text:
Mecyje ze familijóm – audio
Mecyje ze familijóm…
Nó ale… Cosik mi sie zdo, iże to już możno tyż łozprawiôł a możno i niy. Gynał niy bocza, boch już deczko zwiykowany i ta diosecko ci sklerółza tyż mie już na isto zdrapióła.
Miołech ci kiejsik jedzinego takigo kamrata, kiery ci sie tak szpasownie, a możno ino fest dziwocznie mianowôł : Eustachy, Józefat Drzistoń. Ja, ja Eustachy i ku tymu Józefat. Poradzicie sie to wystawić, jak ci sie śniego już łod bajtla chichrali i narzinali? A ku tymu jesce te miano po łojcach – Drzistoń. Skuli tego tyż miôł tak na isto côłkie żywobycie przedrzistane, i co tyż łón zawdy musiôł zdziyrżyć, smóc pokiel śniego niy łostoł srogachny i gryfny karlus. Kiej nóm łobióm pizło ci już kielanôście lôt, kajsik mi sie łón zapodziôł, kajsik mi ze ślypiów sie straciół. Jô już ci blank łó niym zaboczół, kiej łoroz trefiółech ci go, spichli my sie sam u nôs na Krojcce. Łón ci mie poznôł, uradowôł sie, choby mu fto zista na swaczyna łobiecôł a gymba mu sie takô zrobiyła, choby szusblech ze koła, ze mojigo starego gepla.
– Jezderkusie! Józefiocku diosecki (tak my mu tyż za bajtla gôdali) a dyć żyjesz to jesce? – gôdóm ci dó niygo blank wyproszczóny, zadziwany. – Kajś to sie bez te côłkie lata podziywôł, kajś sie tak na fest zapochóniół ?
– E tam, niy ma ło cym gôdać. Jak pewnikiym miarkujesz, miôłech ci côłkie moje życie zadrzistane już łod bajtla, i tak ci to do dzisiôj łostało.
– Niy gôdej ? A co tyż to sie ze cia bez wszyjskie lata dziôło? Co ty sam terôzki we Chorzowie robisz ? – pytóm sie go i niy poradza sie nadziwać, iże my sie tak bez cufal sam u mie na Pniokach szczaśli.
– Anó, przijechôłech sam do gyrichtu skuli erbów, skuli srogigo bezmać „spadku” po starce mojij baby – rzóndzi mi tyn kamrat Eustachy.
– A to tyś sie już łobabiół yntlich, ja?
– Ja, ale to jes dugszô gôdka i muszymy sie kajsik zicnóńć na dugszij, i byda ci to wszyjsko direkt łozprawiôł.
– Mie sie tam nikaj niy uwijô, to mogymy wlyjźć do Pyjtra na jakisik zajdel piwa i mogesz mi to połozprawiać, bo miarkuja, iże cie cosik tropi, pra?
Nó, i wlejźli my to tego szynku, kamrat łobsztalowôł laga, jô gospodzkimu kôzôł jesce po sznapsie i tyn mój kamrat Jozefat napocznół fabulić te côłkie jejigo blank pometlane życie.
– Wiysz, kiej sie ino mojij Mamulce zemrziło łojciec spakowôł wszyjskie nasze lónty i inksze bambetle do dwiuch kofrów i wykludziyli my sie do kupy kajsik na wiyś. Niy byda gôdôł kaj, bo nôs, bo mie tam wszyjskie wiedzóm, mie i mojigo faterka znajóm. – szluknoł piwa i beroł dalszij. – Tam my sie naimali do roboty u jednyj modyj gdowy ze ceróm, a tak richtik, to niy ze ceróm, ino ze pasiyrbicóm. I tak ci jakosik po dwiuch latach łożyniółech sie…
– Tyś sie łobabiół ? A jô myślôł, co ty ze twojim mianym już na zawdy łostaniesz fyrniokym ! A bóła chocia gryfnô ta cera łod tyj pampóńki ?
– … łożyniółech sie Ojgyn, ale niy ze tóm pasiyrbicóm ino ze tóm gdowóm; ja, ta gdowa tyż bóła blank szykownô i szwarnô kobiyta. – szluknół tego sznapsa coch jô jesce łobsztalowôł, popiół biyrym i bysztelowôł jesce po zajdlu piwa i jesce jedna laga gorzołecki.
– Łojciec sie wnerwiół na mie, dopolóło ci go to, co jô mioł rôd, i przołech tyj mamulce-pampóńce, iże sóm sie pôrã tydni niyskorzij ze tóm jeji pasiyrbicóm łożyniół. I terôzki dej sie pozór Ojgyn: bez ta jejigo żyniaczka moja babeczka, moja żóna łostała sie niywiastkóm (synowóm) i do kupy jesce – świgermutróm mojigo łojca. Jeji juzaś pasiyrbica, jes mojóm drugóm mamulkóm, takóm mojóm macochóm, a jô jeżech łojczymym, drugim łojcym mojij macochy i świgerfatrym mojigo tatulka. Mojij drugij mamulce, mojij macosze, kierô bóła już łod terôzki mojóm pasiyrbicóm, uplóncnół sie gryfny synek. Terôzki łón ci jes już mojim przirôdnim bracikiym – jako synek mojigo łojca i mojij macochy. Nale, jako synek pasiyrbicy mojij babeczki, jes tyż jeji wnukiym, a łóna jejigo starkóm. Jô ci juzaś jeżech starzikiym mojigo przirodnigo bracika.
– Jeckusie! I jak ty to wszyjsko poradzisz jesce do kupy poskłôdać ?
– To jesce niy wszyjsko. Dej sie terôzki pozór! – bero dalszij kamrat. – Hnedki i mie sie uplóncnół synecek. Beztóż tyż moja macocha łostała sie łod terôzki przirodnióm szwestróm (siostróm) mojigo synka a jesce ku tymu jes ci łóna jejigo starkóm, bo przeca łón, tyn mój synecek jes synkiym jeji pasiyrba, a mój faterek jes juzaś dziywiyrzym (szwagrym) mojigo maluśkigo synecka. A to skuli tego, iże mój tatulek mô jejigo przirodniô szwestrã za babeczkã, za żonã. Jô juzaś jes terôzki pasiyrbym przirodnij szwestery mojigo synka, nó toć mój synek jes mojim ujkiym, a jô jes jejigo bracikiym, skuli tego, iże łón jes synkiym mojij macôchy. Moja starô juzaś jes tantóm mojigo synka, tyn mój synek jes mojim starzikiym, mój łojciec jes mojim świgerzółnym, mojim ziyńciôszkiym a jô jes – dej terózki pozór Ojgyn – a łón jes mojim razinku WNUKIYM !!!
– Ło sto pierónów, naleś ty to terôzki nametloł !!!
– A co, Ojgyn ? Niy klapuje ci sam cosik? Nó, tóż gynał to jesce rółz musisz rugować !
Ja, jô ci wiyrzã, na isto nic niy godóm, chocia jes to tak festnie pometlane, iże tego i sto amerikóńskich stolorzy niy poskłodô, prôwdã gôdóm ?
Drzistóń łobsztalowoł jesce jedna raja u Pyjtra we gospodzie, stropiół sie i chnet napocznół by ślimtać. A jô, coby go jakosik skludzić na inksze grónta, na inksze myśli spytołech sie go jesce, co tyż to bóło we tym gyrichcie kaj miôł sprawa ło erb po starce jejigo staryj.
– Chopie! I tu ci sie dziepiyro napoczło – pedziôł tyn Jozefat. – Jakech to wszyjsko kciôł wytuplikować tyj syndzinyj, coby gynał łozstrzigła, co mi sie ze tego erbu, tego „spadku” przinoleżi, to łóna po jakisik półtrzecia godziny kciała bez łokno wyfuknóńć a mie kôzała zarôzki zawrzić we hereszcie abo na takij – we Starym Chorzowie – wytrzyźbiółce. Ida terôzki nazôd, bo kca jak nôjgibcij ze Chorzowa sie wykludzić i… takech sie znod sam u cia na tych twojich Pniokach, Ojgyn.
Łod Zilwestra do Trzech Króli – audio
Łod Zilwestra do Trzech Króli
A mie sie sam terôzki spómniało (dopytowali sie ło to moje niyftore suchôcze) jak ci to tyż kiejsik, dôwno tymu nazôd, bóło symnóm po zilwestrowym masknbalu. Boczycie to jesce, ja? Nó, tóż posuchejcie jesce rółz!
Jezderkusie! Pieróna kandego! Co to sie richtik dzieje?
Pomaluśku, pomaluśku … nôjprzodzij jedyn ślyp, ale niy tak wartko, bo cosik blynduje jak sto diosków. Jerónie, ale sie te klapy ciynżkie zrobiyli… drugi ślyp … niy idzie, prziklapło mi go lebo co? Jes, łotwarły sie te dioseckie gały …
Drrr, drrrr, drrrrrrr….
Ło sto pierónów, co za larmo, stało sie co, chałpa sie pôli, gipsdeka śleciała, ruskie pancry sie wkarycyli? Bin Ladyn króm Amerikónów i dó nôs prziszoł, coby jakosik bómba prasknóć abo fliger chabnóńć?
Drrrrr, drrrrr, drrrrrr…
Ida, ida…. przeca to niy dźwiyrze, ino tyn diosecki mobilniok glingo i tyrkoce, choby sie już miôł łozlecieć abo prasknóńć na deliny…
Drrrrr, drrrrrr, drrrrr….
Ale mie palica rómbie, tómpie mi we łebie, choby sto kóni rajtowało… a śpiywôł Wiesiek Gołas: „tupot biôłych mew…”. Co tam tupot, to ci przeca choby śtyry pancry jechali ze łozlajerowanymi ketami … a to, co zasik praskło? Chałpa sie na isto buli?… Eee tam, gorczek mi na deliny śleciôł i tela, ale co łón sam wele tego mojigo szeslónga robiół?
Drrrr, drrrrr, drrrr…
Kajżysz tyż sie tyn mój mobilniok podziôł? Pierónie, w tyj chałpie na isto nic niy idzie z rańca nojńść.
Drrr, drrrr… móm cie giździe, terôzki bydzie kwilka cichszij …
Halooo… tu jô Ojgyn. Stało sie co? Fojerwera przijechała, niy dej Pónbóczku, chałpa sie gore, pranie z góry pichli, werk do luftu praskli … niy werk, to Prezidynt przekajplowôł już do kupy ze AKS-ym.
– Chopie, Ojgyn co sie ze cia dzieje? Umareś, świtnółś w kalyndôrz, zawarli cie abo co jesce gorszyjszego?
– A dyć niy ryc giździe diosecki, niy poradzisz to cicho gôdać? Musisz to tak ci wrzesceć? A tak po prawdzie… to fto gôdô?
– No, jô Bruno,
– Możno i Bruno, ale rzyknij mi, co mómy za dziyń i wiela jes, bo cosik mi sie zdo, iże mi weker stanół … a tyn buksiok, coch go łod Elzy na gyburstak dostôł, toch już dôwno skalół, bo bół gówno wert…. ….. …..
– Niy, niy, ło tym gównie to niy do ciebie gôdóm. Nó, tóż co mómy za dziyń, gôdej wartko!
– Tak jakech myślôł, tyś jesce niy blank mónter po tym Zilwestrze, tyś…
– Dobra, dobra, po jakim Zilwestrze? Aha, już miarkuja Bruno, byli my przecamć do kupy ze naszymi babami u Ernsta na Zilwestra. Nó, ale przeca tak źle to to tam niy bóło.
– Niy, niy, tak źle niy bóło (coby niy mógło być gorszij). Ino, jakeś wylazôwôł, Ojgyn, to mi sie cosik zdôwało, iżeś już miôł pôłno rzić…
– Jako pôłno rzić ? Co ty ajntlich gôdôsz, Bruno?
– Jakeś bół mónter, to po jakiymu łotwiyrôłeś dźwiyrze palicóm… a ło wyłażyniu tyż niy mógło być gôdki, boś prasknół ze słodów na pychol i ruk cuk bółeś ze blank łostatniygo sztoku przi dźwiyrzach na plac.
– Nó, możno môsz i recht. Nale … niyskorzij toch już przecamć szôł blank sztram do chałpy, pra?
– Blank sztram to możno niy, boś zarôzki na dródze kiołzdnół i furgnółeś Ojgyn jak dugi pod autok.
– Jezderkusie, pod autok. I jô jesce dychóm? A możno to skuli tego mie tak gowa boli i mi sie w palicy ćmi?
– Niy, niy, môsz mazel, boś ciornół pod zahaltowany autok, ino mu żeś wpuczół, fest wgniót lewe dźwiyrze ze zadku. Ze tego moge być jesce jakosik łostuda, bo cie tyn istny ujzdrzôł jakeś wylazowôł spodle tego autoka.
– E tam, a bo to jô piyrszy rółz cosik kómu na zgorszynie zbajstlowôł? Ino, co bóło dalszij? Tela ino bocza, iżech trefiół Bercika łod Majzlinyj, łón ci miôł gryfnô ale napoczniyntô halbecka we mantlu, to tyż żech mu jóm spómóg wyduldać, coby sie sóm z tym niy trôpiół.
– Toch słyszôł… a słyszôłech tyż, iżeś Ojgyn bez côłkô Wolka, Rynek, Katowicko i côłko Trzecigo Môja dyrdołeś pojstrzodku drógi …
– Co ty fandzolisz? Jak bez postrzodek drógi, policajt mie żôdyn niy łapnół, autok niy tyrpnół …
– Bez pojstrzodek drógi, boś paryzol wrajziół do glajzy i gôdôłeś, iże podwiyl sóm te glajzy, to do chałpy na isto jesce trefisz. Autok żôdyn cie niy tyrpnół, bo szofery tyż byli po Zilwestrze naprani, a kôżdy juzaś łożyrok, to mô bezmać aże dwióch Aniołów Stróżów. A ze tymi dwióma policajtami i jednym szucmanym toście śpiywali na côłki karpyntel: „ … przibieżeli do Betlyjym pastyrze i zagrali Dzieciónteczku na lyrze…”
– Nó, i to by bóło na tela, bo jakech sie dokulôł do „Barbórki” to niyskorzij już rółz-dwa z górki i bez kiyrchow, kole łochrónki, bez planty i w dóma. To już blank ajnfach.
– Nó, niy idzie pedzieć, co to jes ganc ajnfach … ale niy dlô cia, ty to wszyjsko poradzisz nametlać Ojgyn. Już na smyntorzu spichnółeś sie ze kopidołym łod barbórkowego Farorza, kiery łod Wilije niy poradziół przijńść do sia, bo durch słepôł, świyciół świycki i gôdôł, iże go we chałpie sztyjc starô stracho i ciyngiym mu biôło gadzina posywo, bo myszińce to i we szolce ze tyjym poradzi znojńść.
– Kopidoł, kopidołym, nôjwyżyj jakosik cyjntla i to wszyjsko. Przeca jô sie tyż musiôł do dóm uwijać, pra?
– Na isto toś musiôł, bo twoja Elza już łod połednia styrcała ze nudelkulóm przi dźwiyrzach.
– Jak to łod połednia, co ty klycisz? Przeca jô nigdy tak dugo niy deptóm do dóm. Przidarziło sie co, ło cym tyż jô jesce niy wiym?
– A przidarziło. Jakeście już ze kopidołym wysłepali niy cyjntla a halbka, to ci sie ci go żôl zrobiyło, seblyk żeś mantel i dôłeś kopidołowi, coby niy przeziómbnół. Łón ci sie aże poślimtoł ze tyj uciechy i… zarôzki – jak to gizd Poznaniôk – poleciôł po szwagra, ze kierym żeście jesce jedna halbka łobalyli, a tyś jak gupi za nia zabulół.
– Ja, ja, spóminóm sie to. I zarôzki niyskorzij w te drabki, wartko pofyrtôłech do dóm, bo przeca ziómb bół, piździawica jak sto dziobłów.
– Wartkoś to możo żeś tyrôł, ino iże przi piyrszyj siyni stôł Antek Pikulik, kiery psa łod sómsiada szôł przeluftować iś go napytôł do Pyjtra na Krojcka na piwo, bo cie bezmać suszóło, choby ci fto we gymbie koksiok łozfaklowôł.
– Nó ale, to już cheba bół szlus. Przeca tela to ani kormik niy szczimie, pra? Przeca łod Pyjtra (niy ze Krojcki ino ze ulice Pawła), to ino trzi chałpy i jużech dóma.
– Możno i ja, ale jô ło tym już nic niy wiym, boch drugigo szoł łod połednia do roboty a twoja Elza mi gôdała, iże niy poradzi sie jesce na cia doczkać.
– Pierónie, ustóń. Chocia … mogesz mieć recht. Cosik jesce musiało być, bo móm ci łoba ślypia (terôzki widza) podzelowane, i kalnioki na szłapach. Co mi sie tam jesce przidarziło, niy wiym.
– Jô tyż niy wiym Ojgyn, bo kamraty łozprawiajóm trzi gyszichty ło tym.
– Jerónie, ustóń mie nerwować ino godej, co wiysz, tak jak we suchatelnicy u józefkowego Farorza.
– Nó, tóż jedni gôdajóm, iżeś przikulwitôł sie do dóm ze twojim sómsiadym Ecikiym i przi samych dźwiyrzach do siyni sóm żeś sia, abo Ecik tobie, bajnsztela podstawiół i bechnółeś pycholym ło tyn wasz zielezny gylynder w siyni… ale te śtyry słody, toś cheba w lufcie przefurgnół. Inksze zasik gôdajóm, coś trefiół na tego łoszkliwca briftryjgra, kieregoś zawdy ałfryjgowôł i żeście sie festelnie ringowali. A iże łón bół mónter (bo przeca za swe niy słepie, ino jak mu fto postawi laga), tóż ci tyż ździebko nadrzistôł. Juzaś ta wrazitko sómsiôdka ze szczwôrtego sztoku gôdała, iżeś ino tela, coś wlôz do chałupy, cosik praskło, tyś ino jónknół i … niyskorzij już bóło blank cicho u wôs. I jô wiyrza tyj sómsiôdce, boch widziôł twoja Elza festelnie napôlónô i znerwowanô.
– Pieróna kandego, muszymy już robić szlus, bo zabulisz za ta kómórka choby za łobiyli.
– Niy trop sie Ojgyn ło ta kómórka, bo łóna je twoja. Przecaś jóm wczorej łostawiół u mie, jakieś prziszôł na szkata. Tela, iżeś już niy poradziół grać, boś bół na takim dioseckim fleku, wczerajszy. Skuli tego my ino łobalyli ta kanka warzónki na miodzie, kierô mi jesce łostała łod Wilije.
– Bruno, smiyłuj sie i rzyknij mi entlich, kierego dzisiôj je i… wiela jes?
– To ty niy chytôsz? Przeca jutro jes Trzech Króli a terôzki klara świyci na fol, bo pizło dziepiyro dwanôście we połednie.
Tegoch sie niy spodziôł. Wejzdrzijcie sie ino, jak to cowiek po Zilwestrze poradzi côłki tydziyń stracić i jesce ku tymu na dekiel mu piere, choby to niy bół „… tupot biôłych mew…” a śtyry kónie łod Ceglarskigo we palicy rajtowali.
Fajfka, gryfno fajfka…
Wiycie, mockach już sam pisôł ło roztomajtych uciychach dlô ludzi, ło gorzôle (i za to mie spierónióła moja Dyrechtorka), ło piwie, ło chlebie, ło kartoflach i wieluch jesce inkszych zachach. I terôzki prziszołech na te idy, coby samtukej połozprawiać deczko ło fajfkach. Ja, ło fajfkach, bo przecamć ludzie tak możno zwiykowane jak jô, boczóm jesce starych Ślónzôków ze fajfkóm we gymbie. Jô sómech miôł starzika, ftory pod srogim, kajzerowskim fusiskiym sztyjc i jednym ciyngiym trzimôł we zymbiskach gryfnistô, srogô, dugô fajfka. A i jô sóm kiejsik, króm kurzyniô „Carmynów”, miołech rôd zakurzić cigara i… razinku ta fajfka. Do dzisiôj, chocia już chet dwadzieścia lôt blank niczego niy kurza, móm gryfnisty zamlóng fajfków ze roztomajtych strón świata.
Fajfka, to werkcojg, takô ci norychta do kurzynia tabaki, na ftorô skłôdô sie: mónsztik, fajfynruła i kopciuch abo kobuch. Juzaś chopa, ftory robi te fajfki mianujóm fajfkôrzym a takigo, a ftory juzaś mô pierónym rôd kurzić fajfka – fajfczôrzym.
Kurzynie fajfki piyrszy rółz bóło łopisane bez łodkrywców Nowygo Świata za czasów ynglickij królowyj Elżbiety I. Idzie sam prziwołać take zawołane miana jak Sir Francis Drake abo Walter Raleigh, kierzi jako blank piyrsze wtynczôs we Ojropie ulygli wpływówi kultóry kurzyniô fajfki hamerikóńskich indijanerów, i przikludziyli to do Anglii kajsik we 1570 roku. Prziwyk ale kurzyniô tabaki już łod starożyntnióści bół na isto ważnym elemyntym kultóry i religiji, ło ftorym ludzie blank przepómnieli bez dwa tysiónce lôt.
Fajfki powszychnie uchódzóm za nôjstarszyjsze norychty, nôjstarszyjsze dinksy do zaciónganiô sie arómatycznim smóndym łozhajcowanyj tabaki. Prziwyk tyn bół już znany we V wiyku przed Pónbóczkiym, eźli idzie wiyrzić starożytnimu historikerowi Herodotowi. Kolyjne nôcyje, kiere łozpowszychniyli kurzynie fajfki to Greki, Rzymianie i ku tymu tyż Galowie i Germany. Jak miynióm znôwcy dôwnych kultórów, antyczne fajfczôrze wprówadzali sie tym tuplym we taki stan łodurzuniô, kiej kurzyli ziyle ło narkoticznych włôściwóściach, znacy kónopie indyjske.
Historyjô fajfki łod czasu legyndarnych wandrów Marco Polo łozkulała sie choby pierón szczelół wtynczôs, kiej przikludziyli do Ojropy nôsiynia tabaki. Piyrsze srogsze plantacyje łozkwitli na terynach Miymiec i Anglii, i dôwało to pampónióm mocka pijyndzy, chocia iże kurzynie tabaki bóło zwykiym ino niższyjszych klasów i wojôków. Mółda na kurzynie pojstrzód ludziami pijynżnymi i niyskorzyjszy postymp techniczny pokôzały sie być za tela powiydzkóm dlô włôściciyli ziymskich, coby łóne inwestjyrówali we kolyjne plantacyje.We XVII wiyku we naszyj Rzeczypospolitej (terôzki sie prawie gôdô Rzeczpospolitô) niyspodziónie, nôgle fajfka łobjôwióła sie barzij powszydniô niźli sznuptabaka. Do siela boć to, sznuptabaka bóła słôwiónô pojstrzód ludzi, ftorzi reprezyntówali wyższyjsze wôrstwy, jużzaś kurzynie tabaki przipisôwano niżyj urodzónym. Przemôwiô za tym pewnikiym popularność tabakdółzów we zacu norychtów kôżdydniówego użytku dlô chopów.
Nó ale, ino pijynżne, móżne mógli łoddôwać sie tymu dziwokimu we dôwnych czasach cudajstwu, ftorego niy uwachowali sie bali i prziwódce religijne. Znanô jes historyjô sir Waltera Releigh’a, kierego mianowali piyrszym fajfczôrzym Anglii, a kierego izbetnô dziołcha we jejigo rezidyncyji nad River Dart w Devon, kiej uwidziała dym, ftory fachtlowôł ze fajfki swojigo gospodrza, drab chlistła go wodóm, bo myślała iże łón cufalowo sie podpolół.
Utworzóne miyndzy Anglijóm a Hamerikóm szlaki handlówe, sprawióły, iże tabakowy gyszeft stôł sie festelnie wercity, co juzaś szło ku tymu, iże corôzki wiyncyj ludzi kurzóło fajfki. Beztóż tyż niy ino pijynżne mógli kurzić fajfki. Skuli tego juzaś, co kopciuchy byli robióne ze porcylanu, fyrmy gôńczôrske uzdali, coby przikuplować wyrôbianie gliniannych fajfków do swojij łofyrty, co juzaś załowocówało łozkwitym tyj zorty rzymiósła. Kajsik miyndzy rokiym 1600 a 1750 fajfki glinianne mocka sie zwekslowali i to we gysztalcie, jak i we srogości. Ale, dziepiyro kajsik po 1800 roku te glinianne kopciuchy napoczli szykowniście garniyrować.
Trza sam tyż jesce dopedzieć, iże we XIX wiyku chnet we côłkij Ojropie fajfki byli zachóm kôżdydniówygo użytku, i to bez zglyndu na stan i pochodzyni chopów. Ale wert portmaneja decydowôł ło lajstniyńciu sie lepszyjszyj tabaki abo barzij wercityj fajfki. I wiycie, wtynczôs niy ino chopy ćmiyli fajfka, ale i baby tyż. To sie mianowało wteda „emancypacjóm”. Na łostatek XIX wiyku fajfki napoczli wekslować na cigary, kiere uwidzieli se i literaty, i artysty, i ku tymu tyż politykery. Gyneralnie, historyjô kurzyniô tabaki przeplôtała sie ze wóntkami bijógraficznymi wywołanych wajzerów, sztudyroków i majstrów pióra. Mocka miyłóśników fajfki niy stôło ło to, iże poradzóm wlyjźć we nałóg ale miyniyli, co kurzynie mô siyła łozdrowiyńczô, na zicher lyczy dusza i zabijô tyż do imyntu samótność.
Nó, coby za tela po darymnicy niy fandzolić rzykna terôzki jak ci to – jesce niy tak blank dôwno – bóło u nôs. Mój starzik Paul festelnie rôd miôł kurzynie fajfki. Miôł ci jich pôra a mie łostała ze dzieckowych lôt we pamiyńci jedna. Kopciuch tyj fajfki bół biôły i – poduk mie, bajtla – łogrómnucny a na niym byli wysztrajchowane roztomajte malónki ze gónu. Fajfynruła bóła côrno i chnet na pół myjtra dugô, i szło jóm wykróncać na roztomajte zajty. Juzaś gryzok tyj fajfki, mónsztik bół ze elefantowyj kóści. Coby sie ta fajfka zakurzić, starzik wyczyniôł côłki tyjater. Nôjprzodzij folowôł rajn do kopciucha moc tabaki. Ta tabaka tyż bóła narychtowanô podle regli. Starzik miôł takô blaszannô biksla do ftoryj na spodek wlywôł pôra kropek kóniaku i dziepiyro niyskorzij wciepowôł rajn markowô tabaka. Do kurzyniô brôł jóm po jakichsik piyńciuch tydniach. Pierónym mróncôł kiej kole niygo zakurzół se fajfka nafolowanô drajcapym (to bóła tabaka gorszyjszyj zorty). Terôzki prziszôł czôs na nafolowanie tyj jejigo fajfki. Polekuśku, pomaluśku wciskôł kściukym po troszycku tyj swojij tabaki. Ubijôł jóm opaternie takim szpecijalnym dinksym, ftory ze jednyj zajty miôł ubijok a ze drugij takô łyżecka do wydropywaniô gluty ze fajfki. Zatym pocióngôł pôra razy bez łognia a zatym wyjimôł ze kabzy paket sztrachecli i takimi dugimi sztracheclami (zwiykowane boczóm jesce take duge sztrachecle) zapôlôł ta swoja fajfka. Siôdôł kole łokna a my bajtle niy poradziyli sie doczkać kiej napocznie łozprawiać nóm ło starych czasach.
Samtukej u nôs kajsik przi napoczniyńciu lôt siedymdziesióntych wypraskła mółda na kurzynie fajfków. Możno to i skuli tego, iże cigarety byli corôzki drogsze a możno ino beztóż, co we wszyjskich „komisach” szło sie lajstnóńć gryfniste fajfki zeza granicy. Nó, i jô tyż napocznół kurzić fajfka (króm kurzyniô Carmynów), napocznółech tyż kupować i zamlować roztomajte zorty fajfków.
Niyskorzij wykludziyli my sie ze mojóm Elzkóm na dugszij do Egitpu (ło czym’ech już niyrółz sam gôdôł). Mieli my take miyndzylandowani we Stambule i tam chnetki bych blank łogup, jakech uwidziôł srogo lada i nafolowane driny fajfki, dziesiótki fajfków, setki fajfków a co jedna, to gryfniyjszô. Moja Haźbiytka musiała mie za szkrawitel wycióngać z tego sklepu, bo bych cheba wszyjske szlojzowane, szmuglowane dulary na te fajfki wydôł. Nó, a zatym wylandowali my we tym Egipcie, i we takij skamracónyj familiji we Hannoville (kole Aleksandriji) nauczół żech sie kurzić nargile, takô zorta fajfki wodnyj, we kieryj smónd przelazuje bez woda a dziepiyro zatym cowiek to wdychô.
Kurzynie nargili to cheba nôjstarszyjszy prziwyk ludzi we Turcyji. Tam te nargile kurzyli i chopy i baby (dziecka niy kurzyli ale dostôwali do cyckaniô tabaka namoczónô we łostrzódce roztomajtych ichnich ółbstów). Procno jes wyszpekulować skany prziszło te kurzynie nargilów do Turcyji i do Egiptu. Gôdô sie ale, co to mógło sie przikludzić ze Indiów. Ze tych Indiów nargile powandrowali do Królestwa Perskigo a zatym do Pakistanu, Afganistanu, czyńści pojstrzodkowyj Azji i jesce niyskorzij do północnyj Afriki. Kómszt kurzyniô tyj fajfki wodnyj powandrowôł dalszij ku Libanowi, Syrii i terôźnich Zjednoczónych Emiratów Arabskich. Zbajstlowani tameszne ludzie take moderne terôzki coffee-shopy a gospodzki bół majstrym we narychtowaniu tyj fajfki. Starszyjsze, zwiykowane tameszne Arabery kurzyli we tych nargilach zaobycz opium abo haszysz ale terôzki idzie sie gryfnie zakurzić szpecijalnyj tabaki pomiyszanyj ze miodym i suszónymi ółbstami.
Wiycie, ło fajfkach szłoby sam jesce mocka łozprawiać ale tak sie miarkuje, iże to pewnikiym niy wszyjskich interesjyruje, i beztóż tyż na tym zrobia terôzki fajrant.
Ufifrane, corne gorki – audio
Oktoberfest, miymiecke świynto
Nasze betlyjki, godne betlyjki – audio
Ryklamy tuplowanie
Ryklamy tuplowanie…
Rajcujóm Wôs ryklamy? Niyftorych możno i rajcujóm, ale wiynkszóścióm to ci poradzóm nóm festelnie dopolić i nôs łozgzukać. Poradzóm tyż te łoszkliwe ryklamy, nó, możno ino niyftore, pokôzać wszyjske nasze fyjlery.
Bez łostatnie tydnie sztyjc furgajóm we telewizyji (i to we wszyjskich kanalach) ryklamy jôdła narychtowanego ze kurzóntkowygo miynsa. To, iże skazujóm jak te filyje trza łobkulać we trzityj żymle, jak ci je zatym uskwarzić, to jô ci jesce miarkuja. Ale, kiej już te jôdło jes blank fertik, jedna mamzela ze swojóm rubóm rzicióm zicuje na tiszu i napoczynô ćkać ze uciychóm, choby ji fto nowy lipynsztift darowôł. We inkszyj juzaś ryklamie dziecka bieróm sie do łobiadu (gôdajóm, co to jes na isto łobiôd) i ćkajóm chapich i przepadzito te jôdło… palcyskóma.
A niyskorzij niyftore łochyntole dziwujóm sie, po jakiymu my niy poradzymy znôjść sie we dobryj asiście, niy poradzymy jejść – jak przinôleżi – widôłkóm i nożym, abo ćkómy we restaurańcie jak… Hamerikóny.
Nôjbarzij to mie ale majóm te wszyjske ryklamy pilów, kropków, i cego tam jesce na bachory, na durchfal abo na zasztopowanie, na sztopszajsy. Abo inksze juzaś na kucanie, na gôrło i take tam mecyje. A mie sie zdô, co nôjlepszy medikamynt na kucanie to pewnikiym bółby… laxigen… Ja, ja… spróbujcie ino łyknóńć tego laxigynu a niyskorzij… kucnóńć…
Abo ryklamy cygaretów. Terôzki na kôżdym paksliku idzie przeczytać, co kurzynie sztopuje u chopów „potyncjô”. Kaj indzij juzaś napisali, co kurzynie zabijô po lekuśku… a fto by sie tam uwijôł? Bezmać jak sie siedzi do kupy ze chopami, ftore mocka kurzóm, to napoczynô mlyka we cyckach brakować… Ja, jô łónegdaj (kiej jeszcze we mojim szynku szło kurzić) prziszołech do dóm i napocznółech sie te moje cycki łoglóndać… ja, to niy ma nic do śmiychu… take jakesik maluśke byli. A terôzki, kiej już niy lza we kaczmie kurzić, to take choby srogsze mi sie łóne zrobiyli, a możnoch sie… spas za tela, bez kurzyniô?
Widza kiejsik kamrata przi budce ze cygaretami…
– Dejcie mi paketlik cygaretów… ło sto pierónów, sztopujóm, haltujóm „erekcjô” … tfu! Do sto pierónów… dejcie mi te ze rakiym!
Nale, nôjwiyncyj łostudy jes samtukej ze gyszynkóma. Mikołôj z miechym, Dzieciónteczko ze gyszynkami pod jedla, wszyjsko to znómy, aże znómy. Ku tymu gyburstak, gorolske imiyniny, namstag i sztyjc sprôwiómy kómusik, abo i dlô sia gyszynki. A Wiycie, kiej ftosik kupuje nóm gyszynk, to wiynkszóścióm jes ci to cosik blank, ale to blank nadbytnikgo, darymnygo i potrza go jak stare wertiko. Jô jeżech już deczko zwiykowany i terôzki zdô mi sie, iże żôdyn na isto blank niy miarkuje, co tyż to my mómy rade a czego tak do łostatka niy ciyrpiymy. Beztóż tyż, co niy bóńdź kupi nóm łofiarodôwca, sztifter, niy łobdarzi nôs tym, co bychmy na isto kcieli erbnóńć. Same miarkujecie, iże bez świynta mómy do czyniyniô ze takim ci efektym „szarłatnigo tornada” tego świyntego Mikołôja. Te diosecke tornado unósi w luft milijółny gyszynków i blank cufalowô umiyszczô je pod krisbaumym. Zielóny switer ze lelyniym ze przodku? Prask! Mikrowela, ftorô źre sztrómu jak koksiôk wónglô? Drzist! Rzezanô kryka abo plastikowe berła? A môsz chopie!
I to ci jes na zicher blank prostô dróga ku sprôwianiu niyprzidajnych, psinco wert i łode złygo amynt – zachów. Ale, idzie tyż pedzieć, co łobdarówany, łodbiórca twojigo gyszynku, na tyn przikłôd laci ze cicikiym abo krajzyjgi dlô bajstlyrzów, na isto miyni, iżeś dôł za te zachy mynij pijyndzy, niźli prôwdóm wybulółeś. Tym tuplym już we mómyńcie łodpakowaniô gyszynku z miyjsca traci łón na wercie przinôjmni śćwierć tego, co geldowôł.
Majstrami łod gyszynków sóm łojce, braciki, szwestery, ale i absztyfikanty. Łóni zawdy muszóm cosik swojim familijantóm, przocielóm, miyłóśnikóm sprawić, bo inakszij byliby festelnie niymocne. A to juzaś wiydzie ku twórzyniu hôłdów żôdnymu blank niyprzidajnych, iptowatych świóntycznych gyszynków.
Nó, i stopieróńske ryklamy. Zawdy i wszandy ryklamy. Łod drugigo listopada nic ino kôżóm nóm sie rychtować ku Godóm. Ledwa śleci styczyń a już napoczynô sie ryklamówani Wielkanocy. Zatym latowe wywczasy i juzaś ta samo lajera. A ku tymu jesce wszyjsko blank i do łostatka pometlane. Świynty Mikołôj przilazuje do dziecek we Wilijo abo dziepiyro we Nowy Rok. Jesce gorzij, kiej łón tyrô po tych roztomajtych marketach bez côłki listopad, grudziyń i bali aże do półowy lutego. A już na zicher skôranie Boskie, kiej sie jesce cycatô baba przeblece za tego świyntygo. I niech mi fto rzyknie, jak idzie terôzki wyeklerować wrazickimu najduchowi, cóż tyż to za Mikołôj, kasper a niy Mikołôj, fyrtôł we telewizyji ze śtyróma miechami gyszynków już we listopadzie i ku tymu z lelynióma – po piôsku? Abo, Ludzie! Ło co weta, iże tyż i we naszyj telewizyji aże do Trzech Króli bydzie fyrtôł tyn dupny cerwióny autok ze wysztrajchowanóm „Coca-Colóm” i ze fónclami łoświycónymi choby jedla na Gody, a poruch Mikołôjów – jużech to spóminôł – do półowy stycznia śpiywać bydzie: „…coraz bliżej święta, coraz bliżej święta…”.
A jak jô sóm biera sie do tych niyprzidajnych mi gyszynków? Anó, prómp do łócz gôdóm możebnymu łofiarodôwcy, sztifterowi:
– Prosza mie blank nicego niy sprôwiać!
Ja, jô miarkuja, co łosmolynie gyszynków, wypniyńcie sie na gyszynki jes ci we naszyj kultórze blank niymożebne jak niy łostoji sie woda w miechu. Ale wiyrza tyż, iże kiej sie już upiyrómy sie przi tych gyszynkach, to sóm knify, coby sie duknóńć, coby uwachować sie łod k’tymu srogij utraty wertu. Eźli już zuchtómy naszô planyta we nôdziyji znôleziynia zachów, ftore pómogóm nóm we dobrym fajrowaniu, róbmy to we nôjbarzij skutny i wydajny szimel. Ło czym jô miynia?
Anó, eźli niy nastómpiymy łobdarówanymu na plynckiyrz, dôwejmy pijóndze. Tyn łobdarówany wykorzystô je bez uwry jejich wertu. Na tyn szimel robióm zaobycz starszyjsze darówniki ku modszym łobdarówanym. Chocia, ja jô wiym, jô miarkuja, iże mocka snôs mô spóry przed dôwaniym abo przijimaniym geldu.
He, he, mie te kielaletnie fandzolynie ło tym, iże niy móm rôd gyszynków (bo niyskorzij i jô musza je dôwać) dało przinôjmnij tela, iże wszyjskich tych ludzi naobkoło mie łodsmycóło, zniychyńcióło to łod łobdarowywaniô mie. I możno to ci jes nôjlepszyjszy dló mie… gysznk?
Ale gyszynki, gyszynkóma ach napocznół przeca łod tych łoszkliwych ryklamów. Tóż tyż możno jesce deczko pojamruja ło tym.
Bez côłki bezmała tydziyń (śtyrdziyści razy na dziyń) mogesz chopie posuchać i połoglóndać ryklamy ło roztomajtych medikamyntach, po ftorych ganc ajnfach poradzisz ściepnóńć mocka kilo ze basiska. Ale, ludzie, rzyknijcie mi ino, po jakiymu sam u mie na Pniokach (i niy ino) idzie ujzdrzić corôzki wiyncyj pierónym spaśnych… babów?
Abo takô ryklama. Wyciep cie chopie (babo) szef ze roboty? Ja? Tóż nic lekszyjszego, jak zrobić mu kole dupy jake łoszklistwo. Mogesz go – tak to jes we tyj ryklamie – podesrać, i zgłósić, co łón mô u sia we fyrmie… niylygalne łoprógramówanie… i już ci bydzie lepij!
Wiycie! Zawdy miołech rôd świyży chlyb. A terôzki, do sto pierónów, idzie sie lajstnóńć margarina, ftorô wóniô nikiej… świyży chlyb. To możno styknie ino ta margarina króm świyżego chleba?
Ale, jes ci tyż mocka uciychy ze niyftorymi ryklamóma. Taki łobrozek: Świekra poszła ze swojim ziyńcioszkiym do składu ze roztomajtymi, blank niy tóniymi pelcami. Zaziyrô tu, kukô tam i na łostatku gôdô:
– A wiysz synek! Jô bych kciała mieć tyn tam razinku moderny pelc!!!
– Nó, to blank ajnfach!
– Ja, ja…
– Ja! Musisz sie ino lajstnóńć pôrã paketów tego jôdła dlô kota, Whiskasa…
– Co tyż to fandzolisz? Jôdło dlô kota? Whiskas? A czamu?
– Bo naszymu kotowi… pómogô!
Styknie, bo pewnikiym szłoby sam i bez trzi dni za rajóm łozprawiać ło tych fółglowatych i stopieróński iptowatych ryklamach, a przeca, podanie jak i jô, Wy tyż pewnikiym moci jich już pôłnô rzić, prôwda? I rzykna ino za jednym móndrokiym, za Samuelym Beckettym tak: Niy moga pójńść dalszij, ale musza pójńść dalszij, beztóż tyż byda szôł dalszij! I tela!


c: text/html

text:
Paragwaj
Paragwaj, Republika Paragwaju - państwo we Americe Pouedńowyj, ńy mo ůune dostympu do mořa. Grańica mo s Boliwijům, Brazylijům a Argyntynům. Řyka Paragwaj tajlůje kraj na dwje tajle: wschodńo, wyžynno - Paraguay Oriental, mjanowano Paraneña a zachodńo, růwninno - Paraguay Occidental, mjanowano Chaco. 91% mjyškańcůw je Metysůma, 3% to Indjanery. 96% wyznowo katolicyzm.
Je to mouo rozwińynty kraj uo gospodarce uopartyj na bauerstwje, zaobycz chowańu krowůw, zwjynkšo śe znočyńy uobrobjańo, l. b. baumwole, třćiny cukrowy, soje. Na půunocy uobrobjo śe uostrokřok paragwajski, s kerego idźe zuůnačyć nacyjowy napůj Paragwaju - Yerba Mate. Fest dobře wykořystany je ynergetyčno potynga řykůw a skiž tego Paragwaj je eksporterym štrůmu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sztos 2
Chwila nieuwagi, czyli drugi sztos – polska komedia sensacyjna z 2012 roku w reżyserii Olafa Lubaszenki. Kontynuacja filmu Sztos z 1997 roku.
[edytuj] Obsada
- Cezary Pazura jako Czarnecki "Synek"
- Jan Nowicki jako Eryk
- Ewa Gawryluk jako Beata
- Borys Szyc jako Janek
- Edward Linde-Lubaszenko jako Edward "Markiz"
- Bogusław Linda jako "Królik"
- Bartłomiej Topa jako Ludwik
- Janusz Józefowicz jako Adaś
- Mirosław Zbrojewicz jako "Buźka"
- Michał Milowicz jako "Student"
- Michał Piela jako Marian
- Gabriela Całun jako Ola
- Tomasz Sapryk jako milicjant z patrolu
- Jerzy Kolasa jako Wacek
- Olaf Lubaszenko jako Mietek
- Roman Bugaj jako zomowiec


text:
428 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, rozmanci ludzie, ponboczek, milowac, sercw, rasa, dobroc, zlos, zycie, swiat, kamien, ludzie, milosc, kochac, pomoc
Rozmańci ludzie Pónbóczek mo rozmańto rasa Jedyn je szpetny,a inkszy sama krasa Sóm tacy co poradzóm miłować A inksi yno drugich szterować Sóm tacy co drugim pomogajóm I tacy,co sztyjc szkamrajóm
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, sloneczko mi sie sni, lato, sloneczko, pogoda, niebo, radosc, dzieci, rajza, droga, pola, lonki, woda, promyk, krasa, laweczka
Słóneczko mi sie śni
Jakiś deszczowe sóm dni
A mje sie słóneczko śni
Taki pjykne i złociótki
Cołkym,cołkym łokrónglutki
Co po niebje sie rajzuje
Swoja krasa pokazuje
Tu przygrzeje ta
Autobana
Nasze autobany fest sóm zarómbane
W łogónkach sie auta wlekóm
A łóne durch sprałowane
Sztyjc w nich kopjóm,przekopujóm
Łobjazdy szykujóm
Ludzie jeżdżóm i szkamrajóm
Bo jim drógi zawjyrajóm


text:
277 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starka i starzik, dzien babci, babcia, oma, opa, dziadek, dzien dziadka, kwiaty, radosc, wnuki, familijo, rodzina
Starka i starzik
Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama ch
329 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tydziyn berkmona, gruba, kopalnia, robota, szychta, dniowka, gornicy, gruba, szola, winda
Tydziyń berkmóna
Kjej dziynnie rano na szychta stowosz
swoji babeczce dziubeczka dowosz
Łóna krajiczki ciebje pakuje
szczynśliwej szychty - tak ci winszuje
Tam już na grubje na cia czekajóm
wa
330 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, barborka patronka berkmonow, barborka patronka gornikow, dzien gornika, slonsk, po slonsku, po naszymu, tradycje, obyczaje, swieto, kopalnia, gruba, sztygar, sztajger, szleper, holdy
Barbórka - patrónka berkmónów
Barbórka śwjynto berkmónóm dano
Patrónka jejich fest miłowano
Na kożdej grubje stoji w cechowni
I łopatruje sie nimi tera jako było ji downi
I jeji pszoc
332 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, andrzejki, listopad, wrozby, synki, dziolchy, karlusy, frele, zabawa, buty, szczewiki, pies, wosk, klucz, swieca, milosc, pszoci
Andrzejki
Na śwjyntego Andrzeja
kożdo frela mo nadzieja
że karlusa se wywróży
co s nióm bydzie jak najdłuży
Tuż sie już dziołchy szykujóm
wosk ze śwjyczki wykapujóm
klucza s dziurkóm szukajóm
bo
354 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starzikowe rozprowjani, bery, bojki, bajki, legendy, starzik, opa, dziadek, nic, przygoda, heksa, czarownica, mora
Starzikowe łosprowjaniCzy to straszki czy potwory ?sama nie wjym co za mory !Kjejś sam u nos grasowały tak mi starzik łosprowjaliJak kjejś jeszcze młodzi byli i na zolyty łaziliByło to kjeroś niydziel
Niy wiym, kedy jest zrobione te zdjyncie mojego praopy, ale na pewno jest fest stare. Jak bolach malo to moja Oma dycki osprawiali mi o Jejich Ojcach.
Starzyk
Jedzie starzyk se na gruba
Pyndalami krynci
Widza go jakoby wczora
Bo go móm w pamjynci
Na nocka zawsze sie szykuje
Krajiczki do kapsy pakuje
Potym jupa se łoblyko
I na kole na Blicher pom
Opa
Kożdy Opa mo rod wnuki
pszaje im i loda kupi.
Wnuka uczy młotkym kłupać,
śrubokryntym szruby wkryncać.
Wnuczce bojki opowiado,
i zepsute lalki sprawio,
Na kole na szpacyr biere
z autym do
Te zdjyncie jest zrobione miyndzy 1914 - 1918 rokym, bo moj Opa byli na wojnie w tym czasie. Musieli isc do wojska, choc bolo w doma osiym abo dziewiync dzieci. Zodyn sie niy pytol, eli chcom isc abo
Tukej Opa Mateusz (tyn z lewy strony) przijechali z Mikolowa w odwiedziny do moich Starzikow z Wojtuli. Przijechali sami, bo moja Oma Marta umarli w 1945 roku. Oma Franciszka oblykli sie zas odswiyntn


text:
329 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tydziyn berkmona, gruba, kopalnia, robota, szychta, dniowka, gornicy, gruba, szola, winda
Tydziyń berkmóna
Kjej dziynnie rano na szychta stowosz
swoji babeczce dziubeczka dowosz
Łóna krajiczki ciebje pakuje
szczynśliwej szychty - tak ci winszuje
Tam już na grubje na cia czekajóm
wa
Stary pjernikGórniku górnikuty stary pjernikuna dole fedrujeszna wjyrchu błoznujeszA w dóma babeczkałobjod przyszykujepjyknie cie przywitoza piwo ci wsujeBo żeś z kamratamido szynku pocióngnółi zajś p
BerkmónyBerkmóny ,berkmónydzisio śwjyntujeciena co dziyń na grubana szychta jedziecieTam ni ma słóneczkaani łokyneczkapo ćmoku chodzicieśwjata nie widzicieCzorni,umazaniwóngel fedrujec


text:
Borkowo
Część miasta:
14 miejscowości w Polsce:
- Borkowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gm. Inowrocław
- Borkowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gm. Nasielsk
- Borkowo – wieś w woj. podlaskim, w pow. kolneńskim, w gm. Kolno
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. kartuskim, w gm. Żukowo
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. tczewskim, w gm. Morzeszczyn
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. sławieńskim, w gm. Malechowo
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. świdwińskim, w gm. Połczyn-Zdrój
- Borkowo-Falenta – wieś w woj. mazowieckim, w pow. przasnyskim, w gm. Czernice Borowe
- Borkowo Kościelne – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gm. Sierpc
- Borkowo Lęborskie – wieś w woj. pomorskim, w pow. wejherowskim, w gm. Choczewo
- Borkowo Łostowickie – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gminie Sierpc
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. łobeskim, w gminie Radowo Małe
- Ryki-Borkowo – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gm. Janowo
inne


text:
Murmańsk
Wspůłrzyndne: 68°57' N 33°04' E
Murmańsk (rus.: MypMaHck) - mjasto we Rusyje, hawyna nade Zatokům Kolskům. Ležy ńydaleko uode grańicy s Norwygijům a Finlandyjům. Je stolicům uobwodu murmańskigo. Mjasto zouožůno 4 paźdźernika 1916 kej Růmanow nade Murmamjym. Murmań to je downe ruske mjano na Moře Barentsa. Po 1917 mjano zmjyńůno na Murmańsk. We lotach 1918-1920 mjasto bůuo uopanowane bez alijůntůw zachodńich, kere wspomogouy stůnd Bjouych we walce s bolšewikůma. We 1940 we wyńiku umowy s III Řešům hawyna we Murmańsku stoua śe bazům lo mjymjeckich U-bootůw. Po napaśći III Řešy na SSSR, hawyna we Murmańsku bůua placym kaj kůńčyuy trasa kůnwoje ze zachodńům půmocům lo Armije Čyrwůnyj. We lotach źimnyj wojny bůua sam baza sowjeckich uokryntůw podwodnych. Terozki je sam baza Ruskij Floty Půunocnyj.


text:
Ńiderlandy
Ńiderlandy lebo Holandyjo (ńiderl. Nederland) to ojropejsko tajla Krůlestwa Ńiderlandůw (ńiderl. Koninkrijk der Nederlanden), tworzůnygo tyż bez Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius a Sint Maarten (kere dowńij do kupy mjanowoły śe Ńiderlandzke Antyle). Ńiderlandy sům můnarchijům kůnstytucyjnům pouožůnům w zachodńij tajli Ojropy nad Mořym Půunocnym, kere uoblewo jům uod půunocy i zachodu. Grańičy uod pouedńa s Belgijům a uod wschodu s Ńymcůma. Aktualne grańice zostouy wytyčůne w roku 1839.
Ńiderlandy sům krajym gynsto zaludńůnym. Přez pouowa jeji terytorjům ležy půńižej poźůmu mořa. Państwo je znůne ze swojich wjatrokůw, kyjzy, chodokůw, tulipanůw, kouůw a wysokigo poźůmu tolerancyji do růžnych uodmjynnośći wśrůd spouečyństwa – liberalnych praw dotyčůncych narkotykůw, prostytucyji, aborcyje, eutanazyje a zwjůnzkůw mjyndzy uosobůma tej samej pueći. W Ńiderlandach swojo śedźiba mo Mjyndzynarodowy Trybůnou Karny do bůuej Jůgosuawje, Mjyndzynarodowy Trybůnou Sprawjydliwośći a Mjyndzynarodowy Trybůnou Karny.
Je tyž inkše dopuščalne ze wzglyndu na čynste užywańy mjano Krůlestwo Ńiderlandůw - Holandyjo.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ 1999, za The World Factbook


text:
Wszyjskich Śwjyntych
Wszyjskich Śwjyntych (łać.: festum omnium sanctorum) to je chřeśćijańsko uročystość uobchodzůno 1 listopada ku čći wšyjstkich znajůmych a ńyznajůmych śwjyntych, kere přebywajům juž we chwole buogosuowjůnych. We tym dńu wspůmino śe ńy yno umartych, kerych Kośćou uznou za śwjyntych, nale wšyjstkich ludźi, kerych žywot bůu prawy a uchodźiu za śwjynty. Je to tyž śwjynto tych, kere důnžům ku śwjyntośći a zbowjyńu.
Uročystość Wšyjstkich Śwjyntych wywodźi śe guůwńy s čći uoddowanyj mynčynńikům, kere ńy bůuy wspůminane we kanůńy Mšy Śwjyntyj. We III wjeku wkludzůno zostoua tradycyjo překludzańo coukich relikwije śwjyntych abo jeich tajli we roztomajte place, kej znok, co śwjynte sům wuasnośćům coukigo Kośćoua. We 610 roku papjyž Bůńifacy IV erbnyu uod cysořa dowńij půgańsko śwjůntyńijo Pantyjůn, kozou zuožyć tam mynga relikwije śwjyntych a pośwjyńćiu ja pod wezwańy Matki Boskij Mynčynńikůw. Uod tygo času wšyjstkim umartym mynčynńikům uoddowano čeść 1 maja. We 731 papjyž Gřygoř III přećepou ta uročystość na 1 listopada, a we 837 Gřygoř IV zažůndźiu, coby tyn dźyń pośwjyncano pamjyńći ńy yno mynčynńikůw, nale wšyjstkich śwjyntych.
Terozki je to na Ślůnsku dźyń wolny uod roboty a mynga ludźi přiuaźi na kirchofy uobstroić grůby, zaśwjyćić zniče a pořykać za umartych.


text:
Lojbik
Lojbik, inakszy bistynhalter, cycynhalter, pot. cycńik to je zorta prodła lo babůw, kero suży do podtrzimywańo cyckůw. We starożytnyj Grecyji znajůme bůły uopaski do podtrzimywańo cyckůw, kerych używoły baby, kery uprowjały szport, skiż tygo, co jamroły uůne na bolůnczka cyckůw na czas ibowańo a zawodůw. Mjanowoły śe te uopaski "apodesmos" abo "mastodeton". We czasach nowożytnych pjyrszy lojbik uopatyntowoł we 1859 roku Henry Lesher we Nowym Jorku. S anfanga lojbiki bůły yno leko zmodyfikůwanym gorsetym, a take jako můmy terozki, kere jyno trzimjům pjerśi a ńy śyngajům aż do talje, sům uůnaczůne uod 1905. S anfanga bůła to yno wjyrchńo tajla kůmpleta, nale szło ja kupić uosobno. Pjyrszy model tyj zorty zaprojektowoła Francuzka Herminie Cadolle, a jigo wjyrchńo tajla mjanowoła śe "soutien-gorge" (śl.: "podtrzimywocz pjerśi").


text:
Chnet chojinka łobstojymy
Do betlyjki Jezuska wsadzymy Potym se kolyndy pośpiywomy Ło świyntach se połosprawiomy Wszyndzie swojego Jezuska majom Rostomajcie Go przedstawiajom Jest czorny, żołty,
Czorne ściany, stary prykol Czorne łokna bez gardinek Niy wiym czy to wczoraj czy dzisioj Niy wiym czyś dziołcha czy synek. Co takego wom zrobiołach
Że samotno terozki żech jest Możno za festy ł
Wigilijne jodło
Moczka
W recepturze ciymne piwo Z moczki gowa sie niy kiwo:)
Łorzechy
I bezzymbno starka Łorzech do na tarka Z miodym upitrasi I zdrowiym sie asi:)
Karpf Karpf w gale


text:
Po mojymu Janina Zoch
Posadzioł starzik na placu drzewko
codziynnie lotoł podlywać z konewkom
drzewko se rosło piykne zielone
zawdy prziciynte
, wopnym łobielone
Jak starzik poszoł do świata lepszego
to jego syn podlywoł za niego
na gałynziach cimple siedzialy
zawdy wczas rano wysoło ćwiyrkały
Tak sie prziwionzo ł do drzewa tego
wykopoł i przenios do łogroda swojego
choć podlywoł i dboł ło nie mocno
drzewo umiyrało, już wiyncy niy rosło
Biydne stare drzewo soki wypłakalo
z tynsknoty za placym teroz usychało
umarło drzewo choć żyć mogło jeszcze
ale przeniyśli go w inksze miejsce
Moral:
Kto mo kaj korzynie głymboko wrośnione
to zawdy bydzie tynskniol za swojim domym,
choć w świecie żyjesz dobrze a tukej w biydzie
to zawdy Ślonsk Twojom Ojczyznom bydzie.


text:
Roz jedyn stary Mikołoj Śiynty Czytoł jake to dziecka, chcom mieć prezynty Ola chce misia, Marysia lalka Małego psioka chce mama dlo Darka Tomek chce ałto, take na baterie Ale nikery to mo richti
Jak zima mrozym szyby maluje Jak już lod nom kałuże skuje W tyn czos Nom sie Chrystus rodzi Kejby Nos łod grzychu łoswobodzi
ć W chałpach sie festy uwijajom Warzom, piekom, kolyndy śpiywajom St
Chnet chojinka łobstojymy
Do betlyjki Jezuska wsadzymy Potym se kolyndy pośpiywomy Ło świyntach se połosprawiomy Wszyndzie swojego Jezuska majom Rostomajcie Go przedstawiajom Jest czorny, żołty,
Czorne ściany, stary prykol Czorne łokna bez gardinek Niy wiym czy to wczoraj czy dzisioj Niy wiym czyś dziołcha czy synek. Co takego wom zrobiołach
Że samotno terozki żech jest Możno za festy ł
Kedy tak pacza na tyn świat Połny złości, fałszu i zdrad To mie zaroz pieron biere Co sie z ludźmi teroz dzieje Zowiść, haje, brak szacunku Boże! czy już niy ma ratunku? Lepi już niy bydzie yno
Chciała bych życie tak skomponowa
ć Kejby szczynście na pynczki dostować Bez smutku,bez płaczu i bez chałosu Umieć sie postawić przeciwiyństwom losu Przeca jo dusza romantyczki mom Uroki życio b
Życie bez przyjociela, łokropno mynka Niy mieć bliskego to straszno udrynka Jak mosz fajer to przidzie familijo Życzom Ci szczynścio co z prowdom sie mijo Nażerom sie, łopijom, toni gyszynk Ci da
Siedzi staro matka festy zapłakano Przez swoje dziecka downo zapomniano
Syn kajś w Hameryce jachty se kupuje Cera zaś w Rajchu nocami baluje Niy miarkujom że tu staro matka majom Łod lot tu do ni
Łociec, matko, kajście som Tak festy wos brakuje Bez wos niy jest tyn som dom Niczego sie już niy czuje. Zapach posypki na kołoczu I tyn kompot ze śliwkami Płaczka sie krynci w łoku Tak tesno m
Zimowo szata łopatuloła familoki Za łoknym furgajom wygłodniał
e ptoki Zaś w izbie w kachloku łogyń buzuje Jest piyknie i ciepło, tu sie zimy niy czuje. Wele kachloka bajtle z matkom siedzom Pijo
Moj przyjocielu, kajś teroz jest Tynskno za tobom pieronym, fest Łoglondom zdjyncie co łostało mi Serce mie ścisko i tak mi sie ckli Na zdjynciu widza jakeś bajtlym boł W krotkich galotkach wele
U Francika w szranku ancug już wisi Bo idzie na zolyty do lipsty, do Krysi
Cołki sie łokompoł i wyparfinowoł Bydzie teroz Francik panisko udowoł Krysia przed żadłym dugo sie sztigluje Tapiruje
Posadzioł starzik na placu drzewko codziynnie lotoł podlywać z konewkom drzewko se rosło piykne zielone zawdy prziciynte
, wopnym łobielone Jak starzik poszoł do świata lepszego to jego syn podl
Stoja roz w sklepie Przedymnom Sośnino Co miała kupić durch zapomino Piyrwyj kupuje dwa krupnioki A za chwila chce żymloki Stoja w ty raji Zaroz pieron mie szczeli Co jeszcze kupić, zaś zapomni
w mojim familoku jest zawsze wysoło dziecek tu jest kupa, połno ich tu w koło do wszystkich somsiadow tukej zaglondajo
m ło jakeś maszkyty wiecznie sie pytajom jedna piecze kołocz taki ze posypkom
Siedzi Berta we fotelu i ćmi cygarety Kaj sie yno wejrzy wszyndzie same pety Niy pojy niy dośpi, burdel wokoło Berta cygareta łod cygarety łodpolo Na cipy dała wszystko co zarobioła Jeszcze na ni
Rudo Ślonsko, Nasza Rudo! Tyś jest jak nasza starka Kochano, syndziwo i dumno Tyś jak zlota połno miarka. Choć podzielono na dzielnice To cołko żeś jest nasza
Tyś piykniyjszo niźli Katowice Tyś
Pon Boczek festy sie na nos gniywo Roz chce nos spolić, roz nos zalywo Widzi Łon pszeca sama rospusta
Morderstwa, pszemoc no i łoszustwa Myśli- pierony, Jo wom pokoża Abo wos potopia, abo usma
Śpij bajtliczku spij,
jo zaśpiywom Ci Ło tych chołdach co tu były Ło tych grubach co zamknyli Śpij bajtliczku, śpij. ref. Śpij moj mały, śpij Ło ślonskim jodle śnij Ło kolybce i huśtowce I
Hołdy, szole i sztomple
Kominy, maras i kurz
To som swojske klimaty
To nasz ślonski blus.
Starzik, gołomb, łogrodek
Familok, ławka tuż, tuż
Ważbret, cingowo waniynka
To nasz ślonski blus.
Starka,
Pszeklynty Katyń, nawet po latach
Zaś zebroł komuś łojca i brata
Zebroł Nom wielge kwioty norodu
Jagby Mu mało boło tam grobow.
Pszeklynty Katyń, mało Mu mordu
Wyrwoł zaś serce Polskego Norodu
Czy
Dostoł moj synek stary komputer Jo przezywała ze to darymny futer Wiela tyn klamor miejsca zabiere A wiela tyn pieron sztromu zeżere W doma larmo bo kożdy chce siedzieć Na jakoś NK zdjyncia łobej
Wznosioly sie kominy w gora wysoko stoły proste i dumne az ku obłokom niy poradzioły im nigdy żodne wichury na nasze familoki zaglondały z gory wele kominow wielke piece były niyjedna tukej famil
Stoji se z boku,familok jedyn Stary borocek, z czerwony cegły Trocha ajchniony, trocha zarwany popynkany i łodropany Łoknami łypie na wszystke strony Kolor tych łokyn krwisto-czerwony Z kominow
Pzijechoł z Polski miyszkać na Kaufhaus Bo mioł tu lipsta z żiciom jak kalfas Zamiyszkoł w ańcli na piyrszym sztoku W jednym z tych naszych ańc familokow Paczy przez łokno i ryczy "co za widoki S


text:
Po mojymu Janina Zoch
Chnet chojinka łobstojymy
Do betlyjki Jezuska wsadzymy
Potym se kolyndy pośpiywomy
Ło świyntach se połosprawiomy
Wszyndzie swojego Jezuska majom
Rostomajcie Go przedstawiajom
Jest czorny, żołty, jest i Eskimos
Ale nojlepszy to jest tu u Nos
Wiy to kulawy, puklaty i tyn bez łoka
Że My momy Jezuska Ślonzoka
Trombcie janioły na wszystke strony
Że My tukej Jezuska Ślonzoka momy
Piykno pod chojinkom stoji betlyjka
Jest tyż i Zefek jest tyż Maryjka
Na sianku tam leży goły Jezusek
I połno Naszych ślonskich pastuszek
Ślonsko chojinka, ślonsko betyjka
Ślonske łowieczki, Zefel i Maryjka
Ślonske kolyndy, ślonski pastuszek
A we kolybce leży ślonski Jezusek
Czego cza wiyncy? Chyba niczego
Jyno szacunku dlo Ślonska Noszego
- There are no comments yet


text:
Po mojymu Janina Zoch
Roz jedyn stary Mikołoj Śiynty
Czytoł jake to dziecka, chcom mieć prezynty
Ola chce misia, Marysia lalka
Małego psioka chce mama dlo Darka
Tomek chce ałto, take na baterie
Ale nikery to mo richtich fanaberie
Bo jak dali czytoł listy te
Zrobioło Mu sie pierzińsko źle
Tyn chce komputer, tyn laptopa
Tyn skuter śniyżny a tyn robota
Co bydzie za niego robioł zadania
Sprzontoł i rano robioł śniodania
Ryknoł Mikołoj "co wy to chcecie"!
Przeca mom srogo dziura w budżecie
Chyba dom rozga bo dojś już tego
Niy wykorzystu
jcie Mikołaja Świyntego
Poproście ło zdrowie dlo cołki rodziny
Szlyndzuchy i sonki co uciecha do tyj zimy
Ło chyńć do nauki co szostki prziniesie
Małym gyszynkym sie festy cieszcie
Mikołoj zrobioł narada z Elfami
Zrobcie mi paczki yno z maszkytami
Dzieckom na listy tak łodpedzioł
Niy byda wiecznie cicho siedzioł
Jak w prziszłym roku grzeczne bydziecie
Wezna se pożyczka, wszystko dostaniecie
Niy myślcie że jo Mikołoj chocioż Świynty
To stać mie na take droge prezynty.
- There are no comments yet


text:
Wszystkie wideo
-
Tak rzecze Orest Lenczyk: g.wno i stadion na Maślicach
orest lenczyk lenczyk diaz lenczyk cytaty lenczyk śląsk wrocław lenczyk wrocławDodane 2011-08-12 10.22 autor Mariusz Kruczek źródło Tako rzecze Orest Lenczyk: G...wno, money, money... i stadion na Maślicach
-
Jak Tomasz Adamek walczy z Witalijem Kliczko na YouTube
tomasz adamek witalij kliczko adamek kliczko adamek youtube adamek kliczko youtubeDodane 2011-08-11 15.44 autor Mariusz Kruczek źródło Jak Tomasz Adamek walczy z Witalijem Kliczko na YouTube
-
Jan Gałek: Highline w Warszawie
slackline slackline wrocław highline wrocław longline wrocław Jan Gałek Jan Gałek wrocław jan gałek youtubeDodane 2011-08-05 15.55 autor Mariusz Kruczek źródło Jan Gałek o medytacji nad przepaścią [foto]
-
Srebrny Śląsk Wrocław: Waldemar Sobota
śląsk wrocław waldemar sobota śląsk wrocław sobota wks waldemar sobota youtubeDodane 2011-07-30 15.58 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Waldemar Sobota
-
Śląsk Wrocław vs. Lokomotiv Sofia - Doping kibiców
sląsk wrocław lokomotiv sofia śląsk gra z lokomotivem mecz liga europejska wrocław lokomotiv wks lokomotiv 28 lipca eliminacje le ślask 28 lipca 2011 oporowskaDodane 2011-07-28 22.51 autor Redakcja MM źródło Śląsk Wrocław zremisował z Lokomotiv Sofia 0:0
-
Rafał Kaleta: Wrocław jest kolebką zośki
footbag footbag wrocław rafał kaleta zośka wrocław zośka strzelinDodane 2011-07-17 11.28 autor Mariusz Kruczek źródło Rafał Kaleta: Ma słabość do zośki
-
Śląsk Wrocław - Dundee United: Doping kibiców
śląsk wrocław dundee united śląsk wrocław kibice śląsk wrocław youtube śląsk dundee youtube wks kibice śląsk dopingDodane 2011-07-15 07.22 autor Redakcja MM źródło Śląsk Wrocław wygrał z Dundee United 1:0
-
Prezentacja Śląska Wrocław
śląsk wrocław prezentacja śląsk wrocław prezentacja wks śląsk youtube wks youtube prezentacja śląska youtubeDodane 2011-07-11 14.15 autor Mariusz Kruczek źródło Mistrzowska prezentacja drużyny Śląska Wrocław [foto, wideo]
-
SKNY Jam we Wrocławiu
skny jam we wrocławiu skny jam wrocław shimmy wrocław bmx wrocław jazda na bmx wrocław jazda na bmxDodane 2011-07-11 08.25 autor Kinga Czernichowska źródło SKNY Jam we Wrocławiu: Pokazali, jak latać na rowerze [foto, wideo]
-
Szykuje się rewolucja w piłce nożnej
stadiony w katarze mś 2022 katar fifa katar 2022Dodane 2011-07-07 17.42 autor Spoza miasta źródło Piłka nożna: zagrają trzy razy po 30 minut [wideo]
-
Johan Voskamp po podpisaniu kotraktu ze Śląskiem Wrocław
Dodane 2011-07-07 12.18 autor Michał Potocki źródło Johan Voskamp nowym piłkarzem Śląska Wrocław [wideo]
-
Srebrny Śląsk Wrocław: Sebastian Mila
sebastian mila sebastian mila śląsk wrocław sebastian mila ciekawostki sebastian mila prywatnie sebastian mila wrocław sebastian mila youtubeDodane 2011-07-05 20.15 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Sebastian Mila
-
Srebrny Śląsk Wrocław: Przemysław Kaźmierczak
przemysław kaźmierczak śląsk wrocław przemysław kaźmierczak śląsk wrocław 2011Dodane 2011-07-03 15.23 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Przemysław Kaźmierczak
-
Srebrny Śląsk Wrocław: Rok Elsner
rok elsner youtube elsner wideo rok elsner śląsk wrocław elsner wrocław rok elsner śląsk śląsk wrocław wicemistrzostwo polskiDodane 2011-07-02 17.49 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Rok Elsner
-
Piłka poszła w ruch, czyli mistrzostwa bezdomnych we Wrocławiu [foto, wideo]
bezdomni grają w piłkę nożną Wrocław mistrzostwa piłki nożnej bezdomnych piłka nożnej bezdomni mistrzostwa w piłce nożnej bezdomnych wrocławDodane 2011-07-02 16.10 autor Lucyna Jadowska źródło Piłka poszła w ruch, czyli mistrzostwa bezdomnych we Wrocławiu [foto, wideo]
-
Srebrny Śląsk Wrocław: Piotr Ćwielong
piotr ćwielong śląsk wrocław ćwielong śląsk wrocław piotr ćwielong śląsk wrocław piotr ćwielong youtubeDodane 2011-07-01 16.25 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Piotr Ćwielong
-
Krzysztof Żukowski nowym piłkarzem Śląska Wrocław
Krzysztof żukowski śląsk wrocław żukowski śląsk wrocław bramkarz śląsk wrocław transfer śląsk wrocław śląsk wrocław 2011Dodane 2011-06-15 17.07 autor Mariusz Kruczek źródło Krzysztof Żukowski nowym bramkarzem Śląska Wrocław
-
Ceremonia otwarcia The World Games 2009 w Kaohsiung w Tajwanie
the world games 2009 World Games Opening Ceremony 2009 Kaohsiung otwarcie zawodów world games w tajwanie turniej gier nieolimpijskichDodane 2011-06-15 07.42 autor Arek Gołka źródło World Games 2017 we Wrocławiu z żużlem i powożeniem? [wideo]
-
Adam Małysz we wrocławskim Rynku
Dodane 2011-06-07 16.48 autor Michał Potocki źródło Adam Małysz we Wrocławiu: Życie jest krótkie, warto ryzykować [wideo, foto]
-
Srebrna drużyna Śląska Wrocław: Marian Kelemen
Marian Kelemen Śląsk Wrocław Śląsk Wrocław srebrna drużyna Śląsk Wrocław wicemistrzostwo Polski Śląsk Wrocław 2010/2011Dodane 2011-06-02 16.42 autor Mariusz Kruczek źródło Srebrny Śląsk Wrocław: Marian Kelemen


text:
Mezopotamiska
Mezopotamiska (grjeksce: Meσoπotauίa Mesopotamia, aramejsce: ܒܝܬܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, kurdisce: Mezopotamya arabsce: بلاد مابين النهرين Bilād mā bain an-Nahrain) woznamjenja (kraj) mjez (dwěmaj) rěkomaj abo tež krótko Mjezyrěčina a woznamjenja w historiskim zmysle kónčinu dólnych runinow mjez rěkomaj Eufratom a Tigrisom, w kotrejž měšćanske staty Sumeričanow, Babylonjanow, Aramejčanow a Assyričanow ležachu.
[wobdźěłać] Zapřijeće a definicija
Dźnesniše wužiće mjena Mezopotamiska za kraj mjez rěkomaj zapřijima kónčinje wot Sumer a Akkad, kotrejuž dólne runiny su znate pod mjenom Južna Mezopotamiska.[1] Prěnjotnje so kónčina Mezopotamiskeje we wysokosći dźensnišeho Bagdada započa a rozpřěstrě so hač do regionow sewjerneje Syriskeje.[1]
[wobdźěłać] Geografija
Z Mezopotamiskej jako Mjezyrěčina su geografisce dźensniše kónčiny Iraka sewjerowuchodneje Syriskeje kaž tež južnowuchodneje Turkowskeje definowane.[2] Za přirodne mjezy maja wuchodne dólne nakromne kónčiny horinow Zagros a Taurus, pobrjóžna kónčina Persiskeho golfa a započinaca so syrisko-arabska pusćina.[3] Žórłowe regiony Eufrata a Tigrisa pak geografisce k Mezopotamiskej njesłušachu.[3] Z kóncom nowowbabylonskeho mócnarstwa tež historiske stawizniske zapřijeće Mezopotamiska. Slědowace epochi z jich nowymi politiskimi statnymi wutworami tohodla pod historiske mjeno Mezopotamiska njesłuša.[3]
[wobdźěłać] Politiske wliwowe kónčiny
Assyriska, Babyloniska a Sumer pěstowachu dalokosahace politiske poćahi k susodnym krajam, kotrež buchu tež zdźěla za prowincy mezopotamiskich jadrowych krajow deklarowane. Mjez krajemi starowěka, kotrež njesłušeja k historisce definowanym geografiskim kónčinam Mezopotamiskeje, su mj. dr. Armenska, Urartu, Mittani, Mediska, Elam a zažne persiske mócnarstwo, prjedy hač wot lěta 539 př. n. l. prěni naslědny stat stareje Mezopotamiskeje tworješe.[3]
[wobdźěłać] Předstawizny
Najstarše archeologiske wobsydlenske sćěhi hodźa so za połojcu 11. lěttysaca př. n. l. při srjedźnmy Eufraće w Murejbeće dopokazać, hdźež su so pochowane byče nopy w kulojtych domach namakali. Hodźi so z wěstotu předpokładować, zo běchu podobne poměry w susodnych regionach, dokelž družina namakankow typiske znamjenja cyłkowneje Mezopotamiskeje reprezentuja.[4] Wot 10. lěttysaca př. n. l. hodźa so wumodelowane žónske figuriny namakać. Obsidian w małych mnóstwach pokazuje na wikowanje z Kapadociskej. Namakane obsidianowe brjenki su dopokaz zažneho wikowanja.
Hač do 8700 př. n. l. móžemy architektoniski pokrok wobkedźbować. Něhdy kulojte bydlišća přeměnjachu so do róžkatych domow, kotrež nětko tež nad wjacorymi rumnosćemi disponowachu. Žitne zbytki w silach pokazuja na prěnje ratarkse činitosće. Něhdźe wot 7700 př. n. l. pokazuja wšě domy, w kotrychž buchu čłowjeske nopy namkane, róžkaty stil. Specialny porjad pokazuje podobnosće na kult mortwych Jericha. Z 7. lěttysaca př. n. l. pochadźeja najstarše dokłady za keramiku. Objekty pokazuja měnjace so motiwy a techniki, kotrež pokazuja na dołhi wuwiwanski proces přez wjacore lětstotki. Wot 6. lěttysaca př. n. l. hodźi so prěni raz palena hlina z prehistoriskimi modelemi hornčerskeje tačele dopokazać.[4]
[wobdźěłać] Južna Mezopotamiska
Wobsydlenje započa so mjez 5000 a 4000 př. n. l. w Obejdskej dobje. Ratarjo wobsydlachu kraj mjez Babylonom a Persiskim golfom, wjedźechu prěnje ratarstwo. Dźělenje dźěła nasta, hornčerska tačel bu wunamakana, Temple z hlinjanych cyhelow su nastate. Wot Urukoweje doby (4000–3100 př. n. l.) namakachu města a spočatki pisma, kotrež so ze systema piktogramow k sumeriskemu klinowemu pismu wuwiwaše.
[wobdźěłać] Srjedźna Mezopotamiska
W dólnych runinach srjedźneje Mezopotamiskeje ležachu jako najwuznamniše městnosće Sippar, Dur-Kurigalzu a Opis. Kónčina bě přez rěku Dijala a horni běh Delnjeho Zaba wobmjezowana. Plahowachu hłownje žito. Najwažniša hospodarska hałza wšak bě zhotowjenje smoły a kołmaza w regionje Opis.
[wobdźěłać] Sewjerna Mezopotamiska
Wosebitu rólu hraješe w 4. a 3. lěttysacomaj př. n. l. tež sewjerna Mezopotamiska, kotrež so wobchadnje druhdy tež Hornja Mezopotamiska mjenuje. K njej słušachu kónčiny při hornim běhu Eufrata, Tigrisa a Habura. Wuznamne města su tam nastali, kaž Mari, Ebla, Hama, Hamukar, Tell Halaf/Aleppo, Nabada, Niniwa a tež Assur.
W druhej połojcy 3. lěttysaca př. n. l. da so nimo toho jednotna kultura w tutej kónčinje zwěsćić, kotraž so mjez druhim přez standardizowany załožk Akropolisa z palastom a templemi w srjedźišću sydlenskeje hórki wuznamjeni.
[wobdźěłać] Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa
Najwjetši dźěl znatych stawiznow Mezopotamiskeje je přez připućowanja po skupinach charakterizowany. Zwjetša rozpadny region do wjele měšćanskich statow, podobnje kaž w starowěkowskej Grjekskej, pod kralemi, kotřiž nachwilu jedny přećiwo druhemu wojowachu. Běchu fazy, kotrež buchu přez wulke mócnarstwa dominowane a druhe, w kotrychž mócy ze susodnych regionow dobywanske wójnske wuprawy wjedźechu.
Chronologija zepěra so na assyrisku lisćinu kralow, lisćinu eponymow a chroniku eponymow. Přez rjad synchronizmow hodźi so najwjace babylonskich kralow (po sumeriskej a babylonskej lisćinje kralow A) do systema zasunyć. W Babylonskej so lětnje mjěna (po wažnym podawkom) hač do časa knjejstwa krala Kurigalzu I. wužiwachu, po tym wužiwa so zwjetša jenož lěto knjejstwa krala jako referencu.
Nimo toho su synchronizmy znate: Šamši-Adad I. z Assyriskeje zemrě w 17. lěće knjejstwa krala Hammurabi, Ammiṣaduqa, kral Babylona knježeše 146 lět po stupjenju krala Hammurabi. Babylon připadny w lěće 31 krala Šamšu-ditana k Hetitam pod Muršili I. Z wobkedźbowanjow Wenusy w času krala Ammiṣaduqa spytachu, absolutne daty wotwodźić. Wotpowědny podawk wospjetowaše so kóžde wosme lěto. Nimo toho je rozprawa wo dwěmaj zaćmićomaj měsačka za čas UR-III-dynastiju.
Tež archelogoiske namakanki su snadne. Wjele starobabylonskich sydlišćow bu rozpušćeno. Po Gasche et al. (1998, 7) je so tutón proces wšak hižo před padom Babylona započał a zda so, zo to bě ze změnu hydrologiskeho systema w času knjejstwa Samsuiluny zwjazane. Ur, Uruk a Larsa nad Eufratom běchu potrjechene, ale tež Girsu a Lagaš buštej rozpušćenej, w 30. lěto knjejstwa Samsuiluny potom tež Isin a Nippur. Tež rozpjeće keramikowych formow jasnje woteběra (Gasche et al. 1996, 43). Zda so, zo bě kónčina na wuchod Tigrisa mjenje potrjechena.
[wobdźěłać] Sumeričenjo
Prěnje pisomne dopokazy w južnej Mezopotamiskej su w sumeriskej rěči spisane. Někotři rěčespytnicy měnja, zo sumeriska rěč móhła z mongolšćinu, finšćinu, madźaršćinu abo z turkowšćinu přiwuzna być a wotwodźeja z toho připućowanje Sumeričanow do Mezopotamiskeje z wuchoda, měnjo, zo tam su korjenja tutych rěčow. Njejsu žane archeologiske dokłady za tajke připućowanje. Teorija, zo južna Mezopotamiska w neolitikumje hišće pod mórskej hładźinu ležeše, njeda so mjeztym wjace dźeržeć, chibazo přińdźe přez eroziju w sćěwku rólniskeho wužiwanja a přepasenja w Taurusu a Zagrosu k sylnemu nanjesenju pódy.
Kónc 4. lěttysaca př. n. l. buchu technologije za efektiwniše powodźenje polow wuwite a etablěrowane, tak zo móhli so prěni raz města tworić. Rozhałžkowany kanalowy system bu wot tak mjenowanych měšniskich wjerchow zorganizowany a zhromadnje wobtwarjeny („templowe hospodarstwo“).
Rjemjesło a wikowanje nabywaštej dale a bóle wuznam a města buchu dale a bóle zamóžite. Kóžde z tutych sydlišćow bě politisce samostatne.
Přiběrace žadanja na organizaciju a tež templowe hospodarstwo wuměnjachu a spěchowaštej wuwiwanje pisma. Na spočatku słužeše pismo jenož knihiwjedstwu- Najwažniše město Sumeričanow bě Uruk, jedyn z jeho knježićelow bě Gilgameš. Epos wo tutym rjeku maja so za najstarši wobchowany literarny dokument čłowjestwa. Wokoło lěta 2700 př. n. l. bě klinowe pismo w swojich móžnosćach dospołnje wuwite.
Wot lěta 3000 př. n. l. připućowachu nomadźa ze sewjera do južneho Mezopotamiskeje. Sumeriska lisćina kralow, kotraž tež wo lijeńcy powěda, dokumentuje tute pućowanja přez mjenowanje semitiskich mjenow. Historikarjo mjenuja tutu dobu zažnodynastisku periodu, kotraž so w 23. lětstotku př. n. l. skónči.
W tutej dobje rozłama jednota duchowneje a swětneje mocy. Palasty buchu za kralow natwarjene, kotrež nic jenož reprezentaciji słužachu. Kralojo tuteje doby mjenowachu so lugal (= „wulki čłowjek“). Swój mócnarski narok pokazachu knježićeljo tež přez swoje rowy, dajo so z swojej družbinu pohrjebać. Wjacore tutych kralowskich rowow namakachu blisko města Ur.
Dalše namakanki, kotrež mějachu za hospodarstwo rozsudny wuznam, běštej koleso a hornčerska tačel (pózdnja Uruk-doba).
[wobdźěłać] Zjednoćenje a čas rozkćěwa pod Akkadom
Ze Sargonom z Akkada so nowa epocha započa (wokoło 2235-2094 př. n. l.). Załoži prěnje wulke prědnjoaziske mócnarstwo, zjednoćejo wjele měšćanskich statow. K swojemu mócnarskemu wobwodej słušeše cyłu Mezopotamisku, dźele Syriskeje, Irana a Małeje Azije. Město Akkad, kotrehož zbytki hišće njebuchu namakane, bu knježerstwowe sydło. Akkadska rěč wutłóči sumerišćinu jako rěčanu rěč; sumerišćinu wšak wužiwachu dale jako sakralnu, ceremonialnu, literarnu rěc a jako rěč wědomosće. Dobywanja Sargona wjedźechu k hospodarskim a kulturelnymi zwiskam z podćisnjenymi ludami a z nowymi susodami. Přistup k Persiskemu golfej daše florěrowace mórske wikowanje nastać.
Mócnarstwo Akkada žane dołhe wobstaće njeměješe. Mnoholičbne zběžki a předewšěm přupućowacy hórski lud Gutejčanow skónčichu tutu epochu.
Tute prěnje wulke mócnarstwo zwosta w mytach regiona žiwe. Tak wjele pozdźišo samo Assyričenjo w swojich stawiznach wo Sargonje rozprawichu.
[wobdźěłać] Nowosumeriske mócnarstwo dynastije Ur III
Po nic cyle 100 lětach buchu Gutejčenjo wuhnaći, a sumeriske měšćanske staty dóńdźechu zaso k mocy a wulkosći. Město Ur bu znowa srjedźišćo. Sumerišćina bu zarjadniska rěč. prěnje cikuraty nastawaja.
Tuta doba wuznamjeni so přez krute zarjadnistwo a přez wudawanje prawniskich wukazow (Kodeks Ur-Nammu). Je to poslednja wot Sumeričanow charakerizowana epocha. Jich rozpad je přez zańdźenje mocy městow wuznamjeny. přez to měł dalši nomadny lud swoju šansu k postupej dóstać (hlej tež: Lisćina kralow z Ura).
[wobdźěłać] Starobabylonska doba
Pod kralom Hammurabi, w starobabylonskej periodźe (2000 př. n. l. - 1595 př. n. l.), so město Babylon do srjedźišća tehdyšich podawkow dósta a bu tak wuznamne za region, zo Grjekojo pozdźišo cyłu Mezopotamisku Babylonsku mjenowachu. Hammurabi je znaty, dokelž spisa jednu z prěnich traděrowanych zběrkow zakonjow, tak mjenowany kodeks Hammurabi. W 280 paragrafach prawidłowaše aspekty ciwilneho prawa, chłostanske prawo a zarjadniske prawo. Poda nam wjele rozsudźenjow jednotliwych padow, kotrež so často přez wulku krutosć wuznamjenjachu. Historikarjo njejsu sej wěsći, kak dołho so tuta zběrka zakonjow wobkedźbowaše.
[wobdźěłać] Assyriska doba
W 18. lětstotku př. n. l. knježeše Šamši-Adad I. wjetše mócnarstwo na sewjer wot Mezopotamiskeje, ale w prěnjej połojcy 17. lětstotka Assyriska zaso rozpada a staroassyriske mócnarstwo so skónči.
W 14. lětstotku př. n. l. Assyriska zaso na mocy naby. Stolica Aššur ležeše při hornim Tigrisu. Historikarjo měnja, zo tute město najprjedy bě pod knjejstwom Akkada, mjeztym zo prěni Assyričenjo běchu nomadźa.
Na čole Assyričanow steješe kral, kiž so tež za zastupjerja bóha Aššur měješe. Pódla kupnicy wulku móc w kraju wukonjachu. Assur, geografisce ležo při wažnych wikowanskich pućach, wikowaše z Babylonom, Anatolskej a dźensnišim Iranom.
Pod Aššur-uballit I.om (1353-1318 př. n. l.) naby Assyriska swój wliw wróćo. Mnoholičbne dobywanja wjedźechu k hospodarskemu rozmachej. Kral Tukulti-Ninurta I. zrozumi so zaso jako zastupjer boha Assur. Mjenowaše so tež "knježićel štyrjoch zemjedźělow”. Z jeho smjerću so tak mjenowane srjedźoassyriske mócnarstwo skónči.
Posledni rozmach dožiwi mócnarstwo z kralom Aššur-danom III. (935-912 př. n. l.), kiž wjele aramejskich městow doby. Assyričenjo poněčim pismo a rěč wot Aramejčanow přejimachu.
Kralej Aššur-nasir-apli II. (883-859 př. n. l..) a Šulmanu-ašared III. (858-824 př. n. l.) rozšěrištaj assyriski mócnarski wobwod hač do Syriskeje. Po někotrych poražkach a nutřkownych wadźeńcach je so Tukulti-apil-Ešarrje III. (745-727 př. n. l.) poradźiło, Fenicisku, Palestinu a Israel dobyć. Babylon dobywachu w lěće 689 př. n. l. Dobywanska žadosć namaka swój wjeršk w dobywanju Egyptowskeje přez Aššur-ahhe-iddina (681-669 př. n. l.). Aššur-bani-apli (669-627 př. n. l.) bě posledni wuznamny knježićel. Wón bě nazhonity politikar, kiž bě jara wobčitany. Jeho knihownja je wuznamne žórło za stawizny Mezopotamiskeje.
[wobdźěłać] Nowobabylonska doba
Po spadźe Assyriskeje Babylon zaso na mocy naby. Kral Nabopolassar dobywa naposledk nad Assyriskej. 18 lět po smjerći Assurbanipala dobychu zjednoćeni Medojo a Babylonjenjo wójska Assyriskeje (609 př. n. l.). Potom bu Babylon znowa kulturelny centrum Mezopotamiskeje. Assur a Niniwa buštej dospołnje zničenej a Assyričenjo so skónčnje z pomjatka naslědnych generacijow zhubjachu, doniž so tute mjeno z politisko-socialnych přičinow znutřka assyriskeho luda na wuchodźe w 19. lětstotku n. l. zaso njewožiwi.
[wobdźěłać] Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje
Achejmenidźa dobywachu wot 550 př. n. l. Bliski wuchod a Mału Aziju. W Babylonje zawostaji Cyrus II. 539 př. n. l. swoju proklamaciju na Cyrusowym cylindrje a Mezopotamiska bu dźěl mócnje ekspandowaceho Persiskeho mócnarstwa. W času persiskeho knjejstwa bu aramejšćina mócnarstwowa rěč, t. mj. mócnarstwowa aramejšćina. W lěće 330 př. n. l. dobywaše Aleksander Wulki persiske mócnarstwo a po jeho smjerći přewza jeho něhdyši wójnski wjednik Seleukos móc a załoži dynastiju Seleukidow.
[wobdźěłać] Kultura a towaršnosć
[wobdźěłać] Hospodarstwo a wikowanje
W 3. lěttysacu (za Sumeričanow) knježachu měšniscy wjerchojo, kotřiž politisku a nabožnu móc w swojich rukach dźeržachu. Organizowachu tež kanalizowanje kraja a rólnistwo. Etat stata bě identiski z tym knježićela, tutón hospodarski system rěka oikosowe hospodarstwo. Organizacija trjebaše za to wulki zarjadniski aparat. Njewólnicy, kotřiž za měšniskich wjerchow dźěłachu, dóstachu za to naturalije. Priwatne swójstwo hakle w Babylonskej dobje nasta. Nadawki stata su so w běhu časa zdźěla “priwatizowali”, t. r. najenk přewza dźěła a dyrbješe za to wukon (na př. slěbro) přinjesć.
Ratarjo w 2. a 1. lěttysacu př. n. l. wšak wuměnjachu swoje produkty za trěbne žiwidła a tekstilije. Temple a jich měšnicy mějachu w Assyriskej wjele mjenje wliwa na hospodarstwo. Assyriski stat dopušći priwatne swójstwo a financowaše so přez tributy a dawki. Ležownosće běchu we wobsydstwje zemjanskich swójbow, kotrež małych ratarjow dale bóle k wotwisnym činjachu. Wulku lěpšinu měješe wobsydstwo na pódźe - wono bě bjezdawkowe. Nimo pódy wobsedźechu tute zemjanske swójby zwjetša hišće wulke wikowanske předewzaća.
Tež w Babylonje běchu wliwapołni překupcy, kotřiž ze swojimi swójbami hotowe dynastije tworjachu. Nic jenož přez wikowanje powjetšachu swoje zamóženje, ale tež přez pjenježne wobchody. Přećiwo wšemu wočakowanju njeběchu po wšěm zdaću žane wiki (bazary), kaž by so poprawom wot orientaliskeho kraja wočakowało. Ale namakane dokumenty wo tutej wikowanskej formje ničo njerozprawjeja.
Mezopotamiska wikowaše ze susodnymi krajemi. Poćahi dalokowikowanja sahachu samo wot Baltiskeho morja hač k Indusowej delće. Twory přinjesechu přez lódź abo karawanu do kraja. Karawany najprjedy swoje wikowanske twory z wosołami transportowachu, wot 1. lěttysaca př. n. l. wjelbłudy twory njesechu. W snadnej měrje su so tež konje a wozy wužiwali. Dróhi běchu hakle wot nowoassyriskeho mócnarstwa.
[wobdźěłać] Rěč, pismo a ličby
Do 4. lěttysaca př. n. l. wužiwachu wobydlerjo Mezopotamiskeje tak mjenowane ličenske kamuški za ličenske nadawki wšědneho dnja. Rozrostowace wikowanje wjedźeše w 3. lěttysacu k wuwiću klinoweho pisma. Najprjedy klinowe pismo zestaji so hłownje z wobrazowych symbolow. Pozdźišo bu wono abstrakniše. Dokelž wjele ludźi njemóžeše pisać, wužiwachu za swoje zaměry słužby pisarjow. Pisar sta so tak z nahladnej wosobu w towaršnosći.
Znamješka buchu z pisakami do hlinjanych taflow zadrapane. Najprjedy so na hlinjanej tafli padorune a wodorune linije ćahachu. Potom zapisuja symbole do nastatych kašćikow, zatłóčujo je z třiróžkatym kónčkom ćeńkeho drjewjaneho kuska do mjechkeje hlinjaneje tafle. Pisachu a čitachu wotlěwa doprawa. Klinowe pismo docpě wo 2700 př. n. l. swoju dokonjanosć. Klinowe pismo bu 2500 lět w Mezopotamiskej nałožene a namaka so tež w Syriskej a pola Hetitow kaž tež w diplomatiskich archiwach Egyptowskeje.
Pola Sumeričanow jednotliwe znamješka najprjedy cyłe słowa předstajichu, kotrež móžachu tež woznamy měć. Druhdy so znamješka kombinowachu, zo bychu činitosće předstajili. Tak zapřijeće "jěsć" předstaji so přez symbolej „huba“ a „chlěb“. Tute wobrazowe pismo dowoli ludźom, wšědne wěcy lěpje organizować.
Pismo bu w běhu časa kompleksniše, jednotliwe symbole móžachu nětko tež zwuki resp. wjacore symbole móžachu cyłe sady předstajic. To zmóžni narod literatury, kaž so tež na př. w Gilgamešowym eposu wotbłyšćowaše, kotryž je w cyłym region znaty był. Do 2. lěttysaca w Mezopotamiskej žana z wužitych rěčow dominowaše. Rěčachu sumerišćinu a akkadšćinu runoprawnje. Lětstotki dołhe zasydlowanje a rozšěrjowanje najrozdźělnišich aramejskich kmjenow po cyłym Płódnym měsačku činjachu aramejšćinu k nawodnej rěči Bliskeho wuchoda.
Sumeriska rěč wosta hač k přewrótej časow rěč zdźěłanych ludźi, podobnje kaž bě to grjekšćina za Romske mócnarstwo abo łaćonšćina w srjedźowěku. Wot Aramejčanow bu tež pismikowe pismo, kotrež su wot Feničanow přewzali, zawjedźene. Při tym pisachu jenož konsonanty, wokale so w přisłušnym pismje njepisaše (samsne płaći za prapisma Biblije kaž tež hieroglyfowe pismo Egyptowčanow). W tutej dobje pisachu na papyrusu a pergamenće.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ 1,0 1,1 Gebhard Selz: Sumerer und Akkader. C.H. Beck, München 2005, S. 11-13.
- ↑ Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 10.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 13-16.
- ↑ 4,0 4,1 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 16-20.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Zur Frühgeschichte Mesopotamiens (PDF-dataja; 1,32 MB)
- Deutsches Archäologisches Institut: Übersicht über archäologische Grabungen in Mesopotamien
- Geschichte Mesopotamiens


text:
UCZULYNIE
Prziglóndóm sie wnukóm jak jedzóm śniodanie
i nerwy mie bieróm na to wybrzidzanie!
To im niy smakuje, a tamto im szkodzi,
chobyś stowoł na gowie, to im niy wygodzisz.
Przipómino mi sie, jak to kejsik było,
że nóm wtedy jodło żodne niy szkodziyło!
Na wiecerzo – hałzówa, na łobiod – krupnioki,
na śniodanie codziyń z mlykym hawerfloki.
Żodyn z nos niy słyszoł, coby na jedzynie,
abo i na picie ftoś mioł uczulynie!
Co do uczulynio, moga zmiynić zdanie,
jak mi sie przypomni szkolne dożywianie.
Żymła z margarinóm abo z marmoladóm,
a wszystko żeś zapiół z tytki oranżadóm.
Było,że dowali knobloszki talarek,
taki ciynki, coby stykło do kucharek.
Ze dwa razy w tydniu zupa nóm dowali
i by jóm umaścić – łolyj dolywali!
Była niy nojgorszo, jedna wada miała,
że sie bardzo krótko w żołóndku czimała.
Czynstoch jóm zostawiół w krzokach, wele płota,
było, żech jóm do dóm prziniós we galotach.
Tak to wtedy było z tym szkolnym jedzyniym
i tym mojim na zupa groźnym „uczulyniym”.
Autor:B.Śmigała
hałzówa – ser domowy
hawerfloki – płatki owsiane
tytka – torebka papierzana
knobloszka – kiełb. Serdelowa
umaścić – zrobić tłuściejszą
wele – opodal, obok


text:
Karlowa uniwersita
Karlowa uniwersita (čěsce Karlova universita v Praze, łaćonsce Universitas Carolina Pragensis) w Praze je najwažniša uniwersita Čěskeje republiki a najstarša uniwersita Srjedźneje Europy. Druhdy je tež mjenowana jako najstarša němska uniwersita, dokelž wulki dźěl prěnich wučerjow a studentow bě němsce rěčacy. Dźensa ma cirka pjećdźesat tysacow studentow.
[wobdźěłać] Stawizny
Karlowa uniwersita bu załožena 26. wulkeho róžka 1347 wot bamža Klementa VI., załoženje bu wobkrućene wot čěskeho krala Karla IV. 7. jutrownika 1348 a uniwersita spočała fungować w lěće 1349. Karlowa uniwersita bu prěni uniwersita w regionje, tohodla jejne wučerja a studenća njebě jenož z Krajinow Čěskeje króny (z Čech, Morawy, Šleskeje a Łužicy), ale tež z Sakskeje, Bayerskeje, Durinskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje a dalšich. Wulki dźěl wukrajnych studentow ale wopušćił Karlowu uniwersitu w lěće 1409, hdyž čěski kral Václav IV. wuda w Kutnej Horje Kutnohorský dekret, kotryž wobmjezował jich woprawnjenja. Wot nich bu to same lěto załožena Lipšćanska uniwersita.
[wobdźěłać] Karlowa uniwersita a Serbja
Sorabistika bu wuwučowana na Karlowej uniwersiće hižo wot spočatka 20. lětstotka. W lěće 1933 bu załožena katedra sorabistiki a powołany prěni profesor sorabistiki, Josef Páta (kotryž bu zamordowany wot nacistow w lěće 1942). W časach komunistiskeho knjejstwa we wuchodnej Europje bu oficialne slědźenje a studij z politiskich přičin załoženo w Lipsku, hdźež bu wutworjeny Institut za sorabistiku, a w Praze bu katedra sorabistiki rozpušćena, ale wot lěće 1989 je na Filozofiskej fakulće Karlowy uniwersity wospjet móžno ji studować.[1][2]
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Sorabistika / Serbowěda na stronkach Towarstwo přećelow Łužicy (čěsce)
- ↑ Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Oficialne stronki (čěsce, jendźelsce)
- Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)


text:
TROCHA ŁO ŚLÓNSKU !
Kedyjś, jak na Ślónsku przemysł powstowoł,
Kożdy robota, no i kożdy miyszkani dostowoł.
Przi kożdej Grubie, zrazu budowali „Familoki”
Zajsik jak prziszoł Gerek, tyn postawiył bloki.
Łod tego czasu miyszkajom tu ni jyno Hanysy, ale i Gorole,
Dyć przed wybudowaniym łu nas Grubow, było jyno tu samo pole.
I tak to pospołu, miyszkomy sie tukej,
Inkszego miejsca Ty sie szukej.
Gruby tu już też ledwo fedrują,
Ale „Hołdy” to ci tu jeszcze sujom.
Luft to tu momy taki jak s kumina,
I jak to czowiek mo tu wytrzymać?
A tu jeszcze s tom „Pyndzyjom”
Ślónzoki już i tak krotko żyjom.
Jeżeli w tej ciynżkij robocie, dożyjesz do 67 lot,
To bydziesz wyglondoł jak tyn stary dziod.
Mało kto tej „Pyndzyje” dożyje,
Wiynkszojść s nas, pewnikom ziymia przikryje.
I MAJOM NAS Z GŁOWY !
Hubert Mojżesz


text:
NA NASZYM PLACU
Kiedyś na Ślónsku kożdo rodzina,
w chlywiku czimała rozmajto gadzina.
Kury i kaczki, gynsi i króliki,
połne tego były nasze chlywiki.
Jedne gdakały, drugie kwakały,
wzajym przed sobóm sie popisywały.
I wszystkie do kupy we zgodzie żyły,
podwiel sie kiedyś niy powadziyły.
Jak to u gowiydzi, ło futer poszło,
ło mało do haje by niy doszło.
Nojgorszy był kokot i dwa kaczory,
do zgody żodyn s nich niy był skory.
Kaczory niyzgrabne i ańfachowe,
ale do bitki zowdy gotowe.
Kokot, sztajfiyra, wyglóndym szpanowoł
i wszystkich na placu bajerowoł.
Rzóndziył na placu wszystkimi kurami,
rod by bół zajónć sie jeszcze kaczkami.
Na to kaczory zgody niy dowały,
choć za kurami sie tyż łoglóndały.
Niy było w chlywiku dnia spokojnego
i cołko gowjydź już dość mjała tego.
Nareszcie do kupy sie zebrali
i cołko trójka z chlywika przegnali.
A możno by my tak do kupy sie wziyli
i na naszym placu porzondek zrobiyli?
Autor:B.Śmigała
sztajfiyra – sztywniak, elegant
wowiydź –zwierzęta domowe
ańfachowy – zwyczajny, pośledniego gatunku


text:
Šup
Šup (Procyon lotor) je rubježne zwěrjo, kotrež je podobne małkemu mjedwjedźej z dołhim wopušom markěrowany wot barbitych rynkow. Ma delikatnu, elastisku čorno-běłu kožu. Šup je znaty dla swojeje zwučenosće myć swoju picu we wodźe před žranjom.
[wobdźěłać] Wopis
Šup docpěje dołhosć wot 50 hač do 70 cm. Jeho husty wopuš je brunje a čornje kudźerjeny a docpěje dołhosć wot něhdźe 20 hač do 25 cm. Nohi su chětro krótke.
Šup w zemskich abo štomowych jamach zymski měr dźerža.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje
Pochadźa z sewjerneje a srjedźneje Ameriki, ale nětko tež w Europje a Japanskej wustupujo.
Dźensa w někotrych krajach šupy so často městam přibližuja a sej samo zwaža přepytować wotpadkowe tuny!
[wobdźěłać] Žórła
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 267 (něm.)


text:
Hazokowate
Hazokowate, hazoki (Leporidae) – familijo hazokowcůw kero objimo kole 60 zortůw.
Teroski hazokowate pomjyškujům wšyjstky kůntynynta bez Antarktydy.
Pjyrwyj ńy přemjyškowauy Australije, nale uostauy na ńja skludzůne bez čowjeka.
Sům to gowjedńiki kolańijowe, poštředńi srogośće.
Hazokowate zauobyč gibjům śe šusůma ze šwůngym do 70 km/h.
Pořůnd pomjyškujům dźury, ńykej skoli knie, ńy skludzajům na forant na źima i ńy hibernujům. Borealne zorty wekslujům na źima farba na bjouo.
Znakym noturnym hazokowcůw je to, iže zadńi šuapy sům dužo dugše uod předńich. Majům duge, špicate ušy, krůtki, ćićaty pelc. We wyrchńi ščynce majům 2-je pory śekočůw, s kerych pjyršo štyjc růśńy i dopůmino śe zećyrańo.


text:
Kluczborski djalekt
Djalykt klučborski ślůnskij godki je djalyktym, kery užywany je w uokolicy Klučboreka a Uolesna.
[Sprowjej] Cechy charakterystyčne
Podane na uopolske, atoli ino uod pouedńa, bo ku půunocy traći śe nosowe a, tak co wele Sycowa je juž ino nosowe y (cynsto, gymba). We trybje rozkazujůncym drugij uosoby ličby mnogij je tukej yndůng -ta (glůndejta). Proteza u- (ú-) wystympuje před o (uod) i před u (úućekali).
[Sprowjej] Bajšpile tekstůw
No to tak: uusmygo jes uotpus Nośwjynscy Marji Panny narodzyńy. To wjelkou lotacka jes, wjelkou lotacka. Najpjyrw prać, prańy prać, a tu juz kaj ino zywńe bůńdź wsysko poprać, coby ja ino wsyńdźe cysto bůło, wsysko pocoufać w izbje, w pokojach, coby ja wsyńdźe cyśćutko bůło, pobiglować. No tu juz jes poprane, pobiglowane. Tera zaś jesce trza uokna pucować, uokna popucować wsyńdźe, dźe juz ino zywńe bůńdź, dźwi poomywać, to wsysko: szafa, stołki, stůł. No tuz juz jes, ja. Nudli tys trza narobić, pobić albo gyjś, albo kacki, albo kůry pobić na tyn uotpus – bo’ch zaprośyła gośći.(Choćanowicy)
Za tymi dżewůma we Smogorzowje to kśůndz Kubis przelicoł i u nous we skole tys mjeli kśůnski uo tym Smogorzowje, jak Smogorzůw to mjůno dostoł, to mjoł tam być takjy zwjyrzy wjelkjy, a to zwjyrzy bůłe w uůnym boru, a jak to zwjyrzy zacyłe ryceć abo buceć (my tam tak můwjyli) i to ći ludźe, co in Glauśe mjynskali, ale za mojych casůw to my Gusyna padali, to ći ludźe uogłuseli uod tego ryku uod tego smoka.(Bukowo Ślůnsko)
W śtyrnoustym roku wybuchła wojna. We Francji zech bůł. Na wojńe, jak na wojńe: szczylali my uućekali my. Na uurlopje z wojny zech ńy bůł. Jou bůł porańůny. Nojprzůd zech bůł w prawe ramje rańůny. To zech bůł w śpitalu uod pjyrsego grudńa ouz do pjytnoustego stycńa. A potym zech przysed do rannyj kůmpańije, a w jedyn dwudziestym lutym zech zajś przysed na frůnt do Francyje. To drugjy rouz’ech bůł jyno śtyry ńedźele, bo zech bůł ranny w gowa. Tu wlouz, a tu wysed. To zech lezoł ouz do wrześńa. Potym zech przysed do erzacbatalijůnu, tam zech jyno bůł czszi dńi, to zech przised zaś do śpitalu i tamstůnd jou bůł zwolńůny uod wojska i przised na pocta.(Dźadowo Kłoda)


text:
Łozprowki bez mobilniok – audio
Latowo hica i iptowate sznapsidyje – audio
Łochyba – audio
Co nóm szkłódzi – audio
Chlyb, chlyb nasz powszydni – audio
Fajrant – audio
Śmiychu worte – audio
Ino, chopie,bez miana…
Wiycie, jô tak lecy kedy sznupia po tym modernym internecu (chnet choby jaki iptowaty modziok, a niy stary knaker) i znodech ci tam rółzczasu jedyn fajnisty kónsek, bezmać samego Leona Wyrwicza, szauszpilera i wigyjca, ftory na binie gôdôł Andrzej Grabowski, a jô jesce tyn kónsek boczół ze mojich modych lôt, kiejech miôł pierónym rôd kopiyrować roztomajtych szauszpilerów i inkszych wicmanów. I beztóż tyż terôzki kciôłbych sam tyn kónsek łopedzieć (dziôło sie to we Krakowie), ale blank po naszymu, posuchejcie!
Mój ónkel, to jes łogrómnie porzómny chop, ale mô ci jedyn fyjler… nó toć… zabywô, jes festelnie zapómliwy. Przepóminô miana uliców, miyjscowóści, miana przocieli ze ftorymi sie rôd trefiô. Ale ku tymu festelnie mô rôd gwarzić i łozprawiać, i beztóż tyż stopieróńsko plyci, smyndzi jak łozprawiô, nó bo tak prôwdóm wszyjsko przecamć zapóminô. Jó niy wiym, ale kiej jô trefióm go na hulicy, zarôzki przelazuja na drugo stróna tela, co tyn łoszkliwiec weźrok mô blank dobry, i zarôzki tyż wrzescy ku mie:
– Eee, ejjj… pódź sam ino! Jô móm ci cosik festelnie szpanownego do łopedzyniô!
Nó, tóż gôdóm: – Ujek, wyboczóm mi łóni, przecamć wy ujku bali niy pamiyntôcie co kcecie mi łopedzieć…
– Ty… ty… ty sie niy strachej, jô pamiyńć móm pierónym dobrô, ty se posuchej, tobie tyż to moge być kiejś dobre, moge ci sie przidać…
– Prosza jô cie, ida se wczorej hulicóm eee… tóm… eee…. jak łóna sie mianuje?…. eee… wyfukło mi ze filipa…. eee…pieróna kandego….
– Nô, ujku blank niy miarkuja, kierómście yjku szli hulicóm…
– Jak to niy wiysz, kie ty kôżdydziyń łamzisz tóm hulicóm….
– Nó, możno jô i łajża kôżdydziyń tóm hulicóm, ale razinku niy miarkuja, ftoróm ‘eście ujku pyndalowali wczorej….
– Jezderkusie!, Niy wiysz, niy wiysz… nó… tretuary mô po łobiuch zajtach…
– Nó, ujku, we Krakowie kôżdo hulica mô po łobiuch zajtach tretuary, nó… ónkel… kôżdo na isto mô…
Nó, jezderkusie, ta… nó… trzi kościoły sóm na nij, nó… wiysz, nó…
– Nó, ujku, jerónie, pokôżcie mi ónkel we Krakowie hulica, na kieryj niy styrcóm trzi kościoły…
– Dobra, to jô ci to wyekleruja inakszij… Jak styrcysz fróntym ku poczcie, to po lewyj zajcie môsz ta razinku hulica… Nó, to jô se deptóm tóm hulicóm, gawca sie a sam łozewrzili nowy sklep, widza we szałfynstrze…. eee…. leżóm nowe, take gryfniste bindry, tónie te szlipsy… nó tóż jô wlazuja rajn, pytóm sie subiykta (to taki krakowski przedowacz), eźli sóm samtukej inksze farby… łoglóndóm te szlipsy… Łorôzki, znôgła ftosik mie po plecyskach klepie, jô sie łobrôcóm… i… ty… niy uwiyrzisz, fto… Ojgyn… fto…
Nó, fto – jô sie pytóm…
– Nó… tyn… eee… nó tyn… nó tyn… eee… nó…
Nó tóż jô sie ujka pytóm:
– Ale kiery… tyn?
– Nó, jakóż to kiery? Nó, przecamć ty go znôsz!
– Nó, możno jô go i znóm ujek – gôdóm – ale blank niy miarkuja, kiery łón…
– Jezderkusie! Stopierónów! Znô, ale niy miarkuje ftory? Ze cia to na isto jes niy nôjlepszij…
– Ujku – gôdóm – jô na zicher niy miarkuja, ftory… łón…
– Dobra, jô ci to gynał wytuplikuja… eee…. proszã jô ciebie… eee…. łón bół hausrechtorym u tych… nó…pôństwa, u tych istnych pod Krakowym…. tyż… jakóż tyż to łóni sie mianujóm?… eee…. Ej! Niy przipóminej mi!… Jô sie to zarôzki spómna… nó…. eee…. nó, jezderkusie! Jakóż to łóni, sto pierónów sie mianujóm…. nó… bali inakszij ci to rzykna…. Nó, proszã jô ciebie… jego łojciec mô japtyka…. eee…. nó… kajsik na prowincyji… nó, w tyj miyjscowóści… nó… eee… w tyj miyścinie… nó… to, jak sie jedzie do tego zidlóngu pod Krakowym, kaj tyn jego łojciec mô ta japtyka, to sznelcug stoji na banhowie côłke trzi minuty… Nó, i to ci jes razinku tyn jejigo synek! Nó! … wiysz!
– Łobłopiyli my sie jak sto diosków, bochmy sie festelnie dôwno niy widzieli. Zaprosiółech ci go, prosza jô ciebie, do kafyju, grómy se tam we szachmaty… jô mu dôł mata, łón mie dôł mata, proszã jô cia, i łorôz, ftosik ci mie capko, klepie po ramiu… suchej ino! Łobrôcóm sie i… Ojgyn… niy uwiyrzisz… fto….
A jô ze rułóm gôdóm – Wiym…
– Nó, fto? –– pytô mój ónkel….
– Nó… tyn! – łodrzykóm ujkowi.
A ujek na to:
– A skany to wiysz?.
Nó, tóż jô gôdóm, bo byście mi ujku pewnikiym pedzieli, iże… tyn!
Na to tyn mój ujekrzóńdzi:
– Nó, bo to na isto … tyn! Ja!
– Nô ale ujku, rzyknijcie mi, ftory … tyn? – pytóm sie go.
– Nó jak to ftory, jezderkusie! To ty wiysz, iże tyn, a blank niy miarkujesz, ftory tyn? To ze cia na zicher jes cosik niy do porzóndku, to jô musza cie do dochtora zakludzić… Wiysz Ojgyn, jô móm takigo dochtora, łón ci mô pamiyńć festelnie dobro, jô tyż dó niygo sztyjc łamża…
Nó, tóż gôdóm do ujka – Ónkel, jô na zicher niy pójńda do tego dochtora, do ftorego wy ujku chodzicie. Ale, rzyknijcie cie mi yjku, do sto pierónów, ftory… tyn?
– Jezderkusie, ftory tyn, nó? Jego łojciec na poczcie byamtruje przecamć. Taki, łoszkliwy cowiek, we zarynkôwkach, szwicuje sie łogrómnucnie, nó…
– Ónkel, ale jô dalszij niy miarkuja, ftory tyn, kiery łón!
– Jezderkusie stopieróński… co za tuleja, ciymnô jak prestabaka! Nó… eee… Oooo… to bydziesz miarkowôł! Łón mô prosza jô ciebie, dwie szwestry, dwie siestry, nó… jego starszyjszô siestra, jeji dali na krzcie miano… eee…. ten… nó… eee… Niy przipóminej mi! Jô sie zarôzki spómna to, nó… ! Eee… zarôzki ci rzykan, nó… eee… łona mô na miano… mô…, eee… doczkej ino, nó… już… już, zarôzki… łooo! Jes, móm, wiym!… łona mô… łóna mianuje sie… nó… tak jak twoja starszyjszô siestra nó… I prosze cie… nó… i uradowalichmy sie juzaś, jako iże’chmy sie dôwno niy widzieli… Ale łón jakiś taki, proszã jô ciebie, nó… uświyrkniynty, sklapiały, nó, to jô sie go pytóm, co sie stało, a łón rzóńdzi, iże blank nic sie niy stało, ino, iże łón miôł libsta – gôdô – i, co ta libsta miała gyburstak. Nó, i iże łón kciôł jij dać gyszynk na tyn gyburstak i poprosić ta swoja starszyjszô siestra, ta co mô tak na miano, jak ta twoja modszô siestra… coby łóna poszła do sklepu i kupióła dlô tyj jejigo libsty cosik na tyn gyszynk, prôwda. Ino, iże juzaś ta jego siestra, rube take jakiesik to bóło babsko. I to tyż ci łóna poszła do babskij kónfekcyji i sprawióła, prôwda, dlô tyj jego libsty glazyjki, ze cielikowyj skórki, prôwda, a dlô sia sie lajstła, bo razinku bół podzim, take te… ło jakóż tyż to sie mianuje… eee… to mi terôzki blank ze palicy wyfurgło, nó… take, co to baby łoblykajóm na zima, rube, szkuciaty, ciciate, nó… ze prziklynkiym, szpatne, łobmierzłe…
– Niy wiym – jô gôdóm – co tyż to baby łoblykajóm na zima….
– To jakisik żeś jes stary, wiela lôt ci już pizło – rzóńdzi mój ónkel. Jakiś to jes richtik stary?
– Nó, to możno łona take dynamówy, ujek, ółmahółzy sie sprawióła….
– Ło, ja gynał! Nó, take dynamówy, prosza jô ciebie, sie lajstła. I tukej tyż zarôzki jij przedowacz zapakowôł we jedyn pakslik te glazyjki, a we drugi te ółmahółzy, te dynamówy. Nó, i łóna to przismycyła do dóm, nó szlechtownô raja, pech kciôł, iżech sie łomylół, szajsnółech suie z tymi pakslikóma, i miasto tych glazyjków, toch poswoł swojij libście te dynamówy… Nó, i dołónczółech ku niym taki libysbrif… nó… eee… na tyn szimel:
„Moja ty roztomiyło! Niych tyn niyzateli gyszynk bydzie dowodym mojigo przóniô, mojij miyłóści. Kiejby alebyli łóne za sroge, to urznij ździebko! Chopóm cudzym niy dôwej zwóli po nich sie kusikować… i jich … macać i grajfować, bo sie… zmaraszóm. Rółz bez miesiónc dobrze jes je wyprać… nôjlepszij we bynzynie. Moja siestra gôdała mi, co żółte fleki nôjlepszij ślazujóm po… chlorku. Przed piyrszym łoblecyniym jes dobrze… porzómnie w nie prrrr… dmuchnóńć…. Listecek tyn i zrynkowiny serwane….
Jô rzykóm – Ujku, jô wôs festelnie przeprôszóm, ale mie sie pierónym uwijô, móm stopieróńsko pilno….
– Tobie, łochyntolu, to sie zawdy spiychô, zawdy i wszandy ci sie, do sto pierónów, uwijô! Na włóśny pogrzyb bydzie ci sie tyż diosecko uwijać, pra?
Dobra, ty ty już gzuj, ino jô móm do cia jedna, Ojgyn, srogô próśba…. Kiejbyś tak to wszysjko kómuś łozprawiôł, to jô cie prosza, to jô cie stopieróńsko prosza… ino wszyjsko, chopie, bez mianów, bez nôzwisków!!!


text:
Baskijsko godka
Baskijsko godka (mjana włosne, znoleżńy na djalekt: euskara, euskera, eskuara, üskara) - godka Baskůw pomjyszkujůncych pora prowincyjůw na pograńiczu Szpańije a Francyje. Posuguje śe ńim dźiśo przez milijůn perzůnůw (90% ś ńich we Szpańiji). Wyrůżńo śe 10 djalektůw baskijskigo. Skiż tygo, co sům sroge růżńice půmjyndzy ńimi, powstało usztandaryzowano uodmjana godki - Euskara batua, łůnczůnco cechy nojwjynkszych djalektůw baskijskigo, uoparto znamjyńńy na djalekće Gipuzkoa. Uodmjana ta nauczano je we szulach. Literatura we tyj godce powstowo uod XVI stolećo. Pjyrszo durkowano kśůnżka po baskijsku wydano we 1545 roku.
Jeji przinoleżność gynetyczno ńy uostała do terozki ustalůno, na zicher ńy je to godka indoojropejsko. Godano ja już przed kolůńizacyjům zachodńij Ojropy uod Indoojropejczykůw. Istńijům przipuszczyńa, co je uůna spokrewńůno ze godkůma kartwelskymi abo tyrryńskymi, je tyż wrachowowano do kůntrowersyjnyj familije dyne-kaukaskij. We baskijskym wystympujům zapożyczyńa ze łaćiny, szpańelskigo a francuskigo.


text:
Starzikowe łosprowjani
Czy to straszki czy potwory ?sama nie wjym co za mory !
Kjejś sam u nos grasowały tak mi starzik łosprowjali
Jak kjejś jeszcze młodzi byli i na zolyty łazili
Było to kjeroś niydzieliczka jak przybrali se troszyczka
Na kole se pyndalujóm i ku chałpje swoji drałujóm
Aż tu naroz cojś sie stało ,kwik i chark ! cojś przed kołym przeleciało !
Jakojś heksa przefurgała ! a za nióm gusia pognała !
Potym liści kupa leci,wszysko to pod koło śmjeci
Ze tym wszyskim szum i wjater,choby halny kajś ze Tater
Starzik sie tak wylynkali nie poradzili jechać dali
Fest strasznie to wyglóndało,że starzikym aż czepało
Spamjyntać sie nie poradzili,nie wjedzieli kaj byli
Co za straszki to spotkali ?czy stoć? czy jechać dali ?
Cimok wszyndzi nałokoło,tuż siodajóm zajś na koło
Lampa jim blynduje, kaj je dróga pokazuje
S cołkij siły pyndalujóm i do chałpy wartko gzujóm
Ani koła nie schowali yno do dwjyrzi targali
W dóma se tak rozważujóm – co za zwidy jich prześladujóm ?
Co to było co leciało ?czamu ku nim se to gnało ?
Cołko nocka nie przespali bo sie dali dygotali
Cołki życi to spominali,potym wnuki łoszczegali
Po nockach sie nie smykejcie,pryndko do chałpy gnejcie
By tam kjeś co nie było, jak mje sie to trefiło
Nie idzie tego łopedzieć,strach wy mje bydzie dycki siedzieć
Tak starzik mi prawili,a jo słuchała – łobjecałach
że nie byda po nocach sie smykała
Urszula Oślislok