text:
Francek Fyrtok 1.03.1922
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Te terazniejsze ôstatki były na nic. W te insze roki toch na ôstatkach podargoł dwa kapudroki, a tego roku jakoś nie mōm szczyńścio. A przeca do dziouszej polityki ciōngnie mnie jak wilka do lasu. Dziepiero, jak sie ôstatki kōńczōm to dziouchy mi piszōm, żebych prziszeł na kreple, abo na cōmber. To jest tak samo, jak by mie zaprosili na kermasz, a nie dali mi łyżki. Zaprosić trzeba zawczasu.
Jedna dzioucha i to z Ôrzegowa zaproszo mie na kreple, ale cōż kedy antresy nie napisała. Co mi z tego przijdzie, jak mi napisze, iże Walp …. mi bardzo przaje, abo że w Ôrzegowie sōm dziouchy jak leluje? To jest tak samo jak bych patrzoł na bōnbōn za szybkōm u kupca. Jeśli Walp w Ôrzegowie robi małe dziurki w pōńczochach, to niech napisze antresa.
Kolōnia sanitarna ôchotniczej straży ôgniowej w Chropaczowie zaproszo na tańce wszystkich koleksōw z „Kocyndra”. Koleksy siee porozłazili; Hanys wyjechoł, Karlik dostoł ôd libsty pismo, a jo, jedyn Fyrtok na cało kolōna, to trocha zamało. Straż ôgniowo pisze, iże kolōna sanitarno słado sie z dziouch. To bardzo dobrze. Ale wiela tam dziouch noleży? Jak jo siebie znōm, to może być ze sztyry mōndele, to wszystkim dōm rada, i bydōm zakōntynt, ale jak ich jest wiyncej? Przeca jo sie też musza szanować. Jak by sie wszystko rozgziło, coby wtedy zrobiła straż ôgniowa za swojōm kolōnōm sanitarnōm? Czy mo dośc sikowek żeby wszystkich uspokojić?
Jedyn przociel ze Zdzieszowic pisze, iże ôficer ôrgeszowy Maus mieszko i Porady i rozdowoł kopfszicery, rynkawice. W cukrowni jest 50 ôrgeszowcōw. Na Kolōnji kole banhofu założyli już 12 flaterminōw. Kajindziej też zakładajōm flaterminy. Przociel pisze dalej, iż te miny eksplodujōm bez elekstryki za 9 miesiyncy. – To jest tak, „Kocynder” tak długo nie wychodził, koleksy stali sie uchodźcami, skiż tego ôrgeszowcy wszyńdzie paskudzōm, gospodarze zaś bojōm sie wziōńść kłōnicy, a jak dzioucha zrobi jedyn jedyny fałszywy krok, to bez cołke życie jej szkodzi.
Inny przociel Fyrtoka pisze z Lipin, co bych coś wesołego napisoł ô Lipinach. Ale pismo przociela jest smutne bo w Lipinach roztōmajite „verejiny” sie dźwigajōm i agitujōm przeciw Polsce, a koleksy śpiōm. Jak z tego co wesołego napisać? Jednymu z naszych koleksōw urodziło sie szesnoste dziecko. Kwoli tego zaroz do Lipin przijechoł niymiecki misjōnarz, i zrobił Niymcōm polityczne kozanie, iże mało dzieci majōm. Keby nie tyn szesnosty radośnik u koleksa, niymiecki misjōnarz, byłby prawił ô czym inszym, ale tak, to Niymcōm musioł przipōmnieć dobry przikład Krōnprinca bez wojna we Francji. Teroz Niymki wzdychajōm co by kożdy Niymiec był Krōnprincym.
Z Pszczyny Zeflik Zeflikowski sie też ôdezwoł, bali przisłoł mōj rodzōny „Cōmber” z przed 12 lot, bo zapōmnioł, iże co jo roz puszcza, tego już nie chytōm. Ale Zeflik z Pszczyny jest gryfny chłop. Pisze i wybiciu ôkiyn żydowskich w Pszczynie. Hackynkreuzlery co tak pscyńskim żydōm ôkna i szyldy zamalowali, zrobili źle, skiż tego Zeflik prosi ô litość lo żydōw. Bez zima nie trza w tak ciynżke mrozy ôtwierać dzwierzi żydowskego sklepu, bo by sie żyd mōgł zaziōmbić, a bez lato też nie, bo by żydowi na wlatowało kupa much. To jest nojlepszy lek i recepta, jakōm Zeflik wszystkim poleco. Nasze Kobiety powinne to piersze spokopić. Skoro Zeflik dowo take piekne dorady, to trzeba bydzie go w Pszczynie ôdwiedzić. Bo i Pszczyna jest fajne miasto, a „jak sie jedzie do Pscyny to aze syny bzyncōm”.
Tożech już wszystke pisma przeczytoł, alech jeszcze nie napisoł ô bolu w Katowicach. Był to prowdziwy cōmber, bo jyno stare babki tańczyły. Niekere były ôbleczōne w gardinki, a tak rzympoliły, że na drugi dziyń gospodorz musioł trociny wymiatać.
Francek Fyrtok.


c: text/html

text:
Wjetšina čitarstwa znaje Marju Młynkowu (1934–1971), kotraž je před połsta lětami zemrěła, předewšěm jako prozaistku zběrkow kaž »Dny w dalinje« (1967) abo »Za płotom« (1977). Wona pak je tež serbsku literarnu kritiku na nowy schodźenk pozběhnyła. Franc Šěn je so w dosłowje druheho zwjazka Zhromadźenych spisow Marje Młynkoweje w lěće 1994 tež z jeje skutkowanjom jako literarna kritikarka rozestajił. Wurězk tule podamy:
Kritisku literarnu debatu je Marja Młynkowa sama wjacore lěta sobu postajowała. Wot spočatka lěta 1961 recensowaše wona z wobdźiwajomnej konsekwencu prawidłownje nimale wšě nowowudaća hornjoserbskeje prozy. Přeco hišće swojemu pedagogiskemu započatkej zawjazana pisaše najprjedy jenož do časopisa Serbska šula. Jeje prěnje kritiki běchu móhłrjec analytiska pomoc za wučerjow a pokazki za wužiće wobjednanych knihow w šulskej wučbje. Wotpowědujo tehdyšemu ideologiskemu zwužiwanju literatury w šuli wobchadźa tež wona spočatnje z wuměłskim słowom kaž z ilustraciju historiskich a aktualnych towaršnostnych podawkow, problemow, zjawow a procesow. Njehladajo na to rozeznawaja so hižo jeje prěnje recensije napadnje wot dotalneje literarnokritiskeje praksy, kiž wšitko serbsce pisane chwalobnje witaše. Ze swojim swědomitym a kritiskim wobjednanjom literarnowědnych prašenjow pokazowaše chětro strózbje na poradźene a na po jeje měritkach słabe stronki nowinkow serbskeje prozy, je měrjo na dotal docpětym a na přikładach z druhich literaturow. Serbscy spisowaćeljo pak njemějachu jeje ćichi hłós hišće kedźbu; wučerka a spisowaćelka Marja Kubašec skoržeše na 11. zeńdźenju Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny znowa, zo nimamy serbsku literarnu kritiku. To bě w septembrje lěta 1963. Marja Młynkowa, kiž bě z dopisanjom wobšěrneju powědančkow mjeztym wažne nazhonjenja w spisowaćelenju nazběrała, reagowaše na tajku ignorancu z wěcownym, ale zdobom sebjewědomje-energiskim přinoškom »Wo wužitku literarneje kritiki za wuwiće serbskeje literatury přitomnosće« na awtorskim schadźowanju serbskeho nakładnistwa. Wuchadźejo z trochu přeabsolutnje zrozumjeneje predestinowanosće spisowaćela za wědomostnje fundowanu literarnu kritiku chcyše rozputać »hibanje literarneho analyzowanja našich dotalnych knihow«: »Literarna kritika z wjacorych pjerow, njebojazna a sprawna we wotkrywanju sylnosćow a słabosćow, kotraž ma zdobom podźěl na přemyslowanju awtora, wučisći atmosferu, wukristalizuje jadrowe problemy, pozitiwne a negatiwne strony noweho dźěła, wona twori sobu objektiwne měnjenje wo towaršnosći a wuměłskej hódnoće knihi.« Swoju rěč, złožowacu so na »hišće na započatku wuwića« stejacu marxistisku literarnu wědomosć, zakónči z citatom wo imaginarnym we wuměłstwje z knihi »Von der Notwendigkeit der Kunst« awstriskeho spisaćela a politikarja Ernsta Fischera, wažneho rozmołwneho partnera kritiskeje čěskeje inteligency w 1960tych lětach. W Serbach bě z Fischerom lěto prjedy argumentował Jan Rawp w swojim pledoajeju za profesionalnu serbsku wuměłsku kulturu »Wo problematice serbskeho kulturneho wuwića«. Młynkoweje pospyt, »budźić zjawne literarne žiwjenje«, bě – móže być – jenička reakcija na Rawpowe rozpominanja wo dialektice kulturneho wuwića: »Mjez konkretnym spisowaćelowym dźěłom a kritikarjowej analyzu wobsteji dialektiski poměr wotwisnosće. Bjez woprawdźiteje eksaktneje analyzy spisowaćeloweho dźěła njebudźe kontinuowaceho wuwića literatury. Tohodla dźě njeje njeznaty w Serbach tamny njespokojacy zaćišć, zo tón abo tamny spisowaćel na blaku tepta, zo so prawje njewuwiwa k přeco wyšim wukonam. Runje w nětčišim stadiju literarneho wuwića, hdyž je telko młodych, kiž su startowali abo hišće chcedźa startować, je trjeba literarneje kritiki.« a »Kritika a sebjekritika stej wobstatk w produkciji, stej motor we wuwiću cyłeje towaršnosće ...«
Trochu hinaši wid na zrodźenje serbskeho nowinarstwa
Wo nastaću a rozwiću serbskeho narodneho hibanja nimamy dotal stawiznisku knihu. Poćahi mjez hłownymi akterami bychu w njej wažnu rólu hrali. Handrij Zejler (1804–1872) a Jan Pětr Jordan (1818–1891) přisłušeštaj rozdźělnymaj generacijomaj. Wobeju wjaza kopa samsnych předewzaćow – načasna serbska gramatika, hornjoserbsko-němski słownik, zběranje ludowych pěsni, wudaće antologije »Serbskich basnjow« a cyle bjezposrědnje załoženje serbskeho nowinarstwa.
Awtor stawiznow serbskeho nowinarstwa Walter Rauch bě přeswědčeny, zo sakske zarjady tajke załoženje njehaćachu, ale zo falowachu prosće serbscy iniciatorojo. Přiznawa wšak, zo měješe Budyska krajna direkcija k tomu stajnje wobmyslenja. Lokalni němscy nakładnicy zaso widźachu w nastaću serbskich periodikow konkurencu za swoje němske žurnale a na př. wudaću serbskeje protyki lětdźesatki dołho zadźěwachu. Situacija po 1836 bě přez to přihódniša, zo zasydlištaj so w Budyšinje młodaj cuzaj předewzaćelej – Friedrich August Reichel z Lubija a Gustav Adolf Schlüssel z Lipska, kotryž tradicisku Wellerec kniharnju přewza.
W Serbskim seminarje w Praze wotmě so 30. nowembra 2018 III. Praski sorabistiski sympozij, zarjadowany wot Towarstwa přećelow Serbow z podpěru magistrata čěskeje stolicy. Tema bě Jan Pětr Jordan (1818–1891), wuznamny akter serbskeho narodneho wozrodźenja a jeho doba. Na tutym mjezynarodnym wědomostnym zeńdźenju wustupichu z přednoškami ze serbskeje strony třo Maćicarjo a direktor Lipšćanskeho sorabistiskeho instituta, třo wědomostnicy z Pólskeje, z čěskeje strony zastupjerjej akademije wědomosćow, třo z Karloweje uniwersity a serbofil z Libereca.
Měrko Šołta poda k hižo husto wobjednanemu přirunanju Smoler a Jordan nowe aspekty a druhi wid na rozwiće narodneho hibanja, na př. kak Jordan jako moderny žurnalist, nakładnik a uniwersitny docent něšto staršemu Smolerjej pokaza, zo njedyrbi so kaž Zejler stać z duchownym w serbskej holi, ale móže so zežiwić jako swobodny literat a wučomc. W Lipsku w redakciji Jordanowych lětopisow přiswoji sej know-how za swoje pozdźiše redaktorske a předewzaćelske dźěło. Napjatu stawiznu poćaha mjez Zejlerjom a Jordanom wobswětli dr. Franc Šěn w zwisku z nastaćom a wudawanjom Jordanoweho serbskeho tydźenika a kulturneho měsačnika. Zamóžnosć Jordana jako literarny kritikar pokaza Šěn na přikładźe wěcywustojneje recensije Zejlerjoweje lyriki.
Tutej rukopisnej chronice wěnowaše so wustajeńca w bywšej kuriji. Na wulkich płatnach při sćěnach wjacorych rumow běchu wšě 192 stronow łaćonskeho kodeksa zwobraznjene. Tysac lět stare mjeńše a wjetše eksponaty spřitomnjachu wopisane stawizniske podawki a wobstejnosće doby. Přełožene wujimki k čitanju a słuchanju na awdijowym přewodniku zmóžnjachu so zanurić do němsko-słowjanskeho swěta před lěttysacom. Wusahowace eksponaty běchu za mnje Freisingske wučbne teksty za misionske dźěło mjez Słowjanami, fragment t. mj. Damiloweje chroniki, wulki drjewjany pohanski bójski idol z dwěmaj hłowomaj z Tollenseskeho jězora, kapsny pohanski přibóh z wokoliny Eislebena a złoćany debjenski rjećaz z kupy Hiddensee.
W lěće 1974, składnostnje 400. róčnicy wuńdźenja Albina Mollerowych spěwarskich z małym katechizmom, zestaji dr. Frido Mětšk w 9. čisle Rozhlada »Časowu tabulu k stawiznam a wo wosudach prěnjeho serbskeho ćišća«. Składnostnje lětušich 400. posmjertnin Albina Mollera poskićam podobny přehlad, kiž wobsahuje nowe fakty a nowe prašenja wokoło prěnjeje serbskeje knihi.
narodźi so Albin Moller w Tšupcu jako syn zastojnika městneho stawoweho knjejstwa.
W zapisu studowacych na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru jewi so Albinus Mollerus Kalowensis. Swójba bě drje do Kalawy přećahnyła a tam wopyta wón łaćonsku šulu.
zapisa so Moller do matrikle uniwersity we Wittenbergu jako Albinus Mollerus Straupicensis.
Nimo teologije studowaše matematiku, ze studijnym předmjetom astronomija, a hudźbnu teoriju.
Moller je krótki čas farar w Hornjej Łužicy, w Hrabowej pola Njedźichowa. Zastaruje magistrat města Kalawy lětnje z protyku a dóstawa za to 12 krošow.
wuńdźe w Zhorjelcu Calendarium Ecclesiasticum & HOROSCOPVM PERPETVVM. Ein ewigwerender Calender. Erstlich mit den vnbeweglichen Festtagen der allgemeinen Catholischen Kirchen/ Sampt der Corrigirten Guelden zal ... Darnach besonder auff alle Jahr nach Christi Geburt der Sonnen Zirckel, ... Alles zu nutz vnd gebrauch gemeiner Christenheit, wehrend von Anfang der Geburt Christi biss zum Ende der Welt. Do změny časoweho ličenja w lěće 1582 přez bamža Gregorija a hišće w 17. lětstotku bě tajka cyrkwina protyka wužitna za wuličenje termina jutrow a druhich cyrkwinskich swjedźenjow – z pomocu njedźelneho pismika a złoteje ličby. Jeje spisar bě Bartholomäus Scultetus.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sprjewiny Doł (wjes)
Sprjewiny Doł (němsce Spreetal) je sydlišćo w sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin a słuša ke gmejnje ze samsnym mjenom. Je ze 113 wobydlerjemi[2] najmjeńši wjesny dźěl a jenički, kotryž so ani při Sprjewi ani při Sprjewicy njenamaka.
Wjes leži w sewjeru gmejny mjez Sprjewinodołskim jězorom a Čornej Pumpu blisko hranicy z Braniborskej. Zapadnje wsy wjedźe zwjazkowa dróha 97 z Grodka do Wojerec.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
Bórk | Bórkhamor | Drětwja | Nowa Wjes | Nowe Město | Sprjewiny Doł | Šprjejcy


text:
Tychy: Wpod z narkotykami i chcioł przekupić szandarōw
Tyscy szandarzi chyciyli chopa, co mioł przi sobie narkotyki. Coby uniknōńć ôdpowiedzialności, 26-latek prōbowoł przekupić policyjōnōw. Do „prziwarcio ôka” na popołniōne przestympstwo, wachtyrzi prawa mioł „przekōnać” 100 złotowy banknot. Za prōbã skorumpowanio mōndurowych chycōnymu grozi nawet 10 lŏt heresztu.
Policyjōny z zespołu wywiadowców tyskij kōmyndy wylegitymowali 26-latka skuli podyjzdrzynio posiadanio ôd niego narkotykōw abo inszych postrzodkōw. Chop zaroz zachowowoł sie barzo nerwowo. W czasie ôsobistyj kōntrole policyjōny znodli przi nim amfetamina, z keryj szło narychtować 45 „dziołkōw” dilerskich i pŏrã pilōw ekstasy. Po chycyniu 26-latowy tyszōn prōbowoł sie „retować”, ale pogorszōł swoja sytuacyjo. Chop prōbowoł wrynczyć policyjōnōm 100 złotych i prosiōł, coby mu „darowali”. W tyn spusōb popołniōł dalsze przestympstwo. Za prōbã skorumpowanio mōndurowych może przepyndzić w hereszcie nawet 10 lŏt.
Foto: KMP Tychy


text:
Efekt Coriolisa
Efekt Coriolisa – efekt kery do śe uobserwować we tych ukłodach uodńeśyńo, kere śe zwyrtajům. Uobjawjo śe tym, co ćoła we takim ukłodźe ńy poruszajům śe po prostyj, ino zakryncajům. Zdowo śe, co zakryncajům skiż dźołańo jakij śůły. Je to śůła pozorno, kero lo uobserwatora s poza ukłodu ńy fůnguje. Lo uůnygo to ukłod zmjyńo rozlygowańy a ćoło poruszo śe po prostyj, do zgody ze pjyrszům zasadům dynamiki.
Śůła Coriolisa idźe porachować podug mustra:
Ze uůnům śůłům je zwjůnzany szwůng Coriolisa:
Uoznaczyńo: m – masa ćoła, v – uůnygo gibkość, w – gibkość kůntowo ukłodu, a – wektorowy iloczyn.
Na Źymji skirz dźołańo uůnygo efektu woda we badywańe kej ślatuje do gulika zwyrto śe do zgody ze ruchym wskozůwek zygora na połedńowyj půłkugle, a na uopy do ńij na půłnocnyj půłkugle. Na růwńiku ślatuje rajn, bes zwyrtańo. Tak samo zwyrto śe wjater we cyklůnach.
Skirz efektu Coriolisa we balistyce bjere śe poprowka, coby ńy trefić mino.


text:
Lubosć pytaś
Lubosć pytaś (z pódtitelom Antologija dolnoserbskeje literatury) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1980 w seriji Kapsne kniglicki, cysło 122. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Naglowa. Ilustrěrowała Sofija Natuškec.
Antologija Lubosć pytaś jo tśeśa z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. Zestajaŕka antologije, Ingrid Naglowa, jo w pśedsłowje napisała: Dolnoserbske awtorysu se dali na drogowanje po slědach lubosći a su pytali w myslach a zacuśach blišego a dalšego suseda, su ślěźili za problemami a jich rozwězanim, aby namakali stawizny a stawiznicki – wšedne a njewšedne – godne pak k napisanju sebje a drugim k zabawje a k pśemyslowanju[1].
W toś tych knigłach su wulicowańka, tšojeńka a teke jadno graśe: Jurij Koch jo pśepisał graśe Miny Witkojc Fryco a Majka z 1935. Jurij Koch jo pytał w starych manuskriptach Miny Witkojc a jo wunamakał, až mogu se z toś tych staršych źěłow, gaž se wobnowje, teke za naš cas wjele wěrnosćow wucytaś[2].
Wopśimjeśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Ingrid Naglowa, Pśedsłowo
- Saša, Mano
- Roža Šenkarjowa, Bella ciao
- Cosima Strakojc, W cuzbje na synach
- Werner Měškank, Lěc starjejšej stej zabyłej...
- Ingrid Hustetowa, Mojej pśijaśelce cu groniś...'
- Monika Pawlowa, Marija-Magdalena
- Hanelora Handrekojc, Styrli listy za Pawlinu
- Hync Rychtaŕ, Ako som se prědny a jadnučki raz ako Němc wuznał
- Herbert Nowak, Lenka
- Jan Juro Hajdaŕ, Nožkoweje druge wjelike drogowanje
- Jurij Koch / Mina Witkojc Fryco a Majka


text:
Jakŏ ta ślōnskŏ gŏdka mŏ być?
Ôd dugszego czasu ôsprawiōmy ô tym, jakŏ ta standardowŏ ślōnskŏ gŏdka mŏ być. Mōmy podstawy, to znaczy z wiynksza akceptujymy alfabet ślabikŏrzowy do zŏpisu ślōnskij gŏdki, ale co dalij? Co muszymy zrobić, żeby ôna zrobiyła dalsze kroki ku byciu jynzykym ze modernōm bazōm?
Skōńczyć z mitologijōm
Muszymy sie dać pokōj ze myślyniym mitologicznym. Słowniki skrziwiyły nasze myślynie ô tym, iże kedyś ludzie lepij gŏdali. Nōm sie zdŏwŏ, iże „pisać” to po ślōnsku „szkryftać” abo „szrajbować”, bo zapōminōmy, że te słowniki to sōm naprŏwdã słowniki gwarowe, co niy spisujōm tych słōw, co po polsku sōm podane na ślōnske. A ślōnskŏ gŏdka to niy gwara i te słowa tyż powinny być spisane. To, że jakeś słowo po polsku je podane na ślōnske, to niy znaczy, że nōm sie gŏdka zepsuła ani że my to słowo importowali ôd Polŏkōw. To słowo dycki sam było, bo ôno sie wziōnło z czasōw prasłowiańskich. To bez to po czesku mōmy psát, po słowacku písat', po serbochorwacku písati, po rusku пиcáTb (pisátʹ) i tak dalij.
I tak z wiynksza te słowa wyglōndajōm, niy ino pisać. Ślypie, gyra, bas, kichol, szwaja niy sprawiōm, że sie coś lepij powiy po ślōnsku, jak sie ich użyje. Styknie wejzdrzeć do tego, jak prawiyli ludzie dŏwnij. Ôni używali tych słōw, ale we kōnkretnych kōntekstach, a niy zawsze. Bo ôd tego te słowa sōm: żeby przekŏzać niymi jeszcze coś ekstra. Kichol to brzidki, wielki nos, szwaja to noga, co niy wōniŏ nojlepij, bas to srogi brzuch, itd.
Ftoś powiy, że uciykōm ôd ślōnskich słōw i gŏdka sie straci, jak tak by my mieli robić. Ino że pisać, ôko, noga, brzuch, nos, stopa to tyż sōm ślōnske słowa. Co z tego, że ône sōm tyż po polsku? Ślōnski to niyma antypolski. Ślōnski to niy polski, bez to czymu durch patrzeć sie na tyn polski? A ôkrōm tego dyć niy idzie gŏdać, że gŏdka sie straci, bo wiela takich pŏr słōw je? Dwadziścia? Trzidziści? Przecã gŏdka to je cołki skōmplikowany jynzyk, ôna mŏ wielaś tysiyncy słōw. I skuli tych trzidziestu ôna sie mŏ stracić? Takŏ słabŏ ôna niy je.
Take myślynie mitologiczne już nōm wziōnło cołke szymle ôdmiany słōw, bo zamiast patrzeć sie na ôdmianã, co jij używōmy we kożdym zdaniu, my sie wybrali pŏrãdziesiōnt słōw, co nōm sie zdŏwŏ, że ône definiujōm cołkõ gŏdkã. Wiela razy dzisiej pedzieliście szmaterlŏk, klopsztanga abo maszket? Jedyn? Zero? A gwarantujã, że ino dziś już pŏrã tysiyncy razy żeście ôdmiyniyli jakeś słowa. Znanie ino wieluś ślōnskich słōw niy dŏwŏ nic. Trzeba nojprzōd wiedzieć, co z niymi zrobić.
Kōniec z mitologijōm, kōniec ze patrzyniym sie na Polŏkōw, kōniec ze tracyniym sie gŏdki.
Pisownia
Muszymy wyrobić sie jedyn standard pisaniŏ. Na razie mōmy ślabikŏrz, co kożdy używŏ po swojymu. Jedyn sie używŏ wersyje ôkrōnyj, jedyn używŏ wersyje połnyj, jedyn pisze wersyjōm ôkrōnōm, ale dodoł sie dō nij jeszcze ekstra swojã literã, bo sie wymyślōł jakeś zjawisko fōnetyczne.
Pisownia niy zawsze musi sie we stu procyntach pokrywać ze wymŏwōm. Jakby my mieli ôznaczać kożde zjawisko we samym ino rejōnie industrialnym, to by my musieli wymyślić ekstra litery na uczyć/łuczyć, jakby/jagby, głowa/gowa, tego/tygo, strzylać/szczylać i pewnikym jeszcze wiyncyj jak dziesiyńć nastympnych wariantōw gŏdaniŏ. Bez to ôdpadŏ dodŏwanie liter do ślabikŏrza.
Skirz tego, iże na Gōrnym Ślōnsku miyszkŏ kole 5,2 milijōna ludzi, a z tego bez 4,3 milijōna miyszkŏ na terynach, kaj niy używŏ sie dyftōngōw ani ôpolskich głosek nosowych, nojlepij chyba by było uzdać sie, iże we normalnych publikacyjach pisanych standardowym ślōnskim, używaliby my ino ôkrōnego ślabikŏrza, to znaczy ô i ō, a litery interdialektalne ôstawiyliby my do tekstōw naukowych i publikacyji lokalnych.
Ślōnski zŏpis mŏ być prosty do nauki, a niy zmuszać dzieci do pamiyntaniŏ setek informacyji, co sōm im niypotrzebne. Jak bydzie im sie uczyć źle, to niy bydōm chciały ani pisać, ani gŏdać po ślōnsku. A jak dzieci niy bydōm chciały gŏdać, to fto bydzie gŏdać za sto lŏt, jak nŏs już niy bydzie?
Zebrać podstawowe słowa
Bydymy potrzebować słownika minimum. Słownik minimum to nojczyńścij używane słowa we danyj gŏdce. Porzōnd to je 1000-2000 słōw. Take nojczyńścij używane słowa idzie leko weznōńć z korpusu, przemyśleć i słożyć z nich podstawã do pisaniŏ po naszymu. Wiycie, jake je dziesiyńć nojczynstszych słōw ślōnskich? I, sie, to, na, a, w, do, z, jak, niy. Mało ślōnske, pra? A jednak ich używōmy dziynnie pŏrãdziesiōnt razy. I ani sie niy muszymy zastanŏwiać nad niymi, bo zarŏz wiadōmo, jak je napisać.
Dziynki takimu słownikowi (jak sie dō niego bydymy stosować), kożdŏ ôsoba, co czytŏ po ślōnsku, bydzie we kożdyj publikacyji widzieć ślōnske słowa tak samo napisane. A jak bydzie je widzieć tak samo napisane, to jij bydzie lekszyj czytać. A dyć wszyjscy chcymy, żeby kożdymu z nŏs sie leko czytało po naszymu.
Gramatyka
Muszymy spisać gramatyka. Tak jak żech napisoł wyżyj: niy dŏwōmy na niã pozōr i z pokolyniŏ na pokolynie cołke szymle ôdmiany sie tracōm, a za nie cisnōm sie do gŏdki szymle ôdmiany polskij. Jak niy weznymy myśleć ô gŏdce jak ô richtich jynzyku ze normalnōm gramatykōm, to we 2100 roku ôstanie ze ślōnskij gŏdki ino trochã słōw i żŏdnyj gramatyki. A ludzie, jak bydōm chcieli coś pedzieć po ślōnsku, to powiedzōm „Kryklałem szwaję, żarłem klapsznitę, słepałem tyj.”
Bez to muszymy słożyć nojprzōd małõ gramatykã ślōnskõ, a potym srogõ. We tyj gramatyce spisaliby my mustry ôdmiany ślōnskich słōw, spusoby stawianiŏ pytań, i wszyjske inksze cechy gramatyki ślōnskij gŏdki. Toć, że sōm pojedyncze ôpracowania, ale my muszymy spisać tã gramatykã niy z gowy – a take ôpracowania ślōnskij gramatyki sōm pisane z gowy i bez to w nich je połno felerōw – ino z dokumyntacyje. Ino takŏ gramatyka bydzie dobrze ôpisanŏ: jak niy zawrymy sie ino na swojim placu, ale wejzdrzymy na niã z wiyrchu. Niy może nŏs interesować to, jak gŏdała jedna ōma. Nŏs mŏ interesować, jak gŏdało tysiōnc ōmōw. I jak z tego tysiōnca trzi gŏdały „do studni”, a 997 gŏdało „do studnie”, to bydymy gŏdać „do studnie”.
I ino takŏ gramatyka ôpartŏ na statystyce może nōm prziniyś skodyfikowanie gŏdki.
Kodyfikacyjŏ
Wtynczŏs gŏdka bydzie porzōndnŏ. Jak spiszymy jeji prawidła podle dokumyntacyje ze cołkigo Gōrnego Ślōnska, jak ugŏdōmy sie, jak pisać nojczynstsze słowa, i jak dōmy pokōj z tym gōniyniym za niypolskościōm.
Nowe technologije
I jeszcze jedna rzecz ekstra. Gŏdka musi być we nowych technologijach. Muszymy mieć na kōmputrach nŏrzyńdzia jynzykowe jak słowniki, korektōr tekstu, translatōr, muszymy mieć ôpis gramatyki, muszymy mieć jak nojwiyncyj ślōnskich tekstōw we standardowyj pisowni, muszymy mieć tyż telefōny i systymy kōmputrowe po ślōnsku. Inakszyj gŏdka ôstanie ze zadku kajś we XX stoleciu, a wtynczŏs żŏdnymu we XXI stoleciu niy bydzie potrzebnŏ.


text: Budyšin (CS/SN). Wotsrjedź januara steji na terenje Budyskeje chorownje blisko Flincoweje wulki kran. Hižo spočatk lěta su tam twarsku jamu wuzběhować započeli, po tym zo běchu loni w lěću stary přitwar wottorhali. Nětko twarja tam nowe laborowe twarjenje, z kotrymž Medicinski labor wuchodneje Sakskeje powjetša. Wón ma wot lěta 2006 swoje hłowne sydło w lěkarskim domje na Hornčerskej 17, w bywšej poliklinice. Zapřijimajo twarjenje, kotrež podołhojće k Flincowej steji a w kotrymž běchu něhdy krej darowanska centrala a labory Hornjołužiskich klinikow zaměstnjene, změje medicinski labor potom 2 000 město dotal 1 200 kwadratnych metrow městna. Podołhojte twarjenje nětko wobšěrnje saněruja.


text:
Kupa
Kupa je twjerdźowa masa, kotraž je na wšěch stronach dospołnje wot wody – na přikład morja – wobdata, njeje pak kontinent. Wona leži tež při wulkej wodźe nad wodowej hładźinu. Při tym njeje wulkosć kupy rozsudna.
Nadeńdu-li so wjacore kupy w bliskosći, rěči so wo skupinje kupow. Z 193 njewotwisnych statow na zemi je 47 kupowych statow, potajkim něhdźe štwórćina.
Wobsteji-li na někotrymžkuli městnje zwisk z twjerdźu, rěči so wo połkupje.
Najwjetše kupyWobdźěłać
Dźesać najwjetšich kupow na zemi su:
Najwjetša kupa Němskeje su Rujany w Baltiskim morju.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
domu
razem
się
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
jesteś
urodziny
miłości
głowie
marzenia
miłość
Rymy do bogatym
astrowatym, bogatym, brodatym, brzuchatym, bufiatym, cybatym, cycatym, czubatym, dropiatym, dzieciatym, dziobatym, dzióbatym, esowatym, garbatym, gzowatym, igłowatym, iłowatym, kanciatym, kłapciatym, kolczatym, kopiatym, kosmatym, krościatym, krowiatym, krupczatym, kudłatym, kumatym, lnowatym, łaciatym, mchowatym, mechatym, mordatym, myszatym, nieuchatym, nieuszatym, nosatym, osowatym, ospowatym, ostowatym, parchatym, pejsatym, perkatym, pękatym, piegatym, pryszczatym, psowatym, pstrokatym, pucatym, puchatym, pyskatym, pyzatym, rdzowatym, rogatym, sękatym, siodłatym, skrzydlatym, smarkatym, srokatym, strzępiatym, szczerbatym, szurpatym, uszkowatym, wąsatym, włochatym, zębatym, żonatym
astrowatym bogatym brodatym brzuchatym bufiatym cybatym cycatym czubatym dropiatym dzieciatym dziobatym dzióbatym esowatym garbatym gzowatym igłowatym iłowatym kanciatym kłapciatym kolczatym kopiatym kosmatym krościatym krowiatym krupczatym kudłatym kumatym lnowatym łaciatym mchowatym mechatym mordatym myszatym
nieuchatym nieuszatym nosatym osowatym ospowatym ostowatym parchatym pejsatym perkatym pękatym piegatym pryszczatym psowatym pstrokatym pucatym puchatym pyskatym pyzatym rdzowatym rogatym sękatym siodłatym skrzydlatym smarkatym srokatym strzępiatym szczerbatym szurpatym uszkowatym wąsatym włochatym zębatym żonatym
astrowatym, bogatym, brodatym, brzuchatym, bufiatym, cybatym, cycatym, czubatym, dropiatym, dzieciatym, dziobatym, dzióbatym, esowatym, garbatym, gzowatym, igłowatym, iłowatym, kanciatym, kłapciatym, kolczatym, kopiatym, kosmatym, krościatym, krowiatym, krupczatym, kudłatym, kumatym, lnowatym, łaciatym, mchowatym, mechatym, mordatym, myszatym, nieuchatym, nieuszatym, nosatym, osowatym, ospowatym, ostowatym, parchatym, pejsatym, perkatym, pękatym, piegatym, pryszczatym, psowatym, pstrokatym, pucatym, puchatym, pyskatym, pyzatym, rdzowatym, rogatym, sękatym, siodłatym, skrzydlatym, smarkatym, srokatym, strzępiatym, szczerbatym, szurpatym, uszkowatym, wąsatym, włochatym, zębatym, żonatym


text:
Mirosław Syniawa: Z autobusowych ôbserwacyj
Anna Achmatowa napisała w jednym wierszu:
Kejbyście znali, jake niykej ściepki
Sōm glebōm wiersza, kery, cōż sam gŏdać,
Niy wiy, co gańba, blank jak mlyczy łebki,
Knefliki, lebioda.
Tery wōń świyżŏ, wrzask z ôbdŏlu groźny,
Pleśń tajymniczŏ, co na ścianie siadŏ…
I już wiersz źwiyńczy, czuły i szkowroźny,
Wōm i mie na radość.
Ja, prostota tymatu żŏdyn rŏz niy je wadōm wiersza. Czasym, jak prawie poeta morduje sie z twōrczōm blokadōm, prosty tymat może mu drek pōmōż. Bezto wierzã dŏwŏ sie poetōm na takõ przileżytość dorady: kej siedzisz przi szrajbtiszu nad prōznōm szkartkōm i niy wiysz, ô czym pisać, to wejzdrzij ku wiyrchu. Możno na gipsdece je pajynczyna – dycki to jakiś tymat. Abo kuknij na swoje nogi w laciach pod szrajbtiszym i sprōbuj je ôpisać…
Dlō mie jednym z takich miyjsc, kaj łacno znojś tymat do nowego wiersza, je autobus (snadnōm rzeczōm może to być i bana). Trza jyno – rzecz nojważniyjszŏ – schować smartfōna do taszy i zamiast w smartfōna dziwać sie na to, co dzieje sie naôbkoło nŏs. Niydŏwno z autobusowych ôbserwacyj uplōntoł mi sie taki wiersz:
AUTOBUS DO SZCZYŃŚCIŎ
W przōniu poczōntek wszyjsko mŏ…
Robert Rożdiestwienski
Wsiedli ôd reszty ludzi tak festelnie inksi,
blank choćby światło jakeś jasne ôd nich biyło,
choćby niy ciepali ciyni.
I ôn i ôna mieli możno lŏt sztyrdziści,
ale niy wiyncyj, jak już to mynij.
W ôkazowaniu uczuć ôn bōł szporobliwy,
dyć jyj za swojã rynkã trzimać sie pozwolōł,
a ôna jak modŏ koza
aż cołkŏ prōmiyniała, to, co wrze w niyj driny,
ludziōm i światu rada pokŏzać.
Ni lyku na to niy ma, ni żŏdnyj ôchrōny,
a wiek? Tyż nojmyńszego niy mŏ sam znaczyniŏ,
bo czyś je stary, czy mody,
źle sie nōm żyje, kedy przŏć kōmu niy mōmy
i nōm, borŏkōm, niy przaje żŏdyn.
Podug R. R. poczōntkym bezma kożdyj rzeczy:
marzyń i ôlśniyń, czynu, strachu, niynawiści
je nic inkszego jak przōnie.
Myślã se, że ideał bōłby blisko, kejby
wszyjsko to miało tyż w przōniu kōniec.
Jak żech wysiadoł, dalij dziwali se w ôczy.
Dźwiyrze sie za mnōm klapły, ôni pojechali,
wiyncyj niy widziołch ich ôbu.
Czego bych mioł im życzyć? Możno tego, coby
do szczyńściŏ dowiōz ich tyn autobus.
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku (m.in. “Cebulowŏ Ksiynga Umartych“) oraz prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Waršawa (dpa/SN). Historiske postrowne poselstwo pólskich biskopow swojim němskim sobubratram z lěta 1965 je wot wčerawšeho dźěl wustajeńcy „Zmužitosć k wujednanju“ w pólskim parlamenće. W archiwje arcybiskopstwa składowany originalny list prěni króć w Pólskej pokazuja. Lětsa nazymu chcedźa wustajeńcu tež w Němskim zwjazkowym sejmje prezentować. Wona złožuje so na přehladku, kotruž bě zwjazkowa kanclerka Angela Merkel (CDU) zhromadnje z pólskej ministerskej prezidentku Ewu Kopacz w Krzyżowje wotewrěła.
Wiceprezidentka pólskeho parlamenta Elżbieta Radziszewska wuzběhny w swojej narěči centralne poselstwo lista pólskich biskopow „Wodamy wam a prosymy wo wodaće“ jako zakładny kamjeń po puću němsko-pólskeho wujednanja. „Wón wjedźeše k tomu, zo staj Helmut Kohl a Tadeusz Mazowiecki (prěni demokratisce woleny ministerski prezident Pólskeje) před 25 lětami zwurazniłoj, štož ludźo hižo dołho myslachu: „Smy susodźa a chcemy dobri susodźa wostać.“
Waršawa (dpa/SN). Wobě wulkej politiskej stronje w Pólskej stej kónc tydźenja na stronskimaj zjězdomaj kampanju w přihotach wólbow parlamenta zahajiłoj, byrnjež dokładny wólbny termin ani hišće znaty njebył.
Knježaca liberalnokonserwatiwna Wobydlerska platforma (PO) prócuje so tuchwilnu krizu přewinyć, do kotrejež je po wjacorych spektakularnych wotstupach swojich ministrow zjěła. Stronska a knježerstwowa šefina Ewa Kopacz je čłonow strony w tym zwisku wo wodaće prosyła. „Přiznawamy, zo je we wosom lětach knježerstwa tež k zmylkam dochadźało,“, wona rjekny. Wólby nazymu mjenowaše wona směrodajne. „Tam rozsudźi so politiski směr za mnohe lěta. Rozsudźimy wo tym, hač so dale do směra na Europu hibamy abo hač so do ćmoweho časa wotpokazanja Europy nawróćimy“, zwurazni Kopacz hladajo na politiku euroskeptiskeje narodnokonserwatiwneje opoziciskeje strony Prawo a sprawnosć, kotraž by po aktualnych woprašowanjach wólby parlamenta dobyła. „Tomu dyrbimy na kóždy pad zadźěwać“, pólska ministerska prezidentka potwjerdźi.
DŹEWJEĆTYSAC eksponatow je so z Litoměřicskeho měšćanskeho muzeja zhubiło. Na kotre wašnje, njehodźeše so dotal zwěsćić. Škoda wučinja w materielnej hódnoće wosom milionow krónow (přibližnje 300 000 eurow). Historiska a moraliska škoda je wo tójšto wjetša, su dźě mjez „wotcuzbnjenymi“ předmjetami njenarunajomne unikaty, kaž na přikład rukopis husitskeho spěwnika ze srjedźowěka. Tež po drohotnych zběrkach nadoby z Mišnjanskeho pórclina zwostachu jeno zbytki. „Parujemy zdobom wjele škleńčanych wěcow, brónje, cynowe karany, keramiku, starožitne twjerde pjenjezy, plastiki a wuměłske twórby“, přeradźi nětčiši direktor muzeja Tomáš Wiesner čěskim medijam. Po tuchwilnym stawje přepytowanja je po statnym rěčnistwje něhdyša direktorka Eva Štíbrová zamołwita za „padustwa wuměłskich wudźěłkow“. Wšako bě dopušćiła njedosahace zawěsćenje a přisprawne składowanje jej dowěrjenych předmjetow. Njeje tež kóžde lěto inwentury přewjedła, kaž je to zakonsce postajene. Kradnyli běchu tam cyłe 17 lět.
Waršawa. Po wólbnej poražce Bronisława Komorowskeho při prezidentskich wólbach je so w Pólskej zjawna debata wo tym zahajiła, hač ma knježaca Wobydlerska platforma (PO) ministerskeje prezidentki Ewy Kopacz při wólbach parlamenta lětsa nazymu scyła hišće šansu. Skeptiske hłosy w nowinach wšak přesahuja. „Platforma w chaosu“ tituluje tydźenik Do Rzeczy. Awtorojo su sej wěsći, zo njeje PO hač do dźensnišeho kmana, wólbnu poražku swojeho kandidata Komorowskeho analyzować a wotpowědne konkluzije sćahnyć. Žurnalisća, kotřiž su zarjadowanja PO wopytali, rěča wo „atmosferje kaž na pohrjebje“. Samo knježerstwje dotal přichilena Gazeta Wyborcza njemóže so powšitkownej politiskej naledźe wuwinyć. Přichod strony, kotraž mjeztym wosme lěto w Pólskej knježi, dźenik w struchłych barbach rysuje. Tež tón je sej mjeztym wěsty, zo je čas PO wotběžał. Strona trjeba nuznje „čerstwu krej“, rjekny tež zapósłanc PO Ireneusz Raś w nowinje Rzeczpospolita.


text:
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci (hiszp. Américo Vespucio, por. Américo Vespúcio, nar. 9 marca 1454 we Florencyji[1], um. 22 lutygo 1512 we Sewilli) - italski handlyrz, nawigatōr a rajzownik morski. Podle tego, co sōm gŏdoł, bōł ôbrany ôd krōla Manuela I a z ôd niygo naporynczyniŏ sztyry razy ôdbywoł rajzy morske. Terŏźnie uwŏżŏ sie, co to niyma wierzejne. Je pewne, co we 1499 ôdkrōł ôn Jezioro Maracaibo a skirz tego, co Indianery miyszkali tam we chałpach stŏwianych nad wodōm na kōłach, skojarziło mu sie to ze Wynecyjōm i zamianowoł tyn plac Wynezuelōm, co we hiszpańskij gŏdce ôznŏczo małŏ Wynecyjŏ. We 1500 ze Vincente Pinzónym badoł ujście Amazōnki a wybrzeże Brazylije. Ôd 1503 publikowoł brify ze swojich rajzōw, kere zyskały wielgõ popularność we Ojropie a skirz tego ôstoł ôn niyprawie zamianowany ôdkrywcōm Ameryki, ôd keryj miano wziōnło sie ôd jigo piyrszygo miana.
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Podle inkszych zdrzōdeł 18 marca 1451


text:
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
K serbskim hudźbnym skupinam liča wšitke hudźbne formacije, kotrež tworja swójske twórby a tute přednjesu abo twórby druhich wuměłcow předstajeja. Serbska lyrika, respektiwnje zasopodaće serbskich tekstow je přiwšěm sekundarny kriterij za serbsku skupinu. Hłowny kriterij je poprawom přisłušnosć sobustawow k serbskemu ludej. Tak eksistuja tež měšane formy skupinow ze serbskimi a němskimi čłonami.
Tež solo-hudźbnicy při wustupach ze skupinu wustupuja ale při tym je skupina jenož k přewodźenju hudźbnika na jewišću.
Lisćina[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Aktiwne skupiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Astronawt (pop)
- Brankatschki (folk)
- Con-takt (rejwanska hudźba)
- Čornakrušwa (rock)
- DeyziDoxs (nu metal/metalcore) [1]
- Die Folksamen (folk-rock)
- Hara Crash (elektro)
- Invisible Ink (rock)
- Jankahanka (folk-rock)
- Kolektiw Klanki (hip-hop)
- Nowa Doba (hip-hop)
- SerBeat (rejwanska hudźba)
- SG Sněhowka (pop + kabaret)
- Sprjewjan (folklora)
- Sorbian Art Trio
- The Genious (rock)
- Wólbernosće (folklora a dalše)
- Wusmuž (rock, ska, hip-hop)
Skupiny ze serbskimi sobustawami[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ashtar-DXD (breakcore) [2]
- Awful Noise (progresiwny rock/grunge) [3]
- Scavenge (death metal) [4]
- Torment of Prometheus (swedish death metal[1]) [5]
- ↑ Šwedske nima ničo z tym činić, zo su ze Šwedskeje ale dokelž ma šwedski death metal swójsku charakteristisku a dóstanje tohodla swójske pomjenowanje - Torment of Prometheus za tutym směrom klinča
Něhdyše skupiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Berlinska dróha (punk-rock, folk, akustika) [6]
- Blind Judgement (nu deathgrind)
- Severus (happy metal)
- Crying Blue (groovy-retro-hardrockfunk)
- Kadenca (šlagerpop)
- Lózy hólcy (pop + kabaret)
- Mailed Flyer (melodic metal)
- Serbska GmbH (hip-hop)
- Sharp Tongue (rock)
- Stoned Hajtzer (nihihu) [7]
- Widła (ancient sorbian bloodmetal) [8]
Stawizny serbskich skupinow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hłownje hodźi so nastaće serbskich skupinow do štyrjoch fazow resp. časowych wotrězkow rozrjadować.
Faza 1: Do přewróta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do tutoho časa přisłušeja prěnje serbske skupiny kaž Kadenca.
Faza 2: 1990-te lěta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje serbske rockowe a metalowe skupiny nastanu, na přikład Awful Noise, najznaćiša a wuspěšniša skupina, Crying Blue ze swojim spěwarjom a gitaristom Istvánom Kobjelu a Stoned Hajtzer, kiž su ze swojim kompleksno-eksperimentalnym metalom bjez přirunowanja a du z jich Nihihu dospołnje na swójskich pućach. Tohorunja do toho časa słuša kabaretna skupina Lózy Hólcy, kotraž dla hinašeho stila a wašnja (program ze skečemi a spěwami) so přirunować njehodźa. Zhromadnje maja wšitke skupiny, zo běchu tak wuspěšne, zo je so za nahrawanje profesionelneje cejdejki hodźało (štož w tamnych fazach so wjace njejewi, nimo SG Sněhowka, je pak to naslědnik Lózych Hólcow).
Faza 3: Přewrót do noweho lěttysaca[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
K spočatkej noweho lěttysaca su so załožili wjacore nowe skupiny, tež pola nich je so tendenca k twjerdym zynkam dale wjedła. Dźěći tutoho časa su na přikład Mailed Flyer, kiž pak su so 2001/02 zaso rozpušćili, DeyziDoxs, kotraž je hač do dźensnišeho znata a wuspěšna skupina a Blind Judgement, kotraž běše hač do rozpušćenja 2006 najtwjerdša formacija we Łužicy. Wot tutych skupin eksistuja wšelake natočenja a demo-cejdejki (kiž su w padźe DeyziDoxs chětro profesionelnje natočene), ale lědma alby.
Faza 4: Wot spočatka 21. lětstotka hač k dźensnišemu dnjej[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do poslednjeje fazy hač k dźensnišim słušeja skupiny kaž Severus, Sharp Tongue (wobej hižo rozpušćenej), Widła, The Genious a Invisible Ink. Charakterizujomne za tute skupiny je, zo so hišće w nastaću přebywaja, najwjace tutych skupin nima tuchwilne hišće wjace hač 1, 2 wustupaj a zo w směrje přeco hišće rock přewahuje, k pytnjenju je pak tendenca wróćo k menje twjerdeje hudźby. Wuwzaće tworja tu SG Sněhowka a Wólbornosće, kotřiž dla nazhonjenja jednotliwych sobustałow a zabawjaceho charaktera wjace ludźi kaž tež staršu generaciju narěča. Popularne polo młodeje serbskeje hudźby je kombinacija tradicionelneje serbskeje folklory z modernej hudźbu, kaž je to pola Berlinskeje dróhi (punk-folk), skupiny Jankahanka (folk/rock) abo pola Die Folksamen (folk/rock) z Choćebuza z wašnjom.
Situacija dźensa a wuhlad do přichoda[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hudźbna situacija we Łužicy njeje špatna, dorost je tu, by so dyrbjał jenož spěchować, a na tutym pobrachuje. Potencial je w tutych skupinach wulki, ale trjebaja móžnosć wustupować. Za młodych wuměłcow pobrachuja cyle jednorje móžnosće prezentowanja. Sami koncert na nohi stajić dla financielnych přičinow njeje móžne a jednotliwe kluby a towarstwa so financielneho rizika tež straša, štož hladajo na to, zo přeco wjele konkurency maš, njedźiwa.
Serbska Łužica je hišće chětro chuda na wšelakich hudźbnych směrach, ale wšelake pohiby w serbskej hudźbnej scenje pokazaja na bórzomne polěpšenje.


text:
Wochozy (AK/SN). Łužiski park błudźenkow we Wochozach je wotnětka za ludźi z chorobnym stołom a za tych, kotřiž kmanje chodźić njemóža, lěpje přistupny. Woni móža sej park z nowym elektromobilom wotkryć a wšudźe tam pozastać, hdźež rjane wuhlady na to přeprošeja.
„Reagujemy tak na wulku ličbu naprašowanjow. Nastajnosći dóstawachmy telefonaty zarjadnišćow za zbrašenych abo tež priwatnych wosobow“, podšmórny předsyda spěchowanskeho towarstwa parka błudźenkow Ulrich Klinkert předwčerawšim na přepodaću jězdźidła. Wone płaći 23 000 eurow. Financowali su je dźakowano spěchowanju z programa „Najlubše blečki za wšěch“ sakskeho ministerstwa za socialne a škit přetrjebarjow. W Pólskej twarjene jězdźidło móža jedna wosoba w chorobnym stole a k tomu třo přewodźerjo wužiwać, abo cyłkownje pjeć wosobow. Elektromobil jědźe ze spěšnosću 15 km/h hač do 40 kilometrow daloko, potom dyrbja jeho baterije zaso nabiwać. Za wodźidłom sedźi sobudźěłaćer parka, kiž po puću jeho zajimawostki rozłožuje.


text:
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus wuzběhny na wotewrjenju swětoweje synody, zo njeje wona žane naprašowanje ludnosće. „Štóž sej mysli, zo ma wšitko wostać, kaž je stajnje było, čas, w kotrymž smy žiwi, chutnje njebjerje. Bjez Swjateho Ducha žana synoda njebudźe.“ Na spočatku je Franciskus cyrkej k jednoće, zmužitosći a angažementej namołwjał. „Mamy drje postupy we wobłuku participacije, njemóžemy pak njespokojnosć a bědu mnohich pastoralnych sobudźěłaćerjow, wosebje žonow, a dalšich organow w biskopstwach a wosadach přewidźeć.“ Poradźić so ma, zo cyrkej a duchowni zaso wjetšu mjezsobnosć z wěriwymi haja.
Kanclerka Merkel pola bamža
Synodalny puć w biskopstwje Drježdźany-Mišno je zahajeny. W srjedźišću steja při tym přichod katolskeje cyrkwje a předewšěm reformy w njej. Namołwjał k tomu bě bamž Franciskus.
Budyšin (SN/JaW). Drježdźansko-Mišnjanski biskop Heinrich Timmerevers je sobotu w Budyskej tachantskej cyrkwi oficialnje tak mjenowany synodalny puć zahajił. K zazběhej přednošowaše prezident Centralneho komiteja němskich katolikow (ZdK) Thomas Sternberg. Wón wěnowaše so prašenju „Što je naš přinošk k synodalnemu pućej swětoweje cyrkwje – Cyrkej w Němskej do synody w Romje“.
Mnichow (dpa/SN). Diesel je na tankownjach Němskeje tak drohi kaž hišće nihdy. W cyłoněmskim přerězku płaćeše wón wčera 1,555 eurow na liter. Tak je płaćizna dotalny rekord 1,554 ze 26. awgusta 2012 samo hišće přetrjechiła. Tež bencin njeje wjace daloko wot dotalneho rekorda zdaleny. Superbencin E 10 płaćeše wčera 1,667 eurow na liter. 13. septembra 2012 bě wón z 1,709 eurami jenož wo 4,2 centaj dróši.
Přećiwo Pegidźe protestowali
Drježdźany (dpa/SN). Z wjacorymi demonstracijemi su wčera w Drježdźanach přećiwo na migrantow a wukrajnikow měrjacemu so hibanju Pegida protestowali. Na Starym torhošću zhromadźichu so demonstranća z transparentami, hwižkami, horncami a łžicami, zo bychu swój protest wótře zwuraznili. Na tamnym boku stejachu „patriotiscy Europjenjo přećiwo islamizaciji nawječorneho kraja“, kotřiž chcychu sedme narodniny hibanja „woswjećić“.
Žada sej namjezne kontrole
Berlin (dpa/SN). Tři tydźenje po wólbach zwjazkoweho sejma hotuja so SPD, Zeleni a liberalni na koaliciske jednanja. Jako poslednja z tychle stron chcyše FDP w běhu dnja wo zahajenju koaliciskich zrěčenjow za nowe němske knježerstwo rozsudźić. Předsyda strony Christian Lindner je přeswědčeny, zo FDP tomu přihłosuje. „Zwrěšćenje njeje žana opcija“, rjekny wón wčera wječor w telewiziji ZDF. „Trjebamy stabilne knježerstwo, a měli je spěšnje wutworić.“
Dyrbjeli-li wodźace gremije FDP přihłosować, je puć ke koaliciskim jednanjam rubany. Po tym zo bě so předsydstwo SPD hižo minjeny pjatk jednohłósnje za formelne rozmołwy wo amplowej koaliciji wuprajiło, su wčera tež Zeleni na małym stronskim zjězdźe koaliciskim jednanjam z dwěmaj zpřećiwjenjomaj přihłosowali. Jednanja hodźeli so hižo přichodne dny zahajić.
Lindner zwurazni swoje wočakowanja, zo wutworja w nowym zwjazkowym knježerstwje ministerstwo, kotrež so hłownje wo škit klimy stara. Tónle wobłuk móhli Zeleni w swójskej zamołwitosći přewzać.
Budyšin (dpa/SN). Zapósłanc CDU w Sakskim krajnym sejmje Marko Šiman kritizuje plany móžneje amploweje koalicije SPD, FDP a Zelenych w Zwjazku, skónčenje zmilinjenja brunicy dočasnje zwoprawdźić. To by „wopačny signal“ Łužicy był, rjekny Šiman wčera w Budyšinje. Hač do toho njebychu trěbne infrastrukturne projekty hišće wotzamknjene byli. Wón naliči w tym zwisku mjez druhim šěsćčarowy wutwar awtodróhi A 4 kaž tež elektrifikaciju železniskeje čary mjez Zhorjelcom a Drježdźanami a wutwar železniskeje čary mjez Berlinom a Zhorjelcom.
Pod tajkimi wuměnjenjemi njehodźeli so derje płaćene dźěłowe městna w brunicowym hospodarstwje narunać. „Tak so Łužica dale wotpowěsnje.“ Marko Šiman kritizuje w tym zwisku tež kanclerskeho kandidata SPD Olafa Scholza. Tón bě so do wólbow zwjazkoweho sejma na wopyće we Łužicy za to wuprajił, planowany termin kónca zmilinjenja brunicy w lěće 2038 na kóždy pad dodźeržeć.
Wolfsburg (dpa/SN). Koncern Volkswagen je tež w septembrje mjenje awtow předał hač před lětom. Cyłkownje je předewzaće ze sydłom we Wolfsburgu minjeny měsac 626 000 jězdźidłow po cyłym swěće dodawał, štož je nimale třećina mjenje hač loni w septembrje, kaž z pjatk wozjewjeneje lětneje statistiki wuchadźa. Přiwšěm awtotwarc na to skedźbnja, zo hladajo na loni hišće plus registruja, dokelž su hač do třećeho kwartala wjace awtow předawali. Wot awgusta pak so trend přiwótřa, to je koncern hižo minus 22,3 procentow registrował.
Awtowa industrija produkuje tuchwilu jasnje pod swojimi móžnosćemi, dokelž wšudźe mikrochipy pobrachuja. W twornjach njemóža tuž hižo po normalnych słužbnych planach dźěłać. Mnozy přistajeni su w krótkodźěle. Mjeztym steja samo poł zhotowjene awta na składźe, dokelž njemóža je dotwarić.
Wjace hač šěsć centnarjow, dokładnje 307 kilogramow, waži kirbs, z kotrymž je plahowar Andreas Kiefel tradicionalne wubědźowanje wo najćeši kirbs w mecklenburgsko-předpomorskim Alt Schwerinje dobył. Ze swojim „kirbsowym gigantom 2021“ ležeše 42lětny fachowc na polu IT wčera 30 kilogramow před druhim najćešim kirbsom. Wjace hač 2 000 hosći bě do ratarskeho muzeja pod hołym njebjom přichwatało.
Z nowymaj wjewjerčkowymaj mostomaj chcedźa w Trieru tomu zadźěwać, zo stawaja so tele hrymzaki zas a zaso z woporom nadróžneho wobchada. Něhdźe wosom centimetrow tołstej powjazaj mjez štomami nad jězdnju wabitej zwěrjata z picu. Po informacijach organizatorow su so wjewjerčki mjeztym na mosty zwučili a tež picu rady wužiwaja.


text:
Michał Hórnik
Michał Hórnik (* 1. septembra 1833 we Worklecach; † 22. februara 1894 w Budyšinje) bě serbski duchowny a jedyn z najwažnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa 19. lětstotka.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Hórnik wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše katolsku teologiju a słowjanski rěčespyt na Karlowej uniwersiće w Praze. Wón zasadźowaše so za lěpše zhromadne dźěło mjez Serbami, njedźiwajo toho hač su ewangelscy, katolscy, hornjo- abo delnjołužiscy. Tak załoži na přikład w lěće 1860 hromadźe z ewangelskim Smolerjom nowy časopis „Łužičan“ w analognym prawopisu. Dokelž bě Serb, je so z druhimi słowjanskimi ludami jara zwjazany čuł, předewšěm z pólskimi a čěskimi dźěłaćerjemi, kotřiž w Němskej bydlachu. Wón spytaše jich w boju přećiwo socialnym njerunosćam a wušparanjam podpěrać. 13. decembra 1862 załoži Hórnik Towarstwo Cyrila a Metoda, zo by serbske katolske pismowstwo spěchować móhł. Pod jeho wjednistwom twari so tež cyrkej Jězusoweje wutroby w Baćonju jako nowa serbska wosadna cyrkej.
Dźěła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wón bě załožer hišće dźensa wuchadźaceje katolskeje nowiny Katolski Posoł (1863), dołholětny redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje (1868–94) a nimo toho tež wažny awtor 1881 załoženych ratarskich měsačnych nowinow Serbski Hospodar. Hromadźe z Křesćanom Bohuwěrom Pfulom a Handrijom Zejlerom wuda wón „Lausitzisch-wendisches Wörterbuch – Luziski serbski slownik“ (1866). W lěće 1884 publikowaše wón hromadźe z pólskim stawiznarjom Wilhelmom Bogusławskim „Stawizny Serbskeho naroda“. Pod sobupomocy Jurja Łusčanskeho je Hórnik Nowy zakoń do katolskeje (modernizowaneje) wersije hornjoserbšćiny přełožił (digitalizat). Přez jeho dźěła je při zjednotnjenju hornjoserbskeje spisowneje rěče sobu skutkował.
Posmjertna sława[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Worklečanscy wobydlerjo su sławnemu synej wjeski w lěće 1956 pomnik stajili a srjedźnu šulu, kaž tež dróhu po nim pomjenowali. W Budyskim wuchodnym předměsće a w Chrósćicach stej nimo toho dróze po nim pomjenowanej.
Monumentalny row Michała Hórnika nadeńdźe so na Budyskim Mikławšku.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- H. Imiš: Wopomnjeńska rěč. W: ČMS 1894, str. 70–72 (digitalizat jako pdf)
- Ernst Muka: Nekrolog XXXI. W: ČMS 1895, str. 145–157 (digitalizat jako pdf)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Literatura wot Michała Hórnika w katalogu Statneje biblioteki w Berlinje (němsce)
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Ležownostne mjena w Serbach [digitalizat], Budyšin 1865


text:
„Mały Princ" z pewnością rozbawi wszystkich starszych i młodszych wielbicieli „Małego Księcia". W przekładzie nie stracił jednak nic z filozoficznego charakteru oryginału.
Niyrŏz we dziynnyj uwijaczce dobrze je na chwila stanōńć i spōmnieć sie słowa ôd liszki: " "Mały Princ" to potencjalnie książka, która może - w ... Mały Princ - de Saint-Exupery Antoine już od 14,45 zł - od 14,45 zł, porównanie cen w 22 sklepach. Zobacz inne Literatura dla dzieci i młodzieży, najtańsze i najlepsze oferty, opinie.. Mały Princ to przeca niyôbyczajno historyjo ô tym, co w żywobyciu je richtich ważne, a skirz naszyj ludzkij natury, ta ôpowiyść po latach nic niy traci ze swojij aktualności.


text:
Niylegalne szaty i strzewiki w Bytōmiu
Policyjōny z Bytōmia przejōnli bezma 800 sztuk tŏwarōw z podrobionymi znakami firmowymi znanych światowych marek. Podrōbki zabezpieczōno było w sklepie w cyntrum miasta, kludzōnym ôd 31-letnij bytōmianki. Posiedzicielce niyleganego tŏwaru może grozić terŏz do 5 lŏt heresztu.
Wachtyrze prawa z bytōmskigo wydziału przestympczości ekōnōmicznyj skōntrolowali sklep w cyntrum miasta ôd strōny handlu podrōbkami. W lokalu tym szandarzi znŏdli bezma 800 sztuk tŏwarōw z podrobiōnymi znakami firmowymi znanych światowych marek. Były to szaty, ôbucie, taśki babske, a nawet zygarki. Przedmioty te ôstały już sprawdzōne ôd przedstawicieli pokrziwdzōnych fyrmōw i potwiyrdzōno było jejich niylegalne pochodzynie. Społym cołkŏ suma strat producyntōw je w czasie rachowaniŏ i wyniyść może nawet sto tysiyncy złotych. 31-letniŏ bytōmianka, co je posiedzicielkōm sklepu, ôdpowiy terŏz za wkludzynie na rynek tŏwarōw z podrobiōnymi znakami firmowymi, za co grozi jij kŏra do 5 lŏt heresztu.


text:
Urdušćina
Urdušćina (Urdu) je zarjadniska rěč w Pakistanje. Hačrunjež jenož mjeńšina 10 milionow ludźi urdušćinu jako maćeršćinu rěči, rosće ličba ludźi, kotrež w Pakistanje tutu rěč rěča. Wona so wužiwa jako lingua franca mjezy regionalnymi rěčemi w Pakistanje. W Indiskej je to jedna z 23 oficialnje připóznatych rěčow a rěči so z njej předewšěm w regionach Andra Pradeš, Delhi, Utar Pradeš a Utarančal. W swěće je Urdušćina maćeršćina 58 milionow ludźi. Jako druhu rěč bu wot 150-200 milionow ludźi wužiwana.
Urdušćina je blisko přiwuzna z Hindišćinu, ale so z arabskimi pismikami pisa.


text:
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Bě december 2007. Prof. Wink bě w Africe, na južnej kromje Sahary, konkretnje w Nigeru. Wot słónca zapleńčene město Ayourou bě na dnju wikow z ludźimi přepjelnjene. Žony rozšěrjachu swoje stejnišća a wikowachu z drjewom a pisanymi matami. Pódla nich prezentowachu rjemjeslnicy, kotrychž mjenowachu kowarjow, swoje błyšćace metalowe wudźěłki.
Zazběh to traš wulkotneho dnja.


text:
Serbski ludowy ansambl hotuje so na přichodnej wjerškaj. Zajutřišim wuhotuje sinfoniski koncert a sobotu wosebity program „Agua e vinho“, hdźež mjez druhim 14lětny gitarist Matteo Hórnik jako hósć wustupi. Bosćan Nawka je so z nim rozmołwjał.
Knježe Hórniko, přichodnu sobotu hudźiće w Röhrscheidtowej bašće zhromadnje ze sławnym słowjenskim gitaristom Nejcom Kuharjom. Kak staj zwučowałoj, a sće snano napjaty?
M. Hórnik: Najprjedy dyrbiš sej swój hłós sam nazwučować, doniž jón dospołnje njewobknježiš. Zhromadnje probujemoj hakle krótko do koncerta. Potom so na wěste tempo dojednamoj, při čimž budźe wosebje wažne mustry w kruchach wobkedźbować. A haj, trochu napjaty sym. Z tajkim znatym gitaristom hromadźe hrać je něšto wosebite a rědka šansa.
Kak dołho sće zwučował, a kelko hodźin so wob dźeń z gitaru zaběraće?
M. Hórnik: Za koncertnej kruchaj sym wjacore tydźenje znajmjeńša hodźinu wob dźeń zwučował. Cyłkownje wěnuju so wšědnje něhdźe štyri hodźiny swojemu instrumentej.
Čehodla a kak sće so za gitaru rozsudźił?


text:
Źymja (łać. Terra) – trzećo we kolejnośći (liczůnc uod Słůńca) a pjůnto co do wjelgośći planeta Ůkłodu Słůnecznygo.
Nołokoło Źymje krůnży jydyn naturalny satelita – Mjeśůnček a prawdopodobńy dwa kśynžyce půłowe (kśynżyce Kordelewskigo) a wjelgo liczba sztucznych satelitůw. Stoło, stabilno uorbita mo tyż planetojida 3753 Cruithne, kero pozostawo we rezůnańśe s uorbitům Źymje beś ńykerych naukowcůw je uważano za drůgi kśynżyc Źymje.
Źymja uformowoła śe ůngyfer 4,5 milijorda rokůw tymu.
Źymja mo wuaśćiwo masa a grawitacyjo do utrzimańo atmosfery, kera chrůńi przed szkodliwym průmjyńowańym ultrafjoletowym, a tyž pole magnetyczne chrůńjůnce przed pochodzůncym ze Słůńca průmjyńowańym korpuskularnym.
Uoddalyńy uod Słůńca je waśćiwe do utrzimańo uodpowjydńij tymperatury. Uważo śe, aże czynńiki te sprzijouy powstańu żyćo na naszyj planeće.
Je nojwjynkszo s planet skalistych we Ůkuodźe Suůnečnym, a tyž kej dotychczas jydynym znůnym mjejscym wystympowańo żyćo.


text:
Woda
Woda je chemiska wjazba, kotraž je njeparujomna za wšěch žiwochow na zemi. Wona pod normalnymi wuměnjenjemi je kapalny při temperaturach mjez 0 °C a 100 °C. Pod škrějnym dypkom bywa kruta maćizna, a to lód. Nad warjenskim dypkom bywa para.
Woda wobsteji z wodźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wobsahuje w drobnych mnóstwach ćežku wodu.
Tři štwórćinow powjerch zemje su přikryte přez wulku kopicu wody, oceany. Cirkulacija wody mjez oceanami a powětrom zwjetša kreěruje wjedro.
Woda je hłowny napoj wšěch zwěrjatow.
Wjele maćiznow móže so we wodźe rozpušćeć, při čimž wotwisuje rozpušćomnosć wot maćizny a temperatury. Rozpušćomnosć płunow wotewza z přiběracej temperaturu, mjeztym zo přiběra rozpušćomnosć selow z přiběracej temperaturu.
Kajkosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Chemija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Woda je jara jednora chemiska wjazba. Jeje formula je H2O. To woznamjenja, zo molekul wody ma 2 atomaj wodźika, a 1 atom kislika. Temperatura, při kotrejž woda bywa lód, je 0 Celsius pod normalnym atmosferiskim ćišćom; temperatura, při kotrejž woda so wari, definuje 100 Celsius při normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim ćišćom. Wona je jenička substanca, kotraž so ćehnje, hdyž bywa lód.
Jednora ale wažna a jónkróćna kajkosć wody je, zo jeje kruta forma płuwa na kapalnej. Kruta faza je mjenje husta hač kapalna woda, dla geometrije sylnych wodźikowych wjazbow kotrež so jenož při niskich temperaturach zdźěłuja. Tohodla hłuboka woda wostanje kapalna, ćopliša hač lodowy powjerch, a wodowe organizmy (prěnje žiwe organizmy na zemi) móžeja lodowe wumjenja přežiwić.
Ćežka woda, połćežka woda a přećežka woda[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nimo „normalneje“ woda eksistuje tež tak mjenowana „połćežka woda“, „ćežka woda“ (deuteriumowy oksid) a „přećežka woda“ (tritiumowy oksid). Při ćežkej a přećežkej wodźe normalny wodźikowy atom (protium, symbol H) so přez jeju ćežkej izotopaj deuterium abo tritium naruna. Při połćežkej wodźe, jedyn wodźikowy atom so přez deuterium naruna.
Ćežka woda so wot wšědneje wody we fyziskich a chemiskich kajkosćach rozeznawa, na př. ma wyši škrějny dypk, warjenski dypk a je husćiša. Na bazy wulkeje masoweje diferency mjez protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kotrejž matej dwójnu a trójnu masu), kinetiski izotopowy efekt je jara akutny. Dla narunanja normalneje wody při chemiskich substancach runowahowe reakcije změnja, štož móže na př. k ćěłoškódnym sćěham w čłowječim ćěle wodźić.
Molekulowa geometrija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wodowy molekul wobsteji z dweju wodźikoweju atomow a jednoho kislikoweho atoma. Geometrisce wodowy molekul je kutny a wotpowěduje VSEPR-teoriji, AB2E2-typej. Dwaj atomaj wodźika a dwaj poraj elektronow su přesunjenej do róžkow předstajeneho tetraedra. Nuhel, kotryž dwaj O-H-wjazbaj začinitej, je 104,45°. Nastanje dla wulkeje potrjeby na rumje swobodnych porow elektronow daloko idealneho tetraedroweho nuhela (~109,47°). Dołhosć O-H-wjazbow je něhdźe 95,84 pikometrow.
Biologija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Woda je najnuzniša substanca za wšěch žiwochow, dokelž ma wjacore rědke kajkosće kotrež su jara wažne za žiwjenje. Je dobra rozpušćadło, a ma sylnu powjerchowu napjatosć. Čerstwa woda je najhusćiša při 4 °C; jeje hustosć wotewza, hdyž mjerznje abo so zhrěje. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, hra wažnu rólu jako absorbowadło ultrawioletneho promjenjenja. Dokelž woda ma wysoku specifisku ćopłotu kotraž stabilizuje klimu na cyłym swěće.
Woda je jara dobre rozpušćadło, a rozpušćuje wjace družinow substancow, kaž wšelake sele a cokory, a wolóžuje swoje chemiske wzajomne skutkowanje, kotrež pomha kompleksne matabolizmy. Najebać toho, někajke substancy so njederje měšeja z wodu, inkluziwnje wolijow a hydrofobnych substancow. Bańkowe membrany wužiwaja tutu kajkosć z by starosćiwje kontrolowali wzajomne skutkowanje mjez swojimi wobsahami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu tróšku wot powjerchoweje napjatosće wody wolóžowane.
Wodowe kapki su stabilne dla sylneje powjerchoweje napjatosće wody. To hodźi so wobkedźbować při kapkach na njerozpušćomnym powjerchu kaž škleńcy. Woda so do kapkow zwjazuje. Tuta kajkosć je trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na powjerchu zemje nahromadźa so wodowe masy dele běžace — na př. po rěčkach a rěkach — abo na wěstym niwowje stejace — na př. w jězorach, morjach a oceanach.
Otava rěka,
Kanada
Dokelž woda je trěbna za čłowjeske, zwěrjeće a rostlinowe žiwjenje, jeje disponujomnosć ma wulku wažnosć sociusku a politisku. Pódlanska mapa pokaza w čerwjenej barbje kraje, w kotrychž steji kóždemu wobydlerjej wob lěto mjenje hač 500 m³ wobnowjeneje wody k dispoziciji. Žołta barba pokaza disponujomnosć mjez 500 a 1700 m³. Dokelž přeprěkuja někotre rěki, kotrež su wažne za wodowe zastaranje (na př. Jordan, Colorado), krajowe hranicy, su móžne mjezykrajne konflikty wo pitnej wodźe.


text:
Woidke za wokrjesnu reformu
Choćebuz (dpa/ch/SN). Ministerski prezident Dietmar Woidke (SPD) sej žada, zarjadniske struktury w Kraju Braniborskej hižo do prašenja njestajeć. „Njesměli tu a dźensa po wjele měsacach a lětach zasadnych diskusijach wjace wo tym rěčeć, hač skutkowny reformowy paket za braniborske zarjadniske struktury nastorčimy“, praji wón kónc tydźenja na kongresu w Choćebuzu tysacam wobdźělnikow. Woidke na to skedźbni, zo tři bjezwokrjesne města Choćebuz, Frankfurt nad Wódru a Brandenburg nad Habolu hižo lěta pod woteběracym wobydlerstwom ćerpja. Zhromadnje bychu wone kasowe kredity wjace hač miliardy eurow dóstali. CDU pak je chětro iritěrowana a měni, zo Woidke kraj wusměšuje, zo by reformowe plany wopodstatnił. Braniborske čerwjeno-čerwjene krajne knježerstwo chce tuchwilne 14 wokrjesow na maksimalnje dźesać zjednoćić. Choćebuz, Frankfurt a Brandenburg pak maja swoju bjezwokrjesnosć zhubić.
Smjertne njezbožo


text:
Kónc tydźenja bě poprawom wjedro za kupanje abo zaběru w chłódnej pincy. Štóž pak bě so zmužił a sej na hornčerske wiki do Hózka dojěł, njeje to wobžarował.
Hózk (aha/SN). Před 20 lětami kupi sej Christian Schmidt něhdyši młyn w Hózku. Zo njeby twarski kompleks njewužiwany był, zarjadowa sej wón tam z Gundulu Gleinig hornčernju. Swoje wudźěłki poskićowaštaj wšelakim wobchodam, hdźež kwalitatiwnje hódne sudobja za domjacnosće rady přijimowachu. Rozhladujo so tu a tam na hornčerskich wikach zrodźištaj ideju, tajke tež pola sebje w Hózku zarjadować. Kónc tydźenja bě tomu mjeztym 16. raz, zo staj tajke na zahrodźe a na nutřkownym dworje wotměłoj. 20 hornčernjow, tež z Braniborskeje a Durinskeje je tam swoje twory poskićało. Mjez nimi bě wučena keramikarka a dźowka wobsedźerki Josefine Gleinig, kotraž w Hózkowskej hornčerni „Baćonjacy dwór“ sobu skutkuje.


text:
Eröffnung: 08.10.21 um 18:00 Uhr
Als Gäste/ako gósći/jako hosćo: Steffi und Stefan Hannusch, Firma „SerbskiKonsum“, Berlin
Musikalische Umrahmung/muzikowe rozwjaselenje/hudźbne přinoški: Gruppe „Kula Bula“
Znajaŕ serbskich stawiznow póznajo w titlu noweje wustajeńce prědne pómjenjenje Serbow ako „Surbi“ w chronice Fredegara na lěto 631. A howacej jo to napšawdu kradu pisana zběrka ako wótegrono na głowne pšašanje: Źo nadejźomy serbske motiwy wšedny źeń wokoło nas? Žeńske w burskich drastwach ga njesłušaju wěcej do wšednego wobraza města Chóśebuza a wokolnych jsow, kaž běšo to hyšći pśed někotarymi lětźasetkami. Ale we wuměłskem rucnikaŕstwje, na suwenirach a se wě na póglědnicach je nadejźomy. Dalej su žedne wósebne produkty pód modoweju marku „SerbskiKonsum“ a „Wurlawy“. Nejcesćej pak wužywaju se serbske motiwy, za wětšy źěl narodne drastwy, na etiketach za žywidła našogo regiona. Serbska rěc rědko wustupijo. Pśisamem pśecej jo to něco regionalnego, což njejo sta kilometrow daloki transport dožywił, ale póchada wóttud a jo fryšne. Wěcej nježli dwaźasća producentow, kótarež tuchylu wužywaju serbske motiwy we wabjenju za produkty, mamy w Dolnej Łužycy. To jo samo za znajarjow serbskich stawiznow pśechwatajuce.
We Weimarskem casu jo we Wětošowje pśekupc Fryco Awgust Neumann póžywadła ze serbskimi mjenjami póbitował, na pśikład cigary „Serbski kral“, „Wendentreue“ a jadnu „Wendische Geheimratszigarre“. Jaden špicel nimskeje pótajmneje słužby jo starosćiwje rozpšawił, až Neumann swójich kupcow serbski pósłužujo, a jo měnił, až to wužywanje “des Wendischen in der Werbung” a jogo wobźělenje na tych „alle Jahre wiederholten wendischen Trachtenfeste“ wobgrozujo Nimsku a nimcojstwo.
Wótergi wabje teke producenty zwenka Łužyce ze serbskimi motiwami na wórach. Nejdalej zdalone su Berlin, Neuruppin w pódpołnocnej Bramborskej, Hannover w Dolnej Sakskej,
Offenbach nad Rynom a Nohfelden w połnocnej Pozarskej na pódwjacoru Nimskeje. To wšykno wšak pśetŕjefijo jadna cigarowa wobwězba z Holandskeje, kótaraž pokazujo dwě źowći w dolnoserbskej swěźeńskej drastwje. Samo pśez Atlantik plěł pak jo serbski cołn z Błotow: Nowy Casnik jo w septembrje togo lěta rozpšawił wó wobchoźe za delikatesy w Iowje w Zjadnośonych statach Ameriki. Tam pśedawaju górki w głažkach a na etiketach jo wótmólowana Serbowka w błośańskem cołnje. Pśedewześaŕ z Los Angelesa póchada z Błotow. Dokłady wšak Serbski muzej dotychměst hyšći žednych njama w swójich zběrkach. – Wósebna wustajeńca “Sammelsurbium“ prezentěrujo se až do 13. měrca 2022.
Werner Měškank


text:
Gliwice: Niylegalny tŏwŏr na gełdzie
3 lutego policyjŏ w Gliwicach zastawiyła sztyry ôsoby zajmujōnce sie niylegalnym procederym na terynie gełdy autowyj. W wyniku swojij roboty na trzech sztandach handlowych policyjōny wyzdradziyli 345 sztuk podrobiōnych szŏt producyntōw znanych marek, 468 sztuk podrobiōnych parfimōw, 11400 cygaryt bez akcyzy, jak tyż 8,6 kg tabaku.
Przedstawiciel kancelaryje prawnyj, co reprezyntuje poszkodowane firmy, porachowoł straty na kwotã kole 135 tys. zł. Kwota ôdnosi sie ale ino do szkody majōntkowyj. Wkludzanie podrobiōnych tŏwarōw na rynek to je tyż niymajōntkowy uszczyrbek dlŏ fyrmy, bo jakość przedŏwanych produktōw je niższŏ i skuli tego firma traci tyż zaufanie ôd klijyntōw.
W przipadku znaleziōnych produktōw akcyzowych straty Skarbu Państwa to 17 tys. zł. Postympowanie trwŏ.
Zdrzōdło: KMP Gliwice


text:
Jak dugo Ślonsk, Ślonskiem, tak długo sie na tym Ślonsku w kościołach głośno śpiywało. Te ślonskie śpiywy były bez wieki wyznacznikiem polskości na tym oddzielonym bez prawie 700 lot łod Macierzy skrawku Polski. Bez te wszystkie lata matki i babki z pokolynio na pokolynie przekozywoły bajtlom ojczysto godka w śpiywach i rzykaniu. Jo osobiście niy wyobrożom sobie tego, że ida do kościoła i w tym kościele je cicho bo sie niy śpiywo, abo sie śpiywo po cichu-to je tak fest niy po naszymu, to je tak fest dziwnie łobce. Przeca niy darmo godajom, że kto śpiywo rzyko za dwóch.
Rajnhold Bula je łorganistom we parafii Wniybozwiyncio Najświyntszej Maryi Panny we Olszynie, kaj był nojmniyjszy murowany kościółk w archidiecezji katowickiej, któro leży na historycznym krańcu Ślonska, w powiecie lublinieckim. Niby nic takiego, powiycie, łorganista jak łorganista, gro w kościele w niedziela i bez tydziyń, i tyla. Ino że wy jeszcze niy wiecie jaki to je łorganista.
Pan Rajnhold gro i śpiywo w olszyńskim kościółku już 57 lot (tyla mu piźnie w październiku na pierwszym nabożeństwie różańcowym), co czyni go nojstarszym łorganistom we diecezji (ło pora lot przewyższała go pewno kobita, ale łona to już ino gro-ponad 60 lot-bo na śpiywanie niy pozwalo jej zdrowie). Bez 20 lot był tyż kościelnym-chociaż mioł być nim ino na trocha. Groć zaczon jak mioł 17 lot, na nabożeństwie różańcowym właśnie, 1 października 1961 r. Młodzi, którym groł na pierwszym ślubie, do dzisiej żyjom ze sobom. Do tego granio, możecie godać że przyczynił się przypadek, ale jo twierdza że to boło Ponbóczkowe myśleniy; jak mioł 17 lot w wypadku stracił łoko- mo je ale na nie niy widzi- i podczas pobytu w lazarecie pewna siostra zakonno nakłoniła go do tego żeby zagroł w kościele. Doł się namówić, zagroł, i tak już się potoczyło, że już mu 57 rok granio mijo, z tym jednym zdrowym okiym, kierym musi łogarniać nuty, klawisze, i to, co się dzieje na kościele.
Zaczynoł grać na nogami deptanyj fisharmonii w starym olszyńskim kościółku-łobecnie gro na czwortym w swojej kandencyji instrumencie w nowej świątyni . Łobecnie mo tyż ósmego farorza podczas swojyj służby. Bo bycie łorganistom dlo niego to je służba, to je powołanie. Bez te 57 lot, dziyń w dziyń, gro i śpiywo; wolne mo ino ze wzyglyndu na ciynżki stan zdrowia, a i tak nawet wtedy ciynżko mu wysiedzieć w doma bez łorganów ( nawet jak boł po wylewie i musioł siedzieć bez dwa miechy w doma, to jak ino mógł się wdropać na schody po jednostronnym paraliżu, to pitnoł na chór, aby zaś grać). Na wakacjach był ino pora razy w życiu i to tyż fest krótko, na geburstagi i inne fojery rodzinne zowdy się spóźnio, bo gro abo chodzi po kolyndzie. Normalni ludzie idom w niydziela do kościoła, a łon idzie do roboty, bo jak wychodzi z doma o 7 rano na pierwszo msza, to wroco na łobiod przed 13, a potym na 15 zaś na niyszpory. Chociaż może „robota” to je złe słowo, bo łon to raczyj robi z pasji i potrzeby serca, bo czynsto gro za waluta watykańsko, czyli za „Bóg zapłać”. Jego łorganowo pasja niy kończy sie w kościele; w doma mo pełno ksionżek, gazet, płyt zwionzanych z muzykom łorganowom, czynsto w telewizji słucho transmisji mszy, a cołko rodzina z kożdej wycieczki musi obowionzkowo przywieźć mu zdjyncia łorganów, jeżeli po drodze wlyźli do jakiego kościółka. W kościele przed mszom daje tyż czynsto takie małe koncerty muzyki łorganowej, i niy zaczimuje sie w miejscu, ino ciongle wprowodzo nowe pieśni i modlitwy; zapytany ło to , które pieśni som jego ulubionymi, godo że wszystkie som ulubione, ale nojbarzij pieśni maryjne-skuli wezwanio parafii.
Co jeszcze je w panu Holdku takiego niezwykłego? To, że zno bardzo dużo starych, ślonskich pieśni. Że w kościele tyn jego i ludzi śpiyw słychać. Że wiela razy boł nagradzany za ta swojo służba, ale nigdy sie tym jakoś specjalnie niy afiszowoł, po prostu był tam, kaj godo gdzie je jego miejsce , czyli na chórze. Mszo bez łorganisto, tako „ na sucho”, bez granio i śpiywanio, to już nie je to samo. Kościelne rzykanie śpiywem to je znak rozpoznawczy ślonskiego Kościoła, bo to łone pozwoliło zachować nom tożsamość narodowo bez te kilkaset lat rozłonki.
Pan Rajnhold Bula je żywym przykładem przekazywanio pewnych wartości, naszych, ślonskich, polskich, fest ważnych wartości, ludziom w sposób zwykły, ale skuteczny; dokłodo swojo cegiełka do tego, coby pedzieć światu, że na Ślonsku pszonie Ponbóckowi, Maryjce i Polsce zowdy w kożdyj chałpie boło, je i mom nadziyja, że bydzie nojważniejsze. Że na Ślonsku som ludzie, którzy sie niy bojom żodnyj roboty, ino Ponbócka. I bez to wszyscy wielcy tego świata powinni zacząonć patrzeć na Ślonsku ludziom w oczy, a niy pod ziymia. Bo kiedyś gruby i huty zawrzom, fabryczne budynki sie zawalom, a na Ślonsku łostanie to co sam najpierw boło nojważniejsze-ludzie, kerzy Ponbóckowi i Polsce fest pszajom.


text:
Wotběh - 5. fachowy dźeń 2plus - 05./06.11.2021
Teamowe dźěło na šulach přichoda
wječorne a cyłodnjowske zarjadowanje w Chrósćicach, wjacezaměrowa hala “Jednota”
Koronoweje pandemije dla je ličba wobdźělnikow na 50 wobmjezowana. To płaći za wječorne a cyłodnjowske zarjadowanje. Jako wuměnjenje za wobdźělenje płaći 3G -prawidło. Za wobdźělenych wučerjow płaći prawidło jako spjelnjene. Wšitke dalše wosoby su prošeni, wotpowědne dopokazy předpołožić. Tomu móžeće při přizjewjenju z mejlku na: sebastian.handrick@lasub.smk.sachsen.de abo před spočatkom zarjadowanja wotpowědować. Prošu zaplanujće za to čas.


text:
Blubry zez Kościana
Rekordy
Co by wiara na ece nie wystworzała, nie? ciyngiym nojdnuł się taki, co buł wew tym wystworzaniu lepciejszy łod inkszy wiary, a zez tego ryn robiuła sie musowo jakoś rywalizacja i nowy knyf do bicia rekordów, ktu wiyncy, mocni, dali, dłuży, szybci, wolni, gorzyj, lepi, akuratni, głośni, wyżyj, barzyj i co tam jeszczyk, wszyćko można buło pobić, mieć rekord, wszyćko nadawało się do rywalizowaniu. Chocioż co niektóre kunkuryncje miały niewiele, abo nawet nic wspólnygo zez szportym, to jednak rekord to rekord nieważne wew czym.
Dzuiewuchy raczyj mni sie brały do tego ścigania, jednakoż kożdyn jedyn szczun musowo startowoł wew wszyćkim, co ino któś wynajdnuł, nie? i zaś wedle zdobytych wyników łun mioł stać swoje miejsce wew szeregu na ece. Nojwyżyj liczuły sie rekordy zez jakiemsiś rezykiym. Na tyn przykład Zbiniu, mioł nie do pobicio rekord walynia zez procy wew ramy łod łokna, ale mioł tyż zez tego rekord wybitych szyb za jednum razum, bo łun roz kropnuł doś miołkiym kamlotym, nie? który od szwungu rozlecioł sie wew powietrzu i oż trzy szyby poszły łod razu. Przy ty łokazji pobiuł tyż rekord wew staniu przy szamaniu jedzy, łodrobianiu lei do lani, a nawet wew pobiyraniu nauki na stojunco wew lani bez dwa tygodnie, nie? zez tego, co nijak ni móg se siyndnuńć ani uczapić sie na jaki ryczuszce, póki mu siedzynie nie wygojuło sie zez rekordowygo sińca po tatowym pasku. Biydok dostoł rekordowe lanie za te zbite szyby, ale zez tego rekordu nigdy sie nie chwoluł na ece.
Buły szak takie rekordy, nie? co barzy źle wpływały na pozycje na ece, jak tyn Jurasowy skok do wody na granacie, co żym dzieś ło tym blubroł. Tak samo miała sie sprawa zez Kajym, co buł szpeniolym łod jazdy bez trzymanki i wypinoł kopune, gdy któś wspumnioł jaki jego rekord, ino oprócz jednygo, nie?
A bułol to tak: Kaju sum se wyrychtowoł poniymieckum kufte zez łodzysku, co jum Szwaby ćpnyli na gymyle, jak wioli du sie przed Ruskimi. Wyszporoł na gymyli brakujunce dynksa, nie? aby dzyndzajka sie nie dorobiuł, zaklajstrowoł dziurawe dyndki, naprostowol felgi, nasztramowoł szprychy i nasmarował, co trzeba. Zaś wypajdroł cołkum na zieluno łolejnum farbum. Nazwoł jum nie wiada czymu „kłeza, nie? Dopiyro na tak łodpicowany „kłezie” łodstawioł rózne komsztrasy, jak jaki cyrkuśnik. Nojbarzy lubiuł sie popisywać jazdum bez trzymanki, co jymu fest wychodziuło, nie? i bezapelacyjnie bez żodny łachy buł mistrzym wew ty kunkuryncji. Ino Roz, jak my jechali na betki, nie? to ”kłeza”pokozała Kajowi swoje rogi (chybać zez zymsty za tum nazwe bo za Niymca nazywała sie dumnie „Herkules” i stojało to jeszczyk pod zielunum farbum Kaja wykaligrafowane na ramie).
Kaju ciyngiym szpulowoł zez łapami wew kiejdach, oż nagle najachoł na niezduży kamlot, i wew ty samy sekundzie kierownica jego „kłezy”mojtła tak, że przednie koło stanuło wew pooprzyk ściyżki, nie? a Kaju, łyn nie spryt, ino wystartowoł jakby dawoł kopa do wody, zaś przefrunuł bez cołki rów i wydar papum wew kieretyny za rowym, bo łapskow zez kiejdów nie zdunżuł wytorgać.
Jak my tego bidoka wytośtali zez tych kiechów, buł nie do poznania. Pape mioł tak porypanum bez gałynzie, że ino tyn olgachny kluber świadczył, że to Kaja kalafa. Na szczyńście gnyk jak i pozostałe gnoty mioł całe. Oż dziw, że so nic nie złamoł ino bez te sznupe, nie? nim się mu wygojuła, przylgło du niego na fest przezwisko „porypany Kaju”. Zaś „kłeze” opyluł jakiymuś szuszwolowi zez obski eki.
O inkszych rekordzistach już żym kiedyś blubroł, nie? Na tyn przykład ło Kakusiu, co nojwiyncy przeputoł bejmów wew dołka i wew cymbergaja, abo o Edzie, co mioł rekord wew zbiyraniu bedków, ino musowo musze wspumnić, zez kyndy wziunło sie u Jarasa przezwisko „Cukrówa”.
Jak na jesiyń bambry zwozili helkami cukrówe do cukrowni, nie? to napakowane mieli ciyngiym ile się dało, zez czubkiym, mało co te helki nie rozwaluły sie po drodze, a zaś jak szpulowali wew mieście, to na kościańskich kocich łbach, nojbarzy na zakryntach za każdum razum pore buraków zez tych przeładowanych helków smykło sie na bruk. Zaś na te okazje, nie? czajuło sie po bramach połno wiary, zez mieszkami. Kożdyn jedyn zez tych uczajunych trzymoł wew chacie, znaczy sie wew szopce na podwórku abo na ogródku jakiesiś stwory- królasy, nutrie abo proszczoki, nie? co ze smakum szamajum cukrówe. Tak wiync, jak aby pore buraków sie smykło na ulice, wyskakiwoła zez bramy wiara, co buła najbliży, nie? i ładowali wew miechy, co sie wysypało zez bamberskich wozów.
Zaś Jaras-Cukrówa nie trzymoł żodnych stworów, co by miały rache na cukrówe, ino buł zez niego chytry wnynter. A na dodatek łyn mioł pomiyszkanie nojbarzy przydatne do tego szportu zez cukrówum, co pozlatywała zez helków, bo miyszkoł zaro przy takim łostrym skryncie, gdzie nojwiyncyj bambry gubiuły i łyn tum cukrówe zbiyroł i zorgowoł wew miechy, a zaś handlyżuł tym towarym nyrol jedyn, nie? Kożdygo roku wew kampanie buraczanum mioł rekord wew ty kunkuryncji. Zez tego przezywali go na ece „Cukrówa“.
Takie to buły rerkordy . Niektóre rychtyk kożdymu pasowało je mieć, nie? a zaś inksze nie bardzo.


text:
File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu
Original file (1,873 × 2,918 pixels, file size: 86.96 MB, MIME type: image/vnd.djvu, 608 pages)
Captions
File history
Click on a date/time to view the file as it appeared at that time.
You cannot overwrite this file.
File usage on Commons
The following 9 pages use this file:
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0002.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0004a.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0004aa.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0004b.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0203.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0275.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0381.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0493.jpg
- File:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski p0539.jpg
File usage on other wikis
The following other wikis use this file:
- Usage on cs.wikipedia.org
- Usage on pl.wikisource.org
- Indeks:Legenda Młodej Polski (Brzozowski)
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/003
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/008
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/014
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/016
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/040
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/042
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/070
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/118
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/160
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/162
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/180
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/202
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/204
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/274
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/276
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/308
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/342
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/344
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/382
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/440
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/442
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/468
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/470
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/494
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/540
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/604
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/002
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/004
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/005
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/015
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/069
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/117
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/469
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/493
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/381
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/307
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/275
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/179
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/161
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/343
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/539
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/203
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/441
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/041
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/001
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/006
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/007
- Strona:PL Stanisław Brzozowski - Legenda Młodej Polski.djvu/017
View more global usage of this file.


text:
Berlin (dpa/SN). Fachowča FDP za zakitowansku politiku Marie-Agnes Strack-Zimmermann na tym wobstawa, warnowanja z Washingtona před spěšnym dobyćom talibanow w Afghanistanje wujasnić. To potwjerdźi wona dźensa w rańšim magacinje telewizije ZDF. Pječa bě němske wulkopósłanstwo we Washingtonje hižo 11. awgusta pisomnje před dramatiskim wuwićom w Afghanistanje warnowało. Zakitowanska ministerka Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU) twjerdźi, zo je to hakle 23. awgusta zhoniła.
Proces nadpadow dla
Paris (dpa/SN). W francoskej stolicy Parisu započa so dźensa proces zahubnych islamistiskich terorowych nadpadow w Parisu před nimale šěsć lětami ze 130 mortwymi a 350 zranjenymi. Wobskorženych je 20 podhladnych, mjez nimi posledni hišće žiwy atentatnik. Ekstremisća běchu 13. nowembra 2015 na koncertnej žurli „Bataclan“ 90 ludźi zatřělili. Nimo toho na wjacorych městnach na wopytowarjow barow a hosćencow třělachu a mnohich morichu.
Weber wjace njekandiduje


text:
VIII
Chùtkò jô sã doznôł vjicé wó nim kvjece. Na planéce môłéwo princa to vjedno dało dëcht zvëczajné kvjatë z pôrã płacikami przëstrojoné, chtërnë nje zabjérałë vjele placë ë njikòmù nje vadzëłë. Na pòrénkú vëszczitałë z trôvë, a téj wob vjeczór zvjãdłë. Ale túten kvjat sã naklił jednim razã z semjenja, co bëło przëlejcałé nji ma vjedzec skõd ë môłi princ sã przëzérôł z blëza ti rosce, chtërna nje szlachòvała za żódnëmi drëdzjimi roskami. To letkò móg jacji novi ôrt baobaba bëc. Jednak ten cjerzk chùtkò woprzestôł rosc, a pòczõł kvjisc. Môłi princ, chtëren béł przë tim jak vërós z njewo stolëmni pãczk, mjôł pòczëcé, co z tewo sã wobjavji cos cëdnéwo, le nasz kvjat nji mjôł jesz skónczoné sã snażëc v zaciszi svojé zeloné dornjice. Baczlëvje dobjérôł svòje farvë. Woblekôł sã pòmale, pasovôł své płacicji jednewo pò drëdzjim. Nje chcôł sã pòkazac rëchlé jak jaż v całi svòji nôdobje. Ó, to jo. Ten béł barzo chãdodzji! Jewo tajemné szëkòvanjé sã bavjiło całëmi dnjami. A téj ótole, na jednim pòrénkú, pravje cjéj vëszczitało słóniszkò, won sã wobjavjił.
Ë nen, co mjôł sã z takõ akùrôtnoscõ narobjałé, zévnõn a rzek:
– Ach! Dopjérkù jem wodeckła… vëbaczëce mje… jô jem takô njevëszëkòvónô…
Môłi princ nji móg svój zôdziv skrëc:
– Vë jesce ale pjãknô!
– Prôvda? – wodpòvjedzôł łagòdno kvjat. – A pòrodzonô jem v jednim czasú ze słúniszkã…
Môłi princ jú vëzgód, co wona za beszédnô nje bëła, ale jakùż doch za serce chvôta!
– Mje sã zdaje, że to je czas na frisztëk – rzekła a zarôz dodała – vë bë bëlë tak dobri ë pòmëslëlë wó mje…
Ë môłi princ, całi wod se, vëszúkôł ten giskón té svjéżé wodë ë wusłúżił temù kvjatovi.Tim spòsobã wona jú wod zaczõtkù sã jemù naparłãża ze svòjõ trochã wobraznõ bùsznoscõ. Jednim razã na przikłôd, cjéj wona gôdała wo svòjich sztërzech kòlcach, rzekła môłémù princë:
– Mògõ smjało przinc, ti tëgrësovje, z tëmi svëmi drapjami!
– To nje dô tëgrësi na mòji planéce – przékòvôł môłi princ. – Nódto tëgrësovje nje rżõ trôvë.
– Jô nje jem żódna trôva – kvjacik wodrzek mjodno.
– Vëbaczëce mje…
– Jô sã nje bòjã przed tëgrësi, ale wokrop móm strach cjéj ten vjater sã pòrivô. Môce vë móże jacji paravan?
«Bòjec sã przed vjatrã… to je ale njeszczescé do roslënë», zmerkôł môłi princ. «Z tim kvjatã to nje púdze ejnfach…»
– Wob vjeczór schòvce le mje pòd glokõ. To je straszni zib hewo kòl vas. Ë je lëchò wurzõdzoné. Tamò, skõdka jô jem…
Ale téj wona przecjidła svõ gôdkã. Wona bëła tú doch jakò semjã przëszłô. Wona nji mògła njic wo jinszich svjatach vjedzec. Zasromjonô tim, że sã da rozszrúvòvac przë tak letkòvjérni próbje łganjô, wona zakaszla dva abò trzë raze, co bë zepchła vjinã na môłéwo princa:
– Acz z nim paravanã?
– Jô bë béł jidzoni zó tim szëkac, ale vë jesce do mje gôdalë!
Téj wona zakaszla mòcnjé, że bë téż jewo zaczãło sëmjenjé grëzc.Tak môłi princ, mjimò dobré wolé kòchanjô, chùtkò jõł v njã trëchlôc. Won brôł za gvës jé słova bez znaczenjô a chùtkò sã stôł mòcno njeszczestlëvi.
«Jô nji mjôł nó njã słëchac» rôz mje sã zvjerził. «Njigdë bë nji mjôł na kvjatë słëchac. Nó të je trzeba vzerac ë jich wonjac. Ten mój wonjôł na całi mòji planéce, le jô nje pòtrafjił sã temù ceszëc. Na historijka wo drapjach, co mjã tak rozjadovjiła, mjała blós zbùdzëc mõ vrazlëvòsc.»
Won jesz sã mje zvjerził:
«Vnenczas jô nje rozmjôł njic! Jô mjôł wobsãdzac vedle czënóv, a njé vedle słóv. Wona dôva mje wonjõ a blask. Jô bë nji mjôł njigdë mjec zvjornjoné! Jô mjôł dozdrzec jejé vrazlëvòsc, zataconõ za tëmi słabëmi fortelami. Kvjatë sõ przecivnosci pôłnë! Ale jô béł za młodi, co bë rozmjôł kòchac.»
Słovôrzk:
vëszczitac wschodzić, kiełkować, ukazywać się
naklëc wzejść (o roślinach), wykluć się (o zwierzętach)
semjã nasiono
z blëza z bliska
roska roślinka
szlachòvac za być podobnym do
ôrt rodzaj
stolëmni olbrzymi (neologizm)
snażëc sã upiększać się
dornjica komnata
chãdodzji porządny, czysty, skrupulatny
bavjic tu: trwać
wodecknõc obudzić się
beszédni skromny
giskón konewka
naparłãżac sã narzucać się, naprzykrzać się
wobrazni obrażalski
bùsznosc duma
drapja pazur
ejnfach łatwy, łatwo
gloka klosz
zib ziąb, zimno
rozszrúvòvac rozpracować, przejrzeć
trëchlôc wątpić
brac za gvës brać na poważnie
rozjadovjic rozgniewać
zvjornõc uciec
zataconi ukrywający się


text:
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2018
Mistrzostwa Śwjata we Fusbalu 2018 (rus. ЧeMпиoHaT Mиpa пo фyTбoлy 2018, yng. FIFA World Cup Russia 2018) - fusbalowy turńyj grany uode 14 czyrwca do 15 lipca 2018 we Rusyji. Bůły to 21. take mistrzostwa, udźoł sam brały 32 manszafty (we tym 14 ze UEFA). Titel majstra brońůły Mjymcy.
Szpil uotwarćo a zawarćo mo plac we Moskwje, na Stadjůńe Łużńiki. Cuzamyn grano 64 szpile na 12 stadjůnach (we 11 mjastach). Debjutantůma byli reprezyntacyje Islandyji a Panamy.
Grupy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojsamprzůd kożdy manszaft groł we grupje. Dwa pjyrsze manszafty ze kożdyj grupy awansowoły dali do puharowyj fazy.
Puharowo faza[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szpil uo 3. plac[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Finoł[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trzeći plac: Belgijo
Nojlepsze strzelce torůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
6 torůw
4 tory
3 tory


text:
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Rěčnica serbskeje Lěwicy Měrka Kozelowa wotmołwja tule na prašenja Axela Arlta.
Kotre temy su serbskej Lěwicy lětsa pod nochćemi palili?
M. Kozelowa: Strukturna změna w brunicowych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma steješe nade wšěm. Ale su tež dalše předmjety – kaž prašenje serbskeho šulstwa, pobrachowacy wučerjo abo šulerski transport na wokrjesnej runinje – a trajne problemy, hdźež žane politiske konsekwency njewidźimy. Nutřkostronsce zaběrachu nas wólby wokrjesneho sejmika a krajneju sejmow, to poslednje samo před změrcowskej komisiju sakskeje Lěwicy.
Podpěruje strona serbske naležnosće?
M. Kozelowa: Sakska Lěwica drje serbsku Lěwicu financnje podpěruje, to pak bjezlóštnje a hakle na naše žadanje. Nimamy jenož generacisku změnu w stronje, ale bohužel tež změnu nastajenja k Serbam scyła. Hladamy-li na paragraf 7 wustawkow sakskeje Lěwicy – prawa serbskich čłonow maja wosebje škitane być –, dyrbimy zwěsćić, zo stawa so tele přilubjenje z hołym słowom.


text:
Dominowacej wosobinje prěnjeho młodoserbskeho hibanja
»Sym hižom někotre měsacy zaso w mojej lubej Łužicy, ale zwěsćuju ... zo so přeco hišće njemóžach cyle zhrabać z radostneho překwapjenja wo nowym, młódnym duchu, kotryž je wšitkich mojich serbskich bratrow zahorił ... a kotryž runje tam najkrasnišo so pokazuje, hdźež prjedy cyle hinaše zaměry knježachu ... Zetkaštaj-li so tu ... dwaj abo wjac Serbow, rěčachu cyle wěsće němsce ... Nětkole widźiš črjódy tajkich młodych ludźi po budyšinskich hasach ćahać, a dźiwaš so, kak to wjesele ... so bjesaduja w swojej maćernej rěči a spěwaja žortne kuski ... abo wyskace studentske spěwy wo radostnej młodosći ...«
Jako čitach tutón přinošk Jana Pětra Jordana w Praskim časopisu Ost und West z lěta 1841 (serbski přełožk w ČMS 1924, str. 57) prěni raz, mějach zaćišć, zo rozprawja tu nazhonity a zdźěłany starši nowinar wo Serbach a jich połoženju, a to w cyle načasnym žurnalistiskim stilu. Hakle jako wěnowach so w poslednimaj lětomaj intensiwnje stawiznam Smolerjowych »Pěsničkow«, bu mi wědome, zo běštaj Smoler a Jordan samsna generacija, Jordan samo dwě lěće młódši. Lědma so dotal wobkedźbuje, zo zeznaštaj so wobaj hižo na Budyskim gymnaziju. Zastupištaj 1830 drje do samsneje rjadownje a wuknještaj lěto zhromadnje. Smoler je zapisany w aprylu pod čisłom 10 – jako pochad je podaty Łaz a »Vater Schullehrer das(elbst) 4 Cl(asse) oberst(e) Abth(eilung)«.1 Jan Pětr Jordan sćěhuje w juniju pod čisłom 25, z přispomnjenjom: »aus Zischkowitz ... Vater Bauer daselbst 4 Cl ist katholisch.« 13lětny Jordan poda so po lěće nazymu 1831 do Prahi.2


text:
Starograd
Starograd[1] (górnoserbski teke Starohród[2], nim. Altenburg) jo pjerwjej rezidencowe město Durinskeje z 36 703 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Altenburg jo womało wesrjejź tśirožka městow Lipsk-Kamjenica-Gera. Město lažy 28 km na dłujki zajtšo wót Gera, 39 km na pódpołdnjo wót Lipska, 38 km na dłujki wjacor wót Kamjenicy a 31 km na pódpołnoc wót Šwikawy. Wóno bu na górkaty górkatej stronje natwarjone, kótaraž nejdłymšy dypk pśi Zschernitzsch z 162 m a njewušy pśi Mockzig z 261 m nad NN. lažytej. Strona słuša k slědnym wuběžkam pśedkraja Rudnych górow, kótarež se na pódpołnoc wót města w Lipskowem nižynowem zalewje dokóńcyje.
Měsćańske źěle[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Noty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Słowo "Altenburg", w nimsko-dolnoserbskem słowniku w interneśe
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik, ISBN 3-7420-1313-5, na boku 557


text:
Rzykańy
Rzykańy to je jedna ze nojczynstszych form religijnygo kultu. Polego na skerowańu swojich myśli do istoty abo istot, můgůncych być abo bydůmcych przedmjotym kultu (bůgowje, śwjyńći, ańoły), do sfery sacrům. Może uůno być godane abo ino we myślach.
Rzykańy dźelymy przede wszyjstkym ze wzglyndu na jigo charakter. Może uůn być pochwalny (uwjelbjyńo), dźynkczynny abo błagalny. Roz a kedy rzykańe mo elymynty kilku ze powyższych form.
Akty rzykańo sům powszychne we wszyjstkych religjach. Choć rzykańy może przijmować forma indywidualnyj rozmowy ze istotům boskům, to we wjelu religijach uksztołtowoł śe pewjyn kanůn modlitw, kerych treść je śćiśle uokreślůno a przekazywano we takej formje wyznawcům.


text:
Wien (dpa/SN). Wumjetowanja přećiwo awstriskej konserwatiwnej stronje ÖVP tež pod nowym kanclerom Alexanderom Schallenbergom njewoteběraja. Hakle wčera je nowy kancler přepytowanja přećiwo swojemu předchadnikej Sebastianej Kurzej „wopačne“ mjenował. Kurz bě sobotu zastojnstwo złožił. Kaž šef FPÖ Herbert Kickl zwurazni, Schallenberg přepytowanja justicneho ministerstwa do prašenja staja, štož žadyn prawy signal njeje.
Afghanistan tema posedźenja
Rom (dpa/SN). Něhdźe dwaj měsacaj po tym zo su talibanojo w Afghanistanje móc přewzali, dźensa industrijne staty G20 wo połoženju wuradźuja. Na widejowe posedźenje je italski ministerski prezident Mario Draghi přeprosył. Wobdźělnicy chcychu humanitarnu situaciju w kraju rozjimać, ale tež naležnosć, kak přichodnje z talibanami wobchadźeć. Minjeny kónc tydźenja běchu so zastupjerjo USA z islamistami hižo w katarskej stolicy Doha wosobinsce schadźowali.
Za wosomlětnej dale pytaja
b.) 1950 do 1960
Dokelž hodźeše so spočatk 1950tych lět dale jenož (prowizoriske) kopanišćo při młodowni wužiwać, nasrěbachu sej mužojo a młodźina wosebje w přećelskich hrach z SJ Hórki dalše sebjewědomje. Młodźina přěhra 1954 na přikład z 0:5, ale lěto pozdźišo Hórčenjo jeno z 1:0 snadnje dobychu. Najlěpši wuslědk muži bě njerozsudne 4:4.
W lětach 1951 do 1959 bě Bruno Richter předsyda Pančičanskich koparjow. W tej dobje nasta na městnje dźensnišeho twjerdeho nowe hrajnišćo. Ze zapalom poda so muske mustwo w sezonje 1954/1955 do dypkowych hrow. Najlěpše zaměstnjenje poradźi so w 2. wokrjesnej klasy 1956 z třećim městnom. Načolnik SJ Hórki postupi w samsnym lěće do 1. wokrjesneje klasy. Samsne lěto pak so traktoristam sensacija zešlachći: na Serbskim sportowym zjězdźe w Radworju dobychu pokalne finale z 1:0 přećiwo Hórčanam, jako Jan Hicka hižo w prěnich mjeńšinach „złote“ wrota třěli. W młodźinskej stafli mjenowaneje sezony Hórčanski dorost z 45:6 wrotami a 18:2 dypkami jasnje dominowaše, mjeztym zo zabrachu „klóšterscy“ 6. městno (17:28 resp. 9:11).
Wojerecy/Budyšin/Kamjenc (SN/JaW). We Łužicy schorjenja z tak mjenowanym respiratoriskim syncycialnym wirusom, skrótka RS-wirusom, přiběraja. To wobkrućichu našemu wječornikej wjacore hornjołužiske chorownje.
Kaž medijowy rěčnik Wojerowskeho jězorinoweho klinikuma Gernot Schweitzer informuje, su tam lětsa hižo 29 schorjenjow z wirusom zwěsćili. „Z toho bě 28 jeničce wot 1. septembra hač do dźensnišeho“, tak Schweitzer. Hišće dźensa rano wón aktualnje dodawa, „zo zwěsćeja tuchwilu na dźěćacej staciji jasnje wyše ličby dźěći z RS-schorjenjom hač minjene lěta. Tohodla je naša dźěćaca stacija dospołnje wućežena“.
Drježdźany (dpa/SN). Sakski hospodarski minister Martin Dulig (SPD) so za to wupraja, minimalnu mzdu ruče na dwanaće eurow zwyšić. Jeničce w swobodnym staće nimale kóždy třeći přistajeny z toho profituje, Dulig wčera w Drježdźanach rjekny, pokazujo na sonděrowanske rozmołwy. Wšako je minimalna mzda centralny dypk SPD. „Dźěławi měli respekt a hódnoćenje nazhonić.“
Sakske hospodarske ministerstwo je nadawk za studiju dał, z kotrejž přepytowachu fachowcy lěta 2015 zawjedźenu minimalnu mzdu. Kaž z dokumenta wuchadźa, njejsu w jeje zwisku žane negatiwne efekty inwesticije nastupajo. Hladajo na mało fachowcow su fairne mzdy za předewzaća wažne. Hač do lěta 2030 budźe po słowach hospodarskeho ministra jeničce w Sakskej něhdźe 200 000 ludźi mjenje na dźěłowych wikach k dispoziciji. Dotal wučinja minimalna mzda 9,60 eurow, hač do julija 2022 ma wona na 10,45 eurow postupić.
Berlin (dpa/SN). Po historiskej poražce při wólbach zwjazkoweho sejma chce CDU na wosebitym stronskim zjězdźe cyle nowe nawodnistwo wolić. To zdźěli wčera generalny sekretar strony Paul Ziemiak po posedźenju načolnych gremijow w Berlinje. Hižo 30. oktobra maja so wo-krjesni předsydźa zetkać, zo móhli měnjenje čłonstwa zhonić. Tři dny po tym matej prezidij a zwjazkowe předsydstwo rozsudźić, kak chcedźa bazu do personelneho a wobsahoweho nowowusměrjenja zakótwić. Hač budźe stronski zjězd w decembrje abo januarje, njeje jasne.
Zo ma so w CDU nuznje něšto změnić, wuchadźa tež z aktualneho naprašowanja instituta Insa. Tam leži unija dźensa pod 20 procentami. To je 1,5 procentow mjenje hač tydźenja a najniša hódnota CDU/CSU hladajo na wšitke wot instituta dotal přewjedźene naprašowanja. SPD žněje 28,5 procentow hłosow, štož je poł procenta wjace. Za Zelenych rozsudźi so 16 procentow naprašowanych, FDP přińdźe na 14,5 proc., a AfD by jědnaće proc. ludźi woliło. Lěwica pak dale přiwisnikow zhubja a docpěwa jenož hišće štyri procenty (-0,5 procentow).
Choćebuz/Rowno (SN). Delegacija zastupjerjow indigeneho ludu Zapatistas w Mexiku zetka so minjeny pjatk z čłonami Choćebuskeje wobswětoweje syće Zelena liga. W rozmołwje dźěše předewšěm wo napinanja Němskeje škit klimy nastupajo a wo měrliwe protestne formy přećiwo wudobywanju wuhla we Łužicy. Hač do lěta 2037 hišće Zelena liga dźěl lěsa bjezposrědnje při Wochožanskej jamje wotnaja, kotryž je tohorunja za wudobywanje brunicy předwidźany. Nimale dwě lěće wotměwaja w lěsu kubłanske a kulturne poskitki, přiwšěm je přestrjeń dale wohrožena. „Wobhospodarjer, koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG), chce najebać wobzamknjeny kónc wudobywanja wuhla lěs wotbagrować. Samo wuswojenje su hižo přizjewili“, Rebekka Schwarzbach z wobswětoweje skupiny hosćom z Mexika rozłoži. „Lěs jim dobrowólnje njedamy. W nuzowym padźe ma sudnistwo rozsudźić.“
Moskwa (dpa/SN). Ličba na koronawirus zemrětych w Ruskej je minjeny kónc tydźenja zaso nowy rekord docpěła. Po informacijach oficialnych zamołwitych w Moskwje je předwčerawšim w běhu 24 hodźin 962 ludźi po cyłym kraju zemrěło, dźeń do toho bě jich 968. Ličba nowoinfekcijow leži wšědnje pola něhdźe 30 000 padow. Němske zwjazkowe knježerstwo je kraj mjeztym jako kónčinu z wysokim rizikom zastopnjowało.
Oficialne korona-ličby w Ruskej su hižo dlěje w masiwnej kritice. Kritiski portal zona.media na to skedźbnja, zo je ruski statistiski zarjad w awgusće nimale 50 000 mortwych korony dla w kraju registrował. Zamołwići knježerstwa pak mjenowachu jeničce ličbu 24 661. Přičina dalšich infekcijow je po měnjenju ruskich zarjadow mało zwólniwosće ludźi so šćěpić dać. Na zapadźe kraja wuwite srědki njejsu w Ruskej dowolene. Knježerstwo pak na tym wobstawa, w Moskwje wuwity srědk Sputnik V abo jedyn z tamnych pjeć swójskich srědkow wužiwać. Sputnik V je we wjac hač 70 krajach dowoleny srědk, w USA a EU pak nic. Tež mnozy Rusojo sami šćěpiwu njedowěrjeja.
Berlin (dpa/SN). Po šěsć a poł lěće na čole AfD so Jörg Meuthen wróćo sćehnje a nochce po intensiwnych rozmołwach ze swójbu znowa za předsydstwo strony w decembrje kandidować. To je wón čłonam wčera w lisće oficialnje zdźělił. Zhromadnje z Tinom Chrupallu ze Zhorjelskeho wokrjesa 60lětny AfD nawjeduje. Swojeho politiskeho dźěła so Meuthen přiwšěm wzdać nochce a budźe „swój hłós słyšomnje zasadźeć“. Tuchwilu je wón zapósłanc Europskeho parlamenta. W zašłymaj dwěmaj lětomaj bě Meuthen za poměrniši kurs w stronje, štož pak jemu njepřećelow wunjese. Wosebje prawicarsce wusměrjene hibanje wokoło durinskeho šefa Björna Höcki je přećiwo njemu dźěłało. Mjeztym tež zwjazkowy wustawoškit prawicarskoekstremne hibanje wobkedźbuje.


text:
Libreville
Libreville (francosce za „swobodne město“) je stolica a z wjace hač 700.000 wobydlerjemi najwjetše město Gabuna w centralnej Africe kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa a uniwersity. Nadeńdźe so na zapadźe kraja při wuliwje rěki Komo do Atlantiskeho oceana.
Město je wuchadźišćo Transgabunskeje železnicy, kotraž wjedźe do města Franceville w nutřkownym kraju a ma wulki wuznam za transport mangan a železoweje rudy z kraja k přistawej w Libreville.
W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 26,3° C w juliju a 30,1° C w aprylu. Suchi čas traje jenož wot junija hač do awgusta.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do europskeje kolonizacije běše kónčina wobsydlena wot luda Mpongwé. W lěće 1843 załožichu Francozojo tule wojerske zepěranišćo Fort Aumale, kotrež so wuwiwaše do města. Oficielnje bu město w lěće 1849 jako sydlišćo za wuswobodźenych njewólnikow załožene a dósta po přikładźe Freetowna mjeno Libreville. Wot 1886 bě Libreville zarjadniske sydło prowincy Gabun a wot 1960 je stolica njewotwisneje republiki ze samsnym mjenom.


text:
Nowi rok, nowô ksążka! „Mariolka i ji przigòdë” to kaszëbskô òpòwiesc dlô dzecy a jejich starszëch. Akcjô dzeje sã w bôjkòwi krôjnie – swiece krôsniãtów. Króm nëch drobnëch ludków Mariolka spòtikô smòka ò stôrodôwnym a drãdżim do wëmówieniô mionie Szôkùlãfékònël…
Pòjôwiają sã téż stolemë Alolilu, Jojo, Jópi ë jinszé pòstacëje z kaszëbsczich legeńdów.
Ksążka pëszno jilustrowónô je bez Joanã Kòzlarską. Dlô nëch, co czëtac nie lubią je platka – to sã tak fejn przësłëchô, jak czëtô Magdaléna Kropidłowskô. Wëdôwcą je Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Dëtczi na wëdanié delë z Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administracëji.
Wszëtczima, co sã kòl wëdaniô ksążczi fëst narobilë baro serdeczno dzãkùjã, wtim òsoblëwie Anie Dunst, Bòżenie Ùgòwsczi, Aszi ë Gòszi Majkòwsczim a jejich tatkòwi Darekòwi, jaczi sprôwdzył pisënk.
Rôczã do kùpianiô a czëtaniô, a żlë chto bë chcôł promòcëją, tej żdajã na bédënczi…


text:
2018
XXIII Sopot Molo Jazz Festival – 3-5 sierpnia 2018
- Adam Czerwiński MAP (Piotr Lemańczyk, Marcin Wądołowski, Adam Czerwiński
- Boba Jazz Band (Jan Boba, Władysław Grochot, Janusz Nowotarski, Janusz Nowak, Jan Nowak, Aleksander Nowak, Marek Rosner
- Cezary Paciorek Quintet w programie Emil (Marcin Janek, Filip Kowalski, Cezary Paciorek, Paweł Urowski, Adam Golicki)
- EABS (Electro-Acoustic Beat Session) – Marek Pędziwiatr, Marcin Rak, Vojto Monteur, Paweł Stachowiak, Spisek Jednego, Olaf Węgier, Jakub Kurek
- Elec-tri-City + Kent Sangster (Kanada) – Janusz Mackiewicz, Dominik Bukowski, Marcin Wądołowski, Grzegorz Sycz + Kent Sangster
- Eryk Kulm Quintessence ft. Rasul Siddick (USA) – Marcin Kaletka, Michał Szkil, Michał Jaros, Eryk Kulm, Rasul Siddick
- Extradition Quinet (Marcin Janek, Piotr Szlempo, Dominik Kisiel, Piotr Szajrych, Max Kreft) – laureat Ogólnopolskiego Konkursu Zespołów Jazzowych i Bluesowych w Gdyni
- Laura Cubi Villena (Hiszpania) & Adam Wendt Acoustic (Laura Cubi Villena, Adam Wendt, Konrad Żołnierek, Paweł Zagańczyk
- Lech Wieleba Poetic Jazz (Niemcy/Polska) – Jan-Peter Kloepfel, Enno Dugnus, Paweł i Lech Wieleba
- Maciej Sikała Sextet (Maciej Sikała, Robert Majewski, Grzegorz Nagórski, Tomasz Klepczyński, Piotr Wyleżoł, Andrzej Święs, Sebastian Frankiewicz)
- Marianna Wróblewska & Włodek Nahorny
- Mateusz Gawęda Trio (Mateusz Gawęda, Alan Wykpisz, Grzegorz Pałka)
- Tomasz Chyła Quintet (Tomasz Chyła, Piotr Chęcki, Szymon Burnos, Krzysztof Słomkowski, Sławek Koryzno)