text:
Reinhold Olesch
Reinhold Olesch (nar. 24 września 1910 we Zŏłynżu k. Katowic, um. 23 czyrwnia 1990 we Köln) – ślōnski gŏdkoznawca, profesōr slawistyki, czōnek m.in. Polskij Akadymije Nauk i pŏru inkszych miyndzynŏrodowych akadymiji, hōnorowy czōnek Miyndzynŏrodowego Kōmitetu Slawistōw.
Biografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kej jego fater zginōł na frōncie I światowyj wojaczki, familijŏ uzdała sie przekludzić do wsi Anaberg kole Wielgich Strzelec, we keryj Reinhold nauczōł sie gŏdać po ślōnsku. Do kōńca życiŏ nawiydzoł i spōmŏgoł sztofowo przŏcieli ze Anabergu. Reinhold Olesch uczōł sie we Nysie, a potym w gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu. Na zaczōntku lŏt 30. XX stoleciŏ sztudiyrowoł filologijõ i słowiańskõ fōnetykã na Uniwerzytecie we Wiedziyniu, kaj uczynszczoł na wykłady m.in. Nikołaja Trubeckoja. Z Wiedziynia przeniōs sie do Pragi, a potym kōntynuowoł naukã na Uniwerzytecie Berlińskim kaj sztudiyrowoł tyż historyjõ i geografijõ. We Berlinie styknōł sie z Aleksandrem Brücknerem jako egzaminatorem, a potym jego nŏstympcōm Maksem Vasmerem, kery stoł sie jego patrōnym. Za namowōm Vasmera Olesch nagrŏwoł słowiańske teksty gwarowe na gramofōnowych platach. Tymatym jego doktorskij dysertacyje Zur schlesischen Sprachlandschaft. Ihr alter slawischer Anteil („we sprawie ślōnskigo landszaftu gŏdkowego, udzioł we nim wōntku starosłowiańskigo”), ôbrōniōnyj na Uniwerzytecie Fryderyka Wilhelma we Berlinie, były słowiańske dialekty Ślōnska, kere sōm Reinhold Olesch uwŏżoł za swojã rodnõ gŏdkã[1]. Ôstały ône bazowym przedmiotym jego baczyniŏ tyż we niyskorniyjszyj naukowyj robocie. Jeszcze przed wojaczkōm we roku 1937 roku ôpublikowoł dwie roboty: bydōncõ pokłosiem dŏchtōratu Die slawischen Dialekte Oberschlesiens („słowiańske dialekty Gōrnego Ślōnska”) i habilitacyje Beiträge zur oberschlesischen Dialektforschung. Die Mundart der Kobylorze, I. Deskriptive Phonetik („przyczynek do podszukowaniŏ gōrnoślōnskigo narzycza, dialekt Kobylorzy”; tajla 1, ôbyjmujōncŏ fōnetykã ôpisowõ). We 1938 roku ôpublikowoł Serbokroatisch aus Herzegovina, a potym Drei polnische Mundarten. Góralisch, Nordmasowisch, Kujawisch. Dziynki dwōm piyrszym robotōm dostoł tytuł dŏchtora i Docentdocenta, a potym robotã lektora polskij gŏdki na Uniwerzytecie we Greifswaldzie. Publikacyje ô ślōnskij gŏdce zyskały barzo pozytywnõ recynzyjõ Kazimierza Nitscha, ale u miymieckich sztudyntōw zwiōnzanych z NSDAP wywołały ściykłe ataki (jego roboty spŏlōno na berlińskim brukflŏstrze a potym zakŏzano jejich publicznego rozszyrzowania), co sprawiyło relegowanie go ze stanowiska lektora, na kere wrōciōł po ôsobistyj interwyncyji Vasmera[2].
We lipniu 1939 roku, jako spisowanego bez Gestapo, wcielono go do Wehrmachtu we gradusie szeregowego (ôprōcz że jako docentowi nŏleżoł mu sie ôficerski stopiyń), we przidŏwku z przydziołem do pielyngnacyje kōni, a niyskorzij do kancylaryje polowych skuli idyalnõ wiadōmość pŏru cudzych gŏdek. Przi wojsku sużōł do kōńca wojaczki, no tōż bezma szejś lŏt. Na Ukrajinie podszukowoł miyjscowe dialekty. Ôd 1946 roku Olesch kōntynuowoł naukowõ karierã we Miemczech[2].
Twōrczość i wyrōżniynia[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We jego przirobku znŏdły sie m.in. reedycyje Biblije Leopolity – nojstarszyj polskij Biblije z 1561 roku jak tyż kaszubskich starodrukōw, a tyż ôbrobiyniŏ ruskich bojek i roboty na tymat gŏdki połabskich Słowian. Reinhold Olesch wrōciōł tyż do robot nad sprawami Gōrnego Ślōnska. Ôbrobiōł ôn, wydany we roku 1958 we Berlinie, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg to znaczy słownik gwary wsi Anagerg i Wysokŏ, przinŏleżōncyj do dialektu Kobylorzy. Przeciw poglōndōm Olescha, wyrażōnym w jego wcześniejszych robotach, wydŏwca użōł w tytule „polski”, a niy „słowiański”, chociŏż sōm Olesch użōł tam nawet slawistycznyj transkrypcyji, a niy polskij[3]. Założōł seryjõ „Slavistische Forschungen”, mocka lŏt bōł spōłredachtorym (i spōłzałożycielym) seryje „Mitteldeutsche Forschungen”, cajtōngu „Zeitschrift für slavische Philologie”, a tyż „Die Welt der Slaven, Bausteine zur Geschichte der Literatur bei den Slaven”, seryje „Slavistische Studienbücher” a „Biblia Slavica”.
Przipisy
- ↑ Joanna Rostropowicz, Śląski był jego językiem ojczystym, w: Śląsk bogaty różnorodnością – kultur, narodów i wyznań. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin (red. Krzysztof Kluczniok, Tomasz Zając). Centrum MultiMedialne, Czerwionka-Leszczyny 2004, s. 47–54, ISBN 83-920458-5-8
- ↑ 2,0 2,1 Stanisław Urbańczyk, Śp. Reinhold Olesch (24 IX 1910 – 23 VI 1990), „Język Polski”, R. LXXII, nr 2–3 (marzec–czerwiec), 1992, s. 81–85 [dostymp 2020-10-05].
- ↑ Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Teil I–II, In Kommission bei Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1958–1959
Bibliografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Joanna Rostropowicz, Śląski był jego językiem ojczystym, w: Śląsk bogaty różnorodnością – kultur, narodów i wyznań. Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin (red. Krzysztof Kluczniok, Tomasz Zając), Centrum MultiMedialne, Czerwionka-Leszczyny 2004, s. 47–54, ISBN 83-920458-5-8
- Gedenkschrift für Reinhold Olesch, hrsg. von Hans Rothe, Roderich Schmidt, Dieter Stellmacher, „Mitteldeutsche Forschungen” 100, Böhlau Verlag, Köln–Wien 1990, ISBN 3-41202-190-3
- Stanisław Urbańczyk, Śp. Reinhold Olesch (24 IX 1910 – 23 VI 1990), „Język Polski”, R. LXXII, 1992, nr 2–3 (marzec–czerwiec), s. 81–85 [trza mieć DjVu].


c: text/html

text:
Faborka Möbiusa
Faborka Möbiusa to je dwuwymjarowo zwarto topologiczno roztůmajtość kero fůnguje we trziwymjarowyj przestrzyńi. Jeji charakterystycznům cechům je to, iże mo ino jydna strůna - idźe przelyźć na jeji drugo strůna bez przełażyńo bez rant. Idźe ja zrobjyć bez sklejyńy gurta kůńcůma "na uopy". Sklejyńy ranta faborki Möbiusa, kerygo ńy idźe zuůnaczyć we trziwymjarowyj przestrzyńi, dowo flaszka Kleina. Faborka uopisali mjymjycki matymatiker August Ferdinand Möbius a Johann Benedict Listing we 1858 roku.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ústecký kraj
Ústecký kraj (serbsce Wusčanski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w sewjernych Čechach a ma něhdźe 820.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a najwjetše město je Ústí nad Labem (Wusće).
Ústecký kraj mjezuje ze Sakskej na sewjeru, z Libereckim krajom na wuchodźe, Srjedźočěskim krajom na juhu a Karlowarskim krajom na zapadźe. Wobsteji z 354 gmejnow, z nich 46 městow. Najwažniša rěka w kraju je Łobjo ze swojimaj lěwymaj přitokomaj Wohra a Bílina a prawymaj přitokomaj Ploučnice a Kamenice. Sewjernu hranicu z Němskej tworja Rudne horiny, Połobske pěskowčiny a Łužiske horiny. K Wusčanskemu krajej słuša tež Šluknovski wuběžk, najsewjerniša kónčina Čěskeje republiki.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Wusčanskeho kraja su:


text:
Idzie szukać we necu po naszymu!
Pokozoł sie nowy ślōnski serwis, jakigo jeszcze niy było. Silling.org przigotowoł do ślōnskij społeczności wyszukowarka internetowo ze interfejsym po naszymu!
Wyszukowarka mo miano Szukocz i żeby być barzij akuratnym, trza by ô nij pedzieć, że ôna je metawyszukowarka. To ôznaczo, że ôna niy mo swojij listy strōn, ino pokazuje wyniki ze inkszych wyszukowarek na jednym ekranie.
Ôprogramowanie ôd Szukocza to paket searx, co ôd Kōmisyje Europejskij dostoł grant we rōmach programu Internetu Nowyj Gyneracyje (New Generation Internet; NGI). To je program, co spiyro europejske inicjatywy, co mogōm pōmōc zbudować internet do ludzi zamiast do amerykańskich korporacyji.
Architektura ôd Szukocza je tak zbudowano, że wyszukowarka szanuje prywatność ôd używocza. Nojbarzij ciepie sie we ôczy to, że serwis wychodnie niy ôstawio po sobie zbiorōw cookies. Dopiyro jak sie zmiyni preferyncyje, to ône sōm spamiyntowane we cookies. Te zbiory niy sōm używane do niczego inkszego, ino do pamiyntanio preferyncyji.
Wyszukowarka niy pokazuje tyż profilowanych wynikōw szukanio. Co to ôznaczo? Że Google tworzi ô kożdym używoczu profil, żeby wiedzieć, co go nojbarzij interesuje. Google wiy, że używocz na feryje jeździ do połedniowyj Europy abo woli klocki Lego ôd ciastoliny i przi szukaniu pryndzyj pokoże Italijo i Lego niż Egipt i ciastolina. Take profilowanie je dobre, ale ôno sie niy ôgraniczo ino do feryji i bawidełek. To sie tyko tyż wiadōmości i spraw światopoglōndowych, tōż Google zawiyro ludzi we kōmorze echo i pokazuje to, co sie zgodzo ze jejich włosnym poglōndami. To kludzi to coroz barzij ekstrymalnych poglōndōw i tego, że przestowōmy umieć ze sobōm godać. Szukocz niy tworzi żodnego profilu i wszyskim pokazuje gynau take same wyniki, co może pōmōc we lepszym spokopiyniu świata i byciu lepij poinformowanym.
Ôkrōm prywatności wyszukowarka mo funkcyje szukanio we wybranym jynzyku i przekazowanio szukanio we inksze miyjsca. Bez przikłod wpisanie we Szukoczu:
!!wach Bytōm
prześle pytanie do Wachtyrza, a tyn pokoże wszyske artykuły, co w nich je mowa ô Bytōmiu. Wiyncyj takich skrōtōw szukanio idzie znojś na podstrōnie „instrukcyjo”.
Adresa ôd serwisu to https://szukocz.slon.ski. Dodejcie sie do przeglōndarek.


text:
Matej Bogumił Broniš
Matej Bogumił Broniš (němsce Mathias Gotthelf Bronisch; * 3. junija 1868 w Lutolu, † 12. januara 1937 w Berlinje-Wilmersdorfje) bě serbski farar, rěčespytnik a wodźićel delnjoserbskich Młodoserbow.
Narodźi so jako štwórty syn Lutolskeho fararja Pawoła Fryca Broniša a jeho mandźelskeje Awgusty Křćenska kniha Lutolskeje wosady, čo. 12/1868  a wopytowaše wot 1877 do 1886 gymnazij w Choćebuzu. Potom studowaše ewangelsku teologiju a slawistiku w Göttingenje, Berlinje a Lipsku. Wot 1900 do 1903 bě pomocny farar při klóšterskej (serbskej) cyrkwi w Choćebuzu, wot 1903 do 1908 z fararjom w Górjenowje a wot 1908 do 1917 w Barmenje-Elberfeldźe. Wot 1917 do 1937 skutkowaše jako wyši farar a superintendent w Čelichowje (tehdy němsce Züllichau, dźensa pólsce Sulechów) a bu 1933 po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow na někotre měsacy zajaty.
Po zběhnjenju fakultatiwneje wučby serbšćiny na Choćebuskim gymnaziju w lěće 1888 započa Broniš swojich sobušulerjow w maćeršćinje rozwučować. Z tutoho kruha wutwori so pozdźišo pod Bogumiłom Šwjelu a Wylemom Nowym delnjołužiske młodoserbske hibanje. Broniš wobdźěleše so na zarjadowanju koncertow Młodoserbow a wustupi tež wospjet jako swjedźenski rěčnik. W lěće 1890 wudawaše za někotre tydźenje prěnju delnjoserbsku młodźinsku nowinu Serbska Wutšoba. Hromadźe z Kitom Šwjelu a Hendrichom Jordanom přełoži Robinson Crusoe do delnjoserbšćiny. Jeho wosebity zajim słušeše rěčespytnym prašenjam. Promowowaše z dźěłom wo kašubskich dialektach a dopisowaše mjez druhim rěčne powučenja do Bramborskeho Casnika.
Matej Bogumił Broniš bě sobustaw serbskeho studentskeho towarstwa Sorabicum w Berlinje. 1889 załoži serbske spěwne towarstwa w Chmjelowje, Zaspach a Škódowje.
Spisaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Die oskischen I- und E-Vocale. Eine statistisch-descriptive und sprachgeschichtlich-vergleichende Untersuchung. Leipzig: W. Drugulin, 1892 (disertacija)
- Kaschubische Dialectstudien. 2 Hefte. Leipzig: Otto Harrassowitz. 1896, 1898
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Gerat Hančka: Broniš, Matej Bogumił. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 74sl.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Friedhelm Hinze: Zu Leben und Werk von Gotthelf Matthias Bronisch (1868–1937). W: Zeitschrift für Slawistik zwjazk 37/2, 1992, str. 283–286 (online)
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Twórby a wotkazy k nim pola Wikisource (němsce)


text:
Minjene tři njewšědnje horce lěta su Klětnjanskemu hatarstwu wulke starosće načinili. Wótku do pola ćisnyć pak rybar Dietmar Bergmann přiwšěm nochce – hišće nic.
Klětno (CK/SN). Kónclětna předań karpow, pstruhow a dalšich družin ryby je dawno nimo. W swojim Klětnjanskim hatarstwje mataj Dietmar Bergmann a jeho sobudźěłaćer Friedhelm Petrick najebać to wjele dźěła. W najwjetšim dźělu hatow je w zymje woda wotpušćena. To je wobswětej najpřihódniša desinfekcija, hdyž dno tak porjadnje přemjerznje. Kromy hatow dyrbja rybarjo skrućeć, ale tež saki a mašiny zwuporjedźeć. Spočatk februara započnu potom zaso wodu do hatow pušćeć – jeli woda budźe.


text:
Wikidata/Pšašanja zawjeźenja
Toś ten bok wótegronja na powšykne pšašanja, kótarež nastawaju se za diskusije wó zawjeźenju Wikidata do Wikipedijow.
Powšykne
Cogodla maju boki we Wikidata mjenja ako Q123?
Wikidata jo wěcejrěcny projekt. Njejsmy kśěli elementam identifikatory we wěstej rěcy daś a pśez to tu rěc napśeśiwo wšym drugim rěcam faworizěrowaś. Togodla elementy dostawaju numer we Wikidata. Toś ten numer jo jadnorazny identifikator. Ale kuždy element ma pomjenjenja we wšych móžnych rěcach, kótarež su zwětšego jano titele wótpowědnych boko Wikipedije. Wužywaju se na Wikidata za lažčejše pytanje a wěcej komplicěrowane procese.
Kak zgónijom, lěc móje nastawki na Wikidata su wót wandalizma pótrjefjone?
Kužda změna we Wikidata, kótarež póśěgujo se na nastawki, kótarež wobglědujoš na swójej Wikipediji, by měli se w twójej wobglědowańkach pokazaś. Jolic wiźiš něco njepšawego, źi do Wikidata a pópšaw jo.
Faza 1 (mjazyrěcne wótkaze)
Wikidata jo so na mójej Wikipediji startował. Mógu zachopiś, mjazyrěcne wótkaze z nastawkow wótwónoźowaś?
Na lěwem boku kuždego nastawka pód lisćinu mjazyrěcnych wótkazow maš kliknjobnu šypku, kótaraž wótkazujo na Wikidata. Jolic tomu tak jo, móžoš mjazyrěcne wótkaze z nastawka wótpóraś. Njewótpóraj pśedłogi, kótarež pokazuju wuběrne a dobre nastawki w drugich Wikipedijach. Rozsud, lěc take wótpóranje jo akceptabelne, pśistoj zgromaźeństwoju twójogo projekta.
Pšosym źiwaj na to, až někotare boty nejpjerwjej zasej zasajźuju mjazyrěcne wótkaze, kótarež su se wótpórali. Toś ten problem se sam rozwězujo, dokulaž boty se aktualizěruju. Jolic to se stawa, móžoš botowemu wobsejźarjeju powěźeńku pósłaś, aby jogo pšosył, aby swój bot aktualizěrował.
Jolic mjazyrěcne wótkaze wóstawaju w nastawku, pśipisuju informacije z Wikidata.
Kak ma se z napšawdu komplicěrowanymi mjazyrěcnymi wótkazami? Kak mam z tymi něnto wobchadaś?
Jo hyšći móžno, mjazyrěcne wótkaze ako do togo we wikiteksće definěrowaś. Móžoš pótakem w toś tych padach ako doněnta póstupowaś.
Som nowy bok napórał. Mam mjazyrěcne wótkaze pśidaś?
Jadna móžnosć jo, wótkaze pśidaś. Su nejskerjej boty mjazyrěcnych wótkazow, kótarež hyšći pśidawaju wótkaze do Wikidata. Hyšći lěpše rozwězanje: možoš do Wikidata hyś, wótpowědny zapisk pytaś (na pśikład za tym, až wužywaš móžnosć "element pó titelu" a pytaš nastawk w jadnej z rěcow, w kótarejž do togo jo eksistěrował), a nastawk, kótaryž sy napórał, manuelnje zapiskoju pśidaś.
Kak njepokazujom wótkaze z Wikidata na někakem boku?
Aby wótkaze z Wikidata schował, wužyj magiske słowo {{noexternallanglinks}}. Jolic jo samo, budu se wšykne wótkaze na tom boku wótwónoźowaś. Magiske słowo dajo se teke wužywaś, aby specifiske mjazyrěcne wótkaze wótwónoźeło, jolic wužywa se z parametrami. {{noexternallanglinks:dsb|hsb}} buźo na pśikład dolnoserbske a górnoserbske mjazyrěcne wótkaze wótwónoźeś.
Faza 2 (infokašćiki)
When will this be deployed on my project?
Phase 2 has now been deployed on all Wikipedias. Sister projects are following.
Groni wužywanje Wikidata, až buźo se Wikipedija w mójej rěcy ze zarodkami wó kuždej małej jsy w swěśe połniś?
Ně. Wikidata staja móžnosć k dispoziciji, jadnore boki z wóspjetujucym se wopśimjeśom, kaž na pś. wobydlarstwo, pśestrěń a gustosć jsow lažko napóraś ale lažy pla zgromaźeństwa rozsuźiś, kak toś ta móžnosć wužywa se we Wikipediji twójeje rěcy. Boki wó jsach by dejali se hyšći pśidaś - Wikidata njama tuchylu žedne plany, aby to awtomatiski cynił.
Co stawa se z eksistěrujucymi infokašćikami?
Wóne funkcioněruju dalej ako doněnta. Aby se Wikidata wužywał, musy něchten pśedłogu změniś a ju pśiměriś.
Kak dejamy k zgromadnemu měnjenjeju wó wjelgin kontrowersnych temach pśez rozdźělne Wikipedije dojś?
To njejo trěbne. Wikidata móžo šyroku paletu twarźenjow a referencow wopśimjeś, aby je pódpěrali. Jadnotliwe Wikipedijowe zgromaźeństwa mógu rozsuźiś, kótare z nich preferěruju w swójej Wikipediji. W nejgóršem paźe móžoš jano wěste gódnoty lokalnje wobchowaś, ako to stawa se něnto.
Kak móžomy daty z infokašćikow Wikidata zapśimjeś?
Stej dwě droze. Za nejwěcej wěcow móžoš zapśimowańsku syntaksu wužywaś, kótaraž wopisujo se how. Za dalšne kompleksne wěcy buźo Lua k dispoziciji stojaś.
Faza 3 (lisćiny)
Groni wužywanje Wikidata, až musymy lisćinowe nastawki napóraś? Njecynimy to w swójej rěcy
Ně. Wikidata staja jano móžnosć k dispoziciji, lisćinowe nastawki lažko a awtomatiski napóraś. Njetrjebaš ju wužywaś. Móžoš druge funkcije Wikidata wužywaś, na pśikład centralne składowanje mjazyrěcnych wótkazow, bźez togo až by móžnosć awtomatiskego twórjenja lisćinow wužywał.


text:
Pojyziyrze Palowickie mo wszyjsko, czego trza, coby pasownie dychnyć. Kolorskie sztreki, drōgi dlo piechciorzy i rozmaite zorty zwiyrzy i flancōw.
landszafty
-
-
Chiemsee – cudne jyzioro, gryfne isle na nim, a ku tymu dwa zōmki, rajza szifym i sztyjc zocny landszaft naôbkoło. Trza co wiyncyj, coby noleżycie dychnyć?
-
Jako nojlepij pozaglōndać na Manhattan? Gynau ze szifu na rzyce Hudson. Kuknijcie społym snami na Statua Zwōlności a hyrski Empire State Building i poczytejcie jako fajrujōm au-pair we Nowym Jorku!
-
Dzisioj nawiydzōmy Monterosso, Vernazza, Riomaggiore, Corniglia i Manarola, tōż hyrskie italijskie Cinque Terre. We jedyn dziyń!
-
California State Route 1 to niy ma wygodno abo ykōnōmicznie ôpłacalno droga. Ale gryfniyjszyj sztreki miyndzy San Francisco a Santa Barbara niy znojdziecie.
-
Portugalsko Sintra to gryfne miasto zaro wele Lizbōny. Zōmki, pałace i trocha łażynia pod gōra – kożdy znojdzie cosik dlo siebie.
-
Kōniec świata. Dugo tak ô Cabo da Roca myśleli ludzi z Europy. Kuknijcie na galeryjo ze kōńca naszego kōntynyntu.
-
Aufcugi – jedyn z symboli Lizbōny. Małe, żōłte wagōny, skirz kerych idzie dychnyć miyndzy gōrkami.
-
Miradouros to landszaftowe sztele – place, kaj idzie wejrzeć z wiyrchu na wszyjsko to, co piyknego mo Lizbōna. Mus!
-
Keukenhof to wieli park, w kerym znojdziecie wiyncyj jak 7 miliōnōw kwiotkōw na 32 hektarach pola.


text:
▶ Adwentna knižka Měrki Mětoweje
W němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za dźěći wot Měrki Mětoweje wušła. Knižka z titulom »Fräulein Schmollbraten feiert Advent« słuša do čitanskeho rjada adwentnych knižkow nakładnistwa a funguje kaž adwentny kalender. Ze swojej stawiznu wokoło Liski měri so awtorka na čitarki a čitarjow wot 5 lět.
▶ Digitalizowanje zawostajenstwa Šwjele
Wot spočatka oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948). Při tym so žórła z archiwa nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće ze spěchowanskeho programa »Digitalizacija a spřistupnjenje«.
▶ Muzej zasej wótwórjony
Pó styri lěta trajucych twaŕskich źěłach jo Serbski muzej w Chóśebuzu wót 27. oktobra zasej wótwórjony. Pśi tom jo se nowa trajna wustajeńca pód mjenim »Tak dłujko ako serbstwo wobstoj« zarědowała, kótaraž pśedstaja we wósym tematiskich wobłukach žywjenje Serbow w Dolnej Łužycy. Ako wósebnu wustajeńcu pokazuju se pód titulom »Wuglědy – Perspektiven« fotografije Maika Lagodzkego.
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku rěc se górjecym rozgranjała.Móžośo se našym cytarjam skrotka pśedstajiś?
Dobry źeń! Mě se groni Norbert Christoph Eckstein. Bydlim něźi pěśnasćo lět w małej wjasce blisko Nürnberga a źěłam na wušem krajnem sudnistwje. Lěcrownož som se w Pólskej naroźił, lažy mója domownja wšak w měsće Regensburg, źož som swójo źiśetstwo a młoźinski cas pśežywił.Wobkněžyśo źaseś rěcow a cośo dalšne dwaźasća nawuknuś. Wótkul pśiźotej Waš zajm a Waš talent za rěcy? Kak resp. z kótarymi srědkami rěcy wuknjośo?
Haha! Něnto sćo tšochu spśegnawali, ale źěkuju se Wam za kompliment. W běgu žywjenja som młoge metody wopytał. Gramatiku dejm faktiski zaměrnje wuknuś, ale słowa mógu sebje nejlěpjej markowaś, gaž cytam kniglicki a casopise za źiśi. Z barwojtymi a wjasołymi wobrazkami mógu wjelgin spěšnje a efektiwnje asociacije twóriś. W rěcach som južo pśecej dobry był, som pak matematiski njewobdarjony. Licby a licenje su za mnjo pšawy horor! Matematiki dla njamam abituru. Som se pótakem rozsuźił za wukubłanje ako korespondent za engelšćinu a francojšćinu. Tegdy jo to za mnjo jadnučka alternatiwa była.
Martin Pižga – Scena z baletneho předstajenja »W stwičce« SLA, kotrež měješe 31. oktobra swoju premjeru.
Pućowanska swoboda, demokratija, swoboda měnjenja – štož je dźensa samozrozumliwe, su sej ludźo tudy před 30 lětami z měrliwej rewoluciju wubědźili. Kniha »Nowa swoboda?« přinošuje k reflektowanju časa přewróta 1989/90 ze serbskeho wida.Cordula Ratajczakowa, Nowa swoboda? – Dopomnjenki na přewrót 1989/90, čornoběłe fotografije, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 148 s.
Kniha wuńdźe 9. nowembra 2020 a so na knižnej premjerje prěni raz předawa (hlej str. 40).
Noworjadowanje hospodarstwa, wužiwanje/njewužiwanje nowych šansow w serbskim šulstwje, rozpušćenje prodrustwa – rozsudy před 30 lětami maja wliw hač do dźensnišeho a postajeja towaršnostnu runje tak kaž indiwidualnu situaciju tež Serbow.
▶ Dźěćaca antologija
Serbskej awtorce Monika Dyrlichowa a Dorothea Šołćina stej zastupjenej z powědančkomaj w serbisko-němskej antologiji »Dećja radost – Kinderfreude«, wušłej w Běłohrodźe 2020. Na nimale 500 stronach prezentuje Klub lubowarjow knihow »Majdan« stawiznički, bajki a basnje za dźěći, kotrež je dwurěčna spisowaćelka Dragica Matejić Schröder (*1948) wubrała a přełožiła – pak do němčiny, pak do serbišćiny. Teksty k temje dźěćatstwo napisachu 63 awtorkow a awtorow z wjacorych europskich krajow, wone su po předmjenach rjadowane a so w dodawku z nadrobnymi biografiskimi podaćemi wudospołnjeja.
▶ Fotowy festiwal w Zhorjelcu
Wot 10. septembra do 1. nowembra wotmě so 6. Zhorjelski fotowy festiwal »Schauplätze«, kotryž wěnowaše so lětsa urbanizowanju w nas wobdawacym swěće, w industriji, ratarstwje, towaršnosći a architekturje. Nimo wšelakich wustajeńcow, kotrež so zdźěla jenož digitalnje pokazowachu, přewjedźechu so tež akcije, hdźež so zajimcy wobdźěleć móžachu. Z wustajeńcomaj zastupjenaj běštaj mjez druhim Jürgen Maćij z wobrazami łužiskich brunicowych jamow a Thomas Kläber z fotami wjesneho žiwjenja pod titulom »Land. Leben«. K tutej temje, z kotrejž so wón mjeztym wjace hač połsta lět zaběra, je lětsa publikacija w LND wušła.
Maćij Bulank – Wiolinist Malte Hübner składnostnje koncerta »Pućowanje po hudźbnym swěće Serbow« 4. oktobra na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja
▶ Festiwal šesćiměstow
Na 3. hudźbnym festiwalu »Přińć a woteńć«, pod patronatom sakskeje ministerki za kulturu a turizm Barbary Klepsch (CDU) organizowaneho wot spěchowanskeho towarstwa samsneho mjena, wustupichu z młodźinskim wokalnym ansamblom Studnja, swingband Kula Bula a wirtuozku na tereminje Carolinu Eyckec tež serbscy wuměłcy. Nimo toho postarachu so wot 10. do 22. awgusta w Budyšinje, Kamjencu, Zhorjelcu, Žitawje a Lubiju kaž tež w Hrodźišću, Rychbachu, Wósporku a Warnoćicach mjez druhim Kai Schumacher, duwo OMG Schubert, Konstantin Dupelius, Jerzy Owczarc, Luise Enzian a skupina Tango Misterio wo najwšelakoriše zynki wot eksperimentelneje elektroniki přez folkloru hač k rejowanskej hudźbje. Dalše programowe dypki běchu na přikład reje, performance, »muzikaliski rozmołwny salon« a čitanje ze znatym čěskim spisowaćelom Jaroslavom Rudišom. Njewěsteje situacije w zwisku z koronapandemiju dla běchu zarjadowarjo paralelnje planowali, tak zo mějachu zajimcy prěni raz składnosć, festiwal z pomocu livestreama sćěhować.
▶ Prapremjerje w Podstupimje
Braniborske towarstwo Nowa hudźba je wot 20. do 24. awgusta jubilejny 20. swjedźeń »Intersonancy« wuhotowało. W kulturnym domje «Sans titre» kaž tež pod hołym njebjom po zwukowej čarje w Podstupimskim nutřkownym měsće prezentowachu mjezynarodni komponisća swoje najnowše twórby. Mjez druhim zaklinčachu tež prapremjerje Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera kaž tež rědko hraty kruch Ulricha Pogody. Nimo koncertow – jedyn z wjerškow bě naročna rekapitulacija sławneho rumo-akustiskeho eksperimenta Alvina Luciera »I am sitting in a room« – wopřijimaše festiwalowy program diskusije, stawizniski sympozij kaž tež wuměłske dźěłarnički, kotrychž wuslědki chcedźa we wobłuku lětušeje »Choćebuskeje hudźbneje nazymy« předstajić.
Sakske ministerstwo za kulturu a turizm je štwórty raz Myto Zejlerja spožčiło. Z 5 000 eurami dotěrowane wuznamjenjenje přizna lětsa publicistce, muzikologowce a cyrkwinskej hudźbnicy Chrysće Meškankowej.
»Je mi wulka česć a zdobom radosć, zo spožča mi ze stron Swobodneho stata Sakskeje Myto Zejlerja 2020 za mój angažement na polu serbskeje rěče. Myto nima hišće dołhu tradiciju. Sakske knježerstwo z tajkim počesćenjom signalizuje, zo wobhladuje serbski lud jako awtochtony narod z prawom na runoprawosć. Skutkowanje serbskeje ciwilneje towaršnosće njepřewostaja swobodny stat tuž samoběhej, ale je spěchuje a samo hódnoći.
Widźu so dźensa tu jako zastupjerka mnohich aktiwnych w zašłosći, w dźensnišej demokratiskej dobje a zdobom jako impuls dawaca přichodnym generacijam. To rěka: dźěłać za towaršnosć tam, hdźež je trjeba a dołhož mocy dosahaja; wědomje a sebjewědomje prócu nałožić na dobro serbskeho ludu. A dokelž wučinja našu identitu po mojim měnjenju w prěnim rjedźe rěč, ma kóždy z nas swoje činić, zo ju přikładnje nałožuje a njeskomoli.
Handrij Zejler, po kotrymž bu tele myto sakskeho ministerstwa za kulturu pomjenowane, je swój čas jasnje spóznał, zo ma so serbska rěč jako srědk komunikacije dale rozwiwać. Wón sta so w dobje narodneho wozrodźenja ze załožerjom serbskeje literarneje rěče. Jeho tekst serbskeje narodneje hymny njejsu ženje změnić trjebali, a wón hodźi so z prawom jako bjezčasny wobhladować. Jeho poezija wuprudźa wonu lubosć k serbskej rěči, kotrejež nałožowanje ma so wot małosće zwučować a njesmě so tež po tym zanjechać.


text:
Malawi
Malawi, Republika Malawi (ang. Republic of Malawi; čičewa Malaŵi, Dziko la Malaŵi) downij Ńjasa – państwo we wschodńij Africe, bez dostympu do mořa. Grańičy s Tanzańijům, Mozambikym a Zambijům.
S půunocy na pouedńe kraju rozćůngo śe Wjelgi Růw Zachodńi, we uobrymbje kerygo znojduje śe třeće co do wjelgośći jeźoro afrikańske - Ńjasa, powstoue we wyńiku ruchůw tektůńičnych na placu Wjelgich Rowůw Afrykańskych. S pouedńowych krańcůw jeźora wypúywo řyka Shire, kero je dopuywym Zambezi. Na wschůd a zachůd uod jeźora Ńasa we krajobraźe důminujům wysoke puaskowyže. Pouožůna na půunocy kraju wysočyzno Nyika śyngo 2600 m n.p.m. Na pouedńe uod jeźora Ńjasa rozćůngo śe wyžyna Shire wyžyna), kero přechodźi we masyw gůrski Mlandži, uośůngajůncy wysokość 4000 m n.p.m. Klimat Malawi na přewažajůncym uobšaře podzwrotńikowy.


text:
Zapadopomorske wojewódstwo
Zapadopomorske wojewódstwo (pólsce Województwo zachodniopomorskie, kašubsce Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò) je wojewódstwo při Baltiskim morju na sewjerozapadźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Šćećin. Druhe wuznamne města su Koszalin, Stargard, Kołobrzeg a Świnoujście.
W lěće 2019 měješe wojewódstwo 1.698.344 wobydlerjow.[1]
Zapadopomorske wojewódstwo mjezuje na zapadźe z Mecklenburgsko-Předpomorskej a Braniborskej. Tu twori rěka Wódra hranicu z Němskej.
Hač do lěta 1945 słušeše teritorij dźensnišeho wojewódstwa do Němskeje.
PowiatyWobdźěłać
Zapadopomorske wojewódstwo wobsteji ze slědowacych 18 powiatow (wokrjesow):
Města Šćećin, Koszalin a Świnoujście su bjezwokrjesne.
WobrazyWobdźěłać
Swětłownja w Kołobrzegu
Přibrjóh Baltiskeho morja w Darłowje (Rügenwalde)
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
WotkazWobdźěłać
Delnja Šleska • Kujawsko-Pomorska • Łódź • Lublin • Lubuš • Małopólska • Mazowska • Opole • Podkarpatska • Podlaska • Pomorska • Šleska • Swjatokřižska • Warminsko-Mazurska • Wulkopólska • Zapadna Pomorska


text:
Doma we Łužicy, sylni w Europje,
splećenje přez našeho language diversity pilota!
Pilot je stajnje potom prašany, hdyž dźe wo to, regiony a rěče mjez sobu zwjazać a styki nawjazać.
Němsko-danski hraničny region chce zajim za rěč dateho susodneho kraja budźić – idealne městno za zasadźenje našeho pilota. Tež Łužica přeje sej wjace wuměny z regionami, kiž maja podobne problemy. Pilot zwjedźe tajkich ludźi hromadźe – na př. na Mjezynarodnym folklornym festiwalu Łužica, na kotrymž je wjele wšelakich kulturow a rěčow zastupjenych.
Wot horjeka hlada pilot stajnje na pisanu, wšelakoru geografisku kartu. Kak zrudne by było pilot być, by-li deleka wšo jenake a šěre wupadało? Wón sadźi tež tebi nawoči na nós. Hodźi so wosebje derje tam, hdźež su naša cilowa skupina dźěći a młodostni, wšako je swojeho powołanja dla, wo kotrymž wjele dźěći soni, jara woblubowany a wobhladuje so jako cool, moderny a dyrdomdejski. Je sej swojeje zamołwitosće wědomy – runje tak kaž my, dokelž wěmy, kak wažne to je, za čož so zasadźamy: mnohotnosć! Wón je prototyp pućowanja, přetož zmóžnja pućowanje a z tym wotkryće druhich kulturow.


text:
Sahara
Sahara je z dźewjeć milionami kwadratnych kilometrow najwjetša pusćina na zemi. Wupřestrěwa so w sewjernej Africe mjez Atlantiskim oceanom a Čerwjenym morjom a je ze zapada do wuchoda wokoło 5000 km šěroka, ze sewjera do juha wokoło 2000 km. Jeje połoženja dla płaći Sahara kaž jako wobrotnikowa pusćina. Rěčna oaza Nila přetorhuje Saharu w Egyptowskej.
Sewjernje Sahary namaka so Maghreb (arabsce za „zapad“), južnje tak mjenowany sahel („pobrjóh“). Staty w Saharje su Egyptowska, Libyska, Mali, Niger, Čad, Sudan, Mawretanska, Zapadna Sahara, Marokko, Algeriska a Tuneziska.
Najwjetši dźěl Sahary zestaje so z kamjentneje abo skalneje pusćiny (hammada) abo tež ze šćerkoweje pusćiny (serir). Sławna pěskowa pusćina (erg) twori jenož pjećinu cyłeje přestrjenje. Najwyše městno w Saharje je Emi Koussi w horinach Tibesti (3.415 m). Jenička stajna rěka je Nil.
Klima w Saharje je sucha a wodnjo horca, cyłolětnje z pasatowym wětrom. Nocy pak móža być jara zymne, w zymje samo z temperaturami pod nul stopnjemi. Přerězne mnóstwo spadkow je jenož 45 mm; w někotrych lětach so scyła njedešćuje.


text:
Prěni raz wobdźělitej so Budyskej Serbski dom a w nim Serbska kulturna informacija jutře na Budyskej nakupowanskej nocy Romantica. Cordula Ratajczakowa je so ze zamołwitej za marketing Załožby za serbski lud Hanku Budarjowej rozmołwjała.
Što je pozadk rozsuda, aktiwnišo na Romantice so wobdźělić?
H. Budarjowa: Powšitkownje chcemy składnosć wužić a na Serbow skedźbnić. Za to zajimcam durje sobotu šěroko wotewrjemy. Dźe wo to, wćipnosć wopytowarjow budźić a jim přistup k Serbskemu domej wolóžić. Chcemy ludźi, kotřiž sej to hewak snano njezwěrja, do Serbskeje kulturneje informacije wabić – w nadźiji, zo woni tež přichodnje swój puć k nam namakaja. Je to zdobom krok do tohole směra, SKI zjawnosći bóle wuwědomić. Zaměr zhromadneho projekta Załožby, Domowiny a „My – serbske młodźinske dźěło“ je wšelakory, zhromadnje pak přihotujemy projekt z wulkim zapalom.
Što wopytowarjej jutře poskićiće?


text:
Marlene Langerowa z Wotrowa, čłonka iniciatiwy na dobro kapłana dr. Jensa Buliša piše:
Tydźenja, 11. septembra, zhonichmy z wozjewjenjow wotpohlad biskopa Timmereversa, Chróšćanskeho kapłana dr. Buliša do Žitawskeje wosady k nowembrej přesadźić.
To je za nas katolskich wěriwych jara zrudźaca powěsć. Hižo wjele lět smy we Wotrowje bjez swójskeho fararja. Administratiwnje so Wotrow přez Chróšćansku faru zastara. W zašłosći smy tež hižo serbskorěčnych duchownych (na př. přez wotchad do domizny) zhubili a w přichodźe so dalši na wuměnk podadźa.
Kak wusko su cyrkej, wěra a rěč tu we Łužicy ze sobu zwjazane, móžemy wšitcy dźeń wote dnja w našich wjeskach dožiwić. Serbskich, serbskorěčnych duchownych bywa dźeń a mjenje. Hladajo na to, kelko Božich mšow smy hišće měli, jako mějachmy swójskeho duchowneho, je so ličba Božich mšow stajnje redukowała. Dlěši čas so hižo žane dźěćace a młodźinske kemše wjac njeswjeća. Tež ministranća su sebi samym přewostajeni.


text:
A z tym drożdżowym to bōło tak: prziszoł rołz1 hydraulik sprawdzić instalacja i jak łobejrzoł pustoł blacha, to jakosik my sie dali do gołdki2 ło pieczyniu. I łon tu narozki padoł3, że moł taki recept4 na drożdżowe, co to jego „babcia robiła 100 lat przed wojną”- pedzioł tak, bo to bōł hadziaj5, ale że recept bōł fajny, to żech sie go zarozki6 zapisoł. Te drożdżowe je tak ajnfachowe7, że kołżdymu sie musi udać. Na wiyrch8 idzie wciepnōńć byle co, a to wszystko na takim miynkim spodku- Ōłma łod moji Baby by padała: międziutkie 😉
Co potrza?
3 jajca
1 szklōnka cukru
1 szklōnka mlyka
1 szklōnka łoleju
1/2 paczki drożdży (5 dkg)
3 szklōnki mōnki pszynny
Na wiyrch idzie dać, co Wōm sie uwidzi: jabka, śliwki, brzoskwinie, banany… yno pamiyntejcie, żeby niy bōło tego za kans9, bo owoce puszczajōm zaft10 i żeby Wōm tego ciasta niy przemoczōły.
Do jaki miski na wieczōr wciepcie jajca, cuker, mlyko, łolyj i drożdże. Pomiyszejcie yno byle jak jakōm warzechōm i na całoł noc wrojście do lodōwki- niy, niy ogup żech 😉 Na drugi dziyń wsujcie do tego mōnka, wymiksujcie i odstołwcie do wyrośnięcia (tak ze 1 godzina niech sie to postoji). Włōnczcie sie piec na 180 stopni. Przelyjcie ciasto na blacha, na wiyrch dejcie owoce i rajn11 do pieca na około 40 minut- zależy łod tego, co dołcie na wiyrch, bo niyroz moge i siedzieć we bratrurze12 godzina. Co tu dużo gołdać, trza wachować13, a potyn- już yno smacznego 🙂
1raz
2rozmowy
3powiedział
4przepis
5nie Ślązak
6zaraz
7proste
8górę
9dużo
10sok
11do środka
12piekarniku
13pilnować


text:
Janšojce
Janšojce (nimski Jänschwalde) su dwójorěcna gmejna w zwězkowem kraju Bramborska na pódzajtšu Nimskeje. Laže we wokrejsu Sprjewja – Nysa a słušaju k amtoju Picnjo. Gmejna jo wjeligin znata za milinaŕnju Janšojce a brunicownju Janšojce
W Janšojcach jo se naroźił Benjamin Běgaŕ, dolnoserbski faraŕ, spisowaśel a kulturny procowaŕ (1873–1945).
StawiznyWobdźěłać
Pó kóńcu lodoweje doby pśed 10.000 lětami ako jo było zasej śoplejše a jo dało někotare zwěrjeta a rostliny, su pśišli nomadizěrujuce góńtwarje a zběrarje pśez źinsajšne Janšojce. Ale wobstawne wobsedlenje pśez luźi njejo dało. W 3. lěttysacu pśed naroźenim Kristusa jo tam móžno było na roli źěłaś a dobytk kubłaś, dokulaž klimatiske wobstojnosći su se pólěpšyli. Luźe w młodokamjeńtnej dobje su wužywali južo źěłowe rědy z kamjenjow a sudobja z paloneje běłeje gliny, ale nic tak wjele pśedmjatow z togo casa su se namakali. Akle z bronzoweje doby dajo źinsa wjele namakankow (na pśikład keramik, broni, pyšnjeńki a źěłowe rědy). W maju 1937 jo na pśikład źěłaśeŕ pśi zeleznicy Richard Schwella z Janšojc – Pipanojce 10 pjeršćenjow za spódnu ruku z bronze wukopał. Se góda, až su se importěrowali z Durinskeje. Weto slěźarje se mysle, až njejo dało w tom casu wobstawne wobsedlenje. Wóni měnje, až luźe su strony źinsajšnych Janšojc jano pśeprěkowali na běgu wót Chóśebuza do Gubina. W prědnych lětach pó naroźenju Kristusa su Germany w stronach Janšojc žywe byli (Burgundarje, Semnony). Pla śěganja ludow su Germany spušćili Dolnu Łužycu a Serby su pśišli z pódzajtšneje Europy do pódzajtšneje Nimskeje. Wóni njejsu byli jadnotna etniska kupka, ale su se zestajili z někotarych rodow. Do Dolneje Łužyce su pśišli z tym gibanim roda „Lunsici“. Mě “Łužyca” źo slědk na toś ten rod. W lěśe 1346 su Janšojce se prědny raz ako cerkwina wjas naspomnjeli (su musali pón 3 kroše na biskupstwo płaśiś) Ale z togo wuchada, až jo dało wjas južo w 13./14. stolěśu a až jo se wužywała ako droga wót Chóśebuza do Gubina (luźe su cesto wubrali drogu pśez „gólu Jänschensa“). Janšojce laže na kupje z pěska, ale dla bagnišćow we wokolinje, jo dało teke cesto pólaśa tam. Togodla domy su se twarili na wjelikich zanjasonych kamjenjach a dwóry su se flastrowali z bolami. Stare domy su pak bolane chromy pak domy z gliny byli, a su měli słomjane kšywa abo sćinjane kšywa. W amtskich knigłach Picnja wót 1554 stoj, až w cěłej Małksej – Sprjewi- nižynje bagnowy lěs w tom casu jo był. Ale južo tam jo se zachopiło rodowanje. Dokulaž wjele gólow a nic tak wjele pólow jo dało, pólne źěło njejo grało wjeliku rolu w Janšojcach. Ale weto sy namakał łuku za byki a łuku za swinje. Mimo togo su se domy za pastyrjow a za słomu , šaparja a wudwór se twarili. Ale južo na 30.03.1784 jo było rozpušćenje wudwóra, kótarež jo było slěd wót wusušenja, dokulaž to jo pótrjefiło nejlěpše roly wudwóra. W tom casu su pśišli někotare kolonisty do Janšojc a su twórili sedlišćo. Wót 13 kolonistow w lěśe 1777 jo było 11 najamnikow a 2 šejca. 1789/1790 jo teke ceły bagnowy lěs se rodował. Pśi tom jo nastała wjelika płonina za nowe rolnikaŕstwo a za wobsedlenje. Kolonisty w Janšojcach su bydlili ako pódpołdnjowe tak teke pódpołnocne šaparje, což jo było zwenka jsy. Nowy wejsny źěl jo se pomjenił ako Janšojce – Pipanojce a słuša až do źinsa pšawniski k Janšojcam – Wjas. Kolonisty tam su cesto źěłali ako rucnikaŕ, šapaŕ, gólny źěłaśeŕ abo ako najamnik we wudwórje (až do rozpušćenja) abo pla bura. Z twarjenim zeleznice a zeleznicowego zastanišća su namakali teke wjele kolonistow tam źěło, na pśikład ako budkaŕ. Pśez parcelěrowanje někotarych žywnosćow wót burow a „Friedrichshof“ a pśez pśenajmjeśe wót zemje fary a wušeje gólnikaŕnje, su měli mjeńše zawody móžnosć se pówětšyli. Dla togo gólne źěłaśerje a zeleznicarje su pachane domy twarili a burske syny su se sedlili w Janšojcach – Pipanojce. Z tym jo sedlišćo se wjelgin pówětšyło wokoło šaparnje a Janšojce – Pipanojce su měli pón južo wěcej ako 80 byśow. W lěśe 1842 jo wětšnik na droze do Drjejc se twarił, což jo było notne, dokulaž w drugem paźe luźe w Janšojcach luźe su musali wjelgin dłujku drogu k dalšnemu wětšnikoju jěś. 1845 jo dało wjeliki wogeń we jsy, pśi comž 10 dwórow jo se wótpaliło. Teke w 19.stolěśu drogi wót jsy do Janšojc – Pipanojce a do Drjejc su se pówušyli a se flastrowali, a na kóncu (1897) jo dało wusoku wódu, kótaraž jo měła ako slěd njeraźone žni. Wót lěta 1875 su byli amtska wjas. W slědujucych lětach luźe su dostali nowe dopóznaśa wó rostlinach a wó zasajźenju gnojidłow. Z tym jo zasej móžno było wunoski pówušyś. Wót 1900 jo se zachopiła mechanizacija rolnikaŕstwa. Pón luźe su źěłali z secnicu město kóse, z secomłośenicu město cepa a młośenice, z mašinu za kulkikopanje město kulkikopawy a kopawki, a wóni su měli wódowód město śěgateje studnje a awta a traktory město mócy luźi a zwěrjetow. W lětach 1926, 1927, 1930 a 1958 jo dało zasej wusoke wódy, kótarež wjelgin špatnje za góspodaŕstwo su byli. Teke pla swětoweju wójnowu wjele luźi jo wumrěło. W 1930ych lětach lětanišćo, kenž słuša k Drjejcam, jo se natwariło. To jo pón ako militarne lětanišćo se wutwariło. W lěśe 1953 natwaŕ sedlišća w Janšojcach – Pódzajtšo jo se zachopiła. To jo źinsa wejsny źěl Janšojc. Sedlišćo tam jo někak 650 bydlenjow, kupnicu, dwa gósćenca, post, šulu, źiśownju z hortom a teke zeleznicowe zastanišćo měło. Pó drugej swětowej wójnje žywnosći w Janšojcach su se zjadnośili do LPG. Z tym rolnikaŕstwo jo cyniło doprědkarstwa a luźe su namakali wěste źěłowe městna. Druge luźe z Janšojc su mógali we wótworjonej jamje abo w milinaŕni źěłaś a dla dobrego zeleznicowego zwiska do Chóśebuza a do Gubina su teke měli dobru móžnosć tam źěło namakaś. Wót 1990 militarne lětadło w Drjejcach njeeksistěrujo dalej. Źinsa su Janšojce na centralnem wótwódowem pśewóźe a wódowóźe pśizamknjone a někotare wobydlarje teke móžnosć maju za zastarenje z zemskim płunom. K gmejnje Janšojce słušaju něnto 4 wejsne źěle (Janšojce – Wjas (z Janšojcami-Pipanojce) , Drjejce, Janšojce – Pódzajtšo, Grěšna).
Wejsne źěleWobdźěłać
- Janšojce-Wjas (Jänschwalde-Dorf)
- Janšojce-Pódzajtšo (Jänschwalde-Ost)
- Drjejce (Drewitz)
- Grěšna (Grießen)
Mě jsyWobdźěłać
Wobej mjeni, Jänschwalde a Janšojce, wót bibliskego mjenja Januš/Jańš (=Johannes) stej se wótwóźiłej. Kóńcowka -ojce w serbskej rěcy pśisłušanje wósobow wujasnijo. Zazdaśim su se za to nimske mě rozsuźili, dokulaž snaź wobsejźaŕ góla muž z mjenim Januš jo był. Ale wěste to njejo. Wěste móžoš jano groniś, až jo to był muž z serbskimi kórjenjami, kótaryž wažnu rolu we jsy jo grał.
ŠołtyWobdźěłać
- 1998-2003: Günter Strafe
- 2003-2014: Heinz Schwiezer
- wót 2014: Helmut Badtke
KulturaWobdźěłać
W Janšojcach dajo někotare towaristwa. Móžoš sportowe towaristwa, chorowe towaristwo, spěchowańske towaristwa a Domowniske kupki namakaś. Mimo togo dajo we jsy domowniski muzej, kótaryž wobstoj z tśich historiskich twarjenjow (stara šula, brožnja wót fararja, groź). W muzeju móžoš zajmne fakty wó žywjeńskich wašnjach, tradicijach a rěcy Serbow zgóniś a wjele serbskich drastwow a wěcej ako 1000 eksponatow z keramiki se woglědaś. W cerkwjach pšawidłownje namšy se wótměwaju. Dajo ewangelske cerkwje w Janšojcach – Wjas, w Drjejcach a w Grěšnje. Móžoš teke sport cyniś w gmejnje Janšojce. Tak drogi we wokrejsu se derje za kólasowanje abo drogowanje góźe, na droze do Janšojc– Pódzajtšo namakajoš motorsportowy centrum a w někotarych jazorach móžoš se kupaś abo wuźiś. „Dom generacijow“ w Janšojcach – Pódzajtšo dobre městno za zmakanje za wšykne luźi jo. Tam wótpołdnja za senjorow se wugótuju a biblioteku, computery a graśa dajo. Teke serbske nałogi, ako jatšowny wogeń, zapust, stajenje majskego boma a kokot, wobydlarje w Janšojcach swěśe. Dalšna wažna tradicija, kótaraž jano źinsa luźe z Janšojc woplěwaju, jo nałog Janšojskego boga. Janšojski bog kužde lěto na stwórtem adwenśe ku źiśam pśiźo. Nosy rědnu drastwu z běłyma rukajcoma a njamóžo nic wiźeś, dokulaž pisane banty woblico pókšyju. W jadnej ruce ma mały zwón a w drugej ruce pšut, z kótarymž źiśi hajcknujo. Spócetny nałog teke w drugich jsach w Dolnej Łužycy jo dał, ale źinsa jano w Janšojcach se woplěwali.
LiteraturaWobdźěłać
- Amt Jänschwalde – für die deutsch-sorbischen Gemeinden Drewitz, Grießen, Horno und Jänschwalde im Landkreis Spree-Neiße. 1997, Herausgeber: Amt Jänschwalde
- Martin Pernack (Hrsg.): 650 Jahre Jänschwalde. 650 lět Janšojce. Domowina-Verlag, Bautzen 1996, ISBN 978-3-7420-1669-0
Internetne bokiWobdźěłać
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Čornohóršćina
Čornohóršćina (we łaćonskim pismje: Crnogorski jezik, w kyriliskim pismje: ЦpHoropckи jeзиk) je oficielne mjeno ijekavsko-štokawskeje rěče, kotraž słuži w Čornej Horje jako hamtska rěč. Wona bazěruje runje tak kaž bosnišćina, chorwatšćina a serbišćina na nowoštokawskim dialekće a je najmjenje wutwarjena z mjenowanych standardnych rěčow.
Alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za čornohóršćinu so warianće łaćonskeho a kyriliskeho alfabeta wužiwatej.
- A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š Ś T U V ZŹ Ž.
- A Б Ц Ч Ћ Д Џ Ђ E Ф Г X И J K Л Љ M H Њ O П P C Ш Ć T y B З З́ Ж.


text:
Digitalny atlas serbskich kulturnych znakstwow
Wót zachopjeńka 2000-lět se znankstwa serbskeje žywjeńskeje kultury a wótpowědne pomniki we Łužycy systematiski zběraju, wopisuju a dokumentěruju. To jo wažny kšac k šćitoju a zdźaržanju takich materielnych znankstwow. Planujomy togodla natwaŕ digitalnego multimedialnego informaciskego portala, kenž jo pśewidny, za wužywarja/wužywaŕku pśigódny a pórucujo pó možnosći cełkowny wobraz serbskich pomnikow a znankstwow.Wjednistwo projekta: Friedrich Pollack , Wito Bejmak
Na projekśe wobźělone: Konstantin Freybe, Wencke Nebatz, sh. unter den o.g. Teilprojekten


text:
Budyšin. Krajny zarjad za dróhotwar a wobchad chce na zwjazkowej dróze B 96 na kromje Budyšina móst nad Jordanowym dołom porjedźeć. Tam ma so wobhrodźenje na woběmaj bokomaj chódnika a kolesowanskeje šćežki podlěšić. Nimo toho ponowja městna, hdźež su so plesternaki sadźili. Twarić započeć chcedźa w 44. kalendrowym tydźenju. Wotwisnje wot wjedra je start za 26. oktober planowany, potajkim prěni dźeń po nazymskich prózdninach. Hač do 20. nowembra ma wšitko dočinjene być. W tym času budźe zwjazkowa dróha połojčnje zawrjena, wobchad rjaduja potom z amplu. Po informacijach krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad płaći tale naprawa dohromady 30 000 eurow. Wudawki njese Zwjazk.
Wotewru dom ćěkancow
Wojerecy. Z wosebitej rabatnej akciju spyta Wojerowska hudźbna šula dorost za orchestry regiona zdobyć. Šulerjo za klawěr, keyboard a gitaru lutuja 25 procentow swojeho wučbneho popłatka, jeli so přidatnje za druhi předmjet rozsudźa. W nim měli saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas wuknyć. Runje za tele instrumenty pobrachuja na Wojerowskej hudźbnej šuli šulerjo a w orchestrach často dorost. Rabat 25 procentow płaći za prěni kaž tež za druhi předmjet. Poskitk wužiwać móža šulerjo, kiž hižo na hudźbnej šuli wuknu, ale tež ći, kotřiž chcedźa so hakle přizjewić. Štóž njeje sej wěsty, kotry instrument chcył jako druhi wuknyć, móže so na probowej wučbje za saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas dwaj měsacaj darmotnje wobdźělić.
Pomhaja znowa potrěbnym
Ralbicy. Na wotměnjawy program swojeho wjesneho swjedźenja, kotryž mjenuja babylěćo, přeproša wot dźensnišeho hač do njedźele Ralbičanska wjesna rada. Po dźensnišim wubědźowanju wohnjowych wobornikow pod swětłomjetakami přewjedu jutře wot 14 hodź. turněr ludoweho bula. Wječor přizamknu so reje z Dr. Taste a tradicionalny program Ralbičanow. Njedźelu dožiwja wopytowarjo wot 13.30 hodź. pokazki konjaceho sporta a wot 15 hodź. kulturny program z kofejom za rentnarjow. Za dźěći budźe zabawa na swjedźenskej łuce. W 16 hodź. prezentuja přehladku najwšelakorišich wužitnych gratow. Tomu přizamknje so we 18 hodź. wuhódnoćenje tombole, za kotruž wot dźensnišeho hač do njedźele losy předawaja. Wo ćělne derjeměće budźe postarane, zastup je wšitke dny darmotny.
Za kurs so přizjewić
Budyšin. Wulka chłostanska komora Budyskeje wotnožki Zhorjelskeho krajneho sudnistwa zahaji jutře, štwórtk, jednanje přećiwo 36lětnemu bjezdźěłnemu mulerjej z Radeberga. Wumjetuja jemu, zo je w času wot junija 2013 hač k zajeću lětsa w měrcu z marihuanu a crystalom wikował, zo by sej tak zdźěla swoje žiwjenje financował. Dohromady měješe w tym času něhdźe 64 000 eurow dochodow. Zwjetša bě sej drogi w Čěskej kupował a je w Radebergu předawał. 36lětnemu hrozy jastwo hač do dźesać lět.
Klinice pjenjezy darili
Porchow. 25lětne wobstaće swjećiło je njedawno Porchowske předewzaće za předawanje ratarskeje techniki AGRAM. Při tej składnosći so třo jednaćeljo rozsudźichu, nowej dźěćacej klinice Budyskeje wokrjesneje chorownje wjetšu sumu pjenjez darić a přepodachu jej tele dny 6 000 eurow. Pjenjezy chce klinika za wuhotowanje wjacorych stwow wužiwać. 7. nowembra wotměja tam dźeń wotewrjenych duri.
Předawaja lisćiki za kabaret
Budyšin. Přichodna muzejowa rozmołwa w Budyskim muzeju wotměje so jutře, sobotu, w 15 hodź. Muzeologa Hagen Schulz porěči na temu „Wo wohnjoškiće a woborach – Budyske hašenje w starym času“. Z wobrazami, dokumentami a nastrojemi sposrědkuje wón dohlad do organizacije hašenja a do wutworjenja woborow w sprjewinym měsće w času wot 16. hač do 20. lětstotka.
Kartki za swjedźenske hry
Čorny Chołmc. Za Krabatowe swjedźenske hry 2016 započnu wutoru, 1. septembra, zastupne lisćiki předawać. Terminy inscenacijow su wšědnje wot 22. hač do 26. junija kaž tež wot 29. junija hač do 3. julija přichodneho lěta. Jednotliwy lisćik płaći 26,25 eurow. Skazać móža sej jón zajimcy pod telefonowym čisłom 0351/ 410 79 55 abo ze skazanskim formularom pod www.krabat-festspiele.de.
Kałanje wěnca budźe wjeršk
Budyšin. Hišće hač do 1. septembra traja twarske dźěła při wotbóčkomaj awtodróhi A 4 pola Porchowa a Słoneje Boršće do směra na Zhorjelc. Poprawom mějachu wone dźensa wotzamknjene być. Dešćika zašłych dnjow dla pak njemóžachu wšitke dźěła sčasom dočinić. To wuskutkuje so tež na dalše wotrězki ponowjenja přijězdow na awtodróhu. Wot 3. septembra hač do kónca měsaca ponowja na mjenowanymaj wotbóčkomaj přijězdy do směra na Drježdźany. Po zakónčenju wšitkich dźěłow w Porchowje a Słonej Boršći budźe awtodróhowa wotbóčka w Hornim Wujězdźe na rjedźe.
Seminar wo swójbje w NDR
Smochćicy. Kajka bě swójba za čas NDR, što je so 25 lět po zjednoćenju Němskeje změniło a kajka je dźensniša swójba? Z tymlemi temami zaběra so wot 2. do 4. oktobra seminar w Smochčanskim Do- mje biskopa Bena. Přizjewjenja přijimuja pod telefonowym čisłom 035935/ 22 317. Dźěćom poskića w tym času wosebity program.
Lejno (SN). Wot póndźele, 31. awgusta, hač dosrjedź oktobra w Lejnje móst nad Małowosyčanskej wodu na S 100 ponowja. Tychle dźěłow dla budu połojcu dróhi zawrěć a wobchad z amplu rjadować dyrbjeć. Twarske kóšty něhdźe 100 000 eurow Sakska spěchuje.
Hataj wusušenej byłoj
Kupoj (HN/SN). Tež rybarjo wokoło Rakec, kotřiž tam haty wobhospodarjeja a ryby plahuja, móža wodychnyć. Wšako je dołho wočakowany dešć haty zaso z wodu napjelnił. W Kupjanskim hatnistwje Tila Semmera, kiž z třomi sobudźěłaćerjemi 52 hatow wobhospodarja, běštej Delitschec hataj wusušenej, tak zo dyrbjachu ryby do druheho hata přesadźić. Haty Semmerec hatnistwa so přez mału Sprjewju napjelnjeja. To je za nich zbožo.
Startowa pomoc nowačkam
Wojerecy (SN). Busowe předewzaća hornjołužiskeho regiona poskićeja k spočatkej noweho šulskeho lěta šulskim nowačkam darmotnu busowu jězbu do šule. Wšo, štož holcy a hólcy trjebaja, je dobropis, kotryž w šulach wupołoža. Na tak mjenowanej „staršiskej sobujězbje“ móža tež starši a přiwuzni swojich pjerachow do šule přewodźeć.
Nowa dirt-bikerowa čara
Kamjenc (SN). W Kamjenskim Knježim dole su měšćanscy dźěłaćerjo w zelenišću a při wopomnišću njedawno nowej ławce nastajili. Rady so tam wuchodźowacy posydnychu, zo bychu tróšku wotpočnyć a rozpominać móhli. Kaž pak měšćanske zarjadnišćo zdźěli, je ławce něchtó skóncował a wšitke łaty wotšrubował. Město tajke zadźerženje jara wobžaruje a wězo zasudźuje. Policija za tym slědźi, štó je tele worakawstwo skućił.
Kedźbu brigadnicy
Budyšin (SN). Čłonojo chóra 1. serbskeje kulturneje brigady a wšitcy zajimowani něhdyši spěwarjo brigady njech njeskomdźa prěnje proby za nahrawanje cejdejki „Wětrnik a časy“ štwórtk, 20. a pjatk 21. awgusta wot 9.30 hodź. do 14.30 hodź. w Serbskim gymnaziju. Nahrawanja chóra za zynkonošak budu wot 10. do 12. septembra w Radworskim hosćencu „Meja“. Do to nahrawatej orchester SLA a Rogacki band za planowanu CD.
Biblioteka zawrjena
Kamjenc (SN). Kamjenska Lessingowa biblioteka wostanje wot 7. septembra, twarskich dźěłow dla zawrjena. Wone traja hač do 26. oktobra. W tym času změja prowizorisku knihownju. Zajimcy móža sej dale medije wupožčować.
Budyšin (SN). Ze zahajenjom noweho šulskeho lěta wotewrě Budyska Röhrscheidtowa kupjel w Strowotnej studni 24. awgusta zaso swoje durje. Lětnju přestawku su tam tež lětsa zaso za saněrowanske a reparaturne naprawy wužili. Tak su kompletne wobswětlenje na halowej třěše wuměnili. Na poslednim kóncu tydźenja w awgusće swjeći kupjel swoje dźesaćlětne wobstaće. Za to tuchwilu rjane akcije přihotuja.
Dróha zawrjena
Delnja Kina (SN). Wot dźensnišeho hač do 31. awgusta nasypaja w Delnjej Kinje na Starej wjesnej dróze mjez mostom Při Albrechtowce a Młynskej nowu dróhowu worštu. K tomu je dospołne zawrjenje wotrězka puća trěbne.
Mały Wjelkow (SN). Prěni króć kooperujetej sakski krajny zwjazk Čerwjeneho křiža (DRK) a Małowjelkowski prazwěrjenc. Jutře, 14. awgusta, wotměje so w parku sawrierow swójbny dźeń, za kotryž maja tójšto atrakcijow za dźěći přihotowane. Na přikład móža sej hólcy a holcy chorobny wóz DRK wobhladać.
Mnohich doma hladaja
Budyšin (SN). Kaž zamołwići wikowanskeje chorobneje kasy (KKH) Budyskeho wokrjesa zwěsćeja, su přistajeni hladanskich słužbow w nadawku KKH potrěbnych w minjenych měsacach zwjetša doma zastarali. 72 procentow z wjace hač 56 000 hladanja potrěbnych su wukubłane sotry doma zastarali. Při tym leži domjace hladanje po zdźělenju Zwjazkoweho statistiskeho zarjada po dwěmaj třećinomaj w rukach přiwuznych, tamny dźěl zaručeja – zdźěla kompletnje – ambulantne słužby.
Specielne čaporowe wiki


text:
»Mooinjer Veggey« groni se lutkam na kupje Man. »Lutki« maju wósebnu móc a su za luźi widobne, jano gaž kśě. Někotare su złosne, druge pomagaju rad. K »lubosnym lutkam« słušaju cłonki rowno tak pomjenjoneje organizacije, kótaraž jo nosaŕ styrich kubłanišćow z celom mansko-keltisku rěc rewitalizěrowaś: Possan Cloie – kupka, źož starjejše a źiśi gromaźe wuknu pśez zarědowanja, grajkanje a spiwanje, dwě źiśowni a zakładna šula »Bunscoill Ghaelgagh« w St. Johnsu, jadnučka z manskeju wuwucowańskeju rěcu. Wóna jo zachopiła 2001 ze 9 wuknikami, źinsa ma něźi 70. Pózdźej mógu starše wukniki se kubłaś bilingualnje w dwěma pśedmjatoma na gymnaziumje w Peelu.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.


text:
Tyn recept je taki ajnfachowy1, że sam nawet niy ma co pisać 😉
Co potrza?
3 szklōnki mōnki
2,5 dkg drożdży
0,5 litra mlyka
2 jajca
4 łeżki cukru
5 potartych jabek
1 łeżeczka cynamōnu
ździebko2 soli
Do miski wsujcie3 mōnka, zrōbcie poszczodku4 dziura, pokruszcie tam drożdże, posypcie cukrym i zalyjcie ciepłym (ale niy za gorkim) mlykym. Jak już te drożdże zacznōm robić5 (jake 15 minut), to dejcie6 ku tymu jajca, ździebko soli i porzōndnie wymiksujcie. Na kōniec wciepcie7 potarte jabka i wymiyszejcie warzechōm. Terozki ôdstołwcie to we jake ciepłe miejsce, żeby trocha wyrosło i biercie sie za smażynie. Na patelnia wlyjcie trocha ôleju, łozgrzyjcie go porzōndnie i warzechōm ukłołdejcie tam niy za sroge8 placki, Jak sie fajnie przibrōnołcōm9 ze kołżdyj strōny, to mogecie sie brać za jedzynie. Idzie je trocha posuć10 pudecukrym abo polołć śmietōnkōm, abo jakim jogurtym. Kebyjście11 mieli jaki dobry dżym, to tyż im niy zaszkodzi. Smacznego 🙂
1prosty
2szczyptę
3wsypcie
4pośrodku
5pracować, zwiększą swą objętość
6dajcie
7wrzućcie
8duże
9przypieką
10posypać
11gdybyście


text:
L
L abo l (při pismikowanju: el) je jědnaty pismik klasiskeho a dwanaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 18. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski lambda (A, λ) a pismik Л w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so L přez · − · ·.
L je jako likwida klinčaty zwuk a móže we wjele rěčach samo swójsku złóžku tworić. Tohodla je wón wokalam jara blisko a wustupuje w někotrych rěčach, na přikład w čěšćinje tež jako tajki.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšelćizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
L je mjezynarodna awtowa značka za Luxemburgsku. W Němskej reprezentuje wón město Lipsk.


text:
André Domš z Njebjelčic ma wosebity zajim za kamjenje a mineralije
Na čaporowych wikach kupjeny rjany kamjeń – hórski kristal bě spočatk njewšědneho zajima za kamjenje a mineralije młodeho Njebjelčana Andréja Domša.
Skerje jako dekoracija kupjeny kamjeń wubudźi w nim zajim so wobhonić, wo kotry kamjeń so jedna, zwotkel pochadźa a kak je nastał. A to poča jeho putać. André chcyše na kóždy pad wjace wo kamjenjach a jich pozadku wědźeć. Pytaše zaměrnje sam dale za rjanymi, njewšědnje skutkowacymi kamjeniznami. W Pěskečanskej pěskowej jamje měješe prěnju wulku geologisku formaciju, kotraž skićeše wulke mnóstwo tajkich.
André wobstara sej fachowe knihi, kotrychž mjeztym tójšto ma. Prawidłownje so w nich wo chemiskej zestawje kamjenja, wo jeho pochadźe a nastaću wobhonja. Ale tež, hdźe móhł njewšědne abo wurjadne kamjenje nadeńć.


text:
Wiycie, że se możecie poczytać Nowy Testament po ślónsku? Tłumaczyni zrobił starosta polskigo miasta Radzionkowa Gabriel Tobor.
Zaczło sie łod tego, że zbiyroł nejrozmaitsze Biblie w nejrozmaitszych jynzykach. Mo ich w chałupie 200. I strasznie go mierziało, że miyndzy nimi nima Nowego Testamyntu po ślónsku. Tóż sie chycił przekłodanio. Trwało mu to jedyn a pół roku. Ksiónżka mo 600 strón.
Tu sie możecie podziwać, jak je po ślónsku fragment z I Listu św, Pawła do Koryntian, rdz.13
1 Jakbych godoł jynzykami luckiymi i aniylskiymi, a niy przoł bych; bołbych jako mjedź brzynconco, abo jako cymboł brzmjoncy.
2 I chobych mjoł dar prorokuwanio, i znoł wszyske tajymnice i posiod cołko nałuka, i chobych mjoł tak srogo wjara, cobych gory przenosioł; a przonio bych niy mjoł, bołbych nicym.
3 I jakby zech na jodło bjydnym łozdoł cołki swoj majontek, i choby zech wydoł ciało swoje na spolynie, a przonio bych niy mjoł; nic mi to niy do.
4 Przonie jes ciyrpliwe, jes łaskawe, przonie niy zowiści, naskwol niy robi, niy nadymo sie,
5 niy dopusco sie gańby, niy paczi swojigo, niy gniywo sie, niy myśli nicego złego;
6 niy raduje sie ze niysprawjydliwości, ale mo uciecha ze prowdy.
7 Wszysko zniesie, wszyskiymu wjerzi, wszyskigo sie spodziywo, wszysko przeczimo.
8 Przonie nigdy sie niy skońcy; niy jes jako proroctwa, ftore sie skońcom, abo jako dar jynzykow, ftory sie skońcy, abo jako nałuka, ftory braknie.
9 Bo ino po konsku poznowomy i po konsku prorokujymy.
10 Kej zaś przidzie to, co jes cołkiym dobre, straci sie to co jes we konskach.
11 Kedy bołech bajtlym, godołech jako bajtel, cuł zech jako bajtel, medykuwoł zech jako bajtel. Kej zaś zech łostoł chopym, pozboł zech sie tego, co było dziecinne.
12 Teroz widzymy przes żdrzadło, niywyraźnie, ale w tyn cos licym we lico; teroz poznowomy po konsku, ale w tyn cos byda poznowoł, tak jako i jo jes poznany;
13 a teroz trwo wjara, nadzieja, przonie, te czi; z tych zaś nojwjynksze jes przonie.
Ciekawe, czy by sie u nas naszeł gdosi, gdo by przetłumaczył Pismo Świynte po naszymu?


text:
Jenč, Rudolf (1903–1979)
Jentsch, Rudolf
* 30. 8. 1903 Budyšin / Bautzen
† 5. 4. 1979 Budyšin / Bautzen
Literarny historikar a rěčespytnik, kulturny prócowar, dr. phil.
1917–24 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje; 1924–25 wučer a kantor we Worcynju, 1925–34 w Poršicach, 1934–40 w Budestecach, 1940–45 wojak a we wójnskim zajeću, 1946–48 přistajeny Domowiny, 1948–49 wučer na Serbskim realnym gymnaziju we Varnsdorfje, 1949–51 sekretar wědomostneho wotrjada Domowiny, 1951–68 wědomostny sobudźěłaćer w Instituće za serbski ludospyt, 1968 na wuměnk.
J. zahaji slědźerske dźěło na polu literarnych stawiznow a serbskeho rěčespyta we wobłuku Instituta za serbski ludospyt, kotrehož wotrjad za rěč a literaturu wón nawjedowaše wot 1951 do 1968. Wón napisa standardne dźěło wo serbskej literaturje „Stawizny serbskeho pismowstwa“, I-II (Budyšin 1954, 1960), wobsahowace jeje wuwiće hač do prěnjeje swětoweje wójny; zorganizowa a zahaji dźěło na němsko-hornjoserbskim słowniku a na gramatice hornjoserbskeje spisowneje rěče. Wot 1951 do 1968 nawjedowaše dźěło Rěčespytneje komisije resp. Hornjoserbskeje rěčespytneje komisije. Nawjedowaše tež dźěło terminologiskeje komisije, podgremija Hornjoserbskeje rěčneje komisije, kotraž je serbsku wersiju wulkeje ličby fachowych terminologijow wobdźěłała („Ratarska terminologija“, Budyšin 1966 a serbski dźěl „Slovníka slovanské lingvistické terminologie“, Praha 1977–79). J. bě sobustaw Mjezynarodneho komiteja slawistow. Jako dobry znajer klasiskeje filologije wopokaza so při přihotowanju kritiskeho wudaća přełožka Theokritowych pastyrskich pěsnjow a Phaedrusowych fablow K. F. Stempela. J. bě nawjedowar chórow, organist a spěwar, mjez druhim w chórje Bj. Krawca Lumir. Bě wot 1923 čłon Maćicy Serbskeje.
DALŠE WOZJ.: „K tworjenju nowych terminow w serbšćinje“ – Lětopis A 9 (1960), str. 35-54; „K prašenju normy w hornjoserbskej spisownej rěči“ – Serbska šula 17 (1964), 4, str. 247-254; 5, str. 309-317; „Tezy k substantiwej“ – Lětopis A 15/1 (1966), str. 70-97
ŽÓ./LIT.: F. Michałk, Nestor serbskeho rěčespyta a literarnych stawiznow – Nowa Doba 32, 200, 26. 8. 1978, Předźenak; P. Nowotny, Za drom. Rudolfom Jenčom – Lětopis A 26/2 (1979), str. 213-216
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984


text:
Finski zaliw
Finski zaliw (finsce Suomenlahti, rusce ФиHckий зaлиB, šwedsce Finska viken, estisce Soome laht) je najwuchodniši zaliw Baltiskeho morja. Leži mjez Finskej na sewjeru, Estiskej na juhu a Ruskej na wuchodźe; wuchodny dźěl zaliwa saha hač do Pětrohróda. Je 390 kilometrow dołhi, hač do 130 kilometrow šěroki a ma přestrjeń 30.000 km². Přerězna hłubokosć zaliwa je 38 metrow a maksimalna hłubokosć 115 metrow.
Wuznamne města na brjohach Finskeho zaliwa su wosebje Pětrohród, Helsinki a Tallinn.


text:
Na swjatočnosći buštej sobotu, 16. oktobra, na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja lětušej Myće Ćišinskeho spožčenej. Z Mytom Ćišinskeho wuznamjeništaj so Trudla a Jan Malinkec za jeju wusahowacu publicistisku dźěławosć we wobłuku serbskeho kulturneho stawiznopisa a za jeju wosebity angažement w Maćicy Serbskej, w Serbskim ewangelskim towarstwje a na narodnostnym polu. Spěchowanske myto dóstaštaj Jadwiga a Fabian Kaulfürstec za jeju mnohostronske skutkowanje na polu serbskeje rěče a kultury, za zwoprawdźenje kreatiwnych projektow a za twarjenje mostow mjez Serbami a Słowjanami. Nimo dotěrowanja a wopisma buštej myće prěni raz z čestnej jehłu spožčenej. Tule podamy wotpowědnej lawdaciji:
Lawdacija k spožčenju Myta Ćišinskeho Trudli Malinkowej a Janej Malinkej
Lětsa steji spožčenje Myta Ćišinskeho cyle w zmysle dwojoty. Dwójce přepoda so dźensa myto – hłowne a spěchowanske – mandźelskimaj. To rědke je w našim padźe wosebitosć a česći wusahowace kulturne a slědźerske wukony.
Prěnja kniha Trudle a Jana Malinkec běše hnydom zhromadny projekt. Jako přebywaše Jan Malink 1982 w Praze na přidatnym studiju na Fakulće ewangelskeje teologije Komenskeho, wupisowaše sej w Strahovskim archiwje teksty Mikławša Andrickeho. Na zakładźe listow, literarnych a publicistiskich spisow staj mandźelskaj zajimawu dokumentarisku knihu wo serbskim spisowaćelu a katolskim duchownym zestajiłoj. Lěta 1988 w LND wudata kniha Zrudoba to běše a nadźija skića zdobom dohlad do socialneho, narodneho a nabožneho žiwjenja w serbskich katolskich wsach na proze 20. lětstotka.


text:
Hrubjelčicy
Hrubjelčicy (němsce Grubschütz) su hornjołužiska wjes z 273 wobydlerjemi[2] w Budyskim wokrjesu. Běchu hač do lěta 1950 samostatna gmejna a słušeja wot 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.[3]
GeografijaWobdźěłać
Hrubjelčicy leža někak štyri kilometry na juhozapad wot Budyšina we wysokosći 200 metrow nad mórskej hładźinu. Južnje a wuchodnje wokoło Hrubjelčic ćeče Sprjewja, kotraž je wyše a niže wsy wusku wudrjeńcu wutworiła. Susodne wsy su Sćijecy na sewjeru, Přišecy na wuchodźe, Dobruša na juhu a Ćěchorjecy na juhozapadźe. Sewjerowuchodnje Hrubjelčic leži Humboldtowy haj. We wsy nadeńdźe so woblubowany hosćenc Sprjewiny doł.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Haje, Broj (= Brohi?), Hrabšina, Dźěłošća, W dołkach, Na skowrončej horje, Na Torinje, Pola skałow, Pola křiža.[4]
StawiznyWobdźěłać
Prěnjotnje běchu Hrubjelčicy kulowc při Ćěchorječanskim puću w južnym dźělu dźensnišeho sydlišća. Prěnje historiske naspomnjenje pochadźa z lěta 1419 (Gropschitz) a 1466 mjenowaše so wjes jako wudwór.[3] Ležownostne knjejstwo wukonješe Budyske tachantstwo. Poměrnje dołho wužiwaštej dwě formje wjesneho mjena paralelnje: zněmčene Grubschütz (Grobschitz 1466, Grubschitz 1590) a po serbskim wuprajenju warianty Rubelschitz (1550), Rubolschütz (1620) abo Rubelschütz (1669).
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Mukowej statistice mějachu Hrubjelčicy we 1880tych lětach cyłkownje 150 wobydlerjow, mjez nimi 124 Serbow (83 %) a 26 Němcow.[5]
Přewažnje ewangelske wobydlerstwo přisłušeše wot jeje załoženja Michałskej wosadźe w Budyšinje. Tež poměrnje wulka katolska mjeńšina bě do Budyšina zafarowana. W lěće 1834 bě wot 129 wobydlerjow 63 katolskich, 1925 bydlachu w Hrubjelčicach 224 ewangelskich (80 %) a 57 katolskich wobydlerjow.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ 3,0 3,1 Hrubjelčicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 15 (digitalizat).
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 53. → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běłe Noslicy | Brězynka | Cokow | Ćěchorjecy | Demjany | Dobruša | Drječin | Družkecy | Hnašecy | Holca | Hrubjelčicy | Hunćericy | Huska | Kočica | Kosarnja | Nowa Wjes | Nowe Demjany | Nowe Družkecy | Přišecy | Słónkecy | Warnoćicy


text:
Totalitarysm
Totalitarysm – charakterystyčny lo XX-wječnych režimůw dyktatorskych systym řůndzyńo, kery důnžy do coukigo podpořůdkowańo spouečyństwa państwu při půmocy monopolu informacyjnygo a propagandy, idyjolůgije państwowyj, terroru tajnych instytucyji a masowyj monopartyji. Mjano uostouo utwořůny bez italskigo filozofa Giovannigo Gentile, idyjolůga Italije fašystowskych. Guůwnymi tyjoretykůma genezy totalitarysmu sům ntp. Hannah Arendt a Karl Popper.
Totalitarysm uoznočo państwa, we kerych ambicyje moderńizacyjne a mocarstwowe idům do kupy s brakym tradycyje demokratyčnyj abo - jako we připadku Ńymcůw - uobmjerźlyńo do demokracyje, jeji kryzysym abo ubůstwym. Přikuadůma państwůw totalitarnych bůuy nacyjowo-socyjolistyčno III Rajch, stalinowski Sojuš Socjalistyčnych Sowjeckich Republik lebo Chiny Mao Zedonga. Totalitarny systym řůndzyńo istńije do chwili uobecnyj we Koryji Půunocnyj.


text:
Republika Połedńowyj Afriki
Republika Połedńowyj Afriki (ang.:Republic of South Africa) – państwo na połedńowym ranće Afriki.
Uůnygo anfang to dwje burske republiki: Transwal a Uorańijo. Bury bůły potůmkůma uosadńikůw ńiderlandzkych przibůłych sam we XVII stoleću. Pod kůńec XIX stolećo wybuchły dwje burske wojny s Wjelgům Brytańijům. Do roku 1994 we RPA uobowjůnzywoł raśistowski systym społeczny (apartheid). Postaćům symbolizujůncům walka s państwym prześladujůncym czornych uobywateli bůł Nelson Mandela. Za swůj wkłod we dymokratyczne przemjany Mandela erbnůł we 1993 roku Pokojowo Noblowo Nadgroda. Ale uod czasu przejyńćo władzy bez czornych, gwołtowńy půgorszůła śe sytuacyjo gospodarczo a wewnyntrzno kreju, a dyskryminowańi bywajům terozki jigo bjołe mjyszkańce. Mimo tygo, RPA pozostowo nojbůgatszym państwym na kůntynyńće.


text:
Jednako w kōńcu zgłodniały i kole drugi godziny dostały dwie godziny frajnego czasu, coby se mogły kupić ȏbiod a troszka poszpacyrować po ȏkolicy. We tyn dziyń bōło tyż we tym kościele kupa pōntnikōw ze zagranice i cołki Polski. Bezto za tym jodłym musiały deptać troszka dali ȏd cyntrum, ale sie ōpłaciło, bo ōbiod bōł tōńszy jak na rynku, a ȏgrōmnie dobry! Fundły se jeszcze kawa. Ale kole pōł czwortyj musiały sie brać nazod. Bōła ś nimi jedna starszo klosztorno panna, co bōła tak umordowano, że ledwie szła, bo dziołchy kepsko spamiyntały droga nazod, a jeszcze we poruch miyjscach pobłōnkały. Jednako nojgorsze to bōło to, że niy poradziyły se spōmnieć, jako sie mianuje ta ulica, kaj mioł na nich czekać autobus!
Olka miała przi siebie komōrka a padała, że zadzwoni do paniczki pilotki, co we tym autobusie już isto je, ale ōna sie niy ȏdezwała, yno załōnczała sie jeja „poczta głosowo”!
- Co tera? – medytowały yno we trzi, bo panna klosztorno już doś kwila siedziała na jakimś zabytkowym kamiyniu a blado bōła jak ściana! Wtynczos Lynka dała pozōr, że doś spory kōnsek ōd nich, we krzach przi drodze stoji radiowōz a dwa policjony ze drogōwki.
- Ida ku nim! – padała. – Bo ȏd czego mōmy ta policyjo?! Dziołchy sie zaroz zastarały, bo co ōna im powiy, jak przeca sama nic niy wiy! Ale Lynka, to sie wszyndy dogodo i za granicōm. Wiym cosik ȏ tym, bo mi sama godała, jak sie roz straciyła we Bratysławie. To wszystek musi być bezto, że ȏna niż gymba ȏtworzi, dycki sie ȏśmieje!
Policjony ze poczōntku ji niy dowiyrzali, ale jak spōmniała ȏ tyj słabej klosztornej pannie, to zaroz padali, że im pomōgōm, a załadowali wszyjski sztyry baby na zadek do auta! Olka bōła nojchudszo, bezto jechała na klinie ōd Basie. Cisły sie niymiłosiernie, ale dojechały na czos! Jeszcze im ludzie ze inkszych autobusōw klackali, bo podjechały ze asistōm, jak ministry!
Ale niy bōło to za darmo: pōn oberpolicyjōn kozoł im za sia porzykać, bo na drugi dziyń mioł urodziny!
Grymlino


text:
Ôsobisty kōmputer
Ôsobisty kōmputer (PC, ang. personal computer) – kōmputer ôgōlnego przeznaczyniŏ kerŏ miara, możebności a cyna predysponujōm go do indywidualnego użytku[1]. Kōmputry ôsobiste sōm ôbsugowane dyrekt bez używŏcza kōńcowego, a niy bez technika abo inkszego szpecyjalisty. Ajnfachowo je używany bez jednã ôsobã. Prawidło te ôdrōżniŏ go ôd srogich kōmputrōw zorty mainframe abo minikōmputerōw, kaj mocka ôsōb używŏ z masziny w tym samym czasie.
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We latach 70. XX stoleciŏ we Zjednoczōnych Sztatach ukŏzały sie piyrsze systymy bazujōnce na mikroprocesōrach, kerych cyna dozwolała sprŏwōnek bez ôsoby prywatne abo myńsze fyrmy. Do tego mōmyntu na rynku krōlowały masziny zorty mainframe, kerych używŏczami były sroge korporacyje a agyncyje regyrōnkowe.
We styczniu 1975 roku we amerykōńskim czasopiśmie dlŏ elektroników Popular Electronics ukŏzoł sie ôpis systymu kōmputrowego Altair 8800, bazujōncego na procesōrze Intel 8080. Był to gysztel fyrmy MITS, kere ôdpadało tyż za produkcyjõ a dystrybucyjõ. Drōgōm wysyłkowōm idzie było nabyć go za zestŏw do samodzielnego mōntażu abo słożōny. We wersyji bazowyj niy posiadoł żŏdnyj masowyj spamiyńci, tastatury ani mōnitora. Program wkludzoł sie za pōmocōm szaltrōw, a efekt fungowaniŏ programu widzialny bōł na diodach LED. Wszeôbecnie uznŏwŏ sie Altair 8800 za piyrszy ôsobisty kōmputer. Dziynki ôdewrzōnyj architekturze, ukŏzały sie masziny peryferyjne, produkowane bez fyrmy trzicie. Ukŏzało sie tyż dedykowane software, m.in. gŏdka programowaniŏ BASIC, kery bōł piyrszym produktym fyrmy Microsoft. Idzie było kupić gotowe programy, a niy pisać jy samymu, co było tedy wszeôbecnõ praktykōm. Szrynga danych S–100 zastosowanŏ w Altair 8800 stała sie de-facto sztandardym a była używanŏ we inkszych kōmputrach ze tego ôkresu, w tym piyrszego klona – IMSAI 8800.
Przipisy
- ↑ Hasło słownika „personal computer” (ang.). [dostymp 2021-02-16].


text: Hnydom wot spočatka: woprawdźiteho mamuta, ewolucionarneho předchadnika nam dźensa znateho elefanta, w Protečanskej mamutowej zahrodźe nichtó namakać njebudźe. Tam mjenujcy tajkeho nimaja. Chiba jako maskotku noweje atrakcije w Halštrowskim wjesnym dźělu Protecy. Štož namakaš, su mamutowe štomy, kotrež swojemu mjenu wšu česć činja. Přetož wone móža jara wulke narosć a wysoku starobu docpěć. Zajimcy pak nachadźeja w nowej botaniskej zahrodźe tež wšelke botaniske žadnostki ze wšěch kóncow swěta. Tak mjez druhim 300lětny wolijowc z mjenom „Old Lady Olivia“, złotu cedru z Himalaje abo andiske jědle ze Chile a z Argentinskeje. Hakle krótko do wotewrjenja zesadźane buchu wysoke japanske Sawara-cypresy, kotrež dyrbja tohodla hišće z powjazami stabilizować. Jörg Kohout, mějićel štomownje ze samsnym mjenom, je ju z jedneje ze swojich pućowanjow po swěće sobu přinjesł a w štomowni plahował.


text:
Łōńskego1 roku robiōłech jōm piyrszy rołz2 i musza Wōm pedzieć3, że żech sie niy spodziywoł, że to baje4 take dobre. Narychtowoł żech jōm tako barzi5 wytrawno i bez to mogecie jōm polołć nawet jakim smakoszōm ôd whisky.
Co potrza?
2 kg aprikołzōw
0,5 litra szpyrytusu
0,5 l gorzołki6
1- 2 szklōnki cukru
Umyte aprikołzy bez pestkōw wciepcie7 do srogi8 krauzy9, zalyjcie gorzołkōm i szpyrytusym i zapōmnijcie ô nich. Połra tydni niyskorzi10 ślyjcie11 gorzołka do jaki flaszki, a morele po wiyrchu12 posujcie13 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. Wiyncyj żech tego niy zasypowoł, yno żech je przepuściōł bez wyciskarka do owocōw i miołech z tego jeszcze idealny dżym do smarowania tortōw i inkszych maszkytōw. Ale Wy mogecie to jeszcze zasypać i wyciōngnōńć z tych owocōw jeszcze trocha dobroci. A na kōniec uwarzcie sie z tego kōmpotu 😉
Robi sie to richtich14 ajnfachowo15, a potyn yno fajer16 dlo kubkōw smakowych.
Prost!17
1w zeszłym
2raz
3powiedzieć
4będzie
5bardziej
6wódki
7wrzućcie
8dużej
9słoika
10później
11zlejcie
12na górze
13posypcie
14naprawdę
15prosto
16uczta
17na zdrowie


text:
Zagreb
Zagreb (serbsce tež Zahrjeb,[1] němsce prjedy Agram) je stolica a zdobom najwjetše město Chorwatskeje. Leži 120 m nad mórskej hładźinu w sewjeru kraja při rěce Sawa a ma něhdźe 800.000 wobydlerjow.
Zagreb je najwažniše zarjadniske sydło Chorwatskeje kaž tež sydło romsko-katolskeho arcybiskopstwa, Chorwatskeje akademije wědomosćow a wuměłstwow a wažnych wojerskich zarjadow.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920 (digitalizat).


text:
Psyca zaso doma
Wuskidź. Wutoru wječor wuhlada policija na zwjazkowej dróze B 115 pola Hole samotneho psa a jeho popadny. Po rešerši za wobsedźerku podachu so k jeje adresy, žona pak doma njebě. Tak dyrbjachu psycu sobu na rewěr wzać, hdźež so krótko na to mějićelka přizjewi a swojeho lubuška sobu domoj wza.
Rozestajenje při durjach
Rakecy. Na Kaponičanskej hasy w Rakecach je so wobydler wopytowarjej do puća stupił. 54lětny nochcyše 33lětnemu do domu zastupić dać, dokelž tam njebydli. Tak dóńdźe k ćělnemu rozestajenju mjez mužomaj, při čimž so młódši lochko zrani. Nimo toho wjedźeše zwada k wobškodźenju zachodnych duri. Policija wo to prosy, zo bychu so potrjecheni w tajkich padach na zastojnikow wobroćili, kotřiž njejasnosće wuswětla.
Zetkanku rozpušćili


text:
Rozprawa předsydy Maćicy Serbskeje na lěto 2013/14
Předsydstwo Maćicy, do kotrehož słušeja dr. Anett Brězanec, Jěwa-Marja Čornakec, Jurij Łušćanski, Janka Pěčkec de Lévano, dr. Christiana Piniekowa, dr. Anja Pohončowa, dr. Pětš Šurman a Jan Malink, schadźowaše so wot zańdźeneje hłowneje zhromadźizny 9. měrca 2013 šěsć króć. Podam přehlad wo temach, kotrež zhromadnje wobdźěłachmy.
Domowina a serbska kulturna politika
Smy dźakowni, zo njemějachmy žane wótre zjawne diskusije kaž w předchadźacych lětach. W juliju wopyta předsyda Domowiny Dawid Statnik předsydstwo Maćicy. Docpě so konsens wo trěbnych reformach. Jako Maćica stejimy dale za našim reformowym konceptom, zo ma so załožba přerjadować na zarjadnišćo, kotež wobhospodarja statne přiražki, a zo maja so kulturnopolitiske nadawki na Domowinu a na serbske towarstwa přenjesć. Za nas je dale njezrozumliwje, zo njeje ani tuta skromna reforma, kotraž njepłaći žane pjenjezy, móžna.
Delnja Łužica
Po tradiciji přewjedźechmy w septembru posedźenje předsydstwa w Choćebuzu, hźež wopytachmy redakciju serbskeho rozhłosa. Wujewištaj so dwaj hłownej problemaj: Pobrachuje serbski dorost za redakciju rozhłosa. Zdźěla leži to na tym, zo płaći telewizja wyše mzdy hač rozhłos a z tym dorost wotwabi. Dale pobrachuja dźeń a bóle serbscy rěčnicy z luda. Změna tuteho połoženja njeje lochka. Šansy skića Witaj-projekta a dorostowe dźěło Delnjoserbskeho gymnazija.
Słowjanski wukraj
Jurij Łušćanski wobdźěli so na wjacorych zetkanjach w słowjanskim wukraju. Maćica bě dóstała přeprošenje na zetkanje Maćicow w awgusće 2013 w Martinje, hdźež wón nas zastupowaše, wot 7.- do 11. 2013 bě wón na seminarje FUEV w Košicach, a 4. februara 2014 na zetkanju Maćicow w Ljubljanje.
Skutkowanje w Serbach
1. septembra 2013 wobdźěli so předsyda z postrowom na počesćenju Michała Hórnika we Worklecach, zarjadowanym wot Towarstwa Cyrila a Metoda. Zwiski mjez najstaršimaj serbskimaj towarstwomaj so tak skrućichu.
2. Wažne ćežišćo za našu dźěławosć běchu dorostowe myta: Hórnikowe za hornjoserbskich gymnaziastow, Šwjelowe za delnjoserbskich a Mukowe za studentow. Hač do 30. junija 2013 dóńdźechu dwě dźěle za Mukowe myto a tři za Šwjelowe. Myto Arnošta Muki na lěto 2013 spožći soMěto Nowakej za dźěło „Aktualna situacija dolnoserbskeje rěcy“. Připóznawanske myto Arnošta Muki dósta Anja Sprengerojc za dźěło „Zum Prestige der sorbischen Sprache aus der Sicht von Niedersorben – Untersuchungen in Cottbus“. Myto Bogumiła Šwjele na lěto 2013 spožći so Francisce Neugebauerojc za dźěło „Wustatkowanja wótwórjonych jamow brunice na regionalnu kulturu a serbsku rěc”. Připóznawanskej myće Bogumiła Šwjele dóstaštaj Carolina Harpojc za źěło „Cogodla a kak wótemrějo dolnoserbska rěc? Co móžomy pśeśiwo tomu cyniś?“ a Tobias Broske za dźěło „Stawizny Domowiny – Domowina w běgu casa“. Dźěła gymnasiastow běchu w serbskej rěči napisane, štož sej připóznaće žada. Mytowanske zarjadowanje bě 27.11.2013 w Serbskim domje w Choćebuzu. Pytnjemy motiwaciju pola młodych, so ze serbskimi temami zaběrać. Sebjekritisce zwěsći předsydstwo, zo by so móhło zjawnostne dźěło wokoło spožćenja mytow polěpšić. Widźi so trěbnosć, zo zapisamy do wustawkow mytow móžnosć spěchowanskich mytow.
3. Serbskej rěčnej komisij stej w nošerstwje Maćicy. Wobě stej so po pjeć lětach znowa konstituowałoj a zdźěla womłodźiłoj. Trěbne listowanja a wopisma je předsydstwo wupisało.
4. Spočatk měrca 2014 dóńdźe naprašowanje Měšćanskeho muzeja Budyšin za naslědnikom něhdyšeje Maćicy Serbskeje. Pozadk toho su eksponaty stareho Serbskeho muzeja, kotrež buchu Maćicy z jeje zakazom 1941 sćazane a so nětko we wobstatkach muzeja chowaja. Nowa diskusija wokoło rubjeneho wuměłstwa wuskutkuje so spomožnje tež za Serbow. Předsydstwo měješe rozsudźić, hač přewza eksponaty do swójstwa Maćicy zwjazane z trajnym přewostajenjom Serbskemu muzejej w Budyšinje. Smy pak so hladajo na móžne dawkowe a zarjadniske problemy rozsudźili, zo maja eksponaty bjezposrědnje do wobsydstwa Serbskeho muzeja přeńć. Jedna so hłownje wo drastowe klanki a dźěle serbskich drastow, tola tež tajke wažne kruchi kaž wo wahu Jana Gelanskeho z 18. lětstotka ze serbskim napisom.
5. W tutym zwisku zrodźi so namjet, zo jako Maćica stajimy próstwu wo přiwzaće do towarstwa “Serbski institu z. t.”. Z tym bychmy direktnje zastupjeni byli w nošerskim towarstwje Serbskeho instituta a bychmy tam móhli skutkować na dobro instituta a serbskeje wědomosće. Smě so na to pokazać, zo pochadźeja najdrohotniše wobstatki Serbskej centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa z wobsydstwa Maćicy Serbskeje. Wo tutym namjeće změjemy po diskusiji wothłosować.
Towarstwowe naležnošće
1. Maćica ma tuchwilu 117 čłonow. Třo su su w zańźenym lěće wumrěli, jedyn je staroby dla wustupił a sedmjo nowi čłonojo su towarstwu přistupili.
2. Knjeni Wórša Šołćina, kotraž je w zańdźenymaj lětomaj čestnohamtsce wšelake zarjadniske dźěła za nas wukonjała, za kotrež so jej tu dźakuju, je swoje dźěło skónčiła. Za zrjadowanje towarstwowych naležnosćow smy podpisali dojednanje z Domowinskim zarjadom, hdźež přewozmje knjeni Knoblochec zaso zamołwitosć za naše naležnosće. Nadźijamy so, zo budźe bórze naša nowa internetna prezenca přistupna. We finančnych naležnosćach podpěruje nas knjez Měrćin Wirth ze Serbskeho instituta. Mjez druhim bě trěbne přestajenje kontowych čisłow a w tutym zwisku noworjadowanje wotknihowanja.
3. W nalěću 2013 dóstachmy nowu Maćičnu stwu w Serbskim domje připokazanu, kotruž sej ze Serbskim ewangelskim towarstwom dźělimoj.
4. Wěstu ćežu činja darne abonentstwa Rozhlada do wukraja. Tu wjedźechu so rozmołwy z nakładnistwom z tym zaměrom, zo by Maćica přichodnje jenož hišće jako posrědkowarka za pjenjezy a dawkowe wobkrućenja skutkowała.
5. Přichodne nadawk Maćicy budźe předźěłanje wustawkow. Wone su trochu wobćežne a druhdy nic cyle logiske. Wo tym změjemy na přichodnej Hłownej zhromadźiznje wothłosować.
Dźakuju so wšěm, kiž su přewzali nadawki za Maćicu, w Maśicy, w sekcijach, komisijach a dźěłowych skupinach abo jako jednotliwcy. Chcemy so tež dale zasadźować za šěrjenje serbskeje wědy, za zbudźenje serbskeje mysle a tak za dalše wobstaće našeho luda.
15.03.2014
Jan Malink


text:
Mjeztym dźesaty raz wotmě so póndźelu, dnja 11. julija 2022, warjenski kurs Płomjenja w Budyskim hosćencu Wjelbik. Dźewjeć hólcow a holcow – mjez druhim z Łaza, Pančic-Kukowa a Wojerec – je dwě hodźinje z kucharjom Tomašom Lukašom wariło a meni přihotowało. Starši abo dźědojo a wowki smědźachu sej pjelnjene kokošace mjaso z rajsom a šampijonkami słodźeć dać. Jako předjědź sydaše běrnjaca solotej z jejkom a jako dessert lód z pječenymi lěćnymi płodami.
10 lět wari Płomjo z Tomašom
By obersorb|2022-08-04T13:14:01+00:00August 4th, 2022|Uncategorized @sb|Kommentare deaktiviert für 10 lět wari Płomjo z Tomašom


text:
Prof. dr. Christian Voß je profesor za južnosłowjanske rěče při Humboldtowej uniwersiće w Berlinje a zaběra so wosebje ze słowjanskimi mjeńšinami w sewjernej Grjekskej, kotrež ze strony grjekskeho stata jako tajke připóznate njejsu. Ze studentami slawistiki poby nimo toho w zašłych lětach wjacekróć w serbskej Łužicy a přewjedźe z nimi mjeńše naprašowanja a slědźenja na serbskich wsach. Składnostnje 200. róčnicy grjekskeho zběžka přećiwo osmaniskemu knjejstwu, kotryž wjedźeše 1830 k připóznaću njewotwisneje Grjekskeje, sym so z nim wo połoženju słowjanskich mjeńšin rozmołwjał.
Knježe prof. Voßo, prošu wopisajće skrótka słowjanske mjeńšiny w Grjekskej. Hdźe bydla a wo kotrej ličbje scyła rěčimy?
W kónčinje, wo kotrejž rěčimy, rěča so hižo znajmjeńša ze 7. lětstotka słowjanske dialekty. Něhdy rozpřestrěwaše so rěčny teritorij tutych skupin wo wjele dale do juha, hač na połkupu Peloponnes, kaž widźimy na přikład z mjenowědnych přepytowanjow. Słowjenjo su potajkim domoródni w tutych kónčinach, najznaćiši zastupjerjo su drje swj. Cyril a Metod, kotrajž pochadźeštaj ze Soluna (Thessaloniki). Dźensa rěčimy dohromady wo někak 150.000 domoródnych rěčnikach słowjanskich dialektow w Grjekskej, při čimž njejsu dokładne ličby znate. K nim słušeja na jednym boku křesćanska ludnosć na sewjerozapadźe, wosebje we wokolinje města Florina (Lerin), na tamnym boku muslimscy Słowjenjo w zapadnej Thrakskej, tak mjenowani Pomakojo.


text:
Praga
Praga[1] (amtski: Głowne město Praga; česki Hlavní město Praha) jo stolica a samostatny wobwod Českeje. Lažy pśi rěce Wołtawa a jo z wokoło 1,18 milionami wobydlarjami na 496 km² pó wobydlarjach nejwětše město a kulturelne kaž teke ekonomiske srjejźišćo kraja.
Wokolina města jo ze starodawna gusće zasedlona. Wót 6. lětstotka su Słowjany w tamnjejšych stronach žywe. Pó natwarjenju dweju hradow pśez Přemyslidow w 9. a 10. lětstotku pśišli su žydojske a nimske wikowarje do kraja. Wokoło 1230 jo se Praga z rezidencowym městom kralojstwa Čechy stawała a w 14. lětstotku ako rezidencowe město Swětego romskego mócnaŕstwa ze kulturnym srjejźišćom srjejźneje Europy. W Praze jo se w lěśe 1348 prědna uniwersita srjejźneje a pódzajtšneje Europy załožyła. Pśez lětstotki jo Praga multikulturelne město była, w kótaremž su se česke, nimske, žydojske a dalše kultury zmakali. Tak mjenjowane „Złote město“ jo až do źinsajšnego harmoniskego, pśedewšym barokowego a gotiskego raza.
Teke za Serbow jo była Praga ako stojnišćo Serbskego seminara, wukubłanišća serbskich katolskich duchownych, uniwersitne město a wót lěta 1918 ako stolica susedneje Čechosłowakskeje resp. Českeje wažny kulturny a politiski centrum.
Partnarske města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Hamburg, Nimska (1990)
- Frankfurt nad Mohanom, Nimska (1990)
- Chicago, USA (1990)
- Nürnberg, Nimska (1990)
- Sankt Petersburg, Ruska (1991)
- Phoenix (Arizona), USA (1992)
- Moskwa, Ruska (1995)
- Barliń, Nimska (1995)
- Kyoto, Japańska (1996)
- Paris, Francojska (1997)
- Taipei, Taiwan (2001)
- Brüssel, Belgiska (2003)


text:
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
18. łužiska filmowa přehladka
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
23.09.2022 - Kulturne pokazki za kóńc tyźenja / Sorbische Wochenend-Kulturtipps
Pětk wjacor zeger 18:00 wótwóriju na BTU Chóśebuz nowe a moderne źěłaŕnje kreatiwnego a zjawnego labora (COLab). Drěwo, metal, blach, elektro, zwězowańske maśizny (Verbundwerkstoffe) - we tych źěłaŕnjach daju se skoro wše materialije wobźěłaś, teke z pomocu moderneje kompjuteroweje techniki. Źełaŕnje deje wšym Łužycanarjam za pśesajźenje jich idejow k dispoziciji stojaś a pšawidłownje zjawne workshopy póbitowaś.
*******
W Bórkowach, w błośańskej bibliotece "Mina Witkojc" pokšacujo pětk wjacor rěd cytanjow za dorosćonych. Gósć jo gitarist Frank Fröhlich z muzikaliskim wulicowanim "Bajkojte - powěsći a legendy z Błotow". Zeger 19:00 źo los, zastup płaśi 5 euro.
*******
Sobotu jo w Bórkowach źeń wótwórjonych žuri w źiśowni. Cogodla? Tamna źiśownja z mjenim "Błośańske Lutki" swěśi 70. jubilej. Togodla su wšykne zajmce, starjejśe, stare starjejśe, něgajšne źiśi, ak su do teje źiśownje chójźili, pśepšosone se woglědaś moderny nowotwaŕ a wenkowny areal z grajkanišćom. Gósći wótcakujo małki program a wjele aktiwitow. Wót zeger 10:00 do 14:00 jo źiśownja sobotu wótcynjona.
*******
Rucnikaŕstwo, serbske drastwy a rolnikaŕstwo - na Lědach jo slědny kóńc tyźenja w septembrje tradicionelnje rezerwěrowany za wjeliki pśeśěg cołnow. Pśecej wót 14:30 móžośo se sobotu a njeźelu wót wjelikego wustawadlisća w Lubnjowje wudaś na cołnowanje do Lědow a mimo plěwaś pśi rědnje dekorěrowanych cołnach, kenž pśedstajiju žywjenje w Błotach něga a źinsa.
*******
W Ćisku pla Wórjejc jo serbska kjarmuša - sobotu wót zeger 10:00 do 18:00 na tamnem kulturnem dwórje.
*******
Slědny raz w septembrje stej sobotu zarědowani pśi góźbje muzejowych nocow wokrejsa Sprjewja-Nysa. We Drjowku w serbskej tkajaŕskej śpje spiwa Lena Hauptmann serbski jazz a w Picnju wótwórijo rybakaŕski muzeum swóje źurja.
*******
Wjerašk zarědowanjow jo sobotu zawěsće ten Super Kokot w Nowej Niwje. Žnjowne krale serbskich jsow se wuběguju wó cesć krala wšych kralow: Rejtowanje se zachopijo zeger 14:00, reje wjacor zeger 20:00.
*******
Pó wjelikem žnjownem swěźenju móžośo njeźelu zajtša śěło a dušu cysćiś: Dešańska wósada pśepšosyjo na fitnesnamšu do Sprjewinego ługa. Zeger 10:00 jo zmakanje pśi parkowanišću. Wšake stacije z volejbalom, gymnastiku za seniorow, yoga abo boule deje elan wubuźiś. Namša wuklincy pśi zgromadnem pikniku. Wótpowědna drastwa za pógibowanje jo trjebna a taska a talaŕ a snaź małki pśinosk za piknik. Pśi špatnem wjedrje jo namša w dešańskej cerkwi.
*******
Měrnjej startujo njeźela w Pódstupimje:. "Serby we filmje - kraj, luźe a nałogi" jo titel programa z krotkimi filmami we filmowem muzeumje w Pódstupimje. Dokumentarne krotkofilmy z lět wót 1925 do 1989 su z archiwa wupytali. Na pśikład rědko pokazane filmy wót Studija textilnego kombinata Chóśebuz. Njeźelu dopołdnja zeger 11:00 zazni gong we filmowem muzeumje.
*******
W Rownem jo njeźelu ruš na dwórowem swěźenju na Njepilic dwórje. Wót zeger 11:00 jo burski mark a zajtšne piwko z dujaŕskeju muziku. Zeger 14:00 jo muzikaliska serbsko-nimska namša a wót zeger 15:00 program z muzikowymi kupkami gmejny.
*******
Na kóńcu tyźenja jo Wam kazane do Grodka na wjeliki tradicionalny gjaŕncaŕski mark: sobotu wót 9 do 18 a njeźelu wót 10 do 17 g.


text:
Młodzi okdrywcy na szklaku - Ksiůnżka dlo szulůw
Juże je przirychtowano i trefiůła juże do szkolorzy ze Szkoły Podstawowy nr 1 we Chorzowie. Ksiůnżka „Młodzi odkrywcy na Szlaku” mo spůmogać regiůnal edykacyjo.
Ksiůnżka, kero przirychtowano je bez Zamek Cieszyn na zlecyniý Marszałkowskigo Urzynda Ślůnski Rejyncji, mo pokozać modym 22 ze 36 ślůnskich zobytkůw techniki. We rajza po Szlaku Zobytkůw nojmodszych bierům tzm. Zoboty.
Pokozujům im bezto tajla Wiychnigo Ślůnska, a przi tymu spůmogajům we regiůnal edukacyji we klasach 1-3 szkoły podstawowy. Przedstowiajům przi tymu niý ýno stawiynia, nale tyż place, historyje a ludzi, kerzi sům s nimi swiůnzani.
Na razie takich ksiůnżek je 7 tauz. a przi spůłarbajcyniu ze lokalrygiyrůngůma majům łůne trefić do nostympnych szulůw we inkszych sztadach. Kej zaś ksiůnżka sie spodobo moge być dodrukowanych jeszcze latosi nostympne 20 tauz sztuk. Wszyske łůne bydům za fraj dane bildůng placůwkům we Ślůnski Rejyncji.
Nowy Dyrehtor - Muzeum we Rudzie Ślůnski
Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnski mo juże nowego Dyrehtora. Czamu?
Dr Barbara Nowak bez pora lot byli Dyrehtorym Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnski. Teroski jednako nowym Dyrehtorym je Krzysztof Gołąb, kerzi juże doś dugo tam robili. Czamu tako pomiana bůła zrobiůno? Ano jako my sie wywiedzieli, eks Dyrekhtor sama niý zrezygnowała a bůła ôdwołano. Coby spytać, skiż czego take coś sie stało, poszli my do Sztad Urzynda Rudy Ślůnski.
Tukej jednako pedzieli nům, iże informacyje ô robocie, ai tyż ô jejij zakůńczyniu, niý sům publik informacjům, bezto nic nům niý pedzům ô tym. Co interesant, ô ôdwołaniu ze stanowiska, niý chceli tyż nic godać eks Dyrehtor Muzeum, s kerům godalimy bez telefůn.
Pomianům przi tyj ôkazji tyż je to, iże do niýdowna to Dyrehtorym uostowoł wtoś, wto niý bůł zatrudniůny we Muzeum. Teroski jednako wybrany uostoł chop, kery tam juże robiůł. Dziynka tymu Krzysztofowi Gołąb lecy bydzie reskiyrować Muzeum, bo juże na sztarcie trocha lepi je znajům.
Klasówka Powstańcza - czyli wto co wiy ô Slůnskich Powstůniach
Na połowa marca sbajslowany je piyrszy taki sprowdzian wiedzy ô Ślůnskich Powstůniach. Wszysko robiůne je skiż 95 lecio plebiscytu, kery bůł sam kludzůny.
Wiedza ze tego okresu ai Ślůnskich Powstůń sprowdzům szkolorze, politikery, awisorze a inksi we Muzeum Powstań Śląskich we Świyntochlowicach.
Kej bůło III Powstanie Śląskie? Abo wto to bůł Wojciech Korfanty? A kery sztad kůmu prziszoł po plebiscycie? Na take pytania muszům rychtować sie Ci, kerzi chcům sprowdzić swoja wiedza ô tych wydorzyniach 18 marca.
A chyntnych je chołda, bo sztartnůńć chcům szkolorze, politikery, awisorze, naukowce a inksi, nawet Sztadprezydynt Świyntochlowic. Sztartnuńć moge wto chce, nawet online. Wszysko bydzie sbajslowane we downym stowiyniu Syjma Ślůnskigo.
Idyjo je blank interesant, tym barzi, iże modzi może bydům chcieli sie bezto wywiedzieć jako to rýchtých bůło ze tymi Powstaniami Śląskimi.
Eli to kůmu bůło potrzebne? Na co a ô co sie tak po prowdzie prali? We szuli sie tego niý dowiedzům, bo prowdy im niý pedzům. Może jednako, kej przi okazji kůnkursa trocha posznupiům, to wywiedzům sie czego interesantnego.
Ôba sztudynty. Ôba rajzyndry. Teroski chcům cuzamyn we 24 miesiůnce zwiydzić 24 europyjske stolice.
A co nojlepsze chcům to zrobić za myni jak 500 zł. Do sie?
Bez ôkno zaglůndajům na Katowice. Bez ôkno zaglůndajům tyż na cołki welt. Jednako barzi juże ôczůma forsztelunku. Kinga a Konrad, kerzi cuzamyn rajzůjům niý ýno po świocie, nale tyż bez żywobyci, teroski majům nowy rycht. Chcům we 24 miesiůnce zwiydzić 24 stolice we cołki Europie. Jak do teroska byli łůni m.in. we Pariżu, Edynburgu a Ôslo. Teroski bydzie Rejkiavik.
A kej wtoś chce być s nimi na bieżůnco, abo wiedzieć jako to wyglůndo te jejich rajzowaniý, to styknie, iże wlezie na jejich nec zajta wczterystornyswiata.eu. Majům łůni tyż ekstra landkarta do ôznaczynio, kaj juże byli a antyrama, kaj wkłodajům kartki ze tych sztadůw.
Jako sami nům godajům, take rajzowaniý to poradzi festelnie dużo czowieka nauczyć. Pokozać mu niý ýno jako wyglůndo inkszo kultura, nale tyż jacy na prowda sami łůni sům. Tym barzi iże rajzowaniý cuzamyn bez świot, to niý zowdy je take leke, jak by sie kůmu můgło zdać.
My sam můmy nodziyjo, iże nauczům sie bezto jak nojwiyncy. Przi tymu noszo Telewizyjo ôbjyna patrůnatym jejich rajzowaniý, bezto relacje ô tych przygodach mogecie tyż poczytać na nec zajcie.
Zawiyrej dźwiyrza - A dowej sie pozůr
Kej wlezymy juże dů dům, to muszymy pamiyntać, coby zawrzić dobrze dźwiyrza. Wszysko skuli tego, co jake ôszkliwce mogům sie spozorować, iże my ich niý zawarli a wlyź bezto do nos dů dům.
Chocioż můmy důmofůny, zawiyrane dźwiyrza na siyń a inksze, to niý roz je tak, iże jaki istny poradzi spokojnie sie dostać tam, kaj niý mo. Styknie chwila, kej sie niý důmy pozůr, a jaki ôszkliwiec moge nům wlyź rajn dů dům a wylyź po drabku ze taszkům abo inkszymi rzeczůma co po blisku leżały a sům co we wercie. Bezto Sztad Kůmynda Policje we Rudzie Ślůnsku godo, coby dowalimy sie pozůr na takich miglanców, a zawiyrali dobrze dźwiyrza.
Bo chyntny do wleziynio dů nos dů dům moge sie snolyź po drabku. A kejby my sie skapli, iże taki istny wloz nům rajn dů dům, to poradzi łůn sie po gibku wykuglować a pogodać bele jake fandzoły, iże sie majtnůł i że już wyłazi. Bezto lepi dować sie pozůr a wahować swoij haupy, coby żodyn, co niý mo, nům dů nij niý wloz.
Trefy ze insztruktorůma - Szkoła Rodzynio
Teroźnie je coroz wiyncy możebności, coby lepi przirychtować mode mamy do nowyj role. Szule rodzynio, roztomajte norychta a nawet ekstra płachetki.
Teroski sům roztomajte knify, coby przed urodzyniym uoboczyć, jako być dobrům mamům a przirychtować sie do nowy role we żywobyciu. We spokoju a nawet bez wysiłku styknie poczytać jake ksiůnżki ô tym etapie życio kobiyty. Kożdo prziszło mama moge tyż uzdać, jako chce urodzić swojego bajtla.
I ze takigo założynio wyłażům tyż inszktruktorki ze Szkoły Rodzynio na Bykowinie we Rudzie Ślůnski. Chům łůne bez ekstra norychta dlo mam przidać im trocha ôpowogi a rezůnu. Chcům bezto przirychtować je dobrze na urodzyniý bajtla, coby bůło to naprowda dobre doświadczyniý.
Uostatnio nawet na trefie we Cyntralny Bibliotyce na Wiyrku we Rudzie Ślůnski, inszktruktorki pokozywały a rechtorowały, jako dobrze uwiůnzać tako płachetka. A je to wożne, bo ôdpowiydnio zrobiůno, je dobro dlo bajtli. Przi tymu je to tyż ô co barzi wygodne dlo samy muti.
Wyrok - Skuli trogedie na Halymbie
Apelacyjny Sůnd we Katowicach skazowoł skiż trogedie, jako stała sie we 2006 roku na grubie KWK Halymba. Apelacyjny Sůnd we Katowicach zaskazowoł ô uchylyniu wyroku, kery uzdany bůł rok tymu we Glýwicach. Skuli tego Sůnd we Gliwicach bydzie musioł zasik przekludzić procys skuli trogedie na grubie KWK Halymba ze 2006.
Na nowo trza sie teroski wrócić miyndzy inkszymi do ôskargowanio eks szefa dziołu wyntylacje gruby Marka Z. a eks Dyrehtora gruby Kazimierza D. Uchylůny je tyż wyrok ôskarżůnego Jana J. Ku tymu jeszcze Apelacyjny Sůnd skozoł Marka Z. na 4 miesiůnce pozbawiynio wolności skiż poświodczanio niýprowdy we papiůrach.
Jak poradzi sie wyczytać we uzasadniyniu wyroku, nojważniyjszo powinna być zicherno robota a niý ekůnůmika. Tuż jako to idzie pedzieć, żodyn piniůndz niý ma wiyncy we wercie niźli ludzke żywobyciý.
A spůmnieć sam jeszcze trza, iże wyrok we Sůndzie we Glýwichach zapod dopiyro po 6 latach a i tak ôbrůna a prokurator zaskarżyli go ôd razu. Niýstety wszysko ciůngnie sie juże festelnie dugo, bo 23 grubiorzy zginyło skiż eksplodowanio metanu a pyłu wynglowego we novymbrze 2006 roka na KWK Halymba.