text:
Žičenk
Žičenk (němsce Kleinseitschen) je wjeska pola Hodźija w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k wjesnemu dźělej Žičeń.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska nadeńdźe so 500 metrow juhowuchodnje Žičenja přewažnje na prawym brjoze Dołheje wody, kotraž je so tule hłuboko do Hornjołužiskich honow zaryła. Mjez woběmaj wsomaj namaka so Žičeńske hrodźišćo. Hrodźišćowy puć zwjazuje Žičenk ze Žičenjom. Při puću blisko mosćika přez Dołhu wodu steji wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny. Druhej dróze wjedźetej do wuchodneho směra do Dźiwoćic a Družkec a na juh k železniskemu zastanišću při čarje Drježdźany–Zhorjelc.
K Žičenkej słuša tež dźěl dwórnišćoweho sydlišća kaž tež Póžeric młyn při Hušćanskej rěčce něhdźe połdra kilometra na juh.
Ležownostne mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hejdušec hat, Hrodźiško, W strónjach, Lada, Podjanska ława, Podjanska šćežka.[2]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne naspomnjenje jako Parva Zyczchen, Parvum Zyczchen („Mały Žičeń“) pochadźa z lěta 1374 abo 1382, mjeztym zo bě Žičeń hižo wot lěta 1017 znaty. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. lětstotka ryćerkubło w samej wsy, kiž bě nastał z něhdyšeho wudwora.[3]
Hač do lěta 1936 bě Žičenk samostatna wjesna gmejna, potom bu zjednoćeny ze Žičenjom. Hromadźe přińdźeštej wobě wsy w lěće 1974 k Hodźijskej gmejnje.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žičenčanska gmejna měješe w lěće 1890 108 wobydlerjow; 1925 bě jich 108. Ewangelscy Žičenjo přisłušachu ze starodawna Hodźijskej wosadźe.
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 104 wobydlerjow, z nich 61 Serbow (59 %) a 43 Němcow.[4] Z tym bě serbski podźěl niši hač w susodnym Žičenju (85 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za cyłu gmejnu Žičeń serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,6 %.[5]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 14 (digitalizat).
- ↑ Žičenk w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246. [504 wobydlerjo, z nich 70 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 18 z pasiwnymi, 21 serbskich dźěći a młodostnych, 395 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


c: text/html

text:
Bagdad
Spůłrzyndne: 33°20' N 44°23' E
Bagdad (arabsko godka: بغداد = Baghdād) – stolica Iraku a jydne s nojwjynkszych mjast na Bliskim Wschodźe. Je rozlygowane na zachodńim brzygu Tygrysu. Zołożůny we 762 roku uod kalifa Al-Mansure s dynastyje Abbasydůw. S anfanga mjoł mjano Madinat as-Salam (Mjasto Pokoju), nale ńy utrzimało śe uůne dugo a mjasto przijyno mjano uod pobliskij dźydźiny. 10 lutygo 1258 zdobyte bez Můngołůw, srogo ućyrpjało a uostało fest zńiszczůne. Drugi roz Můngoły zdobůły Bagdad we 1401 roku. We 1534 przeloz pod panowańy Uotůmańskigo Imperjům. Uod anfanga istńyńo Iraku pozostowo jygo stolicům.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Plzeňský kraj
Plzeňský kraj (serbsce Pilzeński kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w zapadnych Čechach a ma něhdźe 580.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 170.000 wobydlerjemi najwjetše město je Pilzeń.
Plzeňský kraj mjezuje z Karlowarskim krajom na sewjeru, ze Srjedźočěskim na sewjerowuchodźe, z Juhočěskim krajom na juhowuchodźe a z Bayerskej na zapadźe. Wobsteji z 501 gmejnow w sydom wokrjesach. Najwažniša rěka w Pilzeńskim kraju je Berounka, kotraž nastanje w Pilzenju. Přirodnu hranicu z Němskej twori Šumawa.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Pilzeńskeho kraja su:


text: Kamjenc (BG/SN). Poł hodźiny mějachu zajimcy čakać, kotřiž chcychu posedźenje Kamjenskeje měšćanskeje rady minjenu srjedu sćěhować. Přičina za to bě, zo je radźićelka frakcije Stadt Land Frau Anne Hasselbach swój mandat złožiła. Jeje naslědnica Sylvia Tanner bě swoju zwólniwosć mandat přewzać někotre dny do posedźenja z priwatnych přičin cofnyła. Z tym pak bě nastał problem. Měšćanska rada njebě jeje rozsud akceptowała. Zo njeby młoda žona a mać do wuskosćow přišła, je Hasselbach swoju próstwu wo wuwjazanje z nadawka tohorunja cofnyła. Tuž wostanje wšitko kaž je. Wo nowowobsadźenju pjeć fachowych wuběrkow pak dojednachu so měšćanscy radźićeljo bjez diskusije. Na to zaběrachu so woni z kónclětnym wotličenjom 2019 Měšćanskeje bydlenskeje towaršnosće, kotraž móžeše po někotrejžkuli ćeži na pozitiwne wuwiće pokazać.


text: Hora (aha/SN). Štóž je sej zawčerawšim dojěł na Horu na zetkanje oldtimerowych jězdźidłow, kotrež bě Horjanski klub přećelow wlečakow ze swojim předsydu Marijom Ryćerjom pjaty raz organizował, a njeje zabył sej gumijowe škórnje wobuć, bě derje poradźowany. Hačrunjež so popołdnju njedešćowaše, dyrbjachu ludźo po błóće teptać, zo móhli 135 staršich a nowšich jězdźidłow wobdźiwać. Wjace hač tysac wopytowarjow a runje tak wustajerjo běchu zahorjeni, što je něhdźe 60 čłonow Horjanskeho kluba organizowało.


text:
Fojerwera
Fojerwera – prziszykowanŏ formacyjŏ, co sie pŏrŏ prewyncyjōm i bojym ze ôgniym i resztōm zagrożyń (inszymi niż przestympczość) dlŏ zdrowiŏ i życiŏ ludzkigo, statku i natury. Do fojerwerowych zadań nŏleży tyż wychrōnianie efektōw żywiołowych klynsk i katastrof.
Do ekstra zadań ôd fojerwery nŏleży retownictwo:
- biologiczne (neutralizacyjŏ czynnikōw zakaźnych i ôchrōna ludności i zwierzōnt bez czas terrorystycznych atakōw ze użyciym brōni biologicznyj),
- chymiczne,
- medyczne (dŏwanie pōmocy przeddŏchtorskij przed przijazdym dinstōw medycznych abo we miyjscach, kaj te dinsty niy poradzōm dotrzeć),
- poszukowawcze,
- radiologiczne,
- techniczne,
- wodne,
- wysokościowe.


text:
Wuspěšne dźěło w šuli na zakładźe skutkowanja w teamje
Walter Heilmann
šulski nawoda (něhd.) a poradźowar šulotwara I Köln
Walter Heilmann je pedagoga a něhdyši nawoda šule “Rosenmaarschule” w Kölnje, kotraž je inkluziwna cyłodnjowska zakładna šula. Hižo 1980 započa tuta tak mjenowana Jenaplanska šula (tehdy rěkaše wona hišće “Peter-Petersen-Schule”), zbrašene a strowe dźěći zhromadnje wuwučować. W nadawku załožbow, kiž buchu po Carlu Friedrichu Montagu jako Montagowe załožby pomjenowane, přewodźuje Walter Heilmann jako poradźowar šulotwara “Pilotowy projekt Inkluziwne šule planować a twarić” na Statnej zhromadnej šuli we Weimaru. Wón poradźuje šule a nošerjow šulow w tu- a wukraju w prašenjach wuwića šule a šulotwara. Ćežišća při tym su procesy a struktury nastupajo wobdźělenje a sobupostajowanje kaž tež multiprofesionalne zhromadne dźěło.


text:
30 listopada
30 listopada – trzidźysty dźyń listopada, a 334. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 31 dńi.
Śwjynta
- Szkocyjo - dźyń św. Andrzeja, patrůna Szkocyji
Wydarzyńa na śwjeće
- 1966 - państwo Barbados uodzyskoło samostanowjyńy
- 2006 - uůngyfer 300 umrziło bez zlyżće błotnyj lawiny ze wulkůnu Mayon na Filipinach
Rodźyli śe
- 1835 - Mark Twain, amerykański pisorz pochodzyńo szkockigo
- 1864 - Andrzej Mielęcki, polski dźołocz społyczny na Ślůnsku, dochtůr
- 1874 - Winston Churchill, brytyjski polityker a pisorz, dwukrotny prymjer Wjelgej Brytańije.
- 1976 - Tomasz Rożek, ślůnski naukowy dźynńikorz a fizyker
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text:
Beno Šołta
Beno Šołta (němsce Benno Scholze; * 16. oktobra 1891 w Radworju, † 4. awgusta 1968 w Drježdźanach) bě serbski katolski farar a narodny prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja w Radworju a wopytowaše Tachantsku šulu a preparandu Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot 1907 do 1915 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež bě do 1912 ze šulerjom němskeho Małostronskeho gymnazija a 1912–15 ze studentom teologije. W lěće 1920 promowowaše na Lipšćanskej uniwersiće pola profesora Matije Murka wo tematice prěnjeho hornjoserbskeho přełožka biblije Jurja Hawštyna Swětlika.
Wot lěta 1916 skutkowaše jako kapłan w Lipsku a w lěće 1926 přewza farske městno w bliskim Markranstädće, hdźež wosta hač do lěta 1938. 1938–41 bě z fararjom w Pěrnje, hdźež pomhaše pólskim cuzym dźěłaćerjam. Hižo jako kapłan bě so w Lipsku mjez druhim wo pólskich dźěłaćerjow starał. W lěće 1940 zebra jemu gestapo wšitke słowjanske knihi a listy. 1941 bu dla zakazanych aktiwitow na dobro Polakow w Pěrnje zajaty a kaž Alojs Andricki do tak mjenowaneho „fararskeho bloka“ w koncentraciskim lěhwje Dachau donjeseny, hdźež wosta hač do kónca Druheje swětoweje wójny, jako so do Pěrna nawróći. Hač do wuměnka w starobje 75 lět bě tam znowa farar, arcyměšnik a duchowny rada.
Po wójnje słušeše w lěće 1945 z fararjom Janom Cyžom k załožerjam Łužiskoserbskeho narodneho wuběrka. Hižo 1930 bě hromadźe z nim w nadawku Serbskeje ludoweje rady pola pólskeho wonkowneho ministerstwa wo podpěrje Serbow prosył. Beno Šołta bě wot 1915 čłon Maćicy Serbskeje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Meškank: Šołta, Beno. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 548sl.


text:
Stolica błyskow
Choćebuz (dpa/SN/ch). Město Choćebuz je stolica błyskow w Němskej. Na kóždy kwadratny kilometer delnjołužiskeje metropole su loni dobre 8,4 błyski zadyrili. Najmjenje błyskow z kontaktom k zemi abo twarjenjam zličichu we wuchodofriziskim Aurichu a w delnjobayerskim Passauwje. Tam naměrichu 0,23 błyskow na kwadratny kilometer, zdźěli předewzaće Siemens wčera w Karlsruhe. Ličby pak lěto wob lěto chabłaja. Lěta 2013 bě hornjofrankske město Coburg stolica błyskow. Předewšěm zastararjo z energiju a zawěsćenja so po informaciji předewzaća za daty zajimuja. Siemens zwěsća z pomocu měrjenskich stacijow po cyłym kraju zadyrjenja dokładnje hač na 200 metrow.
Zahaja nowu dobu z musicalom


text:
Pauron Sztudios
Estetyczne i Nowoczesne Webzajty
Wdrożynia WordPress
Wdrażanie i rozbudowa systemu WordPress ô multimedia i geszeftfunkcyje. Formularze do rezerwacyje, infoserwisy i anonsserwisy, katalōgi produktōw etc.
Wizualno identyfikacyjo
Projektowanie znakōw towarowych, dopasowanie elementōw wizualnych i praca nad spōjnościōm materiołōw reklamowych a kreowanie marki.
Projektowanie WWW
Projektowanie graficzne webzajtōw, wizytōwkōw a blogōw ôpartych ô WordPress, dopasowanych do rodzaju dziołalności.
Integracyjo ze Googlem
Zarzōndzanie profilym firmy w usugach Google. Bazowe pozycjonowanie zajty we sznupzajtach, na mapach i na portalach społecznościowych.
Projektowanie Graficzne
Projektowanie logo, bajstlowanie fotografiji, edycyjo zdjyńć, ôptymalizacyjo do druku a wyświetlanio na monitorze. Grafika rastrowo i wektorowo.
Geszefty Internecowe!
Ôd teroz tyż ôferujymy profesjonalne projektowanie, wdrożynie i zarzōndzanie webgeszeftym we nojnowszych technologijach ecommerce.
Siedzymy w tym ôd bajtla
Pamiyntomy Świot sprzed Internecu, ale to Internec dodowo nom krzideł. Momy radzi rozwōj technologijōw a staromy sie za nim nadōnżyć bez kożdy dziyń…
Nasze Wertości
Gibke dziołanie, pełno dostympność i indywidualne podejście do kożdygo Kuntmana – to nasze cechy rozpoznowcze.
Naszo Marka
Pauron to nima ino Technologijo – to je tyż Kunszt a Dizajn, pogodzynie Kultury z Przirodōm, a to wszyjsko skiż wspierania lokalnych inicjatywōw i projektōw Open Source.
Naszo Ekosystema
Pracujymy z wykorzistaniym profesjonalnych narzyńdzi, tak komercyjnych, jak i open source. Znajomość roztomajtych technologijōw pozwalo nom dopasować nojlepsze rzeszenie dlo naszych Kuntmanōw.


text:
Transport to było wszecko to, co człowiek smyczuł, a przenoszoł, a jako to przenoszoł abo wuziuł. Przewożało sie rosomajte wiecy, abo ludzi. Kómunikacyj to zaś były wszyjstki rostomajte drabinioki, wózki, cesty, dzichty – czym, a na czym sie cosik smyczyło, abo niósło. Na Cieszyńskij Ziymi sie wszecko woziuło na ziymi, a po wodzie miyni – yny jak było trzeja. Tyn transport był inakszy na połedniu, a inakszy na północy, bo na płedniu było Gory, a kopce, a miyszkali tam Górole, a na północy je miyni kopców, wiyncyj rybników, a miyszkajóm tam Dolanie. Tymu aji rostomajty wercajg, na kierym sie przewożało a smyczyło inakszy sie mianowało po rostomajtych dziedzinach. To na czym sie smykało a woziło nie zoleżało od czasu, ale zoleżało od żywobycio jaki mieli ludzie, a Any na Cieszyńskij Ziymi miyszkali. Ślónsk Cieszyński sie tajluje na trzi czynści jak idzie o gospodarkym: goralije, kany sie gor chowie owce, a sóm tam pastyrze, a dwie, kiere sóm niży: je tam godnie rybników, a sóm aji jakisi werki. Tymu tyn transport na Cieszyńskij Ziymi je inakszy na Polednu, a inakszy na północy. Wercajg, na kierym sie smykało a przewożało rostomajte wiecy był ajnfachowy, abo drogszy, a wiyncyj szło na niego naciepać. Na Cieszyńskij Ziymi było eszcze do niedowna kupa takich ganc ajnfachowych a starucnych wiecy, na kierych sie przewożało. Ale przeca sie ni ma co dziwić, bo aji jak sie stawiało szumnóm chałupe, to sie jóm stawiało podle tego, jako kiejsi sie stawiało taki ganc ajnfachowe chałupki. Przi stawianiu chałupy sie wywożało a przenoszało wiecy żurawiym (na wyrch a na dół), kiery był ganc ajnfachowy, a ruszało sie nim rynkami. Takim żurawiym sie aji cióngło wodym ze studni. Kiejsi taki żuraw był baji w Ligotce Kameralnej przi chałupie numero 63, abo w Ligocie Allodialnej kole cesty s Frysztota do Cieszyna. Przi studni był kiejsi rympoł – to był taki drzewiany kulok, na kierym był nawinióny lańcuh, abo jakisi porwóz, a na nim na hoku powieszóny amper. Rympołym sie łobracało korbóm, abo takim - wielkucnym kołym. Transport na Cieszyńskij Ziymi kiejsi a terazy mioł taki formy:
1. Cesty, po kierych sie chodziło a jejździło
2. Chodzyni pieszki
3. Jak człowiek nosiuł a woziuł sóm rostomajte wiecy
4. Zaprzyng, uprzynż
5. Wożyni na płozach
6. Wózki, a wozy, kiere miały dwa koła, abo sztyry
7. Wożyni na jednym kole
8. Pływani po wodzie
Cesty, po kierych sie chodziło, a jejżdziło były na Cieszyńskij Ziymi od downa, a bez nich by nic nie szło przeniyść, abo przewiyźć. Tukej szły dwie cesty: miedziano a solno, a baji aji bursztynowo. Cesty, kiere szły przes Cieszyńskóm Ziymie jóm łónczyły s inkszymi regiónami, bo szły na połednie, północ, wschód a zachód. Cesty były szyrsze – cysarski, abo miyńsze: miedze, szutrowe, chodniki, a przes ryki były ławki, mosty, mosteczki, a przyczki. Wodóm sie przewożało gor bierwióna. Resztki takigo wercajgu do przewożanio bierwión były eszcze kiejsi w Łómnej – Sałajce, a w Nydku a Kobyliskach, ale ani nejstarsi ludzie uż nie poradzóm wiela o nich rzyc. Na rzykach sie przestało pływać, bo technika poszłą do przodku, a stało sie tak aji skuli powodzi. Chodzyni pieszki to była nejstarszo forma transportu na Cieszyńskij Ziymi. Kiejsi ludzie chodzili za chlebym, gor jak sie stawiało nowe werki a szachty. Pieszki sie chodził hań downij na pański. Na cestach szło spotkać aji wandrownych handlyrzi, druciorzi, szewców, mnichów, a szklorzi. Byli miyndzy nimi Cygóni, Żydzi, a Słowocy na kierych sie prawiło braćki. Pieszki sie chodziło do miasta na torg, na odpust do dziedziny, abo na pónć. Nejwiyncyj sie chodzało na pónć do Frydku (Nejświyntszo Panna Maryja Frydecko), a do Skoczowa (Błogosławióny Jan Sarkander), na góre Praszywke (Świynty Antóni), na góre Kozubowóm (Świynto Anna), a aji do Kalwaryje Zebrzidowskij, Piekar a do Czynstochowy. Ludzie nosili a wozili rostomajte wiecy sami – baji cióngli wózki, abo nosili dzichty na plecach. Tak sie nosiło wszecko, co szło dźwignónć: małe dziecka, drzewo a chrości na podpołke, a na hajcowani, siano bydłu do jaśli, słóme na ściyl, snopki obilo, wercajg, siykiyry, pańtoki, osyngi, klepocze, kładziwka, piły, porzezy a łupoki. W rynkach sie nosiło aji rostomajte garce a banioki: kible, grotki, czyrpoki s wodóm, szkopce a bańki s mlykiym. Hań downij chłopi, kierzi robili w hucie w Trzińcu, nosili obiod abo swaczyne w bańkach a tymu sie na nich prawiło, że to sóm bańkorze. W kobiałkach gaździny nosiły syr a mlyko na torg, swaczyne chłopóm do pola, jarziny a wiecy, kiere sie kupowało w magacynach w mieście. W koszach a koszykach, kiere były rostomajte a były plecióne s wikliny, paniczki nosiły prani, chlyb, owoce ze zogrody, plewy, siano, liści, a aji słóme. Ograbki sie nosiło w ograbczokach. Do kosza na prodło sie dowało aji dziecko a wtynczas tyn kosz to był taki legierek, w kierym spało. Szło lachko małe dziecko przenoszać s jednego miejsca na inksze. Kosze sie chytało za rónczke, kiero miała kształt oka, abo wygiynty. Nosiło sie jich w jednej rynce abo w obu, na rynce, na ramiyniu, abo aji na plecach. Lechki kosze nosiło sie samymu a ciynżejsze we dwóch – każdy chytoł za jedno ucho. Taszki, były rostomajte, a robiło sie jich s biołego płótna, na kierym były rostomajte wzory abo kolory - przeważnie były modre. Farbiło sie jich aji w poski – bioło modre, abo bioło czyrwióne. Taszki sie robiło aji ze skóry s babucia. Miały dwa ucha s płótna (drzewiane kółka zaszyte na wyrchu na kraju taszki), abo skórkowe (ucha ze rzymiynia skute guzami, kiere blyszczały). W taszkach sie nosiło gor wiecy, kiere sie kupowało w obchodzie. Paniczki nosiły hantaszki – małe taszki w kierej miały geldtaszke a inksze swoji wiecy. Hantaszki miały forme koperty a jedno, abo dwa ucha z rzemiynio. Robiło sie jich gor s kozij skóry. Taszki ze skóry abo s płótna nosiły aji dziecka do szkoły, a nosiły w nich tabliczki, rysiki a chandry do ściyranio a pote nieskorzij zeszyty a ksiónżki. Eszcze w osimdziesióntych a dziewiyndziesióntych rokach dewatnstego wieku dziecka do szkoły nosiły sotór, kiery sie robiło s wónskich słómianych warkoczy s dwóma uchami. Sotór mioł kształt prostokónta a z wyrchu był odewrzity. W miastach ty warkocze były farbióne na bioło, czyrwióno, żółto abo na modro. Nosili go gor Lasi kole Cieszyna, a był wielki na 20 x 30 cyntów, abo na 35 x 25 cyntów. Chłopi nosili swoji wiecy abo drobny wercjag w małych taszkach, kiere były srobióne s płótna, abo ze skóry s kozy. Styrkali do nich pytlik s tabakóm, fajke, fajercojg, maszynki (W Jabłónkowie na maszynki sie prawiło kołki), fermdesek, a aji grejcary. Pytlik na tabake to była suszóno pacharzina s babucia, kiery sie ścióngało s wyrchu porwozkiym. Taki taszki chłopi nosili na posku, przes pleco, abo na posku na galatach. Taszki pastyrzi były srobióne ze skóry owiynzij abo s woła, miały kształt prostokónta, na spodku były półkoliste, s wyrchu ścióngane s szyrszym trokiem ze rzemiynio, a mało kiej były podszywane jakimsikej suknym. Pastyrze jich wieszali przes piersi na jedyn bok. Bogaci Górole nosili szyroki trzosy ze skóry, kiere były osdobióne sprzónczkami a ćwiynczkami abo wzorami, kiere były wyciśnióne we skórze. Trzosy miały schowanóm kapse - to była tako skórkowo taszka. W Taszkach a we trzosach sie nosiło eszcze małe skórkowe miyszki – pytliczki na złote, strzybrne a miedziane grejcary. Paniczki nosiły grejcar w miyszku za niadrami, pod lajbikiym. Miyszek s grejcarami miały powieszóny na mocnej zametowej czornej, abo kolorowej bandli, abo na ciynkim strzybrnym lańcuszku na karku. Kiejsi hań downij sie eszcze robiło taszki a wercajg do noszynio s gliny a s drzewa,baji kobiele, obłónki, putnie, grociczki a kónewki, w kierych sie nosiło żyntycym, a wode, a drzewiane taszki do szkoły – pudła na ksiónżki, kiere dziecka nosiły na porwózku, abo na płóciynnej szerce przes pleco. W rynkach sie nosiło aji gliniane żbónki, póncloki (bóncloki), a pluchy, w kierych sie nosiło jagody, maliny, mlyko, wodym, kiszóne agórki a kapustym. Na ramiyniu, baji jak sie szło do pola, sie nosiło wiynksze wiecy: kosy, grabie, łopaty, pniówki, widły, motyki, krómpocze, popaczki, orstwie, lajśnie, trómy, a bierwióna. Jak sie chciało przeniyść baji siano abo słóme, to sie robiło ociypke, a wiónzało sie jóm szerkóm, porwozym, porwósłym, abo lańcuchym. Potym sie styrkało rynke miyndzy ociypke a trok a tak sie to przenoszało. Na plecach sie nosiło aji kosze, baji ze ziymiokami a s owocami. Miechy s obilim, a s mółkóm, wańtuchy a łoktusze, abo aji chybaczki a słómiónki, żbery a żberki. Na plecach sie nosiło dziecka, kiere to miały przeogrómnie rade. Prawiło sie na to że sie nosi dziecka na kikiriki, abo na kónia. Na plecach sie nosiło aji wiynksze ciynżary baji miechy. Trzeba było taki miech przidzierżeć rynkóm, abo dwoma rynkami. Małe dziecka sie nosiło a bawiło w hackach. Jak sie dziecka nosiło na barkach to sie prawiło na kónia, a na plechach bes hacki – na barana. Na głowie sie mało kiej cosi nosiło, yny jak baji uż człowiek ni mioł rynki, coby cosik zebrać. Dycki sie na głowie nosiło lachki wiecy a dzierżało sie jich dwiema rynkami. W Góraliji dwoje ludzie mógło nosić wiecy w noszach, na kierych sie nosiło siano, snopki obilo, kamiynie na usypiska a gnój. Pastyrze s noszy robili se aji daszek, kiery dowali nad głowym jak dojili łowce. Nosze były srobióne s dwóch żerdek, a miyndzy nimi były dwie teble. Robiło sie jich aji s dwóch łat jedna na drugij, kiere były wedle siebie, a żerdki były miyndzy nimi. Nosiło sie wiecy aji na ramiyniu w pinklach, tak jako ociypki na szerce, na losce abo na patyku. Prawiło sie, że idzie jako żebrok s pinklym na słómanym kiju, a jak gdosi niós prózny pinkiel, to sie prawiło, że niesie guwno na patyku. Pinkiel to był kónsek lańcucha a w nim pore szworów. S pinklami chodziła baji chasa na służbym, chłapcy ś nim szli na asyntyrunek, ale potym nieskorzi miasto pinkla nosili drzewiane, czorne kufry, kiere sie przestało nosić dziepro w pindziesióntych rokach dwacatego wieku. Chodziło sie s pinkliczkym s nowiydzkóm (na zoglyndziny, zoziyrki), a jak gdosi s przocieli, abo kamratów prziszoł na nawszczywe na dłuższy czas, to sie prawiło: nó, witejcie ujec (ciotka) prziszli s pinklami. O dziołusze, kiero prziszła jako zowitka s miasta, kany była na służbie, sie prawiło, że s chałupy poszła s jednym pinklym, a prziszła s dwiyma. O ludziach, kierzi sie skludzili na dziedzine, a kupa se myśleli o sobie sie prawiło, że ledwo prziszoł s pinkliczkami, a uż sie rostopyrczo, jako kura w popiele. Prawiło sie o nich, że to sóm prziwandrowalcy, rukzakowcy abo kuferkorze. Chłapiec, kiery rukowoł a rosłónczoł sie ze swojóm dziołuchóm śpiywoł tak:
Jo uż wiyncyj po Frysztocie szpacyrować nie bydym,
Miłowołech piekne dziywcze, uż miłować nie bydym,
Uż móm pinkiel spakowany, uż mi na stole leży,
wejś go moja nejmilejszo, wyniyjś mi go ze dwiyrzi,
Óna wziyna a wyniósła, żałośnie zapłakała,
Lepszy by było syneczku, bych cie nie była znała.
Jak sie chodziło pieszki, to sie nosiło abo pinkiel, abo dziechetke, kieróm sie szyło s biołego płótna. Miała rowne boki, a na rogach miała naszyte szerki. Nosiło sie w nij towor s magacynu, kiery był daleko, a baji mlyko, syry, a śmietónke na torg. Ciepało sie jóm na pleca tak, że jedna pora szerek szła przes pleco, drugo szła pod parzóm, obie sie wiónzało na piersiach. Nosiło sie jóm aji tak, że obie pory sie ciepało przez pleca, wiónzało na piersiach, a na zawiónzanych szerkach sie eszcze wieszało taszke, abo kosz. S ćmawego płótna – modrego, szarego, abo zielónego – abo aji z pytlowiny szyło sie kónski, kiere miały meter na meter, a prawiło sie na nich dzichty (w Goraliji, a pod Gorami), abo miechówki (na nizinach). Nosiło sie w nich rostomajte chebzi, suche liści, siano, a słóme. Górole nosili w nich gnój na grónie do kopca, a ci kierzi miyszkali przi szachtach – wóngli s hałdów. Na całej Cieszyńskij Ziymi – aji przi chałupach na dziedzinach, aji w miastach we familokach przi werkach a szachtach, nosiło sie rostomajte wiecy w klukach. To był taki dróng, abo patyk, kiery sie dowało na pleca. Na kóńcach kluka były powrozy s konopio, do kierych sie dowało hoki – rozkroki, abo kluki. Tymu sie prawiło na taki patyk kluki. Poty nieskorzij kluki miały drónżek, kiery był na kóńcach okuty szlufami, na kierych były zachoczóne oka s ocelowego dróta zakóńczóne hoczkiym. Do szufli sie aji zahoczało krótki lańcuch, kiery mioł na kóńcu drugi hoczek. Wieszało sie na nim putnie (potym nieskorzij aji ampry) s wodóm, abo kosze s uchym obłónkowym, kiere szło lachko przenoszać aji dojść daleko. Eszcze sie nosiło wiecy na kluce. To był taki patyk, kiery mioł pore metrów, a yny na jednym kóńcu mioł hoczek. Czyrpało sie nióm baji wodym ze studni putnióm, abo cebrym, a nieskorzij aji amprami. Potym robiło sie kluki, kiere miały jedyn kóniec chrubszy, okuty, a miały na nim wbity hoczek, abo oko, coby amper, abo putnia ś nich nie spadło. Jak sie stawiało chałupy, chlywy s kamiynio – kamiynice, abo potym nieskorzij s polónej cegły – murowanice, to sie nosiło cegły, a kamiynie w nosidłach, kiere sie opiyrało na plechach. Robiło sie jich s dwóch desek – jednóm sie dowało na leżmo, a drugóm sie przibijało do nij, a opiyrało na pleca. Taki nosidło miało dwie sprzyczki, kiere były szregym, a troki. Nosiło sie w nich wiecy na budowe, eszcze w sztyrycatych rokach dwacatego wieku. Jak sie szło pieszki, to sie czasym cióngło za sobóm smyki, sanie letni, a zimowe, toczki, kary, karyjoty, tragacze, a wózki, kiere miały dwa, abo sztyry kółka. Woziło sie nimi rostomajte wieca, ale trzeja było jich cióngnónć. Gdo mioł w chałupie krowe, woła, abo kónia móg jich zaprzyngnónć do woza a przewożać rostonajte wiecy. Czasym wózek cióngnół aji pies, abo kozieł. Dycki się jim dowało uprzynż, a chłopi czasym rajtowali na kóniach na ochlyb – bes siodła, jak jechali ku rzyce, abo kansik do zdrzódła coby sie kónie mógły napić, a coby jich szło umyć. Siedlocy, kierzi ni mieli siodła, dowali kóniowi na pleca deke, a na ochlyb rajtowali gor w zimie po zogónach, a dziwali sie jesi ciepły wiater s połednia, srobiuł na śniegu twardóm szkorupe, kiero przikryła ozime łobili. Trzeja było takóm szkorupe rosbić kopytami, coby łobili mógło dychać. Na łosiodłanych kóniach jechoł żynich, a starszy drużba, a pachołcy tak rajtowali na dożynkach, abo przi inkszych świyntach. Kiejsi siodła były drzewianne. Robiło się jich s dwóch desek, kiere były rozstawióne na szyrokojść kónia, a do nich były przimocowane dwie wygiynte, roswidlóne deski. Na takim drzewiannym siodle były wydłubane osdoby, a miało eszcze strzymióna a podpinke, kieróm sie zapinało na brzuchu kónia. Potym nieskorzij uż rymorze robili siodła skórkowe. Pod siodło na pleca sie dycki kóniowi dowało deke, coby go nie cisło. Kónie mieli gazdowie na folwarkach, siedlocy, a w miastach, przi werkacha a przi szachtach, ci kierzi wozili kóniami rostomajte wiecy. Dlo kóni były dwie rzyndy (uprzynże), na kiere sie prawiło szery: na każdo, a przi świyncie. Kónie szerowoł a zaprzóngoł pachołek. Szery dlo jednego kónia były srobióne s pierzinki, chumónta, opratów (krziżoki były dlo pory kóni), ogłówki, cugli (zymbadeł), gurtu, podpinki, podpierśnika, poboczków a posztrónków. Szery robiuł siodłorz (rzymiyniorz), a pachołek musioł sie o nich starać, a pucować jich. Ogłówka, gurt a poboczki szerów były podszyte suknym (czyrwónym zielónym, żółtym, modrym), a sdobióne ocelóm (mosiyndzym, miedzióm a pochrómowanym plechym żeleźnym). Aji jak uprzónż nie była tak pieknie sdobióno, to miała czyrwóne kućki s wełny (chwasty, kutasy), kiere miały odganiać złe moce. Każdy gazda chcioł mieć szumne szery, a trzeja było jich glancować, a pucować, coby sie świyciły. Kónia sie zaprzóngało na stróne siodłowóm (lewóm) – prawiło sie, że to je kóń siodłowy, a na stróne noryncznóm (prawóm) – kóń norynczny. Kónie kuli kowole, kierych było kiejsi kupa na Cieszyńskiej Ziymi. Kónie sie podkuwało żeleźnymi podkowami – ciynższymi, lebo lżejszymi, kiere sie przibijało hufnolami. W zimie sie podkuwało kónie na łostro, coby nie klejzały. Ponikierzi gazdowie podkuwali aji woły, a inkszych zwierzónt się nie podkuwało. Jak gdosi naloz podkowe na ceście, to sie prawiło, że mu prziniesie szczynści. Takóm podkowym sie przibijało trzema hufnolami do proga chałupy, masztale abo chlywa. Uprzónż woła a krowy była inakszo, jako uprzónż kóńsko. Bydłu sie zakłodało na Cieszyńskij Ziymi jarzmo (jarmice). Hań downij jarmice były robióne po dwie, a potym nieskorzij po jednej – obydwie była ramowane. Na poczóntku dwacatego wieku miasto tych jarmic sie uż zaczło używać klyszczowate chómónta, kiere sie przestało używać we dwacatych rokach dwacatego wieku. W siedymdziesióntych rokach jarmice sie eszcze lecy kany używało w Goraliji. Jarzma (jarmice) ramowate, kiere były po dwie, dowało sie na woły, gor na folwarkach, a na krowy, wiyncyj na dziedzinach. Robiło sie jich s dwóch belek, kiere były leżmo jedna nad drugóm. Ta na wyrchu była plasko, wyżłobióno w łuk, a ta dolnio była kulato. Przes sztyry dziury w belkach przelazowały drónżkowe poprzyczki, przimocowane do belki, kiero była na wyrchu. Dwie poprzyczki, kiere były w postrzodku, były plaski a na dole kulato zaciosane, coby dzierżeć dolnióm belke, kiero była luźno. Taki jarzmo było annielski, bo wołóm sie w nim źle chodziło, a fórt się sturkały. Potym nieskorzij sie zaczło używać jarzma ramowate, po jednym, kierym sie zaprzyngało po jednym wole w zaprzyngu. Były podobne do jarmic kiere były po dwie, ale belka, kiero była na wyrchu, na karku woła, była masywniejszo, a wygiynto w łuk.Miała aji ciynsze poprzyczki, kiere były jednako hrube, a beleczka, kiero była dołu nie była moc wielko. Robiło sie jich s lechkigo drzewa, gor ty dlo krów. Każde jarzmo coby fungowało do porzóndku musiało mieć poboczniki a posztrónki – jutowe pasy, powrozy s konopio, abo pasy skórkowe a lańcuchy przipiynte do bierca a wogi, kiero łónczyło zwiyrze s wozym abo s płógym. Bydło, kiere cióngło, musiało mieć ogłówke (bes wyndzidła) abo uzde, a kierowało sie zwierzynciym powrozym (opratóm) a gnało sie biczym. Bicz był srobióny s lyskowego prynta – biczyska. Na ciynszej strónie biczyska był przimocowany sznur s konopio s czyrwiónóm kućkóm, kiery mioł trzi, sztyry abo piynć wynzłów. Sznur mioł kole półdrugo metra. Na wszecki zwierzynta sie wołało tak: wio – do przodku, heta – na prawo, cihi – na lewo, curik – do zadku a prrr – zastaw sie. Terazy uż sie nie używo jarzma, a krowóm, bo wołów sie użnie chowie, zakłodajóm lecy kany w goraliji chomónta. Kiejsi sie jejżdziło aji psami – baji masorze mieli taki wielkucne psy – Bernardyny, a ponikierzi aji kozy a kozły. Takim zwierzyntóm sie oblykało uprzónż podobnóm do tych dlo kóni ale bez chomónta. Miasto chomónta był szyroki skórkowy posek – gurt, kiery sie zakłodało na przodek zwierzyncio. Psy, kozy a kozły cióngły yny małe wózki s małym ciynżorym a niedaleko. Bes kół sie jeżdziło wozidłami, kiere były na płozach baji: smyki (włóki), sónki, klynczory (klynczary, klynkory), sanice, sanie, fasónżki a srómbek. Na Cieszyńskij Ziymi aji w lecie aji w zimie używało sie smyków (włók), kiere smyczyli ludzie, abo zwierzynta. Na smyki sie dowało wercajg, a wieca, kiere sie używało na polu. Robiło sie jich s hrubych, roswidlónych gałynzi – roskroków s pnia jesiónu, grabu, jaworu, klónu, abo lipy, a czasym aji ze strómów owocowych – jabłóni, gruszki, trześni. Robiło sie smyki aji s dwóch łat (żerdzi) ze strómów s jegłami, kiere były połónczóne na jednej strónie do szpica. Smyki sie używało eszcze w dewatnostym wieku, a miasto tego sie zaczło wozić wozami a sónkami. Saniami sie woziło rostomajte wieca w lecie aji w zimie – tóż na Ślónsku Cieszyńskim się prawiło na sónki letni a zimowe. W Goraliji, kany rośnie kupa psiny, w lecie sie smykało wieca saniami, bo sie jich lachko cióngło. Małe sanie sie mianowały sónki, a cióngło sie jich za porwóz abo za dyszel – ójko. Taki sónki robili gospodorze po wojnie w chałupie, ale potym uż jich szło kupić w obchodzie. Klynczorami się woziło gor trómy s lasa. Były srobióne s przodka a s zadka – gnatów. Używali jich gor Górole a tymu prawiło sie na nich sanie gorolski. Były ajnfachowe, ale były podobne do tych, kierych używali w Zagłymbiu ci, kierzi robili w lesie. Klynczory były srobióne s dwóch płozów, kiere były wygiynte ku wyrchu. Ty płozy to były sanice, a miyndzy nimi były sprzyczki podeprzite podpiyrami – kłóniczkami, kiere były wpuszczóne do dziur sprzyczek a sanic. Wygiyntóm czynść płozów łónczy w poprzyk wspiyra, o kieróm oprzito je roswidlóno czynść dyszla (oja), wpuszczóno zadnim kóńcym w piyrszóm poprzyczke – sprzyczke. Drugóm czynść dyszla, kiery sie kóńczy kapturym a koczorkym, mocuje sie poziómym sworzniym, jak sie zaprzyngo kónia. W klynczorach wszecki tajle były łónczóne klinkami na wpust, bes gwoździ a bes okuć. Pote sie robiło klynczory tak, że sie łónczyło tajle gwozdkami, a okucia s plechu były osdobiane, a robili jich kowole. Trómy sie woziło tak, że długi bierwióna – jejich całe pnie, dowało sie odziymkiym – hrubszym kóńcym na klynczory, wiónzało sie jich lańcuchym w dwóch miejscach, a drugi kóniec sie smyczyło po śniegu. Jak sie wiózło dwa jednaki pnie, to sie łónczyło klynczory s gnatami – przodek ze zadkiym, a kónski drzewa sie dowało tak, coby oba kóńce leżały na saniach, przodek na klynczorach a zadek na gnatach. Bierwióna hań downij sie nakłodało lodami. Potym szurało sie jich po ścianie s kónsków drzew, kieróm sie opiyrało jenym kóńcym na saniach a drugim na ziymi. Kamiynie, wóngli a gnój sie smykało na saniach a na sanicach. Sanice były podobne do klynczorów a do gnatów – majóm dwie pory płozów, połónczónych rosworóm, jako we wozie. Kulate sprzyczki sóm jednako niży mocowane, a kłónice tyrczóm dojść wysoko – robióm oprzici dlo skrzini kiero je dokoła sanic. Do sanic sie zaprzónało dwa kónie, bo były ciynżki a nie szły lachko. Sanice się u nas używało gor na dolinach. Lekciejsze od sanic były sanie – Górole na nich prawili gnojoki. Sanie miały jednóm pore płozów, ale długszych jako klynczory, abo gnaty. Sanie miały obudowe s desek, abo podobnóm do kosza, a zaprzyngało sie do nich jednego kónia. Podobne do sani były fasónżki, ale miały krótsze płozy. Były aji osdobióne sanie, kierymi sie jeździło do miasta, na wiesieli, abo na krzciny a to był srómbek. Robiło sie go procnie s ciynszych płozów, belek a sprzyczek, okuwanych plechym, a do tego eszcze miały prynty, a uchyty kiere robili kowole. Obudowa srómbka była heblowano, miała wyrzazane osdoby, a w postrzodku były nejmiyni dwie raje ławek na dwóch ludzi, kiere były polstrowane a miały obici baji s korzucha. S przodku, za wygiyntóm szyrokóm a plaskatóm deskóm mocowanóm do płozów tam, kany były wygiynte, było kozioł dlo furmana.


text:
Domjacnosće maja wjac pjenjez
Kamjenc. Wobydlerjo Sakskeje mějachu lěta 2015 přerěznje 18 691 eurow za přetrjebu a lutowanje k dispoziciji. To bě 461 eurow (2,5 proc.) wjace hač lěto do toho. Přiwšěm su ludźo w swobodnym staće hišće 2 900 eurow wot cyłoněmskeho přerězka zdaleni. Tón wučinja 21 580 eurow. Lońše ličby hišće njepředleža.
Chowaja smjertne powostanki
Seelow. Pod dohladom sobudźěłaćerjow ruskeho wulkopósłanstwa su dźensa započeli, masowy row sowjetskich wojakow při zwjazkowej dróze B 1 pola Seelowa rumować. Dotal su smjertne powostanki 21 wojakow namakali, kaž Ludowy zwjazk staraćelstwa wo němske wójnske rowy zdźěla. Rozměr rowa dotal hišće njepřewidźa. Wojacy běchu tam při ćežkich bitwach 1945 padnyli.
Truty za čěsku policiju
Praha. Čěske knježerstwo je nowe směrnicy za natwar wosebiteje policajskeje jednotki schwaliło, kotraž ma truty (Drohne) wužiwać. W běhu přichodneju lět měli zakłady za nje w štyrjoch městach kraja nastać. Policija planuje tež škit před trutami polěpšić, na přikład Praski hród jako sydło prezidenta.
Budyšanam jasnje podleželi
„Serbske powěsće“ znowa wušli
Budyšin. Po prěnim wudaću „Serbskich powěsćow“ w lěće 1959, kotrež wopřijima wjele znatych a mjenje znatych bajow, je w LND nětko třeći, přehladany nakład woblubowaneje knihi z rysowankami Měrćina Nowaka-Njechorńskeho wušoł. Zběrka chce pomhać znatosć wódneho muža, lutkow, wurlawow, Pumpota a dalšich postawow wobchować a je přichodnym generacijam zbližić.
Wot jutřišeho su meje widźeć
Chrósćicy. Za wubědźowanje župy „Michał Hórnik“ wo najrjeńšu meju je dotal dwanaće wobrazow dóšło, mjez druhim z Konjec, Wotrowa a Serbskich Pazlic, zdźěli regionalna rěčnica Katharina Jurkowa. Wone budu wot jutřišeho na Facebookowej stronje župy widźeć. Hač do 15. meje móžeće potom wo najrjeńšej meji wothłosować. Dobyćer dóstanje nimo serbskeje chorhoje sud piwa.
Předewzaćeljo maja wolić
Wjace pjenjez do šulow
Drježdźany. Sakske šule dóstanu w šulskim lěće 2017/2018 něhdźe 26 milionow eurow za cyłodnjowske poskitki. To přesahuje poskitk w aktualnym šulskim lěće wo wjace hač tři miliony. Něhdźe 304 000 šulerjow a tak 6 000 wjace změje z toho wužitk. W přichodnych tydźenjach dóstanje 1 278 šulow informaciju wo spěchowanju.
Heinz Keßler zemrěł
Berlin. Něhdyši zakitowanski minister NDR Heinz Keßler je njeboh. Armejowy general je zawčerawšim, wutoru, 97lětny w Berlinje zemrěł, kaž tamniše medije rozprawjeja. Keßler steješe wot lěta 1985 hač k wotstupej 1989 na čole zakitowanskeho ministerstwa. Zdobom bě wón čłon politběrowa SED. Berlinsku murju a socializm je hač do kónca zakitował.
Łužiske hory zwičnić
Nový Bor. Zwjazk gmejnow w čěskich Łužiskich horach je předstajił plany, kak kónčinu turistisce zwičnić. Dotal skerje pozabyty region ma wulki přirodny kaž tež kulturny potencial. Marketingowe pomjenowanje „Łužiske hory“ ma při tym centralne městno měć. Projekt wopřijima tež sobudźěło z organizacijemi w němskich Žitawskich horinach.
Higuain dwójce trjechił
Twarja nowu wobjězdku
Wojerecy. Ze symboliskim prěnim zarywom su dźensa wuchodnje Wojerec nowu wobjězdku wokoło města twarić započeli. Nimale sydom kilometrow dołha čara, kotraž powjedźe wot B 96 pola Mučowa hač k B 97 sewjerowuchodnje Wojerec, ma Ćisk, Němcy a Wojerecy wot wobchada wolóžić. Wobjězdka płaći 20 milionow eurow a ma w lěću 2019 hotowa być.
Lětopis lyriki 2017 z Chěžku
Frankfurt am Main. W nowej knize „Jahrbuch der Lyrik 2017“ je tež baseń „Zelene zet“ Jurja Chěžki zapřijata. Róža Domašcyna bě ju do němčiny přenjesła. Jeje poezija jewi so tež w 31. wudaću lětopisa z načasnej lyriku Němskeje, Awstriskeje a Šwicarskeje, kotryž wuńdźe lětsa prěni raz w Frankfurtskim nakładnistwje Schöffling & Co.
Nowy młodźinski dušepastyr
Drježdźany. Kapłan Martin Kochalski budźe nowy młodźinski dušepastyr Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa. 36lětny, kotrehož je biskop Heinrich Timmerevers do zastojnstwa powołał, nastupi 1. awgusta swoju słužbu, kaž biskopski ordinariat w Drježdźanach zdźěla. Kochalski pochadźa z Lipska a bě po swjećiznje 2012 kapłan w Šěrachowje.
Tilich we Łužicy po puću
Žitawa/Biskopicy. Nutřkowna wěstota bě hłowna tema dźensnišeho wopyta sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha (CDU) w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu. Tak rěčeše wón mjez druhim ze Žitawskimi wohnjowymi wobornikami wo mjezy přesahowacym zhromadnym dźěle. W Budyšinje wopyta Tilich kubłanski centrum policije. Wječor je wobydlerski forum w Biskopicach.
Lay na dobrym třećim městnje
Glauchau. Budyska zapósłanča Lěwicy w zwjazkowym sejmje Caren Lay steji na 3. městnje krajneje lisćiny swojeje strony k wólbam zwjazkoweho sejma w septembru. Wona móžeše so na krajnym zjězdźe w Glauchauwje w rozsudnych wólbach přesadźić. Na prěnje a 2. městno wuzwolichu delegaća předsydku strony Katju Kipping a Andréja Hahna.
Park wětrnikow nastanje
Wutoru započnu twarić
Pančicy-Kukow. Statnu dróhu S 100 w Pančicach-Kukowje započnu přichodnu wutoru, 2. meje, wutwarjeć, zdźěli krajny zarjad za dróhotwar a wobchad. Runočasnje nastanje nowy móst nad Klóšterskej wodu. W tym zwisku maja so wodowody, milinowody, wopłóčkowe kanale a dalše nošerje medijow přepołožić. Dźěła maja hač do lěća 2018 trać. Tak dołho budźe S 100 dospołnje zawrjena.
Namołwja k demonstraciji
Drježdźany. Předsyda sakskeje SPD, hospodarski minister Martin Dulig, namołwja ludźi so 1. meje na zarjadowanjach dźěłarnistwow wobdźělić. Za lěpše dźěłowe wuměnjenja dyrbjeli socialdemokraća a dźěłarnistwa za samsny postronk ćahnyć, rjekny wón w Drježdźanach. Zdobom sej wot předewzaćow žada, wjace na dobro dźěławych činić.
Němska rěč prašana
Peticiju zapodali
Podstupim. Peticiju nastupajo planowanu změnu postajenja za wučbu serbšćiny je Domowina wčera peticiskemu wuběrkej Krajneho sejma Braniborskeje zapodała. Peticija wopřijima lisćinu, kotruž je 2 249 wosobow z tu- a wukraja podpisało. Připołožena je online-peticija staršiskeje iniciatiwy z wjace hač 20 000 podpismami hač do 17. apryla.
Olympiada zakónčena
Wodowe Hendrichecy. Sarah Hančikec, šulerka Budyskeho Serbskeho gymnazija, Daniel Šołta z Wojerowskeho Johanneuma a Leonard Nowack ze Žylowskeje zakładneje šule su lětušu 51. olympiadu serbskeje rěče jako najlěpši zakónčili. Wšitcy třo docpěchu we wobłuku třidnjowskeho wubědźowanja we Wodowych Hendrichecach wukon „z wuznamjenjenjom“.
Ponowja přezmjeznu železnicu
Karlovy Vary. W zapadnej Čěskej chcedźa lokalnu přezmjeznu železnisku čaru, zwjazowacu kupjele Karlovy Vary ze sakskim Johanngeorgenstadtom, hač do julija 2018 dospołnje ponowić. Po zakónčenju projekta w hódnoće 17 milionow eurow budźe jězba po 45 kilometrow dołhej trasy po Rudnych horinach potom sydom mjeńšin spěšniša.
WiL z nowym předsydstwom
Choćebuz. Łužiska hospodarska iniciatiwa (WiL) ma nowe předsydstwo. Předsyda jednaćelstwa předewzaća BASF Schwarzheide Jürgen Fuchs bu do nawodnistwa wuzwoleny. Bywšeho jednaćela WiL dr. Huberta Lerchu su rozžohnowali. Wón poda so na wuměnk. Jeho zastojnstwo přewozmje nětko Michael Schulz, kiž bě wot januara hižo zastupowacy jednaćel WiL.
Pruwowanje derje wobstali
Wojerecy. Wojerowska turistiska informacija je znowa kwalitne pruwowanje „marki i“ wobstała a dósta samo wuznamjenjenje „serwis kwalita Němska“. Cyłkownje 40 kriterijow bu bjez wědźenja přistajenych přepruwowanych. Wosebje přeswědčiłoj stej fachowcow němskeho turistiskeho zwjazka wonkowny wobraz a nowowuhotowana informacija.
Prózdniny po němskim mustrje?
Najrjeńše jejka wuzwolili
Budyšin. Mjez 35 kolekcijemi jednotliwcow w starobje štyrjoch do 25 lět a 92 kolekcijemi 2. do 4. lětnika Kulowskeje Krabatoweje šule je jury Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu wčera najrjeńše serbske jutrowne jejka dorosta wuzwoliła. Spěchowanske myto dóstanje 16lětna Sophie Hejduškec z Noweho Łusča. Dobyćerske kolekcije wustaja nětko w Budyskej SKI.
Mytuja twarske projekty
Drježdźany. Sakska pyta za najrjeńšim domom we wjesnych kónčinach. Hač do 15. meje móža priwatnicy, předewzaćeljo a komunalni twarcy kaž tež architekća a inženjerojo swoje projekty za krajne wubědźowanje „Twarić we wjesnych kónčinach“ zapodać. Wuznamjenić chcedźa přikładnje ponowjene twarjenja runje tak kaž dospołnje nowe.
Wjace potrěbnych doma hladaja
Kamjenc. Lěta 2015 su w Sakskej 117 677 hladanja potrěbnych doma zastarowali. To bě 14 725 wjace hač 2014. Wo wjace hač połojcu potrěbnych starachu so swójbni abo přećeljo, za čož dóstachu hladanski pjenjez. Něhdźe 50 000 ludźi trjebaše ambulantnu słužbu, zdźěla statistiski krajny zarjad w Kamjencu.
W rozmołwje z wobydlerjemi
Plauen. Sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU) zahaji dźensa wječor w Plauenje swoju rozmołwnu turu. K zahajenju chce so wón pod hesłom „Zhromadnje w Sakskej – za sylny přichod“ z Plauenskimi wobydlerjemi zetkać. Sto ludźi je so za to přizjewiło. Tilich planuje pjeć zarjadowanjow. Přichodne budźe 2. meje w Biskopicach.
Nadpady na stronske běrowy
Lipsk. Politikarjo a běrowy zapósłancow su dale cil nadpadow, byrnjež ličba atakow woteběrała. Lěwica je w prěnim kwartalu pjeć nadpadow zličiła. Prěnje tři měsacy 2016 bě jich hišće 22. AfD rozprawja wo nadpadomaj na běrow w Budyšinje a Zhorjelcu. Tež SPD a CDU stej tajke nadpady registrowałoj.
Tójšto wobdźělnikow
Bórkowy. Wjace hač 12 200 sportowcow je so na kónctydźenskim 15. błótowskim marathonje w Bórkowach, Lubnjowje, Lubinje a Tšupcu wobdźěliło. To je 300 wjace hač loni, kaž zarjadowarjo zdźěleja. Z wjace hač 1 300 wobdźělnikami bě 200 kilometrow dołha kolesowarska čara najbóle prašana.
Boll němske finale dobył


text:
Sakski akciski dźeń „genialsocial – twoje dźěło přećiwo chudobje“ spočatk julija bě wulki wuspěch, a to z rekordom. 34 000 šulerjow z 287 kubłanišćow je 730 000 eurow nadźěłało.
Budyšin (SN/mwe). „Zajim na našim programje je porno minjenym lětam kaž wočakowane dale přiběrał“, Florian Sievert, programowy sobudźěłaćer „genialsocial“ našemu wječornikej zdźěli. Tuž je so lětsa tež w Hornjej Łužicy wo tójšto wjace šulerjow na akciji wobdźěliło, a to runje tak ze serbskich šulow, kaž z Budyskeho Serbskeho gymnazija. Dorosćacy běchu so w tójšto wjace serbskich rjemjeslniskich firmach, institucijach abo tež domjacnosćach přizjewili, zo bychu tam 2. julija za dobry skutk a něšto mało pjenjez dźěłali. Tež w našej redakciji mějachmy šulerku.


text:
Ńiderlandy
Ńiderlandy (ńiderl. Nederland) to ojropejsko tajla Krůlestwa Ńiderlandůw (ńiderl. Koninkrijk der Nederlanden), tworzůnego tyż uod Aruby, Bonaire, Curaçao, Saby, Sint Eustatius a Sint Maarten (kere dowńij do kupy mjanowały śe Ńiderlandzke Antyle). Ńiderlandy sům můnarchijům kůnstytucyjnům rozlygowanům we zachodńij tajli Ojropy nad Půłnocnym Morzym, kere uoblywo je uod půłnocy i zachodu. Grańiczy uod połedńa s Belgijům, a uod schodu s Ńymcůma. Aktualne grańice bůły wykryślůne we 1839.
Ńiderlandy sům krajym gynsto zaludńůnym. Przez połowa ich terytorjům leży ńiżyj poźůmu morza. Państwo je znůme ze swojich wjatrokůw, kyjzy, chodokůw, tulipanůw, kůł a wysokigo poźůmu tolerancyje – liberalnych praw, co stosujům śe narkotykůw, prostytucyje, segnowańo, eutanazyje a zwjůnzkůw mjyndzy ludźmi tyj samyj płeći. W Ńiderlandach swoja śedźiba mo Mjyndzynorodowy Trybůnał Karny do dowńij Jugosławije, Mjyndzynorodowy Trybůnał Sprawjydliwośći a Mjyndzynorodowy Trybůnał Karny. no i jaramy ziolo
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ 1999, za The World Factbook


text:
Klachule ze Zowodzio: ETOS I HOLOGRAMY
– Pani Bregulino, a Wōm to sie niy cni tak ciyngym siedzieć w tym ôknie i ino filować na tyn plac? – spytała sie trocha frechownie Drzyzdzyno. Zaroz sama trocha sie wylynkała tego, co pedziała, coby do jakijś szpicatyj godki niy prziszło, nale tedy ôwdy miała taki gyfil, co jakoś myśl za tela dugo smyko jij sie po gowie, aże yntliś musi to pedzieć. Staro Bregulino wejrzała na nia i szczyliła afa, kero godo: „Wyście sōm richtiś tako pitomo, abo ino udowocie?” Dobrze szczylono afa to je tak, choby ftoś sie Wos ô cosik pytoł, beztōż niy idzie niy ôdpedzieć, nale, zouwizou, Bregulino do tego jeszcze spytała sie ofyn:
– Nale ô co sie Wōm rozchodzi? Po jakiymu miałoby sie cnić?
– No, wiycie – napoczła tuplikować Drzyzdzyno – Kożdy jedyn dziyń durś jedne i te same… Mie na tyn bajszpil…
– Dyć to sie rozchodzi ô etos, pra? – pedziała Bregulino, a afa, kero szczyliła pedziała: „Tako staro, a ciyngym trza jij erklerować take proste rzeczy”.
– No, ja, etos, toć… – Drzyzdzynie zrobiyło sie trocha niypeć.
– Już sie tak niy lyjcie żurym, chobyście niy poradzili spokopić, co to je ślōnski etos. Kożdy wiy, co ôd iks lot kożdy musi robiyć swoje, bo inakszyj to ku czymu by tukej prziszło? To ino hadziaje niy majōm we zocy swojij roboty. Bele jak robić, ja, to je hadziajstwo! My sōm inksze! Mus je mus! Mōj Breguła durś łaził do roboty, a terozki, kej je na pynzyji, to łazi do szynku. Rozchodzi sie ô to, coby kożdy wiydzioł, co mo do roboty. Jo wstowōm, skludzōm chaupa, warza ôbiod i ida do ôkna. Dyć musza wiydzieć, co sie wyrobio na tym świecie…
– No, ja, nale we Internecu byście wiyncyj sie dowiydzieli…
– Ja, ja, na zicher, we Internecu znojda po wiela sōm truskawki na torgu – frōnkła Bregulino. Drzyzdzynie przyszło do gowy, co na zicher kajś je take forum, kaj poradzi znojś tako informacyjo, nale niy pedziała tego po głośnymu.
– Z etosem rozchodzi sie ô to, co kożdy wiy, co mo robić, choby i prawie niy miōł na to chynci – ôsprowiała za tyn czos Bregulino – Ja, toć, szło by zrobić to gibcij, bele sie niy narobić, pra? Nale to niy ô to sie rozchodzi! Wōm sie zdowo, co jo zowdy rada robia to, co musza? Niy roz mi sie niy chce, możno tyż bych chciała być choby te biznes-baby…
– Ja, biznes-baby, Jezderkusie… – znerwowała sie Drzyzdzyno.
– Tako to ino patrzy swojigo gyszeftu, a cōłko normalno robota mo w rzici. Kożdy by tak chcioł, pra? Chaupy niy posprzōnto, ôbiadu chopu niy zrobi, gibcij pōdzie na ôbiod do jakigoś restojrantu gorolskigo! Ani ôkiyn na świynta niy umyje! Jo bych tyż tak mogła! Bych sie ôblykła ancug choby chop i epne krōmfleki, o, i byda epno biznes-baba!
Drzyzdzyno wyforsztelowała sie Breguliny lotać we ancugu i na epnych krōmflekach. Sōmsiadka była fest rubo i ciynżko miałaby znojś taki ancug. Nale dyć fater ôd Drzyzdzyny tyż byli rube, a znodli ancug i galoty, do kerych by wlazło sztyrych chudszych chopōw. Poska niy nosili, ino zowdy houzyntregle. Nale za to we krōmflekach niy lotali. Beztōż Drzyzdzyno prziszła ku tymu, co jednak niy poradzi sie forsztelować Breguliny przeblyczonyj za biznes-baby.
– Tako baba to mo kajś cōłki nasz ślōnski etos, naszo tradycjo… I tak sie wszysko popśniło, ku czymu by to prziszło eli by my pociepali nasz etos?
– No, a te nowe technologije? – ciepła ôroz Drzyzdzyno. Bregulino szczyliła afa: „Jerōna, ô czym Wy fandzolicie?!”, beztōż jejij sōmsiadka gibko zmiarkowała, co musi pedzieć wiyncyj – No, wiycie, terozki to już robota, na tyn bajszpil, na grubie je blank inkszo jak piyrwyj. Wszysko sie zmiynio, skuli postympu…
– Ja, ja, postymp, dejcie mi pokōj z tym postympym… – Bregulino frechownie wlazła jij w godka, co trocha jōm znerwowało.
– Wiycie, nasz synek ôstatnio rajzowoł na urlaub ze swojōm… Poczkejcie, niych sie spōmna, kaj to ône byli…
– We Chorwacji – cera ôd Bregułōw kożdego roku cisła ze swojim chopym-krojcokem na Chorwacjo, beztōż Bregulino ciynżko miała spokopić, co ludzie jeżdżōm tyż kajś indzij.
– Niy, niy… We Londynie! Ja, ône we Londynie byli i godali, co hań je taki zōmek, kaj turystōw witajōm hologramy. Wiycie, to je take pierōństwo, kere wyglōndo jak normalny chop, nale to ino sie Wōm zdowo… Beztōż te Angliki poradzōm uszporować na szauszpilerach, styknie ino, co pokożōm ludziōm takigo holograma, kery ciyngym robi jedne, a te same…
– Pitome ludzie – pedziała Bregulino.
– Ja, ale to sie niy ino ô piyniōndze rozchodzi przeca. Idzie ô to, co taki szauszpiler mo fraj i sie aluje, bo cōłko robota robi za niego hologram. Forsztelujcie sie ino, jakby tak we kożdym ôknie na Zowodziu siedzioł taki hologram. Wszysko byłoby gynau tak, jak mo być. We kożdym ôknie hologram ôd jednyj klachule, we szynku hologramy ôd Waszego Breguły i mojigo Drzyzgi, a my za tyn czos mogliby my robić to, czymu sōm my richtiś rade.
– Choby co?
– Pierōn wiy, co sie nōm podobo. Sameście godali, co niy rade sztyjc siydzicie w tym ôknie. Dyć sam na placu i tak sie psinco wyrobio.
Bregulino napoczła filować we fynsterbret, choby ôroz wydoł jij sie fest interesantny. Szło zmiarkować, co żuchlo we gowie, co jij pedziała sōmsiadka.
– No, a kaj nasz ślōnski etos? – spytała sie yntliś.
– Smolić etos! – rozhajcowała sie Drzyzdzyno – Dyć to sie niy rozchodzi ô to, coby robić cosik, czymu my niy sōm rade, kej niy muszymy tego robić, pra?
Bregulino poprowiyła sie na swojim zegōwku. Bez pora sekund filowała kajś hań fōrt daleko, chocioż psinco tak po prowdzie poradziła zoboczyć.
– Wiycie co, ôd tego postympu, to mie sie zachciało iś do ustympu – bulkła yntliś, coby było klar: godka je fertiś.


text:
Narkotyki we autobusie z Niymiec
Funkcjōnariusze z Cyntralnego Biōra Śledczego Policyje, społym z kryminalnymi z Brzegu, zabezpieczyli hned 3 kilogramy narkotykōw. Czŏrnorynkowŏ cyna niyprzizwolōnych substancyji siōngŏ 200 000 złotych. 50-letni chop, co mioł przemycić je z Niymiec, wpŏd na dworcu autobusowym w Brzegu. Zastawiōny trefiōł już do heresztu na 3 miesiōnce. Za popołniōne przestympstwa grozi mu nawet do 10 lŏt heresztu.
Do zastawiyniŏ 50-latka doszło 5 czyrwnia zarŏz przed godzinōm 8 rano na dworcu autobusowym w Brzegu. To tego dnia funkcjōnariusze z dolnoślōnskigo Cyntralnego Biōra Śledczego Policyje społym z kryminalnymi z Brzegu uzdali sprawdzić swoje ôperacyjne ôbsztalowania. Z nich wynikało, iże rajzujōncy z Niymiec pasażer autokaru, mioł posiadać srogõ wielość narkotykōw.
Kedy policyjōny dozdrzeli na dworcu podyjzdrzywanego chopa, wejzdrzeli do jego bagaży. Wartko sie pokŏzało, iże jejich przipuszczynia były akuratne. 50-latek w pŏru folijowych pakōnkach przewoziōł podyjzdrzane substancyje. Podszukowanie pokŏzało, iże to bez 2 kilogramy marihuany i 300 gramōw kokajiny. Ôkrōm tego w czasie przeszukaniŏ pōmiyszkaniŏ ôd podyjzdrzywanego, śledczy znŏdli dalsze pŏrãset gramōw marihuany. Cuzamyn funkcjōnariusze zabezpieczyli hned 3 kilogramy narkotykōw.
Chycōny usłyszoł ôbskarżynie przewozu bez Unijõ Europejskõ i posiadaniŏ godnyj wielości postrzodkōw bamōncōncych. Decyzyjōm gyrichtu ôstoł heresztowany na 3 miesiōnce. Grozi mu terŏz kŏra do 10 lŏt heresztu.
Fot.: KWP Ôpole


text:
Wszyjskich rechtorōw Fojt mioł już prziôbiecanych, ale brakowało mu yno historyka. We kuratorium mu poradziyli, coby se na tyn czos wziōn jakigo starego rechtōra na pynzyji, a na drugi rok isto jakigo modszego mu znojdōm. Fojtowi spōmniało sie, że zno taki jednego belfra ze Ôpolo. Tyn chop bōł już keryś rok na pynzyji, ale ze gowōm dali u niygo bōło we porzōndku, bezto mōg jeszcze dziecka uczyć! Starzik Kowalczuk, co bōł rodym ze wschodu, rod na to przistoł, bo nic go we Ôpolu niy trzimało, a już we czyrwniu zameldowoł sie we N. Zatym cicho siedzioł, ale ōgrōmnie rod szpasy robiōł i po dwōch miesiōncach nadarziła mu sie tako przileżitoś.
Jechoł cugym ze Ôpolo do Nysy kej sie ku niymu przisiod jedyn taki modziok, co tyż do N. mioł jechać. Tyn mody rod se po naszymu pogodoł, bezto sie radowoł, że na krajana trefiōł! Bo jak go starzik wyczuł, że mody je Ślōnzok, to zaczōn ś nim godka po ôpolsku. Synkowi ani do gowy niy prziszło, że tyn chop co ś nim godo, sie tyj naszyj ślōnski godki po wojnie wyuczōł! Tak se berali aż dojechali do Nysy. Tam sie przesiedli na drugi cug, a mody wyzdradziył starzikowi, że jedzie yno do R. a potym pōdzie piechty do N., bo tam cug jeszcze niy jedzie! Wiedzioł to ōd swojigo starzika, co bōł tam jeszcze za staryj Polski. Chłopy sie rozłōnczyli we R. a mody mioł nadziejo, że sie jeszcze kejś potkajōm, yno niy prziszło mu do gowy, że bydzie to tak gibko! Tyn modziok poszeł bez las a za trzisztwierci godziny bōł we N. Tam zaroz poszukoł szkoła, a panoczka kerownika. Tyn chop akuratnie cosik robiōł we hinterhausie, a ze daleka wrzeszczoł: Pōjdōm ku mie! Mody prziszoł bliżyj, a tym chop dali głośno na niygo wołoł! W kōńcu modziok spytoł sie kerownika czamu porzad tak wrzeszczy?
– To ôni niy sōm gusi? – Dziwowoł sie tyn chop, co tyż bōł ze naszych strōn, a trefiył tam za nakazym pracy.
Za kwilka sie wszyjstek wyjaśniyło, że to wymajstrowoł starzik Kowalczuk. Ôn wiedzioł, że cug jedzie terozki już do N., ale tymu modymu tego niy padoł. Bezto we szkole bōł przed nim, a kerownikowi nagodoł, że jedzie sam jedyn modziok ze Katowic, ale ôn je cołkym guchy i starzik sie ôgrōmnie staroł. jako tyn istny bydzie sam te dziecka uczyć. Taki to bōł wigyjc!


text:
Asunción
Asunción je stolica a z něhdźe 550.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město južnoameriskeho stata Paraguay. Jeho mjeno (španisce za donjebjeswzaće) poćahuje so na Marije donjebjeswzaće, dokelž bu město na tutym dnju w lěće 1537 załožene. Połne španiske mjeno je La Muy Noble y Leal Ciudad de Nuestra Señora Santa Maria de la Asunción. W guaranišćinje rěka Asunción Paraguaŷ, mjeztym zo je mjeno kraja Paraguái.
Město nadeńdźe so při lěwym, wuchodnym pobrjoze rěki Paraguay při hranicy z Argentinskej.
W měsće knježi tropiska klima. Najhorcyši měsac je januar z přerěznymi temperaturami mjez 23 a 33 stopnjemi, najzymniši je julij (13–23° C).
Asunción je so dnja 15. awgusta 1537 wot španiskeho dobywarja Juan de Salazar y Espinosa załožił a je tuž jedne z najstaršich španiskich městow w Južnej Americe.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony města (špan.)


text:
X Expedition (1985 – 1986)
Summer Crew: Władysław Danowski, Andrzej Gaździcki, Włodzimierz Kędra, Zenon Knyziak, Kazimierz Kobylecki, Antoni Tokarski, Ryszard Wrona
Wintering Crew: Zbigniew Cudek, Marian Dąbrowski, Edmund Dibowski, Marcin Ebert, Krzysztof Filcek, Wiesława Jachimiak, Anna Kołakowska, Edward Kołakowski (kierownik), Dominik Kowalski, Ireneusz Krawczewski, Marek Łotocki, Grzegorz Malanowicz, Grzegorz Matkowski, Andrzej Molek, Walter Niedbalski, Stanisław Wódka, Andrzej Wysocki
IX Expedition (1984 – 1985)
Wintering Crew: Stanisław Bilski, Leszek Chełmiński, Antoni Koszałkowski, Tadeusz Kowalski, Marek Kozłowski, Jerzy Królikiewicz, Jan Lemański, Włodzimierz Lubaszewski, Jan Łądka, Remigiusz Miłkowski, Andrzej Myrcha, Tadeusz Nowosad, Stanisław Rakusa-Suszczewski (tylko w rejsie), Jacek Siciński, Janusz Solka, Andrzej Tatur, Tadeusz Wojciechowski (kierownik), Remigiusz Zieliński, Stanisław Żdżyłowski
VIII Expedition (1983 – 1984)
Summer Crew: Stanisław Bańka, Zbigniew Cudek, Artur Gotówko, Małgorzata Mitek, Henryk Skiba, Kazimierz Szyda
Wintering Crew: Mirosław Bauer, Przemysław Czyszek, Aleksander Grzegorczyk, Anna Kołakowska, Edward Kołakowski, Jerzy Kułaszka, Ryszard Lusiński, Mieczysław Matusiak, Lucjan Nowosielski, Wiesław Oryszczak, Kazimierz Potrzebowski, Ryszard Stępnik (kierownik), Zbigniew Szczepaniak, Eugeniusz UstarbowskiVII Expedition (1982 – 1983)
Wintering Crew: Antoni Adamowski, Bohdan Czarnecki, Zbigniew Gałązka, Stanisław Kawka, Ryszard Ligowski, Aleksy Łukowski, Jerzy Malski, Stanisław Marszczek, Jerzy Saczewicz, Józef Szynaka, Lech Wiśniewski, Marek Zdanowski (kierownik), Jerzy Zieliński
VI Expedition (1981 – 1982)
Wintering Crew: Andrzej Bortkiewicz, Jan Grabiec, Andrzej Lewandowski, Donat Rzążewski, Jan Swołek, Paweł Symonowicz, Ryszard Wróblewski (kierownik), Bogdan Zieliński, Krzysztof Zieliński
V Expedition (1980 – 1981)
Summer Crew: Eugeniusz Bieniasiewicz, Krzysztof Birkenmajer (kierownik), Andrzej Cieślak, Władysław Danowski, Andrzej Gaździcki, Ryszard Gradziński, Józef Grzybowski, Edward Kołakowski, Józef Kraś, Wojciech Kurzyński, Kazimierz Lachowicz, Roman Marks, Zdzisław Musialski, Szczepan Porębski, Tomasz Radomyski, Krzysztof Rolnicki, Tadeusz Sygit, Antoni Szymański, Krystyna Wiktor, Lech Wiśniewski, Ryszard Wrona
Wintering Crew:
Jan Dróżdż, Tomasz Ernst, Kazimierz Insiński, Jerzy Kamiński, Marek Kardelewski, Czesław Kasprzak, Marian Klimkiewicz, Dominik Kowalski, Włodzimierz Ławacz, Paweł Majewski, Stefan Misiaszek, Henryk Nowak, Bogusław Radzimiski, Roman Rafiński, Lech Rościszewski (kierownik), Maciej Rzepecki, Ryszard Tokarczyk, Sławomir Wróblewski, Maciej Zawadzki
IV Expedition (1979 – 1980)
Summer Crew:
Zbigniew Cudek, Barbara Cygan, Jacek Czaplicki, Krzysztof Czuba, Edmund Dibowski, Gerard Drewa, Jacek Goździewicz, Hanna Jackowska, Antoni Janasek, Bronisław Kajdański, Marian Kapica, Tadeusz Klimaszyk, Zdzisław Kluza, Andrzej Kozik, Jacek Kryst, Hanna Krzyżaniak, Leszek Książkiewicz, Andrzej Kutner, Edward Lamprecht, Tomasz Linkowski, Edmund Maj, Mieczysław Matusiak, Andrzej Myrcha (kierownik), Ryszard Ochyra, Andrzej Paulo, Stanisław Pietr, Joanna Pilarska-Obojska, Piotr Presler, Alana Puchalska, Zbigniew Rubinowski, Magdalena Świerszcz, Andrzej Tatur, Jan Taylor, Anna Tokarska, Antoni Tokarski, Magdalena Tulli, Ryszard Ułamek, Tadeusz Wojciechowski, Jacek Zalewski, Stanisław Żdżyłowski
Wintering Crew:
Czesław Augustyn, Jan Berendowski, Wojciech Chudzyński, Ryszard Gutkowski, Ryszard Halba, Bolesław Jabłoński, Jerzy Kaszubowski, Józef Krasakiewicz, Jerzy Komorowski, Andrzej Maciążek, Grzegorz Marczak, Eugeniusz Moczydłowski, Wojciech Nurkiewicz, Kazimierz Potrzebowski, Zygmunt Rawa, Jacek Rożyński, Jan Styczyński, Jerzy Szyłak-Szydłowski, Aleksander Wasilewski, Józef Weiss
III Expedition (1978 – 1979)
Summer Crew:
Czesław Augustyn, Krzysztof Birkenmajer, Janusz Błaszyk, Krzysztof Cielecki, Andrzej Drapella, Krzysztof Dramiński, Kazimierz Furmańczyk, Andrzej Gaździcki, Bolesław Jabłoński, Anna Jakubiec-Puka, Leokadia Jarecka, Jerzy Kamiński, Zdzisław Kluze, Józef Kokot, Kazimierz Kondal, Józef Kopyszko, Juliusz Kowalewicz, Zbigniew Krysa, Wiesław Krzemiński, Dorota Kulesza-Lipka, Lechosław Kumoch, Wojciech Kurzyński, Józef Litwin, Wiesław Maczek, Andrzej Marsz, Małgorzata Mitek, Bogusław Molski, Mieczysław Naruszewicz, Władysław Parzygnat, Kazimierz Pęcherzewski, Jacek Piasecki, Zbigniew Pruszak, Włodzimierz Puchalski, Stanisław Rakusa-Suszczewski (kierownik), Krzysztof Rolnicki, Ryszard Samp, Wiktor Saporowski, Marian Spera, Wojciech Stan, Zygmunt Szafrański, Jerzy Szmurło, Waldemar Sztando, Ewa Śmiałowska, Antoni Tokarski, Adam Urbanek, Jerzy Winiecki, Michał Wojciechowski, Konrad Woś, Franciszek Woźniak, Jerzy Wytrykus, Ryszard Wyrzykowski, Maciej Zawadzki, Bogdan Zieiiński, Stanisław Żdżyłowski
Wintering Crew:
Andrzej Cieślak, Jan Cylka, Józef Domaszuk, Tadeusz Górski, Paweł Kiciński, Henryk Kopczyk, Marian Krahel, Maciej Lipski, Lucjan Nowosielski, Maciej Rembiszewski (kierownik), Andrzej Ruta, Jerzy Speil, Ryszard Stępnik, Jan Swołek, Tadeusz Szybiak, Jan Terelak, Zbigniew Tyksiński, Longin Wójcik, Marek Zdanowski, Krzysztof Zdzitowiecki, Krzysztof Zieliński.
II Expedition (1977 – 1978)
Summer Crew:
Bolesław Arapinowicz, Stanisław Baranowski, Krzysztof Birkenmajer, Ryszard Bojanowski, Zygmunt Catewicz, Juliusz Chojnacki, Ryszard Czajkowski, Aleksander Dargiewicz, Jerzy Dera, Roman Firlej, Marek Głowacki, Witold Gruszka, Ryszard Hapter, Anna Jackowska, Jerzy Jasnorzewski, Mirosław Jonasz, Jerzy Kaszubowski, Wojciech Kittel, Tadeusz Klimaszyk, Elżbieta Kopczyńska, Józef Kowalewski, Kazimierz Krajewski, Michał Kubik, January Kuc, Gerard Kuropatwa, Henryk Kurek, Krzysztof Kwarecki, Zbigniew Lauer, Józef Machulak, Ryszard Malinowski, Zdzisław Matusiak, Andrzej Molek, Andrzej Myrcha, Jerzy Olszewski, Jan Pahlke, Grzegorz Pazderski, Lech Rościszewski, Ryszard Różczka, Jerzy Rybacki, Józef Sadoń, Czesław Sikorski, Andrzej Skowroński, Marian Spera, Ryszard Sudowski, Piotr Świercz, Magdalena Świerszcz, Jerzy Szmurło, Teresa Węgleńska, Andrzej Wągrzyn, Bogdan Woźniak, Jacek Zalewski, Maciej Zawadzki, Stanisław Żdżyłowski.
Wintering Crew:
Marian Derda, Tomasz Dubicki, Jan Jucha, Stanisław Kontowicz, Tadeusz Kowalski, Wiesław Kowalski, Lechosław Kumoch, Aleksy Łukowski, Jerzy Musioł, Włodzimierz Ogrodowczyk, Roman Rafiński, Janusz Solka, Antoni Szymański, Karol Teliga, Jerzy Uznański, Maciej Seweryn Zalewski (kierownik), Andrzej Zbroszczyk, Andrzej Zieliński, Eugeniusz Zieliński.
I Expedition (1976 – 1977) i Budowniczowie Stacji “Arctowski”
Summer Crew:
Zdzisław Antoniak, Mieczysław Badzio, Henryk Banaszak, Józef Białogoński, Ryszard Czajkowski, Czesław Czynajtis, Andrzej Fijałkowski, Roman Firlej, Henryk Frankowski, Stanisław Gawron, Józef Gielniak, Janusz Głowacki, Stanisław Grzyb, Henryk Grzybek, Bogusław Jakubowski, Michał Jażewicz, Ryszard Kaczorowski, Jerzy Kamiński, Stefan Kaleta, Romuald Klepacki, Henryk Kopczyk, Janusz Kosiarski, Zbigniew Kowalewski, Jerzy Kruk, January Kuc, Stanisław Kuzin, Włodzimierz Ludowich, Jacek Mach, Zdzisław Matusiak, Stanisław Michalik, Józef Murański, Stanisław Mysiak, Maciej Ostrowski, Zygmunt Paluszkiewicz, Tadeusz Pałka, Leszek Pietkiewicz, Mieczysław Piróg, Romuald Płoszyński, Stanisław Rakusa-Suszczewski (kierownik), Zygmunt Reszke, Lech Rościszewski, Bogusław Różański, Jerzy Rybacki, Zbigniew Serwin, Marian Skowron, Andrzej Skowroński, Ryszard Szafirski, Jerzy Świątek, Włodzimierz Tudorowski, Wiesław Wiórkiewicz, Mirosław Wiśniewski, Franciszek Wróbel, Marian Zakrzewski, Tomasz Zgryżniak, Krzysztof Zdzitowiecki, Władysław Zubowicz
Wintering Crew:
Leopold Dutkiewicz, Kazimierz Fedak, Czesław Golec, Hieronim Grabczyński, Witold Gunia, Jerzy Halter, Józef Jersak (kierownik), Andrzej Kuncewicz, Antoni Kuntze, Kazimierz Mazur, Alojzy Mirski, Piotr Presler, Andrzej Radomski, Tadeusz Szczepanowski, Aleksander Szmat, Józef Wójcik, Krzysztof Zubek, Czesław Żukowski, Tomasz Żukowski


text:
Ruch Chorzów pewnie pokonŏł Polonia Bytom 3-1. Tory do Niybieskich szczylali Kasolik, Idzik i Jakub Nowak. Po szpilu byli my na konferyncji prasowyj. Zapraszŏmy do lektury, ocywiście po Ślōnsku 🙂
Tomasz Włoka (II Tryner Polonii): „Na pywno fest dobre widowisko do kŏżdego kybica, kiery tu dzisiŏj bōł. My niystety niy mogymy sie cieszyć. Uważŏm, że ze cŏłkigo szpilu, niy zasłużylimy na takŏ wysokŏ porażka, ale wynik je taki, a niy inkszy. Niy mŏmy co sie zastanŏwiać czymu tak, muszymy wyciōngnŏć wnioski i we nŏstympnym szpilu wygrać, coby trzi punkty łostały we Bytomiu”.
Łukasz Bereta (Tryner Ruchu): „We piyrwszyj kolyjności chciŏłbych podziynkować fusbalorzom, za wypełniynie wszistkich założyń na tyn szpil. Zryalizowali go we 100%. Dzisiŏj wyszlimy ze sześcioma młodziyżowcami, we wiynkszości sŏm to nŏsze wychowanki wiync to tymbarzij nŏs wszistkich raduje. Chciŏłbych tyż podziynkować kybicom za fest gorki doping i stworzonŏ atmosfera. Mŏmy nadzieja, że tak bydzie zŏwsze.
Szpil bōł wyrōwnany, ale to my byli dzisiŏj skuteczniyjsi i zdobywŏmy trzi punkty”.
własne


text:
Guarisco, Sara Carboni, Tiziana Benyskiewicz, Krzysztof Wasilkiewicz, Kamil Korczyńska, Agnieszka Wojewódzki, Ireneusz Wesołowska, Aleksandra Nodzyńska, Ewa Łukasiewicz, Sergiusz Brasse, Rafał Trojanowski, Michał Patrzylas, Artur Husar, Wioletta Szott, Mirosława Szpaczyński, Przemysław Mikołajczak, Małgorzata Rawski, Jakub Kietlińska, Joanna Saja, Krystian
Győri, Victoria Rogińska, Justyna Świderska-Włodarczyk, Urszula Bąk, Justyna Ziober, Aleksandra Chojak, Jarosław Skobelski, Robert Jureńczyk, Łukasz Madej, Małgorzata Arkuszewska, Daria Górnicka, Weronika Chodorowska, Anna Saja, Krystian Szott, Mirosława Rawski, Jakub Krysińska, Katarzyna Madejski, Paweł Dudek, Jarosław Szpaczyński, Przemysław Jakuć, Joanna Domke, Radosław Gondek, Paweł
Twardowska, Kamilla Wasilkiewicz, Kamil Satora, Magdalena Benyskiewicz, Krzysztof Kargul, Michał Strese-Gassiev, Larisa Miszewski, Dariusz Hładkiewicz, Wiesław Koteluk, Daniel Glinka, Kamil Krystians, Piotr Potocki, Robert Kessler, Ryszard Drzewiński, Piotr Mielnik, Tomasz Szpaczyński, Przemysław Domke, Radosław
Schreiber, Agnieszka Streit, Henryk Miżdal, Agata Smoluk, Marek Miszewski, Dariusz Asienkiewicz, Dariusz Dudra, Stefan Pochyły, Piotr Krystians, Piotr Krzyżanowski, Sławomir Korcz, Iwona Flakowski, Jarosław Gillmeister, Andrzej Szpaczyński, Przemysław Woźniak, Sylwester Wasilkiewicz, Kamil
Franczak, Aneta Dutkiewicz, Dorota Świt, Mirosław Piasecki, Andrzej Wyder, Grażyna Woźniak, Sylwester Bernacka, Ewa Domżał, Urszula Anna Szpaczyński, Przemysław Dudra, Stefan Michalak, Ryszard Pochyły, Piotr Domke, Radosław
Guarisco, Sara Carboni, Tiziana Benyskiewicz, Krzysztof Wasilkiewicz, Kamil Korczyńska, Agnieszka Wojewódzki, Ireneusz Wesołowska, Aleksandra Nodzyńska, Ewa Łukasiewicz, Sergiusz Brasse, Rafał Trojanowski, Michał Patrzylas, Artur Husar, Wioletta Szott, Mirosława Szpaczyński, Przemysław Mikołajczak, Małgorzata Rawski, Jakub Kietlińska, Joanna Saja, Krystian
Buck, Andrzej. Red. Wawryk, Joanna. Red. Adaszyńska, Ewa. Aut. Bartkowiak, Przemysław. Aut. Budyńska, Barbara. Aut. Czerwińska, Małgorzata. Aut. Koteluk, Daniel. Aut. Kotlarek, Dawid. Aut. Kufel, Sławomir. Aut. Liefhebber, Paweł. Aut. Małocha-Bartkowiak, Iwona. Aut. Matysiak, Dorota. Aut. Pidłypczak-Majerowicz, Maria. Aut. Rudiak, Robert. Aut. Siadaczka, Małgorzata. Aut. Szafińska-Chadała, Marzena. Aut. Wańka, Danuta. Aut. Wawryk, Joanna. Aut.
Nodzyński, Tomasz Góralczyk, Przemysław Jaworski, Tomasz Ksenicz, Andrzej Helwig, Jarosław Łuka, Agata Santi, Claudia Towpik, Paweł Szymon Dziewulski, Michał Gaj, Dagmara Rawski, Jakub Całus, Katarzyna Wasilkiewicz, Kamil Szpaczyński, Przemysław
Buck, Andrzej - red. naczelny Gryska, Magdalena. Red. Mielczarek, Ewa. Red. Mikołajczak, Małgorzata (1966 -) - red. Wawryk, Joanna - red. Rogala, Stanisław - fot. Zielińska, Magdalena - fot. Benka, Urszula M. - aut. Bohuta-Stąpel, Halina - aut. Buchalik-Drzyzga, Agata - aut. Chłodnicki, Jerzy - aut. Chorążyczewska, Tamara - aut. Cierniak, Michał - aut. Derczyńska, Monika - aut. Dziamski, Grzegorz - aut. Grewling, Marek - aut. Kaniecki, Mirosław R. - aut. Kokot, Anna - aut. Kopacz, Hubert - aut. Krakowiak, Konrad - aut. Kurowicki, Jan - aut. Kurzawa, Eugeniusz - aut. Łastowiecki, Janusz - aut. Masternak, Zbigniew - aut. Mielczarek, Ewa - aut. Miłek, Maria - aut. Myszkiewicz, Igor - aut. Puu, Aerne - aut. Radwański, Marcin - aut. Różewicz, Bogumiła - aut. Rudiak, Robert - aut. Siatecki, Alfred - aut. Smużniak, Norman - aut. Stankiewicz, Witold - aut. Szewczyk, Jerzy - aut. Szott, Mirosława - aut. Wawryk, Joanna - aut.
Kluczek, Agata Aleksandra Twardowska, Kamilla Lubik, Maciej Zięba, Joanna Szpaczyński, Przemysław Belzyt, Mira Płonka-Bałus, Katarzyna Aguilar, Gutiérrez Ricardo Wołyńska, Marta Biszczanik, Grzegorz Glinka, Kamil Adamiak, Stanisław Gillmeister, Andrzej Szopa, Adrian Łuka, Agata Gieba, Kamila Dudra, Stefan Kostka, Emilia Nowicka, Marlena Nodzyński, Tomasz


text:
Canon Silesiae #8: Charles Dickens “Godniŏ Pieśń” (tłum. Grzegorz Kulik) – fragmenty
“Godniŏ pieśń” to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa “A Christmas Carol” (pol. “Opowieść wigilijna”) dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Rŏd mōm Lōndyn i wszyjsko, co brytyjske. Niy ma takij drugij wyspy na Ziymi, co ś nij wyszłoby tela wielkich muzykōw, pisŏrzōw, aktorōw, i co jejich mŏwa rozeszłaby sie na cołki świat. A jednak Dickens napisoł po francusku we listku do kamrata „La difficulté d’écrire l’anglais m’est extrêmement ennuyeuse. Ah, mon Dieu! si l’on pouvait toujours écrire cette belle langue de France!”. To znaczy „Ciynżkość pisaniŏ po angelsku mierzi mie bez miary. Ach, mōj Boże! Keby my ino mogli dycki pisać we tyj piyknyj gŏdce Francyje!” Wychodzi na to, iże niyma ważne, we jakim miyjscu je naszŏ gŏdka, bo my zōwizō zŏwiszczymy inkszym poezyje, literatury, estetyki, melodyje i wszyjskigo inkszego. I zdŏ sie, iże tak samo je z nami, bez to Ślōnzŏk mŏ tyż taki kōmpleks gŏdki. Szłoby skuli tego pōmyśleć, iże tym przekłŏdym prōbujã coś udowodnić; że chcã nim krziknōńć „Patrzcie, po ślōnsku idzie napisać to samo, co po angelsku!”. Ale jŏ niy chcã nic udowŏdniać. Niy chcã żŏdnymu nic pokazować. Ślōnskŏ mŏwa to je przecã take samo tworziwo literacke, jak kŏżde inksze. Wierzã, iże ta ksiōnżeczka prziniesie Czytŏczowi moc radości.
Grzegorz Kulik – ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw “Dracha” ôd Szczepana Twardocha i “Małego Princa” ôd Antoine’a de Saint-Exepuryego, Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.
Fragmynt “Godniyj Pieśni” (kursywą fragment czytany pod tekstem)
– Pamiyntŏsz drōgã? – spytała mŏra.
– Pamiyntōm? – krziknōł Scrooge ze ynergijōm. – Jŏ mogã sam iść na ślepo!
– Dziwota, żeś ô nij niy pamiyntoł tela lŏt! – dojzdrzoł duch. – Idymy dalij, pōdź.
Szli drōgōm, a Scrooge poznŏwoł kożde wrota, kożdõ sztangã a kożdy strōm; aż małe tŏrgowe miasto pokŏzało sie daleko ze mostym, kościołym i zawijanōm rzykōm. Pŏrã ôzkosmanych kōnikōw leciało w jejich strōnã ze synkami na rzbietach, co wołali za inkszymi synkami we kolasach, co je gospodŏrze kuczerowali. Wszyjscy ci chopcy byli we szumnyj launie, a larmowali aż wielke pola były połne uciesznyj muzyki, choby luft sie ś niymi śmioł!
– To sōm ino ciynie tego, co było – pedzioł duch. – Niy widzōm nŏs.
Szwarne wandrusy zbliżyły sie, a Scrooge znoł miana ôd kożdego ś nich. Jak bardzo bōł rŏd ich widzieć! We zimnym ôku sie płaczka pokŏzała, a serce mocnij zabiyło, jak ich widzioł przejyżdżać kole nich. A jaki rŏd bōł słyszeć ich winszować sie radosnych Godōw, jak rozjyżdżali sie do dōmōw na krziżōwce. Co to były radosne Gody dlŏ Scrooge’a? Co mu ône dobrego prziniosły?
Szkoła niyma cołkym pustŏ – pedzioł duch. – Samotne dziecko, co je kamraciŏ ôstawiyli, durch tam je.
Scrooge pedzioł, że to wiy. I zapłakoł.
Zeszli ze głōwnyj ulice i hned doszli do rezydyncyje ze czerwōnyj cegły ze kokotym na dachu. To było wielke stawiynie, ale roztōmajte fortuny go tykały, pōniywŏż sroge biōra niy fōngowały, ściany były wilgłe i ôbrośniynte mchym, ôkna potrzaskane, a wrota zarōściałe. Ptŏki ćwiyrkały i łaziyły po masztalniach, a rymizy i kolnie porosły trŏwōm. We postrzodku lepij niy wyglōndało. Flōra była ciymnŏ, a bez ôtwarte dźwiyrze ze izb szło dojzdrzeć, iże ône były słabo ômeblowane, zimne i sroge. We lufcie czuć było ziymisty smak i brak wszyjskigo, a to jakoś spōminało ô stŏwaniu za wczas rano i utramyntnym głodzie.
Przeszli na drugõ strōnã antryja, do dźwiyrzi ze zadku chałpy. Ôtwarły sie przed niymi i pokŏzały dugõ, pustõ, mankulijnõ izbã, co zdŏwała sie jeszcze barzij pustŏ skuli rajōw ławek. Na jednyj ś nich siedzioł samotny synek i czytoł przi słabym ôgniu, a Scrooge siŏd i zapłakoł nad swojim dŏwno zapōmnianym sobōm.
Niy skryte echo we chałpie, niy piskanie myszy pod dylōwkami, niy wiater postrzōd bezlistnych gałyńzi ôd tŏpōla we zygrodzie za ôknym, niy lŏtanie dźwiyrzi ze pustego werku tam a nazŏd, niy, niy trzaskanie we ôgniu, ale cosik chyciyło Scrooge’a za serce i wyciskało ś niego wiyncyj a wiyncyj płaczek.
Duch chyciōł go za ramiã i skŏzoł na zaczytanõ modszõ wersyjõ ôd niego. Narŏz za ôknym pokŏzoł sie chop we auslyndzkim ôblyczyniu. Wyglōndoł istnie i wyraźnie; za pasym mioł topōr a kludziōł za huzdã ôsła ôbwieszōnego drzewym.
– Dyć to je Ali Baba! – krziknōł Scrooge we zachwycyniu. – Stary, dobry Ali Baba! Ja, ja, wiym! We jedne Gody, jak żech sam ôstoł sōm, ôn dō mie prziszoł. Biydny synek! – pedzioł Scrooge – I Walynty, i Orsōn! I tyn, co w badkach go we wrotach do Damaszku ôstawiyli spać. Widzisz go? I syn ôd Sułtana, co sie mioł żynić ze Pryncesōm!
Suchać Scrooge’a używać cołkõ swojã ynergijõ na take rzeczy ze nojcudaczniyjszym głosym kajś miyndzy śmiychym a płaczym i dziwać sie na jego podniecōnõ twarz. To by bōł widok dlŏ jego kamratōw ôd biznysu we mieście.
– A tam papagaj! – krziknōł Scrooge. – Cołki zielōny a żōłty na ôgōnie i choby szałŏt na gowie; tam je! Biydny Robinson Crusoe wołoł go, jak wrōciōł do dōm po przepłyniyńciu naôbkoło wyspy. „Biydny Robinsonie, kajś to bōł?” Ôn myśloł, iże to bōł śnik, a to tyn papagaj, wiysz? A tam Piōntek uciykŏ do małyj zŏtoki. Halo! Hop! Halo!
Narŏz tak wartko, jak nigdy mu sie niy trefiało, zestaroł sie nad tym swojim modym sobōm.
– Biydny synek!
I zaś zapłakoł.
– Jŏ bych chcioł – Scrooge zabōnczoł, wraziōł rynkã do kabzy i ôbejzdrzoł naôbkoło po tym, jak wytar ôczy rynkŏwym – ale już za niyskoro.
– Co ci je? – spytoł duch.
– Nic – pedzioł Scrooge. – Nic. Taki mody synek śpiywoł „Cichõ Noc” we mojich dźwiyrzach wczorej na wieczōr. Mōg żech mu co dać.
Mŏra ôśmioła sie dobrotliwie, machła rynkōm, i pedziała:
– Pōdź, ôbejzdrzimy inksze Gody!
Mody Scrooge urōs trochã, a izba zrobiyła sie barzij ciymnŏ i czŏrnŏ. Dylōwki sie zetarły barzij, ôkna popynkały, kōncki gipsu poślatowały z gipsdeki i pokŏzały gołe lajsty. Jak to wszyjsko zafōngowało, to Scrooge wiedzioł tela, co wy. Wiedzioł, że to było recht, i że wszyjsko wyglōndało tak, jak kejś; iże zaś bōł tam sōm, kedy inksi chopcy pojechali do dōm na Gody.
Niy czytoł już, ale łaziōł tam i nazŏd strŏpiōny. Scrooge dziwoł sie na ducha, smutno pokryńciōł gowōm i zestarany wejzdrzoł na dźwiyrze.
Ôtwarły sie. Małŏ dziouszka, dużo modszŏ aniżeli synek, weszła wartko do izby, uwiesiyła mu sie na karku i gŏdała mu „roztōmiyły braciszku”.
– Prziszłach cie weznōńć do dōm, braciszku! – pedziało dziecko, zaklaskało rōnczkami i zegnyło sie ze śmiychu. – Do dōm, do dōm, do dōm!
– Do dōm, Fanny?
– Ja! – pedziała dziouszka połnŏ uciechy – Do dōm, na zawdy. Tatulek je szczodliwszy i to je terŏz upragniōny dōm! Tak miyło dō mie gŏdoł jednyj nocy, kej żech szła spać, iżech niy bała sie spytać jeszcze rŏz, jeźli możesz wrōcić. I pedzioł, że ja! I wysłoł mie we kolasie, coby prziwiyźć cie nazŏd. Boś już je bezma majorynt! – pedziało dziecko i ôtwarło szyroko ôczy. – I nigdy już sam niy wrōcisz. Ale nojprzōd przepyndzymy społym cołke Gody i bydymy mieć nojwiyncyj uciechy na świecie.
– Z ciebie już je kobiyta, Fanny! – krziknōł synek.
Klasła w rynce, ôśmioła sie i chciała tyknōńć ôd niego gowy, ale była za małŏ, tōż zaś sie ôśmioła, stanyła na palcach, chyciyła za kark i zaczła ciōngnōńć ze tōm swojōm dziecińskōm przepadzitościōm do dźwiyrzi, a ôn niy mōg nic inkszego zrobić, ino za niōm iść.
Do posłuchania fragment “Godniyj pieśni”. Słaba jakość dźwięku, dlatego słuchać GŁOŚNO 🙂


text:
Njedawno je CD „Hory módre, ja was znaju“ wušła. Z jeje zestajerjom, z bywšim hudźbnym redaktorom Serbskeho rozhłosa Šćěpanom Brankačkom, je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Što bě Wam najwjetše wužadanje projekta?
Š. Brankačk: Loni w meji dóstach mejlku wot Katrin Čornakec z LND, kotrež chcyše wudać CD z woblubowanymi serbskimi spěwami, a to na zakładźe hudźbnych nahrawanjow z archiwa Serbskeho rozhłosa. Zynkonošak bě wosebje mysleny za srjedźnu a staršu generaciju tež nakromnych kónčin serbskeho teritorija a měješe zapřijeć wulki wuběr serbskich chórow, solistow a dalšich hudźbnych cyłkow. Wobroćichu so na mnje, dokelž rozhłosowy archiw ze swojeho powołanskeho časa dosć derje znaju. Nadawk mje zajimowaše, a tak připrajich. Jedne z prěnich wužadanjow běše, zo dyrbjach mejlce připowěsnjenu lisćinu wjac hač 60 popularnych spěwow wo něhdźe połojcu skrótšić. Wšako ma tajka CD jenož wobmjezowane městno.
Pod kotrymi kriterijemi sće CD zestajił?


text:
Wóndano je wušła štwórta zběrka łužiskeho basnika Volkera Sielaffa pod titlom »Barfuß vor Penelope«. Sielaff je so 1966 w Großröhrsdorfje narodźił a bydli nětko w Drježdźanach.Volker Sielaff, Barfuß vor Penelope. Gedichte, Drježdźany 2020, brošura z klapamiW tutej zběrce zaběra so mjez druhim z Łužicu, ze swojej ródnej wokolinu, tak pisa w basni »Flickenteppich«: »Die alten Wege/ der Milzener, Meißner, der ersten Bauern …«. Baseń skónči ze słowami »Auf der B6 bei Bautzen/ seh ich die Dorfjugend auf knatternden Mopeds.« Wón wě stawiznički powědać: wo kinje, korčmje na dwórnišću, swójbnych a jich žiwjenju. Wšitko je zapředźene do historiskich a tučasnych podeńdźenjow na swěće. Runje tak kaž basnje, zaběrace so z molerstwom. Mjez nimi su molerjo kaž Carl Lohse, kotryž je najdlěši čas swojeho žiwjenja w Biskopicach skutkował, abo Strawalde (Jürgen Böttcher), tón wotrosće w Strahwalde (Ochranow). Zběrka, kotraž so z mnohodźělnej a mnohohłósnej basnju »Mystische Aubergine«, zahaji, ma wjacore historiske woršty. Wot podawiznow antikskeje mytologije, nimo stawiznow Carla-Großmannoweho wustawa w jeho ródnym měsće, dowjedźe čitarja hač k durjam, hdźež wone basniske »ja« Gothic-Metal-band, software, pawk a pochmurny wabjer časopisow wočakuja.
Zběrka Sielaffa, kiž so sam jako »wjesoły skeptikar« widźi, wuńdźe loni w slědźe edition AZUR nakładnistwa Voland & Quist w Drježdźanach.
»Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.Daniela Heelemannowa, Mój swět we wobrazach, redakcija a projektowe nawjedowanje Madlena Norberg, ilustrowała Gudrun Lenz, 124 b., barw. il., kšuta wězbaK šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.
DIETRICH ŠOŁTA
Rowno w adwenśe, w tom casu pśichoda, jo wujšła nowa zběrka źiśecych basnjow »Rybkow połne kupadło« Dorotheje Šołćineje. W njej dopokazujo górnoserbska basnikaŕka, až wobkněžy swójo rucnikaŕstwo samo w dolnoserbskej rěcy. Wšako se rym a rytmus z jeje pjera perfektnje makatej. Toś buźo źiśam wót 8 lět radosć, wó pócynkach a njepócynkach nejwšakorakšych ptaškow a žrackow cytaś abo słyšaś. Basni pśewóźuju serbsko-nimske rěcne pomocy na kuždem boce. W tych pśisamem 30 basnjach graju zwěrjeta tu głownu rolu, lěc pólewankowa kokoš, wobuzna wójca, hajtka Majka abo 27 pjerkatych towarišow w ptaškowem abejceju. Rowno tak šybałe su rymowane tšojeńka. Tak drogujo běły mjadwjedk Knut do Łužyce, pinguin póžeda za ptaškoweju swajźbu, psyck Sherry wumějo cirkusowe kumšty a njeplek Hano handa same njerodnistwa.Dorothea Šołćina, Rybkow połne kupadło, ilustrěrowała Barbara Schumann, Budyšyn: LND 2020
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa (nimale) live sobu dožiwić. A to ćim bóle, wšako nam wšitkim lětsa dožiwjenje hodownych wikow pobrachuje. Tuž podajmy so doma w ćopłej stwě do tuteje potajneje atmosfery z protagonistomaj a słuchajmy na słuchoknihu Dorotheje Šołćineje.Dorothea Šołćina, Jank a Majka w njebjesach, słuchohra, režija: Madleńka Šołćic, titulna ilustracija: Friederike Ablang, Budyšin: LND 2020, cyłkowna dołhosć: 70 min.
Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj! Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali. Poskajće, kak so Jankej a Majce poradźi, bjez zastupneho lisćika z hoberskim kołom sobu jěć, što so při tym njewočakowaneho stanje a štó jimaj z wulkeje nuzy pomha.
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace hač štyri lětdźesatkach ze swojej kameru přewodźał a z tym mjez druhim historiske podawki, wšědny dźeń a wjerški towaršnostneho žiwjenja dokumentował.Jürgen Matschie, Tief im Osten. Die Lausitz im Wandel 1976–2020, Halle: mitteldeutscher verlag 2020, 160 s.
Z fotow wučitać je jónkrótny »rukopis« fotografa runje tak kaž jeho skutkowanje w tradiciji socialno-dokumentariskeje fotografije wuchodneje Němskeje, při čimž so wosebitosće dwurěčneho regiona jasnje jewja. Přiwšěm dźe Maćijej wo to, pokazać, zo so Łužica wot druhich kónčinow wuchodneje Němskeje wulce njerozeznawa, bjez toho zo něšto porjeńšuje abo zataja.
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej nowej antologiju hornjoserbskeje prozy »Susodźa«. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je žortne a chutne powědančka 22 awtorkow a awtorow wubrała, kiž nježadaja sej wotstawk, ale skića jenož wočerstwjacu chwilu.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 212 s.
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo antologije pak su njedźiwajcy toho »přez płót« pohladali a wo susodach žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.
Pućowanska swoboda, demokratija, swoboda měnjenja – štož je dźensa samozrozumliwe, su sej ludźo tudy před 30 lětami z měrliwej rewoluciju wubědźili. Kniha »Nowa swoboda?« přinošuje k reflektowanju časa přewróta 1989/90 ze serbskeho wida.Cordula Ratajczakowa, Nowa swoboda? – Dopomnjenki na přewrót 1989/90, čornoběłe fotografije, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 148 s.
Kniha wuńdźe 9. nowembra 2020 a so na knižnej premjerje prěni raz předawa (hlej str. 40).
Noworjadowanje hospodarstwa, wužiwanje/njewužiwanje nowych šansow w serbskim šulstwje, rozpušćenje prodrustwa – rozsudy před 30 lětami maja wliw hač do dźensnišeho a postajeja towaršnostnu runje tak kaž indiwidualnu situaciju tež Serbow.
Jako publikacija Šleskeho instituta w Opolu wuńdźe loni kniha wo žiwjenju a skutkowanju serbsko-pólskeho archeologa Wójćecha Kóčki (1911–1965). Jeje awtor je w Serbach derje a zdawna znaty historikar Piotr Pałys (*1961), profesor a wotrjadnik za stawizny w mjenowanym statnym slědźenišću. Na zakładźe wobšěrnych rešeršow je wón nětko w nakładźe 150 eksemplarow nimale dospołnu zběrku dokumentow wozjewił, kotraž hłuboki angažement we Wownjowje narodźeneho slědźerja a jeho »rólu při wuhotowanju pólsko-serbskich kontaktow w prěnich pjeć lětach po Druhej swětowej wójnje« (s. 7) nazornje wobswětla. Zastupny dźěl − něhdźe třećina 143stronskeho wudaća − wobsahuje chronologiske předstajenje aktiwitow Kóčki jako narodny prócowar w krótkej dobje do załoženja NDR.Piotr Pałys, Wojciech Kóčka w serbołużyckim ruchu narodowym (1945–1950), 143 s., ISBN 978-83-7126-346-0, 19 ZlJadro knižki tworja 52 pólsko- a serbskorěčnych dokumentow ze sydom archiwow w Pólskej a we Łužicy (wosebje ze Serbskeho kulturneho archiwa) kaž tež bohata korespondenca z wosobinskeho zawostajenstwa pra- a zažnostawiznarja, kotryž wuwučowaše pozdźišo jako nimorjadny profesor we Wrócławju a w Poznanju. Z tutych prěni raz přistupnych žórłow wujewi so překwapjaca panorama tehdomnišich politiskich a wědomostnych pospytow a přesłapjenjow po woběmaj stronomaj Nysy, předewšěm mjez pólskimi ministerstwami a wjednistwom Domowiny wokoło Pawoła Neda, Pawoła Nowotneho a Jana Šołty. Knihu wotzamknjetej bibliografija fachowych dźěłow Kóčki a historiskich studijow wo nim, kiž wuńdźechu w Pólskej a Němskej hač do přitomnosće, kaž tež indeks wulkeje ličby naspomnjenych geografiskich a wosobowych mjenow.
DIETRICH ŠOŁTA
Hanka Šěnec – Ignac Wjesela je so 22. awgusta 2020 z Anna-Rosinu Selmer z Łaza (Laasow) zmandźelił. Njewšědny bě swjatk, dokelž běchu na nim serbske narodne drasty Hornjeje a Delnjeje Łužicy widźeć. Njewjesćinsku drastu Łaza – ze wsy njedaloko Wětošowa (Vetschau) – bě sej Anna-Rosina Selmer po fotach a zdźěla hišće po originalach znowa zešić dała.


text:
Stach Kropiciel 18.05.1924
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Niech bydzie pochwalōny Jezus Chrystus!
Przeszły świynta Wielkanocne – przeszły i uroczystości narodowe. Tegoroczny trzeci maj ôbchodziliśmy piynknie i na naszej wsi. Już dziyń przedtym był wszandzie ruch, jakby w jakim ulu. U nos na wsi sobie powstańcy w nocy sobotki palili, aby uczcić pamiyńć 3. powstania ślōnskego. Szkoda, że przi takej uroczystości nie zabrakło też „pierōnōw” gōrnoślōnskich. Iskry sypały sie z ôgnia i iskry sypały sie z ust młodych naszych kocyndrōw. E! to brzidko! Tako uroczystość powinna być tak ôbchodzōna, jakby jake nabożyństwo. Jobych tak rzekł, że zamiast pierōnować, to trzeba było śpiewać sobie, robić jakesike ćwiczynia – no i wysłuchać jakegoś przymōwiynio, ktōreby uszlachetniło naszōm młodzież. Służa dobrōm radōm dla wszystkich powstańcōw, aby wprowadzili w swoj dobry i potrzebny Zwiōnzek wstrzymiyńźliwość dla każdego człōnka i zakazpierōnowania. Niech każdy Gōrnoślōnzak ôdrazu pozna, kto do Zwizku powstańcōw należy. – Wszystke podrostki i chłystki sie ôpijajōm i pierōnujōm, niech tedy nasi powstańcy sie ôd nich rōżniōm przez to, że na rozkaz sōm trziźwi i nie klepiōm głupstwa. Razym z powstańcami poliłech sobotki, jednakże życza im tego, aby byli coraz to lepszymi.
Zeszły roz zech machnoł w strōna tych karczm, ktōre to sōm miejscami zepsucia. Ale powiedźcie mi kochani czytelnicy czy wy znacie knajpa, ktōra by nie była miejscym zepsucia. Jo nie! Ôtōż to, kochani czytelnicy, jo sie włocza po całym Ślōnsku, włocza sie i po inkszych dzielnicach Polski, ale tyla knajp w jednej miejscowości nikaj niyma – jyno na Ślōnsku. Padōmy zawsze że bez tyn przikłod Galicja to ciymny kraj – tam same analfabety. Ale moji kochani moga wōm dać jyno małe porōwnanie, abyście sie przekōnali, że sie można porzōndnie mylić. Bo taki Lwōw mo 240 tysiyncy ludności. Jest to miasto we wschodniej Galicji. Na takōm ludność mo 16 gimnazjōw, 1 uniwersytet, 1 akadymja handlow – a najwyżej 120 knajp. Tako Krōlewskohuta i ôkolica a wiync Świyntochłowice, Wielke i Nowe Hajduki, Łagewniki i Chorzōw też majōm razym 200 tysiyncy ludności. I na ta ludność sōm 2 gimnazjum, 1 liceum i 1 średnia szkoła handlowa – żadnego uniwersytetu, za to ale przeszło 500 knajp. Ôtōż nasz drogi i pobożny ludek gōrnoślōnski – zamiast sie karmić ôświatōm ze szkōł, żeby była głowa jasna i rozum mōndry – karmi sie ôświatōm z keliszka ôd czego sie zwykle szkli nos – jak lampa, a głowa pijana, głupia i pusta. Kochani czytelnicy! Jesteśmy ôfiarōntyrańskich rzōndōw pruskich, ktōre akurat nas Polakōw na G. Ślōnsku po macoszymu traktowały. Szwoby dobrzewiedzieli, że jak robotnik na G. Ślōnsku bydzie mōndry to sie nie pozwoli wyzyskiwać, bydzie ôszczyndzoł i dzieci posyłoł na wyższe szkoły, aby sie czegosik lepszego nauczyły a przezto stanie sie bogatym i nie tak zależnym ôd kapitalisty. Jak robotnik bydzie światły to lepiej potrafi stawić czoo wrogōm i dobrze brōnić swojich praw. To wiedzieli niymcy, wiync woleli trzimać polskego robotnika na G. Ślōnsku w ciymnocie, woleli mu budować knajpy, niźli szkoły. Ale na to, kochani czytelnicy, powinniśmy teraz w Polsce pokozać, że umiymy gardzić ôbrzidłym sznapiskym a wolimy ksiōnżki.
Jeżeli tak bydzie napewno – to moga już z gōry każdymu powinszować, że sie dorobi lepszej prziszłości.
Kochajmy wiyncej rodziny nasze – niźli rodziny żyda, ktōrymu zarobek ciynżko zapracowany niesiymy.
Kedy sie tak włocza po świecie, to musza sie przekōnać, iż niekerzi ludzie tak ze swojim zdrowiym szafujōm, jakby brudnōm wodōm. Bo prawie że kożdy dziyń zdarzajōm sie nieszczyńścia na kolejach i dworcach z powodu tego. że to sie nie dawa pozōr. Kedych jechoł przez Szopiynice – to stoji matka z dziewczynkōm na stacji, kaj pociōng przijeżdża. I widzi, że dziecko za blisko toru stoji, ale patrzi pierdoł a nie pilnuje dzieci. Skoro też pocing nadjecho, kto pryndko drzwi otwarł i te tak ta dziewczynka w głowa uderziły, że jōm prawie zabiły. Pedzioł mi Pōn naczelnik, że take nieszczyńścia sōm na porzōndku dziynnym i prosił mnie, bych tam machnoł w te śpiochy i drzimały co to idōm a śpiōm i nie dowajōm pozōr – abo też zamiast pilnować zdrowia swego, patrzōm plotek.
Na świynty Jōzef byłech zaproszōny na ôdpust do Załynża do mego kumotra Wojciecha Wiechy. Na ôdpusty wybierōm sie zawsze z mojōm babōm, bo nie chca, żeby kobiecko ciōngle tam hajn w chałupie samo siedziało i na zopiecku gorzke żale śpiewało.
Przi ôdpustowej kełbasie, sałacie z kartofli i śliwkach, to zaś człowiek cosikoj ô tym włoczyniu zapōmni, i chciołby wszystke te niedobre rzeczy co sie widzi lepiej nie widzieć. Ale jakby na złość nawet i po ôdpustowych nieszporach człowiek musioł sie rōżnych żalōw nasłyszeć. Bo przigarusił sie też do kumotra prezes wszystkich zarzōndōw mi sie zdo że z Katowic. I skary sie, e na 3. maj urzōńdził pikny teatr z dobrōm muzykōm i piynknym wykładym, zaś czysty zysk mioł iść na dzieci do pierwszej świyntej kōmunji. Ale było tak mało ludzi, że niejyno nie było zysku ale jeszcze cosikoj do kosztōw brakło.
I to jest też niedobry ôbjaw. Ludzie to jyno idōm, jak im tam u żyda muzyka zagra abo też na hubsztyki lub kina. Ale dobre i szlachetne rzeczy popierać — to im sie ani nie śni. E! to też świadczy ô wielkej płytkości umysłu, kedy ktosikoj balachwasty woli, niż dobrōm wieczornica. Ale dołech tymu przezesowi tych towarzistw takōm rada. Jeżeli chcesz, byś na teatrach mioł pełno ludzi to ôgłoś, że każdy bilet jest rōwnocześnie i losym, na ktōry można wygrać pierwszōm nagroda, ktōra sie składa z 50 kilo Leberwursztu i Krakaueru, jedno żywe prosia, ćwiertka piwa, 5 litrōw seksōnnojncigru i 10 gramofōnōw. Być pewny, że ty bydziesz mioł sala nabito do szpiku – a tyn kto te rzeczy wygro sie upije, zaś kogo wygrana minya, dostanie bzika.
Dobrze bydzie, kedy przipōmnia przisłowie: „Powiedz mi jak sie bawisz a ja ci powiym kim żeś jest”.Chodziech jest prosty chłop – ale na take plewy, jak nasi rodacy, bych nie szoł. To już wola tako zabawa, jakōm sobie urzōńdziła moja staro w zeszły tydziyń. Prawie garusza sie do chałupy, jak z przerażyniym patrza, jak tam moja baba macha mietłōm i wali kogoś po plecach – a tyn istnek porzōndnego ôkozka tańczy. Ano bo przichodzi do chałupy jakisik agitator i wryncza jej do rynki nowōm gazeta „Trybuna Polskōm”, broszurki jak „Polska Ôdrodzōna” i jakisik tam „Ernste Bibelforszer” – a pōnieważ moja żōna w „Gościu Niedzielnym” czytała, że to sōm piśmidla dla nas szkodliwe, hajdi na chłopa i tak mu mietlorza na barkach zatańczyła, aż sie tymu gryzipiorce czupryna chwioła. Ta scyna była tako zabawno, że sie aże ôbawiōm, iż pewnego razu i mnie babsko do takego tańca weźnie, ô czym ale skwapliwie zamilczy
uniżōny Wasz sługa
Stach Kropiciel.


text:
Budapeszt
Spůłrzyndne: 47°30' N 19°03' E
Budapeszt (madź.: Budapest, cyg.: Peszta) – mjasto we Madźarach położůne we půłnocnyj tajli kraju, nad Důnajym. Stolica Republiki Madźarskij. Do XIX wjeku trzi uosobne mjasta: Buda a Óbuda na prawym brzygu Dunaju a Peszt – na lewym.
Budapeszt je jydnům s nojważnijszych metrůpoliji Strzodkowyj Ojropy. Wjelgi uostrzodek kulturalny (Biblijoteka Narodowo, liczne muzyja, galeryje, tyjatry, 2 uopery) a naukowy (Akademijo Nauk, ůniwersytet (uod 1635), politechńika (uod 1782), Akademijo Kunsztůw Gryfnych, wjela inkszych uczelni a instytutůw badawczych). Wożny uostrzodek turystyczny (gorůnce zdrzůdła mineralne). Na Wyspje Mołgorzaty znojduje śe wjelgi kůmpleks balnyjologiczny.


text:
Alleinstellungsmerkmal
Chětro husto rěči so w dźensnišej medijowej němčinje wo tym, zo ma čłowjek abo zarjadnišćo někajki „Alleinstellungsmerkmal“ – je to nimale hižo modowe słowo. Kak měła serbšćina z tym zapřijećom wobchadźeć? Je to snano znamjo samostajenja? Njedawno sym čitała přełožk jako samowusahowace znamjo. To pak je misnjena twórba, wšak njeńdźe wo to, zo wotpowědne znamjo same mjez druhimi kajkosćemi wusahuje. Skerje je tola měnjena kajkosć, kotraž je za ludźi abo někajke objekty jónkrótna, druzy tutu kajkosć potajkim nimaja. Tuž měło so radšo rěčeć wo jónkrótnym abo mojedla tež ekskluziwnym znamjenju respektiwnje wo jónkrótnej kajkosći abo ekskluziwnej kajkosći. Jednorišo wšak móhło so po mojim měnjenju rjec, zo jedna so wo wosebitosć – myslu, zo tež to njeje ničo druhe. Tuž je na přikład dwurěčnosć wosebitosć, mojedla tež ekskluziwne abo jónkrótne znamjo našich serbskich wsow porno tym zwonka serbskeho rěčneho teritorija, a tuta wosebitosć je mjez druhimi wsami wuznamjenja.
S. Wölkowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: substantiw
hesła: Alleinstellungsmerkmal, znamjo


text:
Apnoetauchen
Za někotrych je to njepředstajomne, za druhich je to sport: nurjenje bjez pomocnych srědkow. Fachowy wuraz za to rěka němsce „Apnoetauchen“. A serbsce? Sym čitała serbski wuraz apnoenurjenje, tworjeny po wobchadnorěčnym mustrje, ale po mojim měnjenju scyła trěbny njeje. Serbšćina wužiwa město zestajenkow zwjetša kompleksne pomjenowanja, wobstejace na přikład z adjektiwa a substantiwa. Pola „Apnoetauchen“ je tworjenje adjektiwa wot cuzeho słowa „apnoe“ trochu spodźiwne, ale móžne, mjenujcy apnoeske nurjenje. Takle by snadź ryzy fachowy wuraz rěkać móhł. Dźe pak tež hinak. W němčinje praji so nimo „Apnoetauchen“ tež „Freitauchen“. Po tutym mustrje móžemy serbsce prajić swobodne nurjenje. To je samo lěpši wuraz hač jendźelske słowo „freediving“, kotrež so w pólšćinje wužiwa. A wězo namakamy dalše wotpowědniki, kotrež wobsteja ze serbskich słowow, mjenujcy bjezdychowe nurjenje, nurjenje bjez dycha abo nurjenje bjez dychanja.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: wobchadna rěč, substantiw
hesła: apnoenurjenje, apnoeske nurjenje, Apnoetauchen, Freitauchen


text:
Marek Krawc rozprawja za Serbske Nowiny z čěskeje stolicy
Tydźeń po zahajenju statneje karanteny a najkrućišich naprawow za čas koronapandemije jewja so w Čěskej prěnje pozitiwne znamjenja. Tak počina so razantne rozpřestrěće koronawirusa skónčnje spomaleć, a reprodukciska kwota je minjeny kónc tydźenja samo na 1,1 spadnyła. Wo tym informowaše nowy minister strowotnistwa susodneho kraja, bywši wyši lěkar w Brnjanskej fakultnej chorowni Jan Blatný. Přewšo wolóžaca powěsć dowjedźe knježerstwo k rozsudej, nuzowy staw, kiž płaći wot 5. winowca hač do 20. nazymnika, podlěšić. Wobmjezowanja zjawneho žiwjenja kaž zawrjene wobchody a hosćency a zakaz, so wot 21 do 5 hodź. wonka wólnje pohibować, płaća potajkim dale. Jenož dźěła abo strowotniskich přičin dla smědźa Češa swoje bydlenja w nocy wopušćić – abo hdyž maja psa. Lubowarjam štyrinohatych přećelow je dowolene, pozdźe wječor ze swojim lubuškom znajmjeńša na krótki čas wonka być.


text:
Wulki dom steji na atraktiwnym městnje na kromje historiskeho stareho města Při Schillerowych zelenišćach/Seminarskej. 1975 bu wotewrjeny a 2006 saněrowany. Tež optisce je twarjenje jara spodobne.
Dom ma přihladowarsku žurlu z 388 městnami.
1968 započa měšćanske zarjadnistwo přetwar tehdyšeho Měšćanskeho dźiwadła při Lawskich hrjebjach planować. Městno za 330 přistajenych w nowozałoženym Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle pak dawno hižo njedosahaše a historiske twarjenje dyrbješe so nuznje ponowić. Ale pjenjez bě mało. Krute fakty buchu stworjene, jako 30. decembra 1969 historiske twarjenje dźiwadła prosće rozbuchnychu. Bórze po tym bu twar kulturnych twarjenjow w kraju jara wobmjezowany. Jako wupuć poskići so „přitwar“ při něhdyšim Dźiwadle society na Burskej hasy. (1961 do 1963 bu twarjenje zrekonstruowane, a měšćanske dźiwadło je jako komorne jewišćo ze 196 městnami za přihladowarjow wužiwaše.)
1970 bu Budyska „Króna“ nachwilne hrajnišćo dźiwadła; 1972 započachu z „přitwarom“ na ležownosći Dźiwadła society, štož je dźensa wulki dom NSLDź. Dnja 8. meje bu nowe twarjenje z premjeru „Der kaukasische Kreidekreis“ wotewrjene. 2001 bu dom wotpowědnje wohnjoškitnym předpisam saněrowany, z čimž so njedostatki wotstronichu, kiž zwisowachu z mało pjenjezami w 70tych lětach, jako twarjenje nasta. 31. meje 2003 bě tam na wěsty čas poslednje předstajenje. Nimo zaručenja wohnjoškita so dźěłowe wuměnjenja kołowokoło jewišća widźomnje polěpšichu. Jewišćowa wěža, za kotruž běchu so hižo w 70tych lětach fundament kładli, nětko dźiwadło wudospołnja. W 210. lěće swojeho wobstaća so wulki dom 17. februara 2006 po połtřeća lěće přetwara z premjeru hry „Der Sturm“ zaso wotewrě. Jako hornjoserbska premjera slědowaše 4. měrca „Šwanda – dudak abo Hosćina dźiwich žonow“.
kontakt
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło
Seminarska 12
02625 Budyšin
telefon: 03591/584-0
faks: 03591/584-200
E-Mail: kontakt@theater-bautzen.de
parkowanje
Při wulkim domje NSLDź móžeće w parkowanskim domje Centrum na Wonkownej Lawskej kaž tež na dróze při Schillerowych zelenišćach parkować.