text:
Ze łobiycków psinco… – audio
Ze łobiycków psinco…
Niy kciôłech popsować Wóm piyrszego miesiónca po Nowym Roku, tyż blank nie kciôłech wlazować we charbołach we Wasze noworóczne łobiycki, i beztóż dziepiyro dzisiôj kciôłbych połozprawiać ło takim kôżdyrócznym cufalu, ło kôżdyrócznych łobiyckach chnet wszyjskich ludzi. Medikujesz, zastanôwiôsz sie chopie (babo), coby sam łosmolić, na co by sie wypnóńć we tym nowym roku? Niy byda kurzić! Niy byda słepać gorzôły! Niy byda zdrôdzać baby (chopa)! Byda ściepować ze basiska, kiej ino przetrôwia Gody! Znôcie to? Na zicher znôcie! I niy rółz’eście sie tak zarzykali!
Jô razinku nicego sie latoś niy łodrzykna, niy wrajża do fuzekli, ale na isto rôd, chyntliwie pozbôwia ludzkóść pôruch aufryjgujóncych prziwyków. Noworóczne postanówiynia fóngujóm tak: myślymy ło czymsik, co sprôwiô nóm uciycha, i uzdómy, co ustanymy to robić. Na tyn przikłôd: kurzynie, słepanie gorzôły abo ćkanie, wciepowanie do zgłódniôłyj gymby kôżdy dziyń dółzy łosolónego masła. Bez te łodmôwianie se sztyjc poruch mało ftorych jesce łostałych przijymnóści i uciychów, môsz chopie nôdziyja przedugszić życie, coby poradzić przetrôwić nadbytnie dykady we mankuliji i utropie, i bydziesz chopie żałować, iże miasto po lekuśku wiónzgnóńć we naciepnióntym sie hereszcie strzymiyńźliwóści – niy słepołeś (słepałaś), niy kurzółeś (kurzółaś) i niy łobżyrôłeś sie (łobżyrałaś sie) tym słónym masłym.
Ustóń być chopie lyniym i niyszporkiym, gôdosz se. A kiej ze yntuzjazmym, srogim kurcgalopym cowieka skôzanygo po wsze czasy na szmektne ćkanie łozmokrzónego papyndekla, sznurujesz chopie szczewiki do lôtaniô, szpiksy, wiysz, iże tak by tak niy wydoliśz i bydziesz czuł do sia abszmak za swoja lichota. Miasto dyć żysz wyznôczać se lecy jake noworóczne (świóntyczne, gyburstakowe) postanówiynia, czamu na szlag niy łobrać se gróntu, dlô ftorego bydziesz chopie (babo) sóm sia niynôwidzieć bez nastympne 365 dnioszków? Uszporujesz chopie czasu, a i dziyrżić sie tego bydzie lekszij!
Abo idzie tyż postómpić jak latoś jô: wyznaczyć noworóczne postanówiynia wszyjskim na świycie, króm siebie. Kciôłbych, coby côłkô ludzkóść zarozinku, na doczkaniu ustała robić to abo tamto, bo czyni to już moc dugo. Ludzie blank niy posuchajóm, ale to psinco, bo kiej już uzdalichmy – postanówiynia tak by tak kóńczóm sie tym, iże sóm przesrane. Nó, i jużcić wybrôłech richtik sroge zagróżynia, niy jakiesik pinkle i duperszwance gatónku niysprawiydliwości społecznyj lebo niytolerancyji rasowyj. Same tego niy zwekslujymy, podwiyl niy przifurgnóm jake Marsijany i niy kôżóm nóm zrobić z tym ordnóng. Tóż tyż terôzki moje noworóczne postanówiynia dlô… tych inkszych:
Ustóńcie markiyrować, iże Doda – Elektroda abo Edyta Górniacka do kupy ze prziklapniyntóm papyndeklowymi pakytami Hankóm Mostowiackóm sóm take ci niyskóńczónie fasciniyrujónce! To niy ma tak, iże jô na zicher niy poradza blank kapnóńć jejich w rzecy możno łogrómnucnyj głymbi. Woża se, iże wszyjske trzi sóm piyrszorzyńdniymi kunstlerkóma estrady ze gryfnymi, dugimi szłapami i festelnie chytliwymi śpiywkami, ale łokróm tego rzyknijcie mi – cóż Wy tak po prôwdzie w nich widzicie? Nó, klar, to miyłe, co we jawności fest szajbniyntô Doda przepiyrô swojich wiylbiciyli, coby niy dali sie przimuszać i take tam belakwastry, ale wrółz tyż zachyncô jich: „pokôżcie pazurska!”, co tak prôwdóm równowôży te piyrsze. Przecamć Doda, Górniacka i Mostowiacka (nó, Kożuchowskô) to żôdne tam bóginki. A eźli jejich gróntnym przesłaniym jes wiara we sia i hyrność ze tego, iże sóm inksze, tóż przecamć niy musicie jich wiylbić ani kopjyrówać. Dejcie jim zwólô, coby dalszij śpiywali i niych tak już łostanie na wiyki, wiyków… amynt. Zachowejcie ruła i róbcie swoji, jeśli to môcie rade.
Ludzie! Politykery! Kapelónki! Niy kôżcie nóm, a łosobliwie mie, być sztyjc i do łostatka szczysnym!. Terôzki mómy przikôzany nóm łobowiónzek ku sia, coby być szczysnymi. Króm tego łoczekuje sie łod nôs, co bydymy to ciyngiym łoznôjmiać wszyjskim naobkolo. Rzyknijcie mi terôzki (łosobliwie modzioki), fto miôłby dzisiej łopowoga prziznać, iże rółz za kiej, poniykedy czuje sie fest lichucnie i niyhersko, i tym samym wyściyrzić sie na jawne potympiynie? Ta wiara we nasz kónszt do wygódzyniô, uszczyńsliwiyniô samych siebie, kryje sie aji za spółczysnym fantym na pónkcie zdrowiô. Bo przecamć we dzisiyjszych czasach dyć żysz łoczekuje sie łod nôs, iże bydymy ze côłkij siyły szprajcować sie naszyj śmiyrtylnóści. Miarkujymy już przecamć, iże i jôdło niy tajluje sie na szmektne i niyszmakówne, ale na zdrowe i niyzdrowe. Włôściwô dijyta mô tyż piyrszyństwo przed szmektnóm warzóm, a gynał i akuratnie napasowane porcyje, sóm moc lepsze niźli niyrygularne posiyłki. Nasz kuchynianny tisz stôwô sie japtycznóm tôflóm, na kieryj mierzi sie wiela fetu, i wiela kaloryji mô nasze jôdło, przi ftoryj sumiynnie społykómy jôdło, kiere tak prôwdóm, jes już ci ino medikamyntym. W tym reżimie wino szlukómy nie skuli jego szmeku, ale coby zmócnić nasz „układ krążenia”; chlyb pôłnoziôrnisty ćkómy ino skuli tego, coby ulekszić trôwiynie, a knóbloch zjôdómy dlô zdrówiô. Poduk tych wszyjskich móndroków dzisiôj kôżdego potrza przed czymśik retować – przed nadciśniyniym, przed utropóm ze bachorami, ze trôwiyniym, laksyróm abo tym sztopszajsym, przed rubniyńciym, przibiyraniym na basisku. Przecamć sztyjc nóm tuplikujóm, co cowiek nigdy niy ma na tela szlang, łónako wizgyrny, dości sztramski. Same zdrówie mô już tyż ci, poduk tych wszysjkich wizynszaftlerów, swojich ciyrpiyntników, pijóniyrów, bohatyrzów i … świyntych.
I Wiycie? Sam mi sie spómniało – jak żech to kiejsik już tuplikowôł – jak idzie rozeznować łod sia Polôka, Miymca lebo Amerikóna? Anó, dejcie pozór!
Kiej ftosik na dródze napasztnie Amerikóna i rzyknie do niygo:
– How do you do? To tyn zarôzki luftuje zymbiska, lachnie sie i gôdô:
– Good! Fine! All right! I’m feeling well!
Kiej ftosik juzaś sztopnie Miymca i sie go tyż spytô:
– Wie geht es Ihnen? To taki Miymiec zarôzki tyż gybis pokazuje i ze śmiychym rzóndzi:
– Fein! Gut! GroBartig! Wohl! Gesund und monter!!!!
A kiej tak nagabnóńć, zaszterować Polôka:
– Co tam u ciebie, co słychać? – tóż tyż zarôzki napocznie łozprawiać, iże go zymbiska targajóm, mô platfus, kramfadry i plynckiyrze, starô go ciyngiym nerwuje i świekra poradzi mu tak dopolić, coby móg jóm na suchyj aście hangnóć. Ku tymu jesce jejigo dziecka niy sóm usuchliwe, a we robocie majster dowo mu nôjgorszô robota i pies łod tego łoszkliwca sómsiôda, ciyngiym mu srô na jejigo sztrółdekel.
I wiycie co jô wypokopiół sie kiejsik dôwnij? Ano, skuli tego coch mocka po świycie wandrowôł – moga rzyknóńć ło sia, iżech jest jakisik tam Ojropyjczyk. A juzaś beztóż, coch jes Polôk, musza być i wajała, szkamrała. I kiej tyż mie ftosik na dródze napasztnie:
– Ojgyn, i co tam u cia? Jak ci leci? Wartko mu poradza łodpedzieć:
– Dziynki! Corôzki gorzij!!!
I tak nikiej Miymiec abo Hamerikón krótko, znacy kurc ónd bindich, i jak echt Polôk – ździebko żech pojamrowôł, pra?
Nó, i na łostatku! Ustóńcie do sto pierónów fórt kryńcić, i sztyjc pokazôwać we telewizyji te wszyjskie łoszkliwe ryklamy.
Ludzie! I niy aufryjgujcie mie bamóncyniym” „Zachowej ruła i rób swoji!” I niy ma to nic do kupy ze PónaOwsiakowym „Róbta swoje!”
Nó, i na sóm łostatek. Ustóńcie kryńcić filmy ze tymi „zuperbohatyrzóma”! „Iron Man” – to bóło do porzóndku. „Śtyruch pancyrnych” abo Hansa Klossa szło jesce szczimać, wszyjske tajle, wszyjske zorty Jamesa Bonda (Agynta 007) we ftorych grali take szauszpilery jak: Sean Connery, Roger Moore, Timothy Dalton abo Pierce Brosnan – tyż jesce łod biydy szło strôwić, ale terôzki blank już nóm niy potrza filmów ło tych zuperbohatyrzach. A łosobliwie tych festelnie egzaltjyrówanych filmów. Latoś juzaś wlazuje na lajnwandy, na ykrany nowy „Mróczny Riter”. Nó, możno nôjskorzij we Hamerice, ale tyż chnetki i u nôs. Mianowanie Batmana mrócznym riterym , to deczko tak, kiejby mianować Papy Smerfa „modrym patrijarchóm”; żôdnego na to nabierecie, niy wysznajdujecie. Ta dzieckowô gyszichta ło milijónyrze, kiery przeblyko sie za flyjdermausa, mantopiyrza, coby wyszczylać po pycholu przestympców. Żôdyn ajnfachowy majoryntny cowiek niy poradzi sie śniym równać, co czyni côłkô ta gyszichta blank ajnfach nudnô i doskwiyrnô, cheba iże jes sie bajtlym. We tym razinku cufalu mogóm festelnie radować te fragmynty, kiej tyn Batman jejździ na tym swojim zupermotorcyklu, a jejigo hewerynda, jejigo srogô kapa flotruje za niym jak … majza na wiesna, a zatym juzaś wygłôszô „pseudofilozoficzne” ryjdy jakosik mało słósznô, podanô na kaspra i hanswuszta… zuperbezkurcyjô.
Abo fasziing, abo balanga – audio
Abo faszing, abo balanga
Suchejcie ino! Faszing, to faszing i tela. Napocznół nóm sie zarôzki po Godach i terôzki niy łostało nic ino brać sie za hałdamasze i inksze bómse. A jô tyż ci sam dzisiôj poberóm ździebko ło tych czasach kiejech rôd, w te pyndy deptôł na te wszyjskie roztomajte muzyki, na roztomajte tańcowaczki i… to niy zawdy ino ze mojóm Elzóm. Ale jadymy terôzki podle raje:
Tak ze kielanôście lôt tymu nazôd trefiółech na dródze jednego kamrata, starego fyrnioka, znacy sie samotnygo.
– Ojgyn, dobrze co cie widza! A jeżeś to już żyniaty?
– Ja – padóm mu na to – już łod gryfnych kielanôstuch lôt!
– A jeżeś zowistny, zazdrosny fest?
– A dyć, jak sto pierónów ale… zowiszcza tym, kierzy jesce babów niy majóm!
Bo ze mojóm babóm zawdy bóły kómedyje. Kiej ino łobsztalowołech bilety na jakosik zabawa, to sie napoczynało: A to niy móm co łoblyc, a to szczewiki niy sóm we mółdzie, a to juzaś bubikopf trza łod nowa u golaca bajstlować, a to tam jesce inksze take mecyje. A kiej już prziszło co do cego, to juzaś trza bóło fest dôwać pozór na kamratów, na to coby gorzôły za tela niy słepać, a już kiej na zabawie napoczynôłech rzóńdzić:
– No, tóż szluknymy za nasze babeczki i „kochanki”… coby sie nigdy do kupy niy trefiyły! – to już starô poradziyła mi côłki tyjater zbajstlować.
A przeca żôdnô balanga niy łobyjńdzie sie bez sznapsa. Przeca same znôcie take ałsdruki:
„Klara świyci, ptoszek kwili, możno by my co szluknyli.”
lebo:
„Zeks to niy wszyjsko, łostowo nóm jesce piwsko!
Nó, tego toch niy miôł sam terôzki gôdać. Styknie, rychtujymy sie….
– A wiysz, iże ta twoja kamratka Frida sie na mie łod łóńskigo roku gorszy? –napocznółech takô gôdka skorzij jesce łoblykaniô sie.
– Po jakiymy, po jakiymu? – pytô ci sie mie moja Elza.
– Ano, skuli tego, coch sie jóm cosik spytôł.
– Ja, a co żeś sie jóm spytôł? – pytô sie juzaś moja starô.
– Po pieróna sie ciyngiym tym lipynsztiftym sztrajchuje?
– Nó, i…?
– Pedziała mi, iże to beztóż, coby lepszij wyglóndać… toch sie jóm spytôł: a po jakiymu na isto lepszij n i y w y g l ó n d ô?
– Wiysz Ojgyn, a Erna to juzaś na ta zabawa przijńdzie ze nowym szacym! – napoczynô gôdka moja Elza. – Łod kiej ci łogdowiała to, co trzi tydnie mô nowygo karlusa;… cóż tyż łóni we tyj wyliniałyj staryj kalymbie widzóm? – opaternie rzóńdzi dalszij Elza.
– Niy poradza tyż tego spokopić, ale łóna jes łod cia cheba ze dwadziyścia pôrã lôt modszô… – łodrzyknółech, bo mi sie zdało, co byda miôł pokój.
– Ojgyn! A ty wiysz, iże snami do kupy bydzie Jorg ze swojóm staróm?
– Wiym, wiym i to bydzie dló mie nôjwiynkszô utropa. Bo kiej łón napocznie łozprawiać ło tych jejigo choróbskach to, jô tyż zarôzki musza jakiesik „relanium” łyknóńć, cobych zarôzki niy glingôł po waleska.
– Ojgyn, ale tyn twój kamrat Zefel to latoś cheba niy idzie snami, pra?
– A czamu miołby niy pójńść? Zawôdzô ci to, cy co? – pytóm sie jóm.
– A zawôdzô! Bo łón blank niy poradzi tańcować i łóńskigo roku tak mie podeptôł, iżech trzi razy musiała hółzynsztrymfy zwekslować, bo mi ciyngiym lałfki, maszki leciały. A ku tymu łón sie Bóg wiy co ajnbilduje, taki je zawdy we sia zadufany, a do dzisiôj ci jesce niy pochytôł tego kónsztiku, jak gynał wetkać hymda do galot, coby spod westy ta jejigo wampa niy wylywała sie na te galoty, kiere zawdy mô deczko za sztram, za knap, choby po modszym braciku.
– Niy jamruj, niy wajej, bo kiej jô już musza deptać tańcować ze tóm twojóm kamratkóm Hildóm, to niyskorzij móm côłki ancug poflekowany, kiej ji tyn côłki puc ze gymby, dychanio i plecysków ślatuje.
– To jóm tak giździe przi tym tańcowaniy niy ściskej, niy łobłopiej, chobyś ze jakómsik Grace Kelly lebo tóm cornóm Naomi Cambell tańciyrowôł!
– Niy, byda przeca Elza ze Ernóm ciyngiym walcowôł – łodrzyknółech – a ło kieryj godali kiejsik taki szpas, iże poszła ło weta ze jeji starym, co wylejzie na plac przi familoku blank sago, tak jak jóm Pónbóczek stworzół.
– Jezderkusie, Gmyrcyno! Eźli by to bóła naszo Erna ze drugigo sztoka – padô jedna deczko ślepawô sómsiôdka do drugij.
– A toć, iże to łóna – pado drugô.
– Jerónie, ale tyn klajd, kiery miała na sia, to mógła by sie chocia ździebko wybiglować, pra?
– ….
– Elza, a briftryger ze pynzyjóm łod Świekry bół już dzisiôj?
– Niy, niy bół!
– Nó, to wyszaltruj telewizyjor i idymy nynać… to możno na jakosik gryfnô balanga chocia we śniku pójńdziesz ???
Tak jesce blank na łostatek taki wic, niy wic a możno prôwda? Jedyn łożyrok zahaltowoł taksa na ceście. Taksiôrz kuko tak na niygo filuje i gôdô:
– A kaj tyż to?
– A na postój giździe, bo tam mocka ludzi na wôs niy poradzi sie doczkać.
Możnoście to już kajsik suchali skorzij abo czytali, ja? Eźli ja, to niy godejcie żôdnymu, niy wyfaflejcie tego; możno sie inksze niy kapnóm. Bo ta gyszichta mi sam dzisiôj gynał klapowała po tych wszyjskich latowych, wywczasowych i takich tam inkszych jakisik balangach, kiere bajstlujóm bez tyn faszing. Terôzki jô już możno mynij fyrtóm bele kaj, boch już tyż ździebko zwiekowôł ale szkrabka na dobrô muzyka to jô móm zawdy i wszandy.
Mecyje ze familijóm…
Nó ale… Cosik mi sie zdo, iże to już możno tyż łozprawiôł a możno i niy. Gynał niy bocza, boch już deczko zwiykowany i ta diosecko ci sklerółza tyż mie już na isto zdrapióła.
Miołech ci kiejsik jedzinego takigo kamrata, kiery ci sie tak szpasownie, a możno ino fest dziwocznie mianowôł : Eustachy, Józefat Drzistoń. Ja, ja Eustachy i ku tymu Józefat. Poradzicie sie to wystawić, jak ci sie śniego już łod bajtla chichrali i narzinali? A ku tymu jesce te miano po łojcach – Drzistoń. Skuli tego tyż miôł tak na isto côłkie żywobycie przedrzistane, i co tyż łón zawdy musiôł zdziyrżyć, smóc pokiel śniego niy łostoł srogachny i gryfny karlus. Kiej nóm łobióm pizło ci już kielanôście lôt, kajsik mi sie łón zapodziôł, kajsik mi ze ślypiów sie straciół. Jô już ci blank łó niym zaboczół, kiej łoroz trefiółech ci go, spichli my sie sam u nôs na Krojcce. Łón ci mie poznôł, uradowôł sie, choby mu fto zista na swaczyna łobiecôł a gymba mu sie takô zrobiyła, choby szusblech ze koła, ze mojigo starego gepla.
– Jezderkusie! Józefiocku diosecki (tak my mu tyż za bajtla gôdali) a dyć żyjesz to jesce? – gôdóm ci dó niygo blank wyproszczóny, zadziwany. – Kajś to sie bez te côłkie lata podziywôł, kajś sie tak na fest zapochóniół ?
– E tam, niy ma ło cym gôdać. Jak pewnikiym miarkujesz, miôłech ci côłkie moje życie zadrzistane już łod bajtla, i tak ci to do dzisiôj łostało.
– Niy gôdej ? A co tyż to sie ze cia bez wszyjskie lata dziôło? Co ty sam terôzki we Chorzowie robisz ? – pytóm sie go i niy poradza sie nadziwać, iże my sie tak bez cufal sam u mie na Pniokach szczaśli.
– Anó, przijechôłech sam do gyrichtu skuli erbów, skuli srogigo bezmać „spadku” po starce mojij baby – rzóndzi mi tyn kamrat Eustachy.
– A to tyś sie już łobabiół yntlich, ja?
– Ja, ale to jes dugszô gôdka i muszymy sie kajsik zicnóńć na dugszij, i byda ci to wszyjsko direkt łozprawiôł.
– Mie sie tam nikaj niy uwijô, to mogymy wlyjźć do Pyjtra na jakisik zajdel piwa i mogesz mi to połozprawiać, bo miarkuja, iże cie cosik tropi, pra?
Nó, i wlejźli my to tego szynku, kamrat łobsztalowôł laga, jô gospodzkimu kôzôł jesce po sznapsie i tyn mój kamrat Jozefat napocznół fabulić te côłkie jejigo blank pometlane życie.
– Wiysz, kiej sie ino mojij Mamulce zemrziło łojciec spakowôł wszyjskie nasze lónty i inksze bambetle do dwiuch kofrów i wykludziyli my sie do kupy kajsik na wiyś. Niy byda gôdôł kaj, bo nôs, bo mie tam wszyjskie wiedzóm, mie i mojigo faterka znajóm. – szluknoł piwa i beroł dalszij. – Tam my sie naimali do roboty u jednyj modyj gdowy ze ceróm, a tak richtik, to niy ze ceróm, ino ze pasiyrbicóm. I tak ci jakosik po dwiuch latach łożyniółech sie…
– Tyś sie łobabiół ? A jô myślôł, co ty ze twojim mianym już na zawdy łostaniesz fyrniokym ! A bóła chocia gryfnô ta cera łod tyj pampóńki ?
– … łożyniółech sie Ojgyn, ale niy ze tóm pasiyrbicóm ino ze tóm gdowóm; ja, ta gdowa tyż bóła blank szykownô i szwarnô kobiyta. – szluknół tego sznapsa coch jô jesce łobsztalowôł, popiół biyrym i bysztelowôł jesce po zajdlu piwa i jesce jedna laga gorzołecki.
– Łojciec sie wnerwiół na mie, dopolóło ci go to, co jô mioł rôd, i przołech tyj mamulce-pampóńce, iże sóm sie pôrã tydni niyskorzij ze tóm jeji pasiyrbicóm łożyniół. I terôzki dej sie pozór Ojgyn: bez ta jejigo żyniaczka moja babeczka, moja żóna łostała sie niywiastkóm (synowóm) i do kupy jesce – świgermutróm mojigo łojca. Jeji juzaś pasiyrbica, jes mojóm drugóm mamulkóm, takóm mojóm macochóm, a jô jeżech łojczymym, drugim łojcym mojij macochy i świgerfatrym mojigo tatulka. Mojij drugij mamulce, mojij macosze, kierô bóła już łod terôzki mojóm pasiyrbicóm, uplóncnół sie gryfny synek. Terôzki łón ci jes już mojim przirôdnim bracikiym – jako synek mojigo łojca i mojij macochy. Nale, jako synek pasiyrbicy mojij babeczki, jes tyż jeji wnukiym, a łóna jejigo starkóm. Jô ci juzaś jeżech starzikiym mojigo przirodnigo bracika.
– Jeckusie! I jak ty to wszyjsko poradzisz jesce do kupy poskłôdać ?
– To jesce niy wszyjsko. Dej sie terôzki pozór! – bero dalszij kamrat. – Hnedki i mie sie uplóncnół synecek. Beztóż tyż moja macocha łostała sie łod terôzki przirodnióm szwestróm (siostróm) mojigo synka a jesce ku tymu jes ci łóna jejigo starkóm, bo przeca łón, tyn mój synecek jes synkiym jeji pasiyrba, a mój faterek jes juzaś dziywiyrzym (szwagrym) mojigo maluśkigo synecka. A to skuli tego, iże mój tatulek mô jejigo przirodniô szwestrã za babeczkã, za żonã. Jô juzaś jes terôzki pasiyrbym przirodnij szwestery mojigo synka, nó toć mój synek jes mojim ujkiym, a jô jes jejigo bracikiym, skuli tego, iże łón jes synkiym mojij macôchy. Moja starô juzaś jes tantóm mojigo synka, tyn mój synek jes mojim starzikiym, mój łojciec jes mojim świgerzółnym, mojim ziyńciôszkiym a jô jes – dej terózki pozór Ojgyn – a łón jes mojim razinku WNUKIYM !!!
– Ło sto pierónów, naleś ty to terôzki nametloł !!!
– A co, Ojgyn ? Niy klapuje ci sam cosik? Nó, tóż gynał to jesce rółz musisz rugować !
Ja, jô ci wiyrzã, na isto nic niy godóm, chocia jes to tak festnie pometlane, iże tego i sto amerikóńskich stolorzy niy poskłodô, prôwdã gôdóm ?
Drzistóń łobsztalowoł jesce jedna raja u Pyjtra we gospodzie, stropiół sie i chnet napocznół by ślimtać. A jô, coby go jakosik skludzić na inksze grónta, na inksze myśli spytołech sie go jesce, co tyż to bóło we tym gyrichcie kaj miôł sprawa ło erb po starce jejigo staryj.
– Chopie! I tu ci sie dziepiyro napoczło – pedziôł tyn Jozefat. – Jakech to wszyjsko kciôł wytuplikować tyj syndzinyj, coby gynał łozstrzigła, co mi sie ze tego erbu, tego „spadku” przinoleżi, to łóna po jakisik półtrzecia godziny kciała bez łokno wyfuknóńć a mie kôzała zarôzki zawrzić we hereszcie abo na takij – we Starym Chorzowie – wytrzyźbiółce. Ida terôzki nazôd, bo kca jak nôjgibcij ze Chorzowa sie wykludzić i… takech sie znod sam u cia na tych twojich Pniokach, Ojgyn.
Łod Zilwestra do Trzech Króli
A mie sie sam terôzki spómniało (dopytowali sie ło to moje niyftore suchôcze) jak ci to tyż kiejsik, dôwno tymu nazôd, bóło symnóm po zilwestrowym masknbalu. Boczycie to jesce, ja? Nó, tóż posuchejcie jesce rółz!
Jezderkusie! Pieróna kandego! Co to sie richtik dzieje?
Pomaluśku, pomaluśku … nôjprzodzij jedyn ślyp, ale niy tak wartko, bo cosik blynduje jak sto diosków. Jerónie, ale sie te klapy ciynżkie zrobiyli… drugi ślyp … niy idzie, prziklapło mi go lebo co? Jes, łotwarły sie te dioseckie gały …
Drrr, drrrr, drrrrrrr….
Ło sto pierónów, co za larmo, stało sie co, chałpa sie pôli, gipsdeka śleciała, ruskie pancry sie wkarycyli? Bin Ladyn króm Amerikónów i dó nôs prziszoł, coby jakosik bómba prasknóć abo fliger chabnóńć?
Drrrrr, drrrrr, drrrrrr…
Ida, ida…. przeca to niy dźwiyrze, ino tyn diosecki mobilniok glingo i tyrkoce, choby sie już miôł łozlecieć abo prasknóńć na deliny…
Drrrrr, drrrrrr, drrrrr….
Ale mie palica rómbie, tómpie mi we łebie, choby sto kóni rajtowało… a śpiywôł Wiesiek Gołas: „tupot biôłych mew…”. Co tam tupot, to ci przeca choby śtyry pancry jechali ze łozlajerowanymi ketami … a to, co zasik praskło? Chałpa sie na isto buli?… Eee tam, gorczek mi na deliny śleciôł i tela, ale co łón sam wele tego mojigo szeslónga robiół?
Drrrr, drrrrr, drrrr…
Kajżysz tyż sie tyn mój mobilniok podziôł? Pierónie, w tyj chałpie na isto nic niy idzie z rańca nojńść.
Drrr, drrrr… móm cie giździe, terôzki bydzie kwilka cichszij …
Halooo… tu jô Ojgyn. Stało sie co? Fojerwera przijechała, niy dej Pónbóczku, chałpa sie gore, pranie z góry pichli, werk do luftu praskli … niy werk, to Prezidynt przekajplowôł już do kupy ze AKS-ym.
– Chopie, Ojgyn co sie ze cia dzieje? Umareś, świtnółś w kalyndôrz, zawarli cie abo co jesce gorszyjszego?
– A dyć niy ryc giździe diosecki, niy poradzisz to cicho gôdać? Musisz to tak ci wrzesceć? A tak po prawdzie… to fto gôdô?
– No, jô Bruno,
– Możno i Bruno, ale rzyknij mi, co mómy za dziyń i wiela jes, bo cosik mi sie zdo, iże mi weker stanół … a tyn buksiok, coch go łod Elzy na gyburstak dostôł, toch już dôwno skalół, bo bół gówno wert…. ….. …..
– Niy, niy, ło tym gównie to niy do ciebie gôdóm. Nó, tóż co mómy za dziyń, gôdej wartko!
– Tak jakech myślôł, tyś jesce niy blank mónter po tym Zilwestrze, tyś…
– Dobra, dobra, po jakim Zilwestrze? Aha, już miarkuja Bruno, byli my przecamć do kupy ze naszymi babami u Ernsta na Zilwestra. Nó, ale przeca tak źle to to tam niy bóło.
– Niy, niy, tak źle niy bóło (coby niy mógło być gorszij). Ino, jakeś wylazôwôł, Ojgyn, to mi sie cosik zdôwało, iżeś już miôł pôłno rzić…
– Jako pôłno rzić ? Co ty ajntlich gôdôsz, Bruno?
– Jakeś bół mónter, to po jakiymu łotwiyrôłeś dźwiyrze palicóm… a ło wyłażyniu tyż niy mógło być gôdki, boś prasknół ze słodów na pychol i ruk cuk bółeś ze blank łostatniygo sztoku przi dźwiyrzach na plac.
– Nó, możno môsz i recht. Nale … niyskorzij toch już przecamć szôł blank sztram do chałpy, pra?
– Blank sztram to możno niy, boś zarôzki na dródze kiołzdnół i furgnółeś Ojgyn jak dugi pod autok.
– Jezderkusie, pod autok. I jô jesce dychóm? A możno to skuli tego mie tak gowa boli i mi sie w palicy ćmi?
– Niy, niy, môsz mazel, boś ciornół pod zahaltowany autok, ino mu żeś wpuczół, fest wgniót lewe dźwiyrze ze zadku. Ze tego moge być jesce jakosik łostuda, bo cie tyn istny ujzdrzôł jakeś wylazowôł spodle tego autoka.
– E tam, a bo to jô piyrszy rółz cosik kómu na zgorszynie zbajstlowôł? Ino, co bóło dalszij? Tela ino bocza, iżech trefiół Bercika łod Majzlinyj, łón ci miôł gryfnô ale napoczniyntô halbecka we mantlu, to tyż żech mu jóm spómóg wyduldać, coby sie sóm z tym niy trôpiół.
– Toch słyszôł… a słyszôłech tyż, iżeś Ojgyn bez côłkô Wolka, Rynek, Katowicko i côłko Trzecigo Môja dyrdołeś pojstrzodku drógi …
– Co ty fandzolisz? Jak bez postrzodek drógi, policajt mie żôdyn niy łapnół, autok niy tyrpnół …
– Bez pojstrzodek drógi, boś paryzol wrajziół do glajzy i gôdôłeś, iże podwiyl sóm te glajzy, to do chałpy na isto jesce trefisz. Autok żôdyn cie niy tyrpnół, bo szofery tyż byli po Zilwestrze naprani, a kôżdy juzaś łożyrok, to mô bezmać aże dwióch Aniołów Stróżów. A ze tymi dwióma policajtami i jednym szucmanym toście śpiywali na côłki karpyntel: „ … przibieżeli do Betlyjym pastyrze i zagrali Dzieciónteczku na lyrze…”
– Nó, i to by bóło na tela, bo jakech sie dokulôł do „Barbórki” to niyskorzij już rółz-dwa z górki i bez kiyrchow, kole łochrónki, bez planty i w dóma. To już blank ajnfach.
– Nó, niy idzie pedzieć, co to jes ganc ajnfach … ale niy dlô cia, ty to wszyjsko poradzisz nametlać Ojgyn. Już na smyntorzu spichnółeś sie ze kopidołym łod barbórkowego Farorza, kiery łod Wilije niy poradziół przijńść do sia, bo durch słepôł, świyciół świycki i gôdôł, iże go we chałpie sztyjc starô stracho i ciyngiym mu biôło gadzina posywo, bo myszińce to i we szolce ze tyjym poradzi znojńść.
– Kopidoł, kopidołym, nôjwyżyj jakosik cyjntla i to wszyjsko. Przeca jô sie tyż musiôł do dóm uwijać, pra?
– Na isto toś musiôł, bo twoja Elza już łod połednia styrcała ze nudelkulóm przi dźwiyrzach.
– Jak to łod połednia, co ty klycisz? Przeca jô nigdy tak dugo niy deptóm do dóm. Przidarziło sie co, ło cym tyż jô jesce niy wiym?
– A przidarziło. Jakeście już ze kopidołym wysłepali niy cyjntla a halbka, to ci sie ci go żôl zrobiyło, seblyk żeś mantel i dôłeś kopidołowi, coby niy przeziómbnół. Łón ci sie aże poślimtoł ze tyj uciechy i… zarôzki – jak to gizd Poznaniôk – poleciôł po szwagra, ze kierym żeście jesce jedna halbka łobalyli, a tyś jak gupi za nia zabulół.
– Ja, ja, spóminóm sie to. I zarôzki niyskorzij w te drabki, wartko pofyrtôłech do dóm, bo przeca ziómb bół, piździawica jak sto dziobłów.
– Wartkoś to możo żeś tyrôł, ino iże przi piyrszyj siyni stôł Antek Pikulik, kiery psa łod sómsiada szôł przeluftować iś go napytôł do Pyjtra na Krojcka na piwo, bo cie bezmać suszóło, choby ci fto we gymbie koksiok łozfaklowôł.
– Nó ale, to już cheba bół szlus. Przeca tela to ani kormik niy szczimie, pra? Przeca łod Pyjtra (niy ze Krojcki ino ze ulice Pawła), to ino trzi chałpy i jużech dóma.
– Możno i ja, ale jô ło tym już nic niy wiym, boch drugigo szoł łod połednia do roboty a twoja Elza mi gôdała, iże niy poradzi sie jesce na cia doczkać.
– Pierónie, ustóń. Chocia … mogesz mieć recht. Cosik jesce musiało być, bo móm ci łoba ślypia (terôzki widza) podzelowane, i kalnioki na szłapach. Co mi sie tam jesce przidarziło, niy wiym.
– Jô tyż niy wiym Ojgyn, bo kamraty łozprawiajóm trzi gyszichty ło tym.
– Jerónie, ustóń mie nerwować ino godej, co wiysz, tak jak we suchatelnicy u józefkowego Farorza.
– Nó, tóż jedni gôdajóm, iżeś przikulwitôł sie do dóm ze twojim sómsiadym Ecikiym i przi samych dźwiyrzach do siyni sóm żeś sia, abo Ecik tobie, bajnsztela podstawiół i bechnółeś pycholym ło tyn wasz zielezny gylynder w siyni… ale te śtyry słody, toś cheba w lufcie przefurgnół. Inksze zasik gôdajóm, coś trefiół na tego łoszkliwca briftryjgra, kieregoś zawdy ałfryjgowôł i żeście sie festelnie ringowali. A iże łón bół mónter (bo przeca za swe niy słepie, ino jak mu fto postawi laga), tóż ci tyż ździebko nadrzistôł. Juzaś ta wrazitko sómsiôdka ze szczwôrtego sztoku gôdała, iżeś ino tela, coś wlôz do chałupy, cosik praskło, tyś ino jónknół i … niyskorzij już bóło blank cicho u wôs. I jô wiyrza tyj sómsiôdce, boch widziôł twoja Elza festelnie napôlónô i znerwowanô.
– Pieróna kandego, muszymy już robić szlus, bo zabulisz za ta kómórka choby za łobiyli.
– Niy trop sie Ojgyn ło ta kómórka, bo łóna je twoja. Przecaś jóm wczorej łostawiół u mie, jakieś prziszôł na szkata. Tela, iżeś już niy poradziół grać, boś bół na takim dioseckim fleku, wczerajszy. Skuli tego my ino łobalyli ta kanka warzónki na miodzie, kierô mi jesce łostała łod Wilije.
– Bruno, smiyłuj sie i rzyknij mi entlich, kierego dzisiôj je i… wiela jes?
– To ty niy chytôsz? Przeca jutro jes Trzech Króli a terôzki klara świyci na fol, bo pizło dziepiyro dwanôście we połednie.
Tegoch sie niy spodziôł. Wejzdrzijcie sie ino, jak to cowiek po Zilwestrze poradzi côłki tydziyń stracić i jesce ku tymu na dekiel mu piere, choby to niy bół „… tupot biôłych mew…” a śtyry kónie łod Ceglarskigo we palicy rajtowali.
Fajfka, gryfno fajfka…
Wiycie, mockach już sam pisôł ło roztomajtych uciychach dlô ludzi, ło gorzôle (i za to mie spierónióła moja Dyrechtorka), ło piwie, ło chlebie, ło kartoflach i wieluch jesce inkszych zachach. I terôzki prziszołech na te idy, coby samtukej połozprawiać deczko ło fajfkach. Ja, ło fajfkach, bo przecamć ludzie tak możno zwiykowane jak jô, boczóm jesce starych Ślónzôków ze fajfkóm we gymbie. Jô sómech miôł starzika, ftory pod srogim, kajzerowskim fusiskiym sztyjc i jednym ciyngiym trzimôł we zymbiskach gryfnistô, srogô, dugô fajfka. A i jô sóm kiejsik, króm kurzyniô „Carmynów”, miołech rôd zakurzić cigara i… razinku ta fajfka. Do dzisiôj, chocia już chet dwadzieścia lôt blank niczego niy kurza, móm gryfnisty zamlóng fajfków ze roztomajtych strón świata.
Fajfka, to werkcojg, takô ci norychta do kurzynia tabaki, na ftorô skłôdô sie: mónsztik, fajfynruła i kopciuch abo kobuch. Juzaś chopa, ftory robi te fajfki mianujóm fajfkôrzym a takigo, a ftory juzaś mô pierónym rôd kurzić fajfka – fajfczôrzym.
Kurzynie fajfki piyrszy rółz bóło łopisane bez łodkrywców Nowygo Świata za czasów ynglickij królowyj Elżbiety I. Idzie sam prziwołać take zawołane miana jak Sir Francis Drake abo Walter Raleigh, kierzi jako blank piyrsze wtynczôs we Ojropie ulygli wpływówi kultóry kurzyniô fajfki hamerikóńskich indijanerów, i przikludziyli to do Anglii kajsik we 1570 roku. Prziwyk ale kurzyniô tabaki już łod starożyntnióści bół na isto ważnym elemyntym kultóry i religiji, ło ftorym ludzie blank przepómnieli bez dwa tysiónce lôt.
Fajfki powszychnie uchódzóm za nôjstarszyjsze norychty, nôjstarszyjsze dinksy do zaciónganiô sie arómatycznim smóndym łozhajcowanyj tabaki. Prziwyk tyn bół już znany we V wiyku przed Pónbóczkiym, eźli idzie wiyrzić starożytnimu historikerowi Herodotowi. Kolyjne nôcyje, kiere łozpowszychniyli kurzynie fajfki to Greki, Rzymianie i ku tymu tyż Galowie i Germany. Jak miynióm znôwcy dôwnych kultórów, antyczne fajfczôrze wprówadzali sie tym tuplym we taki stan łodurzuniô, kiej kurzyli ziyle ło narkoticznych włôściwóściach, znacy kónopie indyjske.
Historyjô fajfki łod czasu legyndarnych wandrów Marco Polo łozkulała sie choby pierón szczelół wtynczôs, kiej przikludziyli do Ojropy nôsiynia tabaki. Piyrsze srogsze plantacyje łozkwitli na terynach Miymiec i Anglii, i dôwało to pampónióm mocka pijyndzy, chocia iże kurzynie tabaki bóło zwykiym ino niższyjszych klasów i wojôków. Mółda na kurzynie pojstrzód ludziami pijynżnymi i niyskorzyjszy postymp techniczny pokôzały sie być za tela powiydzkóm dlô włôściciyli ziymskich, coby łóne inwestjyrówali we kolyjne plantacyje.We XVII wiyku we naszyj Rzeczypospolitej (terôzki sie prawie gôdô Rzeczpospolitô) niyspodziónie, nôgle fajfka łobjôwióła sie barzij powszydniô niźli sznuptabaka. Do siela boć to, sznuptabaka bóła słôwiónô pojstrzód ludzi, ftorzi reprezyntówali wyższyjsze wôrstwy, jużzaś kurzynie tabaki przipisôwano niżyj urodzónym. Przemôwiô za tym pewnikiym popularność tabakdółzów we zacu norychtów kôżdydniówego użytku dlô chopów.
Nó ale, ino pijynżne, móżne mógli łoddôwać sie tymu dziwokimu we dôwnych czasach cudajstwu, ftorego niy uwachowali sie bali i prziwódce religijne. Znanô jes historyjô sir Waltera Releigh’a, kierego mianowali piyrszym fajfczôrzym Anglii, a kierego izbetnô dziołcha we jejigo rezidyncyji nad River Dart w Devon, kiej uwidziała dym, ftory fachtlowôł ze fajfki swojigo gospodrza, drab chlistła go wodóm, bo myślała iże łón cufalowo sie podpolół.
Utworzóne miyndzy Anglijóm a Hamerikóm szlaki handlówe, sprawióły, iże tabakowy gyszeft stôł sie festelnie wercity, co juzaś szło ku tymu, iże corôzki wiyncyj ludzi kurzóło fajfki. Beztóż tyż niy ino pijynżne mógli kurzić fajfki. Skuli tego juzaś, co kopciuchy byli robióne ze porcylanu, fyrmy gôńczôrske uzdali, coby przikuplować wyrôbianie gliniannych fajfków do swojij łofyrty, co juzaś załowocówało łozkwitym tyj zorty rzymiósła. Kajsik miyndzy rokiym 1600 a 1750 fajfki glinianne mocka sie zwekslowali i to we gysztalcie, jak i we srogości. Ale, dziepiyro kajsik po 1800 roku te glinianne kopciuchy napoczli szykowniście garniyrować.
Trza sam tyż jesce dopedzieć, iże we XIX wiyku chnet we côłkij Ojropie fajfki byli zachóm kôżdydniówygo użytku, i to bez zglyndu na stan i pochodzyni chopów. Ale wert portmaneja decydowôł ło lajstniyńciu sie lepszyjszyj tabaki abo barzij wercityj fajfki. I wiycie, wtynczôs niy ino chopy ćmiyli fajfka, ale i baby tyż. To sie mianowało wteda „emancypacjóm”. Na łostatek XIX wiyku fajfki napoczli wekslować na cigary, kiere uwidzieli se i literaty, i artysty, i ku tymu tyż politykery. Gyneralnie, historyjô kurzyniô tabaki przeplôtała sie ze wóntkami bijógraficznymi wywołanych wajzerów, sztudyroków i majstrów pióra. Mocka miyłóśników fajfki niy stôło ło to, iże poradzóm wlyjźć we nałóg ale miyniyli, co kurzynie mô siyła łozdrowiyńczô, na zicher lyczy dusza i zabijô tyż do imyntu samótność.
Nó, coby za tela po darymnicy niy fandzolić rzykna terôzki jak ci to – jesce niy tak blank dôwno – bóło u nôs. Mój starzik Paul festelnie rôd miôł kurzynie fajfki. Miôł ci jich pôra a mie łostała ze dzieckowych lôt we pamiyńci jedna. Kopciuch tyj fajfki bół biôły i – poduk mie, bajtla – łogrómnucny a na niym byli wysztrajchowane roztomajte malónki ze gónu. Fajfynruła bóła côrno i chnet na pół myjtra dugô, i szło jóm wykróncać na roztomajte zajty. Juzaś gryzok tyj fajfki, mónsztik bół ze elefantowyj kóści. Coby sie ta fajfka zakurzić, starzik wyczyniôł côłki tyjater. Nôjprzodzij folowôł rajn do kopciucha moc tabaki. Ta tabaka tyż bóła narychtowanô podle regli. Starzik miôł takô blaszannô biksla do ftoryj na spodek wlywôł pôra kropek kóniaku i dziepiyro niyskorzij wciepowôł rajn markowô tabaka. Do kurzyniô brôł jóm po jakichsik piyńciuch tydniach. Pierónym mróncôł kiej kole niygo zakurzół se fajfka nafolowanô drajcapym (to bóła tabaka gorszyjszyj zorty). Terôzki prziszôł czôs na nafolowanie tyj jejigo fajfki. Polekuśku, pomaluśku wciskôł kściukym po troszycku tyj swojij tabaki. Ubijôł jóm opaternie takim szpecijalnym dinksym, ftory ze jednyj zajty miôł ubijok a ze drugij takô łyżecka do wydropywaniô gluty ze fajfki. Zatym pocióngôł pôra razy bez łognia a zatym wyjimôł ze kabzy paket sztrachecli i takimi dugimi sztracheclami (zwiykowane boczóm jesce take duge sztrachecle) zapôlôł ta swoja fajfka. Siôdôł kole łokna a my bajtle niy poradziyli sie doczkać kiej napocznie łozprawiać nóm ło starych czasach.
Samtukej u nôs kajsik przi napoczniyńciu lôt siedymdziesióntych wypraskła mółda na kurzynie fajfków. Możno to i skuli tego, iże cigarety byli corôzki drogsze a możno ino beztóż, co we wszyjskich „komisach” szło sie lajstnóńć gryfniste fajfki zeza granicy. Nó, i jô tyż napocznół kurzić fajfka (króm kurzyniô Carmynów), napocznółech tyż kupować i zamlować roztomajte zorty fajfków.
Niyskorzij wykludziyli my sie ze mojóm Elzkóm na dugszij do Egitpu (ło czym’ech już niyrółz sam gôdôł). Mieli my take miyndzylandowani we Stambule i tam chnetki bych blank łogup, jakech uwidziôł srogo lada i nafolowane driny fajfki, dziesiótki fajfków, setki fajfków a co jedna, to gryfniyjszô. Moja Haźbiytka musiała mie za szkrawitel wycióngać z tego sklepu, bo bych cheba wszyjske szlojzowane, szmuglowane dulary na te fajfki wydôł. Nó, a zatym wylandowali my we tym Egipcie, i we takij skamracónyj familiji we Hannoville (kole Aleksandriji) nauczół żech sie kurzić nargile, takô zorta fajfki wodnyj, we kieryj smónd przelazuje bez woda a dziepiyro zatym cowiek to wdychô.
Kurzynie nargili to cheba nôjstarszyjszy prziwyk ludzi we Turcyji. Tam te nargile kurzyli i chopy i baby (dziecka niy kurzyli ale dostôwali do cyckaniô tabaka namoczónô we łostrzódce roztomajtych ichnich ółbstów). Procno jes wyszpekulować skany prziszło te kurzynie nargilów do Turcyji i do Egiptu. Gôdô sie ale, co to mógło sie przikludzić ze Indiów. Ze tych Indiów nargile powandrowali do Królestwa Perskigo a zatym do Pakistanu, Afganistanu, czyńści pojstrzodkowyj Azji i jesce niyskorzij do północnyj Afriki. Kómszt kurzyniô tyj fajfki wodnyj powandrowôł dalszij ku Libanowi, Syrii i terôźnich Zjednoczónych Emiratów Arabskich. Zbajstlowani tameszne ludzie take moderne terôzki coffee-shopy a gospodzki bół majstrym we narychtowaniu tyj fajfki. Starszyjsze, zwiykowane tameszne Arabery kurzyli we tych nargilach zaobycz opium abo haszysz ale terôzki idzie sie gryfnie zakurzić szpecijalnyj tabaki pomiyszanyj ze miodym i suszónymi ółbstami.
Wiycie, ło fajfkach szłoby sam jesce mocka łozprawiać ale tak sie miarkuje, iże to pewnikiym niy wszyjskich interesjyruje, i beztóż tyż na tym zrobia terôzki fajrant.


c: text/html

text:
Zielóniate kaspry i… mój kamrat – audio
Zielóniate kaspry i… mój kamrat…
Nó, tóż mómy już siyrpiyń, tyn kosokowy miesiónc. I zarôzki kca sam pedzieć, iże blank nic niy byda gôdôł ło żôdnych powstaniach. Ani ło tym warszawskim, ani ło tych naszych, ślónskich. Połozprawióm ło… UFO i ło tych zielyniatych kasprach, ftorzi nôs nawiydzajóm zawdy bez lato, przi srogij hicy, gynał jak ta gowiynda, potwora ze Loch Ness. To, ło czym kca sam dzisiôj rzóńdzić, na isto przitrefióło mi sie jakiesik łoziym lôt tymu nazôd.
– Jezderkusie! Sto pierónów. Przeca to już dzisiôj strzoda, pra? Doczkej. Ja, we pióntek po połedniu moja Erna wylazła ino na trzi godziny do swojij kamratki. Mieli tam cosik heklować, sztikować, sprawiać jakiesik sztepdeki na gyszynk dlô jejich kamratki, kierô łostała terôzki starkóm. Niyskorzij bół ino telefółn, tela, co na ta iptowato „poczta głosowo”. Jesce jakisik SMS, kieregoch blank niy poradziół spokopić. Wiym, wiym, iże we sobota poszołech do Zigi, bo już dwa tydnie tymu ugôdali my sie do kupy ze Edkiym na szkata. Niy rzykna nic złygo, blank fajnie sie napoczło, tela ino, co po piyrszym granie bez dwióch i ze kóntróm niy stykło nóm już gorzôły. Edek pylnół sie na tansztela i przismycół cheba ze śtyry flaszecki, coby – jak gôdôł – stykło do rana. We sobota, blank z rańca przikwanckôłech sie do dóm a sam we chałpie prózno. Baby mojij niy ma, śniôdaniô niy ma, bali i jednyj flaszki piwa we kilszranku żech niy znod. Nó, Sodóma i Gómora! Skôranie boskie…. – gôdô mój jedyn kamrat, kiery łapnół ci mie we szynku u Pyjtra.
– Nó i coch miôł robić? – cióngnół dalszij tyn kamrat. – Poszołech wartko do szynku na Krojcce i trefiółech ci tam Mańka łochlapusa. A wiysz Ojgyn, iże stary chyrtóń, podanie jak starô fóra łod Wańdlicha, trza festelnie szmarować, nó…. tóżmy i ździebko tam pośmiyrowali. I dalszij – jak to haszkowy Szwejk zawdy gôdôł – jak tam bóło, tak tam bóło, zawdy jakosik bóło i jesce nigdy tak niy bóło, coby jakosik niy bóło. Kiejech sie deczko spamiyntôł, glingali już we „Józefce” na srogie; niydziela. We chałpie nic do szlukniyńciô, żôdnego piwa, ani jakigosik zeltra, ani kropki wody; jedne co ino bóło wilgłe, to sztrachecle, kiere mi do haźlika ślecieli. Anich sie tyż niy łoszpluchtôł, inoch tak jak stôł, gibym poszołech, co jô gôdóm? zaciorôłech sie do pyjtrowego szynku. – dociep kamrat, szluknół deczko ze zajdla, i cióng dalszij.
– Jezderkusie! Łeb choby kalfas, lynzyk jak śtyry dni niy pranô fuzekla, nic ino na isto prziszło mi sam kipnóńć! I tak jakosik pomaluśku, pomaluśku, sznaps i piwo, sznaps i piwo i jakosik prziszôłech do sia… podwiyl kole mie niy stanół, wiysz tyn fric glacaty choby świynty Antónik – rzóndzi dalszij tyn mój kamrat. – I tak, anich sie niy spodzioł, kiejech bół nazôd dóma i przikarycyła ci sie moja świekra; łóna zawdy, ale to zawdy sie przikotasi we pyndziałek na wieczór coby mi narychtować côłki waszkorb praniô do mangli. I łóna tyż sie niy skapła, iże mojij Erny niy ma we chałpie. Abo co wiedziała, cy jak? A mie mory bieróm, bo na tyj mojim dioseckim mobilnioku móm ci tego SMS-a, że moja starô do kupy ze kamratkami polazła kajsik do tyjatru, na tego magika, co to te roztomajte kónsztiki bajstluje. Takech sie znerwowôł, bo mi jesce kamraty cosik sam fandzolyli, iże we telewizyji ta côłko Drzizga gôdała ło jakimś UFO, kiere poradzi roztomajtych ludzi drapsnóńć i porwać tam kajsik we kosmos. Ojgyn! Ludzie roztomiyłe! Kiejbych tak jô tak móg, jak niy moga!
Dugo jesce mi tyn mój kamrat jamrowôł, wajôł i cosik tam bamónciół:
– Wiysz Ojgyn, eeep, wiysz, miarkujesz, na zicher ta moja Erna UFO porwało i wykludzióło jóm ci kajsik we kosmos. Jô ci gôdóm, tak jak we tym programie „Rozmowy ło ptôku”, cy jak sie to tam mianuje. I gynał fandzolyli ło tym do kupy ze tóm Yjwóm Drzizgóm.
– Wiysz – gôdóm ci do tego kamrata, kierego sam dalszij niy byda mianowôł – fulosz choby mulôrz a ze zadnij kabzy ci miszóng kido! A możno to tyn David Copperfield, tyn magik, całber, kiery sam do nôs, do Polski przijechôł cosik tam zmachlowôł, zacałbrowôł i tela, a niy żôdne tam take dioseckie UFO? A kiej już przikarycyła sie yntlich ta twoja Erna do chałpy, to łobejzdrzołeś chocia gynał jak łóna na isto wyglóndała?
– Co jak wyglóndała, co jak wyglóndała – wrzesknół tyn mój kamrat – przeca tako ci bóła boroka bez tych „ufoludków” ścioranô, iże jô jij wartko zarôzki narychtowôł woda we badywannie, narychtowôłech dobrygo tyju ze sznapsym, coby ździebko prziszła do sia…
Nó, możno to i te zielóniate cwergi byli, ale mie by moja Elaza takich gupot niy poradziyła pedzieć, a… możno mi sie tak ino zdô, bo kôżdô, ale to kôżdô baba poradzi wypokopić roztomajte gupoty, coby chopa za balek wciś.
I juzaś Olympiada – audio
I juzaś Olympiada
Nó, tóż napoczła nóm sie wczorej ta côłkô Olympiada we Lóndynie (i to już trzeci rółz we tym miyście). I juzaś – jak miesiónc tymu nazôd – chopy bydóm dziyrżić sztram w gorzciach „piloty” do telewizorów. Napocznółech moja gôdka dzisiyjszô łod Olympiady, i to niy skuli tego, cobych tyn nasz szport miôł we srogij zocy (jô cheba jes jedyn Ślónzôk, kiery łostatni rółz bół na szpilu, kiej jesce chorzowski Ruch grôł we „derbach” ze naszym piyrszym chorzowskim fusbalklubym AKS-ym), ino skuli tego, co mi sie spómniała Olympiada we Atynach, i mój skorzyjszy ausflug tam do greckij Olimpii ze mojóm Elzóm. Ale możno niy bóło by ci sam ło czym gôdać, kiejby niy starucny artikel jednego móndroka, Haralda Martensteina, ftory napisôł bół ci kiejsik tak:
„Mit olimpijski to bujda wszech czasów. Starożytne igrzyska były nie mniej skorumpowane i upolitycznione niż dzisiejsza olimpiada.”
Dló mie ale juzaś Grecjô, to nôjprzodzi sóm Ateny. Wiycie, iże my sam we Polsce mómy stopieróńsko radzi wszyjskie parady. Greki tyż, chocia możno niy tela co my, nó i niy terôzki przi jejich „kryzysie”. I tam tyż we tych Atenach uwidziôłech piyrszy rółz jak wojôki rychtujóm srogô parada kole jejich „grobu nieznanego żołnierza”. Te wojôki bez côłki rok zmiyniajóm sie przi tym grobie co godzina, a jes to wszyjsko tak gryfnie narychtowane, iże wszyjskie turysty (a nôjbarzij to te Japóńczyki) knipsujóm jich wiela sie ino dô. Bo te wojôki sóm richtik maszkytnie prziłobleczóne. Na gowie majóm cerwióno czopica, biôłe spodnioki skrymplowane sznórkami a na szłapach drzewnianne trepy, take ci holcoki ze cerwiónymi bómblami. I to by jesce niy bóło take wicne, bo majóm na tych spodniokach łoblecóne babskie szaty, takô modro kiecka, kierô mô tela faltów wiela łóni byli lôt pod niywolóm Turków. A ku tymu jesce modry, chnet côrny, szaket ze goldowymi kneflami. Mianujóm sie te wojôki „Evzones” i fest flyjgujóm ta tradycjô, te mundury łod lôt dwadziestych dziewiytnôstego wiyka, bo tak byli na isto łobleczóne te jejich powstańce we 1821 roku. Ta jejich kiecka mianuje sie „fustanela” i coby tego żôdyn niy metlôł ze fuzeklóm. Jesce mieli przi szaketach gryfne modre sztulpy a pod klinym gryfne, szwance, pimple. Wlazowali ci do takigo kadubka, do takij wachsztuby ale… zawdy zadkiym, a niyskorzij markiyrowali, iże sie łobôlajóm, i kiej kamrat takigo gizda sztreknół, dziepiyro stôli sztram bez godzina. Tela, co jô niy ło tym kciôł sam fandzolić. Byli my ze mojóm Elzóm – jakech sam już gôdôł – we tyj Grecji, jesce we 78 roku. Byli my tyż we Mykenach, Patrasie, nó i we tyj Olimpii. Terôzki to blank inakszij wyglóndô niżli te gupie dwa tysiónce piyńćset lôt tymu nazôd. Nó ale, cowiek poradzi sie wszyjsko gynał wystawić kiej ku tymu jes jesce mody jak jô wtynczôs. Tam we tyj starożytnij Olimpii sómech (do kupy ze wywczasowym kamratym Warszawiôkiym) gzuł na zdelce jednego dôwniyjszego „stadionu”, znacy na dugości sto dziewiyńćdzisiyńciuch i dwiuch myjtrów.
Tego wywołanygo na côłki świat dynkmalu Zeusa (kierego wyrzezôł we marmurze Fidiasz) szło już wtynczôs ino na łobrôzkach łobejzdrzić, ale do dzisiôj jes tam ci jesce na isto szykowny maluśki szportplac. Na tym szportplacu tyrali tameszne karlusy na przedbiyżki tela, co łóne niy lôtali po ringu, naobkoło, ino łod sztachyty do sztachyty, łod takij dugij falyty do drugij.
Nó, i kiej już cowiek sie tam przikwanckoł (gôdóm ło sia i mojim kamracie), to trza tyż sie bóło wetnóńć ze kimś i kacnóńć sie na przedbiyżki. Zebrali my sie we dwiuch ze tym mojim kamratym Jorgym i sztartnyli my na zignal mojij Haźbiytki. A, iże tyn mój kamrat bół już po jednyj flaszecce ichnij „Metaxy” (a miôł łón festelnie słaby filip), toch tyż jô wygrôł. I tak to we mojij familiji jô jes jedyn, jedziny „olimpijcyk” tela, co mi sie za to pynzyjô „olympijskô” blank niy przinoleżi.
I sam bych musiôł cosik wyeklerować. My gôdómy, iże co śtyry lata bóła i jes ta côłkô olympiada. A tak na isto ichnie grecke słówecko „olimpiada” znacy tela, co pauza miyndzy tymi igrzyskóma. Niy olympiada bóła co śtyry lata, ino te ci ichnie „igrzyska” mieli miyndzy sia pauza, znacy śtyroletniô „olimpiada”.
Za pierónym starego piyrwyj byli ci take „igrzyska” we roztomajtych gryckich miastach, ale nôjważniyjsze to byli: delfickie, istmijskie, nemejskie, no i te olimpijskie, zacy sie we tyj Olimpii. Nale, te gynał, olimpijskie byli co śtyry lata. Fajnie sie terôzki łozprawiô, co nôjważniyjsze ci tam jes, coby tak kôżdy ino kciôł sztartować a niy coby ino wygrać. Coby erbnóńć tyn wiónek, kiery we kôżdym miyście bół inkszy. We Delfach bół ci łón ze liści bobkowych, znacy laurowych. We Olimpii ze astów łoliwnych, we Istmii juzaś ze świyrcoka a we Nemei – dejcie pozór – ze zeleru (!). Bezmać kajsik jes napisane, co piyrszy rółz to bóło we 776 roku przed Pónbóczkiym, a tym piyrszym, ftory wygrôł tyn dałerlauf bół ci jakisik ichniyjszy kuchôrz.
Ale wiycie, co bóło tam we piyrwyjszyj Grecji nôjważniyjsze? Anó to, co niy mogli sie na tych gryfnych sagich chopów gawcyć baby (ale ino wydane – bo samotne to mógli). Tak sie tyż beztóż miarkuja, iże to niy bóło gupie. Bo ino kuknijcie, wydanô baba, kieryj sie już chop zmierznół idzie na sztadijón, na tyn szportplac i gawcy, kiery by sie tak sam do tych rzecy jesce nadôwôł. Przeca wszyjsko mô choby na tablecie, wyszmarowane łolejym, łopôlóne i … kaliber tyj pistółli … tyż!
A mie belónce sie po palicy, iże za starego piyrwyj niy potrza bóło przecamć bez dwiesta chopa, coby fasnóńć goldowy myndal; stykło dwadzieścia lebo ino ździebko wiyncyj. I tak jakosik we śniku pokôzali mi sie te dôwniyjsze nasze szportlery, ftore mało snochwiali, ale ci wiela, wiela poradziyli erbnóńć.
Dziesiyńc lôt byli starô moja Mamulka Rółza, kiej we Amsterdamie, we 1928 roku na olympiadzie piyrszy rółz dlô Polski fasła goldowy myndal Halina Konopacka. Wszyjskie wtynczôs dziołchy sam u nôs – jak mi to kiejsik moja Mamulka i Starka łozprawiali – napoczli nosić na gowach take biôłe kapelki, „berety” we jakij ta naszô łolympijka ciepła tym talyrzym po rekord świata.
Jakech gôdôł stykło ino dwacet chopa, kiere we 1932 roku pofyrtali aże do Los Angeles i przismycyli nazôd do dóm siedym medalików a nôjważniyjszy, tyn goldowy erbnół Janusz Kusociński, kiery gzuł na 10 kilomyjtrów. Miôł ci Łón wtynczôs tunki festelnie za knap, iże mu côłkie racie połobdziyrało, ale zymbole zagryz i zółwizół wszyjskich we zadku łostawiół. Bół ci ino trzidziyści trzi lata stary, kiej go Miymce zatrzaśli we Palmirach, we czyrwiyniu 1940r. A fto niy boczy naszych bokserów, już po wojnie. We piyńćdziesióntym drugim to bół Ziga Chychła ze jego goldowym myndalym we Helsinkach, a pôra lôt niyskorzij (we szejśćdziesióntym roku) Zbigniew Pietrzykowski, kiery tak po prôwdzie erbnół ino strzybny mendal, ale boksowôł sie przeca ze samym Cassiusem Clayem, kiery sie niyskorzij przekrzciół na Muhammada Alego. Wszyjskie do dzisiôj boczóm i we srogij zocy majóm Józefa Grudnia, Jerzego Kuleja (ftorymu sie we lipcu zemrziło), Mariana Kasprzyka – co ino łó nich spómna. Nó, i naszô (jedna Polka we Kómitycie Olimpijskim) Irena Szewińska, kierô sie przodzij Kirszenstein mianowała.
Nale styknie tego. Łobejzdrzymy, co tyż to latoś nasze szportlery we Lóndynie wyłónacóm.
Tôrg, sztryng trzimani i grace w kabzi – audio
Tôrg, sztryng trzimani i grace w kabzi….
Wiycie! Już niyboszczyk Tadeusz Boy-Żeleński gôdôł bół za staryj Polski, iże: „Gdy się człowiek robi starszy,
Wszystko w nim po trochu parszywieje;”
Ale tyż ku tymu napoczynô cowiek corôzki barzij, corôzki wiyncyj spóminać swoji mode lata. Zawdy tyż cni mu sie mu do tego, cego ci już niy ma. Miôłech cheba szczysne dzieciynctwo, chocia we chałpie niy bóło za tela bogato, bo drab Łojca niy nastykło, i kiej erbli my łod Ujka tabulka szekulady, trza jóm bóło na dwióch tajlować. Ale bocza tyż lata mojigo dzieciynctwa niy bez wóniôczki miyjskigo targu. Miôłech poblisku srogi tôrg wele szlachthauzu, kaj bóła ci szykownistô, starucnô hala targowô i tôrg na placu wele nij. Tam, na tym targu poradziyli my sie za bajtla lajstnóńć piyrsze cygarety (bocza take bulgarske „Feminy”) i mocka ółbstów, kiere szło pichnóńć handlyrzóm ze sztandów. I jesce jedne, co mi we mojim modym filipie łostało. Kôżdô handlyra (handlyrz) do kôżdego kóntmana gôdała piyrszô: pochwôlóny, szczyńść Boże, abo ino take ajnfachowe: dziyń dobry. A kiej kónda bali i nic niy kupiół, tyż gôdała: dziynki, przijndóm zaś, z Pónbóczkiym.
Ale tyż te dôwniyjsze lata, to bóło na isto sztryng trzimanie dziecek. I rzykna sam terôzki tak. Kiejbych jô, abo mój bracik, niy pedzieli sómsiôdowi: dziyń dobry abo pochwôlóny, dostali bychmy bez pychol. Szło naszym łojcóm ło dobre wychowani, ło mores. Nasze starki i mamulki wpiyrały nóm, iże zawdy muszymy kôżdego pozdrowić, baji kiej go i widzymy dziepiyro piyrszy rółz. To bół mores, dobre wychowani: być moreśnym dlô wszyjskich. Terôzki jes już blank inkaszij. Polôk (a i razinku terôzki Ślónzôk) niy musi być grzyczny i ze reszpektym dlô wszyjskich. Widzieliście kiejsik pachoła, snopla, mlycoka ze łopuszczónym krokiym w galotach, coby Wóm pedziôł dziyń dobry? Pewnikiym niy! Bo Polôk (i to łod trowniola) mô „wielgopańske” maniyry. Polôk (a i tyn niymoreśny Ślónzôk) jes moc hyrny: niy byda sie JÔ przecamć wszyjskim naobkoło kłóniać i niy byda sie przed niymi poniżôł. Niych mi sie ŁÓNI piyrsze kłóniajóm! Srogi pón czuje sie jak jaki srogachny „nadpón” i miyni, iże to go zwôlniô ze uprzyjmnóści. Ale niy miarkuje ku tymu przecamć, co wtynczôs łón już niy ma pón, ino łón jes soróń i gnyp. Bo przecamć Polôk, to szczyrô, poćciwô dusza. Skuli tego tyż, iże niy winszuje dobrze żôdnymu – króm siebie – tóż tyż po jakiymu miôłby sie sóm siebie kminić i markiyrować uczucie, ftorego w niym blank niy ma?
Jô sóm gôdóm: pyrsk, serwus, dziyń dobry kôżdymu we siyni i na mojij hulicy, i kiejsik trefiółech na baba, ftorô bóła tym festelnie zadziwiónô. Niy poradzióła tyż ale spokopić po jakiymu dziecka sómsiôdów jij sie blank niy kłóniajóm. Toch ji pedziôł, coby napoczła łod sia i łod moresu swojich dziecek.
– Ło, panie Ojgyn! Co to, to niy! Blank gôdki ło tym niy ma, coby moje dziecka lecy kómu sie kłóniali i winszowali dobrego dnioszka!
Ale jes ci już i tak, iże sómsiôdy przibadali sie ku tymu, iże jô zawdy gôdóm piyrszy: dziyń dobry. I kiej sie na słodach abo we sklepie trefiómy, czekajóm na moje dziyń dobry. Kiej juzaś kukóm na jejich fresy, zdô mi sie, co tyż miynióm, iże ze jakigosik gróntu, to sie razinku godzi, cobych jô zawdy piyrszy gôdôł jim: dziyń dobry abo szczyńść Boże. Nó, tak ci mie łojce i starziki kiejsik sztryng dóma trzimali, i tak ci mi to już do terôzka łostało.
Terôzki ci jesce ale jes we mółdzie taki iptowaty szimel łamżyniô chopów, wszyjskich chopów, coby już ło modziokach niy spóminać. Musowo, chocia aby jedna graca, we kabzi. We szakecie. Abo we samyj hymdzie, we asiście kobiyty, i to blank egal eźli styrcy abo siedzi – graca w kabzi galotów musi być. Kajsik we gościnie, kiej zrobi sie już ździebko gorko, chopy poseblykane do hymdów ale sztyjc musowo grace w kabzach galotów.
Widziołech tyż, przi jednyj góścinie we szykownym restaurancie wele tisza, jak jedyn istny, samotny fric we takim erikowym bindrze, zrobiół już zoglyndziny swojich dakli, kichola i wosów, a terôzki, tak mu sie zdôwało, dyszkrytnie, badnół eźli mu jake jôdło niy łostało we gybisie… a wszyjskim babóm, ftore siedzieli wele niygo, blank to niy zawôdzało, do imyntu jich to niy szterowało. I tyż ci jesce poblisku, wele mojij zofy, chop łobleczóny we łozepniyntô jakla ze kapucóm. Na blank krótkij dródze miyndzy tiaszami wrażowôł za rajóm grace do kabzy jakli i galot. Miôł ci ino wyrazitô turbacyjô, ftorô graca miôł wrajzić do jakli, a ftorô do galot?
I dejcie pozór! Terôzki idzie bele kaj ujzdrzić, łoboczyć roztomajtych soróni, kierzy we copkach, we tych dioseckich modernych „bejsbolówkach” poradzóm siednóńć do stoła. A dôwniyjsze Ślónzôki nikaj, i nikandy niy siedli do jôdła we mycce, bo na stole jes chlyb, tyn świynty chlyb, kiery sie kusikuje, kierego sie do hasioka niy wyciepuje, kiery sie we zocy ino do łognia wciepnie, spoli, kiej go jes za tela, kiej pôra sznitków ze wieczerzy łostało.
Eee tam, stary dziamdziała wynokwiô przi latowyj hicy. Moga ino dociepnóńć reszt sztrofek tego Boy’a Żeleńskiego skuplowanych symnóm:
„… I wdecha zwiędłe zapachy
Nad swych marzeń trumną nachylony,
I w letnią noc, w smutku szale
Łzami skrapia własne kalesony…”
Hamerikóny na naszym Miesiónczku – audio
Hamerikóny na naszym Miesiónczku
Boczycie kiej ci to Hamerikóny ze Ruskimi na przedbiyżki ryli sie do gwiôzd, kacali do kosmosu, suli fto bydzie piyrszy i dalszij. Bajstlowali ci roztoliczne zatelity, take tam sputniki, i inksze flugcojgi, kierymi szterowali świyntygo Pyjtra, i tych inkszych tam na wiyrchu. Wiela łostudy ci z tego bóło, to kôżdy przecamć boczy. Nale byli tyż i gryfne, szykowne fale. Jô do dzisiôj se spóminóm, kiej do samiuśkigo rańca gawcyli my we tyn côrno-biôły telewizyjor i niy poradziyli sie doczkać, eźli te Hamerikóny wylandujóm na tym naszym miesónczku, przijndóm z byzuchym, we gościna do tego naszygo Majstra Twardowskigo, eli niy?
Nó, i doczkali my sie. A bóło to tak: Szesnôstego lipca, we sześćdziesióntym dziewióntym roku, sztartnół ci bół tyn hamerikóński „Apollo XI” na srogij rakiycie, kiero mianowali „Saturn V”. Po pôruch dniach, we dwadziestego piyrszygo, dwa Amerikóny ze samiuśkigo rańca (u nôs, a niy we Americe), gynał za śtyry minuty szczwôrtoôto bóło, razinku wylandowali Amerikóny piyrszy rółz na naszym miesiónczku. Ludzie co to bół za tyjater. Wszyjskie już bez côłkô noc niy poradziyli sie doczkać, kiej napocznie sie ta diosecko „transmisyjo” ze tego naszygo Wojtka? Niyftore gupieloki to gawcyli sie w niybo bez łoptikruły, eźli cegosik niy ujzdrzóm. Juzaś roztomajte nawiydzóne zbiyrali sie bele kaj do kupy, coby porzykać za tych grzyszników, ftorzi na isto Pónbóczka szterujóm. Byli take, kiere cosik tam bali i ujzdrzeli, ale jô tam niy wiyrza. Jedyn to bali i kokota łod Twardowskigo uwidziôł, ale go niyskorzij jego starô na łobiod uwarzyła.
Piyrszy ślôz na tyn miesiónczek Neil Armstrong, a zarôzki za niym drugi, Edwin Aldrin. Szpacyrowali ci łóni po miesiónczku do kupy, i pod parza (coby sie niy kiołzdli i niy łobalyli) cheba ze dwie godziny, a niyskorzij tyn piyrszy pedzioł bół: „…, iże taki maluśki szrit cowieka, a taki srogi krok ludzkości…”
Jô tam niy wiym, ale u nôs we werku bół ci jedyn piyrszy sekretôrz, kiery sie tak festelnie radowôł tymi Hamerikónóma (nó, iże łóni wylandowali), bo ci to pewnikiym skuli tego, co my mieli srogie świynto: 22 Lipca. Poradziyli ci ale te łochyntole wszyjsko na jejich zajta zwyrtnóńć, i do dzisiôj poradzóm… Coby my tam niy gôdali ło tych Hamerikónach, to tak na isto łóni same nic niy poradzóm wypokopić. Nale poradzóm gynał zmałpować łod inkszych. Przeca wszyjskie wiedzóm, iże na miesiónczku piyrszy bół zółwizół nasz majster Twardowski, kiery dziobłowi na Ksiynżyc pitnół, kiej go sóm stary Lucyper łoszeredziół ze tóm kaczmóm, kierô sie „Rzym” mianowała. Chocia gôdajóm – i jô to barzij móm rôd, i na isto w to wiyrza – co tyn Twardowski pitnół łod swojij staryj, łod kieryj biere sie bezmać powiarka, iże „we starym kachloku dzioboł hajcuje”. Tam mocie i galantnego karlusa Twardowskigo, i łoszkliwo baba, nó, i dziobła Lucypera. A to iże żôdyn, a już na isto Hamerikóny niy wiedzóm jak tam na tym miesiónczku jes, to ino skuli tego, co Twardowski bół przeca ze Krakowa, a Galicyjôki zawdy byli zôwistne, i ku tymu szpyndlikorze i pewnikiym medikowali, iże jakisik interes, lebo sztand na Ksiynżycu zbajstlujóm podwiyl sie żôdyn niy kapnie. A coby boło jesce barzij szpasobliwie, to tyn Twardowski zafurgnół na tyn Ksiynżyc na gryfnym kokocie a niy bajstlowôł dupnych rakiytów, skuli kierych mómy terozki – roztomajte gupieloki tak gôdajóm – corozki żadniyjszô pogoda i jakosik pieronowo dziura „ozonowo”. I niy wiym, eźliście dali pozór, iże ta diosecko maszina na kieryj Hamerikóny zakludziyli sie na miesiónczek, pyrskała i ciepała łogniym choby biblijkowy Elijasz na tym Pónbóczkowym „rydwanie”, na tyj karze, na kieryj wyfurgnół bół do niyba.
Wywczasy podug Karlika z Kocyndra – audio
Wywczasy podug Karlika z Kocyndra…
Nó ale… terôzki kciôłbych sam łopedzieć jedna gyszichta, kierô naszkryflôł bół kiejsik nasz szykowny Karlik z Kocyndra. Byda to rzóndziół tak, jakech to już łod smarkatego bajtla spamiyntôł. Dejcie pozór!
Moja starô spatrzała ci dló nôs jakiesik tam wywczasy we Wiśle. Jak, to niy kciała pedzieć, styknie co rzykna , iże znôdli my sie we gryfnym „Relaksie” u Francika i łod rańca, pokiel zech ci ino te ślypia łozewrził, napoczła ci łóna tak moc prziliźnie plycić:
– Wiysz Ojgyn, pódź, syńdymy wartko na śniôdanie a niyskorzj wybierymy sie na Równica. Môsz sam łodymmie jesce jedne jajco przi tym śniôdaniu, ale gibej sie wartko, bo niykorzij moge być już srogo hica.
Nale, kaj mie tam deptać na ta Równica, kiej sam tyż jes gryfnie. Beztóż tyż gôdóm ji tyż blank prziliźnie:
– Wiysz dziubecku, niy górsz sie, ale mie sam jakosik heksa we krziż wlazła i jô cheba dzisiôj by byda móg ze cia we te góry deptać. Idź ty sie ze tymi twojimi nowymi kamratkóma i bôw sie gryfnie. A jô ze cia pójńda możno inkszy rółz.
– Ty giździe diosecki, ty łochyntolu – pado łóna ździebko załfryjgowanô, fest snerwowanô – na inkszy rółz padosz, ja? To mogesz inkszych za bozna robić, ale niy mie, ty stary cygónie. Jakeś łóńskigo roka bół sóm na wywczasach ze werku, toś tyrôł choby mody synek po tych górach ze jakimiś Trudkami, Agnyskami, ło kierych do dzisiôj we śniku łozprawiôsz. Nale, kiej niy, to niy, ida z kamratkóma.
Wziyna sie zónynszirm, taki knyrps, taśka, epa ze zeltrym, praskła dźwiyrzami aże we pojstrzodku Wisły bóło słychać i poszłaaaaa!!!
Niy zetrwało dugo i widza, co wszyjskie łóne choby te kacyce jedna za drugóm, poszli na basing. Jakosik mi sie gorko zrobiyło, iżech medikowôł, co mie zarôzki pierón prasknie. Gowa mi sie jakosik gorkô zrobiyła, i kiejech sie tak po tyj palicy macôł, to mi sie zdôwało, co mi jakiesik rogi, jakiesik horny rosnóm na nij. Wielach niy medikowôł inoch wartko sie łogolół, naparfinowôł, rest kudłów brilantinom przilizôł i popyndalowołech za tymi mokwami na tyn basing.
A tam ci… uciychy ze dwa miechy, gracki, śmichy-chichy a we wodzie styrcy taki jedyn karlus côrny choby nyjger, zymbiska luftuje i rycy do mojij staryj:
– Pódź sam ku mie moja luba, dej skosztować tego dziuba!
Kukóm na wiyrch a tam na tyj trampólinie, na szpróngbrecie moja starô we badykostimie, kiery sie lajstła latoś, a kiery chnet ino nikiej tyj rajski listecek fajgowy wyglóndôł. Chichrô ci sie na côłki karpyntel, amizyruje ci sie do tego szekuladowego karlusa, wycióngo ci przed sia grace i już, już miała fuknóńć ku niymu, alech jô tego już niy szczimôł. Anich ździebko niy ślynczôł, blankech niy medikowo, inoch prasknół tego gizda flaszkóm piwa, kierôch sie bół przodzi sprawiół.
Karlus kwiynknół, wrzesknół i straciół sie po wodóm. Ludzie, co sie terôzki napoczło. Moja starô kwicy choby modo dziołcha na jakimsik tam rockowym koncyrcie i ku tymu jesce wrzescy choby nôjyntô:
– Ludzie, retóng! Chytejcie drabko tego chachara, ftory prasknół bez łeb mojigo nôjmilyjszego i cheba… ci go zakatrupiół na amynt.
Ludzie napoczli mie gónić, rynce… co jô gôdóm? Tysiónce graców ci sie ku mie wycióngajóm, coby mie yntlić dopaść, capnóńć, zdybać i łorôz… drzist… prask i śleciôłech ze mojigo prykola na dyliny aże mi we palicy zaglingało. Sztreknółech ta moja rzić ze dylinów, kukóm tak naobkoło i miarkuja, co to ino bół – możno niy taki gryfny – ale zawdy ino śnik. Łozewrziłech łokno do mola a sam sie ku mie kiwajóm jedle lebo inksze chojny, ptôszki ci festelnie gryfnie ćwiyrkolóm, klara corôzki barzij grzeje, wónio szmektnie ze francikowyj kuchyni i co nôjważniyjsze… mojij staryj niy ma, a jô móm côłkie przedpołednie fraj, ino dló mie.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
P2P
P2P (s ang. Peer-to-peer - růwny s růwnym) - model kůmuńikacyje we kůmputrowym necu, kery gwarantuje uobydwu zajtům růwnorzyndne prowa (na uopy do modela klijent-serwer).
We necach P2P kożdy kůmputer moge we jednym czaśe być klijyntym a serwerym. We nojbarzi popularnyj implymyntacyji modela P2P, kerům sům programy do mjyńyńo ze plikůma we Internecu kożdy wynzeł neca (kůmputer użytkowńika) uodgrywo rola serwera przijmujůnc kuplowańo uod inkszch użytkownikůw jakigo neca, a tyż klijynta, kej pobjyro dane s inkszych machinůw kere dźołajům we jednym necu. Půmjana danych je zowdy prowadzono bez pośredńictwa centralnygo serwera. Nec P2P mo płynno struktura, kero půmjyńo śe znoleżńy uod tygo, jake kůmputry sům w ńij terozki zalogowane.


text:
Zymft
Zymft (ze mjym. Synf, inakszy: mosztrich, musztrik) - zulaga, we keryj nowjyncy je źorno uogńichy (we kupje godkůw jako "zymft" je słowo "uogńicha"). Powstała we starożytnym Rzimje na poczůnku naszyj ery a uod poczůnku uznowano ja za zulaga uo kuryrujůncych cechach (załogadza bolůnczka przi rojmatyce, pobudzo trawjyńy fetu, dźało przećiw bakteryjům a uobńiżo blutdruk).
Zymft powstowo we wyńiku uůnczyńo źorno uogńichy (zauobycz mlůnych) ze uoctym. Bez dodowańy roztomajtych zulagůw, wykorzistańy roztolicznych zortůw uogńichy a sposobu ji mlyńo powstowo moc zortůw zymftu.


text:
Auguste Villiers de L'Isle-Adam,Théophile Gautier,Eugene-Melchior de Vogüé,Prosper Mérimée,Washington Irving,Walter Scott,Joseph Sheridan Le Fanu,Charles Dickens,Wilkie Collins,Norman Macleod,Oscar Wilde,Samuel Warren,William Edmondstoune Aytoun,Honoré de Balzac,Edgar Allan Poe,Anatole France
Michał Wójcik,Łukasz Mieszkowski,Tobiasz Piątkowski,Jacek Frąś,Grzegorz Janusz,Tomasz Niewiadomski,Krzysztof Ostrowski,Dennis Wojda,Jakub Rebelka,Tomasz Kołodziejczak,Rafał Gosieniecki,Marek Oleksicki,Tomasz Kwaśniewski,Adrian Madej,Barbara Seidler,Rafał Skarżycki,Krzysztof Gawronkiewicz
Dennis Wojda,Tomasz Kontny,Karol Kalinowski KRL,Maciej Pałka,Tomasz Niewiadomski,Grzegorz Janusz,Emilia Skupień,Michał Romański,Paweł Timofiejuk,Wojciech Stefaniec,Berenika Kołomycka,Paweł Piechnik,Krzysztof Gawronkiewicz,Jaromír 99,Petr Vlček,Ticho 762,Bohumír Tabák,Jaroslav Rudią
Erick Carjes,Daniel Scordas,Marta Długołęcka,Fionnuala Doran,Łukasz Bogacz,Tomasz Kontny,Harumichi Mikami,Julja Paulina,Helmut Kaplan,Juanita Kellner,David Peter Kerr,Gilson Killhour,Berenika Kołomycka,Kripa Joshi,Maciej Jasiński,David Lester,Nicolene Louw,Dana Michaela Matei,John Miers,Mike Maher,January Misiak,Vesna Nichevska - Saravinowa,Grzegorz Janusz,Bart Nijstad,Bartosz Sztybor,Jorge Quien,Oskars Pavlovskis,Sam Peeters,Piotr Perłowski,Esmir Prlja,Nero Le Ye,Dennis Wojda,Henk Stolker,Mikołaj Tkacz,Marek Turek,Emma Vakarelowa,Mateusz Wiśniewski,Jay Wright,Zakhar Yaschin,Oliwia Ziębińska,Roman Gajewski,Jakub Grochola,Bartłomiej Kuczyński,Tomasz Niewiadomski,Piotr Nowacki,Sebastian Skrobol,Grzegorz Przybyś
Piotr Kasiński,Adam Rusek,Krzysztof Skrzypczyk,Roman Gajewski,Raczkiewicz Tadeusz,Artur Ruducha,Maciej Jasiński,Ryszard Dąbrowski,Tomasz Niewiadomski,Tomasz Piorunowski,Łukasz Bogacz,Paweł Grześków,Piotr Nowacki,Jacek Jastrzębski,Dominik Szcześniak,Maciej Prożalski,Hubert Ronek,Dorota Chwałek,Jacek Wyspiański,Robert Sienicki,Maciej Szatko,Tomasz Tomaszewski,Bartłomiej Kuczyński,Łukasz Mazur,Maciej Pałka,Mariusz Podleś
Michał Wójcik,Łukasz Mieszkowski,Tobiasz Piątkowski,Grzegorz Janusz,Tomasz Niewiadomski,Dennis Wojda,Rafał Betlejewski,Tomasz Kołodziejczak,Piotr GENE Kowalski,Alex Kłoś,Tomasz Kwaśniewski,Jacek Staniszewski,Barbara Seidler,Rafał Skarżycki,Joanna Sanecka,Benedykt Szneider,Robert Adler,Jacek Frąś,Krzysztof Ostrowski,Jakub Rebelka,Przemysław Truścinski,Rafał Gosieniecki,Berenika Kołomycka,Marek Oleksicki,Nowicka Agata,Adrian Madej,Ireneusz Konior,Ernesto Gonzales,Sylwia Restecka,Krzysztof Gawronkiewicz
Marek Adamik,Tobiasz Piątkowski,Robert Adler,Michał Śledziński,Wojciech Birek,Aleksandra Spanowicz,Jerzy Szyłak,Piotr Drzewiecki,Jacek Frąś,Grzegorz Janusz,Dennis Wojda,Andrzej Janicki,Sławomir Jezierski,Radosław Kleczyński,Jacek Waliszewski,Tomasz Kołodziejczak,Piotr Kowalski,Marcin Jabłoński,Rafał Skarżycki,Adrian Madej,Jacek Michalski,Krzysztof Ostrowski,Jerzy Ozga,Zeke Kamm,Agnieszka Papis,Joanna Holeksa,Jakub Rebelka,Benedykt Szneider,Maciej Wojtyszko,Przemysław Truścinski,Dariusz Żejmo,Krzysztof Gawronkiewicz,Piotr Kania,Krzysztof Kopeć,Cyryl Lechowicz,Tomasz Lew Leśniak,Tomasz Piorunowski,Rafał Szłapa,Tomasz Tomaszewski,Aleksandra Ogaza
Jacek Frąś,Krzysztof Gawronkiewicz,Piotr Kabulak,Jacek Kowalski,Piotr Kowalski,Tomasz Kołodziejczak,Jacek Michalski,Marcin Konstanty Nowakowski,Janusz Ordon,Maciej Parowski,Hubert Ronek,Rafał Skarżycki,Mateusz Skutnik,Śmiałkowski Kamil,Tomasz Tomaszewski,Przemysław Truścinski
Greg Becker,Łukasz Bogacz,Łukasz Chmielewski,Wojciech Franzblau,Michał Gałek,Piotr Janowczyk,Maciej Jasiński,Karol Kalinowski,Tomasz Kołodziejczak,Piotr Kowalski,Joanna Lisiewicz,Jakub Marcak,Ireneusz Mazurek,Minkiewicz Bartosz,David J. Prescot,Michał Romański,Joanna Sanecka,Rafał Skarżycki,Mateusz Skutnik,Dominik Szcześniak,Bartosz Ślesiński,Janusz Wyrzykowski,Nikodem Cabała,Sebastian Cichoń,Aleksandra Spanowicz,Mieczysław Fijał,Rafał Gosieniecki,Andrzej Janicki,Jacek Kowalski,Tomasz Lew Leśniak,Matuszak Dagmara,Jacek Michalski,Marcin Nowakowski,Sylwia Restecka,Hubert Ronek,Maciej Simiński,Benedykt Szneider,Przemysław Truścinski
Adamczyk Marcin,Łukasz Bogacz,Nikodem Cabała,Ryszard Dąbrowski,Tomasz Kontny,Paweł Grześków,Grzegorz Gwardiak,Szymon Holcman,Andrzej Janicki,Maciej Jasiński,Jacek Jastrzębski,Karol Jesiołkiewicz,Szymon Kaźmierczak,Ewa Kiniorska,Bartłomiej Kuczyński,Daniel Grzeszkiewicz,Andrzej Łaski,Daniel Mucha,Tomasz Niewiadomski,Maciej Prożalski,Marek Regner,Krzysztof Skrzypczyk,Maciej Andrysiak,Jakub Syty,Maciej Szatko,Dominik Szcześniak,Adam Święcki,Piotr Kasiński,Michał P. Wójcik,Ryszard Jałowy,Przemysław Zieleniewski,Roman Gajewski,Jakub Grochola,Piotr Nowacki,Krzysztof Trystuła,Łukasz Ciaciuch,Aleksandra Spanowicz,Mikołaj Ratka,Mariusz Podleś,Maciej Pałka,Robert Trojanowski


text:
Juhosłowjanska
Juhosłowjanska nasta po Prěnjej swětowej wójnje z tehdy njewotwisnych kralestwow Serbiskeje a Čorneje Hory (Montenegro). Tutón kraj rěkaše najprjedy „Kralestwo (Južnych) Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow. 1929 pomjenowa kral Aleksandr kraj „Kralestwo Juhosłowjanska“. Pozdźišo słušachu k tutomu kralestwu tež něhdyše prowincy Rakusko-Wuherskeho kejžorstwa. To běchu Makedonska, Bosniska a Hercegowina a k tomu hišće Kosovo.
W lěće 1943 přewzachu komunisća pod nawodnistwom Josipa Broza “Tita” (1892-1980) móc. Wot nětka rěkaše kraj “Socialistiska zwjazkowa republika Jugoslawija”. Stolica kraja bě Běłohród (Beograd), wot tam so wšo centralnje wodźeše. Tamniše stolicy kaž Zagreb (Chorwatska), Ljubljana (Słowjeńska), Sarajewo (Bosniska), Skopje (Makedonska) a Podgorica (Čorna Hora) njemějachu ničo prajić. Kosovo so jako serbiska prowinca wobhladowaše a hišće wobhladuje.
Spočatk 90tych lět Socialistiska Republika Juhosłowjanska rozpadny, štož njewosta bjez wójny: Najprjedy w Słowjenskej (dźesać dnjow), potom w Chorwatskej, někak runočasnje w Makedonskej a naposledk w Bosniskej (1995). Čorna Hora a Kosovo (wjetšina albanskeje ludnosće) wostaštej abo skerje dyrbještej ze Serbiskej hromadźe w nowej “Zwjazkowej Republice Jugoslawija wostać – njemějachu pak dale žane prawa. 1998 wotmě so poslednja wójna a to na Kosovo polu. Po wotsadźenju prezidenta Južnosłowjanskeje Slobodana Miloševića w lěće 2000 sta so Vojislav Koštunica z prezidentom Južnosłowjanskeje. W lěće 2003 wutwori so nowy stat “Srbija i Crna Gora”. Serbiska a Čorna Hora stej z tym nutřkownopolitisce samostatnej (w Čornej Horje płaća z Euro) wonkownopolitisce so Čorna Hora hišće přez Běłohród zastupuje. Lětsa chcedźa w Čornej Horje wo dospołnej njewotwisnosći wothłosować. Po internacionalne prawa łamacej wójnje NATO w lěće 1999, na kotrejž je so mjez druhimi tež Němska wobdźěliła, knježi w Kosovje nětko UN. Ale tež Kosovo chce so zesamostatnić.


text:
Łotwa
Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewsko – Latvijas Republika) – państwo we Půłnocnyj Ojropje powstołe we 1918 roku.
Uod strůny lůndowyj grańica mo s Litwům (453 km), Bjołoruśům (141 km), Rusyjům (217 km) a Estůńijům (339 km). Łůnczno dugość lůndowych grańic wynośi 1150 km, krům tygo Łotwa mo 531 km wybrzeżo Bałtyckigo Morza. Łotwa je człůnkym Ojropejskij Uńiji uod 1 maja 2004 a NATO uod 29 marca 2004, krům tygo noleży do UoNZ, UoBWE, Rady Ojropy, Rady Bołtyckij a Rady Państw Bołtyckigo Morza.


text:
Czyrwjec
Čyrwjec to je šůsty mjeśůnc podug užywanygo na Ślůnsku kalyndořa juljańskigo. Mjano mjeśůnca (podug Brücknera) pochodźi uod suowa čerw kere uoznačo larw pščouy. Inkše zdřůdua wywodzům mjano mjeśůnca a mjano koloru čyrwůnygo uod uowada čerwca polskigo, s kerygo wyrabjano čyrwůny barwńik do tkańin i zbjerano w čerwcu na kořyńach rośliny čerwjec trwoúy. Polska bez kilka wjekův bůua guůwnym dostarčyćelym čerwcůw do Ojropy. Nazwa wystympuje tyž w inkšych godkach půunocnyj Súowjańščyzny (čes. červyn, ukr. чepBeHb, bjou. чэpBeHb). Inkše mjana užywane dowńij to: ůgorńik albo zok. Uaćińske mjano Iunius (zoboč: kalyndoř řimski) zostouo zapožyčůne bez wjynkšość godek ojropejskych.


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Powstania, powstanióma, Olympiada Olympiadóm ale siyrpiyń to tyż jes gryfny, szykowny miesiónc na roztomajte wywczasy i skuplowane ze latym cufale. Tóż i mie sie spómniało cosik takigo:
... Kukóm ci tak zgnióło, choby jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, łopolóno choby łojca Nyjgra miała, duge wosy, blóndina... a jak gryfnie tymi łogibami fyrtała, jak sie gryfnie zwyrtała... te szłapy, dugaśne „wydepilowane” (jak to terôzki jes we mółdzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinóm. A łona ci tyż wónio jakimiś francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknółech rółz, drugi, i jesce tuplowanie, a łóna ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nôs we Parku Kultury na dôwniyjszyj „Fali”, lekuśki wiaterek, modrô wodzicka... Wlazujymy ci łoba polekuśku do wody, opaternie, jô ździebko przodzij, łóna pieślawo deczko za mnóm. Łóna ale niy kce na ibera i beztóż jô jóm lewóm rynkóm grajfuja pod brzuch, jezderkusie aże sztróm bezymie przeleciôł. Łóna tak mi sie jakosik łoszibła, spôłzła, iżech – coby sie niy tónkła, niy bulkła – chyciół ci jóm za te jeji dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere pyndalujóm po śmiyrci do tego ichnigo niyba – kiej prasknóm jakigoś Żyda lebo Amerikóna – muszóm tak sie cuć, abo cosik wele tego... Nó, tóż przekuldypła sie na plecy, jô tyż, cycki sztram nad woda wystowajóm, a skuli tyj klary, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, pokôzało sie deczko soli na tym jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu...
– Jerónie! Ojgyn! Ustóń diosecki łochyntolu tymi klapytami przebiyrać, gracami w lufcie wywijać chobyś kajsik na basingu szwimowôł, abo miôł sie tónknóńć. Jesce pieróńsko krapyko Mamulce łobalisz tyn kafyj i ściepniesz ta terinka ze zistóm na tepich. Śnik jakisik miôłeś, abo co?
Nó, ja. Możno to i jakisik śnik bół, a to na isto skuli tego, iże latoś na żôdne wywczasy niy jada i tela. Śnik, niy śnik, ale gryfny. I Wy tyż dejcie pozór, bo przi takij hicy, jako bóła i we lipcu, i łóński tydziyń, to przeca kôżdymu mógło prasknóńć na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, abo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlô łorzyźwiyniô.
Nó ale! Wiycie, jô – jak cheba kôżdy samtyjszy chop, nó możno króm tych buzerantów i przeskoczków – miôłech, i ciyngiym móm rôd wszyjske baby, babecki, frele, dziołchy samotne, a i te wydane, bele mieli łóne mynij niźli trzidziyści lôt i... blank modo wyglóndali. Ale tyż corôzki czyńścij mi sie jich łodekciywô, blank mi sie już zmierzli, kiej zaziyróm na telewizyjô i musza gawcyć na te wszyjske łoszkliwe i moc dociyrne ryklamy. Bo dejcie ino pozór!
Baba, ze gymbulki bali i gryfnô, ale mô driny pieróńske belowanie i skuli tego sroge basisko, i pokazuje to ofyn swojij kamratce. Ta ji dowo jakijsik klajster we plastkowyj flaszecce i zarôzki... mô ci łóna swoji basisko take rube jak miała ale miyni, co sie na isto blank lepij czuje i już moge tyrać ze tóm kamratkóm na sprawónki.
Abo juzaś inkszô, ftoryj pierónym doskwiyrô brynowani, poli jóm we chyrtóniu, i mô to wszyjsko gynał na fresie wysztrajchowane a ku tymu jesce pokazuje sie gerowanie we lelitach, we bachorach, tóż na doczkaniu biere ci łóna jedna pila, pôrã kropków mediciny i fertik. Ale już inkszyj fresy niźli ta skorzyjszô we tyj ryklamie niy pokazujóm.
We inkszyj juzaś ryklamie piyńć, szejść bôb asi sie łoszkliwie (a sóm to na isto maśnice) wiela to tyż ściepli ze basiska bez żôdnego staraniô... stykło jim, co wciepli do zeltru, brałzy, kafyju lebo tyju jakisik pulwer abo pila a już trzi kilo, śtyry, łoziym, dwanôście ze łogibów sie straciyli, abo tyż juzaś piyńć, siedym, dziesiyńć cyntimyjtrów na jejich rubych kitach mynij. A jô niyskorzij wylazuja na szpacyr po mojich Pniokach a sam, chnet co drugô baba, mô pierónym spaśno rzić i fetowne basisko... Tela roztomajtych dijytów, medikamyntów a baby corôzki rubsze. Bali i dziecka, dziołszki ze mojij „Siedymnôstki” tak możno trzi na kôżde śtyry, sóm stopieróńsko spaśne a jejich jesce rubsze mamulki sóm diosecko rade, iże jejich modsze wcielynie.... dobrze wyglóndô.
Jym śniôdanie i – coby być łobznôjmióny z tym, co ci sie sam u nôs we Polsce wyrôbiô – zaziyróm na telewizyjô. Fyrlô prógram pod mianym: „Wstowosz i wiysz”... niy, niy,... wstôwosz i kukôsz ze rułóm na ryklamy. Bez cufal fuk i jakisik ci tam redachtór na łoka mrzik wlazuje i juzaś... ryklamy, pokój, ruła i... ryklamy... A pojstrzód nich jedna, gynał pasownô do śniôdania. Baba zicła na aptrycie bo mô ci łóna pierónowe morzisko i laksyra, ale... styknie ino jedna pila abo pôrã kropków i już poradzi wartko ci gzuć kajsik ze kamratkóma na ćmawe piwo. I niy zetwô bali i łoka mrzik a inkszô juzaś mamzela zasztopowało, mô ta mółdnô u babów (40% bôb tak bezmać u nôs mô) – „łobstrukcjô”. I tyż wartko zeza ykranu idzie usłyszeć, co ino tyn ichni zachwôlany medikamynt blank i do imyntu tyj kameli ta rzić łodszpóntuje.
Inszkóm zortóm sóm we telewizyjnych ryklamach, bali możno i gryfne, blank szykowniste babeczki, ftore sie muszóm durch i jednym ciyngiym... golić. A to szłapy trza łogolić, a to pod parzóm, i dôwać jesce pozór, coby pinkli abo jakisik strupów niy bóło. I jedna sie raziyruje przi toplaniu sie we basingu, coby na jakô bóginka wyglóndać, inkszô flostry roztomajte klyjbuje na te unterszynkle. A juzaś jô niyskorzij, już na hulicy zaziyróm, filuja na te baby i medikuja, ftorô śnich sie już łogolyła, ftoro mô kajsik flostry prziklyjbowane a ftorô mô fusisko pod kicholym a gymba dropie jeji chopa przi kusikowaniu jak sztalbyszta.
Nôjgryfniyjszô jes juzaś dziołcha, kierô we pojstrzodku lata siedzi zasmarkanô, zaślimtanô i tropi sie, co niy bydzie mógła pośpiywać przi gitarze we łostaniô noc przi lagrowyj fojerze. Styknie ale jedna jedzinô ino pila łod kamratki, i już po ptôkach, już idzie balandrować. Zarôzki tyż wylazuja ze chałpy i móm przi sia na pozoryńdziu srogo sznuptychla na przileżitość trefiynia takij możno i moc gryfnyj ale zasmarkanyj babeczki.
A niyskorzij drógóm ze szpacjyrgangu wartko gzuja do... Goździkowyj, coby i mie dała jakosik pila, bo łod tego filowaniô na te wszyjske ryklamy, i niyskorzij na te wszyjske baby na hulicy, napoczynô mie na isto fest targać palica i móm ci tyż stopieróńske dolygłóści.
I to ci jesce niy wszyjsko, to jesce niy fajrant łostudy. Tak przi wieczerzy kukóm a sam śtyry, piyńć, możno niy tak blank gryfnych ale fajniście łopolónych ojli i rzituli asi sie, łozprawiô co tyż to łóne poradzóm ze chopym zmaścić we jejich prykolach. Jedna musowo trzi razy za rajóm, inkszô durch i jednym ciyngiym bez trzi godziny, dalszyjszô na zicher kôżdydziyń, jesce inkszô kôżdóm razóm we inkszym sztelóngu ale... nôjprzodzij muszóm tego swojigo cielepy chopa nafutrować choby kormika... pilami, coby mu tyn jego „interes” sztyjc wyrcôł.
I kiej juzaś widza niyftore gryfne frele drógóm, to ciyngiym medikuja, wiela pilów łóne chamstrujóm we taśce i eźli wercióło by sie śniymi napocznóńć deczko zolycić abo zarôzki łyknóńć jakô pila na gyfila – jak to kiejsik nasze starziki gôdali.
Nó, ale już blank inkszóm zortóm sóm mazele, ftore sóm rade choby jim fto nowy propelerek fóndnół, kiej sie jejich psiôk na twôrdo... wysrô (a telewizyjô to sztyjc i gynał pokazuje) abo koczka miasto chopecka mróncy na szeslóngu.
A niyskorzij, blank już na łodwieczerz, po takim na isto procnym, ździebko łoszkliwym dnioszku i łobejzdrzyniu wszyjskich ryklamów, moja Elza rychtuje mi glaska na gybis, tyj na kucanie, kamelki na spanie, kropki na leberki i dwie pile... na prostata... dlô kómfortu życia łosobistego.
- There are no comments yet


text:
PZPN ogłosił sędziów na nowy sezondodał: maaarcin | źródło: pzpn.pl/ASInfo | 09.07.2012 00:00
Tomasz Musiał | fot. Rafał Rusek
Ekstraklasa:
Marcin Borski (Warszawa), Bartosz Frankowski (Toruń), Tomasz Garbowski (Kluczbork), Paweł Gil (Lublin), Krzysztof Jakubik (Siedlce), Sebastian Jarzębak (Bytom), Adam Lyczmański (Bydgoszcz), Robert Małek (Zabrze), Szymon Marciniak (Płock), Tomasz Musiał (Kraków), Dawid Piasecki (Słupsk), Paweł Pskit (Łódź), Paweł Raczkowski (Warszawa), Jarosław Rynkiewicz (Szczecin), Hubert Siejewicz (Białystok), Daniel Stefański (Bydgoszcz), Tomasz Wajda (Żywiec).
1. liga:
Artur Aluszyk (Szczecin), Łukasz Bednarek (Koszalin), Dawid Bukowczan (Żywiec), Jarosław Chmiel (Warszawa), Artur Ciecierski (Warszawa), Paweł Dreschel (Gdańsk), Mirosław Górecki (Katowice), Rafał Greń (Rzeszów), Grzegorz Jabłoński (Kraków), Marek Karkut (Warszawa), Mariusz Korzeb (Warszawa), Sebastian Krasny (Kraków), Wojciech Krztoń (Olsztyn), Tomasz Kwiatkowski (Warszawa), Szymon Lizak (Poznań), Jacek Małyszek (Lublin), Michał Mularczyk (Skierniewice), Tomasz Radkiewicz (Łódź), Piotr Siedlecki (Warszawa), Łukasz Szczech (Białystok), Marcin Szrek (Kielce), Sebastian Tarnowski (Wrocław), Piotr Wasielewski (Kalisz), Michał Zając (Sosnowiec), Mariusz Złotek (Stalowa Wola).
2. liga:
Tomasz Białek, Marcin Bielawski, Przemysław Bzowski, Andrzej Chudy, Mariusz Czyżewski, Zbigniew Dobrynin, Piotr Gajewski, Leszek Gawron, Robert Hasselbusch, Mariusz Jasina, Jacek Kikolski, Mariusz Korpalski, Tomasz Krawczyk, Daniel Kruczyński, Paweł Kukla, Piotr Lasyk, Marcin Lech, Remigiusz Lewandowski, Maciej Lewicki, Marcin Liana, Jacek Lis, Piotr Łęgosz, Marek Łukiewski, Paweł Malec, Robert Marciniak, Tomasz Marciniak, Karol Mazuro, Artur Mądrzak, Maciej Mikołajewski, Marcin Muszyński, Marek Opaliński, Dominik Pasek, Sławomir Pipczyński, Tomasz Piróg, Robert Podlecki, Grzegorz Pożarowszczyk, Jarosław Przybył, Artur Radziszewski, Sylwester Rasmus, Rafał Sawicki, Łukasz Sobiło, Dominik Sulikowski, Marcin Szczerbowicz, Marek Śliwa, Tomasz Tobiański, Mariusz Wiśniewski, Marcin Woś, Michał Zając, Sebastian Załęski, Tomasz Zieliński, Zbigniew Zych, Jacek Zygmunt.
(pzpn.pl/ASInfo)


text:
Mecklenburgska-Pśedpomorska
Mecklenburgska-Pśedpomorska (nim. Mecklenburg-Vorpommern; dolnonimski. Mäkelborg-Vörpommern) jo zwězkowy kraj Zwězkoweje republiki Nimska. Jogo stolica jo Zwěrin.
Geografija
W Mecklenburgska-Pśedpomorskej lažytej nejwětšy jazor a nejwětša kupa Nimskeje. Jazor se groni nimski Müritz, kótaregož mě póchada wót słowjańskego słowa morica, a kupa jo Rujany.
Pśez Mecklenburgska-Pśedpomorsku běže wjelika rěka Łobjo, a teke małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžytej, ale Warnow a Peene do Baltiskego mórja. Łobjo běžy pśez zwězkowy kraj Šleswig-Holštejnska, pśez Hamburg a pótom zasej pśez Šleswig-Holštejnsku a skóńcnje do Pódpołnocnego mórja.
Nejwětše města su
- Rostock (blisko Baltiskego mórja pśi wuliwje Warnowa),
- Zwěrin[1]; nim. Schwerin (w pódwjacorje zwězkowego kraja),
- Wismar (pśi Baltiskem mórju),
- Stralsund (blisko kupy Rujany),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
Stawizny
Mecklenburgska-Pśedpomorska se zasej w lěśe 1990 załožy. Toś ten zwězkowy kraj jo eksistěrował juž raz mjazy lětami 1945 a 1952. W lěśe 1952 bu rozwězał a pótom su se wobwody Rostock, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěśe 1945 jo se nastał z Mecklenburgskeje a pódwjacorneje źěla Pomorskeje na pódwjacor źinsajšneje granicy mjaz Nimskeju a Pólskeju.
Mjenja sedlišćow
W Mecklenburgsko-Pśedpomorskej eksistěrujo wjele mjenjow, kótarež ze słowjańskeje rěcy póchada. Toś ta słowjańska rěc wěcej njeeksistěrujo, ale wóna jo była pśiswójźbna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Górnoserbšćinu, Dolnoserbšćinu, Češćinu a Słowakšćinu. Wóna słuša k lechiskej kupce pódwjacornosłowjańskich rěcow. Pak tež mjenja z nimskego póchada eksistěruju tam.
Nožki
- ↑ W internetowem słowniku: Schwerin
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), bok 15
Eksterne wótkaze
Baden-Würtembergska | Barliń | Bayerska | Bramborska | Brema | Dolnosakska | Durinska | Hamburg | Hesseńska | Mecklenburgska-Pśedpomorska | Nordrhein-Westfalska | Rheinland-Pfalcojska | Saarlandska | Sakska | Sakska-Anhaltska | Šleswig-Holštejnska
1952 k Baden-Würtembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Staropólšćina
Staropólšćina jo pomjenjenje pólskeje rěcy w staropólskej dobje, kótaraž jo trała wót IX. do XVI. stolěśa. W zachopjeńkach staropólskeje doby su se pokazali prědne rozdźěle mjazy jadnotliwymi pódwjacornosłowjańskimi rěcami, wósebnje mjazy česko-słowakskeju a lechiskeju kupku (pólšćina, kašubšćina, pomorjanšćina, połobšćina).
Pó dubjenju Pólskeje w lěśe 966 jo wjele póžyconkow z łatyńšćiny do staropólšćiny pśišło (pak pśez pósrědnjenje češćiny, ako wětšyna nabóžninskeje terminologije, pak njepósrědnje w pózdźejšem casu) na pś. ańjoł → janžel wót łat. angelus)
[wobźěłaś] Gramatika
W XIV. - XV. stolěśu zgubujotej se wót starosłowjańšćiny zdubnjonej casa zachadnosći aorist a imperfekt, kótarejž hyšći w swětokśicnych prjatkowanjach. Wót XV. stolěśa zhubujo se na stronach pólskego kralojstwa dual (na Górnej Šlazyńskej jo wón až do źinsajšnego pśetrał). Charakteristiske pśiznamje su byłej teke relatiwnej pronomena jąż (kótaruž), jegoż (wó což, wó kogož), kótarejž wustupujotej w Bogurodzice a źinsa se wěcej njewužywatej.
[wobźěłaś] Wugrono
W běgu stolěśow jo staropólske wugrono wjele modifikacijam pódlažało. Eksistěruju někotare rozdźěle w pśirownowanju ze źinsajšnym nowopólskim wugronom:
- pismik ł jo se wugronił ako t. p. "jawišćowe l" (ɫ).
- pismik ą jo se cytał ako "nasalne a" (ã), togodla teke źinsajšny pšawopis (pisanje "a" z ogonkom).
- Jo eksistěrował teke zjaw wokaloweje dłujkosći, wokale su měli dwě warianśe wugrona – dłujku abo krotku (dłujke o – ó – jo pśejšło do źinsajšnego u).
[wobźěłaś] Pisanje
Śěžkosć, na kótaruž sjrejźowěkowe pisarje, kótarež su wopytali rěc skodificěrowaś, su starcyli, jo było njepśiměrjenje łatyńskego alfabeta do někotarych zukow pólskeje rěcy, na pśikład cz, sz. Z teje pśicyny jo se staropólska rěc rědko zapisała a njejo měła standardny pšawopis. Jaden pismik jo mógł někotare zuki pódawaś – na pś. s jo se cytało ako s, sz abo ś. Pisanje słowow jo se makało pśisamem dopołnje z pšawopisom łatyńšćiny, na pś. Bichek – Byczek, Gneuos – Gniewosz a p. Prědna zapisana staropólska sada, wó kótarejž wěmy, jo se zapisała wokoło lěta 1270 na Šlazyńskej w t. p. Henrykowskich knigłach: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai (originalne zněnje: "Daj, uć ja pobrusza, a ti pocziwaj" – źinsajšna pólšćina: "Daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj" abo "Pozwól, że ja będę mełł, a ty odpocznij")[1].
Prědne naraźenje zjadnotnjenja pšawopisa jo pśednjasł Jakub Parkoszowic, profesor Krakowskeje akademije. Reforma jo wobstojała w zawjeźenju rožkatych a kulowatych pismikow za rozeznawanje twardych a měkich konsonantow a zasejpódawanje wokaloweje dłujkosći pśez dwojne pisanje wokalow, na pś aa – /a:/. Ale naraźenje Parkoszowica njejo se pśiwzeło, a jogo teoretiske koncepcije njejsu namakali pókšacujucych.
[wobźěłaś] Pśikład
- Zawjeźenje do „Legendy wó swětem Aleksandrje”, pśestajoneje do pólskeje rěcy w XV. stolěśu:
- Ach, Królu wieliki nasz
- Coż Ci dzieją Maszyjasz,
- Przydaj rozumu k mej rzeczy,
- Me sierce bostwem obleczy,
- Raczy mię mych grzechów pozbawić
- Bych mógł o Twych świętych prawić.
[wobźěłaś] Bibliografija
- Zenon Klemensiewicz – Historia Języka Polskiego, Warszawa 1974, wyd. PWN (pólski)
[wobźěłaś] Pśispomnjeśa
- ↑ dolnoserbski: "Daj mě zemlaś, a ty wótpócni"


text:
Urban VIII.
Urban VIII. (z byrgarskim mjenom Maffeo Barberini; * 5. jutrownika 1568 w Firenze; † 29. pražnika 1644) bě florentinski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1601 nimorjadny bamžowski pósłanc w Parisu a wot 1604 nuncius w Francoskej. Wot lěta 1617 bě wón prefekt apostolskeje signatury, najwyšeho sudnistwa cyrkwje, a 6. žnjenca 1623 bu w starobje 55 lět jako naslědnik Hrjehorja XV. wuzwoleny za 234. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Najprjedy płaći jako spěchowar wuměłstwa a wědomosće kaž tež jako přećel Galilea Galilei, kotrehož bě Barberini znał ze studijneho časa. Přećiwo inkwiziciji so pak njemóžeše předobyć.
Jemu slědowaše w lěće 1644 Giovanni Battista Pamphilj jako bamž Innocenc X.


text:
Můngolijo
Můngolijo (můngolsko godka: MoHroл yлc, ) to je państwo we wschodńij a střodkowyj Azyje, bes dostympu do mořa. Grańica mo z Rusyjům od půunocy a s Chinůma uod pouedńo, wschodu a zachodu. Ńy mo grańicy s Kazachstanym, nale jeij pouožůny nojdalij na zachůd punkt je ino pora kilometrůw uod grańic Kazachstanu. Nojwyžšy wjyrch - Huyten Orgil, 4374 m n.p.m. Wjynkšość mjyškańcůw wyznowo buddyzm tybetański.
We 1206 chanym wšyjstkich Mongouůw uostou wybrany Čyngis chan (Tymudžyn), kery doprowadźiu państwo Mongouůw do ščytowyj potyngi. Bůuo ůune nojsrogšym państwym na śwjeće, do terozki žodyn kraj we coukij gešychće ńy zajmowou wjyncyj placu. Uobejmowouo teroźńijše Chiny, Tybet, Afgańistan, Irak, Iran a tyž Ruś. Skiž tygo, co řůndzyńi tak srogim państwym bůuo fest ćynžke, kole 1261 roztajlowano je na tři tajle, Teroźńijšo Můngolijo we tym tajlungu bůua w jydnym kůnsku s Chinůma a řůndźiua ńům dynastyjo Yuan. Stolicům bůu Bejdžing, bez Mongouůw mjanowany Chanbauyk. We 1368 po powstańu we Chinach wuada přejyua dynastyjo Ming, a we 1372 wojska chińske zajyny a přiuůnčyuy do Chin pouedńowo tajla Můngolije (terozki je to Můngolijo Wewnyntřno a m status prowincyje autůnůmičnyj we Chinach). Pozostauo tajla rozlećoua śe na mjyńše państewka, jeich zjydnočyńp ńy bůuy trwoue. Ńyskoři uostouy federacyjům pode chińskim protektoratym. We 1911 skiž antymůngolskij polityki Chinůw wybuchnyuo we Můngolije powstańy, mjanowane rewolucyjo Xinhai. Při poparću Rusyje uoguošůno samostanowjyńy Můngolije a utwořůno teokratyčny řůnd pode přiwůdztwym Bogda Chana. Pů negocjacyjach mjyndzy Rusyjům a Chinůma, te druge zgodźiuy śe yno na autůnůmijo lo Můngolije. We 191 wojska chińske zajyny Můngolijo a obaliuy Bogda Chana. We 1921 wybucnyuo kolejny powstańy, wspjyrane bez "bjouych" (antybolšewikůw) s Rusyje. Na chwila přiwrůcono do wuadzy Bogda Chana, nale we lipcu 1921 pode pretekstym půmocy lo rewolucjůńistůw můngolskich Suche Batora (kerych po prowdźe bůua yno garstka), Můngolijo zajyna Rusyjo a ustanowiua sam řůnd kůmůńistyčny. Ńyskoři skolektywizowano bauerstwo a shajcowano klaštory, uoroz s dobrami kultury kere w ńich bůuy. Uostouy śe yno štyry ś ńich. Alfabyt můngolski zastůmpjůno cyrylicům. Aže do 1990 Můngolijo pozostowoua państwym kůmůńistyčnym, ńyskoři pokojowo wkludzono systym dymokratyčny, a we 1992 wyjechou s Můngolije uostatńi ruski wojok.
Gospodarka Můngolije je uoparto na hodowle a bergmaństwje (wůngel brunatny, mjedź, molibdyn, fosforyty).


text:
Arnold Schwarzenegger
Arnold Alois Schwarzenegger (rodz. 30 lipca 1947 we Thal) - austryjocko-amerikański kulturysta, aktor a polityk, gubernator stanu Kaliforńijo. Rodzůny we wśi Thal kole Grazu we Austryje. We 1968 wyjechou do USA a we 1983 erbnyu amerikůńske uobywatelstwo. We 1986 hajtnyu śe s Maryjkům Shriver, prezynterkům TV a kuzynkům prezydynta J.F. Kennedy'ego. Mo ś ńům dwůch synkůw a cera.
Karjera začynou kej kulturysta a zebrou mynga nadgrodůw we kůnkůrsach Mr. World, Mr. Universe, Mr. International, Mr. Europe, a tři razy Mr. Olympia. Jygo muskle a sylwetka (wzrost 1,88 m, woga 115 kg, uobwůd klotki pjyrśowyj 155 cm, uobwůd we paśe 86 cm) sprowiuy, co lo ńykerych stou śe "kulturystům wšech čosůw" ("Mr. Everything").
Kej aktor, debjut mjou we filmje "Hercules in New York". Inkše filmy we kerych grou to m. in. "Conan the Barbarian", "The Terminator", "Predator", "Kindergarten Cop", "Batman and Robin" a inkše.
Kej polityk, noležy do Partyje Republikańskij, a s jei ramjyńo kandydowou na gubernatora stanu Kaliforńija we 2003 roku. Wygrou te wybory, a tyž i nastympne we listopadźe 2006 i do terozki je gubernatorym. Spekulowano uo jygo kandydatuře na prezydynta USA, nale při uobecnyj konstytucyje ńy je to možliwe, skiž tygo co bjerne prawo wyborče we wyborach prezydynckich majům ino rodzyńi we USA.


text:
Bober
Bober (Vicia faba L.) – gatůnek jydnoročnyj rośliny s familije boberowatych (Fabaceae Lindl.). Je uprowjany kej wařiwo, ńy je znůny s naturalnych stanowisk.
[Sprowjej] Charakteristyka
- Kořyń
- Palowy, wřećůnowaty, mocno rozastowůny.
- Štyngel
- Nagi, dynty (we formje růuki), na překroju štyrokańćasty, uo wysokośći do 100 cm, śinoźylůny, rozastowůny jedźińy u podstawy, podčas sušyńo (podańy kej rešta rośliny) čerńije.
- Liśće
- Tyž śinoźylůne, pařistofyjdřaste. Listki we ličbje 2 do 3 par, w kštouće yliptyčnym, uo uostrym wyrostku kůńcowym (dolne liśće s jydnům parům). Uo nasady duže, sercowate přilistki.
- Kwjoty
- Motylkowe, uo dugośći do 5 cm, bjoue uo fjoletowym žagelku a čornych flečkach na fyjdřikach. Zwykle zebrane we grůńaste kwjotostany (pů 2 do 4 kwjotůw) wyrastajůnce u nasady liśći.
- Uowoce
- We kštouće strůnku, uobuygo, zwisajůncygo w důu. Uośůnga do 12 cm, zawjera 2 do 5 naśůn rozdźelůnych gůmbčastymi přygrůdkůma. Naśůna majům kštout sočewki abo nerki, uośůngajům 35 mm dugośći. Koloru jasnožůutygo abo jasnoźelůnygo, ewyntualńy brůnatne.


text:
proszę czekać, trwa wysyłanie formularza...
Komentarz zgłaszany do moderacji:
2012-01-02 19:43:37, eda
Do Mieszkańca. Chopie niy wybrzydzej ino powiydz czegoś sie spodziywoł po imprezie w takim mieście i wtakim miejscu. Kogo i za co byś zaprosioł do Świon? Zamiast pisać gupoty o CKŚ'ie ruszoł byś gowom. Przeca i Salomon z proznego niy naloł, a Świony to niy Warszawa i majom trzocha myni na Kultura, choć kulturalnych mieszkańców pewnie by sie poru znodło. Po coś tam na ta Skałka loz. Jak ci sie niy podobało mog żeś iść do dom. Jak byś podrzymoł, to by ci sie zrobioło lepi i byś niy fandzoloł.


text:
Radiska
Radiska (Raphanus sativus)- gatůnek roślin uobejmujůncy mocka uodmjan. Nojprawdopodobńi přiloz ku nům s wybřežy Mořa Střudźymnygo abo pouedńa Azyje. We Polsce wystympuje kej roślina uprawno.
Egipcyjůny a Greki připisywali ji wuaśćiwośći lyčńiče, iže poprawjo trawjyńy a myślyńy. Půglůndy te trwajům we ojropejskij medycyńy ludowyj do dziśej. Radiska zawjyro fůl witaminůw a jeji leko pjekůncy smak nadowajům uolejki eteryčne.
100 g Radiski zawjyro: 1 g bjouka, 2,8 g wůnglowodanůw, 1 g buońńika, 0,04 mg witaminy B1, 0,02 mg witaminy B2, 0,2 mg witaminy PP, 0,1 mg witaminy B6, 25 mg witaminy C, 24 mikrogramy kwasu foljowygo, 240 mg potasu, 59 mg sodu, 44 mg wapńo, 27 mg fosforu, 11 mg magnyzu, 1,9 mg želaza a 0,1 mg cynku.


text:
Melbourne
Wspůłrzyndne: 37°48' S 144°57' E
Melbourne - druge podug wjelośći ludźůw mjasto we Australiji, stolica sztatu Wiktoryjo. Założůne 1835, mjejske prawa uod 1847. We rokach 1901 - 1927 bůło stolicům Australiji.
Sroge cyntrům handlu a industryje, morsko hawyna, pora ůńiwersytetůw. Mo sam śedźiba 9 (ze 16.) klubůw Australian Football League - ligi australijskigo futbolu, uodbywo śe jeden ze sztyrech turńejůw Wjelgigo Szlyma - Australian Open, Grand Prix Australii 1 Formuły a wyśćigi kůńůw Melbourne Cup. We 1956 roku bůły sam Letńe Uolimpijske Igrziska.


text:
Hodźij
Hodźij (něm. Göda) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, zapadnje Budyšina.
[wobdźěłać] Stawizny
Sydlišćo Hodźij ma wjace hač 1000-lětne stawizny. Po Budyšinje bě Hodźij z lěta 1076 druhe najstarše farske městno Mišnjanskeho biskopstwa w Hornjej Łužicy. Hodźij a přisłušne hrodźišćo słušachu hižo ze spočatka 11. lětstotka do wobsydstwa biskopow. W pózdnim srjedźowěku słušeše sydlišćo k mišnjanskemu klóšterskemu teritoriju wokoło Stołpina a Biskopic a přeńdźe po jeho sekularizaciji 1559 do wobsydstwa sakskich kurwjerchow. Kurwjerch Awgust da Hodźisku Łaćonsku šulu wutwarjeć a spěchować. Młodźi Serbja so na tutej šuli za studij teologije přihotowachu. Wulki dźěl serbskorěčnych protestantiskich duchownych w kurwjerchowstwje započny swoje wukubłanje w Hodźiju.
Wot srjedźowěka hač do spočatka 19. lěstotka bě Hodźij schadźowanišćo serbskeho wěca. Při tutym sudnistwje wotměchu so procesy po starych serbskim prawje. Wone bě zamołwite za serbsku ludnosć we wjetšej wokolinje.
[wobdźěłać] Wosobiny
- Jaroměr Hendrich Imiš (1819–1897), wot 1858 do 1897 farar w Hodźiju
- Michał Frencel (* 1628 w Běčicach), serbski farar a přełožer Noweho Zakonja
[wobdźěłać] Partnerske sydlišća
- partnerska gmejna Kunfehértó w Madźarskej
[wobdźěłać] Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjeski Baćoń (Storcha), Běčicy (Pietzschwitz), Bóšericy (Buscheritz), Brěza (Birkau), Čěškecy (Zischkowitz), Čornecy (Zschornitz), Darin (Dahren), Debiškow (Döbschke), Dobranecy (Dobranitz), Dźiwoćicy (Siebitz), Haslow (Dreikretscham), Hornja Boršć (Oberförstchen), Janecy (Jannowitz), Koblicy (Coblenz), Liboń (Liebon), Lutyjecy (Leutwitz), Mała Boršć (Kleinförstchen), Mała Praha (Kleinpraga), Myšecy (Muschelwitz), Njezdašecy (Nedaschütz), Nowe Błohašecy (Neu-Bloaschütz), Nowe Spytecy (Neuspittwitz), Pozdecy (Paßditz), Praskow (Preske), Prěčecy (Prischwitz), Spytecy (Spittwitz), Sulšecy (Sollschwitz), Tři Hwězdy (Dreistern), Zemichow (Semmichau), Žičeń (Seitschen) a Žičeńk (Kleinseitschen).
[wobdźěłać] Literaturne pokiwy
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy