text:
O utopcu, kierego niedźwiydź przegnoł
W Strumiyniu do młyna fórt przichodził taki jedyn utopiec. Kazowoł młynorzowi smarzić ryby. Przesiadywoł tam całóm noci chcioł coby mu wszyjscy dowali jeść.
- Młynorzu jeżeś w chałupie?
- Ja, co zaś chcesz?
- Dej mi pojeść, usmoż mi pore ryb, bo żech je głodny, a chónym!
- Dobre zaroz.
- Gożołki też mi nalyj bo się mi chce pić.
I tak było każdziutki dziyń, a młynorz mioł uż tego dość, boł się tymu utopcowi co powiedzieć. Chcioł go przegónić. Jednego razu prziszeł do młyna Cygón z wielkim tresowanym niedźwiedźiym. Strasznie padało i było zima na polu.
- Witej młynorzu, nazywóm sie Jónek i tresujym niedźwiedzie, móm tu takigo jednego. Mogymy się
- Nale witej, póć dali, dóm wóm pojeść i kapke się ogrzejecie.
- Dziynka, dobry je s ciebie chłop.
Cygón z niedźwiedźiym sie ogrzoli, pojedli i poszli spać. Naroz na okno kierysi zaburził i ryczy, że chce jeść i pić. Cygón sie budzi prawi:
- Młynorzu, kiery to je?
- Na wiysz, to je taki utopiec kierego się bojym. Muszym mu dować jeść i pić.
- Wiysz co, dej mu eszcze dzisio pojeść i gożołki, a jutro cosik wymyślymy.
Młynorz doł utopcowi pore smarzónych ryb i wina i poszeł spać. Rano Cygón się budzi i prawi.
- Wiysz co tak żech se myśloł, coby tego utopca przegónić roz a dobrze. Nie bydym moimu nedźwiedziowi dowoł jeść cały dziyn a potym go puszczym na tego utopca coby go podropoł.
- Dobre, trzeja podciepa pogónić.
Cygón nie doł niedźwiydziowi pośniodać, ani powieczerzać i tyn przeogrómnie zgłodnioł. Utopiec prziszeł zaś wieczór i zaś chcioł jeść i pić. Jak go tyn niedźwiydź uwidziol tóż się strasznie zdenerwowoł i zaczón ryczeć, a utopiec się go strasznie wylynkoł.
- Wrrr...wrrr...wrrr!!!
- Uaa, uaa, cóż to je za bestyja? nie dropej mie! dej mi pokój!
- Wrrr..wrrr...wrrr!!!
- Wszystki ryby żes mi zeżroł, ni móm co jeść...
- Nie bij mie, nie dropej!
- Wrrr...wrrr...wrrr!!!
Niedźwiydź był taki głodny, że zeżroł wszystko tymu utopcowi. Młynorz był przeogrómnie rot i dziynkowoł Cygónowi. Postawił na stole gożołke i ryby. Pili i śpiywali do rana a niedźwiydź żroł ryby bo fórt był ogrómnie głodny. Na drugi dziyń młynorz stanół wczas rano posłucho a za oknym utopiec ryczy:
- Młynorzu, młynorzu, dej mi pojeść i popić bo ta bestyja wczora mie przegnała.
- Dobre uż ci niesym!
- A śpiychej się bo żech je głodny.
- Uż to bydzie!
Naroz z młyna wyskakuje niedźwiydź...
- Wrrr...wrrr...wrrr!!!
- Ała nie bij, jo uż uciekóm!
- Wrrr...wrrr...wrrr!!!
- Możesz se ty ryby wszyjtski zjejś jo ich nie chcym!
Utopiec uciyk a niedźwiydź zaś dostoł cały lawor ryb. Na drugi dziyń było to samo, utopiec prziszeł pod młyn i woło z daleka na młynorza:
- Młynorzu! Sóm tam u ciebie eszcze ty bestyje?
- Ja sóm i isto tu zóstanóm, a możne że tu bydóm miyszkać!
- Tak dobre, jo idym stela na inkszy stow.
- Pón Bóczek na ceste utopcu!
Cygón eszcze posiedzioł pore dni u młynorza a potym se poszeł razym z tóm bestyjóm – tresowanym niedźwiedźiym. Utopiec się uż wiyncyj nie pokozoł.
O zachciywnym utopcu
- Pachołki, pasymy ty kóniczki cały Boży dziyń
- Ja, ja Jónek, strasznie żech zgłodnioł, prziniyś kapke surowego miynsa to se pojymy
- Dobre Jozefku. Upieczymy se to miynso na ogniu.
Naroz prziszoł utopiec
- Aha, piekóm miynso, isto bydóm jeść. Muszym im to zebrać. Idym po gornek z żabami.
- Podziwej sie Jónek utopiec ku nóm idzie. Jaki szpatny! Dziwej się jakóm mo gymbe, a jaki szłapy! He, he!
- Mogym se usmażić na tym ogniu pore żab?
- Ale ja uwoż se, ale potym se idź!
- Dobre.
- Jozefku ale to miynso wónio po calutki miedzy!
- Pojymy se! Użech je przeogrómnie głodny.
- Dziwej się kónie się wylynkały!
- Jezeryja! Kónie uciekajóm! Isto tym utopiec ich wylynkoł!
- Tak, pachołki uż gónióm kónie, a jo se teraz pojym tego miynsa. Mniam, mniam...dobre to je!
- Zustawióm tym pachołkóm żaby niech se pojedzóm. Ha, ha!
Na drugi dziyń.
- Jónek muszymy tego utopca przegónićs tego stawu.
- Ja mosz recht. Poświyncymy se baty i na niego!
- Tak dobre.
- Dziwej się, utopiec idzie, schowej się do trowy.
- Chónym bijymy go! Chytej go!
- Uciekej i uż tu wiyncyj nie przilazuj!
Utopcowo wdziynczność
- Łowiym uż ty ryby trzeci dziyń i nic żech nie chycił.
- O! Utopiec ku mnie płynie. Ciekawe co ta bestyja chce?
- Czako mnie ciynżko bitwa z drugim utopcym. Wzión mi babe i bajtla z młyńszczoka. Nie wiym, co to bydzie bo ón je silniejszy niż jo. Jo je taki chucherko i wiela siły ni móm.
- Borok utopiec! Jak chcesz to ci pómogym.
- Dobre jak się uż bydym s tym utopcym bił, a bydzie zy mnóm źle, to wystawiym rynke nad wode a ty jóm yny chyć.
Bitwa, szamotanina...
- O! Wycióngnółech trzi ryby! Ale doczkejcie, sóm dwie wielki i jedna mało. To je tyn utopiec s babóm i bajtlym.
- Dziynka chłopie żeś mi pómóg. Nachytóm ci tela ryb wiela chcesz. Bydziesz mioł jedzynio na cały rok.
- Dziynka utopcu, niech ci się darzi.
Jak sie utopiec pomściuł na masorzu
Jedyn utopiec chodzowoł do masorza po miynso i dycki palcym pokazowoł, co mu mo masorz urznónć. Masorz sie jednego razu nasroł na utopca i urznół mu palec. Utopiec mu yny pogroziuł palcym i wiyncyj nie prziszoł po miynso. Masorz sie od tego czasu nie chcioł kómpać we wodzie. Roz, jak przekroczoł kóński jscochy, to sie do nich obaluł gymbóm i sie nimi udusiuł.
Zajónc na wiyrzbie
Mojigo ujca uż dwa razy utopiec przeganioł. Było to hnet po piyrszej wojnie. Ujec robiuł u mojigo Tacika. Po fajróncie chodzowoł do chałupy kole potoka. Aż tu roz na jednej wiyrzbie uwidzioł zajónca. Ujec se pomyśloł kaj tam na wiyrzbe wloz zajónc, dyć to ni ma możne. Chcioł go wylynkać, ale zajónc skoczuł do wody i uż go nie było. A ujec Sikora uciyk wartko do chałupy. Potym sie kapke spamiyntoł i se spómnioł, że to był utopiec.
Jako sie ujec spotkoł s utopcym
Kapke nieskorzi Ujec zajś szoł kole tego samego potoka na Dolny Bór we Skoczowie. Było uż ćma. Naros naszoł sie przi nim jakisi obcy chłop i pyto sie, kaj nejlepij przyńść potok na drugóm stróne ku stawóm. Ujec mu pokozoł, kaj może hópnóć. Spytoł sie go eszcze, jako mu je na miano, bo go nie znoł. Chłop odpowiedzioł, że mo na miano Smrodek. Takigo miana eszcze ujec w żywocie nie słyszoł, choć znoł kupa ludzi na dziedzinie. Potym przeszli kónsek ku potoku, tam, kaj tyn chłop mioł hópnóć przez potok, do głymbokigo plosa i wiru. Tamtyndy tyn chłop chcioł przelyźć.
– Ty trómbo jedna – prawi ujec – nie widzisz, że tu je głymboczyna?!
Ale chłop yny żbluch do wody i uż go nie było. Ujec sie wylynkoł, ale nic nie prawiuł. Zustoł bez siebie i spamiyntoł sie dziepro w chałupie. Pamiyntoł yny tela jak prziszoł mokry i umordowany ku dwiyrzóm. Baba sie go pyto, co sie stało, a ujec jak kapke wydychnół, to porozrzóndzoł o wszyjstkim. Uż wiyncyj, a wiyncyj tam nie chodziuł kole tego potoka.
Jako żech sie wylynkoł utopca przi młynce
Mie też cosi podobnego spotkało. Było to we styczniu 1912 roku. Moja Mama mieli urodzić i uż przi nich była babicula. Jak prziszła babicula to wszyjstkich przegnała, bo żodyn nie śmioł być izbie. Dziecka poszły do szkoły, a chłopi do roboty. Na polu było zima i mróz jak byk. Mama mi dali ciepłóm łochtusze cobych nie przeziómbnół, tóż mi było ciepło i nie morz żech. Idym se tak kole młynki ku zaporze, kaj płynyła woda ku młynie, dziwóm sie na lód, a pod lódym cosi zaczło ramplować. Uciykech, wiela żech mioł siły w nogach. „To je utopiec!” – pomyślołech. A nimógech wartko lecieć, boch
był hrubo obleczóny. Ani żech sie za siebie nie oglóndoł – taki żech był wylynkany. Od tego czasu żech uż tam ku młynce nie chodziuł.
Utopców uż ni ma
We Skoczowie nad Bładnicóm rośnie wiyrzba, kiero mo ze sto roków. Tak aspóń prawióm starzi ludzie . Sto roków tymu tam snoci miyszkoł utopiec.
Wylazowoł se na wiyrzbe i hópkoł do wody. Ludzie sie go boli i tam tyndzi nie chodzili – chodzili raczy cestóm ustróńskóm. Dzisio tam je kupa chałup, ale hań downij było tu dojść przestróno i ani przed utopcym sie nie dało uciyc.
Dzisio już ni ma żodnych utopców. Kańsi uciykły i ludzie se mogóm chodzić do Wisły czy w Bładnicy sie okómpać. Utopce sie wykludziły, bo potoki i rzyki sóm rowne i piekne, a plosów w nich uż ni ma, tóż każ majóm miyszkać? A gdo by dzisio wierzuł w taki bajdy? Możne małe dziecka…
Utopiec górecki
Pod Buczym, kaj teraz je Sikora, gospodarzuł kiejsi Paweł Posmek. Mioł trzinost jochów gróntu, a od szlachcica Karwińskigo dokupiuł eszcze roz tela. To pole sie cióngło tam, kaj teraz je Oldrzich Matula. Tyn Posmek mioł trzi kónie, osim krów, barany, cielynta i cosi pindziesiónt gynsi i kaczek. Mioł też jednóm cere i pastyrza Hyrnika. Pastyrz pos krowy w Olszynie nad Brynnicóm. Hań downij tam eszcze nie było drogi ku Skoczowie ani mostu, ani żodnych chałup. Była yny ława przez rzyke , co jóm tam Posmek postawiuł. Jednego razu pastyrz gno krowy przez wode, a szoł se ławóm. Naroz widzi, że na ławie siedzi se chłapieczek. Na głowie mioł czyrwiónóm czopeczke, mioł obleczóny zielóny kabociczek i czyrwióne galotki. Pasterzowi sie nie uchylił, tóż tyn go ściepoł do wody. Chłapieczek nic nie zapłakoł, yny mu pogroziuł i sie straciuł. To był utopiec. Pore dni nieskorzi pastyrz przignoł w połednie napasióne krowy, zawrzuł ich do chlywa i chcioł ijść na trześnie. Gaździno go jednako posłała po kaczyce, bo kańsi poszły od chałupy, a chciała jednóm wziónść na nowiycke. Pastyrz ich hnet uwidzioł w plosie na Brynnicy. Wołoł ich, ale nie wylazowały s wody. Zaczón na nich chybać kamiyniami, ale to nic nie pómogało. Nasroł sie na ty kaczyce, wlos po pas do wody i ich zaczón wyganiać. Naroz wyskoczuł s wody tyn sóm chłapieczek, co go niedowno ściepoł s ławy. Na pastyrza piznół strach, bo poznoł, że to je utopiec, ale uż było nieskoro. Chłapieczek skoczuł na pastyrza i cióngnół go coroz głymbij do plosa. Kaczyce sie wylynkały i poleciały hónym ku chałupie. Przez ławe szoł prawie stary Bójda i widzioł, że sie jakosi sumeryja we wodzie robi, ale se pomyśloł se, że to isto pastyrz Hyrnik jakisi sztuki we wodzie pokazuje. Za chwile jednako wypłynół ku brzegu, ale uż mortwy. Utopiec go utopiuł…
Utopiec przi ognisku
– Dzisio wieczór se srobiymy ognisko – prawili pastyrze, co pajśli krowy na Kubicowym pasiónku.
– Prziniesymy każdy kónszczek wórsztu s chałupy, kónsek chleba i bydymy se tyn wórszt opiykać. Tak sie patrzi na Swaty Duch – prawi Jónek Molenda, tyn nejwiynkszy morus miyndzy wszyjstkimi pastyrzami. Jak pozawiyrali krowy do chlywa, to zaszli do lasa po chruści, karkoszki i co naszli pod strómami, to przismyczyli na kupe kole mostu u Ćwika od Kroczka. Tyn Ćwik od Kroczka to był taki krawiec, co wszyjstko szył w rynkach, ni mioł maszyny, bo co by sie też tropiuł s takim zdziorbym, jak se musioł porzóndnie popić w aryndzie u Eisnera abo u Bajtka.
A przeogrómnie rod śpiywoł, jak se szoł spadki s gospody ku chałupie. Rosły tam niedaleko szumne topole, pod nimi se stary Ćwik se siednył, jak już ni móg ijść ku chałupie, a wrzeszczoł na swojóm babe:
– Krokulczoku mój, pódź se pod topole po łój!
Bo ón kupiuł u masorza łoju i niós go swoji babie, kieróm nazywoł Krokulczoczka. Prawiuł, że nejlepszo, a nejłacniejszo umasta to je łój. Ty margaryny, co teraz robióm, to nie stojóm ganc za nic, bo to je sróbione ze strómów, a z tej drzewianej umasty ty chłapczyska rozumu ni majóm. Ci pastyrze rozpolili u tego Ćwika wielki ognisko, porozsiodali sie po trómach, powbijali na patyki po kónszczku wórsztu i zaczli go opiykać, a przi tym wrzeszczeli i śpiywali, aż huczało. Było tam tych pastyrzi s dziesiyńć, rej wodzili jako dycki Jónek Molenda ze Zokamiynio. A jak sie tak dziwo po chłapcach, tu sie zastawi u jednego i prawi:
– Na ty pieróński giździe, kaj żeś sie tu wzión, dyć cie tu przed
chwilóm nie było. Coś ty za jedyn?
– A tyn chłapiec cały zezielynioł od strachu, skyrczuł sie i prawi:
– Szeł żech kole was i widzym, jak tu je wiesioło, tóż żech se siednył.
– Tóż tak – mówi Jónek – a kaj idziesz i skóndeś je?
– Jo je od Łabaja spod Wyrszczku – mówi tyn cudzy chłapiec.
– A nie cygoń – prawi Jónek – Łabajowie ni majóm żodego holca,
jo ich dobrze znóm!
Wszyjscy pastyrze sie slecieli kole tego cudzego, że go spieróm, bo cygani, ale ón to był miglanc, powiado im: – Chłapcy, esi mi nie wierzicie, to se siednijcie, jo wóm cosi opowiym. – Zaczón rozrzóndzać, że tyn gojny od wedla, co mo tela dziecek, same dziołuchy, je jego ujec a, podziwejcie sie, akurat hanej idzie po ceście, widzicie go? Chłapcy sie dziwajóm, kaj jim pokazuje i nic nie widzóm. Tóż wszyjscy obrócóm sie ku niymu i naroz zbaranieli: chłapca tam nie było, ganc prózny plac a ónego nigdzi ni ma. W tym cosi szpluchnyło pod mostym, a chłapcy hura z wielkim wrzaskym wio ku plosie. Ale tam na wodzie nic, yny
widać jeszcze, jak sie tam robióm koła. A stary Ćwik wylecioł z chałupy i wrzeszczy:
– Djobli żaby, jak nie przestaniecie holofić, to syjnym posek i tak wóm wszyjstkim nabańkujym, że was dóma ani wasz kocur nie pozno! Paweł ze Steblowego, choć sie dycki chwoluł, jaki je ś niego morus, terazy sie cały dyrboł ze starchu i prawi:
– Jo se zaroz myśloł, że to je utopiec, podciep był jakisi zielóny, czuć go było barzinóm. A uciyk tyn hrómszczok, ani my go bardzo nie przegnali. Uciyk bezkuryja ku plosie i buch do wody. Ale niech yny spróbuje eszcze roz sie miyndzy nami pokozać, to mu inakszy zatopiymy!
Chłapcy cali wylynkani pololi ognisko wodóm, kieróm przinióśli w czopkach s plosa, i rozeszli sie każdy do swoji chałupy.
O utopcach z Nydku (Zaolzie)
Roz bandurki smykały nydeckigo utopca. A to nie był lecy jaki utopiec. Po naszymu sie nazywoł wasermón i był to przeogrómny rufijok. Był zastympcóm tego nejwyższego, kiery sie nazywoł Hasztabiga, a mianowali go też Bisaga. No i tóż tyn rufijok był uż przeogrómnie stary, mioł ze dwiesta roków, bo utopce strasznie długo żyjóm, aż do samej śmierci. Na pyndzyj chodzóm też nieskoro. A tak se tyn rufijok spoczywo dzisio pod wodóm, w koszorze, w kierym mo swój corek, a do roboty uż nie chodzi. A to z tymi nydeckimi bandurkami, to sie stało dojść downo, zaroz po piyrszej wojnie, jak jeszcze był we służbie u Hasztabigi. Mioł wtedy wachować w rzyce Strzelnej, kiero wypływo spod Czantoryje, a je ponikiedy strasznie dziwoko, nejbarży jak sie tam w gorach urwie chmora, to potym je w całym Nydku okropno sumeryja. A taki powodzie to bywały hań downij za Austryje, jak eszcze było wszyndzi dojść wody nad ziymióm i pod nióm. Dzisio uż wody moc ubyło, kańsi sie potraciła pod ziymióm, yny że mało gdo wiy, że jóm pod ziymie powcióngały utopce, coby tam mieli w czym pływać. A tóż wtynczas se rufijok wyszeł w nocy ze Strzelnej pooglóndać rajón na Kubocowym, kaj były wtedy wielki łynki, a na nich wandrowały ty bandurki. Bandurki to sóm taki ogniczki, co przeskakujóm s miejsca na miejsce i smykajóm ożrałych Goroli po rosmajtych grapach i dziurach. A tego rufijoka też posmykały po wszyjstkich nydeckich grapach. Nejprzód go kludziły na Bajcarke, potym zaś na Gróniczek, tam stela aż na Zokamiyń, potym na Piyntrziska, do Łuboczki a spadki do Strzelnej aż pod most u Ciupka i dziepro tam go pujściły. I borok cały usiotany dokosmoł sie pod Praszywóm, kaj sie dziepro zameldowoł u Hasztabigi. Tyn go okropnie sprzezywoł za to, że sie tak długo nie pokozoł. Odkuloł potym tyn wielki kamiyń pod wymołym i pujściuł go kanałym, kiery sie cióngnie pod Czantoryje aż na polskóm stróne. Tam sóm inksze utopce, co majóm służbe na Wiśle. Przed zameldowanim u wyrchnigo wachtorza pod koszorym rufijok sie musioł wymusztrować zajś na gibczoka jako dycki. Włosiska na czepani przerajbowoł zgrzebielcym, kiery kiejsik w nocy ukrod starej Tomiczkuli spod Rzezniczego, ale ani ni tak ukrod, jak raczy zebroł, bo utopce nie kradnóm, yny bieróm, bo w nocy je wszyjstko jejich. Przeglóndo sie w jednym plosie i mamrze se: Ja, tak to mo być, czepóń móm jako głowa od strugacy stolice. Brzuch se przepnół skóróm od zaskróńca, włosy se jeszcze namazoł żabimi skrzekami, coby sie mu blyszczały i poszeł sie przedstawić głównymu wachtorzowi. Tyn go pujściuł do corka i tam tyn utopiec se spoczywoł aż do dalszi wyprawy, o kierej bych wóm móg powiedzieć inkszym razym, esi mie pieknie popytocie.
Utopcowo cera
Była roz na dziedzinie muzyka. Zeszła sie grómada pachołków i dziywek, a co jedna to była szwarniejszo. A jedna, nejgryfniejszo ś nich stoła se na boku i dziwała sie, jak wszyjscy tańcujóm. A była tako feszno i szwarno, że sie okropnie chłapcóm spodobała. Swoji dziołuchy niechali i każdy chcioł ś nióm tańcować. Jak jedyn jóm wzión do tańca zwyrtać i kapke sie ś nióm pokrynciuł, hnetka drugi sie prziplichciuł i uż jóm zajś porwoł. Tak se jóm wyrywali z rónk do rónk. A taniecznica to była, aż hej i miała chyt. Muzyka sie pómału kóńczyła, a óna hólała s pachołkami aż uciecha. Pachołcy też chcieli wiedzieć, kaj miyszko, bo żodyn jóm nie znoł. Każdy jóm też chcioł odkludzić do chałupy po muzyce. Ale óna nic nie chciała powiedzieć. A jak wybiła północ, dziołucha posmutniała. Nie chciała uż tańcować, yny wyrywała sie do chałupy. Syncy nie chcieli jóm pujścić, pytali sie ji, co sie stało, ale óna nie chciała powiedzieć. Tóż dorzóńdzali sie, że jóm odkludzóm razym i tak też srobili. A jak prziszli ku rzyce powiedziała im tak:
– Pieknie wóm dziynkujym za tańce. Uż sie isto nigdy nie uwidzymy. Jo je utopcowo cera. Mogym chodzić po ziymi yny do północy. Taki je nasze utopcowe prawo. Nie wiym, co sy mnóm zrobióm. Dziwejcie sie na wode. Esi sie woda w rzyce zaczyrwiyni, to bydzie znaczyć, że mie zabili. Potym skoczyła do rzyki a za chwile woda w tym miejscu sie srobiła czyrwióno. Tóż pachołcy smutni rozeszli sie do chałup.
Utopce na wozie
Jechoł roz gazda furmankóm od Biylska ku Skoczowu. Jak uż był już w Grojcu, zastawił go jakisi panoczek i pieknie pyto, czyby mu cosikej nie przewióz furmankóm do Skoczowa. Chłop sie dziwo i nie widzi żodnych zgratów, tóż sie go pyto, kaj to mo, co chce zawiyźć. A panoczek se siod na wóz wedle niego s przodku i prawi mu, że sie mo nie oglóndać na zadek yny jechać. Tóż śmignół gazda karwaczym po kóniach, a óny, jak pocióngły, strasznie sie musiały zapiyrać, coby tyn wóz ucióngły, jakby cosikej ciynżkigo wiózły. Strach oblecioł chłopa, bo przeca nic przed tym na wozie ni mioł, a terazy yny tyn przibuśny siedzioł wedle niego. Na zadek sie boł podziwać, bo mu zakozoł, a kónie miały sto biyd tyn wóz ucióngnónć. Boł sie też odzywać, bo czuł, że to je jakosi nieczysto siła. Jak przijechoł ku mostu na Wiśle we Skoczowie, to panoczek mu pieknie podziynkowoł za przibrani, sloz z wozu i kozoł sie mu podziwać na zadek, coby wiedzioł, co wióz. Dziepro chłop uwidzioł, że mioł na wozie całóm hórme małych pokracznych utopców. Aż mu włosy stanyły na głowie, co sie tak wylynkoł, że aji przeżegnać sie zapómnioł. Utopce powyskakowały s woza, pieknie
sie chłopu pokłóniły, powyszczyrzały sie swoimi szkarednymi zymbiskami i żabimi pyszczyskami, wlazły do wody i tela ich było widać. Chłop, eszcze cały wylynkany , śmignół karwaczym po kóniach, a óny gnały teraz galopym, aż sie kurziło, bo miały lekki wóz.
O utopcu
Roz w nocy szoł jedyn chłop przez ławe do chałupy. Na postrzodku ławki zaczón mu taki mały chłapiec zastawiać ceste.
Chłop sie rozeżroł i wrzeszczy:
– Na idziesz do chałupy, ty sroczu jedyn, dyć spadniesz do wody!
Ale tyn chłapiec nic, yny góni po tej ławce, a pod nogami sie syneczkowi plónce. Chłop sie nasroł i zaś wrzeszczy:
– Umkni sie mi, bo cie facnym!
Ale tyn chłapiec zaś nic – yny góni a góni. Chłop sie nasmolił a kopnył mu tak do gaci, aż s tej ławki spod do wody. Ale tyn chłapiec wystyrczył głowe s wody i prawi”:
– Jo cie za to kiedysik utopiym!
Teraz tyn chłop poznoł, że to je utopiec. Uciekoł ku chałupie, aż sie za nim kurziło. Od tego czasu uż nigdy nie chodziuł przez tóm ławke, abo też kole wody. I byłby dłógo pożył, gdyby nie roz w nocy, tak sie mu zachciało pić, że musioł ijść s putnióm po wode do studnie. Tyn utopiec tam na niego czakoł, a jak sie zgión po putnie, to go chyciuł za głowe i zesmyczył do studnie. Tak sie tyn utopiec pomściuł na tym chłopie.
Utopcowe myto
Roz też jechoł chłop kóniami s Grojca do Miyndzyświecio. Prawie było połednie i ludzie szli na klynkani, jak dojechoł do Pogórzo, ze skoczowskigo kojścioła było słyszeć zwónić, a tu od pogórskich stawów prziszoł ku niymu sztramacki panoczek, pieknie obleczóny i chcioł sie przibrać do Skoczowa. Chłop go wzión na wóz, śmignół karwaczym po kóniach i pojechali. A zaczón sie go też wypytować z ciekawości skónd je, czy też mo jakich przocieli, abo znómych w mieście. Panoczek nejprzód nie rzóndziuł nic, ale jak już dojyżdżali ku miastu, prawi mu tak:
– Móm we Skoczowie brata i jadym do niego, cobych mu pómóg utopić jednego handlyrza, bo mój brat ni może se ś nim dać rady.
Chłop se myśloł, że to jakisi pomylóny, tóż uż nic nie prawiuł. A prawie dojyżdżali we Skoczowie ku rzyce, panoczek kozoł stanónć, sloz z furmanki, pieknie chłopu podziynkowoł i straciuł sie mu z oczy. Chłop dłógo medytowoł, co też to móg być za dziwok, ale nie wszymnół se, że to był utopiec. Na drugi dziyń we Skoczowie był torg na kónie. Po torgu, jak to we zwyku bywało, handlyrze poszli se popić do gospody. Jak se już tak szykownie popili, aż sie im z czepani kurziło, brali sie ku chałupie. Każdy, gdo jechoł w stróne Pogórzo, Pierśćca, abo ku Górkóm, musioł przejyżdżać przez wode, bo niedowno tymu powódź zebrała most na Wiśle, a nowego eszcze nie postawili. A był taki stary obyczoj, że kożdy, gdo przejyżdżoł przez rzyke, mioł ciepnónć do wody jakisi grejcar. Ludzie prawili, że to było myto dlo utopca, a gdo tego myta nie zapłaci, na pewno kiejsi sie utopi. A jedyn handlyrz, z tych co se tak popili, wyśmiywoł sie dycki z tych guptoków, co pinióndze do wody ciepióm i nigdy ani drobnego halyrza do wody nie ciepnół. Tóż wtynczas, jak przejyżdżoł z tego torgu i popijochy przez wode, na postrzodku rzyki kónie sie czegosi wylynkały, wóz sie obaluł, prziwalił gazde do wody i chłop sie utopił, choć tak głymboko tam nie było. A to srobiuł tyn utopiec, co dziyń przed tym przijechoł z Pogórzo. Pospołu ze swoim bratym, co miyszkoł we Wiśle, utopili chłopa, co myta utopcowi nie chcioł płacić.
Jak utopiec groł w karty
W Olzie kole Cieszyna miyszkoł kiejsi utopiec. Przez most chodzili hawiyrze na szychte do Karwinej i dycki tego utopca spotykali, jak se szpacyrowoł kole wody. I uż też niejednego do wody ścióngnół. Obleczóny był po pańsku, tóż go nie poznali. Aż roz, jak szli ze szychty, sóm sie im doł poznać. Hawiyrze, jak wiycie, to sóm odważni chłopi, tóż chcieli go chycić, bo mieli ś nim porachunki, ale ón sie nie doł. Tak se umyślili, że go weznóm do kómpanije i zagrajóm se ś nim w karty. Utopiec sie zgodziuł i od tego czasu growoł w karty s hawiyrzami. Ale że nie był w ciymie bity, siodowoł se kapke dali od nich, coby ich mioł na oku i gdyby go chcieli chycić, coby móg wartko uciyc. I chłopi ni mógli żodnym spusobym utopca chycić. Tóż na kóniec uradzili, że pujdóm do farorza po porade. Farorz im doł świyncónej wody do flaszeczki i poradziuł, coby, jak siednie ś nimi ku kartóm, ciepli na niego z nienazdanio flaszke i pokropili go świyncónom wodóm, to go bydóm mieć. Na drugi dziyń zajś idóm z roboty, stułe i flaszke ze świyncónóm wodóm mieli w kapsie, widzóm utopca i jako dycki wołajóm ku sobie na karty. Ale utopiec stanół se z dalsza i prawi:
– Pujdym z wami grać, ale jak wyciepiecie to, co mocie w kapsie od farorza, yny ni do rzyki, ale tam do szutrowiska.
Tak musieli te flaszke ze świyncónóm wodóm do szutrowiska wyciepać i dziepro potym utopiec ś nimi zagroł. Eszcze ich dokumyntnie ogroł, a grali o grejcary. I nie chycili go. Ale było to uż ostatni roz, bo od tego czasu nigdy go uż nie spotkali, ani sie tam uż żodyn nie utopiuł. Isto tyn utopiec sie sóm przekludziuł kaj indzi.
Jak wasermón wachowoł stawu (Zaolzie)
W piyrszej chałupie za mostkiym, kiery idzie przes rzyke Kocobyndzke miyszkoł chłop, kiery mioł stow. Nazywoł sie Swaczyna. Do niego dycki wieczór przilazowoł wasermón pojczać grzebiyń, coby sie poczosoł. Swaczyna wachowoł ty stawy, a że sie kamraciuł s tym wasermónym, tóż tyn wasermón siedzioł w nocy pod wodóm a dowoł pozór, coby złodzieje w nocy nie wykradli ryb ze stawu. Za to wachtorz Swaczyna se w nocy spokojnie społ. Niedej Boże, jak też tyn wasermón przidyboł w nocy złodzieja na rybach, tak sie mu to nie wypłaciło. Tyn wasermón całóm noc tego złodzieja kómpoł we wodzie, a pod wodóm, a zajś go dźwignół nad wode, coby nabroł dechu, a zajś go zamoczył pod wode. To trwało całóm noc, pokiyl sie nie rozwidniło, bo potym musioł wasermón uciyc, coby go ludzie nie widzieli. Złodzieja niechoł leżeć na brzegu, bo był stejnak tak słaby, że nimóg uciyc. Staworz Swaczyna, jak rano oglóndoł stawy, tak go chyciuł i zakludziuł do farorza. Za kore musioł potym złodziej w niedziele, jak szli ludzie do kościoła, ryć przikopy kole cesty, a to uż zaroz każdy wiedzioł, że był na ryby. Wiycie ludeczkowie, jako to była gańba? A dziecka na niego wrzeszczały: „Złodziej! Rybiorz!” Tak tyn sie to dobrze zapamiyntoł, a uż nigdy nie szoł na złodziejke na ryby, a staworz Swaczyna se móg spokojnie spać w chałupie. Zajś farorz go dycki chwoluł, że dobrze wachuje, a za to na wilije dostoł wielkigo karpia. Ale Swaczyna tam biyde o kapra ni mioł, bo wasermón kiedybóndź wloz pod wode to prziniós rybe staworzowi.
O utopcu (wasermónie) s rzyki Olzy
Hań downij żył w Dómbrowej garcorz, kierego ludzie mianowali garcorz „pod ogrodym”. W jego chałupie było biydy a biydy. Klejuł se ty gorki, ale żodyn ich nie chcioł kupować. Woził ich po dziedzinie od chałupy do chałupy, ale ludzie se woleli kupić aluminijowe. Ros jak szoł spadki s torgu, spotkoł panoczka, pieknie obleczonego, kiery wyglóndoł jak flintkorz, abo gojny. Tyn panoczek mu prawi:
„Garcorzu, potrzebujym do chałupy kupa gorków s dwóma uchami. Poradziuł byjś ich narobić do miesiónca? Musiołbyjś ich prziwiyźć do mie do chałupy. Tam ci zapłacym.”
Garcorzowi sie oczy zaświyciły, jak to usłyszoł i obiecoł, że mu prziwiezie ty garce tak, jak sie ś nim dorzóndziuł. Cały miesiónc lepiuł ty garce we swoji chałupce, a w ostatni dziyń załadowoł wózek gorkami i czakoł na panoczka. Panoczek prziszoł wieczór, po ćmoku i powiedzioł, coby garcorz szoł za nim s wózkiym ku Olzie. Jak mijali ostatnióm chałupe, garcorz sie kapke poboł, zaczón rozmyślać kaj tyn panoczek może miyszkać. Jak uszli eszcze kónsek, to garcorz uż był ganc wylynkany. Naros wszymnół, że tyn panoczek to isto je utopiec, kiery chce go utopić w rzyce. Garcorz u był cały mokry ze strachu, tóż pytoł utopca coby se kapke dychnóńć. Ściepoł s pleców rzymiyczki od wózka i polecioł spadki ku dziedzinie. Na drugi dziyń poszoł razym s stejizbianami tam kaj niechoł wczora wózek s gorkami. Wszecki gorki były porosbijane, yny jedyn obył. To był snoci gornek na dusze garcorza. Wózek też był roswalóny. Garcorz tam potym postawiuł krziż, na pamióntke, że go Pón Bóczek ocaluł od wasermóna. Tyn krziż tam stoji do dzisio.
Utopcowe wiesieli
Ludzie uż od downa prawili, że na Mojeścikowych stawach kole boreckij cesty, kaj sie kiejsi snoci utopiuł Gajdzica, dycki w nocy straszyło. Co tam straszyło, to lepszy ani nie rzóndzić. Dycki jak sie kapke zećmiło ku wieczoru to dycki żaby zaczły se śpiywać we stawach. Tam na tych stawach dycki sie jakosi rychli ćmiło, niż kaj indzi. Czym było nieskorzij, tym było barży strasznie. W tych stawach i barzołach sie wyprowiały dziwne rzeczy, a żodyn tamtyndzi nie chodziuł. Nad stawami lotały bandurki, podobne do chroboków świyntojańskich, ale ty bandurki sie fórt mieniły, ros były czyrwióne, a ros modre. Kiejsi jak tamtyndzi szła nieboga Bartecko od szkubaczek spod lasa to snoci widziała jak po wodzie chodziuł taki czorny cielok, kiery mioł dwie głowy i sztyry chłosty, a s pysku mu szoł dym i ogiyń. Moskałka tuplowała, że starego Gajdzice utopiły taki straszydła. Ale skónd mógła wiedzieć, kiej Gajdzica uż downo umrzuł. Ale ludzie prawili, że Gajdzica snoci przed śmiercióm uwidzioł takóm szyrokóm ceste kiero szła aż na postrzodek stawu. Gajdzica nióm szoł aż na sóm kóniec i wtynczas naros go woda zaloła i wcióngła na samiućki dno. Prawiła, że to je prowda i aji sie zarzykała na Chrystusowóm Mynke i wszyjstki świyntości, biła sie też w piersi aż huczało. Baby co tam chodziły kole tych stawów dycki rzykały różaniec za umrzika Gajdzice i nie oglóndały sie na zadek, coby sie im co nie stawiało na oczy. Szły wartko, coby to miejsce minónć. Wieczór tam mało kiery chodziuł. Na całej dziedzinie yny młody Kasprzica nie chcioł w ty wszyjstki bojki o diabłach, straszakach i nocznicach uwierzić. Nie wierził też w to co fórt wyrzóndzała staro Moskałka. Starsze gaździny były na niego złe, że sie s tego wszyjstkigo śmieje. Ón sie ani s tymi babami nie wadził, bo prawiuł, że mu szkoda nerwów. Ale prziszoł tyn dziyń kiej aji młody Kasprzica mioł w to wszyjstko uwierzić. Było uż kole północy. Na jesiynnym niebie świyciły gwiozdki a światło miesiónczka sie opiyrało na wszyjstko. Strómy wyglóndały jak wielki straszoki, kiere by chciały na człowieka napajść, jak idzie sóm cestóm. Wtedy tam szoł Kasprzica, ale niczego sie nie boł. Szoł na spadek od Gawlasa spod lasa. Ni mioł czasu ani myśleć o straszakach i diabłach, bo mioł swoji starojści. Naros, jak Kasprzica zeszoł kapke s cesty minęła go piekno karoca, kieróm cióngły sztyry szumne kónie. Synek aż gymbe odewrzuł, jak kónie zaczły mu forskać nad uchym. Za chwile przijechoł drugi i potym trzeci i sztworty. Wszyjstki jechały groblom miyndzy stawami. W każdej karocy siedziała młoducha i żynich. Młoduchy miały piekne suknie, kiere sie blyszczały na strzybno od miesiónczka. Panoczkowie mieli czorne ancugi i biołe koszule. Wszyjstko sie tak świyciło, że aż oczy bolały, jak sie człowiek dziwoł. Kasprzica se pomyśloł, że to je isto jakisi bogate wiesieli, ale kapke sie wylynkoł, bo tóż kiery sie żyni w nocy i eszcze na stawach. Synek sie dziwoł na chwile co sie to wszyjstko wyprawio, ale potym se wszymnół, że ty kónie ni majóm głów. O mało nie wpod do stawu, bo ty kónie przeca forskały i rzały, ale tak jakosi inakszy. Chłapiec ganc sdryntwioł, ostatnio karoca przejechało po grobli i naros stow sie przemiyniuł w wielkóm sale balowóm i naros zaczła grać muzyka. Wszyjstki pory zaczły tańcować i zwyrtać coros rychlij, a tańcowali na wodzie. Potym tam ku nim wszyjstkim prziszli tacy starzicy s długimi brodami. Przilecieli też tam mali chłapcy, kierzi mieli gymby jak żaby, a na głowach śmieszne czyrwióne czopki. Wiesioło tam było tym podciepóm, skokały i dorobiały, że im nie było rady. Kasprzicowu sie aji zdało, że tam widzi starego Gajdzice i że mu cosi mrugo. Synek sie przeżegnoł i zaczón rzykać i uwidzioł, jak stary Gajdzica krziwiuł gymbe, zaśmioł sie i aji mu pogroziuł z błoznów, a potym sie naros straciuł. Utopce eszcze długo balandrowały. Jak kokoty na dziedzinie zaczły pioć to naros woda we stawie zaczła sie kryncić i wszyjstkich wcióngła. Kasprzica eszcze stoł i sie dziwoł na wode we stawie. Potym sie kapke spamiyntoł i poszoł ku dziedzinie. Ludzie go ni mógli poznać – włosy mioł biołe jak starzik i w oczach mioł strach. Ludzie sie ś niego śmioli i nie chcieli mu uwierzić, jak zaczón wyrzóndzać co widzioł w nocy. Prawili mu, że isto ni mo wszysjtkich dóma.


c: text/html

text:
Hradec Králové
Hradec Králové (serbsce tež Kraloweje Hradc; němsce Königgrätz) je čěske město při hornim běhu Łobja. Nadeńdźe so we wuchodnej połojcy Sewjeročěskeje žłobiny w předkraju Kyrkonošow, něhdźe sto kilometrow wuchodnje Prahi. Zarjadniske sydło Královéhradeckeho kraja je z wjace hač 90.000 wobydlerjemi dźewjate najwjetše město Čěskeje, uniwersitne město kaž tež sydło biskopstwa a Wuchodočěskeho muzeja.
W bliskosći města wotmě so w lěće 1866 bitwa mjez Pruskej a Rakuskej.
StawiznyWobdźěłać
Město bě hižo 1062 wobtwjerdźene, pomjenowa so w lěće 1225 za kralowske město a bě wot 1307 sydło Hilžbjety Riksy z Pólskeje, wudowy kralow Wjacława II. a Rudolfa I. Wot toho časa nosy mjeno Grecz Reginae resp. Hradec Králové město dotalneho Grecz/Grätz. W němčinje přesadźi so hakle wot 1800 mjeno Königgrätz město stawiznisce praweho Königingrätz.
W 15. lětstotku bě Hradec jedne z prěnich městow, kotrež stejachu na boku Husitow. 1424 bu Jan Žižka tule pochowany. Hač do Třicećilětneje wójny wosta Hradec přewažnje protestantski. We wójnje bu 1639 wot šwedskeho wójska wobsadźeny a wurubowany. 1664 sta so ze sydłom nowozałoženeho Hradeckeho biskopstwa romsko-katolskeje cyrkwje.
1866 přemóži pruske wójsko w bitwje pola Königgrätza zwjazkarskej wójsce Sakskeje a Rakuskeje a rozsudźi takle Němsku wójnu za so.
Po rozpadźe Habsburgskeje monarchije słušeše město wot 1918 k Čěskosłowakskej. W měrcu 1939 bu wot Němskeje wobsadźene a přińdźe 1945 znowa k čěskosłowakskemu statej.
WobchadWobdźěłać
Awtodróha D 11 zwjazuje Hradec Králové z Prahu. Do susodnych Pardubic wjedźe spěšnodróha 37. Nimo toho ma město dwórnišćo, z kotrehož wjedu železniske čary do Prahi, Pardubic, Turnova a Trutnova.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Vaya Con Dios
Vaya Con Dios (co idźe tuplikować Idź s Půnbůczkem) je belgijsko muzyczno skupina założůno we 1986 roku uod Dani Klein, Dirka Schoufsa, a Willy'ego Lambregta (za kerygo ńyskorzi prziszoł Jean-Michel Gielen). Znůmy skirz szlagrůw: Don't Cry for Louie, Nah neh nah, Puerto Rico, What's A Man without a Woman, Time Flies, Heading for a Fall a tyż Don't Break My Heart.
Dyskografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Albůmy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1988 Vaya Con Dios
- 1990 Nah Neh Nah
- 1990 Night Owls
- 1992 Time Flies
- 1995 Roots and Wings
- 1996 The Best of
- 1998 What's a Woman
- 2005 The Promise
- 2006 The Ultimate Collection
- 2009 Comme on est venu...


text:
Rogeński hród restawrowany
Choćebuz (dpa/SN/ch). Wjacore rumnosće Rogeńskeho hrodu w Choćebuzu su restawrowane. Su to přijimowanska stwa, Módry salon a spanski kabinet, kaž piše załožba Wjercha Pückleroweho muzeja Rogeński park a hród. Wot dźensnišeje srjedy su rumnosće tež wopytowarjam zaso přistupne. Na Rogeńskim hrodźe je Hermann von Pückler (1785–1871) w starobje bydlił. Ekscentriski wuhotowar zahrodow a wužiwar žiwjenja bě kołowokoło hrodu něhdźe 600 hektarow wulki park připrawić dał. Tež w Mužakowje koncipowaše wón hoberski krajinowy park. Wot lěta 2004 słuša tón k swětowemu kulturnemu namrěwstwu UNESCO. W Rogeńskim parku je Pückler tež pochowany.
Žadyn dorost baćonow


text:
Co niektorzy downi piyrsygo maja spyndzali na pochodak “piyrsomajowyk”, a robotny gazda to kcioł wykorzystać f inksy sposob, swojom dziatwe, mianowicie, wykorzystywoł pszy sadzoniu zimniokof, i ło tym tero bee.
Coby zimnioki zasadzić cza sie beło do tygo przygotowywać jus w stycniu,cy lutym, co sie dziwujeta i jape łotfirocie, downe pokolonie dobrze wiy ło cym deliberujem. F stycniu lebo lutym, zolezy jako sanna, to znacy, zima beła; woziuło sie koniami na saniak gnoj na kupe f pole kaj miały być sadzone zimnioki.
Woziuło sie porom koni, ej beły to casy, jeno beło słychać dzwonki u końskik homontof, beło takie dzyń,dzyń,dzyń….. wiela sie nie wywiezło bo i rano beło ciomno i po połniu tys nie lepi, no ale jak jus sie f zimie nawiezło tego gnoja to na wiesne beło telo lzy, ze sie jeno pole porzonnie poradliło, puźni s te kupy cza beło ton gnoj rozwiyś po polu na kupki i to cza beło łozrzucić.
No to tero zacynało sie sadzonie, nojcości rano na drugi dzioj, nazganiało sie s dziesincioro bob – cyli gospodyni – i kłozdo miała sfoj kawołek do zasadzonio, śficuły tymi grzbietami do gory, łoj śfiyciuły, a gazdy łorały, to moze nie gazdy jeno pora kłoni,
a gazdy? jedon poganioł pore kłoni, a drugi chodziuł za pugom.
A tero pomyślijcie kielo kilometrof za pu dnia zrobiuł gazda i kłoń, ale scynście ze ftej nie beło tyk zasranyk”ekoterororystof”, bo pewnikom kłonie pasły by sie na miedzak, a gaździne ciongły by pug, zgraja by sadziuła zimnioki.
No właśnie a co dziecka robiuły?
ano jenno miało kłopacke f gośći i sło co drugom skibe i przygarniało nie zasypane pszes pug zimnioki,a pszycości beło to na ubocy.
Sadzonie wyglondało tak:
nojpiyrf pszełorało sie jednom skibe i baby zacynały sadzić zimnioki,sadziuło sie tak co dwaścia pinć cyntymetroff połowie wysokości skiby, ale jak skiba na ubocy sła na doł to sadziuło sie kapke wysy, a jak do gory, to nizy, coby ton zimnio był mniwiyncy jednakowo pszykryty ziomiom. Casami baby chytały łopiepsz łod zopuźnika, bo albo za nisko sadziuły albo za wysoko, albo za rzodko lebo za gosto, cza te zimnioki beło fpychać f skibe coby kłoń chdzoncy po broździe nie wywoloł kopytami. I tak zesło do przedpołnio, cyli do dziesionte,f pu jedynoste, ftej gaździno łopuscsała baby co sadziuły i sła robić pszedpołnie-cyli jedzonie- co prymniejsi gospodorze zadbali jus pszed wielkanocom jo wikt, bo na wielkanocne świniobicie robiuło sie nie tylko kiełbase do śfioconio, ale robiuło sie tys wikt na pośfiotak,a beła to pszewaźnie kiełbasa f wekak, no moze nie dosadnie kiełbasa, ale to miyso co sie robiuło kiełbasy dawało sie do wekof, gotowało i beło na pu lata do jedzonio, a beło trochy tygo bo śfinie to sie biuło, takie co miały po dwa metry wogi, spyrka na grzbiecie miała pinć palcof grubości,to ji beło s cego zrobić i kiołbasy i bocki, i wyndzonom słonine, to sie jodało i zodon sie nie pszejmowoł ze bee mioł dziś tak modny “zły cholesterol”. Kłozdo głospodyni starała sie coby dzioj fceśni upiyc chlyb, coby inne zakfolały jaki dobry, casami jesce beł kołoc s syrom, a do przypicio beła albo herbula, lebo kawa zbozowo s mlykom. Kłonie tys sfojom miarke łofsa dostały, coby miały siułe dale ciongnońć pug.
Aa, sadzonie polygało na tym ze piyrso skiba beła syrso, i to do nij sadziuło sie zimnioki, a drugo beła wynzso, a to lotego coby beła blizy tyj piyrsyj coby lepi pszykryć zasadzone zimnioki. Gazda u kturygo sadziuło sie zimnioki mioł łoko na woz i potrzoł kielo jesce jes zimniokof coby wystarcyło na cały zogon, wiync casami godołcoby żodzi sadziuły jak zacyło brakować , lebo gości jak zacyło zbywać.
A tero ło samyk zimniokak. Zimnioki do sadzonio, czymało sie f ziomnyk kopcak, bo piwnicki beły małe. Roźnie, roźnicko te zmnioki f kopcak zime pszeczymały, beło nieros tak ze i pszemarzły bo mroz siarcysty beł, a beło tys ze zgniuły bo zima bełą lekko a kopiec porzonnie łocieplony słomom, no ale jak te zimnioki pszecymały zime, to pot koniec kfietnia słą gaździno i pszebiyrała zimnioki, cza kłozdego beło łobejrzeć i popaczeć cy mo łanne łocka, cyli takie dziorki s ktoryk wypusco kieły, a jus malućkie kiełki beły, boć to pszecio wiosna i syćko garnie sie do zycio, wiync kłozdygo zimnioka łobeźrała, i jak beł duzy to go pszecioła na pu i ftej zimniok dzieliuł sie na “mać” i “dupke”, “mać” sie sadziuło, a “dupke” brało sie do jedzonio, jak beła bida, lebo spasło sie śfiniami.
Zimnioki co beły do sadzonio , cyli “macie”gaździne zasypywały popiołem z dżewa coby nie chyciuła jako zoraza i coby nie łopsychały.
Pola do sadzonio beły rozne ,casami kamiyniste,na ubocy,casami rozny cas beł,
Pamiytom jak nieboscyk Kospszyk mioł sadzić po połuniu zimnioki pot kszokami i wyjechali f pole, a tu jak pszyset śniyk i tako sikawica, i tak cały moj beło brzytko, ze pszesiedziały te zimnioki do pu cyrfca i tak zrosły f packak ze nijak ni mozno beło je łastargoać,i zasadziuł, i beły te zimnioki piykne, a niebozycka Kospszycka tak puźni godała “soćcie mnie kiej ksecie,jo i tak bedem ros f lecie”
Kłozdo gaździno po zasadzoniu u siebie zimniokof słą późni na łodrobek, do tyk bob co ji pumogały sadzić, tak ze jak beło dziesinć bob do sadzonio to cza beło do kazde iś i łodsadzić, a dziś wartko pszejedzie traktur, jesce jak pszejedzie, bo coros mni widać po polak zogony s zimniokami, ło tym coby kto kłoniami sadziuł to nie fspomne, wiync pszeradli sie trakturem zasadzi sadzarkom, jesce co gupsiejsi to paczeli na miesioncek , bo sadzarkom zasadziuł za wimiełojca, wiync mozno beło wymyślać, ale jak sie sadziuło rynkami ,nikto nimioł casu paczeć na miesiocek, cy jes na korzoj, cy na kfiotka cy liścia, jeno paczeli coby zasadzić bo dobry cas.
Dziś jus nima zogonof kaj kfftnom zimnioki, cy to na bioło, cy to na rozowo, piekne to beły widoki, dziś jus śfinie nie zrejom, gruli bo ik nima, to znacy śfini, młodiz tys wolom gotowe zimnioki co sie nazywajom frytki, a co modzrejsy nałkowiec fciski kit do zlasowanyk muzgownic ze z zimniokof sie tyje, ze s zimniokof brzuch rośnie, a gupi norod wierzy, no cos to jes ta nowoceno nałuka, nowocesno moda, bo zimniok jes tani, to nie jes biznes dochodowy lo korporacyji, dochodowe som frytki bo kilo kostuje dziesinć cy piytnoście złotyk, dochodowe som te susone i piecone zimnioki f plasterkak nazywane “hipsami’, bo kilo kostuje śterdziści dutkof, ale zwykły zimniok jes skodliwy bo jes tani, bo kilo kostuje łosimdziesiont grosy i do sklepu trafiuł prosto łot chłopa, a nie s korporacyje, a smakowoł by jesce lepi, i lepi by sie go doceniuło, jak by sie go samymu na przydomowy grzondce zasadziuło, łokopało, a na śfiotygo Jana sło i wygrzebała tygo piyrsego, nojwioksygo zimniocka s pod kszoka, nosykom zgarnoło delikatnom skorke, uskwarzyło sie młode cebule, i do tygo śfyzygo, przyniesionygo s piwnice, lebo ze spiżarki
KFAŚNYGO SFOJSKIGO MLYKA.
hej stary gazda


text:
Policistam swoje hrajki pokazać chcył je štyrilětny hólc w Nowoseelandskej a je za to nuzowe čisło 111 wolił. Słužbu wukonjacy zastojnik bě hnuty a so k hólčkej domoj nastaji. Po tym zo bě sej hrajki wobhladał a pachołkej policajske awto z módrej swěcu předstajił, pak wón pjerachej a jeho staršimaj w „pedagogiskej rozmołwje“ rozłoži, zo je nuzowe čisło 111 jeno za nuzowe pady myslene.
Na wšě 159 000 eurow wunjesł je 505 kilogramow ćežki, jědnaće měsacow stary byk při přesadźowanju skotu w hornjobayerskim Weilheimje. Je to druha najwyša suma, kotruž su hdy w Němskej a Awstriskej za byka płaćili. Kupiło je jeho sewjerošwabske nasymjenjenske towarstwo w nadźiji, zo so inwesticija ze symjenjom byka Senatora zaso wupłaći. Toho geny lubja po dotalnym přepytowanju „strowe a płódne potomnistwo“.
W hoberskim kuchinskim horncu na kwas přijěł je młody porik w Indiskej. Dny trajace zliwki běchu dróhi zapławili. Tuž so porik rozsudźi, w horncu do něhdźe poł kilometra zdaleneho templa jěć. Swójbni a přećeljo jimaj pomhachu a stajichu wideja a wobrazy wo tym do interneta. Poprawom chcyštaj sej čołmik wobstarać, štož pak so njeporadźi. W tohorunja zapławjenej hali templa jeju duchowny wěrowaše. Tajke hoberske horncy wužiwać wšak njeje w Indiskej njewšědne. Při zapławjenju lěta 2018 běchu mnohich na te wašnje wuchowali.
Swojeho handyja dla z woknom padnyła je młoda žona w Essenje. Wona steješe minjenu nóc při woknje na prěnim poschodźe domu, jako so jej telefon z ruki wusuny. Jako chcyše za nim hrabnyć, zhubi runowahu a padny z bydlenja. Na zbožo je so jeno snadnje zraniła.
Wobdźiwajomna sprawnosć je 19lětnemu w zapadoafriskej Liberiji wulku česć jako narodny rjek kraja wunjesła. Emmanuel Tuloe, kiž so jako taksijowy šofer na motorskim přez wšědny dźeń drěje, bě plastowu titu z 50 000 dolarami (43 100 eurow) namakał a wobsedźerce wróćił. Předewzaćelka bě pjenjezy zhubiła a w rozhłosu myto přilubiła. Nětko je prezident George Weah młodostneho wosobinsce z najwyšim mytom kraja wuznamjenił – su to kubłanski stipendij, dwě motorskej a pjenježna premija.
Wosrjedź dróhi spać lehnył je so 21lětny pola hessenskeho Waberna na dompuću z kermuše. Šofer awta jeho njedźelu rano při kurjawojtym wjedrje runje hišće w prawym času wuhlada a informowaše policiju. Wšako muž wobě jězdni blokowaše. Zastojnicy dospołnje pjaneho wubudźichu a domoj dowjezechu.
Wjace hač šěsć centnarjow, dokładnje 307 kilogramow, waži kirbs, z kotrymž je plahowar Andreas Kiefel tradicionalne wubědźowanje wo najćeši kirbs w mecklenburgsko-předpomorskim Alt Schwerinje dobył. Ze swojim „kirbsowym gigantom 2021“ ležeše 42lětny fachowc na polu IT wčera 30 kilogramow před druhim najćešim kirbsom. Wjace hač 2 000 hosći bě do ratarskeho muzeja pod hołym njebjom přichwatało.
Z nowymaj wjewjerčkowymaj mostomaj chcedźa w Trieru tomu zadźěwać, zo stawaja so tele hrymzaki zas a zaso z woporom nadróžneho wobchada. Něhdźe wosom centimetrow tołstej powjazaj mjez štomami nad jězdnju wabitej zwěrjata z picu. Po informacijach organizatorow su so wjewjerčki mjeztym na mosty zwučili a tež picu rady wužiwaja.
Dokelž nochcyše bjezdomny dlěje pod hołym njebjom spać, wón nětko mordarstwo přizna, kotrež bě před nimale 38 lětami skućił. W decembru 1983 bě wón 50lětneho z marmorowym popjelnikom na hrózbne wašnje zabił, jenož dokelž bě so přispomnjenja muža dla chětro rozhněwał. Londonske sudnistwo je mjeztym 59lětneho skućićela nětko na 15,5 lět do jastwa tyknyć dało.
Mjezwočo a ruce „staruški“ w kófrowym rumje awta wuhladałoj staj žona a jeje bratr wčera dopołdnja na parkowanišću kupnicy w Bielefeldźe. Tuž hnydom policiju informowaštaj. Nimo diwersnych wudźěłkow wšak nańdźechu zastojnicy w awće jeničce wulkeho palčika za zahrodku.
Tež měšćenjo móhli so tak kaž w znatych bajkach bratrow Grimm čuć a nětko hdys a hdys wjelka wuhladać. Němski hońtwjerski zwjazk znajmjeńša z toho wuchadźa. Wiceprezident zwjazka Helmut Dammann-Tamke, kiž wjelka z dźiwim swinjećom přirunuje, měni, zo stej wobě podobnje inteligentnej. A dźiwje swinje dźě mjeztym tež hižo wodnjo w městach wuhladaš, dokelž wědźa, zo so ludźi bojeć njetrjebaja.
Kotra kóčka je mortwu myšku před chěžne durje połožiła? Prašenje dyrbješe nětko policija w Stockstadće nad Mohanom pola Aschaffenburga rozrisać. Myška ležeše předwčerawšim před domom wjaceswójbneje chěže. Dokelž maja wjacori wobydlerjo domu kóčku, dóńdźe mjez nimi k rozkorje. Tak móžachu jich jeno přiwołani zastojnicy změrować.
Dokelž nochcyše 50lětny muž předołho na chorobne awto za swojeho wuja čakać, wudawaše so wón wčera jako mordar a praji policiji při telefonje, zo je wuja zakłół. Wjacore policajske awta, nuzowy lěkar a wuchowanske awto jědźechu tuž do Steinheima nad rěku Murr. Tam wšak nańdźechu jenož muža, kotrehož chribjet boleše. 50lětny ma nětko z chłostanskim jednanjom ličić.
Hudźbnicy wosom orchestrow z wjacorych zwjazkowych krajow pokazachu njedźelu wulku solidaritu ze swojimi kolegami w bayerskim Bad Kissingenje a wuhotowachu flashmob-koncert. Něhdźe 50 hudźbnikow je so na zarjadowanju wobdźěliło. Hižo dlěje wojuja přistajeni kuroweho orchestra w Bad Kissingenje wo tarifowe zrěčenje a lěpše dźěłowe wuměnjenja, město pak dotal k rozmołwam zwólniwe njeje.
Tež kompjuter móže so z popstarom stać. To dopokazachu wědomostnicy, kiž su program z informacijemi Beethovenskeje hudźby pjelnili, a tón je 10. sinfoniju skomponował. Ludwig van Beethoven dźě bě swój čas dźewjeć sinfonijow stworił. Wuslědk eksperimenta bě kónc tydźenja na Bonnskim Telekom-forumje słyšeć. Kompoziciju móža sej zajimcy tež na cejdejce z mjenom „Ludwig van Beethoven X – The Al Project“ naposkać.
„Horcy“ hudźbny widejo w katedrali města Toledo – tu porik jara erotisce rejuje – zbudźa w katolskej cyrkwi Španiskeje wulku kritiku. Mjeztym je samo rěč wo „wójnje“. Arcybiskop z Toleda Francisco Cerro Chaves prosy wo zamołwjenje. Dekan katedrale Juan Miguel Ferrer Grenesche pak ma twórbu za wuraz čłowjeskeje lubosće. Po wozjewjenju wideja je sej 3,7 milionow ludźi w běhu 48 hodźin twórbu wobhladało a pozitiwnje hódnoćiło.
Dokelž je so na swojej facebookowej stronje naduwał, zo bě z koronawirusom inficěrowaneho pohonjał twory w kupnicy wotlizać, dyrbi Texačan 15 měsacow do jastwa a ma nimo toho 1 000 dolarow pokuty płaćić. Sudnistwo pochłosta 40lětneho wopačnych informacijow w zwisku z biologiskimi brónjemi dla. Kaž policija pisa, chcyše 40lětny z akciju tomu zadźěwać, zo so ludźo na zjawnych městnach schadźuja, dokelž je wirus strašny. Kaž so wukopa, njeběchu wuprajenja muža na Facebooku wěrne.
Astrologojo steja před wulkim hódančkom. Wčera wječor běchu ludźo w Badensko-Württembergskej a Porynsko-Pfalcskej w interneće wo wulkej wohniwej, spěšnje pohibowacej so kuli na njebju rozprawjeli. Hač so wo kosmiski objekt jedna, chcedźa nětko přepytować.


text:
03.07.2011
Kak su Serbja poprawom wjace hač 1000 lět potłóčowanja přežiwili? Tute prašenje zaběra pismawučenych nimale hižo runje tak dołho kaž kwakla sama. A? Z wójnami po wšěm zdaću nic. Z lubosću? Potajnstwo serbskich přežiwjenskich strategijow leži snano w erotice. Zwažliwa teorija. Zo pak tomu po wšěm zdaću woprawdźe tak je, dožiwiće spěwajo, rejujo a hrajo we friwolnym programje „Zady našoh kompeja...“ sobotu 9. julija, wječor 23 hodź.na Šołćic dworje w Chrósćicach.
Madleńka Šołćic je za IX. mjezynarodny folklorny festiwal zestajiwa zabawny program a zdoby k tomu zahoritych "prócowarjow" w nadawku lubosće. Wjeselić směće so na moderatorku wječora Andreju Rjedźic, Spěwny consortium seniorow, na choreografiju Constanze Wendisch, kotruž rejujetaj Julia Wollmannec a Jurij Šiman po hudźbje Tassa Schille, nimo toho wočakuje was "społnomócnjena za serbsku erotiku", Michał CyžLydia Jaworkec a dalši lubowarjo a lubki serbskeho humora.


text:
Hdyž něšto nowe nastanje, so zwjetša něšto stare zminje. Tak je to tež w Chrósćicach, hdźež maja nowe dnjowe dźěćace přebywanišćo. Stare porno tomu hižo wužiwać njemóža.
Chrósćicy (aha/SN). Dny stareje Chróšćanskeje pěstowarnje su ličene. Na swojim wčerawšim posedźenju w kulturnym a gmejnskim centrumje čłonojo gmejnskeje rady wčera wobzamknychu, twarjenje při Satkuli spotorhać. Po dotwarje noweho dźěćaceho přebywanišća před štyrjomi lětami bě jasne, zo dom hinak wužiwać njemóža, dokelž hrozy při sylnych zliwkach nastajnosći strach zapławjenja. Kaž wjesnjanosta Marko Kliman (CDU) wčera zdźěli, ma spotorhanje 113 000 eurow płaćić, z čehož dóstanu 80 procentow spěchowane. Při wobličenju kóštow dyrbjachu wobkedźbować, kelko škódnych wotpadkow nastanje. Po tym, zo budźe areal zrunany, chcedźa na městnje stareje pěstowarnje sadowcy nasadźeć a grilowansku hětu kaž tež hrajkanišćo natwarić. Za to wužija dźěl pjenjez, kotrež dóstachu jako myto we wubědźowanju SIMUL+.


text:
Vágar
Vágar (důń. Vågø, IPA: /vɔːar/) tyż inakszy mjanowano Vágoy - uoceańiczno wyspa, wulkańicznygo pochodzyńo, kero prznoleży do archipelagu Faerskich Wyspůw, kery je na Norweskim Morzu. Mo 177,16 km², skuli czygo je trzećo, jeli chodźi uo srogość, we archipelagu. Pomjyszkuje we ńi 2 987 ludźi[1], a na jedyn km² przipado strzedńo 16,9 ludźi.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We wyspje sům dwa nojwjynksze jeźora cołkigo archipelagu: nojwjynksze Sørvágsvatn, kere mo 3,56 km² a tyż druge pod wzglyndym wjelgośći Fjallavatn (1,02 km²). Do wodnygo systymu wyspy wrachowuje śe tyż moc wodnych ćekůw, kere majům zdrzůdła we gůrach, abo wypływajůncych ze Fjallavatn, nauobkoło kerygo je nojbarzi podmokły teryn cołkigo archipelagu. Ze jeźora Sørvágsvatn ślatuje do uoceanu srogi ślatowůd Bøsdalafossur.
Nojwyższy půnkt wyspy je wjyrch gůry Árnafjall, kery mo 722 m. Zarozki potym je Eysturtindur, kere je ńiższe ino uo 7 m. Krům tygo je sam 37 inkszych wyspůw. Ksztołt wyspy je podano na gowa psa, kaj fjord je uodewrzitym pyskym, a jeźoro Fjallavatn ślypjym[2].
Transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We Vágar je jedźine lotńisko Faerskich Wyspůw - Vágar Airport, kere wybudowali sam we czas Drugij Śwjatowyj Wojny alijanty, kerzi wuůnczas we wyspje stacyjůnowali. Dźiśej przilatuje abo uodlatuje ś ńigo kole 170 000 ludźi na rok. Ze Vágar Airport do śe lećeć do Dańije, Grynlandyje, Islandyje, Norwygije, Szkocyje, Szwecyje a Ynglandu.
We połedńowyj tajli wyspy, kaj sům głůwne ludzke zidlůngi, namjyrzajům śe cesty, kerych cołko dugość je 24,4 km.
Ze wyspy kursujům průmy ze Sørvágur dů Mykines, małyj wysepki, na keryj mjyszko ino poranośće ludźi. Lo tych ludźi je to jedźyne połůnczyńy ze resztům śwjata.


text:
Brězowka (JoS/SN). 23. Brězowske wiki jutrownych jejkow su minjenu njedźelu mnohich lubowarjow filigraneho serbskeho ludoweho wuměłstwa přiwabili. Wosebitosć wikow je, zo su wšitcy debjerjo jejkow ze wsy a zo so wšitke žony a holcy narodnu drastu woblěkaja. Hinak hač druhdźe steji tu dorost w srjedźišću. Wo hudźbne wobrubjenje starachu so tónraz holcy a hólcy wjesneje pěstowarnje „Baćonjace hnězdo“, Serbski dźěćacy a młodźinski ansambl kaž tež Slepjanski folklorny ansambl.
Dohromady 20 małych a wulkich debjerjow jejkow demonstrowaše wšitke jednotliwe techniki pisanjenja. Wosebje so wopytowarjo dźiwachu, kak wušiknje hižo dźěći wóskuja, bosěruja a dalše techniki nałožuja. To někotrehožkuli pohonjowaše, sej debjene jejka k wupyšenju swójskeho bydlenja kupić a při tej składnosći debjerjow w serbskej narodnej drasće fotografować.


text:
Biblia (VIII)
Ale Ponboczek pamiyntali o Noym, o wszyskim zywym, tysz o kozdym bydlontku kere bouo mit we arce. Bezto zrobiyli Ponboczek
wielki wiater na ziymi i woda zaczua sie tracic. Zamkli sie zrodua wielkego oceana i szlojzy ze nieba - dyszcz ustou. Woda taracioua sie bez
couke sto piyndziesiont dni, poleku ale durch a durch. Kej prziszou siodmy miesionc i od niego siedymnosty dziyn, to arka sie ostaua stoc na
wiyrchu Ararat. Woda sie durch jeszcze tracioua aze do dziesiontego miesionca. We piyrszy dziyn we dziesionty miesionc pokozauy sie wiyrchy
od gorow. A potym za cztyrdziysci dni Noe roztwar okno od arki i dou wyfurgnonc krukowi; ale tyn co ino to zaro przifurgou nazod, i tak
durch aze wyschuo na ziymi. Potym dou Noe wyfurgnonc gouymbiowi, coby sie przekonac eli woda je juz wek ze powierzchni ziymi. Niy bouo ale
jeszcze dane znonsc tymu ptokowi suchego placu na ziymi i przifurgnou nazod do arki. Noe wyciong rynka, chyciou gouymbia i wzion go zas do
arki. Poczekou zas siedym dni i zas dou wyfurgnonc gouymbiowi, a tyn przifurgnou zaro na wieczor nazod i miou w dziobku swiyzy listek ze
drzewa oliwki. Tak tysz poznou Noe co woda sie stracioua. I czekou jeszcze Noe siedym dni i juzas dou wyfurgnonc gouymbiowi, a tyn juz tera
niy przifurgnou nazod.
Noe po potopie
We roku szescset piyrszym, we piyrszy miesionc i na piyrszy dziyn zrobiouo sie juz sucho na ziymi, Noe syjmnou dach od arki
i uwidziou, co na ziymi je juz prawie blank sucho. A jak we drugi miesionc i dwadziyscia siedym dni ziymia boua sucho, to Ponboczek pedzieli
do Noego tak: Wylys ze twojom kobiytom, synkami i kobiytami od synkow ze arki. Wykludz tysz mit wszysko zywe; ptoki, bydlontka i wszysko co
krichuje po ziymi; niych se idom na ziymia i niych majom mode. Tak tysz wyloz Noe ze synkami, kobiytom i kobiytami od synkow na ziymia.
Wylazuo tysz ze arki wszyske zywe; wszysko co krichuje, wszyske ptoki i couko reszta. Noe narichtowou Ponboczkowi outarz i ze wszyskego
zywego co je czyste, tysz czystych ptokow, spolou ofiara do Ponboczka. Kej Ponboczek to fajnie powoniali, pedzieli do sia: Niy bydymy juz
wiyncyj przeklinac ziymi skisz ludzi, dyc majom sie od nich herce juz od modego ku zuymu. Tak tysz juz nigdy niy wytracymy wszyskego co je
zywe, jako my to we potop zrobiyli. Niych bydom tak dugo jak dugo je ziymia: sionie, zbiyranie, mroz i hica, lato i zima, dziyn i noc.
Szwager


text:
Kuczer na fleku
Ôbywatelskõ postawa pokŏzoł chop, co dozdrzoł kuczera z kolasōm, co jechoł cołkōm szyrzkōm drōgi. Chop niy zastanŏwioł sie dugo, zastawiōł wōz i jego kludzŏcza, i ô cołkij sprawie poinformowoł policyjōnōw. Jak wachtyrze prawa wybadali stan trzyźwości ôd kuczera, to pokŏzało sie, iże mioł ôn w ôrganiźmie bez 3,5 promila alkoholu.
Trefiyło sie to pŏrã dni tymu w Soli kole 9.40. Kerowca, co tam jechoł, dozdrzoł kolasã, co jechała cołkōm szyrzkōm drōgi. Chop niy zastanŏwioł sie dugo, zastawiōł wōz i jego kludzŏcza, i ô cołkij sprawie poinformowoł policyjōnōw z Rajcze. Jak mōndurowi przijechali na miyjsce, to uzdali, iże kuczer to je 44-letni miyszkaniec krysu żywieckigo. Badanie jego sztandu trzyźwości wykŏzało, iże mioł ôn we ôrganiźmie bez 3,5 promila alkoholu. Za wykroczynie grozi mu hereszt abo sztrofa financowŏ. Gyricht może tyż rozsōndzić mu zakŏz kludzyniŏ wozideł niymechanicznych.
Fotografijŏ na wiyrchu: Tomasz Sienicki / Wikimedia Commons


text:
Blubry zez Kościana
Na autostopie
Wew latach sześćdziesiuntych, razym zez big-bitym nastała moda na podróżowanie po kraju autostopym. To znaczy byle czym, z byle kim, byle jak, byle gdzie, byle jak najdali łod haci i za darmoche. Nieważne dokund, ważne, co by nagibać jak najwiyncy kilosów. Buły nawet takie fest, rychtyk do tego szportu akuratne ksiunżeczki zez kuponami dla kierowców, co zaś który frajer nazorgowoł łod autostopowiczów wuchte kupunów, móg wew losowaniu wygrać jakum nagrode zez towarów luksusowych, jak radio tranzystorowe „Koliber”, łodkurzacz abo pralke „Franie”.
Jednak żodyn kierowca na „stopie” nie pochwoluł sie, co by coś wygroł za te kupuny. Buła tyż wew tyn czas na fali tako jedna big-bitowo wydziyrpapa wew skórzannych portkach, co rychtyg ciyngiym wew radiu buło słychać jum, jak sie drze: „Jedziymy autostopym! Jedziymy autostopym!” Tak tyż wiara cołkimi ekami wew wakaje ruszała na trasy autostpowe. Przeważnie godali, że „na stopa”.
Zaś do tego autostopu namówiuł mnie Zbiniu. Przyloz du mnie z rana i godo: Tej, co bydziesz gniuł bez wakaje wew chacie, ni mosz doś bejmów? Sie nie łam, ady jazda stopym jest za datrmoche, a zaś na trasie wiara ci kipnuńć zez głodu nie do. Zawsze sie coś wykumbinuje. Pakuj rugzak i za godzine spotykumy sie kole Tyty na wylocie zez miasta.
Łun zawsze buł wyrywny ejber i musioł zez jakiemsiś głupim pomysłem wyskoczyć, ale tyn pomysł durch mi sie spodoboł. Wew te wakaje nie zanosiuło sie na żodne atrakcje. Wtynczas nie potrzebowołżym wiele czasu, co by sie zdecydować na takum wyprawe. Chapłym rugzak, wetkłym wew niego pore lumpów, kawoł chleba, jakieś jabza, pumidorów pore, kostke „marychy”, dwie flaszki (zez porcelanowym zamykotkiym) wody sodowy i jeszczyk pore innych drobiozgów.
Na sie wdziolym wiatrówke i zawołołym:
Matka, jade zez Zbiniym na autostop?
– Co? Gdzie? Teroz? Dokund? A zaś kiedy wrócisz?
- Jak przyjade, to byde! - zawołołym łod progu, trzasłym drzwiami i tyle buło mnie widać.
Zbiniu już czekoł na mnie tam, gdzie my sie umówili.
- Już myślołym, że żeś drygnuł i nie jedziesz.
- Co? Jo drygnuł? To mnie aby jeszczyg nie znosz.
Wyszli my na szose za miasto i zaczli kiwać na jadunce auta, wprowdzie łapskami, bo ty bioły ksiunżeczki zez czerwunym kółkiym dla autostopowiczów my ni mieli, bo niby skyndy? Szak dopiyro łod niecały godziny byli my zainteresowani autostopym. Nim sie piyrsze auto zatrzymało, to łapska num łod machania uwiyndły i nawet rozmyślołżym, ino po cichu, co by ty imprezy nie zakuńczyć, ale nie chciołym so robić poruty przed Zbiniym.
Jednak pore kilosów za miastym zatrzymoł sie „Star”. Kierowca wychyluł sie i zawołoł:
- Jade do Rawicza, może być?
- Byle do przodu! – łodkrzyknuł Zbiniu, jak stary autostopowicz
- To ładujcie sie na pake!
Musze sie przyznać, co Zbiniu zaimponwoł mi tym łobyciym na „stopie”. Rug-cug wgramolili my sie na pake, a tam już połno „stopowiczów” zez gitarum i dwie „stopowiczki” razym zez nimi podrobiajum Karin Stanek wew jej przebojach.
-Cześć wiara! –zawołołym.
-Jaka wiara? Wiara jest w kościele, - chichrajunc sie któryś łodpowiedzioł. A na to drugi:
- To są poznańskie pyry, przecież jesteśmy w Wielkopolsce.
Byli zez Krakowa, wrocali znad morza do chaty, a raczy wedle ich gadki do domu. Fest wiara, łod razu skumplowali my sie zez nimi. Musieli my, oż do samego Rawicza ciyngiym godać po naszymu i tłumaczyć, co by sie jorgli, ło co sie rozchodzi. Zaś my sie ni mogli jorgnuńć, jak uni u sie majum, co zez chaty nie wychodzum na dwór ino na pole.
Wew Rawiczu złapali my stopa do Legnicy, tyż, aby ciynżarówa zez kisym, ale wysiedli my pore kilosów pryndzy wew wsi Kochlice, co by sie rozglundnuńć za jakim miejscym do przekimania, bo sie ściymniało. Nojdli my za wiochum stóg siana, zagrzebali my sie i nynali ciyngiym do południa, łokropnie skatajyni. Łobudzuiuło nos ujadanie jakiygoś kejtra, który po prowdzie drygoł sie wleźć za nami wew stóg, ale dopiyro jak Zbiniu doł mu pore landrynków, to sie zez nami skumplowoł i nawet łodprowadziuł nos, aż na szose do Jeleni Góry. Do ty szosy buł prowdziwy pieszostop, bo zez ty wiochy i bez Legnice wydeptali my jakie dziesiyńć kilosów.
- Nigdy nie spodziywołym sie, co na stopie trzebno sie tyle nałazić- burknuł Zbiciu.
Wew rowie przy szosie naszli my nowych stopowiczów. Jakoś dziwacznie godali, prowie po naszymu, aby dziebko inaczy:
- Kaj żeśta sum... to wy sum gorole a my hanysy...
Buła to wiara zez Ślunska. Ale na stopie wszyscy sum kumple. Wszamali my zez nimi reszte naszych zapasów. Uni jak ekli tum naszum mizernum jedze, to dali kożdymu wew łape kawoł kichy, łodpolili num tyż flaszke piwa, a zaś Zbiniu poczynstowoł jeich ćmikami.
Do Jelyni Góry zajechali my wew fest humorach, dziynki hanysum, chocioż wew stary „Nysce” nie buło czym łoddychać i capiuło rybami i kiszunum kapuchum, to zaś na trasie sie łokozało, co uni mieli spory zapas piwa, a nie kochajum aby warszawioków. Uni tyż zaprowadzili nos do taki stanicy dla autostopowiczów i przemycili nos jako swoich, bo my byli bez ksiunżeczek. Można sie buło umyć a nawet buł szałer, ino woda prawie zimno. Buł i materac zez kocym do nynaniu, i wew wymborku zez wielgum chochlum gorunco herbata, a rano zbożówa.
Zez Jeleni Góry pojechali my do Bolkowa, zaś zez Bolkowa oż za Świdnice, do wioski Pszenno, jakiś kilometr za Świdnicum. Znowyk spanko wew stogu, tum razum na głodnygo, zaś rano oba my mieli doś autostopu. Wytrzunsania sie, dobrze, jak jechali my Nyskum abo Żukiym, bo nojczyńści to Starym abo Lublinym, na pace, a buło, że i na przyczepie traktorowy. Łodekciało num sie tyż spania wew stogach, kiepski jedzy, wyczekiwania po rowach przydrożnych na łaskawszygo kierowce. Jednym słowym urok autostopu przyblod num dziebko, guli tych niewygód.
A tu, za Świdnicom, zatrzymuje sie elegancki Fiat, pusty, aby zez kierowcum, który num godo, co jedzie do Wrocławia i może nos podrzucić. Papy num sie roześmiały, rozsiedli my sie wygodnie z tyłu, kierowca doł po gazie i....
Niewiada skyndy, nagle wyprzedzo nos radiowóz i kiwo lizokiym. Kierowca zakluł brzydko i zatrzymoł sie. Szkioł zez lotny, wew bioły bobie i ciymnych brylach, podszed, zasalutowoł i sprawdzo dokumynty. Zaś pyto sie uprzejmie:
- A ci panowie z tyłu to skąd?
- A, to autostopowicze, zabrali się po drodze do Wrocławia.
- Książeczki autostop macie?
- Nie, zapumnieli my se je wziuńć…
- Skąd jesteście? – spytoł .
Nie wiym,co porypało Zbinia, że bez namyślaniu klepnuł:
- My jezdymy zez Wrocławia.
- Coś akcynt mocie inny i godocie jak poznanioki, prosze wysiadać, a pan może jechać dalej.
Fiat odjechał, a my zostali zez tym szkiołym, co sie zaś późni łokozało, buł rodowitym poznaniokiym i tyż zaro sie kapnuł, co jezd lous.
-Dowodów pewno też nie macie, boście za młodzi, a jakieś legitymacje szkolne?
No, to my mieli i sprawa sie ganc rypła, bo bez tum bujde Zbinia, wew żodne nasze zapewniynia, co my nie brykli zez chaty i rodzice wiedzum, że sum my na autostopie, nie chcioł num uwierzyć. Zabroł nos do wyjaśniynia, na powrót do Świdnicy, na posterunek. Tam nos zamkli i łobdzwunili do naszych staruszków. Zaro tyż sie łokozało, że Zbiniu nabrojuł coś łojcu, boł sie lania i stund u niego ta szybko decyzja, co by sie wybrać zy mnum na stopa, ło czym jego famuła nic nie wiedziała i sie zamortwiali, gdzie tyn piorun może być. Najwiyncy to jego matka, co ni mogła spać po nocach, a tero rychtyg sie ucieszuła, że sie najdnuł.
Musieli po nos łojce przyjechać do Świdnicy, jak po depozyt, co by nos zabrać do chaty. Zez tego wszyskiygo Zbiniowi sie upiekło, bo łojciec już sie nie borchoł i lonia nie buło. Ale na autostop już nos tero nie ciungło, bo my sie jorgli, co podróże po prowdzie kształcum, ino lepi jak sum rychtyg dobrze przygotowane i barzy przemyślane.
Tak tyż dowiedziołżym sie łod łojca, co niektóro starszo wiara przed podróżum mo wew zwyczaju posiedzieć so dłuższom chwile i nic du sie nie godać. A my, jak te dwa warioty, mnij czasu potrzebowali, co by powziuńć decyzje, zabrać sie i jechać, nie wiada za co, nie wiada gdzie, nie wiada czym i po co, niż potrzebujum ci starsi, aby posiedzieć przed planowanum i przemyślanum podróżum. Bez to tyż i zakuńczynie naszy autostopowy wyprawy nie buło jednak takie cołkiym udane, jak na prawdziwych autostopowiczów przystało.
Ale w deche wspumniynia zostały. Nu, może zez pominiynciym drobnygo incydyntu kole Świdnicy.


text:
Klaudiusz Kaufmann: Wpisza nŏrodność ślōnskŏ
Wpisza nŏrodność ślōnskŏ, bo niy umia sie wyforsztelować żołdnyj inkszyj ôpcyji
Czy w nadchodzącym spisie powszechnym zadeklaruję śląską tożsamość? Jeśli tak, to jaką (łączoną z inną narodowością czy samodzielną) i dlaczego?
Terŏzki, jak i we ôstatnim spisie, wpisza nŏrodność ślōnskŏ, bo niy umia sie wyforsztelować żołdnyj inkszyj ôpcyji. I bydzie to jedynŏ nŏrodność, kero tam wpisza. Urodziōł żech sie na Ślōnsku, kery bōł już wtedy przi Polsce i skōńczōłech polskŏ szkoła, jako szauszpiler je żech tyż czyńściōm polskyj kultury, ale mōm świadōmojść swojich korzyni, tego, kaj miyszkali moje ōłpy, ōłmy i pra-starziki. Wyrŏs żech ze inkszyj kultury, inkszyj historyji i żołdyn mie niy przekōno do tego, że ôbywatelstwo rōwno sie nŏrodności. Moga przeca pedzieć, że niymiecki je tyż dō mnie ważny, znōm niymieckŏ literatura, a jako szauszpiler i za Ôdrōm dociepuja tyż cojsik ôd siebie. Ślōnzŏki byli całe wieki miyndzy inkszymi jynzykami, nŏrodami, ze kerych brali, ale i kerym dŏwali tyż trocha swoji ślōnskojści. I je żech z tego dumny (choć niyjedyn mi powiy, że trza by sam wpisać hyrski). Co mie nerwuje, to to, że sie te Ślōnzŏki niy poradzōm ze sobōm dogŏdać, ani jak idzie ô historyjŏ, ani ô prziszłość, ani ô ślōnskŏ gŏdka. A we krytykowaniu jedyn drugego to sōm prawie take majstry, jak Polŏki. Kans jest jeszcze do zrobiynia, ale nojważniyjsze, żeby my pokŏzali, że my sōm, nawet jak nasze sōmsiady gŏdajōm, że nŏs niy ma.
Czy zadeklaruję używanie języka śląskiego?
Ja i jak sami sam widzicie, prōbuja już całe lata tyż w tym jynzyku pisać. Ôd studiōw niy miyszkōm na Ślōnsku i tak mi sie za nim cniōło, że w 2015 napoczōn żech pisać bloga „Chop w kuchni”. Je to blog kulinarny, ale niy pisza na nim yno ô ślōnskim warzyniu, bo lubia we kuchni eksperymyntować, uwielbiōm kuchnie ze roztomajtych strōn świata i to wszysko u Chopa w kuchni znojdziecie. Gŏdanie po ślōnsku zawsze bōło dlō mie zwiōnzane ze familijōm, bo jak niyjedny z Wŏs, tyż żech za bajtla we szkole odczuł to, że żeby do czegojś w życiu prziś, to musza gŏdać czysto po polsku i tak żech przeniōs ta ślōnskość do tzw. sfery intymnyj. I jak po latach miołech we radiu napoczōńć gŏdać przi ludziach po ślōnsku, przi cudzych ludziach, to żech sie trocha czuł jak sagaty. I niy je ajnfachowo pisać o uwŏżnych spawach po ślōnsku i niyrŏz sie czowiek przełōnczy na polski, ale jak my gŏdki naszego serca niy bydymy zapisywać, to żŏdyn tego za nŏs niy zrychtuje. Choć myśla tyż, że teoretycy ôd ślōnkyj gŏdki mogliby trocha zlyjś na ziymia, żeby te wszyjske reguły niy odstraszały ludzi ôd pisanio po ślōnsku – trza by sie nōm jakosik dogŏdać.
Dzisiej mało ftory bajtel na Ślōnsku poradzi gŏdać, a jŏ mōm nadzieja, że moja cera, choć sie urodziōła we Warszawie, to niy yno bydzie rozumieć, co fater dō ni gŏdo, ale jak bydzie wiynkszŏ, to baje umiała mu tyż po ślōnsku ôdpedzieć.
Klaudiusz Kaufmann – urodzony w Gliwicach aktor teatralny i filmowy (gra w polskich i niemieckich produkcjach). Prowadzi bloga (głównie) kulinarnego “Chop w kuchni“. Lektor w wydanym w roku 2020 przez Instytut Goethego audiobooku “Pierwsza polka“.
Powyższy tekst jest odpowiedzią na ankietę portalu Wachtyrz.eu, w której Kamil Kotas przepytuje znanych Ślązaków czy i dlaczego zadeklarują w nadchodzącym spisie powszechnym śląską tożsamość oraz używanie języka śląskiego.
Dotychczas odpowiedzieli:
Henryk Waniek: Potwierdzę swą śląską narodowość
Alojzy Lysko: Tożsamość jest siłą duchową regionu
Zbigniew Rokita: Zadeklaruję narodowość śląską oraz polską
Szczepan Twardoch: Śląska tożsamość wyrasta ze mnie samego
Marcin Melon: Byda deklarować norodowość ślōnsko
Henryk Jaroszewicz: Rozumiem i czuję, że jestem Ślązakiem
Wojciech Browarny: Śląskość jako tożsamość (post)narodowa
Artur Ganszyniec: Śląskość — filar mojej tożsamości
Dariusz Zalega: Postawię na narodowość śląską i polską
Joanna Rostropowicz: Zadeklaruję narodowość śląską i niemiecką
Aleksander Lubina: Naszkryflōm prowda


text:
W Budyskim staroměšćanskim dźělu Židow su na bydlenskim domje Jana Arnošta Smolerja a ródnym domje Marka Smolerja kaž tež na Židowskej šuli wopomnjenskej tafli připrawili.
Budyšin (SN/mwe). Na iniciatiwu 20 čłonow ličaceje skupiny angažowanych wobydlerjow Židowa, wosebje pak tam tež bydlaceje rodźeneje Chróšćanki Cordule Rudolfoweje, chcedźa so serbskim korjenjam wěnować. Z teje přičiny sej předewzachu, z wopomnjenskimi taflemi a dosć wobšěrnym serbskim rozpominanskim tekstom na nich na wuznamnych serbskich prócowarjow a wótcow spominać.


text:
Melanustilospora arisari je grzib[3], co go nojprzōd ôpisoł Peglion, a terŏźnõ nazwã doł mu Denchev 2003. Melanustilospora arisari nŏleży do zorty Melanustilospora i familije Urocystidaceae.[4][5] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[4]
Melanustilospora arisari je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Peglion, a terŏźnõ nazwã doł mu Denchev 2003. Melanustilospora arisari nŏleży do zorty Melanustilospora i familije Urocystidaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Beschreibung
Sam wo sebi praji, zo bě do toho lědma Łužicu wopušćił. Za čas pućowanja pak poby w dźewjeć krajach. Jónu skoro zmjerzny, druhi raz bychu jeho bjezmała zatřělili. Rozhłosownica Monika Gerdesowa, kotraž sama rady pućuje, je so Franca Čornaka za jeho dožiwjenjemi prašała. A wón je jej powědał, nic jenož wo pućowanju samym, ale wosebje tež wo zetkanjach z ludźimi, wo tradicijach wandrowskich, wo žiwjenju w druhich krajach. Knihu je we Wienje skutkowaca grafikarka Jana Große na čerstwe wašnje ilustrowała a wuhotowała.


text:
Godka Klachuli, 5.09.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Dnia 15-go sierpnia.
Moji Ludkowie! Ani mi sie pisać nie chce, coch sie wōm padōm tak narobiła. Ale my tak dziynka Bogu zyto i ôwies dość scyńśliwie zebrali – i zeby tak Pōn Jezusek jesce pozwolił dobrze kapusta i kartofle zebrać, to bych sie tam na tyn rok nie mōgła skarżyć. Ćwikła tyz bedzie piykno, jyno sie ôkropnie nagorsa z gruskami i jabłōnkami, bo mieskōm przi drōdze i dzieci
te hōncłoty mi je ôbtrzaskujōm.
Wcora mnie tak nos świyńdzioł i padałach mojymu: „Cekej Pietrek, byda mieć mierdzōncka i byda sie gorsyła”. I rychtyk! Znodłach dzisiej w „haźlu” jakiś „cajtung” niymiecki co sie nazywo „Pierōn” (Boże mi ta grzech ôdpuść). Tak go se ôglōndōm i widza na jednej strōnie krowa paskudzi, na drugej namalowany „haziel” i padōm se: „Aha, bezto cie tyz trza w haźlu czytać”.
Tymu, co to w „Pierōnie” lo mnie pise, musa jesce jyno krōtko ôdpedzieć, ize w Piekarach juz ôd roku „Hindenburgstrasse” Piekarzanie (mōndrzi ludzie) zmiynili zaś na ulica Głōwno, jyno ta tabula tam jesce wisi na piersej chałupie, No. jakoz ci tam na sumiyniu ty niymiecki żymloku? Ciepło ci teroz? Jak mōj synek przecytoł ta szmata z „haźla”, to padoł: „Wiecie co, mamulko? To sie tu ani kupy ani za respektym d… nie trzimo. Ôbrozki z miymcōw, gymby niymiecke. śmioć sie nie ma z cego, bo to głupie. I jak ech to przecytoł, toch musioł zaroz „cygareta” zakurzić, boch myśloł, żech jest w „haźlu” abo „w rynstoku”. Taki smarkoc, widzicie, a juz dobze „ôsacuje” to świństwo!
Dnia 28 sierpnia 1920.
Patrza se we wtorek dnia 17-go sierpnia na kalyndorz i widza cerwōny „strych”. Zaroz sie tez pytōm synka, co to mo znacyć? A ôn sie zadziwił i pado: „Co, to wy niy wiycie, że dzisioj jest rocnica powstanio? Cyscie juz zapōmnieli, jak wōm tu przed rokym gryncszmuc wszystko w chałpie do gōry nogami poprzewrocoł a mnie i duzo jesce chłopōw i chłopcōw gnoł do miasta, biōł i kalecōł? Toz dzisioj jest nabożyństwo za tych borokōw, co ich germany łōńskego roku zabiyli. Jo myśla, że tyz pōjdziecie?” „No, jako ześ ty myśloł synek – padōm mu – wszyscy pōdymy i bydymy prosić Pana Boga, coby nos jaknojpryndzyj uwolnił ôd tych zbōjōw germańskich.
My se tak chcieli ta rocnica spokojnie ôbchodzić, ale nie jak Miymcy. Zwołali wielke zebranie, niby to skis jakejś neutralności a na to, żeby nos droźnić, Francuzōw wykurzić, a potym zaś rzōńdzić tak, jak łōńskigo roku. Ale im sie nie udało. Ôni myśleli, że nasi ludzie na ich rozkaz bydōm strejkowali, a ôni potym pedzōm, że to robotnicy nie chcōm tu mieć Francuzōw.
A potym tyz myśleli, że bolszewicy zabierōm Warszawa i bydzie kōniec z Polskōm i z naszōm wolnościōm. Ale im sie to popsuło, popsuło, bo bolszewicy dostali siarczyście i uciekajōm z Polski, aż sie za nimi kurzi, a nasi robotnicy ôbrōcili kij na drugi kōniec i te beamtry i te germańske smyki teraz uciekajōm ôd strachu, że im jyno piynty widać.
Cōżbyście wy pedzieli ludkowie, dyć te gizdy pōniscyli sklepy i gazety polske w Katowicach, podpolyli tyn dōm, kaj były te polske kanclaryje plebiscytowe, naszych ludzi pokalicyli, pōmordowali, jak np. tego dr. Mielynckego, co mie łōńskego roku wylecōł. A jak go zabili, to potym jesce do wody wciepli, te zbōje niescynsne, te! Ale zaraz tyz Pōn Bōg choćby rynkōm ôdwrōcił i nase chłopy i chłopcy we wszystkich wsiach wziynli kilofy, polecieli do hajmattrojōw i do byamtrōw, tam znodli kupa gewerōw i granatōw i teraz stojōm z tōm brōniōm we wsi i przed wsiōm, coby im żodyn taki gizd i zbōjnik niymiecki, co przilecioł z kroju światu, nie wloz do wsi. I take sie robi wymiatanie, że pōno już wymiatajōm nasi ludzie tych szwobōw aż przi Raciborzu i przi Ôpolu. A te wszystke nasze rynegaty, ci wielcy niymieccy rajcowie i te zielōne żaby to łazōm blade jak trupy. Hm, ale jo zawsze padała, Pan Bōg nie rychliwy, ale pamiyntliwy i juz tyz aby roz przisoł mrōz na tych gizdōw. Jakoś sie jaśniej robi na świecie, a bydzie jesce jaśniej, gdy przijdzie plebiscyt. Chcieliście germany wojna, mocie drugo Marna na Gōrnym Ślōnsku, a ceko wos jesce gorse, jeźli nie spokorniejecie.
Tōz do widzynio –
Rōźla Pyscycka.


text:
Šunow (aha/SN). Na křižowanišću wosrjedź Šunowa dopominaja před tamnišim swjatym křižom štyri kamjentne tafle z mjenami w Druhej swětowej wójnje padnjenych wjesnych muži. Na samsnym městnje sadźichu před někotrymi lětami wulku jědlu, kotruž w adwenće ze swěčkami wupyšichu. Ideju za to měješe tehdy Józef Woko. Běše to symbol přihota na hody, na swjedźeń měra a pokoja. Runočasnje bě to napominanje, zo bychu so wojerske rozestajenja po wšěm swěće skónčili.
Šunowčenjo pak chcychu tež zwuraznić, zo je so hody Jězusdźěćatko narodźiło. Tuž su so před třomi lětami rozsudźili tam tohorunja postajić Boži narodk, kotryž staj Pawoł Rachel a Norbert Völkel w šěrokosći nimale dweju metrow z drjewa wisateje wjerby natwariłoj. Patoržicu stajichu žłobik pódla wulkeho božodźěsćoweho štoma. Wot lońšeho widźiš pak tam hižo w adwentnym času wowcku, wóslika, swjateho Józefa a swjatu Mariju dźěćo wočakujo. Pokazka to na to, zo swjataj hospodu pytaštaj, kotruž w chuduškej hródźi skónčnje nańdźeštaj.


text:
Nojlepsze sōm te nojbarzi1 ajnfachowe2 dania. Niyrŏz3 styknōm4 yno 3-4 skłŏdniki i wtedy richtich5 dobrze mogymy je wszyjske wysmakować6. Mie sie udało trefić take brōnołtne pieczarki, kere7 bōły arōmatyczne choby8 grziby ze lasa. Do tego dania mogecie się nawet uwarzić kartŏfli, ale bydōm sam pasować tyż byle jake zielyniny9.
30 dkg brōnŏtnych10 pieczarkōw
jedna biksa11 tuńczyka
poła łeżeczki pasty czoskowyj abo jedyn wyciśniynty zōmbek
2 łeżki natki pietruszki
sōl i pieprz
łeżka masła klarowanego
łeżka oliwy
Na patelnia ze masłym i oliwym wciepcie pokrōne pieczarki. Do tego dociepcie reszta skłŏdnikōw, poczekejcie aż pieczarki bydōm fertich (sie zrobiōm mańsze) i mogecie sie brać za futrowanie12 😉
Smacznego 🙂
1najbardziej
2proste
3czasem
4wystarczą
5naprawdę
6wyczuć
7które
8jakby
9warzywa
10brązowych
11puszka
12jedzenie


text:
Podpoloł, bo sie gorszōł na swojã dziouchã
Szandarzi z kōmisariatu III w Bielsku-Biołyj społym z kryminalnymi z bielskij kōmyndy chyciyli modego chopa, co je podyjzdrzany ô podpŏlynie dwōch pywnic i kiosku. Straty siōngajōm blisko 10 tysiyncy zł. Sprŏwca podpŏloł skuli tego, że bōł zgorszōny na swojã dziouchã. Na swojim kōńcie mŏ tyż włōmania do kioskōw. Za te przestympstwa może dostać do 10 lŏt heresztu.
16 kwietnia, zarŏz przed pōłnocōm w bloku przi bielskij ulicy Boryczki zgorały dwie pywnice. Spŏlyły sie trzimane tam ôpōny autowe jak tyż instalacyjŏ elektrycznŏ. Skirz bezpieczyństwa ewakuowano 20 miyszkańcōw. Fojermany wartko ugasili ôgyń i zastawiyli rozchodzynie sie ôgnia na dalsze izby. Wczorej w nocy sprŏwca podpŏlōł kiosk przi ulicy Cieszyńskij. Zgorało nŏczynie i tŏwŏr, a posiedzicielka wyceniyła straty na blisko 2 tysiōnce złotych.
Wachtyrze prawa podyjzdrzewali, co ôgnie to efekt świadōmych podpŏlyń. Akuratnie przijzdrzeli sie cołkij sprawie. Przekludzōnŏ była szczegōłowŏ ekspertyza i pozorne ôglyńdziny placōw, co w nich sie polyło. Zaczyntŏ była tyż ôbserwacyjõ tego rejōnu. W miyjscu, kaj doszło do ôgni skerowano było ekstra patrole, tak umundurowane, jak i ôperacyjne. Szandarzi uzdali, iże zwiōnzek z podpŏlyniami może mieć 24-letni bielszczōn. Wczorej po połedniu podpŏlŏcz bōł chycōny ôd policyjōnōw z trzecigo kōmisariatu i kryminalnych z bielskij kōmyndy. Chop trefiōł do policyjnego heresztu.
Szandarzi uzdali, iże podpŏlynia, to niy jedyne przestympstwa, co chycōny je popołniōł w ôstatnim czasie. Na poczōntku kwietnia włōmoł sie dwa razy do kiosku wielobranżowego na bielskim ôsiedlu Kopernika. Szkody skuli niego to blisko 10 tysiyncy zł. Dzisiej chop mŏ usłyszeć ôbskarżynie, a ô jego dalszym losie usōndzi prokuratura i gyricht. Grozi mu do 10 lŏt za krŏtami.
Fot. KMP Bielsko-Biołŏ


text:
Marzana
Przed tym, jak prziszło dō nŏs Krześcijaństwo, mieli my swojã włŏsnõ mitologijõ, co była takŏ sama abo bliskŏ u wszyjskich Słowianōw. We tyj naszyj religiji bogini śmierci i życiŏ to była Marzana.
Miano ôd Marzany wyszło ôd praindoeuropejskij mŏwy, kaj kōncek *mer-, ôznaczoł umrzić. Ôd niego wziōnły sie take słowa jak mora, mŏrtwy, śmierć, umiyrać, angelske mortal abo niymiecke mördern.
Chociŏż we dziewiōntym stoleciu zaczło sie u nŏs rozchodzić Krześcijaństwo, to Marzana do dzisiej z nami je. Wszyjscy znōmy tradycyjõ topiyniŏ abo pŏlyniŏ Marzany, jak 21 marca cołkŏ wieś abo gmina idzie w tyn dziyń na procesyjõ ze marzankōm i wciepuje jã do wody.
Dzisiej ôna to dō nŏs je ino symbol zimy, ale tyn ôbrŏz je bardzo uproszczōny. Już we strzednich wiekach tyn ôbyczoj zmiyniōł sie we leki, radosny fajer, a ôryginalne znaczynie było dŏwno zapōmniane. Kedyś ôna była ważnōm boginiōm żywobyciŏ i śmierci i regyrowała cołkim naturalnym światym. Topiynie Marzany było rozumiane za symboliczne zejście bogini do podziymiŏ. Niykerzi badŏcze dŏwajōm pozōr na ôfiarnõ naturã tego rytuału. Podle nich Marzanã sie ôfiarowało, żeby udobruchać zimã.
Dŏwnij niy topiyło sie marzany 21 marca, ino we sztwŏrtõ niydzielã postu. Dopiyro ôd XX stoleciŏ ludzie trzimiōm sie tyj jednyj daty. Nojprzōd ino kobiyty i dziouchy szły topić marzanã, potym wziōnli tyż chodzić chopy i chopcy, czynsto ze swojōm wersyjōm marzany, to znaczy marzaniŏkym.
Idzie sie bez cołkõ wieś z marzankōm i gŏjikym, ôd chałpy do chałpy, i śpiywŏ ekstra na tã przileżytość.
Nasza marzaneczka rosła – jak sosna
Nasza marzaneczka w kōminie
Wyglōndŏ dziureczkōm na świnie
Nasza marzaneczka ô wodzi
Niy ciepejcie na niōm wy smrodzi
Nasza marzaneczka.
W Radziōnkowie sie śpiywało:
Do tego tu dōmu wstympujymy
sceściŏ zdrowiŏ winszujymy
Nas gŏjik zielōny pinknie ustrojōny
Na nasym gŏjicku malowane jajka
Co je malowała radziyńskŏ karcmarka
Nas gŏik zielōny piynknie ustrojōny
Na nasym gŏjicku zielōne stōnzecki
Co ich nawiesały radziyńske dziewecki.
A w Gerałtowicach:
Nasz gŏjik zielōny
Piyknie ustrojōny;
Przed tōm siyniōm
Sōm tu banie,
A tyn Hanys mŏ nogi
Jak sanie.
Nasz gŏjik zielōny
Piyknie ustrojōny;
Przed tōm siyniōm
Sōm tu tŏrki,
A tyn Gustlik
Wyszkrabuje gorki.
Nojlepij ô tyj tradycyji mogōm ôpowiedzieć nojstarsi, tōż piyrszŏ bydzie pani Maria ze Ścigowa kole Krapkowic, co we 1959 roku było jij 86 lŏt.
To zaś dwie niedziele, dwie czy trzi przed wielkanocōm marzaniŏ niedziela je, trzi to wiã, marzaniŏ, a poty palmowŏ. […] A my tukej poty tochmy śpiywały, tochmy chodziyły po wsi. Marzana wyglōndała tak jak dziywka i tak ustrojōnŏ w tych samych kłakach, fajnŏ. Zrobiōnŏ była: snopek ze sōmy, rantki, tukej take wrkoczki, zrobiōne, szykowne, wszycko jak nŏleży. A poty my śpiywały, to nōm musieli dać jajōw. Śpiywali: “Nasza marzana urosła jak sosna”, wdycki “Pudźma marzanko, pōjma dali, bo nŏs tu ludzie ôbmŏwiali”. To w każdyj chałpie inaczy śpiywały, te, co tam marzanka sie zwałŏ. Poty to jōm utopiyli. to jōm posebōczyli na kōńcu wsi, kłaki porozbiyrały, chtory dzieuchy dały, a tyn snopek, to wio, chopcy do rzyki wciepli i to już było po marzance. Co tam wiancyj znaczyło, to nie wiã.
Z mŏjikym tyż chodziyli. No to poty tyż jajca zbiyrali z tym mŏjikym. Tochmy, jŏ tyż umiała, my tyż umiały toty wystrzigać a naprawiać take fajne, take keła, take keła. A poty taki, taki kerz świyrkowy, taki fajny, zielōny. A poty dokeła wszandy nie było ino, ino take keło naprawiōne, take fajne.
Inkszŏ pani Maria, co była z Kolōnowskigo i we 1960 było jij 76 lŏt, padała:
No jŏ była dziołchōm i bōły take starsze dziywki, ustrojyły takõ marzankã ze słōmy: głowa, tu ôblyczynie fajne szyroke, choćby jakŏ pani tak. I wdajyły na takõ tyke, na takõ sztangã. A potyn tych dziołchōw, a potyn trzi jeszcze szły z tym: jedna szła z koszykym, co dostała tak jajca abo zbiyrali, a drugo… śpiewała, a trzecia niosła tã marzankã. A my dzieci mańsze, my dziołchy mańsze, tomy zaś szły przi tym. A ône śpiewały “nasza marzaneczka urosła jak sosna”. Potyn jak prziśli kole placu jakygo, tam wyszła ta ôna gospodyni: „jak zdrzadło, jak zdrzadłō” — tak wziyny śpiywać. Tōż szli tak, jak tu ta wieś jes dugŏ, niy, bo ôni tu szli. Tak tu kole kożdyj, kożdyj izby śpiewały (jŏch dzisiok już zapōmniała co), a kole kożdyj izby stanyły, iże ta kobiyta wyszła…
Ke to tam bōł kans tych śpiywek, ino to sie zapōmni. Już take życie.
No a potyn, jak już przeszły, tōż prziszły tukej kole mostu, my szli tak fōrt tukej, kaj taka, wiōm ôni, kaj ta rzyka. Kole tego mostu potyn ta marzanka szli utopić. To już poty plōsebōczyły całõ, a poty ta słōmã brali (to sie ludzie ô to prali, cōby gyńsi sie lōngły dobrze). Tōż wszystko ta marzanka była ôzebranŏ. Ino tyj śpiywki to jŏ nie umiã. Było fajnie wtedy, jak to tak śpiywały.
…A to z gŏjikōma tyż jak chodzili, to prziszeł do izby i z gŏjikuma za ôkno — to było piyrwyj wesołe życie. Taki gŏjiczek, take ciaćka rozmajite powieszane, a potym śpiywali „Nasz gŏjik zielōny piyknie ustrojōny”. Aha, to tam wszystko. A kans to tych piyśni, jyny kej to czowiek już stary, to zapōmnioł. Ale to, to bardzo było wesoło piyrwyj tak z tym.
A u Wŏs topi sie jeszcze marzankã?
Fotografijŏ na wiyrchu: Marzanka. Fot: Marta Malina Moraczewska / Wikimedia Commons


text:
Katowice: Policyjo szuko złodziejki
Policyjōny z Katowic rozwiōnzujōm sprawa porwanio pijyndzy, do kerego doszło 19 siyrpnia 2019 roku w jednym z pōmiyszkań na katowskim Giszowcu. Złodziejka zaregistrowały kamery mōnitoringu. Policyjo prosi ô kōntakt wszyjske ôsoby, co majōm informacyje, co by mogły pōmōc we ôbsztalowaniu tożsamości kobiyty na fotografijach. Anōnimowość je gwarantowano.
Wszyjsko zdarziło sie latoś 19 siyrpnia. Do lokatorki jednego z pōmiyszkań na katowskim Giszowcu prziszła kobiyta, co podowała sie za pracownica fundacyje. Kobiyta weszła do pōmiyszkanio i przi niyuwodze lokatorki porwała 3500 zł, a potym uciykła ze pōmiyszkanio i ôdjechała autym w niyznōmym rychtōnku. Ôbroz złodziejki zaregistrowały kamery mōnitoringu.
Wszyjske ôsoby, co poznajōm kobiyta na fotografijach, sōm proszōne ô kōntakt z Wydziałym Kryminalnym Kōmisariatu Policyje V w Katowicach przi ul. Lwowskij 7, nr tel. 32 200 37 22; 32 200 37 00; adresa e-mail: kp5@katowice.ka.policyjo.gov.pl. abo ô kōntakt z Dyżurnym Kōmyndy Miastowyj Policyje w Katowicach tel. 32 200 25 55. Policyjo gwarantuje anōnimowość.
Zdrzōdło i foto: KMP Katowice


text:
Moc światowyj i lokalnyj muzyki na festiwalu Colours of Ostrava
Już po siedymnŏsty rŏz Ôstrawa umiyniŏ sie w jedno wielke festiwalowe miasto. We Dolnych Witkowicach zaczōn sie wielozortowy festiwal Colours of Ostrava.
Bez sztyry dni wystōmpi ôziymdziesiyńciu auslyndzkich, sześdziesiyńciu jedyn czeskich i słowackich kapel i muzykantōw, co grajōm rozmajte zorty muzyki.
Ci, co bydōm chcieli nawiydzić festiwal we ôstatnij chwili, mogōm sie kupić bilet na samym wchodzie do kōmpleksu Colours of Ostrava. Durch sōm dostympne sztyro- i jednodniowe bilety.
Mało tego, jak sie grŏ na jakimś instrumyncie abo śpiywŏ, to na byzuchu na festiwalu idzie wystōmpić na scynie. Ôrganizatorzi ekstra przirychtowali tak mianowanõ REC.busking stage dlŏ wykōnawcōw amatorskich i ulicznych.
Szło sie zapisać na strōnie bez formular, ale na miyjscu tyż bydzie sie szło zaregistrować.
Wczorej na festiwalu szło posuchać ślōnskij kapele Krzikopa z Chorzowa, ale to przecã niy kōniec atrakcyji, bo już dziś bydōm grać m.in. Kensington, Jacob Banks, Kaleo, a we nastympnych dniach Grace Jones i Ziggy Marley. Cołki program idzie znojś na strōnie ôd ôrganizatora.


text:
29.06.2008
… na literarny dyrdomdej přeprosychmy w najkrótšej nocy lěta (21.06.08) – na naše prěnje čitanje w Hornim Hajnku. Michał Cyž wjedźeše publikum wuběrnje po nócnych šćežkach z małym elefantom pod pažu a z latarnju na hłowje, čitajo z knihi Jurja Brězana. Wón, to rěka wonaj – Michał a elefant – běštaj zwjazowacy element mjez Budarjecami, Brězanec łuku a hatom w lěsu. Po prěnjej kołbasce a winku wjedźeše naš puć k Brězanej, tam čitaše Jurij (nic Brězan, ale Šiman) pod bukom sedźo z Krabata. Za wćipnych bě wobswětlena dźěłarnja njeboheho nestora witana přiležnosć, sej raz nós na cuzym woknje ... Haj, ležo a sedźo na přikrywach so Jurjej derje připosłuchaše. Ručež bě čitanje nimo, ztorhny „elefant“ wšěch z přikrywow a namołwješe,so dale a hłubje do lěsa podać, wšako pytaše „mały elefant“ za hribami. Při haće bě přichodna stacija. Čłowjek dyrbi wědźeć,zo bě mjeztym ćma kaž w pjecy. Žadyn dźiw, nocy jědnaćich a w Hornim Hajnku, kiž je jedna z mało wsow bjez nadróžnych latarnjow. Naša wjesoła bobrija bě wupyšena z pisanymi balonami (cyle modernje wotnutřka z LED-lampkami wobswětlene) a so tak rjec kaž črjóda janskich muškow do čorneho lěsa wali. Na haće sedźeše w čołmje Michał Nuk a čitaše tam jako powědar z knihi „Pućnik po galaksiji“. Žaby rjechtachu a rybički so hdys a hdys na powjerch předrěchu, zo bychu sej tež raz bobriju na přibrjoze bliže wobhladali. Matej Dźisławk na rěblu a Madleńka Šołćic w křesle na připowěšaku wožiwištaj ze swojimaj hłosomaj někotružkuli postawu z „galaksije“. Michał Nuk skónči swoju epizodu z njepředstajomnej katastrofu – swět, naša zemja, módra kula w swětnišću bu zničena. Ale što wo to, elefant bě swoje hriby namakał a ćehnješe nětko z cyłej bobriju spěwajo „bim bom, z kobjelu dom ...“ z lěsa wróćo k Budarjecom. Tam so lěhwowy woheń hišće hač do rańšich hodźin paleše a dymješe – apropos: prawa kulisa za zakónčacy literarny přikusk Andreje Wałdźic a jeje „Kosćełamarja z Łazka“.
Kemšacy dźak wšěm, kiž su naše prěnje čitanje podpěrali: w prěnim rjedźe Hornjohajnčenjo, mjez nimi Budarjecy, kiž našej bobriji swoju zahrodu wotewrichu, Brězanecy, kiž nam durčka do haja brězow wotamknychu, Kubicecy, kiž so z wjeselom wobdźělichu. Dźak wšěm čitacym, Michałej Cyžej wosebje za jeho improwizaciski a organizatoriski talent a na kóncu njeby ničo tak było, kaž wono bě – bjez dr. Hynca Rychtarja było. Wón njebě bohužel mjez nami, ale je naše prěnje předewzaće z płódnym, ćopłym dešćikom (to rěka pjenježnje) podpěrał. Tuž dajće sej fotowe zaćišće lubić a přińdźće tež přichodny raz zaso na literarny konopej!


text:
Sorabistiski sympozij k česći Jana Pětra Jordana
Sorabistisches Symposium zu Ehren Jan Pětr Jordans
Pjatk, 30.11.18 wotmě so we Łužiskim seminarje w Praze 3. Praski sorabistiski sympozij k česći Jana Pětra Jordana składnostnje jeho 200-tych narodnin. Společnost přátel Lužice ("Towarstwo přećelow Serbow") je sympozij wustojnje a wuběrnje organizowała. Přednošowachu znaći sorabisća a historikarjo ze wšelakich institucijow a uniwersitow w Čěskej a Pólskej, ze serbskeho boka wobdźělištej so Maćica Serbska a Institut za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity; direktor instituta, prof. dr. Edward Wornar přednošowaše wo wuznamje historiskeje gramatiki za interpretaciju serbskich ludowych spěwow a rekonstrukciju stareje wuměłskeje serbšćiny.
‹‹ wróćo strona 1 wot 1


text:
Zjednoczůne Arabske Ymiraty
Zjednoczůne Arabske Ymiraty, Państwo Zjednoczůnych Arabskich Ymiratůw (ar.: الإمارات العربيّة المتّحدة) – państwo we Azyji, na Bliskim Wschodźe, na Půłwyspje Arabskim nad Perskům Zatokům a Uůmańskům Zatokům. Skłodo śe ze śedmju ymiratůw: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Ajman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma a Fudżajra. Grańica mo s Saudyjskům Arabijům, Katarym a Uůmůnym.
We VII stoleću teryn ZAY zajyńi muzułmany, pynetracyjo ojropejsko uod XVI stolećo (wuůnczas pora fortůw założyli sam Portugalczyki). We XVII stoleću tajlůng sztrefůw ajnflusu mjyndzy Portugalijům a Uosmańskům Turcyjům. We 1892 Wjelgo Brytańijo szrajbowała traktaty ze wszyjskimi ymiratůma, podle kerych uůna uodpadoła za jejich zagrańiczno polityka. Mjanowano to bůło Traktatowy Uůmůn, a rzůndźiła ńim rada śedmju ymirůw. We lotach 60. XX wjeka Traktatowy Uůmůn wzbogaćił śe skiż eksploatacyji ropy naftowyj. We 1968 Wjelgo Brytańijo uodgłośiła co wycofo swojo armijo, a ymiraty uogłośiły powstańy Federacyje Arabskich Ymiratůw, do keryj wlazowały tyż Katar a Bahrajn. We 1971 wylozły s Federacyje Bahrajn, Katar a Ras al-Chajma, kere proklomowoły własne państwa. Reszta ymiratůw utworzůła Zjednoczůne Arabske Ymiraty. Rok ńyskorzi, we 1972, Ras al-Chajma przistůmpiła do tyj Federacyje nazod.
Terozki je to jedyn s nojbogatszych a nojgibćij rozwijajůncych śe krajůw śwjata. Dochůd narodowy na mjyszkańca wynośi ůng. 28 tyś. USD. We gospodarce i terozki sroge znoczyńe mo ropa naftowo a jeji rafinacyjo, nale rozwijo śe tyż nowe technologije a inwestuje we turystyka.
Skiż srogigo zapotrzebowańo na śiła roboczo, przilozło sam kupa ymigrantůw a terozki Araby a Persy to yno 42% mjyszkańcůw ZAY. Reszta ludźi to ymigranty, głůwńy s połedńowo-wschodńij Azyje, Indji a Bangladeszu.
Prawo sam je uoparte na islamje a je fest surowe, uorzekano je kara śmjerći, we tym za buzeranctwo.


text:
Chwila z Gŏdkōm: Brzidke słowa
Jak my przeklinali downo tymu?
Brzidke słowa sōm z nami ôd nojstarszych czasōw. Używanie ich we ôdpednich chwilach przinosi podwyższynie adrynaliny, a to zmyńszŏ bōl. Wymŏwiōmy je, jak coś niy idzie tak, jak by my chcieli, bo dŏwŏ nōm to uczucie, że sōm my fertich do biciŏ sie ô to, żeby postawić na swojim.
Niyrŏz brzidke słowa zastympujōm nōm przemoc. Zamiast chlasnōńć kōmu po gymbie, nasze nerwy wyciepujymy z siebie pŏrōma przeklyństwami. Ciekawe je to, że to fōnguje ino dlŏ tych, co niy ciepiōm miynsym co druge słowo.
We dzisiyjszych czasach mōmy taki mit, że kejś sie tak niy gŏdało. My sam na Ślōnsku mōmy jeszcze do tego drugi mit, że po ślōnsku sie niy przeklinŏ. Że to inksi przinieśli te gorsze słowa ze sobōm.
Profesōr Miodek kejś pedzioł, że „w śląskiej mowie nie było tych wszystkich słów na k… i na p… Szczytem oburzenia było słowo pieronie!”.
Profesōr Kadłubek pisze, że „Ludzie sie boli pedzieć pieronie!, boli sie pieronić tak ganc na całego. Ale dzisio już żodyn tak delikatnie niy przeklino…”
To jak Ślōnzŏk przeklinoł sto lŏt tymu?
We „Powieściach ludu polskiego na Śląsku” ani rŏz niy trefiŏ sie słowo pierōn. Możno skuli tego, że Perun bōł nojwyższym bogym słowiańskim przed chrystianizacyjōm i wołanie go było takim samym bluźnierstwym jak wołanie miana ôd Jezusa abo Boga. Toć, że Ślōnzŏk we XIX stoleciu mōg niy wiedzieć, skōnd sie gynau to słowo wziōnło, ale widzioł je tak samo, jak prasłowianie tysiōnc lŏt przed nim.
Ciekawe, że już 50 lŏt niyskorzij idzie to słowo i ôd niego pochodne znojś we cajtōngach.
Archiwōm Państwowe w Ôpolu wydało
latoś ôńskigo roku ksiōnżka „Ty bestyja, ty kamelo”, do keryj autorki sebrały zŏpisy syńdziōw polubownych z krysu strzeleckigo z lŏt 1845-1938. Podle prawa te zŏpisy musiały pedzieć, jake to słowa były pedziane i bez to sōm ône w nich zapisane tak, jak były używane.
Cytaty ze słowym pierōn i jymu podobnymi zajmujōm tam siedym strōn. Idzie znojś tam take cytaty jak:
„Ty złodzieju, tyś mi pōł dziołu ukrŏd, ty pierōnie, jak cie na miedzy trefia, to cie zarŏz usmierca, tyś bōty ukrŏd.”
Ale Ślōnzŏk we tamtym czasie znoł wiyncyj brzidkich słōw. Co mŏ spōlnego angelske słowo deep, kere znaczy głymboki, ze słowym dziupla? Tysiōnce lŏt tymu to było jedno słowo. Z tego słowa wziōnło sie tyż serbske dupa, kere znaczy dōł abo jama.
We wiynkszości słowiańskich gŏdek to słowo to je barzij wulgarny knif, coby pedzieć zadek i je już idzie znojś we „Powieściach…” pŏra razy:
„I jŏch zaszoł ku tymu zdechłymu kōniowi i urznōłech mu ôgōn u dupy”
„Poôwijoł ôgōn na jedna rynka aż do dupy i wysunōn potym kij i wziōn bić wilka”
We „Dialektach polskich Śląska” Kazimierza Nitscha idzie znojś słowo dupać, kere autōr zapisoł na Ślōnsku austriackim i znaczy ôno mieć seks.
To sōm ale take słowa, co stojōm kajś we pojstrzodku tyj skale miyndzy normalnōm gŏdkōm a takōm richtich wulgarnōm. Niy znŏd żech ani jednego przikłŏdu dzisiej popularnego słowa na „ch” ani tego na „p”.
Mioł żech problym, jak do wŏs gŏdać ô tych słowach, bo niy chca być ôszkliwy przed kamerōm. Bez to jŏ byda sie trocha pōmŏgać. Z piyrszym pōmoże mi Adrianna Biedrzińskŏ:
„Ty mynij gorzołka pij, ty wiyncyj trynuj, ty za granica jedziesz, ciulu ty.”
Tego słowa niy idzie znojś we żŏdnyj ksiōnżce. Autorki „Agresje” znodły je we dokumyntach sztyry razy, a nojwcześniyjszy we 1875 roku:
„Ty niy poradzisz nic robić jyno Josefie tego ônego do rzici wrazić”.
Nojwiynkszy problym mōm ze słowym, co sie zaczynŏ na „k”, kōńczy na „a” i mŏ piyńć liter. I tak żech sie wymyślōł, że tam kaj to słowo je, to jŏ byda gŏdać „klapsznita”, ja?
To słowo we „Powieściach” idzie trefić piyńć razy u trzech ôsōb.
„A wrzeszczy za niymi surtu purtu za tymi klapsznitami, jak je dopadna, to je zeżra”
„A ôn powiedzioł, aby ta pryncesa sie sklapszniciła”
„Jedyn czas szkoca była (dziywka, co sie sklapsznici)”
We „Agresyji” to słowo i ôd niego pochodne zajmujōm siedym i pōł strōny. Niykere z nich to:
„Ty klapsznita! Waku ôzkołatany! Przeklynto zŏwito!”
„Ty starŏ dziewa, motyko, klapsznito; ty stary hŏku, bo sie już 13 lŏt hukŏsz a niy możesz sie ôdhukać.”
Sōm tyż pochodne:
„Ty pierōński klapszniciŏrzu! Tyś je klapszniciŏrz, bo mŏsz trzi żōny.”
Ciekawe je słowo „wak”, kerego dzisiej już chyba żŏdyn niy znŏ, i jŏ żech je tyż piyrszy rŏz trefiōł we tyj ksiōnżce, a kejś ôno było fest popularne. Ôno wziōnło sie z łacińskigo wagina, może znaczyć tak samo gynitalia, jak cołko ôsoba. Po tych zŏpisach widać, że mŏ podobny ciynżŏr do słowa klapsznita.
Swojōm drōgōm we kożdyj gŏdce je tako tyndyncyjŏ do mianowaniŏ nŏs tym, co mōmy w batkach. Po ślōnsku chop może być pulŏkym abo tym na „c”. Baba może być tym wakym, motykōm abo tym na „p” na sztyry litery.
Tak abo inakszyj ludzie dycki przeklinali, przeklinajōm i przeklinać bydōm. I niy ma co rōmantyzować Ślōnzŏkōw i robić z nich ideałōw. Tak samo jak źle je myśleć ô sobie, że sie je nojpiykniyjszym i nojlepszym, tak i źle je idealizować swoja grupa. Niy ma ludzi, co sōm perfekt i niy ma grup, co sōm perfekt. Ani nasza gŏdka, ani my, niy sōm my wyjōntkowi.
A ze przeklinaniym nojważniyjsze je, coby wiedzieć jak przeklinać i kaj przeklinać.


text:
-
Natalia Bajor i Piotr Chodorski najlepsi na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 17 Marca 2014
Natalia Bajor i Piotr Chodorski zostali mistrzami woj. dolnośląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, Natalia Bajor, Piotr Chodorski, dolny śląsk, dolnośląskie, seniorzy
-
Elżbieta Kwiatkowska i Jakub Matkowski wygrali II WTK żaków na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 15 Grudnia 2013
Elżbieta Kwiatkowska (MKS ROKITA Brzeg Dolny) i Jakub Matkowski (UKS GOKiS Kąty Wrocławskie) wygrali II WTK żaków w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, żacy, dolny śląsk, dolnośląskie, Elżbieta Kwiatkowska, Jakub Matkowski
-
Natalia Bajor i Piotr Bereziuk wygrali II WTK seniorów w woj. dolnośląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 18 Listopada 2013
Natalia Bajor (KU AZS UE Wrocław) i Piotr Bereziuk (TKS Granit Strzelin) wygrali II WTK seniorów w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, Natalia Bajor, dolny śląsk, dolnośląskie, seniorzy, Piotr Bereziuk
-
Maciej Łuczyk i Ewelina Matwiszyn wygrali II WTK juniorów na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 17 Listopada 2013
Maciej Łuczyk (KU AZS UE Wrocław) i Ewelina Matwiszyn (MKSTS Polkowice) wygrali II WTK juniorów w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, juniorzy, dolny śląsk, dolnośląskie, Ewelina Matwiszyn, Maciej Łuczyk


text: a tyn sztadion przenamujymy na im ERNeSTa Pohla und ERNeSTa Pradella - te zdjencia lod tych dwoch synkow to jol wybieram co bandom nad stadionym - a stadion se wybieram z tych dwoch - manszaft bandzie sie RUCH OPORU nazywac(logo lostanie bo mi sie podobol) a na 3 biegu sie fajnie przyspieszol to sie nie bolc tego 3 bo to je TOP gear. no a co teraz - kibice niech sposrod siebie wybierom 1 sznajperja i 1 lobroncy i wpuszczac ich na koncowki meczow ostatnie 30 minut tela na rajzie.A kaj je na jutubie tyn kibic z gornika abo z ruchu co goldol ze "rolady muszom byc" bo mu pszajam tyn wlazi za DARMO na mecze!!! bo taki kibic to skarb bo maczety to na rolady sa a richtich synki uzywajom PIYNSCI(abo inaczyj RONK) a barwy jak indianery na LICACH se malujom abo na GYMBIE. ps. a kopalnie zawrzymy z gornikow se bizmesmynow porobi i tela


text:
Pochadźacy ze serbskeje Zwarec swójby we Łužicy, wupućowa wěsty Michał Zwar1 w lěće 1850 do Awstralskeje a zasydli so najprjedy w staće Victoria. Jeho potomnik Kevin Peter Zwar, rodźeny w lěće 1940, je lutherski farar a zajimuje so jara za stawizny Łužiskich Serbow.
W prěnjej sadźe na wašej webstronje pisaće: Zwarjecy běchu Serbja, a nic Němcy. Směm to trochu jako wuraz narodneho sebjewědomja zrozumić?
W dalokej wokolinje lutherskeje wosady, tam hdźež ja wotrosćech, běštej jenož dwě serbskej swójbje. Běch někak 20 lět, hdyž zhonich, zo su moji Zwarec prjedownicy Serbja byli. Njewobhladowach so ženje jako Němc abo Serb, ale jako jendźelsce rěčacy Awstralčan. (Prawi »Awstralčenjo« su Aboriginojo, kotřiž su tu hižo dlěje hač 60.000 lět a woni rěča w mnohich wšelakich rěčach w rozdźělnych kónčinach Awstralskeje.) Wjetšina Awstralčanow njeje hišće ženje ničo wo Serbach słyšała, mjez nimi mnozy, kotřiž ani njewědźa, zo su jich prjedownicy Serbja. Sym samo słyšał wo ludźoch w Němskej, kotřiž ani njewědźa, zo su serbskeho pochada.
W dźensnišim času so mnozy Serbja z tutej temu rozestajeja. Su wšak formalnje němscy staćenjo, ale rodźeni Serbja. Jako domoródni bydla tu hižo přez lětstotki, ale wobstejnosće nuzuja jich hustohdy němsce rěčeć. Što wy k tutomu dualizmej měniće?
Moji Zwarec prjedownicy, kotřiž běchu do Awstralskeje dojěli, rěčachu doma serbsce, jeli běštaj wobaj Serbaj, ale němsce w lutherskej wosadźe, hdźež lutherske dźěći do lutherskich šulow chodźachu, doniž njebydlachu we hłownych městach, hdźež někotři jendźelskorěčne šule wopytachu.


text:
Z naszej źymjy ślůnskej
Z naszej źymjy ślůnskej – dziełko literacke autorstwa Feliksa Steuera (pod pseudōnimym F. Res.) ôpublikowane we 1935 roku.
Je to zbiōr wierszōw traktujōncych m.in. ô zjawiskach przirody[1].
Do napisaniŏ „Z naszej źymjy ślůnskej” i „Ostatńigo gwojźdźaurza” Steuer stworzōł swōj włŏsny ślōnski szrajbōnek (tm. Steuerowy szrajbōnek). Tyn alfabet – po małych modyfikacyjach – bōł krōtko na poczōntku XXI stoleciŏ rychtowany i widziany za podstawã do kodyfikacyje ślōnskij gŏdki.
Na ślabikŏrzowy szrajbōnek dziełko przełożōł Grzegorz Kulik we 2021 roku we rōmach Bibliŏtyki Silling[2].
1 stycznia 2021 roku podle ôrdōnku ô prawie autorskim autorske prawa majōntkowe do dzieł Steuera wygasły[2].
Przipisy
- ↑ DYREKTORZY - ZSO nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach, www.kopernik.katowice.pl [dostymp 2021-03-31].
- ↑ 2,0 2,1 Dzieła ôd Feliksa Steuera za darmo.