text:
Eszcze sto roków tymu paniczki na cieszyńskim sie pyrczyły w paradne lónty. Ty oblyczki sie nazywały strój wałaski. Tyn strój był paradny i bogaty. We świynta oblykały sie tak aji bogate paniczki – baby od profesorów, abo sklepikorzi. Potym nieskorzi w taki paradne lónty sie zaczły strojić aji bogate Gorolki s Wisły i Jabłónkowa. Chłopski strój nigdy nie był taki paradny jak babski.
Jak dziołuszka była mało, to dostowała koszule s rynkowami pozaginanymi nad łokciami i ajnfachowóm sukiynke na posku. We włosach miała czyrwiónóm maszke. Aji jak gospodorze byli bogaci, to małe dziołuszki były tak pooblykane. W lecie góniły boskym, a na zime miały bótki – trzewiki i póńczoszki s wełny. Jak dziołuszka kapke podrosła, to dostała piyrszóm sukiynke s niskim gorsetym. Jak dziołuszki miały po dziesiyńć roków, to uż miały oblyczki podobne do dziołuch na wydaniu. Wydanóm babe od swobodnej dziołuchy szło poznać po czepku. Wydano go nosiła, a swobodno ni. Były eszcze zowitki – dziołuchy, kiere miały dziecko, ale nie były wydane. Swobodne dziołuchy chodziły s gołóm głowóm i miały dycki splecióny warkocz, w nim miały biołóm sznórke i bandle. Jak dziołucha szła do kojścioła przi świncie to dowała se wiónek na głowe s polnych kwiotków. Zowitki miały swinióne włosy ze zadku głowy, coby wszyjscy wiedzieli, że to je panna s dzieckiym. Dziołuchy, kiere uż były na wydaniu i chciały mieć Galana, pyrczyły sie, coby sie podobać chłapcóm. Każdo dziołucha musiała umieć heklować, uczyła jóm tego starka, abo Mama. Heklowała piyrsze na koszulach, fortuszkach i sznuptychlach.
Gaździnki sie rychtujóm do dożynek.
Pieknie wystrojóno była dycki każdo młoducha. Hań downij młoducha na głowie miała złoty wiyniec, potym myrtowy wiónek przistrojóny biołymi kwiotkami. Drużki miały na głowach strzybne koróny. Suknia młoduchy była uszyto s najlepszych szmot i miała rostomajte biołe dodatki. Paradne oblyczki gaździnej sie składały s: czepca, szatki, kabotka, sukni s żywotkiym, fortucha, szpencera, hacki, nogawiczek i trzewików. Dziołucha sie stowała wydanóm babóm dziepro po oczepinach. Starościno brała dziołuche do kumory, óna beczała, a potym siodłała na stołku. Przi oczepinach mógły być yny wydane baby – żodyn wiyncyj. Baby ściepowały młodusze wiónek, spinały włosy, a jak miała długi abo bujne, to sie ji ty włosy ostrzigowało. Potym sie ji oblykało czepiec na głowe, na kiery sie dowało szatke zwiónzanóm na pidło – tak, coby włosy były swiónzane na potylicy. Czepiec to był korónkowy czepek uszyty s płóciynnej hadry i wyszywany biołóm nicióm. Skłodoł sie s czepka i naczółka – korónkowego brzegu, kierego nie zakrywała chustka. Wszyjstko musiało być biolućki i czyste, tóż każdo gaździno musiała to fórt prać, ale miała na forot wiyncyj czepków, coby dycki mieć jakisi czyste. Każdy czepiec był inkszy. Każdo wydano baba se kupowała czepce dziepro po wiesielu, bo sie prawiło, że jak przed wiesielym jako baba se nakupi czepców, to bydzie mieć kupa dziecek. Każdo baba na cieszyńskim miała Wałaszke s ciasnochóm – takóm spodnióm babskóm koszule. Ciasnocha sie skłodała z ciasnego stanika srobiónego s ćwilichu. Ćwilich to była tako płócianno hadra dómowej roboty, s kierej sie robiło oblyczki, lónty, boci i aji obrusy. Dolnio czynść ciasnochy sie skłodała s grubego płótna – drelichu. Wszyjstko to było słónczóne do kupy ramiónczkiym. Na ciasnoche sie oblykało kabotek. Kabotek to była tako krótko koszula do pasa s wybielónego płótna s kraglym heklowanym czornóm, abo czyrwiónóm nicióm i s lemieszkami. Pod karkiym kabotek sie zapinało na hoczek i babke, abo spinało strzybnym szpyndlikiym. Barży paradne kabotki to były szutki i koszutki. Na kabotek sie oblykało suknie, kiero sie skłodała s dwóch zeszytych czynści – żywotka i spodka. Żywotek to był taki gorset s aksamitu na ramiónczkach, a spodek był pomarszczóny, siyngoł do kolan, abo do kostek. Spodek był s kraja obszyty galónkóm – takóm szyrokóm sznurkóm. W takich sukniach chodziły baby wydane, a żywotek młodych dziołuch nie był taki paradny, były na nim powyszywane kwiotki. Żywotek i spodek dycki musiały ku sobie pasować kolorami. Na spodek trzeja było piyńć, szejść metrów materiału s bawełny i lnu. Tyn materiał mioł kolor czorny, czyrwióny, abo ryszawy. Tam kaj przichodziuł fortuch wszywali łacniejszy materiał , bo go nie było widać. Taki materiał sie pruło ze starych sukni i nazywało sie to ladaco. Żywotki, kiere miały w postrzodku kartón, były przeważnie wiśniowe. Ozdobiało sie ich złotymi sznórkami, a czorne strzybnymi galónami. Taki żywotki i spodki przechodziły s Matki na cere, tóż każdo paniczka se swój żywotek ozdobiała jako chciała. Pod ladaco sie wszywało kapse, szło do ni wrazić sznuptychle, abo grejcary. Pod spodek paniczki se oblykały płóciynne halki s ciynkigo ćwilichu. Kraj takij halki sie wyszywało. Oblykało sie to tymu, coby paniczki wyglóndały jak prowdziwe gaździnki. Fortuch był płóciynny i wónski, farbowany na modro – modrziniec, abo paradny adamaszkowy. Fortuch był tak długi jak spodek. Młoducha miała fortuch s biołego, jedwabnego materiału. W pasie nosiła przeposke – kolorowóm szyrokóm sznórke, zwiónzanóm na maszke. Bogate gaździny nosiły strzybne pasy s lańcuszkami, ale nosiły tez przeposke coby sie nie niszczuł tyn drogi pas. Biydniejsze gaździny zamiast pasa miały yny przeposke.
W zimie paniczki nosiły ćmawóm wełnianóm hacke, kieróm sie oblykało na pleca. Nosiło sie jóm na parade aji w lecie. Jak kaj szły w zimie to oblykały szpencer. To był taki ciepły watowy, szyroki mantel z szyrokimi rynkowami. Siyngoł do pasa, szyło sie go s czornego, abo wiśniowego materiału i spinało strzybnóm sprzónczkóm. Na kożdo baby nosiły łacniejsze i ajnfachowe jupki. Hań downij wydane paniczki nosiły kożuch s barana, kiery siyngoł aż po kolana. Farbowało sie ich na żółto i obszywało sie ich czyrwiónóm, wełnianóm nicióm. Na nogi sie oblykało czyrwióne nogawiczki, kiere były długi aji na dwa metry. To były taki wełniane póńczochy, kiere miały fałdy od kostek aż po kolana. Na nogach nosiły biołe fusekle s owczej wełny – kopytka i lekki, płytki bótki szyte s jednego kónska skóry – kiyrpce. Potym nieskorzi szło uż kupić czorne trzewiki ozdobióne modróm maszkóm. Zaczło sie też oblykać biołe, gładki póńczochy. Była też wtedy moda na brynelki – czorne sznurowane bótki. Paniczki sie strojiły też strzybnymi ozdobami. Blyszczały sie kulate, abo sercowate szpyndliki, kierymi sie zapinało pod karkiym kabotek. Z przodku sie nosiło lańcuszki, kiere sie spinało ze strzybnymi różami. Były też hoczki, kierych mógło być aji dwanoście. Nosiło sie też klamry i strzybne pasy cieszyński, do kierych sie wpinało trzepotki – taki małe lańcuszki. Taki paradne ozdoby robili złotnicy ze Skoczowa, Cieszyna i Jabłónkowa. Starsze paniczki miały oblyczki barży ćmawe i czorne. Spodek też był stateczniejszy i był aż do kostek. Po 1900 roku aji młode dziołuchy zaczły nosić długi spodki.
Jak umrziła młodo nie wydano dziołucha, to jóm dowali do trówły w oblyczkach młoduchy. Jak umrziła starszo paniczka, to sie jóm też tak oblykało, bo chciały leżeć w trówle w paradnych oblyczkach tych s wiesielo. Na pogrzeby młodych przichodzili jejich rówieśnicy w jasnych oblyczkach, a starsze paniczki nosiły przez szejść tydni czorne lónty, jak miały pokore. Musiały nosić czorne halki, czornóm jakle, chustke, fortuch i czorny spodek s czornóm galónkóm. Na cieszyńskim paniczki s miasta i na dziedzinach miały taki same oblyczki, yny ty na dziedzinie nosiły go długszy, eszcze aji po wojnie. Dzisio tak sie oblykajóm paniczki s zespołów regiónalnych, jak je jaki wielki świynto w kojściele, abo dożynkach. Po chałupach sóm eszcze stare wałaszki po starkach.
Strój Gorolek był kapke inakszy. Na kożdo w lecie Gorolki nosiły ciasnoche bez rynkowów. Był óna podobno do długigo miecha na ramiónczkach. Ciasnocha miała czynść górnóm – stónek i dolnióm – spodek. Ciasnoche dzierżało ramiónczko – sznórka płóciynno, kiero szła przez pleca. Dolnio czynść oblyczki to były dwie zoposki. Ze zadku Gorolki oblykały czorny fortuch uszyty ze szejściu, abo siedmiu szerzin. Z przodku nosiły fortuch szyty s ciynkigo płótna. Hań downij tyn fortuch był bioły, a potym sie go szyło s modrego materiału. Ty fortuchy sie nazywały modrzińce. Na ciasnoche oblykały kabotek, uszyty s ciynkigo biołego płótna. Kabotek był pomarszczóny i wszyty w kragiel – obujek. Rynkowy siyngały do łokci i sóm drobno pomarszczóne i zakończone mankiecikiym - lymieczkiym. Kragle i mankiyciki były ozdobióne i haftowane haftym krziżykowym. Do roboty na polu oblykały na głowe ciynkóm płóciynnóm chustke. Oblyczki Świóntecznej były szyte s lepszych materiałów. Na nogi sie oblykało nogawiczki, kiere sie układało w fałdy. Nogawiczki były długi na dwa metry i były srobióne s czyrwiónej wełny. Siyngały aż po kolana. Na nogi oblykało sie eszcze biołe kopytka. Downij były ze sukna, a potym uż s biołej wełny s czyrwiónym wzorkiem – wyrszczkiym. Na nich sie obuwało kiyrpce s owiynzij brónzowej, abo żółtej skóry. Wydane paniczki oblykały na głowe czepce s koronkom z przodku. Na czepiec oblykały szatki, w lecie biołe, a w zimie czorne. Hań downij na czepiec oblykało sie chustke s biołego sztywnego płótna i ozdobóm krziżykowóm. Wiónzało sie jóm ze zadku głowy i Wiónzało sznurkóm. Młode Gorolki nie nosiły nic na głowie. Downij ani w zimie nie nosiły chustki. Włosy czosały gładko i plytły warkocz a na min wiónzały sznórke na maszke. Na plecach nosiły łochtusze – wielkóm płachte s płótna drelichowego, abo obrus ćwilichowy. Ty płachty sie wiónzało na piersiach na dwa bindle. Młode dziołuchy miały warkocz puszczóny na łochtuszy. W zimie baby se oblykały krótki kożuszki, a na nich obrus. Dziołuchy, kiere miały yny kożuch nosiły pod nim warkocz.
Gorolki s Kóniokowa.
We świynta Gorolki sie oblykały inakszy niż na kożdo. Młoducha miała na głowie woskowy wiónek s perłami w postrzodku. Kóńce wiónka owijało sie ze zadku głowy naokoło czopu s włosów. Drużki miały na głowie wiónki s czyrwiónych kwiotków. Zowitki, jak sie wydowały, to ni mógły mieć na głowie wiónka, musiały mieć włosy swinióne ze zadku. Starsze gaździny szły na wiesieli w białych szatkach na spuszcz, s rogami spuszczónymi na pleca. Wdowy, kiere sie po drugi wydowały musiały ijść do ślubu w czepcu. Wiesielniczki miały warkocze splecione w szejść, aji w osiym wójek, a na kożdo we trzi. Śpiywały se przi tymu tak: „Wy moja Mamulko splyćcie mie w siedym, Bo mi sie spodoboł na Istebnym jedyn”. Gorolki sie pyrczyły yny we świynta i na wiesieli. Jak umrziła starka, abo starszo paniczka, to sie jóm oblykało w ciasnoche, kabotek, czornóm zadnióm zoposke, modry fortuszek s koronkóm, abo cały czorny. Na głowie sie ji wiónzało czornóm chustke. Jak umrził młodo baba to sie ji wiónzało chustke jasnóm, bioło – czornóm. Małym dziołuszkóm dowali na głowe mertowe wiónki.


c: text/html

text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 10.06.2018
- lew prorok
- na fleku we aucie
- welōnek idzie
Pŏra ludzi we Kolumbiji Brytyjskij w Kanadzie przegrała terminy ô prawo ôpieki nad swojōm włŏsnōm cerōm. Niy byłoby w tym nic niyôbyczajnego, jakby niy to, iże reprezyntowoł ich przed gyrichtym pluszowy lew. Podle nich bez tego pluszowego lwa gŏdoł dō nich sōm Bōg, a Jezus Krystus to bōł jejich adwokat, świadek i syńdzia. Do lwa prawiyli jakeś niyzrozumiałe słowa, a wszyjskim świadkōm gŏdali, iże jejich adwokat Jezus bez nich stawiŏ tym świadkōm pytania. Śyńdzia niy uwierzōł im i dziecko ôstanie pod ekstra ôpiekōm, a możliwe, iże bydzie ôddane do adopcyje.
Jak to było? Jak gŏdŏsz do Boga, to rzykŏsz, a jak Bōg gŏdŏ do ciebie, to mŏsz problym. A jak gŏdŏ bez pluszowego lwa?
Zdrzōdło: Vancouver Sun
Szandarzi we Wellingtonie we Nowyj Zelandyji chyciyli chopa na kerowaniu autym na fleku. Chop tōż zazwōniōł po swojã ślubnõ, żeby przijechała go ôdebrać, jak już niy może jechać. Baba przijechała, tōż szandarzi jij tyż kŏzali dmuchać. Alkōmat pokŏzoł jeszcze wiyncyj.
Możno to jakŏś jejich dieta?
Zdrzōdło: Stuff.co.nz
Prezydynt USA, Donald Trump, we ôstatnich tydniach ułaskawiōł moc ôsōb, w tym Jacka Johnsona, czŏrnego boksera z poczōntku XX stoleciŏ, co bōł skazany za przewieziynie biołyj kobiyty do inkszego stanu w celach niymoralnych (ani niy pytejcie, Ameryka je cudacznŏ). Trump powiedzioł tyż, iże chciołby ułaskawić Muhammada Ali, co w czasie wojny we Wietnamie ôdmōwiōł pōjściŏ do amerykańskigo wojska, tōż sōnd usōńdziōł, iże uchyloł sie ôd dinstu i skŏzoł go na piyńć lŏt heresztu we 1967 roku. Prezydynt chciołby go ułaskawić, ale zarŏz ôdezwoł sie prawnik ôd Alego i pedzioł, że ôni sōm radzi tymu syntymyntowi ôd Donalnda Trumpa, ale Alego uniywinniōł gyricht nojwyższy USA we 1971 roku.
Zarŏz widać, że idzie welōnek i trza było coś wartko do kamery pedzieć.
Zdrzōdło: The Hill

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kašubojo
Kašubojo su mały zapadosłowjanski lud, kotryž je předewšěm we wokolinje pólskeho města Gdańsk žiwy. Woni su w Pólskej jako etniska mjeńšina připóznaći.
Kašubojo maja swoju chorhoj a swoju rěč, kotraž je podobna pólšćinje a tež druhim zapadosłowjanskim rěčam.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Florian Ceynowa
- Konstantyn Dominik
- Günter Grass
- Aleksander Majkowski
- David Shulist
- Bernard Sychta
- Donald Tusk
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
- Friedrich Lorentz, Geschichte der Kaschuben, Berlin 1926 (nim.)
- Aleksander Majkowski, Historia Kaszubów, Gdańsk 1991, ISBN 83-85011-37-4 (pól.)
- Ostrowska, R. a Trojanowska, I., Bedeker kaszubski, Gdańsk 1978 (pól.)
- Pomorze - mała ojczyzna Kaszubów : (historia i współczesność) = Kaschubisch - Pommersche Heimat : (Geschichte und Gegenwart) / red. Józef Borzyszkowski, Dietmar Albrecht ; [tł. Piotr Żwak, Burkhard Ollech i in.] Gdańsk ; Lubeka : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Instytut Kaszubski, Ostsee Akademie 2000 (pól.,nim.).


text:
Jak bergmōn we sztrece Skarbnika trefiōł
Jak nasi starŏszek jeszcze żyli, to nōm czynsto ôzprawiali, co jym sie przidało, jak jeszcze robiyli na Maszynce za kowŏla.
Ôni wtedy robiyli na dole, a dopiyro niyskorzij dostali robotã na wiyrchu w kuźni. Rŏz mieli szychtã na noc, i na wieczōr ô szōstyj sjechali na dōł. Robiyli aże do jedynŏstyj. Na pauzã zjedli chlyb i wypiyli kawã z bańki, a potym potym zachciało jym sie spać, tak mocno, iże śpiku niy mogli ôdygnać.
Za chwilã już drzymali na ławie. Jak dugo tak spali, nie wiedzieli, bo narŏz ôcucnyli bez to, iże słyszeli, jak chtoś idzie sztrekōm i przichodzi corŏz to bliżyj. Zarŏz tyż ôbŏczyli w czŏrnyj jak sadze sztrece światło ôd grubowyj lampy, a iże te światło było sroge, to poznali, iże ône pochodzi ôd sztajgerskij lampy. I rychtyk, niydugo potym stoł przed niymi sztajger Szołtelijus, chtōrymu jyno „Hanys” padali. W rynce mioł kilofek, a na gowie berchmankã. Siŏd se przi starŏszku na ławce i pedzioł: „Glück auf!”, a starŏszek ôdpowiedzieli: „Glück auf, panie sztajger”, ale sie bardzo zlynkli, bo ôczy hanysowe sie ôkropnie świyciyły, jak wōngle w żeleźniŏku. „Wylynżku, dejcie mi jyno ôgnia, bo mi fajfka zgasła” – pedzioł starŏszkowi.
Terŏz starŏszek poznali na dobre, iże to nie sztajger Hanys, jyno skrbnik, bo po co ôn chcioł ôn nich ôgnia, kej sie jego lampa świyciyła. Przeżegnali sie po kryjōmu i podali mu jejich lampã, ale niy prosto z rynki, jyno na łopacie, bo tyla już wiedzieli, iże jeżeli chce skarbnik ôd jakigo berchmana ôgnia, to jyno na to, aby mu rynkã wyrwać. Skarbnik se fajfkã zakurzōł, postawiōł starŏszkowã lampã na ławce, wejzdrzoł na nich i pedzioł: „a pamiyntejcie se, cobyście ja już wiyncyj na dole niy klyńi ani niy gwizdali; Glück auf!” Potym ôdeszoł.
Wystraszōny starŏszek świegotali jak ôsika. Po szychcie pytali sie berchmanōw na podszybiu: „Bōł dziś w nocy Hanys na dole?” „Ale kaj, ôn sie dziś tu wcale niy pokŏzoł” – ôdpowiedzieli berchmani. Ôd tego czasu starŏszek wierzyli, iże skarbnik żyje i ani rŏz już na dole nie zaklōni i nie zagwizdli.


text:
Roman Zmorski
Roman Zmorski (* 9. awgusta 1822 we Waršawje; † 19. februara 1867 w Drježdźanach) bě pólski basnik a přełožowar.
Za čas studija na Wrócławskej uniwersiće w lětomaj 1844 do 1845 zezna so Zmorski ze Smolerjom. W lětach 1848 do 1850 bydleše we Łužicy, hdźež měješe nimo Smolerja mjez druhimi tež zwisk z Pfulom a Imišom. W Budyšinje wudawaše emigrantski časopis Stadło.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rafał Leszczyński: Zmorski, Roman. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 648ff.


text:
Dwa opowiadania o familiji a o małych dzieckach...
O ciotkach i ujcach
Tak se nieroz myślym o tych naszych downych czasach u nas w Ustróniu i na inszych dziedzinach kole Cieszyna. Posmiyniało sie przeca wszyjstko – chałupy, cesty, obchody i to człowieka musi cieszyć. Ale też sie posmiyniali ludzie, a tu nie dycki je sie czym radować. Móndrzi ludzie prawióm, że taki czasy, jaki człowiek, ale też to je aji naopak – jaki człowiek, taki czasy. Na bo też kiery smiynio tyn świat jak ni człowiek, ta potwora. Jak sie trefi porzóndny, to i świat je fajny, a jak howado, to niech Pón Bóg bróni! Pore takich to my uż dobrze poznali. Dziynka Bogu, że to nasze dziecka znajóm yny s ksiónżek... Cosik sie mi zdo, że sie nejwiyncyj posmiyniało w tych kónzumach s moresym. Bo downij to ludzie prawili, że jak kaj kiery był huncwótym, to mu trzeja pojczać, abo dokupić moresu. Jo pamiyntóm, że moresu uczyli w chałupie, we szkole i w kościele. Kiery był lepszym rechtorym, nie wiym. A możne uczyli wszyjscy rowno i tymu mores był? Jak sie kiery straciuł, to go zastympowali iknsi. Było czasym tak, że Ciotki i Ujcowie. Eszcze dzisio na ponikierych dziedzinach Ciotka i Ujec sóm w cynie. W takij Istebnej, Jaworzince, abo Kóniokowie wszyjscy sóm sobie Ciotkami i Ujcami. Żodyn panoczek czy paniczka, yny ciotka, ujec. A jak kaj kiere dziołuszysko, abo kluczysko pieknie nie pozdrowi, zaros go bieróm do gwintu. Dzisio rechtorzi prawióm, że ni ma żodnego autorytetu, żodnej powogi, je kryzys wychowawczy. To je aji prowda, ale my też żyli przeca w rostomajtych czasach – wojna, powojynno biyda, fazolónka s garkuchnie, łotane szróty. Nie było żodnych wielkich ludzi, kierzi by mógli być za muster. Wychowali nas obyczajni ludzie, starsi, zharowani na zogónach, abo we werku. To były nasze Ciotki i nasi Ujcowie. Prawiło sie na nich – ujec abo ciotka s Goji, ze Zowodzio, spod Czantoryje, s Polany, s Kympy, s Królowa, s Lipowca, Górek, Nierodzimio. Nie trzeja było dodować nazwiska – ujec Sztwiertnia, ciotka Bukowczanka. Nejczynści bywali potkami i wiesielnymi starostami. Na starych fotografijach ujcowie mieli westy s lańcuszkami od godzinek na wyrchu, ponikiedy wojskowe ancugi, wyglancowane oficyrki, fusy podkryncane do wyrchu, abo galaty na hozyntregach. Ciotki zaś piekne czepce, żywotki, jedbowne fortuchy s kwiotkami, hornodle we włosach... A znani byli s tego, co dobrze robili – Ujec od botów, pszczół, gołymbi, królików, jabłek; Ciotka od kołoczy, od grymplowanio, heklowanio, sztrykowanio, kopytek, szycio. Na tamty czasy byli od wszyjstkigo. A wszyjscy my ich mieli radzi – tyn doł na sztolwerki, doł grejcar do kapsy jak sie szło po winszu, czasym stare, a dobre godzinki na lańcuszku, piekny żywotek do frelki, sztrajfke kołocza, dobrej kiszki s póncloka. Robili to ze serca, s dobrego nawyku, bo óni też dowali, jak ich Ciotki i Ujcowie... I tak sie ty rodziny dzierżały do grómady, bo mores musioł być. Smiyniali sie cysorze i inksi panoczkowie, a ludzie sie dzierżeli swojigo porzóndku i moresu. Toż jak kaj kiery mo eszcze Ciotke i Ujca, to ich szanujcie, nie wymóndrzejcie sie przed nimi, bo to je sztrasznie szpatnie, jak je wajco móndrzejsze od kury i posdrówcie mi ich też pieknie.
W każdym kóntku po dziecióntku
Hań downij w każdej chałupie na dziedzinie było moc dziecek. Przeca ponikierzi gazdowie czy kumornicy mieli oto aji dziesiynć pociech, abo i wiyncyj, tóż nie dziwota, że było we zwyku taki powiedzyni – „Co rok to prorok, a jak przestympny to dwa”. Skyr tej dzieciarni w niejednej chałupie była wielko biyda, ale prawiło sie na to: „Bóg dół dziecka, do i na dziecka”. Z synów łojcowie byli bardzi radzi niż s cer, bo dziełchóm trzeja było przirychtować bogate posagi. Ponikierzi gazdowie dłógo czakali na chłapca, o czym świadczy downe powiedzyni: „Siedym córek ósmy Jurek”. Ku jedzyniu nie trzeja było żodnego pytać, bo każdy piyrszy chytoł za łyżke i cis sie do miski. Hań downi ludzie byli szporobliwi i robotni. A oblyczke sie nieroz nosiło po starszych dzieckach, ojcach, abo starzikach. Cosi też szło przeszyć, przerobić i było jak nowe, tymu też telkowne dziecka szło jednako w tej biydzie wychować. Gaździno, jak uż była przi nadzieji, musiała se doista dać pozór, coby jóm jaki złe moce nie chyciły, tymu sie przed roswiónzanim ani nie pokazowała sie na dziedzinie. Nie śmiała też zabyć o downych obyczajach. Oto baji ni mógła nic zawiónzować, coby poród przebiegoł bez kómplikacyji. Przi porodzie, kiery sie dycki odbywoł w chałupie, pumogała hebama, nazywano też babiculóm. Położnica ni mógła opuszczać dziecko do chrzcin, bo downij ludzie wierzili, że diobeł spruguje go podmiynić na podciepa. Małego dziecioka mama kładła do kolybki, kieróm ojciec, abo inkszy przociel ustrugoł s lipowych desek. Do nij na dno dowało sie kłónczok. Coby sie odegnało złe moce, do kolybki pod pierzinke mama dowała zieline – przytulie. Oblyczke sie szyło małymu chłapcu dycki modróm, a dziołusze rużowóm. Pokiel bajtel nie siadoł, to sie go dzierżało w pierzince, w kierej był gynsi kwap. Cyszka kole głowy była ozdobióno korónkóm. Do chrztu niyśli małego w krziżówce. Przocielki i kamratki przichodziły zozdrzić na położnice i dziecioka, prawiło sie, że idóm s nowiyckóm, abo s kawóm. Mama kormiła swojóm pocieche piersióm aspóń rok, dyć tak sie nejlepi chowała. Jak eszcze cumli po dziedzinach nie bywało, to małymu bajtlowi srobiło sie płóciynny waczek z pocukrowanym chlebym, coby mioł co cyckać i nie beczoł. Herbate s kamelków czy kopru sie podowało łyżeczkom, abo ze szklanej flaszki s cumlym. Jako jedzyni dowali hań downij małymu papinek usmażónych s mónki i masła, a potym gryzek uwarzóny we mlyku i żarnówke. Jak taki żgol mioł uż pół roku i zaczynoł siadać, dowali mu jejść wszecko to, co inksi dómownicy jedli. Takimu małymu oblykało sie srośloki, a na nogi jakisi fusekle, abo kopytka s owczej wełny. Bawidła dlo dziecka sie robiło s drzewa: jakisi kolaski, koniczki, abo mandory uszyte ze hander. Jak małymu bajtlowi dochodziuł rok, to nejprzód sie szmatłoł po delinach, chodziuł po piesku i stowoł w łóżeczku, abo kole ściany. Wtedy sie ś nim zaczynała utropa. Taki roczniok je strasznucnie dociyrny i fórt trzeja na niego dować pozór. Jak yny zacznie chodzić, to wszyndzi nuchci i szkódzi. Oto baji ściepie s blachy gorczek, co sie w nim woda warziła, abo ze stołu talyrz schynie. Tóż nie dziwota, że je dycki utoplany i wymaraszóny. A ku tymu fórt brni i jowejczy o byle co. Chodzi boskym aji po polu i ros dwa sie przeziómbi, tóż potym forsko, abo kucko i fórt mo ryme. Jak uż mu piźnie oto pore roków, to je eszcze barży przeciwny. Ani sie nie obezdrzisz, a tyn bynbyn sie bawi s jegłami i kneflami, abo odewrze dwiyrka pod blachóm, dziubie karkoszkóm do ognia i nieszczynści gotowe. Ponikiero mama myśli se, że dobrze by było, jakby ta mało usmarkano beksa aspóń kapke wyrosła. Nale ta mamulka eszcze isto nie wiy, że „małe dziecka, mało starości, a wielki dziecka...”.


text:
Charlie Hebdo
Charlie Hebdo – francuski satyryczny cajtůng wydowany roz na tydźyń we kożdo strzoda we Paryżu, krům tego roz za kedy wylazujům ekstra nůmery. Znůmy skiż publikowańo karykaturůw Mahůmeta a inkszych (we tym wicůw uo guliksaperze ze Polski). Mo gynau lewicowy profil a krytykuje kożdo religijo, prawica a inksze. Wydowany 1969-1981 a zaś uod 1992. Cajtůng mo ůng. 45 tyś. nakłodu.
7 styczńa 2015 we redakcyji cajtůngu ńy myńi kej 2 muzułmůnůw zaczło strzylać ze giwerůw a zaszlachtowali uůńi ńy myńi kej 12 perzůnůw.


text: 2. februara 1990 je so Serbska narodna zhromadźizna Delnjeje Łužicy w Choćebuskej Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli „Marjana Domaškojc“ (SRWŠ) prěni raz schadźowała, a to ze zastupnikami narodneje zhromadźizny z Budyšina. Nimale 50 Serbow bě so zhromadźiło, zo bychu wo kročelach za zaručenje přichoda serbstwa po politiskim přewróće a wo zhromadnych zaměrach narodneju zhromadźiznow wobeju Łužicow wuradźowali. We wjace hač třihodźinskej diskusiji běchu sej wšitcy přezjedni, zo maja so Serbja – wšojedne, hdźe bydla, kotry swětonahlad a kotru politisku poziciju maja – zhromadnje za swój lud, za zachowanje a dalše wuwiće serbskeje rěče a kultury zasadźić.


text:
Rajza po Ślōnsku – Krnov a Opava
Wybrali my sie z kamratym Józefym Porwołem na mało rajza po Ślōnsku do Krnova a do Opavy. Wyjechali my z Rybnika a bez Racibōrz pojechali my na zachōd. Stykło pora kilometrōw, a pokozoł sie nōm inkszy świat. Niby tyn sōm Ślōnsk, a jakiś inkszy, a ludzie tyż inksi, „bo najważniejsza jest POLSKA”, tōż ”Bądź dumny, że jesteś POLAKIEM”. Trefiōł żech te malōnki przipadkowo we internecu na mapie Google z 2013 roku, tōż bōł żech ciekawy, czy ich jeszcze znojda. Udało sie, yno sōm już trocha ulepszōne. Widać autory dbajōm ô swoja robota. Jechali my tam tyż szukać Pałacu ôd Gaszynōw. Trefiyli my yno na pora cegłōwek. Nō ja, ale tyn pałac bōł cudzy. Chwila my porozważowali a pojechali my dalij. Po drōdze trefiyli my na wysoki zieleźny most, cołki nytowany bez szwajsowanio. Jak ôni to tak ponytowali, że tela lot żodyn niy poradzi tego rozebrać a sprzedać na złōm? Kōnsek dalij zaś, we Nowej Cerekwi trefiyli my resztki po kościele. Piyrszy roz widza kościōł zbulōny, ale niy ôdbudowany. Nō ja, ale sam je przeca tyn inkszy Ślōnsk. Chwila jeszcze na rynku, a jadymy na Branice. Sam czako na nas zaś przigoda. Cołko drōga je rozkopano, choćby na miesiōnczku. Bezmała ciōngnōm guliki po wsi. Udało nōm sie jakoś przejechać a stanyli my przi kościele we Branicach. Podziwali my sie tyż chwila na kerchōw, pora starych grobōw, a pojechali my dalij.
Terazki już bez granica na pōnć na Cvilin. Na gōrce kole Krnova stoji wielki Kościōł Paniynki Marije Siedmiobolesnej a Podwyższynio Świyntego Krziża. Kościół bōł praje zawrzyty, a mieli go ôtworzić dziepiyro ô jednej po połedniu, tōż niy mieli my tela czasu czakać. Poszli my yno na rozhledna (turm), co stoła kole 200 m dalij, a za 20 Kcs wyleźli my po schodach (144 ?) podziwać sie z wiyrchu na kościōł a na Krnov i ôkolice. Ze Cvilina spuściyli my sie z gōrki prosto do Krnova. Tam podziwali my sie na piykny, kolorowy ratusz, pochodziyli my troszka uliczkami, zjedli my po zmrzlinie, napiyli my sie Kofole, a pojechali my na Opava.
Sam, we Opavie, tyż sōm cesty pozawiyrane, bo coś kopiōm, tōż my sie straciyli. Police nōm pokozała drōga,tōż udało nōm sie trefić pod Katedra Wziyncio do Nieba Paniynki Marije. Ôd katedry na Horni Namesti, pod Slezske Divadlo, ratusz a wartko uciekali my do ciyna, do „sadōw”. Tak po prowdzie te sady, to sōm parki, tōż niy wiym, czamu ich mianujōm sady? Sady te wiedōm doôbkoła miasta ôd połedniowej strōny, tōż my tyż trocha poszpacyrowali, napiyli by sie bōnkawy, podziwali my sie na piykne strōmy w tych sadach, aż my trefiyli pod Slezske Muzeum we Opavie. We pyndziałki je zawrzyte. Słōńce grzoło coroz to bardziyj, a my mieli wykupiōny parkplac na 2 godziny, tōż spod muzeum poszli my bez Dolni Namesti zaś pomału ku Hornimu Namesti. Wleźli my jeszcze na chwila do katedry podziwać sie, a pocykać fotki. Bōł tam piykny chłōdek, tōż niy śpiychało nōm sie. Dyć prziszoł czas iś do auta a ruszać ku chałupie. Chcieli my jeszcze po drōdze wlyź do jednej ślōnskij restauracyje, ale niy mieli tam nic do jodła praje, tōż pojechali my dalij. Przed granicōm we Sudicach stanyli my jeszcze na chwila pod kościołym, a we sklepie kupiyli my po flaszce Kofole. Tak to bez Racibōrz wrōciyli my sie nazod do Rybnika. Terazki siedzymy, a spōminōmy. Wy możecie podziwac sie na zdjyncia, a pospōminać z nami.
Najważniejszy je CZŁOWIEK.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Swójbne mjena su přeco zaso zajimawe swědčenja rěče našich prjedownikow. W serbšćinje maja wone wosebitu hódnotu, dokelž pochadźeja z časa, z kotrehož hišće žane pisomne pomniki njewobsedźimy. Kak su naši prjedownicy před wjele lětstotkami myslili a so rěčnje zwuraznili, wo tym nam wone mjena znajmjeńša něšto přeradźeja.
Chcemy so zaso wěnować někotrym serbskim prócowarjam zańdźenosće, kotřiž maja lětsa kulojtu abo połkulojtu róčnicu narodnin abo posmjertnin, a so zamyslić do jich mjenow. Swójbne mjena nastachu často z mjenow powołanjow, kotrež běchu prěni nošerjo mjenow wukonjeli. Tak je to na přikład pola Šewčika, takrjec „małeho šewca“. Jakub Šewčik, rodźeny w Baćonju a farar mjez druhim w Chrósćicach, wěsty čas předsyda Domowiny, předewšěm pak awtor basnjow patriotiskeho charaktera, změje 6. septembra 150. róčnicu narodnin.
Korla Awgust Fiedler, znaty hudźbnik a sobuwuhotowar spěwanskich swjedźenjow, zemrě 16. meje 1917. Swójbne mjeno Fiedler pochadźa tohorunja z mjena powołanja; w tym padźe wšak je wone němskeho pochada, měnjeny je wězo „husler“.
Štomy su nětko wosebita pycha přirody – w nazymskim počasu, hdyž so wone w najrjeńšich barbach prezentuja. To njech je nam nastork, so jim z rěčneho aspekta trochu wěnować, to rěka jich serbskim pomjenowanjam a tomu, kak so wone w našich wjesnych a ležownostnych mjenach wotbłyšćuja.
Na brězu dopomina tójšto łužiskich wsow ze swojim mjenom. Kaž štom samón, potajkim Brěza, rěka wjeska pola Hodźija (Birkau). Tu tči w němskim mjenje štomowy wotpowědnik serbskeje brězy – Birke. Zwjetša wšak su so serbske mjena wsow přewzali z wěstymi zwukowymi a słowotwórbnymi změnami tež do němčiny, tak zo němske mjena jich serbski pochad jasnje pokazuja. Tak je to na přikład pola Brězynki, kotruž mamy dwójce w Hornjej Łužicy: pola Malešec – němsce je to Briesing – a pola Huski (Gaußig); tale wjes rěka němsce Brösang. Njedaloko Hućiny leži Brězyna, kotrejež němski wotpowědnik je Brösa. Njech su tu hišće mjenowane Brězecy pola Wósporka, kotrež němsce rěkaja Brießnitz.
W zańdźenej „Minuće serbšćiny“ zaběrachmy so z někotrymi typami substantiwow cuzeho pochada, kotrež maja za našu rěč njezwučene wukóncy a načinjeja nam tohodla ćeže při deklinaciji. Dźensa chcemy so dalšim tajkim typam wěnować.
Ličba cuzych słowow w serbšćinje běžnje přiběra. A častodosć prawje njewěmy, kak z nimi w teksće wobchadźeć, dokelž su wukóncy tajkich słowow za našu rěč njezwučene. Z někotrymi typami nowo-twórbow cuzeho pochada chcemy so tu zaběrać.
Słowna wšelakosć serbšćiny wotbłyšćuje so tež w pomjenowanjach dźiwich zwěrjatow. Wo wjelku a lišce drje to prajić njemóžemy – tej wšudźe jenak rěkatej, ale wo někotrych druhich rěčnje zajimawych zastupjerjach chcemy tu wobjednać.
Bydlić chce kóždy přijomnje, a móžnosćow je dźensa dosć a nadosć. Mnozy su sej kupili swójstwowe bydlenje, němsce Eigentumswohnung. Njedawno sym čitał wobsydstwowe bydlenje, ale chcemy tola radšo wostać při swójstwowym bydlenju, kaž podawa to Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki. Štož kóždy mjenuje swoje, to je jeho swójstwo. Analogiski poměr mamy w němčinje: jemandem eigen je substantiwisce wuprajene sein Eigentum. Mamy dalše jenak tworjene němske kompozita, kotrež přełožujemy z adjektiwom swójstwowy a wotpowědnym substantiwom: Hdyž je so na přikład něchtó přešoł na cuzym swójstwje, tak je to swójstwowy delikt, Eigentumsdelikt. A hladajo na rozdźělenje swójstwa w towaršnosći rěčimy wo swójstwowych poměrach, Eigentumsverhältnisse.
Chcemy so tu zaso wěnować swójbnym mjenam serbskich prócowarjow zańdźenosće, a to tym, kotrychž róčnicy narodnin abo posmjertnin lětsa wopominamy. To njech steji na prěnim městnje markantna wosobina serbskich stawiznow 19. lětstotka Jan Arnošt Smoler. 3. měrca bě tomu 200 lět, zo je so wón w mjeztym wotbagrowanej wsy Łućo narodźił. Smoler je wězo swójbne mjeno serbskeho pochada, a to po starym powołanju. Smolerjo běchu ludźo, kotřiž produkowachu smołu; němsce prajachu jim Pechbrenner abo Pechsieder. Dźensa tele powołanje wjace njeznajemy, dopomnjeće na nje pak je so nam zdźeržało w poměrnje rozšěrjenym swójbnym mjenje Smoler, w zněmčenej podobje jako Schmaler.
Nimo narodnin Jana Arnošta Smolerja wopominamy 11. apryla tež 75. posmjertniny jeho syna Marka Smolerja, kotrehož znajemy předewšěm jako dołholětneho redaktora Serbskich Nowin a nakładnika serbskeje literatury.
Měnjene su tu skrótšenki, kotrež so tež inicialne słowa mjenuja. To rěka: W skrótšenym pomjenowanju su so wobchowali jenož iniciale, prěnje pismiki, połneho pomjenowanja. Jako přikład njech tu steji ze serbskeho wobłuka SLA – Serbski ludowy ansambl.
Ličba skrótšenkow w našej wšědnej rěči je minjeny čas jara přiběrała a dale přiběra. Zwisuje to wosebje z tym, zo da so z pomocu skrótšenki wotpowědna wěc wjele jednorišo – a přiwšěm runje tak eksaktnje – wuprajić kaž z dołhim wjacesłownym pomjenowanjom. Při tym so skrótšenki w serbšćinje tworja a wužiwaja po wěstych rěčnych zakonitosćach, kotrež chcemy sej tu wuwědomić.
Pola specielnych serbskich skrótšenkow wotpowěduja wužiwane iniciale, kaž smy hižo na horjeka mjenowanym přikładźe SLA widźeli, spočatnym pismikam jednotliwych słowow połneho pomjenowanja. Dalše přikłady tole pokazuja: SŠT – Serbske šulske towarstwo, LND – Ludowe nakładnistwo Domowina, SN – Serbske Nowiny.
Njedawno rěkaše w protyce Marije naroda, a to je čas, hdyž „božemje praji łastojčka“. Nastork za nas, so zaso raz dopomnić na domjace ptački a na jich slědy w našich mjenach. Łastojčka so najskerje w serbskich mjenach njejewi, ale za to dosć z druhich našich pjerjatych přećelow. To mamy na přikład (čorneho) kosa, němsce Amsel, kotryž wustupuje w hornjoserbskim swójbnym mjenje Kósk a w delnjoserbskim Kósyk. Wobě stej po swojim nastaću pomjeńšacej formje mjena ptačka ze sufiksomaj -k a -yk. Swójbne mjeno Kósyk zwjazujemy w prěnim rjedźe z najwuznamnišim delnjoserbskim basnikom Matom Kosykom. Pomjenowanje wšěm derje znateje kokule namakamy w rozšěrjenym swójbnym mjenje Kokla; nošerjo tohole mjena so w zněmčenej podobje zwjetša pisaja Kockel. Tójšto ludźi rěka Wrobl, štož je jasnje spóznajomne jako přenjesene pomjenowanje małeho ptačeho pjeracha wrobl. Sykora, w zněmčenej formje Sickor a podobnje, je tohorunja časte swójbne mjeno w našich stronach, kotrež so wězo wróćo wjedźe na mjeno ptačka: dźensa normalnje sykorka, němsce Meise.
Chcemy so dźensa zaběrać ze zestajenkami, kotrež maja w swojim prěnim dźělu słowny element typa bio-, eko-, euro-, wide(j)o-, konto- a podobnje. Jich ličba w našej rěči spochi přiběra. To chcemy sej z přikładami trochu spřitomnić a pokazać na wěste zasady jich přijimanja do serbšćiny.
Najsylniši drje je stajny přirost słownistwa pola substantiwow z prěnim wobstatkom bio-. Njemóžemy tu wšitke naličić, tohodla jenož wěsty wuběr: bioboom, biogeneza, bioprodukt, biosfera, biodiesel, bioratarstwo, biowobchod, biowotpadki, biowiki, biopłun, biobrónje, biojědź. Kaž widźimy, so tele twórby rozeznawaja, štož jich druhi dźěl nastupa: Pak je tón – kaž prěni – tohorunja cuzorěčneho pochada (přikład bioboom), pak je wón słowo domjaceho serbskeho pochada (přikład bioratarstwo). Wobě družinje zestajenkow matej so po zasadach Prawopisneho słownika ortografisce jako jedne słowo pisać, potajkim nic z wjazacej smužku mjez prěnim a druhim dźělom.


text:
Pamiyntnik gōrnika – fragmynta
Pamiyntnik Edwarda Jelyń
Pisany w siedymdziesiōntym i piōntym roku, a pisany ôd 1 października 1930 roku.
Jŏ, Edward, urodziłech sie 25 października 1855 roku we Wielkiym Dubynsku, w tym dōmie, gdzie teraz Cipowie prosto tyj studnie, ktorŏ jest na Nŏwsiu, miyszkajōm.
Gdych był 6 lŏt stary, poczōn żech chodzić do szkoły, za niejakiego rechtora, ktory sie nazywoł Szpak. A że tu do Dymbiyńska tyż z innych wsi do szkoły chodziyli, bo poblisku szkoły nie było, na przikład Starŏ Wieś, Czerwiōnka, Czuchōw, Jaśkowice, Rybōwka, tak my mieli we szkole ciasno, tōż my, te małe dzieci, musieli na ziymi pod tymi piyrwszymi ławkami siedzieć. Tōż sie nŏs tyż ani nie pytoł, bo nŏs nie widzioł.
Tak ale tyż prziszła rŏz na nŏs kolyj, co sie tyż i nŏs zapytoł, ale jak to takie cieluszki bardzo mało który by i u a znoł. Aże prziszło na mie, tak jŏ z tyj ziymie stoł, i czytōm i u a i tak dalyj, a ôn mi dalyj karty przewrŏcoł, a jŏ mu czytōm jak na spamiyńć. Bo nieboszczyk brat Jan już był chodziył dwa lata przedy mnōm do szkoły, tak ech jŏ wiyncyj siedzioł w tych jego ksiōnżkach, niż ôn, i wiyncyj ech umioł, niż ôn. Tak gdych tak czytoł przed tym rechtorym, a ôn mi jyno dalyj te karty przewrŏcŏ i ani mi nie mōg nastyknōńć przewrŏcać, bo kiedy jŏ już naprzōd wiedzioł, co na prziszłyj karcie stoji. Tak mi potym mōwi: Przestōń, bo tego dość.
I patrzy na mie i mōwi mi: A gdzieżeś sie ty już tela nauczył? Jŏ mu mōwiã: w Johannowych ksiōnżkach w dōma. A ôn mi mōwi: Dyć ani Johann nie umi tak jak ty czytać, chociŏż już dwa lata do szkoły chodzi. Tak ôd dzisiejszego dnia nie bydziesz miyndzy cieluszkami siedzioł. I tak mie zarŏz do drugiyj klasy przesadziōł. I tak w tym jednym roku aże do trzeciyj klasy przesadzōnych zostoł, a jŏ ôd tyj uciechy toch ani spać niy mōg, jynoch sie we dnie i w nocy uczył, bo mōj nieboszczyk ôjciec był szewcym, tōż robiōł i w nocy, przi świetle, a jŏ sie przi tym uczył i rozmajte historyje abo żywoty świyntych mu czytowoł. Tōż sie ôjcowie nad tōm mojōm naukōm bardzo cieszyli, ale do szkoły jakiyj wyższyj dać niy mōgli, bo nŏs było sześcioro. A ôjciec przi tym szewiectwie niewiela zarobiōł, tak mie niy mōg nikaj do wyższych szkōł posłać. Razu jednego posłoł ksiōndz nieboszczyk Walczuch po ôjca i mōwił mu, co to chce sy mnōm robić, jeżeli mie to do jakiyj nauki nie pośle. Ale ôjciec mu mōwi: Do roboty pujdzie, bo jŏ na szkoły piyniyndzy niy mōm. Gdyby był powiedzioł ôjcu, że mu tyż na mie co pōmoże, tobych możno dzisiej bergmańskim inwalidym nie był. A terŏz jeszcze rŏz, co sie tyczy szkoły, jŏ nieboszczyka brata daleko w nauce minōł, tak że w klasie za mnōm siadowoł, a ôdy mie ôdpisowoł.
Tak jakech był dobry, toch mu pozwŏloł ôdpisać, ale jakech był zły, to nie. Tōż ôn ôd złości mie pod ławkami szczypoł. Tōż jŏ wrzask. Tōż rechtōr sie zarŏz pytoł: Co takiygo? Jŏ mu mōwiã, iże mie jyno Johann pod ławkōm szczypie, że mu nie dōm ôdpisować. Tōż wtedy sie niy mioł co ôblizować. A ku tymu tyż był i zły na mie, bo jak rechtōr poszoł do kościoła ôrgany grać, tōż jŏ musioł, zatym ôn był w kościele, dzieci uczyć. A czasym to trwało dość długo, jak był jaki ślub albo jaki uroczysty pogrzyb. Tōż ôn mie musioł tak słuchać, jak insze dzieci, bo jak nie, toch go zarŏz zapisoł, tak jak insze dzieci. A jak mie jeszcze nie usłuchli, toch pisoł pod mianami krziżyki, co znaczyło, że tuplowanie nie słuchoł. Tak jak rechtōr prziszoł, a wziōn ôdy mie tã tabliczkã z tymi mianami, tōż wiela ich było zapisanych, tela ich dostało ciyngi, a co mieli pod mianami krziżyki, to jeszcze wiyncyj. Bo mōwił: Jak jŏ go tu na mojim miyjscu ôstawiã, to go tak musicie słuchać jak mie. Tōż jak na inszy rŏz zaś poszed do kościoła, toch mioł jeszcze ciszyj we szkole, jak gdyby ôn sam był. A ktory mi sie nie sprawowoł, toch go zapisoł. Tōż jak mioł rechtōr z kościoła przijść, tōż wszyjscy ci, co byli zapisani, kole mie, a mōwili: Eduśku, Eduśku! Wymŏż mie, wymŏż mie. Jedyn mōwi: jŏ ci dōm chleba, drugi mōwi: jŏ ci dōm placka, jyno mie wymŏż. Bo sie go wszyjscy boli, bo ôn ich barzij biōł, jakech jŏ uczył, niżeli ôn sōm. A jŏ ich tyż dużo wymazoł, bele jyno doł chleba abo placka, bo kiej go tyż w dōma nie było, chyba w niedzielã był chlyb a kawa. To my sie już naprzōd radowali niedzieli, że zaś bydzie chlyb z kawōm. Jednym słowym w dōma była śmierdzōncŏ biyda, a ku tymu jeszcze ôjciec piōł gorzołã, a fest, a jak sie ôpiōł, to chto mu prziszoł pod rynkã, to proł, bo był bardzo mocny. I wiela razy matki niebogi za włosy smykoł, i wiela razy na dworze w nocy pokutowała, jak sie ôpiōł.
Co sie zaś tyczy dōmowyj roboty, to gdy sie prziszło ze szkoły, to sie pasło gyńsi abo krowã, a przi tym sie rozmaite figle wyrŏbiało. Ale czasym co sie i przi tych figlach mocno ôberwało. Na przikład jŏ chyciōł w lesie strokã i ta stroka tak sie ku mie prziłasiyła, że kaj jŏ szed, to ôna zy mnōm. I tak ech jednego razu gnoł gyńsi na pole, a moja stroka na mojim ramiyniu. I jak ech już był niedaleko naszego pola, wołŏ jedyn na mie, ktory tyż gyńsi pas w kartoflach: Żyń sam ku mie, możesz se zy mnōm gyńsi w naszych kartoflach paść, a jŏ mōm chlyb ze syrym, to go dōmy stroce. Pognołech ku niymu. Stroka zeżarła syr, a my suchy chlyb. Jak my tyn chlyb zjedli, tak my sie dali do figlōw, potym do zapasōw. Tak jŏ uciōn nim dwa razy, i jużech wiyncyj nie chcioł, ale ônego było gańba, że dycko był na spodku, i mōwi: Muszymy do trzeciego razu iść, bo by nōm diŏboł siłã ôdebroł. Tak my sie chyciyli trzeci rŏz i jŏ rżnōł zaś nim na ziymiã, a ôn sie boł, że sie piźnie, tak mie jednōm rynkōm bez poły trzimoł, a drugõ wyciōngnōł ku ziymi. I bync ôba na rynkã. Potym wziōn wrzeszczeć: Rynkaś mi złōmoł, rynkaś mi złōmoł! Jŏ go chytōm za niã, ale rynka zaś bync nazŏd.


text:
Z wěstotnym a hygieniskim konceptom smě so wubědźowanje wotměć
Hamor (AK/SN). 23. mjezynarodna łužiska rallye ADMV wot 5. do 7. nowembra smědźa pod krutymi předpisami hygieny a wěstoty přewjesć. Prěni raz w swojich stawiznach pak dyrbi wona bjez přihladowarjow wuńć. „Dale stupace koronaličby nas k tomu nuzuja“, podšmórny organizaciski nawoda Wolfgang Rasper, předsyda wuhotowaceho towarstwa Łužiski rallyejowy a wodosportowy klub, minjeny pjatk w Hamoru. Něhdźe 500 čestnohamtskich podpěraćelow, lěkarjow, sanitetarjow, wohnjowych wobornikow a policistow wubědźowanje sobu zawěsći. Je to wulki sportowy podawk we Łužicy a najwuznamniša rallye na šoteru srjedźneje Europy. Wot cyłkownych 165 kilometrow wubědźowanskeje čary wotměje so 152 kilometrow na šoteru, zbytk na krutej podłoze.


text:
Gliwice: Naszmarowali na ścianie graffiti, ale niy poradziyli uciyc
W czasie sobotnigo patrolu policyjni wywiadowcy ôdkryli świyże grafitti, wykōnane na elewacyji budōnku przi ul. św. Małgorzaty w Gliwicach. Rozejzdrzeli sie i ôbŏczyli, iże ftoś je skryty za zaparkowanymi autami. Sprŏwcy niy poradziyli uciyc – terŏz stanōm przed gyrichtym.
19 stycznia kole godziny 1.00 nieumōndurowany patrol z kōmyndy miastowyj policyje dojzdrzoł na jednyj z elewacyji świyżo wykōnany napis 9 na 2 metry srogi. Mokrŏ jeszcze farba skazowała, iże sprŏwcy niy mogli daleko ôdejść. W jednym mōmyncie policyjōny ôbŏczyli kogoś kryć sie za autami. Zarŏz zareagowali i chyciyli trzech 20 lŏt modych chopōw. Do tego, w czasie przeszukaniŏ, przi jednym z modych chopōw znŏdli postrzodki bamōncōnce.
Zabezpieczōne były dowody na to, iże chycyni sōm sprŏwcami malōnku, a w czasie przesuchaniŏ na kōmisariacie wyklarowano było, fto i co robiōł na placu dewastacyje.
Straty administratōr ôbiektu porachowoł na 2 tys. zł. Podyjzdrzani ôdpedzōm za swōj czyn przed gyrichtym, ôstanōm tyż rozliczyni za posiadanie bezma 13 gramōw marihuany.
Zdrzōdło: KMP Gliwice


text: Čestne zastojnstwo ma wona za njeparujomne. „Te je za dźěławosć towarstwow po wšej Němskej přewšo wažne. Runje w tak měrnej kónčinje kaž tu je wažne wólnočasne poskitki z pomocu čestnohamtskich ludźi tworić“, měni Jadwiga Bryckec ze Zhorjelca. Na namjet FDP a předsydy frakcije strony w Zhorjelskim wokrjesnym sejmiku Franka Wittiga su ju za wěcywustojnu wobydlerku do přirady za serbske naležnosće wokrjesa Zhorjelc powołali. Dwurěčnje hornjoserbsko-němsce bě wona w Kubšicach wotrostła. Do šule chodźeše w Budyšinje, hdźež tež maturu złoži. „Hač do dźensnišeho ze swojimi serbskimi přećelemi tež serbsce rěču. Hdys a hdys wopytuju serbske dźiwadło“, wona wuswětla.


text:
Serbske jutrowne wiki klětu wupadnu, ale wubědźowani wo najrjeńše jutrowne jejko budźetej – nazhonjenja dźěćom a wnučkam dale dać!
30. Serbske jutrowne wiki klětu korona-pandemije dla njebudu. Tradicionalne woblubowane zarjadowanje w Serbskim domje w Budyšinje bě za kónc februara planowane. Nětko pak dyrbješe so předsydstwo towarstwa „Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.t.” k ćežkemu rozsudej předrěć, zo Serbske jutrowne wiki w lěće 2021 wupadnu.
Tola Eberhard Zobel, předsyda towarstwa, a Weronika Suchowa, zamołwita za projekty, mataj zdobom dobru powěsć: 68. „wubědźowanje wo najrjeńše serbske jutrowne jejko za dorosćenych” budźe a zajimcy su namołwjeni, na zwučene wašnje swoje najrjeńše kolekcije zapodać. A jury tež klětu kaž přeco dobyćerjow zwěsći. Nowy posledni termin za wotedaće kolekcijow: pjatk, 19. měrca 2021. Tež wotpowědne wubědźowanje za dźěći a młodostnych, kotrež so zaso separatnje přewjedźe, so wotměwa. Posledni termin wotedaća: srjedu, 7. apryla 2021.
Suchowa a Zobel apelujetaj: „Prošu wobźělće so na našim wubědźowanju ze swojimi najrjeńšimi kolekcijemi a dajće swoje dołholětne nazhonjenja na polu debjenja jutrownych jejkow na kóždy pad dźěćom a wnučkam dale, zo njeby so rjany nałožk zhubił. Kóždolětnje staja Załožba za serbski lud za spěchowanje dorosćenych a dorosta wjele mytow k dispoziciji.”


text:
Pofarbione jajca nazywomy u nos kroszonkami. Dropanie wzorow na tych kolorowych jajcach, naukowo se bezmała nazywo technika rytowniczo. Wiymy niy łod dzisiok, że kobiyty tukej sztrykowały, heklowały, pieczyniym rozmajtych dobroci se zajmowały, jeszcze inksze poprzestowały na gorszyniu chopow. I niy som to klachy, suchejcie babeczki taki szport tyż nikere uprawiajom, mom na myśli te gorszynie nos niczymu nigdy niywinnych borokow.
Wrocomy jednak do tych kroszonek. Coby zrychtować piykne wielkanocne jajco, trza mieć intus do plastyki łod kolybki. Robota to delikatno i trza mieć moc wprawy. Na poczontku małe dziołszki podglondajom starsze kobiyty i poczynajom łod malonkow na papiorze, jak im to już idzie składnie to po leku poczynajom szkrobać. Z tym szkrobaniym to ja tak, że zaczniesz łod malutka, a kończysz jak łoczy już lodmowiom posuszyństwa.
Nojważniyjsze jest zdobycie biołego jajca a to niy je take proste. Je sam we łokolicy yny jedna kobiyta kero dowo pozor na to coby nom tych jajec niy brakło do tego szkrobanio mo se rozumieć. Na ta łokoliczność dobrze se sprawujom kury ze rasy Leghorn, muszom łone byś ekstra łodżywiane bo ważne je to – coby szkorupka boła fest twardo. Te kury hoduje trza pedzieć yny skuli nos miyszkanka Chudowa, pani Marta Organiściok miejscowość ta noleży do Gminy Gierałtowice.
Pani Marta sama tyż szkrobie jajca i uczy mode frelki ty trudny sztuki, toż tera suchejcie… Powiydzmy, że biołe jajca momy i tera zaczynomy je warzyć. Wciepujymy jajca do wielkigo garca ze zimnom wodom, dodowomy soli i łoctu dojś trocha, to je po to coby szkarupiny niy popynkały i poleku, trza pedzieć łokropnie poleku warzymy. Warzymy to wszysko trzi świerci godziny abo trocha duży-niy zaszkodzi. Jak to już momy tak daleko a Pon Boczek do, że nom to niy popynko, to wkłodomy te gorke jajca, do drugigo garca ze gorkom farbom. Brele na ślypia trza dobre łoblyc, łostro byrna do fasonga wkryńcić i zaglondomy czy se dobrze pofarbiyły. Cołki czos ruszomy garcym bo inaczy bydymy mieli biołe fleki, jak se bydom jajca za fest przoć. ( Boły czasy, że o farba była biyda, to do tego celu używało se wywaru szkarupin ze cebule. Kolor na jajcu wychodzioł bronotny).
Poleku wyciongomy te jajca na wilur i leko łobrocomy, tera musi te jajco cołki miesionc leżakować coby wszysko śniego na luft wylazło. Szkrobać zaczynomy po Godnych Świyntach. Jak chcymy keby robota wyglondała akuratnie jako na Ślonzoka przistało, to jedna kroszonka se szkrobie nikej i trzi dni-czas to Boży trza pedzieć bo se niyma kej powadzić. Kroszonki muszom byś gotowe na Wielkanoc no i coby boł czas na wystawy je zawiyść. Chopcy tukej chodzom po sikaniu i frelki, no i kobiyty tyż sikajom piyknymi parfinami, za to dostowajom tyż te kroszonki, tak to już sam u nos je. Nikej pamiyntom jak frelka ze wionuszkym na gowie na plac wylazła, znakym tego, że karlusa akuratnie niy miała to i kusika szło ukraść. Boły to czasy… – Spominkow moc, tera yny ryczka na plac wyciongnońć i keby kobiyta niy widziała siednońć i we samotności stare czasy pospominać, po co mo kobiyta zowiścić, czy aby łoni myśla abo inksze przigody spominom. Kończyć czas wyboczcie cochse tak rozmamlasioł niy idzie tego tymatu skrocić widzicie sami jake to je wszysko skomplikowane.
Wasz Ślonzok toż Pyrsk.
Wybrane słówka.
Intus————————można powiedzieć przeczucie, albo zamysł.
Richtich——————–tu często używane słowo-znaczy naprawdę lub na serio.
Pozor ——————–uwaga.
Trzi świerci godziny—-45 minut.
Śćwierć godziny ———kwadrans, 15 minut.
Brele———————–okulary.
Wilur———————–flanela.
Zowiścić——————zazdrościć.
Autor: Tadeusz Puchałka


text:
Filip Rězak
Filip Rězak (pseudonym: Podtopolski; * 22. apryla 1859 we Wuricach; † 17. septembra 1921 w Budyšinje) bě serbski filolog, słownikar, přełožowar a katolski duchowny.
Narodźi so jako syn Wuričanskeho žiwnosćerja a bratr Jana Rězaka a Hany Rězakec. Wot 1874 do 1880 a znowa wot 1882 do 1884 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1880 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1881 do 1884 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1884 do 1889 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1889 do 1894 jako farski administrator w Špitlu pola Kamjenca. W lětomaj 1894/95 bě z prezesom Serbskeho seminara. Wot 1895 hač do swojeje smjerće w lěće 1921 bě dwórski kapłan w Drježdźanach. W lěće 1904 bu w Praze promowowany.
Rězak płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich słownikarjow; jeho Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče wozjewi so w lěće 1920. Do toho přełoži na přikład dźěło Boženy Němcoveje Naša wowka (Babička) do serbšćiny a spisa sam wjacore nabožinske knihi za lud. Wot 1885 do 1895 a znowa wot 1897 do 1919 běše redaktor protyki Krajan.
Filip Rězak bě sobustaw Praskeje Serbowki a w lětomaj 1883/84 jeje starši. Wot 1875 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje.
W starobje jenož 62 lět jeho dnja 17. septembra 1921 boža ručka w Budyšinje zaja, hdźež bě składnostnje swjećizny noweho Mišnjanskeho biskopa Christiana Schreibera přišoł. Zemrě krótko po tym w Budyskim tachantstwje a bu na Mikławšku pochowany.
Jeho sotrowcaj běštaj Józef a Filip Jakubaš.


text:
Zabijaczka – to było prowdziwe świynto. A eszcze jak babuć był szumny to była sama radojść, bo gazda wiedzioł, że bydzie kupa szpyrki i miynsa. Nejlepsze babucie to były bagóny, bo to były szpyrczoki. Zabijaczke sie zaczynało dycki wczas rano i przeważnie w zimie, bo nie było much. A kiejsi to nie było eszcze, ani lodówek, ani zamrażarek, tóż gaździny ni miały tego miynsa kaj dować. Wczas rano kole pióntej prziszoł masorz. Bywało, że to był gdosi s rodziny – ujec, abo inkszy przociel. Babucia sie wykludzało s chlywa i zabijało flintóm, a krew sie spuszczało do lawora i rogolkóm sie jóm szulało coby była fórt wodnisto. Dycki jak sie babucia zabijało to nieśmiały tego widzieć dziecka. Potym sie babucia parziło wrzawom wodóm i pucowało w trokach. Wrzawóm wode uż gospodorz musioł warzić w parzoku wczas rano. Jak uż babuć był opucowany, to sie go wieszało na bierco i oporzóndzało.
Starzik Adolf i ujec Bijok oporzóndzajóm babucia we stodole.
S babucia sie robiło kupa rzeczy. Miynso sie dowało kansik do zimnego, abo do szpajski. Świyczki – dowało sie też do chłódnego, a potym sie ich piykło w trómbie ku obiedzie. Preswórszt – musioł sie warzić w wielkim garcu na blasze, a ta woda w kierej sie warzuł to była perdelónka – starzik dycki jóm radzi jodali. Jelita sie robiło s poganki i s krwie. Szpyrki, kity i inksze kónski miynsa sie wyndziło we wyndzoku. Do wyndzynio było dobre drzewo s jabłónki, abo s gruszki. Uwyndzóne miynso sie wieszało na hoki we szpajsce. Hań downij sie eszcze używało błan s bachorów i dowało sie ich jak nie było szyb w oknach. Błany sie też dało użyć do preswórsztu, jelit i do świyczek.
Kole połednia dycki była swaczyna. Na swaczyne gaździno warziła polywki s wóntrobóm i s chlebym, abo piykła wóntrobe ze szpyrkami. Gazda poloł masorzowi sztamper warzónki i uż było wiesioło. Przi zabijaczce dycki był starzik, abo kiery nejstarszy w rodzinie. Jak sie babucia zabiło to zajś było co jejść na jakisi czas.


text:
Za přirodźe bliske ratarstwo
Bórkowy (dpa/SN/ch). Braniborska chce ratarjow w Błótach dale spěchować, jeli so za přirodźe bliske ratarstwo rozsudźa. Tak so přirodny žiwjenski rum Błótow zawěsći, zwurazni wčera braniborski agrarny minister Jörg Vogelsänger (SPD). Tak hodźa so někotre płoniny jenož po wodźe docpěć abo maja wysoki staw dnowneje wody. Sćěh toho je mjenje dochodow. Rjadowanje je na dobro ratarjow, kotrychž płoniny njejsu mjeńše hač 0,2 hektaraj a nic wjetše hač tři hektary. Mjez druhim dóstanu ratarjo 75 eurow za łuku, kotraž hodźi so po kraju docpěć, ale 180 eurow, hdyž je tole jeno z čołmom móžne.
Wnučk wowku zakłół


text:
Dire Straits
Dire Straits to bůł brytyjski zespůł rokowy,kery fůngowoł we lotach 1977-1995. Liderym a zołożyćelym tyj grupy bůł Mark Knopfler - gitarzista, wokalista a aůtor tekstůw, kery som napisoł bezma wszyjske pjosynki grupy. Krům jigo, we składźe bůł tyż jigo braćik David (gitara), John Illsey (gitara basowo) a Pick Withers (szlagcojg). Zespůł debjutowoł we 1978 singlym Sultans of Swing, kery ńyuoczykiwańy stoł śe fest popularny, mimo aże włůnczas panowoła moda na muzyka punkowo. Tygo samygo roku wydano pjyršo puyta skupiny, pod titlym Dire Straits. Pů wydańu rok ńyskoři drugij puyty, Communiqué, ze skupiny uodloz David Knopfler a na jygo plac prziloz Roy Bittan (klawiszowjec). We 1984 ukozoł śe albům Alchemy, kery je zapisym kůncertu grupy we Lůndyńy a je powszechńy uznowany za jydyn s nojlepszych albůmůw kůncertowych we historyji roka.
Zespůł zawjeśůł dźołalność we 1995 roku.
Dyskografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Albůmy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1978 Dire Straits
- 1979 Communiqué
- 1980 Making Movies
- 1982 Love Over Gold
- 1985 Brothers in Arms
- 1991 On Every Street
EPs (minialbůmy)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Albůmy live[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Skłodanki nojlepszych utworůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1988 Money for Nothing, nojwjynkše přeboje
- 1998 Sultans of Swing: The Very Best of Dire Straits, nojwjynkše přeboje
- 2005 The Best of Dire Straits & Mark Knopfler: Private Investigations


text:
Rozrost katolskeje cyrkwje w Sakskej mjez industrializaciju, imigraciju a antislawizmom na přikładźe Michała HórnikaCyrkej w Hajnicach Foto: Serbski kulturny archiwW druhej połojcy 19. lětstotka wuwi so Sakska w běhu mało lětdźesatkow k wysoko industrializowanemu krajej. Tole njeby móžno było bjez tysacorych wukrajnych dźěłaćerjow a dźěłaćerkow, kiž w ratarstwje, rjemjesle a hórnistwje, w fabrikach a škleńčernjach abo při twarje železnicy dźěłachu. Někotři z přićehnjenych dźěłaćerjow běchu kwalifikowani fachowcy a derje zasłužichu, wjetšina pak měješe sej swój wšědny chlěb ćežko zasłužić. Dźěłaćerjo pochadźachu přewažnje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, wšelcy tež z Italskeje abo Francoskeje. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy pak jeno (wospjet) na wobmjezowany čas na dźěło přichadźachu. Znata je we Łužicy Porakowa předźernja w Hajnicach, hdźež hłownje Češa přistajeni běchu. Pokazać móhło so pak tež na wsy wokoło Lubija, hdźež stotki Polakow w ratarstwje słužachu abo na kónčinu mjez Njedźichowom a Rólanami, hdźež pólske a čěske kolonije industrijowych dźěłaćerjow nastachu. Jeničce mjez Radworjom a Zdźěrju zličichu w lěće 1912 wokoło 350 pólskich sezonowych dźěłaćerjow w ratarstwje a w kaolinowych jamach wokoło Chrósta dźěłaše wokoło 200 dźěłaćerjow ze susodneju krajow. Situaciju w Rudnych horach abo we wulkoměstach kaž Kamjenicy, Šwikawje, Lipsku abo Drježdźanach móžemy sej podobnje předstajić. Wjetšina tysacorych imigrantow-dźěłaćerjow w Sakskej bě katolskeho wěrywuznaća a ma wulki podźěl na rozwiću katolskich cyrkwinskich strukturow kónc 19. lětstotka.1 Bě katolske žiwjenje w ewangelskej Sakskej hač dotal přewažnje na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowane, załožichu so w druhej połojcy 19. lětstotka po cyłej Sakskej nowe wosadne struktury a twarjachu so kapały, cyrkwje, fary a šule.
Wulki dźěl serbskich katolskich duchownych, kiž běchu so za čas studija w Praze (wšo)słowjanskeho ducha nasrěbali, so samozrozumliwje słowjanskim dźěłaćerjam w jich maćeršćinje přiwobroći a spyta jim tak čwak domizny w cuzbje stworić: hač bě to přećelne słowo po kemšach, pomoc při wobchadźe z němskimi zarjadami, słuchanje spowědźe abo swjećenje kemšow w pólskej a čěskej abo tež italskej (Michał Hórnik) a francoskej (Jakub Buk) rěči. Někotři duchowni, tak na přikład Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski abo Jakub Šewčik, tež prawidłownje před sudnistwom jako tołmačerjo skutkowachu. Tak přełožowaše Hórnik z čěšćiny, pólšćiny, francošćiny a italšćiny.2 Jako w Budyšinje tež tołmačerja za madźaršćinu pytachu, prócowaše so Hórnik tež tutu rěč nawuknyć.3
Wjace hač 60 Serbowkow a Serbow poda so w słužbje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty na misionsku słužbu. Mało z nich wosta tak z Łužicu a serbskim zjawnym žiwjenjom zwjazany kaž tibetski misionar August Hermann Francke. Přez lětdźesatki bě ze swěrnym čłonom Maćicy a wospjet přewostaji Serbskemu muzejej wjetšu ličbu tibetskich pismow a objektow. Mjez tibetologami a w bratrowskej jednoće so mjeno Augusta Herrmanna Francki hač do dźensnišeho česći. Jeho dźěło je mnohim zakład a wuchadźišćo dalšich slědźenjow. Serbski swět pak prominentneho Maćicarja a spěchowarja Serbskeho muzeja bórze zabywaše. Tak njejewi so w serbskich medijach ani noticka wo jeho smjerći. W tutym nastawku chcu žiwjenski puć mało znateho Maćicarja rysować a tibetsku zběrku předstajić, kiž je k wurjadnym drohoćinkam Serbskeho muzeja słušała.Portret Augusta Hermanna Francki Reprodukcija: Lubina Malinkowa
August Hermann Francke narodźi so 5. nowembra 1870 w městačku Gnadenfrei, dźensa Piława Górna w Pólskej. Městačko słušeše k šleziskim sydlišćam bratrowskeje jednoty a tež swójba Francke bě sobustaw tuteje swobodneje cyrkwje. Nan wobsedźeše w Gnadenfreiu wuspěšnu barbjernju tekstilijow. Pućowansko-misionarsku žiłku bě August Hermann wot dźěda Christiana Friedricha zdźědźił, kiž bě jako misionar w Južnej Africe skutkował. Byrnjež mjeno to sugerowało, njebě misionar Francke z Augustom Hermannom Francku (1663–1727), załožićelom Franckowych wustawow w Halle nad Solawu, přiwuzny. Pietizmej a misionskemu hibanju pak bě runje tak kaž wony přichileny. Po wuchodźenju šule wopyta Francke wučerski a misionski wustaw w Niskej, hdźež so na słužbu w bratrowskej jednoće přihotowa.
Nimale sto lět pozdźišo ma so na Lawskich hrjebjach nowy serbski kulturno-wědomostny centrum twarić. Prašam so, kak by tajki wobraz dźensa wupadał, kiž by tam w foyeru ludźi witał a na prěni pohlad přehlad wo centralnych serbskich wosobinach poslednich sto lět a z tym zjimanje serbskich stawiznow a dohlad do serbskeho sebjezrozumjenja dał? Koho bychmy na wobrazu wuhladali a koho nic? Bychu so wubrane wosoby tež tak rjenje do cyłka zestajić dali? Socialistiski sekretar Domowiny pódla duchowneho? Wopory nacionalsocializma a komunizma pódla podpěrarjow abo sympatizantow systema? Štó by zwobraznjenym kak hołdował? Hač a na kotre wašnje bychu so mjezsobne a strukturelne konflikty zwobraznili? Bychu cyrkej, přiroda a folklora dale w pozadku stali? Kotry zastupjer młodeje generacije 21. lětstotka by městno namakał a štó z (ludowych) wuměłcow? Haj, a nic naposledk, by so žonam wjace přicpěło, hač mužam w drastach přikiwać, kaž to pola Trstenjaka widźimy? A při tym bě tola hižo Adolf Černý w lěće 1895 Milu Imišowu jako »prěnju serbsku wótčinku« počesćił – titul, kotryž jej tež druzy serbscy publicisća připóznachu.
200 lět serbske misionske towarstwa
Rewolucionarnej lěće 1848/49 so w serbskim stawiznopisu husto jako započatk towarstwoweho žiwjenja na serbskich wsach charakterizujetej.1 W tutym nastawku chcu pak pokazać, zo směmy započatki šěrokeho towarstwoweho skutkowanja na serbskich wsach bjezmała wo 30 lět doprědka datěrować. Wot 1820 do 1834 załoži so w ewangelskich Serbach znajmjeńša 14 misionskich towarstwow, kotrež běchu rum, w kotrymž móžachu so čłonojo politisce, nabožnje a narodnje angažować a za dalše towaršnostne dźěło wukmanjeć.
Mały Wjelkow – najstarši hólči wustaw za dźěći misionarow Wobraz: Archiw Ochranow
Štyrizwjazkowe wudaće »Stawiznow Serbow« je prěnje wobšěrne a lětstotki přesahowace předstajenje serbskich stawiznow a z tym centralny měznik w serbskim stawiznopisu. Cyłkownu powahu a awtoritu štyrjoch zwjazkow podšmórnje paralelne serbske a němske wudaće kaž tež wysokokwalitatiwne a bohate wuhotowanje. Płatowa wjazba a škitna wobalka, přemysleny typografiski a ilustraciski koncept pokazuja hižo na prěni pohlad, zo jedna so tule wo starosćiwje a z wjele angažementom a resursami přewjedźeny projekt wšelakich akterow. Awtorski kolektiw wokoło Jana Šołty, Měrćina Kaspara, Jana Brankačka a Frida Mětška bě znosył hač dotal mało znaty wobrazowy material kaž karty, rysowanki, fota, reprodukcije atd. a zmóžni čitarjam z tym tež wizuelny přistup k serbskim stawiznam. Z tym twori štyrizwjazkowe wudaće »Stawizny Serbow« zdobom bohaty fundus wobrazoweho materiala. Z tutoho su mnozy awtorojo a wuhotowarjo slědowacych wopisanjow serbskich stawiznow w knihach, wučbnicach, nastawkach a wustajeńcach čerpali.
Štož kritiskemu čitarjej hižo do politiskeho přewróta napadny, to konstruktiwne čitanje »Stawiznow Serbow« dźensa poćežuje, haj znjemóžnja. Interpretaciske kategorije, duktus a wokabular wudaća skutkuja na spočatku 21. lětstotka cuze a hołe. Na kóždej stronje so stawiznopis jako legitimacija tehdyšeho politiskeho porjada a jednanja wopokaza. Marxistisko-leninistiski swětonahlad wuchadźa z jasneho historiskeho wotběha, namaka jednozmyslne wotmołwy a pokazuje dokładny směr do přichoda.
Njeznata serbska rukopisna kniha z Texasa
W januarskim čisle lońšeho Rozhlada pisach pod nadpismom »Mały Wjelkow – centrum serbskeho pismowstwa we 18. lětstotku« wo wažnej róli nabožneje literatury za wuwiće serbskeho pismowstwa. Jedna z centralnych tezow nastawka je, zo bě 18. lětstotk, kotryž so husto jako prěnja wulka doba serbskeho ćišća charakterizuje, we wulkej měrje zdobom čas serbskich rukopisow. Wosebje w Małym Wjelkowje a w kruhach zbudźenych Serbow so wulke mnóstwo rukopisneje literatury produkowaše a šěrješe. Wjetšina tutych manuskriptow ma so podobnje kniham jako zjawne pismowstwo wobhladować a docpě šěroke čitarstwo resp. připosłucharstwo. We wšelakich nabožnych, wosebje Ochranowskich kruhach běchu rukopisy samo prezentniše hać ćišćana serbska kniha.1 Rozmach rukopisneho pismowstwa bě wusko splećeny z runočasnym rozwićom serbskeho knihićišća, serbski knihićišć a produkcija manuskriptow so mjez sobu płódnje wobwliwowaštej. Nadrobnišo pišu wo tutej tematice w nastawku »Bibel, Traktat und Handschrift – sorbische Lesewelten im 18. Jahrhundert. Leser und Lektüre im Spiegel der herrnhutischen Überlieferung«, kiž je w prěnim čisle Lětopisa 2019 wušoł.
Přewažnje prědowachu w bratrowskej jednoće sotry, kiž chór nawjedowachu abo w dalšej wodźacej funkciji stejachu. Husto běchu wone do akolutije přiwzate abo hač do kónca 18. lětstotka na diakonisu abo presbyterku wuswjećene. Tute sotry přewzachu šěroki spektrum duchownych a liturgiskich nadawkow: Nawjedowachu rańše a wječorne nutrnosće a spěwne hodźiny, přiwzachu nowe sotry do chóra, rozžohnowachu mrějacych a mějachu měsačnje rozmołwy ze sotrami wjesć, kiž běchu po charakteru husto spowědne rozmołwy. Sotry, kiž předstejachu chórej zmandźelenych, přewodźachu porody, žohnowachu młode maćerje a nowonarodźene dźěći. Při tutych składnosćach husto tež krótku narěč dźeržachu. Zdźěla čitachu z prědowanjow muži, zdźěla same prědowachu.
Městnosće žónskeho prědowanja běchu tuž prěnjorjadne žónske chóry. Někotre Serbowki postupichu w tutych do wysokich funkcijow a tuž prawdźepodobnje tež k wšelakim składnosćam prědowachu, to rěka zjawne narěče abo krótke nutrnosće dźeržachu. Mjez nimi běchu Margaretha Lehmann, kiž 22 lět čěskim sotram w Berlinje-Rixdorfje předsteješe, Maria Hammer rodź. Papesch, kotraž bu z 33 lětami na diakonisu wuswjećena a mjez druhim chór wudowow w Sarepće nawjedowaše (njenawukny pak rušćinu, jeje dźowka jej přełožowaše), Maria Schaaf rodź. Frenzel*, kiž předsteješe chórej wudatych žonow we wjacorych ameriskich wosadach, a Agnes Cranz rodź. Lange (1734–1779)*, kiž předsteješe młodym sotram w Niskej. Mjenowane žony zawěsće prědowachu, tola nic serbsce. Jenička městnosć serbskeho žónskeho prědowanja su Małowjelkowske chórowe domy a tu předewšěm dom wudowow. Tutomu předstejachu z Magdalenu Clemens (1747–1796), Margarethu Mitasch (1744–1814) a Annu Pöhler (1761–1819) tři rodźene Serbowki.
Zo serbske žony we 18. lětstotku jako wučerki skutkowachu, njebě scyła tak njewšědne. Znajemy z powšitkownych stawiznow přikłady, hdźež žony swojim mužam při wuwučowanju pomhachu abo po smjerći muža šulu dale wjedźechu.1 Nowe bě w Ochranowje, zo so přez dźělenje do chórow róla žony jako wučerka institucionalizowa. Hižo w Ćichońcy, hdźež so pobožni spočatnje zetkawachu, skutkowaše žona-wučerka – sotra Hubert. Bohužel nimo swójbneho mjena ničo bliže wo jeje pochadźe njewěmy. Hodźi so jeno zwěsćić, zo běžnje a jara derje němsce pisaše a přiwuznistwo w kruhach zamóžnišich Serbow měješe. Nimo wuwučowanja na němsko-serbskej šuli, kaž so tuta w žórłach mjenuje, bě sotra Hubert w Ćichońcy za nabožne wuwučowanje holcow a žonow zamołwita, měješe so tež dušepastyrsce wo nje starać a organizowaše wopytowanske dźěło na serbskich wsach. Wona wupyta a přewodźeše wopytowarki, kiž mějachu so na serbskich wsach wo žony a holcy dušepastyrsce starać. Wšelake žony w podobnej funkciji kaž sotra Hubert přewzachu tež paćersku wučbu mjez holcami a přewjedźechu přihotowansku wučbu za holcy a žony, kiž chcychu jednoće přistupić. Tole móžemy sej tež pola sotry Hubert a dalšich serbskich wučerkow, na přikład pola Marije Sauer (1715–1788) a Anny Lischke (1734–1796), derje předstajić.
Před 100 lětami žadaše sej nestor serbskich kulturnych stawiznow Ota Wićaz, zo měli so »žiwjenjoběhi serbskich bratrow« wudać.1 Ze zjawnym spřistupnjenjom SORABICONA je tute žadanje spjelnjene.2Powitanje nowych čłonow přez diakonisy a diakonow, kopororytwa 1757 Foto: z archiwa Ochranowskeje bratrowskeje jednotyŽiwjenjoběhi, kotrež Ota Wićaz měni, su wosebity žanr Ochranowskeje bratrowskeje jednoty. Hač do dźensnišeho je tam z wašnjom, zo sobustawy pisomnu rozprawu wo swójskim žiwjenju zawostajeja. Tute teksty so na pohrjebje zjawnje předčitaja a we wosadnych archiwach składuja. Tak chowaja dźensa w Ochranowje wjace hač 30.000 žiwjenjoběhow, wot toho wjace hač 500 wot Serbowkow a Serbow z cyłeje Łužicy. Tute awtobiografiske teksty su jónkrótne žórło za serbske stawizny: Zmóžnjeja nam dohlad do wšědneho dnja na serbskich wsach we 18. a 19. lětstotku. Zhonimy tójšto wo wobstejnosćach w šuli, na dźěle abo w swójbje, čeho su so naši prjedownicy bojeli abo nadźijeli. Žiwjenjoběhi skićeja syłu slědźerskich temow.
Tule chcu so serbskim žonam wěnować, wšako so wone w serbskim stawiznopisu lědma jewja. Čim dale wróćo zhladujemy, ćim bóle młowojty so wobraz stanje. Za 19. a 20. lětstotk so rady na někotre žony pokazuje (great women approach), kiž so na narodnym, wuměłskim abo karitatiwnym polu angažowachu. Hladajo na 18. lětstotk maja so serbske ćěšerki mjenować, kiž w byrgarskich a zemjanskich domach słužachu. W dalšich funkcijach skutkowachu serbske žony na wsach jako zaprajerki a zelowe žony, jako powědarki a kantorki, jako baby a ćěłowe žony. Móžemy sej dale předstajić, kak dźěłachu jako słužowne a čeladne, jako šijerki a płokarki. Při wšěm pak wostanje wobraz jara njedospołny a njewurazny. Tež romantisko-narodna předstawa wo serbskej žonje-maćeri, kiž so swěru wo domjacnosć a dźěći stara, herbstwo, rěč a wěru dale dawa, je mało spokojaca.
W poslednich tydźenjach a měsacach napadny wosebje w diskusiji wo Serbskim sejmje dźělenje serbskeje Łužicy. We wšelakej měrje přeněmčene kónčiny Łužicy pomjenowachu so husto jako periferija abo nakromne kónčiny serbstwa. Hladajo na ewangelsku Hornju Łužicu wužiwaše serbski politikar w rozprawje wo wólbach do Serbskeho sejma samo wuraz B-Łužicy. Tomu napřećo stajitej so rěčnje husto wurazaj »žro« abo »jadrowe kónčiny serbstwa«, hlada-li so na katolski dźěl serbskeje Łužicy. Tute kategoriske dźělenje a napřećostajenje, wosebje pak podwědome předstawy a hódnoćenje, kiž za tym tča, mam za zahubne. To jedne je to čiste, to jadro, to žórło, a čim bóle so wot njeho zdaluješ, ćim bóle změšane a njeoriginalne so wšitko stanje. Maš jasny centrum, kotremuž je wšo druhe koncentrisce při- a podrjadowane; wšitko so rěčnje a narodnje z jadra žiwi.
Ze slědźenjow wěmy, zo rěč myslenje a předstawy wo swěće formuje a z tym přitomnosć a naše jednanje wobwliwuje a postaja. Wobraz wo centrje a periferiji, abo dźělenje Łužicy do A-, B- (a C- ?) regionow je wosebje fatalne. Tole njewothódnoća jenož dźěło wjele angažowanych ludźi pod jara rozdźělnymi wuměnjenjemi, ale njewotpowěduje tež serbskej realiće, wšako bydli w Drježdźanach wjace Serbow hač w Dobrošicach.


text:
DIETRICH ŠOŁTA
Połne tři lěta po zběrce »Mlóče« zwjesela nas Ludowe nakładnistwo Domowina (LND) znowa z »Antologiju serbskeje prozy«. Na dobrych 200 stronach namakamy 26 powědančkow, krótke abo krótše, napisane wot 21 awtor(k)ow, žiwych abo zemrětych. Hinak hač zwjetša dotal njejsu mjena pisacych alfabetisce rjadowane, ale – bych prajił: asociatiwnje, po temach. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je tónkróć předspomnjenje přidała (kotrež we »Wobsahu« faluje), w nim cituje wona předewšěm Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Nowak pak jewi so hnydom w prěnjej stawiznje hišće raz, hromadźe ze swojej žonu Martu, a to jako hósć na ležownosći Křesćana Krawca. Tón zaso, naš česćeny Hrubjelčanski prozaist, słuži mi jako swědk za nadpismo tutoho komentara: Krawc wobkruća mjenujcy na pjeć stronach, zo znajemy tež w našej kónčinje lěpšich a hóršich susodow – hač němskich abo serbskich. Hewak rěči cyle mało tekstow noweje knihi direktnje wo susodach, najbóle te wot Bena Budarja, Měrki Mětoweje, Sylwije Šěnoweje abo Dorotheje Šołćineje.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, Budyšin: LND 2020, 212 s.
Ale wo čim jedna potom wostatnych 20 powědančkow? Haj, wone wopisuja wšelakore epizody, z kotrychž zdawa so něhdźe połojca ze wčerawšeje abo dźensnišeje woprawdźitosće wubrana. Pola njebohich serbskich awtorow a awtorkow njemóže to zadźiwać, jich přinoški su zamołwići z aktualneho hladanišća wuzwolili. Tole płaći za Marju Krawcec, Marju Młynkowu, Jurja Brězana, Jana Lajnerta, Kita Lorenca a Jana Wornarja. A tež pola načasnych, aktiwnych spisowaćelow njeje konkretny poskitk tematisce wopačny. Přetož kóždy čłowjek je tohorunja susod, tak kaž je wón z wěstosću kupc, kolega abo přećel. Při tym njeje wažne, hač storčimy w tekstach na rozprawy a zetkanja we abo zwonka Łužicy, na psychologiske (kaž Měrana Cušcyna, Jěwa-Marja Čornakec, Benedikt Dyrlich, Měrka Mětowa), na kriminalne stawizny abo samo na sciencefiction (kaž pola Lubiny abo Dušana Hajduk-Veljkovićecow). Někotre twórby hodźa so jako lyriska proza zarjadować (wot Róže Domašcyneje, Marje Krawcec), druhe zaso jako pućowanske skicy (Pětr Dźisławk, Lydija Maćijowa) abo jednorje jako wjesna idyla (Alfons Wićaz).
»Horce plincy« – komedija wot Frederika Holtkampa, zeserbšćiła Lubina Hajduk-Veljkovićowa, režija Rosmarie Vogtenhuber j. h., wuhotowanje Franz Gronemeyer j. h., premjera 26. septembra 2020 w Dźiwadle na hrodźe Budyskeho NSLDź
Jako zazběh k nowej hrajnej dobje – po abo lěpje: z koronu – pokaza serbske powołanske dźiwadło wjeselohru wuspěšneho spisowaćela, kotryž pod pseudonymom Holtkamp wot lěta 2010 dramatiske kruchi pisa. »Horce plincy«, w němskim originalu »Landeier« (potajkim skerje »Wjesne plincy«), běše jeho prěni wuslědk, komedija za šěsć wosobow, kiž je so mjeztym wjacekróć předstajiła. Městno čina je jednora, stara, njezrumowana korčma, w běhu šěsć aktow so wona stajnje přemeblěruje, štož tež rěka: Wona so přeco lěpje zarjaduje. Nad tejku wisa křiwje wobswětlene hesło »Witajće k nam«, ale dokelž jedna so wo wotležanu wjes njedaloko Berlina, přijimuje zwudowjeny hosćićel Hinc nastajnosći samsnych třoch hosći: plahowarja swini, wowčerja a biobura. Jim zhromadny je samsny eksistencielny deficit: Kóždy z nich by rady žonu měł. Kak by so tole snadź radźić móhło – runje to je tema serbskorěčneje turnejoweje inscenacije přez cyłe 90 mjeńšin (bjez přestawki).
Jako publikacija Šleskeho instituta w Opolu wuńdźe loni kniha wo žiwjenju a skutkowanju serbsko-pólskeho archeologa Wójćecha Kóčki (1911–1965). Jeje awtor je w Serbach derje a zdawna znaty historikar Piotr Pałys (*1961), profesor a wotrjadnik za stawizny w mjenowanym statnym slědźenišću. Na zakładźe wobšěrnych rešeršow je wón nětko w nakładźe 150 eksemplarow nimale dospołnu zběrku dokumentow wozjewił, kotraž hłuboki angažement we Wownjowje narodźeneho slědźerja a jeho »rólu při wuhotowanju pólsko-serbskich kontaktow w prěnich pjeć lětach po Druhej swětowej wójnje« (s. 7) nazornje wobswětla. Zastupny dźěl − něhdźe třećina 143stronskeho wudaća − wobsahuje chronologiske předstajenje aktiwitow Kóčki jako narodny prócowar w krótkej dobje do załoženja NDR.Piotr Pałys, Wojciech Kóčka w serbołużyckim ruchu narodowym (1945–1950), 143 s., ISBN 978-83-7126-346-0, 19 ZlJadro knižki tworja 52 pólsko- a serbskorěčnych dokumentow ze sydom archiwow w Pólskej a we Łužicy (wosebje ze Serbskeho kulturneho archiwa) kaž tež bohata korespondenca z wosobinskeho zawostajenstwa pra- a zažnostawiznarja, kotryž wuwučowaše pozdźišo jako nimorjadny profesor we Wrócławju a w Poznanju. Z tutych prěni raz přistupnych žórłow wujewi so překwapjaca panorama tehdomnišich politiskich a wědomostnych pospytow a přesłapjenjow po woběmaj stronomaj Nysy, předewšěm mjez pólskimi ministerstwami a wjednistwom Domowiny wokoło Pawoła Neda, Pawoła Nowotneho a Jana Šołty. Knihu wotzamknjetej bibliografija fachowych dźěłow Kóčki a historiskich studijow wo nim, kiž wuńdźechu w Pólskej a Němskej hač do přitomnosće, kaž tež indeks wulkeje ličby naspomnjenych geografiskich a wosobowych mjenow.
DIETRICH ŠOŁTA
DIETRICH ŠOŁTA
Prěni wobraz pokazuje młodu Hanku, kotraž z ćahom přijědźe, dokelž bě ze swojim awtom do štoma zajěła. Publikum zeznaje zamylenu wowku, jeje hladarja a někotrych susod(k)ow w holanskej wsy na kromje wuhloweje jamy. Srjedźišćo předstajenja je skromny stary dom Symakec swójby ze stwu a kuchnju, hdźež hižo přez třěchu kapa; wjerćite jewišćo dowola najwšelakoriše městna za napjatu hru w chěži a před njej. Z pomocu starych listow wunurjeja so poněčim podawki ze zašłosće, podawki, kotrež spožčeja dźensnišemu, modernemu žiwjenju tragiske rysy, korjenje. (Tež tole je překwapjenje w našim mjeńšinowym dźiwadle, kiž je přewažnje wot komedijow žiwe.) Mjez Hanku a sprawnym hladarjom Janom nastawa z časom dowěrliwy poměr, haj poćah. Na kóncu pak přińdźe na swětło (a tute »swětło« na jewišću je krejčerwjene), zo běchu prjedownicy młodeju hłowneju figurow přez wšelake biografiske zapletki poćeženi. Runje swójbne konflikty staršich přiwuznych su zdźěla njewuprajne, a to hač k wumocowanju na kuchinskim blidźe (w serbskej hrě!). Přihladowar rozumi přičiny starych zwadow krok po kroku, při čimž wotměnjeja so přitomnostne sceny wokoło wowki prawidłownje kontrapunktisce z wróćozhladowanjom na młodosć staruški a jeje zemrěteje dźowki Jěwy. Prjedy hač Hanka zaso do Berlina ćeknje – a to bjez sympatiskeho hladarja –, zapali wona hišće drjewjany skelet swójbneho dwora, zo njeby so z woporom bagrow stał. Wowka Marja bě so, hižo w chorobnym stole a do rozžohnowanja wot doma, k swojej winje dźowce napřećo emfatisce přiznała: »To je mi tak žel!«. Nadźija wotpočuje tuž na milenijowej generaciji wnučkow ...
»Der Zweck des Lebens
ist das Leben selbst.«
(Goethe)
Prěnja serbska literarna stawiznarka, zdobom wysokošulska docentka, wudawaćelka a recensentka Lucija Hajnec woswjeći kónc tutoho měsaca swoje 90. narodniny. K tej składnosći přejemy jej dale krutu strowotu, spokojnosć, wjeselo a Bože žohnowanje při wšitkich jeje předewzaćach.
Jubilarka narodźi so 30. apryla 1929 jako třeća a najmłódša dźowka wučerja Józefa Hajny w Zdźěri. 1934 přesadźichu nana do Budyšina, zo njeby dlěje mjez katolskimi Serbami na wsy skutkować móhł. W měsće donawukny holca němčinu, chodźeše na ludowu šulu a po tym na gymnazij. Po maturje – 1947 – chcyše rady farmaciju abo medicinu studować, tola aktiwna powójnska generacija dyrbješe so tež maćernej rěči a kulturje wěnować. Lucija Hajnec pokaza dowidźenje do tuteje trěbnosće: »Njemóžachmy swobodne žiwjenje našeho ludu twarić z tym, zo so jenož na wěste powołanja wusměrjachmy«, wobkrući wona před lětami swoju kročel. A tak studowaše młoda Serbowka wot 1947 na Praskej Karlowej uniwersiće slawistiku a sorabistiku. Do čěskeje stolicy dźěše poprawom ze zaměrom, zo by pozdźišo we Łužicy jako wučerka dźěłała. Ale w času studija rozsudźi so za diplomowy směr a za wědomostny puć. K jeje wuznamnym profesoram słušeštaj Serb Mikławš Krječmar a Čech Antonín Frinta. 1952 zakónči studij z dźěłom wo Smolerju a bu hnydom promowowana, štož bě tehdom w Čěskosłowakskej hišće móžno. Spočatk lěta 1953 přistajichu derje wukubłanu sorabistku w nowym Instituće za serbski ludospyt, kotryž běchu krótko do toho Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje přirjadowali. Hač do lěta 1961 slědźeše Lucija Hajnec w Budyskim zwonkauniwersitnym zarjadnišću. Tu nasta jeje směrodajna studija wo Janu Bohuchwale Dejce, załožerju serbskeho nowinarstwa (1955), tu pisaše wona dalše pojednanja wo swědstwach narodneho wozrodźenja. 1956 započa eksternje wuwučować na tehdyšim Serbskim instituće Lipšćanskeje uniwersity (wot 1969 Institut za sorabistiku). A nazymu 1961 powołachu ju tam jako stajnu sobudźěłaćerku za předmjet serbskeho pismowstwa.
Pólskorěčne wobrazy wo žiwjenju a skutkowanju čłonow Nawkec swójby su, wothladajo wot 15stronskeju studijow k Michałej a Antonej Nawce, wšitke krótke, zhusćene, ale z fachowymi citatami podkładźene. Spušćomna bibliografija něhdźe 50 serbskich žórłow sćěhuje na kóncu knižki, kiž wobsahuje na 72 stronach tež portrety wobjednanych wosobow, potajkim po rjedźe dale portrety dźěći Achima, Błažija, Ludmile a wnučkow Boženy a Tomasza Nawkec kaž tež Měrka a Michała Šołty. Tući wubrani su wopisani jako tworićeljo serbskeje literatury, hudźby, molerstwa abo publicistiki. Kościów wuzběhuje zasłužby »seniora«, kotrehož jako »njeparujomneho w swojej dźěławosći za Serbow« (str. 10) woznamjenja, dokelž je swoje žiwjenske ideale potomnikam skutkownje sposrědkował. Sebjekritisce awtor přida, zo njejsu jeho biografiske hódnoćenja perfektne, ale maja dobry zaměr. Skromne, popularne wudaće přinošuje k tomu, zo so wědomje wo serbskej duchownej kulturje w susodnym kraju skrući. Přetož kaž w poslednjej sadźe w bibliskim duktusu rěka: »Temow je wjele, ale kmanych publicistow [wo Łužicy] mało.«


text:
Łod godziny 15:00, na sztadionie Szombierek we Bytomiu zacnie sie szpil derbowy Polonii ze Ruchem.
Polonia Bytom, podobnie jak Ruch powstała we 1920 roku, ale jeźli łazi o sukcesy, to maj€m trocha biedniyjszo gablota. 2 razy zdobyli majstra Polski, 4 razy zajynli drugi plac i 2 razy zajynli trzeci plac. Polonia słynie tyż ze tego, że jest jedynom Polskom drużinom, kiero wygrała puchar Intertotto (puchar Rappana we 1965 roku).
Polonia Bytom łostatni roz szpilała we Ekstraklasie we syzonie 2010/2011, a łobycnie po wszistkich perturbacjach (głównie finansowych) grô we III Lidze. We drużinie z Bytomia panuje spokojno atmosfera i godo sie, że som jednym ze faworytów do awansu.
Szpile derbowe bywajom nudne, ale po nôszyj wygranyj we zeszłym syzonie (3-1 przyp. red.) na pewno bydom chcieli sie łodegrać. My liczymy, że tyn szpil bydzie przełomaniem noszyj łostatnij passy (rymis ze Żmigrodem 2-2 i sflaone ze Ślęzą 0-1) i wrócymy na droga do awansu.
Na pewno bydom srogie emocje, a smaku dodać może nôsz kapitan – Tomasz Foszmańczyk, kiery dostoł zielone światło łod lekarzy na tryningi ze cołkom drużinom.
Na tyn momynt, Polonia mo rozegrane 4 szpile i jeszcze niy mo na koncie porażki (3 wygrane, 1 rymis), 10 punktów i zajmuje 7 plac. Ruch mo rozegrane 6 szpilów (4 wygrane, 1 rymis i 1 porażka) 13 punktów i 3 plac. Ze niycierpliwościom czekômy na tyn szpil, ale somy spokojni ło dyspozycja drużiny i ło wynik. Nôsz typ: 1-3.
Szpil łodbywać sie bydzie na sztadionie Szombierek Bytom, a dziynki uprzejmości kybicow Polonii, to nosze kybice tyż bydom mieli łokazja zoboczyć tyn szpil na żywo.
Zbiórka kybiców Ruchu ło 13:30 kole Intermarche przi ul. Zabrzańskiej 31 we Bytomiu. Łobowionzuje pełno kultura (za UN ze FB).
Do tych, co niy mogom być na szpilu we Bytomiu, proponujymy transmisja on-line, a dostympy po 15 zł idzie kupować tukej => LIVE: Polonia – Ruch
własne


text:
Pós 8,30
wusoki egyptojski zastojnik pśiźe do Swětego města, do Jerusalema, aby se wobgónił, co to na se ma z tym „žywym Bogom“. Zaźiwany se woglědowaŕ wobglědowašo nabóžny swěźeń. Nic njerozmějašo. Boga njamóžašo niźi wiźeś. Teke w tempelu žednogo Boga njenamaka. Wobtužony se dajo na domojdrogu. Njejo pak kśěł domoj pśiś z proznyma rukoma a bźez wuswětlenja. Nježli až wótjěźo, kupi sebje Bibliju, to groni jadnu pergamentowu rulu z tekstom profeta Jezajasa. Sednu se na swój wóz a chopi cytaś. Ako wuźěra na te cuze hebrejske pismika, jo pó krotkem casu ceło bźezradny. Wón pismikowa: „חֲזֹון יְשַעְיָהוּ בֶן-אָמֹוץ – To jo wiźenje Jezajasa, Amosowego syna…„Jez 1,1 A dalej: „Wón jo ako wójca k zarězanju wjeźony, a ako jagnje pśed swójim stśigarjom nime jo, tak njejo wón wótwórił swóje husta“. Jez 53,7 Tak cytajucy stawnje wěcej zacwiblowašo. Njerozmějašo; co to wšo dej groniś?
Naraz stoj pśi wózu cuzy cłowjek, kenž se na zastojnika wobrośijo: „Rozmějoš ty teke, což lazujoš?“Pós 8,30 Ten pšosy cuzbnika, aby se k njomu sednuł a jomu rozkładł, chto to jo, to Bóže jagnje. Hyšći se jomu njeswida, až jo kazał Filipu, jadnomu pósołoju Jezusa, kenž móžo ceło dokradnje wót žywego Boga wulicowaś.
Ako tomu egyptojskemu drogowarjeju jo se drje zejšło młogemu, kótaryž jo zachopił cytaś w našej starej cesći dostojnej serbskej Bibliji z lěta 1868. Tam a how smy ju hyšći za wjele pjenjez kupiś mógali w antikwariatach. Ale sam pismikowaś w šwabachu, w tych staronimskich znamuškach? Tekst jo wěc a wěcej jano něco za znajarjow a fachnikow był. Kak móžomy rozměś Bóže słowo, gaž wójujomy z pismikami?
Dłujcko jo se w Serbach diskutěrowało, kak mógali zwónoźeś nowe wudaśe Biblije w dolnoserbskej rěcy. Poměry njejsu byli zgódne. Něga stat a cerkwja stej wjele mócow nałožowałej, aby se serbska rěc pódtłocyła, zakazała a wutamała. Wětš jo se pak pśewobrośił. Smy wjelgin źěkowne, až smy dostali za nowośišć pjenjeze wót bramborskego kulturnego ministaŕstwa a wót ewangelskeje cerkwje. Njezabyś dejm teke pilne a lěta dłujke źěło bibliskeju kupkowu Serbskego instituta a cerkwinego Spěchowańskego towaristwa. Něnto móžomy Bibliju zasej w rukoma źaržaś – a cytaś w nacasnem pšawopisu a w modernej sajźbje. Wótněnta móžomy se na dalšne źěło daś. Rozmějomy hyšći, což lazujomy? Gaž Bibliju wócynijomy, źiwamy se wó tom, kak wjele jo se změniło w našej rěcy w běgu połtera stolěśa – a teke wó tom, kake rědne rěcne wobroty su skóro wótzabyte. Mudrosć Swětego pisma jo pak za nimjernosć, teke, gaž jeje cłowjecna formulacija se zda zestarjeta.
Egyptojski zastojnik, wó kótaremž wulicuju Pósołske statki, jo se z Filipom rozgranjał, co jo zmysł teksta. My dejmy se teke nadrobnje wuměniś, aby pšawje rozměli, což lazujomy w našom bibliskem pókłaźe.
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na prědnu njeźelu spótnego casa, 2021-02-21.
Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.
Bildka: Marion Kwicojc.


text:
Wopisowanje
»Mi so kniha jara derje čitaše, rěč je derje zrozumliwa, sady nic překomplikowane. Štož bě za mnje nowe čitanske dožiwjenje w zwisku ze serbskej literaturu, zo so słowa kaž „wothólwał, gulaš, sy ty plemplem abo dóchtorka« jewja. Je to potajkim skerje rěč, kaž ju někotryžkuli z nas doma tež rěči. Hač je to nětko serbšćinje na škodu abo nic, njewěm. Fakt je, zo móhło so přez to trochu ─ po mojim měnjenju ─ distanca mjez serbskej literaturu a młodymi čitarjemi pomjeńšić. [...] Na kóždy pad pak hodźi so knižka tež za dorosćenych z humorom.«
Betina Wenderothowa
W 37 krótkich kapitlach dźe wo přećelstwo, sprawnosć, pomocliwosć, dźerženje słowa a lubosć k přirodźe. Awtor Miloš Kratochvíl je tute temy přewšo wušiknje do runje tak njewšědnych kaž lóštnych dyrdomdejow protagonistow-šwintuchow spletł. Z Prahi pochadźacy spisowaćel je w swojim kraju jara znaty a zahorja ze swojimi knihami młody a starši publikum.


text:
Koronapandemije dla schadźowaše so wokrjesny sejmik Budyšin wčera w tudyšej „Krónje“. Po zahajenju posedźenja wopominachu wokrjesni radźićeljo dr. Cordulu Heß z frakcije SPD, kotraž bě na chorosć kowid-19 zemrěła.
Budyšin (SN/at). Za naslědnika dr. Cordule Heß wobkrućichu Jürgena Wähnerta, kiž wčera přitomny njebě. Sejmik měješe hišće wo dalšim naslědnistwje rozsudźić. Dlěje hač 20 lět přisłušeše jemu bywši Hodźijski wjesnjanosta Peter Beer. Staroby dla wón prosy, jeho k 31. decembrej ze zastojnstwa wuwjazać. Krajny rada Michael Harig (CDU) mjenowaše Beera w dźaknych słowach „kritiskeho ducha, kiž budźe wokrjesnemu sejmikej pobrachować“. Jeho městno w frakciji Swobodnych wolerjow nastupi 1. januara 2021 Gunnar Schneider, kotrehož Harig po wobkrućenju spřisaha.


text:
Hamorska gmejnska rada zrěčenje za turistisku atrakciju wobzamknyła
Hamor (AK/SN). Wot spočatka sezony 1. apryla 2019 ma na Bjerwałdskim jězoru pasažěrska łódź jězdźić. K tomule zaměrej wuzna so zawčerawšim Hamorska gmejnska rada. Jednohłósnje wobzamknychu radźićeljo zrěčenje wo wobhospodarjenju tajkeje łódźe mjez Hamorskej gmejnu a Dožiwjenskim łódźnistwom Hornja Łužica tzwr. „Zakład a přikład za to je zrěčenje wo pasažěrskej łódźi na Lejnjanskim jězoru, wotzamknjene mjez łódźnistwom Marianny Löwa a sakskim zaměrowym zwjazkom Łužiska jězorina.“ To rozłoži radźićelam Roman Krawc, projektowy koordinator Hamorskeje gmejny za Bjerwałdski jězor. Lětsa w nowembru chcedźa łódź ze Sauerlanda do Hornjeje Łužicy přiwjezć.


text:
W něhdyšim Hančkec modowym domje, wjele lět zaměstnjenym w twarjenju na Kulowskim torhošću, je Sebastian Kern 4. januara fyzioterapeutisku praksu wotewrěł.
Kulow (SN/mwe). Wot spočatka januara 2019 maja w Kulowje dwě fyzioterapiji, a to na Kolpingowym naměsće a na torhošću. Wobě rěkatej „praksa za cyłkownu fyzioterapiju Kern“. Mějićel je hakle 31lětny Sebastian Kern, bydlacy z mandźelskej a synkom w Běłym Chołmcu. Tam ma wón priwatnu praksu „Jězorina“ za osteopatiju, neuralterapiju a ultrazwuk. Nimo toho je sej statnje připóznaty fyzioterapeut a hojer lěta 2016 w Njedźichowje fyzioterapeutisku praksu natwarił.


text:
Medal 40-lecia Polski Ludowej
Odznaczeni: Jan Artymiuk, Ryszard Benesch, Stanisław Blaschke, Zofia Blaschke, Zdzisław Jan Broda, Edward Antoni Garścia, Henryk Górecki, Jerzy Grzymek, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Zdzisław Kubas, Kazimierz Kusiński, Tadeusz Piotr Laskowski, Mieczysław Lasoń, Edward Bolesław Leja, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Eugeniusz Matula, Zbigniew Nartowski, Olga Nielubowicz, Krystyna Teresa Norwicz, Zygmunt Polek, Karol Stanisław Przybyłowicz, Stanisław Jerzy Pytko, Adam Józef Siedlar, Kazimierz Stanisław Sztaba, Adam Tokarski, Krystyna Tryuk, Stanisław Wdowiarz, Czesław Żuławski


text:
Z wčerawšeho posedźenja Radworskeje gmejnskeje rady
Radwor (SN/MkWj). Zo so w Radworskim hrodźe zaso něšto hiba, wobydlerjo gmejny hižo dlěši čas wědźa. Wčera wječor měješe kóždy, kiž so za to zajimuje, składnosć, wjace wo tym zhonić. Nowy wobsedźer hrodu, 50lětny Florian Heilbronner, je wot februara wokoło hrodu aktiwny. Z Frankskeje pochadźacy krajinowy architekt bydli w Berlinje a mjeztym sčasami tež w Radworju, kaž sam praji. We wobłuku prezentacije na wulkej wobrazowce wón wčera rozłoži, kak sej přichod 300 lět stareho knježeho domu předstaja: Hród ma zaso tajki kaž něhdy wupadać – jako barokna drohoćinka. Na prezentaciji předstaji Heilbronner zdobom historiske fota, kotrež bě sej nazběrał. Tak dokumentowaše z fotami tež přetwary po Druhej swětowej wójnje, na přikład, jako bě hród wučerski wustaw abo šulska kuchnja.


text:
Szplitry to bōł[1] piyrszy recept,[2] co żech go sam wciep.[3] I potyn jakosik ze jednōm ze mojich ulubiōnych kōmyntatorek „Chopa w kuchni” prziszli my na pomysł szplitrōw na słōno. Trocha to za mnōm łaziōło,[4] aż tu rołz[5] we nocy, jak żech niy mōg usnōńć,[6] prziszoł[7] mi do gowy taki pomysł, co go sam trocha niżyj bajecie[8] umieli poczytać. Moja Muter mi padała,[9] że to przeca[10] niy idzie, bo szplitry muszōm być słodke, ale potyn, jak żech je piyk do audycji „Chop w kuchni” (Radio Piekary w kożdo sobota łod 10 do 12), to nawet chciała sie takego słōnego sprōbować, ale problym bōł taki, że jak żech już je tam upiyk,[11] to wszyske mi zarozki zezarli[12] 😉
Co potrza?
Ciasto:
25 dkg biołego przepresowanego syra
25 dkg masła
25 dkg mōnki
Nadziynie:
30 dkg szynki
50 dkg pieczarkōw
połra gałōnzek rozmarynu, abo 3 łeżki[13] suchego
Wciepcie tyn syr, masło i mōnka do miski i porzōndnie je ugniyćcie. Jakby sie Wōm za mocno klejōło do rynki, to dosypcie jeszcze trocha mōnki. Choć joł tyż robiōł tak, żech take klejōnce wsadziōł[14] do lodōwki, a dopiyro przed wałkowaniym taki kōnsek-co żech sie go wziōn do rozwałkowania- obkulołech[15] we mōnce. Jak już to wszystko baje wyrobione na jednolito masa, to dejcie to na godzina do lodōwki, a nojlepi na całoł noc.
Pieczarki- jak sōm gryfne- to ich nawet niy trza obiyrać. Pokrejcie je na plasterki i wciepcie na suchoł patelnia. Niby żech napisoł kans[16] tych grzibōw, ale jak łone[17] puszczōm woda, to ich łostanie[18] yno ździebko.[19] Na ta patelnia mogecie tyż wciepnōńć pokrōny[20] rozmaryn, trocha soli i pieprzu. Jak ta woda trocha odparuje, to bydōm fertich.[21]
Jak mocie sroge konski[22] tyj szinki, to jōm przekrejcie na pó,[23] a jak trocha mańsze,[24] to mogōm łostać całe. Weźcie sie taki kōnsek, na środek nałōżcie pieczarkōw i zawińcie to fajnie we rulōnik.
Rozgrzyjcie piec na 180 stopni i przigotujcie sie blacha- żeby sie te szplitry lepi ściōngało, to połōżcie na tyj blasze tyż taki papiōr do pieczynioł.
Terozki potrzebno Wōm byndzie nudelkula[25] i jeszcze trocha mōnki do podsypywania. Wyciōgcie sie mały kōnsek tego ciasta, posypcie na stole abo blacie trocha mōnki- żeby sie niy klejōło- i wałkujcie; nudelkula tyż mogecie trocha posypać tōm mąkōm.
Jak już te ciasto bydzie miało yno połra milimetrōw, to wejście nōż i potnijcie to na 8 abo 10 cm kwadraty. Do środka kołżdego kwadrata wrołźcie tyn rulōnik ze szinki ze pieczarkami i dwa boki tego ciasta złōżcie do środka. Dobrze to sklejcie, żeby Wōm sie te szplitry niy łotwarły[26] i połōżcie na blacha. Jak już jōm mołcie połno[27], to dejcie te szplitry do pieca na 20-30 min.
Jakbyjście widzieli, że już pryndzy robiōm się za bardzo brōnołtne,[28] to wyciōngejcie je pryndzy. Ale jakbyjście widzieli, że niy majōm jeszcze fajnego złotego koloru, to je jeszcze tam poczimcie.[29] Kołdży piec je trocha inkszy i to trza sie samymu sprołwdzić.[30]
Terozki już yno sie je wyciōngcie i… smacznego:)
Ps. Uważejcie, co byście sie niy poparzyli gymby 😉
[1] był; ō samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
[2] przepis
[3] wrzuciłem
[4] chodziło
[5] raz
[6] zasnąć
[7] przyszedł
[8] Będziecie
[9] powiedziała
[10] przecież
[11] upiekł
[12] zjedli
[13] łyżki
[14] włożyłem
[15] obtoczyłem
[16] dużo
[17] one
[18] zostanie
[19] trochę
[20] pokrojony
[21] gotowe
[22] kawałki
[23] połowę
[24] mniejsze
[25] wałek do ciasta
[26] otworzyły
[27] pełną
[28] brązowe
[29] potrzymajcie
[30] sprawdzić


text:
Już dołwno żech niy zaglōndoł do tyj staryj ksiōnżki ze receptami1, kero mi pożyczōła kōmratka2 od moji Mutry3. Ksiōnżka ta moł w tym roku 90 lołt i bez to werciōłoby4 sie cojsik z ni upiyc, tym barzi, że nawet Pani Truda- bo tak sie nazywo ta kōmratka- gołdała mi, że sie mōm zrobić te windbojtle. Robi sie je szybko, a rajn5 idzie wciepnōńć byle co. Joł żech robiōł już ze ślagzanōm6, kryjmōm z pudingu, a nawet na słono ze pastōm ze łososia. Jak byjście chcieli sie zrobić filowane7 czym słōnym, to do ciasta niy dołwejcie cukru ani arōmatu waniliowego. Take windbojtle sōm tak ajnfachowe8, że nawet bajtle umiōm je narychtować- sōm żech to widzioł 😉
Co potrza?
125 g masła
125 g mōnki pszynnyj
250 ml wody
3 jajca
1 łeżeczka proszku do pieczynioł
1 łeżka cukru
1 łeżeczka cukru waniliowego abo kapka arōmatu
Do gorka wlyjcie woda, masło, dejcie cuker, cuker waniliowy i niech sie to zacznie warzić9. Potyn wsujcie tam mōnka i cały czołs miyszejcie, aż zgynstnieje. Terozki trza to ochōdzić10.
Niyskorzi11 wejście sie mikser, przełōżcie ta masa do jaki miski, wmiyszejcie do ni po jednym te jajca i dejcie proszek do pieczynioł.
Rozgrzyjcie bratruła12 na 200 stopni, przigotujcie sie 2 blachy, wyłōżcie na nich papiōr do pieczynioł i małōm łeżeczkōm nakłołdejcie na blacha po trocha tyj masy. 1 połno łeżeczka to jedyn windbojtel i pamiyntejcie, żeby ich niy kłajś13 za gynsto, bo jak zacznōm rojś, to sie Wōm posklejajōm. Te blachy nojlepi piyc osobno. Wkłodejcie do pieca na 20 minut, a potyn mogecie trocha uchylić dwiyrze14 łod bratruły i je posuszić15. Pamiyntejcie, że czas pieczynia zależy łod pieca. Jak już te piyrsze bydōm upieczōne, to zajś rozgrzyjcie ta bratruła (bez ta uchylōnoł klapa mōg nōm kajś16 uciyc tyn hic17) i drugo blacha piyczcie tak samo.
Jak już windbojtle bydōm fertich,18 to mogecie sie rajn dać ubito śmiytōnka ze pudecukrym19 (wiela go dać, zależy łod tego, jak lubicie słodke) abo jako Wōm sie yno uwidzi20 kryjma. Smacznego 🙂
1przepisami
2koleżanka
3mamy
4opłacało
5do środka
6 bitą śmietaną
7nadziewane
8proste
9wrzeć
10ostudzić
11później
12piekarnik
13kłaść
14drzwi
15posuszyć
16gdzieś
17tu: wysoka temperatura
18gotowe
19cukier puder
20na jaką macie ochotę


text:
Moskwa
Moskwa (rusce MockBa, [mɐˈskva] ) je stolica a najwjetše město Ruskeje. Z něhdźe 10,5 milion wobydlerjemi na 1.081 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město Europy. Moskwa je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja a leži při rěce Moskwa, po kotrejž bu pomjenowana.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěni raz naspomni so město w lěće 1147. Wot 1328 do 1712 bě Moskwa z ruskej stolicu, potom so pak nowozałoženy Pětrohród wot carja Pětra Wulkeho jako hłowne město wuzwoli. Hakle 1922 sta so Moskwa pod sowjetskim knjejstwom zaso ze stolicu. Wot 1991 je Moskwa hłowne město njewotwisneje Ruskeje. Wažny twarski pomnik w Moskwje je sydło ruskich carow a prezidentow Krjeml.


text:
Ja świynta – świynta i po swiyntach jak to godajom. Ani se czowiek łobejrzy i po Wielkanocy zostanom yno spominki a rychtowanio a starości cołkymi tydniami. Jeszcze niy wiymy jaki bydzie bilans naszych powrotow po świyntach, coby yno tych ludzkich dramatow boło jak noj myni. Dejcie pozor na drogach, gładko w całym regionie. Czynsto ruszomy w swoje strony niy do końca narychtowani na daleko droga, jeszcze rozkojarzyni, niy do końca skupiyni nad tym co nos może czekać na trasie przejazdu.
Jest sporo pozytywnych wspomnień jeżeli chodzi ło moje świonteczne wandrowanie po Górnym Ślonsku. Powiym Wom, na cały trasie nie widziołech ani jednego napranego chopa. Przipadek, szczyńście a możno nauczyli my se świyntować tak jak trzeba, tak czy inaczy bardzo mie te moje spostrzeżynie uradowało. Niywielu spotkołech takich co to nom na drodze w Śmiyrgus rychtowali dycko darmowo myjka bezdotykowo, jeszcze łońskigo roku trza na take grupy było dować fest pozor. Tyrali latoś z kiblami, ale ciynżko było se dopatrzeć w tym, chuligańskich wybrykow.
Coroz wiyncy widać na wsiach tych powrotow do starych tradycji i zwyczajow wielkanocnych tu trza wspomnieć ło stanickich faklach i piyknym we Śmiyrgus świyntowaniu we Żernicy. Tam miyszkańce spyndzajom łod piyńciu lot aktywnie druge świynto. Łodchodzom łod wielkanocnego stoła pełnego dobroci, i wyruszajom na konno procesyjo, tak wiync wszyjscy łod bajtli po staroszkow świyżego luftu zażywajom bo na Gornym Ślonsku smog mało kej doskwiyro miyszkańcom, a przy tym je modlitwa i przednio zabawa – jak to dycko u nos pra.
Wert spomnieć, jakby Wom co na stole złostało niy wyciepujcie, a podzielcie se z biydnymi, niystety tych łostatnich nom przibywo z roku na rok coroz wiyncy. Keby tak szło w tym świontecznym nastroju wytwać do kolejny Wielkanocy – tego wszyskim w naszym prawiyniu życza toż pyrsk.
Autor: Tadeusz Puchałka


text:
Eva Jähnigen (Zeleni) je přirjadnica za wobswět a komunalne hospodarstwo w Drježdźanach. Swojich wuskich stykow do Łužicy dla wona gmejnu Njebjelčicy derje znaje. Milenka Rječcyna je so z politikarku rozmołwjała.
Što Was pohnuwa, mjeztym hižo třeće lěto, zarjadowanje Stories of Change přewodźeć?
E. Jähnigen: Tónle kruh skići rum za to, ideje do přichoda wuwiwać. Te hodźa so potom wupruwować a na woprawdźite projekty přetworić. Wone wopřijimaja změny. Tele projekty nimaja jeno sebje same we wóčku, ale cyły swět. Napjatosć knježi při tym, dokelž w tymle kruhu wuwite a předstajene ideje so z wuskeho kruha wułamaja a docpěwaja ludźi, kotřiž so z tematiku perspektiwy dotal zaběrali njejsu, abo pytaja rozrisanje za swoje ideje.
We wobłuku zarjadowanja bu tež film wo Njebjelčicach pokazany. Z kotreje přičiny sće so z Njebjelčicami zaběrała?