text:
Korjenje lipow špatny staw dróhi a hněw dźěłaćerjow zawinowali
Sernjany/Róžant (jh/JK/SN). Krajnoradny zarjad Budyšin je minjenej pjatk a sobotu při ponowjenju dróhi wšitke lipy pola Sernjan podrězać dał a nimo toho postajił, zo maja tam po zakónčenju twarskich dźěłow 24 nowych štomow sadźić. Njedosahaca wěstota korjenjow je k tomu wjedła, zo dyrbjachu lipy pušćeć. Wjacore wjetše korjenje dyrbjachu w zašłych tydźenjach při twarskich dźěłach wotstronić, zo bychu nowe wodowody pod pućom dosć městna měli. Při podrězanju štomow twarscy dźěłaćerjo Wehnertec firmy z Hórkow zwěsćichu, zo bě to prawy rozsud krajnoradneho zarjada. Někotre lipy woprawdźe hižo wěsće w zemi njestejachu. Nimo toho spóznachu wodźerjo motorskich piłow hakle při podrězanju, zo běchu někotre štomy tež hižo dudławe. „Podrězanje bě trěbne. Za wotběh našich twarskich dźěłow pak tale akcija runjewon spomóžna njebě. Dźěłamy tu hižo wjacore tydźenje. Lipy běchu nam při twarskich dźěłach stajnje zadźěwki. Nětko hižo nic ...“, měnješe jedyn z twarskich dźěłaćerjow.


c: text/html

text:
Waršawa (dpa/SN). Hladajo na hrožacy wustup Wulkeje Britaniskeje z Europskeje unije so dźeń a wjace pólskich wupućowarjow radšo w Němskej za dźěłom rozhladuje hač w Jendźelskej. Tole je wuslědk woprašowanja, kotryž wčera we Waršawje wozjewichu. Tak by 34 procentow wšěch k wupućowanju zwólniwych najradšo w zapadnym susodnym kraju dźěłało, jenož hišće 18 procentow we Wulkej Britaniskej. „Začuwamy cyle jasnje z wustupom zwjazane strachi“, rjekny Maciej Witucki, čłon předsydstwa posrědkowanskeje firmy Work Service, kotraž bě woprašowanje pola slědźenskeho instituta Millward Brown skazała.
Ličba zajimcow, kotřiž we Wulkej Britaniskej za dźěłom pytaja, je porno minjenemu lětu 2015 wo dwanaće procentow woteběrała. „Ludźo so radšo stabilnym němskim dźěłowym wikam přiwobroćeja hač njewěstemu wuwiću we Wulkej Britaniskej“, Witucki podšmórny. Přidatnje jich němska zakładna mzda 8,50 eurow wabi. Nimo toho wšak w Němskej fachowych dźěłaćerjow a kompjuterowych specialistow z němskorěčnymi znajomosćemi pytaja.
Praha (dpa/K/SN). W stolicy Čěskeje je sobotu popołdnju něšto tysac ludźi za to demonstrowało, w kraju zlegalizować konop (cannabis). 19. raz hižo wotmě so w Praze tak mjenowany „milion marihuana march“, tónkróć z něhdźe 5 000 wobdźělnikami. Přewažnje młodźi demonstranća žadachu sej, zakonsce dowolić plahowanje a wobsedźenje mjeńšich mnóstwow konopje kaž tež priwatne konsumowanje marihuany za njemedicinske wotpohlady.
Dotal smědźa w Čěskej konopjowe produkty jeničce za wěste mediciniske zaměry wužiwać. Na raka abo aids schorjeni dóstawaju je přećiwo bolosćam na recept wot fachoweho lěkarja. Strona Piratow, sobuiniciatorka demonstracije, přihotuje znowelizowanje wotpowědneho zakonja, zo by přichodnje móžno było konop plahować. Tež w Ostravje je sobotu dobrych połsta ludźi za zlegalizowanje marihuany naležnje demonstrowało.
Waršawa. Wobydlerjo Pólskeje su wutoru, kaž kóžde lěto 3. meje, róčnicu wobstaća prěnjeje wustawy kraja swjećili, lětsa samo jubilejnu 225. Dnja 3. meje 1791 bě tehdyši pólski sejm po štyrilětnym wuradźowanju prěnju wustawu wobzamknył. Kopija rukopisneho manuskripta „konstitucije“, kaž Polacy wustawu mjenuja, pokazuja dźensa w něhdyšej rezidency pólskich kralow „Łazienki Królewske“ w stolicy Waršawje.
Staro-nowy šef słowakskeho knježerstwa koalicije štyrjoch stron Robert Fico měješe 18. apryla Narodnej radźe přednjesć program přichodnych zaměrow. Dóšło k prěnjemu jeho wustupej w parlamenće pak njenadźicy njeje. Fico bě krótko do toho swój obligatoriski rańši běh po nasypach Dunaja zabsolwował, nadobo pak bolosće w hrudźi čuł. Jeho přewodnicy mějachu tuž za radźomne premiera hnydom do chorownje dowjezć, mějo infarkt za móžny. Dowjezechu jeho tuž do wustawa za schorjenja wutroby. Tam su pola premiera někotre trochu „zatykane“ žiły zwěsćili a jeho na to 22. apryla operowali. Kardiochirurgiski zasah je direktor kliniki prof. Michal Hulman wosobinsce wuwjedł a pacientej tež dwójny bypass połožił. Zjawnosć mjeztym zhoni, zo je ministerski prezident wšitko derje přetrał a zo su jeho wčera z chorownje pušćili. Póńdźe pak najprjedy na kuru.
Waršawa. Štóž wobrazy němskeje zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel (CDU) w zjawnosći spali, njetrjeba so w Pólskej chłostanja bojeć. To je Wrócławske statne rěčnistwo zdźěliło. Wuchadźišćo bě skóržba tamnišeho wyšeho měšćanosty Rafała Dutkiewicza. Tón bě na antieuropskim zarjadowanju nacionalistiskeje Organizacije narodnoradikalneho lěhwa (ONR) před radnicu města wobkedźbował, kak demonstranća plakaty z wobrazom Angele Merkel pala.
Praha (dpa/SN). Čěska republika je prěnich štyrjoch ćěkancow z Grjekskeje na zakładźe loni w septembru wobzamknjeneho plana Europskeje unije wo rozdźělenju migrantow přiwzała. „Je to skupina Syričanow“, zdźěli rěčnik statneho lěhwa za registrowanje ćěkancow Kiril Christov powěsćerni ČTK. Cyłkownje sydom Syričanow bě wěstotne přepruwowanje čěskich institucijow wuspěšnje wobstało. Třo z nich pak so zminychu. Prawdźepodobnje nochcychu do Čěskeje, kotraž je za swoju restriktiwnu politiku napřećo ćěkancam znata.
Dalšich 23 požadarjow azyla je Čěska wotpokazała. „W podłožkach tychle ludźi, kotrež smy z Italskeje a Grjekskeje dóstali, pobrachuja kopije wosobinskich dokumentow, kiž bychu jich identitu jasnje dopokazali“, ministerstwo rozłoži. Před sydom měsacami běchu nutřkowni ministrojo EU přećiwo woli Čěskeje, Madźarskeje, Rumunskeje a Słowakskeje wobzamknyli, 120 000 ćěkancow po wšej Europje rozdźělić. Čěska ma tuž 2 978 ludźi přiwzać.
Špindlerův Mlýn (dpa/SN). Čěska republika chce předań praskotakow přichodnje wobmjezować. Wotpowědnu iniciatiwu je justicny minister Robert Pelikán wčera připowědźił. W Němskej smědźa wobchody praskotaki hakle něšto dnjow do silwestra poskićeć. „Je hódne wo tym rozmyslować, hač nječinimy to podobnje“, rjekny Pelikán. To je jedyn z wuslědkow dwudnjoweje wuměny nazhonjenjow justicnych ministrow Sakskeje, Bayerskeje, Čěskeje a Pólskeje w Špindlerův Mlýnje. Ilegalne praskotaki z Čěskeje po měnjenju sakskeje justicy nutřkownu wěstotu swobodneho stata chětro wohrožeja. Kriminelni wužiwaja praskotaki, zo bychu awtomaty rozbuchali abo atentaty na ćěkancow skućeli. Hakle njedawno bě policija na raciji přećiwo prawicarskim skupinam wjetše mnóstwa čěskeje pyrotechniki našła.
Dalša tema zetkanja bě bój přećiwo wopojnemu jědej chrystal. Wulki dźěl drogi, kotruž w Němskej předawaja, pochadźa z Čěskeje. Praha je wotpowědne přećiwne naprawy připowědźiła.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mezopotamiska
Mezopotamiska (grjeksce: Meσoπotauίa Mesopotamia, aramejsce: ܒܝܬܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, kurdisce: Mezopotamya arabsce: بلاد مابين النهرين Bilād mā bain an-Nahrain) woznamjenja (kraj) mjez (dwěmaj) rěkomaj abo tež krótko Mjezyrěčina a woznamjenja w historiskim zmysle kónčinu dólnych runinow mjez rěkomaj Eufratom a Tigrisom, w kotrejž měšćanske staty Sumeričanow, Babylonjanow, Aramejčanow a Assyričanow ležachu.
Wobsah
- 1 Zapřijeće a definicija
- 2 Geografija
- 3 Předstawizny
- 4 Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa
- 5 Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje
- 6 Kultura a towaršnosć
- 7 Žórła
- 8 Eksterne wotkazy
Zapřijeće a definicija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše wužiće mjena Mezopotamiska za kraj mjez rěkomaj zapřijima kónčinje wot Sumer a Akkad, kotrejuž dólne runiny su znate pod mjenom Južna Mezopotamiska.[1] Prěnjotnje so kónčina Mezopotamiskeje we wysokosći dźensnišeho Bagdada započa a rozpřěstrě so hač do regionow sewjerneje Syriskeje.[1]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z Mezopotamiskej jako Mjezyrěčina su geografisce dźensniše kónčiny Iraka sewjerowuchodneje Syriskeje kaž tež juhowuchodneje Turkowskeje definowane.[2] Za přirodne mjezy maja wuchodne dólne nakromne kónčiny horinow Zagros a Taurus, pobrjóžna kónčina Persiskeho golfa a započinaca so syrisko-arabska pusćina.[3] Žórłowe regiony Eufrata a Tigrisa pak geografisce k Mezopotamiskej njesłušachu.[3] Z kóncom nowowbabylonskeho mócnarstwa so tež historiske stawizniske zapřijeće Mezopotamiska kónčeše. Slědowace epochi z jich nowymi politiskimi statnymi wutworami tohodla pod historiske mjeno Mezopotamiska njesłušeja.[3]
Politiske wliwowe kónčiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Assyriska, Babyloniska a Sumer pěstowachu dalokosahace politiske poćahi k susodnym krajam, kotrež buchu tež zdźěla za prowincy mezopotamiskich jadrowych krajow deklarowane. Mjez krajemi starowěka, kotrež njesłušeja k historisce definowanym geografiskim kónčinam Mezopotamiskeje, su mj. dr. Armenska, Urartu, Mittani, Mediska, Elam a zažne persiske mócnarstwo, prjedy hač wot lěta 539 př. n. l. prěni naslědny stat stareje Mezopotamiskeje tworješe.[3]
Předstawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najstarše archeologiske wobsydlenske sćěhi hodźa so za połojcu 11. lěttysaca př. n. l. při srjedźnmy Eufraće w Murejbeće dopokazać, hdźež su so pochowane byče nopy w kulojtych domach namakali. Hodźi so z wěstotu předpokładować, zo běchu podobne poměry w susodnych regionach, dokelž družina namakankow typiske znamjenja cyłkowneje Mezopotamiskeje reprezentuje.[4] Wot 10. lěttysaca př. n. l. hodźa so wumodelowane žónske figuriny namakać. Obsidian w małych mnóstwach pokazuje na wikowanje z Kapadociskej. Namakane obsidianowe brjenki su dopokaz zažneho wikowanja.
Hač do 8700 př. n. l. móžemy architektoniski pokrok wobkedźbować. Něhdy kulojte bydlišća přeměnjachu so do róžkatych domow, kotrež nětko tež nad wjacorymi rumnosćemi disponowachu. Žitne zbytki w silach pokazuja na prěnje ratarkse činitosće. Něhdźe wot 7700 př. n. l. pokazuja wšě domy, w kotrychž buchu čłowjeske nopy namkane, róžkaty stil. Specialny porjad pokazuje podobnosće na kult mortwych Jericha. Ze sedmoho lěttysaca do Chrystusa pochadźeja najstarše dokłady za keramiku. Objekty pokazuja měnjace so motiwy a techniki, kotrež pokazuja na dołhi wuwiwanski proces přez wjacore lětstotki. Wot 6. lěttysaca př. n. l. hodźi so prěni raz palena hlina z prehistoriskimi modelemi hornčerskeje tačele dopokazać.[4]
Južna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobsydlenje započa so mjez 5000 a 4000 př. n. l. w Obejdskej dobje. Ratarjo wobsydlachu kraj mjez Babylonom a Persiskim golfom, wjedźechu prěnje ratarstwo. Dźělenje dźěła nasta, hornčerska tačel bu wunamakana, Temple z hlinjanych cyhelow su nastate. Wot Urukoweje doby (4000–3100 př. n. l.) namakachu města a spočatki pisma, kotrež so ze systema piktogramow k sumeriskemu klinowemu pismu wuwiwaše.
Srjedźna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W dólnych runinach srjedźneje Mezopotamiskeje ležachu jako najwuznamniše městnosće Sippar, Dur-Kurigalzu a Opis. Kónčina bě přez rěku Dijala a horni běh Delnjeho Zaba wobmjezowana. Plahowachu hłownje žito. Najwažniša hospodarska hałza wšak bě zhotowjenje smoły a kołmaza w regionje Opis.
Sewjerna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosebitu rólu hraješe w 4. a 3. lěttysacomaj př. n. l. tež sewjerna Mezopotamiska, kotrež so wobchadnje druhdy tež Hornja Mezopotamiska mjenuje. K njej słušachu kónčiny při hornim běhu Eufrata, Tigrisa a Habura. Wuznamne města su tam nastali, kaž Mari, Ebla, Hama, Hamukar, Tell Halaf/Aleppo, Nabada, Niniwa a tež Assur.
W druhej połojcy 3. lěttysaca př. n. l. da so nimo toho jednotna kultura w tutej kónčinje zwěsćić, kotraž so mjez druhim přez standardizowany załožk Akropolisa z palastom a templemi w srjedźišću sydlenskeje hórki wuznamjeni.
Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetši dźěl znatych stawiznow Mezopotamiskeje je přez připućowanja po skupinach charakterizowany. Zwjetša rozpadny region do wjele měšćanskich statow, podobnje kaž w starowěkowskej Grjekskej, pod kralemi, kotřiž nachwilu jedny přećiwo druhemu wojowachu. Běchu fazy, kotrež buchu přez wulke mócnarstwa dominowane a druhe, w kotrychž mócy ze susodnych regionow dobywanske wójnske wuprawy wjedźechu.
Chronologija zepěra so na assyrisku lisćinu kralow, lisćinu eponymow a chroniku eponymow. Přez rjad synchronizmow hodźi so najwjace babylonskich kralow (po sumeriskej a babylonskej lisćinje kralow A) do systema zasunyć. W Babylonskej so lětnje mjěna (po wažnym podawkom) hač do časa knjejstwa krala Kurigalzu I. wužiwachu, po tym wužiwa so zwjetša jenož lěto knjejstwa krala jako referencu.
Nimo toho su synchronizmy znate: Šamši-Adad I. z Assyriskeje zemrě w 17. lěće knjejstwa krala Hammurabi, Ammiṣaduqa, kral Babylona knježeše 146 lět po stupjenju krala Hammurabi. Babylon připadny w lěće 31 krala Šamšu-ditana k Hetitam pod Muršili I. Z wobkedźbowanjow Wenusy w času krala Ammiṣaduqa spytachu, absolutne daty wotwodźić. Wotpowědny podawk wospjetowaše so kóžde wosme lěto. Nimo toho je rozprawa wo dwěmaj zaćmićomaj měsačka za čas UR-III-dynastiju.
Tež archelogoiske namakanki su snadne. Wjele starobabylonskich sydlišćow bu rozpušćeno. Po Gasche et al. (1998, 7) je so tutón proces wšak hižo před padom Babylona započał a zda so, zo to bě ze změnu hydrologiskeho systema w času knjejstwa Samsuiluny zwjazane. Ur, Uruk a Larsa nad Eufratom běchu potrjechene, ale tež Girsu a Lagaš buštej rozpušćenej, w 30. lěto knjejstwa Samsuiluny potom tež Isin a Nippur. Tež rozpjeće keramikowych formow jasnje woteběra (Gasche et al. 1996, 43). Zda so, zo bě kónčina na wuchod Tigrisa mjenje potrjechena.
Sumeričenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne dopokazy w južnej Mezopotamiskej su w sumeriskej rěči spisane. Někotři rěčespytnicy měnja, zo sumeriska rěč móhła z mongolšćinu, finšćinu, madźaršćinu abo z turkowšćinu přiwuzna być a wotwodźeja z toho připućowanje Sumeričanow do Mezopotamiskeje z wuchoda, měnjo, zo tam su korjenja tutych rěčow. Njejsu žane archeologiske dokłady za tajke připućowanje. Teorija, zo južna Mezopotamiska w neolitikumje hišće pod mórskej hładźinu ležeše, njeda so mjeztym wjace dźeržeć, chibazo přińdźe přez eroziju w sćěwku rólniskeho wužiwanja a přepasenja w Taurusu a Zagrosu k sylnemu nanjesenju pódy.
Kónc 4. lěttysaca př. n. l. buchu technologije za efektiwniše powodźenje polow wuwite a etablěrowane, tak zo móhli so prěni raz města tworić. Rozhałžkowany kanalowy system bu wot tak mjenowanych měšniskich wjerchow zorganizowany a zhromadnje wobtwarjeny („templowe hospodarstwo“).
Rjemjesło a wikowanje nabywaštej dale a bóle wuznam a města buchu dale a bóle zamóžite. Kóžde z tutych sydlišćow bě politisce samostatne.
Přiběrace žadanja na organizaciju a tež templowe hospodarstwo wuměnjachu a spěchowaštej wuwiwanje pisma. Na spočatku słužeše pismo jenož knihiwjedstwu- Najwažniše město Sumeričanow bě Uruk, jedyn z jeho knježićelow bě Gilgameš. Epos wo tutym rjeku maja so za najstarši wobchowany literarny dokument čłowjestwa. Wokoło lěta 2700 př. n. l. bě klinowe pismo w swojich móžnosćach dospołnje wuwite.
Wot lěta 3000 př. n. l. připućowachu nomadźa ze sewjera do južneho Mezopotamiskeje. Sumeriska lisćina kralow, kotraž tež wo lijeńcy powěda, dokumentuje tute pućowanja přez mjenowanje semitiskich mjenow. Historikarjo mjenuja tutu dobu zažnodynastisku periodu, kotraž so w 23. lětstotku př. n. l. skónči.
W tutej dobje rozłama jednota duchowneje a swětneje mocy. Palasty buchu za kralow natwarjene, kotrež nic jenož reprezentaciji słužachu. Kralojo tuteje doby mjenowachu so lugal (= „wulki čłowjek“). Swój mócnarski narok pokazachu knježićeljo tež přez swoje rowy, dajo so z swojej družbinu pohrjebać. Wjacore tutych kralowskich rowow namakachu blisko města Ur.
Dalše namakanki, kotrež mějachu za hospodarstwo rozsudny wuznam, běštej koleso a hornčerska tačel (pózdnja Uruk-doba).
Zjednoćenje a čas rozkćěwa pod Akkadom[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze Sargonom z Akkada so nowa epocha započa (wokoło 2235-2094 př. n. l.). Załoži prěnje wulke prědnjoaziske mócnarstwo, zjednoćejo wjele měšćanskich statow. K swojemu mócnarskemu wobwodej słušeše cyłu Mezopotamisku, dźěle Syriskeje, Irana a Małeje Azije. Město Akkad, kotrehož zbytki hišće njebuchu namakane, bu knježerstwowe sydło. Akkadska rěč wutłóči sumerišćinu jako rěčanu rěč; sumerišćinu wšak wužiwachu dale jako sakralnu, ceremonialnu, literarnu rěč a jako rěč wědomosće. Dobywanja Sargona wjedźechu k hospodarskim a kulturelnymi zwiskam z podćisnjenymi ludami a z nowymi susodami. Přistup k Persiskemu golfej daše florěrowace mórske wikowanje nastać.
Mócnarstwo Akkada žane dołhe wobstaće njeměješe. Mnoholičbne zběžki a předewšěm připućowacy hórski lud Gutejčanow skónčichu tutu epochu.
Tute prěnje wulke mócnarstwo zwosta w mytach regiona žiwe. Tak wjele pozdźišo samo Assyričenjo w swojich stawiznach wo Sargonje rozprawichu.
Nowosumeriske mócnarstwo dynastije Ur III[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po nic cyle 100 lětach buchu Gutejčenjo wuhnaći, a sumeriske měšćanske staty dóńdźechu zaso k mocy a wulkosći. Město Ur bu znowa srjedźišćo. Sumerišćina bu zarjadniska rěč. prěnje cikuraty nastawaja.
Tuta doba wuznamjeni so přez krute zarjadnistwo a přez wudawanje prawniskich wukazow (Kodeks Ur-Nammu). Je to poslednja wot Sumeričanow charakterizowana epocha. Jich rozpad je přez zańdźenje mocy městow wuznamjeny. přez to měł dalši nomadny lud swoju šansu k postupej dóstać (hlej tež: Lisćina kralow z Ura).
Starobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pod kralom Hammurabi, w starobabylonskej periodźe (2000 př. n. l. - 1595 př. n. l.), so město Babylon do srjedźišća tehdyšich podawkow dósta a bu tak wuznamne za region, zo Grjekojo pozdźišo cyłu Mezopotamisku Babylonsku mjenowachu. Hammurabi je znaty, dokelž spisa jednu z prěnich traděrowanych zběrkow zakonjow, tak mjenowany kodeks Hammurabi. W 280 paragrafach prawidłowaše aspekty ciwilneho prawa, chłostanske prawo a zarjadniske prawo. Poda nam wjele rozsudźenjow jednotliwych padow, kotrež so často přez wulku krutosć wuznamjenjachu. Historikarjo njejsu sej wěsći, kak dołho so tuta zběrka zakonjow wobkedźbowaše.
Assyriska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We 18. lětstotku př. n. l. knježeše Šamši-Adad I. wjetše mócnarstwo na sewjer wot Mezopotamiskeje, ale w prěnjej połojcy 17. lětstotka Assyriska zaso rozpada a staroassyriske mócnarstwo so skónči.
W 14. lětstotku př. n. l. Assyriska zaso na mocy naby. Stolica Aššur ležeše při hornim Tigrisu. Historikarjo měnja, zo tute město najprjedy bě pod knjejstwom Akkada, mjeztym zo prěni Assyričenjo běchu nomadźa.
Na čole Assyričanow steješe kral, kiž so tež za zastupjerja bóha Aššur měješe. Pódla kupnicy wulku móc w kraju wukonjachu. Assur, geografisce ležo při wažnych wikowanskich pućach, wikowaše z Babylonom, Anatolskej a dźensnišim Iranom.
Pod Aššur-uballit I.om (1353-1318 př. n. l.) naby Assyriska swój wliw wróćo. Mnoholičbne dobywanja wjedźechu k hospodarskemu rozmachej. Kral Tukulti-Ninurta I. zrozumi so zaso jako zastupjer boha Assur. Mjenowaše so tež "knježićel štyrjoch zemjedźělow”. Z jeho smjerću so tak mjenowane srjedźoassyriske mócnarstwo skónči.
Posledni rozmach dožiwi mócnarstwo z kralom Aššur-danom III. (935-912 př. n. l.), kiž wjele aramejskich městow doby. Assyričenjo poněčim pismo a rěč wot Aramejčanow přejimachu.
Kralej Aššur-nasir-apli II. (883-859 př. n. l..) a Šulmanu-ašared III. (858-824 př. n. l.) rozšěrištaj assyriski mócnarski wobwod hač do Syriskeje. Po někotrych poražkach a nutřkownych wadźeńcach je so Tukulti-apil-Ešarrje III. (745-727 př. n. l.) poradźiło, Fenicisku, Palestinu a Israel dobyć. Babylon dobywachu w lěće 689 př. n. l. Dobywanska žadosć namaka swój wjeršk w dobywanju Egyptowskeje přez Aššur-ahhe-iddina (681-669 př. n. l.). Aššur-bani-apli (669-627 př. n. l.) bě posledni wuznamny knježićel. Wón bě nazhonity politikar, kiž bě jara wobčitany. Jeho knihownja je wuznamne žórło za stawizny Mezopotamiskeje.
Nowobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po spadźe Assyriskeje Babylon zaso na mocy naby. Kral Nabopolassar dobywa naposledk nad Assyriskej. 18 lět po smjerći Assurbanipala dobychu zjednoćeni Medojo a Babylonjenjo wójska Assyriskeje (609 př. n. l.). Potom bu Babylon znowa kulturelny centrum Mezopotamiskeje. Assur a Niniwa buštej dospołnje zničenej a Assyričenjo so skónčnje z pomjatka naslědnych generacijow zhubjachu, doniž so tute mjeno z politisko-socialnych přičinow znutřka assyriskeho luda na wuchodźe w 19. lětstotku n. l. zaso njewožiwi.
Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Achejmenidźa dobywachu wot 550 př. n. l. Bliski wuchod a Mału Aziju. W Babylonje zawostaji Cyrus II. 539 př. n. l. swoju proklamaciju na Cyrusowym cylindrje a Mezopotamiska bu dźěl mócnje ekspandowaceho Persiskeho mócnarstwa. W času persiskeho knjejstwa bu aramejšćina mócnarstwowa rěč, t. mj. mócnarstwowa aramejšćina. W lěće 330 př. n. l. dobywaše Aleksander Wulki persiske mócnarstwo a po jeho smjerći přewza jeho něhdyši wójnski wjednik Seleukos móc a załoži dynastiju Seleukidow.
Kultura a towaršnosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hospodarstwo a wikowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W 3. lěttysacu (za Sumeričanow) knježachu měšniscy wjerchojo, kotřiž politisku a nabožnu móc w swojich rukach dźeržachu. Organizowachu tež kanalizowanje kraja a rólnistwo. Etat stata bě identiski z tym knježićela, tutón hospodarski system rěka oikosowe hospodarstwo. Organizacija trjebaše za to wulki zarjadniski aparat. Njewólnicy, kotřiž za měšniskich wjerchow dźěłachu, dóstachu za to naturalije. Priwatne swójstwo hakle w Babylonskej dobje nasta. Nadawki stata su so w běhu časa zdźěla “priwatizowali”, t. r. najenk přewza dźěła a dyrbješe za to wukon (na př. slěbro) přinjesć.
Ratarjo w 2. a 1. lěttysacu př. n. l. wšak wuměnjachu swoje produkty za trěbne žiwidła a tekstilije. Temple a jich měšnicy mějachu w Assyriskej wjele mjenje wliwa na hospodarstwo. Assyriski stat dopušći priwatne swójstwo a financowaše so přez tributy a dawki. Ležownosće běchu we wobsydstwje zemjanskich swójbow, kotrež małych ratarjow dale bóle k wotwisnym činjachu. Wulku lěpšinu měješe wobsydstwo na pódźe - wono bě bjezdawkowe. Nimo pódy wobsedźechu tute zemjanske swójby zwjetša hišće wulke wikowanske předewzaća.
Tež w Babylonje běchu wliwapołni překupcy, kotřiž ze swojimi swójbami hotowe dynastije tworjachu. Nic jenož přez wikowanje powjetšachu swoje zamóženje, ale tež přez pjenježne wobchody. Přećiwo wšemu wočakowanju njeběchu po wšěm zdaću žane wiki (bazary), kaž by so poprawom wot orientaliskeho kraja wočakowało. Ale namakane dokumenty wo tutej wikowanskej formje ničo njerozprawjeja.
Mezopotamiska wikowaše ze susodnymi krajemi. Poćahi dalokowikowanja sahachu samo wot Baltiskeho morja hač k Indusowej delće. Twory přinjesechu přez lódź abo karawanu do kraja. Karawany najprjedy swoje wikowanske twory z wosołami transportowachu, wot 1. lěttysaca př. n. l. wjelbłudy twory njesechu. W snadnej měrje su so tež konje a wozy wužiwali. Dróhi běchu hakle wot nowoassyriskeho mócnarstwa.
Rěč, pismo a ličby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do 4. lěttysaca př. n. l. wužiwachu wobydlerjo Mezopotamiskeje tak mjenowane ličenske kamuški za ličenske nadawki wšědneho dnja. Rozrostowace wikowanje wjedźeše w 3. lěttysacu k wuwiću klinoweho pisma. Najprjedy klinowe pismo zestaji so hłownje z wobrazowych symbolow. Pozdźišo bu wono abstrakniše. Dokelž wjele ludźi njemóžeše pisać, wužiwachu za swoje zaměry słužby pisarjow. Pisar sta so tak z nahladnej wosobu w towaršnosći.
Znamješka buchu z pisakami do hlinjanych taflow zadrapane. Najprjedy so na hlinjanej tafli padorune a wodorune linije ćahachu. Potom zapisuja symbole do nastatych kašćikow, zatłóčujo je z třiróžkatym kónčkom ćeńkeho drjewjaneho kuska do mjechkeje hlinjaneje tafle. Pisachu a čitachu wotlěwa doprawa. Klinowe pismo docpě wo 2700 př. n. l. swoju dokonjanosć. Klinowe pismo bu 2500 lět w Mezopotamiskej nałožene a namaka so tež w Syriskej a pola Hetitow kaž tež w diplomatiskich archiwach Egyptowskeje.
Pola Sumeričanow jednotliwe znamješka najprjedy cyłe słowa předstajichu, kotrež móžachu tež woznamy měć. Druhdy so znamješka kombinowachu, zo bychu činitosće předstajili. Tak zapřijeće "jěsć" předstaji so přez symbolej „huba“ a „chlěb“. Tute wobrazowe pismo dowoli ludźom, wšědne wěcy lěpje organizować.
Pismo bu w běhu časa kompleksniše, jednotliwe symbole móžachu nětko tež zwuki resp. wjacore symbole móžachu cyłe sady předstajic. To zmóžni narod literatury, kaž so tež na př. w Gilgamešowym eposu wotbłyšćowaše, kotryž je w cyłym region znaty był. Do 2. lěttysaca w Mezopotamiskej žana z wužitych rěčow dominowaše. Rěčachu sumerišćinu a akkadšćinu runoprawnje. Lětstotki dołhe zasydlowanje a rozšěrjowanje najrozdźělnišich aramejskich kmjenow po cyłym Płódnym měsačku činjachu aramejšćinu k nawodnej rěči Bliskeho wuchoda.
Sumeriska rěč wosta hač k přewrótej časow rěč zdźěłanych ludźi, podobnje kaž bě to grjekšćina za Romske mócnarstwo abo łaćonšćina w srjedźowěku. Wot Aramejčanow bu tež pismikowe pismo, kotrež su wot Feničanow přewzali, zawjedźene. Při tym pisachu jenož konsonanty, wokale so w přisłušnym pismje njepisaše (samsne płaći za prapisma Biblije kaž tež hieroglyfowe pismo Egyptowčanow). W tutej dobje pisachu na papyrusu a pergamenće.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 Gebhard Selz: Sumerer und Akkader. C.H. Beck, München 2005, S. 11-13.
- ↑ Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 10.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 13-16.
- ↑ 4,0 4,1 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 16-20.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Zur Frühgeschichte Mesopotamiens (PDF-dataja; 1,32 MB)
- Deutsches Archäologisches Institut: Übersicht über archäologische Grabungen in Mesopotamien
- Geschichte Mesopotamiens


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica „Dolnoserbski 1“ jo koncipěrowana a zapołožona na tematisko-situatiwnem zakłaźe. Wóna wopśimjejo temy, situacije a wobstojnosći ze šulskego, familiarnego, wšednego, młoźinskego, wejsańsko-měsćańskego, powšyknotowarišnostnego a serbsko-narodnego wobswěta. Na praktisko-komunikatiwny part pśiswóje sebje wukniki a wuknice wobšyrny słowoskład, gramatiske zakładne znaśa, wobroty a trěbne rěcne zamóžnosći za rozměśe, cytanje, powědanje a pisanje serbšćiny.


text:
Wot lěta 2001 njebě najskerje žane wusyłanje Wuhladka bjez přinoška z filmoweho studija bratrow Pětra a Stefana Symankec. Z Pětrom Symankom so rozmołwjachmoj wo serbskim filmje a telewiziji, powołanskich pućach a dwurěčnosći. Rozmołwa je dwurěčna – redaktor rěči serbsce, filmowc němsce.
Kak sy k filmowanju přišoł?
Chcych prěnjotnje biologiju abo lěsnistwo studować, dokelž sym so přeco hižo za přirodu zajimował. Sym wotrostł we Wojerecach, staršej staj pak w 1970tych lětach małku chěžku kupiłoj, blisko Łupoje wosrjedź lěsa. Pytaštaj za alternatiwu k městu, přetož tehdy tež wulce do dowola jězdźić njemóžachmy. Přez to dóstach zawěsće poćah k přirodźe. A potom mějachmoj – bratr a ja – z knjezom Natušku jara dobreho wučerja biologije, kiž je naju sylnje wobwliwował.
Studij biologije zwisowaše pak tehdy ze zastupom do strony a třomi lětami we wójsku, štož nochcych. Tuž praještaj staršej: »Studuj tola zubnu medicinu!« To je drje tež tróšku biologiske ... A tak sym 1988 w Berlinje ze zubnej medicinu započał. Přirodnu fotografiju sym tehdy hižo jako hobby činił. Po politiskej změnje mějachmoj z bratrom naraz móžnosć, sej kameru kupić.


text:
Wagina
Wagina je primarny splažny organ žónskich cycakow a tuž tež žony. Ma formu rozćahujomneje hadźicy a zwjazuje maćerničnu wotwěru z předdwórom waginy. Při splažnym wobchadźe wona penis a muski sperma přijimuje, nimo toho je wagina dźěl rodźeńcoweje wotwěry. Jeje dołhosć wučinja w normalnym stawje někak 8-12 cm pola dorosćenych žonow.
Wonkowny, widźomny kónc čłowječeje waginy słuša k wulwje, kotraž ma – zhromadnje z łoskotakom – zasadny wuznam za seksualne rozhorjenje žony, zwjetša bóle hač nutřkowny dźěl waginy.
We wobchadnej rěči wužiwa so zapřijeće wagina husto za cyłu wulwu, što pak prawje njeje. Słowo pochadźa z łaćonšćiny a woznamjenješe poprawom „nóžnje (mječa)“. Wot toho pochadźa tež němske zapřijeće „Scheide“.


text:
Na wochynende1 mołcie2– tak se myśla- trocha wiyncyj czasu na śniołdanie i mogecie sie narychtować taki gryfny3 ōmlet4. Choć keby5 fto chcioł, to go moge zjejś6 i na ôbiołd 😉
Co potrza?
5 jajec
4 łeżki mōnki7 pszynnyj
sōl i pieprz- chyba, że chcecie zjejś go niyskorzi8 na słodko, to dejcie yno ździebko soli i łeżka cukru
Nojprzōd ubijcie biōłka ze solōm, potyn dociepcie dō nich żōłtka, ździebko9 pieprzu, mōnka i fajnie to wymiyszejcie. Wylyjcie na patelnia, przibrōnołćcie10 z kołżdyj11 strōny- na małym ôgniu tak ze połra12 minut- i mogecie sie brać za jedzynie. Na wiyrch13 idzie wciepnōńć byle co i myśla, że pomysłōw Wōm niy brachnie14. Smacznego 🙂
1weekend
2macie
3piękny
4ō- samogłoska w wymowie między o i u
5gdyby
6zjeść
7mąki
8później
9szczyptę
10przypieczcie
11każdej
12kilka
13górę
14zabraknie


text:
1848. Uniwersytet we Oksfordzie publikuje piyrszy na świecie spis przepisōw fusbalu. Hneda tyn szport sie jednak zmiyni… 1866 – przepis ô spolōnym. 1878 – syndzia dostowo gwizdek. 1883 – bramy majōm laty. Nowoczesny fusbal powstoł w Anglii i tamek tyż rodziyły sie piyrsze przepisy a fusbalowe nowinki technologiczne.
Nojważniyjsze sie niy zmiynio, ale w świat fusbalu sztyjc wlazujōm nowości i sztyjc trza ich szukać na Zachodzie. Patyntōw na Goal Line Technology było pora, ale FIFA w 2013 postawiyła na projekt Nimcōw. Systym powtōrek VAR piyrszy roz przetestowali w 2016 w USA, a hneda na sparingu Włochy vs Francjo. Niydowno rozkulała sie nawet haja ô syndziowsko „pianka do golynio” (hit ôd Mundialu 2014). Brazylijski wynolozca chce ôd FIFA 100 mln $ ôdszkodowanio, bo bezmałaś ukradli mu patynt… Dobre pōmysły zmiyniajōm szport, a i pōmogajōm prziszporować. Czamu niy wymyślymy czego sami?
Ślōnzoki ôstatnio fest punktujōm w szportowych nowinkach technologicznych. W 2017 sztartło Ludmo. To mobilno aplikacjo zrychtowano bez dwōch Katowiczokōw. Styknie pobrać jōm na smartfōna, kerego wrażo sie do ekstra ku tymu zônaczōnej koszulki tryningowej. Ludmo godo kaj, jak wartko i wiela loce grocz. Wiela stoi, wiela szpacyruje, eli kopie prawōm abo lewōm nogōm i jak fest. Wszyjsko przeliczo i dowo porzōndno analiza jak w inkszych profesjōnalnych programach, yno rychtyg po tanimu. Rewolucyjny patynt do mynij bogatych klubōw i amatorōw.
Jak już ô amatorskim szporcie godka… Synki ze Żorōw i Ôrzeszo majōm coś ekstra do wos! Jeszcze w 2017 sztartła ich darmowo aplikacjo Chaliso. Pōmogo ôna zebrać ekipa na szpil rozmańtych zortōw szportu ôd fusbalu bez jazda na kole po szachy a scrabble. Rychtujesz zdorzynia szportowe, zbiyrosz ekipa, trynujesz. Proste. Praktyczne. Profesjōnalne. Ôd niydowna we angielskij wersji jynzykowej coby podbić Zachōd. A tera – pozōr! Chaliso gynał debiutuje po ślōnsku (przekłod GB)! Ôbadejcie sami a chytejcie sie trynowanio!


text:
Ernest Wilimowski
Ernest Otton Wilimowski, właść. Ernst Otto Pradella, przemjanek Ezi (ur. 23 czyrwjyńa 1916 we Kattowitz (terozki Katowice), um. 30 śyrpńa 1997 we Karlsruhe) – gůrnoślůnski fusbalok, kery groł lo Polski a Mjymjec pochodzůncy s myńszośći mjymjeckij Katowic (sům uo śe godou, iże je Gůrnoślůnzokym). Groł na lewym uůnczńiku. Fest dobrze śe zigowoł a primowsko strzyloł tory. Bůł chowańcym 1. FC Kattowitz, nale ńyskorzi przeszoł do Ruchu Chorzůw. Po drůgij śwjatowyj wojńe groł we mjymjyckij lidze.


text:
„W tej hodźinje zawyska wón w Duchu Swjatym a praji: Sławju će, Wótče, Knježe njebjes a zemje, zo sy tute wěcy zakrył před mudrymi a wučenymi a zo sy je móličkim zjewił. Haj, Wótče, haj tak je so ći zespodobało!“ (Lk 10,21).
Čłowjeska mudrosć a wučenosć je Boži dar, zwjazana ze čłowjeskej prócu. Njemóžemy so dodźiwać, što su ludźo wšitko wunamakali, natwarili a wuslědźili. To wšitko na Bože słowo dopomina: Podćisńtaj sej zemju! (Gen 1,28). Při tym ma kóždy čłowjek za wšo, štož ma a móže, Bohu česć a chwału dać, so wot Boha wotwisny wědźeć, kaž dźěćo, kotrež so wot staršeju wotwisne čuje.
S. Chrystamarija
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Graczki ze ślonskom godkom w Spodku
Mocie radzi ksiożki i czytani? Toż przidźcie w ta sobota abo niedziela (21-22 września) do Spodka na Targi Ksiożki. Bydzie tam wielki fajrowani z ksiożkom!
Bydom ksiożki, kiere już wcześnij sie pokozały i tyż taki, kierych żodyn jeszcze niy widzioł. Bydzie szło sie trefić z tymi, kierzy jich napisali.
Dlo rechtorów zrychtowane bydom szkolynio, kaj dowiedzom sie co zrobić, coby bajtle wiyncyj czytały ksiożki.
Bydzie tyż coś gryfnego dlo bajtli. A bez tyn czas, kiej bajtle bydom sie bawiły, łojce bydom sie mogli dowiedzieć, kiero ksiożka nojlepij dać do przeczytanio swojimu bajtlowi.
A wto mo kapka geltu w bajtliku coby se sprawić jako ksiożka na jesinne wieczory, bydzie móg, bo przyjedzie moc wydawnictw.
Bydymy tyż z naszymi gryfnymi rzeczami.
Toż jak ni mocie co z sobom jutro zrobić, to zapraszomy Wos do Spodka.
Trzimcie sie! Pyrsk!
Co i kaj? Targi Książki w Spodku w Katowicach
Kiedy? 20-22 września 2013
Ło kierej? Łod 10:00-18:00
Tukyj wiyncyj ło tym, co sie bydzie dzioło: http://www.exposilesia.pl/targiksiazki/14/0/pl/


text:
Washington (B/SN). Přisłušnikow nabožinow po cyłym swěće přiběrajcy wróćo stajeja, kaž studija USA zwěsći. W 105 ze 198 narodow su w lěće 2015 wěste nabožinske skupiny „rozšěrjene šikany přez knježerstwo nazhonili“, wozjewi institut za slědźenje měnjenjow Pew Research Center. Staty z najwjetšimi restrikcijemi wěriwym napřećo su Egyptowska, China, Iran, Ruska, Uzbekistan, Malajziju a Sawdi-Arabska.
Bamžowski płokanski salon
Rom (B/SN). Bamž Franciskus ma nětko tež płokanski salon za bjezdomnych w Romje. Šěsć płokawow a šěsć sušakow je za to, zo móhli potrěbni swoje přikrywy a drastu płokać, rěka z Vatikana. W přichodnych měsacach maja hišće nastać dušowanske móžnosće, serwis za truhanje brody a třihanje włosow kaž tež lěkarska słužba. Nowe posłužby w měšćanskim Travestere móhli po słowach Radija Vatikan wolóžić poskitki za bjezdomnych na Pětrowym naměsće, hdźež su tohorunja po přeću bamža zarjadowali duše a frizersku słužbu a hdźež ludźi wječor z jědźu zastaruja. Ličba bjezdomnych, kiž wokoło Vatikana na papjercu a přikrywach nocuja, je sylnje rozrostła.


text:
Rakecy (SN). Něhdźe tři miliony eurow spěchowanskich srědkow maja lětsa w lěću w leaderowym regionje Hornjołužiska hola a haty (OHTL) k dispoziciji. Wo nje požadać móža so zaso wobydlerjo, towarstwa, cyrkwje, gmejny abo samo předewzaća kónčiny. Mjeztym je to sedma projektna namołwa, při kotrejž spěchuja so najwšelakoriše naprawy. Wosebje na wutrobje pak leži zamołwitym rybarstwowe hospodarstwo. Zapodać móža zajimcy na přikład projekty, zaběrace so z marketingom abo kubłanjom, kotrež maja zdobom wužitk na hospodarske předewzaća. Dalše ćežišćo je wuwiće turistiskeje infrastruktury w regionje.
Wjace pjenjez za někotre naprawy měć wězo wabi. „Wosebje mjeńšim a srjedźostawskim předewzaćam na wsy móžemy atraktiwniše kondicije za wuwiće spěchowanskich móžnosćow skićić“, zdźěli předsyda OHTL Marko Kowar. Poradźować dać móža so zajimcy w Rakečanskim běrowje. Hižo 12. junija bě gremij leaderoweho regiona OHTL we wobłuku šesteje namołwy 24 projektow z cyłkownej spěchowanskej sumu 1,3 milionow eurow pozitiwnje hódnoćił.
Kolegojo pózdnjeje słužby Budyskeho stejnišća koncerna Bombardier dožiwichu wčera w přitomnosći zwjazkoweje a sakskeje politiskeje prominency połoženje zakładneho kamjenja.
Budyšin (CS/SN). Zwjazkowa hospodarska ministerka Brigitte Zypries, sakski hospodarski minister Martin Dulig (wobaj SPD), serbska zapósłanča zwjazkoweho sejma Marja Michałkowa (CDU), Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) a serbski zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman (CDU) su wčera zhomadnje symboliski akt – połoženje zakładneho kamjenja noweje produkciskeje hale w Budyskim stejnišću Bombardier – přewjedli. Wosom milionow eurow inwestuje kanadiske předewzaće do nowotwara, kotrež budźe na městnje bywšeje hale O z 1930tych lět stać. Stary fundament, kotryž běchu rozbili, twori nětko zakładnu worštu noweje 8 100 kwadratnych metrow wulkeje produkciskeje hale. Dźěry za stołpy su hižo přihotowane.
Budyšin (SN/at). Łužiska ćišćernja w Budyšinje je insolwencu přizjewiła, dokelž hrožeše njekmanosć płaćenja. Drježdźanske hamtske sudnistwo je wutoru, 13. junija, próstwje předewzaća wo samozarjadowane insolwencne jednanje wotpowědowało a zdobom wupruwowaneho fachowca za saněrowanje firmow, prawiznika dr. Martina Dietricha, za społnomócnjeneho powołało. Jednaćelstwo je sobudźěłaćerjow wčera wo połoženju informowało. Produkcija běži dale. Tež Serbske Nowiny dale tam ćišća. Mzdu płaća přistajenym a sobudźěłarjam přichodne tři měsacy z insolwencnych pjenjez Zwjazkoweje agentury za dźěło.
Wobstejacych nadkapacitow dla je so Łužiska ćišćernja krótkodobnje do financnych ćežow dóstała. Za zwoprawdźenje saněrowanskeje koncepcije pak trjebaja wjace časa, rjekny jednaćel Robert Czyzowski. Tohodla je jednaćelstwo minjene tydźenje intensiwnje z wěrićelemi a wulkokupcami rěčało. Tući pak mějachu rozdźělne měnjenja, tak zo hrožeše njekmanosć płaćenja. Wupuć bě, po konsultaciji fachowcow zapodać próstwu, saněrowanje w swójskej režiji přewjesć.
Politiku sakskeho knježerstwa z Braniborskej nastupajo strukturnu změnu we łužiskim brunicowym rewěrje kaž tež wobłuk energije je statny minister dr. Fritz Jaeckel (CDU), nawoda sakskeje statneje kenclije, na 17. srjedźostawskim dnju rozrostoweho regiona Drježdźany Zwjazkoweho zjednoćenstwa srjedźostawskeho hospodarstwa (BVMW) wčera w Biskopicach rozłožił.
Biskopicy (SN/at). Nimale hač do lěta 2047 maja milinarnje a brunicowe jamy we wobłuku tak mjenowaneje přechodneje fazy wěstotu, w kraju produkować směć. To wuwjedźe sakski statny minister dr. Jaeckel, kiž bě na dnju zhromadneho kabinetneho posedźenja braniborskeho a sakskeho knježerstwa w Ranju do Biskopic přijěł. Nětko ma so čas wužić, tež ze srědkami Zwjazka nowe struktury za dobu po brunicy wuwić. Fritz Jaeckel mjenowaše tu za projekty sumu 1,2 miliardow eurow, kotrež žadatej sej Braniborska a Sakska hač do lěta 2024.
Budyšin/Hózk (SN/BŠe). Žně hromaka so nachileja. Kaž pak je wot plahowarjow woblubowaneje zeleniny słyšeć, njebě sezona runjewon wunošna. Žně su lětsa chětro pozdźe a pomałku zaběželi. Nocy běchu zymne a bě sucho, štož so na kwalitu hromaka wuskutkowa.
Druhi žnjenski połčas bě drje lěpši, ale nic přemóžacy. W Hózkowskim Domanic ratarskim zawodźe mějachu w druhej połojcy sezony přerězne žně. Spočatne straty nachwatać woni njemóžachu. „Štož je zhubjene, wostanje zhubjene“, zdźěli ratar Maćij Domanja na naprašowanje. W Hózku plahuje wón bjezposrědnje při wsy na pjeć hektarach hromak. Štyrjo přistajeni delikatesu wšědnje kałaja, dalši štyrjo ju rjedźa a sortěruja, prjedy hač móža ju na swojich stejnišćach předawać. Zdobom móžeš sej Domanic hromak na přikład w Budyskim „Wjelbiku“ abo w Hrubjelčanskim hosćencu „Sprjewiny doł“ zesłodźeć dać.
Tursitiski zwjazk Łužiska jězorina chce nowe brošurki zhotowjeć, z kotrymiž chce za dowolowy region wabić. Za to pytaja nětko modele, kotrychž chcedźa w awtentiskich situacijach fotografować. Tohorunja chcedźa ludźi z handicapom zapřijeć a tak na bjezbarjerne móžnosće pokazać.
Zły Komorow (SN/BŠe). Turistiski zwjazk Łužiska jězorina pyta nowe mjezwoča za fota, zo bychu za dowolowy region wabili. Kónc junija do septembra planuja hižo wotpowědne fotowe akcije. Fotografować budu so domoródni w awtentiskich dowolowych situacijach kaž na přikład při kolesowanju abo kupanju. Štó pak měł na wobrazach być, dotal hišće jasne njeje. Turistiski zwjazk hišće za nimi pyta. Požadać měli so sympatiske a fotogene wosoby z regiona. Tak pytaja aktiwny porik mjez 40 a 45 lětami kaž tež muže mjez 30 a 35 lětami, kotřiž z wjeselom před kameru steja a chcedźa dowolowy region reprezentować.
Šprjejcy (JoS/SN). Po zymskej přestawce twarja wot spočatka meje zaso při Małej a Wulkej Sprjewi w Šprjejcach. Wosebje koncentruja so při tym na nasyp, kotryž bu wulkeje wody dla w lěće 2013 wobškodźeny. Nasyp chce Krajne zarjadnistwo za rěčne zawěry (LTV) dołhodobnje zawěsćić. „We 80 lět starych nasypach běchu so masiwne słabosće pokazali“, wujasni projektna zamołwita LTV Cathleen Steinert, „wosebje we wotrězku, hdźež rosćachu štomy. Po pušćenju zwostachu korjenje, hdźež su zhnili. Dźensa při wobnowjenju nasypow nowe směrnicy płaća. Najebać to su tehdy po předležacej wědźe a z k dispoziciji stejacej techniku twarili.“
Budyšin (SN/BŠe). Sy motiwowany a zajimowany wučomnik? Pokazaj, što zamóžeš a čiń sobu! Takle namołwja Budyske technologiske spěchowanske towarstwo zhromadnje z Budyskim wokrjesom a měšćanskim zarjadnišćom wučomnikow, so wo młodźinske inowaciske myto 2017 powabić. Woni pytaja nětko w Hornjej Łužicy za inowatiwnym wučomnikom. Tele počesćenje je zašłe lěta přiběrajo wuznam docpěło a je wuraz hódnoćenja kwalitatiwnje wysokich narokow na wukubłanje a angažement młodostnych kaž tež předewzaćow w Budyskim regionje. Zdobom je młodźinske inowaciske myto jónkrótna šansa firmam, so jako wuspěšne wukubłanske předewzaće w zjawnosći prezentować.


text:
Wuměnjenja za ludźi z wobmjezowanej mobilitu, při jězorach aktiwni być a so wočerstwjeć, su požadane. We łužiskej jězorinje maja potrjecheni najwšelakoriše poskitki.
Zły Komorow (SN/MiR). Dźěłowe zjednoćenstwo „Lóšo pućować – bjezbarjerne dowolowe cile w Němskej“ wuswědča łužiskej jězorinje hižo dosć dobre wuměnjenja za ludźi z handicapom, kotřiž chcedźa při abo na wodźe aktiwny dowol přežiwić. Kaž towarstwo zwěsća, je pućowanski region mjez Berlinom a Drježdźanami z 25 kumštnymi jězorami wosebje na sportowe poskitki wusměrjeny.


text:
„Słyšće druhe přirunanje: Běše hospodar, kiž da winicu posadźeć. Wobda ju z płotom, wury w njej winowu tołkarnju, natwari wěžu a přenaja ju winicarjam a wotpućowa“ (Mt 21,33).
Winica je Cyrkej a Bože Kralestwo, w dalšim je to tež čłowječa duša. Wobsydźer winicy je Bóh. Wón da ju winicarjam jako najeće a so wotsali, štož njewoznamjenja, zo so hižo za nju njezajimuje. Płot rěka bratrowska zhromadnosć a pomoc, wěža rěka Bože słowo, tołkarnja woznamjenja nazhonjenja, wosebje ćerpjenja. Bóh je mjenujcy winicy wšo dał, zo by dobre płody njesła, potajkim ma prawo po času sej wot njeje tute žadać, kotrež jemu słušeja. Tak budźe tež wot nas –křćenych- sej jónu płody wěry žadać, mjenujcy, kak smy z Božej hnadu wikowali a kajke a kelkow płodow smy přinjesli. Běda tym, kiž bjez płodow, w sebičnosći a hordosći, po smjerći před Božim hospodarjom steja .
TAD
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Chorownja maltezow swj. Jana bě z Kamjenskej wuchowanskej słužbu wopytowarjow tydźenskich wikow na akciju we wobłuku „tydźenja znowawožiwjenja“ do Kamjenca přeprosyła.
Kamjenc (SN/mwe). Při najrjeńšim wjedrje bě wčera znowa wjele ludźi wosebje z wokolnych wsow do Kamjenca na tydźenske wiki přijěło. Mjez wopytowarjemi hermanka je kóždy tydźeń tež tójšto Serbow, kotřiž w Lessingowym měsće nakupuja, optikarjej abo do Cyžec črijoweho domu załoža a sej nic naposledk tež z gulašoweje kanony słódnu běrnjacu poliwku słodźeć dadźa. Wčera, štwórtk, pak witachu jich medicinarjo z wosebitym stejnišćom. Pod hesłom „kóždy móže žiwjenje wuchować“ pokazowachu a rozłožichu woni staršim a młódšim zajimcam reanimaciske naprawy. Zdobom dachu jim nawod při zwučowanju tajkich. Mnozy, wosebje ze staršeje generacije, su sej hižo před wjele lětami wědu wo tym přiswojili. Tuž je trjeba, zo žiwjenje wuchowace naprawy w nuzowej situaciji prawidłownje zwučuja.


text:
Co ze ekologiům a ślůnskům godkům spůlnego mo Opel?
Ô tym, iże ô ekologi poradzi sie godać tyż po naszymu, můgli przekůnać sie we ôstatni weekynd robotniki ze fabryki Opel we Gliwicach. We spůłrobocie ze Śląskim Ogrodem Botanicznym we Mikołowie Ferajna „Szkryfka" sbajslowała ekologiczne norychta cołke klůdzůne po ślůnsku. Bůło cosik i dlo bajtli i dlo starszych. Uczystniki zrobili swůj ekowazůn, do kerego potyn poflancowali Magikraut. Niýskorzi posuchali ô ziołach a roztomajtych kwiotkach ze zegrůdka, kere niý ýno fajnie wyglůndajům, ale tyż sie do czegoś przidajům. Coby ta wiedza sie zapamiyntać, po wykłodzie zrobili swoje zielnioki, we kerych mieli ślůnske miana roztomajtych ziołůw. Na kůniec krojcula sprowdziła jejich wiedza ô ziołach, a coby dostać fajno ksiůnżka kożdy musioł pedzieć co to je zegrůdek.


text: Z Hochoze/Drachhausen. Ryby mógu zasej wandrowaś tam a znak we Połnocnem kanalu a z kanala do Małkse a znak. To jo serbskim rybakarjam wulicował sobotu na jich głownej zgromaźinje eksperta Frank Friedrich z Woltersdorfa pla Barlinja we swójom fachowem referaśe. Wón jo rozkładował, kak funkcioněruju nowe trepy za ryby pla Smogorjowa, źož Połnocny kanal (Nordumfluter) se maka z Małksu. Małksa běžy tudy pód Połnocnym kanalom we pódzemskej renje, a teke kanal sam jo na tom měsće gaśony pśez wjelike pušćadło. Hyšći pśed dwěma lětoma njejsu ryby mógali te zadory pśewinuś. Ale kraj Bramborska jo to pušćadło łoni kradu pśetwarił, a to jo se stało we ramiku wjelikego masterplana za Sprjewju, źož jo wustajone, až ryby deje móc zasej mimo zadorow rěku górjej a dołoj wandrowaś.


text: Urůgwaj (Uruguay, Wschodńo Republika Urůgwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo we Americe Pouedńowyj, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Brazylijům na půunocy a Argyntynům na wschodźe. Stolicůn Urůgwaju je Montevideo, kere je hawynům u ujśćo La Platy. Pů drugij strůńy tygo ystuarjum ležy Buenos Aires. Dowńij Urůgwaj bůu tajlům Wicekrůlestwa La Platy a mjou mjano "Břyg Wschodńi". Kraj je ńiźinny, leko pofalowany, nojwyžše wzńyśeńo majům 300–500 m n.p.m. a ležům při grańicy s Brazylijům. 88,5% ludnośći to potomki ymigrantůw s Hišpańije a Italije. 89,4% mjyško we mjastach, pouowa we aglůmeracyje Montevideo. Postawům gospodarki je sam bauerstwo, užytki rone zajmujům sam 84% placu.


text:
Konjecy (SN/bn). Mjeztym hižo nimale poł lěta zwučuja hrajerki a hrajerjo lajskeje dźiwadłoweje skupiny Šunow-Konjecy za nazymu planowanu premjeru 16. inscenacije cyłka. „Ludźo, njedźiwajće so“ rěka hra z pjera Franza Riedera, z kotrejž chcedźa přihladowarjow cyłkownje dźesać króć přeswědčić. Wo přełožk němskeho originala staj so Regina Šołćina a wospjet Daniel Wjenk postarałoj. Režiju wukonja znowa hrajerka Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Petra-Marija Bulankec-Wencelowa.
Dohromady dźesać čłonkow a čłonow agěruje na jewišću. Tamni sobustawojo přewozmu nadawki na přikład na polu wobswětlenskeje a zwukoweje techniki, suflěruja abo kasěruja zastupny pjenjez. „Wuhotowanje jewišća smy lětsa dospołnje sami zwoprawdźili. Tež wšitke kostimy a rekwizity su ze swójskeho wobsydstwa“, předsyda skupiny Daniel Wjenk rozłoži. Wo kruchu samym chce smějkotajo so jenož rjec, zo „jedna so wo komediju. Wjace njesměm a njemóžu přeradźić. Přihladowarjo njech dadźa so překwapić.“


text: Kumwałd (HS/SN). Gmejna Njebjelčicy je sej w lětušim wurisanju „Twarić na wsy“ druhe městno w kategoriji „Nowo- a přitwary“ zdobyła. Delegacija zastupnikow komuny móžeše myto njedawno z rukow sakskeho statneho ministra za wobswět, ratarstwo a geologiju Thomasa Schmidta (CDU) w Kumwałdskim hotelu „Módra kula“ za nowotwar Njebjelčanskeje pěstowarnje přijimać. Přepodata plaketa budźe bórze při dźěćacym přebywanišću připrawjena, a dobyte pjenježne myto chcedźa za mjeńše pěstowarske naležnosće nałožić.


text:
Dżiyń dobry,
pytocie sie Państwo, czy jeszcze wiymy, jako sie piykły placki na blasze. Cosi bych ło tym mógła kómpetyntnie powiedżieć.
Kiejsi, przed rokami, jak jeszcze auta niejeźdżiły, to staro kobyłka tóm słóżbe robiła. U nas na blasi (jo je pioszczanka) sie piykło 1200 placków. Żodne roboty, ale poczciwe ręce babek i dżiywcząt sie uwijały i na starych łostrych tarluszkach trziły łostoszejść na ablez. Bo mało kiero, coby ni miała człónki doharatane. Tak następowała dalszo a ta pofaczowano szła szkrobać ziymioki. Naszo kochano Mama śp. miała z blachóm gryf i hajcowała karkoszkami, kiere my z lasa prziciągli, jak my szli z krowami. (Mama je w ksziążce Olza, na str.34). Nic sie kupować nie musiało, jyny sól a mąke. Zbytek były dary.
Tata ze staróm pojczanóm kobyłkóm pyndlowoł tam aji spatki i wożił w gliniokach placki ze śmietónkóm. Ale to już je strasznie dooowno, jyny tych wspómniyń nóm żodyn nie zebroł. A to je dobrze, bo pan Alzaimer by se już też symtam życzył zy mnóm potańcować. Ale go z mojim Pawłym łodganiómy łod chałpy.
Tóż niech mi Pan przeboczy, to moje fulani i ze serdecznymi pozdrowiyniami kóńczym. Kupa słóneczka i wszeckigo dobrego dlo całej Waszej szanownej Redakcyje.
Ewa Szczerbova
Tagi: Ewa Szczerbowa, Gorolski Święto, jak sie piykło, na blasi, placki na blasze, po naszymuKomentarze


text:
I niy ino te ślōnskie, ale z cołkij Polski.
Fajnisto kniga najechoł żech łostatnio. Ło śwjyntych źródełkach, studziōnkach i wodziczkach. I niy ino tych ślōnskich, ale z cołkij Polski.
Bo tyż, tak po prowidzie, jak sie ino pōmyśla ło jakim ślōnskim źródełku, to zarozki spōmino mi sie... że go już niy ma. Że wyschło. Że szkody górnicze i inksze takie.
Tak jes na przikłod u mie, w Bytōmiu (na Rozbarku), kaj downo, downo tymu, śwjynty Jacek mioł swojo pustelnia i roz, jak godoł tam kozanie, to pynk mu różaniec i paciorki pokulały sie do wody.
Potym, przez cołkie wieki, ludzie, roz za kiedy, znojdowali je i godali, że to perły. Rylikwie.
Nale niycałe dwiesta lot tym, skuli nowyj przepōmpowni na grubie, źródełko wyschło i perły tyż sie straciły... Aż pora lot tymu powstoł rozbarski Łogród Różańcowy, w kierym mōmy takie szpecjalne, wielgie biołe kule, kiere śwjycōm sie we wieczór i przipōminajōm ło lygyndzie i paciorkach z różańca śwjyntego Jacka.
Takich podań, bojek i lygynd, kiere zwiōnazne sōm z roztōmajymi źródełkami, kościółkami i patrōnami, żodyn czowiek w życiu niy zliczy. Niy zrachuje. Ale spisać te nojważnijsze i nojciekawsze warto. I za tako robota wziyła sie niydowno Monika Karolczuk, kiero wydała pjykno, albumowo kniga "Cudowne źródełka w Polsce".
Wysznupała ich 120 - kożde fajniście łopisała i kaj sie ino dało, podociepowała wōntki z podań i lygynd.
Nikierzy przezywajōm na religijnoś ludowo. Godajōm, że to rylikt, przeżytek abo i zabobōn. Ale jo sie myśla, że czynsto jes w nij jakosi prowda. Wto wjy, czy przi takich śwjyntych źródełkach i na łōnie przirody niy sōm my nojbliżyj Boga, utracōnego raju i tego co nos kaś tam kiedy czeko, po tym, jak przidzie pō nos Śmiertka...
Wiedzioł coś ło tym papjyż Jan Paweł II, kierego Karolczuk cytuje. Zaczyno nawet łod fragmyntu jego wiersza z Tryptyku Rzymskigo, w kierym prosi leśny strumiyń ło to, coby mu łodsłōnił tajymnica swoigo poczōntku. Coby mōg pokosztować jego źródlanyj, łożywczyj śwjyżości.
A potym? Potym autorka łopisuje kolejne śwjynte mjysca i źródła, takie jak na przikłod Lichyń, Gietrzwałd, Ludźmiyrz, Kalwaria Zebrzydowsko abo Szczyrk.
Tyn Szczyrk, kiery cołko mojo rodzina, jak ino w Beskidy jedzie, za kożdym razym łodwiedzić musi. Ja, ja. To tam mōmy te nasze śwjynte źródełko i nojważniyjsze dō nos sanktuarium Beskidu Ślōnskigo, ło kierym w knidze piszōm, że "budzi zachwyt wspaniałym położyniym" i "zapewnio pjykno panorama łokolicznych dolin i szczytu Skrzyczne".
Nic, ino brać wolne z roboty i rajzować! 120 śwjyntch mjysc i źródełek czeko.
*
Felieton z cyklu Okiem regionalisty
***
Mamy dla Państwa konkurs, w którym do wygrania jest 1 egz. albumu "Cudowne źródełka w Polsce". Dziś zadanie konkursowe jest następujące:
Prosimy napisać jakie jest Państwa ulubione cudowne źródełko
Krótkie uzasadnienie - mile widziane.
Odpowiedzi należy przesyłać na e-mailowy adres piotr.drzyzga@wiara.pl Czekamy na nie do 17 VI, a następnego dnia skontaktujemy się z osobą, która wygrała książkę.
Na Wiara.pl znajdą Państwo także fragment książki - o cudownym, toruńskim źródełku św. Barbary.
Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji


text:
Trjebin (AK/SN). Serbske swójbne a ležownostne mjena su kulturne bohatstwo a herbstwo regiona. Wone su hłuboko w domizniskich stawiznach zakótwjene. „ Chcemy je před zabyćom zachować. Wažne nam je wuslědźić, zwotkel wone pochadźeja a što woznamjenjeja. Chcemy je zjimać a přichodnym generacijam dale dać – hač jako chroniku, wustajeńcu a brošuru, je hišće wotewrjene“, podšmórny Angelika Balccyna, předsydka Trjebinskeje Domowinskeje skupiny minjeny pjatk w Hanza Šusterowym domje. Tema wječorka rěkaše „Na Šusterec kachlowej ławce – Dopomnjenki a stawiznički wo Trjebinskich burach.“ Někotři zajimowani wobydlerjo so tuž w małym kruhu zeńdźechu.
Hižo w nowembru 2017 a aprylu 2018 běchu so w Trjebinje statokowym a swójbnym mjenam wěnowali. Wobydlerjo móžachu je jako skicu hromadźe znosyć. Na to je Domowinska skupina nětko nawjazała. „Zo dźěl Trjebina wotbagruja, je hladajo na temu wosebje brizantne“, zwurazni dr. Ruth Mróskec z Budyšina, rodźena Trjebinjanka a Slepjansku narěč wobknježaca wědoma Serbowka.


text:
Rym do halerczyki: różne rodzaje rymów do słowa halerczyki - słownik rymów.
Rymy - 2 literyradioamatorski bobiki spokojniutki łzotoki lucyperki bajroński korzoneczki nieordynacki nakrywki pyrliki ostrzałki kabaczki niebrukselski rześki niewołkowyski blednodruki horacjański pozamalarski starówki nadżerki gromki łatwiutki wojkowicki faszystki pergaminiarki zszywarki zwingliański aztecki młociński nieradżpucki ryjewski giętki swetrówki wieśniaczki ankoński waryscyjski nielubniewicki chmielniczanki przystawki czadzki niemiecki piotrkowianki niehażlaski kanki emisariuszki niepastorski celiki fredropolski malwiński oceanotechniki workoholiki podgłówki kopiejki jamalski kartageński hamburki miksturki groszkowniki ujsolski siemiatycki niechłopicki wąwolnicki fintifluszki muterki męczenniki morawski szczyrkowianki sorboński nadwodniki niekociewski klepaki kapciuszki kandydatki nieknajpiarski świerklaniecki niezambijski niebrzezinecki taszkencki kudełki nieszanghajski pizzerki klapolotki bluzczarki niekoreański grenadyjki przetrząsarki mesynki championki biłgorajski karelski prarodzicielki ostki carski demaskatorski podgoriczanki
Rymy - 3 literytaktyki problematyki kosmetyki tematyki jarłyki dikaustyki dentystyki wnyki bohemistyki szłyki feloplastyki sondażyki probabilistyki organoleptyki pragmatyki matematyki enklityki wibroakustyki pseudoeutektyki mediewistyki księżyki neoklasyki psychoneurotyki cytodiagnostyki astrobalistyki pseudogotyki geoplastyki helioenergetyki eklektyki mistyki anestetyki elektroakustyki termoenergetyki dyplomatyki publicystyki lingwistyki analeptyki fabulistyki balneodietetyki antyestetyki psychoanalityki euretyki analgetyki agnostyki sofistyki gastryki geodetyki selenonautyki narkotyki wyki nematyki osmyki
Rymy - 4 literykrystalofizyki korytarzyki marynarzyki języki refektarzyki talerzyki koszyki cmentarzyki raptularzyki świdrzyki alkierzyki geofizyki cedrzyki kinezyki rejestrzyki łotrzyki paleofizyki kapturzyki spichlerzyki szyki pancerzyki sekretarzyki cmentarzyki capstrzyki bzyki pokrzyki aktorzyki metajęzyki
Rymy - 5 liter i pozostałekolończyki bazylejczyki kanberyjczyki tunetańczyki nawakszutczyki jenajczyki duszanbijczyki koryntyjczyki tłuszczyki koryntczyki kororczyki maskatczyki pisarczyki dortmundczyki płomieńczyki chartumczyki hararczyki murarczyki edynburczyki stambulczyki brzęczyki abakańczyki dalmatyńczyki babilończyki andorczyki maltańczyki awiniończyki florentczyki sofijczyki pittsburczyki islamabadczyki leszczyki aparatczyki naturszczyki harwardczyki szewczyki ankończyki piłsudczyki wałczyki kaletańczyki halerczyki deszczyki kolczyki symferopolczyki ankończyki manilczyki lozańczyki olimpijczyki lhasyjczyki świerszczyki hararejczyki babilończyki chrząszczyki dżajpurczyki konakryjczyki dublińczyki dodomczyki rozpłaszczyki brukselczyki tebańczyki lobambijczyki biczyki tulończyki dżakartczyki zbarażczyki phnompeńczyki adeńczyki fatimczyki pizańczyki kopczyki nankińczyki salwadorczyki berneńczyki oldenburczyki fudżyjczyki koryntyjczyki sabejczyki toledańczyki madrasyjczyki kinszasyjczyki drezdeńczyki piłsudczyki sanmaryńczyki liberyjczyki sztokholmczyki jareńczyki baltimorczyki leningradczyki płaszczyki edmontończyki jerozolimczyki rumieńczyki lisowczyki oksfordczyki sedańczyki karakasyjczyki agańczyki santosyjczyki bajończyki chałturszczyki europejczyki szanghajczyki chłopczyki erewańczyki młynarczyki błyszczyki helsińczyki genueńczyki grenadyjczyki tłuszczyki barbizończyki smalczyki ałmaatczyki honolulczyki apijczyki harwardczyki kadyksyjczyki bangkokijczyki werończyki rabatyjczyki samczyki magdeburczyki kobijczyki jokohamczyki stambułczyki
Inne rymy do słówobrzynająca opinajcie przegrywajmy rozkręć sójczy staroźrebscy
Reklama:


text:
Kaj som te czasy, co po łosiedlach jo lotoł z ajmom połnom wody? We familokach na półpiyntrach byli ausgusy i tam woda sie loła zimno i świyżo. Fojermany tysz nom wody zowżdy niy żałowali i napuszczali z hydrantu, a roz nawet ze Stara – koki woda sie poloła, ale wtedy boło gorko na placu.
Baby nojlepij łoblywało sie po sumie pod kościołym, a pitały fest gibko. Dziołchy bez cołki dziyń musiały łazić mokre.
Szło tysz zarobić. Dwa razy w życiu łaziłech po miyszkaniach i psikołch parfinym baby, a łone dowały mi maszkety abo drobne. Wtedy nojczyńścij jak łotwarały mi drzwi, pytołch sie – czy moga paniom posikać, a jak chop łotwar to – czy moga pana żona posikać.
Dzisioj na łosiedlu jes cicho. Zero larma i auflaufu. Kożdy siedzi w doma abo na fejsie.
Ale jo uczymuja tyn płomiyn kery sie wy mie poli łod bajtla i już oblołch pora dziołch wodom, zostało mi jeszcze pora, a wiadomo, leje sie ino te kere sie chopu podobajom. Także, dziołchy uważejcie dzisioj na mie.


text:
Pizło dwanoście. Kalyndorze przeszkyrtniynte na 2017. Jes i nazod Ślōnski Fusbal. Jes i pytani. Czym bydymy żyć latoś? Rok bez Euro i Mundialu. Eźli rychtyk fanōm fusbalu musi sie w 2017 mierznōnć?
Jak godka ô turniejach miyndzypaństwowych to jes dobro wiadōmość do fanōw hycu i wuwuzeli. Jeszcze w styczniu sztartuje Puchar Narodōw Afryki w Gabōnie. Bydzie gorko i zaś niy braknie ślōnskigo akcyntu. Nasz pewny reprezyntant w PNA Hynio Kasperczak tym razym pokludzi kadra Tunezji.
U nos w tym czasie emocjōnować sie bydymy transferami. Tak ciekawie jak bez lato moge niy być, ale już sie zaczyno pochać. Eźli doczkōmy sie ślōnskigo fusbalisty w Interze Mediolan? Na razie to yno famy…
Radzi na pewno za to bydymy skuli Ligi Majstrōw. Już to, że trzech Ślōnzokōw doszło do 1/8 tego turnieju je wynikiym historycznym. Glikowi, Milikowi i Piszczkowi bydymy kibicować już ôd połowy lutego. Widzymy sie 3 czyrwca w Cardiff?
W ekstraklasie cudōw ni mogymy sie latoś spodziywać. Nasze ekipy bydōm walczyć ô byt i tyn szportowy i finansowo-licyncyjny. Przody bydymy dować pozōr wiela ujymnych punktōw dostanie Ruch, a dopiyro potym ôbadōmy czy gra synkōw z Chorzowa i Gliwic styknie na utrzimani.
To, wiela ekip bydymy mieć w Ekstraklsie na jesiyń, do kōńca sezōnu moge być niywiadōme. Dyć ô awans z I ligi na pewno powalczy GKS Katowice, a bydzie to tym ciekawsze, że ich rywalami sōmsiody zza Brynicy. Radzi włōnczyliby sie w ta haja synki z Zobrzo, ale w przipadku Górnika ô awans moge być ciynżyj.
Kōniec wiosny to tyż emocje zwiōnzane z Euro U-21. Kōnsek turnieju pokulo sie tyż na Ślōnsku. Tychy bydōm na dyć jednym z gospodorzy, tamek tyż ôdbydzie sie pōłfinał. Na turnieju niy braknie Ślōnzokōw, zagrać bydzie mōg nawet reprezyntant kadry A, Arek Milik.
Bez jesiyń pozaglōndōmy na finał eliminacji do Mundialu, ale przody mōmy doczkać sie istnego cudu. We wrześniu bezmałaś ôtwiyrōmy Stadiōn Ślōnski…


text:
Marko Smoler
Marko Smoler (* 21. decembra 1857 na Židowje; † 11. apryla 1941 w Budyšinje) bě nakładnik a redaktor, mjez druhim Serbskich Nowin.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Marko Smoler narodźi so jako syn Jana Arnošta Smolerja na Židowje. Po měšćanskej preparandźe wopyta Marko Smoler gymnazij w Budyšinje. Wosebje w jeho młodych lětach spisa a přełožowaše tež powědančka z rušćiny a čěšćiny. Wón běše w lěće 1875 sobuzałožer Schadźowanki a wot lěta 1877 načolnik Smolerjec knihićišćernje w Budyšinje na Lawskich hrjebjach. Za čas Smolerja wuchadźachu w jeho nakładnistwje nimale wšitke serbske nowiny a časopisy. Wot 1884 do 1937 běše redaktor a wudawaćel Serbskich Nowin. Smoler, kotryž běše w mnoho serbskich towarstwach, kaž na přikład Budyskej Bjesadźe aktiwny, załoži 1920 hromadźe z Hermanom Šlecu a Janom Skalu w Budyšinje prěnju serbsku sokołsku jednotu.
Marko Smoler běše wot 1879 čłon, wot 1923 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje kaž tež čestny sobustaw Maticy Srpskeje w Novim Sadźe.
Wón bu na Budyskim Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.
WotkazWobdźěłać
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Cyž: Smoler, Marko. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 514sl.


text:
XXX Drëchù, Òdchôdôsz? Znôwù òstôwiôsz mie samą? Znôwù spadóm w ùrwã bez kùńca Znôwù sama w szterech scanach Drëchù, Czë pò prôwdze? Czë béł jes mòjim Drëchã? Mòże jo, mòże nié… Chòba nié… Mòże jo? Chòba jo… Jo, béł jes Drëchã Le ni mòjim Drëchã… Le próżny plachc Arbata ju zëmnô Plata sã skùńczëła Òdémkłé ...
Ùrodzëła sã 16 smùtana 1985 r. w Chòjnicach. Mieszkô w Brusach. Skùńczëła Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceum w Brusach. Terô sztudérëje biologiã w Pòmòrsczi Pedagògiczny Akademiji w Słëpskù. Je nôleżniczką sztudérsczégò kaszëbsczégò karna Tatczëzna. Gackòwskô dwa razë dobëła 2. plac na Diktandach Kaszëbsczégò Pisënkù (w 2002 ë 2003 r.). W 2004 r. dosta nôdgrodã miona Rómana Wróblewsczégò ...


text:
Łuhańsk
Wspůłrzyndne: 48°34' N 39°20' E
Łuhańsk (ukr. ЛyraHcbk, [lu'ɦɑnʲsʲk]) je mjastym we wchodńij Ukrajińe. Je stolicům łuhańskigo uobwodu. We Łuhańsku mjyszko 456 tys. ludźi (2005). Mjasto leży na prawym brzygu Siwerskigo Dońca. Jygo mjano pochodźi uod rzyki Łuhanki, kero wpado do Siwerskigo Dońca na wchodźe mjasta.
Staro tajla mjasta Kamjenny Brůd istńała jako zidlůng Kozakůw zaporoskych uod postrzodka stolećo. Łuhańsk założůno we 1795, kej powstała sam pjyrszo na połedńu Ruskigo Imperyjům hůta żeloza. We 1882 dostoł mjejske prawa. We rokach 1941-1943 bůł pod uokupacyjům mjymjeckům. We rokach 1935–1958 a 1970–1991 sztad mjoł mjano Woroszyłowgrad.


text:
Swačinu na pólnej mjezy wuhotuja jako towarstwowy swjedźeń
Židźino (UH/SN). Stajnje prěni kónc tydźenja w juniju přeprošuje Židźinska serbska drastowa skupina na swój towarstwowy swjedźeń. Tak witachu wčera a zawčerawšim hižo 21. raz k swačinje na pólnej mjezy. Mjeztym zo sobotu z rejemi móhłrjec w swójskich rjadach swjećachu, wočakowachu organizatorojo a pilni pomocnicy njedźelu sta dalšich wopytowarjow, přetož towarstwowy swjedźeń je mjeztym dawno tež w regionje znaty wjeršk. Jedna z přičin je, zo w Židźinom jednore wjesne žiwjenje pěstuja a na přikład historisku ratarsku techniku demonstruja, kotraž hišće derje funguje. Runje tak pak typiski serbski flair mnohich wabi. To njewotbłyšćuje so jenož w tym, zo je jewišćowy program derje wopytany, ale tež w mnohich prašenjach, na kotrež maja akterojo wotmołwjeć, kaž předsyda drastoweho towarstwa Uwe Schuster rozłoži.


text:
Pringles
Pringles – marka czipsůw[1] produkowonych bez Procter & Gamble. Jich ekstra cechům je pakowońy we tekturowe tuby.
Marka uostoła założůno we 1968. S poczůntku sprzydawano je ino we Zjednoczůnych Sztatach, a uod lat 70. sům rozsyłane po cołkim śwjeće.
Je kilka teoryji tuplikůjůncych, pojakymu firma mjanowuje śa Pringles. Jedno ze ńich pado uo postaći Marka Pringlesa, kery stworził patynt 2 286 644 uo mjańe Metody i sprzynt do uobrůbki kartofli. Stoło śe to 5 marca 1937. Jygo prace wykorzistoło przedśymbjorstwo Procter & Gamble (P&G), używajůnc tyż swojigo własnygo patyntu.


text:
Malešecy (CS/SN). Dźewjeć sobudźěłaćerjow Malešanskeje gmejny, kotřiž su dotal w komunje šulske a pěstowarske rumnosće rjedźili, přeńdźe wot 1. awgusta do priwatneje firmy. Tole je Malešanska gmejnska rada zawčerawšim wobzamknyła. Radźićeljo chcychu to hižo na zašłym posedźenju činić, běchu pak swój rozsud tehdy přestorčili.
Nětko je jasne, zo Budyska rjedźenska firma RmTV sobudźěłaćerjow gmejny Malešecy přewozmje, a to najprjedy raz na dwě lěće. Dale je předwidźane, zo woni na samsnych městnach kaž dotal samsne nadawki zmištruja. Gmejna so nadźija, zo z wurjadowanjom swojich sobudźěłaćerjow lětnje něhdźe 100 000 eurow zalutuje. Dokelž su Malešansku wyšu šulu hakle njedawno do nošerstwa wokrjesa dali, radźićel dr. Jürgen Wengler na tym dwělowaše, hač je prawnisce w porjadku, zo nětko tam dźěłace rjedźerki druhemu dźěłodawarjej přewostaja. Hačrunjež wjesnjanosta Matthias Seidel (CDU) wobkrući, zo ma so wšitko po zakonju, zwostachu mjez někotrymi radźićelemi dwěle. Štyrjo z nich hłosowachu tuž přećiwo namjetej.


text:
Załožba za serbski lud
Lěta 1991 załožena Załožba za serbski lud so přez Zwjazk, Swobodny stat Saksku a Kraj Braniborsku financuje a wukonja z toho časa statny nadawk financowanja serbskich zarjadnišćow a projektow ze zaměrom pěstowanja a spěchowanja serbskeje rěče a kultury.
Stawizny a financowanje
Lěta 1991 załožena Załožba za serbski lud financuje so přez Zwjazk, Swobodny stat Saksku a Kraj Braniborsku a wukonja z toho časa statny nadawk financowanja serbskich zarjadnišćow a projektow ze zaměrom pěstowanja a spěchowanja serbskeje rěče a kultury.
Struktura
Wotpowědujo wustawkam přisłušeja Załožbje tři organy – Załožbowa rada, Parlamentariska přirada a direktor.
Sobudźěłaćerki/ sobudźěłaćerjo
Załožbowy zarjad ma tučasnje 32 sobudźěłaćerjow. Hłowne sydło je Serbski dom w Budyšinje. Nimo toho ma załožba wotnožki w Chrósćicach (Hornja Łužica) a Slepom (Srjedźna Łužica). Za naležnosće Serbow w Delnjej Łužicy eksistuje wotnožka w Choćebuzu. Serbskej kulturnej informaciji w Budyšinje a Choćebuzu stej tohorunja załožbje přirjadowanej.
Kulturnej informaciji
Serbskej kulturnej informaciji, SKI w Budyšinje a LODKA w Choćebuzu, stej wot lěta 1996 tohorunja załožbje přirjadowanej. Sobudźěłaćerjo kulturneju informacijow informuja wobšěrnje wo serbskim žiwjenju, stawiznach a kulturje.


text:
Malešecy
Malešecy (němsce Malschwitz) su wjes a přisłušaca gmejna něhdźe šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina w Sakskej. Gmejna, kotruž Sprjewja w zapadźe přeběži, leži w Hornjej Łužicy.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Wobsah
GeografijaWobdźěłać
Malešanski gmejnski teritorij leži přewažnje w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow podłu Sprjewje a Lubaty. Pjata najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesa saha wot awtodróhi 4 w juhu nimale hač k Bjerwałdskemu jězorej w sewjeru a wot Budyskeho spjateho jězora w zapadźe hač k hórkam Wysokeje Dubrawy we wuchodźe.
Malešecy mjezuja na gmejnu Hamor (wokrjes Zhorjelc) w sewjeru, gmejnu Wysoka Dubrawa we wuchodźe, město Wóspork a gmejna Kubšicy w juhu, město Budyšin w juhozapadźe a gmejnu Wulka Dubrawa w zapadźe.
Najwjetša wodźizna gmejny je něhdyša brunicowa jama Olba pola Zubornički. Najwjetšej rěce stej Sprjewja, kotraž přeběži gmejnu wot juha do sewjera, a Lubata, kotraž so blisko Lemišowa do njeje wuliwa. K wjetšim přitokam Lubaty słušatej Albrechtowka a Kotołka. W juhozapadźe gmejny, mjez Malešecami a Delnjej Hórku, ale tež wokoło Hućiny su wjele rybjacych hatow. Stróžanski „Dom tysac hatow“ słuži biosferowemu rezerwatej jako wopytowarski centrum.
Wjes sama leži při wjacorych hatach w bahnojtej nižinje wuchodnje Sprjewje, štož wjedźeše k serbskemu prajidmu w něčim sedźeć kaž Malešecy w błóće.
StawiznyWobdźěłać
W sewjerowuchodźe wuhorbjenja při wuchodnym kóncu wsy njedaloko dróhi do Hliny bě so hižo 1777 předstawizniske pohrjebnišćo namakało. Najstarše wurywanki su někak 3000 lět stare. Nimo někotrych formow z pózdnjeje bronzoweje doby přewažuje keramika klasiskeje Billendorfskeje kultury ze 7. lětstotka do Chrystusa. Pohrjebnišćo na městnje, kotremuž so „stary kěrchow“ praji, wužiwaše so hač do 500 do Chrystusa. W 1990tych lětach wotkrywachu archeologojo při kromje Załhowskich hatow něhdźe 500 metrow sewjernje „stareho kěrchowa“ tež k pohrjebnišću słušace sydlišćo. To běše zdobom rědkosć za Hornju Łužicu, dokelž so tu hač dotal wjele starych pohrjebnišćow, ale jenož zrědka sydlišćo namaka.
W srjedźowěku namaka so na ležownosći z mjenom „stary hród“ na juhozapadnej kromje Malešec wódny hród, kiž steješe při promjenju Małeje Sprjewje. Twar měješe přeměr wot 50 metrow a běše přez nasyp, kamjentnu murju a 10 metrow šěroku hrjebju škitany. Tuta je hač do dźensnišeho spóznajomna.
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako Malswiz sta so w lěće 1225. Prěnjotne staroserbske mjeno Mališovici pochadźa wot wosoboweho mjena Mališ abo Małyš, skrótšenki połneho mjena Malimir.[2]
Znajmjeńša wot lěta 1280 namaka so we wsy knježe sydło, kotrež měješe tež ležownostne knjejstwo. 1564 naspomni so ryćerkubło. Malešecy wobstejachu tehdy z dweju wjesneju dźělow (Hornje a Delnje Malešecy) z dwěmaj njewotwisnymaj kubłomaj (Horni dwór a Delni dwór). Tutej kuble zjednoćištej so hakle w lěće 1756, hdyž běštej wobě we wobsydstwje knjeza von Metzrada a so 1773 wot hrabja Andreasa von Riaucour kupištej. Zjednoćenemu ryćerkubłu słušachu 291 wot cyłkownje 620 hektarow wjesnych honow. Wot toho wužiwachu so 59 ha jako haty a pastwišća. Ke kubłu słušeše tež wjeska Křiwa Boršć pola Chwaćic.
Dnja 12. apryla 1715 zničichu so tykowana cyrkwička, šula, Delnjomalešanske ryćerkubło a 14 burskich statokow přez wulki woheń, kotryž bě so w starej korčmje wudyrił.
Malešanska cyrkej bě hižo w 15. lětstotku z filialu Budyskeho tachantstwa a sta so po reformaciji z ewangelskej wosadnej cyrkwju. Dźensniši cyrkwinski twar natwari so po zničenju stareje cyrkwje w lěće 1716 na samsnym městnje a dósta 1913 nowu wěžu. Do Malešanskeje wosady słušeja nimo wsy sameje tež Hućina, Brězynka, Dobrošecy, Plusnikecy a Delnja Hórka. Do poswjećenja Chwaćičanskeje cyrkwje w lěće 1899 běchu tež Ješicy, Mała Dubrawa, Křiwa Boršć a Chwaćicy z dźělemi wosady.
W bitwje pola Budyšina 20. a 21. meje 1813 běchu Malešecy z bitwišćom mjez francoskimi, ruskimi a pruskimi wójskami a spalichu so nimale dospołnje. Po nowonatwarje wsy dźěłachu tam srjedź 19. lětstotka piwarnja, pjeć palernjow, dwě korčmje, młyn a kosćetołkarnja. W 1920tych lětach wotpaleše knježi dom Hornich Malešec a bu po tym zaso natwarjeny.
W mjezywójnskim času słušachu Malešecy k srjedźišćam towaršnostneho žiwjenja ewangelskich Serbow tutych kónčin (hlej wotrězk Towarstwa). Po druhej swětowej wójnje bu ryćerkubło wuswojene a jeho ležownosće na noworatarjow rozdźělene. W 1950tych lětach załoži so prodrustwo.
ZagmejnowanjaWobdźěłać
W lěće 1936 zagmejnowachu so susodne Plusnikecy do Malešec. Při gmejnskej reformje lěta 1994 dóńdźe k zjednoćenju gmejnow Bart, Budyšink, Delnja Hórka a Malešecy do noweje Malešanskeje wulkogmejny. W lěće 2013 přizamknje so susodna Hućina, tak zo wobsteji gmejna mjeztym z 23 wjesnych dźělow.
TowarstwaWobdźěłać
W Malešecach skutkowachu slědowace serbske towarstwa:
- Serbske towarstwo (1848/49) – čłon Zjednoćenych serbskich towarstwow, kiž załožichu so w oktobrje a nowembrje lěta 1848 we wjacorych gmejnach serbskeje Łužicy; zakaza so w awgusće 1849 zhromadnje z druhimi serbskimi a němskimi „wótčinskimi towarstwami“. W 1920tych lětach eksistowaše za wěsty čas druhe towarstwo ze samsnym mjenom.
- Nalutowarnja a wupožčowarnja za wosadźe Malešecy a Budyšink při Towarstwje serbskich burow (1895–1916) – załoži so jako wotrjad Chróšćanskeho burskeho towarstwa ze zaměrom, serbskich ewangelskich burow z principom drustwa bliže zeznajomjeć a serbske ratarstwo skrućeć; k znatym čłonam słušeštaj Arnošt Holan a Arnošt Bart. K teritorijej dźěławosće słušachu nimo Malešec tež Bozankecy, Brězecy, Čelchow, Klukš, Krakecy, Lemišow, Lětoń, Lichań, Poršicy, Stróža, Zdźar a Zubornička.
- Jednota Sokoła w Malešecach (1921–33) – čłon Serbskeho Sokoła, załožene ze zaměrom skrućenja serbstwa w tehdy hižo chětro germanizowanej Malešanskej wokolinje, 1933 zakazane.[3]
Hač do dźensnišeho wobsteji wjesna skupina Domowiny.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Malešecy we 1880tych lětach 582 wobydlerjow, mjez nimi 554 Serbow (95%) a 28 Němcow.[4] Mjez druhim přez přićehnjenje němskorěčnych wuhnatych z wuchoda po Druhej swětowej wójnje so serbskorěčny podźěl zniži. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 60,6%.[5] Južny dźěl gmejny słuša k teritorijej Budyskeho (ewangelskeho) dialekta, w sewjernych kónčinach so holanski dialekt rěči.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez nětko hižo 570 wobydlerjemi 564 ewangelskich (99%). Po ludličenju lěta 2011 bě 48% wobydlerjow Malešanskeje wulkogmejny ewangelskeje a 3% katolskeje konfesije. 49% njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.[6]
Gmejnske dźěleWobdźěłać
Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:
PolitikaWobdźěłać
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Malešanska gmejnska rada ma tuchwilu 18 čłonow. Komunalne wólby lěta 2014 mějachu slědowace wuslědki:
Čestnohamtski wjesnjanosta Malešec je Matthias Seidel (CDU). Wón bu dnja 8. junija 2008 z 51,8 % hłosow za naslědnika Güntera Sodana woleny, kotryž dósta jako najsylniši přećiwny kandidat 41,2 %. Wolerske wobdźělenje wučini 65,7 %.[9]
InfrastrukturaWobdźěłać
WobchadWobdźěłać
Statna dróha 109 wjedźe přez gmejnske hona a zwjazuje Malešecy a Hućinu z Budyšinom a Niskej. W zapadźe gmejny prěkuje zwjazkowa dróha 156 Delnju Hórku a Lěskej. Mjez Skanecami a Rakojdami běži awtodróha 4 přez gmejnske hona. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj w Hućinje a Barće jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.
Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe wot Barta přez Zuborničku, Stróžu, Lemišow, Załhow, Malešecy a Delnju Hórku dale do Radworja. Sprjewiny kolesowarski pućik přeprěkuje Malešanski gmejnski teritorij wot juha do sewjera a wjedźe mjez druhim přez Delnju Hórku, Malešecy, Połpicu a Nowu Wjes.
KubłanjeWobdźěłać
Prěnju cyrkwinsku šulu mějachu Malešecy hižo w lěće 1684. 1807 rozwučowaše tam jedyn wučer 151 dźěći z Malešec, Plusnikec a Dobrošec, kiž wšitcy serbsce rěčachu.[10] Přidatnje k starej šuli na Małomalešanskej 27 natwarichu w lěće 1900 nowu šulu při Hłownej dróze.
W Malešanskej gmejnje su hišće tři šule, a to zakładnej šuli w Hućinje a Barće a wyša šula w Malešecach. Do Hućinjanskeje šule chodźeše w šulskim lěće 2014/15 69 šulerjow, mjez nimi šěsć serbsce wuknjacych.[11] W Bartskej šuli bě w samsnym času 107 šulerjow, wot kotrychž wuknjechu 43 serbšćinu jako cuzu rěč. Malešanska wyša šula měješe w tymle lěće 333 šulerjow.
W baroknym knježim domje Delnich Malešec je wot lěta 2002 WITAJ-pěstowarnja Serbskeho šulskeho towarstwa zaměstnjena. Na samsnym městnje namaka so tež Malešanske gmejnske zarjadnistwo.
PomnikiWobdźěłać
- Wopomnjenska plata woporam wuswobodźenskeje wójny lěta 1813 při nawsy.
- Wopomnjenski kamjeń Kurtej Krjeńcej před starej šuli.
- Pěskowcowa plata z lěta 1788 nad zachodom kěrchowa z łaćonsko-serbskim napismom.
WosobinyWobdźěłać
Z MalešecWobdźěłać
- Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik.
- Kurt Krjeńc (1907–78) – skałar, dołholětny předsyda Domowiny w NDR.
- Bohačesć Bjedrich Ponich (1761–1826) – farar, załožer tak mjenowaneje Ponichoweje knihownje.
- Arnošt Sykora (1879–1972), šewc, Domowinski prócowar.
- Jan Awgust Sykora (1835–1921) – farar, spisowaćel a ludowědnik.
- Pětr Elias Šěrach (1742–95) – knihićišćer a nakładnik.
We wsy skutkowaliWobdźěłać
- Hrjehor Martini (1575–1632) – farar a přełožer; 1618–1623 – Malešanski farar.
- Pětr Ponich (1716–85) – farar, cyrkwinski stawiznar.
- Samuel Bohuwěr Ponich (1748–98) – farar, awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow.
- Hadam Zacharias Šěrach (1693–1758) – farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister.
Partnerske gmejnyWobdźěłać
Partnerske gmejny Malešec su Desná pola Jabloneca w Čěskej, Gromadka pola Bolesławieca w Pólskej a Sióagárd w Madźarskej.
ŽórłaWobdźěłać
- Malschwitz/Malešecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 312–315.
- Cornelius Gurlitt: Malschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 152.
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2017; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. Domowina-Verlag, Bautzen 2008, str. 110.
- ↑ Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 104sl., 265sl., 391sl..
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 56. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [1024 wobydlerjow, z nich 439 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 49 z pasiwnymi, 133 serbskich dźěći a młodostnych, 403 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Malešansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Malešecy (němsce)
- ↑ bjez Hućiny
- ↑ Wuslědki Malešanskich komunalnych wólbow dnja 8. junija 2008 na statistik.sachsen.de
- ↑ Peter Kunze: Sorbisches Schulwesen. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002, str. 38
- ↑ Podaća w sakskej šulowej datowej bance
LiteraturaWobdźěłać
- Trudla Malinkowa/Weldon Mersiovsky (wud.): Malschwitz. Malešecy. A Wendish Village in Lusatia. Serbin 2018, ISBN 978-1-944891-52-7
WotkazajWobdźěłać
- Malešecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Um alle Inhalte sehen zu können, benötigen Sie den aktuellen Adobe Flash Player.start wo nami / über uns sekretariat / Sekretariat rěč / Sprache biblioteka / Bibliothek "čorna tafla" / "Schwarzes Brett" wo našich šulerjach stawizny šule stawizny šule 2 Geschichte der Schule Geschichte der Schule 2 šulska nowina 1 šulska nowina 2 šulska nowina 3 Schulzeitung 1 Schulzeitung 2 Schulzeitung 3 šulerjo pisaja/ Schülerarbeiten šulerjo pisaja 2 šulerjo pisaja 3 impresije / Impressionen UNESCO-camp 2019 Akcija "Lipjo" "Warimy z Tomašom" Adwentny woleybulowy tuněr póstnicy 2018 Póstnicy 2019 sportujemy sněhakowarske lěhwo 2018 Naš hodowny program hodowny projekt wysokoskok z hudźbu cdp / GTA domowy porjad Hausordnung protyka / Kalender UNESCO Projekt Anerkennung Weltkulturerbe Kriterien für die Anerkennung Beispiele materielles Erbe immaterielles Erbe Sorben als Welterbe Schülermeinungen zum Thema Schülermeinungen zum Thema UNESCO AGENDA Armut und Bildung Hunger und Geschlechtergleichheit Deutsch-Afrikanische Jugendakademie kontakt
šulerjo pisaja 3
Jeno na zdaće (krótkopowědančko)Samlutki wón tam leži, samlutki w sćinje wysokeho kamjentneho stołpa. Je hubjenje zdrasćeny, nima ani črije.Kaž wał trundlow leži na mazanej płachće, poprawom žana płachta wjace, bóle trěnje. Noze ma přićahnjenej a hłowa je do rukow połožena. Mjezwočo scyła njewidźiš, je zakryte ze šěrym rubiškom.Před nim steji nopach, tajka blachowa tyzka. W njej leža hižo někotre eura a samo módro-zelena bankowka. Wjele ludźi chwata nimo. Někotři hladajo na njeho, na prošerskeho, pak z miłym překwapjenjom, pak ze sobuželnosću a někotři so cyle wotwobroća. Na mjezwočach tutych čłowjekow móžeš porok a wotpokazanje čitać.Z masu bliži so žona, z plastowymi titami napakowana mać, při ruce ze sobu ćahajo mału, snano dźewjećlětnu holčku. Holca skaka wjesele pódla přepoćenej maćerje. W porstach dźerži barbi-klanku. Nadobo so dźěćo muža na zemi dohlada. Rozpjeršena křići.Muž wupada kaž prošer w stawiznje wo swjatym Měrćinje. Njedyrbi so jemu pomhać? Njeměła wona jemu do šalki euro tyknyć? Prošu, prošu. Knjez farar je tež prajił, zo dyrbimy přeco dźělić. Mać zdychuje hněwna. Holčka torha na jeje rukawje. Prošu mama, prošu. Hewak to knjezej fararjej praju, zo njedariš.Iritěrowana wostanje mać stejo. Holčka hlada triumfujo na nju. Prošer k jeju nohomaj poska njepohibliwje.Hłupe dźěćo, wboha mać. Tak mysli. Zapleńčene žadko.Hišće jónu zdychuje žona. Maš tla prawje.Holčka so rozhorjena šćěri a tyka ruku za pjenjezami. Prošu, mama.Krótke hrjebanje w móšni a potom dźerži holca so błyšćaty pjenjez w porstach.Pomału so wona prošerjej bliži. Muž čini, jako by spał.Mama, je wón mortwy? Mać wotkiwnje rozhněwana. Pój nětko skónčnje.Pjenježk padnje klinkotajo do blachoweho nopaška. Muž so hiba.Włosy holčki leća, jako so wobroći a za maćerju běži. Njewobroći so wjace. Hnydom jutře budźe na prěnjo swjato woprawjenskej wučbje wo swojim dobrym skutku rozprawjeć.Prošerski masa za nopachom. Skradźu zliči swój dobytk.Dosć a nadosć za dwě hodźinje lěnjeho pasenja. Za njeho dosaha. Pomału a ćežko stanje. Ludźo wokoło njeho so awtomatisce tróšku wuhibaja. Štó wě, što ma prošer předwidźane.Tola muž spakuje jeno cyle měrnje swoju płachtu a nopach a ćěrcha mjez stołpami won do jaskraweho słónca na naměsto.Ludźo kołowokoło so wjace wulce wo njeho njestaraja. Spodźiwnych čłowjekow wšudźe maš, to su nawukli.Prošerski dźe dale, stupa přez plestrowanu hasu k starym drjewjanym durjam w mazano-žołtej fasadźe. Hewrjekanje klinči. Přima za zerzawej ručicu.Hłupi ludźo, wón mysli. Wěrja tež wšitko, štož jim před nós sadźiš. A potom mjetaja cuzym swoje pjenjezy do klamy, jeno, zo bychu so lěpje čuli. Ale moje předrasćenje je tež wulkotne.Muž hlada skrótka horje na kónčk njebja mjez domami.Dźakuju dźědo, za twoje draby. Móžu je za swoje dobro wužiwać.Derje wšak je, zo sy hižo njeboh. Njeby so ći scyła lubiło, što je ze mnu so stało. By był wograwany, runje kaž ja.Nó haj, dyrbju. Nětko palenc, hewak njewudźeržu, njepřežiwju.Wodaj.Pozdatny prošer wotewri durje a zastupi do kura a halekanja.Alena Belkotec (2016)
Serbska wyša šula Ralbicy
Sorbische Oberschule Ralbitz


text:
Banjul
Banjul (do 1973 Bathurst) je stolica Gambije w zapadnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja na połkupje při južnym brjoze wuliwa rěki Gambia River do Atlantiskeho oceana. Město same ma jenož wokoło 30.000 wobydlerjow, metropolowy rum Greater Banjul Area z najwjetšim gambiskim městom Serekunda pak wjace hač 400.000. Banjul je stejišćo najwjetšeje mošeje w Gambiji kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.
Hač do „afrikanizacije“ w lěće 1973 měješe město jendźelske mjeno Bathurst. Dźensniše mjeno pochadźa z rěče Mande a rěka „bambusowa kupa“.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 29,3° C w awgusće a 33,7° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot junija hač do oktobra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1807 započachu britiscy kolonisća z wobsydlenjom kupy. Město bu 1816 załožene jako wikowanske a wojerske zepěranišćo a pomjenowane po britiskim kolonialnym sekretarje Henry Bathurst. Dnja 18. februara 1965 sta so Bathurst ze stolicu nowozałoženeje njewotwisneje republiki Gambija.


text:
wopisanje
W běgu poł stolěśa jo zběrał Šwjela te mjenja we kuždej jsy sam a zwětšego někotare raze z ludowych wust ako teke z wjele pisnych žrědłow: recese, kórty, zapise pachtarjow, cerkwine knigły, domacne casniki a domowědne knigły. Stronine mjenja jo zrědował Šwjela pó gmejnach a pśidał za chronisty zajmne informacije. Mimo tych wšakich trjebnych registrow wopśimjejo to zakładne źěło jogo pójadnanje wó słowotwórbje dolnoserbskich stroninych mjenjow. Pśedsłowo k pósmjertnemu prědnemu wózjawjenju 1958 w barlinskem nakładnistwje Nimskeje akademije wědomnosćow jo spisał wuznamny slawist prof. Hans Holm Bielfeldt a k nowośišćoju serbski casnikaŕ Gregor Wieczorek, pśewšo wobeznaty w našych stronach a jich mjenjach.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 22.04.2018
Zaczynōmy ôd hokeja, ale dzisiej już ôstatni rŏz, bo gynau zakōńczōły sie szpile ô majstra Rep. Czeskej. HC Oceláři Třinec nie szafli tego i majōm strzybny medal. Ôstatnie mieli tak dobry plac we 2015. Po wygraniu piyrszego szpilu kolejne śtyry już przegrali. Ô piyrszych dwōch szpilach my pisali tydziyń tymu. Potyn bōły dwa szpile we Brnie i ôba, choć po dobrych poczōntkach, bōły przegrane. Dzisiej 5 (i jak sie ôkŏzało ôstatni) szpil ôd poczōntku bōł już popisym Komety Brno i to hokeisty z Moraw mōgli sie radować ze majstra Rep. Czeskej. HC Oceláři Třinec miało dobry sezōn, bo prōcz strzybnego medalu w lidze byli tyż we pōłfinale Europejskej Ligi Majstrōw. Hokeisty ze Trzińca wygrali tyż klasyfikacyjŏ kandayjskŏ play-offōw: DAVID CIENCIALA miōł 16 punktōw (7 torōw + 9 asystōw), a JIŘÍ POLANSKÝ 15 (7+8). Kometa Brno ôbrōniōła majstra i mŏ jych już 13.
Wyniki szpilōw 3-5:
18.04.: HC KOMETA BRNO – HC OCELÁŘI TŘINEC 3-2 (1-0, 1-2, 1-0)
19.04.: HC KOMETA BRNO – HC OCELÁŘI TŘINEC 5-2 (2-1, 2-1, 1-0)
22.04.: HC OCELÁŘI TŘINEC – HC KOMETA BRNO 1-4 (0-3, 0-0, 1-1)
Ôstatni szpil i fajer Komety Brno mogecie ôbejrzeć sã:
A co we fusbalu? Nŏkrōcyj napisać: to bōł słaby tydziyń dla manszaftōw ze Gōrnego Ślōnska.
Gōrnik Zŏbrze mioł w tym tydniu dwa szpile: jedyn ô majstra, drugi we pucharach. We Pucharze Polski grali pōłfinał ze Legiōm Warszawa i po szpilu w Zŏbrzu, kery skōńczōł sie 1-1, mało fto wierzōł co we Warszawie bandzie szło wlejź do finału. Gōrnik ale zaskoczōł i we 56 prowdziōł 1-0 (po samobōju Legii). Taki wynik dŏwołby Gōrnikowi awans. We 69 czerwōnŏ kartka dostoł Tōmasz Loska i przewaga Legii bōło corŏzto mocniejszŏ.We 74 wyrōwnoł Michał Kucharczyk, bo fejlerze we murze Gōrnika. We 98 minucie, kiedy wszyscy rychtowwali sie już na dogrywka, tora na 2-1 dlŏ Legii strzelōł Jarosław Niezgoda i to fusbalŏrze ze Warszawy mogōm sie radować na finał.
Po dobrym szpilu we Warszawie we Zŏbrzu liczyli na 3 punkty we trefie ze Wisłōm Płock. Gōrnik sie nie popisoł i przegroł tyn szpil 0-1 po torze Alana Urygi ze 44 minuty.
Piast Gliwice groł u siã ze Pogōniōm Szczeci i zremisowoł 0-0.
Gōrnik je 5, a Piast 14.
Niy lepiyj poszło manszaftōm ze Gōrnego Ślōnska we lidze czeskej. Banik Ôstrawa nie utrzimoł seryje punktowanych szpilōw i we Ołomuńcu ze Sigmōm przegroł 1-0. Bōł to ale mecz walki i we Ôstrawie dalyj wierzōm, co Banik utrzimie sie we I lidze.
Zapunktowała za to MFK Karwina, kero u siã zremisowała 1-1 ze Teplicōma. Tora na 1-0 dlŏ Karwinej z elwra strzelōł Tomaš Wagner we ôstatniej minucie piyrszej połowy. Teplice wyrōwnały we piyrszej minucie drugej połowie. Ôd 70 minuty Karwina grała ze przewagōm po czerwōnej kartce dlŏ Davida Venecka z Teplic, ale to nie stykło coby wygrać szpil. Karwina punktuje na wiosna regularnie, ale mŏ prawie same remisy i tyn luft do strefy, kaj ślatuje sie do drugej ligi, je corŏzto ciyńszy.
Karwina je 11, a Banik 15.
We drugej polskej lidze kibice przeżyli masakra we Chorzowie, kaj Ruch straciōł 6 torōw we jednej połowie. GKS Katowicy zajś wskoczōł na plac, kery dŏwŏ awans do polskej ekstraklasy.
Ruch Chorzōw – Pogōń Siedlce 0-6
GKS Tychy – Gōrnik Łynczna 2-0
Stal Mielec – Ôdra Ôpole 2-2
Chrobry Głogōw – GKS Katowicy 0-2
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Miedź Legnica 0-0
GKS Katowicy je 2, Ôdra Ôpole 8, GKS Tychy 9, Biylsko-Biołŏ 11, Ruch ôstatni.
We drugej lidze czeskej we weekend manszafty ze Gōrnego Ślōnska grały tak:
Fotbal Trziniec – Witkowice 0-0
Olympia Praha – MFK Fridek-Mistek 1-4
Sellier&Bellot Vlašim – Slezsky Ôpawa 2-2
Ôpawa je 1, Trziniec 5, a Fridek-Mistek 14.
Foto na wiyrchu: Zoner60 [CC BY-SA 4.0] / Wikimedia Commons


text:
Pawoł Wićaz-Chróšćanski
Pawoł Wićaz-Chróšćanski (němsce Paul Lehmann; * 14. januara 1901 w Chrósćicach, † 12. junija 1933 w Teplicach) bě serbski ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik.
Narodźi so jako syn skałarja-mulerja a dźěłaše po wuchodźenju ludoweje šule dźewjeć lět jako čeladny pola burow. W lěće 1924 absolwowaše kurs pólskeje Ludoweje uniwersity w Dalkach a wot 1925 do 1927 studowaše na ratarskej šuli w čěskich Kuklenach. 1925 a 1927/28 bě z redaktorom Serbskeho Hospodarja. 1930 zastupi do rjadu jezuitow a w lěće 1931 zahaji studij teologije w Praze, hdźež sta so z prěnim předsydu wobnowjeneho serbskeho towarstwa Serbowka. Lěto pozdźišo dyrbješe so chorosće płucow dla domoj wróćić. 1933 zemrě w starobje jenož 32 lět w Tepličanskich kupjelach.
Hižo jako čeladny pospyta so Wićaz jako składnostny basnik. W swojich twórbach, rozbrojenych w Serbskim Studenće, Serbskich Nowinach, Katolskim Posole, Krajanje a we Łužicy, wobspěwa w stilu ludoweho a wuměłskeho basnistwa ratarske dźěło, rjanosć domizny a spisa tež tójšto pozbudźowacych wótčinskich basni.
LiteraturaWobdźěłać
- Serbska poezija – Pawoł Wićaz-Chróšćanski, Budyšin 1984.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Wićaz-Chróšćanski, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 613sl
- * Jiří Wolf, Dva zapomenutí lužickosrbští autoři na Teplicku, Česko-lužický věstník, Ročník XVII Číslo 4/ duben 2007, str. 22


text:
Awtor dźensa
Clemens Šmit
„Tutón cyły multikulti-humbuk mje chětro rozhněwa! Hdyž, potom ma to tak kaž tehdy rěkać – nic hinak!“ Jako testowachu chowancy narodneho koparskeho trenarja Joachima Löwa minjeny pjatk přećiwo Sawdi-Arabskej, wudyrichu w socialnych syćach paralelnje ze zahwizdanjom zaso horce diskutuje. Přičina njebě ani skerje słaby wukon němskich koparjow ani prašenje, štó sej kotreho (statneho) prezidenta bóle česći. Ně, po cyłym interneće hadrowachu so ludźo znowa cyle druheje přičiny dla. Samo w kruhu znatych sym hižo podobne diskusije dožiwił.
Čehodla pak so někotři tu tak jara wadźa a rozestajeja? Rěč je wo aktualnym přimjenje němskeho koparskeho mustwa jako „die Mannschaft“. Při tym njejsu přimjena za narodne wubranki poprawom ničo wosebiteho. Brazilčenjo maja swoju „seleção“, po słowje wubranku. Jendźelčenjo juskaja za „three lions“, potajkim za tři lawy. Dale stej tež tak mjenowanej „squadra azzurra“ za Italčanow a „furia roja“ za Španičanow swětoznatej. A što nětk z němskim přimjenom njetrjechi?


text:
Nojlepi sie jōm narychtować1 samymu, ale niyrołz2 je tak, że miyszkōmy w bloku, niy mōmy pywnicy, we miyszkaniu za ciepło i czowiek skołzany je3 na kupowanie. Insze4 przipadki sōm tyż zwiōnzane5 ze lynistwym, ale tego ciōngnōńć6 niy byda7.
Na test biera8 kapusta ze Biedrōnki i Lidla, bo akurat te sklepy mōm niydaleko chałpy i myśla, że je kans ludzi, kerzy właśnie tam kupujōm.
Mōm sam yno jedna kapusta ze Biedrōnki (Swojska Chata), choć majōm tam jeszcze takoł we 500gramowych bojtlach9, ale je na ni napisane „Kapusta kwaszōna”, a jo chyba mōm uczulynie na te miano10– choć w składzie miała yno kapusta i sōl.
Dwie inksze sōm ze Lidla, a musza Wōm pedzieć11, że jak żech kedyjś na takim handelku niydaleko moji chałpy prōbowoł chyba wszyjskich kapustōw, jake tam te bałery12 sprzedowali, to te sklepowe wcale niy sōm gorsze, a w jednym przipadku nawet lepsze ôd tamtych.
To biera sie za robota:
1przygotować
2czasem
3jest
4inna
5związane
6ciągnąć
7będę
8biorę
9woreczkach
10nazwę
11powiedzieć
12rolnicy
13torbie
14ma
15powietrze


text:
Ralbicy (SN/MiR). Prawe słowa nańć, wužiwać a wurjekować – to bě ćežišćo wosebiteho rěčneho kursa za serbskich kubłarjow a kubłarki. Serbske šulske towarstwo (SŠT) je tajki kurs Ralbičanskemu dźěćacemu dnjowemu přebywanišću „Dr. Jurij Młynk“, kotrež je w nošerstwje SŠT, poskićił. Nimo přistajenych w Ralbicach a Smjerdźacej su sej tež kubłarki z Wotrowskeho dźěćaceho dnjoweho přebywanišća „Dźěćacy raj“ do Ralbic dojěli. Wot februara su wšitcy dwutydźensce, w cyłku 20 hodźin, wšelake zwučowanja pod nawodom wědomostnicy Budyskeho Serbskeho instituta dr. Jany Šołćineje přewjedli. Lucija Handrikowa, nawodnica Smjerdźečanskeho kubłanišća Lipa, bě jako kooperaciska partnerka SŠT přihot a přewjedźenje kursa do ruki wzała. „Mje je překwapiło, z kak wulkim zajimom a zahoritosću su wobdźělnicy dźěłali“, rjekny dr. Šołćina. „Tole pokaza so na přikład w tym, zo su kubłarki swójske temy namjetowali, kotrež chcyli wobjednawać, na přikład dźěćace chorosće.“
Budyska Ludowa banka přepoda wčera na nowinarskej konferency Reinerej E. Rogowskemu, jednaćelej Hornjołužiskich klinikow, šek we wysokosći 25 000 eurow za dźěćacu kliniku.
Radwor (BHR/SN). Na žurli hosćenca „Meja“ su wopytowarjo hižo wjele wšelakich kulturnych poskitkow dožiwić móhli. Južnowuchodne zynki huslow a cymbalow tež k tomu słušeja, ale nic tak husto. Do minjeneho pjatka bě to prawdźepodobnje posledni raz srjedź dźewjedźdźesatych lět. Tehdy pěstowaštej Radworska zakładna a srjedźna šula partnerstwo ze šulu w Bratislavje. Čim rjeńšo, zo njese partnerstwo serbskeje wyšeje šule ze šulu w madźarskej gmejnje Kakásd tuchwilu dobre płody.
Započało je so wšitko w lěće 2008, jako nawjaza Budyski wokrjes partnerske styki do madźarskeho komitata Tolna. Radworski wjesnjanosta Wincenc Baberška so jako wokrjesny radźićel CDU na wopyće w tamnišim wokrjesu Szekszárd wobdźěli. Přez spočatnje wosobinske kontakty so přeco wuši zwisk z gmejnu Kakásd nawjaza. Wone wuwi so krok po kroku a na wjacorych płoninach, najprjedy gmejna a sportowe towarstwo, nětko tež šula.
Zeznach narodninarku, knjeni dr. Ruth Mroskowu, w lěće 1975 na Serbskim wučerskim wustawje (SWW). Běch studentka w 1. studijnym lěće a wona bě młoda docentka. Knježna Mroskojc je nas ze swojej wučbu stajnje zamóhła putać, wšako je nimo delnjoserbšćiny podawała předmjet dźěćaca literatura. A jeje měrne a zdobom emocionalne wašnje mi njesměrnje imponowaše. Často słyšach ju spěwajo do rěčnych kabinetow abo do jstwy 208 wučerskeho wustawa chwatać.
A bórze pytnych, zo njebě za nju jenož swědomite wuwučowanje wažne, ale zo wabješe ju tež dźěło ze serbskej młodźinu a ze słowjanskimi přećelemi. Tuž je bjez dźiwa, zo angažowaše so Rutka wosebje w delnjoserbskim wotdźělu Domowinskeje skupiny SWW a we Wysokošulskej župje „Jan Skala“. Po habilitaciji nawjedowaše wona jako naměstnica Serbski wučerski wustaw a skrućeše wzajomnosć mjez serbskimi, pólskimi, čěskimi a słowakskimi studentami a wučerjemi.
Worklecy. Při najrjeńšim słónčnym wjedrje přewjedźeštej Worklečanska zakładna a wyša šula „Michał Hórnik“ minjeny pjatk swoje tradicionalne mejemjetanje. Znowa zhromadźi so k tomu na šulskim dworje nahladna ličba staršich, zajimcow a wobydlerjow, zo bychu sobu dožiwili, kak na kubłanišću tónle nałožk pěstuja. K serbskej hudźbje z paska rejwaše 14 porow šulerjow 4. lětnika a tohorunja 14 porow šulerjow 9. lětnika wokoło meje. Holcy běchu wšitke serbsku narodnu drastu woblečene. Po starodawnym wašnju wubědźowachu so na to hólcy 9. lětnika wo wjeršk meje. Najspěšniši bě Daniel Šwejda z Miłoćic, kiž wuzwoli sej Lilly Heinz z Pěskec za swoju mejsku kralownu. Pod hudźbnym přewodom wučerja na wuměnku Měrćina Paschwitza, kiž hraješe na akordeonje, ćehnjechu šulerjo po wsy hač k pomnikej. Mejski por sedźeše při tym na konju.
Dźěći serbsku drastu akuratnje woblec chce zwučowane być a žada sej wotpowědnu wědu. Tohodla je Rěčny centrum WITAJ kubłarkam dalekubłanje k hotowanju serbskeje narodneje drasty poskićił a přeprosy zańdźenu wutoru do Budyskeho Serbskeho domu. Angažował bě sej za to Bianku Trišbergerowu, něhdyšu nawodnicu šwalčernje SLA a nětko samostatnje skutkowacu šwalču-mišterku a hotowańču w Drježdźanach a Konjecach. Krok po kroku demonstrowaše wona jědnaće wobdźělnicam, kak so Budyska ewangelska rejwanska a swjedźenska kaž tež katolska „wuslěkana“ drasta hotuje. Při tym podawaše zajimawe informacije wo drasće a jeje jednotliwych dźělach, wo historiskich wosebitosćach a funkcijach. Wulku wažnosć kładźeše šwalča na to, wobdźělnicam wuwědomić, kak bytostna je dokładnosć při hotowanju drasty: „Wóčko wobhladowarja zapopadnje jako prěnje to, štož prawje njesedźi. Tohodla ma hotowańča tež najmjeńšemu drastowemu dźělej prawu kedźbnosć wěnować. Kritiski estetiski wid na woblečenu drastu je njesměrnje wažny“, Bianka Trišbergerowa potwjerdźi.


text:
Skandinawiska połkupa
Skandinawiska połkupa je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a dźěl Finskeje.
Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Commons: Skandinawiska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Pismikowa keklija je hra, z kotrejž móžetaj dwajo, třo a abo štyrjo hrajerjo na zabawne wašnje swój słowoskład w serbskej rěči přepruwować a rozšěrjeć. Z pomocu pismikowych klockow tworja hrajerjo słowa a je w formje křižowki na hrajnu desku kładu. Hra wobsteji ze 107 hrajnych klockow, na kotrychž je stajnje jedyn pismik naćišćany. Kóždy pismik serbskeho alfabeta je w hrě jónu abo husćišo zastupjeny. Hódnotu pismika wupokazuje ličba na hrajnym klocku deleka naprawo. Čim wyša je hódnota, ćim rědšo so pismik w serbskej rěči wužiwa. Nimo toho su tři jokerowe klocki w hrě. Wone hodźa so za kóždyžkuli pismik zasadźeć a pozdźišo z wotpowědnym pismikowym klockom wuměnjeć. Za kóžde słowo, kotrež hrajer kładźe, dóstanje dypki. Přidatnje su na hrajnej desce wosebite pola, kiž hódnotu pismika abo cyłeho słowa powyša. Hra dóstanje přez to cyle swójsku dynamiku a wězo pomha tróšku zboža hru dobyć.