text:
Wyniki 2011
- Śląski Turniej Strzelecki 2011 - Klasyfikacja Indywidualna
- Śląski Turniej Strzelecki 2011 - Klasyfikacja Klubowa
- Jesień w Bańgowie 2011
- IV Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- Puchar Prezesa KS Gwardia 1924
- III Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- III Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- Zawody Zakonczenia Sezonu 2011
- Puchar Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach
- III Runda Pucharu Polski w PP-1, SC-25
- Indywidualne Mistrzostwa Śląska 2011
- VIII Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- II Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- X Turniej Pistoletowy Sześćdziesięciolatków
- VII Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- VI Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- III Puchar Prezesa Śląskiego Klubu Strzeleckiego "ALFA"
- V Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- IV Memoriał Wojciecha Ruszkowskiego
- IV Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- Mistrzostwa Śląska w strzelaniach pneumatycznych
- III Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- I Runda Pucharu Polski w PP-1, SC-25
- I Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- II Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- I Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- II Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- I Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych


c: text/html

text:
Kralestwo
Kralestwo je stat z monarchiskej formu knježerstwa, při čimž noša knježićel titul krala abo kralowny. Postajeny naslědnik rěka zwjetša krónprinc resp. krónprincesna. Wjetšina dźensa wobstejacych kralestwow su konstitucionelne monarchije, tak zo ma kral resp. kralowna jenož hišće reprezentatiwnu funkciju. Nad kralom steješe w europskej tradiciji husto hišće kejžor jako „kral kralow“.
Přiwuzny z politiskim zapřijećom je w křesćanskej teologiji wuraz Bože kralestwo.
Přikłady[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hišće eksistowace kralestwa w Europje su Belgiska, Danska, Nižozemska, Norwegska, Španiska, Šwedska a Zjednoćene kralestwo. Znate přikłady zwonka Europy su Jordaniska, Marokko, Sawdi-Arabska a Thailandska.
Łužica słušeše hač do lěta 1919 ke kralestwomaj Pruskeje a Sakskeje.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.12.2010 Boži narodk a betlehem
Hauptinhalt
W adwentnym času porjeńšamy sej kaž kóžde lěto zaso rjenje swoje stwy z hałžkami, swěčkami, adwentnym wěncom a druhej pychu. Rjany nałožk je w tutym zwisku nastajenje figurow, předstajacych scenu naroda Jězusdźěćatka w Betlehemskej hródźi. Druhdy jewja so tež dalše z tym zwjazane podawizny, kaž pastyrjo na polu a wopyt mudrych z rańšeho kraja. W katolskich Serbach praji so tutym figurowym skupinam najbóle Boži narodk. Pomjeńšenka narodk drje pokazuje na to, zo su to zwjetša miniaturowe postawy. W ewangelskich kónčinach mamy druhe serbske pomjenowanja za to. Tu praji so zdźěla žłobik. Podobnje kaž je to w němskej Weihnachtskrippe, steji tu prowizoriske łóžko za Jězusa, picowy žłob, za cyłu hodownu sceneriju. Hišće bóle znaty drje je wuraz betlehem – potajkim mjeno města, hdźež je so Jězus narodźił. Tutón rozdźěl w pomjenowanjach mamy tež w serbskej literaturje dokumentowany. Tak napisa nam Jan Wornar stawizničku „Wowcyny Boži narodk“, mjeztym zo namakamy w dopomnjenkach Měrćina Nowaka-Njechorńskeho rozprawu, kak bě jeho nan sam natwarił betlehem, za kotryž zarjadowa samo wosebitu „Betlehemsku stwu“.
A štóž doma nima Boži narodk abo betlehem, namaka jón cyle po tradiciji w cyrkwjach, hdźež je so tutón nałožk prěnjotnje pěstował.


text:
Co to je LxFactory? Czamu o tym szkryflōmy?
Je rok 1846. Gynał postawili i ôtwarli, jak sie potym pokoże, nojważniyjszo w lizbōńskij historii sztela produkcyjno. W dziylnicy Alcântara, na placu wielim na 23k m2, stanyło cyntrum industryji – Companhia de Fiação e Tecidos Lisbonense.
Bez 170 lot szwoczki w portugalskij stolicy niy musiały sie boć ô robota, bo do fabryk klamotōw brali kożdo baba, kero se radziła z myjtermasym w rynce. Tela, że po tych wszyjskich lotach miasto zawarło ôstatnio fabryka.
Je rok 2007. Kōnszt drōgi wyloł sie na postindustrialne mury. Legalnie, na ôczach klary, w samym strzodku dnia. Synek, kery fest downo niy widzioł sie z balbjyrzym, a na szłapach mo dziurawe galoty sfiniynte à la woda w pywnicy, szkryflo sagigo Adama z kōnskiym astki na
cymboliku luliku kroku. Kole niego dwie dziołchy sprzedujōm mycki z napisym YOLO. Cyntrum lizbōńskigo hipsterstwa oficjalnie ruszyło.
Galerie z bildami i biura projektowe. Eko-łachy, eko-zisty i eko-tyj. Graffiti, kosmiczne szranki, kolor, zabytkowe nyjmaszyny.
Je rok 2015. Para ślōnskich sztudyntōw kōmbinuje co w tym LxFactory idzie porobić. Po cimoku – wieczerzo w Kiss the Cook, za jasnoka – sznita i koło z BI+CA? Abo ryczka ôd Alm&Rich, a potym nowe, wegańskie (!?) szczewiki w nae? Kożdy znojdzie coś dlo sia. Je z czego ôbiyrać, bai jak kery je fest wymyślaty.
Perełka? Ler Devagar. Coś miyndzy akadymiōm Pōna Kleksa a Hogwartym Harrego Pottera. Bicherszranki dookoła, ale sztyjc masa placu. Ksiyngarnia jasno i snōżno – ściałoby sie tam miyszkać. Tak jak i w kożdym inkszym miyjscu w LxFactory. Mocie wiyncyj jak trzi dni w Lizbōnie – jedziecie tam!


text:
Jan Jakub Pjetaš
Jan Jakub Pjetaš (němsce Johann Jacob Petasch, pseudonym Britwej; * 15. januara 1815 w Njebjelčicach, † 29. awgusta 1885 w Chrósćicach) bě serbski wučer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a wopyta preparandu w Chrósćicach (1829/30) a Budyšinje (1830–32). Wot 1832 do 1836 wuknješe na Krajnostawskim wučerskim seminarje. Prěnje městno jako zastupniski wučer nastupi 1836 w Budyšinje. Mjez 1837 a 1840 dźěłaše jako wučer w Róžeńće. 1840 bu nachwilnje ze słužby pušćeny, kotruž hakle 1845 znowa nastupi, a to najprjedy w Špitlu a 1846/47 we Worklecach. Wot 1847 hač do wuměnka w lěće 1883 bě z wučerjom w Chrósćicach.
Synojo Pjetašec swójby su nimale 200 lět dołho w Njebjelčicach wučili. Tam bě Jana Jakuba Pjetašowy prjedownik Gregor wokoło 1640 z Dobrošic přišoł.
Jan Jakub Pjetaš słušeše w lěće 1848 k sobuzałožerjam Chróšćanskeho serbskeho burskeho towarstwa a bě jeho pismawjedźer. 1872 wobnowi tamniše spěwne towarstwo „Jednota“ a sta so z jeho dirigentom. W lětomaj 1849 a 1850 dopisowaše basnje a mjeńše politiske nastawki do Jutnitžki.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Meškank: Pjetaš, Jan Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 446


text:
Lubi wěriwi, dźensa bych chcył dwě wuprajeni z ewangelija komentować.
▪ „Ja křćiju was z wodu […]. Wón budźe was křćić w Swjatym Duchu […]“ (Lk 3,16bc).
To su jara wažne słowa. Wone pomhaja nam potajnstwo swjateje křćeńcy zrozumić. Ale jenož potom, hdyž so dopomnimy, zo klinčitej wuprajeni ja křćiju a wón budźe křćić po słowje přełoženej z grjekšćiny tróšku hinak. A mjenujcy ja tunkam (ἐYὼ BaπtίZw) a wón budźe tunkać (aὐtὸς Baπtίσeι). Jan Křćenik je pak jenož do wody tunkał (ὕδatι), a Jězus Chrystus do Swjateho Ducha (ἐv πveύuatι ἁYίw), to rěka do Boha. Tole je najwjetši rozdźěl mjez tutymaj křćeńcomaj.
Křćeńca je wšak spočatk tunkanja čłowjeka do Boha. Jeho kónc nastanje jenož w žiwjenju po žiwjenju: „Najlubši, nětko smy dźěći Bože a hišće njeje so pokazało, što budźemy. Wěmy, zo budźemy jemu podobni, hdyž so to pokaza, přetož wohladamy jeho, kajkiž je“ (1 Jan 3,2).
▪ „Přińdźe pak mócniši hač ja, kotremuž paski při jeho črijach rozwjazać ja hódny njejsym“ (Lk 3,16b).
Klasiske wujasnjenje tuteje sady je tajke: Tute słowa su znamjo wulkeje ponižnosće Jana Křćenika. To trjechi. Ale nic jenož.
Znajemy hišće dalše jeje wukładowanje. W času Jězusa Chrystusa běše pola Židow jedna jara zajimawa tradicija. Hdyž zemrě mandźelski, kotryž njeměješe dźěći, dyrbješe najbliši přiwuzny tutoho mandźelskeho so wo wudowu starać a wotemrětemu dźěći spłodźić (Dtn 25,5-10). Ale hdyž tutón přiwuzny to nochcyše, dyrbješe wón jednu symbolisku činitosć zdokonjeć, mjenujcy k sudnikam hić a před nimi swojej črijej rozwjazać a so zuć. Z tym zwurazni wón, zo by dyrbjał so dalši přiwuzny wo wudowu starać a z njej dźěći rodźić: „Tajkele běše dawne wašnje w Israelu při wotkupi a wuměnje, zo by so kóžda naležnosć płaćiwje rozrisała: Jedyn wuzu so črij a poda jón druhemu. To běše w Israelu wobkrućenje před swědkami“ (Rut 4,7).
Z druhimi słowami, tuta sada woznamjenja, zo je woprawdźity nawoženja wuzwoleneho ludu Jězus Chrystus a nic Jan Křćenik. Za nas tole pak rěka, zo je Cyrkej njewjesta Jězusa Chrystusa: „Wuhladach […] swjate město, nowy Jerusalem, widźach zestupować z njebja wot Boha, wuhotowany kaž njewjestu, wupyšenu za swojeho muža“ (Apk 21,1-2).
DJD


text:
„Bastard Ronaldo!“, steješe sobotu wječor krótko po 1:0 za Portugalsku na šmóratku spřećeleneje Pražanki w Praze. Wona bě sej wjacorych hosći z tu- a wukraja do stolicy Čěskeje na narodniny a tež na hladanje kopańcy přeprosyła. Wotpósłar spočatnje mjenowaneje SMS pak tam na zbožo njebě, tak zo wotběža wječor dosć měrnje.
Spodźiwne, kak so někotři fanojo do hrow europskich mišterstwow (EM) stopnjuja a njewěcownje partije komentuja. Jako docpě Ronaldo za Portugalsku nawjedowanje, pokazowaše časnik hakle 15. min. wot dohromady 90. Móžeš so tola najprjedy hišće raz měrnje do křesła sydnyć a wočaknyć, kak so duel dale wuwije. „Štóž 1:0 nawjeduje, přěhraje“, rěkaše mjenujcy stajnje pola nas dźěći, jako na wjesnych kopanišćach za bulom honjachmy. Runje mjenowane prajidmo je sobotu tež přitrjechiło, wšako přěhra Portugalska po nawjedowanju 1:0 z 2:4.
Wot dźensnišeho płaći nowy wukaz wo škiće před koronawirusom. Wobšěrnje informuje paragraf 19 wo sporće a fitnesowych studijach. Při kotrej incidencnej hódnoće ma so na čo dźiwać a hdy dyrbi hygienowy koncept schwaleny być. Při tajkim mnóstwje přehlad wobchować njeje lochko. Nimo wukaza dyrbja zamołwići tež přeco aktualnu ličbu incidency wokrjesa před wočomaj měć. Po njej so wusměrjeja, što je aktualnje dowolene. A je-li sportowe zarjadowanje w druhim wokrjesu, dyrbja wo tam płaćiwych prawidłach wobhonjeni być.
Što tučasnje we wokrjesu Budyšin płaći? Aktualna sydomdnjowska incidenca leži pod 35 a zmóžnja tuž dalše wolóženja. Tak smědźa na přikład koparki a koparjo wonka trenować, a to bjez testowanja. Jeničce kontaktowe daty maja zawostajić. To samsne płaći za sport z njepołnolětnymi. Za nich stej winowatosć testowanja a napisanja kontakta zběhnjenej. Woni smědźa na čerstwym powětře z maksimalnje 30 wobdźělnikami sportować.
Za dwě njedźeli hotuja so Serbja skónčnje zaso na koparske mišterstwa europskich narodnych mjeńšin europeadu. Tak znajmjeńša bě lońši plan. Přišło pak bě hinak a hačrunjež zdadźa so incidency w zwisku z koronu zaso tajke być, zo hodźi so chutnišo wo wjetšich zarjadowanjach diskutować, dźeržu dalše přesunjenje, mjenujcy na klětu, tež nětko hišće za najmudriši rozsud. Kopańcu pod wěstymi wuměnjenjemi bychu snano tež hižo loni w Korutanskej hrać móhli. Europeada pak je wjace hač jeno za bulom honić, je mjezynarodne kulturne schadźowanje. A to, štož najbóle k tomu słuša, su fanojo, kotřiž spěwaja, rejuja a swój lud reprezentuja.
Katastrofa! To bě moja prěnja mysl, jako zhonich, zo tučasnje najlěpši a najsuwereniši koparski sudnik Manuel Gräfe staroby dla wjac w prěnjej zwjazkowej koparskej lize Němskeje sudźić njesmě. Horco běchu w minjenych tydźenjach wo tym diskutowali, a nimale wšitcy měnja, zo je tele prawidło wulki kał. Jenož zamołwići Němskeho koparskeho zwjazka dale za tym steja a wobkrućeja prawidło z fluktuaciju – potajkim, zo dyrbja tež nowi sudnicy šansu měć a hry w 1. zwjazkowej lize hwizdać směć: tak na přikład tež Richard Hempel z Großnaundorfa. 23lětny sudnik je w minjenych lětach tajke dobre wukony pokazał, zo je dale a bóle postupował. Wot noweje sezony smě samo hry w 3. zwjazkowej lize sudźić! Móžu sej jara derje předstajić, zo wuhladamy jeho tuž bórze na koparskej beletaži Němskeje. Před lětami hwizdaše wón raz přećelsku hru mjez Sokołom Ralbicy/Hórki a Jednotu Kamjenc. Móžu so hišće jara derje na jeho měrne a njekomplikowane wašnje dopominać.
„My smy dobyli, my smy dobyli ...“ tak drje by wčera nawječor po swjatkownym turněrje w Pěskecach klinčało. By, ale nažel druhi raz za sobu njeje. Cyle wěsće bě to wosebje za wuhotowarjow znowa njezwučena swjatkowna póndźela. Póndźela bjez koparskeho turněra, bjez tysacow přihladowarjow (po słowach dołholětneho komentatora Jurja Matki-seniora), bjez piwoweho woza a bjez wulkeho stana. Je ćežko nastajić teoretiske přemyslowanja, štó drje by sej lětsa pokal wudobył. Wěm jenož, zo so tam wobdźělace mustwa stajnje połnje koncentruja a je za kóždeho přěhračka słaby tróšt, hdyž hakle w třělenju jědnatkow podležiš a wšitcy će tróštuja. Snano by to było zaso raz lěto koparjow z Noweje Wjeski, wšako smy w poslednich lětach dosć dobre wukony docpěli – k cyle wulkemu wuspěchej nažel wjace dosahało njeje. A tu pohladam raz do stawiznow turněra: spočatnje njeběchmy jako wjeska pódla, tola njetraješe dołho a swójbne kontakty wobradźichu nam startowe městno. Podźakowali smy so potom z tym, zo wudobychmy sej na přeco legendarny pokal koparja.
Finalne koła, bój wo postup a zestup, pražena kołbaska a čerstwe napoje na kromje bliskich hrajnišćow za přihladowarjow přeco hišće móžne a dowolene njejsu. Poprawom wočakowach, zo móžu so kónc apryla, spočatk meje jako kopar kaž tež sudnik zaso na hrajnišćo wróćić. Znatych přičin dla to bohužel móžno njebě. Trochu mje tróštuje, zo móža znajmjeńša dźěći w skupinkach trenować. W Drježdźanskim sportowym kompleksu „Ostra“ su prawidłownje tři kumštne trawniki derje wobsadźene. Tam dźěći z połnej paru wokoło kehelkow šuskaja a za bulom honja. Wězo so prašach, hač je to wšo docyła dowolene. W zakonskich łopjenach je prawidłownje w krótkim času rozjasnjene, što směš a što nic. Jako přihladowar naprašowach so přitomnych staršich, ale tež trenarjow. Wotmołwy běchu rozdźělne. Najčasćišo zhonich, zo so starši na trenarja spušćeja. Trenarjo mi prajachu, zo sami často njewědźachu, što je dowolene a što nic. Přiwšěm je rjenje, zo docyła zaso dźěćace mustwa sportuja. Móžu pak sej derje předstajić, zo towarstwa sobustawow zhubjeja.
Njeje runjewon lochko sportowu kolumnu z regionalnym poćahom pisać, hdyž so na tym polu ničo dale njestawa. Jako njedawno zwuraznich, zo přeco hišće za kmanej temu pytam, da bu mi radźene: „Pisaj no zaso raz něšto wo biljardźe!“ Derje ...
Hdyž myslu na swój lubowany sport z kijom a kulemi na módrym (abo zelenym) rubje, da mam aktualnje dwě sylnej začući – zawisć a njesćerpnosć! Wěm wšak, zo njejstej to najchwalobnišej čłowjeskej kajkosći. Nichtó rady njepřiznawa, zo so jemu njelubi, hdyž móže sej susod wjetše a spěšniše awto dowolić, abo hdyž je přećiwne mustwo zaso raz dobyło, „hačkuli poprawom lěpše njebě a je jenož wot rozsudow sudnika profitowało“.
W krizowych časach so zawisć ćim husćišo pokazuje. Tež pola mje, a to na Wulku Britanisku. Čehodla? Nic zo mam jeje brexit za zasadnje wulkotnu ideju. Ale runje z nim su sej Britojo w boju wo šćěpjenske srědki pře koronu njewotwisnosć wot Europskeje unije zdobyli a tak swój šćěpjenski program wjele spěšnišo zwoprawdźić móhli.
Koronapandemija nas dale we wšědnym žiwjenju přewodźa – hač doma w swójbnym kruhu, hač mjez přećelemi, na dźěle, w sporće abo prosće w zahrodce ze susodom. Tema je přeco aktualna a wuskutkuje dale horce diskusije w ludnosći. Wšelakore měnjenja a rozdźělne hladanišća su w tym nastupanju trěbne, zo bychu zamołwići konstruktiwne wupuće z krizy namakali. Diskusije a mjezsobna wuměna myslow pak dyrbja so na fairnej runinje a w ramiku aktualnych zakonjow wotměć. Při tym pak paruju pola někotrych prosće česćownosć a mjezsobny respekt. Smy sebi zawěsće wšitcy přezjedni, zo nas pandemija a škitne naprawy dale a bóle poćežuja a zo chcemy cyle jednorje zaso normalnje žiwi być. We wobćežnej situaciji pak nam docyła njepomha, zo so mjez sobu hišće kołwrótniši činimy.
To běše spěšny a krótki són zašły tydźeń. Hišće před sydom dnjemi rěkaše, zo budźe bórze super league wutworjena, a to z někotrymi z najlěpšich mustwow Europy. Štyri dny pozdźišo plan zaso cofnychu, po tym zo běchu fanojo protestowali a funkcionarojo ze wšěmi móžnymi pokutami hrozyli. Bě to płomješko za medije, zo by so tež kopańca zaso jónu we wšěch kanalach jewiła? Abo běše to tola dozrawjena ideja? To sej njemyslu. Hačrunjež bě hižo dlěje rěč wo tajkej lize zwonka krajnych ligow, běše koncept wšo druhe hač zrały: Předwidźane bě 15 mustwow, kotrež bychu zasadnje pódla byli, a pjeć dalšich, kiž móhli so kóžde lěto kwalifikować. Najprjedy pak z toho ničo njebudźe. Snano tež lěpje tak. Přiwšěm to jenož negatiwnje njewidźu. Wězo chcychu towarstwa móc Europskeho koparskeho zwjazka (UEFA) nadběhować a wšitko same zwičnić a sej dochody rozdźěleć. Snano tónle impuls dosaha, zo sej nětko UEFA a snano tež swětowy zwjazk FIFA rozdźělenje dochodow hišće raz dokładnje přemyslitej.
W sportowej kolumnje tydźenja zaběraše so Tomaš Faska z jara zajimawej temu we wobłuku tak mjenowanych muskich sportowych družin, w kotrychž so dźeń a wjace žonow wubědźuje. Měnju wšak, zo je wuraz „muskeho“ sporta zestarjeny a njewotpowěduje aktualnej situaciji. Snano njejsu wukony žonow a muži w kóždej disciplinje přirunajomne, štož ma předewšěm anatomiske přičiny. Tohodla wubědźuja so žony a mužojo zwjetša w separatnych družinach sporta. Mamy pak tež přikłady, hdźež wobaj splahaj mjez sobu wo dobyće wojujetaj. A tu smy zaso w motorsporće.
Nimo naspomnjeneje Ellen Lohr je wjele dalšich žonow, wosebje tež němskeho pochada, kotrež móhli tu mjenować. Tak sportowče hižo w jara młodych lětach, na přikład w kartowym sporće, spěchuja, zo so hižo wosomlětne holcy wo němske mišterstwa w kategoriji bambinije wubědźuja. Zajimowanym holcam móžu jenož poručić, so zhromadnje ze staršimaj wo wotpowědnych poskitkach wobhonić. Jedna tajka dobra adresa je kartowa čara we Łazu.


text:
W zwisku z komunalnym dźěłom w městach a gmejnach nastawaja zas a zaso prašenja, čehodla wobsteja wěste rjadowanja, kak je to a tamne zakonsce předpisane a štó ma poprawom kotre prawa. Na tajke a podobne prašenja wotmołwjamy wotnětka w małej seriji. Naš awtor je bywši wjelelětny předsyda zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe Alfons Ryćer. (1)
Zakonske postajenja w zwisku z wólbami wjesnjanostow a měšćanostow so mjez jednotliwymi zwjazkowymi krajemi zdźěla trochu rozeznawaja. Za Saksku płaća slědowace bytostne rjadowanja:
W gmejnach z wjace hač 5 000 wobydlerjemi je wjesnjanosta hłownohamtski zastojnik. Hdźež je mjenje wobydlerjow, dźěła wón čestnohamtsce. Wuwzaćnje móža gmejny z wjace hač 2 000 wobydlerjemi, kotrež žanomu zarjadniskemu zwjazkej njepřisłušeja, w swojich hłownych wustawkach tohorunja hłownohamtskosć wjesnjanosty postajić.


text:
Symnůn
Spůłrzyndne: 35°33' N 53°22' E
Semnan (perski: سمنان) to mjasto we uostańe semnańskim we půunocnym Irańe, jigo populacyjo šacowano je na 126 780 mjyškańcůw (2005)[1]. Je to stolica tygo ostanu.
Semnan znajduje śe na wysokośći 1 138 myjtrůw nad poźůmym mořa a na pouedńowych zbočach Gůr Elburz. Industryjo Semnana uopjyro śe guůwńy na handlowańu zbožůma a baumwolům.
Produkcyjo uoblečyń a tepichůw uod downa je podstawowym zdřůduym utřimańo rdzynnych sam ludźi, nale uobecńy kej śe porůwnuje to do ušuocy rozwijo śe tyž a industryjo autowo. Semnan historyčńy je přistankym na ceśće mjyndzy Tehranym (220 km) a Mashadym (685 km) a je uůnčńikym drůgowym a banowym tych mjast.
Na zachodźe Semnana najmyřo śe Maleh, kery bůu zawčasu uosobnym uośedlym, nale přiuůnčůno go do Semnana. W lokalnym djalykće mjyškańcůw tyj dźelńicy mjanuje śe Malezh.


text:
Po całym tym humbuku z koronawirusym sie nóm zaś podarziło zajechać na wycieczke. Chycili sie tego zaś starzi Heczkowie, Basia z Januszym. A zaś to mieli wybornie zorganizowane!!!
Prziszli my ku autobusu na Nowsiu i każdy hned dostoł bilet i półke. Kdo wypił, dostoł dziure do biletu i móg iść do autobusu. Gdo by nie wypił, musioł by iść pieszki. Ale żodnego tak fest nimocnego my ni mieli!!! Ledwo my siedli, ujechali kilometer, uż nóm kozali wysiednyć. Bo piyrszo zastawka była we fabryce na wyrób mlyka, w naszim nowsianskim krawinie. Pan Tomasz Göbel nóm wszecko ukozoł. Widzieli my cielacka, krowy, dowiedzieli my sie, że tako nowsiańsko krowa nadoji aji 70 litrów mlyka za dziyń a byk wyrobi aż pół litra spermatu! Pokozali nóm kaj sie krowy dojóm, kaj sie dowo to mlyko… No było to moc ciekawe i piekne!
Dostali my dziure do bileta i jechali my dali. Teraz już do Velkých Karlovic. W autobusie było wiesioło, śpiywno i za chwile my byli na miejscu. Kierownik rozdoł klucze od izbów, dali my se tam ździorba i był obiod. Po obiedzie my sie byli podziwać na tóm dziedzine zbliska, majóm tam szumny drzewianny kościół aji fajne gospody.
O pióntej zacznył główny program: Pieczymi frgali i pizzy! Rozdzielili my sie na dwie grupy i pod dozorym majstrów kuchni my robili ciasto, wolali, nacióngali, mazali i strojili, aż my mieli każdy swój kołocz albo pizze. Wszeckim sie podarziło, tak aji wszeckim szmakowało!!! Gdo mioł gotowe, zaś dostoł dziure! Dostali my aji oficyjalne certyfikaty, że umiymy piyc.
A potym my już siedli, była wieczerza, cymbał ze szikownóm cymbalistkóm a pumogoł ji hóślorz. Umieli zagrać wszecko a co nie umieli, to my jich roz dwa nauczili. Popijało sie, tańcowało i bulczało do nieskora…
Rano śniodani, „gimnastyka” i wio do muzeum. Zaś za to była dziura! A po muzeum my już tradycyjnie szli do piwowaru. Było to tam piekne, dali nóm skosztować piwa, aji obiod nóm nagotowali. To już było popołedni i tak my jechali dali.
We Frydku my sie wstawili do Marlenki! Tak to była fakt słodko kropka nad i!!! Dali nóm skosztować wszeckich tych dobrót co tam robióm, kawe, pokozali jako sie ty ciastka wyrobiajóm.
To była ostatnio dziura do bileta i już my jechali do dómu. Było jako wdycki fajnie, a gdo sie staroł i absolwowoł wszecko, mioł w bilecie 9 dziurek! Ale byli aji tacy, co poczynstowali wiyncej razy i mieli dziurek wiyncej! A Ci co mieli miyni (nie poczynstowali), tak to mogóm nadrobić na prziszłej wycieczce!


text:
Wuježčanska woda
Wuježčanska woda (tež Wuježčanka abo Albrechtowka) je rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž ćeče wot Čornoboha na směr Budyšin.
Wona so při sewjernych skłoninach Čornoboha a Rubježneho hrodu w lěsu pola Wuježka wužórli a ćeče potom do sewjerozapadneho směra přez Wuježk, Mješicy, Sowrjecy a Brězow. Pod Brězowskim hrodźišćom, hdźež běži rěčka we hłubokim dole, wobroći so na sewjer a ćeče dale do Jenkec a nimo Cyžec do Nadźanec, hdźež so pola Budyskeje wodočisćernje wotprawa do Albrechtowki (resp. Bobolčanskeje wody) wuliwa.
Wosebje w Brězowje wužiwaše so woda Wuježčanki prjedy za mlěće, w tutej wsy mějachu hnydom tři młyny.


text:
REGION Przichodzi już ta chłódniejszo pora roku, bo znać to na każdym kroku, słoneczko słabnie, dziyń sie króci. Liściaste strómy swoje listki ciepłymi barwami wyzdobiły, coby nas pociesziły a w sercu kapeczke zagrzoły…
Dość było tej poezyje, bo se powiymy, jak a czymu sie teraz zbiyrajóm korzynie. Strómy a wszecki zieliny, kiere przezimujóm do wiosny, ukłodajóm do swojich korzyni wszecko to niejlepszi co majóm.
To znaczi, że w korzyniach je na jesiyń a przez całóm zime aż do wczaśnej wiosny niejbardzi siły. Zielina do nich ukłodo szkroby, minerały, witaminy a ty lyczónce substancyje.
Ludzie to łod jakżiwa wiedzieli, korzynie niż ziym zamarzła ze ziymie wykopowali. Jodowali jich surowe, bo ty sóm niejbardzi zdrowe. Przeważnie jich suszywowali, a potym przi choróbskach wywary z nich popijowali. Chłopi se jich nałożili do gorzołki, aby jóm mieli mocnóm a gorzkóm.
Co wszecko potrzebujymy ku zbiraniu korzyniów?
Głównie potrzebujymy motyke a niejlepi zrobimy, kiej se weznymy rycz. Na pozbiyrani korzyniów se weznymy pryncianny koszyk, albo jakómsi pierónskóm igelitkym. Chynć do roboty też bedzie potrzebno. Mogymy se weznyć aji cosi na zagrzoci, nejlepi iść we dwójke, aby nóm mioł gdo naloć. 🙂
Co bedymy zbiyrać?
Mogymy se nazbiyrać wszelijaki korzynie, niejwiyncej je znómy krzón. Nasz ślónski krzón – Armoracia rusticana – je pierónym zdrowy. Lyczi wszecko, co trzeba a niejwiyncej siły mo, jak je świyżi. Mogymy go dać aji do mosztów z jabłek, kiery nóm dziynki krzónu deli wydziyrży.
Zbiyrajóm sie korzynie mojiczków – Taraxacum officinale – to je taki nasz gorolski żeńszyń. Mogymy jich łopłókać a grzómpkać surowe a nasze ciała bedóm łodplugawióne (detoxykacyja) a zdrowe.
Pokrziwowe korzynie sóm zaś dobre na włosy. Gadzior – Petasites albus L. dziewiyńciosił je też mocny a lyczóncy.
Zdrowe sóm też przełokropnie korzynie ze szwagru, łopuchu – Arctium lappa. Tyn tak czyści ciało, że nimocny człowiek sie dość poci a łokropnie smerdzi, tymu tóm zieline isto tak pomianowali. Mogymy go jeść surowy mo takóm kelerubowóm chynć.
Prziszłym razym se powiymy ło tych zielinach, jak a na co jich użiwać. Kierym sie nie lyni, naisto sie podziwajóm do móndrych ksiónżek a cosi wiyncej se przeczytajóm. Internet je pełny rad a może być aji dobrym słógóm.
Bo sie u nas pieknie prawi, że wszecy ludzie wszecko wiedzóm.
Szumnie was pozdrowio Awatar z Piosku.


text:
Szukołech1 dzisiej czegosik, co by sie szło zjejś2 do schabu we musztardzie, kery żech rychtowoł3 na mitag4– recept5 przidzie niyskorzi6. Je zima, a czytołech ôstatnio7, co to werci8 sie wtedy jejś groch, bo mo driny9 tela10 dobroci, że potyn niy trza wcale łajzić11 do aptyki. Chciołech go ze czymś połōnczyć12 , co by trocha złōmało jego smak i tak żech prziszoł na bataty- dlo tych, co ich niy znajōm, to sōm13 take słodke kartołfle14, kere przijechały dō nołs15, jak i tyn normalny kartołfel, ze Ameryki, ale sōm ôd tamtego zdrowsze. Wyszło danie lekko słodkawe i delikatne, co to idealnie pasuje do dobrze prziprawiōnego miysa abo i ryby.
Co potrza?
2 szolki16 (ôd kafeju) łuskanego grochu
1 batat (30-40 dkg)
2 łeżeczki majeranku
łeżka masła
sōl i pieprz
2 liście bobkowe17
4 szolki (ôd kafeju) wody
Na sōm poczōntek zalyjcie wrzōntkym tyn groch we jakim gorku i ôstołwcie18 go tak na jake 15 minut- stracōm19 sie bez to te składniki, co to by nos mōgły niypotrzebnie beczkować. Wylyjcie ta piyrszo20 woda i wlyjcie 4 szolki, ô ftorych żech sam pryndzyj21 pisoł i zacznijcie tyn groch warzić. Wciepcie22 tam łeżeczka majeranku, 2 liście bobkowe i trocha pieprzu (sōl domy dopiyro na sōm kōniec). Batata ôbiercie23, pokrejcie na mańsze kōnski24 i dociepcie do tyj wody. Niech sie to tak 30-40 minut powarzi- aż groch bydzie miynki. Keby25 Wōm sie na gōrze przi warzyniu zbiyrały szuminy26, to je wyciepcie27– niy bōjcie sie ô majeranek, co go tyż wyciepniecie, bo na kōniec go jeszcze trocha dosujymy28. Wody je tak mało, bo idzie ô to, żeby tego grochu nie ôdcedzać, bo sie bez to marnuje kans zdrowych minerałōw, kere przełażōm do wody przi warzyniu. Jak już wszyjsko baje29 miynke, to wciepcie tam soli, pieprzu, łeżeczka majeranku, łeżka masła i posztamfujcie30. Za chwila jeszcze rołz dosmakujcie31 i… smacznego 🙂
1szukałem
2zjeść
3przygotowywałem
4obiad
5przepis
6później
7ô= ło
8opłaca
9w środku
10tyle
11chodzić
12ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
13są
14ziemniaki
15nas
16filiżanki do kawy
17liść laurowy
18zostawcie
19zgubią
20pierwszą
21wcześniej
22wrzućcie
23obierzcie
24mniejsze kawałki
25gdyby
26piana
27wyrzućcie
28dosypiemy
29będzie
30potłuczcie
31doprawcie


text:
- About Institute
- nike zoom vomero 5 lime green - Nike Lunar Dunk High Lux SP TZ Sequoia - IetpShops
- The Air Jordan 4 "Black Canvas" Releases Tomorrow on SNKRS - The lateral side of the Air Jordan 13 Del Sol - StclaircomoShops
- zapatillas de running Under Armour talla 21
- IetpShops , Women's Shoes , Nike Air Jordan 13 Retro Basketball Shoes Sneakers , Jimmy Choo 'panelled Luna sneakers Bianco
- nike roshe run split grey hair women bikinis - DD1503 - Nike Dunk Low Green Glow (W) - 105
- air jordan 33 tiger camo aq9244 016
- Air Jordan 1 Mid Invert Split Black White DR0501 101 Release Date 4
- air jordan release dates
- nike lebron 20 violet frost
- air jordan 1 mid diamond shorts
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
HDŹE SU KWĚTKI WOSTALI?
Fotografije Martina E. Kauttera
Wustajeńca je wopytowarjam wot 08.05.-01.09.2019 w cyrkwi Našeje Knjenje, dróha An der Frauenkirche čo.1 w Zhorjelcu stajnje póndźelu do njedźele 11:00-17:00 hodź. přistupna.
Tole je zarjadowanje Ewangelskeje wosady nutřkowneho města Zhorjelca.
Rjad zarjadowanjow wustajeńcu přewodźa.
HDŹE SU KWĚTKI WOSTALI?
Martin E. Kautter (* 1955, Mühlacker) poda so pytanje slědow rowa swojeho wuja, kotryž bě 18lětny w II. swětowej wójnje we wuchodnej Ukrainje padnył. To bu fotografej z wuchadźišćom za wuměłske rozestajenje z wójnu a předewšěm z wopominanjom, wosebje na pohrjebnišćach za padnjenych. Na wobrazach we wulkim formaće jewja so rowy padnjenych wšelakeje narodnosće, štož dawa nastork, intensiwnje wo přičinach nastaća wójnow, wo jich mechanizmach a jich „zmysle“ rozmyslować.


text:
Župa a Kulowske towarstwo zarjadowanje za swójby zmóžniłoj
Kulow (DFG/SN). Wojerowska župa „Handrij Zejler“ a towarstwo Kulowskeje wosady Bratrowstwo běštej předwčerawšim na swójbne popołdnjo přeprosyłoj. Hač na posledni stólc běše žurla Jakubecoweho wustawa wobsadźena a wšitcy hosćo sćěhowachu pisanemu programej, kotryž dźěći pěstowarnjow Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka ze Sulšec a z Kulowa kaž tež šulerjo a šulerki Krabatoweje zakładneje šule z městačka wuhotowachu. Jako palčiki předrasćene abo z instrumentami w rukach zaspěwachu sep dźěćacych spěwow. Tež znatu pěseń „Pod Kulowom we holi“ zanjesechu, wabjo hosći do sobuspěwanja a přikleskowanja.
Ideja zhromadneho swjedźenja je wušła ze zhromadneho dźěła župy a towarstwa. „Hdyž kóždy za sebje dźěła, to tež mocy płaći“, rjekny předsydka Bratrowstwa Sonja Hrjehorjowa, kotraž je zdobom regionalna rěčnica Domowiny za Wojerowski region. Po jeje słowach maja dźěći, wosebje serbsce wuknjace, składnosć swoje nawuknjene tež raz šěršej zjawnosći předstajić.


text:
Lyńdźiny
Spůłrzyndne: 50°07'37" N 19°06'44" E
Lyńdźiny (pol. Lędziny, mjym. Lendzin) – mjasto we powjeće bjerůńsko-lyńdźińskym we wojewůdztwje ślůnskym. Sůmśaduje uod půunocy s Katowicůma i Mysuowicůma, uod wschodu s Imjelinym i Cheumym Ślůnskym, uod pouedńo s Bjeruńym, natůmjast uod zachodu s Tychůma.
W uokreśe předchřeśćijańskym we grańicach uobecnygo mjasta bůuo mjejsce kultu suowjańskigo na gůře Klimůnt, zwanyj ńygdyś Pjorůnowům Gůrkům (obecńy na tym mjejscu katolicki kośćou św. Klymynsa). Mjejscowość wspůmńano bez Jana Duůgoša, we 1160 roku stanowiua wuasność ryceřa Jaksy s Mjechowa, kery překozou ja Bynedyktynům. W XIV wjeku Lyńdźiny přelozuy pod panowańy Čech, uod 1742 roku we państwje pruskym. Teryn walk s Ńymcůma we uokreśe powstań ślůnskych, ščygůlńy zaćyntych podčas II powstańo ślůnskigo we 1920 roku. Uod 1922 roku we Polsce, we čaśe uokupacyji hitlerowskij na teryńy Lyńdźin istńou podobůz uobozu kůncyntracyjnygo Auschwitz (1944-1945). Po wojńy rozwůj grůbjorstwa i wzrost ličby mješkańcůw, we lotach 1966-1975 status samodźelnygo mjasta. W 1975 roku we wyńiku reformy admińistracyjnyj wůunčůne do Tychůw, uod 1991 půnowńy samodźelne mjasto.
Gro sam zouožůny we 1932 roku klůb fusbalowy MKS Lyńdźiny, kery grou kedyś we III lidze polskij pod mjanym Grůbjoř (pol.:Górnik).


text:
Kulturny potencial rozjimali
Slepo. Župa Jakub Lorenc-Zalěski je we wobłuku wčerawšeje bjesady w Slepom wo přichodźe Serbskeho kulturneho centruma diskutowała. Něhdźe 30 čłonkow a čłonow je sej potencial w swojej kónčinje wuwědomiło, wuzběhujo mjez druhim mnohe aktiwne towarstwa, dudakowy festiwal a wubědźowanje wo najlěpši warjeny twarožk lěta.
Dotal žanych dopóznaćow
Budyšin. Po palerskim nadpadźe na planowany kwartěr za ćěkancow „Sprjewiny hotel“ minjeny pjatk w Budyšinje wobšěrne přepytowanja traja. Kaž krajny kriminalny zarjad (LKA) informowaše, njeje žanych nowych dopóznaćow skućićelow nastupajo. Tuchwilu su zwěsćowarjo přičiny wohenja městnosć přepytowali a slědy zawěsćili, praji rěčnica LKA wčera na naprašowanje.
Za demokratiju a integraciju
Budyšin. Župa „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin a Załožba za serbski lud přeprošujetej na nazymski koncert ze skupinu „Trio a kumple“ 5. nowembra we 18 hodź., na žurlu SLA. Zastupne lisćiki za pjeć eurow budu při wječornej kasy na předań.
Filmy Nowaka-Njechorńskeho
Budyšin. We wobłuku rjadu „Łužiske dohlady“ pokazaja zajutřišim, pjatk, 4. nowembra, na žurli Serbskeho ludoweho ansambla wot 19.30 hodź. filmy, nastate po scenarijach Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Zastup płaći 8 resp. potuńšeny 6 eurow.
Serbske kemše w Drježdźanach
Drježdźany. Serbja w sakskej krajnej stolicy su na maćernorěčnu Božu mšu njedźelu, 6. nowembra, w 16 hodź. do cyrkwje swj. Antonija na Bünauwskej 10 w Drježdźanach-Löbtauwje přeprošeni.
Wo hladanskej swójbje
Ćežke njezbožo z motorskim
Zubornička. 51lětny bě předwčerawšim, póndźelu, dopołdnja ze swojim Renaultom na Bartskej droze w Zuborničce po puću a chcyše nalěwo do Budyskeje dróhi wotbočić. Při tym wočiwidnje na předjězbu 46lětneho motorskeho njedźiwaše, kotryž jězdźeše na Budyskej, tak zo staj wobaj do so zrazyłoj. Jězdźerja Jawy ćežko zranjeneho do chorownje dowjezechu.
Kulow (AK/SN). Město Kulow ze swojimi jědnaće wjesnymi dźělemi ćěri plan wužiwanja ležownosćow doprědka. Jednohłósnje wobzamkny měšćanska rada minjeny tydźeń schwalenje přednaćiska. Tutón budu nětko zjawnje wupołožić. Nošerjo zjawnych zajimow a wobydlerjo móža so k tomu wuprajić. „Plan wužiwanja ležownosćow ma twarske a dalše wužiwanje w komunje přihotować. Wón njetwori twarske prawo, wolóži pak naćisk wobtwarjenskich planow. Kóždy smě a je namołwjeny we wobłuku wobydlerskeho wobdźělenja přeća abo kritiku wuprajić. Za to je nětko runje prawy wokomik“, wuswětli Marina Botta ze zamołwiteho planowanskeho běrowa Haß krajinowi architekća Radeberg.
Scholz nowu twornju wopytał
Carny Gózd. Zwjazkowy kancler Olaf Scholz (SPD) je planowany wutwar produkcije miliny w Němskej potwjerdźił. „Chcemy produkciju miliny hač do kónca lětdźesatka na 800 terawattowych hodźin wutwarić“ , wón wčera na wopyće noweje twornje za baterijowe komponenty chemijoweho koncerna BASF na stejnišću Carny Gózd wuzběhny. Předewzaće so zaměrnje na energijowej změnje wobdźěli.
Termin za Europeadu 2024 jasny
Berlin. Po europeadźe je do europeady. Časowy ramik za přichodne koparske europske mišterstwa narodnych mjeńšinow je postajeny. Wot 28. junija do 7. julija 2024 so w němsko-danskej pomjeznej kónčinje pod hesłom ,,Mjez morjomaj“ zaso do bula kopa. Serbske mustwo so znowa wobdźěli.
Snadny přirost bjezdźěłnosće
Pjany po puću
Židźino. Zastojnicy Wojerowskeho policajskeho rewěra su wčera w rańšich hodźinach wosobowe awto typa Toyota w Židźinom kontrolowali. Při tym zwěsćichu alkoholowu wóń we wudychu 35lětneho šofera. Přewjedźeny test wujewi hódnotu 0,58 promilow, štož wjedźeše k přizjewjenju ze stron zastojnikow.
Do małotransportera so zadobyli
Budyšin. Chrobli paduši su so w času mjez minjenej sobotu a předwčerawšim připołdnju na dotal njeznate wašnje do transportera Mercedes Benz na Budyskim Třělnišću dóstali. Wozydło bě tam zawěsćene wotstajene. Mějićel njeje so wo nastatej wěcnej škodźe wuprajił. Skućićeljo su z wozydła kanister, napinanski pas, přisłušk za wozydło a dwanatk blešow piwa sobu wzali.
Wodźer motorskeho zranjeny
Sepicy. Njezbožo z wosobowym awtom typa BMW a motorskim je so njedźelu dopołdnja w Sepicach stało. Při zražce je wodźer motorskeho kontrolu zhubił a so walił. Při tym so zlochka zrani.
Nowoslicy. Štóž chce sej 11. nowembra měrćinsku husycu zesłodźeć dać, móže to na dnju Swjateho Měrćina wot 18 hodź. w Nowoslicach pola Dinarjec. Na bifeju poskićeja tam husycu z neplacymi kulkami, čerwjenym kaž tež pupkatym kałom. Na wosobu płaći jědź 25 eurow. Skazanki přijimuja Dinarjecy hač do 4. nowembra pod telefonowym čisłom 0172 357 09 08 abo přez mejlku pod .
Staršisko-dźěćacy kruh
Smjerdźaca. Serbske šulske towarstwo poskići sportowy kurs za nanow a maćerje ze swojimi dźěćimi, kotrež hišće žłobik njewopytuja. Poskitk wotměje so w Kubłanskim srjedźišću LIPA w Smjerdźečanskim kulturnym domje stajnje póndźelu wot 9.30 do 11 hodź. Prěni termin je 7. nowembra. Nawod změje hojenska pedagogowka a sportowa terapeutka Michaela Rabowa. Přizjewjenja přijimuja pod abo pod telefonowym čisłom 0172 7811959. Popłatk na pjeć razow wučinja 37,50 eurow.
Dźeń kina so nawróći
Budyšin. Ze sloganom „Na zbožo je wutora“ poskića Budyske kino zaso kóždu wutoru kinowy dźeń. Na tutym dnju płaći zastup za kóždy film a kóžde městno 6,50 eurow za dorosćenych a 5 eurow za dźěći (3D-přiražka płaći přidatnje).


text:
Wagina
Wagina je primarny splažny organ žónskich cycakow a tuž tež žony. Ma formu rozćahujomneje hadźicy a zwjazuje maćerničnu wotwěru z předdwórom waginy. Při splažnym wobchadźe wona penis a muski sperma přijimuje, nimo toho je wagina dźěl rodźeńcoweje wotwěry. Jeje dołhosć wučinja w normalnym stawje někak 8-12 cm pola dorosćenych žonow.
Wonkowny, widźomny kónc čłowječeje waginy słuša k wulwje, kotraž ma – zhromadnje z łoskotakom – zasadny wuznam za seksualne rozhorjenje žony, zwjetša bóle hač nutřkowny dźěl waginy.
We wobchadnej rěči wužiwa so zapřijeće wagina husto za cyłu wulwu, što pak prawje njeje. Słowo pochadźa z łaćonšćiny a woznamjenješe poprawom „nóžnje (mječa)“. Wot toho pochadźa tež němske zapřijeće „Scheide“.


text:
Hdyž před lětami serbske dźěći w projekće Budyskeho SAEK w Malešanskich kónčinach hibajo so na slědach poslednich Serbow w mjeztym přeněmčenych kónčinach filmy nawjerćachu, bu Alfred Worjech w Brězynje jedyn z portretowanych. Nastał bě film, kotryž zwěčni najbóle serbskeho Serba a najbóle burskeho z ratarjow kołowokoło Hućiny.
Mjeztym je za Domowinu w zastupnistwje hižo njeeksistowaceje Hućinjanskeje skupiny Stróžanske towarstwo Radiška Alfredej Worjechej při jeho rowje poslednju česć wopokazało. Zwěrju sej rjec: Alfred Worjech bě hotowy original, a wašnje, kak běše žiwy, kak dźěłaše a kak serbowaše. Wšo originalnje po Hućinjanskim.
1. decembra 1925 do žiwnosćerskeje swójby w Brězynje narodźeny Alfred Worjech bě loni prěni dźeń hód zemrěł. Ludźo, kotřiž su jeho znali, praja wo nim lutu jemu přećelnje a sprawnje wěnowanu wěrnosć.


text:
Hižo jako dźěćo je mje triptychon Ante Trstenjaka »Sławjenje serbskich wótčincow« fascinował. Mějach někak předstawu, zo jedna so wo rjadowniski wobraz abo zo su so přećeljo-towaršojo za zhromadny wobraz zestupali. To zwisuje wěsće z tym, zo su wšitcy na wobrazu podobneje staroby a w jednotnych čornych frakach. Ze samsnym chutnym mjezwočom wobkedźbuja pisane žiwjenje wokoło so. Abo wobkedźbuja skerje wobhladowarja wobraza abo hladaja do serbskeho přichoda? Hakle pozdźišo mi switaše, zo njejsu portretowani mužojo rowjenkojo, ale zastupjerjo cyle wšelakich generacijow a rozdźělnych duchowno-stawizniskich tradicijow. A traješe hišće dlěje, zo bych zrozumiła, zo njeběchu zdawna wšitcy mjez sobu spřećeleni. Ressentimenty a wótre diskusije njeběchu (bohužel) rum na wobrazu namakali, zwjazowachu muži pak runje tak kaž njesprócne wojowanje za Serbstwo. Słowjenski moler Ante Trstenjak je triptychon 1929 za Serbski dom na Lawskich hrjebjach stworił. W nim wjaza serbske wosobiny 19. lětstotka a spočatk 20. lětstotka do cyłka, kotrymž so wažna róla w narodnym hibanju přiznaje. Ze wšěch stron jim Serbja z Delnjeje, srjedźneje a Hornjeje Łužicy hołduja. Ze sugestiwnym, na wołtar dopominacym wobrazowym natwarom je Trstenjak stworił skutkownu inscenaciju serbskich stawiznow. Spočatnje bě wobraz w zjawnej rumnosći serbskeje lutowarnje widźeć, po jeje bankroće pak přeńdźe reprezentatiwna wolijowa mólba do wobsydstwa Serbskeho muzeja.
Nimale sto lět pozdźišo ma so na Lawskich hrjebjach nowy serbski kulturno-wědomostny centrum twarić. Prašam so, kak by tajki wobraz dźensa wupadał, kiž by tam w foyeru ludźi witał a na prěni pohlad přehlad wo centralnych serbskich wosobinach poslednich sto lět a z tym zjimanje serbskich stawiznow a dohlad do serbskeho sebjezrozumjenja dał? Koho bychmy na wobrazu wuhladali a koho nic? Bychu so wubrane wosoby tež tak rjenje do cyłka zestajić dali? Socialistiski sekretar Domowiny pódla duchowneho? Wopory nacionalsocializma a komunizma pódla podpěrarjow abo sympatizantow systema? Štó by zwobraznjenym kak hołdował? Hač a na kotre wašnje bychu so mjezsobne a strukturelne konflikty zwobraznili? Bychu cyrkej, přiroda a folklora dale w pozadku stali? Kotry zastupjer młodeje generacije 21. lětstotka by městno namakał a štó z (ludowych) wuměłcow? Haj, a nic naposledk, by so žonam wjace přicpěło, hač mužam w drastach přikiwać, kaž to pola Trstenjaka widźimy? A při tym bě tola hižo Adolf Černý w lěće 1895 Milu Imišowu jako »prěnju serbsku wótčinku« počesćił – titul, kotryž jej tež druzy serbscy publicisća připóznachu.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Dzierżeć wolanty
Kapke uż mómy latoś doś dziwoczynio tej zimy, bo mało przeca gdo poradzi to wydzierżeć jak każdy dziyń je inakszyj. Roz mar-znie, a po drugi zaś suje śniyg, kiery wszeckim robi moc ostudy. Ni mogym se spómnieć kiedy zamar-znióno była Bobrówka, a tego roku sie ji to podarziło. Mało tego, eszcze cosi mokrego s nieba padze i nieskorzij s tego robi sie kielzgowka na cestach. Skyrs tego szoferzi muszóm fest dzierżeć wolanty w gorści, coby nie zarachować żodnej przikopy. Ci macherzi, kierzi zgrzybajóm tyn śniyg s cestów, też latoś se ani na chwiliczkem ni mogóm spocznóć. A rozchodzi sie ło to, że łóni nie poradzóm ani jednego dnia do przodku zachycić tego, czym s nieba za porem godzin bydzie prało. Dejmy na to, we strzode do połednia tak fest na chwiliczkem suł śniyg, że nie było widać świata bożego ani na jedyn meter, a za chwile zaś zaczło padać i wartko sie zrobiła kielzowka na wszeckich cestach. Skyrs tego mało eszze gdo wiy, jak sie trzeja oblyc rano do roboty, coby po połedniu nie złómać se na ceście klepetów, abo nie prziś do chałupy ganc zmoczonym. Chłopóm to oblykani moc nie robi ostudy, bo łóni ni majóm w noturze dziynnie co inszego na siebie wieszać i skyrs tego idzie im to wartciyj. Zaś paniczkóm uż dzisio isto też nie chybio czasu na pińdżyni sie przed wylazowanim s chałupy, bo ty maski, kiere wszedcy muszóm mieć na gzychtach nie przidowjóm im żodnej urody. Jak dłógo eszcze bydzie egzystowała ta dziwoko zima, to żodyn isto nie wiy, chocioż rozmajci móndrocy łod pogody prawióm, że łod niedzieli mo iś ku lepszymu.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kapke - trochę, dziwoczyć - straszyć, wydzierżeć - wytrzymać, suje - sypie, ostuda - kłopot, podarziło - udało się, padze - pada, nieskorzij - później, kielzowka - ślizgawka, cesta - droga, wolant - kierownica, dzierżeć - trzymać, zarachować - zaliczyć, przikopa - rów, zgrzybać - zgarniać, latoś - w tym roku, poradzóm - potrafią, zachycić - załapać, fest - mocno, skyrs - z powodu, oblykani - ubieranie, warciyj - szybciej, wylazowanie - wychodzenie, gzycht - twarz, prawióm - mówią.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.


text:
Arrows Ôstrawa majstrym Rep. Czeskej
Gōrny Ślōnsk baseballym stoi? Dwa tydnie tymu polskŏ liga wygroł KS Silesia Rybnik, a wczorej piyrszy rŏz w historyji majstrym ôstali baseballŏrze ze Arrows Ôstrawa. Manszaft tyn mŏ swōj szportplac we ślōnskej tajli Ôstrawy, a gynau we Porubie.
We finale Arrows Ôstrawa mierzōł sie ze manszaftym Draky Brno, kere ôd 1995 do 2017 roku bōłu 21 razy majstrym ligi czeskej!
Ôstatni szpil Arrows Ôstrawa wygrało we Brnie 5-3, a cołkŏ finałowŏ seryjo 3-1. Kapitan Arrows Ôstrawa, Aleš Navrátil, pedzioł, co ôba manszafty bōły jednako dobre, ale baseballŏrze ze Ôstrawy mieli wiynkszy gōd wygranej i to zadecydowało ô majstrze.
Manszaft ze ślōnskej Ôstrawy bōł założōny we 1973 roku. Nojpiyrw grali pod mianym Plamen Poruba, a ôd 1997 roku grajōm już jako Arrows Ôstrawa.
Fotki ze profilu: https://www.facebook.com/arrowsostrava/ – autor Ladislav Svenčik ©.


text:
Plaskato Źymja
Plaskato Źymja to bůło forsztelowańy uo Źymji jako uo płaszczyźńe lebo plaskatym dysku. We ńykerych forsztelowańach uůnyj zorty Źymja pływoła po Wszechuoceańe, lebo bůła postawjůno na puklu żůłwja abo inkszyj gadźiny. We inkszych ze wjyrchu bůła dekńynto bez Ńebo, a uod spodku bez pjekło.
Forsztelowańy uo Źymji jako uo kugli lebo sferze mjoło anfang we starożytnyj Grecyji we VI stoleću p.n.e. Forsztelowańy uo plaskatyj Źymji bůło uobyczne lo wszyjskich kulturůw ńim prziszły do jakigo poźůmu we nauce. We Chinach do XVII stolećo forsztelowano śe aże Źymja je plaskato.
Terozki fůnguje czelodka Flat Earth Society (Towarzistwo Plaskatyj Źymji), założůno we 1956 roku, nale już jino jako neczajta.


text:
Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 10.02.2010 Eiszapfen – bibaski
Hauptinhalt
W lětušej zymje wuhladamy je zaso husćišo: na chěžach, abo lěpje prajene pod třěchami wisaja lodowe bibaski. Někotři praja tež lodowe swěčki abo – hdyž su trochu wjetše – lodowe swěcy. Pochad słowa bibasa resp. bibaska njehodźi so wujasnić. Ale wšitko, štož serbsce bibaski pomjenujemy, ma podobnu formu: podołhojte, kaž ćeńke kołbaski. Najbóle znate drje je słowo bibaski za kćenja wólše. Jěsć móžeš bibaski tež, nic pak te na štomje ani tež lodowe, ale tajke z ćěsta. Dźensa prajimy k tomu nudle. Delnoserbja njeznaja słowo bibaska a mjenuja lodowe bibaski špingele. Tute słowo pochadźa z němčiny a poćahuje so tohorunja na něšto, štož je podołhojte a něhdźe dele wisa; w nim tči němske słowo “Spange”. – Ale kedźbu lubi wobsedźerjo domow. Hdyž lodowe bibaski předołhe narostu, potom móže z nich strašna bróń nastać. Ja znajmjeńša njebych chcyła tajku bibasu na hłowu dóstać. Tuž je lěpje, je z časom z třěchow wotklepać.


text:
Slepo (JoS/SN). 22. wiki jutrownych jejkow w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje (SKC) su minjeny kónc tydźenja něhdźe 3 400 wopytowarjow přiwabili. Debjerjo, wikowarjo a hosćo na žurli SKC a kołowokoło njeho nalěćo witachu, hačrunjež předewšěm njedźelu chětro zymny wětřik hwizdaše. Někotři lajscy wuměłcy běchu hižo sobotu wšitke swoje debjene wuměłske wudźěłki předali. Nawal zajimcow a jich přeće za debjenymi jejkami běštej wjetšej hač wočakowanej.
Při wšej euforiji nawodnica SKC Sylwija Panošina při wotewrjenju wikow wo měr prošeše. Wona dyrbješe zdźělić, zo bě njewočakowano Běłowodźanski debjer Kurt Pluta w starobje 86 lět zemrěł. Jeho škrabane wuměłske debjenki buchu 1970 prěni raz we wobłuku wubědźowanja wo najrjeńše serbske jutrowne jejko mytowane, krótko do jeho smjerće posledni raz. Dorost pak so hižo přizjewja. Tak je w Slepom mjez druhim Lianna Emmrich z Rownoho hromadźe ze swojim nanom jejka debiła. Prěni raz na wikach wobdźěliła je so Walburga Ludian z Jabłońca (Gablenz). Wona zhotowja swoje motiwy po swójskich idejach jako akwarelowe mólby.


text:
Lizbōna je gryfno, ale Porto je jak z inkszego świata. Weekynd we mieście znanym przede wszyjskim skuli wina i klubu fusbalowego. Wycieczka tako, jak lubiymy – tōnio i krōtko, ale intynsywno. Sztartujymy!
Fliger z Lizbōny w jedna zajta: 7€/łep Ryanym, 55 minut w lufcie. Niy było sie ani nad czym zastanawiać. Autobus i cug kosztujōm kole 20€ i jadōm ôd 3 do 4 godzin.
Spanie – Airbnb: 12€/łep w prywatnej izbie, 15 minut ôd rzyki. Rezerwowane dziyń naprzōd.
Most Ludwika I
Bezmaś jak landszaft z mostu abo gōrki je nojszwarniyjszōm atrakcjōm miasta, to je to jakiś problym. W tym przipadku nic z tych rzeczy – szpacyr po Ponte Dom Luís I i po jasnoku, i po cimoku, naprowda bije na łep muzea figur woskowych, rōmle i bai pora stadiōnōw (;
Zajta “za rzykōm”
Piykny kraj, lokalni sprzedowocze i fol winiarni. My poszli do Offley – 3.5€ za pōłgodzinne zwiydzanie z przewodnikiym i dwa keliszki Porto na skoszt pod kōniec. Werciło sie.
Zygroda Palácio de Cristal
Gynał przi naszym “hotelu”, leko na gōrce, stoi Pałac Kryształowy. Nazwa wiynkszo niż same stawiynie, ale już zygroda za nim robi wrażynie. No, keby niy te mrokwie…
Igrejas z Azulejos
Czyli kościoły z tymi modrymi płytkami na ścianach. W środku już niy takie gryfne, tōż zaglōndanie bez włażynia styknie. Jedne z nojpiykniyjszych tego typu miyjsc, jakie my widzieli – wejrzijcie na Carmo i Santo Ildefonso!
Estádio do Dragão
Na stadiōn FC Porto poszoł już yno pōłek wycieczki 😉 I dobrze, bo dlo kogoś, kto ni ma wielim fanym fusbalu, Stadiōn Smoka je zwykłym boiskiym z trybunami. W porōwnaniu do Bernabeu wyglōndo fest słabo. Ale nadrobio cynowo [bōłech yno na rajzie dookoła za 8€, w muzeum klubowym już niy – Matis].
Ksiyngarnia Lello i Leitaria da Quinta do Paço
Nojprzōd buchszranki, potym co słodkigo. Lello bōła bezma jednōm z głōwnych inspiracji J.K. Rowling, jak zicała w knajpach w Porto i szkryflała o synku z blyskawicōm na łepie. Zaś eklerki w LdQdP uznowane sōm za kultowe w mieście. Idzie tyż dostać na słono!
“Miradurki”
Miradouro znaczy po portugalsku “punkt widokowy”. Nojbardzij my je docynili w Lizbōnie, tam skuli nich idzie ôbejrzeć całę miasto z roztomaitych zajtōw. W Porto wcale ni ma gorzyj.
Francesinha
Na starej wersji bloga szło już ô tym poczytać. Godajōm, że to je TOP10 klapsznit na świecie. Trzi rodzaje miynsa, chlyb tostowy, kyjza i zołza piwno. Kole 1300kcal w pora minut – bōmba! A i udało sie nōm znojś tako z frytkami za 4.5€ – sukces (;
Wieża Clérigos
75.6 metra, 225 schodōw. Wieża przi Igreja dos Clérigos to nastympny plac, z kerego idzie pozaglōndać na miasto z wiyrchu. Yno dużo przeciskania sie, a mało miyjsca. Wolymy miradurki.
Ribeira
Kraj rzyki z restauracjami poôtwiyranymi jedna na drugij. Nojlepsze wieczōr.
Cało reszta
Porto wyglōndo jak takie zostawiōne miasto. Fol prōznych chałpōw i poniszczonych stawiyń. Ponoć to skuli prawa portugalskigo, ale za wiela to my ô tym niy wiymy. 🙁
Jeszcze wiyncyj kościołōw, starziki na balkōnach. Do tego gryfno bana, torg i lody Santini. Do Porto naprowda trza pojechać!


text:
Z wosebitymi wustawkami přidatne dochody za Hamorsku gmejnu
Hamor (AK/SN). Štóž ma w Hamorskej gmejnje druhe bydlenje přizjewjene, dyrbi za to wot 1. januara 2021 dawki płaćić. Tole je gmejnska rada na swojim zašłym posedźenju z jednym wzdatym hłosom wobzamknyła. Z tym slěduje Hamor přikładej druhich komunow, přetož tež w Krušwicy, Běłej Wodźe, Zhorjelcu a Drježdźanach tajke wustawki maja. „Zasadnje dźe wo to, zo ći z druhim bydlenjom za wužiwanje gmejnskeje infrastruktury sobu płaća“, rozłoži sobudźěłaćerka komornistwa Antje Lukas. „Jako komuna prócujemy so wo přidatne dochody. Kelko to dokładnje budźe, njemóžemy hišće rjec.“ Po słowach Antje Lukas jedna so wo něhdźe 150 bydlenjow. To pak dyrbi zarjadnistwo Hamorskeje gmejny najprjedy dokładnje pruwować.


text:
Józef Nowak
Józef Nowak (tež Nowak-Radworski, pseudonym Wotrowski; * 5. januara 1895 we Wotrowje, † 1. januara 1978 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, basnik, dramatikar a redaktor. Běše jedyn z poslednich w rjedźe serbskich duchownych, kotřiž artikulowachu so tež přez serbske wuměłske słowo, pisaše předewšěm dramy (24 scenow, hrow a wobdźěłkow) a basnje (přez 300, wjetšina je wozjewjena w zběrkomaj »Z duchom swobody«, 1919, 1947, a »Njedźělena wutroba«, 1965, kaž tež w knize »Pěseń — družka swěrna«, 1994).
Nowak bě skerje składnostny spisowaćel, »swjedźenski basnik«, kaž Marja Kubašec praji, ale nimoměry tworjawy.
Jeho basnje a sceny nastawachu husto k cyrkwinskim, wosobinskim a swětnym jubilejam. Wuměłske poselnistwo wo traću Serbow překisa ze spočatka cyłe jeho literarne tworjenje. Pod namocu restriktiwneje politiki přećiwo cyrkwjam a pod zaćišćom wuzamknjenja ze zjawneho serbskeho dźěła, wosebje na kóncu pjećdźesatych lět, přiwobroći so Nowak w pózdnich dźiwadłowych hrach sylnišo nabožnemu powučenju w maćernej rěči.
Józef Nowak bě wot 1931 do 1940 farar w Radworju. Wot 1941 do 1945 bě jako naslědnik Alojsa Andrickeho kapłan Drježdźanskeje dwórskeje cyrkwje. 1945 nawróći so jako farar do Radworja, doniž so 1968 na wuměnk njerozžohnuje. 1978 zemrě w Budyšinje a bu na Radworskim kěrchowje pohrjebany.
37. swjedźeń serbskeje poezije w lěće 2015 bě składnostnje Nowakowych 120. posmjertnych narodnin jemu wěnowany.
LiteraturaWobdźěłać
- Dietrich Scholze: Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945. LND, Budyšin 1998, str. 144–159
ŽórłaWobdźěłać
- Hubert Žur: Nowak, Józef. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 415sl.
- Prunitsch, Christian: Sorbische Lyrik des 20. Jahrhunderts. Untersuchungen zur Evolution der Gattung, Bautzen 2001, str. 99–103.
- Delan, Šćěpan: Serbski basnik a censura. W Rozhledźe 43 (1993) čo. 1, str. 38-40.


text:
Bantuske rěče
Bantuske rěče su rěčna swójba w srjedźnej a južnej Africe.
Wone tworja podskupinu Volta-Kongo-hałuzy afriskich Niger-Kongo-rěčow. Eksistuje něhdźe 500 bantuskich rěčow, kotrež so wot něhdźe 200 milionow ludźi rěča. Wone su po cyłej srjedźnej a južnej Africe rozšěrjene a tam we wšěch statach najhusćišo rěčane rěče, tež hdyž so jako hamtska rěč najčasćišo hišće jendźelšćina, francošćina abo portugalšćina wužiwa.
Na sewjerozapadźe mjezuje Bantu-teritorij ze zbytnymi Niger-Kongo-rěčemi, na sewjerowuchodźe z nilosahariskimi a afroaziatiskimi (dokładnišo kušitiskimi) rěčemi. Na juhozapadźe tworja Khoisan-rěče enklawu Bantu-teritorija (hlej kartu).
Wědomosć wo banturěčach a z nimi zwjazanych kulturach a ludach so bantuistika mjenuje. Wona je dźěl afrikanistiki.
Słowo bantuWobdźěłać
Słowo „bantu“ woznamjenja „ludźo“ w rěči kongo. Wono bu wot W. H. I. Bleeka w lěće 1856 do rěčespytneje diskusije jako pomjenowanje za daloko rozšěrjenu afrisku rěčnu skupinu zawjedźene, kotrychž rěče maja wjele zhromadnych přiznamjenjow. K tomu słuša předewšěm wurazny system nominalnych klasow (hlej deleka), ale tež wobšěrne leksikaliske zhromadnosće. Slědowaca tabela pokaza słowo za „čłowjek“ – singular a plural – z wubranych wažnych bantuskich rěčow:
Singular a plural tworitej so najskerje přez prefiksy mu- resp. ba-. Jedna so wo prěnjej nominalnej klasy (hlej deleka) nimale wšěch Bantuskich rěčow, kotrež wosoby w singularje resp. pluralu woznamjenja. Dźělenske smužkii so při normalnym pisanju Bantuskich słowow njepisaja, w tutym nastawku so pak za wujasnjowanje stajnje stajeja.
Na rěčnikach najbohaćiše rěčeWobdźěłać
Najbóle znata a jako wobchadna rěč (němsce de:Verkehrssprache) najčasćišo rěčana bantuska rěč je swahilšćina . Slědowaca tabela wobsahuje wšě bantuske rěče ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow a poda ličbu jich rěčnikow, jich zarjadowanje znutřka Guthrie-systema (hlej deleka) a jich hłowne rozšěrjenske teritorije. Někotre z tutych rěčow su tak mjenowane wobchadne rěče (němsce de:Verkehrssprachen), kotrež so njenawuknu jenož jako maćerna rěč (jako prěnja rěč), ale so wot wjele rěčnikow jako druha abo třeća rěč přiswoja, zo by sokomunikacija we wjetšim teritoriju po rěčnych hranicach jednotliwych ludowych skupinow zmóžniła.
Bantuske rěč ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow
Kongo steji za Demokratiska republika Kongo, Kongo-Brazzaville za Republika Kongo). Klasowe prefiksy za rěčne mjena (na př. ki-, kinya-, chi-, lu-, se-, isi-) so w rěčespytnej literaturje dźensnišo kaž stajnje wjace njewužiwaja. Tež w tutym nastawku so krótka forma bjez prefiksa wužiwa, potajkim na př. Ganda město Luganda.
Stawizny slědźenja a dźensniša pozicija Bantuskich rěčowWobdźěłać
Přehlad stawiznow slědźenjaWobdźěłać
Hižo so je w lěće 1659 wot Giacinto Brusciotto łaćonsce pisana gramatika rěče Kongo wudawała. Wilhelm Bleek wopisa prěni raz w lěće 1856 nominalne klasy Bantuskich rěčow (hlej deleka) a tworješe zapřijeće Bantu. Carl Meinhof nadźěłał jich prěnju přirunowacu gramatiku (1901). Malcolm Guthrie je je 1948 klasifikował a 1967–71 do 16 geografiskich skupinow („cony“) rozdźělował, kotrež wón z pismikami A–S (bjez I, O, Q) woznamjenił. Znutřka tutych conow su rěče do dźesatkowych jednotkow grupěrowane a přenumerowane (hlej: rozdźělenje Bantuskich rěčow po Guthrie). Guthrie je tež Proto-Bantu jako hypotetisku předchadnikowu rěč wšěch dźensnišich Bantuskich rěčow rekonstruowana. Joseph Greenberg klasifikował Bantuskupinu jako pod-pod-jednotku Niger-Kongo-rěče (hlej deleka). Prjedy buchu Bantuske rěče, wosebje wot Carl Meinhof a jeho wučomcow, jako samostatnu rěčna swójba wobhladowałe, kotrež so su w rozšěrjenskim teritoriju čornoafriskich rěčow Sudanrěče napřećo stajiłe.
Wuwiće teorijow wo pochadźe Bantuskich rěčowWobdźěłać
Z problemom pochada (pradomizna) a nastaća Bantuskich rěčow dłzěłali wot lěta 1860 mnoholičbne rěčne slědźerjo. Někotre historisce wažne hypotezy su tu mjenowane, zo by ćežki proces hač do dźensnišeho rozjasnjenja Bantu jako podjednotku Niger-Kongo-rěčow wujasnjował.
Richard LepsiusWobdźěłać
Egyptologa Richard Lepsius je w lěće 1880 we zachodźe k jeho Nubiskej Gramatice w Africe wot třoch rěčnych conow wuchadźał, při tym wón Khoisan-skupinu njewobkedźbował: (1) Bantuske rěče w južnej Africe, rěč woprawdźitych (němsce „Neger“), (2) měsane „Negerrěče“ mjez ekwatorom a Saharu, Sudan-rěče, (3) hamitiske rěče (egyptišćina, kušitiske rěče, berberske rěče) w sewjernej Africe.
Primarne přiznamjenja tutych rěčnych skupinow by klasowy system Bantuskich a genusowy system hamitow był, kotrež bychu wot zapadneje Azije do Afriki zapućowali. Přez jich předobywanje wottłóčachu dźěle prawobydlerstwa k južnej Africe (dźě Bantu, kotrež su jich „čistu“ rěčnu formu wobchowowali); druhe skupiny naměšachu so z hamitami a wutworjachu měšane rěče – Sudanrěče –, kotrež ani wurazny klasowy ani genusowy system nimaja. Jich gramatika woznamjenićł jako „bjezformna“, „zurückgegangen“ a „entblättert“.
August SchleicherWobdźěłać
Indogermanista August Schleicher mějach cyle druhe předstajenje, kotrež je wón w lěće 1891 publikował. Po jeho měnjenju Afrika bě najprjedy njewobydleny a bu wot juhozapadneje Azije w štyri wulkich walach wobsydlowana: (1) Buschmänner a Hottentotten (dźensnišo Khoisan mjenowane), (2) „Neger-ludy“ Sudana, „Nigrity“, (3) Bantu a (4) Hamity.
Při tym je z toho wuchadźał, zo su sudanske Nigrity hižo rudimentarny, njedospołny klasowy system měli, kotrež su to Bantuske ludy wudokonjeli a wurazyli. Za jeho běchu potajkim Nigritiske abo Sudanske ewolucionarny předchadnik Bantuwa, a nic wuslědk rozpada kaž při Lepsiusu.
Carl MeinhofWobdźěłać
Afrikanista Carl Meinhof so je mjez 1905 a 1935 wjace króć wo nastaću Bantuskich rěčow jewił; wón steji w jasnym přećiwku k hypotezam wot Lepsiusa a Schleichera. Za jeho nic su Bantuske rěče, ale Sudanske rěče pra-nigritiske. Bantu by měšana rěč z nigritiskej „maćerju“ (Substrat) a hamitiskim „nanom“ (Superstrat). Wobsydlenje Afriki so stało po Meinhof potajkim w tři rěčnych worštach: (1) nigritiske Sudanske rěče, (2) hamitiske rěče a (3) Bantuske rěče jako měšana forma Nigritiskich a Hamitiskich.
Diedrich Westermann a Joseph GreenbergWobdźěłać
Diedrich Westermann je najprjedy jako Meinhof-wučomc wot zhromadneho nigritiskeho substata Sudanskich a Bantuskich rěčow wuchadźał. Wot lěta 1948 so je pak přiběrajo wot genetiskeje prapřiwuznosće zapadnych Sudanskich rěčow a Bantuskich rěčow přeswědčował, kaž je w wjacorych publikowanjach rozkładował. Při tym je zakład za Niger-Kongo-nasadu Greenberga tworił.
Joseph Greenberg je nasady Westermanna konsekwentnje dale sćěhował a etablěrował 1949 Niger-Kongo-fylum jako wulku rěčnu swójbu w zapadnej a južnej Africe, kotrež Bantuske rěče sobu zapřijimaja a kotrež z zapado-sudaniskeho „nigritiskeho“ jadra wuchadźał. Struktura tuteje swójby je wot tuteje prěnjotneje nasady hišće wjace króć změnił; poslednja wersija Greenberga je jeho twórba „Languages of Africa“ wot lěta 1963.
Tež po Greenbergu so je interna struktura Niger-Kongo-fyluma hišće wjace króć změniła (hlej Niger-Kongo-rěče), wězo sej wšě wersije – tež aktualne (na př. Heine-Nurse 2000) – při tym wotpowěduja, zo Bantuske rěče pod-pod-jednotka Niger-Kongo su, kotrež su najbliže z tak mjenowanymi Bantoidiskimi rěčemi wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna přiwuzne.
Pozicija Bantuskich rěčow znutřka Niger-KongoWobdźěłać
Wulki wuznam Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo-rěčow (a z tym w konteskće afriskich rěčow generelnje) pokaza slědowace ličby:
- Wot něhdźe 1400 Niger-Kongo-rěčow słuša 500 k Bantuskej skupinje; to je wjace hač třećina.
- wot něhdźe 350 milionow rěčnikow Niger-Kongo-rěče rěča 200 milionow – potajkim nimale 60 % – Bantusku rěč.
Tola je po dźensnišich spóznaćach, kotrež předewšěm na dźěłach wot Joseph Greenberg bazuja, Bantuska skupina jenož pod-pod-jednotka Niger-Kongo. Dokładna pozicija Bantuskeje skupiny znutřka Niger-Kongo-rěčow pokaza slědowace tróšku zjednorjeny genetiski diagram:
rodoštom Bantuskich rěčow
- Niger-Kongo
- Kordofaniski
- Mande
- Atlantiski
- Dogon
- Ijoid
- Volta-Kongo
- Sewjerno-Volta-Kongo
- Kru
- Gur (Woltaiski)
- Senufo
- Adamawa-Ubangi
- Južno-Volta-Kongo
- Kwa
- Benue-Kongo
- Zapadno-Benue-Kongo
- Wuchodno-Benue-Kongo
- Platoid (centralno-Nigerianiski)
- Bantoid-Cross-River
- Cross-River
- Bantoid
- Sewjerno-Bantoid
- Južno-Bantoid
- někotre mjeńše skupiny
- Grasland
- Bantu
- Sewjerno-Volta-Kongo
Kompleksna pochadowa linija Bantuskich rěčow je potajkim ze wšěmi mjezyčłonami:
- Niger-Kongo > Volta-Kongo > Južno-Volta-Kongo > Benue-Kongo > Wuchodno-Benue-Kongo >
Bantoid - Cross River > Bantoid > Južno-Bantoid > Bantu.
Pradomizna a rozšěrjenjeWobdźěłać
Wšě teorije wo pochadźe Bantuskich rěčow činja eksplicitnje abo implicitnje wuprajenja wo jich pradomiznje a pozdźišim rozšěrjenju hač do dźensnišich sydlerskich teritorijow Bantuskich ludow.
Pradomizna Bantuskich rěčowWobdźěłać
Po jeho klasifikaciji – Bantu jako podskupina hewak w Nigeriji a Kamerunje rozšěrjene Bantoidske rěče – je Joseph Greenberg pradomiznu Bantuskich rěčow w srjedźnym Benue-dole (wuchodna Nigerija) a w zapadnym Kamerunje wobličował. To je dźensnišo wot najwjetšich slědźerjow akceptowane a zastupowane měnjenje.
Malcolm Guthrie přećiwo tomu wuprajił hišće 1962 na bazy słowo-wěc-argumentacije (zwisk mjezy archeologisce greifbaren wěcami abo plahowanymi družinami rostlinow a rěčnymi pomjenowanjemi za te), Proto-Bantu by w teritoriju juhowuchodnje ekwatorialneho tropiskeho dešćikoweho lěsa nastał. Z tutoho jadroweho teritorija so bychu we hwězdnej formje migracije do dźensnišich sydlerskich teritorijow stałe. Problem přiwuznych Bantoidiskich rěčow w daloko zdalenej zapadnej Africe rozrisował přez přijeće, zo někotre Pre-Bantuske skupiny bychu pralěsa z pomocu łódźemi do sewjera předrěwałe. Tuta pozicija Guthrie w dźensnišim slědźenju žanu rólu wjace njehra; w cyłku so pradomizna Bantuwow sewjernje tropiskeho dešćoweho lěsa přijima, wulka wjetšina přihłosuje nasadu Greenberga wuchodna Nigerija-zapadny Kamerun.
Rozšěrjenje Bantuskich ludowWobdźěłać
Zapadne a wuchodne ruty rozšěrjenja
Rozšěrjenje Bantuskich ludow z jich zapadoafriskeje pradomizny do cyłeje subsaharaniskeje Afriki je jedne z najwjetšich pućowanskich pohibowanjow čłowjestwa. Kotre puće su tuž Bantuske skupiny wot jich pradomizny nastupiłe? Eksistujetej dwě teoriji, kotrejž so pak nic wzajomnje wuzamkuja, ale jenož rozdźělne ćežišća sadźa. Prěnja wupraji (na př. Heine-Hoff-Vossen 1977), zo su zažne Bantujo wosebje blisko pobrjoha „zapadnje nimo dešćoweho lěsa“ do juha přećahowałe, dalša grupěrowanje na sewjernym kromje dešćoweho lěsa najprjedy do wuchodneho, to južneho směra pućowało. Zapadna hłowna skupina potom je nowy nukleus na delnim běhu Kongowa tworiła, z kotrehož wjetšina Bantuskich kmjenow w sawanje a w wuchodoafiskej wysočinje nastała. Druha teorija wuchadźa wosebje wot sewjerneho wuhibowanja dešćoweho lěsa. Tute skupiny su to pozdźišo wot teritorija wulkich wuchodoafriskich jězorow do juha pućowałe a bychu to Kongo-nukleus tworjeny (abo so z jim zjednoćowałe), wot kotrehož so dalše wobsydlenje juhowuchodneje a južneje Afriki stało. Generelnje wo wuchadźa wot zažnych zapadnych a wuchodnych Bantuskich skupinow, kotrež wobě hłownymaj pućowanskimaj pućomaj wotpowěduja.
Chronologija rozšěrjenja
Po Vansina (1995) a Iliffe (1995) so móže z rekonstruowaneho Proto-Bantuskeho wokabulara (ratarstwo, produkowanje keramiki), archeologiskich namakankow (předewšěm keramiki) a wot zažnich Bantuskich skupinow ratarsce wužiwanych produktow (wolijowa palma, Yams, ale hišće žane žito) konkludować, zo prěnje wupućowanje z zapadoafriskeje pradomizny w wuchodnej Nigeriji po zawjedźenju ratarstwa a hornčerstwa so stało dyrbjało. Z tym wuchadźa z archeologije wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna jako prawdźepodobny časowy wotrězk něhdźe 3000–2500 v. Chr. jako spočatk wupućowanja. Najprjedy pućowałe zažne Bantujo do Kamerunowych łukow, hdźež su dalše zapřijeća za ratarstwo, skotarstwo (koza, howjado), plahowanje rybow a čołmotwarstwo wokabular wobohaćiłe.
1500–1000 v. Chr. potom so stało wotpućowanje Bantuskich skupinow zapadnje so sušaceho dešćoweho lěsa do juha hač do delnjeho běha Kongo. Tam nastanja Bantuske kultury archeologisce něhdźe 500–400 v. Chr. dopokazujomne. Wone njeznajachu hišće žane předźěłanje metalow. Někotre tutych skupinow su pućowałe dale do juha hač do sewjerneje Namibije, druhe wotbočiłe do wuchoda, sćahnychu přez wulke rěkowe doły a zjednoćichu so z wuchodnej skupinu w Kongo-nukleusu (hlej deleka).
(najskerje wjetša) wuchodna skupina sćahny wot 1500 v. Chr. wot Kameruna na sewjernej kromje podłu dešćoweho lěsa hač do teritorija wulkich jězorow wuchodneje Afriki. Tam eksistuja wot 1000 v. Chr. dokłady za prěnje plahowanje žita (sorghum), intensiwne skotarstwo a – wot 800 v. Chr. – prěnje archeologiske dokłady za předźěłanje metalow a produkowanje železa (wuškrěwanske pěcy w Ruanda a Tansanija). Přijeća za metale a předźěłanje metalow so tež rěčnje w Proto-zapadnej-Bantušćinje wotbłyšćuja, mjeztym zo Proto-Bantušćina je hišće njeznajachu. Snano so stało tute kulturelne rozwiće Bantuskich ludow w ratarstwje, skotarstwje a předźěłanju metalow přez wliw nilosahariskich skupinow z hornjeho Niloweho doła, hdźež so je tutón kulturny schodźenk jasnje prjedy docpěł. Bantuske ludy předstaja po zdaću jadro železočasoweje Urewe-kultury, kotraž bě w regionje wulkich wuchodoafriskich jězorow rozšěrjena. Z bóle intensiwnym ratarskim wužićom přez palne rodowanje a potrjebu na palnym drjewje za produkowanje železa je daloko sahace pobiwanje lěsow we wuchodoafriskim regionje jězorow zwjazane, potajkim prěnje wulkopłoninowe přeformowanje natury Afriki přez čłowjeka.
Wot regiona wulkich jězorow sćahnychu Urewe-Bantujo (po dokładu jich specifiskeje keramiki) něhdźe wot 500 v. Chr. sčasom do wšěch regionow wuchodneje a južneje Afriki. Na Sambesi je Urewe-keramika wot 300 v. Chr. dopokazujomna. W prěnim pokřesćanskim lětstotku so Angola, Malawi, Sambia a Simbabwe docpěja, w 2. lětstotku Mosambik, skónčnje wokoło 500 n. Chr. Južna Afrika. njemobilne žiwjenske formy (z rekultiwowanjom lada) su Bantuske ludy hakle wot 1000 n. Chr. wuwiwałe, před tym je je technika palneho rodowanja k stajnym dalećahnjenju a wotedaće wutrjebanych płoninow nuzowałe.
Ćišćej Bantuskich ludow dyrbja Khoisanjo so zdalować, kotřiž tehdy hišće wjele wjetše teritorije južneje Afriki wobsydlowali hač dźensnišo. Jich wotchadowy teritorij nasta pusćinowe a stepowe cony južneje Angole, Namibije a Botswany, kotrež za plahowanje wot Sorghum njepřihódne a z tym za Bantujo njewužiwajomne běchu.
Přehlad Bantuskich rěčowWobdźěłać
W tutym přehledźe su Bantuske rěče, kotrež su relatiwnje derje znate:
- w centralnej a wuchodnej Africe
- w južnej Africe


text:
Papua-Nowo Gwinyjo
Papua-Nowo Gwinyjo (Papua New Guinea, Ńyzoležne Państwo Papui-Nowyj Gwinyje – Independent State of Papua New Guinea) – państwo we Uoceańije, we Melanezyje, ležy uůne we wjynkšyj tajli na wyspje Nowo Gwinyjo (w jei wschodńij tajli) a krům tygo na ůng. 2800 mjyńšych wyspůw. Grańica lůndowo mo yno s Indunezyjům, bez mořa sůmśaduje tyž s Australijům a Wyspůma Salůmůna. Doobkoua Papui-Nowyj Gwinyje sům wody Uoceanu Spokojnygo, Mořa Nowogwinyjskigo a Mořa Koralowygo.
Je to kraj we wjynkšyj tajli gůřysty, nojwyžšy wjyrch mo 4509 m n.p.m. Lične wulkůny. Kraj je nawjedzany bez třyńśyńo źymje a ńykej tsunami. Klimat sam je růwńikowy, gorki a wilguy. Bogaty nec řykůw a gynste losy.
Kraj zaśedlůny uod 60 tyś lot, bez Ojropejčykůw uodkryto we XVI wjeku, nale aže po XIX wjek kraj bůu bezma coukim ńyzbodany. Mjano "Nowo Gwinyjo" nadali krajowi žygloře s Hišpańije, skiž tygo, co tubylcy zdowali im śe podane na mjyškańcůw Gwinyje we Africe. Dziśejšo Papua-Nowo Gwinyjo powstoua bez skuplowańy dwůch terytorjůw downych kolůńji (mjymjeckij a brytyjskij), kere uobje dostouy śe pod admińistracyjo Australije, a uod 1975 uostou ńypodleguym państwym. We 1988 roku wyspa Bougainville průbowoua secesyje, we wolkach poginyuo přez 20 tyś. ludźi. Wyspa pozostoua we skuodźe Papui-Nowyj Gwinyje, nale dostoua autonůmijo.


text:
Brunokyrkowy lěniwc
Brunokyrkowy lěniwc (Bradypus variegatus) je družina ze swójby třiporstowych lěniwcow (Bradypodidae).
Wopis[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Brunokyrkowy lěniwc docpěwa wulkosć mjez 47 a 75 centimetrow a wahu wot 2,5 hač do 5,0 kilogramow. Małka kulowata hłowa njenjese žanej zwonka widźomnej wuši, dokelž tutej stej pod kožu schowanej. Wopuš je jenož rudimentarny. Koža ma huste spódnje kosmy . Wyše tych su dlěše a jasnje hrubiše, swětłobrune hač brune barbjene, kosmy. Hłowa je ćmowšo barbjena hač wostatne ćěło. Wotwisnje wot dopadnjenja swětła so koža błyšći nazeleń, štož so hodźi na symbiozu z algowej družinu, kotraž je w koži žiwa, wróćo wjesć. Tuta symbioza słuži po zdaću tarnowanju před žernymi njepřećelemi. Wjeršk kože leži, kaž při wšěch lěniwcach, na brjuchu. Tak móže dešćowa woda lěpje wotběžeć. Ruki su jasnje dlěše hač nohi. Na rozdźěl wot dwojoporstowych lěniwcow kónča ruki brunokyrkoweho lěniwca w třoch palcach. Palcy kónča w hóčkatych pazorach, při čimž kóžda srjedźna je powjetšena. Zuby wopřimjija 18 čronowcow. Róžkowe zuby a krajaki brunokyrkowy lěniwc nima. Čuch je wosebje wysoko wuwity.
Wašnje žiwjenja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Brunokyrkowy lěniwc je na wosebje włožnych žiwjenskich rumach přiměrjeny. Koža wodu njepřepušći a słuži škitej před mokrotu a zymnotu. Ćělna temperatura je ze 34 stopjenjemi relatiwnje niska. Přičina za to je podźěl wot jenož něhdźe 30 procentow muskloweje masy na ćělnej waze a niske přeměna maćizny (metabolizm). Brunokyrkowe lěniwcy su samotarjo. Wone su aktiwne za čas switanja, směrkanja a nocy. Najdlěši čas dnja, něhdźe 20 hodźin, lěniwc spi. Wón k lěsnej pódźe jenož dźe, zo k druhemu štomej docpěł. Wón je wuběrny płuwak. Brunokyrkowe lěniwcy wobydla 1 hač 2 hektaraj wulki rewěr.
Rozšěrjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wón je we wulkich dźělach subtropiskeje a tropiskeje srjedźneje a centralneje Južneje Ameriki rozšěrjeny. Jeho hłowny rozšěrjenski teritorij wobsahuje sewjernu Argentinsku, Boliwisku, Brazilsku, Kolumbisku, Kosta Riku, Ekwador, Honduras, Nikaraguwu, Panamu, Paraguay, Peru ale tež Venecuelu. Tam wobydli włóžnoćopłe dešćikowe lěsy, zwjetša w bliskosći wodźizny.
Cyroba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Brunokyrkowy lěniwc je čisty rostlinožračk. Nimo łopjenow a młodych wurostkow žerje tež płody a korjenje. Ćěło je so na niski podźěl na žiwnych wutkow cyroby přiměrił, přez to zo je přeměnu maćiznow na minimum pomjeńšił. Wón ma wjacekomorowy žołdk, w kotrymž bakterije pomhaja, cyrobu nimale dospołnje zwužitkować.
Rozmnoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sančki bywaja z třomi hač pjeć lětami splažnje zrałe, mjeztym zo sancy potrjebuja zwjetša jedne hač dwě lěće dlěje. Porowanski čas je cyłolětny, ale pak so stanje wjetši dźěl narodźenjow za čas sucheho počasa. Sančka pospytuje sanca přez jara harowate a drišćate wołanje přiwabjować. Po porowanju so splahaj zaso rózno dźetej. Po traću nošnosće wot něhdźe šěsć měsacow sančka porodźi jedne młodźo. Porodna waha wučinja něhdźe 300 hač 350 gramow. Prěnje šěsć hač sydom žiwjenskich měsacow wostanje młodźo na brjuchu abo chribjeće maćerje. Po dweju hač třoch měsacach hižo wotwučenje započina. Na spočatku dóstawa młodźo hišće předžewjenu cyrobu, prjedy hač započina, samostatnje łopjena žrać. Z dwěmaj hač třomi lětami su młodźeća wurosćene. Brunokyrkowe lěniwcy móžeja starobu wot wjace hač 30 lět docpěć.
Wohroženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž je we wysokim měrje na jeho žiwjenski rum přiměrjeny, reaguje jara čućiwje na mylenja. Zničenja tropiskich dešćikowych lěsow je při tym najwjetši problem. Družina steji w Čerwjenej Lisćinje IUCN jako "mało wohrožena".
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Z němskeje Wikipedije
- David Macdonald: Die große Enzyklopädie der Säugetiere, Ullmann/Tandem (němsce)
- Hans Petzsch: Urania Tierreich, 7 Bde., Säugetiere, Urania, Stuttgart 1992 (němsce)


text:
Sławomir Olszewski, Rafał Pawlak, Michał Godrasbookmarkbookmarkbookmark (76'), Marek Walburg, Mariusz Misiura, Łukasz Żebrowski, Adam Liszczakbookmark (72' Przemysław Węgier), Dariusz Szubert, Tomasz Kułkiewicz, Tomasz Radziwon (45' Maciej Bednarek), Michał Kotula (70' Daniel Makowski)
trener: Jerzy Wyrobek
Andrzej Bledzewski, Rafał Górak, Piotr Przerywacz, Jarosław Zadylak, Maciej Iwański, Dariusz Kozubek, Ryszard Czerwiec (77' Dženan Hošić), Marek Kubisz (72' Tomasz Księżyc), Krzysztof Przytuła, Janusz Wolański, Maciej Bykowskibookmark (86' Robert Chudy)
trener: Albin Mikulski


text:
Předstawy wo tym, kak maš křižerske sekle wušiwać, su dosć wšelakore. Zašły pjatk a sobotu su sej žony na dźěłarničce wuwědomili, zo słuša k tomu wjace hač jeničce wušiwanje.
Chrósćicy (SN/MiR). Projektowa koordinatorka Domowiny Rejzka Krügerowa witaše pjatk popołdnju na zetkanju w sydarni Chróšćanskeho gmejnskeho zarjada šěsć žonow, kotrež přinjesechu jara wšelake wuměnjenja nastupajo wušiwanje sobu. Někotre běchu hižo wušiwali, tamne scyła hišće nic. Tež we woblěkanju serbskeje narodneje drasty, hač swjedźenskeje abo družčeje, běchu někotre hižo nazhonite. Što nětko wabješe k tomu, so na kursu pod hesłom „Wušiwamy a wjazamy křižersku seklu“, kotryž bě Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu zarjadował, wobdźělić? Na jednym boku chcychu žony swojemu mandźelskemu abo synej spřihotować seklu za křižerskeho konja. Druhe zaso zajimowachu so za wšelake techniki wušiwanja.


text:
Žičenk
Žičenk (němsce Kleinseitschen) je wjeska pola Hodźija w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słuša k wjesnemu dźělej Žičeń.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska nadeńdźe so 500 metrow juhowuchodnje Žičenja přewažnje na prawym brjoze Dołheje wody, kotraž je so tule hłuboko do Hornjołužiskich honow zaryła. Mjez woběmaj wsomaj namaka so Žičeńske hrodźišćo. Hrodźišćowy puć zwjazuje Žičenk ze Žičenjom. Při puću blisko mosćika přez Dołhu wodu steji wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny. Druhej dróze wjedźetej do wuchodneho směra do Dźiwoćic a Družkec a na juh k železniskemu zastanišću při čarje Drježdźany–Zhorjelc.
K Žičenkej słuša tež dźěl dwórnišćoweho sydlišća kaž tež Póžeric młyn při Hušćanskej rěčce něhdźe połdra kilometra na juh.
Ležownostne mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hejdušec hat, Hrodźiško, W strónjach, Lada, Podjanska ława, Podjanska šćežka.[2]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne naspomnjenje jako Parva Zyczchen, Parvum Zyczchen („Mały Žičeń“) pochadźa z lěta 1374 abo 1382, mjeztym zo bě Žičeń hižo wot lěta 1017 znaty. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. lětstotka ryćerkubło w samej wsy, kiž bě nastał z něhdyšeho wudwora.[3]
Hač do lěta 1936 bě Žičenk samostatna wjesna gmejna, potom bu zjednoćeny ze Žičenjom. Hromadźe přińdźeštej wobě wsy w lěće 1974 k Hodźijskej gmejnje.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žičenčanska gmejna měješe w lěće 1890 108 wobydlerjow; 1925 bě jich 108. Ewangelscy Žičenjo přisłušachu ze starodawna Hodźijskej wosadźe.
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 104 wobydlerjow, z nich 61 Serbow (59 %) a 43 Němcow.[4] Z tym bě serbski podźěl niši hač w susodnym Žičenju (85 %). Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 za cyłu gmejnu Žičeń serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,6 %.[5]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 14 (digitalizat).
- ↑ Žičenk w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246. [504 wobydlerjo, z nich 70 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 18 z pasiwnymi, 21 serbskich dźěći a młodostnych, 395 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text: »Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.K šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.


text:
Wostrowc
(SN/JBo). Na štwórtej sakskej Slawiniadźe wobdźěli so 38 wuknjacych minjeny pjatk a sobotu w Mjezynarodnym zetkawanskim centrumje Marijinym dole pola Wostrowca. Po oficialnym zahajenju, na kotrymž mjez druhim serbski rěčespytnik dr. Fabian Kaulfürst přitomnych na žiwe wašnje tež w serbskej rěči witaše, poskićachu młodym za słowjanske rěče so horjacym pospytowanske kursy w pólšćinje, rušćinje, čěšćinje, ukrainšćinje a serbšćinje. Alena Hiccyna, wučerka Serbskeho gymnazija Budyšin za rušćinu a serbšćinu, kaž tež wědomostna sobudźěłaćerka Serbskeho instituta dr. Jana Šołćina, stej z mnohostronskimi prezentacijemi a interaktiwnymi dźěłarničkami wosebitosće Serbow předstajiłoj. Předewšěm, tak pozadkowa ideja Slawiniady, maja so młodostni tu z pomocu w šuli nawuknjeneje słowjanskeje rěče, tamnu, jim hišće cuzu słowjansku rěč wotkrywać a spytać, někotre rěčne konteksty rozumić. Sobotu wobdźěłachu šulerjo a šulerki w měšanych mustwach rěčne nadawki na dwěmaj stacijomaj. Na zakónčacym zarjadowanju najlěpšich mytowachu.


text:
Malabo
Malabo je stolica a najwjetše město Ekwatorialneje Gineje w Africe. Nadeńdźe so při sewjernym pobrjohu kupy Bioko w Ginejskim golfu a ma něhdźe 190.000 wobydlerjow. Malabo je wažne stejišćo wudobywanja a předźěłanja zemskeho wolija w zapadnej Africe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo je so w lěće 1827 pod mjenom Port Clarence wot britiskich kolonialistow załožiło a so najprjedy jako namórniske zepěranišćo wužiwało. Jako přińdźe kupa Bioko 1843 zaso pod španiske knjejstwo, bu město na Santa Isabel přemjenowane. Ze španiskeje kolonialneje doby su so wjele twarjenjow hač do dźensnišeho wobchowali, kaž na přikład w lěće 1916 dotwarjena katedrala kaž tež prezidentowy palast při naměsće Plaza de la Independencia.
W lěće 1969 sta so Santa Isabel ze stolicu noweho stata Ekwatorialneje Gineje a dósta 1973 swoje dźensniše mjeno Malabo


text:
Gruba
Gruba to je po polsku kopalnia.
Na grubie robiom grubiorze, bergmony abo gwarki. Słowo bergmon jak i słowo górnik wywodzom sie łod góry. Na samym poczontku górnictwa wydobyci prowadzono w górach. Kaj niy trzeja było kopać w dół, ino starczyło robić poziomo chodniki.
Na górnika czasym godo sie tyż hajer, ale to niy je to samo co górnik ino strzałowy, kiery sie zajmuje wysadzaniem, czy to we ścianie czy w przodku tego uropu.
Gruba kojarzy sie ze ślonskim krajobrazym przemysłowym. Jak sie downij stawało na jakij górce, to zawdy szło zoboczyć szyby kopalniane. Było widać hołdy z wonglym i furmanki, kiere tyn wongiel rozwoziły.
Podstawowym narzyndziym wydobywczym je hercówa, czyli łopata. Łona je w kształcie serca. Łopatom ładowało sie do wagonu, jechało sie potym pod szyb, to było wciongane na wiyrch. Taki urobek znajdowoł sie na powierzchni. Jak sie idzie chodnikiym pod nogami momy spong, kole momy ocios a nad nami je trop. Godo sie tyż, że robi sie w ścianie a niy na ścianie.
Kole gruby i werku czyli huty toczyło sie życi na Ślonsku. Tukyj budowało sie całe osiedla domów – familoków razym z kościołym i pocztom.
Na grubie człowiek uczył sie porzondku i dokładności. Na dole niy szło robić nic po łebkach, czyli bele jak, bo kożdy jak jechoł na dół, to wiedzioł że abo może siebie pozbawić życio abo kamrata. Z grubom kojarzy sie tyż słowo szychta. Szychta to je dniówka, czyli tyn czas kiedy sie robi.
Tekst opracowany na podstawie audycji "Słownik śląski" w Radiu eM.


text:
Mać Tereza
Mać Tereza (česćena jako Swjata Tereza z Kalkuty; * 26. awgusta 1910 w Üskübje, Osmaniske mócnarstwo, dźensa Skopje; † 5. septembra 1997 w Kalkuće) běše indiska rjadniska sotra a misionarka. Wona bu swětoznata dla swojeho dźěła z chudymi, bjezdomnymi, chorymi a mrějacymi. Za to spožči so jej 1979 Měrowe Nobelowe myto. W katolskej cyrkwi so mać Tereza jako swjata česći.
Dźěćatstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mać Tereza narodźi so 26. awgusta 1910 w Skopju, dźensnišej stolicy Sewjerneje Makedonskeje. Nan bě albanskeho pochada, mać bě Italčanka. Jeju dźowka bu na mjeno Agnes Gonxha, „kćenjowy pupk“, křćena. Swójbne mjeno je Bojaxhiu. Albanska a katolska swójba słušeše hnydom dwójce k mjeńšinje w měsće. Skopje je namjezne město, kiž bě znate přez wójnske rozestajenja. Wone woteda so w běhu stawiznow na Osmaniske mócnarstwo a Serbisku. Tola podźěl albanskeho wobydlerstwa bě chětro wulki. Tež swójba Bojaxhiu čuješe so jako albanska a tuž rěčachu tež mjez sobu albansce. Wobydlerjo Skopja běchu z wjetšeho dźěla muslimojo a grjekscy-ortodoksni křesćenjo. Katolikojo běchu mjeńšina, ke kotrejž słušeše tež swójba Bojaxhiu. Agnes wotrosće w zamóžitej swójbje. Nan běše powołansce jara wuspěšny. Wón běše wjednik architekturneho běrowa, bu ze sobumějićelom twarskeje firmy a měješe sydło w měšćanskej radźe. Jako wón nahle zemrě, běše Agnes 9 lět stara. Za mać swójby započinaše so z tym ćežki čas. Wona dyrbješe tuž swojej dwě dźowce Agnes a Agu, kaž tež syna Lazara sama kubłać a zežiwić. Po spočatnych problemach poradźi so maćeri, swójbu z wikowanjom płatow a wušiwanjemi zežiwić.
Agnes wopytowaše wyšu šulu, štož zmóžni so jenož cyle mało holcam w Skopju. Nimo toho běše wona hudźbnje nadarjena. Wona měješe napadny čisty sopranowy hłós, spěwaše we wosadnym a w katolskim młodźinskim chórje. Wona wustupowaše na koncertach jako wurjadna solistka a spěwaše husto duety ze swojej sotru. Na žiwjenje w klóštrje Agnes tehdy hišće njemysleše, hačrunjež měješe hižo zahe wěsty cil. Wona chcyše so z wučerku stać. Jako běše wona młodostna, bě Bóh za nju jasna woprawdźitosć. Tuž Agnes přemyslowaše, hač ma wón z njej snano něšto wosebiteho předwidźane. Jeje wosadny měšnik měješe sylny zajim na misionje. Agnes započinaše so tež za mision zajimować a čitaše wšitko to wo juhosłowjanskich misionarach w sewjernej Indiskej, štož móžeše namakać. Jako běše wona něhdźe 17 lět, zdźěli wona swojej swójbje, zo chce so z knježnu a wučerku stać. Nimo toho nosyše so wona z myslu, so stać z misionarku a to w Indiskej.
Zastup do rjadu Loreto[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźělenje ze swójbu běše za Agnes jara ćežke. Z 18 lětami, 1928, so wona přiwza do irskeho rjada sotrow Loreto w Dublinje. Misionarki tutoho rjadu pak skutkowachu hłownje w Indiskej. Rjad Loreto je aktiwny na polu pedagogiki a sobustawy tutoho su žiwi po prawidle Jesuitow. Agnes wěnowaše so Bohu a słužbje k druhim ludźom. W běhu dweju měsacow, hdyž přebywaše w Dublinje, chcyše wona jendźelšćinu nawuknyć, přetož tuta rěč so hłownje w Indiskej wužiwaše. Po dwěmaj měsacomaj poda so wona potom z łódźu do Indiskeje. Tam započa so nowiciat w Darjeelingu. To je přihotowanski čas tych, kiž su nowi do rjada zastupili. W lěće 1931 wotpołoži Agnes Bojaxhiu rjadniske sluby, wěčne sluby sćěhowachu w lěće 1937. Nimo toho přiwza wona rjadniske mjeno Tereza.
Sotra Tereza bu na k rjadej přisłušacu St. Mary’s High School pósłana, hdźež podawaše přichodnej dwaj lětdźesatkaj zemjepis a stawizny. Wona sta so w běhu tutych lět z šulskej direktorku. Młoda wučerka so w tutym času jara wuwiwaše, zamóžeše derje hindisce a bengalsce rěčeć a běše wurjadna wučerka. Pozdźišo wupraji so, zo je wuwučowanje jeje najlubša zaběra. Nimo toho nawjedowaše indisku kongregaciju „Töchter der heiligen Anna“, štož běše indiska kongregacija, kotraž přizamkny so Loreto-sotram. Po nimale 20 lětach jako rjadnica loretskich sotrow w Kalkutće a wučerka bohatšich indiskich holcow sćěhowaše mać Tereza hłós Boži, klóšterske murje wopušćić a so chudym w slumach wěnować. Třom rjadniskim slubam chudoby, posłušnosće a knježnistwa běše za swoju zhromadnosć štwórty slub přidała: so wo chudych a najpotrěbnišich starać. W lěće 1950 załoži Tereza zhromadźenstwo „Misionarkow lubosće k blišemu“, kotrež hišće dźensa mrějacych, syroty, bjezdomnych a chorych zastaruje a wothladuje.
Smjerć a zbóžnoprajenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mać Tereza njeboješe so před smjerću. Wona so samo jara na wěčne žiwjenje wjeseleše. Wěčne žiwjenje woznamjenja tola: „Naša duša dźe k Bohu, zo by w přitomnosći Boha była, zo by Boha widźała, zo by z Bohom rěčała, zo by jeho dale lubowała, z wjetšej lubosću.“ (Feldmann, 2016, str. 180). Mać Tereza bě so potajkim jara dokładnje ze žiwjenjom po smjerći rozestajała. Měješe dokładne předstawy wo wěčnym žiwjenju. 5. septembra 1997 skoržeše mać Tereza přez bolosće w hrudźi. Wona dósta jenož hišće mało powětra. Na tutym dnju njemóžeše jej tež lěkar wjac pomhać. Wječor wokoło 21.30 hodź. wudycha mać Tereza. Tuta smjertna powěsć roznjese so spěšnje po swěće, dokelž bě wona wšudźe znata.
Proces zbóžnoprajenja započa so w juniju 1999 z wosebitej dowolnosću bamža Jana Pawoła II., dokelž so tajke postupowanje po zwučenym wašnju nanajzašo pjeć lět po smjerći zahaji. Mać Tereza bu 19. oktobra 2003 wot bamža Jana Pawoła II. w Romje zbóžnoprajena. Jeje wopomnjenski dźeń w liturgiji romsko-katolskeje cyrkwje je 5. september.
Swjatoprajenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wuměnjenje za swjatoprajenje je dźiw, kotryž hodźi so hižo zbóžnoprajenej knježnje přiličić. Wustrowjenje Brazilčana z mjenom Marcilio Hadad Adrionos so 2015 oficielnje jako tajke připózna. Muž schori w lěće 2008 na ćežku infekciju mozow, terapija z antibiotikumom njepomhaše. Žona choreho muža a wón modleštaj so w tutym času k maćeri Terezy. Po měsacach bjeznadźijnosće so nadobo staw muža polěpši. Medicinarjo njemějachu za to žane wědomostne wujasnjenje. Dźensa mataj wonaj dwě dźěsći. Lěkarjo su prajili, zo je to poprawom njemóžne. Swójba wustrowjeneho Adrinosa je dalši dźiw. Tuž běše tute wuměnjenje spjelnjene.Tak bu mać Tereza 4. septembra 2016 w Romje swjatoprajena. Bamž Franciskus wozjewi, zo je załožerka rjadu a nošerka Měroweho Nobeloweho myta katolikam česćowanja hódny přikład. W tradicionelnej ceremoniji poprosy kardinal kurije Angelo Amato, kotryž je za swjatoprajenje přisłušny, formelnje přiwzaće maćerje Terezy do zapiska swjatych. Tući smědźa so po wšěm swěće zjawnje česćować. Na to praji bamž Franciskus łaćonsku formulu, z kotrejž přiwza mać Terezu do zapisa swjatych.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Allegri, Renzo: Mutter Teresa: Ein Lebensbild. Verlag Neue Stadt, München, 2007, ISBN 9783879967322.
- Davey, Cyril: Mutter Teresa. Oncken Verlag, Wuppertal und Kassel, 1992, ISBN 9783789377198.
- Doig, Desmond: Mutter Teresa. St. Benno-Verlag GmbH, Leipzig, 1976, ISBN 9783746202907.
- Feldmann, Christian: Die Heilige von Kalkutta: Mutter Teresa. Verlag Herder GmbH, Freiburg im Breisgau, 1997, ISBN 9783451048555.
- Feldmann, Christian: Die Liebe bleibt: Das Leben der Mutter Teresa. Verlag Herder GmbH, Freiburg im Breisgau, 2016, ISBN 9783451375477.


text:
Rowno w adwenśe, w tom casu pśichoda, jo wujšła nowa zběrka źiśecych basnjow »Rybkow połne kupadło« Dorotheje Šołćineje. W njej dopokazujo górnoserbska basnikaŕka, až wobkněžy swójo rucnikaŕstwo samo w dolnoserbskej rěcy. Wšako se rym a rytmus z jeje pjera perfektnje makatej. Toś buźo źiśam wót 8 lět radosć, wó pócynkach a njepócynkach nejwšakorakšych ptaškow a žrackow cytaś abo słyšaś. Basni pśewóźuju serbsko-nimske rěcne pomocy na kuždem boce. W tych pśisamem 30 basnjach graju zwěrjeta tu głownu rolu, lěc pólewankowa kokoš, wobuzna wójca, hajtka Majka abo 27 pjerkatych towarišow w ptaškowem abejceju. Rowno tak šybałe su rymowane tšojeńka. Tak drogujo běły mjadwjedk Knut do Łužyce, pinguin póžeda za ptaškoweju swajźbu, psyck Sherry wumějo cirkusowe kumšty a njeplek Hano handa same njerodnistwa.Dorothea Šołćina, Rybkow połne kupadło, ilustrěrowała Barbara Schumann, Budyšyn: LND 2020
zaso brodźu
po wuslěkanym haju
we wohrožacej zymskej ćišinje
ani wětraška w lodźanym powětře
ani ćikota zabłudźeneho ptačka,
sprostłe steja nahe štomiska –
bjez směra štapam po ćichim knyskotanju
mortweho lisća
doniž njepozastanu
z njejapkeho dyrkota nade mnu
a zasłyšu ćiche kłapanje:
preludij dešćowych kapkow –
po mróčelach sćele mi
twój postrow
DOROTHEA ŠOŁĆINA
kiwkamoj porno sebi na proze
do noweho lěta
ja widźu bliskoh luboh za sobu
ty mysliš na daloku lubu před sobu
nuzu ćerpjeć njetrjebamoj
tež hdyž šerja pisane praskotaki na njebju
přez naju mjelčenje
w kopolacej reji
DOROTHEA ŠOŁĆINA
(2006)


text:
Wojerecy tuchwilu rjany wobraz skića. Na njón su mnozy ludźo čakali. Poněčim so w měsće nad Čornym Halštrowom zaso zwučena normalita zadobywa, kaž do pandemije.
Wojerecy (SiR/SN). Ludźo su zbožowni, lětnje zwoblečeni woni na terasach kofejownjow lód lizaja. We wětřiku widźa zmawowace so pisane banery na Cyrkwinskej hasy, skedźbnjace na lětuši staroměšćanski bulwar. Na torhošću leža na stólcach zawki, a słónčniki škitaja hosći před sapacymi słónčnymi pruhami. W kofejowni „Schoko & Luise“ dołho njetraje a hollywoodska čumpjel je runje tak wobsadźena kaž jónkrótnje popisane sydła na naměsće před domom. Rjad zarjadowanjow pod nawodom Wojerowskeho citymanagementa wotměwa so hižo štwórty króć a traje lětsa hač do 19. septembra.


text:
W lěće 1933 na horje Mužský w Čěskim raju
Na puću na wjeršk Mužský wyše čěskeho města Mnichovo Hradiště wita wot lońšeho julija informaciska taflička turistow. Tuta dopomina na to, zo bě hora w zašłosći něšto króć městnosć manifestaciskich zhromadźenjow. Loni bě tomu 150 lět, zo spjećowachu so čěscy politikarjo 11. julija 1869 přećiwo dwě lěće staremu rakusko-wuherskemu wurunanju. Njejednaše pak so wo jónkrótnu podawiznu. Spočinajo w lěće 1868 ze zhromadźenjom pod horu Říp, zwotkelž kamjeń za twar Narodneho dźiwadła w Praze pochadźa, rozšěri so w čěskich krajach tak mjenowane lěhwowe hibanje (táborové hnutí) manifestaciskich politiskich zetkawanjow. Tute wotměwachu so prawidłownje na pomjatnych a wuznamnych horach. Mužský, markantny wosamoćeny wjeršk nad Jizeru, poskićeše so jako idealne městno za podobne zetkawanja. Tu manifestowaše so tež runoprawosć čěšćiny a němčiny w lěće 1900, w lěće 1919 woswjeći so tu nastaće republiki a w lěće 1928 so jeje dźesaćlětne wobstaće wopomni.Mjenowane zetkanja informaciska taflička jadriwje předstaji a podobnu kedźbnosć kaž k lětu 1869 wěnuje hakle zaso 5. julijej 1933. Na wopomnjenskim dnju słowjanskeju japoštołow Cyrila a Metoda (w namołwje k wobdźělenju bě tež róčnica smjerće Jana Husa naspomnjena), přińdźe na městno bohatych stawiznow k sylnej manifestaciji přećiwo přesćěhanju Serbow ze stron němskeho nacistiskeho režima. To je zawěsće přiměrjena kedźbnosć – wšako naspomnjenje manifestacije na wjeršku Mužský w žanym přehledźe serbskich stawiznow njepobrachuje, jedna-li so wo Stawizny Serbow Měrćina Kaspera, Kurze Geschichte der Sorben Petera Kunzeho, njepobrachuje ani w druhim zwjazku wučbnicy Serbske stawizny. Podobna je tež situacija na čěskej stronje. Na internetowej stronje Towarstwa přećelow Serbow je samo w tołstym pismje napisana sada, kotraž je podawiznam na wjeršku Mužský wěnowana. A wo naspomnjenje manifestacije w bjezposrědnjej bliskosći wjerška so wulki podpěraćel Serbow, historikar a bywši senator Jaromír Jermář dołhi čas staraše.
Bjez wulkeho přehnawanja móže so manifestacija na wjeršku Mužský jako zakładny kamjeń abo samo mytiski dypk modernych serbsko-čěskich poćahow mjenować. Hačrunjež so pola podawiznow z wjace hač 30.000 wosobami, kotrež wustupowachu hnydom po zetkanju, jara přehnawa (w lěće 1935 pisa hłowny organizator zetkanjow, zastojnik Miloslav Škoda z čěskeho města Mladá Boleslav w brošurce Tragiske serbske prašenje, zo zetkachu so na městnje »přez 20.000 ludźi z Jizerskeje kónčiny«), jednaše so z přehladom wo najbohatšu wopytanu zjawnu narěč k podpěrje Serbow. Tutu přetrjechichu najskerje hakle w lěće 1945 manifestacije ze žadanjom wo přidruženje Hornjeje a Delnjeje Łužicy k Čěskosłowakskej.


text:
Katalońsczi jãzëk
Katalońsczi jãzëk (kat. català) - to je jeden z romańsczich jãzëków. Pierszim katalońsczim pisôrzã béł Ramon Llull (1232–1315), chtëren w tim jãzëkù pisôł ju w 13. stalatim teologòwé knédżi i romanë. Wiôldżi rozwij katalońsczi lëteraturë béł w 14. i 15. stalatim, czéj zawita ricerskô epika. W 18. stalatim katalońskô mòwa bëła zakôzóny, ale w 19. stalatim ùrosło nowé pòkòlenié, a z nim òdroda, chtërna dostała katalońską kùlturã zôs na eùropejską rówiznã. Òd 1940 rokù katalońskô mòwa bëła znôwù zakôzóny, a gôdóné miało bëc pò szpańskù. Pò latach 1975–1982 przëszła zmiana i katalońsczi jãzëk w Katalońsce miéwô sã dobrze. Tu je jegò òbrzészkòwô ùczba.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.