text:
zwucowanje 2
rozmějuce cytanje
Cytański test ma tśi źěle. Wy cytaśo krotke informacije, dlějšy artikel a anonse. K tekstam słušaju nadawki.
Naklikniśo pšawe wótegrono!
Sćo w prědnem źělu wótrězka cytanje. Dopołniśo nadawki a klikniśo pótom na „dalej“. Za tym se zachopijo drugi źěl. Gaž sćo wšykne tśi źěle absolwěrowali, zgónijośo wuslědk.
Cytajśo nejpjerwjej nadpisma. Cytajśo pótom teksty 1 do 5. Rozsuźćo, kótare nadpismo góźi se nejlěpjej ku kótaremu tekstoju. Smějośo kužde nadpismo jano jaden raz wužywaś.
tekst 1
Stare knigły wěźe wjele zajmnego ze starych casow wulicowaś – tak teke wó starych domach. Jaden taki pśikład jo drjewjany pachany chrom w Smogorjowje. Wó njom jo se 1821 tak pisało: Tak pomjenjona dobra śpa, w kótarejž jo se wšedny źeń wótměł, jo była jadnučka z kamjenami. Wóni su měli wjeliki zelezny kóśeł za wódu. Na žerdkach wokoło kamjenow su drastwu sušyli. Pśi sćěnach su stojali tśi ławki, blido a dwa stoła. Ku kuchninemu wobrědoju su słušali wósym gjarncow, pěś šklow a 18 talarjow. Teke zeger a serbska biblija stej słušałej k domacnosći. We wjažy su měli buŕske rědy swójo městno. Dalšne rědy su składowali w komorje nad dobreju śpu, kótaraž jo teke słužyła ako spańska śpa za familiju. We wjelbje su chłoźili mloko a druge jěze. Groź ze zbóžom jo była w samskem twarjenju. Nad njeju su měli pśistajone swóju komoru. Najśpu su jano pó pótrjebje wužywali. Tak snadnje su pótakem domacnosći pśed dwěsćě lětami wugótowane byli. Wobydlarje su se na to nejwažnjejše wobgranicowali a wšykno jo ceło na pótrěbnosći źěła na buŕskem byśu wusměrjone było.
tekst 2
Chtož je ma, njoco je wěcej tšuś: pomocne rědy za źěło w domacnosći, na pśikład kuchninu mašinu, samostatnje źěłajucy prochsrěbak abo elektriski trějak woknow. Weto mašiny njamógu źěło pśistajoneje, kótaraž w domacnosći z pilnyma rukoma pomoga, zarownaś. W 19. stolěśu a na zachopjeńku 20. stolěśa su naglědne familije měli take słužabnice. 1880 jo w Europje něźi tśeśina wšyknych žeńskich źěłała w tom pówołanju. Wóni su se wó typiske źěła w domacnosći starali. Zwětšego su samo w domje źěłodawarja bydlili. Tak jo teke było pla znatego humanista a spisowaśela Victora Klemperera w Drježdźanach. W swójom dnjowniku jo wón wóspjet pisał wó swójich tśich serbskich słužabnicach. Wón jo chwalił jich zwěrnosć a dobrośiwosć. Ako roźony Žyd bu Klemperer wót nacionalsocialistow pśeslědowany. Pó bombarděrowanju Drježdźan w februarje 1945 jo śěgnuł ze swójeju žeńskeju do Górneje Łužyce. Jeju něgajšna słužabnica Hańža Čornakec jo jeju tam dwa mjaseca góspodowała, lěcrownož jo jej za „chowanje Žydow“ pokuta ze smjerśu grozyła. Klemperer jo se jej pózdźej ze šćodriwym darom wuźěkował.
tekst 3
Rozsuźijom se za bydlenje abo swójski dom? Gaž cu toś to pšašanje rozwězaś, wótwažyjom akle raz racionalnje wšykne argumenty. Lěcrownož – tak gronje pśekupce imobilijow – dobywaju pśi kupjenju pótom cesto emocije. A to jo derje tak, dokulaž dej se luź, tam, źož bydli, derje cuś. Zasadnje pak musym se rozsuźiś, co jo mě wažne: njewótwisnosć w swójskem domje z financnym rizikom abo bydlenje z wobgranicowaneju lichotu? Chtož se za kup doma rozsuźijo, musy mimo pódaneje płaśizny wobmysliś kosty za notara, maklera a danki. Zakalkulěrowaś deje se teke wětše wudanki za ewentualne pśetwarjenja, reparatury abo wobnowjenja. Ale tež twarjenje nowego chroma co financěrowane byś. How jo pšašanje, kredit we kakej wusokosći mógu se dowóliś? A co se stanjo, jolic až naraz žedne pjenjeze wěcej njezasłužyjom? Hynacej jo to pla wótnajmarja bydlenja. Wón dokradnje wě, kaki najm ma mjasecnje płaśiś. Jano pśi zwopšawdnjenju cowanjow – wjelika kuchnja, kamin, zagroda – njama taku lichotu ako wobsejźaŕ doma. Derje, až móžo kuždy wubraś …
tekst 4
Chto by se myslił, až stawa se wěcej njeglukow w domacnosći ako we wobchaźe? Pśi znjeglucenjach w domacnosći mysli drje kuždy w prědnem rěźe na zranjenja pśez padnjenje, wobsunjenje abo pódštapjenje. Ale co jo cesto pśicyna wšogo znjeglucenja? Chwatanje. Žeden źiw: Kuždy wopytujo, tak mało casa ako móžno za źěło w domacnosći woprowaś. Ale rowno hektika a stres pśi wugbaśu někotarych źěłow móžo byś riziko. Kak spěšnje se raz woparijomy, rěznjomy abo wopalijomy? Lěpjej jo, jaden nadawk pó drugem wótźěłaś, to žari cas, górjenje a bólenja. Rizika za zranjenja w domacnosći chowaju se teke we wobškóźonych abo wóttrjebanych rědach a w elektriskich aparatach. Pśecytajśo se pśipołožone wukazanja ku korektnemu wužywanju. To samske płaśi za wobchadanje z chemikalijami, kótarež mógu pśi wopacnem nałožowanju strowosći škóźeś. A maśo-li źiśi, glědajśo wósebnje na to, až su chemikalije, medicina, alkohol abo zapalki tak schowane, až wóni njamaju pśistup k nim, a až tykace su zawěsćone? Dopórucyjomy, swójo bydlenje pód aspektom móžnych znjeglucenjow pśejś, wše rizika wótpóraś a swóju domacnu aptejku pśekontrolěrowaś.
tekst 5
Płaśizny za bydlenja a domy tuchylu razantnje stupaju. Młogi luź móžo swój najm lěbda hyšći zapłaśiś a wó twarjenju swójskego domcyka razka njejo to grono. Planowarje wjelikich městow pśemysluju togodla, źo by pśidatny žywjeński rum stwórili, kótaryž luźe mógu zapłaśiś. Jadna taka ideja alternatiwnego bydlenja su małučke domcyki, kótarež maju płoninu jano někotarych kwadratnych metrow a su transportabelne. Taki minimalistiski dom lubi njewótwisne formy bydlenja a jo z financnego wida dobra alternatiwa ku kupjenju tradicionelneje imobilije. Lěcrownož take domy su małe, wopśimjeju wšykno, což cłowjek trjeba k bydlenju: kuchnicku, kupadło, móžnosći za wótpócywanje, źěło a spanje. Zwětšego wužywaju se za twaŕ pśirodne maśizny. Zastaranje z milinu, śopłotu a wódu jo do dalokeje měry njewótwisne. To zmóžnja se pśez fotowoltaikowe a solarne załožki a zběranje dešćoweje wódy. Mało městna w domcyku pomina wót wobydlarja, až rum eficientnje wužywa – až swóje materielne dobytki minimalizěrujo a na bytostny zakład reducěrujo. Rozsuźenje za małučki dom jo zrownju wědobny rozsud, se njetrěbnego konsuma zdaś a snadnje žywy byś. Zajm wěcej a wěcej pśiběra.
Hilfestellung:
Ordnen Sie fünf Texten die passende Überschrift zu.
Sćo w drugem źělu wótrězka cytanje. Dopołniśo nadawki a klikniśo pótom na „dalej“. Za tym zachopijo se tśeśi źěl. Gaž sćo wšykne tśi źěle absolwěrowali, zgónijośo wuslědk.
Cytajśo nejpjerwjej nadawki 6 do10. Pótom cytajśo casnikaŕski pśinosk. Naklikniśo pšawe wótegrono. Slěd nadawkow njewótpowědujo pśecej slědoju teksta
Moderny a atraktiwny bydleński koncept za źěłaśerje
Chtož pśijěźo do Brjazkow (nimski: Brieske), měsćańskego źěla Złego Komorowa, tomu nadpadnjo wósebna architektura twarjenjow a pśirody: Źasetki bomow twórje aleje, kšasne, domy, wobdane wót zagrodow, maju jadnotny rukopis a weto njerowna se žeden dom drugemu.
To wšo ma system, kenž bazěrujo na ideji tak pomjenjonego „zagrodowego města“. Jadna se wó koncept wuwiwanja městow. Wuwił jo jen kóńc 19. stolěśa Englandaŕ Ebenezer Howard. Z nim jo kśěł žywjeński standard wósebnje industrijowych źěłaśerjow pówušyś – z dobrymi bydlenjami blisko swójogo źěłowego městna, z pśirodu a kulturnymi póbitowanjami. Koncept jo namakał w młogich krajach wjeliki wótgłos, tež w Nimskej.
1906 jo se pla Złego Komorowa brunicowa jama „Marga“ wutwóriła. Region wesrjejź pěskowateje góle jo tencas snadnje wobydlony był. Źěłodawaŕ, górnistwowe akcijowe towaristwo „Ilse“, jo kśěł pak źěłaśerje na swój zawod wězaś. Togodla jo kśěł za nich a jich familije bydlenja twariś daś. Moderny koncept zagrodowego města jo se za to wjelicnje góźeł. Architekt Georg Heinsius von Mayenburg z Drježdźan jo dostał nadawk, wesrjejź pśirody nowe sedlišćo za źěłaśerje wuwiś. Plan jo se raźił. Von Mayenburg jo koncipěrował kompletne městko za swójim pisańskim blidom. Pśi tom njejo jano na bydleńske domy ze zagrodami myslił, ale teke na wše pótrěbnosći, kótarež kwalitne towarišnostne žywjenje wugótuju – na cerkwju, šulu, wobchody, gósćeńc, sportnišćo, swěźeńsku łuku a tak dalej. W běgu jano wósym lět, wót 1907 do 1914, jo se pótom natwariło. Mě jo dostało pó brunicowej jamje, w kótarejž su jogo wobydlarje źěłali: Marga. Jo było sedlišćo, kótarež jo se ze swójeju rědnosću a modernosću jasnje wót drugich źěłaśeŕskich kolonijow rozeznawało. Zrownju jo to było jadno z prědnych zagrodowych městow Nimskeje.
A tak jo koncept architekta wuglědał: Njedaloko briketownje, kótaraž jo słušała k brunicowej jamje, jo nacerił zakładnu ceŕbu sedlišća w formje koła. W srjejźi jo styrirožkate wikowanišćo zapołožył. Wokoło njogo su reprezentatiwne zjawne twarjenja swójo městno dostali. Šula jo se ako prědna natwariła. Wóna jo tencas nejnowšym standardam wótpowědowała. Teke źinsa wucy se hyšći we njej. Nosy mě swójogo architekta von Mayenburga. „Kaiserkrone“ jo był kulturny centrum městna z gósćeńcom, hotelowymi rumnosćami a wětšeju žurlu z jawišćom. Teke kupnica jo dostała na wikowanišću swójo městno. Něga su se we njej žywidła, drastwy a měšane wóry pśedawali. W susedstwje su nastali dalšne domy z postom, rěznikom a pjakarjom. Nejwuše twarjenje pak, kótarež jo se natwariło, jo była cerkwja. Za njeju jo se kjarchob pśizamknuł. To jo njewšedne było – k prědnemu, dokulaž su kjarchoby w 19. stolěśu z hygieniskich pśicynow na kšomy městow połožyli; k drugemu, dokulaž jo za cas nastaśa sedlišća jogo wobydlaŕstwo relatiwnje młode było. Architekt města jo zazdaśim perspektiwiski planował.
Pśez wikowanišćo jo wjadła w pšawem kuśe głowna droga. Pó cele rownej droze dojěźoš pó njej w jadnom směrje do centruma Złego Komorowa, w drugem do jsy Brjazki. Dalšne drogi wjedu ako promjenja wót wikowanišća pšec. Toś te zwězujo wokolna droga kołowokoło centruma. Wšykne drogi su se južo pśi załoženju sedlišća jadnotnje z bomami zwobsajźowali. Njejsu pak to jano aleje, kótarež dawaju tomu zagrodowemu městoju „zeleny“ naglěd. Tomu pśinosuju teke małe zagrody pśed a za domami a wšakorake funkcionalne rumy, kótarež jo architekt von Mayenburg do struktury sedlišća zapśěgnuł: swěźeńsku łuku, sportnišćo, zagrodu fabriki, źiśownju a wjeliku gjartnaŕnju.
Což Margu hyšći wót drugich źěłaśeŕskich kolonijow rozeznawa, jo architektura domow. Cełkownje jo se tencas 78 chromow natwariło. Su drje pó 15 zakładnych typach koncipěrowane, weto jo kuždy z nich indiwidualny. Jano dwa doma stej identiskej. Stojtej na wobyma bokoma głowneje drogi směr Zły Komorow a twóritej tak „wrota“ do sedlišća. Architektoniski jo se von Mayenburg na póznem młoźinskem stilu respektiwnje na tak pomjenjonej Drježdźańskej reformowej architekturje orientěrował. Zjawne twarjenja pśi wikowanišću wótpowěduju małoměsćańskemu twaŕskemu stiloju, bydleńske domy skerjej buŕskemu stiloju na jsach. Jadnotliwe domy su pśez wobłuki abo pergole zwězane, tak až twórje kupcycki twarjenjow.
Źěkowano wjelikemu saněrowańskemu projektoju w lětach 1998 do 2000 a inwesticiji wót 90 milionow zjawnych srědkow jo se raźiło, domy pśed rozpadom wuchowaś. Tak wiźimy je źinsa zasej w nejrědnjejšej kšasnosći, wšykno pó originalu, ako jo se sedlišćo załožyło – z jadnučkeju změnu: Bydlenja su se wót 45 m2 na 70 m2 rozšyrili.
Hilfestellung:
Die Aufgabe wäre mit Antwort 1 richtig gelöst.
Wósebnosć měsćańskego źěla Złego Komorowa jo, až
Hilfestellung:
Wótegrono 1 by bylo korektne.
Pśi realizěrowanju sedlišća Marga njejo architekt
Hilfestellung:
Wótegrono 3 by bylo korektne.
Ku sedlišću Marga jo słušało, až
Hilfestellung:
Wótegrono 2 by bylo korektne.
Pśi wuwiwanju struktury sedlišća
Hilfestellung:
Wótegrono 1 by bylo korektne.
Brunicowa jama jo
Hilfestellung:
Wótegrono 1 by bylo korektne.
Sćo w tśeśem źělu wótrězka cytanje. Dopołniśo nadawki a klikniśo pótom na „dalej“. Za tym zgónijośo wuslědk wótrězka cytanje.
Cytajśo nejpjerwjej situacije 11 do 20. Pótom cytajśo znatecynjenja 11 do 20. Rozsuźćo, kótare znatecynjenje góźi se nejlěpjej ku kótarej situaciji. Smějośo kuždy tekst jano jaden raz wužywaś. Dwa teksta njebuźośo trjebaś.
znatecynjenje 1
W źiwadle se rejujo
K nejwósebnjejšym wjacoram w Nimsko-Serbskem ludowem źiwadle Budyšyn słuša kuždolětny jawišćowy bal. Dom jo swěźeński wupyšnjony, na žurli wěcej njewiźiš zwucone rědy sedłow, ale město togo blida, na kótarež se kulinariske chłošćonki nanosyju. W běgu wjacora ma publikum móžnosć, se na jawišću do syteje wóle narejowaś. Do togo pak pśedstajiju źiwadłowniki ako teke rejowarje a orchester Serbskego ludowego ansambla luštny program z młogimi pśechwatanjami pód motom „Bal chódotow“.
termin: 26. a 27. septembra, zeger 19:30.
znatecynjenje 2
Mósćanarje maju koncert z reju
W lětosnem rěźe nazymskich koncertow Załožby za serbski lud wustupijo Serbska rejowańska kupka Móst zgromadnje z kupku Sprjewjan njeźelu zeger 15:00 w Mósće w zalu tamnego gósćeńca. Rejowarje, instrumentalisty a spiwarje we wšakorakich serbskich narodnych drastwach prezentěruju swój program „Šybałstwo w rězaŕni“, w kótaremž pśedstajiju młode lajske rejowarje serbske nałogi. Směški, žorty a měrjenje mócow mjazy młodostnymi su rowno tak do programa zapleśone ako ludowe spiwy ze starych casow. Do pśedstajenja móžośo piś kafej.
znatecynjenje 3
„My – Słowjany w Nimskej“
W swójich prědnych tśich wudaśach w nowem lěśe pokažo telewizijny magacin „Łužyca“ stawizniski film, kenž jo lětosa na Filmowem festiwalu w Chóśebuzu swóju premjeru měł. Jadna se wó trilogiju, w kótarejž wulicuju se rane stawizny Słowjanow we Łužycy w serbskej rěcy z nimskimi pódtitulami. „My Słowjany w Nimskej“ jo produkt kooperacije mjazy sćelakami rbb, mdr a arte. W dokumentarnem filmje dožywijo pśiglědowaŕ z wjelikeju procu nagrawane sceny. W interviewach rozpšawiju wšakorake fachniki – historikarje, archeologi, etnologi a dalšne – wó swójich slěźenjach. Na toś tu wizu pódajo film wjelebocny wid na stawizny Słowjanow we Łužycy.
znatecynjenje 4
Sobotu aktualny serbski magacin
Toś ten kóńc tyźenja jo zasej tak daloko: Dolnoserbski telewizijny magacin „Łužyca“ wusćeła sobotu swóju mjasecnu poł góźinu wót zeger 13:30 do 14:00 na sćelaku rbb. Redakcija jo zasej pśigótowała měšańcu wšakich temow, wó kótrychž buźo rozpšawiś:
- wó kopańcowem graśu mjazy mustwoma narodneju mjeńšynowu
- mjazy dolnoserbskimi koparjami a wubranym mustwom nimskeje mjeńšyny w Dańskej
- wó digitalnem wudaśu dolnoserbskeje biblije z lěta 1868, kótarež jo něnto online pśistupne
- a wó serbskem komponisće a muzikowem wědomostniku Detlefu Kobjeli.
znatecynjenje 5
Jubilejny rejtaŕski turněr w Drjowku
25. raz zmakaju se sobotu a njeźelu lubowarje kónjecego sporta w Drjowku. Na łuce za městom zachopijo se na wobyma dnjoma zeger 10:00 jubilejny rejtaŕski a skokański turněr, kenž zarědujo kužde lěto kónjece sportowe towaristwo Drjowk. Pśisamem 100 sportowych kóni buźo se měriś w cełkownje 18 pśespytowanjach. Pśizjawjonych jo 60 rejtarjow a rejtaŕkow, mjaz nimi 12 Serbow a Serbowkow. Ako wósebnego gósća mjazy wobźělnikami wótcakuju organizatory něgajšnego olympiskego dobyśarja a swětowego mejstarja Franka Ostholta.
znatecynjenje 6
Hyšći městna liche
Wótnožka Domowiny w Chóśebuzu pśepšosyjo wót stwórtka do njeźele na jězd k nimskej narodnej mjeńšynje w Dańskej. W busu su hyšći styri liche městna. Zwězk nimskich Pódpołnocnych Frizow jo pśepšosył serbske koparje na swój wjeliki sportowy a kulturny swěźeń na Knivsbergu. Z koparjami a trenarjami pójědu cłonki Domowiny a towaristwa „Serbske koparje“. Mimo balokopaŕskego wuběźowanja mjazy mustwoma serbskeje a nimskeje narodneje mjeńšyny grajo se teke volleyball. Dalej jo planowany woglěd jadneje nimskeje šule a kulturny wjacor, na kótaremž kuždy pśedstajijo swóju rěc a kulturu.
znatecynjenje 7
„Wuhladko“ – rozpšawjenje z Górneje Łužyce
Kuždu prědnu sobotu mjaseca wusćeła sćelak mdr telewizijne wusćełanje „Wuhladko“. W poł góźinje rozpšawijo wó wósebnych tšojenjach w Serbach w Górnej Łužycy a zwenka njeje.
Sobotne wudaśe „Wuhladka“ zaběra se z dwěma wósoboma, kótarejž stej wusko zwězanej ze Serbskim ludowym ansamblom: z něntejšneju intendantku a něgajšnym choreografom Jurajom Kubáncom, kenž swěśi kulowaty narodny źeń.
Dalšne temy budu:
- beachvolleyballowy finale w Miłoćicach
- prozninska wuknikojska akademija wó nowych medijach w Chóśebuzu
- Nukstock-festiwal w Nuknicy
znatecynjenje 8
Žnjowny nałog w Strobicach
W Strobicach budu sobotu, 19. awgusta, łapaś „kokota“. Rejtarje a źowća w serbskej drastwje du zeger 14:00 z muziku w swěźeńskem śěgu wót wognjoweje wobory na swěźeńsku łuku. Źaseś rejtarjow co se lětosa ze swójimi kónjami měriś. Wót tśich budu žeńske ze jsy kafej pódaś, k tomu samopjacony tykańc a mlince. Za źiśi pak dajo skokański grod. Wjacor buźo reja z kapału „nAund“.
znatecynjenje 9
Serbski ludowy ansambl z nowym programom
„Mója reja!“ groni se folklornemu programoju ansambla, kenž změjo swóju premjeru njeźelu 14. septembra w Chóśebuzu. Dalšnej pśedstajeni stej 21. a 28.9. na žurli SLA w Budyšynje. Pó dłujkem casu jo to zasej raz cysto folklorne póbitowanje, kótarež zwěžo zagórjujuce reje a muzikowe chłošćonki chora a orchestra. Jadna se wó choreografije Juraja Kubańki na muziku Jana Bulanka. Wjerašk programa pak jo na kuždy pad jeju woblubowana spiwna a rejowańska scena „Kokot“ z lěta 1970, kótaraž zwobraznijo znaty dolnoserbski žnjowny nałog.
znatecynjenje 10
„Superkokot“ w Běłej Górje
Młoźina Domowinskeje župy Dolna Łužyca pśepšosyjo na „Superkokot“ w Běłej Górje – a to sobotu, 30. septembra. Nabejna licba wobźělnikow jo se pśizjawiła, tak až móžomy teke lětosa zasej z wjelikim spektaklom licyś. Pójźćo zeger 13:45 a woglědajośo se swěźeński śěg kralow a kralowkow ze wšyknych jsow, źož su lětosa kokota łapali. Na swěźeńskej łuce se „Superkokot“ pótom swětosnje wótwórijo a krale jadnotliwych wjaskow se pśedstajiju. A pótom caka na wšykne pśiglědowarje zapśimujuce wójowanje rejtarjow wó cesć superkrala. Wjacor zeger wósymich zachopiju se reje z pócesćenim „superkrala“.
znatecynjenje 11
Tradicionelne wuběźowanje młoźiny na Górach
Sobotu, 16. septembra, pśepšosyjo Domowinska kupka Góry na tradicionelne „zabijanje kokota“. Swěźeński pśeśěg zachopijo se zeger 13:30. Napoł tśich zachopijo se wuběźowanje źiśi brjazyńskeje źiśownje. Pótom budu gólcy wejsneje młoźiny z cepami za gjarncom biś a źowća z karu žaby wózyś. Nježli až krale a kralowki se pócesćiju, muse gólcy hyšći kokota pópadnuś.
Za wšykne głodne a łacne změju górjańske góspoze něco dobrego pśigótowane.
znatecynjenje 12
Finale w rejtaŕskej hali we Wjerbnje
Wjelike sportowe tšojenje z mjaztym južo wěcejlětneju tradiciju wótmějo se witśe zeger 18:00 we wjerbańskej rejtaŕskej hali. Zarědowaŕ jo team młodych Serbow radijowego wusćełanja Bubak. Chtož słucha pšawidłownje serbske młoźinske wusćełanje, wě, až njejadna se witśe wó kónjecy sport, ale wó beachvolleyballowy turněr. W slědnych tyźenjach su se młode serbske sportarje kužde pónjeźele wjacor w drugej jsy wuběźowali. Na witśejšem finale beachvolleyballoweje tury Bubaka se skóńcnje rozsuźijo, kótare z dwanasćo mustwow smějo pokal sobu domoj wześ.


c: text/html

text: Moja Oma zawsze mieli coś do zmaszkecenio. Czasym skryte w bifyju abo w szranku, a przi świyncie – na postrojonym stole, jakby czekały na skosztowani. W kapsach od Starki nieroz znojdywołech szkloki, a w biksie na bifyju kopalnioki. Mono tymu, że były yno od świynta, nojbardzij smakowały mi śliwki w czekuladzie. Słodko śliwka w ciymnyj czekuladzie zamiyniała kożdy familijny bezuch w prawdziwy fajer. Pamiyntom, że na Wilijo, jak Starka warzili moczka, pora pokrotych śliwek wciepowali do pojszczodka, coby miała taki rychtyk świonteczny smak.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Swój třeći dźěl stawiznow wolejbula na serbskich šulach započinam dźensa z wurězkami přinoškow nowiny Sächsische Zeitung. W decembru 1970 tam pisachu, zo wuhotowa rada wokrjesa Budyšin, wotdźěl ludowe kubłanje, za B-šulerjow (5. a 6. lětnik) wolejbulowy turněr šulow. Dobyła je Serbska PWŠ Budyšin z hrajerjemi M. Kowar, D. Nawka a M. Korjeńk, a to wot wosom startowacych šulow. W januarje 1971 wuhrachu druhi raz pokal Domowiny za samsnu starobnu skupinu w Budyšinje. Bjez poražki přesadźichu so wolejbulisća Dynama Mišno, tehdyšeho mištra NDR. Wurjadne 4. městno mjez wosom cyłkami zawěsćichu sej serbscy hólcy (hlej horjeka), kotřiž trenowachu a hrajachu za SWW Budyšin. A šěsć lět pozdźišo tworjachu woni zhromadnje z Borisom Dobrowolskim a Tomašom Fasku žro mustwa Jednoty Budyšin na NDR-mišterstwach młodźiny A w Ueckermündźe. Mišter sta so znowa Dynamo Mišno, a mjez wosom finalistami docpěchmy my Budyšenjo 7. městno.


text:
Tekstowy korpus maminorěcneje (dialektalneje) dolnoserbšćiny (projekt z tśeśich srědkow, załožba VolkswagenStiftung)
Aby se dolnoserbšćina kradu dokumentěrowała, jo notne, aby se wobšyrny tekstowy korpus dolnoserbskeje pisneje rěcy wudopołnjał z korpusom dialektalneje dolnoserbšćiny. Toś jo se we wjelikej měrje (wěcej nježli 100 góźin) nagrawało a transkriběrowało, aby se napórał tekstowy a audiowy korpus (powědaneje) dialektalneje dolnoserbšćiny.
Śěžyšćo źěłabnosći w nejžpjerwjej pśizwólonej pilotowej fazy (oktober 2010 do februara 2013) jo było nowonagrawanje, transkriběrowanje nagraśow kaž teke testowanje źěłowych wótběgow a metodiki. Głowna faza projekta jo se wótměła wót měrca 2013 do kóńca 2015. Audiowe dataje a transkripty su pśišli do DoBeSowego archiwa. Wót 2017 su wóne teke pśistupne pśez internetowy bok dolnoserbski.de.
Projekt jo se do 2015 financěrował wót załožby VokswagenStiftung we wobłuku tencasneje spěchowańskeje iniciatiwy “Dokumentacija wobgrozonych rěcow.
Wuslědki
Hauke Bartels & Kamil Thorquindt-Stumpf: Ein neues Ton- und Textarchiv des muttersprachlich-dialektalen Niedersorbischen. In: Lětopis 60 (2013) 1, b. 39–60.Wjednistwo projekta: Hauke Bartels
Na projekśe wobźělone: Marcin Szczepański, Jan Měškank, Kamil Thorquint-Stumpf,


text:
Michał Fidziukiewicz bôł wymiyniany we gronie zastympców Mariusza Idzika jako pewny kandydat, tymczasym wiymy, że Ruch niy jest piyrwszym wyborem „Fidzia” we dalszyj karierze.
Oferty mo tyż ze GKSu Bełchatów czy Górnika Łęczna. We niydownym wywiadzie do Dziennika Sportowygo, Michał pedzioł, że Ruch jest konkretny, ale na pewno bydzie rozważoł inksze oferty ze wyższych lig.
Łostatnio, bodajże we cwortek pojawiōła sie informacjo, że Fidziukiewicz rozwiōnzôł kontrakt ze Stalą, ale na ta chwila niy wiymy jesce ze kim podpisze umowa.
Sport Dziennik donosi, że we Chorzowie juz mogóm zakońcyć szukanie zastympstwa do „Winiego”. Filip Łukasik, 20 lytni pomagier – obycnie -Pniówka Pawłowice Śląskie – a finalnie GKSu Jastrzębie – może podpisać umowa ze Ruchem Chorzów. Testy zacnie we pyndziałek – 18 stycznia. Godo sie, że mody pomagier mo tyż oferty ze Górnika Polkowice (II Liga).
Michał Maj zakończōł testy przy Cichyj 6 we zeszłym tydniu i wrócił do Stali Brzeg.
Czekômy na kolejne informacje i transfery zważiwszy, że Prezes Siemianowski łotwarcie godo o tym, że bydôm jeszcze 2-3 wzmocniynia.
własne / sportdziennik.com


text:
Po tym zo stej sej raz w nocy kunje w mojej ptačej chěžce ptaču picu słodźeć dałoj, běch najprjedy bjezradny, kak móhł tomu zadźěwać. Ptača pica je so mjeztym chětro podróšiła. Před lětami płaćeše měch z 30 kilogramami zornjatkow słónčneje róže w Čornym Hodlerju 21 eurow, nětko hižo 27 eurow.
Radworčan Šćěpan Paška mi poruči, wokoło štoma pod chěžku groćane pasy z dołhimi kałačemi připrawić. Tajke wužiwaja poprawom tam, hdźež hołbje na twarjenjach sydać njesmědźa. Šołćic třěchikryjerska firma tajke pasy měješe, a tak je hnydom přičinich, hromadźe z kruchom nuklaceho grotu, kotryž kuny zańč nimaja. To pak bě zmylk, štož je moja kamera w přichodnej nocy zapopadnyła. Dwaj šupaj (Waschbären) běštej po groćanych pasach do chěžki zalězłoj a sej moje zornjatka słodźeć dałoj.


text:
Šćuka
Šćuka (Esox lucius) je rubježna ryba, kotraž docpě starobu wot 15 do 30 lět a wahu wot hač do 30 kg. Wona je 1 – 1,50 m wulka a je mjasožračk. Šćuka ma zelenošere błysćace šupy a je samotar. Šćuka njeje wohrožena.
Žiwjenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šćuka je na sewjernej połkuli žiwa, najradšo w běžacej wodźe. Šćuka je w słódkej a w słonej rěčnej wodźe žiwa. Šćuku nadeńdźeš husto při brjoze w rohodźi. Tam čaka na jeje žratwu.
Cyroba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šćuka je rubježna ryba a z tym tež mjasožračk. Na lěto žerje wona wokoło 40 kg cyroby. Najhusćišo su to tamny ryby, rakowe zwěrjata ale tež amfibije. Njewšědnje je tež zo knježi mjez šćukami kanibalizm. To rěka zo so šćuki tež mjez sobu žeru. Přez jeje dołhe, pyskojte kusadło móže šćuka jeje cyrobu lochko rozkusać. Šćuka je jara agresiwna. Wšo štož je do puća přińdźe wona zežerje. Zežerje samo wodowy ptački a hrymzaki. Wona spóžera cyrobu we wulkich kuskach.
Rozmnoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šćuka je samotar. Wona je wot třećeho žiwjenskeho lěta splažna. Wona poruje so w měrcu hač do apryla. Wone wotběži tak, zo mužik wo žonku wojuje a ju po boju wopłodźić smě. Po wopłodźenju so žónki blisko brjoha połoža a wotpołoža tam wot jich čełowej waze wotwisace hač do 500000 jejow, kotrež su při spódnowódnych rostlinow přičinjene. Po třoch tydźenjach wurostu z jejow larwy, kotrež so jara skoku dale wuwija a kotrež z wulkosću wot dweju centimetrow hižo młodźata tamnych rybow nadpadnu.


text:
Gharb/Valletta (B/SN). Nimale dwě lěće su wobydlerjo Malty na wopyt bamža Franciskusa korony dla čakali. Něhdźe 2 000 přewažnje młodostnych so na naměsće zhromadźi, zo bychu 85lětneho ze žołto-běłymi chorhojčkami a popowej hudźbu witali. Malta je štwórty najmjeńši kraj Europy a na lisćinje krajow z najwyšim podźělom katolskeho wobydlerstwa na druhim městnje, hačrunjež tež tu wustupy z cyrkwje přiběraja. Prezident Malty George Vella rěčeše při witanju bamža wo problemach kaž wo „chorym, mučnym a surowym planeće“ a wo „njepředstajomnych wójnach, ćěkanjach a migracijach“. Bamž jemu w dalokej měrje přihłosowaše, šwikaše pak tež problem korupcije na kupje a přeješe sej „nawrót k rozswětlenju ewangelija“.
Wobmyslenja k wopytej


text:
Brno hłowne dwórnišćo
Brno hłowne dwórnišćo (čěsce Brno – hlavní nádraží) je najwjetše dwórnišćo na Morawje a druhe najwjetše w Čěskej republice. Je zdobom najstarše w Čěskej a jedne z 10 najstaršich na swěće. Wono leži při jednej z hłownych železniskich čarow: TEN 22 (Berlin–Drježdźany–Praha–Brno–Budapest–Sofia. Brno je wulke železniske křižowanišćo šěsć železniskich čarow a dweju paneuropskeju železniskeju koridorow TEN 22 a TEN 23. Dwórnišćo nadeńdźe so na při nutřkownym měšćanskim wobkruhu (Ringstraße) wosrjedź města. Prěnja železniska čara w dźensnišej Čěskej běše 144 kilometrow dołhi zwisk mjez Winjom a Brnom (Sewjerna železniska čara kejžora Ferdinanda), kotryž so w lěće 1838 poswjeći.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Wopyt w Serbskim domje
Budyšin, Serbski dom,
Dźensa přebywaše zapósłanc Zwjazkoweho sejma knjez dr. Klaus-Peter Schulze, kiž je zdobom městopředsyda parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, pola Serbow w Budyšinje. Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, předsydka załožboweje rady, Susann Šenkec a předsyda parlamentariskeje přirady Marko Šiman dźakowachu so jemu za swoje prócowanja nastupajo wobkedźbowanja Serbow w zakonju k zmócnjenju strukturow (Strukturstärkungsgesetz).
Po tym přizamkny so dźěłowa rozmołwa z direktorom Załožby Janom Budarjom, kiž předstaji jemu Serbsku kulturnu informaciju, digitalne projekty a přichodne wužadanja Załožby za serbski lud. Dalša tema rozmołwy bě staw jednanjow noweho financneho zrěčenja Załožby za serbski lud.
foto: Domowina


text:
Žonjacy póstniski ćah magisku ličbu wobdźělenych skupin docpěł
Kulow (aha/SN). Wot lěta 1988 je w Kulowje z tradiciju, zo wuhotuja žony a młodostne sobotu do róžoweje póndźele swój wosebity póstniski ćah. Tón wopokaza so zawčerawšim jako přiwabliwa tradicija, k čemuž je poměrnje rjane wjedro přinošowało. Irena Nowakowa a Birgit Šimanowa stej na torhošću jednotliwe wobrazy na temu „Orient“ připowědźiłoj. Wonej zwěsćištej, zo su lětsa w Kulowje ze sto wobdźělenymi skupinami magisku ličbu docpěli. Wjace hač 1 500 žonow a holcow bě do ćaha zapřijatych. Wone su tydźenje do toho wjele dźěła na so wzali, zo bychu ze swojimi přewšo pisanymi a kreatiwnymi kostimami lóštnu naladu přisporjeli. Dwójce su nory na połtřeća kilometrow dołhej čarje, kotraž z wobdźělenej ličbu skupin runje tak dosahaše, tysacy ludźi zbliska a zdaloka zawjeselili. Napadnyło je, zo bě mjez wopytowarjemi wjele předrasćenych.


text:
Sernjanska firma Matješk–PowerTools (M–PT) zhotowja a dodawa zajimcam hotowe šrubowanske systemy za wulke twary kaž na přikład wětrniki abo wulke mosty. Specializowali su so na twar wosebitych wjertomomentowych šrubowakow (Drehmomentschraubern) a dalšich tajkich gratow kaž tež na poradźowanje a indiwidualne nastajenje-kalibrěrowanje tajkeho wulkeho gratu. Stawizny firmy, kotruž je Michał Matješk před nimale 30 lětami załožił, čitaja so kaž stawizna wo wuspěchu. Hakle njedawno su w Sernjanach – nawodnistwo zawoda ze wšitkimi přistajenymi – swjećili. A k tomu prěni zaryw k rozšěrjenju předewzaća (Serbske Nowiny rozprawjachu). Nastać ma na arealu bywšeho Sernjanskeho rězaka nowa 603 kwadratne metry wulka twornja, wobstejace twarjenje hnydom sobu ponowja. Přičiny dosć raz za kulisy serbskeje firmy pohladać. Janek Wowčer je so ze załožerjom Michałom Matješkom a jeho dźowku, nawodnej sobudźěłaćerku Carmen Hebestreitowej rozmołwjał.
Čehodla dyrbiće přitwarić?


text:
Cholmsk
Cholmsk (rusce XoлMck; do 1905 Mauka/Mayka; do 1946 japansce 真岡 Maoka) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 50 kilometrow zapadnje Južno-Sachalinska.
Ma něhdźe 28 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1870 załožiło a ma wot lěta 1922 měšćanske prawa. Hač do lěta 1945 město słušeše do Japanskej.
ŽórłoWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Oficielne webstrony
- XoлMck// HapoдHaя эHциkлoпeдия "Moй ropoд"
- XoлMck// Гeorpaфичeckaя эHциkлoпeдия


text:
Archiw powěsćow
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
meja 2020
Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow
Serbski sejm wita, zo chce so nětkole tež Serbska rada při Sakskim krajnym sejmje za to zasadźeć, zo so w přichodnym šulskim lěće wutworitej dwě pjatej rjadowni na Serbskimaj wyšimaj šulomaj we Worklecach a Ralbicach ...
Dale čitać Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow


text:
Njedawno čitach w Berlinskim magacinje za tak mjenowanych »expatriots«, potajkim w stolicy bydlacych wukrajnikow, zajimawy komentar. Awtorka, před lětami z Ameriki připućowana, hóršeše so na ignorantnu atitidu někotrych krajanow, kiž njejsu tež po dołhim času w Němskej kmani (a zwólniwi), ani słowčko němsce rěčeć. Woni to prosće za trjeba nimaja, wšak je jendźelšćina swětowa rěč, hinak hač mała a komplikowana němčina. Mjeztym su w Berlinje bary, hdźež hižo němsce skazać njemóžeš, dokelž će pinčnik njezrozumi.
W oktoberskim Rozhledźe dóstachmy dohlad do rěčnych poměrow w Lubinje zažneho nowowěka. Zastupjerjo tamnišeje elity mějachu spočatk 17. lětstotka zwjetša aktiwne znajomosće serbšćiny; wulki dźěl wobydlerstwa w předměsće scyła němsce njerěčeše. W běhu jeničkeho lětstotka so tute poměry zawróćichu. Podobne procesy znajemy ze wšěch serbskich regionow – snano wothladajo wot katolskeho třiróžka. Zo tež tam wšitko bjez problemow njeběži, zhonichmy njedawno z rozprawy wo delanskej gmejnskej radźe.


text:
Sołtys: Łapciuk Stanisław
Rada Sołecka: Jarmoszko Katarzyna, Lulewicz Krzysztof, Rusewicz Karol
Sołtys: Pietuszyński Stanisław
Rada Sołecka: Pietuszyńska Celina, Pietuszyński Ryszard, Pietuszyński Józef
Sołtys: Krahel Ewa
Rada Sołecka: Stankiewicz Rafał, Sutuła Danuta, Jurgielewicz Mirosław, Kłoczko Andrzej
Sołtys: Garbecki Romuald
Rada Sołecka: Sutuła Krzysztof , Samojlik Jerzy, Radziszewska Marta, Łabieniec Wojciech, Kłoczko Piotr
Sołtys: Smarkusz Mieczysław
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, Giełażyn Jarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Klejbuk Krzysztof
Rada Sołecka: Zajko Piotr, Mancewicz Cezary, Budnik Andrzej
Sołtys: Lewko Daniel
Rada Sołecka: Zajko Mariusz, Hołdyńska Krystyna, Januszkiewicz Robert
Sołtys: Borowski Bartosz
Rada Sołecka: Krzywosz Mariusz, Sokołowski Marek, Męczkowski Rafał,
Borowski Dawid
Sołtys: Łazuk Magdalena
Rada Sołecka: Staworko Małgorzata, Kwasowski Adam, Ławyszko Jerzy, Radziewicz Jan
Sołtys: Kamińska Barbara
Rada Sołecka: Stankiewicz Wiesław, Krysztopowicz Krzysztof, Gładczuk Bogdan
Sołtys: Mikłosz Tadeusz
Rada Sołecka: Białomyzy Andrzej, Brasławski Andrzej, Brasławska Krystyna, Hanczaruk Piotr, Sidor Sławomir
Sołtys: Gryżenia Bożena
Rada Sołecka: Żadziłko Halina, Sidor Tadeusz, Jasiel Barbara, Lewicka Teresa
Sołtys: Ciulewicz Krystyna
Rada Sołecka: Zaniewski Piotr, Sutuła Jacek, Murawska Anna
Sołtys: Jedliński Tadeusz
Rada Sołecka: Trembowski Zygmunt, Pigiel Tadeusz,Bujnowska Katarzyna
Sołtys: Wołczek Marian
Rada Sołecka: Stroczkowski Stefan, Maksimczyk Wacław, Bohdan Jarosław
Sołtys: Zujko Marian
Rada Sołecka: Adamowicz Elżbieta, Mitrosz Stanisław, Stroczkowska Anna, Kirejczyk Tomasz, Czerniawski Wojciech
Sołtys: Myśliwiec Ryszard
Rada Sołecka: Masłowski Mirosław, Szczepura Romuald, Łosiński Kazimierz
Sołtys: Szyszkiewicz Zofia
Rada Sołecka: Szyszkiewicz Lech, Burzyński Andrzej , Żywno Andrzej
Sołtys: Mozolewski Sławomir
Rada Sołecka: Janucik Ewa, Ugolik Adam, Hanczruk Andrzej
Sołtys: Franciszkiewicz Janusz
Rada Sołecka: Nachiło Stanisław , Sepko Łukasz, Sepko Tadeusz, Kozłowski Andrzej
Sołtys: Kozłowski Zygmunt
Rada Sołecka: Mikutowicz Adam, Kuderewski Paweł, Krzywosz Wojciech, Kuderewski Stanisław
Sołtys: Kaszczewska Edyta
Rada Sołecka: Duchiński Daniel, Grabińska Bożena, Grabińska Katarzyna
Sołtys: Dziełak Marcin
Rada Sołecka: Sanik Łukasz, Hrynko Andrzej, Andrukiewicz Wojciech
Sołtys: Sanik Agnieszka
Rada Sołecka: Chodziutko Jolanta, Czekało Piotr, Kozioł Romuald, Bogusz Czesław, Wołczek Wojciech
Sołtys: Zagórski Mateusz
Rada Sołecka: Mańczuk Jarosław, Szczerba Bogdan, Osiecki Szymon
Sołtys: Poważa Maciej
Rada Sołecka: Bućko Franciszek, Skorupska Bożena, Zawadzka Małgorzata Katarzyna, Głowacka Teresa
Sołtys : Raducha Edmund
Rada Sołecka: Kułak Wojciech, Kirejczyk Wojciech, Mikłosz Andrzej
Sołtys: Krahel Stanisław
Rada Sołecka: Gromacki Romuald, Zieziulewicz Barbara, Wałejko Andrzej
Sołtys: Klejbuk Kazimierz
Rada Sołecka: Kondracki Eugeniusz, Sobecka Stanisława, Wojciechowski Stanisław, Kuczyński Michał
Sołtys: Orpik Romuald
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, GiełażynJarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Szeszko Sławomir
Rada Sołecka: Stefanowska Dorota, Marcińczyk Marek, Janewicz Kazimierz
Sołtys: Czarnecki Robert
Rada Sołecka: Sieńko Wojciech, Kozioł Danuta, Kozioł Janusz
Sołtys: Stupak Leon
Rada Sołecka: Olchanowski Ryszard, Stupak Sławomir, Kulhawik Mieczysław, Stankiewicz Mieczysław, Antonik Bożena
Sołtys: Płaskowicki Adam
Rada Sołecka: Łabieniec Karol, Maksimczyk Kazimierz, Kwasowski Andrzej
Sołtys: Radziewicz Jan
Rada Sołecka: Kosy Marian, Karpacz Roman, Kozłowski Marek
Sołtys: Raducha Halina
Rada Sołecka: Tomaszewski Dariusz, Piruta Jan, Smarkusz Lucyna
Sołtys: Marchel Lucyna
Rada Sołecka: Zdanewicz Iwona, Kotowska Lucyna, Kotowski Krzysztof
Sołtys: Aramowicz Katarzyna
Rada Sołecka: Lulewicz Leszek, Sienkiewicz Jadwiga, Aramowicz Wiesław
Sołtys: Walenciej Łukasz
Rada Sołecka: Dziełak Katarzyna, Jurgielewicz Marian, Dmuchowski Marek
Sołtys: Karaś Wiesław
Rada Sołecka: Bujnowski Mieczysław, Szydłowski Mirosław, Żdanuk Mirosław
Sołtys: Bagan Piotr
Rada Sołecka: Kozioł Jerzy, Jurgielewicz Katarzyna, Kocisz Wojciech
Sołtys: Suchocka Agnieszka
Rada Sołecka: Moniuszko Mateusz, Sidorkiewicz Władysław, Tarasewicz Piotr
Sołtys: Skowysz Jan
Rada Sołecka: Bronakowska Agnieszka, GiełażynJarosław, Makarewicz Mirosław, Radkiewicz Jan, Gałecki Michał
Sołtys: Puchlik Anna
Rada Sołecka: Jurgilewicz Barbara, Szestowicki Tomasz, Kiejko Magdalena
Sołtys: Stanisławczyk Mariusz
Rada Sołecka: Żabicki Grzegorz, Kaczyński Bogdan, Sidorkiewicz Jan, Pałkiewicz Franciszek, Sidorkiewicz Henryk
Sołtys: Grajewski Stanisław
Rada Sołecka: Grajewska Małgorzata, Stankiewicz Krystyna, Tarasewicz Adam
Sołtys: Bryzgiel Zygmunt
Rada Sołecka: Bryzgiel Bożena, Kukliński Bogdan,Achimowicz Elżbieta
Sołtys: Pryzmont Andrzej
Rada Sołecka: Karolczuk Dawid, Pryzmont Andrzej, Oszmian Kazimierz
Sołtys: Kowalczuk Antoni
Rada Sołecka: Toczyłowska Alina, Stankiewicz Mirosław, Jurgilewicz Andrzej
Sołtys: Gniedziejko Grzegorz
Rada Sołecka: Chmiel Stanisław, Chudecki Maciej, Chudecki Tomasz,
Chmiel Piotr
Sołtys: Justyna Świderska
Rada Sołecka: Zdanewicz Jarosław, Kalisz Grzegorz, Zujko Marek, Tokarzewski Daniel


text:
Moravskoslezský kraj
Moravskoslezský kraj (serbsce Morawsko-šleski kraj, do meje 2001 Ostravský kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so na samym wuchodźe republiki w sewjernym dźělu Morawy a čěskim dźělu Šleskeje a ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 290.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Ostrava.
Morawsko-šleski kraj mjezuje z Opolskim wojewódstwom na sewjeru, ze Šleskim na wuchodźe, ze Słowakskej na juhowuchodźe, ze Zlínskim krajom na juhu a z Wołomuckim na zapadźe. Wobsteji z 300 gmejnow w šěsć wokrjesach. Najwjetša rěka je Wódra, kotraž ćeče tež přez Ostravu. Na sewjerozapadźe nadeńdu so horiny Hrubeho Jeseníka, na juhowuchodźe Beskidy.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Morawsko-šleskeho kraja su:


text:
krzysztof korwin piotrowski - teksty w portalu
-
Małgorzata Walewska, Śląsk, Łódź, konkurs im. Ady Sari krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 13.10.2021
-
Muzyczny Festiwal w Łańcucie krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 11.08.2021
-
Bytom. Szampańska “Zemsta nietoperza” Opery Śląskiej krzysztof korwin piotrowskiNews 31.12.2020
-
Wojtek Pszoniak - z Gliwic do Paryża krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 08.12.2020
-
Kraków. Prawykonanie utworu Rafała Janiaka "Postscriptum 8’37″≈8(.)6…in memoriam Krzysztof Penderecki" krzysztof korwin piotrowskiNews 04.12.2020
-
Wanda Polańska - królowa operetki krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 03.11.2020
-
Bosko w Busku krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 23.09.2020
-
Agnieszka Zwierko – Z La Scali do Royal Opera House krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 04.09.2020
-
Ewa Demarczyk – Czarny Anioł Piosenki krzysztof korwin piotrowskiMagazyn 18.08.2020


text:
Było fest zima tego wieczora, szczypoł mróz i padoł śniyg
Pryndko tyż zrobiyło sie ćma bo był to ôstatni dziyń roku. A ulicami szła mało, chudo boroczka kiero ku tymu ni miała szczewików. Rano dziołszka eszcze miała swoi szuły ale że były one blank za wielki, to ich straciyła jak uciekała przed rozszwongowanōm karetōm co to gzuła bez ulica. Z gołōm gowōm i bez trzewiczków borajstwo aż sie telepało, tak ij było zima.
Dziołszka smyczyła we zopasce sztrajhecle co to próbowała sprzedować ludziom na ulicy. Nieśmiało wyciágała ryka z tymi siarkami ale ludzie mieli mało baczynio beztuż że był szylwester i wszyjscy myśleli o tym coby pofajrować i sie ożrać.
Ôroz boroczka zmiarkowała, że dali już nie poradzi ciś. Była już tako głodno i zziymbnyto że se siadła pod kieromś chałpōm i na chwila se dychła. Podkulyła szłapki coby se ich trocha ogrzoć ale to było ganc niemożebne przi takim mrozie.
Dziołszka spokopiyła, że hajcnie se jedna szarczka coby sie ogrzoć
Yny jedna! I jak se ta sztrajhecla odpolyła to ij sie ôroz pozdało, że siedzi przi epnym piecu z kierego szpaśnie bucho ôgiyń i jom grzeje. Wyciągła klepytka coby ich tyż ogrzoć ale ôroz siarczka sie zagasiyła.
To boroczka dali go z drugōm! Teroz dziołszce sie przedstawiyła paradno izba z epnym stołym cołkim zastawiōnym jodłym. A pojszodku była maszketno pieczono gynś nadziywano śliwkami. Ale dziołszka ani nie poradziyła sie zbliżyć do gynsi jak siarczka zgosła i widok sie straciył, choby sie w maślonce utopiył. Nazot zrobiyło sie zima i niechersko.
Dziołszka wartko hajcła nastympno sztrajhecla i boroczce ukozoł sie strojny krisbaum, najszykowniejszy jaki kej yno widziała
Był eli gryfniejszy niż te choinki z szaufynsterów kiere dycki widywała z ulice. Krisbaum miyniył sie złotym, strojnymi kietami i kaj jakimi ozdobami a lampki mrugały uciesznie. Ale i tyn ôbrozek sie straciył jak yny siarczka sie zagasiyła. I jak sie nazot zrobiyło ćma to dziołszka dojrzała na niebie spadająco gwiozda i wymedytyrowała w zadumie, że praje musioł kieryś umrzyć bo dycki ij starka prawiyła, że jak gwiozda ślatuje z nieba to kieryś zemiyro.
Boroczka uzaś zapolyła sztrajhecla, ciekawo nastympnych wrażyń
I ôroz dziołszce pokozała sie jeja kochano ōma kiero umrzyła pora lot nazot. A starka była tako jak dycki – uśmiychnyto i ciepło a ku tymu czule halała borajstwo po gowie a doobkoła aż pojaśniało.
Ōmeczko, weź mie ze sobōm! Jak ta siarczka zgośnie to stracisz sie tak jak cieplućki piekarok, maszketno gynś i szykowno choinka!
Dziołszka gibko hajcła wszyski sztrajhecle kiere miała i doobkoła pojaśniało choby za dnia. A starka wziyna boroczka w ramiynia i obie uleciały w blasku i radości do nieba kaj już nie było głodu ani zimna.
Rano ludzie znejdli w koncie na ulicy nieżywo dziołszka z uśmiechym na gymbiczce i garściōm siarczek w rynce. Delikatne ranne światło padało na borajstwo i ludzie zaglōndali na bajtla ze żolym. Ale żodyn sie nie skapnył co dziyweczka widziała przed śmierciōm i jak to na koniec do nieba wiyna jom jeja kochano ōma.


text:
Widłowy wůzek
Widłowy wůzyk to je mechańiczny pojazd uo śilńikowym napyndźe kery je przistosowany do przewożyńo matyrjołůw uo srogij maśe (do poru tůn, zależńy uod typu), kery je używany do bliskigo przekludzańo a we magazynowych robotach. Nojczyńśći towor kery mo być przekludzany je umjyszczany na drzewjannych palytach. S przodku, przed zicym kerowcy mo maszt na kerym zamocowane sům widły. Widły idźe uopuszczać, dźwigać a zmjyńać jeich rozstaw, a cołki maszt idźe ekować uod śa i na śa - steruje śe tym wajchůma, krům rozstawu widłůw kery trza zmjyńić rynczńy. Widłowe wůzyki sům napyndzane bez sztrům, benzina, gaz a inksze. Pjyrsze widłowe wůzyki wyprodukowano we 20. lotach XX stolećo.


text:
Kralowa pfalca
Pfalca (łaćonsce villa regia [kralowske město] abo curtis regia [kralowy dwór]) bě w zažnym a wysokim srjedźowěku twjerdźizna abo hród, kiž skutkowaše pućowacemu kralej abo kejžorej jako zepěranišćo a nachwilna rezidenca. Zapřijeće wotwodźuje so wot romskeje hórki Palatina, na kotrejž rezidowachu romscy kejžorjo.
Srjedźowěkowski kral abo kejžor njeměješe stolicu jako knježerstwowe sydło, ale pućowaše po kraju, zo by swoju awtoritu we wšěch kónčinach mócnarstwa a wosobinski kontakt k wazalam zdźeržał. Pfalcy namakachu sej zwjetša we wokolinje biskopskich sydłow a wulkich klóštrow abo w swobodnych městach a běchu dosć wulke, krala a jeho družinu hospodować a ze žiwidłami zastarać. Wosebje wažne běchu pfalcy, w kotrychž kral z družinu přezymowaše, tak mjenowane zymske pfalcy.
Wuznamne pfalcy namakachu so na přikład w Aachenje, Goslaru a Memlebenje.


text: Hainewalde (scu/SN). Pod hesłom „Přińdź twoje kralestwo“ schadźowachu so serbske ewangelske swójby na zhromadny kónc tydźenja w Hainewaldźe w Žitawskich horinach. Organizowany wot Serbskeho ewangelskeho towarstwa wobdźěli so dohromady 41 wěriwych, z toho 19 dorosćenych a 22 dźěći z Łužicy, Drježdźan a Badensko-Württembergskeje. Wot štwórtka wječora do njedźele připołdnja mějachu wobdźělnicy wotměnjawy a zajimawy program. Při najrjeńšim wjedrje rozmyslowachu wo wěrje, hajachu ze spěwom a z hrami serbsku zhromadnosć a zeznachu wokolinu.


text:
Nowaja Ladoga
Nowaja Ladoga (rusce HoBaя Лaдora) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w Leningradskej oblasći při wuliwje rěki Wolchow do Ladogaskeho jězora a při wobjězdnym kanalu, wjedźacym wokoło jězora. Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1704 w zwisku z natwarom noweje stolicy Pětrohród wot carja Pětra Wulkeho někotre kilometry zdalene wot twjerdźizny Stareje Ladogi załožiło.
LiteraturaWobdźěłać
- HoBaя Лaдora// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa : B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
Ci, kerzi regularnie czytajōm nasze posty, na isto majōm już w łepach jakiś ôbroz Lizbōny i myjszych miast wele nij. Na bildach idzie uwidzieć jako wszyjsko tam wyglōndo – stawiynia taplajōm sie w klarze, ludzie żyjōm se po leku, psy robiōm na sztreki i żodyn sie ô to niy staro. Stolica je ciepło, pełno turystōw, trocha umazano, ale durś gryfno.
W tym poście zbiyrōmy wszyjsko do kupy, coby pokozać Wōm kōmpletno Lizbōna. Place, ździebko kōnsztu, sztrasbana i futer. Żodnej godki ku szkubaczce, same kōnkrety. Dejcie pozōr – linki w tekście kludzōm abo do naszych inkszych postōw, abo do zajty infolizbona.pl, na kerej doczytocie co trza (werci sie!). Dzisioj ôd A do K. Jadymy!
A – azulejos
Skuli tych kwadratowych płytek, cołkie miasto je farebne i bai ajnfachowo drōga wyglōndo jak aussztelōng. Jak kery mo wiyncyj czasu, to byzuch w Museu Nacional do Azulejo je niygupiōm idyjōm.
Ôtwarte: wtorek-nidziela, ôd 10:00 do 18:00
Ajntryty: 5€ normalny, 2.5€ starziki, szkolorze i sztudynty, 0€ wszyjscy w piyrszo nidziela w miesiōncu
B – Bairro Alto
Imprezowo tajla miasta, w kerej sztudynci z Erasmusa siedzōm bez pōłek swojigo byzuchu w Portugaliji. Nōm lepszy spasowała za widnioka – majōm tam dizajnerske geszefty, bōnte kety nad gowami i drinki po ojro 😉
C – Convento da Ordem do Carmo
Ruiny Carmo to je to, co sie ôstoło ze kościoła i klosztoru karmelitōw po 1755 roku, kedy tak fest zaszelōntało Lizbōnōm. W strzodku je tera Muzeum Archeologiczne. Stawiynie znojdziecie bez problymu – stoi zaro przi aufcugu Santa Justa, a na przeciwko Zōmku św. Jorga. Nojlepsze w Carmo je to, że… ni mo dachu.
Ôtwarte: pyndziałek-sobota, ôd 10:00 do 18:00 (październik-maj) i ôd 10:00 do 19:00 (czyrwiec-wrzesiyń)
Ajntryt: 3.5€ normalny, 2.5€ sztudyncki
C (2) – Campo Pequeno
Niy wiymy czamu, ale mało je ludzi, kerzi znajōm Campo Pequeno. A ta aryna niy yno fajnie wyglōndo jak sie patrzi ze dworu, ale to je jedyno sztela, kaj pozaglōndać na rychtycznych torreadorōw! Godziny, cyny i to, co gynau idzie ôbejrzeć znojdziecie na zajcie www.campopequeno.com (yno po portugalsku).
D – Deus
Deus znaczy Pōnbōczek. Portugalijo, jak na państwo w “nowoczesnej” Europie kero znōmy, je fest religijno. Ale Pōnbōczka znojdziecie tam niy yno w kościołach i kapliczkach, ale tyż u… piekorza! Pão de Deus to słodko żymła z posypkōm, kero masa Portugalczykōw jy ze szinkōm i kyjzōm. Dejcie pozōr, niy kożdymu zasmakuje taki miszōng 😉
E – Erasmus
Skuli programu Erasmus+ my w ogōle do Lizbōny pojechali. Dlo tych, kerzy sztyjc sztudiyrujōm, mōmy dobre nowiny – okrōm wyjazdōw na zagraniczne uczelnie, idzie tyż wybrać sie na praktyki. Trza mieć yno minimum dwa miesiōnce wolnego, znojś se firma, kero bydzie miała dlo Wos czos i cosik do roboty i przynś bez rekrutacyjo na swojij uczelni (chocioż niy wdycki, bo czasym tak mało ludzi ô tym wiy, że je masa placōw fraj). A za sztypyndium idzie zapłacić za izba i mōno jeszcze co zostanie na
pora piw ajntryt do muzeum.
Inksze na E: elevador, Estadio da Luz
F – Fado
Fado to tako fest ymocjōnalno muzyka, kero zaczła sie w chałpkach i szynkach Alfamy. Same miano znaczy “los”. Coby rychtyk chycić co to je i czamu je take znōme, idźcie do Muzeum Fado. My mieli taki cufal, że wysłali nos tam z roboty – dostalimy za bilety i jeszcze czekoł na nos ôprowodzocz. Tōż spamiyntejcie – jak bydziecie szukać roboty/praktyk w Lizbōnie, to kōniecznie napiszcie, że „chcecie poznać kultura i tradycje” 😉
Ôtwarte: wtorek-nidziela, ôd 10:00 do 18:00
Ajntryt: 5€ normalny, 0€ piyrszo nidziela w miesiōncu
G – gōrki
Ô spadzitych drōgach doś już żeście sie naczytali. Tōż wejrzijcie jeszcze yno na pora bildōw z ajnfachowych placōw, kere skiż gōrek wyglōndajōm choby ze bojki.
H – Hierōnimici
Klosztor Hierōnimitōw to nojgryfniyjszy klosztor, jaki my w życiu widzieli. Forgot!
I – izba
Po przekopaniu masy ôgłoszek z miyszkaniami, znodlimy w kōńcu swoja izba. Idzie szukać bez airbnb abo inksze zajty, ale u nos nojlepij ôpłaciło sie wciepanie swojij ôgłoszki ô tym, że szukōmy jakigo placu pod gipsdekōm, na forum dlo Erasmusōw. Jeszcze w dōma ôdebralimy maila ôd Federico ze ôfertōm, ale zdecydowalimy sie na przekludzka dziepiyro na miyjscu, jak już ôbejrzelimy se nasza nowo szlafsztuba. Nojlepsze sztele (cyna/jakość/dojazdy) do pomiyszkania na dugszy czos znojdziecie wele banōw Anjos, São Sebastião, Almada i Arroios. Cyna jednej izby na miesiōnc (z rachunkami): ôd 300 do 500€. Zaôbycz idzie pomiyszkać za te same pijōndze we dwōjka i żodyn niy robi ô to larma.
J – Jezus
Statua Jezusa, kopia mostu Golden Gate i bezmała nojlepsze knajpy? Spōmnijcie se post ô Almadzie.
K – klimat
Chocioż pogoda w Lizbōnie je super, to dejcie pozōr – wczas rano i niyskoro we nocy umi być fest zima. Ale tak po prowdzie to nojwiynkszy problym tamek, to wioter. Skuli bliskij wody i masy gōrek, sztyjc tam wieje. Tōż bai bez lato weźcie se cwiter pod parza.
Tajla drugo tukej: Lizbōna ôd L do Z 🙂


text:
Radosław Majdan, Jarosław Chwastek, Dariusz Fornalak, Maciej Stolarczykbookmark (63'), Rafał Piotrowskibookmark (55' Andrzej Rycak), Paweł Drumlak (66' Piotr Kluzek), Mariusz Kurasbookmark, Piotr Mandrysz, Leszek Pokładowski, Dariusz Solnica, Robert Dymkowski (84' Damir Maretić)
trener: Leszek Jezierski, Jan Jucha
Jarosław Krupski, Grzegorz Cheda, Sylwester Szkudlarek, Grzegorz Wagner, Grzegorz Wilczok (81' Maciej Kalkowski), Jacek Krzynówekbookmark, Bartosz Hincbookmark, Marius Skinderisbookmark, Jacek Berensztajn, Piotr Szarpak (68' Maciej Bykowski), Dariusz Patalanbookmark (74' Marek Jakóbczak)
trener: Marek Pochopień


text:
Wobraz
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Žeńska stoj, do swójich myslow zanurjona, pśed wobrazom. Krajina. Woblico žeńskeje jo napněte, casy guba se giboco, wócy se pśizacynjatej a wóna sebje šwyrnjo włose z coła. Śańki póśichy dych se młogi raz zatkajo. Wobraz ju njepušćijo. Co wóna wiźi? Dla cogo jej ten wobraz nacynijo?
Co to jo na tom wobrazu? Wóna njerozmějo. Gódarne formy, zběžone kontury, změšane barwy. Depresiwnosć. Chto ga móžo w takich pustych stronach žywy byś? Chto ga take něco mólujo! A za co! Źo jo dobra naźeja?
Žeńska zacynijo wócy a padnjo do sebje.
A słyšy śichučki, wabjecy głos. To jo Klara. Žeńska se pósmjejknjo. Wóna buźo se z Klaru wulicowaś. Naraz, z wobrazom na sćěnje a we sebje, žeńska wiźi a słyšy tužne a rozmyslowate tšojeńka.
Něchten źo pó se wijucej wuteptanej sćažce ku groblicce. To jo stary lutk. Wón něnto bydli na kšomje góle, blisko milinaŕnje. Jogo tamne, tencasne górkate bydło su jomu zebrali. Wón jo ducy na woglěd k swójomu pśijaśeloju wódnemu mužoju a jogo familiji. Co se pšašaś, kak se jim źo, z togo casa ako něga jasna a swětła groblicka wěcej tak luštnje njepluskoco, ale jano hyšći pšosto a głušnje se wlaco. Wóda jo brudna. Wódne źiśi tam rad wěcej njegrajkaju.
W Dešnje jo zamrěła Erika Janowa
Tužna powěsć jo se rozšyriła: krotko pó swójom 90. narodnem dnju jo zamrěła 12. awgusta 2022 zasłužbna ceptaŕka, spisowaśelka, pśestajaŕka, wudawaŕka a załožaŕka dešańskego domowniskego muzeja Erika Janowa. Pśiswójźbne su na nju dopominali w serbskima anonsoma w Nowem Casniku a Serbskich Nowinach. Horst Adam jo napisał w Nowem Casniku 25. awgusta cesne spominanje. Teke Ludowe nakładnistwo Domowina jo na nju spominało z inseratom, źož se groni, až jo ze »swójim źěłom statkowała na dobre rěcy a pismojstwa Serbow ...«. Jeje popjelnica jo se chowała 2. septembra na dešańskem kjarchobje.
Pśed źaseśimi lětami, k jeje 80. narodnemu dnju, jo nastał pśinosk za serbski rozgłos RBB. Wón jo se k jeje 90-śinam znowego wusćełał. Kak jo wón tegdy nastał? Wósobinski póznałej smej se z Eriku Janoweju pśez móju mamu, Katu Malinkowu, kenž jo w 1990-ych lětach zestajiła zběrku jeje basnjow za źiśi. Wobej stej se znałej juž z casa w Českej. Pioněrski duch Eriki Janoweje jo mě pśi tegdejšem zmakanju fasciněrował. Toś smej se z Eriku Janoweju pśed jeje cesnym narodnym dnjom w lěśe 2012 dłujko rozgranjałej a wóna jo mě wjele ze swójogo žywjenja wulicowała. Som była tež kazana na swěźeń 80. narodnego dnja a dopominam se derje, kak smy pód nawjedowanim Ingridy Nagloweje w gósćeńcu spiwali serbske štucki. Z tencasnym rozgłosowym pśinoskom comy spominaś na wjelgin zasłužbnu serbsku žeńsku.
Dopomnjeńki serbskeje ceptaŕki Hanamarje Měškankoweje
Hanamarja Měškankowa (nimski: Annemarie Müßiggang) jo lětosa wóswěśiła 89. narodny źeń. Wóna jo se naroźiła ako Hanamarja Pawlikoc (nimski: Paulik) dnja 18. julija 1933 w Rownem (Rohne) a jo tam wótrosła w serbskej familiji. Ako małe źowćko jo nosyła serbsku źiśecu drastwu a pótom drastwu młodych źowćow až do 14. lěta. Jeje maś a stara maś stej chójźiłej cas žywjenja burskej. Wót źiśetstwa jo Hanamarja Pawlikojc powědała serbski, nejpjerwjej slěpjańsku narěc, pótom górnoserbšćinu. To jo jej wjelgin pomogło pśi wuknjenju dolnoserbšćiny. W lěśe 1948 jo wóna była hyšći pśemłoda za studij, togodla jo zachopiła wuknuś w Serbskej wušej šuli w Budyšynje1. W juniju 1952 jo Hanamarja Pawlikojc derje złožyła maturu. Pón jo direktor dr. Frido Mětšk (nimski: dr. Alfred Mietzschke, 1916– 1990) ju wubrał za póspěšny pedagogiski studium, aby mógała južo pó jadnom lěśe zachopiś źěło na nowowutwórjonej Serbskej wušej šuli w Chóśebuzu.Hanamarja Měškankowa w krejzu swójźbnych a znatych na 70. jubileju Dolnoserbskego gymnaziuma Foto: Justyna Michniuk
Jeje rěcy wšedneje komunikacije stej byłej górno- a dolnoserbšćina. Wóna a jeje manźelski słušatej k tym pórědkim familijam, kótarež su po 2. swětowej wójnje doma ze źiśimi serbski powědali a serbsku rěc pśiducej generaciji dalej dawali. Wónej stej synowu konsekwentnje serbski wótkubłałej. Tak stej ako dorosćonej wobej serbskej rěcy wuměłej, lěcrownož jo tegdy pśewažeca wětšyna ewangelskich Serbow se pśeśiwo tomu rozsuźiła, ze swójimi źiśimi serbowaś. Wše tśi Měškankojc źiśiźiśi wuměju tejerownosći wobej serbskej rěcy wustnje a pisnje. A teke źiśi tśeśego naroda wuknu serbšćinu a chójźe do serbskeje źiśownje. W familiji Hanamarje Měškankoweje su rěc a kultura a tradicije Serbow njepówalnje žywe.
Južo w januarje togo lěta jo mě dojśpiła tužna powěsć wó smjerśi japańskeje slawistki a dobreje pśijaśelki prof. dr. Keiko Mitani. Keiko Mitani njejo jano była pśijaśelka, ale teke procowaŕka za serbstwo. Južo w lěśe 1986 som ju póznała na mjazynarodnem ferialnem kursu słowjeńšćiny w Ljubljanje. A z togo casa smej byłej wusko zwězanej. Na swójich slěźeńskich drogowanjach do Europy jo była Keiko pśecej mój gósć a ja som teke měła tu wósebnu cesć, jej woglědaś w Japańskej na Tokio uniwersiśe a tam se wobźěliś na jadnom slawistiskem sympoziumje a teke pódawaś mały rěcny kurs dolnoserbšćiny za jeje studentow. A njejsom se mało źiwała, až pilne japańske studenty su mógali serbski rozměś, cytaś a zdźěla powědaś. To jo jim teke dr. Keiko Mitani do wutšoby połožyła.Prof. dr. Keiko Mitani (1957–2022) Foto: Madlena Norberg
Dr. Mitani jo była pśipóznata slawistka w Japańskej a jo sobu nawjedowała slěźenje z wusměrjenim na rusku rěc a rěcy srjejźneje a pódzajtšneje Europy. Jeje wósobinske śěžyšćo jo była chorwatšćina, kótaruž bě- šo na uniwersiśe w Zagrebje w lětoma 1986–1988 studěrowała. Krotko za tym jo promowěrowała wó aspektowem systemje w chorwatšćinje. Pówołańske žywjenje jo zachopiła ako docentka na uniwersitoma Tsukuba a pózdźej Kyoto. Na drugej jo se habilitěrowała z temu: »Studije k strukturje a funkciji nominalnych frazow w rušćinje«. W lěśe 2005 jo se jej pósćił titel profesor a wót lěta 2013 jo statkowała na uniwersiśe w Tokio na instituśe za slawistiku. W lěśe 2011 jo publicěrowała »Zawjeźenje do słowjańskich rěcow« – klasikaŕ w japańskej slawistice. Dr. Mitani jo se wušej togo we wšakich funkcijach zaběrała z rozšyrjenim wědy wó słowjańskich rěcach a kulturach w Japańskej a jo z lubosću a sćerpnosću młodu generaciju slawistow wuwucowała a pódpěrowała. Cas žywjenja jo źěłała na pólu slawistiki a linguistiki a jo se pśez swóje publikacije wudobyła pśipóznate městno w japańskej slawistice. Do stawiznow sorabistiki pak jo se wóna zapisała ze swójim w lěśe 2003 wózjawjonym »Górnoserbsko-japańskim słownikom«. Z nim jo dokumentěrowała swóje serbske znaśa a teke zajmy. Wóna pak njejo jano powědała górnoserbski, ale teke dolnoserbski!
Na slědnej njeźeli awgusta jo město Žarow/Sorau/Żary w pódzajtšnej Dolnej Łužycy kazało na parkowy swěźeń. Z pódpěranim běrowowu Euroregiona Sprjewja-Nysa-Bobr w Gubinje pó wobyma bokoma Nyse jo se raźiło kradu wósebne kulturne pórucenje: Serbska drastwowa kupka z Mósta/Heinersbrück jo pśijěła a na jawišću srjejź parka pśedstajiła tradicionelnu dolnoserbsku swajźbu, kakaž jo se wóna něga swěśiła w casu mjazy swětowyma wójnoma, slědny raz w lěśe 1936. Dešća dla, ale źe teke dla njeprofesionelnego a njedosegajucego wabjenja w měsće a wokolinje, jo wšak bóžko lěbda sto a pěśźaset luźi to njewšedne tšojenje sobu dožywiło.
Mósćanarje su pólskim gósćowarjam pśedstajili serbske swajźbaŕske nałogi ako teke drastwy we wšakich wariantach. Derje organizěrowane jo było simultane pśestajowanje do pólskeje rěcy ned z jawišća dołoj pśiglědowarjam. Funkcije a wósebnosći póbratša, njewjesty, nawóženje, družkow, družbow a dalšnych swajźbarjow se pśedstajachu. Słyšaś jo była wótpšosba njewjesty w dolnoserbšćinje a nawóženje nimski. Kak a cogodla póbratš ze zablu magiski krejz dokoławokoło pórika śěgnjo a tśi kśicki pśikreslijo, kaki jo něga był pórěd pśi reji a dalšne nadrobnosći su pśedstajili. Žarojska měsćańska telewizija a fotografy su mógali wjele rědnych motiwow a scenow zapópadnuś.
Slědujuca lawdacija jo se źaržała pśi góźbje wótwórjenja wustajeńce »Woblica – Antlitze« z twóŕbami Lejny Theurichoweje, kótaraž jo była wiźeś do 8. julija w Serbskem domje w Chóśebuzu.
Lejna Theurichowa póchada z Górneje Łužyce a jo źinsa žywa w Drježdźanach. Póznała som ju wokoło lěta 2000 how w Serbskem domje ako sobuźěłaśeŕku Domowinskeje župy Dolna Łužyca. Pózdźej som zgóniła, až jo wóna była wuspěšna tekstilna wugótowaŕka – desinaterka w tegdy znatem chóśebuskem tekstilnem kombinaśe TKC. Tak som se wótergi pśedstajiła, až mam snaź sukno, kótarež jo wóna napórała, a to by zawěsće wjelgin rědne było…
Jo, desinatery su definitiwnje wuměłce. Ale wšykne njejsu rownocasnje mólarje. Ale ako mólaŕku zmakajomy Lejnu Theurichowu z jeje drugeju personalneju wustajeńcu w Serbskem domje. A ja mógu se hyšći derje dopomnjeś na prědnu. To su byli rowno take bejnje barwojte wobraze a serbske impresije.
Lejna jo južo w šuli zachopiła mólowaś. Jeje ceptaŕ jo był znaty, bóžko južo zamrěty serbski mólaŕ Jan Buk. Wón jo jej gronił: »To jo dobre, Lenka, ale to hyšći njedosega.« To jo se Lenka k wutšobje brała. Pówołański ako teke pó hobbyju. Lejnina pówołańska droga běšo teke z wuměłstwom zwězana, ale w drugem zmysle, w eksistencielnem. Mólowanje jo wóstało jeje hobby. Ale zawěsće su se z teje kombinacije póstajali synergijowe efekty.
Spušćiś wuteptane sćažki jo droga k sebje.
Na słyńckowatem nazymskem dnju drogujom pó gónach, pólach a pólinach. Ja sama. To lubujom, pśeto pśi tom móžom swójim myslenjam šyroku drogu daś a sama se do sebje zanuriś. Drogowańska sćažka jo mě derje znata, som tam cesto ducy. Mam rad to, což jo mě znate. Mam rad, jo pśecej zasej zmakaś. Toś njamóžom se zabłuźiś. Stakim drogujom ze swójim małym nakśebjatnikom z prowiantom a piśim na kśebjaśe. Za wěsteju chylu womucnjejom.
Na małej wušynje se sednjom kaž pśecej na stary pjeńk, něco jěm a pijom, se rozglědujom a mykocom do južo słabšego słyńca. Mrokawy se ześěguju a pómałem se změrka. Jo, dejała se wupóraś na domojdrogu. Stanjom, scynijom nakśebjatnik na kśebjat, rozglědujom se zasej, aby se rozsuźiła, pó kótarej sćažce dalej.
To zawupytnjom górcycku dołoj w krickach pódla małego zarosćonego kališća něco se błyskotaś. To pjerwjej hyšći žednje njejsom zawupytnuła. Wóno mě wabi a pśiwabijo. Źom tam.
Małe stwórjeńko z wjelikim kłobykom, w škórnjach a kamzolu, z małym błyšćecym kašćikom w ruce! Ja strowim, wóno pśijaznje nygnjo a mě chylu wobglědujo. Som pitśku njeměrna, pśeto jogo wócy pód kłobykoweju kšomu se błyskatej kaž małe błyski pógrima. Chylam wócy a glědam narska na kašćik w jogo ruce.
Aby zamógli wóznam jubilejneje 300. namše nowšego casa pšawje gódnośiś, wupórajomy se skrotka do zachadnosći.
Serbski prjatkowaś bu wót ewangelskego konsistorstwa w Bramborskej dnja 19. maja 1941 zakazane. Tegdejšy dešański faraŕ Bogumił Šwjela (1873– 1948) jo zawóstajił w śišćanej cerkwinej agenźe »Agenda za tu evangelisku cerkwju w Pšuskej« rukopisny zapisk: »Letztes Mal amtlich benutzt Kantate 1941. Vor Pfingsten Donnerstag erhielt ich das Verbot, wendische Gottesdienste zu halten. Sch.« Agenda chowa se na farje w Dešnje.
Dnja 19. maja 1941 datěrowany list na Šwjelu z amtskeju listoweju głowku wšak wobznanijo, až cerkwja sama jo zakaz wugroniła, nic někaka druga fašistiska wušnosć togo casa: »Der Evangelische Oberkirchenrat hat uns angewiesen, Ihnen im Gebrauch der wendischen Sprache größte Zurückhaltung anzulegen. Insbesondere sollen keine öffentlichen Gottesdienste in wendischer Sprache mehr gehalten werden.«1
Gjarstka zwóstatych serbskich duchownych w Dolnej Łužycy wšak běšo južo do togo pód antiserbskim śišćom zrezigněrowała a do Prědneje swětoweje wójny abo nanejpózdźej z nastupom fašistiskego mócnaŕstwa wopśestała serbske Bóže słužby swěśiś. Ten slědny pak, dešański faraŕ Šwjela, jadnorje dalej serbski prjatkowašo. Jomu jo cerkwina wušnosć musała wuraznje zakaz wugroniś. Fašisty su z tym dali slědny dypk na južo dłujko trajucy antiserbski proces: Wót casa reformacije jo se z tym dolnoserbska rěc z něźi 200 cerkwjow Dolneje Łužyce wutłocyła.
Wót 1370 až do 1635 jo słušała Dolna Łužyca k českemu kralojstwu. Zachopjeńk togo casa, se zakóńcecy pózny srjejźowěk, jo se wopisował (a se pó źělach źinsa hyšći wopisujo) ako epocha, pódejźona wót zakśebjatnych a kšajźojskich ryśarjow. Jo se groniło, až su na grodach w Chóśebuzu a Drjowku byli zmužne ryśarje bźeze skrupelow. Ale co jo na tych pśedstajenjach napšawdu wěrne?
Pó rozšyrjonem měnjenju su byli rubjažne ryśarje pśisłušniki nišego zemjaństwa, kenž su pśišłušali ryśaŕskemu stawoju. Powšyknje pak jo wuznam ryśarjow (pótakem kšuśe wobronjonych wójnarjow na kónjach) w casu póznego srjejźowěka dla rosćecego wuwiśa žerdkatych bronjow (to su helebardy, piki, partizany a druge) a na popularnosći pśiběrajucem wužywanju stśělańskich broni we wójaŕstwje pśecej wěcej wótebrał. Bronidła njejsu južo efektiwnje šćitali pśed něnto lěpjej wobronjonymi a rownocasnje teke wěcej wobrotnymi pěškarjami. Ako slěd zgubjenja togo militarnego wuznama a dłymokich změnow kněstwa (wót zemjańskego kněstwa ku krajnemu kněstwoju), towarišnosći (pśekupce su měli wěcej zamóženja ako młogi zemjan) a góspodaŕstwa (wót naturalnego góspodaŕstwa k pjenjeznemu góspodaŕstwoju) jo pśišło wjele ryśarjow w nakrajnych stronach do financielneje nuze. Pótakem su se toś te rozsuźili wót togo casa – tak nanejmjenjej popularne měnjenje – se ilegalnje rozbogaśiś pśez rubjažnistwo na drogach a rubjone dobytki pśi z wótglědanim naštyrjonych zwadach a nadpadach na města a pśekupnistwowe transporty. Weto pak tencasne, krajokněske strońske žrědła toś tych zemjanow žednje ako rubjažnych ryśarjow pomjenili njejsu. Su jim w tych rozestajanjach mjazy nišym zemjaństwom a měsćańskim bergaŕstwom jano gronili »raptores«1, »latrones«2, »predones«3, »spoliatores«4 abo »räubern«. A grodam toś tych ryśarjow su casy samo gronili »raubheußer«. Wopšawdne zapśimjeśe »rubjažne ryśarje« móžo se, pó rešeršach mediewista Klaus Graf, prědny raz dopokazaś w nimskem pśełožku (how »rubjenje-ryśar«) špańskego šelmowego romana z titelom »Historia de la vida del Buscón«5 respektiwnje »Historia del gran Tacaño«6 wót Francisco de Quevedo z lěta 1626. W špańskem originalu se groni »rubjažnemu ryśarjoju« pón »caballero de rapiña«.7
Rozgrono z wjelikopósłańcku Republiki Serbiskeje w ZRN jeje ekscelencu dr. Snežanu JankovićCo Serby w Serbiskej wěźe wó Serbach we Łužycy? Jo wěda wó Łužyskich Serbach powšyknje rozšyrjona? Su se južo wudali publikacije wó łužyskej serbskej kulturje?
Serby ze Serbiskeje maju powšyknu wědu wó Serbach z Łužyce. Wěźe, až to jo lud, z kótarymž smy wusko zwězane, což nastupa kulturu a stawizny. Ale myslim se, až wětšyna našych krajanow njejo měła góźbu, kulturu Łužyskich Serbow bližej wopóznawaś. Ja pak to mam za wjelgin wažne, až zajm za bliske wopóznaśe móžo byś dobry zakład, na kótaremž natwarijomy našu kooperaciju. Mamy wjele knigłow našych serbiskich awtorow wó Serbach we Łužycy. Casy namakajomy teke teksty wó Serbach w serbiskich casnikach. Glědajucy na wuraznu kulturnu bliskosć, kótaraž wótbłyšćujo se teke w rěcy, tradicijach a narodnych drastwach, by było škóda, gaby wobej boka se njepóstarałej wó lěpše wopóznawanje. Na pśikład wó kooperaciju našych kulturnych a kubłańskich institucijow.Cogodla zajmujośo Wy se za Serbow we Łužycy?
Mój zajm za Serbow jo wubuźony pśez wjeliku rěcnu a kulturnu bliskosć, ale teke pśez fakt, až weto až do źinsajšnego njejo wjele kontaktow mjazy našyma ludoma. Myslim se, až našo zgromadne statkowanje móžo pśinjasć dobre wuslědki. Teke za Serbow ze Serbiskeje by derje było zgóniś, kake su procowanja Łužyskich Serbow, aby zachowali swóju rěc, swójo pismo a swóje nałogi w za wětšy part nimskorěcnej wokolinje.


text:
Roberto Lombino pochadźa z Prahi a zajimuje so předewšěm za słowjanske rěče. We wobłuku stipendija Załožby za serbski lud je w Lipsku studował a so dale w serbšćinje wukmanił. Tučasnje studuje młody Čech pólsku filologiju w Poznanju. Hižo někotre lěta angažuje so wón w projekće mjezysłowjanskeje rěče, za kotryž pytaja tež serbskich rěčnikow a rěčnicy. Što so dokładnje za ideju chowa, wo tym je so Jan Bogusz z nim rozmołwjał.
Što móžemy sej pod „mjezysłowjanšćinu“ – jendźelsce je to interslavic language – předstajić?


text:
Na wšě 37 próstwow dóšło
Podstupim. W braniborskim ministerstwje za wědomosć a kulturu je hač do wčerawšeho 37 próstwow wo přisłušnosć k serbskemu sydlenskemu rumej dóšło. Wo tym informowaše dźensa zamołwity krajneho knježerstwa za naležnosće Serbow, statny sekretar Martin Gorholt. Próstwy zapodali běchu komuny a serbska rada Braniborskeje.
Žadaja sej „łužiski plan“
Podstupim. Opoziciska CDU w Braniborskim krajnym sejmje žada sej „łužiski plan“ za strukturnu změnu w regionje. Kraj měł zhromadnje ze zamołwitymi na městnje kaž tež ze susodnej Sakskej wuwiće we Łužicy podpěrać, rjekny frakciski předsyda CDU Ingo Senftleben wčera w Podstupimje. W etaće kraja měli so srědki za to zaplanować.
Čara zaso wužiwajomna
Schmilka. Prjedy hač wočakowane je w Sakskej Šwicy dwukolijowa železniska čara mjez Schöna a Bad Schandauwom zaso do wobeju směrow zaso wužiwajomna, po tym zo bě zwisk po wčerawšim njewjedrje zasypany. Zamołwići Němskeje železnicy dźensa rano tež druhe kolije přepodachu, rozprawja powěsćernja dpa. Wšitke ćahi jězdźa zaso po planje.


text:
wopisanje produkta
Jan, kiž bydli we Wotrowje, rady rysuje. Rjaneho dnja so wón njemało dźiwa: Cowboy, kotrehož bě naposledk namalował, steji nadobo žiwy před nim. A postara so bórze wulki Tohuwabohu we Łužicy. Tom - tak wón rěka - móže na přikład być dźensa hober a jutře lutk. To tola njeje normalne! Jasne, zo wočakuje Jana tójšto dyrdomdejow ze swojim nowym přećelowm z dalokeho Texasa. Doniž nima so tón zaso z procha, na runje tak dźiwne wašnje, kaž bě sem přišoł.
Customers also purchased
Reviews


text:
Brětnja-Michałki (SiR/SN). Z koncertom dujerskeje kapały Horjany su minjenu njedźelu 42. němsko-serbske wjesne swjedźenske hry w Brětni-Michałkach skónčili. Organizatorojo běchu na třoch dnjach znate programowe dypki zašłych lět runje tak do programa zapřijeli kaž nowe ideje.
Tak njezarjadowachu pjatk kaž zwučene turněr dwójneje hłójčki, ale korčmowy kwis. Prašenja, kotrež Ringo Kloß a Jan Kregelin 14 wobdźělenym mustwam stajištaj, běchu žortne, napjate a zwjetša nic lochke. Najwjace prawych wotmołwow wědźeše runje mustwo „Bjezradni“. „Běchmy překwapjeni, kak zabawna móže tajka hodźina być“, měnješe Ringo Kloß. Sobota steješe cyle w znamjenju zabawnych hrow młodostnych. Njedźelu pak zahajichu ze zhromadnymi kemšemi w bróžni Metaschkec swójby.


text: Wojerecy (KD/SN). Při nowej Wojerowskej wyšej šuli je mjeztym něšto dnjow ćežka technika zasadźena. Tam nastanje trojopólna sportowa hala, kotruž budu šulerjo za šulski sport runje tak wužiwać kaž sportowe towarstwa. Hala změje 300 přihladowarskich městnow a parkowanišćo, tak zo so wona tež za wjetše sportowe zarjadowanja hodźi, rozłoži wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) předwčerawšim při symboliskim prěnim zarywje. Tajku wulku halu z přihladowarskimi městnami město dotal nima. Arena VBH nima žanu tribunu a hala powołanskeho šulskeho centruma „Konrad Zuse“ słuša Budyskemu wokrjesej. „Za Wojerecy budźe to zawěsće zajimawe městno“, rjekny Ruban-Zeh. Wojerecy inwestuja do twara wosom milionow eurow. Z toho financuja 5,4 miliony eurow ze spěchowanskimi srědkami Zwjazka a Swobodneho stata Sakskeje.


text:
Bangkok
Spůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.


text:
Lisćina drastwow
Wugótowanje
Funkcije
Tema
Twenty Nineteen
Naša standardna drastwa 2019 jo se wuwiła, aby móc blokowego editora demonstrěrowała. Bitujo swójske stile za wšykne standardne bloki a jo tak strukturěrowany, až wšykno, což w editorje wiźiśo, teke na swójom websedle wiźiśo. Twenty Nineteen jo se wuwiła, aby se na wjeliku licbu websedłow pśiměriła, wšojadno, lěc fotoblog wjeźośo, nowy wobchod startujośo abo za wšě wužytnu organizaciju pódpěraśo. Z wjele proznym rumom a modernymi nadpismami w pismje bźez serifow, zjadnośona z klasiskim běžecym tekstom w pismje ze serifami, wóna na wobrazowkach wšych wjelikosćow rědnje wuglěda.
Žedne drastwy namakane. Wopytajśo druge pytanje.


text: Budyšin (SN). Předsyda frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje Rico Gebhardt a łužiska zapósłanča frakcije Antonia Mertsching staj minjeny pjatk zarjad Domowiny w Budyskim Serbskim domje wopytałoj. Předsyda třěšneho zwjazka Dawid Statnik je so z hosćomaj w dwuhodźinskej rozmołwje mjez druhim aktualnym wužadanjam strukturneje změny wěnował. Woni běchu sej přezjedni, zo měło so z idejowym wubědźowanjom „simul+ fonds ,Čiń sobu‘“ w Sakskej jako dobrym srědkom za spomóžnu podpěru iniciatiwow ciwilneje towaršnosće pokročować. W srjedźišću wuměny steješe wožiwjenje serbšćiny wšědny dźeń we wšelakich regionach Łužicy.


text:
Wustawki za Maćicne myto Arnošta Muki
§ 1
Maćica Serbska pósćiwa kužde druge lěto Myto Arnošta Muki, z kótarymž ma se mytowaś student/studentka abo absolwent/absolwentka w prědnem lěśe pó zakóńcenju studiuma za wědomnostne źěło na pólu serbskeje rěcy, literatury, sociologije, pedagogiki/didaktiki, serbskich stawiznow, serbskego kulturnego slěźenja, wuměłstwa abo žurnalizma.
§ 2
Ako myto wupišo Maćica Serbska 500 euro. Jolic jo źěło w serbskej rěcy napisane, pówušyju se mytowe pjenjeze na 700 euro. Myto smějo se jano wupisaś, gaž jo dotacija zawěsćona.
§ 3
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje myto zjawnje wupišo.
§ 4
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje póstajijo wuběrk za pósuźowanje zapódanych źěłow, wobstojecy z cłonka pśedsedarstwa a dalšneju fachnikowu na pólu sorabistiki. Wobradowanja wuběrka a lisćina zapódanych źěłow su dowěrliwe. Wuběrk pódajo pśedsedarstwoju swójo naraźenje za pósćenje myta, kótarež jo zakład za rozsud pśedsedarstwa. Wuběrk móžo pórucyś pósćenje spěchowańskich mytow z dotaciju 50 €. Gaž njejsu se zapódali źěła w trěbnej kwaliśe, se myto w tom lěśe njepósćijo.
§ 5
Źěła maju se w pisnej formje pla předsydy wuběrka zapódaś. Směju to teke źěła byś, kótarež su nastali za akademiske zaměry a hyšći wózjawjone njejsu. Wóni muse měś maksimalnu dłujkosć 35 bokow połterasmužkowego teksta w 12 pt z pśispomnjeśami. Ilustracije su ako pśidank móžne. Źěłoju ma se pśipołožyś list, w kótaremž stoj mě awtora/awtorki, adresa, narodny źeń, studijny směr, licba semestrow resp. lěto wótzamknjenja, titel zapódanego źěła a wobkšuśenje, až jo wóno swójske wuźěło, kótarež njezranijo awtorske pšawo. Na źěle samem njesmějo mě awtora/awtorki napisane byś, aby se gódnośiło bźeze znaśa wósoby.
§ 6
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje pósćijo myto a informěrujo lawreata/lawreatku. Myto pśepódajo se na głownej zgromaźinje Maćice Serbskeje abo na wósebnem zarědowanju. Na pšosbu pśedsedarstwa pśedstajijo lawreat/lawreatka swójo źěło na głownej zgromaźinje.
§ 7
Pśeśiwo rozsudam wuběrka a pśedsedarstwa myta dla njejo pšawniska droga móžna.
§ 8
Změna wustawkow a jich wótpóranje lažy w zagronitosći pśedsedarstwa Maćice Serbskeje.
Chóśebuz, 27. maja 2010
Jan Malink, pśedsedaŕ
Marko Kowar, městopśedsedaŕ


text:
Jak sie mo za kamratōw Goroli, to idzie sie z nimi ganc wartko powadzić. Skuli czego? Polityki, fusbalu abo pijyndzy? Toć. Ale tak to po prowdzie idzie sie wadzić z kożdym – z Gorolym, Ślōnzokiym i Auslyndrym. Tela, że przi godce z ludziami, kerzi po naszymu niy poradzōm, a godajōm po polsku, je jeszcze inkszy problym. Podane słowa.
Jak sie kuknie na zdanie po polsku i kole tego na te same zdanie tuplikowane na ślōnski, to bydzie tam masa wyrazōw, kere bydzie sie jednako szrajbowało, jednako czytało i bydōm ône znaczyć to samo. I tukej wszyjsko gro. Problym sie pokozuje, jak worty sie szkryflo tak samo, a po ślōnsku i po polsku znaczōm blank co inkszego.
Dzisioj nastympne piynć takich bajszpili, cobyście niy musieli wiyncyj kōmbinować czamu sōmsiod po ôstatnij spōlnyj wiyczerzy sie do Wos niy ôdzywo. Z bildami, coby lepij to wszyjsko spamiyntać.
Piyrszo tajla “Jak sie niy powadzić z Gorolym?” – TUKEJ.
Sam
Słowo krōtkie, ale umi narobić moc problymōw. Bezmaś nojwiyncyj na zaczōntku znajōmości miyndzy Ślōnzoczkōm a Gorolym. Wiycie, jak sztyjc żodne niy wiy co i jak, na co se idzie zezwolić i czego ta drugo zajta chce. Mielimy takich kamratōw – Andrzeja i Ilōnki – co skirz worty “sam” sie feeest powadzili.
“Kaj żeś je?” – pedziała roz Ilōnka bez mobilniok do Andrzeja. “W domu, a gdzie mam być? Internet przeglądam”. Miyszkajōm niydaleko ôd siebie, a dziołcha gynau narychtowała jodło, tōż godo: “Dobre, to bydź sam za 10 minut”. Andrzej sucho, swoim uszōm klapatym niy zawiyrzo. Myśli se “Sam, za dziesięć minut? Wreszcie! Nago online!”. Ludzie dzisioj roztōmaite gupie idyje majōm, tōż tyn Andrzej napolōny seblyko sie, ustawio Skype, drzwiyrze zawiyro na trzi zōmki, lygo sagi i czeko. Ilōnka w chałpie tyż czeko. Dziesiynć minut, dwadziścia. Po pōł godzinie rolady i kluski zimne, piwo downo wygazowane.
“Ôstatni roz żech naszykowała ôbiod jakimu chopowi. Ôstatni!”
Klara
Piyrszy tydziyń maja, przilatuje Andzia cołko zgrzoto ku Marcie: “Marteczko! Widziałaś?! Klara, Klara już jest!”. Marta udziwiōno, kuko na Andzie jak na choro. Czamu ta dziołcha tak przeżywo, że klara wylazła? Dyć je maj, tōż świynty czos na fajno pogoda. I jeszcze tym mobilniokiym kiwie przed gymbōm – mo se pogoda sprawdzić abo co? Dyć starczy do wiyrchu wejrzeć i zaro widać, eli świyciy, eli niy… A tak w ogōle to niech Marty żodyn niy nerwuje, bo ôna mo inksze starania – przeca we tym tydniu baba ôd Lewandowskigo mo urodzić, a Marta yno tym żyje. Ciekawo je fest, jakie miano dajōm tymu bajtlowi…
Podany
Ze bajtlami je sztyjc masa roboty i problymōw. Tukej sie zdrzisto, tamek umaże, keregoś chlaśnie i tak durś. Ale już blank ciynżko je, jak w gości prziłażōm Gorole. Bylimy niydowno u Magdy, synek sie jij urodził. Przilyźli tyż jacyś inksi ludzie, bezmaś “z lubelszczyzny”. Mały śpi, ale rozprowiōmy se ô nim. Widzielimy już ôd niego gymba na bildzie, tōż godōmy “Te, Magda, ale tyn Hubercik to podany do ōmy Heli je, pra?”. Magda godo, że ja, że u nich we familiji to je norma. Wtynczos te Gorole tak suchajōm, suchajōm i ôroz przeciepki robiōm: “Ale jak to tak?! O dziecku jak o piłce? Podany? I to jeszcze dziś, jak mieliśmy go poznać?!”. My w ryk, kulōmy sie ze śmiychu, a ôni do nos, że my sōm miechym piźniyni… Bodej ôstatni roz my sie trefili.
Zōłza
Nidziela, ôbiod. Hyniek – Gorol z Mazowsza, ale wżyniōny na Ślōnsku – prosi Gynka na gościna. Tyn mu załatwił fajne nowe auto, gynau ôd piyrszego ajnzecera, po taniości. Nimieckie, tōż takie lepsze. A tyn Nimiec – wiadōmo – ślimtoł jak przedowoł. Ale udało sie maszyna dostać, tōż Gynek prziszoł ze familijōm na nidzielny ôbiod, a i potym chapli z Hyniym sznapsa abo dwa.
Pyndziałek, ranno szychta. “Wiysz Hyniek, musza Ci cosik pedzieć” – zaczył Gynek – “Wszyjsko miołeś wczora dobre na tym ôbiedzie, ale ta zōłza… Tela czekanio, aż wylezie ze kuchnie, a jak żech już nia mioł na stole i żech kapka sprōbowoł, to dramat, nic mi niy posmakowała. Ale niy gorsz sie Hyniek, okej?”. Chlast, ciul, Gynek wytargany za szmaty. “Nazywać moją żonę zołzą i jeszcze narzekać i insynuować, jakoby oddała mu się na stole? Koniec znajomości!”.
Bez
“Wiktor wziął się do roboty bez ogródek” – pedziała kamratka ōmie jak ta sie spytała jako idzie naszymu bracikowi robota przi ôd nij chałpie. Ōma Hilda se myśli: “Jerōmbel, ale gańba, mody mioł chałpa posztrajchować, a sie chycił roboty bez zygroda. Ôbgodani my sōm. Wiyncyj sie sam niy pokoża…”.
Przajecie drugij tajli “Jak sie niy powadzić z Gorolym?”? Podejcie dalij tyn tekst abo absznit piyrszy abo ajnfach zostowcie nōm jako przajka na Facebooku. Bydymy fest radzi! 🙂


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 08.05.2022
Szwŏrty majster latoś trefiōł na Gōrny Ślōnsk. To już przed finałym bōło zicher, bo trefiyły sie dwa manszafty ze Gōrnego Ślōnska: ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly i Jastrzębski Węgiel. We dwōch szpilach lepszy bōł manszaft ze zachodniego Gōrnego Ślōnska i mōmy latoś na Gōrnym Ślōnsku już majstrōw ze woj. ślōnskiego, ôpolskiego i Ślōnska w Rep. Czeskej. A we finale handbala na przeciwnika czekŏ jeszcze HCB Karwinŏ.
Edit 10.05.2022: Ôkŏzało sie, iże we finale ô majstra polski w necbalu grane je do 3 wygranych szpilōw (niy jak we 1/4 finału i halbfinale), beztōż ô majstra je durch grane, a trzejci szpil na ZAKSIE bańdzie we strzoda. Przeprŏszōmy za fejler.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Legia Warszawa – Górnik Zŏbrze 5-3
Piast Gliwice – Lech Poznań 1-2
Po 32 szpilach Piast Gliwice je 5, a Górnik Zŏbrze 9.
Liga czeskŏ chopōw
Grupa ô majstra
Banik Ôstrawa – FC Hradec Kralove 3-1
Po 33 szpilach Banik Ôstrawa je 5.
Grupa ô utrzimaniy
FK Pardubice – MFK Karwinŏ 2-0
Po 33 szpilach MFK Karwinŏ je 16.
Liga polskŏ babōw
Czarni Sosnowiec – Rekord Biylsko-Biołŏ 1-0
GKS Katowice – UKS SMS Łōdź 0-1
Po 19 szpilach GKS Katowice je 4, a Rekord Biylsko-Biołŏ 12.
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Górnik Zŏbrze – Gwardia Ôpole 29-25
Po 25 szpilach Górnik Zŏbrze je 4, a Gwardia Ôpole 9.
Necbal/Voleybal
Liga polskŏ chopōw – finał play-off
ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly – Jastrzębski Węgiel 3-0 i 3-2
Grane bōło do dwōch wygranych szpilōw i majstrym ôstoła ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly. Gratulujymy!
Korbbal/Basketbal
Liga czeskŏ chopōw – halbfinały
BK Ôpawa – Basket Brno 88-95 i 87-81
Po 4 szpilach 3-1 dlŏ Ôpawy, grane je do 4 wygranych.


text:
Hujowo Gůrka
Hujowo Gůrka (pol. Hujowa Górka[1] to je plac rozlygowany we dźelńicy Krakůw-Płaszůw, wele downygo KL Plaszow, kaj we czas II wojny śwjatowyj hitlerowcy shajcowali a pogrzebali ćoła przez 10 tyś. zawczasu zaszlachtowanych Żydůw, wjynźńůw ze lagru Plaszow. Jeji mjano pochodźi oud drugigo mjana SS-manna Hujara, kery kerowoł egzekucjůma. Bůło to tyż pokozane we filmje Stevena Spielberga "Schindler's List".
Przipisy
- ↑ Józef Bau "Czas Zbeszczeszczenia" (III) w: "Dekada Literacka" 16/1991


text:
Beaujolais Nouveau est arrivé…
Wiycie, tak sie miarkuja, co Polôki (a terôzki tyż hneda hned i nasze Ślōnzôki) przijimajōm roztomajte cudze, ałslynderske zwyki nikej swoji. Bali zawdy tak bōło i chichrôł sie ci już ze tego sōm biszof Ignacy Krasicki. Jak miarkujecie mōmy sam u nôs, fajrujymy jak sto dioskōw (jô niy! jô i moje przôciele niy!) jakiesik ichnie „walyntynki” abo tyn côłki „Halloween” skorzij Wszyjskich Świyntych. Terôzki pomaluśku napoczynô sie u nôs juzaś jakisik nowy zwyk. Ale podle raje:
Zawdy, kôżdyrok we trzeci szczwortek listopada we Francji u żabojadōw fajrujōm taki „Beaujolais Nouveau est arrivé”, co idzie przetłōmaczyć na nasze jako „nowe (mode) bożole akuratnie przibōło”. Je ci to nôjsrogszy fajer na podzim, kej wszyjskie napoczynajōm słepać blank mode, jesce niy za tela zagerowane wino. Tyn ichni jabol, te cołkie „bożole” to je take gryfne szarłatne wino, kerego sie możno nôjwiyncyj na świycie słepie. Gôdô sie, iże już tak wiela, co chnet moge ci go na świycie niy styknōńć dlô tych wszyjskich, kere majōm rade je słepać. I beztōż tyż terôzki już łod kielanostuch lôt napoczynô sie je ze srogim fajerym, ze szipc paradōm duldać, iże niyftore wōntpiōm eli bydzie łōne dalszij take dobre, eźli niy bydzie łōne skrōny tego gorszyjsze. Ze tym „bożole” to je gynał tak, choby ze modōm dziołchōm, ze świyrgołuszkōm, dlô keryj jeji ristik, jeji szkowroźność je nôjistniyjszōm szykownościōm. Je to po jednych pijōndzach ze dziywczycōm i modym winym, bo ci i jedne, i druge pierōnym wartko dojzdrzywajōm a nôjlepszij podłajżōm kej sōm richtik mode i friszne. To je nojbarzij wywołane wino we krisie Beaujolais (Bożole), kery przinoleżi do Burgundii (Bourgogne) i wszyjskie, ftore chałzyrujōm, wandrujōm po tyj dziydzinie mogōm we tyn razinku dziyń coch skorzij gôdôł nasłepać sie tego wina we Dijon, Nevers, Auxerre, Le Creusot, Chalon-sur-Saône abo Montceau-Les-Mines. Nôjwiyncyj atoli tego wina idzie nojść we Lyonie kaj podowane je we takich dymiōnkach podanie nikej inksze wino, wino łod tych cyzarokōw, ałstrijacki Heuriger, ftore jô sie miôł przileżitość natutać we Wiydniu na Grinzigu. Niy trza tyż za dugo doczkać aże bydzie te wino fertig do słepanio. Już za jakiesik kielanoście miesiyncy je łōne do słepanio. Skuli tego tyż je te wino tōńsze łod inkszych zortōw, kere muszōm lygować gryfnych pora lôt.
Wiycie, tam u tych Żabojadōw na łostatek listopada to te burgundzke wino leje sie faskami. Te, ftore sie na winach rozumiōm, ftore miarkujōm, kere je śnich nôjlepszyjsze, to gôdajōm, iże te „bożole” listopadowe je ciynke, ciyrpke i gorzkowate. Niy mô we sia nic, coby szło wymowiać, kej jim leberki bydōm sztinkrować.
A u nôs … a u nôs gynał dwa lata tymu nazôd na drugi dziyń po tym francuskim fajerze … Tusk i jejigo kamraty zaprzisiynżōne byli u prezidynta. Côłki wteda nowy rzōnd zmachlowali a tyn stary i łoszkliwy łodżynyli łod grotka. To niy moge być przeca cufal, prôwda? Przeca, jakech już sam rzōndziōł, my wszyjskie Poloki i niy-Poloki rade przijimōmy ałslynderske, cudze zwyki, i zawdy tak przecamć bōło. To je ta naszô dziedzina, kaj przijmli sie take duperszwance jak Halloween, kej to dziecka polōm świycki we wydubanych, prōznych baniach, swańdajōm sie po chałpach, stroszajōm sōmsiadōw, chichrajōm sie, larmujōm i zgobiōm wiela sie ino do. Ło tych dioseckich „walyntynkach” już sam ani niy spōmna. Cosik ino mi sie zdo, co – jak wiym mojich landsmanōw – chycōm nasze wszyjsko co ino capi cudzym, ałslynderskim cuchym; chycymy na isto kôżdy belakwaster. I tak cosik mi sie sam zdowo, iże mieli my już sam we Polsce regiyrōngi, rzōndy pod roztomajtymi patrōnatōma, ale jesce nigdy niy mieli my po tela tego, coby Rada Ministrōw Nôjjaśniyjszyj RP patrōnowało jabolowi. Nō, cheba iże mesznymu. Ale, trza sam jesce nōm boczyć, co tyn côłki Tusk do kupy ze naszym Prezidyntym Lechym Aleksandrym poradziyli ci ze sia do kupy wysłepać styry flaszki wina za rajōm. Tōż tyż moga ci sie forsztelować, iże pewnikiym pōjndzie zbajstlować jakiesik nowe świynto państwowe, nowy fajer, bo eźli idzie we takij dwanôścieprocyntowyj launie fyjlernie, fałesznie reskiyrować, to już je grōnt do fajrowaniô. Tela, co bydzie ino potrza jesce dociepnōńć jedyn frajny dziyń do tych dwanostuch, coby te reskiyrujōnce wyflyjgowali sie ze kacynjamra, coby niy wyglōndali niyskorzij jak wypluty kanold, i coby jim we palicach już tak fest niy szuściyło.
A cōż sie to bydymy zowiścić! Prôwda ?
Ojgyn z Pnioków


text:
Robert Binkowski, Jakub Zawadzki (75' Wojciech Żaczek), Paweł Skrzypek, Marcin Dymek, Marcin Woźniak, Tomasz Rydzak, Adrian Sobczyński, Tomasz Parzybookmark (89' Maciej Ropiejko), Mateusz Świniarek (45' Cezary Przewoźniakbookmark), Paweł Posmyk, Marek Kowal
trener: Piotr Mandrysz
Kamil Ryłka, Daniel Małkowski, Kamil Stankiewicz, Ołeksandr Żdanow, Damian Kaciczak, Michał Pietroń, Andrzej Matwijów (59' Wołodymyr Starećkyjbookmark), Honorat Terczyński (45' Jarosław Teśman), Józef Misztalbookmark (65' Rafał Komar), Filip Marciniakbookmark, Krzysztof Rusinek
trener: Tomasz Arteniuk


text:
Na 70. róčnicu skónčenja Druheje swětoweje wójny kaž tež na tehdyše ćežke a krawne wojowanja we Łužicy smy loni wobšěrnje spominali. Po tym je wušła němskorěčna kniha „1945: Bój wo Budyšin“ w Lipšćanskim Engelsdorfskim nakładnistwje. Z pólšćiny přełožił je ju Erich Schulze z Dubca (Daubitz). Awtor originala „Budziszyn 1945“ je Jacek Domański. Jeho knihu bě hižo lěta 2009 Waršawske nakładnistwo Militaria wudało. Dubčan Erich Schulze bě prěni krajny rada Běłowodźanskeho wokrjesa.
Wot 23. do 25. nowembra wobdźělich so na Mjezynarodnym literarnym forumje w Opolu, do kotrehož bě lětsa zdobom 26. wuprawa poetow na sławny hród šleskich piastow w Brzegu zapřijaty. Tónle swjatk poezije wuhotowachu literaća a přełožowarjo z hosćićelskeho wojewódstwa, z Krakowa kaž tež z Běłoruskeje a Madźarskeje, z Ukrainy, Čěskeje a Němskeje. Organizował bě festiwal, na kotrymž so tež serbscy poeća wobdźěleja, přećel a podpěraćel Serbow w Pólskej, basnik Janusz Wójcik; jeho smy hižo wjacekróć na Serbske swjedźenje poezije witać móhli.
Prěnja němsko-čěska zběrka Milana Hrabala w přebasnjenju
Milan Hrabal, sympatiski basnik z čěskich Warnoćic, je w Serbach dotal skerje znaty jako spěchowar čěsko-serbskeje zhromadnosće na polu literatury, jako angažowany organizator čitanjow za hranicu a wosebje jako přełožowar a wudawaćel serbskeho pisaneho słowa w Čěskej. Nětko pak předleži zběrka jeho swójskich basnjow prěni raz tež w němskej rěči. Kniha je wušła w nakładnistwje Leipziger Literaturverlag a rěka „Eine schimmernde Wabe Glimmer“ – klinčace to słowa, wuwzate z prěnjeje basnje zběrki. W njej namaka mały hólčec při fundamentach „Ródneho domu“, za „kotrymiž so nan znowa schila“, „třpytivou plástev slídy“/ frinkolace so płastno kočeho slěbra. Njewšědny titul wěšći nam na wobrazach bohatu a wjelezmysłowu lekturu. Tež nadpisma wšitkich pjeć wotrězkow wujewjeja so jako wurazny wobraz w naslědnych tekstach.
Mysle k nowostce „Warimy z Tomašom“
Štó njepokuknje rady do Płomjenja, tam, hdźež namakaš w kóždym nowym wudaću dalši rjany recept kucharja serbskeho hosćenca „Wjelbik“, Tomaša Lukaša? Cyle prawje, runja dźěćom tež ja tam rady pohladam a sej ideju za tu abo tamnu chłóšćenku wučitam.
Nowostka w Ludowym nakładnistwje Domowina „Warimy z Tomašom“ wabi tuž z receptami za rjane a přewažnje poměrnje spěšnje zhotowjene dobroty. Ilustracije z pjera Šćěpana Hanuša hodźa so, kaž njejsmy to hinak zwučeni, wulkotnje k wobsahej. Tež fota nadeńdźemy w knize – jasnje wšak dyrbimy wědźeć, kak ma hotowa jědź wupadać. Tute zapopadnychu awtor knihi sam, Jan Šołta a Tomaš Šołta. Nowa kniha je předewšěm na dźěći wusměrjena. „Dajće so překwapić abo překwapće raz nana a mać abo dźěda a wowku ze wšelakimi jědźemi z tuteje knihi.“
Fryca Liba sym před lětami zeznał, jako přewza wón nawod Dźěłanišća za serbske kubłanske wuwiće Choćebuz – ABC, kotrež je zamołwite za zdźěłanje a wudawanje delnjoserbskeje šulskeje maćizny. Dźensa je Libo wuměnkar. Někotre jeho basnje znaju z knihi „Wjacornjejše stawanje – Dolnoserbske basni slědnych 50 lět“, wudateje 2000 w LND. Nětko je wušła zběrka jeho basnjow pod titulom „Bóśon z Mósta – Pěsni a gronka“ znowa w Budyskim serbskim nakładnistwje. Ilustrowała je ju Marion Kwicojc z Lipska.
Přihladujemy, kak so Serbja mjez sobu blokuja, kak rozbrojene a zacybane wšo je. Nichtó z druhim wotewrjenje njerěči. Nastupajo nowelěrowanje sakskeho šulskeho zakonja zapodachu štyrjo wšelacy serbscy akterojo namjety. A stat wupyta sebi toho aktera, kiž jemu najbóle po hubje rěči. W Zwjazku serbskich wuměłcow mějachu wólby přewjesć. Njedóńdźe k tomu, dokelž njebě dosć kandidatow za předsydstwo. W rozprawje stareho předsydstwa a w diskusiji so pokaza, kak frustrěrowani wšitcy su. Tak namjetowaše něchtó, bóle zaćichim, w pozadku agěrować. Runje to pak je tón serbski kužmot, zo njeje žadyn transparentny dialog, zo knježa protekcionizm, falšnosć a intrigi.
JANKAHANKA: Towaršnostny spěwnik w modernym šaće
Na pisanskim blidźe leža wšelake stawizniske knihi ze serbskej tematiku. Dr. habil. Petr Kaleta sedźi při kompjuteru a intensiwnje rešeršuje. Swoje dźěłowe městno ma w běrowje na třećim poschodźe Budyskeho Serbskeho instituta, hdźež je wot meje hač do oktobra tohole lěta dźěłał. We wobłuku Bonnskeje Humboldtoweje załožby zaběra so 43lětny Čech z projektom na dźěłowu temu Serbja w Ludowej komorje NDR. Tohodla bě zaso poł lěta w Budyšinje aktiwny. Wottam jězdźi tež do wšelakich archiwow a bibliotekow – w Berlinje, Lipsku, Drježdźanach a druhdźe. „Hač do kónca lěta 2017/spočatk 2018 chcu projekt zakónčeny měć a w Čěskej knihu wudać“, mi wědomostnik praji. Wot 2007 je wón docent na Karlowej uniwersiće w Praze. Tam přednošuje na filozofiskej fakulće studentam wo stawiznach Pólskeje, ale tež wo kulturje, literaturje, stawiznach a rěči Serbow. „Po projekće tam dale wuwučuju.“
K 60. posmjertninam čěskeho molerja a folklorista
„Jednoho dnja, prěnje přihoty za monumentalnu monografiju wo mojim dźěle běchu hižo sčinjene, wopytach z Vítěslavom Nezvalom molerja Ludvíka Kubu w jeho ateljeju. Nezval měješe za Kubowu monografiju předsłowo napisać, a ja přilubich baseń přidać. Ludvík Kuba běše tehdom stary knjez, ale přeco hišće wobdźiwajnje čiły ... W jeho ateljeju chowachu so wšelake překwapjenki. Předewšěm běchu to wězo jeho nowe wobrazy w błyšćacych barbach, tworjene z njezlemitym a njewusaknitym molerskim wotmachom. Čim starši bě, ćim lěpje je molował! Žane ,mazane šaty‘, kaž so tehdy njezajimawym a płowym wobrazam njezajimawych a płowych molerjow praješe. Kubowe wobrazy zawostajichu sylny a rozžahły zaćišć. Jeho wašnje molowanja wšak za tón čas njebě wjac moderne. Dźak swojemu tworićelej pak je wuměłstwo Kuby zbožownje swoju dobu přetrało. Wone skutkuje a wobkuzłuje z čerstwosću barby, kaž wusahowace twórby impresionistow, a z kwalitu molerskeho dźěła ...“
Před dobrym lětom přewza Diana Wagnerec jednaćelstwo Serbskeho ludoweho ansambla. Alfons Wićaz je so z njej rozmołwjał.
Kak sće so do funkcije zadźěłała?
D. Wagnerec: Myslu sej cyle derje hladajo na to, zo sym dom bjez přihota a w ćežkej situaciji přewzała. Mam nětko dosć dobry přehlad wo ansamblu, štož pak njerěka, zo budźe dźěło w přichodźe lóše.
Što je so z Wašim nawodom změniło?
D. Wagnerec: Wažne je mi prawočasne planowanje hrajneje doby, natwar repertoira, konsekwentne přepruwowanje financow a rozžohnowanje z njeefektiwnymi abo do profila ansambla njesłušacymi projektami. Zhromadne dźěło we wjednistwje je so pohłubšiło a mamy zaso srjedźodobny wuměłski koncept do přichoda.
Wo čim dźe w tymle wuměłskim koncepće?


text:
Abo kōmiks, a sprawa ślōnsko.
"Lil i Put. Zawodowe bumelanty". Po ślōnsku pedzieliby my elwry. Gizdy. Chachory.
Ja, ja... To już czworty heft z ich przigodami, a jo durch nadziwić sie niy moga, jak Kur i Bendyk (autory tego kōmiksu) to robiōm, że z czyńści na czyńść, wyłazi im to coroz lepij. Że niyby durch siedzōm we świecie bojek, downych wierzyń i fantasy, a za kożdym razym dowajōm nóm nowe, zaskakujōnce łobrozkowe historie. Niy ino z tytułowymi małoludami, ale i ze śmiertkami, utopcami, heksami, czy diobłami.
I skuli tego mōm te kōmiksy tak rod: bo cołki czos wynojduja w nich wōntki i bohatyrów, kierych kojarza z downych ślōnskich bojek, podań i lygynd. A to przeca filary ślōnskości - tak samo jak biblijki, betlyjki, ślōnskie wice, maszkyty, naszo godka abo nawet fusbal.
A kōmiks?
I łōn, idzie pedzieć, jakoś tam jes ślōnski. Ważny do naszyj tōżsamości.
Przed wojnōm mielimy przeca słynnego, bezrobotnego Frōncka, za kōmuny kultowe, kōmiksowe, gazetowe historki Gwidōna Miklaszewskigo abo Edwarda Tomenko, a i łostatnio cosik sie w tym tymacie ruszyło, skuli SuperHanysa - kōmksowego bohatyra, kierego w miesiynczniku "Twój Chorzów" prōmujōm Marcin Melon i Jacek Zygmunt (posznupejcie sie w internecie za archiwum tyj gazety - w pdf-ach znojdziecie wszyskie jyj wydania, a na łostatnich strōnach, w łodcinkach, łobejrzycie co wyrobio spōmniany już SuperHanys).
Nale nazot do Lila i Puta. Dyć to tym gizdōm prziglōndōm sie tym razym "Łokiym regiōnalisty".
W czwortym tōmie ich przigōd nojbardzij podobo mi sie chyba pōmys, coby śmiertka, tak jak utopiec, tyż mōgła czimać kaś dusze umrzików.
Ze ślōnskich bojek wjymy, że utopiec czimie dusze potopiōnych przez siebie boroków w krauzach, abo bōnclokach, kiere sztapluje pod wodōm. A śmiertka? Ta, w kōmiksie Kura i Byndyka, mo na dusze... szpecjalny bojtlik.
No na to bych niy wpod! Zresztōm na rōmans utopca z topielicōm tyż niy. A i taki epizod znojdymy w czwortym tōmie Lila i Puta.
Beztōż, wydanych przez Egmont, "Zawodowych bumelantów" polecōm, bo, niy ukrywóm, przi tak darymnie grajōncym łostatnio Ruchu, mało co dowo mi pokrzepiynie i pocieszynie.
Lil i Put dowajōm.
A ło fusbalu pogodōmy sie może... nastympnym razym.
*
Felieton z cyklu Okiem regionalisty


text:
Klaudiusz Kaufmann: Wpisza nŏrodność ślōnskŏ
Wpisza nŏrodność ślōnskŏ, bo niy umia sie wyforsztelować żołdnyj inkszyj ôpcyji
Czy w nadchodzącym spisie powszechnym zadeklaruję śląską tożsamość? Jeśli tak, to jaką (łączoną z inną narodowością czy samodzielną) i dlaczego?
Terŏzki, jak i we ôstatnim spisie, wpisza nŏrodność ślōnskŏ, bo niy umia sie wyforsztelować żołdnyj inkszyj ôpcyji. I bydzie to jedynŏ nŏrodność, kero tam wpisza. Urodziōł żech sie na Ślōnsku, kery bōł już wtedy przi Polsce i skōńczōłech polskŏ szkoła, jako szauszpiler je żech tyż czyńściōm polskyj kultury, ale mōm świadōmojść swojich korzyni, tego, kaj miyszkali moje ōłpy, ōłmy i pra-starziki. Wyrŏs żech ze inkszyj kultury, inkszyj historyji i żołdyn mie niy przekōno do tego, że ôbywatelstwo rōwno sie nŏrodności. Moga przeca pedzieć, że niymiecki je tyż dō mnie ważny, znōm niymieckŏ literatura, a jako szauszpiler i za Ôdrōm dociepuja tyż cojsik ôd siebie. Ślōnzŏki byli całe wieki miyndzy inkszymi jynzykami, nŏrodami, ze kerych brali, ale i kerym dŏwali tyż trocha swoji ślōnskojści. I je żech z tego dumny (choć niyjedyn mi powiy, że trza by sam wpisać hyrski). Co mie nerwuje, to to, że sie te Ślōnzŏki niy poradzōm ze sobōm dogŏdać, ani jak idzie ô historyjŏ, ani ô prziszłość, ani ô ślōnskŏ gŏdka. A we krytykowaniu jedyn drugego to sōm prawie take majstry, jak Polŏki. Kans jest jeszcze do zrobiynia, ale nojważniyjsze, żeby my pokŏzali, że my sōm, nawet jak nasze sōmsiady gŏdajōm, że nŏs niy ma.
Czy zadeklaruję używanie języka śląskiego?
Ja i jak sami sam widzicie, prōbuja już całe lata tyż w tym jynzyku pisać. Ôd studiōw niy miyszkōm na Ślōnsku i tak mi sie za nim cniōło, że w 2015 napoczōn żech pisać bloga „Chop w kuchni”. Je to blog kulinarny, ale niy pisza na nim yno ô ślōnskim warzyniu, bo lubia we kuchni eksperymyntować, uwielbiōm kuchnie ze roztomajtych strōn świata i to wszysko u Chopa w kuchni znojdziecie. Gŏdanie po ślōnsku zawsze bōło dlō mie zwiōnzane ze familijōm, bo jak niyjedny z Wŏs, tyż żech za bajtla we szkole odczuł to, że żeby do czegojś w życiu prziś, to musza gŏdać czysto po polsku i tak żech przeniōs ta ślōnskość do tzw. sfery intymnyj. I jak po latach miołech we radiu napoczōńć gŏdać przi ludziach po ślōnsku, przi cudzych ludziach, to żech sie trocha czuł jak sagaty. I niy je ajnfachowo pisać o uwŏżnych spawach po ślōnsku i niyrŏz sie czowiek przełōnczy na polski, ale jak my gŏdki naszego serca niy bydymy zapisywać, to żŏdyn tego za nŏs niy zrychtuje. Choć myśla tyż, że teoretycy ôd ślōnkyj gŏdki mogliby trocha zlyjś na ziymia, żeby te wszyjske reguły niy odstraszały ludzi ôd pisanio po ślōnsku – trza by sie nōm jakosik dogŏdać.
Dzisiej mało ftory bajtel na Ślōnsku poradzi gŏdać, a jŏ mōm nadzieja, że moja cera, choć sie urodziōła we Warszawie, to niy yno bydzie rozumieć, co fater dō ni gŏdo, ale jak bydzie wiynkszŏ, to baje umiała mu tyż po ślōnsku ôdpedzieć.
Klaudiusz Kaufmann – urodzony w Gliwicach aktor teatralny i filmowy (gra w polskich i niemieckich produkcjach). Prowadzi bloga (głównie) kulinarnego “Chop w kuchni“. Lektor w wydanym w roku 2020 przez Instytut Goethego audiobooku “Pierwsza polka“.
Powyższy tekst jest odpowiedzią na ankietę portalu Wachtyrz.eu, w której Kamil Kotas przepytuje znanych Ślązaków czy i dlaczego zadeklarują w nadchodzącym spisie powszechnym śląską tożsamość oraz używanie języka śląskiego.
Dotychczas odpowiedzieli:
Henryk Waniek: Potwierdzę swą śląską narodowość
Alojzy Lysko: Tożsamość jest siłą duchową regionu
Zbigniew Rokita: Zadeklaruję narodowość śląską oraz polską
Szczepan Twardoch: Śląska tożsamość wyrasta ze mnie samego
Marcin Melon: Byda deklarować norodowość ślōnsko
Henryk Jaroszewicz: Rozumiem i czuję, że jestem Ślązakiem
Wojciech Browarny: Śląskość jako tożsamość (post)narodowa
Artur Ganszyniec: Śląskość — filar mojej tożsamości
Dariusz Zalega: Postawię na narodowość śląską i polską
Joanna Rostropowicz: Zadeklaruję narodowość śląską i niemiecką
Aleksander Lubina: Naszkryflōm prowda


text:
Kubšicy (CS/SN). Dźěła na najwažnišim inwesticiskim objekće Kubšiskeje gmejny, powjetšenju Zakładneje šule Bošecy, dale derje postupuja. Přitwar je w hrubym hotowy. Wot spočatka meje nastawa mjezytwarjenje. Před tydźenjom je metalotwarska firma aluminijowu a škleńčanu fasadu nowotwara zhotowjeć započała. Po tym maja so samsne dźěła na mjezytwarje zahajić.
Poprawom chcychu dźensa staru třěchu wotnošować započeć. Dokelž pak kózły za nowu třěchu hakle z časowym zastatkom dóstanu, dyrbjachu tónle termin na 31. meju přestorčić, zdźěli wjesnjanosta Olaf Reichert (njestronjan).


text: Berlin (ML/SN). „Do najznaćišich nałožkow Serbow słuša jěchanje křižerjow. Zdawna swjeća katolscy Serbja Hornjeje Łužicy jutrowničku w dołhich, při kóždym wjedrje so podawacych procesionach a wozjewjacych zrowastanjenje Chrystusa. W swojej archaiskej chutnosći je to hnujace dožiwjenje – tež za ateistiskich přihladowarjow.“ Takle piše Berlinska nowina Neues Deutschland w přiłoze, w kotrejž wozjewi 18 čornoběłych wuměłstwowych fotow wo serbskich nałožkach. Fota bě wot lěta 1974 do 1984 znaty fotograf reportažow Ulrich Burchert zhotowił. Dźenik piše: „Intensiwnje je wón kulturne žiwjenje, nałožki Serbow wobkedźbował. Wot poroda a křćeńcy hač k smjerći a chowanju, wot spočatka hač ke kóncej čłowjeskeje eksistency pěstuje słowjanska mjeńšina we Łužicy swoje tradicije. Burchert pokazuje ze swojimi wobrazami kołoběh lěta runje tak kaž běh žiwjenja.“


text:
Přichodnu sobotu zahaji so w Budyskim Serbskim muzeju třeći dźěl rjada „musica nova sorabica“ z koncertom „MOJEDLA – TWOJEDLA“. W kwartetowej wobsadce zahudźa Gerold Gnausch, Pedrag Tomić, Clemens Christian Pötzsch a Walburga Wałdźic, z kotrejž je so Bosćan Nawka rozmołwjał.
Knježna Wałdźic, što je Was pohnuło, so na rjedźe „musica nova sorabica“ wobdźělić?
W. Wałdźic: Sym hižo loni ideju projekta k česći Jana Arnošta Smolerja Załožbje za serbski lud zapodała. Wšelakich přičin dla pak so tónle w jubilejnym lěće zešlachćił njeje. Spočatk tohole lěta pak so nowe woknješko wotewrě, tak zo móžach konkretnu koncepciju zhotowić.
Rjad steji pod hesłom „tradicija + eksperiment“. Kak tomu wotpowědujeće?