text:
Kōnszt
Kōnszt – dōmyna ludzkij działalności majōncŏ miyndzy inkszymi na cweku dolifrowanie estetycznych wrażyń. Powstoła społym z rozrostym ludzkij cywilizacyje. Idzie trufać, iże na zaczōntku miała przede wszyjskim funkcyjõ zwiōnzanõ z magicznymi ôbrzyndami, kerõ zachowała u pierwotnych ludōw.
Znaczynie kōnsztu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We mocka ojropejskich gŏdkach, słowo kōnszt je ôd łacińskigo ars[1][2] (italske i szpanielske arte[3], francuske i angelske art[4]), ôznaczajōncego grajfka, biygłość. We antyce kōnszt chytano za wszelõ twōrczość. Do kōnsztōw zaliczano tyż nauki (astrōnōmijõ, geōmetryjõ) i rzymiosło.
Strzedniowiek potajlowoł kōnszt na 7 wyzwolōnych kōnsztōw (artes liberales) jak tyż mechaniczne kōnszty (tyż 7), mynij wŏżōne, kere we ôpaczności do wyzwolōnych wymŏgały prŏcy fizycznyj. Do kōnsztōw wyzwolōnych zaliczōno gramatykã, dialektykã, retorykã, geōmetryjõ, arytmetykã, astrōnōmijõ i muzykã. Malyrki i rzeźby niy zaliczano we cołkości do kōnsztōw, były traktowane za rzymiosło.
Uznanie cyny kōnsztōw we dzisiyjszym znaczyniu zaczło sie społym z renesansem. Dyskusyje dokludziyły do uznaniŏ malyrki i rzeźby za wyzwolōne kōnszty. Niyskorzij wydzielōno jy - po przidaniu do nich baukōnsztu - za rysunkowe kōnszty.
We XVII i XVIII stoleciŏ trwały spory na tymat mian tykajōncych kōnsztu. Dopiyro pod kōniec XVIII stoleciŏ francuski filozof Charles Batteux wkludziōł termin piykne kōnszty (beau-arts), do kerych zaliczŏ sie malyrka, rzeźbã, baukōnszt, muzykã, gŏdkã, poezyjõ, taniec i tyjater.
We terŏźnych społeczyństwach, we srogij czynści zawłaszczonŏ bez show business, kōnszt stoł sie niyblank dalszõ astōm industryje.
Dzioły kōnsztu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- film
- kabaret
- kōmiks
- literatura
- muzyka
- taniec
- tyjater
- ryklama[5]
- performance
- balet
- ôpera
- ôpera seryjŏ (jyny śpiywanŏ)
- ôpera buffa
- ôpera semiseria
- ôpera-ballada (inakszyj śpiywoszpil)
- ôpera kōmicznŏ (z elymyntami śpiywanymi i gŏdanymi)
- ôpera-balet
- ôperetka (dzieło ôperowe ô tymatyce szpasowej)
- tyjater strzedniowieku
- commedia dell'arte
- bulwarowy tyjater
- plastyczny tyjater
- monumentalny tyjater
- podziymny tyjater
- tyjater absurdu
- polityczny tyjater
Piykne kōnszty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- baukōnszt
- fotografijŏ
- grafika
- happening
- malyrka
- szkryfōnek
- rzeźba
- konceptualny kōnszt
- kōnszt wideo
- kōnszt ziymie
- kōnszt Internetu
- mail art
- instalacyjŏ
Przipisy
- ↑ Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, ars, www.perseus.tufts.edu [dostymp 2021-02-23].
- ↑ Gaffiot, micmap.org [dostymp 2021-02-23].
- ↑ RAE- ASALE, RAE, arte - Diccionario de la lengua española, «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario [dostymp 2021-02-23] (hiszpański).
- ↑ ART : Définition de ART, www.cnrtl.fr [dostymp 2021-02-23].
- ↑ Is advertising art?, The Independent, 23 października 2011 [dostymp 2021-02-23] (angelski).


c: text/html

text:
Wliw němčiny na serbšćinu – na wšěch runinach rěče –, a wosebje wobchadnu serbšćinu, je dźensniši dźeń sylny, nic jenož dokelž je to dominowaca rěč wokolnosće, ale dokelž wobknježi dźensa tež kóždy Serb němsku rěč. Z tym mamy situaciju tak mjenowaneho absolutneho rěčneho kontakta. Ale tež ze sebje won so rěčny system stajnje měnja a připodobnja so potrjebje towaršnosće, rěčnikow. Spisowna rěč je přez swoje kodifikowane prawidła a struktury mjenje dynamiska a spyta wliwam zwonka a změnam w gramatice skerje wotwobarać. Zo by pak rěč žiwa wostała a zo bychu so rěčnicy z njej dale identifikować móhli, je trjeba, zo dźe kodifikacija z časom a so we wěstej měrje uzusej přibliži. Hewak so wobchadna a spisowna serbšćina dale a bóle wot so wotsalitej. Rozdźěl mjez nimaj je nětko hižo wulki. Dožiwjam přeco zaso, kak njewěsći sej mnozy z rěčnikow w spisownej serbšćinje su, kak wulki je wotstawk k njej, kak »cuza« jim je.Leńka Šołćic Foto: priwatne wobsydstwo
Zo njeby tutón wotstawk dale rozrostł a serbska spisowna rěč jenož hišće rěč serbskich institucijow abo jednotliwych awtorow była, bychu so tola móhli wěste zjawy z wobchadneje rěče do spisowneje přewzać (za někotrych čitarjow: akcent leži na wěste). By da woprawdźe zlě było, hdy by so tež w spisownej rěči analytiski futur z perfektiwnymi werbami »dowolił« (budu zawołać). Abo hdy by so pola někotrych přewzatych słowow, euro, ananas, njedeklinabelna warianta dopušćiła?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Wszecki wieca
Dycki to je tak, że jak sie kansi do cudzego miasta zajedzie, to chciało by sie podziwać na taki wieca, kierych ni mómy sie u siebie. Skyrs tego też mało gdo góni po kszeftach, bo dożylimy sie takich czasów, że wszyndzi je to samo i szkoda na to mitrynżyć czasu. Piszym to dzisio też skyrs tego, że jakosi nie widać, coby w naszym mieście naprowde mioł gdo we starości ty wszecki wieca kierych ni majóm insze miasta. Dejmy na to, ty drzewiane kostki, kierymi wyłożóno je cesta na naszym zómku, godzóm sie yno na spolyni, bo uż wiela ducha w nich ni ma. To ni ma wszecko, bo nikierych kostekek uż tam chybio i jo se wszymóm, że sie kómusi na cosi przidały. Możne, że aji uż zustały wciepane pod bache i zgorały, abo podstyrczóne zustały za rozrażóne nogi u jakigosi sztokerlika. Ni ma se s tego robić raczyj żodnych błoznów, bo dziepro, jak jakisi letnikorz rozrazi se tam swoji klepeto, to dziepro rotuzowym nie bydzie do śmiychu. Możne, że je to jakosi cieszyńsko choroba, bo przi Studni Trzóch Braci mómy ganc takóm samóm dziurawóm ceste i aże dziw biere, że do dzisia żodyn se tam swojigo klepeta nie rozraził. Tak rozmyślóm nad tym, że możne by było dobre szpecyjalnie ukazować ty dziurawe zabytkowe cesty lufciorzóm i letnikorzóm, to możne łóni by kogosi napytali, coby to doł wartko zrychtować. Dzisio sie wszedcy przesmrodzajóm po Głymboki, bo zustała łóna zrychtowano do porzóndku, ale za to trzeja mieć łoczy dołokoła głowy odewrzite, coby nie dać sie przejechać jakimusikej autu, kiere dzisio śmigajóm tam jedyn za drugim a miały podobnierz uż tam nigdy nie jeździć.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
dycki - zawsze, kansi - gdzieś, podziwać - popatrzeć, wieca - rzeczy, skyrs - z powodu, kszeft - sklep, mitrynżyć - marnować, we starości - w opiece, cesta - droga, godzóm sie - nadają się, wciepane - wrzucone, pod blache - do pieca, rozrażóne - uszkodzone, sztokerlik - taboret, błozna - żarty, letnikorz - wczasowicz, ganc - całkiem, klepeta - nogi, napytali - namówili, zrychtować - naprawić, przesmrodzać sie - spacerować, dano do porzóndku - jest naprawiona.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Sněžka
Sněžka (česki Sněžka, pólski Śnieżka, nimski Schneekoppe) jo z wusokosću 1.603 m nejwuše wugjarbjenje w Kerkonošach a nejwuša góra Sudetow, srjejźogórinskego proga a Českeje. Pśez wjeršk běžy statna granica Pólskeje a Českeje. Teke gaž lažy wjeršk Sněžki nad lěsneju granicu, jo wón za turistam pśistupny. Na pólskem boku wjerška namaka se mjaz 1665–81 natwarjona kapałka swě. Ławrjenca (kaplica św. Wawrzyńca) a futuristiska górska góspoda, kótaraž se mjaz 1969–74 natwari. Na českem boku wjerška jo postowy amt a nejwuša stacija sedłowego lifta.
KlimaWobdźěłać
Ze stron klimy a wegetacije se wusokostne połoženje Kerkonošow ako alpinske wopisujo, lěcrownož se wótpowědna wusokosć njedośěgnjo. Na Sněžce kněžy pśerězna lětna temperatura wót 0,2 °C.


text:
Zły Komorow
Zły Komorow (nimski Senftenberg) jo głowne město wokrejsa Górne Błota-Łužyca w pódpołdnjowej Bramborskej z 24.500 wobydlarjami.
Geografija
Zły Komorow jo nejwětše granicne město mjazy Dolneju a Górneju Łužycu, lažy něźi 150 km na krotke zajtšo wót Barlinja, 60 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuza a 100 km na pódzajtšo wót Lipska, pla Łužyskego motodroma nad rěku Carnym Halšterom pśi rěcycce Rěpišćicow.
Měsćańske źele
Stawizny
Wuwiśe licby wobydlarjow
Partnaŕske města
- Fresagrandinaria (Italska)
- Nowa Sól (Pólska)
- Püttlingen Saarlandska; Nimska)
- Saint Michel sur Orge (Francojska)
- Senftenberg (Awstriska)
- Veszprém (Hungorska)
- Žamberk (Česka republika)
Wobchad
W Złem Komorowej wšykne luźe z zelenzicowejmi jězdźe do lětanišću Barliń-Bramborska mjazy Rańom, Lubnjom, Lubinom a Parskom, a wót Drježdźan, Wósekach abo Sokolnicy a Rolan do Chóśebuza mjazy Nowym Wikijom a Drjowkom.
Busowe linka wobchadowaś se do Łuchowa mjazy Šejkom abo Brjazkom, do Grabina mjazy Šejkom a Žałgosćom, do Starach Darbnjach mjazy Sedlišćom a Rańom, do Wórjejca mjazy Kóšynkom, Kóšynom, Lenjom a Carnom Chołmcom, a do Kamjeńca mjazy Kóšynkom, Kóšynom, Lipjom, Tornom a Njeźichom.
Ze wšym njebusow mjazy Lěskom, Prožymom a Bluńom do Carnach Plumpach a Grodka.
Wobchadne stawizny
Śěgi na wopacne kólije na Carnego Plumpijowa cera do Běłych Wódach mjazy Sedlišćom, Błuńom, Carnym Plumpijom a Hamorom ažo 1980/1990" lětach.
Až lěto 2006 regionalny ekpres wót Barliń, Wünsdorf-Waldstadt, Dobrjołuka-Góstkowa, Grabina a Rańow do górnołužyske město Wórjejce mjazy Złym Komorom, Hóznjom a Carnym Chołmcom.
Něga běchu teke hyšći dwě zeleznicowe cery ažo 1960" lětach. Dolnołužyska a Njeźichojska Zeleznica wót Bezkow, Lubin, Lubnjow a Rań do Kamjeńca mjazy Kóšynom, Hóznjom, Wiknicom, Njeźichom, Wukecom a Hlinkom. W Dolneje Łužycy do Grabina, zelenznicowimi śěgi kenž ZFE (Šejkoje-Grabinski-Zeleznicy) mjazy Wórlicom-Rajom, Šejkom, Klěśišćom, Ždźarkom, Žałgosćom a Šachlejcom.
Pśizamknjenje k drožkowej seśi
Zły Komorow lažy pśi zwězkowej droze 96, 169 a tśow kilometrow wokoło Sedlišću a Wołobuzam pśi zwězkowej droze 156. Awtowej droze 13, dwaźasćow kilometrow wót Złego Komorowske měsće wokoło Rolanu a Carnymu Gózdej, abo pěśnasćow kilometrow wokoło Łužyskimu motodromej a Klěśišćam, a pěśadwaźasćow kilometrow wokoło Rańju a Dobrymu Wotšowej.
Žrědła
- ↑ Ludnosć w Bramborskej pó gmejnach dnja 31. decembra 2017 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, ISBN 978-3-7420-1996-7 (2006), na boku 37
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 115
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 63
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 96
- ↑ Wenzel, Walter: Oberlausitzer Ortsnamenbuch (2008), ISBN 978-3-7420-2067-3
- ↑ Wenzel, Walter: Oberlausitzer Ortsnamenbuch (2008)
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 68
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 68
- ↑ Wenzel, Walter: Oberlausitzer Ortsnamenbuch
- ↑ Wenzel, Walter: Niederlausitzer Ortsnamenbuch, na boku 107
Wótkaze
Bronkow |
Bukow |
Carna Woda |
Carny Gózd |
Ćětowa |
Frauendorf |
Großkmehlen |
Hermanojce |
Kalawa |
Kropnja |
Łuchow |
Łukajcyny doł |
Lipina |
Lubnjow |
Nowa Jazorina |
Nowe Wiki |
Rań |
Rolany |
Stara Darbnja |
Šejkow |
Wětošow |
Wótrań |
Wudwor |
Zeleny Gózd |
Zły Komorow
Amty:
Rólany | Stara Darbnja | Wótrań


text:
Bajki, baśnie i bajdy ludu greckiego. Antologia
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. I
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. II
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. III
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. IV
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. V
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. VI
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. VII
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. VIII
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. IX
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. X
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. XI
- Arcydzieła literatury nowogreckiej. T. XII
Redakcja:
Jednostka:


text:
Alfabet guaranišćiny
Alfabet guaranišćiny (guaraniski achegety) jo do dalokeje měry fonetiski alfabet, kótaryž se za pisanje guaranišćiny wužywa, kótaraž se pśedewšym w Paraguayju a jogo susednych krajach powěda.
PismikiWobdźěłać
Alfabet guaranišćiny wobstoj z 33 pismikow:
- A, Ã, CH, E, Ẽ, G, G̃, H, I, Ĩ, J, K, L, M, MB, N, ND, NG, NT, Ñ, O, Õ, P, R, RR, S, T, U, Ũ, V, Y, Ỹ, '.
Jich mjenja su:
- a, ã, che, e, ẽ, ge, g̃e, he, i, ĩ, je, ke, le, me, mbe, ne, nde, nge, nte, ñe, o, õ, pe, re, rre, se, te, u, ũ, ve, y, ỹ, puso[1]
Šesć pismikow "A", "E", "I", "O", "U", "Y" pśedstaja wokale. Warianty z tildu su wótpowědujuce nazale. Apostrof " ' " (Puso mjenjowany), pśedstaja laryngalny kyrkowy łusk. Wše dalšne pismiki (inkluziwnje "Ñ", "G̃" a digraf) su konsonanty.
Łatyńske pismiki B, C a D wužywaju se jano ako źěl digrafa, mjaztym až se F, Q, W, X a Z cełego njewužywaju. Pismik "L" a digraf "RR" wužywatej se zwětšego jano w słowach, kótarež su ze špańšćiny póžycone, pśez špańsku fonetiku wobwliwowane abo su njewokalne napodobnjowanje zukow. Špański digraf "LL" se w Guaranišćinje njewužywa.
Pismiki z tildu wót "E", "I", "U", "Y" a "G" w pismach ISO Latin-1 k dispoziciji njestoje. Pismik "G" z tildu samo ako pśedzgótowjona pismikowa kombinacija w znamješkowej sajźbje njejo. W digitalnych wokolinach, w kótarychž toś te glyfy njejsu k dispoziciji, se tilda cesto głownemu pismikoju postponujo ("E~", "I~", "U~", "Y~", "G~") abo se wersija z cirkumfleksom wužywa ("Ê", "Î", "Û", "Ŷ", "Ĝ").
Akut "´" se ako diakritiske znamješko wužywa, aby pśizukowanje (muanduhe) pokazowało. Jolic se žeden akcent njestaja, se slědna złožka pśizukujo. Pśikłady: syva [sy'va] ("coło"), áva ['ava] ("włosy"), tata [ta'ta] ("wogeń"), tái [taj] ("popjerjony").
StawiznyWobdźěłać
Až do špańskego dobyśa Pódpołdnjoweje Ameriki w 15. lětstotku, Guaraní su pismo njeměli. Prědne guaraniske teksty buchu wót jezuitskich misionarow pód wužywanjom łatyńskego alfabeta napisane. Mjeršnik Antonio Ruíz de Montoya jo dokumentěrował rěc mjaz drugim w swójima knigłoma Tesoro de la lengua guaraní (Guaranisko-špański słownik, śišćana w lěśe 1639) a Arte y bocabvlario de la lengua guaraní (kompendium gramatiki a słownik, śišćany w lěśe 1722).
Alfabet a pisanje, kótarež buštej w toś tyma ranyma knigłoma wužywanej, stej byłej inkonsistentnej a stej se signifikantnje wót modernego alfabeta a modernego pisanja rozeznałej. W lěśu 1867 jo zasajźił Mariscal Francisco Solano López, tegdejšy prezident Paraguayja, wuběrk za regulěrowanje pisneje rěcy. Ale wuběrk njejo był wuspěšny.
Pismo bu w jogo źinsajšnej formje w lěśe 1950 wót rěcnego kongresa guaranišćina w Montevideo na iniciatiwje wót Reinaldo Decoud Larrosa zrědowane. Toś ten standard jo wobwliwował se pśez notaciju mjazynarodnego fonetiskego alfabeta a wužywa se něnto wšuźi w Paraguayju.
Pśi wšym hyšći eksistěrujo njezjadnosć mjaz literatami wó detailach toś togo standarda. Někotare eksperty měnja, až digraf "CH" měł se do "X" změniś a pismik "G" z tildu se pśez jadnory "G" narownaś a tilda měła na susedny wokal pśejś.
Guaraniske mě za alfabet, achegety, jo neologizm, kótaryž bu z a-che-ge (mjenja prědnych tśoch pismikow) a ty, kótaryž "zrědowanje", "ansambel" wóznamjenijo, wutwórjony.


text:
Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 17.03.2010 woble jejo
Hauptinhalt
Njedźelu sej rady popřeju k snědani woble jejko. Znajeće tón wuraz? Jedna so wo zwarjene jejo, někotři wšak praja tak jenož na twjerde zwarjene jejo. Rěčna forma hoble jejo z h na spočatku je typiska za katolski dialekt – tež moja Radworska wowka tak praješe. W słownikach wšak te słowo pod pismikom h njenamakamy, ale pod pismikom w: tam je zapisane wobli abo woble jejo, a to hladajo na jeho pochad, w nim tči prefiks wob a słowo, kiž je přiwuzne z werbom waleć. Adjektiw wobli je něhdy cyle powšitkownje něšto podołhojte a kulojte woznamjenjał, w słowniku Jurja Hawštyna Swětlika z lěta 1721 mjenowaše so na přikład wjelryba wobla mórska ryba. To nam tež wujasni, čehodla so runje zwarjene jejko mjenuje woble – wone tež bjez swojeje škorpawy wobchowa swoju owalnu formu, hinak hač hdyž jejko rozklepnjemy w tyglu spječemy. W narěčach ewangelskeje Hornjeje Łužicy je so wurěkowanje hišće dale wot spisowneje formy woble jejo zdaliło – tam jědźa rady bubljeja abo bubljejka, a te zawěsće runje tak derje słodźa.
Zajimawe je hišće, kajke němske wotpowědniki namakamy w słownikach za hoble abo bubljejo: njenamakamy tam scyła wuraz gekochtes Ei, za to pak zwjetša Solei (to je ze selenej wodu konserwowane woble jejo). Kral pak znaje wuraz gesottenes Ei – gesotten je forma werba sieden, a tu smy zaso pola našeho warjeneho jejka.


text:
Kjarchob
Kjarchob, teke: zakopowanišćo - jo město, źož zakopujo zamrětych, cesto pśi tom se pśewóźujo religiozny abo swětny ritus. Zapołoženje kjarchobow z pśedkśesćijańskich casow se w archeologiji ako rowowišćo abo nekropola wopisujo.
Kjarchob wobstoj z rowow, rowowych komorkow, drožkow a tego zelenego mjazy nimi. Kjarchoby su wótcynjone za zjawnosć, familija a pśiswójźbne zamrětych mógu wobstaraś a woplěwaś jich rowy.
Słowo "kjarchob" jo z nimskej rěcy, w dolnoserbšćinje se teke pomjenjenje "zakopowanišćo" wužywa a ako pśenjasony wóznam jo znaty teke wuraz Bóža rola[1]. W serbšćinje jo znate pśisłowo Kakiž ten kjarchob, taka ta wósada.


text:
▶ »Čěske nocy« w Smochćicach
Pod hesłom »Čěske nocy« wuhotowaštej Serbski ludowy ansambl a kubłanišćo swj. Bena po dwulětnej přestawce zaso »Smochčanski hudźby swjedźeń« pod hołym njebjom. Orchester, chór a balet SLA předstajichu pod nawodom Tvrtka Karlovića kompozicije mjez druhim Antonína Dvořaka, Zdeněka Fibicha a Josefa Suka. Jako solisća agěrowachu Jaroslav Patočka (bariton), tenoraj Mikołaj Jan Walerych a Charalampos Alexandropoulos kaž tež Susann Bartke (sopran) a Mónika Kertész (alt). Prapremjerje běštej »Serbska narodna reja čo. 3« Korle Awgusta Kocora z cymbalowym přewodom Miriam Polákoveje jako přinošk swjedźenskemu lětu Kocora a Zejlerja a »Largo« z Dvořakoweje sinfonije »Z noweho swěta« z dudakom Handrijom Henčlom. Hóstna skupina Cimbálova muzika Jiřího Janouška a huslerka Markéta Janoušková z Češkeje zahorichu publikum z furioznym přednoškom crossovera »klasiskeje« a ludoweje hudźby; młoda ukrainska gitaristka Oleksandra Drač zahra cunjo »Reju wokoło lipy« Štěpána Raka. Dohromady zličichu 850 wopytowarjow.
▶ Dolnoserbski sekstet mytowany
We ramiku wuběźowanja pód motom »Rěc zwězujo« jo se teke naraźony projekt Dolnoserbskego seksteta z.t. mytował. Projekt se zaběra ze serbskeju rěcu a kulturu w Dolnej Łužycy. Jaden wjerašk projekta jo był w juliju prezentacija spisanych žywjeńskich dopomnjeśow Johanny Pontoweje z nagrawanjami na cd a z nastawkom Gregora Wieczorka wó serbskich stroninych mjenjach. Publikacija z jadnab 180 starymi fotografijami wótbłyšćujo serbske žywjenje slědnych generacijow we wšakich fasetach, eksemplariski teke za druge jsy Dolneje Łužyce. Nosaŕ projekta procujo se pśinjasć wejsanarjow wšych generacijow bližej, wubuźiś jich zajm za serbsku rěc a pógnuś k zaběranju ze serbskimi stawiznami swójeje rodneje jsy.


text:
„Ślōnsko Grajfka” to bawidło, jakigo przōdzij sie kupić nikaj niy dało. Firma Qdizajn przitargała idyjo podano do Monopoly i Eurobiznesu na Ślōnsk i przeônaczyły jōm pod Ślōnzokōw. Na isto nikerzy z Wos sztyjc kōmbinujōm czy se tako graczka ôbsztelować, tōż my dzisioj Wōm doradzymy, czy to sie w ogōle werci.
Sztart!
Qdizajn na swojij zajcie reklamuje graczka takim miszōngiym ślōnsko-polskim:
Ślonsko Grajfka to gra planszowa dla całej rodziny. Handel obiektami Górnego Śląska. Śląska gra planszowa. Kup sobie Nowe Muzeum Śląskie w Katowicach lub Kopalnię Guido w Zabrzu! Stawiaj familoki na osiedlach robotniczych takich jak Nikiszowiec, Zandka, Kaufhaus, Ballestrema, Ficinus, Borsiga, Zygmunt i wiele innych. A dej pozór co trefisz na Pyrzowice we mgle, to czekosz trzi kolejki.
Idzie se ôbrać wersyjo klasyczno za 110zł abo limitowano za 159zł. W tyj piyrszej piōnki sōm plastikowe, a w drugij ze wōnglo. Bawidło idzie se ôdebrać samymu w Rudzie Ślōnskij (0zł) abo kozać se posłać – priorytetowo paczka przidzie w 2 dni i zabulicie za nia 13 złotkōw, a ekōnōmiczno w 4-5 dni za 9zł.
My wziyni tōńszo opcja „Ślōnskij Grajfki”, bo inakszyj by nōm brakło na nasza nastympno rajza 😉 A tak naprowda to my stwierdzili, że te 49zł za ekstra wōngiel to by my dali, ale yno kōmuś na gyszynk. Nōm w chałpie starczy farebny plastik.
Piyrszy blik na “Ślōnsko Grajfka”
Jak yno listōnorka ôstawiła nōm paczka w izbie, zaro my sie na nia ciepli. Piyrszy blik super – niybelejaki kartōn, gryfnie zaklejōny po bokach nalepkami z pyrlikiym i żeloskiym. Aż żol było urwać.
We strzodku wszyjskie tajle we swoich bojtlikach, tōż ani koble, ani papiōrzany geld, ani familoki niy lotajōm bele kaj. Dobry sztart!
Dizajn i wykōnanie
Po tyj firmie spodziywalimy sie rychtych superowej grafiki, dyć to je ôd nich szpecyjo. Tōż po ôbejrzyniu ślōnskich plakatōw i klamotōw wiedzielimy, że bydzie piyknie. I tukej my sie niy chachli, bo zônaczōne je wszyjsko bez gańby i bez przesady. Chocioż podle nos, to dizajn samej planszy je trocha za ciynżki i małowiela jasności by mu krziwdy niy zrobiło.
Problym mielimy za to ze pōmarańczowymi i czerwōnymi kartami. Na bildach tego niy widać, ale jak sie gro pod wieczōr i sie już wymiyszo Zabrze i Ruda z Bytōmiym i Katowicami, to niyroz je biyda poznać kero farba je kero. Ale mōno to yno skuli naszych słabych byrnōw 😉
Pijōndze, piōnki i koble ganc ajnfachowe, ale wszyjskie karty z miastami, ôsiedlami, kolōnijami i „cufalami” fajne, rube, porzōmne. Plansza tak samo – żodyn belejaki papiōr, yno mocno, lakerowano podstawa pod dugo gra, bai przi futrze i piciu (bez problymu idzie ôbetrzyć jak sie co rozleje; sprawdzōne).
Sztele we graczce “Ślōnsko Grajfka”
Ôd Katowic, bez Piekary i masa inkszych, aż ku Zabrzu. Niy wiymy jako dziołchy dobiyrały sztele do graczki, ale widać, że chciały przikryć jak nojwiyncyj ważnych miyjsc na Gōrnym Ślōnsku. I fajnie im to wyszło, bo w grze rajzuje sie i po fest znajōmych placach, i po tych, ô kerych sie wiy i godo trocha mynij. Je i Wodzisław! :O
Werta edukacyjno i jynzykowo
Tukej mōmy problym. Jak już fol razy my pisali – ni ma jednyj ślōnskij godki. I wiymy, że w Qdizajn sie rozprowio inakszyj jak w bele kaj. Tōż niy chcymy sie wadzić ô to, czy mo być „kto” abo lepij „fto”, bo i tak wiymy, jak pierōńsko ciynżko sie dzisioj po ślōnsku szkryflo. Serio. Ale pora wyrazōw w graczce aż nos żgało po ôczach i sztyjc sie nōm zdo, że we plac takigo „pobierosz” lepsze by było ajnfachowe „bieresz”, pra?
Yno tak, coby my sie dobrze rozumieli – nojwożniyjsze i tak je to, że przi tym bawidołku sie po naszymu czyto i godo. Pora wortōw za wiela tukej niy znaczy. Nōm tyż średnio roz na tydziyń keryś pisze „godo sie AAA, a niy YYY”. I to je okej, bo czasym rychtyk lepij je wejrzeć na coś z boku. Tōż gynał to my tera robiymy.
A i epny plus za to, że sōm i „zasady gry”, i „prawidła szpilu”. Idzie pograć z kamratami, kerzi po naszymu niy poradzōm, a niy trza im przi tymu tuplikować kedy mogōm postawić familok, a kedy niy 🙂
Do kupy
Z jednyj zajty, „Ślōnsko Grajfka” to bawidołko, kere wszyjscy znōmy, yno w nowych klamotach. Koble i piōnki sōm blank ajnfachowe (chyba, że sie wybuli 49zł wiyncyj na wōnglowe), a cyna 110zł za wersyjo podstawowo umi z poczōntku wylynknōnć. Z drugij mōmy za to same ślōnskie miasta, „tref” i „cufal” zamiast „szansy” i „losu”, piykno, bōnto plansza, ordnōng w porzōmnym kartōnie i – co je tukej nojwożniyjsze – gryfno idyja, coby (zaś) pokozać, że Ślōnsk to niy yno gruby i umazane chopy 😉
Tōż kupować czy niy? No toć! Na gyszynk abo do dōm, lipście abo teściowi. Gorolōm, krojcokōm i hanysōm.
Wiymy, że Monopoly idzie już kupić we internecie za 80zł. Ale możnej werci sie udać te 30 złotkōw wiyncyj na ślōnsko gra ôd ślōnskij firmy? Powiydzcie se sami, bo my na isto wolymy stowiać familoki na ôsiedlu w Zabrzu, jak hotele w Kaliszu i dostować kasa skuli wygranej w szkata, jak skuli zwrotu podatku.
To jako? Krōtki szpil? O tytka szklokōw?
“Ślonsko Grajfka” kupicie tukej: http://qdizajn.pl/sklep/gra-planszowa-slonsko-grajfka
Pōmoglimy Wōm sie zdecydować? Abo mōno mocie już „Ślōnsko Grajfka” w chałpie? Dejcie znać jako sie Wōm podobo (i graczka, i recynzyjo)! 🙂


text:
Stolica Toskanije to sztela, w kerej ôbmiyłujecie sie ôd piyrszego bliku. I to niy sōm prōzne worty, bo sprawdzilimy to na swojij skōrze. Tela, że nasze uczucie do Floryncyji rozektało – jak sie wejrzi na to, wiela my tamek byli – raczyj choby znōmość na imprezie, jak choby turnusowe przocie na kolōnijach. Krōm tego, jak terozki se myślymy ô Italiji, to Floryncyjo mōmy ôroz przed ślypiami. Toć zaro kole Rzymu i Neapolu.
Powodōw, skirz kerych werci sie podziwać na te miasto je niy piynć, a nojmynij piyńćset. Ale dzisiej scymy pokozać Wōm te głōwne, kere majōm nojwiynkszy wpływ na to, jak my ta sztela spamiyntali. Wejrzijcie czamu zwiydzanie Floryncyji to je jedna ze nojlepszych rajzowych idyji, jakie kejsik prziszły nōm do łepy.
Powōd 1: Kōnszt i baukōnszt
Przewodnik turystyczny abo dobrze szrajbniynty post na blogu (gynau taki jak tyn 😉) śmiało śmi fōngować jako handbuch do historyje italijskigo baukōnsztu. Miasto je zaprojektowane i postawiōne we sztilu renysansowym. A tak po prowdzie, to gynau we tym mieście italijski renysans sie w ôgōle narodził. Skirz byzuchu we Firenze już nikyj niy bydymy mieli problymu ze poznaniym tego sztilu.
Miasto je szykowne i snōżne, ale i kameralne i klimatyczne. Ôd stawiyń aż bije klasa i powob, a place i uliczki prziôbmojōne rzeźbami i malunkami aż sie proszōm ô cykniyńcie im bildu. Sōm szpacyr po mieście nasporzo artystycznie, a byzuch we ôbranych galeryjach yno potyngujōm tyn efekt.
Na co sie werci podziwać: Dlo fanōw kōnsztu ôbowiōnzkowo je Galleria degli Uffizi, uwidzicie tamek m.in. hyrsko “Wynus ze Urbino” malyrza Tycjana abo “Wiosna” Botticelliego. Problymym we tym przipodku może być blank dugo raja do wlyziynio. Ajntryt kosztuje 8€, ale rezerwacyjo (bez telefōn, interneca abo ôsobisto) to ekstra 4€ – chocioż niy ma tukej gwarancyje, że niy bydziecie musieli doczkać. Cołkiym fajnōm alternatywōm dlo niyzetrwałych umi być Museo dell’Opera del Duomo, z kerego zdjyncia mocie pod spodkiym.
Powōd 2: Miara perfekcyjno
Baby na zicher pedzōm, że miary perfekcyjnej niy ma. Że nikyj niy do sie trefić takigo
cymbolika klajdu. My za to, jak godōmy ô mierze miasta, myślymy, że perfekcyjo we świecie je.
Stolicy Toskanije na isto niy idzie mianować miastym malućkim, dyć pomiyszkuje samek przeszło 360 tauzynōw Floryntczykōw. Ale wszyjskie nojbardzij zwiedowne atrakcyje leżōm niydaleko ôd sia, na terynie wpisanego na lista erbowizny UNESCO Centro storico di Firenze, skuli czego idzie je wszyjskie zapoznać przi łażyniu po mieście piechty. A szpacyry, jak wiadōmo, wpływajōm pozytywnie niy yno na stan naszego zdrowio i portōmela, ale tyż zezwalajōm pozoziyrać na kożdo sztela akuratnij. Powōniać italijskij kuchnie przi drōgach i posuchać jako sie wadzōm Italianery. Ajnfach – wejrzeć jakie te miyjsce naprowda je.
Społym ze GoogleMaps policzylimy, że zrobiynie kōłka dugigo na 8km starczy, coby podziwać sie na nojlepsze sztele we Floryncyji. Znaczy to, że we wygodnych sztrzewikach idzie bez lotanio pozoziyrać na miasto bez jedyn dziyń. A jak sie ku tymu weźnie byzuch na wiyży i pora pauzōw na wino i futer, to sie ôkoże, że trzi dni na Firenze to je tak gynau. Jeszcze ô sztrzewikach – jak przepōmnieliście wygodnych, to we Floryncyji se takie bez problymu kupicie.
Na co sie werci podziwać: Jednym ze szildōw i nojpiykniyjszych punktōw miasta je Ponte Vecchio – nojstarszy floryncki most, terozki baza jubilerskich geszeftōw i złotniczych werkszteli. Piyrszymi ôbiektami na Moście Złotnikōw były geszefty rybne i miynsne, a dziepiyro we 1593 princ Ferdynand I zadecydował ô ôd nich wyciepaniu i postawiyniu tamek spōmnianych werkszteli. Werci sie tyż wiedzieć, że Ponte Vecchio to je yno jedyn taki most we Floryncyji, kery sie niy ôbulił bez II wojna światowo. Miny pod niego podciepali, ale nimieckie wojsko niy siōngło zdetōnować.
Powōd 3: Landszafty
Ôsobliwie te, kere widać ze Piazzale Michelangelo postawiōnego na gōrce. Zdjyncia gynau z tej szteli sōm na wszyjskich szkartkach pocztowych i ôbkłodkach przewodnikōw, wejrzeć idzie kej na cooołko Floryncyjo. Dlo posilynio efektu, w czasie byzuchu grać Wōm bydōm italijscy artyści, a na schodach umicie bez sztresu pokosztować toskańskigo wina.
Kuknyć z wiyrchu na miasto idzie tyż ze dwōch fantastycznych florynckich szteli landszaftowych – wiyrchu Zwōnicy Giotta (Campanile di Giotto) i znad bani Katedry Santa Maria del Fiore (Duomo). Cudny landszaft i świadōmość rychtycznej srogości katedry ôbsprawiajōm, że niy sce sie slazować na dōł.
Powōd 4: Źdrzōdło italijskij kultury
Niccolò Machiavelli – znocie chopa? Niy? Okej, to sztyjc idzie wyboczyć. Ale Dante Alighieri to już znōmy klang, pra? Tōż gynau tymu miyjscu, galantnej Floryncyji, Italianery sōm ôdwdziynczni za srogo tajla tego, fto ôni sōm, czymu przajōm, jako sie ôblykajōm i po jakimu godajōm. Petrarch, Boccaccio i spōmniany Dante – to ôni zaczli pisać we godce inkszej, jak łŏcina. Szkryflali po toskańsku. Jakby tego było za niywiela, to we Floryncyji narodziła sie ôpera. Niy jakoś kōnkretno, yno cołko idyjo ôpery jako formy kōnsztu. No i Gucci, jedyn ze nojbardzij hyrskich projektantōw mody na świecie. Ôn tyż bōł Floryntczykiym.
Ale pōdźcie yno jeszcze na chwila nazod do spōmnianej toskańskij godki…
Powōd 5: Dialekt
Pisarze, ô kerych na wiyrchu my pisali, tworzyli po toskańsku. Tōż we jynzyku, kery terozki je dialektym, a kery tak po prowdzie bōł musterym pod godka Italijsko tako, jakōm godo sie teroźnie. Toskański ôstoł uznany za ôficjalno godka pomiyszkańcōw Bōny Apenińskij po drobnych przerōbkach. To wzyjsko brzmi fest znajōmo, pra?
Gwary, etnolekty, dialekty i inksze ôdchyły ôd jynzykowych normōw to cosik, na co my zawdy dowōmy pozōr. Floryntczycy inakszyj godajōm np. „c” – we plac „k”, u nich słychać „h”. Majōm tyż grupa swoich wyrazōw, blank inkszych jak we typowej godce italijskij. Beztōż my by pomyndykowali dugszo chnedka, zaczym ôpowożylibymy sie na nauka italijskigo we stolicy Toskanije. Ale – gynau jak we przipodku ślōnskigo – jak mocie tamek miyszkać abo rajzować czynścij, to lokalni pomiyszkańcy na isto bydōm mieli w zocy Waszo garōwa wciśniynto we poznanie Fiorentino.
Podoboł Ci sie nasz tekst ô Floryncyji? A mōno czego chybło?
Napisz ô tym we kōmyntorzu na Facebooku!
Bezmaś kożdy kōmyntorz snoży ślōnski luft ze smoga. 😉


text:
Brno
Spůłrzyndne: 49°12' N 16°36' E
Brno (mjym. Brünn, łać. Bruna) – mjasto we Czeskij Republice, stolica połedńowomorawskigo kreju a historyczno stolica Morawy. Druge podug wjelośći ludźi mjasto we Czeskij Republice. Je srogim uostrzodkym kulturalnym, naukowym a industryje (m. in. werk Zbrojovka a bauerske ćůngńiki Zetor). Mjejske prawa mo uod 1243 roka.
Kamracke sztaty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Dallas, USA
- Kowno, Litwa
- Leeds, Yngland
- Lajpcik, Mjymcy
- Poznańy, Polsko
- Rennes, Francyjo
- Sankt Pölten, Austrijo
- Stuttgart, Mjymcy
- Utrecht, Ńiderlandy
- Wjedyń, Austrijo
- Woroneż, Rusyjo
- Odense, Dańijo
- Płowdiw, Bułgaryjo


text:
Žiwin
Žiwin[1] (serbsce tež Žiwiny, němsce Hochstein abo Sibyllenstein) je z nimale 449 metrami najwyši wjeršk Zapadołužiskeje pahórčiny juhozapadnje Kamjenca a Halštrowa. Lěsojta hora namaka so mjez Mohornom na zapadźe, Kamjentnej horu na sewjeru, Kinčom na wuchodźe a Ramnowom na juhu a je wo 200 metrow wyša hač na wuchodźe ležaca hornjołužiska krajina. Južnje jeje wjerška běži zwjazkowa awtodróha 4 (Drježdźany–Zhorjelc) přez tak mjenowanu Porchowsku horu.
Při skłoninach Žiwina so dwě wažnej rěce tutoho regiona wužórlitej, mjenujcy Čorny Halštrow na wuchodnym, Porchowskim boku a Rědora při juhozapadnym boku blisko sydlišća Rědorica (Röderbrunn). W lěsu njedaloko Rědoricy namaka so woblubowany wulětny hosćenc Luchsenburg.
Na wjeršku hory namaka so markantna šěsć do wósom metrow wysoka dwójna skalizna z łužiskeho granodiorita, hdźež běše prawdźepodobnje předstawizniske swjatnišćo. Jako najwyši dypk wokoliny je wjeršk Žiwina hižo wotdaloka widźeć a hodźeše so tuž za nabožne zaměry. Cyły rjećaz Žiwina funguje jako zapadna makroklimatiska mjeza Hornjeje Łužicy a zdobom jako wódny rozwod.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 539.


text:
Najebać warnowanja prawiznikow so za měšćanske zawody rozsudźili
Běła Woda (CK/SN). Měšćanske zawody Běła Woda maja město tež po lěće 2022 z dalnoćopłotu a pitnej wodu zastarać. To je měšćanska rada nětko rozsudźiła. Na wosebitym posedźenju mějachu Běłowodźanscy radźićeljo wo tym rozsudźić, hač maja tamniše měšćanske zawody Běłu Wodu tež po lěće 2022 z pitnej wodu a dalnoćopłotu zastarać. Loni w meji běše měšćanska rada wo dalewjedźenju zrěčenjow zasadnje rozsudźiła – a to z opciju, jej wo pjeć lěta podlěšić. ZO bychu wo tym posudźować móhli, su dali nadźěłać njewotwisne eksterne dobrozdaće.
Předewzaće je mjeztym prawnisku kencliju wo radu prosyło, a ta jemu wobkrući, zo hodźi so dalewjedźenju zrěčenjow přihłosować. Na tamnym boku pak w nadawku města skutkowacy fachowi prawiznicy měnja, zo njeje to bjez wospjetneho wupisanja móžno, dokelž so hewak přećiwo prawam Europskeje unije nastupajo wubědźowanje přeńdu. A tak by riziko skóržbow wulke było.


text:
Zmužitosć słuša ke kóždemu spočatkej. „Wšo dalše slěduje. Je wažne nowotarstwo njewotpokazać, ale je wuhotować“, wopisuje Karsten Herden w Běłej Wodźe swoje wašnje žiwjenja. Na namjet Zwjazka 90/Zelenych přisłuša wón přiradźe za serbske naležnosće Zhorjelskeho wokrjesneho sejmika.
Wotrostł je Herden w Radojzu (Radeweise) pola Grodka. 1986 bu jeho ródna wjes wotbagrowana. Něhdźe 200 wobydlerjow su přesydlili. „Naša swójba drje nima serbske korjenje“, praji 40lětny, kiž je mjeztym Běłowodźan. „Tradicije a nałožki, kaž debjenje jutrownych jejkow a mejestajenje a -mjetanje, pak słušeja stajnje hižo k mojemu žiwjenju. Za mnje jako dźěćo na wsy bě to normalita.“ Jeho dźěd Heinz Koalick bě hač do lěta 1985 wjesnjanosta w Radojzu, wowka Charlotte nawjedowaše konsumowu předawarnju. Po přeću staršeju nawukny Karsten Herden po wuchodźenju šule w Grodku powołanje kachlicarja. Žiwidłowa branša pak jeho bóle wabješe. Tak sta so z kucharjom a wukubła so pozdźišo na fachoweho hospodarja. Dwě lěće nawjedowaše w Běłej Wodźe kuchnju. Wot lěta 2018 dźěła wón jako hospodarski nawoda Budyskeje hladarnje na Židowje.


text:
Żydowski kalyndorz
Żydowski kalyndorz, lebo hebrajski (hebr. הלוח העברי) – mjeśůnczkowy kalyndorz (terozki mjeśůnczkowo-klarowy) używany bez symicke plymjůna uod przedgyszichtowych czasůw. Terozki używano wersyjo bůła wkludzůno we 359 roku uod sanhedryna.
Ajnfachowy rok moge być 354, 355 abo 356 dńůw dugi. Dugość przestympnych rokůw je 383, 384 abo 385 dńůw. Mjanůje śe uůne roki ułůmnymi, ajnfachowymi a połnymi. We ułůmnym roku we mjeśůncu cheszwan je jedyn dźyń myńi. We połnym kislew mo jedyn dźyń wjyncy.
Rachowańy rokůw je uod stworzyńo śwjata we 6 dńůw, kere podug żydowskich religijnych autorytetůw bůło 7 paźdźerńika 3761 p.n.e. skirz tygo rok 2010 je podyg żydowskigo kalyndorza rokem 5770/5771. Religijny rok mo anfang 1 dńa we mjeśůncu tiszri (wrześyń/paźdźerńik).
Hebrajski rok je potajlowany na 12 mjeśůncůw na 29 abo 30 dńůw dugich. Co trzi, a roz za kedy 2 roki dodowo śe trzinosty mjeśůnc mjanowany adar bet, adar szeni (adar II) abo weadar kery mo 29 dńůw, coby roki mjeśůnczkowy a klarowy bůły jednake. Drugi adar dodowo śe we cyklu Metůna co mo 19 rokůw, bez dwa kolejne roki, dodawany je zowdy do 3, 6, 8, 11, 14, 17 i 19 roku tygo uokresu.
Mjana mjeśůncůw sům brane ze babilůńskij tradycyji: tiszri, cheszwan, kislew, tewet, szwat, adar I (inksze nazwy: adar, adar-alef, adar II (tyż adar-bet, weadar), nisan, ijar, siwan, tamuz, aw, elul, kere majům do śa na uopy 30 (tiszri) abo 29 dńůw. Anfang mjeśůnca tiszri a śwjynto nowygo roku (Rosz ha-Szana) przipado kole podźimkowyj růwnonocy.


text:
Roman Zmorski
Roman Zmorski (* 9. awgusta 1822 we Waršawje; † 19. februara 1867 w Drježdźanach) bě pólski basnik a přełožowar.
Za čas studija na Wrócławskej uniwersiće w lětomaj 1844 do 1845 zezna so Zmorski ze Smolerjom. W lětach 1848 do 1850 bydleše we Łužicy, hdźež měješe nimo Smolerja mjez druhimi tež zwisk z Pfulom a Imišom. W Budyšinje wudawaše emigrantski časopis Stadło.
ŽórłaWobdźěłać
- Rafał Leszczyński: Zmorski, Roman. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 648ff.


text:
Njeswačidło (ML/SN). Na mjeńše dźěći čaka w Njeswačanskim domizniskim muzeju wosebita překwapjenka, wopytaja-li wone ze staršimaj abo z wowku a dźědom nowu wustajeńcu „Hrajki z NDRskeho časa“. 70lětny bywši docent za EDV Frank Lange z Póckowow je něhdźe 250 hrajkow z NDRskeho časa muzejej jako požčonki přewostajił.
Po politiskim přewróće 1989/1990 započa Póckowčan hrajki, modele jězdźidłow a figury, z kotrymiž bě so kaž tamne NDRske dźěći rady zaběrał, zběrać. Před 30 lětami su mnozy tele hrajki preč mjetali. Lange pak je zběraše. Pozdźišo kupowaše je tež na čaporowych wikach. „Dźensa jeno za wjele pjenjez derje zdźeržane hrajki z časa 1949 do 1989 w NDR dóstanješ“, wón wuswětla. Mjeztym ma wjace hač 1 000 tajkich eksponatow woblubowaneje dźěćaceje zaběry. „Mjeztym su wone tež na zapadźe Němskeje a w druhich krajach, samo w USA, jara požadane, wšako je hižo njeprodukuja. Fabriki za jich zhotowjenje hižo njewobsteja“, zběraćel powěda. Lange je tež sobuawtor dweju knihow wo NDRskich hrajkach. Jeho mandźelska Veronika jako něhdyša pěstowarka jeho podpěruje.


text:
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Serbska reja, Traditional Sorbian Dance Music, Załožba za serbski lud 2020, 11,90 €Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«
Žurnalist Mendel Ošerowič, po pochadźe ukrainski Žid z Trostjaneca na Ukrainje zapućowaše 1910 do Ameriki, hdźež wot 1914 w New Yorku za socialistisce wusměrjenu nowinu »Forverts – Jewish daily Forward«, kotraž wuńdźe w jidišćinje, pisaše. Politisce so jako socialist wuznawaše. Wot februara hač do měrca lěta 1932 wopyta Sowjetski zwjazk, mjez druhim swoju ukrainsku domiznu. Běše to runje wona doba, w kotrejž so hižo eksistowaca hłodowa kriza na hač do lěta 1933 trajacu hłodowu katastrofu rozšěri a do tak mjenowaneho holodomora přeńdźe, kotryž sej, tak so zdźěla trochuje, 13 % ludnosće jako wopor žadaše.1Mendel Osherowitch, How people live in Soviet Russia. Impressions from a journey, wud. Lubomyr Y. Luciuk, z jidišćiny přełožił Sharon Power, Holodomor: Occasional papers series # 3, The Kashtan Press 2020Rezultat jeho zapiskow běše zwjazk »Vi Menshen Leben in Sovet Rusland: impressions from a journey«. Jako něhdyšemu domoródnemu, kotryž wobknježeše jidišćinu, ukrainšćinu a rušćinu, spožčichu so hinaše a bóle realistiske dohlady do žiwjenja w Sowjetskim zwjazku, přewažnje w Ukrainskej S. S. R. hač druhim wukrajnym žurnalistam. Spis Ošerowiča zestaja so ze zawodneho słowa a sćěhowacych 19 kapitlow, rjadowanych do wotrězkow. W přełožku poda wudawar Ljubomir Luciuk hišće zawod do tematiki knihi a krótki zapis wo awtorje. Wěnuje so tež prašenju, čehodla so Ošerowič ženje njeje wo přełožk tutoho teksta a dalšich z jidišćiny do jendźelšćiny prócował, hačkuli běše tež w amerisko-ukrainskich kruhach jako žurnalist znaty. Jězba Ošerowiča započina so w Moskwje a wjedźe jeho přez ródne město Trostjanec do Rostowa a Charkiwa, skónčnje do Odessy a Tulchyna. Při tym nazhoni nuzu jednorych ludźi, rozmołwja so w ćahach z wjesnjanami, přebywa jednu nóc na Charkiwskim dwórnišću, nazhoni nahlady oficěrow a nowych elitow, wobkedźbuje spad nabožneho žiwjenja židowskich krajanow, wopyta jako wukrajny žurnalist fabriku a hišće wjele wjace. W Moskwje zetka swojeho wo někotre lěta młódšeho bratra Buzia, kotryž jeho hač do Trostjaneca přewodźeše a kotrehož přisłušnosć k tajnej słužbje so za Ošerowiča w běhu jězby jako wužitna wopokaza. Druhi bratr je mjeztym tohorunja do knježaceje funkcije postupił, dušinje stwjerdnjeny a stražuje z brónju w domiznje nad wotedaćom zežiwidłow ze stron burow. Mjeztym zo chuduške žiwjenske poměry so hižo w Moskwje absurdne zdadźa, a to samo pola přistajenych knježerstwa a »lěpšich ludźi«, zhoni awtor tule k prěnjemu razej wo hłodowej katastrofje na Ukrainje. Spočatnje nochcyše to wěrić, dokelž drje běše Ukraina přeco »žitna komorka« Europy. Po wašnju wěcownje, ale nic distancowane wopisuje Ošerowič w sćěhowacych dźělach knihi přeco zaso zadwělowanje ludnosće a wšě móžne pospyty, tež hišće poslednje wobsydstwo předać, so do wjetšeho města předobyć a sej na někajke wašnje chlěb zasłužić. Bliscy a zdaleni znaći spytaja přez njeho přiwuznych w Americe dosćahnyć. Čitar wobkedźbuje z perspektiwy Ošerowiča přeco zaso so jewjace zjawy, kaž zo so jemu ze stron młodych funkcionarow a přeswědčenych komunistow praji, zo přesćahny Sowjetski zwjazk Ameriku (ergo Zjednoćene staty Ameriki) bórze hižo na wšěch móžnych polach industrije a infrastruktury, mjeztym zo we wokolinje ćěła slaknjenych konjow na polu leža. Zastupuja tež měnjenje, zo su wokomikne wopory trjeba, zo bychu lěpši přichod za přichodne generacije měli. Pod chudobu a hubjenym zastaranjom ćerpjacy ludźo jemu druhdy skradźu zwuraznichu, zo nazhonjeja žiwjenje jako grawoćiwe a zo za hołe sady a prózdne wuprajenja ćerpja. Zo su pod kwaklu rjaneje ideje. Tohorunja nazhoni samo pola loyalnych přiwisnikow knježerstwa wšudźomny strach před tajnej słužbu GPU a jeje surowosću, stajneho wobstražowanja a »dwujazyčnosće«. Při tym pak so tež njeboji polěpšenja a postupy přiznawać, wosebje zo je situacija Židow cyłkownje wěsćiša a zo so progromy, kaž na přikład w jeho ródnym měsće třinaće lět do jeho wopyta z wjacorymi stami woporami, wjace njejewja.2 Tohorunja jemu napadnje, zo so Židam kubłanje zmóžni a zo su wjele nawodnych pozicijow w kraju ze Židami wobsadźene. Wulki dźěl młódšich a najbóle wot komunistiskeje ideologije přeswědčenych funkcionarow, kotrychž Ošerowič zetka, su Židojo. Tež cyłkownje widźi, zo je so něhdy rozšěrjeny analfabetizm na kraju pomjeńšił. (Štož njepomha, hdyž so cyły kraj pod hłodom sypnje.) Po swójskim wuprajenju w zawodźe je so awtor wo objektiwnosć prócował.3 Kniha Ošerowiča je we wěstym zmysle tež reakcija na tehdomniše wozjewjenja a publikacije entuziastow Sowjetskeho zwjazka, kotřiž jako wukrajni žurnalisća husto jenož nazhonichu a widźachu, štož mějachu po woli knježerstwa widźeć a tež sami widźeć chcychu. Husto hdy so tući ludźo na pozdatne postupy na polu natwara ćežkeje industrije a wulkotwarnišćow koncentrowachu a tole z wěstej estetiku rysowachu. Tole měješe zjawnosć w zapadnych krajach wotpowědnje wobwliwować. Lěwicarske nowinarstwo zasadnje kritiske wopisowanje a realistiske rozprawy ze wšelkich dźělow Sowjetskeho zwjazka jako přehnawanja wotpokaza a je spyta wuwróćić, štož so runja spisam Ošerowiča stawaše. Ani w skupinje zamórskich Ukrainjanow njebě hłodowa katastrofa, pozdźiši holodomor, dosć znata. Jako powšitkownje jara kubłanemu a na ruskej kulturje, hudźbje a dźiwadle zajimowanemu čłowjekej běše Ošerowičej móžno, tež cyłkowny staw kulturneho žiwjenja posudźować abo situaciju městow kaž Odessy ze stawom do swojeho wupućowanja kritisce přirunować. Snano so wo dalše rozšěrjenje swojeje knihi njeprócowaše, dokelž so w mjezyčasu wo swojich swójbnych starosćeše. Jeho bratraj běštaj so zjawnje wot njeho distancowałoj. Najebać toho buštaj zajataj. Na kóncu knihi namakamy dźak, indeks, krótki zapisk wo awtorje a kartu Ukrainy w mjezywójnskej dobje. Fotografije a ilustracije pokazaja zdźěla swójbne portrety Ošerowiča a jeho přiwuznych. Sydom wobrazow, kotrež pokazaja sceny w zjawnosći (husto z ćěłami mortwych hłoda dla) z němskimi wopismami, su wzate z publikacije awstriskeho chemiskeho inženjera Alexander Wienerbergera.4 Znajomosć wo holodomorje abo znajmjeńša wo wulkej hłodowej nuzy na Ukrainje we wonym času je so w poslednich lětach w Němskej tež w popularnych medijach wo stawiznach Sowjetskeho zwjazka, postupa Stalina a podobnych rozšěriła. Wulka sylnosć Ošerowičowych zapiskow pak je, zo zdadźa so dźensa přez jeho direktny kontakt z ludźimi a dokelž je kraj a krajanow znał blisko a we wěstej měrje »žiwe«.
MĚRĆIN BRYCKA
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
»Pospyt wo zabytych tamnych« mjenuje Christian Kessner, lěkar a psychoterapeut w Drježdźanach, swoju knihu wo serbskej duši. Dokładnišo prajene dźe – w termini analytiskeje psychologije Carla Gustava Junga – wo archetypus toho słowjanskeho we Łužicy a na wuchodźe Němskeje. Jung je ideju kolektiwneho njewědomeho do psychoanalyzy zawjedł: W dušinym žiwjenju jednotliwca njehraje po jeho měnjenju jenož to wosobinsce njewědome ze swojimi potłóčowanjemi jednu rólu, ale tež archetypiske wobrazy a symbole ze stawiznow skupiny abo krajiny, w kotrejž něchtó wotrosće. To je zakładna ideja tuteje knihi: Ze słowjanskeho wobsydlenja, jich podćisnjenja a wróćostłóčenja, ale tež z jich mytow, symbolow, powěsćow pochadźace archetypy charakterizuja dušinu kulturu dźensa mjez Łobjom a Wódru žiwymi ludźimi; tež potom, hdyž jim to njeje wědome abo hdyž steja woni – na wědomej runinje – słowjanskemu herbstwu samo skeptisce abo njepřećelsce napřećo.Christian Kessner, Swjate su mi twoje hona – Heilig sind mir Deine Fluren. Zum Archetypus des Slawischen in der Lausitz, im Osten Deutschlands. Ein Versuch über den vergessenen Anderen, 2020
Poprawom je tuta ideja zajimawa a by sej systematiske wobdźěłanje bjeze wšeho zasłužiła resp. su hižo za to prjedawše spočatki w etnografiji, stawiznowědźe a kulturnej wědomosći. Zajimawe by było, što móže psychoanalyza k tomu přinošować, nic naposledk na »empiriskim« materialu, kiž wšak je w jeje tradiciji přewažnje hromadźenje a interpretowanje padowych stawiznow: potajkim »wunurjenje« tajkich kulturelnje so pominjenych symbolow a mytosow w indiwiduelnych stawiznach ludźi, kotřiž wo swojim słowjanskim pochadźe abo něhdyšim słowjanskim charakterje swojeho pochadoweho regiona wjace ničo njewědźa. Awtor poda pak so na hinaši puć: Po krótkim zwobraznjenju stawiznow słowjanskeho wobsydlenja Łužicy – při čimž so na tute tež w europskim ramiku, poćahujo so na słowjanskich susodow, zhladuje – so Serbja jako »zbywacy« »posledni Indianojo« Europy skrótka wopisuja. Sćěhuje krótki ekskurs k prašenju dokřesćanskeje mytologije a dlěši, awtorej po wšěm zdaću jara wažny wo zarjadowanju toho serbskeho do – tež wot Junga přewzate – napřećostajenja wuchodneho a zapadneho myslenja. Mjeztym zo je zapadne myslenje racionalne a na eficiencu wusměrjene, je wuchodne – kotrež je Jung w Indiskej studował a kotrež Kessnera hač do Japanskeje ćehnje – wotewrjeniše za to iracionalne, ale tež za z tym zwisowace spirituelne nazhonjenje. Serbja symbolizuja w koordinatowym systemje awtora potajkim »wuchodne myslenje« – woni sedźa, w rěči Junga, »bliže při žórłach« (pod Čornobohom), a runje to čini jich tak přićahliwych za analytikarja.
Hakle njedawno, kónc zašłeho lěta, wuńdźe w nakładnistwje Załožby za serbski lud w Budyšinje pod nadpismom »Serbska rapsodija« nowa CD z komornej hudźbu za husle a klawěr předewšěm serbskich komponistow zašłosće a přitomnosće. Hudźitej solistce Anett Baumann, wiolina, a Liana Bertók, klawěr, kotraž přewza zdobom redakciju nakłada.Serbska rapsodija. Sorbische Kammermusik für Violine und Klavier, wud. Hudźbne nakładnistwo ENA a Załožba za serbski lud, 2020
Pola přewažnje wjetšiny nahrawanych twórbow hižo mjenowaneje wobsadki jedna so wo hudźbne miniatury, zwjetša w třidźělnych formach (A-B-A΄). Jeničce třisadowa »Sonata za husle a klawěr« z lěta 2000 Ulricha Pogody (*1954) złožuje so na wobšěrnu klasisku formu wjacysadoweje sonaty.
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Leoš Šatava je we Łužicy derje znata wosobina, we wědomostnych kruhach – ze swojimi zdawna přewjedźenymi slědźenjemi a přednoškami –, ale tež pola šěršeho publikuma ze swojimi wustupami a popularnowědomostnymi nastawkami. Čitarki a čitarjo Rozhlada znaja dokładnje Šatavowe teksty, kotrež so hižo dlěje hač třiceći lět prawidłownje w časopisu ćišća. K najwažnišim temam, z kotrymiž je so wědomostnik we Łužicy zaběrał, słušeja jeho studije wo etniskosći, wo serbskej młodźinje (kaž w sociolinguistiskim nastupanju, kiž zapřija slědźenja na Budyskim Serbskim gymnaziju, tak tež popularne publikacije, kiž słuža zdźěla jako pokiwy za aktiwnych ludźi w serbskej rěčnej politice) a wo rewitalizaciji mjeńšinowych rěčow. Nowa kniha »Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura«, wudata w čěskim nakładnistwje »Epocha« (Praha 2020), pokazuje, zo je Šatava tež kulturny stawiznar wo Serbach z literarnowědomostnym nachilenjom.Leoš Šatava, Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura, Praha: Epocha 2020
Edicija »Lužičtí Srbové« wobsahuje dotal rozbrojene a znowa redigowane wozjewjenja Šatavy z doby 1983–2019, a to z wulkej přewahu tekstow z poslednich pjatnaće lět. Šatava je njesměrnje płódny awtor, kiž předpołoži někotre sta wšelakich nastawkow k serbskej problematice: wot krótkich esejow hač ke chutnym wědomostnym studijam. Wuběr wjace hač dwaceći tekstow, kotrež su tak zrjadowane, zo móhli so tež čitarjo, kotřiž njeznaja stawizny, rěčnu a etnisku situaciju Serbow, wo nich na přewšo kompleksne wašnje wobhonić, njeje scyła lochki. Měnju, zo je so tole Šatavje jara derje poradźiło.
Dźakowano kóždolětnej tradiciji je LND lětsa znowa Serbsku protyku za 2021 wudało. Na dohromady 160 stronach a w znatym přiwěšku předstaja so diwersne temy za dorosćenych, młodźinu a dźěći. Tak kaž so wšě starobne skupiny narěča, su tež awtorojo přinoškow ze wšěch starobow zastupjeni.Serbska protyka 2021, red. Pětr Šołta, Budyšin 2020: LND, 160 str.
Pětr Šołta zahaji z přewšo radźenym předsłowom předležacu twórbu, poda krótke zjimanje a wuwabi bjezdwěla lóšt do čitanja. W jeho słowach poćahuje so na aktualnu koronowu situaciju, ale na pozitiwne wašnje.
Zazběh protyki twori přehlad jednotliwych měsacow. Chwalobne su zaso dwójne pomjenowanja měsacow, staroserbske a dźensniše. Na kóždej z dwanaće dwójnych stronow namakaja čitarjo praktiske paslenske přinoški. Dekoraciske namjety z přirodnymi materialijemi nawjazuja na aktualny trend, sej sam něšto zhotowić. Bianka Šeferowa z Bronja rozjasni na přikład, kak so nopašk za picu ptačkow abo škla z pisaneho lisća spřihotuje. Ke kóždym dokładnym wopisowanju postupowanja přida awtorka stajnje mały wobraz za lěpšu předstawu. Z tym wolóži tomu abo tamnemu paslenje. Inspiracije poćahuja so zdobom na dorosćenych kaž tež na dźěći. Wony zazběh zakónči so z kermušnymi terminami a protykarskimi wšelčiznami.
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.
W lěśe 2000 zachopijo kóńc apryla solarny załožk na Kochojc domje w Žylowje źěłaś, wón sejźi na jich kšywje »kaž serbski plon«. A pśi tom gibjo se toś ta špatna wědobnosć z nadpisma, pótrjefjecy fakt, »až njejo dawno južo na ten part wuglowy koncern góriła«.Jurij Koch, Gruben-Rand-Notizen, Budyšyn: LND 2020, 192 b.
Ludowe nakładnistwo Domowina jo pód titelom »Gruben-Rand-Notizen« wudało, wóspjet kradu spódobnje wót Ise Bryccyneje wugótowany, nimskorěcny wuběrk zapisow z dnjownika a pśewažnje až dotychměst njewózjawjonych fragmentow proze Jurija Kocha z lět 1996–2006. Jo nastał wójowaŕski tekst se politiski stawnje jasnje pozicioněrujucego cłowjeka k nacasnym stawiznam dwójorěcneje Łužyce. Ned na zachopjeńku pomjenijo Koch w prědnem zapisku z apryla 1996 za swójo pśedewześe wjeliki pśikład: Victora Klemperera. Jo źe znate, až jo Nakładnistwo Aufbau za jogo dnjowniki epochy 1933–1945 wuzwóliło titel »Ja cu znaniś až do slědnego«, kótaryž jo źinsa źe južo pśisamem pśigrono. Wó take znankstwo Kochoju how źo, a wón jo rozmějo jasnje politiski. To njewóznamjenijo, až njenadejźoš na bokach knigłow teke zapiski wó žywjenju familije, kótarež se głownje wiju wokoło pówołańskeje a priwatneje žywjeńskeje drogi źiśi, a z dodankom wó naroźenju syna syna z lěta 2009 se knigły zakóńcyju. Pśewažujo pak politiski komentar, konsekwentnje pśednjasony z perspektiwy jadneje w a z NDR socializěrowaneje, kritiskeje pódzajtšnonimskeje lěwice, ku kótarejež drje nejwěcej eksponěrowanym serbskim zastupnikam źinsa 84lětny Jurij Koch licy.
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen, wudałoj Róža Domašcyna a Axel Helbig, Lipsk: poetenladen 2020
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.
Knižka ze škitnej wobalku leži w mojimaj rukomaj: němskorěčne přełožki wubranych basnjow Mata Kosyka. Wudaće je k jeho 80. posmjertninam wušło. Pětš Janaš a Roland Marti staj wudawaćelej a zdobom přełožerjej do němčiny. Pjeć »Albionskich štučkow« a 52 basnjow, mjez nimi epos, su tu w šěsć tematisce rjadowanych wotrězkach zhromadźene. Dołhe lěta je so Pětš Janaš z basnistwom Mata Kosyka zaběrał, jeho basnje přełožował, wšelake z tule publikowanych basnjow tež hižo druhdźe wozjewił. A tola je tale wubrana zběrka něšto wosebite. Wona da dohlad do wobšěrneho literarneho dźěła basnika, při tym nochce zdobom wědomostne dźěło być. Basnje skutkuja ze sebje. A je čitajo nazhoniš tola tójšto biografiskeho wo wonym basniku.Mato Kosyk, Traute Heimat Fremde Ferne, 125 str., kruta wjazba, edicija Blumbawka 2020
W prěnim dźělu »Poet na burskim dworje« su zapřijate basnje wo Błótach a wobwarnowanym dźěćatstwje na wsy. Wo žiwjenju w Božej stwórbje, ale tež wo žedźbje za měrliwym swětom. Swójbni, dźěd, mać, nałožki, mytiske postawy, lubosć a zachodnosć so w jeho basnjach jewja, tola tež rozžohnowanje a wotchad. Sylne impulsy basniskeho tworjenja. Abo, zo bych to ze słowami ruskeje poetki Mariny Zwetajeweje rjekła: »Kóždy basnik je w swojej bytosći emigrant.« W druhim dźělu »Poezija prerije« so Kosykowy přichad do Ameriki wobjednawa, začuće cuzby, ale tež swobody. Wón pisa, što jeho při pomniku Lincolna zaběra, što w pólskim Chicagu, w Albionje abo při zetkanju z Indianku. W mócnym prudźe rěki Mississippi, howrjenju wichorow a cyklonow spóznaje bjezmóc čłowjeka. Často wotewrja so Kosykowe basnje zapřijećam domizna a cuzba, zo bychu w kombinaciji domizna = swět wjercholili. Žedźba za domiznu w Błótach a w njebjesach, to rěka nadźija na wobě, bě Kosykej wažny nastork do pisanja. Tutomu slědujetaj přełožerjej: »Sym so chcył bližić z němskimi słowami tehdomnišeho časa basnikej kaž čitarjej. A při tym wostać při ›słowje‹ basnika, jemu na hubu hladajo«, pisa mi Pětš Janaš k swojemu dźěłu. Tola kóždy přełožer zawostaji swój rukopis w přełoženej basni. Toho so tež dowěch, hdyž přirunach Kita Lorencowe přenjesenje basnje »Gefangenes Vögelein« (Singvogel im Käfig). Čim wjace přełožerjow, ćim wjace hladanišćow. Čitach raz baseń Puškina a 15 jeje přebasnjenjow do němčiny. Žadyn přełožk so tamnemu njerunaše, a tola běchu wšitke přenjesenje originala.
Nimale tři lětdźesatki po wudaću w lěće 1991 tehdy aktualnje nastateje zběrki (po)přewrótowych refleksijow Zwróćene dny1 pokaza so na serbskim knižnym blidźe jeje wěsty pendant, zestajany wot Cordule Ratajczakoweje. Njejedna pak so wo ryzy paralelu – mjeztym zo bě z awtorami tekstow prěnjeje mjenowaneje knižki takrjec »prěnja liga« serbskich spisowaćelow, je skala powědacych w nowej knižce profilowje wo wjele šěrša a powołansce njewobmjezowana. Zasadniši rozdźěl je pak wězo w zwisku z mjeztymnym běhom časa widźeć: Započatk 1990tych lět bě wšo začuwane a wopisowane hišće chětro nowe a zdobom njewěste, dźensa su zhladowanja na tule turbulentnu dobu a jeje dalše wuwiće a wuskutki přez prismu třicećilětneje časoweje distancy a mjeztym docpětych dožiwjenjow a nazhonjenjow hižo wuhódnoćowane.
Runje mjenowana rozdźělnosć a z tym zwjazana pisana optika cyłkownje třinaće powědarjow (w 12 wotdźělach) »projektej« Noweje swobody? bjezdwěla tyje. Wuběrk respondentow je (nastupajo pochad a skalu měnjenjow) derje wupytany. Tež hdyž su wjacori z nich wurazne profilowane wosobiny na serbskim narodnym a kulturnym polu (apropos: spisowaćelenje je tež tule pola někotrych znajmjeńša dźělnje pódla), njejsu wuprajenja a zjimanja druhich, mjenje znatych a w najwšelakorišich sferach žiwych wuwoprašowanych na žadyn pad mjenje wažne a zajimawe.
Wot januara 2019 wuknu z pomocu »Sorbisch Online Lernen« serbsce, a to woboje: hornjo- a delnjoserbsce. Na spočatku wahach, hač je to prawy program za mnje, wupruwowach jón pak a sym spokojom. Za hornjoserbšćinu eksistujetej kursaj za rěčny certifikat A 1 a A 2 z němčinu a jendźelšćinu jako wuchadźišćowej rěči kaž tež kurs B 1. Tutón pak so jenož w němčinje poskićuje. Za delnjoserbšćinu eksistujetej tohorunja kursaj A 1 a A 2 ze samsnymaj wuchadźišćowymaj rěčomaj, kurs B 1 so hišće přihotuje. Kursaj za delnjo- a hornjoserbšćinu stej nimale identiskej z mało wotchilenjemi a hodźitej so za samostudij.
Kóždy kurs je do wosom kapitlow rozdźěleny a kóždy kapitl wopřija šěsć lekcijow, kotrež wobsteja z dialogow, rěčneho treninga a gramatiki. Kapitle započnu a kónča z comicom serbsce abo němsce – móžeće wolić! Spjelnjene nadawki so sporjedźeja a zmylki so čerwjene woznamjenjeja. Móžeće kóždy nadawk wospjetować, tak husto kaž chceće. Nimo toho poskićuje so pomoc při rozrisanju. Wjele nadawkow su jako hry tworjene, wosebite wjeselo wobradźa memory. Wón a pisanski trening pomhaja při wuknjenju słowow. Małe kruhi při nadawkach pokazaja, hač su so rozrisali. Na kóncu kóždeho kapitla slěduje test. Wužiwarjej kursa pak so tež nadrobne informacije ke kulturje a serbskemu žiwjenju skića. So wě, SOL ma słownik za kóždy kapitl. Wjele słowow, bohužel nic wšitke, so wot wšelakich rěčnikow w awdijo-dataji wurjekuja. Wjetšina słowow, gramatika a temy wospjetuja so w dalšich schodźenkach. Tohodla je derje, hižo wobjednane a nawuknjene wěcy wospjetować.
Chcyjo nochcyjo je w Serbach wjele hinak hač w druhich kónčinach. Přikładow za to je dosć we wjesnej chronice »Worklecy něhdy a dźensa / Räckelwitz einst und heute«, njedawno w LND wušłej. Najprjedy wupada, jako by to dwurěčna serbsko-němska kniha była, ale we woprawdźitosći steja pod wobrazami dwurěčne teksty a tójšto tekstow su němske, wot Rejzy Šěnoweje do serbšćiny přełožene. Bjez hornjoserbšćiny pak nimaš prawy přistup ke chronice. Druha wosebitosć je, zo zestajerjomaj Benej Wałdźe a Eckhardej Kliemannej a dalšim awtoram pobrachuje hdys a hdys wotstawk k wopisowanemu. Přikładaj za to stej: »Tež dźěło Delnjoserbskeho rozhłosa RBB je Marja (Krawcec B. P.) podpěrała.« (str. 83) abo: »Jeho ródny dom namakaš w Nuhliku, tam hdźež su sej Grubertec/Reineltec swójsku ležownosć rjenje ponowili.« (str. 89). Dalša wosebitosć napřećo druhim chronikam je funkcija radu dawarja ze stron chronista: »Tu dyrbi so předsydstwo towarstwa wo prawu wuwaženosć starać« (str. 69) abo komentar: »... wšako so politiski a hospodarski embargo Němskeje přećiwo Ruskej wosebje negatiwnje na tajke firmy kaž ›Čornak-Trans‹ wuskutkowaše« (str. 113). Tola kóžda wjesna chronika je balansa mjezy wěcami, kiž ma chronist za wažne, kiž bychu wubudźili zajim wjesnjanow a kiž bychu so za šěroku zjawnosć hodźeli. Drobnostki kaž při naličenju wohenjow we Worklecach z lěta 1886: »Nr. 6 Kopatsch, später Räde, jetzt Schneider bzw. Mögel, Nr. 7 Wenzel, später Heiduschke, jetzt Opitz« (str. 53), su něšto za domoródnych ekspertow. Ale žiwjenje koparja a gmejnskeho radźićela Jurja Bětki (1937−2017) by móhł přichodnym generacijam z přikładom za to być, kak so prócowanje jednoho čłowjeka pozitiwnje na wuwiće towaršnostneho, wosadneho a gmejnskeho žiwjenja wuskutkuje (str. 65−67). Ale tež při tym njepobrachuje serbski aspekt. Pisa so wo Mikławšu Žurje (1859−1932): »Tež jako wysoki tachantski knjez njeje zabył, zo je syn małeho serbskeho naroda« (str. 93). Sada praji wjace wo serbskim sebjezrozumjenju dźensa hač wo žiwjenju Žura před wjace hač wosomdźesat lětami. Nabožne žiwjenje prjedy a dźensa njeje pak jenož w kapitlu wo wosobinach wokoliny tema (str. 70−93), ale ćehnje so kaž čerwjena nitka přez cyłu knihu. Foto dźaknych kemšow w Nowej Wjesce składnostnje 400lětneho jubileja prěnjeho naspomnjenja wsy ze serbskej chorhoju w pozadku wołtarja (str. 100) njeby na delnjoserbskich kemšach předstajomne było a podobne foto z němskej chorhoju by protest wubudźiło.


text:
Wuspěšnu dožiwjensku nóc – znajmjeńša hladajo na mnóstwo wopytowarjow – registrowachu wikowarjo minjenu sobotu w Budyskim nutřkownym měsće, hdźež witachu na 20. nakupowansku nóc „Romantica“.
Budyšin (CS/SN). Nakupowanska nóc Romantica, kotraž steješe pod hesłom „Shopping-safari“, přiwabi minjenu sobotu tysacy wopytowarjow do Budyšina. Sčasami bě na hasach a naměstach telko wopytowarjow, zo bě lědma móžne so dale pohibować. Při předawanišćach za napoje a kulinariske speciality nastachu dołhe čakanske rynki. W poskitku mějachu nimo dalšich napojow samo hižo dohodowne swětłe a čerwjene horce wino. Něhdźe 160 wobdźělenych wikowarjow so prócowaše, swojim hosćom něšto wosebite skićić, kaž na přikład črijowy dom Mutscher na Karla Marxowej, kiž bě swój wobchod jako dźungl wuhotował. Wša dekoracija pak njemóžeše zakrywać, zo su na Karla Marxowej mnohe wobchody njewužiwane a prózdne.


text:
Filtruj wyniki:
Filtruj wyniki:
Praca Opiekun Klienta Gorzów Wielkopolski- 1 oferta pracy
- 17.10.2022
Opiekun Kluczowego klientaMarcel S.A. (62 opinie)Gorzów WielkopolskiHaйMeMo пpaцiBHиkiB з ykpaïHи
Znajdź pracę w lubuskim
Najpopularniejsze stanowiska w mieście Gorzów Wielkopolski
Kierowca - Gorzów WielkopolskiNauczyciel - Gorzów WielkopolskiSprzątanie - Gorzów WielkopolskiSezonowa - Gorzów WielkopolskiKsięgowa - Gorzów WielkopolskiPsycholog - Gorzów WielkopolskiSprzedawca - Gorzów WielkopolskiPrzedstawiciel Handlowy - Gorzów WielkopolskiKasjer - Gorzów WielkopolskiElektryk - Gorzów WielkopolskiDoradca Klienta - Gorzów WielkopolskiMagazynier - Gorzów WielkopolskiSpawacz - Gorzów WielkopolskiSpedytor - Gorzów WielkopolskiArchitekt - Gorzów WielkopolskiFizjoterapeuta - Gorzów WielkopolskiOptyk - Gorzów WielkopolskiDostawca - Gorzów WielkopolskiKurier - Gorzów WielkopolskiBarman - Gorzów WielkopolskiKosmetyczka - Gorzów WielkopolskiTechnik Farmacji - Gorzów WielkopolskiMechanik Samochodowy - Gorzów WielkopolskiRejestratorka Medyczna - Gorzów WielkopolskiWindykator - Gorzów WielkopolskiHostessa - Gorzów WielkopolskiGrafik - Gorzów WielkopolskiCukiernik - Gorzów WielkopolskiPedagog - Gorzów WielkopolskiSekretarka / Sekretarz - Gorzów Wielkopolski
Podobne stanowiska w mieście Gorzów Wielkopolski
Często wyszukiwane
Dorywcza - Gorzów WielkopolskiW Przychodni - Gorzów WielkopolskiOchrona - Gorzów WielkopolskiBhp - Gorzów WielkopolskiDla Niepełnosprawnych - Gorzów WielkopolskiInżynier - Gorzów WielkopolskiHandlowiec - Gorzów WielkopolskiW Domu - Gorzów WielkopolskiDekorator - Gorzów WielkopolskiOd Zaraz - Gorzów WielkopolskiGorzów Wielkopolski - DodatkowaGorzów Wielkopolski - Zdalna


text:
Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 26.05.2010 změna a na e 1
Hauptinhalt
Husto słyšimy formy kaž „Wón je z přećelami po puću“ město „Wón je z přećelemi po puću“ abo „dwaj tydźenjaj“ město „dwaj tydźenjej“. Wuběr přikładow Wam pokazuje, wo čo dźe, mjenujcy wo změnu wokala a do e. Tuta změna je w spisownej rěči a jeje ertnym trjebanju obligatoriska, w dialektach je wona rozdźělnje rozšěrjena. Změna a na e wustupuje mjez mjechkimaj konsonantomaj. Mjechke konsonanty su wšitke tajke, kotrež pisamy z hóčku abo smužku (na př. š, ć abo ń) abo po kotrychž pisamy j jako znamjo mjechkosće (na př. w słowje pomjenowanje). Tež l je mjechke. Hižo ćešo spóznajemy mjechke konsonanty, kotrež na kóncu słowa steja a jako tajke markěrowane njejsu, kaž na př. r abo p w słowach wučer, farar abo kołp. W deklinaciji zasunjemy tu před kóncowku j; na tym spóznajemy jich prěnjotnu mjechkosć: wučerja, fararja abo kołpja. Tohodla potajkim změni so kóncowka ami na emi w přikładach kaž z nochćemi, z łódźemi, z łopačemi, z přećelemi, z wučerjemi, z kołpjemi atd. Samsne płaći za dualowu kóncowku aj, kotraž so po mjechkim konsonanće na ej přeměnja: dwaj tydźenjej, dwaj konjej, dwaj mužej.


text:
Wuchodoserbske narěče
Wuchodoserbske narěče su wumrěte transitiwne pólsko-delnjoserbske narěče. Su předewšěm z Noweho testamenta Mikławša Jakubicy z lěta 1548 a ze słownika Hieronima Megisera z lěta 1603 znate, a wot toho su často jako „narěče Jakubicy a Megisera“ pomjenowane.[1][2]
Tuta rěč je so awtochtonje mjez Nysu a Bobrom rěčała. Originalna hranica mjez pólskimi a serbskimi narěčemi běše prawdźepodobnje podłu Bobra a Wódry, slědy (za pólšćinu typiskeho) nazalneho wurjekowanja namakaja so pak tež w městnostnych mjenach zapadnje Bobra.[3] Serbski stawiznar Frido Mětšk měni, zo běžeše tuta hranica podłu Bobra a potom přez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. To je hypotetiska hranica, kotraž njewuchadźa wot mjenowědneho materiala, ale wot informacijow wo „wendiskej“ populaciji. Je pak trjeba přispomnić, zo buchu tehdy tež połobske abo samo pólske dialekty rěčacy ludźo jako Wendojo pomjenowani.
Njeje móžno, něhdyšu pólsko-serbsku rěčnu hranicu dokładnje postajeć, dokelž běchu wuchodoserbske narěče transitiwne, mjenowědne informacije snadne a dokładny pochad Jakubicy a Megisera njeznaty. Wuchodoserbske narěče su so wokoło Mužakowa zdźěla hač do 20. lětstotka zdźerželi. K tutym narěčam liča někotři wědomostnicy tež mužakowske a slepjanske narěče, runjež so tutej najdale w zapadźe a najbliše serbskim rěčam namakatej. Na wuchodźe wot toho ruma su w delnjošleskich narěčach rěčeli.
Za wuchodoserbske narěče njedawaše homogeny interdialekt abo kodifikowanu formu. Mějachu pólski přizwuk na předposlednjej złóžce, pólske wuwiće złóžkotwornych sonantow, a – mjenje abo wjace – lechitiski přezwuk (konsekwentnje wužiwany w dialekće Megisera). Kaž zapadniše serbske dialekty běchu nazalne wokale zhubili, ale kaž pólske dialekty skupinu str wobchowali. Přeměšenje wot o a wo w nazwuku wjazaše wuchodoserbske narěče z delnjoserbskimi a pomorskimi. Praserbske č bě so kaž w delnjoserbšćinje z c (n.př. vecořa) zwjazało. Palatalizowanej ś a ź stej so depalatalizowałoj, a na druhim boku nastachu z ć a dź zwuki t', ď, połpalatalizowanej č, dž abo c, dz (n.př. cichy). W morfologiji knježeše kongruentny typ našo polo. Zdźěla běchu so kłonite wokale zachowali (np. dobro). Perfekt tworješe so tež w třećej wosobje z pomocnym werbom, n.př. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a přeměnješe so přez ä do `e, n.př. smieć (smjaś (se)). Delnjoserbskej změnje ć > ś a dź > ź pobrachowaštej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Ewa Siatkowska, Studia łużyczoznawcze, Uniw. Warszawski, 2000, str. 238
- ↑ Tadeusz Lehr-Spławiński, Plemiona słowiańskie na północno-wschodnim pograniczu Niemiec w wiekach średnich, Instytut Śląski 1939, str. 23
- ↑ Hanna Popowska-Taborska, Dawne pogranicze polsko-łużyckie w świetle danych toponomastycznych, Prace Językoznawcze PAN 44, 2005, str. 104, 123


text:
Skupina Astronawt hotuje so na přichodnej wjerškaj. Mały předsłód dožiwichu wopytowarjo beneficneho koncerta minjenu sobotu w Budyskej měšćanskej hali „Króna“. Bosćan Nawka je so z pianistom a komponistom cyłka Matejom Dźisławkom rozmołwjał.
Knježe Dźisławko, sće we wobłuku beneficneho koncerta spěwaj, mjez nimaj nowy, w takrjec njezwučenej wobsadce předstajili. Bě to zdobom wuhlad na přichod Astronawtow?
M. Dźisławk: Prěni přinošk „Njewjedra“ je hižo trochu starši. Nowy spěw „Rozum“ je bjezposrědny wuslědk wudyrjenja wójny na Ukrainje. Zakładne zynki sym ze šmóratkom natočił, kaž to často činju. Potom sym je na klawěrje dopisał. Milena Wowčerjec, kotraž je spěwaj w Budyšinje jako hóstna interpretka předstajiła, je so nas zhromadneho dźěła dla naprašowała a mjeztym na přikład w našim wideju „Krabat“ sobu skutkowała.
Dźak za hesło! Skupina Astronawt je předewšěm jako „pioněr“ serbskeho hudźbneho wideja znata. Chceće nowostce po tymle wašnju zjawnosći spřistupnić?


text:
Malešecy
Malešecy (němsce Malschwitz) su wjes a přisłušaca gmejna něhdźe šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina w Sakskej. Gmejna, kotruž Sprjewja w zapadźe přeběži, leži w Hornjej Łužicy.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
GeografijaWobdźěłać
Malešanski gmejnski teritorij leži přewažnje w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow podłu Sprjewje a Lubaty. Pjata najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesa saha wot awtodróhi 4 na juhu nimale hač k Bjerwałdskemu jězorej na sewjeru a wot Budyskeho spjateho jězora na zapadźe hač k hórkam Wysokeje Dubrawy na wuchodźe.
Malešecy mjezuja na gmejnu Hamor (wokrjes Zhorjelc) na sewjeru, gmejnu Wysoka Dubrawa na wuchodźe, město Wóspork a gmejna Kubšicy na juhu, město Budyšin na juhozapadźe a gmejnu Wulka Dubrawa na zapadźe.
Najwjetša wodźizna gmejny je něhdyša brunicowa jama Olba pola Zubornički. Najwjetšej rěce stej Sprjewja, kotraž přeběži gmejnu wot juha do sewjera, a Lubata, kotraž so blisko Lemišowa do njeje wuliwa. K wjetšim přitokam Lubaty słušatej Albrechtowka a Kotołka. na juhozapadźe gmejny, mjez Malešecami a Delnjej Hórku, ale tež wokoło Hućiny su wjele rybjacych hatow. Stróžanski „Dom tysac hatow“ słuži biosferowemu rezerwatej jako wopytowarski centrum.
Wjes sama leži při wjacorych hatach w bahnojtej nižinje wuchodnje Sprjewje, štož wjedźeše k serbskemu prajidmu w něčim sedźeć kaž Malešecy w błóće.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola Muškownje, Jackonski hat, Muškowski hat, Wulke polo, Dołhe polo, Pola wowčernje, Wulki rukaw, Mały rukaw, Rudle, Pola husćiny, Pola šibjeńcy, Hrodowski hat, Mała hora, Šatec hat, Grabec łuki, Klin, Křiwoš, Zady keŕchowa, Łuh, Biskopic hora, Přitoki, Sćeŕbošća, Pola dwej kamjenjow, Dołhi hat, Wulki hat, Krjeńcec hat, Hajki, Přemjeńki, Kuty, Wopuš, Koblanic jama, Dołha jama, Hanec kuty, Drózny hat, Čertownja (hłuboki hat), Lada, Jězory, Dubcy, Wósrancy, Kozancy, Pěčec wumjeńk, Brězyčki, Bišle, Špankec hatk, Zahrodki, Młynski hatk, Pastončka.[2]
StawiznyWobdźěłać
W sewjerowuchodźe wuhorbjenja při wuchodnym kóncu wsy njedaloko dróhi do Hliny bě so hižo 1777 předstawizniske pohrjebnišćo namakało. Najstarše wurywanki su někak 3000 lět stare. Nimo někotrych formow z pózdnjeje bronzoweje doby přewažuje keramika klasiskeje Billendorfskeje kultury ze 7. lětstotka do Chrystusa. Pohrjebnišćo na městnje, kotremuž so „stary kěrchow“ praji, wužiwaše so hač do 500 do Chrystusa. W 1990tych lětach wotkrywachu archeologojo při kromje Załhowskich hatow něhdźe 500 metrow sewjernje „stareho kěrchowa“ tež k pohrjebnišću słušace sydlišćo. To běše zdobom rědkosć za Hornju Łužicu, dokelž so tu hač dotal wjele starych pohrjebnišćow, ale jenož zrědka sydlišćo namaka.
W srjedźowěku nadeńdźeše so na ležownosći z mjenom „stary hród“ na juhozapadnej kromje Malešec wódny hród, kiž steješe při promjenju Małeje Sprjewje. Twar měješe přeměr wot 50 metrow a běše přez nasyp, kamjentnu murju a 10 metrow šěroku hrjebju škitany. Tuta je hač do dźensnišeho spóznajomna.
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako Malswiz sta so w lěće 1225. Prěnjotne staroserbske mjeno Mališovici pochadźa wot wosoboweho mjena Mališ abo Małyš, skrótšenki połneho mjena Malimir.[3]
Znajmjeńša wot lěta 1280 namaka so we wsy knježe sydło, kotrež měješe tež ležownostne knjejstwo. 1564 naspomni so ryćerkubło. Malešecy wobstejachu tehdy z dweju wjesneju dźělow (Hornje a Delnje Malešecy) z dwěmaj njewotwisnymaj kubłomaj (Horni dwór a Delni dwór). Tutej kuble zjednoćištej so hakle w lěće 1756, hdyž běštej wobě we wobsydstwje knjeza von Metzrada a so 1773 wot hrabja Andreasa von Riaucour kupištej. Zjednoćenemu ryćerkubłu słušachu 291 wot cyłkownje 620 hektarow wjesnych honow. Wot toho wužiwachu so 59 ha jako haty a pastwišća. Ke kubłu słušeše tež wjeska Křiwa Boršć pola Chwaćic.
Dnja 12. apryla 1715 zničichu so tykowana cyrkwička, šula, Delnjomalešanske ryćerkubło a 14 burskich statokow přez wulki woheń, kotryž bě so w starej korčmje wudyrił.
Malešanska cyrkej bě hižo w 15. lětstotku z filialu Budyskeho tachantstwa a sta so po reformaciji z ewangelskej wosadnej cyrkwju. Dźensniši cyrkwinski twar natwari so po zničenju stareje cyrkwje w lěće 1716 na samsnym městnje a dósta 1913 nowu wěžu. Do Malešanskeje wosady słušeja nimo wsy sameje tež Hućina, Brězynka, Dobrošecy, Plusnikecy a Delnja Hórka. Do poswjećenja Chwačanskeje cyrkwje a załoženja tamnišeje wosady w lěće 1899 běchu tež Ješicy, Mała Dubrawa, Křiwa Boršć a Chwaćicy z dźělemi Malešanskeje wosady.
W bitwje pola Budyšina 20. a 21. meje 1813 běchu Malešecy z bitwišćom mjez francoskimi, ruskimi a pruskimi wójskami a spalichu so nimale dospołnje. Po nowonatwarje wsy dźěłachu tam srjedź 19. lětstotka piwarnja, pjeć palernjow, dwě korčmje, młyn a kosćetołkarnja. W 1920tych lětach wotpaleše knježi dom Hornich Malešec a bu po tym zaso natwarjeny.
W mjezywójnskim času słušachu Malešecy k srjedźišćam towaršnostneho žiwjenja ewangelskich Serbow tutych kónčin (hlej wotrězk Towarstwa). Po Druhej swětowej wójnje bu ryćerkubło wuswojene a jeho ležownosće na noworatarjow rozdźělene. W 1950tych lětach załoži so prodrustwo.
ZagmejnowanjaWobdźěłać
W lěće 1936 zagmejnowachu so susodne Plusnikecy do Malešec. Při gmejnskej reformje lěta 1994 dóńdźe k zjednoćenju gmejnow Bart, Budyšink, Delnja Hórka a Malešecy do noweje Malešanskeje wulkogmejny. W lěće 2013 přizamknje so susodna Hućina, tak zo wobsteji gmejna mjeztym z 23 wjesnych dźělow.
TowarstwaWobdźěłać
W Malešecach skutkowachu slědowace serbske towarstwa:
- Serbske towarstwo (1848/49) – čłon Zjednoćenych serbskich towarstwow, kiž załožichu so w oktobrje a nowembrje lěta 1848 we wjacorych gmejnach serbskeje Łužicy; zakaza so w awgusće 1849 zhromadnje z druhimi serbskimi a němskimi „wótčinskimi towarstwami“. W 1920tych lětach eksistowaše za wěsty čas druhe towarstwo ze samsnym mjenom.
- Nalutowarnja a wupožčowarnja za wosadźe Malešecy a Budyšink při Towarstwje serbskich burow (1895–1916) – załoži so jako wotrjad Chróšćanskeho burskeho towarstwa ze zaměrom, serbskich ewangelskich burow z principom drustwa bliže zeznajomjeć a serbske ratarstwo skrućeć; k znatym čłonam słušeštaj Arnošt Holan a Arnošt Bart. K teritorijej dźěławosće słušachu nimo Malešec tež Bozankecy, Brězecy, Čelchow, Klukš, Krakecy, Lemišow, Lětoń, Lichań, Poršicy, Stróža, Zdźar a Zubornička.
- Jednota Sokoła w Malešecach (1921–33) – čłon Serbskeho Sokoła, załožene ze zaměrom skrućenja serbstwa w tehdy hižo chětro germanizowanej Malešanskej wokolinje, 1933 zakazane.[4]
Hač do dźensnišeho wobsteji wjesna skupina Domowiny.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Malešecy we 1880tych lětach 582 wobydlerjow, mjez nimi 554 Serbow (95%) a 28 Němcow.[5] Mjez druhim přez přićehnjenje němskorěčnych wuhnatych z wuchoda po Druhej swětowej wójnje so serbskorěčny podźěl zniži. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 60,6%.[6] Južny dźěl gmejny słuša k teritorijej Budyskeho (ewangelskeho) dialekta, w sewjernych kónčinach so holanski dialekt rěči.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez nětko hižo 570 wobydlerjemi 564 ewangelskich (99%). Po ludličenju lěta 2011 bě 48% wobydlerjow Malešanskeje wulkogmejny ewangelskeje a 3% katolskeje konfesije. 49% njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.[7]
Gmejnske dźěleWobdźěłać
Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:
PolitikaWobdźěłać
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska radaWobdźěłać
Malešanska gmejnska rada ma tuchwilu 15 čłonow.[9] Komunalne wólby lěta 2019 mějachu slědowace wuslědki:
WjesnjanostaWobdźěłać
Čestnohamtski wjesnjanosta Malešec je Matthias Seidel (CDU). Wón bu dnja 8. junija 2008 z 51,8 % hłosow za naslědnika Güntera Sodana woleny, kotryž dósta jako najsylniši přećiwny kandidat 41,2 %.[10] Při wólbach 2015 bu ze 67,2 % w zastojnstwje wobkrućeny. Wolerske wobdźělenje wučini 64,2 %.[11]
InfrastrukturaWobdźěłać
WobchadWobdźěłać
Statna dróha 109 wjedźe přez gmejnske hona a zwjazuje Malešecy a Hućinu z Budyšinom a Niskej. W zapadźe gmejny prěkuje zwjazkowa dróha 156 Delnju Hórku a Lěskej. Mjez Skanecami a Rakojdami běži awtodróha 4 přez gmejnske hona. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj w Hućinje a Barće jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.
Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe wot Barta přez Zuborničku, Stróžu, Lemišow, Załhow, Malešecy a Delnju Hórku dale do Radworja. Sprjewiny kolesowarski pućik přeprěkuje Malešanski gmejnski teritorij wot juha do sewjera a wjedźe mjez druhim přez Delnju Hórku, Malešecy, Połpicu a Nowu Wjes.
KubłanjeWobdźěłać
Prěnju cyrkwinsku šulu mějachu Malešecy hižo w lěće 1684. 1807 rozwučowaše tam jedyn wučer 151 dźěći z Malešec, Plusnikec a Dobrošec, kiž wšitcy serbsce rěčachu.[12] Přidatnje k starej šuli na Małomalešanskej 27 natwarichu w lěće 1900 nowu šulu při Hłownej dróze.
W Malešanskej gmejnje su hišće tři šule, a to zakładnej šuli w Hućinje a Barće a wyša šula w Malešecach. Do Hućinjanskeje šule chodźeše w šulskim lěće 2014/15 69 šulerjow, mjez nimi šěsć serbsce wuknjacych.[13] W Bartskej šuli bě w samsnym času 107 šulerjow, wot kotrychž wuknjechu 43 serbšćinu jako cuzu rěč. Malešanska wyša šula měješe w tymle lěće 333 šulerjow.
W baroknym knježim domje Delnich Malešec je wot lěta 2002 WITAJ-pěstowarnja Serbskeho šulskeho towarstwa zaměstnjena. Na samsnym městnje namaka so tež Malešanske gmejnske zarjadnistwo.
PomnikiWobdźěłać
- Wopomnjenska plata woporam wuswobodźenskeje wójny lěta 1813 při nawsy.
- Wopomnjenski kamjeń Kurtej Krjeńcej před starej šuli.
- Pěskowcowa plata z lěta 1788 nad zachodom kěrchowa z łaćonsko-serbskim napismom.
WosobinyWobdźěłać
Z MalešecWobdźěłać
- Pětr Elias Šěrach (1742–1795) – knihićišćer a nakładnik
- Bohačesć Bjedrich Ponich (1761–1826) – farar, załožer tak mjenowaneje Ponichoweje knihownje
- Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik
- Jan Awgust Sykora (1835–1921) – farar, spisowaćel a ludowědnik
- Arnošt Sykora (1879–1972) – šewc, Domowinski prócowar
- Kurt Krjeńc (1907–1978) – skałar, dołholětny předsyda Domowiny za čas NDR
We wsy skutkowaliWobdźěłać
- Hrjehor Martini (1575–1632) – farar a přełožer; 1618–1623 Malešanski farar
- Hadam Zacharias Šěrach (1693–1758) – farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister
- Pětr Ponich (1716–85) – farar, cyrkwinski stawiznar
- Samuel Bohuwěr Ponich (1748–98) – farar, awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Malešanskej cyrkwi.
Partnerske gmejnyWobdźěłać
Partnerske gmejny Malešec su Desná pola Jabloneca w Čěskej, Gromadka pola Bolesławieca w Pólskej a Sióagárd w Madźarskej.
LiteraturaWobdźěłać
- Trudla Malinkowa/Weldon Mersiovsky (wud.): Malschwitz. Malešecy. A Wendish Village in Lusatia. Serbin 2018, ISBN 978-1-944891-52-7
- Malschwitz/Malešecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 312–315.
- Cornelius Gurlitt: Malschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 152.
- Trudla Malinkowa: Na serbskich slědach po Malešecach. W Serbskej protyce 2019, str. 92–96
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2021; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 10 (digitalizat).
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. Domowina-Verlag, Bautzen 2008, str. 110.
- ↑ Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 104sl., 265sl., 391sl..
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 56. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [1024 wobydlerjow, z nich 439 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 49 z pasiwnymi, 133 serbskich dźěći a młodostnych, 403 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Malešansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Malešecy (němsce)
- ↑ 9,0 9,1 Po wólbnym wuslědku móhła AfD štyri sydła wobsadźić, měješe pak jenož jeničkeho kandidata, tak zo wostanu tři sydła njewobsadźene.
- ↑ Wuslědki Malešanskich komunalnych wólbow dnja 8. junija 2008 na statistik.sachsen.de
- ↑ Wuslědki Malešanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de
- ↑ Peter Kunze: Sorbisches Schulwesen. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002, str. 38
- ↑ Podaća w sakskej šulowej datowej bance
WotkazajWobdźěłać
- Malešecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Kaszuby (etńiczno skupina)
Kaszuby (kasz.: Kaszëbi, pl.: Kaszubi, mjym.: Kaschuben, yng.: Kashubians) sům zachodńosłowjańskům etńicznům skupinům, autochtůńicznym ludztwym Půmorzo. We teroźńich czasach Kaszuby sům jedźinymi bezpostrzedńimi erbůma Půmorzanůw. Przodńům uorgańizacyjům, kero skupjo Kaszubůw we Polsce je Kaszubsko-Půmorske Zrzeszyńy (kasz. Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié). Teroźńe Kaszuby mjyszkajům przede wszyjskim we Wschodńim Půmorzu, we krysach puckim, wejherowskim, kartuskim, lymborskim, bytowskim, kośćerzyńskim, půłnocnyj tajli chojńickigo a wschodńij tajli słupskigo. We krysach lymborskim, bytowskim a słupskim mo to nazadńi charakter - po II śwjatowyj wojńe Kaszuby pomjyszkałe we placach swoji pjyrwotnygo byćo, po wyćepańu ś ńich mjymjeckij ludnośći uod regjyrůnku Polskij Ludowyj Republiki. Tajla Kaszubůw mjyszko tyż na ymigracyji, uosobliwje we Kanadźe (kole 10 000 perzůnůw na rok 2001), USA, Mjymcach a Polsce (233 000 perzůnůw na rok 2011, s czygo 17 000 kej jedyno).


text:
Na Ralbičanskej Serbskej wyšej šuli wuspěšne powołanske wiki wotměli
We wšitkich wobłukach hospodarskeho a zarjadniskeho žiwjenja pytaja tuchwilu fachowcow a dorost. Na mnohich zawodach wuhladamy tafle z powołanjemi, kotrež su pytane, a samo na wjele firmowych awtach wabja za dźěło we wotpowědnych předewzaćach. Tajke dobre wuhlady na dobre a spokojace dźěło lědma hdy mějachmy. Firmy pak zwjetša so podarmo za dorostom a fachowcami rozhladuja. Husto nimaja šulscy wotchadnicy prawe abo scyła žane předstajenje wo tym, što abo hdźe bychu rady dźěłali a z čim sej swój wšědny chlěb zasłužili.
Wulka pomoc su jim při tajkich, žiwjenje wusměrjacych a rozsudźacych rozsudach powołanske wiki abo wuski kontakt k firmam a předewzaćam. To běchu w Ralbičanskej wyšej šuli spóznali a na iniciatiwu wučerjow powołanske wiki organizowali, nic jenož za swojich šulerjow, ale za wšitkich w blišej a dalšej wokolinje.


text:
- About Institute
- adidas Performace NMD R1.V2 STAR WARS "SKY TINT" , IetpShops GW0228 , FX9300 , Butter adidas Yeezy Boost 350 V2s
- brooks running v nike running boots shoes free , KиïB Ta ykpaïHa , KyпиTи ЧoлoBiчi дeMiceзoHHi чepeBиkи nike — Heдoporo B kaTaлoзi ЧoлoBiчий oдяr Ha Шaфi
- IetpShops , challenge nike air max nomo pink dress , buy cheap challenge nike lebron x mvp shoes
- IetpShops , air max air max 1 red white sketch to self , Does The Nike Air jacket Jordan 1 Fit True To Size?
- Nike , Sneaker Calendar, Prices & Collaborations, Release Dates , metcon Nike Zoom LeBron Soldier 10 SFG "Black/Gum" , zapatillas de running metcon Nike niño niña mixta voladoras media maratón talla 35
- air jordan 4 canyon purple release date
- air jordan 33 tiger camo aq9244 016
- jordan xxx black cat 811006 010
- air jordan releases 2022
- 417944 nike air max plus
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski