text:
Małe wnuki Kiedy dziecko sie rodzi radość rodzinie przynosi. Oma chodzi uradowano, bo z radościom na wnuka czeko. Bo oma, to taki wulkan pszocio w jeji sercu wnuk,swoj plac mo Na rynki biere, w płaczu utuli. Zaśpjywo kolybanka ,luliluli Popszaje mu i fest rozpieszczo po Śłonsku mu fajno bojka opowiado. Opowjy o starzikach kerych już […]
Małe wnuki
Opa
Opa Kożdy Opa mo rod wnuki pszaje im i loda kupi. Wnuka uczy młotkym kłupać, śrubokryntym szruby wkryncać. Wnuczce bojki opowiado, i zepsute lalki sprawio, Na kole na szpacyr biere z autym do przedszkola wiezie Wnuki mu festy pszajom i swoje serduszka dajom. Kej majstruje,przy niymu som, pod nogami se mu dycki tłoczom. Opa cygarety […]
Moja oma
zajś inakszy sam ô ōmje jak sztrykowała kjesik dlŏ mje a dzisiŏj ōmy starki babcie tyż sztrykujōm wnukōm papcie a za jejich miłowani dzisio skłŏdōmy jim winszowani
Moja oma
Moja ōma Moja ōma siedzi dōma Ryczka pod nogami mŏ W rynkach czymje pjynć jegliczek I sztrykuje se szczewiczek Te szczewiczki sōm do wnusie Co szapeczki mŏ malusie Jeszcze nie poradzi tyrać Yno w lufcie se nimi przebjyrać Jeszcze inksze wnuki mŏ Usztrykuje i jim dŏ Po szaliku i czŏpeczce Po papućku i karpetce […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
Koncert w Mosznej
Moszna koncert Karolinek w przepięknym zamku gdzie wykonano między innymi piosenkę z moim tekstem Piękna Ziemio Jankowicka Jest takie miejsce na naszej ziemi gdzie bieg historii zaznaczył ślad myślami wracam do lat młodości tam jest mój mały dziecięcy świat W dębowej dziupli cud hostii świętej pilnował mądrych pszczół leśnych rój gotowe walczyć żądłem rozpaczy ruszyć […]
Czas gno
Śwjynto babciów,starków,omów
Śwjynto babciów , starków ,omów Babciu omo starko Co jo wóm też dóm ? Jedne serce yno móm Jako jo go se podziela ? Tak se myśla….. Przeca mjyjsca w nim za tela ! Chocioż malutki je łóne Ale miłowaniym rozcióngnióne Choć rozmajcie na cia godajóm U nas starkóm nazywajóm No ji babcia tyż już […]
Babcia
Babcia Moja babcia już od rana Czeka na mnie roześmiana Biegnę do niej już z kwiatami Z uściskami,całusami Bo ja kocham moją babcię Dam w prezencie jej i kapcie By nóżek nie przeziębiła W zdrowiu długo jeszcze żyła Mocno do niej się przytulę Tak serdecznie i tak czule Szepnę cicho jej do uszka Babciu kocham […]
Starka i starzik (Babcia i dziadek)
Starka i starzik Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama choro byli Starka wszysko porobili Starzik dycki w bala grali Tam na placu do garca cylowali A dziecka łuciecha mjały Jak starzika zaś […]


c: text/html

text:
Roz Antek chcioł wypróbować swojygo kamrata a pedzioł mu tak:
- Wiesz Francek, jak jo łómra, to bych bardzo chcioł, żebyś tak przi mie trzi noce wachowoł. Możesz mi to przisiónc?
- Dlo ciebie wszyjstko – pado Francek. – moga i tydziyń nawet.
No i dobrze. Antek chcioł sie przekónać, czy to prowda i łudowoł łómrzika. Leżoł we trómniy a łokym łukradkjym spozieroł czy Francek łómowa dotrzimo. Francek jednok bół szewcym i żol mu bóło tych trzech nocy to se trzewiki do zolowanio prziniós i kołki wbijoł. Naroz Antek ze trómny godo:
- Przi trupie sie niy klupje!
- A łómarty mo pysk zawarty – pado Francek Haaaaaa(( ◐̃_◐̃ ))
pysk zawarty !!!
Roz Antek chcioł wypróbować swojygo kamrata a pedzioł mu tak:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ło wytwórni Warp Records niy trzeja godać żodnymu słuchaczowi muzyki elektronicznyj, a jejij sława biere sie z akuratnego wybiyranio muzyków i ino tych nojlepszych.
Skisz tego, żodyn sie niy dziwuje, że miszong techno, IDM i house’u, grane łod 1987 roku bez trio LFO, mo taki powodzyni i żodyn ło nim niy zapomino. Troszka zagadkowe miano składu, to je skrót od Low Frequency Oscillator (pol. generator wolnych przebiegów), urzondzyni, kiere sie dowo w syntezatorach, kiere, jak kożdy wiy som potrzebne, kier sie łonaczy muzyka elektroniczno. Kiej sie wszyjstko zaczynało , muzycy z LFO chycili sie kapka sławnego DJ’a – Nightmares on Waxa. Podciepli mu łoni konsek, kiery sie mianuje LFO, coby łoboczył jak sie sprawdzo na klubowych binach. Konsek łokozoł sie być na tela gryfny, że niyskorzyj już godali śnimi szefowie Nightmaresa – wspomniane Warp Records. Robota, kiero razym zrobili przyniosła jeszcze dwa single, ale niy ino, bo jeszcze długograjoncy album Frequencies, z roku 1991. Po nagraniu płyty kapela łostawił DJ Martin Williams, kiery pomogoł Markowi Bellowi i Gezowi Varley’owi w łonaczyniu muzyki i tyż wachowoł tyj czyńści producynckij.
Niy godało sie ło nim, jako ło członu kapeli, chocioż jego staranio w LFO było tak wieli, że jego miano pokozało sie na płycie, w jednyj raji z tom dwójkom. Po skończyniu roboty z DJym Martinem, muzycy wziyni sie za remiksowani konsków Erasure, Björk, Depeche Mode abo Radiohead. W roku 1996 nagrali razym jeszcze jedyn album – Advance, po kierym Gez Varley łostawił Bella i wzion sie za robota z Simonem Hartley’em (aka Wild Planet) duet Feedback.
Mark łostoł som na tym pacu, toż wzion sie za robota z Björk i Depeche Mode. Łostoł łon producyntym jejich albumów Homogenic i Exciter. Kiej sie rozchodzi ło Björk w gra wlazły tyż dwie trasy koncertowe. W roku 2003 wydoł trzeci i - jak na razie – łostatni album LFO Sheath, kierego niekiere konski łostały soundtrackami do filmów i gier komputerowych.


text:
Wagina
Wagina je primarny splažny organ žónskich cycakow a tuž tež žony. Ma formu rozćahujomneje hadźicy a zwjazuje maćerničnu wotwěru z předdwórom waginy. Při splažnym wobchadźe wona penis a muski sperma přijimuje, nimo toho je wagina dźěl rodźeńcoweje wotwěry. Jeje dołhosć wučini w normalnym stawje někak 8-12 cm pola dorosćenych žonow.
Wonkowny, widźomny kónc čłowječeje waginy słuša k wulwje, kotraž ma - zhromadnje z łoskotakom - zasadny wuznam za seksualne rozhorjenje žony, zwjetša bóle hač nutřkowny dźěl waginy.
We wobchadnej rěči wužiwa so zapřijeće wagina husto za cyłu wulwu, što pak prawje njeje. Słowo pochadźa z łaćonšćiny a woznamjenješe poprawom „nóžnje (mječa)“. Wot toho pochadźa tež němske zapřijeće „Scheide“.


text:
Mapa kodów pocztowych MestwinowoMiejscowość: Mestwinowo
Gmina: Liniewo
Powiat: kościerski
Województwo: pomorskie
Kod pocztowy: 83-412
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Świnoujście kody pocztowe, Zator kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 86 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 87 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 88 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 89 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 90 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 91 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 92 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 93 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 94 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 95 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 96 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 97 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 98 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 99 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 100 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 101 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 102 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 103 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 104 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 105 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 106 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 107 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 108 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 109 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 110 Warszawa kod pocztowy, plac Dąbrowskiego Jana Henryka 111 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 1 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 2 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 3 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 4 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 5 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 6 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 7 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 8 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 9 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 10 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 11 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 12 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 13 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 14 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 15 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 16 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 17 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 18 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 19 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 20 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 21 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 22 Warszawa kod pocztowy, Siemienowicza Kazimierza 23 Warszawa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Wikipedija:Wandalizm
Wandalizm je přidaće, wotstronjenje abo změna wobsaha, z wotmysłom činjena zo by kajkosć Wikipedije pomjeńšował. Najbóle wšědne wašnje wandalizma je narunjene teksta přez obscene wěcy, wuprózdnjowanje strony abo zasadźowanje žortow abo druhich njezmysłow. Na zbožo, tajki wandalizm powšitkownje je lochko namakomny.
Wšón dobrowolny pospyt Wikipediju polěpšić, njeje wandalizm, samo jeli wón je faktisce wobsah zhóršował.
Hdyž namakaš wandalizm, wobnowjej předchadnu wersiju nastawka. Zo by to činiło, wužiwaj rajtark "stawizny" w hornjej pole strony. Potom klikń na njewandalěrowanu staru wersiju, po tym klikń "wobdźěłać" a skónčnje "składować".
Jeli wužiwar wjacekróć wandalěruje, proš na stronje Wikipedija:Wozjewjenje wandalizma, zo administrator by tutoho wužiwarja zablokować měł. Jeli sy sam administrator, na tutym padźe móže jednory sam jeho zablokować.
Jeli strona bu wjacekróć wandalěrowana rozdźělnych wužiwarjow, potom proš zo administrator njech stronu škita. Administratorojo njech znowa jednory sam činja.


text:
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci (hišp. Américo Vespucio, por. Américo Vespúcio, rodz. 9 marca 1454 we Florencyji[1], um. 22 lutygo 1512 we Sewilli) to bůu italski handlyř, nawigator a rajzowńik morski. Podug tygo, co sům godou, uostou wybrany bez krůla Manuela I a s jygo polecyńo štyry razy uodbywou rajzy morske. Terozki historyki uwožajům, aže ńy je to wjarygodne. Je pewne, co we 1499 uodkryu ůun Jeźoro Maracaibo a skiž tygo, co Indjanery půmjyškiwali tam we chaupach stowjanych nad wodům na palach, co mu śe skojařiuo ze Wenecyjům, dou mjano lo Wynezuele, co we hišpańskij godce uoznačo "mouo Wenecyjo". We 1500 wroz ze Vincente Pinzónym badou ujśće Amazůnki a wybřeže Brazylije. Uod 1503 publikowou listy ze swojych rajzůw, kere zyskouy wjelgo popularność we Ojropje a skiž tygo uostou ůun ńysuůšńy uznůny za uodkrywce Ameriki, kery mjano pochodźi uod jygo pjyršygo mjana.
Připisy[Sprowjej]


text:
Ta teściowŏ-szwigermuter Dyć moja teściowŏ Dyć ta szwigermuter Baba starej daty Chodzi sztyjc po placu Zbjyrŏ stare graty Już pelnŏ kōmora Tego nachabiła I kōnty w pywnicy Tym już zawaliła Wszysko sie i przydŏ Wszysko trza sztaplować I niy mogesz na to Niczego i gŏdać Dyć niychyrskŏ przeca Ôna wcale niy ma Gasi dycki śwjatło […]
Ta teściowŏ-szwigermuter
1 marca
Dobry krepel
Dobry krepel Krepel zawsze dobry je Na mjynsopust przydŏ sie Bo to dzisio czwortek tłusty Je karnewal i zapusty Tuż już ciasto zamjynszōne Kreple też już sōm pjeczōne Do pjekŏrza jedni lecōm Inksi w dōma kreple pjeczōm Co by były wydarzōne Dobrze muszōm być zrobjōne Ciasto dobrze wyboksować Potym dziepjyr jich formować Już wyciōngłach fet […]
25 luty SD – 4 roki
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm Pjyrszŏ była Ślōnskŏ Gŏdka Nie pomjeściła nŏs do pōjszczodka Karlus za chałpy wziōn sie stawjani Bo budowani to jego zadani Pjykny Dōm Ślōnski w necie zmajstrowŏł Wszyskim izby tam wyszykowŏł My se tam pjyknie mjyszkali S kamratami po ślōnsku berali Cōż kjej za mały tyn dōm buł Tuż za budowani […]
Gŏdka
Se pszajymy
Se pszajymy Ty mi pszajesz Jŏ ci pszaja Tuż kjej ôba se pszajymy Czamu sie tak sztyjc wadzymy ? Niy ma dnia ani godziny Wszyski dŏwŏsz na mje winy ! Potym pjyknie przygadujesz I pochalosz,pocałujesz Jak cukrōwki se gruchomy I sie do sia przytulōmy Ty mi pszajesz,jŏ ci pszaja Na pjedrōna nōm ta haja ! […]
Miłowani
Miłowani Miłowani wjelko rzecz Trza to w sercu dycki mjeć Bo miłować sie bydymy Na wyścigi nie pōdymy Czy ty bardzi mje miłujesz ? Możno yno przygadujesz ? Czy miłujesz w Walyntego ? Czy pamjyntŏsz dnia kŏżdego ? Jŏ ci serce swoji dała Fest żech cie umiłowała Dŏł żeś tyż mi serce swoji Łōne […]
Śnieżne gwiazdeczki
Śnieżne gwiazdeczki Chodźmy razem na saneczki Choćcie chłopcy i dzieweczki Pojedziemy sobie z górki Z nieba lecą białe wiórki A może to srebrne gwiazdeczki? Spadają nam na czapeczki Pięknie się mienią w słonku Jak brylanciki w pierścionku Na ziemię spadają Wszystko wokół przykrywają Białe już są pola,lasy,domy i ulice A ja teraz patrzę w […]
Irma do roboty
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]


text:
ÓMA ANA
(skrócóno wersjo Sagi rodzinnyj)
Przeminół dziewiytnosty, prziszół wiek nowy,
jak s podrybnickij wioski Gogołowy,
mój ópa Ludwik przijechoł w te stróny,
by sie chycić roboty i poszukać żóny…
Robota znod drapko, na dole, na grubie,
dyć musioł na razie zapómnieć ło ślubie.
W ańcli na Krajcówie bardzo mu sie ckniyło,
na porzóndno dziołcha widoków niy było.
Pora lot przebymbniół ópa w samotności,
na łostatku pojechoł poszukać miyłości
we wsi rodzinnyj, kaj w Świyntego Jana,
na łodpuście trefiół moja óma Ana.
Mieli sie ku sobie, tóż sie pożyniyli,
przicióngli na Wiyrek i dokupy żyli.
Ani sie spostrzegli a już óma Ana,
urodziyła syna, nojstarszego Rómana!
Nim do wojny prziszło we sztyrnostym roku,
óma sztwórka dziecek już miała przi boku!
Potym z ópy Ludwika zrobiyli zoldata
i w okopach Francyji przesiedzioł dwa lata.
Wreszcie sie doczekoł ópa końca wojny,
ale tu, na Ślónsku, czas niy bół spokojny!
Jyni sie Poloki wadzić ze Niymcami,
po hołdach i placach lotać z gywerami…
Na łostatku, bez francuske mediacyje,
Ślónsk potajlowali miyndzy dwie nacyje…
Jak sie Alfrid urodziół, już sie niy mieściyli
na starym miyszkaniu, to sie wykludziyli,
na Ficinus, drugo chałpa łod wanielika-
-dwie izby, kómora i połowa chlywika.
Żyli biydnie, bo biydnie, ale jakoś było,
we dziewiynćdwadziestym wszystko sie zmiyniyło.
Srogi kryzys nastoł, gruby plajtowały,
dlo górników żodnyj roboty niy miały.
Ópa straciół robota, zaczón popijać,
wszystke familianty zaczli go łomijać!
By dzieci wyżywić, óma Ana, boroczka,
choć fest schorowano, robiyła za szwoczka.
Jakby mało starości było na jyj gowie,
marnie życie straciyli dwaj starsi synowie!
Óma jeszcze bardzi sie rozchorowała,
wykludziyła z Wiyrku, na wieś wyjechała.
Minyły dwa lata, ópa znod robota
i na wieś, do ómy, jeździół co sobota.
Óma jakoś na wsi sie wypicholyła
i nazot, na Wiyrek, do ópy wkludziyła.
Zamiyszkali w Werdónie, w nowym familoku,
drugo siyń łod ańfartu, zaroz przi chasioku.
Dziołchy, już wydane, łobie poszły na swoje,
óma z ópóm i Alfrid – zostali we troje.
Alfrid, jeszcze samotny, bezto zostoł w dóma,
bół nojmodszy w rodzinie, fest mu przoła óma!
Dyć wiela pociechy óma s niego niy miała,
łostatniego syna wnet i wojna zabrała!
Zginół pod Ankónóm, w dalekij Italiji,
zakwawióne popióry we krzince dostali.
Dyć tego już óma niy dożyła, boroczka,
bo sie wykludziyła skorzyj do Pónbóczka.
Choć przed swojóm śmiercióm mie wypiastowała,
przeca w myj pamiynci sie niy zachowała.
Jedno wiym – niywiela zaznała radości,
pewnie teroz mo wzglyndy Bożyj Opaczności.
Autor:Bernard Śmigała


text:
Mapa kodów pocztowych Ligota Górna, gmina Strzelce Opolskie, powiat strzeleckiMiejscowość: Ligota Górna
Gmina: Strzelce Opolskie
Powiat: strzelecki
Województwo: opolskie
Kod pocztowy: 47-100
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Tarnobrzeg kody pocztowe, Puck kod pocztowy, Schroegera Efraima 192 Warszawa kod pocztowy, Schroegera Efraima 193 Warszawa kod pocztowy, Schroegera Efraima 194 Warszawa kod pocztowy, Schroegera Efraima 195 Warszawa kod pocztowy, Schroegera Efraima 196 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 1 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 2 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 3 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 4 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 5 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 6 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 7 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 8 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 9 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 10 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 11 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 12 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 13 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 14 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 15 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 16 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 17 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 18 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 19 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 20 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 21 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 22 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 23 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 24 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 25 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 26 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 27 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 28 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 29 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 30 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 31 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 32 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 33 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 34 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 35 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 36 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 37 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 38 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 39 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 40 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 41 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 42 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 43 Warszawa kod pocztowy, Pińczowska 44 Warszawa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Gryfnie rozprawio z zespołym 032
Spotkali my sie z gryfnymi karlusami z zespołu 032, coby sie troszka wiyncyj dowiedzieć ło jich graniu, śpiywaniu i podejścio do poru ślonskich spraw. A to co my sie łod nich dowiedzieli możecie poczytać tukyj.
Czymu nazywocie sie 032?
Nazwa wziyna sie łod numeru kierunkowego do Katowic.
Filozofia zespołu je wielowątkowo, ale nojważniyjszym z nich je nasz region, naszo mało łojczyzna – Ślonsk. I z tym chcieli my połonczyć naszo nazwa. Staromy sie łopowiadać ło życiu, kere w tyj naszyj krainie się rozgrywo, abo rozgrywalo kyjś.
Co rozumiycie pod pojyńciym ślonski konski? Czy te kiere śpiywocie idzie do takich zaliczyć?
Wszystki konski som ślonski, nawet jak niy som śpiywane po ślonsku. Śpiwomy po polsku, po ślonsku, po angielsku i po hiszpańsku. Chcioł bych tyż, coby były tyż czeski. Jak myśl łostała wyrażono po polsku, to niy chcieli my ji tłumaczyć na ślonski. Łone som wszystki ślonski a to po tymu, że chcieli my zrobić muzyka, kiero je ślonsko ale niy skuli tego, że je śpiywano po ślonsku ale pochodzi z inspiracji historiom Ślonska i krajobrazym i jakimś śląskim duchym, nastrojym. Ni ma rzeczy na płycie kero właśnie nagrywomy, kiere niy som nasze.
Toż skond bierecie pomysły?
Kiedyś znodli my w szuflodzie kartka z 15 roku kiero napisoł mój praujek do swojij matki i siostry, takom starom, archaicznom ślonszczyznom, czytało sie jom tak jak Kochanowskigo. Łopowiado jak siedzioł na pograniczu belgijsko-francuskim i pisoł ło rzeczach, kiere go interesowały, co rosło na polach, jako była pogoda. I ta łopowieść stała sie tymatym jednego naszego konska, pod tytułym „Ardeny”.
A skond sie wziyna pieśniczka „Bez haje”?
Nasze pokolynie pedziało niy. Niy chcymy zakłamanej historii na nasz temat. Niy chcymy postrzeganio naszyj kultury i obecności w świecie poprzez krupniok, beerfest i inksze rzeczy. W tyj piosynce śpiywomy: dej sie pozór tak bez haje, rychtujymy te powstanie. Te „powstanie” je (abo mo być, czy tyż – bydzie) myntalne, wewnyntrzne, kulturowe ale i kulturalne. To je taki oddolny pozytywny ruch, kery trocha może przypominać jako pokojowo rewolucjo, bo tak richitch to polego łon na odnajdywaniu własnyj tożsamości. My nie wychodzymy z flintami jak separatyści z inkszych krajów, ino staromy się robić to „bez haje”: przez kultura, zmiana myślynio (abo mobilizowaniy do myślynio), coś co sie dzieje w gowach, a niy na polu bitwy. Bez tóż Korfanty sie w tyj piosynce uśmiycho, a znakiym do „powstanio” nie je trombka, ani nic militarne, yno panewnicke dzwony. Ta piosynka je wyrazym tego, że młode pokolyni sie obudziło i chce cos robić dla swojich korzyniy ale tyż dlo przyszłości naszych dzieci.
Jak zmiynić taki łobroz Ślonska?
Co nom sie niy podobo, to to jak Ślonzoki sami siebie postrzegajom i prezyntujom na zewnątrz i to jak mainstream polski postrzego nos. Jo je przeciwnikiym kultury szlagrowej. A łona łobjyna cołki Ślonsk.
Czym dlo Ciebie je łojczyzna?
Dlo mie łojczyznom niy je przelano krew, martylorogia. Dlo mie łojczyznom som łonki, wzgórza, lasy, rodzina, choinki ze szyszkami. Jak to niknie, to czuja, że coś traca. Dlo mie ważne je to kaj sie stykajom sztyry żywioły. I tego je tyż i bydzie nojwiyncyj w naszych kuskach.
Jak godzicie kuski Dylana, brzmiynia metalu, traszu z klimatym Ślonska?
Rozchodzi sie nom ło wartości, kiere przekazujymy. Kożdy z nos wyrastoł na inkszej muzyce, nojczyńścij na amerykańskij i angielskij, ale niy chcieli my być Amerykonami, ale Ślonzokami i to je klucz. Ślonski treści niy trzeja podować w formie szlagrów, można tyż używajonc metod, kierymi posługiwoł sie Dylan abo bardzo do nos ważny Bruce Springsteen i łopowiedzieć ło naszyj ziymi.
Inspirujymy sie tyż Starym Dobrym Małżyństwym. Je nom fest bliski. Ale fest blisko jest nom tyż muzyka grunge. Ale tyż Dżem. To je to co je Wy mie!
Staromy sie coby to co śpiywomy było zachowane w ślonskim klimacie. Bez toż myśla, że można pedzieć że gromy folk – niy yno skuli tego, że inspirujymy sie dylanowskim abo springsteenowskim folkiym amerykańskim.
Jak by Wom przyszło pedzieć pora słów do Ślonzoków to co by to było?
Coby sie przejechali w niedziela na kole a niy autym kole supermarketów i łoboczyli czy to jim sie wszyjsko zgadzo. Czy za bardzo niy patrzom w ty pudło. Niych kultywujom hodowla kanarków jak jo. Mom jich 15 abo pultoków. Chopy niych sie spotykajom przy kwarecce i ciupiom w szkata.
Dziynkujymy za ty pora słów i wnszujymy powodzynio w graniu i śpiywaniu!


text:
Najmilejsza w życiu jest mi mama
O Spiewajacych Trabkach
Szkat, szkaciôrze i szkatowe cufale…
Szkat i szkaciôrze festelnie sie sam na naszym Ślónzeczku zagniyździyli, sztram usadziyli, chocia możno terôzki i Poznaniôki, i tam kajsik jesce na Pomorzu tyż grajóm, i to niy tak blank źle. Neści by to szło możno pedzieć tak, co sam u nôs, we Chorzowie, we Piekarach, we Zôbrzu, Rudzie i kaj tam jesce na tym côrnym ale piyknym Ślónsku, richticzne nasze ślónske karlusy, chopy, fyrnioki i żyniate szkacóm łod zawdy. A łojce i starziki uczóm swoji dziecka, wnuki, przocieli, i te juzaś tyż swoji dziecka, i swoji nowe pociotki, i tak już łod wieluch, wieluch pokolyń, łod telich czasów! Przeca richticzny Ślónzôk, nasz chop, berkmón, szmelcyrz, fojerman i fto by tam jesce, kiery jes samtyjszy, prawy pniôk (chocia terôzki i inksze krzôki, i ptôki tyż już pôrãdzóm) musi we szkata grać, musi ze srogóm uciychóm na isto szkacić. I co Ojgyna, i niy ino jego, nôjbarzij terôzki nerwuje i pôrãdzi łozgzukać, to to, iże już i baby tyż ci napoczli szkacić, a to ino możno skuli zôwiści, coby tak richtich łobadać, co tyż to te jejich chopy we tych szpilach pôradzóm ujzdrzić. Ja, ja … wyparfimuje sie takô mamzela jedna ze drugóm, lica napudruje choby mulôrz pucu na ściana naciepôł, jakimsik łostrym lipynsztiftym szczekacka sie posztrajchuje i festelnie medikuje, ji sie na isto zdô, co wtynczôs, kiej ci jóm ino ze kartóma we gracach chopy uwidzóm, zarôzki blank, do kna łogupnóm, i bydóm przi kôżdym szpilu zawalate jak ta znómiynnô flaszka knót.
Nôjważniyjsze u szkaciôrzy jes zawdy pytani: fto dowo i fto piyrszy tajluje? Znacy, fto piyrszy łozdôwo karty? Szkata sie grô tak na isto, to ino we trzech chopa, ale przi takich szkatowych turniyjach, do stoła zicuje śtyruch chopa, tela co tyn, kiery tajluje, razinku łozdôwo musi na nôjsómprzód pałzować. I skuli tego tyż baby niy majóm rade szkata, bo tyn na pauzie… nalywô gorzôłecka (abo leci pó nia nasztela, kiej już jij niy nastyknie).
Piyrszym tajlujóncym jes tyn, kiery ze côłkij tajli wycióng nôjwyższyjszô kartã. Rest siadô podle raje ze jego lewyj zajty. Tyn grôcz ze lewyj zajty łod tego co tajluje, co łozdôwo – jes na przodku, a juzaś trzeci (lebo tyn co tajluje – kiej szpilujóm we trzech) jes ci na zadku, i tako jes kolyjność przi tiszu.
Napoczynô sie aukcyjô, znacy rajcowanie, we kieryj to aukcyji nôjważniyjszóm zachóm jest: wert farby, kierô sie rajcuje, wiela sie mô dupków lebo chopców, i na łostatek wiela sie mô szkartków ze jednyj maści. Niy idzie sam tak na isto pedzieć wszyjskigo, bo to tyż niy jes ksiónżka do szkata. Nó ale, côłki czôs idzie przecamć ło to, coby zbamóncić tego, ftory za tela niy pôrãdzi grać.
– Machluj szłapami, to możno nóm co gibcij pójńdzie! – gôdajóm chopy do tego, ftory niy pôradzi jesce za dobrze tasować i mu sie możno jesce karty metlajóm.
– Hebnij ta tajla – znacy: przełóż te karty!
– Niy kukiej pod kiecki – gôdô sie do wrazickiego, kiery gawcy inkszymu we karty.
– Chebaś ze świekróm szkata we chlywiku turnowôł – gôdô sie do takigo juzaś miglanca, kiery cosik tam spaskudzi przi graniu.
– Wyfuknij ze galot, bo trómfy furgajóm – to do dziada, kiery blank niy pôrãdzi spokopić, iże „kolor” lebo „atu” trza musowo zawdy łobsużyć.
– Nó, tóż jadymy ze muzykóm – kiej ftosik dowo kóntra soliście.
– Mómy, lebo niy mómy raus? – znacy mómy, lebo niy mómy trzidziyści jedyn łoczek, kiere trza mieć, coby niy dołożyć jednygo rajcowaniô tymu, kiery grô.
Idzie jesce wysznajdować kierymuś cyjna, lebo tyż mieć trzi dupki ale pieróńsko murować, abo tyż jesce mieć blank dugo flyjta, znacy wiela kartów ze jednyj farby. To wszyjsko sóm na isto farbiste szkatowe ałsdruki.
Nôjwiynkszóm łostudóm dlô richticznych szkaciôrzy byli łod zawdy i sóm do terôzka roztomajte przemóndrzałe kibice, łoszkliwe klugszajsry. A nôjgorsze śnich to te, kiere same niy grajóm, ale wszyjsko nôjlepszij wiedzóm i sztyjc jim sie gymba niy zawiyrô. Te, kiere wszyjsko skritikujóm, i rajcowanie, i jak fto i cym wylôz, co dociep, kaj sie przeciep i take tam. Dlô takich to stary chorzowski szkaciôrz i gołymbiôrz Konrad Neumann i jego kamraty majóm jedna łodzywka:
– Chopie, dej sie pozór, bo na Lipinach jednymu takimu rajcy ślypie widôłkóm wydubali i na belówie go do rantu wykludziyli!
Po rozgrywce juzaś solista rachuje swoji wzióntki i jak mô za tela gôdô tak:
– A mie tam styknie, móm szejśćdziesiónt jedyn łoczek, i szlus.
Ze tyj króciuśkij gyszichty gynał widać wiela tak po prôwdzie idzie nôjść roztomajtych słówecek, ałsdruków, kiere ino we szkacie, przi szkacie i u tych szkaciôrzy idzie usłyszeć a co już ci polekuśku kajsik sie traci jak i inksze ślónske prziwyki, cyrymónije i ślónske ausdruki.
Szkat to niy je lecy jako gracka, to jes – jak to mondrôki gôdajóm – „szlachetna gra kraciana” chocia z biydóm prziszło by sam porachować ji chocia dwiesta lôt. Nôjbarzij miaródajnym sie zdo, co wypokopiynie wszyjskigo i narychtowanie regli tyj gracki idzie ściepnóńć na takigo saksońskigo anwaltra i „notariusza” Ferdynanda Hempla, kiery do kupy ze jednym magistrackim byamtrym, radcóm Neefe – skuli tego, co sie jim pierónym przniyło, mierzło – prziszli na te idy, wyśtudiyrowali ta côłko ta gracka we szynku, we takij kaczmie pod mianym „Ratskeller” (zawdy, jak idzie zmiarkować, kole magistratu sie słepało), znacy ratuszowô pywnica we Altenburgu, dôwniyjszyj stolicy we Turyngii, deczko na zachód łod Drezna. Wszyjsko to dziôło sie we 1817 roku, chocia gôdało sie, co we szkata bezmać szpilowali tyż już kajś bali i kole 1750 roku we Osterlandzie, takij dziydzinie wele Lipska (to ale żôdyn tam potwiyrdzić niy poradzi!). I jesce jedne. Żôdyn tak po prôwdzie niy poradzi pedzieć skany wziyno sie te miano: skat (lebo – jak to dôwnij pisali – „scat”), chocia na zicher te razinku miano jes starszyjsze łod samyj gracki. Wszyjsko, co ludzie ło tym berali, wziyno sie łod takigo – jak to terôzki gôdajóm – tajlóngu, łod tego, co jes we tym szykownym szkacie nôjważniyjsze, to co jes bali i dlô niyftorych jak łostatniô deska retóngu, co jes nôjważniyjsze dlô tego szkaciôrza, takigo móndrale, takigo angyjbera, kiery za tela rajcuje. Tela ino, co ło tym fto tak na isto wygrô idzie dziepiyro pedzieć, kiej jes cufal, tref i tyn na isto… niyświadómy tajlóng.
Ku tymu trza mieć, rachuje sie jesce dobry filip, dobrô pamiyńć, wartkość, „bystrość umysłu” – jak to sztyjc gôdajóm Polôki, kiere sie szkata naumieli. I trza jesce pierónym dôwać pozór (nó, możno dôwnij) na to, co fto tam ci rajcowôł. Terôzki bele fto, bele co rajcuje a niyskorzi jes zwada, bo żôdyn niy poradzi spokopić, ło co kamratowi sie rozłajziyło, bo côłki kómszt rajcowaniô tyż już sie kajsik traci i corôzki mynij szkaciôrzy poradzi richticznie i do łostatka wyrajcować swoja karta. Tajlóng, a tak po prôwdzie „skat”, to jes tyn pieprz, te korzyni tyj gry (chyciyli to Ślónzôki ze miymieckigo „teilung” – dzielenie, podział, rozbiór). To te dwie szkartki, ze trzidziystu dwiuch, kiere sie łodkłôdô bez tyn czôs, kiej sie rajcuje, i wtynczôs kiej côłke trzidziyści kartów jes łozdowanych, co sie juzaś mianuje – tajlowaniym.
Tak jakosik łod połowiny XIX wiyka idzie pedzieć, co szkat poszôł we świat, i napoczli inksze grać we ta gracka dalszij łod nôs. Ze Altenburga, bez Drezno i Lipsk, gracka ta łozszyrzóła sie na côłkie Miymcy, dalszij powandrowała do Francji, przepłynóła bez kanał La Manche. A juzaś ymigranty, te kiere pitali do Hameryki, tam tyż napoczli grać. Grali wtynczôs kiej niy bóło roboty a tym tam wszyjskim chopóm sie festelnie mierzło, bo naobkoło bóło ci na isto cepiato, nó i… ze babami festelnie knap. Juzaś inkszy chop, kiery mianowôł sie gynał tak samo jak tyn, co tego szkata wypokopiół (tyż Hampel tela, co bół ci to srogi profesor ze gimnazyjóm) – napisôł piyrszô ksiónżka we kieryj zebrôł do kupy wszyjskie zakóny, wszyjskie regle i „przepisy”. Z tym ci ale jes skuplowanô juzaś gyszichta, kierô sie nôjczyńścij łozprawiô wszyjskim modziokóm, ftorzi napoczynajóm dziepiyro szkacić.
Trefiyli sie przi szkacie kamraty. Napoczli rajcować i łorôz glacaty Antek pytô sie tego kurdupla Edka:
– Coś ty sie tak do sto pieronow chichrôł we tyj bance, kiej my ze AKS-u jechali sam nazôd do Pyjtra?
– Anó, to beztoż, iże tyn łochyntol, co styrcôł kole mie, kiej już pichnół tyn portmanyj tyj staryj babie, wrajziół ci go mie do kabzy. I skuli tego tyż mogã terôzki grać swami we szkata, bo tak by tak przegróm niy moje betki!
Kiej i kaj napoczli sam u nôs na Ślónsku (i we Polsce) grać we szkata niy idzie gynał pedzieć. Cheba ino tela, co to musiało być richtik u nôs na Ślónsku – tak ze słósznóścióm miynióm wszyjske richticzne Ślónzôki – a to skuli tego, co sie sam we piyrszych latach dziewiytnôstego wiyku mocka ludzi ze Miymiec przikludziyło do samtyjszych nowych grubów i modernych – nałónczôs – werków. W szkata grali wszyjskie, i do dzisiôj jes to cheba nôjbarzij gryfnô i wywołanô gra we karty. Gracka, kierô majóm radzi i mode, i stare, robole, i inżiniyry, a łod pôruch lôt, bali i baby. I, tak jak kiejsik familije grali, śpiywali nasze śpiywki, starziki flyjgowali, cichtowali briwy, harcery, basztardy lebo akwarijowe rybecki, tak terôzki szkacynie starziki, łojce dowajóm skôzać, naumióm swoji dziecka, i dziecek – dziecka.
Znajóm Chorzowiôki jednego szkaciôrza, łod zawdy szkaciôrza – Konrada Neumanna (pizło mu już bez dziewiyńćdziesiónt lôt), kiery możno i do dzisiôj mô dwa ptôki: szkat i jesce do niydôwna briwy. Jego farbiste ausdruki, przisrywki, szpasowne kónski, to tak na isto lynzykowe, ślónskie perle, perle naszyj samtyjszyj gôdki (chocia i ździebko tam jes ze miymiecka). Nó, bo kuknijcie ino! Farby, kolory we kartach, maści to podle szkaciôrzy: ajchle, krziże, krojce – znacy polskie trefle; wajn, grin, wino – to piki; herce, rółty, cerwióne – to już „literackie” kiery, a na łostatek szele, dzwónki, kulki to przeca – karo.
Byli jesce kejsik czasy, kiej chnet we kôżdym werku, na kôżdyj grubie byli kluby szkatowe. Terôzki to ino łostatki (chocia, możno jich corôzki wiyncyj) sóm we tych gryfnych dómach kultury, kiere idóm wszandy za betkóma. Juzaś turnieje tych wszyjskich szkaciôrzy sóm kajsik po szynkach, po knajpach, biyrsztubach. Grô sie (bez lato) na „Lidze” (dôwniyjszyj „dolinie górnika”), we Domu Kultury na Lompy, we Starym Chorzowie abo we hajduckim „Duo” (to ino we Chorzowie, chocia tak jes we kôżdym ślónskim mieście). Jes ci tyż i liga polskigo szkata tela, co sie łó nij za tela niy gôdô, bo i pijyndzy tam niy ma tela, co we fusbalu, szponsory jakisik sie niy garnóm ku tymu, bo niy idzie przijńść skuli szkata na piyrsze zajty cajtóngów abo do tego radijoka ze luftklapóm, znacy – telewizyji. Piyrszô „olympiada szkatowô”, srogi turniyj szkatowy zbajstlowali jesce we 1886r we Altenburgu. Niyskorzij, kiej ino sie tam trefiali na „kongrysach”, moc ci na nich dyszkutiyrowali i uchwôlali roztomajte zakóny i regulki, a wszyjsko to, co wypokopiyli, zarôzki sprôwdzali na łostatkowym „turniyju”. I wiycie, tyn Altenburg to bóła zawdy stolica szkata tela, co po drugij wojnie, kiej już ci łóne zrychtowali ta côłko Deutsche Dramatische Republik (niy metlać ze Richtik Fajnymi Niymcami!) – drugô stolica szkata, to bół Bielefeld, wele Hannoveru. Nó ale, to już niy bóło to. I terôzki juzaś, po tym łobalyniu muru berlińskigo, wszyjsko jes tam we tym Altenburgu nazôd.
We 1899r (na kongresie we Altenburgu) narychtowali tyż piyrszy narodowy zwiónzek, ferajn łod szkata, a juzaś na jedynôstym kongresie, we 1927 roku zrychtowali piyrszy i – do terôzki jedziny – Skatgericht, znacy sónd skatowy, kiery jes nôjważniyjszy dlô wszyjskich szkaciôrzy na côłkim świycie (u nôs we Polsce tyż, choby niyftore łoszkliwce i klugszajsry we Warszawie gôdali blank co inkszego. Mało fto ale miarkuje, iże we tym Altenburgu, chnet 100 km łod Drezna jes jedyn, jedziny na côłkim świycie dynkmal, kiery postawiyli ci we 1903r. Pokazuje ci łón śtyruch chopców, szkatowych dupków jak sie łóni sztram pieróm do kupy ze sia. Nó, i ino szkaciôrze miarkujóm, kiery zawdy jes ci tam miyndzy niymi nôjważniyjszy… to jes na isto dupek krojc!
Tam tyż, we takim gryfnym zómku, ftory wandluje sie jesce łod czasów tego cysôrza Fryderyka I Barbarossy (Rudobrodygo) ze dwanostego wiyku, jes ci gryfne muzyjóm kart i muzyjóm szkatowe, i werci sie je tak na isto łobejzdrzeć, tak jak i Ojgyn ze swojimi kamratóma Miymcami bez lato 1989 roku.
Wiycie, jeżech już deczko zwiykowany ale sztyjc niy poradza spokopić jakimi gónkami, przigónami, dróżkami krajzujóm po świecie roztomajte szpasowne gyszichty, wicne łozprôwki nó, wszyjske błozny i wice. Berôłech już sam kiejsik ło mojim kamracie Gustlu, festelnym szkaciôrzu, ftory bali i we niybie niy ustôł szkacić. Zdało mi sie, coch to usłyszôł jesce łod mojigo faterka (abo jego kamratów-szkaciorzy) i tak, jakech to spamiyntôł, takech to niyskorzij bele kaj łozprawiôł: na binie, we radijoku abo tyż pisôł we roztomajtych cajtóngach.
I kuknijcie, jaki to niyspodzióny cufal – choby pierón piznół w panczkrałt – mi sie przitrefiół. Ida kiejsik z rańca habozie wyciepnóńć do hasioka a sam łorôz kukóm, a wele tego naszygo familokowego hasioka leżóm szkartki ze staryj potarganyj ksiónżki. A iże jô móm festelnie rôd wszyjsko co napisane, tóżech poskłodôł to, coch znod do kupy i pokôzało sie, co to jes, co to bóła ksiónżka ło szkacie i ło szkaciôrzach. Wydane to bóło we 1947 roku ale bali i tytulki niy poradziółech zmiarkować ze tych kielanôstuch szkartek. Takô bóła potarganô, ta ksiónżka. Jedne co tam bóło interesnatnego, to gyszichta ło starym Ignacu, ftory pierónym rôd miôł szkacić i bóło ci to jesce napisane po naszymu. A jô to tak terôzki sam rzykna poduk tyj potarganyj ksiónżki tela, co niyftore słówecka ździebko zweksluja po mojimu (autora, ftorego blank niy miarkuja – przeprôszóm za to).
„To bóło łóńskigo roku. Stary Ignac czekôł, jak wdycki we kôżdô niydziela po połedniu, na swojich synków. To już byli stare chopy, żyniate, dziecka mieli, a łón jesce, jak dôwnij dó nich: Maksliku, Hanku. We niydziela po połedniu, choby i siykyry furgali, musieli chopcy pyndalować do łojca pograć we szkata, poszkacić. Wiedzieli: jak niy przijńdóm ku łojcu, to swojimu starymu faterkowi côłki tydziyń popśnióm, popsowajóm. I iże ani łón, ani łóni niy bydóm mieli niydzieli jak przinoleżi.
Szkat i fajfka, to bóło wszyjsko, co stary Ignac miôł jesce ze życiô. Fajfka kurzół po kryjóncku przed swojóm staróm Tildóm. Dochtór pedziôł, co kurzynie festelniy mu szkłódzi. Ale dochtór daleko, a fajfka smakuje. Nó i przecamć dożył śnióm łoziymdziesiónt lôt, to pewnikiym jesce i tyn rok, abo i dwa tyż przeżyje. Ino jego Matilda fest przezywała, iże blank swojigo dochtora niy suchô. Skuli tego tyż krół sie przed nióm z tym kurzyniym. Ale jak jego chopcy przijńszli, to miôł łopowoga i kurzół bali i przi nij.
Szkata grôł już łod zawdy. Nauczół sie szkacyniô łod swojigo łojca, chopcy nauczyli sie łod niygo, a dziecka chopców nauczóm sie łod swojich łojców.
Ignac sie już we życiu nabakôł, nagnypiół. Na grubie robiół, ze sztajgrami i ze dyrechtorami sie chatrusiół, sztrejkowôł, elwrym bół i na biydaszyby łamziół, dziecka wychowôł, nó i terôzki już ino czekôł, aże mu sie zemrzi. Tak po prôwdzie, to mu sie przinôleżało, coby direkt do niyba poszôł. Przeca żół jak nôleżi, żôdnymu niy krziwdowôł, a te ździebko cyganiyniô przi szkacyniu, to sie przeca niy rachuje; dziecka sóm moreśne, porzómne, wiyncyj przecamć łod niygo niy mogóm kcieć.
Jednóm ino zachóm sie Ignac tropiół: eźli bydzie tam na wiyrchu móg szkacić? Przeca farorz tak pierónujóm na te diosecke karty. Kiejby tam żôdnego graniô niy bóło, nó tóż amynt. To woli pójńść do piykła. Radszij z dziobłym rómbać w krojce abo szele niźli ze Pyjtrym côłki dziyń śpiywać pobóżne śpiywki.
Chopcy byli na czas. Łod trzecij do pióntyj szkaciyli. Ze kóntróm, ryj, zub i bok. Rółz to Ignac bali dôł i korfanty. I wygrôł. A cyjny sznajdowôł, jakby miôł take ślypia, co bez te szkatkarty poradzóm widzieć.
We półowie nulowera … umrził. Niy strzimało biydne, stare serce. Wszyjske gwinty byli już wylajerowane, maszina sie blank popśniyła. Chopcy go fajnie łoblykli i pokładli do truły, a pod gowa dali mu tajla szkatkartów, coby móg borok sie tyż tam na wiyrchu poszkacić.
Nó, i bóło tak, jak miało być: pofurgnół stary Ignac prosto do niyba. A te swoji szkatkarty dziyrżół w ryncach i medikowôł: przidajóm mi sie tam na co, abo i niy przidajóm?
Świynty Pyjter uwidziôł go ze daleka i szyroko łozewrził mu dźwiyrze. Ale kiej łón już bół blisko i uwidziôł te szkatkarty we jego ryncach, to zarôzki te wrótnia niybieske zawar.
– Pociepnij te karty, to cie wpuszcza rajn – pedziôł Pyjter.
– A niy ciepna, i tela.
– Pociepnij!
– A niy ciepna! Jô smola na wôs, kiej tu niy byda móg poszkacić. Lucyper niy poradzi sie na mie doczkać, pyrsk, ida! Jó móm radszi łogyń i karty niźli tyn wasz cuker i zana bez nich.
Świynty Pyjter sie na to festelnie zlynknół. Co to tyż bydzie, jak jego włódza sie dowiy, iże puściół tak porzómnego chopa do piykła? I to ino skuli gupich kart.
– Doczkej, doczkej! – łozwôł sie Pyjter. – Puda sie ino spytać.
Siednół na chmura i kajsik pofurgnół, skóndsi wróciół za minutka.
– Móm cie wpuścić – pedziôł – ale szkatkarty môsz łostawić sam u mie; kiej ci sie bydzie kciało poszkacić, tóż przijńdź ku mie. Łoddóm ci je, pudziesz sie przed tyn tor i tam se pogrôsz. Ino miarkuj: wiela razy bydziesz szkaciół, tela razy na dole bydzie padôł dyszcz i bydzie pierónobicie.
I tak tyż sie stało. Terôzki już pewnikiym wiycie: jak leje dyszcz, to stary Ignac niy móg już strzimać – grô w karty, szkaci. Jak przi tyj sumeryji stopieróńsko gruchnie, to wiycie – stary Ignac trómfuje. A kiej lecóm sakramyncke pieróny – to stary Ignac przegrywô szpil ze kóntróm …
I sam mi sie spómnieli na łostatek słówecka jednego richticznego kocyndra i wigyjca, ftory już dôwno tymu pedziôł, co wszyjske wice byli wypokopióne możno już we starożytnim Ygipcie a do dzisiôj ino wekslujóm sie miana, czôs i miyjsca, i teraźne ludzie powtôrzajóm ino to, co inksze już dôwno tymu wysztudiyrowali.
Zorty kamractwa…
Zorty kamractwa….
Kamractwo to jes na isto srogo rzec, to jes gryfno i szykowno zacha, to … to zawdy sie kajś, lebo kiejś przidô, bydzie go możno festelnie potrza. Tela, co inakszij te kamractwo wyglóndô u chopów i blank, ale to doimyntnie inakszij u babów. Bo dejcie sie pozór! Chocia to tak na isto pewnikiym same miarkujecie, poradzicie to spokopić, nieprôwda?
U babów to jes tak : Przilazuje jedna tako mamzela do dóm ło pół szczwortyj ło szaroku, na rozwidnioku, ździebko chycóno (co tam ździebko? fest!), kudły ci rozkociymbane, zjachrane, szaty popuczóne, poskurcane… chichrô sie, choby sie lajstła nowy lipynsztift lebo ojla parfinu …
– Kaj tyś do dioska kandego do terôzki bóła? Godej mi sam zarôzki bo blank niy szczimia – rzóndzi wnerwióny chop i małowiela a go moge szlag trefić.
– Jô … jô … kaj jô bóła ? Ep … hm … kcesz na isto wiedzieć, ja? – szwandrusi ta istno libeźnie.
– Ja, ty, ty! Kajś sie tak dugo słańdała, kajś sie do terôzki smykała? – pytô sie jóm corôzki już barzij rozgzukany chop.
– Jô? … A co tyż sie to yntlich stało? Bo dzisz chopecku roztomiyły … jô … bóła u Elzy, u tyj mojij kamratki, miarkujesz? Jô tam śnióm heftowałach … znacy … łobie my sie tak deczko heklowali. Kciałach ci usztrikować taki gryfny zegówek dlô cia na gyburstak. I tak ci nóm to śleciało.
– Co ?…
– A co ? Niy wierzisz mi ? – gôdô fałesznie ta yma. – Nó, tóż glingnij sie dó nij.
Drrrrr, drrrrr ….
– Halo, to ty Elza? Sam jô, ja chop mojij baby. Bóła u cia moja baba, bo gôdała mi, co bez côłko noc cosik łobieście heklowali lebo sztrikowali.
– Ja, ja łóna bóła u mie, bóła – pado na to zgodliwie kamratka.
– To po jakiymu jes ci łóna takô napranô, co? – pytô sie jesce barzij wkurzóny.
– ??? Nó, wiysz, co cie byda sam cyganić … łóna cie na isto ze kimsik zdrôdzô – ta istno już wszyjsko wyfaflała. – Nó ale, kiej kcesz, to mogesz sam dó mie przijńść. Zebier ze sia jakosik flaszecka dobrygo wina i … a … a mogesz być już dzisiôj na łodwieczerz ?…..
A u chopów to jes juzaś tak :
Przilazuje chop rano kole pióntyj do dóm, festelnie łożarty, nabzdryngolóny choby kopaczka, kudły potargane, na pycholu i na kraglu łod hymdy masne fleki ci po lipynsztifcie, ancug blank popuczóny i sklabustrowany, a ze gymby capi, choby ze starego tryjtka abo kiejby sie kista starego piwa łoztrzasła.
– Mie tam nic niy łobłajzi kajś ty bół! – jargô sie deczko baba. – Blank mie to niy łobłajzi… jô… jô już móm kofry zaladowane i wykludzóm sie wrółz ze dzieckóma do mojij mamulki. Nó ale, tak jesce na łostatek, chocia mie to ganc niy szteruje, jes mi to blank jedno, rzyknij mi ino kajś to ty bez côłko noc bół ?
– Co gôdôsz? Ło co sie rozłajzi? Kaj co… kaj jô… kaj jô bez côłko noc gymziół, kaj jô wandrowôł ? – ździebko przimulóny, chop niy poradzi jesce zmiarkować, co tyż ta jejigo baba łod niygo kce.
– Môsz mi zarôzki pedzieć kajś bół! Chocia to mie zółwizół już blank niy łobłajzi. Psinco mi już do tego, mogesz robić co kcesz, łamzić kaj, ze kim i do kogo kcesz. Nic niy kca wiedzieć… ino tela kciałabych spomiarkować: kajś to tyż ty giździe dziosecki do terôzki bół?
– Jô, padosz jô, kaj jô bół ? A wiela to jes terôzki ? Jô … jô, miarkujesz, jô bół u Ojgyna … i bez côłko noc my szkaciyli.
– Co ty fandzolisz? U Ojgyna żeś bół? A dyć łoszkliwcu pieróński niy cygóń mie i niy kmiń tela.
– Niy wierzisz mi, niy?…. Nó, tóż sie glingnij do niygo… sam môsz telefółn… tyn mój łostatni gryfnisty mobilniôk.
– Halo, Ojgyn, sam jô, baba tego naprańca. Bół u cia mój chop? Szkaciyliście bez côłko noc, ja?
– Co, cy bół? Co, cy bół?…. A dyć łón jesce do terôzka snami grô !!!
Nó, ftosik festelnie móndry i bildowany pedziôł kiejsik, co dobre kamractwo, to jes ci gynał tak jak… ajsbajn ze kapustóm!
Łozprowka…
Wiycie, ciyngiym sie mie pytajóm skany jô biera tymy dlô mojich łozprôwek, do mojigo beraniô. A mie styknie suchać, co ludzie przi gorzole, przi biysiadach i bele kaj gôdajóm. A i tyż poczytać pôrã jakichsik móndrych cajtóngów abo kuknóńć na telewizyjô i … już móm ło czym pisać, ło czym łozprawiać. Tak tyż ci bóło łostatnio. Łapnółech ci, wlôz mi do graców cajtóng, ftory sie „Angora” mianuje a driny bół ci pierónym szpasowny i moc pasowny kónszczek ło tym naszym Jarosławie Maluśkim ło kierym te dwie wyciepniynte już na pychol ze partyji prawych i sprawiydliwych mamzele, gôdali kiejsik, iże to jes richticzny: „ …mąż stanu i dojrzały polityk.” Pedziała to ofyn Elza Jakubiacka gynał pół godziny skorzij jeji wyciepniyńciô ze PiS-u znacy sie ze partyji ło ftoryj łoszkliwce gôdajóm „Prezes i Sprawiydliwóść”. I to jednógłóśnie je wyciepli … jednym głósym prezesa. A szło to jakosik tak:
Bóła tesknô listopadowô łodwieczerz. Jarosław Maluśki (po łojcach mianowany Kaczyński) łozewrził do mola dźwiyrze swojigo pomiyszkaniô i łoświyciół rajn wszyjske fóncle. Jak zawdy pomiyszkanie bóło prózne i cichuśke, i ino wiyrny Alik siedziôł zmiyrnie na szeslóngu i wylizywôł swój pelc.
Zmôchany, usiotany prezes PiS-u z procnym wezdychniyńciym zynknół sie we jego fatersztulu.
– Zrobiółech to – pedziôł po kwilce cichóści. – Wyciep żech je łobie wrółz na zbity pychol.
Alik wejzdrzôł tak na niygo, choby blank niy dowiyrzôł.
– Wyciepnółech wrółz Joanna Kluzik-Rostkowskô i Elza Jakubiacka ze mojij partyji – powtórzół sztram Kaczyński. – I proszã, niy zaziyrej tak łoszkliwie na mie, chobych utopiół jakigo maluśkigo kocika.
Alik szajsegal wróciół do lizaniô swojij szłapecki.
– Uwôrzôsz, iże jô jes świnióm, ja? – spytôł dómowygo kamrata Kaczyński tóm swojóm napasztliwóm sztimóm. – Śmiało! Rzyknij mi to direkt do łoczów!
Alik blank niy łodrzykôł.
– Łoch, sto diosków! Niy musisz mi przipóminać, wiym, miarkuja, iże to byli nôjbliższyjsze spółpracowniki Lecha Kaczyńskigo i iże mój świyntyj pamiyńci bracik kopyrto sie we tyj kripcie pod Wawelym.
Kot przeciep sie ze tym lizaniym ze szłapków na swoji basisko.
– Jeżeś cicho, ja! To ci jesce rzykna, co Poncyliusza tyż szmajtna ku dziobłu, doczkóm ino na jakisik sztich do haje i jakô zołgówka. Abo niy … wuchtna go bez żôdnyj przileżitości, ino skuli tego, co jô móm takô chańdź. Co ty na to?
Nic, blank cicho …
– Smolisz to? Môsz mie w dupie? Jeżeś blank taki sóm jak tyn côłki rest! Ale jô wydolã, chobych miôł wszyjskich wyciepnóńć i łostać sóm we tym Pis-ie!
Alik ze rułóm napocznół wylizywać swoji … klyjnoty …
Kaczyński zrobiół sie szarłatny na fresie ze swojij uwziyntości.
– Ty niywdziyncznô bezkurcyjô! Ciś ze mojij chałpy! Fórt stela! – chyciół kota za szkrawitel i wyciep go za dźwiyrze.
Noc bóła zimnô i mokrô. Niyszczysny Alik bez łoka mrzik siedziôł skulóny na szweli, a niyskorzij skludziół sie we sia i zrobiół na sztrółdeklu to, na co łod dôwna miôł szkrabka … wysrôł sie!
Witejcie we Hamerice…
Wiycie, jôch łod zawdy wyrcôł na tych wszyjskich, kierzy piastujóm samtukej na Ślónsku te wszyjske łoszkliwe hamerikóńske abo ynglicke prziwyki. I cy to bydóm te „Walyntinki”, cy bydzie to fajer skuli św. Patrika, cy tyż stopieróńsko łoszkliwy Helloween abo – co już sam niyftorzi wynokwiajóm – hamerikóńske Świynto Dziynkczyniyniô, zawdych na to pierónowôł. Ja, i te sroge tam we tyj Hamerice – świynto Dziynczyniyniô, bo łónegda spytôł ci sie mie bez internec synek (bezmać rodny Ślónzôk ze dziada pradziada, łod pierónym starego piyrwyj) eźli jô tyż fajruja te hamerikóńske Świynto Dziynkczyniyniô i rychtuja na wieczerzô …. hyndyka. Bółech ci już blank we sztichu, kiej mi tyn synek napocznół słósznie tuplikować, co skuli tego, iże jego ujna wycióngła ze jeji familijóm we 1900r do tyj Hameryki, do takij miyjscowości Panna Maria we Teksasie, łón ze swojóm familijóm samtukej na Ślónsku do kupy ze inkszymi familijóma, kiere tyż mieli we Hamerice familijantów, fajrowali ci łod wteda te ichnie Świynto Dziynkczyniyniô, parszczyli tyż tego hyndyka, coby – jak łón to mi wykłôdôł – „być do kupy śnimi we tyj hamerikóńskij „Wiliji”! Przecach sie moji roztomiyli ludkowie chnet łobalół, kiejech to przeczytôł.
Nó ja, modzioki, kiej jich spytać łod kiej sam u nôs fajrujóm „walyntynki” na zicher łodpedzóm, iże łod … zawdy, bo dló nich piytnôście, dwadzieścia lôt to richtik jes … łod zawdy. Ale kiejby tyn szykowny synecek zadôł se proco i tyż ci deczko ło tyj dôwniyjszyj wykludzce za chlebym Ślónzôków łod Anabergu i Toszka do Hameryki poczytôł, to by spomiarkowôł, iże tam we tym 1854 roku wrółz ze kapelónkiym Moczygymbóm, kajsik na tamesznyj preryji we Teksasie pod srogim dymbym łodprawiyli piyrszô we jejich nowyj dómowinie mszô … wilijnô! Ja! Wilijnô synek, wilijnô … a niy Dziynkczynnô!
Nale, jô dzisiôj niy ło tym kciôł rzóńdzić, chocia tyn fal ze tym modziokiym razinku mi gynał sam sztimowôł.
He, he … „Witejcie we Hamerice!” kciało by sie pedzieć, kiej sie wylanduje na flugplacu kajsik we Chicago, Detroit lebo we Nowym Jorku. Na isto nôjprzodzij nawrzescóm chopie na cia kiej już tam przifurgnół i łobmacajóm gynał, kiej już bydziesz kciôł ze tyj Hameriki łodfurgnóńć. Wiycie, jes tam takô hamerikóńskô Administracjô ds. Bezpiyczyństwa Transzportu (dalszij TSA), kierô prziszła na te idy, jakby sam nóm spómóc spamiyntać se te feryje we Stanach: nôjprzodzij łobmacajóm cie abo knipsnóm cie blank sago. Wrółz ze zbliżaniym sie Godów na wszyjskich flugplacach we côłkich Stanach Zjydnoczónych załóstrzóno ci te strzodki bezpiyczyństwa. To ale żôdnô niyspodziônka, eźli zważować na to, iże łokrys świóntyczny corôzki czyńścij kupluje sie mocce Hamerikónów niy ino ze „Tym wspaniałym życiem” (telewizyjnym filmym Franka Capry), ale tyż ze gróźbóm ataków terrorysticznych, tym tuplym po łóńskim roku, kiej ci to jedyn istny Umar Abdulmutallab uzdôł ućcić Boże Narodzyni próbóm szpryngniyńciô w luft fligra, kierym leciôł do Detroit. Wetkôł se we galoty wybuchowy sztof i blank dupiato próbowôł go łodpolić.
Ta ichniô agyncjô TSA szafła do kupy tameszne doświadczyni: miynióła, iże tak prôwdóm niyftore terroristy niy sóm móndrokami, jak jich drugda sie nóm przedstôwiô, ale gupimi jak fónt kudeł fółglami. Miała łóna majnóng, iże przi użyciu takich, Wiycie, „skanerów ciała” abo ryncysków swojich arbajterów musi łoboczyć lebo skóntrolówać zawartość batków chnet wszyjskich pasażyrów, kierzi kcóm wyfurgnóńć ze Hameriki.
Możebne, co niyftorzi swôs uznajóm, iże skuli tego, co zamachy bómbowe przitrefiajóm sie razinku nałónczôs flugów do USA, przinależałoby łobmacować radzij pasażyrów przilatujóncych, a niy łopuszczajóncych tyn kraj. Inksze juzaś mogóm wymiarkować, iże skoro tyn Abdulmutallab majtnół jim łóńskigo roku taki nómer ze swojimi badyhółzami, wyglóndô to na zniyskorzóne nadrôbianie zalygłóści.
Ale przeca te TSA to agynda hamerikóńskigo Departamyntu Bezpiyczyństwa, co tyż wszyjsko wyłoślô. To stare znôjóme kôżdego auslyndera, ftory lecy kedy nawiydzôł USA. To te przecamć ludzie wrzescóm na cia, kiej pokazujesz po przifurgniyńciu swój niyhamerikóński paszpórt, jesce podwiyl niy przijńdziesz na to, iże ci sie kajsik zapodziôł twój gypak, twoje bambetle na rajza.
„Witómy we Hamerice!”
Fasnymy to do kupy: spierónióm cie, kiej sie ino przikludzôsz, i dokumyntnie cie łobmacajóm wszandy przi wykludzce.
Terôzki ale tyż sprôwdzajóm ryncznie kôżdego, fto prociwiô sie przeświytlyniu skanerym skuli strachu przed prómiyniówaniym abo staraniô, iże jego sage zdjyńci wylandujóm we internecu. Tymat wywołôł masówô histeryjô i przicióng we USA chnet takô srogo uwôga mediów, jak i richticzny atak terroristiczny – chocia, iże skanery fóngujóm terôzki jedzinie na 70-iuch spojstrzód 450-iuch hamerikóńskich flugplaców.
Prawucko żôdyn niy jes spokójny. Ani arbajtery flugplaców, ftorzi już uskargujóm sie na „usmolóno higiyna” Hamerikónów, ani jedyn istny, John Tyner, ftory na flugplacu we San Diego wrzescôł choby nôjynty: Niy tykejcie mojich jajec! Bali i ta hamerikóńsko ministyrka Hilary Clinton pedziała kiejsik we telewizyji, iże blank ji sie niy zdały te „łobiycanki, macanki” na flugplacu.
– Nó, rziknijcie mi, kómu by sie to miało spodobać? –spytała ze uśmiychym. Na co côłko Hamerika wrzeskła:
– A twojimu chopowi, twojimu chopowi!
Niy pedziała ale, eźli już sie lajstła dlô sia abo dlo jeji chopa Billa, szpecijalnô unterwesza, take prodło, kaj we tym miejscu coWy wiycie, a jô miarkuja, wrajziyli malónek tego ci jadamowego „liściô fajgowygo”, kiery mô skukać te nasze … klyjnoty” przed flugplacowym skanerym. Hamerikóny, a i nasze byzuchanty mogóm wyglóndać na tych ykranach razinku gynał jak Jadam i Yjwa po wyżyniyńciu jich ze raju. Snadnóm rzecóm to, iże jakisik móndrok ze Kolorado wypokopiół knif na zastawiynie skanerów moge budzić hruza co do jich skutnóści garantjyrówaniô Hamerice bezpiyczyństwa. Nó ale, dejmy pozór na to, co na zicher ważne: eźli niy nasze życie, to chocia ino nasze … „klyjnoty” sóm bezpiyczne.
Ale mie na isto trôpi ino, iże TSA jes zawdy ło jedyn szrit do zadku. Godzi sie cheba miarkować wydarzynia, a niy ino ryagówać na nie? Tóż tyż prziszôłech na te idy, iże jes pôrã knifów, jak uprzydzić „zamach terroristiczny”, i tropić sie ło to, coby furganie fligrym bóło jak nôjbarzij … doskwiyrne, gańbliwe i fest łoszkliwe dlô nôs:
Kôżdy pasażyr, ftory kce pofurgnóńć do inkszych krajów musi nôjprzodzij zebrać łoświadczyni łod wszyjskich swojich byłych, i wyrachować wszyjske cychy i fyjlery. Rzóndy krajów docylówych badnyli by skorzij ze tóm listóm i łozsóndzali by, eźli wpuścić tego istnego do sia.
Kôżdy pasażyr musiôłby nôjprzodzij łodczytać bez lautszprechery fluplacowe swój tagebuch ze śpikolowych lôt. Spóminki ło czymsik inkszym niźli chopcy, dziołchy, muzika, mitesry, łojce i to, czamu nasze życie jest ci take beztyjske i lagramyncke, bydóm uznôwane za zimptóm cugu ku terrorizmowi.
Kôżdy, fto planiyruje rajza flufiym, musi skorzij mieć sztos, dupnóńć sie ze arbajterym, arbajterkóm TSA a zatym jesce tyn przedstawiciyl TSA łopytać jesce moge na tymat … Jymynu abo al Kaidy.
Snożny przesónd…
Niy byda za teli angyjber, kiej przipómna ajnfachowe polske powiarki: „Mądrzy ludzie żyją w brudzie” abo „Częste mycie skraca życie”. Kiejsik sie to gôdało szpasobliwie, ale dzisiôj moc ludzi miyni je za prôwdy łobjawióne, choby łozprôwki Jarosława Kaczyńskigo. Co bali idzie ujzdrzić i wywóniać, nó ja!
Eźli chopie (babo) czytôsz tyn artikel przi śniôdaniu, to jes na isto możebne, iżeś niydôwno wlôz pod brałza, umółeś szampónym wosy i namydlółeś tułów, łoszpluchtołeś sie, wytareś sie badytuchym, łosuszółeś kudły trokynaparatym , a zatym tyż spyrskôłeś sie pod parzami jakimsik dyzodoransym i łozpylółeś już mgiyłka parfinu abo wody po golyniu. A możno jednakowóż … niy?
Niyftore światowe cajtóngi (pojstrzód nich i „The New York Times”) donósiyli razinku ło blank nowym zjôwisku skludzajóncym sie ku kuglowaniu sie łod tyj zorgi ło higiyna i snożność. Pojstrzód tych, kierzi wykazujóm daleko idóncô szporobliwość we wlazowaniu pod brałza, kómpaniu abo myciu wosów, znôdła sie baba, ftorô pod parza wciyrô sztyjc kónsek citrółny, miasto używać fórt dyzodoransów. Juzaś inkszô, łodświyżô sie po łobiedzie utoplanymi we wodzie sznuptychlami. Do tyj tyż czelodki przinôleżi jedyn istny, przedowacz, kiery szpluchtô swoja palica ino rôz bez miesiónc, a tych wszyjskich, roztomajtyj zorty „antypeszpiratów” blank niy używô ło trzech lôt.
He, miynisz chopie możno, iże tak moge być ino we Hamerice? Pomedikuj se deczko. Moc skazuje na to, co take niystarówne podyjńście ku higiynie łosobistyj to zjôwisko ajnfachowe, a we niyftorych cufalach – corôzki barzij powszydnie. W sóndażu sporzóndzónym łóńskigo roku we Wielgij Britaniji dlô producyntów strzodków higiyny łosobistyj wypokopiyli, co aże 41% ynglickich chopów i 33% ichnich bôb niy wlazuje kôżdydziyń pod brałza, a jesce ci 12 % ludzi szpluchtô sie, myje sie łod szwajów do palicy jedzinie rôz abo dwa razy do tydnia. U nôs tego niy łobadowali ale, rzyknijcie mi tak ze rynkóm na syrcu, niy jes ci sam gynał podanie? Tyż ci, i to niy ino u Ynglynderów, ale i sam u nôs wiyncyj niźli półowa modzioków niy szpluchtô sie, niy myje sie kôżdydziyń, a mocka śnich używô napryndko dyzodoransu, coby zamaskiyrówać capiynie ciała.
Bez łostatnie pôrã lôt sztyjc sugiyrowali niyftore, iże take kôżdydniówe mycie wosów, abo mycie sie we côłkości, jes robotóm psu na buda, mecyjóm. Jedyn wywółany dziynnikôrz (niy byda klachôł ftory) prziznôł, co niy korzystôł ze szampónu bez dziesiyńc lôt, a kiej juzaś jedyn istny, prezynter telewizyjny poszôł we jego ślady, bół festelnie rôd ze ryzultatów jake szafnół.
Sómech tyż usłyszôł i mocka ludzi tego niy dekuje, co mycie wosów poduk ordnóngu sprôwiô jim srogo zgłoba. Poduk danych jednyj fyrmy, kierô wyrôbiô roztomajte medikamynty i kosmytiki (niy byda gôdôł jakij, bo to ryklama) ino we 2008 roku przedej suchego szampónu (idzie go używać bez wody miyndzy kómpiylami) dźwigła sie ło 45%, a przedej podanego szpecyfiku inkszyj juzaś fyrmy stuplowała sie.
Wszyjsko to, snadnóm rzecóm, przinosi korzyści tymu wywołanyj nôturze. Jes ci jedyn taki istny, bez piyńćdziesiónt lôt stary „ekolog”, ftory skuli tego, co kciôłby spuścić do nôjmyńszego swój „wónglowy ślad” we nôturze wlazuje pod brałza ino dwa razy do tydnia. We rest dnioszków szpluchtô sie we ausgusie. I pewnikiym zdo mu sie, iże jes taki sóm snożny jak inksze ludzie. Pómógło mu to łograniczyć zużycie wody kajsik ło dwadzieścia litrów, znacy sie do ilóści moc mynszyj łod strzydnigo zużycia wody u Ynglynderów, kiere zawiyrô sie kajsik miyndzy 100 a 150 litrów.
I, chopy, niy ma sie co dziwować. Przecamć łod niydôwna miyni sie, iże przinôleżi wlazować pod brałza, abo sie kómpać kôżdydziyń. Co sam wiela medikować. Za mojigo dzieciynctwa (i to niy ino sam u nôs we Polsce) kómpanie ino we sobota, i to we jednyj wodzie dlô côłkij familiji, to na isto bóła norma. A kiejby tak sióngnóńć kajsik do zadku we czasie, to przeca wszyjskie miarkujóm, iże królowô Elżbieta I kómpałą sie ino rôz do miesiónca a taki król Jakub I chnet blank sie niy mół, co niy spómna ło naszych niyftorych królach i wiylmożach polskich. A przecamć same jesce gynał boczymy, iże we ślónskich, samtyjszych familokach niy bóło badycimrów, a bali i grotków. Ludzie myli sie, szpluchtali sie ino przi ausgusach a dziepiyro we sobota po robocie mamulka stôwiała srogi kastrol na blasze i côłkô familijô za rajóm kómpała sie we jednyj wodzie.
Terôźniyjszô szterylno snożność stała sie takim fetiszym, świyntóścióm, zortóm kultóry, we kieryj – jak rzóndzóm niyftore móndroki – blank niyrzôdko trefiô sie, co ludzie bywajóncy we hotylach zużywajóm bez tysiónc litrów wody kôżdydziyń: brałza ło szaroku, zatym ta modernô zauna i szwimhala skorzij wieczerzy, podwiyl sie prasknie do prykola. Wiycie, wert miyndzynarodowygo rynku zajfy wszyjskich zortów sióngô 25 mld dularów do roku.
I suchejcie! Niy jes to take juzaś dobre. Niyftore dochtory, te „dermatologi” tropióm sie,co take intynziwne, rygularni mycie i szpluchtanie pozbawiô naszô skóra wszelijakij zorty mikróbów, żyjóntków, kiere mogóm być festelnie dlô nôs przidajne, i prziczyniać sie do naszygo zdrowiô i świyżóści naszyj skóry.
A jô jesce pamiyntóm ze dzieckowych lôt, iże za bajtla miôłech nôjbarzij rôd lôtać po bosoku po hulicy, żôdyn niy zaglóndôł na swoji ryncyska jak sie jadło habniynte we farorzowym łogródku wieprzki lebo niyzdrzałe pónki. Niyrółz tyż klapsznita śleciała na ziym przi grackach a samtyjsze dziecka na zicher niy byli tela niymocne jak terôzki. Terôzki na dziecka płuży sie moc tych roztomajtych zajfów, balzamów i pierón wiy co jesce, a corôzki wiyncyj dziecek – mô „astma uczulyniowô” i take tak bele jake utropy.
Nó ale, dobrze by bóło, kiejbychmy tak lecy kedy darowali se jedna abo dwie brałzy. Bele ino niy wylôć dziecka ze kómpiylóm. Bo na isto dobrze jes być przocielskim dlô naszego strzodowiska naturalnygo, dlô nôtury, ale capić jak srogi aszynkibel – to już na isto blank niy.
Moja „Siedymnostka”
Nó, tóż śleciało już chnetki szejśćdziesiónt lôt kiejech piyrszy rółz poszôł do szkoły, do tyj – łod terôzka – mojij „Siedymnôstki”. Bół ci to, gynał pamiyntóm, pyndziałek piyrszego wrzyśnia 1952r. Trzimôłech sie jednóm rynkóm mojij Mamulki a we drugij dziyrżółech srogô, wielgachnô tyta łod Frónckowiaka ze Krziżowyj. Wszyjske my bajtle wysztiglowane choby we niydziela, wosy ulizane, chocia tak by tak styrceli jak przodzij, jesce we łochrónce tela, co piyrszy rółz łostrziżóne bez golaca a niy – jak zawdy – bez ółma lebo Mamulka.
I blank wtynczôs niy miarkowôłech, co tyż to mie sie tam we tyj szuli przitrefi tela, co nôjważniyjsze to dló mie bóło ino to, co tyż to Mamulka wrajzióła do tyj łogrómnucnyj tyty? I … kiej tak na isto we tyj szuli napocznymy ze tego nowygo elemyntôrza przi rechtorze cosik czytać? Bo jô już we łochrónce, we tyj naszyj szkółce przi szkole mocka poradziółech ślabikować.
Nó ale, wszyjske my nôjprzodzij niy poradziyli sie doczkać kiej zaglingô tyn piyrszy dló nôs szkólny zwónek. I yntlich zaglingôł a kwilka niyskorzij wlôz do izby maluśki rechtór, kiery sie Richat Depta mianowôł. Trza ino dopedzieć, co żôdnyj mamulki we klasie wtynczôs już niy bóło, żôdnô śnich rechtóra niy szterowała jak to jes terôzki.
Dló nôs siydmiólytnich bajtli Rechtór bół nikiej nasz starzik i tela ino ze tyj piyrszyj we mojim życiu lekcyji bocza, iże tyn nasz rechtór miôł ci diosecko szarłatny kichol, kiery łobciyrôł sznyptychlóm srogóm choby deka na starcynnym wertiko. Pôrã kwilek zetwało podwiyl naszô czelodka niy ucichła, i kiej tyn nasz – łod terôzka już wychówawca – napocznół gôdać. Niy za tela my to, same chopcy, jesce poradziyli spomiarkować ale czuli my, to wisiało we lufcie, iże we naszym życiu napoczło sie cosik blank nowygo, cosik festelnie na isto ważnego, cosik, co terôzki bez pôrã lôt bydzie snami szło podwiyl my niy dokulómy sie do łostatka siódmyj klasy. Tego ale my sie jesce tak do łostatka niy poradziyli wystawić. Przeca my same mieli dziepiyro siedym lôt a sam ci na nôs czekało jesce côłke niyskorzyjsze siedym lôt, pokiel sie ta naszô przigoda we nowyj szuli niy skóńcy, pokiel niy bydymy mieli tego zbyte i kiej bydymy już na tela sroge, coby już blank we krótkich galotkach niy lôtać ino łoblyc duge jak nasze łojce i starziki.
Nó, a niyskorzij, już po piyrszych lekcyjach trza sie bóło przed kamratóma tóm srogóm tytóm poasić. Jedna starka wtykła do kabzy jakiesik piyńć złotków, takich brónotnych, papiyrzannych a drugô juzaś jakosik szekulada abo apluzina. I jesce na łostatek przed, choby niydzielnym, łobiadym poszôłech ze Mamulkóm do tego samego Frónckowiaka na sroge, ale to richtik sroge lody wanilowe.
Niy miarkuja do łostatka eźli wszyjske szkolorze tak spóminajóm szkoła jak jô, ale do dzisiej, kiej przi łostatku czyrwnia dziecka sie ze szulplacu przi mojij „Siedymnostce” tracóm, robi mi sie tak jakosik jankornie i teskliwe. I niy poradza sie doczkać tego piyknego dnioszka we wrzyśniu kiej te wszyjske łochyntole przikludzóm sie po feryjach nazôd na tyn plac. Możno za mojich czasów inakszij to bóło, cowiek miôł mynij roztomajtych gracek jak terôzki iskuli tego tyż moc dziecek, pewnikiym wiynkszóścióm niy poradziyło sie doczkać na tyn piyrszy szkolny zwónek.
Wczorej tyż napocznół sie nowy szkolny rok niy ino we tyj mojij szuli ale wszandy naobkoło i we côłki Polsce. Mamulki prziwiydli wysztiglowane swoji dziecka do tyj „Siedymnôstki” tela, co już niy we krótkich galotkach, ale tyż niy ma już takigo ordnóngu jak kiejsik. Terôzki wszyjske te „moderne” mamulki muszóm sie wryć do klasy, muszóm styrceć pod ścianóm aże do łostatka piyrszych lekcyji, muszóm tym rechtoróm i rechtórkóm zawodzać jak plynckiyrz na szłapie, muszóm przimôwiać rechtoróm, bo przeca już łóne same wszyjske filipy pozjôdali i niy bydzie jim rechtor tuplikowôł, iże côrne jes côrne, bo przeca „Polska jes … „ tfu! Moje dziecko jes nôjważniyjsze i niy bydzie bele lebioda rechtor rzóńdziół jak we szuli mô być! Mô być tak jak kcóm mamulki, a iże jes jich kielanôście tóż tyż kielanôście roztomajtych szimli wychowaniô bydzie sie tam roztopiyrzać.
Nó ale, niy ma co wynokwiać ino brać życie takim jakim łóne jes. A dziecka swojóm drógóm tak by tak bydóm gynał take same jak wszyjske dziecka łod czasu kiej ftosik wypokopiół … szkoła. Bydóm wyrobiać, bydóm rechtoróm robić na łostuda, bydóm sie bawić a za kielanôście lôt przijńdzie jim na myślónek to co i mie: to byli nôjgryfniyjsze w życiu lata!!!
I czy to bydzie ta moja „Siedymnôstka”, abo lecy jakô inkszô szkoła, zawdy bydzie na stare lata cowiek wrôcôł do tych piyrszych lôt we piyrszyj swojij życiowyj szkole.
Fotoradar…
Wiycie, te ftore mie gynał znajóm, miarkujóm co jô nigdy niy miôł rôd autoków. Jô niy miôł, niy móm, i niy byda miôł swojigo autoka. Ale za to rôd suchóm roztomajtych gyszichtów i cufali, kiere przitrefiajóm sie szoferokóm. Tak ci tyż bóło jakiesik dwa tydnie tymu nazôd kiej spichli my sie ze jednym mojim kamratym, ftory kôżdyrok poradzi sie lajstnóńć nowy, moderny autok. Sprawiół sie tyż terôzki taki i wypuściół sie ze swojóm staróm kajsik aże do Kołobrzega. Nó, i jużcić trzimôł sie przepisów jak to na te 10 % polskigo społyczyństwa przistało. Jechôł ci łón we miyjscu zabudowanym jakiesik 40-45 kilomyjtrów na godzina. Nó, i prask … fotoradar go knipsnół. Tyn mój kamrat festelnie zadziwióny wrôcô, zwolniół, przibrymzowôł deczko przed tym fotoradarym i pozornie zaziyrôł na cyjler, cy aby na zicher niy przekrôczô 50 km/h i … prask, juzaś go tyn fotoradar knipsnół. Tyn mój kamrat do łostatka pogupiôły medikuje ło co sie sam rozłajzi … możno tyn cyjler popsowany, kaput abo znak łograniczyniô do 50 km/h ftosik fałesznie postawiół … nó, abo możno i tyn fotoradar rozklamorzóny. Zawrôcô jesce rółz, i tóm razóm jedzie kajsik kole 10-20 kilomyjtrów we godzina i łorôz juzś psztryk, i juzaś knipsniynty jego autok. Niy szcimôł ci tego tyn mój kamrat i zaglingôł do tych macherów łod tego fotoradaru i rzóńdzi, iże we (tu pedziôł gynał kaj to bóło) jes fotoradar popśnióny na zicher, bo sztyjc knipsuje, bali i wtynczôs kiej sie jedzie festelnie poleku, nó i coby go zrychtowali.
Za pôrã minutek przikludziół sie policajt i tego mojigo kamrata … wyśmiôł, i gôdô, co ustawiyli naskwol tyn fotoradar tak, coby kôżdego ci sam knipsnół, bo sprôwdzajóm tym tuplym eźli ludzie majóm pasy zapniynte.
Nó, ludzie … kamrat erbnół szejść mandatów za te niyzapniynte pasy bo przeca jesce ze swojóm staróm jechôł …
Jóntrzyni, prowokacyjo…
Jakech już niyrółz gôdôł (pisôł) móm stopieróńsko rôd humoryski Pawła Wakuły, kiery mocka pisze we takim gryfnistym cajtóngu, ftory sie mianuje „Angora”. I jô tyż drugda poradza te Jejigo kónski przetłómaczyć na naszô gôdka, a zatym wciepować je na roztomajte ślónske zajty. Tak tyż jes i tóm razóm! Posuchejcie!
Zaobycz Jarosław Kaczyński chróniół sie, kuglowôł sie łod trefu ze Donaldym Tuskiem jak łod jakigosik morowego luftu. Ale co miôł chop zrobić, kiej cowiek ze kwióm na ryncach zastawiół mu durchgang, przyjńście we festelnie knap syjmowyj siyni.?
– Jarek! Cóżeś ty juzaś wypokopiół? – rozgzukôł sie prymiyr. – Naprôwda miarkujesz, iże do kupy ze ONZ wysztudiyrowôłech datum Szczytu Klimatycznego na 11 listopada, naskwol po to, coby ci zrobić na deszpekt, na paskuda?
– Mie niy, ale wszyjskim polskim patrijotóm – łodrzyknół ze gódnościóm prezes PiS-u. – Prziznej sie! Kcesz prziwiyść ku srogij haji we dniu Świynta Niypodlygłóści! Blyndzi ci sie stopieróński rozlyw kwi!
– Coś ty łogup? Pizło ci na dekel? – łodmrónknół Tusk. – Tóż to jakisik chorobliwy fant!
– Już jô cie chopie znóm – pogroziół mu palcyskiym Kaczyński. – Przecamć dobrze wiysz, iże we tym dniu przikludzóm sie do Warszawy roztomajtyj zorty „antyglobaliści”, anarchisty, ekologi, pedały i „cyklisty” ze côłkigo świata! Bydóm wyrywać flizy chódnikówe, trzaskać szaufynstry i ciepać bergami we richticznych Polôków! Na łostatek jesce podpolóm transmisyjny autok TVN-u i ciepnóm sie na „rekónstrukcyjnô” kolóna przebleczónô za wojów Chrobrygo!
– Przisiyngóm forgot! – Prymiyr prasknół sie we klôta, aże zadudnióło. – Zrobia wszyjsko, coby fajrowanie Świynta 11 Listopada łozgrywôło sie we spokojności!
Kaczyński forsknół ze pogardóm.
– Nó, klar! A jak sie napocznie zadyma, to jóm bohatyrsko stulmisz, do imyntu przidłówisz! Niydoczekani twoje!
– Nó, tóż co jô móm robić? – spytôł łoklapniónóm sztimóm Tusk. – Kcesz, to szibna data tego „szczytu” ło jedyn dziyń, tak jak to forszlaguje Witold Waszczykowski…
– Co? Na dziesióntego listopada? Coby pokrojcować, zaszterować miesiyncznica smolyńskô! – lachnół sie prześmiywnie prezes PiS-u.
– Nó, to przeciepnymy to na dwanostego… – zapropónowôł Tusk.
– Dwanostego listopada 1962 roku bóła prymiyra filmu: „Ło dwóch takich, co ukradli księżyc”! – zawrzesknół hyrnie Kaczyński. – Juzaś kcesz mi dopolić, a przi tyj przileżitóści mojimu świyntyj pamiyńci bracikowi! Taki jeżeś chopie niyczystny, niygódziwy!
– Nó, tóż co jô yntlich móm zrobić? – prymiyr bezradnie łozpostrził grace.
– Anó, nic! – łodrzyknół hyrnie Kaczyński. – Cobyś chopie niy zrobiół, bydzie ŹLE!
Łominół, fiksnół załómanygo prymiyra i straciół sie za winklym gangu.
Donald Tusk łodprowadziół go weźrokym, a niyskorzij wzniós łoczy ku górze, tam, kaj łod pôruch już dni przebywôł, gościół srogi polski dramatiker i poyta. Wzdychnół procnie i mrónknół pod kicholym:
– Tego to by ani Sławomir Mrożek niy wypokopiół!


text:
Rudne hory
Wo žiwjenju w a na horach
Běše lěto 1168, jako w bliskosći dźensnišeho Freiberga prěni raz slěbrowu rudu namakachu. Nowowotkryte bohatstwo wabješe dyrdomdejnikow, hórnikow, wikowarjow a wuhlerjow do tehdom hišće rědko wobsydlenych Rudnych horow. Nimo slěbra a urana wudobywachu w tutych něhdźe 150 kilometrow dołhich a přerěznje 40 kilometrow šěrokich srjedźnych horinach tež cyn, železo, kopor, kobalt a cynk.
Ze sylnym woteběranjom hórnistwa po Třicećilětnej wójnje a přez podarmotne pytanje za nowymi składźišćemi rudy, dyrbjachu Rudnohorjenjo na druhe formy dochodow přeńć?
Kleplowarki zetkawachu so k zhromadnemu dźěłu. Husto spěwachu při naročnym zhotowjenju cankow. Mnohe narěčne rymy nastawachu a spěwaja so dźensa hišće na tak mjenowanych Hutzen-wječorach.
Tružerjo zhotowjachu najprjedy twory k wužiwanju: tyzki a šklě abo futerale za trubki. Hakle něhdźe 200 lět pozdźišo dźěłachu tež drjewjane hrajki, kurjace mužiki, hórniki, worjechowe tłuskače a jandźele. W hodownym času rozswětla za region typiske pyramidy a adwentne wobłuki wokna w cyłej Němskej.
Dźensa žani hórnicy wjace do šachtow njezajězdźa. Na jich městnje wuskušuja zajimowani wopytowarjo překopy muzejowych podkopkow. Načolni sportowcy ze wšeho swěta wubědźuja so na bobowej čarje w Altenbergu wo najlěpši čas. W zymje su běłe skłoniny a loipy Rudnych horow woblubowany cil za wólnočasnych a wukonowych sportowcow.
Přez cyłe lěto so w Glashütte swětasławne časniki zhotowjeja. W srjedźišćach industrije wokoło Freiberga, Kamjenicy a Cwikawy dźěła wjele ludźi w metalurgiji, zhotowjenju gratow, mašinow a jězdźidłow. Mnozy z nich strowja so dźensa hišće z tradicionelnym hóniskim postrowom »Wam k zbožu!« (»Glück auf!«).


text:
Ministerski prezident Stanisław Tilich
Nadawkowe pola
Ministerski prezident postaja kurs sakskeje krajneje politiki a zastupuje jako knježerstwowy šef swobodny stat we wonkownych poćahach. Za swoje rozsudy njese zamołwitosć napřećo wobydlerkam a wobydlerjam. Tohodla je za njeho wažne, dokładnje připosłuchać a direktny zwisk k swojim sobudźěłaćerjam runje tak dźeržeć kaž k ludźom w kraju. Při jeho dźěle podpěruje ministerskeho prezidenta statna kenclija.
Politiske ćežišća
Politika njesmě wotzběhnjena być. Ja chcu z ludźimi rěčeć a jim zaměry našeje politiki rozkłasć.


text:
Rumowe wuwiće a wobchad
- Kajki wliw ma demografiska změna na wuwiće sakskich městow a gmejnow?
- Što su sćěhi demografiskeje změny za bydlenske wiki?
- Powjedźe strata ludnosće k straće na žiwjenskej kwaliće?
- Kajke wuskutki ma woteběranje ludnosće na zjawny wosobowy bliskowobchad?
Kajki wliw ma demografiska změna na wuwiće sakskich městow a gmejnow?
Demografiska změna wuskutkuje so rozdźělnje w jednotliwych regionach a městach w Sakskej. Tak budźetej wosebje měsće Lipsk a Drježdźany hač do 2020 ze snadnymi přirostami wobydlerjow ličić móc, mjeztym zo budu ličby wobydlerstwa na př. w dalokich dźělach Wuchodneje Sakskeje čujomnje spadować. Tak budu přichodnje so pomjeńšowace a rosćace regiony porno sebi eksistować. Ludnosć budźe so sylnišo we wěstych centrach koncentrować.
Tež hdyž budźe so hustota wobydlerstwa na zakładźe cyłokrajneho woteběranja ludnosće hač do 2020 pomjeńšować, wostanje Sakska w europskim měritku husto wobsydleny region Europy.
Što su sćěhi demografiskeje změny za bydlenske wiki?
W regionach Sakskeje, hdźež pobrachuje na dosahacym dorosće dźěći a přićehnjenju, pomjeńšuja so wulkosće domjacnosćow. To rěka, eksistuje přeco wjace jedno- a dwuwosobowych domjacnosćow, mjeztym zo dźe ličba domjacnosćow z třomi, štyrjomi abo wjace wosobami, potajkim w klasiskej swójbnej wulkosći, přeco bóle wróćo. Runočasnje spaduje cyłkownje ličba domjacnosćow. Tendencielnje budźe něhdźežkuli poskitk na bydlenskim rumje wjetši hač naprašowanje, tak zo změjemy tež dale prózdne bydlenja.
Zo bychmy problemej prózdnostejacych bydlenjow wotpomhali, dyrbja so tež nadal bydlenja z wikow brać, přetož tak dołho kaž bydlenja prózdne steja, su wone hospodarsce bjez hódnoty.
Runočasnje maja so te dźěle bydlenskeho poskitka skrućeć, za kotrež je přichodnje wjetša potrjeba wočakować. Tak powjedźe na přikład přiběracy podźěl staršich ludźi k dale stupacemu naprašowanju za małymi, starobje přiměrjenymi bydlenjemi.
Powjedźe strata ludnosće k straće na žiwjenskej kwaliće?
Přiměrjenje zjawnych infrastrukturow na mjeńše wobydlerske ličby móže tež k tomu wjesć, zo móžeja so wšelake słužby zjawneho eksistencneho zastaranja we wěstych gmejnach a regionach jenož hišće wobmjezowane poskićeć. To samsne płaći za priwatne posłužby. Někotre sćěhi tutoho wuwića dadźa so přez inteligentne poskitki złahodnjeć, na př. přez mobilnych bliskozastaraćelow, kotřiž su ze swojimi žiwidłowymi wobchodami na kolesach na wěstych dnjach tydźenja w gmejnach přitomni, w kotrychž bě so wobchod hižo před lětami zawrěł.
Kajke wuskutki ma woteběranje ludnosće na zjawny wosobowy bliskowobchad?
W regionach z woteběracymi ličbami wobydlerjow mamy tež z mjeńšimi ličbami kupcow w zjawnym wosobowym bliskowobchadźe (ÖPNV) ličić. Mjenje pasažěrow čini wobchowanje eksistowaceje syće dróše. To wjedźe k tomu, zo budu na kraju, w snadnje wobsydlenych regionach, busy a ćahi rědšo wob dźeń abo w tydźenju jězdźić abo syć čarow so prosće wućeńši. Tule maja so alternatiwne rozrisanja namakać, zo by so móhła mobilita dźěći, młodostnych a staršich ludźi zdźeržeć.


text:
E-government
Jako e-government rozumimy přewjedźenje zarjadniskich wukonow – indiwiduelnych posłužbow runje tak kaž kompleksnych procesow za namakanje rozsudow – a poskitki k podpěrje demokratiskeje kultury našeje towaršnosće, hdyž so wone bytostnje přez elektroniske informaciske a komunikaciske technologije (wosebje přez internet) wotměwaja.
E-government njeje žadyn samozaměr. Wón zmóžnja zarjadnistwu, wobydlerjam a předewzaćam 24 hodźin wob dźeń a sydom dnjow w tydźenju online něšto poskićeć, štož zalutuje po woběmaj stronomaj čas a pjenjezy. E-government žada sej wuske zhromadne dźěło wšěch zarjadniskich runinow. To wotbłyšćuje so w zhromadnej iniciatiwje »sachsen interaktiv 2.0« swobodneho stata a komunalneje strony. W tutym wobłuku staji statne knježerstwo centralnu e-government-platformu z komponentami Amt24, formularowy serwis, Content Management System, elektroniska signatura a zaklučowanje, płaćenska platforma a geoportal k dispoziciji. Z jich pomocu móžeja wšitke krajne a komunalne zarjady wobydlerjam a předewzaćam lochko wužiwajomny přistup k elektroniskim posłužbam poskićić a so při tym zasadźenja redundantnych posłužbow wzdać.
W lětomaj 2003 resp. 2004 wotzamknjene e-government-jězboplany sakskich krajnych a komunalnych zarjadnistwow so prawidłownje dale přesadźuja. Wot tam předwidźanych ca. 200 e-government-postupowanjow bu hač do 2007 hižo 92 realizowanych. Tak móžeja sej wobydlerjo a předewzaća na př. bytostne krajnoprawniske předpisy Swobodneho stata Sakskeje přez internet wobhladować abo so kóždy čas online wo relewantnych powěsćach nastupajo wulku wodu (warnowanja a zběhnjenja alarma, chwatne zdźělenja, powěsće k stawej wody) z krajneho centruma za wulku wodu informować.
Swobodny stat Sakska ma jara modernu a wukonliwu Saksku zarjadnisku syć (SVN). W tutej derje nałožujomnej a redundantnej multiservice-syći su rěčne a datowe zwiski sobudźěłaćerjow sakskeho krajneho zarjadnistwa prěni króć kompletnje přez IP-protokol přenošowane. Při tym móžeja wone daty wuměnjeć, kaž bychu w samsnym domje sedźeli. Sakska zarjadniska syć je přezcyłnje z ethernet-technologiju natwarjena a ma k zwjazowanju wulkich ličenskich centrow w krajnej stolicy Drježdźanach měšćanske koło z wysokej šěrokosću pasma. Za efektiwnu koordinaciju we wobłuku šulskich zarjadnistwow so tute tohorunja k SVN přizamkuja. W cyłku je ca. 2.500 stejnišćow do SVN integrowanych. K tomu dóstanu sobudźěłaćerjo syće přichodnje modernu IP-telefoniju inkluziwnje dalše přidatne słužby, kaž na přikład słužby za widejokonferency.
W Swobodnym staće Sakskej je so prěni raz poradźiło, wuměnjenja za přizamknjenje wšitkich komunow wutworić. Při tym so komunam zwisk po jich potrjebje k dispoziciji staji. Nimo toho so Centralne słužby a internetny zwisk krajneho zarjadnistwa zhromadnje z komunami natwarjeja. Integracija e-government-platformy do platformy Centralnych słužbow zaruča krótke puće za zarjady přesahowacu komunikaciju. Z tym su najlěpše wuměnjenja za efektiwnu přesahowaću komunikaciju mjez krajnym zarjadnistwom a komunami stworjene. Tak maja krajne zarjadnistwo Swobodneho stata Sakskeje a komuny modernu a do přichoda pokazowacu syćowu platformu. Fleksibelny syćowy design je na to wusměrjeny, zo so nimo dźensnišeho přizamknjenja na TESTA-syć tež spěšny zwisk k nowej DOI-infrastrukturje Zwjazka zaruča. Z tym je njeproblematiska wuměna datow ze zwjazkowym zarjadnistwom a z druhimi europskimi krajemi móžna.


text:
Francuzy niy bez problymōw wygrywajōm z Nigeriōm 2:0 i wlazujōm do szwierćfinału jako drugo ekipa ze Starego Kōntynyntu. Kōńcōwka szpilu noleżała bez godki dō nich, ale o reszcie szpilu forgot ciynzko tak pedzieć.
Samek w 1/8 już ni ma boroczkōw do rozklupanio, zresztōm ciynżko byłoby na cołkim tym Mundialu znolyź 1 tako drużyna, kiero fest wyraźnie zaniżałaby poziōm. Tym bardzij beztōż w błyndzie bōł tyn, kiery liczōł na łatwe zwyciynstwo Francuzōw z Nigeriōm. Super Orły niy yno niy wylynkały sie faworyta, ale nawet bez wiynkszy kōnsek szpilu mieli tak rychtyk wiyncyj do godki.
Hugo Llorisowi przinajmij sie niy mierzło. Francuski torman od poczōntku sztyjc bōł szterowany bez ofynsywa Nigerii. Po 18. minutach Super Orły poradziyły w kōńcu go zaskoczyć i wrazić bal do siatki. Dziwōmy sie wtedy na gryfno cyntra z lewego skrzidła i idyalne wykōńczyni płaskim lekkim szlagiym w wykōnaniu Emmanuela Emenike. Brameczka? Niy! Fanka dźwigniynto. Z colsztokiym w rynku szłoby stwierdzić 5 cyntymetrōw spolōnego. Kieby syndzia to puściōł Francuzy forgot ni mieliby sie o co ciepać.
To chyba trocha spamiyntało synkōw Deschampsa. Hneda w środku zacznie fyrlać Pogba. Bal bydzie zagrany na prawe skrzidło, kaj zaroski do środka zacyntruje Valbuena i bal trefi nazot do grocza Juventusu, kiery piyknym szlagiym z woleja sprawdzi refleks Eneyamy. Torman Nigerii zdowo egzamin! Akcja szpilu!
Po przerwie dalij wiyncyj cisła Nigerio. Żodnym knifym jednak niy udało im sie pokōnać Llorisa. Sytuacjo zwyrtła sie w kōńcōwce. Francjo coroz czynścij zaczła dochodzić do głosu. Pōmōgło w tym m. in. wkludzyni na boisko Antoina Griezmanna.
Wynik mōg otworzyć już w 77 min. Cabaye, ale jego szlag zatrzōns yno latōm bramki Eneyamy. Skuli tego piyrszym, kiery zapisze sie w hefcie arbitra bydzie dopiyro Paul Pogba. Chwila niyskorzij po cyntrze z roga i lekkim miszōngu, w kierym źle piōnstkowoł torman, bal do siatki kepkōm pokierowoł mody fusbalista Francji. 1:0!
Super Orły musiały ciepnōnć wszyjsko do przodku, ale to wiela niy dało. Już w doliczōnym czasie gry Valbuena zagrywo po zolu na piōnty meter. Tamek bal atakuje Griezmann, ale ostatecznie gola zdobywo tyn kiery go wachowoł. Tym boroczkiym jes Joseph Yobo. Chyba niy tak wyobrażoł se finał tego szpilu…
2:0 i pośmiatane! Nigeryjczycy niystety już pakujōm tasze du dōm. Za to Francjo może zbiyrać sie do Rio, kaj po zwyciynstwie z Algeriōm wybiyrajōm sie juz tyż Nimce, beztōż w szwierćfinale szykuje sie nōm niyzły szlagier.
Francja – Nigeria 2:0 (0:0)
Bramki: Pogba (79 min. – 1:0) , Yobo (90 min. – 2:0; samobójczo)
Francja: Hugo Lloris – Mathieu Debuchy, Raphael Varane, Laurent Koscielny, Patrice Evra – Paul Pogba, Yohan Cabaye, Blaise Matuidi – Mathieu Valbuena (90. Moussa Sissoko), Olivier Giroud (62. Antoine Griezmann), Karim Benzema
Nigeria: Vincent Enyeama – Efe Ambrose, Joseph Yobo, Juwon Oshaniwa, Kenneth Omeruo – Ahmed Musa, Ogenyi Onazi (59. Reuben Gabriel), John Obi Mikel, Victor Moses (89. Uche Nwofor) – Emmanuel Emenike, Peter Odemwingie


text:
ŚLONSKI DOM Zakurza se teroz kulano „fajka” I Wom łopowiym tako to bajka Za gorami, za lasami Za blank wielgom wodom Miyszko taki jedyn karlus Co po ślonsku godoł A że miyszko w Hameryce Godka słyszy mało I tak siedzi i tak myśli Cosik zrobić by sie zdało Łoroz łodkroł Hameryka Przeca momy neta Kule […]
ŚLONSKI DOM
100 lot Nina !!!
KURDE BELE
KURDE BELE Kurde bele, co sie stało Kajsik gruchło i zagrzmiało Andzi kudły w sztorc stanyły Gały ji sie wyczeszczyły Bo to gruchło za stodołom A tam Antek z dupom gołom Kurde bele ! Co to boło! Cołki haziel rozwaloło ! Stoji blady, gymba w mynce Cołki czorny, galoty w rynce W końcu jakeś wyblukoł […]
AMELKA
AMELKA Gryfno, modo, jedna frelka Nazywała sie Amelka Chciała miec już kawalera Ło chopcach niy wiedziała wiela Matka wionek pilnowała Dziołcha nikaj niy puszczała Stoła w łoknie i wzdychała Do Ponboczka tak rzykała Prziśli Boże mi kawalera Co bydzie mi pszoł kożdo niydziela Niych bydzie gryfny i wysoły I pokończone tyż mioł szkoły Może być […]
MATKA
MATKA Siedzi staro matka festy zapłakano Przez swoje dziecka downo zapomniano Syn kajś w Hameryce jachty se kupuje Cera zaś w Rajchu nocami baluje Niy miarkujom że tu staro matka majom Łod lot tu do ni już niy zaglondajom Siedzi staro matka, przez płaczki sie śmieje łoglondo zdjyncia i spomino stare dzieje Jak tuloła swoje […]
Ślonsko godka
Ślonsko godka Dwa kamraty sie spotkali Jednym ciyngym sie spiyrali Czy gołymbie to furgajom Czy tyż w lufcie se lotajom Czy sie faja kurzy czy pyko Czy sie zawiyro czy zamyko Czy spodnioki som połotane Czy tyż som posztopowane Czy dyszcz pado czy tyż leje Czy sie hihro czy tyż śmieje Czy sie spiyrosz abo […]
Sprostowanie
Sprostowanie ,,Tu w Kaufhausie na Fryncicie szczewik topi sie w ciaplycie” Tak śpiywali ło nos ,,Raki” Jednak Kaufhaus już niy jest taki ,,Sadza sie maze na łoku tak sie kurzy z huty ,,Pokój” Może kedyś tak tyż boło Jednak wszystko sie zmiyniolo Niy yno u nos, ale wszyndzie Ciaplyta po dyszczu jest i bydzie Tu […]
ŚMIYJ SIE I TAŃCZ
ŚMIYJ SIE I TAŃCZ Szaleć, gupieć, potańcować Pszoć i śmioć sie fest Kożdym dniym sie radować Bo za krotke życie jest. Bajtel, mody, potym stary Take som życio koleje Ze trudami weź sie za bary Tyn szczynśliwy co sie śmieje. Śmiych to zdrowy duch Tak wszyjscy godajom Kejby śmioć sie durch To powody nom dowajom. […]
Radość życio-2
Radość życio-2 Wejrzyj-jak piyknie slońce świyci Posuchej-jak piyknie ćwiyrko ptok Widzisz-jak piyknie bawiom sie dzieci Łobocz-jaki piykny flidru krzok. Wejrzyj-jako po burzy gryfno tyncza Posuchej-jak hopafedel w trowie gro Widzisz-karlus biere lipsta za rynka Łobocz-na pewno ji pieszczonek do. Wejrzyj-jaki piykny świat jest w koło Posuchej-śmiych dziecek co goniom motyla Widzisz-tak tysionce lot już jest […]
Pies
Pies Zawdy z miłościom paczy Ci w łoczy Wszyńdzie przi nodze za Tobom kroczy Jak sie skalyczysz wyliże Ci rany Niy bydzie szkamroł że niy wyspany. Wysucho Cie jak sie chcesz wygodać Niy poleci zarozki Cie kajś łobgodać Niy zdradzi, do innych niy poleci Jak cza popilnuje miyszkanio i dzieci. Jak Ci sie ckli czyś […]


text:
Co, medikujecie, iże byda Wóm sam eklerowôł jak sie kreple parscy? A dyć jô już łod łóńskigo szczwôrtku blank gawcyć sie na nie niy poradza, bo mi sie jesce dzisiej pierónym po nich chepie. Niyftore to ci byli take chapich, take fest przepadzite, iże na tyn tusty szczwôrtek naforantowali tych krepli tela, iże jejich niyskorzij […]
Jesteś tutaj:Strona główna / Archiwum dlaFaszing zapusty miynsopust i
Faszing, zapusty, miynsopust i…
5 marca 2014 przez Eugeniusz Kosmała
W kategorii:Eugeniusz Kosmała, J, K, L, O jedzyniu, O ludziach, Opowiadania i gawędy, Ostatki, Piszemy, Prozą, SlonskoGodka, Tematycznie, Tradycje i obyczaje, Wszystkie wpisy, Wykonawca/Autor Tagi:eugeniusz kosmala, Faszing zapusty miynsopust i, sg to jo, slaska gwara, slaska mowa, slonsko godka, slonskogodka, slonskogodka to jo


text:
Chorōbsko Tak mje cojś chyciło Tak mje cojś zmorzyło Że do łōżka lyjź musiałach Trocha sie pochorowałach Ale nie dōm sie chorōbsku Byda sie s nim smŏgać w łōżku Aż mi ulży i popuści Aż chorōbsko mje łopuści Trocha ziōłek sie wypija I mikstura tyż zażyja Potym legna pod sztepdeczka I wypoca chorōbeczka Łuzajś byda […]
Chorōbsko
Móm dojś
Móm dojś Móm dojś tego łutropjynio ! Móm dojś tyj mynczarnie ! Móm dojś ludzkigo ciyrpjynio ! Móm dojś ! ale co poradza ? Na widok ludzkigo sie mynczynio Łutropa do bliskich,do rodziny Łutropa do człeka nimocnego Kjej życi yno łutropy niesie Padajóm – człek wszysko zniesie A ty sie dziwosz,pómóc ni możesz Tak se […]
Blyskawice i grzmoty
Blyskawice i grzmoty Noc sie czorno zrobiła Wszyndzi już je cima Ludzie sie spać rychtujóm A tu grzmoty butlujóm Blyski niebo rozwidniajóm Za nimi blyskawice lotajóm Deszcz po szybach cupje A za chwila zajś grzmot łupnie Strasznie to wyglóndo Strach w łoczy zaglóndo By zajś kaj nie łupnyło I czego nie popoliło Bo po takim […]
Do spanio czas
Do spanio czas We sypjalce już luftuja Bo do spanio sie szykuja Wjeczór pjykny chocioż buł We izbje duchota móm Łokna do korzón łotwarte Ale dwjyrze sóm zawarte Bo we izbje śwjatło śwjyci To i komruch wartko wleci A jo sie chca wyspać pjyknie Możno sie co do sztekra wtyrknie Przeca tera […]
Szkoda dnia
Szkoda dnia Słóneczko mje łobudziło Promyczki bez łokno ciepnyło Po liczkach mje pogłoskało Pjykny dziónek zwjastowało Za łoknym ptoszki śpjywajóm Do stowanio już wołajóm Stować ! nie spać ! szkoda dnia ! Nocka przydzie zajś roz dwa Dyć korzystej s tego dziónka Jak prómyki grzejóm słónka Kjej tak cudno je pogoda […]
Cudno ta noc
Cudno ta noc Z wjeczora pjyknego Ze dziónka gorkigo Jo se dychnyć musza Nim do pryka rusza Choć mory lotajóm Kopruchy bajsajóm Mje to nie szteruje Kajś gwjozdka ślatuje Na niebje mjesiónczek Na szczybno mi mrugo Idź se do prykolka Nie siedź sam za długo Czy mi sie to śniło ? Czy rychtyk tak było […]


text:
Imieniny czy urodziny -inaczej co się gdzie świętuje .
Kożdy s nas mo swoji miano najczyńści jakigoś świyntego /inacy Patrona/ kere nom dali Łojcowie przi krzcie a kiero łostało potyn zapisane w rozmańtych rejestrach abo dokumyntach .Piyrwej we krajach pogańskich ło tym jaki mo być miano bajtla decydowały rozmańte czynniki taki jak : wyglond bajtla ,kolejnoś w jaki sie narodzioł we danej familiji. Miały tyż tu znaczyni same życzynia łojcow i pszocieli co do prziszłości narodzonego bajtla. Potym kiedy łodciepniyto na zachodzie kult Świyntych zaczynto fajerować rocznica urodzynio. Zwyczaj tyn je nojbardzi obchodzony we Niymcach a u nas na Ślonsku. Co prowda miało to wiela przeciwnikow bo przeca niy yno człowiek mo geburstag. Powszechny taki fajer s geburstagim to niedowny zwyczaj choć siyngo downych czasow. Starożytni Astrologowie wierzyli ,że to na nasze życi majom nojwiynkszy wpływ gwiozdy. Łobserwowali powionzania pomiyndzy układym planet a słońcym a potym stawiali horoskopy .Było to powszechnie stosowane na dworach krolow i władcow .A jak mioł sie urodzić nastympca to Astrolog boł tu wyroczniom. Podług mje taki Astrolog boł niy yno uczony i wiela wiedzioł ło układach planet ale boł tyż dobrym psychologiym. A co to je horoskop jo tak na swoj prosty chopski rozum myśla to wiela rozmańtych podanych do sia zdarzyń zebranych do kupy i przipisanych ludziom co sie urodzili w tym samym czasie. Wroca sie jednako do tymatu .Jak sie łobchodzi imiyniny i geburstag w inszych rejonach Polski. Tu dom taki przikład . We Małopolsce imiyniny som nojważniejszym świyntym we familiji ,natomiast geburstag to jak już sie fajeruje to yno małym bajtlom, żeby miały wielko uciecha. Ale tak jak wszyndy je dorta geburstagowo i rozmańte maszkiety. Jako ciekawostka podom bo niy kożdy wiy ,że dorta geburstagowo/ geburstagtorten/ pochodzi ze Niymiec jednako maszkiety na taki fajer pieczonio już we średniowieczu. We Boże Narodzyni było to słodki ciasto chlebowe w kształcie Dziyciontka .Jak sie rozchodzi ło imiyniny na Ślonsku to som łobchodzone ale niy za wila. No chyba ,że idzie ło Barbara czy tyż Józefa. Kożdy przeca wiy ,że św.Barbara po naszymu Barborka je tukaj nojbardzi w zocy a to skuli tego ,że je Patronkom berkmonow. Toż 4 grudnia wszyjscy berkmoni ze swojimi familijami fajerujom Barborka a co za tym idzie imiyniny najwiynkszej Patronki. Były tyż na Ślonsku taki czasy ,że dziołszkom na miano dowano na krzcie yno Barbara .Ciepna Wom taki wierszyk kieryn ło tym godo .
Miano
Łojciec berkmonym boł łod pradziada
i za berkmona mioł tyż somsiada
sztyrech karlusow mioł tyn chop w doma
kerych szykowoł tyż na berkmona
A że boł krzepki nie twało wiela
prask wykulała mu się tyż cera
łokropne starani miało chopisko
jaki mo miano mieć te dziołszysko
Starka i starzik łokropnie radzi
padajom niy momy sie ło co wadzić
po starce naszej dostanie wiano
nich Ana bydzie miała na miano
Na to chop pado a do pierona
po co nastympno mi Ana doma
Jo tu nie byda godoł za wiela
nic wom do tego to moja cera
I niech was insze miano niy kusi
a po mojimu Barborka być musi
sztwortego grudnia krzciny i basta
piyc mi tu zaroz kołocz i ciasta
Powiym Wom jeszcze że ta Barborka
to je nojlepszo grubiorzy Patronka
a Jego cera jak ło to idzie
na pewno dziołszkom szczynśliwom bydzie
R.SOBIK


text:
LIST DO DZIECIÓNTKA Zawsze my listy pisali do Ciebie, kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm. I to, co łobsztalowali my w niebie, dycki leżało pod chojinkóm! I wcale niy byli my wymyślate: roler, szlyndzuchy, sanki czy bal… Bo przeca wtedy niy byłoś bogate, w tych czasach kere łodeszły w dal. Potym żech listów niy pisoł […]
LIST DO DZIECIÓNTKA
Wilijo
Wilijŏ Jak pjyrszŏ gwjŏzdka na niebje zaśwjyciła to jŏ s familijōm do stoła zasiednyła na bjŏłym serwecie 12 strawōw stŏło i wszyskim razym było nŏm fest wesoło ôpłatkym my sie przełŏmali a potym wźyni łyżki i wszysko kosztowali cało wjeczerzŏ jŏ ta łyżka trzymała tak jak starŏ tradycyjŏ nakazowała jymjoła nōm nad stołym wisiała co […]
Opłatek
Winszowani
Śwjynto noc
Rodzi sie dziecina
Chojinki los
Chojinki los We lesie stoła tam se urosła wylazła s ziymje kjej była wjosna potym do wjyrchu pomału gnała corŏz pjykniyjszŏ sie już stŏwała jegły zielōne szpica wysoko korzynie mjała już dojś głymboko na śwjynta pora bo przyszła zima trza by chojinka jakojś pozżynać ta łokozałŏ sie wydowała bezto do chałpy sie tak dostała dali […]
Hajnel ze Zeflikym
Hajnel ze Zeflikym Śwjynta se zbliżały i chojinka żywo by trza było, ta sztuczno już wywalył,pomału na ni jegeł nie było. Ugodali se Hajnel ze Zeflikym z Przetoka, że se wybierom do lasu po świyżo chojinka. Nikomu nic nie powiedzieli, wziyni siekyra i pjyła i szli, żyby ich zodyn nie dopod do pojszczotka zaroz […]
Za chwila śwjynta
Za chwila śwjynta Już za chwila śwjynta sóm Jo jeszcze tela roboty móm Jeszcze ni móm porobjóne Jeszcze wszysko rozwalóne Dziyń za dniym ucieko A mje jeszcze tela czeko Prani też je nie wyprane Geszynki nie pokupowane Nastrojić by trza chojinka Ta na dworze,pośla synka A w chałupje dziołcha zrobi Pjyknie myśla jóm łozdobi Jo […]
Szpaska w lesie -szpaski konkursowe
Szpaska w lesie – szpaski konkursowe Domb Szumi w lesie Domb zgrzibjały, Echo niesie, Że zmurszały. Łod starości chrobaczywy, Ale jeszcze żywotliwy. Grzyby Mechy leżom, Kozok rośnie, Ludzie idom, Rwać radośnie. Kjejby sie na grzybach znali, Gaduwów by niy targali. Chojinka Szpica mjała, Korzyń w ziymi, W niebo gnała, Cojś sie mjyni. Porki pod […]


text:
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
MOJ PIYRSZY DZIYN WE SZKOLE
MOJE PIYRSZE KROKI WE SZKOLE Jak mi bolo niycale siedym lot, to prziszol czas, co musialach isc do szkoly. Pamiyntom tyn dziyn, jak Mama mie fajnie oblykla w biolo bluza i modry, plisowany rok, a we wlosach mialach tako wielgo, biolo szlajfa. Na ta okazjo kupiola mi tyz Mama nowe szczewiki. Jak tak terozki mysla, […]


text:
Jupiter
Jupiter je pjaty a z přeměrom wot něhdźe 143.000 kilometrow tež najwjetši planet našeho słónčneho systema a słuša k najswětlišim objektam nócneho njebja. Jeho masa wotpowěduje 318 zemjam.
Jupiter je přerěznje 778 milionow kilometrow wot słónca zdaleny a jeho orbit namaka so mjez Marsowym a Saturnowym. Wón je bjez pomocneho srědka derje widźomny a bě tuž hižo lěttysacy před wunamakanjom dalokowida znaty. Charakteristiske znamjo na powjerchu Jupitera je tak mjenowany „Wulki čerwjeny blak“, kiž je poprawom hoberski wjerćaty wichor.
Jupiter je kaž susodny Saturn płunowy planet, kotryž wobsteji z wulkeho dźěla z wodźika a heliuma. Dotal je 67 Jupiterowych měsačkow znate, z kotrychž su Io, Europa, Ganymed a Kallisto z přeměrami mjez 3.122 a 5.262 kilometrami najwjetše. Wone su hižo wot lěta 1610 znate.
Wotkaz[wobdźěłać]
Słónco · Merkur · Wenus · Zemja · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
Planety · Miniplanety · Měsački · Meteoroidy · Asteroidy · Komety
Asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause


text:
Tagi
Anna Seredyńska Marzena Chrost Beata Stuchlik-Surowiak Aleksandra Cios-Goldsztajn Karol Tarnowski Krystyna Duraj-Nowakowa Beata Topij-Stempińska Piotr Duchliński Paweł Kaźmierczak Tadeusz Biesaga Andrzej Sarnacki Danuta Pluta-Wojciechowska Barbara Surma Dariusz Dańkowski Andrzej Gielarowski Elwira J. Kryńska Jerzy Paszenda Piotr Stanisław Mazur Roman Darowski Andrzej Paweł Bieś Stanisław Stabryła Anna Skoczek Zbigniew Osiński Michał Wenklar Krzysztof Biel Bogdan Szlachta Andrzej Grudziński Jerzy Sadowski Stanisław Pyszka Jan Konior Łukasz Burkiewicz Anna Królikowska Monika Stankiewicz-Kopeć Ignacy Dec Józef Bremer Bartłomiej Sipiński Grzegorz Hołub Krzysztof Serafin Marceli Kosman Alicja Puszka Bożena Grochmal-Bach Wiesna Mond-Kozłowska Ludwik Grzebień Magdalena Madej-Babula Justyna Łukaszewska-Haberkowa Wanda Kamińska Stanisław Cieślak Andrzej Maryniarczyk Danuta Quirini-Popławska Agnieszka Krawczyk Irena Popiołek-Rodzińska Grzegorz Łuszczak Ewa Jeziorska-Bednarz Ewa Podrez Joanna Szady Krystyna Zabawa Iwona Nowakowska-Kempna Tadeusz Gadacz Benita Selegrat Małgorzata Gawor


text:
BRUNOTNY BER Po cieplym lecie prziszly zas dugsze, jesiynne wieczory. Na dworze wczas sie robi cima, jest zimno, dyszcz padze, niy chce sie z chalpy wylazic, toz zas nachodzom czlowieka wspomniynia. Prawie mi sie przipomnialo, jak mi bolo tak z osiym lot, to moj bracik Jorgus kupiol mi takego brunotnego, wielgego bera. A bolo to […]
BRUNOTNY BER
Czy zima ?
CZY ZIMA ? Jeszcze zima szaro wszyndzi wjosny niy ma dyć sie sztryndzi Jak zakwitnie wszyski kwjyci Zima klapnie ,wjosna wleci Urszula Oślislok
Jesienny wieczór
Jesienny wieczór Wieczór jesienny zimno na dworze w domu cieplutko ogrzać się możesz popatrz przez okno latarnie świecą w ich blasku ludzie gdzieś jeszcze śpieszą nad nimi niebo gwiazdami mruga jesienna nocka jest bardzo długa srebrzysty księżyc płynie po niebie i muśnie blaskiem swym także ciebie zimny to dotyk księcia srebrnego ale jest światłem nieba […]
Jesiynno paniczka
Jesiynno paniczka
Cirlip
Cirlip Siedzi cirlip se na strómje Jo mu godóm – poć sam do mje Dóm jo trocha ci łokryszek Zatkosz se ty nimu brzuszek Bo na dworze ni ma słónka Nie znojdzesz tyż ani ziorka Wszysko śniegym zasypane Przydź sam do mje na śniodanie Dom ci […]
Zimowo wyliczanka
Zimowo wyliczanka Wyliczanka wyliczanka Ze słóweczek rymowanka Jak godómy tak piszymy Ślónskóm godkóm sie szczycymy A że zima tera mómy Na szlincuchach se kjołzómy A wy łyżwy mocie To po lodzie sie ślizgocie Wy na nartach,my na skijach Bydymy s kympy wywijać Makówy na rynkach mómy A wóm rynkawiczki dómy Te skórzane ,to glazyjki To […]
Jsiynno paniczka
Jesiynno paniczka Dorodno paniczka już zawitała S jarzymbiny załośniczki mjała Szaty liściami sie mjyniły Rozmajte farby na nich były Brónotny i złoty,najwjyncyj tego Nie brakuje tyż czerwonego Na karku póciorki s dybjónek A s kasztanów mo pjeszczónek Na głowje liściaty winiec,kwjotki wpjynte Astry i dómbki z zegródki wziynte Słómjoki jeszcze do włosów dała Co by […]


text:
Uodra
Uodra[1] (czes. a pol.: Odra, mjym.: Oder, dolnośl. Uder) to je rzyka we Postrzodkowyj Ojropje. Płyńe bez Czesko Republika, Polsko a Mjymcy. Mo 854 km dugośći a 118 861 km² wjyrchu śćykańo. Wypływo na wschodzie Czech na wysokości 634 myjter n.p.m. W dorzyczu uodry je 7 elektrownia wodna[2].
Przi uodrze sům take mjasta jak: Ostrawa we Czechach oraz Uopole, Wrocłow i Sztetin we Polsce[2].
Wojewůdztwa przez jake płyńe to[2]:
- Wojewůdztwo ślůnske;
- Wojewůdztwo uopolske;
- Wojewůdztwo dolnoślůnske;
- Wojewůdztwo lubuske;
- Wojewůdztwo zachodńopůmorske


text:
Antek kmini! Wszyscy w klasie coś godajom Wymyślajom i fulajom Antek chcioł sie tyż pochwolić No i zaczon gupio smolić W Ameryce moja ciotka Mo tygrysow połno klotka Kerym sroge zymby rosnom Wylatujom ale wiosnom Ale ciotka mo tyż konia Kery przeros nawet słonia Teroz ciotka kiej rajtuje Wszystko aże podskakuje Roz papuga ciotka miała […]
Antek kmini!
A możno niy –„Kłamczucha”
A możno niy –„Kłamczucha” „Halo chopie, halo chopie, A moj łojciec śpi w przikopie Prziszoł rano nawalony Cołki krziwy pokryncony Moja starszo siostra Hanka Co godzina mo kochanka Kiej sztyrnosty rok skonczoła Zaroz sam na rogu boła Łona świynto, niych pan wierzy Bo na krziżu ciongym leży” „Co ty szczigo wygadujesz Ty familio łobgadujesz.” „Halo […]
Ale zabawa
Ale zabawa. Jedna „baba” pewnyj „pani” Napraskała fest po bani Na zabawie roz to boło Ło Bercika to chodzioło Choć z Bercika konda boł Ale z kożdom dobrze żoł Karlus gryfny wdyc wesoły Frelki sie do niego „śmioły” Wiync ta „baba” usłyszała Co ta „pani” powiedziała: „Jestem bardzo wykształconą Dyrektora jestem żoną Ten wasz Bercik […]