text:
„Môłéwo princa” będzie można wypożyczyć w większości bibliotek publicznych na Kaszubach, książki trafią też do niektórych bibliotek szkolnych. To wszystko dzięki tym, którzy przekazali na ten cel dodatkowe pieniądze, wspierając wydanie tego kaszubskiego przekładu. Część darczyńców dokładnie określiła, do której placówki chcą przekazać książki, inni zdali się na nas. W niektórych bibliotekach, jak np. w Kartuzach, Przodkowie czy Gdyni, książkę można wypożyczyć już od dłuższego czasu, do wszystkich zaś egzemplarze powinny trafić do końca miesiąca. Zachęcamy do wypożyczania i życzymy przyjemnej lektury. Poniżej prezentujemy listę darczyńców oraz listę placówek.
Za wsparcie oraz przekazanie dodatkowych egzemplarzy jeszcze raz serdecznie dziękujemy następującym osobom:
Tomasz Antonowicz Bògùmjiła Cërockô Robin Farrar Dawid Gospodarek Przemësłôv Hévelt Artur Jablonscji Tomasz Kozaczek Piotr Kozłowski Monika Kresa Krzysiek Maciejewski Dôvjid Mòco Mateùsz Titës Meyer Birgit Rasmussen Sebastian Skerka Łukasz Sławiński Jacek Słomion Adam Staniek Krzysztof Świetliński Tomasz Weber Piotr Widłaszewski
LISTA PLACÓWEK:
Trójmiasto:
Gdańsk – Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego, Wita Stwosza 53, 80-308 Gdańsk
Gdynia – Kaszubskie Forum Kultury, al. Marszałka Józefa Piłsudskiego 18, 81-378 Gdynia
Szczecin:
Szczecin – Książnica Pomorska w Szczecinie, Podgórna 15/16, 70-205 Szczecin
Powiat pucki:
Puck – Biblioteka Publiczna im. Zaślubin Polski z Morzem w Pucku, ul. Sambora 16, 84-100 Puck
Jastarnia – Miejska Biblioteka Publiczna w Jastarni, 84-140 Jastarnia ul. Portowa 24, Birgit Rasmussen
Kosakowo – Biblioteka Publiczna Gminy Kosakowo im. Augustyna Necla, ul. Fiołkowa 2 A, 81-198 Kosakowo
Krokowa – Gminna Biblioteka Publiczna w Krokowej, ul. Wejherowska 10, 84-110 Krokowa
Władysławowo – Miejska Biblioteka Publiczna we Władysławowie, ul. Gen. J. Hallera 19, 84-120 Władysławowo
Swarzewo – Szkoła Podstawowa im. Księdza Biskupa Konstantyna Dominika w Swarzewie, ul. Szkolna 36, 84-100 Swarzewo
Powiat wejherowski:
Wejherowo – Miejska Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Majkowskiego w Wejherowie, ul. Kaszubska 14, 84-200 Wejherowo
Wejherowo – Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, Zamkowa 2A, 84-200 Wejherowo
Wejherowo – Prywatna Dwujęzyczna Szkoła Podstawowa „Naja Szkòła”, ul. Przemysłowa 20a, 84-200 Wejherowo
Reda – Miejska Biblioteka Publiczna im. Hieronima Derdowskiego w Redzie, ul. Derdowskiego 3, 84-240 Reda
Rumia – Miejska Biblioteka Publiczna im. Floriana Ceynowy w Rumi. Stacja Kultura, ul. Starowiejska 2, 84-230 Rumia
Strzepcz – Biblioteka Publiczna Gminy Linia, Filia w Strzepczu, ul. H. Derdowskiego 3, 84-223 Strzepcz
Powiat gdański:
Przywidz – Gminna Biblioteka Publiczna w Przywidzu, ul. Uhlenberga 10, 83-047 Przywidz
Grabiny-Zameczek – Zespół Szkolno-Przedszkolny w Grabinach-Zameczku. ul. Gdańska 88, 80-022 Grabiny-Zameczek
Powiat kartuski
Kartuzy – Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Żurakowskiego w Kartuzach, ul. Gdańska 15, 83-300 Kartuzy
Przodkowo – Biblioteka Gminna w Przodkowie, ul. Gdańska 3, 83-304 Przodkowo
Sierakowice – Biblioteka Publiczna Gminy Sierakowice, 83-340 Sierakowice, ul. Dworcowa 1
Stężyca – Gminna Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Majkowskiego w Stężycy, 83-322 Stężyca, ul. Jana III Sobieskiego 15
Sulęczyno – Gminna Biblioteka Publiczna w Sulęczynie, 83-320 Sulęczyno ul. Żeromskiego 12
Żukowo – Biblioteka Samorządowa w Żukowie, 83-330 Żukowo, ul. Armii Krajowej 2 E
Skrzeszewo – Szkoła Podstawowa im. ks. dr. Stanisława Sychowskiego w Skrzeszewie, ul. Dworska 3, 83-330 Żukowo
Powiat kościerski
Kościerzyna – Biblioteka Miejska im. Konstantego Damrota w Kościerzynie, 83-400 Kościerzyna, ul. Rynek 21
Dziemiany – Gminna Biblioteka Publiczna w Dziemianach, 83-425 Dziemiany, ul. 8 Marca 14
Brusy – Centrum Kultury i Biblioteki im. Jana Karnowskiego w Brusach, 89-632 Brusy, ul. Dworcowa 18
Konarzyny – Biblioteka Publiczna Gminy Konarzyny, 89-607 Konarzyny, ul. Strażacka 2
Powiat bytowski
Bytów – Biblioteka Miejska w Bytowie, 77-100 Bytów, ul. Zamkowa 2
Tuchomie – Biblioteka Publiczna Gminy Tuchomie, 77-133 Tuchomie ul. Jana III Sobieskiego 18
Ugoszcz – Centrum Kultury i Biblioteka Gminy Studzienice, Ugoszcz 12 b, 77 – 142 Ugoszcz
Parchowo – Gminne Centrum Kultury i Biblioteka w Parchowie, 77-124 Parchowo, ul. Strażacka 2
Powiat słupski
Słupsk – Biblioteka Uczelniana Akademii Pomorskiej w Słupsku, Krzysztofa Arciszewskiego 22c, 76-200 Słupsk
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.
Leonë Werthovi
Jô móm nôdzejã, co dzecë mje to przepùszczõ, że dedikùjã tã knigã jedni wustni wosobje. Móm ale vôżnõ przëczinã: nen człovjek je mje tim nôvjikszim drëchã na svjece. Jô móm ë jesz jednã przëczinã: ten chtos móże rozmjôc vszëtkò, navetka knidzji dlô dzeci. To dô téż tã trzecõ przëczinã: nen wustni mjeszkô ve Francëji ë żëje tam v głodze ë zëmje. Jemù barzo je trzeba tróstë. Cjéj të vszëtcji przëczinë nje signõ, téj jô chcã rôd dedikòvac mòjã knigã dzeckù, co tim won pjervjé béł. Vszëternôstcë dozdrzelałi rôz cjedë bëlë dzecë (le njé vszëtcë to merkajõ). Tak jô pòlepszã mòjã dedikacëjõ:
Leonë Werthovi,
cjéj béł môłim knôpã.
I
Cjéj jô béł szesc lat stôri, jednim razã jô vjidzôł jeden bëlni wobrôzk, ten béł v ti knidze wo bòrovjiznje, co sã nazéva «Prôvdzëvé Pòvjesce». Nó njim bëła znjija bóa, jakô żarła svòjã wopjôrã. Hewo tú je kòpjô wod newu céchùnkù.
V ni knidze stojało: «Znjije bóa pòłikajõ své wopjôrë v całosci, bez dzegvjenjô. Pòtemù nji mògõ sã rëchac a spjõ szesc ksãżëci ë travjõ.» Barzo jem mëslił wo przëgòdach v dżungli a na wostatk jô céchòvôł svój pjerszi céchùnk. Ten béł tacji:
Jô pòkôzôł tim wustnim na mój méstersztëk a pitôł sã jim, ażlë wonji strach dostalë. Ti wodrzeklë: «czemùż më bë mjelë tewo kłobùka strach mjec?»
Na mòjim céchùnkú nje béł żóden kłobùk. Tam bëła jedna znjija bóa, co dzegvjiła élefanjta. Tak jô céchòvôł vnãtrznosce né znjije, że ti wustni bë to zrozmjôc mòglë. Jim vjedno mùszi vszëtkò vëtłomaczëc. Mój drëdzji céchùnk vëzdrzôł tak:
Ti wustni mje doradzëlë woprzestac céchòvanjô wotemkłëch ë zamkłëch znjij bóa a vjicé sã zajinteresovac geografjijõ, historëjõ, rechòvanjim a gramatikõ. Téj pravje, cjéj jô béł szesc lat stôri, jô njechôł svój sprasni szos malarscji. To njepòvòdzenjé céchùnkù numer 1 a céchùnkù numer 2 mjã znjechãcëło. Ti wustni njigdë sami njick nje rozmjejõ, a dzecë to mãczi jim dërchejncú vszëternôstkò tłomaczëc.
Tak jem so mùsził jinszi vark vëbrac ë jô sã nawucził z fligrã jezdzëc. Jô woblejcôł vnetka ten całi svjat, a geografjijô – to je prôvda – zacht mje pòmògła. V wokamërgnjenjim jô vjedzôł rozvjidzec Chjinë wod Arizonë. To wokrop przëgódné, cjéj chto v noci zabłõdzi.
Jô pòznôł v svòjim żëcim téż fùl vôżnëch lëdzi. Vjele jem żił mjedzë wustnëmi a z blëza nó njich vzérôł. Ale mòjã wudbã wo njich jô nje mjenjił. Cjéj jô trafjił jednewo, chtëren mje sã vjidzôł dosc pòchvatni, vjedno jô zrobjił ten eksperimanjt z céchùnkã numer 1, jacji jô vjedno wotrzimôł przë se. Chcôł jem sã doznac, czë pò prôvdze tak rozëmni béł. Ale kòżden mje rzek: «To je ten kłobùk». Tak jô nje pòvjadôł z njimi wo znjijach bóa anjé wo bòrovjiznach, anjé wo gvjôzdach. Jô gôdôł wo brëdżú, gòlfje, pòlitice a szlipsach. A ti wustni bëlë rôd, że pòznalë tak rozsõdnéwo człovjeka.
II
Tak jô żił sóm, bez njikòwu, co bë móg ze mnõ tak echt pògadac, jaż do té avarëjé na Saharze przed szesc latami. Njico sã skazëło v mòjim mòtorze, a że jô nji mjôł sobõ anjé mechanjika, anjé pasażeri, jô mùsził spróbòvac dëcht sóm zrobjic tã żimkõ reparacëjõ. To bëła do mje sprava smjerce abò żëvòta. Jô mjôł wodã do pjicô ledvje na wosmë dnji. Téj ten pjerszi vjeczór jô wusnõł na pjôskú, tësõc mjil precz wod zém wod człovjeka zamjeszkónëch. Jô béł samòtnjészi jak rozbjitk na tratvje vestrzódkú wocéanë. Téj przedstavjitaż so mój zôdziv, cjéj pòrénë wocúcił mjã ten smjészni głosk. Won rzek: – Nóce le… nacéchúj mje baranka! – Hë?! – Nacéchúj mje baranka.
Jem skòk na prosté nodzji cjéjbë jô béł wod pjorëna trafjoni. Jô mòcno przecar woczë, dobrze sã rozezdrzôł vkół ë wobôcził môłéwo bóvkã, dosc wosoblëvéwo, pòvôżno sã mje przëzérajõcë. Tútak je ten nôlepszi jewo vëmalanc, chtëren (pòzdnjé) mje sã nacéchòvac dało.
Le mój céchùnk, to je klôr, je vjele mjé szëkòvni jak sóm módel. Njic zó to nji mògã. Jô béł znjechãconi przez wustnëch do malarscjéwo varkù cjéj jô béł szesc lat ë jô nji mjôł sã nawuczoné njic jinéwo céchòvac jak zamkłé znjije bóa a wotemkłé znjije bóa.
Jô zdrzôł nó ten wukôzk woczama vjeldzjima wod zadzëvòvanjô. Nje zabaczëta, co jô béł tësõc mjil wod zamjeszkónëch rejonóv. A jednak mój môłi bóvka sã nje zdôvôł bëc zabłõdzoni ënjé mrzõci wod zmãczenjô, ënjé głodã padłi, ënjé pragłi, ënjé na smjerc wurzasłi. Czësto nje vëzdrzôł za dzeckã zgùbjonim vestrzódkã pùscëznë, tësõc mjil precz wod cëvjilizacëjé. Cjéj v nédze mje sã wudało co vësłovaczëc, jô do nje rzek: – Le… ceż të tú chcesz? A won pòvtórził grzecznje, le barzo pòvôżno: – Nóce le… nacéchúj mje baranka… Cjéj tajemnosc chvjile nas wosamãtô, anjé sã nje dzirzimë nje pòsłëchac. Chòc zda sã mje to tak absurdné tësõc mjil wod zamjeszkónëch placóv ë v njebezpjekú smjerce, jem vëcig z tasze sztëk papjórë a pjóro. Le téj jô sã womëslił, że jem mjôł sztúdérovóné przevażnje geografjijõ, historëjõ, rechùncji a gramatikã ë jô rzek mòjemù bóvce (përznã gòrzkò), że jô doch nje wumjejã céchòvac. Won mje wodrzek:
– To nje je njic. Nacéchúj mje baranka.
Że jô njigdë nji mjôł baranka céchòvóné, jem zrobjił mù jeden wod nëch jedúrnëch dvúch céchùnkóv, chtërnë jô pòtrafjił. Ë jô béł czësto wod se, cjéj jem wuczúł wo gôdajõcë:
– Njé! Njé! Jô njechc élefanjta ve znjiji bóa. Bóa je wokrop njebezpjecznô, a élefanjtë sõ barzo njewoklëczné. Kòle mje vszëtkò je môłé. Mje je trzébno baranka. Nacéchúj mje baranka.
Tak téj jô nacéchòvôł.
Won baczlëvje vzérôł, a téj:
– Njé! Túten je jú barzo krãczni. Zrobji jinszéwo.
Tak jô zrobjił:
Mój drëch sã zasmjôł cëchò ë dobrotlëvje:
– Kò zdrzë, to nje je barank, to je ten baran. Won mô rodzji…
Tak jô zrobjił mój céchùnk na novò:
Le tewo won nje chcôł tak jak tëch zeszłëch: – Túten je za stôri. Jô chcã baranka, co bdze dłúgò żił. Téj mòja cerzplëvòsc bëła do kònca, jô mùsził sã pòspjôc a zaczic rokrãcac mój mòtór, tak jô naszmagrovôł hewo ten céchùnk: Ë wodrzek jem: – To je ta skrzinka. Ten barank, co të wo chcesz, je bënë. Jak jô béł zadzëvòvóni, ga jô wuzdrzôł jak woczë méwo môłéwo sãdzéwo jaż tak zablãkrovałë: – Je dëcht tacji jak jô chcôł! Mëslisz të, co tacji barank brëkùje vjele trôvë? – A co? – Bò kòle mje vszëtkò je malincjé… – To gvës signje. Jô móm nacéchòvóné czësto môłéwo baranka. Won przëkłónjił svòjã głovã do céchùnkù: – Tacji môłi to won nje je… véjle! Won wusnõł… Pravje tak jô pòznôł môłéwo princa.
III
Jô brëkòvôł dosc tëlé czasë njiż jô zrozmjôł skõdka won je. Môłi princ, jacji stôvjôł mje vjele pitanjóv, zdôvôł sã njigdë nje czëc mòjich. To dało le słova vërzekłé przipôdkã, co të, szrëtk na szrëtk, sã jemù przë mje vësmëkałë. Tak cjéj won womerkôł do pjerszéwo raza mój fliger (jewo jô nje nacéchùjã, mój fliger bë mje béł za żimcji do céchòvanjô), won mjã spitôł: – Acz to je ta rzecz túwo? –To nje je rzecz, to lôtô. To je fliger. Mój fliger. Jô béł sztoltni, co jem móg mù wobznajemnjic, że jô z fligrã jeżdżã. Tak won vëkrzik: – Jena! Jes të z njeba spadłi? – Jo – jô rzek beszédno. – Ó! To je smjészno… A môłi princ sã redostnje rozesmjôł, co mjã mòcno rozjadovjiło. Jô chcôł, co bë pòvôżno mòje njeszczesca trzimôł. Téj won dodôł: – Tak të téż pòchôdôsz z njeba! A z chtërné planétë të jes? Vnim jô pòstrzég ten parmiszk, co przesvjécił przóz tã tajemnosc jewo przitomnosce a doraza spitôł: – Tak të pòchôdôsz z jiné planétë? Le won nje wodpòvjedzôł. Cjivôł le letëchno głovõ a vzérôł na mój fliger. – Në jo, kò z tim të bë nji móg przinc z barzo daleka… Ë stojôł dłúgò v jednëch mëslach. Pònemù vëcig méwo baranka z tasze a jõł kontemplovac svój skôrb. Va so przedstôvjôta jak mje zajintrigòva ta njibë nadcjidka wo «jinëch planétach». Tak jô próbòvôł sã wó to wodovjedzec vjicé: – Skõdkaż të jes, mój człovjeczkù? Kãdëż je tvòje dodóm? Dokõdkaż chcesz svòjewo baranka zabrac? Won rozmiszlôł v cëszi a téj mje wodrzek: – To je ale dobrze z tõ skrzinkõ, co të mje môsz nacéchòvóné. Wobnoc na jemù bdze słúżëła za chałëpkã. – Pevno. Cjéj mdzesz mjiłi, téj zrobjã cë téż pòvôrz do wurzeszenjô jewo wobdzenj. Ë kólc. Ten bédënk sã zdôwôł zaszokòvac môłéwo princa. – Wurzeszenjô? To cë je dzivnô wudba! – Ale cjéj të wo nje wukólcëjesz, won púdze gdzelekòlvjek ë sã zgúbji… A mój drëch zôs sã rozesmjôł: – Le gdzeż won bë mjôł jic, vedle ce? – Gdzelebõdz. Prosto nosa przed sebje… Téj môłi princ pòvôżno wodkôzôł: – To nje je njic, kòl mje vszëternôstkò je malincjé! Ë, móże përznã smãtnje, dodôł: – Prosto przed sebje nje dóndze za dalek…
IV
Tak jô sã mjôł vëdovjedzoné wo drëdzji barzo vôżni rzeczi: ëż jewo rodnô planéta bëła ledvje vjikszô jak jeden bùdink. Tim jô sã nje zadzëvòvôł. Dobrze jem vjedzôł, co wokróm vjeldzjich planét jak Zemja, Jupjiter, Mars abò Vjitrznjô – co tim sõ vëdóné mjona – to dô téż sta drëdzjich, jacjé téj-séj sõ tak môłé, że mùszi sã dichtich namarachòvac, cobë jich z fernrórã dozdrzôł. Cjéj jacji gvjôzdôrz jednã vëkrëje, dô ji numer jakò mjono. Nazvje sã na przikłôd «asterojida 3251».
Jô móm pòvôżné przëczinë vjerzëc, co planéta, z jacjé pôchôdôł môłi princ, to ba asterojida B 612. Na asterojida bëła vjidzec przez fernrór le jeden rôz, v 1909 roce, cjéj dozdrzôł jã jeden tëreccji gvjôzdôrz.
Won przedstavjił z paradõ svój nôlôzk na Mjedzënôrodnim Kongresú Gvjôzdarstva, le przez jewo rúchna njicht jemù nje wuvjerził. Ti wustni jú tacji sõ.
Szczescim dlô repùtacëjé asterojidë B 612, jeden tëreccji diktatór nakôzôł svémù lëdovi sã pò europskú woblakac. Gvjôzdôrz pòvtórził svòjã demonstracëjõ v barzo pësznëch rúchnach. Ë tim razã vszëtcë trzimalë jewo słova pòvôżno.
Jeżlë vama rozpòvjôdajã të drobnotë wo asterojidze B 612 ë vëjôvjajã vama jejé numer, to z przëczinë tëch wustnëch. Ti doroczni majõ rôd cëfrë. Cjéj va jim gôdôta wo svim novim drësze, ti njigdë sã nje pitajõ zó tim nôvażnjészim. Njigdë vama nje rzekõ: «Jakùż brzëmji jewo głos? V ceż nômjilé graje? Zbjérô won mjotélcji?» Wonji sã vajú pitajõ «Jak stôri won je? Kùleż mô bratóv? Vjeleż won vôżi? Kùleż zarôbjô jewo tatk?» Ë vjerzõ, że blós tak mògõ wo pòznac. Ga bë va rzeklë tim wustnim: «Móm vjidzoné pjãkné chëcze, wod czerzvjoné cegłë wubùdovóné, z mëszkôtã v woknach ë gòłõbkami na dakú…», ti bë nje rozmjelë so në chëcze wudbac. Cjéjbë le rzec: «Móm vjidzałé chëcze za sto tësõci frankóv», téj wonji krzikajõ «Jacjéż të mùszõ bëc pjãkné!»
Tak samò cjéj jim rzeknjeta: «Ten dokôz, że to pò prôvdze dało môłéwo princa nó tim svjece, je tacji, że béł snôżi, że sã smjôł ë że chcôł baranka. Cjéj njichto chce baranka, to je dokôz, że won egzëstëje», téj wonji le rëszajõ remjonama ë trzimajõ vajú za dzecë! Le jak va jim rzeknjeta «Ta planéta, co z té won pòchôdôł, je asterojida B 612», téj ti bdõ dokònóni ë vama dadzõ pòkú ze svòjimi pitanjami. Wonji tacji sõ. Za vjele wod njich nji móże vëmagac. Dzecë mùszõ jim bëc barzo vërozmjałé.
Ale pevno, że më, chtorzi rozmjejemë żëcé, sã smjejemë nad lëczbami! Jô bë rôd mjôł tã pòvjesc naczãté tak jak sã zapòczinô pòvjôstcji. Jô bë chcôł mjec rzekłé: «To béł jednim razã môłi princ, ten żił na planétce blós përzinkã vjikszi jak won sóm ë pòtrzébòvôł drëcha…» Tim, chtërni rozmjejõ żëcé, to bë sã zdôva prôvdzëvszé.
Jednak jô njechc, co mòja kniga bë sã czëta letkò a njedbale. Nó mjã przëszła vjelgô żałota, cjéj jô jõł rozpòvjadac wo tëch spòmjinkach. To jú sõ szesc lat jak mój drëch wodszed ze svòjim barankã. Jeżlë próbùjã jewo tú wopjisac, to temù, co bë jô jewo nje zabéł. To je smãtné zabëc drëcha. Nje vszëtcë majõ drëchóv. A jô bë móg sã stac jak ti wustni, jacji njizaczim sã nje cjerëjõ, le za cëframi. To temù jô so zôs kúpjił pùdełkò akvarelk a blifcji. To je żimkò do zapòczicô, v mòjich latach na novò céchòvac, jeżlë sã njigdë nji mja próbòvóné njic jinszéwo jak zamkłô bóa ë wotemkłô bóa – cjéj sã bëło szesc lat stôrim! Jô mdã próbòvôł, to je gvës, robjic nôvjernjészé vëmalance jak sã dô. Le jô nje jem czësto gvësni, że mje sã to wuzdarzi. Jeden céchùnk sã wudô, jini ale jú njizaczim nje vëzdrzi. Jô sã téż milã ve vjelgòscach. Tú môłi princ je za vjeldzji. Tamò je za môłi. Jô sã téż stanovjã, jakõ farvã mja jewo wobleczenjé. Téj jô próbùjã jakòs-takòs na slepéwo, nó ten, na jini ôrt. Jô sã zmilã na wostatk przë tëch nôvażnjészich drobnotach. Ale to mdze trzébno mje przepùszczëc. Mój drëch njigdë njic nje tłomacził. Pevno won vjerził, że jô jem tacji jak won. To je szkòda, le jô nje rozmjejã vjidzec barankóv przez skrzincji. Jô jem mést dróbkã jak ti wustni. Jô jem zestarzałi.
V
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodendzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak nó tim trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ nôgle sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił:
– To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo?
– Jo, to je prôvda.
– Ach! Z tim jô jem spòkójni.
Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł:
– Téj rżõ wonë téż baobabë?
Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë navet z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch…! Véjle!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, wono móże tam do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
– To jidze wo dëscëplënã – rzek mje pòzdnjé môłi princ. – Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ barzëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale barzo letkô.
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã», rzek mje, «móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabami to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkónô przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, chto sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé pravje mòjim drëchóm dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przindze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmùjõcé pòtrzebë.
VI
Ach! Môłi princë, tak jô pòczõł znôjma rozmjôc tvój môłi, mãkòlijni żëvòt. Dłúgò të nji mjôł jinszé womjodë jak łagòda zôpadóv słúnca. Tã prôvdã wo tvim żëcim jô pòznôł nó tim czvjôrtim dnjú, ga të mje rzek:
– Vjidzõ mje sã zôpadë słúnca, pòjma wobezdrzec zôpôd słúnca…
– Ale je trzeba dożdac…
– Dożdac zó czim?
– Dożdac jaż słúniszkò pòcznje do zachôdanjô.
Nôpjervjé të vëzdrzôł czësto baf, a téj të sã smjôł sóm nad sobõ. Ë të mje pòvjedzôł:
– Mje sã dërch zdaje, co jô jem doma!
Genau. Vszëtcë vjedzõ, ëż cjéj ve Sztécach to je pôłnje, ve Francëji to jú sã marczi. To bë signãło dónjc do Francëjé v jedni minúce ë bë móg bëc przë słúnjca zônjdzenjim. Njeszczescim Francëskô je za dalek. Ale na tak malincji planétce jak tvòja, tobje spravjiło sënõc svój stółk wo cjile krokóv. Ë të wobzérôł smjerzk tëlkò razi, co të chcôł.
– Rôz jô vjidzôł słúnce zachadac sztërë-sztërdzesce razi!
Ë përznã pòzdnjé të dodôł:
– Vjész të… cjéj człovjekòvi je tak smãtnje, téj mô rôd zôpadë słúnca…
– V tim dnjú, cjéj të vjidzôł sztërë-sztërdzesce zôpadóv, të béł jaż tak smãtni?
Ale môłi princ mje nje wodpòvjedzôł.
VII
Nó tim pjõtim dnjú, dërch dzãka barankòvi, ta tajemnosc żëcô môłéwo princa wosta mje wobjavjonô. Mje njic, tobje njic, won mje spitôł dërno, cjéjbë béł dłúgò wó tim rozmiszlôł v cëszi:
– Cjéj barank rôd rże krze, zgrëze won téż kvjatë?
– Barank zgrëze vszëtkò, co le trafji.
– Navetka kvjatë, co majõ kòlce?
– Jo. Navet kvjatë, co majõ kòlce.
– Téj docz słúżõ të kòlce?
To jô nje vjedzôł. Jô sã tenczas barzo zagútorził przë vëkrõcanjim jedné wokrop zarznjãté szrúvë z méwo mòtora. Jô béł dichtich njewubëtni przóz tã avarëjõ, jakô zaczã vëzdrzec barzo pòvôżno, a woda do pjicô, chtërna sã vëczerpòva, kôza mje mjec strach przéd tim nôgòrszim.
– Docz słúżõ të kòlce?
Môłi princ njigdë nje zrezignovôł z pitanjô, cjéj jú rôz mjôł je pòstavjoné. Jô béł rozgòrzoni przóz nã szrúvã ë jem wodrzek bële co:
– Kòlce njidoczewo nje sõ, kvjatë jich majõ le blós przez svòje czësté njebëlnjictvò.
– Ach!
Le pò sztóce cëszé won vëbùch ze żôlbõ do mje:
– V to jô nje vjerzã! Kvjatë sõ krëché. Wonë sõ letkòvjérné. Wonë sã barnjõ jak mògõ. Në mëslõ, że sõ grozné ze svòjimi kòlci…
Jô njic nje wodkôzôł. Vnenczas jô so rzek: «Cjéj ta szrúva dërch mdze trzima, trzasknã jã młotkã». Môłi princ zôs przecjid mòje mësle.
– Ë të mëslisz, że kvjatë…
– Ale njé! Njé! Jô njic nje mëszlã! Jô wodrzek bële co! Jô jem zajãti pòvôżnëmi zachami!
Won sã nó mjã przëzdrzôł czësto baf.
– Pòvôżnëmi zachami!
Won vëzdrzôł nó mjã z mim hômrã v rãce a pôlcami czôrnëmi wod smarë, wudzjibłéwo nad czims, co sã mù vëdôva wokrop brzëdcjé.
– Të gôdôsz jakò ti wustni!
To mjã përznã zasromało. Ale won njemjiłosernje dodôł:
– Të vszëtkò pòmachcesz… të vszëtkò pòmjészôsz!
Won béł pò prôvdze barzo rozjadovjoni. Pòtrzõsôł na vjetrze svòjimi złocanëmi vłosi:
– Jô vjém jednã planétã, gdze je jeden karmjinovi pón. Ten njigdë jesz kvjata nji mô wuwonjałé. Ten njigdë nji mô gvjôzdë vjidzoné. Ten njigdë nji mô żódnewo człovjeka kòchóné. Won njigdë nje stvòrził njic jinszéwo jak anekse. Ë ten całi dzénj won pòvtôrzô dëcht jak të: «jô jem pòvôżni człovjek! jô jem pòvôżni człovjek!» a chòdzi bùszni cjéjbë knëpel mjôł zjadłé. Le to nje je żóden człovjek, to je grzib!
– Co?
– Grzib!
Môłi princ béł terô jaż bladi wod gòrzë.
– To sõ mëlionë lat jak kvjatë vëtvôrzajõ kòlce. Ë to sõ mëlionë lat jak mjimò tewo barancji grëzõ kvjatë. Ë to nje je vôżné próbòvac pòchvacëc dlôcz wonë sã tak ansztrengùjõ, żebë vëprodukòvałë kòlce, co njidocz jim nje słúżõ? Nje je vôżnô ta wojna tëch barankóv ë tëch kvjatóv? Nje je to vażnjészé a pòvażnjészé jak në anekse newu sëtéwo czerzvjonéwo pana? A cjéj jô sóm znajã ten jedúrni kvjat na svjece, co nje egzëstëje gdzejinga jak blós na mòji planéce, a jeden môłi barank móże jen jednim rúksã zgładzëc z tewo svjata, tak prosto, na jednim pòrénkú, nje merkajõcë, co won robji – to nje je vôżné?!
Won sã sczerzvjenjił, a téj cignõn dalé:
– Cjéj chto kòchô ten kvjat, jedúrni mjedzë mëlionami, mëlionami gvjôzd, temù signje, że bë béł szczestlëvi, cjéj na njewo zdrzi. Won so rzecze: «Mój kvjat je gdzes tamò…». Le cjéj ten barank zgrëze mù ten kvjat, to bõdze tak, cjéjbë jemù vszëtcji gvjôzdë zgasłë! Ë to nje jesta vôżné!
Won nji móg rzec njic vjicé. Nôgle sã rozpłakôł. To sã znocëło. Jô wodszmërgnõn mòje pòrzõdcji. Jem sã smjôł nad mòjim młotkã, szrúvõ, pragnjõczkõ ë smjercõ. Na jedni gvjezdze, jedni planéce, na mòji, na Zemji, béł môłi princ a brëkòvôł pòcechji! Jô wo vzõn v remjona a kòlibôł. Jem mù rzek: «ten kvjat, chtëren të kòchôsz, nje je v njebezpjekú… jô nacéchùjã napëszcznjik tvòjémù barankòvi… jô cë nacéchùjã zôstavã dlô tvòjewo kvjata… jô…». Jem nje vjedzôł, co jesz rzec. Jô sã czúł wokrop njezgrabno. Jô nje vjedzôł jak wo dosignõc, jak sã z njim zjednac… To je barzo tajemni plac, na krôjna łzi!
VIII
Chùtkò jô sã doznôł vjicé wó nim kvjece. Na planéce môłéwo princa to vjedno dało dëcht zvëczajné kvjatë z pôrã płacikami przëstrojoné, chtërnë nje zabjérałë vjele placë ë njikòmù nje vadzëłë. Na pòrénkú vëszczitałë z trôvë, a téj wob vjeczór zvjãdłë. Ale túten kvjat sã naklił jednim razã z semjenja, co bëło przëlejcałé nji ma vjedzec skõd ë môłi princ sã przëzérôł z blëza ti rosce, chtërna nje szlachòvała za żódnëmi drëdzjimi roskami. To letkò móg jacji novi ôrt baobaba bëc. Jednak ten cjerzk chùtkò woprzestôł rosc, a pòczõł kvjisc. Môłi princ, chtëren béł przë tim jak vërós z njewo wotvarni pãczk, mjôł pòczëcé, co z tewo sã wobjavji cos cëdnéwo, le nasz kvjat nji mjôł jesz skónczoné sã snażëc v zaciszi svojé zeloné dornjice. Baczlëvje dobjérôł svòje farvë. Woblekôł sã pòmale, pasovôł své płacicji jednewo pò drëdzjim. Nje chcôł sã pòkazac rëchlé jak jaż v całi svòji nôdobje. Ó, to jo. Ten béł barzo chãdodzji! Jewo tajemné szëkòvanjé sã bavjiło całëmi dnjami. A téj ótole, na jednim pòrénkú, pravje cjéj vëszczitało słóniszkò, won sã wobjavjił.
Ë nen, co mjôł sã z takõ akùrôtnoscõ narobjałé, zévnõn a rzek:
– Ach! Dopjérkù jem wodeckła… vëbaczëce mje… jô jem takô njevëszëkòvónô…
Môłi princ nji móg svój zôdziv skrëc:
– Vë jesce ale pjãknô!
– Prôvda? – wodpòvjedzôł łagòdno kvjat. – A pòrodzonô jem v jednim czasú ze słúniszkã…
Môłi princ jú vëzgód, co wona za beszédnô nje bëła, ale jakùż doch za serce chvôta!
– Mje sã zdaje, że to je czas na frisztëk – rzekła a zarôz dodała – vë bë bëlë tak dobri ë pòmëslëlë wó mje…
Ë môłi princ, całi wod se, vëszúkôł ten giskón té svjéżé wodë ë wusłúżił temù kvjatovi.
Tim spòsobã wona jú wod zaczõtkù sã jemù naparłãża ze svòjõ trochã wobraznõ bùsznoscõ. Jednim razã na przikłôd, cjéj wona gôdała wo svòjich sztërzech kòlcach, rzekła môłémù princë: – Mògõ smjało przinc, ti tëgrësovje, z tëmi svëmi drapjami! – To nje dô tëgrësi na mòji planéce – przékòvôł môłi princ. – Nódto tëgrësovje nje rżõ trôvë. – Jô nje jem żódna trôva – kvjacik wodrzek mjodno. – Vëbaczëce mje… – Jô sã nje bòjã przed tëgrësi, ale wokrop móm strach cjéj ten vjater sã pòrivô. Môce vë móże jacji paravan? «Bòjec sã przed vjatrã… to je ale njeszczescé do roslënë», zmerkôł môłi princ. «Z tim kvjatã to nje púdze ejnfach…» – Wob vjeczór schòvce le mje pòd glokõ. To je straszni zib hewo kòl vas. Ë je lëchò wurzõdzoné. Tamò, skõdka jô jem… Ale téj wona przecjidła svõ gôdkã. Wona bëła tú doch jakò semjã przëszłô. Wona nji mògła njic wo jinszich svjatach vjedzec. Zasromjonô tim, że sã da rozszrúvòvac przë tak letkòvjérni próbje łganjô, wona zakaszla dva abò trzë raze, co bë zepchła vjinã na môłéwo princa: – Acz z nim paravanã? – Jô bë béł jidzoni zó tim szëkac, ale vë jesce do mje gôdalë! Téj wona zakaszla mòcnjé, że bë téż jewo zaczãło sëmjenjé grëzc. Tak môłi princ, mjimò dobré wolé kòchanjô, chùtkò jõł v njã trëchlôc. Won brôł za gvës jé słova bez znaczenjô a chùtkò sã stôł mòcno njeszczestlëvi. «Jô nji mjôł nó njã słëchac» rôz mje sã zvjerził. «Njigdë bë nji mjôł na kvjatë słëchac. Nó të je trzeba vzerac ë jich wonjac. Ten mój wonjôł na całi mòji planéce, le jô nje pòtrafjił sã temù ceszëc. Na historijka wo drapjach, co mjã tak rozjadovjiła, mjała blós zbùdzëc mõ vrazlëvòsc.» Won jesz sã mje zvjerził: «Vnenczas jô nje rozmjôł njic! Jô mjôł wobsãdzac vedle czënóv, a njé vedle słóv. Wona dôva mje wonjõ a blask. Jô bë nji mjôł njigdë mjec zvjornjoné! Jô mjôł dozdrzec jejé vrazlëvòsc, zataconõ za tëmi słabëmi fortelami. Kvjatë sõ przecivnosci pôłnë! Ale jô béł za młodi, co bë rozmjôł kòchac.»
***
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.
Chùtkò jô sã doznôł vjicé wó nim kvjece. Na planéce môłéwo princa to vjedno dało dëcht zvëczajné kvjatë z pôrã płacikami przëstrojoné, chtërnë nje zabjérałë vjele placë ë njikòmù nje vadzëłë. Na pòrénkú vëszczitałë z trôvë, a téj wob vjeczór zvjãdłë. Ale túten kvjat sã naklił jednim razã z semjenja, co bëło przëlejcałé nji ma vjedzec skõd ë môłi princ sã przëzérôł z blëza ti rosce, chtërna nje szlachòvała za żódnëmi drëdzjimi roskami. To letkò móg jacji novi ôrt baobaba bëc. Jednak ten cjerzk chùtkò woprzestôł rosc, a pòczõł kvjisc. Môłi princ, chtëren béł przë tim jak vërós z njewo stolëmni pãczk, mjôł pòczëcé, co z tewo sã wobjavji cos cëdnéwo, le nasz kvjat nji mjôł jesz skónczoné sã snażëc v zaciszi svojé zeloné dornjice. Baczlëvje dobjérôł svòje farvë. Woblekôł sã pòmale, pasovôł své płacicji jednewo pò drëdzjim. Nje chcôł sã pòkazac rëchlé jak jaż v całi svòji nôdobje. Ó, to jo. Ten béł barzo chãdodzji! Jewo tajemné szëkòvanjé sã bavjiło całëmi dnjami. A téj ótole, na jednim pòrénkú, pravje cjéj vëszczitało słóniszkò, won sã wobjavjił.
Ë nen, co mjôł sã z takõ akùrôtnoscõ narobjałé, zévnõn a rzek:
– Ach! Dopjérkù jem wodeckła… vëbaczëce mje… jô jem takô njevëszëkòvónô…
Môłi princ nji móg svój zôdziv skrëc:
– Vë jesce ale pjãknô!
– Prôvda? – wodpòvjedzôł łagòdno kvjat. – A pòrodzonô jem v jednim czasú ze słúniszkã…
Môłi princ jú vëzgód, co wona za beszédnô nje bëła, ale jakùż doch za serce chvôta!
– Mje sã zdaje, że to je czas na frisztëk – rzekła a zarôz dodała – vë bë bëlë tak dobri ë pòmëslëlë wó mje…
Ë môłi princ, całi wod se, vëszúkôł ten giskón té svjéżé wodë ë wusłúżił temù kvjatovi.Tim spòsobã wona jú wod zaczõtkù sã jemù naparłãża ze svòjõ trochã wobraznõ bùsznoscõ. Jednim razã na przikłôd, cjéj wona gôdała wo svòjich sztërzech kòlcach, rzekła môłémù princë:
– Mògõ smjało przinc, ti tëgrësovje, z tëmi svëmi drapjami!
– To nje dô tëgrësi na mòji planéce – przékòvôł môłi princ. – Nódto tëgrësovje nje rżõ trôvë.
– Jô nje jem żódna trôva – kvjacik wodrzek mjodno.
– Vëbaczëce mje…
– Jô sã nje bòjã przed tëgrësi, ale wokrop móm strach cjéj ten vjater sã pòrivô. Môce vë móże jacji paravan?
«Bòjec sã przed vjatrã… to je ale njeszczescé do roslënë», zmerkôł môłi princ. «Z tim kvjatã to nje púdze ejnfach…»
– Wob vjeczór schòvce le mje pòd glokõ. To je straszni zib hewo kòl vas. Ë je lëchò wurzõdzoné. Tamò, skõdka jô jem…
Ale téj wona przecjidła svõ gôdkã. Wona bëła tú doch jakò semjã przëszłô. Wona nji mògła njic wo jinszich svjatach vjedzec. Zasromjonô tim, że sã da rozszrúvòvac przë tak letkòvjérni próbje łganjô, wona zakaszla dva abò trzë raze, co bë zepchła vjinã na môłéwo princa:
– Acz z nim paravanã?
– Jô bë béł jidzoni zó tim szëkac, ale vë jesce do mje gôdalë!
Téj wona zakaszla mòcnjé, że bë téż jewo zaczãło sëmjenjé grëzc.Tak môłi princ, mjimò dobré wolé kòchanjô, chùtkò jõł v njã trëchlôc. Won brôł za gvës jé słova bez znaczenjô a chùtkò sã stôł mòcno njeszczestlëvi.
«Jô nji mjôł nó njã słëchac» rôz mje sã zvjerził. «Njigdë bë nji mjôł na kvjatë słëchac. Nó të je trzeba vzerac ë jich wonjac. Ten mój wonjôł na całi mòji planéce, le jô nje pòtrafjił sã temù ceszëc. Na historijka wo drapjach, co mjã tak rozjadovjiła, mjała blós zbùdzëc mõ vrazlëvòsc.»
Won jesz sã mje zvjerził:
«Vnenczas jô nje rozmjôł njic! Jô mjôł wobsãdzac vedle czënóv, a njé vedle słóv. Wona dôva mje wonjõ a blask. Jô bë nji mjôł njigdë mjec zvjornjoné! Jô mjôł dozdrzec jejé vrazlëvòsc, zataconõ za tëmi słabëmi fortelami. Kvjatë sõ przecivnosci pôłnë! Ale jô béł za młodi, co bë rozmjôł kòchac.»
Słovôrzk:
vëszczitac wschodzić, kiełkować, ukazywać się naklëc wzejść (o roślinach), wykluć się (o zwierzętach) semjã nasiono z blëza z bliska roska roślinka szlachòvac za być podobnym do ôrt rodzaj stolëmni olbrzymi (neologizm) snażëc sã upiększać się dornjica komnata chãdodzji porządny, czysty, skrupulatny bavjic tu: trwać wodecknõc obudzić się beszédni skromny giskón konewka naparłãżac sã narzucać się, naprzykrzać się wobrazni obrażalski bùsznosc duma drapja pazur ejnfach łatwy, łatwo gloka klosz zib ziąb, zimno rozszrúvòvac rozpracować, przejrzeć trëchlôc wątpić brac za gvës brać na poważnie rozjadovjic rozgniewać zvjornõc uciec zataconi ukrywający się
Nó tim pjõtim dnjú, dërch dzãka barankòvi, ta tajemnosc żëcô môłéwo princa wosta mje wobjavjonô. Mje njic, tobje njic, won mje spitôł dërno, cjéjbë béł dłúgò wó tim rozmiszlôł v cëszi:
– Cjéj barank rôd rże krze, zgrëze won téż kvjatë?
– Barank zgrëze vszëtkò, co le trafji.
– Navetka kvjatë, co majõ kòlce?
– Jo. Navet kvjatë, co majõ kòlce.
– Téj docz słúżõ të kòlce?
To jô nje vjedzôł. Jô sã tenczas barzo zagútorził przë vëkrõcanjim jedné wokrop zarznjãté szrúvë z méwo mòtora. Jô béł dichtich njewubëtni przóz tã avarëjõ, jakô zaczã vëzdrzec barzo pòvôżno, a woda do pjicô, chtërna sã vëczerpòva, kôza mje mjec strach przéd tim nôgòrszim.
– Docz słúżõ të kòlce?
Môłi princ njigdë nje zrezignovôł z pitanjô, cjéj jú rôz mjôł je pòstavjoné. Jô béł rozgòrzoni przóz nã szrúvã ë jem wodrzek bële co:
– Kòlce njidoczewu nje sõ, kvjatë jich majõ le blós przez svòje czësté njebëlnjictvò.
– Ach!
Le pò sztóce cëszé won vëbùch se żôlbõ do mje:
– V to jô nje vjerzã! Kvjatë sõ krëché. Wonë sõ letkòvjérné. Wonë sã barnjõ jak mògõ. Në mëslõ, że sõ grozné se svòjimi kòlci…
Jô njic nje wodkôzôł. Vnenczas jô so rzek: «Cjéj ta szrúva dërch mdze trzima, trzasknã jã młotkã». Môłi princ zôs przecjid mòje mësle.
– Ë të mëslisz, że kvjatë…
– Ale njé! Njé! Jô njic nje mëslã! Jô wodrzek bële co! Jô jem zajãti pòvôżnëmi zachami!
Won sã nó mjã przëzdrzôł czësto baf.
– Pòvôżnëmi zachami!
Won vëzdrzôł nó mjã z mim hômrã v rãce a pôlcami czôrnëmi wod smarë, wudzjibłéwo nad czims, co sã mù vëdôva wokrop brzëdcjé.
– Të gôdôsz jakò ti wustni!
To mjã përznã zasromało. Ale won njemjiłosernje dodôł:
– Të vszëtkò pòmachcesz… të vszëtkò pòmjészôsz!
Won béł pò prôvdze barzo rozjadovjoni. Pòtrzõsôł na vjetrze svòjimi złocanëmi vłosi:
– Jô vjém jednã planétã, gdze je jeden karmjinovi pón. Ten njigdë jesz kvjata nji mô wuwonjałé. Ten njigdë nji mô gvjôzdë vjidzoné. Ten njigdë nji mô żódnewo człovjeka kòchóné. Won njigdë nje stvòrził njic jinszéwo jak anekse. Ë ten całi dzénj won pòvtôrzô dëcht jak të: «jô jem pòvôżni człovjek! jô jem pòvôżni człovjek!» a chòdzi bùszni cjéjbë knëpel mjôł zjadłé. Le to nje je żóden człovjek, to je grzib!
– Co?
– Grzib!
Môłi princ béł terô jaż bladi wod gòrzë.
– To sõ mëlionë lat jak kvjatë vëtvôrzajõ kòlce. Ë to sõ mëlionë lat jak mjimò tewu barancji grëzõ kvjatë. Ë to nje je vôżné próbòvac pòchvacëc dlôcz wonë sã tak ansztrengùjõ, żebë vëprodukòvałë kòlce, co njidocz jim nje słúżõ? Nje je vôżnô ta wojna tëch barankóv ë tëch kvjatóv? Nje je to vażnjészé a pòvażnjészé jak në anekse newu sëtéwo czerzvjonéwo pana? A cjéj jô sóm znajã ten jedúrni kvjat na svjece, co nje egzistëje gdzejinga jak blós na mòji planéce ë jeden môłi barank móże jen jednim rúksã zgładzëc z tewu svjata, tak prosto, na jednim pòrénkú, nje merkajõcë, co won robji – to nje vôżné?!
Won sã sczerzvjenjił, a téj cignõn dalé:
– Cjéj chto kòchô ten kvjat, jedúrni mjedzë mëlionami, mëlionami gvjôzd, temù signje, żebë béł szczestlëvi, cjéj na njewu zdrzi. Won so rzecze: «Mój kvjat je gdzes tamò…». Le cjéj ten barank zgrëze mù ten kvjat, to bõdze tak, cjéjbë jemù vszëtcji gvjôzdë zgasłë! Ë to nje jesta vôżné!
Won nji móg rzec njic vjicé. Nôgle sã rozpłakôł. To sã znocëło. Jô wodszmërgnõn mòje pòrzõdcji. Jem sã smjôł nad mòjim młotkã, szrúvõ, pragnjõczkõ ë smjircõ. Na jedni gvjezdze, jedni planéce, na mòji, na Zemji, béł môłi princ a brëkòvôł pòcechji! Jô wo vzõn v remjona a kòlibôł. Jem mù rzek: «ten kvjat, chtëren të kòchôsz, nje je v njebezpjekú… jô nacéchùjã napëszcznjik tvòjémù barankòvi… jô cë nacéchùjã zôstavã dlô tvòjéwo kvjata… jô…». Jem nje vjedzôł, co jesz rzec. Jô sã czúł wokrop njezgrabno. Jô nje vjedzôł jak wo dosignõc, jak sã z njim zjednac… To je barzo tajemni plac, na krôjna łzi!
Słovôrzk: dërno stanowczo, hardo zagùtorzëc sã być czymś zajętym szrúva śruba mòtór silnik njewubëtni niespokojny njebëlnjictvò nikczemność, niecność żôlba pretensja, żal hômer młot ansztrengòvac wysilać gdzejinga gdzieindziej sëti tłusty, gruby jednim rúksã za jednym zamachem pragnjõczka pragnienie pòrzõdcji narzędzia napëszcznjik kaganiec (neologizm) zôstava osłona, ochrona
Ach! Môłi princë, tak jô pòczõł znôjma rozmjôc tvój môłi, mãkòlijni żëvòt. Dłúgò të nji mjôł jinszé womjodë jak łagòda zôpadóv słúnjca. Tã prôvdã wo tvim żëcim jô pòznôł nó tim czvjôrtim dnjú, ga të mje rzek: – Vjidzõ mje sã zôpadë słúnjca, pòjma wobezdrzec zôpôd słúnjca… – Ale je trzeba dożdac… – Dożdac zó czim? – Dożdac jaż słúniszkò pòcznje do zachôdanjô.
Nôpjervjé të vëzdrzôł czësto baf, a téj të sã smjôł sóm nad sobõ. Ë të mje pòvjedzôł:
– Mje sã dërch zdaje, co jô jem doma!
Genau. Vszëtcë vjedzõ, ëż cjéj ve Sztécach to je pôłnje, ve Francëji to jú sã marczi. To bë signãło dónjc do Francëjé v jedni minúce ë bë móg bëc przë słúnjca zônjdzenjim. Njeszczescim Francëskô je za dalek. Ale na tak malincji planétce jak tvòja, tobje spravjiło sënõc svój stółk wo cjile krokóv. Ë të wobzérôł smjerzk tëlkò razi, co të chcôł.
– Rôz jô vjidzôł słúnjce zachadac sztërë-sztërdzesce razi!
Ë përznã pòzdnjé të dodôł:
– Vjés të… cjéj człovjekòvi je tak smãtnje, téj mô rôd zôpadë słúnjca…
– V tim dnjú, cjéj të vjidzôł sztërë-sztërdzesce zôpadóv, të béł jaż tak smãtni?
Ale môłi princ mje nje wodpòvjedzôł.
Słowniczek:
mãkòlijni melancholijny, przygnębiający
znôjma powoli baf zdziwiony, zaskoczony womjoda osłoda, pocieszenie Sztéce Stany Zjednoczone Ameryki marczëc sã zmierzchać (por. mark mrok) spravjic tu: wystarczyć smjerzk zmierzch tëlkò tyle
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodenjdzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak na trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ worôz sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił: – To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo? – Jo, to je prôvda. – Ach! Z tim jô jem spòkójni. Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł: – Téj rżõ wonë téż baobabë? Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë razú z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch… ! Véjle jo!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnjca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, móże tã do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
«To jidze wo dëscëplënã», rzek mje pòzdnjé môłi princ. «Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ bar·zëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale bar·zo letkô».
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã, rzek mje, móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabamí to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkóná przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, co sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé dlô mòjich drëchóv pravje dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przinjdze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmérëjõcé pòtrzebë.
Słowniczek:
réza podróż znôjma pomału, krok po kroku jiver kłopot, zmartwienie worôz nagle bëc z czim spòkójni zadowolony, kontent karno stado, grupa vjiléba prawda, otóż to, zaiste mõklac rozmyślać, zastanawiać się trobel kłopot kło kiełek natëchstopach natychmiast klëc sã kiełkować vëszczitac wschodzić z ziemi radiska rzodkiewka bëc czewu/kòwu lós pozbyć się czegoś/kogoś przëgódni przydatny, podręczny wobrota klęska, skaranie boskie wobrzészk obowiązek wopasc sã dopilnować, ustrzec się réskòvac ryzykować jedúrni jedyny vëjimk wyjątek (też: fragment) wupasovac uważać pòwuka nauka, pouczenie pòdskaconi podekscytowany, podniecony
Tak jô sã mjôł vëdovjedzoné wo drëdzji barzo vôżni rzeczi: ëż jewo rodnô planéta bëła ledvje vjikszô jak jeden bùdink. Tim jô sã nje zadzëvòvôł. Dobrze jem vjedzôł, co wokróm vjeldzjich planét jak Zemja, Jupjiter, Mars abò Vjitrznjô – co tim sõ vëdóné mjona – to dô téż sta drëdzjich, jacjé téj-séj sõ tak môłé, że mùszi sã dichtich namarachòvac, cobë jich z fernrórã dozdrzôł. Cjéj jacji gvjôzdôrz jednã vëkrëje, dô ji numer jakò mjono. Nazvje sã na przikłôd «asterojida 3251».
Jô móm pòvôżné przëczënë vjerzëc, co planéta, z jacjé pôchôdôł môłi princ, to ba asterojida B 612. Na asterojida bëła vjidzec przez fernrór le jeden rôz, v 1909 roce, cjéj dozdrzôł jã jeden tëreccji gvjôzdôrz.
Won przedstavjił z paradõ svój nôlôzk na Mjedzënôrodnim Kongresú Gvjôzdarstva, le przez jewo rúchna njicht jemù nje wuvjerził. Ti wustni jú tacji sõ.
Szczescim dlô repùtacëjé asterojidë B 612, jeden tëreccji diktatór nakôzôł svémù lëdovi sã pò europskú woblakac. Gvjôzdôrz pòvtórził svòjã demonstracëjõ v barzo pësznëch rúchnach. Ë tim razã vszëtcë trzimalë jewo słova pòvôżno.
Jeżlë vama rozpòvjôdajã të detale wo asterojidze B 612 ë vëjôvjajã vama jejé numer, to z przëczënë tëch wustnëch. Ti doroczni majõ rôd cëfrë. Cjéj va jim gôdôta wo svim novim drësze, ti njigdë sã nje pitajõ zó tim nôvażnjészim. Njigdë vama nje rzekõ: «Jakùż brzëmji jewo głos? V ceż nômjilé graje? Zbjérá won mjotélcji?» Wonji sã vajú pitajõ «Jak stôri won je? Kùleż mô bratóv? Vjeleż won vôżi? Kùleż zarôbjô jewo tatk?» Ë vjerzõ, że blós tak mògõ wo pòznac. Gabë va rzeklë tim wustnim: «Móm vjidzoné pjãkné chëcze, wod czyrzvjoné cegłë wubùdovóné, z mëszkôtã v woknach ë gòłõbkami na dakú…», ti bë nje rozmjelë so në chëcze wudbac. Cjéjbë le rzec: «Móm vjidzałé chëcze za sto tësõci frankóv», téj wonji krzikajõ «Jacjé të mùszõ bëc pjãkné!»
Tak samò cjéj jim rzeknjeta: «Ten dokôz, że to pò prôvdze dało môłéwo princa nó tim svjece, je tacji, że béł snôżi, że sã smjôł ë że chcôł baranka. Cjéj njichto chce baranka, to je dokôz, że won egzëstëje», téj wonji le rëszajõ remjonama ë trzimajõ vajú za dzecë! Le jak va jim rzeknjeta «Ta planéta, co z té won pòchôdôł, je asterojida B 612», téj ti bdõ dokònóni ë vama dadzõ pòkú se svòjimi pitanjami. Wonji tacji sõ. Za vjele wod njich nji móże vëmagac. Dzecë mùszõ jim bëc barzo vërozmjałé.
Ale pevno, że më, chtorzi rozmjejemë żëcé, sã smjejemë nad lëczbami! Jô bë rôd mjôł tã pòvjesc naczãté tak jak sã zapòczinô pòvjôstcji. Jô bë chcôł mjec rzekłé: «To béł jednim razã môłi princ, ten żił na planétce blós përzinkã vjikszi jak won sóm ë pòtrzébòvôł drëcha…» Tim, chtërni rozmjejõ żëcé, to bë sã zdôva prôvdzëvszé.
Jednak jô njechc, co mòjã knigã bë czëtalë letkò a njedbale. Nó mjã przëszła vjelgô żałota, cjéj jô jõł rozpòvjadac wo tëch spòmjinkach. To jú sõ szesc lat jak mój drëch wodszed se svòjim barankã. Jeżlë próbùjã jewo tú wopjisac, to temù, co bë jô wo nje zabéł. To je smãtné zabëc drëcha. Nje vszëtcë majõ drëchóv. A jô bë móg sã stac jak ti wustni, jacji njizaczim sã nje cjerëjõ, le za cëframi. To temù jô so zôs kúpjił pùdełkò akvarelk a blifcji. To je żimkò do zapòczicô, v mòjich latach nanovò céchòvac, jeżlë sã njigdë nji mja próbòvóné njic jinszéwo jak zamkłô bóa ë wotemkłô bóa – cjéj sã bëło szesc lat stôrim! Jô mdã próbòvôł, to je gvës, robjic nôvjernjészé vëmalanjce jak to sã dô. Le jô nje jem czësto gvësni, że mje sã to wuzdarzi. Jeden céchùnk sã wudô, jini ale jú njizaczim nje vëzdrzi. Jô sã téż milã ve vjelgòscach. Tú môłi princ je za vjeldzji. Tã je za môłi. Jô sã téż stanovjã, jakõ farvã mja jewo wobleczenjé. Téj jô próbùjã jakòs-takòs na slepéwo, nó ten, na jini ôrt. Jô sã zmilã na wostatk przë tëch nôvażnjészich drobnotach. Ale to mdze trzébno mje przepùszczëc. Mój drëch njigdë njic nje tłomacził. Pevno won vjerził, że jô jem tacji jak won. To je szkòda, le jô nje rozmjejã vjidzec barankóv przez skrzincji. Jô jem mést dróbkã jak ti wustni. Jô jem sestarzałi.
Słowniczek:
Jupjiter Jowisz Vjitrznjô Wenus téj-séj czasem dichtich mocno, bardzo namarachòvac namęczyć przy pracy fernrór teleskop gvjôzdôrz astronom gvjôzdarstvò astronomia nôlôzk znalezisko doroczni dorosły nômjilé najchętniej mjotélk motyl mëszkôt worãżé, geranium, pol. anginowiec dokôz dowód wudbac tu: wyobrazić dokònóni przekonany pòvjesc opowiadanie, historia blifk ołówek vëmalanjc portret na slepéwo na chybił-trafił nó ten, na jini ôrt w taki czy inny sposób na wostatk w końcu, nareszcie przepùszczëc tu: wybaczyć mést chyba, prawdopodobnie dróbkã trochę
Le petit prince Antoina de Saint-Exupéry’ego to klasyka światowej literatury. Przeczytaj rozdział drugi kultowego Môłéwo princa w tłumaczeniu na język kaszubski. Przeczytaj także rozdział pierwszy i dowiedz się więcej o przekładzie tutaj.
Przeczytaj i odsłuchaj fragment
II
Tak jô żił sóm, bez njikòwo, co bë móg ze mnõ tak echt pògadac, jaż do té avarëjé na Saharze przed szesc latami. Njico sã skazëło v mòjim mòtorze, a że jô nji mjôł sobõ anjé mechanjika, anjé pasażeri, jô mùsził spróbòvac dëcht sóm tã żimkõ reparacëjõ zrobjic. To bëła do mje sprava smjerce abò żëvòta. Jô mjôł wodã do pjicô ledvje na wosmë dnji.
Téj ten pjerszi vjeczór jô wusnõł na pjôskú, tësõc mjil precz wod zém wod człovjeka zamjeszkónëch. Jô béł samòtnjészi jak rozbjitk na tratvje vestrzódkú wocéanë. Téj przedstavjitaż so mój zôdziv, cjéj pòrenë wocúcił mjã ten smjészni głosk. Won rzek:
Le mój céchùnk, to je klôr, je vjele mjé szëkòvni jak sóm módel. Njic zó to nji mògã. Jô béł znjechãconi przez wustnëch do malarscjéwo varkù cjéj jô béł szesc lat ë jô nji mjôł sã nawuczoné njic jinéwo céchòvac jak zamkłé znjije bóa a wotemkłé znjije bóa.
Jô zdrzôł nó ten wukôzk woczama vjeldzjima wod zadzëvòvanjô. Nje zabaczëta, co jô béł tësõc mjil wod zamjeszkónëch rejonóv. A jednak mój môłi bóvka sã nje zdôvôł bëc zabłõdzoni ënjé mrzõci wod zmãczenjô, ënjé głodã padłi, ënjé pragłi, ënjé na smjerc wurzasłi. Czësto nje vëzdrzôł za dzeckã zgùbjonim vestrzódkã pùscëznë, tësõc mjil precz wod cëvjilizacëjé. Cjéj v nédze mje sã wudało co vësłovaczëc, jô do nje rzek:
– Le… ceż të tú chcesz?
A won pòvtórził grzecznje, le barzo pòvôżno:
– Nóce le… nacéchúj mje baranka…
Cjéj tajemnosc chvjile nas wosamãtô, anjé sã nje dzirzimë nje pòsłëchac. Chòc mje sã zda to tak absurdné tësõc mjil wod zamjeszkónëch placóv ë v njebezpjekú smjerce, jô vëcig z tasze sztëk papjórë a pjóro. Le téj jô sã womëslił, że jem mjôł sztúdérovóné przevażnje geografjijõ, historëjõ, rechùncji a gramatikã ë jô rzek mòjemù bóvce (përznã gòrzkò), że jô doch nje wumjejã céchòvac. Won mje wodrzek:
– To nje je njic. Nacéchúj mje baranka.
Że jô njigdë nji mjôł baranka céchòvóné, jem zrobjił mù jeden wod nëch jedúrnëch dvúch céchùnkóv, chtërnë jô pòtrafjił. Ë jô béł czësto wod se, cjéj jem wuczúł wo gôdajõcë:
– Njé! Njé! Jô njechc élefanjta ve znjiji bóa. Bóa je wokrop njebezpjecznô, a élefanjtë sõ barzo njewoklëczné. Kòle mje vszëtkò je môłé. Mje je trzébno baranka. Nacéchúj mje baranka.
Tak téj jô nacéchòvôł.
Won baczlëvje vzérôł, a téj: – Njé! Túten je jú barzo krãczni. Zrobji jinszéwo. Tak jô zrobjił:
Mój drëch sã zasmjôł cëchò ë dobrotlëvje: – Kò zdrzë, to nje je barank, to je ten baran. Won mô rodzji… Tak jô zrobjił mój céchùnk nanovò:
Le tewo won nje chcôł tak jak tëch zeszłëch:
– Túten je za stôri. Jô chcã baranka, co bdze dłúgò żił.
Téj mòja cerzplëvòsc bëła do kònca, jô mùsził sã pòspjôc a zaczic rokrãcac mój mòtór, tak jô naszmagrovôł hewo ten céchùnk:
Ë jem wodrzek:
– To je ta skrzinka. Ten barank, co të wo chcesz, je bënë.
Jak jô béł zadzëvòvóni, cjéj jô wuzdrzôł jak woczë méwo môłéwo sãdzéwo jaż tak zablãkrovałë:
– Je dëcht tacji jak jô chcôł! Mëslisz të, co tacji barank brëkùje vjele trôvë?
– A co?
– Bò kòle mje vszëtkò je malincjé…
– To gvës signje. Jô móm nacéchòvóné czësto môłéwo baranka.
Won przëkłónjił svòjã głovã do céchùnkù:
– Tacji môłi to won nje je… véjle! Won wusnõł…
Pravje tak jô pòznôł môłéwo princa.
Słovôrzk:
dëcht zupełnie
njico coś mòtór silnik żimcji trudny wocúcëc obudzić womëslëc sã przypomnieć sobie vëmalanc portret wurzasłi przerażony pùscëzna pustynia v nédze w końcu dzirzëc sã odważyć się, śmieć njewoklëczni nieporadny krãczni schorowany szmagrovac gryzmolić zabklãkrovac zaświecić, zabłyszczeć
Le petit prince Antoina de Saint-Exupéry’ego porwał serca czytelników, małych i dużych, na całym świecie. To także jedna z najchętniej tłumaczonych książek na języki obce. Mimo że wydana w 1943 roku, do dziś nie doczekała się przekładu na język kaszubski. Dajmy zatem Môłémù princë wreszcie nas oczarować w języku ojczystym.
Przekład, nad którym pracuję, dokonywany jest bezpośrednio z języka oryginału. Przygotowując się do niego, przeczytałem Môłéwo princa po francusku i po czesku – dla porównania przekładu na inny język słowiański. Przy pracy korzystam też z tłumaczeń na angielski i holenderski, aby podejrzeć jakie strategie i rozwiązania w niektórych fragmentach stosowali inni tłumacze. Polskiego tłumaczenia nie używam wcale, możliwość robienia bezwiednych kalk językowych mogłaby jedynie zaszkodzić tłumaczeniu.
To mój największy dotychczas przekład, wcześniej na kaszubski tłumaczyłem tylko fragmenty książek, artykuły oraz wywiady – z duńskiego, czeskiego, angielskiego i dolnołużyckiego (dostępne tu). Już na chwilę obecną większość Môłéwo princa jest przetłumaczona. Będę się starał systematycznie udostępniać nowe fragmenty i opublikować jeszcze przed wydaniem całości kilka pierwszych rozdziałów.
W zapisie uważam za konieczność powrócić do niektórych rozwiązań stosowanych przez pisarzy skupionych wokół pism Bënë i buten, Przyjaciel Ludu Kaszubskiego, a w dużym stopniu także Zrzesz Kaszëbskô oraz przez m.in. Aleksandra Majkòwscjéwò w oryginalnym wydaniu Żëcô i przigód Remusa. Z tą różnicą, że samogłoski nosowe zapisuję konsekwentnie jako ã, õ, a dawniejsze kj, gj jako cj, dzj. Ponadto, dla dialektu północnego, który jest mi najbliższy i w którym mój przekład jest napisany, notuję nielabializowane i przednie ú jak w słowach búten, kúr, tú czy gbúr. W kwestii fleksji opieram się przede wszystkim na normie zaproponowanej przez dra F. Lorentza w Kaschubische Grammatik.
Przeczytaj i odsłuchaj fragment
I
Cjéj jô béł szesc lat stôri, jednim razã jô vjidzôł jeden bëlni wobrôzk, ten béł v ti knidze wo bòrovjiznje, co sã nazéva «Prôvdzëvé Pòvjesce». Nó njim bëła znjija bóa, jakô żarła svòjã wofjarã. Hewo tú je kòpjô wod newo céchùnkù.
V ni knidze stojało: «Znjije bóa pòłikajõ své wofjarë v całosci, bez dzegvjenjô. Pòtemù nji mògõ sã rëchac a spjõ szesc ksãżëci ë travjõ.»
Barzo jem mëslił wo przëgòdach v dżungli a na wostatk jô céchòvôł svój pjerszi céchùnk. Ten béł tacji:
Jô pòkôzôł tim wustnim na mój méstersztëk a pitôł sã jim, ażlë wonji strach dostalë. Ti wodrzeklë: «Czemùż më bë mjelë tewo kłobùka strach mjec?»
Na mòjim céchùnkú nje béł żóden kłobùk. Tam bëła jedna znjija bóa, co dzegvjiła élefanjta. Tak jô céchòvôł vnãtrznosce né znjije, że ti wustni bë to zrozmjôc mòglë. Jim vjedno mùszi vszëtkò vëtłomaczëc. Mój drëdzji céchùnk vëzdrzôł tak:
Ti wustni mje doradzëlë woprzestac céchòvanjô wotemkłëch ë zamkłëch znjij bóa a vjicé sã zajinjteresovac geografjijõ, historëjõ, rechòvanjim a gramatikõ. Téj pravje, cjéj jô béł szesc lat stôri, jô njechôł svój sprasni szos malarscji. To njepòvòdzenjé céchùnkù numer 1 a céchùnkù numer 2 mje mjało znjechãconé. Ti wustni njigdë sami njick nje rozmjejõ, a dzecë to mãczi jim dërch-ejn-cú vszëternôstkò tłomaczëc.
Tak jem so mùsził jinszi vark vëbrac ë jô sã nawucził z fligrã jezdzëc. Jô woblejcôł vnetka ten całi svjat, a geografjijô – to je prôvda – zacht mje pòmògła. V wokamërgnjenjim jô vjedzôł rozvjidzec Chjinë wod Arizonë. To je wokrop przëgódné, cjéj chto v noci zabłõdzi.
Jô pòznôł v svòjim żëcim téż fùl vôżnëch lëdzi. Vjele jem żił mjedzë wustnëmi a z blëza nó njich vzérôł. Ale mòjã wudbã wo njich jô nje mjenjił. Cjéj jô trafjił jednewo, chtëren mje sã vjidzôł dosc pòchvatni, vjedno jô zrobjił ten eksperimanjt z céchùnkã numer 1, jacji jô vjedno wotrzimôł przë se. Chcôł jem sã doznac, czë pò prôvdze tak rozëmni béł. Ale kòżden mje rzek: «To je ten kłobùk». Tak jô nje pòvjôdôł z njimi wo znjijach bóa anjé wo bòrovjiznach, anjé wo gvjôzdach. Jô gôdôł wo brëdżú, gòlfje, pòlitice a szlipsach. A ti wustni bëlë rôd, że pòznalë tak rozsõdnéwo człovjeka.
Serwis wykorzystuje pliki cookies do celów statystycznych i technicznych. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie plików cookies. Jeśli nie zgadzasz się na użycie ciasteczek, możesz je wyłączyć, korzystając z ustawień przeglądarki.


c: text/html

text:
Brjazyna (Błóta)
Brjazyna (němsce Briesen) je delnjołužiska gmejna, kotraž słuša k braniborskemu wokrjesej Sprjewja-Nysa. Ma něhdźe wósom stow wobydlerjow a leži w Błótach sewjerozapadnje wot Choćebuza we wysokosći 58 metrow nad mórskej hładźinu. Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Na zakładnej šuli w Brjazynje so WITAJ-wučba poskića.
GeografijaWobdźěłać
Gmejna nadeńdźe so něhdźe wosom kilometrow sewjerozapadnje Choćebuskeho stareho města a sydom kilometrow wuchodnje Bórkowow při wuchodnym kóncu Błótow. Susodne gmejny su Smogorjow-Prjawoz na sewjeru, Dešno-Strjažow na wuchodźe, město Choćebuz na juhowuchodźe, Gołkojce na juhu, Wjerbno na juhozapadźe a Góry na zapadźe. Přez sewjerny dźěl gmejnskeho teritorija ćeče Sprjewja.
Wobydlerstwo a rěčWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe Brjazyna srjedź 1880tych lět cyłkownje 519 wobydlerjow, z nich 510 Serbow (91 %) a jenož dźewjeć Němcow.[2] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 55,3 %.[3]
WosobinyWobdźěłać
- Wylem Nowy (1870–1933) – farar, kulturny prócowar Delnich Serbow; 1910–17 farar w Brjazynje
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Ludnosć w Braniborskej po gmejnach dnja 31. decembra 2019 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 257. [736 wobydlerjow, z nich 245 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 76 z pasiwnymi, 86 serbskich dźěći a młodostnych, 329 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Brjazyna w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)
Baršć (Forst) |
Bórkowy (Burg) |
Brjazyna (Briesen) |
Cersk (Tschernitz) |
Derbno (Döbern) |
Derbno (Schenkendöbern) |
Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) |
Dolina Nysy a Małksy (Neiße-Malxetal) |
Drjenow (Drehnow) |
Drjowk (Drebkau) |
Feliksowy Jazor (Felixsee) |
Gatojce (Teichland) |
Gołkojce (Kolkwitz) |
Góry (Guhrow) |
Grodk (Spremberg) |
Gubin (Gubin) |
Hochoza (Drachhausen) |
Janšojce (Jänschwalde) |
Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) |
Kopańce (Neuhausen/Spree) |
Łukojce (Wiesengrund) |
Móst (Heinersbrück) |
Picnjo (Peitz) |
Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) |
Tśěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) |
Turjej (Tauer) |
Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) |
Wjelcej (Welzow) |
Wjerbno (Werben)
Hamty:
Bórkowy | Derbno-kraj | Picnjo |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Martin Weinek
Martin Weinek (* 30. junija 1964 w Leobenje, Štyrska) je awstriski dźiwadźelnik a režiser. W telewiziji hraje wón rólu inspektora Kunza w seriji Kommissar Rex.
Wot 1983 do 1986 studowaše wón dźiwadźelnistwo pola Petera P. Josta.
Wot lěta 1986 dźěłaše spočatnje w dźiwadłowej skupinje „Theater Gruppe 80“ we Wienje. Tam dósta potom tež swoju prěnju mału filmowu rólu jako liftboy w filmje Nachsaison.
W lěće 1987 hraješe w filmje Der Lechner Edi schaut ins Paradies pod režiju Georga Mittendreina a w Müllomania pod režiju Dietera Bernera. Po tym slědowaše přistajenje při Wienskim dźiwadle Jura Soyfertheater (1988–1989) a jako wuměłski nawoda při měšćanskim dźiwadle w Hernalsu, 17. gmejnskim wobwodźe Wiena.


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik (we wobchadnej rěči tež wulki hat) je wodowa přestrjeń mjez Afriku, Europu a Ameriku. Je to druhi najwjetši z 5 swětowych oceanow.
Jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe pjećinu zemskeho powjercha, štož je dohromady z nakromnymi morjemi něhdźe 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bjez nakromnych morjow. Dołhosć jeho pobrjoha je 111 866 km. Šěrokosć je wot 2 848 km mjez Brazilskej a Liberiju do 4 830 km mjez Zjednoćenymi statami Ameriki a sewjernej Afriku. Najhłubše městno w Atlantiskim oceanje je hłubina Milwaukee w Portorikoskej hrjebinje we hłubokosći 8 648 metrow pod hładźinu oceana. Přerězna hłubokosć je 3 332 m, resp. 3 926 m bjez nakromnych morjow.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Zetkanje ze chocebuzkemu gornym soltara knez Kelcha
Zetkanje ze chocebuzkemu gornym soltara knez Kelcha jo bylo konstruktifne, smy hobradowali wo wjele wažne aktuelne dypki (tworenje, rěc, kultura). mamy nadźeju na pćichodne dobre dźělo wšyckemi institutiami a domowiny lužicy za naš serski lud a wšycke co how žiwy su.
Wutrobny džak hišći raz za pčeprošenje do radnicu we choćebuzu a za poskićenje, ten městny dom wužiwać za posejźenjow serbskego sejma a gromadne dźělo we fachowych wuběrkow a na lětne pćewjenźone dźělowe rozgrono serskich gremijow a instuticijow.


text:
Filmowy wječor “Rublak” 27.05.2015
Přeprošujemy Was a Wašich přećelow wutrobnje na wodźenje přez wustajeńcu a filmowy wječor we wobłuku wosebiteje wustajeńcy KARL VOUK: SATKULA ABO (S)TWOR(JEN)A KRAJINA srjedu, dnja 27.meje 2015 do Serbskeho muzeja w Budyšinje na Hrodźe. 18 hodź wodźenje přez wustajeńcu 19 hodź pokazuje so film „Rublak – Die Legende vom vermessenen Land” (1982) po powědančku „Mój […]
Wotewrjenje. Satkula. 03.05.2015
Přeprošujemy Was a Wašich přećelow wutrobnje na wotewrjenje wosebiteje wustajeńcy KARL VOUK: SATKULA ABO (S)TWOR(JEN)A KRAJINA njedźelu, dnja 3.meje 2015 w 15.00 hodź. do Serbskeho muzeja w Budyšinje na Hrodźe. Powitanje Christina Boguszowa, direktorka Serbskeho muzeja Postrowne słowa Marko Suchy, direktor Załožby za serbski lud Zawod do wustajeńcy Karl Vouk, wuměłc, Celovec / Rinkole, Awstriska […]
Jutrowne reje a nałožki holanskich Serbow 04.04.2015
Sobotu do jutrownički přeprošujetej Serbska rejwanska skupina Ćisk a Serbski muzej na program w 16.00 hodź na žurli Serbskeho muzeja. Serbska rejwanska skupina załoži so 1997. Mjeztym je hižo wjacore razy w dalokim wukraju wustupowała kaž w Texasu a Shanghaiju. Předstaja so tradicionalne reje kaž tež nowše choreografije a wězo tež jutrowne nałožki, kaž chodźenje […]


text:
Es handelt sich hierbei um einen Auszug aus dem sorbischen Lesebuch für die 8. Klasse. Diesen, in vollendeter, wundervoller sorbischer Sprache verfassten Aufsatz zu übersetzen, wagen sich die Redakteure dieser Internetseiten nicht. Wir bitten um Verständnis!
(wujimk z čitanki za 8. lětnik, Ludowe nakładnistwo Domowina)
Zawěrno, Pěskecy su jedne z mało hišće dokoławokoło z holu wobdatych sydlišćow we Łužicy, do kotrehož so hinak njedóstanješ, dyžli přez lěs. Pěskečenjo do dźensniša njedóstachu tak bliskich susodow, z kotrymiž bychu so při rozšěrjenju swojeho sydlišća a při powjetšenju polow a łukow lěs trjebjejo něhdźe zetkali.
Što pak bě słowjanske rodźinstwo něhdy pohnuło, so tule na pěsku zasydlić? Našli su tu kruch płódneje pódy, dźakowano roztawacym lodowcam na kóncu lodoweje doby je tule nastało ramjo herbskeho Čorno-Halštrowskeho prarěčnišća. Na wyšich kopičkach, hdźež ze spadowaceje wody pěskojta póda sahać poča, so spěšnje poróst zadomi. Po wonym šěrokim prarěčnišću blisko Pěskec su zwostałe hrjebički a přirowy, w kotrychž měrna wodźička ćeče a wurywanjom přehłubokich a pozdźišo njewobrosćenych přirowow přewjele włóhi z honow wotpušći.
Najdale wot wsy zdalena rola Pěskečanow ćehnje so dźensa něhdźe dwaj kilometraj k połnocy, dele k "Wowčerni" při Jitrowskim puću. Tym najbóle zdalenym tam rěkaja "Amerika". Na napřećiwnej stronje, w połdnju, k Serbskim Pazlicam horje, saha zelena hola hišće dźensa zdźěla hač do zahrodow někotrych wjesnych statokow. Njewunošna pěskojta hórka bě tam hižo zdawna była přirodny zadźěwk při rozšěrjenju sydlišća a ratarskich honow.
Mało abo lědma bliže dyžli k "Wowčerni" jězdźa Pěskečan ratarjo na swoje přestrěnje "Za wosykowu horu" na "Tružki" hač k "Staremu hatej". Jenož poł abo mjenje teje zdalenosće maja přez "Wuměnki" k ranju, na směr Róžant. Šwarna šlapa polow a łukow ćehnje so přez "Hliny" nimo Čěslicow "Pod horu" won ke krótkemu wječoru, do "Dubin" podłu "Sandmłynskeho puća". Tele połoženje polow a łukow pokazuje, hdźe poskićeše přiroda sydlerjam "na pěsku" kmanu pódu. A ta je tež tajka, zo móža tam dźećel, pšeńcu a samo cokorowu rěpu plahować. Wězo njejsu wunoški tak dobre kaž wokoło klóštra.
Tak kaž ma załožićel swójskeho statoka dźensa měć zawěsćenu wodu, bě woda něhdy wuměnjenje za zasydlenje rodźinstwa, za załoženje sydlišća. Na mnohich městnach dosahaše zaryw łopače do zemje, zo bychu sydlerjo za žiwjenje wažnu mokriznu docpěli. Najpłódniša póda poskićeše so wězo podłu rěčki, kiž ćećeše přez wjes w směrje na Nowy Tružči hat dale do Stareho hata.
Woda njeběžeše stajnje. Wona z chwilemi móhłrjec zaprahny, dokelž ju młynk, dźensa Šwejdźic statok, před swojej młyncu hromadźeše w zběrniku. Hdyž bě tón napjelnjeny, młynk wodu na swoje młynske koło pušći, zo by wjesnjanam ze zorna namlěł muki a jim natołk jahłow a z hejduše krupow. Doniž z hórki wyše wsy do kótlika naběžana woda dosahaše, běžeše wona, jako tuni wotročk młynsku słužbu wukonjawši a tuž młynska rěka mjenowana, přez wjes dale přez "Tružki" a "Brězniki" podłu Jitrowskeho puća k połnocy dele. W "Zawalcy" pak zawiny wona jako "Walec hrjebja" k ranu, zo by "Za wosykowej horu" pjelniła hižo mjenowane haty.
Komu chcyło so dźensa hišće wěrić, zo bě tu w Pěskecach hdy wodowy młyn klepotał, hdyž tu ani hrjebički we wsy njewidźiš. A tola, přetož je zapisane, zo předa młynk Michał Šěn swój wětrnik a wodowy młyn z tołčernju za 200 toler swojemu jeničkemu synej Michałej Šěnej. Nan bě jón prawdźepodobnje 25.7.1758 kupił wot Maćija Cyža (abo Křižana). Tónle młódši Michał Šěn je swój wětrnik a wodomłynski statok ze žiwnosću z dowolnosću klóštra Marijina hwězda dnja 13.7.1827 předał Michałej Wawrikej z Chrósćic.
Tón jón hižo 7.11.1828 swojemu synej Mikławšej předa. W zwisku z młynom jewi so tež mjeno Michał Kleta. Swójbne mjeno "Glećic" je staršim Pěskečanam hišće derje znate z Rewjerkec-Nukec statoka.
Stawizny Pěskec su wězo wusko spjate z knježim dworom. Jeho pisomne swědki započinaja so z lětom 1225. Wone zdobom wobswědčuje wobstaće wsy, kiž je wěsće starša.Prawdźepodobnje je Bjarnat I. po swojim zasydlenju "na kamjenju" , potajkim w Kamjencu, wokoło lěta 1200 jedneho ze swojich wićazow jako knježićela nad serbskim sydlišćom "na pěsku" postajił a tam zaměstnił. Posledni zemjan bě hač do nowembra 1902 Otto Edler von Planitz. W lěće 1913 połoži Sakski stat ruku na Pěskecy. Přičina: Wuhlo! W nuzy po druhej swětowej wójnje zahajene wudobywanje na Pěskečan honach blisko Serbskich Pazlic bu hižo dla znateje snadneje wunošnosće zaso zastajene. Wboha přiroda a wboha serbska zemja wokoło Pěskec, zahaji-li so raz wudobywanje kaolina, kotryž tu tež w zemi leži!
"Wjes na wuwróćach Serbstwa" mi před někotrymi lětami Pěskečan přećel swoju wjes woznamjeni. Dołho tu Pěskecy jako tajka nabožno-narodna twjerdźizna steja, po tym zo ewangelske susodstwo (Němske Pazlicy a Jitro) doskónčnemu přeněmčenju podleža. Tak jakne serbske, kaž je mjeno wsy tež w jeho němskej formje, su naspomnjene scyła wšitke Pěskečan ležownostne mjena, kiž maja zwjetša stawiznisko-přirodowědny zakład. Ani w lěće 1933 na rańšej kromje wsy - wěsće nic z dobrym wotmysłom napřećo Serbam - wot nacijow załožene barakowe lěhwo dźěłoweje słužby (RAD = Reichsarbeitsdienst) njezamó narodnu dušu wěriwych Serbow zlemić. To měješe pozdźiši tajnje točacy ćerw wjetši wuspěch.
Lěto 1777 podawa ličbu 38 statokow - z toho dźesać burskich - z něhdźe 220 dušemi. Znajer Pěskec statoki derje we wsy zaměstnić wě. W lěće 1834 naličichu 227 wobydlerjow. Tale ličba spadny do lěta 1925 na 186. Něhdźe dwacećo běchu stajnje Němcy. Ći běchu wěsće doma na knježim dworje. Tam měwachu často tež cuze dźěłowe mocy, mjez nimi Čechow a Polakow. Někotre nowe domčki nastachu we dwacetych lětach. We wojowanju nalěto 1945 bě wjes tójšto škody poćerpjeła. Tak dospołnje zničeny Riemerec statok wjace natwarjeny njebu. Tež Najčec mały dwór ze smjerću poslednjeju wobydlerkow, Najčec Hany a Hańže, po wójnje zańdźe. Po starym Hórbanec statoku zeza Kowarjecow, kiž je prawdźepodobnje hižo něhdźe 1846 zašoł, je zwostała "Hórbanec zahroda". Brodlec statok w Barčec susodstwje (dźensa Měrćinkec-Krawcec zahroda) pak so w lěće 1937 z potorhanjom posledneho zbytka, stareje bróžnje, pominy. Z tym je zabyty kaž wěrna podawizna, na kotruž dyrbješe wěčnje dopominać na rozpuću Sernjany - Serbske Pazlicy stejacy kamjentny křiž.
Pěskecy běchu (a wostachu) ryzy rólniska wjes. Młyn a kowarnja běštej jeničkej, dokelž njeparujomnej rjemjesle we wsy, k tomu korčma a wjele pozdźišo póst. A pječa mějachu něhdy tež swoju piwarničku, a to w Kirsteinec statoku. Młyn je zabyty. Dopomnjenka na kowarnju je jenož hišće z mjenom do domu, "Kowarjecy" žiwa. Z konsumowej předawarnju w bywšim hrodźe je socialistiski stat w swojim času zaměrnje rozbił Mjechelic-korčmarjec w lěće 1927 załožene małe klamarstwo. W lěće 1970 je zawrěchu. Pěstowarnja za wjesne dźěći bě zaměstnjena w bywšim barakowym lěhwje. Jako tajka wot swěta zdalena wjes mějachu Pěskecy, kaž so powěda, něhdy tež swoju šulu we wsy. Wěrje podobnje tajke něšto je, a přičina tuž, zaměrnišo za tym slědźić. Hospodarsce dyrbjachu Pěskecy po druhej swětowej wójnje chcyjo nochcyjo doprědkarić na bywšim knježim dworje. Rozžohnujemy so ze swojeho krótkeho wopyta w Pěskecach srjedź wsy pola wjesneho swjateho křiža. Za čas pisanja tychle rjadkow Pěskečan wjesni křižerjo swoje konje sedłachu. A zwónčk z Domaškec-Matkec domskeho wołaše jich z dworow na nawjes, hdźež steji njedawno dotwarjena pyšna wjesna kapałka.


text:
Pochowar Marko Bulank-Paška wo swojim dźěle za čas koronapandemije
Halštrow (SN/MWj). Kóždežkuli powołanje žada sej wosebite kmanosće, a žane powołanje drje njeje tajke, zo móhł je kóždy čłowjek wukonjeć. Druhdy dyrbiš so prosće za to abo tamne hodźeć. Ale jako pochowar skutkować žno je jara specielne dźěło. Zemrěteho doma, w hladarni abo chorowni wotewzać, ćěło za pochowanje přihotować a ze žarowacymi přiwuznymi rěčeć, zo by posledni puć lubeho čłowjeka dostojny dosć był, njeje kóždemu date. To wě tež Marko Bulank-Paška. W hornich Sulšecach bydlacy ma mjeztym sydom lět pochowanski institut ze sydłom w Halštrowje.
Zawki a přikryw z wustajeńcy


text:
ELEMYNTORZ S'LOONSKI
W w
To je litera w.
To je numer 25 - dwadzis'cia piyn'c'.
Dwadzis'cia piyn'c' a dwadzis'cia piyn'c' je piyn'c'dziesioont.
25+25=50
stroona 24
stroona 26
Jak sie jurz potan'cujymy to fater biere nos na jazdy autym.
My tyrz moomy take maue auto. Potym Lukasik sie asi swoim nowym hutym.
Jak je ciepuo to sie toploomy we wodzie. Potym pyrskoomy
mama.
Uoona czasami tego pyrskanio niylubi.
Jak sie jurz wszyscy wyszumioom to oopa nos zaproszo pomaszkecic'
do kuhnie na kogel mogel ze jajec. Czasym oopa futruje Lukasika bo uoon
jeszcze soom dobrze jodac' niyumi.
stroona 24
stroona 26
Copyright SILESIA GROUP INC., all
rights reserved.
Copyright © Silesia Group Inc 1994 www.republikasilesia.com


text:
Fyminizm we sużbie nacjōnalizmu
Przekład na polski tutaj >>.
Kole siōdmyj klasy szkoły podstawowyj dostali my do napisanio wypracowanie ô tym, jako je nasza norodowość. Inksze dzieci napisały piykne laurki, co z nich sōm za Polocy i Polki, bo chodzōm do polskij szkoły, godajōm po polsku i patrzōm na polsko telewizyjo. Joch napisoł, iże troje z mojich starzikōw byli Niymcy, a jedna starka była Ruska, tōż niy wiym.
We tamtym czasie jużech doś mocno sie interesowoł historyjōm. Do dzisiej mōm historyczny atlas, coch go dostoł ôd ôjcōw, a co w nim żech analizowoł terytorialne nabytki ôd Kazimierza Wielkigo na Rusi, miyjsca bataliji polskich wojsk w czasie wojyn ze Rusyjōm we XVII stoleciu abo granice rozbiorōw. Na kożdyj z tych map je zaznaczōne moje miasto i na kożdyj ôno je na samym kraju i na inkszyj farbie aniżeli Polska. Patrzoł żech na te piyńć liter słowa „Bytom” i zastanowioł żech sie: „A co było sam?”.
Wtynczos, chocioż przichodziyły mi do gowy pytania i wōnty, toch bōł pod wielkim wpływym polskij literatury i polskigo rozumiynio świata. Inkszegoch niy znoł.
Niyskorzij, po dugszym czasie, pokozało sie, iże troje mojich starzikōw to niy byli Niymcy, ino Ślōnzocy, co podle potrzeby do kōmunikacyje używali jynzyka stōnd abo niymieckigo, starka niy była Ruska ino Kazaszka, a we mojim mieście zdōnżyło swoje życia przeżyć dwadziścia dziewiyńć pokolyń bytōmiokōw miyndzy rokym jego ôdpadniyńcio ôd państwa ôd Piastōw a rokym jego przejyńcio ôd Polski. Wyszło na to, że tak naprowda nic niy wiym.
To sōm sprawy, co ich niy idzie poukłodać przed siebie. Wiy sie, iże coś niy sztymuje. Ale co? Je żech w sztańdzie ôznaczyć pōnkt, co w nim wziōnły sie pokazować piyrsze ôdpowiedzi na pytania, co mie szterowały. To bōł dziyń, coch w nim dostoł ksiōnżka „Historia Bytomia 1254-2000” ôd Jana Drabiny. To była piyrszo ksiōnżka, co mi ôpowiedziała to, czego mi brakowało.
Potym były nastympne, jak „Dzieje Radzionkowa”, co miyndzy inkszymi je pisali moji rechtorzi ze postrzednij szkoły, abo „Henckel von Donnersmarckowie. Kariera i fortuna rodu” ôd Arkadiusza Kuzio-Podruckigo. Moje myślynie ô sobie i swojim ôtoczyniu wziōnło sie przebudowować. Traciyły sie dziury, przichodziyły ôdpowiedzi na pytania, wszysko sie ukłodało we synsowno całość. Moje lektury dokludzały tyż do dyskusyji za starszymi człōnkami mojij familije. Te godki przinosiyły nastympne rozwiōnzania problymōw czynsto do tego mōmyntu ani niy nazwanych.
Kej pisza tyn tekst, je 20 marca 2021 roku. Rōwno sto lot tymu na Gōrnym Ślōnsku ludzie ôdpowiadali na pytanie, do jakigo państwa chcōm noleżeć. To pytanie było postawiōne skuli tego, że na gōrnoślōnskij ziymi walczyły ze sobōm dwa nacjōnalizmy: polski i niymiecki.
Tukej wert by było pedzieć, co sam ôznaczo słowo „nacjōnalizm”. Nojlepij to zdefiniowoł George Orwell we swojim eseju „Notes on Nationalism”:
Bez „nacjōnalizm” po piyrsze mōm na myśli zwyk przijmowanio, iże ludzie mogōm być klasyfikowani jak ôwady i cołke bloki milijōnōw abo dziesiōntek milijōnōw ludzi mogōm być pewnie ôznaczane za „dobre” abo „złe”. Po druge ale — i to je moc ważniyjsze — mōm na myśli zwyk idyntyfikowanio sie ze jednym norodym abo inkszōm grupōm, wyciōnganio go nad dobro abo zło i niywidzynio żodnego inkszego ôbowiōnzku ôkrōm ciśniyńcio do przodku jego interesōw. Nacjōnalizmu niy powinno sie mylić ze patriotyzmym. Ôba słowa sōm porzōnd używane tak niyprecyzyjnie, iże kożdo definicyjo może być łatwo podwożōno, ale trzeba nakryślić granica miyndzy nimi skirz tego, że to sōm dwie rozmajte, a nawet przeciwne siebie idyje. Bez „patriotyzm” rozumia ôddanie danymu miyjscu i danymu spusobowi życio, co sie wierzi, że ôn je nojlepszy na świecie, ale niy chce sie go wymusić na inkszych ludziach. Patriotyzm je ze swojij natury defynsywny, tak militarnie jak kulturalne. Nacjōnalizm za to je niyôddzielny ôd pożōndanio władzy. Trwały cyl ôd kożdego nacjōnalisty to upewnić wiyncyj władzy i wiyncyj prestiżu niy do siebie, ale do norodu abo inkszyj grupy, co w nij postanowiōł zatopić swoja indywidualność.
Zdowało by sie, że we ôpowieści ô Gōrnym Ślōnsku we 2021 roku nacjōnalizmy powinny być przedstawiane za coś złego. Że jeźli nasi przodkowie skuli nacjōnalizmōw przeżyli piyrszo światowo wojna, wojna polsko-niymiecko i drugo światowo wojna, to spusōb myślynio ô nacjōnaliźmie powiniyn sie zmiynić. Niy chce tego ale przijmnōńć polsko prawica, beztōż tworzi rozmajte instytuty abo panteōny.
Polsko prawica ale niy je sama we swojij anachrōnicznyj myntalności. Chocioż ôd upodku kōmunizmu hned minōm trzidziści dwa lata i ôd tego czasu kożdo srogszo partyjo sie dorwała do władzy, polsko edukacyjo ô historyji niy zmiyniyła sie moc. Wyciepniynty bōł wielki nacisk na ôpowieść ô ucisku siodłokōw i robotnikōw, ale niy było i niy ma cugu do uczynio historyje na moderny spusōb. Liczy sie ino napisano 150 lot tymu wizyjo polskości.
Nacjōnalistyczno myntalność znojdymy tōż u ludzi, co sōm iści swojij tolerancyje i kosmopolityzmu. Kej Robert Biedroń publikuje we społecznościowych mediach post po slōnsku, to pod nim pokazujōm sie dziesiōntki kōmyntorzōw ô „uwstecznianiu”, „bezsensie”, „ważniejszych rzeczach”, że „tu jest Polska”, abo „po co języki regionalne? […] w interesie Polskim (sic) jest polskość jednolita”. Kej Kaszub i Wilamowiōn prōbujōm Jackowi Dehnelowi wyeklerować, że wszyscy muszymy sie pōmogać, to słyszōm „ekhem, jak konkretnie prześladowani są dziś Ślązacy, no daj spokój. Zakaz ślubów? Masowa przemoc? Wywalanie z domu przez rodziców za to, że ktoś jest Ślązakiem? Ataki na marsze Ślązaków? Rozbijanie pikników? Deptanie modrej kapusty?”. Kej ftoś publikuje „Katechizm polskiego dziecka” ze ôstatnim wersym „W Boga wierzę”, to Anita Kucharska-Dziedzic, posłanka Wiosny, niy szteruje sama ta nacjōnalistyczno szmira, ino ôdwołanie w nij do religije. Nacjōnalizm je tak głymboko wżarty we polske mōzgi, iże Polocy go ani niy widzōm.
Niy dziwi bez to, że ôstatnie lata to czas nacjōnalistycznyj aktywności fyministek na Ślōnsku. Działań je wiyncyj, ale skupia sie sam na sztyrech, co sōm ze sobōm wzajymnie połōnczōne: Piyrsze to „60 na 100. Sąsiadki”, seryjo portretōw kobiyt, co „budowały na Ślōnsku Polska” sto lot tymu. Narysowała je Marta Frej z Czynstochowy. Portrety sōm ôbwożōne i wystawiane po cołkim Gōrnym Ślōnsku i niy ino. Druge to „Zanim nastała Polska… Praca społeczna kobiet w okresie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku. Wybór relacji” ôd Joanny Lusek. Trzecie to Śląski Szlak Kobiet co go kludzi Małgorzata Tkacz-Janik, a sztworte to seryjo „Patriotki ze Śląska” ôd Stowarziszynio On/Off.
Pisza, że sōm połōnczōne, bo ône wszyske ôpowiadajōm ô tych samych ôsobach. Dōm sam głos samym fyministkōm. „Patriotki ze Śląska”:
Jaskółką zmian mentalności Ślązaczek były światłe Polki z Wielkopolski i Pomorza, które pod koniec XIX wieku z różnych powodów przyjeżdżają na Śląsk […].
Faktycznie jednak pod hasłem: „Bóg, rodzina, ojczyzna”, te bardziej świadome i lepiej wykształcone kobiety-patriotki próbują obudzić w Ślązaczkach świadomość narodową.
Już na poczōntku piyrszyj czyńści „Patriotek ze Śląska” fyministki piszōm, jak wyglōndajōm sprawy. Desant szlachcianek to „światłe”, „bardziej świadome” i „lepiej wykształcone” Polki, co wiedzōm lepij ôd Ślōnzoczek, kim Ślōnzoczki sōm, i bez to „próbują obudzić” we Ślōnzoczkach polskość.
Chciało by te ksiōnżki cytować cołke, bo z kożdego akapitu bije w ôczy polski nacjōnalizm, ale ôgranicza sie ino do tych barzij zofcitych. Porubiynia ôdy mie:
Powstanie wybuchło i szybko upadło […]. Z okien swojego mieszkania Maria obserwowała pijanych Niemców wytaczających się z restauracji „Pilsner Urquell”, bluźniących i opluwających prowadzonych śląskich więźniów.
Dla Katowic nastał ponury czas, naznaczony szalejącym niemieckim nacjonalizmem, którego zuchwałość objawiała się w śmiałych dążeniach Niemców do pozostawienia im Śląska na stałe, nawet wbrew decyzjom międzynarodowej konferencji. Na początku 1920 r. Katowice zdawały się być miastem zdominowanym przez Niemców […].
„W przeddzień plebiscytu pełniliśmy dyżury na dworcu w Katowicach, rozdzielając adresy kwater dla przyjeżdżających na głosowanie katowickich Polaków. Tych było niewielu. Przeważali sprowadzani masowo z głębi Niemiec hakatyści”.
[…] Na Niemcy głosowała ludność miast, natomiast na obszarach wiejskich druzgocącą przewagę uzyskała Polska. Plebiscyt nie rozstrzygnął kwestii przynależności Górnego Śląska.
„Sporo było tych głosów za Polską, woziliśmy do urn chorych nawet, ale i Niemcy nasprowadzali szumowin skąd się dało i wynik był nie po naszej myśli”.
Jednak poza przykrym uczuciem rozczarowania rezultatem głosowania, zapamiętała najbardziej niesamowity przypływ patriotycznych uczuć u wszystkich Ślązaków. Kwestia rozpoczęcia kolejnego powstania była dla wszystkich jasna: musi ono wybuchnąć.
Po zakończeniu plebiscytu nadszedł czas wielkiej próby: trzecie powstanie śląskie […].
Myśla, że te siedym cytatōw styknie do pokozanio głymbokigo problymu: autorki, co turbowania ôd kobiyt rozkłodajōm na czyńści piyrsze, niy majōm zatym żodnyj refleksyje nad nacjōnalizmym. Budujōm wizyjo „pijanych”, „plujących”, „zuchwałych” Niymcōw, co „nasprowadzali szumowin” i ôpluwanych, patriotycznych Polokōw, co chorych woziyli do urn. Chocioż Katowice noleżały we tamtych czasach do Prus i Niymiec ôd 180 lot, ône kryślōm ôbroz niymieckij tymczasowości, dōnżynio do ôstawiynio im Ślōnska „na stałe”. Do tego dokłodajōm informacyjo, że Katowice „zdawały się być miastem zdominowanym przez Niemców”, chocioż Niymcōw w tym mieście było wtynczos 80 procynt i to ôni to miasto zbudowali.
Autorki kwestiōnujōm tyż ważność wynikōw dymokratycznego welowanio. Polska plebiscyt przegrała, tōż „[p]lebiscyt nie rozstrzygnął kwestii przynależności Górnego Śląska”. Możno mōm jakiś problym ze percepcyjōm, ale podle mie wynik referyndum kōńczy dyskusyjo. We referyndum 2003 ô wchodzie Polski do Europejskij Unije mynij uprawniōnych welowało za wchodym niż we plebiscycie welowało za Niymcami. To co my w tyj Uniji ôd 17 lot robiymy?
Co nojgorsze, przegrano we dymokratycznym plebiscycie idzie podle autorek ôbrōcić. „Patriotyczne uczucia u wszystkich Ślązaków” godały jedno: „powstanie musi wybuchnąć” i to bōł „czas wielkiej próby”. Niy je ważne to, jak welowali ludzie. Mogymy to zmiynić siyłōm.
Wszyske sztyry inicjatywy ôpiyrajōm sie na takij samyj myntalności: liczy sie ino polskość. We 1919 roku do katowskij miejskij rady weszły dwie piyrsze kobiyty: Teresa Krupa, szefowo Zwiōnzku Zawodowego Żyńskich Pōmocy Dōmowych i imigrantka i nacjōnalistka Aleksandra Szyperska. Piyrszo niy noleżała do polskigo ruchu norodowego, tōż Marta Frej sportretowała ino Szypersko z podpisym „pierwsza Polka w Radzie Katowic”.
Śląski Szlak Kobiet pisze ô sobie „»Brakująca połowa dziejów« Górnego Śląska”, ale niy ma co w nim szukać takich nazwisk jak Maria Göppert-Mayer, Margot Sponer, Hertha Sponer, Elisabeth Grabowski, Valeska Bethusy-Huc, abo Juliana Maksymiliana Henckel von Donnersmack. Chocioż ône wniosły coś do nauki, sztuki, literatury, abo ôgōlnie świata naôbkoło siebie, dō nich miyjsca we Śląskim Szlaku Kobiet niy ma. Ciynżko tōż sam godać ô połowie dziejōw. Ślōnsk istniyje tysiōnc lot, a polske fyministki na Ślōnsku chcōm pamiyntać ino ô tych porudziesiyńciu nacjōnalistkach, co sie sam sjechały sto lot tymu.
Cołkigo ôbrazu nacjōnalizmu polskich fyministek dopołniajōm media. Nōminalnie antynacjōnalistyczne „Wysokie Obcasy” cieszōm sie i bez nojmyńszego pōmyślōnku ôpisujōm walka ô polskość Ślōnska we artykule „Powstanki, aktywistki i gospodynie domowe ze Śląska w memach Marty Frej”.
Niyskorzij katowicko Gazeta Wyborcza publikuje wywiad ze Joannōm Lusek i ôna gynau pokazuje cołki problym:
Kobiety, jak wspomina wiele z nich, po prostu wykonywały swoje obywatelskie obowiązki.
Działania „powstańcōw” i „powstanek” dzisiejsze polske prawo by zakwalifikowało jako zdrada stanu. Za to je 25 lot. Ciynżko to nazwać ôbywatelskimi ôbowiōnzkami. Polske fyministki widzōm we jejich działaniach ôbywatelske ôbowiōnzki ino bez to, że ône chciały ôderwać terytorium inkszego państwa i je prziłōnczyć do Polski. Jakby polske fyministki niy były nacjōnalistkami, to by umiały wejzdrzeć na to ôbiektywnie.
Moc szteruje we tyj cołkij sprawie fakt, że te polske nacjōnalistki ôrganizujōm lekcyje z dziećmi i uczōm ich tyj ksynofobicznyj wersyje historyje. Po stu latach ôd tamtych zdarzyń, kej je przileżytość naprowda ôdszydzić historyjo Ślōnska i pokozać, do czego kludzi ściykły nacjōnalizm, ône powtorzajōm błyndy sprzed wieku.
Niydowno John Oliver, co kludzi satyryczny program we amerykańskij telewizyji, pedzioł przi dyskusyji nad historyjōm Zjednoczonych Stanōw, że historyjo uczōno dobrze pokazuje nōm, jak ulepszyć świat, ale historyjo uczōno źle fałszywie twiyrdzi, iże niy ma nic do ulepszynio. Podle fyminacjōnalisytycznyj historyje Ślōnsk bōł wyzwolōny spod cudzego panowanio, prziszła Polska i teroz już je wszysko dobrze.
Polske społeczyństwo niynawidzi Niymcōw niy bez to, co sie zdarzyło we XX wieku, ino bez to, jak sie ô tym uczy. Tworzynie ôpozycyji polski patriotyzm – niymiecki nacjōnalizm, używanie nacychowanych słōw na to, co robiyli „ôni”, a normalnych na to, co robiyli „my”, przedstawianie świata ino z jednyj perspektywy to niy sōm działania, co niy przinoszōm szkōd. „60 na 100” mo klang, choby z poczōntku miało być „100 na 100”, ino postaci brakło. Myśla, że niy brakło by ich, kej by polske fyministki chciały ôpisać historyjo kobiyt, a niy polskich nacjōnalistek.
Nojwiynkszo irōnijo tych inicjatyw je tako, że te ôsoby sōm przekōnane, iże ôdszydzajōm historyjo, kej je cołkym na ôpach. Dzieci nauczōm sie ôd nich rōmantycznyj wizyje, co w nij 60-procyntowo przegrana we referyndum może być ôbrōcōno bez użycie siyły. Nauczōm sie, iże ôderwane ôd rzeczywistości nacjōnalistyczne przibłyndy przekōnane ô swojij ekstra misyji wobec ludu to sōm bohaterki. Nauczōm sie, iże 60 procynt Ślōnzokōw, co welowali niy po myśli aroganckich szlachcianek, tak naprowda głosu niy mo. Nauczōm sie w kōńcu, iże niy je ważne bycie piyrszymi kobiytami we radzie Katowic, ino bycie piyrszōm Polkōm we radzie Katowic. W efekcie wszyske te zmylōne ôd nich dzieci bydōm musiały sie nojprzōd ôduczyć nacjōnalistycznych ber, żeby wyjś ze nacjōnalistycznego nastawiynio. A to je moc ciynżyjsze, aniżeli uczynie sie ôd razu prawidłowych postaw, bo niy kożdy czuje potrzeba szukanio ôdpowiedzi poza tym, co sie dowiaduje we szkole. Prawie beztōż nasz moralny ôbowiōnzek to walka ze takimi inicjatywami.
Fotografijo na wiyrchu: Teodora Dombek i Janina Omańkowska, nojwiynksze bohaterki polskich fyministek na Ślōnsku. Piyrszo była z Wielkopolski, a drugo ze Ziymie Chełmińskij.


text:
Prezeńtëjemë tú vëjimk z Smôłdzińskjich Perikòp z przełómjenjô 17. a 18. stalecô v dzisdnjovim przekładze Szëmóna Jancena. Perikòpë to jednë wod pjerszich krzescëjańskjich tekstóv tłomaczonëch dlô lëterskjich Kaszëbóv. Jich originalni jãzëk to bëła pòlszczëzna mòcno namjikłô zapòżëczenjami z kaszëbskjégò jãzëka tak, cobë jãzëk béł vjérnim zrozmjałi. V tle vëmalańc Jana Bùgenhagena (1485-1558), jednégò wod głóvnëch refòrmatoróv Pòmòrskjégò Ksãżtva.
Łúkôszova Evanjelëjô 24 /13 – 35/
13. Dvúch z njich szło tegò jistnégò dnja do jednégò mjasteczka, jakjé bëło jednôsce kilométróv wod Jerúzalemù, a zvało sã Emaus. 14. Wonji gôdalë mjidzë sobõ wo vszëtkjim, co sã zdarzëło. 15. Ë stało sã, kjéj gôdelë mjidzë sobõ ë zadôvalë pitanja, Jezës nalôz sã do njich krótkò ë szed razã z njima. 16. Ale jich woczë Gò nje pòznałë. 17. Rzek do njich: Wo czim va gôdôta mjidzë sobõ z takjim smùtkã? 18. Wodpòvjôdajõc jeden z njich, jakji mjôł na mjono Kléofas, rzek do njegò: Jeden të vestrzód pjelgrzimóv nje vjész, co na dnjach sã v Jerúzalemje stało? 19. Rzek do njich: Ceż? Wonji rzeklë do njegò: To wo Jezësú z Nazaretú, jakji bëł mòcnim Prorokã v wuczinkach ë mòvje przed Bògã ë vszëtkjima lëdzama, 20. Naji vësokji ksãdzovje a wódcovje mjelë gò vëdóné na pòtãpjenjé smjercë a wukrziżovelë. 21. Më mjelë nôdzejã, że won Jizrael vëbavji. Dzisô je jú trzeci dzénj, kjéj to sã stało. 22. Më dostelë strach, kjéj njastë, jakjé bëłë do grobù przëszłé, 23. nje nalazłë cała jegò ë przëszłë a rzekłë, że Janjoła vjidzałë, a won rzek jima, że Won żëje: 24. Ë drëdzë z nas szlë do grobù, bëło tak, jak gôdałë njastë, jegò cała nje nalezlë. 25. Won rzek do njich: Ó, va głúpi ë lëbavégò serca, va môta vjarã ve vszëtkò, co Prorocë gôdalë. 26. Nji mjôł Chrëstus cerpjec ë do chvałë svòji veńc? 27. A zaczõł wod Mòjżesza ë vszëtkjich Prorokóv, rzek wo vszëtkjich pjismjonach, v jakjich wo njim stojało. 28. Bëlë jú krótkò mjasteczka, do chtërnégò szlë, a won sã nje zatrzimôł jakbë dali chcôł jic. 29. Zatrzimalë gò ë rzeklë: Wostanji z nama, vjeczór je jú, a dzénj sã skùńczëł. A won z njima wostôł. 30. Ë stało sã, kjéj przë stole z njima sedzôł, dzãkòvôł za chléb, łómôł ë jima dôł. 31. Przezdrzelë na woczë ë gò pòznalë. A won zgjinõł. 32. Gôdale mjidzë sobõ: Nje płonãłë naje serca, kjéj z nama gôdôł ë pjismjona vëkłôdôl? 33. Kjéj reno wodecknãlë, szlë nazôd do Jerúzalem a nalezlë tëch jednôsce v karnje ë tëch, chtërni z njima bëlë, 34. Wonji rzeklë jima, że Pón prôvdzëvje zmartvëchvstôł ë Szëmónovi sã wukôzôł. 35. Rzeklë jima, że zetkalë gò na drodze ë jak gò pòznalë pò chleba łómanjim.


text:
Na wiosna, tak jus bliży maja, kej launa mi sie poprawio, bo dni robiom sie coroz duksze, a klara blynduje w ślypia, biera psa mit i szwyndom sie z nim po moich ulubionych dzielnicach. Włażymy w kożdo dziura, w kożdy plac, ajnfart i tak po prowdzie, badomy kaj sie co zmiyniło po zimie. Mój pies bardzo lubi woniać i czynsto markuje… yyy… ptfu… leje kaj popadnie. Czasami tysz narobi na środku drogi, ale sprzontom po nim, bo niy ma mie gańba. Zowdy nosza w kapsie tytki i nylon bojtle. To przeca mój pies, a jo jes wychowany tak, że ordnung muss sein.
Roz, w gorko niydziela jak sie przypominom, szpacyrowali my z Szamanym po Krajcoku. I łod tego łażynio pić nom sie zachciało. Wleźli my cuzamyn do sklepu coby kupić bruaza i zelter, ale ekspediyntka nos wyprosiła. Kule, pomyślołch sie, może jak zrobia larmo, to nos wpuści nazot? Ale niy wpuściła nos, a jo niy zrobiłch larma, bo na drzwiach stoła dupno tabliczka: Psów wprowadzać nie wolno! Spytołch sie ino z ciekawości: Pani, to co jo mom zrobić? Przypnij pan psa ketom do gelendra i fertig. O, niy! Jo Szamana nigdy niy przypinom, bo to jes rasowy pies, z medalami i boja sie, żeby go ftoś niy zahabił. Poszli my dalij. I kole Apteki pod Matką Boską znaloz sie gyszeft, kaj dziołszka łotwarła przed nami drzwi. Entliś, pomyślołch i zamówiłch brałza, a dla psa niygazowany zelter. Dziołszka miała richtig dobre serce, bo zawołała nos na zaplecze, kaj narychtowała miska, do keryj naloła zimny wody z kokotka. Napił sie trocha tyn mój czorny labrador i łod razu zaczon wachlować łogonym. Smakowało mu. Jak już wypił cołko woda, wziołech smycz i wylozłech z nim na sklep. Musiołch chyba wyglondać na gyszeftmana, bo klient kery stoł przy ladzie, podloz do mie i zaczon godać:
- Szefie, mocie, mocie, weźcie te pjondze, bo mie całego czynsie, musza, musza sie gibko szluknonć piwa.
- Ale jo sam niy sprzedowom! – próbowołch sie tumaczyć.
- Niy szkodzi, biercie i dejcie mi efner.
- Ale sam niy można pić alkoholu.
- Szefie, jo sie cały czynsa, jo musza!
Żol mi sie zrobiyło boroka, bo richtig go telepało, a do tego na rynkach mioł resztki malty, jakby sie niy umył po robocie. Nic, pedziołch sie w duchu i podloz żech do kulszranku, wyciongnołch zimny bier i łotwarch go kluczym. Poczym wraźiłch mu do rynki bronzowo flaszka z napojem bogów, a łon zrobił dość dupnego szluka. Widać boło, że spragniony boł, chepnoł sie tysz, ale tak z kulturom. Jak wychylił flaszka, z ulgom pedzioł – aże lepij. W tym samym momencie przyszła ekspedientka, keryj dołech te jego klepoki za piwo, a łona sie go ofyn spytała – smakowało? Ja! – łodpowiedzioł, bo chyba sie znali. Późnij wyloz przed gyszeft, stanoł sie na schodach, wyciongnoł paczka cygaret, wsunoł jedna do gymby i spytoł sie mie: mosz łogiyń? Niy kurza – pedziołch mu i łotwar żech sie ta brauza, a mój pies legnoł sie na zimnych kachelkach delowki. Dupny boł tyn synek. Zadziorny mioł cyferblat jakby zarozki chcioł komuś ściulać. Czorno lederjakla dobrze na nim leżała, ale musiało mu być fest gorko, bo pot loł sie z niego strumiyniami. Łodezwoł sie do mie.
- Bydzie dzisoj Carrefour łotwarty na akaesie?
- Ja, bo dziś jest roboczo niedziela.
- Ida sie telewizor wzionć, bo baba mie łokradła i niy mom na co paczeć.
- No, ale to z buta ciśniesz? To bydzie, tak, z dwa kilosy, a trocha hica jest. Weź sie taksa. – poradziłch mu.
Spojrzoł sie na mie jak na ciula.
Fajnie, żeś sie łoblyk. Ty sie upieczesz w tyj czornyj skórze. – pedziała mu ekspedientka.
Trocha sie znerwowoł, ale niy na nos, ino chyba na cołki świat. Zaś sie krzywo spojrzoł jakby chcioł mi zajebać kelnia w lampa i zaciongnoł sie cygaretom, ale tak fest mocno, aż go porzydusiło. Charknoł.
- Kurwa, przyłaża wczorej z roboty do dom, styrany w chuj, bo robia na budowie i sie myśla, fajnie sie legna na wersalce i sie telewizor puszcza, a tu pacza, telewizora niy ma. Dzownia do nij, żeby jej nazdać i sie pytom: coś ty pito zrobiła z moim telwizorym?, a łona mi pado: wziołach sie bo był mój. Jak to twój? – rycza do suchawki, a łona mi pado: to na co jo sie skłodała, było moje, badnij sie czego ci jeszcze brakuje. Pacza po miyszkaniu, a tam czajnika elektrycznego brakuje, malaksera i innych ciulstw. Jak żech to badnoł, to mie w żołondku ścisło. Niy wyczymołch, kupiłch pora piwek i żech sie najeboł z tyj rozpaczy. Dzisioj rano wstołch i żech sie pedzioł, że ida sie kupić telewizor. Moga niy?
- No, toć, że możesz. Ino sie weź taksa tam i nazot.
Zaś sie na mie krzywo spojrzoł.
Poć Szaman, idymy – łodezwołch sie do mojego psa i majtnoł żech go smyczom. Podziynkowołch dziołszcze za woda i za gościna przede wszyskim. Wyleźli my ze sklepu i poszoli w kierunku pól, coby jak nojszybcij znolyź sie na Bytkowie. Spojrzoł żech sie jeszcze do zadku, ciekaw byłech, wzioł taksa eli niy? A łon paczoł dalij na mie jak na ciula, a som ciulym był, bo go baba łokradła.


text:
Katowicy
Spůłrzyndne: 50°15'51" N 19°01'25" E
Katowicy[1] (pol. Katowice, mjym. Kattowitz) – mjasto we Gůrnym Ślůnsku, we kerym mjyszko 317 000 ludźi. Pjyrszo spůmńyńy uo Katowicach je ze XVI stolećo. Katowicy mjejske prawa dostały we 1865 roku. Katowicy sům nojwożńyjszym gůrnoślůnskym cyntrům fedrowańo wůngla a głownym mjastym Gůrnoślůnskygo Metropolitalnygo Zwjůnzku. Sům tyż wożnym biznesowo-handlowo-usugowym cyntrům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Wobšěrne přepytowanje a hódnoćenje serbskich tworjacych wuměłcow 20. lětstotka. Wuwróćenje rozšěrjeneho nahlada, zo je serbska kultura ryzy a jeničce ludowa. Wobsahuje zawodny přinošk Ludgera Udolpha, rysowacy mězniki młódšich serbskich kulturnych stawiznow. W nastawkach serbskich a němskich wědomostnikow na polu stawiznow wuměłstwa spyta so měnjace zrozumjenje wo tworjacym wuměłstwje w serbskej kulturje do 1945 a předewšěm w druhej połojcy 20. lětstotka slědować. Kritiska kedźbnosć so wěnuje wuwićowym linijam w času wot 1970 do přitomnosće.


text:
Město a kriminalisća wo lěpšim zawěsćenju pokładow rěčeli
Budyšin (CS/SN). Twarski wuběrk města Budyšina je na swojim wutornym wuradźowanju rozjimał planowany zatwar připrawy, kotraž warnuje před zadobywanjom do Muzeja Budyšin. W přihotach na inwesticiju dyrbjachu přepruwować, kotre kable w domje hižo maja. Za to trěbny wotpowědny nadawk běchu loni w awgusće wupisali. Nažel běchu poskitki wo wjele wyše hač limit 20 000 eurow a ležachu wšitke pola něhdźe 85 000 eurow.
Nadawk bu tuž dalši króć jako wobmjezowany wupisany a poskićerjej, kiž chce jón za 28 000 eurow spjelnić, přewostajeny. Je to předewzaće Elektrobau Drježdźany-wuchod, kotrež je dźěła mjeztym nimale zakónčiło. Tak hodźi so předwidźana alarmowa připrawa nětko dale planować.


text:
Liechtenstein
Liechtenstein, Kśůnżynstwo Liechtenstein (mjym. Fürstentum Liechtenstein) to je ńywjelge państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje, mjyndzy Austrijům a Szwajcaryjům, we gůrnym bjygu Rynu, we Alpach . Ńy mo dostympu do morzo.
Kwestyjo mjanowańo państwa ńy je we ślůnszczyźńe rozwjůnzano; je problyma ze tym, eli to mjůno trza by bůło blank ześlůnszczyć, eli ńy.
We strzedńich wjekach fůngowały sam dwa kśůnżynstwa - jedne ze stolicům we Vaduz, druge ze stolicům we Schellenbergu. Uobadwa kupił růd Liechtenstein, a we 1719 Austrijo uznała, iże je samodźelne kśůnżynstwo mjydzy krejůma Mjymjyckigo Cysarstwa. We 1866 Liechtenstein wyloz sy Mjymjyckigo Zwjůnzku a stoł śe blank ńypodlygły. Uod 1924 celno ůńijo ze Szwajcaryjům, ńyskorzi tyż walutowo a pocztowo uńijo. We absztimůngu we 2003 uobywatele dali srogszo władza fysztowi, bezcůż Liechtenstein mo terozki nojbarzi ze wszyjskich państw Ojropy podany na tradycyjno můnarchijo ůstrůj.
Państwowům religijům je sam rzimski katolicyzm, kery wyznowo 75% uobywatelůw.
Je to jedne sy nojbogatszych państw na śwjeće, skiż liberalnyj dowkowyj a bankowyj polityki.