličby dwanaće bledźi a wo tym, zo je wšitko jenož són. Spěšnje zapřimnje Janik, zo je hajnkownja poprawom Čorny młyn a zo je Master poprawom ... Haj, štó? Cyle prawje! Čorny młynk. Janik rěka Janik Šajatović, ma módru krej Krabatec dynastije. Napjate kapitle sćěhuja. Namaka Janik swojeho nana? Budźe so wón z rukow Čorneho młynka wuswobodźić móc?


text:
-
ul. Wojska Polskiego 54, róg Zielnejul. Wojska Polskiego 54, róg Zielnej
-
ul. Franciszkańska przy ul. Brzezińskiej (Wojska Polskiego)ul. Franciszkańska przy ul. Brzezińskiej (Wojska Polskiego)
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38-40ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38-40
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 41ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 41
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 45ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 45
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 46ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 46
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 52ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 52
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 58ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 58
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) przy Marynarskiejul. Brzezińska (Wojska Polskiego) przy Marynarskiej
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 - narożnikul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 - narożnik
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 od Obrońców Westerplatteul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 od Obrońców Westerplatte
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego)ul. Brzezińska (Wojska Polskiego)
-
ul. Wojska Polskiego 66-72ul. Wojska Polskiego 66-72
-
Róg ulic Wojska Polskiego i Łagiewnickiej (Jojne Pilcer)Róg ulic Wojska Polskiego i Łagiewnickiej (Jojne Pilcer)


text:
Posledni mejski kónc tydźenja su na mnohich městnach za to wužiwali, swoju meju powalić, zhromadnje swjećić a a so zabawjeć. Rjany nałožk pěstuja kóžde lěto tež w Pěskecach.
Pěskecy (aha/SN). Minjeny kónc tydźenja swjećachu w Pěskecach mejemjetanje. Wo jeje přihot a přewjedźenje postara so 20 čłonow wopřijacy młodźinski klub ze swojim hakle 18lětnym předsydu Aleksandrom Wałdu. Połtřeća lěta ma wón, kiž je tele dny poslednje abiturne pruwowanje na gymnaziju złožił a bórze studij wučerstwa w Lipsku nastupi, wotežki młodźinskeho kluba w rukomaj. Nowe w Pěskecach lětsa bě, zo stajichu meju na sewjernej stronje zboka gratownje wohnjoweje wobory. Je to mjeztym třeće městno, na kotrymž meja steji.
Nowe tež bě, zo staj Patrick Šołta a Křesćan Bejmak z dźewjeć porami Šewsku, Katyržinku, Hory módre a samo modernu reju nazwučowałoj.