text:
Stary Nowgorodski dialekt
Stary Nowgorodski dialekt (rusojski: ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT) mjenjujo se słowjański dialekt, kótaryž jo na rěcnych pomnikach z brjazoweje škóry wužywał, kótarež su se w Nowgorodskem regionje Rusojskeje nadejšli. Dialekt jo se až do 15. lětstotka w Nowgorodskej federalnej republice wužywał. Zapśimjeśe stwórił jo Andrej Zaliznjak. Staronowgorodski dialekt wótchyla se we wjele pozicijach wót starorušćiny. W dokumentach wužywana rěc ma wjele znamjenjow, kótarež njejsu typiske za druge pódzajtšnosłowjańske dialekty (a teke howacej za druge słowjańske rěcy).
Stary Nowgorodski jo se pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478 zgubił. Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko na Nowgorodskem teritoriju su źaržali (cokanje, pismik яTb (ѣ) město ы w genitiwje sg. a-zdonkow atd.).
Wopśimjeśe
- 1 Rěcne pśiznamjenja
- 2 Pśikłada
- 2.1 Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje, c. 109
- 2.2 Pśepšosenje: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje c. 497
- 3 Stawizny
- 4 Nožki
- 5 Žrědła
Rěcne pśiznamjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Staronowgorodski dialekt wuznamjenijo se mjaz drugim pśez slědujuce rěcne wósebnosći:
- Modus relativus, kótaryž eksistěrujo howacej jano w krotkozajtšnej kupce pódpołdnjosłowjańskich rěcow.
Morfologiske pśiznamjenja
- nominatiw singular o-zdonkow ma kóńcowku -e (město starorusojskego -ъ), na pś. brate "bratš" (pśir. rusojski бpaT (brat)), ИBaHe (rusojski: 'ИBaH', pśir. starorusojski ИBaHъ), cTape "stary" (rusojski: 'cTapый', pśirownaj starorusojski cTapъ), keTo "chto" (rusojski: 'kTo', pśirownaj starorusojski k-ъ-To);
- genitiw singular a-deklinacije jo měł kóńcowku -ѣ město starorusojskego -ы (y жeHѣ město rusojskeje formy y жeHы "pla žony").
- Pódawanje směra z pomocu datiwa bźez prepozicije, na pś. idi Pliskovu "źi do Pskowa".
Fonologiske pśiznamjenja
- njepśewjeźona druga palatalizacija, kótaraž jo howacej pśiznamje wšyknych słowjańskich rěcow, (w zdonkach — kѣлe 'ceły' (pśir. rusojski цeлый, starorusojski: цѣлъ), xѣдe 'šery' (pśir. rusojski ceдoй, starorusojski: cѣдъ), pśed kóńcowkami — na pś. datiw sg. rěkě "(k) rěce" (pśir. rusojski (k) peke), Horѣ "noze" (pśir. rusojski Hore, starorusojski: Hoзѣ), pykѣ "ruce" (pśir. rusojski pyke, starorusojski: pyцѣ) atd.);
- zdźaržanje protosłowjańskego *kv, *gv (kaž w pódwjacornosłowjańskich rěcach). Toś tej kupce njejstej pótakem pśed prědnymi wokalami do cv resp. zv pśejšłej. Na pś. květ "barwa", rBѣздa [gvězda] "gwězda" (pśirownaj rusojski цBeT [cvet], зBeздa [zvezda], starorusojski: зBѣздa);
- źělne njepśewjeźenje tśeśeje palatalizacije /x/, na pś. vbx- "wš-" (w słowach kaž wšo, wšykno, wše), pśirownaj Bc- w modernej rušćinje a starorusojske Bbc);
- Wótpóranje fonologiskego rozdźěla mjaz c a č, na pś. Hoцb "noc" (pśirownaj starorusojske Hoчb).
- Změna *tl a *dl na kл, rл, na pś. kлeщb (rusojski: 'лeщ'), пpиBerлe (rusojski: 'пpиBëл', pśirownaj starorusojski пpиBeлъ). W rušćinje stej se kupce, kaž pokazuju górne pśikłady, howacej na l zjadnoriłej. Pódobne wuwiśe kaž w Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo w dolnoserbskich dialektach: tłušty > kłusty, pśir. teke górnoserbske klama pla tlama.
Pśikłada[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje, c. 109[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
(Mjaz kóńcom 11. lětstotka a lětom 1110, wuryte w 1954)
Originalny tekst (z pśidatnymi proznymi znamjenjami mjazy słowami)[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśełožk[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
'Pismo (wót) Žiznomira (k) Mikuli: Sy w Pskowje njewólnicu kupił, a za to jo mě Kněni (za)jała. [Nejskerjej jo była wóna njewólnicu spóznała ako jadnu, kótaraž jo była se jej kšadnuła a Žiznoměr jo někak do teje wěcy spleśony, snaź ako swójźbny Mikule abo jogo wikowański partner.] Ale pótom jo družyna (swójźba, žona) za mnjo rukowała. A něnto pósćel tomu mužoju [wót kótaregož sy njewólnicu kupił] list, až ma (dalšu) njewólnicu. [Toś ta druga njewólnica by se musała pśepódaś kněni za cas, w kótaremž by rubjona njewólnica ako "corpus delicti" trěbna była, tak dłujko ako njejo wujasnjone, chto jo był paduch.] A com, ako som konja kupił a kněžojskego muža na njogo sadnuł, k napśeśiwostajenju pśiś. A ty, jolic hyšći njejsy pjenjeze wzeł, njewzej nic wót njogo [wót wikowarja njewólnikow, howacej mógł se plan mimo kuliś.].'
Pśepšosenje: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje c. 497[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
(mjazy 1340 a 1380; wuryte w 1972)
Originalny tekst (z pśidatnymi proznymi znamjenjami mjazy słowami)[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśełožk[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Póstrow wót Gawrile Posenje k mójomu swakoju, kmótšoju Grigori a k mójej sotše Ulita. Jolic wej tola k mójej radosći stej do města jěłej, a stej naše słowo (abo naše rozgrono?) njezabydnułej. Daś Bog wam radosć da. My wšykne njezabydnjomy waše słowo (abo waše rozgrono?).
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stary Nowgorodski dialekt wěcej jo njewužywał pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478. (Pśi tom su někotare wósebnosći južo jěsnjej zgubili. Na pśikład jo gustosć wužyśa kóńcowki -e wóteběrał, pśi nominatiwje muskego genusa.).
Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko w pódpołnocnej rusojskej narěcy su źaržali (cokanje, pismik яTb (ѣ) město ы w genitiwje atd.).
Znate su pśedewšym wopisma na brjazowych škórach (rusojski: бepecTяHыe rpaMoTы), kótarež su zwětšego w cystej narěcy napisane a jano wótergi jawi se naddialektalny wliw a wótbłyšć cerkwinosłowjańskich normow, a wopisma na drjewjanych "cylindriskich zamkach" měchow běricow[5]. Někotare stare Nowgorodske dialektizmy se su teke do śišćanych rěcnych pomnikow dostali. Pomocne pśi rekonstrukciji narěcy jo był źiwanje a pśeslěźenje nacasnych pódpołnocnorusojskich narěcow k pśirownowanju.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Swójske mě njejo znate
- ↑ Wó wopismje na rusojskej stronje (rus.)
- ↑ Informacije wó teksće 109 z rusojskim pśełožkom (rus.)
- ↑ Informacija wó teksće 497 z rusojskim pśełožkom (rus.)
- ↑ ЯHиH B. Л.: Oчepkи иcTopии cpeдHeBekoBoro HoBropoдa. 2008.
- ↑ ЗaлизHяk A. A.: ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT. 2004.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wědomnostna literatura wó Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo dotal jano w Rušćinje:
- A. A. ЗaлизHяk. ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT. M., 1995 (2-e изд., M., 2004).
- Janin, Walentin Lawrentjevič. Я пocлaл Teбe бepecTy... (Ja poslal tebe berestu...) ("Ja sym tebje wopismo na brjazowej škórje pósłał ...") 3. nakł, z dosłowom wót A.A. Zaliznyak. Moskwa 1998.
- ДpeBHepycckиe бepecTяHыe rpaMoTы Bok wó wopismach na brjazowej škórje


c: text/html

text:
Autorzy:
Paweł Buczek, Dominika Cybuch, Sławomir Grzanek, Tadeusz Hałatek, Artur Jastrzębski, Anna Kępa, Witold Krymarys, Krzysztof Kurowski, Bartek Kuśmierz, Krzysztof Kuzko anin, Marta Lityńska, Joanna Łabeńska, Monika Malicka, Jerzy Malinowski, Krzysztof Mańka, Klaudia Marszałek, Beata Mazurek, Jacek Migdał, Mariusz Nowicki, Anna Ogar, Mariusz Olszewski, Tadeusz Papis, Dominika Pawełczyk, Cezary Pecold, Zuzanna Rabiega, Katarzyna Rozen, Dobrawa Rutkowska, Jan Sabela, Urszula Sobieszek, Marek Sowa, Michał Sprudin, Robert Tarczyński, Magdalena Tomczak, Maria Tymińska, Filip Wijas, Tadeusz Wijata, Iwona Wilczek, Małgorzata Wojciechowska, Krzysztof Wojciechowski, Rafał Wojtczak, Agnieszka Wojtera, Aneta Wójcik, Maciej Wypłosz, Adam Zieliński, Krzysztof Ziętkowski.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prěni adwentny kónc tydźenja je w mnohich gmejnach kruty termin, zo tam adwentne wiki přewjeduja. Někotre z nich smy tule zestajeli, narok na dospołnosć pak přehlad nima.
Njeswačidło. 27. raz wotměja so jutře, sobotu, adwentne wiki w Njeswačidle. We wjesnym muzeju wotewru w 13 hodź. wosebitu hodownu wustajeńcu z historiskimi klankacymi domami kaž tež z małymi wobchodami. W Mildnerec pjekarni móža dźěći dopołdnja poprjančki pjec. Na žurli hosćenca poskića šulerjo zakładneje šule popołdnju dohodowny program. Wězo tež rumpodich wiki wopyta. Najwšelakoriše stejnišća poskića drohoćinki kaž tež jědź a napoje. Fararka Susanne Aechtner budźe nawječor adwentny nyšpor swjećić, a pozawnowy chór ze swojimi dohodownymi štučkami lětuše wiki zakónči.


text:
20 kwiytnia 1920 roku we Chałpie Zwionzkowyj we Wiylkich Hajdukach podpisany łostoł akt, na mocy kerego powstoł Klub Szportowy Ruch Wiylkie Hajduki! Jygo piyrwszym prezesym łostoł rechtor ze Klimzowca, Paweł Koppa.
Piyrwszy, szpil „Niybiescy” rozygrali 3 maja 1920 roku ze Orłym Józefowice. Ruch wygroł 3:1, a piyrwszy tor we dziejach klubu zdoboł Wiktor Prukop.
Latem 1922 roku fusbalorze Ruchu, jako piyrwszy Ślonski klub (!) wysztartowali we finałach trzecij edycji Mistrzostw Polski. Na sztarcie „Niybiescy” zagrali u sia ze Cracoviom Kraków. Szpil łodboł sie na placu targowym we Hajdukach we sobota, 29 lipca ło godz. 17:00. Cracovia wygroła tyn szpil aż 8:2!
Niy minyło sześć lot, a Niybiescy siyngali już nojwiynkszych laurów! We latach 1933-1936 fusbalorze Ruchu czterokrotnie wygrywajom Mistrzostwo Polski! W miyndzyczasie powstoł nowy sztadion, kery do dzisioj je we Chorzowie przy ul. Cichej 6. W 1937 Niybiescy „ino” siyngajom po bronz, by rok późnij zaś być na szczycie ligowyj tabyli! To boły złote lata do Ruchu. We tym miyjscu cza prziwołać łojców tygo piynknygo sukcesu. Byli to m.in. Teodor Peterek, Eryk Tatuś, Sylwester Nowakowski, Jan Badura, Ernest Kubisz, Hubert Górka, Zygfryd Czempisz, Ewald Urban łoroz dwaj wybitne reprezentanty Polski – Ernest Wilimowski i Gerard Wodarz. Niystety niybawym wybuch II Wojny Światowyj niy pozwoloł Niybieskim dolsze zdobywanie sukcesów. Wiynkszość fusbalorzy rozjechała sie po świycie bronić Polskigo honoru. Wodarz osiod późnij we Anglii, a Wilimowski przyjon obywatelstwo niymieckie.
We niyspełna miysionc po przejściu frontu łożywioł sie ruch szportowy na Ślonsku. 27 lutego 1945 roku we świetlicy klubu, pode trybunami sztadionu, łodbyło się „informacyjne zybranie działacy byłego Ruchu”. Wówczos wyłoniili „tymczasowy komityt szportowy”. Zaś walne zybranie członków łodbudowujoncego sie klubu złorganizowano 4 marca 1945 roku we kasynie hutniczym. Prezesem zostoł Feliks Kurcz.
Piyrwszy powojenny szpil niybiescy rozygrali 15 marca tego samego roku na „Kresach”. Boły to derby Chorzowa, we kerych Ruch zrymisowoł ze AKSem 2:2. We 1948 roku Ruch zaś zasiloł szeregi ekstraklasy. Dwa lata późnij fusbalorze ze (obecnygo już) Chorzowa zajmujom drugi plac. Już rok późnij łokazało sie, że tyn wyczyn niy boł przipadkiym. We 1951 roku, mimo zajyncia 6. miejsca we lidze, Ruch siyngo po mistrzostwo Polski! Stało sie tak ze uwagi na to, iż przed syzonem PZPN ustaloł, że drużina, kero zdobydzie Puchar Polski zyskuje miano mistrza kraju. Rok późnij zmiyniono tyn przepis, ale Ruch i tym razym zdoboł nojwyższe trofeum, zajmujonc 1. miejsce we lidze. Wśród chorzowian apetyt rósł we miara jedzynio. Tym sposobym we 1953 roku, „Niybiescy” po roz ósmy wygrywo mistrzostwo Polski.
Wkrótce „do głosu” dołazi zespół zabrzańskigo Górnika, ktery jak sie późnij łokozało boł nojwiynkszym rywalem Ruchu we wyścigu ło mistrzowsko korona. Piyrwsze szpotkanie miyndzy zabrzanami i chorzowianami mioło miyjsce 18 marca 1956 roku i zakończoło sie wygranom Górnika 3:1. W 1959 roku kariera piłkarsko końcy „superszelec” – Gerard Cieślik. Wydowało sie wówczos, że ciynżko bydzie niybieskim świyntować nostympne sukcesy. Tymczasym we 1960 roku, mistrzostwo Polski po roz kolejny trefio we rynce fusbalorzy Ruchu! Kolyjne lata to dominacjo Górnika Zabrze.
We 1968 roku Ruch wraco na mistrzowski tron, a zasługi za tyn sukces zbiyrajom m.in.: Bronisławowi Buli, Edwardowi Hermanowi, Antoniemu Piechniczkowi, Henrykowi Pietrkowi, Antoniemu Nieroba, Bernardowi Bemowi, Eugeniuszowi Faberowi, Zygmuntowi Maszczykowi, Eugeniuszowi Lerchowi, Janowi Rudnowowi, Józefowi Jandudzie oroz trynerowi Teodorowi Wieczorkowi.
Kolyjne sukcesy przypadajom na lata ’70. We wrześniu 1972 roku fusbalorze Ruchu zdobywajom złote medale olimpijskie – piyrwsze we dziejach klubu. Joachim Marx, Zygmunt Maszczyk i Marian Ostafiński grali we drużinie, kero podczos igrzysk olimpijskich we Monachium zajynła piyrwsze miejsce. Po zatrudnieniu czechosłowackiego szkoleniowca – Michala Vicana- niybiescy zaś zaczynajom marsz we góra tabeli. Tym razym tyż na arenie miyndzynarodowyj. Sukcesy we lidze przeplotały sie ze wygranymi we rozgrywkach ło Puchar UEFA. We latach 1973/74 niybiescy siyngajom zatym po Mistrzostwo Polski, Puchar Polski i dołażom do ćwiyrćfinału PUEFA. Dorobyk niybieskich je fest imponujoncy: Ruch ze czidziestu ligowych szpiló przegroł ino trzi; z piynciu we Pucharze Polski żodnego; ze ośmiu ło Puchar Europejski – ino cztyry. Rok późnij niybiescy zaś siyngajom po korona mistrza kraju i po roz kolyjny łodnoszom sukcys we Europie (ćwiyrćfinał Pucharu Europy Mistrzów Krajowych)!
We roku 1979 niybiescy po roz trzinosty zdobywajom nojwyższe trofeum Polski. Bez wiela lot główkowali, że pechowo czinostka długo bydzie cionżyć na niybieskich. We 1988 roku chorzowianie spadajom ze ekstraklasy. Jednak rok spyndzony we II lidze wwyloz niybieskim na dobre. Fusbalorze Ruchu , jako byniaminek zdobywajom we 1989 roku kolyjne mistrzostwo kraju! Zasługi tym razym nalyżom sie m.in. Mieczysławowi Szewczykowi, Leszkowi Wronie, Albinowi Wirze, Miłosławowi Bąkowi, Waldemarowi Fornalikowi, Ryszardowi Kołodziejczykowi, Krystianowi Szusterowi, Jackowi Chorzewskiemu, Józefowi Nowakowi, Waldemarowi Waleszczykowi i łocywiście Krzysztofowi Warzysze.
Kolyjne lata, to nojsłabszy łokrys we historii Ruchu. W 1995 roku, kolyjny spadek do Ruchu. Ale i tym razym zaroz po banicji we II lidze nastompioł chwilowy zryw, jakim boło zdobycie Pucharu Polski we 1996 roku. Tym samym niybiescy zyskali se prawo sztartu we Pucharze Zdobywców Pucharu. Kolyjne zmagania na arynie miyndzynarodowyj, to szpile we ramach Pucharu Intertoto. Chorzowianie doszli aż do samego finału, sfalajonc łostatycznie ze FC Bologna, w efekcie czygo zajynli 3 miejsce i zagrali we pucharze UEFA.
We 2003 roku zaś Ruch slecioł ze I Ligi i bez 4 lata siedzieli we II Lidze, roz nawet musieli sie barażować o utrzimanie. Syzon 2007/08 boł syzonym awansu i bez pora lot niy boło żodnych sukcesów.
We syzonie 2011/12 pod wodzom trynera Waldemara Fornalika Niybiescy zdobywajom wicemistrzostwo Polski, a mistrza przegrywajom ło jedyn punkt ze Ślonskiem Wrocław. Wicemistrzostwo dało nom możliwość gry we Europie, a konkretnij we eliminacjach do Ligi Europejskij. We dwumeczu ze Metalurgiem Skopje wygrywomy 6-1, ale we III rundzie eliminacji sfalomy dwumecz 0-7 ze Victorią Pilzno.
Syzon późnij prawie slecieli, ale bez brak licyncji na gra Polonii Warszawa my sie utrzimali i na nostympny syzon robiemy 3 miejsce we ekstraklasie! Zaś momy łokazjo do szpilanio we Europie. Tym razym dwumecz ze Esbjergiem wygrywomy na remisie 2-2 na wyjyździe i 0-0 u sia. Na nostympno runda jadymy ze Metalistem Charków i tyn szpil sfalomy we Charkowie 1-0 po dogrywce.
We syzonie 2016/17 spadomy ze ligi i zaś muszymy sie bić ło awans do ekstraklasy. Niystety spyndzomy tam ino jedyn syzon. Do rozgrywek przistympujymy ze ujemnymi punktami ze wzglyndu na wymogi licyncyjne, kiere niy łostały spyłnione. Po syzonie pyłnym porażek i zmian trynerów (nojpiyrw boł Krzysztof Warzycha, potyn Chouan Ramon Rotsa, a na som koniyc Dariusz Fornalak), slecieli my piyrwszy roz we historii na trzeci poziom rozgrywkowy.
Źródło: niebiescy.pl i własne / tłumaczynie: własne


text:
Niy ma nadziyje dlŏ ludzkości #3
- Facebook prōbuje sprywatyzować prywatność,
- Baba chce wylyczyć bajtla z autyzmu przepisami z internetu,
- Chop porywŏ ruły i jedzie ś niymi tak, żeby dać sie chycić,
- Youtuberka padŏ, że weganizmym wylyczyła sie z raka.
Facebook ôferuje ôd niydŏwna swōj włŏsny VPN, znaczy ekstra zabezpieczynie, co dziynki niymu idzie być anōnimowym we internecie. Nŏczynie sie nazywŏ Onavo Protect i Facebook niy gŏdŏ, iże ôno tyż zbiyrŏ dlŏ portalu informacyje ô używŏczach. Przesyłŏ tyż dane ô aplikacyjach zainstalowanych na mobilniŏku, tym jak sōm używane, i tyj, jake sie strōny ôglōndŏ. Facebook mŏ naprŏwdã jakõś ekstra definicyjõ anōnimowości.
We Indianapolis we USA kobiyta chciała wylyczyć swoje dziecko z autyzmu, tōż znŏdła na grupie na Facebooku przepis na miksturã, co miała jã dać bajtlowi do piciŏ. Problym w tym, że szpecyjoł składym sie niy rōżniōł fest ôd wybielacza. Dzieckym już zajmuje sie dinst, lyku na autyzm durch niy widać.
Inkszy Amerykōn porwoł ruły, coby je przedać. Jak jechoł do recyklingu, to rułami roztrzaskoł trzi auta, co z naprzeciwka jechały, bo wraziōł je do auta tak, iże wystŏwały z bocznych ôkyn. Niy ma co ôczekować ôd złodziyja, żeby mioł inteligyncyjõ.
Youtuberka, co prowadziyła kanał Liz & Mari i w nim padała ludziōm, że głymbokŏ wiara pozbyła jã lesbijskigo spusobu życiŏ, a wegańskŏ dieta wylyczyła jã z raka, umarła na raka.


text:
Jan Ćěsla
Jan Ćěsla, tež Jan Handrik-Ćěsla (* 16. decembra 1840 w Nowych Boranecach; † 11. oktobra 1915 w Neveklovje w Čěskej) bě lěkar, MUDr.[A 1] a serbski basnik a přełožowar. Złožujo so na ródnu wjesku, wozjewi Jan Ćěsla literariske twórby často pod pseudonymom Borančanski.
Žiwjenje
Jan Ćěsla, bratr Michała Handrika-Ćěsle, narodźi so jako syn chěžkarja w Nowych Boranecach. Wot lěta 1846 do 1849 wopyta wón Radworsku farsku šulu a po tym zo so swójba w lěće 1850 do Budyšina přesydli, hač do 1854 tamnišu Tachantsku šulu. Jutry 1854 zastupi Jan Ćěsla so preparandy Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje a wot lěta 1855 do 1862 běše wón chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopyta němski Małostronski gymnazij. Po tym přizamknje studij mediciny při Praskej uniwersiće. W tutym času wučerješe w Praskich swójbach a wopyta pak tež zhromadnje ze studentom Pětrom Dučmanom přednoški Purkynje. W lěće 1870 spisa swoju promociju a běše praktikant w chorowni w Praze. Wot lěta 1870 hač do 1915 skutkowaše jako lěkar w čěskim Neveklovje.
Serbske literarne skutkowanje
W šěsćdźesatych lětach 19. lětstotka wuwi so Ćěsla pódla Handrija Zejlerja k wusahowacemu serbskemu basnikej romantiki. Jeho twórby wozjewi mjez 1862 do 1871 přewažnje we Łužičanje, ale tež w čěskimaj časopisomaj Lumír a Hlas.[1] W swojim najwobšěrnišim lyrisko-episkim dźěle Kral Přibysław z lěta 1868 wobjednawa wojowanja połobskich Słowjanow wo samostatnosć. Jan Ćěsla zeserbšći mjez 1861 a 1862 jako prěni knihu Wowka Boženy Němcoveje – jeho manuskript, kotryž přepoda 1863 Maćicy Serbskej, pak so pozdźišo zhubi. Nimo toho přełoži Jan Ćěsla čěsku wjeselohru Rohowin Štyrirohač Václava Klimenta Klicpery (originalny titul „Rohovín Čtverrohý”) z lěta 1821. Z tutej twórbu, kotraž předstaji so wot sobustawow towarstwa Budyska Bjesada a mjez druhim tež wot Jana Arnošta Smolerja, zahaji so 2. oktobra 1862 w Budyskim hosćencu K złotej krónje tradicija serbskeho dźiwadźelenja.[2] W lěće 1864 přełoži wjesne powědančko Františeka Pravdy Nawoženja ze štyrjomi stami z čěšćiny do serbšćiny, kotrež jako kniha pola Donnerhaka w Budyšinje wuńdźe.
Po tym zo zastupi do powołanja, Jan Ćěsla literarisce womjelkny, zdźerži pak zwisk k serbskemu kulturnemu žiwjenju. Wot lěta 1873 bě Jan Ćěsla čłon Maćicy Serbskeje a wot 1910 čestny měšćan Neveklova.
Žórła
- Franc Šěn: Ćěsla, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 577sl.
- Adolf Černý: Nekrolog LXXV. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 68 (1915), čo. 2, str. 152–153. (hsb.)
- Adolf Černý: Jan Handrik-Ćěsla. W: Zlatá Praha. Lětnik 33 (1916), čo. 4, str. 46sl. (čěsce)
- ↑ Handrij Dučman: Pismowstwo katholskich Serbow. Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 50sl. (hsb.)
- ↑ Jan Ćěsla: Rohowin Štyrirohač. (Předsłowo k předstajenju wot Jakuba Buka.) W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 15 (1862), čo. 2, str. 65–86. (hsb.)
Přispomnjenje
- ↑ MUDr. je čěski a słowakski akademiski titul doktora mediciny (čěsce: doktor všeobecného lékařství abo doktor medicíny; słowaksce: doktor všeobecného lekárstva, doktor medicíny; łaćonsce: medicinae universae doctor).


text: Róžant (aha/SN). Mjeztym hižo dlěje hač měsac na lěwej stronje mjez Smjerdźacej a Łazkom z minibagrom hłuboke hrjebje ryja. Tež wjacore traktory ze wšelakorej techniku su tam zasadźene. Přičina je, zo njeměješe agrarne towarstwo SORABIA na płoninje něhdźe pjeć hektarow w minjenych lětach žadyn abo lědma wunošk, dokelž tam stajnje dlěši čas woda steješe. Potrjechene polo běchu 1973 meliorěrowali. Drenažowe roły dyrbjachu běžnje hladać a po potrjebje rjedźić. Za to mějachu brigadu, kotraž so na prodrustwowych honach wot Nuknicy hač do Delan wo to staraše. Po přewróće so wo roły w zemi lědma hišće starachu, a tak je po lětdźesatkach zdźěla korjenje bliskich štomow a wosebje tež tam bywaca železna ruda zatykachu.


text:
Gmin
Gmin (uod mjym. Gemeinde - komuna, społeczyństwo) – wspůlnota samorzůndowo ludziůw kerzy zamjyszkujům jakiś teryn, istńejůnco we admińistracyjnym tajlůngu we Polsce i Fracyji.
Uokreślenie "gmin" uobstowo tyż inkszych wspůlnot lb. "gmin krześćijański", "gmin szulny".
Uorgany władzy gminy we Polsce[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- władza ustawodawczo a kontrolno:
- władza wykonawczo:
- wůjt (gmina wjejska)
- burmistrz (gmina mjejska, gmina mjejskowjejska)
- prezydent mjasta (gmina mjejska, gmina mjejska na prawach krysu)


text:
X Wieczory u Telemanna 7-9 X 1988 r. Orkiestra i Chór Kameralny Warszawskiej Opery Kameralnej (Warszawa) Śląska Orkiestra Kameralna (Katowice)
Wieczory u Telemanna
IX Wieczory u Telemanna 2-4 X 1987 r. Orkiestra Barokowa "Concerto Avenna" (Warszawa) Śląska Orkiestra Kameralna (Katowice)
17-19 X 1986 r. Muzeum Wnętrz Zabytkowych w Pszczynie, Towarzystwo Miłośników Ziemi Pszczyńskiej
VII Wieczory u Telemanna 18-20 X 1985 r. Capella Cracoviensis (Kraków) Cantores Minores Wratislavienses (Wrocław)
VI Wieczory u Telemanna 12-14 X 1984 r. Śląska Orkiestra Kameralna (Katowice) Kwintet Dęty Polskiego Radia (Katowice) Zespół Muzyki Dawnej "All Antico" (Katowice) Trio Barokowe Polskiego Radia (Katowice)
V Wieczory u Telemanna 7-9 X 1983 r. Musicae Antiquae Collegium Varsoviense (Warszawa)
IV Wieczory u Telemanna 8-10 X 1982 r. Zespół Muzyki Dawnej "All Antico" (Katowice) Śląska Orkiestra Kameralna (Katowice) Complesso di Musica Antica (Wrocław) Capella Academica (Katowice)
III Wieczory u Telemanna 25-27 IX 1981 r. Capella Academica (Katowice) Trio Barokowe (Kraków)
II Wieczory u Telemanna 12-14 IX 1980 r. Capella Bydgostiensis (Bydgoszcz)
I Wieczory u Telemanna 2-4 X 1979 r. Warszawska Opera Kameralna (Warszawa)


text:
Juże nostympny roz sbajslowany uostoł tref, na kerym trefili sie ludzie, co dziołajům, pomogajům a chcům pomiyniać tyn świot. Idzie pedzieć lokalne bohatyry społyczności. Werci sie posuchać choć niýkerych s nich, coby czosym pomiynić swoje życie na lepsze.
Lokalne bohatyry to wydarzyniý bajslowane bez Marszałkowski Urzynd Ślůnskigo Wojywůdztwa ai Muzeum Ślůnskie we Katowicach. Je to ôkazjo, coby trefili sie ludzie, kerzi we swojich społycznościach cosik robiům a dziołajům. A jako tublikowali Wojciech Saługa - Marszołek ślůnskigo wojywůdztwa - nojwiynszko siýła a skarb danego regiůnu to sům gynau take ludzie.
Beztuż werci sie choć czosym posuchać a zobejrzeć na historyjo inkszych, kerzi spůminajům, co niý roz je ciynżko i niý roz je pod gůrka, nale kej sie czowiek niý poddo, to dopłynie do brzegu, jak padali Artur Szaflik.
Ekstra byzuchantym latośnyj edycje tego fajeru bůł Jerzy Owsiak, kery motywowoł do dziołanio niý ýno lokalnie. Przi tymu spůminoł, co tako robota moge dować na prowda hołda satysfakcje. I gynau do ludzi, kerzi robiům, dziołajům, a chcům pomiyniać tyn świot na lepsze Jurek sam przijechoł.
Na binie zoboczylimy tyż zespůł Trio, kerzi niý ýno przedstowili gynialno muzyka, nale przi tymu spůmnieli, co lecyj a lepij działo sie z kimś jak samymu.
Jednako cwekym cołkij imprezy bůło tyż wyrůżniyniý niýkerych, co tyla dobrego robiům. Jak kożdego roka, ze mocki ludzi, kerzi dziołali dlo społyczności, wybrani uostali Lokalne Bohatyry, kerym bajslyrze a niý ýno, chcům w tyn sposůb podziynkować za cołko jejich robota.


text:
You are here
8th International Conference on Computational Collective Intelligence (ICCCI 2016)
Data:
28-09-2016 to 30-09-2016
Tematyka:
Agent Theory and Application • Automated Reasoning • Cognitive Modeling of Agent Systems • Collective Intelligence • Computational Biology • Computer Vision • Computational Intelligence • Computational Security • Cooperative Systems and Control • Cybernet
Rodzaj:
Referaty:
Typ:
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski
Maciej Kiedrowicz
Marek Sawerwain, Joanna Wiśniewska
Marian Chudy
Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Zbigniew Wesołowski
Andrzej Walczak
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer


text:
Ludźi zaso domoj wabić
Budyšin. Wjacore wokrjesy w Sakskej chcedźa hodowne prózdniny wužiwać, zo bychu ludźi, kotřiž su dźěła dla do druhich zwjazkowych krajow wotešli, pohnuli so zaso do swojeje domizny wróćić. Tak chcedźa nowych fachowcow nawabić. W Budyšinje je tajka akcija 27. decembra planowana.
„Mudre lampy“ instalowane
Praha. Jako wobstatk nadróžneho wobswětlenja w čěskej stolicy su prěnje tři „mudre lampy“ instalowali. Jich stołpy skića nimo swěcy wjacore přidatne posłužby, kaž kontakt k wuchowanskemu systemej, měrjenje zanjerodźenja powětra abo móžnosć znowanabiwanja elektrojězdźidłow. Wokoło stołpa je tež spěšny internetny zwisk móžny.
Pola Amazon zaso stawkuja
Lipsk. Noweho stawka pola wulkowikowarja Amazon w Lipsku dla hroža nětko do hód zapozdźenja při rozwožowanju hodownych pakćikow, kaž rěčnik dźěłarnistwa ver.di dźensa připowědźi. Rano je po jeho informacijach něhdźe 200 sobudźěłaćerjow dźěło złožiło. Přistajeni žadaja sej wyši hodowny pjenjez, znajmjeńša tysac eurow. Amazon płaći jim runje 400 eurow.


text:
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Kaž mały ludowy swjedźeń bě minjeny pjatk přepodaće noweho mosta nad Klóšterskej wodu w Pančicach-Kukowje a ponowjeneje statneje dróhi S 100. Něhdźe pjećstow ludźi ze wsy a z wokoliny chcyše podawk sobu dožiwić. Dźěći Pančičanskeje pěstowarnje předstajichu w serbskej narodnej drasće dwurěčny program.
Jednaćel towaršnosće za wobchad a inženjerske posłužby LISt Frank-Hermann Göpfert dopominaše na to, zo běchu před lětomaj projekt planować započeli, w nowembru 2016 prěni dźěl puća ponowili a loni w meji nowy móst twarić započeli. Dohromady su w Pančicach-Kukowje 1,6 milionow eurow inwestowali.
Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) žortowaše, zo chcyše poprawom sud piwa ze swojim předchadnikom Stanisławom Tilichom wudać. Tón pak w tym času we wuhlowej komisiji „na suchim sedźi“.


text:
Co byście naszo fajno ślonsko godka nie
zapomnjyli, naszkryflom Wom krotki listek.
U nos we Katowicach sie wiela zmjynioło i
furt cosik nowego sie widzi. Stare domy, co to je jeszcze za Winklerów i Grundmana
postawjyli tera pjyknie na nowo łobciepali i dopjyro tera idzie łobejrzeć jak to sie
downiyj ludziska starali, to co inkszego jak te nowe graniaste kszynki. A to jakoś gowa
przyłonaczono, a to jakisik gzims na łozdoba, abo jake kwjotki ze kamjynia nałobkoło
okien. Ludzie stojom, gymby
rozdziowiajom, mało co im gybis nie wyleci.
Tretuary wszyndy wyrychtowane, żodyn nie
bydzie jusz kromflekow łomoł. A geszefty momy tysz fajniste, kejby w Hameryce, idzie tak
bez cołki dzień łazić i łoglondać.
A biercie na tyn przykłod tako poczta.
Chałpa ta sama, ale jak sie wlezie to asik łocy porazi, som mesing i marmury a wszysko
sie blyszczy jak by to ftoś sidolem wypucowoł. Łokiynka tysz gryfne, a wszyndy małe
szezlongi ze siwyj skory aże by sie chciało na nich sie kantnonć. Nie chca Wos za bozna
robić, ale za pora lot nie poznocie nasze Katowice. Przyjeżdżejcie ludkowie a nie
pożałujecie.


text:
Na a při Brězowskim jězoru wotmě so kónc tydźenja Neptunowy swjedźeń. Jedyn z wjerškow bě wubědźowanje z kupanskimi wanjemi. Tež trabijowy cross přihladowarjow wabješe.
Brězowka (JoS/SN). Najebać njewjedro z hrimanjemi a šwihelemi bě wot pjatka do wčerawšeho wjele ludźi tež z Hornjeje Łužicy při Brězowskim jězoru. Kaž kóžde lěto dožiwichu tam znowa wulkotny Neptunowy swjedźeń.
Wulke wjeselo mjez přihladowarjemi knježeše, jako so tróšku kołwrótni z kupanskimi wanjemi po wodźe honjachu. Dźesać originelnych wódnych jězdźidłow, kotrež běchu wobdźělnicy z fantaziju natwarili, so na hołku a tołku wobdźěli. Wubědźowanje bě přewšo napjate. A skónčnje su so małe a něžne wódne žony při wjesłowanju wuspěšnje přećiwo bězmanskim musklam přećiwnikow elegantnje přesadźili. Jako prěnja dźě bě šikwana módra niksa Brězowskeho młodźinskeho kluba pjericu wódneho muža hubkowała.


text:
Byrnjež po prózdninskim času zaso wšědny dźeń knježił, čujachmy so při horcym wjedrje minjenych dnjow hišće kaž na dowolu.
K tomu hodźi so naš dźensniši dowolowy wobraz, kotryž je nam Julia Wćelichowa z Koslowa pósłała. Wona mjez druhim pisa, zo na ćopłych dnjach kóždy za wochłódnjenjom pyta. Koslowčenjo činja to rady w Nižej Wsy abo w małej Hórčanskej skale. „Ale jenož tam a sem płuwać bě třom młodym mužam přewostudłe. Tak su sej Florian a Tobias Wćelich z Koslowa a Maik Wróbl z Bóšic hłójčku łamali, kak móhli transportabelnu, płuwacu skakansku wěžu skonstruować. Hdyž běchu ju dotwarili, dyrbjachu ju hnydom wuspytać a dojědźechu sej do Hórčanskeje skały“, Koslowčanka rozprawja. Wuslědk dźěła młodych konstrukterow je na delnim foće widźeć.


text:
Přećiwo wulkogmejnam
Gubin (dpa/SN). Prezident Braniborskeho zwjazka městow a gmejnow, Podstupimski wyši měšćanosta Jann Jakobs (SPD), je před tym warnował, minimalnu ličbu wobydlerjow w gmejnach přichodnje na 10 000 postajić. Tak bychu we wjesnych kónčinach wulkogmejny z płoninu hač do 600 kwadratnych kilometrow nastali. To njeje zastupujomne, rjekny wón nowinarjam. „Trjebamy diferencowane postupowanje. Wokolina Berlina a dale zdalene kónčiny měli so rozdźělnje wobhladować“, sej Jakobs žada. Braniborske krajne knježerstwo hladajo na woteběrace wobydlerstwo wo tym rozmysluje, we wobłuku reformy ličbu wokrjesow wot dotal 14 na jenož hišće dźesać pomjeńšić. Zamołwići lubja sej zalutowanja na zarjadniskim polu.
Twarja stanowe sydlišćo


text:
Raciborscy szandarzi uretowali samobōjcy
Telefōnicznŏ informacyjŏ ôd świadka i gibkŏ interwyncyjŏ raciborskich szandarōw zapobiygły tragedyji. Mōndurowi uretowali modego chopa, co prōbowoł sie pozbyć żywobyciŏ. Desperat trefiōł pod ôpiekã medykōw.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Do dinstu raciborskij kōmyndy wczorej kole godziny 15:10 zatelefōnował świadek, co poinformowoł, iże w ôkolicach wiaduktu banowego nad Odrą, przi ulicy Rybnickij w Raciborzu po glajzach chodzi mody chop, a jego zachowanie pokazuje, iże chce sie pozbyć żywobyciŏ – mŏ zakrwawiōne rynce. Na plac zarŏz skerowany ôstoł patrol prewyncyje. Policyjōny na moście banowym nad Ôdrōm dozdrzeli chopa, a ôn jak ôbejzdrzoł wachtyrzōw prawa, to skoczōł do rzyki. Policyjōny skoczyli do wody i wyciōngli desperata na brzyg. Pokŏzoł sie nim 28-letni miyszkaniec Raciborza. Mōndurowi niydoszłego samobōjcy przekŏzali w rynce medykōw.


text:
Přichod Hornjołužiskeje domjaceje protyki bě po smjerći dr. Franka Stübnera a rozpušćenju nakładnistwa Lusatia wohroženy. Nětko chce wicepředsyda Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow dr. Lars-Arne Dannenberg publikaciju dale wjesć. Cordula Ratajczakowa je so z nim rozmołwjała.
Što bě Was přeswědčiło, Hornjołužisku domjacu protyku dale wudawać?
L.-A. Dannenberg: Mnozy awtorojo stareje domjaceje protyki kaž tež dalši ludźo su so mje wospjet prašeli, hač nochcu z njej na někajke wašnje pokročować. Wšako znaja mje jako wudawaćela Sakskich domizniskich łopjenow kaž tež Hornjołužiskich domizniskich łopjenow, kotrež w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia wuchadźeja. Tele nakładnistwo hromadźe z mandźelskej wjedu. Wudam Hornjołužisku domjacu protyku zhromadnje z historikarjomaj-kolegomaj dr. Matthiasom Donathom a Janom Bergmannom. Rozsudny argument za dalewjedźenje běchu potom přinoški awtorow za wudaće 2018.
Njekusa so Hornjołužiska domjaca protyka z tamnymi publikacijemi?


text:
Pśi pśězy jo stary nałog: Pjerwjej až te gólcy do jśpy pśidu, zarjagoco jaden z gjarncom do źuri, a te wulěkane a pśeźěsone źowća wołaju: „Žeńśo, žeńśo! Togo buźomy łapaś! Pśerulowaś jogo buźomy! Ale nic małko!“
Te źowća ženu wen. Mjaztym pśikšadnu se te gólcy do jśpy, gótuju na kólaskach šabernak a se zasej ze jśpy sunu. – Gaž pśidu te źowća zasej nutś, pśiwlaku jadnogo do jśpy a jogo pśeruluju.
***
Ale co to jo „pśerulowaś“, ga to słowko we słownikach njejo, daniž pla Muki nic. Akle ten stary Zwahr wót 1847 dajo do rady: rulowaś Wäsche rollen. Toś jo „pśerulowaś“ telik ako pśewalkowaś (durchwalken), pśebiś (verprügeln).
A to te źowća z tym łapjonym gólcom kradosćiwje zwónoźiju. Toś derje rozmějomy, až skjaržy ten pśiwlacony a pśerulowany Markus: „cełe korabje sćo mě zezłamowali“ a až jomu brjuch bóli.
***
Až źinsa wó tom graśu Nowego wěmy a až jo se wóno 1928 drukowało, jo zasłužba Miny Witkojc. Dnja 18. januara 1926 pišo jomu z Budyšyna: „To Wascho grasche „Pschesa“ ńejßom mogła ßebe hyschcźi predkwesesch, dokulž mam pscheliž ele źěła...“


text:
Jónu wob lěto ma zjawnosć składnosć, sej w Pančicach-Kukowje dźěłarnje swjateho Michała wobhladać. Wosebje w najnowšim času tam stajnje něšto noweho nazhonješ.
Pančicy-Kukow (JK/SN). Dźěłarnja swjateho Michała w Pančicach-Kukowje bě minjeny pjatk swoje wrota zajimcam zaso šěroko wotewrěła. Hosćo dźěłarnje sej najwšelakoriše zaběry zbrašenych wobhladachu a běchu sej po tym přezjedni, zo stej dźěło a kreatiwne tworjenje jara dobra móžnosć, zbrašenych zapřijeć do wužitneho skutkowanja. Widźomne a čujomne wjeselo a hordosć zaběranych zbrašenych stej wuraz wuspěšneje integracije a posrědkuja začuće, zo su zbrašeni na swoje wašnje zbožowni.


text:
Serbski dźeń w Lěšćach
Podstupim/Drježdźany. 13. serbski dźeń frakcijow Lěwicy w sejmomaj Braniborskeje a Sakskeje budźe 1. měrca w Lěšćach, město Grodk. Hromadźe ze zajimcami chcedźa zapósłancy pod hesłom „Kubłanje – rěč je přichod“ mjez druhim temy zhromadna zamołwitosć kraja a komunow za „Witaj“, trěbne wobłukowe wuměnjenja za serbsku a bilingualnu wučbu na šulach a wuměnjenja za wukubłanje wučerjow rozjimać.
Znowa mjenje mortwych na dróze
Wiesbaden. Dźeń a mjenje ludźi žiwjenje w nadróžnym wobchadźe přisadźa. Wot januara hač do nowembra 2017 je Zwjazkowy statistiski zarjad tam 2 942 mortwych zličił. To bě 48 mjenje hač w samsnej dobje 2016, kaž zarjad dźensa we Wiesbadenje rozprawja. Trochuja, zo móhła Němska loni z 3 170 znowa mjenje wobchadnych mortwych docpěć.
Pytaja nóclěhi za wobdźělnikow


text:
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Wojciech Hadaj
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Krzysztof Hanke
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Łukasz Konopka
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - BOVSKA
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Mariusz Drężek
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Małgorzata Warda
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Naval
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Lara Gessler
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Reni Jusis
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marianna Kowalewska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Katarzyna Dziurska, Emilian Gankowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marcin Najman
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - KAMP!
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Robert Janowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Antek Sojka
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Beata Pawlikowska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michał Szpak
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Andrzej Wierzbicki, Tomasz Schmidt
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Sarius
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michalina Sosna
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Izabella Frączyk
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michał Piela
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Krzysztof Kwiatkowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Rafał ROOFI Kamiński
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Hanna Stolińska-Fiedorowicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Aleksandra Domańska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Maja Kapłon
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Ewelina Ruckgaber
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Sebastian Stankiewicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Blanka Lipińska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Łobuzy
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Olga Sarzyńska


text:
Jurij Gustaw Zarjenk
Jurij Gustaw Zarjenk (němsce Georg Gustav Säring; * 15. februara 1871 w Załomju, † 28. januara 1946 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a kantora a wopytowaše wot 1882 do 1890 Budyski gymnazij. Wot 1890 do 1894 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy bě w lěće 1895 najprjedy pomocny prědar w Bukecach a Łupoji a potom wot 1896 do 1899 diakon při Michałskej cyrkwi w Budyšinje. 1899 přewza farske městno w nowozałoženej Chwačanskej wosadźe, hdźež hač do lěta 1936 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk.
Jako student wobdźěleše so Zarjenk na serbskim prědarskim seminarje pola Jaroměra Hendricha Imiša na Hodźijskej farje. 1931 sta so sam jako naslědnik Franca Morica Domaški ze serbskim wyšim fararjom a nawodu prědarskeho seminara. Zdobom bě posledni předsyda serbskeho ewangelskeho knihoweho towarstwa a ma zasłužby wo wudaće Spěwarskich w lěće 1931.
Wot lěta 1897 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Žórło
- Gerhard Wirth: Zarjenk, Jurij Gustaw. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 641


text:
Charlie Chaplin
Sir Charles "Charlie" Spencer Chaplin, KBE (nar. 16 kwietnia 1889 we Lōndynie, um. 25 grudnia 1977 we Vevey we Szwajcaryji) – brytyjski aktōr i ryżyser czasōw niymygo kina, niyskorzij tyż źwiynkowych filmōw; producynt, scynarzista i kōmpozytōr filmowyj muzyki.
Biografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Narodziōł sie we Walworth w Lōndynie, w Angliji. Jigo fatrym bōł Charles Chaplin, a matkōm Hannah Harriette Hill (w sztwierci rōmskigo pochodzyniŏ[1]). Ôba byli aktōrami. Dali mu na miano Charles Spencer.
Ôjce wziōnli szajdōng hned po narodzyniu Charlesa, kery ôd tego czasu bōł fołdrowany ôd matki. Żyli we barzo ciynżkich warōnkach, przekludzali sie do corŏz myńszych izbōw. W 1896 roku matka niy poradziyła znŏjść roboty i trefiyli do przitułku. Niyskorzij społym ze bratym Sydney'ym skirz ciynżkij sztofowyj sytuacyje prziginiyńci byli do wziyńciŏ roboty w werkszteli autowyj w Lambeth. Po pŏru tydniach ôba przeniysiyni byli do Szkoły Siyrot i Biydnych Dziyci we Hanwell.
Charles i jigo brat kwatyrowali bez jedyn ôkres ze ślubnōm ôd fatra i jejich synkym, jednakōż byli tam źle traktowani (porzōnd drugŏ matka niy puszczała ich na noc do dōm) i wrōciyli do przitułku. Kedy Sydney z niygo wyszoł, wziōń robotã trōmbkŏrza na ausflugowym szifie. Po nawrocie zajōn sie Charlesym, co ôd dugszygo czŏsu radziōł sie sōm. Fater umrził skirz alkoholizmu, jak Charles bōł 12 rokōw mody, a matka przeszła nerwowe załōmanie i hned ôstała wrażōnŏ do lazarytu psychiatrycznygo w Cane Hill kole Croydon. Umarła w 1928 roku.
Chaplin piyrszy rŏz wystōmpiōł na binie w musicalu, kej bōł piyńć rokōw mody. Tego wieczora wystympowała jigo matka, a ôn czekoł na niã na zadku. Kedy niymocnyj matce głos sie straciōł i musiała do przerwać wystymp, dyrechtōr tyjatru wycis na binã Chaplina. Tedy synek napoczōn naśladować matkã, kerŏ wynauczyła go śpiywać i grać.
Za bajtla Chaplin porzōnd tydniami ôstŏwoł w becie skirz uwŏżnyj doległości, a nocōm jigo muterka siŏdała przi nim i ôdegrywała to, co działo sie za ôknym. W roku 1900, kej bōł jedynŏście rokōw mody, z dopōmocōm ôd brata dostoł rolã komicznygo kota w pantōmimie "Kopciuszek", we Hipodrōmie w Lōndynie. W 1903 roku ukŏzoł sie we grze Jim, A Romance of Cockayne. Hned niyskorzij dostoł swojã piyrszõ stałõ robotã - groł synka, co przedowoł cajtōngi w grze ô Sherlocku Holmesie. Rolã tã ôdegrywoł do roku 1906. Potym wystōmpiōł w programie Court Circus, a w dalszym roku bōł zaangażyrowany do programu Fun Factory. Podle regestōw imigracyjnych, przijechoł do Ameryki z trupōm Karno 2 paździyrnika 1912 roku. Tam ôstoł dozdrzōny ôd filmowygo producynta Macka Sennetta, kery ajnsztelowoł go do swojigo sztudia Keystone Film Company.
Chociŏż przōdzi Chaplinowi było ciynżko przifasować sie do knifu szpilaniŏ sztudia Keystone, hned stoł sie tam widziany. Mack Sennett znōmy bōł ze swojij spōntaniczności, a filmy produkowane we jigo sztudiu porzōnd niy miały scynariuszy. Sam ukŏzała sie szansa dlŏ Chaplina, kery mioł sroge talynta improwizacyje. Jak głosi powiarka, w jednym z filmōw Macka Sennetta chybiało gagów. Utrŏpiōny producynt kŏzoł Chaplinowi ucharakteryzować sie i zagrać bez narychtowaniŏ. Tyn wlecioł do garderoby, ôblyk nŏjgorsze ôblyczynie, jake tam znŏd i stworzōł postać Trampa, z kerōm permamynt je nŏjbarzij łōnczōny. Ta filmowŏ postać to ôsoba z manierami dżyntelmyna, ôblyczōnŏ we za mały szaket, za sroge galoty i strzewiki, z sztajfniŏkym na gowie a bambusowōm krykōm i fōnskym. We swojij autobiografiji Chaplin pisoł ô nim Dżyntelmyn, poeta, fabulŏk, samojednik, co sztyjc wyczekuje rōmantyczności i przigody. Chciołby wkludzić w pana (Macka Senneta) tuszynie, co je forszerym, muzykym, fyrstym, szpilerym w polo. A dyć niy pōmietŏ zebieraniym kipōw eli ôbkradaniym bajtli z bōmbōnōw.
W roku 1919 Charlie Chaplin sztartnōł sztudio United Artists społym ze Mary Pickford, Douglasym Fairbanksym i Davidym Warkym Griffithym. Chociŏż filmy ze źwiynkym stały sie postŏwōm kinymatografije hned po jigo wkludzyniu w roku 1927, Chaplin niy przeprził sie dō niygo aż do rokōw trzidziestych. Miyniōł, co źwiynkowy film skasyruje kinymatografijõ i kedy wszyjscy tworzili filmy ze źwiynkym, ôn zrychtowoł niyme Światła Wielgigo Miasta, kere były ôgrōmnym sukcesym.
Chaplin stworzōł choreografijõ i muzykã do filmu Światła Rampy z roku 1952, bōł śpiywŏkym w tytułowyj śpiywce do filmu The Circus z roku 1928. Jednōm z pŏru śpiywek napisanych ôd niygo je Smile, kerõ śpiywali miyndzy inkszymi Nat King Cole i Michael Jackson, co mioł talynt Chaplina we srogij zŏcy. Skuli na lewicowych przekōnań znŏd sie na tm. czŏrnym wykŏzie Hollywood.
Bōł hōnorowany mockōm nadgrōd, ôsobliwie pod kōniec swojij kariery. W 1975 roku dostoł Ôrder Brytyjskigo Impyriōm, a wrŏz z nim brytyjski szlachecki tytuł[2].
Umrził 25 grudnia 1977 roku we Vevey we Szwajcaryji i bōł pogrzybany na tamtyjszym smyntŏrzu. 1 marca 1978 dwōjka autowych mechaników, Polŏk Roman Wardas i Bułgar Ganczo Ganew porwali ciało ód Chaplina i fołdrowali za jigo powrōt kwoty 600 tys. frankōw szwajcarskich. 17 mŏja 1978 roku ciało ôd Chaplina było znŏdniynte skryte w polu kukurzicy kole Noville. Pogrzybano było je zaś, tym razym niy w ziymi, ale w betōngowym bloku ô rubości 1,8 metrōw[3].
Ôbranŏ filmografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Cruel, cruel love, 1914
- Tillie's Punctured Romance, 1914
- The Tramp, 1915
- The Vagabond, 1916
- The Kid, 1920; prymiera 1921
- The Gold Rush, 1925
- The Circus, 1928
- City Lights, 1931
- Modern Times, 1936
- Charlie Chaplin Cavalcade, 1938
- The Great Dictator, 1940
- Monsieur Verdoux, 1947
- Limelight, 1952
- A King in New York, 1957
Nadgrody[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- 1954: Światowŏ Nadgroda Pokoju
- 1972: Hōnorowy Oscar: za cołkõ prŏcã jako ryżyser i aktōr
Prywatne Życie[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Żyniōł sie sztyry razy:
- Mildred Harris (23 paździyrnika 1918 – 19 listopada 1920[4], szajdōng), syn Norman (nar. 1919, um. 3 dni po narodzyniu)
- Lita Grey (26 listopada 1924 – siyrpnia 1927[5], szajdōng), 2 synōw: Charles Jr. i Sydney (um. 3 marca 2009 w Kaliforniji)
- Paulette Goddard (1936 – 1942, szajdōng)
- Oona O’Neill, cera ôd dramaturga Eugene O'Neilla (16 czyrwnia 1943 do śmiyrci), 8 dziecek: aktōrka Geraldine, Michael, Josephine, Jane, Eugene, Victoria (nar. 1951), Christopher i Annette-Emilie.
Bibliografijŏ[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Georges Sadoul: Charlie Chaplin : jego filmy i jego czasy. Filmowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1955.
Przipisy[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- ↑ Chaplin Ch. My Autobiography, s. 19
- ↑ Comic genius Chaplin is knighted - BBC
- ↑ Paul Donnelley 501 most notorious crimes Bounty Books, Lōndyn 2014. ISBN: 978-0-753725-98-6
- ↑ Glenn Mitchell, The Chaplin encyclopedia, B.T. Batsford, 1997, s. 126.
- ↑ Mitchell, The Chaplin encyclopedia, op. cit., s. 124.


text:
Serbisko-chorwatska rěc
Serbisko-Chorwatska rěc abo chorwatsko-serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Serbisko-chorwatska rěc jo była oficielna rěc Jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu. Prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko-chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika Jerneja Kopitara. Oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót 1921 do lěta 1993 ako termin, kótaryž wopisujo dialekty powědane w Serbiskej, Chorwatskej, Carnej Górje a w Bosniskej a Hercegowinje. Zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske, jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone.
Gaž jo se Jugosłowjańska rozpadnuła, su dostali serbiska, chorwatska, bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy. Źinsa jo słowo serbisko-chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow, politiki a měnjatego wóznama słowa rěc. Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy. Mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej Serbiskej, Carnej Górje, Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje a teke se derje rozměju w Makedońskej a w Słowjeńskej.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W drugej połojcy 19 stolěśa, serbiske spisowaśele na cole z Wuk Stefanowićom Karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z Ljudewitom Gajom a Dźurom Danićićom, su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko-chorwatskeje rěcy. Wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a Gaj a Danićić łatyński chorwatski alfabet.
Z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe 1850, mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami, jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow: serbisko-chorwatska abo chorwatsko-serbiska rěc. To jo była kumštnje zjadnośona rěc.
W Kralojstwje Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc. W drugej komunistiskej Jugosłowjańskej stej Matica srpska a Matica hrvatska pódpisałej Novosadske dogrono z prědnym artiklom:
Narodna rěc Serbow, Chorwatow a Carnogórjańcow jo jadna rěc. Literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu Beograd a Zagreb jo togodla zjadnośona, z dwěma wugranjanjoma, jekawskim a ekawskim.
Nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w Jugosłowjańskej. Howacej su Chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju, dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma. Po napnětosćach w lěśe 1970 a pó rozpaźe Jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska, pak chorwatska, pak bosniska, pak carnogórska rěc.
Narěcy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Serbisko-Chorwatska rěc ma cełu mań narěcow, kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow. Su tśi głowne narěcy:
- štokawska (Serbiska, Bosniska, Carnogórska a Chorwatska) - město co se groni što , a kótaraž ma tśi wersije:
- ekawska (Serbiska a pódzajtšna Chorwatska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- jekawska (Chorwatska, Bosniska, Carnogórska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni je abo ije
- ikawska (Chorwatska, Bosniska) - město starosłowjanskego *ě (jać) groni se i
- kajkawska (pódpołnocna Chorwatska) - město co se groni kaj a město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- čakawska (pódwjacorna Chorwatska) - město co se groni ča, hejnak štokawski ma teke wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku.
Serbisko-chorwatski alfabet[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W serbisko-chorwatskej rěcy w Bosniskej-Hercegowinje, Carnogórskej a Serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica. W Chorwatskej jano łatyńske.
Pśikład[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zastojnstwowy komunikat z Bosniskeje-Hercegowiny:
- bosniski: SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- chorwatski: PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (łatyński): SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (cyrylica): CAOПШTEЊE ЗA JABHOCT: БocHa и XepцeroBиHa oчekyje пoBeћaњe kpeдиTHor pejTиHra. y MapTy 2004. roдиHe, AreHциja Moody's дoдeлилa je БocHи и XepцeroBиHи пpBи cyBepeHи kpeдиTHи pejTиHr, Б3 ca пoзиTиBHиM изrлeдиMa. y cBeTлy зHaчajHor HaпpeTka y изrpaдњи дpжaBe oд дoдeлe пpBor kpeдиTHor pejTиHra, Moody's paзMaTpa Moryћe пoBeћaњe pejTиHra БocHe и XepцeroBиHe.


text:
Zwëczajny słuńcownik
Zwëczajny słuńcownik (Helianthus annuus L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (Asteraceae) ze szlachù słuńcownik. Kaszëbi mògą na niegò gadac leno słuńcownik. Òn terô rosce m. jin. na Kaszëbach, ale czedës òn rosł le w amerikańsczich stronach. Z jegò zôrna mòże robic jôdny òléj.
Rozmajitoscë[edicëjô | editëjë zdrój]
Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. zôrna słonecznjika bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.


text:
Paweł Targiel
Paweł Targiel (rodz. 4 czyrwńa 1945 we Mikołowje, um. 11 czyrwńa 2009) – ślůnski dichter a społeczny dźołocz, bliski kamrat uod dichtera Rafała Wojaczka. We 1988 założůł cajtůng "Miarka", kery ukazowoł śe we drugim uobjygu a we kerym propagowoł idyjo uobywatelskigo społeczyństwa. We 1996 zołożůł poetycki cajtůng "Arkadia", kery ukazuje śe do terozki. Ńyskorzi prziszoł na idyjo coby we chaupje kaj mjyszkoł dowńi Wojaczek zołożyć Mikołowski Insztytut - instytucyjo kultury a tyż wydawńictwo. Insztytut tyn fůnguje uod 1999 roku a Paweł Targiel bůł jygo dyrechtorym uod anfaga aże do swojij śmjyrći. Sům wydoł dwa tůmiki gydichtůw: "Ostatnie wiersze" (2005) a "Halsem" (2007). Zowdy mjoł śe za Ślůnzoka a propagowoł idyjo autůnůmije lo Gůrnygo Ślůnska.


text:
Irlandyjŏ, abo jak niy retować gŏdki
Andrew Carnie, kanadyjski lingwista, dzisio profesōr na arizōńskim uniwerzytecie, zanalizowoł we 1995 roku*, po jakimu Irlandyjŏ niy poradziyła ôdnowić swojij tradycyjnyj, celtyckij gŏdki. Niy szafła tego, chociŏż ta mŏwa mŏ piykno, dugo tradycyjo, spōmŏganie systymu edukacyje, a ku tymu robi za ôficjalno, państwowo. We 1995 roku po irlandzku gŏdało relatywnie mynij ludzi jak we 1914, jak jeszcze niy było swobodnyj Irlandyje. Czymu tak sie podzioło? Werci sie wejrzeć na tyn fal, bo moc padŏ ô retowaniu kożdyj jednyj myńszościowyj gŏdki.
Jedynŏście powodōw, skuli kierych sie niy podarziło
1. Emigracyjŏ z gaeltacht
Gealtacht – regiōny z durś żywōm irlandzkōm gŏdkōm – sōm ekōnōmicznie płōne, bez wielgich miast i przemysłu. Coby poukłŏdać se życie, mode ludzie wyjyżdżajōm tam, kaj dōminuje angielsko: do irlandzkich miast abo do USA a Australije. Angielski jynzyk robi do modych za bilet do ekōnōmicznyj swobody.
2. Imigracyjŏ anglofōnōw
Użytkowniki angielskigo, co przikludzajōm sie do gealtacht, majōm wysoki status we społeczności; ôsobliwie jak to sōm szpecjalisty: inżyniery, fachmōny, rechtōry. Status ôd nich przełazi tyż na status gŏdki, kieryj używajōm. Ku tymu we pokrojcowanych małżyństwach tyż porzōnd gŏdŏ sie i chowie dziecka w tyj mŏwie, co mŏ wiynkszy prestiż – angielskij.
3. Turystyka
Gealtacht to jedne z nojpiykniyjszych kōnskōw Irlandyje. Skuli tego ściōngŏ tam fol turystōw – zaôbycz anglojynzycznych. W usugach nojsnadnij je używać angielskij gŏdki, tōż w sezōnie blank wypiyrŏ ôna z użyciŏ irlandzko. Ta blank sie niy nadŏwŏ do ôbsugi wielgij tulmy turystōw.
4. Przidajność
Same Irlandczyki majōm jōm za niyprzidajno. To angielskŏ je dō nich gŏdkōm ôd nauki, geszeftōw, techniki i modernyj technologije. Irlandzkŏ wrażajōm do sfery tradycyje, starych ôsprŏwek a poezyje. Niy ma to dō nich mŏwa na beztydziyń.
5. Stereotyp gŏdki ôd biydŏkōw
Tradycyjnie po irlandzku gŏdali siodłŏki: biydne a niyszkolōne. Tyn stereotyp rōs nojwiyncyj we XIX wiyku. Ku tymu angielskŏ polityka patrzyła wyrojmować nisko, barbarzyńsko gŏdka ôd irlandzkich autochtōnōw.
6. Przimusowo edukacyjŏ
Aże do lŏt 70. XX stoleciŏ kożdy, fto kōńczōł wyższo szkoła we Irlandyji, musioł zdŏwać egzamin z irlandzkigo. Skuli negatywnych spōmniyń moc Irlandczykōw niy chce mieć nic spōlnego z ôdnowōm irlandzkij gŏdki.
7. Porozciepowane gaeltacht
Niy ma łōnczności miyndzy naturalnymi jij użytkownikami z roztōmajtych regiōnōw. Trzi dialekty – dōnegalski, z Connacht a z Munstru – niy ino sōm dalekie ôd siebie geograficznie, ale tyż majōm inkszo leksyka, składnia i fōnologijo: słowa, prawidła skłŏdaniŏ zdań a wymŏwa. Ku tymu dochodzi jeszcze czwŏrty, ôficjalny muster, inkszy jak te trzi. Fto by sie zaczynoł uczyć, musi sie ôbrać abo ôficjalno irlandzko gŏdka, kiero wszyńdzie je “sztucznŏ”, abo jedyn, lokalny dialekt.
8. Stereôtyp ciynżkij gŏdki
Irlandzkŏ gŏdka mŏ stereotyp ciynżkij do nauczyniŏ. Prŏwda – jeji wymŏwa i składnia je fest inkszŏ jak we popularnych europejskich jynzykach, tak co wyglōndŏ przi nich bezmała egzotycznie. Ale przi ćwiczyniu i praktyce idzie sie jōm nauczyć, choby kożdyj inkszyj. Skuli tego stereotypu ale moc potyncjalnych użytkownikōw mŏ strach aby sprōbować.
9. Nauczanie ino we szkole
Rewitalizatory dali szkołōm cyl nauczyniŏ Irlandczykōw irlandzkij gŏdki. Dziecka miały sie nauczyć gŏdać we szkołach, coby sie ôdrodziyła. Ale żywŏ gŏdka to niy ma przedmiot, kierego idzie kogo nauczyć za godzina dziynnie. To je systym, kiery potrzebuje ciōngłego wkładu, rozwoju i doskōnalynio. W gŏdce trza chować, a niy jij nauczać.
10. Felernŏ metodologijŏ
Aże do niydŏwna w nauczaniu rozchodziyło sie ô przekłŏdanie a czytanie tekstōw. Ciynżko było znojś w nim plac na normalne gŏdanie: kōnwersacyje a używanie dziynnie.
Coby ôżywić gŏdka, trza jij używać w dōma i we społecznościach, a niy izolować jōm w systymie edukacyjnym.
11. Gŏdki niy ma we massmydiach
Irlandzkij gŏdki mało wiela niy było we massmediach: telewizyji, radyju, cajtōngach. Jak już co sie znodło, to narychtowane wiyncyj do starszych użytkownikōw jak do modych, na kierych trza nojwiyncyj nabrusić przekŏz. Przegrywŏ ôna we kożdyj dziydziynie: po angielsku je wiyncyj programōw, audycyji i ksiōnżek; a ku tymu niy ino wiyncyj, ale tyż lepszych: lepij narychtowanych i wyprodukowanych.
Co idzie zrobić, coby uretować irlandzko gŏdka? Je taki spusōb: trza by zrychtować jednogŏdkowe społeczności, w kierych ludzie by używali ino ônyj i patrzyli przekazować jōm nastympnym pokolyniōm. Ino – jak padŏ sōm Carnie – tyn knif niy nadŏwŏ sie do wkludzyniŏ. Rŏz, co Irlandczyki niy ôdciepnōm ôrŏz angielskij mŏwy. Dwa – takie prōby kōńczyły sie katastrofōm: tam kaj dziecka na siyła były chowane w irlandzkij gŏdce, same jōm ôdciepowały, jak ino zaczynały decydować za siebie. I trzi – coby takŏ sytuacyjŏ richtich prziszła dran, trza by srogij społecznyj zmiany, a takij niy ma bez rewolucyje, wojny abo masowyj migracyje. Beztōż…
Co trza zrobić, coby (irlandzkŏ) gŏdka ôżyła
- Trza jij używać w mocce roztōmajtych kōntekstōw.
- Musi być kōniecznŏ, bez inkszyj, prestiżowyj gŏdki, co by fōngowała za nia.
- Musi niōm gŏdać za tela ludzi i tak, coby poradziyły sie jij nauczyć dziecka.
- Musi mieć dobry ôdbiōr. Kreowanie pozytywnego ôbrazu to je piyrsze zadanie do rewitalizatōrōw.
- Trza inwestować we atrakcyjno i profesjonalno ôbecność tyj gŏdki w modernych mydiach. Ôbecność ta mŏ być nakierowanŏ ôsobliwie na modych.
Trzi słowa kōmyntŏrza
Tekst ôd profesōra Carnie je fest pesymistyczny i niy dŏwŏ wiela nadzieje do myńszościowych gŏdek. Sōm Carnie ale zmiarkowoł w nim zmiana we Irlandyji, kaj ôrŏz gŏdać po irlandzku zaczło być modne. Bo jynzyk niy robi ino za nŏrzyńdzie do kōmunikacyje, ale dźwigŏ tyż kultura, idyntyfikacyjo, tożsamość. Podug profesora Carnigo kole 1995 roku Irlandczyki pōmału zaczynali mieć swoja gŏdka w zŏcy. Tyn muster, w kierym było ônych za nia gańba, zaczynoł sie tracić (abo chociŏż przestowoł być za jedyny). Corŏz czyńścij szło trefić nowe myślynie – “To je nasze i sōm my z tego dumni”. Trza tyż pedzieć, co tekst ôpublikowany bōł dwajścia lŏt do zadku, na progu ery internetu, kierŏ dała nowe życie mocce myńszościowych gŏdek (miyndzy nimi tyż ślōnskij) i ôdewrziła dō nich blank nowe przestrzyństwo do fōngowaniŏ.
Chociŏż sytuacyjŏ ôd irlandzkij i ślōnskij gŏdki je cołkiym inkszŏ, niy idzie niy pochytać analogiji, jak rozchodzi sie ô retowanie naszyj gŏdki. Werci sie wejrzeć, jak to robiyli inksi. Niy sōm my piyrszōm nacyjōm, co sie starŏ ô swoja mŏwa. Dziwejmy sie naôbkoło, uczmy sie i patrzmy niy robić tych felerōw, kiere porobiyli ôni.
* Andrew Carnie: Modern Irish: A Case Study in Language Revival Failure. Tekst je dostympny tukej.
Dziynkuja profesōrowi Tomaszowi Wicherkiewiczowi za to, co doł znać ô tym artiklu.


text:
Budyšin. Pod hesłom „Wohrožena mnohotnosć – naše dźiwje pčołki a jich škit“ přednošuje dr. Andreas Scholz jutře, sobotu, w 15 hodź. w Budyskim měšćanskim muzeju. W Sakskej je něhdźe 400 najwšelakorišich družin dźiwich pčołkow. Přednošk skići dohlad do jich mnohotnosće, do jich žiwjenskich wašnjow a podawa tohorunja pokiwy zajimowanym zahrodkarjam.
Sprjewine město za čas NDR
Budyšin. Z hosćom w rjedźe „Łužiske literarne dopołdnjo“ njedźelu, 14. januara, w 11 hodź. w Budyskim Dźiwadle na hrodźe budźe Drježdźanski awtor Dietmar Sehn. Wón je swoje dźěćatstwo blisko Budyšina přežiwił a na Lipšćanskim literarnym instituće studował. Loni je jeho kniha „Wěš hišće? – stawizny z Budyskeho wšědneho dnja NDR“ wušła. W njej wopisuje wón mjez druhim nakup w bywšim Domje mody na Naměsće Čerwjeneje armeje, rozdźělne bydlenske poměry, wopyty w hosćencach a wuchodźowanja po měsće. Wopytowarjo podadźa so na časowu jězbu do Budyskeje zańdźenosće.
Předawaja lisćiki


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Jan Budar, Budyšin 01.04.2005
Po njeličomnych zwrěšćenjach při stworjenju serbskorěčnych hrajnych filmow je so filmowcam wokoło dr. Tonija Bruka tola njewšědny wuspěch poradźił. Při tym wopokazachu so – kaž tak husto w Serbach – přećelske styki, w tymle padźe k prof. Jeanej Kudeli z Parisa, jako přewšo płódne. Kudela a Bruk přeswědčištaj znateho francoskeho režisera Clauda Chabrola, Serbam prawa za synchronizaciju jeho najnowšeho psycho-thrillera „La Demoiselle D´Honneur“ přewostajić.
Titul rěka přełoženy „družka“ a pokazowaše so loni w němskich kinach pod titulom „Die Brautjungfer“. Režiser bě zahorjeny, jako zhoni, zo njeje pola Serbow „družka“ jenož ryzy funkcija na kwasach, ale zo eksistuje wosebita drasta, kiž so tež k druhim přiležnosćam nosy. Nasta enthuziastiski projekt, do kotrehož běchu serbscy dźiwadźelnicy runje tak kaž rozhłosownicy zapřijeći. Prěnje probowe natočenja wotměchu so hižo wokoło lońšich jutrow, po nimale 5 měsacach intensiwneho dźěła pak je nětko serbskorěčna werzija filma kompletnje natočena.
Senta (Laura Smet) žada sej wot Phillipa (Benoit Magimel), zo jako znamjo lubosće čłowjeka zamorduje
25lětny Philippe (Benoit Magimel) dźěła jako přistajeny w twarskej firmje a bydli ze swojimaj młodšimaj sotromaj hišće pola swojeje maćerje. Starša sotra Sophie wuda so na přijomneho wohnjoweho wobornika Jackija (Eric Seigne). Na jeju kwasu zeznaje Philippe družku Sentu (Laura Smet) a zalubuje so do njeje. Phillipe je skerje w byrgarskich wuskostliwych poměrach wotrostł a runje tohodla so jemu Senćina njekonwencionelna swoboda lubi. Z časami dźěła wona jako model a dźiwadźelnica a bydli w pincy bjezbóžnje wulkeho domu. Nimo njej bydli w tutym domje hišće jeje macocha, kiž zwučuje w druhej etaži dźeń wote dnja tango. Senta je njewotwisna, potajna a powěda spodźiwne powědki. Phillipe, kiž je so nadměru do Senty zalubował, sadźi samo swoje wuspěšne dźěło na hrački, zanjecha swoju swójbu a njepytnje ani, zo bywaja Senćine fantazije dźeń a absurdniše. Wjeršk toho je, zo žada sej Senta wot Phillipa swojorazny dopokaz lubosće: dyrbi čłowjeka zamordować. Jej njeńdźe wo to, koho zabije, ale prosće wo fakt, zo někoho zamorduje. Phillipe ma tole spočatnje za hubjeny žort, bórze pak pytny, zo wot tohole nadawka woprawdźe cyła Senćina lubosć wotwisuje …
Film změje štwórtk, 26. meje swoju premjeru w Budyskim kinje, hdźež potom cyły tydźeń wšědnje we 18 hodź. poběži. Po tym maja zajimowane wjesne kluby a towarstwa móžnosć, sej film pak jako wideo pak jako DVD w Sorabia studiju (Serbski dom, Póstowe naměsto 2) wupožčić. Na lětušim folkornym festiwalu „Łužica 2005“ so film tohorunja pokaza, a to pod hołym njebjom direktnje při Chrósčanskim pomniku. Prof. Jean Kudela, kiž je projekt sobu zeskutkownił, je k tutej přiležnosći hižo swój wopyt připowědźił. A snano změja serbscy fanojo samo přiležnosć, skónčnje režisera Clauda Chabrola live dožiwić. Wón wjerći drje w tymle času hižo dalši film, chabła pak hišće, kaž piše we wotmołwje na oficialne přeprošenje Domowiny. Wuhlady pak su dobre, dokelž dósta pječa za samsny kónc tydźenja přeprošenje na woprawdźity serbski kwas we Łužicy.
Francoska/Němska 2004, Łužica 2005
režija: Claude Chabrol
wjertna kniha: Claude Chabrol, Pierre Leccia
dźiwadźelnicy: Benoit Magimel, Laura Smet, Aurore Clement, Bernard Le Coq, Solene Bouton, Anna Mihalcea, Michel Duchaussoy, Suzanne Flon, Eric Seigne, Pierre-Francois Dumeniaud, Philippe Duclos, Thomas Chabrol, Isolde Barth
serbska premjera: štwórtk, 26. meje, 18 hodź. w Budyskim kinje
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text:
Kajś na kraju wojewōdztw ślōnskigo i ôpolskigo, miyndzy poroztopiyrzanymi korōnami strōmōw, ze ktajōncymi na wiosna bzym i magnoliōm naôbkoło, je skukany pałac. Stawiynie niy bele jakie, bo hań downij blyndowały ôd niego galantność, powob i godność. Dzisiej we niwerze, sharatany, ze pynkniōnymi ścianami, bez gipsdeki, ze wytrzaskanymi fynsterami i zrympolōnymi kolōnami. Pałac we Sławikowie, bo ô niego sie rozchodzi, bōł za starej piyrwy jednym ze dworskich szildōw Ślōnska. Terozki czynścij czuje sie skirz niego bojōnczka, jak udziw, ale niy idzie niy uwożyć ôd niego krosy.
Schacharzōny i pobulōny
Pałac ôstoł postawiōny we ôsmym wieku. Bez lata bōł ôkroszany i ôbmojany, zmiyniała sie ôd niego srogość. Na kōniec drugij wojny światowej, skuli bojōw miyndzy Wehrmachtym i Armijōm Czyrwōnōm, tajle pałacu ôstały fest schacharzōne. We czasach Polski Ludowej dziedzina stawiynia ôstała rozchabiōno, a sōm pałac zaczył sie bulić.
Masa zielōnego
Zabytek sztyjc ôbtoczōny je przestrōnnym parkiym, w kerym uwidzieć idzie masa rzodkich zortōw strōmōw i inkszych krasiatych flancōw. Wele pałacu idzie znojś tyż m.in. kapliczka i ôstałości po downej folwaryji – sypani i ôranżeryjo.
Ô erbowizna trza sie starać
Terozki Pałac we Sławikowie przinoleży do gminy Rudnik, nojdalij na wschōd wyciepanej tajli wojewōdztwa ślōnskigo. Rymōnt szteli niy ma na tyn mōmynt do zrobiynio skirz rozmaitych prawideł, chybu pijyndzy i tego, jak fest sharatane je te stawiynie. Ale krōm tego wszyjskigo, Sławikōw fest werci sie nawiydzić. Choby yno na chwila, po drōdze, coby przeświadczyć se jako zabrano je historyjo Ślōnska. A tyż ku upozorniyniu, coby spokopić co umi sie stoć ze naszōm erbowiznōm, jak niy bydymy sie ô nia pasownie starać.
Zaplanuj, rajzuj, ôdkryj – niyznany Ślōnsk je naprowda gryfny.
A jednako fajne je kōmyntowanie naszych postōw – nawciepuj nōm na FB!
Tekst ôstoł wyônaczōny spōlnie ze gryfnie.com.


text:
Bodej kożdymu Ślōnsk kojarzi sie z szumnym jodłym, pra? Dobre maszkety a srogie dowki sōm tajlōm historyji naszego hajmatu. Ale czasy sie zmiyniajōm, prziwyki tyż. Niy jymy…
ślōnski sztof
-
Ślōnsko interneca, tōż zajty, fanpejdże i kanały, na kerych noleżycie prōmuje sie nasz hajmat i godka – modernie, bez gańby i na dobrym poziōmie.
-
We “Krōlu” ôd Szczepōna Twardocha je wszyjsko, za czym sznupiymy we spōłczesnej literaturze. Fajnie, że taki twōr wyônaczył Ślōnzok ze krwie i kości.
-
Ślōnsko Grajfka to bawidło, w kerym idzie se kupić i rybnicko Elektrownia, i katowicki Nikisz. Sprawdzilimy czy werci sie postawić tam jaki familok.


text:
Misspell W0jtyszko był odwiedzany 280 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
Wojtyszko
ojtyszko , owjtyszko , W9jtyszko , Wijtyszko , wjotyszko , wjtyszko , Wkjtyszko , Wljtyszko , Wohtyszko , Woityszko , Woj5yszko , Woj6yszko , Wojfyszko , Wojgyszko , wojjtyszko , Wojryszko , Wojt6szko , Wojt7szko , Wojtgszko , Wojthszko , wojtsyzko , wojtszko , Wojttszko , wojttyszko , Wojtuszko , Wojtyazko , Wojtydzko , Wojtyezko , Wojtysako , wojtysko , wojtyskzo , Wojtyssko , wojtysszko , Wojtysxko , Wojtyszio , Wojtyszjo , wojtyszk , Wojtyszk0 , Wojtyszk9 , Wojtyszki , Wojtyszkk , wojtyszkko , Wojtyszkl , wojtyszkoo , Wojtyszkp , Wojtyszlo , Wojtyszmo , wojtyszo , wojtyszok , Wojtyszoo , wojtyszzko , Wojtywzko , Wojtyxzko , wojtyyszko , wojtyzko , wojtyzsko , Wojtyzzko , wojyszko , wojytszko , Wojyyszko , Woktyszko , Womtyszko , Wontyszko , woojtyszko , wotjyszko , wotyszko , Woutyszko , Wpjtyszko , wwojtyszko


text:
Mnichow (dpa/SN). Hódanje je nimo: Bayerski financny minister Markus Söder ma Horsta Seehofera w zastojnstwje ministerskeho prezidenta naslědować. Frakcija CSU w Bayerskim krajnym sejmje je 50lětneho dźensa w Mnichowje jednohłósnje za najbóle požadaneho naslědnika wuzwoliła, kaž zhoni powěsćernja dpa z kruha wobdźělnikow. Seehofer chcyše so dźensa připołdnju nastupajo swoje naslědnistwo zjawnje wuprajić.
Z Meuthenom a Gaulandom
Hannover (dpa/SN). AfD je europskeho zapósłanca Jörga Meuthena a předsydu frakcije w zwjazkowym sejmje Alexandera Gaulanda za swojeju předsydow wuzwoliła. Na swojim zjězdźe kónc tydźenja w Hannoverje je so strona z tym dalši čwak doprawa sunyła. Předsydaj škitataj eksponenta prawicarskeho křidła Björna Höcku z Durinskeje. Jako čłonka předsydstwa wobkrućena Beatrix von Storch mjenowaše kanclerku Angelu Merkel (CDU) „najwjetšu łamarku prawa němskich powójnskich stawiznow“.
Přećiwo wulkej koaliciji
Sokoł Ralbicy/Hórki
– ST Radwor 2:1 (1:1)
Zestawa domjacych: Ch. Gloxyn – Rawš, Zynda, Šewc, J. Bjeńš, Janca (57. D. Gloxyn), Šołta, S. Bjeńš, Matka (82. Młynk), Kurjat (69. B. Bjeńš), Domaška
Zestawa hosći: Kral – Henke, Šěrak, Zähr (67. Hančik), Wjenka, Nuk, Zimmermann, Winar, Bejmak (77. Omran), Schulze, M. Kurjat
Tribuna w Ralbičanskim Stadionje přećelstwa bě po dołhim času zaso raz derje pjelnjena, wšako přichwata do Ralbic postupnik z Radworja k serbskemu derbyjej. Wšitcy hrajerjo so mjez sobu dosć derje znaja, a tohodla knježeše na hrajnišću stajnje napjata, ale fairna nalada. Jenož sudnik Clemens Mey měješe swoju lubu nuzu, prawu nitku namakać – mustwje běstej z wukonom sudnika njespokojom.
Podstupim (dpa/SN). Kak z wjelkami wobchadźeć? Braniborske ministerstwo za wjesne wuwiće, wobswět a ratarstwo je tele dny we wobswětowym wuběrku krajneho sejma nowe postajenje nastupajo tak mjenowane problemowe wjelki předstajiło. Tež w Braniborskej boja so ratarjo wo swój skót na pastwje, najebać to su wjelki kruće škitane. Zadobywa-li pak so wjelk přichodnje wospjet na škitanu pastwu, abo su-li samo ludźo wohroženi, móhli jeho zatřělić.
W Braniborskej měli přichodnje hońtwjerscy wotnajerjo w najhóršim padźe na problemowe wjelki třěleć směć. Wjelče postajenje rjaduje, zo w ekstremnym padźe najprjedy městny hońtwjer tónle nadawk dóstanje, rjekny braniborski wobswětowy minister Jörg Vogelsänger (SPD) we wuběrku. Hdyž njeje zaručene, zo je wón docpějomny, kmany abo zwólniwy, měł krajny zarjad za wobswětoškit wosobu/wosoby za třělenje we wuwzaćnym padźe postajić.
Drježdźany (B/SN). Jeho něhdyši sobudźěłaćerjo z biskopskeho oficialata w delnjosakskim měsće Vechta su na njedawnym wopyće Drježdźan biskopej Heinrichej Timmereversej wotchadny dar sobu přinjesli. Sotra benediktinkow Antje Eichhorn z klóštra Burg Dinklage je ikonu w tamnišej dźěłarni po ortodoksnej tradiciji w ručnym dźěle zhotowiła. Pod napisom „Što móže nas dźělić wot lubosće Chrystusa?“ předstajenaj staj swědkaj wěry z časa nacionalsocializma, zbóžnoprajeny Alojs Andricki (1914 – 1943) pódla Münsterskeho kardinala von Galena (1878 –1946).
Cyrkej Našeje knjenje wopytał
Drježdźany (B/SN). Zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier wobdźěli so na swojim nastupnym wopyće Sakskeje na nyšporje w Drježdźanskej cyrkwi Našeje knjenje. Ewangelski krajny biskop Carsten Rentzing swjećeše ekumenisku Božu słužbu hromadźe z Drježdźansko-Mišnjanskim biskopom Heinrichom Timmereversom a z fararku cyrkwje Našeje knjenje Angeliku Behnke. Z mandźelskej Elku Büdenbender zapisa Steinmeier do hóstneje knihi: „Přejemy sej měr mjez ludami a měr w nutřkownym.“
Drježdźany (SN). Sakska socialna ministerka Barbara Klepsch (CDU) je sej składnostnje wčerawšeho Mjezynarodneho dnja ludźi ze zbrašenjemi wjetše zjawne wědomje za to žadała, jich bóle na dźěłowym žiwjenju wobdźěleć. „Woni su motiwowani a wukonići fachowcy, předewzaća měli tónle potencial bóle wužiwać“, rjekny wona wčera w Drježdźanach. Ludźo ze zbrašenjemi přeco hišće w samsnej měrje wot rozmacha na powšitkownych dźěłowych wikach njeparticipuja.
Tak je so ličba ćežkozbrašenych přistajenych wot 2005 hač do 2015 drje wo 45 procentow na nimale 42 200 zwyšiła, runje tak podwoji so jich podźěl na wšěch bjezdźěłnych na 6,2 procentaj, kaž sakske socialne ministerstwo zdźěli. „To pokaza trěbnu potrjebu jednać.“ Sakska spěchuje dźěłodawarjow, kotřiž tajke wosoby wukubłuja abo nowopřistajeja, we wobłuku krajneho programa přidatnje k prawidłownym wukonam a narěči firmownikow, so přistajenju tajkich wotewrjeć.
Wo přichodźe ratarstwa su ratarscy ministrojo wuchodoněmskich krajow rozmyslowali a za zhromadnu agrarnu politiku EU po lěće 2020 dźesać tezow zestajeli. Jich adresataj staj přisłušnaj čłonaj Europskeje komisije, budgetny komisar Günther Oettinger a agrarny komisar Phil Hogan. Podamy tule někotre wobsahowe ćežišća.
Wudawki za europsku agrarnu politiku wučinjeja něhdźe 40 procentow budgeta Europskeje unije. Brexita a dalšich nadawkow EU dla boja so ministrojo wobmjezowanja ratarskeho budgeta. Tohodla sej pominaja, financy za ratarstwo a wjesny rum dale zaměrnje zasadźić a sprawnje rozdźělić. „Přichodna zhromadna agrarna politika dyrbi tak wuhotowana być, zo jeje europsku nadhódnotu jasnje spóznawaš a zo ju towaršnosć jako wažny spěchowanski instrument zaznawa, kotryž tež zwonka ratarstwa skutkuje“, pišu ministrojo.
Domjace ratarstwo njeje narunajomne, wšako zaruča wone zastaranje z kwalitatiwnje wysokohódnymi cyrobiznami. To tyje sobu škitej klimy, wobwliwuje žiwjenje na wsy a skići powołanske šansy.
... je mi wažne, zo so mjeńšinowe prawa w Europskej uniji zesylnja. Su-li tež wuměnjenja mjeńšin we wšelakich krajach jara rozdźělne, mamy zasadnje samsne zaměry a wužadanja. Rěčnu a kulturnu mnohotnosć w Europje zesylnić a skrućić je zaměr, wo kotryž dyrbimy zhromadnje wojować. Zo je zhromadne wustupowanje mjeńšin zmysłapołne a wuspěšne, pokazuje mjez druhim zhromadne dźěło mjeńšin na zwjazkowej runinje w Němskej! Iniciatiwa FUEN měła tuž tomu dopomhać, zo so spěchowanske programy EU mjeńšinowym rěčam přiměrja. Tuchwilne programy na polu kubłanja, medijow, kultury a młodźiny měli wuměnjenja małych ludow wobkedźbować, jim wobdźělenje a spěchowanje z europskich programow jednorišo spřistupnić.
Jaseńca (MDź/SN). Kubłanska referentka Domowiny Rejzka Krügerjowa je přewšo spokojom z wuwićom na serbskim młodźinskim polu. To wuzběhny wona minjeny pjatk na mjeztym hižo třećim młodźinskim forumje, na kotryž bě wona młodostnych do Jasčanskeje „Bjesady“ prosyła. Dohromady dwaceći młodostnych bě přichwatało, hłownje čłonojo nowowutworjeneje młodźinskeje přirady, kotraž bě z dotalneju forumow we Worklecach a Wotrowje wurostła.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 22.07.2018
- patrōna na pamiōntkã
- botoks w kamelach
- zŏpłata w naturze
Wiycie, jak to na lotniskach sie terŏz wszyjsko sprawdzŏ, żeby żŏdyn niy wniōs gupot na pokłŏd fligra, pra? No tōż forsztelujcie sie, że robicie we wasze granicznyj na lotnisku we Wiedniu, a sam narŏz frela kładzie przed wami patrōnã artyleryjskõ ze drugij wojny światowyj i pytŏ, czy sie jã może weznōńć do dōm na pamiōntkã.
Amerykańskŏ (no ja) turystka znŏdła tã patrōnã na szpacyrze po gōrach. We hotelu umyła jã, żeby sie niōm niy pocornić ôblyczyniŏ. 24 lata modŏ kobiyta dostała sztrŏfã 4000 euro. Widzicie, co ta jejich drugŏ poprawka z ludźmi robi?
Zdrzōdło: Deutsche Welle
We Arabiji Saudyjskij, tak jak u nŏs ôrganizuje sie kōnkursy piykności. Nadgrody tyż arabske, bo pula we jednym z nich to było 57 milijōnōw dolarōw. I to przed tym kōnkursym zrobiyła sie haja. Bo widzicie, to bōł kōnkurs piykności kameli, a jednego weterynŏrza chyciyli pŏrã dni wcześnij na strzikowaniu kamelōm botoksu do gymby. Dwanŏście kameli było zdyskwalifikowanych. Skandal.
Zdrzōdło: NPR
Babie we Ameryce poprzniyło sie auto, tōż wezwała mechanika. Za robotã chciała zapłacić, ale niy piniyndzmi, tōż ôba sie zawarli we garażu i wziōnli sie za siebie. Jak na wieczōr jeji chop przijechoł do dōm, to coś mu źle wōniało. Ôtworzōł dźwiyrze ze garażu i znŏd na zolu jego babã, ôpartego ô auto mechanika i auto ze włōnczōnym motorym. Baba i mechanik byli już dŏwno ôba bez życiŏ, bo sie zatruli czadym ze auspufu.
Pamiyntejcie, żeby ôkna ôtwiyrać.
Zdrzōdło: news.com.au


text:
Kůmputer
Kůmputer (ang. computer uod łac. computare - rachować) – elektroniczno maszyna kero je mogebna być zaprůgramowano do roztomajtych logicznych dźałań a rachowańo. Terozki kůmputry fungujům skiż uoperacyjůw na sztrůmowych sygnołach zero - jedyn. Dowńij, s anfanga uůnych egzistowańo, kůmputry bůły analogowe. Skoro wszyjske kůmputry fungujům we opraću uo architektura von Neumanna. Kożdy kůmputer mo procesor, pamjyńć a urzůndzyńa wejśća/wyjśća. Do kůmputrůw wrachowujům śe kůmputry uosobiste, superkůmputry, mobilńoki, mocka urzůndzyń wbudowanych (embedded devices) atp.


text:
Nadawki a profil
Sorabistika ako wědomnostna disciplina zaběra se ze serbskima rěcoma, literaturu a kulturu. Institucionelne stawizny sorabistiki w Nimskej segaju do 1950tych lět a su wusko zwězane z wutwórjenim Instituta za serbsku ludowědu w Budyšynje a ze załoženim Serbskego instituta w Lipsku. Slěźenje na pólu sorabistiki w zwisku z fachoweju didaktiku a teke źinsajšny bachelorowy, masterski a ceptarski studium na Lipšćańskej uniwersiśe su pó cełem swěśe jadnorazne.
Kwalifikowane a derje wukubłane absolwenty trjebaju se wósebnje w šulach a institucijach w Dolnej Łužycy w Bramborskej a w Górnej Łužycy w Sakskej, dokulaž how ma serbskorěcna ludnosć kšuśe zakórjenjony status mjeńšynoweje rěcy. Tak wócakujo wjele starjejšych za swóje źiśi statnje garantěrowanu wucbu serbšćiny na dwójorěcnych šulach. Togodla pobitujomy našym studentkam a studentam praktiske, funděrowane wukubłanje, kenž kompetencu a wědobnje za maminu rěc a kulturu wuwija a skšuśujo.
Ale teke zwenka Łužyce trjebamy kompetentnych absolwentow, ako na cełonimskej a mjazynarodnej europskej rowninje ze zastupjarjami drugich mjeńšynow gromaźe źěłaju a na wšyknych za Serbstwo relewantnych pólach strategije za zdźaržanje a wóžywjenje rěcy a kultury wuwijaju.
Głowny nadawk instituta za sorabistiku jo wukubłanje studentkow a studentow za pśedmjata górno- abo dolnoserbšćinu w ceptarstwje za zakładnu a srjejźnu šulu ako teke za gymnazium. Pśi tom se glěda na nowe koncepcije na pólu didaktiki ako team-teaching a 2plus rowno tak ako na pśiběrajucy późěl studentow, kenž su serbšćinu ako drugu rěc (pśez WITAJ abo w šuli) nawuknuli.
Mimo togo wukubłujomy dorost w sorabistiskich wědomnostnych slěźenjach: w rěcywěźe, literaturo- a kulturowěźe. Pśi pósrědkowanju specielnych temow, na pśikład serbskich stawiznow abo ludowědy, nas sobuźěłaśerje Serbskego instituta z.t. a drugich serbskich institucijow fachowje pódpěruju. Tak glědamy slědk na dłujkolětne nazgónjenja a dobre zgromadne źěło pśi uniwersitnem wucenju a slěźenju.
Wót studiuma se w pśiběrajucej měrje pomina mjazynarodny profil. To zalažy na změnjonem pówołańskem profilu wětšyny pówołanjow, kótaryž se mjazynarodne kooperacije wěcej a wěcej pominaju, wšojadno lěc w góspodarstwje abo we wědomnosći. Za sorabistiku, ako eksistěrujo w toś tej formje jano w Lipsku, jo to wósebne wupominanje. Toś źěłamy wusko z partnarskimi uniwersitami w słowjańskem wukraju gromaźe, aby za našych studentow měli sorabistice wotpowědujuce mjazynarodne póbitowanje, kenž za Serbstwo relewantnej faktora, rozmjej status ako mjeńšynowa rěc a słowjanskosć,
tak daloko ako móžno wuzwigujo.


text: Brětnja (UH/SN). Dworowy swjedźeń je woblubowany wulětny cil „wokoło róžka“. Takle wopisa minjenu sobotu popołdnju Görnerec swójba z Wojerec swój wopyt w Brětni. „Dokelž takrjec blisko wjesneho žiwjenja bydlimy, jako měšćenjo tajkile poskitk rady přiwzamy. Tak jězdźimy tohorunja rady na swačinu při pólnej mjezy do Židźinoho, do Čornochołmčanskeho Krabatoweho młyna abo tež do Ćišćanskeho statoka. A dźensa móžemy tajku rjanu wotměnu tež swojim Berlinskim znatym skićeć“, wjeseleše so Alexander Görner. Mužojo sej rady staru ratarsku techniku wobhladachu a dźěći so dźiwachu, kak běchu něhdy žito młóćili. Porno tomu zajimowachu so žony za modowu přehladku 19. lětstotka. Při tym dundachu wšitcy zhromadnje wot jednoho dwora k druhemu a wšudźe tež kulinariske poskitki woptachu.


text:
Jakosik mie tak chyciōło1 na inspirowanie sie kuchniōm gruzińskōm, możno i skuli2 tego, że niydaleko moji chałpy3 je gruzińskoł piekarnia. Idzie tam kupić richtich4 fajny chlyb, kery wypiykajōm w takim specjalnym piecu, kery wyglōndo jak tako srogoł5, murowanoł beczka. We gruzinskyj kuchni je kans ôrzechōw i bez to tyn kurczak moge Wōm dać aby trocha wyobrażynia ô tym dalekim kraju.
Co potrza?
(styknie6 dlo 6-8 ludzi)
1,5 kg kurczaka (joł żech doł 0,5 kg piersi i 1 kg filetōw ze podudzi)
20 dkg ôrzechōw włoskich
1 srogoł7 abo 2 mańsze8 cebule
3 łeżki masła klarowanego
2-3 zōmbki czosku9
4 łeżki ôctu ze biołego wina
4-5 łeżek mōnki
Prziprawy:
sōl i pieprz
1,5 łeżeczki mielōnych ziorek10 kolyndry
2 łeżeczki koziyradki
2 łeżeczki szafranu imerytyjskego (tak po prołwdzie11, to je to starty kwiołtek aksamitki, kero na Ślōnsku mianujōm studyntkōm)
na gotowe danie idzie posypać trocha pokrōnyj12 natki pietruszki
Piersi kurczaka dejcie13 do gorka i zalyjcie zimnōm wodōm (2 litry) i niech sie pomału warzōm14– jak na wiyrchu15 bydzie sie zbierać piana, to jōm symnijcie16 i wyciepcie. Jak już zawrōm17, to aby ze pó godziny niech sie poblukoł18. Filety z podudziōw podsmołżcie na prawie suchyj patelni (leko19 yno20 nasmarujcie jōm ôlejym). Jak sie upiekōm, to dociepcie21 je do gorka, kaj22 sie warzōm piersi. Cebula zeszklijcie na maśle klarowanym, dejcie tam czosnek, prziprawy, mōnka i niech sie to trocha podpiecze. Ôrzechy poprażcie chwila na patelni, żeby nabrały lepszego smaku. Ôrzechy i cebula ze prziprawami zblyndujcie- nojlepi dejcie do tego tyż trocha wywaru ze piersi kurczaka. Miyso pokrejcie na mańsze kōnski, zblyndowanoł masa wymiyszejcie z wywarym, dosmakujcie i fertich23. Keby Wōm to bōło jeszcze za rzołdke24, to mogecie trocha zagyńścić ta zōłza mōnkōm. Takego kurczaka idzie zjejś ze chlebym abo jakōm żymłōm25, ale i ze klōskami abo nudlami.
Smacznego 🙂
1złapało; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2z powodu
3domu
4naprawdę
5duża
6wystarczy
7duża
8mniejsze
9czosnku
10nasion
11naprawdę
12pokrojonej
13dajcie
14gotują
15górze
16zbierzcie
17zagotują
18powoli pogotuje
19lekko
20tylko
21dorzućcie
22gdzie
23gotowe
24rzadkie
25bułką


text:
- Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - Szczepan Twardoch
- Reprint z 1904 roku Ilustrowanego przewodnika po górnośląskim okręgu przemysłowym Leo Woerla
- Górny Śląsk. Atlas dla dzieci
- Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - audiobook - Szczepan Twardoch
- Historia GÓRNEGO ŚLĄSKA
- Regulamin ODZNAKI GÓRNOŚLĄSKIEJ
- Rozwój przemysłu na Górnym Śląsku w XVIII i XIX wieku - Wilhelm Gorecki
- Regulamin ODZNAKI DOLNOŚLĄSKIEJ
- Kolonie robotnicze w Zabrzu i ich mieszkańcy
- Kōmisorz Hanusik - M. Melon
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Na te Gody zamiast powinszowań - fana i herb do kolorowania
CSŚB 8 - Charles DICKENS - Godniŏ pieśń
Opis
"Godniŏ pieśń" to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa "A Christmas Carol" (pol. "Opowieść wigilijna") dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Fragmenty:
Co to sōm do ciebie Gody, jak niy ino czas płacyniŏ rachōnkōw, jak żeś je bez piniyndzy? Czas, jak widzisz, żeś je ô rok starszy, ale ani trochã bogatszy! Czas, jak po kludzyniu ksiōng bez dwanŏście miesiyncy, widzisz, iże niy mŏsz ani ceskigo profitu! Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ „Radosnych Godōw”, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było!
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
Grzegorz Kulik - ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw "Dracha" ôd Szczepana Twardocha, Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.


text:
Beschreibung
Sam wo sebi praji, zo bě do toho lědma Łužicu wopušćił. Za čas pućowanja pak poby w dźewjeć krajach. Jónu skoro zmjerzny, druhi raz bychu jeho bjezmała zatřělili. Rozhłosownica Monika Gerdesowa, kotraž sama rady pućuje, je so Franca Čornaka za jeho dožiwjenjemi prašała. A wón je jej powědał, nic jenož wo pućowanju samym, ale wosebje tež wo zetkanjach z ludźimi, wo tradicijach wandrowskich, wo žiwjenju w druhich krajach. Knihu je we Wienje skutkowaca grafikarka Jana Große na čerstwe wašnje ilustrowała a wuhotowała.


text:
Swětowe herbstwo
Jako swětowe herbstwo wuznamjenja organizacija UNESCO městna, kotrež maja dla swojeje jónkrótnosće, awtentiskosće a integrity swětodaloki wuznam a kotrež so namjetuja wot statow, w kotrychž so nadeńdu. Titul bazuje na wot 190 statow a teritorijow ratificěrowanej Konwenciji swětoweho herbstwa z lěta 1972.
Prěnje městna swětoweho herbstwa běchu w lěće 1978 slědowace: Skalne cyrkwje w Lalibeli (Etiopiska), Narodny park Simen (Etiopiska), Aachenska tachantska cyrkej (Němska), Narodny park a namórske škitne pasmo Galapagosowych kupow (Ekwador), stare město Quita (Ekwador), Historiski narodny park L’Anse aux Meadows (wikingerowe sydlišćo, Kanada), Nahanni National Park Reserve (Kanada), stare město Krakowa (Pólska), selowe podkopki we Wieliczce a Bochniji (Pólska), kupa Gorée (Senegal), Narodny park Mesa Verde (Zjednoćene staty) a Narodny park Yellowstone (Zjednoćene staty).
Cyłkownje wopřijima lisćina swětoweho herbstwa 1052 pomnikow w 165 krajach, 814 kulturnych pomnikow a 203 přirodne pomniki. Dalše 35 su zdobom kulturne a přirodne pomniki.[1]
Na dalšimaj lisćinomaj zběra UNESCO swětowe dokumentowe herbstwo z wuznamnymi dokumentami w archiwach, bibliotekach a muzejach swěta kaž tež imaterielne kulturne herbstwo, ke kotremuž słušeja tež nałožki Serbow we Łužicy.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Lisćina swětoweho herbstwa – staw: 17. julija 2016 (jendź.)


text:
Kandrzin-Koźle
Wspůłrzyndne: 50°21' N 18°12' E
Kandřin-Koźle (pol. Kędzierzyn-Koźle, mjym. Kandrzin-Cosel, Heydebreck, čes. Kandeřín-Kozlí) – mjasto we wojewůdztwje uopolskym, powjat kandřińsko-koźelski, nad Uodrům. Powstouo we 1975 r. s pouůnčyńo štyrech uosobnych uorgańizmůw admińistracyjnych: Kandřina, Koźla, Suawjyńćic a Kuodńicy. Ůtwořyńy Kandřina-Koźla ńy bůuo nale formalńy skupjyńym štyrech mjast, nale přiuůnčyńym do Kandřina we dńu 30 paźdźerńika 1975 třech mjast (Kuodńicy, Koźla i Suawjyńćic) a gminy Suawjyńćice[1]. Gmina Kuodńica ńy wešua we skuad nowygo uorgańizmu, nale zostoua wůnčůna do gmin Leśńica a Zdźešowice[2]. Dźepjyro po štyrech dńach, čyli 3 listopada 1975, zmjyńůno nazwa Kandřina na Kandřin-Koźle[3].
W Koźlu znojduje śe jydyn s nojwjynkšych portůw řyčnych we Polsce. W Kandřińe-Koźlu znejdujům śe jydne s nojwjynkšych we Polsce zakuadův chymičnych – Zakłady Azotowe Kędzierzyn S.A., a tyž holding "Blachowńa". Je to drůge co do wjelgośći mjasto wojewůdztwa uopolskigo pod wzglyndym ličby ludnośći i pjyrše pod wzglyndym uobšaru.


text:
Pěskecy (HS/SN). Derje wopytany bě sobotu dźeń lěsnistwoweho wobwoda Hornja Łužica, wotměwacy so we wobłuku 8. sakskich lěsnych tydźenjow w Pěskecach. Na tamnišim sportnišću wjerćachu so ramikowy program a poskitki wustajerjow kołowokoło domjaceho lěsa. Hižo při wotewrjenju móžeštaj nawoda lěsnistwoweho wobwoda Holm Karraß a Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) tójšto zajimcow witać.
Mjez wustajerjemi prezentowaše so Žuričan Alojs Šołta ze swojimi filigranymi wudźěłkami z drjewa. Zastupjerjo wuchodosakskeho zwjazka sokołarjow pokazachu swoje pazoraki, dźěći dožiwichu klankohru wo kašporu a paduchu drjewa a zarjad za wobswětowe kubłanje znazorni, zo su loni jeničce w lěsnistwowym wobwodźe Hornja Łužica 88 tonow wotpadkow a njerjada rumowali.


text:
Ralbicy (SN/MWj). Zymske tydźenje a měsacy su tradicionelnje čas, hdyž we łužiskich lěsach hońtwy přewjeduja. Tajku mějachu minjenu sobotu w Ralbicach. W běhu dweju hodźin móžachu tam jednu sornu a sydom dźiwich swini třělić. Zamołwity Měrćin Krawc so hajnikam a přihonjerjam za dobru disciplinu dźakowaše. Runočasnje tež w Konjecach hońtwu přewjedźechu. Tam běchu sorna, dańk a pjeć dźiwich swini wuslědk hajnikow.
Zo móhła so struktura hornjołužiskich lěsow wot ryzy chójnoweho na měšany lěs přetworić, je trěbne, wobstatk dźiwiny regulować, zo by so škodam na štomikach zadźěwało, rjekny sobudźěłaćer hornjołužiskeho lěsnistwoweho wobwoda Cyril Šołta. Dokelž je to z wjele dźěłom hajnikow zwjazane, poskićuja nětko tež hajnikam bjez swójskeho rewěra dowolnosć, so na hońtwje w statnym lěsu aktiwnje wobdźěleć. Rewěry statneho lěsa su we wokolinje Běłeje Wody, Łaza, Njedźichowa a Wojerec. Zajimcy měli so najpozdźišo šěsć tydźenjow do zahajenja hońtwjerskeho lěta, potajkim 1. apryla 2018 w hornjołužiskim lěsnistwowym wobwodźe pod telefonowym čisłom 03591/216 109 přizjewić.


text:
Alien Artifacts to je karcianŏ gra science-fiction, kiero wydali my (tj. Portal Games, fyrma, w kieryj robia) łōńskigo roku. Szpil pokŏzoł sie po angielsku, pō niymiecku, polsku a francusku. Wierza edycyjōw bydzie jeszcze wiyncyj, bo fany przijyni go blank dobrze.
Rozchodzi sie w nim ô to, coby z kartōw w roztōmajtych zortach zbudować nojlepsze kosmiczne imperium. I jak to w takich szpilach je, idzie sam znojś wiela planet, światōw, kosmoszifōw a technologijōw. A tym wszyskim dingsōm trza było dać jakie miano.
Pōmŏgali mi przi tymu kamraty z Holandyje a Belgije, tōż je trocha easter eggōw ôd nich. Ku tymu trza było bliknōńć ôkiym do Amerykanōw (to je do fyrmy nojwiynkszy rynek), a do Polŏkōw (tōż bez przikłŏd idzie znojś planeta Lem abo zbudować szif, co sie mianuje… Frania). Wziōnech tyż cosik z mitologije roztōmajtych nacyjōw, ôd Inkōw aże ku Baskōm. Alech durś mioł plac, coby wkludzić co ôd nŏs.
Tōż jakby fto chcioł, to idzie sam wlyź do szifu „Princ von Pless” i lŏtać miyndzy cwilingowymi planetami Hanush i Hedwig, a na ôstatku przidokować na sztela, co je na ôrbicie ôd Gleiwitz.
Przi tymu pokŏzało sie, co mōj amerykański kamrat chcioł mi zrobić geszynk. Tak tyż jedna korporacyjŏ zmianowoł „Salysion”, bez co tyn świat je jeszcze wiyncyj „Silesian”, jakech sie to forsztelowoł.
Niy starejcie sie, niy stracōm sie Ślōnzŏki w kosmosie!


text:
Niejdzielne byzuchy za nami. Pogołdali my śe, kafeju my śe napiyli, na i gorzołki tez, a do tego jescy i pośpacyrowalimy. Na dworze tez to fajnie tera je, kwiołtki kwitnóm, wóń nie z tej ziymi, ptołki śpiywajóm, trołwa śe zielyni. Moja kómradka Liska, sła w niejdziela bez wiejś i wdepła dó mie na kafej, z kafeju śe zrobiół fesper. Połosprawiały my śe ło starych i nowych casach. Na tyn przikład, wiela to tera tego tołwaru we sklepach je. Jak śe wlejźe do miynsnego, to dyrekt je cłowiek cały gupi i nie wiy co by kupić. Wsystkygo hołdy. Niechtorzi padajóm ja, ale piyniyndzy niy ma, bo roboty niy ma. Joł śe myślam, juz tam łóne sóm, bo przeca durch śe kupuje. Z tóm robotóm, to zaś je tak, ze zołdyn nie chce leda jakej roboty, yno coby leko robić, nie narobić śe, a kans zarobić. W zesłym tydniu, Hejdla co we lejśe strómiki sadzi i nie narzykoł, ze moł mało piyniyndzy, padała mi ze sukajóm ludzi do roboty, a zołdnymu śe nie zdoł.
Piyrwej to richtig była biyda co kupić. Przed świyntóma jak śe chciało co lepsego dostać to pódniy trza było stołć, do tego jescy róstomajtnego gwołtu śe nasuchać. Było i tak, ze ludzie łod nocy stołli, coby co lepsego dostać, a milicjoł ich łozguniała. Ciyngym nic nie było, a przeca świnie i bydło śe chowało we kozdej chałpie na wsi. Liska je starsoł łodymie, to pamiyntoł case, jak łobowiónzkowe dostawy były. Ludzie wól nie wól państwu musiejli uchować i łoddać. Tuz tej mojej kómradce, spómnioł śe plakat z tamtych casów, piyntnujóncy tych co mało łobowiónzku łoddołwali. Stoł na niym taki wierśyk:
„Nie oddam cię moja jedyna, zbyt piękna na tobie słonina
ze mną zostaniesz po grób, nas nie rozdzieli skup
chyba, że los mi nadarzy pokątnych handlarzy
to wtenczas ryjek twój, sprzedam za gruby banknotów zwój!”
Truda Pietrzikowa


text:
ST Marijina hwězda – ST Nadrózna Hrabowka 1:0 (0:0)
Zestawa domjacych: O. Schmidt – Wróbl, Ch. Cyž, Bělk, Lipič (53. R. Cyž), Peschmann, Hawš (62. Winkler), Pjetaš, P. Schmidt, Eldor (78. Čornak), Pakoßnick
W druhim wokrjesnym pokalnym kole je so prěnje koparske mustwo ST Marijineje hwězdy snadnje přećiwo Nadróznej Hrabowce (Straßgräbchen) přesadźiło. Dobyće pak bě zasłužene. W ekstremnje słabej partiji nasta wjele zmylkow a tójšto njetrjebawšich dołhich třělwow, tak zo žadyn porjadny hrajny natwar móžny njebě. Přiwšěm mějachu domjacy swoju prěnju móžnosć po dźesać mjeńšinach. Po dobrym přihoće Richarda Hawša steješe Jakob Pakoßnick sam před wrotarjom hosći, njezamó pak bul do syće sunyć. Tež dalšej pospytaj Matijasa Wróbla a Feliksa Pjetaša njeběštej wuspěšnej. W 23. min. bě to znowa Hawš z prima přihrawku Křesćanej Bělkej, kiž pak z kónčkojteho kuta na wrotarju zwrěšći. Do połčasa mějachu Pančičenjo jenož hišće jednu naspomnjenjahódnu scenu. Wólny kop Paula Schmidta na žerdź je Falko Peschmann jeno snadnje misnył (34.).