text:
Narodowc abo wotrodźenc? Handrij Wujanc
Běše to lěćny dźeń lěta 1825. Zaso jónu sedźeše šulski radźićel Gottlob Leberecht Schulze we wozu, zo by w serbskej wjesnej šuli rewiziju přewjedł. Tónkróć rěkaše jeho cil Ketlicy. Wot 1800 wuwučowaše tam Johann Friedrich Wjacka (Wetzke), kiž bě do toho Gedikowy priwatny seminar při Budyskim gymnaziju wopytował a so tuž derje na wučerske powołanje přihotować móhł. Wučer Wjacka podawaše wučbu serbsce a wučeše dźěći z pomocu maćerneje rěče tež němčinu. Radźićel Schulze so wjeseleše, zo móžeše so z dźěćimi němsce rozmołwjeć a sudźeše: »In sehr wenigen wendischen Schulen fand ich einen Mann von gleichen Lehrgaben und von gleicher Genauigkeit und Freundlichkeit im Vortragen der Lehren des Christentums.«1
Zawěsće předstaji wučer Wjacka šulskemu radźićelej swojeho syna Hermana Awgusta jako wobdarjeneho šulerja. A potom běše tam hišće jedyn překlepanc, mjenujcy runje tak stary Handrij Wujanc (Andreas Wujanz). 29. apryla 1814 bě so jako syn chěžkarja Jana Wujanca (Johann Wujanz) w Ketlicach narodźił2, pochadźeše potajkim z bědnych poměrow. Hač smědźeše tež wón na prašenja radźićela wotmołwjeć?


c: text/html

text:
Wot dźensnišeho płaći nowy wukaz wo škiće před koronawirusom. Wobšěrnje informuje paragraf 19 wo sporće a fitnesowych studijach. Při kotrej incidencnej hódnoće ma so na čo dźiwać a hdy dyrbi hygienowy koncept schwaleny być. Při tajkim mnóstwje přehlad wobchować njeje lochko. Nimo wukaza dyrbja zamołwići tež přeco aktualnu ličbu incidency wokrjesa před wočomaj měć. Po njej so wusměrjeja, što je aktualnje dowolene. A je-li sportowe zarjadowanje w druhim wokrjesu, dyrbja wo tam płaćiwych prawidłach wobhonjeni być.
Što tučasnje we wokrjesu Budyšin płaći? Aktualna sydomdnjowska incidenca leži pod 35 a zmóžnja tuž dalše wolóženja. Tak smědźa na přikład koparki a koparjo wonka trenować, a to bjez testowanja. Jeničce kontaktowe daty maja zawostajić. To samsne płaći za sport z njepołnolětnymi. Za nich stej winowatosć testowanja a napisanja kontakta zběhnjenej. Woni smědźa na čerstwym powětře z maksimalnje 30 wobdźělnikami sportować.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pora miesiyncy nazot miałach korekcja laserowo wzroku i dotela kupa ludzi sie mie pytało czy sie to spłaco i czy rekōmanduja „taki ryzyko”
A jo na to że ja, rekōmanduja. Ale po porzōndku.
Zabieg miałach w czeskim prywatnym lazarecie w Ostravie, tukej dowōm link do jejich zajty kaj stoi moc roztomajtych informacyji. Na i cóż, piyrsze trza sprŏwnie przyjś badania i sie zakwalifikować. Wiynkszość ludzi ni mo z tym żodnych starości i nadowajōm sie pod laser 🙂 Cołki zabieg idzie pora minut, ganc długsze som te wszyski badania i tyczyni we doczkalni. Wŏżno rzecz – przōdzi jak bydziesz wybiyroł klinika to sie ich spytej jaki znieczulyni dowajōm ku zabiegu. Jo miała yny miejscowe, kropelkowe i to było trocha za mało…
Po zabiegu zaros jedzie sie du dōm. Piyrsze dni nie som nojfajniejsze ale już idzie poznać różnica w widzyniu. Pamiyntōm jak wylazłach na plac i wyraźnie widziałach jesiynne liści co pospadowały ze strōmow. Coś niezwykłego! No a potym już je yno lepszy 🙂 Przez piyrszy miesiōnc trza niechać kaj jaki ciynżkości – żodnych treningów! Ku tymu trza sie wstrzimać ze saunōm i basynym i zdŏ sie unikać klary. Frelki – ni ma smiyłowanio! Żodnych mazideł, tuszy i pociyranio ślypi. Trza wytrzimać miesiōnc bez sztafirowanio.
Robota mom przi komputerze i na korpo-szychcie byłach nazot we dwa tydnie po zabiegu
Trocha mie szterowało światło w biurze bo po zabiegu robi sie srogszo wrażliwość, ale teroz w pora miesiyncy do przodku już je lepszy. Ale i tak se dowōm pozór i jak ida w góry to bez zonynbryli ani rusz.
Wŏżno rzecz to je nawilżani ślypków – dobrze je zakraplać oczy, eli w pora miesiyncy po zabiegu. Ślypia som suchsze i trza mieć wiyksze baczyni niż przōdzi. Poza tym, bydziesz pod opiekōm lykorzi – do kliniki trza przijechać na trzi zoglyndziny – w tydziyń po, miesiōnc i sztyry miesiōnce po.
Jeszcze jedna rzecz – zabieg korekcji laserowej miała w tym samym prywatnym lazarecie moja szwestra – cwiling dwa i pół roku nazot. Siostrunia tyż je fest zadowolono, wzrok mo ganc dobry i wszysko je akuratnie. Nikogo do zabiegu nie namawiōm bo to je dycki ingeryncjo chirurgiczno ale tela ci powiym, że jo i szwestra som my żywymi przikładami że sie spłaco.
Jako pedzioł Paulo Coelho:
Bo we ślypiach je siyła duszy…


text: Hórnikečanska Energijowa fabrika wuwi so najpozdźišo z wotewrjenjom noweje trajneje wustajeńcy w nazymje 2020 k najwažnišej muzealnej městnosći zwobraznjenja stawiznow łužiskeho rewěra. Tole zapřijima stajnje zaso tež wosebite wustajeńcy tworjaceho wuměłstwa kaž na př. přehladku »Wuměłstwo a brunica« w lěće 2018, kotraž bu šěroko wobkedźbowana. W tutej sezonje wěnuja so ze »Změna. Łamki w rewěrje« eksplicitnje fotografiji. Z přehladom twórbow skića štyrjo čłonojo z lěta 2008 eksistowaceje ASA-skupiny, wobstejaceje z Franka Höhlera, Thomasa Kläbera, Georga Krauseho a Jürgena Maćija, dźěła, kotrež wopřijeja dobu štyrjoch lětdźesatkow a dweju němskeju statow. Štyrjo renoměrowani fotografojo dźěla sej wjacore dypki w swojich biografijach: Woni narodźichu so srjedź 1950tych lět w NDR a wotrosćechu w sylnje industrializowanych resp. wot hórnistwa potrjechenych južnych wobwodach kraja. Wšitcy štyrjo absolwowachu diplomowy studij fotografije na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku, kotryž wotzamknychu w 1980tych lětach. A skónčnje pokazuje »Změna« tež, zo je za wšitkich čłonow skupiny temowe polo »hórnistwo« resp. »brunica« zdźěla ze spočatka swójskeho fotografiskeho tworjenja so wospjetowacy sujet, kotryž hodźi so w padźe Jürgena Maćija samo jako nošny element cyłkowneho tworjenja zrozumić.


text:
Jednohłósnje su delegaća towarstwu Wendischer Freundes- und Arbeitskreis z wendlandskeho Łuchowa (Lüchow) asociěrowane čłonstwo w Domowinje spožčili. W Chrósćicach běštaj jeho 1. předsyda Ernst Stelte a 2. předsyda dr. Arne Lucke. Z nimaj je so Axel Arlt rozmołwjał.
Wobdźělitaj so prěni raz na hłownej zhromadźiznje Domowiny. Što staj wobkedźbowałoj?
E. Stelte: Sym zadźiwany, kelko delegatow a hosći tu na hłownej zhromadźiznje je. Zdobom so wjeselu, zo je sakski ministerski prezident přišoł a postrownje porěčał. Jeho słowa su mje jimali, tež načate mnohostronske wobsahowe dypki. Domowina spjelnja šwarny, pisany kwěćel nadawkow. Trjebaš móc, chceš-li to zmištrować. Při čimž sym zwěsćił, zo tójšto tež čestnohamtsce zwoprawdźeja.
dr. A. Lucke: Začuwach ćopłotu, mějach začuće, w swójbje być. Jako wobydlerjo Wendlanda čujemy so wšej słowjanskej kulturje bliscy, štož spytamy w našim towarstwje wosebje spěchować. Tak chcemy korjenje wožiwić, kotrež su hižo před dołhim časom z rěču wotemrěli. To je nam wažne.
Serbski třěšny zwjazk je tuž partner?


text:
Před 30 lětami wutworichu we Łazu Załožbu za serbski lud. Tamniše spěchowanske towarstwo Dom Zejlerja a Smolerja dopomina nětko z wosebitej taflu na wusahowacy dypk w serbskich stawiznach.
Łaz (AK/SN). Połnje wobsadźena bě Łazowska ewangelska cyrkej, jako tam 19. oktobra 1991 zastupjerjo Zwjazkoweje republiki Němskeje, Sakskeje a Braniborskeje wukaz a zhromadne wozjewjenje wo nastaću Załožby za serbski lud podpisachu. „To bě wažny a zdobom jara hnujacy dźeń“, dopomina so předsyda Łazowskeho spěchowanskeho towarstwa Reinhardt Schneider. Angela Merkel (CDU), tehdy zwjazkowa ministerka za žony a młodźinu, tehdyši sakski ministerski prezident Kurt Biedenkopf (CDU) a tehdyši braniborski ministerski prezident Manfred Stolpe (SPD) so słowa jimachu a podšmórnychu, Serbow při zachowanju a wuwiwanju rěče, kultury a tradicijow podpěrać.


text:
10 pomysłów co werci sie zoboczyć na Ślonsku!
Niy mocie idyji kaj pociś na łikyndowo rajza? Toż chytejcie łod nos 10 pomysłów co werci sie zoboczyć na Ślonsku!
1. Polsko Cerekiew. W pół drogi miyndzy Kędzierzynem Koźlem, a Raciborzem treficie zomek zrychtowany we XVII wieku bez Jerzego von Oppersdorfa. Przez dugi czos siedziba rodu von Gaschin. Jak moc inkszych ślonskich zomków spolony bez Armia Czyrwono, terozki poleku wraco do downyj świetności. Mo festelnie gryfne łobejści, kaj idzie se poszpacyrować cołkom familijom! Polecomy!
2. EC Szombierki. We Bytomiu poradzicie trefić fest gryfno tajla industrialnyj architektury. Industrialno Katedra (jak niywtorzy mianujom EC Szombierki) łostała zaprojektowano bez Zillmanów (kierzy to projektowali tyż Nikiszowiec) i zrychtowano we 1920 roku. Takich maszketów architektury we Europie niy ma moc. Niykierzy porównujom jom do Elektrykowni Battersa we Londynie. Podziwejcie sie na nia póki sztyjc je! Wiyncyj ło nij treficie na zajcie Bytomski Detektyw Historyczny!
3. Rydułtowy. Hołda Szarlota – Niy kożdo hołda na Ślonsku mo swoje miano, a co dziepiyro napis choby we jakim Holiłudzie! Werci sie podziwać, fest gryfne miyjsce coby se poknipsować!
4. Zabrze. Kiej ino chcesz sie poczuć choby we serialu „Dark„ toż polecomy wybrać sie do Zobrza! Tam treficie downy, już niy używany tunel kolei piaskowyj! Mo klimat! Miyjsce je przi Sztolni Królowa Luiza.
5. Osiedle Amerykańskie. Na Giszowcu, trocha w ciyniu Nikiszowca, zrychtowane na koniec lat 20 XX wieku dlo szpeców z Ameryki! Treficie tam 6 chałp we stylu angielskim. Downij było tam jedno z piyrwszych pól golfowych na Ślonsku!
6. Fliger we Starym Oleśnie. We ośrodku turystyczny Anapol we Starym Oleśnie treficie fliger Antonow An-24 przywieziony tam bez właścicieli ośrodka we latach 90. Robi srogie wrażyni!
7. Hołda Skalny we Łaziskach Górnych Kole elektrykowni we Łaziskach Górnych treficie hołda Skalny! Miyjsce na piknik z cołkom familijom! I to z jakim widokiym! Werci sie wylyź na wiyrch! Hołda je wygaszono bezto niy wonio siarkom jak inksze!
8. Ślonski Ogród Botaniczny we Mikołowie! We Mikołowie, na terynie downyj jednostki wojskowyj, treficie Ślonski Ogród Botaniczny! Moc roztomajtych kwiotków, krzoków i drzew. Mogecie wylyź na wieża widokowo i podziwać sie na Ślonsk. Je tyż kaj wypić Kafyj i co zmaszkecić.
9. Jezioro Turawskie – w som roz coby sie wybrać na jaki weekend. Bez lato idzie se popływać na łódce i pochytać trocha klary. W som roz dlo wszyjstkich, kierzy radzi dychnom nad wodom! 10. Kościół św. Jacka we Bytomiu. Kościół zaprojektowany bez Maxa Giemsa. Zrychtowany z piaskowca, we stylu neoromańskim. Plac kole kościoła je gryfnie zaprojektowany! Je se kaj poszpacerować. Do wszyjstkich, kierzy przajom architekturze!
9. Jezioro Turawskie – w som roz coby sie wybrać na jaki weekend. Bez lato idzie se popływać na łódce i pochytać trocha klary. W som roz dlo wszyjstkich, kierzy radzi dychnom nad wodom! 10. Kościół św. Jacka we Bytomiu. Kościół zaprojektowany bez Maxa Giemsa. Zrychtowany z piaskowca, we stylu neoromańskim. Plac kole kościoła je gryfnie zaprojektowany! Je se kaj poszpacerować. Do wszyjstkich, kierzy przajom architekturze!


text:
Narodowc abo wotrodźenc? Handrij Wujanc
Běše to lěćny dźeń lěta 1825. Zaso jónu sedźeše šulski radźićel Gottlob Leberecht Schulze we wozu, zo by w serbskej wjesnej šuli rewiziju přewjedł. Tónkróć rěkaše jeho cil Ketlicy. Wot 1800 wuwučowaše tam Johann Friedrich Wjacka (Wetzke), kiž bě do toho Gedikowy priwatny seminar při Budyskim gymnaziju wopytował a so tuž derje na wučerske powołanje přihotować móhł. Wučer Wjacka podawaše wučbu serbsce a wučeše dźěći z pomocu maćerneje rěče tež němčinu. Radźićel Schulze so wjeseleše, zo móžeše so z dźěćimi němsce rozmołwjeć a sudźeše: »In sehr wenigen wendischen Schulen fand ich einen Mann von gleichen Lehrgaben und von gleicher Genauigkeit und Freundlichkeit im Vortragen der Lehren des Christentums.«1
Zawěsće předstaji wučer Wjacka šulskemu radźićelej swojeho syna Hermana Awgusta jako wobdarjeneho šulerja. A potom běše tam hišće jedyn překlepanc, mjenujcy runje tak stary Handrij Wujanc (Andreas Wujanz). 29. apryla 1814 bě so jako syn chěžkarja Jana Wujanca (Johann Wujanz) w Ketlicach narodźił2, pochadźeše potajkim z bědnych poměrow. Hač smědźeše tež wón na prašenja radźićela wotmołwjeć?
Serbscy wuměłcy a jich zjawna prezentacija w prěnjej Čěskosłowakskej republice
W aprylu 1932 bu specializowany sorabistiski wotdźěl dźakowano aktiwity městneje skupiny Čěskosłowakskeho-serbskeho towarstwa »Adolf Černý« (Československo-lužický spolek »Adolf Černý, wot nowembra samsneho lěta Společnost přátel Lužice) w Měšćanskej bibliotece w Mladej Boleslavje wotewrjeny. Čitarjam poskići so tam wulki dźěl serbskeje kaž tež dalšeje literatury. Biblioteka abonowaše tež serbske dźeniki a časopisy. Wotdźěl, jasny dopokaz za stupacy zajim na serbskim ludźe w měsće, nošeše tež čestny titul. Njebu pak po serbskim basniku abo spisowaćelu pomjenowany, kaž by so wočakować móhło, ale po komponisće Bjarnaće Krawcu.
Serbska delegacija z Bjarnatom Krawcom (prědku, 3. wotlěwa) dnja 27. awgusta 1927 w Mladej Boleslavje Foto: Wokrjesny archiw, Mladá Boleslav
Čehodla? Krawc bě w regionje najznaćiši Serb. Bjez njeho so nimale žane wjetše zarjadowanje, kotrež bě Serbam w Mladej Boleslavje wěnowane, njewotmě. W lětomaj 1922 a 1927 nawjedowaše Krawc serbske chóry, kotrež tež tu wustupichu. Zapozdźene swjećenje jeho 70. narodninow w aprylu 1931 bě prěnje zjawne zarjadowanje nowozałoženeje městneje skupiny čěsko-serbskeho towarstwa. Hač do nalěća 1932 wopyta Mladu Boleslavu hišće dwójce, najprjedy ze sportowcami Sokoła a pozdźišo składnostnje bala gymnaziastow a realnych šulerjow, kotřiž běchu jeho jako čestneho hosća přeprosyli.1
Rědnučke góry, wjelicne skały a góla – taku idylu pśedstajamy se, gaž myslimy na Dolomity. A taki jo tež mój prědny zaśišć, gaž pó wěcejgóźinskej jězbje skóńcnje stojm na campingowanišću w gmejnje Campitello di Fassa. Lěcrownož som tam južo raz w dowolu był, cuju se pitśku zgubjony a du do recepcije campingowanišća, se naźejucy, až dostanu tam dalšne turistiske informacije. W recepciji gronim »Buonasera! Deutsch? English?« a cakam na reakciju žeńskeje, kenž sejźi za tejku. Žeńska mě wótegronijo, až móžomej powědaś pómałem nimski. W běgu naju rozgrona zgóniju, až žeńska znajo ladinšćinu a ja wulicuju jej krotko wót Serbow a serbšćiny pla nas w Nimskej. Pśi tom jo nastało slědujuce rozgrono, kótarež jo stwóriło zakład za žywe zeznaśe a kótaregož wopśimjeśe směju něnto z Wami źěliś …
Móžośo se nam pšosym krotko pśedstajiś? Chto Wy sćo, źo bydliśo a co źěłaśo?
Mě se groni Marika Favé, oficielnje Marica. Som 48 lět stara a bydlim w Campitello di Fassa w rědnych Dolomitach. Som sněgakowaŕska wucabnica a górska wjednica. Mam jadnasćo lět staru źowku a som Ladinaŕka.
Wy sćo Ladinaŕka. Ladinarje su etniska kupka ze swójskimi tradicijami a swójskeju rěcu w Dolomitach. Kak wjele Ladinarjow zapšawym eksistěrujo a kak derje su Ladinarje zorganizěrowane?
Ludowe nakładnistwo Domowina je loni w septembrje dźěłarničku z awtorami a awtorkami přewjedło, kotřiž přinošuja nowe teksty do planowaneje antologije za čitarstwo wot 12 lět. Zběrka powědkow ma w lěće 2023 wuńć. Wudawaćelka Marka Maćijowa je so na dźěłarničce ze spisowaćelku Měrku Mětowej (* 1959) wo tworićelskich procesach rozmołwjała.Sće raz přeradźiła, zo sće wšu NDR-sku młodźinsku literaturu přešła. Kajke knihi sće čitała?
Sym po powołanju bibliotekarka. Wukubłach so w Budyskej Měšćanskej bibliotece, kotraž měješe literaturu z nakładnistwa Neues Leben. Běch młoda a njemějachmy přistup k zapadnym kniham. Knihi z tutoho nakładnistwa sym wšě čitała. Ale wězo tež druhe knihi, kotrež biblioteka měješe, Charlesa Dickensa, rusku literaturu, amerisku. Dźensa njeje wjace prawje předstajomne, ale my sobudźěłaćerki mějachmy tehdy słužbny nadawk, sej za tydźeń dźesać knihow z wobstatka, z nowych nakupow wubrać, sej je zhruba přečitać a tamnym sobudźěłaćerjam předstajić. Za to smy dóstali čitanske hodźiny, w kotrychž móžachmy so na tónle nadawk přihotować, a tak sym jara wjele knihow zeznała. To bě njesměrny luksus, kiž bě po změnje nimo.
Zdawna přewodźuja wojerske chorhoje wšelake wójska. Wone su tohorunja w žórłach wo starych pomorskich Słowjanach wobswědčene. Na spočatku 11. lětstotka staj je tež Thietmar z Merseburga1 a Bruno z Querfurta2 naspomniłoj a připisujetaj jim wojerske nadawki. To zwisuje prawdźepodobnje z połoženjom, w kotrymž słowjanske kmjeny tehdom běchu. Słowjanskej kmjenowej zwjazkaj Lutycow a Obodritow, kotrejž sydleštej w teritoriju dźensnišeje sewjerneje Němskeje (přewažnje w Mecklenburgsko-Předpomorskej), wojowaštaj wo kraj a wěru přećiwo křesćansko-germanskej namocy.3 Tójšto lět do toho wotměchu so słowjanske zběžki, při kotrychž mějachu wojerske chorhoje wójskam škit a zbožo w boju4 zawěsćić: »Vexilla quoque eorum [sc. Liuticorum] nisi ad expeditionis necessaria, et tunc per pedites, hinc [sc. de templo] nullatenus moventur.« (Thiet. VI 17 (23)) Mjez nimi běchu chorhoje, na kotrychž běchu někajke znamjenja. Thietmar k tomu zwěsći: »deae … in vexillis formatae« (Thiet. VII 47 (64)) abo »deos suimet praecedentes subsequuti [sc. bellatores Liuticorum].« (Thiet. VI 16 (22)) Z toho hodźi so wotwožować, zo běchu na chorhojach wobrazy bohow. Po měnjenju Bruna zdawaja so chorhoje kaž znamjenja čerta być: vexilla diabolica (hlej Bruno, tež tam), při čimž chowaše so za zapřijećom diabolus pohanski bóh. Kak su tute postawy wupadali, njeje bliže znate. Směmy pak na tym dwělować, zo staj chronistaj na nich woprawdźe bohow w koži čłowjekow5 widźałoj. Tući mějachu chorhoj Słowjanow skerje jako skutk čerta, dokelž buchu pomorscy Słowjenjo jako njekřesćenjo, potajkim jako słužownicy čerta wobhladowani. Wone chowachu so w swjatnišću Lutycow w Radegosće (Thiet. VI 17 (23)), štož na to pokazuje, zo běchu bohej (resp. boham) swjećene, ale w swjatnišću samym njesteješe postawa boha, a tak njewustupowaše na čłowjeka podobny wobraz boha. Bóh Lutycow – Svarog/Svarožič6 – njeměješe tehdom žanu antropomorfnu a z tym tež žanu djabołsku postawu. Tohodla nimamy přičinu wěrić, zo běchu na chorhojach wobrazy bohow w podobje čłowjekow. Přiwšěm njesměmy jich wuznam z tuteje přičiny podhódnoćić. Thietmar rozprawješe wo podawku, při kotrymž bu chorhoj słowjanskich wojakow wobškodźena (hlej Thiet. VII 64 (47)); rozzłobichu so njesměrnje (irati) dla toho, štož znowa dopokazuje, zo bě wona za nich nimale swjata. Wažachu sej chorhoj, dokelž měješe to, štož běše na njej zwobraznjene, bójsku móc, kotraž spožčowaše po jich předstawje pod njej stejacemu wójsku njesměrnu móc. Tohodla ma so Thietmarowe wuprajenje wo bohach na chorhojach jako nadwułožowanje abo zmylk wobhladować. Chorhoje chowachu so w swjatnišćach, hdźež přez požohnowanje bójsku móc nabywachu. Jich móc pak njeje z na nimi zwobraznjenych předstawow bohow wupružować móhła. Jich njebjesko-zemski bóh – Svarog – wukładuje so skerje jako přirodny zjaw (błysk, hrimanje), byrnjež wěste wobrysy wosoby widźomne byli.7 Je wšak tak, zo bu bójska móc ze symbolisce wopřimnjenych a swójski wobswět wobdawacych zjawow přewzata. Tohodla móhli předstawy na chorhojach zjawy přirodneho wobswěta wobsahować. Tule běchu z pomocu bóle njeabstraknych (přirodnych) symbolow do wěsteho porjada zestajene. Woznam předstajenjow njehodźi so jednozmyslnje wukładować, dokelž buchu někotre chorhoje sobu do bitwow wzate, druhe pak wužiwachu so najskerje za pohanske swjedźenje. Jedne mějachu wuspěchej a zbožu w boju přinošować, tamne samsnemu we wšědnym dnju za čas měra: dobrym žnjam a hońtwjerskemu popadej, strowoće, žiwjenskemu zbožu atd. Prawdźepodobne pak tež je, zo pokazuje bóh resp. jeho narunanje (na př. bójska kajkosć jako pars pro toto) we wójnje kajkosće, kotrež wočakowachu wot zmužitych wojowarjow abo kotrež so jim připisowachu: móc ćěła, lestnosć, wutrajnosć, zasakłosć, bojownosć a dalše; w měrnych časach mějachu so towaršne kajkosće spěchować: zwjazanosć w kmjenje, jednota we wěrje, respekt před (přirodnym) prawom. Kotry woznam tež nabywachu, stejachu w znamjenju wotpowědneho boha. Bóh sam měješe wjacore dimensije, wjacore »wobliča«. Tohodla wobstejachu tež wšelake wukładowanja, kotrež buchu wotpowědnje symbolisce na chorhojach zwobraznjene.
Stawizna serbskeho předmjena
Jako Serbja nimamy wjele originalnych předmjenow, potajkim tajkich, kotrež su w serbskej Łužicy nastali. Nimale wšitke smy přewzali z němčiny, byrnjež po pochadźe snadź hebrejske, grjekske, łaćonske abo jendźelske byli. Někotre předmjena ze słowjanskeho wobswěta kaž Stanisław, Ludmila abo Dušan su k nam přišli bjez posrědkowanja němčiny.
Jedne z rědkich originalnych serbskich předmjenow je Lubina. Wone je so wutworiło z korjenja lub, kiž je zakład za mnohe serbske słowa. Hižo w staršim času nastachu z njeho tež městnostne mjena kaž hora Lubin, sydlišćo Lubij abo rěka Lubata. Timo Meškank, wudawar knihi »Serbske předmjena«1, mje na to skedźbni, zo wužiwaja so tež w tamnych słowjanskich rěčach předmjena z tutoho korjenja, tak na přikład ruske předmjeno Ljuba abo bołharsko-makedonske muske předmjeno Ljuben. W Porynskej česća swjateho Lubentiusa, kotryž je pječa w lětach wot 300 do 370 w Kobernje žiwy był. Žónske předmjeno Lubina abo Lubinka so pak prěnjotnje jenož w Serbach namaka.Narowny kamjeń Łahodźic swójby před cyrkwju w Chołmje Foto: Trudla Malinkowa
Při pytanju za prěnim wužiwanjom tutoho mjena – w starych cyrkwinskich knihach so wone njejewi – da mi mandźelska pokiw na fararja Jana Łahodu w Chołmje, kotryž bě dźowku Lubinka a syna Lubin mjenował.2 Jan Łahoda narodźi so 25. awgusta 1801 w Tumicach. Jako Lipšćanski student teologije bě předsyda serbskeho wotdźěla tamnišeho prědarskeho towarstwa. 1827 nastupi swoje prěnje farske městno we Wochozach. Wot 1832 hač do swojeje smjerće 16. awgusta 1871 bě farar w Chołmje. Jako student a młody farar spisa někotre serbske basnje. Wón wobdźěleše so na serbskim wozrodźenju w štyrcetych lětach 19. lětstotka a bě wot 1848 čłon Maćicy Serbskeje. Na farje w Chołmje wukubła wjacorych čěskich duchownych w serbšćinje, zo bychu so na skutkowanje we Łužicy přihotowali.3
Lětsa spomina so we Łužicy a za jeje mjezami na załoženje Ochranowa před 300 lětami. W běhu mało lět wuwi so intensiwne nabožne žiwjenje w sydlišću, kiž do cyłeho swěta runje tak kaž do bliskich łužiskich wsow wuprudźeše. Mjez serbskimi wsami a Ochranowom kaž tež pozdźišo Niskej (1742) a Małym Wjelkowom (1751) nastachu wuske styki, kiž zawostajichu slědy w serbskich kulturnych stawiznach runje tak kaž we wosobinskich wosudach ludźi.1
W tutym nastawku chcu so wěnować rodźenemu Ješičanej, Serbej Korli Awgustej Küpperej. W Chasowje wotrosćacy hólc sta so z wučerjom w Ruskej a skutkowaše 22 lět jako kustos ludowědneho muzeja w Ochranowje. Při swojich wuwjedźenjach złožuju so hłownje na žiwjenske dopomnjenki Korle Awgusta Küppera, kotrež bě za swojich šulskich towaršow napisał, kaž tež na žiwjenjoběh jeho mandźelskeje Minny.2 We woběmaj hrajetej serbskosć a słowjanskosć wosebitu rólu a wuwědomja so, kak wusko splećeny bě Ochranow w prěnjej połojcy 20. lětstotka ze serbskim swětom.
Korla Awgust Küpper bě dźěćo dosć zamóžneje bursko-korčmarskeje swójby. Nan Awgust Küpper pochadźeše z Bóšic, hdźež jeho swójba korčmu a klamarstwo wobsedźeše. W nazymje lěta 1853 woženi so z burskej dźowku Hańžku rodź. Šołćic z Ješic blisko Chwaćic.3 Krótko po kwasu přewzaštaj korčmu a klamarstwo w Chasowje. Přiwšěm njenarodźi so Korla Awgust Küpper w Chasowje, ale w Ješicach. Korčma bě so krótko do poroda hólčeca wotpaliła a młoda swójba, Korla Awgust měješe staršu sotru, přesydli so nachwilnje do Ješic k Šołćic swójbje. Tam so Korla Awgust 26. junija 1855 narodźi a bu 8. julija w Malešanskej cyrkwi wukřćeny. Přiwuzni z nanoweje a maćerneje strony jemu kmótřachu, wosebje napadnu wuske styki k Hattasec swójbje w Małej Dubrawje.4 Mać nabožneho aktiwista, kěrlušerja a kolportera serbskeho lutherskeho knižneho towarstwa Gusty Hattasa, Hanna bě rodźena Šołćić z Ješic. Wona kaž tež Jurij Handrij Hattas z Małeje Dubrawy kmótřachu Korli Awgustej Küpperej. Ješičanska wowka Korle Awgusta, kotraž z Delnjeje Hórki pochadźeše, pak bě kmótra Gusty Hattasa.5
»Pyšnje woblacone / Schön gekleidet« groni se prědnym knigłam Doris Heinzoweje, kótarež su łoni wujšli w Ludowem nakładnistwje Domowina. W nich zaběra se awtorka z dolnoserbskeju rejowańskeju drastwu. Justyna Michniuk jo se rozgranjała z njeju a Deliju E. Münchoweju, kótaraž jo za knigły fota zgótowiła a tekst do dolnoserbšćiny pśestajiła.Wó tom, kak jo k tomu dojšło, až šyjośo serbske narodne drastwy, kněni Heinzowa, njejsom w knigłach žednu nadrobnu informaciju namakała.
DM: Mysl k tym knigłam smej južo dłujko měłej a nama jo było wažnje, až wóni su se něnto wudali wót šlodaŕnje narodnych drastwow Doris Heinzoweje. Wušej togo by informacije wó šlodaŕni narodnych drastwow a wó wósobje mójeje maśerje w tych knigłach pśedaloko wjadli.
DH: Dalej njedejała narodna drastwa togo regiona jano wězana byś na našu šlodaŕnju. Do togo směra by źe pokazało, gaby se w knigłach rownocasnje pisało wó šlodaŕni a wó mójej wósobje. To by powšyknu płaśiwosć za ten region wobgranicowało. Nastaś su dejali knigły za wšych, njewótwisnje wót togo, lěc něchten sam tu drastwu nosy abo lěc źiśiźowki ju nose abo lěc jo starka ju něga nosyła. Togodla wobgranicujo se tematika na wěc samu. Pišu w knigłach, až ga jo wěc wšyknych, narodnu drastwu woplěwaś a zachowaś.


text:
Witům gorko wszyjskich.
Chciołbych wům sam pokozać roztůmajte wersyje ślůnskich "Rot" (śpiywek uo Ślůnsku na melodyjo "Roty") a prosić, kej znocie inksze wersyje, uo podźelyńy śe nimi. Trzi pjersze z nich sům propolskie, uostatnio zaś - przekonoće śe sami.
1. "Nie damy Śląska..."
Nie damy Śląska oto śpiew,
co dziś przez Polskę leci,
za Górny Śląsk przelejem krew,
my Polski wolne dzieci.
Z Górnego Śląska pójdzie wróg.
Tak nam dopomóż Bóg!
Tak nam dopomóż Bóg!
Tekst tyn ostoł umjeszczůny we zbiorze "Pieśni powstańców górnośląskich", kery ostoł wydany we Krakowje w 1921 bez ks. Jana Rzymełki. Autor niyznany.
2. "Górnośląska rota"
Na górnym Śląsku żyw Król-Duch,
Piastowski miecz obnażon,
Mocarny ziemią zachwiał ruch,
Legł wróg, piorunem rażon.
Już dla nas koniec mąk i trwóg -
Tak nam dopomóż Bóg!
Haniebny wrogu, wara ci
Od górnośląskiej ziemi.
Te nasze grody, nasze wsi
Od wieków są polskiemi.
Precz stąd, tyrani, precz nam z dróg -
Tak nam dopomóż Bóg!
Nie będzie Prusak truł nam dusz,
Z rąk mu wytrącim berło,
Ty Górny Śląsku, wolny już,
Korony polskiej perło.
Obwarujemy polski próg -
Tak nam dopomóż Bóg!
Tekst tyn ukozou śe we tůmiku wjerszy "Z pamiętnika Górnoślązaka oraz inne wiersze liryczne" Jana Nikodema Jaronia, kery ostoł wydany we Katowicach we 1932 po umrzyńu autora (Jan Nikodem Jaroń umrzůl 1 śyrpńo 1922).
3. "Rota Ślązaków"
Ulotka, kero bůła rozdowano kole 1921 roku na Gůrnym Ślůnsku.
4. "Śląska rota", moja ulubjůno
Znodłech ja, kej czytołech we Bibliotyce Ślůnskij (w czytelni mikrofilmůw) cajtung "Głos Górnego Śląska" Jana Kustosa, kery bůł wydowany uod 7 styczńo 1921 roku we Katowicach. Niy musza cheba szkryflać, czamu mům ja za swoja ulubjůno.
Je uůna we cajtungu "Głos Górnego Śląska", numyr 54 / 1925r. Autor niyznany.
Pozdrowjům gorko wszyjskich.


text:
Gmejnska rada a wjesnjanosta wo dalšim postupowanju njepřezjednaj
Slepo (AK/SN). Kontrowersa nastupajo přichod stareho twarskeho zawoda w Slepom dale traje. To wujewi njedawne wuradźowanje tamnišeje gmejnskeje rady, kotraž wobzamkny po dołhej a horcej diskusiji z dźewjeć přihłosowanjemi a třomi přećiwnymi hłosami zakładny rozsud. Po nim gmejnska rada próstwu podpisacych towarstwow přizwoli. Te chcedźa docpěć, zo gmejna tepjenje, zachodne durje, nabóčne durje kaž tež wokno stareho gmejnskeho domu na tamnišim starym twarskim dworje ponowi. Za to smědźa, tak we wobzamknjenju rěka, hač do 12 000 eurow ze srědkow za wjes Slepo z krajneje pawšale Swobodneho stata Sakskeje k spěchowanju wjesneho ruma wužiwać.


text:
Rowno (CK/SN). Za nowu gratownju Rownjanskeje wohnjoweje wobory su njedawno zběhanku swjećili. To bě wažny krok za wuhotowanje noweho wjesneho srjedźišća. Wjes ma nětko nowu perspektiwu, po tym zo bu rozsudźene, zo njetrjeba so wuhla dla přesydlić.
Cyłkownje inwestuja něhdźe milion eurow. Slepjanska gmejna zwjedźe z toho 30 procentow ze swójskich srědkow. Předwidźane su dwě městnje za hašenskej jězdźidle, sanitarne rumnosće, předrasćernja za žony kaž tež za muži, techniski rum a běrow za nawodu wobory, kajki dotal njemějachu. Bjez dźiwa, zo je nawoda Andreas Pudel hordy. „Smy jenož mała wjesna wobora. Dyrbimy skedźbliwje jednać, wosebje tež naslědne kóšty wobhospodarjenja za gmejnu nastupajo.“ Po zwottorhanju stareje gratownje mějachu kameradojo w starej Tschemmerec pjekarni nachwilny domicil. Tež to kóšty lutuje, mjeztym zo by rozrisanje z kontejnerami wjele dróše było.


text:
Před zachodom do cyrkwje steji narowny pomnik serbskeho basnika a měšnika Jakuba Barta-Ćišinskeho (1856–1909), kotryž zhotowi pólski wuměłc Władysław Tumkiewicz po motiwach serbskeho molerja Jana Buka. Postajeny bu zornowcowy pomnik při składnosći 50. posmjertninow basnika.
Na zornowcowej tafli na sćěnje su naličeni měšnicy, kotřiž buchu tu hač do lěta 1964 pochowani. Na južnej stronje je row fararja dr. Rudolfa Kilanka; wón pochadźeše z Kanec a bě we Wotrowje z fararjom mjez 1995 a 2004.
Na sewjernej stronje kěrchowa da farar Mikławš Just w lěće 1963 na swisle susodneho pódlanskeho twarjenja připrawić sgrafito, kotryž pokazuje trubjaceho jandźela.
Na wonkownej cyrkwinskej muri připrawjeny swjaty křiž z napismom “Wumóž swoju dušu!” dopomina na swjaty mision we Wotrowje w lěće 1923.


text:
Şərur
Şərur (wurjekowanje: Šarur; do 1964 – Norašen; do 1991 – Iljičjowsk) je městačko na sewjeru Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Naxçıvana
Ma sydom tysac wobydlerjow[1].
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa. Do 1991 bě pomjenowane po załožerju Sowjetskeho zwjazka Wladimira Iljiča Lenina. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan


text:
Dej Boże, coby ta drugo pōła zimy niy bōła nojgorszo, bo jo pamiyntōm taki lutowe zimnisko, co bez pora dni ze 30 stopni mrozu bōło. My ani wtynczos do szkoły niy szli, a we chałpie przi zieleźnioku sie grzoli. Psa ze placu do dōm my puściyli, a na zegrōdka to my sie yno bez ôkno dziwali. A tam sie dzioło a dzioło! Wszyjski ptoki ze ôkolice sie zebrały na naszym kōmpoście. Jodła szukały boroki! Te małe ptoszki musiały uciekać przed tymi wiynkszymi, coby im tego jodła, co znodły, niy zebrały. Jednako nojbardzi frechowne ze wszyjskich to bōły te czorno-biołe sroki. Ône poradziyły drugimu ptokowi żarci ze dziōba wyciōngnōnć! Jo srokōm niy przoła. Bo mōj starzik, co bōł fesztrym dycki godoł, że to sōm zbōje, ale bez ta wielgo zima, to mi ich rychtik żol bōło! Wielgi bōły, żarcio za tela potrzebowały, a tu niy było skōnd wziōnś! Wczas rano na naszyj zegrōdce pora razy skokoł taki wielgi zajōnc, abo czasym kuropatwy we zumiyncie pod płotym siedziały. Tym hazok, to nōm ôbżar trocha ôwocowe strōmiki, ale na te szczyńści, wielgi szkody niy zrobiył. Wiyncy modych strōmikōw poniszczōł mrōz, bo kora na nich postrzylała. Wtynczos my sie pozbyli nojlepszego jabka, a tyn strōm niy był wcale taki mody, bo już keryś rok mioł taki wielgi, czyrwiōne jabka, co wszyjskim smakowały. Jednako po tyj zimie już sie niy podźwignōł. Potym na nowe jabka ze inkszego strōmika musieli my jeszcze czakać siedym lot! Minyły trzi tydnie ôd Gromnice, a prziszoł świynty Maciyj (24.02.). Tyn, co zima traci abo jōm bogaci, ale wtynczos bōł do nos ôgrōmnie łaskawy! Za pora dni sie ôcieplyło, śniyg śloz, a trowka sie zazielyniyła i piyrszego marca nasze kury już po placu lotały, a zielone szkubały, co po taki dłōgi zimie było zocne a zocne!
Jeszcze jedne przysłowi Wōm przipōmnia, roztōmili: We Grōmnica mrōz, skowej sanie, rychtuj wōz! Wtynczos ôno sie spełniło, bo we Grōmnica bōło tak fest zima, że my we rynce dmuchali, a niy minōł jeszcze miesiōnc, a już my we halbkach lotali!
PS. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimończykowi za pomoc we ślonski korekcie.


text:
Po lońšej přestawce zaso mejemjetanje po starym wašnju přewjedli
Radwor (mtw/SN). Při wonkownje optimalnych wuměnjenjach wotmě so wčera popołdnju mejemjetanje w Radworju. Suche wjedro a 20 stopnjow wabjachu wjacore sta wobydlerjow na nawjes. Tam jich Wulkodubrawscy muzikanća witachu. Loni je mejemjetanje w Radworju wupadnyło, 2020 je Radworska młodźina jako jenički młodźinski klub nałožk digitalnje přewjedła. Tehdy wudoby sej Matej Wjeńka myto mejskeho krala a wuzwoli sej Martu Hantušec za swoju kralownu. Dla lońšeje přestawki bě młodźina lětsa chětro napjata a so na wulki wjesny swjedźeń wjeseleše.


text:
Hudźbna skupina NSLDź Floppy dolls njeje jenož we Łužicy, ale mjeztym tež w Texasu a w Praze wuspěšnje serbsku naladu šěriła. Kak z njej dale dźe, wo tym je so Cordula Ratajczakowa z jeje šefom, dźiwadźelnikom Měrkom Brankačkom, rozmołwjała.
Wjele wuspěcha, ale mało čłonow – takle hodźi so nětčiše połoženje skupiny Floppy dolls wopisać, abo?
M. Brankačk: Cyle jednore: Po tym zo je so naš peruski bubnar Diego Carlos Seyfahrt do swojeje domizny wróćił, zo by tam w filmje sobu hrał, a po tym zo stej tež hišće našej spěwarce Anna-Maria Brankačkec a Lisa Čornakowa w maćernym dowolu, naša skupina nětko najprjedy wotpočuje.
Kak dołho wona scyła hižo eksistuje?


text:
Štyri modlerske stołpy w Kulowskej wosadźe wonječesćene
Kulow (AK/SN). Za nadběh na žiwu křesćansku wěru maja potrjecheni wonječesćenje štyrjoch modlerskich stołpow blisko Salowa a delnich Sulšec. „Što ludźi k tomu pohnuwa – wotpohladnje – swójstwo cuzych zničić, za to słowa nimam. Wospjetne zničenje swjatych křižow, a to w tajkim rozměru, je drama“, měni Gabriš Nawka, farar Kulowskeje wosady Swj. Marije donjebjeswzaća, z widom na bywše tajke njelubozne podawki.
Měšćanski radźićel Georg Szczepanski (CDU) ze Salowa, wot lěta 2011 zastupowacy měšćanosta Kulowa, je na minjenym posedźenju měšćanskeje rady wo zničenjach informował. Wone stachu so w nocy wot 21. na 22. winowc. „Jako radźićel sym wozjewjenje přećiwo njeznatym zapodał. Policija přepytuje“, rjekny wón.


text:
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.


text:
Michał Kokla
Michał Jan Kokla (po dworje tež Kokla-Lisak; němsce Michael Kockel; * 25. oktobra 1840 we Worklecach, † 29. awgusta 1922 w Chrósćicach) bě serbski burski kubler, organizator towarstwoweho žiwjenja na wsy a dołholětny zapóslanc Sakskeho krajneho sejma.
Narodźeny we Worklecach wotrosće w Chrósćicach, hdźež nan Pětr Kokla – wulkobur a piwarc w słužbje hrabje Stollberga – Lisakec kubło wobsedźeše. Wot 1852 do 1854 wopyta Tachantsku šulu w Budyšinje a bě po tym zaso w Chrósćicach žiwy. 31. meje 1870 so woženi z Marju Nazdalic z Pěskec. Z njej měještaj pjeć dźěći. Wot lěta 1866 słušeše njemu Chróšćanske kubło.
Kokla słušeše k organizatoram serbskeho towarstwoweho a burskeho hibanja w poslednjej třećinje 19. lětstotka. Hižo na 1. schadźowance serbskich studentow 1875 w Chrósćicach wustupi jako rěčnik. Bě sobuzałožer Chróšćanskeho spěwarskeho towarstwa Jednota (1872) a jeho předsyda hač do lěta 1889. Runje tak bě wobdźěleny při załoženju dźiwadłoweje skupiny Jasčanskeje Bjesady, za kotruž wobdźěłaše kruchaj Nowe korčmarstwo a Dźěd Jakub (Budyšin 1911). 1888 załoži sobu Towarstwo serbskich burow (předsyda hač do 1910), 1891 Chróšćansku nalutowarnju.
Wot 1885 zastupowaše wólbny wokrjes 8 w Sakskim krajnym sejmje. Wón bě čłon konserwatiwneje frakcije a zakitowaše zajimy serbskich wulkoburow, zasadźowaše so pak sčasami tež za serbske narodne zajimy. W lěće 1903 załoži hromadźe ze serbskim ewangelskim zapósłancom Janom Awgustom Zobu z Čornjowa Wjesne wólbne towarstwo, zo by so wobwliwowanju wsy přez socialdemokratiju zadźěwało. Do wólbow 1909 nasta dwójna kandidatura konserwatiwnych we 8. wólbnym wokrjesu, dokelž nastupi nimo Kokle tež ekonomny radźićel Brühl, zastupujo přewažnje němskich ryćerkublerjow a Zwjazk kublerjow. Prěnjotnje chcyše Kokla swoju kandidaturu złožić, bu pak wot serbskich a němskich wolerjow přeswědčeny, tola kandidować. Za tutón čas na přikład Jakub Bart-Ćišinski hižo na jeho angažemenće za serbske zajimy dwělowaše.
Jako reakcija na załoženje Domowiny wokoło skerje doprědkarskeho Arnošta Barta, tohorunja čłon krajneho sejma, zesylnjachu katolscy wulkoburja swójsku organizaciju na wsach. Přiwšěm podpisa Kokla w nowembrje 1918 Bartowe wozjewjenje w krajnym sejmje ze žadanjom za garantowanymi prawami Serbow na jich maćeršćinu a narodnosć.
Kokla bě wot 1881 čłon Maćicy Serbskeje.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Khrósćicy – wjes a wosada. We Łužicy 2 (1883), str. 36–37
- Dźěd Jakub. Ludowa hra z lěta 1848 w 3 jednanjach. Budyšin 1911.
- Michał Hórnik, překupc a sławny serbski husler. We Łužicy 13 (1894), str. 65–66
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hartmut Zwahr: Kokla, Michał [1]. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 266sl.
- J. Delan: Nekrolog. Časopis Maćicy Serbskeje 76 (1923), str. 206–207
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Přinoški Michała Kokle w protokolach Sakskeho krajneho sejma na sachsendigital.de (němsce)


text: Z Kórjenja/Kahren. „Co my comy a co móžomy?“ Tak dajo se wopisaś głowny tenor klawzurnego zmakanja Serbskeje wósady 21. apryla w Kórjeńskem farskem domje. K tomu dej se wósebnje pódšmarnuś, až njejsu pśišli „jano“ te serbske wósadniki, ale teke jadna jich mócnych pódpěrarkow: Promštowka Ulrike Menzelowa. Wót zachopjeńka jo była pśipódla, jo měła swóje knigly „Serbske kjarliže“ sobu a jo sobu serbski spiwała a bjatowała. A samo z konsistoriuma jo był jaden tych wobźělnikow: faraŕ dr. Clemens Bethge. Wón jo južo wěsty cas tam we wjednistwje našeje cerkwje EKBO zagronity za serbske nastupnosći. Na wjelgin wótwórjony a pódpěrujucy part jo se wugronił k pśedewześam Serbskeje wósady.


text:
Renowacje Misji Świętych Gorzów Wielkopolski - kapucyni Biały Kościół 21-24 marcaParafia pw. św. Antoniego Padewskiego i Stanisława Kostki w Gorzowie Wielkopolskim 7:00 AM
Senean leo vene quam. Pellntes ique ornare sem eius modte venenatis vestibum. Cras mattisParafia pw. św. Antoniego Padewskiego i Stanisława Kostki w Gorzowie Wielkopolskim 0:00 AM
Henean leo vene quam. Pellntes ique ornare sem eius modte venenatis vestibum. Cras mattisParafia Braci Mniejszych Kapucynów p.w. Św. Antoniego z Padwy i Stanisława Kostki 0:00 AM


text:
Adamów - Sołtys wsi - Jacek Pietraszewski
Gołębiów - Sołtys wsi - Marek Zieliński
Grocholice - Sołtys wsi - Karol Kaptur
Kaczyce - Sołtys wsi - Józef Kaptur
Kurów - Sołtys wsi - Sabina Gaweł
Leszczków - Sołtys wsi - Dariusz Zając
Lipnik - Sołtys wsi - Tadeusz Kasiński
Łownica - Sołtys wsi - Małgorzata Borowska
Malice Kościelne - Sołtys wsi - Tadeusz Gałka
Malżyn - Sołtys wsi - Anna Motyła
Męczennice - Sołtys wsi - Andrzej Orłowski
Międzygórz - Sołtys wsi - Marian Strawczyński
Słabuszewice - Sołtys wsi - Zbigniew Szcześniak
Słoptów - Sołtys wsi - Kwiatkowski Zdzisław
Sternalice - Sołtys wsi - Katarzyna Gąsiorowska
Studzianki - Sołtys wsi - Andrzej Skrok
Swojków - Sołtys wsi - Jarosław Grześkiewicz
Ublinek - Sołtys wsi - Wiesław Kusal
Usarzów - Sołtys wsi - Artur Mazur
Włostów - Sołtys wsi - Janusz Kaptur
Zachoinie - Sołtys wsi - Murek Cecylia
Żurawniki - Sołtys wsi - Adam Walasek


text:
Friedrich Wilhelm von Reden
Friedrich Wilhelm von Reden (rodz. 23 marca 1752 we Hameln, um. 3 lipca 1815 we Bukowcu) – przedśymbjorca a polityker, uod 1786 mjoł titel hrabiji, we srogij tajli spoczontkowoł ajnflus bergmůństwa na Ślůnsku.
BjografijoEdytuj
Rodźůł śe we Hameln we familiji dworskigo urzyndńika, kery dźołoł tyż we bergmůństwje we gůrach Harz. Ksztołćůł śe uogůlńy na uńiwersytetach we Gytyndze i Halle, ńyskorzi bergmůńskigo fachu uczůł śe akademijach we Clausthal i Freiburgu. Wjela rozy uodwjydzoł Wjelgo Brytańijo, kero bůła zuůnaczůno dynastycznům uńijům ze Prusůma. Ze podporům ůnkla, wybitnygo szpecjalisty uode bergmůństwa, barona Friedricha Antona von Heynitza uostoł mińistrym uode bergmůństwa a hutńictwa. Ze nominacyji von Heynitza we 1779 uostoł mjanowany dyrechtůrym ślůnskigo Wyższygo Urzyndu Bergmůńskigo[1]. Ńyskorzi uopracowoł plan sztalowańo przemysłu lo Ślůnska. Chćoł zbajstlowoć place na paliwo lo hutńictwa żelaza a kolorowych mytali, skuli tygo państwo Pruske mjoło śe uńyzależńić uode importu tygo, mocka używanych lo zbrojeńowyj produkcyji. Używany wuůnczas drzewny wůngel pobjyroł wjela drewna, skuli tygo napoczynto śe zastanowjać na kej dugo to stykńy. Krům tygo wůngel a koks dowoł lepsze wyroby hutńicze.
Reden, podobńy kej kedyś Jorg Hohenzollern we XVI stoleću, ńim zaczůn przistympować do swojich planůw, pjyrwy sprowadźůł na Ślůnsk nojlepszich fachowcůw ze przodńich uośrodkůw bergmůńskich we Ojropje, nojbarzi ze Wjelgij Brytańiji, kreju, kerym dowńi śe fascynowoł. Wroz ze fachowcůma przibůła na Ślůnsk nowoczesno techńika. We preludjům uprzemysłowjyńo bergmůństwa wůnglowygo nojwybitńyjszo rola uodergroł sprowadzůny ze Brabantu (teroźńi tajla Belgiji) żydowskigo pochodzyńo inżyńer Salomon Isaac. Skuli polecyńo Redena zuůnaczůł uůn geologiczne badańo na Gůrnym Ślůnsku a uoddyknůł we 1790 sroge tajle wůngla wele wśi Łagjewńiki a Zobrza. Jedynym problemym lo Redena bůł brak kapitałůw. Cołki ćynżar inwestycyjny nowych grub poloz uod państwa pruskigo. Powstoły wuůnczas gruby państwowe, nowoczesne, kere podug Redena mjoły być mustrym lo prziszłych prywatych grub.
Przodńimi uodbjorcůma wůngla ze państwowych grub mjoły być pjyrwy huta srebra a ołowjo Freidrich we Strzibńicy wele Tarnowskich Gůr, wuůnczůno we 1784. Ńyskorzi zaś dwje nowoczesne huty żelaza, uobje mjanowane Königshütte[2], we placach nojlepszich lo państwowych wůnglowych grub, wuůnczůnych we 1791: gruby Königin Luise we Zobrzu[3] a Prinz Karl von Hessen[4] wele wśi Łagjewńiki. Kole gruby Königin Luise, pod Gliwicůma zuůnaczůno huta, we kerej 10 paźdźerńika 1796 pjyrszy roz na wschůd uod Łaby użyto koks lo wytopjyńo surůwki, zaś we lotach 1797-1802 wele gruby wuůnczas już König (po przemjanowańu gruby Königin Luise) zuůnaczůno huta, wuůnczas jedno ze nojnowocześńyjszych we Ojropje, mjanowano - Krůlewsko Huta. Lo rozwoju metalurgiji von Reden tyż sprowadźůł fachowcůw ze Wjelgij Brytańiji. Nojbarzi znůmym je John Baildon, kery zbajstlowoł pjece we hutach we Gliwicach i Krůlewskij Huće. Zaprojektowoł tyż transzportowe cesty wodne.
We 1802 po śmjyrći Heinitza kerowoł Departamyntym Bergmůństwa i Hutńictwa. Po pokanańu Prus bez Francyjo Reden uostoł we urzyndźe, beztuż co nojsamprzůd złożůł prziśynga Napoleůnowi. Skuli tygo tyż po pokoju we Tylży, we 1807 uostoł wyćepany ze roboty.
Reszta żywoboćo spryndźůł na Dolnym Ślůnsku, we Bukowcu (mjym. Buchwald), kaj we 1815 umrził. Uod 1802 uorzyńůny bůł ze Friederikům Karolinům von Reden, krům tygo ńy mjoł bajtli.
Dynkmal we ChorzowjeEdytuj
We 1852, skiż 50-lećo pjyrszego wjelkego pjeca we Krůlewskij Huće zbajstlowano Redenowi dynkmal, kerygo autorym bůł Theodor Erdmann Kalide. We 1939 uostoł uůn uszkodzůny, ńyskorzi po roku uůnygo uodbudowano, atoli po II śwjatowyj wojńy po zajyńću Chorzowa bez Polokůw zaś wyćepano.
6 wrześńa zbajstlowano na ringu we Chorzowje dynkmal, kerygo autorym bůł August Dyrda. Dokonoł uůn rekonstrukcyji pjyrszego dynkmala Teodora E. Kalide. Mjeśći śe sam szrajbka we polskij godce, kero we tumaczyńo uoznoczo:
BibljografijoEdytuj
- Piotr Greiner: Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 314-316 Glywicy
Przipisy
- ↑ (pol.) Wyższy Urząd Górniczy
- ↑ Śl. tłum. Krůlewske huty
- ↑ Uod 1945 gruba Zabrze
- ↑ We 1800 przemjanowano na König, atoli mjana powojynne (teroźńe) to: Barbara-Wyzwolenie i Chorzów, a po jich skuplowańu Barbara-Chorzów
- ↑ (pol.) Fryderyk Wilhelm hrabia von Reden ur. 23 marca 1752, zm. 3 lipca 1815 Miłośnicy Miasta Chorzów po zniszczeniach zrekonstruowali pomnik wielkiego człowieka, twórcy przemysłu XVIII i XIX wieku na Śląsku, oddając tym cześć Fryderykowi Wilhelmowi Hrabiemu von Reden. Miłośnicy Chorzowa – 6.9.2002 – Chorzów


text:
Turistiski zwjazk Łužiska jězorina pyta domoródnych, kotřiž chcyli raz jako fotowy model skutkować. Z fotografijemi chcedźa za jězorinu w brošurach a socialnych syćach wabić.
Zły Komorow (SN/MWj). Za nowe fota pyta turistiski zwjazk Łužiska jězorina ludźi z regiona, kotřiž rady před kameru steja a maja lóšt, so jedyn dźeń jako fotowy model na wšelakich městnach jězoriny fotografować dać. Za to pytaja aktiwne pory w starobje wot 40 lět a starše, swójby z dźěćimi w starobje třoch do 14 lět kaž tež dźědow a wowki z wnučkami w starobje třoch do dźesać lět. Nazhonjenja z fotografowanjom njejsu trěbne. Skerje měli zajimcy přirodnje wustupować a žadyn strach před kameru njeměć. Fotografować chcedźa jich w typiskich dowolowych situacijach, kaž na přikład na přibrjoze, při kolesowanju abo padlowanju, při wopyće w muzeju abo kofejowni a w podobnych situacijach.


text:
Jako krótko po přewróće na teologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity ze studijom započach, słyšach, zo maja na spřećelenej instituciji, na teologiskim seminarje, wosebiteho docenta. Wón da swojim studentam prěnich semestrow stajnje nadawk, małe domjace dźěło wo swojich ródnych městach resp. wsach napisać, wo jich přirodnych wobstejnosćach, jich połoženju, wobydlerjach a předewšěm: wo jich stawiznach. To zdaše so tež mi powabne a putace. Dokelž sej našej instituciji mjez sobu wopyty wučbnych zarjadowanjow připóznawaštej, podach so na seminar, ale přińdźech přepozdźe. Docent bě hižo dale ćahnył, wostała bě legenda wo jeho bohatych idejach, jeho wědźe, wosebje pak wo jeho krutosći. Jeho mjeno bě Karlheinz Blaschke. W přichodnym času běše husto składnosć, so z nim zetkać, wosebje w literaturje: Nimale kóžde standardne dźěło NDR k sakskim stawiznam bě z jeho mjenom zwjazane. A po přewróće přiběrace publikacije k Sakskej mějachu jeho jako awtora abo referencu.Prof. dr. Karlheinz Blaschke (1927–2020) Foto: www.isgv.de
1927 w čěskej Krásnej Lípje rodźeny Blaschke běše wot 1969 na teologiskim seminarje Ewangelsko-lutherskeje krajneje cyrkwje Sakskeje docent za cyrkwinske stawizny. Historikar a archiwar bu pola Rudolfa Kötzschkeho promowany a dźěłaše wjele lět w Sakskim hłownym statnym archiwje. Byrnjež 1962 w Lipsku habilitowany, njedósta Blaschke dowolnosć wuwučować a tak přińdźe kónc 1960tych lět na teologiski seminar. Kaž naspomnjene wopušći jón po wjace hač 20 lětach jako docent a přewza wučbny stoł za sakske krajne stawizny na Drježdźanskej uniwersiće, w starobje, hdyž so druzy na wuměnk podadźa. Zo jeho tam powołachu, běše wjace hač jenož pospyt wotrunanja za někoho, kiž bě w NDRskim systemje njeprawdu nazhonił. Běše to připóznaće za to, štož do toho zdokonjał bě, a zdobom předpłatk za to, štož hišće zdokonjeć měješe.
Dosłowo Mollerowych spiwarskich Reprodukcija: SCB
Lěto 2018 se chyla z dwěma wažnyma serbskima jubilejoma: Pśed styrista lětami, běrtyllěto pó smjerśi hodźijskego fararja Wjacława Warichiusa (1564–1618) dnja 1. septembra 1618, jo na drugem gódownem swěźenju teke jogo pitśku staršy kolega Albin Moller w dolnołužyskej Starej Darbni wumrěł. Warichius jo 1595 prědne górnoserbske knigły wudał, Moller jo dwaźasća lět do togo prědne dolnoserbske knigły do śišća dał. Wobej, Warichius a Moller, stej byłej duchownej. Wobej stej pśełožyłej katechizm Luthera wót 1529: jaden do górnoserbskeje, drugi do dolnoserbskeje rěcy. Wobyma pśistoj z tym až do źinsajšnego cesne městno w serbskich kulturnych, duchnych a literarnych stawiznach. Njeglědajucy na wjele gromadnosćow dajo pak teke rozdźěle. Warichius jo pó studiumje w Hodźiju nejpjerwjej diakon a pózdźej tam faraŕ był. We wjelikej wósaźe Hodźij jo źe wjele źěła měł, ale zrownju se kradu derje zežywiś mógał. Glědajucy na spisowaśelske statkowanje jo katechizm wót 1595 jogo jadnučka twórba wóstała.
Napśeśiwo tomu njejo se Molleroju raźiło, trajne pśistajenje ako faraŕ dostaś. Tak njejo wón – wótglědajucy wót pór lět – ako duchowny statkowaś mógał, ale jo musał swójo pśichylenje k spisowaśelenju wužywaś, aby swóju familiju zežywił pśez publikacije, kótarež jo na pśedank pódał. Wón jo spisał pisma k astronomiskim problemam z astrologiskimi spekulacijami a wšakorake kalendarje. Pśedewšym te tencas woblubowane kalendarje su někotare nabranki pśinjasli. Moller jo je mógał, pśecej z drobnymi změnami, lětnje wudaś. Wóni su wopśimjeli pódla kalendariuma teke pśispomnjeśa k astronomiskim zjawjenjam togo lěta a – njewuzbytnje za rolnikarsko-małoměsćańsku ludnosć – pokaze k wuseśu a žnjam tak ako terminy markow blišeje a dalšeje wokolnosći. Z pjera Mollera jo wušej 100 pismow zdźaržanych. Změstymi su jogo kalendarje samo w drugich rěcach, na pśikład česki a pólski, wujšli. Naźeja na šćodru źěkownosć wónych wósobow, kótarymž jo Moller swóje pisma w pśedsłowach pósćił – wliwa połnym zemjanam, zastojnikam, zwětšego pak měsćańskim raźcam – njejo w někotarych padach była póprozna. Tak stej měsćańskej raźca wót Gubina a Kalawy Mollera pódpěrałej z pjenjezami, samo z Neuruppina su płaśenja znate. Ale teke z tym, až města su za swójich pśistajonych bejnu kopicu kalendarjow kupili,1 jo Moller dojśpił refinancěrowanje.


text:
„Wjasoły swěźeń, žognowane gódy!“ Tak buźośo se strowiś we tych pśiducych, swěźeńskich dnjach. Bog, ruprajcht (abo někaki pśewoblacony wujko) buźo Wam to teke žycyś. Ale nam Serbam pśidu w casu do gód teke druge póstawy – ten bog w cerwjenym płašću jo ga kradu nowe wunamakanje. My Serby smy bogate na starych nałogach – a kužda strona našeje Łužyce ma tam swóje warianty, ako ma teke swóje drastwy a swóju (na)rěc. Jaden tych nałogow jo to źiśetko abo bog. To jo młoda žeńska, kótaraž jo woblacona z wósebneju drastweju swójeje jsy. Wšykne nam hyšći źinsa znate formy togo źiśetka maju tśi wěcy zgromadne. K jadnemu njepokažu swójo woblico. Na woblicu maju někaki šlewjeŕ, banty abo cańki. Wóni njepowědaju a kužde ma witku z bantami abo šlejfami sobu. W tej witce spi ta móc pśiducego nalěta. Z teju witku žognujo to źiśetko, wósebnje źiśi. Kak wuglědaju te wšake dźěčetka, dźěćatka, bog a ta Borbora?
W Dolnej Łužycy


text:
Bok „Pomogaj Bog“ jo za lazowarja Nowego Casnika ceło normalna wěc. Ale we tych 160 lět dłujkich stawiznach Casnika jo to relatiwnje nowo tšojenje, až ten kśesćijański bok se śišći.
Južo kónc 1980ych lět, ako jo pla Dolnoserbow nowe kśesćijańske gibanje było, stej Domowina a Nowy Casnik rozšyrjenje ewangeliskich informacijow sobu pódpěrowałej. Jo dało nowy dialog Domowiny z towaristwom Cyrila a Metoda a superintendenturu. NC jo wó tom rozpšawił a kóńc 1988 jo pśedstajił nowe łopjenko „Pomogaj Bog“ ako pśiłogu casnika Pomhaj Bóh, wudane wót towaristwa Cyrila a Metoda. Ale až do wózjawjenja kśesćijańskego boka w NC stej dejałej hyšći dwě lěśe pśejś. Zachopjeńk 1991 jo pón był prědny raz bok za ewangelskich Dolnoserbow we Nowem Casniku.
Mjaztym jo toś to jatšowne wudaśe wót 12. apryla 2017 jadno jubilejne. 300. cerkwiny bok „Pomogaj Bog“ we Nowem Casniku z tym wudajomy. Cytajśo k tomu pśinosk Wernera Meškanka na 4. boce.


text: Pjatk wječor pobychmy po dołhim času zaso raz w Běłej Wodźe, zo bychmy sej Łužiske lodohokejowe liški wobhladali. Lodohokejowa sezona je wšak so před třomi tydźenjemi zaso zahajiła a tuž tłóčachmy druhemu zwjazkowemu ligistej z Łužicy w lodowym stadionje palcy, zo domjacu hru přećiwo Bad Nauheimej dobudźe. Tola hosćo z Hessenskeje běchu na kóncu zbožowniše mustwo a duel z 1:0 za sebje rozsudźichu. Byrnjež jenož jedne wrota padnyli, běše duel na lodźe chětro horcy, emocionalny a hač do poslednjeje sekundy napjaty. Tójšto sylnych čekow při bandźe, mnoho šansow na woběmaj stronomaj a tři mjeńše rozestajenja mjez hrajerjemi běchu přičina, zo so tež w fanowym bloku Łužiskich liškow chětro warješe. Tón wšak je tak a tak jedyn z najwótřišich cyłeje ligi. A to bě pjatk wječor zaso raz pytnyć. Tež 10 hóstnych fanow, kiž stejachu pódla nas, přeco zaso swoje šmóratko ze zaka wućahnychu a łužiski fanowy blok filmowachu. Móžu kóždemu doporučić, sej tež raz do Běłeje Wody dojěć a tónle sportowy event live dožiwić. Domjace hry su tam stajnje pjatk abo njedźelu wječor.


text:
Elba
Elba (italsce Isola d'Elba) je kupa w Srjedźnym morju a po Sicilskej a Sardiniskej třeća najwjetša kupa Italskeje. Leži mjez Ligurskim a Tyrrenskim morjom, dźesać kilometrow zapadnje italskeje twjerdźe a połsta kilometrow wuchodnje francoskeje kupy Korsiki.
Přestrjeń kupy je něhdźe 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobjim něhdźe 147 kilometrow.
Najwjetše město Elby je Portoferraio z dwanaće tysac wobydlerjemi.
W lětomaj 1814 a 1815 bě prjedawši francoski kejžor Napoleon Bonaparte po wuhnanstwje z Francoskeje wjerch Elby.


text: Chrósćicy (aha/SN). 58 zajimcow je minjenu sobotu w Chróšćanskej putniskej hospodźe dožiwiło přednošk rodźeneho Konječana Markusa Bjeńša. Wón je swoju rozprawu wo swojim dźěle po cyłym swěće na temu „Ach mój swěće, domizna?!“ stajił a bě wulkeho zajima dla přemóženy a hnuty. Za młodeho Serba dźě njeje domizna „geografiske městno, ale wšudźe tam, hdźež jeho akceptuja, kajkiž je“. Wotpowědnje temje wječora sej zajimcy spočatnje zaspěwachu „Što radosć rjeńšu dawa“ a po zakónčenju „Kak stupa so lóštnje a wjesele“.


text:
Mikławš Truc
Mikławš Truc (němsce Nikolaus Trutz; * 21. januara 1839 w Kukowje, † 14. oktobra 1917 w Jarobrodźe) bě serbski wojnar, twarc knjejskich wozow a awtow kaž tež předewzaćel a załožer awtomobiloweje firmy Karosseriefabrik N. Trutz w Coburgu.
Wón narodźi so w Kukowje jako syn małeho žiwnosćerja, kiž tež jako wojnar dźěłaše. Po wopyće Kukowskeje ludoweje šule wukonješe lěto słužby pola kublerja a nawukny potom w Kamjencu wojnarstwo. Wot 1857 do 1861 dźěłaše jako wojnar na wšelakich městnach w Budyšinje a Drježdźanach. Na pućowanju přez Durinsku, Hessensku, Porynsku hač do Parisa wukmanješe so mjez 1861 a 1865 w swojim rjemjeslnistwje dale. Wot 1865 dźěłaše pola fabrikanta Rothschilda, hdźež naćisny planaj za luksusowej wozaj, kotrejž dóstaštaj na swětowej wustajeńcy 1867 druhe myto. 1870 přewza Truc w Parisu sam małe předewzaće, kotrež dyrbješe pak dla wudyrjeneje wójny mjez Francoskej a Němskim zwjazkom bórze zaso předać. Přesydli so do Coburga a kupi tam fabriku za knjejske wozy.
Fabrika Mikławša Truca eksportowaše do mnohich europskich krajow kaž tež do Južneje Ameriki. W lěće 1898 załoži filialu w Berlinje a bórze po tym dalšu w Mexiku. Z rozšěrjenjom awtow so tež Truc přeorientowa. W lěće 1913 naprodukowa jeho Berlinska filiala 400 awtomobilow.
W poslednich žiwjenskich lětach přebywaše Truc hdys a hdys w ródnej Łužicy a rozprawješe na přikład w Kukowskej Bjesadźe wo swojim žiwjenju.
Žórła a literaturaWobdźěłać
- Jan Meškank: Truc, Mikławš. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 574
- Nikolaus Trutz: Vom Wanderstab zum Automobil. Paderborn 1914 (digitalizat na stronach SLUB).
- Thomas Köppen: Der Coburger Hof- Wagenfabrikant Nikolaus Trutz. Ein Beispiel fur den Wandel eines Landstellmachers in der zweiten Halfte des 19. Jahrhunderts zum Kutschenfabrikanten. W: Achse, Rad und Wagen 4 (1996), str. 16-27


text:
Microsoft
Microsoft to je jydno s nojsrogszych na śwjeće firm we branży kůmputyrowyj. Nojbarzi znajůmo kej producynt systymůw operacyjnych MS-DOS a Microsoft Windows, a tyż paketa průgramůw bjurowych Microsoft Office. Spůłka zołożůno we 1975 uod Billa Gatesa a Paula Allena. Śedźiba mo we Redmond we stańy Waszyngtůn. Po wycofańu śe Billa Gatesa s prezesowańo, jeji prezesem zostoł Steve Ballmer. Podug danych za 2007 rok, Microsoft dowo robota lo 89 809 ludźi a uośůngo 14.065 mld $ zysku przi obrotach 51.122 mld $.


text:
Nimo jutrownych wikow a adwentneho programa je kermuša jedyn z najwažnišich terminow w běhu lěta w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje. Tež zawčerawšim tomu tak bě.
Slepo (JoS/SN). Hač dožiwimy lětsa hišće raz tak krasny kónc tydźenja kaž minjeny, nichtó njewě. Tohodla so zawčerawšim wjele swójbow na 22. kermušne wiki do Slepjanskeho Serbskeho kulturneho centruma (SKC) poda. Kolesowarjo přijědźechu mjez druhim z Grodka, ludźo w awtach ze wšěch móžnych kónčin. Na nich čakachu pisane wiki a wotměnjaty kulturny program z pěstowarskimi dźěćimi a Slepjanskim serbskim kwasnym ćahom. Na dworje dachu sej hosćo nazymske słónco lubić a słuchachu na hudźbu Choćebuskeho hercowskeho ćaha. Při tym wužichu kulinariske poskitki Dubčanskeje (Daubitz) pjekarnje, Slepjanskich wudźerjow a prěni raz grilowane speciality pólskeho ratarja.


text:
„Janźeliki pótrjefiju kuždego – wšojadno, lěc sy wěrjecy kśesćijan abo njejsy – wóni gnuju luźe na swój part. Wšojadno, lěc wiźiš janźelika ako woplěwajucego janźela, ako wósebnego luźa, kótaremuž groniš „janźel“, we wabjenju, ako gódowna dekoracija abo ako spirituelne póbitowanje: cujoš se wót nich lěpjej. Janźeliki napóraju dobre zacuśa.“
Z takimi słowami jo wótwóriła Babette Zenkerowa wustajeńcu „Engel – Janźel“ w Dešnje. Wjednica tamnego domowniskego muzeuma jo wulicowała, až jo sama wjelika lubowarka janźelikow. A zběrarka. A samo wuměłcowka, kótaraž janźeliki gótujo. Na taki part njejo jej śěžko było, wustajeńcu k tomu aranžěrowaś.
Wótwórjenje wustajeńce jo było w dešańskej cerkwi, 1. njeźelu adwenta a k tomu jo spiwał chor „Łužyca“ serbske a słowjańske adwentske a gódowne kjarliže. To jo pśiwabiło wjeliku licbu pśisłucharjow, kótarež su pótom šli do muzeja, aby sebje wustajeńcu woglědali a adwentske pjacenja z kafejom sebje šmekowaś dali.


text:
Rezerwat Łynżczok
Jakbyście jechali z Raciborza na Gliwice, to pora kilometrów za Raciborzym, po lewej stronie drogi je zjazd na Rezerwat Przirody Łynżczok. Na naszym Ślonsku je to unikat fauny i flory. Styknie pedzieć, że żyje tam i lynguje połowa zortów ptoków, kere żyjom w całej Polsce.
Cołki rezerwat mo wele sztyrysta hektarów. Sześćdziesiont procynt to som stawy. Je ich osiym i każdy mo inne miano. Cołko reszta to lasy i łonki.
Rezerwat je czynściom takigo szumnie nazwanego terynu „Cysterskie kompozycje krajobrazowe Rud Wielkich”. Bez Łynżczok przechodzom dwa szlaki turystyczne i droga po kierej se idzie pojeździć na kole. Bezto jakbyście mieli tako chynć to sie możecie tam wybrać i w ciyniu popyndalować na kole.
A powstało to wszysko wele trzinostego wieku, jak zakonniki zaczły robić szlojzy i groble w starorzeczu Odry.
Bez Łynżczok jechoł tyż na Wiedyń Jan III Sobieski i posadziył, jak legynda niesie, pora dymbów na pamiontka. Polowoł tyż na tych terynach cysorz niymiecki Wiluś II.
Moc stromów, kere rosnom w rezerwacie mo przeszło sto lot, a wiela śnich (przeważnie dymby) majom trzista, sztyrysta lot. Niy byda tukej wymiyniać wszyskich zortów roślin i zwiyrzont, bo je tego fest moc. Idzie tam spotkać borsuka, żmija zygzakowato, rybitwy i perkozy, czornygo bociana, oreła bielika i wiela wiela inkszych.
To je fajny plac jak ni mocie co z czasym zrobić we sobota abo niedziela. Abo tyż chcecie trocha dychnyć po lotaninie bez cołki tydziyń, tak po prowdzie niy wiadomo za czym i po kigo diobła. Tam łodpoczniecie, tam idzie naładować akumulatory, tam idzie spyndzić miło i spokojnie Wasz fraj. Richtik polecom.
Artykuł łostoł napisany bez Zuzia Karwot z Rydułtów.


text:
Katolski Posoł – 27. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Znate z mjenje znatymi durjemi přirunuje awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón k tomu pohnuwa, wone mjenje znate w adwentnym času wotewrěć a překročić. Třo katolscy Serbja přepodachu w litawskich Wojdatach tamnišej wosadźe nowy zahrodowy traktor. Za to běchu na […]
Katolski Posoł – 20. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Hdy móže wěra wužadanje być, wo tym rozmysluje awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom pisa wón wo přilubjenju, kotrež płaći, hdyž so křesćenjo swojemu nadawkej wěnuja. Němscy biskopja su so zhromadnje do Roma podali. Na wopyće ad limina rozprawjachu wo połoženju […]
Katolski Posoł – 13. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Kak je z wašej lubosću? Tole praša so awtor čitarjow w swojim zawodnym nastawku. Při tym pokaza wón na swjateho a jeho skutkowanje, kotrehož cyrkej tele dny z wosebitym nyšporom wopomina. W srjedźišću jězby bamža Franciskusa do Bahraina steještej dialog z […]
Katolski Posoł – 6. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo naležnosćach, kotrež scyła samozrozumliwe njejsu, pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón zwuraznja, kotru liniju njeměli sej Serbja a serbscy wěriwi přetorhnyć dać a za čo měli so angažować. Bamž Franciskus je demisiju Bambergskeho arcybiskopa Ludwiga Schicka přiwzał. 24 […]


text:
Z Hochoze/Drachhausen. Domowinska kupka w Hochozy w župje Dolna Łužyca južo wjele lět dłujko pilnje źěła. Což pak njejo se jim zewšym spódobało, jo to, až jo licba cłonkow w slědnyma lětoma slědka šła, teke pśez to, až su bóžko tśo cłonki wumrěli.
Togodla jo se pśedsedaŕ kupki a dłujkolětny serbski šołta Fryco Wojto wobrośił na Marju Lobeźic, ako běšo wjele lět dłujko z wjelikim šykom nawjedowała wjeliku Hochosku młoźinu. Jo ju pšosył, aby namakali a dobyli we jsy nowych cłonkow za Domowinsku kupku.
Wó tom jo było pón to grono, ako su se 14. nowembra we wejsnem gósćeńcu „K złotemu płonoju“ zmakali něntejšne cłonki a k tomu bejna licba dalšnych wobydlarjow na rozgrono. Fryco Wojto jo powědał wó doněntejšnem źěle kupki, a Marcus Kóńcaŕ, jadnaŕ Domowiny a zastupny župan, jo pśibytnym rozjasnił, kak Domowina docełego źěła a kake nadawki wóna ma.


text:
W dzisiejszych czasach są piykne gospody i na kożdym rogu kamery,
ale pół wieku tymu boły cołkym inksze (inne) czasy.
Jak kuzyn wykształcioł sie na farorza ( księdza) to unkel (wujek)z ciotką wynajyli barak, w kerym miała sie odbyć cołki fajer ( uroczystość).
Nie boło takych wielkych szynków ( lokali , gospód) jak terozki, co by się kupa ludzi dryne ( w środku, wewnątrz) zmieścioło.
Jak sie buda stawiało na fajer…
Traktorym przywiyźli z inkszyj wsi ta cało buda w czynściach, a chłopy poskłodali i zrobiyli z tego piykno chałpka ( domek) , kero pomieścić poradzioła nawet 150 ludzi.
Kucharki i bedinerki (kelnerki )trza boło samymu poszukać, a szolki ( filiżanki) , talyrze i beszteki (sztućce) wypożyczali z G.S-u.
No, ale czasy boły ciynżke to tyż jak się we wsi szykowało wysely ( wesele),
abo wiynkszy fajer (uroczystość) to złodzieje grasowali.
Unkel nie społ cołki tydziyń, bo nogle pies zachorowoł. Musioł wtoś tego psa wystraszyć, bo borok (biedak) pora dni nie chcioł z budy wylyź.
Wahowanie dobytku i rzeczy na fajer
Unkel do pomocy mioł szwigra.
Wypiyli po ćwiertce ( 0,25 l wódki) , a potym wahowali (pilnowali) cołki czas, co by żodyn ich nie łokrod.
Jednak dwa dni przed fejerem (uroczystością) przyszło dwóch karlusów (chłopkaów) obejrzeć barak. Pedzieli, że chcom tyż wynająć na wysele ( wesele) i chcieli widzieć jak dryne ( od środka) tako chałpka ( domek) wyglondo.
Szwiger bardzo gościnny chop i łokropnie gadatliwy. Pokozoł karlusom kożdy zakamarek, a nawet te szolki ( filiżanki) i talyrze.
Jak sie łokozało to take szpicle boły, bo auto syrynka ( Syrenka) łostawiyli dość daleko łod chałpy.
Unkel sie wystraszoł i łokropnie znerwowoł na szwigra. Nafronkoł ( nazdał ,nakrzyczał ) mu, że nie poradzi jynzora trzimać ( milczeć , trzymać tajemnicę ) i wszystko wylapoł ( wypaplał) bandziorom.
Szwiger nie wiedzioł ,co pedzieć, bo potym cołko ( całą) noc trza boło wahować (pilnować).
Na drugi dziyń- komedyjo omyłek
No, ale to nie koniec komedyi, bo na drugi dziyń zaś dwóch karlusów przilazło na plac.
Jedyn starszy szykownie łobleczony (ubrany) , a drugi smarkaty (młody) .
Szwiger jak ich łoboczoł ( zobaczył ) zawołoł w nerwach, a wy dwa pierony zaś leziecie barak łoglondać ?
Wynocha z placu, bo już żech za tela wystoł skiż ( z powodu) tyj budy!
Jak sie łokozało to boł kapelonek (ksiądz) z ministrantym.
Unkel jak ich łoboczoł i swyszoł szwigra ( słyszał szwagra) , to z tego wstydu cudym go do lazarytu ( do szpitala) nie wywiyźli.
Przeprosioł kapelonka i ministranta za szwigra, kery ( który) wymiot (uciekł ) z placu ( z podwórza).
Dziyń fajeru cołkiym zwariowany…
Tego samego dnia, nie dość, że unkel mioł pieronowe nerwy, skiż tych karlusów, do ciotki przilazła staro baba w mezolonce( ślaski strój ludowy-ciemna spódnica i zapaska w kwiaty) ; keryj unkel łokropnie nie ciyrpioł, bo dycki (zawsze) klachy (plotki) roztomaite faflała ( roznosiła, rozpowszeczniała), a potym ciotka klachami sie gorszoła ( denerwowała się) i nie poradzioła (umiała) w nocy spać.
Ciotka gynał ( akurat, prawie) biglowała (prasowała ) tisztuchy ( obrusy) w izbie (pokoju) na wiyrchu, a ujek pomstowoł, kedy baba bez pytanio na wiyrch polazła.
Godzina nieskorzi baba po cimoku zachoczoła o lojfer (chodnik) i sleciała ze 16-tu schodów.
Unkel nie poradzioł sie powstrzimać i złośliwie pado babie:
– Pónbóczek ( Pan Bóg) wos skoroł i potrzaskaliście rzić (tyłek)
a baba złożoła rynce i pado ( mówi ) :
– ale dziynki Łopatrznojści Bożyj szynśliwie sjechałach na mojyj rzyci z tych schodów.
Podsumowanie dnio
Unkel z tych nerwów, jak ujrzoł szwigra już go nie przezywoł ino padoł (powiedział ): leć do pewnicy po ćwiertka ( lec do piwnicy po ćwiartka wódki) , co bych do tego jutra jakoś dożył.
Łopowieści Marianny wysłuchała, przeredagowała na potrzeby strony Johanka


text:
Seoul
Seoul[1] (korejsce 서울) je hłowne a najwjetše město Južneje Koreje. Ma někak dźesać milionow wobydlerjow a přestrjeń 605 km². We wokolinje stolicy bydli na 25 milionow wobydlerjow a tuž połojca južnokorejskeje ludnosće.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo wot 18 do Chrystusa hač do lěta 475 bě Seoul ze stolicu historiskeho kralestwa Baekje. Wot 1394 do 1910 bě potom hłowne město mócnarstwow Joseon a Wulka Koreja. Wot lěta 1945 je stolica Južneje Koreje. Oficielnje (de jure) měješe hač do lěta 1972 tež Sewjerna Koreja Seoul jako stolicu, doniž so tamniše sydło knježerstwa Pjöngjang jako oficielna stolica do wustawy njezapisa.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Karaiby
Karaiby to je regiōn skłŏdajōncy sie ze Karaibskigo Morza, wysp (w cołkości bydōncych na Karaibskim Morzu, abo tyż niyblank z nim graniczōncych, a niyblank z Atlantyckim Ôceanym) a tyż ôbtŏczajōncych je wybrzyżōw. Regiōn je położōny na połedniowy weschōd ôd Zŏtoki Meksykańskij i kōntynyntalnyj Pōłnocnyj Ameryki, na weschōd ôd Cyntralnyj Ameryki a na pōłnoc ôd Połedniowyj Ameryki.
Karaiby ôstały ôdkryte bez Krzisztofa Kolōmba we 1492 roku i wartko skolōnizowane bez ojropejske mocarstwa[1].
Do Karaibōw przinŏleżōm państwa: Antigua i Barbuda, Bahamy, Barbados, Belize, Kuba, Dōminika, Dōminikana, Grynada, Gujana, Haiti, Jamajka, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grynadyny, Surinam i Trynidad i Tobago, a tyż mocka terytoriōw znŏleżnych.
W sumie wyspy ôbyjmujōm teryn 275 tys. km², z wielościōm ludności przekrŏczajōncõ 40 milijōnōw ôsōb[2].
Przipisy
- ↑ Columbus Makes Landfall in the Caribbean, National Geographic Society, 6 kwietnia 2020 [dostymp 2021-05-09] (angelski).
- ↑ World Population Prospects - Population Division - United Nations, population.un.org [dostymp 2021-05-09].


text:
Ujek kupił se króliki i musioł ich czymś futrować, bezto najon se konsek mokrej łonki wele stawu Śmiyszek. Siana wiela śni ni mioł, ale jednego roku poszczyńściło mu sie i znod tam gniozdo łod dziwoki kaczki. Były w nim jajca i łon ich do dom zebroł a posadził na nich kura, co prawie zaczła kwukać. Za pora dni wykluły mu sie małe taśki, isto już delszy czos ta dziwoko kaczka musiała na tych jajcach siedzieć! Kaczki dobrze sie chowały , yno dugo były taki niywielki, bezto ujek pytoł naszego starzyka, co był fesztrym, coby sie na nich podziwoł. Starzik zaroz padoł, że to je tako drobniyjszo zorta kaczek, a ujek by sie niy mioł żodnymu kwolić, co ich mo, bo łone były bez wiynkszo czyńść roku pod łochronom, ale ujek go niy posłuchoł i za kwila wszyscy nałokoło wiedzieli jako zocno zorta kaczek tyro po jego placu! Prziszoł se ich tyż łobejrzeć nauczyciel ze gimnazjum, co sie ptokami a myntlami rod po robocie zajmowoł. Łon radził gospodorzowi, coby nad placym jako siatka rozciongnoł, bo mu sie inakszy te kaczki luftnom, ale ujek mu łodpedzioł, że łon pryndzy ich wypasie, a potym do garca wsadzi.
Prziszoł podzim, a potym chycił leki mroz, a kaczki dalij po placu łaziły i ujkowo babeczka Ruzala doszła do tego, że musi sie im u nich fest podobać, no bo po prowdzie, kaj by sie tak dobrze miały: żarcio przeca połne korytka majom? Pomału łoba z ujkiym we te godki sami uwierzyli, ale jednego dnia kaczki zaczły sie cosikej nerwować a dziwacznie skokać i ujek kozoł ich ciotce Ruzali zagnać do chlywika, bo im jednako niy dowiyrzoł. Kej łona wylazła na plac, posłyszała jakiś głośne krakani, to łod klyszczowskich stawow leciały dziwoki kaczki a pruły prosto na połednie. Na ciotczynych łoczach jeji wychuchane kaczki sie zakrynciły po placu a poszły za nimi i tela ich widziała, ale na drugi rok pora razy na jejich plac przileciały jakiś frechowne, dziwoki kaczki a wszystek kurom ze korytek wyżarły! Isto to musiały być te jejich wychowanice!
Ujek kupił se króliki i musioł ich czymś futrować, bezto najon se konsek mokrej łonki wele stawu Śmiyszek. Siana wiela śni ni mioł, ale jednego roku poszczyńściło mu sie i znod tam gniozdo łod dziwoki kaczki. Były w nim jajca i łon ich do dom zebroł a posadził na nich kura, co prawie zaczła kwukać. Za pora dni wykluły mu sie małe taśki, isto już delszy czos ta dziwoko kaczka musiała na tych jajcach siedzieć! Kaczki dobrze sie chowały , yno dugo były taki niywielki, bezto ujek pytoł naszego starzyka, co był fesztrym, coby sie na nich podziwoł. Starzik zaroz padoł, że to je tako drobniyjszo zorta kaczek, a ujek by sie niy mioł żodnymu kwolić, co ich mo, bo łone były bez wiynkszo czyńść roku pod łochronom, ale ujek go niy posłuchoł i za kwila wszyscy nałokoło wiedzieli jako zocno zorta kaczek tyro po jego placu! Prziszoł se ich tyż łobejrzeć nauczyciel ze gimnazjum, co sie ptokami a myntlami rod po robocie zajmowoł. Łon radził gospodorzowi, coby nad placym jako siatka rozciongnoł, bo mu sie inakszy te kaczki luftnom, ale ujek mu łodpedzioł, że łon pryndzy ich wypasie, a potym do garca wsadzi.


text:
WIELGI PIEC NA FYRNIE - MAŁY KROCZEK, WIELGE PLANY
Downij grzoł a topił żelazo we hucie. Teroski stoji a sům ruścieje. Srogi piec na Frynie czeko na lepsze dlo sia czasy a na swoja nowo rola. Niýkerzi chcieli go ôbulić. Dobrze jednako, co snodli sie tacy, co majům na niego blank inkszo wizja.
Wielgi Piec na Frynie bez duge lata przetopioł surůwka, kero niýskorzi bůła przerobiano na roztomajte metalowe rzeczy. Cołko huta zrychtowano sam uostała we 1840 a przi nij napoczło sie stawiać nowe zidlůngi. Cołko miyjscowość zmianowano uostała tak jak huta, czyli Friedenshütte. Potyn po powstaniach, mianowali ja Polski Bytom, abo Nowy Bytom, jak uostało do dzisio.
Prziszoł jednako czos, kej uzdali, co sie robota we tym werku juże niý kali a bezto tako huta stała sie blank niýpotrzebno. Potyn przejyna jům priwat fýrma, kero chciała Wielgi Piec ôbulić, coby mieć plac na swoje plany. Jednako dziynka reakcji miynkszańcůw a zaangażowaniu sztad kůnserwatora, udało sie dodać tyń obiykt do registru zobytkůw. To sztopło plany ôbulynio go, jednako sztopło tyż idyje inwestorůw na tyn postindustryjny ôbiykt.
Idyjo jednako mieli we sztadzie. Rajce Rudy Ślůnskij przijyni szpecjalno ukwoła, we keryj uzdali, coby zaôferować inwestorowi 90 tyś. zł a plac wele bramy nr II za Wielgi Piec. Bezto magistrat moge przejyńć tyn ôbiykt a realizować dolsze plany. A te sům na prowda interesant.
Jako padali nům Krzysztof Mejer - Zastympnik Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - tyn Piec to perełka we Rudzie Ślůnskij, a bezto chcům przistosować go do turistik ruchu. Jako dodowajům Krzysztof Gołąb - Dyrehtor Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnskij - szło by tyż sam zrychtować plac do nauki bajtli bez zabawa. Nauk ścisłych a cybernetyki. Same miynszkańce tyż majům idyje, coby sam zrychtować jake muzeum abo restaurany.
Tuż jak widać idyje sům na prowda interesant a kroczek za kroczkym poleku sie stawio. Teroski czos na przetargi, we kerych wybiere sie nojlepsze wizje zagospodarowanio tego ôbiykta.
FUNDUSZE UNIJNE - MOCKA PROJEKTŮW, HOŁDA EFEKTŮW
Teroźnie sům my juże we nowyj perspektywie unijnych funduszy. Ôd 2007 do 2013 mielimy piyrszo, dziynka keryj do noszego wojywůdztwa wpłynyło mocka piniyndzy na roztomajte projekty a roboty. Dziynka nim tyż udało sie zrealizować ô co wiyncyj niż lokalrygierůngi umiałby ýno swojim budżetym.
We zeptymbrze we Marszałkowskim Urzyndzie zrychtowano uostała ekstra kůnferyncjo, na keryj przedstowiůne uostały efekty dotacji ze budżeta Unie Europyjskij. Dziynka środkům ze Regiůnal Programa Ôperacyjnego na lata 2007-2013 zrealizowanych uostało we wojywůdztwie ślůnskim mocka projektůw, kere nos ôtoczajům. Te piniůndze niý ýno przispieszyły realizacjo niýkerych robůt, nale niý roz dały możebnoś jejich zrealizowanio.
Jako tublikowali Michał Gramatyka - Wicy Marszołek wojywůdztwa ślůnskigo - we latach 2007-2013 we noszym wojywůdztwie alokowanych uostało 7 mld zł, czego efektym je m.inkszymi 12 tyś. nowych miyjsc roboty, 60 km nowych a mocka zrychtowanych drůgůw, wiyncy jak 200 nowych autobusůw a bankůw, 190 inwestycyj rewitalizacji placůw we sztadach, spůmoga dlo sztudyntůw a srogo turistik infrastruktura.
Jako dodali tyż Wojciech Saługa - Marszołek wojywůdztwa śląskigo - unijne piniůndze to 5700 projektůw, kere widać bezmaś we kożdyj gminie a bezto ôddziałuje bezmaś na kożdego. Spůmnieli tyż Wojciech Saługa, co fundusze unijne wpływajům do budżeta skarbu państwa, a lokalrygierůngůw na kożdym szczeblu. Beztuż trza to brać pod uwaga za kożdym razym, kej chce sie pedzieć cosik złego ô tyj noszyj Europyjskij Unii.
Werci sie sam tyż spůmnieć jeszcze to, iże nowo perspektywa, kero realizowano je we latach 2014-2020, to jeszcze wiyncyj piniyndzy do wykorzystanio, bo aże 14 mld zł, na czym nosze wojywůdztwo moge na prowda skorzystać.
DALI WE RADZIŮNKOWIE - WYSTOWKA DZIYŁ ARTISTY
Salvador Dali to Katalůńczyk znany bezmaś we cołkim welcie. Łůnego surrealistyczne malarstwo mo we zocy mocka ludzi a dziyła wystowiane sům we roztolicznych landach. Ôstatnio zawitały tyż do Radziůnkowa.
Ô Salvadorze Dalim idzie godać roztomajcie. Na zicher niý bůła to ôbyczno postać we swojim czosie. Tyn artysta, a nawet gyniusz, jako niýkerzi go mianujům, tworzůł ôbrozy surrealistyczne ze pograniczo forsztelunku, snu a jawy.
Szło by pedzieć, co wizualizowoł wewnyntrzno percepcjo ôtoczynio a rzeczywistości pomiyszanyj ze synnym forsztelunkym. A chocioż kojarzůny je nojwiyncyj ze zygorami abo hajcujůncymi sie żyrafami, to jako padali Tomasz Kipka ze Artistik Wydziołu Uniwerziteta Ślůnskigo, Dali mioł na prowda szyroki zakres swojich dziył.
Podle Gabriela Tobora - kery bůł inicjatorym tyj akcje - tako wystowka to na prowda dobry knif na fajrowaniý dwadziestolecio ôdzyskanio sztadnych prow bez Radziůnkůw. Jako dodowajům Justyna Konik - Dyrehtor Kultůr Cyntrum Karolinka, kaj ta wystowka bůła sbajslowano - bůła to tyż ôkazjo do przedstawiynio miynkszańcům dziył trocha inkszych, bo ôd artisty ô co barzi znanego we welcie.
ŚWIOT ÔBROZŮW - NIÝŁOBYCZNO WYSTOWKA NA FRYNIE
We Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostała wystowka niýôbycznych ôbrozůw, jakimi sům fotografie ôdklejůne.
We świot sztuki a jednocześnie fotografie idzie wlyź na wystowce zrychtowanyj we Galerii "Fryna" we Sztad Kultůr Cyntrum miana Hynryka Bisty we Rudzie Ślůnskij. Je to wystowka ô tyla niýôbyczno, bo je ôdklejůno ôd rzeczywistości.
Jako tublikujům sům Łukasz Cyrus - fotograf a autor - fotografia ôdklejůno to niý metoda abo technika, nale ôsobisty kůncept, kery ôparty je ô założyniý, co rzeczywistość niý istnieje, a przedstowiane na fotografiach akty bůły wirtualne. Jednako jako dodowajům Łukasz Cyrus, wszysko uostało sknipsowane a nic niý przerobiane na kůmputerze. To po prostu rejestracjo materii we przestrzyni we pewnyj jednostce czosu, jako padali autor.
Wernisoż zrychtowany przi tyj galerii to tyż ôkazjo trefić a pogodać ze autorym, zobejrzeć a posuchać jako uostały te knipsy zrobiůne. Bůło tam nawet przirychtowane ekstra stanowisko, na kerym szło ôbejrzeć jako take ôbrozy mogům powstować. A styknie zrozumieć a wykorzystać światło, kere je sednym fotografie, jako dodowajům Łukasz Cyrus.
Cołko idyjo wystowki sie spodobała kożdymu uczystnikowi, beztuż zocnie zaproszůmy do Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie, kaj ôbrozy pudzie zoboczyć do 16 ôktůbro. To jednako niý kůniec, bo planowane sům nostympne interesantne wystowki ôbrozůw we Galerii.
GALA WOLŮNTARIATU - WE RADZIŮNKOWIE PODZIYNKOWALI
Na szpecjalnyj Gali podziynkowali we Radziůnkowie wszyskim wolůntariuszům a społycznym dziołaczům, kerzi robiům cosik dlo dobra inkszych. Bez cołki rok robiům, dziołajům a bajslujům roztomajte akcje niýroz niýzauważynie. Tako gala to ôkazjo, coby docynić wszyske jejich starania.
Pomogajům inkszym ze roztomajtymi rzeczami, bajslujům akcje a fajery, průmujům aktiwny tryb żywobycio, dziołajům społycznie we Radziůnkowie. Wszystko to dlo ideji a dlo dobra inkszych. Dziynka takim ludziům świot je ô co lepszy, bo pokozujům tyż, iże niý wszysko musi być interesowne.
Beztuż kożdo ôkazjo do podziynkowanio im je dobro. We Radziůnkowie sbajslowano uostatnio uostała szpecjalno Gala, na keryj przedstowiciele wiyncy jak 40 ôrganizacji dostali ekstra dyplůmy w podziynkowaniu za jejich robota. Jak podkryślajům Gabriel Tobor - Bergmajster Radziůnkowa - Radziůnkůw je postrzegany na mapie Wiyrchnigo Ślůnska na prowda pozytywnie, przede wszyskim dziynka właśnie takim ludziům.
Latosi bůła tyż ku tymu niýôbyczno ôkazjo, skiż tego co fajrowane je 20-lecie ôdzyskanio sztadnych prow. Beztuż dlo porůwnanio zrychtowano tyż uostała prezyntacjo, jako wyglůndało społyczne żywobyciý we dwadziestoleciu miyndzywojynnym sam we Radziůnkowie. Jako spůmnieli Jarosław Wroński - Pełnomocnik Bergmajstra do spůłroboty ze ôrganizacjami - miynszkańce tak jak i tera, tak i downij byli na prowda aktywni społycznie. We dwadziestoleciu działało sam poradziesiůnt roztomajtych ôrganizacyj i tak je do dzisio.
I to moge radować, bo we żybowyciu niý liczy sie ýno to co sie samymu mo, nale przede wszyskim to, co sie moge dać ôd siebie inkszym. Nawet jak to je zwykły uśmiych abo chyńć spůmogi.
REHABILITACJO WE SZPORCIE
Rehabilitacje můmy roztomajte. Sům tyż take, dziynka kerym idzie sie postawić wyzwaniý a sprůbować czego nowego. Aktiwność motoryczno moge spůmogać we roztomajtych niýmocach, ô czym nojlepij przekůnali sie same uczystniki Ôlimpiad Szpecjalnych.
Aże 170 niýpełnosprownych intelektualnie szportmynůw we 20 manszaftach ze noszego regiůnu wziynio udzioł we XVIII Ślůnskim Turniyju we Halowym Fusbalu ai we III Ślůnskim Dniu Tryningowym Programu Aktywności Motorycznyj we Strzodowisku Wodnym Ôlimpiad Szpecjalnych, kere sbajslowane uostały we szport halach na Halymbie a Biylszowicach ai wodnym parku we Rudzie Ślůnskij.
Pokozujům łůni bezto, co roztomajte niýmoce niý můszům przeszkodzać we stowianiu sie wyzwań a uozwijaniu sie. Trza jednako przede wszyskim dużo barzi sie dać pozůr na siebie a wybrać ôdpowiydnio dysciplina dlo sia. Wymago to tyż poświyncynio a staranio. Jednako z czosym prziłazi efekt, a kej ku tymu dodo sie jeszcze trocha motywacje, to efektym moge być nawet prajs we takim turniyju jaki sbajslowany bůł ôstatnio we Rudzie Ślůnskij.
DEJ POZŮR NA DRŮDZE - PIECHTY PO PASACH
Mocka s nos wiy, co bez drůga trza przełazić na przyńściach dlo pieszych. Trza przi tymu sie tyż festelnie dować pozůr a zaglůndać eli niý jedzie jake auto. Jednako niýstety niý dlo wszyskich je to take ôczywiste. A szczegůlnie dlo bajtli, kere niýdowno napoczły łazić do szule.
Wroz ze zeptymbrym napoczyn sie nowy szkolorski rok. Skiż tego na drugach je tyż ô co wiyncyj bajtli a młodziyży, na kero szofery muszům dować sie pozůr. Pozůr tyż powinni sie dować Ci co idům piechty. Auto niý zatrzimie sie ôd razu, a szofer tyż niý zowdy ôdpowiydnio wczas nos uwidzi. Beztůż tak wożne je coby reszpektować zakůny a prowa ruchu drůgowego a wzajymnie sie szanować.
Jak co roku tyż na poczůntku zeptymbro na przyńściach dlo pieszych poradziło sie zoboczyć mundurowych. Szucmany a Policjanty łazili a patrolowali nojwiyncyj te ôkolice, a przede wszyskim przyńscia, kere sům nojmynij zicherne na rudzkich drůgach. Jako tublikujům Marek Partuś - Kůmyndant Szucmanůw we Rudzie Ślůnskij - widok mundurowego działo na szoferůw ai przechodnie dowajům sie barzi pozůr.
Nojwiyncyj Szucmanůw poradziło sie trefić we rejůnach szulůw, kaj je mocka bajtli. Marek Partuś spůminajům, co nojbarzi trza sie dać pozůr na nojmyńsze bajtle, kere dopiyro uczům sie zakůnůw poruszanio po drůgach. Bezto tyż czynsto przi podstawowych szulach poradzi sie tyż trefić kogoś, wto pomogo im bez cesta przełaźić.
Wożno tyż sam je rola rodzicůw, kerzi powinni pokozać a nauczyć swoje bajtle jak nojlepij a nojzichernij powinni iś do tyj szule a nazod, coby sie żodnymu nic niý stało.
MOCNO ZAWIOŁO - NOTURA SPŮMNIAŁA Ô SIEBIE
We zeptymbrze mocka z nos dostało SMSa, we kerym informowali nos ô festelnie silnym wietrze, co mioł prziś. I rýchtých bůł niý ýno ôkropiczny wiater, nale tyż szło by pedzieć nawet siudera. Na szczyńściý ôbyło sie bez żodnyj trogedie.
Siudera, kero przeszła bez nosz regiůn pod kůniec zeptymbro, narobiůła trocha szkodůw. Posrywane dachy a kable, połůmane strůmy, uszkodzůne płoty a zalůne piwnice. Fojerwera a Szucmany mieli co jeździć we nocy a na drugi dziyń niý ýno we Rudzie Ślůnskij, nale we cołkim regiůnie. Podle porachowanio fojerwera wyjechała wtedy kajs 300 razy we roztomajte place.
W sumie niý ma sie co dziwować, bo jako tublikowali Roman Dymek - Noczelnik Wydziołu Kryzys Zarzůndzanio we Rudzie Ślůnskij - podle przewidywań, meteorologi ôkryślili 2 stopiyń zagrożynio pod kůntym festelnego wiůnio. Mocka s nos nawet dostało ekstra SMSy skiż tego.
Bůły to alerty RCB, czyli Rygiyrůngowego Cyntrum Zicherności, jak by to szło pedzieć po naszymu, we kerych ôstrzygali, co bydzie w nocy fest wioło a godali coby sie do tego przirychtować.


text:
Radlin to je niy za wiele ślōnskie miasto kole Rybnika. Miyszkańcy godajōm, że we Radlinie żyje sie przijymnie i poryncznie, wszyjsko je po blisku, a ku tymu ze Radlina je pora hyrskich persōnōw. Ale je te miasteczko atrakcyjne turystycznie? Na zicher na ôd niego mapie znojdzie sie pora fest zwiedownych pōnktōw, kere werci sie byzuchować. Badnijcie je z nami – proszymy na krōtki wander po Radlinie.
Atrakcyje Radlina
Rozfechtowywanie industryji na Ślōnsku zrychliło tyż urbanizacyjo. Epno tajla spōłczesnego Radlina ôstała ôksztołcōno gynau skirz wartkigo rozwoju miyndzy XIX a XX stoleciym. Przi industryjalnym kōmpleksie poskłodanym z gruby Ymma, elektrociepłownie i koksownie stowały nastympne chałpy i ôsiedla. Jedne śnich to bōło ôsiedle-zygroda mianowane Kolōnijo Ymma. Stowiania kolōniji wachowały hyrskie wtynczos niymieckie baumajstry.
Spōłczesny Radlin to je sztela, kero my by mianowali “miastym idyji”. To tukej pokozała sie piyrszo na Ślōnsku tynżnia solankowo, jedzino po blisku “wrotkarnia”, ôbmiyłowany bez bajtle park linowy abo jedyn z piyrszych parkōw do skokania. Modziokōm sie tamek na zicher niy mierznie, ale umi być Radlin jednako zwiedowny dlo majorantnego lokalnego wandrusa? Pōdźcie wejrzymy kapka akuratnij na trzi nojfajniyjsze sztele na radlińskij mapie.
Kolōnijo Ymma we Radlinie
Kolōnijo Ymma w Radlinie to je grubskie ôsiedle postawiōne miyndzy 1897 a 1913 rokiym. Nojwożniyjszōm idyjōm na zaczōntku roboty tamek bōło wyônaczynie ôsiedla-zygrody podug modernistycznych planōw, kaj ôkrōm familokōw, w kerych miało miyszkać fol grubiorzy, nojwożniyjszo miała być zielōność naôbkoło. Bez dugie lata Ymma uwidziała masa szpetnych wydarzyń, ôbstoła dwie wojny i po leku, skuli kludzōnym rymōntōm, idzie nazod ku swojimu baukōnsztowymu powobowi.
Przi kōńcu stawiania Kolōniji Ymma we 1913 roku ôsiedle bōło już fest epne i skłodało sie m.in. z 14 stawiyń dlo byamterōw, 49 klasycznych familokōw, 20 izbōw dlo samotnych karlusōw, dōmu towarowego, bibliotyki i łaźnie. Dzisiej, jak sie tamek szpacyruje, na czerwōne cegłōwki sztyjc dowo sie pozōr. Już przi krōtkim wanderze idzie uwidzieć terozki ôdnowiōne dachy a bornsztajny. Zawiyrzōmy, że przi pasownym projektowaniu a planowaniu, te miyjsce bydzie mogło chned stanyć kole katowskigo Nikiszowca abo rudzkigo Ficinusa. Mielibymy to w zocy, bo takich historyczno-industryjalnych atrakcyji nikyj niy ma doś.
Tynżnia solankowo we Radlinie
Tynżnia solankowo w Radlinie postawiōno ôstała we 2014 roku i bōła piyrszōm takōm inwestycyjōm na Ślōnsku. To je ôbiekt lyczniczy, wieli na 8 i dugi na 24 metry. Dobre fōngowanie tynżni solankowej we Radlinie dlo czyrstwości dzieje sie przi inhalacyji aerozolym solankowym na frysznym lufcie. Wele tynżni je tyż fest fajny park z malućkim kaczokiym i szpilplac dlo bajtli. Idzie tamek tyż wyużyć brodzik do hydroterapie podug metody Kneippa, a bai napić sie kafyju abo zjeś lody. Dlo byzucherōw je tamek yno jedyn problym – niy za wiela szteli parkingowych. Beztōż rekōmandujymy zrobić dlo swojigo zdrowio cosik ekstra i… przipyndalować do tynżni na kole 😉
Gruba Marcel we Radlinie
Gruba Wōnglo Kamiynnego Marcel do roku 1949 mianowała sie Ymma. Gynau choby we inkszych miastach na Gōrnym Ślōnsku, gruba ta bez lata formowała radlińskie społeczyństwo, sztelowała żywobyciym na beztydziyń i dowała geld miyszkańcōm. Historyczny wpływ KWK Marcel na teroźno forma miasta bōł echt srogi (kuknijcie choby yno na industryjalno atrakcyjo turystyczno jakōm je dzisio Kolōnijo Ymma), ale tym, na co my dowōmy pozōr przi kożdej rajzie bez Radlin je… głōwne stawiynie gruby. To je podug nos nojpiykniyjszy taki ôbiekt na Ślōnsku (a widzielimy już niyjedyn), tōż werci sie mu lepij przijzdrzeć przi nastympnej przileżytości.
Inksze zwiedowne informacyje ô Radlinie
Inkszymi atrakcyjami Radlina, kere umicie mieć w zocy sōm m.in. wiyże szachtōw Wiktor i Antōni a Willa Dyrechtōra Wachsmanna zaprojektowano bez Williama Müllera. Ôbiekty sakralne, na kere werci sie kuknyć to na zicher nyjobarokowy kościōł pw. Wniybowziyncio NMP z 1926 r. i zabytkowo kapliczka Św. Jana Nepomucyna.
Zwiedownōm idyjōm zdowała sie być “Sztreka Ymmy i Marcela“, drōga kludzōno bez ciekawe sztele skuplowane z radlińskōm industryjōm. Ôkrōm zajty internecowej, w mieście pokozały sie tabule informacyjne, na kerych idzie poczytać ô historyji takich placōw choby Szachta Reden abo spōmniano już Willa Dyrechtōra. Terozki zajta szlak.radlin.pl niy ma już aktualizowano i ôstała pociepano. A żol, bo “Sztreka Ymmy i Marcela” mogła być ekstra tajlōm industryjalnych atrakcyji Radlina i fest fajnōm ôpcyjōm dlo nojmodszych wandrusōw.
Werci sie tyż spōmnieć, że we Radlinie trynowało do kupy aż 20 ôlimpijczykōw, kerym poświyncōny ôstoł bai Plac Radlińskich Ôlimpijczykōw – postrzōd nich byli m.in. gimnastyk Leszek Blanik (Sydney 2000 i Pekin 2008) i siatkorz Piotr Gabrych (Ateny 2004). Wszyjskich radlińskich ôlimpijczykōw znojdziecie TUKEJ.
Byzuchujcie Ślōnsk!
Zwiedowne historyje i sztele, w kerych idzie wyczuć cosik szpecjalnego sōm zaôbycz bliżyj, jak sie nōm zdo. Byzuchujcie lokalnie, zwiydzejcie swōj hajmat – możnej treficie tukej miyjsca jednako fajne, choby hyrskie place ôpisywane we przewodnikach. Możnej niykerym sztelōm chybio ajnfach dobrego marketingu? Mōmy nadzieja, że ta krōtko rajza po Radlinie zachynci Wos do sznupanio za lokalnymi atrakcyjami.
💚 Znocie Radlin? Mocie swoje ôblubiōne sztele? 💚
A możnej chcecie rekōmandować nōm nastympny cyl rajzy?
Czekōmy na Wasze kōmyntorze!


text:
Hory
(ML/SN). Něhdźe sto Serbow z Wojerowskeje Janskeje wosady a z dalšich wsow gmejny Halštrowska Hola bě na tradicionalnu nutrnosć zeleny štwórtk do Patokec kładźiteje bróžnje na Horach přišło, kotruž swjećachu tam 16. raz. Wojerowski superintendent na wuměnku Friedhart Vogel jich serbsce a němsce postrowi a prědowaše na to wo wuznamje zeleneho štwórtka. Wón pokaza na Bože wotkazanje, kotrež Jezus z wučomnikami tón dźeń swjećeše, kaž tež na myće nohow přez Chrystusa. Ćišćan Měrćin Herman čitaše Bože słowo k prědowanju a dalše wujimki z Noweho zakonja serbsce. Židźinski měšany chór pod dirigatom Kerstin Liederoweje wobdźěli so druhi króć na serbskim zelenym štwórtku na Horach a zaspěwa tam Mozartowe „Ave Verum“ a serbsce „Njech tola kóždy na swěće wě“ kaž tež pućowanske žohnowanje „Knjezowy jandźel“. Wšitcy zhromadnje zanošowachu serbske a němske pasionske kěrluše kaž „Hdyž, Chrysće, we swědomju“ a „Ow hłowa, krawnje zbita“ kaž tež „Wulki Božo, chwalba ći“. Po nutrnosći dachu sej wobdźělnicy pjeć chlěbowych tykancow z Brětnjanskeje Köhlerec pjekarnje a kofej zesłodźeć.


text:
Ȏn ȏd pendziałku do piōntku harowoł jak dziki woł, broł nadgodziny za kamratōw, do dōm przichodziył sie yno wyspać, a ze wielgōm tesnotōm czakoł na sobota!
- Cały tydzień haru-haru – godoł – a w sobota hop do baru!
I tak kożdy tydziyń robioł. Ze ȏsiedlowego baru wyłazioł dziepiyro we niedziela niyskoro we wieczōr! Tam dycki jedna noc na stołku abo we kōntku przedrzimoł, a we pyndziałek we robocie łeba mu pynkała, do roboty niy bōł zdatny, a brygadzista ze kamratami go we pakamerze kryli przed kierownikiym budowy! Inkszymu by to niy uszło, tak na sucho, ale Bolek fachman bōł dobry, na wszyjstkim sie znoł, bezto robota dycki poradzioł nadgonić! Kamraci mu jednako przoli, bo we kożdy pyndziałek mu keryś kiszki abo kefiru przinios na ȏkrzyźbiyni!
Ze poczōntku to jo sie trocha bōła, że mōj chop ś nim kamraci, boby sie hnet mōg rozpić, ale Bolek go do baru na siła niy wyciōngoł, a jak szli kaj społu to, co nojwyżyj na piwo i już po dwōch dycki byli nazod w dōma.
Jedna sobota my robili grilla (wtynczos to jeszcze u nos bōła nowość, coch jōm prziwiozła ze Zachodu) i Bolek miasto do baru prziszoł ku nōm na zegrōdka. Jednako grillowane jodło mu niy podchodzioło, bezto kajsik we kōntku ȏbalili halbka ze naszym przocielym Alojzym, co jak popioł, dycki ze pamiynci godoł wiersze, a wiela ich znoł: ȏd Mickiewicza do Sztaudyngiera!
Bolek jak bajtel gymba ōdewrził, a ni mōg sie nadziwać, jak tyn chop poradziył aże tela spamiyntać!
- Chopie! – kwolił sie kuzyn. – To sōm lata a lata czytanio! Jak myślisz, co jo bez sobota a niydziela robia? Cołki tydziyń haru-haru na grubie, ale jak mōm wolne - to czytōm... zapamiyntej se!
I Bolek se to wziōn do serca, chocioż ciynżko mu to ze poczōntku szło! Bo do baru go jeszcze dłōgo kożdo sobota ciōngło, ale teroz choć je na pynzyji, to ni mo czasu po barach lotać. Woli po wieczorach we swoji izbie wiersze rymować! Ȏgrōmnie piyknie ȏ życiu a przyrodzie pisze, a zatym swoji wiersze drukowoł yno na internecie, ale teroz rychtuje swōj tomik, ale jako sie bydzie mianowoł, tego żodnymu jeszcze niy wyzdradzioł.
Powodzynio Bolku, tego Ci ze szczerygo serca życza!
Grymlino


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (ur. 20 kwjetńa 1889 we Braunau am Inn, zm. 30 kwjetńa 1945 we Berlińe) – mjymjecki politiker, kanclyrz Mjymjec uod 1933, führer i kanclerz III Rajchu uod 1934, prziwůdca Narodowo-Socjalistycznyj Mjymjeckej Partii Robotńikůw (NSDAP), ideolůg mjymjeckej uodmjany faszyzmu zwanyj uod jygo nazwiska hitleryzmym abo narodowym socjalizmym (naźismym), twůrca a dyktator III Rzeszy mjymjeckij, zbrodńorz wojynny, uodpedźalny za zbrodńe przećiw ludzkośći.
Po uobjyńću uobu fůnkcyji zmjyńůno nazwa jygo stanowisko na „Führer und Reichskanzler” (Wůdz i kanclyrz Rajchu). Uznowany je bez wjynkszość historykůw za uosobiśće uodpedźalnygo za polityka rasowo naźistowskych Mjymjec, Holocaust a za śmjerć milijůnůw ludźi ubitych podczas jygo rzůndůw. Agresywno polityka zagrańiczno, kero stosowoł, doprowadźyła do rozpyntańo bez Mjymcy II wojny śwjatowyj, we wyńiku keryj zginyło 55 miljůnůw ludźi.
Familijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Rodzyństwo Adolfa Hitlera:
- Alois Hitler junior (1882–1956)
- Angela Hitler (1883–1949)
- Gustav Hitler (1885–1887)
- Ida Hitler (1886–1888)
- Otto Hitler (1887–1887)
- Edmund Hitler (1894–1900)
- Paula Hitler (1896–1960)
Biografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wczesne żyće[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Hitler rodźił śe 20 kwjetńa 1889 we mjeśće Braunau am Inn kole Linz we Gůrnyj Austriji we Austro-Madźarach. Był dźeckem Klary Pölzl a Aloisa Hitlera. Wychowywoł śe we Passau, Lambach a Leonding. Krůtko po śmjyrći fatra we 1903, kole 1905 zajyntyresowały go antysemjicke (antyżydowske) a pangermańske poglůndy profesora Leopolda Poetscha. Przez śmjyrć matki we 1907 popadł we depresyje.[1] We 1909, Hitler zaczůł studja sztukji we Wjedyńu.
I wojna śwjatowo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We 1913 zamjyszkoł we München we Mjymcach. 16 śyrpńa 1914 dołůnczył do Bajerskej armii. Broł udźoł we I wojńe śwjatowej. Walczył we Belgiji a Francyji we 16 Bajerskjim Pułku Rezerwowym. 2 grudńa 1914 dostoł Żelazny Krziż II klasy.
5 paźdźerńika 1916 bůł ranny a uod 9 paźdźerńika do 1 grudńa leżoł we lazaryće Belitz.[2] Na frůnt wrůćił we marcu 1917. 4 śyrpńa 1918 dostoł Żelazny Krziż I klasy uod Hugo Gutmanna.
Führer III Rajchu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Po wojńe wrůćił do München. Dołůnczył do Narodowo-Socjalistycznyj Mjymjeckej Partii Robotńikůw, kerej bůł prziwůdcům. Uod 1933 bůł kanclyrzem Mjymjec. Po uobjyńću uobu fůnkcyji zmjyńůno nazwa jygo stanowisko na „Führer und Reichskanzler” (Wůdz i kanclyrz Rajchu). 1 wrześńa 1939 przez angrif Mjymcůw na Polsko uozpoczył II wojne śwjatowům, we wyńiku keryj zginyło 60 miljůnůw ludźi.
Śmjyrć[edytuj | edytuj zdrzōdło]
30 kwjetńa 1945 Hitler popełńůł samobůjstwo. Uůnygo ćało uostoło spalůne.
Nadgrody[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Lista ńypołno
- Żelazny Krziż (1914) I klasy
- Żelazny Krziż (1914) II klasy
- Czorno Uodznaka za Rany (1918)
- Złoto Uodznaka za Rany (po ataku 20 lipca 1944)
- Złoto Uodznaka Partii
- Wjelgi Kawalyr Imperjalnego Uordera Czerwůnych Strzał – Szpańijo (Franco), 1937[3]
- Uodznaka hůnorowygo titlaCaporale d’Onore della Milizia (MVSN) – Italijo, 1938[4]
- Honorowy kordźik MVSN – Italijo, 1938[4]
Rzůnd Hitlera[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Rzůnd Adolfa Hitlera był uod jego przejyńćio władzy (tzw. Machtergreifung) 30 styczńa 1933 aż do jego śjyrći 30 kwjetńa 1945 (12 lat a 3 mjeśůnce).
Przipisy
- ↑ John Toland: Adolf Hitler; Biography 1889-1945. Lübbe Verlag, 1977. ISBN 978-3-8289-0540-5.
- ↑ Adolf Hitler: Mein Kampf. Mariner Books, s. 50–51. ISBN 978-0-395-92503-4.
- ↑ Order „czerwonych strzał” (pol.). [dostymp 2021-01-07].
- ↑ 4,0 4,1 Zdjyńće Hitlera ze uodznakům. germaniainternational.com. [dostymp 2021-01-07].


text:
synonim zdobyty
odm. zdobyć, niezdobyci, niezdobycia, niezdobyciach, niezdobyciami, niezdobycie, niezdobyciem, niezdobyciom, niezdobyciu, niezdobyć, niezdobyta, niezdobytą, niezdobyte, niezdobytego, niezdobytej, niezdobytemu, niezdobyty, niezdobytych, niezdobytym, niezdobytymi, zdobądź, zdobądźcie, zdobądźcież, zdobądźmy, zdobądźmyż, zdobądźże, zdobędą, zdobędę, zdobędzie, zdobędziecie, zdobędziemy, zdobędziesz, zdobyci, zdobycia, zdobyciach, zdobyciami, zdobycie, zdobyciem, zdobyciom, zdobyciu, zdobyli, zdobyliby, zdobylibyście, zdobylibyśmy, zdobyliście, zdobyliśmy, zdobył, zdobyła, zdobyłaby, zdobyłabym, zdobyłabyś, zdobyłam, zdobyłaś, zdobyłby, zdobyłbym, zdobyłbyś, zdobyłem, zdobyłeś, zdobyło, zdobyłoby, zdobyły, zdobyłyby, zdobyłybyście, zdobyłybyśmy, zdobyłyście, zdobyłyśmy, zdobyta, zdobytą, zdobyte, zdobytego, zdobytej, zdobytemu, zdobyto, zdobyty, zdobytych, zdobytym, zdobytymi, zdobywszy