text:
9. nazymnika 1920 běchu w Budyšinje prěnju jednotu Serbskeho Sokoła załožili. Hač do lěta 1930 nasta dwaceći dalšich: w Hrodźišću najdale na wuchod, we Wotrowje najdale na juh, w Njebjelčicach na zapad a w Delnim Wujězdźe na sewjer. Dale do srjedźneje a Delnjeje Łužicy so Serbski Sokoł njedósta. Ze stron wjednistwa sportoweho zwjazka wšak běchu wot spočatka prócowanja skutkownosć Sokoła rozšěrić.
Hižo we wustawkach steješe, zo stej hornjo- a delnjoserbšćina jednanskej rěči. Měsačnik Sokołske Listy wozjewi kurs delnjoserbšćiny. Měrćin Nowak-Njechorński k tomu pisaše, zo „njeje smjerććežke rěč našich delnjoserbskich bratrow zrozumić“. Jako Sokoł 1930 swoje dźesaćlětne wobstaće w Budyskim Serbskim domje woswjeći, zwurazni čłon předsydstwa tole: „Smy towarstwo, wšoserbski zwjazk, do kotrehož wšitcy Serbja słušeja, Horni a Delni, młodźi a stari, mužojo a žony ... mamy dźě jednu krej, jednu rěč a jednu domiznu.“


c: text/html

text:
DRACH WE LEGENDII - WESOŁE MIASTECZKO NA SZLAKU
Juże niýdugo we Legendii Śląskim Weosłym Miasteczku stanie nostympny straszek na Szlaku Ślůnskij Godki. Wele růmelplacu bydzie stoł Drach, kerego wywelowali internauty.
Legendia Śląskie Wesołe Miasteczko dołůnczy sie do akcje Szlaku Ślůnskij Godki. Jako padali nům Paweł Cebula - dyrehtor wesołego miasteczka - na prowda ich ruszůło, kej dowiedzieli sie, co postawiůne niýdowno straszki ze szlaku uostały zchacharzůne. Beztuż uzdali, coby tyż takigo straszka postawić wele jejich růmelplacu.
Skiż tego jakiś czos tymu sbajslowali we Internecie welůng, we kerym pytali jaki straszek bydzie nojlepszy. Nojbarzi spodoboł sie Drach, czyli ślůnski smok. Teroski mo łůn stanyć wele ainfartu do Wesołego Miasteczka.
Sama inicjatywa napoczła sie juże łůńskigo roka, kej to we Katowicach napoczyni stowiać roztomajte ślůnske straszki, coby spůminać ô naszyj ślůnskij tożsamości. Bezto je to inicjatywa fest we wercie a tym barzi moge radować, co nostympne place a instytucje sie we to angażirujům.
KOCIOŁ CZAROWNIC - CZYLI KSIŮNŻKA Ô SZTADIŮNIE ŚLŮNSKIM
Sztadiůn Ślůnski mo juże tyla we swoij gýszychcie, iże doczekoł sie nawet ksiůnżki ô nim samym. Historyjo ôd powstanio aże do dzisio przedstowiła nojwożniyjsze wydorzynia ze 62 lot dziołanio tego sztadiůnu.
Cołko idyjo napisanio ksiůnżki ô Sztadiůnie Ślůnskim mo już pora dobrych lot. Bez tyn czos zbiyrane bůły materiały a szkryflano historyjo tego niýôbycznego sztadiůnu. Efektym tego je monografio „Stadion Śląski. Kocioł Czarownic – 1956-2018”, ze keryj poradzi sie wywiedzieć nojwożniyjszych rzeczy ô tym ôbiykcie.
Sztadiůn Ślůnski to niý ýno dlo autorůw, nale tyż dlo zawodnikůw ai kibicůw, miyjsce na tyla szczegůlne, iże cołko ksiůnżka moge być takům na prowda interesantnům rajzům bez historyjo. Cuż sie dziwować, bůł to piyrszy taki sztadiůn we Polsce.
Jednako co nojwożniyjsze, na tym sie wszysko niý kůńczy, bo jako dodowajům Paweł Czako, nosz sztadiůn mo jeszcze mocka przed sobům. Teroźnie je to nojlepszy lekkoatletyczny sztadiůn we Polsce, na kerym mogům być zbajslowane nawet lekkoatletyczne mistrzostwa. Ku tymu mogymy tyż sie poasić, iże je łůn nojlepszym sztadiůnym na kůncerty, nawet ôd nowego sztadiůnu ze Warszawy.
A chocioż ksiůnżka szkryfniynto dzisio przedstowio na prowda interesantno historyjo, to můmy nodziyjo, co za jakiś czos bydzie to ýno kůnsek cołkij gýszýchty noszego Ślůnskigo Sztadiůnu.
NOWE SZPILPLACE - RUDA ŚLŮNSKO NA SZPORTOWO
We Rudzie Ślůnskij widać, co stowiajům tyż na szport a rekreacjo. Po szportowych inwestycjach ôstatnich lot, na latosi planirowane sům nostympne. Co a kaj? Uoboczcie sami.
Jeszcze latosi we 3 szulach we Rudzie Ślůnskij majům być zrychtowane nowe szport kůmpleksy. Bydzie to przede wszyskim Szkoła Podstawowo nr 16 a ku tymu jeszcze Szkoły Podstawowe nr 3 a 13.
Jako padali nům Piotr Janik - Noczelnik Wydziołu Inwestycje Sztad Urzynda Rudy Ślůnskij - ô szport we tym sztadzie sie dbo. Nojprzůd zrychtowane uostały srogsze ôbiykty, choby dejmy na to Burloch Arena abo Lekkoatletyczny Sztadiůn, a teroski prziszoł czos na szport place dlo bajtli, czyli cołko infrastruktura prziszkolno.
Niý ma sie co dziwować, kej mocka szulůw we Rudzie Ślůnskij, abo ta infrastruktura mo juże doś mocno schacharzůno, abo we takim stanie, co idzie padać, iże ij niý mo. Beztůż rychtůng niý ýno do im ôkazjo do kludzynio WF-u na placu, nale tyż mo prziniyś take rýchtých szport kůmpleksy. A jako dodowajům Michał Pierończyk - Zastympnik Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - piniůndze we budżecie sie na to snojdům, jednako bydům sie tyż starali dostać środki ze finansowanio zewnyntrznego. Przi tymu jak zowdy mo być kludzůno ôptymalizacjo utroty ze dziołanio.
A efekt? Efekt mo być na prowda dobry, niý ýno dlo samych szkolorzy, bo ta szportowo infrastruktura mo tyż być dostympno dlo samych miynszkańcůw. A kej jeszcze ku tymu dodůmy nowe place do graczek we ôchrůnkach, park linowy, abo korty tynisowe, to Ruda Ślůnsko napoczyno coroz barzi pokozywać, co zoleży ij na szporcie a rekreacji.
KALINA A SKAŁKA - BYDŮM ZRYCHTOWANE
Bez nojbligsze miesiůnce napocznie sie robota wele stowu Kalina ai na sztadiůnie na Skałce. Wszystko skuli tego, co majům łůne być zrewitealizowane a zrychtowane tak, coby nazod bůły funkcjonalne.
Na nojbligszy czos zaplanowano je robota wele stowu Kalina, kery mo być zrewitalizowany ai sztadiůnie na Skałce, kery tyż mo ôdzyskać downo świytność. Podle forplana utrota ze cołkij roboty wyńdzie na 70 mln zł, jednak aże 55 mln Świyntochlowice dostanům ze Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska.
Piyrszym etapym rewitalizacje bydzie jednako rymůnt lajtůngůw wodno-ściykowych wele stowu. Robota bydzie klůdůno wtedy przede wszyskim na cestach Wiśniowyj, Plebistycowyj a Topolowyj, kaj tyż wymiyniůno ôd razu uostanie nowiyrzchnio a tretuary. Nostympne, jako dodowajům Dawid Kostempski - Sztad Prezydynt Świyntochlowic, bydzie ôddzielyniý stowu ôd hołdy ai zagospodarowaniý go tak, coby stow a plac wele niego ôdżył.
Krům tego zrychtowany uostanie tyż sztadiůn przi ceście Bytomskij 40. Jako my sie wywiedzieli bydům zrobiůne trybuny na 3614 placy do siedzynio, a pod trybunům wschodniům przirychtowany bydzie plac na park maszyn. Ku tymu cołki ôbiykt mo być dostosowany do ôrganizacji imprez masowych. Jednako co nojwożniyjsze, pomiyniůno uostanie murawa a zrobiůny na nowo tor żużlowy. Tor mo mieć nowo geometrio a być szyrszy, tak coby dało sie na nim we prziszłości ścigać na motorach.
MODA WE ŚWIYNTOCHLOWICACH - NOWE TRYNDY A POKAZY
Już ôd poru lot we Świyntochlowicach bajslowany je pokaz mody zmianowany Fashion Inside. Co interesant, rok rocznie je łůn coroz barzi widziany a interesantny. Jako bůło latosi?
Marzec we Świyntochlowicach poleku napoczyno spůminać sie ze pokazym mody Fashion Inside. Wszystko skuli tego, co 4 juże edycjo bůła jeszcze barzi widziano jak ôstatnie, a jako dodowajům Dawid Kostempski - Sztad Prezydynt Świyntochlowic - ludzie napoczynajům juże poleku planirować swůj czos tak, coby być na nostympny roz.
Co moge radować, bo je to nostympny knif na interesantne spyndzyniý czosu. Na jedno je to po trochu sztuka, wto inkszy zaś moge być interesant zoboczyć, jake wizje majům mode projektanty. Jednako zo wi zo, nojwożniyjszo sam je moda, a bezto roztomajte lůnty a dodatki ku nim sům sam na piyrszym placu.
Wszysko potajlowane uostało na pora pokazůw, a swoje kolekcje przedstiowiůły miyndzy inkszymi Hania Bulczyńska i Kinga Kasińska. Muzyka ku tym zapewniała Karolina Artymowicz. Podle samego Dawida Kostempskigo wszystko bůło na prowda profesiůnalne, a bezto niý ma sie co dziwować, kej Fashion Inside ze Świyntochlowic stowo sie jednym ze leszych pokazůw mody na Ślůnsku, jako padali nům Małgorzata Hatalska - jedna ze spůłbajslyrek.
NIÝDZIELE BEZ HANDLU - PIYRSZE JUŻE ZA NAMI
Ustawa ô wolnych ôd handlu niýdzielach wlazła we życie a bezto we marcu mielimy juże dwie piyrsze niýdziele, we kere niý szło jak zowdy jechać do kożdego sklepu. A chocioż je to dopiyro poczůntek pomian, to juże tera niý wszyskim sie łůna podobo.
Ôd marca wkludzůne uostały zakůny prowa, kere zakozujům handlowanio we niýkere niýdziele miesiůnca. Wolne ôd tego zakozu sům miyndzy inkszymi tanksztele, kina, tyjatry, restaurany abo fitnes kluby. Ku tymu handlować moge tyż kożdy, wto mo swůj gyszeft.
Z tego wyniko, co nojwiyncyj stracům sam galerie, cyntra handlowe a wszyske siecůwki. Jako spůminajům Jacek Kosiński - prownik a szpecjalista handlowego prowa - nojwiyncyj stracům sam te gyszefty, kere najmujům plac we galerii handlowyj a majům stały niýzoleżny ôd ôbrotu czynsz.
Na druge to zaś spůmino NSZZ, co we tych sklepach robiům we 80% kobiyty, kere przinajmij bez 2 niýdziele we miesiůncu musiały łazić do roboty. Teroski mo sie to pomiynić, a dziynka tymu majům mieć wiyncyj czosu dlo familje. Jednako jako dobrze zauważajům sam dr Iwona Tyrna-Łojek - socjolog ze Wyższyj Szkoły Bankowości - nojwiyncyj bydzie zależeć sam ôd samych ludzi a ôd tego, jako tyn czos samumu wykorzystajům.
Podle porachowanio ankiet TNS zrealizowanego dlo Konfederacji Lewiatan, aże 74% ludzi robiło przinajmij roz za miesiůnc zakupy we niýdziela. Jednako co interesant, podle porachowanio ankiet CBOS aże 61% ludzi popiyro wkludzyniý niýdziel wolnych ôd handlu. Co z tego wyńdzie? Jak zowdy pokoże czos.
PICASSO - KLUCZ DO SZTUKI
Centrum Inicjatyw Społecznych "Stary Orzegów"bez chwila bůło małům galeriům sztuki. Wszysko skuli tego, co sbajslowali tam interesantno akcjo skierowano dlo miynszkańcůw, kerzi sztuka majům we zocy.
We Centrum Inicjatyw Społecznych "Stary Orzegów" sbajslowane uostały prelekcje ô sztuce, bo jako padali nům Agniyszka Płaszczyk, miynszkańcůw Ôrzygowa a niý ýno na prowda interesuje sztuka a malarstwo. A coby te trefy bůły na prowda interesant, pokludzili je Zygmunt Korus - wieloletni marchand, kerzi ô swojim fachu a sztuce wiedzům na prowda hołda.
Cołko akcjo zmianowano uostała "Picasso - klucz do sztuki", skuli tego co, jako tublikujům Zygmunt Korus, ôd Picassa napoczyno sie pomiana kůncepcji sztuki a jejij gýszýchty. Ôd tego czosu sztuka pomiynio sie tak fest, iże trza ij przoć, coby ja spokopić. Beztuż wożne je, coby sie ôd nij niý cofać, a podyńś dů nij ze ymocjami i korzystać ze ôkazji jejij poznowanio.
SZKOLORZE NAGRAJŮM, ÔDSUCHAJŮM A ZRYCHTUJŮM - NOWE SZTUDIO DŹWIYNKU WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We ZSP nr 4 we Rudzie Ślůnskij zrychtowane uostało nowe dźwiynkowe sztudio, we kerym szkolorze bydům můgli uczyć sie jejich fachu tyż we praktice. Dziynka tymu ô co pryndzy poznajům a nauczům sie wykorzystywać taki sprzynt.
Szkolorze ze Zespołu Szkołůw Ponadgýmnazyjalnych nr 4 we Rudzie Ślůnskij bydům můgli teroski jeszcze lepij przirychtować sie do fachu, we kerym sie szkolům. Wszystko dziynka tymu, co zrytowane tam uostało profesiůnalne sztudio dźwiynkowe ze na prowda nowoczysnym sprzyntym.
Wszysko napoczło sie ôd tego, co na noszym rynku roboty, napoczyno brahować ludzi, kerzi byliby fachmanami ôd dźwiynku. Beztuż sztartnůł sam nowy kierunek bildowanio. Potyn napoczło sie spůrobota ze inkszymi instytucjami a kultůr ôstrzodkami, coby bůła ôkazjo zoboczyć tyż ta praktik zajta tego fachu. Udało sie nawet wysłać szkolorzy na ekstra norychta do Portsmouth we Angli. Potyn prziszoł czos na swoje sztudio, kere můmy juże dzisio.
Teroski uostowo dobrze wykorzystać ta możebność a dać szkolorzům uozwijać swoja grajfka, coby za niýdugo můgli pokozać na co ich stać. A ci na prowda sům rada, co bydům mieli norychta dźwiynkowe we profesiůnalnym sztudiu we jejich szuli.
LICZBA PI - TYŻ MO SWŮJ FAJER
14 marca to niby dziyń jak kożdy inkszy. Kej sie jednako wto zmiarkuje a ôbruci te liczby wyńdzie mu 3,14. Czyli co? Posuchejcie sami.
14 marca to miyndzynajcůnalny dziyń liczby PI. Niýkerym moge to mało co pedzieć, chyba że bydům pamiyntać jeszcze co niýco ze matymatyki. Jednako nojwiyncyj ô PI to chyba pedzům nům same szkolorze, kere jak my spytali z czym sie im kojarzy PI, to ôd razu pedzieli co ze polym koła, abo ringu. Niýkerzi dodwali tyż fizyka abo geometrio analityczno. Nojwiyncy jednako spůminało krůlowo nauk.
Fajer skiż tego dnio to juże bezmaś trodycjo miyndzy inkszymi we Salezjańskim Zespole Szkołůw Ponadgýmazyjalnych Don Bosko we Świyntochlowicach. Jak tublikujům nům Jolanta Wadowska - rechtor fizyki a matymatyki - bajslujům łůni taki dziyń dlo szkolorzy, coby můgli łůni sie uczyć niý ýno na lekcjach, ale tyż bez zabawa.
Dziynka tymu szkolorze ze Salezjan zrychtowali akadymio, kůnkursy a do nojmodszych sbajslowano uostała rajza do Planetarium, kaj wywiedzieli sie zaś coś interesantnego ô tym, co widać w nocy na niebie. Ze kůnkursůw to chyba nojbarzi interesantny bůł tyn recytatorski. Toć niý recytowało sie sam wierszy ýno cyfry. A tak gyna to cyfry liczby PI, ýno po przecinku. Nojlepszy ôkozoł sie latosi Jakub Kowalczyk, kery spamiyntoł aże 386 cyfr po przecinku. Jednako do rekordu to mioł jeszcze ô 200 za mało.
A leko niý bůło. Jako sie rachuje, liczba PI mo wele 13,3 biliůna cyfer po przecinku. Coby lecyj bůło sie to forsztelować, to keby wziůńś to na metry, to mielibymy trasa ze Klary na Ziymia i to 44 razy tam a nazod.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je to zorta kōnsztu, kerŏ porodziyła sie we Francyji we XI stoleciu a była we Ojropie do trzinŏstygo stoleciŏ. Głownymi a znōmymi postrzodkami rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōły tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnami. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formami. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
Znōme rōmańske werki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Francyjŏ: kościoły we Tours, Poitiers, Toulouse, Moissac, Velezay, malōnki we Saint-Savin-sur-Gartempe, Tavant a Vic;
- Italijŏ: katedrala we Pisa, kościōł S.Miniato we Firenze, malōnki na ścianie we San Angelo in Formis;
- Szpanijŏ: dŏmy we Santiago de Compostela a Salamance, ścianowe malōnki we Tahull a León;
- Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.
Zdrzōdła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Historia. Średniowiecze i epoka nowożytna, zbiorowǒ robota, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, zajta 66


text:
Mamberamo
Mamberamo to je dugo na 700 km řyka na wyspje Nowo Gwinyja, we indůnezjskij prowincyje Papua. Swůj anfang mo ze skuplowańo řykůw Tariku a Taritatu. Puyńy bez Gůry Van Reesa a mo deltowe ujśće do Uoceanu Spokojnygo. Wele Mamberamo žyjům i terozki ludźe kere ńy zetknyli śe s zachodńům cywilizacyjům, a je sam fest srogo bjoroztůmajtość. We lotach 90. řůnd Indůnezyje planowou zbudować wjelgo hydroelektrowńa ze štučnym zbjorńikym a zaporům, nale skiž kryzysu ykonůmičnygo ńy zrealizowano tych planůw. Druge gůry, bez kere přepuywo Mamberamo - Gůry Foja - zdowajům śe być jydnym s rygjůnůw we kerym je nojwjyncyj na śwjeće ńyznůmych do terozki gatůnkůw roślinůw a zwjyřůnt.
Ujśće Mamberamo lo Ojropejčykůw uodkryu we 1545 Hišpůn Yñigo Ortiz de Retez. Pjyršo wyprawa we gůra řyki bůua we 1883.


text:
Wokrjes Lipsk
Wokrjes Lipsk (němsce Landkreis Leipzig) je krajny wokrjes na sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma wokoło 257.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1647 kwadratnych kilometrow.
Wokrjes mjezuje na sewjerowuchodźe ze sewjerosakskim wokrjesom, na wuchodźe ze srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z durinskim wokrjesom Altenburgski kraj, na zapadźe ze saksko-anhaltskim Hrodowskim wokrjesom a na sewjerozapadźe ze Solawskim wokrjesom a z bjezwokrjesnym městom Lipsk.
Wulke wokrjesne města su Borno, Grima, Markkleeberg a Worcyn.
Najwjetše rěki na wokrjesnym teritoriju su Běły Halštrow, Modłej a Plesna. W zapadźe wokrjesa namakaja so wulke kumštne jězory w něhdyšich brunicowych jamach. Najwyša hora je Löbenberg (240 m) blisko Worcyna.


text:
Italsko godka
Italsko godka (it. lingua italiana, italiano posuchej) – indoojropoejsko godka, kero przinoleży do skupiny růmańskich godkůw. Wespůłbytuje ze inkszymi noworůmańskimi godkůma a mo moc regijůnalnych waryjantůw, ńyrzodko uodtajlowujůncych śe uod ńi a stanowjůncych dali regijůnalne godki.
Italski je uoficjalny we Italiji, San Marino, Szwajcaryji (wespůł ze francuskim a mjymjeckim, kej to retorůmańsko godka je uoficjalno ino we Gryzůńiji) a tyż we Watykańe (ze łaćinům). Je drugům godkům we Istryji (Chorwacyjo) a, do kupy ze słowyńskům godkům we mjastach Pirůn, Izola a Koper we Słoweńiji.
Ńimo tygo, co ńy je we tych krajach sztyjc italsko godka godano a ńy je skiż tygo wykorzistywano we uoficjalnym prawjyńu, je pospoliće rozůmjano we Můnako, na Malće, Korsyce we Nizzardo (Francyjo) a we myńszych skupinach we Libiji a Algeryji.
Italsko a ślůnsko godkaEdytuj
We ślůnskij godce do śe uwidźeć jakich słůw a ausdrukůw, kere majům italske pochodzyńy. Przikłodym takigo moge być zozwůr (it. zenzavero), paryzol (it. parasole) a tyż i take typowe ślůnske słowa, kej galoty (it. caligotte). Ńy je ale takich wyrazůw kupa, skiż tygo, co prymarny ajnflus na ślůnsko godka mjoł mjymjecki a polski.


text:
Moja cera1 sucho ôd jakegosik czasu bojki2 ô kocie we szczewikach3 i tam we Krōlestwie Pulpecji (już nawet niy wiym, ftoro wersja tyj bojki to je) jōm4 pulpety syrowe ze cimtym5. Tak mie to zainspirowało, że żech chcioł narychtować cojsik podobnego. Kōniec kōńcōw karminadle6 mi z tego niy wyszły, bo masa bōła trocha za rzołdko, ale za to okołzała sie idealno na placki. To je taki recept7 dlo tych, kerzy akurat szporujōm8. Chrupiōnco skōrka, leko słodke, cimtowy syr… wmōciyli9 my je raz-dwa 😉
Co potrza?
250 g przepresowanego10 biołego syra
1 jajco
żymła11 wymoczōno we mlyku
4 łeżki tartyj bōłki
2 łeżki mōnki ze majsu12, ale mogecie tyż dać kartoflanyj13
1-2 łeżki cukru (joł żech doł brōnołtnego14 yno łeżka)
łeżeczka cimtu
olyj do smażynia
Wszyjske składniki wciepcie15 do miski i wymiyszejcie. Łozgrzyjcie patalnia, kapnijcie na nia trocha oleju i jak sie łozgrzeje, to nakłodejcie tam naszyj masy na placki. A jak już sie fajnie przibrōnołcōm16 ze kołżdyj strōny, to sie biercie za jedzynie. Smacznego 🙂
1córka
2bajki
3butach
4jedzą
5cynamonem
6pulpety
7przepis
8oszczędzają
9zjedliśmy
10przeciśniętego
11bułka
12kukurydzianej
13ziemniaczanej
14brązowego
15wrzućcie
16przypieką


text:
P2P
P2P (s ang. Peer-to-peer - růwny s růwnym) – model kůmuńikacyje we kůmputrowym necu, kery gwarantuje uobydwu zajtům růwnorzyndne prowa (na uopy do modela klijent-serwer).
We necach P2P kożdy kůmputer moge we jednym czaśe być klijyntym a serwerym. We nojbarzi popularnyj implymyntacyji modela P2P, kerům sům programy do mjyńyńo ze plikůma we Internecu kożdy wynzeł neca (kůmputer użytkowńika) uodgrywo rola serwera przijmujůnc kuplowańo uod inkszch użytkownikůw jakigo neca, a tyż klijynta, kej pobjyro dane s inkszych machinůw kere dźołajům we jednym necu. Půmjana danych je zowdy prowadzono bez pośredńictwa centralnygo serwera. Nec P2P mo płynno struktura, kero půmjyńo śe znoleżńy uod tygo, jake kůmputry sům we ńij terozki zalogowane.


text:
Jan Wjela (farar)
Jan Wjela (němsce Johann Wehle; * 14. januara 1737 w Konjecach pola Kubšic,[1] † 10. januara 1793 w Chrjebi) bě serbski ewangelski farar w Dołhej Boršći a Chrjebi a nan molerja Hendricha Božidara Wjele.
Po zakónčenju Budyskeho gymnazija studowaše wot lěta 1756 we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě čłon tamnišeho serbskeho předarskeho towarstwa. Farske městno w Dołhej Boršći nastupi 1766. W lěće 1768 woženi so z Rahel Doroteju, rodźenej Rieschkec, ze Schlaurotha pola Zhorjelca.[2] Wot lěta 1782 skutkowaše jako farar w bliskej Chrjebi. Jeho kuzenk ze samsnym mjenom bě z fararjom w Křišowje a zmandźeleny ze staršej sotru Rahel Wjelineje, Rosinu Christianu.[3]
Wjela spisa někotre nowe spěwy za ewangelske serbske Spěwarske a zeserbšći tež wjacore němske kěrluše.
ŽórłaWobdźěłać
- Otto, Gottlieb Friedrich: Lexikon der Oberlausitzischen Schriftsteller und Künstler, třeći zwjazk, str. 475


text:
Maria Goeppert-Mayer
Maria Goeppert-Mayer lub Maria Göppert-Mayer (urodzono 28 czyrwca 1906 roku we Katowicach, umrziła 20 lutygo 1972 we San Diego we Kaliforńiji) – fizykerka amerikańsko mjymjeckego pochodzyńo. We 1963 roku erbła Nobelprajsa s fizyki za "uoddekńyńćo przi powłokowyj sztrukturze atůmowygo jůndra"[1]. Sům ino dwje baby kere sům loberńikůma nobelprajsa, uůna, a Maria Skłodowska-Curie.
Biografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pochodziła ze zasłůżonyj lo Ślůnska familiji uczůnych. Uod strůny fatra Maria bůła śůdmům generacyjům uńiwersyteckich profesorůw. Rodzono bůła 28 czyrwca 1906 we Katowicach we doma na hulicy Młyńskij 5. Mjoła krzćiny we ywangelickim kośćele Zmartwychwstańa Pańskigo wele Warszawskij hulicy, tym we kerym jeji uojce mjeli żyńaczka.
We 1910 przekludzili śe do Getyngi. W 1924 zdoła matura, nasomprzůd bez trzi roki sztudjyrowała matymatyka, a ńyskorzi půmjyńyła richtung na fizyka. We 1930 zdobůła doktorat ze kwantowyj fizyki. Po wydańu śe za Josepha Edwarda Mayera przekludziła śe do USA, kaj rodźůła dwoje dźećkůw Marie Ann Wentzel a Petera Conrada. Bez drugo śwjatowo wojna robjůła wele projektu Manhattan. Robota kero przińosła uůnyj Nobelprajza robjůła we Argonne National Laboratory.
Aspoń wykludziła śe ze Ślůnska we trzećim roku żyćo to czuła śe zwjůnzana ze Ślůnskem. Rychtowała půmoc lo Gůrnoślůnzokůw we USA, krům tygo spomůgała geselszaft Gůrnoślůnzakůw we Pensylwanii - World Association of Upper Silesians. W 1967 bůła we Warszawje skuli fajrowańo stoleća urodźin Marii Skłodowskiej-Curie. Jak naukowy sekretorz PAN prof. Henryk Jabłoński doł ji anfrag czy ma uůna jake szpecyjalne życzyńo, pedźała zarozki, co chćoła by być we Katowicach. Ku swoji utropje ńy mogła uůnygo jasta uobejrzeć.
We 1972 umrziła na hercszlag a uostoła pogrzebano na kirchowje El Camino Memorial Park we San Diego.
Erbizna[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Amerikański Gezelszaft Fizyczny je szypferem wyróżńeńo uo mjańe Marii Göppert-Mayer, dowanygo modym uczůnym dźołchům we fizyce s anfanga uůnych karjery. We roku 2011 Amerikůński Postamt wydoł brifmarka s uůnyj uobrozkem.[2]
Maria Göppert-Mayer uostoła uszanowano gryfńy pamjůntkowům tabulkům na murze katowickiej chałpy we kerej śe rodźůła. Dźyńki starańom Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach mjanym Marii Göppert-Mayer uostoła mjanowano hulica we cyntrum Katowic, mjyndzy ulicůma Grundmanna a Sądowům. We fajrowańu nadańa mjana uůnyj hulicy broł udział źyńć noblistki Donat Wentzel [3]
Przipisy
- ↑ Oficjalno cytacyjo Noblowskigo Kůmiteta
- ↑ "UCSD Nobel Laureate Maria Goeppert Mayer to Appear on New U.S. Postal Service Stamp June 16", University of California San Diego News Center (angelsko godka) dostęp 2011-07-19
- ↑ Projekt WebQuest ZSO nr 1 we Katowicach


text: drje je runočasnosć, baseń rowjenicy abo rowjenka. Za to mamy skład wurazow, nic jenož wunamakanki rowjenkow. Ale kedźbu: Přenačasne słowa maja druhdy kuše žiwjenje, njejsu zmysłojte a z tym so za baseń njehodźa. Při tym je wšojedne, hdy baseń nastanje. Njeje na wosobinsku biografiju abo narodnosć spisarki abo spisarja wjazana. W čim so čas jewi, so často w runje dožiwjenym njepokazuje, ale wukristalizuje so hakle z historiskeho konteksta. W pohladnjenjach na čas, kiž je wotběžał, jako wuměnjenje za přichod. Za mnje woznamjenja runočasnosć w rěči jeje wotwisnosć wot runje dožiwjeneho, čerstweho. Při tym móže so wo dny, tydźenje abo měsacy jednać. Runočasnosći runa so spěšnje trjebana rěč we wěstym časowym woknje. Rěč stanje so tam z terminologiju, a to nic jenož z terminologiju wabjenja, politiki abo techniki. Rěč funguje. Z tym je fungowaca rěč, druhdy w tak mjenowanej jednorej rěči, kiž je z nuzu informatiwna. Tajka rěč reflektuje słód časa, němsce Zeitgeschmack, kiž serbsce rjanočuće rěka. Rjanočuće kóždy čas tak mjenowane našočasne podawki pomjenuje a hódnoća. Hinak w basni, w basni rěč přez mnohe woršty dodnjenja asociacijow na awtonomiji přibywa. Na bujnosći woznamow, barbow, intensiće a z tym rjanosći. A to čim bóle, ćim dokładnišo a z tym hłubšo recipient baseń samu na sebi jako awtonomnu twórbu wědomja wobhladuje a skutkować da. Štóž baseń kaž namołwu na přikład za rjeńšu zahrodku abo jako pokiw zadrasćenja do wěsteje drasty wukładuje, njeje ju rozumił. Jelizo tutomu – chcu rjec zjednorjenemu – narokej njeslěduje, za toho wostanje baseń stajnje baseń, kotraž jemu něšto praji: to mjez linkami, to, štož wo wjele wjace waži hač hoła informacija. Baseń so njehodźi hač dodna dodnić. To je indic poradźeneje basnje. Pospyt zwjeršneho w rěči, kotraž jenož čorno-běłe barby dowola, njeje rěč basnje. Při tym je wšojedne, w kotrej rěči je spisana. Baseń hraje z dialektiku a nima ničo z pesimizmom, kumštnym optimizmom, kontrernej poziciju abo wočornjenjom rowjenkow – kajke to poetiske słowo w serbšćinje, kiž měni wonych, kotrychž w něhdźe samsnym času do rowa kładu, – činić. Kóždy pospyt zwjeršneho zrozumjenja abo spěšneho konsumowanja wjedźe runočasnje k njedorozumjenjam. Basnje basnicy abo basnika su basnje woneje abo woneho, su wuraz jeje abo jeho »ja«. Tute »ja« je wězo w času a towaršnosći žiwe a wot sobuswěta a podawkow na swěće wobwliwowane. Kóžda basnica abo kóždy basnik pisa w swójskim stilu, kiž ničo druhe njezwurazni, hač indiwidualne zrozumjenje žiwjenja. Runje tak, kaž ma kóždy rukopis swoje cyle swójske kajkosće, takrjec swojoraznosće. Pisacy čłowjek twori literaturu, hdyž je to, štož pisa, literatura. To rěka, hdyž so rowjenka, našočasneho, runočasneho, druheho, tamneho, blišeho, čitarja podótknje.


text:
Terozki to już ludziska niy wajerujōm jako downi, bo do roboty trza iś praje kożdy dziyń rano, ale jako spōminoł starzikōw brat, za jego modych lot, to sie dycki cołki karnawał wyprawiało roztōmańte breweryje a kōnsztiki. Roboty na polu niy było, a w dōma baby wszyjstek zrobiły, nō, to co mieli robić te wszyjski mode karlusy, co w nich krew aże wrała? Po nocach po wsi lotali a robili na bzdury! Jednymu fōrtka wyniyśli na kalynica , a drugimu wrota dziegsym abo gōwnym namazali . Nojgorsze było to, że ani psioki na nich niy szczekały, bo przeca tych gizdōw znały! Jak kery był szprytniyjszy, to se wrota a fōrtki ketami pospinoł, ale synczyska i na takigo znodli rada: jakżeś je taki mōndry, to my ci pōmogymy – padali se, a tak zrobili, bo wszystek powiōnzali sztacheldratym!
Jedyn roz jak szli we wieczōr ze kaczmy, musieli przynś kole chałpy ōd jednej starki, co po pytaniu chodziła. Synczyskōm sie ji troszka żol zrobiło i padali se, że ji pōmogōm, bo widzieli u jednego bogocza na placu kupa narōmbanego drzewa i chcieli tam nabrać a tu prziniyś! Ale kaj to wszystek skować, coby tym stary cham sie niy kapnōł? Jedyn karlus padoł, że nojlepi bydzie jak drzewo zaniesōm na gōra, kaj starka siano trzimała. Wiela by sie ani niy narobili, bo już drabina przirychtowano stoła, ale nojprzōd trza było plac na tyj gōrze wyrychtować! Jednako jak tam wleźli to zgupieli, bo tam było towaru a towaru! Jedyn synek wele dźwiyrzi dostoł bez pysk wyndzonym, świńskim kitym, co na szpugacie wisiało, dali było połno lōntōw a dekōw, a ze zadku zaś sznura, co na ni wisiały suche wuszty, a świyżo baranina! Ta starka wcale niy była tako biydno jako godała! Miała wszyskigo zatela i sama by tego niy dała rady zjeś, bezto trza i było ji pōmōc, a to wszystek, co na gōrze było, po biydokach rozniyś i tak tyż synczyska zrobili! Po drodze tyż sami troszka zeżarli ,a reszta biydokōm na klampki przi dźwiyrzach powiyszali! Potym we wsi ludzie godali, co sam musioł być świynty Mikołoj! Yno starka po cichu wajała, a pluła se we broda, że tako gupio była, a gōry dobrze niy zaparła i drabiny niy skowała, ale co było robić , kej już było za niyskoro? Jak chcesz być mōndrzyjszy ôd drugich, to musisz dycki myśleć do przodku, bo po szkodzie sōm mōndrzi wszyjcy bez wyjōntku!
GRYMLINO


text:
Jean-Paul Sartre je prajił, zo je wuměłstwo reflektowana přitomnosć. Hladajo na nětčiše poměry, hdyž mamy zhromadnje sami być a doma kokać, přiběraja na jednym boku nowe formy kulturnych poskitkow kaž podcast, koncerty w domjacych stwach abo čitanja via livestream a so rady přiwozmu. Ale tež w šěršim zmysle so towaršnostne poměry we wuměłstwje pokazuja. Tak wobspěwa so w spěwje »Quo vadis, Łužica?«, kotrehož tekst je z pjera Wernera Měškanka, wukrawjaca krajina, rostu w basni »Dźiwne přeměnjenje« Kita Lorenca z lěta 1965 w serbskej holi mjeztym ryby město hribow abo rozestaja so Maja Nagelowa w swojej wobrazowej seriji »Na kromje« (2018) tematisce z poměrami při wuhlowej jamje.
Dźensa njeje Krabat jenož powěsćowa postawa, kotruž zwjazujemy ze spodobnymi ilustracijemi Měrćina Nowaka-Njechorńskeho abo z romanom Jurja Brězana. Krabat steji tež za zwičnjenu marku a jeho mjeno kmótři zelowemu palencej abo kolesowarskej šćežce. A hdyž rozmyslujemy wo pěstowanju serbskich nałožkow, dyrbimy so sčasami prašeć, hač dźe nam při tym jenož wo wobchowanje ludoweho herbstwa abo hač su wone mjeztym woblubowany srědk k přiwabjenju turistow?


text:
Terǒzki możno połozprawiōm ło miodzie, ło bartnikach, ło tych ci bartodziyjach i możno jesce ło tych wszyjskich, kierzy bez łōńske lato, we tym siyrpniu fajrowali świyntygo Bernarda, patrōna pszczelǒrzy i tych wszyjskich, coch przodzij już wymianowǒł. A i ło tych roztolicznych miodach, maliniǒkach, wszelijakich takich miodach chmiylowych, korzynnych, i co tam jesce. Bo coby sam niy pedzieć, nǒjlepszyjszǒ gorzǒła, jakiesik kōniaki, biǒłe meszne wino, to wszyjsko wypokopiyli abo świynte, abo jake kapelōnki i zǒkōnne braciaszki, zǒkōnne fraterki. A normalny czowiek? A ajnfachowy czowiek, to ci mǒ utropa nikiej stary Zefel, chop łod naszyj mlyczǒrki Jōndercynyj. Styrcǒł ci łōn kejsik na dyszczu kole szynku i medikowǒł jak kōń pod gōrka:
– Eźli mōm styrceć tak na tym dyszczu i do imyntu zmoknōńć, do łostatka zalǒć lebo potrza mi wlyjźć rajn do knajpy i sie juzaś blank… zalǒć, ale inkaszij? Jes ci dlō mie jakesik trzecie wyjńście? Niy, ma, prǒwda?
Nō, tōż dejcie gynał pozōr, bo ze bele jakij gymby tego niy usłyszycie.
Nǒjsōmprzōd to bōł taki istny, kiery sie mianowǒł Bernard ze Clairvaux, a kierymu sie zemrziło tak kole poły dwanǒstego wiyka. Po jakiymu jejigo sie mianuje patrōnym pszczelǒrzy i bartnikōw, to niy poradza spokopić, bo ci łōn to ci bōł filozof, kapelōnek i ciyngiym ci snochwiǒł, namǒwiǒł wszyjskich, coby Araberōw wyżynōńć łod Grobu Świyntygo. Inkszy juzaś, to świynty Bernard ze Sieny, łod kierego sie wziyni te zǒkōnne braciaszki, Bernardyny, a kiery kojfnōł ci dziepiyro we 44 roku piytnǒstego wiyku. Niy idzie tyż tego jesce pometlać, poknōłtlować ze tymi psami bernardynami, kiere zrychtowali inksze zǒkōnniki, Augustyny ze klasztora kole Srogij Przełynczy św. Bernarda we Alpach. Te ci srogachne psioki majōm już cosik do kupy ze tym piyrszym świyntym, bo łōne ci smycyli na karkach take maluśkie faski gorzǒłecki, coby te istne, kierych śniyg blank przisuł we tych Alpach, mōgli sie ździebko szluknōńć, spamiyntać i przijńść do sia, być mōnter. Jak tam bōło, tam tak bōło styknie, iże powia, co we Polsce, za starego piyrwyj i gorzǒła słepali, i piwo, a ku tymu i – co ci juzaś bezmać prziszło ku nōm łod inkszych – roztomajte, roztoliczne miody. A miōd, to przecamć i pszczelǒrze, kiere przodzij mianowali sie bartniki.
Bo piscoły, te dzikie fezeły łobiyrali sie zawdy swoji siedliska we dziuplach, we baumhōjlach takich dudławych, zgramiałych stromōw. A czowiek, coby mu sie lekszij wybiyrało tyn miōd, napocznōł dziubać, borować we stromach take ci srogie dziury, i kere ci to stromy niyskorzij mianowali dzionymi, bartnymi a na łostatek nazwali barciōm. Bo ci to wszyjsko bōło dziubane takimi siykiyrkami, na kiere sie barta, bartnica lebo serka gǒdało. Możno tyż jesce wziyno sie to ze tego, iże dǒwniyjsze ludzie urzinali gōra, krōna stroma, abo sznupali za takim kierymu pierōn ta krōna utrzas, i kiej niyskorzij tyn strom łoblǒło sie żywicōm, gǒdali na nie obwar (abo obar). Blank niyskorzij to teake bole bajstlowali już niy we lesie, ino kajsik kole chałupōw, kaj mocka kwieciǒ bōło i tyż je jesce barciami mianowali. Na te barcie brało sie smryki, jedle a niyskorzij to i dymby, kiere byli nǒjszyrsze we sia. Nō i już za piyrszych Piastōw na cǒłkǒ Ojropa wywojziyli miōd, waks i pszczyli klajster, znacy kit. Wszyjskie lasy, to byli abo jakigosik ksiōnża, abo – i to nǒjwiyncyj – włǒśnōściōm kościołōw, klǒsztorōw. A juzaś te bartniki take kōnski lasa naimali i łod nich dǒwali we miodzie danina. I łod starego piyrwyj Słōwiany, a tyż i Ślōnzǒki słynyli ze hodowli piscołōw jak żǒdyn inkszy nǒrōd we Ojropie. Przeca kaj jak niy u nǒs, nad Wisłōm, a i kole Raciborza, nǒjbarzij wōniali lindowe, lipni lasy ze kierych niyskorzij byli ci nǒjlepszyjsze, nǒjbarzij wywołane miody, lipce abo spadzie. Wszyjsko sie łobrǒcało wele szwiepotōw abo borōwek, jak dzikie piscoły mianowali dǒwnij. I łod tych tyż borōwek czowiek, kiery poradziōł wlazować na barcie, na stromy bartne leziwym (to takǒ maszina do wlazowaniǒ na pniǒki) mianowany bōł bartnikiym. Nale bartnik, bartniczek, to tyż maluśki ryszawy niydźwiydź, kiery tyż do tych barci wlazǒwǒł i do miodu sie łōnym dobiyrǒł. Nale, to ci już jes inkszǒ bǒjka.
A terǒzki na łostatek byli jesce bartodzieje. To take remiechy, kiere wyrǒbiali (dziǒli) te barcie siykyrōm, znacy tym cǒłkim bartym. Miǒłech ci kamrata, kiery po łojcach Bartodziyj sie mianowǒł, ale łōn miǒł dwie lewe grace do roboty, chocia blank szyroki chyrtōń do słepania, i to niy ino miodu. Nō, i sōmy juzaś kole słepaniǒ, tela iże ździebko inkszego. Bo łod nǒjdǒwniyjszych czasōw, kiej bez cufal kierymuś sie tyn miōd zgerowǒł, słepało sie miody pitne. Ankoholu w niych bōło tela, co we dzisiyjszych, niyftorych jabolach, tela ino, co niy ciepało łochlapusami ło zol, ło dyliny, jak po „Pokusie” lebo roztomajtych cytrynkach, wisiynkach i jak tam jesce fto to mianuje, ino czowiek robiōł sie corǒzki barzij wicny, szpasowny. Jak to ze kǒżdym ankoholym, wszyjsko – jakech już sam niyrōłz rzōńdziōł – napoczło sie łod kapelōnkōw lebo zǒkōnnych braciaszkōw. Tak tyż to i bōło ze tym miodym. Tela, co niy idzie blank na isto pedzieć, kiery to kapelōnek bōł tym piyrszym. I mie tyż jes to blank egal, tela, co nǒjlepszyjsze miody, to niy tam jakiesik egipskie lebo Chananejskie, ino nasze, polskie, sam u nǒs uwarzōne, sam u nǒs sycōne.
Nǒjprzodzij trza pedzieć, iże łod nǒjdǒwniyjszych czasōw kraje, dziydziny, kierym Pōnbōczek przoł, byli „mlykiym i miodym płynōnce”. Jesce przed Mieszkiym Piyrszym, przed krześcijōństwym, ło Lechitach gǒdali, iże łōne:
„…niy dbali ło wino, mając w piwie i miodzie wyborne napoje”.
We cǒłkij dǒwniyjszyj Polsce byli take miodosytnie we kierych roztoliczne maliniǒki, trōjniǒki, deryniǒki warzyli. Łod wielgości patoki dodǒwanyj do wody przi warzyniu miodu, byli miody tyż mianowane: dwōjniǒki, trōjniǒki, lebo szczwiōrniǒki, znacy lekszejsze abo mocniyjsze. I jesce ździebko. Miody niynasycōne to take, przi kierych rozfyrlało sie miōd we letnij wodzie a zatym dziepiyro niyskorzij sie to wszyjsko gerowało. Juzaś te sycōne, to take, kaj miōd ze wodōm nǒjprzodzij sie festelnie warzōł i dziepiyro na drugi dziyń, po doprawiyniu (mogli to być korzyni) stǒwiało sie je we fasce dymbowyj, coby gerowało, ale już ze drożdżōma. Myśla, iże podwiyl co, to styknie ło warzyniu tych miodōw, coby mi sam niy pedzieli iże snochwiōm do bimbrowaniǒ.
Jakeście usłyszeli, niy idzie poskłǒdać fto, i kej napocznōł te miody warzić, gerować, nō i słepać, ani tyż po jakiymu świynty Bernard mǒ we łopiyce tych pszczelǒrzy (a i tych, co słepiōm miōd cheba tyż). I tak sie medikuja, iże to niy jes take ważne, take zǒcne. Nǒjważniyjsze, co ludzie majōm radzi taki zajdel, lebo kufa zimnego miodu, abo gorkigo razinku terǒzki, kej jesce jes na dworze ćmok i piździawica, a nic tak niy flyjguje bebechōw jak cosik gorkigo i ku tymu ze procyntōma, prǒwda? Trza sam jesce dociepnōńć, iże kejsik ta licho – jak ci to mōndroki gǒdajōm – „podaż” wina za naszych Piastōw wpłynōła mocka na popularnōść, wywołani i słǒwa żōłtygo nǒpitku ze piscołowego miodu. We jednyj ze swojich nōtatkōw wynecki diplōmata Ambrogio Contarini zapisǒł ło Polǒkach, iże: „… nie mając dobrego wina, robią pewien napōj z miodu, ktōry upija ludzim znacznie bardziej niż wino.” Sycōny bez pszczelǒrzy miōd, miǒł ci łogrōmniastǒ kwǒlba, popularnōść i słepało sie go zaobycz ino na srogich i ważnych fajerach. Ze czasym tyn miōd straciōł mocka na znaczyniu we sztichu ze gorzǒłōm – lekszyjszōm we produkcyji i ło wiela tōńszōm. Terǒzki juzaś jednakowōż urzykǒ swojim caubrownym gyszmakym i niypotkanym „buketym zapachowym” corǒzki srogsze hormije amatorōw letkich nǒpitkōw.
Ojgyn z Pniokōw
meszne wino – wino mszalne;
mlyczǒrka – mleczarka (tutaj kierowniczka sklepu z nabiałem);
maluśkǒ faska – mała beczułka;
piscoły, fezeły – pszczoły;
dudławy – sprōchniały, pusty, wydrążony;
zgramiały – zbutwiały, sprōchniały;
baumhōjla – dziypla;
krōna – korona (drzewa);
naimać – najmować;
lindowy, lipni – lipowy;
gerować – fermentować;


text:
Syberyjo
Syberyjo (rus. Cибиpb) je geograficzno kraina rozlygowano we azjatyckij tajli Rusyji. Je zwada uo uůnyj grańice - podug ńykerych wlazuje do ńij tyż ruski Daleki Wschůd. Kej uůnygo wrachowywać, grańice Syberyji to Ural na zachodźe, Arktyczny Uocean na půłnocy, Pokojny Uocean na wschodźe a Kazachstan a Můngolijo na połedńu. Ferwaltůngowo je potajlowano na:
- Jakucyjo (Republika Sacha)
- Burjacyjo
- Tuwa
- Ałtajsko Republika
- Chakazyjo
- Ałtajski Krej
- Krasnojarski Krej
- Zabajkalski Krej
- Chanty-Mansyjski Autůnůmiczny Uokryng - Jurga
- Jamalsko-Ńyńecki Autůnůmiczny Uokryng
- Tjumyński Uobwůd
- Uomski Uobwůd
- Nowosybirski Uobwůd
- Tomski Uobwůd
- Irkucki Uobwůd
- Kemerowski Uobwůd,
ze kerych wszyjstke krům Jakucyji wlazujům do Syberyjskigo Federalnygo Uokryngu, a kej by wrachować Daleki Wschůd, tyż:


text:
Powěsće: wutoru, 17.05.2022
Hauptinhalt
Smochćicy: Wo pomniku za Bismarcka diskutowali
W Smochčanskim kubłanišću swjateho Bena je póndźelu 45 přisłucharjow było na podijowej diskusiji k temje: Kotru dopomnjenku na "Železneho kanclera" trjeba Budyšin? Swój rozsud, Bismarckowy pomnik na Čornoboze znowa nastajić, bě měšćanska rada po zjawnych protestach wosebje ze serbskeje strony w nazymje zaso cofnyła. Wčera su zastupjerjo pro a contra prěni raz zjawnje diskutowali. Wyši měšćanosta Alexander Ahrens argumentowaše znowa za pomnik a dr.Friedrich Pollack ze Serbskeho instituta přećiwo njemu. Stawiznar dr.Ulbricht z Drježdźan přida tezy zwonkastejaceho. Přinoški z publikuma běchu kontrowersne - dźěše tež wo prawu dopomnjensku kulturu scyła. Moderaciju měješe žurnalistka Miriam Schönbachowa.
Chrósćicy: Połnje w planje - "Mór a lubosć"
Za dźiwadłowu hru "Mór a lubosć", kotraž změje 10.septembra w Chrósćicach premjeru pod hołym njebjom, leža přihoty w planje. Kaž zdźěli Jurij Špitank wot towarstwa TCM, chcedźa spočatk junija jewišćo wonka natwarić a bórze tam zwučować. Na serbskim Smolic-Bukec kwasu za dwaj tydźenjej maja so někotre sekwency natočić a potom do wideja za hru za kónčnu scenu sobu zaplesć. Pod režiju Sabiny Žuroweje a ko-režiju Michała Cyža něhdźe 200 ludźi na jewišću a za nim sobu skutkuje.
Malešecy/Dobrošecy: Chcedźa wobchad změrować
W Dobrošecach w gmejnje Malešecy při statnej droze S 109 bu tafla za měrjenje spěšnosće nastajena. Z njej ma so wobchad změrować. Dobrošecy nimaja žadyn chódnik přezcyłnje po cyłej wsy. Drje ma tajki w zwisku z twarom kolesowarskeje šćežki nastać, informuje wjesnjanosta Matthias Seidel - hdy pak tak daloko budźe, je njewěste. Planowanske podłožki leža pola krajneje direkcije Drježdźany. Měrjensku taflu su priwatne wosoby sponsorowali. Wšědnje jědźe na 8000 jězdźidłow přez Dobrošecy.
Budyšin: Nowa kniha Benedikta Dyrlicha
Wot basnika Benedikta Dyrlicha je w nakładnistwje LND prěnja serbska ryzy prozowa zběrka wušła. Kniha pod titulom "Na motawych mjezach"zjednoći hižo publikowane teksty z 5 lětdźesatkow a wosom prawozjewjenjow. Kaž zdźěli nakładnistwo, jednoći teksty jako wjazowaca tema "poćah Hadama a Jěwy we wšej swojej komplikowanosći". Zdobom wěnuje so kritisce towaršnostnym zjawam. Knižna premjera wotměje so štwórtk w Smolerjec kniharni.
Smochćicy: Student přirodoškitny projekt nastorčił
Něhdźe tři hektary wulku, dotal intensiwnje ratarsce wužiwanu płoninu, da biskopstwo Drježdźany-Mišno blisko kubłanišća swjateho Bena w Smochćicach renaturěrować. Nastorčił je projekt 23-lětny student lěsnistwa Carl-Alfred Schmidt. Město dotalneje pastwy nasta łuka z kwětkami a trawami a dwě rěčce dóstaštej zaso swój přirodny běh. 25 starych wohroženych družinow sadowcow so zwosadźi a wjele kerkow za ptačinu, mjez nimi Čorna bozanka. Cyłkowne kóšty 32.000 eurow je Sakska natwarna banka SAB k 90 procentam spěchowała, kaž biskopstwo zdźěli.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
„Kóžde lěto wjesele ptači kwas nam přinjese“, tak zaklinči kóždolětnje 25. januara po wšej dwurěčnej Łužicy, hdyž zawdataj sej sroka a hawron ruce. Ptački kwasuja a dźěći w pěstowarnjach a šulach swjeća z nimi. Zajim staršich, dźědow a wowkow a kubłarjow, ale tež turistow a zwonka Łužicy bydlacych na woblubowanym łužiskim nałožku njeje so přez lětstotki zhubił. Kak pak je nałožk scyła nastał? Čehodla stejitej runje sroka a hawron w srjedźišću? Kotre spěwy so spěwaja abo kak paslimy sej pysk a křidlešce? Na tute a dalše prašenja kołowokoło přihotow a pěstowanja nałožka doma abo w pěstowarni kaž tež šuli da awtorka kompetetnje a zrozumliwje wotmołwu. Nastała je praktiska přiručka z paslenskimi a pječenskimi pokiwami, kotraž stwori mosćik mjez tradicionalnym daledaćom a dźesnišim pěstowanjom nałožka.


text: Hórki (JK/SN). Prjedy hač sej gmejnscy radźićeljo w Chrósćicach swój zasłuženy dowol popřeja, wobzamknychu woni na swojim wčerawšim posedźenju wjacore wažne naležnosće, kotrež maja přichodnje zwoprawdźić. Za wšelake twarske naprawy su wjesnjanostu Marka Klimana (CDU) społnomócnili, hospodarsce najpřijomniše poskitki přiwzać a wotpowědnje rozsudźić. Tak ma wón podpisać honorarne zrěčenje za inženjerske planowanje přetwara Chróšćanskeje nawsy a areala při Cyrkwinskej horje. Za tele naročne předewzaće je gmejna tež próstwu wo spěchowanje zapodała a nadźija so wo přizwolenje. Wotpowědny program předwidźi spěchowanje we wobjimje 75 procentow. Swójski podźěl wozmje gmejna z pjenjez, kotrež je jako myto w lońšim wubědźowanju simul+ dobyła. Kajka ma Chróšćanska nawjes jónu wupadać, móžachu sej zajimcy na njedawnym zarjadowanju w „Jednoće“ wobhladać.


text: Šulske dźěći sej minjene měsacy lochko njemějachu. Jónu domjaca wučba, jónu prezencna wučba – to wšak je so mjeztym na dobro wuknjenja w šuli změniło –, k tomu hišće škitny nahubnik we wučbje wužiwać a so testować. Što móhło tuž rjeńšo być, hač za čas wučby wonka w lěsu přebywać? Čerstweho powětra so nasrěbać, so wucychnować, k tomu sej hišće wědu přiswojić a małe praktiske dźěła přewjesć. Wšo to skića lěsnopedagogiske oferty Załomskeho (Sohland/Spree) lěsneho muzeja, kotryž je zaměstnjeny w bywšej Lessingowej šuli. Wězo tajke poskitki hakle pomału přibywaja, po tym zo su pandemije dla nimale dospołnje wupadnyli. Hižo loni w juniju chcychu projektowe dny z wuknjacymi tehdomnišeho 5. lětnika Załomskeje Gerharta Hauptmannoweje wyšeje šule přewjesć. Te pak su najprjedy na september přestorčili a skónčnje hakle w nowembrje přewjedli.


text:
Pawoł Wićaz-Chróšćanski
Pawoł Wićaz-Chróšćanski (němsce Paul Lehmann; * 14. januara 1901 w Chrósćicach, † 12. junija 1933 w Teplicach) bě serbski ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik.
Narodźi so jako syn skałarja-mulerja a dźěłaše po wuchodźenju ludoweje šule dźewjeć lět jako čeladny pola burow. W lěće 1924 absolwowaše kurs pólskeje Ludoweje uniwersity w Dalkach a wot 1925 do 1927 studowaše na ratarskej šuli w čěskich Kuklenach. 1925 a 1927/28 bě z redaktorom Serbskeho Hospodarja. 1930 zastupi do rjadu jezuitow a w lěće 1931 zahaji studij teologije w Praze, hdźež sta so z prěnim předsydu wobnowjeneho serbskeho towarstwa Serbowka. Lěto pozdźišo dyrbješe so chorosće płucow dla domoj wróćić. 1933 zemrě w starobje jenož 32 lět w Tepličanskich kupjelach.
Hižo jako čeladny pospyta so Wićaz jako składnostny basnik. W swojich twórbach, rozbrojenych w Serbskim Studenće, Serbskich Nowinach, Katolskim Posole, Krajanje a we Łužicy, wobspěwa w stilu ludoweho a wuměłskeho basnistwa ratarske dźěło, rjanosć domizny a spisa tež tójšto pozbudźowacych wótčinskich basni.
LiteraturaWobdźěłać
- Serbska poezija – Pawoł Wićaz-Chróšćanski, Budyšin 1984.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Wićaz-Chróšćanski, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 613sl
- * Jiří Wolf, Dva zapomenutí lužickosrbští autoři na Teplicku, Česko-lužický věstník, Ročník XVII Číslo 4/ duben 2007, str. 22


text:
Lubi wěriwi, mnozy wužiwaja runje dowolowy čas. W našej modernej towaršnosći to rěka: Přestawka, wočerstwjenje, zo bychmy po tym zaso k dźěłu trěbne mocy měhli. To je jara trěbne. To pak njedosaha. Dźe wo wuswobodźenje wot wšědneho čisća a wšědnych strachow. Móže to snano tež być wuswobodźenje wot stracha, kotryž zwisuje z karieru abo z prestižom. Swobodny być, so podać bjez stracha, zo móhł něšto wažne zapasć. Runje tute pytanje za wěrnej swobodu je nětko to najwažniše. Tak mam chwile, k přemyslowanju, mam chwile, duši trochu wodychnyć dać. Tak móžu swój wid rozpřestrěwać za ludźi, z kotrymiž sym stajnje hromadźe: Za partnera, za dźěći abo staršeju. Kak často běžimy dźeń wote dnja jedyn porno druhemu, zaběrajo so stajnje z něčim wažnišim!
Nětko mamy chwile! To pak někotryžkuli znjesć njemóže. Konflikty, kotrež so hewak na bok storkaja, přindu zaso na swětło. Maja pak so měrnje a sćerpnje wobdźěłać. To žada sej słuchanje na druheho a na sebje samoho. To słuži tež druhim, cuzym ludźom, w druhich kulturach a krajach a zamóže mje wobbohaćić. Tak wotewrimy so Bohu a móžemy so z nim na nowe wašnje zetkawać.
Často pak smy tež w prózdninach kaž Marta: wotjědźene kilometry, dalokosć lěta, skrosnowane hory, zwopytane cyrkwje. Wšitko pak so stawa, bjez toho zo bychmy woćichli. Njemóžemy so scyła wšeho nasrěbać. Hektika dźe dale. Spytamy wšitko nachwatać, za čož hewak chwile njejsu. Tak móžemy dźensnišu powědku słyšeć kaž přeprošenje, něšto wot Marje nawuknyć.
Njeje pak to zaso pře jednore: Přez lěto jednam kaž Marta, w prózdninach pak kaž Marja? Tak jednorje njeda so naše žiwjenje rozdźělić. Marja dyrbi tež w zbywacych jědnaće měsacach swoje městno zabrać. Njeńdźe wšak wo to, kaž Marja w dźensnišej powědce jenož sedźeć a připosłuchać. Dźe wo to, zo začuwam, što je runje nětko wažne. Tu bě Marja cyle při wěcy a je wokomik wužiła. Tutu składnosć snano ženje wjace njedóstanje. Tohodla njeměło so jej to wzać.
Za mnje je tróšt, zo nježada sej Jězus wot nas, zo smy bjez přestaća aktiwni. Njetrjebamy wšitko sami zdokonjeć. Sym sej wěsty, zo su tajke časy připosłuchanja a přemyslowanja dźensa wosebje wažne: Mjenujcy za naše wašnja, kak smy jako křesćenjo žiwi – runje w tutym tak často hektiskim a konfuznym swěće.
W zašłosći bě wšitko postajene wot wěstych rolow, kotrež dyrbjachmy wupjelnjeć a do kotrychž buchmy narodźeni. Muž a žona, wěra, často tež powołanje a mandźelstwo – wšitko bě chětro postajene. To wšitko dźensa wjace tak jednorje njefunguje. Dźensa je wažne, zo je kóždy we sebi skrućeny a sebjewědomy, zo swoje kmanosće a swój čas prawje wužije. A tež, zo swoje městno w mandźelstwje a swójbje, kaž tež w Cyrkwi znowa nadeńdźe. To so zawěsće samo njeporadźi. Kóždy dyrbi swoje městno najprjedy raz nańć. Hewak njejsmy žiwi, ale něchtó druhi postaja nad našim žiwjenjom. Čim wažniše su časy rozpominanja a ćišiny, zo bychmy to našli, štož k žiwjenju woprawdźe tyje.
Tute přeprošenje płaći mužam kaž žonam, zo njeby Marja w nas pře krótko přišła. Marta w nas zawěsće swoje městno namaka. Wona k nam słuša. Njeměła pak nas pře jara wužadać abo haćić. Marja a Marta, to stej sotře, kiž stej hromadźe žiwej, tež w nas. Amen.
GN


text:
Sinai
Sinai (arabsce سيناء) je połkupa na sewjerowuchodźe Egyptowskeje.
Wona leži na Afriskej plaće při sewjernym kóncu Čerwjeneho morja mjez afriskim kontinentom a Arabskej połkupu, wot kotrejež je přez Jordanowu hrjebinu geologisce dźělena. Na wuchodźe połkupy so Akabaski golf namaka, na zapadźe Sueski golf ze Sueskim kanalom. Na sewjerowuchodźe Sinaija běži hranica mjez Egyptowskej a Israelom. Połkupa twori geografiski zwizk mjez Afriku a Aziju a je něhdźe 61.000 km² wulka. Krajina je pusćinata a wosebje na juhu horata. Tam so bibliska hora Sinai (2285 m) namaka, kaž tež hora Katyrny, z 2637 metrami najwyša hora cyłeje Egyptowskeje. Při južnym kóncu namakaja so někotre dowolowe městna při morju, předewšěm Sharm-el-Sheikh.
Połkupa Sinai je městno wjele podawkow Stareho zakonja, wosebje wućaha Israelitow z Egyptowskeje a přiwzaća Dźesać kaznjow přez Mójzesa.


text:
Javier Saviola
Javier Pedro Saviola (rodz. 11 grudńa 1981 we Buenos Aires) – argyntyński fusbalista, kery gro we Benfica Lisboa. Zauobycz gro jako napadźorz. Je uůn znůmy skiż gibkośći a umjyńo przistosowańo śe do gry na bezma kożdyj pozycyji. We 44 szpilach lo reprezyntacyje Argyntyny strzylůł 12 torůw. Bůł tyż na mistrzostwach śwjata we 2006. Bůł nojmodszy na liśće FIFA 100, to je liśće nojlepszych fusbalistůw, kero przigotowoł Pelé. Mo uůn krům argyntyńskigo tyż szpańelske uobywatelstwo. Jigo przidůmek je El Conejo, El Pibito abo Krůliczek.
Karjera[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Swoja karjera napoczůn we River Plate we 1998. Jigo debjut bůł we paźdźerńiku tygo roku, kej jigo manszaft groł ze Gimnasia y Esgrima de Jujuy. We River Plate bůł do 2001 zagroł 111 razůw a strzylił 55 torůw. Ojropejske kluby gibko spůmjarkowały śe, iże tyn mody napadźorz je fest grajfny a chćały go mjeć u śebje. Udało śe go kupić katalůńskimu maszaftowi FC Barcelona, kero zabulůła za Javiera bezma 25 000 000ojro. We rokach 2001 - 2004 zagroł tam aże 119 szpilůw, we kerych strzylił 49 torůw. Ńyskorzi bez jedyn syzůn bůł pożyczůny do AS Monaco, a jeszczy ńyskorzi do Sevilla FC. We 2007, kej skůńczůł mu śe kůntrakt sy Barcelůnům przeloz do Reala Madrid. Zagroł tam 31 szpilůw, we kerych strzylił 5 torůw. We czyrwcu 2009 przeszoł do portugalskigo manszaftu Benfica Lisboa.
Krům tygo gro we norodowym manszafće Argyntyny, we kerym we 44 szpilach świtnył 12 torůw.


text:
Wojerecy maja dale přiradu za serbske naležnosće. K tomu bě so měšćanska rada na swojim wčerawšim zjawnym posedźenju jednohłósnje wuznała. Zestawa płaći nětko hač do lěta 2024.
Wojerecy (AK/SN). Přiradźe za serbske naležnosće města Wojercy přisłušeja měšćanscy radźićeljo Marcel Fröschl (AfD), Dirk Nasdala (Swobodni wolerjo město přichod), Jan Kregelin (SPD) a dr. Christoph Wowtscherk (CDU). Za wěcywustojnych powołani wobydlerjo su Karl-Heinz Schütze, Brigita Šramina, Evelin Grofina, Birgit Sarodnikowa a Gabriela Korchowa čłonojo přirady. Hdy so gremij konstituuje, hišće jasne njeje
Wojerecy nastaja za klětu znowa wobydlerski etat. Za njón je měšćanska rada wčera zestawu dawkoweje skupiny tohorunja jednohłósnje wobzamknyła. K njej słušeja třo přistajeni města, šěsć měšćanskich radźićelow a šěsć powołanych wobydlerjow. Hižo na swojim konstituowacym posedźenju 27. awgusta su měšćanscy radźićeljo wobzamknyli, z wobydlerskim etatom pokročować. Tak su wyšeho měšćanostu Stefana Skoru (CDU) społnomócnili, wšitke trěbne naprawy a prawniske kroki přewjesć.


text:
Wubědźowanje KnappenMan lětušu sezonu zakónčiło
K poslednjemu wubědźowanju lětušeje triatlonoweje sezony wobdźělichu so serbscy sportowcy na 27. knappenManje we Łazu. Hižo wjacore lěta přewjeduja jón we a wokoło tamnišeho Třižonjanskeho jězora. Sobotu startowachu, při horcych temperaturach, atleća na dlěšich distancach. Po nimale dźewjeć hodźinach doběža Christian Schröter z Bamberga jako prěni „železny muž“ do cila (3,8 km płuwać – 180 km kolesować – 42,2 km běžeć/40 muži a štyri žony běchu startowali). Poslednjeho w cilu witachu přihladowarjo něhdźe sěsć hodźin pozdźišo. Tež za poł distancy (1,9 km płuwać – 90 km kolesować – 21 km běžeć) knježeše wulki zajim. Organizatorojo zwěsćichu rekordnu ličbu wobdźělnikow (27 žonow a 237 muži). Zwjeselace zdobom běše, zo bě tež při čarach lětsa wočiwidnje wjace přihladowarjow.


text:
Połoženje ratarjow so dale a bóle přiwótřa. Płaćizny wudźěłkow na wikach su mjeztym tak niske, zo ratarske zawody hižo dlěje žadyn dobytk njenadźěłaja. Na tamnym boku su stajnej zjawnej kritice wustajeni. Burja měli swój skót lěpje hladać, přirodu škitać a k tomu hišće swětowym wikam wotpowědujo produkować. Ale dźe to docyła?
Štwórte protestne wuchodźowanje iniciatiwneho zwjazkarstwa ,,Strukturnu změnu nětko – žane Wochozy II“ ma ludźi dale pozbudźić. 3. apryla pućuja zajimcy pod hesłom ,,Swjate su nam naše strony a wjeski“ wot Slepoho do Rownoho. Andreas Kirschke je so z iniciatorom Adrianom Rinnertom rozmołwjał.
Što je zaměr protestneho pućowanja?
A. Rinnert: Demonstrujemy za zdźerženje wsow wokoło Slepoho. Wone maja so ze swojimi wjesnymi zhromadźenstwami w přirodnej wokolinje zachować. Zdźeržeć měła so runje tak kultura ze Slepjanskej serbšćinu, tradicijemi a nałožkami. Tema protestneho wuchodźowanja je aktualniša dyžli prjedy.
Koncern Vattenfall chce brunicowu spartu předać. Kak realistiske to je?
A. Rinnert: Fakt je, zo nima Vattenfall dosć rezerwow. Wuhlady su tuchwilu jara špatne. Tak nima nichtó wulki zajim, wuhlowu spartu přewzać. Wotnětka budźe inwestor wjele pjenjez zasadźeć dyrbjeć, zo by so brunica hač do kónca wudobywać hodźała. Je jara wažne škody wobmjezować.
Kak měło dale hić?
Přihotujemy so na jutry. W tychle dnjach martrowneho tydźenja spominamy předewšěm na ćerpjenje Jězusa Chrystusa a na jeho smjerć na křižu.
Loni w septembrje su mnozy lajscy dźiwadźelnicy, chórowi spěwarjo, hudźbnicy a dalši pomocnicy w Chrósćicach wjacore razy pasionsku hru předstajili a tak Jězusowy wumóžacy skutk za wšitkich widźomnje na jewišću zwobraznili. Na křižu je Chrystus čłowjestwo z Bohom wujednał. Tak kaž běchu ludźo před nimale 2 000 lětami rjejili, wołaja tež dźensa: „Na křiž z nim!“ To pokazuje so předewšěm w tym, kak z nuzu ćerpjacymi wobchadźamy. Tež dźensa je křiž mnohim błaznosć a pohóršk.
Wo našim katolskim serbskim kraju so praji, zo je to kraj tysac křižow. Kaž naši prjedownicy tež dźensniši wěriwi wědźa, zo je křiž znamjo wumóženja. Njech wostanu tele njeličomne swjate křiže Bože žohnowanje za naš lud a kraj.
Jutry su zwjetša čas, hdyž w mnohich kónčinach prěnich dowolnikow wočakuja a hdyž so takrjec turistiska sezona započina. Tomu je tež w gmejnje Sprjewiny Doł tak. Wo tym je so Jost Schmidtchen z wjesnjanostu Manfredom Heinu (njestronjan) rozmołwjał.
Je poprawom znate, kak dołho organizowany turizm na dźensnišim teritoriju wašeje gmejny wobsteji?
M. Heine: Hižo jutry 1921 su Grodkowscy kanuća prěni raz po Sprjewi horje do Čelnoho jěli. Dźensa wotměwa so tale jězba stajnje zeleny štwórtk, ale po rěce dele. Naš hosćenc „K hamorej“ je wot 1977 oficialna stacija kanutow. Do toho bě to wjele lět hosćenc we wotbagrowanym Čelnom. Ale tež hewak su kanuća z Grodka rady do našeje kónčiny přijěli.
Čehodla?
M. Heine: Dokelž so Sprjejčanske holcy na trochu schowanym městnje rady w Sprjewi kupachu. Tam su 1980 postawu Wenusy wotkryli. Dźensa mjenujemy tele městno Wenusowu hórku.
Su so tež druhdźe w Sprjewi kupali?
Lipsk (SN). Prawidła hornjoserbskeje interpunkcije, kotryž bě pd dr. Timo Meškank předźěłał, su w zańdźenych lětach byli předmjet diskusije Hornjoserbskeje rěčneje komisije. Wot njeje schwalene prawidła su nětko jako pdf-dokument w interneće na stronje www.macica.sorben.com přistupne. Płaćiwosć nabudu wone z ćišćanym wudaćom w LND.
W 122 paragrafach je rjadowane wužiwanje wšitkich sadowych znamješkow, kaž su to dypk, koma, pazorki abo spinki – dwaceći prawidłow mjenje, hač wobsahowaše je předchadźace rjadowanje, štož rěči za zjednorjenje pisanja.
Při wobnowjenju dźěše wo rjadowanje padow, hdźež falowachu za serbšćinu dotal prawidła, hdźež spřećiwjachu so prawidła aktualnej praksy w medijach abo hdźež njeběchu formulacije jasne dosć. Nimo toho běchu z němskej prawopisnej reformu z lěta 2006 nowe wotchilenja mjez hornjoserbskimi a němskimi prawidłami interpunkcije nastali – tu měješe so pruwować, hač so nowe němske rjadowanja tež za serbšćinu hodźa.
Knižne wiki, kotrež so hišće hač do njedźele w měsće nad Plesnu Lipsku wotměwaja, su kóžde lěto wosebity wjeršk mnohim na literaturje zajimowanym. Nimo Němcow sej je tež Serbja přiběrajcy spřistupnjeja. Tole mam za pozitiwny zjaw, kotryž měli dale spěchować.
Wobdźiwuju Budyske a hornjołužiske nakładnistwa, mjez nimi tež Ludowe nakładnistwo Domowina a nakładnistwo Lusatia dr. Franka Stübnera. Kóžde lěto znowa dawaja so wone z wulkej zahoritosću a energiju do dźěła, zo bychu so w Lipsku swětej předstajili. Zdobom polo literatury cyle wulkim koncernam njepřewostajeja. Wjeselu so tohorunja, kak samozrozumliwje serbsku rěč a serbske temy do poskitkow zapřijimuja, z čimž zdobom wědu wo našim ludźe šěrja.
Fotografije Rolfa Dvoraceka wo Budyšinje ze šěsć lětdźesatkow pokazuje Budyski muzej wot soboty we wosebitej wustajeńcy „Pytać za perfektnym wokomikom“. Axel Arlt je so ze znatym fotowym žurnalistom, kiž swjeći w aprylu 81. narodniny, rozmołwjał.
Je tale přehladka retrospektiwa?
R. Dvoracek: Zawěsće, wšako su fota z wjace hač 60 lět widźeć. Prěnje su z lěta 1958, poslednje wot loni. To dokumentuje puć, kotryž sym šoł. Sym cyle blisko z kameru wuwiće města dožiwił. Tak njemóžeš sej je jeno ze swójskeho pomjatka wotwołać. Pokazane fota će podpěruja so na wěste podawki znowa dopomnić, byrnjež dawno zabyte byli.
Fotowy žurnalist jako časowy swědk a dokumentarist. Kak je muzej tule koncepciju zwoprawdźił?
R. Dvoracek: Sym ze sobudźěłaćerjemi Budyskeho muzeja dosć spokojom. Woni su so jara prócowali, su při dźěle detailam swěrni wostali. Wustajeńcu wuhotowacy muzeologa Hagen Schulz je k fotam kaž tež k tam pokazanym nastrojam rešeršował a tójšto pozadkowych informacijow zezběrał, štož ja činił njejsym. To je so wulkotnje radźiło, a sym wšitkim jara dźakowny.
Znaju někotrych, kotřiž žane powěsće wjac njehladaja. Nic, dokelž so runje posća, ale dokelž njemóža wobrazy ćerpjacych ćěkancow a wosebje dźěći w dospołnje přepjelnjenych lěhwach při grjeksko-makedonskej mjezy hižo widźeć. To tež mje woprawdźe wutroba boli.
Hladajo na wuwiće minjenych dnjow na europskej politiskej runinje a wosebje spočatk tohole tydźenja w Brüsselu mam začuće: Wša zapadna Europa nochce tele wobrazy hižo widźeć. Poselstwo politikarjow rěka: Wašeho połoženja je nam jara žel, ale njemóžemy ničo za was činić. Dźiće zaso domoj! Ach haj: Po europskich prawidłach stej Grjekska a Turkowska za ćěkancow zamołwitej, wšako migranća tam prěni króć takrjec na europski teritorij stupja. Přewostajimy Grjekskej a Turkowskej sta milionow eurow, a njech so staratej. Puć do Europy znajmjeńša je ćěkancam zawrjeny. Dypk. Njebych so scyła dźiwał, bychmy-li hižo bórze powěsće wo prěnich mortwych w tutych přijimowanskich lěhwach słyšeli.
W Pančicach-Kukowje swjeći dźensa, bohudźak hišće strowy a čiły, Józef Bajtel 90. narodniny. Wuchodźiwši 1940 šulu nawukny wón w Kamjencu powołanje molerja. Na powołanskej šuli w Połčnicy bu tehdy jako 15lětny konfrontowany ze zasakłym, hidu šěrjacym wustupowanjom napřećo židam. Tele nazhonjenje so w nim bolostnje zakorjeni. Je pak tež formowało jeho dźensniše nastajenje napřećo nuzu tradacym a azyl pytacym. Jako młodostny bu do wójska nuzowany. W jatbje, z kotrejež so nazymu 1948 nawróći, je rusku rěč dosć derje nawuknył. Přiswojene znajomosće běchu jemu po štwórćlětnym studiju na tehdyšim Serbskim wučerskim wustawje w Radworju jako wučerjej za rušćinu a němčinu přewšo wužitne. Po štyrjoch lětach we Worklecach zasadźichu jeho spočatk šulskeho lěta 1953 w Pančicach-Kukowje, hdźež je hač do rentnarskeje staroby wuwučował. Wjele připóznaća žněješe swojeho wunošneho pedagogiskeho dźěła dla – a to nic jenož mjez šulerjemi, ale tež mjez kolegami a staršimi, za čož spožčichu jemu titul wyšeho wučerja.
Nadawki a dźěławosć Instituta za sorabistiku na Lipšćanskej uniwersiće běchu tema zetkanja 1. měrca w Lipsku. Wćipny na swoje bywše skutkowanišćo, běch sam wot lěta 1996 do 2001 w Lipsku studował, a nadźijejo so wotmołwow na wjacore łoskoćiwe prašenja sej tam dojědźech. Minjeny čas wšak je so kontrowersnje předewšěm wo instituće rěčało hač z nim, kaž jeho nawoda prof. dr. Edward Wornar zwěsći.


text:
2022 Witanje nowonarodźenych dźěći
28.04.2022 w 9:00 hodź. powita wjesnjanosta Tomaš Čornak hromadźe z gmejnskim radźićelom Silvijom Reineku maćerje a dźěći cyle wutrobnje. Wot dohromady 8 nowonarodźenych, (4♀ a 4♂) su 5 z jich maćerjami na zhromadnu snědań přišli. Njebjelčanska pěstowarnja předstaji, jako mały witanski postrow, jedyn jara rjany dźěćacy program - za to wutrobny dźak. Za wjesnjanostu Tomaša Čornaka bě to nažel posledni raz - 12.06.2022 so w gmejny nowy wjesnjanosta woli.
2021 Witanje nowonarodźenych dźěći
02.09.2021 wot 09:30 - 11:00 hodź. powitachu so při zhromadnej snědani w žurli Njebjelčanskeje gmejnje, nowonarodźeny z lěta 2020. Dohromady 10 dźěći su so do gmejny narodźili, 8 hólcy a 2 holčce. Nažel njemóžachu wšitcy přitomni być. Za nowonarodźenych dawaše tež w tutym lěće jedyn pjenježny witanski darik. Njebjelčanska pěstowarnja překwapi přitomnych z wulkotnym dwurěčnym programom z reju a spěwami. Jako dźak dóstachu wobdarjene předšulske dźěći wot wjesnjanosty jedyn korbik ze sadom a šokolodu.
2020 Witanje nowonarodźenych dźěći
W zwisku ze zakazami přewjedźenja zarjadowanjow korona pandemije dla, so nowonarodźene dźěći z lěta 2019 hakle 08.10.20 witać móžachu. Wjesnjanosta Tomaš Čornak powitaše hromadźe z gmejnskim radźićelom Silvijom Reineku maćerje a dźěći cyle wutrobnje. Njebjelčanska pěstowarnja předstaji, jako mały witanski postrow, jedyn jara rjany dźěćacy program - za to wutrobny dźak.
Tež pola knjeni Reinekowej chce so Njebjelčanska gmejna za jeje pilnu podpěru a wulkotne přihotowanje witanja nowonarodźenych dźěći podźakować.
2019 Witanje nowonarodźenych dźěći
2018 Witanje nowonarodźenych dźěći
2017 Witanje nowonarodźenych dźěći
2016 Witanje nowonarodźenych dźěći
2015 Witanje nowonarodźenych dźěći
2014 Witanje nowonarodźenych dźěći
2013 Witanje nowonarodźenych dźěći
2012 Witanje nowonarodźenych dźěći
2011 Witanje nowonarodźenych dźěći
2010 Witanje nowonarodźenych dźěći
Wjesnjanosta Tomaš Čornak wita 24. małeho róžka 2010 nowonarodźene dźěći z predawšeho lěta.


text:
Kak zhladuje předsyda wobswětoweho a ratarskeho wuběrka Sakskeho krajneho sejma na mlokowu krizu? Axel Arlt je so ze zapósłancom Sebastianom Fischerom (CDU) rozmołwjał.
Mamy w Sakskej přewjele mloko produkowacych zawodow?
S. Fischer: Po wšej Němskej je něhdźe 78 000 zawodow, kotrež mloko produkuja, nimale 800 z nich w Sakskej. To je dobry poměr. Statistika tež pokazuje, zo je ličba wulkoskótnych jednotkow po hektarje ratarskeje wužiwanskeje přestrjenje w swobodnym staće pod přerězkom Zwjazka. Dyrbju pak rjec, zo lětny wukon dejkow wobstajnje přiběra a zo je na swětowych wikach poskićowane mnóstwo mloka přewulke.
Komisija EU je loni mlokowu kwotu zběhnyła. Bě to zmylk?
S. Fischer: Ně, tež ratarjo su sej to žadali. Hižo za čas kwoty běchu problemy, za mloko fairnu płaćiznu docpěć. Zo so kwota wróći, nježada sej po jeje cofnjenju ani Zwjazk plahowarjow dejkow.
Žiwidłowe rjećazy a discountery pak postajeja płaćiznu mloka na njelěpšinu producentow. Je to hišće wične hospodarstwo?
Z centralnym zarjadowanjom „Hlejće, tamle je čłowjek“ zahaja jutře na Lipšćanskim hłownym torhošću stoty zjězd katolikow. Tež Serbja budu tam zastupjeni, kaž je Janek Wowčer wot předsydy TCM Jurja Špitanka zhonił.
Štó Serbow w Lipsku hłownje zastupuje?
J. Špitank: Serbscy měšnicy su Towarstwu Cyrila a Metoda nadawk dali, so wo serbski podźěl starać. Tole rady přewzachmy a móžachmy dalše towarstwa zdobyć.
Što maće konkretnje planowane?
J. Špitank: Změjemy swoje stejnišćo a jewišćo na cyrkwinskej mili na Grimmaskej pod hesłom „Katolscy Serbja“. Tam poskićimy jutře po zahajenju zjězda program z chórom Meja, z młodźinskej band Con-takt, ze Serbskej rejwanskej skupinu Smjerdźaca kaž tež ze saksofonistom Danielom Matku. Moderaciju změjetaj Diana Fryčec-Grimmigowa a Roman Nuk. Smjerdźečenjo předstaja so tež na jewišću Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa na hłownym torhošću.
Što poskićiće hišće na stejnišću?
Jako nawuknych žurnalistiske rjemjesło, rěkaše jedna mojich prěnich lekcijow, zo je wšitko, štož do kulturneho wobłuka słuša, luksus. Chutne informacije su z politiki a hospodarstwa, za nje su prěnje městna rozprawnistwa rezerwowane. Feuilleton zady namakaš, quasi jako desert. Móžno, zo bě tomu w NDRskim času hinak a snano je to tež dźensa w Serbach tróšku hinak, wšako je kultura runje ta wosebitosć a wažna za zhromadnosć a identitu. Zo pak ma dźiwadło hladajo na dźensniše towaršnostne połoženje wulku politisku wahu, wo tym swědči tele dny wotměwace so 9. zetkanje sakskich dźiwadłow w Budyskim Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle.
Braniborčanam bě wón po towaršnostnym přewróće 1989/1990 wěsta nanowa figura. Jeho skutkowanje jako ministerski prezident noweho zwjazkoweho kraja waža sej mnozy podobnje kaž te Kurta Biedenkopfa za znowa wutworjeny Swobodny stat Saksku. Wón – Manfred Stolpe – je wčera wosomdźesaćiny swjećił.
Zastojnstwo ministerskeho prezidenta wukonješe čłon SPD wot 1. nowembra 1990 hač 2002, wot samsneho lěta do 2005 bě zwjazkowy minister za wobchad, twarstwo a bydlenjotwarstwo.
Daty a fakty su to, štož statistikarjow zajimuje. W zwisku z naćiskom nowelěrowaneho sakskeho šulskeho zakonja tež daty a fakty njepomhaja, postupowanje ministerstwa za kultus (SMK) zrozumić. Te bě spočatk lěta zjawnosć namołwjało wo zakonju diskutować. Nimale tysac ludźi je so na dźewjeć tajkich diskusijnych kołach wobdźěliło, mjez druhim w Budyšinje. Tam su pomocnicy z agentury, kotruž bě SMK angažowało, ideje a namjety napisali. Ministerka Brunhild Kurth (CDU) bě napominała wužiwać nastajene kašćiki. Do nich móžachu ludźo swoje namjety k polěpšenju naćiska pisomnje podać, tež anonymnje. 430 tajkich je ministerstwo dóstało. Přidatna onlinowa konsultacija je 570 stejišćow wunjesła. Wjace hač tysac na kóncu zličichu, 660 z konkretnymi pokazkami. Šwarna to ličba. Hač do zańdźeneho tydźenja, jako druhi naćisk zakonja předpołožichu, je jón SMK w 40 dypkach změniło. Te pak su po wjetšinje jenož redakcionelneho razu, ministerka přizna. Njeběchu namjety domyslene dosć? Běchu wone snano přezastarske, předoprědkarske abo překritiske?
Wón je wuběrny znajer serbskich regionalnych a kulturnych stawiznow a fachowc za serbsku rěč, jeje gramatiku a prawopis. Wulke zasłužby je sej dźensniši jubilar tež na polu tworjenja serbskich słowow zdobył. Njezadźiwa tuž, zo mjenuja jeho mnozy tež „mister Minuta serbšćiny“, štož scyła lózysce měnjene njeje, ale po mojim zdaću dosć derje přitrjechi.
Studentske towarstwo Sorabija Lipsk chce so ze zapisanym towarstwom stać. Wo tym a dalšich předewzaćach cyłka je so Janek Wowčer z nowej předsydku Francisku Grajcarekec rozmołwjał.
Kotrych lěpšin so ze zapisanja nadźijeće?
F. Grajcarekec: Na prěnim městnje steji zhromadnosć. Je pak tež cyle běrokratiskich lěpšin, kaž zawěsćenje. Dale, a to drje bě rozsudny dypk, wolóžamy sej projektne dźěło, přehlad financow a scyła dohlad do dźěławosće Sorabije z rozprawu na hłownej zhromadźiznje.
Kelko čłonow maće a z kotrych studijnych směrow woni pochadźeja?
F. Grajcarekec: Smy něhdźe třicećo. Nimo studentow wučerstwa a sorabistiki su to tež studowacy slawistiki, rěčewědy, mediciny, skótneho lěkarstwa, twarstwa, inženjerstwa, žurnalizma, prawa, chemije a informatiki.
Štó Was w předsydstwje podpěruje?
F. Grajcarekec: Městopředsyda je Damian Dyrlich z Noweje Wjeski, kiž je nas dotal w Zwjazku serbskich studowacych zastupował. Pokładnik je Radworčan Jakub Hantuš.
Što su wjerški lětušeje dźěławosće?
Wšitke dźiwadłowe jewišća Sakskeje njepředstaja wot 18. do 22. meje w Budyskim NSLDź jeno swoje aktualne inscenacije, ale chcedźa so z přihladowarjemi tež rozmołwjeć. Cordula Ratajczakowa je so z koordinatorku 9. zetkanja sakskich dźiwadłow Karolinu Wernicke rozmołwjała.
Šěsnaće hłownych předstajenjow, sydom přewodźacych zarjadowanjow a k tomu hišće kóždy wječor pózdni program – kajki je dotalny wothłós na poskitk?
Božena Hojerec z Jaseńcy chce so stać z wučerku za zakładnu šulu a studuje na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity. Milenka Rječcyna je so z njej rozmołwjała.
Na lětušej 50. olympiadźe serbskeje rěče sće so nimo dalšich wosom studentow wo wobdźělnikow starała. Sće to prěni króć činiła?
B. Hojerec: Ně, sym hižo loni skupinu přewodźała. Mějach wšitko, wosebje pak temu, z kotrejž su so wobdźělnicy zaběrali, za jara zajimawe. Loni dźěše wo to, w teamje so z pčołkami zaběrać.
Lětsa bě wšitko trochu hinak. Kak sće to dožiwiła?
B. Hojerec: Haj, lětsa běše cyła struktura hinaša. Tež dožiwjenja šulerjow so lońšim njerunachu. Lětsa bě jednotliwc wjele bóle wužadany. Šulerjo rozestajachu so na cyle wšelakore wašnje z temu woheń a běchu jara aktiwni.
Měniće, zo móžeće wudźěłane materialije za wobdźělnikow w běhu studija a pozdźišo jako wučerka wužiwać?
Transparenca je kaznja towaršnosće, kotraž móže dowěru ludnosće do skutkowanja wosebje politiskich gremijow jara wobwliwować. To bywa ćim wočiwidniše, maš-li konkretne přirunowanje z druhim zwjazkowym krajom. Prašenje tuž rěka: zjawnje abo njezjawnje wuradźować? Přikład za to je zhromadne posedźenje sakskeje Rady za serbske naležnosće a braniborskeje Rady za naležnosće Serbow minjenu póndźelu w krajnym sejmje w Drježdźanach.


text:
Chocioż roz za czos trza było iść na jako pońć, coby se jaki łaski wyprosić abo żałować za swoji grzychy. Kożdy patrzoł, coby to niy było za daleko, bo szło sie piechty, a nikerzi ślubowali, że ani na fura niy siednom, jakby ktoś chcioł ich przibrać. Ludzie łod Gliwic czynsto szli do Anabergu (Góra św. Anny), insi deptali do Piekor, czasym do Czynstochowy, a nasi dycki sie dziwali na połednie i jeszcze poczontkiym zeszłego wieku chodzili na Kopeczek wele Ołomuńca. To było bez sto kilometrow, a droga tam a nazod nikedy trwała i ze dwa tydnie. Smowiali sie po dwoch-trzech a szli. Nocowali dycki po stodołach u dobrych ludzi, co radzi pontnikow przijmowali.
Jedyn roz na pońć wybrała sie młodo baba ze somsiednij wsi. Ofiarowała sie iść na Kopeczek, jak jeji chop przidzie nazod ze wojny. Dziecka porynczyła swojij mamulce, wziena flaszka z wodom a chleba do chustki i szła sama ku Golasowicom, kaj jeja starka miała przocieli Gołombkow. Tam jom przenocowali a hnet wczas rano puściła sie we dalszo droga. Uszła yno konsek, jak zaczło padać, a potym loć jak ze konewki, bezto postoła delszy czos pod stromym, ale jak już yno sipiało, wciepła se kiecka na gowa, po jedno bezto, coby niy zmokła a po drugi, coby se kiecki niy uszlomprała, bo ni miała drugij na przebleczyni a tak poszła dali. Tak po połgodzinie posłyszała, że jedzie fura. Droga wiodła prawie bez las, bezto sie trocha wylynkła, ale uciekać niy było kaj, no to udowała, że sie nic niy stało i ani sie niy łoglondała.
Furmon zrownoł sie śniom a zawołoł:
– Jakoż to babeczko idziecie?
– Jako panoczku widzicie, ofiarowałach sie na Kopeczek, to ida! – odpedziała wartko a ani sie na chopa niy podziwała.
– Jo widza dobrze paniczko, ale wyście sie isto ze zadku niy widzieli. Wszystki spodniczki mocie na łebie, a połrzitki a nogi marasym łochlastane, to bydom mieć ludziska we nojbliższej wsi uciecha!
Dycki sie godało, że z kożdej drogi człowiek nazod przichodzi mondrzyjszy i to je prowda! Ta babeczka tyż zmondrzała. Jak yno prziszła nazod do dom, zaroz se kupiła we Żorach pora metrow płotna a uszyła aż siedym por spodnich galotkow, coby wiyncy gołom dupom niy świycić!
Chocioż roz za czos trza było iść na jako pońć, coby se jaki łaski wyprosić abo żałować za swoji grzychy. Kożdy patrzoł, coby to niy było za daleko, bo szło sie piechty, a nikerzi ślubowali, że ani na fura niy siednom, jakby ktoś chcioł ich przibrać. Ludzie łod Gliwic czynsto szli do Anabergu (Góra św. Anny), insi deptali do Piekor, czasym do Czynstochowy, a nasi dycki sie dziwali na połednie i jeszcze poczontkiym zeszłego wieku chodzili na Kopeczek wele Ołomuńca. To było bez sto kilometrow, a droga tam a nazod nikedy trwała i ze dwa tydnie. Smowiali sie po dwoch-trzech a szli. Nocowali dycki po stodołach u dobrych ludzi, co radzi pontnikow przijmowali.


text:
We ostatni raji Fortuna I ligi – Widzew Łódź wygrŏł u sia ze Podbeskidziem Bielsko – Biała i zapewniōł se awans do Ekstraklasy!
8 lot trwała odbudowa klubu po tym jak zaliczŏł spadek za spadkiem i finalnie sie rozpod. Kybice jednak niy dali za wygrano i to głównie dziynki nim dzisiej mogom świyntować powrót do piłkarskij elity!
Do celu musieli wygrać szpil ze Podbeskidziem Bielsko – Biała i po torach Bartłomieja Pawłowskiego i Dominika Kuna, komplet kybiców we Sercu Łodzi (18004) cieszy sie dzisiej ze awansu do Ekstraklasy!
My gratulujemy serdecznie powrotu tam, kaj jest miejsce Widzewa. Życzymy sukcesów we nŏjwyższyj klasie rozgrywkowyj i rychtujcie nom tam poleku miejsce.
Widzew & Ruch!
własne


text: Njeswačidło (JK/SN). Hižo spočatk lěta diskutowachu radźićeljo Njeswačanskeje gmejny wo tym, kak hodźałoj so njelube nastajenje zahajenskich bilancow a kontrola kónclětnych wotličenjow, kotrež maja gmejny po zakonju přewjesć, najlěpje rjadować. Ćeže při tymle zarjadniskim dźěle je předewšěm personalna situacija na gmejnskim zarjedźe naparała. Nětko pak tak wupada, zo póčnje so swětło do zarjadniskeho dźěła předrěwać. Znajmjeńša wotličenje lěta 2013 hodźi so nětko pruwować. Za to přepodachu Njeswačanscy radźićeljo na wčerawšim posedźenju nadawk Drježdźanskej firmje Liska Treuhand GmbH, kotraž hižo we wjacorych gmejnach Budyskeho wokrjesa tajki nadawk wukonja. Tale firma budźe přichodny čas tež wšitke dalše bilancy a kónclětne wotličenja gmejny pruwować. Kaž komornica Liliane Wetzko radźićelam rjekny, móhli hižo hač do kónca decembra tež lěće 2014 a 2015 wotličić. Při tym maja hospodarske plany a wotličenja Bóščanskeje gmejny sobu na starosći, z kotrejž maja zarjadniske zrěčenje.


text:
Rio de Janeiro
Spůłrzyndne: 22°54'30" S 43°11'47" W
Rio de Janeiro (port. Styczńowo Rzyka) – mjasto we połedńowo-wschodńij tajli Brazylije nad Atlantykym. Rozlygowane na kraju wyżki, postrzůd wjyrchůw, m. in. znůmo "Gowa Cukru" - Pão de Açúcar, nad zatokům Guanabara. Głowne mjasto sztatu Rio de Janeiro. Uod 1808 do 1821 roku prawe głowne mjasto Portugalije - krůlewsko familijo ze Jůnym VI na przodku schrůńůła śe tukej przed inwazyjům armije napoleůńskych. We lotach 1822-1960 Rio de Janeiro bůło głownym jastym ńypodlygłyj Brazylije, podwjela powstała Brasilia.
Mjasto je znůme skiż gryfnych plażůw (l.b. Copacabana, Ipanema), srogigo dynkmala Kristusa Zbawićela (Cristo Redentor) na gůrze Corcovado, nale przede wszyjskym ze kożdoroczńy uobchodzůnygo bakusa.
We 2016 roku bydźe gospodorzym Uolimpijskich Igrziskůw.


text:
Wón piše?
Přeco husćišo čitamy w nowinach a časopisach formu „wón piše“ město wočakowaneho wón pisa. Njewěm, kak so Wam, lubi připosłucharjo, wjedźe, ale ja njebych tutu formu w nowinje wočakowała. Wězo je forma wón piše prawa, ale – tak po zwěsćenju aktualnje płaćiweje gramatiki – je to skerje njeproduktiwny muster, kiž ma zestarjeny, haj, samo archaizowacy charakter. Tohodla podawaše Pawoł Völkel w swojim prawopisnym słowniku jenož konjugaciski muster a-konjugacije, potajkim: wón pisa. Hakle w 5. nakładźe toho słownika z lěta 2005 jewi so nimo pokiwa na formu wón pisa tež informacija, zo móže so we wysokim stilu wužiwać wón piše. Tak mjenowany wysoki stil je typiski za wuměłski wobłuk, potajkim za rjanu literaturu a za basnistwo. Forma wón piše je prěnjotna forma, wona pak je so w hornjoserbskich dialektach pozhubiła. Porno tomu w delnjoserbskich a přechodnych dialektach přewažnje wustupuje.
Zawěsće wuchadźeja dźensniši pisarjo z toho, zo je wužiwanje zestarjeneje formy wuraz rjaneje a dobreje serbšćiny. Po mojim měnjenju pak słuša k tomu skerje wužiwanje kontekstej přiměrjeneje formy a to je w nowinarstwje wón pisa.
A. Pohončowa
temy: gramatika, regionalne rozdźěle w serbšćinje
klučowe słowa: konjugacija, werb, stil, dialekt, delnjoserbšćina
hesła: pisać, piše, pisa


text:
Dzisiŏj, 5 wrześniŏ, łodbōła sie Manifestacja kybiców i pracowników Ruchu Chorzów we szprawie budowy nowego sztadionu dla Ruchu.
Szymon Michałek – przedstawiciel kybiców kiery ło nowy sztadion walczy już wiyncyj niż 10 lŏt zaprosiōł prezydenta Kotale do gŏdki. Wypunktowŏł prezydynta i rozliczōł go za wszistkie obsowy we terminach, zaś prezydynt zapowiedziŏł, że jak Bóg mu je świadkiym, to łon chce tyn sztadion wybudować, ale bydzie obsuwa, bo miasta na to łobycnie nie stać.
Wypowiedziŏł sie tyż wiceprezes – Marcin Waszczuk, kiery zaznaczōł, że kybice majōm pôłne poparcie ze sztrony Klubu we szprawie budowy nowygo sztadionu dla Ruchu.
Zapraszŏmy do łoglōndaniŏ nŏszyj galerii za dzisiyjszyj manifestacji. Foty cykŏł Dejvid, a sŏm łone na OneDrive => Manifestacjŏ we szprawie budowy nowego sztadionu dla Ruchu
własne


text:
Wynezuela
Wynezuela (Boliwarjańsko Republika Wynezueli, República Bolivariana de Venezuela, mjano wprowadzůne bez Hugo Cháveza we 1999 roku) – państwo pouožůne we půunocnyj tajli Ameriki Pouedńowyj.
- Wjynkše mjasta: Caracas, Maracaibo, Valencia, Barquisimeto, Ciudad Guayana, Maracay, Ciudad Bolívar, San Cristobal, Maturín, Barcelůna
- Wynezuela grańičy s nastympujůncymi państwůma:
- Coukowita dugość grańic: 4 993 km
- Nojwyžšy půnkt: Pico Bolivar 5 007 m
- Nojńižšy půnkt: tafla Mořa Karaibskigo 0 m
- Podźou admińistracyjny: 22 kraje zwjůnzkove, jydno terytorjům federalne a 72 depyndyncyje.
- Wyznawcy poščygůlnych religji: 95% katolicy, 2% protestańći
- Klimat: tropikalny, ćepuy, wilgotny, baři ůmjarkowany na wyžynach.


text:
Fulda (B/SN). Němski ewangelski cyrkwinski dźeń (DEKT) je 45lětnu durinsku superintendentku Kristin Jahn za nowu generalnu sekretarku wuzwolił. Wona nastupi zastojnstwo klětu w februaru a naslěduje Juliju Helmke, kotraž je so 1. oktobra do słužby Ewangelsko-lutherskeje krajneje cyrkwje Hannovera wróćiła. „Kristin Jahn rozumi z rěčnje sylnymi poselstwami a z hłubokim zmysłom wutroby ludźi wotewrěć a změny nastorčić. Wona přeswědča ze swojim jasnym wustupowanjom a zasadźenjom za demokratiju“, wuzběhny prezident DEKT Thomas de Maizière.
Krejny dźiw dožiwili


text: Za Jasčana Jurja Młynka je samozrozumliwe swoje předewzaće za sanitarne, tepjenske a wopłóčkowe připrawy dale wjesć, byrnjež hižo starši hač 65 lět był. Dobre styki k partneram a wužiwarjam jeho posłužbow dźě zwjazuja. „Chcu to tež hišće chwilu za swojich kupcow činić, dołhož naslědnika nimam. Smy dotal w mjezsobnosći přeco spokojom byli, a to nochcu spušćić“, Młynk wuswětla. Runje tak mysli wón tež wo swojim skutkowanju za Rjemjesło Bóšicy w Bóščanskej gmejnskej radźe. Hižo 16 lět je w njej aktiwny. „W rozmołwje zhonju, što wobydlerjo paruja a što je jim wažne. To wězo na posedźenjach gmejnskeje rady praju. Mam z toho dźěła stajnje wjeselo. Móžu sobu rěčeć, hdyž wo to dźe za gmejnu a jeje wobydlerjow rozsudźeć.“


text:
Był na Lubuomiyrzu taki gazda zwany Bulanda, pisoł sie Chlipała Tómasz. Caruownik uokruopny i baca. Bez zimó był w chałpie na Lubuomiyrzu, a bez latuo na Jawuorzynie Kamiynicki, jakuo baca. Ludzie duo nieguo z daleka śli, puo duoradó, cuo sie ka stało. Z uOrawy, ze Śpisa, z całego Puodhola. Nó, cy tam bydło chuoruowało, cy jak. uÓn kcioł duoradzić kuozdymu, źle nikomu nie puowiedzioł. Mioł z djabłami duo godanio. Jak ktuo duo nieguo zaset, tuo uón właził duo kumuory i godoł tak:
- Jasiu, puowiyc ta, cuo sie tam stało? Stamtela wychuodził i godoł, cym tuo lycyć. Tuo ludzie słyseli, jag uón godo duo Jasia, ale nig nie słysoł cuo godo Jaś. Tyn Jaś tuo był djaboł.
No i jakosig baba s Kóniny była puo tuó duoradó u nieguo i przyznała sie w kuościele na spuowiedzi ksiyndzu, ze była na Lubuomiyrzu uu Bulandy. Ksióndz nazywoł sie Gudz Józef. uÓn bił przy spuo-wiedzi.
I tyn ksióndz cuosi jó wyción przy ty spuowiedzi, tuó babó śturknół piyńścióm. - Nie chuodź duo nie-guo, tuo djaboł! uÓn mo z djabłami duo godanio, tuo nie cłowiek! Nó, ale ta baba duo puokuty, ksióndz puokutó zadoł, baba sie duo skruchy.
Bulanda na Lubuomiyrzu, ale wiy jak sie ksióndz uodniós duo baby z puowuodu nieguo. Godo se tag Bulanda: - No, puockojze ty Józuś, my sie tu spróbujymy. Przydziez i ty duó mnie.
No i niedługuo puo Buozym Naruodzyniu jadó puo kuolyndzie na Lubuomiyrz z Niedźwiedzia. Ksióndz, uorganista, kuościelny, buo Lubuomiyrzany nolezeli duo kuościoła duo Niedźwiedzia.
Chytali kuolyndo z wiyrchu, z Przysłopa, ze Rzyk. Przyjechali naprzeciw chałpy Bulanduowe, teguo caruownika, plebajskimi kóniami. Kónie stanyły i nie pódó. Nijag nie puojadó. Mieli świynconó wuodó przy suobie, krydó świynconó. Tóm wuodóm ksióndz kruopi – nie pódó kónie. Ksióndz wtedy wyganio kuościelneguo duo Bulandy, muoze by uón cuo duoradził. A było z drogi muoze, nó, 50 me-trów duo jeguo chałpy. Nie pódzie kuościelny, nie pódzie uorganista! Puosed som ksióndz.
Wloz duo jizby. Bulanda se siedzi przed piecym, grzeje sie. Ksióndz guo tak przywitoł ładnie: - Witojze Tomuś! Cuo słychać uu ciebie? A Bulanda uod razu: - Przysedeź i ty duó mnie! Jak sie baba na spuowiedzi przyznała, ze była u mnie, tuoź jó wybił! Nó, ale ta ksióndz pyto: - Tomuś, duopuómós cuo, buo jedziemy puo kuolyndzie, a tam puo Rzykak kuobiyty cekajó na nos. No tuo Bulanda wysed, przyset ku kónióm, przezegnoł sie w zod: Amyn + Świyntego Ducha + Syna + w Imie uOjca.
– Nó, jedź, a wiyncy mi ta przy suchanicy spuowiedników nie śturkoj piynścióm, jak duo mnie przydó!
Wtedy ksióndz uuwierzył, ze Bulanda chuodź mo z djabłami duo godanio, ale to duobry cłowiek, kce ludzióm pumóc. Juz ksióndz wiyncy nikuogo nie bił.
-------------------------------------
Na Stawiyjcu pasły dziywki kruowy. A Nuogoc juhasi u Bulandy. Ale z Jawuorzyny na Stawiyniec trza było iź duobre pół guodziny, do tego bez puotuok. Wiecór dziywki na Stawiyjcu śpiywajó. Nuogoc uusłysoł i godo duo Bulandy: - Bacuo, jagbyście mi nie bróniyli, tuobyg puoset, haj, na kwiló, na Sta-wiyniec ku dziywkom, byk se puośpiywoł ś niymi. Tuo baca mu uodpuowiado: - Na cuoz mos haj iź, jo tak zruobió, ze uóne przydó tu. Inuo sie uozłobuj i uod lewe nuogi duzym palcym zapuoró uodeprzyj uode drzwi. Rynkóm ci nie wuolno drzwi uodymknóć. Tak zruobiył.
Za pore minut dziywki ze Stawiyjca śpiywajó na Jawurzynie nad kuolybóm. Tuo Bulanda godo Nuogocowi: - Nó, tuo se ik teros puś, uodymknij drzwi, ale lewóm nuogóm, duzym palcym. Inacy ci nie wuolno uotworzyć! Nuogoc nie pódzie, nie uotworzy, buoi sie. Bulanda wyset, uotwar drzwi i godo tak: - Dziywcynta idźcie duo chałpy, buo woz Jasieg nie kce. Idźcie z puowruotym na Stawiyniec, śpiy-wojcie se ta puo Stawiyjcu. Za kwiló casu słychać - dziywki na Stawiyjcu śpiywajó. Taki Bulanda był caruownik. [1]
Stanisław Stopa
[1] Stanisław Stopa, „Kurkowe opowieści”, Nowy Sącz 2007, str. 60, 63


text:
Szpanielskŏ gŏdka
Szpanielskŏ gŏdka (hiszpańskŏ, szp.: español, lengua española) rŏz za kedy mianowanŏ kastylijskōm (szp.: castellano) to gŏdka rōmańskŏ podgrupy iberyjskij. Je to jydnŏ s ôficjalnych gŏdek Ôrganizacyje Nŏrodōw Zjydnoczōnych.
Szpanielski je drugi na świecie pod wzglyndym liczby ludzi, kerzi gŏdajōm nim jako ôjczystym, wiyncyj perzōn je rodzimymi używŏczami ino chińskij gŏdki. Je tyż jydnōm s nojczyńścij używanych gŏdek ôbcych, wespōł ze chińskōm a angelskōm.
Pō szpanielsku gŏdŏ 500 miljōnōw perzōn, je gŏdkōm amtowōm we 24 krŏjach.


text:
Pódzajtšnoserbske dialekty
Pódzajtšnoserbske dialekty su wumrěte transitiwne pólsko-dolnoserbske dialekty pódwjacornosłowjańskich rěcy. Su pśi wšom znate z Nowego testamenta Mikolaja Jakubicy z 1548 lěta a słownika Hieronima Megisera z lěta 1603, a wót togo su cesto pomjenjowane dialekty Jakubicy a Megisera[1][2].
Tu rěc su gronili awtochtony mjazy rěkami Nysu a Bobrom. Originelna granica mjazy pólskimi dialektami a serbskimi dialektami jo snaź šła spóromje Bobra a Odry, pak slědy nazalnego wugrona su tež w toponomastiskem materialu na pódwjacor wót Bobra[3]. W XVI-XVII stolěśu jo ta granica se mógła pógnuś. Serbski stawiznaŕ Frido Metsk jo gódał, až ta granica była spóromje Bobra, pón pśez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. Pón by granica šła spóromje Pliški samo pó Urad. To jo hypotetiska granica, kenž wuchada ně wót toponomastiskego materiala, ale wót informacijow wó wendiskej populaciji. Trjeba pak markowaś, až ako Wendy byli su ranjej pomjenjowani teke luźe, kenž gronili połobske abo samo pólske dialekty, toś tu hypotezu trjeba braś wobglědniwje.
Dokulaž su pódzajšnoserbske dialekty transitiwne, toponomastiske informacije snadne, a dialekt Jakubicy a Megisera njemóžny k lokalizěrowanju, njemóžno akuratnje pśeslěźiś pólsko-serbsku granicu. Pódzajtšnoserbske dialekty su pó źělach wuźaržali do XX stolěśa wokoło Mužakowa. How pó młogich pśipadaju teke mužakowske a slěpjańske narěcy, rownož su wóne lokalizěrowane nejdalej na pódwjacor a nejbliše serbskim rěcam. Na pódzajtšu wót togo ruma su byli pśetrjebowane dolnošlazyńske narěcy.
Te narěcy su byli wjelgin młogorake. Njejo było homogenego interdialekta abo kodificěraneje formy. Měli su pólski pśizuk na pśedposlědnej złožce, pólske wuwiśe złožkotworiśelskich sonantow, a - mjenjej abo wěcej - lechiski pśezuk (konsekwentnjej pśewjeźeny w dialekśe Megisera). Te dialekty, ako teke serbske dialekty, su zgubili nazalne wokale, a ako pólske dialekty su wobchowali kupku str. Pśeměšanje zazukowego o a wo jo zwězowało pódzajtšnoserbske dialekty z dolnoserbskimi a pomorjanskimi. Praserbske č jo se zwězało z c (np. vecořa) ako w dolnoserbskej rěcy. Palatalizěrowane ś, ź su se depalatalizěrowali, a na drugem boce ć, dź pśejšli w t', ď, połpalatalězerane č, dž abo c, dz (np. cichy). W morfologiji jo se kněžył typ našo polo. Po źěłach jo se zachowali kłonite wokale (np. dobro). Wokali e, o pśed nazalami su wordoli zwuscone, pódobnje górnoserbskim dialektam (np. sym). Zachadny cas jo był tworjony z pomocnym werbom tež w 3. wósobje, np. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a jo pśejšło pśez ä w `e, np. smieć (smjaś (se)). Felujo dolnoserbska změna ć > ś a dź > ź.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Ewa Siatkowska, "Studia łużyczoznawcze", Uniw. Warszawski,2000, s.238
- ↑ Tadeusz Lehr-Spławiński, "Plemiona słowiańskie na północno-wschodnim pograniczu Niemiec w wiekach średnich", Instytut Śląski 1939, s.23
- ↑ Hanna Popowska-Taborska, "Dawne pogranicze polsko-łużyckie w świetle danych toponomastycznych, Prace Językoznawcze PAN 44, 2005, s. 104, 123


text:
Lěćo
Lěćo je najćopliši ze štyrjoch počasow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym hač wono na sewjernej abo južnej połkuli knježi, rozeznawaja mjez sewjernym a južnym lěćom. Sewjerne lěćo so runočasnje z južnej zymu wotměwa. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so lěćo w kóždej hemisferje w lětnym turnusu.
Astronomisce započina so lěćo z lětnim zawrótom słónca: časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad wobrotnikom steji a dny najdlěše su. Na sewjernej połkuli stanje so to 21. junija, na južnej połkuli 21. abo 22. decembra. Po tym bywaja dny zaso krótše a nocy dlěše. Lěćo kónči z nazymskim runonócnosću 22. abo 23. septembra w sewjerje a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcej w juhu.
Dokelž je wobkružna čara zemje wokoło słónca lochko eliptiska, wot eksaktneho kruhoweho orbita wotchilaca, njejsu wšě štyri počasy dokładnje samsne dołhe. Sewjerne lěćo je snadnje dlěše a miliše hač južne lěćo, dokelž za čas sewjerneho lěća so směr ze zemje k słóncu tróšku pomałšo změni a zemja tróšku dalešo wot słónca zdalena je.
Fenologiski spočatk lěća móže so wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) tež přez spočatne wjedrowe wulkosituacije a mnohe regionalne faktory wobwliwuje. Rozeznawa so nimo toho mjez zažnym lěćom, wysokim lěćom a pózdnym lěćom. W lodowcowych regionach wotwisuje ablacija rozsudnje wot toho, hdy (zwjetša w septembrje) prěni sněh pada.
Meteorologisce so sewjernemu lěću měsacy junij, julij a awgust přirjaduja, južnemu lěću měsacy december, januar a februar. Při geografiskich čopach knježi poł lěta dołho tak mjenowany polarny dźeń, w arktiskich regionach po tydźenjach połnócne słónco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze spočatkom lěća nałožki a rity zwjazane, w Němskej na přikład woheń zawróta słónca abo swjatojanski woheń.
Lěćo liči tež jako počas stopnjowaneje žiwjenskeje radosće. To so wosebje na, přez wyše temperatury wabjene, přebytkach pod hołym njebjom pokaza, přez čož čłowjek přirodu sylnišo zaznawa.


text:
Hrjehor XV.
Hrjehor XV. (z byrgarskim mjenom Alessandro Ludovisi; * 9. januara 1554 w Bolognje; † 8. julija 1623 w Romje) bě italski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1612 arcybiskop Bologny a wot 1616 kardinal. Dnja 9. februara 1621 bu w starobje 67 lět jako naslědnik Pawoła V. wuzwoleny za 233. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Swoje bamžowske mjeno woli po Hrjehorju XIII., w kotrehož słužbje steješe po swjećenju k měšnikej.
Po jenož dwulětnym pontifikaće zemrě w lěću 1623 w Romje. Jemu slědowaše Maffeo Barberini jako bamž Hórban VIII.


text:
Ślōnski alfabet fōnetyczny[1] (ślůnski alfabyt fůnetyčny) to je jedyn ze szrajbōnkōw dlŏ ślōnskij gŏdki, kery powstoł we 2006 roku podle czeskigo abecadła[2][3]. Bōł ôn prōbōm usystymatyzowaniŏ ślōnskigo szkryftu i stworzyniŏ „interpisma”, kery by mioł wszyjske logiczne i nŏleżne elymynta z kożdego piyrwyjszego. Zŏlytōm jego je ujednolicōny szkryft miynkich spōłgłosek. Jednak wiynkszość Ślōnzŏkōw niy chce używać tego szrajbōnku, pōniywŏż niy chcōm czeskich „háčkōw” nad literami.
Ślōnske abecadło we wersyji fōnetycznyj ôparte je na łacińskim abecadle. Abecadło skłŏdŏ sie ze 32 buchsztabōw:
We alfabecie fōnetycznym je jedna ekstra litera wzglyndym polskigo abecadła: ů. Zastympuje ôna polske ó (kere mŏ taki sōm klang [u]), ale mŏ tyż funkcyjõ inkszyj głoski - [o] - pōmiyndzy polskimi [u] a [ɔ] (kere brzmi jak miymiecke o w słowach: wohen, Kohl). Używanŏ je nojczyńścij przed literami m, n, ń, kaj we polskij gŏdce wystympuje ą. Bajszpil: mąka → můnka, robią → robjům.


text:
Gerhard Renč
Gerhard Renč (němsce Gerhard Rentsch; * 12. meje 1897 we Wjelećinje, † 22. septembra 1982 w Barće) bě ewangelski farar w Bartskej wosadźe a posledni serbski farar tam.
Wón bě pjate dźěćo Wjelećanskeho fararja Měrćina Renča a bratrowc fararja Jana Renča z Ketlic. Jeho starši bratr Jan (* 1884) přewza po smjerći nana jeho zastojnstwo we Wjelećinje a bě tam posledni serbski farar. Gerhard Renč wopytowaše šulu we Wjelećinje a potom Budyski gymnazij. Wot 1916 do 1919 słužeše w němskim wójsku. Po Prěnjej swětowej wójnje studowaše w Lipsku a Tübingenje ewangelsku teologiju. 1923 złoži w Lipsku prěnje a 1924 w Drježdźanach druhe teologiske pruwowanje. Dnja 26. julija 1925 zapokaza so jako farar we Łupjanskej wosadźe. Wot 1. meje 1932 bě Renč farar w Barće, hdźež skutkowaše 34 lět. Tež na wuměnku zastaraše wosadu wot 1966 do 1969 jako wikar a wuhotowaše hač do 1975 dale hdys a hdys serbske kemše. Za čas Druheje swětoweje wójny zastupowaše hač do januara 1944 fararja Alberta w Malešecach a potom fararja Schneidera w Hrodźišću.
Renč bě wot lěta 1925 woženjeny z Hilžbjetu, rodź. Křižanec (1902–1988), młódšej dźowku Hodźijskeho fararja Jana Pawoła Křižana. Zhromadnje měještaj tři dźowki a jednoho syna.
ŽórłoWobdźěłać
- Farar Gerhard Renč njeboh! W: Pomhaj Bóh 1/1983, str. 2


text:
Knježa z Kamjenca
Knježa z Kamjenca (prěnjotne Knježa z Vesty) běchu osterlandsko-mišnjanski ród, kiž bě kejžor Bjedrich I. Barbarossa w Kamjencu zasadźał, hdźež mějachu swoje sydło w tamnišim hródźe. Kamjenscy knježa knježachu po załoženju města dale, w lěće 1248 załožichu žónski klóšter cistercienskeho rjada Marijinu Hwězdu. Jich knjejstwo sahaše wot Klóšterskeje wody hač k Połčnicy, tuž wobjimaše 72 serbskich wsow.
1318 bu Kamjenc z hrodom wot braniborskeho markhrabje Waldemara woblěhowany, kiž knjezow z Kamjenca nuzowaše, město wudać. Po smjerći Waldemara přińdźe město pod knjejstwo čěskeho krala Jana, štož so w změnje měšćanskeho wopona zaso špihelowaše: wopon knjezow z Kamjenca z čornym worjolacym křidłom bu narunany přez čěskeho lawa. Po zběžku měšćanow přećiwo hrodej Kamjenskich knjezow a jich trabantam w lěće 1409 stupi so kral Wjacław IV. na stronu měšćanow a pochłosta knjezow z tym, zo jich wićestwo de facto wuswoji.
1432 předa Borso III. z Kamjenca tamniši hród. Posledni knjez z Kamjenca zemrě najskerje 1491 jako ryćer w Pruskej.
LiteraturaWobdźěłać
- Markus Bauer: Stern über dem Kamenzer Land: Bernhard von Kamenz und die Anfänge des Klosters St. Marienstern. Sächsische Heimatblätter. 1998, č. 44, str. 127–133.
- Hermann Knothe: Bernhard von Kamenz, der Stifter des Klosters Marienstern. Archiv für Sächsische Geschichte. 1866, č. 4, str. 82–114. Přistupny online
- Hermann Knothe: Geschichte der Herren von Kamenz. Neues Lausitzisches Magazin. 1866, č. 43, str. 81–111. Přistupny online


text:
5 stycznia redaktor Maciej Grygierczyk podoł informacja, że Mateusz Winciersz jest we zainteresowaniu Piasta Gliwice.
Jak twierdzi nosze źródło, na obecno chwila Wini we Chorzowie czuje sie fest dobrze, a ze Gliwic padło ino zapytanie. Jak rozwinie sie sytuacjo? Zoboczymy, ale widmo możliwyj gry we Ekstraklasie na pywno kusi fusbalorza Ruchu do przemyślenia sprawy.
Jutro, 7 stycznia Ruch zacyno przigotowania do rundy rywanżowyj „Oczywiście melduja sie na tryningu przy Cichyj 6” – zapewnio Wini.
A co Wy myślicie ło możliwym transferze Winiego do Piasta Gliwice?
własne


text:
Měranje Cušcynej k 60ćinam
»Wobrazaj napřećo/ dótknjetej so prašenja časa/ kak dołho lěto chodźi/ so komdźi a so dlije/ so pospěši a blědnje/ barbojty sćin swój zhubi/ abo zesylnja ...«, tole so prašeć drje je legitimne po šěsć lětdźesatkach. Wjele zboža, luba přećelka, Ći z wutroby přeju, Bože žohnowanje a wosebje wjeselo na zhusćenju mysličkow a zaćišćow do basniskich twórbow a prozowych formow a radosć na wupjelnjenym žiwjenju. Te wšak je, kajkež je. Pjatk do hód 1961 sy so takrjec jako předčasne Bože dźěćo Rajšecom w Budyšinje narodźiła. Dwě sotřičce hižo na Tebje čakaštej. W Mješicach pod Čornobohom teptaštaj dźěd, kiž »najradšo comaše cigary wonjate« a wowka, kiž z Tobu pozdźišo »wječor kamuški suwaše«. A »nowu suknju fałdatu/ dźěd w špihelu [Ći] přiměri«, Ty »... radšo wšak sej wućahny/ prastare cholowy pumpate/ za wonka ...«. Hač ma Twój zajim za žiwu přirodu a daloke łuki tam swoje korjenje?
Po studiju wučerstwa za serbšćinu a rušćinu w Lipsku sy so potom jako wučerka a młoda mać nawróćiła ze swójskej swójbu do Budyšina. Wot nazymy přewrótoweho lěta 1989 steješe Ty za wučerskim blidom na tej šuli, na kotrejž sy sama maturowała.
Krótki pohlad do stawiznow našich nasćěnowych protykow nam pokaza, zo mamy w lěće 2022 70. protykowy jubilej. Protyka »Moja domizna/Moja domownja/Meine Heimat« wuńdźe mjez 1952 a 2000 a wopřiješe fotografije wšelakich fotografow a krótke teksty wjacorych awtorow. Na nju slědowaštej wot lěta 2001 trochu wjetšej »Łužica/Lausitz/Łužyca« a »Moja Łužica/Meine Lausitz/Mója Łužyca« z fotami stajnje jednoho fotografa. Paralelnje wuńdźe wot 1977 do 2005 »Křinja/Die Truhe«, kotraž prezentowaše na dwanaće stronach łužiske ludowe wuměłstwo a wjesnu architekturu.
Za lěto 2022 je Ludowe nakładnistwo Domowina nětko wudało nowu trojorěčnu nasćěnowu protyku. Nowa je wona w dwojim zmysle: Po formje, dokelž je kwadratiska runja skerje něhdyšej protyce »Křinja«. Zdruha wopřijima wona wobrazy serbskeho wuměłca a nowinarskeho fotografa Maćija Bulanka. Nimo toho ma protyka na prědnjej a zadnjej nutřkownej wobalkowej stronje zaso krótke teksty, kiž informuja wo někotrych zwobraznjenych drohotnosćach a wosobinach. Tak je nowa protyka móhłrjec pozitiwny wuběrk principow našich dotalnych protykow.
Format přinošuje tomu, zo maš na sćěnje za sebje skutkowacy wobraz wuměłskeje kwality. A tutu wuměłsku kwalitu docpěwa Maćij Bulank z kóždym ze swojich 28 wubranych fotow. We wjace hač 40 lětach je wón Łužicu wobjězdźił horje a dele a prěki a podłu. Njeje drje šćežki, na kotrejž njeje pozastał a krasnotu přirody widźał, a zawěsće tež nic twarjenja abo Božeho domu, kiž njeje zapopadnył. Hižo na wobalkowej stronje widźiš štomowu aleju, kiž wjedźe k Poršičanskej cyrkwi kaž k bajkojtemu hrodej za wysokej kerčinu.


text:
Skandinawiska połkupa
Skandinawiska połkupa je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a dźěl Finskeje.
Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Commons: Skandinawiska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Interaktiwnje po měsće
Zhorjelc (SN/ch). Spočatk nowembra su Zhorjelske studijo Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala (SAEK) a šulerjo rjadownje 9 a Augustuma-Hanineho gymnazija interaktiwny kołoběh po Zhorjelcu předstajili. Woni běchu šěsć městnosćow industrijnych stawiznow wobdźěłali. Jako dźěl projekta FABRIKINO poskićeja nětko móžnosć, zabyte městna w Zhorjelcu ze smartphonom abo tabletom wuslědźić. Za to je jenož darmotna app Aurasma trěbny. Štóž nětko na městnje wotpowědny industrijny twar ze swojim mobilnym nastrojom skenuje, móže sej wot šulerjow produkowany widejopask wobhladać. Za nowym kołoběhom w Zhorjelcu steji tak mjenowana technologija rozšěrjeneje woprawdźitosće (augmented reality).
Smědźa zaso swjećić


text:
Në mómë sã dożdóné, òd kùńca stëcznka 2012 rokù mòże ju zladowac sztabilny wëdôwk kaszëbsczégò Firefoksa 10.0.
Zladënk je przistãpny z kaszëbsczi pòdstarnë Mozillë, na chtërną brateczno Waji rôczã.
Nót je tuwò dodac, że to blós dzãka ùpiartoscë Jureka Hiza darzëło sã m.jin. przeńc przez całowną “mozillową biurokracëjã” ë doprowadzëc do negò wëdôwka!
Je to pòdle mie nôslédny wôżny pùnkt dôjący dowód na ùniwersalnotã najegò kaszëbsczégò jãzëka, chtërén nie mùszi sã tacëc przed tak zwónëmi “wiôldżima jãzëkama”.


text:
Źiśe
Źiśe (teke góle) jo młody luź. Muske źiśe pomjenjujo se gólc, mjaztym až jo źowćo žeńske źiśe. Někotare faze se mógu rozeznawaś, a to:[1]
- nowo naroźone: až do źasetego žywjeńskego dnja
- seśeńske góle: prědne žywjeńske lěto
- góletko, małe góle: druge a tśeśe žywjeńske lěto
- do źiśownje chójźece góle: stwórte až do šestego žywjeńskego lěta
- šulske góle: 7. až do 14. žywjeńskego lěta
Pó konwenciji wó pšawach źiśi Zjadnośonych narodow jo źiśe luź w starstwje pód 18 lětami.
Źiśe móžo teke pótomnik byś, na pś. "Mój nan jo źiśe mójogo starkego."
SłowoWobdźěłać
Słowo źiśe jo pó Mukowem "Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow" pśiswójźbne z górnoserbskim słowom dźěćo, ale teke z pólskim dziecię a českim dite.
Formy słowa źiśe něnto se w singularnem nominatiwje a akuzatiwje a cełem pluralu wužywaju, mjaztym až se za zbytne formy kazuse słowa góle wužywaju. Pó samskem słowniku góle jo pśiswójźbne ze słowom goły.
Glědaj tekeWobdźěłać
NožkiWobdźěłać
- ↑ Der Brockhaus in einem Band, 2000, bok 466