text:
Šulerjo w Kamjencu na slědach Lessinga byli
We wobłuku wučby němčiny w dźewjatym lětniku zaběrachmy so lětsa wobšěrnje z basnikom Lessingom, jeho znatej twórbu „Nathan der Weise“ a rozswětlerstwom. Wězo wěnowachmy so tójšto teoriji, někotrym stawizniskim faktam, analyzy scenow a inscenaciji dramow; tola jako zakónčenje temy sej předewzachmy, sej do bliskeho, za Lessinga znateho, města Kamjenca dojěć a tamniši muzej wo basniku wopytać.
Tuž podachmy so wutoru, dnja 22. měrca 2016 zhromadnje z rjadownju 9-1 do Kamjenca. Před muzejom nas hižo referent knjez Matthias Hanke wočakowaše a powita. Wón chcyše z nami najprjedy do města hić a slědy Lessinga w Kamjencu wotkryć. Tak rozkładźe nam městna, kaž měsćanske drjewowe wiki a zbytki starych měsćanskich murjow, doniž so do sakralneho muzeja a zdobom cyrkwje „St. Annen“ podachmy. Tam móžachmy sej mnoho zajimawostkow wobhladać.
Za čas Lessinga běštej cyrkej a něhdyši klóšter hnydom pódla šule, kotruž je basnik wopytał. Wo tym swědča dźensa hišće dwaj zachodaj za šulerjow. Po tehdomnišim wašnju dźělenej – jedyn za holcy a jedyn za hólcy.
Wot šule dźěchmy dale po šulskim puću basnika přez klóšterske wrota na měsćanske wiki. Wopytachmy radnicu a wobhladachmy sej sławnu Laokoon-plastiku, kotraž běše zawěsće tež Lessingej z inspiraciju. Napřećo zachodej radnicy je hosćenc „K Złotemu jelenjej“, w kotrymž swjećeše basnik něhdy swoju křćeńcu a hdźež móžeš dźensa hišće w „Lessingzimmer“ přenocować, abo sej „Lessingowy meni“ skazać.
Knjez Hanke wjedźeše nas dale k hłownej cyrkwi města, hdźež pokaza mjeno puća „Lessinggäßchen“ na basnika. Tam widźachmy městno jeho ródneho doma na kromje města. Z telko zaćišćami podachmy so wróćo k muzejej.
Tam čakaše na nas hižo knjeni Elke Handrick. Wona měješe za nas wosebitu biografiju Lessinga w formje zajimaweho přednoška spřihotowanu. Tak zhonichmy tójšto wosebitych informacijow, kotrež do toho w šulskej wučbje hišće naspomnili njejsmy.
Po tym podachmy pak so skónčnje do muzeja. Nad zachodom napadnje nam Lessingowy symbol třoch pjeršćenjow, kotryž smy do toho hižo při jeho ródnym domje wobkedźbowali. Bjezposrědnje zwjazachmy tole ze sławnej parabulu wo třoch nabožinach z twórby „Nathan der Weise“.
Muzej sam ma drje jednory, ale tola tróšku njewšědny natwar. Na spočatku je kreatiwna rumnosć, hdźež je móžnosć, so z figurami Lessingowych najznaćišich twórbow bliše zaběrać. Sćěhuje wulka rumnosć, kotraž předstaji biografiju Lessinga. Dokelž běše wšitko chronologisce w kruhu přirjadowane, pokaza so tule mała wosebitostka muzeja. Tu wobsteji móžnosć, sej biografiju pak wot dźěćatstwa do staroby wobhladać a muzej wot prědka do zady překročić, abo tež nawopak. Kónc wustajency tworješe mjeńšu rumnosć, hdźež widźiš Lessinga sameho, wobdateho wot knihow.
Nam wšitkim je so tuta ekskursija jara lubiła. Wšako je zajimawše, nic jenož w šuli w Lessingowych twórbach, ale tež na městnach jeho skutkowanja za slědami pytać.
Fota: Daniel Matik
Sobotu rano, 16. Januara, podachu so zajimcy 11tkow z wučerkami knj. Hiccynej, knj. Hoyerowej a knj. Šmitowej do Weimara. Po přijězdźe z ćahom sćěhowachmy přednoškej wo Weimarskej klasice, zo bychmy teoretiski pozadk wo měsće dóstali. Highlight dnja běše wječorniše dźiwadłowe předstajenje w narodnym dźiwadle. Goethowy prěni dźěl Fausta bě moderna inscenacija dramy ze směšnymi elementami, kotrež atmosferu w publikumje přidatnje wožiwichu. Njedźelu wužichmy dźeń za měsćanske wjedźenje při krasnym sněžnym wjedrje. Po tym, zo wobhladachmy sebi sobotu muzej wo Weimaru, steješe njedźelu Anna-Amalia biblioteka, wjerchowske rownišćo a Goethowy dom, kaž tež měsćanske wjedźenje na programje. Po napinacym dnju wróćichmy so z rjanymi dožiwjenjemi do Budyšina.
10.12.14 zetkachu so šulerjo 6. lětnika našeho gymnazija, zo bychu so na lětnje přez wikowanski zwjazk němskeho knihikupstwa inicěrowanym wubědźowanju wobdźělili.. Wot sobušulerjow mócnje podpěrani dachu so wobdźělnicy z połnej paru do wubědźowanja, tak zo měješe sebi jury jara ćeško dobyćerja zwěsćić. Na kóncu so wšitcy wjeselachu nad poradźenemu wubědźowanju, při kotrymž běchu čitanje a wjeselo najwažnišej. Gratulujemy wšitkim rjadowniskim dobyćerjam a wosebje Joelinje Taschke jako šulskej dobyćerce. Přejemy jej wjele wuspěcha při wokrjesnym a měsćanskim wubědźowanju..
Čitanje z knihi „CAVREIN“
Wutoru 11. měrca 2014 wopytaštaj Šwicaraj naš Serbski gymnazij. Čitanje a knižne předstajenje wuhotowa so jako přihot za 11. lětnik, kotryž poby štwórtk, 13.měrca, na knižnych wikach. Zdobom bě čitanje dźěl Tandem-projekta Šwicy. Lětsa steji Šwica w srjedźišću Lipšćanskich knižnych wikow. Šwicaraj słušetaj pak tež k 0,5% ludnosće w Šwicy, kotraž rěči retoromansce. Leo Tuor, awtor předstajeneje knihi a Claudio Spescha, jeho přełožowar, předstajištaj nam powědacy essay „Cavrein“.
Leo Tuor bydli dźensa w Surrein, něhdźe 3 hodźinow wot St.Moritz zdalene a žiwješe so jako młodostny wot pastyrjenja wowcow, přez čož zamóže jara dokładnje přirodu jeho wokoliny a hońtwu wopisować. Dźensa je swobodny spisowaćel.
Přełožowar Claudio Spescha, bydlacy w Zürichu, dźěła jako redaktor při šwicarskim, retoromanskim radijowym a telewizijnym sćelaku RTR. Wobě wobknježitaj retoromanšćinu z dźěćatstwa sem.
Essay „Cavrein“ je Tuorowa mjeztym štwórta kniha a tematizuje zwrěsćenje hajnka při hońtwi skalnych kozowow (Steinbock). Tuor sam je hajnk a podawizna je wosebje zajimawa, dokelž je w retoromanšćinje spisana. Tola w tutej twórbje zhladuje tež kritisce na hońtwu, zasudźi falšny wobchad z natřělenymi zwěrjatami. Tuor wustupowaše jako jara přemyslowacy čłowjek. Jeho twórby wobsahuja tuž njemało filozofiske zhladowanja. Cituje rady wulkich filozofow, kaž Friedricha Nietsche.
Wjeršk knižneje prezentacije bě čitanje z knihi w retoromanšćinje. Je to woprawdźe rjana rěč, kotraž jara přijomnje we wušomaj klinči. Tuor sam wopisuje retoromanšćinu jako wosebje klinčacu, zwukowu rěč.
Nawjazajo na čitanje w retoromanšćinje sćěhowaše žiwa rozmołwa, přirunajo našej dwě mjeńšinje. Při tym mnoho zajimaweho zhonichmy, na přikład, zo je retoromanšćina w Šwicy připóznata hamtska rěč a tuž stat tutu wotpowědnje aktiwnje spěchuje. Retoromanaj zajimowaštaj pak so tež za nas, wšako chcychu tež wjace wo nami a našej situaciji zhonić.
Zasadnje je so čitanje wšěm jara derje lubiło a nadźijamy so, zo so tež w přichodźe tajke projekty přewjedu, wšako so tak tež naše narodne wědomje skrući.
Lydija Sćapanec.


c: text/html

text:
Dešć
Dešć je najčasćiša forma zliwkow z mróčelow. Wón wobsteji z wody, kotraž po kondensaciji pary přez swoju wahu (ćežitosć) na zemju pada.
Zdźěla wobsteji dešć tež z procha a z aerosolow, kotrež do atmosfery zestupachu. Tute wobstatki postajeja pH-hódnotu dešća.
Forma dešća hodźi so po nastaću, času, intensity, skutkowanju a geografiskim jewjenju rozeznawać. Krute spadki, kaž na přikład krupy, krupički abo sněh, wobsteja ze zmjerznjeneje wody a kondensaciskich spočatkow a jewja so tež hromadźe z dešćom.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Oralny wobchad
Oralny wobchad (z łaćonskeho os, oris, „huba“) je zhromadne zapřijeće za seksualne praktike, pola kotrychž stimuluje jedyn seksualny partner genitalije druheho partnera z hubu, jazykom abo zubami. Rozeznawamy zasadnje mjez dwěmaj wariantomaj oralneho wobchada:
- fellatio je oralna stimulacija penisa
- cunnilingus je oralna stimulacija wulwy
Wobchadnorěčnje wužiwaja so za fellatio mjez druhim pomjenowanja francosce, někomu jedyn duć, comać, cycać abo tež jendźelske słowo blowjob, kotrež bu wosebje w pornografiji wužiwane.


text:
Źiśe
Źiśe (teke góle) jo młody luź. Muske źiśe pomjenjujo se gólc, mjaztym až jo źowćo žeńske źiśe. Někotare faze se mógu rozeznawaś, a to:[1]
- nowo naroźone: až do źasetego žywjeńskego dnja
- seśeńske góle: prědne žywjeńske lěto
- góletko, małe góle: druge a tśeśe žywjeńske lěto
- do źiśownje chójźece góle: stwórte až do šestego žywjeńskego lěta
- šulske góle: 7. až do 14. žywjeńskego lěta
Pó konwenciji wó pšawach źiśi Zjadnośonych narodow jo źiśe luź w starstwje pód 18 lětami.
Źiśe móžo teke pótomnik byś, na pś. "Mój nan jo źiśe mójogo starkego."
Wopśimjeśe
Słowo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Słowo źiśe jo pó Mukowem "Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow" pśiswójźbne z górnoserbskim słowom dźěćo, ale teke z pólskim dziecię a českim dite.
Formy słowa źiśe něnto se w singularnem nominatiwje a akuzatiwje a cełem pluralu wužywaju, mjaztym až se za zbytne formy kazuse słowa góle wužywaju. Pó samskem słowniku góle jo pśiswójźbne ze słowom goły.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Der Brockhaus in einem Band, 2000, bok 466


text:
Růwńikowo Gwinyjo
Růwńikowo Gwinyjo, Republika Růwńikowyj Gwinyji – państwo we Africe rozlygowane nade Atlantyckim Uoceanym, grańica mo ze Kamerůnym a Gabůnym. Do Růwńikowyj Gwinyji przinoleży tyż wyspa Pagalu, rozlygowano na połedńowyj půłkugle (kůntynyntalno tajla kreju a wyspy: Bioko a Mbini a pora mjyńszych sům rozlygowane na půłnocnyj). Dowńij, kej szpańelsko kolůńijo, znůmo pode mjanym Szpańelsko Gwinyjo.
We 1996 roku uoddykńůno sam złoża naftowyj ropy, skiż czego godpodarka sam dostoła srogigo szwůngu.


text:
Limborska hola
Limborska hola[1] (němsce Lüneburger Heide) je wulka holanska, geestowa a lěsna krajina w sewjerowuchodźe Delnjeje Sakskeje. Wona leži mjez wulkoměstami Hamburg, Bremen a Hannover a bu po měsće Limbork (Lüneburg) pomjenowana. Wopřija hłowny dźěl něhdyšeho wjerchowstwa Limbork a wupřestrěwa so wot Łobja w sewjerowuchodźe hač k rěce Aller w juhozapadźe. Wosebje w centralnych kónčinach su so wulkorumne holanske płoniny hač do dźensnišeho zdźerželi. Tajke běchu we wulkich dźělach sewjeroněmskeje nižiny hač do spočatka 19. lětstotka typiske, su so pak mjeztym zwonka Limborskeje hole zwjetša zhubili. Holanske krajiny běchu wot časa młodokamjentneje doby přez nadměrne wotpasenje něhdyšich lěsow na njepłódnych pěskowych pódach nastali. Zdźeržane powostanki tuteje historiskeje kulturneje krajiny so přez wotpasenje z holanskimi wowcami haja. Limborska hola steji zdźěla jako přirodny park pod škitom.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 167.


text:
Blubry zez Kościana
Wew harcerski drużynie
Buło to cheba wew czworty klapie, jak żym sie zapisoł do harcerzy, do drużyny imiyniym tegu rycerza, co ciyngiym szczerum prowde godoł, a nazywoł sie Zawisza Czorny. Rychtyg bez to chusty ty drużyny buły czorne. Bułym dumny zez mundurka, co mi go matka saprawiuła, łodkupujunc łod kulawygo Jacha zez szósty klapy, bo Jachu bez łostatni rok wystrzeluł i zrobiuł sie łożgol. Musieli na te gideje winkciejszy mundur wyrychtować.
Mój nowy strój buł dziebko wyblakły, bez to żym wyglundoł na starygo wyge wew harcerstwie, chocioż póki co, bez krzyża, bez naszywków na rynkowie i zez śnurym szeregowygo. Ale już po wakajach, a rychtyg po łobozie został żym nie belejakiym parzyngum wew harcerstwie. Ciyngiym bez to, że żym sie nie łoszczyndzoł i zdobuł żym kupe sprawności, jak kuchcik, sobieradek, sprawne rynce, aktor (to za wystympy na łognisku), przewodnik, leśnik i jeszczyk pore, co mi mało co miejsca łostało sie na rynkowie łod naszywków. Nu i nojważniejszo rzecz, to przysiynga, czyli taki krzest.
- „Mum szczerum wole cołkiym życiym pełmić służbe Polsce Ludowy...”
Tak sie zaczynały słowa ty przysiyngi, chocioż wew przedwojynny ksiunżeczce mojygo łojca stojało napisane: „Mum szczerum wole cołkiym życiym pełmić służbe Bogu i Łojczyżnie”. Łuni tam przed wojnum jeszczyg nie wiedzieli, co kiedyś bydzie Polska Ludowo i harcerze bydum tak rychtyg ciyngiym zajynci służbum ty ludowy, że na Pana Boga zbraknie jeim czasu, chyba że po cichu, jak który zeblyknie mundurek wew niedziele. Zaro tyż dostoł żym ksiunżeczke i krzyż harcerski, a po łobozie awansowoł żym na zastympowygo wew naszy drużynie Zawiszy.
Na tym łobozie miyszkali my wew hangarach, takich wielgich namiotach wypożyczunych łod wojska, spali my na pryczach zbitych zez sosnowych kołków, na siynnikach ze słumum, co kożdy sum se nusioł napkać. Wew tych namiotach, jak klara świyciuła, to buło cosik duszno, capiuło pleśnium i szkarpytkami a zaś, jak buła fest gisuwa, to siurało zez tych namiotów, gdzie popadło, co my nie nadunżyli menażków podstowiać, bo sie rug-cug robiuły połne.
Stołówke mieli my tyż pod chmurkum. Stoły i ławy buły zez surowych dechów, na sosnowych kołkach, na fest wbitych do ziymi. Cołki czas fajnie pachły lasym i żywicum. Aby jak siumpiuło, to trzeba buło zez menażkami zgolać do namiotu i szamać na pryczy. Ale tak, to szło spiłować a nawet buło wesoło.
Codziynnie rano i na wieczór buł apel. Zastympy, wew mundurkach, ustowiały sie wew czworobok, na wyznaczunych miejscach . Zastympowi meldowali co jest lołs, czy aby ktu nie choruje. Potym kumyndant łodczytywoł swoje i jaki bydzie podział łobowiunzków. Ktu mo dyżur wew kuchni. Wiycie, takie tam struganie pyrów, szorowanie wew jeziorze pioskiym gorów. Dali zaś, ktu mo warte wew dziyń, a który zastymp wew nocy. Jakie bydum zajyńcia, zaś ktu sie wyóżniuł, a ktu podpod poprzedniygo dnia. Zaś na kuniec apelu wciungniyńcie flagi na maszt. Roz aby nie buło co wciungnunć, bo jum wew nocy gibli jakiesiś spryciorze zez innygo obozu, kiedy warta sie skipła aby na chwiułke. Porute mieli ci zez warty do kuńca obozu i trzy razy karnioka, znaczy sie dodatkowum służbe wew kuchni, akurat jak sie grochówa przypoluła wew kotle kuchorzowi. Żol buł na te gilejzy sie gapić, jak sie zez tym kotłym mynczyli uślabrani jak proszczoki. Takie to buło łobozowe życie.
Do dzisiej wspuminum chwile przy łogniskach zez wycami i piosynkami, co my je co pore dni łorganizowli. Nie wiym, czy aby dzisiej harcerstwo, chocioż już na Polske Ludowum nie muszum przysiyngać, jest tyż tak prowdziwe i atrakcyjne jak downi.


text:
18 lipca
18 lipca – uośymnosty dźyń lipca, a 199. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 166 dńi.
Wydarzyńa na śwjeće
- 2002 - Szpańijo posłoła kůmandosůw na wyspa Perejil, coby ja uodbjůli uod marokańskich wojokůw
- 2007 - Bibljoteka Kůngresu USA wszkryfloła ślůnsko godka we regest godek śwjata
- 2013 - Amerikańske mjasto Detroit uogłośůło plajta
Rodźili śe
- 1918 - Nelson Mandela, połedńowoafrikański polityker
Umrzili
- 1817 - Jane Austen, angelsko pisorka
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text:
Bana
Bana – zorta transzportu lůndowygo uo sztraśe wytyczůnyj glajzům banowům abo linům, kerům poruszajům śe cugi abo pojydyncze wagůny/kabiny. Bano je zortům transzportu sztywnoglajzowygo, tzn. jeji pojazdy mogům poruszać śe ino przirychtowanym lo danyj technologiji torym.
W szerokym znoczyńu mjano "bana" uobjymuje cołko infrastruktura – lińy banowe, stacyje (banhofy, przistanki), zaplecze techńiczne; tabor banowy – pojazdy a instytucyje banowe – przewoźńikůw banowych, admińistratorůw infrastruktury (zarzůndy banowe). Potoczńy mjano to może śe uodnośić do kożdygo s uůnych elymyntůw, szczygůlńy lińi banowyj abo firmy banowyj.
Nojszerzij rozpowszychńůno we krajach rozwińyntych je bano na torze dwůglajzowym (bano kůnwyncjůnalno), zwykle uo przeświće 1435 mm, mjanowano tyż normalnotorowům. Bano kůnwyncjůnalno uo napyńdźe mechańicznym rozwijoła śe uod II ćwjerći XIX wjeka a je to forma transzportu, kerej rozwůj poprzedźiu upowszychńyńy śe wszyjskych inkszych mechańicznych środkůw transzportu.


text:
Barack Obama
Barack Obama (rodz. 4 śyrpńa 1961 we Honolulu na Hawajach) – amerikański politiker Dymokratycznyj Partyje, wygroł absztimung na prezydynta USA we wotůngu prezydynckim we 2008 roku. Je ůun Mulatym, jygo fater pochodźůł ze Kyńije, a matka ze stanu Kansas. We wotůngu na prezydynta USA Obama dostoł 338 mandatůw we Elektorskim Kolygjům, kere mo 538 człůnkůw, a uostoł prezydyntym-elektym. Formalńy, wybůr prezydynta bez Kolygjům Elektorske dokonoł śe 15 grudńa 2008. 9 paźdźerńika 2009 Barack Obama dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Adwynt
Adwynt (łać. adventus - przijśće) – to je we krześćijaństwje uokres, kery poprzedzo Gody a trwo uod pjyrszych ńyszporůw sztwortyj ńydźeli przed Godůma aże po Wilijo. Je to uokres, kery spůmino uo przijśću nazod Kristusa a je tyż pamjůntkům jygo narodzyńo. We adwyńće kśynżyńća uoblyczůne sům do mszy we uornaty lilowyj farby, co je symbolym pokuty a przigotowańo na jedno ze nojwożńijszygo fajrowano - Gody. We Ślůnsku a we Polsce uodprowjo śe we adwyńće poranne msze mjanowane roratůma, kere sům ku czći Maryje, na pamjůntka tygo, co przijyna uůna nowina uod archańoła Gabryjela, kery ji zwjastowoł, co porodźi Bożygo Syna. We pjyrszo ńydźela adwyntu mo anfang we Kośćele rzimskokatolickim rok liturgiczny.


c: application/atom+xml

text:
www.ojgyn.blog.onet.pl
Sztyjc sam spōminōm naszygo jednygo srogigo Ślōnzŏka, szpasownego wigyjca i kocyndra Stanisława Ligonia wywołanygo Karlika ze Kocyndra. Ale niy ino Łōn sam sie szykowniście zapisŏł we naszyj historyji. Drugim takim, ło kerym werci sie sam ździebko połozprawiać je, a tak po prŏwdzie, to bōł tyski grof mianowany Til Sowizdrzŏł abo inakszij Dyl Ojlynszpigel. Wysznupŏłech we jednym naszym ślōnskim cajtōngu (a spomōg mie mōj miymiecki kamrat Peter K. Sczepanek) mocka gryfnistych gyszichtōw ło tym chopie i możno terŏzki deczko byda ło Niym gŏwyndziōł. Bo miarkujecie przecamć, co my Ślōnzŏki byli zawdy miyndzy kładzidłym a nakowōm. I ino nasz ślōnski śmiych i dobrŏ launa bōła łodpowiydziōm na procne losy tyj dziydziny a tyn szpas i humōr nigdy niy łopuszczŏł Dyla Ojlynszpigla.
Mianowŏł sie łōn Waldemar Niestrōj tela, co powszychnie mianowali go Waldemannym. Urodziōł sie we Leśnicy (Leschnitz) kole Anabergu we zabranyj miyszczańskij familiji i jako jedyn ze mało ftorych Ślōnzŏkōw, kerzy sie urodziyli na łostatku dziewiytnŏstygo wieka napocznōł sztudiyrować prawo, i to niy bele kaj, ino we cysŏrsko-krōlywskim Wiydniu. Nō ja, Wiydyń słynōł ze mocki kafyjōw, szynkōw, kaczmōw i restaurantōw, ftorych bōł Łōn czynstym byzuchantym. Możno tyż i skuli tego do łostatka sztudiyrowaniŏ niy dotwŏł.
I jŏ mu sie tam blank niy dziwuja. Bo znŏł pewnikiym i taki kafyj „Café Schrangl”, ftory bōł we małym budōnku (za blank starego piyrwyj rajn tam niy mōgli wlazować samotne baby, to możno i Waldemann mało kej tam wlazowŏł) na Tiefer Graben blank ci poblisku Dreifaltigkeitssäule, srogij kolōnny, kerŏ ustŏwiyli dlŏ upamiyntniyniŏ srogij i łoszkliwyj zarazy we Wiydniu. A szło ci tam, we tym ichniyjszym „menu” nŏjść moc roztomajtych maszkytōw: tortynsztikle Indianerkrapfen, Strudel mit Röster, Keisermelange (czŏrny kafyj ze żōłtkym i kapeckōm kōniaku), „gebackene Mäuse” (pieczōne myszy – ja, ja tak sie to mianowało), Bischofsbrot (take nasze zozworki), Krampus (figōrka dziobołka wypiykanego z ciŏsta chlybowygo), Kesierschmarren (szpliterki ze kyjzōm) Doboschnitten (tyż maszkytne szpliterki tela, co polywane karmylym), nō i wina: Grüner Veltliner abo tyż jesce Blauer Zweigelt. Nō i musiŏł być ku tymu kafyj „Kapuziner” ku ftōrymu dowali tyż jesce zawdy glaska abo zbōnuszek zimnyj wody. A możno tyż wlazowŏł do szumnyj „Grand Café” we dziylnicy Alsergrund kiej mōg deptać ło rozwidnioku, letko jesce bamōntny na nŏjważniyjszy we Wiydniu smyntŏrz Zentralfriedhof, kaj sōm pochowane take ludzie jak: Johannes Brahms i Franz Schubert, szałszpiler Curt Jürgens, Eduard, Josef i jesce łoba (Johann-łojciec i Johann-synek) Straussy. Pewnikym ale mōg tyż słyszeć taki fal, kery przitrefiōł we hotylu „Sacher” na Augustinerstrasse. Bōł to nŏjbarzij sztramski hotyl we dŏwniykszym Wiydniu. I rŏłzczasu kuzin cysŏrza, arcyksiōnża Otto wylŏz do hotylowygo antryju („westybulu”) i pokŏzŏł sie hormiji wiydyńskich mamzeli sagi jak turecki świynty ino ze deczkōm przi pŏsku i we madziarskij czŏpce ze fyjderpuszym na palicy. Jŏ tam gynał niy miarkuja ale mōg tyn nasz Waldemann nynać (pijyndzy przeca miŏł mocka) we cysŏrsko-krōlywskim hotylu „Imperial” przi Kärtner Ring 16 jak sie szło łod Schubertringu a kaj na ścianach pŏłno bōło malōnkōw, łobrŏzkōw łolyjnych Habsburgōw. A możno zahaltowŏł we takim maluśkim hotylu (miana już niy bocza) blank kole Franz-Joseph Bahnhof i jak kŏżdy czowiek, ftory przikwanckŏ sie do Wiydnia, miŏł rŏd wiydyński Prater ze jejigo srogōm gōndlōm. Fijakrym abo drozszkōm jechŏł se łod Ringu (RingstraBe), łod kerego grōntowała sie, powstŏwała szyrokŏ i na isto moc szumnŏ hulica ze roztomajtymi stawiyniōma, dynkmalami, palastami, parkōma bez gryfnistŏ AusstellungstraBe i StraBe des 1 Mai i Eduard-Lang-Weg na tyn możno nŏjstarszyjszy na świycie rōmelplac. Bo i tam je ci sporze roztomajtych kafyjōw, szynkōw, kaczmōw i czego tam jesce. Piyrszŏ gospoda wystawiyli tam już we 1603 roku. Zatym postawiyli ci tam roztomajte szpasowne tyjatry, kabaryty i kaspertyjatry. Łod takigo jednygo markotnygo błŏzna Hanswursta łod kerego wziyno sie miano rōmelplacu – „Wustelprater”. Wiela tyż musiŏł ło tym wigyjcu słyszeć, bo sōm przeca bōł kocyndrym cŏłkim pyskiym. Niy mōg tyż łobcyrklować, łōminōńć Grinzingu (to je po drōdze na Kahlenberg, ło czym jŏ już sam berŏł). Kejsik to bōła tako maluśkŏ dziydzina, ftōryj czyść prziniysło blank mode wino (Hauriger). I jŏ tyż miŏł festelnie rŏd te knajpecki na Grinzingu, a wielach jŏ tam tego modego wiyna wysłepŏł, niy byda sie sam asiōł. Prŏwdziwŏ „winiarnia”, wajnsztuba to Łōn tyż pewnikiym poradziōł zmiarkować, bo idzie jōm łozpoznać, poboczyć po tym, iże nad dźwiyrzami zawiyszōnŏ, przidziyrganŏ je asta sośnicy i tabulka ze takim napisym: "Ausg'steckt" („łozewrzite) i ino tam podŏwo sie richticzne wino wiydyńske włŏśnyj roboty. Te słōwecko „heurigen” jes tyż ku tymu mianym modego wina, nŏjnowszyjszygo rocznika słepanego zawdy (już ci tyż za czasōw wiydyńskij gyszichty Waldemanna) we srogi fajer 11 listopada. Coby już za tela ło tym niy berać i pypcia, smacyska niy robić, rzykna ino jesce, co niyważne eli to Weißburgunder, Blauer Zweigelt abo Riesling – wiydyńskie wiyno je zawdy galantne, i – jak mōndroki gŏdajōm – nŏjlepszij pornōńć, poprōbować je tam, skany łōne sie wandluje. Ino we Wiydniu! I musza wōm pedzieć, a ździebko sie na tym znōm, te wina mogōm konkurować z mozelskimi czy reńskimi winami. A już ichni Eiswein to je taki sōm dobry jak wszyjske kanadijske wina zbiyrane i presowane kej sōm jesce zamrōżōne.
Nō, i rzyknijcie mi ino, jak tyn tyski grof (ło tym mianie deczko niyskorzij) miŏł poradzić do łostatka sztudiyrować we tym Wiedniu? Nō, jak?
Nŏjprzodzij żōł we zabranyj familiji we Tychach ale pierōnym ci mu sie tam mierzło, a świat wŏbiōł uciechōma. Bōł ci panoczek Niesiestroj tego świata liplingym. Ludzie we Tychach, kerzy go jesce boczōm łopisujōm ci go tak: strzydniŏ srogi, ło galantnyj fresie, deczko siwych, ufrizowanych wosach, sztramski we sia, wyglōndŏł niy na miastowego chopa a barzij na grofskigo synka tym tuplym, iże sie sōm grofym mianowŏł. Zawdy tyż bōł galancie i szykownie łobleczōny. Nosiōł sie Waldemann richtich po pańsku, gowa bez lato garniyrowŏł frōpowym chelmiskiym jak hamerikōński szauszpiler Clarc Gable a bez zima łoblykŏł hut prōmp ze pariskich zalōnōw. Ku tymu łobuwŏł żōłte sztible. Te szykowniste szczewiki i cŏłke jejigo prziłodziynie to bōł muster dlŏ tyski byamtrōw, kerzy gawcyli na Waldemanna ze letkim łozbawiyniym ale sie starali brać przikłŏd ze łōnego pańskigo byciŏ. Chnetki tyż stŏł sie Waldemann lyjwym zalōnowym, i to niy ino ajuści we Tychach, ale we tych srogszych i szykowniyjszych miastach naobkoło, po łobiuch zajtach szweli, ftorŏ przebiygała za Mikołowym. Gŏdŏł szykowniście po polskimu jak Żeromski, po miymiecki nikiej Tomasz Mann, a po francusku chnet gynał jak Ymil Zola. Mōg ci tyż beztōż wkrōncać sie bez problymu we nŏjlepszyjszŏ kōmpanijo i balōwać za jejich pijōndze. Bo jejigo familijŏ blank niyrada łōżyła na takigo ci „syna marnotrawnego”, utratnego karlusa, ftory poradziōł mocka przetyrmanić.
Nocne balandrōwanie szyndzioła Waldemanna łodgrowali sie zawdy we nŏjszykowniyjszych katowskich restaurantach, kaczmach i szynkach. Problym ino bōł ze wrŏcaniym sie nazŏd do dōm do Tychōw. Nasz wigyjc bōł dyć anō jedzinym monej czowiekiym, ftory miŏł sōndowŏ szpera na jeżdżynie cugami. A to beztōż, co niy miŏł ci łōn zwyku lajstnōńć sie bileta, co wtynczŏs niy bōło tak ajnfach jak terŏzki. Coby wlyjźć na bansztajg trza bōło musowo mieć bilet. Ale tyn nasz kocynder nigdy takigo niy miŏł, miŏł atoli szykownistygo wilczura festelnie napolōnego na szafnerōw. Pies brōnczŏł, Waldemann go prōbowŏł uholkać, szafner sie dyrgotŏł i zawdy ci jakimsik szczysnym cufalym pōn i psiŏk przeszwarcowali sie bez te wyjńście na bansztajg.
Zatym juzaś rest łodgrowŏł sie rajn we cugu, kaj tyn łoklany pasażyr na gapã gniywnym, łozjarganym głōsym, kery niy poradziōł strŏwić prociwu, przezywŏł na szafnera, kery nagabowŏł go ło bilet, iże chnetki bydzie wyciepniynty ze roboty za dociyrność ku dostōjnikōm państwōwym (za kerego Waldemann miŏł rŏd sie podŏwać). Pŏrã razy tyn kōsztik mu sie udŏł, yntlich jednakowōż tyn ci łobciynżliwy pasażyr trefiŏł do gyrichtu, kaj łorzykli dlŏ niygo festelnŏ szpera na korzystani ze usugōw tamesznego PKP. Niy łoznaczô to dyć żysz, coby łōn łodrzyknōł sie po tym wszyjskim smykōw do Katowic. Wrŏcŏł tamstela do Tychōw roztomajtymi autokami. Sprzijaźliwych łōnych posiŏdŏczy poznŏwŏł we katowskich kaczmach i herbergach. Rōłzczasu we nocy zamiyrzŏł wrōcić do chałpy a tu ci jak na łostuda żŏdyn ze przigōdnych kōmpanōw nie miŏł automobilu. Waldemann wywōniŏł wartko, iże przi sōmsiydnim tiszu baluje dyrechtōr ślōnskigo ZOO. Napocznōł tyż głōśno łozprawiać spōłbiysiadnikōm, iże mŏ we chałpie dwie rzŏdke, jedzine we swojij zorcie małupice a skuli tego, co łōn niy ma fachman abo ekszpert, rŏd tōnio je skali. Dyrechtōr ZOO moc sie zainteresjyrōwŏł, ale chnetki tyż dowiedziŏł sie, iże eźli kce kupiźć te afy, to musi sie uzdać zarŏzki, bo łōn, tyn nasz miglanc cugym zarŏzki ło rozwidnioku musi wyciōngnōńć do Berlina. Dyrechtōr uzdŏł, wsiŏd za lynkiyra swojij DKW (dekawki jak tyn autok mianowali) i pojechali do kupy do Tychōw. Tu ci bōło jednakowōż sroge łoszydzynie dlŏ tego dyrechtōra, a to skuli tego, co tyn nasz wigyjc przedstawiōł mu swoja siostra i mamulka,i prawiōł, co ło tych afach gŏdŏł we restaurancie.
Inkszym razym – a wszyjsko to sie dziŏło we festelnie wtynczŏs wywołanym restaurancie „Monopol” kole katowskigo gōwnygo banhowu – poznŏł sie tyn nasz Waldi ze dyrechtōrōma nŏjważniyjszygo potyntata przemysłōwygo, a jako iże powrōt do Tychōw juzaś stanowiōł problym, dŏł do wymiarkowaniŏ skalynie jim pakytu akcjōw tyskigo brōwaru. Wrażyni sprawiŏł take, iże panoczki uwiyrzyli mu na słōwo i wypuściyli sie w drōga, coby we gabinycie dyrechtōra ksiōnżygo brōwaru przisztymplować stanowiynie. Portiyr, kej ino uwidziŏł takŏ sztramskŏ limuzina wpuściōł zarŏzki byzuchantōw na teryn brōwaru. Autok podjechŏł ku dyrechtōrskij wili. Waldemann wkludziōł swojich kōmpanōw do gabinytu, dŏł skŏzać, co idzie wydać polecynia słōżbie i poszŏł spać do swojij chałpy. Kej ino zjawiōł sie richticzny dyrechtōr, dugo ci niy poradziōł spokopić, co tyż te chopy robiōm we jejigo gabinycie.
Bali kej żŏdnego niy udało sie wykminić na podwieziynie autokiym, a taki cufal przidarzōł sie kajsik we 1937 r, wicman dŏwŏł se rada. Do kupy ze jednym wywołanym katowskim dochtorym i niy mynij wziyntym alwokatym uzdali, co wypuszczōm sie na ausflug. Skuli tego, co żŏdyn śnich niy miŏł autoka, wigyjc Waldemann urzōndziōł, iże zarŏzki sie taki autok lajstnie, nŏjlepszij mercydesa. Pokwanckali sie do nŏjbliższyjszygo „autosalonu”. Trza przeca skorzij kupiyniŏ taki autok wyprōbować. Chopy dugo smŏwiali sie eźli wykludzić sie możno do Krakowa abo możno, do Tarnowskich Gōr. Na łostatek stanōło jednakowōż na tym, iże pojadōm do Biylska. Jakōżby inakszij – bez Tychy. Kej przejyżdżali kole tyskigo brōwaru Waldemann dŏł do wymiakowaniŏ, coby duldnōńć jake piwo na kacynjamer, co przijynte łostało ze srogim uważowaniym. Wlejźli do „Parkowyj”, ftorŏ bōła nałōnczŏs szykownistōm i sztramskōm biyrsztubōm. Ōłber niy miŏł żŏdnych wōntpliwōści, iże za rechnōng zabuli ftosik inkszy, niźli stały bywalec, totyż ze rułōm filowŏł kej tyn Waldemann rzyknōł, co musi pōjńść do haźlika i jesce barzij, blank ajnfach polekuśku sie weknōł. Anwalter i dochtōr niy dosik, co musieli zabulić za łobsztalowane piwo, to jesce ku tymu wrŏcali nazŏd do Katowic cugym. Szofer ze tego autozalōnu niy miŏł przeca nŏjmyńszego zamiaru wiyź nazŏd tych „szwindlyrzy”.
Tyn nasz Waldi Niesiestroj – bogać tam – niy straciōł swojij frechowności wrōłz ze nastaniym we Tychach Trzecij Rzyszy. rzecy wszyjske poradziyli po miymiecku, ale bōł to lynzyk ajnfachowy, prolytarjacki. Łōn juzaś gŏdŏł jynzykiym szauszpilerskim. Napocznōł łozprawiać, iże ze wiydyńskich czasōw znŏ sie ze samiuśkim Adolfym – a prŏwdōm sztudiyrowŏł we tym ci samym czasie – i skrōny tego, forszlagowŏł familijōm piyrszych zawiyranych we heresztach powstańcōw ślōnskich, iże za szmiyrgelt powyciōngŏ, wysmukŏ jich ze gestapo. I richtik, prowdōm, dziynka łopowodze i frechowności, chocia bez kōnszachtōw, rōłz abo drugi mu sie udało. I tyn Waldemann yntlich żōł niy ino po pańsku, ale i miŏł mocka pijyndzy.
Ciynżke czasy prziszli na niygo wrōłz ze wydaniym zarzōndzyniŏ, iże wszyjske łobywatele Miymiec muszōm robić. Waldemann uznŏł , co śnim sie to blank niy kupluje – grofy przecamć robotōm sie niy gańbiōm. Tyski birgemajster, miyniōł jednakowōż blank inakszij i kŏzŏł szucmanōm przismycyć miyszkańca, coby łosobiście wrynczyć mu nakaz roboty. Wlademann łodpolōł szriftym do kancylaryji Führera, we ftorym zapewniŏł Adolfa, iże eźli mŏ wiyncyj takich jak tyski birgemajstrōw, wojna na zicher przegrŏ. Terŏzki po czasie gynał idzie ujzdrzić, iże takich birgemajstrōw jak tyn ze Tychōw musiało być mocka. Hitlerowskŏ kancylaryjŏ przikŏzała we łodpedzyniu, niy Waldmannowi, ale samtyjszymu łoddziałowi NSDAP, coby sie gynał przijzdrzało Waldmannowi. Chnetki tyż we Tychach powziyntŏ rozsōndek, decyzjŏ, coby izolyrōwać naparciucha łod społyczyństwa. To, jak miarkujecie, bōł rozsōndek – Auschwitz. I tukej życiowŏ cesta naszygo kocyndra mŏ swōj fajrant. I to gibcij niźli inkszych heresztantōw lagru śmiyrci.
Niy miarkuja eźli Waldi Niesiestroj trefiōł sie we tym lagrze ze mojim Fatrym Jorgym (wiela mi mōj Tatulek łozprawioł ło tym Auschwitz, ale ło tym chopie jakosik niy bocza) alech kajsik wysznupŏł, co tyn nasz tyski grof do łostatka niy straciōł kurażu, niy zapodziŏł swojij grofskij frechowności. Nałōnczŏs takigo ci lagrowego apylu, ichniego ferlyjzongu zrobiōł festelnŏ haja, breweryjŏ samymu Rudolfowi Hössowi. Twiyrdziōł, iże to je srogachne i fōłglowate szajsniyńcie sie i kej kōmandant niy kce, coby go przekludziyli na wschōdni frōnt, mŏ go na doczkaniu skuplować ze kancelaryjōm Rzeszy. Takij frechowności i sorōństwa we tym lagrze żŏdyn sie ani niy spodziŏł. Szef lagrowego kōmanda przerażōny, skamiyniały richtik zaglingŏł do Berlina. Żŏdyn tak po prŏwdzie niy miarkowŏł, co łōn usłyszŏł we suchŏwce, pewnikiym jednakowōż niy bōło to blank nic do śmiychu. A Waldemanna, Waldemara Niesiestroja chnetki zatrzaśli i je ci terŏzki jednōm ze milijōnōw łofiarōw Auschwitzu. Bōło to jakosik bez lato 1943 roka a miŏł ci łōn wtynczŏs szejśćdziesiōnt jedyn lŏt. Mōj Tatulek wylŏz łostatnigo siyrpnia 43 roku, ale to już je blank inkszŏ bŏjka i niy plac i czas na to, coby jōm terŏzki spōminać.
Jejigo styl życiŏ i usmolōno śmiyrć przyjńszli do lokalnyj legyndy. Tameszne Starki i Malulki jesce wiela, wiela lŏt po tyj łoszkliwyj wojnie łosprawiali ło tym tyskim grofie, ło tym Tilu Ojlynszpiglu (Dylu Sowizdrzale) i sztrofowali swojich synkōw i wnukōw, kej piyrszy rōłz we życiu przikwanckali sie ze jakigosik tam chacharstwa i nocnych smykōw:
– Ja, ja żyj tak jak Waldemann, to i fajrant, szlus bydziesz miŏł jak tyn tyski grof.
Nō ja, bōł to na isto richticzny Ślōnzŏk, nasz chop ze kwi a kostyrōw.
Statystyki: autor: Ojgyn z Pnioków — 18 gru 2016, 10:53
]]>


text:
Klasyfikacyjo godkůw
Używo śe dwůch przodńich zort klasyfikacyji godkůw - klasyfikacyjo gynetyczno a strukturelno. Czasym używo śe tyż roztůmajtych klasyfikacyjůw funkcyjonalnych.
Treść
- 1 Klasyfikacyjo gynetyczno
- 2 Klasyfikacyjo strukturolno
- 2.1 Kryteryjům fůnologiczno-fůnetyczne
- 2.2 Kryteryjům morfologiczne
- 2.3 Kryteryjům syntaktynczne - wykłodniki syntaktyczne
- 2.4 Kryteryjům syntaktyczne - szyk sůw we zdańu
- 2.5 Strukturolne rozrůżńyńy argumyntůw predykałůw
- 3 Klasyfikacyje funkcyjonolne
- 4 Biblijografijo
Klasyfikacyjo gynetyczno[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Klasyfikacyjo gynetyczno, je to ukodańy godkůw podug ich pokrewjyństwa. Tajlůng tyn, uobyjmuje wjync ino godki naturalne, roz a kedy godki sztuczne, choby esperanto, volapük, czy quenya. Tajlůng na godki naturalne a sztuczne je skiż tygo tajlůngym nadrzyndnym nad tajlůngym gynetycznym.
Problymatyczne sům godki kryolske, kere to sům miszungym roztůmajtych godkůw, zwykle ojropejskich ze godkůma ludźůw mjyszkajůncych we kolůńach a godkůma afrykůńskich plymjůn, ze kerych pochodzůły czornoskůre ńywolńiki.
Do dźiśej doło śe powywodźić godki uod wspůlnych pragodkůw, we kerych śe godało uokoło 9-10 tyśůncůw lot nazad. Terozki naukowce sztarujům śe przekroczyć tyn rant ich mogebnośćůw, atoli dowo to raczyj wůntpliwe wyńiki.
Nojwjynkszym wspůłczysnym problymym we tyj klasyfikacyje je stwjyrdzynie, co je uosobnům godkům a co je ino djalyktym, abo gwarům. Na uznańy jakigoś djalyktu za sůmodźylno godka majům ńyroz ajnflus raczyj wpływy polityczne, niźli czysto godkoznawcze. Lo bajszpila ślůnski je uważany za djalykt (abo raczyj skupina djalyktůw) polskigo, krům tygo aże wjela barzi podobne djalykty syrbskochorwackij godki sům uznowane za godki nacyjne (poszczygůlne tajle djalyktolne chorwackego barzi śe uod śa růżńiům, niźli sztandardowy chorwacki uod sztandardowygo syrbskego).
Jydnostki klasyfikacyje gynetycznyj[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- makrofyla
- fyla
- subfyla
- makrogałyńź
- gałyńź
- podgałyńź
- familijo
- podfamilijo
- makrozorta
- zorta
- podzorta
- godka
- skupina djalyktůw (klaster djalyktalny)
- djalykt
- gwara
Klasyfikacyjo strukturolno[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Czyli inakszyj typoligijo godkůw. Je to tajlůng, kery tajluje godki podug ich roztůmajtych cechůw. Nojczyńśćij stosowane to:
Kryteryjům fůnologiczno-fůnetyczne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Podug ilośći fůnymůw[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- godki bogate we fůnymy (>50)
- godki strzydnio bogate we fůnymy
- godki bidne we fůnymy (<20)
Podug stosunku spůłgoskůw do sůmogoskůw[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- godki spůłgoskowe (>70% spůłgoskůw)
- godki sůmogoskowe (>30% sůmogoskůw)
Podug prozodyje[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- godki prozodyjne
- ze ńystałym akcyntym
- uoporte na iloczośe
- uoporte na intůnacyje
- godki ńyprozodyjne
Kryteryjům morfologiczne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Godki izolujůnce[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
We tych godkoch wjynkszość morfymůw moży bůć sůmodźylnymi sowůma. Stosunki gramatyczne sům wyrażane bez roztůmajte przimjana, przisůwka a formy czasůwnikůw posiłkowych.
Godki syntetyczne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Tukej pojawio śe już zdecydowany tajlůng mjyndzy morfymym a sowym. Zauobycz na sowo składo śe morfym gramatyczny a jedyn abo kilka morfymůw gramatycznych a sowotwůrczych. Np. zdańy: "Robotńiki lezům."
- robot- morfym leksykolny, uoznaczo robota.
- -nik morfym sowotwůrczy, uoznaczo wykonowca czynnośći.
- -y morfym gramatyczny, uoznaczo liczba mnogo. Sůłgoska   we poprzydńim morfymie wymuszo alternacyjo y>i.
- lez- morfym leksykolny, uoznaczo iśće kajś.
- -ům morfym gramatyczny, uoznaczo 3.uos. liczby mnogij.
Godki syntetyczne dźelymy na
- fleksyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle wiyncyj niż jydno funkcyjo a spyłńajům jům ino przi uokryślonyj grupie sůw, a mogům wymuszać zmjany fůnetyczne we innych morfymoch.
- aglutynacyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle ino jydno funkcyjo a sowo bazowe ńy mo wjynkszygo znaczyńo przi ich wybjerańu.
- alternacyjne - funkcyjo morfymůw leksykolnych pyłńům rdzyńe spůłgoskowe a rola morfymůw gramatycznych pyłńům przirostki a alternacyje sůmogoskůw we rdzyńu.
Godki polisyntetyczne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
We tych godkoch rozmywo śe zaś růżńica mjyndzy sowym a zdańym. Morfymy łůnczům roztůmajte funkcyje a ńy mo śćisłyj kategoryje czyńśći godki.
Kryteryjům syntaktynczne - wykłodniki syntaktyczne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Godki pozycyjne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Decyduje szyk sůw we zdańu. Np. englicke Percy loves Annabeth vs. Annabeth loves Percy. Szyk czasym decyduje tyż we ślůnskim: Muter kocho Ana vs. Ana kocho muter. Te godki sům zwykle izolujůnce.
Godki przipadkowe[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Decyduje forma sůw uokryślajůncych. Np. ślůnske Maks ubił lwa vs. Lew ubił Marka. Te godki sům zwykle syntetyczne.
Godki inkorporujůnce (kůncyntryczne)[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Decyduje forma sůw okryślajůncych. Np. we godce odżibwe Nen-tawēmā u-kī-ness-ā-n wāwāškēššu-wan - Mů braćikuůn-ubić-jům sarna - Můj braćikubił sarna. Take kůnstrukcyje sům tyż we ślůnskim: Berg zasłańo familoki vs. Familoki zasłańajům berg. Te godki sům zwykle polisyntetyczne.
Kryteryjům syntaktyczne - szyk sůw we zdańu[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
We wjynkszośći godek istńejům zdańa, kere mogymy podźelić na půdmjot (S uod łać. subiectum) uorzeczyńy (V uod łać. verbum) a dopyłńyńy (O uod łać. obiectum), choć rzadko zdańe mo je wszyjske, np. podmjot moży bůć wyrażůny formům czasowńika. Klasyfikacyjo ta tajluje godki, podug szyku (to je kolyjnośći) tych trzych przodńich elymyntůw zdańa. We godkoch izolujůncych a czyńśći polisyntetycznych szyk tyn je twordo przestrzegany, atoli we godkoch syntetycznych a wjynkszośći godkůw polisyntetycznych możno go dość swobodńy miyńić. Istńejům wjync nostympujůnce szyki zdańa:
- SVO
- SOV
- VSO
- VOS
- OSV
- OVS
Strukturolne rozrůżńyńy argumyntůw predykałůw[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
We godkoch, kere majům przipadki stosunki mjyndzy agynsym (A) – wykůnawcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim pacyjynsym i (P) – odbjůrcům czynnośći a doznajůncym (D) – wykůnowcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim.
Godki nůminatywne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Doznajůncy a agyns wyrażane Mianownikiym, pacjyns Biyrnikiym.
Godki ergatywne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Agyns wyrażany Ergatywym, doznajůncy a pacjyns Absolutywym.
Godki transytywne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Doznajůncy wyrażany jydnym przipadkiym, agyns a pacjyns drugim.
Godki dyrektywne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Wszyjske trzi sům wyrażane jydnym przipadkym - Dyrektywym.
Godki trůjdźylne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Kożdy elymynt je wyrażany innym przipadkim.
Godki aktywne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Majům dwie klasy rzyczownikůw - aktywne a pasywne a dwa przipadki morfosyntaktyczne - Ergatyw a Biyrnik. W zalyżnośći uod rzyczownika używo śe uodpowjydńygo przipadka.
Klasyfikacyje funkcyjonolne[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Czosym używo śe tyż pozalingwistycznych klasyfikacyjůw funcyjonolnych, kej tajlůng na godki martwe, żywe, wegetujůnce a umarte; wehikulorne, nacyjne a etniczne; piśmiynne a ńypiśmiynne; zworte a rozproszůne atp.
Biblijografijo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa 1989.
- Anna Kozłowska, Klasyfikacja języków


text:
1. rěčnik: Što scyła chce tutón Jězus? Sym so dźakował. Sym Boha sławił. Při wječornym paćerju. „Luby Božo, dźakuju so, zo sy mje zaso wustrowił!“ Bóh je wšudźe. To móžu so tež wšudźe jemu dźakować. Čehodla hišće raz so nawróćić tutomu Nacaretskemu?
2. rěčnik: Hdyž chceće wo mni na kóždy pad něšto słyšeć, potom chcu wam to jedne rjec: Wěsće, kak to je hdyž sy čas žiwjenja wusadny? To ludźom radšo z puća dźeš. Stanješ so z wjelkom, při wojowanju wo žratwu. K samotnemu wjelkej. So dźakować sym sej dospołnje wotwučił. Wostajće mje na pokoj.
3. rěčnik: Bych so rady podźakował. Sym samo hižo po puću był. Sym přemyslował, što dyrbju rjec? Njenamakach žane słowa. Bych so tola jenož wokoło huzał. Bych zmylki činił. To sym so toho radšo hnydom wzdawał.
4. rěčnik: Ow, to móžemy derje. Z chwalbnymi słowami so dźakować. „Syno njebjes, mój dźak wuliwaj so nad twojej hłowu kaž drohotny wolij!“ atd.. Tajke blady a frazy! To je mi pře njesprawne. To radšo preč wostanu.
5. rěčnik: Sym skeptiski. Štóž chcyše dźak w mojim žiwjenju, tón chcyše zwjetša wjac. Chcychu sej mje rezerwować: Běda ći, zo njejsy darićelej jědźe, na kromje kolonije wusadnych, žadyn dźakny list zawostajił. Potom hižo přichodna jědź wupadny. Při mojeju staršeju bě to runje tak: „Kak prajiš?“ „Dźakuju so“, dyrbjach wotmołwić. Dźensa njemóžu so wjace dźakować.
6. rěčnik: To sym lěta dołho preč wot ludźi był. A potom přińdu zaso mjez ludźi. To mějach wšitko zwjesć, štož sym sej za dźeń X wumolował. Wšo hromadźe škrabać, eksistencu zawožić. Stare zwiski zaso nawjazać. Njewěrjachu tomu, zo so wuhoju. Sym wšak swoje mjezwočo zhubił. Ničo kaž stres. To sym so prosće zabył podźakować. A nětko prašam so was: Je to tak zlě?
7. rěčnik: Wy dźensa, w 21. lětstotku, wy wšak maće so lochko. Chodźiće do jednoho z tych wobchodow. Samo w kupinicy dóstanjeće 20 wšelakich kartow za dźakowanje. Jara kreatiwne. Podpisać, listowu znamku horje zlěpić a preč. To njeje tehdy hišće dawało. Tohodla njejsym so móhł podźakować.
8. rěčnik: Njezrozumju to. Čehodla bych so dyrbjał dźakować? Zo sym wusadny był, to dźě je mi Bóh skepsał. Wón měješe to tuž zaso do porjadka přinjesć. Wón bě na rjedźe. Mam zasadne prawo na strowotu. To mi přisteji! A štož mi přisteji, za to njetrjebam so dźakować. Přińdźe to tym, kiž su w žiwjenju dołho strowi do mysli, so podźakować?
9. rěčnik: Ta wěc bě mi wot spočatka sem spodźiwna. Hojenje bjez zapłaćenja. „To šće něšto přińdźe“, sym sej myslił. Sym so po puću z tym druhim rozmołwjał. Z tym, kiž je so dźensa w dobrym poselstwje podźakował. Wón měnješe: Ta wěc njeje hotowa, hdyž so měšnikam pokazamy. Jězus ma wjace z nami na mysli. Njeje žane narunanje za lěkarja. Chce hłubšo hojić. Widźiš, prajach. Ta wěc ma jedne „ale“. A njeńdźech z nim wróćo.
Lubi wěriwi, njetrjebamy so wo tym dale rozmołwjeć, štó ma prawje wot tych, abo štó snano jenož za wurěčemi pyta: Někotre wurěće bychmy tež měhli. 9:1 tehdyši poměr, kiž daše Bohu sławu, tón steji skerje sam. Njeje to podobnje z nami? Njezwostaja to tež dźewjeć dźělow wot nas preč? Tón dźewjaty je prawje začuwał: Tu přińdźe hišće něšto.
Hladajmy na swoje žiwjenje: Někajki dźeń, wčera abo před 10 lětami, přez krótši abo dlěši čas, je so wón mje dótknył, je mje wuhojił – Je mi mjezwočo dał – Je mi zmysł žiwjenja dał, je mje wutorhnył z izolacije, ze zhniłeho wusada. Je mje postajił zo bych rostł a tak nowe žiwjenje kćěło. Hišće něšto: 1 dźěl we mni je sej to k wutrobje wzał. 9 dźělow wot mje pak njejsu sobu činili. Su hnadu wužili, ale na kóncu wěcy tola dowěrili njejsu. A hdyž dźensa spytamy Boha sławić, potom móže to hdys a hdys wusko być z tym jednym dźělom wot nas. Derje, zo sy tu, praji Jězus tomu jednomu dźělej. Hdźe pak su ći dźewjećo? (Lk 17,17).
Prěnje poselstwo tutoho ewangelija za nas potajkim rěka: Wzmi wjace wot sebje do křesćanskeho žiwjenja, do kontakta z Jězusom. Wostań zasakłosć z mandźelskim abo mandźelskej. Wostań twoju hrubosć w zawodźe. Wostaj naročne myslenje normalneho wšědneho dnja. Wostań twoje spekulcacije wo dobytku a zmysle swěta. Njezabudź na te 9 dźělow, kiž su hišće zwonka, ale wosławjej Boha z wjace hač jednym dźelom wot tebje.
Poskajmy hišće raz hinak na prašenje Jězusa: Hdźe su ći zbytni dźewjećo? (Lk 17,17). Snano praša so nas: Hdźe su ći, kotřiž čuja so njezrozumjeni? Hdźe su ći, kotřiž prosće kontakt k spomóžnemu žiwjenju zhubja, dokelž jich nichtó njewopyta. Dokelž jich nichtó za ruku njewozmje. Jim nichtó njepomha, nichtó jim zmysł za dźakowanje njedawa.
Mamy přićinu, dać dźakej w nas rosć. Njewobhladujmy to, štož sym tu přednjesł, jenož jako dźiwadło, ale jako zawod do prašenja Wumóžnika: Hdźe su ći dźewjećo? (Lk 17,17). Bóh budźe dźakowny, hdyž wot zbytnych dźewjećoch potom někotři jeho wumóženje druhim začuwać dadźa, wot zbytnych 9 podźělach našeje duše. A wot zbytnych 9 blišich, kotřiž su nam jako nadawk napołožene. Hdźe su ći dźewjećo?
GN
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2017


text:
Boboszewo
Sołtys: Sylwia Pominkiewicz
Rada Sołecka: Anna Lisowska, Kazimierz Lisowski, Alfreda Ryszkowska, Rafał Ryszkowsk
Buchowo
Sołtys: Sobczak Karol
Rada Sołecka:Walus Stanisława, Cieciura Dorota, Reszczyńska Hanna, Reszczyński Damian, Reszka Marzena
Cierznie
Sołtys: Maciej Dukszta
Rada Sołecka: Andrzej Ciompała, Sylwester Kaszubowski, Piotr Krawców, Wioletta Mastalerz, Edyta Obarzanek, Lucyna Zblewska
Buka
Sołtys: Elżbieta Gonia-Lasek
Rada Sołecka: Bartosz Kowal, Łucja Mianowska, Wiesław Strzelecki
Drozdowo
Sołtys: Lidia Korzeniowska
Rada Sołecka: Aleksandra Baliniak, Andrzej Krajnik, Anna Szostak
Główna
Sołtys: Wiesław Rek
Rada Sołecka: Rek Wiesław, Rybacka Renata, Kowalewska Róża, Marcula Sylwia, Rybacka Kinga, Rudziński Jan
Grzymisław
Sołtys: Zdzisław Marek
Rada Sołecka: Krystyna Adamiak, Mariusz Marzec, Urszula Nalepa, Grzegorz Piątkowski, Tomasz Szalewski
Myśligoszcz
Sołtys: Stanisław Drobek
Rada Sołecka: Iwona Palacz, Dawid Świerczyński, Bogumiła Zatorska, Krzysztof Żandarski
Nowe Gronowo
Sołtys: Zdzisław Teter
Rada Sołecka: Marcin Hałucha, Robert Kalla, Krzysztof Kosiarkiewicz, Maria Kutek, Wioletta Mazur
Prusinowo
Sołtys: Stanisław Mulik
Rada Sołecka: Iwona Smagieł, Janusz Smagieł, Lidia Szymańska, Elilia Wruszczak, Agnieszka Zwierzchowska, Krystian Zwierzchowski
Rozwory
Sołtys: Tomasz Żebryk
Rada Sołecka: Władysława Barbara Milewska, Irena Nowak, Roman Skwiercz
Skowarnki
Sołtys: Krzysztof Wieczorek
Rada Sołecka: Beata Guzowska, Danuta Lewczuk, Patrycja Nowakowska, Jolanta Polaszek, Maria Wójcik
Słupia
Sołtys: Barbara Lewińska
Rada Sołecka: Waldemar Bonin, Dorota Homiszczak, Bogdan Maślanyk, Robert Mudyna, Maciej Paprota, Agnieszka Zelek
Stare Gronowo
Sołtys: Wioletta Fierek
Rada Sołecka: Krystyna Bartoszek, Dubicka Elżbieta, Osiadło Zbigniew, Andrearczyk Zygmunt, Nowicki Franciszek, Brohs Beata, Bogacz Kamila
Strzeczona
Sołtys: Dorota Rybicka
Rada Sołecka: Iwona Kaczmarczyk, Krzysztof Pyda, Jerzy Sawicki, Łukasz Świerczyński, Kazimierz Wnuk, Andrzej Ziemnicki
Uniechów
Sołtys: Mirosław Kawczak
Rada Sołecka: Jan Gajdamowicz, Bożena Halków, Elżbieta Hnatczak, Tadeusz Kabatek, Łukasz Malmon
Uniechówek
Sołtys: Zofia Maza – Sałuda
Rada Sołecka: Bożena Bączkowska, Kat


text:
Śńyżka
Śńyżka (czes. Sněžka, pol. Śnieżka, mjym. Schneekoppe, dolnoś. Schniekuppe) – nojsrogszy wjyrch Ślůnska a Czeskij Republiki, srogo na 1603 metry[1]. Położůno je we Gůrach Uolbrzimich, kere sům tajlům Sudetůw.
Na wjyrchu stoji restauracyjo a astrůnůmiczne uobserwatoryjům; po czeskij strůńe trwo budowa nowygo schrůńiska turystycznygo. Dowńi na Śńyżce stały dwa schrůńiska - mjymjecke uod 1850 pod mjanym Preussische Baude, kere rozebrali Poloki we lotach 60. XX stolećo a czeske Böhmische Baude (w tyn czas austrijocke) uod 1868. Zawarte bůło uod 1989, a rozebrano je we 2005.
Śńyżka je fest popularno postrzůd turystůw uod XVI stolećo. Dźiśej prowadzům tukej cesty uod Polski a Czechůw. Ze czeskij strůny dźało tyż zajlbana uod mjasta Pec pod Sněžkou.
We marcu 2009 przitrefiła śe na Śńyżce budowlano katastrofa - na pora tydńi zawarto uobserwatoryjům a cesty na wjyrch uod polskij strůny[2].
Śnyżka je przedstawjůno na wapyńe Karpacza.


text:
Blubry zez Kościana
Na wsi chałtura
Wew czasach naszygo muzykowania, wiycie, co żym nagrygoluł wew moich blubrach pod tytułym: “Wew muzycznym kryngu”, mieli my u wiary niezłe wziyncie i to nie aby na ece ale wew cołkiym mieście, a zez czasym to nawet wew powiecie. Tak tyż okazji do chałturzynia nie brakło wew kaździutkum sobote. Z tego chałturzynia to nojbarzy pasowały num wesela na wsi, bo zawżdyk szło napić się i nafutrować do oporu a i bejm buł spory, bo grajało się aby we śtyrech, abo nawet trzech nu, i co któro flaszka połno lundowała wew futrerale łod akordiunu, co by buło na zaś.
Jednygo razu przyknajuł du nos Mietas, wiycie, tyn co to grajoł prowie na wszyćkich instrumyntach, ino nie jak po jakemisiś kunsewatorium, ino tak zwyczajnie ze słuchu. Ledwie co “cześć wiara” - burknuł, zaro się wydar: ”Łe jery! Wiara, jezd wesele do łobskoczynia wew taki jedny wsi pore kilosów łod miasta, u forsiatygo bambra, i że łun już wszyćko łobstalowoł, kiedy i za ile, nawet Nyske, co nos razym zez klunkrami zawiezie i tam, i nazot. Dzieś kole dziesiunty wew sobote zajechali my na miejsce.
Za “Dumym weselnym” nie trzebno buło sie ekstra rozglundać, bo ino przy jednym łobejściu krynciuło sie połno wiary wew czornych ańcugach i biołych “nun-ajrunach”, a płot buł cołki łobwieszuny dzieciorami. Chałupa zaś staro, przysadzisto, mało co kołkiym podparto, jakoś koślawo abo przechyluno, izby ciymne, choć fest świyżo wybielune zez małymi łoknami, ale przybrano girlandami zes kwiotków i gałynziami świyżygo zielska, a zaś brama szczególnie wystrojuno.
Chłopy kalafy fest łopolune, ale czoła biołe, chybać bez cołkie lato czopki, beretki abo kapelusza zez glacy nie zwlykali. Baby przysadziste, rumiane, wew grymplinach, wyszminkowane, uróżowiune polika, zaś torybki zez plastyku połyskiwały u jeich ślubnych małżunków, co na tyn dziyń aby zez uprzejmości i dla fasunu za nimi te torybki tośtali. Zaro tyż kozali num roztwinuńć klamoty, bo młodo para miała rychtyk zez kościoła wracać. Buło cieplutko, bo klara skorno dryzd plożuła równo, co mieli my grajeć na podworku, wew rogu, kole stodoły, gdzie buł kabel zez gniozdkiym narychtowany szpecjalnie dlo nos, pociungniynty łod młockarni.
Jak gospdorz, znaczy sie, łociec panny młody eknuł mikrofuny, wzmacniacze, olgachne kolumny głośnikowe i gitary na prund, szpycnuł dumnie na inkszum wiare, bo to un nos narajuł na granie, co buło wew zwyczaju i należało do łobowiunzku łojca weselnygo. Mój brachol zez Mietasym mieli szpecjalny repertuar do śpiywania na wsiowe wesela. Takie przyśpiywki jak: “U młynorza Marcina”, ”Kujawiaczek zrobiuł dziecko na słumiance”, “Łoj stary łoroł”, “Wew polu grusza stoi” i chebać zez dwadzieścia pore podobnych. Ale łojciec weselny zaro do nos doskoczuł “Bigbity! Grejta bigbity! Łostro! Na cołkum pare”.
Ekli my sie gupio na sie, ale brachol ino podkrynciuł wzmacniacz łod gitary do łoporu i pociungnuł takum improwizowanum solówe, jak jaki Jimi Hendrix. Mietas na basie rżnuł, oż kolumny skokały a jo, tyż nie gorszy, walułym pałkami po bymbnach i blachach ,co by mnie łodpowiednio buło słychać. Zaś duży bymbyn zaparty żym mioł łod przodka ceglunami, co by zez pod pedała nie uciykoł, a na co musioł żym mieć baczynie.
Jazgot sie niósł na cołkum łokolice. Nie wiada, czy jeim sie takie granie podobało, bo swoje dylanie do ty muzyki dopiyro starali sie dopasować. Num zes trudym udawało sie utrzymać fasun i powage, aby sie wew głos nie kielczyć, jak my te jeich wygibasy ekli i co by num ktu gupio nie przyszed i nie narobiuł poruty. A zaś po weselu godali, że muzyka nowoczesno buła. Znać wiara buła cołkiym zadowoluno zez tego naszygo łomotu.
Zaś jak zajechała bryczka zez nowożyńcami, co jeich zaczli wedle tradycji chlebym i solum witać, jak zwykle zez ty łokazji, kcieli my zagrajeć: “wew sini dół...na podwyrku bórka...żyni sie...gospodorza córka” Ale dzie tam. Łuni kcieli łobojyntnie co, aby żeby to buł łostry bigbit na cołki regulator i tak bez cołkie wesele. Jak my sie kapli co jezd louz zez tym graniym to rżnyli my aby takie kawołki do rana.
Dzieś kole pólnocy buło czytanie życzyń zez telegramów. Po kożdym telegramie musiołym łodstawć tremolo na werblu zakuńczune dekniyńciym wew bymbyn i blache, a tym głośni, im sprośniejsze buły życzynia i wiara ryczała ze śmiychu.
Umówiune mieli my granie do szósty rana, wiync bez ostatnie minuty dali my im łostro do wiwatu, co by sie weselniki wew dylaniu fest rozochocili. Dokładnie ło szósty, kuniec grania i zaczyli my kable zwijać. Potym grali my jeszczy ciyngiym ekstra do dziewiunty i nie za moche. Każdy kawołek na indywidualne zamówienia, co bez tyn czas wpadło num drugie tyle bejmów, co za cołkie wesele.
Zaś godali we wsi po weselu, że kury sie nie niosły bez tydziyń i krówska jakoś mni mlyka dawały, a to, co udojyli, to zaro skisło. Ale wesela krytykować nikt sie nie poważuł, chocioż nik sie zez nikim nie łuzgoł, jak inne razy. Nu i że mieli takum fest modumy muzyke.


text:
Strzedńe Storocza
Strzedńe Storocza (tyż Strzedńe Stoleća, Strzedńe Wjeki) je uokres gyszichty Wschodńij Cywilizacyje uokryślůny mjyndzy V a XV stolećym.
Jejich anfang śe rozlygowuje zauobycz we roku 476 do kupy ze Upodkym Rzimiskigo Imperyjům a jejich szlus śe datuje na 1492, kej to Krzisztof Kolůmb uoddeknył Amerika. Tyż śe ńykej mjast tygo bjere 1453, skuli tygo, co we tym roku do kupy bůły trzi wożne wydarzyńa - Upodek Bizantyjskigo Imperyjům, wynokwjyńy durku (Gutenbergowa Biblijo) a kůńec stoletńij wojny.


text:
Wóda
Wóda jo chemiska wězba, kótaraž jo njewuzbytna za wšych žywych byśow na zemi. Wóna pód normalnymi wuměnjenjami jo žydka pśi temperaturach mjaz 0 °C a 100 °C. Pód škrějnym dypkom bywa kšuta maśizna, a to lod. Nad warjeńskim dypkom bywa para.
Wóda wobstoj z wóźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wopśimjejo w drobnych kopicach śěžku wódu.
Tśi běrtyle powjerch zemje su pśikšyte pśez wjeliku kopicu wódy, oceany. Cirkulacija wódy mjaz oceanami a powětšom zwětšego kreěrujo wjedro.
Wóda jo głowny napoj wšych zwěrjetow.
Wjele maśiznow se móžo we wóźe rozpušćaś, pśi tom rozpušćonosć wótwisujo wót maśizny a temperatury. Rozpušćonosć płunow wóteběra z pśiběrajuceju temperaturu, mjaztym až rozpušćonosć solow pśiběra z pśiběrajuceju temperaturu.
Wopśimjeśe
Kakosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Chemija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo wjelgin jadnora chemiska wězba. Jeje formula jo H2O. To wóznamjenijo, až molekul wódy ma 2 atoma wóźika, a 1 atom kislika. Temperatura, pśi kótarejž wóda bywa lod, jo 0 Celsius pód normalnym atmosferiskim śišćom; temperatura, pśi kótarejž wóda se wari, definěrujo 100 Celsius pśi normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim śišćom. Wóna jo jadnučka substanca, kótaraž se śěgnjo, gdyž bywa lod.
Jadnora ale wažna a jónkróćna kakosć wódy jo, až jeje kšuta forma plěwa na žydkej. Kšuta faza jo mjenjej gusta ako žydka wóda, dla geometrije mócnych wóźikowych wězbow kótarež se jano pśi niskich temperaturach zdźěluju. Togodla dłymoka wóda wóstanjo žydka, śoplejša ako lodowy powjerch, a wódowe organizmy (prědnje žywe organizmy na zemi) mógu lodowe wuměnja pśežywiś.
Śěžka wóda, połśěžka wóda a pśeśěžka wóda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mimo „normalneje“ wóda eksistěrujo teke tak mjenjowana „połśěžka wóda“, „śěžka wóda“ (deuteriumowy oksid) a „pśeśěžka wóda“ (tritiumowy oksid). Pśi śěžkej a pśeśěžkej wóźe normalny wóźikowy atom (protium, symbol H) se pśez jeju śěžkej izotopa deuterium abo tritium narowna. Pśi połśěžkej wóźe, jaden wóźikowy atom se pśez deuterium narowna.
Śěžka wóda se wót wšedneje wódy we fyzikaliskich a chemiskich kakosćach rozeznawa, na pś. ma wušy škrějny dypk, warjeński dypk a je gusćejša. Na bazy wjelikeje masoweje diferency mjaz protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kótarejž matej dwójnu a tšojnu masu), kinetiski izotopowy efekt jo wjelgin akutny. Dla narownanja normalneje wódy pśi chemiskich substancach rownowagowe reakcije změnja, což móžo na pś. k śěłoškódnym slědam w cłowjeskem śěle wóźiś.
Molekulowa geometrija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wódowy molekul wobstoj z dweju wóźikoweju atomow a jadnogo kislikowego atoma. Geometriski wódowy molekul jo kutny a wótpowědujo VSEPR-teoriji, AB2E2-typa. Dwa atoma wóźika a dwa pora elektronow su pśesunjonej do róžkow pśedstajonego tetraedra. Kut, kótaryž dwa O-H-wězba zacynjatej, jo 104,45°. Nastanjo dla wjelikeje pótrjeby na rumje lichotnych porow elekronow daloko idealnego tetraedrowego kuta (~109,47°). Dłujkosć O-H-wězbow jo něźi 95,84 pikometrow.
Biologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo nejnotnjejša substanca za wšych žywych byśow, dokulaž ma wjele rědkich kakosćow kótarež su wjelgin wažne za žywjenje. Jo dobra rozpušćadło, a ma mócne pówjerchowe napněśe. Fryšna wóda jo nejgusćejša pśi 4 °C; jeje gustosć wóteběra, gdyž zamarzujo abo se wogrěwa. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, gra wažnu rolu ako absorbowadło ultrawioletnego promjenjenja. Dokulaž wóda ma wusoku specifisku śopłotu kótaraž stabilizěrujo klimu na cełem swěśe.
Wóda jo wjelgin dobre rozpušćadło, a rozpušćujo wěcej družynow substancow, kaž wšake sole a cukory, a wolažcujo jogo chemiske wzajomne statkowanje, kótarež pomaga kompleksne matabolizmy. Weto někake substancy se njederje měšaju z wódu, inkluziwnje wólejow a hydrofobnych substancow. Celowe membrany wužywaju toś tu kakosć aby starosćiwje kontrolěrowali wzajomne statkowanje mjaz swójimi wopśimjeśami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu pitśku wót pówjerchowego napněśa wódy wolažcowane.
Wódowe kapki su stabilne dla mócnego pówjerchowego napněśa wódy. Se móžo wiźeś toś te gdyž pitśku wódy bu kapana na njerozpušćony powjerch kaž głažk. Wóda se do chrapkow zwězujo. Toś ta kakosć jo trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na pówjerchu zemje se nagromaźujo wódowe mase běžece dołoj — na pś. rěcki a rěki — a stojece na wěstem niwowje — na pś. jazory, mórja, a oceany.
-
-
Otava rěka,
Kanada
-
-
Dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske, zwěrjece a rostlinowe žywjenje, jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku. Pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje, kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako 500 m³ wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja. Žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz 500 a 1700 m³. Dokulaž někotare rěki, kótarež su wažne za wódowe zastaranje (na pś. Jordan, Kolorado), pśekšacaju krajowe granicy, su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe.


text:
Nowoczesne drogi kole rynku
Jak siedza u zemboka zawsze sie pluja w broda żech sie nie narychtowoł pampersa. Dyć na samo myśl ło wiertaniu mi w japie ciarki przełażom po puklu a szłapy jakoś same sie trzensom. No ale siedza na zicu i rzykom. W poczeklani na szczynście siedzom gryfne dziołchy tak że zarozki robi sie raźniyj. A łone jak widzom takigo boroka jakoś nie majom łoporów coby sie wdoć w godka. Przeca nie wyglondom na jakigos zbokola kiery spod palta zarozki na świat wyciongnie klejnoty i bydzie z gołom żiciom tyroł po gabinecie coby straszyc baby. I co żech usłyszoł? Podobno na miescie godajom że bydymy mieli kole rynku jakies nowoczesne drogi.
Ftoś pedzioł, że sam wykorzystujom nowo technika. Pieron wie na czym łona polego ale jak sie tak w łepie układom puzzle z konsków w całoś chyba już wjym. Na jesień cza buldożerami ze zola ściongnońć cało powłoka. Bez zima sie to łodleży i utwardzi, zaś na wiosna idzie już po lekusiu zabierać sie za robota. Dyć to jes jak z wykopkami jeno na łopak. Na wiosna sadzisz, latem plaszczysz żić na kocu i lukosz jak rośnie, a jesieniom cza zapasać renkowy i brać sie za robota. Nic na gwołt. Sie poczeko, sie zrobi. Już widza jak sie wdzieja gangol - funkiel nówka nienoszony i byda z familiom paradowoł po rynku no i łoczywiście bydymy podziwiac cuda techniki po kierych stompomy. Tak że cza bydzie sie szczewiki łopócować bo maras upapro ulica. Gorzej jednak jak kolerynkowskie wykopki bydom robione innom metodom - i byda mógł sam podziwiac, ino że nie na wiosna a latem w 2012. Jutro byda już wiedzioł wszisko ło tych robotach, bo ida na torg. Ta baba co mi tomaty sprzedowo łona wie wszisko. Jej sie gemba nie zamyko. Łostatnio godała....A łopowiem wom nastympnym razem. Ale usmiołech sie jak staro kobyła, aż mie bebech do dzisioj boli.
pin


text:
Niy rołz, niy dwa mołcie1 jaki bezuch2 we piōntek3 i zarozki sie robi problym, co by tu narychtować4, bo przeca jakby jakymu Ślōnzokowi dać we piōntek miyso na stōł, to by jeszcze mōg5 dostać hercszlag6 i to byjście sie dopiyro narobiyli problymōw. Ta moja zōłza7 je takoł barzi tajskoł, ale jak już fto sam czytoł […]
Tag: #chili
Szokoladowoł bania (Czekoladowa dynia)
Szoł1 żech sie tak dzisiej drōgōm2 i mie cojsik tak naszło, żeby na gibko3 narychtować4 taki deser ze bani. Kupiōł żech sie bania hokkaido, bo ôna je wyraźniyjszoł we smaku i nawet niy trza ji5 ôbiyrać. Chwila i już mołcie co pomaszkycić6– no chyba, że niy lubicie bani. Co potrza? 250 g bani 1 biołoł […]
Cukinia ze wyndzōnkōm i daktylōma (Ot,co ;) )
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać. A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô […]
Dorsz we kokosie (Z bananowym sosem ;) )
Na poczōntku chciołech wszyskim tym, co niy lubiōm wiórkōw kokosowych (kōłkōsraszpli), pedzieć, żeby sie niy nerwowali, bo w tym daniu ich niy znojdōm. Te ciasto, we wtorym je tōnkanoł ryba, zrobiōłech ze mlyka kokosowego, a to je całkym inkszo inkszość1. A wiym, co gołdōm, bo moja Baba niy lubi kōłkōsraszpli i inkszych rafaelo-podobnych rzeczy, ale […]
Babeczki markwiowo-żytnie ze figōm (Muffiny fitness)
Te dochtory1 marudzōm, że jymy za dużo biołyj mōnki i bez to żech sie pomyśłoł, że trza by bōło tyż sam cojś upiyc do zdrowotnojści- jak w ogóle idzie pedzieć, że słodkojści sōm zdrowe. Mōmy sam fetaminy2 ze markwi, mōnka żytnio razowo i do tego żech jeszcze doł cojsik takego, jak zarodki pszynne- normalnie jak […]
Curry ze kury (Nie ma co tłumaczyć ;) )
Te Europejczyki we Indiach na wszyske gynste1 zōłzy2 gołdali3 curry- bo sami Hindusi kołżdo4 mianowali5 inaczyj. To trocha tak, jakby na wszysko, czym sie hajcuje6 we piecy, gołdać wyngel7 😉 Anglikōm- bo ich tam przeca bōło nojwiyncyj- tak te prziprawy zasmakowały, że sie chcieli je zawiyś8 do dōm i tak sie narodziōła prziprawa curry, co […]


text:
Hōmoseksualnota
Hōmoseksualnota, inakszyj: hōmoseksualizmus (ôd grec. ὁuός "tyn sōm" a łac. sexus "płeć") to je rōmantyczny abo seksualny cug abo seksualne dziołaniy miyndzy czōnkami tyj samyj pōłcie abo rodzeju. Kej seksualnŏ ôriyntacyjŏ to "ciyngły sztimel ymocyjalnygo, rōmantycznygo a/abo seksualnygo cugu" nŏjsōmprzōd abo ino ku perzōnōm tyj samyj pōłcie. To tysz "ôdnosi sie do czuciŏ idyntyfikacyje ôd perzōny na grōndzie tych cugōw, dziołōń po blisku a czōnkostwa we spōlnocie ôd inkszych, kerzi dzielōm te cugi".[1]
Cuzamyn ze biseksualnotōm a heteroseksualnotōm, hōmoskesualnota je jednōm ze trzech przōdnych kategoryjōw seksualnyj ôriyntacyje na hetero-hōmo kōntinuōm.[1] Sztyjc niy mŏ kōnsynsusu co ônaczy jakõsik ôriyntacyjõ,[1] nale rozprawiano uż ô ausdruku gynōw, hormōnōw a strzodowiska. Wiynkszość naukowcōw sie forszteluje, iże wszyjske trzi mogōm ônaczyć ôryjyntacyjõ.[1][2] Zdŏwŏ sie, co uchowaniy a absztychowania ze bajtelstwa niy majōm rōle przi tym tymacie.[3] Chocia podug tajle ludkōw hōmoseksualnota je niynaturalnŏ, naukowe badania pokŏzały, iże je to normalny, naturalny bajszpil zorty ludzkij seksualnoty a sama we siã niy ônaczy żŏdnych negatywnych, psychologijnych efektōw.[1] Wiynszość ludkōw gŏdŏ, co niy majōm żŏdnygo abo majōm richtich rzadny ausdruk na swojã ôriyntacyjõ.[1]
Nŏjbarzij roztopiyrzōnymi mianami lŏ hōmoseksualistōw je "gej" lŏ chopōw a "lesbijka" lŏ babōw. Wielość hōmoseksualnych perzōnōw je trudnŏ do wyrachowaniŏ beztōż, co moc niy gŏdŏ ôfyn ano niy akceptiyruje swojij ôryjyntacyje bez hōmofobijõ a heteroseksistowskõ dyskrymiancyjõ. Hōmoseksualne dziołania ôstoły ôbŏczōne a udokumyntiyrowane u mocki inkszych zortōw zwiyrzōw.[4][5]
Gyszichta[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Postŏwy do jednopōłciowych zwiōnzkōw miyniōły sie bez czŏs a bez gyjograficznõ szyrokość ôd czekaniŏ ôd wszyjskich chopōw angażowaniŏ sie we nie, bez czasowõ integracyjõ, akceptacyjõ, do forsztelōngu, iże je to miyńszy grzych aż do kŏraniŏ tego prawnie, tysz a bez sztrofa śmiyrtki.
We socjologije bōła durś haja miyndzy "esyncyjonalnym" a "kōnstrukcyjōnistycznym" wezdrokiym na hōmoseksualnotã. Dyskusyjŏ dzieli na tych, co wierzōm, iże miana kej "hōmo", "hetero" ôdnoszōm sie do ôbiektywnych, niypōmiynnych podug kultury cechōw ôd czowieka a tych, kerzi sie forsztelujōm, co czucia, kere te perzōny mianujōm to efekty kōnkretnych ausdrukōw kulturowych a społecznych procesōw. Esyncyjalisty gŏdajōm, co ôriyntacyjŏ je ônaczōnŏ ôd biologije, kej kōnstrukcyjōnisty, iże seksualne cugi sōm wyuczōne.[6]
Przipisy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 "Sexual orientation, homosexuality and bisexuality" (yng.) ôd Amerykańskigo Psychologijnygo Towarzistwa
- ↑ "Sexual orientation and adolescents" (yng.) ôd cajtōngu "Pediatrics"
- ↑ "Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality" ôd Krōlewskigo Kolegijōm ôd Psychiatrōw
- ↑ http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm
- ↑ http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
- ↑ "One Hundred Years of Homosexuality. And Other Essays on Greek Love" (yng.)


text:
Ekliptika
Ekliptika jo (imaginarna) rownina w kosmosu, w kótarejž se w orbiśe zemja wokoło słyńca pógibujo.
Orbity drugich planetow słyńca njejsu rowno w ekliptiśe, ale teke nic pśeliš daloke wót togo.
Rotaciska wóska zemje njejo rowna k ekliptiśe, ale ma k jeje padorownje nugel wót něźi 23° 26'. Toś ten nugel zawinujo fenomen měnjecych lětnych casow. Wóna njejo konstantna, ale wariěrujo (z perioźe wót něźi 40.000 lětow) mjaz 21° 55' a 24° 18', wobwliwujcy klimat zemje. Wóna něnto se pómjeńšujo; něźi 4300 buźo srjejźnu gódnotu wót 23°06' dośěgnuś a něźi w lěśe 25.000 minimalnu gódnotu.


text:
[1] Bez[2] to eksperymyntalny, bo dołech tam wyrzywo, ftore żech kupiōł piyrszy rołz w życiu- fenkuł. Inkszo nazwa tego to koper włoski i joł niyby wiedzioł, co to jest koper i kaj leżōm Włochy, ale tego żech nigdy niy jołd[3]. Jakby fto niy wiedzioł, jak łon wyglōndo, to pod tym tekstym bydzie łod niego zdjyńcie (po lewyj strōnie). Smakuje jak anyżek i do takich słodkich sałatkōw je bardzo dobry.
Co potrza?
2 jabka
puszka kukurydzy
1 fenkuł
1 boryj[4]
5-6 łodygōw zelera naciowego
Tyn zeler to jest super sprawa: fajnie chrupie, dobrze smakuje i do tego moł bardzo mało kaloriōw. Kilo tyj zielyniny moł ich tela, co połra kostek szokolady, wiync jakbyjscie sie tak chcieli odchudzać, to sie mogecie na niego przeciepnōńć. Na dole po prawyj bydzie łod niego zdjyńcie, żeby po tym niy bōło jak z mojōm Bratowōm, co to sie dziwiōła, skąd mōm taki rabarbar. Jeronie, zajś żech sie rozpisoł…
Zōłza- żeby tyn szałołt niy boł taki za suchy
2 łeżki jogurtu greckego
1 łeżka[5] majōnezu
pō[6] wyciśniyntyj citrōłny[7]
trocha pieprzu (dołwni korzyni)
Z robiyniym takego szałołtu to niy ma wcale taki srogi[8] filozofii. Myjecie wszysko i krajecie na małe kōnski- yno sie tam tak niy bołwcie z tym krajaniym, żeby Wołs wieczōr niy chyciōł[9]. Mołcie zymby, to i te wiynksze kōncki bajecie umieli pogryjś. No chyba, że mołcie gybis[10], to niy ma wyjścia i trza stołć przi ty desce i krajać.
Jak już wszysko baje w misce, to pomiyszejcie sie ta zōłza, wlyjcie rajn[11] i fertich.
Jak lubicie wiyncyj zołzy, to sie zrobcie jōm i ze 6 łeżek jogurtu. A jak sie bojicie o za srogi brzuch, to mogecie sie jōm zrobić bez majōnezu.
Taki szałołt to idzie zjejś i do grillowanego wōsztu, i do pieczōnego kurczaka, a nawet i zjejś bez niczego. Smacznego!
[1] sałatka
[2] przez to
[3] jadł
[4] por
[5] łyżka
[6] pół
[7] wyciśniętej cytryny
[8] dużej
[9] złapał
[10] sztuczna szczęka
[11] do środka


text:
Jak niy mołcie ciyrpliwojści1 do pieczynia, to ani tego niy czytejcie 😉 To niy torta z tych, co to sie pieke biszkopt, wciepnie na niego trocha dżymu, ślagzana2 i fertich3. Jak już fto jednak poświyńci te połra godzin, to efekt je richtig4 zaskakujōncy. Ciymno szokolada, beza, mascarpōne i śliwki moczōne we kōniaku… Robiōłech go 2 razy i za kołżym razem goście go raz-dwa wmōciyli5 😉
Co potrza?
Ciymny biszkopt:
5 jajec
4 łeżki6 mōnki pszynny
1 łeżka kartofylmyjlu7
2 łeżki kakao
5 łeżek cukru
2 łyżeczki proszku do pieczynia
Beza:
6 biōłek
1,5 szklōnki cukru
3 łeżki kartofylmyjlu
2 łeżki likieru cytrynowego abo kōniaku
trocha soli
Kryjma:
500 g mascarpōne
2 gorzke szokolady (po 100 g)
Ślagzana:
125-150 ml śmiytōnki 30 abo 36 %
1 łeżka pudecukru
1 śmiytanfix
Śliwki:
100 g suszōnych śliwek bez pestkōw
keliszek kōniaku abo brandy, abo whisky
keliszek wody
Pieczynie trza sie rozłożyć na 2 dni- nojprzōd biszkopt i beza, a na drugi dziyń kryjmy.
Na samym poczōntku zamoczcie sie tyż w kōniaku z wodōm pokrōne śliwki- jakby co, to mogecie tyż dać 2 keliszki kōniaku i niy dołwać wody.
Tera biszkopt. Rozgrzyjcie sie piec na 165 stopni i przigotujcie sie tortownica- jak mołcie8 tako zamykanoł, to na ta dolnoł czyńść mogecie sie dać piapiōr9 do pieczynioł.
Biołka łoddzielcie od żōłtek i przesiyjcie sie ta mōnka i kakao. Do tych biōłek wciepcie10 trocha soli i ubijcie. Pod kōniec wsypcie tam cuker i dalyj ubijejcie. Po jednym11 wciepujcie żōłtka, potyn12 zmniyjszcie13 łobroty14 i wsujcie15 tam ta mōnka, kakao i proszek. Ubijejcie jeszcze trocha i wlyjcie16 to do ty17 tortownicy- i rajn18 do pieca na 35-40 minut. Jak bydziecie jōm wyciōngać, to odwrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepnijcie19 na stōł (ze 20 abo i 30 cm). I niech sie łona20 tera trocha łodpocznie.21
Beza. Ubijcie sie biōłka na beza (wciepcie tam trocha soli). Potyn dejcie tam cuker i ubijejcie, aż sie rozmiyszoł. Na sōm kōniec wmiyszejcie kartofylmyjl i wlyjcie likier abo kōniak. Przigotujcie sie 2 blachy, wyłōżcie na nie papiōr do pieczynioł i odrysujcie na nim 2 kōłka wielkości dna tortownicy. Tera na kołżde kōłko wyłōżcie po pó22 ubityj masy i rozsmarujcie. Na tym kōnsku, kery pódzie na wiyrch, mogecie łeżkōm postawiać take szpice- fajnie bydōm wyglōndac po upieczyniu. Rozgrzyjcie bratruła23 na 180 stopni i wrojście24 tam obydwie blachy- nojlepi we piecu ze termoobiegym. Jak już bydōm we środku, to zmniyjszcie na 100 stopni i niech to tam posiedzi 3 godziny. Po jakimś czasie mogecie tyż na chwila otwiyrać leko tyn piec, żeby uciykła para- połra razy.
A tak minōł dziyń piyrszy.
Na drugi- dziyń fajeru25– przekrejcie biszkopt na pó. Mogecie go tyż leko nawilżyć kōniakym zmiyszanym ze wodōm, yno żebyjście sie potym tōm tortōm niy naprali26.
We gorku abo misce nad wrzōncōm wodōm rozpuście sie te 2 szokolady. Do miski dejcie mascarpōne i zmiksujcie ze łozpuszczōnōm szokoladōm- kryjm je fertich.
We inkszyj misce ubijcie śmiytōnka i dejcie do ni łeżka pudecukru i śmiytanfix.
Teraz sie bierymy do nojważniyjszyj roboty. Na spodek patery abo talyrza idzie placek biszkoptu. Na niego smarujecie połowa kryjmy z mascarpōne i na to wciepujecie połowa śliwek.
Tera przidzie beza, na nia ślagzana i drugi placek biszkoptu. Na biszkopt reszta kryjmy, śliwki i na sōm wiyrch beza. Wrojście to na chwila do lodōwki i… na stōł. Smacznego 🙂
1cierpliwości
2bita śmietana
3gotowe
4naprawdę
5zjedli 😉
6 łyżek
7 mąki ziemniaczanej
8 posiadacie
9 papier
10 wrzućcie
11 pojedynczo
12 później
13 zmniejszcie
14 obroty
15 wsypcie
16 wlejcie
17 tej
18 do środka
19 zrzućcie
20 ona
21 odpocznie
22pół
23piekarnik
24włóżcie
25uroczystości
26wstawili


text:
Na świyntego Marcina pōnoś musi być gańś abo gyńś- te biołe gyngajōnce stwory majōm na Ślōnsku roztomajte1 miana.2 Jak żech bōł mały, to my chowali3 gańsi, bo to trza bōło chopcōm piyrza na pierziny naszykować, a że we sklepach bōło pusto, a tako gańś wymagań srogich niy mo, to i sie łone4 kole chałpy łajzioły.5 Niystety jedyn stary gōńsior mie rołz tak pogōniōł6 i poszczypoł po purzitkach,7 że do dzisiej spokojnie kole gańsi przelyjś niy umia. Chyba, że już bez piyrza siedzi we lodōwce, to tako sie nawet lubia przikludzić8 do dom, a potyn jōm fajnie ogrzołć we jaki brytfance abo piekarniku 😉
Co potrza?
1 pierś ze gańsi
sok ze 2 apfylzinōw
2 suszōne figi
keliszek różowego wina (abo biołego)
ździebko9 gałki muszkatałowyj
sōl i pieprz
Jo sie z tōm gańsiōm niy smolōł,10 żech jōm wciep do brytfanki ze tym sokym, winym, suszōnymi figami, gałkōm, pieprzym (soli dołech11 trocha późni) i żech jōm tam dusioł 45 min. Kebyście mieli czas, to mogecie ze tych wszyskich składników zrobić marynata i te miyso12 w ni trzimać bez noc, żeby sie fajnie przegryzło.
Jak już sie te miyso podusiōło (jak byjście je dusiyli wiyncyj niż godzina, to by bōło jeszcze lepi, ale joł13 żech już bōł taki godny14, że żech dużyj15 niy mōg16 szczimać17 😉 ), to je we odkrytyj brytfance wrołźcie18 na pó19 godziny do nagrzōnego na 200 stopni piekarnika. Potyn wyciōngcie miyso ze brytfanki, a do zōłzy20 dodejcie trocha mōnki i mogecie jōm tyż zblyndować, żeby sie te figi fajnie złōnaczōły.21 Podgrzyjcie ta zōłza jeszcze trocha, żeby zgynstniała i biercie sie za jedzynie. Do taki gańsi to pasujōm i kloski, i kartołfle, i frytki… nie ma co dużyj pisać: smacznego 🙂
1różne
2nazwę
3chodowali
4one
5chodziły
6pogonił
7pośladkach
8przynieść
9szczyptę
10nie marnowałem zbytnio czasu
11dałem
12mięso
13ja
14głodny
15dłużej
16mógł
17wytrzymać
18włóżcie
19pół
20sosu
21w tym przypadku: zmiksowały


text:
Kult cargo
Kult cargo (s ang. Cargo - uadůnek) to je mjano ruchůw religijnych, kere guośiuy nadejśće nowygo uordnůnga a powšechnygo dobrobytu. Uostou přifilowany bez ojropejskich antropolůgůw wůunčas kej tubylčo ludność ńykerych wyspůw na Pacyfiku začůna uůnačyć pasy startowe lo fligrůw, magazyny a inkše, a robjyli to skiž jejich wjary we to, co gibko ńyskoři bjoue ludźe śćepnům im ś ńyba abo inkšym kńifym přikludzům wšelke dobra, jake u ńich pjyrwyj widźeli. Myśleli uůńi, co fligry a statki sům posyuane ś ńyba a bjoue ludźe sům ino postřednikůma uod bogůw. Kult cargo je znajůmy uod XIX wjeku, nojwjynkšy jygo rozkwit bůu we lotach II wojny śwjatowyj.


text:
Detroit
Wspůłrzyndne: 43°20' N 83°03' W
Detroit (uod francuskigo ćyśńina) – mjasto we USA, we stůńy Michigan, na půłnocnym brzygu rzyki Detroit, przi grańicy ze Kanadům. Założůne we 1701 uod Francuzůw, we 1783 przekozane USA, uod 1802 mo mjejske prawa. Srogi uostrzodek industryje, znůmy znamjyńńy skiż produkcyje autůw (majům sam śedźiby trzi kůncerny: Ford Motor Company (zał. 1903), General Motors (zał. 1916) a Chrysler (zał. 1925). Krům tygo inkszo industryjo, we tym chymiczno a zbrojyńowo, a śedźiba finansowych insztytucyjůw. Uostrzodek naukowy a akadymicki (3 uńiwersytety). 18 lipca 2013 sztad uogłośůł plajta.


text:
... łone nazywaly sie : kwarta, cwiartka
abo i fontek
co do formy to boły jeszcze prostokontne i
zlożone tzw. gielatki boly to miarki klepkowe zlozone z wygniyntych
malych
deseczek wpuszczonych w dno i wzmocnionych drewnianymi obrynczami na nich
niy bolo jednak wewnytrznego mustra yno na wiyrchu boly wypolone
inicjaly......
no to by bolo na tyla.....
Pozdrowiom Wos Wszystkich Moji Mili
Wasz Rojber Bruno
***
Pisza o tych forymkach do
masla, o kere sie pyto Piotr W.
Fajnie ci napisol Rojber
Bruno, ale jo bych chciol dodac, ze te forymki to chyba co wies nazywajom
sie inaczyj.
Godol zech z pora starszymi
ludziami ze wsi i tela zech sie dowiedziol:
We wsi Zwonowice, kaj jest
jeszcze duzo tych archaizmow gwarowych powiedziala mi jedna starka, ze
godali na to jeji mamulka:
" Korytko na maslo".
Zas w Wielopolu godali na to
"Korbielka" z przimiotnikami takimi jak to Bruno pisze
"Polfontowo Korbielka", "Fontowo Korbielka".
Bezmala to do wsi przinosiyly
górolki z okolic Korbielowa, razym z warzechami, rogolkami, kulokami i
drzewiannymi graczkami dlo dzieci.
Nosily te towory w takim miyszku na
plecach, abo w hackach.
Zas jedna starszo kobiytka mi
pedziala, ze godali na te forymki normalnie "Forymki na maslo:"
tyz ztymi przimiotnikami j.w.
Bogdan Utopek
***
...mosz recht Bogus ze w kozdyj wsi godalo sie na
to inaczyj....i ze niyftore przywyndrowaly z gor....
i yno te mialy wypolane mustry.....a te nasze
nojstarsze rodowite boly ino rzezbione...
Rojber Bruno


text:
Español, Castellano
Uobšar
Hišpańijo, Amerika Uaćińsko (bes Brazylije) a inkše kraje
Ličba godojůncych
400 miljůnůw kej uojčysto godka, coukowiće 500 mln
Pozycyjo 3.
Klasyfikacyjo genetyčno
Godki indoojropejske
Šrajbůng modyfikowůny
alfabyt uaćiński
Status uoficyjolny
Godka uřyndowo
Argentyna, Boliwijo, Čile, Domińikana, Ekwadůr, Filipiny, Gwatymala, Gibraltar, Gwinyjo Růwnikowo, Hajiti, Hišpańijo, Honduras, Kolůmbijo, Kostaryka, Kuba, Meksyk, Ńikaragua, Panama, Paragwaj, Peru, Portoryko, Salwadůr, Wynezuela, Urugwaj, USA, jydno s godek uřyndowych UoNZ, Uńije Ojropejskij, UNESCO, Uńije Afrikańskij a Mercosur
Regulowany bez
Krůlewsko Akademijo Hišpańsko
Kody godki
ISO 639-1 es
ISO 639-2
spa
ISO/FDIS 639-3
spa
SIL SPN
We Wikipedyji
Uobejzdrzij tyż:
godka, godki śwjata
Hišpańsko godka ( español, lengua española) roz za kedy mjanowano kastylijskům ( castellano) to godka růmańsko půdgrupy iberyjskij. Je to jydno s uoficjalnych godek Uorgańizacyje Norodůw Zjydnočůnych.
Hišpański je drůgi na śwjeće půd wzglyndym ličby ludźi, keři godajům ńim kej uojčystym, wjyncyj uosůb jest rodźimymi užytkowńikůma ino
chińskij godki. Je tyž jydnům s nojčyńśći užywanych godek uobcych, wespůu ze chińskům a angelskům.
Pů hišpańsku godo 500 miljůnůw uosůb, je godkům uřyndowum we 24 krajach.


text:
Korbbal
Korbbal to je zespołowy szpil, we kery grajům dwa manszafty, po pjyńć szpilerów kożdy. Cwekym kożdygo ze manszaftów je zdobywańy půnktůw. Coby je zdobyć trza celńy wćepnůńć bala do korba. Nad właśćiwym przebjygym szpilu wachujům arbitry. Zwyćynzcům szpila je tyn mansaft, kery we cołkym szpilu zdobydźe wjyncyj půnktůw. Korby wiszom 3 metry a 5 cyntymetrůw wysoko nad szpilplacym. Ta zorta szpilu przyprawjoł kanadyjski profesůr James Naismith we grudńu roku 1891. Dźiśoj korbbal je jednym ze nojczyńśći uoglůndanych i nojpopularńyjszych szportów.


text:
Drježdźanska protyka
W protyce namakaće serbskorěčne abo hewak relewantne zarjadowanja w Drježdźanach abo druhdźe, kotrež mamy za zajimawe.
Hdyž chceće swójske poskitki jowle wozjewić, prošu pósćelće majlku k : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
05.11.16 - Dźiwadło „Do dźěła zdar!“
(Žórło: www.theater-bautzen.de)
Sobotu, dnja 5. nowembera 2016 w 19.30 hodź. předstaji so inscenacija
„Do dźěła zdar!“
wot Guntera Antraka (přełožiła Měrana Cušcyna)
w serbskej rěči ze simultanym přewožkom do němčiny, a to w
Landesbühnen Sachsen, Mišnjanska dróha 152 we Radebeulu.
Prajiće to dale a přinjesće přećela, ćetu, kuzinu abo susoda sobu!
Z wobsaha:
Pola Šmitec mandźelskeju wjerći so swět hinak wokoło, druhdy tróšku prěki a podłu, potom zaso nawopak, ale stajnje dobywa Konstanca. Wona dźěła z połneho přeswědčenja na swojej karjerje, mjeztym zo Werner doma koka, drasty płoka, rjedźi a při nakupowanju za hrabnjenčkami honi. Za nju dźe wobstajnje horje a za njeho pozdatnje dele, doniž njedóńdźe list, adresěrowany na Wernera. Njeznaty wotpósłar lubi jimaj pjenjezy, hdyž njeznata wosoba XY zemrěje. Dołhož w smjertnych nawěškach za mjenami zemrětych pytataj, doleći w lisće prěnje myto do domu. Z tutoho wokomika přińdźe jedne za druhim: dalše listy, wyše sumy – hač do 150.000. Dźěše-li do toho jenož wo njeznatych zemrětych, napomina jeju anonymus do konkretneho dźěła – podatej stej mjeno a adresa přichodneho wopora. Mjeztym, zo chce so Werner gratu přimać, praša so Konstanca, štó drje za listami tči. We wšěm šmjatku so tež hišće wustaji, zo je přichodny wopor lubkowar a konkurent Konstancy - a hižo mataj wobaj trěbny motiw za mordarstwo. Te prašenje jenož je: štó chce tu koho wokoło róžka přinjesć? Awtor Gunter Antrak je napisał napjatu krimi-komediju wo nižinach mandźelstwa a wo wyšinach bohatstwa, połnu čorneho humora a ćěmneho potajnstwa.
09.11.16 - Předstajenje knihi Pětr Wjeńka "Wjelki jědu" - Powědančka a skicy
Předstajenje knihi
Ludoweho nakładnsitwa Domowina a Towarstwa „Stup dale z.t.“
Pětr Wjeńka
Wjelki jědu - Powědančka a skicy
z wudawaćelom Timom Meškankom
a lektorom Pětrom Thiemannom
srjedu, dnja 09. 11. 2016, w 20.00 hodź., hosćenc „Bräustübel“
Körnerowe naměsto 3, Drježdźany-Łóžkecy (Loschwitz)
Mjeno »Pětr Wjeńka« je wosebje za dźensnišu srjedźnu generaciju Serbow zapřijeće. Wone steji za nadarjeneho młodeho serbskeho spisowaćela, za čłowjeka, kiž so NDRskej diktaturje přiměrił njeje, a nic naposledk za tragiske smjertne znjezboženje po wupućowanju do tehdyšeje Zapadneje Němskeje. Jeho powědančka a reportaže běchu w 1980tych lětach wjele čitane, ale hakle w lěće 2013 – 25 lět po jeho smjerći – je zběrka jeho powědaceje prozy w LND wušła. Zakład zběrki je manuskript, kiž bě Pětr Wjeńka sam lěta 1985 za swoju prěničku dozestajał – za knihu, kotraž nihdy njewuńdźe, dokelž bě jeje awtor próstwu wo trajne wupućowanje z NDR zapodał. W swojim dosłowje hódnoći Tomasz Derlatka literarne skutkowanje awtora kaž tež jednotliwe twórby. Wudawaćel Timo Meškank, kiž je Pětra Wjeńku wosobinsce znał, rysuje wobšěrnje jeho žiwjenski wosud a tehdyše towaršnostne wobstejnosće. A tak móhła tuta kniha so tež młodej serbskej generaciji, kotraž žiwjenje w NDRskim času zeznała njeje, z pokładom stać. Snano někotryžkuli swojeju staršeju po čitanju lěpje rozumi.
03.12.16 - Klankodźiwadło a adwentnička
(Žórło: www.theater-bautzen.de)
NSLDź zarjaduje swójbne předstajenje trojorěčneje klankodźiwadłoweje inscenacije
„Ferkel, hunčo a prosetko“
sobotu, dnja 3. decembera 2016 w 16 hodź na žurli Waldorfoweje šule we Drježdźanskim nowym měsće, Jägerstraße 34.
Inscenacija je trojorěčnje tak natwarjena, zo móža tež dźěći a starši, kotřiž tak derje abo docyła serbsce njerozumja, derje wobsahej sćěhować. Prošu rezerwujće sej tutón termin kruće! Chcemy po předstajenju zhromadnje adwentničku woswjećić, so rozmołwjeć a zabawjeć a tak lěto měrnje wuklinčeć dać. Bliše organizatoriske informacije sćěhuja.
Wjeselimy so na bohaty wopyt małych a wjetšich přihladowarjow!
Z wobsaha:
trojorěčna stawizna po dźěćacej knize „Zilli, Billi und Willi“ wot Elizabeth Shaw
Hačrunjež rěča wone tři małe swinjatka wšelake rěče – němsce, hornjo- a delnjoserbsce, su jich wašnja žiwjenja tola jara podobne. Wone sej zuby rjedźa, so zwoblěkaja, spěwaja, so smjeja, sej hrajkaja, ale při wšěm kóžde za sebje same. Doniž jednoho dnja wjelk njepřińdźe. Nětko rěka: hromadźe dźeržeć. Tajki prawy škitacy dom měć, to by něšto było! Hdyž chceš sej tajki natwarić, dyrbiš z druhimi hromadźe dźěłać, jich zrozumić a zhromadne plany wupjec. Hač drje so tole třom małym swinjatkam poradźi? A hač móža wjelka přelesćić? Za wuspěch trjebaš dobrych přećelow a přezjednosć.
Terminy 2016
Hdyž maće dalše namjety abo přeća, to nam pisajće na This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it..


text:
Du Fu
Du Fu (chiń.: 杜甫; pinyin: Dù Fǔ; Wade-Giles: Tu Fu, 712–770) bůł znůmy chiński dichter ze dynastyje Tang. Do kupy ze Li Bai mjanowańi sům nojznamjeńitszymi dichterůma. Uůnygo personalnům ambicyjům bůło sużyć swojymu krajowi jako ciwil, nale pokozało śe, co je uůn do tygo ńyzdolny. Uůnygo żywobyće, podańy na cołki krej, pońiszczůła rebelijo An Lushan we 755 roku a kůńcowe 15 rokůw uůnygo żywobyćo bůły sztyjc ńypokojne.
Ze poczůnku małko znajůme lo inkszych dichterůw, dźeła Du Fu stały śe zdrzůdłym ajnflusu we literarnyj kulturze Chinůw a Japůńije. Co śe rozchodźi uo sůme gydichty, do dźiśo dotrwało jejich tyśůnc pjyńćset. Du Fu bůł tyż mjanowany dichterym-historykym uod chińskich krytykůw, kej to ranga uůnygo dźełůw dała uůnymu szansa coby uostać pokozanym zachodńij cywilizacyje jako "chiński Wergilijusz, Horacy, Uowidyjusz, Shakespeare, Milton, Burns, Wordsworth, Béranger, Hugo lebo Baudelaire.


text:
Ta zygrōdka[1] łod[2] Teściowyj to mie jakosik tak inspiruje, że aż sōm[3] sie dziwia. Już łod wiosny korciōła mie czerwōno ćwikla[4]. Moja Baba niy lubi warzōnyj,[5] ale pedziała, że surowo moge zjejś.[6] Kedyjś[7] my prōbowali i bōła[8] richtig[9] dobro. Do zołzy[10] dołech[11] borōwki amerykańskie, a do samego szałołtu chciołech dać pozimki,[12] ale łoblecioł[13] żech całe pole […]
Tag: #sałatka
Szałołt ze pozimkōma (Sałatka z truskawkami)
Kupiōłech[1] się pozimki- tak na truskawki gołdała moja Ōłma, choć sōm na Ślōnsku take sztele[2], kaj gołdajōm[3] na nie edbery, np. w takim Świbiu. Miały być na deser, ale cojś mie tak naszło, żeby sie z nich zrobić szałołt[4] do pieczōnego wōsztu.[5] Do tego jeszcze wymyślōłech[6] sie fajno zōłza[7] i…żech to wszysko zezar.[8] Sam na […]
Szpinat i inksi (Sałatka ze szpinakiem ;) )
[1]Pomału[2] idzie lato, a razym ze nim i sezōm[3] na badeancugi[4]. A jak czowiek[5] mo być łoblecōny[6] yno w takoł[7] mało szmatka, to już połra[8] tydni pryndzy[9] myśli jakoby sam ściepnōńć[10] tyn szpek[11]. A sam pomogajōm[12] nōm roztomajte[13] szałołty, co je mogymy[14] jejś[15] zamiast kartołfli, nudli[16] abo chleba. Co potrza?[17] połra[18] gorści[19] szpinatu[20] (nojlepsze sōm[21] […]
Gańsipampki w szałołcie (Sałatka ze stokrotkami)
Jak żech pojechoł do Teściowyj, to mie coś wziyno[1] na jedzynie kwiołtkōw[2]. Nie żeby tam bōła[3] aż tako biyda[4], ale na wiosna bōło tam tyla kwiołtkôw, że czowiek chcioł sie nimi radować jeszcze jednym zmysłym. Kedyjś już żech takego gańsipamka jołd[5] i je łōn[6] richtig[7] delikatny, ale już taki kwiołtek łod szczypiorku to żech prōbowoł […]
Grillowane wōsztliki i włoski szałołt
W taki dugi weekynd to fto yno poradzi1, tyn grilluje. A jak na grill wciepniecie2 konsek wôsztu3, to żeby tak sōm4 niy leżoł potyn5 na talyrzu6, przido7 Wōm sie jaki szałołt8. Joł tam sie lubią tyż pogrillować i w dōma9, na gyburtstag10 żech kedyjś dostoł11 tako grillowo patelnia i to je richtig12 co dobrego. Nierozki13 […]
Szałołt ze brokuła, kartołfli i syra (Sałatka z brokuła, ziemniaków i sera)
Co potrza? 1 brokuł kartołfle[1]– tyla samo, wiela brokuła 250 gr abo i trocha wiyncy biołego syra 1 cebula połra[2] łeżek majōnezu (to już zależy łod tego, wiela[3] majōnezu lubicie) łyżeczka cukru i kapka łoctu[4] sōl i pieprz Cebula pokrejcie, wciepcie do jaki miseczki, posypcie cukrym i polyjcie łoctym- nabiere takego fajnego […]


text:
Tajo
Tajo (špański, [ˈtaxo]) abo Tejo (portugiziski, [ˈtɛʒʊ]) jo z dłujkosću wót 1.007 kilometrow nejdlejša rěka Iberiskeje połkupy a běžy pśez Špańsku a Portugalsku. W starowěku jo njasła rěka łatyńske mě Tagus.
Rěcyna rěki wobśimjejo 80.600 km², wót togo słuša 55.810 km² k špańskim regionam Extremadura, Madrid, Aragoniska a Kastilska-La Mancha a 24.790 km² k Portugalskej. Cełkownje jo na tej pśestrěni něźi 9,5 mio. luźi žywe.
Tajo wužrědli se we wusokosći wót pśisamem 1600 m w górinach Sierra de Albarracín wósrjejź Špańskeje. Běžy pótom do pódwjacornego směra pó Iberiskej połkupje pśez špańske města Aranjuez, Toledo, Talavera de la Reina a Alcántara kaž teke pśez portugalske město Santarém. Skóńcnje se blisko Lissabona do Atlantiskego oceana wulewa.
Nejwětšy móst pśez Tajo jo Ponte Vasco da Gama w Lissabonje, kótaryž jo z cełkowneju dłujkosću wót 17,2 km nejdlejšy móst w cełej Europje. K nejstaršym mostam pśez rěku słušatej romski Puente de Alcántara a srjejźowěkowy Puente de San Martín w Toledo.


text:
Kadra:
Bramkarze: Łukasz Bartoszyk , Łukasz Wawrzusiszyn, Piotr Wojtowicz
Obrońcy: Łukasz Chwała , Paweł Chwała Piotr Joniec ,Grzegorz Anioł, Marcin Kordas , Marek Misiewicz, Rafał Myszkowski, Tomasz Sioma, Marcin Stefek, Marek Zubrzycki
Pomocnicy: Maciej Banaś, Sebastian Brytan , Tomasz Ciećko ,Łukasz Chwała, Tomasz Raczkiewicz, Bartosz Stefanik, Piotr Wójcik, Piotr Zajączkowski
Napastnicy: Ireneusz Baran, Kamil Droździel, Jacek Kusiak, Przemysław Wawryca, Wojciech Wawrzusiszyn, Paweł Zatorski
Wyniki Tomasovii:
Strzelcy bramek dla Tomasovii: 25 - Kamil Droździel, 10 - Paweł Zatorski, 9 - Tomasz Ciećko, 4 - Bartosz Stefanik, 3 - Piotr Wójcik, 2 - Sebastian Brytan, 1 - Maciej Banaś, Jacek Kusiak, Marek Misiewicz, Przemysław Wawryca
Trenerzy, którzy prowadzili zespół Tomasovii w sezonie 2007/08: Zbigniew Kuczyński


text:
Serbski kulturny archiw je jenički zjawny archiw za serbske a sorabistiske dokumenty a zběrki. Kaž tež biblioteka nasta archiw na zakładźe zběrkow bywšeje Maćicy Serbskeje. Wulki dźěl archiwalijow tworja zawostajenstwa serbskich prócowarjow, wědomostnikow, spisowaćelow, wuměłcow a komponistow Delnjeje a Hornjeje Łužicy. Dalši wažny wobstatk je aktowy archiw Domowiny wot jeje załoženja w l. 1912 hač do l. 1989. K tomu přińdu podłožki serbskich towarstwow, na př. Maćicy Serbskeje, studentskich zjednoćenstwow, chórow, „Sokoła“ kaž tež někotrych kubłanišćow a institucijow NDRskeho časa. Wuznamne mjez wobstatkami su nahladne zběrki fotografijow, zawostajenstwa fotografow, zynkopaski, widea a filmowe nahrawanja. Nimo toho zběramy kwalifikaciske dźěła, nowinske wurězki, plakaty a programowe zešiwki. Tute schowamy a spřistupnjamy k historiskemu slědźenju. Runje tak tworja wone zajimawy pokład za načasne serbske kulturne žiwjenje.
Wulki dźěl wobstatkow w Serbskim kulturnym archiwje su dary. Wjeselimy so přez kóždy předmjet – dopisy, protokole serbskich towarstwow, fotografije, amaterske filmy, dopomnjenki, z kotrymž wudospołni so wobraz našich stawiznow a kultury.
Wotewrjenske časy:
Póndźelu 8.00 – 15.30 hodź., wutoru 10.00 – 15.30 hodź., srjedu 8.00 – 15.30 hodź., štwórtk 10.00 – 18.00 hodź., pjatk 8.00 – 14.00 hodź.
Při wobšěrnym naprašowanju prosymy wo předpřizjewjenje.» Wužiwanski porjad» Popłatkowy porjad


text:
Witajśo k nam do Chóśebuza
Wó pśedewześu Cottbusverkehr a wobchaźe w Chóśebuzu a wokolnosći
Cottbusverkehr jo wobchadowe pśedewześe, kótarež wobsłužujo wósobowy bliskowobchad w Chóśebuzu a pódwjacornem źělu wokolnego krajnego wokrejsa Sprjewja-Nysa. Cottbusverkehr jo komunalny zawod, ako jo organizěrowany we Wobchadowem zwězku Barliń-Bramborska (VBB). Stakim mógu se pśez awtomaty Cottbusverkehr kupiś tikety za cełu Bramborsku a za Barliń.
Cottbusverkehr póbitujo Chóśebuzarjam a woglědarjam města Chóśebuza a regiona w krajnem wokrejsu Sprjewja-Nysa zjawnu mobilnosć. Naše elektriske a buse pólěpšuju měsćańske žywjenje, pśinosuju k zachowanju wobswěta a pówušuju kwalitu žywjenja.
Z elektriskimi a busami pśedewześa Cottbusverkehr dojśpijo drogowaŕ kuždu cel w Chóśebuzu. Něntejšna seś elektriskich ma pěś linijow (1, 2, 3, 4, 5), z kótarychž jadna jězdźi jano kóńc tyźenja (TRAM 5). Busowe linije, z kótarychž jo 13 měsćańskich a 23 regionalnych, zwězuju město ze susednymi jsami ako z Depskom, Bórkowami, Dešankom, Móstom, Hochozu, Janšojcami a Barbukom.
Někotare turistiske cele, kenž dojśpijośo z wužywanim našych busow a elektriskich
Z TRAM 1 a 4 dojśpijośo pśez zastanišći Měsćańska promenada a Měsćańska hala centrum Chóśebuza z swójimi zajmnostkami.
Z busowymi linijami 46, 47 a 48 dojěźośo do Bórkow, źož móžośo póžywaś bajkojty woglěd Błotow z cołnom.
Z TRAM 2 dojśpijośo zastanišćo Droga Augusta Bebela. Na rowno tak pomjenjonej droze namakajośo Serbski dom a Serbsku kulturnu informaciju LODKA. Jadna stacija jěsnjej jo Měsćański muzeum.
Zastanišćo elektriskeje 2 jo teke pomjenjone Měsćański muzeum.
Z TRAM 3 móžośo dojěś do Statnego źiwadła na zastanišću Schillerowa droga.
Woglědajśo k nam do Dolneje Łužyce!


text:
Důnaj
Důnaj (łać. Danubius, mjym. Donau, słow. Dunaj, madź. Duna, chor. Dunav, serb. a buł. ДyHaB, rum. Dunărea, ukr. ДyHaй) – drugo (pjyrszo je Wołga) nojdugszo rzyka we Ojropje. Je 2845 (uod Donaueschingen) lebo 2888 (uod Furtwangen) km dugo a mo 795 686 km² wjyrchu śćykańo.
Zdzůdło mo we Mjymcach a płyńe uod zachodu na wschůd bez 10 państwůw: Mjymcy, Austrijo, Słowacyjo, Madźary, Chorwacyjo, Syrbijo, Růmůńijo, Bułgaryjo, Mołdawijo a Ukrajina. Důnaj wpado do Czornego Morza. Nojwjynkszym dopływym Důnaju je Ćisa, a nojwjynkszym mjastym nad rzykům - Budapeszt.


text:
Nojdostojniyjsy Księze Kardynale, nas ukochany Arcypasterzu.
W imiyniu całyj nasyj parafii witom Wos z nojwiynksym sacunkiym i wielkom radościom.
Dziynkujymy nojpirwyj Bogu, Wom Eminencjo i syćkim, ktorzy swojom modlitwom,
ciyrpiniym, hojnymi ofiarami przycynili sie do tego coby w nasej parafii budowano dom Bozy.
Ciesymy sie łogromnie, ze przyjoneś nase zaprosynie i przybyłeś wmurować kamień
wyngielny do nasego kościoła poświeyncony przez nasego umiłowanego Łojca Świyntego
Benedykta XVI.
Prosimy Ciebie Eminencjo cobyś tom swojom łojcowskom rynkom pobłogosławił
nasyj parafii, Ksiyndzu Proboscowi i syćkim ludziom dobrej woli.
My zaś łobiecujymy ze bedymy łoryndować za tobą u Nojświyncyj Paniynki i nasego
ukochanego Łojca Świytego Jana Pawła II, ktory spoziro na nos z Domu Łojca.
Scynś Wom Boze.


text:
Ekwador
Ekwador (španisce República del Ecuador, kičwa Ecuador Mamallakta) je njewotwisny stat při Ćichim oceanje w sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Mjezuje z Kolumbiskej w sewjeru a z Peruwom w juhu. Stolica je město Quito, kotrež leži w Andach we wysokosći wot 2850 metrow. Najwjetše město je pak w runinje při pobrjoze Pacifika ležacy Guayaquil (2,2 milionaj wobydlerjow). Mjeno dósta kraj po ekwatorje, kotryž přeběži stat ze zapada do wuchoda. K Ekwadorej słušeja tež 1000 km wot pobrjoha zdalene Galapagoske kupy z jónkrótnej fawnu a floru.
W Ekwadorje knježi zasadnje tropiska, włóžna klima, wosebje w přimórskej runinje a w Amaconasowej nižinje we wuchodźe. Na wysočinje w srjedźišću kraja je pak zymnišo a chětro sucho. Najwyši wjeršk Ekwadora je wulkan Chimborazo (6.310 m), kotryž je – ze srjedźišća zemje ličene – najwyše wuhorbjenje na swěće.
Najwjetše města su :
- Guayaquil – 2.196.800 wobydlerjow
- Quito – 1.648.100 wobydlerjow
- Cuenca – 277.000 wobydlerjow
- Machala – 216.000 wobydlerjow
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Argentinska | Boliwiska | Brazilska | Chilska | Ekwador | Guyana | Kolumbiska | Paraguay | Peru | Surinamska | Uruguay | Venezuela
Druhe teritorije: Falklandske kupy | Francoska Guyana | Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy


text:
Boliwijo
Boliwijo, Republika Boliwije (hiszp. Bolivia, República de Bolivia) – państwo we Americe Połedńowyj. Grańica mo ze Brazylijům, Paragwajym, Argyntynům, Czile a Peru. Ńy mo dostympu do morza. Teryn sam uobniżo śe ze zachodu na wschůd. Nojwyższy wjyrch - Sajama, 6520 m n.p.m. Uod uzyskańo ńypodległośći we wyńiku wojyn Boliwijo utraćiła tajla swego dowńijszygo terytorjům: we 1884 dostymp do Uoceanu Spokojnygo na rzecz Czile, we 1903 rygjůn Acre, kery zajyła Brazylijo, a we 1935 Chaco, kery zajůn Paragwaj. Wjynkszość ludnośći to Indjanery ze plemjůn Keczua (33%) a Ajmara (30%), krům ńich Metysy (25%) a bjoli (25%). Důminůje katolicyzm wyznowany bez 92,5% Boliwjanůw. Bez dugi czas podstawům gospodarki bůło wydobyće cyny, a spodek jeij cen wyołoł sam srogi kryzys we gospodarce.


text:
JO! dlô kaszëbsczégò Linuksa
Pòd parolą “JO! dlô kaszëbsczégò Linuksa” mómë zrëszoné starnã wspiarcô dlô kaszëbsczégò Linuxa. Jak narô blós z jednëma pòdstarnama dolmaczënkù pùltu KDE na kaszëbsczi.
Ò sami deji pisôł ju Michôł ù se, a jô sóm na fòrumie przë starnach
Kaszubia.com. Fòrum to òstałó zrëszoné z mëslą ò kaszëbsczim Linuxe – mòże jeden, czë drëdżi czëtińc to ju dozdrzôł. Nie je mòżno gwës narô rzec ò wiôldżi aktiwnocë na nim, je òno narô (dlô naju dwóch) placã do archiwizowaniô rozwiju sami ùdbë – mòże z czasã sã to jesz jakò rëszi. (Dodòné pòzdze: fòrum òstało zamkniãté bez zwëczajny felënk lëdzi do wespółrobòtë) Cawnota wëzdrzi jak narô tak, że kòncentrëjema sã na dolmaczënkù desktopù KDE, bë chòc z tim póńc do przódkù ë wëdostac z niegò – z czasã – fùlwôrny kaszëbsczi pùlt. Paralerno dodôwômë téż naji dolmaczënczi do ùdbë Ubuntu Linux, bë na nen ôrt wëdostac jak narô chòc jedną distribùcëjã jakô bë zamëkôła w se dzéle w kaszëbsczim jãzëkù.
Czas pòkôże jak sã to rozwinie. Mògã òd se le rzec, że te robòczé dzéle jaczich ju ù se na kòmpùtrach brëkùjemë wëzdrzą fejn ë są w sztãdze kąsk pòdbùdowiwac do dzalszi robòtë.
Wicy wëdowiédzë pò kaszëbskù:
linuxcsb.org kde.linuxcsb.org
- KashubianTeam przë Ubuntu


text:
- Mitja Okorn
- Maciej Stuhr, Agnieszka Wiedlocha, Piotr Glowacki, Weronika Ksiazkiewicz, Tomasz Karolak, Danuta Stenka
- Lukasz Palkowski
- Grzegorz Damiecki, Piotr Glowacki, Cezary Lukaszewicz, Katarzyna Sawczuk, Mateusz Malecki, Maciej Stuhr, Paulina Szostak, Malwina Buss, ...
- Janusz Majewski
- Maciej Stuhr, Sonia Bohosiewicz, Natalia Rybicka, Anna Dymna, Wojciech Pszoniak, Wiktor Zborowski
- Weronika Migon
- Katarzyna Maciag, Joanna Kulig, Maciej Stuhr, Pawel Malaszynski, Czeslaw Mozil, Michal Zebrowski, Krzysztof Globisz, Cezary Kosinski, ...
- Wladyslaw Pasikowski
- Maciej Stuhr, Ireneusz Czop, Zbigniew Zamachowski, Danuta Szaflarska, Jerzy Radziwilowicz, Zuzana Fialová, Wojciech Zielinski, Danuta Borsuk, ...
- Marcin Krzysztalowicz
- Marcin Dorocinski, Maciej Stuhr, Sonia Bohosiewicz, Weronika Rosati, Andrzej Zielinski, Bartosz Zukowski, Alan Andersz, Andrzej Mastalerz, ...
- Juraj Nvota
- Jirí Mádl, Michaela Majerníková, Maciej Stuhr, Jan Budar, Ondrej Vetchý, Katarzyna Chmara, Marek Geisberg, Martin Geisberg
- Mitja Okorn
- Maciej Stuhr, Roma Gasiorowska, Tomasz Karolak, Agnieszka Dygant, Piotr Adamczyk, Katarzyna Zielinska, Pawel Malaszynski, Katarzyna Bujakiewicz, ...
- Malgorzata Szumowska
- Julia Jentsch, Peter Gantzler, Maciej Stuhr, Andrzej Hudziak, Izabela Kuna, Rafal Mackowiak, Malgorzata Hajewska, Renata Dancewicz, ...
- Dariusz Jablonski
- Jirí Machácek, Zuzana Fialová, Marian Dziedziel, Mieczyslaw Grabka, Jerzy Radziwilowicz, Lech Lotocki, Maciej Stuhr, Marek Litewka, ...
- Robert Wichrowski
- Karolina Gruszka, Jan Frycz, Maciej Stuhr, Robert Wieckiewicz, Jakub Tolak, Piotr Borowski, Marcin Dorocinski, Bronislaw Wroclawski, ...
- Wojciech Smarzowski (AKA Wojtek Smarzowski)
- Marian Dziedziel, Iwona Bielska, Maciej Stuhr, Pawel Wilczak, Bartlomiej Topa, Tamara Arciuch
- Jerzy Stuhr
- Jerzy Stuhr, Malgorzata Zajaczkowska, Maciej Stuhr, Barbara Kaluzna, Roma Gasiarowska, Andrzej Chyra, Krystof Globisz, Marzena Trybala
- Olaf Lubaszenko
- Maciej Stuhr, Cezary Pazura, Michal Milowicz, Miroslaw Zbrojewicz, Anna Mucha, Wojciech Klata, Miroslaw Baka, Monika Ambroziak, ...
- Krzysztof Kieslowski
- Jerzy Stuhr, Zbigniew Zamachowski, Henryk Bista, Olaf Lubaszenko, Maciej Stuhr, Anna Gornostaj, Cezary Harasimowicz, Daniel Kozakiewicz


text: LpImię i nazwiskoSumaSPBielawaJedina ZdrójJugówWalimLeszek KeplingerSławomir SzelMarcin SzatanikJarosław GajbGrzegorz RedaA. GlistaJarosław WitkowskiDamian WolakWojciech MniszHarry PotterRafał MelińskiMirosław HebdaRoman RomelczykPiotr KuropkaKrzysztof GabrysiakŁukasz JurgaM. MaćkowskiJ. MaczkaP. WołekTomasz ŁuczyńskiM. BurdaTomasz KurowskiS. FintzPiotr NowożyckiMariusz KoziarskiMarcin KarandysJarosław NiedźwieckiMariusz ZuterekAndrzej SawickiPatryk ZuterekPaweł PawlaczekDamian PalecznyRobert PłodzieńTomasz KołodziejczykKewin MieczakowskiWitold ToporowskiDaniel MarkiewiczKrzysztof OpławskiKrzysztof PawlakJarosław KeplingerDominik NerŁukasz JewułaRafał KosickiMarcin WaligóraMateusz BoczulaBartosz PawarskiJakub FurmańskiKrzysztof SiermińskiTomasz WójcikPiotr HatlaśGrzegorz CieślikTomasz MałozięćGrzegorz FarynaKuba DąbrowaSebastian MigałaMarcin GniteckiAdam IdziPaweł LerchAdam DudiakJakub ŻuberekMateusz SompolskiMaciej SkubijMichał WeglowskiPrzemysław OdziomekMichał KlimuntowskiSebastian BieleckiMichał TutakŁukasz WójcikDamian SosnowskiMaciej SzeglowskiTomasz KulejŁukasz PierógEugeniusz SłabyMarcin PasekPiotr GładyszMarcin KusiakPrzemysław RudzkiMarcin PieszakBartosz KocjanTomasz PoznańskiŁukasz MajewskiMarcin SteblejSebastian KabałaDaniel SteblejMarcinJacek MichalskiLutomiaGrzegorz ZielińskiMariusz KondraciukGrzegorz BoruczkowskiEryk JendrzejakPaweł ŁysońRafał DzikiMichał SzymczakOskar GórskiKrzysztof TrybusMariusz SkwarkJakub GiarekWładysław JastrzębskiAnita BrzykPaweł ŁodkowskiTomasz MalawskiMarcin AdamczykMarcin NiebrzydowskiMichał SzabłowskiŁukasz JackowskiPiotr IdziMichał SzymańskiBartosz JagielnickiPatryk OpławskiŁukasz BrykMarcin berlikŁukasz JedorowiczPiotr krzysztofikBartłomiej WysockiPiotr WegrzynowskiJacek JanowskiJakub Dąbrowa