text:
Nasze bery i bojki Nasze bery ślōnske Jak zowcite gruchy Zmory i utopki Roztomajte duchy W rym sie wybiyrajōm Strzigi, ,Meluzyny Djosek w terze tonko Ze świōnt ôszkrabiny Podciep ze szkutami Rycy wniebogłosy Skarbnik tyn ze gruby Lyniom stawio wosy W stowie zły utopek Na frelka cichtuje Wionek ze sitowio Cołki […]
Nasze bery i bojki
MELUZYNA
MELUZYNA Piykno bōła to kobiyta Isto ukorano srogo Zaniydbała chopa dziecka Bizygantka żōła błogo Niy warzoła i niy prała Prōżnowała cołke dzionki W zdrzadło jyno se patrzała We chaboździach bōły grzōndki Djoski na nia cichtowali Kej zejrzeli Meluzyna W jedyn dziyń baba porwali Dyć zapadła sie pod ziymia Teroz furgo kajś po nocach Jynczy ,stynko […]


c: text/html

text:
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (rodz. 5 lutego 1985 r. we Funchal) – portugalijski fusbalszpiler, kery gro we Realu Madryt. Zauobycz gro kej půmager, abo napadźorz.
We lotach 2001-2003 groł we Sportingu Lizbůna, kaj zagroł 25 szpilůw a trefjůł 4 tory. Ńyskorzi wystympowoł we Manchester United, kaj zagroł 196 szpilůw a trefjůł 84 tory. Uod 2009 gro we Realu Madryt kaj do 3 listopada 2012 zagroł 111 szpilůw a trefjůł 123 tory. Erbnůł Złoto Bala za 2008, a Złoto Bala FIFA za 2013 rok.
Sztatystyki karjery[Sprowjej]
[2]
1(Superpuhar krejowy,Superpuhar Ojropy UEFA, Klubowe Mistrzostwa Śwjata)
Necowe uodwołańa[Sprowjej]
Przipisy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
POLITYKERY PRZED WELOWANIYM (WYBORAMI) Welowani co roz bliżyj: Łuczynny, łuprzyjmy i gładki. Łojczyzna, Łobywatela, Narod, Przez wszystki łodmjynio przipadki. ŁOBJECUJE: Że bydzie grzeczny, żodnego niy zawjedzie. I joko pro społeczny, Pomoże we niy jednej bjydzie. Dyć jak Ci mijo welowanio rocznica, To nosz BOHATER mo tela wpadek. Zapomnioł ło łobietnicach ( pewnikym przez przipadek ) […]
POLITYKERY PRZED WELOWANIYM (WYBORAMI)
KIEDYJŚ PERŁOM
KIEDYJŚ PERŁOM. Ziymia Ślojnsko kedyjś Perłom Polski była, A nasz wągel, czorne złoto kożdy chcioł. Grubow ni ma, s czego ludność bydzie żyła, No i kożdy już od downa kajś to mo. Ref: Ślojnzok szuko dziś roboty na zachodzie, By jom dostać, no to łazi tam i tu. Śpi pod mostym a przeważnie i o […]


text:
Bźińička
Bźińička (pol.: Bziniczka) – prawy dopuyw Mouyj Panwje, zlokalizowano guůwńy we wojewůdztwje uopolskim, nale swoje zdřůduo mo we wojewůdztwje ślůnskim.
Řyka wypuywo s uokolic Gwoźdźan. Zdřůduo Bźińički zlokalizowane je na wysokośći ůng. 270 m n.p.m. Řyka puyńe we wjynkšośći we leśnym uotočyńu urygulowanym korytym uo šyrokośći 2–3 m. Na zachůd uod Pludrůw uopuščo teryn gminy Dobrodźyń a wpuywo do gminy Kolůnowske, puyńe postřůd wydmůw. Na tym uodćinku charakteryzuje śe zbližůnym do naturalnygo přebjygym koryta uo střredńij šyrokośći 3 m. Bźińička uchodźi do Mouyj Panwi we Kolůnowskym na wysokośći 190 m n.p.m. Dugość ćeku wynośi ůng. 19 km. we gmińe [olůnowske nauokouo řyki stwořůny uostou Zespůu přirodńičo- krajobrazowy "Nad Bźińičkům" (polsko godka: Nad Bziniczką).


text:
Les Paul
Les Paul (rodz. 9 czyrwńa 1915 we Waukesha, um. 13 śyrpńa 2009 we White Plains) – amerikański dżezowy gitarzista a tyż wynalozca. Nojbarzi znůmy skiż wynaleźyńo elektrycznyj gitary kero ńy mjoła rezonansowygo pudła. Jygo prototyp ńy znod zastosowańo, nale model Gibson Les Paul, kery zaprojektowoł lo firmy Gibson, doł możliwość powstańo rokowyj muzyce a je bezma ńyzmjyńůny we użyću aże do dźiśej. Inksze jygo wynalozki to overdubbind, delay a wjelośladowe nagrywańe. Dostoł nadgroda Grammy Trustees Award we 1983 roku.


text:
MOJE PRZEZYCIA WE SZKOLE c.d. Tak, jak zaczlach lazic do szkoly to skonczolo sie moje beztroske zycie. Z pryka Mama wyciepowala mie dycki wczas rano o 7.00. Ktoz to widziol, coby tak wczas budzic biydne dziecko! No ja, inkszym bajtlom niy szlo lepij. Przodzi musialach isc umyc gymba i zymby, a potym sie oblykalach i […]
MOJE SZKOLNE PRZIGODY
Szkoła czeko
Szkoła czeko Czeko na nas nasza szkoła Pućcie dzieci ! – zwónek woło Bydymy sie sam uczyli Na gimnastyce szkopyrtki robili Pusto bez wos tukej było Ni ma butlu ani szumu Ze uczniami dycki miło Tera ni ma sam bańtować kómu Szkoła stoji tak jak stoła Wysztryndzóne,wyciaciane Zwónek dali glingo,woło Dwjyrze już sóm łotwjyrane Pućcie […]
Zajś do szkoły
Zajś do szkoły Już cirlipki se ćwjyrkajóm Że zajś szkoła łowjyrajóm Nie bydóm dzieci lyniuchowały Nie bydóm już bańtowały Trza do szkoły sie szykować Wszyski ksionżki pokupować Pukeltasza nowo też Staro już stargano je Fyjderkastla jeszcze nowo Co sie do ni pisoki dowo Hefty trza tyż pokupować Do starszych dzieci rógzak szykować […]
Witej szkoło
Witej szkoło!! Zajś godómy- witej szkoło! Ji zajś dzwónek do klasy woło Dziecka bydóm tasze brały Dźynnie rano do cia gnały Stowo Andzia no ji Józik Dziynnie rano budzi budzik Myjóm sie ji łoblykajóm I tabulki do tasze dowajóm Wjelaż tego tam je dane? Jeszcze pytlik ze śniodańym Cojś do picio by tyż było Co […]
Czas na kómers
Czas na kómers Jedna frelka tako była Co sie pół dnia już strojiła Co by fajnie wyglóndała Bo kómers w szkole mjała Pjykne szaty wdzioła na sia I do tego nowo tasia Szczewiczki nowe łobuwała I fryzura już czosała Szumnie sie wyszykowała Jeszcze keka na kark dała Do auta sie wpakowała I do szkoły wjyź […]


text:
Josip Broz Tito (* 25. meje 1892 jako Josip Broz w Kumrovecu w dźensnišej Chorwatskej; † 4. meje 1980 w Ljubljanje) běše juhosłowjanski komunistiski politikar, partizanski wjednik, předsyda Juhosłowjanskeje a wažna figura mjezynarodneje politiki.
Wón bě sedme dźěćo Franja Broza a Marije Brozoweje. Jeho nan Franjo Broz běše Chorwat a jeho mać Słowjenka. Josip Broz chodźeše dźěl swojeho dźěćatstwa w Posredźe po prošenju a pozdźišo na zakładnu šulu w Kumrovecu. Njeje pak hižo do druheje rjadownje postupił. 1905 wopušći šulu a w lěće 1907 započa jako mašinski wučomnik w Sisaku dźěłać. Tam dósta wědomje za wažnosć dźěła a je prěni raz 1. meju jako dźeń dźěła sławił. W lěće 1910 zastupi do Socialnodemokratiskeje strony Chorwatskeje a Słowjenskeje.
1937 wuzwoli so na generalneho sekretara Komunistiskeje strony.
Z lěta 1943 bě Josip Broz (z partizanskim přimjenom Tito) prezident "Antifašistiskeje rady narodneho wuswobodźenja", kotraž přewza wot 1945 prowizoriske knježerstwo we wot fašistow wuswobodźenych kónčinach. W samsnym lěće bu ministerski prezident a zakitowanski minister Zwjazkoweje republiki Juhosłowjanskeje. 1953 přewza funkciju statneho prezidenta, kotraž spožči so jemu 1963 na čas žiwjenja.


text:
Mapa kodów pocztowych MizerówMiejscowość: Mizerów
Gmina: Suszec
Powiat: pszczyński
Województwo: śląskie
Kod pocztowy: 43-265
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Warszawa kody pocztowe, Załęska Rzeszów kod pocztowy, Solińska 85 Warszawa kod pocztowy, Solińska 86 Warszawa kod pocztowy, Solińska 87 Warszawa kod pocztowy, Solińska 88 Warszawa kod pocztowy, Solińska 89 Warszawa kod pocztowy, Solińska 90 Warszawa kod pocztowy, Solińska 91 Warszawa kod pocztowy, Solińska 92 Warszawa kod pocztowy, Solińska 93 Warszawa kod pocztowy, Solińska 94 Warszawa kod pocztowy, Solińska 95 Warszawa kod pocztowy, Solińska 96 Warszawa kod pocztowy, Solińska 97 Warszawa kod pocztowy, Solińska 98 Warszawa kod pocztowy, Solińska 99 Warszawa kod pocztowy, Solińska 100 Warszawa kod pocztowy, Solińska 101 Warszawa kod pocztowy, Solińska 102 Warszawa kod pocztowy, Solińska 103 Warszawa kod pocztowy, Solińska 104 Warszawa kod pocztowy, Solińska 105 Warszawa kod pocztowy, Solińska 106 Warszawa kod pocztowy, Solińska 107 Warszawa kod pocztowy, Solińska 108 Warszawa kod pocztowy, Solińska 109 Warszawa kod pocztowy, Solińska 110 Warszawa kod pocztowy, Solińska 111 Warszawa kod pocztowy, Solińska 112 Warszawa kod pocztowy, Solińska 113 Warszawa kod pocztowy, Solińska 114 Warszawa kod pocztowy, Solińska 115 Warszawa kod pocztowy, Solińska 116 Warszawa kod pocztowy, Solińska 117 Warszawa kod pocztowy, Solińska 118 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 1 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 2 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 3 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 4 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 5 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 6 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 7 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 8 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 9 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 10 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 11 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 12 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 13 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 14 Warszawa kod pocztowy, Kadryla 15 Warszawa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Nasz łodpust na św.Anna W kożdej parafiji je to łobyczajym,tradycjóm,że na śwjyntego patróna przypado łodpust.Tako tyż i u nos na śwjyntej Anny mómy łodpust,śwjynto cołkij parafije.Prosi sie wtedy za wstowjynnictwym naszej Patrónki kościoła śwjyntej Anny ło łaski i wszelako pómoc Pónbóczka.Suma łodpustowo przeca najwożniyjszo mszo we tym dniu na kjerej ksióndz głosi specjalnie naszykowane kozani do […]
Nasz łodpust na św.Anna
Przy łodpuście
Chlyb
Chlyb Chlyb takim skarbym na cołkim świecie Tym co ubóstwo zaglondo w łoczy kerego choćby suchy krajiczek jak jakiś maszkiet śni się po nocy A jo tak wracom se do dzieciństwa kaj wonio do teraz tyn konsek chleba kaj kożdy łokruszek uszanowany boł takim darym prosto ze nieba Toż starzi młodzi chlyb trza szanować i […]
Boze Cialo 2007 w Swietochlowicach
Pierwszy raz procesja Bozego Ciala na osiedlu Korea i Domki miejsca mojego urodzenia .Zdjecia wykonane przez kolegi Jacka Hasa ,dziekuje za pomoc.Piosenka nieznana….. Piyrszy roz byla procesjo na Domkach ,jak otrzymalach zdjecia od kamrata Jacka Hasy z niyciepliwpsciom czekalach na ta chwila zeby pokozac ,wszystkim miyszkancom i przyjocielom…..
V Zjazd miejscowości o nazwie Jankowice
” V Zjazd miejscowości o nazwie Jankowice odbył się w tym roku w Gminie Szydłowiec w mazowieckiem. Miejscowość liczy sobie 65 numerów jednak przyjęcie z jakim tam się spotkaliśmy na długo zostanie w naszej pamięci .Mieszkańcy okazali się jak przystało na Jankowiczan bardzo życzliwymi i miłymi .W czasie występów artystycznaych zabawiali nas poszczególne grupy takie […]
Noc śwjyntojańsko
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy fojerach s karlusami tańcować Szukać kwjotka bojkowego We paprociach kajś skrytego Puszczać winiuszki do wody Prosić ło miłowani duchy przyrody Niych se płynóm daleko Czym dali,to szczyńścio wjyncyj czeko Tako […]
Ta noc
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta magiczno najkrótszo noc Kjedy tyn kwjotek mo ponoć moc Chocioż tak blyszczy fest nałokoło Znolyjź go jednak żodyn […]
Czerwiec
Czerwiec Na tym naszym Ślonsku już tak dziołchy majom że kluski na łobiod niedzielny kulajom zołza z roladami smakiym, woniom kusi i modro kapusta kero tyż być musi Regina Sobik
Grudzień
Grudzień W kuchni przed Wilijom je roboty mocka trza karpia usmarzić i nawarzić moczka W ślonski famijiji tradycjo rzecz świynto toż tyż ło makowce żoneczka pamiynto Regina Sobik
Sierpień
Sierpień Dożinki za pasym a na dworze hyc baby do roboty kołocze trza piyc Regina Sobik


text:
We naszej krajinie – bŏjka rymowanŏ We naszej krajinie sam na Kolōniji kjeś dŏwnymi czasy Były yno pola,łōnki i rosły srogi lasy Kjej po rokach wojny pokōj już nastŏwŏł Władca Ślōnska Czŏrnymu Jastrzymbjowi Za ôdwaga w bojach ziymja ta darowŏł Wystawjōł sam Jastrzōmb zōmek ôkozały Nałokoło wodōm łokolōł go cały Słōżba sam robotnŏ wszysko […]
We naszej krajinie
Panoczek
Panoczek Jedyn panoczek Z mjasta Rybnika Chciŏł poparadzić W nowych szczewikach Na dwōr se wylŏz Podeptŏł trocha A jedyn szczewik Łodar mu noga Plynskyrz sie zrobjōł Taki jak bania ! Tera trza bydzie Brać jegła na nia Tuż idzie nazot Do dōm wlazuje A tam babeczka Już nań czatuje Kaj żeś to łaziōł ! Ty […]
Kurzok – palacz
KURZOK Chciŏł se Karlik zakurzyć Baba mu nie dała Bo by cŏłkŏ chałpa Potym i śmjerdziała Bjere Karlik paczka Na dwōr wylazuje Szkyrce tam kołkami Cygareta zapŏluje Siednōł se na stołeczek Dŏł se na stōł kufeleczek Sōm ze sobōm pogaduje Że go baba s chałpy wyciepuje Ze godzinka to tak twało Babje sie na […]
Ola i psiok
Ola i psiok Z pjeskym Ola sie bawiła Za łogón go drzyła Bo go tresować chciała Rady sie s nim dać nie umjała Wźyna se łobójek Co go kupjił ujek Na kark nasadziła I psa przyczłapiła Nie chce słuchać jóm pjeseczek Chocioż mo tyn łobójeczek Tak sie szarpje i romplowo A łobójek nic nie dowo […]
Świonteczno noc
Świonteczno noc Przikryto biołym puchym śniega po ciynżkim dniu ziymia zasnyła, na ciymnym niebie kajś śród gwiozdek ta Betlejymsko zaświyciła. W koncie chojinka światłym mrugo, skrzipi i trzeszczy mroz na dworze, świonteczno noc radościom blysko, Bydź pochwalony malućki Boże. Znikły kajś utropy i bole, topiom sie serca jak lod twarde, to miłoś przeca jich złonczyła […]
Jesiynny deszcz
Jesiynny deszcz Deszcz padze Cupje po szybach I na dworze je zima Strómy łopłakane Gałynzie z liści łoblecane Wjater podmuchuje Liści rozwaluje Chocióż deszczym pokropjone To furgajóm jak szolóne Brzimy jegły straciły Wszyndzi naśmjeciły A deszcz padze Niy przestowo Na jesiynne kwjotki Tyż kapeczki dowo Szare chmury rozcióngnione Niebo cołki zachmurzóne Yno ciyrlipki ćwjyrkajóm W […]
Słóneczko
Słoneczko Jako fajnie sie zrobiło Jak słóneczko wyśwjyciło Wjater przegnoł chmury czorne I tera już je pogodnie Tak je gryfnie,tak wesoło Jak to słónko śwjyci w koło Ptoszki z gniozdów wyleciały Na drutach se posiodały Słóneczka nóm brakowało Sztyjc no w dóma sie siedziało Tera na dwór wylezymy I sie w słónku […]
Dużo roboty
Dużo roboty Ni ma czasu siedzieć w dóma Roboty móm do pjedróna Czego sie tu chycić tera Jak tu tego je za wjela Wszyndy trza by cosik zrobić Ni ma nad czym sie sam głowić I na dworze i w chałupje Wszysko to je w jednej kupje Jak porobja to se siedna Byda łuciecha mjeć […]


text:
Nahuatl [ˈnaː.wat͡ɬ] jo indiańska rěc z uto-actekiskeje rěcneje swójźby.
Nahuatl powěda 1 500 000 luźi w srjejźnej Americe, kótarež pśedewšym w mexikańskich zwězkowych statach Puebla, Veracruz, Hidalgo a Guerrero su žywe. Nejwětše su dwójorěcnje ze špańšćinu a Nahuatl wótrosli. Źinsajšny Nahuatl ma wjele narěcow.
FonologijaBearbeiten
Nahuatl ma 15 konsonantiskich ale teke kuždy raz pěś krotkich a dłujkich wokaliskich fonemow.
Typiski za Nahuatl su substantiwy, kótarež se na „-tl“ skóńcyju, kaž na pś. Popocatepetl, Axolotl abo Metl (agawa), pśi comž se su „-tl“ we wjele źinsajšnych dialektach k „l“ abo „t“ wuwili.
KonsonantyBearbeiten
WokaleBearbeiten
PśizukowanjeBearbeiten
Kužde Nahuatl-owe słowo se na pśedslědnej złožku pśizukujo. Jadnučke wuwześe jo wokatiw, kótaryž se na slědnej złožku pśizukujo.
Pśikład k wugronjenju:
Colhua Mēxihcah – [ˈkolwa meːˈʃiʔkaʔ]
Gramatika, syntaksaBearbeiten
Nahuatl jo aglutinujuca, polysyntetiska rěc z wariabelnym słowoslědom, kótaryž se móžo mjaz PSO, POS a SPO pśeměnjuja.
Słowo znutśika Nahuatl-sady jo zwětšego z jadnogo abo wšakich prefiksow, cesto rozšyrjonego słownego zdonka a jadnogo abo wšakich sufiksow zestajone. Konjugacija se njewobrośuju jano pó subjekśe, ale teke – pódobnje kaž na pś. w Hungoršćinje abo w kečua – pó objekśe.
Pśikład: Nimitzittaz. – „Budu śi wiźeś.“ Toś ta sada wobstoj w Nahuatl z jadnučkego słowa, zestajone ze słownego zdonka itta („wiźeś“), prefiksa resp. prefiksowego subjekta ni – („ja“), prefiksowego objekta 2. wósoby mitz („śi“) a sufiksa z (futur), toś „Ja budu śi wiźeś.“
Pśez gromadu zastajenje wšakich słownych zdonkow a afiksow se mógu wjelgin dłujke słowa twóriś, kótarež w europskich rěcach pśez dłujke sady z wjele słowami zwuraznjaju. Tak se groni na pś. nehualmoyecastemojmolunijtzinutinemisquiöni (Tetelcingo-Nahuatl): "Wy cesći gódne cłowjeki byšćo pśiś a wam waše nose starcyś mógli, tak až kšawje, ale wopšawdu wy njejsćo to cynili[2]. Dla toś tych dłujkich słowow ale teke někotarych za Europejarjow njezwuconych zukowych kombinacijow (wósebnje wjelgin ceste tl) bu a jo rěc cesto ako zazdaśim „njedaś se wugroniś“ pomjenjowana. To se pak góźi na njeznaśe hynakšego, nic europskego rěcnego koncepta wótwóźiś.
Wažny charakteristikum rěcy Nahuatl jo rozeznawanje mjaz „pógibnymi“ a „njepógibnymi“ substantiwami. „Pógibne“ substantiwy pomjenjuju cłowjekow, zwěrjeta a někotare druge zapśimjeśa. Wše druge substantiwy su „njepógibne“ a njamaju žeden gramatiski plural. Mnogota se móžo how jano pśez doprědka sednjenje wót licbnikow resp. słowa huel („wjele“) zwuraznjaś, na pś. huel mitl („kleki, šypy“ abo pó słowje „wjele klek“).
Pluralowa kóńcowka móžo wjelgin rozdźělne byś, pśi comž eksistěrujo 8 rozdźělnych kóńcowkow.[3]
Někotare słowa zgubuju pśi twarjenju plurala drje singularow kóńcowku, pódwójuju pak pótom prědnu złožku, kaž na pś. ticitl („gójc“), titici („gójce“). Pśi někotarych słowach se kóńcowka z pódwójenju kombiněrowana, kaž na pś. citlalin („gwězda“), cicitlaltin („gwězdy“). Pśi wjele słowach na -tl, kótarež cłowjekow pomjeniju, se město togo kóńcowka -h wužywa, kaž na pś. Mexicatl („Mexikanaŕ“), Mexicah.[3]
W narěcach mógu wótchylajuce formy wustupowaś. Na pś. se jawi pótom město regularnego plurala wót calli („dom“): caltin („domy“) warianta calmeh.[3]
Na městnje pomocnych werbow a modalnych werbow se w Nahuatl substantiwy a adjektiwy kaž werby konjugěruju. W tśeśej wósobje (singular teke plural) wóstanjo substantiw njepśeměnjony. Pśikład:
pilli (princ, zemjan)
nipilli – Som princ (pó słowje „ja princ“)
tipilli – Sy princ („ty princ“)
pilli – Wón jo princ („wón princ“)
tipipiltin – Smy prince („my prince“)
anpipiltin – Sćo prince („wy prince“)
pipiltin – Wóni su prince („wóni prince“)
Wjele městnych mjenja w Mexiko kóńcy na -co, -pan abo -tlan. Pśi tom źo wó městno pokazujuce kóńcowki (lokatiwne sufikse) Nahuatl. Kóńcowka -tzinco, w městnych mjenjach źinsa zwětšego -cingo pisana, jo z Nahuatl-afiskowu -tzin (respektowa forma) a -co zestajona. Kóńcowka -tenanco (teke -tenango) wobstoj ze substantiwa tenāmitl, městna murja, a lokatiwnego sufiksa -co, póśěgujo se toś na něga wobtwarźone městno. Twórjenje z afiksow resp. zdonkow te- (wobsejźenje pokazujuce), nantli (maś) a -co (lokatiw) njejo dla notneje pozicije posesiwnego pronomena na zachopjeńka słowa móžne. Interpretacija, až toś te městne mjenja na stare bogowki abo Kněžnu Maria pokazuju, njejo togodla wobstawna.
Spócetne licbniki Nahuatl bazěruju kaž něga pśi wšych rěcach Srjejźneje Ameriki konsekwentnje na systemje na bazy dwaźastki. Źinsajšny źeń se su zwětšego licbniki wót 21 abo teke juž wót styrjoch abo pěśoch wótzabywali, tak až samo jadnorěcne zwětšego na Špańšćinje lice.
NotyBearbeiten
- ↑ http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/257.pdf (špań.)
- ↑ SIL: A Long Word in Mösiehuali (Tetelcingo Nahuatl), http://www.sil.org/mexico/nahuatl/tetelcingo/14i-LongWord-nhg.htm
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Kauderwelsch Band 179, Aztekisch (Nahuatl) Wort für Wort, 1. Auflage 2004, ISBN 3-89416-355-0, boki 24-25


text:
Brif do Świynty Barbary – 04. 12 .2010 Świynto Barbaro szkryflom brif do Ciebie Wejrzyj na Bergmónów tam w tym wielkim niebie Na ciynżko robota , na grubie na dole Na te nasze życie , na ziemskim padole Wspomóż nas we wierze , w serca wlyj radości By była w nos siyła , mocka wytrwałości […]
Brif do Świynty Barbary – 04. 12 .2010
LIRYKA
Liryka Piykno ta liryka Ło przoniu tak prawi Niy jedne serduszko Nom sam ujawi Serce połne przonio I te fest zbolałe Dusza uskrzydlono I ta zniywolono Te gorke kusinki I te słone płaczki Ściskanie lekutke Te nogłe i mocne W LIRYKA wpisane Te strofy zocne. Barbara Politaj
Flidrowy maj
Flidrowy maj We maju we gaju flidrowym Tak piyknie słonko zaś grzeje We maju fest kolorowym Ciepły wiater nóm wieje Siednymy se na ławeczce We cichym flidrowym gaju Pospominomy tyż młodość Eli było jak w raju? Woń flidra zakrynci Ci w gowie Tak żyć sie chce zaś ze wiosny Niy boja sie żodny burzy Dyć […]
Chca słonka
Chca słonka Jo chca już słonka Na modrym niebie Ciepłego wiatru Tak żle bez Ciebie Promyczków Twojich Co pieszczom skora Bo tyś jest Te Co budzi natura Woni kwiotuszkow Zielonyj trowy Z rana szkowronka Świyrgolyń majowych Tych drobnych listeczkow Co na gałynzi Zielyniom sie miyniom I niy som w uwiynzi Jo chca już słonka Po […]
SG „ŚLONSKO GODKA”
Ślonsko Godka 100 lot 100 lot piykno stronko Chocioż wiek twój mody 100 lot 100 lot sie rozrostej Na bok wszyske kłody Ludzi kupluj tyż ku siebie Co Ślonzkowi przajom Niychej wprawy we pisaniu Ciyngym nabiyrajom Ślonzek piykny pokazujesz Wierszym , zdjynciym , pieśniczkami Yno sam napisza jedne Tyś na zowdy z Ślonzokami! Barbara Politaj
Naszym Poetom
Naszym poetom Coś sie łodrodziyło Serca barzij bijóm We tyj naszyj godce Ślonske rymy żyjóm Tela ludzi przaje Wiersze piykne szkryflo Niy roz płaczka leci Ze uciechy – gryfno Niy ma gańbowanio Rymy wartko gnajóm Fraszki, poezyjo Liryka tyż znajóm Kunsztym świycom strofy Ło tyj Ślonskij Ziymi Piyknym kwieciu ze wiosny Ło strómach , zielyni […]


text:
Katar
Katar (arab.: قطر), Państwo Katar (دولة قطر) – państwo we Azyje, rozlygowane we wschodńij tajli Arabskigo Půłwyspu, nad Perskům Zatokům. Grańica mo ze Saudyjskům Arabijům.
Srogszo tajla wjyrchu zajmuje sam pustyńijo, woda do pićo je odsalano ze morskij wody. Ńy ma lůndowych wodůw, jeźorůw a rzykůw. Wele wybrzeżo koralowe rafy.
Gospodarka je uoparto na dobywańu naftowyj ropy a źymnygo gazu, krům tygo je sam hutńictwo a inkszo industryja. Festylńe rozwińynty je transzport. Panśtwo dowo socjalno uopjeka a darnowo nauka wszyjskim uobywatelom.
Uod XVIII stolećo władza sam sprawuje růd Al-Thani, krům rokůw we kerych Katar bůł zależny uod Turcyje (1872 - 1916) a Wjelgij Brytańije (1916-1971).
Katar je tyż znůmy skiż tygo, co mo sam śedźiba arabsko telewizyjo Al-Dżazira.


text:
Serbski Sokoł
Serbski Sokoł je třěšny zwjazk serbskich sportowych towarstwow, kotrež so z cilemi słowjanskeho sokołskeho hibanja zwjazane čuja. W centrumje steji spěchowanje masoweho sporta. Nimo kooperatiwnych čłonow zwjazkej tež mnoholičbne jednotliwcy přisłušeja. 1993 załoženy serbski sportowy zwjazk nawjaza na tradicije w času Weimarskeje republiki wobstejaceho Serbskeho Sokoła.
Zwjazk zarjaduje dźensa sportowe swjedźenje a turněry w rozdźělnych mustwowych sportowych družinach a organizuje wobdźělenja na mjezynarodnych Sokoł-zetkanjach. K tomu wudawa časopis Sokołske listy.
Stawizny[wobdźěłać]
1920 so w Budyšinje prěnja serbska sokołska jednota załoži. Přikład bě čěskosłowakske sokołske hibanje. W Pančicy-Kukowje wotměwaše so 1924 prěnje zwjazkowe zetkanje Serbskeho Sokoła. Hač 1931 so nimale kóždolětnje dalše sportowe jednoty serbskeho sydlerskeho teritorija přidružichu. Prěni předsyda łužiskeho Sokoła bě publicist Jan Skala. Cil zwjazka bě, serbske dźěći, młodostnych a dorosćenych za sportowe skutkowanje dobyć a k tomu tež k posylnjenju narodneho wědomja přinošować. Hižo w 1920. lětach so serbscy sportowcy tež na wšosłowjanskim sokołskim zetkanju w Čěskosłowakskej a w Juhosłowjanskej wobdźělichu.
Dźěle katolskeho duchownstwa mějachu wobmyslenja napřećo Serbskim Sokołej, předewšěm dokelž sprěnja při sporće Serbja wobeju konfesijow w intensiwnym kontakće stejachu a zdruha dokelž so čěskosłowakski bratrowski zwjazk jako cyrkwi napřećo njepřećelsce hódnoćeše. Z tuteje přičiny so Serbski Sokoł 1930 do dweju po konfesijach rjadowanych sokołskich zwjazkow rozdźěli.
1933 so Serbski Sokoł rozpušći - zakaz přez nacionalsocialistiske knježerstwo bě hižo přihotowany. Znowawožiwjenje narodneho sportoweho zwjazka po druhej swětowej wójnje so njeradźi. Tež knježerstwo NDR njedowoleše nowozałoženje po 1949 .
Po znowazałoženju w lěće 1993 so 100 serbscy sportowcy 1994 na 12. wšosokołskim zetkanju w Praze wobdźělichu. W lěće 1996 přistupi Serbski Sokoł třěšnemu zwjazkej serbskich zwjazkow Domowina.
Literatura[wobdźěłać]
- Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Budyšin 1990.
- Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo, Budyšin 1924 (deutsch: Die Sokoł-Bewegung und das Slawentum)


text:
Nó, tóż mómy (bydymy mieli) dzisiej fajrant ze tóm zimowóm olympiadóm. Jakech już sam gôdôł, jôch tam niy ma srogi kibic i beztóż tyż nicech ło tym Wóm, moje Wy roztomiyłe, przi śniôdaniu niy fandzolół. Chopy yntlich łod jutra przipómnóm sie, iże majóm w dóma i swoje babeczki, i swoje dziecka. Baby juzaś bydóm mieli do kogo gymba łotworzić, bo przecamć wszyjske samtyjsze do porzóndku miarkujóm, iże chopy przi fusbalszpilach, przi olympiadach, przi wszelijakich „mistrzostwach świata” majóm w dóma swoje babeczki ino po to, coby mieć do kogo sklinać (jak sie naszym niy wiydzie, abo fto jim prziniesie piwo lebo naleje sznapsa, jak nasze wygrywajóm, prôwda gôdóm?
Nó ale, za śtyry dni mómy tyn zwykowy tusty szczwôrtek, na kiery niyftore niy poradziyli sie już łod Zilwestra doczkać. Zatym juzaś bydymy mieli zapusty zbyte. Bo to jes tak: już za starego piyrwyj łod Nowego Roku, Trzech Króli aże do srogigo postu byli zapusty. Juzaś te łostatnie trzi dni zapustów, to dôwnij mianowali „miynsopustami” a to skuli miynsa łopustu, znaczy pożegnaniô, bo łod tego czasu aże do Wielkijnocy na isto sie żôdnego miynsa, żôdnyj habaniny niy jadło. We mółdzie juzaś bóło wtynczôs przeblykanie sie bez côłkie zapusty za roztomajte maszkary i roztoliczne tam dziady, cygany, żydy, dziobły, bery i take tam. Niy idzie ino tego metlać ze naszymi ślónskimi pastuszkami, bo to bół juzaś blank inkszy zwyk. Zasik te łostatnie dni, te côłkie „miynsopusty”, to byli richtik pogupiałe dni łod tustego szczwôrtku do wtorku przed popiylcowóm strzodóm. We niyftorych samtukej dziedzinach samotne, jesce niy wydane frele i fyrnioki smycyli do nôjbliższygo szynku srogie bele drzewnianne i podwiyl sie gospodôrz niy wykupiół jakómsik gorzôłóm (mô sie rozumieć i zagrychóm), toplali tyn bolek wodóm. Niyskorzij to frele skôkali bez tyn balek na lajn, a karlusy na łowies i jak wysoko fto fuknół, tak wysoko mu tyn lajn lebo łowies latoś miôł wyrosnóńć.
Bez tyn z polska mianowany „karnawał” zabawy, roztomajte uciechy byli tak srogie, iże kiejsik, dôwno, dôwno tymu jedyn Turek, kiej przijechôł ze Polski do dóm, to jego sultanowi gôdôł, co Polôki, krześcijany dostôwajóm bez tyn czôs, bez te zapusty, takij warijacyji, takigo srogigo fimla, iże dziepiyro hasie, kiere jim kapelónki we popielec sujóm na gowã, moge jich z tego wylyczyć. Króm tych roztomajtych uciychów i muzyki byli jesce te dioseckie przebiyrańce. I sam terôzki spómniôł mi sie taki jedyn fal, kiej jedyn hajer Bercik łozprawiôł nóm we szynku jak to łón synkowi rychtowôł przeblecynie. Synek miôł być za dziobła przeblecóny.
– To niy ma utrôpy, styknie jakisik sztafpelc (kożuch barani) na nice zwyrtnóńć, na gowa jakosik cypelmyca ze prziknółtlowanymi rogami wrajzić – rzóndziół Bercik łod Majzlinyj. – Nôjgorzij jes ze łogónym. Po wsiach to majóm lepszij, bo weznóm sie biflowy łogón, nacióngnie sie go na szperhok i powtykô dosik tela szpyndlików i fertich.
– Jerónie, na co szpyndliki we łogónie, po co?– pytóm ci sie go opaternie.
– Panie Ojgyn, zdôwało by sie starszy cowiek, a życiô Pón niy znajóm – tuplikuje mi Bercik. – Przeca dziecka, te roztomajte najduchy chnet by tymu dziobłowi tyn łogón utargali, a tak kiej sie nadziejóm na gôrść szpyndlików, zarôzki tyn łogón puszczóm i tymu dziôbłowi aże do wieczora ta kita bydzie wisieć, pra?
Bez tyn côłki czôs, bez te zapusty to bół ci u nôs jedyn gryfny zwyk. Wszyjskie baby parszczyli, skwierszczyli roztomajte chrustki „faworki”, roztomajte kyjksy ze szpyrków folowane marmeladóm, futermyjloki, kokoski, nó i nôjważniyjsze: kreple. We wszyjskich ślónskich dómach warzóło sie je we fecie (zawdy to bół szmalec ze łolejym, coby bół fest gorki). Byli kreple „normalne” i „lepszejsze”. Do tych lepszejszych wlywało sie szpritu a do tych ajnfachowych ino ździebko łoctu. Do tych krepli filowało sie jakosik marmelada, a nôjlepszij kiej fto miôł kónfitura różannô. Tyn zwyk jes do dzisiôj, ino pierón mie szczylô skuli tych wszyjskich McDonaldów, we kierych wszyjsko smakuje na jedne kopyto. Mieli my przeca i łóńskigo roku, i załóńskigo roku te tuste szczwôrtki. I u niyftorych piekôrzy, kaj sie jesce robi kreple do porzóndku, to byli zawdy raje łod samygo rańca. Nale niyftore gupieloki woleli kreple we tych dioseckich hamerikóńskich szynkach, gasthauzach i jak to tam jesce fto mianuje.
Nó ale, kiej jô sie spómna smak starcynnych (a niyskorzij i mamulkowych) zozworków, to jesce terôzki poradza sie łoślimtać côłki pychol. Brało sie cuker i jajca, uciyrało sie to wszyjsko na takô puchowato masa, dodôwało sie do tego krupicy i ze dwie-trzi łeżki zozworu (dlô tych, kierzy niy spokopiyli, to to jes „imbir”). Wszyjsko sie to dobrze wychechlało a niyskorzij gynał wywalkowało nikiej nudle ino, iże grubsze, tak na ciynki palec.
Kôżdô dobrô gospodyni miała ci już roztomajte szablony, kierymi wykrôwała wizgyrne kyjksliki. Tak wykróne kyjksy dôwało sie na dwie godziny do zimnego, kajsik do altanki, na balkón abo na spodek kilszranku, coby dobrze tym zozworym przeszli i zrobiyli sie blank ci kruchuśkie. Niyskorzij kładło sie te kyjksy na poszmarowanô świyckóm blacha (musiała to być richtik „woskowo” świycka i blacha ciyniuśko poszmarowanô), wrażowało sie ta blacha do bratruły, do piekarnioka. Kiej sie już uskwarszczyli, wciepowało sie te zozworki do blaszannyj biksy i dôwało na stół dziepiyro po jakisik dwiuch-trzech dniach. Wteda byli nôjlepszejsze. A fto jesce sie spómni starkowo zista, lebo torta ze markwi we kieryj musowo wlóny bół rum, harak lebo szprit. A wszyjsko to sie popijało winnym grzońcym na korzyniach i cukrze. Nó, co jô Wóm byda gôdôł. Niyftorzi to znajóm, a te co niy znajóm to niech pypcia dostanóm abo pójńdóm po filip do gowy i podwiyl majóm jesce jakosik Starka, Òłma to niech sie naumióm.
Olympiada a tusty szczwortek…
Nó, tóż mómy (bydymy mieli) dzisiej fajrant ze tóm zimowóm olympiadóm. Jakech już sam gôdôł, jôch tam niy ma srogi kibic i beztóż tyż nicech ło tym Wóm, moje Wy roztomiyłe, przi śniôdaniu niy fandzolół. Chopy yntlich łod jutra przipómnóm sie, iże majóm w dóma i swoje babeczki, i swoje dziecka. Baby juzaś bydóm mieli do kogo gymba łotworzić, bo przecamć wszyjske samtyjsze do porzóndku miarkujóm, iże chopy przi fusbalszpilach, przi olympiadach, przi wszelijakich „mistrzostwach świata” majóm w dóma swoje babeczki ino po to, coby mieć do kogo sklinać (jak sie naszym niy wiydzie, abo fto jim prziniesie piwo lebo naleje sznapsa, jak nasze wygrywajóm, prôwda gôdóm?


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Frelki i Andrzejki
Frelki i Andrzejki Kjej Andrzeja to Andrzejki Już sie bawjōm wszyski frelki Szczewiki już sebuwajōm Ku dwjyrzōm jich łukłodajōm Kŏżdŏ pjyrszŏ by być chciała Kjejby szczewik na progu mjała Co by karlus sie nadarzōł Taki ô jakim dziołchy marzōm Potym wartko do waszpeka Trza loć wosk – aż stwardnie czekać Co wylezie za dziwadło ? […]
JESIENNE WIECZORY…
JESIYNNE WIECZORY… Na dworze padze dyszcz, siwo, ponuro, pogoda yno do spanio, a mie sie zas przipominajom jesiynne i zimowe wieczory z dziecinstwa, kere wcale niy boly take markotne. Jak juz prziszla jesiyn i krotke dni a duge wieczory, to jo se dycki robiola gymitlich w kuchni przi zeleznioku. Bo na jesiyn i zima Papa […]


text:
- Oferty Pracy
- Wyniki wyszukiwania
Szukaj też: Główny Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Młodszy Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Samodzielny Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Referent Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Gł Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Księgowa Księgowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Dyrektor Finansowy Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Księgowa Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Główna Księgowa Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz, Księgowość Poznań Warszawa Katowice Szczecin Gdańsk Przemyśl Wrocław Kalisz


text:
Filmik dlo promowanio SG przed jej otwarciem 22.04.2011-zapraszamy!!!!! Trocha zachynty na odwiedzanie SG w nowym klajdzie 22.04.2011 -zaproszomy!!!!!
Slonsko Godka-drzwi otwarte
Ślonsko Godka mo 3 latka
już 3 latka mo Ślonsko Godka,wszyskigo najlepszego do cołkij załogi
Ślonsko Godka – stronki w necie – już 3 latka
Ślonsko Godka już z nami je 3 latka w necie,Ślonzoki jom w sercach majom i fest ji pszajom, we śwjat już ruszyła kaj Ślonzoki i go bez te 3 lata już łokronżyłai ,zaproszo na swoji stronki tukej we necie,,,
Ślonsko Godka
Ślonsko Godko Nasza stronko Niych Ci zowdy Świyci słonko!!!
Ślónsko Godka
ŚlónskoGodka Pjykne strónki Ślónsko Godka Trza zajrzeć tam do pojszczodka A pjykne rzeczy znojdziecie Pryndko sam nie wyleziecie Sztrofki,rymowanki ,wyliczanki Łod Basie ,Marysie,Rynie,Usie i Janki Wjersze łod Bernada,Stani i Romana Możecie czytać do rana Jak łoczy rozbolóm cie To muzyczka puścisz se Pjykne ślónski tam śpjywani Romanowe tyż nagrani Do Ojgyna zajrzyj też Jak rozprowka […]
SG – rośnie
SG – rośnie Ślónsko Godka mo 3 latka To Ślónskigo Dómu matka Z ni sie wszysko sam zrodziło Strónek pjyknych nóm przybyło Ślónsko Ziymja,Winszujymy Wszyndzi tam urzyndujymy Wszysko razym skuplowane Ślónski Forum tyż dodane Kaj nie pojrzysz,kaj nie klikniesz Wszyndzi zaro sie tam blikniesz Wszysko tukej je po ślónsku Wszysko do cia w jednym kónsku […]
Niych nóm żyje
Niych nóm żyje Ślónsko Godka Jak woda płynie do przodka Niych jak kwjotek sie rozwijo Ślónsko rośnie familijo We tych strónkach sam na necie Kwitnie jak we maju kwjecie Urszula Oślislok
Już 3 latka
Już 3 latka ci klupnyło Ślónsko Godko moja miło Byś sie dali nóm kulała I sie pjyknie rozwijała Już żeś w necie,w wjelkim śwjecie Ślónzoków tu kupa pezecie Łóni naszej godce pszajóm Strónki SG łodwjedzajóm Dzisio 100 lot ci życzymy Razym s tobóm śwjyntujymy Urszula Oślislok
HYMN „ŚLONSKO GODKA”
Hymn „Ślonski Godki” I Na cołkim świecie na zajtach w necie Piykniejszyj stronki już niy znojdziecie Bo jedna tam jest ślonsko perełka Jako ta gryfno malućko iskerka Blyszczy jak gwiozdka na modrym niebie Kiej na nia klikniesz jeżeś u siebie Ref To „Ślonsko Godka” nasz piykny dom Przaja ji wielce dyć godom wom Tam mom […]


text:
Makówki
Ni ma u mie w doma Godów bez makówek. I to niy, że ino tako jedna mało faska. U nos tego idzie tela, że chneda niy styknie misek, gorczków i inkszych. A skisz tego, że zaroz bydymy sie za nich brać, dzielymy sie tukyj z Wami naszom recepturom.
Co potrzeja na jedno wielko miska?
- 25 dag zemlonego maku
- jedna sztrucla
- liter mlyka
- 2 łyżki miodu
- 2 łyżki łomasty
- mandle, rozinki, łorzechy abo kokos
Toż bierymy sie do roboty:
- Sztrucla pokroć na szlajski i wrazić jedna wele drugij w pojszczodku miski.
- Warzić mlyko tak długo, aż bydzie dźwigać sie na wiyrch, ale niy wykipi.
- Wsuć do mlyka zmlety mak i cołki czas miyszać, coby sie niy chycił. Dalij do tego wciepać masło i miód i dalij miyszć. Mak musi zmiynknyć.
- Na sztrucla dać troszka łorzechów i rozinek i zaloć to tym uwarzonym mlykiym.
- Zaś ułożyć sztok ze sztrucli, posuć łorzechami i rozinkami i zaloć mlykiym. a tak to długo ukłodać aż bydzie koniec miski.
- Trzeja pamiyntać jeszcze, że makówki muszom być dobrze namoczone (mi taki szmakujom). Jo jeszcze wrażuja łyżka i robia w pojszczodku miski dziura, coby mlyko wszyndy sie dostało i sztrucla sie dobrze namoczyła.
- Na wiyrch to wszysko trzeja posuć kokosym i udekorować mandlami abo łorzechami.
Tak robiła makówki moja babka robi moja mama a teroz robia je jo i mój chop a to skuli tego, że mie łone nojbarzij szmakujom i dobrze się po nich spi. Z takom miskom som my do wieczora gotowi. Trzeja ino wiedzieć że mak je ciyżki i spożywany w wiynkszych ilościach może przyniyść niyspokojno noc.
U Wos tyż tak sie robi makówki? Mocie je radzi? Pyrsk!


text:
Majster tata 1 Kŏżdy bajtel mŏ tatulka to je majster mŏ mamulka Kjejby taty sie niy mjało na śwjat by sie nie dostało Majster tata 2 A kjej majster Łod bajtlikōw Mŏ wihajster Nie trza trikōw Dyć majstrowi dobrze idzie Zajś bajtlikōw wjyncyj bydzie Urszula Oślislok
Majster tata
MOJE SZKOLNE PRZIGODY
MOJE PRZEZYCIA WE SZKOLE c.d. Tak, jak zaczlach lazic do szkoly to skonczolo sie moje beztroske zycie. Z pryka Mama wyciepowala mie dycki wczas rano o 7.00. Ktoz to widziol, coby tak wczas budzic biydne dziecko! No ja, inkszym bajtlom niy szlo lepij. Przodzi musialach isc umyc gymba i zymby, a potym sie oblykalach i […]
Modlitwa Górnika
Modlitwa górnika Świynto Barborko ratuj mie, prosza, i wstow sie za mnom u Pana Naszego nie dej mi umrzyć tu na tym dole, i pod opieka weź przisypanego. Tyś moja Patronka i Ty mi pomożesz, jo w Ciebie wierza zawsze żech Ci ufoł, Tyś mie wspiyrała jak żech fedrowoł łod Ciebie dycki opieka żech mioł. […]


text:
Staroorientalistika
Staroorientalistika je wědomosć rěčow, stawiznow a kulturow Stareho orienta wot jewjenja prěnich klinopismowych tekstow w pózdnim 4. lěttaysacu hač do hašenja klinoweho pisma wokoło přewróta časow. Dokelž so prěnje wjetše wuryća w antikskej Assyriskej wotměwachu, je so staroorientalistika prjedy a tradicionelnje hdys a hdys tež dźensa assyriologija mjenuje. Geografiski rum staroorientalistiki wopřijima wulke dźěle Prědnjeho orienta na teritoriju modernych statow Irak, Syriska (antikska Mezopotamiska), Turkowska (Mała Azija) a Iran (Persiske mócnarstwo) kaž tež susodnych krajow.
Wobsah
- 1 Charakteristika
- 2 Dźělne pola staroorientalistiki
- 3 Studij a wučba
- 4 Stawizny
- 5 Rumowy a časowy wobłuk
- 6 Hlej tež
- 7 Literatura
- 8 Eksterne wotkazy
Charakteristika[wobdźěłać]
Staroorientalistika je filologisko-historiska disciplina. Hłowne žórło staroorientalistiki su na 550.000 tekstow, kotrež su z klinowym pismom na hlinjanych taflach napisane a su lěttysacy přetrali. Tute klinopismowe teksty su nimo staroegyptowskeho tekstoweho korpusa najstarši a za starogrjekskim najwobšěrniši tekstowy korpus cyłkowneho starowěka. Najwjetši dźěl tutych tekstow leži wšak hišće njepublikowany w mnoholičbnych muzejach a priwatnych zběrkach swěta; archeologiske wuryća dadźa nimo toho kóžde lěto nowe hlinjane tafle wustupować, tak zo ličba tekstow dale a dale přiběra.
Wuslědźenje materielnych dopokazow Stareho orienta je nadawk prědnjoaziskeje archeologije. K předmjetej facha njesłuša stara Egyptowska, kotruž egyptologija wobjednawa, byrnjež pod mjenom Stary orient we wobšěrnišim zmysle druhdy staru Prědnju Aziju a staru Egptowsku zjało. Stara Palestina. swět Stareho zakonja, hačrunjež historisce a wěcownje k Staremu orientej słuša, so po tradiciji přez (starozakonsku) teologiju/hebraistiku wuslědźa.
Dźělne pola staroorientalistiki[wobdźěłać]
Staroorientalistika rozdźěluje so do slědowacych po rěčach definowanych dźělnych polow:
Akkadska rěč (akkadistika), (wuchodo)semitiska (t. r. z arabšćinu přiwuzna rěč Babylonjanow a Assyričanow, je so něhdy w Mezopotamiskej (Irak, Syriska) rěčała, wyše toho w cyłkownej Prědnjej Aziji z wašnjom a wot 3. hač do 1. lěttysaca př. Chr. stajnje dokładźena. Akkadšćina je geografisce a chronologisce najdale rozšěrjena a po ličbje a wšelakorosći tekstow najlěpje dopokazana rěč Stareho orienta.
Sumeriska rěč (sumerologija), najstarša traděrowana rěč čłowjestwa, kotraž ze žanej druhej rěču přiwuzna njeje, rěč wunamakarjow pisma z najbóle južneho dźěla Mezopotamiskeje, wot 3. hač do zažneho 2. lěttysaca př. Chr. dokładźena (a w kulće a we wědomosći tež hišće pozdźišo).
Hetitiska rěč (hetitologija), najstarša dokładźena indoeuropska rěč (přiwuzna z němčinu, jendźelšćinu, łaćonšćinu, grjekšćinu a staroindišćinu) wobydlerjow Małeje Azije (Turkowska) z połojcy 2. lěttysaca př. Chr. Pódla hetitišćiny steja lědma znate rěče luwišćina (je so w klinowym pismje a w swójskim hieroglifowym pismje pisała), palaišćina (wobě z hetitišćinu přiwuznej) kaž tež hattišćina (izolowana rěč, kotraž z druhej rěču přiwuzna njeje).
Amurritišćina, ugaritišćina, fenicišćina a staroaramejšćina (aramejšćina), su štyri w Syriskej rěčane sewjerozapadosemitiske rěče z 2. a 1. lěttysaca př. Chr., kotrež su jedna z jednej wusko přiwuzna. Amurritišćina je jenož přez jara wulku ličbu wosobowych mjenow a někotre požčonki z akkadšćiny rekonstruujomna. Druhe tři rěče su přez teksty w najstaršich alfabetach swěta traděrowane. Wusko přiwuzna je tež starohebrejšćina, rěč Stareho zakonja biblije.
Hurritiska rěč a urartejska rěč, dwě ze sobu přiwuznej rěči, kotrejž wšak nimatej genetisku přiwuznosć z druhimi rěčemi, prěnja je so w 3. a předewšěm w 2. lěttysacu př. Chr. w Mezopotamiskej (Irak, Syrien) a Małej Aziji (Turkowska) rěčała, druha w 1. lěttysacu př. Chr. w južnowuchodnej Turkowskej a Armenskej.
Elamska rěč, izolowana rěč z juhozapada Irana, wot 3. hač do 1. lěttysaca př. Chr., ale trochu njeprawidłownje dokładźena.
Staropersiska rěč, indoeuropska rěč achajmenidoweho mócnarstwa z 2. połojcy 1. lěttysaca př. Chr., w swójskim złóžkowym klinowym pismje.
Na zakładźe wuslědźenja rěčow a pismow wobjednawa staroorientalistika wšě aspekty staroorientaliskich kulturow, dalokož w prěnim rjedźe materielne žórła njetrjebaja: politiske stawizny, stawizny wšědneho dnja, stawizny nabožiny, stawizny prawa, stawizny literatury, stawizny wědomosće, stawizny hospodarstwa, socialne stawizny atd.
Studij a wučba[wobdźěłać]
Staroorientalistika wuči so na slědowacych němskich uniwersitach: Swobodna uniwersita Berlin, Lipsk, Mainz, Jena ze statnej Hilprechtowej zběrku prědnjoaziskich starožitnostkow, Göttingen, Münster, Marburg, Würzburg, Erlangen-Nürnberg, Heidelberg, Tübingen, uniwersita Freiburg a Mnichow. Za staroorientalisku resp. prědnjoazisku archeologiju dybi so wyše toho Němski archeologiski institut (DAI) kaž tež Němske orientowe towarstwo (DOG) mjenować. W Awstriskej so staroorientalistika na uniwersitomaj Wien a Innsbruck wuči, w Šwicarskej na uniwersitomaj Bern a Genf.
Stawizny[wobdźěłać]
Spočatki[wobdźěłać]
Prěnje archeologiske powostanki běchu so hižo dołho před 19. lětstotkom přez pućowarjow namakali, z jedneje strony přez wikowanskich pućowarjow, z druheje strony přez pućowarjow, kotřiž so přez to pozbudźichu, kraj biblije wopytać.
Spočatk 17. lětstotka Romski slědźer Pietro Della Valle (1586-1652) wopyta Mezopotamisku, dźensniši Irak, Persisku (dźensniši Iran) a Bliski wuchod (Syriska, Libanon a Palestina). Přinjese rozprawu w žiwych barbach, kotraž do stawiznow zańdźe a kopiju napisa, kotryž wot toho sławu doby: napis z Persepolisa. Zastorči modu mjez ludźimi zdźěłaneho byrgarstwa; kóždy pućowar čuješe so winowaty pućować, zo by znamješka abo rysowanki kopěrował, kotrež běchu na namakanych stelach abo pomnikach zwobraznjene. Nichtó njemóžeše tehdy prajić, štož tute napisy předstajichu, wo kotrychž Della Valle mysleše, zo bychu pismo byli a formulowaše sam chětro prawe hypotezy, bjeztoho zo móhł je dopokazać.
Přiběranje pućowanjow a wuprawow dowoli jara bohaty material dodać, hačrunjež doba, hdyž je so dodał, njemóžeše znajomosće rozmnožić. Wažne wotkryća wotměwachu so mjez 1780–1790, doba, hdyž so prěnje wuprawy organizowachu. Tehdy knježeše přeswědčenje, zo znamješka pismo předstajichu, wo kotrymž zawěsće nic wjele zrozumichu, ale chcychu je dešifrować. Cil bě, napisy abo tafle namakać.
Wot spočatka 19. lětstotka Bliski a Srjedźny wuchod započeštej požadliwosće Francoskeje a Wulkobritaniskeje wuwabjeć a organizowane wuryća běchu znamjo wurubjenja, kotrež wulkomocy přez posrědkowacych slědźerjow praktikowachu.
W lěće 1842 přinjese francoski guwerner Botta jedyn z najwažnišich palastow mezopotamiskeje ciwilizacije na swětło: palast z Chorsabada. Hačrunjež běchu jara wažne, njemóžachu wotkryća přewrót w znajomosćach zawinować. Tohodla so njeporadźi srědk namakać, zo by namakane napisy čitało a to pak bě potom same předmjet slědźenja, kotrež 50 lět traješe a wjele specialistow mobilizowaše.
Dešifrowanje klinoweho pisma[wobdźěłać]
Zo bychu klinowe pismo dešifrowali, slědźerjo złožowachu so na napisy na kamjenjach, kotrež su so w Persepolisu wotkryli. Tute napisy z Persepolisa wobsahowachu znamješka, kotrež su so do třoch špaltow rozrjadowali. Wupokaza so bórze, zo dźěše wo tři rozdźělne pisma. Ale z tych třoch pismow žane pismo znate njebě a nimo toho njebě žana wěstosć wo rěči abo rěčach, kotrež so w nich napisachu. Ale dóńdźe jara bórze k přeswědčenju, zo dźěše wo tekst w 3 rozdźělnych rěčach a pismach. Potajkim by móžno było, přez dešifrowanje jednoho pisma wobě druhej pismje dešifrować.
Slědźerjo dachu so do prěnjeje špalty, kotraž jenož 42 znamješkow wobsahowaše. Tohodla měnjachu, zo dźěše wo alfabet. Wuchadźo wot hypotezy, zo ciwilizacija, kotraž je to zhotowił, bě ta Persiskeho mócnarstwa 4. lětstotka př. Chr. a, wužiwajo znate literarne žórła, slědowachu, zo wužita rěč bě předchadnik persišćiny, kotryž je so wužił, zo by najstarše teksty pisał. Z druheje strony, znajachu wot grjekskich pućowarjow mjenje dweju jeho kralow, Darius a Kserkses.
Z tymi přeswědčenjemi wobrónjeny, je slědźer z mjenom Georg Friedrich Grotefend w lěće 1802 prěni alfabet postajił, kotryž dowoli, mjena persiskich kralow čitać. Jeho rozłoženje je poprawom z wjetšeho dźěla wopak było, tworješe pak zakład debatow, kotrež 40 lět mjez horstku specialistow trajachu. Hakle w lěće 1842 dojedna so wjetšina wučencow na alfabet, kotryž dowoli, cyły tekst čitać a jemu zwisowacy woznam dać.
Dešifrowanje druheje špalty sčini wjace problemow. Dokelž 110 znamješkow wobsahowaše, běchu jara bórze měnjenja, zo by wo złóžkowe pismo šło. Ale dokelž mějachu jenož jara mało dokumentow w tutym pismje a rěč, kotraž je so z nim napisała, njebě znata, bě dešifrowanje dlěše a sprócniwše hač za třeću špaltu. Tak da so prajić, zo najebać swojeho jednoreho napohlada, tute pismo zwužitkowa wjace dešifrowanje pisma z třećeje špalty.
Za třeću špaltu je so dźěło jako wjele komplikowane wopokazało. Wot lěta 1814 su so dešifrowanja namjetowali. Ale we woprawdźitosći zakaza wočiwidna wšelakorosć dale přińć, hač k někotrym njedospołnym grupam znamješkow. To je so wot lěta 1842 zwoprawdźiło, hdyž dešifrowanje persiskeho pisma so na trochu bóle solidny zakład złoži, tak zo postup započa so rysować.
Prěnje dźěło bě, znamješka dokładnje registrować, štož da so jenož přez sćerpliwe dźěło přirunowanja znamješkow prěki přez wulku ličbu tekstow činić. Zo bychu to činili, slědźerjo hižo njewobmjezowachu so jenož na teksty z Persepolisa. ale čerpachu z hoberskeho mnóstwa informacijow, kotrež so w běhu wuryćow namakali, kotrež so paralelnje wotměwachu.
Potom přińdźe doba spóznawanja znamješkow. Dyrbjachu zwuk abo woznam znamješkow namakać, přetož wěsći slědźerjo myslachu, hdyž ličbu zregistrowanych znamješkow widźachu, zo znamješka dyrbjachu cyłe słowa woznamjenjeć. Druzy myslachu, zo pismo bě dospołnje ze złóžkow zestajene, kotrež so kombinowachu, zo bychu słowa pisali.
Woprawdźe su so wšě debaty na dobu něhdźe pjatnaće lět koncentrowali, wot 1842 hač do 1857. Přirunujo swójske mjena w persiskej wersiji z tymi w třećej špalće, hodźeše so wotkryć, zo znamješka dadźa so jako złóžku kaž tež jako słowo wužiwać, zo samsne znamješko móžeše wjacore złóžki woznamjenjeć a zo wyše toho hišće samsna złóžka da so přez wjacore znamješka zwobraznić.
Potom, w lěće 1850, je so wotkryło, zo wěste znamješka so jako determinatiw wužiwachu, t. r. wosnadnjachu čitanje druhich znamješkow, bjeztoho zo bychu so same čitali. Samsne lěto je so dešifrowanska metoda etablěrowała. Wuchadźo wot hypotezy, zo rěč pismow by semitiska była, wučenc namjetowaše, złožkowe znamješka z hebrejskimi pismikami přirunować. Raz přiwzata, dowoli tuta metoda wulki skok w znajomosćach wo znamješkach činić.
A w lěće 1857, William Henry Fox Talbot, britiski dešifrowar, dźiwi na medijowe coupy, sčini pospyt, sćelo tři kopije samsneje, runje namakaneje tafle na třoch wuznamnych dešifrowarjow Henry Creswicke Rawlinson, Jules Oppert a Edward Hincks a jednu wobchowa sam. Štyri přełožki su so kryli, to bě dopokaz, zo čitanje pismow na hlinje da so mištrować.
Wot Assyriskeje do Sumera[wobdźěłać]
Po periodźe wotkryća mezopotamiskeje ciwilizacije a dešifrowanja akkadšćiny, so žiwy zajim zapadneho wědomostneho swěta za tutón region zmócowaše. Wulke wurywanišća so nětko w Assyriskej zahajuja, tak zo tuta wědomostna disciplina mjeno assyriologija dósta, kotrež njedźiwajcy wotkrywanja nowych kulturow Stareho orienta wobchowa. Po wuryćach w Chorsabadźe (Dur-Šarrukin) přez Botty, Brit Austen Henry Layard wury namakanišćo Nimrod (Kalchu), potom Kujundźik, staru Niniwu, hdźež w lěće 1851 Assurbanipalowu knihownju wotkrywa, kotraž z tysacow taflow wobsta. Někotry čas pozdźišo je jeho Hormuzd Rassam narunał, wosobina, kotrehož mjeno je z wotkryćemi wulkeho wuznama zwjazane. Namakanki z assyriskich stolicow su se do Francoskeje a Zjednoćeneho kralestwa pósłali, hdźež Louvre a Britiski muzej wozbožuja. Paralelnje přełožki postupowachu a w lěće 1872 přełoži George Smith babylonsku wersiju stawizny wo lijeńcy. Tute wotkryće zbudźi wulku kedźbnosć.
Samsna perioda widźeše spočatk prěnich wuryćow w Delnjej Mezopotamiskej, hdźež so namakanišća Ur, Uruk a Suza identifikowachu. W lěće 1877 přewjedźe Francoz Ernest Chocquin de Sarzec wuryća w Tello, prjedy mylnje jako stary Lagaš identifikowany (je jón tehdy Sirbula čitał), ale we woprawdźitosći wotpowěduje wón Girsu. Wón je tam wotkryća činił, kotrež du do staršich periodow wróćo, hač do tych druhich namakanišćow, kotrež su so hač do toho wuryli, a namaka tam wosebje supowu stelu a postawy z Gudeoweho kralestwa. Namakanišći Nippur a Suza stej w tym wokomiku z wažnymaj wurywanišćomaj. Tafle, kotrež su so tam wotkryli, dachu eksistency druheho luda hač Semitow wustupować, Sumeričanow, kotrychž rěč je so tehdy wotkryła. Eksistencu tutoho luda su sej hižo prjedy přełožowarjo klinopismowych taflow myslachu, kotřiž cuze słowa w słowoskładźe semitiskich rěčow (assyrišćiny a babylonšćiny) namakachu. Wuryća w Suzy, nawjedowanych wot J. de Morgana po 1897, přinjesechu jedyn wjetšich dokumentow mezopotamiskich stawiznow na swětło: Hammurabijowy kodeks, kotryž pater Jean-Vincent Scheil přełoži.
Spočatk 20. lětstotka rozšěrjachu so bóle rigorozne archeologiske wurywanske metody, wosebje z přichadom Němcow na polu assyriologiskich studijow, w tutym zmysle sylnje wot kejžora Wilhelma II. spěchował. Walter Andrae přewjedźe wuryće Assura, mjeztym zo Robert Johann Koldewey započa Babylon wuslědźeć. Parallelnje dowola dźěło přełožowarjow mezopotamiske stawizny w hrubych rysach wozjewić, a započina so korpus zarjadniskich a hospodarskich tekstow analyzować, kotrež su mezopotamiske namakanišća dodali. Prěnja swětowa wójna 1914 - 1918 přetorhny tutón elan.
Doba mjez wójnomaj: postup a rozšěrjenje assyriologiskich studijow[wobdźěłać]
Po 1918 je so Bliski wuchod ze spadom Osmaniskeho mócnarstwa politisce přewróćił. Mandaty, kotrež buchu Britam w Iraku, w Palestinje a w Jordaniskej a Francozam w Syriskej a Libanonje dowěrjene, potom modernizacija Turkowskeje a Persiskeje budu wuslědźenje archeoligiskich wurywanišćow tutych krajow wosnadnjeć, zdobom budu geografiski wobzor assyriologiskich studijow rozšěrjeć.
Hižo do 1914 běchu wuryća zwonka Mezopotamiskeje polo assyriologije rozšěrili. Wot 1886 běchu so klinopismowe tafle w Egyptowskej, w Tell el-Amarna wotkryli: Listy z Amarny, diplomatiska korespondenca faraonow Amenhotepa III. a Amenhotepa IV. (Echnatona), a jich přełoženje je so za prěnje lěta 20. lětstotka dokónčiło. W lěće 1906 bě Němc Hugo Winckler město Boghaz-Köy wurył, antikski Hattuša. Diplomatiske tafle, kotrež bě tam wotkrył, běchu w do toho njeznatej rěči popisane: Hetitišćina. Tuta je so w lěće 1915 wot Bedřicha Hrozneho wuhódała, a je najstarša znata indoeuropska rěč swěta.
W lětach 1920-1930 polěpšichu wurywanske metody. Wurywanišća Babylon, hdźež bě Koldewey swoje dźěło hač do jeho smjerće w lěće 1925 zaso zahajił, Uruk Juliusa Jordana a strony rěki Dijala ameriskeho teama instituta Oriental Institute of Chicago, nawjedowaneho wot Henri Frankforta, su so z wjace srědkami analyzowali, a dodachu jara přeswědčace wuslědki, kotrež dowolichu, chronologiju mezopotamiskich stawiznow lěpje zeznać. Najwuznamniše wotkryće tuteje doby je britiskemu teamej Leonarda Woolley dźakować, kiž w Urje wurjadny kralowski pokład z archaiskeje doby wotkry.
Zwonka Mezopotamiskeje su so mnoholičbne wurywanišća zahajili. Claude Schaeffer a René Dussaud započeštej Ras Šamra (Ugarit) wurywać, a Tell Hariri (Mari) je so w lěće 1933 wotkrył a wot André Parrot wurył. Hromadźe ze Suzu su to najwažniše archeologiske městna francoskeje assyriologije. Kóžde je wurjadny tekstowy korpus dodał, kotryž do dźensnišeho njeje dospołnje přełoženy, a kotryž hišće dale rosće. Tafle, kotrež su so w Ugariće na swětło přinjesli, pokazuja najstarši alfabet, kotryž je znaty do dźensnišeho. Wuslědźowanje wurywanišćow w Syriskej a w Anatolskej, předewšěm Yorgana Tepe (Nuzi), da nowy lud wustupować, Hurritow, kotrychž rěč započa so přełožować. W Armenskej wotkrychu lud Urartu, kotryž na hurritišćinu podobnu rěč rěčeše, kotruž Johannes Friedrich w lěće 1930 wuhóda. Iranska wysočina je so tež wuslědźiła: su so palast Dariusa I. w Persépolisu a starše wurywanišća Tepe Giyan, Tepe Sialk abo Tepe Hissar wuryli.
Po 1945: nowe wotkryća a polěpšenje metodow[wobdźěłać]
Disciplina je so po 1945 dale z wjace srědkami wuhotowała. Hižo prjedy wuslědźene wurywanišća buchu znowa wuryte, mjeztym zo wotstorčenym dobam wěnuja, prastawiznam Stareho orienta. Jericho w Palestinje a Çatal Höyük w Turkowskej stej mjez najznaćišimaj wuslědźenymaj wurywanišćomaj w tej periodźe. Staroorientalistika wjedźeše na powšitkowne wašnje postup archeologije dale, kotraž so studijej wokoliny wěnowaše, a interdisciplinarnosć. Ale we wurytych namakanišćach wěnowachu wosebje pomnikam a zanjechachu zwjetša bydlenske štwórće hač na někotre wuwzaća (Ur, Ugarit, Hacilar). Regiony, kotrež su so něhdy za periferne měli, dóstachu wjetši wuznam a prócowachu so stawizny Stareho Orienta hišće raz wobkedźbować, tónkróc na mjenje "mezopotamisko-centristiske" wašnje. Wotkryće města Ebla w lěće 1975 přez italski team pod wjednistwom Paolo Matthiae a přełožowanje taflow, kotrež su so tam namakali, wjedźeše k wotkrywanju wažnosće rozwića Syriskeje na spočatku bronzoweje doby, štož so sej do toho njemysleše. Najnowše wuryća w dole rěki Chabur du do samsneho směra, cyle kaž cyle nowe wotkryće wurywanišća Jiroft w Iranje (w lěće 2001). Rozšěrjenje wuryćow antikskich wurywanišćow na rum, kotryž wot Egyptowskeje hač do Srjedźneje Azije rozpřestrěwa, je dowoliło, wuznam zwiskow mjez rozdźělnymi kulturami do prědka stajić, kotrež su so tam namakali, a wikowanske poćahi mjez nimi, kotrež so wot dalokich dobow pokazowachu. Ale to přesahuje wobłuk staroorientalistiki.
Rozšěrjenje pola assyriologiskich studijow po lěće 1945 je slědźerjow nuzowało, so na wosebite dźělne polo specializować, na geografiju (Assyriska, Babylonska, Elam atd.), na dobu (neolitikum, archaiska, stara, srjedźna abo nowa perioda) a/abo na bóle specialne pola (stawizny nabožiny, hospodarstwa, diplomatije atd.). Tak je so staroorientalistika do wjacorych dźělow rozšćěpała. Po Samuelu Noahu Kramerje, kotryž so w swojim wulkim dźěle Stawizny započinaja so ze Sumerom za "sumerologa" wuda, su sej druzy slědźerjo jeho za přikład wzali a dachu so "hetitologow", "elamologow" atd. mjenować. To njeje zadźěwało, zo najebać wšěch rozdźělnych polow, kotrež so namjetuja, studij Stareho orienta přeco relatiwnje podobne metody wužiwa, kotrež činja, zo tuta disciplina wěsty zwjazanosć wobchowuje.
Politiska situacija Srjedźneho orienta po 1945 je we wěstych regionach móžnosće wuryćow jara wobmjezowała: byrgarska wójna w Libanonje, iranska rewolucija, wójna mjez Iranom a Irakom a aktualna situacija w Iraku. Wěste staty maja tež wulke ćežkosće w boju přećiwo rubježnym wuryćam, kotrež hižo wot spočatkow staroorientalistiki jewja, předań wuměłskich twórbow abo antikskeje tafle, kotrež w ćežkej dobje přeco dobytki lubjachu.
Staroorientalistika dźensa[wobdźěłać]
Staroorientalistiskej disciplinje je po połdra lětstotku eksistency poradźiło, stawiznam čłowjestwa wažnu periodu jich zańdźenosće wróćo dać a ju w hrubych rysach wopisać. Wona je periodu zaso wotkryła, kotraž wutworjenje ciwilizacije, jewjenje městow, pismo, nowe techniki, nastaće wažnych politiskich jednotkow, wutworjenje myslenskich směrow widźała, kotrež su wulki dźěl dźensnišeho swěta wobwliwowali (bibliske studije su wosebje z tymi Stareho orienta zwjazane).
Wězo, zwostawa hišće wulka ličba dypkow, kotrež dyrbja so wujasnić. Dla polěpšenja stawa znajomosćow wo tutej starej ciwilizaciji, dyrbja so prjedy studowane podłožki w swětle nowych wotkryćow znowa analyzować. Tutón njepřestajny postup dawa přičinu měnić, zo wěsta ličba wěstosćow, kotrež mamy tuchwilu wo wšelakich aspektach stawiznow Stareho orienta, bychu w přichodnych lětach swoju płaćiwosć zhubili. Porno tomu zwostawa wulka ličba taflow, kotrež hišće njejsu přełožene a analyzowane: wulki dźěl archiwow z Mari, kotrychž přełoženje je so hižo před 1939 započało, hišće njeje studowany; z 10.000 srjedźnobabylonskich taflow, kotrež su so w Nippurje wuryli, je jenož malički dźěl wozjewjeny. A to su jenož někotre přikłady. Z prawdźepodobnym wotkrywanjom nowych kopicow taflow (kaž te, kotrež su njedawno w Qatnje na swětło přišli), korpus k dispoziciji stejacych tekstow ma wulke šansy so hišće za přichodne lěta rozmnožić. To wučinja wěsće rozdźěl mjez staroorientalistiku a najwjace druhich disciplinow antikskich stawiznow, hdźež tekstowy korpus je takrjec blokowany (kaž to za klasiski starowěk trjechi).
Rumowy a časowy wobłuk[wobdźěłać]
Definicija wobłuka stawizniskeje discipliny je njezbytny předpokład. Čas, hdyž wobzor assyriologiskich studijow bě na Assyrisku mjez 9. a 7. lětstotkom př. Chr. wobmjezowany (po tym disciplina swoje mjeno dósta) je hižo dawno nimo, a wot nětka rozpřestrěwa jeje studijne polo po wjacorych lěttysacach a wopřijima cyły Bliski wuchod.
Rum[wobdźěłać]
Mezopotamiska bě dołho preferowane městno za assyriologiske studije. To rěka, w tutym regionje, inkluziwnje Persisku, je disciplina swoje prěnje bitwy biła. Pozdźišo su so druhe ciwilizacije zwonku tutoho ruma wotkryli: Elam, Hetitow, Hurritow, Urartu, druhe w Syriskej (Ugarit, Alalach) a w Palestinje. Mezopotamisku mějachu za srjedźišćo tutych ciwilizacijow, kotrež bychu nětko na schodźenku "nakromnych kónčinow" byli. Je wočiwidnje, zo Mezopotamiska, předewšěm w swojim južnym dźělu, je postajowacu rólu při jewjenju ciwilizacijow Bliskeho wuchoda hrała, hewak njeby wunamakanje pismoweje formy było, kotruž susodne regiony přewzachu, husto z elementami jeje kultury. To njezadźěwa wšak, zo serija wotkryćow wulkich wurywanišćow zwonka Mezopotamiskeje (Ebla, Mari, Hattuša) pohnuwaja dźensa specialistow, mjenje "mezopotamisko-centristiski" wid wěcow prezentować. Dopokaz za to je fakt, zo zapřijeće "Stary orient" (do kotrehož so druhdy samo Stara Egyptowska zapřija) je něhdy běžniše zapřijeće "Mezopotamiska" wutłóčiło.
Rum, kotryž assyriologojo a druzy historikarjo Stareho orienta (sumerologojo, hetitologojo atd., kotřiž ze samsnymi metodami dźěłaja) wuslědźeja, zapřijima slědowace kónčiny:
- na zapad Srjedźnozemske morjo hač do Lewanty (druhdy z Cypernom) a dźěl Anatolskeje (znajmjeńša hetitiski swět 2. lěttysaca př. Chr.)
- na wuchod iranska wysočina, kotrejež jenička stawizniska ciwilizacija je Elam do jewjenja Persiskeho mócnarstwa srjedź 1. lěttysaca př. Chr.
- na sewjer móhła mjeza w Armenskej być, w prěnjej połojcy 1. lěttysaca z urartejskim mócnarstwom
- na juh je mjeza Persiski zaliw na wuchod (inkluziwnje wěste kupy we wěstych periodach, wosebje Bahrajn/Dilmun), arabska pusćina dale na zapad
Hačrunjež so Egyptowska druhdy do wulkeho Stareho orienta zapřijima, rozeznawa so studij tutoho kraja k tutej periodźe jara wot toho skupiny ciwilizacijow, kotrež assyriologojo studuja, a, byrnjež zwiski mjez woběmaj polomaj we wěstych periodach sylne byli, wostawatej egyptologija a staroorientalistika jara rozdźělnej disciplinje. Jeničke dokumenty, kotrež z Egyptowskeje pochadźeja a staroorientalistiku nastupaja, su listy z Amarny.
Chronologija a periodizacija[wobdźěłać]
Spočatki periody, kotruž staroorientalistika wuslědźa, su jednore: dźe wo spočatk produkcije spisownych dokumentow, tuž jewjenje pisma wokoło 3400 - 3300. To wostawa teoretiske, přetož studije tuteje periody wobroćeja so skerje na archeologiju, a móža dale w času wróćo sahać. Stawizny, kotrež na podawkach bazuja, móže so hakle w druhej połojcy 3. lěttysaca zopočeć, njedostatka prjedawšich dokumentow dla, kotrež nas wo tutym polu informuja.
Časowy kónc assyriologiskeho pola je kónc produkcije klinopismowych dokumentow, tuž spočatk 1. lěttysac po Chr. w Babylonskej, kotrež antiksku mezopotamisku kulturu wobchowachu. Zbytk Bliskeho wuchoda staroorientalistiku wot spada babylonskeho mócnarstwa w lěće 539 wjace njenastupa, byrnjež dźěła wo pozdźišich mezopotamiskich žórłach k tutomu podawkej móhli specialistow za achajmendiske, seleukidiske a partiske mócnarstwo zajimować.
Chronologija Stareho orienta wostawa wjele debatowana tema. Ći, kotřiž relatiwnej chronologiji přiwisaja, maja wobmjezowany dosah, mjenujcy jenož jednu periodu, a za tych, kotřiž absolutnej chronologiji přiwisaja, wobsteji strach, zo datowanje wjele podawkow wohrožuja. Su sej datowanja podawkow wot astronomiskich zjawow 8. lětstotka př. Chr. wěsći. Zwonka tuteje doby čini cyły 2. lěttysac problemy. Přiznawa so, zo zwučena chronologija, tak mjenowana "srjedźna chronologija" je wopak. Ale wobchowuje so po konwenciji, doniž so specialisća na chronologiju njedojednaja, kotraž tuchwilu hišće njeje widźeć. Dźěła belgiskeho teama su ke "krótkej chronologiji" wjedli, kotraž kładźe spad prěnjeje Babylonskeje dynastije do lěta 1499, přećiwo powšitkownje připóznatemu datumej 1595. 16. lětstotk "srjedźneje chronologije" steji w srjedźišću problema. Přiwisnicy "krótkeje chronologije" namjetuja, srjedźnu chronoloiju "wotstronić", štož prjedawše datumy za dobyće nad Babylonom přez Hetitow wo jedyn lětstotk znižuje. Je porno tomu problemy z datowanjom wokoło druheje połojcy 2. lěttysaca. Pad je wosebje rjejaty za hetitiske mócnarstwo: specialisća maja tajke ćežkosće so na datumy absolutneje chronologije dojednać, zo někotři z nich je w swojich publikacijach radšo njewozjewjeja.
Periodizacija stawiznow Stareho orienta wariěruje po městnach a periodach. Wěste nastupaja wulki dźěl Bliskeho wuchoda: Urukowa perioda, nowoassyriske mócnarstwo, nowobabylonske mócnarstwo. Su sej přiwučili, chronologiju Mezopotamiskeje na zbytk Stareho orienta w 2. lěttysacu nałožić, wosebje za starobabylonsku periodu (2004-1595), njepřihódna terminologija, přetož Babylon bě hakle wokoło srjedźizny tuteje periody politiska wulkomóc, ale je přez konwenciju wostała. We woprwdźitosći je dale a dale tendenca, stawizny regionow Stareho orienta po jich swójskej chronologiji rozdźělić, kotraž móže na tu druhich regionow jara podobna być. Na přikład:
- Mezopotamiska: Urukowa perioda (4100-2900), archaiske dynastije (2900-2340), Akkadowe mócnarstwo (2340-2195), nowosumeriska perioda (Ur III) (2195-2004), starobabylonska perioda (2004-1595), srjedźnobabylonska perioda (1595-1000), paralelnje k tomu srjedźnoassyriska perioda (1350-911), nowoassyriska perioda (911-609), nowobabylonska perioda (624-539), achajmenidiska perioda (539-331), helenistiska perioda (Seleukidźa) (331-140), partiska perioda (140 př Chr. - 224 po Chr.)
- Syriska: Protosyriska perioda (3100-2000), starosyriska (starobabylonska) perioda (2000-1600), srjedźnosyriska perioda (1600 - 12. lětstotk), nowosyriska perioda (12. lětstotk - 8. lětstotk)
- Elam: Protoelamiska perioda (3100-2600), staroelamiska perioda (2500-1600), srjedźnoelamiska perioda (1500-1100), nowoelamiska perioda (1000-539)
- Hetitiske mócnarstwo: Stare mócnarstwo (1650-1465), srjedźne mócnarstwo (1465-1380), wulkomócnarstwo (1380 - wok. 1180), nowohetitiska perioda (1180-720). Trevor Bryce wotpokazuje tutu periodizaciju, a zjednoća srjedźnu a wulkomócnarstwowu periodu.
Hlej tež[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, Berlin 1932ff, załoženy wot Ericha Ebelinga a Bruna Meissnera, pokročowany wot Ernsta F. Weidnera, Wolframa von Sodena Dietza Otta Edzarda, wudaty wot Michaela P. Strecka (Wulke referencne dźěło facha, dotal 13 zwjazkow wušło).
- Eva Cancik-Kirschbaum: Die Assyrer. Geschichte, Gesellschaft, Kultur. Beck, München 2003.
- Elena Cassin, Jean Bottéro, Jean Vercoutter (wudaw.): Die Altorientalischen Reiche. Fischer, Frankfurt/M. 2003 (Fischer Weltgeschichte; zwjazki 2 do 4)
- Vom Paläolithikum bis zur Mitte des 2. Jahrtausends.
- Das Ende des 2. Jahrtausends.
- Die erste Hälfte des 1. Jahrtausends.
- Iorweth E. Edwards u.a. (Hrsg.): The Cambridge Ancient History. 2. grundlegend überarbeitete Auflage, 14 Bände, zdźěla w dźělnych zwjazkach. Cambridge University Press, Cambridge 1970–2005.
- Dietz Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. Von den Sumerern bis zu Alexander dem Großen. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51664-5.
- Brigitte Groneberg: Die Götter des Zweistromlandes. Kulte, Mythen, Epen. Artemis und Winkler, Düsseldorf 2004, ISBN 3-7608-2306-8.
- Marlies Heinz: Altsyrien und Libanon. Geschichte, Wirtschaft und Kultur vom Neolithikum bis Nebukadnezar. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2002, ISBN 3-534-13280-7.
- Barthel Hrouda (wudaw.): Der Alte Orient. Geschichte und Kultur aus dem alten Vorderasien. Bassermann, München 2003, ISBN 3-8094-1570-7.
- Manfred Krebernik: Götter und Mythen des Alten Orients. Beck, München 2012.
- Michael Jursa: Die Babylonier. Geschichte, Gesellschaft, Kultur. Beck, München 2004.
- Hans J. Nissen: Geschichte Altvorderasiens. Oldenbourg, München 1999 (Oldenbourg Grundriss der Geschichte Bd. 25) ISBN 3-486-56373-4.
- Astrid Nunn: Alltag im alten Orient. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 2006 (Antike Welt, Sonderheft; Zaberns Bildbände zur Archäologie) ISBN 3-8053-3654-3.
- Mirjo Salvini: Geschichte und Kultur der Urartäer. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1995, ISBN 3-534-01870-2.
- Jack M. Sasson (Hrsg.): Civilizations of the Ancient Near East. Scribner, New York 1995, ISBN 0-684-19279-9 (4 Bde.)
- Wolfram von Soden: Der Alte Orient. Eine Einführung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, erw. Sonderausg. der 2., unveränd. Aufl. 1992, Darmstadt 2006, ISBN 3-534-18558-7.
- Michael P. Streck (Hrsg.): Sprachen des Alten Orients. 3. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2007, ISBN 3-534-17996-X.
- Michael P. Streck: Großes Fach Altorientalistik. Der Umfang des keilschriftlichen Textkorpus. Mitteilungen der Deutschen Orientgesellschaft 142 (2010, wušła 2011) 35-58.
- Klaas R. Veenhof: Geschichte des Alten Orients bis zur Zeit Alexanders des Großen (Grundrisse zum Alten Testament, ATD Ergänzungsreihe Bd. 11). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-51685-1.
- Josef Wiesehöfer: Das antike Persien. Von 550 v. Chr. bis 650 n. Chr. Edition Albatross, Düsseldorf 2005, ISBN 3-491-96151-3.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Universität Tübingen - Lisćina wotkazow nastupajo staroorientalistiku (němsce)
- Što je staroorientalistika? - portretowy film k lětu duchownych wědomosćow (němsce)
- Fachowa definicija - definicija facha (němsce)
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Prědnjoaziski muzej Berlin (němsce)


text:
Mapa kodów pocztowych Malenin, gmina Tczew, powiat tczewskiMiejscowość: Malenin
Gmina: Tczew
Powiat: tczewski
Województwo: pomorskie
Kod pocztowy: 83-111
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Rzeszów kody pocztowe, Ceglana Jelenia Góra kod pocztowy, Staropolska 90 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 91 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 92 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 93 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 94 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 95 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 96 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 97 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 98 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 99 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 100 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 101 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 102 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 103 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 104 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 105 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 106 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 107 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 108 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 109 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 110 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 111 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 112 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 113 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 114 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 115 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 116 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 117 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 118 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 119 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 120 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 121 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 122 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 123 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 124 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 125 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 126 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 127 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 128 Warszawa kod pocztowy, Staropolska 129 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 1 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 2 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 3 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 4 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 5 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 6 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 7 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 8 Warszawa kod pocztowy, Pawła Jana Sapiehy 9 Warszawa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Nowy Rok nŏs czekŏ Tak wartko nōm czas uciekŏ Stary Rok sie kōńczy Dyć Nowy nŏs czekŏ Kalyndŏrz już chudy Szkartki sie wyrwało I Starego Roku Wjela nie zostało Co spōminać ô nim Kjej nōm już przemijŏ Jaki bydzie Nowy ? Co sie w nim pozmjyniŏ ? Dyć Starego szkoda Nie buł taki zły A […]
Nowy Rok nos czeko
SZCZĘSLIWEGO NOWEGO ROKU 2013 KOCHANI !
Niech na co dziyń, nie od święta, gyba będzie uśmiechnięta. Niech tyż zdrowie tęgie bydzie i kasiory niech przybydzie. Niechaj łaski płyną z nieba, tyle ile bydzie trzeba. Do Siego Roku! Płoną sztuczne ognie, płynie już muzyka, idzie Nowy Rok, stary już umyko … szalonych chwil, udanego Sylwestra i Szczęśliwego Nowego Roku 2013
Dziwoki rok….
Zawdy przi łostatku roku ludzie piszóm roztomajte wicne, szpasowne gyszichty, coby jakosik tyn rok, kiery łodłajzi kajsik fórt abo łośmiyszyć, zbłóźnić, abo pokôzać jaki bół fajnisty. A mie wlôz w grace artikel jednego móndrego chopa, Pawła Wakuły, kiery kciôłbych sam terôzki pedzieć po naszymu, po ślónsku…. Nowy Roczek wylandowôł we pojstrzodku cudzygo miasta i bez […]
Nowy Rok nos czeko
Kjej tyn Nowy Roczek przydzie czy szczynśliwy kożdy z nŏs bydzie ? życza SZCZYNŚLIWEGO NOWEGO ROKU i cobyście mjeli wjyncyj niż teraz we portōmoku co by wōm szczynści sprzyjało i zdrōweczko dopisowało


text:
CHRUBO MARIETA Jedna baba bez zima na sia przibrała To nic – bo se obiecała : Że na wiosna zrobi se djeta Ta trocha za bachrato Marieta Zaczła ta djeta zaroz w marcu Warzyła yno jarziny – w jednym garcu Marekwia , mais , celer i kuloryba Roz w tydniu warzyła też ryba Ałtym jeździć […]
CHRUBO MARIETA
Chwolne jajco wielkanocne
Chwolne jajco wielkanocne Poszło jajco ze bajtlami z rana do kościoła łokropnie ciekawe z koszyka filuje, piyknie malowane jak dynga na niebie po inszych zaglondo i tak kombinuje. Je żech najfajniejszym jajcym w tym koszyku modne tatułaże nosza tyż na szupie, cofnicie zie zisty, cofnicie sie woszty, nie byda tak leżoł s wami w jednej […]
Śwjyncelnik wjelkanocny
Śwjyncelnik wielkanocy Śwjyncelnik przywandrowŏł do naszej familiji s Pomomje bo tyż stōnd pochodziôł mōj tata,a tam bezmała tradycyjŏ pjeczynia śwjyncelnika je już ponad 700 lŏt.Przepis tyn je ôd moji kuzynki Zale s Połomje u kjerej w dōma pjyk go Remigiusz Rączka u mje w dōma pjecze sie tak samo yno,że niy dowōmy szynki a za […]
SMUTNE WIDOKI WE PROMYKU SŁOJNCA
SMUTNE WIDOKI WE PROMYKU SŁOJNCA Łoch jak tyn promyk, tyn promyk słojnca, We smutku rozjaśnio naszo Ziymjo Ślonsko. Te wszystki bergi tu łusypane, No i te doły wodom zalone. Tyż i te Gruby, kere nom pozawjyrali, I to czego już niy ma, bo na złom to dali. Kuminy, Wieże Szybowe, to już siy wali, A […]
Ku wjośnie
Ku wjośnie – szpaska
Maszketniki
Maszketniki To je tako zorta ludzi Kerych wōń słodkigo budzi. Jak wybierōm się do sklepu, Zaroz szukajōm maszketów A tam: Z cukru wata na patyku I bōmbōnōw je bez liku Krōwki, raczki, zegōweczki kopalnioki, kukułeczki. Co niymiara je lizokōw Tytki kolorowych szklokōw Piernikōw rozmańte zorty Sōm makrōny, zisty, dorty Szplitry, kreple i kołocze I pleciōnki, […]
Faszing, zapusty, miynsopust i – audio
Faszing, zapusty, miynsopust i…
Co, medikujecie, iże byda Wóm sam eklerowôł jak sie kreple parscy? A dyć jô już łod łóńskigo szczwôrtku blank gawcyć sie na nie niy poradza, bo mi sie jesce dzisiej pierónym po nich chepie. Niyftore to ci byli take chapich, take fest przepadzite, iże na tyn tusty szczwôrtek naforantowali tych krepli tela, iże jejich niyskorzij […]
ZAPUSTY – abo Tusty sztwortek
ZAPUSTY – abo tusty sztwortek Jedyn, jedyny dziyń taki mómy, w kerym łobżarstwo jest dozwolóne! W tym dniu kreplami sie łobżyrómy, bo łobyczajym to uświyncóne. Ruby czy chudy, mody czy stary, a nawet ci, co dieta czimajóm, w jedzyniu krepli niy majóm miary i diety wcale niy przestrzegajóm! Godajóm na niego – sztwortek tusty, inksi […]
Tłosty sztwortek
Tłosty sztwortek Maryjka se dzisiej rano skapowała , że momy tłosty sztwortek,a krepli ni mjała. Pryntko kabot na siebie oblykała i do społdzielni […]


text:
Snooker
Snooker jo billardowa sportowa družyna, kenž jo nastała w 19. stolěśu w Indiskej. Cil graśa jo z pomocu jadnogo queue (kija) a jadnogo grajnego bala 15 cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś.
Stawizny[wobźěłaś]
Billard jo se prědny raz grał w 16. stolěśu. W toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był. Blida njejsu měli bandy a tak bala su padali, gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli, na zemju. A teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći.
W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.
Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.
Swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe. Groni se, až mě jo nastało, gaž jo Chamberlain něga někomu gronił, až jo špatnje, "kaž snooker", grał.
Prědne oficialne zasady su se pisali 1882 w Ootacamunźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, jo 1885 w Indiskej Chamberlaina zmakał a pón snooker do Engelskeje pśinjasł. Jo pitśku casa trało, až prědne turněry su se organizěrowali. 1916 jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a Joe Davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe 1927. Dobywaŕ jo teke Davis był, kenž jo myto wót 6,10 £ domoj wzeł. Niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był, nejwětšy break jo 60 dypkow měł. Prědny cas Joe Davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do 1946. Wón jo teke prědny był, kenž dosegnuł maximum break. W pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach 1958 až do 1963.
Wumóžaŕ jo telewizija była. Ako jo barwojta telewizija jo pśišła, redaktory wót BBC su pytali nowu sportowu družynu, kenž w barwojtych wobrazach derje wuglěda, a su wzeli snooker. Za to su 1969 nowy turněr zwónoźeli z mjenim Pot Black. Pón jo popularnosć stupiła. Wažne jo teke było prědne wusćełanje swětowego mejstarstwa 1973, což jo sport hyšći popularnjejšy cyniło. Swětowa poziciska lisćina dajo wót 1976 a 1977 jo swětowe mejstarstwo prědny raz w Crucible Theatre w Sheffielźe było, źož jo hyšći źinsa kužde lěto. Nowa generacija snookerowych grajarjow, wósebnje Steve Davis, jo pomagała sportoju tak wuspěšny byś. Wjeršk popularnosći jo było finale swětowego mejstarstwa 1985 mjazy Steve Davisom a Dennis Taylerom, kenž su glědali 18,5 milionow pśiglědarjow, což jo až do źinsa nejwuša kwota sportowego wusćełanja w engelskej telewiziji.
Źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako Stephen Hendry hyšći wěcej wjelgin popularny, něnto teke w cełem swěśe, wósebnje w Chinskej, ale teke w Nimskej a we Łužycy wjele luźi lubujo snooker.
Graśe[wobźěłaś]
Snooker jo grany na snookerowem bliźe, kenž jo 3569 mm dłujke, 1778 mm šyroke a 851 až do 876 mm wusoke. Blido ma šesć kapsow, styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu. Dajo baulk linija 737 mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo “D”. Dajo spot abo carny spot za carne balo, pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo. Teke roga a srjejź wót D su spoty za brune, zelene a žołte balo. Nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone.
W snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu. Jaden zachopijo ze swójom queue grajne (běłe) balo wót D graś. Ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ, gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo, dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś. Pón musy na kuždy pad barwojte (njecerwjene) balo graś, ale barwa musy teke nominěrowana byś, to groni, až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom (gaž njejo widobne). Barwy maju rozdźělne gódnoty:
- žołte – 2 dypka
- zelene – 3 dypki
- brune – 4 dypki
- módre – 5 dypkow
- pinkowe – 6 dypkow
- carne – 7 dypkow
Barwy pśidu tak dłujko až hyšći cerwjene su na bliźe pśecej zasej na swóje spoty. Gaž slědna cerwjena jo źěrkowana, musy grajaŕ hyšći jadnu lichu barwu graś a pón pśiźo kóńcne graśe na barwy. Tam ma grajaŕ wšykne barwy źěrkowaś ale wót nejmjeńšeje (žołta) až do nejwětšeje (carna).
Grajaŕ tak dłujko dypki zběra, kaž bala źěrkujo bźez foulow. Taka faza, kenž grajaŕ jo pśi bliźe, ma mě “break”. Nejwětšy móžny break jo 147 dypkow a znaty ako “maximum break”. To jo wjelgin rědke. Gaž break ma 100 abo wěcej dypkow, powědamy wót “century breaka” a za kuždego grajarja dajo lisćina z wšyknymi century breakami.
Jaden frame ma kóńc, gaž wšykne objektowe bala su w kapsach a jaden wót grajarjowu ma wěcej dypkow. Pón taki jo frame dobył. Gaž matej wobej samsku licbu dypkow (wjelgin rědke), grajotej “respotted black” (engelski za: zasej na spot scynjone carne). Pón carne balo jo zasej na spośe a grajarja zachopijotej wót D wopytaś carne balo źěrkowaś. Ten, kenž to docyni, dobywa frame. Grajaŕ ma teke móžnosć frame wóstajiś, gaž njamóžo bźez foulow pśeśiwnika dobyś. Takej situaciji se groni w snookerowem sporśe “snooker trjebaś”. Jaden snooker jo pón, gaž njedajo korektne balo, kenž móžoš połnje trjefiś, dokulaž druge balo lažy mjazy takima. Cesto jo w snookerje notne drugego snookerowaś, to groni snookery konstruěrowaś a tak fouly wunuźiś, což k tomu wjeźo, až grajaŕ ma wěcej dypkow a tak zasej móžnosć dobyś. Jaden foul jo, gaž:
- grajaŕ trjefijo wopacne balo
- grajaŕ źěrkujo wopacne balo
- grajaŕ žedne balo njetrjefijo
- grajne balo pada do kapsy
- grajaŕ dotyknjo jadno balo (teke z drastwu)
- a wjele wěcej
Za foul dostanjo pśeśiwnik tak wjele dypkow, kaž nejwuše balo, kenž jo inwolwěrowane było, ma, ale nanejmjenjej styri dypki.
“Match” jo mě za graśe, kenž grajotej a w kótaremž zwětšego někotare frame su se wuběźowane. To licymy ako to:
- Best of 3 - ten, kenž ako prědny dwa dypka ma, dobywa
- Best of 5 - ten, kenž ako prědny tśi dypki ma, dobywa
- Best of 37 - ten, kenž ako prědny 19 dypkow ma, dobywa a.t.d.
Snooker graju normalnje w někotarych “sessionach”. Normalny session ma wósym frame a jadnu pśestawku pó stwórtem frame z mjenim “midsession interval”. Dłujke matche, ako w swětowem mejstarstwje, mógu měś tśi abo styri sessiony a traju někotare dny.
Dajo wjele wěcej pšawidłow, kenž how njejsu zapśimjone. Za kompletne zasady (w nimskej rěcy) pšosym glědajśo na http://www.billard-union.de/downloads/3.4spielregelnsnooker.pdf
Turněry[wobźěłaś]
W snookerje dajo dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim. W turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś. To su aktualnje:
- Swětowe mejstarstwo (World Championship)
- UK Championship
- World Open (něga Grand Prix)
- Welsh Open
- China Open
- Shanghai Masters
- Northern Ireland Trophy
- Wuxi Classics
- German Masters
Turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje, kenž su pśepšosone (cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje). Nejwažnjejšy pśikład jo Masters. Ale jo teke raz German Open w Fürth był.
Znate grajarje[wobźěłaś]
How jano jadna lisćina z prědnymi 16 grajarjami poziciskeje lisćiny [staw maj 2011] (take 16 njemuse se kwalificěrowaś za turněry poziciskeje lisćiny):
- Mark Williams (Waliziska)
- John Higgins (Šotiska)
- Mark Selby (Engelska)
- Ding Junhui (Chinska)
- Neil Robertson (Australiska)
- Alister Carter (Engelska)
- Shaun Murphy (Engelska)
- Stephen Maguire (Šotiska)
- Judd Trump (Engelska)
- Graeme Dott (Šotiska)
- Ronnie O’Sullivan (Engelska)
- Mark Allen (Engelska)
- Peter Ebdon (Engelska)
- Matthew Stevens (Waliziska)
- Jamie Cope (Engelska)
- Stephen Hendry (Šotiska)
Aktualny swětowy mejstaŕ jo John Higgins.


text:
We ostatnij gyszichcie z dziecinstwa wspomnialach o gowiedzi, kero dycki tyrala u mojich starzikow po placu. Toz bola porka: kurka i kokocik – cwergi. Te dwa dycki trzimaly sie do kupy: kaj kurka, tam kokocik. Kurka znosiola take malutke jajuszka, kere moja potka, ciotka Lyjna dycki zbiyrala i warzola na twardo, a potym dowala do […]
OMA I KOZA CILA
WSPOMNIENIA – NASZA ZOGRODA
Juzas prziszol czas na wspomniynia. To tak juz je, czlowiek im starszy, tym czynscij powroco do wspomnien z dziecinstwa. Prawie tak myslalach o tym, jak przichodziola wiosna, to Mama i Papa mieli moc roboty we zogrodzie. Zogroda bola wielgo, dycki mieli my swiyzo gymiza i owoce, a moj brat Pyjter hodowol bele jake flance, rolzy […]