text:
Lilongwe
Lilongwe je stolica južnoafriskeho kraja Malawi. Leži w srjedźišću Malawija, jenož 50 km wot mosambikskeje a sambiskeje hranicy a 80 km wot Malawiskeho jězora zdalene we wysokosći wot 1200 metrow nad hładźinu morja we wysokej runinje a ma wokoło 650.000 wobydlerjow. Dla dobreho měšćanskeho planowanja su dróhi w stolicy relatiwnje šěroke - kaž bulewardy - a jednotliwe ležownosće wulke. Lilongwe je politiske a zarjadniske srjedźišćo Malawija, pak nic hospodarske. Tutu rólu hraje najwjetše a najstarše malawiske město Blantyre w samym juhu kraja.
Město załoži so hakle w lěće 1947 jako wikowanski centrum tehdyšeje britiskeje kolonije Njassaland. Po njewotwisnosći Malawija w lěće 1964 rozsudźichu so dla centralneho połoženja za Lilongwe jako stolicu. Wot lěta 1994 je Lilongwe tež sydło parlamenta, kotrež běše do toho w měsće Zomba - něhdźe 230 km juhowuchodnje wot Lilongwe.
Lilongwe ma mjezynarodne lětanišćo Kamuzu a dwaj wot pjeć institutow malawiskeje uniwersity.


c: text/html

text:
Brunojcy
Brunojcy (pólsce Bronowice, němsce Braunsdorf) su łužiska wjes při prawym brjoze Nysy, kotraž słuša z lěta 1945 k Pólskej. Leži na juhu Lubušskeho wojewódstwa, tři kilometry sewjernje Wjeski (Łęknica) a sewjerowuchodnje Mužakowa při kromje Pückleroweho parka. Brunojce słušeja ke gmejnje Trjebule w Žarowskim wokrjesu a maja něhdźe 370 wobydlerjow. Historisce słušeja k Hornjej Łužicy a ležachu při hranicy Žahańskeho wojewódstwa, kiž bě dźěl Šleskeje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Brunojce słušachu k staroserbskim sydlenskim rumej wokoło Mužakowa a bě znajmjeńša wot 1366 přez nimale šěsć lětstotki dźěl Mužakowskeho stawoweho knjejstwa a Mužakowskeje wosady. Wjeska ležeše při nadregionalnje wuznamnej wikowanskej dróze via regia Lusatiae inferioris (tež Delnja krajna dróha), kotraž wjedźeše z Lipska přez Grodk, Mužakow a Žarow hač do Waršawy. Dla tutoho połoženja buchu Brunojce w Třicećilětnej wójnje ćežko wobškodźene.
Wot kónca Druheje swětoweje wójny słušeja Brunojce kaž cyła Łužica wuchodnje Nysy k Pólskej.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kónc 19. lětstotka běchu Brunojce po statistice Arnošta Muki jedna z mało zbywacych serbskorěčnych wjeskow wuchodnje Nysy. Rěčeše so Mužakowska narěč serbšćiny. Jenož wobydlerjo srěnich lětnikow rozumjachu němsce, stari a dźěći porno tomu scyła nic.[1] Cyłkownje wobsteješe wobydlerstwo z 357 Serbow (94,4 %) a 21 Němcow.[2] Tutón poměr so hakle přez industrializaciju přeměni. Hač do lěta 1910 so ličba wobydlerstwa nimale podwoji na 708.
Po 1945 dyrbjachu Serbja a Němcy wjesku wopušćić.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Wjelan (1773–1852) – farar a wučer w Slepom; rodźeny w Brunojcach
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Arnošt Muka: Pućowanja po Serbach. Nakład Domowiny, Budyšin 1957, S. 58f.
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 123. → wšě wjeski

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Damian Wójcik, Filip Kosakowski, Andrzej Tychowskibookmark, Paweł Skrzypek, Marcin Woźniak, Ferdinand Chi Fon, Piotr Kołc (45' Mateusz Świniarekbookmark), Tomasz Parzy (67' Radosław Biliński), Mariusz Szyszka, Cezary Przewoźniakbookmark (60' Marcin Jankowski), Marek Kowal
trener: Mariusz Kuras
Maciej Kowalski, Damian Cuper (58' Grzegorz Skowroński), Robert Tomczak, Marcin Łukaszewski Ibookmark, Marcin Kozłowski, Tomasz Szczepan, Rafał Piętka, Szymon Maziarz, Arkadiusz Kozłowskibookmark (58' Mariusz Cichowlas), Krzysztof Szal (58' Mariusz Barlik), Piotr Bajera
trener: Piotr Tworek


text:
Oaza
Oaza (ze starogrjekskeho ὄaσις óasis „wobsydlene městno“) je městno wosrjedź pusćiny, na kotrymž wustupuje woda, kotraž ratarstwo zmóžnja. Tuta „kupa“ wegetacije w hewak suchej kónčinje nadeńdźe so zwjetša při žórle abo na dnje pusćinoweje doliny (wadi). Wulkosć a charakter oazow wariěrujetej – wot małkeho, wot palmow wobdateho hata hač k wulkim oazowym městam.
Druhdy mjenuja so tež powodźene krajiny při rěkach w hewak suchej wokolinje, kaž na přikład podłu Nila abo Amudarje jako „oazy“. Tute kónčiny słušachu k wuchadźišćam prěnich wysokich kulturow.


text: Ojropa to je nojmyńszy ze Gaileowych kśynżycůwJowisza. Bůł uůn uodkryty uod Galilea we 1610 r., bez optikruùa, kero sům skůnsztruowoł. Jego mjano bjere śe uod Ojropy, kero we mitologiji bůła libstům uod Jowisza. Te mjano nadoł Simon Marius, choća Galileo mjoł ganc inksze idyje. Mjarkuje śe, iże pod lodowům powjyrzchńům kśynżyca je uocyan wody, kery ńy zamarzo, bo je uogrzywany skuli tarćo gynerowanego pływami. Ojropa mo fest rzodko atmosfera, kero skłodo śe yno ze tlynu. Podug ńykerych hipotezůw we uocyańe Ojropy mogům być żywe uorgańizmy.


text:
Wernisaža wosebiteje wustajeńcy „Krabat – Muž. Mytos. Marka.“ Budyskeho Serbskeho muzeja je daloko přez łužiske mjezy sahajo wulki zajim zbudźiła, a tak njebě nawal wopytowarjow překwapjacy. Mjez serbskimi, němskimi, čěskimi, chorwatskimi a słowjenskimi hosćimi běchu mjez druhim generalny konsul Čěskeje Jiří Kuděla, sekretarka chorwatskeho pósłanstwa Petra Radić, postrowy swojeje institucije posrědkowacy magister akademije Cravatica Nikola Albaneže, zapósłancaj Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman a Hajko Kozel, krajneho radu Budyskeho wokrjesa zastupowaca přirjadnica Birgit Weber, Kamjenski wyši měšćanosta Roland Dantz, direktor Załožby za serbski lud Jan Budar a předsyda Domowiny Dawid Statnik.
„Tajkule zestawu dotal hišće měli njejsmy“
Dźeržu knihu w rukomaj, z pisanej wobalku a titulom „Bóśon z Mósta“ (Baćon z Mosta). Z jeje awtorom Frycom Libom zetkam so w bibliotece Choćebuskeho Serbskeho domu. Rjane to wudaće z podtitulom „Pěsnje a wjerše“. Wjace hač sto basnjow w njej skutkuje na mnje woprawdźe kaž spěwy a štučki połne začućow, zwuraznjace hłuboku zwjazanosć awtora wosebje z domiznu wokoło delnjoserbskeje wsy Mosta a ze serbstwom. Wone rěča wo lubosći, zrudobje, smjerći, zbožu a radosći kaž tež dušinej boli. Ale wopisuja tež směšne podawki a druhe zjawy.
„Nowe dyrdomdeje na wsy“ su aktualna dźěćaca kniha LND z pjera Štefana Paški. Kaž hižo wo jeho předchadźacej „Dyrdomdeje na wsy“ mam tež wo njej jara dobry zaćišć.
Hižo zjimanje na chribjeće knihi za stawiznički wo nowych dyrdomdejach hólca Tima wabja. Tim bě ze swójbnymi z města na wjes ćahnył a nětko pola wowki a dźěda na wulkim statoku bydli. Kniha je spisana za dźěći, kiž su runje čitać nawuknyli, a wona so po mojim měnjenju derje za nje hodźi.
Serbski kulturny wědomostnik dr. Měrćin Wałda je 2010 sociologisko-psychologisku knihu wo połoženju Serbow z titulom „Wie man seine Sprache hassen lernt“ wudał. Nětko na nowej knize dźěła. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.
Čehodla bě Wam tema Wašeje 2010 wušłeje knihi tak wažna?
Mysle k nowej knize Pawoła Roty „Z kameru a pisakom po Delanach“
W1960tych lětach započa Pawoł Rota, tehdy wučer w Róžeńće, pisać do Serbskeje protyki – wo swojich ródnych Sernjanach a poněčim wo susodnych wsach. Domjace pjekarstwo, knježi dwór, nócni stražnicy, wjesne rjemjesło a wikowanje, młyn, rězakaj a twarske změny běchu prěnje temy. Trochu zwisowachu wone z jeho prěnim konikom, fotografowanjom; njeběchu pak wujasnjenja k wobrazam. Rota zanurješe so do drobnych stawiznow, slědźeše w starych aktach, wuhóda wobsah starych rukopisow a wosebje – zapisowaše sej wot staršich ludźi powědane. To sčini jeho nastawki žiwe a wosobinske a při někotrych, na přikład hdyž dźe wo wobsedźerjow Pěskečan korčmy, so ći zda, zo připosłuchaš kermušnej bjesadźe.
Zwjazk połny nowotwórbow serbskeje prozy posrědkuje nam wobšěrny dohlad do načasneho spisowaćelenja wšěch generacijow. Prěnja stawizna „Pawoł a jeho sćiny“ z pjera Andreje Chěžcyneje wopisuje rozdźěl mjez „derje měnjenym“ a spomóžnym wobchadźenjom w swójbje; w poslednim powědančku knihi „Zelowy dynamit“ wěnuje so Jěwa-Marja Čornakec mandźelstwam na hranje mjez lubuškowanjom a rozzłobjenjom. Jenički historiski tekst je Kita Lorencowy „Zastup“, w kotrymž so wěčnje nowe prašenje na zakładźe konkretnych podeńdźenjow tematizuje: Štó je poprawom susod, koho w Serbach jako cuzeho zaznawaja? Awtor je za antologiju serbsku wersiju swojeho prěnjotnje němskeho powědančka spisał.
Před 100 lětami bě so w Hórkach Jurij Chěžka narodźił. 1937 złoži wón na Praskim Arcybiskopskim gymnaziju maturu. Po tym započa na Karlowej uniwersiće bohemistiku, germanistiku a sorabistiku studować. Jako čłon studentskeho towarstwa „Serbowka“ pospyta so wón zdobom w pisanju, załoži rukopisny časopis „Gmejska heja“, do kotrehož swoje teksty zapisowaše. Ze zapiskow je wušoł zešiwk njewšědneje poezije pod titlom „Na puću za druhej domiznu.“
Hrozne wobstejnosće fašizma a wójny prěkowachu dalše wuwiće młodeho a antifašistisce zmysleneho Serba. Po wobsadźenju Čěskosłowakskeje přez Němsku Gestapo Chěžku zaja. Dowjezechu jeho do jatby w Drježdźanach, z kotrejež jeho po měsacu pušćichu. Njemóžachu jemu žane politiske přeńdźenje dopokazać. 9. oktobra 1939 su jeho do wojakow zwołali. Z tym so puć Jurja Chěžki z wočow samo jeho bliskich podpěraćelow w Praze zhubi. Je znate, zo bě Hórčan we wójnje žiwjenje přisadźił – 1944 blisko Kragujevaca w Serbiskej.
Serbska protyka poda so w klětušim wudaću do delnich Sulšec. Rjany titulny wobraz wo serbskej wsy nad Čornym Halštrowom wabi ju wopytać.
Stajenje meje jako tradicionalny nałožk wuhladaš na zadnjej stronje. Redaktor Serbskeje protyki Pětr Šołta rysuje w zawodnym přinošku žiwje přijomnu atmosferu při tykancyspěwanju Róžeńčanskeje młodźiny do Sulšečanskeje kermuše. Z tym zbudźa wćipnosć na wonu wjes na něhdyšej mjezy Pruskeje k Sakskej.
Mjeztym 11. mjezynarodna wuměłska dźěłarnička při Miłočanskej skale wotmě so wot 21. awgusta do 3. septembra. Dźesać čěskich, němskich a serbskich wuměłcow je na finisaži swoje wudźěłki dwutydźenskeho sympozija prezentowało. Drjewjane a zornowcowe kaž tež z wjacorych materialijow tworjene skulptury budu nětko znajmjeńša lěto kołowokoło skały a w regionje wustajene, chibazo su hižo předate. Lětsa je prěni eksponat nablaku kupca namakał, dalšej stej skazanej.
Wuměłcy běchu wot atmosfery w Miłoćicach, kotraž je jich kreatiwitu přisporjała, zahorjeni a wjeselachu so nad wulkim zajimom wopytowarjow. „Poprawom přińdźemy z publikumom hakle do kontakta, hdyž je skulptura hotowa – tule pak móžemy sej mysle a měnjenja hižo w procesu tworjenja wuměnjeć“, wopisuje Robert Alger wosebite wuměnjenja při skale. „Interakcija z recipientami naše dźěło runje tak pohonja kaž přitomnosć wuběrnych kolegow. Tule je woprawdźe rjane wuměłstwo nastało.“
Cluj-Napoca, němsce rěka tele město Klausenburg a madźarsce Kolozsvár, je druhe najwjetše Rumunskeje. Wone je stolica wokrjesa Cluj w Sedmihródskej, hdźež měješe po legendach Dracula swoju domiznu. W meji wotmě Federalistiska unija europskich narodnych mjeńšin (FUEN) w Cluju-Napoce swój lětuši kongres, na kotrymž smědźach so jako zastupjerka Serbskich Nowin wobdźělić.
Město leži wosrjedź horin na zapadźe Sedmihródskeje nad rěku Someşul Mica a je wobdate wot lisćowych lěsow a łukow, hdźež so předewšěm wowcy pasu. Prjedy hač docpěješ nutřkowne město z historiskimi twarjenjemi a hasami w přitulnej atmosferje, maš so přez měšćanske štwórće twarjenjow z komunistiskeho časa prawdźepodobnje předrěć. Ćim wjetšu dožiwiš potom překwapjenku w centrumje, kotryž je wosebje derje hladany a wuhotowany. Kontrasty města a jich wobydlerjow su mi za čas přebytka wjacekróć napadnyli.


text:
Wot lěta 1996 ma wosadna cyrkej swjateju Pětra a Pawoła w Hornim Wujězdźe cyle wosebity nadawk. Ale tež nimo toho ma Boži dom někotre wosebitosće, kotrež su hódne, zo sej jón bliže wobhladaš.
Horni Wujězd (UM/SN). Wodnjo a w nocy a sydom dnjow wob tydźeń je daloko widźomna Hornjowujězdźanska cyrkej swj. Pětra a Pawoła wočinjena. Wot 5. meje 1996 słuži wona – jako prěnja w pjeć nowych zwjazkowych krajach a dotal jenička w Hornjej Łužicy – jako awtodróhowa cyrkej. Potajkim móžachu njedawno takrjec slěbornu róčnicu swjećić. „Bě to ideja mojeho předpředchadnika Handrija Blumensteina“, zhladuje farar Marko Mitzscherling na młódše stawizny. Wot toho časa je nimale 200 lět stara cyrkej jako městno nutrnosće a nutřkowneho měra wšitkim pućowacym na bliskej awtodróze A 4, ale tež wšitkim dalšim přistupna. „Tu móžeš so pomodlić, swěčku zaswěćić a so do wopomnjenskeje knihi zapisać“, farar rozłožuje.


text:
Na Sośnej
Śląski Ogród Botaniczny w ramach Śląskiego Kalendarza zaprasza całe rodziny 3 czerwca na świętowanie Dnia Dziecka na Sośnej Górze.
Od południa po wieczór organizatorzy przygotowali wiele atrakcji, m.in. GeoRebus, to nowy szpil we terynie, dziynka kerymu poznocie niý ýno lepij ŚOB, nale tyż bydziecie musieli pomyndykować trocha a co niý co zmiarkować. Przi ôkazji poznocie tyż ślůnske worty. Interesant? Tuż zaproszůmy! Dlo noszych Zielůnych Ôdkrywcůw sztympel do legitymacje i mininagroda dofinansowano ze funduszy WFOŚiGW we Katowicach. Będzie także Warsztatowo i wizyta w Zielarium, w pasiece u pszczół czy wspólne zabawy i gry terenowe.


text:
Śląski w przyrodzie. W drodze na Szpiglasową Przełęcz.
Wiyrch w kożdy chałupie jest na górze. A tuki we Morskim Oku wiyrchy są kajsik łobok.
Wiyrchy? Ja, kożdy musi mieć swoja hołda.
Kiery dziwam się na takie siecza to ino bym po nich lotał. Niy bydymy jednak lecieć, pódymy sie po leku do tego lasa.
Podziwej sie jako fest srogi tyn Mniszek. Spomni sie jak żeś był za bajtla i lotoł żeś na stróm. Psińco mi z tego zostało by poradzić cosi na tyn Mniszek.
Mycka z palicy dla tych gor. Czuja sie jako pyrtek we tych wiyrchach, no i niy poradze nic na to.
Zaglondomy na wiyrchy gor bo tako nasza natura. To je szpica, to je wiyrch łobok Wrót Chałubińskiego. Te gory som tu fest wysoki jak na ta okolica.
Za czym to te ludzie tak sznupią? Żodyn niy jes tutej akuratny. My som w gościach i to je richtig prowdo.
Dziwam sie i oby tylko żech niy ujechoł z tej cesty bo je dupno.
Jak ci sam źle to idź na luft padoli. Tak sie znalozł furt łod swoi chałupy.
Gory som piykne bez lato i bez zima.
Co robisz we wolnyn czasie? Mosz jakiego ptoka? Dużo ludzi sie ruszo i nie mitrynży czasu. Najlypij jak se połazisz po wiyrchach. A jak se za dużo połazisz to po tym sie musisz legnonć.
Latoś ta szolka jest do poł pełno.
Tatermaniok niy śmie sie boć takich wiyrchów. To je kawoł Orlej Perci i trza sie kiedyś chycić tego szlaka bez lato. Tatermaniok bez zima to wiela tam niy poloto.
Wiela to na zygorze? Nie siedź tela, pacz sie stracić! Coby coś widzioł we ty ćmie na wiyrchach.
- 4


text:
Fyminizm we sużbie nacjōnalizmu
Przekład na polski tutaj >>.
Kole siōdmyj klasy szkoły podstawowyj dostali my do napisanio wypracowanie ô tym, jako je nasza norodowość. Inksze dzieci napisały piykne laurki, co z nich sōm za Polocy i Polki, bo chodzōm do polskij szkoły, godajōm po polsku i patrzōm na polsko telewizyjo. Joch napisoł, iże troje z mojich starzikōw byli Niymcy, a jedna starka była Ruska, tōż niy wiym.
We tamtym czasie jużech doś mocno sie interesowoł historyjōm. Do dzisiej mōm historyczny atlas, coch go dostoł ôd ôjcōw, a co w nim żech analizowoł terytorialne nabytki ôd Kazimierza Wielkigo na Rusi, miyjsca bataliji polskich wojsk w czasie wojyn ze Rusyjōm we XVII stoleciu abo granice rozbiorōw. Na kożdyj z tych map je zaznaczōne moje miasto i na kożdyj ôno je na samym kraju i na inkszyj farbie aniżeli Polska. Patrzoł żech na te piyńć liter słowa „Bytom” i zastanowioł żech sie: „A co było sam?”.
Wtynczos, chocioż przichodziyły mi do gowy pytania i wōnty, toch bōł pod wielkim wpływym polskij literatury i polskigo rozumiynio świata. Inkszegoch niy znoł.
Niyskorzij, po dugszym czasie, pokozało sie, iże troje mojich starzikōw to niy byli Niymcy, ino Ślōnzocy, co podle potrzeby do kōmunikacyje używali jynzyka stōnd abo niymieckigo, starka niy była Ruska ino Kazaszka, a we mojim mieście zdōnżyło swoje życia przeżyć dwadziścia dziewiyńć pokolyń bytōmiokōw miyndzy rokym jego ôdpadniyńcio ôd państwa ôd Piastōw a rokym jego przejyńcio ôd Polski. Wyszło na to, że tak naprowda nic niy wiym.
To sōm sprawy, co ich niy idzie poukłodać przed siebie. Wiy sie, iże coś niy sztymuje. Ale co? Je żech w sztańdzie ôznaczyć pōnkt, co w nim wziōnły sie pokazować piyrsze ôdpowiedzi na pytania, co mie szterowały. To bōł dziyń, coch w nim dostoł ksiōnżka „Historia Bytomia 1254-2000” ôd Jana Drabiny. To była piyrszo ksiōnżka, co mi ôpowiedziała to, czego mi brakowało.
Potym były nastympne, jak „Dzieje Radzionkowa”, co miyndzy inkszymi je pisali moji rechtorzi ze postrzednij szkoły, abo „Henckel von Donnersmarckowie. Kariera i fortuna rodu” ôd Arkadiusza Kuzio-Podruckigo. Moje myślynie ô sobie i swojim ôtoczyniu wziōnło sie przebudowować. Traciyły sie dziury, przichodziyły ôdpowiedzi na pytania, wszysko sie ukłodało we synsowno całość. Moje lektury dokludzały tyż do dyskusyji za starszymi człōnkami mojij familije. Te godki przinosiyły nastympne rozwiōnzania problymōw czynsto do tego mōmyntu ani niy nazwanych.
Kej pisza tyn tekst, je 20 marca 2021 roku. Rōwno sto lot tymu na Gōrnym Ślōnsku ludzie ôdpowiadali na pytanie, do jakigo państwa chcōm noleżeć. To pytanie było postawiōne skuli tego, że na gōrnoślōnskij ziymi walczyły ze sobōm dwa nacjōnalizmy: polski i niymiecki.
Tukej wert by było pedzieć, co sam ôznaczo słowo „nacjōnalizm”. Nojlepij to zdefiniowoł George Orwell we swojim eseju „Notes on Nationalism”:
Bez „nacjōnalizm” po piyrsze mōm na myśli zwyk przijmowanio, iże ludzie mogōm być klasyfikowani jak ôwady i cołke bloki milijōnōw abo dziesiōntek milijōnōw ludzi mogōm być pewnie ôznaczane za „dobre” abo „złe”. Po druge ale — i to je moc ważniyjsze — mōm na myśli zwyk idyntyfikowanio sie ze jednym norodym abo inkszōm grupōm, wyciōnganio go nad dobro abo zło i niywidzynio żodnego inkszego ôbowiōnzku ôkrōm ciśniyńcio do przodku jego interesōw. Nacjōnalizmu niy powinno sie mylić ze patriotyzmym. Ôba słowa sōm porzōnd używane tak niyprecyzyjnie, iże kożdo definicyjo może być łatwo podwożōno, ale trzeba nakryślić granica miyndzy nimi skirz tego, że to sōm dwie rozmajte, a nawet przeciwne siebie idyje. Bez „patriotyzm” rozumia ôddanie danymu miyjscu i danymu spusobowi życio, co sie wierzi, że ôn je nojlepszy na świecie, ale niy chce sie go wymusić na inkszych ludziach. Patriotyzm je ze swojij natury defynsywny, tak militarnie jak kulturalne. Nacjōnalizm za to je niyôddzielny ôd pożōndanio władzy. Trwały cyl ôd kożdego nacjōnalisty to upewnić wiyncyj władzy i wiyncyj prestiżu niy do siebie, ale do norodu abo inkszyj grupy, co w nij postanowiōł zatopić swoja indywidualność.
Zdowało by sie, że we ôpowieści ô Gōrnym Ślōnsku we 2021 roku nacjōnalizmy powinny być przedstawiane za coś złego. Że jeźli nasi przodkowie skuli nacjōnalizmōw przeżyli piyrszo światowo wojna, wojna polsko-niymiecko i drugo światowo wojna, to spusōb myślynio ô nacjōnaliźmie powiniyn sie zmiynić. Niy chce tego ale przijmnōńć polsko prawica, beztōż tworzi rozmajte instytuty abo panteōny.
Polsko prawica ale niy je sama we swojij anachrōnicznyj myntalności. Chocioż ôd upodku kōmunizmu hned minōm trzidziści dwa lata i ôd tego czasu kożdo srogszo partyjo sie dorwała do władzy, polsko edukacyjo ô historyji niy zmiyniyła sie moc. Wyciepniynty bōł wielki nacisk na ôpowieść ô ucisku siodłokōw i robotnikōw, ale niy było i niy ma cugu do uczynio historyje na moderny spusōb. Liczy sie ino napisano 150 lot tymu wizyjo polskości.
Nacjōnalistyczno myntalność znojdymy tōż u ludzi, co sōm iści swojij tolerancyje i kosmopolityzmu. Kej Robert Biedroń publikuje we społecznościowych mediach post po slōnsku, to pod nim pokazujōm sie dziesiōntki kōmyntorzōw ô „uwstecznianiu”, „bezsensie”, „ważniejszych rzeczach”, że „tu jest Polska”, abo „po co języki regionalne? […] w interesie Polskim (sic) jest polskość jednolita”. Kej Kaszub i Wilamowiōn prōbujōm Jackowi Dehnelowi wyeklerować, że wszyscy muszymy sie pōmogać, to słyszōm „ekhem, jak konkretnie prześladowani są dziś Ślązacy, no daj spokój. Zakaz ślubów? Masowa przemoc? Wywalanie z domu przez rodziców za to, że ktoś jest Ślązakiem? Ataki na marsze Ślązaków? Rozbijanie pikników? Deptanie modrej kapusty?”. Kej ftoś publikuje „Katechizm polskiego dziecka” ze ôstatnim wersym „W Boga wierzę”, to Anita Kucharska-Dziedzic, posłanka Wiosny, niy szteruje sama ta nacjōnalistyczno szmira, ino ôdwołanie w nij do religije. Nacjōnalizm je tak głymboko wżarty we polske mōzgi, iże Polocy go ani niy widzōm.
Niy dziwi bez to, że ôstatnie lata to czas nacjōnalistycznyj aktywności fyministek na Ślōnsku. Działań je wiyncyj, ale skupia sie sam na sztyrech, co sōm ze sobōm wzajymnie połōnczōne: Piyrsze to „60 na 100. Sąsiadki”, seryjo portretōw kobiyt, co „budowały na Ślōnsku Polska” sto lot tymu. Narysowała je Marta Frej z Czynstochowy. Portrety sōm ôbwożōne i wystawiane po cołkim Gōrnym Ślōnsku i niy ino. Druge to „Zanim nastała Polska… Praca społeczna kobiet w okresie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku. Wybór relacji” ôd Joanny Lusek. Trzecie to Śląski Szlak Kobiet co go kludzi Małgorzata Tkacz-Janik, a sztworte to seryjo „Patriotki ze Śląska” ôd Stowarziszynio On/Off.
Pisza, że sōm połōnczōne, bo ône wszyske ôpowiadajōm ô tych samych ôsobach. Dōm sam głos samym fyministkōm. „Patriotki ze Śląska”:
Jaskółką zmian mentalności Ślązaczek były światłe Polki z Wielkopolski i Pomorza, które pod koniec XIX wieku z różnych powodów przyjeżdżają na Śląsk […].
Faktycznie jednak pod hasłem: „Bóg, rodzina, ojczyzna”, te bardziej świadome i lepiej wykształcone kobiety-patriotki próbują obudzić w Ślązaczkach świadomość narodową.
Już na poczōntku piyrszyj czyńści „Patriotek ze Śląska” fyministki piszōm, jak wyglōndajōm sprawy. Desant szlachcianek to „światłe”, „bardziej świadome” i „lepiej wykształcone” Polki, co wiedzōm lepij ôd Ślōnzoczek, kim Ślōnzoczki sōm, i bez to „próbują obudzić” we Ślōnzoczkach polskość.
Chciało by te ksiōnżki cytować cołke, bo z kożdego akapitu bije w ôczy polski nacjōnalizm, ale ôgranicza sie ino do tych barzij zofcitych. Porubiynia ôdy mie:
Powstanie wybuchło i szybko upadło […]. Z okien swojego mieszkania Maria obserwowała pijanych Niemców wytaczających się z restauracji „Pilsner Urquell”, bluźniących i opluwających prowadzonych śląskich więźniów.
Dla Katowic nastał ponury czas, naznaczony szalejącym niemieckim nacjonalizmem, którego zuchwałość objawiała się w śmiałych dążeniach Niemców do pozostawienia im Śląska na stałe, nawet wbrew decyzjom międzynarodowej konferencji. Na początku 1920 r. Katowice zdawały się być miastem zdominowanym przez Niemców […].
„W przeddzień plebiscytu pełniliśmy dyżury na dworcu w Katowicach, rozdzielając adresy kwater dla przyjeżdżających na głosowanie katowickich Polaków. Tych było niewielu. Przeważali sprowadzani masowo z głębi Niemiec hakatyści”.
[…] Na Niemcy głosowała ludność miast, natomiast na obszarach wiejskich druzgocącą przewagę uzyskała Polska. Plebiscyt nie rozstrzygnął kwestii przynależności Górnego Śląska.
„Sporo było tych głosów za Polską, woziliśmy do urn chorych nawet, ale i Niemcy nasprowadzali szumowin skąd się dało i wynik był nie po naszej myśli”.
Jednak poza przykrym uczuciem rozczarowania rezultatem głosowania, zapamiętała najbardziej niesamowity przypływ patriotycznych uczuć u wszystkich Ślązaków. Kwestia rozpoczęcia kolejnego powstania była dla wszystkich jasna: musi ono wybuchnąć.
Po zakończeniu plebiscytu nadszedł czas wielkiej próby: trzecie powstanie śląskie […].
Myśla, że te siedym cytatōw styknie do pokozanio głymbokigo problymu: autorki, co turbowania ôd kobiyt rozkłodajōm na czyńści piyrsze, niy majōm zatym żodnyj refleksyje nad nacjōnalizmym. Budujōm wizyjo „pijanych”, „plujących”, „zuchwałych” Niymcōw, co „nasprowadzali szumowin” i ôpluwanych, patriotycznych Polokōw, co chorych woziyli do urn. Chocioż Katowice noleżały we tamtych czasach do Prus i Niymiec ôd 180 lot, ône kryślōm ôbroz niymieckij tymczasowości, dōnżynio do ôstawiynio im Ślōnska „na stałe”. Do tego dokłodajōm informacyjo, że Katowice „zdawały się być miastem zdominowanym przez Niemców”, chocioż Niymcōw w tym mieście było wtynczos 80 procynt i to ôni to miasto zbudowali.
Autorki kwestiōnujōm tyż ważność wynikōw dymokratycznego welowanio. Polska plebiscyt przegrała, tōż „[p]lebiscyt nie rozstrzygnął kwestii przynależności Górnego Śląska”. Możno mōm jakiś problym ze percepcyjōm, ale podle mie wynik referyndum kōńczy dyskusyjo. We referyndum 2003 ô wchodzie Polski do Europejskij Unije mynij uprawniōnych welowało za wchodym niż we plebiscycie welowało za Niymcami. To co my w tyj Uniji ôd 17 lot robiymy?
Co nojgorsze, przegrano we dymokratycznym plebiscycie idzie podle autorek ôbrōcić. „Patriotyczne uczucia u wszystkich Ślązaków” godały jedno: „powstanie musi wybuchnąć” i to bōł „czas wielkiej próby”. Niy je ważne to, jak welowali ludzie. Mogymy to zmiynić siyłōm.
Wszyske sztyry inicjatywy ôpiyrajōm sie na takij samyj myntalności: liczy sie ino polskość. We 1919 roku do katowskij miejskij rady weszły dwie piyrsze kobiyty: Teresa Krupa, szefowo Zwiōnzku Zawodowego Żyńskich Pōmocy Dōmowych i imigrantka i nacjōnalistka Aleksandra Szyperska. Piyrszo niy noleżała do polskigo ruchu norodowego, tōż Marta Frej sportretowała ino Szypersko z podpisym „pierwsza Polka w Radzie Katowic”.
Śląski Szlak Kobiet pisze ô sobie „»Brakująca połowa dziejów« Górnego Śląska”, ale niy ma co w nim szukać takich nazwisk jak Maria Göppert-Mayer, Margot Sponer, Hertha Sponer, Elisabeth Grabowski, Valeska Bethusy-Huc, abo Juliana Maksymiliana Henckel von Donnersmack. Chocioż ône wniosły coś do nauki, sztuki, literatury, abo ôgōlnie świata naôbkoło siebie, dō nich miyjsca we Śląskim Szlaku Kobiet niy ma. Ciynżko tōż sam godać ô połowie dziejōw. Ślōnsk istniyje tysiōnc lot, a polske fyministki na Ślōnsku chcōm pamiyntać ino ô tych porudziesiyńciu nacjōnalistkach, co sie sam sjechały sto lot tymu.
Cołkigo ôbrazu nacjōnalizmu polskich fyministek dopołniajōm media. Nōminalnie antynacjōnalistyczne „Wysokie Obcasy” cieszōm sie i bez nojmyńszego pōmyślōnku ôpisujōm walka ô polskość Ślōnska we artykule „Powstanki, aktywistki i gospodynie domowe ze Śląska w memach Marty Frej”.
Niyskorzij katowicko Gazeta Wyborcza publikuje wywiad ze Joannōm Lusek i ôna gynau pokazuje cołki problym:
Kobiety, jak wspomina wiele z nich, po prostu wykonywały swoje obywatelskie obowiązki.
Działania „powstańcōw” i „powstanek” dzisiejsze polske prawo by zakwalifikowało jako zdrada stanu. Za to je 25 lot. Ciynżko to nazwać ôbywatelskimi ôbowiōnzkami. Polske fyministki widzōm we jejich działaniach ôbywatelske ôbowiōnzki ino bez to, że ône chciały ôderwać terytorium inkszego państwa i je prziłōnczyć do Polski. Jakby polske fyministki niy były nacjōnalistkami, to by umiały wejzdrzeć na to ôbiektywnie.
Moc szteruje we tyj cołkij sprawie fakt, że te polske nacjōnalistki ôrganizujōm lekcyje z dziećmi i uczōm ich tyj ksynofobicznyj wersyje historyje. Po stu latach ôd tamtych zdarzyń, kej je przileżytość naprowda ôdszydzić historyjo Ślōnska i pokozać, do czego kludzi ściykły nacjōnalizm, ône powtorzajōm błyndy sprzed wieku.
Niydowno John Oliver, co kludzi satyryczny program we amerykańskij telewizyji, pedzioł przi dyskusyji nad historyjōm Zjednoczonych Stanōw, że historyjo uczōno dobrze pokazuje nōm, jak ulepszyć świat, ale historyjo uczōno źle fałszywie twiyrdzi, iże niy ma nic do ulepszynio. Podle fyminacjōnalisytycznyj historyje Ślōnsk bōł wyzwolōny spod cudzego panowanio, prziszła Polska i teroz już je wszysko dobrze.
Polske społeczyństwo niynawidzi Niymcōw niy bez to, co sie zdarzyło we XX wieku, ino bez to, jak sie ô tym uczy. Tworzynie ôpozycyji polski patriotyzm – niymiecki nacjōnalizm, używanie nacychowanych słōw na to, co robiyli „ôni”, a normalnych na to, co robiyli „my”, przedstawianie świata ino z jednyj perspektywy to niy sōm działania, co niy przinoszōm szkōd. „60 na 100” mo klang, choby z poczōntku miało być „100 na 100”, ino postaci brakło. Myśla, że niy brakło by ich, kej by polske fyministki chciały ôpisać historyjo kobiyt, a niy polskich nacjōnalistek.
Nojwiynkszo irōnijo tych inicjatyw je tako, że te ôsoby sōm przekōnane, iże ôdszydzajōm historyjo, kej je cołkym na ôpach. Dzieci nauczōm sie ôd nich rōmantycznyj wizyje, co w nij 60-procyntowo przegrana we referyndum może być ôbrōcōno bez użycie siyły. Nauczōm sie, iże ôderwane ôd rzeczywistości nacjōnalistyczne przibłyndy przekōnane ô swojij ekstra misyji wobec ludu to sōm bohaterki. Nauczōm sie, iże 60 procynt Ślōnzokōw, co welowali niy po myśli aroganckich szlachcianek, tak naprowda głosu niy mo. Nauczōm sie w kōńcu, iże niy je ważne bycie piyrszymi kobiytami we radzie Katowic, ino bycie piyrszōm Polkōm we radzie Katowic. W efekcie wszyske te zmylōne ôd nich dzieci bydōm musiały sie nojprzōd ôduczyć nacjōnalistycznych ber, żeby wyjś ze nacjōnalistycznego nastawiynio. A to je moc ciynżyjsze, aniżeli uczynie sie ôd razu prawidłowych postaw, bo niy kożdy czuje potrzeba szukanio ôdpowiedzi poza tym, co sie dowiaduje we szkole. Prawie beztōż nasz moralny ôbowiōnzek to walka ze takimi inicjatywami.
Fotografijo na wiyrchu: Teodora Dombek i Janina Omańkowska, nojwiynksze bohaterki polskich fyministek na Ślōnsku. Piyrszo była z Wielkopolski, a drugo ze Ziymie Chełmińskij.


text:
Piotr Biskupski
Piotr Biskupski koncerty
Artyści podobni do Piotr Biskupski
Minione koncerty Piotr Biskupski
Jazz u Hoffmana: The Music of Henryk Wars (Stankiewicz, Biskupski, Nadolny) w Bydgoszczy
Kuba Stankiewicz, Piotr Biskupski, Grzegorz Nadolny
21-10-2022
Bydgoszcz
NAHORNY Schmidt Bogdanowicz Biskupski: Freedom Book - Okruchy Dojrzałości w Warszawie
Włodzimierz Nahorny, Piotr Biskupski, Piotr Schmidt, Mariusz Bogdanowicz
17-09-2022
Warszawa
Joe Powers | Koncert w Toruniu
Piotr Biskupski, Grzegorz Nadolny, Igor Nowicki
08-07-2022
Toruń
Zaduszki Jazzowe - Biskupski/ Nadolny/ Wojciechowski w Bydgoszczy
Filip Wojciechowski, Piotr Biskupski, Grzegorz Nadolny
02-11-2021
Bydgoszcz
XX Podlasie Jazz Festiwal - karnet
Leszek Możdżer, KAREN EDWARDS, Piotr Biskupski, Karol Szymanowski, Piotr Kostrzewa, Józef Eliasz, Marcin Gawdzis, Danuta Błażejczyk, Maciej Afanasjew, Antoni Olszewski, Chopin University Big Band, Kwartet Afanasjew-Szymanowski
11-09-2021
Biała Podlaska


text:
W přichodnym Wojerowskim wobydlerskim centrumje Konrada Zusy matej so tež serbska rěč a kultura wotbłyšćować. K tomu ma nětko kooperaciske zrěčenje nastać.
Wojerecy (AK/SN). „Smy serbskej rěči a kulturje jara wotewrjeni. Towarstwa a skupiny móža so na nas wobroćić. Rady podpěrujemy z infrastrukturu“, podšmórny jednaćel Wojerowskeje kulturneje fabriki Uwe Proksch wčera na posedźenju přirady za serbske naležnosće města. Wuměnjenja su w přichodnym wobydlerskim centrumje ze sydarnju, žurlu, małym jewišćom a kofejownju date. Zhromadnje z Přirodowědo-techniskim centrumom dźěći a młodostnych (NATZ) Wojerecy wobhospodari kulturna fabrika přichodnje wobydlerski centrum. Zjawnosći přepodać chcedźa jón 4. a 5. septembra. „Chcemy wotewrjenje ze serbskim programom podpěrać“, potwjerdźi regionalna rěčnica Wojerowskeje župy „Handrij Zejler“ Christina Šołćina.
Sakske myto pčołarjej spožčił
Lipsk. Sakski ratarski minister Thomas Schmidt (CDU) je Połčničanskemu pčołarjej Rolfej Wunderlichej na ratarskej přehladce Agra w Lipsku spožčił Sakske myto za plahowanje zwěrjatow 2015. Tak hódnoćeše jeho dźěło jako pčołar, kiž je jako prěni swobodneho stata přewjedł kumštne wopłodźenje matki.
Perspektiwy za sylne město
Budyšin. Hospodarski forum z něhdyšim sakskim ministerskim prezidentom prof. dr. Georgom Milbradtom wotmě so wčera w přihotach na wólby Budyskeho wyšeho měšćanosty. Přeprosył bě kandidat CDU Matthias Knaak. Prof. Milbradt wěnowaše so w swojim přednošku hospodarskim šansam srjedźostawskich zawodow w Budyšinje a wokolinje.
Přihotuja festiwal
Bydlenje wurubili
Wojerecy. Po wšěm zdaću wjele chwile mějachu njeznaći, kotřiž běchu so w běhu minjeneju tydźenjow do bydlenja na Wojerowskej Alberta Schweitzerowej zadobyli. Kaž policija zdźěli, přepytachu tam w času wot 8. do 22. apryla wšitke rumnosće a spakosćichu wjacore twjerde pjenjezy za hromadźenje, telewizor a sterejowu připrawu. Hódnotu rubizny trochuje wobsedźer na něhdźe tysac eurow. Nimo toho načinichu paduši w bydlenju něhdźe sto eurow wěcneje škody.
Stróža (SN). Štyrnaty raz wotměja so sobotu, 25. apryla, nalětnje přirodowe wiki w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty. Wot 10 do 17 hodź. chcedźa wopytowarjow na terenje zarjadnistwa biosferoweho rezerwata w Stróži pola Hućiny witać.
Tematisce wěnuja so wiki pazorakam Hornjeje Łužicy. Sokołar Peter Nitsch rozłoži publikumej swoje dźěło a prezentuje mjez druhim škraholca jako ptaka lěta. Pazoraki postajeja tohorunja stejnišćo zarjadnistwa biosferoweho rezerwata, hdźež sobudźěłaćerjo swoje aktiwity nastupajo škit ptačiny předstaja.
Nimo mnohich znatych regionalnych wikowarjow budu tež poskićerjo biologisce zhotowjenych wudźěłkow zastupjeni. Dohromady 80 předewzaćelow změje nimo kulinariskich wosebitosćow tež tójšto za zahrodu a za swójbu w poskitku. Při stejnišću Chrjebjanskeje rybarskeje tzwr na přikład móžeš karprinosy woptać, paněrowane fileje karpa. Tónle biokarpjacy wudźěłk je hižo na nazymskich přirodowych wikach loni wulki wothłós mjez wopytowarjemi žnjał.
Podpěruja Witaj-pěstowarnju
Němcy. We wobłuku akcije „Twój projekt za Łužicu“ podpěruje Choćebuske předewzaće arvato Bertelsmann Witaj-pěstowarnju w Němcach, kotraž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, z pjenježnym darom tysac eurow. Za to chcedźa hrajkanišćo znowa wuhotować a 1. junija k Mjezynarodnemu dnjej dźěsća wotewrěć.
Braniborska prěni króć pódla
Drježdźany. Prěni króć pisaja lětsa abiturienća ze sydom zwjazkowych krajow runočasnje abiturne pruwowanja, kotrež so jutře zahaja. Braniborska je so Schleswigsko-Holsteinskej, Mecklenburgsko-Předpomorskej, Bayerskej, Hamburgej, Delnjej Sakskej a Sakskej při pisanju identiskich nadawkow w němčinje, matematice a jendźelšćinje přidružiła.
Stawk so lědma wuskutkował
Budyšin. Stawk lokomotiwnikow Němskeje železnicy je Hornju Łužicu lědma potrjechił. Předewzaće jězdźi jenož mjez Wojerecami a Drježdźanami resp. Lipskom. Wšitke druhe čary zastaruja priwatne firmy kaž ODEG a Trilex. Tam njejsu stawkowali a móžachu jězbne plany dodźeržeć, ODEG a Trilex zdźělatej.


text:
Mynij jak piytnoście kilometrōw ôd Rybnika, we miyjscowości Rudy je sztela, kero fest nos udziwiła. Chocioż postawiōno zaro kole miyjsca, w kerym my rośli i sie chowali, to nikyj przōdzij bez nos niy ôddekowany. Zabytkowo Stacyjo Banki Wōnskoglyjzowej – bo o nij godōmy – w naszych gimnazjalnych abo licyalnych czasach szpecjalnie hyrsko niy bōła, tōż lokalne zalygłości turystyczne wyrobiōmy dziepiyro tera. Eli warto sie do Rud wybrać? Kuknijcie!
Zabytkowo Stacyjo Banki w Rudach
Nastympnym nawiydzōnym bez nos placym na Sztrece Zabytkōw Techniki po Tyskich Browarach Ksiōnżyncych i Familokach we Czyrwiōnce bōła Zabytkowo Stacyjo Banki w Rudach. Radowalimy sie choby bajtle, jak szło sie karnyć damfowōm “ciuchciōm” i poskokać miyndzy starymi wagōnami we roztōmaitych farbach. A samo stacyjo idyalnie wpasowała sie w nasz smak – ajnfach perfekt sztela dlo wszyjskich wandrusōw, kerzi majōm w zocy industryjalne klimaty.
Sztreki, kere przełażōm bez stacyjo w Rudach
Sztreka Zabytkōw Techniki to niy ma yno jedna drōga skuplowano ze stacyjōm banki w Rudach. Do SZT Rudy przinoleżōm ôd 2006 roku, ale lata przōdzij mieścinka umiała poasić sie jeszcze srogszym baczyniym ôd turystōw. Bez lata 1899-1945 ta tajla bōła skuplowano z Raciborzym z jednej, a z Gliwicami z drugij zajty. Banka bōła wtynczos głōwnym strzodkiym rajzowanio dlo miyjscowych. Yntlich wszyjskie linie, kere szły bez Rudy, pozawiyrały sie we 1992 roku, ale dwa lata niyskorzyj stacyjo bōła już ôdmykniōno ku byzuchowaniu. Wiyncyj ô historyji banki: www.zabytkitechniki.pl.
Rajza Rudy-Paproć-Rudy
Terozki rajzować idzie ze stacyji w Rudach do stacyji Paproć, kero stoji dziesiynć minut dalij w strōna Rybnika. Landszaft bez czas rajzy wybitny niy ma, ale sōm przejozd ôdewrzitym wagōnikiym to je fajno idyjo na weekyndowe popołednie. W soboty banka wyjyżdżo miyndzy 11:00 a 17:00 co godzina. Bele yno zebiere sie do kupy minimum 10 dorośnikōw. Rajza na sztrece Rudy-Paproć-Rudy trwie kole 30 minut i trza za nia wybulić 12zł (farkarta ulgowo 8zł, a familijno 30zł – dlo dwōch majoryntnych i dwōch bajtli). Tera już wszyjskie przejozdy kludzi damfmaszina. Idzie tyż zajechać do stacyji Stanica (farkarty: 18zł, 12zł i 45zł).
Farplan banki w Rudach
Rosbanka rajzuje we soboty, niydziele i fajery ôd 1 kwiytnia aż do ôdkozania. Zaôbycz ôdjazdy ku stacyji Paproć sztartujōm ô 11:00, 12:00, 13:00, 15:00, 17:00 i 18:00 (soboty, niydziele i fajery) i ô 14:00 i 16:00 (yno we soboty). We lipcu i siyrpniu banka ciśnie ku tymu ôd wtorku do piōntku ô 12:00 i 15:00. Rajzy do Stanicy: 13:30 (ôd lipca do siyrpnia, wtorek-piōntek) plus ô 14:00 i 16:00 (yno niydziele i fajery). W pyndziałki stacyjo w Rudach je blank zawarto. Jak sztyjc mocie jakie fragi to nojlepij kuknyć na ôficjalno zajta – www.kolejkarudy.pl.
Cugowy cmyntorz?
Yno sie zdo, że Zabytkowo Stacyjo w Rudach yno je takim cmyntorzym dlo cugōw. Podle nos, to masziny, kere tamek stojōm, bez te wszyjskie lata, skirz rōściynia metalowej szupy, yno nabrały powobu. Schacharzōne, ôstowiōne, bez szans na dolsze fōngowanie wagōniki robiōm do kupy plac, z kerego niy chce sie wyłazić. A tajle krasiatej farby kole drzewianych stawiyń aż sie cisnōm na instagramowe konta. 😉
Zabytkowo Stacyjo Banki w Rudach – werci sie?
Toć, że sie werci. Masa turystōw rajzuje do Rud yno skuli hyrskigo Zestowu Pałacowo-Klosztorowego i parku wele niego*. I toć, Pocysterskie Opactwo je naprowda piykne, ale dlo nos Zabytkowo Stacyjo bōła mocka zwiedowniyjszo. Skuli podeprzicio ôd Sztreki Zabytkōw Techniki stacyjo w Rudach wyglōndo modernie, a przi nastympnych inwestycyjach umi być bez nojbliższe lata jeszcze wożniyjszōm atrakcyjōm. Bezmaś je bai ryalno szansa na reaktywacyjo banki w Rudach i na to, że bydzie ôna zaś fajnie fōngowała w tej tajli Ślōnska.
No i nojwożniyjsze – za przikwolyniym arbajciorzy (fest spōmocnych, tak swojōm drōgōm) idzie kuknyć do werksztatu (“lokomotywowni”) i… porajzować kapka drezynōm! My niy szafli, bo familije z modziokami stanyły w dugij raji, ale ze kraja wyglōndało to na echt dobry szpas. Nojlepij bydzie jak wybierecie sie tamek sami, posprawdzocie i docie znać jako sie podobało!
Facebook już czeko: zostow lajka, kōmyntorz i pociś tyn tekst dalij! 😉
*Jedna z naszych ōmōw rajzuje do Rud niy skuli atrakcyji abo landszaftōw, ale skirz futru. Uwidziała se szynk “Pod Kasztanami” i zawdy trza śniōm tam zajechać i pomaszkecić. Ōmy sie na jodle znajōm, tōż pod tymi kasztanami muszōm richtich dobrze warzyć. 😉


text:
Katolski Posoł – 4. decembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo zasadnym rozdźělu mjez Janom Křćenikom a Jězusom pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Wobrazliwje poćahuje so při tym tež na wodu wuznamneje rěki w Swjatym kraju. Němska biskopska konferenca je nowe cyrkwinske dźěłowe prawo wobzamknyła. Přesadźić chcedźa je tež w […]
Katolski Posoł – 27. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Znate z mjenje znatymi durjemi přirunuje awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón k tomu pohnuwa, wone mjenje znate w adwentnym času wotewrěć a překročić. Třo katolscy Serbja přepodachu w litawskich Wojdatach tamnišej wosadźe nowy zahrodowy traktor. Za to běchu na […]
Katolski Posoł – 20. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Hdy móže wěra wužadanje być, wo tym rozmysluje awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom pisa wón wo přilubjenju, kotrež płaći, hdyž so křesćenjo swojemu nadawkej wěnuja. Němscy biskopja su so zhromadnje do Roma podali. Na wopyće ad limina rozprawjachu wo połoženju […]
Katolski Posoł – 13. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Kak je z wašej lubosću? Tole praša so awtor čitarjow w swojim zawodnym nastawku. Při tym pokaza wón na swjateho a jeho skutkowanje, kotrehož cyrkej tele dny z wosebitym nyšporom wopomina. W srjedźišću jězby bamža Franciskusa do Bahraina steještej dialog z […]
Katolski Posoł – 6. nowembra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo naležnosćach, kotrež scyła samozrozumliwe njejsu, pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón zwuraznja, kotru liniju njeměli sej Serbja a serbscy wěriwi přetorhnyć dać a za čo měli so angažować. Bamž Franciskus je demisiju Bambergskeho arcybiskopa Ludwiga Schicka přiwzał. 24 […]
Katolski Posoł – 30. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Poslednjemu dźělu Jězusoweho puća z Jericha do Jerusalema, kotryž jewi so w ewangeliju tuteje njedźele, wěnuje so awtor w swojim zawodnym nastawku. Při tym wón mjez druhim rozłoži, što maja křesćenjo činić, zo by Bóh tež w dźensnišim času w nich […]
Katolski Posoł – 23. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Najprjedy ja, pisa awtor zawodneho nastawka. Wón poćahuje so na misionsku njedźelu, njemysli pak při tym jenož na daloke kraje. Bamž Franciskus chce po wšěm swěće so wotměwacy synodalny proces katolskeje cyrkwje wo lěto podlěšić. Sekretariat synody zdźěli hnydom po připowědźenju […]
Katolski Posoł – 16. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo swjatej, kotraž běše swětło mnohim, pisa awtor zawodneho nastawka. Zdobom pohnuwa wón k tomu wo tym rozmyslować, hdźe a kak kóždy jednotliwc w dźensnišim času w jeje duchu skutkuje a swětło rozsywa. Ze swjatočnymi kemšemi w Romskej Pětrowej cyrkwi je […]
Katolski Posoł – 9. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Na kotre wašnje móže Bóh čłowjeka hojić, wo tym pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón wuswětla, što je za hojenski proces hišće trěbne. W Fuldźe wotmě so nazymska plenarna zhromadźizna Němskeje biskopskeje konferency. Mjez druhim wěnowachu so wobdźělnicy prašenjam […]
Katolski Posoł – 2. oktobra 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wo ručnej wěrje za puć pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón k tomu pozbudźa, sej tule wěru, kotraž móže křesćanej z přewodnikom być, znowa wotkryć. Towarstwo Cyrila a Metoda z.t. (TCM), Sportowa jednotka 1922 Radwor kaž tež tamniši młodźinski […]


text:
Połkupa
Połkupa je we wodźiznje ležacy dźěl twjerdźe, kotryž je přewažnje, ale nic dospołnje wot wody wobdaty, tak zo wobsteji přirodny zwisk z twjerdźu. Nasypy abo mosty po tutym nastupanju jako zwisk njepłaća, tak zo wostanje na přikład Sylt kupa, hačrunjež je přez Hindenburgowy nasyp z twjerdźu zwjazany. Namaka-li so połkupa w nutřkokrajnej wodźiznje, rěka wona tež nutřkokrajna połkupa. Po powšitkownej definiciji ma połkupa wjetšu dołhosć hač šěrokosć. Wulkosć porno tomu žanu rólu njehraje.
Wosebita, jara wuska forma połkupy je kosa, kotraž so předewšěm při Baltiskim a Čornym morju namaka (n.př. Kurska kosa).


text:
Lisćina drastow
Wuhotowanje
Funkcije
Tema
Twenty Seventeen
Twenty Seventeen waše sydło z hłowowym widejom a skutkowne wobrazy k žiwjenju zbudźi. Z fokusom na wobchodniske sydła pokazuje wjacore wotrězki na startowej stronje kaž tež asistenty, nawigaciske menije a menije za socialne syće, logo a wjace. Personalizujće jeho asymetrisku lěsycu ze swójskej barbowej šemu a prezentujće swój multimedijowy wobsah z přinoškowymi formatami. Naša standardna drasta za 2017 wulkotnje we wjele rěčach funguje, za wšě kmanosće a na kóždym graće.
Žane drasty namakane. Spytajće druhe pytanje.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Zmazane papióry
Kiejsi było jakosi wszecko inaksze, bo każdy wiedzioł kaj mo wyciepać rozmajte charapuci i zmazane papióry, coby nie narobić se ostudy. Dzisio też niby każdy to wiy, bo za to płaci, ale fórt ludzie majóm s tym moc łostudy. Rozchodzi sie ło to, że jak gdo dzisio cosi se kupi, to musi dycki ze sztwierć godziny zmitrynżyć na to, coby to rozpakować. Tego czasu jednakowóż mu sie zedrze wiyncyj, jak se kupi jakisi szrank abo odmaryje, kiero zapakowaano je w papyndeklowej kiśni. Je tego dycki tak moc, że jak sie to aji spruguje popuczyć, to je tego papióru wiyncyj niż tych mebli kiere sie kupiło. Wszedcy tustelocy przeca wiedzóm, że taki papyndekiel patrzi sie wyciepać do zwóna, na kierym stoji napisane PAPIER. Bjyda yno je s tym tako, że dziura w tym zwónie przez kieróm trzeja tyn papiór abo papyndekiel wciś je tako mało, że do ni wlezie yno pudliczko po sztrajchetlach. Gdo był tak móndry, że tak to wyszpekulyrowoł tego nie wiym, ale rod bych go widzioł jak wstyrko do tej dziury papyndeklowóm kiśnie s kupiónego szranku, abo s odmaryje. Tam kansi daleko we świecie ludzie wyciepujóm papióry i papyndekle do kóntenerów, kiere majóm na wyrchu wielki dekiel na bantach i skyrs tego poradzóm do nich weprać wszecki papiórziska. U nas dycki musi być inakszyj, coby ludzie mieli fórt s czymsi ostudem i musieli przed każdóm robotóm porozmyślać. To możne je aji dobre dlo naszych muzgowic, coby sie nie zastoły i roz za kiedy porozmyślały jako cosi wielkigo do małej dziury wstyrczyć, a przi tym nic se nie łodrzić i mieć uśmychniónóm gymbem.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kiejsi - kiedyś, inaksze - inne, wyciepać - wyrzucić, charapuci - rupiecie, zmazane - brudne, ostuda - kłopot, fórt - ciągle, dycki - zawsze, zmitrynżyć - zmarnować, szrank - komoda, odmaryja - szafa, papyndeklowa kiśnia - tekturowe pudło, popuczyć - zmiąć, zwón - dzwon, wlezie - wejdzie, sztrajchetle - zapałki, wyszpekulyrowoł - wymyślił, wstyrko - wkłada, dekiel na bantach - pokrywa na zawiasach, skyrs - z powodu, roz za kiedy - czasami, wstyrczyć - wepchnąć, łodrzić - obetrzeć, gymba - twarz.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text: Hdyž bliski swójbny zemrěje, je husto ćežko, so wo druhe naležnosće starać. Přetož w času žarowanja nichtó rady na běrokratiske naležnosće njemysli. Tola je trěbne, tute rjadować. Kotre to su, je wotwisne wot smjertneho pada. Je-li přiwuzny doma zemrěł, měli hnydom domjaceho lěkarja informować, zo by tutón smjerć wobkrućił. Při smjerći w chorowni abo hladarni zarjadnišćo zwjetša tele dźěła wobstaruje. W padźe přirodneje smjerće maja po Sakskim pochowanskim zakonju přiwuzni na to 24 hodźin chwile, zo móhli so z lubej njeboćičkej abo z lubym njeboćičkim rozžohnować. Za dalše kroki je trjeba, najwažniše dokumenty zestajić. K tomu słušatej na přikład narodźenske wopismo a/abo swójbna kniha. Potom měli přiwuzni chowanje organizować, kotrež je po zakonju winowatostne. Pochowanske instituty resp. pohrjebnišća přiwuznych při tym podpěraja. W běhu wosom dnjow je w Sakskej zemske chowanje předpisane, při spalenju je to hač do šěsć měsacow.


text:
Serbske stawizny
Serbja we łužicomaj słušachu k połobskosłowjanskim kmjenam, kotrež so wot 6. lětstotka sem mjez Wódru a Łobjom / Solawu zasydlichu. Hačrunjež běchu wot 10. lětstotka němskej wyšnosći podćisnjeni, móžachu sej tola swoju etnisku swojoraznosć hač do přitomnosće wobchować.
W zažnym 19. lětstotku wotući pod wliwom rozswětlerstwa a romantiki kaž tež narodneho wozrodźenja pola druhich słowjanskich ludow tež narodne wědomje łužiskich Serbow. 1845/47 załoži so prěnje (cyłoserbske) wědomostno-kulturne towarstwo Maćica Serbska. Na wšelakore wašnje wěnowaše so Maćica duchownym potrjebam serbskeho luda. W slědowacych lětdźesatkach wuwi so poměrnje šěroki spektrum, wuchadźachu wědomostne a beletristiske knihi. 1912 zjednoćichu so serbske towarstwa do třěšneho zwjazka Domowiny, zo bychu so wobarali stajnemu politiskemu a hospodarskemu ćišćej kaž tež germanizaciji.
Mjez swětowymaj wójnomaj prócowachu so Serbja wo zwoprawdźenje narodnych prawow, kotrež běchu we Weimarskej wustawje wupokazane (artikl 113). Dóńdźe k rozmachej w literaturje, wuměłstwje, hudźbje a wědomosći. 1937 pak zakazachu statne instancy serbsku rěč a kulturu a wutłóčichu ju z tym dospołnje ze zjawnosće. Přez poražku němskeho fašizma wuchowa so serbski lud před hrožacym fyziskim zničenjom.
Sakski krajny sejm schwali 1948 Zakoń wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće, kiž zmóžni nowe, stabilne struktury w kulturnym žiwjenju. Załožichu so serbske šule kaž tež serbske resp. sorabistiske institucije na polu kultury, kubłanja a wědomosće (na př. dźiwadło, Serbski ludowy ansambl, nakładnistwo, akademiski resp. uniwersitny institut). Njedźiwajcy materielneje podpěry narodna asimilacija tež za čas NDR postupowaše. Dźěle serbskeho sydlenskeho ruma so w zajimje ekstensiwneho wudobywanja brunicy dewastowachu, restriktiwne postajenja na polu kubłanja škodźachu narodnej substancy. Wšelake twórby spisowaćelow, hudźbnikow a molerjow móžachu narodne mjezy překročić, kulturne tradicije so wobchowachu a rozšěrichu. Sorabistika zdoby sej mjezynarodne připóznaće.
Po znowazjednoćenju Němskeje w lěće 1990 rozwi so w Serbach diferencowane towarstwowe žiwjenje. Politiske prócowanja koncentrowachu so we wobnowjenej Domowinje. Swobodny stat Sakska a kraj Braniborska zaručatej w swojimaj wustawomaj a w dalšich zakonjach Serbam politiske prawa. We wukazu wo wutworjenju Załožby za serbski lud (1991) zawjazachu so Zwjazkowa republika Němska, Sakska a Braniborska, spěchować serbsku rěč, kulturu a wědomosć, zo by so zachowała serbska narodna identita.
Žórło: Serbski Institut, "K stawiznam Serbow", meja 2002, internet: http://www.serbski-institut.de


text:
Amokowy třělc dweju morił
Leutershausen. Amokowy třělc je dźensa dopołdnja w srjedźnej Frankskej dwě wosobje morił. Po informaciji policije zatřěli wón w Tiefentalu we wokrjesu Ansbach ze swojeho awta žonu. Krótko po tym mori muž w susodnej wsy kolesowarja, na čož ćekny. Policija móžeše jeho krótko na to zajeć. Motiw njeskutka njeje dotal znaty.
Wuswědčenja dóstali
Budyšin. Z přepodaćom wuswědčenjow je so za 42 000 šulerjow w Hornjej Łužicy dźensa šulske lěto zakónčiło. Minjene dny zeznajomichu so mnohe rjadownje na pućowanskich dnjach ze zajimawostkami w bližej domiznje. Nětko maja hólcy a holcy wulke prózdniny. Přichodny tydźeń poskićeja tež serbske zakładne šule prózdninsku zaběru.
Mjeńše naroki na wojakow
Praha. Čěska armeja chce někotre strowotne žadanja nastupajo zastup do swojich rjadow trochu „złahodnić“. Z wojakom stać móhli so tak na přikład tež ludźo ze synowej porskawu abo z lóšim defektom tarčoweje žałzy. Zamołwići reaguja na tučasny staw, po kotrymž hač do 60 procentow zajimcow za armeju postajene strowotne měritka njespjelni.
Kulturny dom wuchowany
Biskopicy. Kulturnemu domej w Biskopicach kiwa wuchowanje. Skupina předewzaćelow chce insolwentny zawod nazymu přewzać. Dom steji hižo dlěši čas prózdny, po tym zo bě wobhospodarjenje zwrěšćiło. Přewzaće objekta je so poradźiło dźakowano prócowanjam noweho Biskopičanskeho wyšeho měšćanosty prof. Holma Großy.
Darmotna jězba za jedynku
Zhorjelc. Šulerjo z jedynku na wuswědčenju smědźa jutře, posledni šulski dźeń, ćahi předewzaća Trilex darmotnje wužiwać. Wuměnjenje je, zo móža znajmjeńša jednu jedynku na wuswědčenju pokazać, hromadźe z wupokazom, pak šulerskim pak personalnym. Ćahi Trilex jězdźa tež ze Zhorjelca přez Budyšin do Drježdźan.
Wjace pjenjez swobodnym šulam
Drježdźany. Šule w swobodnym nošerstwje dóstanu wot klětušeho wjace pjenjez. To je Sakski krajny sejm z hłosami CDU a SPD wobzamknył. Po tym zwyši so lětna přiražka stata na šulerja na nimale tysac eurow. Jeničce klětu chce kraj za to 327 milionow eurow nałožić, 250 milionow wjace hač dotal. Financowanje šulow dyrbješe so po wukazu sudnistwa znowa rjadować.
Staršiski list z nowym wobličom
Budyšin. Sčasom do prózdnin je wušoł Staršiski list Serbskeho šulskeho towarstwa, zaběracy so tónkróć ze strowotu a chorosću dźěći. Znata lěkarka dr. Uta Libšowa wupraja so k tradicionalnej chinskej medicinje. Nimo toho móžeće přinošk maćerje Sonje Rybaroveje čitać, kotraž ma swoje dźěćo w Malešanskej pěstowarni „K wódnemu mužej“.
Nowy serwis biblioteki
Wojerecy. Měšćanska biblioteka Wojerecy rozšěri wot nazymy swój serwis. Potom budźe móžno, swoje wupožčene knihi sej přiwjezć a zaso wotewzać dać. Mobilny knižny serwis budźe jónu wob měsac po puću a zastara wosebje tych čitarjow, kotrymž je puć do biblioteki přewobćežny.
Namjezny přechod so zhubi
Wodowe Hendrichecy. Dźensa su něhdyši namjezny přechod we Wodowych Hendrichecach wottwarjeć započeli. Po informacijach krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad chcedźa runočasnje na 300 metrow dołhi wotrězk statneje dróhi S 141 jězdnju ponowić. Dźěła budu w nowembrje zakónčene a płaća něhdźe 400 000 eurow. Wodowe Hendrichecy přewozmu z toho 11 000 eurow.
Z lětnym lisćikom lutować
Při poskitkach lutować
Budyšin. Z nowej kartu móža hosćo we łužiskej jězorinje při wjace hač 50 turistiskich poskitkach lutować. Turisća móža sej lisćik za tři abo sydom dnjow kupić a dóstanu za to rabaty w muzejach, hosćencach, při dožiwjenskich turach, na čołmowanju a druhdźe. Za to bě so turistiski zwjazk loni tež wopytowarjow za jich přećemi prašał.
Liberecska tradicija w Alpach
Liberec. Wustajeńcu wo njewšědnej atrakciji přihotuja tuchwilu w čěskim Liberecu: 600 kilometrow wottam steji w awstriskich Tauernskich Alpach 2 586 metrow wysoko „nowa Reichenbergska chata“. Jeje pomjenowanje, wuchadźace z němskeho mjena za Liberec, pak njeje připad. Chatu běchu w lěće 1926 wysokohórscy turisća z Libereca natwarili a ze symbolemi města wudebili.
Njewjedra hroža
Lipsk. Po dźensnišim horcym dnju hroža we wječornych hodźinach njewjedra. Tež Sakska je potrjechena, kaž Němska wjedrarnja w Lipsku warnuje. Ličić ma so z dešćom, krupami a wichorom, kotryž móže sylnosć hač do 115 km/h docpěć. Štwórtk drje budźe z runje 20 stopnjemi najchłódniši dźeń tydźenja.
Lětnja šula wotprajena
Lipsk. Serbska lětnja šula lětsa wupadnje. Tole zdźěla prof. dr. Edward Wornar z Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity. Dotal je so jedna jenička wosoba přizjewiła. „Tohodla smy nětko wobzamkli, zo lětnju šulu wotprajimy“, wón piše. Připrajenu pomoc z Čěskeje za klětušu lětnju šulu chcedźa za přihot noweho kursa wužić.
Hilbert nowy měšćanosta
Drježdźany. Politikar FDP Dirk Hilbert je nowy wyši měšćanosta Drježdźan. Wón přesadźi so we wčerawšim druhim kole wólbow z 54,2 procentomaj přećiwo sakskej ministerce za wědomosć EvjeMariji Stange (SPD), kotraž dósta 44 proc. hłosow. Na wólbach wobdźěli so 42,7 proc. ludźi. Hilbert bě kandidat towarstwa Njewotwisni wobydlerjo.
Wobsah žiwidłow rozdźělny
Praha. Wobsah tyzow žiwidłow ze samsnym mjenom móže w Němskej a Čěskej rozdźělny być. Tole su čěscy posudźowarjo wuslědźili. Woni zwěsćichu tajki zjaw w cyłkownje 24 padach. Tak je jogurt Activia w Němskej tučniši. Porno tomu je kwalita mjasa w konserwach w Němskej lěpša hač w Čěskej. Firmy wopodstatnjeja to z rozdźělnymi słodami w krajach.
Nětko online rešeršować
Budyšin. Archiwowane kubła města Budyšina hodźa so nětko online rešeršować. To zmóžnja nowe perspektiwy, přeslědźić regionalne stawizny. Něhdźe dwě třećinje cyłeho wobstatka stej online přistupnej. W Budyskim statnym archiwje chowa so 2,7 regionalnych kilometrow aktow, 1 500 wopismow a 6 600 kartow z minjenych sydom lětstotkow.
Folklorna lawina zahajena
Choćebuz. Mjeztym 15. folklorna lawina je so dźensa w Delnjej Łužicy zahajiła. Sta wobdźělnikow ćehnješe we wulkej paradźe po Choćebuzu. Přizjewiło bě so 400 hudźbnikow a rejwarjow z 13 krajow, kaž zarjadowarjo zdźěleja. Staciji lětušeho festiwala stej nimo Choćebuza tež Baršć a Lubnjow. Folklorna lawina traje hač do njedźele, 5. julija.
Planowanje projekta běži
Zhorjelc. Přihoty za znowawotewrjenje Zhorjelskeje kupnicy derje postupuja. Tuchwilu dźěła skupina projektoweho nawody Jürgena Friedela na planowanju dowolnosćow. Paralelnje k tomu wjedu rozmołwy z móžnymi wotnajerjemi. W domje budźe luksus runje tak zaměstnjeny kaž kupjomne wěcy. Nazymu 2017 chcedźa kupnicu wotewrěć.
Warnuja před horcotu
Lipsk. W Sakskej, Saksko-Anhaltskej a Durinskej ćopłota dale přiběra. „Módre njebjo, lědma wětřik a wjele słónca“ Lipšćanska wjedrarnja dźensa připowědźi. Mjeztym oficialnje před horcotu warnuja. Přichodne dny budźe hišće horcyšo. Hač so termometer 40 stopnjam přibliži, njeje wěste. Strach lěsnych wohenjow pak na kóždy pad dramatisce přiběra.
Hač na Łužiske hory hladać
Cvikov. Na skłoninje Zeleneje hory pola Cvikova w sewjernej Čěskej su nowy wuhladny dypk z mjenom „Švýcárna“ natwarili. Wottam skići so jónkrótny wuhlad na Ještěd a samo na hród Bezděz. Ze „Schilleroweho wuhladnišća“ na druhim boku hory widźiš pasmo čěskich Łužiskich horow. Za zajimcow z Hornjeje Łužicy móhł tole pokiw za wulět być.
Žadaja sej tohorunja wyše mzdy
Nowe mjezwočo pola agentury
Budyšin. Jörg Waniek, nawoda personalneho managementa w koncernje Vattenfall Europe Generation AG w Choćebuzu, je wot dźensnišeho předsyda zarjadniskeho wuběrka Budyskeje dźěłoweje agentury. Zastupowacy předsyda je Bernhard Sonntag, regionalny jednaćel dźěłarniskeho zwjazka DGB wuchodneje Sakskeje, kiž bě dotal předsyda.
Nowe čisło Naša Domowina
Budyšin. XI. mjezynarodny folklorny festiwal, wólby serbskeje rady w Braniborskej, 17. hłowna zhromadźizna Domowiny a lětuši FUEN-kongres su někotre z temow noweho čisła informaciskeho łopjena „Naša Domowina“, kotrež Domowina dźensa na swojej internetnej stronje wozjewi. Abonenća Serbskich Nowin dóstanu Našu Domowinu pjatk, abonenća Noweho Casnika přichodny tydźeń.
Wobjězdka hotowa
Zaso mjenje bjezdźěłnych
Nürnberg. Ličba bjezdźěłnych w Němskej je z 2,711 milionami tak mała kaž wot lěta 1991 nic. Zwjazkowa agentura za dźěło dźensa zdźěli, zo je ličba w meji wo 51 000 woteběrała. Kwota zniži so wo 0,1 procent na nětko 6,2. Tuchwilu ma agentura 572 000 njewobsadźenych dźěłowych městnow přizjewjene.
Chětro tunjo do Berlina a Wiena
Praha. Konkurenca mjez třomi awtobusowymi předewzaćemi na čaromaj Praha–Berlin a Praha–Wien je dotal njesłyšane potuńšenje płaćiznow jězdźenkow wuskutkowała. Tak jědźeš tuchwilu z čěskeje stolicy do Berlina za něhdźe 9 a do Wiena za 7 eurow. Storno pak njeje móžne. Najtuńše jězdźenki za ćah z Prahi do Berlina płaća něhdźe 30 eurow.
Dwójniki so zetkaja
Budyšin. Na wšě 55 porikow-dwójnikow wočakuja přichodny kónc tydźenja w Budyšinje. Na přeprošenje Němskeho kluba dwójnikow přijědu wobdźělnicy ze wšeje Němskeje. Na programje dwudnjowskeho zetkanja steja mjez druhim wopyty wopomnišća něhdyšeho stasijastwa, žonopoweho muzeja a Biskopičanskich Karla Mayjowych hrow.
Wažny měznik za Budissu
Rozsudne koło trěbne było
Hamor/Wóspork. Nowy wjesnjanosta Hamora je Achim Junker (CDU). Wón je so wčera ze 46,4 procentami w druhim wólbnym přechodźe přesadźił a naslěduje Rolanda Trunscha. Tež we Wósporku mějachu znowa wolić. Jürgenej Arltej (Wolerske zjednoćenstwo, 42,7 procentow) dowěrichu zastojnstwo měšćanosty jako naslědnika Michaela Staudy.
Zawod pyta noweho nawodu
Budyšin. Dotalny nawoda Budyskeho zawoda Bombardier Transportation Volker Eickhoff wopušći zawod kónc junija. 60lětny přewozmje wotnožku kanadiskeho předewzaća we Wrócławju. Tam twarja dźěle za elektriske lokomotiwy. Za Budyski zawod pyta Bombardier hišće naslědnika, je dźě to kompetencne srjedźišćo za nadróžne a ćahi.
Zasudźa hidu na cuzych
Drježdźany. Diecezanska rada Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa prawicarskoekstremistiske nastajenje mnohich wobydlerjow w Freitalu a druhich městach diecezy zasudźa. Hida na cuzych diskriminuje ludźi, kotřiž w nuzy a zadwělowanju za wućekom a pomocu pytaja, zastupnistwo lajkow dźensa w Drježdźanach zdźěli.


text:
Xanthoparmelia loriloba je porost[3], co go nojprzōd ôpisoł Essl., a terŏźnõ nazwã doł mu O. Blanco, A. Crespo, Elix, D. Hawksw. & Lumbsch. Xanthoparmelia loriloba nŏleży do zorty Xanthoparmelia i familije Parmeliaceae.[4][5] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[4]
Xanthoparmelia loriloba je porost, co go nojprzōd ôpisoł Essl., a terŏźnõ nazwã doł mu O. Blanco, A. Crespo, Elix, D. Hawksw. & Lumbsch. Xanthoparmelia loriloba nŏleży do zorty Xanthoparmelia i familije Parmeliaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text: Z prawom rjekny Werner Měškank w serbskej wersiji telewizijneho filma „Słowjenjo w Němskej – naši potajni prjedownicy“, zo Němcy dotal lědma něšto wo stawiznach Słowjanow w swojim dźensnišim kraju wědźa, skerje pak wo zašłosći Ameriki, Egyptowskeje a Awstralskeje. Medijowe předewzaće DOKfilm Podstupim je tuž w nadawku telewizijnych sćelakow MDR, ARTE a RBB dokudramu z tójšto historiskimi hrajnymi scenami zhotowił a tak k tomu přinošował, njewědu wo słowjanskej zańdźenosći wuchodneho dźěla Zwjazkoweje republiki Němskeje (ZRN) trochu wotstronić. ARTE je cyły film loni 30. decembra wusyłał. Hižo do toho stej MDR a RBB z podpěru Załožby za serbski lud nastatu dokumentacisku trilogiju w hornjo- a delnjoserbskej wersiji „My Słowjenjo w Němskej“ pokazałoj.


text:
Jězus Sirach
Kniha Jězus Sirach je kniha mudreje literatury, kotruž je 180 do Chr. Jeruzalemski Žid Jězus ben Eleazar ben Sira w hebrejskej rěči spisał. Jeho wnuk je ju pozdźišo w Egyptowskej do grjekšćiny přenjesł. Grjekski přełožk wobsahuje předsłowo wnuka. Najskerje je kniha wot wučby Chetija (stara egyptowska wučba mudrosće, někak 1800 do Chrystusa) wobwliwowana.
Kanon a wužiwanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hačrunjež so kniha do židowskeho kanona njepřiwza, cituje so wona w Talmudźe, štož swědči wo tym, zo su sej Rabbinerjo knihu česćili. Kniha je dźěl septuaginty, starogrjekskeho přełožka biblije, a so tuž wot katolikow a ortodoksnych křesćanow na rozdźěl wot protestantow a wjetšiny swobodnych křesćanskich cyrkwjow jako dźěl biblije wobhladuje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jenož grjekski přełožk je w dwěmaj tekstowymaj formomaj (Gr. I a dlěša Gr. II) we wšelakorymaj rukopisomaj zdźeržany. Tekstowej formje hodźitej so wróćo wjesć na jenički rukopis (Hyparchetyp). Wot hebrejskeho originala su so nadešli fragmenty w jednej synagoze (Geniza) w starym Kairo a w Qumranje. Wone wobsahuja tróšku mjenje hač połojcu cyłkowneje knihi. Jedyn starši grjekski přełožk tekstoweje formy Gr. II bu hižo zahe do łaćiny přestajeny a wot Hieronymusa do wulgaty přiwzaty.
Wobsah[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kniha wobsteji z dweju dźělow. Prěni dźěl je rjadowana zběrka mudrych hronow, w kotrychž awtor swojeho – jako młodeho muža předstajeneho – čitarja k tomu namołwja, bohabojazne a Bohu so spodobace žiwjenje wjesć (wšě citaty ze Swjateho pisma, Budyšin 2006):
1, 14: Spočatk mudrosće je bojosć před Knjezom, / swěrnym je wona w maćernym žiwoće přistworjena.
Napominanje k bohabojaznemu žiwjenju wupřestrěje awtor w dalšim na wjele wšelakore žiwjenske połoženja a w poćahu na wšelakore skupiny sobučłowjekow:
4, 1: Mój syno, njezapowěduj bědnemu, štož trjeba wón k žiwjenju, / a wočomaj potrěbneho njedaj dołho čakać.
Zasunjene su zdźěla pasaže, w kotrychž so mudrosć wuchwaluje a jeje pochad rozkładźe. Jako klimaks chwalbny spěw mudrosće na sebje samu:
24, 1-3: Mudrosć sama sebje chwali / a wosrjedź ludu sławi sebje. We wosadźe Najwyšeho wotwěra swój ert / a chwali so před jeho mocu: Wušła sym z erta Najwyšeho / a kaž mła sym zemju pokryła.
Na to sćěhuje wotrězk, w kotrymž so rozpisuje, kak hodźi so mudrosć zdobyć a złe wot dobreho rozeznawać:
37, 17-18: Kedźbuj tež na radu swědomja, / ničo njeje spušćomnišeho hač wone. Čłowjeće swědomje ći lěpje radźi / hač sydom stražnikow na straži.
Druhi dźěl započina so z chwalbu na stworićela přirody, na kotruž sćěhuje chwalba na wótcow Israela – wot Henocha hač k rowniku awtora, wyšemu měšnikej Simonej:
42, 15: Wopominać budu skutki Knjezowe; / powědać chcu wo tym, štož sym widźał. Přez Knjezowe słowa su jeho skutki stworjene, / stwórba posłucha jeho woli.
44, 1: Wuchwalujmy sławnych muži, / našich wótcow porjadu.
Druhi dźěl twori na tute wašnje hymniski wobrys cyłkownych stawiznow israelskeje nabožiny hač do časa awtora. Po prěnim kónčnym słowje sćěhujetej dwaj dodawkaj a na to druhe kónčne słowo.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Němska wikipedija


text: Wo duchowno-religioznej kulturje Serbow w prěnich lětstotkach po zasydlenju njewěmy skoro ničo. Tež stawizniske žórła po frankowskim zdobyću njewobsahuja nimale žane informacije wo ludowej wěrje, wo nabožnych předstawach a nałožkach, wo »pohanskich« bohach, wyšich bytosćach a kultowych jednanjach Milčanow a Łužičanow. Porno tomu rozprawjeja srjedźowěkowscy historikarjo Adam z Bremena, Helmold z Bosauwa, danski chronist Saxo Grammaticus a druzy, zo česćowachu sej połobscy a baltiscy Słowjenjo, Obodrića, Lutykojo, Wilčenjo a Pomoranojo kaž tež Słowjenjo při delnjej Sprjewi a Haboli w swjatnicach a swjatych hajach swojich přibohow. Woni přeradźeja nam tež mjena jich bójstwow, mjez nimi Svarožic, Triglav, Svantevit a dalše. Biskop Thietmar Mjezyborski pisa, zo běštej žórło a jězor pola Hłomača (Lommatzsch) srjedźišćo kultiskich česćowanjow. By cyle prawdźe njepodobne było, bychu-li Łužiscy Serbja nastupajo dokřesćanske nabožne předstawy a »pohanski« kult tuž wuwzaće tworili. Wědomostny zakład pak pobrachuje mytiskim předstawam a legendam wo bójskim swěće Serbow, kaž su so wone wot kónca 17. lětstotka sem wot bratrow Frenclow a druhich daloko šěrili, tež wo »bójskimaj horomaj« Čornobóh a Běłobóh.


text: Aolep laļ ko, bwij ko, lo ko, im armej, ro jerbal in naaj ilo̧k, ren jeļā: Bwe kōm, kōn tūriam̧o kake an Anij Jemān, im ad Irooj Jisōs Kraist, eaar lo pileij ko ļo̧o̧k in eaar itok jāni, eo ej ļo̧o̧k in armej ro an Nipai, im barāinwōt riLeman ro, im ro jeir im jatier, im barāinwōt armej ro an Jered, ro raar itok jān im̧ōn bar eo kar kōnono kake ijin. Im kōm barāinwōt jeļā bwe raar ukok kōn mennin letok im kajoor an Anij, bwe ainikien eaar kwaļo̧k e n̄an kōm; kōn menin kōm jeļā kōn juon joortokilik eo bwe bok in em̧ool. Im kōmij barāinwōt kam̧ool bwe kōm ar lo m̧wijm̧wij ko ioon pileij ko; im kar kwaļo̧ki n̄an kōm jān kajoor an Anij, im jab an armej. Im kōmij kam̧ool kōn naan in meļeļe, bwe juon enjeļ in Anij eaar wanlaļtak jān lan̄, im eaar būktok im likūti im̧aan mejam̧, bwe kōm ar jibwi im loi pileij kein, im m̧wijit ko ioer; im kōm jeļā bwe ej kōn jouj an Anij Jemān, im ad Irooj Jisōs Kraist, bwe kōmin lo im jeje kam̧ool bwe men kein rem̧ool. Im ej juon men ekabwilōn̄lōn̄ imejam. Mekarta, ainikien Irooj eaar jiron̄ kōm bwe kōmij aikuj jeje kam̧ool kōn e; kōn menin, n̄an pokake kien ko an Anij, kōmij jeje kam̧ool kōn men kein. Im kōm jeļā bwe n̄e kōmij tiljek ilo Kraist, kōm naaj joļo̧k jān nuknuk ko ballim bōtōktōkin aolep armej, im naaj lo kōm erreo im̧aan jikin ekajet an Kraist, im naaj jokwe Ippān indeeo im indeeo ilo lan̄ ko. Im utiej en n̄an Jemān, im n̄an Nejin, im n̄an Jetōb Kwōjarjar, eo ej juon wōt Anij. Amen


text:
Tirana
Tirana (njepostajena forma Tiranë, w lokalnym dialekće Tirona) je stolica a najwjetše město Albanskeje republiki. Leži w płoninje pod horu Dajti (1611 m) a ma něhdźe 420.000 wobydlerjow (ludličenje 2011). Po swójskich podaćach ma město wokoło 625.000 wobydlerjow a metropolowy rum někak 900.000. Tirana je kulturne, administratiwne a hospodarske srjedźišćo centralistisce organizowaneje Albanskeje a sydło albanskeho parlamenta a knježerstwa.
Pobrjóh Jadranskeho morja z přistawnym městom Durrës, druhim najwjetšim městom kraja, je jenož 30 kilometrow zdaleny. Tirana nadeńdźe so w mediterranskim klimowym pasmje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stejišćo dźensnišeho města bě hižo za čas Romjanow wobsydlene. Pod kejžorom Justinianom natwari so tule w 6. lětstotku romska twjerdźizna. Pod dźensnišim mjenom jewi so Tirana prěni raz w lětomaj 1372 a 1418 w bjenatskich dokumentach. Kónc 16. lětstotka bydlachu we wokolinje Tirany po osmaniskich podaćach někak 20.000 ludźi. W lěće 1614 natwarichu so mošeja Sulejmana Paše, hosćenc (karawanserija abo han), pjekarnja a hamam (kupjele), štož płaći jako załoženski datum moderneje Tirany.
W lěće 1920 sta so Tirana ze stolicu nowozałoženeje Albanskeje.


text:
Sztyrycatka to sóm taki roki w kierych znoci chce sie zaś łod nowa po drugi żyć. Skyrs tego w tym naszym dwi a sztyrycatym nomerze bydymy tóm naszóm cieszyńskóm rzecz dować do eszcze lepszejszego życio, coby jóm nigdy uż żodyn nie zapómnioł. Nejlepszyj sie to nóm isto podarzi jak dzisio w tym naszym TRAMWAJU podrzistómy se s takóm jednóm szykownóm paniczkóm s Hażlacha.
Aneta Hanus – to rodowita hażlanka, która bardzo uwielbia tą naszą cieszyńską gwarę. Absolwentka Technikum Odzieży dla Dorosłych w Skoczowie, zawody wyuczone „Krawiec Odzieży Damskiej Lekkiej” oraz „Technik Odzieżowy”. Pracowała w Zakładach Przemysłu Dziewiarskigo „Juwenia” Cieszyn Sp.zo.o, w „Inda Polska” Sp.zo.o Skoczów, „Kraft Foods Polska Sp.zo.o Cieszyn, ‚Daedong System” Sp.zo.o Cieszyn. Obecnie na urlopie wychowawczym. Rodzina : mąż, piątka dzieci (trzy córki, dwóch synów). Interesuje się turystyką górską, uwielbia wędrówki po szlakach, lubi uczyć się języków obych, pasjonuje się kwiatami, które sadzi wokół swego domu i w dom. Kocha muzykę, słucha najczęściej klasycznej i rockowej, prowadzi sportowy tryb życia, regularnie uczęszcza na zajęcia z Zumby. Jej najnowsze zamiłowanie, to pisanie wierszy, przede wszystkim w gwarze cieszyńskiej, lecz nie tylko i prowadzi w tym celu swój własny blog osobisty.
Fryderyk Dral – Ludzie o was paniczko prawióm, że łod jakigosi czasu waszym kóniczkym je pisani wierszy, naszóm cieszyńską rzeczą. Je to fest procno wiec, bo trzeja mieć wszecki nasze cieszyński słowa w małym palcu, a wy ich podobno mocie aji we swoji głowie. Dziynka tymu pudzie nóm snadno dać sie ze sebóm do rzeczy i pokazać czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, że eszcze fórt łóna w nas żyje i mo sie dobrze.
Aneta Hanus – Nie bydym sie wóm redaktorze fest łopiyrać, bo jo naprowde móm rada tóm naszóm rzecz, kieróm łod dziecka słyszałach dziynnie w moiji chałupie. Ni mogym ji zapomnieć, bo moja starka mie ji nauczyła i do dzisia jóm dobrze pamiyntóm. Prziwitóm się s Wami jednóm zwrotkóm mojigo wiersza i to bydzie moja witka.
Na połedniu Polski leży,
Ziymia szumno, urodziwo,
Naszo mało to Łojczyzna,
Kiero Ślónskiym sie nazywo,
My tradycje swoji mómy,
Po naszymu wyrzóndzómy,
Gwara naszo je przeszumno,
Kożdy dziyń żech je ś nij dumno!
Zakiel zacznym tu cosi ło siebie wyrzóndzać, uznałach, że muszym piyrsze wrócić do swojich korzyni, bo przeca bez tych korzyni nie było by ani mje, ani mojigo charakteru.
Miałach łogrómnie zacnych starzików łod stróny mamy i łod stróny fotra. Kożdy s nich był człowiekiym kierymu noleży sie szacunek i podziw. Łojciec mojij mamy to był „człowiek łorkiestra”. Jo nie poradzym ani powiedzieć czego łón nie umioł i jakigo talyntu ni mioł ! Był muzykantym. Cały swój żywot groł jako łorganista w Kościele pw.św. Niepomucyna w Pogwizdowie. Umioł też przepieknie grać na skrzypcach a na trómpecie. Pisoł se też baji sóm swoji nuty i całe utwory ! Prowadził chór i przedstawiynia teatralne. Ku tymu wszystkimu był eszcze fojtym. W niczym nie zawadzało mu ani to, że całe swoji żywobyci był nimocny na Hainego medine. Jo sie Nim mało nacieszyłach, bo umrził jak żech miała jyny 7 roków i nejbarzyj mi je żol, że nie zdążył mnie nauczyć na niczym granio. Żóna Jego (mojo starka) była paniczkóm móndróm, robotnóm a łogrómnie zaradnóm. Miała na swoij głowie chałpe, dziecka, pole, krowe a moc inszych rzeczy. Ze wszyskim dycki se rade dowała, bajić w czos wojny ! Kie żech była mało, to strasznie mocka czasu żech s Nióm przebywała. Dycki łopowiadała mi bajki a spiywała stare pieśniczki po naszymu, kiere jo do dzisio pamiyntóm. Łod Nij żech sie nauczyła naszych tradycyji, zwyczajów i wyrzóndzanio po naszymu.
Taki sóm podziw móm do łojców mojigo śp.fotra. Starka była drobnóm ale fest łobrotnóm paniczkóm. Urodziła i wychowała na porzóndnych ludzi aż dwanoście dziecek ! Nie było Im leko, bo to też były czasy wojynne. Miyszkali w małej chałpce. Mjeli mało miyjsca, mało piniyndzy, ale moc sie mjeli wszyscy radzi i to ich dzierżało. Ku tymu starzik był chrómy na jedne noge. Ponoć kiesi robił przi stawianiu słupów do elektryki i roz taki słup mu zmiażdżył noge. Po tym do kóńca życio mioł drewnianóm proteze i chocioż był inwalidóm poradzioł telkowne dziecka porzóndnie wychować. Był krawcym i do dzisio ludzie spóminajóm, jako szył najpiekniyjsze galotki na dziecka. Mój foter był jednym s nejmłodsszych s tej dwanostki dziecek. Z zawodu był murorzym i cały swój żywot łogrómnie ciynżko robił przi budowach. Strasznie moc mioł rod grani w fusbal i za młodu kupe groł, a kie uż mu w kóncu zdrowi grać nie pozwoliło, to do samej śmierci był wiernym kibicym w hażlaskim klubie sportowym i isto żodnego meczu nie łopuścił. Ojciec mioł dycki wielki serce do wszyskich ludzi a nejbarżyj mioł rod dziecka. Był rodowitym hażlaszanym i wzion se tez hażlaszanke (mojóm mame 🙂 )Mama kupe roków robiła we sklepie spożywczym
w Hażlachu za kierowniczke. Była (i je dalij) fest bystróm a zaradnóm paniczkóm. Łojcowie moji też ni mieli leko. Pieknych pore roków sie budowali, musieli łoba ciynżko robić w robocie i na tej budowie. Mjeli troje dziecek, mje, mojigo brata a siostre. Brat je nejstarszy, jo ta w postrzodku, siostra nejmłodszo.
Jo łod urodzynio miyszkóm w Hażlachu. Tu żech chodziła piyrsze do szkółki, a potym do Szkoły Podstawowej. Nigdy żech nie była orłym, łocyny miałach średni, a wszysko tymu, że mi sie jakosi w tyn czos uczyć nie chciało. Jo se wolała cały dziyń gónić z inszymi dzieckami po polu. Budowali my po lasach bunkry i prawili my, że to mómy „bazy”. Nanikali my łokropnie a roztomajite gupoty fórt wymyślali!
Mje sie najbarzyj podobała zabawa w straszoka z ćwikle. Wydłubywali my cały postrzodek z tej ćwikli, wykrowali dziury na łoczy i nos, ganc jako dzisio sie robi straszki z dynie. Potym do postrzodka dowali my zapolónóm świczke, a dziepro po cimoku była s tego sranda! Dowali my tego zapolónego straszka na ceste i wartko my uciekali sie skryć do chrostów. Nigdy nie zapómnym tych szoferów, kierzi stowali na ceście przy tym straszku i jako przeklinali ! A nas w tych chrostach aż brzuchy ze śmiychu bolały ! Strasznie radzi my też sie bawili w skrytki, abo w lajdy, a s dziołchami to żech dycki w gume skokała. Zy mje to była wymasta ! Wiela razy żech chodziła s chłapczyskami na złodziejke do sómsiodów, baji na papiyrówki abo na trześnie. Roz też tako jedna paniczka se nas przifilowała jak my do nij na rabarbar po cichu prziszli. Byłach w tyn czos s dwóma kuzynami, a że tyn młodszy mioł jyny sztyry roki to ji prawił słósznie:- pjose pani, my tu psisli na jabajbaj ! Na tóż trza było hónym łuciekać!
Łuciechy do kilowej dity miałach dycki ze swojim starszym bratym. Łón i nasz kuzyn robili se dycki wyscigi na swojich kumorach, a jo nie roz żech se na pakownik ze zadku siodała. No i jednego razu jechalimy fest pod kopiec, a jo czułach że sie zeslizgujym s tego pakownika. Wreszczałach na cały głos na brata aż stanie, ale ty motory tak brzynczały, że mje nie słyszoł. Skóńczyło sie to tak, żech wylóndowała w przikopie z łodrzitymi do krwie kolanami, a łóni se pojechali dalij. Dziepro przi samej chałpie sie kapli, że mje kajsi po cescie potracili. Brat mje wszyskigo dycki uczył, baji jeżdzynio na bicyglu, ale najbarzyj spóminóm jako mje uczył pływać. Uczyni to łodbywało sie na hażlaskim stawie – Wielki Muróń a wyglóndało tak: Piyrsze musiałach pómału zónś na postrzodek stawu, a brat stoł na grobli. No i potym s tej grobli ciepoł na mje do wody pecyniami i wreszczoł :- No pływe j! pływej, bo inaczyj bydym fórt ciepoł ! Na lokrystaboga ! Jo nie wiym co by na to prawili mama s tatóm jakby to widzieli. Całe szczynści, że tyn staw nie był w tyn czos głymboki.
Jak żech miała osimnost roków no to uczył mje też jeździć ałtym. Piyrszo lekcyja była zaś na grobli! Miałach wybór, abo piyrszy roz w życiu jechać tym ałtym prosto, abo nónś sie we stawie. Powiym Wóm tela, jak Wóm bydzie trzeja porzóndnego rechtora, to wołejcie mojigo brata. Jo po dzisio prawiym na Niego „Myntor”. Kiesi to tyn żywot za dziecka mjeli my ganc inakszy, jako teroz. Nie było kómputerów, a w telewizorze przes cały dziyń sie wyświetloł jyny jakisi kolorowy balón. Dziepro na wieczór była do dziecek wieczorynka, po tym dycki był Dziynnik, a po nim jakisi ruski film o kłochozach, nudny jako flaki z łolejym. Nigdy my nie siedzieli w chałpie. Ojcowie mjeli pole, mjedze, babucia a insze roztomajite bydło. Tóż też co chwila gnali nas do roboty. Trzeja było kopać w ziymiokach, abo pleć w jarzinach. Nie zapómnym jak żech była dziołuszkóm a musiałach skludzać ćwikle s pola. Piyrsze żech jóm musiała wyrywac i ciepać na kary, a potym eszcze jóm powciepować przes łokiynko do piwnice. U starzików była hańdownij wielko stodoła, pełno siana a słómy. Wiela razy my musieli przes lato grabić siano, przeciepować, abo stawiać na rogolu kopki. Nejwiynkszy ruch był dycki jak na niebie wylazły czorne chmurziska. W tyn czos trzeja było hónym lecieć to siano skludzać. Łojcowie brali wielki wóz drabinasty, widły, grabie i pierónym ciepali to siano na tyn wóz. My, dziecka mieli wtedy szpecyjalne zadani, coby udeptować to siano, to znaczy skokać po nim na wozie, coby sie ubilo, by go jaknajwiyncyj wlazło. Za to na kóniec była uciecha, bo my se jechali na fórze tym wozym do stodoły. Mile spóminóm wszyski łobrzyndy a zwyczaje. Kożdy rok były zabijaczki- inaczyj świniobici, były szkubaczki, było kiszyni kapusty. Wszysko to było w chałpie jako wielki świynto. Kożdy rok były też na dziedzinie dożynki. Ludzie przinoszali ze swojij chałpy a s pola swoji plóny – ziymioki, kapuste, cebule, łogrómne dynie. Co kiery mioł, to prziniós pokozać. Nojwożniyjsi byli w tym Gazdowie. Byli łobleczyni po wałasku i rozdowali wszyskim kołocze ze syrym, abo
s makiym. No i była przi tym dycki muzyka i tańcowani do samego rana. Jo jako mało dziołuszka też żech łoblykała tyn strój wałaski, plytłach se warkocz z szumnóm maszkóm i szłach na samym przodku korowodu s bochnym chleba w darze do Gazadów. Po prowdzie, to tyn chlyb niós mój brat, a jo s drugóm dziołuszkóm szłach kole niego na parade. Tak ty roki uciekały, jo żech zaczła dorostać i chocioź żech była wymasta, to jakosi przy chłapcach tej śmiałości uż potym mi hybiało.
W szkole my mjeli dyskoteki, na kiere jo nigdy nie chodziła, boch sie jakosi gańbiła. Pamiyntóm jako roz prziszły po mje aż do chałpy dwie dziołchy s mojij klasy, a jo sie im schowała na strych do wielkigo pudła. Na gdoż to widzioł, dziołcha patnost roków! Tak mi potym mama prawiła. Za to miałach w chałpie w tyn czos pełno swoij gowiedzi. Mojigo nojlepszego w życiu psa- Nuke, czornóm koczke, oswojónóm papuge, kiero mi na ramiyniu siodała i trzicet szejś świniek morskich ! Wszysko to sie fórt dołokoła mnożiło i kociło, a jo miała s tego mocka uciechy. Kóniec tego był taki, że tyn mój nojlepszy pies zdech na nosówke, a mje uż potym to przestało bawić.
Potym napoczyłach szkołe średnióm we Skoczowie, kaj uczyłach sie za szwoczke. Tam uż żech se kapke dała pozór na to, coby sie jednako cosi uczyć i miałach uż yny fest dobre łocyny, a rechtorzi łogrómnie mje chwolili i mjeli mje tam radzi. Zaros po maturze jak żech miała dwacet roków, to żech poznała mojigo chłopa, a było to na muzyce w Hażlachu. Tak po prowdzie, to jo go s widzynio uż downo znała, bo łón też był s Hażlacha i chodził do tej samej szkoły. Zaczli my sie fest galanić i ani rok nie minył a uż było wjesieli. Hned też my mjeli dziecka. Łojcowie nóm przepisali działke po drugij strónie cesty. Potym były przełogrómnie ciynżki czasy do nas! Napoczyni my budowe bez żodnego kredytu. Łoboje – jo i chłop robili my we fabrykach przes cały tydziyń, a w soboty i niedziele też. Poza robotóm we fabryce chodzili my robić na te budowe. Pómogali nóm wszyscy, mój śp.tata, mój teść, brat, ujcowie. Jednego razu baji mój foter sie łobalił przy tej budowie, bo dostoł jakisi udar.Było przi tymu moc strachu, że nóm tam zemrzi, ale na szczynści jakosi go wyretowali i potym eszcze trzinoscie roków żył. Mje było w tyn czos fest ciynżko, bo żech chodziła do roboty, warziłach tym chłopóm na budowie i w tych rokach sie rodziły też nóm dziecka. Byłach łod tego góniynio a piloby chudo jak patyk. Wożyłach jyny sztyrycet piynć kilo ! Miyszkali my u mojij mamy, kaj my mjeli jyny jednóm izbe a kuchyń, a było nas uż piynć ludzi ! Dziecka musiały spać w kuchyni na łóżku piyntrowym. Jak żech stowała ło trzi sztwierci na pióntóm rano do roboty, to żech se świyciła na talyrz baterkóm coby nie rożygać w tej kuchyni i nie łobudzić dziecek. W kóncu po dziesiyńciu rokach przekludzili my sie do swojij nowej chałpy! Teroz mómy uż doś miyjsca. Dorobili my sie piynć szykownych a udanych dziecek, mómy trzi dziołchy a dwóch chłapców! Najstarsze dziołchy łobie uż sóm dorsłe i majóm łobie szykownych galanów. Najmłodsze, piónte dziecióntko dostali my łod Pónbóczka w prezyncie ganc na naszóm dwacatóm rocznice ślubu! Teroz chocioż mómy uż pieknie po sztyrycatce, to łogrómnie radujmy sie tym wszyskim co nóm to życi dało ! Jo teraz je trzeci rok uż w chałpie na wychowawczym. Móm kapke wiyncyj czasu i naszłach se nowe upodobani do siebie. Nie roz żech czytała szumne wiersze po naszymu, kiere pisze mój kolega i w kóńcu prziszłach na to, że też muszym sprógować. Tóż napisałach roz jedyn wiersz, a ludzióm sie łon podoboł i zaczyni mje namowiać cobych pisała wiyncyj. Napisałach potym drugi, trzeci….. i tak sie to zaczło. Założyłach se swojóm stróne w internecie i pómalutku se tam cosi fórt piszym.
Pieknie dziynkujym Wóm Wszystkim, kierzi to czytocie a łogrómnie sie uż cieszym s tego, że sie Wóm to bydzie podobać.
NIE OCZERNIEJ BRACIE ŚLÓNSKA
Mómy szumne tu teryny, lasy góry i doliny
Łónki, hale, pola, gaje, serce kochać nie ustaje !
Rzyki, stawy a jeziora, żródła, potoki, bajora
Wszyndy mocka tu zwierziny, w lasach grziby a maliny
Niż ocyniz Warszawioku !
NIE OCZERNIEJ NAS ŚLÓNZOKÓW
My tradycje swoji mómy, po naszymu wyrzóndzómy


text:
Digraf
Digraf je dwójny pismik, kotryž steji za jedyn zwuk.
Wón wobsteji w šěršim zmysle z dweju grafemow, kotrejž hodźitej so jednemu fonemej přirjadować. We wušim zmysle su digrafy pismikowe poriki, kotrež w datej rěči tak wusko zwisuja, zo so jako jenički pismik wobhladuja a jako tajke tež w słownikach abo při pismikowanju wustupuja. W serbšćinje potrjechi to digrafaj dź a ch.
Runje při němskim pisanju słowjansce wobwliwowanych swójskich mjenow wustupuja tež tetragrafy (ze štyrjoch pismikow) abo samo pentagrafy (pjeć pismiki). Přikłady za to su wjesne mjena kaž Zscharnitz (zsch jako tetragraf) abo Pietzschwitz (tzsch jako pentagraf) abo tež wjele swójbnych mjenow słowjanskeho abo słowjansko-germanskeho pochada, wosebje w něhdy słowjanskich kónčinach na wuchodźe dźensnišeje Němskeje.


text:
Joseph von Eichendorff
Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff (rodz. 10 marca 1788 we Lubowicach, um. 26 listopada 1857 we Ńiśe) bůł ślůnski dichter. Pisoł uůn we mjymjeckij godce. Tworził we růmantyźmje.
Mody Eichendorff chodzowoł do katolickij gimnazyje we Breslau. Ńyskorzi sztudjyrowoł prawo a filologijo we Hali a Heidelbergu. Kej bůło mu na dwadźeśća rokůw, zrobjůł śe rajza do Paryża a Wjedńa. Po jakim czaśe śe uokozało, co uůnygo dźedźina ńy dowo mu utrzimańo. Pojychoł skiż tygo do Wjydńa a tak złożoł egzam na referyndorza, dźynki kerymu můg stać śe urzyndnym państwowym. Tam tyż uůnygo przoćelym uostoł Friedrich von Schlegel a jigo baba.
Uode 1816 bůł urzyndnym we pruskim państwowym ferwaltůngu. Po ůngyfer 6 rokach stoł śe radcům. Uode 1821 bůł radcům do zachůw katolickigo Kośćoła a szuli we Zachodńich Prusach. Uode 1855 do śmjyrći żůł a pisoł gydichty we Ńiśe. Kupa czasu spyndzoł tyż we Javorníku. Umrził we 1857 roku a pochowali go na kirhofje we Ńiśe, wele swoji kobjyty.


text:
Bluń (FAG/SN). Dohromady 36 lět nawjedowaše Klaus Jurk w Blunju swój hosćenc „K załoženju“ direktnje při zwjazkowej dróze B 156. Mjeztym je tam z 33lětnej naslědnicu Mandy Meister z Čorneje Pumpy nowa generacija zaćahnyła. Lětsa w januaru wona hosćenc přewza a wjedźe jón runja předchadnikej jako swójbne předewzaće. Byrnjež sama swójbu z třomi małymi dźěćimi měła, je wona přeswědčena, zo tónle nadawk z pomocu podpěry ze swójskich rjadow zmištruje. „Ja rady ludźom napřećo du a spytam k nim wutrobny poměr měć. Nochcu jich jenož posłužować, ale z nimi tež raz pobjesadować“, powěda sympatiska žona.
Wuběr jědźow je hosćencarka wot swojeho předchadnika mjenje abo bóle přewzała. Na jědźnej karće steji wjace hač 20 wšelakich jědźow z wobłuka swójbneje kuchnje. Nowosć su běrny z twarohom a wjetši wuběr solotwjow. Sobu najwoblubowaniša pak je Bärbelowa burska snědań, přetož hižo 26 lět je kuchnja w režiji 63lětneje Bärbel Hensel.


text:
Wodźenje a přednošk, dnja 28.11.2018
Srjedu, dnja 28.11.2018 we 18 hodź. přeprošuje kuratorka Andrea Pawlikowa do wosebiteje wustajeńcu „Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow”. Podamy so na slědy našich prjedownikow, kotrež so něhdźe 700 po Chr. we Łužicy zasydlichu. Wustajene su něhdźe 400 wurywankow, rekonstrukcijow a předstajenjow słowjanskeho žiwjenja před wjac hač 1000 lětami.
Přizamknje so w 19 hodź. přednošk dr. Tomasa Westphalena, wjednika wotdźěla za hladanje archeologiskich pomnikow při krajnym zarjedźe za archeologiju Sakskeje, k temje „Budyšin w 10. a 11. lětstotku“. Dr. Westphalen rěči wo Budyskim měrje, kiž so w lěće 1018 w Budyšinje mjez Bolesławom Chrobłym a Heindrichom II. wujedna. Tež aktualne archeologiske wurywanja wokoło hrodu Ortenburg so wopisuja. Přednošk je w žurli muzeja.
Im 11. Jahrhundert war das Plateau der späteren Ortenburg das Zentrum des Milzenerlandes. Unterhalb fanden sich Hinweise auf eine dichte Bebauung. (Foto: Landesamt für Archäologie Sachsen)


text:
Geld
Geld (piyniōndz) – tŏwŏr wszeôbecnie używany za poszczodek umiany. Terŏzki używany je zaôbycz fiducjarny geld a kryptogeld.[1]
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podug ekōnōmika Carla Mengera, byciŏ geldu idzie szukać we swobodnyj umianie miyndzy ludźmi. Ludzie coby se ulekszyć handel napoczli sprawiać dobra kere były snadne we umianie, bezto iże snadnij było znojść perzōnã kerõ by se sprawiyła take. Dobrami snadnymi we umianie były nojczyńścij dobra moc wertowne, snadne we transzporcie a stałe i możne do tajlowaniŏ na myńsze jydnostki - we Ojropie nojczyńścij za geld sużyły: gold abo strzybro, atoli we prekolumbjiskim Meksyku używano do tygo kakau a inkszych dobr snadnie dostympnych we Americe. Gold a strzybro szło przetopić na mince abo antabki, co było moc wŏżne dlŏ tajlowaniŏ a rachowaniŏ geldu.[1] Krōm mincōw a antabkōw goldu a strzybra, czynsto były używane banknoty, kere szło wymiynić na goldowe abo strzybrne (podug sztandardu geldu) mince a antabki, atoli po likwidacyji sztandardu goldu na świecie, geld je czynsto mianowany prōznym, bo niy ma ôn żŏdnyj asekuracyji we formie zŏcnych metali.[2]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Carl Menger: Zasady ekonomii. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 2013. ISBN 978-0-270-68583-1.
- ↑ Murray Newton Rothbard: Złoto, banki, ludzie. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 2016. ISBN 978-83-89812-00-1.


text:
Składnostnje 75. narodnin a prěnich posmjertnin Detlefa Kobjele chcetej chór a orchester Serbskeho ludoweho ansambla komponista z wopomnjenskim koncertom přichodnu srjedu w Budyšinje a dźeń na to w Choćebuzu počesćić. Tam chce Lara Valeska Kobjelic někotre twórby swojeho dźěda přednjesć. Cordula Ratajczakowa je so ze 24lětnej, blisko Podstupima bydlacej sopranistku rozmołwjała.
Jako wnučka komponista wulce njepřekwapja, zo sće so ze spěwarku-sopranistku stała. Kajki pak bě Waš wosobinski puć k hudźbje?
Mějićelka Wojerowskeho Wjacsławkec drastoweho domu Kirsten Bejmina słuša k sobuzałožerkam loni wutworjeneho Serbskeho drastoweho foruma. Andreas Kirschke je so z njej rozmołwjał.
Knjeni Bejmina, što za forumom tči?
K. Bejmina: Zakładnu mysličku zrodźichmy w našim towarstwje za hajenje regionalneje kultury w srjedźnej Łužicy. Społnomócnjena za serbske naležnosće wokrjesa Budyšin Regina Krawcowa je ideju podpěrała. Tak bu forum 2018 załoženy. Hłowny wotmysł je wobchować fachowu wědu. Wšako su poslednje awtentiske nošerki serbskeje drasty mjeztym wšitke zemrěli a njemóža wědu wo njej tuž dale dawać. Je potajkim „pjeć po dwanaćich“ a dyrbimy nuznje jednać. Po prěnim kursu „Kak dźěćatko prawje hotować“ w našej nowej drastowej komorje smy so rozsudźili, dalše kursy poskićeć.
Štó so na forumach wobdźěla?
K. Bejmina: Powšitkownje je tak, zo je forum wšěm zajimcam zbliska a zdaloka wotewrjeny.
Jedyn z kursow rěkaše „Hawba, načołko a hrjebičko“. Što sće tam wobjednawali?
Wo dalšim skutkowanju serbskeho dźěłoweho kruha je Axel Arlt rěčał ze społnomócnjenej za serbske naležnosće wokrjesa Budyšin Reginu Krawcowej.
Je gremij hižo započał dźěłać?
R. Krawcowa: Přihoty hišće chwilku traja. Termin prěnjeho posedźenja gremija je 27. nowembra.
Domowina je pjeć Serbow delegowała. Su frakcije wokrjesneho sejmika swojich zastupjerjow-radźićelow hižo pomjenowali?
R. Krawcowa: Dotal stej jeno frakciji CDU a Lěwicy swojich zastupjerjow pomjenowałoj. Tamni bohužel hišće nic. CDU je mjena štyrjoch wokrjesnych radźićelow zapodała: Dawida Statnika, kiž přisłušeše dźěłowemu kruhej za SWZ hižo w minjenej wólbnej dobje, zastupuja wjesnjanostaj Rakec, Sven Nowotny, a Radworja, Wincenc Baberška, kaž tež Budyski měšćanosta dr. Robert Böhmer. Za Lěwicu steji znowa Hajko Kozel k dispoziciji. Jeho skutkowanje je so w zańdźenych pjeć lětach w tym wuznamjeniło, zo je so z wobstajnymi naprašowanjemi wo polěpšenje strukturow w krajnoradnym zarjedźe a we wokrjesu prócował.
Što maće za trěbne, zo by so wobdźělenje ze stron frakcijow polěpšiło?
Budyska Měšćanska apoteka je minjene tydźenje wjacore přednoški wo lěkowanju a alternatiwnych metodach přewjedła. Z wobsedźerku lěkowarnje w centrumje sprjewineho města Sylwiju Jancynej je so Janek Wowčer rozmołwjał.
Štó je mysličku zrodźił přednoški k alternatiwnemu lěkowanju přewjesć, skerje wy jako apoteka abo waši kupcy?
S. Jancyna: Mysličku smy mjez kolegowkami zrodźili. Mamy mjenujcy hižo wot junija tohole lěta před apoteku twarnišćo. Tuž smy wo tym rozmyslowali, kak a z čim móhli swojich kupcow dale k nam wabić. Wuslědk bě rjad přednoškow k alternatiwnej medicinje.
Kelko přednoškow sće přewjedli?
Annika Jähn z Klóšterskeje Noweje Wsy je šulerka Wyšeje šule „Korla Awgust Kocor“ Kulow. Wona bě wobdźělnica projekta župy „Michał Hórnik“ wo Jakubje Barće-Ćišinskim. Milenka Rječcyna je so ze 16lětnej młodostnej w Pančicach-Kukowje rozmołwjała.
Kak dołho hižo serbšćinu wuknjeće?
A. Jähne: Na šuli mam serbšćinu mjeztym dźesać lět. Na zakładnej šuli běch w serbskej rjadowni. Sym pak tež hižo do toho rěč wuknyła. Chodźach do Němčanskeje pěstowarnje „Pumpot“.
Maće w swójbje serbskorěčne korjenje?
A. Jähn: Ně, scyła nic. Našej staršej scyła serbsce njemóžetaj. Jeničce někotre wobroty, kaž ,Božemje‘ abo ,Witajće k nam‘. Kaž prajene, móžetaj zakładne słowa. Wšako njejstaj wot doma serbšćinu wuknyłoj. Mój mjeńši bratr Tamino pak na Kulowskej Krabatowej zakładnej šuli tohorunja serbšćinu wuknje. Tež wón je w Němcach do pěstowarnje chodźił.
Z kotreje přičiny staj staršej Waju na serbšćinu słałoj, tež hdyž z njej poprawom scyła žadyn zwisk nimataj?
„Statistika Łužiskich Serbow“ Arnošta Muki (1854–1932) ma přichodny tydźeń w němskim přełožku w LND wuńć. Kajki wuznam kniha dźensa ma, wo tym je so Cordula Ratajczakowa z přełožerjom dr. Robertom Lorencom rozmołwjała.
Čehodla sće 133 lět staru knihu přełožił?
R. Lorenc: „Statistika“ je jedyn z najwažnišich tekstow sorabistiki, kiž njebě dotal přełoženy. Nimo toho eksistuje jenož prěni nakład z 19. lětstotka. Poprawom pak słuša tež k zakładnym tekstam němskeje ludowědy. A dokelž žadyn přistup k serbskej statistice njemějachu, njejsu němscy ludowědnicy ju tež na wědomje brali. Nimo toho trjeba kóždy, kiž so we Łužicy za domiznowědu zajimuje a serbšćinu njewobknježi, tule knihu, kotraž wopisuje serbsku Łužicu na proze industrializacije.
Što namaka čitar w knize?
Nowy hudźbno-literarny rjad SLA „Zynki a linki“ zahaji srjedu wječor w Röhrscheidtowej bašće Stanisław Brankačk. Z dźiwadźelnikom, kiž w Lipsku skutkuje, je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Što Was wabi so na nowym rjedźe „Zynki a linki“ wobdźělić?
S. Brankačk: Rjad wšak bě moja ideja. Loni mějach poprawom režiju za ptači kwas přewzać, njeje pak k tomu dóšło, dokelž běch schorjeł. Pozdźišo přebywach nahrawanja dla w Budyšinje, a dźěch SLA, zo bych intendantku Judith Kubicec zeznał. Smój so derje rozmołwjałoj, smój powědałoj a powědałoj. Mjez druhim chcyše wona wědźeć, hač nimam snano ideju za nowu mału formu. A namjetowach jej, literaturu z hudźbu zwjazać. Hižo na wróćopuću w awće přińdźe mi roman Jurja Brězana „Stary nan“ do mysli. Na to bě chwilku měr, doniž njedóstach naprašowanje termina dla wokoło swjatkow. Bě to tehdy překrótkodobne, zdobom pak takrjec startowy signal započeć.
Čehodla runje „Stary nan“ Brězana?
Wuměłča Sarah Rechberger bě z projektomaj „Rysowanje po hwězdach“ a „Zwjazanosć wutrobow“ na projekće „LandArt podłu Jawory“ wobdźělena. Z Awstričanku, kiž bě wuměłstwo/transmedialne wuměłstwo we Wienje a w Berlinskim instituće za rumowe eksperimenty studowała a kotraž wot lěta 2010 swoje twórby mjezynarodnje wustaja, je so Heike Irion rozmołwjała.
Kajke bě dźěło w Njebjelčicach za Was?
Wot 1. oktobra 2019 skutkuje Mila Zachariasowa tři dny wob tydźeń jako fachowa poradźowarka za žłobiki, pěstowarnje a horty ze serbskorěčnym poskitkom w Delnjej Łužicy. Milenka Rječcyna je so z kubłarku rozmołwjała.
Što je Was wabiło nadawk přewzać?
M. Zachariasowa: Wo tym wobłuku dźěła bě hižo rěč w lěće 2013, a to ze Serbskim šulskim towarstwom, Rěčnym centrumom WITAJ w Choćebuzu kaž tež z braniborskim ministerstwom za młodźinu, kubłanje a sport. Pohnuło k tomu bě prašenje, kak ludźi na bazy podpěrać. W lěće 2015 so Serbskemu šulskemu towarstwu poradźi mje jónu wob tydźeń z dźěła jako kubłarka wuswobodźić. Tak móžach do druhich skupin w dalšich dźěćacych dnjowych přebywanišćach hić, zo bych tam projekty a didaktiske dźěło podpěrała.
Što běše zakład wo tym rozmyslować, fachowe poradźowanje zawjesć?
Muzej Budyšin swjeći lětsa 150. róčnicu załoženja. Kónc tydźenja docpěje swjatk swój wjeršk. Bosćan Nawka je so z nawodu institucije dr. Jürgenom Vollbrechtom rozmołwjał.
Knježe Vollbrechto, što móžeće nam wo swjedźenskich zarjadowanjach přeradźić?
J. Vollbrecht: Na žurli wulkeho domu Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła chcemy jubilej sobotu wječor porjadnje woswjećić. Dotal je so hižo něhdźe 300 ludźi přizjewiło. Čestny rěčnik budźe direktor Drježdźanskeho Němskeho hygienoweho muzeja dr. Klaus Vogel. Nimo toho staj mjez druhim ministerski prezident Sakskeje Michael Kretschmer a Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens připowědźenaj. Dohromady porěči wosom wosobinow. Trio Milón chce swjedźeń hudźbnje wobrubić.
Samsny dźeń chceće tež přichodnu wosebitu wustajeńcu wotewrěć ...


text:
Popica
Popica (němsce Pfaffenberg) je 334 metrow wysoka hórka w Hornjej Łužicy při hranicy mjez Zhorjelskim a Budyskim wokrjesom. Wona je sewjerowuchodny wuběžk Čornobóskeho rjećaza Hornjołužiskich horin a nadeńdźe so na teritoriju města Lubija sewjernje Stwěšina, sewjerozapadnje Njeznarow a južnje Wujezda na sewjernym boku zwjazkoweje dróhi 6.
Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot starych ležownostnych poměrow, hdyž słušeše sewjerny bok hórki k Wujezdej a tuž Ketličanskej farje. Serbske mjeno je starše hač němske a we wokolnych wsach hač do dźensnišeho bóle rozšěrjene. W Lubiju mjenuje so zdaloka widźomna hórka Njeznarowska hórka („Eiseroder Berg“).
Historisce bě Popica wuchodna mjeza Budyskeho kraja z Lubijskim. Mjeza wjedźeše wot Rubježneho hrodu přez Popicu a Byčin hač k Wusmužowej horje. Na Popicy běchu w zašłych lětstotkach wjacore małe skały, přetož wobsteji hórka zwjetša z granodiorita.
Dźensa steji na Popicy škričkowy sćežor.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Die südöstliche Oberlausitz mit Zittau und dem Zittauer Gebirge (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 16). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1970.


text:
Nudle prziszły dō1 nołs2 ze Włoch, ale terozki3 tak sie sam zadōmowiōły, że ciynżko sie wyforsztelować4, że ich sam5 niy ma. A że mie sie miyrznie6 warzynie7 tego samego, to cołki8 czas wynołkwiōm9 jake nowojści. Niyrołzki10 wyłajżōm11 tak dobre, że jednak musza zajś12 dō nich kedy prziś nazod13. Ta zōłza tak fajnie wōnio14 grzibōma i wyndzōnkōm15, że aże cieknie mi ślinka, jak to pisza.
Co potrza?
600-800 g mielōnego miysa (joł żech mioł wieprzowe ze cielyńcinōm)
100-150 g wyndzōnki
330 ml śmietōnki ( joł żech doł 30 %)
250 ml soku ze tōmatōw16 (joł mioł nawet taki swojski ôd Teściowyj, ale moge tyż być kupny, yno dejcie pozōr17, żeby bōł18 ze świyżych tōmatōw, a niy kōncyntratu)
połra suszōnych borowikōw
sōl i pieprz
2 łeżki majeranku
trocha natki pietruszki
mōnka do zagynszczynia zōłzy
Grziby umyjcie i wołrzcie19 10 minut we jakim małym gorczku20– wody styknie tyla, żeby yno je przikrōło. Na patelnia wciepcie21 pokrōnoł22 wyndzōnka, a jak sie trocha wytopi, to dociepcie23 tam miyso. Jak już miyso baje24 leko25 przibrōnołcōne26, to wlyjcie27 tam sok ze tōmatōw, woda, we ftoryj28 warzōły sie grziby, wciepcie pokrōne grziby i prziprawy. Tera niech sie to tak ze 10 minut powarzi. Niyskorzi29 dejcie tam śmiytōnka- pamiyntejcie, żeby jōm pryndzyj30 zahartować, nojlepi, jak wlejecie dō ni trocha zōłzy i zamiyszołcie. Keby Wōm sie nasza zōłza zdoła31 za rzołdkoł32, to mogecie jōm zagyńścić mōnkōm- łeżka abo dwie ôzpuśćcie33 we pó szlōnki zimnyj wody i wlyjcie do zōłzy. Terozki już yno ôstało nōm dosmakowanie34, ôblōnie uwarzōnych nudli i posypanie po wiyrchu35 natkōm pietruszki. Smacznego 🙂
1ō- w wymowie między o i u
2nas
3teraz
4wyobrazić
5tutaj
6nudzi
7gotowanie
8cały
9wymyślam
10czasami
11wychodzą
12znów
13wrócić
14pachnie
15wędzonym boczkiem
16pomidorów
17uważajcie
18był
19gotujcie
20garnuszku
21wrzućcie
22pokrojoną
23dorzućcie
24będzie
25lekko
26przypieczone
27wlejcie
28której
29później
30wcześniej
31wydała
32rzadka
33rozpuśćcie
34doprawienie do smaku
35górze


text:
Serbski kulturny centrum tež w času korony přiwabny
Slepo (AK/SN). Za zbytk lěta 2020 Slepjanski Serbski kulturny centrum (SKC) łahodnje planuje. Tole wuchadźa z aktualneje nowiny Slepjanskeje gmejny. Najebać wobmjezowanja koronoweje pandemije dla je kulturny centrum za wopytowarjow zbliska a daloka dale wobstajnje wočinjeny.
Widźeć su stajne wustajeńcy z drastu Slepjanskeho folklorneho regiona, přehladka klankow ze Slepjanskej drastu a zběrka jutrownych jejkow Serbskeho kulturneho centruma. Diplomowa designerka Regina Herrmann z Wermsdorfa we wokrjesu Sewjerna Sakska pokaza swoju stajnu wustajeńcu wo Slepjanskich serbskich powědkach. Powědkowe figury je wona sama zhotowiła a je w zestajenej scenje prezentuje. Tak nastachu mjez druhim wódny muž, plon, błudnički, lutki, hadźacy kral a připołdnica. Projekt z Reginu Herrmann je kulturny rum Hornja Łužica-Delnja Šleska w lětomaj 2009 a 2010 spěchował.


text:
Astrōnōmiczny ôbiekt
Astrōnōmiczny ôbiekt to je kożdy naturalny ôbiekt fizyczny a tyż ukłŏd powiōnzanych ze sobōm ôbiektōw abo jejich struktur, wystympujōncy w przestrzyństwie kosmicznym poza granicōm atmosfery ziymskij. Astrōnōmicznymi ôbiektami zajmuje sie astrōnōmijŏ.
Postrzōd ciał modrych wyrōżniŏ sie nastympujōnce ôbiekty, układy i struktury: planety, miesiōnczki, planetoidy, gwiŏzdy, gwiŏzdozbiory, skupiny gwiŏzdowe, grōmady gwiŏzd, galaktyki, mgławice, grōmady galaktyk, materyjŏ miyndzygwiŏzdowŏ, gaz miyndzygalaktyczny, materyjŏ egzotycznŏ, antymateryjŏ, ciymnŏ materyjŏ, kwazary, czŏrne dziury i wiela inkszych.
Hipotytyczny astrōnōmiczny ôbiekt miar planety to synestiŏlny ôbiekt.