text:
Njewěm, hač běchu blisko delanskeje wsy Sernjany něhdy wosebje wjele sornow (sernow). Ale nětko wěm, zo znajmjeńša jedyn Sernjančan wěri, zo mjeno wsy ze słowom sorna ničo zhromadneho nima.1 Pawoł Rota kritizuje znateho ludowědnika a rěčespytnika Arnošta Muku, zo njepytaše w Pfulowym słowniku dale, jako je słowo serna našoł. Jemu a tež »mjenowědnikam« wumjetuje, zo pječa njepřirunowachu dosć z mjenami druhich rěčow a zo tohodla njejsu na to přišli, zo je mjeno Sernjany, z historiskimi dokładami Czscherna a Zerna wotwodźene wot ćerń. Awtor tuž derje wě, kak wažne je přirunowanje za mjenowědnikow.
Přirunować je trjeba prěki a podłu!
Haj, jelizo dźe w mjenowědźe wo rěčespytne hladanišćo, je to předewšěm wěc t. mj. historisce přirunowaceho rěčespyta. Ale – přirunować je móhłrjec trjeba prěki a podłu! Čehodla na př. wobkedźbować z móžnych čěskich přirunowanskich městnostnych mjenow jenož Trní, wotwodźene wot trn = ćerń, a nic tež Srní, wot srna = sorna (serna)? Runje tole činja »mjenowědnicy« w našim padźe.2
Njedopokazuja pak jasnje dokłady 1419 Czscherna a 1551 Zerna, zo so wo korjeń ćerń jedna? Tu je móžno předewšěm poručeć přirunowanje z mjenom hornjołužiskeje wsy Sobołsk (němsce Zoblitz), Zebulusk, 1533 Zoboleß, štož bjezdwěla wujasnjujemy prawje kaž staroserbske *Seběłusky/*Soběłusky. Derje znate je, zo njeměješe němska rěč něhdy zwuk [s], kajkiž tči na př. w nazwuku mjenow *Soběłusky a Sernjany, a staješe w mjenach město słowjanskeho [s] prawidłownje [ts].3 Pisarjo pisachu z abo zc abo druhdy hišće hinak. Zerna hodźi so potajkim nastupajo nazwuka jara derje k serna.


c: text/html

text:
Ja sym Marka Cyžowa, wuměnkarka, bydlu w Lejnje w gmejnje Pančicy-Kukow. Sym čłonka třoch pod třěchu Domowiny skutkowacych towarstwow: Towarstwa Cyrila a Metoda z.t., Maćicy Serbskeje a Domowinskeje skupiny w Pančicach-Kukowje. W nětřišej legislaturnej periodźe sym jako čłonka Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny była předsydka jeho wuběrka za zjawnostne a lobbyjowe dźěło.
Kandiduju do změrcowskeho wuběrka Domowiny, dokelž je mi serbske dźěło wěc wutroby. Wšudźe, hdźež so dźěła, padaja třěski. Při tym móže tež ke konfliktam přińć. Změrcowski wuběrk je organ, kotryž nikoho njewinuje, ale za kompromisami pyta. Chcu w trěbnym padźe ze zrozumjenjom wobeju stronow pomhać wujednawać.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbajdźanšćina
Azerbajdźanšćina (azerbajdźansce Azərbaycan dili) słuša k juhozapadnej hałuzy turkowskich rěčow a je hłowna a hamtska rěč w Azerbajdźanje. Wona rěči so wot někak 20 do 30 milionow ludźi,[1] při čimž njebydli wjetšina rěčnikow w Azerbajdźanje, ale w sewjerozapadnym Iranje. Južna azerbajdźanšćina, kotraž so tam rěči a kotraž je najwažniša turkowska rěč w Iranje, ma někak 17 milionow rěčnikow, sewjerna azerbajdźanšćina w Azerbajdźanje samym jenož sydom milionow. Azerbajdźanskorěčne mjeńšiny bydla tež na wuchodźe Georgiskeje a w Dagestanje.
Moderna spisowna rěč bazěruje na Bakuskim dialekće.
Alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Azerbajdźanšćina pisaše so hač do lěta 1929 z persisko-arabskim alfabetom a bě husto z osmaniskej turkowšćinu zwjazana. Po zawjedźenju jednotneho turkowskeho alfabeta wužiwaše so wot 1929 łaćonski alfabet, doniž njezawjedźechu w lěće 1939 jako znamjo jednoty Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Jako prěni turkowskorěčny stat něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka zawjedźe Azerbajdźan krótko po njewotwisnosći w lěće 1991 znowa turkowsku wariantu łaćonskeho alfabeta z pjeć přidatnymi pismikami. W Iranje wužiwa so porno tomu hač do dźensnišeho arabski alfabet, w Dagestanje kyriliski.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Nemat Rahmati, Korkut Buğday: Aserbaidschanisch Lehrbuch. Unter Berücksichtigung des Nord- und Südaserbaidschanischen. Harrassowitz, Wiesbaden 1998, ISBN 3-447-03840-3.
- Nemat Rahmati: Wörterbuch Aserbaidschanisch – Deutsch. Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff 1999, ISBN 3-933847-01-X.
- Angelika Landmann: Aserbaidschanisch. Kurzgrammatik. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-447-06873-4.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Azerbaijani// A language of Azerbaijan, Ethnologue
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Glottolog – Literatura wo azerbajdźanšćinje


text:
Jihomoravský kraj
Jihomoravský kraj (serbsce Juhomorawski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje. Nadeńdźe so w juhowuchodnym dźělu republiki na južnej Morawje a ma něhdźe 1,2 milionaj wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z něhdźe 380.000 wobydlerjemi zdobom najwjetše město je Brno.
Jihomoravský kraj mjezuje z Pardubickim a Olomouckim krajom na sewjeru, Zlinskim na wuchodźe, ze Słowakskej na juhowuchodźe, z Delnjej Rakuskej na juhu a z Vysočinu na zapadźe. Wobsteji ze 672 gmejnow w sydom wokrjesach. Najwažnišej rěce w kraju stej Morawa, lěwy přitok Dunaja a Dyje (němsce Thaya) při hranicy z Awstriskej.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Juhomorawskeho kraja su:


text:
Warnowanski dźeń 2022
Budyšin. Warnowanski dźeń jako zhromadny akciski dźeń Zwjazka a krajow budźe lětsa 8. decembra. Na tymle dnju testuja technisku infrastrukturu warnowanja po cyłej Němskej z probowym alarmom. Wurazny zaměr je, słabosće we warnowanskim systemje wotkryć a je na to wotstronić. Warnowanje budźe w 11 hodź., zběhnjenje alarma w 11.45 hodź., kaž Budyski wokrjes zdźěli.
Žadaja sej „jasnotu a strategiju“
Niska. Sobudźěłaćerjo Nišćanskeje wagonownje su swoje žadanje za „jasnotu, strukturu a strategiju“ z napominanskej stražu podšmórnyli. Kaž ze stron dźěłarnistwa IG Metal rěka, njeje „wjednistwo zawoda na dotalne naprašowanja a namjety reagowało“. W insolwencnym jednanju tčacej wagonowni dźěła aktualnje 260 přistajenych w krótkodźěle.
Češa steja za NATO
Na wčerawšej LEADER-konferency regiona „Hornjołužiska hola a haty“ předstajichu spěchowanske naprawy europskich srědkow za dalšu periodu. Tak steja wot lěta 2023 do 2027 6,6 milionow eurow k dispoziciji.
Wojerecy (SiR/SN). Časy su kołwrótne a njewobličomne. Zastarowanski zawod Wojerecy (VBH) spyta skedźbnje a wobhladniwje jednać, zo bychu płaćizny w rozumnych hranicach zaručić móhli. „Runje w nětčišej situaciji pak je to wjace hač čežko. Dyrbimy so woprawdźitosći stajić“, tak předsyda dohladowanskeje rady VBH Uwe Blazejczyk na nowinarskej rozmołwje njedawno we Wojerecach.
„Wažne tež je, zo našich kupcow do tutoho ćežkeho procesa sobu zapřijamy a jich transparentnje informujemy. Dotal profituja naši kupcy z našeje wobhladniweje strategije wobstarowanja, kotraž zaručeše poměrnje dołho stabilne płaćizny w tutych turbulentnych časach“, praji jednaćel VBH Wolf-Thomas Heinrich.
Jednanja wo sakskim etaće 2023/2024 a z toho rezultowace polěpšenja za skutkowanje Serbskeje rady w Sakskej běchu někotre z temow, z kotrymiž je so gremij wčera zaběrał.
Drježdźany (SN). Čłonojo Rady za serbske naležnosće w Sakskej su swoje poslednje lětuše posedźenje wčera w Sakskim krajnym sejmje mjez druhim za to wužiwali, zo bychu sej přehlad wo dźěławosći za serbske prašenja přisłušneho fachoweho referata w statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (SMWKT) tworili, kaž gremij zdźěli.
Referentaj Stanisław Brězan a dr. Madlena Malinkec kaž tež nawodnica referata Dagmar Friede rozprawjachu wo nadawkach referata mjez druhim jako narěčenski partner w serbskich prašenjach za druhe ministerstwa, w zhromadnym dźěle ze Załožbu za serbski lud, při zestajenju rozprawy wo połoženju serbskeho ludu w swobodnym staće a na dalšich polach. Najwjetši projekt, kotryž ze stron knježerstwa hłownje tu wobdźěłaja, je tuchwilu Serbski forum wědy při Lawskich hrjebjach w Budyšinje.
Budyšin (AP/SN). Zo su narodne drohoćinki takrjec w dobrych rukach, wo tym móžachu so zašły štwórtk čłonojo Spěchowanskeho towarstwa Serbskeho muzeja sami přeswědčić. Muzeologa a stawiznar Alexander Pólk wodźeše něhdźe 15 zajimcow po nowym składźe na Budyskej Lubijskej.
Hoberski projekt přetwara a přećaha bě Serbski muzej za čas korony zmištrował. Nětko maja eksponaty wo wjele lěpše wuměnjenja hač dotal. Wosebje sensibelne objekty składuja muzejownicy w klimatizowanych rumach, zdźěla w pohibliwych regalach a nošakach. To bě jónkrótna historiska šansa, rozłoži direktorka Christina Boguszowa, kotraž bě twarski projekt 2014 nastorčiła a sobu nawjedowała. Něhdźe dźesać procentow wobstatka muzeja je scyła wustajenych. Tamne pokazuja so jenož k wěstym składnosćam kaž lětsa zawostajenstwo Jana Buka w ekspoziciji „Wšo je krajina“. Tež klětu slěduja prezentacije k wosebitym temam kaž wustajeńca wo křižerjach, wustajeńca „Čej‘ da sy?“ a přehladka k 70. narodninam fotografikarja Jürgena Maćija.
Washington (dpa). Najwyše sudnistwo USA je puć za wudawanje dawkowych podłožkow něhdyšeho prezidenta Donalda Trumpa na kongresowy wuběrk zrunało. Supreme Court wotpokaza wčera próstwu Trumpowych prawiznikow, posrědkowanju dawkowych dokumentow zadźěwać. Republikan bě so přez lěta po prawniskim puću wudawanju podłožkow wobarał a nětko na najwyšim městnje zwrěšći.
Domowy tarif wujednali
Langenhagen (dpa). Po wjace hač 16 hodźinach intensiwnych jednanjow je Volkswagen po swójskich podaćach dźensa rano zakónčenje dojednanjow wo domowym tarifje docpěł. Dźěłarnistwo IG metal bě sej za něhdźe 125 000 tarifowych přistajenych zwyšenje mzdy wo wosom procentow žadało, podlěšenje tarifoweho zrěčenja wo starobnym dźělnym času, wjace swobodnych dnjow za čłonow dźěłarnistwa, kaž tež přewzaće semesterskich popłatkow za dualnje studowacych w předewzaću.
Wotćahnu wójsko z Malija
Wosebje kipry hodowny štom před sławnej cyrkwju Našeje knjenje w Drježdźanach tuchwilu rozhorjenosć wubudźi. W socialnych medijach so ludźo štoma wusměšuja a maja jón za hańbu. Někotři ludźo su samo měnjenja, zo jedna so wo recyclowany štom. Tola za štomom tči chutny pozadk. Šmrěk wotbłyšćuje situaciju w sakskich lěsach, hdźež je suchota zachadźała a mjez druhim tež lěsne wohenje zawinowała. Organizatorojo wikow su so wědomje za regionalny štom ze sakskeho lěsa rozsudźili. Mjeztym su na šmrěku přidatne hałužki připrawili a jón hodownje wupyšili.
Sportowe črije Michaela Bloomberga, bul za kopańcu Rudyja Giulianija a wobćežowak Davida Dinkinsa: Milionowa metropola New York přesadźuje něhdźe 50 darow, kotrež su měšćanosća města w zašłych lětdźesatkach dóstali. Dary měšćanostow New Yorka słušeja mjenujcy městu a njesmědźa so po kóncu zastojnstwa sobu domoj wzać. Awkcija traje hišće hač do 11. decembra.
Lipsk (dpa/SN) Zwjazkowe zarjadniske sudnistwo je so prěni raz z prawosću korona-naprawow na spočatku pandemije zaběrało. Kontaktne wobmjezowanja w Sakskej běchu po prawje, zakaz wuchoda w Bayerskej pak nic. Tak rozsudźichu sudnicy wčera w Lipsku. Rozestajenje z maćiznu bě jim wěsta premjera. Wusudy płaća jako směrnicy nastupajo dalše podobne pady.
Sakske postajenja wobjimachu kontaktne wobmjezowanja, zawrjenje sportowych městnosćow a gastronomiskich zawodow. W padźe Bayerskeje bu striktny zakaz wuchoda pruwowany, kotrež dowoli wopušćenje bydlenja jenož „w nuznych padach“. Hižo w předchadnej instancy bě zarjadniske sudnistwo rozsudźiło, zo tuta naprawa přiměrjena njebě.
Sudnicy zwjazkoweho zarjadniskeho sudnistwa wopodstatnichu we woběmaj padomaj wusudy předchadneje instancy a wotpokazachu rewizije krajow přećiwo tomu.


text:
Swěte romske mócnaŕstwo
Swěte romske mócnarstwo (nimski Heiliges Römisches Reich (HRR), łatyński Imperium Romanum Sacrum (IRS), italski Sacro Romano Impero, česki Svatá říše římská) jo był dominantny pśewažnje nimski stat w Srjejźnej Europje w lětach 962-1806. Jo był na městnu źinsajšnych statow: Nimskeje, Awstriskeje, Českeje, Šwicarskeje, Liechtensteina, Nižozemskeje, Belgiskeje, Luxemburgskeje, Słowjeńskeje a teke mjeńšych źělow Pólskeje, Francojskeje a Italskeje.
Kakostnik romske pokazujo na wótmyslonu kontinuitu Swětego romskego mócnarstwa z Romskim imperiumom, kakostnik Swěte pokazujo na ambicije wobkněžyś teke Italsku a Vatikan. Wót lěta 1512 jo było oficialne mě Swěte romske mócnarstwo nimskego naroda (nimski Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łatyński Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).


text: Skónčnje, haj skónčnje zaso na našich hrajnišćach za bulom honja. Zwjeselace to za wšitkich aktiwnych ale tež za přihladowarjow. Tak dožiwich wosobinsce zazběh do wokrjesneje wyšeje ligi. Jako sudnik běch we Wachauwje zasadźeny. Domjace mustwo je wšitko derje spřihotowało. Něhdźe 130 přihladowarjow wobhlada sej jasne dobyće přećiwo Kulowčanam. Na kóncu rěkaše wuslědk 6:1. Snano wo dwoje wrota přewysoko. Na kromje diskutowachu wo zańdźenych měsacach, ale tež wo přichodźe. Wšitcy sebi přeja, zo so amaterska kopańca přez cyły hrajny čas přewjedźe. Njerjany zazběh wotmě so we Wojerecach. W hrě mjez Wojerowskim FC a Póst Germaniju Budyšin bu domjacy kopar wot Budyskich fanow swojeje čorneje barby kože dla křiwdźeny. Sudnik situaciju prawje posudźowaše a hru dočasnje zakónči. Nětko dyrbi so Zapadołužiski koparski zwjazk z tutym padom rozestajeć. Na kóždy pad dyrbi njeznjesliwy podawk kruće chłostany być.


text:
Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Braniborskeje 2022 z dobrym facitom
Košyna (AK/SN). Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina sezonu 2022 wuspěšnje zakónči. To je předsyda zwjazka Detlev Wurzler minjenu póndźelu we wobłuku lětneho zhladowanja w Košynje podšmórnył. Dohromady je 61 000 hosći přišło, štož běše jasnje wjace hač 2019. Zwjazk je z 278 000 přenocowanjemi nowy rekord zwěsćił. Jich je 6,5 procentow wjace hač w dokoronowym lěće 2019, stopnjowanje nastupajo ličbu campingowych přenocowanjow wučinja 14 procentow. Za referentku zwjazka Danu Hüttner „je naš najlěpši měsac sezony 2022 apryl z jutrownymi prózdninami“.


text:
Szkolorze! Mocie cufal, wiycie? Skuli piyrszego września we sobota, trefiły sie Wōm dwa ekstra dni przed zōnściym nazod do szkoły. A my se tak umiynili, że jak jeszcze mocie pora godzin fraj, to we plac pochanio, wynokwianio a przetwiyranio po chałpie, umicie tyn czos już wyużyć na nauka. Nic sie niy bōjcie, to bydzie szpas. A jak sie poasicie gryfnōm ślōnskōm godkōm we szkole, to ôroz lekcyj Wōm bydzie napoczynć tyn nowy rok szkolny. Kuknijcie wiela gryfnych wortōw je we dykcjōnorzu ślōnskigo szkolorza.
Tyta nafolowano bōmbōnami
Ci, kerzi do szkoły idōm piyrszy roz, majōm zawdy nojsrogszy sztres. Beztōż za starej piyrwy keryś wymedykowoł, że nojlepszym co idzie dlo takich zesztresowanych modziokōw zrobić, sōm maszkety. I tak ôstała wyônaczōno tyta. Fto niy mioł w zocy tego swiniyntego papiōru nafolowanego bōmbōnami a szekuladami? Beztōż widzicie – fajnie je być Ślōnzokiym, bo we inkszych sztelach tego niy majōm. A jak już kajś chcōm być fajni choby my, to ściōngajōm ta tradycyjo ôd nos, ale mianujōm jōm… “róg obfitości“. No dejcie pokōj, dyć z czegoś takigo to ani makrōny niy smakujōm.
Rechtōrki, rechtōry a tercyjōn
Co na Wos czeko we szkole? Po piyrsze – masa ludzi. Bydōm rechtōrki a rechtōry, kerzi majōm Wōm wszyjsko tak tuplikować, cobyście pochytali. Treficie tyż tych, bez kerych szkoła by niy poradziła fōngować – przōntoczki a tercyjōna (do nich sie mo czynsto srogszy reszpekt jak do niykerych rechtorōw…). Na zicher bydziecie tamek mieli fol kamratōw – poru nowych, a poru takich, kerych niy widzieliście bez ôstatnie dwa miesiōnce. Zawdy sie tyż trefi jedyn taki, co bez te feryje sie fest zmiynił – ôsztrzig se dugie kudły, napoczyn sie inakszyj ôblykać abo ściepoł 20 kilo.
Dziouchy a synki wysztiglowani
Dziouchy co jedne feryje sōm inksze. To je naturalno sprawa, że w kożdej nastympnej klasie wiyncyj sie do uwidzieć takich richtich szwarnych frelek. Bezmaś ône już pora tydni do zadku szykujōm se klajdy, kecki a zauśniczki na nowy rok, coby fajnie sztartnyć a gryfnie sie czuć bez nastypmne 300 dni nauki. Beztōż synkōm by my rekōmandowali ôblyc chocioż jako hymda abo i westa na piyrszy dziyń, we pyndziałek. Toć, szkoła to niy mo być modynszał, ale tak yno godōmy, cobyście niy wyglōndali jak boroki przi tych cudnych babach.
Nojwożniyjszo persōna? Ty!
I tela ô cudzokach, bo terozki powiymy Wōm ôfyn – na poczōntku nowego roku skupcie sie na sia. Piyrsze pora zdowek, sprawdzianōw a kartkōwek we wrześniu a paździyrniku je nojwożniyjsze, bo i Wōm sie bydzie lepij uczyło, jak we plac trzi na glajzach bydziecie mieli piōntki, i rechtory bydōm na Wos inakszyj zaglōndać. Beztōż narychtujcie se pukeltasza abo rugzak już dzisiej, niy czekejcie aż pośniodocie jutro rano.
Szkolne wihajstry
Kuknijcie eli wszyjsko mocie. Sprzido sie Wōm pora heftōw, w kerych bydziecie szrajbować. Mogōm być pasiate abo w budki, egal. Piyrsze zajty kożdy mo zawdy gryfne, pasownie poszkryflane, a tymaty popodkryślane krasiatymi filokami. Beztōż dejcie pozōr na drugo, trzecio a kożdo nastympno zajta – jak tamek poradzicie zocnie pisać, toście sōm echt szpece. Pokupujcie za tela ksiōnżek, coby niy bōło Wōm gańba niyskorzyj, że sztyjc musicie pożyczować. Wiymy, że to niy ma tōnie, beztōż popytejcie sie wartko starszych kamratōw, coby Wōm posprzedowali te ôd nich wyużyte. We strzodku je to samo, a ruby napis “zaro sam usna” na piyrszej zajcie żodnymu jeszcze krziwdy niy zrobił. Prziszporujecie, a kamrat bydzie mioł na
piwo łachy swoje nowe ksiōnżki.
Co trza jeszcze popakować do taszy? Za naszych czasōw to były: lynijorz, gumka, szpicowoczka, blajsztift a filok. Ale cosik sie nōm zdo, że u Wos terozki to je bardzij jedyn dugopis a jaki tablet ku tymu, pra? Choby i tak bōło, to spamiyntejcie, że jak cosik swojōm rynkōm szrajbniecie na papiōrze, to gibcyj sie tego nauczycie. Forgot, tak już je. Beztōż zaczym bydzie słychać piyrszy zwōnek, umiyńcie se fest, że bydziecie chocioż gryfnie szrajbować, a niy yno pożyczać hefty do kserowanio, dobre?
Gowa tyż trza futrować
Niy przepōmnijcie se tyż broczoka na jakie sznitki. Niy ma nic szpetniyjszego, jak siedzieć we klasie na
jynzyku polskim jakijś lekcyji na głodzie. Łōńskigo roku (abo jeszcze przōdzij? ale tyn czos leci…) zebrali Wōm ze szkolnych gyszeftōw kołoczyki z marmeladōm, szekulady a lizoki, pra? Tōż jak i tak nic szumnego już se niy kupicie, to se lepij naszykujcie w dōma (abo zagodejcie do mutry), a prziszporujcie pora złotkōw. Sprzidajōm sie Wōm jak sie zacznie fajrowanie ôziymnostek a sznupanie za pijōndzami na gyszynki.
Ciynżki czos dlo abituriorzy
Czytajōm to jacy maturzyści? Nojprzōd chcielimy Wos pocieszyć a pedzieć, że bydzie dobrze, ale wiycie co? Wy to mocie ale przesmolōne. Niy doś, że dziepiyro terozki sie kapniecie, że bez ôstatnie lata za wiela żeście niy spamiyntali a bydziecie musieli se wszyjsko gibko pospōminać, to jeszcze jak cołko reszta bydzie miała 10 miesiyncy na spokopiynie wszyjskigo po leku, to Wy już za 8 miesiyncy bydziecie pisali jedyn z nojwożniyjszych pryfōngōw we żywobyciu. Ku tymu sōmeście piyrszymi abituriorzami-millenialsami, tōż wszyjscy bydōm na Wos zaglōndać… No żol nōm Wos, tela.
Żodnych brykōw, żodnych bajōw
Na co musicie wszyjscy dać pozōr ôd jutra? Niy ściōngejcie i niy godejcie “niy mōm anōngu”. Rychtowanie brykōw je na pierōna, bo cyganicie niy yno rechtōrka, ale i Wos samych. Zicnijcie lepij na godzina abo dwie, ciepnijcie mobilnioka do inkszej izby, poczytejcie, a cosik zawdy szrajbniecie. Niy łaźcie tyż na baje. Niy i już, bo bydziecie rojbrować, napochocie gupot, dostaniecie auspuc a ôjce sie potym bydōm gańbić a ô Wos boć. Łaźcie lepij na SKSy abo głoście sie na jakie szauszpile, to pora dni w roku bydziecie rajzować na roztōmaite kōnkursy i bydziecie mieli ekstra dni fraj – na lygalu!
Niy przepōmnij ptoka!
Niy przepōmnijcie, że jakeście sōm szkolorzami, to fajnie cobyście mieli jakigo ptoka. Niy, niy takigo co furgo, yno jakieś hobby. Fusbal, granie na trōmpyjtce, pisanie bloga, ônaczynie szkartek na gyburstag abo warzynie. Egal co se ôbierecie, bele byście cosik pochali. Żodno pasyjo niy ma gupio, a jak sie szkolny czos skōńczy, to spokopicie, że nikyj niy bydziecie już mieli tela samo czasu, coby ô tych swojich ptokach pamiyntać.
Szkoła to je tyż szpas, szafniecie!
I na kōniec – ôcyny naprowda niy sōm nojwożniyjsze. Jak ôfyn przed sobōm umicie pedzieć, żeście sie nauczyli a spokopili, ale w dziyń zdowki szpetnie żeście sie czuli abo rechtôrka richtich Wōm chciała zrobić ôstuda, to to smolcie. Bele bydziecie akuratni a zocni przed sobōm a żodnego niy ôcyganicie. Bildōng je wożny, ale na szpas plac tyż musi być, pra? Biercie z tych nastypmnych miesiyncy wiela sie do!
Ciynżko sie idzie nazod, bo fizika, chymijo, polski, niymiecki abo i katyjmus czekajōm. Ale jak sztyjc sie uczycie, to przed Wami nastympny superowy rok, kery bydziecie spōminać potym jeszcze dugo. Bo tyn szkolny czos, to fajny czos je. Beztōż ciście a niy dejcie sie. Szkolorze! Mocie cufal, wiycie?
💥 Chcesz nōm nawciepować? Skōmyntuj tyn tekst na Facebooku! 💥


text: Ten cart jo był marmorowa bista w rogeńskem groźe. Nejwěcej zaśišćapołne, ale teke nejjěsnjejše dopomnjeśa mójogo źiśetstwa zwězuju z parkom, kótaryž wobdawa grod. Ze swójimi bajkatymi pyramidami a gatami, mósćikami a nugliškami gnujo Pücklerowa krajina južo nejmłodšych. A pózdźej bu park městno, na kótarež som se slědk śěgnuła, gaž njejsom kśěła doma byś. Lěc se z pśijaśelkami na zakazany piknik zmakaś abo lěc z prědnym kšutym pśijaśelom w chłodku bomow sejźeś – pśecej som se do Rogeńskego parka wrośiła.


text:
Łajziōł1 żech na wiosna po polach i te maki polne tak gryfnie2 wyglōndały, że aże mie korciōło3, żeby coś ś nich4 narychtować5. A że lubia wynołkwiać6 roztomajte7 nolywki, to żech sie za nia wziōn8. Farba ôd ni je richtich9 fajnie czerwōno, a we smaku idzie delikatnie wyczuć mak, trocha goryczki, kero je przełōmano słodyczōm, a nad tym wszyjskim lołce10 smak limōnki.
Na trołwiynie po makōwkach we Wilijoł11 sie przido 😉
Co potrza?
litrowo krauza12 płatkōw ze maku
halba13
2 łeżki cukru
niypołno szklōnka wody
sok ze jednyj limōnki
Nojprzōd trza te płatki zalołć14 gorzołkōm15 i łostawić16 na 1-2-3… tydnie- przi nolywkach na tym piyrszym etapie to nojlepi ô nich na chwila zapōmnieć 😉
Potyn przecedźcie te płatki, możno je tyż wycisnōńć bez jako szmatka abo gaza. Sznaps wlyjcie do jaki flaszki, a płatki wciepcie do gorka, wlyjcie tam woda, dejcie cuker i 3 minuty to pod pokrywkōm powołrzcie17. Potyn wyłōnczcie i jak sie ochōdzi18, to zajś trza to przecedzić, połōnczyć tyn wywar z tym, kery my zlołli nojprzōd19, przelołć do flaszki, dolołć sok i… zajś20 na połra21 tydni ô tym zapōmnieć , a potyn to już yno… smacznego 🙂
1chodziłem
2pięknie
3korciło
4z nich
5przygotować
6wymyślać
7różne
8wziąłem
9naprawdę
10unosi się
11wigilię
12słoik
13pół litra wódki
14zalać
15wódką
16zostawić
17pogotujcie
18ostudzi
19najpierw
20znów
21kilka


text:
Tunis
Tunis je stolica a najwjetše město Tuneziskeje kaž tež prowincowa stolica guwernementa ze samsnym mjenom. Měješe w lěće 2004 něhdźe 730.000 wobydlerjow, mjeztym zo bydleštej w cyłym měšćanskim rumje něhdźe 2 milionaj wobydlerjow.
GeografijaWobdźěłać
Město leži na sewjeru sewjeroafriskeho kraja, njedaloko wot pobrjoha Srjedźneho morja. Mjez městom a Tuniskim golfom so Tuniski jězor namaka, niłka laguna. Nutřkowne město z historiskim starym městom (medina) a za kolonialny čas załoženym nowym městom leži mjez Tuniskim jězorom na sewjerowuchodźe a jězorom Sebkhet Sedjoumi na juhozapadźe.
Tunis słuša do subtropiskeho klimoweho pasma a leži we wobłuku srjedźomórskeje klimy. Přerězna lětna temperatura je 17,7 °C, lětne spadki wučinja 465 milimetrow, při čimž je lěćo suche a zyma włóžna.
StawiznyWobdźěłać
Jako jedne z najstaršich srjedźomórskich městow wobsteješe numidiski Tunes hižo do přichada prěnich feniciskich kolonistow w 9. lětstotku do Chrystusa, běše pak stajnje pod wliwom mócneho, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje ležaceho Kartaga. Po arabskim zdobyću a zničenju Kartaga w 7. lětstotku po Chrystusu dósta Tunis nadregionalny wuznam a słužeše wot 9. lětstotka wšelakorym arabskim prowincialnym knjezam jako sydło. Wot lěta 1574 steješe wjace hač tři lětstotki pod knjejstwom Osmaniskeho mócnarstwa. 1881 wobsadźichu Francozojo Tunezisku, wuzwolichu Tunis za stolicu swojeho protektorata a zahajichu wutwar a modernizaciju města po europskim přikładźe. Wot njewotwisnosće Tuneziskeje w lěće 1956 je Tunis ze stolicu tohole stata.
WotkazWobdźěłać
- ↑ Ludličenje 2004 (fr.)


text:
Kanada
Kanada[1] (ang., fr.: Canada) – państwo pouožůne we Americe Půunocnyj, rozćůngajůnce śe uod Uoceanu Atlantyckigo na wschodźe do Uoceanu Spokojnygo na zachodźe a Uoceanu Arktyčnygo na půunocy. Na pouedńu a půunocnym zachodźe grańičy ze Stanůma Zjydnočůnymi. Drůge państwo śwjata pod wzglyndym powjeřchńi (po Rusyji) a 36. pod wzglyndym ludnośći. Kanada je čuůnkym ONZ, NAFTA, Wspůlnoty Narodůw, Frankofůńije, NATO, G8, APEC.
Uobšar uobecnyj Kanady zamješkiwouy uod tyśyncy lot ludy tubylče (plymjůna Indjanerůw a Inuitůw). Rozpočynte pod kůńec XV w. brytyjske a francuske ekspedycyje zbadouy couke atlantycke wybřeže Kanady, co spowodowouo stopńowe jeich zaśedlyńy bez brytyjskych a francuskych uobywateli. We 1867 r. štyry kolůńije wlazujůnce we skuod Brytyjskij Ameriki Půunocnyj uchwoliuy Kůnfederacyjo Kanady a powououy do žyćo nowe państwo - Kanada. Stopńowy proces ůńyzaležńańo śe uod Wjelgij Brytańji uośiůgnůu půnkt kulminacyjny we 1982 r., kej uchwalůno nowo Kůnstytucyjo Kanady (ang. Canada Act 1982), co zerwouo uostatńy wjyńźi zaležnośći uod parlamyntu brytyjskigo.
Kanada do dźiśej pozostowo můnarchjům kůnstytucyjnům, s Elžbjetům II kej gowům państwa a utřimuje dymakracyjo parlamyntarno. Kej federacyjo zuožůno s dźeśyńću prowincyji a třech terytorjůw, Kanada pozostowo krajym dwujynzyčnym i wjelokulturowym, we kerym na poźůmje federalnym uobowjůnzujům dwje godki uoficjalne: angelsko a francusko (w jejich kanadyjskych uodmjanach). Kanada je państwym upřymysuowjůnym a zaawansowanym techńičńy, uo zrůžńicowanyj gospodarce we znočnym stopńu uzaležńůnyj uod wasnych bůgactw naturalnych a wymjany handlowyj - zwašča ze Stanůma Zjydnočůnymi, s kerymi Kanada pośado trwoue a zuožůne zwjůnzki.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Přez třista lět trajace samostatne wuwiće staroserbskich kmjenow w rumje mjez Bobrom/Kwisu a Solawu kónčeše so w 10. lětstotku. W hraničnym pasmje podłu Solawy mjez wuchodofrankskim mócnarstwom a připućowanymi Słowjanami, kotrež bě so wot spočatka 7. lětstotka wutworiło, knježeše bórze měrne susodstwo, bórze dochadźeše k wojerskim konfliktam. K zawěsćenju swojeje wuchodneje hranicy započachu Frankojo pod Korlu Wulkim po lěće 800 hraničnu marku zarjadować a tak mjenowany Limes Sorabicus z wěstej ličbu hrodow twarić, kotrež stejachu pod wjednistwom markhrabjow. Mjezsobne wójnske wuprawy w 9. lětstotku zapusćowachu kraj a žadachu wulke krejne wopory, předewšěm pola Słowjanow. Surbi a Talaminzi – tak rěkaštej najwjetšej zapadnje Łobja sydlacej słowjanskej kmjenaj w Bayerskim geografje – wužiwachu zhromadnje z čěskimi jednotkami přez nadpady Normanow zawinowanu słabosć frankskeho mócnarstwa, zadobychu so 880 do Durinskeje a wurubichu a wupalichu wobšěrne kónčiny. Hdyž wjedźeše frankski markhrabja w lěće 892 napřećiwny bój, poćerpi wón ćežku poražku. Rozsudźacy přewrót sta so pod sakskim wójwodu a pozdźišim němskim kralom Heinrichom I., kotrehož rozestajenja z Dalemincami drje 905/06 njewuspěšne wostachu, kotremuž pak so lěta 929 na dalšej wójnskej wuprawje poradźi jich twjerdźiznu Gana zdobyć. Na to sćěhowace załoženje hrodu Mišno zawěsći jemu knjejstwo nad wobydlerjemi tuteje najwjetšeje słowjanskeje župy, kotraž po dopóznaćach mjenowědy wjace hač 10.000 ludźi ličeše. Po tym zo bě němski kral 932 do Delnjeje Łužicy zaćahnył, podćisny sej tež Budyski kraj. Z tym dóstachu so wšitke staroserbske sydlenske kónčiny pod němske nadknjejstwo. Po germanskim prawje słušeše zdobyty kraj kralej, w zastupnistwje za njeho jón markhrabjojo wobknježachu. Woni zepěrachu so při wukonjenju knjejstwa na wobrónjene mocy, kotrež běchu zasadźene w hrodowych městnach. Wottam zastarachu wotpowědny hrodowski wobwod, nuzowachu wjesnjanow k wotedawkam a słužbam. Pod škitom hrodowych městnow natwarichu so prěnje cyrkwje, wottud započinaše so christianizowanje »pohanskich Wendow«.
Nimo rólnistwa, skotarstwa, rybarstwa a hońtwy hraješe w hospodarskim žiwjenju starych Słowjanow lěsne pčołarstwo wažnu rólu. Tute ma so wot pozdźišo nastawaceho domjaceho a zahrodneho pčołarstwa w njeposrědnjej bliskosći ludźacych bydlenjow rozeznawać, hdźež běchu pčołki w schownjach z drjewa, skory abo wjerby zaměstnjene. Při lěsnym pčołarstwje wostachu pčołki w swojej přirodnej wokolinje. Čłowjek wšak skićeše jim za čas rojenja přihotowane prózdnicy we wulkich štomach, kotrež ležachu něhdźe pjeć do šěsć metrow nad zemju. Do lěsnych štomow zabiwachu so swójstwowe znamješka, wěste kruchi lěsa za jednotliwych pčołarjow so wotmjezowachu. Tuta naprawa wotbłyšćuje so, připódla prajene, w městnym mjenje Treblitzsch, jw. Belgern, hlej dale deleka.1 Na tute wašnje škitachu so woznamjenjene štomy před wurubjerjemi a paduchami kaž tež před zničenjom. Přeńdźenja so po tehdom płaćiwym prawje kruće chłostachu.2
Předstawy wo rozměrje a wunoškach lěsneho pčołarstwa kaž tež wo jeho wuznamje za tehdomnišu ludnosć posrědkuja po němskim zdobyću w mnohich zapisach zdźeržane podaća wo mjedowej dani. Nimo mnoholičbnych dalšich wotedawkow – kaž na přikład kože, rybow, žita abo skotu, pozdźišo tež pjenjez – mějachu podćisnjeni Słowjenjo němskim feudalnym knježkam kaž tež cyrkwi a klóštram tajki prašany produkt kaž měd wotedawać. Měd njeběše tehdom jenož jenički znaty srědk k wosłódčenju, ale tworješe tež zakład za wopojenski napoj, mjenujcy mjedowe wino. Zdobom wudospołnjowaše wón ze swojimi wuhlowymi hydratami bytostnje cyrobizny čłowjeka, spěchowaše jeho strowotu a płaćeše nic naposledk swojeho dobreho słodu dla jako prěnjorjadne žiwidło. Při dobywanju mjedu nastawaše jako wažny pódlanski produkt hišće wósk. Tutón trjebachu hižo w zažnym srjedźowěku za leće bronzy, pozdźišo w medicinje k zhotowjenju žałbow a pod., předewšěm pak w cyrkwi za swěčki. Bože słužby, křćeńcy, firmowanja, poslednje wolijowanje, měšniske abo biskopske swjećizny njeběchu bjez swětła swěčkow předstajomne.
Hdyž zrozumimy woznamjenjenje a zapřijeće »powołanje« w najšěršim zmysle jako »nawuknjenu a wukonjanu dźěławosć ze zaměrom zežiwjenja«, potom wopokaza so powołanje ratarja a skotarja jako najstarše. Tuta dźěławosć připućowanych Słowjanow, zastupjerjow pózdnjogentilnje-zažnofeudalneje agrarneje towaršnosće, tworješe zakład za eksistencu čłowjeka. Zo by so worak a rólnik, potajkim bur, pomjenował, stejachu w prasłowjanšćinje a w staroserbšćinje wjacore woznamjenjenja k dispoziciji. Najstarše z nich su wotwodźene wot prasł. *orati, ně. pflügen, z toho hs. worać, ds. woraś, pól. orać, čě. orat.1 Korjenje tutoho słowa sahaja wróćo hač do indogermanskeje zakładneje rěče před něhdźe 4000 lětami, přetož słowo ma dokładne wotpowědniki w litawšćinje árti, we łaćonšćinje arāre, w gotišćinje arjan kaž tež w druhich starych rěčach, wšitke z woznamom ›worać‹. Prasł. korjeń *or- twori zakład tajkich słowow kaž hs. starše worak a ds. wórak ›worak, rólnik‹, ds. starše worac, dźensa wóraŕ, k tomu čě. oráč a druhe. Wot samsneho korjenja wotwodźene su prasł. *órtajb a *órdlo, z toho ds. rataj ›ratar, rólnik‹, ds. a hs. radło, to je ›motykowe radło‹, ně. Hakenpflug. Na *ór- załožuja so tež hs. ratar a ds. rataŕ, ně. Landwirt. We wobłuku našeje wulkeje temy zajimuje nas wosebje wotbłyšćowanje tutych słowow w składźe mjenow. Mjeztym zo staroserbske městne mjena lědma tajke pokazki poskićeja, eksistuja mnohe swójbne mjena we Łužicy, kotrež poćahuja so na woraka a rólnika. Najhusćišo mjez nimi wustupuje Rataj, prěni raz 1533 jako Ratey, swójbne mjeno, kotrež namaka so jenož w Delnjej Łužicy. Jenož tam storčimy tež na jara rědku formu Rataŕ, 1636 Rathars Söhnlein. Podobne płaći za Worak ze swojimi wotwodźenjemi, 1518 Woragk. Jónkróćne je Worač, 1657 Wuraczsch z Wysokeje s. Kamjenca. Wšě mjena su historisce dokumentowane a kartěrowane.2
Kaž je znate, njeby čłowjek swój zmysł za humor, žort a směch zhubić směł. Tute nastajenje k žiwjenju znajachu hižo stari Słowjenjo, a to před wjace hač tysac lětami. Wo tym swědči nic naposledk wěsta ličba staroserbskich městnych mjenow. Wone steja w srjedźišću sćěhowacych wujasnjenjow.
Wo zadźerženju ludźi a wo mjezsobnych poćahach we wonych dołho zašłych časach historiske kaž tež archeologiske a dalše žórła do dalokeje měry mjelča. Tež biskop Thietmar z Mjezyborja (975–1018), kotremuž mamy so za mnohe zajimawe informacije wo starych Słowjanach dźakować, njerozprawja w swojej chronice ničo wo mjezyčłowjeskich poćahach »pohanskich« Serbow abo Wendow. Eksistuje pak rjad słowjanskich městnych mjenow, kiž poćahuja so na psychiske kajkosće čłowjeka abo na jeho charakter, na jeho poměr k susodam, k přisłušnikam druheho rodu abo k wobydlerjam najblišeje wsy. Mjenodawarjo móžachu so na swojich susodow wusmjeć, jich škrěć abo směšić, při čimž so ani před hrubym, haj samo ranjacym abo křiwdźacym pomjenowanjom njebojachu. Tole stawaše so z pomocu wěsteho archaiskeho typa městnych mjenow, kotryž so w pozdźišich dobach wjace njenałožowaše. Wotpowědna mjenowa forma steješe w pluralu a zestaji so z dweju woznam nošaceju wobstatkow.
Wo duchowno-religioznej kulturje Serbow w prěnich lětstotkach po zasydlenju njewěmy skoro ničo. Tež stawizniske žórła po frankowskim zdobyću njewobsahuja nimale žane informacije wo ludowej wěrje, wo nabožnych předstawach a nałožkach, wo »pohanskich« bohach, wyšich bytosćach a kultowych jednanjach Milčanow a Łužičanow. Porno tomu rozprawjeja srjedźowěkowscy historikarjo Adam z Bremena, Helmold z Bosauwa, danski chronist Saxo Grammaticus a druzy, zo česćowachu sej połobscy a baltiscy Słowjenjo, Obodrića, Lutykojo, Wilčenjo a Pomoranojo kaž tež Słowjenjo při delnjej Sprjewi a Haboli w swjatnicach a swjatych hajach swojich přibohow. Woni přeradźeja nam tež mjena jich bójstwow, mjez nimi Svarožic, Triglav, Svantevit a dalše. Biskop Thietmar Mjezyborski pisa, zo běštej žórło a jězor pola Hłomača (Lommatzsch) srjedźišćo kultiskich česćowanjow. By cyle prawdźe njepodobne było, bychu-li Łužiscy Serbja nastupajo dokřesćanske nabožne předstawy a »pohanski« kult tuž wuwzaće tworili. Wědomostny zakład pak pobrachuje mytiskim předstawam a legendam wo bójskim swěće Serbow, kaž su so wone wot kónca 17. lětstotka sem wot bratrow Frenclow a druhich daloko šěrili, tež wo »bójskimaj horomaj« Čornobóh a Běłobóh.
Hižo dołho do nastaća swójbnych mjenow začuwachu ludźo potrjebu, přisłušnosć k swójbje, k rodej abo pochad wot swójbneho nana rěčnje zwuraznić. Tole móžeše so w času do zawjedźenja dwumjenowosće, hdyž přidruži so lěpšeho rozeznawanja dla k předmjenu druhe mjeno najprjedy w městach z rosćacym wobydlerstwom, jenož z pomocu předmjena samoho stać. Při tym nałožowachu so sćěhowace metody:
1. Wospjetne pomjenowanje. Nowonarodźene dźěćo dósta mjeno nana, druhdy tež dźěda. Tak pomjenowa Korla Wulki (747–814), kiž bě swoje mjeno wot swojeho dźěda Karla Martella dóstał, najstaršeho syna tohorunja Karl/Korla. Samsne postupowanje móžemy pola słowjanskich wjerchow na Rujanach wobkedźbować. Na Jaromara I. († 1217) sćěhuje Wizlaw I. († 1255), po nim přińdu Jaromar II. († 1260), Wizlaw II. († 1302), Wizlaw III. († 1325) a jeho młódši bratr Jaromar († wokoło 1294).
2. Hižo z najzažnišich časow wužiwachu so pola Germanow, Słowjanow a druhich indogermanskich ludow dwudźělne połne mjena, tak w prasłowjanšćinje Miroslavъ, z mirъ ›měr‹ a slava ›sława‹. K woznamjenjenju pochada móžeše so nowonarodźenemu połne mjeno z mjenowym dźělom nana dać abo jeho z krótkej formu z tajkeho mjena pomjenować. Konkretne přikłady ze słowjanšćiny hodźa so za to jenož sćežka podać, za to pak přikłady z bytostnje zašo traděrowaneje germanšćiny. Tak zapisuja žórła w Starobayerskej lěta 752 jednoho Adalperhta ze swojim synom Chuniperhtom, z -perht (tule w hornjoněmskim pisanju za -bert) ze starowysokoněmskeho beraht ›błyšćate‹.
Zo běchu do kónčinow mjez Łobjom a Solawu w mjeńšich a wjetšich skupinach připućowani Słowjenjo towaršnostnje organizowani a zo stejachu na jich čole wjednicy, tole wuchadźa hižo z jich prěnjeho naspomnjenja w Fredegarii Chronicon k lětu 631/632. Na wotpowědnym městnje zhonimy wo wěstym Dervanus dux gente Surbiorum, wo Derwanje, wjerchu z kmjena Serbow. W naslědnych lětstotkach rozprawjeja žórła přeco zaso wo duces ›wjerchach‹, reges kralach‹, primores ›nadobnych‹, seniores ›staršich‹, milites ›wojakach‹ a dalšich dostojnikach Słowjanow, z kotrychž stupichu mnozy, dalokož njeběchu w bojach z frankskimi dobywarjemi padnyli, po christianizowanju do němskich słužbow.1 We łaćonšćinje spisane chroniki, ludowe tafle, anale, pozdźišo wopisma a druhe pisomne žórła zdźěleja nam tež mjena serbskich wjednikow: 805 Semil rex Dalemincorum, 806 Miliduoch dux Sclavorum, 955 Cuchavicus senior a wjele dalšich. Zawěsće eksistowachu za tutych zastupjerjow wodźaceje woršty, wotpowědujo jich poziciji w systemje mocy a jich róli w towaršnosći, přisłušace słowjanske pomjenowanja. Tute njezawostajachu w žórłach žane slědy, dadźa pak so z pomocu serbskich wosobowych mjenow z pozdźišich lětstotkow wotkryć. Dokelž nałožowachu Słowjenjo hač do 10. lětstotka hišće pózdnjoprasłowjanske dialekty, kotrež přeńdźechu potom do staroserbšćiny, hodźa so za wotpowědne słowa, socialnoekonomiske a politisko-institucionelne terminusy, prasłowjanske formy rekonstruować.
Prawdźepodobnje běchu so hižo w pradomiznje Słowjanow, přiběrajcy pak na wulkich pućowanjach a wosebje po zasydlenju w nowych sydlenskich kónčinach, z jednotliwych rodow a rodowych zhromadźenstwow mjeńše a wjetše kmjeny wutworili. Pod kmjenami rozumimy pochadowe zhromadźenstwa, politisce a wojersce agěrowace skupiny, pozdźišo sydlerske zhromadźenstwa, kotrež zwjazuje přiwuznistwo, zhromadny kult, samsny dialekt a samsnu tradiciju, nic naposledk tež prócowanje wo zdobyće noweho sydlenskeho kraja, kotrež bě za přežiwjenje wažne. Jedyn ze staršich rodu wusahowaše ze swojimi nawjedowanskimi kajkosćemi, ze zmužitosću, žiwjenskimi a wojowanskimi nazhonjenjemi kaž tež ze swojej charismu a móžeše tuž na čoło kmjena stupić. Bytostnu rólu hrajachu při tym přiwuzniske poćahi, kotrež sobu wo daledaću wodźaceje pozicije, funkcije *županъ abo *kъnędzb, wot generacije ke generaciji rozsudźachu. Mjeno wjednika móžeše so tak z mjenom kmjena stać. Tute přinošowaše jako rěčne znamjo k tomu, zo zawěsći so zwjazanosć skupiny runje tak kaž jeje reprezentacija porno druhim cyłkam w tehdomnišich wójnskich časach. Jako přikłady njech so tu naspomnja wone w Bayerskim geografje (850–870) mjenowane kmjeny Bjezunčanow a Milčanow, w druhich žórłach su to Choćimjenjo, Chutyčenjo, Neleticojo, Susłojo a dalše, kotrež wuńdźechu z wosobowych mjenow *Běžunk, *Milk, *Chocim, *Nelet, *Žužel(a) atd.
Hižo wot najstaršich časow, hdyž so ludźo z rólnistwom zaběrachu, běchu woni z rosćacej ličbu wobydlerjow a popušćowacej płódnosću pódy přeco zaso nuzowani, sej nowu rolu zdobywać. To móžeše so w našich kónčinach jenož z trjebjenjom pralěsa docpěć. Rozrisanje tutoho za přežiwjenje wažneho nadawka wopokaza so za tehdomnišu towaršnosć ze swojimi – z dźensnišeho wida – primitiwnymi gratami kaž sekera, motyka a łopač jako nimoměry ćežke a napinace. Stari Słowjenjo kaž tež druhe ludy wuwiwachu tohodla metodu, kotraž so jako wohnjowe trjebjenje woznamjenja. Jeje zakład je wotpalenje lěsneho terena, kotryž je za ratarske wužiwanje předwidźany. Tutón proces w swojej cyłkownej wobšěrnosći ćehnješe so zwjetša přez dlěšu dobu, poćahowaše so na rozdźělne počasy a wopřija wjacore kročele, kotrež běchu zdźěla z wulkej prócu zwjazane.
Jako prěnje dyrbjachu so štomam mjeńše hałuzy wotłamać a wotrubać a skora wot zdónka wotbělić, zo bychu cyle wuschnyli. Po tym buchu hałuzy a hałužki na lěsnym powjerchu naworštowane. Hdyž běše tak zdobyta palna maćizna dosć wusušena, móžeše so tute paliwo zapalić. To stawaše so zwjetša w nalěću, krótko do toho, zo trawy a rostliny znowa rosć započachu. Při spalenju we wulkim mnóstwje zwostawacy popjeł bu w dalšim wobdźěłanju pódy z lěsnej pjeršću změšany a słužeše jako přirodne hnojiwo. Do toho dyrbjachu so w zemi zwostate korjenje wotstronić: zwućahać abo wukopać. Potom so póda z pomocu radła překopowaše. Hakle nětko móžeše rataj abo worak, kaž stari Słowjenjo po wuprajenju we Łužicy zwučenych swójbnych mjenow Rataj a Worak rólnika, woraka, potajkim bura mjenowachu, z wusywom započinać. Wobě słowje du na prasł. *orati ›worać‹ wróćo. Na tym bazěruje tež ds. a hs. radło, ně. Hakenpflug, prasł. *órdlo. Wot słowa radło stej ds. swójbnej mjenje Radłak a Radlik wotwodźenej. Słowjenjo plahowachu předewšěm jahły, ječmjeń, a pšeńcu, hłowna žitna družina běchu jahły.
Do přichada Słowjanow nachadźeše so nad hornim Łobjom wulki kmjen Hermundurow, kotrychž hižo romski historiograf Tacitus (55–120 po Chr.) naspomnja. Wokoło lěta 100 po Chr. sydlachu mjez Łobjom a Wódru Semnonojo, w Šleskej měješe kmjen Silingow swoje bydła. Durinčenjo zabrachu kónčiny mjez Durinskim lěsom, Werru, Smolinami a Łobjom. Germanske kmjeny běchu w běhu ćahanja ludow hač na někotre skupiny we wjetšinje wotpućowali, hdyž w času wokoło 600 po Chr. prěnje skupiny słowjanskich sydlerjow do nimale bjezludneho kraja přichadźachu. Wo nich rozprawja prěni króć Fredegarii Chronicon k lětomaj 631/632. Wone městno, hdźež je rěč wo Dervanus dux gente Surbiorum, rěka w němskim přełožku: »Dervanus, Fürst des Volkes der Sorben, die slawischen Stammes waren und schon seit langer Zeit zum Frankenreich gehörten«. Wotkel Słowjenjo pochadźachu a po kotrym puću so do sydlenskich kónčin při wuchodnej hranicy regnum Francorum dóstachu, wo tym mjelčachu pisomne žórła tež w dalšich lětstotkach. Hakle kónc 1940tych lět storčichu slědźerjo při přepytowanjach słowjanskich wurywankow w srjedźnych Čechach na swobodnje z ruku formowane, jednore sudobja, kotrež so pozdźišo jako keramika »Praskeho typa« woznamjenichu. Němscy archeologojo namakachu při swojich wurywanjach sewjernje Rudnych horow samsny typ keramiki a sudźachu z toho, zo běchu Słowjenjo srěnjopołobskeje kónčiny z Čěskeje připućowali. Při pozdźišich archeologiskich slědźenjach so wukopa, zo zwisuje keramika »Praskeho typa« z palnym pochowanjom, mohilemi a twarom jamowych domow, wuhotowanych z kachlemi abo wohnišćom. Na tute wašnje hodźeše so archeologisko-kulturelny kompleks postajić, kiž zwjazowaše srěnjopołobsku kónčinu hač k Solawje a daloko hač do sewjera z Čěskej a Morawu. Słowjanske wobsydlenje dyrbješe so potajkim wot juha sem po Łobju dele hač do kónčin srjedźneje Habole wotměć.


text:
Spotkanie odbędzie się 29 czerwca o godz. 17.30 na bocznym boisku przy Traugutta 29. Wstęp bezpłatny.
Awizowane składy:
Lechia 75: Piotr Filipik, Marcin Kubsik, Marcin Gąsiorowski, Wojciech Osiecki, Krzysztof Jankowski, Robert Jędrzejczak, Marek Jędrzejczak, Mirosław Matuk, Tomasz Szostek, Grzegorz Szamotulski, Dariusz Głos, Tomasz Kafarski, Przemysław Tkaczyk, Tomasz Czyż, Maciej Kalkowski, Mariusz Brzyski, Krzysztof Ciesielski, Tomasz Broner.
Trener Jerzy Brzyski
Oldboys Lechia: Piotr Opuszewicz, Maciej Kozak, Lech Kulwicki, Andrzej Marchel, Radosław Błondek, Adam Merchut, Robert Sierpiński, Tomasz Unton, Grzegorz Górski, Marek Widzicki, Marek Wasicki, Janusz Melaniuk, Sławomir Wojciechowski, Tomasz Motyka, Janusz Duda, Krzysztof Wilk.


text:
Złotowò
Złotowò (we zdrojach: Vulatovum 1370, Welatowo, Zlothaue, Majus Zlothkowo XV w., Slothowo 1491, Plotho XVIII w., Flatow, Złotowo;Złetowo(Cenôwa); pòl. Złotów, miem. Flatow) je krézewim gardã we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Głomią ë piãcoma jezorama. Je jednëm z nôwikszich gardów Krajnë. Mô 18 712 mieszkańców ë zajëmô 11,58 km2. Òd 1772 (pierszi rozbiór Pòlsczi) do 1945 (kùńc drëdżi swiatowy wòjnë) słëchôł do Miemiecczi, dze béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë. W latach 1938-45 w Pòmrach, 1945-46 w bëdgòsczim wòjewództwie, w 1946-50 w szczecënsczim, w 1950-75 w kòszalënsczim, w 1975-98 w pielsczim.
Złotowò leżi nad jezorama: Złotowsczim (Miesczim), Babą, Bùrméstrowim, Probòszczowim, Zalesczim ë rzéką Głomią, we westrzédnozôpadnim cządze Krajnë. Twòrzi 0,7% wiéchrzëznë złotowsczégò krézu.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Sekcija ludowěda a muzejownistwo
pśedsedarka
dr. Ines Kellerowa
e-mail: ines.keller[at]serbski-institut.de
Sekcija ludowěda/muzejownistwo při Maćicy Serbskej chce być forum za slědźenje a wuměnu wědy a nazhonjenjow na polu serbskeje ludowědy a muzejowistwa. Prócuje so wo natwar kontaktneje syće zajimcow a enthusiastow na tutym polu a organizuje zetkanja dźěłoweho kruha Łužiske muzeje a muzealne zarjadnišća. K tomu słušeja zhromadne wopyty muzejow a domizniskich stwow w serbskim sydlenskim rumje, kiž maja poćah k serbskej tematice, přednoški k aktualnym slědźenjam a lokalnym stawiznam abo sposrědkowanje praktiskich pokiwow na muzealnym polu. Sekciju nawjedujetej kuratorka Serbskeho muzeja Andrea Pawlikowa a dr. Ines Kellerowa, wědomostna sobudźěłaćerka Serbskeho instituta, jako městopředsydka.


text:
Twornja TDDK w Nadróznej Hrabowce před nowymi nadawkami
Nadrózna Hrabowka (SN). Japanski dodawar awtomobilnych dźělow TDDK z Nadrózneje Hrabowki, měšćanskeho dźěla Njedźichowa, wostanje we Łužicy a je wčera přetwar zawoda připowědźił. Tak chce so k najwjetšemu produkciskemu zawodej elektriskich klimowych kompresorow za wosobowe awta w Europje wuwić.
Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) je wčera jednaćela TDDK Yoichia Teraoa w statnej kencliji witał. Mjez přitomnymi běše tež nowy Budyski krajny rada Udo Wićaz (CDU), Njedźichowski měšćanosta Harry Habel (CDU) a nawoda Sakskeje agentury za strukturne wuwiće (SAS) Jörg Mühlberg. „Wjeselu so jara, zo TDDK dale we Łužicy inwestuje. Produkcija elektriskich klimowych kompresorow je wažny rozsud za přichod stejnišća w Njedźichowje a jasne wuznaće k elektromobiliće. Wutwar zawoda zesylnja awtomobilitu w Sakskej a je hódnotna podpěra nastupajo strukturnu změnu“, Michael Kretschmer podšmórny.


text:
Na dźěćacych bibliskich dnjach so z historiskej namakanku zaběrali
Slepo (CK/SN). Jerome, Lennox a Andreas rjedźa kamjenje. Hólcy su cyle zahoriće při wěcy, „dokelž je to cool“, kaž Lennox praji. Hdyž su kamjenje suche, woni je pomoluja. Slepjanska fararka Jadwiga Malinkowa mjenuje je „žiwe kamjenje“. W jeje wosadźe wotměchu so wot předwčerawšeho hač do dźensnišeho dźěćace bibliske dny.
„Tři zajimawe dny kołowokoło bibliskeje łódźe“ přewjedu hižo štwórty raz. Stajnje w lětnich abo nazymskich prózdninach dožiwja dźěći zhromadny čas a zaběraja so z wěcami, kotrež w šuli lědma rólu hraja. Přihotowanska skupina do toho temy wupyta. „Wjele wužórli so z toho, štož so we wsy stawa. Tak sej dźěći swoju domiznu wotkryja a sej ju bóle waža“, praji Jadwiga Malinkowa. Jónu zaběrachu so z pódu, druhi raz napodobnichu z lego-kamjenjemi bibliske stawizny. Loni stejachu bibliske podawki z łódźemi w srjedźišću, při čimž hraješe runje natwarjena archa Noacha na farskej zahrodźe wosebitu rólu.


text:
Boris Jelcyn
Boris Jelcyn (rus.: Бopиc HиkoлaeBич EлbциH, rodz. 1 lutygo 1931 we Butce, um. 23 kwjetńa 2007 we Moskwje) – prymjer (grudźyń 1991 - 15 maja 1992, dowńi: prymjer Sowjeckij Federacyje uod 6 lipca 1992), a ńyskorzi pjyrszy prezydynt Rusyje. We lotach 1961 - 1990 noleżoł do Kůmůńistycznyj Partyje Sowjeckigo Sojuszu, bůł uod 1977 do 1985 jeji pjyrszym sekrytorzym we Swjerdłowsku (terozki Jekaterinburg), a uod 1985 pjyrszym sekrytorzym we Moskwje. Wyćepany s tygo stanowiska uod Michaiła Gorbaczowa we 1987. 29 maja 1990 wybrano go na Przewodńiczůncygo Nojwyższyj Rady Ruskij Federacyjnyj Sowjeckij Republiki. Ńyskorzi wygroł we welůngu na prezydynta RFSR. We dńach 19 - 21 śyrpńa 1991 uorgańizowoł uopůr przi průbje puczu przećiw władzy Gorbaczowa. We 1996 wygroł zaś absztimůng na prezydynta wůunczas już ńypodległyj Rusyje. Zrzeknůł śe tyj fůnkcyje 31 grudńa 1999. Umrził 23 kwjetńa 2007 skiż ńywydolność śerca a cyrkulacyjnygo układu.


text:
18.11.2022 - Cesne zarědowanje za serbskich balokoparjow / Ehrung für sorbische Fußballer
W Serbskem kulturnem centrumje w Slěpem wótmějo se źinsa wjacor zeger napoł šesćich (17:30) cesne zarědowanje za serbskich balokoparjow z Górneje a Dolneje Łužyce. Wóni su byli w lěśu na Europeaźe w Kórutańskej/Kärnten w Awstriskej wjelgin wuspěšne. Mjazy tymi 80 gósćami buźotej teke sakski ministaŕski prezident Michael Kretschmer a pśedsedaŕ Domowiny, Dawid Statnik. Bóžko njejo nichten wót bramborskego boka na pśepšosenje reagěrował, ako jo nam referent Domowiny, Peter Brězan, gronił. Zgromadne serbske mustwo, źož su naše dolnoserbske koparje prědny raz pódla byli, jo sebje wudobydnuło na Europeaźe 3. městno. To jo nejlěpšy rezultat wót togo casa, źož Serby se zewšym wobźěliju, wót 2008. Našo mustwo jo było kupkowy dobyśaŕ a jo pśišło do połfinale.


text:
„Němskorěčny nakład bych za wunošny a za jara trěbny měł.“ Tak doporučach na kóncu swojeje recensije wo nowowudaću přewodnika „Serbske pomniki“ Trudle Malinkoweje, kotrež je LND w lěće 2019 wudało. Nětko wjetša, rozšěrjena a bohaće wuhotowana němskorěčna wersija přewodnika wo serbskich pomnikach a wopomnišćach předleži. Němski přewodnik je porno serbskim tež po wobjimje rozšěrjeny a ma wjace městnosćow a wopomnišćow.
W dźělu wo Hornjej Łužicy je wosom městnosćow wjace hač w serbskim z tehdy 64. Najbóle rozrostł je přehlad pomnikow Budyšina wot 14 na 23, předewšěm na Mikławšku. Nětko předstaja a wopisuja so wobšěrnje wosoby a poslednje wotpočinki w Kulowje 1751 rodźeneho biskopa Franca Jurja Loka jako přiwisnika rozswětlerstwa, poslednjeho serbskeho biskopa Jurja Łusčanskeho, rěčespytnika Filipa Rězaka, předsydy Maćicy Serbskeje Jakuba Skale a w dwójnym rowje pochowaneju duchowneju Mateja a Jakuba Kućanka.


text:
Turecki mjodek
Turecki mjodek – zorta bůmbůna tradycyjńy przedowano we Krakowje u bramůw smyntornych we Wszyjskych Śwjyntych a we Zaduszki. Roz za kedy je tyż do dostańo przi kośćołach we czas podźimnych uodpustůw.
Turecki mjodek mo forma ńyrygularnych, twordych klůmpůw uo leko mjodowym smaku, kere můgům śe łůmać abo lekko trzaskać, a uůnygo bazowym skłodńikym je skarmylizowany cuker ze wůńůncymi yjlkůma a farbůma, we kery wtopjůne sům potrzaskane uorzechy. We klasycznyj uodmjańe uo śmjytankowym smaku, karmelowo masa mo bjoło farba, sům ale tyż inksze zorty, znoleżńy na użytych smakowych a wůńůncych dodatkach, ntp. kakatyjowy, kawowy eli wańilijowy mjodek.
Mjodek nojczyńśći przedowany je we fertichnych porcyjach zawińyntych we tutki ze przezdrzoczystyj folije, roz za czas we papjůrowe tutki, we ńyrůwno potrzaskanych, ńywjelgich sztiklach. Myńsze kůnski mjodku bůły kejśik tyż na mjejscu uodłupywane zes wjynkszyj bergi a uodwożane uod stragańorza.


text:
Afrikaanšćina
Afrikaanšćina (afrikaans, „afrikanski“) je zapadogermanska rěč, kotraž słuša – runje kaž wusko přiwuzna nižozemšćina – k delnjofrankowskim rěčam. Wona rěči so hłownje w Južnej Africe, hdźež je jedna z hamtskich rěčow a je tež w Namibiji a Botswanje připóznata jako mjeńšinowa rěč.
Rěči so wot něhdźe 6,8 milionow ludźi jako maćeršćina, hłownje wot potomnikow nižozemskich sydlerjow, tak mjenowanych Burow.[1]
NóžkiWobdźěłać
LiteraturaWobdźěłać
- Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Afrikaans// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History


text: Přez třista lět trajace samostatne wuwiće staroserbskich kmjenow w rumje mjez Bobrom/Kwisu a Solawu kónčeše so w 10. lětstotku. W hraničnym pasmje podłu Solawy mjez wuchodofrankskim mócnarstwom a připućowanymi Słowjanami, kotrež bě so wot spočatka 7. lětstotka wutworiło, knježeše bórze měrne susodstwo, bórze dochadźeše k wojerskim konfliktam. K zawěsćenju swojeje wuchodneje hranicy započachu Frankojo pod Korlu Wulkim po lěće 800 hraničnu marku zarjadować a tak mjenowany Limes Sorabicus z wěstej ličbu hrodow twarić, kotrež stejachu pod wjednistwom markhrabjow. Mjezsobne wójnske wuprawy w 9. lětstotku zapusćowachu kraj a žadachu wulke krejne wopory, předewšěm pola Słowjanow. Surbi a Talaminzi – tak rěkaštej najwjetšej zapadnje Łobja sydlacej słowjanskej kmjenaj w Bayerskim geografje – wužiwachu zhromadnje z čěskimi jednotkami přez nadpady Normanow zawinowanu słabosć frankskeho mócnarstwa, zadobychu so 880 do Durinskeje a wurubichu a wupalichu wobšěrne kónčiny. Hdyž wjedźeše frankski markhrabja w lěće 892 napřećiwny bój, poćerpi wón ćežku poražku. Rozsudźacy přewrót sta so pod sakskim wójwodu a pozdźišim němskim kralom Heinrichom I., kotrehož rozestajenja z Dalemincami drje 905/06 njewuspěšne wostachu, kotremuž pak so lěta 929 na dalšej wójnskej wuprawje poradźi jich twjerdźiznu Gana zdobyć. Na to sćěhowace załoženje hrodu Mišno zawěsći jemu knjejstwo nad wobydlerjemi tuteje najwjetšeje słowjanskeje župy, kotraž po dopóznaćach mjenowědy wjace hač 10.000 ludźi ličeše. Po tym zo bě němski kral 932 do Delnjeje Łužicy zaćahnył, podćisny sej tež Budyski kraj. Z tym dóstachu so wšitke staroserbske sydlenske kónčiny pod němske nadknjejstwo. Po germanskim prawje słušeše zdobyty kraj kralej, w zastupnistwje za njeho jón markhrabjojo wobknježachu. Woni zepěrachu so při wukonjenju knjejstwa na wobrónjene mocy, kotrež běchu zasadźene w hrodowych městnach. Wottam zastarachu wotpowědny hrodowski wobwod, nuzowachu wjesnjanow k wotedawkam a słužbam. Pod škitom hrodowych městnow natwarichu so prěnje cyrkwje, wottud započinaše so christianizowanje »pohanskich Wendow«.


text:
23 lutego, 2019
23 luty to Dziyń Walki ze Depresjům. Je to niýmoc, kero podle Świotowyj Ôrganizacje Zdrowio (WHO) je jednům ze sztyrech niýmocy cywilizacyjnych, co zbiyrajům nojsrogsze śmiertelne żniwo. Przede wszyskim skiż samobůjstw.
We cołkim świecie wiyncy jak 350 mln ludzi mo depresjo. Podle ôbszacowanio problymy ze depresjům mo wiyncyj kobiyt jak chopůw, nale niýstety coroz czynścij tyn problym majům tyż mode ludzie, w tym bajtle. Jako je wyrachowane we statistikach, ýno 10% ludzi lyczy sie na na ta niýmoc.
Depresjo poradzi sie tyż zoboczyć we noszych społycznych relacjach. Nojczynścij uniko sie wtedy kůntaktu ze kimś inkszym, a nosze relacje na tym tracům. Ta niýmoc je juże na tyla znano we noszyj cywilizacyji, iże můmy na nia nawet swoje ôkryślynia we zwykłym żywobyciu. Bezmaś kożdy słyszoł choby jedne z tych: „Mům doła”, „Mům deprecha”, sům tyż roztomajte piosynki a śpiywki ô mankuliji a mocce stropiynio we gowie.
Prowda jednak je tako, iże czynsto kej sie godo ô depresji, to to jeszcze depresjo niý ma. Trza pamiyntać, co rýchtých depresjo to ciynżko niýmoc, kero polego na psychicznych zaburzyniach a przejowiać sie moge bez znoczne pogorszyniý nastroju, roztomajtych maniach a – jako sie to fachowo godo – zaburzyniach dwubiegunowych.
Niýlyczůno depresjo moge dokludzić do poważnych ôbjawůw tak jak we inkszych niýmocach i przijmować roztomajte stopnie. Take zaburzynia to przede wszyskim: nerwice, schizofrynio a zaburzynia sztimůngu. Z niýkerymi umiymy poradzić sie sami, jednako przi niýkerych muszymy być pod ôkiym dohtora.
Kej jednako poznać eli to je rýchtých depresjo? Ano przede wszyskim kej zobejrzycie, co wtoś mo coroz myni energie do żywobycio, traci zainteresowania, mo problymy ze spaniym. Ku tymu zoleżnie ôd roboty abo noszych dziołań moge sie łůna przejowiać jeszcze pogorszyniym noszych wynikůw we robocie abo ôcyn we szkole. Czosym niýpotrzebno agresjo abo wzubrzůne stany ymocjůnalne sům przipisane do czegoś inkszego, jednako i to moge być ôbjaw depresje.
A chocioż niý ma tyż co ôd razu przesadzać, to jednako werci sie spozorować, eli wtoś ze noszego ôtoczynio, abo nawet my sami, niý můmy takigo problymu. Wtedy we piyrszyj kolejności nojlepszo bydzie spůmoga zaufanyj ôsoby. Kogoś kůmu mogymy pedzieć ô swojich problymach, abo po prostu sie wygodać. Kogoś wto moge nům dobrze doradzić a nos wesprzić. Kej jednako to juże niý pomogo, a stan sie ýno pogorszo, to niý mo co być gańba, ýno trza iś do dohtora. Tyn moge nům przirychtować ôdpowiydnio terapio podle noszego psychicznego stanu. I na prowda niý ma sie co sam żartować, bo niýlyczůno depresjo moge we prziszłości pomiynić nosze relacje ze ôtoczyniym a zdolności społyczne a bezto i cołke żywobyciý. Wiadůmo na gorsze.
Beztůż rok rocznie rychtowany je Dziyń Walki ze Depresjům, coby spůminać, iże niý ma to leko niýmoc a we noszyj cywilizacyji, coroz czynścij sie łůna pojawio. Pamiyntejcie, co we zdrowym ciele, zdrowy duch. Kej jednako duch je chory, to i ciało niý be zdrowe.
Przełożył
Michał Baraniok
DEPRESJA
23 lutego to Dzień Walki z Depresją – chorobą, która według Światowej Organizacji Zdrowia WHO) jest jedną z czterech chorób cywilizacyjnych zbierających największe żniwo i będącą przyczyną większości samobójstw.
Na całym świecie ponad 350 milionów osób cierpi na depresję. Szacuje się, że choruje więcej kobiet niż mężczyzn a choroba dotyka coraz częściej osoby młode, w tym dzieci. Statystyki podają, iż osób leczących się na depresję jest tylko niewiele ponad 10%.
Depresja jest również zjawiskiem społecznym, polegającym m.in. na trudności bycia w relacji, kontaktu z ,,drugim”. Na pewno każdy z nas ma swoje potoczne rozumienie depresji i odpowiedni katalog słów na opisanie tego stanu.
Używane stwierdzenia typu: ,,mam deprechę”, ,,dopadła mnie chandra” czy ,,przychodzi gorsza pora roku i znów będę miała doła”, można często usłyszeć wśród znajomych, rodziny czy też w pracy.
Często nadużywamy tych słów, nie zdając sobie sprawy z tego, że depresja jest jedną z najpoważniejszych jednostek chorobowych i równocześnie, jednym z czterech głównych typów zaburzeń psychicznych t.j. zaburzeniem nastroju, który może wystąpić w postaci depresji, manii lub zaburzeń dwubiegunowych.
Wszystkie typy zaburzeń psychicznych a więc: nerwicowe(lękowych), osobowości, schizofrenia i zaburzenia nastroju (afektywne) mogą mieć bardzo szeroki zakres upośledzenia i cierpienia. Od głębokiego, gdzie następuje maksymalne zaburzenie umysłowe (największa głębokość, częstotliwość i zakres objawów psychiatrycznych), aż do nieznaczącego, z prawie nieobecnością zaburzeń umysłowych (brak objawów psychiatrycznych).
Poza typowymi objawami depresji takimi jak: utrata energii, zainteresowań, bezsenność, przygnębienie, nie reagowanie na pocieszenia, myśli samobójcze, mogą pojawić się jeszcze, szczególnie u nastolatków, objawy dodatkowe: gorsze oceny, rozdrażnienie, pobudzenie czy agresja. Objawy te często przypisyane są okresowi dojrzewania, różnym innym trudnościom czy burzy hormonów i nie są wogóle brane pod uwagę.
Nie należy ich lekceważyć, należy pomóc dzieciom kiedy tylko pojawią się pierwsze objawy.
Pomocną młodym, w aktywnym przeciwstawieniu się trudnościom i chorobie oraz powstrzymaniu jej, jest pomoc specjalistów, może to być wizyta u psychologa czy lekarza. Badania dowodzą, iż wczesna pomoc młodym ludziom gdy pojawiają się zaburzenia psychiczne, może zapobiec w późniejszym wieku nasileniu się choroby.
Jest też bardzo ważne, aby uczyć dzieci od najmłodszych lat radzenia sobie z trudnymi emocjami, ze smutkiem, z przeżywaniem sytuacji trudnych. W tych sytuacjach dzieci potrzebują oparcia i wsparcia zarówno od najbliższych jak i otoczenia. Istotna jest również zmiana zachowań otoczenia bądź to rodzinnego, bądź środowiskowego, w stosunku do ludzi dotkniętych zaburzeniami psychicznymi a szczególnie dzieci i młodzieży.
Należałoby zaapelować, szczególnie w Dniu Walki z Depresją, o poświęcenie więcej czasu i uwagi swojemu zdrowiu psychicznenu, bowiem jest ono tak samo ważne, jak zdrowie cielesne a nieleczone prowadzi do poważnych komplikacji.
Aniela Jany, psycholog


text:
Letńe Uolimpijske Igrziska 2008
Letńe Igřiska Uolimpijske 2008 uodbywauy śe we stolicy Chin, Bejdžingu. Bůuy to pjyrše uod 20 lot Igřiska we Azyje (uostatńe: Letńe Igřiska Uolimpijske 1988 we Seulu). Do průgramu dodano nowe konkurencyje: bjeg na 3000 metrůw s přeškodůma babůw a puywańy na uotwartym akwyńe na dystans 10 000 metrůw babůw i chopůw. We tyńiśe tišowym ńy sům rozgrywane deble, yno turńyj družynowy.
We Igřiskach brouo udźou ůng. 10,5 tyś. športowcůw s 205 krajowych federacyji športowych, kere rywalizowauy we 32 dyscyplinach, majůncych cuzamyn 302 kůnkurencyje. Pjyrwšy roz na Uolimpjodźe wystympowali športowcy s Tuvalu a Wysp Marshalla, a tyž pjyrwšy roz Syrbijo a Čornogůra wystympowali uosobno.


text:
Skond sie wzion glacok?
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 36
Same glacoki
Nikaj ni ma tela glacoków, co u nos. Jedyn synek z Rybnika mi godoł, że roz zaprosiył do dom takigo Norwega, z kerym sztudjyrowoł na norweskim uniwersytecie, i tyn Norweg sie fest dziwowoł, że po drogach chodzom ludzie z wosami na gowie. Myśloł, że w Polsce żyjom same glacoki, bo te Poloki, kerych widzioł we Norwegii, wszyjcy mieli glaca. Glaca jest modno… Gładko a rowno Ślonskie słowo „glaca”, po polsku „łysina”, pochodzi łod nimieckigo „die Glatze” (łod „glatt” – gładki, blank rowny). Glacaty chop downij wyglondoł trocha cyrkuśnie. Kożdy chcioł mieć wela. I to jako! Tera kożdy mo rod glaca. Z czego sie to bjere? Ciynżko łodpedzieć.
Glacaty chachor
Jedni godajom, że ludzie z glacom nic niy znaczom. Ale glacoki – tak se yno myśla – dzisiej znaczom. Bo z glacom wyglondo sie groźnie, z glacom wyglondo sie rychtych poważnie, trocha jak wojok, trocha jak bokser, a trocha jak jakiś rojber. Glaca pasuje do dresa abo do munduru. Bez to synki lecom do frizera i padajom frizerowi abo frizerce: Jo chca na glaca! Glaca dodowo łodwagi.
Lepszo wela
Inksi zaś gynau łodwrotnie: szmarujom gowa wszyjskimi mazidłami i szmarowidłami, bele yno ni mieć glacy. Łykajom dwa razy dziennie pile na glaca. Zaglondajom co chwila do zdrzadełka: mom już wosy czy dalij mom glaca? A wosy, te pierony, niy rosnom tak drap jak sie im to zdowo. Jak mosz glaca – to jom mjyj. Ni ma gańba mieć glaca. A jak ni mosz glacy, ciepnij sie wela. Dyć ni ma żeś tchorzym, jak niy nosisz glacy. Wela jest kożdo inkszo, a glaca jest kożdo tako samo. Bez toż lepij, jak kożdy wyglondo trocha inaczej – i jak ni mo glacy…
Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.


text:
Albert Hofmann
Albert Hofmann (* 11. januara 1906 w Badenje (Aargau), wum. 29. apryla 2008 w Basel) jo był šwicaŕski chemikaŕ a nadejźaŕ wědobnje šyrjeceje substance LSD. Wuznamjenili su jogo z titulom cesnego doktora.
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Albert Hofmann jo wótrosł ako nejstaršy wót styrjoch bratšow a sotšow, jogo nan jo był rucnikaŕ. Jěsno jo swójo pśekupowarske wuwucowanje absolwěrował a jo akle 1925 zachopił chemiju na uniwersiśe w Zürichu studěrowaś a jo promowěrował styri lěta pózdźej z wuznamjenjenim. Pśizamknuła jo se za wěcej ako styri lětźasetki (až do wuměńka 1971) jogo slěźarska źěłabnosć pśi firmje Sandoz w Baselu. W lěśe 1943 jo nadejšeł halucinogenu statkownosć LSD. Až do smjerśi jo bydlił na górskej łuce "Rittimatte" pśi kšomje Šwicarskeje Jury. Psi góźbje jogo 100. narodnego dnja jo se wót 13. do 15. januara 2006 w Baselu sympozium "LSD - Sorgenkind und Wunderdroge" wótměwał.
Slěźeńske źěło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Spóriš a spórišowe alkaloidy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ramiku slěźenjow nad spórišom a z wótglědanim, kołoběgowy stimulans wuwiś, jo Hofmann 1938 wšakorake amidowe deriwaty lysergoweje kisaliny syntetizěrował, mjaz nimi - ako 25. substancu rěda - teke jeje dietylamid.
We wopytach ze zwěrjetami jo substanca njeměrnosć mjazy zwěrjetami zawinowała, ale njejo farmakologiski relewantne abo zajmne kakosći pokazała. Dla togo njejo se LSD wěcej pśepytował. W lěśe 1943 pak jo se Hofmann rozsuźił, LSD wóspjet syntetizěrowaś. Pśi źěle w laborje jo wón njezjapkego njederjeměśa a njeměrnosći dla nuzkany był, ze swójim źěłom wopśestaś a domoj jěś. Ako jo doma pśišeł, jo wiźeł za zamžerjonyma wócyma za něźi dwě góźinje barwojte geometriske mustry (pseudohalucinacije), ako su jogo na take z kaleidoskopom widobne dopomnjeli. Wón sam z togo wuchada, až jo se mimowólnje tšošcycka LSD do jogo śěła zadobyła.


text:
- About Institute
- footwear nike jordan flyknit max 200 gs cd5161 108 white laser orange black
- ladies nike blazer low top pink on sale
- adidas Ozweego adiPRENE Big Pant EH0252 Release Date - adidas originals yeezy 350 v2 leaf - SBD
- Air Jordan 12 Indigo x Jordan Brand Fall 2020 Apparel , IetpShops , Air Jordan 1
- adidas Crazy Explosive Primeknit Andrew Wiggins PE
- air jordan release dates
- air jordan 12 retro flu game
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- printed t shirt from the gucci tiger collection gucci t shirt 1553843
- air jordan 4 wmns canyon purple 2022
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text: Jeli wuspěch politikarja woteběra, potom so rady z dźěćimi na jewišću pokaza. Podobne płaći za spěwy, kotrež so njepředawaja. Tohodla běch skeptiski, wotsłuchawši sej cejdejku „Sněžynka“, kiž je Spěchowanske towarstwo za serbsku rěč w cyrkwi z.t. we winowcu, potajkim sčasom do adwenta, wudało. Podpěrowali su wudaće Domowina, Załožba za serbski lud, energijowy koncern LEAG a rozhłós RBB. Hewak njebyštaj techniski nawoda Marko Schoen a producent Matthias Kießling tajku – wot wuhotowanja přez technisku hač do hudźbneje realizacije – wuběrnu CD z nakładom tysac eksemplarow produkować móhłoj, kotraž je za jenož 10 eurow na předań. Po słowach předsydy towarstwa dr. Hartmuta Leipnera měri so 23 adwentnych, zymskich a hodownych spěwow wosebje na serbšćinu wuknjace dźěći. Tohodla drje su jenož štyri spěwy originalne serbske, a wudawaćel njeje, nimo instrumentalneho zawoda a zakónčenja, na hižo tradicionelne hornjoserbske dźěćace spěwy k hodam dźiwał. Přetož hdyž dźěći melodiju znaja, je za nje a jich staršich lóšo słowa wuknyć.


text: Běła Woda (AK/SN). Mužakowska lěsna železnica chce strukturnu změnu aktiwnje a dołhodobnje sobu wuhotować. Ze 7,6 milionow eurow wopřijacym cyłkownym projektom inwestuje zawod do přichoda. „Nadźijamy so 90 procentow spěchowanja ze Zakonja k zesylnjenju strukturow. Dźesać procentow swójskeho podźěla su srědki towaršnosće lěsneje železnicy (w nošerstwje Zhorjelskeho wokrjesa a komunow), předewzaća Łužiska energija a milinarnje (LEAG), lutowarnje Hornja Łužica-Delnja Šleska a wobchadneho zaměroweho zwjazka Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON)“, wujasni jednaćel Lěsneje železnicy Mužakow tzwr Heiko Lichnok dźensa tydźenja w Běłej Wodźe. Ze 160 000 eurami LEAG projekt podpěruje. Tak je swójski podźěl w cyłkownym projekće zawěsćeny. „Dojednanje sponsorow je měznik w stawiznach železnicy“, Heiko Lichnok podšmórny.


text:
Křesćan Bohuchwał Šěrach
Křesćan Bohuchwał Šěrach (němsce Christian Gottlob Schirach; * 25. junija 1709 w Chrjebi, † 9. měrca 1776 w Tiefenfurće) bě serbski ewangelski farar a stronjan pietistow.
Narodźi so jako syn fararja Pětra Šěracha a jeho mandźelskeje Jěwy Doroteje a přirodny bratr Hadama Zachariasa Šěracha w Chrjebi a wopytowaše wot 1727 do 1731 Budyski gymnazij. Wot 1731 do 1733 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju dźěłaše najprjedy hač do lěta 1737 jako dwórski mišter pola knjeza von Gersdorfa w Drježdźanach.
Po nawróće do Łužicy skutkowaše Šěrach wot 1737 do 1742 jako farar w serbskich Nosaćicach, wot 1742 do 1749 w delnjošleskim Holzkirchu (dźensa Kościelnik) pola Lubanja a skónčnje hač do swojeje smjerće w lěće 1776 w Tiefenfurće (dźensa Parowa pola Węglinieca).
Křesćan Bohuchwał Šěrach bě dwójce zmandźeleny. Z prěnjej žonu Johannu Mariju († 1749) měješe šěsć dźěći, mjez druhim Bohuchwała Benedikta Šěracha, kiž sta so pozdźišo z prěnim zastupjerjom zemjanskeho rodu Šěrach. Šěrachowa druha mandźelska běše Johanna Theodora, dźowka fararja Andreasa Rothy w Batromjecach, kiž bě ze sobudźěłaćerjom hrabje von Zinzendorfa, załožerja Ochranowskeje bratrowskeje wosady. Tež Šěrach sam steješe pietizmej blisko.
ŽórłoWobdźěłać
- Měrko Šołta: Šěrach, Křesćan Bohuchwał. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 541


text:
Jewka Trzynczanka: Żarliwcy
Ze żarliwcami to je nikiedy gorsi niż z łożralcami. Bo nikiery, jak je jyny sym tam pod gazym, je aji sikowny. Śmieje sie, naślubuje, że wóm kupi aji wycieczkym na Miesiónczek, abo spi. Ło tych krokatych mówić nie bedym, bo to je inszo kategoryja. Ale mieć żarliwego chłopa, tóż to je gorsi jako trzynsiyni ziymi. Nic, jyny was podejrzywo. Góni łod łokna ku łoknu ze zygarkym w rynce. A jak przidziecie do chałpy ze sklepu z ciynżkimi taszkami, tak je łogiyń na dachu, żeście prziszli ło pół godziny nieskorzi.
Potym zacznie wypytowani: „Kaj żeś była, z kim żeś mówiła, czymu żeś mówiła i co żeś mówiła?” Zacino sie lustracyja mobilu. Nie dej Boże, jak by sie zapómniało wymazać jakóm esemeskym łod kamratki, bo zacino dalsi cyrkus. A łod kamrata? To uż je groch na klynczyni nagotowany. Potym dóndzie na spodni prodło. Ci wónio sprejym, abo nie dopuść, Boże, jakóm kolinskóm po golyniu. Taki żarliwiec wóm przechybie cały szifóner – kómbiny, lajbiki, majtki a potym wóm wlezie do taszki i chlado.
Ale tak to je na łobóch strónach. Bo żarliwo baba je gorszo niż łogiyń na dachu. Każdymu chorobnie żarliwymu by trza było złoperować muzg. Ale przeca jyny kapkym żarlić trzeba. Nie powiycie przeca swoji babce abo chłopu, jak byście jich kaj prziścigli: „Przeboczcie, że was wyruszujym, potrzebujym z łóżka jyny piżamo a idym spać do łobywaku.”
Ale co z takim chłopym, kiery wlezie na chacie do piwnice pod deliny a przi tym dóma powiy, że jedzie na trzi dni słóżbowo preć. Babka se zawoło na chatym dwóch kamratów, bo chce wymiynić w jizbie porym desek na ścianie a tyn jeji sie ku tymu ni mo. Tóż zacino sibowani szifónerym, stołkami i kany cim pieknie na postrzodek, kaj je wieko do chłopowej skrywki. Chłopi skóńczóm robotym, wypijóm kawym i jazda do chałpy, że jutro to dorobióm. Tymu w dziurze ale zacino dochodzić dech, bo ni mo luftu. Myśloł, że staróm nachyto i bedzie mioł czorne na biołym, że sie mu gzi.
Na drugi dziyń go wycióngli z dziury na poły żiwego. Zesmolóny był aż na pleca. Tóż go szlauchym łopłókali na zogrodzie i łodwiyźli do szpitola. Trzepoł sie a skoro zesiwnył. Paniczka myślała, że je wylyczóny ze żarliwości i zgodziła sie, że jeszcze łostatni roz to z nim spruguje. Jak sie ale jyny kapkym łotrzepoł z tego niedobrowolnego harestu, wszecko było spatki we starych kolejach. Był jako wagón, kierego, jak wykoleji, nachynóm spatki na glajzy. Tóż kómu ni ma rady, tymu ni ma pómocy. Nimocny sie musi lycić a un nie chcioł.
A że go w tej dziurze naszli żiwego, za to może podziynkować suczce łod sómsiada, też chaciorza. Prziszeł pojczać łopatym, bo sie mu przi jego sztyl złómoł. Psisko wyczuło, że pod szifónerym na postrzodku jizby je cosi żiwego. Zaczyno strasznie harwosić i szkrobać łapami po delinach. I potym chłopa wyswobodżili.
Tóż, panowie i panie, nie wlazujcie do żodnej dziury. Jak na was przidzie amok żarliwości, dejcie se abo wielkóm abo idźcie na luft.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Strům
Strůmy to je grupa źelinůw, do keryj zaliczo śe nojsrogsze źeliny lůndowe. Ńy je taksůnym, yno grupuje źeliny uo podanyj na śa morfologiji a funkcyjach. Tajla botańiki, kero zajmuje śe strůmůma je mjanowano dendrologijo. Ńykere nojstarsze a nojsrogsze strůmy sům chrůńůne bez prawo jako przirodńicze denkmale.
Morfologijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Strůmy majům zrůżńicowano budowa nadźymnyj tajli. Ze zola wyrasto jeim pjyń, kery uod pewnyj wysokośći uobtoczůny je bez korůna kero skłodo śe s rozdźelajůncych śe gałynźůw pokrytych liśćůma. Pjyń a starsze, rube gałynźe sům zdrzewjałe, mode drzewjejům na kůńec wegetacyjnygo uokresu. Ze pńa mogům wyrastać kůnary abo cołki może uůn iść pjonowo we gůra - tako budowa je mjanowano "strzała" abo "kłoda". Strůmy mogům růść pojedyńczo abo we grupach (parki, losy). Uogůlny ksztołt nadźemnyj tajli strůmu mjanuje śe pokrojym strůmu a wyrůżńo jygo zorty: stożkowaty, kolumnowy, uokrůngławy abo paryzolowaty.
Zastosowańy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Strůmy połńům ważno rola we przirodźe jako producynty tlynu . Pozyskujy śe ś ńich drzewo s ńykerych gatůnkůw inksze substancyje - kauczuk, żywica a inksze. Ńykere strůmy majům zjodliwe uowoce, kora (zinamůnowjec), naśůna a ańi kwjoty (goźdźikowjec). Jeich skupiska uosłabjajům wjatry a powstrzimujům erozyjo.


text:
AK Events- Ciężki Dym na CO2 & Fontanna Iskier (Dym Bez Suchego Lodu)
Dąbrowa Górnicza, śląskie
500 zł / pokaz
Ciężki Dym - Taniec w chmurach, fontanny iskier, napis miłość-love !!!
Katowice, śląskie
450 zł / pokaz
Efektowny Pierwszy Taniec w Chmurach, Nowoczesny Tort Weselny, Bańki
Katowice, śląskie
od 450 do 500 zł / pokaz
1 / 3
Ciężki dym, taniec w chmurach || Fotobudka || Napis LOVE id:28083
Ruda Śląska, śląskie
liczba odwiedzin: 2388
Wyjątkowe sale weselne w mieście Ruda Śląska
Popularne miasta w okolicy
Ciężki dym Katowice Ciężki dym Gliwice Ciężki dym Tarnowskie Góry Ciężki dym Zabrze Ciężki dym Chorzów Ciężki dym Cieszyn Ciężki dym Czeladź Ciężki dym Czerwionka-Leszczyny Ciężki dym Jastrzębie-Zdrój Ciężki dym Dąbrowa Górnicza Ciężki dym Knurów Ciężki dym Częstochowa Ciężki dym Sosnowiec Ciężki dym śląskie
Wszystkie firmy w mieście Ruda Śląska
Sale weselne Ruda Śląska Fotograf ślubny Ruda Śląska Kamerzysta na wesele Ruda Śląska Zespoły weselne Ruda Śląska DJ na wesele Ruda Śląska Atrakcje weselne Ruda Śląska Salon sukien ślubnych Ruda Śląska Dekoracje ślubne Ruda Śląska Auto do ślubu Ruda ŚląskaZobacz wszystkie kategorie
Fotobudka na wesele Ruda Śląska Animatorzy dla dzieci Ruda Śląska Barman na wesele Ruda Śląska Oprawa muzyczna ślubu Ruda Śląska Szkoła tańca Ruda Śląska Uroda, makijaż ślubny Ruda Śląska Fryzjer Ruda Śląska Wynajem namiotów Ruda Śląska Dekoracje świetlne Ruda Śląska Bukiety ślubne Ruda Śląska Wedding planner Ruda Śląska Wynajem busów Ruda Śląska


text:
Ćežišćowy přinošk decemberskeho wusyłanja telewizijneho magacina Wuhladko je serbske synchronizowanje bajkoweho filma „Zitterinchen“. „Jónkrótny projekt MDR“ ma 18. decembra pod titulom „Dyrkotawka“ publikum „na wulkej płachće kina“ zahorić.
Dalšej temje wusyłanja budźetej nowe hudźbne widejo „Družki“ Kolektiwa Klanki a tuchwilu na Budyskich Wjacławskich wikach poskićemy „serbski dener“. Telewizija MDR wusyła Wuhladko jutře, sobotu, w 11.45 hodź. Wospjetowanje na samsnym sćelaku slěduje póndźelu, 5. decembra, w 6.40 hodź. Telewizija RBB pokaza magacin sobotu, 10. decembra, w 13.30 hodź. W mediatece MDR je Wuhladko wot jutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupne.
Štóž w Finskej do šule chodźi, wuknje znajmjeńša dwě rěči: finšćinu a šwedšćinu. Byrnjež jenož mało Finow šwedšćinu jako maćeršćinu podawało, je za wšitkich wobydlerjow zawjazowace, wobě krajnej rěči wuknyć. To so někotrym Finam derje lubi, druzy maja to za njetrjebawše nućenje. Mustwo redakcije telewizijneho magacina Łužyca wokoło Britty Wulf je skandinawiski kraj wopytało a nazhoniło, kak so zakonsce postajena dwurěčnosć Finskeje wšědny dźeń praktikuje.
Telewizija RBB wusyła nowembersku Łužycu jutře, sobotu, wuwzaćnje w 12.30 hodź. Wospjetowanje na samsnym sćelaku slěduje srjedu, 23. nowembra, w 3.35 hodź. W mediatece RBB je magacin wot jutřišeje soboty cyłe lěto kóždy čas přistupny.
Ćežišćo nowemberskeho telewizijneho magacina Wuhladko je prapremjera spěwohry „Z Tobu – Bohu swjećene lěto“. Dalšej přinoškaj wěnujetej so bioloze Pawołej Lipičej, kiž we Łužicy wjelki wuslědźi, a serbskim skupinam, kaž na přikład Holaski a Nowa Doba, a jich hudźbnym widejam.
Telewizija MDR wusyła Wuhladko sobotu, 5. nowembra, w 11.45 hodź. Wospjetowanje w samsnym sćelaku slěduje póndźelu, 7. nowembra, w 6.40 hodź. Telewizija RBB pokaza magacin sobotu, 12. nowembra, w 13.30 hodź. W mediatece MDR je wusyłanje wot jutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupne.
Oktoberske wusyłanje hornjoserbskeho telewizijneho magacina Wuhladko rozprawja wobšěrnje wo „wysokim wopyće“ sakskeho krajneho knježerstwa w Serbach. Prěni króć zetkachu so politikarjo mjenujcy k wonkownemu kabinetnemu posedźenju w Serbskim domje w Budyšinje. Při tym njehladaja „jenož na wuslědki koła, ale tež za kulisy“.
Dalšej přinoškaj magacina stej kulturneho razu. Tak wobswětluja „gigantiski open-air-spektakl ‚Mór a lubosć‘“, kiž dožiwi w septembru swoju prapremjeru w Chrósćicach. Nimo toho wěnuja so njedawno zakónčenej turneji „Serbsko-Waliziskeho přećelstwa“ po Łužicy.
Telewizija MDR wusyła Wuhladko jutře, sobotu, w 11.45 hodź. Wospjetowanje na samsnym sćelaku slěduje póndźelu, 10. oktobra, w 6.45 hodź. Telewizija RBB pokaza magacin sobotu, 8. oktobra, w 13.30 hodź. W mediatece MDR je wusyłanje wot jutřišeho cyłolětne kóždy čas přistupne.
Septemberske wudaće telewizijneho magacina Łužyca wěnuje so předewšěm domchowance a łapanju kokota w Depsku. Moderator Christian Mathée rozprawja wo tradicionalnym wubědźowanju z dohromady „dźewjeć jěcharjemi a 17 potencielnymi kralownami“ a rozmołwja so z wjesnjanami a wobdźělnikami swjedźenskeho ćaha. Nimo toho wobswětluja nětko tež delnjoserbšćinu wopřijimacy přełožowanski program „Sotra“ a portretuja Choćebuski Kolektiw Wakuum jako zastupjer „feministiskeje a přiwšěm inkluziwneje subkultury w Delnjej Łužicy“. Z wosebitym přinoškom gratuluja Witaj-pěstowarni „Wila Kunterbunt“ w Choćebuzu, kotraž bu před 20 lětami załožena. Jako kulturnu chłóšćenku pokazaja nowe hudźbne widejo „Co by nadejšła“ delnjoserbskeje šansonety Leny Hauptmann, nahrawane a produkowane wot Erika a Clemenca Syškojc.
Telewizija RBB wusyła „Łužycu“ sobotu, 17. septembra, w 13.30 hodź. Wospjetowanje na samsnym sćelaku slěduje srjedu, 21. septembra, w 3.30 hodź. W mediatece RBB je magacin wot jutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupny.
„Swobodne městna! Serbske institucije nuznje nowych ludźi pytaja“, rěka nadpismo septemberskeho wusyłanja telewizijneho magacina Wuhladko. Tak pytaja projektnych nawodow, redaktorow, wobdźěłarjow spěchowanskich próstwow abo tak mjenowanych motiwatorow. Ženje hišće njebě potrjeba w serbskich institucijach tak wulka kaž tuchwilu. To zaleži na jednym boku na změnje generacijow. Na druhim boku nastawaja přidatne městna, na přikład w zwisku ze strukturnej změnu. Při tym maja wupisanja zhromadne wuměnjenje: wobknježenje serbskeje rěče. Wuhladko połoženje wobšěrnje wobswětluje.
Dalšej ćežišći magacina budźetej reportaža wo boju přećiwo afriskej swinjacej mrětwje we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc z pomocu trutow kaž tež přinošk „Idole z interneta“ wo wuspěšnymaj serbskimaj influenceromaj.
Telewizija MDR wusyła Wuhladko jutře, sobotu, w 11.45 hodź. Wospjetowanje w samsnym sćelaku slěduje póndźelu, 5. septembra, w 6.45 hodź. Telewizija RBB pokaza magacin sobotu, 10. septembra, w 13.30 hodź. W mediatece MDR je Wuhladko wot jutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupne.
Třeći dźěl lětnjeje serije telewizijneho magacina Łužyca „Wulěty k narodnym mjeńšinam Němskeje“ wěnuje so Frizam. Moderator Christian Matthée zahaji swoju reportažu z wopytom Nordfriisk Instituuta (Sewjerofriziski institut) w Bredstedće, centralneje wědomostneje institucije za hajenje rěče a kultury mjeńšiny, hdźež podawaja jemu dohlad do stawiznow ludu wot 7. lětstotka. Nimo toho rozprawja Mathée z kupow Föhr a Hamburger Hallig, wo šulskim systemje a wuwučowanju frizišćiny w Schleswigsko-Holsteinskej a wo tamnišim radijowym programje w mjeńšinowej rěči. Wusyłanje wopřijima dale rozmołwy ze zastupnikami Rady Frizow.
Telewizija RBB wusyła magacin sobotu, 20. awgusta, w 13.30 hodź. Wospjetowanje w samsnym sćelaku slěduje srjedu, 24. awgusta, w 2.45 hodź. W mediatece RBB je Łužyca wot zajutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupne.
Hišće před někotrymi lětami postajowachu wone wobraz Łužicy: serbske žony w swojej narodnej drasće. Hač na dźěle, při nakupowanju abo njedźelu na kemšach – wone słušachu samozrozumliwje k wšědnemu dnjej na wsach dwurěčneje Łužicy. Tola dźensa je lědma hišće wuhladaš. Tak je w katolskich wosadach jenož hišće něhdźe 20 žonow, kiž wšědnje serbske chodźa a kotrež su zwjetša w starobje daloko nad 80 lětami, zhladujo na dołhe, častodosć tradanja połne žiwjenje.
Njenapadnje a ćicho dožiwjamy runje kónc lětstotki dołheje doby w serbskich stawiznach. Filmowcaj Pětr a Stefan Symank staj za telewizijny magacin Wuhladko rěčałoj z někotrymi z tutych žonow.
Telewizija MDR wusyła Wuhladko sobotu, 6. awgusta, w 11.45 hodź. Wospjetowanje na samsnym sćelaku slěduje póndźelu, 8. awgusta, w 6.45 hodź. a w telewiziji RBB 13. awgusta w 13.30 hodź. W mediatece MDR je magacin wot jutřišeho cyłe lěto kóždy čas přistupny.
Julijske wudaće telewizijneho magacina Wuhladko wěnuje so jeničkej temje, kotruž njemało ludźi „najrjeńšu pódlansku wěc“ mjenuja, mjenujcy kopańcy. Přičina je za serbske mustwo „dotal najwuspěšniša europeada. Hišće ženje njeběchu Serbja při koparskich europskich mišterstwach narodnych mjeńšin połfinale docpěli. Njeporaženi zakónčichu předkoło a startowachu jako dobyćerjo skupiny do finalneho koła. Po dobyću štwórćfinala přećiwo Južnym Serbam z Chorwatskeje zdaše so wšitko móžne być. Tola hru přećiwo hosćićelam, Korutanskim Słowjencam, su přěhrali. Na kóncu docpěchu serbscy koparjo 3. městno. Z tym drje bě we Łužicy lědma štó ličił“, kaž MDR informuje. Filmowcy a reporterojo magacina su sportowcow na swojim puću do połfinala přewodźeli, za kulisy pokuknyli a euforiju w Korutanskej runje tak kaž we Łužicy zapopadnyli.
Junijske wudaće telewizijneho magacina Łužyca wotbłyšćuje prěnju etapu aktualneje jězby moderatora Christiana Mathéeja po Němskej k tu připóznatym narodnym mjeńšinam. W schleswigsko-holsteinskej stolicy Kielu bydli tuchwilnu něhdźe 6 000 přisłušnikow Sintow a Romow. Mjez druhim je Mathée předsydu krajneho zwjazka ludoweje skupiny Mattäusa Weißa wopytał a so z nim wo „na přesćěhanje, wuzamkowanje a potłóčowanje bohatych“, mjeztym wjace hač 600 lět trajacych stawiznach, ale tež wo wjelorakej kulturje Sintow a Romow rozmołwjał.
Nimo toho portretuja wosebity, na „specielnu kulturu a potrjeby“ mjeńšiny wusměrjeny bydlenski projekt „Maro Temm“ w Kielu, hdźež je so moderator mjez druhim mjez młodostnymi wo kubłanskich šansach a wosobinskich anticyganistiskich nazhonjenjach wobhonił. Hudźbny přinošk skupiny Django Forever, kotraž swoje spěwy pod hesłom „gipsy music“ zjima, magacin skulojća.


text:
Němska wonkowna ministerka na Dnju jednoty Němskeje we Waršawje
Waršawa (dpa/SN). Wonkowna ministerka Annalena Baerbock je Pólskej a wšej srjedźnej a wuchodnej Europje pomoc přilubiła hladajo na rusku nadběhowu wójnu přećiwo Ukrainje. „Budźemy za was tu, tak kaž sće za nas tu byli, jako smy was najnuznišo trjebali“, rjekny politikarka Zelenych póndźelu na swjedźenju němskeho wulkopósłanstwa w pólskej stolicy Waršawje k Dnjej jednoty Němskeje. „Wšako je wěstota wuchodneje Europy wěstota Němskeje. Na to móžeće so spušćić “, wona hosćom z Pólskeje přiwoła.
3. oktober dopomina na němske zjednoćenje 1990, nimale lěto po měrliwej rewoluciji nazymu 1989 w NDR. Polacy běchu w 80tych lětach z protestami komunistiski režim přewinyli a z tym přewrót w srjedźnej a wuchodnej Europje zahajili.


text:
SPŮŁROBOTA - czyli robota cuzamyn a Manszaft
Spůlno robota, czyli spůłrobota.
Cwekym spůłroboty je to, iże ludzie kej chcům zrobić cosik wiyncy niż sům w stanie sami, robiům to cuzamyn ze inkszymi. Dziynka tymu robota je barzi efektýwno. Wożne jednako sam je to, iże cołko robota, mo mieć tyn sům cwek, ô kerym szkryflali my ôstatnio. Wtedy poradzi sie skuplować manszaft.
Manszatf to mało grupa ludzi, kerych umiyjyntności wzajymnie sie uzupełniajům, a przi tymu majům tyn sům cwek a systym dziołanio ai wartości a podyńscie do sprowy. Dziynka robocie we grupie kożdy moge czuć sie za coś ôdpowiydzialny.
Jak powstowo manszaft?
Etap 1 – FORMOWANIÝ
Je to piyrszy etap, na kerym dopiyro skłodo sie do kupy manszaft. Ludzie sie poznowajům, tajlujům miyndzy siebie robota, ale majům przi tymu do sia pewny dystans, bezto godka niý zowdy je luźno. Skuli tego dziołania manszaftu mogům być mało efektywne.
Etap 2 – HAJANIE
Na tym etapie mogům pojawić sie małe haje a swady. Wszysko skiż tego, co ludzie we manszafcie muszům sie dotrzić a dogodać jako bydzie wyglůndać ich robota cuzamyn. Czynsto przi tymu jednako můmy kupa godki, dyskursůw a nawet „burze mózgów”.
Etap 3 – NORMALIZACJO
Mocka sprow we manszafcie sie juże poukłodała, a ludzie sie juże we wiynkszości dogodali, beztuż haje idům na bok, a prziłazi robota. Kożdy zno swoje zadaniý a wiadůmo co trza zrobić, coby důńś ku cwekowi dziołanio. Dziynka tymu tyż atmosfera we manszafcie moge sie poprawić.
Etap 4 – SZLUS
Poleku cołko robota je juże zrobiůno. Przi tymu coroz czyńści widzi sie kůniec zadanio, projektu, programu. Skuli tego tyż coroz wiyncy sie ô tym godo a forszteluje. Sprowy sům dopinane na ôstatni knefel, a we gowie kajś poleku napoczyno sie miarkować jako bydzie wyglůndać tyn szlus. Czos na fajer skiż sukcesu? Smyntki skiż kůńczynio roboty cuzamyn?
A jak poznać, iże maszaft je dobry? Jake sům cechy takigo do porzůndku manszaftu?
- dobro a efektiwno kůmunikacjo miyndzy ludziami;
- ôtwarto, szczyro a inszpirujůnco wymiana idyjůw, informacyj a wrażyń;
- dobro ôrganizacjo roboty a akuratne potajlowaniý ij;
- pozitywne podyńśce do spůłroboty ludzi we manszafcie;
- atmosfera zaufanio a dobrych relacyj;
- kożdy czuje sie kůnskiym tego manszafta;
- przi robocie widać zaangażirowani kożdego;
- kożdy tyż sie uozwijo we tym co robi;
- widać kreatywność a chyńć poznowanio nowego;
- radzynie sie ze swadami, hajami a sytuacjami niýlekimi.
Kożdy mo jakoś rola..
Tak samo we żywobyciu jak i we manszafcie. Kożdy mo swoje zadaniý, robota, swoja rola. Nojlepi, kej we manszafcie potajluje sie role podle tego, wto jaki je, co poradzi a wiy. Dziynka tymu bydzie umioł jak nojlepij sie znolyź sie we nowyj robocie, ale przi tymu dać ze siebie jak nojwiyncyj.
Role poradzi sie potajlować roztomajcie. Choby na:
- role zadaniowe – swiůnzane ze realizacjům ôkryślůnego zadanio,
- role społyczne – skůncyntrowane na ymocjach a relacjach miyndzyludzkich,
- role indywidualne – cwek dziołanio moge być zrealizowany indywidualnie, abo indywidualizm gwarantuje realizacjo zadanio.
Role we manszafcie?
Jako spůmino brytyjok R.M. Belbin na efektiwnoś roboty manszaftůw mo wpływ niý ýno wiedza a umiyjyntności, nale tyż typ ôsobowości. Zbudowany podle niego manszaft bydzie mioł beztuż take role:
Przi takim podyńsciu werci sie pamiyntać, coby dobrze poskłodać manszaft. Kej zaś juże můmy ludzi, to na prowda dobrze je potajlować robota tak, coby kożdy dostoł rola podle tego, jaki je. Dziynka tymu poradzymy wykorzystać potyncjał wszyskich, co můmy we manszafcie.
Role sztichowe
Kej jednako przidzie nům tajlować robota, a wyńdzie, iże muszymy jeszcze we manszafcie potajlować ludzi (zrobić take myńsze zespoły), wtedy trza sie spůmnieć ô rolach sztichowych (przeciwstawnych). Wszysko skiż tego, iże nojczynści ludziům ô sztichowych rolach ciynżko sie dogodać, a chycić roboty cuzamyn.
Beztuż trza spamiyntać, iże sztichowe role to:
> Sznupok a Perfekcjůnista;
> Kreator a Implymynter;
> Lokomotywa a Dusza;
> Koordynator a Szpecjalista.
Ewaluator idzie pedzieć je neutralny.
Tyn tekst je dostympny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Poczytej tyż:


text:
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010 – trzyńśyńy źymje uo magńitudźe 7 we richterowyj skali, kerygo epicyntrům bůło 16 km uod Port-au-Prince na Hajiti. Głowny wstrzůns bůł 12 styczńa 2010 uo 16:53, ńyskorzi bůły tyż wtůrne wstrzůnsy, ze kerych dźywjyńć mjało magńituda 5 we richterowyj skali.
Skirz ńigo zbůlůło śe srogszo tajla ze historycznych stawjyńůw we Port-au-Prince, we tym Prezydyncki Pałac, śedźiba Norodowygo Zgrůmadzyńo a Katedrala Notre-Dame.
Podug szacowańo Hajitańskigo Czyrwjůnygo Krziża pogińůło 200 tyśůncůw ludźi.
Galerjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zbulůny Prezydyncki Pałac we hajitańskij stolicy


text:
Žmudź
Žmudź (uać. Samogitia, žmudz. Žemaitėjė, lit. Žemaitija) – jydyn s pjyńću rygjůnůw etnůgrafičnych wspůučesnyj Litwy, a tyž historyčne mjano Dolnyj Litwy. Dawno jydnostka tajlůngu terytoryjalnygo (starostwo růwnowažne wojewůdztwu) Řečypospolityj Uobojga Narodůw, kej Kśynstwo Žmudzke noležůnce do Wjelgygo Kśynstwa Litewskigo. Uod 1917 r. tajla Litwy.
Pod wzglyndym geůgrafičnym twoři Pojeźeře Žmudzke (mjanowane tyž Wysočyznům Žmudzkům) uo charaktyře morynowym, do 230 m wysokośći n.p.m., we zachodńij tajli Litwy. Źymje růwńinne, středńo urodzajne.
Uod XIII wjeku noježdžano bez Křižokůw a kawalerůw mječowych. We roku 1398 uostouo uodstůmpjůno bez fyšta Witolda Křižakům. W 1411 r. zwrůcůna Jagelle, a we 1413 r. wuůnčůno do Litwy kej starostwo s zachowańym pewnych přiwilyjůw. We tym roku uochřčůno. We 1417 powstouo djecezyjo žmudzko ze stolicům we Mjydńikach. Wuadcy Polski do 1795 zachowali titel kśůnžůnt žmudzkych (uać. duces Samogitiae).


text:
Wutrobnje witajće k nam,
do tysaclětneho města Budyšin! Wysoko nad Sprjewju, tam hdźež je dźens hród Ortenburg, běše něhdy sydło kmjena Milčanow. Mjeztym je wjele wody po Sprjewi běžało a Budyšin je dwurěčne srjedźišćo Hornjeje Łužicy.
Serbski muzej je hižo z lěta 1900 narodny muzej Hornich a Delnich Serbow w duchu załožićela Arnošta Muki a dalšich wótčincow. Tu móžeće naše stawizny zrozumić, kulturu dožiwjeć a wuměłstwo wobdźiwać. Wot narodnych drastow a nałožkow přez načasne wuměłstwo a hudźbu – wustajeńcy a zarjadowanja skića zajimawostki za kóždeho.
Doporučić móžemy naše awdijowe přewodniki za dorosćenych kaž tež zabawny dźěćacy widejowy přewodnik.
Wšo je krajina. Serbski moler Jan Buk
2.10.2022 – 26.2.2023
Wuměłstwo bě jeho žiwjenje, přetož „Za mnje je wuměłstwo nutřkowne duchowne rozestajenje z realitu“, tak Jan Buk (1922-2019).
Składnostnje 100. posmjertnych narodnin wuznamneho serbskeho molerja Jana Buka wěnuje Serbski muzej zhromadnje ze swojimi projektnymi partnerami wuměłcej jubilejnu wustajeńcu.
Po jeho nazhonjenju so přitomnosć ze srědkami zašłosće předstajeć njehodźi, ale žada za nowej, načasnej rěču formow a za intelektualnym rozestajenjom. Tak je wospjet za to pledował, zo so serbske wuměłstwo, kotrež so tehdom hišće w dosć wuskim, folkloristisce wobmjezowanym radiusu pohibowaše, duchownje wotewrje.
Ze swojim tworjenjom stwori cyle nowe wuchadźišćo a je tomu dopomhał, zo so zwisk k modernje namaka.
Wustajeńcu přewodźa wobšěrna monografija. Wustajeńca a kniha podatej mnohostronski dohlad do žiwjenja a tworjenja wuměłca, hlej
www.sandstein.de/HS22. Dalše informacije k přewodźacym zarjadowanjam namakaće pod “kalender”.
Aktualnosće
9.12.2022 wot 17 hodź.: Wjedźenje a hudźbno-literarny wječor
17 hodź.: Christina Boguszowa přeprošuje na kuratorske wjedźenje “Wšo je krajina. Serbski moler Jan Buk”. Při tym wobswětla žiwjenje a skutkowanje najwažnišeho serbskeho wuměłca moderny. 18 hodź.: Z poeziju a hudźbu wěnuja so serbske awtorki a awtorojo kaž tež pólscy hudźbnicy Bukowym twórbam. Ze serije “Kóždy wobraz je nowy započatk ” serbskeho kulturneho časopisa Rozhlada […]
Kofej w třoch “Łužica we wobrazach. Fotografka Gudrun Kubenz”, 14.12.2022
“Łužica we wobrazach. Fotografka Gudrun Kubenz” Fotowa žurnalistka Gudrun Kubenz (* 1931) słuša k emancipowanym žonam powójnskeho časa, kotrež so w muskich domenach přesadźi. Ze swojim trabantom bě wšudźe pódla. Při tym dokumentowaše NDR-ske twarstwo, milinarnju Čorna Pumpa, žony w prodrustwje, kulturny a kubłanski wšědny dźeń kaž tež serbski kulturny festiwal. Připódla dźěłaše tež za […]


text: Před dlěšim časom rozmołwjach so z wučerjom za cuze rěče mjez druhim wo Serbach a jich boju wo zachowanje swojeje rěče a kultury. Při tym pokaza wón dosć ambiwalentne nastajenje: Na jednej stronje připóznawaše prócowanja Serbow, swoju kulturu zakitować a folkloru kaž tež nałožki dale pěstować. Na tamnej stronje pak zastupowaše měnjenje, zo nima serbšćina žadyn přichod a zo by so na swěće najlěpje scyła jenož jedna rěč rěčała. Wšitko druhe wšak jenož k njetrjebawšim njedorozumjenjam mjez ludźimi wjedźe. Kajke to spodźiwne słowa z erta wučerja za cuze rěče!


text:
Jan Mahr (1765)
Jan Mahr (němsce Johann Mahr; * 16. februara 1765 w Njebjelčicach, † 9. nowembra 1848 w Lubanju) bě serbski katolski farar, doktor teologije a dobroćel katolskich Serbow.
Narodźi so jako syn Njebjelčanskeho ratarja a wopytowaše gymnazij w Budyšinje. Wot 1777 do 1781 bě chowanc Praskeho Serbskeho seminara a šuler tamnišeho němskeho Małostronskeho gymnazija. Po gymnaziju studowaše hač do lěta 1788 teologiju w Romje, hdźež złoži doktorat a sta so z měšnikom. Po nawróćenju dźěłaše jako domjacy wučer w Bernstadće a kapłan w Haagu. W lěće 1796 nastupi farske městno při Budyskej tachantskej cyrkwi, hdźež hač do lěta 1819 skutkowaše. Wot 1819 hač do swojeje smjerće 1848 bě klóšterski probst a měšćanski farar w Lubanju a zdobom cyrkwinski a šulski wizitator katolskich wosadow Kulow, Jauernick, Hennersdorf a Pfaffendorf we Wrócławskim biskopstwje.
Za spěchowanje katolskich serbskich studentow, šulerjow a wučomnikow sakskeje Hornjeje Łužicy wotkaza wjetšu załožbu.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Meškank: Mahr, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 358sl.