text:
2018 móžeše so Serbski muzej zaso přez mnohe dary wjeselić. Dekoratiwnje wjazanej serbskej ewangelskej spěwnikaj z lětow 1907 a 1920 z inicialemi konfirmandow přiwzachu so do bibliofilneje zběrki muzeja.
W 1960tych lětach wuwiwachu so ručnje pomolowane nasćěnowe talerje z motiwami bajkow, powěsćow a narodnych drastow jako wudźěłki wuměłskeho přemysła. Johannes Schlaffke wudźěła nasćěnowe talerje w swojich Kamjenskich dźěłarnjach po přikładźe serbskeho wuměłca Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Tři talerje z tuteje zběrki přepodachu so muzejej. Talerjej srjedźneje wulkosće pokazujetej serbskej powěsćowej postawje Krabata a Pumpota, tamny rejowacy por w Slepjanskej drasće.
Wuměłc Steffen Lange wěnowaše so w 1980tych a 1990tych lětach zaškleńčnemu molerstwu. Tuta technika je wužadanje za kóždeho wuměłca. Wšitke motiwy a napisma maja so nawopak molować, spočinajo z konturami, strafurami, chłódkami, napismami a detailemi, naposledk wumoluja so motiwy a pozadk. Muzejej přepodata zaškleńčna mólba ma titul »Swjaty Měrćin«, kotraž nasta 1994 składnostnje 65. narodnin stawiznarja a něhdyšeho direktora Serbskeho instituta Měrćina Kašpora. Na zadnjej stronje mólby je wěnowanje wuměłcow, mandźelskeju Wórše a Steffena Langi, widźeć.
Wót 22. do 24. oktobra 2019 jo se w měsće Oldenburg/Starigard (Holsteinska) wótměło mjaztym pěte zmakanje słowjańskich muzejow Nimskeje. Něźi 30 wobźělnikow jo dožywiło wurědnje organizěrowane zarědowanje. Mjazy nimi jo była kupka »Wendenfreunde« z Wendlanda, kótaraž jo take zmakanja pśed tśimi lětami póstarcyła. Z Łužyce su se wobźělili Andrea Pawlikowa ze Serbskego muzeja w Budyšynje, Torben Schmeiduch z Domowniskego muzeja w Dešnje a Werner Měškank z chóśebuskego Serbskego muzeja. Śěžyšćo zmakanja jo była archeologija srjejźowěka. Na to jo wusměrjona wětšyna fachowych pśednoskow na tych zmakanjach. Dr. Matthias Maluck wót Archeologiskego krajnego zastojnstwa Schleswig-Holstein jo pśednosował wó wurywanjach w muzejowej jsy Wikingow w Haithabu, kótaraž jo dostała 2018 pśipóznaśe ako swětowe kulturne derbstwo UNESCO. Dr. Sönke Hartz, zagronity za dokumentowy archiw Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, jo pśedstajił nejnowše slěźeńske wunoski wó tak pomjenjonej Oldenburgskej grobli. Direktor Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, dr. Ralf Bleile, jo zgromadnje z wědomnostneju radu Załožby oldenburgskego groźišća pśewjadł workshop na temu »Mjazy wědomnostnym pominanim a muzealnym pósrědnjenim. Kak zwěžomy wědomnosć a nosarjow muzealnych institucijow?«
Haida su lud Indianarjow z pódpołnocneje Ameriki, bydlecych pśi brjogu Kanadiskich kupow Haida Gwaii a British Columbia a teke we wokolinje granicujucej z pódpołdnjom Alaski. Za cas prědnych zmakanjow z běłymi luźimi su Haida licyli až do 15.000 dušow, z tym su byli w pśirownanju z drugimi rodami Indianarjow z pśibrjoga pódpołnocnego Pacifika w kuždem nastupanju bźezkonkurencna móc.
Epidemije jim njeznatych chórosćow, kaž poki, su zdeciměrowali populaciju Indianarjow w 19. stolěšu na pór stow. Tuchylu powěda rada ludu Haida wó něźi 2.500 pśisłušnikach. Haida maju swójsku rěc, kótaraž jo źinsa pśipisana do kupki izolěrowanych rěcow a njejo ze žedneju drugeju rěcu pśiswójźbna. Njejo śěžko wugódaś, až stej kolonizacija a christianizacija wjadłej do spěšnego wóteměranja rěcy a kultury Haidow dla dominance engelšćiny. Licba aktiwnych powědarjow rěcy haida fluktuěrujo źinsa wót 30 do 50 luźi pó wšakich žrědłach. Rěc haida stoj na cerwjenej lisćinje wobgrozonych rěcow, kaž tuder dolnoserbšćina.
Haida wobstoje z dweju rodowu: wronow a hodlarjow. Spomnjeśa gódne jo, až manźelstwa su byli móžne jano mjazy kupkoma, nic pak w samskej kupce. Druga typiska kakosć Haidow jo tak pomjenjony dłujki dom, wótergi ga jo 40 do 50 luźi w takem domje bydliło, a charakteriske su teke wusoke totemy prědk tych domow.
Zachopjeńk decembra 2019 jo w Barlinju do nimjernosći wujšeł Měto Pernak, luź, ako jo z njewšednym angažementom se zasłužył nejwušu cesćownosć a toś su jogo w casnikach a casopisach južo słušnje wopomnjeli. Pśi tom su znosyli radnu licbu kamuškow do mozaika žywjenja, kótarež jo se zachopiło 1938 a jo wóstało do kóńca połne dožywjenjow a njewomucnego źěła. Kśěł tomu wobrazoju dodaś někotare wósobinske dopomnjeśa.Měto Pernak Foto: Madlena NorbergowaGaž spomnjejom se slědk na rane źiśetstwo, ga myslim se wótergi na serbske ewangelske cerkwine dny. Te su byli kužde lěto w drugej górnoserbskej jsy a naša familija jo była pśipódla. Za nas źiśi jo to było něco wósebnego. Duchowne su byli hynac woblacone nježli pla nas katolskich, kjarliže su byli hynakše a samo rěc namšarjow jo pak jano se wótchyliła. My pak smy ceło wułykowali za jadnym wujkom z Barlinja ... Tomu jo se spódobało, kak smy serbski grajkali – a toś jo pak raz wuśěgnuł za kuždego z nas bananu. Jo powědał tšochu hynacej ako my Budyšynarje. Až to jo była zewšym druga rěc, dolnoserbšćina, som zbadał akle lěta pózdźej, 1996, rowno na swětego Mjertyna (pótakem Měta). Som był sedymnasćolětny kjarlik a su mě pśepšosyli na Swěźeń serbskeje poezije, kenž jo był pósćony Minje Witkojc. W pśestawce jo Měto Pernak mě a žednym bórkojskim žeńskim kazał na mlince do šenki. Tam za blidom jo se warkotało a šwarkotało, chejkało a smjejkało! Njejsom tencas hyšći wuměł dolnoserbski powědaś a som toś zaprědka jano wušy natśěgał. Pó chylce pak som jo teke wopytał. A to jo šło! Wótněnta som se cesćej wupórał do Dolneje Łužyce, aby rěc pšawje nawuknuł. Źinsa se źeńk ak źeńk z njeju zaběram a mam bejne wjasele na tom. Gaž něcht mě pšaša, ga som chopił dolnoserbski powědaś, ga mógu z cysteju wutšobu groniś, až wšo jo se zachopiło z tymi mlincami, ako jo »naš Martin« w bórkojskej kjarcmje za mnjo skazał. Jogo som pó tom cesćej zmakał: na serbskich namšach, doma pla luźi – pjerwjej na swěźenjach, pózdźej na zakopowanjach, na zarědowanjach Maśice Serbskeje w Górnej a Dolnej Łužycy. Wšuźi jo glědał za tym, aby luźe něco zgónili. Gaž som 2004 chopił w Serbskem instituśe źěłaś, som markował, kak akribiski jo se wědu naźěłał, kótaruž jo drugim pósrědnjał. Kuždycku drogu do Budyšyna jo wužył, aby w kulturnem archiwje a centralnej bibliotece rešeršěrował. Jo znał tam młogu drogotku, mjaz drugim rukopisnu agendu z Noweje Niwy, jogo rodneje jsy. Zgromaźonu wědu njejo jano w njeliconych pśednoskach dalej dawał, ale teke w knigłach a kniglickach, brošurkach a łopjenach, kótarež jo pisał, zestajał a pó źěłach sam wudawał. Jogo swěźeński spis k cesći Jana Bjedricha Fryca z lěta 1997 słuša k prědnym dolnoserbskim publikacijam, ako som wobsejźeł. Njejsom se jen ako abiturient trjebał kupiś. »How maš«, jo se pśijaznje wusmjejknuł.
Zamrěty pak njejo se zaběrał jano z kulturu a stawiznami, ale teke z rěcu. Swóju wědu wó serbšćinje, wósebnje wó tej pódwjacornej, błotojskej, jo mjazy drugim ako pśedsedaŕ Maśice Serbskeje, cłonk źěłoweje kupki »Serbske perikopy« a Dolnoserbskeje rěcneje komisije dalej dawał. Ako źinsajšny powědaŕ togo slědnego gremiuma som jomu za to z cełeju wutšobu źěkowny. Pódla teoretiskego źěła z rěcu pak jo Měto Pernak, laureat myta Ćišinskego, lubował kreatiwne wobchadanje z njeju. 1966 jo chapjał swětowu poeziju do dolnoserbšćiny pśestajaś: Rutebeufoju a Baudelairoju jo rowno tak ako Žukowskemu a Puškinoju serbski jězyk pśispórał. A kaki ten jo był lasny, wiselny a chytšy! Wó tom znanje młoge wudaśa casnikow a casopisow a wót Kita Lorenca zestajony zešywk rěda Serbska poezija.
Nejwuspěšnjejšy dolnoserbski chor wobstoj mjaztym dlej ako 25 lět. Duo »Słowjańske barwy«, to stej dirigentka chora »Łužyca« Lubina Žurec-Pukačowa a Jaroslav Pukač. Ako duo stej měłej swóje prědne wustupy pśed 15 lětami. Na folklornych festiwalach, koncertach a wšakorakich zarědowanjach grajotej a spiwatej wobźěłane dolno- a górnoserbske, słowakske a druge słowjańske pěsni. Jeju swójorazne instrumenty su słowakska pastyŕska flejta fujara, dudlawka, brumejza a mimo togo fidle a dudy.
Zwjazk wotzamknje rjad přepytowanjow, kotryž wopřija zwjazki »Namen und Geschichte« (2014), »Slawen in Deutschland« (2015) a »Die slawische Frühgeschichte Sachsens im Licht der Namen« (2017).
▶ Michałej Lorencej k wosomdźesaćinam
K česći serbskeho dźiwadźelnika, režisera a awtora Michała Lorenca, kiž swjećeše 18. septembra swoje wosomdźesaćiny, bě prěnje zarjadowanje w 17. sezonje rjada »Łužiske literarne dopołdnja« w Budyskim Dźiwadle na hrodźe dnja 27. oktobra jemu wěnowane. Nimo awtora samoho čitachu intendant Lutz Hillmann a dźiwadźelnicy Marian Bulank, Měrko Brankačk, Gabriele Rothmann, Erik Dolata a Torsten Šlosar dotal njewozjewjene teksty Lorenca.
▶ Wo žiwjenju w industrijowych krajinach
W Leopolda Hoeschowym muzeju města Düren w Sewjerorynsko-Westfalskej bu 27. oktobra fotowa wustajeńca »Wo žiwjenju w industrijowych krajinach« wotewrjena, kotraž budźe tam hač do 16. februara 2020 přistupna. Muzej kooperuje při tym z Braniborskim krajnym muzejom za moderne wuměłstwo w Choćebuzu. Regionaj stej wot strukturneje změny brunicy dla wosebje potrjechenej. We wustajeńcy wopisuja so nazhonjenja z industrijowymi krajinami na wsy, identifikacija, distanca abo kritika žiwjenskich rumow. Mjez 14 fotografami a widejowymi wuměłcami su klasikarjo kaž August Sander, Albert Renger-Patzsch a Bernd a Hilla Becher zastupjeni. Nimo toho je mjez 1985 a 1990 nastaty cyklus fotografa Jürgena Maćija wo wotbagrowanju serbskeje wsy Liškowka widźeć.
Nad wuspěšnym rozwićom serbskich rozhłosowych medijow móžemy so wjeselić. Kak pak wupada na polu wizuelnych medijow? Dowolće mi k tomu hišće někotre mysle.
Dawno hižo dokładu wědomostne přepytowanja a statistiki razantnu změnu při wužiwanju medialnych poskitkow, wosebje w młodej generaciji. Tež wulki dźěl serbskich młodostnych a dźěći je aktiwny wužiwar smartfonow a tablet-kompjuterow, njezběra sej swoje wšědne informacije wjac z printmedijow abo ›normalneho‹ telewizora abo rozhłosa, ale z mobilnych elektroniskich žórłow, komunikuje a wuměnja so ze swojimi přećelemi a znatymi ze srědkami digitalnych syćow.
RADIJO SATKULA je tež w tutym wobłuku iniciatiwu přewzało, bjez dołhich běrokratiskich wokołopućow. Rozhłosowe přinoški zapletu so běžnje do swójskich instagram- a facebook-stronow, runje tak nawopak temy ze syće do radijoweho programa.
Zwěsćam pak, a to tež jako wuměłc a čłon a předsyda ZSW, zo je poskitk serbskeje wuměłskeje wizuelneje kultury přeco hišće přewšo snadny. Měnju z tym přinoški, kotrež překroča charakter spontaneje abo dokumentowaceje informacije, kaž wuměłske krótkofilmy, hudźbne clipy, reportaže abo studijowe produkcije z publikumom abo politiskich rozmołwow.
W Budyšinje wotrosćeny a nětko w Berlinje skutkowacy spěwar Ronald Hein je so w zašłosći dosć zaměrnje tež hudźbje Serbow wěnował. W poslednich lětach pak dožiwimy jeho bohužel jenož hišće hdys a hdys na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja, hdźež wón za dosć wulki kruh lubowarjow swojeho interpretaciskeho wuměłstwa na swójsku iniciatiwu koncert wuhotuje. Sakski wukubłanski a wupruwowanski kanal (SAEK) koncerty z wotpowědnym zaměrom natočuje.
Njedźelu, 17. nowembra, bu woblubowany koncertny rjad na tež tónraz derje wobsadźenej žurli Serbskeho muzeja dale wjedźeny. Mjeztym zo přewodźeše w zašłosći wosebje Liana Bertók Heina na křidle, je w poslednim času w Drježdźanach skutkowacy japanski pianist a wjele prašany partner na polu komorneje hudźby Hiroto Saigusa jeho instrumentalny přewodnik. A běše to zaso dobra hudźbna hodźina. Na programje steještej předewšěm spěwnej kruhaj Roberta Schumanna opus 24 na basnje Heinricha Heiny kaž tež opus 39 na basnje Josepha von Eichendorffa.
Wosebje kedźbyhódny pak bě zazběh koncerta z třomi spěwami Artura Immischa (1902–1949) na teksty wažneju zastupjerjow němskeje romantiki, »Schilflied« wot Nikolausa Lenauwa a »In der Fremde« a »Frühlingsnacht« wot Eichendorffa. Zajimawe je, zo běše wšě tři basnje tež hižo Schumann do swojeju w koncerće předstajeneju opusow 24 a 39 zapřijał. Immisch pak njeje wulkeho mištra napodobnjował, ale jako w druhim stilowym času skutkowacy hinak tworił. Jako jara připóznaty pianist w sakskej hudźbnej stolicy Drježdźanach pak znaješe tohorunja dokładnje kompozicije cyle w romantice tworjaceho Schumanna kaž tež jeho žiwjenske wobstejnosće. Tak sadźi wón jara wědomje w kóždej swojej kompoziciji tež cyle swójske akcenty. Nimo toho płaćeše wón jako wosebje talentowany student pola sławjeneho hudźbneho teoretikarja a komponista Hermanna Grabnera w Lipsku, kiž běše sej kaž wón nimo studija juristiki z promociju dokładnu hudźbnoteoretisku wědu w komponowanju a praktiske kmanosće jako pianist přiswojił.
Ze smjerću Hinca Roja, kotryž je po dołhej chorosći w starobje 91 lět njedźelu, 10. nowembra 2019, doma w Klětnom ze žiwjenja wotešoł, je Serbstwo zhubiło wuznamneho a přewšo produktiwneho komponista. Wón załoži 1957 z dalšimi komponistami Koło serbskich wuměłcow a bě pozdźišo tež čłon Zwjazka serbskich wuměłcow, kotryž wón hdys a hdys z přidatnymi srědkami financielnje podpěrowaše. Byrnjež so wjele lět bědźił z ćežkej chorosću, je wón hač do kónca swojeho žiwjenja dale pilnje hudźbnje tworił a tak zawostajił w cyłku 188 sinfoniskich, komornohudźbnych, chórowych a sakralnohudźbnych twórbow. Do tutych je wón často zapřijał motiwy serbskeje hudźbneje folklory, zwuraznjejo z tym swoju krutu serbsku identitu a zwjazanosć ze swojim serbskim ludom.
Syły ludźi, mjez nimi tež skupinka Serbow, přewodźeše sobotu, 16. nowembra 2019, Hinca Roja k rowej na kěrchowje ewangelsko-lutherskeje wosady w Klětnom. Do toho bě na žarowanskej swjatočnosći w cyrkwi skupina hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla zahrała jednu z jeho twórbow, dźakujo so z tym komponistej za jeho wjelelětne wuske zhromadne dźěło z powołanskim wuměłskim ćělesom. Farar Daniel Jordanow hódnoćeše płódne žiwjenje zemrěteho. W mjenje Zwjazka serbskich wuměłcow počesći naměstnik předsydy Bosćan Nawka z krótkimi a jadriwymi słowami zasłužbne skutkowanje Hinca Roja na dobro serbskeho hudźbneho tworjenja.
▶ Čitanska turneja
Nimo druhich knižnych premjerow předstaji LND we wobłuku nazymskeje čitanskeje turneje tež nowu Protyku a delnjoserbski přełožk knihi Svena Nordqvista »Findus a kokot-spiwarik«. Premjera Protyki steješe 21. septembra w Njeswačidle w srjedźišću 25. literarneje kermuše. Na premjerje dźěćaceje knihi čitaše Madlena Norbergowa 23. septembra šulerjam zakładneje šule w Brjazynje a samsny dźeń šulerjam Wětošowskeho horta. Přełožowarka bě knihu ze šwedskeho originala přełožiła. Diana Šołćina bě knihu do hornjoserbšćiny přełožiła a předstaji ju we Worklečanskej zakładnej šuli. Na dalšich čitanjach zetkachu wopytowarjo awtorow Křesćana Krawca z knihu »Sej statok stajili« w Ralbicach a Trudlu Malinkowu z knihu »Serbske pomniki« w Radworju. W oktobrje słyšachu Radworscy šulerjo wot Andreje Chěžcyneje předstajene wurězki z antologije »Hura, prózdniny« a Worklečanscy wurězki z knihi Jěwy-Marje Čornakec »Łójerjo sonow«.
▶ Łužiska protyka
W oktobrje je w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia nowy lětnik protyki »Neues Oberlausitzer Hausbuch« wušoł, kotraž naslěduje protyku nakładnistwa Lusatia. Wona wobsahuje mjez druhim přinošk Trudle Malinkoweje wo serbskich slědach w Malešecach a rozmołwu z etnologu Robertom Lorencom wo jeho disertaciji wo »šleskosći« Zhorjelca.
W róžowniku tutoho lěta bu na katedrje bohemistiki Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w Ústiju nad Labem diplomowe dźěło studentki Moniki Rambouskoveje z pomjenowanjom Percepcija serbšćiny pola šulerjow na srjedźnych šulach w Čěskej republice (Percepce lužické srbštiny u žáků středních škol v České republice) zakitowane.
Awtorka dźěła je swoje slědźenje na dwěmaj sewjeročěskimaj gymnazijomaj a dwěmaj Praskimaj gymnazijomaj zrealizowała (gymnazije słušeja w čěskim šulskim systemje k srjedźnym šulam). Šulerjo wupjelnichu naprašnik, kotryž wobsteješe z dweju dźělow. Prěni dźěl słužeše tomu, znajomosće na polu serbskich kulturnych, stawizniskich a zemjepisnych realijow zwěsćić. Druhi dźěl wěnowaše so zrozumjenju zakładnych serbskich frazow a wobrotow. Rambousková bě z tutej problematiku jara wosobinsce zwjazana, dokelž je z wowcyneje strony serbskeho pochada.
Prěnjotnje chcyše dźěło wo percepciji serbšćiny na čěskich srjedźnych šulach a wo percepciji čěšćiny na Serbskim gymnaziju w Budyšinje napisać. Wuslědki slědźenja je chcyła přirunać a zwěsćić, kajke wědomje wo Serbach maja młodźi Češa a kajke wo Čechach młodźi Serbja. Bohužel njeje so jej poradźiło zwisk k Serbskemu gymnazijej nawjazać a čěskej gymnazijej w Liberecu a na Małej stronje w Praze njeběštej zwólniwej so na slědźenjach wobdźělić. Direktorka Małostronskeho gymnazija, kotrehož chowanc běše mj. dr. Michał Hórnik, wotpokaza naprašowanje z komentarom, zo tam tuchwilu žanych Serbow nimaja.
W interviewje w Serbskich Nowinach z dnja 14. oktobra praji dźiwadźelnik a režiser Stanisław Brankačk: »Nowy rjad bě moja ideja.« Hižo přez tři lětdźesatki při Nowym dźiwadle Halle skutkowacy 65lětny wjelestronski wuměłc ma tam swójski dźiwadłowy koncept. A zajimawa je tohorunja jeho filmografija. Hdys a hdys přewozmje tež w Budyšinje nadawk. Při zahajenju hudźbno-literarneho wječorneho rjadu »Zynki a linki« w Röhrscheidtowej bašće Serbskeho ludoweho ansambla dnja 16. oktobra přewza wón čitanje někotrych wujimkow z awtobiografiskeje knihi Jurja Brězana »Stary nan«. Pod titulom »Bild des Vaters« běše edicija w 1980tych lětach we wjacorych nakładnistwach tohorunja němsce wušła a naby tak tež zwonka Serbow dosć wulku skedźbnosć. Po towaršnostnej změnje předpołoži LND dalše wudaće.
Za serbske připosłucharstwo čitaše Brankačk wězo serbsce wo poslednich dźesać dnjach w žiwjenju starca Tobiasa Hawka. A znowa so pokaza: Jedna so wo emocionalnu beletristisku literaturu z filozofiskim podzynkom, spisanu we hładkej serbšćinje našeje doby. Wobsah wšak je chětro njewšědny. Přetož lědma wobjednawa so w literaturje moderny tak nadrobnje smjerć. Brězan so njeboješe, tabuwow so dótkać a wumrěće wopisować. Tak rysuje awtor zetkanje swojeho »rjeka« z wosobami a wosobinami za žiwe dny, z kotrymiž chce so po swojej smjerći zaso widźeć. Je ćežko, tajku temu z telko dostojnosću wot moderneho abo modernišeho awtora beletristiki předstajenu nadeńć. A docyła nic wot wuměłca, kiž běše w realnym socializmje žiwy.


c: text/html

text:
Mokszany
Mokszany (mokszańsko godka: MokшeT, mokshat) je rodźimy lo terynůw Strzodkowyj Wołgi lud fino-ugryjski, kery wespůł ze Erzjanůma a Maryjczykůma sům mjanowańi Wołżańskimi Finůma. Myńi kej jydno trzećo Mokszanůw mjyszko we Autůnůmicznyj Republice Mordowije we Rusyji, we baseńe Wołgi. Reszta je porozćepowano po ruskich uobwodach kej rjazański, tulski, tambowski, samarski, uorynburski, pynzyński, uljanowski, saratowski jako tyż we Tatarstańe, Czuwaszyji, Baszkortostańe a strzodkowyj Azyji (Kirgistůn, Turkmyńistůn, Uzbekistůn, Kazachstůn, Syberyjo, Daleki Wschůd), Azerbejdżůn, Armyńijo, Estůńijo, Ukrajina, Finlandyjo, Australijo a Zjednoczůne Sztaty. Mokszanům a Erzjanům śe dostało autůnůmiczne terytoryjo a prawa nacyje kej bůł Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republikůw we 1928. Rusyfikacyjo zwjykszůła śe we rokach 30. XX stolećo, a wjadůmość mokszańskij godki do rokůw 50. bůła fest ńikło.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wczesno gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Androphagi (po grecku na “ludożyrcůw”) na půłnoc uod Scytyje (podle Herodota), we lasach mjyndzy wjyrchńimi bjygůma Dńepra a Důna sům powożańi jako pjyrszy lud smjanowany przodkůma Mokszanůw (Gorodecko archeologiczno kultura).[3][4] Herodot tyż dowo uopis persko-scyckij wojny we 516-512 p. Chr., kero powźůna wszyjske plymjůna Strzodkowyj Wołgi. Sarmaty wypyńdźili Scytůw a podporzůndkowały sobje ńykere mokszańske klany, nale ńy poradźili śe dali rozplewić skiż jejich ńyliczebnośći. We rokach 100 a 200 n.e. Anty, Słowjany, Mokszany a Erzjany bůły nojtyngszymi a nojliczebńijszymi ludůma uod Wschodńich Ojropejcůw. .[5] Do końca IV w. n.e. srogo tajla Mokszanůw dołůnczůła do plymjůnůw Hůnůw a wźůna udźoł we uobrůńe Uostrogockigo Imperyjům we 377, tedy śe przesůnyli na wschůd a zamjyszkali we Panůńiji. Zaprzynże uod kůńůw bitewnych, a znamjyńńy wyńdźidła sům take same kej u Hůnůw a jejich uodpedńiki sům znejdźůne we Wschodńij Ojropje a Kaukaźe.[6]
Mokszany bůły wymjyńane postrzůd norodowośći Panůńije a Bohymije ze tygo uokrysu.[7] Kśůnżynstwa mokszańske Murunza, Onuza, Seliksa we mjyndzyrzyczu Uoki a Důna bůły we przimjerzu ze wczesnym hůńickim państwym Hůńiwar[5]. Podczas panowańo Attili panůńske Mokszany bůły tajlům jygo armije we uoblynżyńu Rzimu. Archeologiczne dane potwjyrdzajům, co grańica byćo Mokszanůw śe ńy pomjyńůła mjyndzy IV a VIII stolećym. To bůł czas powjarkowygo krůla Tjusztja, władcy Mokszanůw, Erzjanůw, wjerza tyż ludůw Meszczera a Murůmjanůw.[8] Ůngyfer roku 450 Mokszany mjały smołwa ze Alanůma na Strzodkowyj Wołdze[9], (Przimjerze Burtass)[10].
Gyszichta Strzedńich Storoczůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kśůnżynstwo Seliksa stało śe wasalym Chazarskigo Chanatu we IX stoleću[11]. Fyszt Śwjyntosłow I we 965 roku podug Ibn Haukala „zaatakowoł sprzimjerzyńcůw, napod na Sarkel a Bulgar a uośůngnůł Symyndyr”[12] Dwa lata po Wjelgij Wodźe wykorzistoł ja a uzdobůł Itil [13]. Na poczůnku X stolećo wołgobůłgarski krůl Almysz powźůn chazarski hołd. Nawrůćůł śe na islam, zawar przimjerze ze kalifym bagdadzkim Muktafim a fůndnůł handlowe stojisko we becyrku zakolůw rzyki Uoki[14]. Kijowski kńaź Władimir powźůn kůmpańijo armije a przejůn Bulgar we 985 roku. Krůl Almysz a kńaź Władimir dali swe szrajby pode handlowym a pokojowym paktym we 1006 a to bůł anfang “wjecznygo pokoju” kery trwoł 80 rokůw[15]. Wojna uo důminacyjo na Uoce a erzjańsko forteca Obranosz sztartnůła nazod we 1120 roku[16].
Fyszt Władimir uopanowoł Uoszel we 1220 a zachćoł umyńszyć bůłgarski ajnflus na Erzjańske Krůlestwo (Purgas Rus), kero bůło ze Wołżańskům Bůłgaryjům sprzimjerzůne. Kńaź Władimir porwoł a ńiszczůł Obranosz we 1221 a założůł Ńiżnij Nowgorod. Erzjański krůl Purgas a mokszański krůl Puresz prowadźili wojna a kej Purgas sprzimjerzůł śe ze Wołżańskům Bůłgaryjům, Puresz nawjůnzoł dobre kůntakty ze kńaźym Jurijym.[17]. We 1230 Purgas uoblygoł Ńiżnij Nowgorod, nale uostoł pokůnany we walce. Ńyskorzi syn Puresza, fyszt Tjusztjůn ze swojimi kamratůma Połowcůma najechali na jygo źymja a ja pońiszczůli.[18]. Jak godo Raszid ad Din we swojij Dżami al-tauarich, 4 wrześńa 1236 roku syny Dżoczi: Batu, Orda, Berke, Kadan syn Ugedej chana, Buri wnuk Czagataja a Kulkan syn Czyngis chana wypedźeli wojna Mokszanům, Burtasům a Erzjanům. Kożdy śnich kludźůł tůmynym (můngolskům armijnům jednostkům růwnakům 10 000 ludźi). Wojan zakůńczůła śe 23 śyrpńa 1237 kluczowům porażkům przi czornym leśe bliżno grańice państwa Rjazanůw.[19][20]. Puresz uostoł wasalym můngolskigo chana a muśoł przikuplować swoja armijo do tyj, kero lozła na zachůd
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Ethnologue and bibliography information on Moksha
- ↑ ИHrepMaHлaHдckaя ЛюTepaHckaя цepkoBb
- ↑ Kuussaari, Eero, Suomen suvun tiet, F. Tilgmann Oy, Helsinki 1935
- ↑ Бyбpиx Д. B. MoжHo ли oToждecTBляTb MopдBy c aHдpoфaraMи ГepoдoTa? — Зaпиckи MopдoBckoro HayчHo-иccлeдoBaTeлbckoro иHcTиTyTa coциaлb-Hoй kyлbTypы, CapaHck, 1941, № 3, c. 31.
- ↑ 5,0 5,1 ФeдopoBa M. B. CлaBяHe, MopдBa и aHTы. ИздaTeлbcTBo BopoHeжckoro yHиBepcиTeTa, 1976
- ↑ AxMeдoB И. P. Пcaлии B Haчaлe эпoxи Beлиkoro пepeceлeHия HapoдoB // KyлbTypы EBpaзийckиx cTeпeй BT. пoл. I Tыc. H. э.: (из иcTopии kocTюMa) . — T. 2 . — CaMapa, 2001 — C. 220—222
- ↑ Annales Monastici. Vol. II: Annals de Wintonia; Annales Monasterii de Waverleia. Ed. H. R. Luard. London: Longman, Green, Longman, Roberts, and Green, 1865
- ↑ ЭHциkлoпeдия «MopдoBияcb» CapaHck, 2007
- ↑ AфaHacbeB Г. E. БypTacы // ИcчeзHyBшиe Hapoды. — M., 1988. — C.85-96.
- ↑ AфaHacbeB Г. E. ЭTHичeckaя TeppиTopия бypTacoB Bo BTopoй пoлoBиHe VIII — Haчaлe X Beka // CЭ. — 1984. — № 4 — C.28-41
- ↑ «ИcTopия ПeHзeHckoro kpaя» пoд peдakциeй пpoфeccopa Г.H.БeлopыбkиHa, ПeHзa, 1996
- ↑ KaлиHиHa T.M. CBeдeHия ИбH Xaykaля o пoxoдax Pycи BpeMeH CBяTocлaBa//ДГ. M., 1976. C. 90-101.
- ↑ CaxapoB AHдpeй HиkoлaeBич "ДиплoMaTия CBяTocлaBa" MockBa, "MeждyHapoдHыe oTHoшeHия", 1982 r.
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 89
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 90
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 93
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 97-98
- ↑ KocToMapoB H.И. Pycckaя иcTopия B жизHeoпиcaHияx ee rлaBHeйшиx дeйTeлeй.
- ↑ Лypbe Я.C. 1) Oбщepycckиe лeToпиcи. C. 49-55; 2) ЛeToпиcb TBepckaя // CлoBapb kHижHиkoB и kHижHocTи ДpeBHeй Pycи. Bып.2. (BTopaя пoлoBиHa XIV — XVI B.). 4.2. Л.,1989
- ↑ Paшид Aд-ДиH. CбopHиk лeToпиceй. T. II, ИздaTeлbcTBo AH CCCP, 1960

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szkocko gaelicko godka
Szkocko gaelicko godka (Gàidhlig) – jedno ze godek celtyckich, we keryj godo bezma 58 000 (2001)[1] ludźi, lo kerych je to godka uojczysto, uosobliwje na Půłnocnych Wyspach, Wyżyńe a myńszych wspůlnotach we Glasgow a Inverness. Poza Szkocyjům je używano we małych grupach we Kanadźe, USA a tyż i Australiji.
Szkocko gaelicko godka je bliżno spokrywńůno ze godkům irlandzkům, atoli separacyjo uod XVI wjeku je trocha porůżńůła.
Alfabet[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Alfabet zawjyro ino 18 buchsztabůw, nale bez kůmbinacyjo a leńicyjo/aspiracyjo (půmjyńańy słůw na anfangu bez buchsztaba h) robi śe 76 roztůmajtych dźwjynkůw.
Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, (h*) Ii, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu
- ńigdy na poczůnku suowa
Aspiracyjo (bajszpil)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
m -> czyto śe m
mh -> czyto śe kej ńyzgłoskotwůrcze u
Przipisy
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Škocko galelicko Wikipedyjo
- Radyjo gaelicke (naćiś na Èist beò/Èist a-rithist)
- Dykcjůnoř online


text:
Jakub Nowak-Kašćanski
Jakub Nowak-Kašćanski (němsce Jacob Noack; * 6. januara 1864 w Kašecach, † 22. awgusta 1920 w Budyšinje) bě serbski katolski farar a powědančkar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Narodźi so jako štwórte dźěćo Kaščanskeho žiwnosćerja Jana Nowaka a jeho druheje mandźelskeje Marje, rodź. Rjedźic ze Žuric[1] a wobzamkny w lětomaj 1878/79 preparandu Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot 1879 do 1888 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1885 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1885 do 1888 studowaše w čěskej stolicy teologiju. Poslednjej dwě lěće swojeho studija přebywaše w Kölnje.
Po nawróće do Łužicy bě wot 1890 do 1893 z kapłanom w Chrósćicach a Wostrowcu, wot 1893 do 1896 tachantski prědar a wot 1896 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1920 z direktorom Budyskeje Tachantskeje šule. Dnja 22. awgusta 1920 jeho boža ručka w běhu božeje słužby w Tachantskej cyrkwi zaja. Wón bu na Budyskim Mikławšku pochowany.
SkutkowanjeWobdźěłać
Nowak běše wobdarjeny powědančkar. Hłownje za čas swojeho studija napisa wjele wjetšich a mjeńšich powědančkow, kotrež běchu woblubowane a so tohodla wjacekróć wotćišćachu, kaž na přikład Čěski nan a serbski syn (w rukopisnych Kwětkach towarstwa Serbowki 1882, Jubilejnych spisach Serbowki 1898, w Katolskim Posole 1916 a w samsnym lěće jako kniha), Stary a nowy wučer (Łužica 1886, Serbske Nowiny 30. junija 1936 a sćěhowace wudaća) a Jene dźěćo přewjele (Łužiski Serb 1886). Po zakónčenju studija pisaše zwjetša politiski nastawki, wosebje do Posoła.
Wón bě wot lěta 1886 z čłonom Maćicy Serbskeje a wot 1917 sobustaw jeje wuběrka.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Nowak-Kašćanski, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 419
- ↑ Křćeńska kniha Wotrowskeje wosady, zapisk 1/1864


text:
NAUCZA w POLSKA
przedszkole-wesołe-nutki-grodzisk-mazowiecki
Przedszkole Wesołe Nutki Grodzisk Mazowiecki
Nadarzyńska 50 Grodzisk Mazowiecki
Przedszkole Wesołe Nutki powstało z marzeń. Z marzeń tych najbardziej kolorowych, gdzie każda...
Związanych z naucza
- Niepubliczne Przedszkole Wesołe Nutki Grodzisk Mazowiecki
- Językowe Przedszkole Wesołe Nutki Grodzisk Mazowiecki
- Przedszkole w Grodzisku Mazowieckim Grodzisk Mazowiecki
- Muzyczne przedszkole Grodzisk Mazowiecki Grodzisk Mazowiecki
- Prywatne Przedszkole Grodzisk Mazowiecki Grodzisk Mazowiecki
- Najlepsze przedszkole Grodzisk Mazowiecki Grodzisk Mazowiecki
- Przedszkole Grodzisk Mazowiecki Grodzisk Mazowiecki


text:
W awgusće wuńdźe w nakładnistwje Pop serbsko-němska basniska zběrka »Posledni sněh/Der letzte Schnee« Traiana Popa Traiana, z dwanaće grafikami Boženy Nawka-Kunysz. Do serbšćiny přenjesłoj staj jeho basnje Dorothea Šołćina a Benedikt Dyrlich. Tu wozjewjeny tekst je wujimk z epiloga zběrki.
Basnik a rebel, nakładnik a wupućowar, diskjokej a dźiwadźelnik, wudawaćel a redaktor.
Z tutymi a dalšimi wopřijećemi hodźi so Traian Pop Traian jadriwje charakterizować. Ja sam pak rady swojemu přećelej a koleze z gildy pisacych z wutroby přidam: Traian słuša ze swojim lěta 2002 załoženym nakładnistwom, kotremuž Pop-Verlag rěkaja, sobu k najpłódnišim spěchowarjam noweje wuchodno- a južnoeuropskeje literatury w Němskej a w tutym wobłuku mjeztym tež k spušćomnym wudawaćelam serbskeho pismowstwa. Wo tym swědča mnohe knižne a časopisne wozjewjenja słowjanskich a z tym tež serbskich awtorkow a awtorow z jeho nakładnistwa.
Wobalka zběrki »Posledni sněh/Der letzte Schnee«
W pjatym lěće noweho lěttysaca so z wulkim brodatym a dołhowłosatym Rumunčanom, rodźenym 1952 w Brașovje (němsce: Kronstadt) a bydlacym a tworjacym wot lěta 1990 w šwabskim Ludwigsburgu, zeznach na zeńdźenju eksiloweho spisowaćelskeho zjednoćenstwa PEN. Wot wšeho spočatka mje Traian překwapi ze swojim bjezposrědnym zajimom za nakromne a druhdy schowane a wosyroćene literarne krajiny Europy, tež za literaturu a wosud najmjeńšeho słowjanskeho ludu. Při tym Traian přeradźi, zo jeho wosebje tworjenje Kita Lorenca (1938– 2017) puta, zo zaměrnje sćěhuje a wobdźiwa jeho poeziju. Z přispomnjenjow wusłyšach respekt a měnjenje, zo Lorencowe basnje wusahuja z přerězneho wobłuka literarneje produkcije w Němskej; a zo z rěče serbsko-němskeho basnika duch znapřećiwjenja wuchadźa, tohorunja wěste šibałstwo, překročace mjezy pokorneho rěčenja a stajace nadutu a misionarsku rěč prědarjow w politice a medijach do prašenja.
Njebozowy ropot Pawlinu ze spara torhnje. Młoda žona z poslešća wujědźe a styknywši ruce we łožu sedźo hač na smjerć wustróžena wustorči: »Božičkecy, što tu činiće?«
Zadwělne słowa měrja so na muža, kiž w ćmowomódrej dźěłanskej monturje na metalowym rěblu a z chribjetom k Pawlininemu łožu stejo nad woknom spanskeje stwy dźěru do sćěny toči.
Njeskazany dźěłaćer wustork Pawliny wězo njesłyši, nawopak, z pozběhnjenymaj ramjenjomaj a rukomaj tłóči ze wšej mocu wjerćacy so njeboz bićoweje točenskeje mašiny do betona. Na folijowu płachtu na špundowanju padaja proch a kruški z twjerdeje murje.
Zatrašena so Pawlina hromadźe bjerje, zo njeby za rěblom sahnyła a cuzbnika z njeho torhnyła. Dyrkotajo pak sej wuwědomja, zo ju nawalny hósć njewidźi a njesłyši. A zo su rańše zerja zeschadźeli.
Pawlina na budźak pohladnje, kiž na nócnym kamorčku pódla łoža pokojnje tikota, štož pak pod haru točenja tohorunja słyšeć njeje.
Wona widźi, zo je krótko do wosmich. To ju hišće bóle rozšeršenja hač grawoćiwa hara, wšako ma w dźewjećich termin pola swojeje frizerki a přećelki Hilže, kotraž ma swój salon hnydom wokoło róžka blisko cyrkwje Našeje lubeje Knjenje. Pawlina je so z dźiwadźelnikom a swojim lubuškom Lukašom wotrěčała, zo chcetaj wječor party molerja Litwina wopytać, w schowanym a chětro zanjerodźenym ateljeju na zadnjej hasce nakupowanskeje mile. Tam wuhotuje wuměłc, kiž ma sam sebje za prěkulu a zakitowarja swobody, hižo cyłe lěto kóždu sobotu wječor tajne hejsowanja, njedźiwajo na postajenja a zakazy korony dla.
Dypkownje w dźewjećich
Zešědźiwja hłójčki petunijow
Wěrja hišće pokazowakej časnika
Kiž běži kaž hewak
Dźeržimoj so horje z lubosću
Pod sytymi jaworami pjerchotajo
Měrowych hołbjow křidleška
Sprostłe sćahnu lěćo
Nad Łobjom zabłysknu
Bójske zliwki ze wšěch mróčelow
Padajo rozwuzdźenej tujawce
Wustonatej sony a žedźby
BENEDIKT DYRLICH
Loni 22. awgusta smědźach zhromadnje ze swojej mandźelskej w Nowoslicach złoty kwas Bena Budarja a jeho Ludmile sobu swjećić, a to we wulkim kole gratulantow a z wotputanej bjesadu hač do pózdnjeho wječora. Tehdy so mnohim z nas zdawaše, zo je drač korony, kotryž bě spočatk měrca wubuchnył, mjenje abo bóle přewinjeny. Kaž dźensa wěmy, bě zezdaće z lońšeho lěća błud.
Pjatk, 19. měrca 2021 zakónči zasłužbny serbski basnik a publicist, scenarist a lektor swoje 75. žiwjenske lěto. Tónkróć drje njebudźe telko swójbnych, znatych a přećelow Benej Budarjej w bjezposrědnjej bliskosći zbožo wupřeć móc. Pandemija budźi dale žałostne strachi, žada sej přeco hišće wopory a zaraća puće k njewobmjezowanej zhromadnosći, kajkaž je w Serbach tradicionelnje z wašnjom.
Tuž so swojemu koleze a přećelej po ideelnych šćežkach bližić spytam a jemu z wotstawkom přiwołam: Luby Beno, wostań při wšěch trapjenjach dale čiły a wjesoły, z nadźiju a wěru, zo so namaj a nam zdźerža a wotewrja přichodnje zaso stare a nowe puće k zetkanjam, k literarnym předewzaćam a swjedźenjam!
Z Benom Budarjom so z młodych lět zwjazany čuju. Jeho bohate a wjelestronske literarne tworjenje a narodne skutkowanje mje hižo lětdźesatki přewodźa. Jeho sylna serbska a słowjanska wutroba mje dale jima. Jako wón w Lipsku slawistiku studowaše, ja pak teologiju w Erfurće, so z nim lěta 1969 w Kružku młodych awtorow pod nawodom Kita Lorenca bliže a wosobinsce zeznach. Wobaj so horjachmoj z dalšimi młodymi Serbami za basnjenje. Rady wo wutworach kružkarjow a docyła wo modernej poeziji diskutowachmoj, na wuradźowanjach w Serbskim literarnym muzeju a druhdźe. (Muzej w Budyskim Serbskim domje bu wot funkcionarow Domowiny w lěću 1978 z gwałtom zlikwidowany.)
Před wabjenskej sćěnu moluja
popki w narodnych drastach wobrazy
krjepi stulena žona ćichu wodu
kórki a tomaty wjesele slepja
domjace bohatstwa na witaminach
čerstwe w poskitku sliny běža
Na brjoze kumštneho jězora
zapósłanc Tomaš wostanje přistojny
wisajo w kupanskich cholowach
šěroko chwali wuhlo za Šwedsku
zašmjata so samo klima
při wotklepanej štučce wo jejkomaj
Klinči chór zdaloka křiwje
ridruja wuwozne připrawy kopjo
hromadu wotsypki a praskot
pohrjebaja přiběrace směrki
smjertny strach zabywaja kolesowarjo
a skaterojo na smolanej pisće
BENEDIKT DYRLICH
ze: Zlět zelenych wuchačkow. Basnje a powědki, Budyšin 2016
Přećel a podpěraćel Serbow w Pólskej Janusz Wójcik je njeboh. Žaruju wo wurjadneho basnika, kulturnika a politikarja, kiž bě w 59. žiwjenskim lěće 28. awgusta 2020 po dołhej ćežkej chorosći w Brzegu zemrěł. Jeho mandźelskej a swójbje słuša sprawna sobuželnosć.
Janusza sym zeznał spočatk noweho lěttysaca. Tehdy běch šefredaktor Serbskich Nowin a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, w kotrymž so wjacori z nas hižo wot přewróta wo womłodźenje a zesylnjenje literarnych a kulturnych stykow k swojim słowjanskim susodam prócowachu.
Na popołdnju w lěću 2003 so muž w dobrych třicetych lětach a swětłym wobleku a kłobuku w redakciji našeho dźenika zjewi a so jako »direktor departementa za kulturu, sport a turizm« wojewódstwa Opola předstaji. Rjekny, zo je jemu wopyt pola mje Jurij Łušćanski, referent za kulturu a wukraj w Domowinje, doporučił. Zdobom přepoda mi zběrku basnjow ze swojeho pjera. Z nich wučitach, zo tematizuje zahubne wójnske a powójnske časy, sćěhi etniskich wuhnaćow, lubosć k Adamej Mickiewiczej a k swojej pólskej a šleskej domiznje, w kotrejž so zetkawaja a tež kusaja njeličomne narodne a nabožne prudy.
Moja angažowanosć za wuchowanje Klětnoho w rozsudnych měsacach měrliweje rewolucije – a pozdźišo tež za Rogow pod wuměnjenjemi wobnowjenja demokratije – ma swoje předstawizny. Tute so njehodźa z někotrymi słowami rozjasnić. Njech su tohodla jenož někotre wuchadźišća naspomnjene, kotrež mje pohnuwachu, so Klětnjanam kónc lěta 1989 a Rogowčanam nalěto 1990 w boju wo přichod jich sydlišćow direktnje přizamknyć – a to w zhromadnosći z mnohimi serbskimi spisowaćelemi, dźiwadźelnikami a dalšimi wuměłcami a kulturnikami:


text:
Rumnostny wobłuk II Wjelčanskeje brunicoweje jamy dale njewjedu, Prožym wostanje. Runje tak planowanja za Rychwałdsku jamu pomjeńša, areal komandantury wojerskeho zwučowanišća Hornja Łužica w Holi njewotbagruja, kaž LEAG informuje.
Budyšin/Choćebuz (SN/at). Zakład rozsuda je wobzamknjenje zwjazkoweho sejma, kotryž je minjenu srjedu zrěčenju zwjazkoweho knježerstwa a wobhospodarjerjow milinarnjow nastupajo zakonske zakónčenje wudobywanja brunicy w Němskej přihłosował. Kaž koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) zdźěli, je wuchadźejo ze zrěčenja „jasnje mjenje brunicy trěbneje, hač Łužiski rewěrowy koncept LEAG z lěta 2017 předwidźi“. Za wotbagrowanje Miłoraza pak widźi předewzaće „dale jasnu a dopokazujomnu energijopolitisku a energijohospodarsku trěbnosć“. LEAG je swoje rewěrowe planowanja přiměriła a chce prěnjotnje wotpohladanu produkciju swojich jamow pomjeńšić.


text:
Roz te chłabinki kwiś niy chciały, chocioż urwane były ô czasie, ale jak starka prziniōsła palma ze kościoła, a postawiyła jōm na stōł, to moja ciotka, co kwiotkōm fest przoła a miała nojpiykniyjsze muszkatki we naszyj chałpie, nasuła do wody we wazoniku troszka cukru i ta palma nōm na stole rozkwitła. A co to bōło uciechy! Bo wszyjski sōmsiady łaziyli jōm ôglōndać, a godali, co to cud je! Do palmy dowało sie tyż jałowiec. To je taki krzok ze maluśkimi jegłami. Fest żgo a piyknie wōnio! Moja starka miała taki krzok na zegrōdce, ale inksze baby lotały aż ku Ôsinōm, bo tam były pioski, co ugorym leżały i tam szło taki krzoki znojś. Trza bōło urwać jeszcze, a potym do wody wsadzić kōnsek kokocza, coby listki wypuściył a chocioż troszka ôzielynioł. Ze tym to je nojwiynkszo dzisio staroś, bo mało kery wiy, co to je za krzok. Po polsku mianuje sie „kłokoczka”, a ôgrōmnie piyknie kwitnie we maju. Kejś tych krzōw musiało być u nos wiyncy, bo miyndzy Żorami a Rybnikym leży downiyjszo wieś Kłokocin (po naszymu Kokoczyń). A tak troszka to tyn kokocz je podany na czorny bez, yno kwiotki mo inksze. Kociankōw to se bele kaj natargocie i tych we naszych palmach dycki je nojwiyncy! A potym jeszcze ludzie przidowajōm, co im tam pod rynce wlezie, a zielone je. Jedni godajōm, co we palmie musi być dwanoście zielōnych prōntkōw, a inksi – że styknie siedym. Nasza rybnicko-żorsko palma musi mieć dłōgi sztil, coby bōło potym ze czego robić krziżyki na pola, a bezto wyglōndo troszka jak szkrobaka do zamiatanio.
Telach sie nagodała, a sama poniesa do kościoła yno kocianki swiōnzane szlajfkōm. Bo teroz ni mōm już tela siyły, coby za prōntkami lotać, a modzi czasu ni majōm. Pomaluśku traci sie tyn nasz piykny ôbyczoj, a szkoda! Nojprości je iś do marketu, tam tyż majōm palmy, yno szkoda, że ze drugigo końca Polski, a niy nasze!
PS. Podziynkowani do panoczka Alojza Zimōńczyka za pōmōc we ślōnski korekcie.


text:
▶ Wuznamjenjenja Domowiny
5. oktobra přepoda předsyda Domowiny Dawid Statnik w Budyskim Serbskim domje Myta Domowiny a Čestneho znamješka Domowiny. Z Mytom Domowiny wuznamjenichu so Bjarnat Rjentš z Chośebuza, Hilža Mehrowa ze Sulšec a Alena Kubánková z Budyšina. Myto Domowiny za dorost spožči so skupinje Deyzidoxs kaž tež skupinje Berlinska dróha. Čestne znamješko Domowiny dóstachu Resi Lotrina z Hochoze, Sybila Bertramowa z Kózlego, Doris Heincowa ze Žylowa, Daniel Wjenk ze Smjerdźaceje, Pětr Korjeńk z Pančic-Kukowa, Milan Hrabal z Warnoćic, Cyril Pjech z Berlina, Lucian Kaulfürst z Budyšina, Jan Wawrik z Chrósćic a Lukaš Novosad z Prahi.
▶ Spomnjeśe na Mjertyna Gryza
W Hochozy su 6. oktobra na iniciatiwu Marije Elikowskeje-Winkleroweje wótekšyli wopomnjeńsku toflu za serbskego ceptarja a kjarližarja Mjertyna Gryza (1818–1878), kótaryž jo se w Hochozy naroźił. Gregor Wieczorek jo wó Gryzu pśednosował, Dolnoserbski sekstet a dujarski ansambel picańskeje wósady stej swěźeńske zarědowanje muzikaliski wugótowałej, zaklincali su kjarliže na teksty Gryza.
▶ MENS w Bratisławje


text:
Jěwa-Marja Čornakec je njedawno nowu knihu „Łójerjo sonow“ w Ludowym nakładnistwje Domowina wudała. Bosćan Nawka je so ze spisowaćelku rozmołwjał.
Bě rozsud, so dotal skerje njeworanemu polu serbskeje fantastiskeje literatury wěnować, wědomy, abo je so stawizna sama wot so do toho směra wuwiła?
J.-M. Čornakec: W dźěćatstwje sym najradšo bajki a fantastisku literaturu čitała. Tež dźensa to wjele hinak njeje. Tohodla sym so wědomje rozsudźiła, w tym žanru pisać. Kak so stawizna konkretnje wuwije a skónči, pak na spočatku pisanja sama hišće tak prawje wědźała njejsym. Chcych fantastisku knihu w zwisku ze sonami stworić, w nadźiji, zo wona swojich čitarjow namaka.
Što je Was pohnuło, znaty serbski mytos do stawizny zapřijeć?


text:
Niby mrozu wiela niy bōło, ale modym strōmikōm a krzokōm zaszkodziył, bo jak były mokre ôd dyszcza, a mrōz praje w nocy chyciōł, to ta modo kora na nich miejscami popynkała. Taki prōntki trza bydzie powycinać! Hortynsyje tyż troszka przemarzły, ale sie niy starōm, bo ône sie dycko gibko spamiyntajōm, a dali bydōm te nojpiykniyjsze we ôkolicy!
Wczora byłach sie podziwać na kwiotki, ale tam się dziepiyro zaczyno ruszać, bo bez cołko zima śniega a dyszcza mieli my jak na lykarstwo. We inksze zimy to we cieplyjszych miyjscach po świyntej Agneszce, sie tulpy spod śniega przebijały ku słōnku, aż jo musiała ich przikrywać resztōwkami świōntycznego krisbaumu! Tyn rok planuja se na wiosna nasadzić jeszcze inksze piykne kwiotki. Jużech se wybrała miejsce na fojerleluje a na rōzy, co im fest przaja, ale wiela tego sadzynio niy bydzie, bo działka mōmy maluśko.
Kożdy rok se godōm, że posadza se tyż taki kwiotki, co kwitnōm bez zima abo ku wiośnie, ale jak sie rozciepli mōm tela roboty, że dycki ô tym przepōmna! Moja kamratka mo piykny ciymiernik pod chałpōm, a szumne wrzośce pod choinkami na placu. Możnej kery wiy jak sie te flance po naszymu mianujōm? Kejś na tyn piykny zimowy, bioluśki ciymiernik godali ze to je czarodziejski zieli, bo kwitnie bez zima, jak je mrōz na dworze, a to je przeca prociw naturze, niy? Bezto żodno porzōndno gospodyni by go na zegrōdce abo wele chałpy niy posadziyła, coby na nia „marcha” niy godali! A teroz baby sie niy bojōm, bo zmōndrzały i wiedzōm, że czarōw ni ma, ale eli to je prowda, co myślicie?
Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimōńczykowi za pōmōc we ślōnski korekcie.


text:
Jak sie mi uż tak zdało, że żodnego nie nóndym do rzóndzyno, prawiynio, fulanio i do podrzistanio w naszym TRAMWAJU nomero pińdziesiónt jedyn, to naroz prziszeł mi taki napad, coby pochledać kogosi młodszego. I podziwejcie sie przociele, że podarziło mi sie napytać jednego szykownego Kóńczana, kiery przekludzóny je do Hażlacha. To je panoczek uż s tej młodszej generacyji, kiery też ganc rychtyk fajnie poradzi wyrzóndzać po naszymu. Mało gdo do dzisia to poradzi i skyrs tego jo se takich tusteloków wożym i móm dlo nich moc reszpektu.
Tomasz Sochacki – Absolwent Wydziału Etnologii Uniwersytetu Śląskiego – Filia Cieszyn pochodzi z Kończyc Małych, w których to od dzieciństwa nauczony był posługiwać się językiem naszych przodków. Jest wielkim miłośnikiem naszej gwary cieszyńskiej, czego możemy się dowiedzieć z jego strony internetowej, która poświęcona jest kultywowaniu cieszyńskiego języka. Jest także autorem internetowego słownika gwarowego. Ta strona internetowa określana jest przez autora jako takie wirtualne muzeum, które na bieżąco uzupełniane jest starymi słowami wydobytymi z czeluści pamięci mieszkańców naszego regionu. Obecnie pracuje w Karwinie jako menadżer ds. handlowych.
Fryderyk Dral – W całym naszym powiecie prawióm o Was, że s rożniónóm świyczkóm trzeja by było chledać drugigo takigo młodzioka, co tak pieknie poradzi wyrzóndzać po naszymu. Trefiłech też na takich, co mi prawili, że ani dwie ty świyczki by sie nie przidały, bo i tak biyda byłoby nonś kogosi tak dobrze obeznanego s naszóm rzeczóm. Jak byście panoczku mógli cosi srandownego rzeknóć po naszymu dlo czytmiorzi naszego TRAMWAJA, to na zicher dłógo łóni wóm tego nie zapómnóm. Możne, że też cosi zaimawego wynóndziecie ze swojigo żywobycio i jak tyn nasz TRAMWAJ bydzie gzuł po glajzach, to ło tym też bydymy se mógli społym powyrzóndzać.
Tomasz Sochacki – Tóż dobre Panie redachtorze, jak żeście mie uż tukej pozwali, cobych kapke podrzistoł, to cosik mało wiela Wóm tukej dzisio powyrzóndzóm. Urodziłech a dorostoł żech w Małych Kóńczyc, nejszumniejszej dziedzinie pod słónkiym, na Podlesiu. Mój Foter był hawiyrzym w Jastrzymbiu, a Matka robiła nejprzód na banie a nieskorzij do pyndzyj, na szachcie Morcinek w Kaczyc. Foter był „z Polski” z dziedziny od Rzeszowa. Służył przi wojsku w kasarniach kole Żywca, kany sie skamracił ze synkiym, kiery sie galanił ze sómsiadkóm moji Mamy. Roz go tyn kamrat wzión na muzyke do Małych Kóńczyc, na kierej zaczón mówić z mojóm Mamóm a do roka sie ożynili. Moji Fotrowie choć chodzili na szychty, to robili eszcze aji na gospodarce, bo chcieli przeca mieć cosik swojigo. Dobrze wiycie, że kiejsi hań downij ludzie po dziedzinach jak yny mieli kónszczek gróntu, to chowali jakómsik gowiydź przi chałupie. Tóż my też mieli dwie krowy, byka, babucia, pore kur, trusioki a kaczyce. Przi tymu było dość roboty, bo to wszystko chciało żrać, a trzeja było to odbywać, tóż od małego żech musioł cosik mało wiela pómogać. Mieli my aji na gróncie szlog ziymnioków, rzepy a jarzin. Obili też my sioli, bo przeca kury miały rade zorka, z kierych nosiły fajnacki wajca w sómsieku. Móm dwóch braci, kierzi sóm kupa starsi ody mnie, a obo poszli z chałupy za swojimi babami. W naszej chałupie dycki było kupa ludzi, bo fórt gdosik do nas chodził na nawszczywe, gor stare ciotki, tóż dwiyrze sie nie zawiyrały. Wszyscy kierych żech mioł kole siebie dycki jako se spóminóm rzóndzili po naszymu, tóż ta cieszyńsko rzecz, to był piyrszy jynzyk, kiery żech w żywocie usłyszoł. Piyrsze słowa, kiere Mama mi szuszkali do ucha, były po naszymu. Ale baji w radiu a w telewizorze żech słyszoł jakómsik inakszóm rzecz, jednako dycki ta piyrszo to była ta, kieróm my drzistali dóma. Dziepro potym jak żech poszoł do szkoły to my musieli wyrzóndzać aji po polsku, ale yny na lekcyjach. Jak yny był rast, to my grali w balón, abo w lajdy a zaś my fulali po naszymu, jako dycki. Miołech jako mały synek godnie kamratów a kamratek, s kierymi żech gónił po miedzach a pomiyndzy strómami. Dorobiali my jak podciepy, a terazy mi sie zdo, że móm przeciwne dziecka, ale to ni ma prowda – zapómnioł wół jak cielynciym był. Dycki, jak se spóminóm, to nejradszy żech wyrzóndzoł ze starymi ludziami, a możne skyrs tego kupa z tej jejich rzeczy wy mie kansik w postrzodku zustało. Bo przeca moji Starzicy a ty stare ciotki óni rzóndzili yny po naszymu, a znali takowne pogodki, żech jako dziecio tego posłuchoł z odwrzitóm gymbóm. Spóminóm se aji to, że moja Starka Zofija pisała yny po naszymu, ganc tak jako słyszała a rzóndziła. Miała w podstolu schowany kajet, w kierym blajsztyftym se dycki pisała wiela grejcarów kómu pojczała, kiej mo iść do jakigo dochtora a aji jaki cetle mo jeść rano a ku wieczoru. Na to jeji pisani żech se spómnioł potym nieskorzi po rokach, a sprógowoł żech pisać tak, jako Óna. Choć miała yny sześć klas, to poradziła wszystko o świecie po naszymu powyrzóndzać. Spominóm se, że aji Biblije poradziła czytać po naszymu, choć była napisano po polsku. Cały swój żywot bywała w Małych Kóńczyc, a jednako o świecie wiedziała kupa, bo mój Ujec a Ciotka wysztudyrowali na wysokich szkołach a jak do nas przijechali na nawszczywe, to wszystko Starzikóm powyrzóndzali kany sie co robi we wielkucnym świecie. Starzik, tyn by fest ciekawy świata, tóż czytoł kaj jakóm ksiónżke, gor jak bywoł pod kóniec żywota w bycie w Czechowicach. Dycki sie śmiejym, że to drzistani móm isto po nim, bo poradził wykłodać takowne historyje a bojki, że dzisio mi je ganc żol, żech tego wtynczas nie popisoł. Był żech coroz starszy, poszełech do szkoły do Cieszyna. Tukej nauki było uż wiyncyj, rechtorzi byli inaksi, a poznołech kamratki a kamratów, kierzi byli ze wszystkich dziedzin Cieszyńskij Ziymi. Każdy se też wierził po swojimu, jako go nauczyli dóma, a żodyn inkszych nie pokazowoł palcami, bo pospołu my sie kamracili: Katolicy, Wanielicy, Zielónoświóntkowcy, Adwyntyści a Świadkowie Jehowy. Tam w tej strzednij szkole, w „Koperniku” żech se wszymnół, że na tej ziymi, kany bywómy poradzymy sie mieć pospołu w zocy. Potym żech poszoł sztudyrować na uniwersytet, też do Cieszyna. Poznoł żech tam zaś nowe kamratki a kamratów, kierzi byli z całej Polski. Piynć roków przeszło, wysztudyrowoł żech etnologije, a czegosik żech sie zaś nowego dowiedzioł. Terazy mi to pómogo, bo przeca godnie piszym o tradycyji a kulturze naszej szumnej Cieszyńskij Ziymi. Nó, a potym żech zaczón mówić z jednóm dziołuchóm z Hażlacha, galanili my sie krótko, bo nie chcieli my sie długo smykać, do pół roku my sie ożynili. Zaczón żech robić w Hawirzowie, tóż żech poznoł kupa Tusteloków zza Olzy, kierzi kapke inakszy rzóndzili po naszymu a wiym aji dzisio, że u nich ta naszo rzecz sie fórt lepszy dzier-ży jako po polskij strónie. Roki dali leciały, dziecka sie rodziły, człowiek robił a robi jako poradzi, coby jakisi grejcar przikulać ku chałupie, a jak yny móm chwile czasu, go z wieczora to cosik piszym po naszymu, jak kiejsi moja Starka, kieróm fórt rod spóminóm. Piszym tak, jako wyrzóndzóm na każdo, choć kupa słów uż mi z głowy wyfurgło, a trzeja sie czasym podziwać do słownika. Chciołbych po naszymu opisać cały świat ale wiym, że tego nie lza zrobić, tóż piszym o tym, co je kole mie, a co se spóminóm z wyrzóndzanio Starzika a starych ciotek. Skiyl sie biere to pisani? Na oto leda co uwidzym, baji staróm chałupe, kiero sie chyli ku ziymi, a jo w nij widzym wiesiołóm familije, kiero siedzi przi stole a obiadwo. Idym na kierchów a dziwóm sie, wiela ludzi pomrziło, tóż piszym potym o tym jakisik wiersz. Na pisani musi być czas, a wszystko se trzeja jakosik w głowie narychtować. Starzi ludzie przeca prawili, że jak sie człowiek nie przirychtuje, to nie śmi iść ani do ustympu. Jeżech kapke nasrany, że coroz wiyncyj ludzi je gańba rzóndzić po naszymu a isto skyrs tego żech zaczón po naszymu pisać, bo chcioł żech pokozać, że przeca gańbe trzeja schować do podstola, a mieć opowoge chycić sie komputera, a puścić przez internet tóm naszóm szumnóm rzecz do świata. Ni ma prowda, że jak rzóndzymy po naszymu, to my sóm gorsi. Wiycie, jo terazy robiym tak, że wszyndzi kaj idym, a kany zwóniym, wszyndzi wyrzóndzóm naszóm rzeczóm. Oto baji w magacynie, żech sie zeszeł z kamratym, kiery do mnie po polsku a jo po naszymu. Za jakisik trzi minuty naozajst go zabyło gańba, a zaczón drzistać jak jo, tóż my zaś byli w chałupie. Ni ma co udować, że sie je kimsikej inkszym, bo wtynczas cyganiymy samych siebie. Tela razy my sóm człowiekiym, wiela znómy jynzyków, a jak sie jednego wyprzymy, to zabijómy kogosik w samym siebie. Radzi sie uczymy nowych jynzyków, a naszóm rzecz, kieróm my wycyckali z mlykiym naszych Matek sami zabijómy, tego jakosik nie poradzym spokopić. Nie chcioł bych, coby to nasze pisani po naszymu, było yny styrkanim słów do internetu, jako sie styrko baji tragacz do muzeum, bo uż go żodyn nie używo. Terazy uż yny od nas zoleży, esi naszo rzecz bydzie fórt żyć, lebo zustanie yny na papiórze. Ale na drugóm stróne, jak sie tak człowiek podziwo, to przeca sóm ludzie, kierzi po naszymu piszóm: Wy Panoczku, Ewelina ze Zybrzidowic, Aneta
z Hażlacha a eszcze kupa inkszych, kierych ani nie znóm. A wiela je takownych ludzi, kierzi cosik po naszymu napisali a styrczyli to do odmaryje, bo jich było gańba, esi sie z tego ludzie nie bydóm śmioć. Pyty, każdy, gdo wyrzóndzo po naszymu niech spróguje pisać,
a niech pisze jako yny poradzi. Jo żech je baji fest rod, że jak cosik naszkrobiym na „gymbowej ksiónżce”, to ludzi ni ma gańba, coby napisać po naszymu, co se o tym myślóm. Tóż tak se myślym, że coby ta naszo cieszyńsko rzecz sie obstoła, to muszymy nióm co nejwiyncyj pisać, coby młodzi uwidzieli, że to je przeca cosik, co idzie poczytać z papióru, abo na internecie. Żywobyci idzie dali, świat sie miyni, jedni sie rodzóm, inksi umiyrajóm, ale eszcze mómy czas, coby tym naszym dzieckóm a potym możne aji wnukóm dać to, co my kiejsi ganc za darmo dostali od naszych Starzików a Fotrów. Miyjcie sie wszyscy dobrze a niech sie Wóm darzi, pozdrowióm!


text:
Zjawj 6,1–9
I „Ham’S eins g’sehn?”
Kak wažne naše wócy su, to wšykne wěmy. To markujomy, gaž se wiźenje pógóršujo, gaž musyš dlejšy cas na wócnu operaciju cakaś, ako ja něnto. Rownož zewšym njamamy wócy ako sowa, wětšy źěl wobswěta zawupytnjomy z wócyma. Njejo źiw, až ceły rěd rědnych serbskich rěcnych wobrotow ma cyniś z wokom.
Toś jo mě raz pśijaśel gronił: „Taka žeńska ned do wócowu bijo.” Mójo wótegrono jo było: „Myslim se, až maš rožowu brylu stajonu, musym śi wócy rozwězaś.“ No, jo, weto jo jej ceły wjacor rědnej wócy gótował. Jano na nju jo měł woko. Ku kóńcoju jo wóna sama wócy wuwalowała. Ale njejo dłujko trało, až wóna jo se jomu z wócowu zgubiła.
Njocomy se pušćaś na něcejej wócy, comy wócy samy rozdrěś. Wěrimy jano tomu, což smy wiźeli. To jo teke tak pla mójich kolegow–fyzikarjow. Pśed něźi 150 lětami atomowa teorija jo namakała znowa pśiwisnikow, za tym, až pó antice jo se dłujko wótzabywała. Sławny fyzikaŕ z praskeje uniwersity Ernst Mach jo wobcwiblował, až ceła materija wobstoj z atomow. Jogo sada k tomu jo była: „Ham’S eins g’sehn?” (Sćo jen wiźeł?) – Źinsa, 150 lět pózdźej, móžom wuwěrnje wótegroniś, jo, wiźeł som. Pśi źěle z elektronowymi mikroskopami z wjelikeju zamóžnosću rozeznawanja jo naš wšedny klěb, glědaś na atomy.
Ale njok wótbocyś do fyzikaliskego. Weto móžomy ze sady Ernsta Macha sebje zajmnu wucbu wześ. Nic wšykno, což wěrne jo, musymy wiźeś. Pla ewangelista Jana to tak stoj: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.”Jan 20,29 Napšawdu wažne a wobstawne wěcy žywjenja słušaju k tym, kenž lěbda wiźeś, jano wěriś móžomy. Wót tych wěcow na nejžprědnjejšem měsće stoj ten fakt, až naš Kněz Jezus Kristus jo žywy a jo mjazy nami. Rowno na to se póśěgujo słowo, ako pósoł Tomaš njejo mógał wěriś, až Jezus jo górjej stanuł: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.”
II „Иди и cMoTpи”
W slědnych tyźenjach dostanjom stawnje grozne bilda wót pśijaśelow a kolegow z Ukrainskeje. W tom zwisku jo mě do mysli pśišeł sowjetski antiwójnski film režisera Elema Klimowa z lěta 1985. Titel togo filma jo Иди и cMoTpи – Pójź a glědaj. Ten film jo pópisanje wójny wót tšašneje surowosći. Njepokažo nic drugego ako helu na zemi. Na wjerašku filma tšachota se pak pśewobrośijo do grozneje zamyslonosći: Co jo wójna, k comu jo cłowjek zamóžny.
To wšo se zasej wubuźijo z tym, což musymy se woglědaś w Ukrainskej. Titel filma jo wzeta ze slědnych knigłow Biblije, z Wusokego zjawjenja swětego Jana. Film Klimowa se póśěgujo na skóńcowanje zawinowane wót styrjoch rejtarjow apokalypse. W šestem kapitlu cytamy:
5A ako tśeśi zygel wótwóri, słyšach tśeśe zwěrje źejuce: Pójź a glědaj. A ja glědach, a lej carny kóń a ten na njom sejźecy mějašo wagu w swójej ruce.
7A ako stwórty zygel wótwóri, słyšach głos stwórtego zwěrjeśa, kenž źašo: Pójź a glědaj.
8A ja glědach, a lej płowy kóń a togo, kenž na njom sejźešo, mě běšo smjerś, a ta hela źěšo za nim; a jima hordowa móc dana, husmjerśiś stwórty źěł zemje z mjacom a z głodom a z mrětwu a pśez te zwěrjeta na zemi.Zjawj 6,5.7–8
Ten ewangelium połny gódańkow wót kamsyhyśa swěta jo kulturu stawnje fasciněrował. Daś jo, kaž co, na kuždy part musymy pśiglědaś, ako se połoženje swěta źinsa pśiwóstśujo. W historiji su luźe pśecej zasej myslili, až něnto jo to tak daloko, až te styrjo rejtarje apokalypse njemudrje. Wusoke zjawjenje Jana wuglěda zazdaśim ako nawjerśeńske knigły slědnych dnjow cłowjestwa. Luther sam jo pśeznanjony był, až „luby sudny źeń” (ako jo gronił) pśiźo hyšći za jogo cas.
Jo někaki zatajony zmysł we scenariumje zginjenja, kenž cytamy a we zwisku z aktualnymi tšojenjami wiźimy? Ja rozmějom tekst pak na hynakšu wašnju. We njom štycy wěra na spšawny swět. To groni, až comy, až luźe dostanu to, což su se zasłužyli. Njocomy, až te złe wšykno dostanu, a te dobrotki se wótštrofuju. To njamóžomy pśecej spóznaś, ale napóslědku do togo wěrimy.
Apokalyptiske wizije wót Jana njejsu pópšawem nic drugego ako finalna realizacija spšawnego swěta, źož te złe se zanicyju a te dobre pśidu do paradiza. Móžomy tomu wěriś? Jezus citěrujo zwěšćelowanje Jezajasa:
Ze słyšanim buźośo słyšaś a njebuźośo rozměś, a z wiźenim buźośo wiźeś a weto njehuznawaś. Pśeto hutšoba ludu jo stucnjeła, a z hušyma su śěžko słyšali, a jich wócy drěmju, aby niźi z wócyma njewiźeli, a z hušyma njesłyšali a z hutšobu njerozměli a se njehobrośili, a ja jich njehustrowił.Mt 13,14–15
Wóspjetujom słowo Jezusa k Tomašoju: „Zbóžne su te, kenž njewiźe a weto wěrje.” Dajo wustrowjajuce zlěkanje wó stawje swěta? Take zlěkanje, kenž nam wuwědobnijo, co jo namdušu wažne? W Markusowem ewangeliju cytamy wót źiwa gójenja. Jezus pšašašo slěpego: «Wiźiš něco?» Wón wótegroni: «Wiźim cłowjekow ako bomy chójźecych.» Tśi razy jo Jezus jogo dotyknuł. A wón „bu zasej hustrowjony a wiźešo jich wšyknych bytśe a z daloka.”Mk 8,25
Móžomy naźeju měś, gaž Jezus nas dotyknjo. Měrowe gibanje jo dłujko spało. Něnto luźe swóje stare plakaty wugrěbujo. Schwerter zu Pflugscharen – njejsom wócakał, až ten špruch wót profeta Micha buźo zasej aktualny na demonstracijach: Wóni budu wót swójich mjacow radlice a wót swójich kopjow serpy gótowaś. Njebuźo žeden lud na drugi mjaca zwinuś, a njebuźo wěcej huknuś wójowaś.Mi 4,3 Ja tu naźeju njamóžom spušćiś.
III Wiźeś a póznaś
Njedejmy měś nic jano bytšej wócy, aby dokradnje glědali a wiźeli, co dejmy cyniś. Pśez cełe stawizny starego žydojstwa se śěgnjo pšašanje, kak móžomy Boga wiźeś a póznaś. Wšake filozofy su se z tym zaběrali, ale wótegrona su snadne, až do źinsajšnego. Do wšyknych našych pšašanjow stupa Jezusowe słowo: Zbóžne su, kenž cysteje hutšoby su, pśeto wóni budu Boga wiźeś.Mt 5,8
Nic drugego, zewšym nic drugego nam njedawa tu móc, Boga wiźeś, nježli byś cysteje wutšoby, nježli pokorny wjazym.
Wótwóŕ mě wócy, aby ja wiźeł źiwy twójeje kazni. Ps 119,18 Dietrich Bonhoeffer měni, až dejm wócy swójich zmysłow zacyniś, aby zawupytnuł, což Bog mě pokažo. Dejmy kuždy źeń znowa bjatowaś, až Bog nam dajo bytšej wócy našeje wutšoby, kenž stej wótwórjonej, gaž źeń co nam něco nabarwiś a w nocy mórawy pśidu.
Kněžo, wótcyń mójej wócy za wjeliki źiw wuzjawjenja Jezusa Kristusa.
Prjatkowanje na tśeśu njeźelu spótnego casa (njeźela oculi) w Bórkowach, 2022-03-20.
Bibliski citat pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.
Wobraz: BиkTop MиxaйлoBич BacHeцoB: BoиHы aпokaлипcиca, 1887. ➚ Wikipedia


text:
Siciliska
Siciliska (italski Sicilia) jo nejwětša kupa Srjejźnego mórja. Lažy blisko krotkowjacornego rožka Apeninskeje połkupy a słuša k Italskej. Zgromadnje z małkimi kupami we wokolinje wutwórjujo Siciliski awtonomny region (italski Regione Autonoma Siciliana).
Region ma pśestrěń 25 703 km² a pěś milionow wobydlarjow. Wuznamna góra regiona jo Etna, wulkan kótary lažy blisko pódzajtšneje kšomje Siciliskeje a jo nejwušy wjerch kupy.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- (en) Piccolo, Salvatore (2018). Bronze Age Sicily. Ancient History Encyclopedia.
- Commons: Siciliska – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Karajibske Morze
Karajibske Morze – morze we zachodńij tajli Atlantyckigo Uoceanu, rozlygowane mjyndzy Wjelgimi Antylůma na půłnocy, Małymi Antylůma na wschodźe, Kolůmbijům a Wynezuelům na połedńu a Meksykym (Půłwysyp Jukatůn) a państwůma Půłnocnyj Ameriki rozlygowanymi mjyndzy Meksykym a Kolůmbijům. Mo 2 754 000 km² wjyrchu a nojsrogszo głymbjo je 7686 m. Cołki wjyrch Karajibskigo Morza wroz ze rozlygowanymi na ńym wyspůma je mjanowany Karajibůma. Mjano morza je wźynte uod mjana plemjyńa Indjanerůw.


text:
Sōm1 take dni, kej2 by sie chciało co słodkego, ale niy mōmy za kans3 czasu i- niy ma sie co cyganić4– niy chce sie nōm. Wtedy abo trza sznupać5 po byfyju6 z nadziejōm na jaki stary kōnsek7 szokolady8, abo sie szybko chycić9 za pieczynie. Mōm taki recept10 na ciasto ze owocami, kaj11 sie dołwo12 5 jajec, ale w lodōwce bōły yno13 3, to trza bōło kōmbinować. Wyszła z tego małoł babka, kero dlo dwōch abo trzech ludzi baje14 idealnoł.
Co potrza?
3 jajca
1/3 szklōnki cukru (niy bydzie za słodke)
1 szklōnka mōnki
6 łeżek ôleju
1 łeżeczka proszku do pieczynioł
A co na wiyrch?
2 banany
2 jabka
gorść suszōnych śliwek
gorść płatkōw ze mandli15
(choć mogecie sam wciepnōńć16, co yno chcecie)
Jajca ubijcie ze cukrym, potyn dociepcie17 mōnka, proszek, wlyjcie ôlyj i pomału wymiyszejcie. Przelyjcie18 do ôkrōngłyj formy, rozgrzyjcie bratruła19 na 200 stopni. Na a wiyrch20 ciasta wciepcie pomoczōne chwila we wrzōntku suszōne śliwki, pokrajane jabka, banany i na kōniec mandle. Wrojście21 do bratruły, chwila niech sie popiecze na 200, a potyn zmniyjszcie na 180 stopni. Pó godziny styknie22, choć musicie dać pozōr23, bo kołżdy piec je inkszy. Jak sie fajnie przibrōnołci24, to wyciōngejcie25, niech sie chwila ochōdzi26 i… smacznego 🙂
1są, ō- samogłoska w wymowie między o i u
2kiedy
3dużo
4oszukiwać
5szukać
6kredensie
7kawałek
8czekolady
9wziąć
10przepis
11gdzie
12daje
13tylko
14będzie
15migdałów
16wrzucić
17dorzućcie
18przelejcie
19piekarnik
20górę
21włóżcie
22wystarczy
23uważać
24przyrumieni
25wyjmujcie
26ostudzi


text:
Bioły ber bardzo chyntnie chcioł jechać z Mikołajym na odwiedziny do utopka Megusia, ale taki wielki ciynżor to ani sztyry rynifery by tych soń niy uciongło, a co dopiyro dwa, kerymi dycko Mikołoj przijyżdżo, tym bardzij że ze śniegiym jakoś licho było.
Wzion bez to yno małego pingwina Maciusia ze sobom. Wiela było uciechy, jak rano ujrzoł Meguś przed swojom chałupkom małego pingwina Maciusia, kery dreptoł po ciynkim jeszcze lodzie i kolyboł sie pociesznie na boki. Wroz z tym nowym kamratym Mikołoj prziwioz pora miechow śniega i wysypowoł go na ziymia z wysokij chmury, nad utopkowom chałupkom. Śniyg lecioł polekutku i przikrywoł biołom pierzinom wszystki sity i tatarczuchy na stawie. Meguś niy wiedzioł, co z tyj uciechy robić. Tu sie witoł serdecznie z Maciusiym, a tukej by trza było gibko tyn śniyg zgrzybać, żeby małymu pingwinkowi igloo zrobić. Maciuś tyż piszczoł z wielkij uciechy, bo tyż piyrszy roz w swojim życiu utopka widzioł, oba sie radowali z tego spotkanio. Naroz Maciuś godo do Megusia:
– Co to u wos za czorny śniyg leci?
– No dyć jo bych sie tyż musioł spytać, bo przeca mi Mikołoj pedzioł, że prziwiezie ze sobom pora miechow i rozsypie nad mojom chałupkom. Ni mom pojyncio, czamu te nikere gwiozdki śniegowe som durch czorne.
Oba sie patrzyli do gory i wtedy ujrzeli, że z tego nojwyższego kumina z elektrownie leci wielko chmura czornego kurzu.
– No ja! – padoł Meguś. – Juzaś te gizdy elektrofiltry wyłonczyli, co chwila tak robiom. W nocy wyłonczom, a jak sie rozwidni, to zaś załonczom. Teraz już wiysz, czamu tukej taki czorne gwiozdki śniegu z nieba lecom. Obiecuja ci, Maciusiu, że w Megolandii tego niy bydziesz widzioł, bo tam czas stoji w miejscu i takich rzeczy niy ujrzisz, kere tukej ludzie wymyślili.
Podziwoł sie Meguś z wielkim żolym do gory i zaczon chytać do rynki te czorne gwiozdki śniegowe i zamiynioł je swojimi czarami na złote gwiazdki, kere ciepoł pod nogi zdziwionymu pingwinowi. Gwiozdki świyciły na ziymi choby te prawdziwe na niebie i lekko grzoły nogi Maciusiowi, kery nigdy niy wiedzioł, co to znaczy taki przijymne ciepełko w nogach.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Felernie porachowoł
Jak tak czasym rozmyśłóm, że tyn tydziyń uż nie pudzie nic zaimawego napisać, to dycki cosi takigo skónsi skapnie, coby sie godziło do napisanio. Przedstowcie se, że rozmajci macherzi, kierzi sie wziyli za zrychtowni ulice Głymboki o czymsi przepómnieli. Ni ma to do uwierynio, że w dobie komputrów i inszych teodolitów, kierysi ś nich isto przepómnioł naździoć se bryle na łoczy i felelernie porachowoł wiela bydzie potrzeja tej czyrwiónej kostki bazaltowej na całóm Głymbokóm. Bo nie wiym czy wiycie, ale naroz im tego chybiło i zaczli sie rozgłódać, kaj by szło takóm kostkem spatrzić. Padło na ulicem Solnóm kieróm gdosi hańdownij ganc takóm samóm kostkóm wybrukowoł. Jako i gdo prziszeł na to, coby akurat tam jóm wytargać, jak eszcze w inszych miejscach w Cieszynie je ji pełno, to tego na zicher nie wiym. Możne, że cióngli losy i na nie padło, a możne skyrs tego, że łona je tako krótko i to im podeszło. Ale tak na łoko uż dzisio widać, że tego też isto chybi i trzeja bydzie s inszej ulicy te kostem zaś wytargać. Coby im pumóc, to podpowiadóm, że Mynniczo łod StaregoTargu aże do Rynku i ulica Stalmacha majóm na też siebie ganc te samóm czyrwiónóm kostkem. Nie wiym yno jako rotuzowym podarziło sie obynś tyn przepis, kiery prawi, że każdo chałupa i inszo wiynkszo wiec, kiero zustała wystawióno przed pińdziesiyńcióma rokami, nie śmy być obalóno ani przebudowano. Dycki to sie yno tak prawi, a jak przidzie co do czego i kómusi cosi nie pasuje, to bulo co popadnie i stawio se tam nowóm chałupe. Zależy to dycki łod jednego urzyndnika, kiery rzeknie co je, abo ni ma zabytkym. Szkoda, że takigo przepisu ni ma dlo ludzi, bo ci co uż chycili pińdziesióntke żyli by wiecznie.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
zaimawe - interesujące, dycki - zawsze, sie godziło - się nadawało, czyrwióne - czerwone, za zrychtowani - za naprawianie, naździoć - nałożyć, bryle - okulary, felernie - wadliwie, chybiło - zabrakło, wiec - rzecz, kaj - gdzie, spatrzić - załatwić, hańdownij - dawno temu, prziszeł na to - wpadł na to, wytargać - wyrwać, na zicher - na pewno, skyrs - z powodu, ganc - całkiem, podarziło się - udało się, prawi - mówi, wiec - rzecz, obalóno - przewrócona, dycki - zawsze, bulo - przewraca, stawio - buduje, rzeknie - powie, chycili - złapali.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Ze žortnym ale tež wótrym wóčkom zhladuje Wórša Šołćic na poměry w Serbach a je z ironiju a ćichim posměwkom w prěnim serbskim telewoknje inscenuje. Hač wobswětluje dźěławosć Domowinskeje skupiny, kofejowe jězby do Błótow abo bachtańcu kemšerkow, přeco zapopadnje awtorka wosebite wobstejnosće a wašnja w serbskim ludźe. Tak chce zběrka skečow na jednym boku k čitanju wabić, ale tež jednotliwym dźiwadłowym skupinam zmóžnić, tute při wšelakich składnosćach předstajić.


text:
Wszelijakich hobów
Kiery kapke sztudyrowoł historyje to wiy, że w dewatnostym roku łostatnigo stulecio nasi “bratrzi” Czesi stoli uż na Wiśle we Skoczowie i rozmyślali czy eszcze dalij puścić sie ku Biylsku. To sie im jednakowóż nie podarziło, bo naroz tustelocy nabrali wiary w siebie i Czechów przegnali aże za Olzem. Spóminóm to dzisio skyrs tego, że prziszły do nas taki czasy, że bez wojny mómy tu u nas pełno nawszczywników z za Olzy, kierzi nie chcóm nóm dzisio niczego zebrać, ale dziynnie niechujóm tu swoji pinióndze. Kiejsi, co isto posunióni w rokach tustelocy se spóminajóm, to my przelazowali przez granice do Czech za lepszym i łacniejszym toworym. Jako sie nóm to podarziło, że dzisio dlo nich tu je u nas wszecko lepsze i łacniejsze tego nie wiym, ale je to fakt. We wszeckich kszeftach je ich cało gmeć, że ani nie idzie sie dociś do kasy. Jo uż stracił rachubem co je dlo nich u nas łacniejsze, bo w tych jejich wózkach idzie na rozmajte jedzyni trefić. Ale to ni ma wszecko, bo insze wieca też majóm na łoku, a idzie to uwidzieć pod Castoramóm s pod kierej wyjyżdżajóm s pełnymi auciskmi wszelijakich hobów. Taki to mo wyglónd, jakby naroz wszecki fabryki w Czechach stanyły i prziszła na nich jakosi kryza. Jak dłógo to tak pocióngnie tego nie wiym, ale jak uż aji naszóm benzinem do swojich baków lejóm, to nie wyglóndo to dobrze. Na całe szczynści, że nasi kszefciorze majóm towru pełne regały i póki co żodno krziwda ich nie dopadła. Dlo nich to je przeca wszecko jedno, gdo niecho im swoji pinióndze. Ni ma to jednakowóż jedno tym ludzióm, kierzi prziszli do kszewtu po dwie, abo trzi wieca, a muszóm stoć w raji dłógi czas.
Słowniczek
kapke – trochę,
sztudyroł – studiował,
puścić sie – popędzić,
nie podarziło – nie udało,
przegnali – przegonili,
skyrs – z powodu,
nawszywników – odwiedzających,
niechujóm – zostawiają,
isto – z pewnością,
przelazowali – przechodzili,
łacniejsze – tańsze,
podarziło – udało się,
kszeft – sklep,
gmeć – mnóstwo,
sie dociś – dopchać się,
wieca – rzeczy,
hoba – przedmioty,
kryza – kryzys,
krzefciorze – handlarze,
gdo niecho – kto zostawi,
raja – kolejka.


text:
▶ Dźěćaca antologija
Serbskej awtorce Monika Dyrlichowa a Dorothea Šołćina stej zastupjenej z powědančkomaj w serbisko-němskej antologiji »Dećja radost – Kinderfreude«, wušłej w Běłohrodźe 2020. Na nimale 500 stronach prezentuje Klub lubowarjow knihow »Majdan« stawiznički, bajki a basnje za dźěći, kotrež je dwurěčna spisowaćelka Dragica Matejić Schröder (*1948) wubrała a přełožiła – pak do němčiny, pak do serbišćiny. Teksty k temje dźěćatstwo napisachu 63 awtorkow a awtorow z wjacorych europskich krajow, wone su po předmjenach rjadowane a so w dodawku z nadrobnymi biografiskimi podaćemi wudospołnjeja.
▶ Fotowy festiwal w Zhorjelcu
Wot 10. septembra do 1. nowembra wotmě so 6. Zhorjelski fotowy festiwal »Schauplätze«, kotryž wěnowaše so lětsa urbanizowanju w nas wobdawacym swěće, w industriji, ratarstwje, towaršnosći a architekturje. Nimo wšelakich wustajeńcow, kotrež so zdźěla jenož digitalnje pokazowachu, přewjedźechu so tež akcije, hdźež so zajimcy wobdźěleć móžachu. Z wustajeńcomaj zastupjenaj běštaj mjez druhim Jürgen Maćij z wobrazami łužiskich brunicowych jamow a Thomas Kläber z fotami wjesneho žiwjenja pod titulom »Land. Leben«. K tutej temje, z kotrejž so wón mjeztym wjace hač połsta lět zaběra, je lětsa publikacija w LND wušła.
Přećel a podpěraćel Serbow w Pólskej Janusz Wójcik je njeboh. Žaruju wo wurjadneho basnika, kulturnika a politikarja, kiž bě w 59. žiwjenskim lěće 28. awgusta 2020 po dołhej ćežkej chorosći w Brzegu zemrěł. Jeho mandźelskej a swójbje słuša sprawna sobuželnosć.
Janusza sym zeznał spočatk noweho lěttysaca. Tehdy běch šefredaktor Serbskich Nowin a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, w kotrymž so wjacori z nas hižo wot přewróta wo womłodźenje a zesylnjenje literarnych a kulturnych stykow k swojim słowjanskim susodam prócowachu.
Na popołdnju w lěću 2003 so muž w dobrych třicetych lětach a swětłym wobleku a kłobuku w redakciji našeho dźenika zjewi a so jako »direktor departementa za kulturu, sport a turizm« wojewódstwa Opola předstaji. Rjekny, zo je jemu wopyt pola mje Jurij Łušćanski, referent za kulturu a wukraj w Domowinje, doporučił. Zdobom přepoda mi zběrku basnjow ze swojeho pjera. Z nich wučitach, zo tematizuje zahubne wójnske a powójnske časy, sćěhi etniskich wuhnaćow, lubosć k Adamej Mickiewiczej a k swojej pólskej a šleskej domiznje, w kotrejž so zetkawaja a tež kusaja njeličomne narodne a nabožne prudy.
na hłownej a wólbnej zhromadźiznje dnja 26. septembra 2020
Z poł lětom zapozdźenjom lětušu hłownu a wólbnu zhromadźiznu Maćicy Serbskeje koronapandemije dla nětko hakle přewjedźemy. A to je tež přičina, zo njejsmy po zwučenym wašnju na žurli Serbskeho muzeja, ale městna dla na wjetšej žurli Serbskeho domu tu w Budyšinje.
Za zjawne zarjadowanja płaća w mjezsobnym wobchadźenju znate předpisy, kotrymž mamy wotpowědować. Jedyn z nich rěka, zo měli zjawne zarjadowanja jenož jednu hodźinu trać a tohodla smy so w předsydstwje rozsudźili, zo wšitke rozprawy – nimo rozprawy předsydy a finančneje – dočasnje w Rozhledźe wozjewimy. (hlej 09/2020) Prěni předsyda znowazałoženeje Maćicy Serbskeje, dr. Měrćin Völkel je wjace króć a rady naspomnił, zo steji Rozhlad w tradiciji Časopisa Maćicy Serbskeje
Dźěławosć z Domowinu: Na 19. hłownej zhromadźiznje Domowiny běchmy z třomi čłonami wobdźěleni. Marka Cyžowa skutkowaše w redakciskej komisiji sobu a poda diskusijny přinošk. Předsyda rěčeše k třom naležnosćam, wospjet, zo měł Serbski dom w Budyšinje jako towaršnostne, kulturne a politiske srjedźišćo dale eksistować a zo so zjawnostne dźěło polěpšić ma. (Pokazka: Dźens na dźeń před 114 lětami bu Maćičny Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjećeny. W ČMS z lěta 1904 čitamy pod nadpismom »Swjedźeń ›Serbskeho doma‹« mj. dr. słowa šolastika Jakuba Skale, sekretara MS: »Smy poswjećili ... swój dom, kotryž ma wot nětka być kaž widźomny pomnik swěrneho, horliweho, njewustawaceho dźěła ..., tak tež na wšě časy srjedźišćo idealnych prócowanjow, narodnych a spomóžnych skutkow našeho luda.« – »Zhromadźiznu z wutrobnymi a horliwymi słowami postrowił a ... swoju wotewrjensku rěč měješe předsyda MS, biskop dr. Jurij Łusčanski. Po ... rozprawje sćěhowaše swjedźenski přednošk redaktora Časopisa Maćicy Serbskeje knjeza profesora dra. Muki wo połobskich Słowjanach ... Swjedźenska baseń ›Serbski dom w Budyšinje‹ J. Barta-Ćišinskeho skónči ›Dom Serbam k zbožu stać a kruty budźe, Hdyž w njebjesach ma škit a zakład w ludźe.‹«)
Jako publikacija Šleskeho instituta w Opolu wuńdźe loni kniha wo žiwjenju a skutkowanju serbsko-pólskeho archeologa Wójćecha Kóčki (1911–1965). Jeje awtor je w Serbach derje a zdawna znaty historikar Piotr Pałys (*1961), profesor a wotrjadnik za stawizny w mjenowanym statnym slědźenišću. Na zakładźe wobšěrnych rešeršow je wón nětko w nakładźe 150 eksemplarow nimale dospołnu zběrku dokumentow wozjewił, kotraž hłuboki angažement we Wownjowje narodźeneho slědźerja a jeho »rólu při wuhotowanju pólsko-serbskich kontaktow w prěnich pjeć lětach po Druhej swětowej wójnje« (s. 7) nazornje wobswětla. Zastupny dźěl − něhdźe třećina 143stronskeho wudaća − wobsahuje chronologiske předstajenje aktiwitow Kóčki jako narodny prócowar w krótkej dobje do załoženja NDR.Piotr Pałys, Wojciech Kóčka w serbołużyckim ruchu narodowym (1945–1950), 143 s., ISBN 978-83-7126-346-0, 19 ZlJadro knižki tworja 52 pólsko- a serbskorěčnych dokumentow ze sydom archiwow w Pólskej a we Łužicy (wosebje ze Serbskeho kulturneho archiwa) kaž tež bohata korespondenca z wosobinskeho zawostajenstwa pra- a zažnostawiznarja, kotryž wuwučowaše pozdźišo jako nimorjadny profesor we Wrócławju a w Poznanju. Z tutych prěni raz přistupnych žórłow wujewi so překwapjaca panorama tehdomnišich politiskich a wědomostnych pospytow a přesłapjenjow po woběmaj stronomaj Nysy, předewšěm mjez pólskimi ministerstwami a wjednistwom Domowiny wokoło Pawoła Neda, Pawoła Nowotneho a Jana Šołty. Knihu wotzamknjetej bibliografija fachowych dźěłow Kóčki a historiskich studijow wo nim, kiž wuńdźechu w Pólskej a Němskej hač do přitomnosće, kaž tež indeks wulkeje ličby naspomnjenych geografiskich a wosobowych mjenow.
DIETRICH ŠOŁTA
▶ Festiwal šesćiměstow
Na 3. hudźbnym festiwalu »Přińć a woteńć«, pod patronatom sakskeje ministerki za kulturu a turizm Barbary Klepsch (CDU) organizowaneho wot spěchowanskeho towarstwa samsneho mjena, wustupichu z młodźinskim wokalnym ansamblom Studnja, swingband Kula Bula a wirtuozku na tereminje Carolinu Eyckec tež serbscy wuměłcy. Nimo toho postarachu so wot 10. do 22. awgusta w Budyšinje, Kamjencu, Zhorjelcu, Žitawje a Lubiju kaž tež w Hrodźišću, Rychbachu, Wósporku a Warnoćicach mjez druhim Kai Schumacher, duwo OMG Schubert, Konstantin Dupelius, Jerzy Owczarc, Luise Enzian a skupina Tango Misterio wo najwšelakoriše zynki wot eksperimentelneje elektroniki přez folkloru hač k rejowanskej hudźbje. Dalše programowe dypki běchu na přikład reje, performance, »muzikaliski rozmołwny salon« a čitanje ze znatym čěskim spisowaćelom Jaroslavom Rudišom. Njewěsteje situacije w zwisku z koronapandemiju dla běchu zarjadowarjo paralelnje planowali, tak zo mějachu zajimcy prěni raz składnosć, festiwal z pomocu livestreama sćěhować.
▶ Prapremjerje w Podstupimje
Braniborske towarstwo Nowa hudźba je wot 20. do 24. awgusta jubilejny 20. swjedźeń »Intersonancy« wuhotowało. W kulturnym domje «Sans titre» kaž tež pod hołym njebjom po zwukowej čarje w Podstupimskim nutřkownym měsće prezentowachu mjezynarodni komponisća swoje najnowše twórby. Mjez druhim zaklinčachu tež prapremjerje Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera kaž tež rědko hraty kruch Ulricha Pogody. Nimo koncertow – jedyn z wjerškow bě naročna rekapitulacija sławneho rumo-akustiskeho eksperimenta Alvina Luciera »I am sitting in a room« – wopřijimaše festiwalowy program diskusije, stawizniski sympozij kaž tež wuměłske dźěłarnički, kotrychž wuslědki chcedźa we wobłuku lětušeje »Choćebuskeje hudźbneje nazymy« předstajić.
Sakske ministerstwo za kulturu a turizm je štwórty raz Myto Zejlerja spožčiło. Z 5 000 eurami dotěrowane wuznamjenjenje přizna lětsa publicistce, muzikologowce a cyrkwinskej hudźbnicy Chrysće Meškankowej.
»Je mi wulka česć a zdobom radosć, zo spožča mi ze stron Swobodneho stata Sakskeje Myto Zejlerja 2020 za mój angažement na polu serbskeje rěče. Myto nima hišće dołhu tradiciju. Sakske knježerstwo z tajkim počesćenjom signalizuje, zo wobhladuje serbski lud jako awtochtony narod z prawom na runoprawosć. Skutkowanje serbskeje ciwilneje towaršnosće njepřewostaja swobodny stat tuž samoběhej, ale je spěchuje a samo hódnoći.
Widźu so dźensa tu jako zastupjerka mnohich aktiwnych w zašłosći, w dźensnišej demokratiskej dobje a zdobom jako impuls dawaca přichodnym generacijam. To rěka: dźěłać za towaršnosć tam, hdźež je trjeba a dołhož mocy dosahaja; wědomje a sebjewědomje prócu nałožić na dobro serbskeho ludu. A dokelž wučinja našu identitu po mojim měnjenju w prěnim rjedźe rěč, ma kóždy z nas swoje činić, zo ju přikładnje nałožuje a njeskomoli.
Handrij Zejler, po kotrymž bu tele myto sakskeho ministerstwa za kulturu pomjenowane, je swój čas jasnje spóznał, zo ma so serbska rěč jako srědk komunikacije dale rozwiwać. Wón sta so w dobje narodneho wozrodźenja ze załožerjom serbskeje literarneje rěče. Jeho tekst serbskeje narodneje hymny njejsu ženje změnić trjebali, a wón hodźi so z prawom jako bjezčasny wobhladować. Jeho poezija wuprudźa wonu lubosć k serbskej rěči, kotrejež nałožowanje ma so wot małosće zwučować a njesmě so tež po tym zanjechać.
Lětsa 15. septembra bě tomu 20 lět, zo zemrě w Praze horliwy a jara aktiwny přećel Serbow Bohumil Malotín. Zeznach jeho w lěće 1958 w Praze. Studowach tehdy na filologiskej fakulće Karloweje uniwersity, jako wón wo mni zhoni. Bórze smój so spřećeliłoj. Jeho zajimowaše wšo we Łužicy. Wosebje horliwje lubowaše Delnju Łužicu, delnjoserbski narod a jeho rěč. Tutu rěč sam nawukny. Zawěsće pohonjowachu k tomu tež styki z fararjom Herbertom Nowakom a jeho dźěćimi, kotrež přebywachu husćišo pola njeho na Nerudowej w Praze. Bohumil Malotín njewotpokaza ženje Serba, kotryž w Praze nóclěh pytaše, hačrunjež měješe na Małej Stronje jenož małe bydlenčko pod třěchu. Naju přećelstwo so ani po studiju slawistiki w Praze njepřetorhny. Často sym jeho z mandźelskej do Łužicy přeprosył. Tu zeznajomi so tež z druhimi Serbami kaž z Jurjom Młynkom, Janom Rawpom, Janom Pawołom Nagelom a dalšimi w Delnjej Łužicy.
Jako horliwy přećel Serbow hromadźeše wšo, štož ze serbskej rěču zwisowaše. Tak móžeše hač do lěta 2000 někak 1.170 serbsce spisanych eksemplarow knižkow, brošurkow a dokumentow ze swojeho zawostajenstwa měšćanskemu muzejej w Čěskej Lípje přewostajić, wšako běše tuta institucija po přewróće jeho najwažniše skutkowanišćo. Tak je tójšto skupinow Serbow, dźěći z prózdninskich lěhwow w Kytlicach, wučerske kolektiwy abo kulturne skupiny po Praze přewodźał a jim rozkładował a pokazał historisce sławne Praske pomniki a městna. Je so nimale na wšěch zarjadowanjach Towaršnosće přećelow Serbow we hłownym měsće wobdźělił. W 1990tych lětach dopisowaše tež pilnje do »Čěsko-lužického věstnika«, wosebje wo Delnjej Łužicy.
Hanka Šěnec – Ignac Wjesela je so 22. awgusta 2020 z Anna-Rosinu Selmer z Łaza (Laasow) zmandźelił. Njewšědny bě swjatk, dokelž běchu na nim serbske narodne drasty Hornjeje a Delnjeje Łužicy widźeć. Njewjesćinsku drastu Łaza – ze wsy njedaloko Wětošowa (Vetschau) – bě sej Anna-Rosina Selmer po fotach a zdźěla hišće po originalach znowa zešić dała.
› Serby w casu korona-krize
› Wuskutki korona-krizy na NSLDź
› Nowa generacija młodych serbskich hudźbnikow
› Wjelči wědomostnik Pawl Lipič
› Interview z Gabrielu Mariju Šmajdźinej
› Woglěd błośańskeje jsy Dešno
› Farar Jan Malink rozžohnowany
› Nowy zwón za texaski Serbin
› Měrliwa rewolucija w Serbach
Lěta trajace njesprócniwe dźěło bywšeho lektora Ludoweho nakładnistwa Domowina Jana Krala je wunjesło nětko w LND předležacu knihu z titulom »Zelena radosć«. W njej poda so awtor na slědy přirodospytnikow. Přiroda před durjemi wabješe a pohonjowaše na přirodowědnym polu skutkowacych Serbow Hadama Bohuchwała Šěracha, Michała Rostoka, Jana Bohuwěra Mučinka, Michała Awgusta Krala, Jana Larasa, Korlu Bohuwěra Šěcu, Jakuba Nowaka-Horjanskeho, Měrćina Krala, Jakuba Lorenca-Zalěskeho a Juliusa Korlu Emila Rioty čas žiwjenja. Jan Kral je čitarstwu zbliži. Podawa žiwjenjoběhi a originalny tekst z jich pjera. K tomu přidruža so swójske zhladowanja na přirodne zjawy, kiž je jako wjesny hólčec, student biologije a zahorjeny zahrodnik sam nazhonił a wobkedźbował.Jan Kral, Zelena radosć. Na slědach serbskich přirodospytnikow, 232 s., wobrazy, kruta wjazba, ISBN 978-3-7420-1901-1, 19,90 €
Berlinski hudźbny label takatak records je loni digitalnje wozjewjenu EP »Halfway reveries« duwa Hara Crash nětko tež jako winylowy zynkonošak wudał. Tačel wopřijima dohromady štyri spěwy, dwaj jendźelskej a dwaj serbskej. Hudźba a teksty su z pjera spěwaceje a na keyboardźe hrajaceje Uty Šwejdźic a Mirtcha Mirschinskeho, zamołwiteho za synthesizery a programowanje rytmow. Wuwzaće je titul »Bali«, kotrehož lyriski zakład twori baseń Maksymiliana M. Nawki »Mój Bali«.Hara Crash, EP Halfway reveries, takatak records, 12,00 €
Estetisce dopominaja twórby Hara Crash nic jenož markantneho hłosa dla na dotal poslednju CD »Ćeknjenaj« skupiny Berlinska dróha. Přiwšěm wuwiwataj wuměłcaj cyle swójsku notu a dawataj swojej hudźbje dychać. Minimalny techno runje tak lochce zaplećetaj kaž opulentnje aranžowane fragmenty goth rocka resp. post-punka, decentnje jewitej so nimo toho eksperimentalna musique concrète, hypnotiski dub (žanr). Rezultat hodźał so najlěpje z hesłom indietronica wopisać. Limitěrowana tačel inkluziwnje koda za download je mjez druhim w Budyskej Smolerjec kniharni na předań.
▶ Spěchowańske myto Bogumiła Šwjele
W slědnem wudaśu Rozhlada rozpšawichmy wó pósćenju Maśicnych mytow. Smy pak zabyli na wuznamjenjoneju spěchowańskego myta Bogumiła Šwjele pokazaś. Z nim wuznamjeništej se Jennifer Kretschmar za źěło »Das Leben und Wirken Mato Kosyks in Deutschland und Amerika« a Fritz-Erich Schewelis za źěło »Šanse za WITAJ-góle w towarišnosći«.
▶ Mjezynarodny wuměłski projekt
»Czytelnia Szkicowników« rěka wuměłski projekt, kotryž wobhladuje skicy a skicowe knihi jako wažny dźěl wuměłstwa. K tomu su so wot 2015 wustajeńcy a akcije w Krakowje, Częstochowje, Lublinje, Zakopane, Opole a Rzeszówje přewjedli. Nětko pytataj iniciatoraj wuměłcow z Pólskeje, ze Słowakskeje, z Čěskeje a Łužicy, kotřiž bychu pod hesłom »Jedne lěto w žiwjenju« přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowili. K tomu je 2022 wustajeńca w Krakowje planowana. Akcija ma tomu słužić mjezynarodne kontakty mjez wuměłcami nawjazać a wudźeržować. Zajimcy móža so pola Adama Rokowskeho (http://www.artpower.pl/adam-rokowski/a60/) abo Szymona Wiatra (https://szymonwiatr.pl/) přizjewić. Dalše informacije k wuměłskemu projektej nańdźeće tež pod https://www.facebook.com/CzytelniaSzkicownikow/.
Maćica Serbska dyrbješe koronapandemije dla swoju za 21. měrca 2020 planowanu hłownu a wólbnu zhromadźiznu krótkodobnje wotprajić. Předwidźane je, ju sobotu, 26. septembra 2020, ze skrótšenym programom nachwatać. Předsydstwo je rozsudźiło, zo matej so jenož rozprawa předsydy a financna rozprawa na zhromadźiznje čitać. Rozprawy sekcijow wozjewja so tohodla lětsa wuwzaćnje w Rozhledźe.
29.5.2019 jo se wótměła głowna zgromaźina Maśice Serbskeje w Serbskem domje w Chóśebuzu. Pśednosował jo René Šusteŕ k temje »Kóńc brunice we Łužycy – aktualne tšojenja a perspektiwa«. Pó žywej a teke mjazy Serbami kontrowersnej diskusiji su se dalšne pśedewześa tematizěrowali, ako na pś. wobnowjenje rowa dolnoserbskego literata a ceptarja Frycha Rochy. Cesne zarědowanje na połdnjowem kjarchobje jo było 30. septembra 2019 w zagronitosći pomnikoweje kupki pśi měsće Chóśebuz. Maćica Serbska jo to financielnje pódpěrała.
Někotare z našych cłonkow su pomagali pśi knigłowem projekśe k žywjenju a statkowanju něgajšnego ceptarja Kita Šwjele. Chronikaŕ w Skjarbošcu (Schorbus) a cłonk tamnjejšego domowniskego towaristwa, kněz Dietmar Schulze, jo woluminozne knigły 27. februara 2020 w Serbskem domje w měsće prezentěrował. Wón jo teke wjeliki późěl na tom měł, až jo se stela za něgajšnego redaktora »Bramborskego Serbskego Casnika« a serbskego kantora w tej jsy nastajił. Teke how su cłonki Maśice pśi spisanju dolnoserbskego teksta wobradowali.
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.


text:
Zestawa domjacych: Gloxyn – Kř. Matka, M. Matka, Lulak, Bjeńš, Korjeńk, Schultz, Šołta, Wałda, M. Kurjat, G. Kurjat
ST Ćisk – SJ Chrósćicy 3:3 (3:0)
Zestawa hosća: Teschner – Pöpel, Schulze, Dehn, Šafář, Dórnik, Runt, Domaška, Zahrodnik (60. Šiman), Šmit, Žur
Wo sensaciju postarachu so sobotu w Ćisku Chróšćanscy koparjo. Štó by kónc prěnjeho połčasa hišće wěrił, zo woni po 3:0 wuslědk bjezmała zwjertnu. Hačrunjež hrajachu prěnje 20 mjeńšin koncentrowanje, dyrbjachu hnydom troje wrota kasěrować. Při tym pak njebě klasa Ćišćanow rozsudna, ale skerje zmylki hosći. Po dołhej diagonalnej flance njebě Schulze dosć wusko při Gesu, kiž trjechi z pjatu 1:0 (25.). Při druhich wrotach njebě při zamjeće znowa žadyn Chróšćan při Koberu. Tón so w šěsnatce přesadźi a bu wot Dehna foulowany. Jědnatku na to Geso wěsće přetwori (33.). Při třećich wrotach zhubi Schulze hižo dobyty bul přećiwo Gesu, wón dźěše znowa do šěsnatki, hdyž hižo Dehn čakaše a jeho znowa potorhny. Tónkróć smědźeše Kober nastupić. Tež wón pokutny kop wěsće do saka prasny (43.). Hačrunjež běchu Chróšćenjo šokowani, woni hłowu njewěšachu, dokelž wědźachu, zo maja hrajersce hišće šansu.
Kopańca, krajna liga
Biskopicy – Póst Drježdźany 4:1 (2:1)
Döbeln – Zhorjelc 0:3 (0:1)
Hohenst.-Ernstthal – Kamjenc 1:1 (0:0)
Markkleeberg – Heidenau 4:1 (2:1)
FSV Zwickau II – BSG Chemija 2:3 (2:1)
1. BSG Chemija 27 52 : 25 55
2. FC International 27 59 : 33 55
3. Biskopicy 27 47 : 22 54
4. FC Eilenburg 27 42 : 24 48
5. FC Grimma 27 54 : 34 46
6. Wocl Riesa 27 34 : 31 43
7. Zhorjelc 27 43 : 31 41
8. BSC Freiberg 27 50 : 46 38
9. Hohenstein-Ernstthal 27 40 : 44 36
10. Heidenau 27 38 : 39 35
11. FSV Zwickau II 27 41 : 37 34
12. Kamjenc 27 30 : 29 32
13. Markkleeberg 27 43 : 41 31
14. Glauchau 27 50 : 66 27
15. Döbeln 27 24 : 89 11
16. Póst Drježdźany 27 26 : 82 6
wokrjesna wyša liga
Połčnica – Póst Budyšin 4:0 (1:0)
Bukecy – Hnašecy 5:4 (2:3)
Kumwałd – Wachau 6:3 (4:1)
Ramnow – Biskopicy II 0:0 (0:0)
Sepicy – Kulow 3:5 (0:4)
Wojerecy 1919 – Großröhrsdorf 0:3 (0:0)
1. Biskopicy II 27 89 : 28 60
2. Ćisk 27 76 : 30 56
3. Großröhrsdorf 27 72 : 38 56
4. Póst Budyšin 27 66 : 59 52
Awtor dźensa
Křesćan Korjeńk
„Je kónc, je kónc, je ze wšěm kónc ...“ Ně, ně, nochcu tu žanu paniku šěrić. Definitiwnje pak je so po sobotnej pokalnej hrě skónčił čas trenarstwa Jürgena Kloppa pola žołto-čornych z Dortmunda. Emocionalne to wokomiki po wothwizdanju poslednjeje koparskeje partije pod jeho zamołwitosću. Ćim bóle hišće, dokelž so nichtó rady z poražku njerozžohnuje. Na kóncu běše mustwo z Wolfsburga rezolutniše a je swoje šansy efektiwnje wužiwało. Klopp je šoł – dokal pak póńdźe, wě dotal snano jeničce wón. Hač drje w tajkich situacijach jeničce pjenjezy rozsudźa? Bórze smy mudriši, ale spekulacije so wšědnje w medijach šěrja. Mnozy Jürgena Kloppa lubowachu, snano runje telko jeho njelubowaše. Wón je wjele zdokonjał, ale to su mjeztym wšitko stawizny.
Minjeny pjatk smy w Ralbicach tež pohladali kusk do šulskich stawiznow. 40lětne wobstaće tamnišeje serbskeje šule je tež ze sportom wusko zwjazane. To wědźachu wšelacy hosćo hódnoćić, jako darichu kubłanišću sportowe bule.
Běhi po lěsu a parku
ST Huska přewjedźe njedźelu w tamnišim parku jubilejne 30. parkowe běhi. Wobdźělnicy wubědźuja so na kołokursu po lěsu a parku. Wšelake distancy startuja w slědowacych časach: 1,0 km w 9.30 hodź., 2,0 km w 9.45 hodź., 6,5 km w 10.30 hodź. a 13,0 km w 10.30 hodź.
Beachvolleyballowy turněr
Dekanatne dušepastyrstwo młodźiny přeproša sobotu, 6. junija, wot 15 hodź. na beachvolleyballowy turněr do Ralbic. Mustwa njech so prošu w Don Boskowym domje pod telefonowym čisłom 035796/ 95 995 abo na Facebookowej stronje „Referentka Dekanatna Młodźina Worklecy“ přizjewja. Hry budu, jeli so znajmjeńša štyri mustwa přizjewja.
Beachvolleyballowa liga
W Róžeńće wotměje so zajutřišim, njedźelu, dalši hrajny dźeń serbskeje beachvolleyballoweje ligi. Wot 14.30 hodź. nastupja tam sćěhowace cyłki: Beno Šołta/Metod Šołta, Maćij Šěn/Daniel Gal a Jurij Hantuš/Jakub Langa.
Monarchojo wočakuja Lawy
Footballowy team Dresden Monarchs pohosći sobotu, 6. smažnika, w 15 hodź. doma w Heinza Steyerowym stadionje mustwo New Yorker Lions z Braunschweiga. W teamje Drježdźanskich footballistow hrajetaj Serbaj Jan Pjetaš a Magnus Bětka.
Mysliš-li tam na wukonowy sport w sakskej stolicy, da mjenuješ zawěsće mustwje Dynamo Drježdźany abo Drježdźanski SC. Wonej běštej hižo po cyłej Němskej wuspěšnej. Mustwo Drježdźany Monarchs, kotrež hraje w najwyšej footballowej lize Němskeje, je wšak jeničce woprawdźitym ekspertam zapřijeće. Młody Serb Jan Pjetaš w nim hraje. Stephan Möller je rodźenemu Chróšćanej někotre prašenja k tróšku eksotiskemu sportej stajił.
Předstajće so prošu najprjedy čitarjam SN. Što činiće powołansce resp. we wólnym času?
J. Pjetaš: Sym 24 lět stary a bydlu tučasnje w Drježdźanach, hdźež studuju na techniskej uniwersiće we wosmym semestrje techniku powětroweho a swětnišćoweho lětarstwa. W swobodnym času podawam kursy za wutworjenje muskulatury w fitnesowym centrumje našeje uniwersity. Fitnesowy sport je zdobom mój wulki hobby.
Njejsće jenož w fitnesowym studiju aktiwny. Hrajeće tež za Drježdźany Monarchs w najwyšej footballowej lize Němskeje. Kak sće runje na tule w kraju jara njepopularnu sportowu družinu přišoł?
Pedagogojo Budyskeho wokrjesa wotměchu minjeny tydźeń třeći hrajny dźeń volleyballoweho mišterstwa w sportowni Serbskeho šulskeho a zetkawanskeho centruma (SŠZC) w Budyšinje. Serbskej cyłkaj wobkrućištej znowa z dobyćemi swoju dominowacu rólu w tutej bulosportowej družinje (hlej tabulku). To zajimawe je, zo rozsudźi direktny duel 24. junija w Lubiju mjez Serbskim gymnazijom Budyšin (SGB) a kombinowanym cyłkom SŠZC aktualne mišterstwo. Skónči-li so partija 2:1, maja samo wučerjo 5. SŠ-eks/Melanchthonowy gymnazij Budyšin šansu na cyłkowne dobyće, jeli swoju hru 2:0 dobudu. Tak je hižo dźensa brizantny wukónc zaručeny.
SŠZC – 5. SŠ-eks/Melanchthonowy gymnazij 2:1 (22:25, 25:19, 15:7)
FSV Budissa Budyšin –
BFC Dynamo 0:2 (0:1)
Zestawa domjacych: J. Jakubov – Kolan, Fröhlich, Patka, Kral (35. Johne), Walther, Schikora, Rosendo (66. Kotyza), Reher, Höer, Salewski (68. Schwitzky)
Trenarjej Tomašej Henčlej pobrachowaštaj w hrě zranjenaj koparjej Hoßmang a Vrabec. Najebać to pak chcychu Budyšenjo BFC Dynamo doma přewinyć. 1250 přihladowarjow, kotřiž běchu njedźelu popołdnju na Młynkec łuku přichwatali, dožiwi spodobnu partiju regionalneje ligi. Budissa startowaše derje do hry a měješe přez Walthera (3.), Rehera (9.), Krala (10.) a Patku (18.) hnydom wjacore jara dobre składnosće. Po 20 mjeńšinach so Berlinske mustwo polěpši. Jakub Jakubov pak njeda so přewinyć. Jónu wotkopny Kolan bul wot wrotoweje linije (20.). Zmylka w škiće domjacych dla dóńdźe k nawjedowanju za BFC (33.). Krótko po tym dyrbješe trenar Henčl Krala wuměnić (35.). Njebjelčan bě sej nós złamał.


text:
Piyrszy rołz jołd1 żech takoł tarta we Lotaryngii (to je tyn regiōn zaroz przi Niymcach) i tak mi łōna2 zasmakowała, że musiołech sie jōm niyskorzi3 tyż narychtować4. Połra razy już żech z tōm tartōm eksperymyntowoł- rołz mi nawet śleciała5 na dylōwka6… ale i tak my jōm zjedli 😉 Joł robia zawsze ta wersja tarty dlo tych barzi zgniōłych7 kucharzy i niy czekōm godzinōma, aż mi sie ochōdzi8 ciasto, ani niy wciepuja na nie jakijś tam fasolkōw, bo by my chyba bez tyn czas z mojōm Babōm sie z godu poprzełwrołcali. We Francji robiōm tarty na słōno i słodko, a jak łona je na słōno, to gołdajōm9 na nia quiche [czyt. kisz].
Co potrza?
Spodek:10
180 g mōnki pszynny
80 g masła
trocha wody (2-3 łeżki )
pó11 łyżeczki soli
Na wiyrch:
150-200 g wyndzōnki12
2 jajca
200-250 ml śmiytōnki (joł tam lubia 36%)
100-150 g potartego żōłtego syra (we Francji robiōm ta tarta ze szwajcarskim syrym gruyère, a łon je taki barzi łostrzyjszy, ale tyż i ciynżko go kupić; joł dołwōm czynsto normalno gouda)
sōl i pieprz
ździebko gałki muszkatałowyj
Nojprzōd spodek. Wciepcie13 wszyske składniki do miski i wyrōbcie na jednolitoł masa. Potyn wejście sie 2 kōnski14 papiōru do pieczynioł, wrołźcie15 sie pomiyndzy te ciasto i nudelkulōm rozwałkujcie na łokrōngło.16 Włōnczcie sie piec na 200 stopni. Jedyn papiōr ściepcie17 i tōm sebleczōnōm18 strōnōm połōżcie na formie do tartōw (jak taki niy mołcie,19 to sie wejście wiynkszoł forma na torta abo jako inkszo łokrōngłoł20). Ta reszta ciasta, co wyłajzi21 ze formy, mogecie22 urwać i wkleić kaj23 na środku- co sie moł24 marnować. Tera wrołźcie tyn spodek do pieca na 15 minut.
Bez tyn czas25 pokrōno wyndzōnka dejcie26 na patelnia i niech sie fajnie podpiecze. Śmiytōnka ubijcie na piana, dociepcie dō ni jajca, trocha soli, pieprzu i gałki muszkatołowyj i wymiksujcie. Na sōm kōniec dociepcie tam jeszcze potarty syr.
Jak już spodek baje27 podpieczōny, wciepcie na niego ta wyndzōnka, a po wiyrchu łoblyjcie śmiytōnkōm z jajcami i syrym. Dejcie na 20-25 minut do pieca na poczōntek na 200 stopni, a potyn- jakby sie za mocno brōnołciōło- mogecie zmniyjszyć na 190 i fertich.28 Take tarty idzie jejś i na ciepło, i na zimno. Pokrejcie jōm, jak jake ciasto i… smacznego 🙂
1jadłem
2ona; ō- samogłoska w wymowie między o i u
3później
4przygotować
5spadła
6podłoga (drewniana)
7leniwych
8schłodzi
9mówią
10spód
11pół
12boczku wędzonego
13wrzućcie
14kawałki
15włóżcie
16okrągło
17wyrzućcie
18rozebraną 😉
19nie posiadacie
20okrągłą
21wychodzi
22możecie
23gdzieś
24ma
25w tym czasie
26połóżcie
27będzie
28gotowe


text:
Masa Ziymie
Masa Ziymie (M🜨) – pozaukładowŏ jednostka masy używanŏ w astrōnōmiji, zaôbycz Układu Słōnecznego jak tyż planet pozasłōnecznych zorty superziymia. Jeji werta je rōwnŏ istyj masie Ziymie[1]
Używŏ sie jij z wiynksza do ôkryślaniŏ mas planet, nojczyńścij skalistych. Je to poryncznŏ jednotka, co ukazuje ôbrazowo srogość planety we przirōwnaniu z Ziymiōm. Bez przikłŏd sztyry piyrsze planety Układu Słōnecznego majōm masy:
Przeliczynie na inksze masowe jednotki astrōnōmiczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Masa Ziymie je rōwnŏ:
- 81,3 mas Miesiōnczka (MK),
- 0,00315 masy Jowisza (MJ),
- 0,000003003 masy Słōńca (M⊙).


text:
Vatikan (B/SN). Jezidiska nošerka Nobeloweho měroweho myta Nadia Murad je na priwatnej awdiency z bamžom Franciskusom wo tym rěčała, kak móhła katolska cyrkej podpěrać wosebje žony, etnisko-nabožnu ludowu skupinu jezidow a dalše narodne mjeńšiny w Afghanistanje. Bamž jej pomoc přilubi. 28lětnu wojowarku wo čłowjeske prawa bě teroristiska milica Islamski stat (IS) w lěće 2014 zawlekła. Na dramatiske wašnje wona terorej do Němskeje wućekny. Wot toho časa wojuje Murad jako wosebita posołka přećiwo wikowanju z ludźimi a wo to, złóstnistwa IS pochłostać. Lěta 2018 spožčichu jej a kongoleskemu lěkarjej Denisej Mukwegej Nobelowe měrowe myto. Wobeju počesćichu za wurjadny bój přećiwo seksualnej namocy w času wójnow a wojerskich konfliktow.
Ličba ateistow dale přiběra


text:
Miałach taki czas w życiu że sztyjc sie śpiychałach a i tak dycki mi tego czasu brakowało. Omajlant zagoniono, beztuż zmierzło a i tak nie szło wyrobić z czasym na to co sie chciało tak rychtyk robić. Co to za życi! Trza było to zmiynić bo wiela idzie lotać w takim pierzińskim kołowrocie. Do tych co też majom taki starości polecom pora zocnych rad.
Knif 1
Knif 2
Niechej se kradzieje czasu. Fejsbuki, instagramy, pinteresty… Pomyś se wiela czasu nad tym spyndzosz i co takigo to wnosi do Twoigo życio. Zgaduja że moc czasu a po próżnicy no ni? Niestety, czas ucieko miyndzy palcami nad tymi darymnymi gupotami a nic z tego konkretnego ni ma.
Knif 3
Smol sztudyrowani berichtów z rana. Miarkuj, trza Ci tak rychtyk wiedzieć kożdego rańca co sie dzieje na świecie? Jak zaczynosz dziyń od obczajynio onetu to może czas na zmiana nawyków? Bydziesz zdrowszy i zaś zaoszczyńdzisz czas. A morderstwom, wojnom na świecie i głodowi raczyj nie poradzisz…
Knif 4
Jak sie człowiek śpiycho to czasym idzie trocha wiyncy zrobić ale dej pozór! Jak sie śpiychosz to pryndzy bydziesz ściorany i bydzie dziesiyńć na zygorze i bydzie Cie brało spani. Poza tym jak sie robi gibko to sie nie roz robi bele jako i potym trza poprawiać. Człowiek chledo kluczy co kajś położył i zapodzioł, nie pamiynto co zrobiył beztuż trza obcyrklować i zaś tracić czas… Jak na sia zaglondom to widza że jak robia coś wartko to mom wiyncy z tego utrapiynio niż korzyści.