text:
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.
Přiručka skići fachowcam kaž zajimowanym lajkam dosć jednory přistup. Ke kóždemu ze zapřijatych mjenow je stajnje najstarši žórłowy dokład podaty kaž tež jeho pochad a woznam rozłoženy. Zdobom móža pokazki na so wotchilace wašnja pisanja słowjanskeho mjena w dźensnišej němčinje genealogam abo zajimcam na swójbnych stawiznach dobra pomoc być.
Spiwnikej »Dolna Łužyca spiwa« jo se ceła kopica nowych spiwow dodała. »Naša Anka źinsa doma njejo«, »We tych akacijach tam«, se wě ta »Annemarie« a dalšne spiwy how namakajośo, kenž se w Dolnej Łužycy rad a cesto spiwaju.
▶ Stawizny Kašubow w pjeć zwjazkach
Kašubski institut je wudał tři nowe zwjazki cyłkownje pjećzwjazkoweho wudaća wo stawiznach Kašubow w pólskej rěči. Wone wobsahuja zjimanja w kašubšćinje, němčinje a jendźelšćinje a su z fotografijemi, reprodukcijemi dokumentow a nowinskim materialom ilustrowane. Nowe zwjazki nastachu mjez 2014 a 2019 po koncepciji Gerarda Labudy, kotryž napisa prěni zwjazk wo srjedźowěku (2006, nětko w druhim wudaću). Józef Borzyszkowski a Cezary Olbracht-Prondzyński wudźěłaštaj zwjazk wo dobje w pruskim kralestwje a němskim kejžorstwje (1815–1920), zwjazk wo dobje Druheje pólskeje republiki a Druheje swětoweje wójny (1920–1939–1945) a zwjazk wo nowšich stawiznach (po 1945). Dalši, druhi zwjazk wo nowowěku w awtorstwje Zygmunta Szultki ma pozdźišo wuńć. Předležace štyri zwjazki w pjeć knihach móža sej zajimcy z mejlku pola Kašubskeho instituta (instytutkaszubski@ wp.pl) skazać. W cyłku płaća wone 200 zł.
▶ Namjety za Myto Domowiny zapodać
Hač do 30. junija je składnosć za čłonow župow, towarstwow a jednotliwcow zasłužbne wosoby za lětuše wuznamjenjenje z Mytom Domowiny, z Mytom Domowiny za dorost a z Čestnym znamješkom Domowiny namjetować. Z Mytom Domowiny maja so ći počesćić, kotřiž so zaměrnje a wuspěšnje za zachowanje a wozrodźenje serbskeje kultury, wosebje pak serbskeje rěče zasadźuja, kaž starši, kubłarki a wučerjo, dołholětni předsydźa Domowinskich skupin a druhich towarstwow. Z Mytom Domowiny za dorost wuznamjeni so młodostna/-y abo skupina, kotraž so na wusahowace wašnje za serbsku rěč a kulturu angažuje. Z Čestnym znamješkom Domowiny připóznawaja so zasłužby w towarstwowym dźěle zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny.
Komedija britiskeho awtora Michaela Cooneyja zabawja z typiskim jendźelskim, dosć čornym a tak mjenowanu politisku korektnosć často překročacym humorom, hdyž tež skerje po wašnju Rowana Atkinsa (Mr. Bean, Blackadder) dyžli filigraneje anarchije Monty Python. Protagonist Eric Swan zašmjata so do dźeń a njepřewidnišeje syće swójsce zawinowaneho wobšudnistwa, kotrež jemu na zakładźe připada dobry fenk ze statneje kasy zaruča. Konstelacija je naposledk tak zawjerćana, zo figury na jewišću sami wjace njewědźa, štó runje koho sćělesni.
Jakub Wowčer – Stajenje meje w Radworju z ćežkim nastrojom a škitom za hubu a nós
My Serbja smy zawěrno bohaći na dobrych a smjerć dobrych tradicijach. Jedna ze smjerć dobrych tradicijow je basnjenje. Kelko serbskich basnikow je z klina našeje rjaneje Łužicy wušło! Šěsćdźesat zešiwkow wopřijima rjad »Serbska poezija«, Olymp serbskeho basnistwa. A zwjeselace je, zo je tale smjerć dobra tradicija tež w našej młodej generaciji žiwa. To je mjez druhim lońše Literarne wubědźowanje LND a Załožby za serbski lud zaso pokazało. Syła młodych pisacych – najmłódši wosom lět! – je basnje zapodało. Sam sym był čłon jury a mje je runjewon wozbožiło, zo bě mjez nimi telko wušiknje rymowanych. Je dźě čisće rymowana baseń nonplusultra wšeje poezije. Haj, naša młodźina wě wo wuznamje rymowanja za traće našeho ludu, byrnjež tola »serbski basnić«, z čistymi žónskimi a muskimi rymami, »kus dźěła ćežki jara ... je, a – dźaka w Serbach mało«. Ně, »słónco serbskeje poezije« bohudźakowano »hasło« njeje, kóžde ranje nam znowa schadźa, njedźiwajcy toho, zo wjetšina ludźi dźensniši dźeń jeho schadźenje hižo zańč nima. Lědma wotućiwši z poł wočinjenymi wočimi chcyćiwa na smartfon pohlada, ležacy wšu nóc pod hłowakom, zo njeby božedla bóh wě što skomdźiła, a wostanje na wobrazowce wisajo, čehoždla tale wjetšina ludźi dźensniši dźeń wozbožace schadźenje słónca prosće skomdźi. Haj, wono nadal schadźa. Wutoru po jutrach na přikład, słónco bě runje schadźało, da je mi młody basnik, kotrehož mjeno do toho njeběch znał, z mejlku baseń pósłał – wěsće běše jutry doma kaž my wšitcy a měješe wjele chwile za basnjenje –, na kotrejž sym so, dohladawši so jeje připadnje w dźankmejlkowym kašćiku, hdźež bě so zabłudźiła, wulce radował. A dokelž dyrbimy w tychle ćežkich časach předewšěm na to dźiwać, zo nam wone humor njerubja, sym so młodeho basnika nablaku prašał, hač směm jeho baseń wozjewić. Najprjedy njeje to chcył, je wotmołwił, zo baseń tola ćišćahódna njeje, zo by so naposled jenož hańbował, ale po třećim abo štwórtym borkanju je do toho zwolił – z wuměnjenjom, zo anonymny wostanje. A tak smě Rozblad dźensa baseń anonymusa prawozjewić:
Hižo na titulnym łopjenu strowi wužiwarja noweje protyki jeho domizna – putniska cyrkej w Róžeńće. Wolfgang Wittchen je znowa idyliske krajiny, turistiske wjerški a tradicionelne swjedźenje we Łužicy fotografował. Hač při zapusće we Wjerbnje, při smalenju na jetski po Lejnjanskim jězoru abo při rybarjenju w Rakecach – stajnje je přihladowar mjez nimi. Wustojnje zamóže fotograf architektoniske drohoćinki we wobrazu zapopadnyć, hač je to restawrowany hród w Stróži, cyrkej w Gołkojcach z w lěće 1848 natwarjenej zwóńcu, Mužakowski hród w nazymskej pyše abo hodownje wupyšena cyrkej w Hodźiju.
Publikacija je z rjadu YOUCAT, wo přełožk z němčiny je so Herta Delanowa postarała.
▶ Nowy šef za LND
2. měrca podpisa Załožba za serbski lud dźěłowe zrěčenje z nowym jednaćelom Ludoweho nakładnistwa Domowina Symanom Pětrom Cyžom w Smolerjec kniharni w Budyšinje. Cyž budźe wot junija šesty nawoda 1958 załoženeho nakładnistwa a wukonja dźěło najprjedy na pjeć lět. Rodźeny 1977 słuša wón do přichodneje generacije serbskich intelektualnych. Wón změje so wužadanju stajić, serbskej literaturje a nowinarstwu puć do přichoda rubać. Do toho dźěłaše we wjednistwje agentury Pioneer Communications w Berlinje.Marka Maćijowa Foto: archiw LND, Maćij Bulank
▶ Serbske blido w Chóśebuzu
Žeńske ze slěpjańskeje wósady su byli 4. měrca gósći Serbskego blida Serbskego muzeja w chóśebuskem měsćańskem muzeju. Z Edith Pjeńkoweju z Rownego su se rozgranjali wó jeje angažemenśe za wuchowanje jsow pśed wótbagrowanim a wó konfliktach, kótarež to pśinjaso. Dalej jo Pjeńkowa powědała wó pśiroźe swójich domacnych stron, z kótarejuž jo dłymoko zwězana. Stefanie Bierholdtec a Marita Kavelmannowa stej pśedstajiłej jatšowne spiwanje w slěpjańskej wósaźe.


c: text/html

text:
Kótare móžnosći maju Łužycanarje lětosa w pśiroźe w lěśojskem casu urlop póžywaś, se kupaś a drogowaś. Mimo góle w kralojstwje pśirody póbitujo Łužyca kšasne krajiny a bejnu licbu jazorow. Serbski informator jo se póinforměrował, źo dajo we Łužycy dobre góźby ku kupanju a ku drogowanju.
Wokolina wokoło Běłogórjańskego jazora jo wiźenja gódna, na kuždem rožku jo gusty lěs, weto jazor njejo k rozwjaselenju. Teke powšyknje njejo Běłogórjański jazor dobry za dobrych plěwarjow, dokulaž jo bejnje měłki. Dobry pak jo za tych, kótarež wuknu plěś.
Lětosa jo Běłogórjański jazor kupacych wósebnje roztužył. Jazorowe dno – kótarež jo tak a tak wjelgin žydnjate a musyš wjelgin dłujko do srjejźi jazora chójźiś aby namakał městno, źož móžoš napšawdu plěś, jo lětosa ceło wobrošćone ze štapatymi zelišćami, tak až njejo se žedno kupanje góźeło.
Lawnu to njejo skazyło, dokulaž pśi njom ned jo gósćeńć, źož rědnje pśi domkhyśe słyńća sejźiš a rad šwony wobglědowaś móžoš.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Po naszymu
We drugi połōwce naszyj kamiynice miyszkała starka Szczygliczka. Niy wiym, wiela ji lot było, ale ôna mi sie dycki zdała fest staro. Była to ôgrōmnie dobro a dōnco baba. Mało miała, ale ze kożdym sie podzieliła. Wele ni miyszkała wielgo "trzipokolyniowo" familijo: jeszcze doś modo starka, jeji dziecka Hildka a Gustel, co jeszcze majoryntni niy byli, a troszka ôd nich starszo Gynia, co sprzedowała we "kolōnialce".
Za jakiś rok skludziła sie ku nim jeszcze jedna starczyno cera – Adela ze chopym a dwōma małymi jeszcze synczyskami: Grześkiym a Jorgusiym. Grzesiek to był wiyncy taki hōncwot, a co kwila cosikej nawywijoł! Jorguś za to był przilizek i wszyjscy mu przoli. We tyj wielgi familiji sie niy wywalało i synczyska nikedy i głodne lotali. Jorguś skamracił sie ze starkōm Szczygliczkōm, a chodził ku ni na ôbiod, ale jego familijo ô tym niy wiedziała, bo w dōma tyż dycki wszystek zjod, to sie niy kapli, że synek sie kajś dożywio!
Yno jedyn roz ku starce Szczygliczce prziszła jedna baba – klachula ze drugi chałpy i synka tam widziała, a zaroz to wszyskim rozgodała. Potym starka ôd tyj wielgi familije sie fest rozgorszyła, a zakozała Jorgusiowi chodzić do starki Szczygliczki na ôbiod, że niby synek gańba ôjcōm robi, ale ôn przeca ôd żodnego nic niy wychciywoł, yno starka go sama wołała! Jak sie mu chciało jeś, to sie dycki kole starczynych dźwiyrzi przeszpacyrowoł, a myśloł ô tym, co tyż starka Szczygliczka warzi, bo wōniało na cołko siyń. Roz jak sie tak przesmrodzoł tam a nazod pod dźwiyrzami, starka go trefiła a padała, coby dō ni wloz, a spytała sie go, eli sie na nia niy pogorszył, bo na ôbiod niy przichodzi. Synek niy chciał cyganić, bezto padoł, co "sie wstydzi".
– Wiysz syneczku, jako to u nas godajōm: gdo sie wstydzi, tyn sie szydzi! Niy bydź gupi, a tych gupielokōw, co klachy roznoszōm, niy suchej, bo co je kerymu do tego, że my sie skamracili, pōdź dali, mōm do cia rolada ze boczkym, co tak rod jodosz!
Synkowi niy trza było dwa razy godać, do starczynej izby wloz a ôbiod zjod! Potym jeszcze po latach starka Szczygliczka serdecznie spōminoł, a dycki na Wszystkich Świyntych mi ze Rajchu, kaj już lata miyszkoł, pisoł, cobych ji ôd niego jako lampka zaświyciła!
GRYMLINO


text:
Wučba w sněze - Unterricht im Schnee [01/2018]
Cyłkownje 29 šulerjow sedmeho lětnika Worklečanskeje wyšeje šule “Michał Hórnik” přebywaše zašły tydźeń w sněhakowarskim lěhwje w čěskim Bedřichovje. Nimo sportoweho wučerja Křesćana Bejmaka, nawodu wyšeje šule Křesćana Korjeńka a jeho syna Měrka, staraštaj so tež čěskej wučerjej wo šulerjow. Woni jim na čućiwe a žortne wašnje sněhakowanje nawučichu. Šulska socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Franciska Zopic młodostnych do Čěskeje tohorunja sobu přewodźeše. Wuměnjenja w sněze běchu nažel jenož hač do wutory optimalne. Wot srjedy so sněh miłeho wjedra dla pomału pozhubi. Při wšěm móžachu cyły tydźeń po horach sněhakować a wšelake pisty wuspytać. Tak nawuknychu ći započatkarjo a wukmanichu so ći nazhonići šulerjo w ski alpin. Wulke wužadanje bě lětsa za někotrehožkuli skěrje wužiwanje liftow. Bórze pak hibachu so cyle samozrozumliwje po sněhakowarskim arealu.
Wšitcy holcy a hólcy 7. lětnika běchu při sněhakowanju wuspěšni, tak zo je jim dobra znamka w sporće wěsta. Wosebity highlight bě kónčne wubědźowanje super-g, hdźež wudobyštaj sej Franc Bulang pola hólcow a Caroline Pěčkec pola holcow prěnje městno. Nimo wšědneho sněhakowanja wubědźowachu so dźěći na wječorach w blidotenisu a bowlingowanju, nawuknychu prawidła a teoriju dokowokoło sněhakowanja, wuchodźowachu so po Bedřichovje a podachu so do kupjele “Babylon” w bliskich Liberecach.
Wjeselo při zymskim sportowanju a dobra nalada mjez šulerjemi a wučerjemi polěkowachu tomu, zo bě přebytk jara poradźeny. Je hižo z dołholětnej tradiciju, zo jězdźa Worklečanscy holcy a hólcy do Jizerskich horinow a tam w sněhakowanju zwučuja. Tak powědaja šulerjo hišće dołho wo přebywanju w Bedřichovje. Kóžde lěto znowa da so wobkedźbować, zo so tajke zhromadne jězby pozitiwne na rjadowniski cyłk a dobru zhromadnosć wuskutkuja.
Error
foće a tekst: F. Zopic
Mejemjetanje - Maibaumwerfen
Error
Mejski porik: Nadine Knopec & Tadej Čornak
fota: B. Jurk
Wotchadna rjadownja - Abschlussklasse
Error


text:
Haty
Haty (němsce Teichhäuser) su sydlišćo w Hornjej Łužicy. Leža w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja wot lěta 1994 ke gmejnje Worklecy.[2]
GeografijaWobdźěłać
Sydlišćo leži we łučinje mjez promjenjemi Klóšterskeje wody něhdźe dwaj kilometraj sewjerne wot Worklec. Susodne sydlišća su Hrańca na sewjerowuchodźe, Nowa Wjeska na juhu a Horni Hajnk na zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
PomnikiWobdźěłać
Jenički zapisany kulturny pomnik w Hatach je swjaty křiž z 19. lětstotka na Wokolnej, čo. 1.
WosobinyWobdźěłać
- Beno Mět (1925–2011) – serbski dźiwadźelnik, narodźeny w Hatach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ 2,0 2,1 Haty w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Haty | Horni Hajnk | Nowa Wjeska | Smječkecy | Wudwor


text:
Frelka
Frelka po polsku znaczy dziewczyna.
Określyni na młodo dziołcha. Różni się tym łod dziołchy, że je troszka starszo. Kożdo frelka jest dziołchom, ale niy kożdo dziołcha jest frelką. Frelka to jest zdrobniyni łod freli. Frelka to je paniynka.
Jak się godo, że mosz swoja frelka to tak, jak by się godało mosz swoja dziewczyna, swoja libsta. Do frelki nojbardzij pasuje karlus. Jak frelka się wydo, to się godo na nią baba, niykierzy godają tyż staro. Ty skojarzyni mo negatywne zabarwiyni. Lepij powiedzieć, moja kobiyta.
Jak się frelka niy wydo, to się godo na tako: staro frela abo jungfrela.
Jak wtoś jest karlusym, to tyż je synkiym. Jak godomy do kogoś synek, to myślymy ło dziecku. Jak synek wchodzi w wiek młodziyńczy, to się godo karlus. Potym już je chop a potym starzik. Karlus to je synek kerego za niydługo czeko żyniaczka. Godo się tyż na takigo kawalyr, młodziyniec abo osoba jeszcze wolno.
Tekst opracowany na podstawie audycji "Słownik śląski" w Radiu eM.


text:
Kyzylkum
Kyzylkum (rusce KызылkyM; uzbeksce Qizilqum) je pusćina w srjedźnej Aziji, kotraž so nadeńdźe mjez rěkomaj Amudarja na juhu a Syrdarja na sewjeru. Hromadźe ze susodnymaj pusćinomaj Karakum a Aralkum pokrywa najwjetši dźěl nutřkowneje Turanskeje nižiny. Mjeno je wotwodźene wot turkskeju słowow kyzyl („čerwjeny“) a kum („pěsk“). Najwjetši dźěl pusćiny słuša k Uzbekistanej, mjeńšej dźělej ke Kazachstanej a Turkmenistanej.
Pusćina ma wulkosć wot něhdźe 200.000 km² a je bohata na zemske pokłady kaž złoto, slěbro, uran, kopor a zemski wolij.
Kyzylkum je jara rědko wobsydlena; k najwjetšim sydlišćam słušatej uzbekskej měsće Zarafshon a Uchquduq.


text:
W nazymje lońšeho lěta wuda serbska kapała Holaski swój prěni album »Młody duch«. Wobsadka młodeje serbskeje skupiny z Chrósćic hodźi so lochce zjimać. Štyrjo Donatec bratřa: Józef, Michał, Bosćan a Tadej, wšitcy z lubosću při hudźenju, komponowanju a wuspytanju wšelakich instrumentow. K pomocy na bijadłach přidruži so jim pozdźišo Kito Mark.
Skupinu znajemy mjez druhim ze serbskich rejow a swjedźenjow, ale tež ze Serbskeho rozhłosa, hdźež słyšimy hdys a hdys swójsku kompoziciju młodych hólcow.Holaski, Młody duch, CD, 2021
Wuskutki nanuzowaneje přestawki wuměłskeje branše koronoweje pandemije dla su hižo měsacy dołho po cyłym swěće začuwać. Dźeń wote dnja so nowe albumy produkuja a wozjewja a spěwytwórče a spěwytwórcy bjez zastaća tekstuja a komponuja, wšako njemóža so w času doma druhim wěcam kaž na přikład koncertam tak prawje wěnować.
Po skoro dwulětnej abstinency swójskeho direktneho kulturneho live-dožiwjenja wjeselach so jara, jako wudobych sej kartku za jedne z třoch požadanych předstajenjow lětušeho ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla.
Njesćerpliwje podach so do Chróšćan »Jednoty« a njebuch přesłapjena. Najprjedy radowach so nad tym, zo wopyta njedźelniše popołdniše zarjadowanje wjele swójbow z dźěćimi. Zrudna tola to wěcka, zo hižo druhe lěto wšě dźěćace předstajenja SLA wupadnu abo so jenož w snadnej ličbje na digitalne wašnje pokazaja. Bych rady hišće lěto dočakała, jeli bychu so na tutym městnje serbske a dwurěčne dźěći ze swójskim dźěćacym ptačokwasnym programom zawjeselili. Tež w Delnjej Łužicy bychu sej zawěsće tajki lóštny program wobhladali. Čehodla rozsud takle jenož za dorosćenych přihladowarjow w Hornjej Łužicy padnył je, bohužel njewěm.
Publikum wočakowaše krótko před tradicionelnym 25. januarom ptačokwasny program, lětsa we formje tak mjenowaneho burskeho dźiwadła pod titulom »Njewěsta njewjesta«. Dobra to ideja, brašćenje a prawy serbski kwas do srjedźišća jednanja stajić! Libreto napisa a režiju derje w horšći měješe serbski dźiwadźelnik Tomaš Cyž, a nic jenož tohodla přeswědči tež w róli korčmarja. Jeho kontakt k Berlinskemu komponistej Wolfgangej Böhmerej so tohorunja wudani, wšako napisa Böhmer spomóžnu hudźbu, napodobnjenu musicalej a zapopadnywši serbske ludowe spěwy a wurězki z oratorijow »Žně« a »Serbski kwas«.
Pućowanska fotowa wustajeńca »5 x Němska po cyłym swěće« pohnuwa perspektiwu změnić a zwaži sej wid wotwonka
W fotowej přehladce Hamburgskeho fotografa Jörga Müllera widźi wopytowar w prěnim wokomiku wosoby a motiwy we wšědnej wokolinje. Někotři direktnje do kamery hladaja, někotři su zanurjeni do wuknjenja abo dźěła. A tola tworja protagonisća fotow wizuelny móst k wobhladowarjej, dokelž wuhlada často něšto znate. Što to je a štó su tući ludźo?
Hromadźe z Goethowym institutom wustaja Serbski muzej w Budyšinje cyłkownje 99 fotow, kotrež portretuja wšědne žiwjenje potomnikow něhdyšich němskich wupućowarjow, a to nimale jónu wokoło globusa. Započinajo w Litkowce (Ruska) slěduja wobrazy z Wartburga (Južna Afrika), mennonitiskeje wosady Blumenauwa (Mexiko), Pomerody (Brazilska) a Oberwischauwa (Rumunska).
Ze swojej kameru zapopadny Jörg Müller mjez lětami 2014 a 2018 wosoby a motiwy tutych němskorěčnych mjeńšinow we wukraju. Jeho motiwy zdadźa so być we wokomiku zapopadnjene a tak ma wobhladowar móžnosć, koncentrowanych šulerjow wučby němčiny w Litkowskej šuli při wuknjenju wobkedźbować abo so do němskeje Božeje słužby w mennonitiskej wosadźe Blumenau w Mexiku zanurić. Nimo šule a cyrkwje dokumentuja wobrazy tež kulturu jako móžnosć wobchowanja němskich korjenjow. W Pomerodźe, hdźež rěči starša generacija hišće nižoněmsku rěč plat, zetkawaja so wobydlerjo k němskim swjedźenjam z tradicionalnej ludowej hudźbu z bayerskim charakterom a noša při tym dirndl abo kožane cholowy.
Hdyž so mje prašeće, hač bych to tež druhim serbskim awtoram doporučiła, bych prajiła haj. Naju projekt je přez swoju wjacerěčnosć kompleksny, dźe pak tež jednorišo. Štóž chce swoju knihu němsce abo jendźelsce wudać, móže to jako e-book abo ćišćanu knihu činić. Štóž zajimuje so skerje za słowjanske rěče, móže to dwurěčnje činić. Dźěłamy z Adobe Cloud-programami, kiž su jara dozrawjene a wšitke dźěłowe kročele při zhotowjenju knihow a słuchoknihow zmóžnjeja. Połojca nadawkow je kwalita knihi, druha połojca je wabjenje, a to měnju tež financielnje. A hdyž sym hižo raz při ličbach: Něšto nowe za mnje je, zo njesměm so wudawkow bojeć. Hišće smój w fazy wuspytanja, kotre wiki w kotrych krajach kak derje běža. Na kóncu pak je rozsudne, hdyž pisa mi mać z Francoskeje, zo čaka ze synom hižo žadosćiwje na pokročowanje dyrdomdejow z »Doliny při rěce«. Stejimoj hišće cyle na spočatku, ale smój so na nowe puće podałoj a budźemoj dale po nich kročić.
Na 192 bokach pósćijo Ludowe nakładnistwo Domowina Pratyju 2022 serbskej jsy spóromje Sprjewje mjazy měsćańskima běrtyloma (Nowy) Chmjelow a Depsk – Škódow. Škódow jo jaden ze zagmejnowanych chóśebuskich běrtylow, kótaryž jo wobchował swój wejsański charakter. Pratyja k Škódowoju jo ta prědna Serbska pratyja nowego šefredaktora Gregora Wieczoreka, za tym ak jo se dłujkolětny šefredaktor Horst Adam w Běłej Wóźe kóńc 2019 rozžognował z pisanim wóneje tradicionelneje serbskeje lětneje publikacije. Na rozdźěl wót Běłeje Góry, źož jo Pratyja 2020 była na woglěźe a źož jo serbska rěc pśisamem womjelknuła, ma Škódow źaseśinu powědajucych a rozmějucych serbskeje rěcy.Serbska pratyja, redakcija Gregor Wieczorek, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2021
Ku głownemu śěžyšću teje Pratyje słušaju lokalne temy ako rybaŕstwo na Sprjewi w Škódowje, kuriozumy ako kónjecy indianaŕski teater, stare casnikaŕske powěsći ze Škódowa, rědke serbskorěcne narowne kamjenje a škódojska architektura. Teke wulicujo se w mjasecowych knigłach 2022 wót teje cynitosći, až su se škódojske Serby we Weimarskej republice jadnogo serbskego ceptarja na šuli pla zastojnstwow pominali. Pódla jsy w srjejźišću namakajoš tenraz drogowańske pokazki, źiśecu pratyju (tšojeńka, basni, žorśiki a słowne graśe), ewangelsku kśesćijańsku pratyju a wóswěśijotej se jubileje – 150 lět wót naroźenja serbskeje spisowaśelki Marjana Domaškojc, 200. burstak komponista Korla Awgust Kócor, 70. jubilej Serbskego ludowego ansambla a jubilejnej spomnjeśi na Mata Riza a Kita Šwjelu. Dalšne ekskurse su woglědy do wukraja (Kreta, Thailandska) a temy, kótarež pak se póśěguju na druge jsy (Janšojce, Móst), na stawizniske tšojenja abo wósoby ako Wilhelm Brasse, kótaryž jo statkował ako fotograf w Auschwitzu.
W zašłych lětach prašachu so někotři hdys a hdys, hač njeměli tekst serbskeje hymny tak změnić, zo so žony hižo wuraznje njewuzamknu. Hłownje kritizuja so w tym zwisku poslednje tři linki druheje štučki: »Ow, zo bychu z twojeho / klina wušli mužojo, / hódni wěčnoh wopomnjeća!« Wšitkim drje je jasne, zo njeskutkuja jenož mužojo na dobro serbstwa, ale tohorunja žony. Přiwšěm njeje hač do dźensnišeho zasadna diskusija wo tutym prašenju nastała.
Předležace dźěło je edicija rukopisneje disertacije Maxa Jänecke.1 Ju 1922 zapoda a spočatk lěta 1923 zakitowaše. Z Drježdźan pochadźacy Jänecke bu za čas Prěnjeje swětoweje wójny ranjenja dla do Łužicy k hraničnej woborje přesadźeny, štož wubudźi w nim zajim za stawizny krajiny. Analytiski wid na topografiju wěsteje kónčiny bě sej hižo we wójsku přiswojił. Wěstu chwilu po tym dźěłaše jako wučer, ale bu ke kóncej wójny zaso pušćeny a dósta mału pensiju, kotraž jemu dalši studij zmóžni.
W Lipsku smědźeše dla dobrych wukonow do toho a dobreho wotzamknjenja na wučerskim wustawje uniwersitny studij stawiznow nastupić.2Max Jänecke. Die Oberlausitzer Herrschaften spezielle und allgemeine Probleme aus ihrer Geschichte und ihrer Topographie, wobdźěłane a wudate wot Lars-Arne Dannenberga, Gerharda Billiga, karty: Uwe Ulrich Jäschke, Zhorjelc 2019, Beihefte zum Neuen Lausitzischen Magazin, zwjazk 21 Sta so ze šulerjom tehdomnišeho nawody seminara za krajne stawizny a sydlensku wědomosć, Rudolfa Kötzschkeho, pod kotrymž wón mjenowanu disertaciju złoži. Po tym pak běše znowa bjezdźěłny. Dokelž pak běchu po wudyrjenju Druheje swětoweje wójny wučerjo trěbni, dósta wučerske městno na hospodarskej šuli w Drježdźanach. Po Druhej swětowej wójnje bu kaž wšitcy wučerjo, kiž běchu čłonojo NSDAP abo wučerskeho zwjazka, pušćeny a nadal žane krute dźěło njenamaka. Hdys a hdys dósta wobmjezowane nadawkowe zrěčenja w Měšćanskim archiwje w Drježdźanach. Nimo geografisko-stawizniskeho dźěła zajimowaše so tež za hornjosakske narěče.
Jänecke widźeše so sam jako »stawizniski geograf« a přistup, kotryž wón za rozkładźenje teritorialneho wuwića w markhrabinstwje Hornjeje Łužicy měješe, běše zhladowanje na zwiski mjez terenom a wodowej syću. Na druhim boku sćěhowaše premisy, zo so wuwiće wšelakich knjejstwow přez stajny wutwar w kolonizaciskim procesu stawaše. Při tym z toho wuchadźeše, zo měješe najwyši knjez nad krajom zasadne wobsydstwo nad lěsnymi a »dźiwimi« kónčinami (Wildlandgrenze). Kartowy material, kotryž wužiwaše Jänecke za swoje dźěło, běchu generalne karty za sakski a pruski dźěl Hornjeje Łužicy, analognje k dźensnišim TK 25.
Ewangelska wosadna wjes Minakał so w lětušej Serbskej protyce předstaji. Tak móžeja so čitarjo z kónčinu zeznajomić, kotraž so w minjenych lětach rědko jewješe. Titulny wobraz pokazuje symbol wsy – stary hród w krasnym parku, kotryž je starši hač podobny daloko znaty w Moritzburgu. Dźesać přinoškow protyki wěnuja so Minakałej. Kaž hižo z tradiciju zbliži nam fotowa reportaža rjanosće a wosebitosće wopisaneje wsy na kromje hornjołužiskeje hole.Serbska protyka 2022, red. Pětr Šołta, Budyšin 2021, 160 str.
Minakałski hród je po towaršnostnym přewróće Hermann Fuchs z Bayerskeje za swoju swójbu kupił. Wobšěrnu restawraciju něhdyšeho knježkoweho sydła wón dokładnje wopisuje a wjackróć wuzběhuje, kelko prócy a pilnosće su wón a jeho pomocnicy nałožowali, zo su hród a park před rozpadom wuchowali. Nažel pak mało wo prjedawšich wobsydnikach a drohotnosćach historiskeho twarjenja zhoniš. Derje je, zo so k tomu 220 lět stary ležownostny plan hrodu a parka wozjewi kaž tež fota wo symbolu wsy. Wobraz tež na to skedźbnja, zo wotměje so nětko kóždolětny lětni swjedźeń w parku. Nowy knježk tutu zabawu za wjesnu ludnosć organizuje a sam sobu piska.
W zašłymaj lětomaj měješe pandemija nas kruće w horšći. Měsacy dołho njebě móžno dźiwadłowe inscenacije, koncerty abo awtorske čitanja live wopytować. Wot lońšeho pak běchu ze šćěpjenjom wolóženja móžne a móžachmy so zaso schadźować a kulturne wjerški kaž oratorij »Hrodźišćo« w Budyšinje abo popowu operu »Carpe noctem – njeskónčna nóc« w Chrósćicach dožiwić. Ze stupacymi ličbami natyknjenjow w nazymje běše wopyt zarjadowanjow jenož hišće pod dodźerženjom 2G- abo 3G-prawidłow móžne. Za přewjedźenje zarjadowanjow je to chětro wobužne. Ludźo maja so dočasnje přizjewić a dodźerženje prawidłow ma so přepruwować, při čimž móže so jenož wobmjezowanej ličbje zajimcow wopyt zmóžnić. Tak faluja zamołwitym w dźiwadłach, ansamblach abo koncertowych domach dochody. A runje zarjadnišća, kotrež su w priwatnych rukach, so prašeja, kak dołho to hospodarsce předźerža. Na tamnym boku trjebaja nješćěpjeni za jednotliwe zarjadowanja test, kotryž maja wězo sami zapłaćić. Z tym móže tajki kulturny wječor chětro drohi być. Je nam kultura tole hódna? Wšako su so w zašłych měsacach onlinowe poskitki, tež w Serbach, a streamingowe posłužby jara rozšěrjeli. Wone su tunje abo darmotne, njetrjebaš ani domjacy konopej wopušćić a móžeš zarjadowanje »wopytać«, kaž so ći časowje najlěpje hodźi. Tak je so trochu zaćichim transformaciski proces zahajił, kotryž wunjese nowe formy zarjadowanjow. Přiwšěm wuchadźam z toho, zo so kulturna krajina w přichodźe chětro změni a so někotryžkuli dom zawrěje a te abo tamne ćěleso dlěje njeeksistuje.
Serbski dom w Chóśebuzu jo skóńcnje wótwórił dnja 25.08.2021 wjelgin zajmnu wustajeńcu z titelom »Cerno-Běłe«. Serbske swaŕby w Slěpjańskej wósadźe. To jo zběrka fotografijow, kótarež su nastali wót lěta 1902 až do lĕta 1954, gaž jo była ta slědna tradicionalna serbska swajźba. Wótkul pśidu fota? Lokalna kupka Domowiny ze Slěpego jo stajiła anonsu do casnika z pšosbu wó priwatne fotografije. Nichten njejo se myslił, až wóni dostanu wěcej ako 150 bildkow. Te su byli wšak w rozdźělnej kwaliśe, kótaraž jo casy była wjelgin špatna. Te bildki su se musali pópšawiś w grafiskem programje. Na wótwórjenju wustajeńce jo gronił Wolfgang Kotissek, až su na někotarych fotach musali kužde woblico pópšawiś. Tegdy jo było někak 50 gósći na jadnej swajźbje. Za korektury jadnogo woblica su domowinske sobuźěłaśerje trjebali někak 7 minutow. Gdyž multiplicěrujomy wšykne bildki a wšykne woblica ze 7 minutami, buźomy se togo wědobne, až to jo było napšawdu śěžke, ale wužytne źěło. Do togo pśiźo archiwowe źěło, dokulaž domowinska kupka jo kśěła rady teke mjenja wšyknych njewjestow, nawóženjow a gósći zwěsćiś. Za stawizniske slěźenje wažny jo teke dokradny datum swajźby. Bóžko wjele z tych luźi, kótarež su hyšći na tradicionalnych swajźbach rejowali, njejsu wěcej žywe. A gaž feluju znanki swajźbow, móžo byś, až wjele wósobow na fotach wóstanjo anonymnych.
Benedikt Dyrlich organizowaše wot 1979 do 2019 Swjedźeń serbskeje poezije. Daloko nad 500 literatkow a literatow z Awstriskeje, Čěskeje, Francoskeje, Kazachstana, Němskeje, Pólskeje, Rumunskeje, Ruskeje, ze Serbiskeje, Słowakskeje, Słowjenskeje, Syriskeje, z Tuneziskeje a Ukrainy so na nim wobdźělachu. Bohužel so swjedźeń hižo njewotměwa.
Jako so kniha »Blut und Eisen – Wie Preußen Deutschland erzwang. 1864–1871« loni w kulturno-wědomostnym programje nakładnistwa C. H. Beck wuda, je so tole zawěsće z wida na 150lětnu róčnicu załoženja Němskeho mócnarstwa lětsa stało. Formalnje załoženy bu zwjazkowy stat z płaćiwosću wustawy 1. januara 1871, znaćiša róčnica pak bě w zašłosći skerje dźeń tak mjenowaneje Kejžorskeje proklamacije we Versaillu 18. januara 1871. W zawodźe knihi so na to skedźbnja, zo su na sławnym ikoniskim wobrazu molerja Antona Wernera wjele brodatych, uniformowanych mužow widźeć, ale žani zastupjerjo parlamenta abo reprezentanća dalšich skupinow, kotřiž załoženje noweho stata w pozadku zmóžnichu, štož nastajenje woneho časa wotbłyšćuje.Christoph Jahr, Blut und Eisen – Wie Preußen Deutschland erzwang. 1864–1871, C. H. Beck, 2020, 367 str.
Awtor je stawiznar Christoph Jahr, kotryž je mjez druhim wo problematice dezertěrowanja w Prěnjej swětowej wójnje pisał a so tohorunja za antisemitizm zajimuje.
W zašłych měsacach buchu pod mjenom samot|a pola Soundcloud () někotre wobdźěłanja serbskich spěwow wozjewjene, kotrež je jazzowy pianist Tomas Kreibich-Nawka wobdźěłał. Wliwy sahaja wot romantisko-impresionistiskich klawěrnych kruchow, přez jazzowe elementy hač k zaplećenju elektroniskeje rejowanskeje hudźby. Ale tež wliwy elektroniskeje awantgardistiskeje hudźby so nańdu. Napadne je wužiwanje historiskich nahrawanjow serbskich ludowych pěsnjow, kotrež spožča někotrym trackam zajimawu patinu.
Swój popularno-hudźbny wjeršk měješe kolizija tajkeho disparatneho materiala wězo hižo w 1990tych lětach. Tehdyši projekt Enigma kombinowaše gregorianski choral z elektroniskej rejowanskej hudźbu z dosć jednorymi srědkami. Hdyž samot|a w »Gólcyk jědźo z góle wen« ¾-takt melodije z elektroniskim beatom kombinuje, so skrótka posměwknješ. Z estetiskim a hudźbno-historiskim zemjerženjom kaž pola Enigma njemóže so scyła přirunować.
Tomasa Kreibicha-Nawkowe wobdźěłanja chcedźa wěstu atmosferu zapopadnyć. Radźili su so předewšěm tracki, w kotrychž so materialej ze swojeho metjeja sem bliži. Kombinacija ludoweje hudźby a jazza njeje nowa, wosebje we wuchodnej Europje je so často pěstowała. Tajke harmoniske kartografije ludoweje hudźby so napjeće poskaja. Inspirěrowane su tež wot komponistow kaž Bély Bartóka, Leoša Janáčeka a druhich, kotřiž su wuměłsko-estetiske móžnosće ludoweje hudźby dokładnje přeslědźili. Tutym koncepcionelnje přemyslenym projektam a albumam so label samot|a njeruna.
Krótki pohlad do stawiznow našich nasćěnowych protykow nam pokaza, zo mamy w lěće 2022 70. protykowy jubilej. Protyka »Moja domizna/Moja domownja/Meine Heimat« wuńdźe mjez 1952 a 2000 a wopřiješe fotografije wšelakich fotografow a krótke teksty wjacorych awtorow. Na nju slědowaštej wot lěta 2001 trochu wjetšej »Łužica/Lausitz/Łužyca« a »Moja Łužica/Meine Lausitz/Mója Łužyca« z fotami stajnje jednoho fotografa. Paralelnje wuńdźe wot 1977 do 2005 »Křinja/Die Truhe«, kotraž prezentowaše na dwanaće stronach łužiske ludowe wuměłstwo a wjesnu architekturu.
Za lěto 2022 je Ludowe nakładnistwo Domowina nětko wudało nowu trojorěčnu nasćěnowu protyku. Nowa je wona w dwojim zmysle: Po formje, dokelž je kwadratiska runja skerje něhdyšej protyce »Křinja«. Zdruha wopřijima wona wobrazy serbskeho wuměłca a nowinarskeho fotografa Maćija Bulanka. Nimo toho ma protyka na prědnjej a zadnjej nutřkownej wobalkowej stronje zaso krótke teksty, kiž informuja wo někotrych zwobraznjenych drohotnosćach a wosobinach. Tak je nowa protyka móhłrjec pozitiwny wuběrk principow našich dotalnych protykow.
Format přinošuje tomu, zo maš na sćěnje za sebje skutkowacy wobraz wuměłskeje kwality. A tutu wuměłsku kwalitu docpěwa Maćij Bulank z kóždym ze swojich 28 wubranych fotow. We wjace hač 40 lětach je wón Łužicu wobjězdźił horje a dele a prěki a podłu. Njeje drje šćežki, na kotrejž njeje pozastał a krasnotu přirody widźał, a zawěsće tež nic twarjenja abo Božeho domu, kiž njeje zapopadnył. Hižo na wobalkowej stronje widźiš štomowu aleju, kiž wjedźe k Poršičanskej cyrkwi kaž k bajkojtemu hrodej za wysokej kerčinu.
Hižo w druhim tydźenju noweho šulskeho lěta podachmy so z našej rjadownju 9-1 Serbskeho gymnazija Budyšin na wopyt prěnjeje serbskeje pop-opery »Carpe noctem – njeskónčna nóc«. Ze zapozdźenjom cyłeho lěta korony dla móžachu iniciatorojo skónčnje swój wuslědk předstajić. Cyłkownje bě produkowanje předstajenja samo štyri lěta trało. Nimo předstajenjow kónc tydźenja, kiž běchu za zjawnosć, běchu so za póndźelniše předstajenje wyše lětniki serbskich šulow z Budyšina, Ralbic, Slepoho, Worklec a Kulowa přeprosyli. Hač je so dołhi přihot wudanił, chcychmy sej tuž w Chróšćanskej »Jednoće« wšitcy wobhladać.
Prěnja wosebitosć drje běše, zo ležeše kruch skoro cyłkownje w rukach serbskeje młodźiny (zarjadowar bě serbske młodźinske towarstwo Pawk z. t.). Tak běše tež wobsah ryzy serbski. Němskim hosćom podaštaj nawodaj Syman Hejduška a Jan Brězan na spočatku zawjedźenje do krucha. Libreto běše Měrćin Wjenk napisał. Jednaše so wo dohlad do nócneje sceny w njemjenowanym wulkoměsće. Tam zetkataj so młodostnaj, kotrajž na cyle rozdźělne wašnje nóc lubujetaj. Hólc, »nócny hawron« Jakub, spyta ducy po barach a na třěchach wysokich domskich swoje wšědne žiwjenje zabyć. Dźěło, kotrež wodnjo wukonja, jeho scyła njewupjelni. Z tamnej wosobu, młodej žonu Nadju, so spěšnje spřećeli a ju na nócne dundanje přez město sobu wozmje. Nadja, kiž chabła stajnje mjez wutrobnej radosću nad žiwjenjom a do so zawrjenej melancholiskej bolosću duše, chowa wulke potajnstwo we sebi. Jako so wobaj po rozestajenju rozeńdźetaj, spyta Jakub swoju nowu towaršku Nadju před wulkim strachom wuchować. Dźiwadźelnikaj Luiza Kralec a Jakub Bobka hraještaj při tym přeswědčiwje swoju rólu. Wotměna mjez radosću a zadwělowanosću kaž tež wotewrjene prašenje Nadjoweho dóńta při tym napjatosć stajnje dale stopnjowaštej. Wuspěšne wašnje hraća wšak zaležeše tež na poradźowanju ze stron dźiwadźelnika Ištvana Kobjele. Přiwšěm pak njepušći nas zaćišć, zo so hrajne sceny wot druheho dźěla pop-opery wotkoplowachu.


text:
»Přewjele ze swojich wunamakankow a wudobyćow přeradźić,
je jedne a to same, kaž so wupłodow swojeje wunamakarskeje
bohatosće wzdać.«Filippo Brunelleschi (1377–1446)
Jan Buk – wuměłc a wučer
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Serbska šulska zhromadnosć w Budyšinje 1960-tych lět njebě mała, tola poměrnje přewidna. Přez to, zo mějach w třoch rjadownjach nad sobu sotře a bratra, znajach tež jich sobušulerjow a sobušulerki. Sobušuler Pětr w rjadowni bratra bě syn Bukec mandźelskeju, Jana a Marki. Wuměłc Jan Buk zasłužeše swój wšědny chlěb tehdy hišće ze swojej fachowej kompetencu w šulskej słužbje. Wón bě naš wučer za rysowanje. Na tutym polu nječujach so wosebje talentowana. Zdobom mje poćežowaše, zo trjebachmy za wučbu wšelake wosebite materialije, kiž bychu móšeń wjeledźěćneje Malinkec swójby snano přećežili – za jednu šulsku hodźinu wob tydźeń. Ale na jeho wučbu so tež po wjace hač poł lětstotka hišće rady dopominam. Naša serbska, tak mjenowana A-rjadownja měješe w přizemju Serbskeje polytechniskeje wyšeje šule pod Bohatej wěžu (dźensa Dźěćaca a młodźinska biblioteka) rysowanje w małej rumnosći. Tam běchu ławki hišće stare: jednotliwe, při zadnim pulće přičinjene drjewjane sydadła stajnje horje prasnychu, dyrbjachmy-li stanyć.


text:
Jak to piyrwyj było...
Już łod siedymnostu lot naszo szkoła dbo ło to, coby dziecka wiydziały kaj miyszkajom i skond pochodzom. Dzisioj to się nazywo edukacja regionalno. Na poczontku 90-tych lot jedna rechtórka matymatyki, Pani Halina Pikania prziszła na to, coby wyrychtować tako izba, w kieryj szkoloki mogliby się czasym spomnonć, jak ich łojce i starzyki jeszcze niy tak downo tymu, miyszkali, jak wyglondało we kuchnie i w izbie w ślonskiyj chałpie. Bez śtyry lata zbiyrali roztomaite graty i szkorupy, kiere inksi wyciepowali na hasiok i tak terozki momy Izba regionalno.
Podziwejcie się jako jest piykno.
(łopiekun: Henryka Chmielewska)


text:
Ale jaki rychtik te militarne fōnsy były, to yno moga miarkować, bo kożdy godoł mi co inkszego, bezto do dzisio porzad niy wiym, eli miarkuja dobrze.
Mōj starzik mioł fōnsy panoczkowe, a fest ô nich dboł. Chocio za modu wosy mioł ciymny blōnd, to fōnsy mioł praje czorne, ale co jo go pamiyntōm, to gowa a fōnsy mioł już troszyczka siwawe. Jak mi było ze dwa lata, toch słyszała jak jedyn chop, co za modu we cyrku wystympowoł, godoł, że zaczynoł ta robota jako mody szpik, bezto fōnsōw ni mioł, to se ich nalepioł! Prziszło mi do gowy, że mōj starzik tyż możnej robi tak samo, a ynoch czekała na tako przileżitość, coby to rozeznać! Jak starzik prziszoł roz ku nōm, to wziōn mie na rynce. Jo yno na to czakała, a zaczłach go za te fōnsy targać! Ôjcowie zaroz mi padali, że jo je „niygrzeczny bajtel”, a starzik niy bydzie mi przoł! Ale ôn mi przoł dali, bo jo wtynczos była jego jedino wnuczka, a wnukōw mioł już sztyrech!
Roz żech sie jednako starzika wylynkała, a było to tak: Spałach u starzikōw we łōżku, co stoło we kuchyni, boch na drugi dziyń miała śnimi kajś iść. Starzik prziszoł niyskoro we wieczōr i przi świyczce se urychtowoł wieczerzo, a potym siodł se ku zdrzadle a poczosoł se fōnsy takim maluśkim grzebiyniym, a co było dali jo już niy widziała, boch sie zdrzimła! Za tyn czos ôn se na gymba załōżył tako lapka ze jelyni skōry, co sie jōm wiōnzało ze zadku gowy, coby mu sie te wyflyjgowane fōnsy niy pokudłaczyły, a potym prziszoł ku łōżku a podziwoł, eli jo śpia? Jak na ujma jo sie praje przebudziła i jak żech ujrzała nad sobōm takigo strasznego chopa, toch rykła na cołki głos, a wszyscy w dōma mieli pobudka!
Kejś starzik był sie strzic u frizjera i przi tej prziwiliji doł se fōnsy hynnōm wyszwarcować, ale potym musioł ich ôgolić, bo mioł taki sztyjhary, co mu styrczały jako mietły! Jak mu fōnsy porosły nazod, to już wiyncy niy eksperymyntowoł!


text:
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalističeskich Rjespublik, trl. Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik) inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki – historyczne, totalitarne państwo socjalistyczne we Ojropje půłnocnyj a wschodńij a Azyje půłnocnyj a strzodkowyj.
Uobjymowoło plac kole 22 mln km² uod Bałtyckego Morza a Czornygo do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńoło uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.
Republiki sojuszu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůuo tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.


text:
▶ Naša serbska kniha
Pod tutym hesłom je LND lětsa projekt za serbskich šulerjow nastorčiło, kotryž so 23. awgusta w Serbskej wyšej šuli Ralbicy zahaji. Šulerjo tamnišeho 7. lětnika budu awtorojo swójskeje knihi a smědźa z nowymi fabulemi a rysowankami swoju kreatiwnu žiłku wuspytać a proces nastaća knihi wot spisanja tekstow a nadźěłanja rysowankow přez wuhotowanje hač k ćišćej a knižnej premjerje sobu dožiwić. Na te wašnje zeznajomja so tež z powołanjemi w nakładnistwje.
▶ Wot kruha k dypkej
23. awgusta wotewrě so w Galeriji Roy w Felanitx na Mallorcy wustajeńca »Imaginar un círculo – Pintura y Objetos« (Kruh myslić – Wobrazy a objekty) z twórbami w Klětnom rodźeneho Reinharda Royja. Zawod do wustajeńcy poda wuměłska stawiznarka Dorothea van der Koelen. Wustajeńca je jako VR-film na stronje galerije www.galeria-roy.com přistupna. Galeriju za konstruktiwne a konkretne wuměłstwo nawjeduje syn Reinharda Royja Daniel Roy, kotryž je zdobom hudźbnik kaž tež nakładnik Edicije Roy, kotraž wudawa tež noty a zynkonošaki ze serbskej hudźbu.
▶ Pomocnikaj na puću k zjawnej dwurěčnosći
▶ Wućek wuměłcow
We Wuježku pod Čornobohom dopominaja wot julija wubrane wobrazy fotografa Christiana Borcherta (1942–2000) na kulturnohistoriski wuznam wjeski jako wućek skupiny spisowaćel(k)ow w NDRskim času. Wot zažnych 1970tych lět běchu so Adolf Endler, Elke Erb, Kito Lorenc a Heinz Czechowski we łužiskej wsy zasydlili, zo bychu tam – zdaleni wot oficielneho kulturneho žiwjenja socialistiskeho stata – woměrje dźěłać a bydlić móhli. Fota su hač do 26. januara 2020 při muri dźěćaceho doma widźeć.
▶ Muzejowa app
Wót julija maju łužyske muzeje wokrejsa Sprjewja-Nysa app, kótaraž kuždy z muzejow krotko pśedstajijo, mjazy drugim z filmikom. App jo w nimskej rěcy, wopśimjejo ale teke muzeje a temy, kótarež se ze Serbami zaběraju. K dostaśu su pód: https://www.lausitzer-museenland.de/service/hearonymus-audio-videoguide/.
▶ Michałska wosada swjeći
Z wjacorymi zarjadowanjemi a wudaćom noweje knihi wo swojich stawiznach swjećeše Michałska wosada w Budyšinje w awgusće swój 400lětny jubilej. W němskorěčnej knize »St. Michael Bautzen. Kirche – Gemeinde – Dörfer«, (LND), wěnuja so awtorojo mjez druhim twarskim stawiznam cyrkwje, wuwiću wosady hač do přitomnosće, wosadnym wsam a wosobam, kiž su z wosadu zwjazani. Na knižnej premjerje dnja 22. awgusta zahrachu wosadni instrumentalisća Consonare spěwy a reje z Kraloweho huslerskeho spěwnika, kiž nasta w Michałskej wosadźe.
Gano kazašo se z tym pówabnym gronom na kabaretowy program. Snaź by jasnjej było Jaden tikujo tak – drugi znak. Ale to njeby dosć pókšajźne było, pokazujo ga južo na to, což na kóńcu kuždy wě. A to by Pinkelojc starki rozměł, ale te słowa nadpisma njerozmějašo. Co to ma groniś? Tik dej tikowaś? A wón grypsnjo sebje słowniki a šwyrnjo z palcom pó pismiku »t«. Což namakajo, njespokojni a njepasujo:
tik – ›der Tick‹; tikotaś – ›ticken (rhythmisch, monoton ticken und klicken wie die Ticktack an der Wand)‹; tikowaś – ›killekille machen‹; tikaś – ›kitzeln‹. Taki njerozym, ten tikotajucy zeger ga njamóžo nikogo tikowaś!
Nět wěm: To jo ortografiska zmólka, to ma byś tyk – ›Tunke, Stippe‹. Teke njerozym: Co dej ten zegarik do tyka tunkaś? A tykowaś? – Znajom jano ruce stykowaś. A to žeden zegarik njamóžo.
Póglědnjom raz pla syna, ako ma górnoserbski słownik. Te njamaju žeden tyk, jano rucnikarske słowo tykować – ›ausfachen‹; a tykać jo pla nich ›duzen‹ abo ›[hinein]stecken‹. Bźezradnosć. Pón wiźi na pólicy tłuste knigły. Ned ma ten Duden w ruce, a we głowje zaklinkoco a pótikoco (nic rytmiski): Te Francozarje su nam to napórali a te Nimce sfalšowali: Tic – ›wiederkehrende, unwillkürliche Gesichtsmuskelzuckungen‹; Tick – ›lächerlich oder befremdend wirkende Eigenheit, Angewohnheit, sonderbare Einbildung‹; ticken – ›nicht richtig ticken, nicht ganz richtig sein‹.
▶ Kongres Maćicow
Wot 4. do 7. junija wotmě so w srjedźosłowakskim Martinje 4. mjezynarodny kongres Maćicow a słowjanskich institucijow. Město Martin je srjedźišćo Słowakskeje Maćicy. Nimo rozprawow wo swojej dźěławosći diskutowachu zastupjerjo Maćicow tež wo polěpšenju zhromadneho dźěła wšitkich 14 Maćicow. Marka Cyžowa a Jurij Łušćanski zastupowaštaj Maćicu Serbsku a Łušćanski rozprawješe mjez druhim wo prócowanjach Domowiny wo zapisk serbskich nałožkow do lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa UNESCO, kotrež Maćica Serbska podpěruje.
▶ Planuja wustajeńcu wo wobchowanju serbstwa
6. junija wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju sympozij »Land am Klosterwasser/Kraj při Klóšterskej wodźe«. Idejowa konferenca Serbskeho muzeja, Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka Sakskeje (CSB) a Centruma za kulturu a stawizny w Niederjahna zahaji přihoty na wustajeńcu a publikaciju wo kónčinje při rěčce, kotraž ma so 2023 pokazać. Wustajeńca ma tamniše wjeski wobswětlić, předstajić, w čim so wone wot susodnych gmejnow rozeznawaja a so z prašenjom rozestajić, čehodla tworja wone dźensa tak mjenowanu serbsku jadrowu kónčinu. Zazběh do temy ze stawizniskeje, cyrkwinsko-nabožneje, socialneje a towaršnostno-politiskeje perspektiwy podachu Lars-Arne Dannenberg, Jens Buliš, Robert Lorenc a Marja Michałkowa.
▶
2. meje předstaji stawiznarka Lubina Malinkowa w Budyskej Smolerjec kniharni swoju nowu publikaciju. Pod titulom »Verflechtungsraum Lausitz. Böhmisch-ungarische Exulanten und Lausitzer Sorben. Begegnungen und Beziehungen im 18. Jahrhundert« zaběra so awtorka w němskorěčnej knižce z poćahami mjez čěskimi eksulantami a Serbami. Wona tež na to pokaza, zo pochadźa cyły rjad serbskich duchownych kaž Michał Frencl, Zacharias Běrlink abo Michał Raca z kruhow eksulantow. Dale nasta wokoło 1740 čěska kolonija w Klukšu. Tola tež w Drježdźanach, Berlinje, Małym Wjelkowje abo Niskej wobstejachu ćiłe styki mjez Serbami a Čechami.Na wotewrjenju wustajeńcy »Wobrazy krajiny. Přechod 03« w Budyskim Serbskim muzeju Foto: Maćij Bulank
▶
▶ Stysk za dalinu
Pod tutym titulom zaklinčachu 6., 7. a 8. apryla we Wojerecach, Budyšinje a Lipsku pjaty raz komornohudźbne kompozicije serbskich a mecklenburgsko-předpomorskich komponistow. Malte Hübner (wiolina), Waldemar Wild (basbariton) a Claudia Wolf (klawěr) zanjesechu twórby Jana Cyža, Malty Hübnera, Detlefa Kobjele, Christiana FP Krama, Jura Mětška, Birgera Petersena, Andreasa Piepera a Petera Manfreda Wolfa. Nowe nadawkowe twórby Hübnera a Cyža kaž tež kompozicija Mětška rozestajachu so z lyriku Róže Domašcyneje a Kerstin Preiwuß.
▶ Kubłańska klawsura
10. apryla jo Rěcny centrum WITAJ z něźi 40 zastupnikami pśedewšym kubłańskich institucijow a towaristwow wuslědki ewaluacije Witaj-kubłanja w zakładnych šulach rozpominało. Pó pśedstajenju wubranych rezultatow ewaluacije su diskusijne kupki rozpominali, co jo trjebne za efektiwne pósrědnjenje a pśiswójenje serbskeje rěcy wót źiśownje až do 12. lětnika; kótare móžnosći maju serbske institucije za zarucenje kwality serbskeje wucby a kótare dodatne rěcne rumy mógu wóni zwenka šule wutwóriś; co jo trjebne za šyršu akceptancu serbskeje rěcy w towarišnosći a kak mógali se starjejše ako multiplikatory zdobyś; kak góźi se zarucyś, až wukniki pó zakóńcenju šule serbsku rěc na pśiměrjonem niwowje wobkněžyju; a kak mógało pówołańske źěło w serbskich wobłukach za dorost atraktiwne byś. Pśibytne su gronili, až jo trjebne rěcne planowanje, kótarež źiwa na wšakorake stawy rěcnych zamóžnosćow a wuměnjenja.
▶ Faraŕki w běgu casa
W ramiku 29. bramborskego žeńskecego tyźenja jo Serbski muzej pśepšosył 6. měrca na Serbske blido do Měsćańskego muzeja Chóśebuz. Tema jo była »Muske, žeńske a móc w ewangelskej cerkwi« a gósća stej byłej faraŕka Katharina Köhlerowa a casnikaŕka Stefanie Krawcojc. Wónej stej wulicowałej wó tom, kak su se nadawki žeńskich fararjow a pózdźej faraŕkow we wósaźe w běgu stawiznow změnili.
▶ Olympiada do młodšych rukow
8. měrca jo pódpisało Serbske šulske towaristwo (SŠT), wugótowaŕ a zagronity za Centralnu olympiadu serbskeje rěcy za wuknice a wuknikow 6. lětnika Dolneje a Górneje Łužyce, kooperaciske dogrono ze Źěłanišćom za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz (ABC). Krajna institucija Bramborskeje pódpěrujo SŠT lětosa prědny raz oficielnje pśi dolnoserbskich nadawkach za olympiadu. Ceptaŕka na wuměńku Margot Hašcyna ma lětosa pódpěru ceptaŕkowu Jenifer Dünnbieroweje za SŠT a Emilije Nimcec za ABC.
▶ Maćična zhromadźizna
9. měrca wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje. Rozprawam wo dźěławosći sekcijow towarstwa w zašłym lěće přizamkny so přednošk Nicole Dołowy-Rybińskeje a Cordule Ratajczakoweje wo situaciji noworěčnikow a serbšćinu wuknjacych na łužiskich serbsko-němskich kubłanišćach na přikładźe Budyskeho Serbskeho gymnazija. Slědźenja na tamnišim kubłanišću su dźěl projekta »Serbskej rěči – rewitalizaciske pospyty w dwěmaj politiskimaj systemomaj« we wobłuku wjetšeho projekta SMILE (hlej interview w Rz 2/2019).
Hudźbny wědomostnik a pianist Christoph Staude je na zakładźe originalnych rukopisow, wotpiskow a prěnich ćišćow, chowacych so w Serbskim kulturnym archiwje, 17 klawěrnych twórbow zestajił. Su to zwjetša jednotliwe twórby, zdźěla pak tež wot Krawca do cyklusa zjimane kruchi, kotrež su dramaturgisce ze sobu zwjazane kaž »Štyri sokołske sceny«, »Ze serbskich honow«, »Tři łužisko-serbske reje«, »Dźesać klawěrnych kusow« abo »Tři małe improwizacije«. Zwjazkej přidata je rewizijna rozprawa wudawaćela.
▶ Srjedźizna w srjedźišću
Nowy župan župy »Handrij Zejler« Marcel Brauman je so we wjacorych regionalnych medijach za to wuprajił, w přichodźe tež w srjedźnej Łužicy centralnu serbsku instituciju zaměstnić, při čimž mysli konkretnje na Krabatowy młyn jako stejnišćo. Spěchowanske towarstwo młyna w Čornym Chołmcu je plan, z kotrymž maja so wosebje dźěćom a młodostnym nowe rěčne rumy poskićeć, hižo witało. Dotal njeje žana centralna serbska institucija we Wojerowskej kónčinje doma, štož župan wobžaruje. Plany Załožby za serbski lud, twarić dom za Serbski institut při Budyskich Lawskich hrjebjach je po słowach župana wuraz »Budyskeho centralizma«.
▶ Naćiski wustajene
Wot 7. januara su w Budyskim Serbskim domje zapodate namjety wuměłcow za wubědźowanje za třikrajowu wustajeńcu »Pśechod Přechod Übergang Prehod 03« widźeć. Z namjetow wuzwoli jury štyrjoch wuměłcow, kotřiž wobdźěla so ze serbskeje strony na projekće. Dalši wosmjo zastupuja Słowjensku a Korutansku. Pod titulom »Wobraze krajine. Wobrazy krajiny. Bilder einer Landschaft. Podobe pokrajine« pokazuje so wustajeńca wot meje 2019 do nazymy 2020 w Budyšinje, Slovenj Gradecu (Słowjenska), Celowcu (Korutanska) a Choćebuzu.


text:
Wulka fotowa přehladka We wokomiku. Fotografija ze Sakskeje a z Łužicy, kotraž přewjedźe so 2017 w Zhorjelskej kejžorskej woborje a hdźež běchu twórby 40 awtorow widźeć, bě za Jürgena Maćija nastork, so ze skutkowanjom delnjo- a hornjołužiskich fotografow bliže rozestajić a swójsku wustajeńcu z katalogom přihotować. Tuchwilu we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy pod titulom Takle widźane. Fotografija a fotografika z Łužicy wustajene fota maja wšitke někajki poćah k łužiskemu regionej, pak dokelž su so wotpowědni fotografojo we Łužicy narodźili, tu bydla abo so fotografisce z kónčinu rozestaja.Tak mnohostronska kaž je tudyša krajina, tak mnohostronske su rukopisy a wobjednawane temy zastupjenych wuměłcow. Dohromady 20 fotografow wšelakich generacijow je Jürgen Maćij narěčał a jich prosył, zo bychu so z někotrymi dźěłami wobdźělili. Wuměnjenje bě, zo wustupuja profesionelnje jako fotografojo w zjawnosći a ze swojimi fotami něšto bytostne rjec maja. Při tym je Jürgen Maćij jako kurator tež na tematisku wuwaženosć dźiwał. Widźeć su krajinowe wobrazy a slědy, kotrež su ludźo w njej zawostajili, portrety, ale tež architektoniske wosebitosće. Tak skići so wopytowarjam wustajeńcy diwersny wobraz žiweho a so stajnje měnjaceho regiona, kotryž dokumentuje na swoje wašnje wuwiće zašłych lětdźesatkow. Tule zastupjeni su Sven Abraham, Maćij Bulank, Gerald Große, Bernd Hanke, Anne Hasselbach, Frank Höhler, Thomas Kläber, Matthias Körner, Georg Krause, Marcel Noack, Jan Oelker, Gerd Rattei, Evelyn Richter, Matthias Rietschel, Olaf Rößler, Matthias Schumann, Klaus-Dieter Weber, Matthias Weber, Jan Wenzel, Franz Zadniček a Jürgen Maćij sam. Zajimcy móža sej wustajeńcu w Połčnicy hišće hač do 7. nowembra wobhladać.
KATRIN ČORNAKEC


text: Čorny Chołmc (SiR/SN). Hnydom cyłu skupinu dobrowólnych pomocnikow witachu minjene dny w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje. Tam pobychu wobdźělnicy wotewrjeneje młodźinskeje dźěłarnje Domu Bethesda, kotryž je w nošerstwje Diakonije swj. Měrćina. Hižo w lěću běchu woni při dožiwjenskej šćežce za Krabatowym młynom drjewjany nastroj nastajili, kiž kaž ksylofon funguje. Njedawno pak dyrbjachu zwěsćić, zo běchu tam wandalojo zachadźeli a wšelake dźěle prosće zwutorhali. Tuž su so młodźi ludźo w starobje 15 do 25 lět do dźěła dali a instrument sporjedźeli.


text:
Hdyž so nazyma łopjeno za łopjenom pisani, wróny so nawróćeja a słónco wjace swoju móc lěća nima, dopomina so někotryžkuli na swój lěćny dowol a přebywa w myslach na přikład hišće raz při Baltiskim morju. Snano je tež we Wolinje po puću był, w měsće na Baltiskej kupje Wolin w dźensnišej Pólskej, kotrež zhladuje na dołhe dramatiske stawizny.
Hižo před wjace hač 3.000 lětami sydlachu na kupje ludźo, pozdźišo wuchodogermanske kmjeny a wot časa pućowanja ludow w 7. lětstotku potom Słowjenjo. Kupa a město ležitej geografisce tak derje, zo nahromadźichu sydlerjo z ratarjenjom a wikowanjom w běhu časa wulke bohatstwa. We wysokim srjedźowěku wuwołachu z tym chcyćiwosć dale zdalenych ludow. Pólscy a němscy wjerchojo abo kralojo chcychu sej kónčinu runje tak podćisnyć kaž Wikingerojo. Tež misionarojo zadobywachu so do kraja, zo bychu pomorskich pohanow christianizowali.


text:
Nimsko-dolnoserbski słownik (DNW) – śišćana a internetowa wersija
Specifiska sociolinguistiska situacija akutnje wobgrozoneje dolnoserbšćiny wustatkujo, až su źinsajšne aktiwne powědarje teje pódwjacornosłowjańskeje rěcy – wótglědajucy wót generacije wušej 60-lětnych – pśisamem wšykne njemaminorěcne, kótarychž prědna rěc jo nimšćina. Wóni su se dolnoserbšćinu pśiswójili zwětšego ako drugu rěc w šuli abo pódobnych kubłańskich institucijach a/abo awtodidaktiski. Tomu wótpowědujucy jo kwalita rěcnych znajobnosćow kradu wšakoraka. DNW co wótpowědowaś wósebnym pominanjam na aktiwny słownik, kótarež z togo rezultěruju a – pśed slězynu aktualnych procowanjow wó rewitalizěrowanje – pśedewšym generelnje wjelikej pótrjebje spušćobnych informacijow za aktiwne wužywanje dolnoserbskeje rěcy.
Źěła na słowniku su se zachopili w lěśe 2001. Wót 2003 stoj DNW ako docasne wózjawjenje w interneśe k dispoziciji. Tamnjejšy wobstatk artiklow se wót togo casa stawnje aktualizěrujo a rozšyrjujo. Wót junija 2007 pśedlaže za wšykne lemowe smugi (zachopne pismiki) słownikowe artikle, tak až jadna se mjaztym wó (w toś tom zmysle) połnu pśirucnicu za aktiwne wužywanje dolnoserbšćiny. Dalšne informacije wó kakosćach a wužywanju, natwarje a aktualnem wobstatku artiklow namakaju se pód rubriku “Info” internetoweje wersije DNW.
Materialowu bazu za wuźěłanje słownika twóri mimo rěcneje kompetence głowneju awtorowu Manfreda Starosty (nawjedowaŕ projekta) a Erwina Hanuša a dalšnych maminorěcnych informantow teke elektroniski cytajobny tekstowy korpus dolnoserbskeje pisneje rěcy.
Słownikarski projekt jo se w běgu lět koncepcionelnje wóspjet změnił, což jo se bejnje wustatkowało na wobměru a z tym teke na zasajźonk źěła. 2001 jo se pód nawjedowanim M. Starosty zachopiło źěłaś ze zaměrom, wuźěłaś šulski słownik z něźi 20.000 gronidłami. 2003 jo se šulski słownik ako samostatny projekt wótźělił (Nimsko-serbski šulski słowik) a na zakłaźe DNWja pód nawjedowanim dr. Anje Pohončoweje naźěłał a šulskim pótrjebam pśiměrił. Toś ten šulski słownik jo 2012 w śišću wujšeł, pśir. dołojce. Wobměra, to groni mikro- a makrostruktura, głowneje wersije (Nimsko-dolnoserbski słownik, DNW) pak jo se bejnje rozšyriła, a to nejžpjerwjej na 40.000 (2004), pózdźej na daloko wěcej nježli 60.000 gronidłow, aby se tuchylu hyšći eksistentna maminorěcna kompetenca leksikografow a informantow za pó móžnosći wobšyrne wopisanje dolnoserbšćiny wužyła. Tuchylu (srjejź 2021) stoje juž informacije k wěcej ako 82.000 gronidłam w interneśe k dispoziciji.
Jědro słownika jo dopołnje w XMLu moderlěrowane leksikografiske wopisanje dolnoserbšćiny. Wóna słužy pódla aktualnego zaměra dalejdawanja informacijow w formje słownika teke dokumentaciji rěcy. Pśez nałožowanja formata XML zaruca se trajne a wjelerake wužywanje zezběranych informacijow.
Wuslědki
Južo śišćane słowniki:
- Manfred Starosta: Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch. Bautzen: Domowina-Verlag 1999, ISBN 3-7420-1096-4
Toś ten słownik jo teke zapśimjety do internetoweje wersije nejwažnjejšych dolnoserbsko-nimskich słownikow (wopisanje projekta).
- Erwin Hannusch, Anja Pohontsch, Manfred Starosta: Deutsch-niedersorbisches Schulwörterbuch. Bautzen: Domowina-Verlag 2012, ISBN 978-3-7420-2135-9
Na projekśe wobźělone: Marcin Szczepański, Fabian Kaulfürst, Manfred Starosta, Erwin Hannusch


text:
Z Barlinja/Berlin. Južo dlej ako dwa lěśe łazy corona-wirus pó swěśe a jo hyšći ducy we wšakich wariantach abo mutacijach. Eksperty su tencas warnowali, až w pśiroźe cakajo wěcej wirow, tak pomjenjony coonosy (Zoonosen), kenž mógu wót zwěrjetow do cłowjeka pśeskócyś, mutěrowaś a pótom dalšne epidemije abo pandemije wubuźiś. A tak jo to pśišło.
Mjaztym jo teke Swětowa organizacija za strowotu (WHO) wuwołała strowotne nuzowe połoženje mjazynarodneje wuznamnosći (Gesundheitliche Notlage mit internationaler Tragweite) a Robert-Koch-Institut (RKI) stawnje wudajo licby padow – a to nowego wirusa dla. MPX-wirus (Monkeypox Virus) pśenosujo nałpowe poki, schórjenje, kenž pla wětšyny cłowjekow milnje pśeběgujo a wót samego žyjo. Ale za źiśi a wósobow ze słabym imunowym systemom móžo wirus wjelgin tšachotny byś.
Nałpowe poki se pśenosuju wót kóže do kóže, pśi wuskem kontakśe, tak ako wobejmjeśu, masěrowanju, póškanju a seksu - wósebnje gaž druga wósoba ma južo symptomy ako wusypowanje, tšocki, puchoŕki abo rany na rukoma, nogoma, brusće, woblicu, w gubje abo na genitalijach.


text:
Azyjo
Azyjo (gr.: Ἀσίa, Asia) – tajla śwjata, kero wroz ze Ojropům tworzi Ojroazyjo, nojwjynkszy kůntynynt na Źymji.
Sůmśaduje s Ojropům uod zachodu, s Afrikům uod połedńowygo zachodu Uoceanym Indyjskym a Australijům uod połedńowygo wschodu, a Pacyfikym uod wschodu. Akuratny przebjyg zachodńij grańicy geograficznyj przedstawjůny je we artiklu grańica Ojropa-Azyjo.
Uobszor Azyje to 44,5 mln km² placu lůndůw, tj. ~29,88% placu wszyjskich lůndůw.
Mjano kůntynyntu wywodźi śe uod staroasyryjskigo słowa acu, kere uoznaczo wejśće, mjejsce jasne, kraj wschodzůncygo słůńca. Poczůnkowo mjano to uodnośiło śe jedźińy do Azyje Myńszyj. Ůngyfer 450 r. przed narodzyńym Chrystusa uodrůżńůno Azyjo Akuratno uod Azyje Mńijszyj. Azyjo bůła mjanym ńimfy Nerejidy, żůny Japeta; tak tyż mjanowano zorta żyta. Nale je tyż rzecz uo tym, iże te mjano pochodźi uod greckigo suowa azjos uoznaczajůncygo szlům rzyczny.
Azyjo zamjyszkuje 2/3 cołkij ludnośći Źymje.


text:
Jakub Błaszczykowski
Jakub Błaszczykowski (rodz. 14 grudńa 1985 we Truskolasach wele Czynstochowy) – polski fusbalok grojůncy na pozycyji půmagera, kapitan polskej reprezentacyji.
KarjyraEdytuj
Klubowo karjyraEdytuj
Do pjyrszygo klubu podrychtowoł śe we stolećo 7 lot we Rakowje Czynstochowy, kaj groł 8 lot. Latym 2002 tryfjůł do fusbalowyj szuli Górnika Zabrze. Wjosnům 2003 jednak tryfjůł do klubu KS Częstochowa, kery groł we IV lidze. 8 lutygo 2005 przyjechoł na testy do Wisły Kraków, kaj uoddykńynto we ńim talynt i podszkryflůł 5-letńi kůntrakt. Zadebjutowoł 20 marca 2005. We sezůńe 2004/2005 zdobůł Majstra Polski a bůł jednym ze nojlepszich fusbalokůw tygo manszaftu. Po zakůńczyńu sezůnu 2006/2007 Kuba przeszoł do mjymjeckego ferajnu Borussi Dortmund[2] a podszkryflůł kůntrakt na sztyry lota[3][4]. Pjyrszy szpil zagroł ze italskim klubem AS Roma. Tryfjůł sam tora a zaliczůł asysta, beztuż uostoł wywelowany nojlepszim fusbalokem szpilu. We sezůńe 2010/2011 a 2011/2012 zdobůł dwa majstry mjymjec.
Reprezentacyjno karjyraEdytuj
30 marca 2004 zagroł pjyrszy roz we reprezentacyji polski U-19. 28 marca 2006 zadebjutowoł we pjyrszej reprezentacyji seńůrůw prziwůłany bez Pawła Janasa, a pjyrszygo tora tryfjůł 22 śyrpńa nostympnygo roku. We reprezentacyji rozegroł trzi szpile na Mistrzostwach Ojropy we fusbalu we 2012 kere bůły grone we Polsce a na Ukrajińe. We szpilu s Rosyjům zdobůł tora kery ustalůł wyńik 1:1.
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Sztand: klub - 10 śyrpńa 2013, reprezentacyjo - 14 śyrpńa 2013
- ↑ Kuba odchodzi do Borussii Dortmund
- ↑ Błaszczykowski podpisał kontrakt z Dortmundem
- ↑ FM a rzeczywistość: Jakub Błaszczykowski


text:
Moja Cera1 wyczytała we ksiōnżce, że jedyn krōlik robiōł ciasto marchewkowe. I tak jyj sie ta idyja2 spodobała, że prosiōła fatra3 ô take ciasto. Niy je żech zicher4, czy tyn krōlik tyż by je zjołd, ale my je zjedli ze smakym.
szklōnka potartyj i wyciśniyntyj marchwi
4 jajca
250 g mōnki pszynnyj
100 g cukru biołego
50 g brōnołtnego (joł żech mioł taki cuker kokosowy, kery moł niższy indeks glikymiczny)
1 łeżeczka proszku do pieczynioł
1 łeżeczka sody
200 ml oleju (joł żech mioł rzepakowo-lniano-baniowy 😉 )
100 g mandli (płatkōw abo słupkōw)
Ubijcie jajca ze biołym cukrym, potyn pomału wmiyszejcie tam mōnka, olyj, proszek, soda i brōnołtny cuker. A na sōm kōniec marchew i mandle. Wlyjcie to do formy, nagrzyjcie bratruła na 175 stopni i piyczcie tyn nasz maszkyt5 bez 45-50- minut. Potyn mogecie go jeszcze posuć6 po wiyrchu cukrym pudrym, leko ochōdzić i sie za niego brać. Smacznego 🙂
1córka
2pomysł
3ojca
4pewny
5słodkość
6posypać


text:
Sowjetski zwjazk
Sowjetski zwjazk (tež Sowjetska, rusce Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk/Sojus Sowjetskich Socialističeskich Republik, wurjekowanje ? / i) běše centralistiski jednostronowy stat we wuchodnej Europje a sewjernej Aziji pod knjejstwom Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka (KSSZ).
Wón załoži so 30. decembra 1922 wot bolšewikow wokoło Wladimira Iljiča Lenina ze Sowjetskeje Ruskeje, Ukrainskeje SSR, Běłoruskeje SSR a Transkawkaskeje SSR a wobsteješe hač do decembra 1991. Hłowny naslědnik Sowjetskeho zwjazka je Zjednoćenstwo njewotwisnych statow. K dźensa njewotwisnym bywšim sowjetskim republikam słušeja nimo Ruskeje, Ukrainy a Běłoruskeje tež Estiska, Letiska a Litawska, Moldawska, Georgiska, Armenska a Azerbajdźan kaž tež Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Tadźikistan a Kirgiska.
Jako jedna z dobyćerskich mocow Druheje swětoweje wójny, w kotrejž zhubi 27 milionow sowjetskich staćanow swoje žiwjenje, běše Sowjetski zwjazk jedyn z pjeć stajnych čłonow rady bjezstrašnosće Zjednoćenych narodow (UNO). W Zymnej wójnje běše wón nimo Zjednoćenych statow jedna z dweju supermocow.
Po poražce Němskeje w Druhej swětowej wójnje bě Sowjetski zwjazk jedna ze štyrjoch wobsadźenskich mocow a wukonješe kontrolu nad Sowjetskim wobsadźenskim pasmom, pozdźišej NDR.


text:
Karno KRÒ (Kaszëbsczi Rock Òbrzãdowi) wcyg nagriwô… Hewò piesniô „Gôdczi Mòrza” apart nagrónô na platkã „Do Mòrza”, jaką zrëchtowelë Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié a Radio Gdańsk. Zadrzi TUWÒa TUWÒ Teledisk zrealizowôl Piotr Zatoń na spòdlim sztëczków z filmù „Historie w sieci zaplatąne”.
W zélnikù 2020 rokù w jinternetach mia premiera Zjazdowô Piesniô Kaszëbów – szpòrtownô przeróbka „Kaszëbszich nótów” spiéwónëch na ôrt Reggae punk. Twórcama ny mowòmódny wersje „Nótów” je krëjamné karno KRÒ (Kaszëbsczi Rock Òbrzãdowi). Piesnie pòslëchac móże na jejich youtubòwim karnylu.
Ò „Kaszëbsczich nótach” a ji rozmajitëch wariantach móżeta pòczëtac w dzélu Kaszëbsczé nótë / Kaszubskie nuty Zjazdowô Piesniô Kaszëbów to drëgô frańtówka, jakô je zrëchtowónô bez karno KRÒ. W czerwińcu w jinternetach pòkôza sã piesniô Scynanié Kani (Jidzemë z Kanią). Jak zapòwiôdają nôleżnicë karna, ju wnetk to dô do pòslëchaniô nowi sztëczk…
Ne starnë ùżëwôją kùszków (an. cookies). Przezérając je bez zjinaczi ùstôwù przezérnika dôwôsz zgòdã do jich spamiãtëwaniô.


text:
„Narodna drasta hordosć a předsudk (Prevzetnost in pristranost narodne noše )“ je titul wustajeńcy Wuměłskeje galerije Maribor w Słowjenskej, kotraž bu tam 26. awgusta wotewrjena.
Wustajeńca pokazuje nimo serbskeje tež słowjensku a dansku narodnu drastu w fotach, rysowankach a mólbach. Etnografisko-dokumentariski dźěl wobohaćeja načasni wuměłcy – słowjenska molerka Tina Dobrajc, danska fotografka Trine Søndergaard a němski fotograf Eric Schütt. Hdyž posłužatej wuměłči z mólbami a fotami prowokantny element přehladki, wěnuje so wuměłc z fotami serbskich žonow, kotrež tradicionelnje wšědnje w narodnej drasće chodźa, bóle tomu měrnemu elementej. „Wšitcy třo wustajeńcu z aktualnymi prašenjemi, swojej naležnosću a refleksijemi wudospołnjeja a skića zdobom napjate wuměłske dožiwjenje.“
Wot lěta 2013 skutkowaše Birgit Weber jako přirjadnica Budyskeho krajneho rady, w juliju je so wona dobrowólnje ze zastojnstwom rozžohnowała. W jeje zamołwitosći njejstej so jenož najwjetši šěrokopasmowy projekt cyłeje Němskeje a wobnowjenje Hórnikečanskeje Energijoweje fabriki zwoprawdźiłoj, ale wona bě tež zamołwita za Němsko-Serbske ludowe dźiwadło a Budyski Serbski muzej. Ze Sewjerorynsko-Westfalskeje pochadźaca studowana twarska inženjerka poda so 1995 do Sakskeje, 2006 do Łužicy a bydli dźensa z mandźelskim we Wuježku. Tam je so Cordula Ratajczakowa ze 56lětnej rozmołwjała.
Požadanje města Lipska za olympiadu, wulka woda, wutwar šěrokopasmoweje techniki, přetwar Energijoweje fabriki, iniciěrowanje Wuměłstwoweho busa – sće chětro wobšěrnje nastajena.
W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarjam a čitarkam z nowym rjadom „Znowa čitała“ dawać.
Dźeržu mału módrošěru knižku w rukomaj. Strony hižo wupaduja. W lěće 1937, před 85 lětami, je wona jako 31. čisło Knihownje Dom a swět wušła. Pod titulom „Po serbskich pućach“ wopisuje Měrćin Nowak-Njechorński (1900−1990) swoje impresije wo pućowanjach po Serbach. Nimale wšě běchu prěni raz w Serbskich Nowinach wotćišćane. Hač drje je knižka hišće antikwarisce na předań? Skerje nic. Nacionalsocialisća ju sćazachu. Ke mni je so dóstała přez přichodnu mać, kotraž je w třicetych lětach w dobrej serbskej swójbje w Trjebjeńcy wotrostła.
W lěće 2000 je Dietrich Šołta w Ludowym nakładnistwje Domowina „Wubrane spisy“ Měrćina Nowaka składnostnje jeho 100. narodnin wudał. A w prěnim zwjazku su tute a dalše pućowanske wobrazy wozjewjene. Nastali su mjez 1928 a 1959, jenož posledni wobrazk, wo awtorowej paradiz-zahrodce, hakle w lěće 1989, krótko do jeho smjerće. Je hódno so do nich zanurić. Wjele so mi na nich lubi.
W Serbach derje znata wosobina je farar, rěčewědnik, nowinar a narodowc Bogumił Šwjela (1873–1948). Wo nim su wjele pisali, a wón sam je mnohe knihi wudał. Najwuznamniši bě wědomostny spis wo ležownostnych mjenach Choćebuskeho wokrjesa, kotryž bu hakle w lěće 1959 ćišćany. Wobšěrny žiwjenjopis wo Bogumile Šwjeli dotal njepředleži. Lětsa pak su pod titlom „Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers“ dotal njewozjewjene dźeniki Šwjele jako 70. zwjazk Serbskeho instituta w Ludowym nakładnistwje Domowiny wušli. Wědomostnica dr. Annett Brězanec je jara wobšěrny nadawk wudawaćelki a přełožowarki do němčiny přewzała a z jara chwalobnym wukonom zdokonjała. Čitar dóstawa takle dohlad do myslenja a swójbnych poměrow Šwjele.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Inspirowany wot njedawneje jězby po swěće interkulturelneje jědźe a deprimowany wot połoženja wonkowneho swěta, wućekny sej prof. Wink do swojeje biblioteki. Hačrunjež su knihi dźeń a njetrjebawše, preferowaše wón jich połnozwučne a zdobywace sady přeco hišće porno bjezposrědnjemu cokorowemu wopojenju online-komunikacije. Chcyše chwilu pola Dickensa a Prousta, Homera a Lady Murasaki wotpočnyć, zo by jich wuznam do dna wužił, nowy wotkrył a snano wo rjeńšich městnach a časach sonił.
Njedawno wuda Ludowe nakładnistwo Domowina prěnju ryzy serbsku prozowu zběrku basnika Benedikta Dyrlicha z titulom „Na motawych mjezach“.
Na dworje Serbskeho ludoweho ansambla do lětneje přestawki hišće pilnje dźěłaja. Rjemjeslnicy su při plestrowanju. Bórze budu dźěła zdokonjane, a dwór serbskeje wuměłstwoweje institucije změje z mjeztym hižo natwarjenym wulkim nowym škleńčanym domom z baletnej a chórowej žurlu rjany powabny napohlad. Dnja 9. oktobra budźe tutón dom za ludnosć zjawnje wotewrjeny. Potom změje kóždy zajimc składnosć, sej přetwar a nowotwar wobhladać a jón wobdźiwać. Scyła w domje SLA, hdyž do njeho zastupiš, za renowěrowanjom wonja. Sćěny błyšća so přez jasnu běłu barbu. Maš zaćišć, jako by do domu zaćahnył čerstwy duch a kruta wola za pospyty, profil wuměłstwoweho ansambla wočerstwić, ponowić, z nowymi idejemi serbsku kulturu we Łužicy a zwonka njeje zjawnosći prezentować.
List Jurjej Kochej po prěnim čitanju jeho knihi „Golo a Logo na slědach lumpakow“
Waženy bratře, Twoja krimipowědka je mje zahoriła. Sym ju w nonstopje do kónca přečitał. Sym přeswědčeny, zo so runje takle wšěm čitarkam a čitarjam póńdźe, wosebje tež rowjenkam wowki Abezinki, hdyž sej tute 46 ćišćanych stron do ruki bjeru.
W tutym krimipadźe chce so wowka Abezinka na stare dny wudać, a to na Jurja Worješka, wo ničo młódšim hač wona. Štož hišće žadyn krimi njeje. Hale, tón so započnje na str. 18 srjedźa, jako čitarka/čitar zhoni, zo je Abezinka swoju wnučku Machbubu, bydlacu w Etiopiskej, na kwas přeprosyła. Wnučka so stanje z objektom kidnapperow. Z Pražskeho lětanišća ju profizawlečerjej pokradnjetaj a do přihotowaneje chowanki blisko Choćebuza zawleknjetaj. Wot tam dóńdźe ultimatum čakacym: Pak wowcyne złoto ..., hdyž nic, potom je po wnučce! Serbskimaj kriminalistomaj Golu a Logu so poradźi, wězo nic tak jednorje kaž ja to tu zjimam, Machbubu z pazorow złóstnikow wuswobodźić.
Wulce zajimawe bě w 19. lětstotku, so z temami a předmjetami zaběrać, kiž pochadźeja z orienta. Tež w architekturje tutoho časa so to špiheluje. Jedyn tajki časowy swědk je Drježdźanska „Yenidze“ z lěta 1907/1909, něhdyši tobakowy kontor, natwarjeny w orientaliskim stilu. Tež w Drježdźanskim ludowědnym muzeju nańdźemy drohoćinku, kotraž pochadźa ze Syriskeje, ze stareho dźěla města Damaskusa. Je to ensemble wudebjeneje drjewjaneje stwy, kiž słužeše jako wukładźenje rumnosće wosobneje swójby, hdźež hosći witachu a wobhospodarichu. Na zakładźe napisa je móžno nastaće stwy do lěta 1810 po Chr. datěrować, štož je po islamskim kalendrje lěto 1225.
Puć Damaskusoweje stwy do Drježdźan
W tutej kolumnje powěda sydom redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Zawěsće sće hižo raz aziatisce jědli. Što pak poprawom „aziatiska jědź“ je? Teritorij, kotryž so Azija mjenuje, je hoberski. A mjez denerkebabom a sushijom je wulki rozdźěl. Prof. Wink, kiž bě wjele w Aziji po puću, wě, zo njedawa w Aziji žadyn „Aziski přikusk“ abo „Aziski restawrant“. Zhromadne wopřijeće „aziska jědź“ je zwonka Azije nastało, najskerje w Europje. W Aziji njeby nichtó zwažliwu mysličku rodźił, tute wšelakore kulinariske tradicije pod samsnym mjenom zjimać. W Aziji zawěsće tež nichtó na ideju njepřińdźe, „Peking – Thai – sushi – restawrant“ wotewrjić, kaž je to prof. Wink w městačku blisko Berlina nadešoł – runje tak kaž w Europje žadyn „Paris – italski – pražena kołbasa– restawrant“ njeje.


text:
Ślōnskŏ Gŏdka - Língua Silesiana
Transkrypt
1 Ślōnskŏ Gŏdka - Língua Silesiana Rechtōr : Martin Grabowski 1 2 A, a Ń, ń som em espanhol "ñ" Ã, ã (nasal) O, o B, b Ŏ, ŏ (som oa) C, c Ō, ō (som oo) Ć, ć = Ci, ci (Italiano "ci"ao) Ô, ô (som uo) D, d Õ, õ (som nasal) E, e P, p F, f R, r G, g S, s H, h = Ch, ch (espanhol "j") Ś, ś = Si, si (portuguê"s") I, i T, t J, j U, u K, k W, w L, l Y, y Ł, ł como som "uo" Z, z M, m Ź, ź N, n Ż, ż = Rz, rz SZ CZ DZ PRZ som "pch" TRZ som "tch" 2 3 Na ceśće - Cumprimentos Dobry dźyń - Bom dia / Buenos dias Dobrŏ noc - Boa noite / Buenas noches Dobry! - Boas! / Buenas! Pyrsk - Olá, Adeus, saudé / Hola, adios, salut Szczynść Boże - Graças a deus /Gracias a dios s Bogym - Com deus / Con dios Witejcie - Bem-vindo / Bienvenido Perguntas básicas Jak sie wōm darzi? - Como estão? (formal tanto singular como plural) A co u wōs sychać? (formal tanto singular como plural) Co tam? - Que tal? (informal) Respostas Wszyjsko dobrze - Tudo bem/Todo bien. Dźynkuja , jako tam - Obrigado, normal/ Gracias, normal. Dźynkuja - Obrigado/a /Gracias (formal) Dźynki - Obrigado/a /Gracias (informal) Moje mjano je ... - O meu nome é... Pyrsk! Moje mjano je... (Olá ! O meu nome é...). Mōm .... lōt (Tenho ... anos). Jŏ je Portugalczyk/Portugalkŏ (Eu sou português, portuguesa) outras maneiras de dizer o nome ("eu sou"/"yo soy"): - Jŏ je... - Jŏ żech je... Nacionalidades Pōrtugalczyk/Pōrtugalkŏ - português/portuguesa Italiankŏ - Italiana Szpaniōk - Espanhol 3 4 Ôjczynasz - Pai nosso Ôjćec nasz, keryś je w ńebjy, Bydź pośwjyncōne mjano Twoje, Pzidź krōlestwo Twoje, Bydź wola Twoja, Kej we ńebjy, tak tyż na źymjy. Chlyb nasz kożdodźynny dej nōm dźiśej. A ôdpuść nōm nasze winy, Kej my ôdpuszczōmy naszym winńikōm. A ńy wōdź nos na pokuszyńy, Nale zbow nos ôd złygo. Amyn. 4 5 5 6 Verbos Persony - Pronomes pessoais Jŏ - Eu / Yo Ty - Tu / Tu Ôn/Ôna - Ele/Ela / El/Ella My - Nos / Nosotros Wy - Vos / Vosotros Ôni/Ône - Eles/Elas / Ellos/Ellas BYĆ- SER/ESTAR Passado Presente Futuro Jŏ Bōłżech / Bōłech Je żech (ou "je") Byda Ty Bōłżeś / Bōłeś Je żeś Bydziesz Ôn/Ôna Bōł/ Bōła Je Bydzie My Bōli/Bōły Som Bydymy Wy Bōli/Bōły (wyście) som Bydziecie Ôni/Ône Bōli/Bōły Som Bydōm MIEĆ - TER / TENER Passado Presente Futuro Jŏ Miōłech Mōm Byda mieć Ty Miōłeś Mōsz Bydziesz mieć Ôn/Ôna Miōł/Miōła Mō Bydzie mieć My Mieli/ Miōły Mōmy Bydymy mieć Wy (wyście) Mieli/Miōły Mōcie Bydziecie nieć Ôni/Ône Mieli/Miōły Majōm Bydōm mieć 6 7 Konwersacyjŏ-Conversação Wjela Ći je? - Cuantos anos tens? Mom ... lot Nō - Sim / Si Ja - Sim / Si Ano - Sim / Si Toć - Sim, Ja / Si, ya Skuli - Por causa de Dyć - Pois / pues Moc - Muito (mucho) Psinco - Nada Trocha, Krzinka, Cej - Um pouco Niy - Não / No Możno - Pode ser Pra - Certeza /certo Recht - Certeza Przeca - De Certeza Rychtig - Realmente A-E/y S- Com / con Yno - Só / solo Czymu - Porque? Pō jakiymu - Porque? Akurat - Exatamente Prawie - Exatamente Lo - Para Abo - Ou / o Zawdy - Sempre Durch - Sempre Entlich Recentemente Eli (no inicio da pergunta) Yszi - Ainda Eszcze - Ainda Istny Verdade/Verdadeiro Blank - muito Fest - muito Ôroz - de repente Bez - Por Potyn - depois /después Prōsza - Por favor Pō ptokach - demais tarde / Demasiado tarde Fto - quem? / quien? Ftoś - alguem / alguien Kaj - onde / donde Kajś - algum sito / en algun sitio Wiela - Quanto?, quanto Zajś = Juzajś - Outra vez Jŏ Ci przajã - Amo-te Mōsz recht - Tens certeza / Tienes razón Rychtig fajno frela/karlus (Frela - Rapariga/Chica, Karlus - Rapaz/Chico) Fajno/y - linda/o gryfno/y - fix /guay (pessoas) Tukej, Sam - cá / aquí Tam - Ai / allí 7 8 Trabalho de casa / Deberes Frases Dicionário Bō my tyż niy .............. (mieć) auta. (Bō - porque, tyż - tambem) niy =ńy Trocha ....................... (mieć) hajsu (Hajs - dineiro) Moja frelŏ .......... (być) rychtig fajnŏ. Kaj ......................... (być) tyn augus (Augus - lago) "My ............................. (być) nacyjŏ" (nacyjŏ - nação) Camilla ........... (być) dobrŏ personŏ. (dobrŏ - good) Jŏ ................................ (mieć) kōcika. (kōcik - gato) Zawdy jŏ ........................... (być) rŏd. (rŏd - contento, rada - contenta) Jŏ byda ......................... (mieć) auto. Ty żeś ....................... (być) gryfnŏ/y. 8 9 Mais importantes palavrões Ciul - mais forte como "caralho" / carajo Pociulany - não normal (alguns problemas com a cabeça) Ciulaj sie - fode-te Gorol - significa "polaco" Basztard - alguém com sange de Polonia Krōjcok - alguém com sange de Polonia Klipŏ - o homem que não é muito masculino / maricon Cipoń - o homem que não é muito masculino / maricon Buc - Parvalhão Chamiarz - Esnobe Cholera (Ta cholera durś gado i gado) Dupiaty (de "dupa-rabo" significa alguem mau) Dupkowaty - Estupido Chyrlōk - Alguém sem força Chachar - Chungo Szmotlōk - Maltrapilho Huderlok - Flor-de-estufa Dekiel - Tonto Pierdouŏ - é o Falhado Pulōk - Caralho Pitŏ - Cona Bestyjŏ/Bestyjŏk - Estaferma/o Brzidactwo/Brzidŏk - Estaferma/o Ty Pieronie! (nome deus de relâmpago para que faça dano a alguém) Jeronie (nome deus de relâmpago, significado é "fode-se") Achtlik - Uma pessoa infantil Acmol - Parvalhão Wylyź - Vai-te embora! do rzici s ... - estou por aqui com... Giździe pieroński - Gigolô Wy pierońskie podciepy - Voces são filhos regalados Trzim pysk - Cala-te Mokry jak nur - Javardo Skocz mi na pukiel - deixa-me Uma frase : Mōsz aua i dwa boloki, a Twōje dzieci sōm glacōki Significado És estupido, tens dois tumores e os teus filhos não têm cabelo. 9 10 10 11 NUMERALESY Numeralesy Po raji Kardynalne 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 30 40 50 60 70 80 90 100 200 300 400 500 1 000 2 000 1 000 000 2 000 000 1 000 000 000 1 000 000 000 000 Nul Roz Dwa Trzi Sztyry Piynć Sześ Siedym Ôziym Dziewiynć Dziesiynć Jedynoście Dwanoście Trzinoście Sztyrnoście Piytnoście Szesnoście Siedymnoście Ôzmiynoście Dziewiytnoście Dwadziścia Trzidziści Sztyrdziści Piyndziesiōnt Sześdziesiōnt Siedymdziesiōnt Ôziymdziesiōnt Dziewiyndziesiōnt Sto Dwiesta Trzista Sztyrysta Piynset Tysiōnc Dwa tysiōnce Milijōn Dwa milijōnōw Milijard Bilijōn Nulowy Piyrwy Drugi Trzeci Sztworty Piōnty Szusty Siōdmy Ôsmy Dziewiōnty Dziesiōnty Jedynosty Dwanosty Trzinosty Sztyrnosty Piytnosty Szesnosty Siedymnosty Ôziymnosty Dziewiytnost Dwadziesty Trzidziesty Sztyrdziesty Piyndziesiōnty Sześdziesiōnty Siedymdziesiōnty Ôziymdziesiōnty Sziewiyndziesiōnty Setny Dwasetny Trzisetny Sztyrysetny Piyńsetny Tysiōncowy Dwatysiōncowy Milijōnowy Dwamilijōnowy Milijardowy Bilijōnowy 11 12 Wjela je godźin? - Que horas sâo? Kerŏ godzinŏ= Wjela je godźin 7:05 Piyńć na ôsmo 1:12 Dwanoście na drugo 1: 45 Trzi ćwierci na drugo 7:30 Halb na ôsmo 1:30 Halb na drugo 19.00 Siōdmo na wieczōr 04:00 Sztworto rano 23:00 Jedynosta w nocy 7:50 Za dziesiyńć ôsmo 7:45 Za ćwierć ôsmo 1. Piyrszo 2. Drugo 3. Trzecio 4. Sztworto 5. Piōnto 6. Szusto 7. Siōdmo 8. Ôsmo 9. Dziewiōnto 10. Dziesiōnto 11. Jedynosto 12. Dwanosto TRABALHO DE CASA / DEBERES 20:00 3:00 15:00 12:45 13:30 1:23 7:17 12 13 Gŏdŏć - Falar Passado Presente Futuro Jŏ Godōłech Gŏdōm Byda gŏdŏć Ty Godōłeś Gŏdŏsz Bydziesz gŏdŏć Ôn/Ôna Godōł Gŏdŏ Bydzie gŏdŏć My Godōli/Godōły Gŏdōmy Bydymy gŏdŏć Wy Godōli/Godōły Gŏdŏcie Bydziecie gŏdŏć Ôni/Ône Godōli/Godōły Gŏdajōm Bydōm gŏdŏć 1. Frase afirmativa (no presente, no futuro) - Gŏdōm, Byda mieć (no passado) - Bōłżech, 2. Frase negativa (no presente, no futuro) - Niy gŏdōm, Niy byda mieć (no passado) - Żech niy bōł, Verbos irregulares "RŎD" - Gostar RŎD / NIERŎD Masculino singular RADA / NIERADA Feminino singular RADZI / NIERADZI Masculino plural RADE / NIERADE Feminino plural (Jŏ) RŎD + verbo (no presente) 13 14 14 15 Familijŏ Brōcik - Irmão / Hermano Szwesterŏ - Irmã / Hermana Cerŏ - Filha / Hija Syn - Filho / Hijo Muter, Muti - Mãe / Madre Fater, Ôciec - Pai / Padre Ôjcowie, Ôjcy - Pais / Padres Onkel - Tio Ciotkŏ - Tia Babŏ - Esposa Chôp - Marido ou Enamorado Potek - Padrinho / Padrino Potkŏ - Madrinha / Madrina Szwigrowie - Sogros / Suegros Libstŏ - namorada / novia Ōumŏ, Starka, Mamulka - Avó / Abuela Ōupŏ, Starzyk, Tatulek - Avô / Abuelo Prastarkŏ - Bis Avó / abuela Prastarzyk - Bis Avô / abuelo Wnuk - Neto / Nieto Wnuczkŏ - Neta / Nieta Kuzyn - Primo Kuzynkŏ - Prima 15 16 Femenino Masculino Neutro Singular pŏ, bŏ, dŏ, zŏ, sŏ, nŏ, tŏ, chŏ, Plural ŏ->y kŏ, gŏ, jŏ, s, r, z, w, f, ł, n, ch, g, k, ka, l, cz, ty, - ŏ->i ŏ->e +y +i +e - exceções: ek -> ki, el -> le, Frases: Mōsz fajnŏ gymbŏ (cara) -> .................... fajne .............................. Tō je mōj bracik -> Tō .........................(ser) mōje .......................... Tō je cygaretŏ -> ............................................................................. Trabalho de casa Jŏ .......... (ser) .............. (portugues) -> My ............ (ser) .............. (portugueses) Ôn mō srōgi kichol (ele, tem, grande, nariz) -> ........................... srōgie .............. Tyn bajtel tō je rojber (Este, rapaz, isto, é, diabrete) -> Te ...................... tō sōm .................................... Palavras de latinas Singular - Plural Família -> Familijŏ - Familije Democracia -> Democracyjŏ - Democracyje 16 17 17 18 ADJETIVOS Singular Plural Masculino y i e +e Femenino ŏ e Gryfnŏ dziouchŏ -> Gryfne dziouchy Fajny karlus -> Fajne Karlusy Traduz a português / castellano 1. Szolkŏ kafyju je zawsze dobrŏ 2. Terŏzki je gorko 3. Szpetnŏ pogodã 4. Mōm głōd 5. Hned je łikynd De português/castellano a silesiano 1. tens fome / tienes hambre 2. bom dia, és muito linda. / Buenos dias, eres muy guapa 3. eu gosto / me gusta dicionário: szolkŏ - copo kafyj, bōnkawŏ - café zawsze . sempre szpetny/ŏ - feio / feo pogodŏ - tempo głōd - fome / hambre hned - em breve 18 19 1. Verbos: ŎĆ e ŎŃĆ chichrŏć sie - rise / reirse Jŏ chichrŏm sie My chichrŏmy sie Ty chichrŏsz sie Wy chichrŏcie sie Ôn/Ôna chichrŏ sie Ôni/Ône chichrŏjōm sie Outros verbos: Charlŏć - Tossir / toser Kukŏć - Observar / Mirar Padŏć - Dizer, contar Zerknońć - Dar uma olhada Babrŏć sie - Sujar-se Nynŏć, Kimŏć - Dormir Bakŏć - Fumar (tabaco) Bablŏć - falar algo que não tem nada ver Charatŏć - Trabalhar muito, Ferir(/herirse) Dychŏć - Descansar Dźwigŏć - Levantar Fulŏć - Mentir Furgŏć - Voar / Volar Pitŏć, Citŏć - Fugir/Uir Prŏć (sie) - Lutar / Luchar Pulŏć sie - Rirse/ Reirse ps. só Pulŏć es fazer chichi /pipi Ślimtŏć - Chorar Tachŏć - Carregar (objetos pesados) Verbos OWŎĆ têm outra mudança por exemplo fajrowŏć (celebrar) - Jŏ fajrujŏ 19 20 20 21 2. Verbos: "ÔC", "WŎĆ" e "OWŎĆ" - Segunda maneira para mudar(cambiar) verbos "ÔC" Jŏ przajã My przajamy Ty przajesz Wy przajacie Ôn/Ôna przaje Ôni/Ône przajōm - verbos "WŎĆ" Jŏ dajã My dajemy Ty dajesz Wy dajecie Ôn/Ôna daje Ôni/Ône dajōm verbos "OWŎĆ" Jŏ absztychujã My absztychujemy Ty absztychujesz Wy absztychujecie Ôn/Ôna absztychuje Ôni/Ône absztychujōm NORMA PARA PRIMEIRA PESSOA: ŎĆ-> AJÃ, WŎĆ-> JÃ, OWŎĆ -> UJÃ, Outros verbos: Absztychowŏć - Lembrar Angrajfowŏć - Atacar Dawŏć - Dar Betlowŏć - Enganar / Estafar Bindowŏć - Ligar / Poner bandaje Jamrowŏć - Lamentar Przôc - Gostar, Favorecer Rychtowŏc - Preparar 21 22 3. Verbos: "EĆ", "IĆ", "YĆ" - YĆ, EĆ Jŏ kurzã My kurzymy Ty kurzysz Wy kurzycie Ôn/Ôna kurzy Ôni/Ône kurzōm Verbos: Kurzyć - fumar Ônaczyć - fazer, mudar Buczeć - ofender, chamar mal Charczeć - resonar / roncar - IĆ Jŏ bulã My bulimy Ty bulisz Wy bulicie Ôn/Ôna buli Ôni/Ône bulōm Verbos: Bulić - pagar Wadzić się - discutir - Verbos onde aparece "i" Jŏ robiã My robimy Ty robisz Wy robicie Ôn/Ôna robi Ôni/Ône robiōm Verbos: Capić - cheirar mal Cyganić - mentir Myśleć - pensar Robić - trabalhar 22 23 Verbos que sô aparecem em terceira pessoa ćmi sie - escurece / oscurece farci sie - vale a pena morzy mnie - dor de estômago Traduz a português/ castellano 1. rubŏ babŏ, pra? 2. Karlik wołŏ do ciotki na fol w banie 3. Byłech gańbŏ 4. Gŏdōmy w doma pō ślōnsku 5. Fest chcã karnonć sie banōm De português/castellano a silesiano 1. Eu pago / Yo pago 2. Mentes / Mientes 3. Ela ressona durante a noite / Ella ronca durante la noche 4. Trabalho en (w) Proatlântico 5. Tu fumas cigarros. Dicionário: rubŏ/y - gorda/o pra - verdade babŏ - mulher / mujer wołŏć - chamar / llamar na fol - de alta voz w - en na - a banŏ - eléctrico / tramvia gańbŏ - vergonha / verguenza dom - casa fest - muito / mucho chcieć - querer karnonć - conduzir 23 24 24 25 PASSADO CONTINUO DE AÇÂO TERMINADA citŏć - fugir / uir Pessoa Presente Passado Jŏ citŏm citnōłech / citnōłach Ty citŏsz citnōłeś / citnōłaś Ôn/Ôna citŏ citnōł / citnōła My citŏmy citneli / citnōły Wy citŏcie citneli / citnōły Ôni/Ône citŏjōm citneli / citnōły Myśleć - pensar Pessoa Presente Passado Jŏ myślã myślōłech / myślōłach Ty myślisz myślōłeś / myślōłaś Ôn/Ôna myśli myślōł / myślōła My myślimy myśleli / myślōły Wy myślicie myśleli / myślōły Ôni/Ône myślōm myśleli / myślōły 25 26 Verbo irregular IŚĆ - IR Jŏ idã My idymy Ty idziesz Wy idziecie Ôn/Ôna idzie Ôni/Ône idōm Traduz a português/castellano 1. Idã dziś na badyhalŏ. 2. Myślōłech, iże cytneli. 3. Gynau. 4. Bajtel durch łazi pō placu. 5. Zajś kopruch. De português/castellano a silesiano 1. Já escurece? / Ya oscurese? 2. Pensava que não tenha dinheiro. / Pensaba que no tenía dinero 3. Pensava que estavas na piscina. / Pensaba que estuviste en la piscina 4. Não vamos ter nada. 5. Onde esta estaçâo / estación. (stacyjŏ) Dicionário: dziś - hoje / hoy badyhalŏ. - piscina co, iże - que gynau - exatamente bajtel - miudo / joven łazić - andar pō placu - ao ar livre, (/ aire libre), pátio, placa zajś - outra vez kopruch - mosquito 26 27 27 28 FUTURO CONTINUO Być Byda Bydziesz Bydzie + verbo infinitivo Bydymy Bydziecie Bydōm PASSADO E FUTURO SIMPLE NA + Verbos que começam de "ry" por exemplo "rychtować" ZA + Verbos que começam de "bu", "ku", "pu", "wo", "mo", etc. por exemplo "bulić" PO + Outros ("wa", "ba", "cha", "ka" "my", "by" etc. por exemplo "myśleć" atenção este tempo podemos usar somente para verbos de ação simple, não continua por exemplo não podemos usar-o para verbos como: Gostar 1. Futuro simple se crea por mudar verbo em presente e adicionar "po", "za" ou "na", al principio do verbo. 2. Passado simple se crea por mudar verbo em passado e adicionar "po", "za" ou "na", al principio do verbo. 28 29 Myśleć - pensar Pas. Simple Pas. Cont. Presente Fut. Cont. Fut. Simple Jŏ Pomyślōłech myślōłech myślã Byda myśleć Pomyślã Ty Pomyślōłeś myślōłeś myślisz Bydziesz myśleć Pomyślisz Ôn/ Pomyślōł myślōł myśli Bydzie myśleć Pomyśli My Pomyśleli myśleli myślimy Bydymy myśleć Pomyślimy Wy (Wyście) (Wyście) myślicie Pomyślicie pomyśleli myśleli Bydziecie myśleć Pomyśleli myśleli myślōm Bydōm myśleć Pomyślōm Ôna Ôni/ Ône Gŏdŏć - Falar Pas. Simple Pas. Cont. Presente Fut. Cont. Fut. Simple Jŏ Pogodōłech Godōłech gŏdōm Byda gŏdŏć Pogŏdōm Ty Pogodōłeś Godōłeś gŏdōsz Bydziesz gŏdŏć Pogŏdōsz Ôn/ Pogodōł Godōł gŏdō Bydzie gŏdŏć Pogŏdō My Pogodōli Godōli/Godōły gŏdōmy Bydymy gŏdŏć Pogŏdōmy Wy (wyście) gŏdŏcie Bydziecie gŏdŏć Pogŏdŏcie Pogodōli (wyście) Godōli/Godōły Pogodōli Godōli/Godōły gŏdajōm Bydōm gŏdŏć Pogŏdajōm Ôna Ôni/ Ône 29 30 Traduz a português / castellano 1. Rychtujã lekcyje. 2. Byda robić na proatilantico. 3. Zabulisz za te auto dwa tysiōnce euro. 4. Pogŏdōm s Camillōm. 5. Myślōłech co robisz na grubie. 6. Mōm rymŏ. 7. Ôna idzie ku mnie. De português / castellano a silesiano 1. Quanto pagarei? / Cuanto pagaré? 2. Que pensaste? 3. Compraremos auto. 4. Estarei a comprar / Estaré comprando 5. Digo-te que ela mente / Te digo que ella miente dicionário: lekcyjŏ - aula /clase grubŏ - mina co - que s - com za - por te - este ku - hacia 30 31 31 32 DEKLINACYJE Femenino Nom singular plural Prepozycyje/ Depois de... Nominativus Babŏ Baby Genetivus Babe Babi Dativus Babi Babōm Accusativus Babŏ Baby Widzã(veio) ... , Instrumentalis Babōm Babami Idã s, Jadã (s) ... Locativus Babe Babach w... Vocativus Babŏ ! Baby! Idã do... OUTROS 1. Nacyjŏ Familijŏ Byrnŏ Chaupŏ Italiankŏ 2. Nacyje Familije Byrne Chaupe Italianke 3. Nacyji Familiji Byrnie Chaupie Italiance 4. Nacyjŏ Familijŏ Byrnŏ Chaupŏ Italiankŏ 5. Nacyjōm Familijōm Byrnōm Chaupōm Italiankōm 6. Nacyje Familije Byrnie Chaupie Italiance 7. Nacyjŏ ! Familijŏ ! Byrnŏ ! Chaupŏ ! Italiankŏ ! 32 33 Masculino Nom singular plural Prepozycyje/ Depois de... Nominativus Chôp Chôpy Genetivus Chôpa Chôpuw Idã do... Dativus Chôpowi Chôpōm Dajã... Accusativus Chôpa Chôpuw Instrumentalis Chôpym Chôpami Idã s.. Locativus Chôpie Chôpach w... Vocativus Chôpie! Chôpy! OUTROS 1. Kolegã Dom Koń Karlik Brōcik 2. Kolegi Doma Końa Karlika Brōcika 3. Kolegowi Domowi Końowi Karlikowi Brōcikowi 4. Kolegi Doma Końa Karlika Brōcika 5. Kolegōm Domym Końym Karlikyem Brōcikym 6. Kolegie Domie Końu Karliku Brōciku 7. Kolego ! Domie ! Końu ! Karliku ! Brōciku! 33 34 Expressões idiomáticas 1. Jŏ tendy, a ôn inendy - Cuando alguien responde de otro tema 2. Ani pies za darmo nie szczekŏ. - "Ni el perro ladre gratis" 3. Ani słychu ani dychu ô nim - Cuando no se sabe de alguien, desaparece 4. Bydzie mu ciepuo! - Le espera el castigo 5. Bez prace niy bydōm kołŏcze. - significado: Sin trabajo no se consigue nada 6. Chciŏłech ci coś pedzieć, a psinco niy dŏć - cuando no te acuerdas que querias decir 7. Chycił zajonca - cuando alguien se cae 8. Chytŏ sie mie myś - cuando empiezas acordarte lo que querias decir 9. Czym guwno chorsze, tym je gorsze - significado: persona sabe menos ensena que es mejor 10. Do płaczu mi idzie - cuando tienes ganas de llorar 11. Drzystu chlastu, aż ku miastu - cuando una conversacion no sirve para nada 12. Fik z lasa, fik do lasa! - sobre una persona que todo el tiempo cambia su caracter y la opinión 34 35 Traduz a português 1. Camilla je Italiankōm. 2. Przajã furgŏć fligerym. De português a silesiano 1. Vamos no elétrico. / Vamos en la tranvia. 2. Vou a casa. / Voy a casa 3. Vou com a esposa. / Voy con mi esposa. 4. Veio um rapariga / Veo una chica dicionário: banŏ - elétrico / tranvia jadã (jechać) - ir no: carro, elétrico, autocarro / ir en el coche, tranvia, bus furgŏć - voar / volar 35 36 DICIONARIOS 36 37 37 38 38 39 39 40 40 41 41
Podobne dokumenty
O M OSSOROENSE Revisão biométrica começa em Mossoró e mais duas cidades
que a Uern tem grandes técnicos em seus quadros para a execução de mais esta tarefa. "Esta nova parceria será muito importante para a cidade de Mossoró, que iráBardziej szczegółowo


text:
Čěšćinarjo wosmeho lětnika Serbskeho gymnazija su njedawno dwudnjowsku ekskursiju do Prahi přewjedli. Póndźelu rano zetkachmy so při dwórnišću w Budyšinje a dojědźechmy do Biskopic, zo bychmy móhli z ćahom do Liberec dale jěć. W Liberecach wobhladachmy sej twarjeni kupanišća Babylon a interaktiwneho muzeja IQ-Landia. Po tym jědźechmy z luksusowym busom wot Regiojet, w kotrymž běše tablet w sedłach zatwarjeny a hdźež sy móhł darmotnje napoje pić, dale do hłowneho města. W Praze zaměnichmy pjenjezy a mějachmy na Václavskim naměsću přestawku za wobjed. Po tym započa so naša tura po měsće: Wobhladachmy sej mjez druhim Narodny muzej a postawu swjateho Wjacława, dźěchmy k Pulwrowej wěži, při kotrejž so kralowski puć započina a wjedźe dale k staroměšćanskemu naměstu z časnikom Orlojom, pomnikom Jana Husa a Týnskej cyrkwju. Dale nóžkowachmy na Karlowy móst (tu maš rjany wuhlad na hród, rěku Wołtawu, horu Petřín a Narodne dźiwadło) a přez Malostranské náměstí z impozantnej cyrkwju swjateho Mikławša hač na Praski hród, štož je zdobom najwjetši hrodowy kompleks swěta. Tu, w cyrkwi swjateho Wita, su kralojo tehdy krónu dostali. Wobhladachmy sej na hrodźe tež hišće Zlatou uličku, w kotrejž su alchemisća bydlili, kotřiž su za krala Rudolfa II. Eliksěr wěčneho žiwjenja wunamakać dyrbjeli. Naš puć wjedźeše nas dale do Łužiskeho seminara, w kotrymž su tež hižo Jakub Bart Ćišinski a Michał Hórnik wuknyli. Po słódnej wječeri – sydaše smaženy twarožk z běrnami – smy z ćežkimi nohami do našeho internata „Větrník“ dóšli. Ale za wječornu party hač do napoł dwanaćich su naše mocy potom tola hišće dosahali.
Přichodne ranje snědachmy porjadnje w rjanej čěskej pjekarni „Antonínovo“. Po tym podachmy so z liftom na horu Petřín. Tam steji čěska kopija Eiffeloweje wěže, na kotruž smy zalězli a wjele fotow činili. W špihelowym labyrinće smějachmy so přez naše žortne grimasy. Zakónčichmy našu ekskursiju z porjadnym wobjedom na Černém mostě a dojědźechu zaso z luksusowym busom do Liberec a dale z ćahom do Budyšina.
Fiodor Nowak, Dawid Leppers, Jan Delan, Stani Wencel, Stanko Fryča