text:
Reviewers
Vol XXX (2020)
Rev. Leszek Adamowicz (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Rev. Tomasz Barankiewicz (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Aneta Biały (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Paulina Bieś-Srokosz (Jan Dlugosz University in Czestochowa)
Maciej Borski (Humanitas University in Sosnowiec)
Rev. Włodzimierz Broński (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Judyta Dworas-Kulik (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Joanna Dzierżanowska (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Anna Haładyj (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Rev. Paweł Kaleta (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Rev. Stanisław Kawa (Theoligical Institute of Saint Archbishop Joseph Bilczewski in Lviv, Ukraine)
Rev. Józef Krukowski (Polish Academy of Sciences Branch in Lublin)
Artur Kuś (Lazarski University in Warsaw)
Wojciech Lis (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Monika Münnich (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Przemysław Niemczuk (WSPiA Rzeszowska Szkoła Wyższa)
Paweł Sitek (University of Economics and Human Sciences in Warsaw)
Anna Słowikowska (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Jacek Srokosz (University of Opole)
Wojciech Staszewski (University of Szczecin)
Andrzej Szymański (University of Opole)
Marzena Toumi (War Studies Academy)
Krzysztof Wiak (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Marcin Wielec (Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw)
Wojciech Wytrążek (The John Paul II Catholic University of Lublin)
Paweł Zając (War Studies Academy)
Vol XXIX (2019)
Ks. Leszek Adamowicz (KUL), Waldemar Bednaruk (KUL), Arkadiusz Bieliński (UwB), ks. Włodzimierz Broński (KUL), ks. Grzegorz Bzdyrak (KUL), Przemysław Czarnek (KUL), Judyta Dworas-Kulik (KUL), Anna Haładyj (KUL), Lidia Jaskuła (KUL), Stanisław Kawa OFMConv (Instytut Teologiczny im. Św. Abp. J. Bilczewskiego we Lwowie), Anna Kosut (UMCS), Ewa Kowalewska (US), Agata Kozioł (UŚ), ks. Józef Krukowski (PAN Oddział w Lublinie), Emil Kruk (UMCS), Edyta Lis (UMCS), Wojciech Lis (KUL), Monika Münnich (KUL), Adrian Niewęgłowski (UMCS), Jerzy Nikołajew (UO), ks. Mieczysław Różański (UWM), ks. Marek Saj (UKSW), Anna Słowikowska (KUL), ks. Tadeusz Stanisławski (UZ), Wojciech Staszewski (KUL), Jerzy Szczotka (UMCS), Marzena Toumi (ASzWoj), Jacek Trzewik (KUL), Andrzej Wawryniuk (PWSZ w Chełmie), Marcin Wielec (UKSW), Wojciech Wytrążek (KUL), Michał Zalewski (UMCS), Michał Zaremba (UW), Łukasz Żarnowiec (UKSW)
Vol XXVIII (2018)
Waldemar Bednaruk, Włodzimierz Broński, Jakub Czepek, Michał Domagała, Arkadiusz Domaszk, Judyta Dworas–Kulik, Andrzej Korybski, Grzegorz Kozieł, Józef Krukowski, Maciej Mikuła, Krzysztof Orzeszyna, Mirosław Sitarz, Bronisław Sitek, Grzegorz Skrobotowicz, Zbigniew Suchecki, Bożena Szewczul, Małgorzata Volkiewicz, Marzena Toumi, Dominik Tyrawa, Andrzej Wawryniuk, Marcin Wielec, Anna Wierzbica, Andrzej Wrzyszcz, Wojciech Wytrążek, Paweł Zając
Vol XXVII (2017)
Leszek Adamowicz, Katarzyna Antolak-Szymanski, Waldemar Bednaruk, Aneta Biały, Włodzimierz Broński, Zbigniew Bukowski, Marzena Dyjakowska, Anna Haładyj, Hubert Kaczmarczyk, Andrzej Korybski, Czesław Krakowiak, Jadwiga Potrzeszcz, Agnieszka Romanko, Volasz Sienkiewicz, Mirosław Sitarz, Anna Słowikowska, Marta Stepnowska, Małgorzata Volkiewicz, Wojciech Wytrążek
Vol XXVI (2016)
Leszek Adamowicz, Wiesław Bar, Waldemar Bednaruk, Volasz Bichta, Dariusz Borek, Anna Haładyj, Jan Krajczyński, Mariola Lemonnier, Marian A. Liwo, Czesław Krakowiak, Józef Krukowski, Beata Kucia-Guściora, Mirosław Sitarz, Ambroży Skorupa, Marek Smarzewski, Rafał Sura, Piotr Telusiewicz, Marzena Toumi, Krzysztof Wiak, Wojciech Wytrążek, Kamil Zeidler
Vol XXV (2015)
Leszek Adamowicz, Wiesław Bar, Dariusz Bucior, Arkadiusz Domaszk, Marzena Dyjakowska, Paweł Fajgielski, Volasz Gałkowski, Wojciech Góralski, Andrzej Herbet, Robert Kantor, Stanisław Kawa, Józef Krukowski, Marzena Lipska-Toumi, Marian Liwo, Franciszek Longehamps de Bérier, Krzysztof Orzeszyna, Łukasz Pohl, Jadwiga Potrzeszcz, Piotr Ryguła, Marek Saj, Paweł Sajdek, Mirosław Sitarz, Ambroży Skorupa, Grzegorz Skrobotowicz, Stanisław Leszek Stadniczeńko, Rafał Sura, Bożena Szewczul, Lucjan Świto, Grzegorz Tylec, Jacek Widło, Hanna Witczak, Wojciech Wytrążek, Maciej St. Zięba
Vol XXIV (2014)
Marcin Asłanowicz, Waldemar Bednaruk, Andrzej Herbet, Józef Krukowski, Artur Kuś, Grzegorz Leszczyński, Franciszek Longehamps dc Bérier, Andrzej Pastwa, Mirosław Sitarz, Lucjan Świto, Piotr Telusiewicz, Małgorzata Wąsek-Wiaderek, Krzysztof Wiak, Jacek Widło
Vol XXIII (2013)
1
Ewa Czech, Krzysztof Orzeszyna, Katarzyna Popik-Chorąży, Mirosław Sitarz, Małgorzata Stefaniuk, Krzysztof Wiak
2
Leszek Adamowicz, Ewa Czech, Katarzyna Popik-Chorąży, Małgorzata Stefaniuk, Krzysztof Orzeszyna
3
Sławomir Fundowicz, Marta Greszata-Telusicwicz, Józef Krukowski, Krzysztof Orzeszyna, Stanisław Paździor, Katarzyna Popik-Chorąży, Mirosław Sitarz, Krzysztof Wiak
4
Rafał Biskup, Zbigniew Janczewski, Henryk Misztal, Bartosz Nowakowski, Piotr Pogonowski, Tadeusz Syczewski, Małgorzata Wąsek-Wiaderek, Krzysztof Wiak, Władysław Witczak
Vol XXII (2012)
1
Robert Andrzejczuk, Dariusz Dudek, Edward Górecki, Krzysztof Wiak
Recenzenci całego numeru: Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna
2
Paweł Fajgielski, Grzegorz Janusz, Stanisław Tymosz
Recenzenci całego numeru: Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna
3
Grzegorz Jędrejek, Jerzy Migdał, Teresa Mróz, Jacek Sobczak, Stanisław Stawniak, Henryk Szczerbiński, Stanisław Tymosz, Krzysztof Wiak, Andrzej Zieliński
Recenzenci całego numeru: Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna
4
Stanisław Dubiel, Anna Machnikowska, Jerzy Migdał, Anna Przyborowska-Klimczak, Henryk Szczerbiński, Renata Świrgoń-Skok, Krzysztof Wiak
Vol XXI (2011)
1
Leszek Adamowicz, Antoni Kość, Józef Krukowski, Krzysztof Orzeszyna, Mirosław Sitarz, Ambroży Skorupa, Stanisław Wrzosek
Recenzenci całego numeru: Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna
2
Leszek Adamowicz, Henryk Cioch, Marzena Dyjakowska, Paweł Fajgielski, Edward Górecki, Marta Greszata-Telusiewicz, Antoni Kość , Piotr Stanisz, Henryk Szczerbiński, Krzysztof Wiak
Recenzenci całego numeru: Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna
Vol XX (2010)
1
Robert Andrzejczuk, Jerzy Flaga, Sławomir Fundowicz, Tadeusz Guz, Władysław Witczak
2
Leszek Adamowicz, Antoni Dębiński, Grzegorz Górski, Alicja Grześkowiak, Antoni Kość, Artur Kuś, Mirosław Sitarz, Władysław Witczak
Józef Krukowski i Krzysztof Orzeszyna (recenzenci całego numeru)
Vol XIX (2009)
1
Robert Andrzejczuk, Jerzy Flaga, Grzegorz Górski, Antoni Kość, Piotr Pogonowski, Maciej Rudnicki Józef Krukowski (recenzent całego numeru)
2
Leszek Adamowicz, Robert Andrzejczuk, Henryk Cioch, Antoni Dębiński, Jerzy Flaga, Sławomir Fundowicz, Piotr Pogonowski, Ambroży Skorupa, Stanisław Tymosz, Stanisław Wrzosek Józef Krukowski (recenzent całego numeru)
Vol XVIII (2008)
1
Robert Andrzejczuk, Henryk Cioch, Antoni Dębiński, Jerzy Flaga, Józef Krukowski, Artur Mezglewski, Piotr Pogonowski, Wojciech Sławiński, Władysław Witczak, Stanisław Wrzosek
2
Robert Andrzejczuk, Henryk Cioch, Antoni Dębiński, Jerzy Flaga, Wojciech Góralski, Grzegorz Górski, Artur Mezglewski, Tadeusz Mołdawa, Piotr Pogonowski, Marek Żmigrodzki
Vol XVII (2007)
1
Leszek Adamowicz, Robert Andrzejczuk, Antoni Dębiński, Jan Głuchowski, Józef Krukowski, Katarzyna Maćkowska, Katarzyna Miaskowska, Piotr Pogonowski, Wojciech Sławiński
2
Leszek Adamowicz, Robert Andrzejczuk, Andrzej Dzięga, Józef Krukowski, Piotr Pogonowski, Maciej Rudnicki, Henryk Stawniak, Stanisław Wrzosek
Vol XVI (2006)
1
Robert Andrzejczuk, Andrzej Dzięga, Jan Głuchowski, Mariusz Izdebski, Antoni Kość, Katarzyna Maćkowska, Piotr Pogonowski, Maciej Rudnicki, Mirosław Sitarz, Marian Stasiak, Bronisław W. Zubert
2
Robert Andrzejczuk, Wiesław Bar, Rafał Biskup, Andrzej Dzięga, Jerzy Flaga, Katarzyna Maćkowska, Jerzy Malec, Henryk Misztal, Piotr Pogonowski, Mirosław Sitarz, Stanisław Tymosz, Stanisław Wrzosek
Vol XV (2005)
1
Robert Andrzejczuk, Henryk Cioch, bp Andrzej Dzięga, Antoni Kość SVD, Jerzy Markiewicz, Stefan Sawicki, ks. Mirosław Sitarz, Jerzy Symonides, Bronisław Wenanty Zubert OFM
2
Robert Andrzejczuk, Wiesław Bar, Andrzej Dzięga, Jacek Dziobek-Romański, Jerzy Flaga, Stanisław Hoc, Antoni Kość, Jerzy Markiewicz, Stefan Sawicki, Stanisław Tymosz, Stanisław Wrzosek, Halina Zięba-Załucka
Vol XIV (2004)
1
Robert Andrzejczuk, ks. Antoni Dębiński, Stanisław Hoc, Stefan Sawicki
2
Ks. Antoni Dębiński, bp Andrzej Dzięga, Jerzy Markiewicz, ks. Henryk Misztal, ks. Krzysztof Orzeszyna
3
Robert Andrzejczuk, Jacek Dziobek-Romański, Jerzy Flaga, Józef Krukowski, Teresa Mróz, Stanisław Wrzosek
Vol XIII (2003)
1
Robert Andrzejczuk, Zdzisław Galicki, Jan Głuchowski, Antoni Kość SVD, Józef Krukowski
2
Ks. Leszek Adamowicz, ks. Antoni Dębiński, bp Andrzej Dzięga, Antoni Kość SVD, Józef Krukowski, ks. Krzysztof Orzeszyna, ks. Marian Stasiak
Vol XII (2002)
1
Robert Andrzejczuk, Grzegorz Górski, Antoni Kość SVD, Józef Krukowski, Stanisław Wrzosek, Marian Zdyb
2
Ks. Antoni Dębiński, ks. Andrzej Dzięga, Jerzy Flaga, Józef Krukowski, ks. Henryk Misztal, ks. Krzysztof Orzeszyna, Bronisław Wenanty Zubert OFM
Vol XI (2001)
1
Ks. Antoni Dębiński, Antoni Kość SVD, ks. Henryk Misztal
2
Ks. Andrzej Dzięga, Antoni Kość SVD, ks. Henryk Misztal, ks. Stanisław Paździor


c: text/html

text:
Lěto
Lěto (łatyński annus) jo casowa měrjeńska jadnota. Wóno wótpowědujo casoju jadnogo dopołnego wobběga zemje wokoło słyńca.[1]
Jo móžno rozeznawaś mjazy:[1]
- pśirodnym (słyńcnym abo tropiskim) lětom, kótarež jo cas mjazy dwěma pasěrowanjoma słyńca pśez nalětny dypk a trajo 365,2422 dnjow.[1]
- sideriskim lětom, kótarež jo cas mjazy dwěma wrośenicoma słyńca do samskeje gwězdy a trajo 366,2422 dnjow.[1]
Mimo togo jo cas někak wulicony, kótaryž se oficialnje za datěrowanje wužywa a na definěrowanem dnju zachopina.[1]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chcielimy już naszkryflać cosik ô Miami, Key West abo Nowym Orlyanie. Wiymy, że wolicie czytać ô tym, co je dalij, sami tak czasym mōmy. Tako je chyba natura czowieka – za rzykōm fajnie, za morzym rychtyk gyszpant, ale dziepiyro za ôcyanym niy idzie ślepiōw odlepić. Ale i za ekiym, i w inkszej tajli miasta, sztyjc idzie znojś co gryfnego, nowego, bōntego. Piszymy ô tym, bo sami co chwila ô tym przepōminōmy, a chcymy spamiyntać. I chcymy, cobyście Wy tyż spamiyntali.
Lizbōna mo miradouros, skuli kerych kożdy lizbōńczyk umi kożdy dziyń czuć szmeterlingi w basie (take jak te, kedy frela widzi szykownego pakera). Bez rajzy na Madera, do Porto abo Lagos. Miradouros – po polsku: punkty widokowe – sōm jak korōna tego piyknego miasta. Po ślōnsku zmianujymy je “sztele landszaftowe“, okej?
Miasto na gōrkach – fol przileżytości do wycyckania ôpcyji „panorama” w nowych aparatach i mobilniokach. Gōrki pōmogajōm tyż gibko chycić co kaj je w Lizbōnie. Wejrzijcie na mapka, a potym ciście dalij. Przed Wami nojlepsze, co idzie w tym mieście znojś, forgot!
Drōga na wiyrch
Najprzōd trza tam wylyź. My co jakiś czos bai pod gōra lotali. Z poczōntku – jak ze wszyjskim – ni ma leko, ale z tydnia na tydziyń już szło coroz lepij. Toć, jak sie widzi za sobōm 500 schodōw i sie pokozuje, że to ni ma ani pōłek, to sie odechciywo, ale…
…dyć na wiyrchu czeko nagroda! 😉 Znaczy sie trza se ta nagroda tyż na tyn wiyrch przitargać, ale nic tak niy smakuje jak vinho verde na miaradouro pod wieczōr.
A! Okrōm krziwego zola, po drōdze treficie tyż na fol gryfnych chałpek. Niy śmicie ciś przed sia z ôczami w zolu!
Miradouro de São Pedro de Alcântara
Dwa tarasy, masa zielōnego, pora ławek i cołkie cyntrum Lizbōny gynau przed nami. Idzie dychnōnć, pomaszkecić i porozprowiać w pokoju. A jak już bydzie za cicho, to do Bairro Alto je yno pora krokōw.
Włazicie za fraj, kedy yno chcecie. Tela, że czasym, skuli klary, biyda je nasztelować aparat, tōż nojbezpiecznij bydzie tam zōnś kole połednia.
Co nojlepij widać? Dziylnice: Baixa, Alfama, Graça, Zōmek św. Jorga i Katedra Sé.
Miradouro de Santa Catarina
Ta mało sztela ôdkrylimy skuli tego, że Matis robił 10 minut piechty stamtōnd. Plac św. Katarziny je trocha na kraju, tōż jak kery przijyżdżo do Lizbōny yno na pora dni, to sie tam niy ciśnie. A żol, bo miyndzy drōgami na zachōd od Bairro Alto tyż idzie zoboczyć masa piyknych placōw.
Kawiarnia, pora miyjsc do zicniyńcia i rzeźba Adamastora (morsko bestyjo). A to wszyjsko yno dwanoście minut ôd bany Cais do Sodré.
Co nojlepij widać? Masa żōłtych chałpek z zachodnij czynści miasta, Tag, Cristo Rei i Most 25. Kwiytnia.
Miradouro das Portas do Sol
Nojlepij znano sztela landszaftowo w Lizbōnie. Na Alfamie, zaro kole torōw, po kerych jeździ znōmy żōłty tramwaj 28. Ni ma turysty, kery by tam niy sztopnōł chocioż na chwila. Beztōż czasym je biyda zrobić se zdjyncie – ludzie sie cisnōm jedyn na drugigo, a niyroz trza i swoje wystoć w raji. Pod wieczōr ni ma już takij presy, bo turyści ôdjyżdżajōm, a lokalsi wolōm inksze place.
Co nojlepij widać? Cołko Alfama, Pantyōn Narodowy i Kościōł z Klasztorym św. Wincyntego.
Miradouro Santa Luzia
Zaro wele Portas do Sol je sztela św. Luci. Nojbardzij artystyczno ze wszyjskich, bo uwidzicie tam i masa kwiotkōw, i azulejos na ścianach, i… basyn z wodōm modrōm jak z ôbrozka.
Co nojlepij widać? Tak jak pryndzyj, bo wiela dalij my sie niy ruszyli – Alfama, Pantyōn Narodowy, kościōł św. Wincyntego i snożny, bioły kościōł Santo Estêvão.
Miradouro da Graça
Jeszcze jedne feeest znane miradouro. Tukej już rychtyk idzie pedzieć, że widać cołko Lizbōna. Uwidzicie i Zōmek św. Jorga, i plac Martim Moniz, i ruiny Carmo, i most… Yno Jezusa z Almady ni ma. Na wiyrchu bydziecie tyż mieli przileżytość ôboczyć roztomaite, bōntne tuk-tuki – małe autka ze przewodnikiym “wbudowanym” w strzodku 😉 Fest popularne, bo i gibkie, i wygodne, i (chyba) niydroge.
Miradouro da Senhora do Monte
Na kōniec nasze dwa ulubiōne. Miradouro da Senhora do Monte je na pōłnoc ôd Graça. Leży trocha wyżyj i czuć tam taki luźniyjszy klimat. To je gynau ta sztela, w kerej wino nojlepij smakuje. Beztōż jak Kasia z Pyjtrym przijechali w byzuch w strzodku swojij rajzy pożyniaczkowej, to wyleziynie pod ta gōrka bōło naszōm piyrszōm idyjōm. Idzie roz-dwa pokozać kaj co je, a potym se czympnōnć na kraju (dejcie pozōr coby niy sfurgnynć) i doczkać do zachodu.
Co nojlepij widać? Wszyjsko.
Miradouro “Wele Chałpy”
Czytocie sztyjc? Super 🙂 To już je kōniec rajzy po landszaftowych sztelach. Ta ôstatnio znodlimy wele naszyj chałpy. Niczego szpecjalnego niy widać, ale żodyn tam niy łazi. Po dugim dniu idzie ściepać szczewiki i zjeś wieczerzo w spokoju 🙂 Musicie wysznupać adres: Rua Marques da Silva.
Tela. W nastympnym poście jeszcze pora szteli, kere same sōm szumne i z kerych piyknie miasto wyglōndo – aufcugi, parki i place.
PS. Tyn post i nasze łażynie po portugalskij stolicy było łatwiyjsze dziynki zajcie www.infolizbona.pl – znojdziecie tam ô Lizbōnie wszyjsko to, czego niy znodliście u nos. Naprowda gryfne, wejrzijcie przed rajzōm. I niy, to ni ma post spōnsorowany 😉


text:
Kirgistan
Kirgistan, Republika Kirgisko (kirg. KыprызcTaH, Kыprыз Pecпyблиkacы trl. a trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; rus. KыprызcTaH, Kыprызckaя Pecпyблиka trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Rjespublika) – państwo we střodkowyj Azyji, grańica mo s Chinůma, Kazachstanym, Tadžykistanym a Ůzbekistanym. Ńy mo dostympu do mořa, a 93% jygo powjeřchńe zajmujům gůry, s kerych nojwyžšy je Ščyt Zwyćynstwa we paśmje Tjen-šan, wysoki na 7439 m n.p.m. Je sam tyž druge na śwjeće pod wzglyndym placu jeźoro gůrske, Issyk-Kul (6236 km², guymbokość do 669 m). Klimat sam je kůntynyntalny suchy, idźe trefić place kaj je wječno zmarzlina.
We gospodarce důminuje bauerstwo, uprawjano je źymja we dolinach. Do tygo wydobywo śe zuoto, żywe strzybło a urůn, guůwńy na eksport.


text:
Atmungsaktiv
Sport je rjana zaběra, kiž dźerži ćěło strowe a sylne. Ja tež rady sportuju – pućuju, kolesuju, regularnje běham – nowoserbsce „jogguju“. Při tym so wězo poćiš, w přepoćenych drabach pak so tak prawje derje nječuješ. Hdyž sy bałmjanu košlu přepoćił, traje chětro dołho, doniž wona zaso njewuschnyje, a potom tež runjewon powabnje njewonja. Tohodla je tekstilna industrija wulahnyła moderne tkaniny a płaty, w kotrychž so włóžnota potu dołho njedźerži, ale cyle spěšnje zaso wuparuje. Němsce rěkaja tajke tekstilije „atmungsaktiv“ – ale kak prajimy tomu serbsce? „Atmung“ je dychanje, a „aktiv“ je aktiwny – posłowny přełožk by potajkim był dychanjoaktiwny. Ale je to zrozumliwe słowo? Najskerje jenož na pozadku znajomosće němskeje předłohi. Lěpje budźe, hdyž złožimy so na najwažnišu kajkosć tajkich tkaninow: Móhli tu rěčeć wo tekstilijach, kotrež powětr přepušćeja abo wo powětr abo paru přepušćacych drastach, chiba wo modernych za powětr přepušćliwych abo přepušćnych tkaninach.
Hdyž pak chcemy wěc tola podobnje kaž němčina z metafru dychanja zwuraznić, móhli tež rěčeć wo dychacych tekstilijach abo tkaninach.
S. Wölkowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: adjektiw
hesła: atmungsaktiv, tekstilije


text:
Grzegorz Buchalik: Wiela Winnie je w Marysiu?
Mojo bibliotyczka lityratury dlo dziecek zaczyno sie prezyntować dobrze. Feler yno, że ślōnskojynzycznych pozycji za wiela w tym ni ma, tōż trza se jakoś radzić. Tłōmaczyni bojek „live” to graczka dlo umysłu co je wiyncyj wert jak 1000 panoramicznych. Polecōm wszyjskim ôjcōm i starzikōm. Przerobiylimy już tak z cerōm moc bojek, historyjek etc. Pokōnoł mie dopiyro mōj stary kōmpel, kerego poznołech pod mianym Kubuś. Musiołech siōngnōnć po oryginał. Poznołech do porzōndku misia Winnie, wkrynciłech sie fest, zaczōłech przekłodać na ślōnski a to yno utwierdziyło mie, że jego przigōd niy idzie tłōmaczyć na żywo. Winnie-the-Pooh to miś poeta, pieśniorz, myśliciel a jo by nawet pedzioł – filozof. Chop, kerego słowa ryłoby sie na nagrobkach, keby yno bōł ni wypedzioł Einstein abo ks. Tischner. A że miś z bojki to jakoś niy wypado… Niy znōm drugij telkij ksiōnżki w lityraturze dlo dziecek (poza drugōm czynściōm przigōd Winnie), kero byłaby telkim wyzwaniym dlo tłōmacza. Trza sam grajfki a fantazje a i tak do oryginału braknie.
W grudniu doczkalimy sie historycznego mōmyntu. Nr, 1 na liście wszechczasōw lityratury dlo dziecek pokozała sie w ksiyngarniach po ślōnsku. Autora przekładu dobrze znajōm ci, kerzi śledzōm ślōnski rynek wydowniczy. Grzegorz Kulik to terozki nojpłodniejszy ślōnski tłōmacz, cyniōny a nagrodzany. Z jego słownictwym a podynściym do tłōmaczyń idzie sie wadzić, styl może być ciynżki i zniychyncać na starcie, ale trza ofyn pedzieć, że Kulik to doprowdy profesjonalista. Je do bōlu akuratny i ôd jakigoś czasu fest kōnsekwyntny w zopisie. Niy chca beztōż sam prōbować ôbalać jego powszechnie powożanego autorytetu, ale skoro moga wejrzeć do „Niedźwiodka Pucha”, i „Winnie-the-Pooh” ni moga niy zadać se pytanio wiela Winnie je w Marysiu? Niy bydzie to analiza szczegōłowo, raczyj wyrywkowo, subiektywno. Prziznōm ofyn, że niy czytołech przekładu Kulika ôd deski do deski, bo swojo prywatno ślōnsko wersjo już mōm. Raczyj szukołech nojciekawszych kōnskōw. Tōż jadymy:
- Miana:
– Maryś – i zarozki szczyre brawo dlo tłōmacza. Krōtki, fajne, miły dlo ucha klang a do tego elegancko sztimuje z oryginałym. Miś z ksiōnżki je synkiym, ale zdrobniyni jego miana „Winnie” może sugerować, że to dziołszka i tymu poświynco Milne cołki akapit, kery dlo przikładu Irena Tuwim „mama” Kubusia Puchatka musiała pominōnć…
– Ijok – jedyny dobry wybōr. Yjzel z oryginału to na dyć „Eeyore”. Wymowa mo sugerować ôdgłos zwierzyncia. To musi być Ijok. Piōnteczka.
– Krziś – tu już idzie sie wadzić. Ja, przibadalimy do Krzysia, ale w oryginale je Christopher Robin. Dwa pełne miana, brzmi poważnie. Po moimu w nikerych kōntekstach bohatyrowie mōgliby i dō niego godać „Krzisiu”, ale generalnie lepsze by było coś bliższego oryginałowi, dlo przikładu „Kristof Richard”. Ja, Christopher Robin to mały synek, ale z pespektywy jego graczek, to nojmōndrzejszo ôsoba na świecie, autorytet, fest im bliski, fest se przajōm, ale werci sie podkreślić dwōma mianami, że to ftoś.
- „Jynzykowe graczki”
Nojlepsze maszkety dlo tłōmacza. W „Winnie-the-Pooh” je takich moc. Jo zbadōm yno dwa przikłody, bo kożdymu noleży sie przinajmij strōna analizy. Sōm to dwa fragmynty, w kerych tłōmacz musi forgot pokōmbinować. Niystety u Kulika podobnie jak u pani Tuwim niy pośmiejymy sie wszyndzij tam kaj lacho sie angelski czytelnik, a nikedy blank niy pochytōmy ô co sie rozchodzi. Powōd je prosty – nikerych rzeczy niy do sie ôddać 1:1, chocioż…
Przikłod I:
Kōntekst: Winnie/Maryś/Kubuś je w gościnie u Sowy. Sowa to pedzielibymy „number 2” na liście nojmōndrzejszych w Hundred Acre Wood/Stojutrzinowym/Stumilowym Lesie zarozki po Christopherze Robinie/Krzisiu/Krzysiu, przinajmij za tako sie mo. Rada używo dłōgich, trudnych, uczōnych słōw. Ciynżko sie ś niōm godo, tym bardzij jak je sie Misiym z fest małym rozumkiym. Ôbadejcie tyn dialog:
A) English (A. A. Milne):
„(…) First Issue a Reward. Then-”
„Just a moment,” said Pooh, holding up his paw. What do we do to this- what you were saying? You sneezed Just as you were going to tell me.”
(…)
“What I said was, ‘First Issue a Reward’.”
“You’re doing it again,” said Pooh sadly.
“A Reward!” said Owl very loudly (…)”
B) Polski (I. Tuwim):
– „(…) po pierwsze, wyznaczenie wynagrodzenia. Trzeba ogłosić…
– Chwileczkę – przerwał jej Puchatek, podnosząc łapkę do góry. – Co mamy dla tego czegoś, coś powiedziała? Bo właśnie kichnęłaś w tej chwili, kiedy chciałaś to słowo wymówić.
(…)
– Więc powiedziałam tak: – Po pierwsze, wyznaczenie wynagrodzenia. Trzeba ogłosić…
– Co? Powtórz jeszcze raz… Poprosił Puchatek nieśmiało.
– Wynagrodzenia! – huknęła Sowa (…)”.
C) Ślōnski (G. Kulik)
– „(…) Nojprzōd trzeba wypisać nadgroda. Potym…
– Chwila – pedzioł Puch ze podniysiōnōm szłapkōm. – Co mōmy zrobić ze… Co żeś godoł?
Kichnōn żeś, jakeś chcioł mi to pedzieć.
(…)
– Godoł żech: „Nojprzōd trzeba wypisać Nadgroda”.
– I zaś to robisz – prawiōł smutno Puch.
– Nadgroda! – pedzioł Sowa fest głośno (…)”.
Z gōry gratuluja tymu co zaro zrozumioł wic po polsku abo ślōnsku bez wejrzynio do oryginału. Wic mo syns yno po angelsku a kluczym je słowo „issue”. Brzmi fachowo, inteligyntnie, tōż tak jak Sowa mo rod, a za jednym szlagiym ewidyntnie słychać we tym słowie kichniynci (angelscy pisorze kichajōm „ah-choo”, tōż fōnetycznie niydaleko). Tuwim i Kulik tyż uparcie piszōm ô kichniynciu, yno biyda sie kapnōnć fto i kaj kichnōł… Ani Tuwimowe „ogłosić” ani tym bardzij Kulikowe „wypisać” sam niy grajōm jak trza.
Do sie inacyj? Ja, yno trza zrezygnować z akuratności dosłownego tłōmaczynio coby pokozać cołki wic. Mojo propozycjo je tako:
D) Ślōnski (GB):
„- (…) Nojprzōd trza dać nagroda. Tyn co znod ôgōn abo widzioł chachara co chacharsko…
– Doczkej chwila – padoł miś ze szłapkōm dźwigniyntōm do gōry. – Coś to godała? Tyn co widzioł co? Zaśmiołaś sie gynau jak miałaś pedzieć.
(…)
– Pedziałach: „Fto widzioł chachara co chacharsko śmioł…”
– Zaś to robisz – padoł markotnie niydźwiodek.
– Nagroda! – krziknyła Sowa głośno (…)”.
Przikłod II:
Kōntekst: Przedstawiyni Pigleta/Prosiōntka/Prosiaczka, jego chałpy i starzika.
A) English (A. A. Milne):
“The Piglet lived in a very grand house in the middle of a beech-tree, and the beech-tree was in the middle of the forest, and the Piglet lived in the middle of the house. Next to his house was a piece of broken board which had: “TRESPASSERS W” on it. When Christopher Robin asked the Piglet what it meant, he said it was his grandfather’s name, and had been in the family for a long time. Christopher Robin said you couldn’t be called Trespassers W, and Piglet said yes, you could, because his grandfather was, and it was short for Trespassers Will, which was short for Trespassers William. And his grandfather had two names in case he lost one-Trespassers after an uncle, and William after Trespassers”.
B) Polski (I. Tuwim):
„Prosiaczek mieszkał we wspaniałym domu w samym środku wielkiego buka, a wielki buk rósł w samym środku Lasu, a Prosiaczek mieszkał w samym środku domu. Tuż obok jego domu wisiał kawałek złamanej deski z napisem: “WSTĘP BRON”. Gdy Krzyś zapytał Prosiaczka, co to znaczy, dowiedział się, że są to imiona jego dziadka, od dawna już zresztą używane w jego rodzinie. Krzyś powiedział, że nie można się nazywać WSTĘP BRON, a Prosiaczek powiedział, że owszem, można, bo tak się właśnie nazywał jego dziadzio i był to skrót od WSTĘP BRONEK, co znowu było skrótem od WSTĘPA BRONISŁAWA. I że jego dziadzio miał dwa imiona na wypadek, gdyby jedno zgubił: WSTĘP po jednym wujaszku, a BRONISŁAW po jednym WSTĘPIE”.
C) Ślōnski (G. Kulik):
„Prosiōntko miyszkało we fest srogim dōmu we postrzodku buka, a buk bōł we postrzodku lasa, a Prosiōntko miyszkało we postrzodku dōmu. Kole jego dōmu bōł kōncek złōmanyj tabule, co na nim stoło „WCHŌD W”. Jak Krziś spytoł Prosiōntka, co to znaczy, to ône mu pedziało, iże to je miano ôd jego starzika, i że ône je we familiji ôd downa. Krziś prawiōł, iże niy idzie sie nazywać Wchōd W, ale Prosiōntko padało, że toć, że idzie, bo jego starzik mioł take miano, i to było skrōcōne ôd Wchōd Wil, a to było skrōcynie ôd Wchōd Wilym. I ôd niego starzik mioł dwa miana, jakby jedne straciōł — Wchōd po ujku, a Wilym po Wchodach.”
Wyboczcie dłōgi cytaty, ale tyn akapit Milnego to forgot majstersztyk. Autor zaś sam doł tłōmaczōm graczka. Ta je jynzykowo-kulturowo. „TRESPASSERS W” to klarowny przekoz dlo szpacyrowicza. Niy wierzycie to wpiszcie w Google „trespassers will be shot” i nasztelujcie na grafika. Angliki i Amerykōny miywajōm specyficzno wrażliwość na niyproszōnych gości/potraconych szpacyrowiczōw na swoim placu. Tym razym lepij ze zadaniym poradziyła se Pani Tuwim. „WSTĘP BRON” i wszyjsko jasne – Bronisław. U Kulika „WCHŌD W”. Co to te „W”? Jakoś mie to sam niy brzmi ani sie niy kojarzy.
Mojo ślōnsko propozycjo sprzed czasōw „Niedźwiodka Puch”: Na tabulce powinno stoć: „NIY DEPTEJ T”. Sugestio jasno. A starzik Pigleta/Prosiōntka mianowołby sie Niydeptej Tyjo/ Niydeptej Tyjodor (toć, po starym Niydepteju). Gro i buczy.
- Przekryncōne słowa
Miś (ale niy yno ôn) czynsto sie przesłyszy abo wymyśli nowe słowo. Takich w ksiōnżce je moc. Dwa przikłody z kraja:
I. Crustimoney Proseedcake
U Milnego miś słyszy „Crustimoney Proseedcake” zamiast „customary procedure”. U Tuwimowej „najgęściej polukrowane postękiwanie” zamiast „najczęściej praktykowane postępowanie”. U Kulika „starkowa procesztrucla” zamiast „standardowo procedura”. Niy pokusza sie ô ôcyny. Kwestio gustu, a raczyj smaku…
II. Heffalump
Heffalump to stworzyni, kerego idzie sie wylynkać. Idzie tyż bohatyrsko prōbować go chycić. Anglikōm zdo sie, że mo ôn coś z elefanta (ang. elephant). Irena Tuwim niy bawi sie sam w żodne gierki, yno ofyn pisze o „Słoniu”. Grzegorz Kulik przijmuje ôkreślyni oryginalne z lekkim dosztelowaniym do naszej gramatyki i mōmy „Hefalumpa”. Niy kojarzy sie to tak ewidyntnie ani niy rymuje z elefantym jak angelski ôdpowiydniki. Szkoda. Mono szło pōnś w strōna „Felefanta”, abo czegoś tej zorty? Niy zmiynio to faktu, że tukej w szpilu Kulik vs Tuwim 1:0.
- „Brzidki słowa”
Na kōniec mało ważny szczegōł, ale kery dodowo stylowej pikanterie cołkij ksiōnżce. Chodzi mi ô „brzidki słowa”. Ekstra pisza w cudzysłowie, bo toć, że żodyn w ksiōnżce szpetnie niy przeklino, ale nawet miśki muszōm nikedy delikatnie „zaklōnć”.
W oryginale jak pojawio sie jakiś nogły problym Pooh godo przeważnie „bother!”, u Ireny Tuwim „masz ci los!”, u Grzegorza Kulika „bierunie!”. Wiym, wariacji a zmiynkczyń ôszkliwego słowa „pierōn” je moc, ale prziznōm, że „bierunie” widza po roz piyrszy i nikaj indzij niy poradza go znojś. Chyba beztōż jakoś mi dlo tego misia niy pasuje. Bardzij misiowe byłoby na dyć „piernika!”. Pasowałoby pod jego smaki. Za to wylynkane Prosiōntko pryndzyj pedziałoby chyba „pierzina!”. Ale to już yno mojo interpretacjo. Milne ô pierzinach i piernikach nic przeca niy pisoł, a i tak przi czytaniu „Winnie the Pooh” robi sie nōm ciepło a słodko.
Ciepło a słodko bydzie tyż przi lekturze „Niedźwiodka Pucha”, do kerej wszyskich fest zachyncōm. Czytejcie dzieckōm po ślōnsku! Grzegorz Kulik zrobiōł zaś kōnsek dobrej roboty. Jego przekłod na pewno je lepszy, akuratniejszy a wierniejszy tekstowi Milnego niż „Kubuś Puchatek”, ale jak wōm za mało ciepło i za mało słodko, abo chcecie sie wiyncyj pośmioć, wejrzijcie do oryginału.
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Lubliniec: Groźnŏ kolizyjŏ na drōdze nr 11
Do groźnyj kolizyje doszło w sobotã na drōdze nr 11 w Kokotku. Skuli zderzyniŏ trzech wozideł, drōga była zaszperowanŏ bez godzinã. Policyjōny wyznaczyli ôbjazdy. Wachtyrze prawa apelujōm, żeby dać pozōr.
Do zdarzyniŏ doszło pŏrãnŏście minut przed 16.00 na drōdze nr 11 w Lublińcu. Na łuku drōgi kerujōncy renault 55-latek ukiołzdnōł, straciōł panowanie nad wozidłym, sjechoł na przeciwny pas ruchu i zderzōł sie ze volkswagenym i dostawczym iveco. Na szczyńście, chociŏż auta były moc poprzniōne, żŏdnymu nic sie niy stało. Problymy w ruchu trwały bez godzinã. Do czasu skludzyniŏ skutkōw zdarzyniŏ szandarzi wyznaczyli ôbjazdy.
Mōndurowi apelujōm, żeby dać pozōr i dopasować szwōng do warōnkōw. Aura niyma sprzimierzyńcym kerowcōw. Ôpady dyszcza, zalegające w wielu placach mokre liście i sroge zachmōrzynie powodujōm, iże we wielu placach na drōgach może być niybezpiecznie.
Zdrzōdło: KKP Lubliniec


text:
Karl Dönitz
Karl Dönitz (* 16. septembra 1891 w Grünau blisko Berlina; † 24. decembra 1980 w Aumühle blisko Hamburga) bě němski admiral, hłowny rozkazowar wójnskeho namórnistwa a po sebjemordarstwje Adolfa Hitlera posledni Němskostatny prezident wot 1. hač do 23. meje 1945. Wón bě čłon NSDAP a wuski přiwisnik Hitlera.
Wot lěta 1936 bě Dönitz „wjednik podnurjakow“ a we wobłuko mócnarstwoweje mariny hłowny zamołwity za natwar podnurjakoweje floty. Wot januara 1943 bě hłowny rozkazowar namórnistwa a bu wot Hitlera dnja 29. apryla 1945 w swojim testamenće jako naslědnik pomjenowany. 7. meje podpisa kapitulaciju němskeho mócnarstwa a bu 23. meje zajaty.
Dönitz bě jedyn ze 24 wobskorženych w Nürnbergskim procesu přećiwo wójnskim złóstnikam a bu zasudźeny k 10 lětam jastwa.
WotkazajWobdźěłać
-
- Karl Dönitz – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
Friedrich Ebert (1919–1925) • Paul von Hindenburg (1925–1934) • Karl Dönitz (1945)


text:
Dymokratyczno Republika Kůnga
Dymokratyczno Republika Kůnga (République démocratique du Congo) – trzeće pod wzglyndym wjelgośći państwo Afriki, położůne we jeji strzodkowyj tajli, we dorzyczu rzyki Kůngo, u keryj ujśćo mo 37 km dostympu do Uoceanu Atlantyckigo. Nazwa, co uoznaczo "fyszter", pochodźi uod ludu Bakůngo. W uokreśe kolůńalnym DR Kůnga bůła mjanowano Swobodne Państwo Kůngo (do 1908) a Belgijske Kůngo (do 1960), a po uzyskańu ńypodlygośći we rokach 1971-1997 Zajir. Do uodrůżńyńo uod Republiki Kůnga (Kůngo-Brazzaville), DR Kůnga bůła znano tyż jak Kůngo-Léopoldville, a terozki, po smjańe mjana stolice, jak Kůngo-Kinshasa.
Nojwjynksze mjasta: Kinshasa, Lubumbashi, Mbuji-Mayi, Kisangani, Kananga. Mjyszko sam przez 250 etńicznych grup. Nojwjynksze to Kůngo, Luba i Můngo.


text:
Glasgow
Spůłrzyndne: 55°52'12" N 04°16'12" W
Glasgow (gael.: Glaschu, scots: Glesca/Glesga) to je nojsrogsze mjasto Szkocyje. Leży uůne nad rzykům Clyde. Mjasto zaczyno śe rozwijać we XVIII stoleću skiż wzbogacyńo śe uokolicznych kupcůw na handlu tytůńym, baumwolům a růmym. We XIX stoleću jego ludność wzrosnůła 10 razůw. Powstały wuůnczas stoczńe na rzyce Clyde a ćynżko industryjo, nale tyż i srogo dźelńica slumsůw, kero istńała jeszcze po II wojńy śwjatowyj. We 1990 Glasgow dostoł titel "Ojropejskij Stolicy Kultury". Fůngujům sam dwa znůme kluby fusbalowe: Glasgow Rangers a Celtic Glagow. Rangers je kojarzůny ze protestantůma, a Celtic s katolikůma. Stadjůn Hampden Park we Glasgow je norodowym stadjůnym Szkocyje.


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny znowa pozbudźiło. Serbske Nowiny tule w serialu rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Wón bě wusko ze Slepjanskej wosadu zwjazany a česćeše sej lětstotki zakorjenjenu tradiciju hudźenja na dudach. Na kozole a na měchawje wón hraješe. „Korla Tilich z Małeje Nydeje njehudźeše jenož na dudach. Wón je tež sam twarješe, porjedźeše a wukubła njeličomnych młodostnych w hraću na tymle instrumenće. Za naš ansambl je wón samo wšelake twórby za dudy spisał“, powěda předsydka Serbskeho folklorneho ansambla Slepo Stephanie Bierholdtec. Wot lěta 2015 je wona zdobom społnomócnjena za turizm gmejny Slepo a dźěła w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje.


text:
Roboter a kumštna inteligenca wažnej zakładaj za dalše wuwiće zawoda
Wjazońca (UM/SN). Předewzaće Trumpf tzwr we Wjazońcy ma swoje hłowne sydło w šwabskim Ditzingenje, přiwšěm nawodnistwo do stejnišća we Łužicy zaměrnje inwestuje. To potwjerdźichu na wčerawšej nowinarskej konferency, hdźež dźěše wo přichodne plany a hižo docpěte kompetency. „Wjazońca je naš kompetencny centrum, dźe-li wo awtomatizaciju“, rozłoži přitomnym jednaćel Wjazońčanskeho stejnišća Armin Brüchle. Awtomatizacija we łužiskim zawodźe dźě twori wažny zakład, zo ma skupina Trumpf stajnje dosć materiala.


text:
Trogia cantharelloides je grzib[3], co go nojprzōd ôpisoł Jean François Montagne, a terŏźnõ nazwã doł mu Narcisse Theophile Patouillard 1900. Trogia cantharelloides nŏleży do zorty Trogia i familije Marasmiaceae.[4][5] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[4]
Trogia cantharelloides je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Jean François Montagne, a terŏźnõ nazwã doł mu Narcisse Theophile Patouillard 1900. Trogia cantharelloides nŏleży do zorty Trogia i familije Marasmiaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Wozy na Kulowskim róžowopóndźelnym ćahu bywaja kóžde lěto wjetše
Kulow (SN/MWj). Z 22 wulkimi wozami, jednym wjace hač loni, a z njeličomnymi mjeńšimi wobrazami, mjez druhim ze žonjacymi, kotrež běchu hižo minjenu sobotu w měsće widźeć, je so lětuši róžowopóndźelny ćah wčera po Kulowje pohibował. A znowa su sej jón tysacy lubowarjow zbliska a daloka wobhladali. Pječa bě jich něhdźe 10 000. Tomu njeje tež poměrnje sylny wětřik zadźěwać móhł. Tuž sy na kromje hasow nory z Budyšina a Radworja runje tak wuhladać móhł kaž te z Hórkow, Pančic-Kukowa a Šunowa.
Karnewalowy ćah wobkedźbowali su tež zamołwići z hornjeho poschoda radnicy, zwotkelž mějachu dobry wid na torhošćo. Tam poby tohorunja Budyski krajny rada Michael Harig (CDU), kiž bě hakle dźeń do toho Šěrachowski póstniski ćah ze swójskim wozom wobohaćił. Tak tež wón dokładnje hladaše, kotre ideje běchu sej póstniske nory na swojich wozach za Kulowski ćah wumyslili.


text:
„serbske bratśi“. Serbske wšedne žywjenje w ochranojskich žywjenjoběgach z 18. stolěśa. Zběranje žrědłow a dokumentacija
Wobźěłała Lubina Malinkowa
Awtobiografiski zapołožone žywjenjoběgi Ochranojskeje bratšojskeje wósady chowaju we se wjeliki pokład za serbske stawizniske slěźenje. W nich jo widny źěl wšednego žywjenja serbskeje ludnosći 18. stolěśa w Górnej a Dolnej Łužycy. Lěc rozpšawy wó nugłowych šulach a słužbnych lětach, wójnskich dožywjenjach a chórosćach, drogowanja celaźi a wuwuconych, rozpšawy wó žywjenju wójakow abo rozsudy, ako misionar do dalokich krajow wudrogowaś – žywjenjoběgi serbskich cłonkow bratšojskeje wósady pokazuju wjelerake žywjeńske nacerjenja a drogi. Zrownju pokazuju na wjeliku statkowańsku móc pietizma w serbskej Łužycy. Na tom portalu se spśistupnjaju wuzwólone žywjenjoběgi cłonkow bratšojskeje wósady, kenž su serbskego póchada abo su se we wobswěśe serbskeje diaspory pógibowali. Ze swójeju bogatosću temow a głosow naceriju šyroku panoramu Łužyce 18. stolěśa daloko wót wuconych diskursow a bergaŕskeje kultury.
Pśewódne teksty:


text:
Downo, bo wnet po piyrsyj wojnie światowyj u jednego gazdy w Kościeliskak słuzył mały pachołek. Był on siyrota i skądsi z Obidowej pochodziył rodem. Matka mu umarła, kie on sie urodziył, bo sie jej cosi w nuku popsuło. Choć jom ta baba, co była przy porodzie, kadziyła i syćkie inkse chorości zamówiała, to nic nie pomogło, ba przecie musiała umrzyć.
Opiekowoł sie śnim ociec, ale on robiył we dworskik lasak, to bez dziyń odnosiył chłopca do jednyj baby, co była krzesnomatkom tego chłopca. Ociec na noc zabiyroł chłopca do chałupy i som sie śnim opiekował, i bez niedziele tyz. Kie chłopcu było seść roków, to ojca przypucyło drzewo w lesie i juz niezywego inkse chłopy przywieźli na furze do chałupy.
Dziedzic za swoje dudki kupiył truchłe i zrobiył pogrzyb. Chłopca zaś wzion do dwora, coby z jego dzieciami chodziył do skoły. Chłopiyc był we dworze rok casu. Po roku dziedzic umar, a dziedzicka chłopca wygnała ze dwora, bo go nie rada widziała za to, ze sie lepiej ucył w skole, jako jej dzieci. Dobrzy ludzie z litości wziyni tego chłopca na słuzbe do bogatego gazdy. Bez zime posługowoł jako móg koło krów i owiec. Bez lato zaś pos te bydlęta, a gazda za to dawoł mu jeść i jakie takie odzionko. Jeden rok był u jednego gazdy, potem wzion go inksy gazda na słuzbe i tak wędrował, jaze sie naloz za Zokopanym w Kościeliskak.
Z Kościelisk juz nika nie odchodziył. Słuzył tam pore roków. A społ zawse w sopie przy krowak. Tyn jego gazda był muzykantem. Mioł gęśle doma i chodziył grać po weselak. Tyn chłopiec, teroz juz pachołek, okropnom chątke mioł do granio. Jak ino gazdy w doma nie było, to broł gęśle z kołka i groł na nik. Roz fest naciągnon strune i pękła mu. Gazda, kie to uwidzioł, to zaroz namocył powróz i wybiył śnim pachołka tak, ze nimóg on potem siedzieć przy jedzeniu cosi ze dwa tyźnie. Od tego casu gazda zakozoł pachołkowi brać gęśle.
Nadchodziyły święta Bozego Narodzynio. We wilijom wiecór, kiedy juz zjedli wilijnom wiecerzom, pachołek godo do gazdy tak:
- Wiecie co, gazdo, jo juz słuzem u wos prawie śtyry roki a jesce nie byłek na pastyrce ba poślijcie mnie dzisiok, bo mom okropnom chęć iść na tyn pastyrke.
A gazda na to:
- Jesce tak nie nastało coby pachołek gazdom rządziył. My syćka idziemy na pasterke a ty mos siedzieć doma i pilnować, coby fto co nie ukrod.
- Dyć przecie dzisiok wilijo to i złodzieje tyz majom święta.
- Ty mnie chłopce nie musis poucać! Mos siedzieć w doma! A cobyś se nie namyśloł nika iść, to ci kyrpce zaprem w kómorze i nowe ubranie tyz.
Zabroł z biołyj izby kyrpce i ubranie, i zaniós do kómory. Potem wybrali sie syćka na pastyrke, ino som pachołek zostoł w chałupie. Siod se na stołku i zacon ozmyślować.
- Jako to jest na tym świecie. Som wielgie pany i bogaci gazdowie. Ale som tyz i biydne siyroty pachołki takie jako i jo co musom spać w sopie przy krowak. Weznem stare gazdowe kyrpce i obujem, poubiyrom sie i pudem na tyn pastyrke. Weznem tyz gazdowe gęśle i zagrom temu malućkiemu Poniezuskowi, i zaśpiywom. Ale jako mom zaśpiywać?
I umyśloł ze zaśpiywo mu swojom góralskom kolęde takom:
W sopieś sie urodziył malućki Jezusie
Moześ scęśliwy był, boś se mioł Mausie
Jo nimom matusie, ojca rodzonego
Pocies mnie Jezusie pachołka biydnego
I jo kozdom nocke fort w sopie nocujem
Za syćko Ci mały Jezusie dziękujem.
Kie juz mioł śpiywke uzdajanom, poubiyroł sie i poobuwoł do gazdowyk kyrpcy. Wzion tyz gazdowe gęśle pod pazuche i smycek do gorzci, pozapiyroł chałupe i posed. Ale drogom bez wieś nie sed, coby sie z nikim nie spotykał, ba posed polnom drogom popod regle, ka furmany drzewo z lasu woziyli. Kie tak sed, niebo sie zachmurało i rusył sie wiater, i zacon fest duć. Zacyna sie dujawica, bo śniegem fest prało, a bez to i droge wnet zaduło. Pachołkowi w nogi zacyno być zimno bo kyrpce mioł wielgie, to sie mu i śniega natrzepało do nik pełno. Siod se na ziym, zobuł kyrpce i wytrzepoł śnik śnieg, i obuł nazad, ale onecki mioł mokre od tego śniega, bez to i w nogi dalej było mu straśnie zimno. Ale po kwili juz nie cuł ze mu w nogi zimno.
Idzie se dalej, ale juz nie zapaduje nogami do śniega, ba idzie po wierchu, choć zospy były wielgie, bo świyzego śniega duzo naduło. Kie tam sed, choć jesce nie przestało duć, usłysoł granie na gęślak. Stanon, obziyro sie, ale nikogo nie widział, ino granie słysoł coroz wyraźniej. Potem wiater przestoł duć i chmury tyz sie kajsi podziały a gwiazdy znów zacyny świycić, i miesiącek tyz. Pachołek idzie i patrzy a tu pore kroków dalej lezy smrek, co go wiater wykopyrtnon, a na tym smreku siedzi jakisi cłek i gro na gęślak. Posed ku niemu, patrzy i ocom nie wierzy, ze to jest Sabała, tyn som, co siedzi pod pomnikem Chałubińskiego w Zokopanym i gro na swoik starodownyk gęś lak, co sie nazywajom złóbcoki.
Wyjon pachołek swoje, a racyj gazdowe gęśle, siod ku niemu i zacon grać. Ftej Sabała przestoł grać i pyto sie go:
- Coś ty chłopce za jeden, co mnie widzis?
- Jo jest pachołek i słuzem w Kościeliskak.
- Wiys co, chłopce? Kiedyś doł rady tu przyść, coś nie zapadowoł do śniega i usłysołeś moje granie, to bedziemy se oba chodziyli popod regle i po Holak, i bedziemy se grać nie ino wtej, kie cicho na polu, ale i wtej, kie wiater duje. Niek echo niesie nase starodowne góralskie nuty po całym Podholu, cobe se ik ludzie przybocyli i coby nie syćka sie sceprzyli. Jo ino skocem za upłoz, bo mom tam sowanom smołe, a musem se smycek nasmarować.
Sabała posed, ale tyz nie zapadowoł sie do śniega a pachołek zostoł som. Miesiącek świycił jasno, to on smyckem napisoł na śniygu: „Sabała i jo gromy”. Potem otrzepoł smycek i zacon grać i ftej zbocył se, ze przecie mioł iść na pastyrke. Zacon sie dźwigać ze siedzenio, ale sie nimóg rusyć. Patrzy i tak sie mu widzi, ze je jest w kościele bo i sópka jest z malućkim Poniezuskiem. A tyn Poniezus śmieje sie do niego i pokazuje na gęśle. No to pachołek zacon grać i śpiywać syćkie te kolędy, co se w doma uzdajoł.
I fto wiy, kiele casyj by jesce groł, kieby go był na drugi dziyń w Boze Narodzenie leśny nie naloz, bo prawie tamtędyj jachoł do Kościelisk. Zaroz go poznoł, bo tyn leśny był kumotrem tego gazdy, co pachołek u niego słuzył. Patrzy koło niego, a tu na śniegu napisane i cyto: „Sabała i jo gromy”
Jako pachołek siedzioł na drzewie. to go śtywnego tam samo wsadziył do sonek. Przyjochoł przed chałupe, wloz do izby i godo:
- Przywiozek wom pachołka z gęślami.
- A cemu on do izby nie idzie?- pyto sie gazda.
- Bo wy se sami kumotrze musicie iść po niego.
Gazde porwały złości. Wzion kociube od pieca i polecioł do pola i z daleka sie ozegnoł kociubom ze go bedzie biył.
Widzi ze pachołek trzymo w lewej ręce gęśle a w prawyj smycek i jesce sie uśmiechuje. Chipnon gazda ze złości, ze go złapie za kark. Ale przypatrzył sie mu lepiyj i zaroz sie cofną, bo obocył, ze pachołek zamor-z. Delikatnie wzion go ku sobie i zanios do izby. Wcioł potem wziąć mu gęśle z gorzci ale nimóg mu palicy otworzyć i ani smycka tyz mu nimóg zabrać. Po kwili dopiyro gęśle i smycek pachołek wypuściył z gorzci a gazda z gaździnom przebrali go do nowego odziynio.
Przyniós gazda z kumory pachołkowe kyrpce i obuł go do nik, i zaroz posed do stolorza, coby przysed zrobić truchłe. Przysed stolorz, zmiyrzoł patykem pachołka na syrzć i na złuść, i zrobiył truchłe. Potem tyn patyk połomoł i wróciył go do pieca, coby sie spolył. Bo takom miarom, co sie miyrzo nieboscyka, to nie wolno nic miyrzać, coby nie było niescęścio.
Włozyli pachołka do truchły. Piyknie w niyj wyglądoł, bo był uśmiychnięty. Gazda nazod doł mu do gorzci gęśle i smycek, coby móg dalej chodzić grać ze Sabałom. No i na drugi dziyń był pogrzyb. Gazda nieroz potem chodziył popod regle i jak wiater duł, to słuchoł granio na swoik gęślak. I wy moze nieroz, jak bedziecie w Zokopanym i pudziecie popod regle, to przysłuchojcie sie dobrze, jak wiater duje, to usłysycie jako Sabała z pachołkem z Kościelisk grajom na gęślak downe góralskie nucicki. A moze usłysycie wtej, kie w nocy koło lasa cicho pudziecie na pastyrke.
Autor: Franciszek Sikoń


text:
Peru
Peru (Perú, Republika Peru - República del Perú) – państwo we zachodńij tajli Ameriki Pouedńowyj, nad Uoceanym Spokojnym. Je to třeće co do wjelgośći państwo kůntynyntu a nojwjynkšy kraj andyjski. Stolicům Peru je Lima.
Peru je krajym uo bůgatej, wjelowjekowyj historyji. Na teryńy uobecnygo Peru we uokreśe prekolůmbijskym istńouy rozwińynte cywilizacyje indjanerske. Po zdobyću Peru bez hišpańskych kůnkwistadorůw na čele s Francisco Pizarro, utwořůno sam nojwjynkše a nojbůgatše wicekrůlestwo. Mimo zrywůw powstańčych Inkůw ńy udouo im śe pokůnać hišpańskych kolůńizatorůw. We XIX wjeku we coukej Americe Pouedńowyj pojawiuy śe důnžyńo ńypodlyguośćowe uod hišpańskij metropoliji. Dźepjyro we 1821 roku dźynki uobcym bojowńikům Peru proklamowouo ńypodlyguość.
Mimo mocy bůgactw naturalnych Peru we XIX a XX wjeku ńy můguo uzyskać uodpowjadajůncyj mu pozycyji mjyndzynarodowyj. Sytuacyjo wewnyntřno kraju bůua ńystabilno, a šyroke řeše spouečne ćerpjouy bjyda. Wjelokrotńy armja, na dužše abo krůtše uokresy, přejmowoua wuadza abo mjoua ajnflus na polityčno sytuacyjo we kraju.
Po uokreśe po tajli dyktatorskych řůndůw Alberto Fujimoriygo, we dymokratyčnych wyborach wuadza zdobůu Alejandro Toledo, pjyršy prezydynt indjanerskigo pochodzyńo we historyji kraju a coukej Ameriki Pouedńowyj. Mimo pewnych uośůngńyńć na polu gospodarki a wzglyndnygo uspokojyńo sytuacyje we Peru, kraj tyn nadal boryko śe s ličnymi problymůma spouečno-polityčnymi. Uod paźdźerńika 2006 prezydyntym půnowńy je Alan Garcia Perez, kerygo popředńy řůndy doprowadźiuy kraj do zapaśći gospodarčyj.
Uod paźdźerńika 2016 prezydyntym půnowńy je Pedro Pablo Kuczynski, uod 2018 prezydyntym.


text:
Bluń (FAG/SN). Dohromady 36 lět nawjedowaše Klaus Jurk w Blunju swój hosćenc „K załoženju“ direktnje při zwjazkowej dróze B 156. Mjeztym je tam z 33lětnej naslědnicu Mandy Meister z Čorneje Pumpy nowa generacija zaćahnyła. Lětsa w januaru wona hosćenc přewza a wjedźe jón runja předchadnikej jako swójbne předewzaće. Byrnjež sama swójbu z třomi małymi dźěćimi měła, je wona přeswědčena, zo tónle nadawk z pomocu podpěry ze swójskich rjadow zmištruje. „Ja rady ludźom napřećo du a spytam k nim wutrobny poměr měć. Nochcu jich jenož posłužować, ale z nimi tež raz pobjesadować“, powěda sympatiska žona.
Wuběr jědźow je hosćencarka wot swojeho předchadnika mjenje abo bóle přewzała. Na jědźnej karće steji wjace hač 20 wšelakich jědźow z wobłuka swójbneje kuchnje. Nowosć su běrny z twarohom a wjetši wuběr solotwjow. Sobu najwoblubowaniša pak je Bärbelowa burska snědań, přetož hižo 26 lět je kuchnja w režiji 63lětneje Bärbel Hensel.


text:
Mjeśůnc
Mjeśůnc to je jydnostka czasu. S anfanga bůł zwjůnzany s cyklym mjeśůnczka, kerygo uokres synodyczny mo 29 a půł źymskij doby. Skiż tygo co roka ńy idźe potajlować gynał růwno na mjyśůnce synodyczne (uokres zwrytńyńćo śe Źymje naobkoło Klary ńy je podźelny bes reszty bez mjeśůnc synodyczny), nojprzůd wkludzano do kalyndorza dodatkowe dńi, ńy przipisane do żodnygo mjeśůnca. Ńyskorzi potajlowano rok na mjeśůnce we sposůb umowny, bes zwjůnzku s fazuma mjeśůnczka. Terozki momy jeich dwanoście a sům uůne roztůmajtyj dugośći:


text:
We ramach przigotowań do rundy rywanżowyj III Ligi, III grupy drużina Ruchu Chorzów zagrała dzisiej piyrwszy…
Tag: #Kresy
Wracamy do treningów!
Dzisiaj, 7 stycznia piłkarze Ruchu Chorzów wrócili do pracy nad formą do rundy rewanżowej III Ligi,…
Ruch Chorzów – Gwarek Ornontowice [SZPARING]
Ruch Chorzów zagrŏł dzisiŏj szparing ze Gwarkiem Ornontowice. Szpil odbōł sie na Kresach. Ruch testowŏł trzech…
UKS Ruch Chorzów zapraszŏ na szpil juniorów!
Uczniowski Klub Sportowy Ruch Chorzów zapraszŏ na szpil I Wojewódzkiej Ligi Juniorów Starszych A1 „InterHall”! Piyrwszy…
Oczami Kamery Życia na Niebiesko: Ruch Chorzów – Podhale Nowy Targ (SKRÓT)
2 lutego 2019 roku, Ruch Chorzów rozegroł szparing ze Podhalem Nowy Targ. Zapraszomy do łoglondanio, a…
Drugo galeria ze szparingu Ruch Chorzów – NKP Podhale Nowy Targ
Zapraszomy na drugo galeria ze szparingu Ruchu Chorzów ze Podhalem Nowy Targ => Szparing Ruch –…
Szparing: Ruch Chorzów – NKP Podhale Nowy Targ (4:1) GALERIA
2 lutego, Ruch Chorzów zagroł szparing ze drużinom Podhala Nowy Targ. Po torach Michała Walskiego, Piotra…
Ruch Chorzów – Ruch Radzionków 4:1. Galeria
Ruch Chorzów wygroł swłój piyrwszy szparing we tym roku. Na Kresach zagralimy ze Ruchem Radzionków. Potorach…


text:
Njeswačanska cyrkej
Njeswačanska cyrkej je ewangelski cyrkwinski twar w hornjołužiskim Njeswačidle. Hač do druheje połojcy 20. lětstotka je so tam tež serbsce prědowało.
Wona nadeńdźe so wosrjedź wsy při Parkowej dróze, sewjernje torhošća a juhozapadnje hrodu. Zapadnje cyrkwje ćeče Bóšičanska woda nimo dweju hatow, Farskeho a Hrodowskeho. Prěnjotnje rozpřestrěwaše so kěrchow kołowokoło cyrkwje a někotre starše narowne pomniki su so tam wobchowali, mjez nimi tež serbske. Dwurěčnej stej tež pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny před sewjernym zachodom a Pjekarske wrota před južnym.
Hač do lěta 1979 je so w Njeswačanskej cyrkwi přez lětstotki tež serbsce prědowało, hač do zažneho 20. lětstotka hišće přewažnje.
Twarjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniša cyrkej je so spočatk 17. lětstotka na městnje staršeho předchadnika natwariła. Cyrkwina wěža bu w lěće 1693 natwarjena, w samsnym lěće přetwari so tež chór. Znowa přetwarichu cyrkej w lěće 1796; 1834 ju restawrowachu. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu Njeswačanska cyrkej w aprylu 1945 hač na murje zničena a wot 1947 do 1951 znowa natwarjena. Wěža dósta při tym jenož prowizorisku stanowu třěchu. Originalnu hawbu a latarnu ponowichu hakle w lěće 2009.
W nutřkownym nadeńdu so na třoch bokach cyrkwinskeje łódźe drjewjane empory. Při sewjernej stronje je loža zatwarjena, kotraž słužeše w zašłosći Njeswačanskim knjezam. Byrgle pochadźeja z firmy Hermanna Eule w Budyšinje.
Na něhdyšim kěrchowje wokoło cyrkwje nadeńdźe so nimo někotrych starych narownych pomnikow z němskimi napisami tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny ze serbskim hrónčkom a při kěrchowskej muri wopomnjenska tafla za fararja Jurja Mjenja.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo spočatk 14. lětstotka mějachu w Njeswačidle mału kapałku, kotraž so wot Hodźija sem zarjadowaše. W lěće 1324 naspomni so Theodoricus Plebanus jako farar we wjesce Neschwarz. Posledni katolski prědar běše najskerje Peter Pelck, kiž tule hač do zawjedźenja reformacije w lěće 1559 skutkowaše. W katolskim času měješe Njeswačanska cyrkej tři wołtarje.
W Druhej swětowej wójnje spali cyrkej w běhu wojowanjow wo Budyšin kónc apryla 1945 hač na zakładne murje. Mjeztym zo bu cyrkwinska łódź hižo w lětach 1947–51 po planach Oswina Hempela z Drježdźan zaso natwarjena, rekonstruowachu hawbu cyrkwinskeje wěže hakle w lěće 2009. Trěbne pjenjezy zběraše spěchowanske towarstwo.
Woheń přetrachu mjez druhim štyriposchodowy pěskowcowy wołtar Michaela Schwenki z Pěrna (wokoło 1610, restawrowany 1969/70), drjewjana křižowanska skupina z doby do reformacije, durje sakristije z kowaneho železa, narowne pomniki z pěskowca při wołtarju kaž tež pěskowcowy epitaf (wokoło 1600). Dźensniša dupa je so dokładnje po přikładźe swojeje předchadnicy wuhotowała.
Postawa „Njeswačanskeje maćerje božeje“ nadeńdźe so dźensa w Radworskej wosadnej cyrkwi.
Hač do lěta 1872 słušachu tež chětro zdalene na sewjeru ležace wsy Komorow, Jitk a Niža Wjes do Njeswačanskeje wosady, kotrež so w tutym lěće z praktiskich přičin do Rakečanskeje přerjadowachu.
W lětach 1949, 1968 a 1976 wotmě so w Njeswačidle Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń.
Zwony[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše woclowe zwony pochadźeja z lijernje VEB Stahlgießerei Morgenröthe-Rautenkranz a buchu w lěće 1962 zhotowjene. Do Druheje swětoweje wójny měješe Njeswačanska cyrkej tři bronzowe zwony z Gruhlec lijernje w Małym Wjelkowje z lěta 1844. Spočatk wójny dyrbjachu je wotedać, zo bychu so za wójnske zaměry wužili. Srjedźny zwón nadeńdźechu po wójnje w jednym Hamburgskim składnišću.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do Njeswačanskeje wosady słušeja – nimo wosadneje wsy sameje – přewažnje ewangelske wjeski Banecy, Bóšicy, Holešow, Holešowska Dubrawka, Chasow, Łahow (wot 1809), Łomsk, Łuh, Miłkecy (wot 1809), Šešow, Wbohow, Wětrow, Wutołčicy a Zarěč kaž tež ewangelscy wobydlerjo přewažnje katolskich wsow Baćoń, Dobrošicy, Haslow, Hora, Jaseńca, Koslow a Łusč.
Ewangelske susodne wosady su Rakečanska na sewjeru, Łupjanska na wuchodźe, Michałska a Hodźijska na juhu kaž tež Smječkečanska na zapadźe.
Fararjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła a literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Neschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 32. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (II. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 193.
- Matthias Witschas: Die Geschichte der Neschwitzer Kirche und ihrer Gemeinde. W: Gemeindechronik Neschwitz – Njeswačidło. Bautzen 2009, str. 93–113.
- Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler. Sachsen I. Regierungsbezirk Dresden. Deutscher Kunstverlag, München 1996, ISBN 3-422-03043-3, S. 631–632.
- Informacije wo stawiznach cyrkwje na webstronach wosady (němsce)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrona ewangelskeje wosady
- Wopisanje Njeswačanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text:
Dzisio z przimrużyniym ślypia porozprawiōm o tym co tyż frelki nojbardzi lubiōm dostać od swoich chopów. Panoczku, miarkuj! Czy to dziepro uderzosz na chyt czy już żeś poradziył jako frelka uwiyść, gyszynkōm nigdy dojś 😉
Kwiotka
Roztomajte blumy dycki som w zocy! Rouzy, kokoci galoty eli tulpy – ciś do kwiaciarnie a Twoja frelka bydzie ganc rada!
Maszkety
Dobro czekulada, piykne bombōny w szykownej bombonierce eli kyjzykuch, nojlepszy kaj w kawiarni! Kaj jaki zisty ze szlagzanōm abo jakom krymōm tyż som we wercie 🙂 A jak chcesz ganc sie przipodobać dziołsze ze Ślōnska to migiym rychtuj szpajza!
Kiety, pieszczonki a załuszniczki
Roztomiyłe błyskotki dycki sie sprzidajōm. Jak sie co blyszczy to i humor zaros lepszy 😉 Dej pozór z bersztajnym – pod wiela Twoja frelka ni mo 60 lot, to może być ryzykowny pomysł.
Parfiny
Tu se trza dać pozór bo idzie ganc nie trefić z gyszynkiym. Dobrze sie wywiedzieć jaki tam mo frelka gusta coby potym parfin nie stoł a kurzu nie zbiyroł w koncie.
Łoblyczki
Szykowny klajd dycki bydzie w zocy! Szpickowane badki eli bisynhalter? Jaaa, to je to! Teroz je tela roztomajtych zortów że na zicher znejdziesz co szumnego do swoji frelki. Aji potym som bydziesz mioł uciecha! Szykowno frelka to rada frelka!
A czego lepszy nie darować coby nie podpaść?
Idom świynta eli geburstag Twoi libsty i myślisz coby ij sprawić blank nowo nudelkula abo fajnisto kelnia? Sztooop! Niy! To że Twoja frelka omajlant używo roztomajtych wihajstrów w kuchyni to nie znaczy że chce dostać w gyszynku taki fyrlok eli sztamfer! Choby nie wiym co! Mikser czy jeszcze jako inkszo maszina do kuchyni? Tyż ni. Taki klamoty to se mogecie sprawić przi sobotnich spawunkach w Auchanie.
Yno tyż nie przesadzejcie z klamotami do chałupy, je moc inkszych, lepszych rzeczy na kiere idzie wydować gelt.
Tak to je drogi panoczki, starejcie sie o swoji kobitki coby sie wom do kupy wiodło i darzyło. Tego tyż winszuja!


text:
„Stolecie” i inksze. Jak je ôdmiyniać?
Mōmy we naszyj gŏdce take słowa jak stolecie, robiynie, wesele i dzisiej bydymy ô nich gŏdać. Jŏ je Grzegorz, a to je „Chwila z gŏdkōm”. Witejcie!
Tōż je takŏ grupa słōw nijakich, co sie kōńczōm na e, pra? Stolecie, robiynie, wesele, podziymie, kŏzanie, warzynie, śniŏdanie. Jak take słowa ôdmiyniōmy? Po polsku sprawa je prŏstŏ, pra? Mōmy kogo? Czego? Śniadania; nie jadłem śniadania. I mōmy dwa śniadania.
Po ślōnsku ale ôdmiyniōmy inakszyj. Mōmy niy jŏd żech śniŏdaniŏ. Zjŏd żech dwa śniŏdania. Niykerzi majōm z tym problym i gŏdajōm, że
niy jedli śniŏdania abo że zjedli dwa śniŏdaniŏ. Jedne i druge je źle. Niy jŏd żech śniŏdaniŏ, niy było kŏzaniŏ, jadymy z weselŏ. Zjedli my dwa śniŏdania, farŏrz mioł dwa kŏzania, latoś były trzi wesela.
Na ekranie widzicie ôdmianã słowa śniŏdanie, co ôdmiyniŏ sie tak, jak inksze słowa ze tyj grupy: stolecie, wesele, szkolynie, wycie, ćwiczynie. Ône wszyjske sie tak samo ôdmiyniajōm w tych przipadkach, co ô nich gŏdōmy.
We liczbie pojedyńczyj we dopołniaczu mōmy tōż śniŏdaniŏ, weselŏ, szkolyniŏ, wyciŏ, ćwiczyniŏ, i tak dalij. We „Gościu Niydzielnym” ze 1946 roku znojdziecie:
„Potem sie siadło do śniodanio, troszka kawy, troszka kołocza, jak to zawsze przy takiej przyleżytości.”
We „Powieściach ludu polskigo na Ślōnsku” ze 1901 roku mōmy:
„tak razym do weselo szykowali, a dziyń weselo te wojsko, co tam w tym zōmku było, wywiōdli […]”
A we tōmie poezyje „Spōmnijcie se tamowã Klaczkã” ôd Roberta Burnsa, co go przełożōł na naszã gŏdkã Mirosław Syniawa, mōmy:
„wymyślanie normatywnyj ôrtografije dlŏ szkockij gŏdki było jednym z nojwiynkszych lingwistycznych »ptŏkōw« przeszłego stoleciŏ”
We liczbie mnogij już niy mōmy tego „śniŏdaniŏ”. Mōmy ôdmianã ze „a” na kōńcu, tōż gŏdōmy te śniŏdania, wesela, szkolynia, wycia, ćwiczynia.
We ksiōnżce „Godek i bojek ślōnskich ciōng dalszy” ôd Brunōna Strzałki czytōmy:
„Zarozki po wielkim poście były trzy wesela naroz.”
We Zaraniu Ślōnskim ze 1908 roku znojdymy:
„Wścieklizna brała wszyckich coroz to wiynkszo, krziki, wycia ustowały coroz to bardzi.”
A we ksiōnżce „Duchy Wojny” ôd Alojzego Lyski mōmy:
„Stacyje we Wielkim Tydniu se odprawia, ale sie boja, że wachy, te szkolynia roztoliczne, abo podpici kamracio napotoczom sie i wszystko na postanowiyniu sie skończy.”
Terŏz powiym wōm ô wyjōntkach. Jŏ znōm trzi słowa, co majōm klang taki, iże mogłyby sie tak ôdmiyniać, a sie tak niy ôdmiyniajōm. To morze, to pole i to połednie. Kogo? Czego? Morza, pola i połednia. Niy idzie pedzieć
morzŏ, polŏ ani połedniŏ.
Ale sōm nazwy miejsc, co tyż sie tak ôdmiyniajōm, pra? Jastrzymbiŏ, Ôpolŏ, Koźlŏ, Zŏbrzŏ, Zołynżŏ, Chebziŏ, Zŏgłymbiŏ. Co ône majōm spōlne? To, iże sōm nijake. To Jastrzymbie, to Ôpole, to Zŏbrze, to Zołynże i tak dalij.
Niykerzi by chcieli ôdmiyniać
do Bytōmiŏ i do Wrocławiŏ. Ino że to je tyn Bytōm, a niy to Bytōmie. To je tyn Wrocław, a niy to Wrocławie. Bez to jadymy do Bytōmia i do Wrocławia.
Ftoś by spytoł „to czymu sie gŏdŏ do Ustrōniŏ, jak je tyn Ustroń?” Bo Ustroń to je miano polske. Po naszymu je to Ustrōnie.
A ôdy mie to je wszyjsko na tyn rŏz. Niy zapōmnijcie zasubskrybować. Dziynki za wasz czas. Chowcie sie.


text:
Waršawski sejm zakoń wo krućišim zwěrinoškiće wobzamknył
Waršawa. Pólski sejm je wčera wječor po dny trajacej diskusiji z wjetšinu hłosow knježaceje narodnokonserwatiwneje strony Prawo a sprawnosć (PiS) kaž tež opozicije zakoń wo krućišim zwěrinoškiće schwalił. Iniciatiwu za to měješe předsyda strony Jarosław Kaczyński. Po tym zo bě ze samsnym naćiskom před třomi lětami hišće zwrěšćił, je so jemu tónkróć poradźiło noworjadowanje přesadźić.
Jedyn z hłownych dypkow noweho zakonja je zakaz, kožuchače plahować. Pólska je přeco hišće jedyn z najwjetšich eksporterow kožuchow liškow a nercow. Cyłkownje 438 tajkich farmow z něhdźe šěsć milionami zwěrjatow w kraju hišće maja. Zastupnicy PiS argumentowachu, zo dyrbja kožuchače w plahowarnjach pod skandaloznymi wuměnjenjemi žiworić a zo je tuž najwjetši čas, zawody zawrěć. Plahowarjo maja nětko lěto chwile za to. Nukle dźeržeć pak porno tomu zakazane njeje.


text:
25 czyrwcŏ zacły sie oficjalne przigotowaniŏ do nowygo syzonu. Fusbalorze Ruchu zacli tryningi, a my poznali plan szparingów.
Kadra na piyrwszy tryning wyglŏndała tak:
Tormany: Kamil Lech, Tomasz Nowak.
Łobrońcy: Konrad Kasolik, Kacper Kawula, Marcin Kowalski, Bartłomiej Kulejewski, Piotr Kwaśniewski, Mateusz Lechowicz, Mateusz Lipp, Jakub Słota.
Pomagiery: Adrian Dąbrowski, Mateusz Duchowski, Tomasz Foszmańczyk, Łukasz Janoszka, Michał Mokrzycki, Tomasz Neugebauer, Jakub Nowak, Daniel Paszek, Jakub Rudek, Patryk Sikora, Jakub Siwek, Piotr Starzyński, Mateusz Winciersz.
Napastnik: Mariusz Idzik.
Znŏmy tyż plan szparingów:
4 lipca – Odra Wodzisław Śląski (we Wodzisławiu)
10 lipca – Ruch Radzionków (u siã)
11 lipca – Stal Brzeg (u siã)
15 lipca – MKS Kluczbork (we Kluczborku)
18 lipca – Motor Lublin (we Woli Chorzelowskiej)
22 lipca – Hutnik Kraków (we Krakowie)
25 lipca – MFK Karvina (we Karwinie)
1 sierpnia – RKS Radomsko (u siã)
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
Larwa
Larwa to je przedmiot noszōny zaôbycz na gyzichtach, zwykowo dlŏ ôchrōny, szpasu, sużōncy przeblyczyniu abo używany w czasie wystympōw. Larwy bōły używane ôd czasōw antycznych do ôbrzyndōw jak i celōw praktycznych.
We niykerych regiōnach Australije gigantyczne totymiczne larwy zakrywały cołke ciało. Za to Inuity używali larw zakłŏdanych na palce w czasie rozprŏwek i tańcōw[1].
Larwy mogōm mieć roztōmajte kształty, czasami przedstawiajōm ymocyje, inkszym razym zwiyrza, dymōna abo mōnstera.
Przipisy
- ↑ Anne Feinup-Riordan, The Living Tradition of Yup’ik Masks; University of Washington Press, 1996, ISBN 0-295-97501-6.


text:
Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza
application/pdf ; image/x.djvu
Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego
May 8, 2020
Apr 3, 2018
564
20
532
https://www.zbc.uz.zgora.pl/publication/53455
Siatecki, Alfred (1947- )
Siatecki, Alfred (1947- )
Mikołajczak, Małgorzata (1966- )
Janicka, Anna Kulczycka, Dorota - red. Mikołajczak, Małgorzata (1966 -) - red.
Szura, Romuald Galek, Cezary Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Kamińska, Krystyna Bachta, Katarzyna Urbaniak, Paweł Benn, Gottfried Wilczyk - Surmacz, Teresa Kozłowski, Zbigniew Jeżewski, Krzysztof Borges, Jorge Luis (1899 - 1986) Przybylak, Maria Zitzmann, Yvonne Furman, Kazimierz Balcerzakowa, Gabriela Piotrowski, Kazimierz Dylewska, Agnieszka Jacob, Uta Klemt, Henry-Martin Grabias-Banaszewska, Katarzyna Kufel, Sławomir - red.
Koniusz, Janusz (1934-2017) Szura, Romuald Galek, Cezary Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Łazuka, Władysław Klępka, Władysław Kufel, Sławomir - red. Czarnuch, Zbigniew Dragon, Maximilian Rudiak, Robert Dottschadis, Mareike Zalejewski-Smoleń, Tomasz Łukaszewicz, Zenon Chmielewski, Grzegorz Piątkowski, Bartosz Lipska, Ewa Żyburt, Stanisław Rak, Wlademar "Gerson" Szewczuk, Anna Marczewski, Mateusz Simonjetz, Monika Kurzawa, Eugeniusz
Siatecki, Alfred - oprac. Ankiewicz, Henryk Chłodnicki, Jerzy Czarczyńska-Szaflik, Irena Czarnecki, Zenon Czerniawski, Wojciech Czyż, Czesław Mieczysław Dowgielewicz, Irena Fedorowicz, Krzysztof Ferenc, Ewa Fraszewska, Maria J. Furman, Kazimierz Gross, Jan Jabłoński, Romuald Marek Jankowski, Kazimierz Jarosz-Rabiej, Katarzyna Jasiński, Tadeusz Jelinek, Zbigniew Marian Kajan, Tadeusz Kaszczyc, Romana Katarzyński, Jacek Kaziów, Michał Klępka, Władysław Koniusz, Izabella Koniusz, Janusz (1934-2017) Kopaczyńska-Moskaluk, Agnieszka Korsak, Włodzimierz Kowalczuk, Zygmunt Kuleba, Mirosław Kurowicki, Jan Kurzawa, Eugeniusz Kużel, Mirosława Kwapisiewicz, Anna Kwaśniewicz, Włodzimierz Lipnicki, Ludwik Łapszyński, Gustaw Adam Łazuka, Władysław Malicki, Kazimierz Morawski, Zdzisław Markiewicz, Czesław Muszyńska-Koza, Dorota Mystkowski, Waldemar Najdek, Bernard Niedźwiecki, Witold Nowicki, Florian Olczak, Janusz Pawłowska, Nina Pilitsidis, Telemach Plewińska, Stanisława Przybecki, Jerzy Przybylak, Maria Pytel, Jolanta Robak, Aldona Rozwadowska-Bar, Grażyna Rudiak, Robert Ryndak, Zbigniew Sauter, Wiesław (1905-1996) Siatecki, Alfred Słomka, Bronisław Sobkowiak, Czesław Sojka, Tadeusz Soliński, Bolesław Soroko, Ewa Suzanowicz, Bronisław Szmidt, Ireneusz Krzysztof Szura, Romuald Szyfer, Tadeusz Szylkin, Henryk Śmigielski, Wojciech Tokarska, Anna Trawińska, Barbara Trziszka, Zygmunt Tuchocki, Lech Urban, Aleksandra Wachowiak, Eugeniusz Wajs-Papusza, Bronisława Warszawski, Mieczysław Jan Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Werstler, Janusz Wiktorski, Paweł Zdziarski, Maciej Zgaiński, Marek Żuczkowski, Adam
Siatecki, Alfred - oprac. Ankiewicz, Henryk Chłodnicki, Jerzy Czarczyńska-Szaflik, Irena Czarnecki, Zenon Czerniawski, Wojciech Czyż, Czesław Mieczysław Dowgielewicz, Irena Fedorowicz, Krzysztof Ferenc, Ewa Fraszewska, Maria J. Furman, Kazimierz Gross, Jan Jabłoński, Romuald Marek Jankowski, Kazimierz Jarosz-Rabiej, Katarzyna Jasiński, Tadeusz Jelinek, Zbigniew Marian Kajan, Tadeusz Kaszczyc, Romana Katarzyński, Jacek Kaziów, Michał Klępka, Władysław Koniusz, Izabella Koniusz, Janusz (1934-2017) Kopaczyńska-Moskaluk, Agnieszka Korsak, Włodzimierz Kowalczuk, Zygmunt Kuleba, Mirosław Kurowicki, Jan Kurzawa, Eugeniusz Kużel, Mirosława Kwapisiewicz, Anna Kwaśniewicz, Włodzimierz Lipnicki, Ludwik Łapszyński, Gustaw Adam Łazuka, Władysław Malicki, Kazimierz Morawski, Zdzisław Markiewicz, Czesław Muszyńska-Koza, Dorota Mystkowski, Waldemar Najdek, Bernard Niedźwiecki, Witold Nowicki, Florian Olczak, Janusz Pawłowska, Nina Pilitsidis, Telemach Plewińska, Stanisława Przybecki, Jerzy Przybylak, Maria Pytel, Jolanta Robak, Aldona Rozwadowska-Bar, Grażyna Rudiak, Robert Ryndak, Zbigniew Sauter, Wiesław (1905-1996) Słomka, Bronisław Sobkowiak, Czesław Sojka, Tadeusz Soliński, Bolesław Soroko, Ewa Suzanowicz, Bronisław Szmidt, Ireneusz Krzysztof Szura, Romuald Szyfer, Tadeusz Szylkin, Henryk Śmigielski, Wojciech Tokarska, Anna Trawińska, Barbara Trziszka, Zygmunt Tuchocki, Lech Urban, Aleksandra Wachowiak, Eugeniusz Wajs-Papusza, Bronisława Warszawski, Mieczysław Jan Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof Werstler, Janusz Wiktorski, Paweł Zdziarski, Maciej Zgaiński, Marek Żuczkowski, Adam


text:
Republika
Jako republika (z łaćonskeho res publica, „zjawna wěc“) woznamjenja so dźensa forma knježerstwa, w kotrejž je statny lud najwyši suweren a žórło politiskeje legitimnosće. W tym nastupanju je republika napřećiwny model monarchije. We wuskim zmysle je republika stat z hłowu, kotraž so w prawidłownych wotstawkach wuzwoli. Při tym słowo njedefinuje, hač je stat demokratiski abo nic. Tak eksistuja tak mjenowane republiki, w kotrychž knježi faktisce jenož wěsta swójba abo socialna skupina, mjeztym zo je – wosebje w Europje – wjele konstitucionelnych monarchijow, kiž pak po demokratiskich zasadach funguja.
Nimo demokratiskich republikow w modernym zmysle wobsteja dalše modele pod tutym mjenom, kaž na přikład ludowe republiki (wjele wuchodoeuropskich statow mjez 1945 a 1990), radowe republiki, zemjanske republiki (Pólsko-Litawska, Republika Bjenatki, Romska republika) a dalše. W Němskej wužiwaše so wosebje wot 18. lětstotka zapřijeće swobodny stat jako wotpowědnik słowa „republiki“. Bayerska, Durinska a Sakska tute přimjeno hač do dźensnišeho noša, zo bychu pominali na swoje republikanske tradicije z doby rewolucije 1918/19.
Najmjeńša republika na swěće je Nauru, najwjetša Ruska. Najstarša hišće wobstejaca republika je San Marino.


text:
Tokio (kh/SN). Němscy dresurowi jěcharjo su dale klasa za sebje. Dźeń po dobyću złoteje medalje z mustwom stej so Jessica von Bredow-Werndl a Isabell Werth we wubědźowanju jednotliwčow wo dalšu hwězdnu hodźinu na olympiadźe postarałoj. Bredow-Werndl doby swoju druhu złotu medalju na lětušich hrach před krajanku Werth. Třeća a tak na bronzowym městnje bě Charlotte Dujardin z Wulkeje Britaniskeje.
Prěnju němsku medalju w sportowej družinje judo zawěsći sej Eduard Trippel. Wón je drje finale přěhrał, ale so nad slěbrom njesměrnje wjeselił. Lasha Bekauri z Georgiskeje bě dobyćer. W rjedźe medaljow faluje na pjatym wubědźowanskim dnju jenož hišće bronzowa za Němsku. Wo nju postaraštaj so Patrick Hausding a Lars Rüdiger w synchronowym skakanju z třimeterskeje wěže. Za nošerja chorhoje Hausdinga běše to mjeztym třeća olympiska medalja. Tež płuwarka Sarah Köhler zahori z bronzu na 1 500 metrow w swobodnym stilu. Tak je Němskej prěnju olympisku medalju po 13 lětach zaručiła.


text:
Tarnowske Gůry
Spůłrzyndne: 50°27' N 18°52' E
Tarnowske Gůry (pol. Tarnowskie Góry, mjym.: Tarnowitz, čes.: Tarnovice, łać.: Montes Tarnovicenses) – mjasto a gmina we pouedńowo-zachodńij Polsce, we wojewůdztwje ślůnskym, śedźiba powjatu tarnůgůrskigo, na půunocnym krańcu Gůrnoślůnskigo Uokryngu Přymysuowygo (GUoP). W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa katowickigo.
Tarnowske Gůry ležům na půunoc uod Bytůńa, na pouedńe uod Lublińca i na půunocny zachůd uod Pjekar Ślůnskych. Bez mjasto přepuywo Stoua (Bobrowńiki Ślůnske) i Drama (dźelńica Repty Ślůnske).
DźelńiceEdytuj
Dźelńice Tarnowskich Gůr:


text:
Pawoł Zawada – Kōmeta
Pawoł Zawada to bōł ślōnski pisŏrz, gawyńdziŏrz i rechtōr. Jego teksty ukazowały sie miyndzy inkszymi we „Zaraniu Ślōnskim”. Pisoł we dialekcie cieszyńskim abo po polsku. Badoł regiōn Jaworzinki, Kōniakowa i Istebnyj; jejich mōnografije jego autorstwa nigdy niy były wydane we druku i istniejōm we rynkopisach.
Uwidzieli ludziska jakōmsi gwiŏzdym na niebie z wielkim chwŏstym jako mietła, a pōn-welebny padali w kościele, że to je kōmeta i że trzeja rzykać, bo to wdycki wojnym abo mōr i głōd przikludzŏ. No, i ludziska sie teraz bojōm, bo jakci to chlaśnie tym chwŏstym, tōż wszeckich ludzich może na wieki przewrōcić i uż po twojim marnym żywobyciu, chłopie. Cały tydziyń mŏ sie to smykać po tym bożym niebie, a potym Pōmbōczek tam wiedzōm, co dalij bedzie.
Jano ze zŏgrody zaś tak padŏ:
– Kej uż tego żywobyciŏ krōtko, trzeja go jak nejlepij uzyć. Cōż ci po bogactwiu, jak uż klepetami nie bedziesz ruszoł. Kropnij, bracie, wōdki, kej uż żywot krōtki.
Na tōżmy sie zeszli i uradzili, że nic tam człowiekowi po grajcarach i posłali my chłapczyska po tabakym i hanyżōwkym do Uher. Chłapcy pełne torby tego niyśli i jeszcze za koszulōm mieli; aż tu pram na granicy ich szandarzi chycili; mŏsz teraz chłopie, ani umrzić ci nie dajōm spokojnie. Przichodzōm, pytajōm, dodziubujōm, spisujōm, jako sie nazywŏsz, czyś sie urodził, czy mŏsz babym, wiela mŏsz rokōw i wymŏwiej sie tu terazyka, jako chcesz.
Jura spod lipy padoł, że nejlepij sie wszeckigo zaprzić i jŏ też tak zrobił. Pytŏ sie mie, czych sie urodził, prawim, ze niy! Kela mōm rokōw, prawim że na co mi taki plugastwo, pytŏ, czy mōm babym prawim, że niy, że mi chłapca chycił, tōż muszym mieć babym, jŏ zaś że to babin chłapiec, a nie mōj, – jako sie nazywōm, – prawim, że sie nie nazywōm, że mie baba nazywŏ jak hned nie przidym z kościoła, a stawim sie do Jana z grōnia i kwŏrtym wypijym. Potym cosi nababroł na papiyrze, schowoł pod pazuchym i padŏ, że pōdym do haresztu, a jŏ sie jyny śmioł i prawim, że kōmeta chlaśnie chwŏstym i wszecy pōdymy jednōm cestōm. Śmioł sie i poszeł. Jŏ zaś nożym po baranie, Kuba po krowie, Jura ze studni po maciurce i wieczōr wszecko pōdzie do kotła, zyńdōm sie gazdowie z babami, chłapcami, cerami na wyrōmbanej polanie i bedymy jeść, pić i czakać, aż kōmeta chwŏstym chlaśnie.
I ôto wieczōr czakōmy, czakōmy, chłapcy dziywki bośkajōm, my baby, tam ani nie wiym, czy swoje, czy cudze, bo ćma jak w miechu, a tu mietła nie chlaskŏ ani jij żŏdyn na niebie nie widzi. I mŏsz tu teraz ôgrzybaczki, barana ni ma, grajcarōw ni ma, baba cie nazywŏ, chłapca wziyni do haresztu, szandarzi sie śmiejōm, a to wszecko skyrs tego Jana ze zŏgrody; ciyrp teraz, ciyrp, kejś mioł rozum w gymbie.


text:
Strzůdźymne Morze
Morze Strzůdźymne – morze mjyndzykůmtynyntalne położůne půmjyndzy trzyma kůntynyntůma: Ojropům, Afrikům a Azyjům. Zajmuje ůng. 2,5 mln km² placu. Zasolyńy 38-39 ‰. Ze Uoceanem Atlantyckim mo kuplůng bez Ćyśnina Gibraltarsko. Na wschodźe bez Ćyśńina Dardanele mo kuplůng s Morzym Marmara a dali ze Morzym Czornym. Bez Kanoł Sueski mo kuplůng s Morzym Czyrwůnym a dali ze Uoceanym Indyjskim. Srogsze wyspy to Balyary, Korsyka, Sardyńijo, Sycylijo, Malta, Kreta, Rodos a Cypr. Na wybrzeżach Morza Strzůdźymnygo kwitnyły roztomajte rozwińynte cywilizacyje tyśůnce lat nazod. Pozostoły po ńich bogate pamjůntki archeolůgiczne a ńy ino.


text:
Niyrozki1 trza cojśik na szybko narychtować, bo idzie bezuch2 abo dōmownicy3 ze godu4 już sie ciepjōm5 na kit we łoknach6….sztop,7 sztop, przaca takich łoknōw to już tera prawie żodyn niy mo, a jedzynie tych gumowych uszczelek mogłoby być dlo zdrowia dużo gorsze niż niyjedyn fastfood. Niy ma co wymyślać, mocie8 gōd, a niy mocie czasu, to sie szczelcie9 gipki szałołt 😉
Co potrza?
1 bojtel paluszkōw krabowych
1 łogōrek12
1-3 zōmbōw czosku13 (zależy łod14 tego, jak lubicie tyn smak i jako mołcie wōntroba)
połra łeżek majōnezu
trocha pokrōnyj15 natki pietruszki
pieprz i sōl
Nudle połōmcie16 na mańsze17 kōnski, zalyjcie w jakim garcu wrzōntkym, przikryjcie i biercie sie za krajanie. Paluszki krabowe (rozmrożōne) łobiercie18 ze papiōra,19 we ftory sōm20 zawiniynte i pokrejcie na 1 cm kōnski.21 Łogōrka we kosteczka i krajanie fertich.22 Wciepcie paluszki i łogōrka do jaki miski, dodejcie łodcedzōne23 nudle i wyciście tam czosnek. Majōnezu na poczōntek mogecie dać ze 2-3 łeżki, a keby Wōm bōł tyn szałołt potyn za gynsty, to mogecie go jeszcze dociepnōńć.24 Tera yno jeszcze to trocha dosmakujcie wszysko pieprzym i solōm, posypcie pietruszkōm i fertich. Smacznego 🙂
1czasem
2goście
3 ō- samogłoska w wymowie między o i u
4głodu
5rzucają
6oknach
7stop
8mają Państwo
9strzelcie
10pół
11torebki
12ogórek
13czosnku
14od
15pokrojonej
16proszę połamać
17mniejsze
18obierzcie
19papieru
20są
21kawałki
22gotowe
23przecedzone
24dorzucić


text:
Kamratki a kamraty: Marcin Melon
W cyklu Kamratki a kamraty przybliżam Państwu żyjące osobowości Śląska. Cykl ten postanowiłem poszerzyć o rozmowy z ludźmi moim zdaniem interesującymi. Rozmowy zaczynam od tych samych zawsze trzech pytań
- Co Cię ukształtowało?
- Co jest istotne w Twoim życiu?
- Jaki Górny Śląsk mógłbyś zaakceptować bez większych zastrzeżeń?
Rozmowa z Marcinem Melonem, pisarzem, działaczem, mądrym i dobrym człowiekiem.
Co Cie wybildowało?
Jako Ślōnzoka na zicher ôsprowki ôd mojij ōumy. Za bajtla pytōł żech sie jij po sto razy ô jedne i te same, jak to sam downij było u nos, na Ślōnsku, za tego Starego Piyrwyj. Nojprzōd fest gryfne były te godki, nale niyskorzyj, kej ōuma godali to samo sztyrdziysty siōdmy roz, a we gowie już jij sie trocha kićkało, to… były jeszcze fajniejsze! No i dostōłech szmyrgla na punkcie tego Ślōnska, a terozki durś medykuja, co z nim bydzie dalij.
Krōm tego, wybildowōłech sie tyż som.
Co je richtiś ważne we Twojim żywobyciu?
Na zicher zdrowie i ludzie, kerym przaja.
Kerymu Ślōnskowi poradziłbyś przikwolić tak, cobyś sie niy musiōł za wiela ciepać?
Jo mōm taki śnik, w kerym Ślōnsk poradzi wejrzeć som na sia niy ino bez te zdrzadło, kere sie mianuje Polska. Coby my yntliś spokopili, co nasz Hajmat to je ziymia ô gryfnyj gyszichcie zatomkanyj w duchu europejskości, ziymia, kero mo już tysiōnc lot, a niy ino kōncek wojewōdztwa, prawie terozki w Polsce. Szteruje mie to, co mocka z nos poradzi wejrzeć na Ślōnsk ino bez tyn polski pryzmat.
Ślōnsk z mojich śnikōw to Ślōnsk kolorowy choby danga, kaj kożdy kożdego mo w zocy, kaj niy ma chaje, niytolerancji i ciepanio sie ô bele co, kaj ludzie poradzōm sie dogodać jedyn z drugim. To Ślōnsk, kery zno swoja tradycjo, nale wiy tyż, co ôna mo służyć ludziōm, a niy coby ludzie dźwigali jōm na puklu, choby nojciynższe grzychy.
Jaki ôbroz Ślōnska bych namalowōł?
Ciynżko pedzieć, nale myśla, co chciōłbych pokozać tyn Ślōnsk, kery mōm we gowie. Ino po jakiymu miōłbych to robić, kej Jarosław Kassner i Grzegorz Chudy zrobiōm to sto razy lepij niż jo?
Po jakiymu szrajbuja?
Myśla, co napoczło sie to już za bajtla. Jo żech bōł z tych bajtli, ô kerych wtynczos godało sie „maszketne”, a terozki sie je biere do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych. Drałowōł żech wele szranku z ksiōnżkami, hań a nazod, i wynokwiōłech roztomajte historie, bele ino pitnōnć we swojij gowie ôd tego larma we drugij izbie. A że we szranku ôziymdziysiōnt procynt ksiōnżek to bōły kryminały, to możno, hań na kerymś metafizycznym sztoku, ôdymkły sie jakeś ajnfarty i wkludziła sie ta kryminalno konwyncjo do mojij podświadomości, no a terozki, trzidziści lot niyskorzyj, pisza skuli tego ô tym boroku kōmisorzu Hanusiku? Pierōn wiy.
Po jakiymu szrajbuja po ślōnsku?
Bo gibko żech prziszōł ku tymu, co ô Ślōnsku naprowdy do sie pisać ino po naszymu. Ja, możno sie do po angelsku, po polsku, abo w inkszyj godce, nale wtynczos zowdy bydymy choby te Indianery z eNeRDowskich filmōw, kere godali po niymiecku.
A, no i to je dobre na samoocyna! Eli bych pisōł po polsku, abo po angelsku, na zicher bych sie niy znod we nojlepszyj dziesiōntce pisorzy, a tak to mōm to szafniynte. I byda w tyj dziysiōntce, zaczym sie niy znojdzie tyn jedynosty, kery napocznie szrajbować po ślōnsku.
Co robia do siebie?
Hned mi piźnie sztyrdziści, beztōż richtuja sie na starość. Ucza sie zaś łazić pomału, a niy ino lotać, chocioż rod tyż furgōm. Yntliś wejrzōłech tyż na ta kultura ze Wschodu. Niy, niy godōm ô Altrajchu, ino ô tym richtiś Wschodzie. Z tymi ślōnskimi i polskimi Ponbōczkami blank żech sie potraciył, skuli czego sztudiyruja buddyzm i ucza sie medytować. Myśla, co dziynki tymu znojda trocha spokoju, kej już przidzie na podzim.
Pytania na śląski przetłumaczył Marcin Melon
Górnoślązak/Oberschlesier, germanista, andragog, tłumacz przysięgły; edukator MEN, ekspert MEN, egzaminator MEN, doradca i konsultant oraz dyrektor w państwowych, samorządowych i prywatnych placówkach oświatowych; pracował w szkołach wyższych, średnich, w gimnazjach w szkołach podstawowych i przedszkolach, literat tworzący po polsku, po śląsku, po niemiecku, publicysta, współtwórca KTG Karasol.


text:
Pluriliteralne wuknjenje: Wuznam staršich při dwu- a wjacerěčnym kubłanju
W šuli přiswojeja a pohłubša šulerjo powšitkownu a fachowu wědu kaž tež dźěłowe metody a wuknjenske strategije. Woni nawuknu nowe fakty a
zwjazaja je ze swojej předwědu. Tak wuwiwaja mnohostronske kompetency. Cyłkowny wuknjenski proces wobwliwuje so přez mnohe faktory.
Starši hraja při tym wosebitu rólu, hižo jeničce ze swojim zajimom, kotryž swojemu dźěsću při wuknjenju w šuli a zwonka njeje pokazuja.
Prof. Meyer rěčeše k tutej temje a wotmołwješe na prašenja. Wón daše pokiwy, kak starši wuknjenje swojich dźěći zaměrnje spěchować móža, cyle powšitkownje kaž tež specielnje hladajo na bilingualnu wučbu w šuli.
Pluriliteralne wuknjenje: Pohłubšene wuknjenske procesy iniciěrować a moderěrować
Fachowa rěč je kluč k natwarej wědy a k zdobyću koncepta. Zamóžnosć, zdobytu fachowu wědu adresatej wotpowědnje komunikować móc, je zakładne wuměnjenje za wuspěšny transfer wědy a z tym klučowa kwalifikacija w towaršnosći wědy (Wissensgesellschaft).
Model k wuwiću wěcnofachoweje pluriliterality pokaza, kak dadźa so rozdźělne dimensije fachoweje wědy (fakty, koncepty, dźěłowe metody a strategije) systematisce we wučbje posrědkować a kak dyrbja so tute na rěč wjazać, zo hodźi so zamóžnosć komunikacije našich šulerjow hladajo na stil, genre, zaměr a modalitu zaměrnje zwučować. Na kóncu so pokaza, kak da so natwar wěcnofachoweje literality w zmysle progresijow na wšelakich niwowowych schodźenkach realizować a kak móža so wučba a curricula koncipować, zo zmóžnja so šulerjam a šulerkam stajne postupy na šćežce wědy.
uniw. prof. dr. Oliver Meyer
Johannes Gutenberg uniwersita w Mainzu
Prof. Oliver Meyer je profesor za jendźelsku didaktiku na Johannesa Gutenbergowej uniwersiće w Mainzu.
Wón je wukubłany wučer za geografiju a jendźelšćinu z mnoholětnymi nazhonjenjemi w bilingualnej fachowej wučbje.
W zašłych lětach nawjedowaše wobšěrny mjezynarodny slědźerski projekt k temje: Pohłubšene wuknjenje ─ rěčne a předmjetowe hranicy přesahujo. Swoje nazhonjenja posrědkuje we wučerskim wukubłanju a na mjezynarodnych konferencach.
1. Dalekubłanje a wukubłanje wučerjow
2. Witaj – dosahacy zakład za 2plus?
3. Dźěło ze staršimi
4. Přepruwowanje rěčnych kmanosćow w 5. lětniku
5. Wuměnjenja přesadźenja koncepta 2plus - team teaching a skupinska wučba
Přesadźenje koncepta 2plus w fachowej wučbje a wobchad z rěčnymi zmylkami
Što je zmylk a ma so kóždy zmylk korigować? Je to prašenje, kotrež nas stajnje znowa k rozmyslowanju pohnuwa. Dźěłarnička wěnuje so tuž w prěnim dźělu rozeznawanju ertnych a pisomnych zmylkow w
konteksće konkretnych situacijow a wujasni rólu šulerjow a wuwučowacych při korigowanju zmylkow. W druhim dźělu dźěłarnički dadźa so pokiwy ke korigowanju zmylkow hladajo na šulerjow, kotřiž
serbšćinu jako druhu rěč wuknu a tych šulerjow, kotřiž ju jako cuzu rěč wuknu. Wobdźělnicy su namołwjeni, swójske přikłady a prašenja we wobchadźe ze zmylkami sobu přinjesć.
Lubina Kühnowa
Lessingowy gymnazij Wojerecy
Lubina Kühnowa je wukubłana wučerka za předmjetaj geografija a rušćina a wuwučuje z lěta 2011 při Lessingowym gymnaziju we Wojerecach. Nimo toho ma z lěta 1998 wuwučowanske wukmanjenje za předmjet serbšćina, kotryž tam tohorunja podawa. Wosebite nazhonjenja we wučbje serbšćiny hromadźeše hižo do toho na Serbskim gymnaziju w Budyšinje. We wobłuku koncepta 2plus posrědkowaše wuknjenske strategije wosebje za šulerjow, kotřiž serbšćinu jako druhu rěč wuknu, a wona wuwučowaše bilingualnje we wěcnym předmjeće.
Teamteaching – móžnosće a hranicy
W šulskej praksy nałožuja so přiběraceje heterogenity šulerskich skupinow dla dźeń a bóle kooperatiwne wuwučowanske a wuknjenske formy. Tute su so mjeztym tež na dwurěčnych šulach Hornjeje Łužicy wuspěšnje etablěrowali, mj. dr. tež teamteching, kotryž so tohorunja jako „co-teaching“ resp. jako „paralelne wuwučowanje″ pomjenuje. Na šulach su dopóznali, zo zmóžnitej zhromadne wuwučowanje resp. zhromadna wučba nałožowanje šěršeho spektruma metodow kaž tež wšelakorosć perspektiwow a rozšěritej tohorunja móžnosće diferencowanja, z čehož wučerjo runje tak kaž šulerjo profituja. W dźěłarničce so najprjedy teoretiske zakłady teamteachinga rozłožuja a zakładne modele wopisuja, kiž su za teamteaching w tandemje kaž tež za teamteaching we wotewrjenych wuknjenskich formach relewantne. Po tym diskutuje so konkretne přewjedźenje „tt“ w šulskej praksy, a to wot planowanja wotběha hač k reflektowanju. W tutym zwisku maja so wšelakore wuwučowanske a wuknjenske konstelacije předstajić. Zaměr dźěłarnički je, wo móžnosćach dalšeho kwalifikowanja wučby serbšćiny a bilingualneje fachoweje wučby přemyslować kaž tež wo tym, ju mnohostronsce dale wuwiwać. Wobdźělnikam dźěłarnički maja so lěpšiny metody wuwědomić, kotrejež nałožowanje w swójskej wučbje wuknjenske a wuwučowanske procesy podpěruje a wotewrjenosć kaž tež diferencowanje spěchuje. (literatura: Meike Kricke/Kersten Reich: Teamteaching. Eine neue Kultur des Lehrens und Lernens. Beltz, 2016)
dr. Jana Šołćina
Serbski institut z. t. Budyšin a Institut za sorabistiku Lipsk
Jako wědomostna sobudźěłaćerka Serbskeho insituta a docentka při Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity slědźi a wuwučuje dr. Jana Šołćina k slědowacym temam: • stawizny a přitomnosć hornjoserbskeje spisowneje rěče • dwu- a wjacerěčnosć • bilingualne přiswojenje rěče • fachowa didaktika serbšćiny • didaktika bilingualneje wučby
Wupokaz jako pomoc za wuzwolenje powołanja - wužiwanje w serbskorěčnej wučbje
Dźěwarnička informuje Was wo Wupokazu za wuzwolenje powołanja (BWP) jako portfolio za načasnu powołansku orientaciju. Wjace hač 80 procentow šulow w Sakskej z nim dźěła. Z pomocu BWP móža šulerjo nazhonjenja a wuknjenske wuslědki ze wšelakich předmjetow a projektow systematisce zapisować, k sebi do poćaha stajić a indiwiduelne strategije k přechodej šula - powołanje planować. Wubrane dźěłowe a informaciske łopjena buchu do serbšćiny přełožene a steja nětko šulerjam, staršim a wučerjam k dispoziciji. K Wupokazej za wuzwolenje powołanja słušeja zdobom onlinematerialije z pedagogiskimi přiručkami a dźěłowymi łopjenami. W dźěłarničce dóstanjeće składnosć, so z porfolijom BWP zeznajomić.
dr. Antje Finkowa
pedagogowka a jednačelka LSJ Sakska z. t.
Dr. Antje Finkowa je pedagogowka a jednaćelka LSJ Sakska z. t. Jeje dźěłowe ćežišćo je hižo wjele lět powołanska a studijna orientacija. K jeje nadawkam liča projektowy management wuwiča konceptow a materialijow kaž tež přewjedźenje dalekubłanjow a skutkowanje jako referentka. Wona je na nadźěłanju mnohich šulskich materialijow k powołanskej a studijnej orientaciji w Sakskej sobu skutkowała a je nawodnica serwisoweho městna Wupokaz za wuzwolenje powołanja Sakska kaž tež jednanja "Sakski kwalitny pječat za powołansku a studijnu orientaciju".
Mylenja rěčneho wuwića a jich wuskutki na přiswojenje pisomneje rěče w dwurěčnej wokolinje
Mnoho dźěći wotrosće dwurěčnje. Přiswojenje rěče wotběži na zakładźe wšelakich rěčnych biografijow jara indiwidualnje. To rěka, zo su wažne parametry rěče kaž zrozumliwosć, słowoskład a gramatika jara wšelako wuwite. Přez zaměrne nałožowanje wobkedźbowanskich instrumentow móže so zwěsćić, što šuler derje wobknježi a hdźe ma so zapřimnyć. Dźěći z deficitami při přiswojenju pisomneje rěče su husto přežadane. Zo by so dołhodobnym wuskutkam a negatiwnym wuwićam zadźěwało, ma so sčasom jednać – ma so wo šulskich a eksternych formach podpěry přemyslować, ale tež jich hranicy maja so spóznać.
Wanda Wokowa
rěčna terapeutka ze swójskej praksu
Wanda Wokowa studowaše na Martina Lutherowej uniwersiće w Halle rěčne wědomosće a fonetiku. Po postgraduaciji ke kliniskej rěčnej wědomostnicy dźěłaše někotre lěta w praksach za logopediju, doniž so 2002 w Budyšinje na tutym polu njezesamostatni. Dźěła jako akademiska rěčna terapeutka z klientami wšěch starobnych skupin, kotřiž ćerpja pod rěčnymi, rěčenskimi a hłósnymi mylenjemi. Terapija přewjedźe so w sylnej rěči klienta – serbsce abo němsce. Wosebite ćežišćo jeje dźěła je přewod wuwića dźěći hladojo na jich rěčne wuwiće kaž tež poradźowanje a terapija šulskich dźěći, kotřiž maja deficity při přiswojenju pisomneje rěče. Wona poradźuje tež staršich, wučerjow a kubłarjow w pěstowarnjach.
K dźěłarničce žana prezantacija njepředleži.
Materialije za bilingualnu wučbu za šulerjow a ze šulerjemi nadźěłać
Zaměr dźěłarnički je, perspektiwu šulerja spóznać a zabrać. W zmysle wuknjenja přez wuwučowanje móža tež šulerjo metodiske graty resp. dźěłowe łopjena wuwić. Wěmy, zo wuwučowacy husto najwjace nawuknje. Při swójskim wuwiću materialijow wuknu šulerjo intensiwnje, woni wobchadźeja kritisce z wudźěłkami swojich sobušulerjow a zwěsća samostatnje zmylki. To wšo spěchuje swójske wuknjenje. Fachowi wučerjo su přeprošeni, dźěłowe łopjena na zakładźe předłohow za jedyn předmjet wuhotować, kotryž sami njewuwučuja, zo móhli so šulerskej perspektiwje w dalokej měrje zbližić. Předłohi a teksty poćahuja so na předmjety biologija, hudźba a geografija. Po tym zo su so metodiske graty wuwili, reflektuje so proces wuwića a diskutuja so alternatiwy pod prašenjom, kak móhli šulerjo hišće wjace a intensiwnišo wuknyć.
Annett Dźědźikowa I dr. Beata Brězanowa
Rěčny centrum WITAJ
Annett Dźědźikowa je wotrjadnica w Rěčnym centrumje WITAJ a nawjeduje z lěta 2006 wotrjad pedagogiskeje literatury. Do toho wuwučowaše w zakładnymaj šulomaj w Radworju a Rakecach, po tym dźěłaše wjele lět jako lektorka. Nimo nawjedowanja skutkuje hižo mnohe lěta jako awtorka při wuwiwanju wučbnych materialijow.
Dr. Beata Brězanowa je z lěta 2009 nawodnica Rěčneho centruma WITAJ. Do toho dźěłaše jako swobodna docentka na fachowych šulach za socialne a wuwučowaše psychologiju, sociologiju, pedagogiku a komunikaciju. W rěčnym centrumje koncentruje so wobsahowje na procesy digitalizacije a wědomostny diskurs k wuwučowanju a wuknjenju. Teorije k přiswojenju kompetencow běchu wažny wobstatk jeje disertaciskeho dźěła.
Gramatika za njebojaznych – rěčne zwučowanja za fachowych wučerjow (nimo předmjeta serbšćiny
Čehodla rěka zańdźenosć my twarjachmy a my natwarichmy? Je kopar dwě wroće abo dwoje wrota třělił? Deklinuje so słowo mango kaž embargo abo kaž intriga? Běchu dinosawriery abo dinosawrije před
100 milionow lětami žiwe abo před 100 milionami lět? Na tajke a podobne prašenja chcetej sobudźěłaćerce Rěčneho centruma WITAJ wotmołwić a z pomocu přehladow a zajimawych zwučowanjow na wosebite
rěčne wužadanja serbšćiny skedźbnić
Manuela Smolina I Marja Hrjehorjowa
Rěčny centrum WITAJ
Manuela Smolina je wědomostna sobudźěłaćerka a wotrjadnica w Rěčnym centrumje WITAJ. Do toho wuwučowaše jako wučerka za němčinu a serbšćinu na wyšej šuli w Pančicach-Kukowje a na Serbskim gymnaziju Budyšin. Wona je mjez druhim zamołwita za spřistupnjenje zakładow serbskeje gramatiki a ortografije za šulsku potrjebu a za nowowudaća maćeršćinow. Dalše ćežišćo jeje dźěła je koncipowanje a nadźěłanje zakładow za certifikowanje serbskorěčnych kmanosćow po Europskim referencnym ramiku za rěče. K tomu wuwiwa so wosebita webstrona za zajimcow, kotřiž wuknu hornjo- abo delnjoserbšćinu.
Marja Hrjehorjowa je lektorka w Rěčnym centrumje WITAJ. Do toho wuwučowaše jako wučerka za rušćinu a serbšćinu na serbskimaj wyšimaj šulomaj w Chrósćicach a Budyšinje. Ćežišćo jeje dźěławosće su swójske wuwića RCW. Wona bě mjez druhim zamołwita za wuwiće rjada maćeršćinow, kotryž je so po nowym wučbnym planje 2004 resp. 2009 nadźěłał.
Pohłubšene wuknjenje a transfer kompetencow we wuknjenskim wobłuku rěč přepytować
Kak planuju na zakładźe narokow wučbneho plana zakładneje šule pohłubšene wuknjenje a přiswojenje kompetencow? We wučbnym wobłuku rěč přepytować demonstruje so spěchowanje transfera kompetencow na praktiskich přikładach wšědneho wuwučowanja na šuli. Dźěłarnička wujasni zdobom wuznam zaměrnje wubranych wučbnych poskitkow a wuznam wobstajneho wospjetowanja tutych poskitkow.
Daniela Knoblichowa
Serbska zakładna šula „ Michał Hórnik“ Worklecy
Daniela Knoblichowa je wučerka za delni schodźenk a ma dołholětne powołanske nazhonjenja. Wona skutkuje na Serbskej zakładnej šuli „Michał Hórnik“ we Worklecach. Nimo toho dźěła jako powołana poradźowanska wučerka a je fachowa poradźowarka za serbšćinu na zakładnych šulach we wobłuku regionalneje wotnožki Budyšin kaž tež wuwučowarka we wukubłanju studentow wučerstwa (Lehrbeauftragte). Wosebje wěnuje so wona diferencowanemu a na kompetency wusměrjenemu wuwučowanju. Na tutym polu ma mnoholětne nazhonjenja w dalekubłanju wučerjow.
K dźěłarničce žana prezantacija njepředleži.
Diferencowanje we wučbje hladajo na rěčnu wšelakorosć
W času přiběraceje heterogenity rjadownjow a skupinow w šuli je diferencowanje jedyn ze zakładnych stołpow wuwučowanja. Heterogenita je fakt a žane hódnoćenje. Wona móže so we wšelakich wuknjenskich zamóžnosćach, we wuknjenskim zadźerženju, w spěšnosći wuknjenja, we wosobinskich kajkosćach abo w rozdźělnym socialnym pochadźe jewić. Kóždy z tutych faktorow ma wliw na wuknjenski proces powšitkownje a na rěčne kubłanje wosebje. Prašamoj so, kak so nam poradźi, ze wšelakorosću šulerjow w fachowej wučbje wobchadźeć a koncentrujemoj so na slědowace ćežišća: 1. zakładne prawidła we wobchadźe z heterogenitu 2. wašnja/družiny a srědki rěčneho diferencowanja w fachowej wučbje 3. diskurs a fachowa wuměna nazhonjenjow k spěchowanju wuzwolenych rěčnych kmanosćow na rozdźělnych niwowowych schodźenkach šulerjow, kotřiž serbšćinu jako - maćeršćinu, - druhu rěč abo - cuzu rěč wuknu.
Milenka Ertelowa I Katka Bukowa
Serbska wyša šula „dr. Marija Grólmusec“ Radwor I Serbska wyša šula „Michał Hórnik“ Worklecy
Milenka Ertelowa a Katka Bukowa stej wučerce na Serbskimaj wyšimaj šulomaj „Dr. Marja Grólmusec“ Radwor a „Michał Hórnik“ Worklecy. Wobej matej dołholětne wučbne nazhonjenja. Wonej stej fachowej poradźowarce za serbšćinu na wyšich šulach we wobłuku Sakskeje kubłanskeje agentury, regionala wotnožka Budyšin. W tutej funkciji organizujetej tež dalekubłanja za wučerjow. Nimo toho wobdźělitej so na nadźěłanju pruwowanskich nadawkow. Za Rěčny centrum WITAJ stej jako awtorce wučbnicow a jako poradźowarce aktiwnej.
Pluriliterarne wuknjenje: pohłubšene wuknjenje rěče a předmjety přesahujo - pohłubšene wuknjenske procesy iniciěrować a moderěrować
W dźěłarničce pokročuje so diskusija k hłownemu přednoškej a na prašenja wobdźělnikow so wotmołwja.
Fachowa rěč je kluč k natwarej wědy a k zdobyću koncepta. Zamóžnosć, zdobytu fachowu wědu adresatej wotpowědnje komunikować móc, je zakładne wuměnjenje za wuspěšny transfer wědy a z tym klučowa kwalifikacija w towaršnosći wědy (Wissensgesellschaft). Model k wuwiću wěcnofachoweje pluriliterality pokaza, kak dadźa so rozdźělne dimensije fachoweje wědy (fakty, koncepty, dźěłowe metody a strategije) systematisce we wučbje posrědkować a kak dyrbja so tute na rěč wjazać, zo hodźi so zamóžnosć komunikacije našich šulerjow hladajo na stil, genre, zaměr a modalitu zaměrnje zwučować. Na kóncu so pokaza, kak da so natwar wěcnofachoweje literality w zmysle progresijow na wšelakich niwowowych schodźenkach realizować a kak móža so wučba a curricula koncipować, zo zmóžnja so šulerjam a šulerkam stajne postupy na šćežce wědy.
uniw. prof. dr. Oliver Meyer
Johannes Gutenberg uniwersita w Mainzu
Prof. Oliver Meyer je profesor za jendźelsku didaktiku na Johannesa Gutenbergowej uniwersiće w Mainzu. Wón je wukubłany wučer za geografiju a jendźelšćinu z mnoholětnymi nazhonjenjemi w bilingualnej fachowej wučbje. W zašłych lětach nawjedowaše wobšěrny mjezynarodny slědźerski projekt k temje: Pohłubšene wuknjenje ─ rěčne a předmjetowe hranicy přesahujo. Swoje nazhonjenja posrědkuje we wučerskim wukubłanju a na mjezynarodnych konferencach.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com


text:
Jan Just
Jan Just (němsce Johannes Just; * 7. apryla 1869 w Nowej Jaseńcy, † 1. awgusta 1922 w Kulowje) bě serbski katolski farar a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Nowojasčanskeho žiwnosćerja a wopytowaše 1881/82 Tachantsku šulu a 1883/84 Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1884 do 1893 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1890 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše potom hač do lěta 1893 katolsku teologiju. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy katechet a tachantski wikar w Budyšinje a wot 1894 do 1908 kapłan w Chrósćicach. W lěće 1908 přewza farske městno w Ralbicach, hdźež hač do swojeje smjerće w starobje jenož 53 lět skutkowaše.
Jako Chróšćanski kapłan skutkowaše sobu we wjesnych towarstwach. Spisa hrě Wowka a Swjata Cita a dopisowaše do Katolskeho Posoła. Jako student wozjewješe ludowědne přinoški w Kwětkach Serbowki. Wot 1891 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Michał Kětan: Nekrolog. W Krajanje 1923, str. 57–59.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Just, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 241


text:
Blubry zez Kościana
Psi rajd
Wew gaji profesor łod bioli, co sie zwoł pun Tamcibierski, buł miłośnikiym kościański ziymi i mioł fest smykałke i kumpletnum szajbe na tle łorganizacji pieszych rajdów wew cołki łokolicy. Totyż co wiosna i co jesiyń zapychali my bez drogi i bezdroża naszygu powiatu na rajd. Tyn rajd, co go fest pamiyntum (a zaś dali, bydzie czymu), buł akurat do Kunojadu. Tako wieś na ziymi kościański, nazwano bez to, co pewnikiym szamali tam ciyngiym kunie, abo mieli kunie jadowite. Przeciyż zez czeguś ta nazwa Kunojad sie wziynła. Profesor Tamcibierski akuratnie wybiyroł trasy bez ciekawe miejsca i wioski, co je zez downych lot nieroz sławne Poloki łodwiedzały, jak Mickiewicz czy generał Chłapowski i co by trasa buła urozmaicuno, bez pola, łunki, lasy. Szło sie fajnie, bo rychtyg mele szły zez nami razym do kupy, a poru szczunów mioło gitary i co niektóry to nawet znoł chwyty i coś tam potrafiuł śpiywać, ale nie musioł, bo wszyćko wiara darła kalafy, co go nie buło słychać. Pun Tamcibierski wyznaczoł różne trasy, co by wiara podzieluła sie na grupy, a nie waluła kupum, jak jaki pochód.
Wew jedny wsi kole sklepu geesu zrobili my przystanek na oranżade. Mieli my smake na wrocławskiygo fula, ino ze łokropno sklepowo, bez dowodu nie chciała num sprzedać, choć niektóry szczun buł łożgol i już roz na tydziyń się goluł, sklepowo, tyn wnynter, nie dała wiary , co majum po łosiymnaście lot. Znakiym tego, co by łyknuńć coś rozweselajuncygo, napoczyli my wino Czajki zez zapasów mojygo łojca, szag bez jego przyzwolyniu, co jakby sie wydało, to by dopiyro sprawa się rypła i by mi sie łoberwało.
Nie pamiyntum nazwy ty wsi, ale wedle tego, co wałynsała sie tam kupa kejtrów, powinna sie zwać Psienygi abo Kejtrowo. Nu i właśnie tam jedyn kejter, a buł to rasowy bokserek, ciut niedopasiuny, przylecioł zaro jak, Grzechun zagwizdoł i zawołoł na niego: Niemój!! Niemój! Pódź, coś dostaniesz. I tyn kejter, jak zaro przyloz, myrdo łogunkiym i sie łasi. Grzechu buł psiorek łod małygo, wiedział, co łunymu dać. Doł mu bułkę łod Kowalskiygo zez leberkum. Niemój wmłóciuł, że oż mu sie uszy trzynsły. I łod ty pory nie łodstympowoł nos ani na krok. A zaś po nastympny bułce buł już na fest przekabacuny i nie buło knyfu, co by sie Niemoja pozbyć. Tak wiync do samygo Kunojadu lotoł miyndzy nami jak nasz, choć wołali my na niego Niemój.
Wew Kunojadzie buła meta rajdu Wieczorym łognisko i potańcówka, a zaś spanko wew stodole, wedle tego, co pun Tamcibierski zezorganizowoł. Wew ty stodole grało num lepi, jak wew jakim Hiltunie, szak mele buły zez nami. Aby Niemój pkoł się, gdzie go nie prosili i co niektórymu szyki wew „nynaniu” psuł. Ale jak to na rajdzie, mało ktu co społ, co sianko pachnunce i wino Czajki do nynaniu nie zachyncały. Pomijajunc inksze szczegóły i zdarzynia zez ty nocy wew stodole, jak my rano, a buła to niedziela, wyrechlali sie, co by po wsi sie rozglundnuńć za jakiym geesym, a Niemój zez nami, przyrechloł sie jakiesiś miejscowy miłośnik kejtrów i kuniecznie chcioł łod nos Niemoja kupić. Nawet mioł przy sie luńt kiełby, cheba kuński, którum go kusiuł . Wiele sie nie targujunc, za piyńć dych łodstumpili my mu kejtra i po kłopocie.
Wew puniedziałek, wew gaji, na długi przerwie, bez megafun usłyszeli my, co jo i Grzechu zaro mumy sie wstawić do dyra. Włażymy do gabinetu, a tam czeko na nos taki łożgol, czerwuny na papie i drze sie. To te dwa chłolerne szczuny, co mi podpieprzyli psa, panie derektorze. -Jakiygo psa? - udołżym zezdziwiunygo.
-Nie kumbinować mi tu, ino godać, gdzie mój pies rasowy, medalowy bokser, wort pore tysiyncy. Wabiuł sie Przebój.
Jorgłym sie tero, czymu łun lotoł za nami na wołanie Niemój. Łokozało sie, co jakoś wylynga, świycibaka, gumowe ucho, już wypaplała dyrowi ło tym psie. Nie buło rady. Musieli my zez tym typym jechać zaro do Kunojadu. Nowygo właściciela nietrudno buło najdnuńć, bo rychtyg na wsi kożdyn o kożdym wiy wszyćko, nawet jak so kejtra sprawi. Przebój, jak eknuł swygo pana, zaro chycnuł do auta i aby my słyszeli, jak tyn nowy psiorek sie dar o swoje piyńć dych, ale auto aby kurz zostawiuło na drodze do ty wsi, co żym se jum nazwoł Psienygi.
Zaś do nos wew gaji została aby poruta i łobniżuny stopiyń zez sprawowaniu. Dobrze, że jeszczyg buło zez czego obniżać.
Jako buła przeprawa zez łojcym wew chaci, to aby powiym, co połowa zez tych piyńciu dych buła marnum zapłatum za cierpiynia, co rychtyk na mnie spadły a o szczegółach nie grygole, bo już nie pamiyntum. Szak so obiycołym, co kejtrami handlyżyć to już raczyj nie byde.