text:
Nimale tydźeń po 30. jubilejnym Wostrowskim nalětnim běhu wotměchu so po dwulětnym přetorhnjenju koronapandemije dla 43. Biskopičanske běhi na dołhe distancy, a to pod nimale lěćnymi poměrami. Cyłkownje je lětsa 314 starterow a starterkow do cila doběžało, štož je něšto mjenje hač běchmy z poslednich lět zwučeni.
Aktiwni mějachu móžnosć so na jednej ze šěsć poskićenych distancow wubědźować a lubowarjo walkinga na dwěmaj. Na štyrjoch z tutych wojowachu tež jednotliwi serbscy starterojo. Aktiwni běchu ze Sakskeje, z Berlina, Hessenskeje, Durinskeje, Nürnberga a wosebje z Drježdźanskeho wobwoda. Młódši šulerjo wubědźowachu so podźělnje na 0,8 km (U8) abo 2,5 km (U10 a U12). Młodostni a starši dorosćeni wšitcy na 4,5 km a dorosćeni zwjetša na 20 km.


c: text/html

text:
Wylem Šybar
Wylem Šybar, tež Wylem Šybaŕ (němsce Wilhelm Schieber; * 21. nowembra 1887 we Wusokej pola Wětošowa; † 3. decembra 1974 we Wětošowje) běše delnjoserbski moler a wuměłc.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Šybar, syn małoburja z Wětošowa, studowaše mjez 1902 a 1908 při wučerskim seminarje w Starej Darbni. Po Prěnjej swětowej wójnje běše wučer w Berlinje a so připódla na ludowej uniwersiće a rjemjeslowej šule w rysowanju portretow a aktow wukmani.
Dokelž w starobje schori a přeco mjenje słyši, so Šybar 1943 na wuměnk do ródneje wsy přesydli. Tam so nětko sylnišo molerstwu wěnuje a akwarele z wjesnymi a błótowskimi motiwami moluje. Wot lěta 1948 běše čłon Koła serbskich tworjacych wuměłcow a wot 1953 tež čłon Zwjazka tworjacych wuměłcow Němskeje demokratiskeje republiki. W Bórkowach nawjedowaše wjacore lěta kružk molerjow.
Wuměłska tworiwosć Wylema Šybarja so 1956 z Mytom Carla Blechena, spožčeny wot rady Choćebuskeho wobwoda, 1959 (w kolektiwje) a tež 1970 (sam) z Mytom Ćišinskeho a 1964 z Wuměłskim mytom Domowiny počesći.
WotkazWobdźěłać
- Wětošowske wosobiny (PDF, 376 KB) (němsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zadar
Zadar (italsce Zara) je město při Jadranskim morju w Chorwatskej a z něhdźe 75.000 wobydlerjemi pjate najwjetše město w kraju. Přistawne město nadeńdźe so w sewjernej Dalmaciskej něhdźe 270 kilometrow južnje Zagreba a 130 kilometrow sewjerozapadnje Splita při jadranskim brjoze napřećo kupje Ugljan.
Zadar je zarjadniske sydło Zadarskeje županije, sydło romsko-katolskeho arcybiskopstwa, w lěće 2003 załoženeje uniwersity a woblubowany turistiski cil.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na městnje dźensnišeho Zadara běše hižo w ilyriskim času sydlišćo. Romske žórła naspomnja je jako Iader abo Iadera, pola Konstantinoas Porphyrogennetosa w 10. lětstotku rěka město Diadora.
Hižo Romjenjo natwarichu tule w druhim lětstotku do Chrystusa kapitol, měšćanske murje, kupjele a akwedukt. Po rozpadźe Zapadoromskeho mócnarstwa sta so Zadar ze stolicu bycantinskeje prowincy Dalmacija. Po nadpadach namórskich rubježnikow poda so Zadar wokoło lěta 1000 pod škit bjenatskeje republiki. W lěće 1069 přińdźe pod kralom Petrom Krešimirom IV. k prěnjemu razej ke Chorwatskej. W lěće 1202 zdobychu Bjenatčenjo město wróćo.
Jako přewzachu Osmanojo w běhu 16. lětstotka zadni kraj, wutwarichu Bjenatčenjo Zadarske wobhrodźenja. Hač do lěta 1797 wosta Zadar stolica bjenatskeje dwójneje prowincy Dalmazia e Albania. Po padźe Bjenatkow přeńdźe Zadar k Rakuskej a wosta tež po Napoleonowych wójnach hač do kónca Prěnjeje swětoweje wójny jako stolica Dalmaciskeho kralestwa w jeje wobsydstwje. W druhej połojcy 19. lětstotka bě ze srjedźišćom chorwatskeho narodneho hibanja w Dalmaciskej. Po poražce Rakusko-Wuherskeje w Prěnjej swětowej wójnje přeńdźe město hromadźe z nimale wšěmi dalmaciskimi kupami k Italskej a po Druhej swětowej wójnje k znowa załoženej Juhosłowjanskej. W Chorwatskej wójnje 1990tych lět bu město wot 1991 do 1993 wot juhosłowjanskeho wójska woblěhowane a bu přez nadběhi a bombardowanja wobškodźene.


text:
Serbske Nowiny, 14.06.1919:
Knjez Bart z Parisa piše: Kaž z powěsćow, kiž su tudy dóšłe, wuchadźa, připisuja mi němske nowiny rozrěčenje z jenym redaktorom francoskeje nowiny »Le Matin«. [...] Sym hižo tehdy wuběrkej do Budyšina rozpisał, kak wěc so ma. Wjele wěcow we tym nastawku běchu mi scyła njeznate. Wo druhich powěsćach, kiž so tam nadeńdu, njech sebi nichtón njemysli, zo su potajnstwo. Wšě jendźelske a francoske nowiny přinjesu wšědnje nadrobne powěsće wo němskim brónjenju. Woćišćuja tajne wukazy, podawaja ličby němskich železniskich wozow a ličby wo fabrikaciji němskich brónidłow a mjena fabrikow, hdźež so to stawa. Kak chce to hinak być?! Štož našu Łužicu nastupa, Němcy měsacy pospochi škrěča. Čechojo so do Łužicy nawala. Tola Němcy su hotowi, jich hódnje powitać a mjezy zakitaja. A w Čechach sebi ani nazdala na to njepomysla, do Łužicy z nasylnosću ani jeneho muža pósłać. Ale dźiwać so njetrjebaja, zo přez tajku rjejeńcu kedźbliwje sčinjeny susod počina za tym kopać, štož tajka rjejeńca poprawom na sebi ma. [...] Njejsu runjewon Wšoněmcy cyłu Europu přetworili do wulkeho krwawnišća a dymnišća? Nětko moralnje, hospodarsce a wojersce dokładnje poraženi honja wbohi lud do noweho hubjenstwa, do noweho krejrozleća. [...] Su da ludźo we Němcach wowrótnili? Njeje da dosć na zapušćenych stronach Pólskeje, Francoskeje a Belgiskeje? Dyrbi da so hišće cyła srjedźna Europa přewobroćić do zapušćenja a dymnišća? [...] Kak dołho budźe hišće trać, hač so Europa rozswětli a so dorozumi na nowym křesćanskim zakładźe wujednanja a dorozumjenja? Na kóždy pad pak je són wšoněmskich błaznikow a jich njewólnych trabantow dočakał suroweho wotućenja.


text:
Piwo
Piwo jo alkoholiski napoj, kenž nastawa wót fermentacije pśetwórjonych zernkow (zwětšego w formje jacmjenjowego słoda). Něnto ako dodaśe do piwa wužywa se chmjel, kenž dajo górkosć, móžne su teke druge wobstatki ako na pśikład wěrce, płody, mjod. Fermentacija źo typiski wót piwowarskich droždźejow.
W Nimskej wětšyna sortow piwa ma mjazy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" jo wuznamjeniło w prasłowjańskej rěcy jadnorje "piśe", pótom jo se pśemjeniło na zapśimjeśe alkoholiskego napoja.
Wobstatki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Za produkciju piwa jo notne wjele wódy: w piwarnje za 1 hl piwa wužywa se 3,7-10,9 hl wódy[1]. Wětšyna z tej licy źo pak na myśe pśipšawy. W gótowym piwje wóda jo 90% wolumena.
Parametery wódy rozsuźuju wó tom, buźo-li wóna dobra za produkciju piwa. Póžedane parametery wótwisuju wót sorty piwa: na pśikład za piwa tipa stout wužywa se zwětšego twardu wódu, a za piwa tipa pilsner měku wódu.
Zernko[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zernko jo notne, aby daś material za fermentaciju. Typiski wužywa se jacmjenjowy słod, to groni, zernka słoda, kenž se moka, až zachopiju se klěś. Ga zernka se klěju, encymy w zernkach pśeměnjaju cukory w nich na jadnorjejše cukory, kenž mógu byś fermentěrowane wót droždźejow. Proces se pśistaja, sušecy zernka. Wšakoraki cas a temperatura sušenja dajotej słody wšakej barwy: wót jasnych do śamnych.
Casy wužywa se słoda z pšenicy abo žyta. Móžne su specialne wobstatki: cukor, rajs, majs, surowa pšenica, wužywane dokulaž su tuńše abo změnjaju charakteristiku piwa (na pśikład jogo šum abo barwu). Aby droždźeje mógli fermentěrowaś wobstatki, kenž njejsu słody a cukor, notne jo dodanje do piwa specielnych encymow.
Něnto wětšyna piwarnjow njeźěła słodu, ale kupujo jen.
Chmjel[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Chmjel jo w piwje wěrca za słod a aroma. Wušej togo chmjel konserwěrujo piwo.
Sorty chmjela źěle se tradicionelnje na sorty za górkosć a sorty za aroma. Chmjel móžo pśidawaś wjelgin wšakorake aroma. Chmjele z Nimskej, Českej a Pólskej maju aroma zela a kóruškow. Nowe sorty z Pódpołnocnej Ameriki mógu měś aroma citrusowych płodow abo mango.
Wjelgin rědko wužywa se za piwo fryšne šyški chmjela, dokulaž njejsu źaržate. Tradicionelnje jo se wužywało sušonych šyškow chmjela, něnto popularnej stej chmjelowy granulat a ekstrakt, kenž stej lažčejšej w transporśe a dlej źaržytej fryšnosć.
Droždźeje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Droždźeje pśidajo se, aby fermentěrowali cukor w alkohol a wuglikowy dioksid. W piwowarstwje wužywa se specielnego sorta droždźejow: piwowych droždźejow (Saccharomyces cerevisiae), kenž źěle se na droždźeje dolneje fermentacije a górneje fermentacije.
Droždźeje dolneje fermentacije daju "cysćejšy" aroma piwa, pśi comž droždźeje górneje fermentacije producěruju wěcej aromatiskich zwězkow wó wóni na pśikład płodow (banana, rjaschena) abo wěrcow (nalchen).
Rědko w fermentacije wobźěliju se druge mikroorganizmy. Belgiske piwa lambic se fermentěruju jano wót źiwych droždźejow z powětša. Pśi warjenju Berliner Weiße mimo droždźejow wobźěliju se mlocnokisalinowe bakterije.
Wjelike piwarnje maju swóje kubłanja droždźejow. Su teke firmy, kenž pśedaju wšake sorty droždźejow.
Jolic piwo jo pasteurizěrowane a filtrowane, źo na pśedań bźez droždźejow. Su pak piwa, kenž se pśedajo z žywymi droždźejami. Do takich piwow pśidajo se cukor za droždźeje, kótarež źěłaju w piwje drugu fermentaciju.
Gótowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Piwo jo jaden z nejstaršych alkoholiskich piśow. Namakanki z Mezopotamiskeje z wokoło 4.000 lět pśed Kristusowym naroźenim pokazuju, až jo tam znali piwo. Sumery su pisali recepty za pśigótowanje piwa, piwo jo teke w eposu wó Gilgamešu. Su jo pili pśez słomku, dokulaž njejo było filtrěrowane a su byli w nim kuski zernka. W pśigótowanju jo se wobźělowali jano žeńske.
W Babilonje su gótowali wjele sortow piwa: z jacmjenja, pšenicy a dinkela.
Piwo jo było wažny źěl žywjenja w Egyptojskej. Źěłaśerje jo tam dostawali za zežywjenje klěb a piwo.
W Romje su znali piwo, pak su jo sebje nižej wažyli ako wino.
W srjejźowěku piśe piwa jo było powšykne; tencas piwo jo samo źiśam dawali. Tegdejše piwo jo pak měło mjenjej alkohola ako něnto, piśe wódy jo pśi tom było tšachotne dla bakterijow w njej. Dla słodu jo se dodawało do piwa wšake pśicynki. W kóńcu srjejźowěka chmjel jo zachopił byś nejpopularnjejšy pśicynk.
Pjerše šyroko nałožowane pšawo za piwo jo było Bayerske pšawo cystosći (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Jo wóno groniło, až piwo dej se pśigótowaś jano z jacmjenjowego słoda, wódy a chmjela. Něnt góda se, až pśicyna takich wobgranicowanjow jo była, aby z jadnogo boka pšenica a žyto jo słužyli jano k pśigótowanju klěba, a z drugego boka, aby do piwa njejo se dodawało tšachotne zela. Piwo z pšenicy jo mógali pak pśigótowaś w kloštarjach.
Pśed 18. wěkom słod su sušyli nad wognjom z drjewa abo wugla, togodla piwa togo casa jo měli ako se zda aroma dyma. Pózdźej z nowu techniku jo se dało dostaś cysćejšy jasny słod, ale teke śamny słod bźez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Něnto jo słod z aroma dyma rědki a wužywany jano w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: dolna fermentacija a piwo typa "lager", wužyśe pasteurizacije. Louis Pasteur jo w lěśe 1857 wunamakał rolu droždźejow w fermentaciji piwa a jo se zachopiło slěźenje a sajźanje droždźejow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" jo nastało nejpopularnjejše piwo na swěśe.
Něnto wětšyna šyroko pśedawanych piwow jo pasteurizěrowana a filtrowana. Pasteurizacija dajo piwoju dłujku fryšnosć, dokulaž zabija bakterije a druge mikroorganizmy. Filtrowanje dajo piwoju cystu barwu. Su pak kraje, źož wěsty późěl maju piwa z žywymi droždźejami, to groni bźez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na pśikład Belgiska a Wjelika Britaniska (źož takim piwam se groni "real ale").
Rozdźělenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jo wjele metodow rozdźělenja piwow. W nimskej jadna z nich jo pó zakładnej wěrcy, na pśikład połne piwo ma mjazy 11% a 15,9%, mócne wěcej ako 16% a tak dalej. Piwo źěle se teke mjazy drugim pó sorśe słoda (na pś. jasny a śamny), sorśe droždźejow, kenž fermentěruju piwo (na pś. dolneje a górneje fermentacije).
Engelski spisowaśel Michael Jackson jo w lěśe 1977 wudał knigły The World Guide To Beer, źož jo ako prědny kategorizěrował piwa na cełem swěśe. Jogo proca jo se měła wliw na wuwiśe slěźenja piwowych stilow.
Serwěrowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Tradicionelne tocenje piwa Schlenkerla z suda
"Multi tap" Délirium Café w Brussel
Oktoberfest w Münchenje, nejwětšy festiwal piwa na swěśe
Wótbywanišća[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nejwětše pśedewześe warjece piwo jo belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev[2], wobsejźaŕ markow Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Druge město ma SABMiller, wobsejźaŕ markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Tśeśe pśedewześe jo nižozemske Heineken, wobsejźaŕ markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Nejwětšy importer piwa na swěśe jo USA, nejwětšy eksporter jo Mexiko. Nimska jo tśeśi nejwětšy eksporter na swěśe.
Nejwětše konsuměrowanje pó licbje wobydlarjow jo w Českej, pótom w Nimskej.[3]


text:
Co niektorzy downi piyrsygo maja spyndzali na pochodak “piyrsomajowyk”, a robotny gazda to kcioł wykorzystać f inksy sposob, swojom dziatwe, mianowicie, wykorzystywoł pszy sadzoniu zimniokof, i ło tym tero bee.
Coby zimnioki zasadzić cza sie beło do tygo przygotowywać jus w stycniu,cy lutym, co sie dziwujeta i jape łotfirocie, downe pokolonie dobrze wiy ło cym deliberujem. F stycniu lebo lutym, zolezy jako sanna, to znacy, zima beła; woziuło sie koniami na saniak gnoj na kupe f pole kaj miały być sadzone zimnioki.
Woziuło sie porom koni, ej beły to casy, jeno beło słychać dzwonki u końskik homontof, beło takie dzyń,dzyń,dzyń….. wiela sie nie wywiezło bo i rano beło ciomno i po połniu tys nie lepi, no ale jak jus sie f zimie nawiezło tego gnoja to na wiesne beło telo lzy, ze sie jeno pole porzonnie poradliło, puźni s te kupy cza beło ton gnoj rozwiyś po polu na kupki i to cza beło łozrzucić.
No to tero zacynało sie sadzonie, nojcości rano na drugi dzioj, nazganiało sie s dziesincioro bob – cyli gospodyni – i kłozdo miała sfoj kawołek do zasadzonio, śficuły tymi grzbietami do gory, łoj śfiyciuły, a gazdy łorały, to moze nie gazdy jeno pora kłoni,
a gazdy? jedon poganioł pore kłoni, a drugi chodziuł za pugom.
A tero pomyślijcie kielo kilometrof za pu dnia zrobiuł gazda i kłoń, ale scynście ze ftej nie beło tyk zasranyk”ekoterororystof”, bo pewnikom kłonie pasły by sie na miedzak, a gaździne ciongły by pug, zgraja by sadziuła zimnioki.
No właśnie a co dziecka robiuły?
ano jenno miało kłopacke f gośći i sło co drugom skibe i przygarniało nie zasypane pszes pug zimnioki,a pszycości beło to na ubocy.
Sadzonie wyglondało tak:
nojpiyrf pszełorało sie jednom skibe i baby zacynały sadzić zimnioki,sadziuło sie tak co dwaścia pinć cyntymetroff połowie wysokości skiby, ale jak skiba na ubocy sła na doł to sadziuło sie kapke wysy, a jak do gory, to nizy, coby ton zimnio był mniwiyncy jednakowo pszykryty ziomiom. Casami baby chytały łopiepsz łod zopuźnika, bo albo za nisko sadziuły albo za wysoko, albo za rzodko lebo za gosto, cza te zimnioki beło fpychać f skibe coby kłoń chdzoncy po broździe nie wywoloł kopytami. I tak zesło do przedpołnio, cyli do dziesionte,f pu jedynoste, ftej gaździno łopuscsała baby co sadziuły i sła robić pszedpołnie-cyli jedzonie- co prymniejsi gospodorze zadbali jus pszed wielkanocom jo wikt, bo na wielkanocne świniobicie robiuło sie nie tylko kiełbase do śfioconio, ale robiuło sie tys wikt na pośfiotak,a beła to pszewaźnie kiełbasa f wekak, no moze nie dosadnie kiełbasa, ale to miyso co sie robiuło kiełbasy dawało sie do wekof, gotowało i beło na pu lata do jedzonio, a beło trochy tygo bo śfinie to sie biuło, takie co miały po dwa metry wogi, spyrka na grzbiecie miała pinć palcof grubości,to ji beło s cego zrobić i kiołbasy i bocki, i wyndzonom słonine, to sie jodało i zodon sie nie pszejmowoł ze bee mioł dziś tak modny “zły cholesterol”. Kłozdo głospodyni starała sie coby dzioj fceśni upiyc chlyb, coby inne zakfolały jaki dobry, casami jesce beł kołoc s syrom, a do przypicio beła albo herbula, lebo kawa zbozowo s mlykom. Kłonie tys sfojom miarke łofsa dostały, coby miały siułe dale ciongnońć pug.
Aa, sadzonie polygało na tym ze piyrso skiba beła syrso, i to do nij sadziuło sie zimnioki, a drugo beła wynzso, a to lotego coby beła blizy tyj piyrsyj coby lepi pszykryć zasadzone zimnioki. Gazda u kturygo sadziuło sie zimnioki mioł łoko na woz i potrzoł kielo jesce jes zimniokof coby wystarcyło na cały zogon, wiync casami godołcoby żodzi sadziuły jak zacyło brakować , lebo gości jak zacyło zbywać.
A tero ło samyk zimniokak. Zimnioki do sadzonio, czymało sie f ziomnyk kopcak, bo piwnicki beły małe. Roźnie, roźnicko te zmnioki f kopcak zime pszeczymały, beło nieros tak ze i pszemarzły bo mroz siarcysty beł, a beło tys ze zgniuły bo zima bełą lekko a kopiec porzonnie łocieplony słomom, no ale jak te zimnioki pszecymały zime, to pot koniec kfietnia słą gaździno i pszebiyrała zimnioki, cza kłozdego beło łobejrzeć i popaczeć cy mo łanne łocka, cyli takie dziorki s ktoryk wypusco kieły, a jus malućkie kiełki beły, boć to pszecio wiosna i syćko garnie sie do zycio, wiync kłozdygo zimnioka łobeźrała, i jak beł duzy to go pszecioła na pu i ftej zimniok dzieliuł sie na “mać” i “dupke”, “mać” sie sadziuło, a “dupke” brało sie do jedzonio, jak beła bida, lebo spasło sie śfiniami.
Zimnioki co beły do sadzonio , cyli “macie”gaździne zasypywały popiołem z dżewa coby nie chyciuła jako zoraza i coby nie łopsychały.
Pola do sadzonio beły rozne ,casami kamiyniste,na ubocy,casami rozny cas beł,
Pamiytom jak nieboscyk Kospszyk mioł sadzić po połuniu zimnioki pot kszokami i wyjechali f pole, a tu jak pszyset śniyk i tako sikawica, i tak cały moj beło brzytko, ze pszesiedziały te zimnioki do pu cyrfca i tak zrosły f packak ze nijak ni mozno beło je łastargoać,i zasadziuł, i beły te zimnioki piykne, a niebozycka Kospszycka tak puźni godała “soćcie mnie kiej ksecie,jo i tak bedem ros f lecie”
Kłozdo gaździno po zasadzoniu u siebie zimniokof słą późni na łodrobek, do tyk bob co ji pumogały sadzić, tak ze jak beło dziesinć bob do sadzonio to cza beło do kazde iś i łodsadzić, a dziś wartko pszejedzie traktur, jesce jak pszejedzie, bo coros mni widać po polak zogony s zimniokami, ło tym coby kto kłoniami sadziuł to nie fspomne, wiync pszeradli sie trakturem zasadzi sadzarkom, jesce co gupsiejsi to paczeli na miesioncek , bo sadzarkom zasadziuł za wimiełojca, wiync mozno beło wymyślać, ale jak sie sadziuło rynkami ,nikto nimioł casu paczeć na miesiocek, cy jes na korzoj, cy na kfiotka cy liścia, jeno paczeli coby zasadzić bo dobry cas.
Dziś jus nima zogonof kaj kfftnom zimnioki, cy to na bioło, cy to na rozowo, piekne to beły widoki, dziś jus śfinie nie zrejom, gruli bo ik nima, to znacy śfini, młodiz tys wolom gotowe zimnioki co sie nazywajom frytki, a co modzrejsy nałkowiec fciski kit do zlasowanyk muzgownic ze z zimniokof sie tyje, ze s zimniokof brzuch rośnie, a gupi norod wierzy, no cos to jes ta nowoceno nałuka, nowocesno moda, bo zimniok jes tani, to nie jes biznes dochodowy lo korporacyji, dochodowe som frytki bo kilo kostuje dziesinć cy piytnoście złotyk, dochodowe som te susone i piecone zimnioki f plasterkak nazywane “hipsami’, bo kilo kostuje śterdziści dutkof, ale zwykły zimniok jes skodliwy bo jes tani, bo kilo kostuje łosimdziesiont grosy i do sklepu trafiuł prosto łot chłopa, a nie s korporacyje, a smakowoł by jesce lepi, i lepi by sie go doceniuło, jak by sie go samymu na przydomowy grzondce zasadziuło, łokopało, a na śfiotygo Jana sło i wygrzebała tygo piyrsego, nojwioksygo zimniocka s pod kszoka, nosykom zgarnoło delikatnom skorke, uskwarzyło sie młode cebule, i do tygo śfyzygo, przyniesionygo s piwnice, lebo ze spiżarki
KFAŚNYGO SFOJSKIGO MLYKA.
hej stary gazda


text:
Čas bjez šulskeje winowatosće, bjez pěstowarnje abo bjez wulětow na hrajkanišćo, do kupjele abo kina budźe wužadanje za kóždu swójbu. My skićimy wam tule ideje najwšelakorišeho razu: Hry za nutřka, wonka, za pod blidom a we łožu. Prawje bórze namaka so tu rjana lisćina aktiwitow, kotrež hodźa so bjez wulkeho napinanja přesadźić.
Hdyž su waše dźěći snano hižo na kreatiwne ideje přišli potom připósćelće nam rady foto a k tomu wopisanje. My to w rubrice dźěći za dźěći rady wozjewimy!
Jeli maće přeća abo přispomnjenja pósłajće nam hołbik přez kontaktowy formular.


text:
Stŏwarzyszyniy Ôsobōw Narodowości Ślōnskij zbiyrõ do siã ludzi, kerzi sami uznŏwajōm, że sōm narodowości ślōnskij. W grudniu 2011 roku, sztyrnoście lŏt ôd czasu, jak ôsoby narodowości ślōnskij piyrszy rŏz chciały sie stŏwarziszyć, udało sie ôd sōndu dostać zgodã na legalne działaniy.
Na Ślōnsku trefić idzie roztŏliczne grupy ludzi, kere roztŏmajncie widzōm tã swojã narodowość. Sōm sam Ślōnzoki polski, niymiecki i czeski. Miyszkajōm sam tyż tacy, co gŏdajóm o siebie, że sōm yno Polokami, Niymcami, abo Czechami. Miyszkŏ tyż sam ale dużo ludzi, kerzi padajōm o siebie: „Jŏ je Ślōnzŏk” i majōm se to w zŏcy. To prawie dlō nich je te stŏwarzyszyniy.
Człōnkami naszyj ôrganizacyje mogōm być niy yno ci, kerzi deklarujōm, że sóm Ślōnzŏkami. Człōnkami wspiyrajōncymi mogōm tyż być ci, kerzi niy głoszōm sie Ślōnzŏkami, ale im przajóm i chcōm im pōmŏgać.
Fest ważne je dlō nŏs dbać o tã naszã „inkszość” norodowõ. Chcymy dŏwać pozōr przede wszyjskim na nasz jynzyk, tradycyje a kultura.
Chcymy zebrać do kupy wszyjskich ludzi ze Ślōnska, co by mōgli ōni sie ze sobōm dogŏdŏwać, czuć sie sam u sia i co by przijyni te tradycyje i kulturã za swojã.
Zaprŏszōmy wszyjskich do pōmocy przi realizacyji cylōw Stŏwarzyszyniõ i pokŏzaniŏ z dobryj strōny Ślōnska i Ślōnzŏkōw.


text:
Přiwótřenje zymneje wójny – přistup ZRN k NATO a załoženje Zwjazkoweje wobory 1955 – dowjedźe k reakciji Němskeje demokratiskeje republiki (NDR), zo přistupi Waršawskemu paktej a załoži Narodnu ludowu armeju (NLA) 1. měrca 1956. To pak ludowe hospodarstwo NDR sylnje wužadowaše. Wokoło lěta 1960 so hospodarske a nutřkopolitiske połoženje NDR přiwótři. Přewysoke, njerealistiske předewzaća w hospodarstwje a planach, přespěšne přetworjenje ratarstwa w běhu dweju měsacow nalěto 1960 na prodrustwa – hačkuli běchu za to štyri lěta planowane, wjedźechu k wosłabjenej ratarskej produkciji a tak k ćežam w zastaranju ludnosće z butru, zeleninu a mlokom.
W Zapadnym Berlinje dźěłaše nimale 65 000 staćanow NDR z Berlina a wokoliny, a wobydlerjo Zapadneho Berlina nakupowachu tunje zežiwidła we wuchodnym Berlinje. Nimale połojca w Błótach narosćenych kórkow, chrěna a dalšeje zeleniny předawachu burja w Zapadnym Berlinje. Sylne wotwabjenje młodych fachowych dźěłaćerjow, lěkarjow a technikarjow do ZRN kaž tež ćěkańca prodrustwownikow stej połoženje 1961 porno tamnym lětam chětro přiwótřiłoj.


text:
Baskijsko godka
Baskijsko godka (mjana włosne, znoleżńy na djalekt: euskara, euskera, eskuara, üskara) – godka Baskůw pomjyszkujůncych pora prowincyjůw na pograńiczu Szpańije a Francyje. Posuguje śe ńim dźiśo przez milijůn perzůnůw (90% ś ńich we Szpańiji). Wyrůżńo śe 10 djalektůw baskijskigo. Skiż tygo, co sům sroge růżńice půmjyndzy ńimi, powstało usztandaryzowano uodmjana godki - Euskara batua, łůnczůnco cechy nojwjynkszych djalektůw baskijskigo, uoparto znamjyńńy na djalekće Gipuzkoa. Uodmjana ta nauczano je we szulach. Literatura we tyj godce powstowo uod XVI stolećo. Pjyrszo durkowano kśůnżka po baskijsku wydano we 1545 roku.
Jeji przinoleżność gynetyczno ńy uostała do terozki ustalůno, na zicher ńy je to godka indoojropejsko. Godano ja już przed kolůńizacyjům zachodńij Ojropy uod Indoojropejczykůw. Istńijům przipuszczyńa, co je uůna spokrewńůno ze godkůma kartwelskymi abo tyrryńskymi, je tyż wrachowowano do kůntrowersyjnyj familije dyne-kaukaskij. We baskijskym wystympujům zapożyczyńa ze łaćiny, szpańelskigo a francuskigo.


text:
Bilanca a wuhlad Stanija Ryćerja, kiž znowa za wjesnjanostu kandiduje
Prěnja gmejna Hornjeje Łužicy, w kotrejž lětsa wjesnjanostu wola, je Bóščanska. Hižo njedźelu, 16. januara, su tamniši wobydlerjo namołwjeni swój hłós wotedać. W minjenych sydom lětach je Stanij Ryćer (Bóščanske rjemjesło) komunu nawjedował. Wón sam so znowa za čestnohamtske zastojnstwo požada. Za to ma dobre přičiny, ale tež wulku dowěru ze stron wobydlerjow a předewzaćow, kotrež maja w gmejnje swoje sydło.
Hamtska doba Stanija Ryćerja je so 2015 zahajiła, jako měješe gmejna Bóšicy hišće mnohe problemy, kotrež dyrbjachu rozrisać. Stanij Ryćer je to widźał a jako wužadanje wobhladował. Jeho předewzaćelske nazhonjenja běchu dobry zakład, tež komunalne nadawki na dobro wobydlerjow rjadować.


text:
Dolnośląskie
Powiaty: bolesławiecki(Bolesławiec), dzierżoniowski(Dzierżoniów), głogowski(Głogów), górowski(Góra), jaworski(Jawor), jeleniogórski(Jelenia Góra), kamiennogórski(Kamienna Góra), kłodzki(Kłodzko), legnicki(Legnica), lubański(Lubań), lubiński(Lubin), lwówecki(Lwówek Śląski), milicki(Milicz), oleśnicki(Oleśnica), oławski(Oława), polkowicki(Polkowice), strzeliński(Strzelin), średzki(Środa Śląska), świdnicki(Świdnica), trzebnicki(Trzebnica), wałbrzyski(Wałbrzych), wołowski(Wołów), wrocławski(Wrocław), ząbkowicki(Ząbkowice Śląskie), zgorzelecki(Zgorzelec), złotoryjski(Złotoryja) Kujawsko-Pomorskie
Powiaty: aleksandrowski(Aleksandrów Kujawski), brodnicki(Brodnica), bydgoski(Bydgoszcz), chełmiński(Chełmno), golubsko-dobrzyński(Golub-Dobrzyń), grudziądzki(Grudziądz), inowrocławski(Inowrocław), lipnowski(Lipno), mogileński(Mogilno), nakielski(Nakło nad Notecią), radziejowski(Radziejów), rypiński(Rypin), sępoleński(Sępólno Krajeńskie), świecki(Świecie), toruński(Toruń), tucholski(Tuchola), wąbrzeski(Wąbrzeźno), włocławski(Włocławek), żniński(Żnin) Lubelskie
Powiaty: bialski(Biała Podlaska), biłgorajski(Biłgoraj), chełmski(Chełm), hrubieszowski(Hrubieszów), janowski(Janów Lubelski), krasnostawski(Krasnystaw), kraśnicki(Kraśnik), lubartowski(Lubartów), lubelski(Lublin), łęczyński(Łęczna), łukowski(Łuków), opolski(Opole Lubelskie), parczewski(Parczew), puławski(Puławy), radzyński(Radzyń Podlaski), rycki(Ryki), świdnicki(Świdnik), tomaszowski(Tomaszów Lubelski), włodawski(Włodawa), zamojski(Zamość) Lubuskie
Powiaty: gorzowski(Gorzów Wielkopolski), krośnieński(Krosno Odrzańskie), międzyrzecki(Międzyrzecz), nowosolski(Nowa Sól), słubicki(Słubice), strzelecko-drezdenecki(Strzelce Krajeńskie), sulęciński(Sulęcin), świebodziński(Świebodzin), wschowski(Wschowa), zielonogórski(Zielona Góra), żagański(Żagań), żarski(Żary) Łódzkie
Powiaty: bełchatowski(Bełchatów), brzeziński(Brzeziny), kutnowski(Kutno), łaski(Łask), łęczycki(Łęczyca), łowicki(Łowicz), łódzki wschodni(Łódź), opoczyński(Opoczno), pabianicki(Pabianice), pajęczański(Pajęczno), piotrkowski(Piotrków Trybunalski), poddębicki(Poddębice), radomszczański(Radomsko), rawski(Rawa Mazowiecka), sieradzki(Sieradz), skierniewicki(Skierniewice), tomaszowski(Tomaszów Mazowiecki), wieluński(Wieluń), wieruszowski(Wieruszów), zduńskowolski(Zduńska Wola), zgierski(Zgierz) Małopolskie
Powiaty: bocheński(Bochnia), brzeski(Brzesko), chrzanowski(Chrzanów), dąbrowski(Dąbrowa Tarnowska), gorlicki(Gorlice), krakowski(Kraków), limanowski(Limanowa), miechowski(Miechów), myślenicki(Myślenice), nowosądecki(Nowy Sącz), nowotarski(Nowy Targ), olkuski(Olkusz), oświęcimski(Oświęcim), proszowicki(Proszowice), suski(Sucha Beskidzka), tarnowski(Tarnów), tatrzański(Zakopane), wadowicki(Wadowice), wielicki(Wieliczka) Mazowieckie
Powiaty: białobrzeski(Białobrzegi), ciechanowski(Ciechanów), garwoliński(Garwolin), gostyniński(Gostynin), grodziski(Grodzisk Mazowiecki), grójecki(Grójec), kozienicki(Kozienice), legionowski(Legionowo), lipski(Lipsko), łosicki(Łosice), makowski(Maków Mazowiecki), miński(Mińsk Mazowiecki), mławski(Mława), nowodworski(Nowy Dwór Mazowiecki), ostrołęcki(Ostrołęka), ostrowski(Ostrów Mazowiecka), otwocki(Otwock), piaseczyński(Piaseczno), płocki(Płock), płoński(Płońsk), pruszkowski(Pruszków), przasnyski(Przasnysz), przysuski(Przysucha), pułtuski(Pułtusk), radomski(Radom), siedlecki(Siedlce), sierpecki(Sierpc), sochaczewski(Sochaczew), sokołowski(Sokołów Podlaski), szydłowiecki(Szydłowiec), warszawski zachodni(Ożarów Mazowiecki), węgrowski(Węgrów), wołomiński(Wołomin), wyszkowski(Wyszków), zwoleński(Zwoleń), żuromiński(Żuromin), żyrardowski(Żyrardów) Opolskie
Powiaty: głubczycki(Głubczyce), kędzierzyńsko-kozielski(Kędzierzyn-Koźle), kluczborski(Kluczbork), krapkowicki(Krapkowice), namysłowski(Namysłów), nyski(Nysa), oleski(Olesno), opolski(Opole), prudnicki(Prudnik), strzelecki(Strzelce Opolskie) Podkarpackie
Powiaty: bieszczadzki(Ustrzyki Dolne), brzozowski(Brzozów), dębicki(Dębica), jarosławski(Jarosław), jasielski(Jasło), kolbuszowski(Kolbuszowa), krośnieński(Krosno), leski(Lesko), leżajski(Leżajsk), lubaczowski(Lubaczów), łańcucki(Łańcut), mielecki(Mielec), niżański(Nisko), przemyski(Przemyśl), przeworski(Przeworsk), ropczycko-sędziszowski(Ropczyce), rzeszowski(Rzeszów), sanocki(Sanok), stalowowolski(Stalowa Wola), strzyżowski(Strzyżów), tarnobrzeski(Tarnobrzeg) Podlaskie
Powiaty: augustowski(Augustów), białostocki(Białystok), bielski(Bielsk Podlaski), grajewski(Grajewo), hajnowski(Hajnówka), kolneński(Kolno), łomżyński(Łomża), moniecki(Mońki), sejneński(Sejny), siemiatycki(Siemiatycze), sokólski(Sokółka), suwalski(Suwałki), wysokomazowiecki(Wysokie Mazowieckie), zambrowski(Zambrów) Pomorskie
Powiaty: bytowski(Bytów), chojnicki(Chojnice), człuchowski(Człuchów), kartuski(Kartuzy), kościerski(Kościerzyna), kwidzyński(Kwidzyn), lęborski(Lębork), malborski(Malbork), nowodworski(Nowy Dwór Gdański), gdański(Pruszcz Gdański), pucki(Puck), słupski(Słupsk), starogardzki(Starogard Gdański), sztumski(Sztum), tczewski(Tczew), wejherowski(Wejherowo) Śląskie
Powiaty: będziński(Będzin), bielski(Bielsko-Biała), bieruńsko-lędziński(Bieruń), cieszyński(Cieszyn), częstochowski(Częstochowa), gliwicki(Gliwice), kłobucki(Kłobuck), lubliniecki(Lubliniec), mikołowski(Mikołów), myszkowski(Myszków), pszczyński(Pszczyna), raciborski(Racibórz), rybnicki(Rybnik), tarnogórski(Tarnowskie Góry), wodzisławski(Wodzisław Śląski), zawierciański(Zawiercie), żywiecki(Żywiec) Świętokrzyskie
Powiaty: buski(Busko-Zdrój), jędrzejowski(Jędrzejów), kazimierski(Kazimierza Wielka), kielecki(Kielce), konecki(Końskie), opatowski(Opatów), ostrowiecki(Ostrowiec Świętokrzyski), pińczowski(Pińczów), sandomierski(Sandomierz), skarżyski(Skarżysko-Kamienna), starachowicki(Starachowice), staszowski(Staszów), włoszczowski(Włoszczowa) Warmińsko-Mazurskie
Powiaty: bartoszycki(Bartoszyce), braniewski(Braniewo), działdowski(Działdowo), elbląski(Elbląg), ełcki(Ełk), giżycki(Giżycko), gołdapski(Gołdap), iławski(Iława), kętrzyński(Kętrzyn), lidzbarski(Lidzbark Warmiński), mrągowski(Mrągowo), nidzicki(Nidzica), nowomiejski(Nowe Miasto Lubawskie), olecki(Olecko), olsztyński(Olsztyn), ostródzki(Ostróda), piski(Pisz), szczycieński(Szczytno), węgorzewski(Węgorzewo) Wielkopolskie
Powiaty: chodzieski(Chodzież), czarnkowsko-trzcianecki(Czarnków), gnieźnieński(Gniezno), gostyński(Gostyń), grodziski(Grodzisk Wielkopolski), jarociński(Jarocin), kaliski(Kalisz), kępiński(Kępno), kolski(Koło), koniński(Konin), kościański(Kościan), krotoszyński(Krotoszyn), leszczyński(Leszno), międzychodzki(Międzychód), nowotomyski(Nowy Tomyśl), obornicki(Oborniki), ostrowski(Ostrów Wielkopolski), ostrzeszowski(Ostrzeszów), pilski(Piła), pleszewski(Pleszew), poznański(Poznań), rawicki(Rawicz), słupecki(Słupca), szamotulski(Szamotuły), średzki(Środa Wielkopolska), śremski(Śrem), turecki(Turek), wągrowiecki(Wągrowiec), wolsztyński(Wolsztyn), wrzesiński(Września), złotowski(Złotów) Zachodniopomorskie
Powiaty: białogardzki(Białogard), choszczeński(Choszczno), drawski(Drawsko Pomorskie), goleniowski(Goleniów), gryficki(Gryfice), gryfiński(Gryfino), kamieński(Kamień Pomorski), kołobrzeski(Kołobrzeg), koszaliński(Koszalin), łobeski(Łobez), myśliborski(Myślibórz), policki(Police), pyrzycki(Pyrzyce), sławieński(Sławno), stargardzki(Stargard Szczeciński), szczecinecki(Szczecinek), świdwiński(Świdwin), wałecki(Wałcz)


text:
Polsko godka
Polsko godka (pol. język polski, [ˌjɛ̃zɨk ˈpɔlskʲi], polszczyzna) to je godka zachodńosuowjańsko, užywano bez ůngyfer 42,5 miljůnůw ludźi na coukym śwjeće, guůwńy we Polsce.[1] Zarozki po ruskim, je drůgům pod wzglyndym ličby užytkowńikůw godkům suowjańskům, na růwńi s ůkrajińskům.
Uobecńy polski je godkům uřyndowům we Polsce a je lo 37-38 miljůnůw ludźi godkům uojčystům. Wjela godojůncych we ńij mjyško tyž we zachodńij Bjouoruśi, Ůkrajińe uoroz na wschodńij Litwje ščygůlńy nauokouo mjasta Wilno. Ze wzglyndu na migracyje Polokůw, po polsku godo śe tyž we Stanach Zjydnočůnych, Australiji, Kanadźe, Brazylije, Irlandji a Wjelgij Brytańji.
Polsko godka je guůwnym přydstawićelym grupy lechickich godek, oduomu zachodńosuowjańskych. Wykštoućiuy śe uůne na terytoryjům uobecnyj Polski s pjyrwotnych djalyktůw, we kerych śe godouo we Wjelgopolsce a Mouopolsce. Godki te mojům podane na śebje suowńictwo, ščegůlńy do słowackigo (nojbarźi), českigo, kašubskigo, ślůnskigo, bjouoruskigo a ůkrajińskigo.
Zwjůnzane godkiEdytuj
Polsko godka zaličano je do grupy godek suowjańskich, mjanowano lechickům. Uobejmuje uůna take godki kej půmorsko (uobecńy martwo, pozostouo po ńij ino kašubsko a tyž pouabsko godka (wymaruy we XVIII wjeku). Bliskimi krewnymi polskij godki sům godka česko, suowacko, gůrno- a dolnouůžycko. Inkše godki suowjańske tyž majům jake wspůlnośći s polskům, sům uůne atoli řodše.
Skuli tygo, co polsko godka noležy do godek indoojropejskich, bezmauaś wšyjske godki Ojropy majům co wspůlnygo ś ńům. Wyjůntkym sům tukej godki kerych śe ńy wuůnčo do familije indoojropejskij.


text:
Sylwester (noc)
Sylwester – to je noc z 31 gòdnika na 1 stëcznika abò òstatny dzéń stôrégò rokù. Ju kòl wieczora knôpi zwònielë i grochòtalë klekòtkama, wkół drzéwków w sadze i wòłalë: “Jãdrzné jabka, jãdrzné krëszczi, jãdrzné slëwë, jãdrzné żëtkò, na ten nowi rok”. W sylwestową noc młodzëzna strzélała z batugów i trzôskiem wëgónia stôri rok. Dôwnym zwëkã bëłë psotë młodzëznë. W tã noc òni wëjimelë brómë z wjazdów, wëprowôdzelë wòzë na pòla, kòminë zastôwielë np. rutama. Nawetka przeprowôdzelë bëdło i kònie gbùra do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù, w chtërny młodi Kaszëbi mògą tak psocëc starszim, bò w nowi rok nie mô bëc gòrzu. Baro popùlarny sã zabawë i rakétniczi.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Ò snôżność naszyj môwy
Kiej
spóminómy dzisiôj rocznicã krztu Ślónska, to trza spómnieć tyż świyntych
Kosztanta i Metodego (podug słownika ze Św. Anny, miano Cyryl, abo
Konstantin, po ślónsku wymôwiô sie „Kosztant”). Ci to świynci majóm wielkõ
zasugã dlô wszyskich nôrodów słowiańskich, bo piyrsi przetumaczyli Pismo
Św. na słowiańskõ môwã. Beztóż nasze òjce poradzili Słowo Boże zrozumieć,
a jak poradziyli jy zrozumieć, to mógli tyż uwierzić i jy przijóńć. Tak
sie chrześcijańskô wiara mógła rozprzestrzynić miyndzy Słowianami.
Coby szło
przetumaczyć i zapisać Pismo Św., świynci Kosztant i Metody musieli
wymyśleć słowiańskiy pismo, òd poczóntku słożyć òrtografijõ i
nôjważniejsze reguły gramatyki. Z wiaróm chrześcijańskóm i pismym prziszły
na słowiańskiy ziymie prawo, ksiyngi i kultura. Idzie pedzieć, że òd pisma
zaczła sie na słowiańskij ziymi cywilizacyjô i że prziszła óna na na
Ślónsk razym ze krztym.
Zdô mi sie,
iże dzisiôj rozumiyniy tego, że trzeba nóm zapisować naszã ślónskõ môwã,
rozprzestrzyniyło sie miyndzy Ślónzkôkami i bezmała żôdyn już tymu niy jes
przeciwny.
Muszymy se to ale rozwôżyć,
jakô ta ślónskô môwa mô być. Jes moc ludzi, co myślóm, iże coby gôdać po
ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niyjednymu sie zdô, iże to
jes blank po ślónsku, jak se tã swojã gôdkã ómaści pôrma ślónskimi
kóńcówkami, pôróma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ
môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa
prostôków i lómpów i skirz tego prawô ślónszczyzna musi być takô soróńskô.
Ci to ludzie czynióm naszyj môwie nôjwiynkszõ krziwdã.
Tak dôwnij
niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òzprawiać po ślónsku wice, ale
tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać
ludzi z uszanowaniym.
Kôżdy
czowiek, tak jak jôdła, spaniô i czystego luftu do dychaniô, potrzebuje
tyż snôżności i piykności. Słowa idzie przirownać do cegłów, co ś nich
kôżdy buduje wszyskiy swojy myśli, nawet te, co ich nigdy niy wymówi
głośno. Jak czyjaś môwa jes niydbałô, niypoukłôdanô, leda jakô, tak tyż
côłki czowiek bydzie niypoukłôdany i leda jaki. Tóż idzie pedzieć: „Dej mi
posuchać, jakô jes twoja môwa, a powiym ci, jaki jes twój rozum!”
„Skónd móm
wiedzieć, jak mie żôdyn niy nauczy!” – niy jedyn sie tak òdezwie. Coby
świadómie, z rozumym piastować prawõ ślónskõ môwã, potrzebujymy słowników,
poradników z gramatykóm i tymu podobnych uczydłów. Potrzebujymy tyż
autorów, co nóm na nowo pokôżóm, jak nasza môwa może być szumnô, szykownô
i eleganckô. Potrzebujymy wierszów, poezyje, piyknyj literatury, żeby sie
ś nich uczyć i w rzóndzyniu po ślónsku sie wydoskónalać.
Jak
stawiómy se nowõ chałpã, òbsztalujymy se dobrego majstra, co sie na
mularstwie wyznôwô. W dobrym dómu wszysko musi być po porzóndku
zaplanowane i musi jedno do drugigo pasować. Budónek musi mieć mocne
fóndamynta w ziymi, a na wiyrchu dobry dach. Tak samo, jak chcymy, coby
nasza môwa niy była jakimś powichłanym dziwolóngiym, ale żeby w nij
wszysko było słożóne jak sie nôleży, muszymy dzieło ukłôdaniô słowników i
òporzóndzaniô gramatyki powierzić fachmanóm lingwistóm, co sie na ludzkich
môwach znajóm.
Twardym
gróntym, co na nim ślónski jynzyk mô być postawióny, powinna być môwa
naszych starzików. W teraźnim czasie niy mogiymy sie już spuścić ino na
naszã dziurawõ pamiyńć.
Móndrzi
ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Podwiela słowników i uczydłów napisanych
òd fachmanów jeszcze niy mómy, sami muszymy sie starać, coby rzóndzić po
ślónsku prawie i snôżnie. Przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki
poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie
pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za
dwoje i a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski
wiersz, abo śpiywkã, nauczmy sie go na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie
po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy
poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie
brónić sama.
Niy jes to
wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że
bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały.
Trza nóm sie ò naszã ślónskõ rzecz starać, trza nóm ò niã dbać. Muszymy
sie w tyj môwie sami bildować, coby jóm corôz to lepij umieć, coby
rzóndzić corôz to piyknij. I, jeszcze rôz to powiym: niy po to, coby z
kimś wojować, abo kogoś ze Ślónska wyganiać, ino po to, żeby my sami byli
lepszymi, pełniejszymi i piykniejszymi ludźmi. Po to, coby kultura i
cywilizacyjô, co jy naszym
òjcóm przinióśli
świynci Kosztant i Metody, niy zginyły, ale żyły i wyrôbiały
sie ku lepszymu i coby bezto nasz Ślónsk był corôz to lepszy i piykniejszy.
Porzykiejmy
do Kosztanta i Metodego, coby pómógli nóm uprosić u Pónbóczka łaskã
snôżnyj i piyknyj ślónskij môwy.
Dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy DANGA
(przeczytane na mszy w Kościele Mariackim w Mysłowicach, 22. siyrpnia
2009)
Kóntakt: jozef.kulisz@gmail.com; tel.: 609 09 68 86


text:
Dykcjōnorz
Dykcjōnorz to je wykŏz leksymōw ze leksykōnu jednyj abo wiyncyj ôkryślōnych gŏdek, zaôbycz ułożōny alfabetycznie, może zawiyrać informacyje ô definicyjach, użyciu, etymologijach, wymŏwianiu a inkszych rzeczach[1]. Je to leksykograficzne ôdniesiynie, co pokazuje wzajymne powiōnzaniŏ pōmiyndzy danymi[2].
Chociŏż piyrsze zaregistrowane dykcjōnorze siōngajōm czasōw sōmeryjskich (bōły ône dwugŏdkowe), systymatyczne podszukowanie dykcjōnorzōw jako samych ôbiektōw baczyniŏ naukowego je zajyńciym ze 20. stoleciŏ, zwanym leksykografijōm, a we srogij miarze je napoczynte bez Ladislava Zgusta[3].


text: Tworjacy wuměłcy mějachu w NDRskim času swoje lěpšiny w tym, zo dóstawachu nadawki a projekty wot komunow resp. wot zarjadow poskićene a zapłaćene. Dźakowano tajkemu postajenju je so molerka Priscilla Ann Siebert do Serbow dóstała. Wuměłči namjetowachu w swojim času w někajkim Drježdźanskim zawodźe socialistiskich dźěłaćerjow při mašinach zwobraznić a z tym nic naposled zwjazanosć inteligency z dźěławym ludom wuměłsce dokumentować. Molować w industriji wona wotpokaza a prašeše so za nadawkom druhdźe, na přikład na wsy, hdźež je při dźěle wjac pohiba. A čehodla nic pola Serbow. Sposrědkowany přez Zwjazk tworjacych wuměłcow NDR dósta potom 1975 druhi poskitk a to do Worklec, zo by so tam w nadawku Domowiny ze socialistiskim ratarstwom a z tam dźěławymi rozestajiła. We wosobje Jurja Handrika, wjelestronsce zdźěłaneho wjesnjana, mulerja, prodrustwoweho brigaděra, předsydy Domowinskeje skupiny, braški a kantora Worklečanskich křižerjow, njeběše ćežko nadawkej wotpowědować. Wot prěnjeho dnja wjesnjenjo wuměłču derje přiwzachu a do jich žiwjenja zapřijachu, na to so wona hač do wysokeje staroby rady dopominaše. Rady a derje je dźěło a žiwjenje Jurja Handrika w cyklusu pjeć barbnych litografijow předstajiła. Byrnjež je z tym poprawom swój nadawk spjelniła, běše to hakle spočatk jeje »lubosće k Serbam«. Priscilla Ann Siebert horješe so dale a bóle za wšědny dźeń serbskeho luda na wsy, běše wćipna na rěč a kulturu, prašeše so za nałožkami a wobdźiwaše narodnu drastu, kotraž tehdom hišće do wjesneho wobraza jako dźěłanska a njedźelska drasta słušeše. We Worklecach, Wudworju, w Nowej Wjesce a druhdźe čuješe so »kaž doma«. Tutón wutrobity poćah k ludźom, tale lubosć k tomu, štož widźeše, słyšeše a dožiwješe, wotbłyšćuje so tež w jeje wobrazach, skicach, rysowankach a mólbach. Nimo wjele studijow, rysowankow wo katolskej narodnej drasće, zwobraznjenju hotowanja družkow, procesiony na Bože ćěło a někotre podobizny jimaše a zaběraše wuměłču najbóle jutrowny nałožk: křižerske procesiony.


text:
Što drje někotružkuli skupinu tučasnje wosebje na wuprawu do Lipska wabi? Bjezdwěla je to wot lońšeho lěta nowa propstowska cyrkej, za kotruž běchu wěriwi cyłeje Němskeje składowali. Wona steji na eksponowanym městnje při staroměšćanskim wobkruhu napřećo impozantnemu twarjenju Noweje radnicy. Budyskich serbskich seniorow a jich wosadneho fararja a serbskeho diakona njeje minjenu wutoru jenož kapłan König serbsce postrowił, rozłožujo přitomnym modernu architekturu Božeho domu a jeje jara zdźeržliwe, a tola na symbole bohate nutřkowne wuhotowanje, ale tež propst Gregor Giele, kiž ma kaž hižo jeho předchadnik dobry poćah k Serbam.
Nowy poradźowanski centrum
Zhorjelc. Wjelči poradźowanski centrum Zwjazka w Zhorjelcu je dźěłać započał. Nětko zestajeja tam nowu datowu banku, kotraž ma kónc lěta w interneće přistupny być. Centrum poradźuje krajne zarjady nastupajo wotewrjene prašenja kołowokoło wjelka. Wšelake instituty, kotrež so z dźiwim zwěrjećom zaběraja, w centrumje hromadźe dźěłaja.
Nichtó z NPD njezastupjeny
Budyšin. W Budyskej měšćanskej radźe njeje hižo žanoho zapósłanca, kotryž bu lěta 2009 jako kandidat strony NPD woleny. Tehdy běštaj dwaj na lisćinje strony, Günter Steinert pak je hižo 2015 z NPD wustupił. Dalša bywša kandidatka Daniela Stamm je nětko wo to prosyła ju z čestnohamtskeho dźěła wuwjazać, čemuž je měšćanska rada wčera jednohłósnje přizwoliła.
Ze serbskej knihu do prózdnin
Muske spěwne towarstwo Hornja Hórka je njedawno na swój tradicionalny dworowy koncert do tamnišeje sportownje přeprosyło. Koncert wuhotowachu 18 muži, spěwna skupinka młodostnych kaž tež 32 dźěći šulskeho chóra Hornjohórčanskeje zakładneje šule. Nimale 160 zajimcow je přichwatało.
Koncert zahaji muski chór z hymnu na Hornju Hórku a ze znatymi domizniskimi spěwami, ale tež z dwěmaj nowymaj pěsnjomaj. Kaž hižo wjele lět přewodźeše jich Jan Chlebníček na keyboardźe. Moderaciju ze zdźěla rymowacymi so stawizničkami běše dirigentka Marika Matthes-Hartmann přewzała. Dźěćacy chór pod nawodom hudźbneho wučerja Michaela Klöppela předstaji wjele lubjacy program. Tež tón so publikumej jara spodobaše. Slědowaše rjad spěwow šěsć młodostnych, kotřiž nimale wšitcy na instrumenće hraja. Swoje spěwy woni přednjesechu w jendźelskej rěči, jedyn tež w francoskej.
Pěška ćežko zranjena
Běła Woda. Dwě rentnarce běštej zawčerawšim na wobchadnym njezbožu w Běłej Wodźe wobdźělenej. 80lětna wodźerka Toyoty chcyše na křižowanišću nalěwo wotbočić, njewobkedźbowaše pak, zo tam runje 76lětna žona při ampli za pěškow puć přeprěči, a zrazy do njeje. Pěška so při tym ćežko zrani. Ju dyrbjachu runje tak do chorownje dowjezć kaž 80lětnu, kotraž poćerpje šok. Škoda na awće wučinja tysac eurow.
Róžant (JK/SN). Gmejnscy radźićeljo Ralbic-Róžanta wobzamknychu na swojim minjenym posedźenju, zahajić prócowanja wo twar noweje pěstowarnje. Tučasne wuměnjenja a kapacita w Ralbicach a Smjerdźacej žadanjam a přiběracej ličbje dźěći hižo njewotpowěduja. Kak chutna situacija je, podšmórny wulki angažement młodych maćerjow, kotrež su na wuradźowanju gmejnskeje rady hišće raz potwjerdźili z gmejnu zaměrnje wo nowotwarje jednać.
Gmejna pak tuchwilu pjenježnje kmana njeje, wužadacy nadawk zwoprawdźić. Nowotwar pěstowarnje by, wobkedźbujo aktualne žadanja a twarske wuměnjenja, něhdźe 2,5 milionow eurow płaćił. Podpěra ze stron stata njeje wotwidźeć. Kaž wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) radźićelam zdźěli, ma swobodny stat tučasnje lětnje jenož 1,1 milion eurow za twar pěstowarnjow po wšej Sakskej předwidźany. W Drježdźanach předleži hižo 46 próstwow wo podpěru při nowotwarje pěstowarnjow.
Přirada za serbske naležnosće města Wojerec so dale za to zasadźa, zo by serbšćina w zjawnosći prezentna była. W tymle zmysle su nětko wočiwidny krok dale přišli.
Wojerecy (AK/SN). Po nastorku přirady za serbske naležbnosće města Wojerec ma Jana Arnošta Smolerjowa dróha wot zawčerawšeho dwurěčne pomjenowanje. Manfred Robel a Maik Sachon z firmy Feindura staj nadróžnu tafličku w přitomnosći sobudźěłaćerjow měšćanskeho zarjadnistwa připrawiłoj. Přidatna taflička skedźbnja na serbskeho prócowarja Jana Arnošta Smolerja (1816–1884). „Dokelž ma wón wulke zasłužby jako wuwiwar a spěchowar serbskeje rěče, smy přidatnu tafličku jeno serbsce popisać dali“, podšmórny referent Domowiny a zastupowacy předsyda Wojerowskeje serbskeje přirady Werner Sroka. W krótkej narěči hódnoćeše wón Smolerja jako mnohostronsku wosobinu a jako budźerja serbskeho narodneho wědomja. „Jako Serbja so wjeselimy, zo je město Wojerecy po nim dróhu pomjenowało a so nětko tež wo dwurěčne wuhotowanje nadróžneje tafle postarało.“
Nuknica. „Serbska subkultura swjeći“ je móhłrjec hesło soboty, 25. junija, hdyž chce Nukničanske towarstwo barakka na 20 lět twjerdych zynkow a alternatiwnych swjedźenjow zhladować. Při tej składnosći wuhotuja čłonojo towarstwa wosebity swjedźeń. Popołdnju w třoch su wšitcy přećeljo towarstwa a zajimcy z dźěćimi na kofej a tykanc přeprošeni.
Wječor we wosmich potom po za barakku typiskim wašnju na jewišću zatepja. Budźe to porědki wječor – wšako so tajkeje zestawy skupin hišće žane łužiske jewišćo dohladało njeje. Z barakku swjeći skupina DeyziDoxs, kotraž so mjeztym hižo 15 lět na tu- a wukrajnych jewišćach prezentuje. Wo dalšu hudźbu staratej so Blind Judgement, kotraž bě so před dźesać lětami na tymle městnje rozpušćiła, a Widła, kiž so tehdy samsny wječor zjawnosći prěni raz předstaji. A jako njeby to hišće dosć jónkrótnosće na wječor było, samo skupinje Stoned Hajtzer a Crying Blue z hłubiny lět swój puć do Nuknicy namakatej. A kaž so na prawych narodninach słuša, je zastup darmotny. Měrćin Wjenk
Kulow (HH/SN). Zo so lětuši Krabatowy swjedźeń wot 12. do 14. awgusta w Kulowje wotměje, drje je dawno znate, wšako tam hižo cyłe lěto tónle wulki podawk přihotuja. Nětko póčnje so jedyn z wjerškow lětušeho měšćanskeho žiwjenja tež wonkownje wotbłyšćować. Minjeny pjatk su mjenujcy sobudźěłaćerjo komunalneju twarskeju zawodow Kulowa a gmejny Njebjelčic na Kulowskim torhošću tak mjenowany Krabatowy štom stajili. Na wjace hač dźesać metrow wysokim stołpje přičinjene su wopony tych městow a gmejnow, kotrež su z čłonom Krabatoweho towarstwa. Mjez druhim su to Njebjelčicy, Rakecy a Wojerecy. Na dalšej tafličce napisane su mjena towarstwow a zarjadnišćow, kiž Krabatowemu towarstwu přisłušeja, kaž na přikład Křesćansko-socialny kubłanski skutk a Ćišćanske kulturne towarstwo.


text:
Jewka Trzynczanka: Telefón w tróhle
Niedowno był w jednym kościele też taki humorny wypadek. Nie było to u nas, ale kapkym dali. Ale dyć wszyndżi sie to może stać, bo wszelijaki zwyki pogrzebowe ludzie na świecie majóm. Jedni dowajóm do tróhły nieboszcikóm aji pyniyze, a teraz, po modernimu, aji telefóny. Pyniyze bezmali tymu, że dyby jich przipadkowo u bramy wieczności chcioł kiery do piekła zkryncić, to aby go mógli podpłacić, aby szeł do nieba. A potym dyby tam mioł przipadkowo głód, aby se kupił co na przilepszyni.
Nó, a teraz że je tako możność dać mortwymu do tróhły telefón. Jak już beje na wyrchu, aby doł wiedzieć, jaki to tam je.
I aji sie tak stało. Nieboszcik mioł szumnie wypolstrowanóm tróhłym, aby go nigdzi nie uciskało i wygodnie sie mu w ni leżało. Jak sie z nim w kościele łóncili, niż jeszcze wieko na wyrch łapidusi dali, to mu cera do kapsy wstyrciła moderni mobil aji z internetym. Jisto to mioł tak zrychtowane, aby energijym broł ze satelitu.
Tróhłym jeszcze przedtym, niż zaczyni pogrzebnicy do kościoła wlazować, wiekym zawrzili i zaszrubowali. Jak mioł ksióndz rzecz ło dotycznym, jaki był sikowny i ze wszeckim se umioł poradżić a aji z technikóm, to w tróhle zaczón zwónić telefón. Melodia przepiekno, bo czardasz łod Vittotorio Monti, kiery przepieknie gro na skrzipcach Jennifer Jeon. Ksióndz zmilknył a aji wszecy pogrzebnicy se tyn kóncert z tróhły wyposłóchali.
Ale dotyczny, kiery telefónowoł, sie łodezwy nie doczkoł i cyknył po kneflu. Nó, i aji taki niezwykłe rozłónczyni sie może zdarzić. Jo se tyn czardasz naszła na internecie, i sama żech se go aż do kóńca wysłechła. Bo dyć jo na tym pogrzebie nie była.
Ale raci żodnymu nie radzim do tróhły dować nieboszścikowi mobil. Bo co dyby mu tam zaczón grać jakóm wściekłóm polkym abo jaki „bugi bugi do pół drugi.“ To by sie jisto mało gdo łod śmiychu udżierżoł.
Nó aji taki humorne sytuacyje sie mogóm zdarzić tam, kany by to żodyn nie czakoł. Na dyć raci se w kościele przi pogrzebie posłechnyć tkliwy czardasz, niż kajsi widzieć jakómsi bijatykym.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Ze smjerću Hinca Roja, kotryž je po dołhej chorosći w starobje 91 lět njedźelu, 10. nowembra 2019, doma w Klětnom ze žiwjenja wotešoł, je Serbstwo zhubiło wuznamneho a přewšo produktiwneho komponista. Wón załoži 1957 z dalšimi komponistami Koło serbskich wuměłcow a bě pozdźišo tež čłon Zwjazka serbskich wuměłcow, kotryž wón hdys a hdys z přidatnymi srědkami financielnje podpěrowaše. Byrnjež so wjele lět bědźił z ćežkej chorosću, je wón hač do kónca swojeho žiwjenja dale pilnje hudźbnje tworił a tak zawostajił w cyłku 188 sinfoniskich, komornohudźbnych, chórowych a sakralnohudźbnych twórbow. Do tutych je wón často zapřijał motiwy serbskeje hudźbneje folklory, zwuraznjejo z tym swoju krutu serbsku identitu a zwjazanosć ze swojim serbskim ludom.
Syły ludźi, mjez nimi tež skupinka Serbow, přewodźeše sobotu, 16. nowembra 2019, Hinca Roja k rowej na kěrchowje ewangelsko-lutherskeje wosady w Klětnom. Do toho bě na žarowanskej swjatočnosći w cyrkwi skupina hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla zahrała jednu z jeho twórbow, dźakujo so z tym komponistej za jeho wjelelětne wuske zhromadne dźěło z powołanskim wuměłskim ćělesom. Farar Daniel Jordanow hódnoćeše płódne žiwjenje zemrěteho. W mjenje Zwjazka serbskich wuměłcow počesći naměstnik předsydy Bosćan Nawka z krótkimi a jadriwymi słowami zasłužbne skutkowanje Hinca Roja na dobro serbskeho hudźbneho tworjenja.


text:
Kajki čłowjek je, wo tym rozsudźa tři přičiny. Sprěnja su to přinarodźene zakładne kajkosće. To rěka, ludźo rozeznawaja so po jich zakładnych kajkosćach charaktera. Hinak prajene – wone su z natury sem wšelake. Jedyn je na př. z natury sem zmužity a druhi bojazny, jedyn je porjadny a tamny njerodny, tón prěni je přijomny a tón druhi skerje njepřijomny. Tajcy su so hižo narodźili. Kóždy z nas ma w sebi to přinarodźene, kotrež na swět sobupřinjese.
Druha přičina je miljej, do kotrehož so narodźi, kotryž čłowjeka wobdawa a wobwliwuje jeho charakter. Zawěsće znaješ na př. tajkich, kotrychž mjenujemy „zaplenčene jejko“. Jeli sej jich žiwjenje bliže wobhladaš, widźiš, zo su so w žiwjenju tohodla z „njekmanymi“ stali, dokelž staj jich staršej předołho plenčiłoj a so wo nich pře jara starałoj, njedawajo jim móžnosće k wojowanju a wubědźowanju, mjenujcy – k tomu, štož wšědne žiwjenje wučinja. Čitam druhdy tež powěsće wo procesach kriminelnych a mordarjow, myslu sej, zo njeby snano tón abo tamny na tajke křiwe puće přišoł, njeby-li był žiwy pod wliwom złeho miljeja.
Ani prěnja přičina (přinarodźene kajkosće), ani druha přičina (wliw miljeja) njemóžetej rozsudźić wo tym, kajki so stanješ a kajki potom sy. Wonej móžetej jenož polěpšować abo poćežować swójski puć.
Třeća přičina je, zo skónčnje zaleži na kóždym samym, kajki so pozdźišo stanje. A to je potajkim na zbožo to, nimo tuteju dweju přičinow, štož čłowjeka formuje. Na kóždym samym zaleži, hač sej wědomje nadźěła swójske kajkosće.
Snano wotmołwiš, hdyž sym wot naroda sem lěni, potajkim tajki wostanu. A hdyž sym dźěławy, tajki tuž budu. Je wěrno, zo njemóžeš cyłkownje čłowjeka změnić, jeho scyła w cyłku někak předźěłać a přeměnić. Tohodla dyrbimy tež jara kedźbować, kak my tamnych posudźujemy. Na přikład: Janej dźe wšitko lochko a spěšnje wot rukow, dokelž je z natury zmužity; za Michała pak móže samsna wěc być z płodom wulkeje prócy a dołheho prócowanja a dźěłanja. Dyrbimy potajkim wobkedźbować naše přirodźene nachilnosće a kajkosće.
Njeje pak wěrno – haj, to je samo wulka łža – zo njemóžeš wjele abo scyła ničo w tym abo tamnym padźe změnić. We woprawdźitosći je tak, zo čłowjek, kotryž chce so přeměnić a ma za to krutu wolu, móže w běhu časa we sebi, jeli so wutrajnje wo to prócuje, wobdźiwanja hódne a njewočakowane wěcy zdokonjeć. K tomu – dwaj přikładaj:
Jedyn muž, znaty ze stawiznow, kiž měješe ćežu nic runje moralnu, ale fyzisku, tón bě potom jedyn z najwjetšich ryćerjow swěta, mjenujcy Grjek Demostenes. Ćežko je, sej to předstajeć a do toho wěrić, ale wón je najprjedy sylnje jakotał. Wšitcy sej myslachu, zo njebudźe tón ženje rěčeć zamóc. A tola bě hinak. Demostenes steješe dołho při brjoze morja z kamuškami w hubje, doniž njeje sej přikubłał wobdźiwanja hódne wurjekowanje, kotrež zadźiwa dźesatki tysacow ludźi. Skónčnje sta so wón z přikładom dospołneho rěčenja. Demostenes tak pokaza, zo, dźěłajo na sebi, je móžno, docpěć njewočakowane rezultaty, je móžne, dóńć k něčemu jónkrótnemu.
Druhi přikład, kotryž chcu naspomnić, je swjaty Franc Salezki, měšnik a biskop. Tón swjaty bě wšudźe znaty wot swojeje přijomnosće a dobroćiwosće k druhim ludźom. To je wšitkim znate. Mało ludźi pak wě, zo tón samsny Franc bě najprjedy žałostny złóstnik, choleriski a njesćerpliwy. Tehdy njebě móžne było, jemu něšto kritiske do mjezwoča prajić – hnydom wotmołwješe lózysce a njepřijomnje. Franc słušeše ludźom wojowarskeje natury, pola kotrychž přijomnosć a wutrobitosć stej słabej. A tola njeje přestał wojować, je so stał dobroćiwy čłowjek.
To stej dwaj wot tysacorych přikładow. Kóždy, jeli chce, a ma k tomu sylnu wolu, móže samo w w najćešich wobstejnosćach swoje najwjetše słabosće a njepočinki wotpołožić, je k dobremu a dospołnemu přeměnić.
Lubi wěriwi. Wšitko, štož je dobre-čłowjeske, je tež křesćanske. My prajimy: Gratia supponit naturam, miłosć twari na naturu. Křesćanska wěra postaji pak hišće wyše moralne idealy, kotrež přesahuja to čisto-čłowjeske. Při dźěle na sebi samym dyrbimy potajkim jako křesćan přidatnu motiwaciju widźeć: Nic jenož ideal dospołneho, harmoniskeho čłowjeka, kotryž sej zasłuži šěroke připóznaće blišich a spokojne žiwjenje bjez problemow. W křesćanskim zmysle dźe sprěnja wo to, zo chcu so najprjedy Bohu spodobać, zo chcu Jemu swoju lubosć wopokazać. Dźe wo to, Chrystusej podobny być, zo bych so z Nim nuternje zjednoćił, zo bych skónčnje z Nim wěčne žiwjenje docpěł.
Što je potajkim w žiwjenju křesćana po Božich słowach wažne? Dosaha to, zo jednorje prajimy: Ja wěrju. Njedyrbi pak bóle naše žiwjenje tomu wotpowědować? Nazhonjamy, zo často chabłamy. A ćežko je druhdy něšto swěrnje dodźeržeć.
Jězus dźensa rjekny: Jeli mnje štó lubuje, budźe moje słowa (moje kaznje) dźerźeć. Mamy so z tutymi Jězusowymi słowami časćišo zaběrać, tute pohłubšić a skónčnje sćěhować. Su to słowa, kotrež namakaš w Swjatym Pismje, na kemšach, w Katechizmje a dalšich knihach. Hdyž sej je pohłubšiš, potom zamóžeš swoju wutrobu cyle Bohu a ludźom z lubosću darić. Hdyž pak jenož je zwjeršnje přiwzaš, so w tebi ničo wulke njestanje.
Přiwzać jeho słowo a dać Bohu swoje dospołne ja – potom maš w znutřkownym swobodu a radosć. Kaž Marija, kotraž nimo swojich maćerskich starosćow, je kóždy dźeń Bože słowa we wutrobje zachowała a wo nich přemyslowała. A tak bě we wšěm na Boha wusměrjena a Bohu spodobna. Křesćan měri so, nic jenož po modlenju, ale kak dźerži swěru Bože kaznje. Chrystus je to žiwjenje – žiwjenje w połnosći, žiwjenje jako žiwe słowo, jako bjezkónčna mudrosć a lubosć.
TAD


text:
Wczas rano we Wielgi Piōntek ludzie śli sie umyć do rzyki abo do stawu, a to bezto coby być bez cołki rok zdrowy a szwarny. My tyż za bajtla dycki lecieli na Głymboki Dōł. To bōł taki wielgi stow, co go zasuli, jak budowali dwupasmowo drōga. Stawu a rzyczki ni ma już downo, yno strōmy, co nad nimi rosły ôstały, a przipōminajōm ludziōm kaj były!
Pomaluśku prziszoł czos na Wielgo Sobota. Rano farorz świynciyli jodło, a musiało go być tela, coby stykło na cołki dwa dni Świōnt. We kościele, we bocznyj kapliczce stoł dycki wielgi waszkorb, a ludzie dowali do niygo, co tam kery mōg ze jodła. To było do biydnych na świynta! Po połedniu paniczki ze „zespołu charytatywnego” to po chałpach roznosiyły. We wieczōr jak sie już śćmiywało, przed kościołym świynciyło sie woda a ôgyń. Zapolało sie tyn dłōgi palmowy sztil ôd świyncōnego ôgnia a farorz poświynciyli ta palma po drugi. Na taki ôpolōny sztil godajōm u nos głowiōnka. Z tego sie robi po Wielgi Nocy, nojlepi zaroz we wtorek, krziżyki a wbijo sie po rogach pola, coby grad pola niy wybiōł. Trza jeszcze potym pokropić świyncōnōm wodōm, coby sie wiela na tym polu urodziyło.
We Niedziela Wielgonocno to sie szło do kościoła na Rezurekcyjo, to je piyrszo we tym dniu mszo na pamiōntka Pańskigo Zmartwychwstanio. Teroz msze sōm kole szōstej-siōdmej godziny, ale kiejś to były kole trzeci-czwortej we nocy. Jeś sie niy śmiało już ôd sobotnigo połednia, bo sie szło rano do kōmōnije. Ale jak sie prziszło nazod dō dōm, to dziepiyro sie jadło a jadło, bo sie już ôd sztwortku pościyło! Nojprzōd na stōł trefiały jajca, potym szinki, wōszty a roztōmańte babōwki.
We Śmiergust to synczyska loli wodōm dziołchy a zaś we wtorek dziołchy synkōw! Nejdeli we strzoda zaczynoł sie normalny żywot, chocioż jeszcze bez cołki tydziyń deptało sie rano do kościoła!
P.S. Życza Wōm, roztōmili, piyknych a spokojnych Świōnt Wielgonocnych.


text:
Michał Hórnik
Michał Hórnik (* 1. septembra 1833 we Worklecach; † 22. februara 1894 w Budyšinje) bě serbski duchowny a jedyn z najwažnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa 19. lětstotka.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Hórnik wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše katolsku teologiju a słowjanski rěčespyt na Karlowej uniwersiće w Praze. Wón zasadźowaše so za lěpše zhromadne dźěło mjez Serbami, njedźiwajo toho hač su ewangelscy, katolscy, hornjo- abo delnjołužiscy. Tak załoži na přikład w lěće 1860 hromadźe z ewangelskim Smolerjom nowy časopis „Łužičan“ w analognym prawopisu. Dokelž bě Serb, je so z druhimi słowjanskimi ludami jara zwjazany čuł, předewšěm z pólskimi a čěskimi dźěłaćerjemi, kotřiž w Němskej bydlachu. Wón spytaše jich w boju přećiwo socialnym njerunosćam a wušparanjam podpěrać. 13. decembra 1862 załoži Hórnik Towarstwo Cyrila a Metoda, zo by serbske katolske pismowstwo spěchować móhł. Pod jeho wjednistwom twari so tež cyrkej Jězusoweje wutroby w Baćonju jako nowa serbska wosadna cyrkej.
Dźěła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wón bě załožer hišće dźensa wuchadźaceje katolskeje nowiny Katolski Posoł (1863), dołholětny redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje (1868–94) a nimo toho tež wažny awtor 1881 załoženych ratarskich měsačnych nowinow Serbski Hospodar. Hromadźe z Křesćanom Bohuwěrom Pfulom a Handrijom Zejlerom wuda wón „Lausitzisch-wendisches Wörterbuch – Luziski serbski slownik“ (1866). W lěće 1884 publikowaše wón hromadźe z pólskim stawiznarjom Wilhelmom Bogusławskim „Stawizny Serbskeho naroda“. Pod sobupomocy Jurja Łusčanskeho je Hórnik Nowy zakoń do katolskeje (modernizowaneje) wersije hornjoserbšćiny přełožił (digitalizat). Přez jeho dźěła je při zjednotnjenju hornjoserbskeje spisowneje rěče sobu skutkował.
Posmjertna sława[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Worklečanscy wobydlerjo su sławnemu synej wjeski w lěće 1956 pomnik stajili a srjedźnu šulu, kaž tež dróhu po nim pomjenowali. W Budyskim wuchodnym předměsće a w Chrósćicach stej nimo toho dróze po nim pomjenowanej.
Monumentalny row Michała Hórnika nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- H. Imiš: Wopomnjeńska rěč. W: ČMS 1894, str. 70–72 (digitalizat jako pdf)
- Ernst Muka: Nekrolog XXXI. W: ČMS 1895, str. 145–157 (digitalizat jako pdf)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Literatura wot Michała Hórnika w katalogu Statneje biblioteki w Berlinje (němsce)
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Ležownostne mjena w Serbach [digitalizat], Budyšin 1865


text:
Wrocław
Wrocław jo z něźi 640 000 wobydlarjami stwórte nejwětše město Pólskeje a jo stolica wójwodstwa Dolnošlazyńska.
Wrocław twóri ze sedłom romsko-katolskego arcybiskopa, ewangelskego dioceznego biskopa, 10 wusokošulami z 130 000 studentami, kopicu slěźerskich institucijow, 11 źiwadłami, 9 muzejami, jadneju operu a filharmoniju kulturne a wědomnostne srjejźišćo cełego šlazyńskego ruma.
Město lažy pśi Odrje wósrjejź wunosnego rolnikaŕskego a górnistwowego regiona, jo pak teke we wobłuku mašinotwari a metaloweje industrije wuznamne stojnišćo.
Wrocław jo nejwětše město a historiska stolica Šlazyńskeje.
Mě a wopon[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mě se wótwóźijo wót českego wójwody Wratislawa I (888-921), kótaryž jo był zazdaśim załoźaŕ města. Inicial W namakajo se we woponje města, kótaryž jo kejžor Korla V. 1530 městu pósćił.
Wopon jo kwadrěrowany šćit. W prědnem pólu jo česki law, w drugem šlazyński hodlaŕ, w tśeśem inicial W a w stwórtem głowa Jana Ewangelista. Srjejźi jo głowa Jana Dupjarja na slobranem talarju. Wobej Jana stej pódla swěteje Jadwigi wósebnej patrona Šlazyńskeje.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Město Wratislawa se prědny raz w lěśe 900 naspomnjejo.
990 jo pólski wjerch Mieszko I. Wrocław a cełu Šlazyńsku dobył. W 13. stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś. 1261 jo město dostało Magdeburske měsćańske pšawo.
Wót srjejź 14. stolěśa jo Wrocław słušał k Českej a z tym teke k Swětemu romskemu mócnaŕstwu. Wót 1526 su Habsburgske kněžyli nad Wrocławom. 1702 jo Awstriska Wrocław Pšuskej pśepódała.
Južo 1840 bu Wrocław z 100 000 wobydlarjami wjelike město. 1910 su bydliło we Wrocławju 510 000 luźi, z kótarychž su byli 95,71% Nimce a 2,95 % Pólaki. Wót 1919-1945 jo Wrocław był stolica nowo wutwórjoneje prowince Dolnošlazyńska.
Pó drugej swětowej wójnje jo se zastojnistwo města a cełeje Šlazyńskeje Pólskej pśepódało. Wšykne nimske wobydlarje su musali Wrocław wopušćiś. Južo 1948 jo jano hyšći 7 000 Nimcow we Wrocławju bydliło.
Wobydlaŕstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sport[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Gwardia Wrocław - volleyball, 3 raze mejstaŕ Pólskeje
- Sparta Wrocław - speedway, 4 raze mejstaŕ Pólskeje
- Śląsk Wrocław - basketball, 17 razow mejstaŕ Pólskeje
- Śląsk Wrocław - kopańca, 2 raze mejstaŕ Pólskeje
Galerija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wósobiny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Piotr Beber – pólski architekt


text:
Antoni Olszewski
Antoni Olszewski koncerty
Artyści podobni do Antoni Olszewski
Minione koncerty Antoni Olszewski
XX Podlasie Jazz Festiwal - 1 dzień
KAREN EDWARDS, Piotr Biskupski, Karol Szymanowski, Józef Eliasz, Marcin Gawdzis, Maciej Afanasjew, Antoni Olszewski, Kwartet Afanasjew-Szymanowski
11-09-2021
Biała Podlaska
XX Podlasie Jazz Festiwal - karnet
Leszek Możdżer, KAREN EDWARDS, Piotr Biskupski, Karol Szymanowski, Piotr Kostrzewa, Józef Eliasz, Marcin Gawdzis, Danuta Błażejczyk, Maciej Afanasjew, Antoni Olszewski, Chopin University Big Band, Kwartet Afanasjew-Szymanowski
11-09-2021
Biała Podlaska
Koncert Jazzowy w Bydgoszczy
Piotr Biskupski, Grzegorz Nadolny, Adam Lemańczyk, Maciej Afanasjew, Antoni Olszewski, Mateusz Krawczyk, Klaudia Kaczyńska
20-05-2021
Bydgoszcz
Aktualności


text: Angielski to umiała „na blacha”, ale cołkiym dobrze tyż ji szło ze francuskigo. Isto tyż cosik erbła po tyj swoji starce, tyj Francoise, co jōm ôjciec ôd jejigo tatulka ze drugi wojny prziwiōz. We Polsce sie śniōm ôżynił a dochowali sie piyńć dziecek. Zuzka dostała sie wtynczos na wymiana uczniōw do Francyje, do taki familije, co miyszkała kōnsek ôd Paryża. Ci istni sie ji potym kwolili, że starka ôd jejich starzika bōła ze naszego Krakowa. Tam se dziołcha poôglōndała światu: we takim wielgim muzejōm bōła, kaj pōłno roztōmańtych malōnkōw wisiało a figurōw stoło. Po tyj wielgi rzyce, co bez tyn Paryż płynie takim małym szifym pływała bez pora godzin, a pōłno fotografijōw do dōm nawiozła. A za dwa tydnie przijechała ku ni tak francusko kamratka. Ta dziołcha sie troszka dziwowała, że u nos tyż je tak, jak we tyj Francyji, bo ôna se myślała, że sam ludzie we PGR-ach robiōm, wody w dōma ni majōm a bez żerdka srajōm! Takich gupot nagodoł ji jedyn jejich sōmsiod , co we sześdziesiōntych latach roz we Polsce bōł. Ôjcowie ôd Zuzki zawioźli ta modo Francuzka do Krakowa a do Czynstochowy. Tam to sie ji fest widziało, chociaż ôna do kościoła niy chodziyła. Jedyn roz ta dziołszka musiała ôstać w dōma ze Zuzczynōm starkōm, bo Zuzka musiała niyspodzianie pojechać kajś na pora godzin. Dziołcha wszystek tyj Francuzce pedziała, kaj jedzie i kej bydzie nazod, a do tego czasu wszyjstek tyj dziołsze miała dać Zuzczyno starka, co po francusku niy rozumiała ani słowa. Tyj Francuzce to niy wadziło, bo sie cołkiym dobrze dogadowała ze starkōm rynkami. Śniodani bōło dobre, ale starce sie zdało, że ta modo mało zjadła i chciała ji dać jeszcze kitka ze kury, co przirychtowała ku ôbiedzie, ale ôna sie ôganiała a pokozowała na kark, jako to robiōm nasze chopy, jak wypić co ôstrzyjszego zamiarujōm, no to starka zgupiała! Zaczła rynce rozkłodać a godać, że taki mode dziołchy u nos gorzoły niy pijōm, ale jak już ji bōło tego zatela, to zazwōniła do wnuczki, a ta ji dziepiyro pedziała, że jeji kamratka niy chce gorzoły, yno pokazuje, że starka jōm nafutrowała, aż pod sōm kark!


text:
Póst Germania Budyšin
– Sokoł Ralbicy/Hórki 0:5 (0:2)
Zestawa hosći: Gloxyn – M. Matka (27. von Köding), Kř. Matka (73. Wowčerk), Korjeńk, Lulak, Bjeńš, Šołta, Schulz, Wałda, Kurjat (64. G. Čórlich), Domaška
Z dobyćom pola Pósta Germanije w Budyšinje bychu so koparjo Sokoła Ralbicy/Hórki wo jedne městno w tabulce polěpšili. W prěnich dźesać mjeńšinach přewostajichu woni jednanje domjacym, kotřiž so wočiwidnje prócowachu, ale bjez rozsudnych akcentow. Najprjedy Křesćan Matka dobry nadběh k róžkej wotwobara. Kaminski za Germaniju bul do šěsnatki kopny, a tón prasny do žerdźe – Matka pak by na městnje był. Prěni nadběh Sokoła běše hnydom wuspěch. Wałda jón přez prawy bok zahaji. Šołta přihra bul Kurjatej, kiž pósła Domašku preciznje na puć. A tón rjanu kombinaciju k 0:1 zakónči. Dwě mjeńšinje pozdźišo zleća Gloxynowy wotkop daloko do přećiwniskeje połojcy. Domaška wottam kulowatu kožu k 0:2 do wrotow smokny. Krótko do změny móhł Kurjat wuslědk dale zwyšić. Sam před wrotarjom pak njezamó jeho přewinyć. Na tamnym boku Gloxyn Hanspachowy pospyt do łaty storči.


text:
Šyrinowy krejz
Šyrinowe krejze su krejze na (idealizěrowanem) pówjerchu zemje z konstantneju geografiskeju šyrinu B, kótarež běže paralelnje k ekwatorowej rowninje k pódzajtšno-pódwjacornemu směroju.
Mjaztym až wšykne dlininowe krejze, kótarež běže padorownje k šyrinowym krejzam, su wjelike krejze, su šyrinowe krejze powšyknje małe krejze – mimo ekwatora, kótaryž ako nulowy šyrinowy krejz źěli zemju do pódpołnocneje a pódpołdnjoweje hemisfery. Dalšne wósebne šyrinowe krejze su wobrotnej krejza a polarnej krejza, kótarež dostawaju wuznam za staw słyńca w běgu lětnych casow pśez kśiwosć ekliptiki. Teke definicija klimowych conow póśěgujo se na wěste šyrinowe krejze.
Wótstawk dweju šyrinoweju krejzowu z rozdźělom jadnogo stopnja šyriny jo pśerěznje něźi 111 km, jo wšak wopłonjenja zemje dla w bliskosći ekwatora mjeńšy ako w ekstremnje pódpołnocnych a pódpołdnjowych šyrinach. Pódobna zmólka by było woblicenje dłujkosći šyrinowych krejzow ako 2πR·cos B z konstantnym zemskim radiusom R.
Šyrinowe krejze ako granice[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Šyrinowe krejze wužywaju se cesto ako granica mjazy krajami abo regionami, pśedewšym w Pódpołnocnej Americe.
- 49 stopnjow pódpołnoc: Źěl granice mjazy USA (Pd) a Kanadu (Pn)
- 45 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy Vermontom (Pd) a Kanadu (Pn), granica mjazy Wyomingom (Pd) a Montanu (Pn)
- 42 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy Kaliforniskeju (Pd) a Oregonom (Pn), źěl granice mjazy Pensylwaniskeju (Pd) a New York (Pn)
- 41 stopnjow pódpołnoc: Źěl granice mjazy Koloradom, Utahom (Pd), Wyomingom a Nebrasku (Pn)
- 40 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy Nebrasku (Pn) a Kansasom (Pd)
- 38 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy pódpołnocneju a pódpołdnjoweju Koreju w lěśe 1945
- 37 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy Utahom, Koloradom a Kansasom (Pn) ako teke Arizonu, New Mexico a Oklahomu (Pd)
- 36 stopnjow 30' pódpołnoc: Granica mjazy statami njewólnikarjow na pódpołdnju a statami ze zakazom njewólnistwa na pódpołnocy Zjadnośonych statow
- 35 stopnjow pódpołnoc: Granica mjazy Tennessee (Pn) ako teke Mississippi, Alabamu a Georgia (Pd)
- 32 stopnjow pódpołnoc: Źěl granice mjazy New Mexico (Pn) a Teksasom (Pd)
- 26 stopnjow pódpołdnjo: Źěl granice mjazy South Australia (Pd) ako teke Northern Territory a Queensland (Pn)


text: W času zakazanych socialnych kontaktow sym priwilegowany. Hačrunjež so z techniku za internet njewuznaju, móžu swoje mysle do zjawnosće trubić. Mam so tomu dźakować, zo sym Serb, kiž móže serbsce rěčeć a pisać. A mam zbožo, zo so serbske medije přez wabjenje financować njedyrbja. To pokazuje so mjez druhim w tym, zo smědźa politiske abo wědomostne přinoški w serbskim rozhłosu dlěje hač dwě mjeńšinje trać. To je w Němskej jenož kulturnym sćelakam dowolene, kiž su wot GEZ-popłatka žiwe. Wone hraja tež kompozicije Měrćina Weclicha abo Mozarta, hačrunjež wobaj masu ludźi njenarěča. Tohodla maja tajke wusyłanja jara wobmjezowanu ličbu připosłucharjow. Tež jako wuměłc sym priwilegowany, dokelž njejsym financielnje jenož wot wustupow wotwisny, ale dóstanu za w serbskich medijach wozjewjene artikle honorar a mam serbski minijob. Kraj Braniborska je mi samo korona-pjenjezy přepokazał, zo bych sej nowu gitaru kupić móhł, byrnjež so lětsa ani na jenički koncert nadźijeć njemóžu. Njejsym jenički, kotrehož podpěruja, hdźež njewědźa, što a kak wón dźěła. Dokelž mam nimo toho měch wirtuelnych pjenjez na lutowarni, trjebam hakle wot hodownika wot renty mojeje žony žiwy być. Mjeztym pomha rjad mojich kolegow hižo buram na hromakowych polach. Delnjoserbske přisłowo dźě praji: »Tón móže wjace hač na huslach hrać.« Nětko wuknu, što prawe dźěło rěka. Rakuski kulturny wědomostnik S. D. Sauerbier pisaše w lěće 1986: »Wuměłc je najnjetrjebawši subjekt w našej towaršnosći, cyle na kromje stejaca postawa, kotruž nichtó njetrjeba.«1


text:
„Na serbskosći je so mi přeco hižo zhromadnosć lubiła. Wobdźiwuju žiwu kulturu, předewšěm zhromadne spěwanje a hudźenje“, zwuraznja Felicia Touvenotec.
Narodźiła so a wotrostła je mjeztym 22lětna w francoskim měsće Nancy, na sewjerowuchodźe kraja, njedaloko němskeje hranicy. „Moja mać jako rodźena Konječanka ze mnu serbsce rěči, tuž mi rěč cuza njeje. Něhdźe jónu wob lěto běch jako dźěćo we Łužicy a sym swójbnych wopytała. Jónu bě mje kmótra na nabožny tydźeń w Chrósćicach přizjewiła. Na njón so derje dopominam, dokelž móžach tam z dźěćimi cyły čas serbować. Dožiwich pak tež jutry a dalše nałožki we Łužicy. Tehdy kaž dźensa so wjeselu serbsku rěč słyšeć a rěčeć. To je něšto cyle wosebite za mnje, wšako je wona zdobom wažny dźěl mojeje identity.“
Radwor (pdź/SN). Dawid Wowčer a Danilo Dej wostanjetaj předsydaj Radworskeho młodźinskeho kluba. Čłonojo kluba su jeju na njedźelnej hłownej zhromadźiznje w zastojnstwje wobkrućili.
Kontaktnych wobmjezowanjow korony dla wotměchu młodostni wuradźowanje towarstwa, kotrež přisłuša Budyskej Domowinskej župje „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin, w digitalnym formaće na platformje „jitsi“.
Nazornje a z pomocu wšelakich grafikow, tabulkow a přehladow rozłožistaj Wowčer a Dej skutkowanje cyłka w minjenym lěće, kotrež móžeštaj najebać koronu dosć pozitiwnje hódnoćić. Jako najwjetšej zjawnej projektaj wuzběhnyštaj wonaj staciju bičwolejbuloweje tury Radija Satkula, zarjadowanu w lěću na Radworskim sportnišću, a wuhotowanje wubědźowanja Powerserb nazymu na tamnišej kupje. Wobě zarjadowani je serbska młodźina derje přiwzała.
Njebjelčicy (SN). Serbski sejm chce mjezynarodne zaznawanje serbskeho ludu jako awtochtonu etniju ze samostatnymi prawami skrućeć. Tohodla ma internetna prezentacija bórze tež w jendźelskej rěči přistupna być. Wo tym informuje cyłk po swojim minjenu sobotu online přewjedźenym prěnim posedźenju lěta 2022. Sejmarki a sejmarjo su zdobom wutworjenje mjezynarodnje wobsadźeneje wědomostneje přirady připowědźili, za kotruž móžachu po swójskich słowach „hižo wulce wuznamnych kandidatow“ zdobyć.
Spočatk noweho lěta je sejm z rezoluciju za měr, dowěru a zhromadnosć w našej towaršnosći poziciju zabrał, zo by znamjo přećiwo polarizaciji, wotpohladnemu pačenju a difuznym stracham sadźił, kaž w nowinskej zdźělence rěka. Wobsahowe nadrobnosće woneje rezolucije pak njejsu mjenowane.
We wotstupje Marka Sucheho jako předsydy serbskeje rady Sakskeje widźi sejm wobkrućenje nuzneje potrjeby politiskich reformow a ma gremij w jeho tuchwilnym konstrukće za „strukturelnje politisce bjezzubny“.
Lipsk (SN/JBo). Studenća Lipšćanskeje Sorabije hotuja so na wuhotowanje kóždolětneho póstniskeho programa. Tón budźe so koronapandemije dla, kaž hižo loni, 12. februara w digitalnej formje wotměć.
Nuknica (SN/MWj). Wjacore překwapjenki čakaja na wopytowarjow lětušeho jolka-swjedźenja 15. januara. Tón njewotměje so na zwučene wašnje w Nuknicy, ale wirtuelnje pod adresu . Tam změja přihotowanu wirtuelnu žurlu, na kotruž změja zajimcy z maksimalnje 300 ličakami přistup, zdźěli techniski nawoda Michał Cyž. Jednotliwe přinoški wusyłaja z Nukničanskeje baraki. Započatk budźe po Chróšćanskich wječornych kemšach. Štóž ma rjanu ideju, móže program wot doma ze skečom, spěwom abo podobnym wobohaćić. W běhu programa a po nim zahudźi kapała live-hudźbu. Jedyn z wjerškow budźe wjeta, w kotrejž serbscy wohnjowi wobornicy wažnu rólu hraja. Woni měli sej tón wječor swobodny dźeržeć.
Swinjorězanje lětsa tohorunja budźe. Wudźěłki budu sej zajimcy pola pjekarjow w Róžeńće, Chrósćicach a Worklecach skazać móc. Za to změja tam dobropisy přihotowane, kotrež hodźa so hač do štwórtka, 13. januara, kupić, infor- mowaše Michał „Černo“ Brězan z organizaciskeho teama. Sobotu dopołdnja přihotowane pakćiki pjekarnjam rozdźěla, a kupcy móža sej je tam wotewzać.
Nowojasčanka Monika Cyžowa wě, wo čim rěči, hdyž wo tym powěda, zo zhromadnosć paruje. A při tym njemysli jeničce na wobmjezowane zetkanja ze swójbnymi.
Nowa Jaseńca (SN/MiR). Přećelske styki z přiwuznymi a znatymi běchu před lětomaj a loni rědke. Jako předsydka Zwjazka serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow (ZSRP) dyrbješe Monika Cyžowa tójšto planowanych zetkanjow, zarjadowanjow a ekskursijow wotprajić. „Naše zarjadowanja njejsu ženje jenož zabawa. Chcemy našim čłonam tež wědu posrědkować a jich tak dale kubłać“, wona wuswětla. Tak su loni w awgusće pućowali. Za cil běchu sej wubrali Čornobóh. W Rachlowje zaběrachu so ze serbskim přirodowědnikom Korlu Bohuwěrom Šěcu. W Markersdorfje wopytachu muzej. W juniju su do Wochožanskeho parka błudźenkow a wokoło Bjerwałdskeho jězora kolesowali. W Klětnjanskej cyrkwi wotkrychu sej drohoćinki a wosebitosće.
Swoje dobre přeća k hodam a do noweho lěta 2022, kotrež steja lětsa druhi raz pod wliwom koronapandemije, zwjazuje předsyda Domowiny Dawid Statnik ze sadu „mamy sami w horšći, hač hišće pjata žołma přińdźe abo hač so bórze normalita wróći“. Postrow jako widejo namakaće pod .
Budyšin (SN/at). „Prěnje słowa maćerne serbske běchu, lubozne, nihdy njezacpěju je, serbsce rěču žiwe dny.“ Hrónčko Feliksa Hajny njepyši jenož hodowny postrow Domowiny w dźensnišim wudaću Serbskich Nowin, jeho słowa mamy do našeho časa přenjesć, podšmórnje předsyda Domowiny Dawid Statnik w swojich myslach k hodam. „Pytnjemy, zo sej dale a wjac staršich we Łužicy, kotřiž hižo abo hišće sami serbsce njerěča, za swoje dźěćo korjenje w serbskej identiće regiona přeje.“
Rakečance Uće Sykorinej je předsyda Domowiny Dawid Statnik spočatk oktobra w Budyskim Serbskim domje runja dalšich dźewjeć zasłužbnym Serbam za skutkowanje na dobro serbskeho ludu Čestne znamješko Domowiny spožčił.


text:
Wólby do krajnego sejma a pozicija wótpósłańcow
Wótpósłańce muse byś połnolětne, wobsejźeś nimske staśaństwo a měś wobstawne bydlenje abo wšedne pśebywanje wót znejmjeńša tśich mjasecow w Bramborskej. Wóni maju pśez swójo źěło za wobydlaŕstwo wusoku zagronitosć. Aby mógali tej zagronitosći wótpowědowaś, maju wósebnu pšawnisku poziciju.
Z pśiwześim wuzwólenja dobydnu cłonki krajnego sejma pšawa šćita, wobźělenja a sobustatkowanja, teke pak z tym koresponděrujuce winowatosći, kótarež su rědowane w krajnej wustawje, w kazni wótpósłanych a w jadnańskem pórěźe krajnego sejma.
Pšawa šćita, kótarež su zapisane w artikelach 57 do 59 Wustawy Bramborskeje, deje zarucyś njewótwisnosć wótpósłanych a lichotu jich rozsudow. K tym pšawam słuša mjazy drugim pšawo na indemnitu, pó kótaremž wótpósłańcka/wótpósłańc njesmějo dla swójogo wótgłosowanja abo wugronjenja w krajnem sejmje, w jadnom swójich wuběrkow abo w jadnej frakciji se sudniski abo słužbnje pśeslědowaś. Wót togo šćita wuwzete su wobgranjańske zranjenja. Pšawo na imunitu, kótarež wótpósłane dostawaju pód wósebnymi wuměnjenjami, wopśimjejo šćit pśed pokuśeńskimi pśeslědowańskimi a wuwjeźeńskimi napšawami, gaž wóni parlamentariskemu źěłoju škóźe. W Bramborskej jo k tomu trjeba – hynac nježli w drugich zwězkowych krajach, kótarež wuchadaju z principielnego wobstaśa imunity – wósebne wobzamknjenje krajnego sejma, aby šćitali wótpósłańcku/wótpósłańca wob cas wólbneje periody pśed pokuśeńskim pśeslědowanim.
Pšawo wótpokazanja znanjenja wopšawnijo cłonkow krajnego sejma, zapowěźeś znanjenje wó wšyknych informacijach, kótarež su dostali w swójej funkciji ako wótpósłańce, ako teke wó wšyknych wótpowědnych informant(k)ach; žedno pismo, kótarež se póśěgujo na take informacije abo na informantki/informantow, njesmějo se zajmjeś. Toś to pšawo wobstoj dalej teke pó wótběgnjenju mandata.
Tak pomjenjone pšawa wobźělenja a sobustatkowanja wótpósłańcow su zapisane w artikelu 56 Wustawy Bramborskeje:
- Wótpósłańce směju w krajnem sejmje a w jogo wuběrkach wustupowaś.
- Wótpósłańce maju pšawo stajiś póžedanja.
- Wótpósłańce maju pšawo stajiś na krajne kněžaŕstwo pšašanja, na kótarež ma se wótegroniś bźez komuźenja, z lěpšym wěźenim a dopołnje.
- Wótpósłańce směju pśi wólbach a wobzamknjenjach wótedaś swój głos.
- Wótpósłańce maju pšawo pśistupa k zastojnstwam a na pśedłoženje aktow. Informacija a pśedłoženje aktow a drugich amtskich pódłožkow ma se staś bźez komuźenja a dopołnje.
K wósebnym pšawam wótpósłanych krajnego sejma słuša teke jich pšawo na – ako to formulěrujo krajna wustawa w artikelu 60 – jich zagronitosći wótpowědujuce a jich njewótwisnosć zawěsćujuce zarownanje (wót łat. dietae – dnjowne pjenjeze). Pó tak pomjenjonem dietowem wusuźenju Zwězkowego wustawowego sudnistwa z lěta 1975 musy zarownanje za wótpósłanych wob cas jich pśisłušnosći k parlamentoju daś dosegajucy zakład eksistence a wušej togo wótpowědowaś wuznamoju amta glědajucy na z tym zwězanu zagronitosć a póśěženje. Slězyna togo rozsuźenja jo zachowanje njewótwisnosći nosarja lichego mandata, wetom až jo pśez wusokosć myta šćitany pśed wopytami zwenkaparlamentariskich wobliwowanjow.


text:
Karlovarský kraj
Karlovarský kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w zapadnych Čechach a ma něhdźe 295.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z nimale 50.000 wobydlerjemi najwjetše město su Karlowe Wary (Karlovy Vary).
Karlovarský kraj mjezuje ze Sakskej na sewjeru, z Wusčanskim krajom na wuchodźe, z Plzeńskim na juhu a z Bayerskej na zapadźe. Wobsteji ze 132 gmejnow w třoch wokrjesach a je po přestrjeni druhi najmjeńši kraj w Čěskej po Libereckim. Najwažniša rěka w Karlovarskim kraju je Wohra (Ohře), kotraž ćeče ze zapada do wuchoda na směr Łobja. Sewjernu hranicu z Němskej tworja Rudohory, na zapadnej mjezy z Bayerskej leža Šmrěčiny.
W Karlovarskim kraju nadeńdźe so tak mjenowany „třiróžk kupjelow“, kiž wobsteji z Karlowych War, Mariánské Lázně a Františkovy Lázně. Dalšej wuznamnej měsće stej Cheb a Sokolov.
Wokrjesy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetše města Karlovarskeho kraja su:
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Počet obyvatel v regionech soudržnosti, krajích a okresech České republiky k 1. 1. 2018 (online). Český statistický úřad. (PDF; 45,1 KiB)
- ↑ Český statistický úřad – Ličby wobydlerstwa čěskich gmejnow dnja 1. januara 2018 (PDF; 421 KB)


text:
Nowe Město/Sprjewja
Nowe Město (němsce Neustadt) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Sprjewiny Doł a leži 122 m nad mórskej hładźinu na woběmaj brjohomaj Sprjewje. Ma 391 wobydlerjow.[2] K Nowemu Městu słušeja wjesne dźěle Hamor (Neustädter Hammer; na lěwym brjoze Sprjewje), Daški (Döschko) a něhdyši wudwór Łužki (Luschki).
Zapadnje wsy so rěčka Struga do Sprjewje wuliwa.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes nadeńdźe so w srjedźołužiskej holi a je do wšěch směrow wobdata wot lěsa. Susodne wsy su Mułkecy na sewjerowuchodźe (4nbsp;km), Miłoraz na wuchodźe (4nbsp;km), Bórkhamor a Nowa Wjes na zapadźe (6nbsp;km) a Sprjejcy na sewjerozapadźe (4nbsp;km). Na wuchodźe nadeńdźe so Wochožanska jama a na juhu so teritorij wojerskeho zwučowanišća „Hornja Łužica“ rozpřestrěwa. Wjesny dźěl Daški z wopušćenym něhdyšim wudworom Łužki nadeńdźe so při Sprjewi něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje wjesneho žra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbscy sydlerjo přińdźechu prawdźepodobnje w 10. lětstotku najprjedy ze sewjera do tuteje kónčiny a běchu potajkim Łužičenjo. Hakle pozdźišo přińdźechu Milčenjo z juha k tomu. Prěnje historiske naspomnjenje jako Nuwinstad[3] sta so w lěće 1433 w jednym protokolu w Budyskich sudniskich knihach. W lěće 1544 připadny wjeska Wojerowskemu stawowemu knjejstwu.
Hač do lěta 1914 tworješe Sprjewja wosrjedź wsy hranicu mjez Sprjejčanskej a Slepjanskej wosadu. Mjeztym zo bě wjetši wjesny dźěl na prawym brjoze rěki zafarowany do Slepoho, chodźachu wobydlerjo z Hamora, Daškow a Łužkow na lěwym brjoze do cyrkwje w Sprjejcach. Po próstwje gmejny přińdźe 1. oktobra 1914 tež sewjerny dźěl wsy k Sprjejčanskej wosadźe.[4] Tež narodne drasty wobeju wjesneju dźělow so rozeznawachu. Wjes ma swójsku kapałku na kěrchowje při sewjernej kromje sydlišća.
Wobydlerstwo a rěč[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po statistice Arnošta Muki měješe Nowe Město we 1880tych lětach 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[5] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,5 %.[6]
Rěčnje nadeńdźe so wjes při dótkanišću wjacorych hornjo- a delnjoserbskich narěčow.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hanne-Lore Krautz: Jónu hranica, přeco hranica. W Serbskej protyce 1999, str. 43–46
- Hanne-Lore Krautz: Chronik Neustadt-Spree – Ein sorbisches Heidedorf im Spiegel der Geschichte. Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2004.
- Frido Michałk a dr.: Der obersorbische Dialekt von Neustadt. LND, Budyšin 1962.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
- ↑ 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
- ↑ Nowe Město w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Krautz 1999, str. 43
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 93. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 250. [462 wobydlerjow, z nich 249 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 20 z pasiwnymi, 89 serbskich dźěći a młodostnych, 104 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bórk | Bórkhamor | Drětwja | Nowa Wjes | Nowe Město | Sprjewiny Doł | Šprjejcy


text:
Moskwa
Moskwa (rusce MockBa, [mɐˈskva] ) je stolica a najwjetše město Ruskeje. Z něhdźe 10,5 milion wobydlerjemi na 1.081 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město Europy. Moskwa je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja a leži při rěce Moskwa, po kotrejž bu pomjenowana.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěni raz naspomni so město w lěće 1147. Wot 1328 do 1712 bě Moskwa z ruskej stolicu, potom so pak nowozałoženy Pětrohród wot carja Pětra Wulkeho jako hłowne město wuzwoli. Hakle 1922 sta so Moskwa pod sowjetskim knjejstwom zaso ze stolicu. Wot 1991 je Moskwa hłowne město njewotwisneje Ruskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje je sydło ruskich carow a prezidentow Krjeml.


text:
Dakel
Dakel (mjym.: Dackel) to je rasa, a po prowdźe 9 ras psůw, kere charakteryzujům śe krůtkymi nůgůma, wydużůnym tułowjym, pyskym, a tyż dość dugim, prostym uogůnym. Farba nojczyńśćij ryżobrůnotno abo czorno podhajcowano. Rozrůżńůmy rasy podug śerśći (krůtko, dugo, szorstko) i wjelgośći (karlik, mińatura i sztandard). Kůmbinacyje tych cech dowajům cuzamyn 9 ras.
Dakle pochodzům ze Mjymec, psy ze bezma idyntycznym wyglůndym znojdźono ale bůło we Egipće na rysunkach we śwjůntyńi Bescheb. We Mjymcach bůły uůne opisane we XIV storoczu.
Cechy ras daklůw:[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- wysokość we kłymbje: 17 do 25 cm.
- uobwůd pjerśowyj klotki: karlik uod 30 cm; mińatura do 35 cm; sztandard wjyncyj jak 40 cm i uo wadze 8 kg.
- przećyntno dugość žyćo - 13-14 lot.
Dakel je psym na gůn.
Charakter[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dakel to pjes fest żywy, uodwažny, pozorny a inteligyntny. Je fest prziwjůnzany do swojigo włośćićela, zachowuje ale wrodzůno ńyzoleżność. Uod szczyńyńća wymogo kůnsekwyncyje przi chowańu a dobrego kůntaktu ze uopjekunym, skuli tego co inakszyj może śe uozwinůńć ńyprzijymny, zły charakter.
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mustry rasy:


text:
Deklinacja feudalistyczny
Słowo feudalistyczny odmienia się przez przypadki.
Odmiana przez przypadki słowa feudalistyczny:
feudalistyczna, feudalistyczne, feudalistycznego, feudalistycznej, feudalistycznemu, feudalistyczni, feudalistycznych, feudalistycznym, feudalistycznymi, feudalistyczną, niefeudalistyczna, niefeudalistyczne, niefeudalistycznego, niefeudalistycznej, niefeudalistycznemu, niefeudalistyczni, niefeudalistyczny, niefeudalistycznych, niefeudalistycznym, niefeudalistycznymi, niefeudalistyczną


text:
W niedzelã 4 zélnika bél jem jachôny do Wiela na final Turnéru Lëdowëch Gôdôszów z Kaszëb a Kòcewiô. Latos promòwelë më tã platkã z gôdkama Józefa Roszmana „Jachtë z Plestą”. Je to ju drëdżi brzôd wespólrobòtë Wejrowsczégò Mùzeùm a Dodomù Kùlturë m. H. Derdowsczégò we Wielu – loni wëdônô bëla platka z gôdkama ks. Rómana Skwiercza „Wszëtczim nie dogòdzy”.
Na binie, òkróm gôdôszów, zaprezeńtowelë sã téż: lëdowé karno Kaszuby Zespół Pieśni i Tańca Gminy Karsin ë Fucus z Wejrowa.
Hewò brzôd mòji òdjimkòwi jachtë we Wielu: