text:
blido 1
Teamy wutworić I Daniela Fritsch I inpeos z. t.
Daniela Fritsch
socialna pedagogowka I trenerka I superwizorka I inpeos e. V.
Daniela Fritsch je wukubłana socialna pedagogowka, trenarka za coolness / přećiwo agresiwiće (AAT / CT) a superwizorka (DSGF).
Wot lěta 2012 dźěła wona jako jednaćelka w předsydstwje inpeos z. t. (INstitut for Paticipation ans Equal OpportunitieS) a nawjeduje tam zdobom wobłukaj škit dźěći a młodostnych kaž tež ambulantne naprawy w běrowje přećiwo namocy w Kamjenicy. W dalekubłanjach, wosebje za tworjenje teama a wobchad z inkluziwnymi procesami sposrědkuje knjeni Fritsch wot lěta 2009 nazhonjenja a wědu wo dynamice konfliktow pedagogiskim fachowym mocam.
blido 2
Jako team skutkować I Walter Heilmann (Köln)
Walter Heilmann
šulski nawoda (něhd.) a poradźowar za šulotwar I Köln
Walter Heilmann je pedagoga a něhdyši nawoda šule “Rosenmaarschule” w Kölnje, kotraž je inkluziwna cyłodnjowska zakładna šula. Hižo 1980 započa tuta tak mjenowana Jenaplanska šula (tehdy rěkaše wona hišće “Peter-Petersen-Schule”), zbrašene a strowe dźěći zhromadnje wuwučować. W nadawku załožbow, kiž buchu po Carlu Friedrichu Montagu jako Montagowe załožby pomjenowane, přewodźuje Walter Heilmann jako poradźowar šulotwara “Pilotowy projekt Inkluziwne šule planować a twarić” na Statnej zhromadnej šuli we Weimaru. Wón poradźuje šule a nošerjow šulow w tu- a wukraju w prašenjach wuwića šule a šulotwara. Ćežišća při tym su procesy a struktury nastupajo wobdźělenje a sobupostajowanje kaž tež multiprofesionalne zhromadne dźěło.
blido 3
Inkuzija I Kristin Bernig I SMK
Kristin Bernig
zamołwita za inkluziju I Sakske statne ministerstwo za kultus
Kristin Bernig je wukubłana diplomowa wučerka za rušćinu a jendźelšćinu. Wona wuwučowaše w Sakskej a we Wulkej Britaniskej, prjedy hač přewza jeje dźěło 1997 na Comenius-instituće. Tam bě mjez druhim zamołwita za koncepciju dwurěčneje serbsko-němskeje šule, předchadnik koncepta 2plus. Po někotrych lětach jako medijowa rěčnica za regionalny šulski zarjad w Drježdźanach měnješe wona 2004 na kultusowe ministerstwo do wobłuka wyšeje šule. Wot 2018 koordinuje wona jako zamołwita za inkluziju w SMK koncepcionalne dalewuwiće a zarjadowanje inkluzije w sakskim šulskim systemje.
blido 4
Wuknjenska wokolina I Wolfgang Goldstein I Jan Rehor (Slepo)
Wolfgang Goldstein
šulski nawoda na wuměnku, gmejnski radźićel a wjesny předstejićer I Slepo
Wolfgang Goldstein je wukubłany wučer za matematiku a fyziku. Wot 1990 hač k jeho wuměnku w lěće 2020 bě wón na wyšej šuli dr. Marja Grólmusec w Slepom šulski nawoda a je wjace hač dźesać lět rozsudnje na wšěch fazach nowotwara šule wobdźěleny był. W februarje 2020 zaćahnychu šulerjo a wučerjo zakładneje a wyšeje šule w Slepom do noweho twarskeho kompleksa. Dale je Walter Goldstein aktiwny jako gmejnski radźićel a wjesny předstejićer gmejny Slepo a poradźuje w kubłanskich naležnosćach.
Jan Hrjehor
šulski nawoda I Wyša šula "Dr. Marja Grólmusec" I Slepo
Jan Hrjehor je wukubłany fachowy wučer za serbšćinu a sport. Wot lěta 2004 skutkowaše na wyšich šulach w Pančicach-Kukowje, Worklecach, Ralbicach a Budyšinje, kaž tež na Serbskim gymnaziju Budyšin a wuwučowaše na kubłanišćach šulerjow w předmjetomaj sport a serbšćina. Wot lěta 2020 sem nawjeduje Wyšu šulu dr. Marja Grólmusec w Slepom. Rodźeny Róžeńčan bě tež jedyn z tych wučerkow a wučerjow, kiž su w lěće 2001 w Chrósćicach 5. lětnik we wobłuku Chróšćanskeho zběžka wuwučowali.
Nimo swojeho skutkowanja w šulskej słužbje běše a je Jan Hrjehor přeco hišće jako organizator sportowych zarjadowanjow za šulerjow aktiwny a rozprawja wo sportowych podawkach w Serbskim rozhłosu a w Serbskich Nowinach.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com


c: text/html

text:
Ani my sie bardzo nie zwyrtli, a uż mómy trzicaty nomer naszego TRAMWAJA, w kierym dómy sie do rzeczy s jednym szykownym cieszyniokym. Mo łón tak głymboki korzynie w naszym mieście, że sóm nie wiy jak głymboko trzeja by było do ziymi wbić krómpocz abo sztychówke, coby sie do nich dostać. Je to dycki tak, jak sie jedyn drugigo spyto skónd żeś je, to yny przed łóczami mómy starke i starzika, bo inszych przibuznych uż nie znómy.
Krzysztof Kasztura – Długoletni pracownik Urzędu Celnego i Krajowej Administracji Skarbowej, absolwent filii Politechniki Łódzkiej-mgr inż.mechanik. Absolwent podyplomówki ze specjalizacją zarządzania zasobami ludzkimi, oraz mechanizmami strefy euro. Długoletni radny Rady Miasta Cieszyna, a także jej były przewodniczący. Obecnie na stanowisku I z-cy burmistrza miasta Cieszyna. Amator i wielki wielbiciel kolarstwa górskiego, narciarstwa i żeglarstwa, a także wierny kibic footballu. Miłośnik literatury i artefaktów II Wojny Światowej ze szczególnym zainteresowaniem bitew morskich.
Fryderyk Dral – Panie Krzysztofie, kapke roków łod waszego narodzynio uż minyło i skyrs tego tustelocy poradzóm cosi ło was rzeknóć. To co łóni ło was prawióm to sóm yno same dobre wieca i możecie dzisio być s tego radzi, że moc dobrego dlo tusteloków podarziło sie wóm zrobić. Dzisio akurat prziszeł taki czas, cobyście to wszecko rzekli czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, a jo to napiszym. Dobre by też było, cobyście to wszecko rzeki po naszymu, bo ludzie co was znajóm prawili mi, że to poradzicie.
Krzysztof Kasztura – Jak uż rzeście to panie redaktorze rzekli, to sie prziznóm żech je cieszyniok łod urodzynio, bo móm to zapisane w papiórach łod przeszło pińdziesiyńciu roków. Tego sie przeca nie wyprym, żech w rokach sześdziesióntych lodewrził łoczy w Ślóńskim Szpitolu w Cieszynie. Po naszymu prawiły moji łobie starki i łoba starzicy. Nejwiyncyj jednakowóż słyszołech tej naszej rzeczy u moji starki w Dzingielowie, kaj żech jeźdzł jak my mieli we szkole wolne. Swojóm edukacyje zaczłech w szkółce na Pastwiskach do kierej woził mie tata na czyrwiónej Jawie. Spóminóm se to dobrze do dzisia, bo dlo takigo małego chłapca była to wielko atrakcyja. We szkółce też my moc nanikali, ale spóminóm se dobrze to spuszczani sie w zimie po ceście na sónkach. Jakosii sie mi podarziło w tej szkółce nie przepaś i jak żech zustoł starszakym to prziszeł czas na edukacyje w podstawówce na Pastwiskach. Przeszło mi to wartko, bo czas to je tako wiec, że fórt żynie i nie do sie go zahaltować. Spóminóm se jednak na to, że w klasie było tela dziełuch co chłapców i skyrs tego fórt nas chybiało do kopanio we fusbal na boisku w Kalymbicach. Ganc inakszyj było w „Rolibudzie” w kierej zaczłech nieskorzij pobiyrać nauke, bo w klasie byli sami chłapcy i uż nas na bojisku do kopanio we fusbal nie chybiało. Chybiało za to szykownych dziełuch, kiere były yno na rachunkowości i w ochrónie roślin. Maturite szafnyłech w 1984 i do dzisia z niekierymi sóm my kamratami. Trefić sie razym to mómy ciynżko, bo yno z Cieszyna nas było sztyróch, a reszta skónsi była ze świata. Skyrs tego, dziynka dzisiejszej elektrónice poradzymy se s inszymi, kierzi nie sóm tu stela porzóndzić tefónym, abo fejsbookym. Za młodu cióngło mie do mechaniki i ślosarstwa i skyrs tego uznołech, że coby cosi wiyncych ło tych wiecach wiedzieć trzeja to sztudyrować. Tyn napad żech zaczył pumału realizować w Biylsku na Filiji Politechniki Łódzkiej, kaj po sześciu rokach dzierżołech uż w rynkach dypłóm mgr inż. mechanika. S tego sztudyrowanio spóminóm se fórt tych fajnych belfrów, kierzi nas nawszczywiali, bo byli to naprowde znani profesorowie s Gliwic i Łodzi s rozmajtóm fachowóm i bogatóm wiedzóm.
Zaroz po tej moji obrónie dyplómu, kierej żech nie przegroł, zaczłech chledać roboty. Były to roki w kierych kóńczył sie socjalizm i roboty wszyndzi ubywało, ale mie sie podarziło zustać financym w cieszyńskim Colamcie. Na łobu mostach w Cieszynie nabiyrołech doświadczynio przi kóntrolowaniu rozmajtych szmuglorzi. Mie notura nie dała wielki zwyżki i też tymu poradziłech wlyź do każdej dziury, aji w nejmiynszym aucie. Po poru miesióncach jak odewrzili to nowe przejści w Boguszowicach toch tam zustoł przeciepany do kóntroli tirów i autobusów. Nie było tam leko, bo zmiany i nocno robota eszcze żodnymu zdrowio nie poprawiła i mie też. Z tych czasów pamiyntóm rozmajte kuryjozalne sytuacje, kiere isto każdymu financowi sie w tej ciynżki robocie przitrefły. Były autobusy s kierych my wysmyczyli aji prwie po trzi tysiónce flaszek gorzołki, a turecki autobusy, kiere przewożały piyńć ludzi, miały ze zadku w takich wielkich taszkach samóm oblyczke. Nieskorzij to trzeja było wszecko przerachować i łoclić, a nie była to leko robota i trwało to moc godzin. Nieskorzij jak ludzie zaczli przismykować rozmajte auciska s „Richtik Fajnych Niymców” to raja tych aut dycki cióngła sie aże do Czeskigo Cieszyna na Karwińskóm. Był też czas jak nasi dziynnie nocami jeździli do Wiydnia po owoce i trzeja ich było wartko odprawić, coby ś nimi eszcze tego dnia zdónrzyli na torg. Tak sie to na tym świecie zwyrtło, że to łoni dzisio s tego Wiydnia do nas przijyżdżjóm po owoce i rozmajtóm zielynine. Do kóńca dzewiyńdziesióntych roków użech yno odprawioł ty wielki przesyłki na tirach. Świat żynył do przodku i my s przepisami celnymi też musieli sie kapke posuwać, bo tych wieców do odprawy i do oclynio było z dnia na dziyń coroz wiyncyj. Skyrs tego przeciepany zustłech do takigo działu co postympowanim celnym sie mianowoł i w nim robili my procedure uproszczónóm. Rozchodziło sie ło to, coby szło łoclić towr we werku i uż snadno bez żodnych korowodów ty wieca mógły przejechać przez most. To też dłógo nie wydzierżało, skyrs tego, że fórt tyn towor coroz wiyncyj żynył tam a spadki i trzeja było to tego zaprzóngnóć kómputry. Jo też jakisi czas przi tym robił i sie nóm to podarziło i dziynka tymu, nieskorzij całóm te robotem uż robiły to za nas kómputry, a nazywało sie to”Celina”. Na tym sie jednakowóż to szybowani tymi przepisami nie skóńczyło, bo jak my wlyźli do Europy w dwatysiónce czwortym roku to zaś trzeja było cosi poprawić. Ludzie se wszymali, że jak rampy dźwigli na granicy, to uż wszedcy bydóm mógli wozić rozmajte wieca tam a haw i żodnymu nic nie prawić. Tak sie to jednakowóż nie dało, bo wszecki sztaty chcóm wiedzieć gdo i co do nich prziwożo. Skyrs tego prziszeł nóm taki napad, coby to jakosi uchycić i nie puścić tego samopas. I uż zaś zaprzóngli my do tego komputry, kiere zaczły robić sztatystyki w takim programie, kiery mianuje sie „Intrastat”, a jo, aże do dwatysiónce ósmego roku tym regirowoł. Dobrze mi s tym szło i jak dycki w życiu tak to je, jak kiery cosi robi dobrze, to trzeja go sturzić wyrzyj. Tyn wyrch dlo mie to było zico na stanowisku naczelnika Colamtu w Biylsku. Nie było tam leko, bo regirowani dwóma stówkami ludzi, a przi tym eszcze insze kóntrole i góniyni za tymi co przez granice szmuglowali i za tymi co chrzcili bynzinem do srandy nie patrzi. Dwa roki tymu zaczłech robić zaś spadki w Cieszynie, ale uż we skarbówce, bo fórt przeca całe życi nie idzie robić dycki tego samego. Ni ma to dzisio leko s tymi kómputrami i tymu ta moja łostatnio robota była nasztelowano dlo tych ludzi co przijyli sie do roboty, a nieporadziłi dorzóndzić sie s kómputrami. Wyszpekulyrowalimy systym HELP DESK co poradzi pumóc financóm i rozmajtym inszym firmóm, kiere kszteftujóm ze zagranicóm.
Teraz na chwiliczem zwekslujymy tóm naszóm rzecz poza robotem, bo przeca dóma sie też każdymu cosi srandownego przidarzi. Mie to nie minyło i ło moji żyniaczce eszcze na sztudyjach tak ni mogym rzeknóć, ale na zicher w mojim życiu to była wielko nowinka. Dycki to tak bywo, jak baba s chłopym społym żyjóm dóma to i na dziecka na zicher też przichodzi czas. Nóm sie też to podarziło i mómy dwóch szykownych chapców. Spóminóm se na ty siyrmiynżne czasy kaj w kszeftach jedzyni było yny na kartki i trzeja było cosi chować dóma. My s mojóm i do kupy s ojcami howalimy trusioki, kiere jak wszedcy wiedzóm dowajóm dobre miynso. Nasz synek Kuba był taki wraźny, że musioł sprugować tego jejich jedzynio s korytka, coby wiedzić czymu to miynso ś nich je taki dobre i tak wszeckim szmakuje. Kiejsi zaś jak my prziwiyźli wónglowego flotu do hajcowanio w cyntralnym to łoba chłapcy za porem minut uż wyglóndali jak hawiyrze po szychcie. Trzeja ich było warto łokómpać co zaroz podpadło moji ślubnej, jak my po nióm pojechali do jejigo kszeftu. Wyszumieli sie łoba chłapcy za młodu i muszym wóm panie redektorze rzeknóć, że wyrośli nóm na szykownych chłapców i naszli se tu u nas robote, kieróm se wożóm i sóm ś ni radzi.
Co sie zaś rozchodzi o mojóm robotem spłecznóm w radzie miejski to powiym wóm panie redaktorze, że trwało to tak dłógo, że muszym klupnóć sie w czepóń, coby to jak sie patrzi wszecko porachować. Akurat móm piyńć palców w rynce i ganc tela kadyncji byłech radnym, a w łostatni wysztajgowołech aji na przewodniczącego tej rady. Regirowołech też komisjóm rewizyjnóm i komisjóm gospodarki komunalnej. Przez tyn dłógi czas, podarziło mi robić s trzóma burmistrzami i jakosi dycki my sie społym dorzóndzili. Skyrs tego, że państwowo posada w tym Colamcie wadzi sie ze społecznóm funkcyjóm, to musiołech to poniechać. W łostatnich wyborach zegnali my do kupy pore fajnych tusteloków, kierzi do dzisia nazywajóm sie Cieszyński Ruch Społeczny i sztartli my we wyborach. Jo w nich nie sztartowoł skyrs tej moji państwowej posady, alech mioł we starości jejich technicznóm strónem. Tak my to pieknie cieszyniokóm wszecko kónkretnie wyoślili, co chcymy zrobić, że osim s naszych wlazło do rady i s tego sóm my fest radzi. Sóm my też s tego radzi, że naszo kamratka Gabrysia przedbiygła we wyborach burmistrza R.Macurę i uż łod pół roku siedzi w cieszyńskim rotuzie na stołku s kierego dobrze regiruje naszym miastym.
Na kóniec eszcze żech winiyn wóm panie redaktorze rzeknóć, że na to zico na kierym teraz siedzym w rotuzie namówiła mie pani burmistrz Gabriela Staszkiewicz i jo sie zgodził. Je to dlo mnie taki ukorónowani tych dwacet roków roboty w radzie, a przi tym je to dlo mie ogrómne wyróżniyni i spełniyni moich marzyń. Mogym wóm panie redaktorze łobiecać, że zrobiymy s burmistrzynióm wszecko, coby tustelocy na nas nie wluchcili, nie mamrali, a raczyj coby widzieli jak nasze miasto je s dnia na dziyń coroz piekniejsze.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zwjazk 90/Zeleni
Zwjazk 90/Zeleni (němsce Bündnis 90/Die Grünen; skrótka Zeleni abo GRÜNE) je politiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 14. meje 1993 w Lipsku ze stronow Zwjazk 90 a Zelenych załožena. Předsydaj stej wot januara 2018 Robert Habeck a Annalena Baerbock. Wot 1998 do 2005 bě strona jako mjeńši koaliciski partner na zwjazkowym knježerstwje wobdźělena. Zwjazk 90/Zeleni maja něhdźe 65.000 čłonow a zapósłancow w kóždym krajnym sejmje.
W tuchwilnym zwjazkowym sejmje ma Zwjazk 90/Zeleni 67 wot 705 sydłow.


text:
Kole a wele – mit “Mylika” niytrefiōny? – 10.12.2018 [Ślōnski fusbal, film]
Kibice reprezyntacji Polski majōm go za krōla majtaki i boroka, kery kopie sie po czole. Snajper z Tychōw klupie za to bez ôstatni weekend swoji bramy nōmer 6 a 7 w lidze. Już w cołkij Serie A żodyn tak wartko niy trefio do neca. Sytuacjo Milika w Napoli sztyjc ale niy nojlepszo…
Downy grocz Gornika Zobrze ôd nowa przekōnuje do sia nowego zaś trynera Napoli. Milik sztyjc je jednak rezerwowym wyborym Carlo Ancelottigo. Swoji szanse poradzi ale wykorzystać. Tydziyń tymu w pyndziałek z Atalantōm Bergamo wloz na szpilplac w 82 min. a chwila niyskorzij zaliczōł piykno brama na 2:1. W sobota wyloz w kōńcu w podstawie i to gynau tymi dwōma ôstatnimi bramami z Frosinone (4:0) szafnōł se rekordowo statystyka. Milik trefio w Serie A co 104 min., lepszym wynikiym ni moge sie tamek poasić żodyn inkszy snajper. Z jego 26 szlagōw w tym sezōnie 19 leciało miyndzy słupki (73% – nojlepszy w lidze), a brama zaliczōł co 3,7 szlagu (drugi wynik w lidze).
Mit Mylika ôbalōny? Niy kożdego telki statystki przekōnajōm, tym bardzij jak Arka zno yno z kadry i internecowych memōw. No, ale, coby niy było tak bōmbōnowo-maszketowo… Trza se dać pedzieć, wice z luftu sie niy bierōm. Toć, Milik w kadrze pora razy kopnōł w dornik. Ja, nogi podkłodały mu krety. Ok, szczyloł Pōnbōczkowi w ôkno. Yno jak sam niy kibicować synkowi, kery po dwōch szpetnych kōntuzjach i dwōch dłōgich a i tak fest skrōcōnych rewiyrach nazod chyto sie granio.
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
ELEMYNTORZ S'LOONSKI
S s
To je litera s.
To je numer dwadzis'cia jedyn.
Dwadzis'cia jedyn a dwadzis'cia jedyn je sztyrdzis'ci dwa.
21 + 21 = 42
stroona 20
stroona 22
Omma Erika przijehaua do swoih wnukoow. Paulinka joom wito
przed haupoom. Oma Erika zowdy cos' prziwiezie dobrego na maszket.
Ooma Basia lubi sie bawic' i tan'cowac' ze wnukami. Lukasik
czime sie oomy i tyrz tan'cuje.
Dobrze sie wyspac' to je warzno rzecz. Czasami nasze oopy
sie zapoomnoom i s'pioom bez dziyn'. Paulinka i Lukasik tyrz sie lubioom
przespac'.
stroona 20
stroona 22
Copyright SILESIA GROUP INC., all
rights reserved.
Copyright © Silesia Group Inc 1994 www.republikasilesia.com


text: Hdyž so ze swojimi přećelemi w socialnych syćach skontaktuješ, nańdźeš tam stajnje tež retomas wosobinskich fotow swójby, eksotiskich dowolowych cilow, swjedźenjow abo – cyle profanje – fotografowane talerje z jědźu abo škleńcy z napojemi, kotrež su sej zesłodźeć dali. Tež dźensa jara woblubowane tak mjenowane selfije njesmědźa při tym falować. Wšitko so zapopaduje, dokumentuje a zjawnosći sobu zdźěla. Do albumow, kaž hišće před generaciju, so tele wobrazy njelěpja. Kotru wahu pak změja wone za někotre lěta? Budźemy so na z nimi zwisowace dožiwjenja wědomje dopomnić? Wotbłyšćuja tele fota na přiměrjene wašnje dźensniše žiwjenske poměry w Serbach, we Łužicy?


text:
Kinajcht (KD/SN). Wojerowska měšćanska rada kaž tež zarjadnistwo stej mjeztym wjace króć wo wodźenju wobchada na Kinajchtskej we Wojerecach wuradźowałoj. Wobydlerjo hórša so nad haru a sylnym wobchadom. Njedawno je Dietmar Wolf, nawoda fachoweho wobłuka za twarstwo města Wojerecy, Kinajchćanam móžne warianty wodźenja dróhi na nawsy předstajił. Dróha je skóncowana a ma so zasadnje saněrować. Po ličenju wobchada w juniju wužiwa ju wšědnje něhdźe 5 000 awtow. Mnozy přijědu z Łaza. Wobydlerski rozsud wo tym, kak ma so z dróhu postupować, přeje sej wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD). Planowanje projekta chcedźa hakle 2023 zahajić. Za to w lětomaj 2021/2022 planowane pjenjezy chcedźa mjeztym druhdźe wudać.
Pomocna akcija
Zejicy. Towarstwo Cyrila a Metoda z.t. chce ze swojej akciju „Łužica pomha“ lětsa znowa diecezanski zwjazk Carity w pólskim Ełku podpěrać. Přijěć chce po dary direktor Carity, prelat dr. Dariusz Kruczyński. Datum hromadźenja so sčasom wozjewi.
Najwažniši rozsud Wojerowskeje měšćanskeje rady na jeje wčerawšim posedźenju drje bě nowelěrowanje wobydlerskeho budgeta. Přichodnje maja so w tym wobłuku město mało wjetšich wjace mjeńšich projektow zwoprawdźić.
Wojerecy (AK/SN). Měšćanscy radźićeljo slědowachu namjetam dawkoweje skupiny a wobzamknychu nowe rjadowanje bjez napřećiwneho a ze wzdaćom jeničkeho hłosa. Nimo toho wobkrući rada přiměrjenje dotal płaćiweho wobydlerskeho budgeta nastupajo tak mjenowanu prioritnu lisćinu za lětuše projekty w nutřkownym měsće.
Kubšicy (CS/SN). Gmejna Kubšicy je swoju internetnu stronu ponowić dała. Dźiwała je při tym na dwurěčnosć, zdźěli wjesnjanosta Olaf Reichert (njestronjan) na naprašowanje našeho wječornika. Mjeztym su hač na zawodny tekst „Witajće w gmejnje“ nimale wšitke hesła na webstronje w němskej a serbskej rěči wupokazane. Komuna dale na tym dźěła dwurěčnosć zwoprawdźić.
Wo tójšto njeměra mjez wobydlerjemi komuny zbudźiło je připowědźenje Němskeje železnicy (DB), za elektrifikaciju železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc nowy milinowód přez teritorij komuny twarić chcyć. Předewšěm postara so fakt wo njeměr, zo je planowane jón do zemje njezaryć, ale jako swobodny wód (Freileitung) twarić. Tohodla bě so hižo na posedźenju Kubšiskeje gmejnskeje rady do lětnjeje přestawki tójšto wobydlerjow wobdźěliło a sej wot wjesnjanosty žadało, připowědźenemu předewzaću znapřećiwić.
Njebjelčicy (SN/JaW). W Njebjelčicach změja bórze Dróhu Jana Buka. Po znatym molerju a čestnym wobydlerju komuny chcedźa puć w nowej bydlenskej štwórći „Při Jěžowskim puću“ pomjenować. To je Njebjelčanska gmejnska rada na swojim zašłym posedźenju jednohłósnje wobzamknyła. „Tak česćimy jako gmejna swojich wuznamnych wobydlerjow“, wopodstatni wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) rozsud gremija. „Wjacore lěta hižo pytamy móžnosć sławneho syna wsy prawje hódnoćić. Nětko smy ju našli.“ Swójba 2019 zemrěteho Jana Buka bě wotpowědnu próstwu wo to zapodała. Na posedźenju přitomny wnuk molerja, kotryž tohorunja Jan Buk rěka, zwurazni swoju hordosć nad rozsudom, zo „gmejna mojeho dźěda takle česći“.
Wjacezaměrowa hala je dołhodobny a wulki projekt za Łazowsku gmejnu.
Hamor (AK/SN). Jednohłósnje je Hamorska gmejnska rada wobzamknyła dwójny etat za lětsa a klětu. Lětsa chce komuna hišće 1,7 milionow eurow inwestować, klětu pjeć milionow, a to za wšelake předewzaća. Ćežišća su dalše saněrowanje Zakładneje šule Hamor, spotorhanje bywšeje awle a jako wulkoprojekt twar wjacezaměroweje hale w Hamorje. K tomu přińdu naprawy za dróhotwar, kaž je to puć přez Cympl (Zimpel), naprawy za pohrjebnišća a za zjawny wosobowy bliskowobchad w Klětnom (Klitten) a w Delnim Wujězdźe (Uhyst/Spree). „Znowa a přijomniše wuhotować chcemy zhromadnje ze zaměrowym wobchadnym zwjazkom Hornja Łužica-Delnja Šleska přechody mjez busami. Nastać maja parkowanišća a płoniny za wotstajenje awtow a kolesow“, rozłoži komornik Ulrich Bänsch na minjenym wuradźowanju gmejnskeje rady.
Incidenca snadnušce stupała
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu 55,4 a w Zhorjelskim 47,1. Wobě hódnoće ležitej nad incidencu Sakskeje 45,3. Wokrjes Budyšin rozprawješe wčera wo 32 natyknjenjach z koronawirusom. Wot 330 schorjenych lěkuja tam dźewjeć w chorowni. Zhorjelski wokrjes rozprawješe wčera wo 42 infekcijach, 15 pacientow tam w klinice zastaruja.
Namjety za swětowe herbstwo
Drježdźany. Železniski cyhelowy móst přez dolinu rěki Göltzsch we Vogtlandskim wokrjesu a Mišnjanski pórclin chce Sakska jako nowej kandidataj za Swětowe kulturne herbstwo UNESCO konferency kulturnych ministrow přizjewić. Kabinet je tomu wčera přihłosował. Na kandidatnej lisćinje steja dale zahrodkowe město a ansambl festiwalneho domu w Hellerauwje kaž tež architekturny ansambl při Viji Regia w Zhorjelcu.
Hudźić w prózdninach
Zwučowanja za hortske dźěći
Wojerecy. Njeje scyła lochko po wěstym puću dróhu překročić. To zwěsćichu tele dny hortske dźěći z Wojerec. Póndźelu popołdnju su wone pod dohladom policajskeju zastojnikow zwučowali, zo bychu na kóncu přijeli pas za pěškow. Kedźbliwje a z wulkej zahoritosću su so dźěći w starobje šěsć do sydom lět na praktiskim treningu w ramiku wobchadneho kubłanja wobdźělili. Wobydlerskej policistaj běštaj jim w zašłych tydźenjach teoretiske zadźerženje jako pěšk wujasniłoj. Nětko su dźěći cyle praktisce zwučowali, swoju wědu w zjawnym wobchadźe dopokazali a z wulkim wjeselom jednotliwe nadawki pod kedźbliwym wóčkom policistow zmištrowali. K zakónčenju prewenciskeho zarjadowanja a po wuspěšnym dokonjenju wšitkich zwučowanjow staj jim zastojnikaj přepodałoj požadany pas za pěškow a zešiwk Poldi.
Ćiskowske kulturne towarstwo je zašłu sobotu na žnjowodźakny swjedźeń přeprosyło. Pod hesłom „Dawać, dźělić a dźakować so“ přiwabichu kreatiwne ideje mnohich zajimcow na Ćiskowski statok.
Ćisk (AK/SN). Wóń čerstweho chlěba stupa do nosa. Pjekar Nico Thäle je na žnjowodźaknym swjedźenju sobotu w Ćisku zhromadnje z Wolfgangom Fingerom nimale 70 originalnych Ćiskowskich chlěbow w drjewjanej pjecy napjekł. Łutowska pjekarnja Stefana Krause je za nje ćěsto spřihotowała. Nico Thäle rjekny: „Nam je wažne tradiciju pječenja chlěba dale dawać. Wona nima pozdźišo raz jeničce hišće w knihach stać.“


text:
Cyberowa ataka na IHK
Choćebuz (dpa/SN/ch). Industrijna a wikowanska komora Choćebuz (IHK) je so stała z cilom cyberoweje ataki. E-mailnje dóstachu tam wčera fingěrowanu zličbowanku z wirusom, zdźěli rěčnik IHK Nils Ohl. Njeje znate, kelko datow je wirus zničił. IHK je chłostajomny njeskutk přećiwo njeznatym wozjewiła. Najprjedy su wčera rano wšitke ličaki ze syće wzali a wot wirusa wučisćili. Popołdnju dźěło zaso normalnje běžeše. E-mail bě kaž wudrěwanski list formulowana. Hrožene bu ze zničenjom wšitkich datow w běhu 96 hodźin, jeli IHK wěsta suma pjenjez njepłaći.
Žane nowe přepytowanja


text:
Kamratki a kamraty: Mirosław Neinert
Srogi śniego mecenas, srogi. Dyć iże nosz Neinert to mecenas.
Mōm go rod festelnie, jako i Wilusia Shakespeara z tyjatrym the Globe, jako i Berta Brechta
z tyjatrym Berliner Ensemble. No czworty to Jean Maurice Eugène Clément Cocteau.
Spytocie, a co ze tyjatrami jarmartōw. Frechowne pytanie! Aliści mocie recht.
Majster Neinert styknie za trzech…, sztyrech…siedmiu.
Roz za Cholonka, dwa za Mianujōm mie Hanka, trzi za cołki tyjater Korez, sztyry za festiwale, piyńć za kōnkurs na jednoaktōwka po ślōnsku, szejść za trefy we Korezie, siedym za pōmoganie innkszym artystōm ze Wiyrchniygo Ślōnska.
Cholonek – bo znod ta kniga, bo zrobili śniyj ze Talarczykiym tyjatersztik, a najsōmpiyrw, bo poszoł do Thaddäus’a Schäpe’go i tyn znod na to piyniōndze, doś piyniyndzy we 2003/2004 na granie, bo bez piyniyndzy szpilać sie niy do, o tym wiy nawet Ruch Chorzów.
Mianujōm mie Hanka – bo wziōn tekst ôd Alojza Lyski, doł go Grażynie Bułce i po Piōntyj Strōnie Świata Kutza, Miłości we Königshütte Świerszcz/Talarczyka, Polterabedzie Mutza na binie mōmy echt majstersztyk.
Tyjater Korez – bo to nasz tyjater, co go nōm szafnoł i szynknoł Neinert.
Trefy? Kiej umrzi Ślōnsko godka – taki tref. Neinert rznōdzi tak:
„Myślę, że nie umrze. Kultura śląska jest tak oryginalna i jedyna na świecie, że musi przetrwać. I dopóki w tym miejscu żyją Ślązacy, a będą żyli, to będzie żyła godka ślōnsko.”
– „Cholonek” ośmielił ludzi i pokazał, że śląskim nie tylko się mówi na co dzień, ale może być na scenie, w telewizji czy filmie. Nie jako ciekawostka, śmiesznostka, ale jako kultura wysoka – dodaje Neinert. (SILESION – 19.05.2017).
Neinert doł nōm bajspil, jak my z godać mōmy. Ze synsym i gryfnie.
Aleksander Lubina


text:
Ślōnzŏki na Euro 2020: po trzech szpilach
We trzecich szpilach na Euro 2020 zagrali ci sami fusbalŏrze ze Ślōnska, kerzi grali już nojwiyncyj we dwōch piyrszych rōndach. Nasz torman puściōł zajś tora, durch żŏdyn fusbalŏrz nie trefiōł do tora przeciwnego manszaftu. Bōła tyż piyrszŏ żołtŏ kartka, kerŏ dostoł Kamil Glik.
Ślōnzŏki we polskim manszafcie już zakōńczyli przigody na EM, co też ôznaczŏ, że trzech fusbalŏrzy nie zagrało na EURO 2020 ani minuty (Skorupski, Kędziora i Helik). We fazie pucharowej przidzie nōm jeszczy kibicować Ślōnzŏkōm z manszaftu Rep. Czeskej, kery w niedziela ô szōstyj zagrŏ ze Niderlandōma.
W trzeciyj rōndzie bōło tak:
– 90 minut grali tera – Vaclik (Ôstrawa – 1 puszczōny tor), Coufal (Ôstrawa), Glik (Jastrzymbie-Zdrōj), Zieliński (Zōmbkowice Ślōnske)
– 45 minut groł Puchacz (Sulechōw) i Sevcik (Jesioniki)
– 29 minut groł – Świerczok (Tychy)
– zajś nie wyleźli na fusbalplac Skorupski (Zŏbrze), Kędziora (Sulechōw), Helik (Chorzōw).
Statystyka po trzech szpilach:
270 minut grali – Vaclik (Ôstrawa), Coufal (Ôstrawa), Glik (Jastrzymbie-Zdōj)
265 minut groł – Zieliński (Zōmbkowice Ślōnske)
151 minut groł – Puchacz (Sulechōw)
64 minuty groł – Sevcik (Jesionik)
29 minut groł – Świerczok (Tychy)
Naszykowoł: Wojtek Banasiuk


text:
Jutrowne jěchanje
Jutrowne jěchanje je nabožny jutrowny nałožk Serbow w katolskej kónčinje mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami. Jutrownu njedźelu hromadźa so muscy křižerjo při wósom katolskich farskich cyrkwjach a w klóštrje Marijina hwězda, zo bychu w formje procesiona a ze žohnowanjom fararja spěwajo poselstwo „Chrystus z mortwych stanył je“ do susodneje wosady donjesli.
Podobne nabožne nałožki eksistuja tež w Starobayerskej a Frankowskej, w Hornjej Šleskej, sewjernej Čěskej (Mikulášovice) a na Morawje.[1]
Křižerjo we Łužicy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W hornjołužiskich kónčinach mjez Wojerecami, Kamjencom a Budyšinom přiwabja jutrowne jěchanje kóžde lěto wjele wopytowarjow do regiona. Tuchwilu eksistuja štyri čarow, hdźež so partnerske wosady wopytaja, a jedyn procesion bjez partnera. Tradicionelne čary su:
- Ralbicy–Kulow
- Chrósćicy–Pančicy-Kukow
- Radwor–Baćoń
- Njebjelčicy–Wotrow
- Budyšin–Radwor (bjez wotmołwneho wopyta)
Procesion z Kulowa je jenički, při kotrymž so tež němscy křižerjo wobdźěleja. Radworscy mjez 1776 a 1882 njejěchachu. Wot 1882 hač do załoženja Baćońskeje wosady 1892 podachu so přez Bronjo, Kamjenej, Wulku Dubrawu a Brěmjo do susodneje Zdźěrje. Samo w poslednim wójnskim lěće 1945 jěchachu někotři Kulowscy, Klóšterscy, Chróšćanscy, Njebjelčanscy, Ralbičanscy a Wotrowscy křižerjo do susodneje wosady a buchu při tym wot sowjetskich lětadłow wobkedźbowani.[2]
Dalše jutrownje jěchanje přewjedźe so we Wostrowcu, hdźež wobsteji wot lěta 1628 sem nałožk wusywneho jěchanja mjez Wostrowcom a klóštrom Marijiny doł.[3] Kónc 1990tych lět je so stary nałožk tež w ewangelskej Delnjej Łužicy mjez Cerkwicu a Radyńcom pola Lubnjowa zaso wožiwił.[4]
Ličby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kulowski ćah je tradicionelnje najwjetši w Serbach, procesionaj z Budyšina a Baćonja stej najmjeńšej.
W lěće 2020 njewotměchu so koronapandemije dla prěni raz po skoro 500 lětach žane procesiony.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Alfons Frencl: Křižerjo. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Horst Brindel: Brauchtum: Osterreiten. W: http://www.vfd-bayern.de. VFD-Bayern, 18. Februar 2012, abgerufen am 23. April 2014.
- ↑ Alfons Frencl: Křižerjo. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992, str. 38
- ↑ Osterreiten und Saatreiterprozession im Kloster St. Marienthal.
- ↑ Osterreiter begeistern in Zerkwitz, Lausitzer Rundschau
- ↑ Křižerska statistika na katolskiposol.de


text:
Wobrazy krajiny su najwšelakoriše. Wotwisne wot počasa, lěta nastaća, wosoby, kotraž je rysowaše. Runje tak rozdźělna je rěč. Hač rěč jednotliwca, krajiny, naroda. Kóždy wužiwa ju na swoje wašnje, sadźa nuansy wotpowědnje swojemu začuwanju. Ale rěč tež zwjazuje, wotkrywa paralele, wobohaća so mjez sobu.
Pjatk 23. awgusta 2019 na pózdnim popołdnju sćěhowachu někotři na rěči a wobrazach zajimowani přeprošenje Budyskeho Serbskeho muzeja na čitanje ze słowjenskej awtorku Anju Golob a serbskej awtorku Lubinu Hajduk-Veljkovićowej. Wobě stej zastupjenej z basnjemi a tekstami w katalogu k třikrajowemu projektej »Wobrazy krajiny. Podobe pokrajine. Bilder einer Landschaft«. Moderaciju přewza Dušan Hajduk-Veljković. Kombinacija tutych třoch wosobow wopokaza so jako nimoměry wurjadna, mjez sobu so wudospołnjaca a wobohaćaca a publikum runje tak zahorjaca kaž zabawjaca.
Anja Golob, rodźena 1976, je basnica, spisowaćelka a přełožowarka. Wona studowaše filozofiju a přirunowace literarne wědomosće w Ljubljanje. Wona přednjese na zarjadowanju swoje basnje zdźěla słowjensce, zwjetša němsce. Jeje čitanju slědować bě jónkrótne dožiwjenje. Nimale kaž w transy přednjese swoje teksty, zanurjena do nich a jich kuzła a tak za připosłuchacych runočasnje zwuk a zmysł wožiwjejo. Jej poradźi so melodiju a rytmiskosć tekstow wurjadnje zwobraznić, wot stakata doraznych wjeršow hač k žortno-ironiskim metafram. Zdobom wjedźe připosłucharjow do hłubokich přemyslowanjow wo wobsahach. Tak zastanje jeje lyriske ja we wokomiku, w kotrymž je hišće wšitko móžno a směr wuwića wotewrjeny, w kotrymž »wšo wisa na ćeńkej nitce móžnosće koincidency« (še – noch – hišće) abo praša so za tym wčera na rozdźěl wot dźensa a raznymi změnami, kotrež so stanu abo za kotrež so rozsudźiš a w kotrychž steji to wčera pódla toho dźensa so njeznajo: »Dortgestern und Heutehier stehen nebeneinander, zwei Fremde in einer Schlange am Flughafen, die warten« (Gestern war alles schöner). Jeje němske basnje su episke. Powědaja wo pospytach, přez dźěło přemyslowanja wo swójskich hłubinach wobeńć (»Doch bevor uns alles Stück für Stück verschlingt, arbeiten wir.«, Wenn die dicke Dame singt) hač k redukowanju na to, štož woprawdźe za žiwjenje trjebaš (Was ich brauche). Wotkrywa a staja do prašenja naše wšědnosće a strachi a pokazuje na nimale wostrózbnjace wašnje na nuznosć čłowjeskeje bliskosće a zo njeje to, štož trjebamy, wjele a tola wšo.


text:
Palau
Palau (palausce Belau) je kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje, kotryž je z lěta 1994 njewotwisny. Leži sewjernje kupy Nowa Gineja a wuchodnje Filipinow a słuša k Mikroneziji. Wobsteji z Palauskich kupow, kiž słušeja k Zapadnym Karolinam a z někotrych wotležanych kupow na juhozapadźe. Cyłkownje 356 kupow, wot kotrychž su jenož jědnaće wobsydlene, słušeja k šěsć skupinam. Stolica je wot lěta 2006 Melekeok na najwjetšej kupje Babelthuap, mjeztym zo wostanje stare hłowne město Koror z 12.000 wobydlerjemi najwažniše hospodarske srjedźišćo.
Na kupach knježi włóžna, tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 27° C.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot 1574 słušeše Palau k Španiskej. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Španičenjo kupy Němskemu kejžorstwu. Tak słušachu hač do lěta 1914 k němskej koloniji Němska Nowa Gineja. W Prěnjej swětowej wójnje wobsadźi Japanska Palau a zarjadowaše je hač do Druheje swětoweje wójny. Po wójnje stejachu pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow. W lěće 1978 rozsudźichu so wobydlerjo přećiwo přizamknjenju k Mikroneziskej a hłosowachu za njewotwisnosć. Po dołhej přechodnej dobje sta so Palau dnja 1. oktobra 1994 z njewotwisnym statom a w decembrje z čłonom Zjednoćenych narodow.


text:
Prěnju dwurěčnu taflu při busowym zastanišću wotkryli
Wojerecy (SiR/SN). Swjedźenska nalada knježeše wčera připołdnju při Wojerowskej Łužiskej kupjeli. Přičina bě, zo su tam prěnju taflu při busowym zastanišću wotkryli, kotraž nětko serbsko- a němskorěčnje na wotpowědne zastanišćo pokazuje.
Nowe tafle w měšćanskim a regionalnym busowym wobchadźe su nuznje trěbne. Dotalne su hižo starše hač 30 lět a modernym žadanjam wjace njewotpowěduja. Na tamnym boku město Wojerecy we wobłuku swojich měšćanskich wustawkow přijomnu winowatosć chutnje bjerje, serbsku rěč a kulturu dale spěchować. Ćim bóle so wyši měšćanosta Stefan Skora (CDU) wjeseleše, zo „město tež w tym nastupanju takrjec pioněrsku rólu we wokrjesu wukonja. Sym wjesoły, zo dwurěčne wuhotowanje taflow, kotrež wšak smy hižo z mnohich druhich zarjadnišćow zwučeni, tež w busowym wobchadźe zaćehnje.“


text:
Worklečanska komuna je w minjenych lětach chětro wjele docpěła
Worklecy (JK/SN). Prěnje nazymske posedźenje Worklečanskeje gmejnskeje rady traješe wčera wječor tež po měnjenju radźićelow chětro dołho. Při tym njebě ani telko dypkow na dnjowym porjedźe. Wina bě wuradźowanje k lětušemu hospodarskemu planej a wotpowědnym wustawkam k tomu.
Hakle krótko do kónca lěta budu nětko tež we Worklecach po schwalenym planje dźěłać. Prjedy pak hač móžachu jón a wustawki wobzamknyć, mějachu radźićeljo hišće tójšto prašenjow. Při tym so wujewi, zo njeje forma, w kotrejž so plan prezentuje, za radźićelow idealna. Mnohe zwiski a pozadki ličbow so na naćisku plana jenož ćežko do zwiska stajić hodźa a někotra pozicija w planje njeje dosć derje wobkrućena. Tohodla přeja sej radźićeljo jednorišu a přewidnišu formu naćiska hospodarskeho plana. To njebudźe po słowach wjesnjanosty Franca Bruska (CDU) tak jednorje, wšako maja wužiwać předpisane formulary a předłohi. Ale snano dosaha tež, hdyž maja radźićeljo jenož dosć chwile, so z ličbami zaběrać.


text:
Mileczno je nama ògłosëc, że Nasze Kaszëbsczé dzeckò wëgrało w Pòwiôtowim Kònkùrsu Plasticznym ,,Tostus Tuus- Cały Twój”, chtërën rëchtowôł PZPOW we Wejrowie.
Amelia baro wiele czasu muszała sedzec nad projechtã, a jesz szkólnô zgłosziwała derch jaczés ùdbë. Òstateczno, Ùczónka na se nie dała, zrobiała plakat wedle ji ùmëslënkù i dostała pierszi plac w swòji kategórii.
Baro sã ceszimë, że kaszëbszczi ùczniowie Naji Szkòłë mògą sã rozwijac a przë tim jesz bëc doceniwóny przez jury kònkùrsów! Gratulérëjëmë Amelie, czekómë na wiãcy!
Mónika Lidzbarskô-
Szkólnô


text:
Wobydlerjo znjeměrnjeni
Wjelcej (dpa/SN/ch). Móžny stop přihotow přesydlenja za planowany wutwar brunicoweje jamy Wjelcej-juh blisko Choćebuza Wjelčanow wulce znjeměrnja. „Trjebamy wěstotu planowanja, wuwiće města njehodźi so wot jednoho dnja na druhi změnić“, zwurazni pjatk zastupowacy měšćanosta Rainer Schmidt. „Wosebje tragiske je to za něhdźe 800 wot přesydlenja potrjechenych wobydlerjow, kotřiž nětko zaso njewědźa, kak ma dale hić.“ To samsne płaći za přistajenych Vattenfalla, kiž so wo swoje dźěłowe městna boja. Energijowy koncern Vattenfall je přestał přesydlenje wobydlerjow za wutwar Wochožanskeje jamy planować. To samsne pruwuje nětko za jamu Wjelcej-juh.
Ambroziju wutorhali


text:
Njeswačidło (ML/SN). „Dźensa je zastup wuraznje witany“ steješe minjenu njedźelu popołdnju na tafli před durjemi najstaršeho domu w Njeswačidle před kěrchowom a baroknej cyrkwju. Hdźež so nětko zaróštowana chěža ze stołom kónči, je zachod na stary kěrchow. Nad zachodom čitaš dwurěčny napis „Běchmy, štož wy sće. Wy budźeće, štož my nětko smy.“ Dwurěčny napis dopomina kaž stary dom před nim na časy, hdyž bydlachu we wsy hišće nimale jeno Serbja.
Njedźelu popołdnju su sej wjacore sta zajimcy, mjez nimi tež mnozy Serbja z wokolnych wsow, twarjenje wotwonka a wosebje wotnutřka wobhladowali. Tykowany dom bu w lětomaj 1552 a 1553 natwarjeny, kaž fachowcy na zakładźe wužiwaneho jědloweho drjewa zwěsćichu. Pomnikoškitar tykowanych a chěžow ze stołom w južnej Hornjej Łužicy Arnd Matthes zwěsći typiske twarske wašnje a ludowu architekturu. Wón měni, zo njeje tónle Njeswačanski dom jenož najstarši wsy, ale pječa tež najstarše tajke twarjenje Budyskeho wokrjesa. Matthes na to tuka, zo je chěža blisko cyrkwje w staršim času tež jako wjesna šula słužiła.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Z pjatym, porno dotalnym lětnikam trochu rozšěrjenym wudaćom zakónči so rjad přełožkow z načasnych cuzorěčnych literaturow. Tute Wuhladko skići nam wusko-šěroki wid – wot Ruskeje přez Francosku do Sewjerneje Ameriki. Wone předstaji čitarjej trochu skurilny finski humor a bjezhraničnosć pisanja Bołharki Emilije Dworjanoweje. W srjedźišću stejitej francoska proza a lyrika. Husto je tuta skerje eksperimentalneho razu, kaž wobkedźbowace, detailowe pisanje Alaina Robbe-Grilleta. Basnje Jacquesa Roubauda zaso, hrajkace sej ze słowami, staja to njewobkedźbowane, maličkosće wšědneho žiwjenja, do srjedźišća. W portreće zeznaje so čitar z jednej z najwuznamnišich načasnych ruskich basnicow, Bellu Achmadulinej. Z mjeńšinowych literaturow je zastupjena rusinska w delnjoserbskim přełožku.
Přełožowali su mj. dr.
Róža Domašcyna, Eero Balk, Měrana Cušcyna a Beata Nastickec.
Přełožowali su mj. dr.


text: Bratislava (SŽ/K/SN). Jako předsydka specialneho sudnistwa w naležnosći zamordowanja nowinarja Jána Kuciaka a jeho njewjesty Martiny Kušniroveje lětsa 31. julija wozjewi, zo wozjewjenje wusuda z 5. awgusta na 3. september přesunu, su ludźo nastupajo pochłostanje zbywacych třoch wobskorženych wšo móžne wočakowali. Wosebje razniše pokuty, běchu dźě pječa nowe dopokazy jich winy nadešli. Bjez dźiwa tuž, zo nětko wozjewjeny rozsud z wuwinowanjom dweju sobu najbóle poćeženeju akterow – předewzaćela Mariana Kočnera a jeho pomocnicy Aleny Zsuzsoveje – zawostaja njezrozumjenje a wjele prašenjow. Najbóle zludani su starši woporow njeskutka. Nan zatřěleneho nowinarja Jozef Kuciak rjekny, zo je wuwinowanje Kočnera jeho zmotało. Mać njewjesty nowinarja Zlatica Kušnirová zludana jěrje přispomni: „Našej dźěsći stej w rowje, a Kočner so směje.“


text:
Dugość geograficzno
Dugość geograficzno (yng. longitude; zimbol λ) – jedno ze wspůłrzyndnych geograficznych. Wedle dugości geograficznej liczono je czasowo strefa na Źymji.
Punkty rozlygowane na půłkuli zachodńej (na zachůd uod połedńika 0° (Greenwich, Lůndůn) a połedńika 180°) majům dugość geograficzno zachodńo (zimbol: W). Punkty na půłkuli wschodńej (na wschůd uod połedńika 0° a 180°) majům dugość geograficzno wschodńo (zimbol: E). Wszyjske punkty rozlygowane na jednym połedńiku majům ta samo dugość geograficzno.


text:
Wulkotna nalada knježeše sobotu na arealu Budyskeho sportoweho towarstwa Post Germania. Tam wuhotowachu sobustawy towarstwa znowa kopańcowy turněr pěstowarnjow.
Při najrjeńšim wjedrje pokaza wjace hač 30 dźěći w sydom mustwach swój talent. Nimo mustwa hosćićelow hrajachu młodej koparce a młodźi koparjo z Budyskeju pěstowarnjow „Katolski dom dźěći“ a „Sebastian Kneipp“, z Bukečanskeje a Kubšiskeje pěstowarnje. Na kromje polow pohonješe dobre sto sotrow, bratrow, staršich, wowkow, dźědow a přećelow hłósnje palcowacu a třělacu dźěćinu. Naposled bě jenož dobyćerjow, ze słódnym lodom swjećachu wšitcy krasne dožiwjenje. Zjawny dźak słuša hłownymaj organizatoromaj Dieterej Branskyjej a Lutzej Voigtej, kotrajž hižo dołhe lěta na polu dorosta skutkujetaj a holcy a hólcow za kopańcu zahorjataj, a wězo wšěm čestnohamtskim pomocnikam.
Serbske mustwo so bohužel njewobdźěli, ale serbski hólčec z druheho mustwa Katolskeho domu dźěći bě z pjeć wrotami mjez najwuspěšnymi třělcami.


text:
Čornecy
Čornecy (němsce Zscharnitz) su wjeska z 48 wobydlerjemi[2] w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hodźij a leža 209 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu Pozdečanski wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Baćoń w sewjerowuchodźe, (Hornje) Sulšecy we wuchodźe, Prěčecy w juhowuchodźe, Liboń w juhozapadźe a Pozdecy w zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako Czornewicz je z lěta 1361.[3] Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki kaž w susodnych Pozdecach Budyske tachantstwo, tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska. Hač do wotewrjenja noweje katolskeje šule pódla Baćońskeje cyrkwje běše tuta w Čornecach. Najwjetše kubło we wsy bě Rynčec z 49 hektarami. W Druheje swětoweje wójny padnychu třo Čornečenjo.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 46 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4]
1925 bě w Čornecach a Pozdecach wot cyłkownje 99 wobydlerjow 92 katolskich a sydom ewangelskich.[3] Katolscy Čornečenjo přisłušeja wot lěta 1911 Baćońskej wosadźe, do toho Chróšćanskej.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mikławš Haša (1862–1890) – wučer a towarstwowy prócowar; 1881–86 wučer w Čornecach
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 3,0 3,1 Čornecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski


text:
Lipsk (dpa/SN). Rozhłosowy sćelak MDR a sakska policija chcetej přichodnje wušo hromadźe dźěłać. Wčera stej MDR a Policajska wysoka šula Sakskeje wotpowědne kooperaciske zrěčenje podpisałoj. Zaměr ma być, zo žurnalisća a zastojnicy za dźěło tamneho wjac zrozumjenje wuwiwaja. Zastupjerjo medijow dyrbjeli na policajskich zasadźenjach tohorunja lěpje škitać, předewšěm při demonstracijach.
„Před někotrymi lětami bě za mnje hišće njepředstajomne, zo dyrbju so na demonstracijach starosćić“, rjekny wčera intendantka MDR Karola Wille. Mjeztym pak dožiwjeja žurnalisća zdźěla njesměrnu hidu a agresiwne reakcije. Tohodla je sćelakej wažne swojich sobudźěłaćerjow škitać. Zhromadne dźěło z policiju ma k tomu přinošować.
Serbske Nowiny su dale w předsydstwje Europskeho zjednoćenstwa nowin w mjeńšinowych a regionalnych rěčach (MIDAS) zastupjene.
Triest (SN/JaW). Edita Slezáková wostanje prezidentka MIDAS. Zastupnicy čłonskich mjeńšinowych dźenikow su ju pjatk popołdnju na hłownej zhromadźiznje w italskim Triesće na dalše štyri lěta w zastojnstwje wobkrućili. Slezáková připowědźi, zo „je to poslednja doba jako prezidentka za mnje“, a namołwi, „prezidentstwo dyrbi do młodych rukow“. Dale wobkrućichu čłonojo MIDAS nimo dr. Tonija Ebenera – šefredaktora němskeho dźenika w Južnym Tirolu Dolomiten –, Bojana Brezigara – zastupnika słowjenskeho dźenika w Italskej Primorski Dnevnik –, Martxela Otamendija – šefredaktora baskiskeho dźenika w Španiskej Berria –, Bence Balásza – šefredaktora madźarskeho dźenika w Rumunskej Szabadság tež šefredaktora Serbskich Nowin Janeka Wowčerja jako čłona předsydstwa.
Hišće hač do njedźele wuhódnoćeja zastupnicy a zastupniče čłonskich medijow Europskeho zjednoćenstwa nowin w mjeńšinowych a regionalnych rěčach MIDAS w italskim Triesće koronapandemiju a jeje wuskutki.
Triest (SN/JaW). Nazhonjenja, kotrež su čłonojo Europskeho zjednoćenstwa nowin w mjeńšinowych a regionalnych rěčach MIDAS w běhu mjeztym połdra lěta trajaceje koronapandemije nazběrali, stejachu dźensa dopołdnja na MIDAS-konferency w Triesčanskim „Narodnim domje“ w srjedźišću. Po lěće přestawki korony dla wuhotuje prezencne zetkanje tónraz słowjenski dźenik w Italskej Primorski Dnevnik a dźensa rano witaše šefredaktor nowiny Igor Devetak přitomnych mjez druhim tež serbsce.
Skónčnje směm zjawnje wo tym rozprawjeć, produkcija je nahrawna a hotowa: Spočatk awgusta běch zhromadnje ze swojej hudźbnej skupinu Astronawt w Mnichowje. W tamnišim filmowym studiju Bavaria bu natočena show z titlom „Das große Deutschlandquiz“. Format wusyłanja je tajki, zo maja wjacori prominentni wotmołwjeć na prašenja moderatorki Sabiny Heinrich. Temy zaběraja so z regionalnymi a nadregionalnymi zajimawosćemi Němskeje. Show na sćelaku ZDF je poměrnje nowa a je hakle lětsa zaběžała. A spočatk awgusta su jedne z přichodnych wusyłanjow nahrawali.
Z wutwarom serbskeho programoweho poskitka Rozhłosa Berlina-Braniborskeje (RBB) je wčera braniborska Rada za naležnosće Serbow we wobłuku fachoweje rozmołwy serbske poskitki w medijach rozjimała.
Podstupim (SN/at). „Z app ,RBB serbski‘ móžeš sej wšitke serbskorěčne poskitki wotposkać abo wobhladać“, rjekny šefredaktor RBB dr. David Biesinger wčera na posedźenju braniborskeje serbskeje rady a skedźbni na jedyn z najnowšich wupłodow swojeho wustawa. Wón a nawodnica Choćebuskeho studija sćelaka Angelika Jordan staj radźićelam wo tym rozprawjałoj, što su nastorki wunjesli, kotrež złožuja so na prěnju tajku rozmołwu před nimale połtřeća lětom. Tehdy běchu wuhotowanje wusyłanskeho časa, personalne połoženje a nowosće kaž akcije w socialnych syćach rozjimali, rjekny předsydka rady Kathrin Šwjelina.
Berlin/Budyšin. W nadawku telewizijneho sćelaka MDR produkuje Berlinska filmowa produkcija Katapult seriju za internet a pyta za to serbskich komparsow kaž tež klubowy publikum. Pod mjenom „Straight Outta Crostwitz“ ma serija wo wšědnym dnju serbskeje swójby powědać. Při tym póńdźe tež wo konflikty mjez generacijemi swójskeje kultury dla. Nimo Daniela Lwowskeho powjedźe režiju rodźeny Budyšan Andreas Nowak, znaty jako bubnar kapały Silbermond. Dale tež znate wobliča kaž Jasna Fritz Bauer, Daniel Christensen a Volker Michalowski sobu skutkuja.
Za 16. awgust prašani su komparsojo rozdźělneje staroby. Woni měli so za film w swójskej narodnej drasće na lóštnym swjedźenju wobdźělić abo měli so w narodnej drasće direktnje před kameru pokazać. Za 17., 18. a 19. awgust pytaja ludźi w starobje 18 do 40 lět, kotřiž hłownu hrajerku serije při programje w jednym klubje pohonjeja. Sceny swjedźenja nahrawaja w Chrósćicach, tamne w klubje maja w Dźěžnikecach pola Budyšina nastać.
Žitawske wobydlerske Radio Zett ma dowolnosć Sakskeho krajneho medijoweho wustawa w Lipsku, zo smě wusyłać. Mjez druhim chcedźa serbšćinu w internetnym radiju šěrić a změja tuž njedźelu premjeru. To wusyłaja prěni dźěl rjadu serbskich čitanjow.
Žitawa (AB/SN). Nowe internetne radijo w Žitawje, kotremuž rěkaja Radio Zett, wusyła wot njedźele, 8. awgusta, rjad bjesadnych hodźinkow ze serbskej literaturu a hudźbu. Přewažnje budu tele bjesadne hodźinki w serbskej rěči, ale tež čěšćina, pólšćina a němčina budu w nich zastupjene.
W kóždym wusyłanju, kotrež wobydlerske radijo z Łužicy najprjedy jónu hač do kónca januara kóždu druhu njedźelu w přichodnych šěsć měsacach poskići, steji serbska awtorka abo serbski awtor ze swojim wuměłskim tworjenjom w srjedźišću. Pod móža sej zajimcy literarne čitanja wotwołać.
Žitawa (AB/SN). W měsće Žitawje su dalše sakske njekomercielne radijo wutworili, kotrehož dowolnosć mjeztym wot Sakskeho krajneho medijoweho wustawa w Lipsku předleži. Tuž ma nětko nimo Lipska, Kamjenicy a sakskeje stolicy tež Łužica swobodne wobydlerske radijo, w kotrymž ma kóždy móžnosć sam a z pomocu nošerjow radija wusyłanja najwšelakorišeje družiny zdźěłać a je po nowych (digitalnych) pućach šěrić.
Jara zwjeselace je, zo chce nowe zarjadnišćo z mjenom Radio Zett tež w serbskej rěči wusyłać. Tak je hižo lětsa nazymu předwidźane, šěsć hodźinskich literarnych čitanjow a rozmołwow ze serbskimi awtorkami a awtorami – tohorunja z młodymi – nahrawać a wusyłać. Załožba za serbski lud projekt podźělnje podpěruje.


text:
Chrósćicy. Serbske šulske towarstwo poskići młodostnym wot 15 lět, kotřiž maja zajim na dźěle jako kubłar/ka, prózdninske dźěło w swojich kubłanišćach w Hornjej a Delnjej Łužicy. Zajimcy njech so z krótkim požadanjom pod přizjewja.
Namjety zapodać
Budyšin. Lětuša schadźowanka ma so sobotu, 20. nowembra, w Budyskej „Krónje“ swjećić. Studowacy kaž tež wuknjacy Serbskeho gymnazija su nětko namołwjeni sej hłójčku łamać wo přinoškach, kotrež maja program wobohaćić. Ze strony Załožby za serbski lud zamołwita Jana Pětrowa planuje zhromadnje z Katku Pöpelec a Symanom Hejdušku tuchwilu „normalny“ live-program pod wuměnjenjemi 3G abo 2G. Dokładniše informacije hišće wozjewja. Hač do njedźele, 10. oktobra, přijimuja organizatorojo namjety. Wone měli wopřijeć informacije wo tym, štó so předstaji, po móžnosći hižo z temu. Při- noški za program njech zapodadźa zajim- cy e-mejlnje na abo .
Dźěłarnička Bjesadow
Njebjelčicy/Rowno (SN/MiR). Składnostnje 500. róčnicy kolonizacije Mexika přebywa tuchwilu delegacija wottam w Europje. Su to přewažnje čłonojo indigenych ludow z tamnišeho oficielnje swobodneho a suwereneho zwjazkoweho stata Chiapas na juhowuchodźe Mexika. Hłownje přisłušeja woni capatistiskemu hibanju socialrewolucionarnych indigenych politiskich skupin, kotrež su předewšěm w Chiapasu zasydlene. Zaměr wšitkich zetkanjow mjez Mexičanami a Europjanami su wuměna nazhonjenjow, mjezsobne připosłuchanje a hódnoćenje paralelow. Capatisća su w staće Chiapas po lětdźesatki trajacym wobćežnym procesu docpěli, zo smědźa wo swojich naležnosćach sami postajeć. Jednotliwe skupiny delegacije, rozrjadowane stajnje na pjeć zajimcow, přebywaja we wšelakich kónčinach Europy. Jedna je dźensa a jutře we Łužicy, w Njebjelčicach a Rownom. Tele zetkanje změje za wobě wsy a wokolinu historiski wuznam.
Trjebin (AK/SN). Wo přistup k zaměrowemu zwjazkej za Brězowski jězor chce so Trjebinska gmejna prócować, kaž wjesnjanosta Waldemar Locke (CDU) na wčerawšim posedźenju gmejnskeje rady podšmórny. „Brězowski jězor móhł přichodnje naš kluč za srědki ze zakonja wo sylnjenju strukturow być“, wón rjekny. Dotal přisłušatej zaměrowemu zwjazkej gmejnje Dźěwin a Slepo. Trjebin chce so sobu zapřijeć. Přichodnu wutoru, 12. oktobra, chcedźa jeho gmejnscy radźićeljo na wurjadnym zjawnym posedźenju wo přistupje wuradźować a jón po móžnosći hišće samsny dźeń wobzamknyć.
Incidenca dale nad 100
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu z hódnotu 102,7 zaso trochu woteběrała. Najebać to informowachu tam wčera wo 83 dalšich natyknjenjach z koronawirusom. W Zhorjelskim wokrjesu zwěsćichu 68 nowoinfekcijow. Tamniša incidenca je stupaca, RKI je dźensa hódnotu 88,6 podał.
Maja klětu wolić
Bóšicy. Wólby Bóščanskeho wjesnjanosty budu klětu 16. januara. Na to su so wčera wječor gmejnscy radźićeljo Bóšic na swojim rjadnym posedźenju dojednali. Budźe-li druhi termin trěbny, ma so tón 6. februara wotměć. Za lětuši nowember předwidźane wólby dyrbjachu prawniskich přičin dla přestorčić. Aktualna wólbna perioda traje hač do 20. februara 2022.
Z baterijemi ćěrjene ćahi
Swójbna rozkora eskalěrowała
Běła Woda. Swójbneje rozkory dla dyrbjachu předwčerawšim wječor policiju w Běłej Wodźe wołać. Jako zastojnicy přijědźechu, 48lětny muž w bydlenju runje do dweju swójbneju biješe. Policisća chcychu jeho z bydlenja nuzować, na čož so bičk tež do nich da a jich křiwdźeše. Tak jim ničo druhe njezby, hač muža sputać a na policajski rewěr dowjezć. Tam so wukopa, zo bě wón dospołnje wopity. Pola njeho naměrichu 2,9 promilow alkohola w kreji. Nimo toho měješe muž zakazany nóž při sebi.
Via Regia a zdobom wjesna dróha přez stare Lejno stej tuchwilu přetorhnjenej, dokelž bu móst wobškodźenja přez Małowosyčansku rěku dla zawrjeny. Železne nošaki su přezerzawjene, tak zo su so kamjenje jězdnje pušćili.
Wohnjowa wobora, wuchowanske a zastaranske awta a dalše jězdźidła docpěwaja tam bydlacych nětko jenož hišće z wuchoda abo zapada wot statneje dróhi S 100 hač k rěčce. Za to je komunalny twarski zawod gmejny Pančicy-Kukow jězdnju w šěrokosći třoch metrow spřihotował.
Dalši móst w bjezposrědnjej bliskosći je tohorunja wobškodźeny. Tam pak město železnych nošakow dołhe zornowcowe stołpy přez rěku leža. Gmejnscy dźěłaćerjo powjerch mosta nětko z betonom wukidaja. Hdyž budźe dźěło zdokonjane, smědźa po nim jenož hišće hač do 3,5 tonow ćežke wozydła jězdźić.
Wobydlerjo Lejna so wězo nadźijeja, zo budźe stary móst Via Regije bórze zaso znowa natwarjeny, wšako je historiski puć w originalnej čarje přez wjes wosebity swědk stawiznow – nic jenož Lejna – a zdobom wažny wobchadny zwisk při njej bydlacym. Benedikt Cyž
Kamjenc. W Kamjenskim Muzeju zapadneje Łužicy přihotuja tuchwilu nowu wosebitu wustajeńcu, kotraž wobswětla dobu před 90 milionami lět w Sakskej. Tele dny dóstachu tam někotre modele prazwěrjatow, jednu z hłownych atrakcijow přehladki. W krydowej dobje bě Europa móhłrjec kupowy swět. Na kraju počachu so rostliny z kćenjemi wuwiwać, w morjach žiwe běchu rybjace prazwěrjata. Pobrjóh morja bě potajkim snano tež před Kamjenskimi měšćanskimi wrotami. Jako wuslědk tohole časa nasta jedna z najrjeńšich krajinow Němskeje, Połobske pěskowčiny, lěpje znate jako Sakska Šwica. Oficialnje wotewrěć chcedźa přehladku pjatk, 15. oktobra w 19 hodź. w elementariju muzeja. Wot 16. oktobra budźe wona potom wšitkim zajimcam přistupna.
Jutře na kino do kluba
Debrikecy (UM/SN). Budyski wokrjes je dom za njepřewodźanych njepołnolětnych ćěkancow w Budyskim měšćanskim dźělu Debrikecy zawrěł, kaž rěčnica krajnoradneho zarjada na naprašowanje wobkrući. Naposledk bydleše tam jenož hišće dźewjeć młodych ćěkancow. „Po zawrjenju Debrikečanskeho domu njeje w Budyskim wokrjesu hižo žanoho tajkeho zarjadnišća. Aktualnu potrjebu zamóžemy z wobstejacymi domami za pomoc młodostnym zawěsćić, štož tuchwilneje małeje ličby padow žadyn problem njeje. Tež indiwiduelna podpěra potrjechenym je zaručena.“ Při tym hraje šulska a powołanska perspektiwa runje tajku rólu kaž perspektiwa, zo smědźa młodostni tu wostać.


text:
Hosćency a korčmy su za towaršnostne žiwjenje wažne městna, wšako so tam ludźo rady zetkawaja. Často pak maja tež zajimawe stawizny. W swojej lětnjej seriji tajke gastronomiske předewzaća předstajamy, dźensa Chěžkarsku korčmu w Rachlowje pola Kulowa. (2)
Zo stara so na małych wsach hišće něchtó wo to, zo maja tam swój hosćenc, je chwalobne. Tak je tomu tež w Rachlowje, kotryž bu po towaršnostnym přewróće do Kulowa zagmejnowany. Kulowčan Frank Seeliger tam mjeztym dwanaće lět korčmari a měł za swoje dźěło a nałožowanu prócu zawěsće trochu wjace připóznaća nańć.


text:
Hódnota 35 překročena
Budyšin. Z incidencu 45,0 po Roberta Kochowym instituće je Budyski wokrjes dźensa kritisku hódnotu 35 překročił. Wostanje-li to pjeć dnjow za sobu, nabudu dalše škitne naprawy płaćiwosće. Minjeny pjatk bě tu 25 nowych natyknjenjow z koronawirusom. W Zhorjelskim wokrjesu rozprawjachu wo šěsć infekcijach. Incidenca po RKI je tu dźensa 21,6.
Wuspěšna bilanca festiwala
Bart. 2. hornjołužiski komornohudźbny festiwal je so minjeny pjatk w Bartskej cyrkwi wuspěšnje zakónčił. Wot 10. do 17. septembra móžachu na dźewjeć zarjadowanjach dohromady wosom stow wopytowarjow witać. 45 wuměłcow ze 14 krajow hudźeše na sydom koncertnych městnach we wjesnych cyrkwjach a hrodach. Štyri wodźenja po tworni klawěrow C. Bechstein we Wodowych Hendrichecach a kulturnopolitiska podijowa diskusija su program skulojćili.
Móža sportowu halu wobnowić


text:
Fyrcok za briftryjgra
(Z ksion�ki Rudolfa Pacioka
kontynuacjo z poprzednigo numeru)
Roz tez w 1943 roku - jak jeszcze w Libomi byli Njymce - somsiad od Fyrcoka pieronym go
prosiy�, �eby poszo� za niego do szko�y, bo rechtor co uczy jego synka kozo� przij�� zarozki do kancleryje ojcowi,
matce abo opiekunowi. To �ech se pomyslo� - pado� somsiod do Fyrcoka - ty by� se tam lepszy dogodo�, bo umisz
lepszy goda� po njymiecku.
Fyrcok nie do� se prosi� i poszo�.
- To se mo nigdy nie powt�rzi� - pado� rechtor. - Chyciy�ech ucznia, co na pauzie
godo� po polsku. Na kartce mom napisane s�owa tego ucznia. - Rechtor zmjyniy� se brele na inksze i zaczon sk�oda�
niby te polski s�owa. - "Ja, to�ech go hibny� fyjderkastlom w �epetyna, bo mi zebro� pistula na placpatrony i
pado�, �e jak chca se postrzyla�, to moga ze szlojdra, abo z biksy z karbidym". . .
Za dwie rzeczy mio� tym rechtor do ucznia i jego rodzic�w abo opiekun�w pretensyjo.
Pjyrsze za to, �e godo w szkole po polsku, a drugi - �e hibny� kamrata fyjderkastlom.
- Przeca to som njymiecki s�owa - pado� Fyrcok. - Hibny�, znaczy po njymiecku
"Hiebe", a po polsku to by se musia�o nazywa�, "uderzy�". Tu nie widza �odnego podobjy�stwa - t�umaczyl
Fyrcok. - Abo ta fyjderkastla. Po njymiecku "Federkasten", a po polsku musia�o by se powiedzie� "pi�rnik".
Pistola to przeca "Pistole". Placpatrony pisze se po njymiecku "Platzpatronen". Po polsku trza by
powiedzie�: naboje do korkowca. Abo tyn szlojder. Pisze se po niymiecku "Schleuder". To samo po polsku nazywo
se "proca". Przeca to czysto njymiecki s�owo. Biksa tez pochodzi od njymieckij "B�chse". Po polsku
"puszka".
- W takim razie jest to spolszczani naszego niymieckigo jynzyka - pado� rechtor. -To te�
je zabronione.
- Dok�adnie tak samo godali Poloki, �e to za�miecani niymieckimi s�owami polskigo
jynzyka. Ale momy trzeci wyj�ci - pado� Fyrcok.
- Jaki? - ciekawy byl rechtor.
- Da� dzieciom spok�j i niech se godajom po �lonsku.
- Ni ma �lonskigo jynzyka.
- To za co uczy� od somsioda dosto� sztrofa i mio� sto razy napisa� "Wer
polnisch spricht ist ein Pole und unser Feind"? On nie godo� po polsku. Nigdy Poloki by tej godki nie uznali za
swoja.
Rechtor podropo� se jyny po gowie, zmiyniy� mocniejsze brele na s�absze i pado: -
Godani po �lonsku te� je w njymieckij szkole zabronione.
No, i momy terozki ta nowo Polsko, co jom ze wschodu Rusy prziniys�y. My�leli my, �e
bydzie dlo naszej �lonskij mowy wyrozumialszo, ale - kaj tam jeszcze gorszo, bo nawet �pjywa� zabroniajom.
Kiedy� Fyrcok w rozmowie przi piwie z kierownikym szko�y, ale z Krzizkowic, pado� tak:
- W tej naszej �lonskij mowie jest jaki� DUCH, kiery se krynci wele literki "o". I jeszcze krynci se tyn
DUCH wele czego�, czego napisa� nie idzie, bo to trza umie� wys�ysze�. Co by se sta�o, jakby te uczone ch�opy od
godanio uznali nasza godka za jynzyk i powiedzieli "trza w takim razie opracowa� pisownia, gramatyka i niech ko�dy
pieron, co na �lonsk przijedzie, nie ga�bi nas za nasze godani, nie obrzidzo dzieciom w szko�ach �ywota, nie pluje,
a niech se uczy �lonskij mowy"'? To by by�o sprawiedliwie i tak, jak je kaj indziyj w Europie. Przeca coroz g�o�nij
robi se wele has�a "bli�ej Europy", "do Europy".
My byli dycki na realizowani takigo has�a gotowi. Jyny ci, co go g�oszom - ni.
My jyny dycki musieli dowa� na wszyjstko pozor. Na s�owa, na ludzi, przi kierych te�
trza by�o wiedzie�, co powiedzie�.
Fyrcokowe synki, jak prziszli nazod z wojny, to te� d�ugo musieli se dopasowywa� do
tego nowego. Jedyn s�u�y� u Andersa, drugi te� walczy� pod Monte Casino, trzeci by� u �wiyrczewskigo Jak tyn
jedyn za g�o�no przi piwie wychwolo� Andersa, to go na dwaj�cia dni do heresztu zawrzyli. Tyn drugi, co by� u �wiyrczewskigo,
mio� krzi� walecznych i poszo� broni� brata. Pu�ciyli go, ale tyn z krzi�ym walecznych musio� se na pi�mie
zobowionza�, �e nauczy brata, kierego gynera�a nole�y chwoli�, a kierego gani�.
Trza przizna�, �e nikierym - bo wiynkszo�� mia�a wszystko w rzici - festy w �epetynach
poprzestawjali. Fyrcoka te� to kiedy� chyciy�o i pado�: - Musza se wreszcie przekona�, co terozki je na wiyrchu, a
co na dole?
Na wielkim arkuszu, co se bristol nazywo�, ponaklejo� Fyrcok co jyny mio� pod rynkom.
Schulzeugnis z 8-mej klasy, bo trza wiedzie�, �e ju� sto lot tymu Njymce uczyli w o�miolatkach. Zarozki wele tego
prziklejy� ksion�eczka wojskowo ze sztymplym co mio� polskigo or�a z koronom na g�owie, potym by�y roztoma�te
papiory, kaj bylo napisane te rychtyk nazwisko Fyrcoka, bo Fyrcok to by�o jyny taki drugi nazwisko, co mu kumple
prziklejyli. Roz, jak na poczta dosto� se nowy listonosz, to dwa dni szuko� po Libomi Adamczyka, bo nie wiedziol, �e
to o Fyrcoka chodzi. Na grubie to prawie ko�dy mio� swoji przezwisko. �odyn se za to nie obraziy�, chyba, �e nie je
stond.
Ale pos�uchejcie dalij, co jeszcze by�o na tym arkuszu. Kole tej ksion�eczki
wojskowej byl Wehrpass, te� ksion�eczka wojskowo, ale njymiecko. Tam mio� napisane: Kriegsunf�hig, Ersatzreserve II.
To mia�o znaczy�, �e do wojska je niezdolny a bydzie zdolny dziepjyrko jak ju� wszyjstkich m�odziok�w pozabijajom.
W pojszczotku na tym arkuszu bristolu prziklejy� pora fotek z powstanio, ze szko�y njymieckij, z ch�ru ko�cielnego z
polskom tabulkom, co na nij by�o napisane "Ch�r Lutnia". By�y te� fotki z gruby, z Rybnika, kaj faro� po�wjynco�
tankietka, co to jom bergmony z Anny dlo amije zafundowa�y. Na dole jeszcze poprzipino� roztoma�te krzi�e, mydale,
ordery od synk�w z wojny. Polski, Ruski, Angielski, Nimiecki. Wszyjstko do kupy pomjyszane.
Na samym wjyrchu tego arkusza by�o napisane wielkimi literami: CO Z TEGO MOM SE POWIESI�
W HAJ�LU?
Tyn eksperimynt kosztowo� Fyrcoka p� roku wjynziynio. Za dwie rzeczy go posadziyli.
Pjyrszo rzecz - to o�miyszani w�adzy, bo on tyn arkusz bristolu wsadziy� za szk�o do gabloty, co wisia�a przed
urzyndym gminnym. Drugo rzecz, co mu zaszkodziy�a, to tyn ruski krzi�, co nie powiniyn se znej�� kole tych nadanych
w Anglii i Njymcach.
Te p� roku Fyrcok nazywo� uniwerzytetym, bo siedzio� tam z mondrymi ludziami. Jak
prziszo� dudom, to ju� by� taki wyszkolony, �e trza by�o by� conejmyni sztyry razy mondrzejszym od niego, �eby mu
prziszy� �atka.
Fyrcok nie nole�o� do tych, co to radzi gardzom ludziami. �odnymu nie pszajom, o ko�dym
godajom �le, a eli ju� co� dobrego to jyny to, �e pieron by� glupi, bo...
G�upotom Fyrcok nazywo� ko�do zaprzepaszczono szansa. Nie wiym, czy czyto� Szwejka?
Eli ni, to szkoda. Szkoda, �e nie zno� go Haszek. Umio� by o nim napisa� tak, jak na to zas�ugowo�. Mio�by o czym.
Na przik�od, roz uza� mio� kryto marka. Pjyrszy przipadek po wojnie. Na kartce, co ta
marka przikrywa�a, sto�o: Zg�osi� sie w kom�rce PPR.
Fyrcok przeblyk se w warzicie w stare szmaty, co w nich robi i przed zjazdym pod ziymia
poszo� do tego biurowca, kaj majom ta jejich kom�rka PPR.
- Otwiyrom d�wjyrze - opowiado� Fyrcok - zaglondom do pojstrzodka i co widza? Gardiny
w oknach, diwany, polstrowane zesle, wybjylone �ciany z obrozkami i or�ym. Sztyrech klasyk�w z portret�w zaglondo mi
w oczy, a niejbardzij Stalin. Marks, Engels i Lynin wyglondali na bardzij wypocznytych i nie takich z�ych. No to jo im
padom: a wy pierony zaklynte za b�ozna mie mocie? To mo by� kom�rka? Joch se oblyk jak do mojij kom�rki, kaj mom
wongel, koszyki na kartofle, stare ko�o, kotucz, kara, miechy. Jo jyny mom tako kom�rka. Wy�cie mi napisali "zg�osi�
sie do kom�rki PPR" toch se pado�, ja, te� trza se oblyc, bo tam bydom mieli dlo mnie jako robota. Na drugi roz
nie robcie mnie za b�ozna, bo swoi lata mom. Jeszczech se trocha pobronczy� pod nosym i zawrzy�ech d�wjyrze od
strony siyni.
Jeszcze trocha nieskorzi opowiado� Richu�, a Jorgu� mu pomogo�, jak to Fyrcoka wys�ali
z gruby na wczasy. �lonzoki bierom przewa�nie urlopy na �niwa, �eby se przi cha�upie porobi�. A tu, wysy�ajom
Fyrcoka na urlop do Ko�obrzegu. Nie chcio� tego skierowanio, ale jak go uza� zawolali do tej kom�rki partyjnej, to
nie bardzo chcio� goda� jak go ustawiali, ale skierowani wzion.
Fyrcoczka chodziy�a do roztoma�tych ludzi we wsi i u faro�a by�a, �eby z ch�opym
pogodali i te wczasy wybjyli mu z g�owy. Kaj jo tam byda na stare lata po �wiecie je�dzi� Trza mi to? - narzyka�a.
Nie pomog�y lamynty Fyrcoczki ani rady somsiadek, �e to niby jyny rajmatyka z tego
morza prziwiezom. Fyrcok kozo� se babie spakowa�, synkom zarzondziy�, �eby wachowali cha�upy, futrowali wieprzka,
koza, kr�liki, kury, kota i psa. Pojechali.
Nie by�o ich prawie trzi tydnie. Jak przijechali nazod, to Fyrcoczka chwoly�a se, �e
by�o tam jak w niebie. Wszyjstko dali na st� i naczynio pozmywali po obiedzie. Nic nie kozali robi� i to bylo
niejgorsze. A� grzych wylegowa� se na tapczanie do �smej.
- Ale, na drugi roz ju� se namowi� nie dom skyrsz ludzi. Wjyncy tam by�o goroli jak
�lonzok�w. Na nas godali hanysy. Ni mieli nas radzi, a jyny traktowali nas jakbymy byli z cyrku. Piyrwyj nas
zaproszali na taki roztoma�te podwieczorki zapoznawcze, a jak my prziszli, to se jyny snas �mioli. Nic bych nie pada�a,
�eby to �mioli se snas lepsi, ale te chadziaje to taki pieronowe flejtuchy. Namarasi, nie posprzonto za sobom, nic ni
majom pouk�odane, dycki wszyjstkiego szukajom. Piere, to woda wyleje przez okno, bigluje, to zielozko zostawi w�onczone.
I tacy se jyny niejbardzij snas �mioli.
- Niejbardzij te pierzi�ski motyki �mio�y se z moich kiecek, �e to niby, jak se
jedzie na wczasy, to trza se oblyc po pa�sku. Joch tam by�a tak oblyczono jak w doma w niedziela do ko�cio�a. Nawet
na beztydziy� �ech se nie przeblyka�a i chodziy�ach jak w niedziela. Te paniczki jeszcze se sy mnie �mio�y.
- Tako jedna wielko paniczka sztycha�a mnie bez przerwy, �e jak se mo obleczone tela
kiecek, to pod spodkym musi by� mocka b�ech�w i inkszych insekt�w. Wtedy chyciy�y mnie nerwy, bo przi ludziach mi
to pada�a. No toch jom chyciy�a za rzi�, d�wigny�ach jeji kiecka i wrzasny�ach tak, �e w drugim domie wczasowym
by�o s�ycha�: "obezd�ijcie se ta paniczka od spodku. Na wjyrchu fajno jak kwiotek, od wonide� a� krynci w
nosie, ale koszula to ze dwa tydnie nie widzia�a myd�a. A terozki se moi kiecki obezd�ijcie!" - i d�wiga�ach
po porzondku coch miala na sobie i pokazowa�ach wszyjstkim, jak to by�o wyszkrobione, bio�e jak �niyg i wybiglowane.
- Od tego czasu toch do ko�ca mia�a spok�j. Te herne paniczki mija�y mnie jak zaraza.
Jednego razu Richu� mio� na nosie ciymne bryle. Nigdy tego nie nosiy�, nawet jak �wjyciy�o
s�o�ce. Co je? Co� se musia�o sta�. No i sta�o se.
Werbusy z Anny chodzom ca�ymi kupami. Nikiedy po o�yroku co� ryczom na jedna nuta i
dycki tako samo �pjywka. Fa�szujom, �e a� uszy puchnom. Jak ju� werbusy wlezom co�kom bandom do gospody, to
niejmondrzej by�oby, �eby miejscowe synki przesz�y kaj indziyj. Wtedy by�o prawie tych miejscowych wjyncyj, bo Richu�
mio� urodziny i obsztelowo� dlo ko�dego po secie i piwie. Werbusy koza�y se miejscowym wyniy��, bo sto��w by�o
dlo nich za ma�o. Miejscowi zarozki se nie wyniy�li i dosz�o do haje. Richu� dosto� po gymbie, �e a� by�
spuchnyty i oczy mio� modre. Przez to te bryle od s�o�ca, cho� s�o�ca nie by�o. Jak przijecha�a milicyjo, to
zebrali miejscowych na posterunek, a werbusom kozali se rozyn�� do hoteli.
Fyrcoka te� roz werbusy zastawiyli jak szo� z mitagszychty ku cha�upie. Wiedzio�, �e
bydzie �nim �le, ale zimnej krwi nie straciy�. Wyciongny� z tasze ta swoja tromba stra�acko, bo kryka, taszynlampa
i ta tromba, to dycki mio� przi sobie. Zatrombiy� tak glo�no, �e nieboszczyka by sz�o obudzi�. Werbusy nie bardzo
wiedzia�y, co to mo znaczy�. Zwyczajnie pog�upieli, bo tak se jeszcze �odyn przed njymi nie broniy�.
Taki jedyn z rady zak�adowej, co to pasowo� mi do tego typu wdziyncznych, jaki nole�o�
se Rusom, pado� kiedy� na jakim� zebraniu za�ogi, �e nole�y se integrowa�.
Jak werbusy umiom se z miejscowymi integrowa� na dole, to i na wjyrchu muszom probowa�.
Na dole werbusy som uczniami, a - �e tako samo warstwa kamiynio i ziymi wisi nad g�owami wszyjstkich, to te odwa�nioki
som tukej jak myszy.
No, i �eby my se nie integrowali jyny na dole - opowiado� Jorgu� - to tyn z rady zak�adowej
pado�, �e zapisujom na wycieczka do Wis�y.
Po tej pjyrszej wycieczce by�y jeszcze inksze, ale o integracyji ju� �odyn nie godo�.
�lonzoki je�dziyli ekstra i werbusy te�.
Jednego razu zrobjyli wycieczka do Turawy nad jezioro. Fajnie tam jest. Woda, pla�a, ��dki,
kajaki, las. Wszyjstko idzie wynajmny� na dwie godziny, na sztyry abo i na co�ki dziy�.
Mjyszajom se tam �lonzoki z Opolszczyzny ze �lonzokami z tr�jkonta miast Rybnik -
Wodzis�aw - Racib�rz. To je ta czyn��, co przed wojnom nole�a�a do Polski. Te dwa typy �lonzok�w - jak se
zmjyszajom - to nie idzie pozna�, bo som jak jedyn. Ale przeca nie brakuje tam werbus�w i miejscowych "tajoj�w",
co te� nad jezioro autobusami przijy�d�ajom. Mjyszajom se tam lwowski "batiary" ze �lonskimi "kondami".
Werbusy, to osobny �wiatek i za festy to ze zmjysza� ze �odnym nie dajom.
Ja, roz dlo sprawiedliwo�ci trza powiedzie�, �e sporo se ich zmjysza�o. Ale ci nie
majom czasu na �odne wycieczki, bo to som ci, co se ze �lonzoczkami po�yniyli. Oni - abo ko�czom budowy domk�w, abo
- jak ju� se te domki pobudowali, to terozki szporujom na meble, trabanta i potym bydom u siebie w doma. Tacy te� som,
ale przeca nie tu w Turawie, kaj se jedni z drugimi mjyszajom, miyszajom i tak rychtyk, to se zmjyszac ni mogom.
Na pota�c�wce taki jedyn "tajoj" ta�cowo� z dzio�chom z naszogo autobusa
- opowiado� tym razym Richu�, a Jorgu� z Maksym kiwali g�owami, �e nie cygani. - Ta�cowali se fajnie i mo�no tak
wele wieczora, to by se i zintegrowali, ale jedyn zazdro�nik wylo� dzio�sze na g�owa kufel piwa. Uza� haja i psinco
z integracyji.
�lonzoki - to tak, jak gospodorze i komorniki. Komornikowi styknie, jak dobrze wypadnie
przed gospodorzym. Gospodorz uza� bydzie chcio� dobrze wypa�� przed somsiadami.
Te nasze �lonski komorniki som niedobre, bo wygryzajom z cha�up gospodorzy, a przi tym
myntalno�ci komornik�w wyzby� se nie chcom. To je pieronym �le, bo podwiela styknie nom wonglo, to oni bydom
gospodarzi� na wz�r dojynio krowy. A jak co� puknie, to przestanom se czu� gospodorzami, a wtedy... rozmy�lo� roz
Fyrcok w gospodzie przi ludziach i uza� go prawie nie zawrzyli.
Siedzio� tam przi piwie prawie taki jedyn wdziynczny Rusom za wyzwolyni i on by�
pieronym z�y za sztychani tych gospodorzi-komornik�w.
Turawa, to ju� je tyn �lonsk Opolski bez werbus�w, bo s�ynie z rolnictwa, ale za to
z repatriantami - jak to se goda�o - zza Buga. Mjyndzy njymi byli przijezdni z cyntrum Polski, co to niejpjyrw na
szaber, a nieskorzi, do zajmowanio urzynd�w przijy�d�ali. Ci chnet pochytali se w sytuacyji i doszli do wniosku, �e
op�aci se by� wdziyncznym Rusowi za wyzwolyni.
Jyny trza se w�onczy� do tej budowy socjalizmu. Powalczy� z ku�akami, wychyta� wrog�w
ludu, powsadza� ich i pudzie wydzier�e�.
Ci zasik, co se tukej z przimusu znejdli, bo zostali ze swojigo wyciepani i musieli
ojcowizna opu�ci� - mieli inksze my�li w g�owach. Ci byli i som w porzondku. Nikierych, to nawet by�o ga�ba przed
tubylcami za tych z cyntrum. Tubylce przeca nie wiedzieli, kiery skond se tu znejd.
Jak kiery� mio� dobry s�uch muzyczny, to sz�o pozna� po godce. Jest tako jedna - na
co�kim �wiecie - litera "�". Jedni wymowiajom ta litera mjynko, a inksi twardo. Po tym sz�o z chrubsza
pozna�, kiery skond se tu znejd.
Zarozki po wojnie, to se tak te w�adze na grubach chcia�y bardzij bergmonom przichlybi�.
Na wczasy skierowanio wciskali, cho� za festy to �odyn nie chcio�. Bilety do kin i tyjatrow za darmo dowali.
Wycieczki autobusowe organizowali. Roztoma�te zni�ki prziznowali - na bana, na autobusy. Mia�o se darmo tramwajami w
miastach je�dzi� i autobusami - mjyndzy miastami. Mia�o se te� izby w blokach za darmo, abo za p�darmo dostowa�.
Ale - to se tak jyny goda�o - za darmo.
Tak doprowdy to nole�a�o by� grzecznym, jak te dziecka w szpilszuli. Trza by�o ko�dego
pjyrszego moja nosi� tych klasyk�w marksizmu na patyku, abo na takim sztilu od miet�y. Na dobrych gospodorzi nole�alo
goda� "ku�ak". Na sklepikorza - drobnomieszczanin. Na faro�y - reakcyjny kler. Na ceglorza - zarzigany
kapitalista. Na pona dworu w Rzuchowie, Pszowie, Dzimierzy abo w Krzi�kowicach - bur�uj-obszarnik.
Ja, roz to se mog�o z poczontku nawet podoba�. Prosty cz�owiek zaczyno� by� w zocy.
Ale jak nieskorzij te sekretorze PPR pr�bowali Pon Boczka zamjyni� na J�zefa Stalina, to i tym zrazu zadowolonym
zaczyno co� w palicach prze�witowa�.
Fyrcok by� dycko do roboty pieronowym hartym. Nie ciyrpio� takich, co to na nich te
rychtyk Poloki godali "leser". Na razie jyny sztycho� tych, co se my�leli, �e p�jdzie jako� pogodzi� J�zefa
Stalina z Jezusym.
Ale, jak te sekretorze zaczyni na roztoma�tych otwartych zebraniach obra�a� faro�y,
wy�mjywa� pszowski odpust i tu roztoma�te ber�a, kryki, bryle, co za o�torzym zostawiyli na pamiontka ci uzdrowjyni
przez Matka Bosko U�mjychniynto - to wtedy zarozki uza� z tych dw�ch J�zef�w wybrali tego, co se Jezuskiym opiekowo�.
Roz te� zastawjy� Fyrcoka sekretorz PPR jak wyloz z warzity. By� ju� umyty i
przebleczony tak, jak se chodzi z domu do roboty, a potym nazod.
- Macie autorytet - pado sekretorz.
- Panoczku! Jo ni mom �odnego auta - zrobjy� z siebie g�upka Fyrcok.
- Ludzie was szanujom - poprawiy� se sekretorz. - Robota znocie jak ma�o kiery. Przez
to my se w komitecie PPR naradziyli, �e bydzie z wos brygadzista i przodownik pracy. Taki modny dzisiok wy�cigowiec.
- Podwiela jeszcze �yja, chcio�bych se oczami wyobra�ni obejzdrze� tabulka na moim
grobie. Ju� jom widza. Wielko jak pieron, a napisane je tak: "Tu le�y ciul ubogi, co niejpjyrw wyszpanowo� norma,
a potym nogi". Po drugi, to jo nie uznowom w robocie �odnego kacanio - na co rychtyk Poloki godajom - �ciganio.
Co nogle, to po dioble. A po trzeci - boicie se, �e wom kiery tyn wongel ukradnie? Dlo nos i jeszcze dlo naszych dzieci
go styknie.
Ja, to� to by�o przez Fyrcoka tak dosadnie powiedziane, �e sekretorz do� se spok�j
z dalszym przekonywaniym go o potrzebie organizowanio brygad przodownik�w pracy.
Sekretorzym by� prawie w tym czasie miejscowy ch�op z familok�w, tote� na koniec
pado� Fyrcokowi jyny tak: wjysz Karlik, znom cie jak swoi galoty. �odyn se nie dowjy prowdy o tym, jako te� my�lisz
o przodownictwie pracy. Nasza godka zostanie mjyndzy nami. Ale dej se pozor, bo nie wszyjscy bydom na twoji godani g�usi.
Majnusz - wjycie, tyn od czarowanio, przesiedzio� co�ko wojna jak mysz pod miet�om.
Po wojnie uza� do� se zna�. Roz te� w pszowski odpust zdarzy�o se tak: Pod wasserturmym - na co rychtyk Poloki
godajom wie�a ci�nie� - sz�y chodnikiym sztyry herne dzio�chy. Za njymi pora krok�w sz�o sztyrech synk�w. Nie by�o
by bez tego, �eby synki nie zaczepia�y dzio�ch.
- P�jdziesz sy mnom na karasol? - pytol August Wefka.
- Mosz jyny piontka w kapsie - �mio�a se herno Wefka.
- Co wy tam bjydne szlepry mo�ecie nom zaofiarowa� - przi�onczy�a se do Wefki Hilda.
Spory konsek drogi sztycha�y dzio�chy synk�w, kierym ju� brakowa�o s��w do �mjychu.
Niejbardzi wygodano by�a Sztefka. Wy�mjywa�a se ze synk�w, �e to niby idom na odpust i chcom pokondowa� z piontkom
w kapsie.
Piontka goda�o se wtedy na pjyndziesiont groszy. Na dziesiyn� groszy goda�o se
"czeski".
Mjyndzy tymi karlusami by� te� Majnusz. Musialo go to sztychani przez dzio�chy
pieronym ubodny�, bo oroz - dejcie se terozki pozor! - dzio�chy stany�y jak wryte w ziymia. Sebu�y se strzewiki,
powjonza�y, sznurowad�ami, przeciep�y se to na karki, potym d�wigny�y kiecki tak wysoko, �e a� im by�o wida�
pympki i poma�u, jak na zwolnionym filmie, d�wiga�y wysoko nogi, jakby przelazowa�y przez jako� g�ymboko woda. Tak
sz�y jaki� dwaj�cia metr�w a mo�no i wjyncyj. Potym uza� spu�ciy�y klajdy, obu�y se strzewiki i szly dalij,
jakby se nic a nic nie sta�o.
Ale przeca ci, co to widzieli, ryczeli ze �mjychu. Dzio�chy nie wiedzia�y o co
chodzi. Ja, to� Majnusz do� im pieronowo nauczka.
Drugi uza� roz - a by�o to na muzyce u Siodmoka - Majnusza pieronym sztychali tacy,
niby odwa�ni, co to niczego se nie bojom, a ju� nejmyni tych Majnuszowych sztuczek.
- Ja to� - pado� jedyn z tych niby odwa�nych - umisz roztoma�te sztuczki, ale diob�a
to nie poko�esz.
- Dejcie synki spok�j - pado� Majnusz. - Lepszy bydzie dlo wos, jak go nie bydziecie
widzie�.
- Psinco umisz - �mio� se z Majnusza jedyn z tych niby odwa�nych.
- S�uchej synek - pado� Majnusz. - Jak tak rychtyk chcesz, to ci go poko�a.
- Czamu jyny Karlikowi - spyto� Francik. - Jo te� moga se diobla obejzd�e�.
- A czamu ni jo? - pad�o jeszcze pora g�os�w.
- Jak tak - wyszepto� Majnusz i obr�ciy� se na pjyncie - to wom go poko�a.
Na placu sto�a furmanka. Majnusz �ciongny� z dyszla homonto, co ko� na karku nosi.
Wciepny� je na okolnik od p�ota. Potym co� poszepto� i zarozki tyn okolnik zamjyniy� se na diob�a. G�owa mio� ma�o,
ale rogi na njyj wielki. Z pyska �wiyciy�o mu ogniym. Mio� te� zamiast n�g ko�ski kopyta. Po chwili chyciy�
Majnusz tego diob�a za rynka i wprowadziy� na sala, kaj se ta�cowa�o i kaj by�o pe�no ludzi. Djobo� chucho� z
pyska ogniym i maszyrowo� przez co�ko sala prowadzony przez Majnusza. Wszyjstko ucich�o. A te karlusy, co tak
pieronym chcia�y tego diob�a widzie�, pootwjyra�y okna i poucieka�y ze sale. Za nimi reszta towarzystwa.
I ju� by�o po zabawie.
Po tym wszyjstkim faro� Pilawa, co te� by� w roztoma�tych naukach wyuczony,
wypowiedzio� Majnuszowi rychtyk wojna. To by�a tako wojna, co by jom sz�o przirowna� do tej mjyndzy kontraktowym
sejmym a prezidyntym Wa�ynsom. A �e Majnusz nie chcio� se za festy w tej krzi�kowickij spo�eczno�ci wyr�nia�,
tote� zaprzesto� na dycki swoich czarodziejskich sztuczek. Po drugi - lot mu prziby�o, zdrowi ju� te� nienajlepsze,
no to se ustatkowo� i by� porzondnym, nomalnym czlowiekiym a� do �mierci.
Ja, to� sz�o by te wszyjstki historyjki o Majnuszu styrczy� miyndzy bojki, gdyby nie
to, �ech som by� niedowno w Krzi�kowicach u pa�stwa Szarowskich, co byli somsiadami Majnusza. Oni te� godajom, �e
to by�a prowda, a ta ostatnio odpowie�� o wywo�aniu na zabawie u Siodmoka diob�a, pochodzi od samego somsiada J�zefa
Szarowskiego.
A Fyrcok z Majnuszym mio� tela wsp�lnego, �e u niego robjy� jako hajer. Majnusz za�
by� sztajgrym. Fyrcok wiedzio�, co Majnusz umi, uza� Majnusz wiedzio�, �e Fyrcok to twardy ch�op, z kierym roztoma�te
sztuczki mog�y by se uda�, abo ni. Przez to te dwa ch�opy szanowa�y se jak ludzie, a nie jak jaki� sztukmistrze.
- Niech se uczy kiery chce, czego chce, ale obowionzkowo niech se uczy w normalnych szko�ach,
jak �y� - godo� dycki Fyrcok.
Rudolf Paciok
(ciong dalszy w nastampnym numerze ...)


text:
Niy ma nadziyje dlŏ ludzkości
- Lot z 85 hydraulikami przerwany skuli awaryje haźla
- Chop skŏrany za miyłość do krowy
- Dzioucha przaje zwierzyntōm i pisze sie po gymbie
- Chop futruje sie sterydami i niy wiy, że ône szkodzōm
- Kerowca lastauta przejyżdżŏ po 2000-letnich ôbrŏzach, coby uszpŏrŏwać pŏrã pesos
Wiela hydraulikōw trza, żeby naprawić haziel? Niyrŏz ani 85 niy styknie. Fliger z Oslo do München musioł 27 stycznia lecieć nazŏd znad granice szwedzkij, bo zepsuła sie toaleta na pokładzie. Leciało nim 85 szpecōw ôd rułek i kokotkōw, ale tã toaletã sprawić szło ino ôd zewnōntrz. Na ziymi technicy wartko poradziyli wszyjsko dokludzić do porzōndku i fliger hned zaś wystartowoł.
🛫🚽🛬 Norwegian flight #DY1156 with 84 plumbers on board was forced to return to Oslo becasue of a problem the toilets on board.https://t.co/lUPlJIxGMU pic.twitter.com/I5YqeR6hvJ
— Flightradar24 (@flightradar24) 29 stycznia 2018
Sōnd w Lōndynie uznoł chopa za winnego naruszyniŏ publicznyj przizwojitości po tym, jak siodłŏczka go znŏdła z galŏtami na kostkach, jednōm rynkōm miyndzy nogami, a drugōm rynkōm we krowie. Chop ze ściepniyntymi galŏtami poradziōł uciyc, ale niyskorzij prziszoł nazŏd. Ôbejrzały go dwie siostry i pōłgodzinnyj ôbserwacyji zazwōniyły po policyjõ (ino pytanie, czymu dopiyro wtedy). Niy mōmy informacyji ô tym, jak sie czuje krowa.
Inkszŏ angelskŏ miyłośniczka zwierzōnt bardzo chciała pokŏzać światu, jak ô nie dbŏ. Dzioucha z Preston wciepła na Twitter fotografije swojigo nowego tatuażu, co sie go zrobiyła na gymbie. Niyma ôn jakiś fest skōmplikowany, bo to ino piyńć liter: „Vegan”. Padŏ, że moc ludzi gorszy sie na niã niy skuli tego, kaj tyn tatuaż je, ino skuli tego, że rozchodzi sie ô weganizmus. No cōż, zwierzynta radszyj sie po napisie niy kapnōm, że dzioucha im przaje. Modyj paniczce wiynszujymy szczyńściŏ przi szukaniu roboty.
Got a suicide awareness and vegan tattoo today, love em :’) pic.twitter.com/u3OTqA41Fz
— Kate Alice ♀Ⓥ (@spunk_m0nkey) 25 stycznia 2018
Chop z Dublina we Irlandyji umar po tym, jak bez lata uzależniōł sie ôd sterydōw. Przed ślubym mioł zaczōńć brać pile, coby lepij wyglōndać, a potym niy wiedzioł sie rady przestać. Żōna padŏ, że kożdy wiy, że kokaina i heroina sōm niybezpieczne, a ô sterydach sie niy gŏdŏ, tōż niy wiedzieli, że take mogōm być efekty. Widać niy czytali ulotek ani niy kōnsultowali sie z dŏchtorym abo farmaceutōm.
W Peru chop przejechoł lastautym po Linijach Nazca. Te ôgrōmne ôbrŏzy stworzyła 2000 lŏt tymu cywilizacyjŏ prekolumbijskŏ, a UNESCO uznŏwŏ je za Światowõ Erbiznã. I chop pō nich przejechoł, bo niy znoł terynu i niy patrzoł na znaki. Lokalny cajtōng spekuluje, że sjechoł z Panamerykańskij Autobany, coby niy musieć płacić. Ôstatni rŏz takŏ destrukcjŏ prziniōs tam ze sobōm Greenpeace, tōż mogōm sie podać rynce.
#COMUNICADO: Ministerio de Cultura denuncia penalmente a chofer de camión que ingresó a la Pampa de Nasca: https://t.co/SlcJeyYgMm #PrensaCultura pic.twitter.com/rdMf26Eo8r
— Ministerio Cultura (@MinCulturaPe) 29 stycznia 2018


text:
Faborka Möbiusa
Faborka Möbiusa to je dwuwymjarowo zwarto topologiczno roztůmajtość kero fůnguje we trziwymjarowyj przestrzyńi. Jeji charakterystycznům cechům je to, iże mo ino jydna strůna - idźe przelyźć na jeji drugo strůna bez przełażyńo bez rant. Idźe ja zrobjyć bez sklejyńy gurta kůńcůma "na uopy". Sklejyńy ranta faborki Möbiusa, kerygo ńy idźe zuůnaczyć we trziwymjarowyj przestrzyńi, dowo flaszka Kleina. Faborka uopisali mjymjycki matymatiker August Ferdinand Möbius a Johann Benedict Listing we 1858 roku.


text:
Górnik Zŏbrze Majstrym Polski + awans do Ligi Majstrōw
Górnik Zŏbrze ôstoł trzeci rŏz Majstrym Polski we fusbalu juniorōw (U18) i skuli tego awansowoł do ojropejskej Ligi Majstrōw Modych – UEFA Youth League. Gratulujymy!
Forsztand PZPN (Polski Ferajn Fusbalu) zawiesiōł rozgrywki we kategoryjach juniorōw U15 i U17, bo tam szpile ô Majstra Polski napoczynajōm sie dopiyro na wiosna, ale we kategoryji juniorōw starszych (U18) utrzimano tabula, skuli rozegraniŏ na podzim piyrszej rōndy i jednego szpilu ze rōndy rewanżowej. We marcu bōł grany jeszczy jedyn szpil, w kerym Górnik Zŏbrze wygroł we ôstatnij minucie ze Lechym Poznań. Dziynki tymu we tabuli wyprzedziōł ô 1 pōnkt Legia Warszawa.
Opracował: Tomasz Długosz


text:
Wopon města Budyšina
Měšćanski wopon
Tarč wobsahuje woponowe figury, kotrež steja na pisanej podłoze. Zakładne barby wopona su čerwjene, zelene, módre, žołte, čorne a běłe. Při pyšnym wuhotowanju pokazujetej so žołte a běłe jako złote a slěborne (metal). Helm wustupuje w rozdźělnej formje (13.-15. lětstotk horncojty, čworojty, štapaty a spinkowy helm). Helmowa wozdoba je na helmje postajena jako pyšny element (pjerjo, křidło, rohi atd.), w njej so husto wospjetowanje tarče jewi. Mjez helmom a wozdobu pokazuje so w 13. lětstotku třiłopjenjata króna. Helmowa třěcha twori rankojte zaramikowanje tarče. W barbojtych woponowych zwobraznjenjach pokazuja helmowe třěchi barby wopona.
Wopisowanje wopona
Jadro wopona je tarč. Wona je zdobom najstarši dźěl wopona. Jako woponowy wobraz wustupuje na tarči žołta abo złota cymbrowa murja. Wona wupjelnja połojcu tarče. Nad njej je módre polo. W rěči heraldiki to rěka: "W módrym złota murja z třomi cymbrami." Murja wobsteji z pjeć kamjentnych worštow inkluziwnje cymbrow. Dokładnje srjedź murje steji jedna z třoch cymbrow, mjeztym zo so tamnej dwě naprawo a nalěwo tarči přichilatej. Murja zestaja so z 19 kamjenjow, kotrež su w prěčnym formaće w tarči rjadowane a přez čorne smuhi fugowane. 11 kamjenjow su narěznjene předstajene. K nim liča tež wonkowne cymbry. Nad tarču je doprawa wobroćeny spinkowy helm přirjadowany, kotryž nosy jako helmowu třěchu třiłopjenjatu byrgarsku krónu. Nad tarču rosće heraldiske seklojte zwjazło, kotrež wobdawa jako ranka tarč. Jako helmowa pycha wustupuje złaha wočinjeny worjołski lět, kiž so tohorunja doprawa chila. W křidłach wospjetuje so cymbrowa murja. Helmowa pycha a rankowa wozdoba matej barby tarče.
Pokiw
Wužiwanje Budyskeho měšćanskeho wopona dyrbi so dowolić.


text:
Hajiti
Hajiti, Republika Hajiti (fr. Haïti, République d'Haïti; hait. Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo we Americe Půunocnyj, na Mořu Karajibskim. Zajmuje zachodńo tajla wyspy Hajiti. Grańica mo s Důmińikanům. Je to kraj gůřysty, srogo jygo tajla zajmuje puaskowyž, ńiżiny sům ńywjelge a ino na wybřežu. Dowńij ůng. 60% placu zajmowouy sam losy, nale bezma 90% ś nich wyćynto. Skiž tygo postympuje sam jouowjyńy gleby a yrozyjo. Je to nojstaršy ńypodleguy kraj we Americe Střodkowyj. Walki uo samostanowjyńy mjouy sam anfang we 1790 roku, a we 1804 uoguošůno ńypodleguość. Bez lota 1822-1844 Hajiti bůuo potajlowane na tajle lo Negrůw na půunocy a tajla lo Mulatůw na pouedńu. Ńyskoři wzmogouy śe sam ajnflusy USA, aže přišuo do amerikůńskij uokupacyje we lotach 1915-1934. Sytuacyjo polityčno je sam durś ńystabilno.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na Źymje, we kerym 80% ludźi žyje we ubůstwje.


text:
Jak sie mi uż tak zdało, że żodnego nie nóndym do rzóndzyno, prawiynio, fulanio i do podrzistanio w naszym TRAMWAJU nomero pińdziesiónt jedyn, to naroz prziszeł mi taki napad, coby pochledać kogosi młodszego. I podziwejcie sie przociele, że podarziło mi sie napytać jednego szykownego Kóńczana, kiery przekludzóny je do Hażlacha. To je panoczek uż s tej młodszej generacyji, kiery też ganc rychtyk fajnie poradzi wyrzóndzać po naszymu. Mało gdo do dzisia to poradzi i skyrs tego jo se takich tusteloków wożym i móm dlo nich moc reszpektu.
Tomasz Sochacki – Absolwent Wydziału Etnologii Uniwersytetu Śląskiego – Filia Cieszyn pochodzi z Kończyc Małych, w których to od dzieciństwa nauczony był posługiwać się językiem naszych przodków. Jest wielkim miłośnikiem naszej gwary cieszyńskiej, czego możemy się dowiedzieć z jego strony internetowej, która poświęcona jest kultywowaniu cieszyńskiego języka. Jest także autorem internetowego słownika gwarowego. Ta strona internetowa określana jest przez autora jako takie wirtualne muzeum, które na bieżąco uzupełniane jest starymi słowami wydobytymi z czeluści pamięci mieszkańców naszego regionu. Obecnie pracuje w Karwinie jako menadżer ds. handlowych.
Fryderyk Dral – W całym naszym powiecie prawióm o Was, że s rożniónóm świyczkóm trzeja by było chledać drugigo takigo młodzioka, co tak pieknie poradzi wyrzóndzać po naszymu. Trefiłech też na takich, co mi prawili, że ani dwie ty świyczki by sie nie przidały, bo i tak biyda byłoby nonś kogosi tak dobrze obeznanego s naszóm rzeczóm. Jak byście panoczku mógli cosi srandownego rzeknóć po naszymu dlo czytmiorzi naszego TRAMWAJA, to na zicher dłógo łóni wóm tego nie zapómnóm. Możne, że też cosi zaimawego wynóndziecie ze swojigo żywobycio i jak tyn nasz TRAMWAJ bydzie gzuł po glajzach, to ło tym też bydymy se mógli społym powyrzóndzać.
Tomasz Sochacki – Tóż dobre Panie redachtorze, jak żeście mie uż tukej pozwali, cobych kapke podrzistoł, to cosik mało wiela Wóm tukej dzisio powyrzóndzóm. Urodziłech a dorostoł żech w Małych Kóńczyc, nejszumniejszej dziedzinie pod słónkiym, na Podlesiu. Mój Foter był hawiyrzym w Jastrzymbiu, a Matka robiła nejprzód na banie a nieskorzij do pyndzyj, na szachcie Morcinek w Kaczyc. Foter był „z Polski” z dziedziny od Rzeszowa. Służył przi wojsku w kasarniach kole Żywca, kany sie skamracił ze synkiym, kiery sie galanił ze sómsiadkóm moji Mamy. Roz go tyn kamrat wzión na muzyke do Małych Kóńczyc, na kierej zaczón mówić z mojóm Mamóm a do roka sie ożynili. Moji Fotrowie choć chodzili na szychty, to robili eszcze aji na gospodarce, bo chcieli przeca mieć cosik swojigo. Dobrze wiycie, że kiejsi hań downij ludzie po dziedzinach jak yny mieli kónszczek gróntu, to chowali jakómsik gowiydź przi chałupie. Tóż my też mieli dwie krowy, byka, babucia, pore kur, trusioki a kaczyce. Przi tymu było dość roboty, bo to wszystko chciało żrać, a trzeja było to odbywać, tóż od małego żech musioł cosik mało wiela pómogać. Mieli my aji na gróncie szlog ziymnioków, rzepy a jarzin. Obili też my sioli, bo przeca kury miały rade zorka, z kierych nosiły fajnacki wajca w sómsieku. Móm dwóch braci, kierzi sóm kupa starsi ody mnie, a obo poszli z chałupy za swojimi babami. W naszej chałupie dycki było kupa ludzi, bo fórt gdosik do nas chodził na nawszczywe, gor stare ciotki, tóż dwiyrze sie nie zawiyrały. Wszyscy kierych żech mioł kole siebie dycki jako se spóminóm rzóndzili po naszymu, tóż ta cieszyńsko rzecz, to był piyrszy jynzyk, kiery żech w żywocie usłyszoł. Piyrsze słowa, kiere Mama mi szuszkali do ucha, były po naszymu. Ale baji w radiu a w telewizorze żech słyszoł jakómsik inakszóm rzecz, jednako dycki ta piyrszo to była ta, kieróm my drzistali dóma. Dziepro potym jak żech poszoł do szkoły to my musieli wyrzóndzać aji po polsku, ale yny na lekcyjach. Jak yny był rast, to my grali w balón, abo w lajdy a zaś my fulali po naszymu, jako dycki. Miołech jako mały synek godnie kamratów a kamratek, s kierymi żech gónił po miedzach a pomiyndzy strómami. Dorobiali my jak podciepy, a terazy mi sie zdo, że móm przeciwne dziecka, ale to ni ma prowda – zapómnioł wół jak cielynciym był. Dycki, jak se spóminóm, to nejradszy żech wyrzóndzoł ze starymi ludziami, a możne skyrs tego kupa z tej jejich rzeczy wy mie kansik w postrzodku zustało. Bo przeca moji Starzicy a ty stare ciotki óni rzóndzili yny po naszymu, a znali takowne pogodki, żech jako dziecio tego posłuchoł z odwrzitóm gymbóm. Spóminóm se aji to, że moja Starka Zofija pisała yny po naszymu, ganc tak jako słyszała a rzóndziła. Miała w podstolu schowany kajet, w kierym blajsztyftym se dycki pisała wiela grejcarów kómu pojczała, kiej mo iść do jakigo dochtora a aji jaki cetle mo jeść rano a ku wieczoru. Na to jeji pisani żech se spómnioł potym nieskorzi po rokach, a sprógowoł żech pisać tak, jako Óna. Choć miała yny sześć klas, to poradziła wszystko o świecie po naszymu powyrzóndzać. Spominóm se, że aji Biblije poradziła czytać po naszymu, choć była napisano po polsku. Cały swój żywot bywała w Małych Kóńczyc, a jednako o świecie wiedziała kupa, bo mój Ujec a Ciotka wysztudyrowali na wysokich szkołach a jak do nas przijechali na nawszczywe, to wszystko Starzikóm powyrzóndzali kany sie co robi we wielkucnym świecie. Starzik, tyn by fest ciekawy świata, tóż czytoł kaj jakóm ksiónżke, gor jak bywoł pod kóniec żywota w bycie w Czechowicach. Dycki sie śmiejym, że to drzistani móm isto po nim, bo poradził wykłodać takowne historyje a bojki, że dzisio mi je ganc żol, żech tego wtynczas nie popisoł. Był żech coroz starszy, poszełech do szkoły do Cieszyna. Tukej nauki było uż wiyncyj, rechtorzi byli inaksi, a poznołech kamratki a kamratów, kierzi byli ze wszystkich dziedzin Cieszyńskij Ziymi. Każdy se też wierził po swojimu, jako go nauczyli dóma, a żodyn inkszych nie pokazowoł palcami, bo pospołu my sie kamracili: Katolicy, Wanielicy, Zielónoświóntkowcy, Adwyntyści a Świadkowie Jehowy. Tam w tej strzednij szkole, w „Koperniku” żech se wszymnół, że na tej ziymi, kany bywómy poradzymy sie mieć pospołu w zocy. Potym żech poszoł sztudyrować na uniwersytet, też do Cieszyna. Poznoł żech tam zaś nowe kamratki a kamratów, kierzi byli z całej Polski. Piynć roków przeszło, wysztudyrowoł żech etnologije, a czegosik żech sie zaś nowego dowiedzioł. Terazy mi to pómogo, bo przeca godnie piszym o tradycyji a kulturze naszej szumnej Cieszyńskij Ziymi. Nó, a potym żech zaczón mówić z jednóm dziołuchóm z Hażlacha, galanili my sie krótko, bo nie chcieli my sie długo smykać, do pół roku my sie ożynili. Zaczón żech robić w Hawirzowie, tóż żech poznoł kupa Tusteloków zza Olzy, kierzi kapke inakszy rzóndzili po naszymu a wiym aji dzisio, że u nich ta naszo rzecz sie fórt lepszy dzier-ży jako po polskij strónie. Roki dali leciały, dziecka sie rodziły, człowiek robił a robi jako poradzi, coby jakisi grejcar przikulać ku chałupie, a jak yny móm chwile czasu, go z wieczora to cosik piszym po naszymu, jak kiejsi moja Starka, kieróm fórt rod spóminóm. Piszym tak, jako wyrzóndzóm na każdo, choć kupa słów uż mi z głowy wyfurgło, a trzeja sie czasym podziwać do słownika. Chciołbych po naszymu opisać cały świat ale wiym, że tego nie lza zrobić, tóż piszym o tym, co je kole mie, a co se spóminóm z wyrzóndzanio Starzika a starych ciotek. Skiyl sie biere to pisani? Na oto leda co uwidzym, baji staróm chałupe, kiero sie chyli ku ziymi, a jo w nij widzym wiesiołóm familije, kiero siedzi przi stole a obiadwo. Idym na kierchów a dziwóm sie, wiela ludzi pomrziło, tóż piszym potym o tym jakisik wiersz. Na pisani musi być czas, a wszystko se trzeja jakosik w głowie narychtować. Starzi ludzie przeca prawili, że jak sie człowiek nie przirychtuje, to nie śmi iść ani do ustympu. Jeżech kapke nasrany, że coroz wiyncyj ludzi je gańba rzóndzić po naszymu a isto skyrs tego żech zaczón po naszymu pisać, bo chcioł żech pokozać, że przeca gańbe trzeja schować do podstola, a mieć opowoge chycić sie komputera, a puścić przez internet tóm naszóm szumnóm rzecz do świata. Ni ma prowda, że jak rzóndzymy po naszymu, to my sóm gorsi. Wiycie, jo terazy robiym tak, że wszyndzi kaj idym, a kany zwóniym, wszyndzi wyrzóndzóm naszóm rzeczóm. Oto baji w magacynie, żech sie zeszeł z kamratym, kiery do mnie po polsku a jo po naszymu. Za jakisik trzi minuty naozajst go zabyło gańba, a zaczón drzistać jak jo, tóż my zaś byli w chałupie. Ni ma co udować, że sie je kimsikej inkszym, bo wtynczas cyganiymy samych siebie. Tela razy my sóm człowiekiym, wiela znómy jynzyków, a jak sie jednego wyprzymy, to zabijómy kogosik w samym siebie. Radzi sie uczymy nowych jynzyków, a naszóm rzecz, kieróm my wycyckali z mlykiym naszych Matek sami zabijómy, tego jakosik nie poradzym spokopić. Nie chcioł bych, coby to nasze pisani po naszymu, było yny styrkanim słów do internetu, jako sie styrko baji tragacz do muzeum, bo uż go żodyn nie używo. Terazy uż yny od nas zoleży, esi naszo rzecz bydzie fórt żyć, lebo zustanie yny na papiórze. Ale na drugóm stróne, jak sie tak człowiek podziwo, to przeca sóm ludzie, kierzi po naszymu piszóm: Wy Panoczku, Ewelina ze Zybrzidowic, Aneta
z Hażlacha a eszcze kupa inkszych, kierych ani nie znóm. A wiela je takownych ludzi, kierzi cosik po naszymu napisali a styrczyli to do odmaryje, bo jich było gańba, esi sie z tego ludzie nie bydóm śmioć. Pyty, każdy, gdo wyrzóndzo po naszymu niech spróguje pisać,
a niech pisze jako yny poradzi. Jo żech je baji fest rod, że jak cosik naszkrobiym na „gymbowej ksiónżce”, to ludzi ni ma gańba, coby napisać po naszymu, co se o tym myślóm. Tóż tak se myślym, że coby ta naszo cieszyńsko rzecz sie obstoła, to muszymy nióm co nejwiyncyj pisać, coby młodzi uwidzieli, że to je przeca cosik, co idzie poczytać z papióru, abo na internecie. Żywobyci idzie dali, świat sie miyni, jedni sie rodzóm, inksi umiyrajóm, ale eszcze mómy czas, coby tym naszym dzieckóm a potym możne aji wnukóm dać to, co my kiejsi ganc za darmo dostali od naszych Starzików a Fotrów. Miyjcie sie wszyscy dobrze a niech sie Wóm darzi, pozdrowióm!


text:
Español, Castellano
Uobšar
Hišpańijo, Amerika Uaćińsko (bes Brazylije), USA ( Kaliforńijo, Teksas, Florida) a inkše kraje
Ličba godojůncych
400 miljůnůw kej uojčysto godka, coukowiće 500 mln
Pozycyjo
3.
Klasyfikacyjo genetyčno
Godki indoojropejske
Šrajbůng
modyfikowůny alfabyt uaćiński
Status uoficyjolny
Godka uřyndowo
Argentyna, Boliwijo, Čile, Domińikana, Ekwadůr, Filipiny, Gwatymala, Gibraltar, Gwinyjo Růwnikowo, Hajiti, Hišpańijo, Honduras, Kolůmbijo, Kostaryka, Kuba, Meksyk, Ńikaragua, Panama, Paragwaj, Peru, Portoryko, Salwadůr, Wynezuela, Urugwaj, USA, jydno s godek uřyndowych UoNZ, Uńije Ojropejskij, UNESCO, Uńije Afrikańskij a Mercosur
Regulowany bez
Krůlewsko Akademijo Hišpańsko
Kody godki
ISO 639-1
es
ISO 639-2
spa
ISO/FDIS 639-3
spa
SIL
SPN
We Wikipedyji
Uobejzdrzij tyż: godka, godki śwjata
Hišpańsko godka ( español, lengua española) roz za kedy mjanowano kastylijskům ( castellano) to godka růmańsko půdgrupy iberyjskij. Je to jydno s uoficjalnych godek Uorgańizacyje Norodůw Zjydnočůnych.
Hišpański je drůgi na śwjeće půd wzglyndym ličby ludźi, keři godajům ńim kej uojčystym, wjyncyj uosůb jest rodźimymi užytkowńikůma ino
chińskij godki. Je tyž jydnům s nojčyńśći užywanych godek uobcych, wespůu ze chińskům a angelskům.
Pů hišpańsku godo 500 miljůnůw uosůb, je godkům uřyndowum we 24 krajach.