text:
Festiwal z „Dnjom Ukrainy“
Choćebuz. Z 13 filmami z Ukrainy a třomi wo njej je wot Ruskeje nadpadnjeny kraj lětsa we wšěch sekcijach Choćebuskeho filmoweho festiwala sylnje zastupjeny. Mjez nimi wobdźěla so tři přinoški na wubědźowanjach. We wobłuku lětušeho 32. festiwala steji 11. nowember pod hesłom „Dźeń Ukrainy“. Na nim přizamknjetej so dwěmaj filmomaj rozmołwje režiserow z publikumom, dale stej podijowej rozmołwje planowanej.
Pječat EU za Picnjanskeho karpa
Brüssel. Picnjanski karp je w přichodźe z pochadowym pječatom EU škitany. Wón smě so podobnje kaž Champagner abo Błótowske kórki jenož we wěstym geografiskim regionje plahować. W konkretnym padźe je to Braniborska. Wo tym je Europska komisija wčera w Brüsselu informowała. Kaž dale rěkaše, wuznamjenja so mjaso Picnjanskeho karpa přez swój charakteristiski słód a aromatisku wóń.
AWO z wobhospodarku
Zyma so bliži a z tym čas tepjenja. Nic jenož w bydlenjach, ale tež w běrowach, dźěłarnjach a domjacnosćach budu za dobru atmosferu trěbne přijomne abo znajmjeńša dosahace temperatury. Tež w ćmě njebudźe nichtó sedźeć chcyć a ćopłu jěsć chce kóždy tež rady měć. K tomu je a budźe milina trěbna.
Tučasne politiske wusměrjenja a z tym zwisowace wukazy a postajenja zwjazkoweho knježerstwa wšak so njehodźa za to, być optimist.
Naprawy stata dosćahnu wobydlerjow na wšelake wašnje. Kak z wyšimi płaćiznami za milinu a tepjenje wobchadźeja, je z wulkeho dźěla wot socialneho stawa a dochodow jednotliwcow a swójbow wotwisne. Tomu je tež na wjeskach w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu tak.
Ći jedni činja sej wulke hłowułamanje wo tym, kak měli wysoke zličbowanki za milinu zapłaćić, mjeztym, zo druzy scyła na to njemysla, so z tym zaběrać.
Stani Nawka z Hamburga piše pod hesłom „Kónc a nimo?“
Njejsym wšak přeco a hnydom „up to date“ nastupajo serbski „bušfunk“, a tuž so stróžich, jako słyšach a čitach wo katastrofalnej situaciji wokoło Serbskich Nowin.
Štó je na tym wina? Tónkróć snadź lědma Domowina. Ale chutnosć njerodźi žort.
Hladam z jednym wóčkom wróćo na zanjechane móžnosće zańdźenych lět a z druhim wóčkom do přichoda. Při wšej woli njewuhladam ani hwězdźički, kiž by so błyšćo a zybolejo mje wabić zamóhło, so požadać wo jedne z mjeztym wjacorych wakantnych dźěławych městnow, bjez kotrychž njebudźe naš „serski blot“ přežiwić.
Sprěnja njejsym – bohudźak – žadyn profi-politikar, ale mam wotzamknjene wukubłanje a samo powołanje. Zdruha nimam dohlad do wšěch kućikow dźěłoweho prawa a zakonskich paragrafow.
Kwalitu serbskeho kubłanja na zakładźe zhromadneho dźěła zwyšeć, je stajne wužadanje. Tež serbski kubłanski puć so hižo w pěstowarni započina – tohodla přeprošujetej Domowina a Serbske šulske towarstwo (SŠT) 13. winowca na fachowu konferencu pod hesłom „Dyrbimy rěčeć!“ do kubłanišća swjateho Bena w Smochćicach. Konferenca je předewšěm na nošerstwa přesahowacu kooperaciju wusměrjena.
Budyšin (SN/at). Domowina a Serbske šulske towarstwo chcetej z konferencu staršich, kubłarki a nošerjow pěstowarnjow docpěć. W srjedźišću steja metoda imersije, wšědneho dospołneho zanurjenja do našeje maćeršćiny, runje tak kaž nazhonjenja danskeje mjeńšiny w Schleswigsko-Holsteinskej z daledawanjom swojeje rěče a diskusijne koła wo praktiskich prašenjach.
Festiwal z „Dnjom Ukrainy“
Choćebuz. Z 13 filmami z Ukrainy a třomi wo njej je wot Ruskeje nadpadnjeny kraj lětsa we wšěch sekcijach Choćebuskeho filmoweho festiwala sylnje zastupjeny. Mjez nimi wobdźěla so tři přinoški na wubědźowanjach. We wobłuku lětušeho 32. festiwala steji 11. nowember pod hesłom „Dźeń Ukrainy“. Na nim přizamknjetej so dwěmaj filmomaj rozmołwje režiserow z publikumom, dale stej podijowej rozmołwje planowanej.
Pječat EU za Picnjanskeho karpa
Brüssel. Picnjanski karp je w přichodźe z pochadowym pječatom EU škitany. Wón smě so podobnje kaž Champagner abo Błótowske kórki jenož we wěstym geografiskim regionje plahować. W konkretnym padźe je to Braniborska. Wo tym je Europska komisija wčera w Brüsselu informowała. Kaž dale rěkaše, wuznamjenja so mjaso Picnjanskeho karpa přez swój charakteristiski słód a aromatisku wóń.
AWO z wobhospodarku
Twarskej mašinje pokradnyli
Błohašecy. Dohromady 60 000 eurow škody nasta w nocy na wutoru w Błohašecach, jako njeznaći z firmy bager a kolesowy nakładowak pokradnychu. Zaswěćiwši mašinje jědźechu skućićeljo z nimaj přez ležownosće třoch zawodow a při tym wjacore płoty skóncowachu. Po wšěm zdaću paduši na to mašinje na Lkw połožichu a z nim wotjědźechu.
Wokoło jutrow rěčimy wjele wo zajacu. Lětsa wěnujemy dołhowuchačej wjetšu zjawnu kedźbnosć, dokelž je za zwěrjo lěta 2015 pomjenowany. Snano je tón abo tamny při nalětnim wuchodźowanju zajaca wuhladał. Bě pak to woprawdźe zajac abo tola dźiwi nukl?
Kruty wobstatk dźěławosće Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow je kóžde lěto zhromadna wuprawa z busom. Minjenu sobotu wjedźeše naš puć do srjedźneje Łužicy. Jako prěnje witaše nas Silwija Panošina z chlěbom a selu w narodnej drasće w Serbskim kulturnym centrumje w Slepom. Tu poskići nam wulkotny přehlad wosebitosćow narodnych drastow, nałožkow a powědkow Serbow. Stajna wustajeńca pokaza wobšěrnu drastowu klankowu zběrku w Slepjanskej drasće a filigrane, pisane ornamenty serbskich jutrownych jejkow kaž tež wšelake figury z powědkow. Tež regionalni wuměłcy z dźěłami molerstwa, grafiki a fotografowanja poskićeja dohlad do Slepjanskeho regiona. Dalša stacija bě Njepilic dwór w Rownom. Při šalce kofeja a po wobhladanju statoka a wustajeńcy w bróžni zhonichmy mnoho wo stawiznach regiona a wo spěchowanju narodneje drasty a zo ma jeje nowozhotowjenje za wobydlerjow wulki wuznam.
Berlin (dpa/SN). Wjace hač milion ludźi w Němskej zastaruje so po naprašowanju tež na taflach ze žiwidłami. Němski institut za hospodarske slědźenje (DIW) ličbu srjedu na nimale 1,1 milion wobliči a poćahowaše so na naprašowanje z lěta 2020. Sam pak wuchadźa tuchwilu z jasnje wyšich ličbow. „Połoženje je pola wšitkich taflow ekstremnje napjate“, praji rěčnica třěšneho zwjazka taflow Němskeje. Pozadk je wójna w Ukrainje a stupace płaćizny. „Přińdźe tež wjace ludźi, kotřiž maja dźěło.“
Po cyłej zwjazkowej republice něhdźe 960 taflow potrěbnym žiwidła rozdźěleja, kotrež njemóža hižo předawać. Třěšny zwjazk rěči mjeztym wo jasnje wjace hač dwěmaj milionomaj kupčow a kupcow, wjace hač hdy prjedy. DIW je so wobdźělnikow swojeje naprašowanskeje serije Socio-oekonomiski panel 2020 prašał, hač bě z nich loni něchtó pola tafle. Přińdźe tak na nimale 1,1 milion ludźi, kotřiž wot poskitkow profitowachu.
Hodźij. Hižo tójšto lět organizuje Serbske ewangelske towarstwo hromadźe ze serbskimi Bjesadami jako lětne zetkanišćo za wuměnu a dalekubłanje dźěłarničku. Lětsa so wona třeći króć w Hodźiju wotměje, a to sobotu, 8. oktobra, w kantoraće při nawsy. Dźěłarničku zahaja w 14 hodź. z nutrnosću. Na to předstajitej so přełožowanski program „Sotra“ a serbski kwis. Po kofejowej přestawce dožiwja wobdźělnicy w 16 hodź. dwurěčne dźiwadło za dźěći a dorosćenych „Čmjeła Hana“. Wšitkich sobustawow Bjesadow, maćernorěčnych kaž tež serbsce wuknjacych a wšitkich dalšich zajimcow Serbske ewangelske towarstwo a Hodźijska Bjesada wutrobnje přeprošatej.
K sadowcam kolesować
Swójbne mjena su přeco zaso zajimawe swědčenja rěče našich prjedownikow. W serbšćinje maja wone wosebitu hódnotu, dokelž pochadźeja z časa, z kotrehož hišće žane pisomne pomniki njewobsedźimy. Kak su naši prjedownicy před wjele lětstotkami myslili a so rěčnje zwuraznili, wo tym nam wone mjena znajmjeńša něšto přeradźeja.
Chcemy so zaso wěnować někotrym serbskim prócowarjam zańdźenosće, kotřiž maja lětsa kulojtu abo połkulojtu róčnicu narodnin abo posmjertnin, a so zamyslić do jich mjenow. Swójbne mjena nastachu často z mjenow powołanjow, kotrež běchu prěni nošerjo mjenow wukonjeli. Tak je to na přikład pola Šewčika, takrjec „małeho šewca“. Jakub Šewčik, rodźeny w Baćonju a farar mjez druhim w Chrósćicach, wěsty čas předsyda Domowiny, předewšěm pak awtor basnjow patriotiskeho charaktera, změje 6. septembra 150. róčnicu narodnin.
Korla Awgust Fiedler, znaty hudźbnik a sobuwuhotowar spěwanskich swjedźenjow, zemrě 16. meje 1917. Swójbne mjeno Fiedler pochadźa tohorunja z mjena powołanja; w tym padźe wšak je wone němskeho pochada, měnjeny je wězo „husler“.


c: text/html

text:
Podroždź
Podroždź (němsce Podrosche)[1] je hornjołužiska wjes w Zhorjelskim wokrjesu na samym wuchodźe Sakskeje. Słuša wot lěta 1994[2] ke gmejnje Krušwica.
GeografijaWobdźěłać
Wjes leži na lěwym brjohu Łužiskeje Nysy při hranicy z Pólskej. Sewjerozapadnje wsy leži Wjertko a na juhowuchod Přibuzk. Južnje wsy wupřestrěwa so wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica. Nimo Podroždźa wjedźe statna dróha S127 z Rózborka (22 km) do Mužakowa (15 km). Najbliši hraničny přechod do Pólskeje nadeńdźe so w Přibuzu (8 km).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Podegros pochadźa z lěta 1521. Ležownostne knjejstwo njewukonješe ryćerkubło we wsy, ale Mužakowske stawowe knjejstwo, kotrež wobhospodarješe tež wudwór we wsy. Cyrkwinsce słušeše Podroždź do lěta 1668 k Přibuzej. Wot toho časa měješe swójsku wosadu, do kotrejež słušachu tež někotre wsy wuchodnje Łužiskeje Nysy, potajkim w dźensnišej Pólskej. Dźensa słuša Podroždźanska cyrkej jako filiala do ewangelskeje wosady Podroždź-Pěchč.[2]
We wobłuku nacionalsocialistiskeho přemjenowanja łužiskich wsow dósta Podroždź w lěće 1936 nowe němske pomjenowanje Grenzkirch. Stare mjeno so pak po němskej poražce w Druhej swětowej wójnje w lěće 1947 zaso wróći.
Hač do lěta 1950 tworješe Podroždź samostatnu gmejnu; wot tutoho lěta bě gmejnski dźěl Přibuzka, kotryž so w lěće 1994 do Krušwicy zagmejnowa.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Podroždź na webstronach Krušwicy (němsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
PeцeHзeHTы
Iskra Baewa, Wiesław Balcerak, Piotr Biliński, Krzysztof Buchowski, Henryk Bułhak, Jan Jacek Bruski, Wiesław Caban, Jan Chodakiewicz, Andrzej Chodubski, Andrzej Chojnowski, Piotr Chomik, Andrzej Chwalba, Piotr Cichoracki, Stanisław Ciesielski, Andrzej Czarniakiewicz, Anna Dąbrowska, Mirosław Dymarski, Jerzy Eisler, Tadeusz Epsztein, Joanna Gierowska-Kałłaur, Michał Gnatowski, Henryk Głębocki, Sławomir Górzyński, Stanisław Gregorowicz, Maciej Janowski, Eric Jekabsons, Agnieszka Kastory, Artur Kijas, David Kolbaia, Marek Kornat, Piotr Kołakowski, Mariusz Korzeniewski, Mirella Korzeniewska-Wiszniewska, Ewa Kowalska-Dąbrowska, Maciej Koźmiński, Hubert Kuberski, Anna Landau-Czajka, Paweł Libera, Oleg Łatyszonek, Włodzimierz Marciniak, Hanna Marczewska-Zagdańska, Grzegorz Mazur, Rimantas Miknys, Dominika Mikucka-Wojtowicz, Adam Miodowski, Eugeniusz Mironowicz, Lilla Moroz-Grzelak, Bogdan Musiał, Witold Medykowski, Mieczysław Nurek, Ewa Orlof, Artur Patek, Andrzej Pukszto, Waldemar Rezmer, Jarosław Rubacha, Jan Rydel, Joanna Sadowska, Dusan Seges, Sławomir Sikora, Grażyna Stachówna, Grażyna Stępień-Kuczyńska, Beata Szubtarska, Andrzej Szwarc, Irena Stawowy-Kawka, Aleksander Srebrakowski, Witold Szulc, Jacek Tebinka, Oksana Voytyuk, Edward Walewander, Tomasz Wesołowski, Małgorzata Willaume, Zdzisław Julian Winnicki, Tadeusz Wolsza, Jakub Wojtkowiak, Mariusz Wołos, Lech Wyszczelski, Grzegorz Zackiewicz, Leszek Olgierd Zasztowt, Renata Zawistowska, Piotr Zwierzchowski, Jan Żaryn


text:
25. tref Ślōnskigo Sztwortku
"Czy Ślōnsk był niyzależny bez pora stuleci?" - to tematyka najbliższego Ślōnskigo Sztwortku w halo! Rybnik.
Zajōnczek przinosi geszynki
U nos na Ślōnsku wszyjscy wiedzōm, że we drugi dziyń Świōnt Wielkanocnych, czyli we śmiergust, przichodzi do dzieci zajōnczek i przinosi im roztomańte geszynki.
Ślōnzoki jadōm na zagraniczne wywczasy
Kejś to bōło tak, że Ślōnzoki mało rajzowali, co nojwyżyj do przocieli do Rajchu, ale terozki radzi jeżdżōm po caluśkim świecie. Wszyndy idzie nasza ślōnsko godka słyszeć!


text:
To je richtich1 ajnfachowe2, ale jak potyn pokrajecie to na talyrz i postawicie gojścōm3 do kafeju4, to to na zicher5 sie na to ciepnōm6 i jeszcze bydōm Wołs chwołlić7, jake to gryfne maszkyty8 żejście narychtowali.9
4 jajca
4 łyżki mōnki tortowyj
4 łeżki cukru
1 płaskoł łeżeczka proszku do pieczynioł
500 g mascarpōne
krauzka10 kōnfitury abo dżymu*
*Joł żech bez lato, jak u Teściowyj bōło kans11 borōwek hamerykańskich, wciep je na patelnia, odparowoł woda i gorke wloł do krauzy. Potyn żech go yno przewrōciōł do gōry dnym i dziynki tymu terołzki miołech wspōminki ze lata 😉 Niy dołwołech tam żołdnego12 cukru! I nic sie niy zepsuło, a joł mōm terołzki same owoce.
Ôddzielcie biołka ôd żōłtkōw. Biołka ubijcie ze cukrym na sztywnoł piana, potyn wmiyszejcie tam pomału żōłtka i przesiōnoł mōnka ze proszkym do pieczynioł. Na sztyrogato13 forma dejcie papiōr do pieczynioł, wyłōżcie na to ciasto i wrojście na 20 minut do bratruły14 łozgrzōnyj na 170 stopni.
Jak tyn biszkopt baje upieczōny, to go przeciepcie na czysto uciyraczka15 i symnijcie16 papiōr do pieczynioł (niy opołrzcie17 sie przi tym). Niyskorzi18 zawińcie to w rola19 i dejcie tymu ochōdnōńć20.
Mascarpōne wymiyszejcie ze kōnfiturōm abo dżymym, łozsmarujcie21 na ochōdzōnym biszkopcie, zawińcie, dejcie22 na chwila do lodōwki i mogecie szykować kafyj 😉 Smacznego 🙂
1naprawdę
2proste
3gościom
4kawy
5pewno
6rzucą
7chwalić
8słodycze
9przygotowali
10słoiczek
11dużo
12żadnego
13prostokątną
14piekarnika
15ścierkę
16zdejmijcie
17oparzcie
18później
19rulon
20 ostudzić się
21rozsmarujcie
22włóżcie


text:
Po naszymu
Ta historyjo, co wyglōndo na kryminalno, ôpedziała mi nasza sōmsiadka. Jeja wnuczka, Dżesika kamraci sie ze takōm dziołszkōm, co jeji ôjciec je jakiś ważny policyjōn, ale ta mało to tyż je pōł szandary, rada co zarzōndzi i tak musi być! Wtynczos dziołszki jechały na jakiś przedstawiyni do tyjatru do drugij miejscowości. Pani we szkole im padała, że mogōm jechać ś niom autobusym, abo ze swojimi ôjcami, ale ôna musi ô tym wiedzieć!
Bezto stanyło na tym, że wnuczka ôd sōmsiadki pojedzie ze tatulkym. Zarōz przikolegowała sie ku ni ta cera ôd policyjōna. Godała, że jeji tatulek ni mō frajnego czasu, a do tyjatru tyż niy rōd chodzi. Tak ze godzina przed wyjazdym do Dżesiki zazwōniył tatulek, a padoł ji, że bydzie troszka niyskorzij, bo mo cosikej jeszcze do zrobiynio.
– Ale co to bydziesz robiył, że to niy może tela poczkać? – nerwowała sie dziołcha. – Przeca ôbiecałach kamratce, że jōm przibierymy! – a dała kōmōrkowy telefon na głośno, coby kamratka tyż słyszała.
– Niy bōjcie sie dziołchy, zdōnżymy, ale nojprzōd musza skować kaj do zimnego, te trzi trupy, co mōm we aucie, bo dzisio je chyc niymożliwy! – ôśmioł sie tatulek. – Czekejcie na mie przed szkołōm! – rozkozoł a skōńczył godka.
Kamratka ōd Dżesiki zarōz sie kajś wytraciyła, ale za kwilka prziszła nazōd, a macha miała tako uradowano, jakby milijōn wygrała i Dżesice to zaroz podpadło. Tatulek był po dziołchy pryndzyj niż godoł, bo klucza do dōm zapōmnioł i ze jego planu nic niy wyszło. Ledwie stanōł na placu przed szkołōm, zarōz ôbskoczyły go dwa policyjōny, a kozali mu ôtwiyrać bagażnik we aucie, ale tam nic niy było, yno troszka krwie na staryj dece.
– Już chyba zdążył te trupy ukryć, ale są ślady, panie komendancie, krew w bagażniku – zameldowoł bez telefōn jedyn policyjōn. – Aresztować, panie komendancie?
Wtynczos tatulek ôd Dżesiki zaczōn sie śmioć jak gupi, bo dziepiyro teroz prziszło mu do gowy, co bez swoji szpasy wystrugoł.
– Sam sōm te trzi trupy! – padoł a dźwignōł deka. Pod niōm leżały dwie zaszlachtowane kury, a trzeci był kokot, wszyjstek jeszcze we piyrzu.
– Żarty sobie robicie? Był na was donos obywatelski, sprawę trzeba zbadać na komendzie! – wrzasknōł drugi policyjōn, a potym ôba zebrali chopa do radiowoza.
Tak to skuli tatulkowych szpasōw dziołchy na przedstawiyni niy dojechały , a jeszcze sie pojargały, a te trzi trupy ze auta to rychtik trza było zakopać, bo do wieczora sie zaśmierdziały!
GRYMLINO


text:
Kaj som te czasy, co po łosiedlach jo lotoł z ajmom połnom wody? We familokach na półpiyntrach byli ausgusy i tam woda sie loła zimno i świyżo. Fojermany tysz nom wody zowżdy niy żałowali i napuszczali z hydrantu, a roz nawet ze Stara – koki woda sie poloła, ale wtedy boło gorko na placu.
Baby nojlepij łoblywało sie po sumie pod kościołym, a pitały fest gibko. Dziołchy bez cołki dziyń musiały łazić mokre.
Szło tysz zarobić. Dwa razy w życiu łaziłech po miyszkaniach i psikołch parfinym baby, a łone dowały mi maszkety abo drobne. Wtedy nojczyńścij jak łotwarały mi drzwi, pytołch sie – czy moga paniom posikać, a jak chop łotwar to – czy moga pana żona posikać.
Dzisioj na łosiedlu jes cicho. Zero larma i auflaufu. Kożdy siedzi w doma abo na fejsie.
Ale jo uczymuja tyn płomiyn kery sie wy mie poli łod bajtla i już oblołch pora dziołch wodom, zostało mi jeszcze pora, a wiadomo, leje sie ino te kere sie chopu podobajom. Także, dziołchy uważejcie dzisioj na mie.


text:
Mainz (B/SN). Biskop diecezy Mainz Peter Kohlgraf chce so přichodnje sobu za to zasadźeć, zo smědźa žónske při zakładnych rozsudach na wšěch runinach biskopstwa sobu rěčeć a mužam runostajeni być. Na digitalnej konferency je wón z 260 žónskich dwanaće do wosebiteje skupiny wuzwolił. Komisija je na dwě lěće wuzwolena. Biskop Kohlgraf na zhromadźiznje wuzběhny: „Njerunostajenje žonow je cyłotowaršnostny problem. Myslu sej, zo mamy šansu, we wosebitych wobłukach stać so z doprědkarjemi w Němskej a na cyłym swěće.“ Dušepastyrski decernent z Mainza Hans Jürgen Dörr zwurazni, zo „trjeba cyrkej na kóždy pad zhladowanje žonow na wšelke zjawy a jich zamołwity angažement na wšěch runinach.“
Namrěwcy Bycanca


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
5. Nan serbskeje hudźbneje wědomosće a »serbski Janaček« – Jan Rawp
Wědomostne wobdźěłanje hudźby jednoho naroda móže so hakle zwoprawdźić, hdyž je dosć dźěłow, kiž hodźa so historisce a stilistisce do jednoho wuwića zarjadować. Na němskej stronje běše to Hugo Riemann, kotryž ze swojim hudźbnym leksikonom w lěće 1882 jako prěni muzikologa kompendij předpołoži, kiž bě kmany, narodne hudźbne wědomje w słowach zwuraznić. Jana Rawpowa »Serbska hudźba« wuńdźe 1978, potajkim nimale 100 lět po Riemannowym leksikonje, je pak za serbski narod po wuznamje přirunajomne. Rawp analyzuje, kak sta so ludowy spěw ze zarodkom hudźbneje kultury. Zajimawy w tutym zwisku je interview, kotryž da wón jenož mało měsacow do swojeje smjerće sćelakej Deutschlandfunk. Tam praji: »Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.« Njebě zawěsće připad, zo je Rawp njewědomje zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« ze sobu zwjazał.


text:
Dzień Świętej Barbary tradycyjnie ôbchodzi sie msze świyntõ, a potym ôrganizowane sōm karczmy piwne. W tym ôkresie siōngōmy po kreple, wuszty czy francki, a także gumiklyjzy czy karminadle. Z tyj okazji sieć Biedronka ekstra dlŏ grubiŏrzy narychtowała szumnõ ôfertã.
Z okazji Barbórki, wszyjskim immienniczkom, grubiŏrzōm jak tyż jejich familijōm winszujymy wszyjskigo nojlepszego. Ekstra dlŏ wŏs narychtowalimy wasze ôblubiōne lokalne produkty.
Michał Brzęczek, dyrektor centrum dystrybucyjnego Ruda Śląska w sieci Biedronka


text:
Nimo dalšich insektow su předewšěm tež pčołki za přirodu nimoměry wažne. Často sej małe stworjenčka prawje wažić njewěmy. Tohodla so w lětnjej seriji na lokalnej stronje lětsa pilnym pčołkam a pčołarjam wěnujemy. (11)
Pozastanješ-li w Konjecach, zo by sej w pčólnicy „Regina“ škleńcu słódneho mjeda kupił, sy spěšnje z nazhonitym pčołarjom Janom Šołtu do zajimaweje rozmołwy zaplećeny. Lědma móhł wěrić, zo je wón, pilny kaž jeho pčołki, loni wosomdźesate narodniny swjećił. Jeho kolebka steješe za čas Druheje swětoweje wójny w Salowje. Dokelž so nan hižo ze suroweje wójny njenawróći, dyrbješe so Jan z maćerju wo 16 hektarow wulke ratarstwo starać. Wot swojeho dźěda Pětra Brězana, Salowskeho młynka, kotryž bě pčołar, zhoni, kak wažne su pčołki za wšu přirodu. Jako dźěd 1954 zemrě, so Jan Šołta, hakle 15lětny, wo zawostajene pčołki staraše.


text:
Sierra Leone
Sierra Leone, Republika Sierra Leone – państwo we zachodńij Africe, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Gwinyjům a Liberyjům. Mjano kraju je nadane bez portůgalskich uodkrywcůw s 1462 a uoznačo "Gůry Lwje". Bez tři stoleća bůu to teryn kaj chytano ńywolńikůw a kwituo piractwo, aže we 1787 Brytyjske Towařistwo Antyńywolńiče wykupiuo teryny přibřežne a zouožyou dźiśejšo stolica - Freetown. We 1808 Sierra Leone uostouo kolůńijům brytyjskům. Uod 1961 ńypodlygue.
Wybřeže je sam we wjynkšyj tajle bažouowate a rosnům na ńym mangrowce. Pzostauo tajla zajmuje puaskowyž pokryty lasůma, nojwyžšy wjyrch Bintumani mjanowany tyž Loma Mansa mo 1948 m n.p.m. Gynsty nec řykůw, klimat růwńikowy, fest wilguy i ze srogimi uopadůma (3400 mm bez rok).
Gospodarka zaležno bezma coukowiće uod wydobyćo djamyntůw. 2/3 ludźi utřimuje śe s prymitywnygo bauerstwa a rybouůwstwa. 68% mjyškańcůw žyje půńižyj grańicy ůbůstwa.
60% ludnośći wyznowo islam, 30% je půganůma a 10% wyznowo chřeśijaństwo. Je sam nojwjynkšo na śwjeće umjyralność babůw we ćůnžy a babůw i bajtli při porodźe.


text:
"Lepszyj to zrobił Kaufland...". fot. FJD
"na jakómsi Śląską Biesiadę...". fot. FJD
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Cieszyński" Zbigniewa Niemca, z książki "Kaj idziesz człowiecze". fot. FJD
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
cd. słownika:
blatfus - płaskostopie
Fórt go nogi bolóm, bo mo blatfus.
blinknóć - włączyć światło
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
Blinknij tam po świetle bo uż je cima.
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Na przedbiyżki
Widzym, że aji s tabulkami kszefty idóm na przedbiyżki, bo dały se na tym zoleżeć, coby kaj sie jyno do naszrajbować jak daleko trzeja eszcze do nich podrepsić. Taki dejmy na to Lidel mo aż dwie wielgucne tabulki kiere nóm wykłodajóm jako to wartko mogymy sie do nich dostać. Na jednej je naszkryfane, że uż za jednóm minutem mogymy stanóć w jejich dwiyrzach a na drugi, że uż za dwie minuty. Jesi chcecie to sprugować to możne, że sie wóm to podarzi, ale jyny tyn czas płaci miyndzy tymi tabulkami, bo do tego kszeftu od tych tabulek nejmiynij trzeja iś s dziesiyńć minut. Możne, że tym czas to je do autów ale nima to tam wyoślóne, bo i tak za dnia nie do sie po Cieszynie przeca tak wartko jechać. Lepszyj to zrobił Kaufland bo na jejich tabulkach sóm metry i szczałki za kierymi tak jak my to kiejsi za chłapców gónili po lesie w podchodach dondymy też do jejich dwiyrzi. Kapke sie jyno kiwli, bo tych metrów majóm prawie o połowke mjynij niż to co pisze na jejich tabulkach. Teraz sie mogóm yno dorzóndzić s Castoramóm, kiero je kapke dalij, coby przirazić tam jejich chwolidła a ty metry bytóm ganc richtig pasować. Rozchodzi sie ło to, że jak kiery se to weźnie do serca co na tych tabulkach pisze i bydzie rachowoł swoji kroki to nigdzi nie dóndzie i możne bydzie s tego sumeryja. Eszcze moc wiynkszom staroś mogóm mieć ci co nie ściepali tego chwolidła co wisi na płocie łod stróny Elżbietanek i namowio nas na jakómsi Ślóńskóm Biesiade, kiero była dwacategodrugigo siyrpnia łóńskigo roku. Rozchodzi sie isto ło to, coby to chwolidło eszcze tam wisiało pore roków, a do kapsy właściciela tega płota fórt bydóm kapać pinióndze, kiere bydóm musieli płacić podpisani tam spónsónsorzi.
A teraz zaś fajny wic:
Kamrat pyto sie kamrata:
- Wiysz co to je zowiść?
- Toć wiym! Bo jakby ji nie było to wystarczyła by jedna baba na dziedzinie a tak dziynka tej zowiśći każdy chłop chce mieć swojóm babe dóma.
Mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego tydnia.
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Cieszyński" Zbigniewa Niemca, z książki "Kaj idziesz człowiecze".


text:
Pod hesłom „Kóždom ludej swoje dudy“ wěnuje so dudak a spěwar Serbskeho ludoweho ansambla Handrij Henčl njedźelu w Budyskim Serbskim muzeju z koncertom wosebitemu ludowemu instrumentej. Cordula Ratajczakowa je so z hudźbnikom rozmołwjała.
Kak sće ideju koncerta zrodźił?
H. Henčl: Loni je so mje organizatorka Wojerowskich hudźbnych swjedźenskich dnjow prašała, hač nochcu raz na dudach koncert wotměć. Tak smy tam hromadźe z hudźbnikami našeho Prěnjeho łužiskeho barokneho orchestra koncertowali. Wothłós bě přewšo dobry a zarjadowanje wupředate. Ludźo su fifolejo domoj šli. Nětko mamy koronu, a cyły swět žedźi so za programami w małym formaće, za čož su dudy kaž stworjene. Sym tuž tehdyši program swojim móžnosćam jako solist přiměrił a to SLA namjetował. Argumentowach, zo su ludźo nětko lačni, nazymu budźe paleta poskitkow snano hižo přewulka. Tak bě w běhu třoch tydźenjow ideja wuzrawjena. Budźe to prapremjera – tajki solowy koncert za dudy hišće w ansamblu njemějachmy.
Što Was na dudach wabi?


text:
Wobornicy so wubědźuja
Po wubědźowanju w Sernjanach tydźenja změja hašerjo dobrowólnych wohnjowych woborow njedźelu dalše wurisanje, a to wot napoł dwěmaj w Smjerdźacej na tamnišim sportnišću. Za tydźeń steji we wubědźowanskim kalendrje potom wurisanje w Pěskecach. Běh wo měšćanski pokal města Kulow w Sulšecach bu na njedźelu 4. septembra přesunjeny. W Ralbicach kupluja, běhaja a pryskaja tohorunja spočatk septembra.
14.08. 13.30 hodź. Smjerdźaca
20.08. 17.00 hodź. Pěskecy
04.09 14:00 hodź. Sulšecy –
měšćanski pokal
09.09. 20.00 hodź. Ralbicy
Šlagrowa hra w Chrósćicach
Serbska sudnica Lea Krječmarjec z Wulkeho Wjelkowa sudźi njedźelu prěnju dypkowu hru prěnjeho koparskeho mustwa SJ Chrósćicy w nowej hrajnej dobje. Budźe to zdobom wokrjesny derby přećiwo prěnjemu mustwu Rakečanskeho sportoweho towarstwa.
13.08. 13:00 FC Energija Choćebuz –
FSV 63 Luckenwalde
13.08. 13:00 Budissa Budyšin –
SV Módro-běli Zorbau
13.08. 15:00 FSV Wódrjeńca 02 –
Jednota Kamjenc
14.08. 15:00 SJ Chrósćicy –
Rakečanske ST
Koparske přihotowanske hry


text:
Spěchuja Lessingowy dom
Kamjenc. Zwjazk spěchuje saněrowanje podzemja Kamjenskeho Lessingoweho domu z wjace hač 120 000 eurami z programa „Inwesticije za narodne kulturne zarjadnišća we wuchodnej Němskej“. To wobkrući tele dny zwjazkowa ministerka za kulturu prof. dr. Monika Grütters zapósłanči zwjazkoweho sejma Mari Michałkowej (CDU).
Přijeće k pólskemu swjatkej
Berlin. Wulkopósłanc Pólskeje w Němskej dr. Jerzy Margański je wčera něhdźe sto hosći w Berlinje přijał. Aktualna přičina bě róčnica Konstitucije 3. meje, z kotrejž bě pólski sejm 1791 prěnju modernu wustawu Europy w zmysle rozswětlerstwa schwalił. Za Zwjazk serbskich wuměłcow wobdźělištaj so Alfons Wićaz a prof. dr. Dietrich Šołta na zetkanju.
Chróšćenjo dóstanu premiju
Chrósćicy. Projekt dźěći, młodostnych a staršich ze wsy a z wokoliny „Přirodźe bliska zahroda w Chróšćanskej pěstowarni“ słuša k najlěpšim lětušeje 48hodźinskeje akcije. Za to dóstanu 250 eurow. Premiju zmóžnja Budyska wokrjesna lutowarnja. We wokrjesu Budyšin chce so lětsa dohromady 84 skupin na akciji wobdźělić, kaž zdźělichu.


text:
Přistup
W zawostajenstwje Siegmunda Musiata, kotrež přijima Serbski kulturny archiw w běhu poslednjeju dweju lět, nadeńdźechmoj dźenik ze Smječkec pochadźaceho wojaka Georga Pecha. Noticowa knižka, někak w přihódnym oktaw-formaće, słužeše mužej ze serbskokatolskich kónčin jako dnjownik swojeho wojerskeho časa. Wustojny ludowědnik, stenograf a stawiznar, njeboh dr. Musiat nošeše so drje z mysličku, wo knize muža ze swójskeje ródneje wsy pisać – pak nastawk pak samo mjeńši serial za nowiny. Na to pokazuja do knihi zapołožene noticki. Hač je tule mysl cofnył abo čehodla k tomu wjac dóšło njeje, njehodźi so hižo wuslědźić.
Rěč a pochad pisarja
Cyły dźenik je w hesłowej formje, respektiwnje w krótkich sadach, němsce napisany, ale jednotliwe mjena přiwuznych a znatych pisarja pokazuja jasnje na to, zo běše wón Serb. Katolska nabožnosć w zwisku z domizniskej kónčinu je za to dalši indic. Ryzy dokumentariski přistup tole snano njedopokaza, ale tukamoj na to, zo bu Georg Pech mjez swójbnymi a druhimi Jurij P(j)ech mjenowany, znajmjeńša pak serbsce rozumješe a rěčeše.
Wo swójbje Pecha hodźi so z jeho zapiskow telko zhonić, zo měješe nimo staršeju dweju bratrow »Michael« a »Nikolaus« a znajmjeńša jednu sotru. Dalše přiwuznistwo běštaj wuj »Georg« a ćeta »Anna« z Njebjelčic. Jónu naspomni wopyt pola wuja w Drježdźanach. Tohorunja mjenuje so jedyn kuzenk »Nikolaus«.


text:
W třoch sakskich stronach skutkuje
serbski cyłk. Z rěčnikom dźěłoweho kruha Zwjazka 90/Zelenych w Sakskej Robertom Krawcom je Axel Arlt wo skutkowanju w lěće 2019 rěčał.
Waš cyłk bě so hakle loni wutworił, z kotrymi temami sće so tam zaběrali?
R. Krawc: Hłowne zaměry wězo su serbsku rěč a kulturu zachować a dalewuwić, prawa za samo- a sobupostajowanje našeho ludu skrućić. Wuchadźejo z toho smy spytali formulować, što měło so zakładnje změnić abo tež wobchować. Rozjimachmy na přikład móžne puće za wutworjenje demokratisce woleneho ludoweho zastupnistwa abo aktualne wuwiće nastupajo zachowanje Miłoraza a kónc wotbagrowanja serbskich wsow. Loni činjachmy to wězo wosebje pod aspektom wólbow krajneho sejma.
Kak posudźujeće podpěru krajneho zwjazka Zwjazka 90/Zelenych Sakskeje za serbske naležnosće?


text:
W naszyj ôfercie je miyndzy inkszymi profesjōnalny zerwis maszin biurowych dlŏ fyrm jak tyż ôsōb prywatnych. Posiadōmy dwudziestoletnie prōba we sprŏwōnkach i kōnserwacyje tak profesjōnalnych maszin kserograficznych, jak i sprzyntōw do użytku dōmowego. Tak dugi czas przizwolōł nōm akuratnie poznać branżã i nojczyńściyjsze niyprzileżytości, jakich doświadczajōm używŏcze. Pōnadto nasi techniki regularnie uczestniczōm we szkolyniach i dźwigajōm swoje kwalifikacyje, coby zapewnić nojwyższõ jakość posug, mōc dycki bezbłędnie zlokalizować feler i wychrōnić jōm/jã w jak nojkrōtszym czasie.
Posugi świadczōne w rōmach zerwisu to miyndzy inkszymi:
- Sprŏwōnek kopiarek, kserokopiarek, skanerōw, maszin wielofunkcyjnych, faksōw.
- Umiana poprzniōnych abo spotrzebowanych czynści.
- Wychrōnianie błyndōw, kōnfiguracyjŏ drukarek i ôstanych maszin.
- Kuklōngi ôkresowe, kōnserwacyjŏ, czyścić, pōmoc technicznŏ i doradztwo.
W czasie kuklōngi serwisowych idzie wykryć ewyntualne poprzniyniŏ, wymiynić spotrzebowane czynści i ôkryślić ôgōlny stan technicznyj masziny, coby w prziszłości uniknōńć wiela wert awaryji i pauz w robocie. Za profesjonaliści wiymy, jak wŏżnŏ je możebność polyganiŏ na sprzyncie i płynność w kludzyniu biznysu.
Dycki fōndamyntnie podchodzić do przekludzanych akcyji serwisowych, na terŏźno przi informowaniu klijynta ô powzimanych fungowaniach. Używōmy z ôryginalnych czynści bydź zamienników wybadanych producyntōw. Sprawiōmy sprzynt wszyjskich popularnych marek.


text: Po tym zo běchu němske jednotki na wobkruženy Metz pochodowacych 140 000 wojakow armeje francoskeho maršala Mauricea de Mac-Mahona 30. awgusta 1870 pola Beaumonta wróćo stłóčili, zabrachu wone na prawym boku rěki Maas zakitowanske stejnišća. Francoska armeja bě přepomału na Metz postupowała, dokelž njeběštej pochod a zastaranje wojakow derje organizowanej. Zo bychu so ćělnje zastarali, přestachu wojacy maršěrować a pytachu zboka puća naprawo w dźesać kilometrow zdalenych wsach za zežiwidłami. Na lěwym boku trasy pochoda bě belgiska hranica bliska, kotruž njesmědźachu francoscy wojacy překročić. Němske wójsko bě spěšniše, wšako je zastaranje a přidatnu municiju na wozach z konjacym zapřahom sobu transportowało a njetrjebaše sej tuž jědź na wsach wobstarać. Docyła bě jednanje němskeje armeje wot šefa pruskeho generalneho staba Helmutha von Moltki wuběrnje planowane.


text:
Marja Młynkowa
Marja Młynkowa rodź. Brězanec (* 1. februara 1934 w Tomisławje (dźensa w pólskej Łužicy); † 27. februara 1971 w Budyšinje) bě hornjoserbska spisowaćelka, literarna kritikarka a literarna historikarka. W lětach 1955 do 1960 bě najprjedy redaktorka w nakładnistwomaj Volk und Wissen a Nowa doba, po tym lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tworješe mnoholičbne powědančka lyriskeho charaktera, zběrane w zwjazkomaj Kostrjanc a čerwjeny mak (1965) a Za płotom (1977, posmjertnje). Najwuběrniši w jej twórbje je literariski roman Dny w dalinje (1967) wo dramatiskich dóńtach serbskeje swójby w časach hitlerizma. Marja Młynkowa pisaše tež recensije literariskich twórbow w serbskich a němskich literariskich časopisach (wuběr kritiskoliterariskich tekstow awtorki wobsahuju antologija Z wótrym wóčkom, 1973) kaž tež twórby za dźěći.
Marja Młynkowa bě mandźelska literaturowědnika, basnika a kulturneho aktiwista Jurja Młynka a mać spisowaćelki Měrki Mětoweje. Wona zemrě po ćežkej chorosći w starobje jenož 37 lět a bu na Budyskim Mikławšku pochowana.
W lětomaj 1968 a 1971 (postum) spožčichu jej Literarne myto Domowiny.
Twórby (wuběr)Wobdźěłać
- Starosće w dźewjatce. Budyšin: LND, 1964
- Kostrjanc a čerwjeny mak. Powědančka. Budyšin: LND, 1965
- Dny w dalinje. Budyšin: LND, 1967
- Z wótrym wóčkom. Wuběrk literarno-kritiskich dźěłow. Budyšin: LND, 1973
- Dundak Matej, a druhe powědančka za dźěći. Budyšin: LND, 1975
- Za płotom. Krótko-powědančka. Budyšin: LND, 1977
- Zhromadźene spisy. Zwjazk 1. Powědančka a drobna proza. Budyšin: LND, 1994
- Zhromadźene spisy. Zwjazk 2. Dny w dalinje. Budyšin: LND, 1994
LiteraturaWobdźěłać
- R. Wěrikowa: Specifika prozy Marje Młynkoweje. W Rozhledźe 19 (1969) 2, str. 56–64.
- Pawoł Völkel: Nekrolog. W Rozhledźe 21 (1971) 4, str. 158–160.
- Franc Šěn: Swojorazna serbska spisowaćelka. W Rozhledźe 26 (1976) 2, str. 55–58.
- Hubert Žur: Młynkowa, Marja. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 389sl.
WotkazyWobdźěłać
-
- Marja Młynkowa – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Literatura wot a wo Mari Młynkowej w Serbskej bibliografiji (němsce)
- Literarny projekt 2007 – Serbski gymnazij Budyšin: Marja Młynkowa (hsb.)
- Ludowe nakładnistwo Domowina (LND): Marja Młynkowa (hsb.)


text:
Niyrołzki1 sie czowiekowi zachce zjejś2 cojsik lekszego3, żeby potyn niy trza bōło4 bez godzina dochodzić do siebie i wypić trzi sznapsy5 na trołwiynie6. Taki szałołt je do tego nojlepszy. Grejfut moł7 kans fetaminy C i beta karoten, kery8 je dobry dlo skōry. Kapusta pekińskoł tyż moł kans9 fetaminōw, roztomajtych10 minerałōw i do tego yno11 12 kalorii. Szinka, syr i ôrzechy12 fajnie dopełniōm smak, tak że nawet te chopy, co marudzōm na szałołty, bydōm sam mieć co do przegryzynia.13
Co potrza?
2 ôbrane ze błōnek grejfuty
15 dkg żōłtego syra
15 dkg szinki
pó szklōnki ôrzechōw włoskich
pó gōwki mańszyj kapusty pekińskyj
6 łeżek jogurtu greckego
sōl i pieprz
Nojwiyncyj roboty bydzie ze tym grejfutym, coby go seblyc14 ze tyj gorzkij skōry. Ôrzechy mogecie trocha uprażyć na suchyj patelni. Sam żołdnyj filozofii niy ma, wszyjsko trza pokrajać, wciepnōńć15 do miski, dodać jogurt, dosmakować i- biercie16 sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1czasem
2zjeść
3lżejszego
4było; ō- samogłoska w wymowie między o i u
5kieliszki alkoholu
6trawienie
7ma
8który
9dużo
10różnych
11tylko
12ô= ło
13przekąszenia
14rozebrać
15wrzucić
16bierzcie


text:
Lusaka
Lusaka je stolica afriskeho stata Sambija a z wjace hač 1,7 milionami wobydlerjow zdobom jeho najwjetše město. Nadeńdźe so w južnym dźělu centralneho platowa we wysokosći wot 1250 metrow nad mórskej hładźinu. Lusaka je hospodarske a politiske srjedźišćo Sambije a jedne z najspěšnišo rosćacych městow afriskeho kontinenta.
Železniske čary zwjazuja stolicu z městami Livingstone, Ndola, Kasama a Nakonde. Mjezynarodne lětanišćo Lusaka je 26 kilometrow zdalene wot centruma.
W měsće knježi tropiska klima, při čimž je dla wysokeho połoženja chłódnišo hač w druhich tropiskich kónčinach. Přerězne temperatury leža při 7 do 24° C w juliju a 16 do 32° C w oktobrje. Dešćowy čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo załoži so hakle w zwisku z twarjenjom železniskeje čary w lěće 1905 wot europskich sydlerjow blisko staršeje afriskeje wsy a dósta swoje mjeno po tamnišim włodyce Lusakaa. Wot 1935 bě stolica britiskeje kolonije Sewjerneje Rhodesije. Z njewotwisnosću Sambije w lěće 1964 sta so ze stolicu noweje republiki a ze sydłom nowozałoženeje uniwersity.
Za čas apartheida bě Lusaka sydło južnoafriskeje wuswobodźenskeje organizacije African National Congress (ANC).


text:
Spektakl
tytuł:
Świat jest skandalem
teatr:
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
utwór:
Świat jest skandalem
autor:
reżyseria:
scenografia:
pozostali realizatorzy:
muzyka: Igor Gawlikowski, Marek Otwinowski
obsada:
Dorota Chaniecka
Anna Kadulska
Bogumiła Murzyńska
Andrzej Lipski
Grzegorz Przybył
Michał Rolnicki
Anna Kadulska
Bogumiła Murzyńska
Andrzej Lipski
Grzegorz Przybył
Michał Rolnicki
data premiery:
2009-09-25
Teatr Górnośląski - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza31.05.2011 W stronę Bellmera - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Aneta Głowacka24.12.2009 Wizjoner czy erotoman? - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Agnieszka Burek04.12.2009 (Nie)Zapomniany Bellmer - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Barbara Wojnarowska06.10.2009 Życie jak zły sen, czyli rzecz o Bellmerze - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Henryka Wach-Malicka05.10.2009 Jak umierał surrealista - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Danuta Lubina-Cipinska30.09.2009 Bellmer to nie skandalista - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Aleksandra Czapla-Oslislo29.09.2009 Jak świetnie naoliwiona maszyna - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza26.09.2009 Dla mnie Śląsk jest w porządku - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza25.09.2009 Ta ziemia rodzi talenty - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza24.09.2009 Hans Bellmer - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. (-)24.09.2009 Katowicki skandalista - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Danuta Lubina-Cipinska24.09.2009 Szykują spektakl o Hansie Bellmerze. Będzie skandal? - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Łukasz Kałębasiak09.09.2009 Czy będzie skandal? - "Świat jest skandalem" - reż. Tomasz Man - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza25.07.2009


text:
Brunicowa jama Wjelcej-juh
Brunicowa jama Wjelcej-juh (němsce Tagebau Welzow-Süd) je wotkryta brunicowa jama zapadnje Grodka w Delnjej Łužicy, kotraž so wot firmy Lausitz Energie Bergbau AG (LEAG) wobhospodarja. Wona bu pomjenowana po bliskim městačku Wjelcej a je jedna ze štyrjoch hišće aktiwnych brunicowych jamow we Łužiskim brunicowym rewěrje. Wjelčanska jama zastaruje milinarnju Čorna Pumpa z brunicu.
We Wjelčanskej jamje wudobywa so brunica z dźesać do šěsnaće metrow šěrokeje woršty, kotraž nadeńdźe so 90 do 130 metrow pod zemi. Planowana doba wudobywanja saha něhdźe hač do lěta 2040, jeli so wot LEAG požadane wotbagrowanje při južnej kromje jamy ležaceje wsy Prožym přizwola.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Aktiwna jama rozpřestrěwa so we wokrjesu Sprjewja-Nysa mjez Grodkom na wuchodźe a Wjelcej na zapadźe a słuša do teritorijow wobeju městow kaž tež zdźěla do teritorija města Drjowk a gmejny Nowe Wiki. Hižo rekultiwěrowane płoniny we wuchodnym dźělu słušeja do Grodka.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z prěnjeje brunicoweje woršty wudobywachu hižo w 19. lětstotku wuhlo z podkopkow, zdźěla njepřizjewjenych. Prěnja wotkryta jama bě „Clara I“, kotraž dźěłaše wot lěta 1866.
W lěće 1957 zahajichu prěnje trjebjenja a planěrowanja za dźensnišu jamu; 1959 započa wotwódnjenje terena. Poprawne wotkryće Wjelčanskeje jamy zahaji so 19. nowembra 1962 a 14. nowembra 1966 wudobywachu z njeje prěnju brunicu za płunowy kombinat Čorna Pumpa.
Dnja 13. meje 2016 wobsadźi wjace hač 1600 aktiwistow pod hesłom „Ende Gelände“ brunicowu jamu a blokěrowachu wudobywanje wuhla.
Za jamu wotbagrowachu hač do lěta 2011 cyłkownje 17 wjeskow, w kotrychž so zdźěla hišće hač k wotbagrowanju serbsce rěčeše: Bukow (1985), Bukowk (1988), Dolań (1989), Gižkojce (2001), Górki (1980), Gózdź a Haidemühl (1969/2004), Chusej (1995), Jaseń (1973), Josephsbrunn (1978), Klěšnik (1993), Lutoboŕ (zdźěla; 1976), Radojz (1986), Rajc (1978), Tšadow (1984), Tšuckojce (1988) a Zagroda (2001). Z tutych wsow přesydlichu so po hamtskich ličbach znajmjeńša 3200 wosobow, při čimž wopušći wjele – wosebje w NDRskich časach – swoju wjes hižo do oficielneho přesydlenja a so tuž sobu njeličachu.


text:
Dorothea Šołćina
Dorothea Šołćina (rodź. Pjacec; * 1953 we Worklecach) je serbska basnica a spisowaćelka, wosebje dźěćaceje literatury, awtorka wěcnych knihow a zběrarka jutrownych jejkow.
Wona wotrosće w Kanecach a studowaše při Lipšćanskej uniwersiće slawistiku. Pozdźišo dźěłaše mjez druhim jako lektorka w Ludowym nakładnistwje Domowina a jako dźiwadłowa dramaturgowka. Wot 1989 je swobodna awtorka, přełožowarka a wudawaćelka.
Dorothea Šołćina je zmandźelena z literarnym wědomostnikom Dietrichom Šołtu a bydli w Budyšinje.
Twórby (wuběr)Wobdźěłać
- Rybkow połne kupadło, basnje za dźěći, LND 2020.
- Jank a Majka w njebjesach, LND 2019.
- Kupjel połna rybičkow, LND 2015.
- Mosćik mjez namaj – čitanka wo lubosći (wudała). LND 2005.
- Žadyn happy-end – zběrka lyriki a krótkeje prozy (wudała). LND 2001.
- Seklojta šćežka. Powědki, LND 1999.
Nimo toho su so jeje teksty we wšelakich serbskich a wukrajnych antologijach wozjewili.
WotkazajWobdźěłać
-
- Dorothea Šołćina – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
- Dorothea Šołćina čita z knihi Kupjel połna rybičkow (2020)


text:
Trabant
Trabant to auto sprawiane we lotach 1957 - 1991 we werku VEB Sachsenring Automobilwerke we Zwickau, naůnczas NDR. Bůł uůn nastympcům auta P-70. Uodrůżńou śe tym, co mjoł cołko elektryka ćůngńynto na dwůch kablach, skiż tygo co jygo nadwoźe bůło prziprawione s papendekla, a ńy ajzowyj blachy (ńy bůło masy). Aże do 1990 mjoł dwůsuwowy motor, pojymnośći s anfanga 500, potym 594,5 cm³. We lotach 1990-1991 sprowiali Trabanty ze motorym sztyrosuwowym s Volkswagyna Polo. Cuzamyn sprawjůno 3 051 485 sztuk wszyjskich sortůw tyj marki.


text:
Suchy cas
Suchy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten lětny cas, kótaryž jo bźez abo pśisamem bźez spadkow. Mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej wobrotnej šyrinu se pśibližnje pótom njedešćujo, gaž stoj słyńco nad drugej połkulu w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz oktoberom a aprylom a w pódpołdnjowych tropach mjaz aprylom a oktoberom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa suchej casa w jadnom lěśe.
Lětne case se pótakem w tropach na temperaturach njeorientěruju. Město zymy a lěśa maju tam suchy a dešćowy cas.


text: Hory (JK/SN). Rěčny centrum WITAJ (RCW) je cyłodnjowsku kubłansku wuprawu za kubłarki a kubłarjow pěstowarnjow a hortow wšelakich nošerstwow zarjadował. Wospjetny poskitk wjedźeše tónkróć do Horow pola Wojerec. Kubłarki ze šěsć dźěćacych dnjowych přebywanišćow zetkachu so w tamnišim kubłanišću „Lutki“. W nim kubłuja dźěći w dwěmaj žłobikowymaj a třoch pěstowarskich skupinach po metodźe Witaj. Wjednica dźěćaceho dnjoweho přebywanišća Petra Sulkowa a tři serbske kubłarki rozprawjachu hosćom wo swojim rěčnokubłanskim dźěle a wo mnohich kulturnych podawkach w běhu lěta, na kotrychž hraja serbska rěč, kultura a zwjazanosć z ludźimi we wsy wažnu rólu. Tak je to mjez druhim při pěstowanju nałožkow kaž při camprowanju, kotrež je typiske za Wojerowski region. Kubłarki rozprawjachu dale wo rěčnej situaciji w regionje. Byrnjež so w swójbach – hač na jednotliwe wuwzaća – jenož němsce rěčało, so tola wšitke dźěći na serbskorěčnym kubłanju w žłobiku a pěstowarni wobdźěla. Mjenje samozrozumliwosće pokazuje so w slědowacym šulskim kubłanju.


text:
Wojerecy (KD/SN). Napjate kriminalne stawizny města Wojerecy je tamniše muzejowe towarstwo přeslědźiło a njedawno we wobłuku čitanja předstajiło. Tójšto ludźi je na hrodowym dworje zajimawosće wo sudnistwje, chłostanju a jastwje w běhu lětstotkow zhoniło. Přidatnje natwarjena bě wustajeńca, kotruž běchu 2010 zestajeli, kaž bywša nawodnica měšćanskeho muzeja a čłonka towarstwa Elke Roschman rozłoži.
W chronice Salomona Bohuchwała Frencla wo měsće a knjejstwje Wojerecy z lěta 1744 je mjez druhim naspomnjene, zo bu lěta 1697 wěsta Maria Kreßin padustwa a druhich hroznosćow dla z tym wotprawjena, zo jej hłowu wotrubnychu. Podobnje zeńdźe so Hańži Hernaštec, kotraž bu jako poslednja we Wojerecach wotprawjena. Rachlowčanka bě wowčernju wudwora we Wulkich Ždźarach zapaliła, hdźež dyrbješe jako čeladna dźěłać. 2. awgusta 1769 19lětnej za to hłowu wotrubnychu. Wona móhła so na swojeho kata wudać a so tak smjerći wuwinyć. To pak wona wotpokaza, powědaše Elke Roschmann. A tak zańdźe do kriminalnych stawiznow města tež tónle serbski pad, wo kotrymž samo serbska balada jedna.


text:
W sobòtã 28 séwnika béł jem zajachóny do królestwa Wastów Bòbrowsczich na Głodnicã. Prawie warałë tã warkòwnie dlô piszącëch pò kaszëbskù zrëchtowóné bez Kaszëbską Jednotã. Pò pôłnim gòscã na warkòwniach béł prof. Daniel Kalinowsczi, chtëren gôdôł ò gender w lëteraturze… Dali wątkù gender nie mdã rozwijôł, bò mùszôł jem nëkac do Wejrowa, dze ò 5 pò pôłnim dobiwcóm XIV Prozatorsczégò Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżóna wrãcziwóné bëłë nôdgrodë. Òrganizatorama latoségò kònkùrsu bëlë cządnik „Pomerania” ë Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie.
Jury w składze prof. Jerzi Samp, prof. Tadeùsz Linkner ë Bògùmiła Cërockô rozsądzëło wejle tak:
I môl dlô Artura Jabłońsczégò
II môl dlô Jerzégò Hòppe ë Wòjcecha Mëszka
III môl dlô Grégòra Schramke
Wëprzédnienié dlô Anë Skòtnicczi.
Òbczas ti rozegracëji Jerzi Hòppe promòwôł swòją ksążkã pt. „Gôdczi wùje Léòna”, w jaczi nalezc mòże jegò felietóné drëkòwóné przódë w “Rëmsczi Klëce”.
„Głodnica” kaszëbsczi prozë
W sobòtã 28 séwnika béł jem zajachóny do królestwa Wastów Bòbrowsczich na Głodnicã. Prawie warałë tã warkòwnie dlô piszącëch pò kaszëbskù zrëchtowóné bez Kaszëbską Jednotã. Pò pôłnim gòscã na warkòwniach béł prof. Daniel Kalinowsczi, chtëren gôdôł ò gender w lëteraturze… Dali wątkù gender nie mdã rozwijôł, bò mùszôł jem nëkac do Wejrowa, dze ò 5 pò pôłnim dobiwcóm XIV Prozatorsczégò Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżóna wrãcziwóné bëłë nôdgrodë. Òrganizatorama latoségò kònkùrsu bëlë cządnik „Pomerania” ë Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie.


text:
Brytyjsko Kolůmbijo
Brytyjsko Kolůmbijo (ynglicko godka: British Columbia /bɹɪ.tɪʃ kə.lʌm.bi.ə/), BC (francusko godka: la Colombie-Britannique) je prowincyjo we Kanadźe, kero leży na zachodźe uůnygo państwa. Do kanadyjskij kůnfederacyje wźyli ja jako szůsto. Stolica Brytyjskij Kolůmbije je Victoria a ji nojwjynksze mjasto je Vancouver. We prowincyji půmjyszkuje 4 381 603 ludźi[1], zaś ji wjyrch je 944 735 km².
Brytyjsko Kolůmbijo leży wele Pokojnygo Uoceana. Grańica mo uod půłnoce ze Alaskům, kero je stanym USA a tyż ze inkszymi prowincyjůma Kanady - Jukůnym a Půłnocno-Zachodńimi Terytoryjůma. Uode wschodu grańica mo ze prowincyjům Alberta a uod połedńo ze amerikańskymi stanůma Washington, Idaho a Montana. Teroźne grańice Brytyjskij Kolůmbije ustanowjyli we 1846, kedy podpisali uoregůńsko umołwa.
Przipisy
- ↑ Statistics Kanda. Canada's population estimates 2008-11-17. Dane ze dńa: 05.02.2009.


text:
Austrijo
Austrijo, Republika Austrije (Österreich, Republik Österreich) – państwo położůne we Strzodkowyj Ojropje. Je uůno federacyjům dźewjyńću krajůw zwjůnzkowych (landůw).
Austrijo mo grańica uod zachodu ze Szwajcaryjům (164 km) a Liechtensteinym (35 km), Italijům (430 km) a Słowyńijům (330 km) uod pouedńo, Madźarůma (366 km) a Słowacyjům (91 km) uod wschodu a s Mjymcůma (784 km) a Czeskům Republikům (632 km) uod půłnocy. Cuzamyn dugość lůndowych grańic wynośi 2562 km. Austrijo ńy mo dostympu do żodnygo morza.


text:
Serbski rozhłós
Serbski rozhłós je zhromadne pomjenjowanje za wusyłanja Srjedźoněmskeho rozhłosa a Rozhłosa Berlin-Braniborska (RBB) w hornjo- a delnjoserbskej rěči. Delnjoserbske wusyłanja su tež pod mjenom Bramborske serbske radijo znate.
Programaj so na regionalnymaj žołmomaj inforadio Berlin-Brandenburg a MDR Radio Sachsen wusyłatej. Při tym wužiwatej so sćelakaj 93,4 MHz w Kalawje a 100,4 MHz we Wojerecach. Wot 22. januara 2007 je móžno, wusyłanja Serbskeho rozhłosa tež w interneće jako livestream wot stronow Serbskeho rozhłosa poskać.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lětach 1945–47 wusyłaše Čěski rozhłós w Praze na iniciatiwu Łužiskeje narodneje rady někotre serbske wusyłanja. Prěnje serbskorěčne wusyłanje jednoho němskeho sćelaka slědowaše potom dnja 14. oktobra 1948. W prěnim wusyłanju rěčachu a spěwachu Jurij Brězan, Lubina Hajnec a Leńka Winarjec originalnje z Drježdźanskeho studija. Na ćišć Domowiny běchu to spočatnje běrtlkhodźinske programy kóždy druhi tydźeń na Drježdźanskim sćelaku, wot lěta 1953 tež delnjoserbske z Podstupima. Při tym njeběchu pak ani wusyłanske časy ani frekwency stabilne, tak zo bě wothłós skerje snadny. Na žadanje Domowiny wutwori so 22. měrca 1953 při statnym rozhłosowym komiteju NDR serbske studijo ze sydłom w Zhorjelcu, dokelž bě tamniše studijo technisce derje wuhotowane. Z prěnim nawodu sta so Klaws Hemmo z Krušwicy, tehdy jenički žurnalist ze serbskimi korjenjemi pola NDRskeho rozhłosa. Wusyłanski čas wučinješe w prěnich lětach 70 mjeńšin tydźeńsce, najprjedy nimale jenož w hornjoserbskej rěči. Wot 1955 přidružichu so sporadiske delnjoserbske přinoški. Z rozšěrjenjom wusyłanjow na 90 mjeńšiń dnja 1. apryla 1956 bu delnjoserbski podźěl na 20 mjeńšin zwyšeny.
Kónc lěta 1956 so serbske studijo rozpušći a wjedźeše so wotnětka jako serbska redakcija Radija NDR, sćelak Choćebuz, dale. Wusyłaše so nětko přez wulkosćelak w Ćisku pola Wojerec. Wot 1966 hač do 1980tych lět produkowachu wot póndźelu do soboty kóždy dźeń połhodźinski dopołdniši program a 110-mjeńšinski njedźelniski (290 mjeńšin/tydźeń). Wot lěta 1987 staraše so nawoda Helmut Rychtaŕ wo wutwar Budyskeho studija, tak zo móžachu najprjedy njedźelniske wusyłanje na tři hodźiny rozšěrić a w nazymje 1989, hišće do politiskeho přewróta, połdrahodźinske rańše wusyłanja zahajić a tydźenski wusyłanski čas tak na 720 mjeńšin/tydźeń zwyšić. Wot februara 1990 trajachu rańše wusyłanja dwě a poł hodźinje (5:30–8:00) a wot meje samsneho lěta skónčnje tři hodźiny (5–8 hodź.). Wot 1. januara 1992 słuša Serbski rozhłós w Budyšinje k zjawnoprawniskemu sćelakej MDR. W lěće 1999 přidruži so hišće młodźinske wusyłanje Radio Satkula, kotrež bu wosebje dla swojeho skutkowanja za medijalne kubłanje serbskeje młodźiny w dwacetym lěće swojeho wobstaća 2019 ze spěchowanskim mytom Myta Ćišinskeho česćene. Nimo toho je Budyske studijo za produkowanje jeničkeho hornjoserbskeho telewizneho magacina Wuhladko přisłušne.
Po rozšěrjenju rańšich wusyłanjow wo dalšu hodźinu ma Serbski rozhłós pola MDR wot 6. januara 2020 tydźenski wusyłanski čas wot 1650 mjeńšin (27,5 hodźin).
Hornjoserbske wusyłanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbski rozhłós wusyła wot póndźele do pjatka wot 5 do 9 hodź. a sobotu wot 6 do 10 hodź. swój rańši program z regionalneho studija při Póštowym naměsće w Budyšinje, njedźelniši program pak wot 11:00 hodź. do 12:30 hodź. Studijowa wjednica je Bogna Korjeńkowa. Tuchwilni prawidłowni moderatorojo a redaktorojo su Matej Dźisławk, Tomaš Faska, Diana Fryčec-Grimmigowa, Blanka Funcyna, Monika Gerdesowa, Milan Grojlich, Beno Šołta, Betina Wenderothowa a Jakub Wowčer.[1]
Młodźinski program Serbskeho rozhłosa mjenuje so Radijo Satkula a wusyła so kóždu póndźelu wot 20 do 22 hodź.
Delnjoserbske wusyłanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bramborske serbske radijo wusyła wot póndźele do pjatka wot 12 do 13 hodź. z regionalneho studija w Choćebuzu po slědowacej šemje:
- Póndźela: Łužyca cora a źinsa
- Wutora: Muzika – rad słyšana
- Srjeda: Magacin k połudnju
- Štwórk: Łužyske impresije
- Pjatk: Muzika a porucenja
Program wospjetuje so wječor wot 19.00 do 20.00 hodź. Kóždy prěni štwórk w měsacu je młodźinski magazin Bubak słyšeć. Njedźelniši program wot 12.30 do 14 hodz. sćěhuje bjezposrědnje na hornjoserbske wusyłanje z Budyšina.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Stawizny Serbskeho rozhłosa na jeho webstronje
- ↑ Serbski rozhłós: Sobudźěłaćerjo studija w Budyšinje. Wotwołane dnja 15. měrca 2021.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Serbski rozhłós pola mdr.de
- Bramborske serbske radijo
- BUBAK - delnjoserbski mlodźinski program (real audio)
Katolski Posoł | Łužyca | Nowy Casnik | Płomjo | Pomhaj Bóh | Rozhlad | Serbske Nowiny | Serbski rozhłós | Wuhladko


text:
Serbska hudźba w interneće
Budyšin. Nowe rozhłosowe wusyłanje „Wočiń woči“ budźe wot jutřišeho kóždu wutoru wot 17 do 19 hodź. w internetnym sćelaku LaBa (Lauter Bautzner) słyšeć. Je to reakcija na přewšo wuspěšne zarjadowanje ze samsnym mjenom w Budyskim Kamjentnym domje, kaž zamołwići sćelaka zdźěleja (http://laut.fm/lauterbautzner).
Proša wo wjace žiwidłow
Berlin. Hladajo na přiběrace ličby ćěkancow prosy Zwjazk taflow Němskeje wo wjace darjenych žiwidłow a žada sej wjace statneje podpěry. „Darjene žiwidła hižo w tej měrje njepřiběraja kaž ličby potrěbnych“, zwurazni předsyda zwjazka Jochen Brühl dźensa w Berlinje. Stat njesměł so jenož na čestnohamtskich pomocnikow při taflach spušćeć.
Čěske honjaki do Islandskeje
Praha. Wjednistwo NATO prosy Čěsku republiku, zo by w juliju a awgusće powětrowy rum Islandskeje škitała. Podobnu lětadłowu misiju su Češa tam z pjeć honjakami JAS-39 Gripen hižo loni nazymu zwoprawdźili. Nětko maja w Islandskej dotal stražowace kanadiske lětadła narunać. Plan dyrbi čěske knježerstwo hišće schwalić.


text:
Jo miałach sztyjc zgryzota z moimi charbołami na wyjazdy beztuż wysztudyrowałach co tu poradzić
1. Przesztudyruj co dycki ze sobom bieresz a nigdy sie nie przidało. Przestoń to pakować.
2. Weź myńszo walizka niż obsztalowałaś. Skuli tego weźniesz myni maneli i to bydōm yno najpotrzebniejsze charboły.
3. Skulej lōnty w rulon, gynał jak ślōnsko rolada 🙂 zaszporujesz kupa miejsca.
4. Niechej zwykłe ksiōnżki, weź se kindla jak chcesz co poczytać na wczasach.
5. Zrób se lista nojprocniejszych rzeczy kiere dycki musisz mieć ze sobōm. Pryndzy Ci pójdzie pakowani a i nie nabieresz darymnych klamotów.
6. Mazidła
- Jak mosz towarzysza to zgodejcie sie – jedna pasta do zębów na spóła, jedyn żel do mycio itp.
- Bier myńsze buteleczki mazideł (znejdziesz choby w rossmanie). Na krótko rajza po próżnicy bydziesz smyczyć szampon 250 ml…
- Niechej czyńść mazideł co ciaprzesz dziynnie. Tela Ci gymbiczki nie ubydzie jak niechosz na pora dni krym pod oczy na noc 🙂
Powodzynio!


text:
Što je biosferowy rezerwat?
Tute pomjenowanje so wotwodźuje wot zapřijeća „biosfera – žiwjenski rum“. Měnjeny je z tym cyłk rumow, w kotrychž je žiwjenje na našej zemi móžne. „Biosferowe rezerwaty“ su kruće postajene wotrězki tajkeho žiwjenskeho ruma, kotrež dyrbi čłowjek wosebje škitać.
Tute na cyłym swěće wupokazane škitane krajiny tworja zakład syće UNESCO z titulom „MAN AND BIOSPHERE“ (MAB), serbsce „Čłowjek a biosfera“. Hłowny zaměr biosferowych rezerwatow je pokazać, kak hodźi so čłowjeske skutkowanje a hospodarjenje z přirodu zjednoćić.
Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“
Kobjelńska hola (Foto: Dirk Weis) & Wulki hat w Zdźěrje (Foto: Dirk Weis)
Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“ woswjeći w lěće 2009 swój pjatnaty jubilej. Swojeje jónkróćneje přirody dla staji so centralny dźěl tutoho přirodneho ruma hižo 1990 jako škitana krajina z centralnym wuznamom pod škit. 1994 sćěhowaše tuchwilne zawěsćenje jako biosferowy rezerwat. Z tym da so tutej jónkróćnej, lětstotki starej kulturnej krajinje hódnotny wobłuk a zawěsći so wobchowanje, hladanje a přichodne wuwiće pod fachowym dohladom a přewodom. 1996 připózna so jako 13. UNESCO-biosferowy rezerwat w Němskej po programje „Čłowjek a biosfera“. Najwažniša zasada je zjednoćenje wobchowanja přirodneje bohatosće z hospodarskim nabytkom.


text:
Die sorbische Bewegung 1945–1948 zwischen Selbstbehauptung und AnerkennungPětš Šurman
337 stronow, 2 karće. brošura
ISBN: 978-3-7420-1681-2
Płaćizna: 22,50 €
Lěto wudaśa: 1998
Inhalt
W monografiji se pśedstajiju stawizniske wuwiśe wot 1945 do 1948 a procowanja serbskeje organizacije Domowina wo pśipoznaśe pšawow Serbow pod zapśěgnjenim pśedstajenjow a aktiwitow rozdźělnych zastupnistwow zajmow. Prědny raz se pśi tom tematizěrujo statkowanje w decembrje 1945 załožonego Słowjańskego wuběrka. Separatny kapitel jo wuwiśu w Dolnej Łužycy wěnowany.


text:
Dźesać mojich porsćikow, zestajiła Lydija Maćijowa, ilustrowała Marti na Burghart-Vollhardt, 21 s., twjerdy papjerc, ISBN 978-3-7420-2594-4
Hač »Himplašk a pimplašk taj palčikaj« abo »Mała husańca« – w nowej knize Ludoweho nakładnistwa Domowina ma kóždy porsćik swój wulki wustup. Knižku »Dźesać mojich porsćikow« za najmjeńšich pjerachow je Lydija Maćijowa zestajiła a Martina Burghart-Vollhardt je ju pisanje ilustrowała. Podajće so z porsćikami na wulku jězbu po swěće abo tola do lěsa. Hibajće swoje palcy a porsćiki a dajće je zhromadnje z lóštnymi rymami, hrónčkami a wuličenkami po ćěle a chribjeće skakać. Wuspytajće sami, što wšitko zamóža!


text:
Budyšin (SN/MiR). Strukturna změna Budyski region wužaduje. Tak zaběratej so město kaž tež jeho rada hižo dlěje z projektami přichoda. Měšćanske zarjadnistwo je so w běhu zašłych lět intensiwnje ze stejnišćemi za wuwiće nowych industrijnych a přemysłowych płonin zaběrało. Při tym widźa wobdźěleni po dlěšim wotwažowanju, zo měli přemysłowe a industrijne pasmo juh za tajke wužiwać.
Błótowske towarstwo zastupuje zajimy gmejnow, towarstwow, předewzaćow a institucijow w regionje. W času koronapandemije je wone sobustawam poboku a jich z wažnymi informacijemi zastaruje. Nimo toho žadaja sej za potrjechene zawody skónčnje planowansku wěstotu. Wšako ma so sezona přihotować.
Lubin (SN/BŠe). Wšitke žiwjenske wobłuki ćerpja pod ćežkimi wuměnjenjemi koronawirusa dla. Takle začuwa to tež Błótowske towarstwo, kotrež w času pandemije swojich čłonow – gmejny, towarstwa, předewzaća a institucije w regionje swěrnje podpěruje. Na swojej internetnej stronje informuje mjez druhim wobšěrnje wo spěchowanskich a podpěranskich móžnosćach. Wšitke relewantne informacije wšak zarjadnišća jenož na swójskich internetnych stronach wozjewjeja. Błótowske towarstwo je internetne kontakty znosyło a přehlad wutworiło, štož je čłonam pomoc.
Budyšin (SN). Za něhdźe 500 třěchikryjerjow w Budyskim wokrjesu płaći nowa delnja tarifowa hranica. Wot 1. januara maja wukubłani fachowcy prawo na 14,10 eurow na hodźinu, štož je 3,7 procentow wjace hač dotal. Wo tym informuje nětko dźěłarnistwo twarstwo-agrar-wobswět (IG Bau) wuchodneje Sakskeje a namołwja sobudźěłaćerjow mjenowaneho wobłuka swoje mzdowe wotličenje přepruwować. „Štóž njeje wyšu mzdu dóstał, měł so na dźěłarnistwo wobroćić“, zdźěli předsyda wobwoda Peter Schubert.
Zdobom dźěłarnistwo na fachowcow apeluje, na jasnu powyšenu tarifowu mzdu wobstać. „Najebać pandemije třěchikryjerjo z połnej paru dźěłaja. Něchtó njeměł so pod hódnotu předać“, Schubert wuzběhny. Prawo na tarifowu mzdu maja sobustawojo dźěłarnistwa, kotrychž předewzaće je čłon třěchikryjerskeho zjednoćenstwa. Nimo toho je so nětko tež prewentiwne zastaranje w starobje wuchodoněmskich zawodow změniło. Ćežkeho ćělneho dźěła dla přistajeni lědma hač do wuměnkarskeje staroby w branši dźěłaja a maja tohodla mjenje renty. Nětko maja dźěłodawarjo wyše přinoški płaćić, w zdźělence IG BAU rěka.
Pjeć partnerow z Pólskeje a Němskeje tuchwilu hromadźe dźěła, zo bychu přirodne a kulturne namrěwstwo w geoparku Mužakowski zahork zachowali. Dźe wo šěsć projektowych wobsahow.
Derbno (JoS/SN). Geopark UNESCO Mužakowski zahork je jedyn z 161 tajkich parkow w 44 krajach. Wón je jedyn z jenož štyrjoch transnacionalnych geoparkow, dokelž wupřestrěwa so po němskim a pólskim teritoriju. Z toho wurosćace němsko-pólske zhromadne dźěło je samozrozumliwe w prócowanju, zo budźe park za wopytowarjow hišće znaćiši a přićahliwiši. K tomu słuži zhromadny interreg-projekt z titlom „Geopark UNESCO Mužakowski zahork – zhromadne namrěwstwo w němsko-pólskim pomjeznym rumje“ za dobu 2014–2020, kotryž bu aktualnje wo lěto podlěšeny.
Marketingowa towaršnosć Hornja Łužica-Delnja Šleska (MGO ) ma korony dla problemy z wabjenjom a sadźi na partnerstwa kaž ze Serbskim ludowym ansamblom.
Dagmar Steuer z Wojerec je prěnju łuku za sadźenje rostlin załožiła. Dale je wona hosćićelka Wojerowskeje wikowanskeje iniciatiwy a aktiwna partnerka mnohe powšitkownowužitne projekty nastupajo. Silke Richter je so z njej wo dotal docpětym a wo nowych zaměrach rozmołwjała.
Zo byšće swój team zesylnili, pytaće zahrodnikarja, ratarja abo přidružnika. Što za tym tči?
Plany za přichodny železniski wobchad mjez Drježdźanami a Wojerecami hač do Złeho Komorowa ze stron politiki su jasne. W detailu pak je hišće mnoho problemow, kaž namjet strony Zwjazk 90/Zeleni wujewja.
Kamjenc (SN/UM). Z ćahom z Drježdźan přez Kamjenc do Wojerec abo Złeho Komorowa jěć – haj rady! Toho su sej mjeztym wšitcy přezjedni, kotřiž w regionalnym wosobowym bliskowobchadźe skutkuja. W zwisku ze strukturnej změnu su za to tež pjenjezy k dispoziciji, štož bě před pjeć lětami hišće njepředstajomne. Rozdźělne pak su měnjenja nastupajo prašenje, wot hdy budźe železniski zwisk móžny. Mjeztym zo wobchadny zwjazk Hornje Łobjo (VVO) časowy wobłuk „hač do lěta 2030“ předwidźi, chcedźa Zeleni Sakskeje tónle zaměr hižo prjedy docpěć. Za to su swójski koncept za tak mjenowany „předběhowy wobchad“ na čarje přichodneje měšćanskoželezniskeje čary 7 nastajili, kotraž ma wot Drježdźanskeho hłowneho dwórnišća přez Kamjenc hač do Wojerec resp. Złeho Komorowa wjesć.
Zhorjelski wokrjes chce so dale k wuspěšnemu hospodarskemu stejnišću wuwić. Fakty pokazuja, zo su na dobrym puću. Přiwšěm su zamołwići brošurku z datami a faktami kaž tež marketingowe kampanje zdźěłali.


text:
(žórło: medijowa zdźělenka Serbskeho instituta wot 9.02.2022)
Sy wuwiwar*ka, designer*ka, wuměłc/ wuměłča, wuwiwar*ka hrow, hardwarowy hacker, wědomostnik/ wědomostnica, jednorje datowy nerd? Abo chce so ći jednorje nowe nazhonjenja mjez techniku a kulturu, mjez Němskej, Pólskej a Čěskej hromadźić a zhromadnje z wulkimi a małymi kulturnymi institucijemi appy, webstrony, programy za VR/AR, instalacije, hry abo podobne tworić a z tym digitalny přistup k našemu kulturnemu herbstwu kreatiwnje dale wuwiwać? Potom je Coding da Vinci to prawe za tebje.
Wjac hač 40 datowych wobstatkow z Němskeje, Čěskeje a Pólskeje
Zapodate daty wobdźělenych serbskich, němskich, čěskich a pólskich kulturnych institucijow su wozjewjene na stronje Coding da Vinci Ost³ 2022 pod https://codingdavinci.de/de/daten#?2102=nid (wužiwajće filter “Ost 2022”; k datowemu wobstatkej Serbskeho instituta). Tak móžeće hižo před hackathonom na nje pohladać a prěnje ideje z druhimi wobdźělenymi dźělić.
Wotběh a program
Coding da Vinci Ost³ 2022 startuje 19./20.3. z hybridnym zahajenskim kóncom tydźenja – zastupjerjo kulturnych zarjadnišćow předstaja wšěm, kotřiž budu aktiwnje online wobdźěleni, w SLUB Drježdźany swoje datowe wobstatki. Při zahajenju změjeće jako wobdźělnicy składnosć, zeznać institucije a jich daty a z nimi prěnje ideje diskutować, sej projekty wumyslić a interdisciplinarne a/abo mjezynarodne skupiny wutworić. Móžeće direktnje započeć z realizaciju. Přinjesće druhim wobdźělenym k zahajenju swoju ideju jako namjet sobu abo přizamkńće so jednomu z nastawacych teamow. Rozsud je pola was. Dajće so natyknyć wot wšelakorosće a kwality prezentowanych datow.
Za tutón kónc tydźenja smy někotre wosebitostki za was organizowali. Tak poskića so někotre dźěłarnički a přednoški, na přikład:
- KI we wobłuku kultury
- IIIF meets Coding da Vinci
- Inspiracija a input wot wobdźělnikow kulturneho hackathona w Schleswigsko-Holsteinskej 2021, kotřiž su ze swojimi projektami dobyli Coding da Vinci-stipendije: Historiski drastowy kamor a Łopata a pót
- dalše so planuja
Po zahajenskim kóncu tydźenja maće ze swojimi teamami w sprinće dalše 6 njedźel časa, w kotrychž w swójskej režiji swoje projekty realizujeće. 30.4. pak je we wobłuku spožčenja mytow w třikrajowym róžku zjawnje prezentujeće – a móžeće jako dobyćerjo rjane myta sobu domoj wzać! Naša jury wuznamjeni projekty w štyrjoch mytowanskich kategorijach, nimo toho spožči so publikumowe myto.
Hdyž chceće so wobdźělić na Coding da Vinci Ost³ 2022, přizjewće so tu a widźimy so 19./20.3. zaso a wunamakamy a tworimy zhromadnje digitalny přistup k našemu kulturnemu herbstwu. Wjeselimy so na was!
Dalše informacije pod www.codingdavinci.de
Z najlěpšimi postrowami
Waš projektowy team Coding da Vinci
Pokiw: Serbski institut je tónraz tež projektowy partner zarjadowanja. Datowy wobstatk Serbskeho instituta: satiriske zwobraznjenja njewuspěšneho ćěkanja z města w 32 wobrazach z tekstom, wozjewjene 1850/51 w Tydźenskich nowinach.


text:
Našu njeboh wowku, jednoru ratarsku dźěłaćerku z Droždźija, wuswarichu jónu přesydlency, dokelž běše we wjesnej předawarni serbsce rěčała. Wona pak jim rjekny: „Wenn ich nicht deutsch könnte, könnte ich immer noch sorbisch sprechen. Aber wenn ihr nicht mehr deutsch könnt, müsst ihr bellen!“ Swojorazne wułožowanje, zo je dwurěčnosć wužitna, so spěšnje po wsy roznjese. Mnohim přisłušnikam wulkich narodow dźě ma so rjec, zo sy zdźěłaniši, znaješ-li wjace dyžli jenož jednu rěč. We Wendlandźe měnješe we 18. lětstotku hannoverski krajny knježk, zo swědči wo bohatstwje, hdyž wjele ludow, rěčow a kulturow k jeho poddanym słuša. Wučer, archeologa, pućowanski spisowaćel a čłon Royal Society Johann Georg Keyßler (1693–1743) zapisa lěta 1741, zo su „[...] auf die Gedanken gerathen, es gereiche zu der Ehre eines Landesherrn, wenn vielerley an Sitten und Sprachen unterschiedene Völker seine Oberherrschaft erkenneten [...] daher [sei] diesen Wenden befohlen worden, ihrer ehemaligen Muttersprache sich wieder zu gebrauchen.“ (B. Wachter et.al.
Kónc februara běch w Choćebuzu na sympoziju składnostnje 400. posmjertnin serbskeho uniwersalneho wučenca Albinusa Mollera. W přiručce sympozija rěkaše: „Prěnja ćišćana serbska kniha běchu ewangelske spěwarske z małym katechizmom Luthera, kotryž bě Mollerus z němčiny přełožił. Knihu ze 120 psalmami a kěrlušemi da na swójske kóšty w lěće 1574 w Budyšinje pola Michała Wolraba ćišćeć.“ – Jako so njedawno w knihikupstwje prašach, kotra kniha je we wokomiku najpožadaniša, mi prajichu, zo je to najnowša kniha Ferdinanda von Schiracha. Prjedownicy von Schiracha su serbscy ewangelscy fararjo Šěrachojo. Jedyn z nich załoži w lěće 1716 sobu Lipšćanske prědarske towarstwo, we wěstym zmysle předchadnik dźensnišeje Sorabije, a jeho syn je wuznamny farar a pčołar Hadam Bohuchwał Šěrach (1724–1773) – připad drje, a tola ma woboje něšto z knihami a ze Serbstwom činić!
Susodźa
Mićo Cvijetić
Zdawna znajach jeho wot widźenja,
Zetkachmoj so w zachodźe k schodźišću.
Mjelčo dźěchmoj jedyn nimo druheho.
Wobkedźbowach jeho, znajmjeńša do wčerawšeho,
kak poda so na wšědne přechodźowanje,
Zeprěwajo na tři nohi swoje ćěło,
Zhubi so za róžkom našeho mróčelaka.
Při zachodźe je přilěpjeny smjertny nawěšk,
Fotografija z něčejeho bywšeho žiwjenja,
Wjesołe woči a šěroki posměwk na mjezwoču,
Kaž bych widźał přichodneho podobnaka.
Přepozdźe, zo damoj sej mjez sobu ruku,
Ženje njejsmój so postrowiłoj kaž čłowjekaj,
Ženje njejsmój sej rjekłoj ani jeničkeho słowčka.
A měłoj smój wo tym a tamnym nadosć powědać,
Móhłoj bachtać wo wšěm a kóždym,
Najwjac wo něhdyšich a tučasnych wozbožerjach,
Kotřiž nas slepych na lód wjedu.
(přełožk Dorothea Šołćina)
Husler Jozef Farkaš so w orchestrje Serbskeho ludoweho ansambla woprawdźe doma čuje. Mnohe lěta hižo w tutym hudźbnym ćělesu w Bratislavje rodźeneho Słowaka widźiš. „Lětsa w awgusće budźe tomu 40 lět, zo stach so z hudźbnikom orchestra SLA. 40 lět so tež za mnje njeje bjez slědow minyło. Přiwšěm so w orchestrje woprawdźe derje čuju, to je moje žiwjenje“, Jozef Farkaš powěda. Zdobom je so do serbskeje kultury, do hudźby zanurił, so do njeje zalubował. 59lětny samo praji, zo so čuje kaž Serb. W mjeztym nimale 40 lětach měješe wón w SLA rjane dožiwjenja, ale je tež sobu přetrał ćežke časy dalšeje eksistency kulturneje institucije. „Tole wšitko mje z SLA kruće wjaza.“ Tak je w Budyšinje namakał swoje doma, swój schow.
Pohlad do tworjenja awtorki Olgi Grjasnoweje
Za serbskich čitacych stej dwurěčnosć a kulturna mnohostronskosć normalita. Wonej wotbłyšćujetej so w serbskej literaturje, kotraž po lěće 1945 přewažnje paralelnje tež němsce wuchadźa. Husto awtorojo dwurěčnosć tež w tekstach samych tematizuja – tak na přikład Kito Lorenc, Jurij Brězan abo Róža Domašcyna. Tež načasny serbski roman Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje „Módre buny“ serbsko-němsku towaršnosć we Łužicy wotbłyšćuje.
W němskej načasnej literaturje je so w zašłych lětach wosebje přez migraciju nowa wotewrjenosć za mnohorěčnosć a za ludźi wuwiwała, kotřiž su wosrjedź wšelakorych kulturow žiwi. Tak spožčeja na přikład literarne Myto Adelberta von Chamisso z cilom, awtorow a awtorki spěchować, kiž su němčinu hakle pozdźe nawuknyli a kotřiž změnu kultury w swojich knihach wopisuja. Mjez wuznamjenjenymi su na přikład Emine Sevgi Özdamar (1999), Zsuzsa Bánk (2004), Feridun Zaimoğlu (2005), Saša Stanišić (2008) a Abbas Khider (2017). Spěchowanske myto 2015 dósta Olga Grjasnowa.
Nošer Serbskeje kulturneje informacije w Budyšinje je Załožba za serbski lud. SKI wopytowarjow wo stawiznach, žiwjenju a kulturje Serbow informuje. A što wšitko poskićuje, kotre wustajeńcy a eksponaty wopytowarjam spřistupnja, wo tym je so Alfons Wićaz ze zamołwitej za SKI, wotrjadnicu a zastupjerku direktora załožby Michaelu Mošowej, a ze zamołwitej za marketing Hanku Budarjowej rozmołwjał.
Je so SKI dotal jako wažna posrědnica stawiznow a kultury Serbow wopokazała?
Spočatk měrca je Serbski ludowy ansambl wosebity a w kóždymžkuli zmysle jónkrótny koncert wuhotował. Pod hesłom „Stysk a wysk“ prezentowaštej orchester SLA a hóstna solistka Heidemarja Wiesnerec za křidłom pod nawodom mjezynarodnje renoměrowaneho nižozemskeho dirigenta Petera Biloena na Budyskej žurli ansambla dramaturgisce wuwaženy program twórbow z dobow klasiki a romantiki.
Zazběh wječora tworješe „Serenada E-dur za smyčkowy orchester op. 22“ Antonína Dvořáka. Tak mjenowanu praksu historiskeho předstajenja docyła njewobkedźbujo interpretowachu hudźbnicy pjećsadźbowu kompoziciju na skerje ekspresionistiske dyžli pózdnjoromantiske wašnje. Hdźežkuli je w partiturje ritardando abo accelerando předpisane, da Peter Biloen smyčkarjow raznje pomałšo resp. spěšnišo hrać. Žadaja-li sej noty změnu intensity abo akcent, je to dirigent radikalnje wukładował. Tak nastawacej dynamice polěkowaše poměrnje „wótry“ zwuk, dopominacy na komorne ćěleso Il giardino armonico, kotrež – w tym zwisku to kuriozum – je na mjenowanu historisku praksu specializowane.
Zwutroby rěčał je farar Měrćin Deleńk minjenu sobotu, 6. jutrownika, w połnje wobsadźenej Chróšćanskej cyrkwi po grandioznym předstajenju duchowneho oratorija „Israelowa zrudoba a tróšt“ z pjera Korle Awgusta Kocora zawěrno mnohim. Wospjet bě so wujewiło, kak sej naš lud tute namrěwstwo waži. Zdobom pak so pokaza, zo mamy dźensniši dźeń tohorunja resursy, z kotrymiž je móžno tak wysoku kwalitu recipowanja dosć ćežkeje wuměłskeje twórby docpěć.
Kapałna mišterka Judith Kubicec, słušaca k eliće swojeho předmjeta, přewza zaso dirigat duchowneje twórby, kotrejež nawod měješe hižo 1994 jako tehdyša asistentka šefdirigenta Serbskeho ludoweho ansambla Dietera Kempy. Kaž hižo před 25 lětami wužiwaše zaso samsnu partiturowu předłohu. Kaž je znate, bě dźě komponist tehdy Serbam nimale wšitke swoje oratoriske twórby jeničce z klawěrnym přewodom zawostajił. Orchestraciju oratorija „Israelowa zrudoba a tróšt“ přewza swój čas młody Berlinski komponist Stefan Malzew.
„Hdyž tole skomdźimy, budźe kónc“! W zašłym wudaću „Nakromnych mysli“ Werner Měškank wuzna, kak šokowana serbska Delnja Łužica wuslědkow ewaluacije wučby serbšćiny w Braniborskej dla je. Wón doda, zo „njebě nichtó překwapjeny, chibazo je staw hišće hórši“. Zdobom kritizowaše njedosahace serbske zakonje a namołwi k tomu, hladać na mjeńšiny ze samsnymi starosćemi, kotrež pak su z swojej kulturnej awtonomiju „wuspěšniše hač my: na rěčne mjeńšiny we Waliziskej, Belgiskej, Tirolu a druhdźe w EU“.
Wujimk z powědančka
Kóžde druhe lěto přewjedujetej Ludowe nakładnistwo Domowina a Załožba za serbski lud literarne wubědźowanje za serbski pisacy dorost. Najlěpše twórby wozjewja LND w rjedźe „Paternoster“. Jedyn z awtorow njedawno wušłeho wosmeho wudaća je Pětr Dźisławk z Chasowa. Z wujimkom z jeho powědančka „Anika“ chcemy zajim za knihu zbudźić.
Wjesny swjedźeń. Steju z kumplemi w kole, kóždy piwo w ruce. Nalada je dobra. Powědamy sej mjez sobu najhłupiše stawiznički a dyrbimy so nimale cyły čas smjeć. Tež direktnje pódla nas knježi po zdaću wulke wjeselo, „naše stare knjezy“ steja kołowokoło piwoweho woza a bjakaja, zo je po cyłej nawsy słyšeć, druhdy samo wótřišo hač šlagry, kotrež klinča z wulkich boksow w stanje. Wšě syre kaž motyka! Hladam na časnik. Je runje hakle dźewjećich. Steja tu hižo wot popołdnja a sej jedne piwo za druhim za kornar kidaja. Hdys a hdys spyta jedyn z nich spěw zakantorić. To pak kónči stajnje zaso w katastrofje za wuši přitomnych. Žałostnym muzikaliskim pospytam našich mokrych bratrow móžemy so jenož smjeć.


text:
Koporcy
Koporcy (němsce Kuppritz) su hornjołužiska wjes we wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słušeja wot lěta 1936 k Bukečanskej gmejnje. Leža 240 m nad mórskej hładźinu.
Susodne wjeski su Něćin w sewjeru, Kołwaz we wuchodźe, Błócany w juhowuchodźe a Bukecy w zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Otto de Kopericz miles je z lěta 1225. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.[2] We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 240 wobydlerjow, z nich 202 Serbaj (84 %) a 38 Němcow.[3] Ewangelscy Koporčenjo přisłušeja ze starodawna Bukečanskej wosadźe.
Jednanje romana Marje Kubašec Lěto wulkich wohenjow hraje hłownje w Koporcach a susodnym Něćinje.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Bukecy
- ↑ Koporcy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 105. → wšě wjeski


text:
Alzacyjo
Alzacyjo – (fr. Alsace, mjym. Elsass, al. Elsàss) – regijůn admińistracyjny a gyszichtowo kraina we Francyji. Zajmuje 8 280 km² wjyrchu a na 2012 rok mjyszkało sam 1 857 477 ludźi. Nojsrogsze mjasto a stolica je Strasbourg.
Alzacyjo je rozlygowano na půłnocnym wschodźe Francyji, mjyndzy Rynym a Wogezůma a je rozćůngńůno ze połedńo na půłnoc. Je potajlowano na 2 departamynty: Bas-Rhin na půłnocy a Haut-Rhin na połedńu.
We gyszichće pora razůw przelazywała pode władza Francyji a Mjymcůw. Kupa ludźi używo sam alzackij godki, kero je podano na mjymjecko godka nale ze francuskim ajnflusym.


text:
Grodzicki Tomasz
, Gryglewska Barbara
, Tomasik Tomasz
, Windak Adam
, Gaciong Zbigniew, Kawecka-Jaszcz Kalina
, Krzyżaniak Alicja, Lukas Witold, Małecki Maciej
, Narkiewicz Krzysztof, Buczkowski Krzysztof, Chudziak Krystyna, Czachowski Sławomir, Czarnecka Danuta
, Dzida Grzegorz, Fabian Wiesława, Franek Edward, Gąsowski Jerzy
, Godycki-Ćwirko Maciej, Grzeszczak Władysław, Januszewicz Andrzej, Kacorzyk Rafał, Klichowicz Lidia, Korman Tomasz, Krzysztoń Janusz
, Lewandowski Jacek, Małyszko Jolanta, Manitius Jacek, Niegowska Joanna, Nieszporek Teresa, Palka Małgorzata
, Posadzy-Małaczyńska Anna, Sitnik Marta, Sobalski Tomasz, Szymańska-Chabowska Anna, Tomiak Elżbieta, Tykarski Andrzej, Widecka Krystyna, Zdrojewski Tomasz
Nadciśnienie Tętnicze, 2008 t. 12 nr 5, s. 317-342


text:
Mount & Blade
Mount & Blade – Szpil akcyje-rpg wyprŏdukŏwany bez tureckŏ firmã Taleworlds a wydōny bez szwecyjskŏ firmã Paradox Interactive 15 wrzyśniyŏ 2008.
Szpil[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mount & Blade je szpilem ino na jednygŏ szpilerã. Akcyjŏ tŏczy siy we śrydniyŏwiycznyj krajiniy mjanŏwanyj "Calradia". We szpilu niy wystympuje żŏdna fabuła. Pjyrw szpiler musiy sônaczyć se pŏstać, ôbrać jeji płyć, histŏryjŏ a wyglōnd. Podczŏs rŏzgrywki szpiler rykrutuje se żŏłdakōw ze rygjōnalnych wiyśniakōw by niyskŏrŏ ich wyszkŏlić. Podle rŏzwoju mŏżnŏ terfić siy s inkszymi pŏstaciyōmi herŏsami a ich srykrutŏwŏć. Mŏżnŏ tyż dŏłōnczyć do ôbycnych frakcyji, dostŏć źymje a sônaczyć se manufakture. Wszytkie te akcyje sōm wykōnywane bez myszkã.
Walka we Mount & Blade je podana na sztandarŏwych szpilŏw RPG. Szpiler użiwa klawjiry do pŏruszaniyŏ siy, a myszki do zadŏwaniyŏ ciyŏsu a strzylŏniyŏ. Wjelgim aspyktym tygŏ szpilã je walka kōnnŏ, kierŏ rŏżniy tōm produkcyje ôd inkszych.
Dŏdatki a kōntynuacyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Mount & Blade: Warband - ulepszōnŏ wersyjŏ Mount & Blade s dŏdōnym aspyktym multiplayer ôrŏz jednōm nŏwōm frakcyjōm.
- Mount & Blade: With Fire & Sword - Szpil fungujōncy na systymiy Mount & Blade, akcyjŏ dziyji siy we Potopiy Henrykŏ Sienkiewiczã.
- Mount & Blade II: Bannerlord - Zapŏwiydzōnŏ kōntynuacyjŏ szpilã.


text:
Z někim abo něčim so rozžohnować zda so być na jednym boku lochko, wšako sy žiwy w nadźiji, zo druheho abo druhu bórze zaso widźiš. Na tamnym boku pak, je zaso smjerććežko někoho abo něšto pušćić, dokelž runje to njewěš. Tola nadawk, kiž ma kóždy čłowjek w žiwjenju zdokonjeć rěka: Pušćić!
Jako běch swój čas spóznała, zo dźěći z domu du, sym so wědomje zaběrała z tym, kak to je, měć dowěru, dać dźěsću ruku, je potłóčić a božemje rjec. Nadobo bě so mi wuwědomiło, zo maš hižo z porodom dźěsća, štož je přewšo zwjeselacy podawk, tež jako mać móc tomu měć, rjec: „Dam će hić!“ Přetož, tež hdyž je ćěšenk a małe dźěćo pokazany na dorosćeneho, je z prěnim wukřikom dopokazał, zo zamóže žiwy być na tymle swěće a to dźeń a bóle sam.


text:
Wikipedija:Mjezynarodna Wikipedija
Wikipedisća z rozdźělnych krajow wužiwaja ke koordinaciji Wikipedijow w rozdźělnych rěčach en:Wikipedia:Intlwiki-L. Rěč dorozumjenja je jendźelšćina. Pohladaj tež do wulkopósłanstwa Wikipedije a přidruž so, jeli maš zajim při koordinaciji našeho projekta pomhać.
Zhromadźenstwo Wikipedije ma zajim kotružkuli rěč zapřijeć, za kotruž so Wikipedisća namakaja, kotřiž su zwólniwi w nim sobu dźěłać. Smy sej wědomi toho, zo wjele z 6500 rěčow swěta w Interneće dosć zastupjene njeje, a tohodla smy rozsudźeni z maćernorěčnymi rěčnikami a z kompjuterowymi organizacijemi za podpěru tak wjele kaž móžno rěčow hromadźe dźěłać.
Kóžda rěčna warianta Wikipedije ma swoju sadźbu wužiwarskich kontow. Wotkazy mjez nastawkami w rozdźělnych rěčach rěkaja mjezyrěčne wotkazy. We Wikipediji nadeńdźeš je jako mjeno rěče nad a pod přisłušnym nastawkom w hornjoserbšćinje.
Internetowa adresa (URL) za Wikipediju w datej rěči je xx(x).wikipedia.org, hdźež xx(x) je dwu- abo třipismikowy kod rěče po normje ISO 639. Tutón kod wužiwaja někotři Wikipedisća w diskusijach abo při pisanju zjeća nastawka za woznamjenjenje konkretneje rěčneje warianty Wikipedije.
Kak Wikipediju w nowej rěči započeć? Wobhladaj sej nawod w jendźelskej Wikipediji. Skrótka prajene: za jednoho čłowjeka je to přewjele dźěła, tak zo je lěpje skupinku znajmjeńša pjeć ludźi měć. Njedźiwajo na to, jeli maš lóšt, čas a zmužitosć, tuž pój!
Dalše projekty[žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksistuja tež dalše swobodnnje přistupne encyklopedije na zakładźe softwary Wiki, njewotwisne wot Wikipedije:
- Enciclopedia Libre - w španišćinje
- Susning.nu - we šwedšćinje


text:
Spočatk decembra su we Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja hodownu wustajeńcu „Wohnjowoborne modele“ wotewrěli. Hač do spočatka januara 2019 je ekspozicija hišće přistupna.
Łaz (AK/SN). Kameradaj sedźitaj kóždy čas na start přihotowanaj na zadnimaj sydłomaj. Wohnjowoborne awto, luboznje we witrinje na lěsnym mochu wustajene, je z lěta 1966. Za Franka Schirmera z Łaza bě tale hrajka něhdy rjany hodowny dar. Znajmjeńša runje tak stare je wohnjowoborne jězdźidło z drjewa wot Eckeharda Hanki, tohorunja ze wsy. Skerje historiske su oldtimerowe modele Jörga Roblicka z Bórka, Daniela Ziegera z Hermanec a Huberta Hatwiga z Běłeho Chołmca. Cyłkownje 200 eksponatow lětuša hodowna přehladka we Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja pokazuje.


text:
Kailash
Spůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) – Gůra Kailash) – gůra we paśmje Gangdisê we Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych ze nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
Kśynga Powtůrzůnygo Prawa
Kśynga Powtůřůnygo Prawa [Pwt], Pjůnto Kśynga Mojžešowo [5 Mojž] zawjyro Tora, je růwnočeśńy pjůntům kśyngům Starygo Testamyntu a Biblije. Mjano kśyngi we hebrajskij godce to Dvarim דברים, eli "suowa", uod pjyršygo wyrazu tyj kśyngi, we grece (Septuaginta - Aeutepovόuιov) a uaćińy (Wulgata - Deuteronomium) mjano tumačy śe kej "powtůřůne prawo". Pwt zawjero moc nawjůnzań do půpředńich šterech kśůng, we tym l.b. powtůřyńy Dekalůgu a inkšych přepisůw. W kśyndze tyj ůmješčůny je tyž hymn Mojžeša.


text:
Kónc lěta 2021 dósta předsydstwo FC Energije Choćebuz přizwolenje, zo smě třěchu zapadneje tribuny stadiona kaž tež sportoweje hale, kotraž steji na arealu stadiona, saněrować. Minjeny tydźeń su tam nětko dźěłać započeli. Najprjedy zaróštuja zapadnu tribunu, čehoždla móže při přichodnych hrach Energije k mjeńšim wobmjezowanjam dóńć. Planowanski běrow Daubitz a Moldenhauer, firmy IK-twar, třěchitwar Böhm, třěchikryjer Mäksch a jednaćel FCE André Schilbach zetkachu so minjeny štwórtk, zo bychu wo dalšim wotběhu wuradźowali.
Saněrowanski projekt bě jenož móžny, dokelž braniborske ministerstwo za kubłanje, młodźinu a sport jón financielnje podpěruje. Něhdyši Choćebuski wyši měšćanosta Frank Szymanski je so wosebje za spěchowanje zasadźał. Jemu kaž tež městu samomu a wokrjesej Sprjewja-Nysa słuša wulki dźak.


text:
Nimale štyri měsacy hižo twari předewzaće Hamburger Rieger tzwr w Čornej Pumpje druhu papjerowu mašinu. Jost Schmidtchen je z nawodu cyłkowneho projekta Uwu Amannom porěčał.
Knježe Amanno, jako kajke wulkotwarnišćo tuchwilu začuwaće?
U. Amann: Smy mjeztym wulka europska twarnišćowa swójba. Jej přisłušeja 400 twarskich dźěłaćerjow, fachowy personal a monterojo z nimale wšěch krajow Europy. Mnozy z nich su z wuchodneje Europy a wobknježa přemysła, w kotrychž chce w Němskej jenož hišće mało ludźi dźěłać. Myslu na přikład na skowarjow z wosebitymi znajomosćemi, plećerjow železa a twarcow wupaženja. Wobdźělenych je něhdźe 160 firmow. Wjeselu so, zo je mjez nimi 65 regionalnych z wokoliny sto kilometrow a zo móžachmy twarski plan dotal dodźeržeć.
Kak twarske wotběhi koordinujeće?
U. Amann: Na wšědnych twarskich a montažowych rozrěčach mamy paralelne dźěła mjez twarskej a procesowej techniku derje koordinować. To žada sej tójšto prócy a je tež tohodla wažne, zo bychmy njezbožam zadźěwali.
W kotrej rěči so na twarnišću dorozumjeja?


text:
Sewjerofrizišćina
Sewjerofrizišćina (frizisce friisk, fresk, frasch, fräisch, freesk) je zapadogermanska rěč, kotraž so we wokrjesu Sewjerna Friziska (němsce Nordfriesland) při zapadnym přibrjohu Schleswigsko-Holsteinskeje rěči, wosebje na kupach Amrum, Föhr, Sylt, Helgoland, na haligach kaž tež w někotrych wsach sewjerofriziskeje twjerdźe. Prjedy wopřijimaše sewjerofriziski rěčny teritorij tež połkupu Eiderstedt a južne sewjerofriziske kupy (šěra kónčina na karće).
DialektyWobdźěłać
Wosebita swojoraznosć sewjerofrizišćiny je wurazne dźělenje do dweju hałuzow: kupowa sewjerofrizišćina (dialekty 1–3 na karće) a twjerdźowa sewjerofrizišćina (dialekty 4–10). Tute dźělenje je nastało z dweju rozdźělneju žołmow zapućowanja: kupy Sylt, Amrum, Föhr a Helgoland buchu hižo we 8. lětstotku wobsydlene, twjerdź a južne kupy hakle w 12. lětstotku. Dialektaj 8 a 9 (Srjedźna a Južna Goesharde) stej dźensa hižo wotemrěłoj. Dialektaj Föhra a Amruma (2a a 2b) stej nimale identiskaj, čehoždla jej zwjetša jako jedyn dialekt zjimaja.
Napadne je, zo kupowi Sewjerofrizojo ani sebje samych ani swoju rěč jako „Frizow“ abo „frizišćinu“ njepomjenuja, ale po swojej kupje. Tak by wobydler kupy Sylt n. př. za „Ja sym Friz a rěču frizisce“ prajił Ik sen Sölring en ik snaki Sölring („Sym Sylćan a rěču syltsce“). Jako „Frizow“ pomjenuja na kupach jenož tych na twjerdźi.
Dialekty twjerdźe su mjez sobu podobniše hač dialekty kupow. Rozdźěle su zdźěla tak wulke, zo Frizojo z rozdźělnych kónčinow mjez sobu frizisce komunikować njemóža, a so tohodla na delnjoněmčinu abo dźensa husto hižo na wysokoněmčinu wuhibuja. Sada „Na małym módrym blidźe, kotrež we stwě při sćěnje za woknom steji, leža tři widlički, štyri nože a dźewjeć łžicow“ wujewi tute rozdźěle mjez dialektami jara jasnje:
Ortografija a wurjekowanjeWobdźěłać
Jednotna spisowna rěč za sewjerofrizišćinu njeeksistuje. Kóždy dialekt ma swójsku spisownu formu.
Ortografija slěduje we wšěch dialektach jenakim zasadam, při čimž pak jednotliwe rozdźěle wustupuja. Tak pisaja zwuk [ʃ] w twjerdźowych dialektach a na kupje Föhr jako sch, druhdźe jako sj. W dialektach kupow Sylt a Helgoland wužiwaja nimo toho wulkopisanje substantiwow, kaž w němčinje. Twjerdźowe dialekty wužiwaja pismik å za wokal mjezy a a o, dialekt Sylta ma pismik ā za dołhe, swětłe [aː] a ē za dołhe wotewrjene [ɛː]. Pismik đ Syltoweho dialekta so dźensa jako [l] abo [r] wurjekuje.
Mjez germanskimi rěčemi je ortografija sewjerofriziskeje rěče njewšědna:
- Wšě dołhe wokale pisaja so přeco z dwěmaj pismikomaj, njehladajo na to, hač je złóžka wotewrjena abo nic: iilj „woheń“, wååder „woda“. Jednotliwy wokalowy pismik pak poznamjenja přeco krótki wokal. (Hdyž njeje hinak woznamjene su přikłady z twjerdźoweho dialekta Mooring.)
- Wothladajo wot kompozicijow njepisaja so dwójne konsonanty: bater „hórki“, samer „lěćo“, ale üttiinj „wućahnyć“.
Tajki system eksistuje w europskich rěčach hewak jenož w finšćinje a estišćinje a steji w přećiwku k ortografiji wšěch druhich germanskich rěčow, přir. sewjerofrizisce samer (z krótkim wokalom) „lěćo“, ale zapadofrizisce simmer, jendźelsce summer, norwegsce sommer, němsce Sommer.
Gramatiske swojoraznosćeWobdźěłać
DualWobdźěłać
W jednotliwych dialektach su so pola naměstnika hišće wuchowali formy duala (dwojoty):
W dźensnišej rěči su tajke formy pak skerje žadne, jenož w dialekće kupy Sylt je hišće hdys a hdys wužiwaja.
InfinitiwyWobdźěłać
W sewjerofriziskich dialektach eksistuja zwjetša tři rozdźělne formy infinitiwa:
- Deer as ninte bai tu måågen. „Tam njeje ničo činić.“
- Hi wal bal kååme. „Wón chce bórze přińć.“
- Dåt as ai lacht än snååk tjüsch. „Njeje lochko němsce rěčeć“ (posłownje „To njeje lochko a rěč němsce.“)
Infinitiwna kóncowka -n (kaž w němčinje komme-n, mache-n) so wužiwa jenož za prepoziciju tu (typ 1), hewak pobrachuje (typ 2). Konstrukcije typa 3 wobjimaja wjazawku än „a“ hromadźe z imperatiwom. Tutu tróšku dźiwnu konstrukciju je sewjerofrizišćina najskerje přewzała z danšćiny, hdźež prepozicija at ([ɔ], němsce zu, jendźelsce to) před infinitiwom klinči runje kaž wjazawka og „a“.
ArtiklWobdźěłać
Twjerdźowe dialekty a dialekt kupow Föhr a Amrum znaja dwě rozdźělnej formje wobmjezowaceho artikla:
Tak mjenowany d-artikl (di, jü, dåt – 1. sada) so wužiwa, hdyž substantiw je hišće dale postajany (tu: „kotrež při woknje steji“). Tak mjenowany e-artikl (e, et, 2. sada) so pak wužiwa, hdyž tajke postajenje pobrachuje.
Wosebje w kupowych dialektach móže wobmjezowacy artikl pola podaćow městna tež falować. Sada „Tam sedźi něchtó na třěše“ rěka potajkim:
W dialekće Föhra a Amruma je femininum spadał z neutrumom, runje kaž wobmjezowacy artikl femininuma (jü) so dźensa wjace njewužiwa (město jü mam „(ta) mać“ dźensa praja det mam „(to) mać“). W dialekće kupy Sylt wustupuje tendenca wužiwanja jednotneho artikla di za wšě tři splahi (kaž w jendźelšćinje the).
Podwójne pronomenyWobdźěłać
We wšěch wariantach frizišćiny (potajkim tež w zapado- a wuchodofrizišćinje) maja wosobowe pronomeny dwě rozdźělnej formje, wotwisnje wot toho, hač su přizwukowane abo nic:
W druhich zapadogermanskich rěčach wužiwa so jenož jedna forma pronomena (he abo er) we wšěch pozicijach, přir. jendźelsce He is not at home / Is he not at home?, delnjoněmsce He is nich to Hus / Is he nich to Hus?, wysokoněmsce Er ist nicht zu Hause / Ist er nicht zu Hause? Jenož frizišćina wužiwa wobě warianće.
Rěčna situacijaWobdźěłać
Intaktne rěčne zhromadźenstwa eksistuja dźensa jenož w zapadnym dźělu kupy Föhr a w kónčinje Bökingharde na twjerdźi. Wšě druhe sewjerofriziske dialekty su nimale wotemrěli. Rěčna kompetenca zwostawacych rěčnikow je zdźěla jara wobmjezowana, tak mjenowany code-switching je wšědny zjaw.
Najwjetše mnóstwo tekstow wuchadźa w dialekće Bökinghardeja (Mooringer Frasch), tak zo so tutón dialekt často za hłownu sewjerofrizisku spisownu rěč powažuje.
W cyłej Sewjernej Friziskej eksistuje jenož jedna šula, hdźež so tež frizisce wuči: dansko-friziska šula w Risumje (dansce Risum Skole, frizisce Risem Schölj). Na druhich šulach sewjerofriziskeho rěčneho teritorija je frizišćina jenož fakultatiwny předmjet abo so docyła njeposkićuje. Na wšelakich městnach so tež pospytuje, frizišćinu (němskorěčnym) dźěćom w pěstowarnjach posrědkować (přir. serbski Witaj-projekt). Dokelž pak faktisce friziskorěčne šulske kubłanje pobrachuje, móže efekt tajkich prócowanjow jenož snadny być.
Jeničku profesuru za frizišćinu w Němskej namakamy na Kielskej uniwersiće.
Sewjeroněmski rozhłós (NDR) wusyła sewjerofrizisce cyłkownje 3–4 mjenšiny wob tydźeń (wusyłanje „Friesisch für alle“). Přez internet a „wotewrjeny kanal“ wusyłaja so tež njeoficielne programy w sewjerofriziskej rěči.
W sewjerofriziskej rěči so žane nowiny njewudawaja. Zwjask „Friisk foriining“ wudawa njeprawidłownje informaciske łopjeno (Friisk Tising „Friziske Nowiny“, prjedy Nais aw friisk „Powěsće frizisce“).
W lěće 2004 je krajny sejm Schleswigsko-Holsteinskeje schwalał „Zakoń wo spěchowanju frizišćiny w zjawnym rumje“ (Gesetz zur Förderung des Friesischen im öffentlichen Raum / Gesäts fort stipen foont friisk önj e öfentlikhäid).
PismowstwoWobdźěłać
Prěnja ćišćana twórba w sewjerofriziskej rěči bě w lěće 1809 komedija Di Gitshals of di Sölring Piđersdai („Łakomc abo Syltowy dźeń swj. Pětra“) kěbětraja Jap Peter Hansen wot Sylta (1767–1855). Druhi sławny spisowaćel Syltoweho dialekta bě Jens Mungard (1885–1940), kiž we swojich basnjach a powěsćach wosebje tradicionelnu swobodu Frizow wuzběhowaše, čehoždla bu 1939 do koncentraciskeho lěhwa Sachsenhausen zapokazany, hdźež 1940 wumrě.
Tež w dialekće Föhra a Amruma běše najwažniša literarna twórba dołho komedija Oome Peetje ütj Amerika („Wujk Peetje z Ameriki“) wučerja Lorenz Conrad Peters (1885–1949). W lěće 1991 wuńdźe prěnja moderna sewjerofriziska nowela – Jonk bradlep („Ćěmny kwas“) wučerki Ellin Nickelsen (* 1956).
Najwažniši sewjerofriziscy spisowaćeljo na twjerdźi su Johannes Hansen (Srjedźna Goesharde, 1854–1877), Moritz Momme Nissen (Karrharde, 1822–1902), Nis Albrecht Johannsen (Bökingharde, 1888–1967) a Peter Jensen (Wiedingharde, 1861–1939). Wosebje basnje Johannsena su mjez Frizami na twjerdźi jara znate a woblubowane. Wón je tež awtor sewjerofriziskeje hymny Gölj-rüüdj-ween („Złoto-čerwjeno-módre“, barby friziskeje chorhoje).
WotkazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Horst Haider Munske; Nils Århammar: Handbuch des Friesischen / Handbook of Frisian Studies. Niemeyer, Tübingen 2001, ISBN 3-484-73048-X.
- Bo Sjölin: Einführung ins Friesische. Metzler, Stuttgart 1969, ISBN 3-476-10086-3.


text:
Kategorija:Material
Tuta kategorija wobsahuje nastawki k Materialam z zhromadnymi nałožowanskimi wobłukami abo fyzikaliskimi kajkosćemi, kotrež w zhotowjenskej technice abo druhich techniskich wobłukach wo wužiwaja.
Za maćizny ze wěstymi chemiski kajkosćemi, hlej Kategorija:Maćiznowa skupina, Kategorija:Chemikalijowa skupina a Kategorija:Maćiznowa měšeńca.
Podkategorije
Tuta kategorija ma 4 slědowace podkategorije z dohromady 4.
M
- Maćiznowa měšeńca (prózdna)
P
- Płun (1 k, 3 s)
S
- Surowizna (3 k)


text:
Rajza magnolijowa
Łostatnio była rzecz o zwiyrzyntach, to dzisio chycymy sie za strómy i rozmajte kwiotka. Hań downi wedla nas było isto bardziyj zielóno i strómów było wiyncyj, ale wszecki były isto jednaki, abo prawie taki same. Tustelocy kierzi pojechali z Cieszyna tam kansi do świata, przismyczyli ze sebóm rozmajte insze flancki i dzisio mómy pełno przerozmajtej zielyniny s całego świata. Nikiere były taki piekne, że ludzie nasadzili ich pełno we swojich zogródkach. Dejmy na to taki magnolie, łod kierych dzisio nikierzi nie poradzóm ani łoderwać swojich łoczy przismyczóne zustały do Cieszyna aże tam kansi s Ameryki, kaj do dzisia rosnóm se jako insze strómy. W Cieszynie tustelocy pasadzili ty mognolie we swojich zogródkach i do dzisia tak ich opatrujóm, coby każdego roku szumnie kwitły na wiosnem na rużowo. Kapke też ich rośnie w rozmajtych inszych miejscach i skyrs tego kierysi wyszpekulyrowoł takóm rajze magnolijowóm. Roz do roka dycki ku wiośnie, idzie sie przeszpacyrować s takó jednóm paniczkóm i panoczkym, kierzi moc szumnie opowiadajóm ło tym, jako każdo ta magnolija sie mianuje i kiery jóm do Cieszyna przismyczył. Piyrszóm podobnież zasadził przeszło dwiesta roków tymu, sóm ksióndz Leopold Szersznik, kiery też moc inszych dobrych wiecy do naszego miasta naskludzoł. Ty magnolije, to ni ma jedyno zielóno atrakcyja Cieszyna, bo przeca drugo eszcze isto piekniejszo, to je taki kwiotek, kiery cieszyniankóm sie mianuje. Ś nim to je kapke inszo wiec, bo łón podobnież zasioł sie sóm jak jednymu szwedzkimu wojokowi wysuła sie ziym
s ruksaka w kierej były zorka tego zielónego kwiotka. Czy to je prowda tego nie wiym, ale wierzić w to nima grzych, tak samo jak ludzie wierzóm we Studniym Trzóch Braci.
Słowniczek
rzecz – mowa,
chycymy – złapiemy,
hań downi – dawno temu,
wedla – obok,
strómy – drzewa,
kansi – gdzieś,
przismyczyli – przyciągnęli,
flancki – rozsada,
zogródek – ogródek,
nikierzi nie poradzóm – niektórzy nie
potrafią,
opatrujóm – opiekują,
skyrs – z powodu,
wyszpekulyrowoł – wymyślił,
rajza – podróż,
dycki – zawsze,
moc szumnie – bardzo interesująco,
sie mianuje – się nazywa,
naskludzoł – nasprowadzał,
kapke – trochę,
ruksak – plecak,
zorka – nasiona.


text:
Nowo Kaledůńijo
Nowo Kaledůńijo (fr. Nouvelle-Calédonie) - francuske zamorske terytoryjům ze sztatusym spůlnoty sui generis, rozlygowane na Pokojnym Uoceańe, we Uoceańiji, we Melanezyji. Skłodo śe ze głůwnyj wyspy Nowo Kaledůńijo a mjyńszych (m. in. Wyspy Lojalnośći, Île des Pins, Wyspy Chesterfield). Do 2018 rok mo sam być absztimůng uo sztatus terytoryjům - ńypodległość (keryj by chćeli Kanaki, rdzynno ludność) abo dalij podległość Francyji.
Lo Ojropejczykůw uoddekńůno we 1774 uod Jamesa Cooka. Uod 1853 kolůńijo Francyji. Gospodarka uoparto na bergmůństwje rudůw ńiklu a turystyce.


text:
Z wotućacym nalěćom póčnje něchtóžkuli swoje wjetše a mjeńše předewzaća lěta zwoprawdźeć. Tež w městach a gmejnach mjeztym mócnje planuja, kaž bě tele dny w Hamoru słyšeć.
Hamor (AK/SN). Swój gmejnski zarjad chce Hamorska gmejna za přichodne wužadanja wukmanić. To je nawoda hłowneho zarjada Arian Leffs na zašłym posedźenju gmejnskich radźićelow podšmórnył. Woni jednohłósnje wobzamknychu, zarjadniskemu twarjenju lift přitwarić a fasadu domu ponowić. Wšo dohromady ma projekt něhdźe 195 000 eurow płaćić.


text:
20. lětstotk
20. lětstotk započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.
Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja (1914–18) a Druha swětowa wójna (1939–45) z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku Němsku. Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawje (Juhosłowjanska).
Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR k prěnjemu razej šulstwo, swójske institucije, wědomostnaj institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.
Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.
Wrota koncentraciskeho lěhwa Auschwitz – symbol holocausta
Buzz Aldrin – druhi čłowjek na měsačku (1969)
Powalenje Berlinskeje murje w lěće 1989


text:
Gerold Gnausch, solowy basowy klarinetist a saksofonist Komiskeje opery w Berlinje, słušeše hižo před lětami sobuiniciatoram projekta „musica nova sorabica“. Lětsa bě wón wospjet na přewjedźenju wšěch třoch koncertow wobdźěleny. Chrysta Meškankowa je so z nim rozmołwjała.
Zwotkel přińdźe Waš dobry a dosć wuski poměr k hudźbje Serbow?
G. Gnausch: Pochadźam z Lubija. Swoje zakładne wukubłanje dóstach na Budyskej wokrjesnej hudźbnej šuli. Z Janom Cyžom hrajachmoj tam w samsnym orchestrje. W centralnych pioněrskich lěhwach tele kontakty rozšěrjach. Přede- wšěm přez Koło serbskich hudźbnikow pak zeznach pozdźišo Jura Mětška, Detlefa Kobjelu kaž tež Klětnjana Hinca Roja. Wón spisa za legendarneho wirtuozu Oskara Michallika, čłona našeho Berlinskeho kwarteta, kompoziciju za klarinetu a pišćele, tak zo přińdźech z teje strony z načasnym kompozitoriskim tworjenjom Serbow do hišće wušeho zwiska. Přez Załožbu za serbski lud so zhromadne dźěło dale zesylni a skonkretizowa.