text:
Prawo czerwjyńica
Čerwjyńica prowdźiwo (uać. polycythemia vera , ang. polycythemia vera)- zespůu mjeloproliferacyjny, we kerym zostowo zwjynkšůne wytwařańy erytrocytůw, a tyž leukocytůw a puytek krwi. Ńyznano je etjolůgijo ńymocy (připuščo śe proliferacyjo zmutowanyj kůmůrki wywodzůncyj śe s wjelopotyncjalnyj kůmůrki maćeřystyj špiku). Zapadalność ročno je 2,3-2,8/100 000 ludźi. U ~10% přeuaźi we uostro bjouačka mjeloblastyčno lebo we zespůu mjelodysplastyčny (MDS).
Klinika[Sprowjej]
Objawy podmjotowe
- Wywouane nodmjernům lepkośćům krwi
- Śwjůnd skůry po kůmpańu
- Objawy ńymocy wřodowyj žouůndka
- Nadćiśńyńy tyntńiče
- Zakřepica žylno a tyntńičo (nadmjerno lepkość krwi a zwjynkšůno ilość puytek krwi)
- Objawy dny močanowyj
- Objawy ńysowiste
- uosuabjyńy
- utrata masy ćoua
- zue samopočuće
Objawy předmjotowe
- Powjynkšyńy śledźůny
- Powjynkšyńy wůntroby
- Buůna śluzowo we gymbje a spojůwki sům překrwjůne
- Ćmawočerwůno skůra gymby, stůp, růnk, zaśińůne wargi
- Na dńe uoka widočne zastoinowe načyńa žylne
Rozpoznańy[Sprowjej]
Čerwjyńice noležy uodrůžńać uod śebje ze wzglyndu na roztůmajte sytuacyje kludzůnce do zwjynkšyńo udźouů erytrocytůw we krwi krůnžůncyj:
- Čerwjyńice rodźinne - nadmjerno wražliwość receptorůw kůmůrek průgyńitorowych špiku na EPO (genetyčńy uwarunkowone)
- Čerwjyńice wtůrne - wywouane ńydotlyńyńym a zwjynkšůnym wydźelańym EPO
- Čerwjyńice wtůrne - wywouane zwjynkšůnym wydźelańym EPO ńyzaležnym uod ńydotlyńyńa
- Čerwjyńice wtůrne - uo ńyznanyj etjolůgji (np. po přeščepje lyńdźwin)
- Nadkrwistośći řekůme (utrata puynůw, zmńijšůna podaž puynůw, utrata bjouek, uotůuość)
Powikuańa[Sprowjej]
- Zakřepy a zatory (guůwńy načyń syrca a můzku)
- Skaza krwotočno (zabuřůno fůnkcyjo puytek krwi)
Lečyńy[Sprowjej]
- upusty krwi
- medikamynta cytoredukcyjne
- lečyńy přećiwpuytkowe
Bibljůgrafijo[Sprowjej]
- Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne, tom II. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-069-8.


c: text/html

text:
Chlyb
Chlyb to je pjeczywo, kere je uotrzimywane bez wypjykańy ćasta kere je kuplůngym můnki uobjylowyj s wodům, ćasto te poddowo śe nojczyńśći gyrowańu alkoholowymu abo mlykowymu (bakteryjnymu) a we efekće dostowo śe bochny roztůmajtych ksztołtów a srogośći. Sům tyż uodmjany chlyba kere ńy sům spulchńane wyrobjane s ćosta kruchygo. Chlyb we starożytnośći ńy bůł podany na teroźńi, a barzi na podpłůmyki, maca abo spůd uod pizzy. Taki chlyb barzi łatwo bůło łamać kej rżnůńć a bestůż we downych czasach chlybum śe łůmano, co mo do terozki uodńeśyńy we krześćijaństwje a je dali praktykowane we kulturze strzůdźymnůmorskij.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zaś dwa w jednym
Dzisioj news i klip.
Jak wto jes ze Szczecina, łokolic, abo mo sie chyńć tam pojechać, to warto łobejrzeć wystawa, kiero łod pióntku bydzie w prezyntowano
w Tyatrze Lalek "Pleciuga".
Nazywo sie łóna "Morskie łopowieści" i zbiyro dzieła 79 ilustratorów z krajów nadbałtyckich.
Syryny, pingwiny, małe stworoczki, kiere miyszkajóm na tropikalnyj wyspie, a nawet sóm barón Münchhausen sie tam pokożóm.
Szczegóły mocie tukej, a terozki czas na łobiecany w zajawce klip.
***
Downo żech niy suchoł grupy Wir Sind Helden. Ani żech niy wiedzioł, że sie rozlecieli (abo, jak sie to dyplómatycznie godo "zawiesili działalnoś"). Grupa już razym niy gro, ale ich wokalistka, Judith Holofernes, wydo niydugo solowo płyta.
Jednym z teledysków, promójóncych album jes "Ein leichtes Schwert". Sie łobejrzyjcie, co ta Judith w nim pocho. Z jakij bojki sie urwała i co robi w XXI wieku? :)
Sóm pómys na videoklip kapitalny. Prosty, a przi łokazji kryncóny tak, żeby my mieli wrażynie, że na prowdziwym kóniu siedzi. Udane!


text:
"...Dzisio nazywajóm to biznesym...". fot. FJD
"...jak sie na to sztudyrowani zapiszecie...". fot. FJD
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Strómy", Zbigniewa Niemca z książki "Kaj idziesz człowiecze". fot. FJD
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Moderny biznes
Latoś s tóm zimóm mómy fórt do wyrchu i żodne na Cieślarówce postawiyni śniegowych fukadeł nic ji nie pumógło. Lepszyj by isto było tam zrobić kielzowke na sónki, na kierych by sie szło po ni cały rok spuszczać. Na skijach przeca rozmajci chłapcy s goralije skokajóm w lecie do luftu na rozmajtych skoczniach i lepszyj im to idzie jako po śniegu. Łojcowie miasta fórt jednakowóż lepszyj wiedzóm co ludzióm we szporcie potrzeja i żodne tu rady nie pumogóm. Dziynka tymu, że tyn śnig eszcze ku nóm nie prziszeł to mogymy dalij pokraczować Frysztackóm i dziwać sie dookoła na tóm Europe kiero do nas prziszła. I dejmy na to, kiejsi coby zakszewcić trzeja było mieć dobrze poukłodane w czepani a dzisio mało tego, że to nie styknie to eszcze wymyślajóm jakisi sztudyrowani. Coby jednakowóż to jakosi po zagramanicznymu wyglóndało to nazywajóm to dzisio biznesym i potym człowiecze nie wiysz czy tam zolujóm bóty czy wyrobiajóm wercojg abo szyjóm kaboty. Na taki chwolidła o tym sztudyrowaniu idzie trefić wedla tego wielce zasłóżonego Zespołu Szkół Technicznych na Frysztacki. Co łóni tam nie wypisójóm na tych chwolidłach to idzie prziś o zatoczyni sie w czepani, bo jak to je możne coby za m-c nauki trzeja było płacić dwiestaosimdziesiónt złocioków a spadki dostać aji tysióncdwiesta. Możne że dzisio tak funguje tyn moderny biznes i nie wiym czymu eszcze wszedcy narzykajóm. Isto mało gdo to ło tym wiy, bo ta szkoła je kapke od rynki, a możne, że i litery na tej płachcie sóm za małe i ludzie s poczytanim majóm utrope. Cobyście jednakowóż eszcze mieli lepszóm nalade jak sie na to sztudyrowani zapiszecie to idzie sie s tego czytanio wywiedzieć, że je to nejlepszo szkoła na poledniu Polski. Nie piszóm tam jednakowóż łod kierego równoleżnika rachuje sie to połednie Polski, ani czy takich szkół je kapke wiyncyj, bo jak je jyno jedna to na iste bydzie nejlepszo.
Mini słownik:
latoś - w tym roku,
fórt - wciąż,
śniegowe fukadło - armatka śnieżna,
isto - pewnie,
kielzowka - ślizgawka,
spuszczać - zjeżdżać,
goralija - tereny górskie,
szport - sport,
pokraczować - spacerować,
dziwać sie - patrzeć,
zakszewcić - zrobić interes,
czepań - głowa,
sztudyrować - studiować,
wercojg - narzędzia,
kabot - marynarka,
chwolidło - reklama,
funguje - funkcjonuje,
kapke - trochę,
utropa - trudność,
nalada - humor.
Mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Strómy", Zbigniewa Niemca z książki "Kaj idziesz człowiecze".


text:
Wiosna idzie…
Wiosna idzie…
Wiater z zimom tańcowali
Wiater z zimom tańcowali Zatańcowoł wiater z zimom Zaszeleściył brzózkom krziwom Polecieli oba chnet do lasu Tam ośnieżyli chojinki do szpasu Wroble ze strachu pouciekali Jak zima z wiatrym tańcowali A tym dwom rady nie było Bo tak fajnie se im tańczyło Zawioli pola i wszystkie drogi Zomjynta narobjyli i głośno se śmioli Zima piszczała, […]
Nerwowy wiater
Nerwowy wiater Zima zaczła śniegym sypać. Wiater musioł prawie drzymać. Kej zmiarkowoł że je bioło. Było wtedy za nieskoro. Zacznył fuczeć ,śniyk zdmuchiwać. Aż se stromy zaczły kiwać. Zomjyntow nadmuchoł, kaj yno umioł. Ze złości w kominie głośno gwizdoł. Co zima przistojyła fajnie śniegym. Rozjuszony wiater zdmuchoł bjegym. Fuczoł, jynczoł ,durch mioł mało. Aż to […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
Idzie Jesiyń
Idzie Jesiyń Lato wesoło tańcowało, słońce jeszcze przygrzywało. Kiej Jesiyn do dwjyrzy zaczła kłupać Lato woło na nia-nimosz tu co szukać, Jeszcze ptoczky nie odleciały, jeszcze Jastowiczky tu zostały. Jesiyń tym nie zrażono, z wiatrym i deszczym je wygonio. Ochłodziły se wieczory, pszyszły mgły i rosy pory. […]
WARKOCZ
WARKOCZ ⋰⋰✿⋰⋰•¨`•⋰⋰✿⋰⋰ Letni wiater w wosy dmucho Słōnko złoci grzeje mocka Warkocz uplyciony z rana Rozkosmany w ciymno nocka ⋰⋰✿⋰⋰•¨`•⋰⋰✿⋰⋰ Jak te kłōsi kajś we polu Modrōm szlajfkōm zawionzany Ciynżki i dozdrzywajōncy Bez chopeczka miyłowany ⋰⋰✿⋰⋰•¨`•⋰⋰✿⋰⋰ Klojzdo z plecōw ku lajbiku Kilo możno i caubruje Tak rozmotlać go palcami Se niyjedyn forszteluje ⋰⋰✿⋰⋰•¨`•⋰⋰✿⋰⋰ Zbulić co […]
Figlarno chmura
Figlarno chmura Deszczowo chmurka kajś na niebie , po figlować chciała sobie. Przywołała chmurki w kolo, żeby było ji wesoło. Ponad pole poleciały, i tam z wiatrem tańcowały. Wiater tumany kurzu wznosi, chmura deszczem kropi. Przelecieli ponad domami, tam wiater poruszoł dachami. Chmury pełno wody tam spuściy, wielkie potoki porobjyły. Wiater chichotoł jeszcze […]
Nasze wierszowane SG
Nasze wierszowane SG


text:
Berlin
Wspůłrzyndne: 52°31'07" N 13°24'30" E
Berlin[1] – stolica a nojwjynksze mjasto Mjymjec, na prawach kraju zwjůnzkowygo (landu). Zajmuje 890 km² placu, zamjeszkuje sam blisko 3,5 mln uosůb. We czaśe uode 13 śyrpńa 1961 do 9 listopada 1989 mjasto bůło potajlowane na dwje zorty (Berlin Zachodńi a Wschodńi) bez Berliński mur.
Berlin leży we půłnocno-wschodńij tajli Mjymjec. Położůny je nad rzykůma Szprewům a Hawelům a jejich dopływůma. Rzyka Szprewa we dźelńicy Spandau wpado do Haweli, prowygo dopływu Łaby. Berlin znojduje śe mjyndzy płaskowyžůma Barńim a Teltow. Leży ůng. 70 kilůmetrůw uod grańicy s Polskům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Mauritius
Mauritius, Republika Mauritiusa je państwo we połedńowo-zachodńij Africe, rozlygowane na wyspach Mauritius, Rodrigues, Wyspach Agalega, Cargados Carajos a myńszych we archipelagu Maskarynůw, na zachůd uod Madagaskaru, na Indyjskim Uoceańe.
Bez Ojropejczykůw uoddekńůny we 1505 roku uod Portugalczykůw, kolońizowany uod Ńiderladůw uod 1638. Mjano mo uod princa Uorańskigo Maurica. We XVIII stoleću uopanowany bez Francuzůw a půmjyńono uůnymu mjano na Ile de France. We 1810 przeloz pod władza Wjelgij brytańiji a wrůcůno mu downe mjano. Ńypodległy uod 1968.
Gospodarka je uoparto o turystyka a uprowa cukrowyj trzćiny a inkszych źelinůw.
Půmjyszkujům sam Hindusy (sam mjanowane Desi, 62%), Kreole (27%), Chińczyki (3%), Francuzy (2%) a inksze.
Religije: Hinduizm (bezma půł), katolicyzm (24,1%), Islam (16,3%), protestanty, Świadki Jehowy.


text:
Dead Kennedys
Dead Kennedys (1978 - 1986) je nordowò-amerikańsczim punkòwim karnã z San Francisco w Kalifòrnijë w USA. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna Jello Biafra, ze swòją platową wëdowizną Alternative Tentacles, stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów.
Spisënk zamkłoscë
Historëjô[edicëjô | edytuj kod]
The Dead Kennedys pòwstało w czerwińcu 1978 rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu Jello Biafra (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger Ted (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w San Francisco ë wëdało w czerwińcu 1979, w Alternative Tentacles, pierszi singel California Über Alles. Pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù USA, jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã.
W jeseni 1980 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã Fresh Fruit for Rotting Vegetables. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik Ted ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi 1980 rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w USA ë Eùropie, bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene.
Dead Kennedys dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W 1981 wëchôdô EP In God We Trust, Inc. z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP Plastic Surgery Disasters z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce.
W 1985 wëchôdô LP Frankenchrist jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne - bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza H.R. Gigera na jaczim bëło widzéc m.jin. pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi.
Pò wëdaniém Bedtime for Democracy, kòl kùńca 1986 rokù, Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. Jello Biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce, dozérôł dali wëdowizne Alternative Tentacles ë spiéwôł m.jin. z hardcorowima karnama jak D.O.A., czë No Means No.
Diskògrafijô[edicëjô | edytuj kod]
Sztudijné platë[edicëjô | edytuj kod]
- 1980: Fresh Fruit for Rotting Vegetables
- 1982: Plastic Surgery Disasters
- 1985: Frankenchrist
- 1986: Bedtime for Democracy
Platë live, zestôwczi, znowienia[edicëjô | edytuj kod]
EPs[edicëjô | edytuj kod]
- 1981: In God We Trust, Inc.
Single[edicëjô | edytuj kod]
- 1979: California Über Alles
- 1980: Holiday In Cambodia
- 1980: Kill The Poor
- 1981: Too Drunk To Fuck
- 1981: Nazi Punks Fuck Off!
- 1982: Bleed for Me
- 1982: Halloween
Bootledżi[edicëjô | edytuj kod]
- 1983: A Skateboard Party


text:
Kludzi jich gwjŏzdeczka Bez pustyniŏ w dziyń i w nocy Na kamelach wandrowali Trzy Krōle s daleka Jasnŏ gwjŏzda jich kludziła Swojim srogim blyskym drōga cechowała Dzieciōntka szukali ô kjerym s dŏwna czytali Pytali sie wszyndzi,znŏjś niy poradzili W pałacu niy było bezto sztyjc błōndzili Dyć gwjŏzdeczka dali na niebje blyskała Cechowanŏ drōga kajś sie […]
Kludzi jich gwjŏzdeczka
Krōle
BARBÓRKA
BARBÓRKA Za niydugo Barbórka, świynto górników, już mundury luftujóm, połne mydalików. Zaś ich bydóm kwolić, kożdy z kożdyj stróny, zaś co drugi górnik bydzie łodznaczóny! Fajnie jes tak co rok Barbórka fajrować, coż, kej po Barbórce, trza juzaś fedrować! Skóńczy sie za chwila po plecach klepanie, gorzołkóm ze sztajgrym „na ty”przepijanie… Sztajger, jak to sztajger, […]
Puket na Matki Boski Zielnej
Puket na Matki Bożej Zielnej Puket s kwjŏtkōw ułożōny Ze ziołami kjere nazbjyrałach Chodziłach po polach,łōnkach I na rantach tyż targałach Za pōnbōczkowōm krewōm Do beszōngu wleciałach Nic se s tego niy robiłach Bo se ziōłek natargałach Kamelki i fajnego kwownika Natargałach ze trownika Trocha nawłocie,bylice i wrotycza Tyż do puketa wtyrcza Jeszcze farbiczka […]
Do mamy
Do mamy Mamo mamo cōż ci dōm moji serce kjere mōm jaki kwjŏtek,bōmbōniera ale to ni ma za wjela i me pszoci ,miłowani za wszyski twoji starani coŏki twoji pośwjyncyni nie przespane noce nadymnom ślynczyni Dzisio wjelki śwjynto twoji przyjmij te winszowani moji chociŏż nie podarne trocha ale jako wjyncyj moga ? Miłuja cie […]
Niydzieliczka Boży dziyń
Niydzieliczka – Boży dziyń Dzisio mōmy niydzieliczka Pjykny Boży dziyń Ôdpocznymy se troszyczka Za cołki tydziyń Pōjdymy se do kościoła Bo zwōn już nŏs wszyskich wołŏ Bije z wjeże bim bam bōm Pōjdzcie na mszŏ – godōm wōm Kożdy mŏcie ô co prosić Do Pōnbōczka rynce wznosić I ô zdrowi i ô zgoda Ô […]
Serdeczne życzynia
wszyskim babeczkōm wszyskigo nŏjlepszego na Dziyń Kobjyt
Walynty
Walynty Mōj Walynty ni ma śwjynty dyć ôn broji jak najynty przeca to je chłop robotny ale czasym je ôkropny dŏ mi przeca tyż kusiczka i pochalŏ we głowiczka poprzytulŏ sie kapeczka dyć żech jego je babeczka kjejby kŏżdy s tych Walyntych buł choć troszka kapka śwjynty babeczki by jich chwŏliły a i frelki […]
Króle — szpaska
Krōle – szpaska- Gwjŏzda mrugŏ Krōle jadōm Drōga długŏ Se poradzōm Do Betlyjym podonżajōm Dzieciōnteczku pokłōn dajōm Urszula Oślislok
Dzisio niydziela
Dzisio niydziela Dzisio mómy niydzieliczka Taki pjykny dziyń Idzie se polyniuchować Z famjlijóm przesiadować Rano idzie długo spać Potym do kościoła gnać Wartko łobjod se nawarzyć Potym przy bónkawje gwarzyć A jak jaki byzuch przydzie I spaskudzić też co bydzie Bo jak bywo na niedziela Pjecze zista kożdo frela Pichci tyż tam cojś mamulka Do […]


text:
Linux
Linux [ˈliːnʊks] teke pomjenjony GNU/Linux jo familija lichych, unix-pódobnych źěłańskich systemow, wužywajucych Linux-kernel.
Distribucije Linuxa su kombinacije Linux-kernela a wubraneje software, kótarež se njewótwisnje wuwijaju. Pśigótowaŕ distribuciji wobstara źěl źěła twarjenja gótowego systema. Pśi twarjenju Linuxa wobźěluju se firmy, organizacije a teke dobrowólniki. Wobstoje ako dermotne (na pś. Debian, Fedora) tak teke komercielne distribucije (na pś. Red Hat, SUSE).
Linux wužywa se na wjele pólach: w serwerach, supercomputerach, personalnych computerach, routerach a zasadźenych systemach, a teke mobilnych telefonach (ako baza systema Android). Ako system za serwery jo Linux jaden z nejwěcej wužywanych źěłańskich systemow; ako system za personalne computery njejo tak popularny. K wužywarjam Linuxa słušaju teke wjelike pśedewześa a kněžarstwa, na pśikład francojski parlament, ministarstwo za zašćitowanje USA, München, Amazon, Google, Peugeot a Samsung.
Mě Linux póchada wót awtora Linux-kernela, Fina Linusa Torvaldsa, kenž dotychměst nawjedujo wuwiśe kernela.
Wuglěd[wobźěłaś]
Na rozdźěl k wjele komercielnym systemam, njewobstoj jaden jednotny grafiski pówjerch za Linux, dokulaž Linux njejo kšuśe zwězany z takim pówjerchom (jo móžno instalěrowaś system bźez njogo a jano w tekstowem modusu źěłaś − na pśikład na serwerach). Popularne grafiske pówjerchy stej na pś. KDE a GNOME, kenž njejstej specifiskej za Linux, ale źěłatej na wjele unix-pódobnych systemach. Wobstoj teke wjele drugich grafiskich pówjerchow z wšakorakim wuglědanim. Zwětšego distribucija wuběra za sebje jaden pódprěty grafiski pówjerch, su pak distribucije, kótarež daju wužywarjam liche wuzwólenje.
Software[wobźěłaś]
Na zachopjeńku instalacija noweje software jo se wótměwała z wužyśim kompilacije žrědłowego koda programa, a źěłowe rědy za kompilaciju su byli wažne źěle systema. Někótare distribucije su stwórili swójske formaty binarnych paketow, to wuznamjenijo paketow z kompilěrowanymi programami. Něnto wjele distribucijow dajo móžnosć lažkeje instalacije noweje software pśez manager paketow, kótaryž pokazujo pakety grafiski a wólodujo a konfigurěrujo je awtomatiski, tak až wužywaŕ njemusy rozměś techniske detaile. Zasej jo pak móžno, programy direktnje ze žrědłowego koda instalěrowaś, jolic njewobstoj binarny paket za danu distribuciju abo wužywaŕ co optiměrowaś program za swój computer.
Popularne formaty binarnych paketow su deb (stwórjony za distribuciju Debian, teke wužywany na pś. wót Ubuntu) a RPM (stwórjony za Red Hat, teke wužywany na pś. wót Fedora, SUSE, CentOS a Mandriva). Zwětšego distribucija wužywa jano jaden format binarnych paketow, jo pak móžno formaty mjazy sobu konwertěrowaś. Paket w danem formaśe pśigótowany za jadnu distribuciju móžo źěłaś w drugej distribuciji, ale njejo garantija za to we wšych padach. Za formaty dajo wjele programow za zastojanje paketow - ako grafiske, tak teke tekstowe.
Su distribucije, źož do togo casa instalacija software wótměwa se pśedewšym ze žrědlowego koda. Tak jo na pś. w Gentoo, kenž specielnje spěchujo taku źěłowu wašnju.
Linux jo zwětšego zwězany z wótworjonym software, źož wužywarje maju lichy pśistup k žrědłowemu kodoju programa. Njejo to pak regula: dajo teke programy za Linux, kenž se wótbywaju jano w binarnej formje, bźez žrědłowego koda, kótaryž dajo se kompilěrowaś. Pśikłady su gónjaki za grafikowe kórty a někótare komercielne programy, ako platforma computerowych graśow Steam wót Valve Corporation, źož za graśa dej se płaśiś a pśistup k nim jo wobgranicowany.


text:
Napoleůn Bůnaparte
Napoleůn Bůnaparte, fr.: Napoléon Bonaparte, it.: Napoleone Buonaparte, Napoleůn I, rodz. 15 śyrpńa 1769 we Ajaccio na Korsyce, um. 5 maja 1821 we Longwood na Wyspje Śwjyntyj Helyny) – pjyrszy kůnsul Francuskij Republiki 1799-1804, cysorz Francuzůw we lotach 1804-1814 a 1815, prezydynt (1802-1805) a krůl Italiji we lotach 1805-1814. Wkludźůł we 1804 do prawnygo systymu cywilny kodeks, kery przewidywoł mjyndzy inszymi cywilne śluby a rozwody. We tym samym roku koronowoł śe na cysorza Francuzůw, a 26 maja 1805 na krůla Italiji. Prowadźůł wojny we cołkij Ojropje, prziłůnczůł do Francyji Belgijo, Ńiderlandy, mjymjecke prowincyje nad Půłnocnym Morzym, a srogo tajla Italije, wroz ze Rzimym. Ńyskorzi losy wojnůw śe zwyrtły a 31 marca 1814 Paryż znod śe pdoe uokupacyjům. Bestůż 6 kwjetńa Napoleůn abdykowoł. Ńyskorzi zesłano go na wyspa Elba. Citnůł ś ńij 26 lutygo 1815, wrůćůł nazod do Francyje, a bez 100 dńůw wojowoł na nowo, aże do bitwy pod Waterloo, po keryj go internowano zaś a zesłano dali, aże na Wyspa Śwjyntyj Helyny. Żůł sam jeszcze bez 6 lot, po śmjyrći jygo ćoło przekludzůno do Paryża.


text:
Teściowŏ A moja teściowŏ To fajnŏ babeczka Czasym trocha ôpjerniczy Dyć postawi tyż flaszeczka Rzōndzić to ôna poradzi Niy śmisz w niczym i tyż wadzić Po swojimu wszysko robi Niych nō kjery sam co zgłobi Połustawjŏ go zarŏzki I jeszcze sprzezywŏ djŏskym Ale nich tam,niych i bydzie Dyć ze zistōm potym przydzie Postawi tyż bōnkaweczka […]
Teściowŏ
Ta teściowŏ-szwigermuter
Ta teściowŏ-szwigermuter Dyć moja teściowŏ Dyć ta szwigermuter Baba starej daty Chodzi sztyjc po placu Zbjyrŏ stare graty Już pelnŏ kōmora Tego nachabiła I kōnty w pywnicy Tym już zawaliła Wszysko sie i przydŏ Wszysko trza sztaplować I niy mogesz na to Niczego i gŏdać Dyć niychyrskŏ przeca Ôna wcale niy ma Gasi dycki śwjatło […]
DYPLOM – III Konkurs Ślōnskich Limerykōw
III Konkurs Ślōnskich Limerykōw Dnia 23 01 2013r.W restauracji „Wiśniowy Sad”zostały wrynczone dyplomy i wyrōżniynia ze III Konkursu Ślōnskich Limerykōw, Trefiyli sie tam ludki ze ślonskigo forum – „Ruda Śląska – nagrodzony notgelem śląskim” Forum miało gyburstag – 5 lot Som my jako jedna ślōnsko familijo kero fest przaje ślōnski godce!
Nowy Rok nos czeko
Nowy Rok nŏs czekŏ Tak wartko nōm czas uciekŏ Stary Rok sie kōńczy Dyć Nowy nŏs czekŏ Kalyndŏrz już chudy Szkartki sie wyrwało I Starego Roku Wjela nie zostało Co spōminać ô nim Kjej nōm już przemijŏ Jaki bydzie Nowy ? Co sie w nim pozmjyniŏ ? Dyć Starego szkoda Nie buł taki zły A […]
Wilijo
Wilijŏ Jak pjyrszŏ gwjŏzdka na niebje zaśwjyciła to jŏ s familijōm do stoła zasiednyła na bjŏłym serwecie 12 strawōw stŏło i wszyskim razym było nŏm fest wesoło ôpłatkym my sie przełŏmali a potym wźyni łyżki i wszysko kosztowali cało wjeczerzŏ jŏ ta łyżka trzymała tak jak starŏ tradycyjŏ nakazowała jymjoła nōm nad stołym wisiała co […]
Świonteczne Życzynia
Niech cud Wilijnej nocy sprawi że nasze serca bydom kolybkom w kerej zmiyszko na dycki ta malućko Bożo dziecina Niech do światu pokój a nom i naszym familijom prziniesie zgoda pszoci i dostatek Niech przi świontecznym stole nie zabraknie chleba i miejsca dlo spóźnionego gościa. A tyn rok kiery idzie bydzie dlo kożdego lepszy niż […]
BARBORKA
BARBORKA Przeminol rok i zas bydymy fajrowac Dziyn Gornika, abo jak kto woli, Barborka. Bo to jest tak, ze Gornik niy moze fajrowac bez Barborki, a Barborka niy moze sie obynsc bez Gornika. Oba fest ze sobom czimiom. Bo sw. Barbara jest patronkom Gornikow i na kozdyj grubie stoi jeji figura, a Bergmony, co idom […]
JAK JO BOLA CHORO…
JAK JO BOLA CHORO Juz po Wszystkich Swiyntych, ale to niy znaczy, ze dziepiyro zas za rok pojdymy na kerchowy odwiedzic groby naszych Bliskich. Kozdy roz, jak stoja nad grobym od mojich Ojcow, to mi sie bele co przipomino z dziycinstwa. Tak tyz wspomnialo mi sie, jak moj Papa jeszcze robiol na grubie, to […]
Dzisio niydziela
Dzisio niydziela Dzisio mómy niydzieliczka Taki pjykny dziyń Idzie se polyniuchować Z famjlijóm przesiadować Rano idzie długo spać Potym do kościoła gnać Wartko łobjod se nawarzyć Potym przy bónkawje gwarzyć A jak jaki byzuch przydzie I spaskudzić też co bydzie Bo jak bywo na niedziela Pjecze zista kożdo frela Pichci tyż tam cojś mamulka Do […]
Mila i placki
Mila i placki Jak dzisio Mila łobjod warzyła Fest sie przy tym namynczyła Placki pichcić chciała A zimjoków już ni mjała Tuż wartko sie łoblykała I do sklepu gibym gnała Toć już wszysko płacić mjała A portómela w dóma zapómniała Zajś w te pyndy nazot sie wróciła A potym płacić i sprawunki wziyna Cołko dróga […]


text:
Roler Bolo mi tak ze siedym lot, jak moja ciotka (nojmlodszo siostra od moji Mamy) smykala mie bele kaj na szpacyry, abo po miescie, po sklepach, do swoich kamratkow, abo blank normalnie na lody. Ciotka bola do mie dobro, przola mi, ale niy ciyrpiala, jak jaki bajtel bol frech. Toz staralach sie dycki byc niyfrechowno, […]
Roler
Gorko
Gorko Hyca gorko trza do wody mono Dorko chcesz tyż lody Ale żeś sie wyczochrała Dyć ze lodōw ufifrała Urszula Oślislok
Łodpust-odpust
Łodpust Już łod rana szum je wjelki Sztryndzóm sie już u nos frelki Co by pjyknie wyglóndały I synkóm sie podobały Trza iś s familijóm do kościoła Bo zwón z wjeże głośno woła Pódzcie,pódzcie – łodpust mómy To se razym porzykómy Do chałpy wartko s kościoła Co by zasiodać do stoła Bo […]
Wierszyki dlo bajtli
Wierszyki dlo bajtli „Po Naszymu” Pod dymbowym stromym siadła żaba na kamiyniu, bo doś miała żabi godki i dychnoć se chciała w ciyniu. „-Chyba puda sie łopolić, bo żech je łokropnie blado, yno czy mje małej żabie w słoneczku leżeć wypado-.” „-Nie pedziała ci mamulka żaby sie nie łopalajom, bo jak w słońcu se poleżom […]
Bamóntno Tekla
Bamóntno Tekla Sztyjc cojś Tekla bamónciła bo tako bamóntno była Co kaj dała nie wjedziała bo skleroza chyba mjała Łobjod na pjec postawjała ale łognia nie skłodała Potym sie tymu dziwiła czamu blacha zimno była Jak na loda chyntka mjała w tygliku go roztopjała Łyżkóm wszysko wychlipała dobre było – tak padała Listónosz przyniós pyndzyjo […]


text:
Katowicke limeryki W Katowcach wele „Spodka” Francik knipsnoł tako fotka: Frela z kwiotkym Chopa z motkym Afa w tresie i galotkach. – – – Fajno frelka z Panewnika W myślach miała durś Zeflika Śnik tyż miała Dziubka chciała Za te serce co z piernika. – – – Jako wojok stoł na warcie Na Nikiszu we […]
Katowicke limeryki
Ślonsko Godka to je jo
Ślonsko Godka to je jo Ślonsko Godko ,Godko nasza jo cie w sercu mojim nosza. Dyć tom godkom to som my Kożdy Ślonzok,jo czy ty. Kej my wszyscy mali byli Matki nasze godać nas uczyli. Na swojich kolanach nas sodzały i pięśniczki nom Ślonske śpjywały. Po robocie to Ojcowie nasi co było pjyrwy nom godali. […]
Miłowani
Miłowani Miłowani wjelko rzecz Trza to w sercu dycki mjeć Bo miłować sie bydymy Na wyścigi nie pōdymy Czy ty bardzi mje miłujesz ? Możno yno przygadujesz ? Czy miłujesz w Walyntego ? Czy pamjyntŏsz dnia kŏżdego ? Jŏ ci serce swoji dała Fest żech cie umiłowała Dŏł żeś tyż mi serce swoji Łōne […]
Za moim oknem
Za moim oknem Za oknem słońce już zaszło, zapada powolutku zmrok. Biały śnieg tylko jaśnieje, rozświetlając, ciemniejący mrok. I choinka,ubrana w śniegu sukienkę z wiatrem cicho śpiewa. Poruszona wiatrem, tańczy, i wesoło wierzchołkiem kiwa. Siadam przy oknie rozmyślając, spoglądam oknem w dal. Na oświetlone jasno okna, na spóźnionych przechodniów. Na miejsca, które są moim domem, […]
serce !!!
Mam najbardziej romantycznego mężczyznę na świecie.Aż się popłakał, jak mu na masce samochodu serce wydrapałam Haaaaaaaaaaaaaa (( ◐̃_◐̃ ))
Wiersz
Wiersz Szukom cie wyno w zegrodzie marzyń We gorkim sercu i snożny duszy Niy trza mi przeca festelnych wrażyń Jyno słōneczka po wielgi burzy Coby sie strofy tak ukłodały Jako pod tiulym wele paniczki Coby na krzidłach janiołōw leciały Huśtały na uszach jak zauszniczki Wszysko we jedyn wiersz poskłodōm Jako te sznitki w powszednim chlebie […]
Miłować trza
Miłować trza Tak pjyknie na tym śwjecie Kjej ludzie sie miłujōm Dyć nie trza przeca złości Ze pszociym żyć je prości Miłować trza bliźniego Serce mjeć do kŏżdego Pōnbōczka prosić ō łaska I ściepać złości maska Porzykej se człowjecze Lekszy żyć bydzie na śwjecie Zostŏw te wszyski złości Niych nie psujōm ci kości Śwjat słōnkym […]
Serce
Serce Ôtwōrz swoji serce do ludzi ! Ôtwōrz swoji serce by pszoć ! Bo w sercu je mjyjsca zatela Co by ludzi swojim pszociym grzŏć Miłuj ! jak yno poradzisz ! Miłowaniym ze wszyskim se poradzisz Mjyj serce tak wjelki jak morze ! Niych twoji pszoci pokŏże ! Pszyj ! i nie przestŏwej ! I […]
Nasze bery i bojki
Nasze bery i bojki Nasze bery ślōnske Jak zowcite gruchy Zmory i utopki Roztomajte duchy W rym sie wybiyrajōm Strzigi, ,Meluzyny Djosek w terze tonko Ze świōnt ôszkrabiny Podciep ze szkutami Rycy wniebogłosy Skarbnik tyn ze gruby Lyniom stawio wosy W stowie zły utopek Na frelka cichtuje Wionek ze sitowio Cołki […]
Ból matki
Bōl matki Matka klynkła na kerchowje Znicz se gore już na grobje Ônej ôczy sie zaszkliły Płaczki po licach kapnyły Mōj syneczku,mōj kochany Ty żeś sam je pochowany Leżysz tukej samjutyńki We sercu mōm yno mynki Straciōł żeś sie s tego śwjata Chocioż młode żeś mjŏł lata Jeszcze żeś chciŏł tukej być Śmjerć przeszczigła życiŏ […]


text:
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]
Irma do roboty
Już po feryjach
Już po feryjach Już feryje sie skōńczyły I do szkoły trza by gnać Roczek minie, wartko sleci I feryje bydōm zajś Kjery robi,do roboty Chociŏż ni mŏ sie ôchoty Bo tera se ôdpoczywŏł I robota be….nazywŏł Tera wszysko sie zmjyniło Markerowani sie skōńczyło Bo już wrzesiyń klupje w dwjyrze Musisz robić bo nadbydziesz Bo […]
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
Przy jesiyni
Przy jesiyni Jakojś mglisto je na dworze I tak bywŏ przy tyj porze Bo jesiynnŏ to pogoda Liści leży już w zegrodach Na gałynziach farby złote Mjyniōm sie tam i czerwōne Choby pyndzlym wyfarbjōne I brōnotne sōm machniōne Jak tu pjyknie ,kolorowo Śwjat wyglōndo bŏjkowo Na strōmach wiszōm jabuszka Żółci sie tyż kŏżdŏ gruszka Pod […]
Chleba naszego powszednigo dej nom dzisiej
Chleba naszego powszedniego daj nom dzisiaj Możno mi wtoś bydzie mioł za złe że spominom stare dzieje jakby my teraz ni mieli inszych utropow. Ale chca Wom tu pedzieć jak my już som przi tymacie że tyn krajiczek chleba keryn kiedyś boł takim skarbym tak nom spowszednioł że zatracili my szacunek do niego. Pamiyntom jak […]
Móm dojś
Móm dojś Móm dojś tego łutropjynio ! Móm dojś tyj mynczarnie ! Móm dojś ludzkigo ciyrpjynio ! Móm dojś ! ale co poradza ? Na widok ludzkigo sie mynczynio Łutropa do bliskich,do rodziny Łutropa do człeka nimocnego Kjej życi yno łutropy niesie Padajóm – człek wszysko zniesie A ty sie dziwosz,pómóc ni możesz Tak se […]
Za chwila śwjynta
Za chwila śwjynta Już za chwila śwjynta sóm Jo jeszcze tela roboty móm Jeszcze ni móm porobjóne Jeszcze wszysko rozwalóne Dziyń za dniym ucieko A mje jeszcze tela czeko Prani też je nie wyprane Geszynki nie pokupowane Nastrojić by trza chojinka Ta na dworze,pośla synka A w chałupje dziołcha zrobi Pjyknie myśla jóm łozdobi Jo […]
Tydziyń bergmōna
Tydziyń bergmōna Kjej dziynnie rano na szychta stŏwŏsz swoji babeczce dziubeczka dŏwŏsz Łōna krajiczki ciebje pakuje szczynśliwej szychty – tak ci winszuje Tam już na grubje na cia czekajōm wartko do szole bo zawjyrajōm Fedrujesz na ścianie,cŏłkiś zmazany klocek za szychta już naszykowany I zajś do szole do chałpy wrŏcŏsz cŏlutki tydziyń tak sie ôbracŏ […]
Brif do Świynty Barbary
Brif do Świynty Barbary Świynto Barbaro szkryflom brif do Ciebie Wejrzyj na Bergmónów tam w tym wielkim niebie Na ciynżko robota , na grubie na dole Na te nasze życie , na ziymskim padole Wspomóż nas we wierze , w serca wlyj radości By boła w nos siyła , mocka wytrwałości Uchroń łod niyszczyńcio , […]


text:
ALOJZOWA WILIJO
Hyjdla była zmierzło jak chrzon
Zaroz jak se jom Alojz za baba wzion.
Durch go przeganiała
I cojś od niego chciała.
Teraz już byli starsi i dzieci już w doma nie było
Ale Hyjdli sie nic nie poprawiyło.
Dali Alojza przeganiała
Po nim od rana do wieczora dondrała.
Babsko było zmierzłe i miało szpetno natura
Dziynnie nasłochoł sie Alojz narzyczkow cało fora.
Bez lato jak słońce świyciyło
To Hyjdli za ciepło było.
Musioł wysłochiwać Alojz Hyjdlinego stynkanio
Na wszysko naookoło halatanio.
Ledwa lato sie skończyło
Dyć zajś Hyjdli źle było.
Bez zima też borok Alojz musioł słochać wajanio
Jednako goniyła go do hajcowanio.
Było ji za zima w kuchni, izbie i sypialce
Niby miała zmarznyte szłapy i wszyski palce.
Przinios Alojz żymły z piekarnie to Hyjdli nie podchodziyły
Bo za mało wypieczone były.
Kupiył ji Alojz gyszynk urodzinowy
Też źle – bo cwiter był modry a ona chciała biskupkowy.
Dycki ji cojś nie pasowało
Abo czegoś było za mało.
Przed świyntami postawiyli somsiady w laubie piykno chojinka
Co jom dostali od swojigo synka.
Zaroz Hyjdla Alojza po sklepach goniyła
Żeby od nich chojinka jeszcze piykniejszo była.
Lotoł Alojz i kupiył najszumniejszo jako znejść mu sie udało
Hyjdli by sie podobała -ale była za mało.
Alojz chłop dobry, robotny i nie był do swady
Ale już z tom babom se ni mog dać rady.
Jednako cojś inkszego chciała i wynokwiała
Na Alojza całymi dniami bronczała.
Yno ji czegoś było mało
Alojzowi już sie żyć odechciywało.
Dziyń przed świyntami napisała Hyjdla cało litanijo
Idź Alojz na torg i do sklepu bo jutro je wilijo.
Przinios Alojz wszysko co Hyjdla chciała
A ona zajś na nigo fuczała.
Piernika kupiył do moczki za mało
A bombony nie taki jakich ji sie zachciywało.
Na wieczor paniczka wielce obrażono
Legła spać do Alojza plecami obrocono.
Alojz nie umioł spać bo go to miało
Że wygodzić babsku zajś sie nie udało.
Hyjdla zaroz usła i twardo spała
A taki śnik miała :
Była w zegrodzie ,widziała ogromnie piykne anioły
Co całom kupom przed niom stoły.
Wszyski na nia sie dziwały
A po cichu kolynda śpiywały.
Potym wystompiył jedyn anioł z całej kupy
Wloz wroz z Hyjdlom do chałupy.
Pokozoł ji Alojza śpioncego
Jak zowdy skyrsz nij uturkowanego.
„Co to z tym twojim chłopym wywijosz
Pamiyntej że jutro je wilijo.
Chłop sie staro i loce żebyś wszysko miała
A tyś je durch zaboczono i yno byś jeszcze cojś chciała.
Ni ma cie to gańba tak pocantować swojim chłopym?
Że on nic yno sztyjc mo z tobom wykopy.
Snokwiosz i dycko ci czegoś brakuje
Abo ci co nie pasuje.
O ! nie czekej jak sie Alojz kedy obudzi
I sie spamiynto a od ciebie wykludzi.
Jako mo wyczimać te twoji dondrani
W koło Macieju narzykani.
Jo wom obom życza Wesołych Świont
Coch chcioł toch padoł-teraz ida stond .”
Tak Hyjdli nazdoł i już
A był to Alojzowy Anioł Stróż.
Taki znaczny miała Hyjdla śnik
Jak otworzyła oczy- to anioł znik.
Obudzono w łożku leżeć została
Teraz dopiyro deliberowała.
Cojś w tym musi być ważnego
Żech sie doczekała śniku takigo istego.
Potym wartko stanyła, zrobiyła śniodani Alojzowi co jeszcze społ
Żeby sie choć roz przi nij dobrze mioł.
„Drabko do sklepu poleca
Cojś kupić Alojzowi musza przeca.”
Wziyna szatka na głowa
Spamiyntała sie baba Alojzowa !
Chocioż już była wilijo ,jeszcze fest popilowała
Po sklepach na ostatni driker lotała.
Chciała kupić Alojzowi jaki gyszynk na Boże Narodzyni
Jako zadojśuczyniyni.
Za to że tela lot nim pocantowała
I za nic Alojza se miała.
Teraz dopiyro w palicy ji sie rozleżało
Zaczła rozważować i to nie mało.
Co to ona tela lot z tym Alojzym wyrobiała
Że mo dobrego chłopa -do dzisiej nie wiedziała.
Kupiyła mu na gyszynk ksionżka o gorolach i hanysach,nowe galoty
Bo jeszcze borok Alojz chodziył do roboty.
A wszyski lonty już mioł wylajrowane
Galoty na rzici potargane.
Bo Hyjdla chodziyła do frizera i do porzondku o sia dbała
Za to na Alojza sie nigdy nie oglondała.
Prziszoł wieczor i wilijo
Zebrała sie u Hyjdle i Alojza cało familijo.
Wieczerzo spucowali jak zawsze dzieci i wnuki Alojzowe
Wszyjscy nie poznali Hyjdle- baby jego „nowej.”
Hyjdla z gyszynkami do wszyskich lotała
A tym razym o Alojzie nie zapomniała !
Alojz dostoł piykno kastla z gyszynkami
Zawionzano szumnymi szlajfkami.
Hyjdla uśmiychnyto ,dała Alojzowi kusku
Mosz chłopie żebyś nie był obrusku.
A w tej piyknej kastli do kupy z gyszynkami
Była malowano karta ze świontecznymi życzyniami.
” Wesołych Świont życza Ci moj chłopie kochany
Obiecuja Ci – już nie bydziesz wiyncy przeganiany.
Już Ci żywota nie byda zatruwała
Ani wiyncy po Ciebie dondrała.
Taki je postanowiyni moji
To mosz gyszynk na świynta od Hyjdle -baby Twojij.”
I rychtyk- od dnia tamtego
Hyjdla je dobro do Alojza i dbo o niego.
Już Alojza nie przezywo i go nie przeganio
Sama dobrze patrzi gospodarowanio.
Już ni ma durch zaboczono i rada je wszyskimu
Ku wielkimu zadowolyniu Alojzowymu.
Teraz mo Alojz fajno i dobro kobiyta
Co już nie bronczy na niego jak stary klyta.
Yno nie wiy Alojz jako tymu rychtyk było
Czamu sie Hyjdli tak nogle poprawiyło.
Nie prziszło by do głowy Alojzowi
Że to dziynki jego Aniołowi Stróżowi.
Marietta Nikel


text:
Hajnel I Brodaty
Hajnel I Brodaty (rodz. mjyndzy 1165/1170[1], um. 19 marca 1238[2]) – kśůnże wrocłowski we lotach 1201-1238, uopolski 1201-1202, kaliski 1206-1207 a uod 1234, władca Źymji Lubuskiej do 1206, 1210-1218 i uod 1230, uod 1231 kśůnże krakowski, uod 1234 we połedńowyj Wjelgopolsce po rzyka Warta, uod 1230 uopjyka nad Uopolym, uod 1232 uopjyka nad Sandomjyrzym, uod 1234 cołko władza nad Uopolszczyznům, ze ślůnskej linii dynastyji Pjastůw, zołożyćel mjanowanyj powszechńe Dynastyji Hajneli Ślůnskich. 25 listopada 1202 wroz ze Mjyszkjym Plůntonogim podrychtowoł umowa kero zatwjerdźůł papjyż Innocynty III, skiż kerej Ślůnsk uostoł potajlowany na Dolny mjanowany kśynstwem ślůnskim (ducatus Slezie), a Gůrny mjanowany kśynstwem uopolskim (ducatus Opol)[3]
Hajnel I Brodaty umrził 19 marca 1238 we Krośńe Uodrzańskim[4]. Uznowany je za jedngo s nojwybitńyjszych Pjastůw uokrysu rozbićo dźylńicowygo. Ńyskorzi jigo robota uostoła zniszczůna trzy lota po jigo śmjyrći bez ńyspodźywany najazd Můngołůw, kery doł sroge straty we cołkej Wschodńij Ojropje.
Przipisy
- ↑ Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów Śląskich, t. I, Wrocław 1973, z. 74-77. Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, z. 95 uważo, iże Hajnel můg rodzić się uůn. roku 1168. Pewno podstawa doje tukej zagińůno uobecńe tablica w kůśćele trzebńickim, kero zawjeroła treść, iże Hajnel w chwili śmjyrći mjoł 70 lot, por. Wacław Korta, Średniowieczna Annalistyka Śląska, Wrocłow 1966, z. 98.
- ↑ Kazimierz Jasiński, Rodowód..., t. I, z. 74-77.
- ↑ Rudolf Žáček, Górny Śląsk na progu historii, z. 106, w: Historia Górnego Śląska, red. Joachim Bahlcke, Dan Gawrecki, Ryszard Kaczmarek, Wyd. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice 2011.
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 115, ISBN 978-83-60470-41-1


text:
Pódwjacornosłowjańske rěcy
Pódwjacornosłowjańske rěcy su pódkupka słowjańskich rěcow w Europje.
Pódwjacornosłowjańske rěcy něnto powěda 56 milionow luźi na cełem swěśe. W 7. stolěśu jo była jadna pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž do 10. stolěśa južo jo była źelona na tśi kupki: lechisku, serbsku a česko-słowaksku. Wóne se wuznamjenjaju pśez refleksa c, (d)z za prasłowjańskej *tj, *dj.
- lechiske rěcy
- połobske rěcy †
- pomorske rěcy (200 tys)
- kašubska rěc (200 tys)
- słowińska rěc †
- pólska rěc (42,5 mln)
- serbske rěcy (70 tys)
- dolnoserbska rěc (7 tys)
- górnoserbska rěc (20 tys)
- slěpjańska narěc (1 tys)
- česko-słowakske rěcy
- česka rěc (10 mln)
- morawska rěc (? tys)
- słowakska rěc (5 mln)
- česka rěc (10 mln)


text:
Słowyńijo
Słowyńijo, Republika Słowyńije (słowyń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo te leży we Strzodkowyj Ojropje, kere na mały tajli mo dostymp do Adryjatyckigo Morzo. 83% jeji půmjyszkańcůw je Słowyńcůma.
We srogszyj tajli je to kraj wyżynny a gůrski, nojsrogszym wjyrchym je Triglav, kery je srogi na 2864 m n.p.m. Bezma poła placu zajmujům lase, beztůż je to jedyn sy nojbarzi zaleśůnych krajůw we Ojropje. Wystympůjům sam krasowe zjawiska - podźymne rzyki a jaskińe, s kerych nojbarzi znůmo je Postojma.


text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Wopśimjeśe
- 1 Žrědła a jich wugódnośenje
- 2 Póchad
- 3 Statkowanje
- 4 Pasion
- 5 Wěra wó górjejstawanju
- 6 Žrědła
Žrědła a jich wugódnośenje[wobźěłaś]
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
Njekśesćijańske znanjenja[wobźěłaś]
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Kśesćijańske znanjenja[wobźěłaś]
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangeliumow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangeliumach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangeliumow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliumje pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangeliumje pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a je do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Slěźenje žywjenja Jezusa[wobźěłaś]
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Póchad[wobźěłaś]
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa[wobźěłaś]
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliumje a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangeliumy rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Familija[wobźěłaś]
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł je wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje[wobźěłaś]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje[wobźěłaś]
Pó wšyknych ewangeliumach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikarje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangeliumy wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja[wobźěłaś]
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa[wobźěłaś]
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnarstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangeliumy njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Gójśe[wobźěłaś]
W ewangeliumach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnarstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory[wobźěłaś]
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale je dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo je do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a je z tym pśechwataś a je z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby je teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnarstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki[wobźěłaś]
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnarstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske[wobźěłaś]
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangeliumach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje[wobźěłaś]
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa . Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangeliumow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje[wobźěłaś]
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
Zeloty[wobźěłaś]
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnarstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
Pasion[wobźěłaś]
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangeliumach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangeliumach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
Zaśěg do Jeruzalema[wobźěłaś]
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika[wobźěłaś]
Jeruzalemski tempel grajo w ewangeliumach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale je lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje[wobźěłaś]
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangeliumach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnarstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergarskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Wěra wó górjejstawanju[wobźěłaś]
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
Žrědła[wobźěłaś]
- Nimska Wikipedija


text:
Nó, tóż mómy juzaś luty. Chocia tak na isto, tyn luty to nóm sie napocznół – jesce we styczniu – festelnie jaknkornie, po czôrnu dlô mocki ludzi sam niy ino lod nôs, ale i ze inkszych krajów. Łóński tydziyń pizło côłke łoziym lôt (we wtorek 28 stycznia) kiej praskła nóm, zbulyła sie srogô hala wystawiynniczô we Chorzowie. Ja, ja! We Chorzowie, choby niy wiym jake łoszkliwce ciyngym eklerowali, co to bóło we Katowicach.
Wtynczôs, te łoziym lôt tymu nazôd, łod soboty aże do strzody wszyjskie gôdali ino ło tym co sie przidarziło we tyj hali we Chorzowie. Ja, u nôs we Chorzowie, jakech to bół skorzij pedziôł, tela co ino jedna spornô, mrolowatô, redachtórka Renata Kijowska ze TVN 24 ciyngiym fulała, co to wszyjsko sie przidarziło we Katowicach (pamiyntóm to, choby tyn niyszczysny cufal bół wczorej). I bali, kiej jeji tam ftosik glingnół, co to jes psinco prôwda, to łóna ci sie blank niy zajónkła ino pedziała co ta hala jes „na pograniczu” Chorzowa i Katowic i to beztóż musi być we Katowicach. Po jakiymu jô sam ło tym gôdóm? Anó skuli tego, co tam tym wszyjskim angyjberóm we Warszawie blank sie metlô, co jes co; kaj jes Ślónsk? Czy to Wrocław, czy to Sosnowiec, abo jesce cosik inkszego. I możno bych tela romraju niy bajstlowôł, bo my, samtyjsze ludzie już sómy przibadane do tego, iże tam we tyj Warszawie wszyjske nôs majóm w dupie, kiejby niy jedyn kamrat ze Australii. Nó, możno kamrat. Wiycie, co łón mi bez tyn internec naszkryflôł? Tela, co jimu jes ganc egal (bezmać to Ślónzôk, bo tak ło sia gôdô, i zdô mu sie cow szyjskie filipy pozjôdôł), bo:
„Czy ważnym jest, czy to Chorzów, czy to Katowice, czy jakaś PIPÓWKA? Czy wy Biydoki…” i tak dalszij.
Eźli dló niygo Chorzów lebo Katowice to Pipidówka, to jô fest winszuja mu wszyjskiego nôjlepszyjszego, tela, co niech sie niy mianuje Ślónzôkym, bo jes gorszyjszy łod niyjednego naszego wsioka. A to sie przidarziło u nôs. I ludzie by sie możno niy nerwowali, niy jargali, kiejby niy to, iże wszyjskie, co ino tam kajsik we Warszawie żyjóm, abo – jak niyftore nasze – ino sie tam wykludziyli, coby erbnóńć srogszô sznita chleba ze łobiuch zajtów mazniyntô masłym lebo fetym. Przikludziyli sie wtynczôs, te łoziym lôt tymu nazôd, sam dó nôs (do Katowic, ale niyftorzi do Chorzowa tyż) wszyjskie nôjważniyjsze we Polsce, we Warszawie perzółny. Kôżdy (nie za swoji betki) kciôłby ci sie nóm przichlybić, sztrekować sie i przichwôlać, kiej jesce mogło być i tak, co juzaś mielichmy mieć nowy welónek. Wszyjskie byli; bół i prymier, bół nasz łówczysny minister Religa (jezderkusie, jak łón gryfnie wszyjskich kwôlół), bół i prezidynt, dlô ftorego do siela nôjwiynkszóm tragedyjóm bół tyn tyn fliger, kiery śleciôł we tych Lasach Kabackich. Nó, jesce żôdyn niy miarkowôł, iże śleci fliger śniym wele Smolyńska. A sam, we CHORZOWIE zdało by sie spómnieć dwadziesty szczwôrty marzec 1954 roka, kiej to u nôs we Chorzowie, ale i we côłkij Polsce bóła nôjsrogszô tragedyjô. Niy ma sam co tego terôzki spóminać, ale do dzisiôj żôdyn gynał niy miarkuje wiela ci to tak na isto tych hajerów na tyj naszyj chorzowskij grubie zgorało. I niy byda sam tyj żurnalistce dzisiej przeciepôwôł, iże łóna we swojij gupocie pedziała ci cosik takigo:
„Wydobywa się rannych i… mamy nadzieję, że będzie ich jak najwięcej”. Ludzie! To sie we palicy niy mieścióło (a bóło to we Faktach, we sobota ło siódmyj na wieczór). I coby bóło szpasownij, we tym TVN 24 leciało pod łobrôzkiym, co to jes tragedyjô we Chorzowie a Kijowska swoji.
A mie ino lôce po filipie, tyrô po palicy, co przeca nasze dôwniyjsze familoki byli tak stôwiane tak, coby jim żôdyn śniyg ani mróz niy zaszkłódziół. Moja chałpa styrcy już rubo bez łoziymdziesiónt lôt, i bez tyn czôs byli srogsze zimy niźli we tym 2006 roku. Ale jedne bóło dobre łod tamtego roka. Terôzki, kiej ino deczko śniega nasuje, zarozki na srogszych dachach chopcy fyrtajóm po nich i ściepujóm śniyg. Bez tela lôt niy trza bóło a terôzki ja, kiej ci sie ino jedna hala łobalyła.
Niy byda wiyncyj sam fandzolółło tym, bo wszyjskie to wtynczôs uwidzieli to we telewizyji, a te kierych już niy ma, i jejich familijóm, to żôdnyj hilfy, spómożyniô to niy do. Spómnieć ino musza jedne. Łod nôs ze Chorzowa bóło pôruch, kierzi przeżyli (w tym i jedyn mój dobry kamrat Jółzel Gmyrek), tych co zatrzasło niy byda spóminôł, bo na co? Jôch sóm kiejsik tyż cichtowôł briwy (niy dugo, dwa-trzi lata) ale móm (miôłech, bo pôruch już umrziło) kamratów, kierzy bez tych briwów żyć niy poradzóm. A nôjbarzij jankorny łobrôzek ze tamtego czasu, to bół wtynczôs, kiej pokôzali te briwy, kiere już ze klôtków poradziyli wyfurgnóńć i siupnyli sie na tym zbulónym dachu, bo dalszij niy miarkowali co robić. Briwy, znacy gołymbie pocztowe zawdy jakosik do swojij chały zafurgnóm, ale te, kiere tam byli pokazywane, to niy zawdy sóm briwy, to sóm tyż „gołymbie łozdobne”. I tam, tam we tyj hali, kieyj dach śleciôł bóło jedne: na łodwieczerz szło uwidzieć setki briwów, kiere zicli na tyj zbulónyj hali kaj bóła ta wystôwka gołymbi we Chorzowie, tela, co możno te briwy jakosik przeżyli tyn krach a jejich gospodôrze, a nasze (i niy ino nasze) gołymbiôrze już na isto… NIY!
Żôl i tych gołymbiôrzy, i tych gołymbi, kiere tam łostali, na isto łostali. Bo te gołymbie, to byli nôjlepszyjsze ptôki niy ino ze Polski, ale majóm jedne: kaj zicnóm, ta, łostanóm, bez swojigo gołymbiôrza nikaj niy pofurgnóm, bali i we nocy. Króm briwów byli tam jesce i kacyce, kury i mycoki, ale ło tym sam bali niy idzie spóminać. Ftosik rzyknół po cichyśku:
– Mój Pónbóczku, sam miyndzy umrzykami tyrajóm karliki, króle i furgajóm gryfniste, szykowniste ptôki.
A terôzki, tak na sóm łostatek, boch dzisiôj żôdnego szpasu ani wica niy pedziôł. Wyczytôłech we jednym festelnie móndrym cajtóngu gryfne słówecka, take zapiski starego chopa, starucnego zubra (rzykna to możno po naszymu, chocia bydzie ciynżko):
„Chop we mojich latach dowo sie już pozór, miarkuje ze tego, co żywobycie niy jes nóm dane rółz i na zawdy, kôżdy dziyń przikludzô nôs ku fajrantowi, kôżdy jes przeca inkszy, kôżdy niypodobny, kôżdy moge być na isto łostatnim. Potrza sie ale gibać, trza sie uwijać, coby tyn kôżdydziyń fest utrzimać, sztram udziyrżić, choby ino… na papiórze”.
Wypokopiół to jedyn móndrok a mie sie to spómniało, kiej tak sie zawdy wele łostatka stycznia i napoczniyńciô lutego medikuja ło tym, co sie stało tam we tyj „hali targowej” na Bytkowie. Przeca, dziyń skorzij, te łoziym lôt tymu nazôd, byli tam trzi moje kamraty gołymbiôrze (co jô gôdóm? „hodowcy gołębi pocztowych”). Do dzisiej żyje śnich ino jedyn (drugimu sie zemrziło, kiej pizło mu chnet dziewiyńćdziesiónt lôt… starymu Neumanowi, inkszy zemrził jak bół szejśćdziesiónt piyń lôt stary). Żyli, ale bóło jim jesce barzij jankornie niźli tym, kierych już niy ma, ftorym przi pogrzybie, nad gróbami kamraty-gołymbiôrze wypuszczajóm zawdy kielanôście briwów we tym łoka mrziku, kiej jich spuszczali do groba.


text:
Bo trza umieć sie pokozać Mój somsiad ze naprzeciwka zrobioł se bal sylwestrowy, zaprosioł swojich kamratow no i piykne ich połowy Somsiad człowiek kulturalny nowy ancug se zakłodo, tyn stary mole pogryzły i łoblyc go nie wypado. Baba jego tyż ni gorszo, chocioż troszka sie gańbiła, specjalnie aż z Paryża nowy klajd se zamowiła. Bo […]
Bo trza umieć sie pokozać
Sylwester
Sylwester We Sylwestra tańcowajōm grŏ ôrkestra wypić dajōm Niy ma kōńca tyj zabawje Nowy Rok trza witać prawje Urszula Oślislok
Nowy Rok nos czeko
Nowy Rok nŏs czekŏ Tak wartko nōm czas uciekŏ Stary Rok sie kōńczy Dyć Nowy nŏs czekŏ Kalyndŏrz już chudy Szkartki sie wyrwało I Starego Roku Wjela nie zostało Co spōminać ô nim Kjej nōm już przemijŏ Jaki bydzie Nowy ? Co sie w nim pozmjyniŏ ? Dyć Starego szkoda Nie buł taki zły A […]
Nowy Rok nos czeko
Kjej tyn Nowy Roczek przydzie czy szczynśliwy kożdy z nŏs bydzie ? życza SZCZYNŚLIWEGO NOWEGO ROKU i cobyście mjeli wjyncyj niż teraz we portōmoku co by wōm szczynści sprzyjało i zdrōweczko dopisowało
Rok ucieko
Nowy Roczek sie szykuje Stary zaroz wywandruje Czas mu przeszoł Za to Nowy Roczek już nadeszoł
Latowo wyliczanka
Latowo wyliczanka Wyliczanka wyliczómy pjykne słówka łukłodómy a kjej lato se dychniecie u wos bydzie wypoczniecie kofry już stojóm ,lónty rychtujóm u wos w walizki wszysko spakujóm tera do rajzy trza sie szykować u wos na podróż trza przygotować potym wywczasy a u wos wczasy inksi zajś w dóma bo ni ma kasy nie byda […]
Za balym
Za balym Po trowje zielónej za balym lotajóm abo w niego cylnóm abo pomijajóm Bala pokulali bramka pomijali na zielónej trowje sie powywalali Kjepkowali pjyknie ale to nie styknie chocioż se kopnyli w bramka nie trefili Łoj synki kochane wóm to ni ma dane co byście wygrali w EURO poszli dali Wóm sie już skóńczyło […]
Bal bezmała je łokrongły
Polska Czechy mecz przedni chociaż troszkę szkoda Bal bezmała je łokrongły Bal bezmała je łokrongły bramki tyż som dwie mecz boł piykny ale nasi troszyczka sfifrali sie Nawet doping im niy pomog choć trza prziznać źle niy było szkoda yno że marzyni ło finale nom się zmyło Nasze synki no niy powiym możno wiela s […]
Łostatki
ŁOSTATKI Jak łostatki to łostatki Niych sie czynsóm babski zadki Niych szłapeczki se skokajóm Jeszcze gro muzyczka To niych wszyjscy wywijajóm Do północy balujymy I se fajnie tańcujymy Muzykanty pjyknie grajóm Karlusy frele zaproszajóm Tak tańcujóm i balujóm ! Nogów wcale nie żałujóm Ji skokajóm i gwizdjóm Bo poleczka tera grajóm Tańczy Karlik,fest wywijo Ana […]
Nowy Roczek
Nowy Roczek W blasku fajerwerków Nowy Rok się rodził. Witano go z radością , każdy toast wznosił. Wszystkiego najlepszego , życzenia każdy składał. Radośnie się się bawiono, na Sylwestrowych balach ale jedno pytanie, w głowach wszyscy mieli. Jaki ten rok będzie, czy lepszy nim przeżyli? Każdy z wielka nadzieją, ten nowy Rok witał I tą […]


text: ddyndnscom, dyyndnscom, dynndnscom, ydndnscom, dnydnscom, dtndnscom, dtyndnscom, dytndnscom, dgndnscom, dgyndnscom, dygndnscom, dhndnscom, dhyndnscom, dyhndnscom, dundnscom, duyndnscom, dyundnscom, d7ndnscom, d7yndnscom, dy7ndnscom, d6ndnscom, d6yndnscom, dy6ndnscom, syndnscom, sdyndnscom, dsyndnscom, eyndnscom, edyndnscom, deyndnscom, ryndnscom, rdyndnscom, dryndnscom, fyndnscom, fdyndnscom, dfyndnscom, cyndnscom, cdyndnscom, dcyndnscom, xyndnscom, xdyndnscom, dxyndnscom, dybdnscom, dybndnscom, dynbdnscom, dyhdnscom, dyhndnscom, dynhdnscom, dyjdnscom, dyjndnscom, dynjdnscom, dymdnscom, dymndnscom, dynmdnscom, dndnscom, dydnscom, yndnscom, dyndnsscom, dyndnsccom, dyndnscoom, dyndnscomm, dyndncsom, dyndnsocm, dyndnscmo, dyndnscim, dyndnsciom, dyndnscoim, dyndnsckm, dyndnsckom, dyndnscokm, dyndnsclm, dyndnsclom, dyndnscolm, dyndnscpm, dyndnscpom, dyndnscopm, dyndnsc0m, dyndnsc0om, dyndnsco0m, dyndnsc9m, dyndnsc9om, dyndnsco9m, dyndnacom, dyndnascom, dyndnsacom, dyndnzcom, dyndnzscom, dyndnszcom, dyndnxcom, dyndnxscom, dyndnsxcom, dyndndcom, dyndndscom, dyndnsdcom, dyndnecom, dyndnescom, dyndnsecom, dyndnwcom, dyndnwscom, dyndnswcom, dyndnsxom, dyndnsxcom, dyndnscxom, dyndnsdom, dyndnsdcom, dyndnscdom, dyndnsfom, dyndnsfcom, dyndnscfom, dyndnsvom, dyndnsvcom, dyndnscvom, dyndnscon, dyndnsconm, dyndnscomn, dyndnscoj, dyndnscojm, dyndnscomj, dyndnscok, dyndnscokm, dyndnscomk, dyndnsom, dyndnscm, dyndnsco, dyndncom


text:
Kinshasa
Koordinaty: 4°20′0″S 15°19′0″E /  -4.33333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Kinshasa (hač do 3. meje 1966 francosce Léopoldville a nižozemsce Leopoldstad) je stolica a najwjetše město afriskeje Demokratiskeje republiki Kongo a po Lagosu druhe najwjetše cyłeho kontinenta. Leži w samym zapadźe kraja při južnym pobrjóze rěki Kongo we wysokosći wot 350 metrow a ma wokoło 10 mio. wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Konga namaka so w tropach, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne temperatury leža pola 22 do 27 °C.
Sydlišćo bu dnja 3. decembra 1881 wot jendźelskeho slědźerja Henryja Mortona Stanleyja jako wikowanske stejnišćo załožene a dóstaše k česći belgiskeho krala Leopold II. mjeno Léopoldville. Wot lěta 1929 bě Léopoldville stolica Belgiskeho Konga, wotměniwši město Boma při Atlantiskim oceanje. Srjedź 1930tych lět měješe město wokoło 40.000 wobydlerjow, wot toho něhdźe 2.500 Europjanow. Hač do spočatka 1950tych lět stupaše ličba na něhdźe 250.000 (15.000 Europjanow) a prěnja wysoka šula so natwari. Nimo toho bu w tym času tež najwjetši stadion kraja z 70.000 městnami natwarjeny. Po přewzaću mocy přez generala Mobutu Sese Seko přemjenowachu město w lěće 1966 do Kinshasa, zo bychu europske mjeno wotpołožili.
Kinshasa ma mjezynarodne lětanišćo z mjenom Ndjili.


text: Andrzej Adamski, Jacek Gołaczyński, Berenika Kaczmarek, Przemysław Polański, Marek Leśniak, Krzysztof Siewicz, Jarosław Bąk, Michał Bernaczyk, Jolanta Cybulka, Maciej Falkowski, Łukasz Goździaszek, Maciej Groń, Jacek Janowski, Czesław Jędrzejek, Krzysztof Kamiński, Mateusz Kamiński, Sylwia Kotecka, Mirosław Kutyłowski, Anna Lauks-Dutka, Jacek Martinek, Katarzyna Palikowska, Zygmunt Promiński, Jakub Rzymowski, Grzegorz Sibiga, Maciej Smoleński, Michał Sokołowski, Dawid Sześciło, Dariusz Szostek, Grażyna Szpor, Marek Świerczyński, Magdalena Wasylkowska, Jacek Widło, Wierczyński Grzegorz, Wojciech Wiewiórowski, Jacek Więckowski, Jacek Wilczewski, Kajetan Wojsyk, Anna Zalesińska


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Beboki a Halloween
Beboki a Halloween Dejcie pozōr se na zmory I na te straszne potwory Łu nŏs wcale jich niy znōmy Bo swoji beboki mōmy Nasze heksy i podciepy Czy tyż stojōm ô maszkety ? Czy Halloween uznowajōm ? Czy po śwjecie tyż lotajōm ? Pjedrōn wjy co sie stało ! Dyć sie wszysko pozmjyniało ! Śwjat […]


text:
Snooker
Snooker jo billardowa sportowa družyna, kenž jo nastała w 19. stolěśu w Indiskej. Cil graśa jo z pomocu jadnogo queue (kija) a jadnogo grajnego bala 15 cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś.
Stawizny[wobźěłaś]
Billard jo se prědny raz grał w 16. stolěśu. W toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był. Blida njejsu měli bandy a tak bala su padali, gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli, na zemju. A teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći.
W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.
Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.
Swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe. Groni se, až mě jo nastało, gaž jo Chamberlain něga někomu gronił, až jo špatnje, "kaž snooker", grał.
Prědne oficialne zasady su se pisali 1882 w Ootacamunźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, jo 1885 w Indiskej Chamberlaina zmakał a pón snooker do Engelskeje pśinjasł. Jo pitśku casa trało, až prědne turněry su se organizěrowali. 1916 jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a Joe Davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe 1927. Dobywaŕ jo teke Davis był, kenž jo myto wót 6,10 £ domoj wzeł. Niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był, nejwětšy break jo 60 dypkow měł. Prědny cas Joe Davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do 1946. Wón jo teke prědny był, kenž dosegnuł maximum break. W pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach 1958 až do 1963.
Wumóžaŕ jo telewizija była. Ako jo barwojta telewizija jo pśišła, redaktory wót BBC su pytali nowu sportowu družynu, kenž w barwojtych wobrazach derje wuglěda, a su wzeli snooker. Za to su 1969 nowy turněr zwónoźeli z mjenim Pot Black. Pón jo popularnosć stupiła. Wažne jo teke było prědne wusćełanje swětowego mejstarstwa 1973, což jo sport hyšći popularnjejšy cyniło. Swětowa poziciska lisćina dajo wót 1976 a 1977 jo swětowe mejstarstwo prědny raz w Crucible Theatre w Sheffielźe było, źož jo hyšći źinsa kužde lěto. Nowa generacija snookerowych grajarjow, wósebnje Steve Davis, jo pomagała sportoju tak wuspěšny byś. Wjeršk popularnosći jo było finale swětowego mejstarstwa 1985 mjazy Steve Davisom a Dennis Taylerom, kenž su glědali 18,5 milionow pśiglědarjow, což jo až do źinsa nejwuša kwota sportowego wusćełanja w engelskej telewiziji.
Źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako Stephen Hendry hyšći wěcej wjelgin popularny, něnto teke w cełem swěśe, wósebnje w Chinskej, ale teke w Nimskej a we Łužycy wjele luźi lubujo snooker.
Graśe[wobźěłaś]
Snooker jo grany na snookerowem bliźe, kenž jo 3569 mm dłujke, 1778 mm šyroke a 851 až do 876 mm wusoke. Blido ma šesć kapsow, styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu. Dajo baulk linija 737 mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo “D”. Dajo spot abo carny spot za carne balo, pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo. Teke roga a srjejź wót D su spoty za brune, zelene a žołte balo. Nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone.
W snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu. Jaden zachopijo ze swójom queue grajne (běłe) balo wót D graś. Ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ, gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo, dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś. Pón musy na kuždy pad barwojte (njecerwjene) balo graś, ale barwa musy teke nominěrowana byś, to groni, až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom (gaž njejo widobne). Barwy maju rozdźělne gódnoty:
- žołte – 2 dypka
- zelene – 3 dypki
- brune – 4 dypki
- módre – 5 dypkow
- pinkowe – 6 dypkow
- carne – 7 dypkow
Barwy pśidu tak dłujko až hyšći cerwjene su na bliźe pśecej zasej na swóje spoty. Gaž slědna cerwjena jo źěrkowana, musy grajaŕ hyšći jadnu lichu barwu graś a pón pśiźo kóńcne graśe na barwy. Tam ma grajaŕ wšykne barwy źěrkowaś ale wót nejmjeńšeje (žołta) až do nejwětšeje (carna).
Grajaŕ tak dłujko dypki zběra, kaž bala źěrkujo bźez foulow. Taka faza, kenž grajaŕ jo pśi bliźe, ma mě “break”. Nejwětšy móžny break jo 147 dypkow a znaty ako “maximum break”. To jo wjelgin rědke. Gaž break ma 100 abo wěcej dypkow, powědamy wót “century breaka” a za kuždego grajarja dajo lisćina z wšyknymi century breakami.
Jaden frame ma kóńc, gaž wšykne objektowe bala su w kapsach a jaden wót grajarjowu ma wěcej dypkow. Pón taki jo frame dobył. Gaž matej wobej samsku licbu dypkow (wjelgin rědke), grajotej “respotted black” (engelski za: zasej na spot scynjone carne). Pón carne balo jo zasej na spośe a grajarja zachopijotej wót D wopytaś carne balo źěrkowaś. Ten, kenž to docyni, dobywa frame. Grajaŕ ma teke móžnosć frame wóstajiś, gaž njamóžo bźez foulow pśeśiwnika dobyś. Takej situaciji se groni w snookerowem sporśe “snooker trjebaś”. Jaden snooker jo pón, gaž njedajo korektne balo, kenž móžoš połnje trjefiś, dokulaž druge balo lažy mjazy takima. Cesto jo w snookerje notne drugego snookerowaś, to groni snookery konstruěrowaś a tak fouly wunuźiś, což k tomu wjeźo, až grajaŕ ma wěcej dypkow a tak zasej móžnosć dobyś. Jaden foul jo, gaž:
- grajaŕ trjefijo wopacne balo
- grajaŕ źěrkujo wopacne balo
- grajaŕ žedne balo njetrjefijo
- grajne balo pada do kapsy
- grajaŕ dotyknjo jadno balo (teke z drastwu)
- a wjele wěcej
Za foul dostanjo pśeśiwnik tak wjele dypkow, kaž nejwuše balo, kenž jo inwolwěrowane było, ma, ale nanejmjenjej styri dypki.
“Match” jo mě za graśe, kenž grajotej a w kótaremž zwětšego někotare frame su se wuběźowane. To licymy ako to:
- Best of 3 - ten, kenž ako prědny dwa dypka ma, dobywa
- Best of 5 - ten, kenž ako prědny tśi dypki ma, dobywa
- Best of 37 - ten, kenž ako prědny 19 dypkow ma, dobywa a.t.d.
Snooker graju normalnje w někotarych “sessionach”. Normalny session ma wósym frame a jadnu pśestawku pó stwórtem frame z mjenim “midsession interval”. Dłujke matche, ako w swětowem mejstarstwje, mógu měś tśi abo styri sessiony a traju někotare dny.
Dajo wjele wěcej pšawidłow, kenž how njejsu zapśimjone. Za kompletne zasady (w nimskej rěcy) pšosym glědajśo na http://www.billard-union.de/downloads/3.4spielregelnsnooker.pdf
Turněry[wobźěłaś]
W snookerje dajo dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim. W turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś. To su aktualnje:
- Swětowe mejstarstwo (World Championship)
- UK Championship
- World Open (něga Grand Prix)
- Welsh Open
- China Open
- Shanghai Masters
- Northern Ireland Trophy
- Wuxi Classics
- German Masters
Turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje, kenž su pśepšosone (cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje). Nejwažnjejšy pśikład jo Masters. Ale jo teke raz German Open w Fürth był.
Znate grajarje[wobźěłaś]
How jano jadna lisćina z prědnymi 16 grajarjami poziciskeje lisćiny [staw maj 2011] (take 16 njemuse se kwalificěrowaś za turněry poziciskeje lisćiny):
- Mark Williams (Waliziska)
- John Higgins (Šotiska)
- Mark Selby (Engelska)
- Ding Junhui (Chinska)
- Neil Robertson (Australiska)
- Alister Carter (Engelska)
- Shaun Murphy (Engelska)
- Stephen Maguire (Šotiska)
- Judd Trump (Engelska)
- Graeme Dott (Šotiska)
- Ronnie O’Sullivan (Engelska)
- Mark Allen (Engelska)
- Peter Ebdon (Engelska)
- Matthew Stevens (Waliziska)
- Jamie Cope (Engelska)
- Stephen Hendry (Šotiska)
Aktualny swětowy mejstaŕ jo John Higgins.


text:
-
BTTS Silesia Miechowice Bytom i KU AZS AJD Częstochowa zdobyli Puchar Polski w woj. śląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - Puchar Polski / 01 Maja 2009
BTTS Silesia Miechowice Bytom i KU AZS AJD Częstochowa zdobyli Puchar Polski w tenisie stołowym na szczeblu woj. śląskiego. Miechowice w finale pokonały BISTS Bielsko-Biała 4:1, a akademiczki w takim samym stosunku wygrały ze swoim drugim zesołem.
Tagi: śląskie, Śląsk, Puchar Polski, KU AZS AJD Częstochowa, BISTS Bielsko-Biała, BTTS Silesia Miechowice Bytom


text:
Rzyka
Rzyka – naturalny, wjyrchńi wodny ćek, co uůn płyńe we wyżłobjůnyj bez rzyczno erozyjo krzikopje a uokresowo zalewo rzyczno dolina. Ćek tyn muśi mjeć uokreślůno dugość albo wjyrch dorzyczo - ćeki půńiży umołwjůnygo kreju (roztomajće, znoleżńy na państwo, we Polsce dorzycze uo wjyrchu ńy myńi kej 100 km²) uznowo śe za potoki abo strůmjyńy.
Rzyka może zoczynać śe uod zdrzůdła abo powstować bez połůnczyńy poru potokůw eli tyż wypływać ze jeźora.
Stało rzyka mo ujśće do inkszej rzyki, jeźora abo morzo. Rzyki, co uůne uchodzům do wodnygo grůmadńika mjanuje śe znamjynnymi rzykůma, inksze to jejich dopływy. Znamjynno rzyka do kupy ze dopływůma tworzi rzyczn systyma.
Bjyg rzyki mo nojczyńśći trzi wożne tajle: wjyrchńi, strzodkowy a dolny. Ujśće rzyki może być trichterowate (estuaryjům) abo szyroke (delta). Inakszy je u czasowych rzykůw, kere ujśćo ńy majům, a ajnfach krok we krok śe zatrocajům, wśůnkajůnc we grůnt.
Rzyki majům znoczyńy lo gospodarki, sům wykorzistowane jako zdrzůdła pijalnyj wody a do transportu. Sům tyż naturalnym śedliskym roztomajtych gatůnkůw źelinůw a gadźiny.
Nojwjynksze rzyki na śwjeće to: Amazůnka (ze Ukajali), Ńil, Jangcy, Missisipi - Missouri, Huang He a Uob (ze Irtyszym).


text:
Japůńijo
Japůńijo (jap. 日本 – Nihon abo Nippon; 日本国 – Nihon-koku abo Nippon-koku posuchej po japůńsku) – państwo wyspjarske leżůnce we Azyji Wschodńij na Pacyfiku. Morze Japůńske uoddźelo kraj uod kůntynyntu azyjotyckigo. Archipelag Japůński rozćůngo śe uod Wysp Nansei na połedńu do Hokkaido na půłnocy i skłodo śe s ůngyfer 4 000 wysp. Nojwjynksze s ńich to: Honsiu, Hokkaido, Kiusiu i Sikoku.
Japůńczyki sům dźiś społeczyństwym jydnolitym pod wzglyndym narodowośćowym, godkowym, kej tyż wyznańowym i kulturowym.
Mjyszkańcy uowygo kraju uod zarańo dźijůw muszům zmagać śe s śiłami przirody: trzyńśyńůma źymje, wybuchůma wůlkonůw, ńiszczyćelskymi falůma tsůnami i katastrofalnymi sztůrmůma. Natůmjast rzeźba terynu i skrůmne złoża surowcůw mineralnych ńyzbyt sprzijajům powstańu śilnygo państwa. Gůrzisty charakter Japůńje sprawił, iże wůnske ńiźiny nadbrzeżne stoły śe głůwnym mjejscym uosadńictwa ludnośći; sam tyż rozwinyła śe gospodarka, sam powstoły mjasta; rozkwitła cywilizacyjo. Choby na przekůr tym ńysprzijajůncym warůnkům wspůłczesny Kraj Kwitnůncyj Wiśńi je nojbardźij rozwińjyntym państwym Azyje i jydnym s nojlepij rozwińjyntych na źymskym globje.


text:
Sigmund Freud
Sigmund Freud (rodz. 6 maja 1856 we Freibergu we Morawiji, terozki Příbor we Czeskij Republice; um. 23 wrześńa 1939 we Lůndyńe) – austryjocki nojrolog, psychjatra a filozof. Twůrca psychoanalizy - nowatorskij kůncepcyji uosobowośći ludzkij a metody terapiji zaburzyń psychicznych. Kej pjyrszy wkludził do psychologiji pojyńće ńyśwjadomośći. Kluczowymi pojyńćůma jygo teoryji sům id - ńyśwjadůmo, pjyrwotno tajla uosobowośći, superego - zestow zakozůw a nakozůw wkludzanych bez społeczyństwo; a ego - śwjadůmo tajla uosobowośći, kero uodpado za kůntakty s uotoczyńym. Freud doł anfang podejśću psychodynamicznymu we psychologiji. Jygo nojbarzi znoczůncymi szkolorzůma bůli Carl G. Jung, Erich Fromm a Alfred Adler.
Zdzrůdła[Sprowjej]
- Gay P. (2003). Freud - życie na miarę epoki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i sp. ISBN 83-7298-462-X.
- Rosińska Z., Freud, Wiedza powszechna, Warszawa 1993