text:
Marcin Melon: Bojka ô trzech nacyjach
Bydzie bojka, kożdy je rod bojkōm, pra? Bojka bydzie o trzech Ślōnzokach. Richat mo cwaj-und-zibcich, mocka widzioł we swojim żywobyciu, mocka szafnoł i mocka tyż napochoł. Wiy, co niy roz narobił gupot i poradzi ô tym terozki godać ofyn. Achim bydzie miōł na bezrok Abrahama, ôn tyż poradzi wejrzeć do zadku na swoje żywobycie i niy ciepie sie choby sagi w pokrziwach, kej ftoś mu spōmni ô gupotach, kere napochoł. Je tyż Pyjter, kery mo ôziymnoście lot. Karlus je nogły, beztōż żodyn niy śmiy mu godać, kej cosik zmaści. Zaroz sie ciepie i robi chaja. Wetna sie, co kożdy z Wos zno ludzi podanych na keryś z tych trzech typōw.
Tak po prowdzie to ta bojka niy je ô Ślōnzokach, ino ô trzech nacyjach. Muszymy spokopić, co nacyje sōm choby ludzie. Angliki (łod razu żeście zgodli, co bydzie ô Anglikach, dyć jo je anglofil, pra?) sōm choby starzik Richat. Bez te wszyske storocza zmarasili sie rynce niy roz i wiynkszość z nich poradzi ô tym godać ofyn. Jejich Krōlowo Halżbieta poradzi pojechać do Irlandie i ôddować cześć powstańcōm, kere prali sie z angelskimi wojokami. Godajōm tyż ô handlowaniu Afrykonami i ô tym, jake to było ôszkliwe. Hamerykony sōm choby Achim. Sōm modsze ôd Anglikōw i jeszcze niydowno ciynżko mieli sie prziznować do tricowanio Indianerōw. Blank niydowno sztopli kryncić bioło-czorne westerny, w kerych gryfny karlus w biołym hucie retowoł gryfne frelki ôd dzikich Apaczōw abo Siuksōw. Za to Poloki sōm choby tyn nojmłodszy, Pyjter. Ciyngiym robi gupoty, nale niy do sie przegodać, a jak ftoś mu tuplikuje, jako je prowda, to zaroz je fertiś do chaje.
Ja, ja, niydowno uchwalili ta swoja nowo ustawa o IPN-ie, żodyn terozki niy śmiy godać ô frechowności norodu polskigo. Tak naprowdy to bardzij widza tukej bajtla, kery zawiero ôczy, wrażuje sie palce do uszōw i ryczy: „La, la, la! Niy byda wos suchoł! Jak niy byda słyszoł, co jo żech wyszklił ta szyba, jak my grali we fusbal, to żodyn mi niy nazdo skuli tego!” No i dobre. Po jakiymu mieliby my sie starać skuli polskigo prawa? Kej niy śmiymy godać ô tym, co naszego ōupy wziynli do obozu na „Zgodzie”, to bydymy godać, co wziynli go do „sanatorium”, kaj go zamordowali. Kej take je prawo, to trza je mieć w zocy, pra? Jak ujka Erwina przemianowali na Władysława, to przeca tyż mieli prawo i ôd tyj pory ujek mieli w auswajsie napisane „Władysław”. Dyć to sie ino ô miano rozchodzi, prowda je tako, jako była, wszysko inksze mogymy mieć w rzici. Niy ô to sie rozchodzi.
Rozchodzi sie ô to, co niydowno urodziła sie nōm nowo ślōnsko nacyjo. Naszo nacyjo je durś blank modo i ino ôd nos zależy kej przidymy do lot. Eli hned bydymy take żdrzałe, choby Angliki abo Hamerykony, coby poradzić stanōnć fōrt ôd naszyj gyszichty, wejrzeć do zadku na to, co my napochali i pedzieć same do siebie co muszymy pomiyniać, coby być lepsze? Zowdy mogymy wejrzeć na Polokōw, kere fachlujōm rynkami, ryczōm, ciepiōm sie choby sage w pokrziwach i robiōm chaja skuli tego, co ftoś im powie prowda. Wejrzeć na nich i pedzieć sie: „Niy, take być niy chcymy, bo dyć to gańba!”


c: text/html

text:
Na »wulkim podawku sokołskeho zlěta 1928 w Skopju« je so tež Sokoł Měrćin Nowak-Njechorński wobdźělił a wobšěrnje wo tym pod nadpismom »Prěki a podłu po Juhosłowjanskej« w Serbskich Nowinach (wot 30.10.1928 w 22 pokročowanjach) rozprawjał. Nowak piše wo tajkim a hinašim wjedrje, wo jědźi a piću, zapozdźenju ćaha a wjele wjace skerje njewažnym. Ze žanym słowčkom njenaspomni wuznamjenjenje Jakuba Šajby z Rjadom swjateho Sawy. Tónle wažny podawk naspomnić je cyle zabył. Čehodla, snano ze zawisće?
Jakub Šajba pak njeje jenički Serb, kotremuž je so tale česć wopokazała. Hižo w lěće 1893 je so Arnoštej Muce tele wuznamjenjenje přiznało, tehdy hišće wot kralestwa Serbiskeje. Po wšěm zdaću je Muka tón Serb, kotremuž su so najčasćišo myta z wukraja spožčili. Nimo južnoserbskeho dósta tež ruski Rjad Swj. Stanisława (1900), čornohórski Rjad Danila (1906) a ruski Rjad Swj. Hany (1914). W Sakskej počesći so z kralowskim Rjadom Albrechta (1916). Z tutych wuznamjenjenjow je Rjad swjateho Sawy jako jenički w stajnej wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja widźeć. We wobsydstwje muzeja je dale zajimawy portret Muki ze wšěmi tutymi wuznamjenjemi a derje spóznajomnym Rjadom swjateho Sawy. Bohužel je mólba Ludvíka Kuby w muzejowym fundusu a nic zjawnje wustajena.
Wokoło 1900 bě tradicionelna přisłušnosć hišće jara sylna. Tehdom dósta nahladne naměsto w nowym Zhorjelskim měšćanskim dźělu južnje dwórnišća mjeno »Naměsto šesćiměstow«. A na fasadźe noweje radnicy demonstruja wopony wšěch šěsć městow prjedawšu jednotu woneho sylneho srjedźowěkowskeho zwjazka. Podobne česćowanje zwjazka nihdźe druhdźe we Łužicy hižo njenamakamy. W samsnym času wopyta Wilhelm II., němski kejžor a kral Pruskeje Zhorjelc, zo by sobu wotewrił nowu wopomnjensku halu, »Ruhmeshalle«. Jeho tam witachu tež jako markhrabju za Hornju Łužicu. K tomu ma so rjec, zo tutón titul nošachu prěni raz Habsburgojo w 16. lětstotku, pozdźišo sakski kurwjerch a po 1815 zdobom tež pruski kral. Wilhelm II. bě tehdom hižo pjaty raz w měsće nad Nysu. Bohužel njezhonimy na str. 392 ničo wo dalšich wopytach. Pod nadpismom »1815–1945: Görlitz wird schlesisch I« wobjednawa awtor tutón wotrězk na 17 stronach nadrobnišo.
Abo: To pokazuje so hižo we wšědnej chwalbje wuwića a skutkowanja našeho luda přez nowiny. Hačrunjež ličby rěčnikow w samsnym času dale spaduja.
Woni přećeljo z Chrastú pobychu hižo husto we Łužicy, wosebje na folklornych festiwalach w Chrósćicach. Znaja Serbow, jich reje a nałožki a jich wjeselo nad spěwanjom. Skupina wokoło Vojtěcha Kouby wěnuje so jako jenička čěska lajska skupina serbskej folklorje a ma wosebje serbsku hudźbnu folkloru za »njewobkedźbowany dźěl srjedźnoeuropskeho kulturneho dźědźinstwa« (booklet). Ze zaměrom, tutomu njedostatkej něšto znapřećiwić, je nastała cejdejka ze 26 spěwami a dwěmaj instrumentalnymaj kruchomaj. Spěwy pochadźeja z cyłeje Łužicy, zdźěla znate, ale tež tróšku njeznate. Přez genialne wobdźěłanje a wuměłsce skomponowany instrumentalny přewod su dóstali njezwučeny wysoki niwow. Kajke zbožo za tajku skupinu, měć instrumentalistow-sobustawow, kiž znaja a wobknježa móžnosće instrumentow runje tak kaž zamóžnosće hudźbnikow a spěwarjow a pisaja za nich melodije, sadźby a samo kompozicije.
Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.
Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).
Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.
Tola pohladajmy raz na tamnej zajimawostce w tutym zwisku. Sprěnja: Knježerstwo wužiwanje pjenjez lědma wobmjezuje, hłowna wěc, zo spěchuje so z nimi dwurěčnosć. Přičina za to je dosć rozdźělny staw dwurěčnosće w jednotliwych gmejnach. Tak so najskerje gmejnscy radźićeljo w Dźěwinje dźiwaja, zo móžeš za serbske naprawy scyła telko wudać, mjeztym zo w Radworju pjenjezy drje prědku a zady dosahać njebudu.
Strukturna změna po brunicy so tak horco diskutuje, zo su sylzy po zhubjenych wjeskach skoro hižo zaso wuschnyłe. Rěči so pak hłownje wo hospodarskich a socialnych změnach. Wo wuskutkach na wobswět přemało słyšiš a runje tu mamy dosć zajimawe wuwiće. Ze změnami w swěće łužiskich zwěrjatow je so zaběrał jendźelski wědomostnik prof. dr. Korla Darmiwin w swojej knize »On the Origin of Spezis« a redakcija Rozblada měješe wulku česć, so z nim rozmołwjeć.Rozblad: Prof. Darmiwino, kak sće poprawom na titl knihi přišoł?
Prof. Korla Darmiwin: Well, na spočatku chcych jenož mojej žonje wujasnić, z čeho so spezi měša, ale dokelž překwapjacy mały dźěl ludźi to a tež tamne njewě, je ta wěc někak rozrostła.Rozblad: Při slědźenjach wokoło łužiskeje fawny sće na zwěrjata storčił, kotrež su dawno hižo na strukturnu změnu nastajene, a sće je katalogizował a pomjenował. Maće přikłady?
Darmiwin: Yes, tam je so tež tójšto zaměšało. Na přikład su so łužiske wjewjerčki wot stajneho chowanja před haru so bližacych hórniskich mašinow mjeztym na »njewěrčki« wuwiłe, to běše trend z Delnjeje Łužicy. Tute »njewěrčki« zběraja jenož hišće w nocy worješki a nježeru politikarjam wjace z ruki. Ale tež nócne zwěrjata su potrjechene. Lětdźesatki dołho dominowaca lačnosć za profitom je łužiske njetopyrje přeměniła na »brutopyrje« – to rěka, zo wone nětko tež wodnjo našu krej cycaja.
Njech je definicija »impulsowy nastawk« zajimawy literarno-wědomostny terminus, znajmjeńša je »replika« serbsce znapřećiwjenje. Što potajkim ma Christiana Piniekowa přećiwo mjenowanym faktam rjec, zo je so »Bog« a »Božy ...« z mjenowanych basnjow Miny Witkojc 1955 w knize »K swětłu a słyńcu« (dale KSS) zhubił? Poprawom ničo.
Wobswětlił běch pjeć basnjow z KSS, z kotrychž je so »Bog« zhubił, Piniekowa rěči k jeničkej – »Sni tak ak’ žwały du ...« (1947)/»Žwały a cowanja du ...« (1955). Wona měni, zo so terminus »cowanje« (Traum) lěpje do basnje hodźi. Słowo »seń/soń« (Traum-, Schattenbild) pak ma po słownikach nuansu, zo so lěpje w přenjesenym zmysle trjeba. Tuž je za lyriku hódniše. Piniekowa měni tež, zo je baseń lěpša bjez woneje próstwy »Daj, Božo ...«. Hdźe pak najebać to »adekwatny« křesćanski duch namaka, wostanje hódančko.
Piniekowa porokuje, zo wo druhich basnjach njepišu. Baseń »Srědk pśeśiwo bojosći« (1928 a 1955) so runje tohodla w mojim nastawku njejewi, dokelž so pasus »Božu stworbu« 1955 wušmórnył njeje!
Zakituje Piniekowa praksu redigowanja z wida socialistiskeje ideologije? Z jeje naličenja basnjow, hdźež so tole stało njeje, wuklinči, zo njeje to tak zlě. Štóž pak měješe jako awtor z tajkej lektorskej praksu wot połstatych lět přeco zaso činić, dyrbi to chutnišo widźeć.
W Sakskim statnym muzeju za archeologiju w Kamjenicy wěnuja so hižo wot lońšeho oktobra čěsko-sakskim stawiznam. Wosebitu wustajeńcu z mjenom »Sakska – Čěska 7000« je muzej zhromadnje z Narodnej galeriju w Praze zestajał. Ličba w titulu poćahuje so na wone 7.000 lět wot kamjentneje doby hač do dźensnišeho, kotrež wustajeńca wobjednawa. Najdlěši dźěl tutoho časa pak je nam jenož z pomocu archeologiskich namakankow přistupny. A tak zwobraznja so prěnje 6.000 lět čěsko-sakskich stawiznow z keramiku, wozdobu a gratom. Sudobja, spinki a sekery swědča wo tym, zo běštej Čěska a Sakska něhdy zhromadny sydlenski rum, hakle w mjedźanej dobje započa so južnje a sewjernje Rudnych a Łužiskich hór rozdźělne wuwiće. Wujasnjowanske teksty zas a zaso na zhromadnosće a rozdźěle pokazkow skedźbnja a wopytowarjow do přirunowanja wabja.Wurězk z wustajeńcy »Sakska-Čěska 7000«. Hač do kónca měrca ju hišće w Statnym muzeju za archeologiju w Kamjenicy pokazuja, po tym přećehnje do Narodneje galerije w Praze. Foto: nowinske foto/SMAC – Statny muzej za archeologiju w KamjenicySrjedźišćo přehladki twori čas wot 10. lětstotka, potajkim wot pokřesćanšćenja Čěskeje a Sakskeje hač do politiskeho přewróta w Němskej demokratiskej republice a somoćaneje rewolucije w Čěskosłowakskej před 30 lětami. A njerědko běchu to cyrkwinske stawizny, kotrež dóńt wobeju krajow postajowachu, byrnjež wuslědk přeco samsny njebył. Tak buštej drje wobě kónčinje mjenje bóle w samsnym času pokřesćanšćenej, tola za Čechow woznamjenješe to swójske kralestwo, Serbja pak dyrbjachu so Němskemu mócnarstwu podrjadować. W tutej dobje narodźi so tež najstarša čěska swjata, mjenujcy swjata Ludmila. Wustajeny złoćany relikwiar za chowanje jeje powostankow pak nasta hakle w 14. lětstotku, je to požčonka z Praskeje katedrale swjateho Wita. Katalog jeje stawiznu hišće nadrobnišo rozjimuje hač wustajeńca a dótka so při tym tež srjedźowěkowskich teorijowlegendow wo jeje pochadźe. Po jednej bě wona dźowka łužiskeho wjercha, by potajkim tež prěnja serbska swjata być móhła. Na tajke a podobne wašnje so Łužica a Serbja přeco zaso we wustajeńcy a wosebje w katalogu wobjednawaja. Druhdy nakromnje, kaž w padźe załoženja klóštra Marijineje hwězdy w 13. lětstotku abo wutworjenja Ochranowskeje bratrowskeje wosady wot čěskich eksulantow, kotřiž dyrbjachu swoju domiznu wopušćić, jako so tuta po Třicećilětnej wójnje z namocu zaso do podjanstwa nućeše. Druhdy pak tež Serbja bjezposrědnje w srjedźišću steja kaž w zwisku ze serbskim jezuitom Xaverom Jakubom Ticinom, kotryž w 17. lětstotku na Karlowej uniwersiće studowaše a prěnju, tohorunja wustajenu, hornjoserbsku gramatiku spisa abo z Łužiskim seminarom, w kotrymž bydlachu něhdźe dwaj lětstotkaj dołho tež serbscy katolscy gymnaziasća a studenća.
Wot 19. lětstotka potom cyrkej dźeń a mjenje stawizny wobwliwowaše, porno tomu stachu so přiběrajcy hospodarstwo, turizm a wuměłstwo z ćěriwom zhromadnych zwiskow. Sakscy předewzaćeljo hižo před wjace hač sto lětami nišich mzdow dla swoje twory w Čěskej produkowachu, krajej zwjazowacy turizm wuwiwaše so podłu Łobja a přikład za wuměłske styki je Ludvík Kuba, kotrehož wustajenej mólbje, jedna z Budyskeho Serbskeho muzeja, łužiske a serbske motiwy pokazujetej.
Prapremjera lětosnego programa »Ptaškoweje swajźby«, kótaremuž se dolnoserbski groni »Zapust« teke bźez zapustowego pśeśěga, běšo na 18. wezymskem w chóśebuskem Komornem jawišću. Zal jo był połny, jano dobra połojca pśiglědarjow jo trjebała słuchatka za simultane pśełožowanje a jadnotliwe luźe su byli nižej 40 lět stare. To powěda za zajm za źiwadłowu kulturu pó serbsku.
Zakładna ideja programa pód motom: »To njamóžo byś!« jo pśemyslowanja gódna. Bus z cłonkami SLA wótjěźo 1989 z Budyšyna do Wórjejc na »Ptaškowu swajźbu«, ma pak ducy panu. Ansamblownik źo do bliskego doma wó pomoc telefonowat. W tom casu wuwjedu zwenkazemske wót Marsa druge cłonki z busa. Źiwadłowniki mysle, až su jano 30 minutow na cerwjenej gwězdźe, wopšawdu pak su tam 30 lět. Wšykne se namakaju zasej na 25. wezymskem 2019 we Wórjejcach. Kšac pó kšacu rozměju, až płaśi něnto hynakšy politiski a góspodarski system a až lěbda něchten wót jich starjejšych jo hyšći žywy. Dokulaž pśedwiźony ansambel za aktualny program wupadnjo, zaskócyju a pokazuju pód nawjedowanim swójogo nowego póbratša Jana (Jakub Wowčer) program z lěta 1989. Na kóńcu pak se rozsuźiju se wrośiś do NDR togo lěta, dokulaž se jim styska za swójimi swójźbnymi. Jano Jan wiźi take 30 lět ako dar a wóstanjo w našom casu. Mimo togo jo se zalubował do Cecilije (Katharina Pöpelec), źowća jogo tegdejšeje lubki Weroniki (Alena Farkašowa).
Hižo před wjace hač 3.000 lětami sydlachu na kupje ludźo, pozdźišo wuchodogermanske kmjeny a wot časa pućowanja ludow w 7. lětstotku potom Słowjenjo. Kupa a město ležitej geografisce tak derje, zo nahromadźichu sydlerjo z ratarjenjom a wikowanjom w běhu časa wulke bohatstwa. We wysokim srjedźowěku wuwołachu z tym chcyćiwosć dale zdalenych ludow. Pólscy a němscy wjerchojo abo kralojo chcychu sej kónčinu runje tak podćisnyć kaž Wikingerojo. Tež misionarojo zadobywachu so do kraja, zo bychu pomorskich pohanow christianizowali.
W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?
Pód glědanim pśeźěłanja a censury dotyknjo se impulsowy nastawk Zhubjeny »Bog« w Mininych basnjach z pjera Pětša Janaša temy basniskich wersijow we wudaśu zběrki z lěta 1955 Mina Witkojc, K swětłu a słyńcu (dalej WKS). Tam jo pomjenjona mj. dr. zběrka nimskich basnjow z rěda Die sorbische Bibliothek Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald, LND 2001 (dalej WES), w kótarejž se pśedstajijo 76 basnjow Miny Witkojc, pśebasnjonych wót Elke Nagel do nimskeje rěcy. Nimska zběrka jo zapołožona ako ludowa cytanka, togodla jo se złožył wuběrk tekstow na zběrku Mina Witkojc, Nimjernosći brjogi, LND 1993 (dalej WNB). Pśebasnjenje teksta Erfurtske spomnjeśa, kenž se we WNB njejawi, złožujo se na wudaśe w Mina Witkojc, Serbska poezija 1, 4. nakład, wud. Kito Lorenc, LND 2000. Konkluzije wó zgubjonem »Bogu« kaž tež wó póznem šyrjenju socialistiskich wariantow pak wót faktow w kuždem paźe pódprěte njejsu. Wšykne pśebasnjenja we WES na zakłaźe WNB bazěruju na serbskej wersiji nastaśa resp. prědnego wudaśa, mimo jadnogo:
»Srědk pśeśiwo bójosći« / »Ein Mittel gegen die Furcht«
Toś ta baseń wšak w Janašowem nastawku rolu njegrajo, njegóźi źe se do jogo tezy wó zgubjonem »Bogu«. Spóromje jěsnjejšeje wersije drje stej we WKS wušmarnjonej smužce pietistiskego duktusa »mimo zawisći njasć chudobu / na wšo glědaś z cystej’ wutšobu«, tola stojeca wóstała jo naslědna smužka »Božu stworbu we wšom poznawaś ...« (1928, WNB, 108) / »Die Schöpfung Gottes überall erkennen ...« (WES, 110).
Při tutych slědźenjach je so z najwyšim zakonjedawacym organom NDR, z Ludowej komoru zaběrał. Tu skutkowachu přez cyły čas NDR tež wosoby serbskeho pochada. Cyłkownje je awtor 28 pósłancow dokumentował, pola kotrychž so znajmjeńša w jednym pisomnym žórle serbski pochad naspomni. Ličba Serbow w Ludowej komorje pohibowaše so mjez třomi (1950, 1958) a dźesaćomi zapósłancami (1986), a to z přidatnymi kandidatami. Wot druheje wólbneje doby w lětach 1954–1958 sedźachu w Ludowej komorje prawidłownje tež serbske žony, kotrychž bě w běhu wšěch wólbnych dobow NDR dohromady dwanaće. Hladajo na ličbu čłonstwa w Ludowej komorje bě najhusćišo zastupjeny Kurt Krjeńc, kotryž sta so wot spočatka hač do swojeje smjerće z čłonom sydom sejmow. Po Krjeńcu slěduje dalši funkcionar Domowiny Jurij Handrik, kotryž bě pjeć króć čłon NDRskeho sejma (jónu jako přidatny kandidat). Štyri króć sedźachu Jurij Pěčka (jenož jako přidatny kandidat) a Werner Maruš (dwójce jako přidatny kandidat) w sejmje a trójce Michał Koplanski, Křesćan Kruža (dwójce jako přidatny kandidat) a Jurij Grós (jónu jako přidatny kandidat).
Lubina Hajduk-Veljkovićowa: Módre buny. Budyšin: LND, 2018, 212 str., 16,90 €, e-book 12,99 €
Tež hdyž je nastupajo skalu literarnych polow serbske pismowstwo hladajo na objektiwne limity relatiwnje bohate, nima wone wuraznišu tradiciju detektiwneho žanra. Za prěnje zaměrne pospyty móžemy w datym zwisku měć idejowje a politisce sylnje poćeženej dźěle z 1960tych lět – wobšěrniše powědančko Bena Rječki Woheń wo połnocy (1963) a wo něšto dlěše Opium (1965) Jana Wornarja. Za mjenowanej tekstaj stej (nimo šematiskosće a naiwnych předstawow wo žiwjenju w »skaženym Zapadźe«) charakteristiskej słaby literarny niwow a njedosahace zmištrowanje žanrowych prawidłow.1
Najebać někotrych dźělnych echow a motiwow (mjez druhim Jurij Koch) pak traješe nimale dalšich 40 lět, prjedy hač so »krimi« tež we Łužicy sylnišo etablěrować poća. Z cyle zasadnej pućrubarku sta so Lubina Hajduk-Veljkovićowa, rodźena Šěnec (*1976). Za milnik na mjenowanym polu móžemy jeje knižny tekst Pawčina złósće (2006), zapołoženy do nabožneho wobswěta katolskeje serbskeje wsy, měć. Zda so, zo njebu tutón tekst (najebać pozitiwny recensentski wothłós2) we Łužicy zasadnišo reflektowany. Přičina za limitowanu rezonancu bě snano literarna modernita kaž tež njezwučene prismy zhladowanja na tradicionelnu serbsku wjesnu zhromadnosć inkluziwnje motiwow łamacych zažrane stereotypy a tabu. Wo něšto pozdźišo so mjenowana awtorka z wokołopućom k detektiwnej tematice nawróći (tutón raz pak nic jako tworićelka, ale jako přełožowarka němskeho originala »delnjołužiskeho krimija« z Błótow Beaty Mičerlichoweje); tekst wuńdźe hornjoserbsce jako Mortwa w grobli (2013).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kruty termin w protyce katolskich Serbow lětsa w mjeńšim kruhu
Róžant (SN/MWj). W normalnych časach by wčerawša swjatkowna póndźela z jeje wulkotnym nalětnim wjedrom wjele stow ludźi na putnikowanje do Róžanta wabiła. Dokelž pak časy normalne njejsu, wotmě so tež tónle kruty termin w protyce katolskich Serbow w hinašim, mjenujcy tójšto mjeńšim kruhu, kaž to farar Michał Anders na dopołdnišich kemšach w Róžeńčanskej swjatnicy rjekny. Božu mšu je Serbski rozhłós kaž kóžde lěto live wusyłał. Lětsa drje je ju wjele wjace ludźi hač minjene lěta při radiju sćěhowało. Zo pak bě wjele mjenje kemšerjow w Božim domje, hač je w nim městnow, znajmjeńša w radiju słyšeć njebě. Kěrluše a modlitwy wosady klinčachu, kaž by swjatnica nimale połna wobsadźena była. Mnozy su kemše na cyrkwinskej zahrodźe sobu swjećili, hdźež je přez wótřerěčaki přenjesechu.


text:
Siddhartha Gautama
Siddhartha Gautama (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył dharmu (pówucbu) a jo togodla naglědany ako załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumrěł.
Mě[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wuswětlijo.
Pódla pomjenjenja ako Buddha (pó słowje: wócuśony) su se Siddharśe Gautamje teke druge cesne mjenja pósćili, mjazy nimi Tathagata (sanskrit, तथागत, tathāgata, "ten, kenž jo se tam dostał") a Shakyamuni (sanskrit, शाक्यमुनि, śākyamuni, "mudry z roda Shakya").
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-prakticěrujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.
Slědujucy tekst pódawa tradicionelnu powěsć wó žywjenju Siddharthy:
563 do Chr. jo se naroźił kralowskej familiji w pódpołnocnej Indiskej w Lumbini syn, Siddhartha. Wiźaŕ jo nanoju zwěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty. Aby syn raz mógał byś z kralom, njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćił, až syn górje wiźi. Južo ako góle jo Siddhartha był pśez wšu měru mudry a wobdarjony. Ze 16 lětami jo se z princesnu Yasodharu wóženił. Stej bydliłej w kšasnem palasće, źož jima materielnje njejo nic felowało.
Siddharthu pak to njejo wupołniło daniž spokojało. Toś jo se pušćił ze 29 lětami pó póroźe jadnučkego syna Rahule na krotke drogowanja. Na nich jo zmakał starca, chórego a asketa a jo wuglědał tłajucego wumarlika. Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim spleśone. Bogatstwo a derjeměśe tomu njewótpomagatej.
Tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja. Wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće. 6 lět jo był žywy w kšutej askezy, tak až jo pśisamem z głodom wumrěł. Wótegrona a nutśikowny měr pak njejo namakał. Toś jo se wótwobrośił wót tradicionelnych nabóžninow a metodow swójogo casa, aby nastupił swóju drogu.
Ako 35-lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom. A jo se wuswětlił. Jo se wulichował wót gramoty, póžedanjow a njewědy. Wót toś togo wokognuśa jo był Buddha, „ten, kótaryž jo wócuśeł“. 45 lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach, meditaciji a mudrosći. Jo jich wucył „srjejźnu drogu“: žywjenje mjazy luksusom a askezu. Droga, kótaraž wjeźo do „wócuśenja“, kśesćijan by gronił do raja.


text:
Deimos
Deimos (abo Dejmos; ze gr. trwoga) to mjyńszy a dalszy s dwůch kśynżycůw Marsa. Deimos je planetojidům przechwycůnům bez Marsa. Mjano kśynżyca je uod syna Boga Aresa we mitologiji greckij.
Uodkrycie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uodkrywcům Deimosa je amerikański gwjoźdźorz Asaph Hall. Pjyrszy roz uostou uůn zaobserwowany 12 śyrpńo 1877 we uobserwatorjum wojynnyj marynarki USA kole godźiny 7:48 UTC. Kapka dńi ńyskorzi (12 śyrpńo) Asaph Hall uodkrył tyż drugi kśynžyc Marsa, Fobosa.
Uorbita[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mars uoglůndany s Deimosa je 1000 razy wjynkszy (ze szyrzkům kůntowům 33°) a 400 razy klarowńiejszy uod Mjeśůnczka we pełńi. Deimos uoglůndany s Marsa mo szyrzke kůntowům ńy wjynkszům kej 2,5' a gouymi ślypjůma wyglůndo kej gwjozda. Jego maksymalno klarowność s Marsa je taka, kej Wynus uoglůndanyj s Źymje. Uokres objygu wynośi ůngyfer 30,5 h. Beztůż prowje pokrywo śe uůn s dugośćům marsjańskij doby (24,5 h). Deimos je fest blisko powjyrzchńe planety . Beztůż ńy je uůn widoczny s powjyrzchńe planety s uobszarůw uo wspůłrzyndnej rubośći planetograficznej wyższyj kej 82°.
Charakterystyka fizyczno[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Deimos je to planetojida, kera we strone Marsa uostoua skerowana bez pole grawitacyjne Jowisza. Je uůn fest ńysferyczny a mo wymjary 15 × 12 × 10 km. Deimos skłodo śe s lodu a skoł bogatych we wůngel. Jego powjyrzchńo je pokryta kraterami. Masa kśynżyca je fest mało: ~1,4687×1015 kg – ponad 3 razy mjyńszo uod gůry Gjewůnt.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 9.09.2018
Skuli szpilōw Ligi Narodōw nie grały bez tyn weekend fusbalowe ligi. Yno GKS Tychy we II lidze groł szpil awansym i przegroł 4-1 ze Bytoviōm Bytōw.
To iże nie grali we fusbal nie ôznaczŏ, co na gōrnoślōnskich szportplacach nic sie nie dzioło. Grajōm już ligi handbalowe, we Polsce grŏ liga hokejowŏ, a dwa manszafty z Gōrnego Ślōnska grajōm we Europejskej Lidze Majstrōw.
We handbalowej lidze czeskej nie udoł sie sztart HC Banika Karwinej, kery łōński sezōn bōł majstrym ligi czeskej. Piyrszy szpil handbalŏrze ze Karwinej grali ze HBC Ronal Jičín i przegrali go blank knap, bo yno 27-26.
We polskej lidze handbala grali już druge szpile i tukej tyż knap, ale wygrała Gwardiŏ Ôpole we Szczecinie ze Pogōniōm, tyż 27-26. Ciynżke szpil mioł Gōrnik Zŏbrze, kery we Kielcach musioł sie mierzić ze PGE VIVE i przegroł 32-23. Po dwōch szpilach ôba manszafty ze Gōrnego Ślōnska majōm po 2 punkty.
We hokeju nasze manszafty dalyj walczōm we Europejskej Lidze Majstrōw. Choć GKS Tychy przegroł wszyskie 4 szpile. W tyn tydniu ôba na wyjeździe: 6-2 ze Skelleftea AIK i 2-1 z HIFK Helsinki.
Lepiyj poszło HC Očelaři Trziniec, kere po przegranej ôbu szpilōw u siã wygrało we Szwecyji ze Djurgarden IF 4-3. We drugim szpilu już bōł yno jedyn punkt, bo po dogrywce przegrali ze Tappara Tampere 3-2.
Grŏ już tyż polskŏ lida hokeja, ale dojś nieregularnie, beztōż napiszymy ô niyj nieskorzyj.
Foto na wiyrchu: https://www.facebook.com/TrinecHokejoveSrdceSlezska/


text:
Demokratiskim gremijam tuchwilu lochko njeje skutkować
Kamjenc (UM/SN). Tuchwilu, hdyž je zetkanje wjac hač dweju wosobow w zjawnosći hižo chłostajomne, steja demokratiske gremije před ćežkimi rozsudami. Za měšćanske a gmejnske rady to mjenujcy woznamjenja, hač wuradźowanja přewjedu abo nic. Zhorjelc je posedźenje měšćanskeje rady a wuběrki města nachwilnje z radnicy do tamnišeje Hóńtwjerskeje kaserny přepołožiło. Tam maja wjetšu žurlu a kóždy radźićel ławku za sebje. Město Biskopicy a Budyski wokrjesny sejmik stej posedźenja wotprajiłoj. Při tym měješe wokrjes z Kamjenskej płuwarnju temu na dnjowym porjedźe, w kotrejž dyrbi nuznje rozsudźić.


text:
▶ Label »Sorbian Music« załoženy
Załožba za serbski lud je nowy label »Sorbian Music« załožiła, z kotrymž poskića na wšěch znatych streamingowych platformach wothrawanje serbskeje hudźby a dalšich awdijowych produkcijow, kotrež buchu wot załožby w zašłosći produkowane a spěchowane. Label zapřijima wšelake žanry wot klasiki přez rock a pop hač k słuchohram a bajkam. Dotal 20 produkcijam maja krok po kroku dalše sćěhować.
▶ Myto Ćišinskeho
Lawreataj Myta Ćišinskeho staj lětsa Jan Malink a Trudla Malinkowa z Budyšina, kotrymajž so za jeju dołholětne wobstajne skutkowanje na publicistiskim polu, na polu serbskich kulturnych stawiznow a dla jeju angažementa w Maćicy Serbskej a Serbskim ewangelskim towarstwje wuznamjenjenje spožči. Spěchowanske myto Ćišinskeho dóstanjetaj dr. Fabian Kaulfürst a Jadwiga Kaulfürstowa z Pančic-Kukowa za jeju horliwe, mnohostronske skutkowanje na polu serbskeje rěče a kultury, za zwoprawdźenje kreatiwnych projektow a za twarjenje mostow mjez Serbami a Słowjanami. Swjatočne přepodaće mytow budźe 16. oktobra w Budyskim Serbskim muzeju.
▶ Dźěćace spěwy online
Na iniciatiwu Lydije Maćijoweje je nastała internetna strona ze serbskimi dźěćacymi spěwami (www.sorbische-kinderlieder.de). Jednotliwe pěsnički su po temach a rubrikach rjadowane, teksty a noty hodźa so downloadować. Strona, kotraž je za staršich, pěstowarnje a šule myslena, so běžnje aktualizuje a rozšěrja a je wuslědk wubědźowanja »Čiń sobu«.
▶ Rozmołwa wo hrě z rěču
Pod hesłom #weiterlesen zarjaduja Měšćanske biblioteki w Drježdźanach digitalny format z čitanjemi a rozmołwami awtorow, nakładnikow a knihikupcow, kotrež su tež na YouTube přistupne. Mjez nimi staj Róža Domašcyna a Volker Sielaff. Wonaj rěčitaj w 16. wusyłanju serije wo swojich publikacijach a kotru rólu hra z rěču při basnjenju hraje.Nowa nasćěnowa protyka »Łužica – Łužyca – Lausitz 2022«▶ »Łužica 2022« wušła
W Ludowym nakładnistwje Domowina je w meji nasćěnowa protyka »Łužica – Łužyca – Lausitz« na lěto 2022 w nowym formaće wušła. Spodobne motiwy z Delnjeje, srjedźneje a Hornjeje Łužicy je za dwutydźenski kalender znaty fotograf Maćij Bulank zapopadnył.
▶ Filmowa premjera online
Składnostnje prěnjeho digitalneho foruma Serbskich Nowin dnja 8. apryla bě online-premjera krótkofilma »Sorbenkind« Lipšćanskeje režiserki Patricije Kaube, na kotrejž je so wjace hač 300 ludźi wobdźěliło. Film bu loni w decembrje we Wotrowje a wokolinje nahrawany.
▶ RBB póbitujo serbsku app
Dnja 17. apryla jo RBB nowu serbsku app startowało, źož staja wšykne serbske póbitowanja sćelaka – serbske rozgłosowe wusćełanje a teke telewizijny magacin Łužyca – k dispoziciji. App jo dermotna a póbitujo se w app-storach pód »rbb serbski«.
▶ Serbski awtor w antologiji
W Berlinskim Nakładnistwje při parku (Verlag am Park) je pod titlom »Spjacy psy VII« (Schlafende Hunde VII) antologija politiskeje lyriki wušła, kotruž je Thomas Bachmann wudał. Při tym rozestajeja so wšelacy awtorojo z načasnymi temami, kaž su to trapjenja, strachi a rozkory wokoło korony, zaničenje přirody a wobswěta abo wěnuja so stawizniskim podawkam a figuram. W njej z třomi twórbami zastupjeny je tež Benedikt Dyrlich. Knihu ilustrowała je z Kazachstana pochadźaca a dźensa w Lipsku bydlaca wuměłča Lena Inosemzewa.
▶ So wo domizniske myto požadać
Hač do 15. meje móža předewšěm čestnohamtsce skutkowacy swoje wudźěłki za slědźerske domizniske myto zapodać, kotrež je sakske ministerstwo za kultus w kooperaciji ze sakskim krajnym towarstwom Škit domizny znowa wupisało. Kiwaja myta w cyłkownej hódnoće 9.000 eurow. Při wubědźowanju steja temy kaž stawizny městow a wsow, regionow a kraja, kulturny kruh Serbow, ćěkanje a wuhnaće, migracija a mobilita, demokratija, měrliwa rewolucija, procesy transformacije, stawizny splahow kaž tež industrije a techniki, přiroda a wobswět, archeologija, wuměłske stawizny, ludowe wuměłstwo, ludowa narěč a wěda wo mjenach, wšědna kultura, swjedźenje a nałožki w srjedźišću. Dospołne wupisanje nańdu zajimcy pod www.bildung.sachsen.de/heimatpflege abo pod www.saechsischer-heimatschutz.de.
▶ Hudźbne dny zaso přestorčene
55. Wojerowske hudźbne swjedźenske dny, kotrež mějachu so wot 11. apryla do 2. meje wotměć, su zamołwići dla połoženja korony a z tym zwisowacych škitnych naprawow znowa wo lěto přestorčili. Zastupne lisćiki wostanu płaćiwe.
▶ Domowina Mikławša Joachima Wićaza spominała
▶ Dolnoserbska platforma online
Platforma Źěłanišća za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz »ABC Sorbisch/Wendisch« jo wót kóńca januara online. Wóna jo myslona za wucabnikow a wucabnice a wopśimujo wucbny material za serbšćinu ako źěłowe łopjena, pokazki za wucabnikow, rěcne pomocy a terminologije, awdijoteksty, graśa a didaktiski material za gódnośenje wugbaśow. Ministaŕstwo za kubłanje, młoźinu a sport a Statny šulski amt Chóśebuz stej na projekśe wobźělonej byłej.
▶ Němska prozowa zběrka
Loni wuńdźe w Lipšćanskim nakładnistwje poetenladen prozowa zběrka »Doppelte Lebensführung«, wudata wot Kathriny Jira a Jörga Schiekeho, w kotrejž so zastupjeni awtorojo wobsahowje z pisanjom jako wobstajnym dźěłom rozestaja. W njej z tekstom zastupjeny je tež serbski spisowaćel a publicist Benedikt Dyrlich.
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
Towaršnosć za spěchowanje SLA pyta serbskich twórcow hudźby, kotřiž stworja runja Korli Awgutej Kocorej (1822–1904) nowu klasisku abo modernu hudźbu na teksty basnika Handrija Zejlerja (1804–1872). Wot wuměłskeho spěwa hač k serbskemu rapej je wšitko witane. Zajimcy njech sej twórbu Handrija Zejlerja wupytaja, ju rytmisce a harmonisce wobdźěłaja a noty napisaja. Zestawu za hudźbnikow – za chór a/abo solista, za kapału a/abo orchester – móža sami postajić. Wudźěłki »Kocor 2.0« maja so hač do 30.08.2021 pola Towaršnosće za spěchowanje Serbskeho ludoweho ansambla wotedać. Najlěpše twórby so mytuja a na wosebitym koncerće w jubilejnym lěće Kocora a Zejlerja předstaja.
▶ Mólby Fryca Latka do Serbskego muzeja
Serbski muzej w Chóśebuzu jo dostał w decembrje 2020 wósym dalšnych mólbow Fryca Latka, nejwuznamnjejšego dolnoserbskego mólarja 20. stolěśa. Wó nje procowało jo se Spěchowańske towaristwo Serbskego muzeja z jogo pśedsedaŕku Madlenu Norbergoweju, kenž jo wuspěšnje sponsorow dobyło a wšake pšosby stajiło. Nowo pśidobyte wobraze su wólejowe mólby na twardej papje, pokazujuce dolnołužyske krajiny.Madlena Norbergowa (lěwa) a Christina Kliemowa wót Serbskego muzeja z mólbu Latkego Foto: Jill-Francis Ketlicojc
▶ Archiwny zwjazk online
▶ Pomoc za kulturu
Bramborske ministaŕstwo za kulturu jo wózjawiło, až jo łoni wěcej ako 500.000 euro k dispoziciji stajiło za nuzne pady. Pjenjeze su za kulturne institucije, ako njejsu dotychměst wjele financielneje »korona-pomocy« dostali. Jadnaśćo městnow jo dostało pomoc z togo fonda, mjazy drugimi »Jazzwerkstatt Peitz« a »Club Bebel« w Chóśebuzu.
▶ Mały katechizm Warichiusa digitalizowany
Jedyn z najstaršich hornjoserbskich ćišćow Mały katechizm Warichiusa z lěta 1597, druhe wudaće najstaršeho hornjoserbskeho ćišća z lěta 1595, je nětko tež digitalnje přez Serbsku centralnu biblioteku přistupny. Digitalizat je so kónc nowembra w ramiku Sakskeho krajneho digitalizaciskeho programa dokónčił, w kotrymž buchu loni dohromady 40 ćišćow digitalizowanych.
▶ Muzikowy festiwal w Lublinje
Južo 30. raz jo se łoni w decembrje w pólskem Lublinje wótměł »Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej ›Mikołajki Folkowe‹«. Do zarědowanjow, na kótarychž su wustupili muzikowe kupki z Pólskeje a wukraja, jo słušała teke wědomnostna konferenca pód nadpismom »Folk-folklor-folkloryzm«. Dla wobgranicowanja w zwisku z korona-pandemiju su wustupy muzikowych kupkow a wědomnostne pśednoski se wótměli teke online. Konferencnej rěcy stej byłej pólšćina a engelšćina. Z referatoma dnja 12. decembra stej se wobźěliłej Justyna Michniuk a Werner Měškank z Chóśebuza. Michniuk, kótaraž wěcej ako jadnasćo lět slěźi w Górnej a Dolnej Łužycy, jo wopytała na zakłaźe historiskich póglědnicow a aktualnych brošurkow wó Błotach a Dolnej Łužycy wótegroniś na pšašanje, co jo awtentiski nałog a co skerjej zarědowane za turistow ze zaměrami komerca. Rěc a spiwanje Słowjanow we Wendlanźe w Dolnej Sakskej stej stojałej w srjejźišću pśednoska Měškanka. We njom jo referent spśeśiwił cesto zastupowanemu měnjenju, až jo rěc domorodnych Drjewjanarjow w 17./18. stolěśu póněcom wót samego wusnuła.
▶ Thomas Menzel na nimorjadneho profesora powołany
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany. Wot 1995 bě rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. W Freiburgu a we Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel (53) je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.Friedemann Böhme a Thomas Siegmund (wotprawa) składnostnje adwentneho nyšpora w Budyskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje dnja 29. nowembra 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
▶ Adwentna knižka Měrki Mětoweje
W němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za dźěći wot Měrki Mětoweje wušła. Knižka z titulom »Fräulein Schmollbraten feiert Advent« słuša do čitanskeho rjada adwentnych knižkow nakładnistwa a funguje kaž adwentny kalender. Ze swojej stawiznu wokoło Liski měri so awtorka na čitarki a čitarjow wot 5 lět.
▶ Digitalizowanje zawostajenstwa Šwjele
Wot spočatka oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948). Při tym so žórła z archiwa nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće ze spěchowanskeho programa »Digitalizacija a spřistupnjenje«.
▶ Muzej zasej wótwórjony
Pó styri lěta trajucych twaŕskich źěłach jo Serbski muzej w Chóśebuzu wót 27. oktobra zasej wótwórjony. Pśi tom jo se nowa trajna wustajeńca pód mjenim »Tak dłujko ako serbstwo wobstoj« zarědowała, kótaraž pśedstaja we wósym tematiskich wobłukach žywjenje Serbow w Dolnej Łužycy. Ako wósebnu wustajeńcu pokazuju se pód titulom »Wuglědy – Perspektiven« fotografije Maika Lagodzkego.
▶ Dźěćaca antologija
Serbskej awtorce Monika Dyrlichowa a Dorothea Šołćina stej zastupjenej z powědančkomaj w serbisko-němskej antologiji »Dećja radost – Kinderfreude«, wušłej w Běłohrodźe 2020. Na nimale 500 stronach prezentuje Klub lubowarjow knihow »Majdan« stawiznički, bajki a basnje za dźěći, kotrež je dwurěčna spisowaćelka Dragica Matejić Schröder (*1948) wubrała a přełožiła – pak do němčiny, pak do serbišćiny. Teksty k temje dźěćatstwo napisachu 63 awtorkow a awtorow z wjacorych europskich krajow, wone su po předmjenach rjadowane a so w dodawku z nadrobnymi biografiskimi podaćemi wudospołnjeja.
▶ Fotowy festiwal w Zhorjelcu
Wot 10. septembra do 1. nowembra wotmě so 6. Zhorjelski fotowy festiwal »Schauplätze«, kotryž wěnowaše so lětsa urbanizowanju w nas wobdawacym swěće, w industriji, ratarstwje, towaršnosći a architekturje. Nimo wšelakich wustajeńcow, kotrež so zdźěla jenož digitalnje pokazowachu, přewjedźechu so tež akcije, hdźež so zajimcy wobdźěleć móžachu. Z wustajeńcomaj zastupjenaj běštaj mjez druhim Jürgen Maćij z wobrazami łužiskich brunicowych jamow a Thomas Kläber z fotami wjesneho žiwjenja pod titulom »Land. Leben«. K tutej temje, z kotrejž so wón mjeztym wjace hač połsta lět zaběra, je lětsa publikacija w LND wušła.
▶ Festiwal šesćiměstow
Na 3. hudźbnym festiwalu »Přińć a woteńć«, pod patronatom sakskeje ministerki za kulturu a turizm Barbary Klepsch (CDU) organizowaneho wot spěchowanskeho towarstwa samsneho mjena, wustupichu z młodźinskim wokalnym ansamblom Studnja, swingband Kula Bula a wirtuozku na tereminje Carolinu Eyckec tež serbscy wuměłcy. Nimo toho postarachu so wot 10. do 22. awgusta w Budyšinje, Kamjencu, Zhorjelcu, Žitawje a Lubiju kaž tež w Hrodźišću, Rychbachu, Wósporku a Warnoćicach mjez druhim Kai Schumacher, duwo OMG Schubert, Konstantin Dupelius, Jerzy Owczarc, Luise Enzian a skupina Tango Misterio wo najwšelakoriše zynki wot eksperimentelneje elektroniki přez folkloru hač k rejowanskej hudźbje. Dalše programowe dypki běchu na přikład reje, performance, »muzikaliski rozmołwny salon« a čitanje ze znatym čěskim spisowaćelom Jaroslavom Rudišom. Njewěsteje situacije w zwisku z koronapandemiju dla běchu zarjadowarjo paralelnje planowali, tak zo mějachu zajimcy prěni raz składnosć, festiwal z pomocu livestreama sćěhować.
▶ Prapremjerje w Podstupimje
Braniborske towarstwo Nowa hudźba je wot 20. do 24. awgusta jubilejny 20. swjedźeń »Intersonancy« wuhotowało. W kulturnym domje «Sans titre» kaž tež pod hołym njebjom po zwukowej čarje w Podstupimskim nutřkownym měsće prezentowachu mjezynarodni komponisća swoje najnowše twórby. Mjez druhim zaklinčachu tež prapremjerje Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera kaž tež rědko hraty kruch Ulricha Pogody. Nimo koncertow – jedyn z wjerškow bě naročna rekapitulacija sławneho rumo-akustiskeho eksperimenta Alvina Luciera »I am sitting in a room« – wopřijimaše festiwalowy program diskusije, stawizniski sympozij kaž tež wuměłske dźěłarnički, kotrychž wuslědki chcedźa we wobłuku lětušeje »Choćebuskeje hudźbneje nazymy« předstajić.
› Serby w casu korona-krize
› Wuskutki korona-krizy na NSLDź
› Nowa generacija młodych serbskich hudźbnikow
› Wjelči wědomostnik Pawl Lipič
› Interview z Gabrielu Mariju Šmajdźinej
› Woglěd błośańskeje jsy Dešno
› Farar Jan Malink rozžohnowany
› Nowy zwón za texaski Serbin
› Měrliwa rewolucija w Serbach
▶ Spěchowańske myto Bogumiła Šwjele
W slědnem wudaśu Rozhlada rozpšawichmy wó pósćenju Maśicnych mytow. Smy pak zabyli na wuznamjenjoneju spěchowańskego myta Bogumiła Šwjele pokazaś. Z nim wuznamjeništej se Jennifer Kretschmar za źěło »Das Leben und Wirken Mato Kosyks in Deutschland und Amerika« a Fritz-Erich Schewelis za źěło »Šanse za WITAJ-góle w towarišnosći«.
▶ Mjezynarodny wuměłski projekt
»Czytelnia Szkicowników« rěka wuměłski projekt, kotryž wobhladuje skicy a skicowe knihi jako wažny dźěl wuměłstwa. K tomu su so wot 2015 wustajeńcy a akcije w Krakowje, Częstochowje, Lublinje, Zakopane, Opole a Rzeszówje přewjedli. Nětko pytataj iniciatoraj wuměłcow z Pólskeje, ze Słowakskeje, z Čěskeje a Łužicy, kotřiž bychu pod hesłom »Jedne lěto w žiwjenju« přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowili. K tomu je 2022 wustajeńca w Krakowje planowana. Akcija ma tomu słužić mjezynarodne kontakty mjez wuměłcami nawjazać a wudźeržować. Zajimcy móža so pola Adama Rokowskeho (http://www.artpower.pl/adam-rokowski/a60/) abo Szymona Wiatra (https://szymonwiatr.pl/) přizjewić. Dalše informacije k wuměłskemu projektej nańdźeće tež pod https://www.facebook.com/CzytelniaSzkicownikow/.
▶ Kocorowy oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt« wušoł
Njedawno wuńdźe w nakładnistwje »LUMIR« K. A. Kocorowy duchowny oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt«. Z tym spřistupni »LUMIR« zajimowanej zjawnosći doskónčnje wšitke wulkotwórby komponista a załožićela serbskeje wuměłskeje hudźby. Za cyły čas NDR njebě so poradźiło ani jednu tutych twórbow, a byrnjež jenož jako faksimile, wozjewić.
▶ Wozrodźenje Hórnikoweje knihownje
Po tym zo bu najwjetša zběrka serbskeje a sorabistiskeje literatury zwonka Łužicy w Serbskim seminarje w Praze wot wulkeje wody 2002 ćežko wobškodźena, su so z pomocu spěchowanskich srědkow Swobodneho stata Sakskeje prěnje objekty restawrowali, mjez druhim prěnja ćišćana hornjoserbska gramatika Jakuba Xavera Ticina, kniha wo stawiznach Róžeńčanskeje swjatnicy a magacin manuskriptow časopisa Serbowka. Planowana wustajeńca prěnich restawrowanych knihow pak bu koronakrizy dla přestorčena.Zestajerka knihi »Dźesać mojich porsćikow« Lydija Maćijowa składnostnje přepodaća awtorskich eksemplarow z nowym jednaćelom LND Pětrom Symanom Cyžom a lektorku Janinu Mikławškowej, dnja 4. junija 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ 10. zetkanje łužiskich filmowcow
▶ Stawizny Kašubow w pjeć zwjazkach
Kašubski institut je wudał tři nowe zwjazki cyłkownje pjećzwjazkoweho wudaća wo stawiznach Kašubow w pólskej rěči. Wone wobsahuja zjimanja w kašubšćinje, němčinje a jendźelšćinje a su z fotografijemi, reprodukcijemi dokumentow a nowinskim materialom ilustrowane. Nowe zwjazki nastachu mjez 2014 a 2019 po koncepciji Gerarda Labudy, kotryž napisa prěni zwjazk wo srjedźowěku (2006, nětko w druhim wudaću). Józef Borzyszkowski a Cezary Olbracht-Prondzyński wudźěłaštaj zwjazk wo dobje w pruskim kralestwje a němskim kejžorstwje (1815–1920), zwjazk wo dobje Druheje pólskeje republiki a Druheje swětoweje wójny (1920–1939–1945) a zwjazk wo nowšich stawiznach (po 1945). Dalši, druhi zwjazk wo nowowěku w awtorstwje Zygmunta Szultki ma pozdźišo wuńć. Předležace štyri zwjazki w pjeć knihach móža sej zajimcy z mejlku pola Kašubskeho instituta (instytutkaszubski@ wp.pl) skazać. W cyłku płaća wone 200 zł.
▶ Namjety za Myto Domowiny zapodać
Hač do 30. junija je składnosć za čłonow župow, towarstwow a jednotliwcow zasłužbne wosoby za lětuše wuznamjenjenje z Mytom Domowiny, z Mytom Domowiny za dorost a z Čestnym znamješkom Domowiny namjetować. Z Mytom Domowiny maja so ći počesćić, kotřiž so zaměrnje a wuspěšnje za zachowanje a wozrodźenje serbskeje kultury, wosebje pak serbskeje rěče zasadźuja, kaž starši, kubłarki a wučerjo, dołholětni předsydźa Domowinskich skupin a druhich towarstwow. Z Mytom Domowiny za dorost wuznamjeni so młodostna/-y abo skupina, kotraž so na wusahowace wašnje za serbsku rěč a kulturu angažuje. Z Čestnym znamješkom Domowiny připóznawaja so zasłužby w towarstwowym dźěle zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny.


text:
Francek Fyrtok 20.01.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Już sie pokozoł regulamin plebiscytowy. Niymcy se myśleli, iże bydōm mogli Gōrnoślōnzakōw golić bez mydła, a tu psińco. Ôni nos downiej zawsze golili bez mydła. A czy wiesz co to znaczy: golić bez mydła? Nasz nieboszczyk stary Miarka padoł iże golić bez mydła to znaczy: „dōjść do celu łatwym sposobym nie narażajōnc sie na koszta”. Tak pedzioł Prusakōm i za to wsadzili go do kozy. Jo to Niymcōm jeszcze roz przipōminōm i jeszcze im na przidatek co inszego powiym ô golyniu.
Byłech roz w Meklymburgii – to jest hyn za Berlinym na Niymcach. Jako porzōndny farpuś poszełech do golarza. Tam na Niymcach golarze nie robiōm mydlin. Jakech sie siodł, golacz wypluł sie na mydło i wio do mojej gymby. Jakech nie skoczył i nie zagnoł żeby go po fōnografie przejechać – ale Niymiec sie cofnōł i bardzo pieknie zaczōnł udać, żebych sie nie gorszył, bo, powiadoł, bauerōw swojich goli tak: nojprzōd napluje na gymba, a potym jeździ po niej mydłym. Przi lepszych ludziach, jak przi mie, to pluje na mydło. Tyn golacz był jednak bildowany, bo abych sie nie zgorszył, zaprosił mie na kawa. I wiesz co mi do niej doł? Kartofli. Takech sie struł z tego, żech myśloł, iże wszystko ze mie wytargo.
Niymcy se myśleli, iże cały plebiscyt ôcyganiōm. Ale jak jest regulamin plebiscytowy to nie wszystko bydōm poradzili sfałszować. Lo tego tak graniczōm i protestujōm bo sōm protestantami.
Heimattrojery sōm praktisch. Jedyn artysta polski widzioł Niymca, co mioł na karku brodawki. Tyn Niymiec był tak mōndry, że na tych Brodawkach formetla i kraglik zapinoł jak na kneflikach. A że sie człowiek żyni na to z kobietōm, aby mioł wszystke knefle przi galotach, to kto wie, czy Urbanek nie zapino hosyntreglōw na brodawkach, bo sie jakoś nie żyni.
Ulitzka, Quester i Urbanek przigotowujōm nowa nota do koalicyji i zażōndajōm, żeby sie ludzie rodzili z kabsami. Na co te kabsy, to nojlepiej wie Ulitzka i Hörsing. Niymcy ciōngle wyszukujōm ersatze, nie jyno na chleb, na knefliki, na kabsy itd., ale już majōm ersatz i na kobiety: bo na Niymcach kożdy człowiek po trzidziestce jest Eulynburgym. Jak tak dalej pōjdzie, to niymiecke hebamy nie bydōm potrzebowały strajkować.
Moje libsty nie żalōm sie. Jużech downo nie dostoł żodnej skargi. Jak sie libsta skarzi jesl źle, ale jak sie nie skarzi jeszcze jest gorzej, bo sie pewnie coś psujie, abo juz dała laufpas. Nie wiym jaki buks mi wlozł na grzōndka, ale teroz kozdy chce być fyrtokym i dziouchy też. Świat jest inszy niż mo być.
Teroz na ôstatki Niymcy chca sie zleberować, bo to doprowdy lo nich ôstatki na Gōrnym Ślōnsku. Dziouchy co w miynsopuście zrobiōm cōmber babski, muszōm mie zaprosić, a jak mie nie zaproszōm, to kożdo dzioucha ôpisza w „Kocyndrze”. Bydzie im ciepło. Niech se dziouchy nie myślōm, iżech jo jest byleco, joch też u mamulki kluski jodoł. Spiewka powiado: „Kej ôstatki to ôstatki, niech sie cieszōm stare babki”. A jak sie babki cieszyć mogōm, to cieszyć sie może i
Francek Fyrtok.


text:
Wosrjedź smažnika, dokładnje wot 15. do 17. junija, stej towarstwo „Via Regia – Hudźbne eventy“ a Serbski ludowy ansambl mjeztym hižo 14. Smochčanski hudźbny swjedźeń pod hołym njebjom na dworje Domu biskopa Bena wuhotowałoj. Dohromady je něhdźe 1 000 ludźi cyłkownje tři koncerty třidnjowskeho zarjadowanja wopytało.
Pod hesłom „Tam, hdźež tón měsačk swěći“ su pjatk a sobotu orchester, balet a solisća SLA kaž tež hudźbnicy Liberecskeho dźiwadła, sopranistka Rahel Indermauer a šulerjej Budyskeje wokrjesneje hudźbneje šule Jonas Löschau (spěw) a Georg-Wilhelm Jatzke (pozawna) jako hosćo pod nawodom Tassa Schilleho pisany wěnc znatych melodijow skerje lochkeho razu předstajili. Wot wujimkow operetow, mjez druhim Izaaka Osipowiča Dunajewskeho, Paula Linckeho a Emmericha Kálmána, přez romantiske spěwy Roberta Schumanna a Franza Schuberta hač k modernym zynkam Andrewa Lloyda Webbera a Van Morrisona bě nimale kóždy žanr minjenych třoch lětstotkow zastupjeny.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
W nalěću spřistupnja so wuběrk dźiwadłowych hrow serbskeho fararja čitarjej. Hry Józefa Nowaka su zwjetša nabožneho razu.
###
Józef Nowak (1895-1978), jedyn z poslednich w rjedźe serbskich duchownych, kotřiž artikulowachu so tež přez serbske wuměłske słowo, pisaše předewšěm dramy (24 scenow, hrow a wobdźěłkow) a basnje (přez 300, wjetšina je wozjewjena w zběrkomaj »Z duchom swobody«, 1919, 1947, a »Njedźělena wutroba«, 1965, kaž tež w knize »Pěseń — družka swěrna«, 1994). Nowak bě skerje składnostny spisowaćel, »swjedźenski basnik«, kaž Marja Kubašec praji, ale nimoměry tworjawy. Jeho basnje a sceny nastawachu husto k cyrkwinskim, wosobinskim a swětnym jubilejam. Wuměłske poselnistwo wo traću Serbow překisa ze spočatka cyłe jeho Iiterarne tworjenje. Pod namocu restriktiwneje politiki přećiwo cyrkwjam a pod zaćišćom wuzamknjenja ze zjawneho serbskeho dźěła, wosebje na kóncu pjećdźesatych lět, přiwobroći so Nowak w pózdnich dźiwadłowych brach sylnišo nabožnemu powučenju w maćernej rěči.
###
Józef Nowak (1895-1978), jedyn z poslednich w rjedźe serbskich duchownych, kotřiž artikulowachu so tež přez serbske wuměłske słowo, pisaše předewšěm dramy (24 scenow, hrow a wobdźěłkow) a basnje (přez 300, wjetšina je wozjewjena w zběrkomaj »Z duchom swobody«, 1919, 1947, a »Njedźělena wutroba«, 1965, kaž tež w knize »Pěseń — družka swěrna«, 1994). Nowak bě skerje składnostny spisowaćel, »swjedźenski basnik«, kaž Marja Kubašec praji, ale nimoměry tworjawy. Jeho basnje a sceny nastawachu husto k cyrkwinskim, wosobinskim a swětnym jubilejam. Wuměłske poselnistwo wo traću Serbow překisa ze spočatka cyłe jeho Iiterarne tworjenje. Pod namocu restriktiwneje politiki přećiwo cyrkwjam a pod zaćišćom wuzamknjenja ze zjawneho serbskeho dźěła, wosebje na kóncu pjećdźesatych lět, přiwobroći so Nowak w pózdnich dźiwadłowych brach sylnišo nabožnemu powučenju w maćernej rěči.


text:
Uzbekistůn
Ůzbekistan (uzb. O‘zbekiston, Republika Ůzbekistanu – O‘zbekiston Respublikasi) – państwo pouožůne we Azyji Střodkowyj, čuůnek Wspůlnoty Ńypodlyguych Państw.
Kraj ležy mjyndzy dwjyma wjelgimi řykůma – Amu-darjům a Syr-darjům. Powjeřchńo we wjynkšośći růwńinno. Ůng. 20% placu zajmujům gůry a předgůřa. Na wschodźe i půunocnym wschodźe kraju ležům gůry Tjyn-Šan i Auaj, uośiůngajůnce 4634 m n.p.m. Mjyndzy ńimi ležy urodzajno, nawadńano Kotlina Fergańsko, kerej tajla noležy do Ůzbekistanu. Střodkowo tajla kraju zajmuje Ńiźina Turańsko s rozlyguům pustynjům Kyzůu-kům, na kerej terynůma uosadńičymi sům ńylične uoazy i doliny řyk - Syr-darii, Zarafšanu, Kaška-darji a Amu-darji. Zachodńi skraj zajmuje růwńy pustynny puaskowyž Uostjurt. Do Ůzbekistanu noležy pouedńowo tajla downygo Jeźora Aralskigo.


text: Měšnik, kěrlušer a hymnologa Michał Jan Wałda narodźi so 8. požnjenca 1721 burskej swójbje w Čornecach. Wuknješe na gymnaziju w Českim Krumlovje, Praze a Olomoucu a bě po tym chowanc Serbskeho seminara. Wón studowaše w złotym měsće nad Wołtawu teologiju a filozofiju a bě prefekt seminara. Wróćiwši so do domizny skutkowaše wot lěta 1750 do 1759 jako wikar a kapłan Budyskeje cyrkwje Našeje lubeje knjenje. Wot 1761 do 1776 bě zasłužbny a woblubowany wosadny farar w Radworju. Na to powołachu Wałdu do Budyskeho tachantstwa, powyšichu jeho 1777 na šolastika a lěto po tym na tachantskeho kantora.


text:
Banjul
Banjul (do 1973 Bathurst) je stolica Gambije w zapadnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja na połkupje při južnym brjoze wuliwa rěki Gambia River do Atlantiskeho oceana. Město same ma jenož wokoło 30.000 wobydlerjow, metropolowy rum Greater Banjul Area z najwjetšim gambiskim městom Serekunda pak wjace hač 400.000. Banjul je stejišćo najwjetšeje mošeje w Gambiji kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa.
Hač do „afrikanizacije“ w lěće 1973 měješe město jendźelske mjeno Bathurst. Dźensniše mjeno pochadźa z rěče Mande a rěka „bambusowa kupa“.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 29,3° C w awgusće a 33,7° C w měrcu. Dešćowy čas traje wot junija hač do oktobra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1807 započachu britiscy kolonisća z wobsydlenjom kupy. Město bu 1816 załožene jako wikowanske a wojerske zepěranišćo a pomjenowane po britiskim kolonialnym sekretarje Henry Bathurst. Dnja 18. februara 1965 sta so Bathurst ze stolicu nowozałoženeje njewotwisneje republiki Gambija.


text:
broneknotgeld napisał: > Hehe - po prowdzie to wontek "cichy" > Tu se szkryflomy jakby "za grzychy" > Dyć to niy wciongo fest ślonski szteli > Czy naszo ślonskość richtig by chcieli? > > Możno co inksze siedzi we duszy > Piniondz i władza - to yno ruszy > Ślonsk! Autonomio! Prozne ideje?! > Djoboł do tego sie yno śmieje > > Czasym ktoś ło tym deliberuje > Dyć godka na nic - to se durś czuje > Bo cołkym inkszy jest pomyślunek > No a robota?! Taki frasunek?! > > Dyć cosik jednak ze słowa idzie > I możno z czasym wiyncy tyż bydzie > Trza yno szkryflać tom ślonskom duszom > Inksi tyż w końcu dali to ruszom.
Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się


text:
Absolwenci: 1. Mitręga Marek 2. Mielcarek Piotr 3. Bork Marian 4. Cwiek Paweł 5. Gadomski Adam 6. Gadzała Jarosław 7. Górska Barbara 8. Borzyszkowska Lucyna 9. Kaczmarek Halina 10. Klafczyńska Małgorzata 11. Klisowski Krzysztof 12. Kownacki Czesław 13. Kubiak Małgorzata 14. Kujawski Marian 15. Miłek Zdzisław 16. Miotk Ryszard 17. Mrozek-Gliszczyński Wacław 18. Niemczyk Marek 19. Nowakowski Jerzy 20. Pasternak Tadeusz 21. Petrychowski Janusz 22. Polańska Beata 23. Serafin Sławomir 24. Skubicz Czesław 25. Strzakłowiec Jarosław 26. Wojnicz Mirosława 27. Wyborski Marcin 28. Zieja Lena 29. Norek Dorota 30. Szeląg Janusz 31. Drążewski Jacek 32. Majkowski Hieronim
Absolwenci: 1. Kulicz Andrzej 2. Orłowski Wiesław 3. Kreczko Wiesław 4. Burchardt Anna 5. Dąbrowski Eugeniusz 6. Przymuszała Bożena 7. Dolla Dariusz 8. Dolla Robert 9. Górski Waldemar 10. Klawikowski Zbigniew 11. Kuźmicz Jarosław 12. Kasprzyk Katarzyna 13. Kujawa Wojciech 14. Losiuk Halina 15. Nocuń Tomasz 16. Marszelec Józef 17. Piecnik Marek 18. Płodzień Robert 19. Palmowski Dariusz 20. Szlendak Jan 21. Siwek Wiesław 22. Śliwiński Gabriel 23. Skrocki Wiesław 24. Skrajda Jan 25. Warczak Jacek 26. Wójcik Tomasz 27. Wais Izabela 28. Gibas Józef 29. Goliński Henryk 30. Dolmer Jarosław 31. Bystrzycki Przemysław 32. Piotrowska Bogusława
Absolwenci: 1. Wiąz Henryk 2. Pawlaczyk Jerzy 3. Wirkus Ryszard 4. Budniewski Leopold 5. Chrin Sławomir 6. Fliszta Agnieszka 7. Grześkowiak Tadeusz 8. Halec Michał 9. Jesionka Paweł 10. Kletkiewicz Małgorzata 11. Krzemiński Henryk 12. Leis Janusz 13. Łatacz Marek 14. Maciejewski Maciej 15. Mastalerz Piotr 16. Kubiaczyk Małgorzata 17. Michalak Krzysztof 18. Mielcarek Tomasz 19. Mroczkiewicz Tomasz 20. PachoIski Walenty 21. Palak Andrzej 22. Penk Andrzej 23. Rzepka Antoni 24. Skrzypczak Janusz 25. Wichniarz Zenon 26. Zimborowski Zenon 27. Chojnacki Wincenty 28. Czerwińska-Fiszer Hanna 29. Długosz Anna 30. Goszczyńska Grażyna 31. Jankowski Stanisław 32. Jednachowski Edward 33. Kończak Piotr 34. Kozłowska Teresa 35. Krzewiński Edward 36. Krzyżaniak Małgorzata 37. Lubomski Andrzej 38. Michalska Izabela 39. Marszałkiewicz Henryk 40. Michalak Ryszard 41. Mielnik Czesław 42. Murawski Piotr 43. Piesik Magdalena 44. Pyrcz Stefan 45. Sontowski Franciszek 46. Sudoł Cezary 47. Wessel Hanna 48. Witeska Janusz 49. Liszewski Henryk 50. RaInik Jarosław
Abswolwenci: 1. Redzimski Jacek 2. Bodak Mirosław 3. Jonasz Andrzej 4. Karski Jacek 5. Kachlicki Dariusz 6. Konopa Barbara 7. Kowalczyk Andrzej 8. Piekarski Andrzej 9. Siciński Wiesław 10. Szymański Krzysztof 11. Sikorski Ryszard 12. Sylwestrzak Jerzy 13. Szymanowski Andrzej 14. Trzaska Józef 15. Nowak Elżbieta 15. Wnuk – Lipiński Roman 16. Żak Ewa 17. Żmuda- Trzebiatowski Henryk 18. Dziatko Bogusław 19. Filbrandt Marek 20. Gielniak Borys 21. Jastrzębski Zdzisław 22. Kornacki Andrzej 23. Karpiński Artur 24. Kozakiewicz Dorota 25. Cybulski Janusz 26. Łapiński Jacek 27. Maksymiuk Ryszard 28. Pawlak Waldemar 29. Plewka Krzysztof 30. Stefan Roman 31. Rybarczyk Wiesław 32. Szczepanik Jerzy 33. Dąbrowska Mariola 34. Sobiejewski Tomasz 35. Wegenek Wacław 36. Więckiewicz Jerzy 37. Fronczak Marek 38. Bosak Krzysztof 39. Gielniak Maja 40. Rogala Dorota
Abswolwenci: 1. Angowski Stanisław 2. Augustyn Stanisław 3. Barszcz Zenon 4. Bazydło Marek 5. Bugaj Ryszard 6. Glanert Piotr 7. Goryniak Adam 8. Ignaszak Marian 9. Iwin Jerzy 10. Jaroszek Tadeusz 11. Jóźwiak Piotr 12. Kalinowski Jan 13. Kinowski Mirosław 14. Kieller Mieczysław 15. Kłosowski Jan 16. Kołacz Sławomir 17. Komosiński Ryszard 18. Krzesak Stefan 19. Leśmiański Józef 20. Marecki Czesław 21. Ossowski Andrzej 22. Pawluć Jacek 23. Pauk Zbigniew 24. Późniak Franciszek 25. Rolbiecka Teresa 26. Sarnowska Krystyna 27. Skoczylas Józef 28. Socha Monika 29. Swiecki Władysław 30. Szawdzianiec Mirosław 31. Szymczak Jerzy 32. Swigoń Jarosław 33. Sliżewski Janusz 34. Wajs Andrzej 35. Walicht Elżbieta 36. Wąśniewska Lukrecja 37. Wierzejewski Marek 38. Witomski Jacek 39. Wojnowski Dariusz 40. Zelma Dorota 41. Ziemczonch Kalikst 42. Ziętara Zbigniew 43. Zmęczerowski Leszek
Absolwenci: 1. Antoniuk Katarzyna 2. Chociej Teresa 3. Choptiany Jan 4. Cichowicz Tadeusz 5. Czapliński Jan 6. Dąbrowski Marek 7. Gapski Krzysztof 8. Grzejszczyk Jan 9. Iwaszkiewicz Janusz 10. Janiszewska Anna 11. Kaszubski Robert 12. Kiełtyka Andrzej 13. Kołodziejski Sławomir 14. Kozłowski Mirosław 15. Kowalski Mieczysław 16. Krezyman Wiesław 17. Kubiak Krzysztof 18. Laskowski Piotr 19. Lewandowski Alfred 20. Maziak Krzysztof 21. Napieraiski Andrzej 22. Piec Zbigniew 23. Piekarski Piotr 24. Płocharski Dariusz 25. Prywarek Janusz 26. Ramik Stanisław 27. Stawowy Jan 28. Wal kusz Stanisław 29. Warachowski Waldemar 30. Wojciechowski Krzysztof 31. Wydmuch Krystyna 32. Żynda Ryszard
Abswolwenci: 1. Adamowicz Jan 2. Antoniak Zbigniew 3. Barszcz Kazimierz 4. Bonin Benon 5. Borowicz Bożena 6. CalI Janusz 7. Chojnacki Eugeniusz 8. Cieślik Krzysztof 9. Drawc Roman 10. Ejdys Piotr 11. Figura Piotr 12. Gapski Krzysztof 13. Gregorcewicz Tatiana 14. Górecki Mariusz 15. Groblewski Krzysztof 16. Klocek Andrzej 17. Konczanin Adam 18. Król Dariusz 19. Kupilas Czesław 20. Lewandowski Jan 21. Malinowski Stanisław 22. Marszalec Barbara 23. Mosakowski Leszek 24. Nawrocki Dariusz 25. Nowaczyk Krzysztof 26. Nowak Mieczysław 27. Piechowicz Barbara 28. PodraIski Jacek 29. Połeć Wojciech 30. Pudełek Ryszard 31. Puzio Mariusz 32. Radomski Zdzisław 33. Ruszczyk Andrzej 34. Słomiński Andrzej 35. Stóltman Piotr 36. Sturmowski Henryk 37. Swięckim Janusz 38. Szymlek Ludwik 39. Szyntor Edward 40. Sliski Władysław 41. Waraksa Tomasz 42. Wiszniewski Ryszard 43. Wiśniewska Małgorzata
Absolwenci: 1. Barciński Jerzy 2. Baziak Marian 3. Bieliński Kazimierz 4. Biwan Zbigniew 5. Czerwiński Waldemar 6. Czopowicz Zbigniew 7. Hinc Witold 8. Hudobski Jarosław 9. Jocher Andrzej 10. Karmiński Włodzimierz 11. Karpiński Arkadiusz 12. Kołakowski Roman 13. Korkus Andrzej 14. Markiewicz Jan 15. Michałowska Elżbieta 16. Patrzałek Jan 17. Przybyłek Mirosław 18. Rakoczy Wojciech 19. Rok Karol 20. Sygit Marek 21. Żywot Michał


text:
Serbski nakładnik Jakub Herrmann
Hdyž hišće we złotej Prazy přebywach, zo bych ducha a wutrobu na wažne powołanje přihotował, překhodźich wjele króć wosebje tamne wulicy, w kotrychž su najwjetše knihikupstwa. A dźiwna wěc, mje zajimowachu prasuche napisma nowych knihi, wo kajkežkuli wědomosći jednachu. A wěm so hišće dźensa na mnohu tam wupołoženu knihu dopomnić. Z woprědka činjachu na mnje najsylniši zaćišć mjena spisaćelow, a tajki profesor - profesorojo z wjetša knihi pisaju - tajki profesor, kotrehož wšelake titule mějachu na napismje lědma ruma, bě mi tehdom bjez mała něšto wjac dyžli čłowjek. A tak so sta, zo sym dosć husto přewidźał, što bě tam cyle delka w poslednim rjadku ćišćane, mjenujcy słowčko "nakład". A tola ma tuto słowčko, kotrež so tak ponižnje w poslědnim kućiku khowa, wulki, wažny wuznam. A tež ja sym do toho přišoł.
Běch mjenujcy sej zwěrił, tež sam knihu napisać, a nětko bě moja cyła a jenička žadosć, ju ćišćanu widźeć. Ale - ale štó budźe ju nakładować? Jedyn z mojich wučerjow mi radźeše, zo bych so pola Tempskeho w Prazy woprašeć spytał, a chcyše tež moju próstwu podpjerować. Tola to bě podarmo. Wobroćich so do Lipska, wot tam dostach radu, redakciju němskeho "słowjanskeho archiva" prosyć, zo by ju do swojeho časopisa přijała a potom wosebity woćišć zhotowić dała. Ale tež to so njeradźi. Skónčnje přepodach rukopis Michałej Hórnikej za Maćicu Serbsku. Ale tež Maćica so khětro wotlakowaše a rukopis měješe so najprjedy wot wosebiteje komisije swědomiće pruhować. To so ani Hórnikej nochcyše spodobać a - Hórnik přija sam na swoje risiko cyły nakład a mi wotpadźe ćežki kamjeń wot wutroby. Telko prócy, časa, woporow a wutrajnosće sej žadaše, nakładnika serbskeje knihi namakać.
A z toho časa wěm ja derje, što ma słowo "nakład" na sebi a tohodla sym so pjera přimnył, zo bych wopomnił a rozpomnił zasłužby, njezachodne zasłužby najwoporniwišeho serbskeho nakładnika: Jakuba Herrmanna.
Prěni króć jako horliweho serbskeho wótčinca spóznach našeho wosławjenca při slěbornym měšniskim jubileju našeho njezapomniteho Hórnika lěta 1881 pri krasnym swjedźenju w něhdušim Lauec hosćencu w Budyšinje. Słyšu to mohł rjec hišće dźensa, kak Hórnika jako wučerja serbskeje rěče a serbskeho pismowstwa khwaleše a sławješe. A to z dobrym prawom. Hórnik bě wučeŕ nic jeno z ertom, ale tež ze skutkom. Słowa pohnuwaju, přikłady ćahnu. To směmy wo Hórniku prajić. Hórnik je mjez druhimi tež wosebje wulke pjenježne wopory za naše pismowstwo přinošał. A jelizo tež našemu jubilarej njebě móžno, z pjerom za serbske pismowstwo wjele skutkować - znajemy pak tež jara rjane wudźěłki z jeho pjera - dha je tola tež mnohi serbski spis hakle přez njeho na swětło wušoł. Haj, njepraju přewjele, ale skerje hišće mało, hdyž wobkrućam, zo bě někotrežkuli serbske pjero dawno zezerzawiło, njeby-li naš jubilar so wo to starał, zo by, štož so dobreho pisa, tež w ćišću wudało. Ze złotej wutrobu a z darniwej ruku je sobudźěłaćerjam serbskich časopisow a serbskim basnikam ruku wodźił a hdyž so tak husto z khwalbu spomina na basnje a wudźěłki serbskeho ducha a pjera, mamy tež wšu winowatosć, jónu zjawnje a sprawnje čeśćić toho, štóž je nam tute dźěła hakle přistupne sčinił. A tak je kanonik Herrmann dobry a dźakowny šuleŕ našeho Hórnika, sćěhujo přikład swojeho wučerja wosebje jako nakładnik.
Skoro samo so rozumi, zo je naš wosławjenc tež dobry znajeŕ pismowstwa, kotryž dobre a mjenje dobre derje rozeznawa. To smy z jeho ertnych rozmołwow wjac hač jedyn raz spóznali. Toho dla płaći tež jeho słowo wjele. Wěm so dopomnić, zo je cyle krótke wuprajenje jeho erta jara dobre sćěhwki měło a k dźěłu na roli serbskeje literatury pohnuło. Tajki nastork je tež staršim přeswědčenym dźěłaćerjam trěbny, tajka ertna derje měnjaca kritika a tajke zrozumliwe pohnuwanje je mnohim wužitne, přetož to je dosć často jeničke myto serbskeho spisowaćela.
Štóž so za serbske pismowstwo zahori, zahori so wěsće tež za wšě druhe narodne a nabožniske potrěbnosće swojeho ludu. Tak tež kanonik Herrmann. Wo tom wědźa powědać serbscy studowacy, Towaŕstwo Pomocy, towaŕstwo swjateju Cyrilla a Methodija, towaŕstwo "Serbowka" w Prazy, wosebje pak Maćica Serbska a naš serbski dom. Njewěm a njemóžu rozsudźić, ale směm drje na poł wěsće zhódać, zo je wón jako wosadny duchowny wulki wliw měł na to, zo mamy z jeho wosady wjac hač jednoho zdźěłaneho Serba, kotryž je so hižo we mnohim nastupanju jako swěrny narodowc a dźěłaćeŕ wupokazał. Młoda mjehka wutroba přijima snadnje dobre zaćišće a te wostawaju čas žiwjenja: su podobne njewuhašomnemu pismej, kotrehož móc ani złósć tak bórzy njezniči. Wo mnohich, jara mnohich woporach našeho jubilara za wšě naležnosće našeho narodneho žiwjenja nochcu a njemóžu pisać, wjele z nich je zjawnje mjenowanych było, mnohe pak chce nadobny darowaŕ wěsće tež zamjelčane wostajić. Jeno na jednu, a to zawěsće nic najmjenje wažnu stronu jeho powahi dyrbju hišće pokazać.
Serbjo bydla bjez mała jeno na wsach, a to zadźěwa wuwiwanju zdźěłanosće njemało. Runje srjedźišćam wšeho wědomostneho, literarneho a wumjełskeho žiwjenja w residencach abo sydłach swojich mnohich wjeŕchow maja so Němcy dźakować, zo maja tak nahladnu zdźěłanosć. Cyle podobnje płaći to tež wo biskopskich městnach a klóštrach. Nam Serbam bohužel ani jene tajke srjedźišćo wostało njeje. Ćim wažniše a zasłužbniše je potajkim to, zo su někotři z našich na wsach přebywacych wótčincow swój dom serbskim narodowcam a přećelam našeje wěcy wotewrili, přistupny a wulcy přijomny sčinili. Starši kaž n. př. kantor Hicka, naš sławny hudźbnik Kocor a druzy, njemóžachu ženje dowukhwalić hospodliwosć Handrija Zejlerja, kiž we swojim času lěto wot lěta wulki dźěl serbskeje inteligency do swojeho domu witaše. Kajki wjesoły, zahorjacy, nadźiju stajnje z nowa zbudźowacy a k śkutkam napominacy a posylnjacy duch tam knježeše, to njech wopowěduja ći, kotřiž su to sami nazhonili. Cyle podobnje skutkowaše tež naš njezapomnity Imiš. A po tutym přikładźe zhromadźeše tež naš Herrmann hdys a hdys dźěłaćerjow w serbskim pismowstwje do swojeho domu, a kóždy, štóž móžeše, přijimaše z radosću jeho přeprošenje, dokelž bě sej wěsty, zo budźe z lubosću witany, zo tam nadeńdźe hospodliwosć, radu a - štož móžno - tež pomoc, nadeńdźe cyle jenak zmyslenych přećelow a znatych, kotřiž so skhadźuja, zo bychu sej swoje nazhonjenja wuměnjeli, słowa lubosće, wěrnosće a tróšta prajili a swoju wutrobu k nowemu dźěłu posylnjeli.
Jeno ideałne, idealne nadobne zmyslenje dźě horstku serbskich narodowcow stajnje nawjedowaše a tež hišće nawjeduje. Materialneho wužitka so nichtó nadźijeć njemóže wot dźěła za naše Serbstwo. Ćim wužitniše, haj, ćim nuzniše potajkim je, zo so tajke ideale zašćěpjeja, haja a zesylnjuja. A k tomu je jara mnoho čisteje, njesebičneje lubosće trjeba: we wjacy wutrobach pak so lubosć k naradej hori a mócniša wona je: wjele płomješkow dawa płomjo. A to vvšo dokonja wjesełe, přećelne, lubosćiwe towaŕstwo, hdźež su swoji mjez swojimi a ze swojimi, hdźež so njetrjeba kóžde słowčko wotwažeć, hdźež njeje nichtó wyšši a nichtó nižši, hdźež su wšitcy jenak zmysleni: kóždy kóždemu, kaž bratr bratrej. A duž tež z tajkeje hospodliwosće wukhadźa mnoho wužitka za našu narodnu wěc.
- Author: Jurij Libš (public domain)
- Source: http://texty.citanka.cz/pata/sc1-139.html


text:
IX Kōngres Zwiōnzku Gōrnoślōnskiego – Grzegorz Franki dalyj prezesym
We Mysłowicach we Cyntralnym Muzeum Fojerwery ôdbōł sie IX Kōngres Zwiōnzku Gōrnoślōnskiygo. Na prezesa na drugŏ kadynycjŏ wybrano Grzegorza Frankiego. Niy mioł przeciwnika. Do forsztandu wlejźli tyż:
dr Waldemar Szendera
dr Łucja Staniczek
Sławomir Fudala
Jan Szulik
Leszek Boniewski
Dawid Wowra
Tomasz Kowalski
prof. Joachim Foltys
Jakub Wyciślik
Halina Wróbel
Krystyna Janeczek – Jagiellończyk
Bernard Uszok
Kandyncja trwŏ 4 lata.
Złośliwi gŏdajōm, co to bōły lokalne wybory Platformy Ôbywatelskej. Kukli my na zdjyncia. Nie majōm recht – nie wszyjscy czōnkowie ZG nŏleżōm też do PO.


text:
Brětnja-Michałki (SiR/SN). Z koncertom dujerskeje kapały Horjany su minjenu njedźelu 42. němsko-serbske wjesne swjedźenske hry w Brětni-Michałkach skónčili. Organizatorojo běchu na třoch dnjach znate programowe dypki zašłych lět runje tak do programa zapřijeli kaž nowe ideje.
Tak njezarjadowachu pjatk kaž zwučene turněr dwójneje hłójčki, ale korčmowy kwis. Prašenja, kotrež Ringo Kloß a Jan Kregelin 14 wobdźělenym mustwam stajištaj, běchu žortne, napjate a zwjetša nic lochke. Najwjace prawych wotmołwow wědźeše runje mustwo „Bjezradni“. „Běchmy překwapjeni, kak zabawna móže tajka hodźina być“, měnješe Ringo Kloß. Sobota steješe cyle w znamjenju zabawnych hrow młodostnych. Njedźelu pak zahajichu ze zhromadnymi kemšemi w bróžni Metaschkec swójby.


text:
-
Znamy zwycięzców III GP Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 07 Września 2017
Marcin Lasota, Szymon Święcicki, Roman Wiża, Krzysztof Dyrdek, Natalia Bryś i Grzegorz Marciniec wygrali III turniej XXVII Grand Prix Wodzisławia Śląskiego.
Tagi: Roman Wiża, Grzegorz Marciniec, Grand Prix Wodzisławia Śląskiego, Szymon Święcicki, Marcin Lasota, Natalia Bryś, Krzysztof Dyrdek
-
Znamy zwycięzców XXVI GP Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 19 Października 2016
Krzysztof Marciniec, Szymon Święcicki, Robert Klafczyński, Roman Wiża, Andrzej Matczak, Antoni Biaduń i Aneta Trętowska wygrali XXVI GP Wodzisławia Śląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: Antoni Biaduń, Roman Wiża, Krzysztof Marciniec, Andrzej Matczak, Robert Klafczyński, Aneta Trętowska, XXVI GP Wodzisławia Śląskiego, Szymon Święcicki


text:
Hispaniola
Hispaniola (španisce La Española) je wulka kupa w Karibiskim morju a z přestrjenju wot 76.480 km² po Kubje druha najwjetša kupa Wulkich Antilow a Zapadoindiskich kupow. Na Hispanioli nadeńdźetej so stataj Haiti (na zapadźe) a Dominikanska republika (na wuchodźe). Kupa ma cyłkownje wjace hač 21 milionow wobydlerjow, najwjetšej sydlišći stej Santo Domingo, stolica Dominikanskeje republiki a Port-au-Prince, stolica Haitija.
Kupa je něhdźe 600 kilometrow dołha (ze zapada do wuchoda) a 250 kilometrow šěroka (ze sewjera do juha). Na zapadnym boku stej dwě horinatej połkupje, mjeztym zo je wuchod poměrnje płony. W horinach Cordillera Central („centralne horiny“) nadeńdu so najwyše wjerški cyłeje Karibiki, z kotrychž je Pico Duarte z 3098 metrami najwyši. Kupa leži na geologiskej hranicy mjez Sewjeroameriskej a Karibiskej platu a tuž w zemjerženskim pasmje. Klima je powšitkownje włóžna a tropiska. Husto je Hispaniola potrjechena wot hurikanow.
Susodne kupy su Puerto Rico na wuchodźe (120 km zdalene), Jamaika na juhozapadźe (190 km) a Kuba na sewjerozapadźe (90 km).


text:
WIELGI PIEC NA FYRNIE - MAŁY KROCZEK, WIELGE PLANY
Downij grzoł a topił żelazo we hucie. Teroski stoji a sům ruścieje. Srogi piec na Frynie czeko na lepsze dlo sia czasy a na swoja nowo rola. Niýkerzi chcieli go ôbulić. Dobrze jednako, co snodli sie tacy, co majům na niego blank inkszo wizja.
Wielgi Piec na Frynie bez duge lata przetopioł surůwka, kero niýskorzi bůła przerobiano na roztomajte metalowe rzeczy. Cołko huta zrychtowano sam uostała we 1840 a przi nij napoczło sie stawiać nowe zidlůngi. Cołko miyjscowość zmianowano uostała tak jak huta, czyli Friedenshütte. Potyn po powstaniach, mianowali ja Polski Bytom, abo Nowy Bytom, jak uostało do dzisio.
Prziszoł jednako czos, kej uzdali, co sie robota we tym werku juże niý kali a bezto tako huta stała sie blank niýpotrzebno. Potyn przejyna jům priwat fýrma, kero chciała Wielgi Piec ôbulić, coby mieć plac na swoje plany. Jednako dziynka reakcji miynkszańcůw a zaangażowaniu sztad kůnserwatora, udało sie dodać tyń obiykt do registru zobytkůw. To sztopło plany ôbulynio go, jednako sztopło tyż idyje inwestorůw na tyn postindustryjny ôbiykt.
Idyjo jednako mieli we sztadzie. Rajce Rudy Ślůnskij przijyni szpecjalno ukwoła, we keryj uzdali, coby zaôferować inwestorowi 90 tyś. zł a plac wele bramy nr II za Wielgi Piec. Bezto magistrat moge przejyńć tyn ôbiykt a realizować dolsze plany. A te sům na prowda interesant.
Jako padali nům Krzysztof Mejer - Zastympnik Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - tyn Piec to perełka we Rudzie Ślůnskij, a bezto chcům przistosować go do turistik ruchu. Jako dodowajům Krzysztof Gołąb - Dyrehtor Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnskij - szło by tyż sam zrychtować plac do nauki bajtli bez zabawa. Nauk ścisłych a cybernetyki. Same miynszkańce tyż majům idyje, coby sam zrychtować jake muzeum abo restaurany.
Tuż jak widać idyje sům na prowda interesant a kroczek za kroczkym poleku sie stawio. Teroski czos na przetargi, we kerych wybiere sie nojlepsze wizje zagospodarowanio tego ôbiykta.
FUNDUSZE UNIJNE - MOCKA PROJEKTŮW, HOŁDA EFEKTŮW
Teroźnie sům my juże we nowyj perspektywie unijnych funduszy. Ôd 2007 do 2013 mielimy piyrszo, dziynka keryj do noszego wojywůdztwa wpłynyło mocka piniyndzy na roztomajte projekty a roboty. Dziynka nim tyż udało sie zrealizować ô co wiyncyj niż lokalrygierůngi umiałby ýno swojim budżetym.
We zeptymbrze we Marszałkowskim Urzyndzie zrychtowano uostała ekstra kůnferyncjo, na keryj przedstowiůne uostały efekty dotacji ze budżeta Unie Europyjskij. Dziynka środkům ze Regiůnal Programa Ôperacyjnego na lata 2007-2013 zrealizowanych uostało we wojywůdztwie ślůnskim mocka projektůw, kere nos ôtoczajům. Te piniůndze niý ýno przispieszyły realizacjo niýkerych robůt, nale niý roz dały możebnoś jejich zrealizowanio.
Jako tublikowali Michał Gramatyka - Wicy Marszołek wojywůdztwa ślůnskigo - we latach 2007-2013 we noszym wojywůdztwie alokowanych uostało 7 mld zł, czego efektym je m.inkszymi 12 tyś. nowych miyjsc roboty, 60 km nowych a mocka zrychtowanych drůgůw, wiyncy jak 200 nowych autobusůw a bankůw, 190 inwestycyj rewitalizacji placůw we sztadach, spůmoga dlo sztudyntůw a srogo turistik infrastruktura.
Jako dodali tyż Wojciech Saługa - Marszołek wojywůdztwa śląskigo - unijne piniůndze to 5700 projektůw, kere widać bezmaś we kożdyj gminie a bezto ôddziałuje bezmaś na kożdego. Spůmnieli tyż Wojciech Saługa, co fundusze unijne wpływajům do budżeta skarbu państwa, a lokalrygierůngůw na kożdym szczeblu. Beztuż trza to brać pod uwaga za kożdym razym, kej chce sie pedzieć cosik złego ô tyj noszyj Europyjskij Unii.
Werci sie sam tyż spůmnieć jeszcze to, iże nowo perspektywa, kero realizowano je we latach 2014-2020, to jeszcze wiyncyj piniyndzy do wykorzystanio, bo aże 14 mld zł, na czym nosze wojywůdztwo moge na prowda skorzystać.
DALI WE RADZIŮNKOWIE - WYSTOWKA DZIYŁ ARTISTY
Salvador Dali to Katalůńczyk znany bezmaś we cołkim welcie. Łůnego surrealistyczne malarstwo mo we zocy mocka ludzi a dziyła wystowiane sům we roztolicznych landach. Ôstatnio zawitały tyż do Radziůnkowa.
Ô Salvadorze Dalim idzie godać roztomajcie. Na zicher niý bůła to ôbyczno postać we swojim czosie. Tyn artysta, a nawet gyniusz, jako niýkerzi go mianujům, tworzůł ôbrozy surrealistyczne ze pograniczo forsztelunku, snu a jawy.
Szło by pedzieć, co wizualizowoł wewnyntrzno percepcjo ôtoczynio a rzeczywistości pomiyszanyj ze synnym forsztelunkym. A chocioż kojarzůny je nojwiyncyj ze zygorami abo hajcujůncymi sie żyrafami, to jako padali Tomasz Kipka ze Artistik Wydziołu Uniwerziteta Ślůnskigo, Dali mioł na prowda szyroki zakres swojich dziył.
Podle Gabriela Tobora - kery bůł inicjatorym tyj akcje - tako wystowka to na prowda dobry knif na fajrowaniý dwadziestolecio ôdzyskanio sztadnych prow bez Radziůnkůw. Jako dodowajům Justyna Konik - Dyrehtor Kultůr Cyntrum Karolinka, kaj ta wystowka bůła sbajslowano - bůła to tyż ôkazjo do przedstawiynio miynkszańcům dziył trocha inkszych, bo ôd artisty ô co barzi znanego we welcie.
ŚWIOT ÔBROZŮW - NIÝŁOBYCZNO WYSTOWKA NA FRYNIE
We Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostała wystowka niýôbycznych ôbrozůw, jakimi sům fotografie ôdklejůne.
We świot sztuki a jednocześnie fotografie idzie wlyź na wystowce zrychtowanyj we Galerii "Fryna" we Sztad Kultůr Cyntrum miana Hynryka Bisty we Rudzie Ślůnskij. Je to wystowka ô tyla niýôbyczno, bo je ôdklejůno ôd rzeczywistości.
Jako tublikujům sům Łukasz Cyrus - fotograf a autor - fotografia ôdklejůno to niý metoda abo technika, nale ôsobisty kůncept, kery ôparty je ô założyniý, co rzeczywistość niý istnieje, a przedstowiane na fotografiach akty bůły wirtualne. Jednako jako dodowajům Łukasz Cyrus, wszysko uostało sknipsowane a nic niý przerobiane na kůmputerze. To po prostu rejestracjo materii we przestrzyni we pewnyj jednostce czosu, jako padali autor.
Wernisoż zrychtowany przi tyj galerii to tyż ôkazjo trefić a pogodać ze autorym, zobejrzeć a posuchać jako uostały te knipsy zrobiůne. Bůło tam nawet przirychtowane ekstra stanowisko, na kerym szło ôbejrzeć jako take ôbrozy mogům powstować. A styknie zrozumieć a wykorzystać światło, kere je sednym fotografie, jako dodowajům Łukasz Cyrus.
Cołko idyjo wystowki sie spodobała kożdymu uczystnikowi, beztuż zocnie zaproszůmy do Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie, kaj ôbrozy pudzie zoboczyć do 16 ôktůbro. To jednako niý kůniec, bo planowane sům nostympne interesantne wystowki ôbrozůw we Galerii.
GALA WOLŮNTARIATU - WE RADZIŮNKOWIE PODZIYNKOWALI
Na szpecjalnyj Gali podziynkowali we Radziůnkowie wszyskim wolůntariuszům a społycznym dziołaczům, kerzi robiům cosik dlo dobra inkszych. Bez cołki rok robiům, dziołajům a bajslujům roztomajte akcje niýroz niýzauważynie. Tako gala to ôkazjo, coby docynić wszyske jejich starania.
Pomogajům inkszym ze roztomajtymi rzeczami, bajslujům akcje a fajery, průmujům aktiwny tryb żywobycio, dziołajům społycznie we Radziůnkowie. Wszystko to dlo ideji a dlo dobra inkszych. Dziynka takim ludziům świot je ô co lepszy, bo pokozujům tyż, iże niý wszysko musi być interesowne.
Beztuż kożdo ôkazjo do podziynkowanio im je dobro. We Radziůnkowie sbajslowano uostatnio uostała szpecjalno Gala, na keryj przedstowiciele wiyncy jak 40 ôrganizacji dostali ekstra dyplůmy w podziynkowaniu za jejich robota. Jak podkryślajům Gabriel Tobor - Bergmajster Radziůnkowa - Radziůnkůw je postrzegany na mapie Wiyrchnigo Ślůnska na prowda pozytywnie, przede wszyskim dziynka właśnie takim ludziům.
Latosi bůła tyż ku tymu niýôbyczno ôkazjo, skiż tego co fajrowane je 20-lecie ôdzyskanio sztadnych prow. Beztuż dlo porůwnanio zrychtowano tyż uostała prezyntacjo, jako wyglůndało społyczne żywobyciý we dwadziestoleciu miyndzywojynnym sam we Radziůnkowie. Jako spůmnieli Jarosław Wroński - Pełnomocnik Bergmajstra do spůłroboty ze ôrganizacjami - miynszkańce tak jak i tera, tak i downij byli na prowda aktywni społycznie. We dwadziestoleciu działało sam poradziesiůnt roztomajtych ôrganizacyj i tak je do dzisio.
I to moge radować, bo we żybowyciu niý liczy sie ýno to co sie samymu mo, nale przede wszyskim to, co sie moge dać ôd siebie inkszym. Nawet jak to je zwykły uśmiych abo chyńć spůmogi.
REHABILITACJO WE SZPORCIE
Rehabilitacje můmy roztomajte. Sům tyż take, dziynka kerym idzie sie postawić wyzwaniý a sprůbować czego nowego. Aktiwność motoryczno moge spůmogać we roztomajtych niýmocach, ô czym nojlepij przekůnali sie same uczystniki Ôlimpiad Szpecjalnych.
Aże 170 niýpełnosprownych intelektualnie szportmynůw we 20 manszaftach ze noszego regiůnu wziynio udzioł we XVIII Ślůnskim Turniyju we Halowym Fusbalu ai we III Ślůnskim Dniu Tryningowym Programu Aktywności Motorycznyj we Strzodowisku Wodnym Ôlimpiad Szpecjalnych, kere sbajslowane uostały we szport halach na Halymbie a Biylszowicach ai wodnym parku we Rudzie Ślůnskij.
Pokozujům łůni bezto, co roztomajte niýmoce niý můszům przeszkodzać we stowianiu sie wyzwań a uozwijaniu sie. Trza jednako przede wszyskim dużo barzi sie dać pozůr na siebie a wybrać ôdpowiydnio dysciplina dlo sia. Wymago to tyż poświyncynio a staranio. Jednako z czosym prziłazi efekt, a kej ku tymu dodo sie jeszcze trocha motywacje, to efektym moge być nawet prajs we takim turniyju jaki sbajslowany bůł ôstatnio we Rudzie Ślůnskij.
DEJ POZŮR NA DRŮDZE - PIECHTY PO PASACH
Mocka s nos wiy, co bez drůga trza przełazić na przyńściach dlo pieszych. Trza przi tymu sie tyż festelnie dować pozůr a zaglůndać eli niý jedzie jake auto. Jednako niýstety niý dlo wszyskich je to take ôczywiste. A szczegůlnie dlo bajtli, kere niýdowno napoczły łazić do szule.
Wroz ze zeptymbrym napoczyn sie nowy szkolorski rok. Skiż tego na drugach je tyż ô co wiyncyj bajtli a młodziyży, na kero szofery muszům dować sie pozůr. Pozůr tyż powinni sie dować Ci co idům piechty. Auto niý zatrzimie sie ôd razu, a szofer tyż niý zowdy ôdpowiydnio wczas nos uwidzi. Beztůż tak wożne je coby reszpektować zakůny a prowa ruchu drůgowego a wzajymnie sie szanować.
Jak co roku tyż na poczůntku zeptymbro na przyńściach dlo pieszych poradziło sie zoboczyć mundurowych. Szucmany a Policjanty łazili a patrolowali nojwiyncyj te ôkolice, a przede wszyskim przyńscia, kere sům nojmynij zicherne na rudzkich drůgach. Jako tublikujům Marek Partuś - Kůmyndant Szucmanůw we Rudzie Ślůnskij - widok mundurowego działo na szoferůw ai przechodnie dowajům sie barzi pozůr.
Nojwiyncyj Szucmanůw poradziło sie trefić we rejůnach szulůw, kaj je mocka bajtli. Marek Partuś spůminajům, co nojbarzi trza sie dać pozůr na nojmyńsze bajtle, kere dopiyro uczům sie zakůnůw poruszanio po drůgach. Bezto tyż czynsto przi podstawowych szulach poradzi sie tyż trefić kogoś, wto pomogo im bez cesta przełaźić.
Wożno tyż sam je rola rodzicůw, kerzi powinni pokozać a nauczyć swoje bajtle jak nojlepij a nojzichernij powinni iś do tyj szule a nazod, coby sie żodnymu nic niý stało.
MOCNO ZAWIOŁO - NOTURA SPŮMNIAŁA Ô SIEBIE
We zeptymbrze mocka z nos dostało SMSa, we kerym informowali nos ô festelnie silnym wietrze, co mioł prziś. I rýchtých bůł niý ýno ôkropiczny wiater, nale tyż szło by pedzieć nawet siudera. Na szczyńściý ôbyło sie bez żodnyj trogedie.
Siudera, kero przeszła bez nosz regiůn pod kůniec zeptymbro, narobiůła trocha szkodůw. Posrywane dachy a kable, połůmane strůmy, uszkodzůne płoty a zalůne piwnice. Fojerwera a Szucmany mieli co jeździć we nocy a na drugi dziyń niý ýno we Rudzie Ślůnskij, nale we cołkim regiůnie. Podle porachowanio fojerwera wyjechała wtedy kajs 300 razy we roztomajte place.
W sumie niý ma sie co dziwować, bo jako tublikowali Roman Dymek - Noczelnik Wydziołu Kryzys Zarzůndzanio we Rudzie Ślůnskij - podle przewidywań, meteorologi ôkryślili 2 stopiyń zagrożynio pod kůntym festelnego wiůnio. Mocka s nos nawet dostało ekstra SMSy skiż tego.
Bůły to alerty RCB, czyli Rygiyrůngowego Cyntrum Zicherności, jak by to szło pedzieć po naszymu, we kerych ôstrzygali, co bydzie w nocy fest wioło a godali coby sie do tego przirychtować.


text:
Paragwaj
Paragwaj, Republika Paragwaju – państwo we Americe Pouedńowyj, ńy mo ůune dostympu do mořa. Grańica mo s Boliwijům, Brazylijům a Argyntynům. Řyka Paragwaj tajlůje kraj na dwje tajle: wschodńo, wyžynno - Paraguay Oriental, mjanowano Paraneña a zachodńo, růwninno - Paraguay Occidental, mjanowano Chaco. 91% mjyškańcůw je Metysůma, 3% to Indjanery. 96% wyznowo katolicyzm.
Je to mouo rozwińynty kraj uo gospodarce uopartyj na bauerstwje, zaobycz chowańu krowůw, zwjynkšo śe znočyńy uobrobjańo, l. b. baumwole, třćiny cukrowy, soje. Na půunocy uobrobjo śe uostrokřok paragwajski, s kerego idźe zuůnačyć nacyjowy napůj Paragwaju - Yerba Mate. Fest dobře wykořystany je ynergetyčno potynga řykůw a skiž tego Paragwaj je eksporterym štrůmu.


text:
W čěskim Rumburku spominaja jutře, sobotu, na 100. róčnicu tamnišeho zběžka wojakow kónc Prěnjeje swětoweje wójny. Zachować maja so dopomnjenki na prócowanja wo měr.
Rumburk (SN). W měšćanskim parku Rumburka njedaloko tamnišeje cyrkwje swj. Ławrjenca wotměje so jutře, 19. meje, w 15 hodź. wopominanske zarjadowanje, na kotrymž dopominaja na zběžk wojakow 1918. Tehdy so čěscy wojacy spjećowachu za awstrisko-madźarske wójsko wojować. Zběžk bu brutalnje poraženy. Dźesać młodych wojakow mócnarjo wotprawichu, mnohich dalšich pósłachu na frontu abo jich zajachu. Na tónle tragiski podawk w poslednim lěće Prěnjeje swětoweje wójny dopomina pomnik w měšćanskim parku.


text: Jan Wornar je wo tym pisał, tež Jurij Koch w swojej knize „Zabych ći něšto rjec“: Kak smy jako šulerjo Serbskeho gymnazija w čěskich Warnoćicach swětowe mišterstwa 1949 w lodohokeju dožiwili. W nócnych košlach sedźachmy wječor před radijom a słuchachmy na reportaže ze Šwedskeje. Wjeselo bě wosebje wulke, jako doby Čěskosłowakska kónčnu hru přećiwo Kanadźe z 3:2. To bě scyła prěni wuspěch Čechow a Słowakow nad mustwom ze Sewjerneje Ameriki. Składnostnje lětušich mišterstwow w Praze a Ostravje dyrbjach časćišo na wone dny myslić. Čěska (hač do 1992 přeco zhromadnje ze Słowakami) doby dotal dwanaće króć titul, ale nětko doma bě bjez šansy. Hižo w předkole chowancy trenarja Růžički njepřeswědčichu. Sobotu přećiwo Kanadźe rěkaše 0:2, wčera w hrě wo třeće městno přećiwo USA bě poražka z 0:3 hišće jasniša. Wot dotal jědnaće mišterstwow doma hakle druhi raz ani podestowe městno njewuskoči. Jaromír Jágr pokaza ze swojimi 43 lětami dosć dobry wukon a bu jako najdrohotniši akter cyłeho turněra wuznamjenjeny.


text:
Sty 25, 2020 | Inne, Po naszymuCo jyże robiom bez zima? Na podzim jyże idom spać, bezto niy wiym, czamu dziepiyro teroz ludzie ło nich se przipomnieli a wymyślili Dzień Jeża? Jedyn znajomy feszter mi padoł, że to nejści skuli tego, że je ich coroz myni i trza pomyśleć...
Gru 14, 2019 | Inne, Po naszymuAdwyntowe roroty Ani my sie niy ôbejrzeli , a zaś mōmy adwynt. Mamulki już myślōm, coby tu ku Wiliji pokupić a przirychtować, nasze tatulki tyż chcōm przed Godnimi Świyntami wszystek wyporzōndzić, a dziecka już sie starajōm, eli Mikołoj abo...


text:
Ekliptika
Ekliptika jo (imaginarna) rownina w kosmosu, w kótarejž se w orbiśe zemja wokoło słyńca pógibujo.
Orbity drugich planetow słyńca njejsu rowno w ekliptiśe, ale teke nic pśeliš daloke wót togo.
Rotaciska wóska zemje njejo rowna k ekliptiśe, ale ma k jeje padorownje nugel wót něźi 23° 26'. Toś ten nugel zawinujo fenomen měnjecych lětnych casow. Wóna njejo konstantna, ale wariěrujo (z perioźe wót něźi 40.000 lětow) mjaz 21° 55' a 24° 18', wobwliwujcy klimat zemje. Wóna něnto se pómjeńšujo; něźi 4300 buźo srjejźnu gódnotu wót 23°06' dośěgnuś a něźi w lěśe 25.000 minimalnu gódnotu.


text:
22 lutego, 2019
Ôd pewnego czosu, wroz ze napoczyńciym zimy, we aptykach do sie spozorować, iże ô co wiyncyj ludzi sie pochorowało na gripa abo za fest przeziůmbło.
Czym tak rýchtých je gripa a przeziůmbniýńciý?
Tak po prowdzie to ôbie niýmoce sům wirusowe. Beztůż żodne antybiotyki za wiela nům niý dajům. A lyki dostympne bez recepty dziołajům przede wszyskim na podstawowe jejich ôbjawy.
Jak ôdrůżnić gripa ôd przeziymbniýńcio?
GRIPA
Wywoływano bez wirus gripy typu A, B a C
Napoczyno sie nogle i uoroz
Gorůnczka wyżyj jak 38,5º, mo sie dyrgůwka a je nům zima
Festelnie bolům muskle
Festelne ôsłobiyniý
Festelnie boli gowa
Mało kedy je ryma
Czynsto moge důńść do powikłań
Suche czynste kucanie
PRZEZIŮMBNIÝŃCIÝ
Wywoływane bez rhino- a coronawirusy
Ôbjawy napoczynajům sie poleku
Gorůnczka do 38,5º
Muskle aże tak fest niý bolům
Trocha ôsłabiynio
Gowa aż tak fest niý boli, jednako mogům boleć zatoki
Nojczynścij je ryma
Mało kedy dołazi do groźniyjszych powikłań
Czynsto charlanie ze ôdkrztuszaniym
Tuż zoleżnie ôd ôbjawůw mogymy mieć gripa abo być przeziůmbniýńciý. Niýzoleżnie ôd tego nojlepij uostać na pora dni w důma a przeleżeć we łůżku, coby ôrganizmowi dać sie trocha dychnyć. Przi tymu werci sie spomůc tyn nosz ôrganizm jakimiś lykami abo preparatami na ôdporność. Kej jednako pomimo noszych dziołań niýmoc niý ustympuje, trza iś do dohtora.
Czamu je to take wożne?
Niýstety niý wylyczůno gripa, abo jako to niýkerzi godajům przełażůno, moge poskutkować powikłaniami groźnymi dlo noszego zdrowio a nawet żywobycio. We nojgorszych przipadkach niýlyczůno gripa moge dokludzić do zyńścio z tego świota. Ô co czynścij jednako jejij ôsmolyniý moge dokludzić miyndzy inkszymi do zapolynio zatok, chytůnia, tchawicy a ôskrzeli.
Do tych gorszych efektůw poradzi sie zaliczyć zapolyniý płuc, ôsłabiyniý noszego serca abo sepsa. A na prowda niý wiela trza, co pokozujům statystyki. Przi tymu wszyskimu nojbarzi pozůr muszům dować sie ludzie starsze, kobiyty ciynżorne a bajtle. Beztuż pamiyntejcie: kej żeście sie juże pochorowali, dejcie ôrganizmowi czas dychnyć a sie wykurować. Dyć zdrowie je nojwożniyjsze.
Jako idzie zarazić sie gripům?
Wiela niý trza. Gripa idzie chycić we autobusie, sklepie, szkole, robocie, na placu. Egal. Wirusy gripy przenoszům sie drůgům krapelkowům (kucaniý, charlaniý a smarkaniý). Beztuż wożne je coby zasłůniać gymba przi kucaniu. Nojlepij mieć tyż wtedy taszyntuch, bo kej kucůmy „do rynki”, kero niýskorzi dowůmy na prziwitaniý, to dowůmy kůmuś taki mały niýwidoczny gyszynk. Kerego jednako żodyn niý chce.
We nostympnym ôdcinku powiymy co robić, coby sie niý pochorować a co nům dowo teroźno farmacjo a medicina.
Justyna Szlendak, magister farmacje
Przełożył Michał Baraniok
Najpopularniejsze


text:
Michał Zahon nowy nawoda lěsnistwoweho rewěra serbskich gmejnow
Njebjelčicy (SN/MWj). Wobsedźerjo lěsow w pjeć gmejnach zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe kaž tež Rakec a dźělow Wóslinka a Kamjenca maja wot spočatka tohole měsaca nawodu lěsnistwoweho rewěra, z kotrymž móža so wo najwšelakorišich prašenjach tež serbsce rozmołwjeć. Po tym zo je Harald Petrick, wjelelětny nawoda Worklečanskeho rewěra, kaž so wón w strukturach statneho zawoda Sakski lěs oficialnje mjenuje, na wuměnk šoł, je Michał Zahon jeho nadawki a běrow blisko Njebjelčanskeho sportnišća přewzał.


text:
Òpiartô na Slackware francëskô distribùcëjô Zenwalk Linux (przódë Minislack) je ju przistãpnô w wersëji 4.2, z jądrã 2.6.18.6 ë X.ORG 7.1.1. Pòprôwiony òstôł m.jin. “Zenpanel” jaczi dôwô mòżnotã prostegò dopasowaniô wëzdrzatkù graficznegò òkrãżô XFCE jaczé je w paczéce Zenwalk (dô téż wersëjã “Zenwalk-core” jakô je mniéjszô, bò nie zamëkô w se graficznegò òkrążô ë programów sparłączonëch z serwerama X).
Distribùcëjô je kòl 400 MB wiôlgô (core – blós 230 MB) ë zamëkô w se blós wëbróné programë, jaczé zezwôlają równak na swòbòdné brëkòwanié biurkòwégò kòmpùtra – n.p. bënë je le blós Firefox jakno przezérnik. KDE, GNOME czë jinszé programë je mòżno zladowac dodôwno z sécë.
Zenwalk Linux je czérowóny do barżi awansowónëch, w instalacëji systemë Linux, brëkòwników ë dô sã zrëszëc ju na kòmpùtrach ze 128 MB robòczi pamiãcë.


text:
Dynga
Dynga (abo tyż Danga) – ôptyczne i meteorologiczne zjawisko, wystympujōnce we formie charakterystycznego wielowystrego łuky powstŏwajōncego we wyniku rozszczepiyniŏ widzialnego światła, porzōnd słōnecznego prōmiyniowaniŏ, załōmujōncego sie i ôdbijajōncego we strzodku licznych kapek wody (bp. dyszcza i mgły) majōncych kształt zbliżōny do ôbłōniatego[1][2]. Rozszczepiynie światła je wynikym zjawiska dyspersyje, powodujōncego rozdziały we winklu załōmaniŏ światła ô roztōmajtyj dugości wele przi przejściu z luftu do wody i z wody do luftu.
Światło widzialne je postrzegalnōm zdrokym tajlōm widma elektrōmagnetycznego prōmiyniowaniŏ i we znŏleżności ôd dugości wele widziane je we roztōmajtych farbach. Kedy słōneczne światło przenikŏ bez kapki dyszcza, woda rozprasza biołe światło (kłōtã welōw ô roztōmajtych dugościach) na skłŏdowe ô roztōmajtych dugościach welōw (roztōmajtych farbach) i ludzke ôko widzi wielofarbny łuk.
Ôprōcz faktu, iże we dyndze wystympuje hned ciōngłe widmo farb, wyrōżniŏ sie z prawidła nastympujōnce farby: czyrwōny (na aus łuku), apluzinowy, żōłty, zielōny, modry, indygo i flidrowy (we strzodku łuku).
Nojczyńścij ôbserwowanŏ je bazowŏ dynga, atoli mogōm ukŏzać sie tyż dyngi wtōrne i dalsze jak tyż pŏrã zjawisk ôptycznych, tŏwarziszōncych dyndze[3]. Dynga powstŏwŏ naprzeciw klary i niy przinŏleży jeji mylić ze zjawiskym halo, kere wystympuje naôbkoło klary, a powstŏwŏ we wyniku inkszych ôptycznych zjawisk[4].
Dynga ukazuje sie czynsto we mitologiji, religiji, literaturze i kōnszcie. Dyngowŏ fana stanowiyła symbol masońskigo zakōnu Order of the Rainbow Girls (7 farb). Fanã z szejściōma wystrymi pasami (bez farby indygo) uzdały za swōj symbol ruchy LGBT.
symbol przewidziany dlŏ dyngi[5].
Klasycznŏ teoryjŏ dyngi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Richtōngi załōmaniŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Winkel załōmaniŏ światła r je powiōnzany z winklym padaniŏ i mustrym, kery wynikŏ z prawa załōmaniŏ światła:
kaj je spōłczynnikym załōmaniŏ wody wzglyndym luftu.
Winkel ôdchylyniŏ ôkryślŏ muster[6]:
kaj ôznaczŏ wielość ôdbić świytlnego prōmiynia we postrzodku kapki.
Winkel ôdchylyniŏ uzyskuje nojmyńszõ wartość, kej pochodnŏ ôdchylyniŏ wzglyndym winkla padaniŏ je rōwnŏ 0. Ôwdy winkel padaniŏ dlŏ prōmiynia, kery ôdbije sie we postrzodku -krotnie, ôkryślōny je mustrym:
Jasność załōmanego światła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Spōłczynnik ôdbiciŏ światła ô polaryzacyji rōwnolygłyj i prostopadłyj do szkarty padaniŏ je rōwny:
We dyndze typu wystympujōm 2 załōmaniŏ jak tyż ôdbić, bez to bystrość ôsobnych polaryzacyji dyngi ôkryślajōm mustry:
Jeźli ciasnŏ szprica światła ô natynżyniu padŏ na nachylonōm pod winklym i wiyrchniã kapki, mŏ winklowe miary i Natynżynie światła bydōnce ôd jednyj kapki ô prōmiyniu a ôkryślŏ muster[6]:
Po wydzielyniu z powyższego tajlã znŏleżnõ ôd winkli:
Wartość wynikŏ z ôpisanego wyżyj biegu światła we kapce i wynosi:
kaj:
- – prōmiyń kapki,
- – delka ôd kapki do ôbziyrŏcza.
Przipisy
- ↑ Encyklopedia fizyki PWN 1972 t. 3, s. 563.
- ↑ tęcza - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostymp 2021-03-13] (polski).
- ↑ Rainbows, www.atoptics.co.uk [dostymp 2021-03-13].
- ↑ Coloured arcs not rainbows, www.atoptics.co.uk [dostymp 2021-03-13].
- ↑ Dziennik Klimatyczny, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Jearl D. Walker. Multiple rainbows from single drops of water and other liquids. „American Journal of Physics”. 44 (5), maj 1976 (ang.).
Bibliografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Robert Greenler, Tęcze, glorie i halo, wyd. Prószyński i Ska, 1998, ISBN 83-7180-107-6.
- Raymond L. Lee and Alastair B. Fraser, The Rainbow Bridge: Rainbows in Art, Myth and Science, (2001) Penn. State University Press and SPIE Press, ISBN 0-271-01977-8.
- M.G.J. Minnaert, Light and Color in the Outdoors, 1995 ISBN 0-387-97935-2.
- M. Minnaert, The Nature of Light and Color in the Open Air, 1973, ISBN 0-486-20196-1.
- Naylor, John, Out of the Blue, 2002, ISBN 0-521-80925-8.