text:
Pjatk, 23. januara wusyłaše MDR Figaro wo pěstowarni na Geisingskej:
Sorbisch lernen bereits in der Kita
Pjatk, dnja 9.1.2015 rozprawjachu Serbske Nowiny wo dźěle Stup dale z.t.:
Jednaja z kubłanskej agenturu
Po žłobiku a pěstowarni serbšćina w Drježdźanach tež w šuli trěbna
Drježdźany. Towarstwo Stup dale w sakskej stolicy zhladuje na něšto, štož bě jeho čłonam při załoženju před něšto wjace hač pjeć lětami jenož mało ludźi dowěriło. Tuchwilu maja dźakowano jeho skutkowanju po cyłych Drježdźanach wjace hač 25 dźěći, kotrež su započejo w žłobikowej skupinje a zdźěla dale w pěstowarni serbšćinu wuknyli abo hišće wuknu. W dnjowym přebywanišću na Geisingskej dróze w měšćanskej štwórći Strěžin, kotraž bu předloni wotewrjena, maja tuchwilu 15 dźěći. Tam so mjeztym štyrjo Serbja, kubłarki Sara Rječkec, Karolin Kupkec a Luiza Wjeršec kaž tež kubłar Marko Njek, wo nje staraja. Skupinu žłobikowych dźěći w Nowym měsće je loni nazymu Zuzi Budarjec jako dnjowa mać přewzała.
Zo by so poskitk serbskorěčnych móžnosćow w pěstowarni dale rozšěrił, je tam loni jónu wob tydźeń Tanja Donatec z dźěćimi spěwała a hudźiła, Drježdźanjanka Karola Šołćina je jim serbske bajki bała. Hač hodźi so w tym tež lětsa postupować, financowanja dla hišće jasne njeje. „Štož pak je cyle wěste, w pěstowarni budźe dale trjeba za dźěći ze serbskorěčnym pozadkom městna zaručić“, rozłožuje předsyda towarstwa dr. Andreas Kluge, „hižo nětko mamy zaso wjacore dźěći w starobje ćěšenka, kotrychž starši su je tam přizjewili, dalše dźěći so w přichodnych měsacach narodźa. Tale realita nas jara zwjesela.“
Wosebje zajimawa je tema, kak dale ze serbskorěčnym kubłanjom po pěstowarskim času. W lěće 2016 su prěni chowancy dźěćaceho přebywanišća na Geisingskej w starobje šulskeho nowačka. Prěni króć je towarstwo Stup dale loni oficialnje z Drježdźanskim regionalnym zarjadom Sakskeje kubłanskeje agentury wo tym jednało, namakać zakładnu šulu, kotraž by wučbu serbšćiny poskićiła. Nětko wotměwaja so tajke rozmołwy w stajnych wotstawkach. Agentura je mjeztym hižo z přichodnym nošerjom, w tym padźe ze šulskim zarjadom města Drježdźan, rěčała. „Pytamy šulu, kotraž je kaž pěstowarnja w měšćanskim dźělu Strěžin, štož organizaciju tajkeho poskitka hišće bóle wužaduje“, měni dr. Andreas Kluge. Po předstawach towarstwa móhło so w prěnimaj šulskimaj lětomaj po jednej hodźinje wob tydźeń serbšćina wuwučować, w dalšimaj potom tři. Jeli so předewzaće poradźi, móhła wot šulskeho lěta 2016/2017 prěnja šula w sakskej stolicy serbskorěčnu wučbu poskićeć. (MiR)


c: text/html

text:
30 listopada
30 listopada – trzidźysty dźyń listopada, a 334. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 31 dńi.
Śwjynta
- Szkocyjo - dźyń św. Andrzeja, patrůna Szkocyji
Wydarzyńa na śwjeće
- 1966 - państwo Barbados uodzyskoło samostanowjyńy
- 2006 - uůngyfer 300 umrziło bez zlyżće błotnyj lawiny ze wulkůnu Mayon na Filipinach
Rodźili śe
- 1835 - Mark Twain, amerykański pisorz pochodzyńo szkockigo
- 1864 - Andrzej Mielęcki, polski dźołocz społyczny na Ślůnsku, dochtůr
- 1874 - Winston Churchill, brytyjski polityker a pisorz, dwukrotny prymjer Wjelgej Brytańije.
- 1976 - Tomasz Rożek, ślůnski naukowy dźynńikorz a fizyker
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lidia Szkaradnik
Milijóńsko utropa z tymi przebrzidłymi bajtlami
Nó, i mosz babo placek! Moja przocielka poszła jako to mo we zwyku kansik na smyki, a jo zaś muszym dować pozór na jeji trzi dziecka. Dzisio mie tak w nortach szkubie, że doista nielza wydzierżeć. Nierada jowejczym, nale ledwo żech sie dokwanckała i siadła na sztokerli, a przeca muszym sie hónym chytać roboty. Roz, dwa trzeja narychtować tej dómowej gowiedzi śniodani, a potym jakómsik chabanine ciepnóć do garca, coby sie uwarziła jako polywka. Nugle muszóm być kupne, przeca nie bydym kulać ciasta, jak ledwo sie na nogach dzierżym.
Nale, do piernika, czy tu co zrobisz człowiecze, jak musisz fórt dziwać sie na ty sakulyncki dziecka, coby zaś czego nie wymarasiły. Chłapczyska ledwo stanyły, już dokazujóm – jedyn drugigo bóncko, przedrzyńźnio i ani sie nie łobezdrzisz, a bydzie krawal. Jedyn przez drugigo bałuszy dwa po trzi. Ciućmoki jedny, móm jich przeca rada, ale ponikiedy doista mie zeźlóm.
Pomazałach jim chlyb szmolcym i dowóm kożdymu po skibce, to przeca aspóń na chwile pujdzie se łodetchnóć. Nale mosz rozum! Do diaska! Jedyn drugigo sturził i skibka naszła sie na delinach. Już doista mie złoś biere, bo ni móm rada, jak sie jodło marnuje. A dziywcze strzapate, łobleczóne w jakisik fijołkowe szaty, chichrze sie w kóncie i chlado fusekli, co ich dycki kansik zapatności. Jak już wszycki kónty dupóm wytrziła, to cosi naszła, nale jednóm modróm, a drugóm jakómsik strokatóm. Ciepła jich naspadek na deliny, tóż kozałach ji ukludzić cały tyn capart i przigroziłach, że mamie poskarżym na te małóm strzapatóm czutore.
Przigrzołach dzieckóm w gorczku kapke mlyka i prziniósłach jim ze szpajski po kónsku brutfanioka, co sie dziwnym trafym łostoł łod niedziele. Tóż gamle pumału jedyn z drugim i na chwile nie dopalujóm mie.
Przeca był spokuj, ale ni na dłógo. Do jasnego piernika! Michoł, tyn nejstarszy, co mo już dziewiyńć roków, a dociyrny je taki i ponikiedy zdo mi sie gupi, jak bót z lewej nogi, rymplowoł po kuchyni w te i wewte i sciepoł blaszany lawór z pumyjami ze sztokerli. Jasny gwint! To ci utropa z tymi bisagami! Bier sie tu stela – prawiym zło jak diobli - cióng na pole, a dej psu jeś do kastrolka! A nie spuszczej go z lańcucha, bo jak kiery idzie to doskakuje beskuryja do nóg.
Jónek dziubnył czymsikej Jewke, isto hernodlóm, abo jeglicóm, co jóm wysmyczył z podstola, tóż ta jujczy na łotomanie i uciyro gymbe do sznumtychli, kieróm naszła w moji taszce. Pogłoskałach kapke dziywcze po głowiczce, bo mi ji przeca żol zabyło. Przigroziłach chłapcu, coby nie gajdowoł na dziywczyńciu i drym kartaczym deliny, a potym uciyróm jakómsik dziurawóm zesandrzanóm hadróm.
Nafajczyłach już pod blachóm, kaj ciepłach pore karkoszek i pokrołach keleruby, tóż ich bydym pumalutku dynstować i chabanina, coch jóm łacno kupiła, też już sie warzi. Jewka przestała beczeć, handryczy sie z bratym ło jakisi ździorba i fórt forsko. Musiała sie isto wczora przeziómbić, jak gónili pospołu boskym po miedzy, za zogónami, a przeca siómpiło. Jewka naszła jakisik bómbón w dicie kole strzybnego kastlika, co dycki stoji na kredynsce ze szpyndlikami i kneflami, i wadzóm sie z bratym ło niego.
Nie minyło pore minut, a Jónek isto przipod głowe, ukielznył i gruchnył jak dłógi na ty mokre deliny. No i Michoł prziszeł naspadek z pola w charbołach łod błota i nasiós moc marasu do siyni, tóż mu przigroziłach, coby sie na werandzie sebuł, a nie ciepoł łobleczo byle kany. Doista utropa z tymi gizdami. Jewka naszła kansik na łotomanie w tym barłogu mały balón i chybie nim do wyrchu. Chciałach wrzasknóć: Niechej tyn balón i dej se pozór, nale ani żech sie nie łobezdrziła, a ta gizdula sciepała fajansowóm miseczke, co stoła kole żbónka na stole. Tak jyny brzinkło i szkorupy zostały na delinach. Wziyłach śmiatok i ukludziłach tyn bajzel.
Dyć przeca muszym iś babucia i gowiydź łodbyć, tóż gichłach pumyj do ampra i naporynczyłach dzieckóm, coby byli szykowni i nie wymarasili zaś czego, dy jo przeca mig a blysk bydym naspadek. Nale zabyłach ło mlyku i wyskipiało na blasze, a Jewka chciała go hónym schynóć i kapke łoparziła sie w rynke. No i zaś krawal, aż żech do chlywa wrzask słyszała. Jezeryno, kiery by to wydzierżoł!
Hónym przidyrdałach, wcisłach ji palec do gorczka z zimnóm wodóm, ale ta maże sie fórt, tóż kapke sie śnióm ciaćkóm. Nale jako tyn czas żynie! Dyć już pizła piyrszo, a mie wygasło pod blachóm. Wygnałach chłapców, coby w ty pyndy przismyczyli jaki karkoszki i inszego chebzio, chynyłach to pod blache i polołach kapke brynym, coby sie lepi hajczyło.
Nale moja przocielka już je we dwiyrzach, tóż se kapke spocznym, bo doista móm już doś tego użyranio z dzieckami. Móm jich rada, nale je to procne, jak trzeja na wszyckich trzóch dować pozór. W uchu mi gwinczy, tóż isto jakómsik nowine usłyszym. Czakóm, aż Hana co przerzóndzi, ale isto bodej, bo zaś sie kansik śpiycho.
Dlo smiłowanio, zabyłach, że muszym dzisio jeszcze biglować cychy i upiyc jakómsik buchte, dyć rodzine trzeja wykormić. Przeca roboty je tela, że isto zaćmiym. Łod bożego rana fórt jyny robota i robota. Wyboczcie, że fórt jowejczym, a cóż jo by przeca robiła bez roboty? Dyć łóna mie mo strasznucnie rada, a jo jóm jeszcze bardziyj.
KUMINIORZE (Staszka s Bogumina)
Przigoda piyrszo
Gaździno rano wykludzała koze na pole i przibiła na kulik. Wychybała gnój s chlywka i nałożyła nowej słómy. Potym szła do chałupy za swojóm robotóm. Były żniwa, a hyc był wielki, tak chciała w połednie koze wydojić i skludzić jóm do chlywka. Wziyna gornek, siedła na stołek i zaczyna dojić, a tu w ćmawym kóncie chlywka cosi wielkigo czornego sie ruszo i mamrze: „To uż ani we chlywku wyspać sie nie dajóm”. Baba sie przenaramnie slynkła, gornek s mlykiym ji wypod s rynki, kopła do stołka, wyskoczyła s chlywka i wrzeszczy: „Ratunku dioboł w chlywku leży”. A chlywek zaryglowała. Na taki wrzask stejizbiocy sie zeszli s kijami, widłami. Tyn śmiylszy pómału chlywek otwiyroł, a tu s chlywka kuminiorz wylos i prawi: „wyboczcie, ludkowie, jo był tym dzisiejszym hycym tak stropióny, a jak żech w chlywku widzioł tóm czystym słóme, to mie skusiło legnónć se i spoczywać, a że mi było przijymnie, bo w chlywku był chłódek, tak żech sie i sdrzymnył”. Wszyjscy kuminiorza dobrze znali, tóż ze śmiychym sie rozeszli do swojich chałup.
Przigoda drugo
Pore dni przed Godnymi Świyntami Jewka pieknie obleczóno, narychtowane do wyjścio, prawi Franckowi: „Idym na autobus, jadym pómóc Hance w obchodzie”. Bo jako to bywo, ludzie przed Świyntami przeogrómnie kupujóm, tak se dziołucha mo co obracać. Ty zajś uwyndź to miynso s kormika, co je na trokach, w izbeczce se zegrzyj obiod, a w chałupie moc nie szmatłej, bo uż móm na Świynta wszyjstko wygruntowane. Wieczór dej królikóm, zawrzij aji kury, a hajcuj w chałupie, coby było ciepło kiej przidym na spadek. Nó, i poszła. Francek wyndziuł miynso we wyndzoku, co był s cegieł – tako budka postawiono w zogrodzie. Do izbeczki przistawiónej przi stole se uż przed czasym, tak coby Jewka nie widziała schowoł pół litra ostrej i dwa piwa, coby przi wyndzyniu mioł co popijać. Dziyń był bez wiatru, tóż sie dobrze wyndziło.W połednie zgrzoł gulasz, zjod s chlebym i wszyjstko sie staroł robić tak, jako mu baba przikozała. Ku wieczoru uwyndzóne miynso wycióngnył s wyndzoka powiesiul na żerdzi coby wychłodło ,po kónsku pokrowoł nożym, posjodoł i czynszowoł sie gorzołkóm, a zapach świyżej wyndzónki sie rozchodziuł po dziedzinie. –‘’Tak co, szmakuje, szmakuje?„ prawi kuminiorz , kiery naros sie zjawiuł na placu. Franckiym to szkubło i prawi: No co wy tu robicie tak wieczor?”-„Na byłech u Bonnczkule piec wymiatać, bo chce na Świynta piyc kołocze, tóż żech sie tam zdzierżoł, a ni ma to żodno sknera baba, zapłaciła, poczynstowała i eszcze mi dwa piwa dała na chodnik”- chwoluł sie kuminiorz. Tu Frankowi prziszło chynć na piwo i pozwoł kuminiorza do izbeczki. Nakroł świyżo wyndzónego boczku, podjodali, piwko popijali, a dopili też pół litra ostrej, ale chynć na pijatyke ich nie opujściła. Francek sie spómnioł, że Jewka mo w kuchyni w kredynsie poczynstunek dlo gości, co przidom we Świynta. Po kolanach sie czołgoł s pola aż do kuchyni, coby nie namarasiuł, ale pół litra ni mog nónść hónym, zajś kuminiorzowi sie zdało, że gazda tam je jakosi dłógo, było mu też aji zima, toż sie szeł podziwać, co tyn Francek tam tak długo robi. Nie wiedzioł, że je wygruntowane, toż też jaki buciory mioł, tak wlos do kuchynie, a Francek to pół litra naszeł tóż siedli za stół, popijali, że Francek na przikazy Jewki zapómnioł. Było im razym wiesioło, że sie chycili tańcowanio i zaśpiywali se tez ‘’Gorzołeczko, ciotko moja…’’ Ani sie nie nazdali , jak sie wtańcowali aż do sypialni, a że gorzołka ni ma woda, w głowie sie im zaczło kryncić, nogi plóntać, aż rómbli sobóm oba na czyste, pieknie wyścielane pierziny i zmordowani gorzołkóm i tańcym w usnyli w legierze. Uż sie na dobrze zećmiło, a tu ku chałpie idzie Jewka. Uż s daleka widzi ze sie s kumina nie kurzi, tóż se też hned pomyślała: „Isto tyn mój ożrały siedzi w aryndzie. No doczkej se ty, jo ci wytrzym wzrok, jak przidziesz” .Prziszła na plac miynso wisi na żerdzi, dwiyrze do chałupy odewrzite, a jak wlazła do izdy, mało jóm nie porazilo. Złojść jóm dopadła, naszła mietłe prynciónke i biła chłopów głowa nie głowa. Kuminiorz tyn uciyk, a Francek tej nocy społ w izbeczce przistawiónej przi stodole.
Lidia Szkaradnik
Szpacyr po Ustróniu


text:
Eckert, Marian ; Kuleba, Mirosław ; Körner, Matthias ; Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) ; Sobkowiak, Czesław ; Mikołajczak, Małgorzata ; Wesołowski, Jacek ; Winter, Carmen ; Balcerzakowa, Gabriela ; Sztyber, Radosław ; Kurzawa, Eugeniusz ; Kufel, Sławomir ; Wojtyła, Konrad ; Kozłowski, Wojciech ; Frydryczak, Beata ; Chežka, Jurij ; Ettrich, Berthold ; Grupa, Andrzej ; Schliebe, Carmen ; Pałac, Piotr ; Molenda, Adam ; Wilke, Klaus ; Witkojc, Mina ; Lajnert, Jan
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonej Górze
Apr 4, 2019
Sep 14, 2007
337
4
https://zbc.uz.zgora.pl/publication/9277
Kowalczuk, Zygmunt Koniusz, Janusz (1934-2017) Szura, Romuald Sobkowiak, Czesław Mikołajczak, Małgorzata Wesołowski, Jacek Szóstak, Anna Kania, Leszek Warszawski, Mieczysław Kamińska, Krystyna Winter, Carmen Furman, Kazimierz Balcerzakowa, Gabriela Jacob, Uta Rećko, Janusz Rösler, Alfred Kierc, Bogusław Czarnuch, Zbigniew Kufel, Sławomir Łukasiewicz, Jacek Tokarska, Anna Stachowiak, Małgorzata Myszlennik, Nadieżda Frydryczak, Beata Schliebe, Carmen Wilke, Klaus Brezan, Jurij Święch, Zbigniew Sperling, Jörg Martin, Barbara Kraft, Perdita von Czarkowski, Radosław Graczew, Agnieszka Serdeczny, Wacław Żuromski, Ryszard
Wojewódzki, Ireneusz Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Kotlarek, Dawid Lambrecht, Susanne Szóstak, Anna Kamińska, Krystyna Kufel, Sławomir - red. Kulikowska, Katarzyna Ryś, Roman Mikulski, Krzysztof Werstler, Janusz Schön, Franz Rozwadowska-Bar, Grażyna König, Rita Kaiser, Tina
Szura, Romuald Wachowiak, Eugeniusz Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Gorzechowski, Grzegorz Kania, Leszek Warszawski, Mieczysław Jerzynek, Marcin Wasik, Maria Bachta, Katarzyna Kufel, Sławomir - red. Musiałowski, Zenon Szylkin, Henryk Werstler, Janusz Czarnuch, Zbigniew Chmielewski, Grzegorz Marczewski, Mateusz Kurzawa, Eugeniusz Roszczyk, Idalia Dreczka, Janusz Dębińska, Ewa Kozłowski, Wojciech Koblischke, Patryk Bąk, Martyna Steffan, Daria Pieniążek, Małgorzata Kobyłecki, Damian Rubacha, Robert Katarzyński, Jacek "Katos" Żuliński, Leszek Sailer, Till
Koniusz, Janusz (1934-2017) Szura, Romuald Galek, Cezary Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Łazuka, Władysław Klępka, Władysław Kufel, Sławomir - red. Czarnuch, Zbigniew Dragon, Maximilian Rudiak, Robert Dottschadis, Mareike Zalejewski-Smoleń, Tomasz Łukaszewicz, Zenon Chmielewski, Grzegorz Piątkowski, Bartosz Lipska, Ewa Żyburt, Stanisław Rak, Wlademar "Gerson" Szewczuk, Anna Marczewski, Mateusz Simonjetz, Monika Kurzawa, Eugeniusz
Suder, Kajetan Kowalczuk, Zygmunt Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Lambrecht, Susanne Kamińska, Krystyna Winter, Carmen Wasik, Maria Kozłowski, Zbigniew Kufel, Sławomir - red. Husak, Bogumiła Hoffmann, Gerd-Rüdiger Büscher, Herald Simonjetz, Anita Pawełek, Joanna Kierc, Bogusław Kozioł, Urszula Klary, Beata Patrycja Lipińska, Alicja Żuczkowski, Adam Sztyber, Radosław Jazownik, Leszek
Koniusz, Janusz (1934-2017) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Derylak, Edward Miłek, Maria Gorzechowski, Grzegorz Warszawski, Mieczysław Łazuka, Władysław Jerzynek, Marcin Kufel, Sławomir - red. Siatecki, Alfred Werstler, Janusz König, Rita Piątkowski, Bartosz Krakowiak, Konrad Mannsdorf, Peter Florkowski, Tomasz Szpylma, Agnieszka Bibik, Karolina Szwarc, Jolanta Gozdowski, Krzysztof Schiller, Konrad Wojtyniak-Dębińska, Ewa Ratajczak, Tomasz Bohuta-Stąpel, Halina Młynarczyk, Anna Górczyńska-Przybyłowicz, Bożena Kroschel, Wolfgang Lorenc, Janina E.
Koniusz, Janusz (1934-2017) Galek, Cezary Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Gorzechowski, Grzegorz Kania, Leszek Gröper, Reinhard Szmidt, Ireneusz Krzysztof Prusińska, Małgorzata Gizińska-Hwozdyk, Aneta Donner, Ruth Klan, Rafał Igielska, Beata Warszawski, Mieczysław Karbowska, Lila Polus, Zenon Fleckenstein-Seifert, Iris Łazuka, Władysław Radziszewska, Maria Klępka, Władysław Kuczer, Jarosław Kamińska, Krystyna Jerzynek, Marcin Winter, Carmen
Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Polus, Zenon Łazuka, Władysław Kuczer, Jarosław Werstler, Janusz Czarnuch, Zbigniew Pytel, Jolanta Kulczycka, Dorota Frydryczak, Beata Bereska, Odette Schlick, Michael Solecki, Mariusz Terjaew, Viktor Marciniak, Jerzy Kowalski, Grzegorz Baworowska, Jolanta Dewes, Michaela Wagner, Hannes Berchner, Jonathan Radochla, Edeltraud Skorupska, Elżbieta Werner, Wiktor Ziembińska, Joanna


text:
Botswana
Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo we pouedńowyj Africe, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Namibijům, RPA a Zimbabwe. Wjynkšo tajla kraju zajmuje půupustyńijo, bezodpuywowy uobšar Kalahari. Ludźe pomjyškujům guůwńy ryjůny we pouedńowo-wschodńij tajli kraju, nade řykům Limpopo. 17% placu zajmujům parki narodowe. Gospodarka je uoparto na wydobyću djomyntůw, kerych Botswana je nojwjynkšym producyntym na śwjeće. Krům tygo sům sam tyž šichty mjedźi a ńiklu, znočyńe mo tyž uobrobjańe źymje.


text:
Rozprawa dźěławosće sekcije stawizny 2009/2010
Wot lońšeje hłowneje zhromadźizny sem je stawizniska sekcija wjacore zarjadowanja přewjedła.
Najwjetše z nich a z najwjace přihotowanskej prócu zwjazane bě zarjadowanje k 20lětnej róčnicy přewróta w Serbach. Tute wotmě so pod temu „Nalěćo w nazymje. Serbja a lěto 1989“ dnja 13. nowembra we wulkej žurli w Dźiwadle na Hrodźe w Budyšinje. Stawiznar dr. Timo Meškank z Lipska přednošowaše wo přewrótowych podawkach w Serbach. Předstajichmy někotre filmowe wurězki ze serbskich zarjadowanjow za čas přewróta, kotrež bě nawjerćał njeboh Mato Šołta z Budyšina. Přednošk so wobrubi z hudźbu Jura Mětška. Zarjadowanje wotmě so we wobłuku rjada „Herbsthoffnung 89 / Nadźija nazymy 89“, kotrež wšelake institucije města Budyšina přihotowachu. W přihotowanskim kruhu tutoho rjadu kładźeše so wažnosć na to, zo je naše serbske zarjadowanje tež němskim zajimcam přistupne. Tohodla prócowachmy so wo simultany přełožk do němčiny, kotryž přewza dr. Anja Pohončowa, a dokelž maja dobru přełožowansku připrawu, wotnajachmy wulku žurlu w Dźiwadle na hrodźe. Zličichmy blisko 70 wopytowarjow, běchu to hłownje Serbja a mjez nimi jednotliwi Němcy. W serbskich a trochu tež w němskich medijach bě Maćica z tutym zarjadownajom prezentna. Cyłkownje móžemy prajić: Je derje, zo smy serbske zarjadowanje k přewrótej přewjedli, dosahało pak by, hdyž bychmy je w mjeńšim wobłuku přewjedli a ryzy na serbski publikum wusměrili. Tajke kaž bě, je nimale mocy našeje sekcije přežadało. W tym zwisku dźakuju so předsydstwu MS a mnohim dalšim, kiž su nas při tutym zarjadowanju podpěrali.
Dale je naša sekcija dała nastork a je přihotowała wopominanje njeboh předsydy MS dr. Měrćina Völkela składnostnje jeho 75. narodnin dnja 16. nowembra 2009. Při jeho poslednim wotpočinku na kěrchowje w Chrósćicach měješe Beno Budar wopominansku narěč. Po tym běchu
zarjadowarjo z předsydstwom MS do Völkelec hospodliweho domu w Róžeńće na kofej přeprošeni. Myslu, zo bě to zarjadowanje cyle w zmysle našeho njezapomniteho njeboh předsydy.
Skónčnje móžu hišće wo tym rozprawjeć, zo smy naše loni na tutym městnje přednjesene předewzaće, załožić přednoškowy rjad „Maćična akademija“ zwoprawdźili. Po dlěšim pytanju smy
tež přihódnu rumnosć za to namakali w Budyskim hosćencu „Wjelbik“. Wutrobny dźak słuša Malinkec mandźelskimaj, zo naše zarjadowanje zwólniwje přiwzaštaj. Wob lěto planujemy tři zarjadowanja: w nazymje, zymje a w nalěću. „Maćična akademija“ so zahaji 8. oktobra 2009 z přednoškom młodeje wědomostnicy Lubiny Malinkoweje składnostnje jeje wuznamjenjenja ze stipendijom Gregora Mättiga na temu „Serbska cyrkej w Lubiju“. Druhi přednošk měješe dnja 7. januara 2010 dr. Měrćin Wałda wo prašenju „Kelko je katolskich Serbow?“. Wobě zarjadowani
běštej jara derje wopytanej a žněještej tež wobšěrny echo w serbskich medijach. Na 3. „Maćičnu akademiju“ chcu Was tu wutrobnje přeprosyć. Štwórtk, 22. apryla, přednošuje teologa dr. Hans-Jürgen Sievers z Lipska na temu „Oskar Pank – serbski duchowny, spowědny wótc Bismarcka a superintendent w Lipsku“. Budźe to prěnje zarjadowanje, kiž přewjedźemy w němskej rěči a nadźijamy so tež tu bohateho wopyta. Z „Maćičnej akademiju“ chcemy tež w přichodźe pokročować. Štóž ma přeća, namjety abo pokiwy nastupajo temy a referentow, njech mi to prošu zdźěli.
Stawiznisku sekciju nawjedujetaj Trudla Malinkowa jako předsydka a dr. Edmund Pjech jako městopředsyda. Wot lońšje hłowneje zhromadźizny MS sem so jako sekcija njejsmy zešli. To ma pak so nětko zaso w nalěću stać, hdźež chcemy sej swoje přichodne předewzaća dorěčeć.
W swojej lońšej rozprawje běch na to pokazała, zo ma naša sekcija mało sobustawow. Bohužel smy loni hišće jednu čłonku přez wustup zhubili. Bychmy trjebali dalšich, wosebje młódšich čłonow.
Trudla Malinkowa,
předsydka


text:
Póstowe čisło w Němskej
Póstowe čisło eksistuje w Němskej hižo wot lěta 1941, hdyž so w Němskim reichu dwucyfrowe ličby za roznošenje paketow a pakćikow zawjedźechu. Wot lěta 1944 płaća tute ličby tež za listowy wobchad, kotrež so tež po Druhej swětowej wójnje dale wužiwachu. W lěće 1962 so w Zwjazkowej republice Němskej a 1965 w Němskej demokratiskej republice samostatnej systemaj póstowych čisłow zawjedźetej. W zjednoćenej Němskej wotměni 1993 pjećcyfrowy system Zwjazkoweje póšty starej systemaj.
Nimo póstowych čisłow za geografiske kónčiny eksistuja tež póstowe čisła za wulkopřijimarjow a za póstowe kašćiki. Němska póšta AG je jako naslědnica Zwjazkoweje póšty za wudźělenje nowych póstowych čisłow zamołwita.


text:
Zebnica (město)
Zebnica (němsce Sebnitz) je wot 1. awgusta 2008 wulke wokrjesne město w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Zebnica. Do 31. julija 2008 słušeše ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica, kotryž wot 1. awgusta 2008 hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis dźensniši krajny wokrjes twori. Je statnje připóznate wočerstwjenišćo we wuchodnej Sakskej na kromje Narodneho parka Sakska Šwica. Zebnica so tež „město kumštnych kwětkow“ abo „město židźanych kwětkow“ mjenuje.
Wobsah
- 1 Geografija
- 2 Stawizny
- 3 Hospodarstwo
- 4 Partnerske města
- 5 Rozčłonkowanje města
- 6 Prawidłowne zarjadowanja
- 7 Wuwiwanje měšćanskeho terena
- 8 Kultura a zajimawosće
- 9 Wšelčizny
- 10 Sport
- 11 Čestni měšćenjo
- 12 Literatura
- 13 Žórła
- 14 Wotkazy
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město Zebnica leži w dole rěki Zebnicy a jeho bóčnych dołach mjez 250 a 460 m nad NN mjez Sakskej Šwicu a Łužiskimi horami. Přirodorumje leži měšćanski wobwod w Zapadołužiskej pahórčinje, mjezuje pak ze samym přirodnym rumom Hornjołužiski hórski kraj. Dokelž přirodny rum Sakska Šwica je tohorunja jara blisko, je krajina wokoło Zebnicy jara wotměnjawa. Domjaca hora Zebnicy je Tanzplan (čěsce: Tanečnice), kotraž leži hižo w Čěskej. Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf leži nad dołom rěki Kirnitzsch něhdźe 5 km juhowuchodnje wot hłowneho wobwoda města. Wobaj měšćanskej dźělej stej přez gmejnu Kirnitzschtal dźělenej.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zebnica je najskerje słowjanske załoženje. Mjeno dźe najskerje na mjeno Sebenica (= *Zybnica, zybjaca rěčka) wróćo. Najstarši dokumentariski dokład namaka so w Hornjołužiskim hraničnym wopismje z lět 1223/1241, w kotrymž bu hranica mjez kralestwom Čechi a biskopstwom Mišno postajena. Tamniše naspomnjenje mjena Zebnicy poćahuje so jenož na rěčku Zebnicu. W běhu wuchodneje kolonizacije postupuja Frankojo do tutych kónčin a město wuwiwa so k městačku rólnikow a tkalcow. Jako srjedźišćo wičneho sydlišća nastawa w druhej połojcy 12. lětstotka praworóžkate torhošćo jako srjedźišćo hospodarskeho žiwjenja wičneho městna, pozdźišeho města. Měšćanski status so w lěće 1451 prěni raz dokumentarisce jako stetlin naspomnja. Radnica, natwarjena w lětomaj 1714/15 w srjedźiznje torhošća, so w lěće 1854 přez woheń zniči. Šupiznojty domčk pódla, jětki jako předawanišća rěznikow, zniči so w lěće 1804 přez wulku wodu. Wosrjedź 19. lětstotka ma město 4.000 wobydlerjow a 375 domow, w lěće 1881 je to 6.354 wobydlerjow a w lěće 1900 8.648 wobydlerjow. 15. septembra 1854 niči wulki měšćanski woheń cyłe měšćanske žro a starozwučeny srjedźowěkowski měšćanski wobraz. Dohromady padny 72 bydlenskich domow, 42 bróžnjow a zadnich domow, radnica a šula płomjenjam za wopor. Ze spadom manuelneho tkalcowstwa, předewšěm přez industrializaciju tuteje industrijneje hałuzy w Jendźelskej zawinowany a přez wulki měšćanski woheń lěta 1854 pospěšeny, při kotrymž su so nimale wšě krosna zničili, nabywa pod wliwom čěskich rjemjeslnikow zhotowjenje kumštnych kwětkow wjetši wuznam. Bě wyše 100 mjeńšich a wjetšich kwětkowych fabrikow z kruće přistajenymi dźěłaćerkami a dźěłaćerjemi a nimo toho z tysacami tak mjenowanych domjacych dźěłaćerjow. 17. měrca 1894 namjetuje domizniski slědźer Alfred Meiche w lokalnej nowinje "Grenzblatt" (Namjezne łopjeno) domizniski muzej załožić. W nalěću 1908 so přemysłowe towarstwo wo tutu wěc stara a prěnje eksponaty buchu w měšćanskej šuli při cyrkwi zaměstnjene. W lěće 1909 so natwar wustajeńcy stawa a 23. meje 1909 bu měšćanski muzej zahajeny, kotryž w lěće 1930 nowe rumnosće dósta. 11. meje 1945 so měšćanosta Dr. Steudner wotsadźa a z nowym měšćanostu sta so lěkar Dr. Muder. 30. septembra 1945 měješe Zebnica 14.500 wobydlerjow. 12. nowembra 1945 so Karl Seewald z nowym měšćanostu sta. 1. junija 1946 měješe Zebnica 13.203 wobydlerjow, 1304 bydlenskich domow a 183 zawodow. 16. februara 1948 wopyta 1.847 dźěći w 47 klasach z 35 wučerjemi zakładnu šulu. Na nowozałoženej fachowej šuli za hospodarstwo a zarjadnistwo bu 12. julija 1948 prěni raz matura złožena. Za časy NDR bě VEB Kunstblume Sebnitz jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w regionje. Po zasozjednoćenju a wotłamanju wotbytnišćow so wšak zawody nimale dospołnje zhubichu. Dźensa so jenož w snadnej měrje a předewšěm w pokazkich dźěłarnjach "kwětkuje". W lěće 1952 so Zebnica z wokrjesnym městom Zebničanskeho wokrjesa sta. Tutón status so přez wokrjesnu reformu w lěće 1992 zhubi. W lěće 1995 sta so Zebnica z wulkim wokrjesnym městom. W lěće 2003 wuhotowa město Dźeń Saksow.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1877: Zahajenje železniskeje čary Sebnitztalbahn: Žandow–Zebnica–Budyšin
- 1905: Zahajenje železniskeje čary Zebnica–Dolní Poustevna–Šluknov–Rumburk přez Čěsku sewjernu železnicu, wobchad bu po kóncu wójny w lěće 1945 mjezy Zebnicu a hraničnej wjesku Dolní Poustevna na čěskej stronje zastajił, znowawotewrjenje tutoho zwiska je za junij 2014 wotpohladany.
- wot lěta 1995 nadróžny hraničny přechod do Dolneje Poustevny
- wot lěta 2003 wjedźe Oberelbische Verkehrsgesellschaft Pirna-Sebnitz (OVPS) historiski bus, kotryž je po měsće pomjenowany: Rose von Sebnitz
- 2014: Zahajenje železniskeje linije U 28 (Železnica Narodneho parka Sakskeje a Čěskeje Šwicy) wot Dźěčina přez Zebnicu do Rumburka
Tudyše předewzaća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Robert Bosch Elektrowerkzeuge GmbH Sebnitz, 455 dźěławych
- Tillig Modellbahn GmbH & Co. KG, 180 dźěławych
- Sebnitzer Fensterbau GmbH, 110 dźěławych
Partnerske města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rozčłonkowanje města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Oficielne měšćanske dźěle su Zebnica, Schönbach, Hainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorf.
Prawidłowne zarjadowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Koncertowa serija w Zebničanskej ewangelsko-lutherskej měšćanskej cyrkwi
- Kwětkowy a hudźbny swjedźeń
Wuwiwanje měšćanskeho terena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zagmejnowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1920: Hofhainersdorf
- 1935: Schönbach
- 1950: Amtshainersdorf, Hertigswalde
- 1997: Hinterhermsdorf
Wuwiwanje ličby wobydlerjow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1772: 1.648 (285 domow)
- 1832: 2.843
- 1871: 5.216 (377 bydlenskich twarjenjow)
- 1892: 8.476 (549 bydlenskich twarjenjow)
- 1900: 8.649 (626 bydlenskich twarjenjow)
- 1905: 9.743
- 1914: 12.000
- 1918: 8.906
- 1990: 11.705
- 1998: 10.203
- 1999: 10.063
- 2000: 9.882
- 2001: 9.670
- 2002: 9.496
- 2003: 9.304
- 2004: 9.159
Žórła: 1444-1871: Meiche 1927 / 1892-1918: Schober 1988 / 1990-2004: Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen
Kultura a zajimawosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Prawěkowy park z 400 plastikami prastawizniskich cycakow a małožiwochow. Załožer tutoho prawěkoweho parka je Franz Gruß, załožer znaćišeho prawěkoweho parka w Małym Wjelkowje
- Muzej modelowych železničkow firmy Tillig
- Westernvillage
- Wudrjeńca rěčki Kyrnicy pola Hinterhermsdorfa z čołmikowanjom na Wyšim přepławje
- Rozhladna wěža na horje Weifberg (drjewjena wěža 36,9 m wysoka)
Muzeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Muzej kumštnych kwětkow a domizniki muzej "Prof. Alfred Meiche" w byrgarskim domje natwarjenym w lěće 1731
- Dom Afriki
- Dom "Deutsche Kunstblume Sebnitz"
Dom Afriki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Muzej Afrikahaus (Dom Afriki) w Sebnitzu je etnografiska zběrka, kotraž stawizny a přitomnosć afriskeho kontinenta předstaja. Wopřijima multimedialnu wustajeńcu a knihownju Nold-Namibia.
Stajny dźěl wustajeńcy pokazuje eksponaty ze štyrjoch zběrkow.
Zběrka Nold pokazuje eksponaty z doby němskich kolonijow a entografiske objekty z Namibije a Južneje Afriki. W druhim rumje čaka zběrka Siegfried NEUKIRCH na wopytowarjow. Tam widźa maski z Gabuna a fotodokumentaciju wo pralěsnej klinice Alberta Schweitzera. Ze zběrki Werner KÜPPER so etnofrafiske objekty předstajeja, kotrež ze zapadneje a wuchodneje Afriki pochadźeja. W rumje, hdźež so Heinrich BARTH česćuje, kotraž so ze swojimi dyrdomdejstwami a slědźenjemi w Africe zeznajomi, su objekty ze zběrki towarstwa Heinrich-Barth-Gesellschaft.
Stajnu wustajeńcu wudospołnjeja mjeńše wuměłske eksponaty, na př. fota Leni Riefenstahloweje a wo zaznaću Afriki w myslach Němcow.
Kontakt:
Afrikahaus Sebnitz
Hertigswalder Str. 14
01855 Sebnitz
Tel. 035971 - 80590
Faks 035971 - 80830
Webstrona: http://www.afrikahaus-sebnitz.de/
Twary[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Měšćanski wobraz so přez byrgarske domy a produkciske twarjenja natwarjene po měšćanskim wohenju w lěće 1854 ze załožerskeho časa twori. Twarski ansambl torhošća nowonatwarjeneho w pózdnjoklasicistiskim stilu steji pod pomnikoškitom. Chěže ze stołom a stykowane chěže, kotrež prěnjotnje běchu mnoholičbne, su so jenož w nakromnym wobwodźe nutřkowneho města zachowali.
- Wiadukt natwarjeny za Sebnitztalbahn (1874/75) bě prěni wiadukt, kotryž je so we wobłukom (radius 224 m) a w nachilnosći (nachilenje 1:50) w cyłej Němskej natwarił. Je 150 m dołhi a 21 m wysoki. Jeho prěnjotnje dźesać kamjentnych wobłukow buchu kónc 1980ych lět při generalnym saněrowanju přez dźewjeć betonowych stołpow.
Sportnišća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wot 1970ych lět je centrum za modelowy lět na započatku města (na dróze z Neustadta), hdźež so kóžde lěto w juniju Mjezynarodny Cup Sakska Šwica lětarjow sputanych modelow wotměwa.
Wšelčizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Zebnica je najwjetše statnje připóznate wočerstwjenišćo (titul wot lěta 1997) w Sakskej.
- W Zebnicy bu najwjetša židźana róža swěta zhotowjena, z wysokosći 3,7 m, jeje kwět ma přeměr 1,5 m a waži 10 kg.
- W Zebnicy nasta započatk 19. lětstotka ludowe wuměłstwo jónkróćne w swěće, Sebničanska sćinohra.
- Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf doby w lěće 2002 titul "Najrjeńše sydlišćo Němskeje" a wobsadźi druhe městno w europskim přirunanju.
- W nowembrje 2000 so Zebnica přez „pad Joseph“ do wšěch nowin dósta. Nowina Bild bě „wotkryła“, zo bu šěsćlětny Joseph Kantelberg-Abdullah pječa 13. junija 1997 w Zebničanskej kupjeli pod hołym njebjom wot rasistiskich młodźencow zatepjeny. Po mało dnjach je so wšak wupokazało, zo ta stawizna bě wot sotry a maćerje hólca wunamakana. [2]
Sport[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- BSV 68 - BürgerSportVerein 68: ma sekcije kopańca, tenis, blidotenis a kolesobul
- SRV 1897 - Sebnitzer Radfahrerverein 1897: Nadróžny a mountainbikowy sport
- Flugmodell - Club e.V. Sebnitz Centrum lětoweho modeloweho sporta a lětarjow sputanych modelow
Čestni měšćenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Alfred Meiche, stawiznar - 1946
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Meiche, Alfred (1927): Historisch-Topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna, Dresden
- Schober, Manfred (1988): Faktensammlung zur Geschichte von Sebnitz in den Jahren 1891-1918. in: Heimatmuseum Sebnitz [Hrsg.] (1988): Die Stadt und der Kreis Sebnitz in Vergangenheit und Gegenwart. Beiträge zur Heimatgeschichte Heft 5, Sebnitz, S. 10-27
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2018; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ http://www.tagesspiegel.de/politik/archiv/29.11.2000/ak-po-in-11905.html
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Altenberg | Bad Gottleuba-Berggießhübel | Bahretal | Bannewitz | Dippoldiswalde | Dohma | Donin | Dorfhain | Dürrröhrsdorf-Dittersbach | Freital | Geising | Glashütte | Gohrisch | Hartmannsdorf-Reichenau | Heidenau | Hermsdorf/Erzgeb. | Höckendorf | Hohnstein | Kirnitzschtal | Kralowc | Kreischa | Liebstadt | Lohmen | Müglitztal | Neustadt w Sakskej | Pěrno | Porschdorf | Pretzschendorf | Rabenau | Rathen | Rathmannsdorf | Reinhardtsdorf-Schöna | Rosenthal-Bielatal | Schmiedeberg | Stadt Wehlen | Stołpin | Struppen | Tharandt | Wilsdruff | Zebnica | Žandow


text:
We minōny weekend łodbōła sie łostaniŏ raja szpilów rundy jesiennyj we Vitasport B Klasie. Grŏ tam…
Kategoria: UKS Ruch Chorzów
UKS Ruch Chorzów zapraszŏ na szpil juniorów!
Uczniowski Klub Sportowy Ruch Chorzów zapraszŏ na szpil I Wojewódzkiej Ligi Juniorów Starszych A1 “InterHall”! Piyrwszy…
UKS Ruch Chorzów – Ruch Chorzów [II GALERIA]
Mŏmy do Wŏs jesce drugŏ galeria ze szpilu Pucharu Polski UKS – Ruch. Foty cykŏł zaprzijaźniōny…
UKS Ruch Chorzów – Ruch Chorzów [I GALERIA]
Ruch Chorzów wygrŏł dzisiej swój szpil we ramach II Rundy Pucharu Polski na szczeblu okryngowym. Rywalem…


text:
Na wopyće pola dźiwadźelnika Tomaša Cyža w Budyšinje
Wón ma něšto gentlemanskeho na sebi. Wustupuje přećelnje, suwerenje a jara zdwórliwje. Tajkeho dožiwjam Tomaša Cyža, 50lětneho hrajerja Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.
Sym pola njeho doma na wopyće. „Tu je znaty serbski rěčespytnik prof. Arnošt Muka swoje poslednje žiwjenske lěta bydlił“, wot njeho zhonju. Mam zaćišć, zo dźiwadźelnik tónle fakt za sebje jako narok bjerje. Chce tež ze swojim skutkowanjom na jewišćowych deskach serbskej rěči wažnosć a wuznam spožčić, jeje rjanosće zwuraznjenja sposrědkować. Spóznawam to hižo na jeho fonetice, na jasnje rěčanej serbšćinje, kotraž sonorisce, z baritonowym hłosom přijomnje klinči.


text:
Kak měło sprjewine město za pjatnaće do dwaceći lět wupadać, je wobsah noweho směrodajneho programa, kotryž chcedźa w Budyšinje zdźěłać. W nim změja tež Serbja swoje městno.
Budyšin (CK/SN). Budyšin je stolica Serbow. Serbska přirada měšćanskeje rady wo tym kontrowersnje diskutuje. Ale towarstwa, kotrež maja jenož mało abo nimaja scyła ničo ze Serbami činić, začuwaja runje to jako jara wažne. Je to jedne z ćežišćow za dalše wuwiće města Budyšina. Prěnje mysle za „Směrodajny program 2030+“ je Markus Gießler wčera měšćanskim radźićelam předstajił. Dokument ma wizije woznamjenjeć a podawa tak ramik za konkretne naprawy w integrowanym měšćanskowuwićowym koncepće. Bjez tajkeho programa žane wuhlady na spěchowanje njejsu, rjekny referent Budyskeho wyšeho měšćanosty.


text:
W druhej połojcy 19. lětstotka za čas industrializacije twarjachu tež w Hornjej Łužicy železniske čary. Runočasnje nastachu dwórnišća, stražniske chěžki a wuhibkarnje. W lětnjej seriji so rozhladujemy, kak trěbne wone něhdy běchu a što je so z nimi stało. (6)
Zastanišćo a čakarnju w Chasowje mjez Radworskim a Njeswačanskim dwórnišćom mam hišće derje w pomjatku. Před něšto wjac hač šěsć lětdźesatkami sedźachmy jako šulerjo Budyskeje Serbskeje wyšeje šule we wotdźělu ćaha 2. rjadownje. We wučbje serbšćiny wobjednachmy runje powědančko Marje Kubašec „Row w serbskej holi“ a rozmoł- wjachmy so wo wobsahu a spisowaćelce. Nadobo so nam starša žona z pódlanskeho wotdźěla, kotraž bě w Chasowje přistupiła, přiwobroći a přećelnje praji, zo je wona ta, wo kotrejž rěčimy. Jako wyši šulerjo běchmy wězo hordźi, zo smy Marju Kubašec zeznali, a tak smy so z njej hač do Budyšina rozmołwjeli.


text:
Carl von Linné
Carl von Linné (uać. Carolus Linnaeus) (rodz. 23 maja 1707 we Råshult, um. 10 styčńa 1778 we Uppsali) – šwedzki přirodńik, profesor ůńiwersyteta we Uppsali. Je autorym Systema Naturae we kerym předstowjůu zarys systyma klasyfikacyje uorgańizmůw kery sům wymyślůu. Jygo publikacyjo dopůmůgua we powšychnym přijyńću binůminalnygo (dwůmjanowygo) systyma mjanowańo gatůnkůw. Uopisou ůng. 7700 gatůnkůw roślinůw a 4162 gatůnki gadźiny. We 1737 uopublikowou Genera Plantarum, kere to dźeuo douo podstawy wspůučesnyj botańice.


text:
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Paniczka s parazolym
Dzisio łod nowa bydymy sie plyntać po Cieszynie i tak jak kiejsi zacznymy łod ratusza i rynku, coby uwidzieć co sie przez tych piyńć roków tam zwyrtło. W ratuszu siedzi uż inkszy burmistrz, bo to jakosi sie tak do kupy poskłodało, że chocioż przefurkło yny piyńć roków, to uż mogymy łogłondać trzecigo gospodorza. Każdy ś nich cosi dlo Cieszyna zrobił przidajnego, ale też moc wiecy kiere tustelokóm obiecali im sie nie podarziło. Łobiecać to przeca nigdy ni ma grzych i jak sie yno do, to każdy to poradzi zrobić bez wiynkszej łostudy. Tak czy inakszyj ta posada tego gospodorza w naszym mieście dała po tym każdymu ś nich robotem s państwowym płatym. Podziwejcie sie na tego piyrszego cieszyńskigo burmistrza we wolnej Polsce jak wysztajgowoł i kim dzisio je. Po ceście tak sie isto kole rozmajtych ludzi zwyrtoł, łod kierych to zoleżało, że fórt nie musiół chycić sie roboty kierej sie kiejsi wyłuczył.Ci poźniejsi uż też nie robióm we swoim fachu i tak to bydzie isto sie im kulać aże do pyndzyje. Ciekawy żech je czy tyn dzisiejszy jak go za dwa roki nie wybieróm weźnie do rynki spadki filfedre i bydzie szkolnikóm pisoł noty w zeszytach, abo szlabikorzach. Moc sie też zmiyniło w tej wielki ratuszowej siyni, bo obalili tam jakisi stare murki coby eszcze starszy okróngły słup pieknie opucować i spomnieć tustelokom jako kiejsi na dole tyn ratusz wyglóndoł. Dziso dwie pańczki siedzóm tam przi taki wielki ladzie i uż żodyn nimo łostudy, coby prziś na to, kaj i ło co sie spytać. Zaś na jednej bocznej ścianie kierysi namalowoł kónszczek ulice Regera jak hańdownij wyglóndała, a na ni ganc s przodku idzie pańczka s parazolym i biołym zogłowkym na głowie.
Mini słownik:
plynś-plątać się,
kiejsi-kiedyś,
zwyrtło-obróciło,
przefurkło-przefrunęło,
przidajny-potrzebny,
wiec-rzecz,
łostuda-kłopot,
płat-wypłata,
wysztajgowoł-awansował,
fórt-wciąż,
chycić-złapać,
spadki- z powrotem,
filfedra-wieczne pióro,
kaj-gdzie.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.
Dzisiejszy tekst ma tytuł "Paniczka s parazolym"


text:
Wulkopólske wojewódstwo
Wulkopólske wojewódstwo (pólsce Województwo wielkopolskie) je wojewódstwo w zapadnym dźělu Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Poznań. Druhe wuznamne města su Kalisz, Konin, Piła, Ostrów Wielkopolski a Hnězno (Gnieszno).
W lěće 2019 měješe wojewódstwo 3.495.470 wobydlerjow.[1] Je tuž po wobydlerstwje třeće najwjetše z pólskich wojewódstwow a po přestrjeni samo druhe najwjetše.
Ze starymaj kralowskimaj městomaj Poznań a Hnězno płaći Wulkopólska jako historiske jadro pólskeho stata. Najwjetša rěka wojewódstwa je Warta.
WobrazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
WotkazWobdźěłać
Delnja Šleska • Kujawsko-Pomorska • Łódź • Lublin • Lubuš • Małopólska • Mazowska • Opole • Podkarpatska • Podlaska • Pomorska • Šleska • Swjatokřižska • Warminsko-Mazurska • Wulkopólska • Zapadna Pomorska


text:
Nojprzōd robiōłech yno ze czornych i jak fto1 jeszcze taki niy rychtowoł2, to musi to wartko3 nadrobić, bo tyn smak je niy do ôpedzynia4. Potyn żech bōł ciekawy, co to wyńdzie5 ze czerwōnych jagōdkōw. I muszą Wōm pedzieć6, że to tyż je niebo we gymbie: słodke, ale fajnie przełōmane tōm kwaskowatościōm. Bydzie sie czym ôzgrzywać7 we zima
Co potrza?
2 kg czerwōnych jagōdkōw
0,5 litra szpyrytusu
0,5 l gorzołki8
1- 2 szklōnki cukru
Umyte i ôbrane jagōdki wciepcie9 do srogi10 krauzy11, zalyjcie gorzołkōm i szpyrytusym i zapōmnijcie ô nich. Jak Wōm sie spōmni12 – te połra tydni niyskorzi13– to ślyjcie14 gorzołka do jaki flaszki, a jagōdki po wiyrchu15 posujcie16 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. I tak sie mogecie pobawić połra razy, a jak już bajecie widzieć, że tego soku je małowiela17, to we jakim garcu pomiyszejcie to wszyjsko, co żejście ślywali z tyj krauzy do flaszkōw. Mogecie to przecedzić i wymiyszane wlołć nazod do flaszkōw i tera zajś niech sie to trocha przegryzie. Tak żech to robiōł pryndzyj, ale w zeszłym roku moja kobiyta dostała na gyburtstag18 wyciskarka do owocōw i to sie richtich przidołwo przi nolywkach. Cukrym żech to zasuł yno 2 razy, a potyn żech te owoce przepuściōł bez ta wyciskarka. Wyszła z tego tako gynsto breja, kero żech wrajziōł19 do krauzy i kero je idealno do przekłołdania ciasta abo tortōw. A żeby sie nic niy zmarnowało, to żech jeszcze uwarzōł kōmpot ze to, co bōło wyciśniynte i jeszcze miołech trocha jagōdkowego wina 😉 Jak dołcie mani cukru, to ta nolywka bydzie barzi wytrawno i żołdyn chop Wōm niy powiy, że to yno liker dlo babōw 😉 Smacznego 🙂
1ktoś
2przygotowywał
3szybko
4opowiedzenia
5wyjdzie
6powiedzieć
7rozgrzewać
8wódki
9wrzućcie
10dużej
11słoika
12przypomni
13później
14zlejcie
15na górze
16posypcie
17mało
18urodziny
19włożyłem


text:
Autor: Bogusław ŚwierzowskiData: W kategorii: KulturaTagi: Agnieszka Malatyńska, Andrzej Dera, Andrzej Kosiniak-Kamysz, Bartosz Arłukowicz, Beata Kempa, Bogusław Rzeczkowski, Bronisław Cieślak, Elżbieta Jakubiak, Elżbieta Radziszewska, Ireneusz Raś, Jacek Kurski, Jacek Majchrowski, Janusz Wojciechowski., Jerzy Wenderlich, Joanna Kluzik-Rostkowska, Joanna Mucha, Joanna Senyszyn, Katarzyna Matusik-Lipiec, Katarzyna Piekarska, Kazimierz Barczyk, Kazimierz Czekaj, Krzysztof Cugowski, Małgorzata Radwan-Ballada, Marek Migalski, Paweł Kowal, Paweł Poncyljusz, Reality Shopka Szoł, Ryszard Kalisz, Stanisław Bisztyga, Tadeusz Cymański, Teatr Groteska, Teresa Starmach, XI Reality Shopka Szoł Teatru Groteska, Zbigniew Ćwiąkalski
„Myśli nieuczesane” Stanisława Jerzego Leca będą głównym tematem tegorocznej XI rewii „Reality Shopka Szoł” 19 lutego 2011 o 20.00 na scenie Teatru Groteska ponownie... Czytaj więcej


text:
- Aktualności
- O Instytucie
- Struktura
- Dydaktyka
- Badania i nauka
- Publikacje
- Rozwój kadry
- Pracownicy
- Czasopisma ISI
- Seminarium ISI
Jesteś tutaj
Karty podstawowe
Wyszukiwanie
Najnowsze projekty
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Najnowsze monografie
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski
Maciej Kiedrowicz
Marek Sawerwain, Joanna Wiśniewska
Marian Chudy
Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Zbigniew Wesołowski
Andrzej Walczak
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer


text:
Lěto
Lěto (łatyński annus) jo casowa měrjeńska jadnota. Wóno wótpowědujo casoju jadnogo dopołnego wobběga zemje wokoło słyńca.[1]
Jo móžno rozeznawaś mjazy:[1]
- pśirodnym (słyńcnym abo tropiskim) lětom, kótarež jo cas mjazy dwěma pasěrowanjoma słyńca pśez nalětny dypk a trajo 365,2422 dnjow.[1]
- sideriskim lětom, kótarež jo cas mjazy dwěma wrośenicoma słyńca do samskeje gwězdy a trajo 366,2422 dnjow.[1]
Mimo togo jo cas někak wulicony, kótaryž se oficialnje za datěrowanje wužywa a na definěrowanem dnju zachopina.[1]


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity je w lěće 1951 załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija, kiž so wědomostnje zaběra z hornjo- a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž tež z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi. Jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w Němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny (ze zakónčenjom Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education); zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu.
Direktor instituta a zdobom jenički profesor za sorabistiku w Němskej je wot lěta 2003 Edward Wornar.
Wobsah
Spočatki sorabistiki w Lipsku[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na Lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho 18. lětstotka. W lěće 1716 dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje Serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje. Prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach 1843–1847 serbski slawist Jan Pětr Jordan. Tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w Němskej (załoženy 1871/72 w Lipsku), August Leskien, zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow. Znaći serbscy studenća na Lipšćan Alma Mater běchu w zašłosći mjez druhimi Kito Fryco Stempel, Handrij Zejler a Arnošt Muka.
Sorabistika w Lipsku po 1945 a w NDR[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w NDR mějachu Serbja w druhej połojcy 20. lětstotka móžnosć, w Lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo. 1949 wutwori so pod nawodom Michała Nawki při Słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu. W septembrje lěta 1951 załoži so potom Serbski institut z dwěmaj sekcijomaj (rěč a literatura; stawizny). Ludowědnik Pawoł Nedo bě hač do 1964 z jeho prěnim direktorom; po tym nawjedowaše jón na wšě 30 lět rěčespytnik a slawist Hinc Schuster-Šewc. W instituće kubłachu so wot započatka Hornjo- a Delnjoserbja kaž tež Němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow. Wot 1967 do 1982 organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we Łužicy. Z reformu lěta 1968 we wysokošulskim systemje NDR přemjenowa so Serbski institut na Institut za sorabistiku a wobsteješe dale - a to nimale jako jenički samostatny institut - njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach.
Sorabistika w Lipsku po přewróće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po lěće 1990 buchu uniwersitne struktury znowa z hłubokosahacymi konsekwencami zreformowane. To potrjechi tohorunja system studowanja a zdźěłowanja. Dźensa wobsteji Institut za sorabistiku poruno dalšim znowazałoženym institutam we wobłuku Filologiskeje fakulty, wukubłuje magistrow sorabistiki kaž tež wučerjow serbšćiny za wšitke šulske typy (wot lěta 2006 pak bachelorow a masterow po jednotnym studijnym systemje w Europskej uniji) a poskića wšelake fakultatiwne rěčne kursy. Wučbne zarjadowanja wotměwaja so w serbskej rěči.
Wědomostne slědźenje a přinoški[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z Instituta za sorabistiku:
- na polu serbskeje ludowědy a ludoweho basnistwa monografije a nastawki;
- na polu rěčespyta tekstokritiske wudaća serbskich rěčnych pomnikow, dźěła wo nastaću a wuwiću spisowneju rěčow, k etymologiskim prašenjam kaž tež gramatice dźensnišeje hornjo- a delnjoserbšćiny (mjez nimaj prěnja serbskorěčna gramatika hornjoserbskeje spisowneje rěče), delnjoserbsko-němski šulski słownik a scyła prěnja wysokošulska wučbnica delnjoserbšćiny;
- na polu literaturowědy přihotowachu so wudaće sydom zwjazkow Zhromadźenych spisow Handrija Zejlerja, zběrka dramatiki a čitance za hornjoserbski gymnazij;
- z historiskich slědźenjow maja so tu předewšěm mjenować studije k staršim stawiznam słowjanskich kmjenow a Serbow, wosebje k hospodarskej a socialnej strukturje Łužicy w srjedźowěku.
Dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy, literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli.
Studowacy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sorabistiku studuja přewažnje Serbja, ale tež druzy Słowjenjo, Němcy a dalši zajimcy.


text:
Wjele informacijow na posedźenju Malešanskeje gmejnskeje rady
Malešecy (CS/SN). Swój hospodarski plan za lěto 2017 je Malešanska gmejnska rada na swojim posedźenju zawčerawšim wobzamknyła. Přičina toho, zo móžachu to hakle nětko činić, je, zo bě jedna ze sobudźěłaćerkow gmejnskeho zarjadnistwa wjacore měsacy wupadnyła. Wona měješe wotewrjensku bilancu za nowy zličbowanski system doppik sobu zestajeć. W małym zarjadnistwje, tak wjesnjanosta Matthias Seidel (CDU) rjekny, móžeš tajkile wupad jeno ćežko narunać. Etat Malešanskeje gmejny wopřijima lětsa něhdźe sydom milionow eurow. Z toho je milion eurow za inwesticije předwidźany. Dróhi w Přiwćicach, na Delnjohórčanskim přemysłownišću a w Rakojdach za dohromady wjac hač 800 000 eurow su najwjetše projekty, kotrež zdźěla hižo zwoprawdźeja.


text:
Wjelkanoc
Wjelkanoc[1][2], tyż Wjelko Ńydźela, we prawosławju Pascha – nojstarsze a nojważńyjsze krześćijańske śwjynto dlo spůmńyńo powstańo Jezusa Krystusa ze umartych, co podug Nowygo Testamyntu kej Boży Syn przezwyćynżůł śmjerć.
W krześćijaństwje kożdo ńydźela je spńyńym zmartwychwstańo Krystusa, atoli Wjelkanoc je nojuroczyśćij fajrowano.
Przipisy
- ↑ Wyszukowanie „Wielgonoc” abo „Wielganoc”. Korpus Ślōnskij Mŏwy. [dostymp 2019-09-25].
- ↑ Wyszukowanie „Wielkanoc”. Korpus Ślōnskij Mŏwy. [dostymp 2019-09-25].


text:
Hanka Krawcec
Hanka Krawcec (němsce Hannah Schneider; * 13. měrca 1901 w Drježdźanach, † 19. oktobra 1990 w Filipowje, Čěska) bě serbska wuměłska molerka, grafikarka a ilustratorka a płaći jako prěnja profesionelna serbska wuměłča.
Narodźi so jako dźowka w Drježdźanach bydlaceho serbskeho komponista Bjarnata Krawca a nawukny grafikarske rjemjesło najprjedy w sakskej stolicy a pozdźišo pola Františeka Kysele na Wysokej šuli wuměłskeho rjemjeslnistwa w Praze. W lěće 1921 bě sobuzałožerka Koła serbskich tworjacych wuměłcow. Po nawróće do Němskeje w lěće 1928 dźěłaše hač do kónca Druheje swětoweje wójny w Berlinskim wabjenskim ateljeju Egona Judy a hnydom po wójnje pola Domowiny w Budyšinje, hdźež stwori hač do dźensnišeho płaćiwy emblem Zwjazka łužiskich Serbow.
W lěće 1947 přesydli so na přeće maćerje k staršimaj do čěskich Warnoćic, hdźež hač do lěta 1986 bydleše. Poslednje lěta swojeho žiwjenja přebywaše w hladarni bliskeho Filipova pola Jiříkova. Wona bu pohrjebana w swójbnym rowje na Warnočanskim kěrchowje.
Najwažniši dźěl jeje twórbow bu w cyklusu Člověk by člověku světlem měl být (1961–75) wozjewjeny. Jeje dźěła su zastupjene mjez druhim w zběrkach Čěskeje narodneje galerije a Narodneho muzeja w Praze. W lěće 1982 dósta Myto Ćišinskeho za swój žiwjenski skutk.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Milan Hrabal: Hanka Krawcec. Varnsdorf 2001. ISBN 80-238-7019-X
- Cyril Kola: Hanka Krawcec njeboha. Rozhlad 1990 (12), str. 351sl.


text:
Wojerowčanka Dagmar Steuer angažuje so za dotal jónkrótny projekt w regionje. Pod hesłom „Město sadźa“ nastawa we Wojerecach na něhdźe 1,3 hektary wulkej priwatnej ležownosći předewzaćelki přirodna drohoćinka, na kotrejž su hižo 250 sadowcow sadźeli. Ze štomami a jich płodami ma wona tójšto předwidźane. Silke Richter je z iniciatorku projekta rěčała.
Byšće-li swoje předewzaće z jeno třomi wopřijećemi wopisać měła, kak by to klinčało?
D. Steuer: Wutrobna naležnosć, lubosć k přirodźe, regionalny sad.
Inwestujeće nimo swojeho dźěła tójšto časa a pjenjez do tohole čestnohamtskeho projekta, štož njeje samozrozumliwe ...
W Budyskim studiju Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala (SAEK) wusměrjeja swoje mnohostronske poskitki mjez druhim na to, wužiwać digitalnu techniku. Milenka Rječcyna je so z nawodu studija Michałom Cyžom rozmołwjała.
Čehodla přiběra zajim wosebje staršeje generacije za kursy nowych medijow?
M. Cyž: Starši wopytowarjo našich kursow chcedźa z młodej generaciju w zwisku wostać. Za to pak dyrbja z handyjom wobchadźeć móc, abo – kaž my tajki moderny smartfone mjeztym mjenujemy – ze šmóratkom kaž tež z tabletom. Wšako su młodźi ludźo dźensa přewažnje w socialnych syćach po puću. Na tamnym boku su po wšěm swěće rozbrojeni.
Kotre wobsahi tele kursy maja?
M. Cyž: Zbližamy wobdźělnikam lěpšiny, kotrež digitalne medije maja, na přikład za nakup w interneće, štož nimo młodych tež staršich ludźi zajimuje. Jim pak zdobom wuwědomjamy, zo z kóždym klikom towaršnostne a hospodarske wuwiće wobwliwuja.
Podpěrujeće dale tež kubłanje z načasnymi medijemi pola młodych ludźi?
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Rěčnica serbskeje Lěwicy Měrka Kozelowa wotmołwja tule na prašenja Axela Arlta.
Kotre temy su serbskej Lěwicy lětsa pod nochćemi palili?
M. Kozelowa: Strukturna změna w brunicowych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma steješe nade wšěm. Ale su tež dalše předmjety – kaž prašenje serbskeho šulstwa, pobrachowacy wučerjo abo šulerski transport na wokrjesnej runinje – a trajne problemy, hdźež žane politiske konsekwency njewidźimy. Nutřkostronsce zaběrachu nas wólby wokrjesneho sejmika a krajneju sejmow, to poslednje samo před změrcowskej komisiju sakskeje Lěwicy.
Podpěruje strona serbske naležnosće?
M. Kozelowa: Sakska Lěwica drje serbsku Lěwicu financnje podpěruje, to pak bjezlóštnje a hakle na naše žadanje. Nimamy jenož generacisku změnu w stronje, ale bohužel tež změnu nastajenja k Serbam scyła. Hladamy-li na paragraf 7 wustawkow sakskeje Lěwicy – prawa serbskich čłonow maja wosebje škitane być –, dyrbimy zwěsćić, zo stawa so tele přilubjenje z hołym słowom.
Přiwzaće nałožkow Serbow do zwjazkoweje lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa Němskeje 2014 skići po měnjenju dr. Theresy Jacobsoweje a dr. Ines Kelleroweje dalše šansy. Cordula Ratajczakowa je so ze sobudźěłaćerkomaj Serbskeho instituta (SI) rozmołwjała.
Poprawom je cil ze zapisanjom tola docpěty – čehodla ma imaterielne kulturne herbstwo (ikh) Serbow dale zaběrać?
T. Jacobsowa, I. Kellerowa: Na formalnej runinje, haj. Kulturno- a mjeńšinopolitiski zaměr, ze zapiskom k wjetšej widźomnosći Serbow přinošować, je docpěty. Kak so tajki zapisk w praksy wuskutkuje, njepokaza so hnydom, ale hakle po wěstym času. Na kóždy pad je so wědomje za ikh zesylniło. To njepoćahuje so jenož na nałožki a swjedźenje, je wjele wobšěrnišo. Tele sensibilizowanje za wšitke wurazy ikh a wosebje za ludźi, kiž to wukonjeja, to wostanje stajny nadawk.
Kak zaběra so institut dale z ikh?
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Z Benediktom Dyrlichom, jednym z rěčnikow krajneho dźěłoweho kruha Serbja sakskeje SPD, zhladuje Axel Arlt na nachilace so lěto.
Z kotrymi temami je so dźěłowy kruh Serbja lětsa zaběrał?
B. Dyrlich: W prěnjej połojcy lěta koncentrowachmy so na prašenja kubłanja a demokratije w Serbach. Zdźěłali smy sej mjez druhim z fachowcami towarstwa Stup dale, SŠT a Serbskeho sejma jasne pozicije w zwisku z knježerstwowym programom SPD. Tomu słužeše zjawny wječork ze statnej ministerku dr. EvuMariju Stange 16. apryla w Budyskim „Wjelbiku“. W druhim połlěće smy přihotowali a přewjedli počesćenje ze Serbow pochadźaceho ministerskeho prezidenta Wilhelma Buka składnostnje jeho 150. narodnin.
Kak posudźujeće podpěru sakskeje SPD za serbske naležnosće?
Lěto so nachila, tuž je tež w Ludowym nakładnistwje Domowina načasu bilancu sćahnyć. Z jednaćelku LND Marku Maćijowej je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Kak spokojom sće z bilancu LND 2019?
M. Maćijowa: Smy so wšitcy mócnje napinali, zo bychmy swoje zaměry docpěli. Lětsa je na 30 knihow wušło, słuchokniha, e-booki, wjacore dalše nakłady, kalender a zbožopřejne karty. Naše nowiny a časopisy prawidłownje wuchadźeja, a hromadźe z Rěčnym centrumom WITAJ smy serbšćinu wuknjacych z pedagogiskej literaturu zastarali. Poradźiło so nam je dochody porno lětu 2018 zwyšić a to je dobre znamjo, zo su naše wudźěłki přiwzate. Kniha z „Lipicy do hole“, wušła kónc awgusta, ma mjeztym druhi nakład. A sym wjesoła, zo smy ze šulerjemi a wučerjemi Ralbičanskeje wyšeje šule knihu „Schadźowanka zwěrjatow“ wuwili a dźěćom tak nakładniske dźěło zbližili.
Kotry wuspěch Was wosebje zwjesela?
Adwentny koncert bě zdobom zakónčenje jubilejneho lěta 1. serbskeje kulturneje brigady. Bosćan Nawka je so ze zamołwitej za organizatoriske naležnosće brigady, wučerku stawiznow a serbšćiny Sylwiju Rječcynej, wo wusahowacych wjerškach minjenych měsacow kaž tež wo wuhladach do přichoda rozmołwjał.
Knjeni Rječcyna, cyle powšitkownje: Kajki je Waš wosobinski facit jubilejneho lěta składnostnje 70. narodnin brigady?
Nimale štyri měsacy hižo twari předewzaće Hamburger Rieger tzwr w Čornej Pumpje druhu papjerowu mašinu. Jost Schmidtchen je z nawodu cyłkowneho projekta Uwu Amannom porěčał.
Knježe Amanno, jako kajke wulkotwarnišćo tuchwilu začuwaće?
U. Amann: Smy mjeztym wulka europska twarnišćowa swójba. Jej přisłušeja 400 twarskich dźěłaćerjow, fachowy personal a monterojo z nimale wšěch krajow Europy. Mnozy z nich su z wuchodneje Europy a wobknježa přemysła, w kotrychž chce w Němskej jenož hišće mało ludźi dźěłać. Myslu na přikład na skowarjow z wosebitymi znajomosćemi, plećerjow železa a twarcow wupaženja. Wobdźělenych je něhdźe 160 firmow. Wjeselu so, zo je mjez nimi 65 regionalnych z wokoliny sto kilometrow a zo móžachmy twarski plan dotal dodźeržeć.
Kak twarske wotběhi koordinujeće?
U. Amann: Na wšědnych twarskich a montažowych rozrěčach mamy paralelne dźěła mjez twarskej a procesowej techniku derje koordinować. To žada sej tójšto prócy a je tež tohodla wažne, zo bychmy njezbožam zadźěwali.
W kotrej rěči so na twarnišću dorozumjeja?
Tema tuchwilneje zjawneje diskusije je digitalizacija, wosebje na šulach. Zapřijeći su ći, kotřiž wučbne srědki zdźěłuja. Milenka Rječcyna je so z nawodnicu Rěčneho centruma WITAJ dr. Beatu Brězanowej rozmołwjała.
Kak posudźujeće staw Němskeje we wobłuku digitalizacije w kubłanju?
B. Brězanowa: Wěmy, zo su druhe kraje hižo wjele dale hač Němska. Mamy mjeztym digitalny pakt. To pak njerěka, zo je to ta wulka rewolucija. Nachwatamy to, štož w druhich krajach hižo je, to pak njedosćehnjemy.
Je RCW lětsa někajke digitalne wučbne srědki wuwił, a što je za klětu planowane?
B. Brězanowa: Tuchwilu mamy hišće wěsty zadźěwk. Tón pokazuje so w tym, zo nam nakładnistwa drje licency za wučbnicy kaž tež za wuwučowanske a wuknjenske srědki přewostajeja, nic pak za wot nich wuwity přidatny digitalny material. Smy so wo tajki prócowali, licencu pak dóstali njejsmy.
Maće za to přikład?
B. Brězanowa: Mějachmy před lětomaj na přikład wučbnicu stawiznow, kotruž chcychu naši serbscy wučerjo za swoju wučbu měć. Smy wučbnicu zeserbšćili. Digitalny přidatny material pak dóstali njejsmy.
Wot klětušeho februara změje wokrjes Hornje Błóta-Łužica nowu, potom hłownohamtsku społnomócnjenu za serbske naležnosće. Zastojnstwo wukonja dźiwadźelnica Hanka Rjelcyna. Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.
Knjeni Rjelcyna, što je Was pohnuło přichodnje na zarjadniskej runinje skutkować?
H. Rjelcyna: To ma wjacore přičiny. Sym rady na Złokomorowskim Nowym jewišću stała, a to mjeztym dźesać lět. Moje zajimy kaž tež žiwjenske ćežišća pak su so prosće změnili. Mjeztym mje dźěło za kulisami bóle wabi. Nimo toho chcych so zaso sylnišo angažować, wosebje nastupajo serbskosć tu w nowopřipóznatym sydlenskim rumje. Za to nimaš jako dźiwadźelnica wulce chwile, wšako dźiwadło potom hraješ, hdyž maja publikum wutworjacy ludźo swobodne. Tež swójba rólu hraje – nadźijam so, zo změju potom trochu wjace chwile za swoju třilětnu dźowku.
Kak sće so na nowy nadawk přihotowała, a wo čo chceće so jako prěnje starać?


text:
W swojej lětušej dowolowej seriji předstajamy wosoby, kotrež na někajkežkuli wašnje stawizny zachowuja, starožitnosće zběraja a je zdźěla zjawnosći spřistupnjeja.
Znajerjam wulkich stawizniskich podawkow w našej kónčinje je znate, zo dopomina něhdźe dźesać metrow wysoki zornowcowy pomnik mjez Wysokej a Rakecami na struchły podawk w meji lěta 1813. Tehdy bě tam 9 000 Prusow a Rusow přećiwo 14 000 Francozam wojowało a 3 000 wojakow při tym zahiny. Jenož mało ludźom pak je znate, zo je wot lěta 1997 wobsedźer pomnika a něhdźe 250 hektarow lěsa na Dubiču molerski mišter Werner Sporka z Jeńšec pola Rakec. Tam je so 1954 narodźił. Jako chodzeše w Rakecach do šule, je w stawizniskej wučbje pola Ilsy Kapleroweje nadrobnosće wo surowej bitwje 19. meje 1813 zhonił.


text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
Peru
Peru (Perú, Republika Peru - República del Perú) – państwo we zachodńij tajli Ameriki Pouedńowyj, nad Uoceanym Spokojnym. Je to třeće co do wjelgośći państwo kůntynyntu a nojwjynkšy kraj andyjski. Stolicům Peru je Lima.
Peru je krajym uo bůgatej, wjelowjekowyj historyji. Na teryńy uobecnygo Peru we uokreśe prekolůmbijskym istńouy rozwińynte cywilizacyje indjanerske. Po zdobyću Peru bez hišpańskych kůnkwistadorůw na čele s Francisco Pizarro, utwořůno sam nojwjynkše a nojbůgatše wicekrůlestwo. Mimo zrywůw powstańčych Inkůw ńy udouo im śe pokůnać hišpańskych kolůńizatorůw. We XIX wjeku we coukej Americe Pouedńowyj pojawiuy śe důnžyńo ńypodlyguośćowe uod hišpańskij metropoliji. Dźepjyro we 1821 roku dźynki uobcym bojowńikům Peru proklamowouo ńypodlyguość.
Mimo mocy bůgactw naturalnych Peru we XIX a XX wjeku ńy můguo uzyskać uodpowjadajůncyj mu pozycyji mjyndzynarodowyj. Sytuacyjo wewnyntřno kraju bůua ńystabilno, a šyroke řeše spouečne ćerpjouy bjyda. Wjelokrotńy armja, na dužše abo krůtše uokresy, přejmowoua wuadza abo mjoua ajnflus na polityčno sytuacyjo we kraju.
Po uokreśe po tajli dyktatorskych řůndůw Alberto Fujimoriygo, we dymokratyčnych wyborach wuadza zdobůu Alejandro Toledo, pjyršy prezydynt indjanerskigo pochodzyńo we historyji kraju a coukej Ameriki Pouedńowyj. Mimo pewnych uośůngńyńć na polu gospodarki a wzglyndnygo uspokojyńo sytuacyje we Peru, kraj tyn nadal boryko śe s ličnymi problymůma spouečno-polityčnymi. Uod paźdźerńika 2006 prezydyntym půnowńy je Alan Garcia Perez, kerygo popředńy řůndy doprowadźiuy kraj do zapaśći gospodarčyj.
Uod paźdźerńika 2016 prezydyntym půnowńy je Pedro Pablo Kuczynski, uod 2018 prezydyntym.


text:
Trzyńśyńy źymje we Shaanxi we 1556
Trzyńśyńy źymje we 1556 we Shaanxi (chiń.: 华县大地震, pinyin: Huà xiàn dà dìzhèn) to bůuo nojsrogsze trzyńśyńy źymje uodnotowane we gyszichće, we kerym zginyuo ůng. 830 000 ludźi. Zdorziuo śe rankym 23 styczńo 1556 we chińskij prowincyji Shaanxi, nale jygo skutki dotkuy tyż prowincyjůw Shanxi, Henan, Gansu, Hebei, Shandong, Hubei, Hunan, Jiangsu a Anhui. Zniszczůny zostou plac szyroki na 840 km, a we ńykerych krysach poginyuo wjyncy kej 60% ludźi. Nojwjyncy zabitych bůuo we rygjůnach, kaj ludźe pomjyszkiwali zbocza wzgůrz, kere bůuy ze źymje lessowyj a śe uod wstrzůnsůw uobsunyuy, bulůnc chaupy; a tyż te, kaj ludźe pomjyszkiwali we jaskińach, kere śe zawoliuy.


text:
Niy dojś, że robi sie to blank1 ajnfachowo2, to jeszcze niy bydzie za kans3 takich, kerym4 to niy posmakuje- chyba, że lubiōm yno torciki ze śledziym 😉
Słodke, choć niy za kans, a do tego jeszcze smak fajnie przełōmany kwaśnawōm czerwōnōm jagōdkōm5.
Co potrza?
6 jajec
ździebko6 soli
6 łeżek mōnki pszynnyj
6 łeżek cukru
łeżeczka proszku do pieczynia
200 g biołyj szokolady
500 g mascarpōne
pólitrowy gorczek jochanek7 abo jak by niyftorzi8 pedzieli9 czerwōnych jagōdek
Nojprzōd biszkopt. Ubijcie biołka ze cukrym i ździebkym soli. Do tego niyskorzi wmiyszejecie pomału10 żōłtka i przesiōno bez sitko mōnka i proszek do pieczynioł. Przełōżcie ta masa do ôkrōngłyj formy i wrojście11 na 40 min do bratruły12 rozgrzōnyj na 160 stopni. Jak tyn biszkopt wyciōngniecie, to przewrōćcie go na jaki desce do gōry dnym i niech tak sie chwila pochōdzi13.
Terozki ôzpuście14 szokolada we kōmpieli wodnyj (miska na gorku ze wrzōncōm wodōm) i wymiyszejcie jōm ze mascarpōne.
Przekrejcie15 biszkopt, posmarujcie jedna czyńść masōm ze szokoladōm i powciepujcie na to poła jochanek. Terozki dejcie na wiyrch16 drugi placek biszkoptu, całojść fajnie posmarujcie kryjmōm, a gōra postrōjcie17 jochankami. Ajnfachowe? Na zicher18. Teroski19 yno na chwila do lodōwki i… smacznego 🙂
1całkiem
2prosto
3dużo
4którym
5czerwona porzeczka
6szczypta
7czerwonych porzeczek
8niektórzy
9powiedzieli
10powoli
11włóżcie
12piekarnika
13postudzi
14rozpuśćcie
15przekrójcie
16górę
17przybierzcie
18na pewno
19teraz


text:
„Pěši po juhu Francoskeje“
Chrósćicy. Wo tym přednošuje Monika Gerdesowa w swojej Chróšćanskej putniskej hospodźe jutře w 19.45 hodź. Hižo dźesać lět putnikuje wona w dowolu w etapach po Jakubowym puću, a to do směra na Santiago de Compostela, hdźež chce za dwě lěće dóńć. Loni nalěto bě po puću na juhu Francoskeje. Što je při tym dožiwiła a koho je zetkała, wo tym chce jutře z pomocu wobrazow rozprawjeć. Hižo w 16 hodź. su ći najmjeńši přeprošeni na serbske dźěćace kino.
Falkenberg w dźiwadle
Budyšin. Znaty hudźbnik a spěwar Falkenberg budźe jutře w 19.30 hodź. z hosćom w Budyskim Dźiwadle na hrodźe. Nowy program w Halle bydlaceho rěka „Menschen auf Brücken“. Srjedź 80tych lět bě wuměłc, tehdy mjenowaše so Ralf Schmidt IC Falkenberg, jedyn ze superstarow w NDR.
Čitanje a wurězanje štomow


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Za pósrědnjenje serbskich rěcnych znaśow w 1. lětniku stojtej k dispoziciji barwojto ilustrěrowana wucbnica “Wuknjom serbski 1” a jadnobarwny źěłowy zešywk z wobrazkami “Zwucujom serbski 1”. Wónej słušatej k wuceńskemu rědoju wucbnicow a źěłowych zešywkow za 1. do 6. lětnika pó cuzorěcnej didaktice (B-wucba). Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
Asmara
Asmara (tigrinya: ኣስመራ Asmera, arabsce أسمرة) je stolica a z 800.000 wobydlerjemi najwjetše město Eritreje we wuchodnej Africe. Leži w nutřkownym kraju na wysokej runinje a je na wysokosći 2.300 metrow nad mórskej hładźinu jedna z najwyše ležacych stolicow na swěće.
Dla wysokeho połoženja knježi w Asmarje přez cyłe lěto přijomna klima z ćopłymi dnjemi a chłódnymi nocami. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Teritorij dźensnišeho města bu we 1880tych lětach wot etiopiskeho kejžora Jana IV. wobsadźeny a dotalne sydlišća wutwarjene k stolicy prowincy Hamasije. 1889 bu wot Italskeje wobsadźene a sta so w lěće 1900 město horceho přistawneho města Massawy při Čerwjenym morju ze stolicu italskeje kolonije Eritreja. Wot 1911 wobsteješe železniski zwisk z Massawu.
Za čas italskeho fašizma wuwiwaše so město jako wuchadźišćo planowaneho dobywanja Etiopiskeje spěšnje a měješe 1936 wjace hač 100.000 wobydlerjow, z nich wjace hač połojca Italčenjo. Wot 2017 słuša italski dźěl města jako „modernistiske město Afriki“ k swětowemu herbstwu UNESCO.
Přez konfederaciju Eritreje z Etiopiskim kejžorstwom w lěće 1952 zhubi Asmara swój status jako krajna stolica. Wot 1963 knježeše wobydlerska wójna wo njewotwisnosć Eritreje, kiž skónči ze zdobyćom Asmary přez jednotki eritrejskeje EPLF dnja 24. meje 1991. Wot toho časa je město stolica samostatneho kraja Eritreja.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Priwatna webstrona wo Asmarje (jendź.)


text:
W tym roku je tyla grzibōw, że aż żołl1 z nich czego niy narychtować2. Mogecie sie zapytać, po czamu3 ôn zamiast fajnego kōnska miysa sie wymyślōł te klopsiki? Żeby sie szło warci4 brać do jedzynia- wołowe w całojści musiałoby sie dusić bez połra godzin, a take klopsiki raz, dwa bōły fertich5. I zawsze jeszcze mogecie postraszyć Wasz bezuch6, że te wołowe kulki to sōm tak po prołwdzie7 ôd byka… 😉
Co potrza?
1 kg mielōnego miysa wołowego
0,5 kg zajōnczołkōw8
1 jajco
1 cebula
200 ml śmietōnki (30 abo 36%)
połra łeżek oliwy
łeżka masła klarowanego
1 łeżeczka majeranku
0,5 łeżeczki tymianku
0,5 łeżeczki czosku niydźwiedziego (abo mogecie tyż dać zōmbek czosku)
keliszek czerwōnego wina
szklōnka wody
trocha mōnki do zagynszczynia zōłzy
sōl i pieprz
Do miysa dejcie9 trocha oliwy, soli, pieprzu i jajco. Ukulejcie małe kulki. Potyn podpiyczcie je na prawie suchyj patelni( niy bydzie tak pyrskać10).
We gorku na maśle i oliwie zeszklijcie cebula, dejcie do tego pokrōne na wiynksze kōnski11 grziby i trocha to posmołżcie. Joł tam grziby myja, choć wiym, że niyftorzi gołdajōm12, że trza je yno pyndzlym leko ôczyścić, ale se tak myśla, że jak ône sōm… pojscane13 bez jakego lisa abo grzibiołrza14, to już wola je umyć 😉
Dociepcie do grzibōw przismażōne klopsy15, prziprawy, nalyjcie wody i niech sie to aby 15 minut powarzi16. Potyn yno jeszcze dejcie tam śmiytōnki (nojlepi jōm pryndzyj zahartować- dać dō ni trocha zōłzy17) i mogecie nasza zōłza trocha zagyńścić mōnkōm (łozfyrlanōm18 we zimnyj wodzie).
Dosmakujcie i biercie sie za jedzynie. Tako zōłza pasuje do klōzek19, nudli, kaszy… Smacznego 🙂
1żal
2przygotować
3dlaczego
4szybciej
5gotowe
6gości
7naprawdę
8podgrzybków
9dajcie
10pryskać
11kawałki
12mówią
13posikane
14grzybiarza
15klopsiki
16pogotuje
17sosu
18roztrzepaną
19klusek


text:
W nowym Thespis-centrumje móža zajimcy wotnětka swójske ideje na polu lajskeho dźiwadła zwoprawdźić abo hižo wobstejacym projektam so přidružić. Hłowny zaměr je integracija.
Budyšin (SN/bn). Pod hesłom „Čiń sobu!“ su wčera w Budyšinje nowy, tak mjenowany sociodźiwadłowy Thespis-centrum na Hošic hasy wotewrili. Zaměr projekta je, na zakładźe zhromadneho dźiwadźelenja kulturne mjezy rozpušćić a nimo wjesela na hraću wosebje integraciju kaž tež inkluziju šěrić. Na nowinskej konferency rjekny Lutz Hillmann, intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, kotrež je nošer projekta: „Centrum je naposledk konsekwenca toho, štož je so před lětomaj tu na Žitnych wikach stało. Po lońšim festiwalu ‚Witajće druhdźe III‘ smy cyłkownje tři próstwy wo spěchowanje projekta zapodali. Statne ministerstwo za socialne a škit konsumentow je we wobłuku směrnicy Integratiwne naprawy nam za přichodne tři lěta srědki Sakskeje natwarneje banki přizwoliło.“


text:
Berlin (B/SN). Na Kubje ličba cyrkwjow přiběra. Tole rjekny generalna sekretarka tamnišeje cyrkwinskeje rady Dámaris González Naranjo na zarjadowanju ewangelskeho pomocneho skutka „Chlěb za swět“ w Berlinje. Kubaske cyrkwje drje nimaja eksaktne daty wo swojich sobustawach, González Naranjo pak z toho wuchadźa, zo přisłušnicy nabožnych zhromadźenstwow na Kubje mjeztym wjetšinu ludnosće wučinjeja. Kaž w druhich krajach Łaćonskeje Ameriki konstatuja tam rozšěrjenje swjatkownych cyrkwjow. Nimo toho nowe, fundamentalistiske a konserwatiwne nabožinske hibanja, sobuskutkowanje žónskich w cyrkwjach abo mjezynabožinski dialog wotpokazuja.
Ruska škita nabožinske spisy
Schwäbisch Gmünd (B/SN). „Ekumena martrarjow“ je najbóle přeswědčiwe swědčenje ewangelija. Tole zwurazni prezident Bamžowskeje rady k spěchowanju jednoty křesćanow, kardinal Kurt Koch, na kongresu „Přesćěhanje křesćanow dźensa“ w Schwäbisch Gmündźe. 650 ekspertow so tam wobdźěli. Po słowach Kocha „su martrarjo najwuznamniši dopokaz, zo hodźi so šćěpjenje přewinyć. Jich krej je tež symjo dospołneje ekumeniskeje jednoty křesćanow.“ A kardinal doda, zo njerozeznawaja přesćěharjo křesćanow mjez lutherskimi, druhimi ewangelskimi wěriwymi a katolikami.
Ličbu ćěkancow wobmjezować
Drježdźany (B/SN). Prezident Němskeje diakonije Ulrich Lilie je połny nadźije zwuraznił, zo zwjazkowa republika wužadanja připućowacych ćěkancow dla zmištruje. „Smy jedyn z najbohatšich krajow swěta. Z toho wurosće winowatosć dźělenja“, rjekny wón tydźenja w Drježdźanach. Lilie bě do toho wopytał přebywarnju za ćěkancow-dźěći bjez staršich w Rodewischu a Drježdźansku poradźowarnju migrantow Cabana. Tam je hódnoćił angažement za ćěkancow a je čestnohamtskim pomocnikam rjap sylnił. „To je hodźina ciwilneje towaršnosće“, rjekny tam prezident. We wobchadźe z ćěkancami, a požadarjemi azyla měli předewšěm zarjadnistwa swoje zastojnske myslenje wotpołožić.
Namołwa k rjećazej swětła
Lipsk (B/SN). Tež klětu chce Lipsk jasnu poziciju přećiwo cuzemu a antiazylowemu nastajenju zabrać. Zwjazk zastupjerjow z politiki, towarstwow a cyrkwjow přeproša 11. januara 2016 k symboliskemu rjećazej swětła, kaž zdźěli to něhdyši farar Tomašoweje cyrkwje Christian Wolff. Wobdźělnicy měli so zasadźeć za čłowjekahódne přijeće ćěkancow a za zhromadne žiwjenje bjez namocy.
Drježdźany (B/SN). Za wusahowacy angažement spožči ministerski prezident Sakskeje Stanisław Tilich (CDU) tydźenja dwanaće ludźom Zwjazkowy zasłužbowy křiž. „Woni z tym, štož činja, wosebje mosty mjez ludźimi twarja. Jich angažement twori zhromadnosć, kotruž naša towaršnosć trjeba“, rjekny Tilich na přepodaću wuznamjenjenja w Drježdźanach. Počesćeny bu tež Michael Kühn z Zwickauwa za swój lětdźesatki trajacy angažement za zachowanje tamnišeje Marijineje cyrkwje. Dalše wuznamjenjenje dósta teologa Hubertus Comak, kiž nawjeduje wot lěta 1999 Caritas w Zhorjelskej diecezy a so wosebje za ludźi z demencu zasadźuje.
Ćěkancam w nuzy pomhać
Drježdźany/ Lipsk/Magdeburg/Jena (B/SN). Katolske zwjazki studentow w Drježdźanach, Lipsku, Magdeburgu a Jenje su swojich sobustawow namołwjeli, křesćanskim ćěkancam pomhać, so w Němskej integrować. Studenća a něhdyši studenća planuja kmótřistwa, zo móhli potrjechenych z najwažnišim zastarać, jich na zarjady a při pytanju dźěła přewodźeć, jich němčinu wučić a jim scyła styki wudźeržujo něšto nadźije spožčić.
Bremen (B/SN). Bayerskeho krajneho biskopa Heinricha Bedforda-Strohma su na synodźe Ewangelskeje cyrkwje w Němskej jako předsydu jeje rady wobkrućili. Předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, gratulowaše jemu ze słowami: „Bóle hač hdy do toho budźe trjeba, zo cyrkwje zhromadnje swoju poziciju w zjawnosći zastupuja.“ Hladajo na to, zo mataj wobaj swoje biskopske sydło w Mnichowje, Marx doda, zo „so z ekumenu krótkich pućow“ pokročuje.
Ćěkancow k hodam přeprosyć
Bad Blankenburg (B/SN). Němska ewangelska alianca křesćanow namołwja, sej ćěkancow k hodam do swójbow přeprosyć. Pod hesłom „Witajće hody k nam“ je hłowne předsydstwo ewangelikalneho třěšneho zwjazka přihotowało infołopjena a film wo Jězusu. Tole ma křesćanow a ćěkancow pozbudźić „k rozmołwje a wuměnje myslow w přećelnej a hospodliwej atmosferje. W rozmołwje z muslimskimi ćěkancami „njetrjebamy swoju křesćansku wěru zamjelčeć“, rjekny generalny sekretar Ewangelskeje aliancy Hartmut Steeb.
Biskop Neymeyr kritizuje CDU
Köln (B/SN). Kardinal Rainer Maria Woelki je přećiwo wobmjezowanju, zo njesmědźa swójbni k syriskim ćěkancam do Němskeje ćahnyć. Diskusiju lědma „zrozumiš“, měni Kölnski arcybiskop. Cyrkej zasadźa so za škit mandźelstwow a swójbow, k čemuž słuša tež hromaduwjedźenje swójbow ćěkancow. Woelki kritizuje „zdźěla njehódnu zwadu“ politiki „tak mjenowaneho azyloweho kompromisa“ dla.
Wutworja swjate wrota
Rom (B/SN). We wobłuku wot bamža Franciskusa postajeneho „lěta miłosće“ chcedźa w měsće Aleppo, hdźež je hišće wójna, „swjate wrota“ w cyrkwi swj. Franciskusa zarjadować. Cyrkej bu njedawno wosrjedź Božeje mšě přez granatu ćežko wobškodźena: Třěcha so sypny, sydom wěriwych so zrani.
Mnozy z cyrkwje wustupili
Wien (B/SN). W přihotach panortodoksneho koncila je Ekumeniski patriarchat Konstantinopela wot 29. awgusta hač do 2. septembra swětowu biskopsku zhromadźiznu wotměł. Panortodoksny koncil klětu swjatki budźe zdobom prěnje wulke zetkanje ortodoksnych biskopow po tysac lětach.
Za židowskimi ritualemi slědźić
Erfurt (B/SN). Na uniwersiće w Erfurće dźěła nowa slědźerska skupina nastupajo ritualne praktiki w židowstwje. Pod nawodom katolskeho teologi Benedikta Kranemanna přepytuja wědomostnicy židowske rituale wot časa zničenja druheho Jerusalemskeho templa w lěće 70 po Chrystusu hač do dźensnišeho.
„Z Lutherom k bamžej“
Magdeburg (B/SN). Cyrkwje Saksko-Anhaltskeje planuja za nazymu 2016 pućowanje do Roma pod hesłom „Z Lutherom k bamžej“. Njehladajo na konfesiju su přeprošeni po cyłej Němskej młodźi ludźo na zetkanje w znamjenju ekumeny, kaž organizatorojo připowědźeja. Přičina je 500. róčnica reformacije w lěće 2017. K sobuorganizatoram słuša tež młodźinske dušepastyrstwo Magdeburgskeho biskopstwa. Dalše informacije pod www.mit-luther-zum-papst.de
Lipsk (B/SZ). W Sakskej skića 99 šulow wučbu w 15 wšelakich rěčach za dźěći ze zapućowanych swójbow. Rěče šulerjow ze wšelakich krajow su dźěl jich identity – korjenje, kotrež njeměli prosće wotstronić, rjekny kultusowa ministerka Brunhild Kurth (CDU) na šulskim wopyće w Lipsku. Wučba w rěči kraja šulerjow wotměwa so w třoch wariantach, mjenujcy jako druha cuza rěč, jako wučba po popołdnjach abo we wobłuku dźěłowych skupin. To zaručeja z 50 wučerjemi.
Žiwjenje na wsy
Berlin (B/SN). Žiwjenje na wsy je po dołholětnej studiji „Ländliche Lebensverhältnisse im Wandel“ pozitiwniše hač myslene. Wědomostnicy su wot 1952 sem žiwjenje w dźesać němskich wjeskach dokumentowali. Tam su registrowali přićahi a wotćahi. Něhdźe 90 procentow wjesnjanow je ze swojej aktualnej bydlenskej situaciju spokojom. Njespokojom pak su mnozy z nakupowanskimi móžnosćemi a z medicinskim zastaranjom.
Přirost w klóštrje
Bangui (B/SN). Nawodźa nabožinow Centralnoafriskeje republiki maja nadźiju, zo móhł wopyt bamža Franciskusa pomhać znjepřećelene skupiny kraja wujednać. „Swjaty wótc budźe apelować na wutroby křesćanow a muslimow. Nadźijamy so, zo namaka wón prawe słowa a gesty, kotrež krajej doprědka pomhaja“, rjekny Cyriaque Gbate Doumalo z Centralnoafriskeje biskopskeje konferency. Bamž wopyta kraj kónc nowembra.
Mandźelskaj swjatoprajenaj
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus je mandźelskeju Louisa a Zelie Martin swjatoprajił. Staršimaj swjateje Therésy z Lisieuxa spožči so tale česć za jeju přikładne partnerstwo. Wonaj staj wot lěta 1588 prěnjej mandźelskaj, kotrajž njebuštaj po oficialnym wotběhu jako martrarjej swjatoprajenaj.
FSJ tež w domach za ćěkancow
Finsterwalde (B/SN). „Wrótnosć a dźiw, to stej typiskej słowje, kotrejž přeco zaso słyšiš w zwisku z měrliwej rewoluciju w Němskej 1989. Mamy wšu přičinu, za to dźakowni być“, rjekny farar Norbert Christoph w swojim prědowanju k 25. róčnicy němskeje jednoty. Składnostnje tutoho jubileja běchu cyrkwje w Finsterwaldźe přeprosyli k ekumeniskim dźaknym kemšam. Na nich wobdźělichu so tež politikarjo města a hosćo z partnerskich městow. W dokumentarnym filmje, kotryž nasta wo młodźinskim dźěle w ewangelskej wosadźe, steješe dźakownosć za dźiw jednoty w srjedźišću.
Křesćanstwo wohrožene


text:
Szpańijo
Szpańijo, Krůlestwo Szpańije (szp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, arag. Reino d'España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d'Espanha, ast. Reinu d'España) – nojwjynkse ze trzech państw położůnych na Půłwyspje Iberyjskym. Na zachodźe Szpańijo mo grańica s Portůgalijům, na połedńu ze Gibraltarym kery noleży do Wjelgij Brytańije, a bez Ceuta a Melilla zy Marokym. Na půłnocy, bez Piryneje, krej grańiczy ze Francyjům a Andorům. We skłod Szpańije włażům tyż Baleary na Strzůdźymnym Morzu, Kanaryjske Wyspy na Atlantyckim Uoceańe a tak mjanowane terytoryja suwerynne (szp.: plazas de soberanía), we skłod kerych włażům dwja szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe, Ceuta i Melilla, a roztoliczne ńypůmjyszkane wyspy po sztrzůdźymnůmorskij strůńe Gibraltarskij Wynżyźńe, take kej Chafaryny, Alborán abo Perejil. Do Szpańije, a gynau do Katalůńije, noleży tyż uotoczůne bez terytoryjům francuske mjasteczko Llívia.
Szpańijo tajluje śe na 17 autůnůmicznych spůlnotůw (Comunidades Autónomas), kere majům szyroko autůnůmijo (uosobliwje jeli chodźi uo edukacyjo, dowki atp.), a dwa autůnůmiczne sztady (Ciudad Autónoma).
Intygralnům tajlům Szpańije sům tak mjanowane szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe. Autůnůmiczne spůlnoty Szpańije tajlujům śe na 50 prowincyjůw.
Szpańijo je człůnkym Ojropejskij Uńije a NATO.
Przipisy
- ↑ (datos provisionales), Instituto Nacional de Estadística (szp.)


text:
Zobrze: Wpod po 6 latach
Zobrscy kryminalni, co zajmujōm sie poszukowaniym ôsōb, co sie kryjōm przed wymiarym sprawiedliwości, chyciyli chopa, co sie krōł ôd 6 lot. Poszukowany bōł do ôdbycio kory pozbycio swobody za znyncanie sie nad byłōm partnerkōm i dzieckym. Nojbliższy rok przepyńdzi za krotami heresztu.
57 lot stary chop krōł sie za granicōm. Szandarzi ôbsztalowali, iże miyszkoł w Niymcach. Jak przijechoł na pora godzin do Zobrzo, to zaroz bōł chycōny w cyntrum miasta. Chop bōł barzo udziwiōny. Ekstra niy lecioł fligrym, ino siyła godzin jechoł autym na Ślōnsk, coby policyjōny niy przewiedzieli sie ô jego poragodzinnym byzuchu. Chocioż bōł pozorny, niy pōmogło mu to uciyc przed chycyniym. Chop już je we hereszcie, kaj przepyndzi nojbliższy rok.
Fot.: KMP Zobrze


text:
Ôpowieści z gruby
Jak się przeglōndŏ „Zaranie Śląskie” sprzed II wojny światowyj, to postrzōd tekstōw cieszyńskich idzie tyż trefić te z rejōnu industrialnego Gōrnego Ślōnska. Niy doś, iże dŏwajōm ôbrŏz tego, jak się we dzisiyjszyj Metropoliji wtynczŏs gŏdało, to pokazujōm, jak wyglōndała robota pod ziymiōm. Przedstawiōmy trzi z nich.
Świyntochłowice, 1930 – Adam Sikora
Dŏwniej bōło na grubach blank inakszyj, niż dzisioj. Berkmany robili na dwanŏście godzin. Kożdy dziyń rano zbierali sie ôni w cechowni, kaj rzykali i śpiywali do świyntej Barbōrki. To twało ôkoło pōł godziny. Potym sztajger wszyskich przewołoł, kożdy dostoł swōj nōmer i musioł zlazować pod ziymiã po drabinach z lampkōm ôlejowōm w rynce. Jak już berkmany sjechali, musieli iś pŏrã kilōmetrōw na bōn. Tukej szlepry brali wōzki i jechali do przodkōw po wōngle, kere wykopowali berkmany. Berkmōn taki leżōł na ziymi i podkopowoł wōngle kilofym tak daleko, jak ino mōg siyngnōńć. Na wiyrchu wywiertoł dziurã i wkłodoł do niyj patrōnã i ździebło, nafilowane prochym. Z jednej strōny boło ône zalepiōne smołōm i ôwiniōne knotym ze siarkōm. Tyn knot berkmōn zapoloł i wołoł „pŏli sie!” Kożdy, kto ino to usłyszoł, zarŏz uciekoł. Kożdy berkmōn musioł wydać na szychtã dwanŏście beczek wōnglŏ, to bōł jego col. Ôd kożdyj beczki bōł dynk trzidziyści fynikōw, ale z tego ôdciōngali mu jeszcze za materyjõ i proch. Te beczki abo wōzki ciōngli szlepry na bōn, a stōnd zabiyroły je kōnie pod szyb na szolã, a maszyniŏk wyciōngoł je na wiyrch. Terŏz ôdbijacz ściōngoł je ze szoli, a dziołchy cisły je na retry. Potym suły to wōngle do wyprōw, a stōnd szło ôno już na fury.
Łagewniki, 1932 – Tomasz Jonek
Jak mi było 29 lŏt, toch jeszcze robiōł na Floryntynie za hajera. Miołech na noc. Chodziylimy z kolegōm do szramu. Rŏz prziślimy jak zwyczajnie na grubã, sjechalimy na dōł, zaplimy kapã i dalimy sie do kopaniŏ. Mōj kolega niy mōg dzisioj kopać, bo go kciuk boloł i poszoł do dōm. Kopiã tak sōm ze dwie godziny i wrŏz słyszã, iże kōń leci. Niy ôglōndōm sie ino słychać jako trzaskŏ kopytami po sztyngach. Prziszoł fōrt wele mnie, aż na kōniec glajzu. Postoł chwilã, ôbrōcił sie i polecioł nazŏd. Za jake 5 minut leci drugi rŏz. Terŏz mie juz strach zebroł. Niy ôglōndōm sie jesce ino pŏciyrz rzykōm, a kopiã corŏz to barzij. Kōń zaś przilecioł, postoł i uciyk nazŏd. Polecioł aż na kōniec sztreki. Zaś sie ôbrociył i leci trzeci rŏz. Jŏ rzykōm pŏciyrz dalij, kopiã aż sie leje ze mnie, a ze strachu, toch już cały struchlały. Jak polecioł trzeci rŏz, toch pociep kilof, wziōn karbidkã i uciekōm wiela ino wykopać umiã. Poszołech do kolegōw, co robiyli na drugij sztrece i tam przesiedziołech do rana. Niy wiym jeśli to bōł kōń, abo co inksze, boch niy mioł ôdwagi sie ôbrōcić.
Repty Stare 1939 – T. Wylężek
Jak nasi starŏszek jeszcze żyli, to nōm czynsto ôzprawiali, co jym sie przidało, jak jeszcze robiyli na Maszynce za kowŏla. Ôni wtedy robiyli na dole, a dopiyro niyskorzij dostali robotã na wiyrchu w kuźni. Rŏz mieli szychtã na noc, i na wieczōr ô szōstyj sjechali na dōł. Robiyli aże do jedynŏstyj. Na pauzã zjedli chlyb i wypiyli kawã z bańki, a potym potym zachciało jym sie spać, tak mocno, iże śpiku niy mogli ôdygnać. Za chwilã już drzymali na ławie. Jak dugo tak spali, nie wiedzieli, bo narŏz ôcucnyli bez to, iże słyszeli, jak chtoś idzie sztrekōm i przichodzi corŏz to bliżyj. Zarŏz tyż ôbŏczyli w czŏrnyj jak sadze sztrece światło ôd grubowyj lampy, a iże te światło było srogw, to poznali, iże ône pochodzi ôd sztajgerskij lampy. I rychtyk, niydugo potym stoł przed niymi sztajger Szołtelijus, chtōrymu jyno „Hanys” padali. W rynce mioł kilofek, a na gowie berchmankã. Siŏd se przi starŏszku na ławce i pedzioł: „Glück auf!”, a starŏszek ôdpowiedzieli: „Glück auf, panie sztajger”, ale sie bardzo zlynkli, bo ôczy hanysowe sie ôkropnie świyciyły, jak wōngle w żeleźniŏku. „Wylynżku, dejcie mi jyno ôgnia, bo mi fajfka zgasła” – pedzioł starŏszkowi. Terŏz starŏszek poznali na dobre, iże to nie sztajger Hanys, jyno skrbnik, bo po co ôn chcioł ôn nich ôgnia, kej sie jego lampa świyciyła. Przeżegnali sie po kryjōmu i podali mu jejich lampã, ale niy prosto z rynki, jyno na łopacie, bo tyla już wiedzieli, iże jeżeli chce skarbnik ôd jakigo berchmana ôgnia, to jyno na to, aby mu rynkã wyrwać. Skarbnik se fajfkã zakurzōł, postawiōł starŏszkowã lampã na ławce, wejzdrzoł na nich i pedzioł: „a pamiyntejcie se, cobyście ja już wiyncyj na dole niy klyńi ani niy gwizdali; Glück auf!” Potym ôdeszoł. Wystraszōny starŏszek świegotali jak ôsika. Po szychcie pytali sie berchmanōw na podszybiu: „Bōł dziś w nocy Hanys na dole?” „Ale kaj, ôn sie dziś tu wcale niy pokŏzoł” – ôdpowiedzieli berchmani. Ôd tego czasu starŏszek wierzyli, iże skarbnik żyje i ani rŏz już na dole nie zaklōni i nie zagwizdli.


text:
Źo dalej z artikelami wó stawiznach dolnoserbskego tyźenika. Smy w lěśe 1863.
Ceptaŕ Šwjela pśewzejo
Kito Pank jo1863 pśepódał zagronitosć za wudawanje Casnika kantoroju a ceptarjeju Kitoju Šwjeli (1836–1922), w pśezjadnosći z knězom von Werdeck. K. Šwjela jo 51 lět (až do lěta 1915) Casnik pisał a se starał wó śišć a rozšyrjenje. Tyźenik jo „pód nim“ wóstał konzerwatiwny, kralozwěrny a kejžorskej familiji a kanclarjoju Bismarckoju pśichylony.
Za jogo cas jo naš Casnik nosył wšake mjenja: do lěta 1880 Bramborski Serski Casnik, do lěta 1885 Bramborske Nowiny a wót togo casa do lěta 1915 Bramborski Casnik.
Kito Šwjela jo pówucył w póbožnem a tradicionalnem, a teke w serbskem myslenju, a informěrował wó žywjenim na jsach a w towaristwach. Rubriki su byli: „Z Bóžego kralejstwa“, „Z našeje wokolnosći“ abo „Z Łužyce“.


text:
Juro Surowin
Juro Surowin (poprawom němsce Georg Julius Justus Sauerwein; * 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, dźensa Oslo) bě němski publicist, rěčewědnik a jako humanist zakitowar mjeńšinowych rěčow (delnjoserbšćiny, litawšćiny) w Němskim kejžorstwje.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Georg Sauerwein narodźi so jako syn fararja w Hannoverje a je w Gronauje (Leine) wotrostł. Ze 17 lětami je złožił maturu a je šoł na studij rěčnych wědomosćow a teologije do Göttingena. Je pak chodźił tež na čitanja fyziki, chemije a botaniki. Po třoch lětach je studij bjez wotzamknjenja přetorhnył a je por lět we Walesu a Jendźelskej přežiwił. Tam je pytnył swój rěčny talent. Za čas swojeho žiwjenja je nawuknył wjace hač 60 rěčow a dialektow.
Ze 24 lětami wozjewi jendźelsko-turkowski słownik. Wot 1857 běše priwatny wučer princesny Elisabethy z Neuwieda, pozdźišeje kralowny Rumunskeje, kotraž bě znata jako spisowaćelka pod pseudonymom Carmen Sylwa. Powěda so, zo měještaj přez někotre lěta tajnu lubosćinsku aferu.
Wot 1856 do 1896 skutkowaše jako swobodny sobudźěłaćer w Britaniskim bibliskim towarstwje a wobdźěleše so na přełožowanju biblije do wjacorych rěčow a dialektow. 29. meje 1873 spožčichu tehdy 42-lětnemu titul doktora filozofije a magistra swobodnych wuměłstwow. Wot 1874 přebywaše často w Norwegskej, wosebje w Dovre, a zasadźeše so tam za wobnowjenje a wožiwjenje norwegšćiny.
1879 a 1881 je kandidował jako wotpósłanc za Pruski krajny sejm a 1898 za Němski reichstag. Dla tehdomnišeho třoklasoweho wólbneho prawa so jeho wólba njeporadźi. Dnja 16. decembra 1904 zemrě w Kristianiji (Oslo) a bu w Gronauje (Leine) pódla swojeju staršeju pochowany. W měšćanskim archiwje Gronau je dźensa centralny archiw Surowina zaměstnjeny. Gronauska realna šula bu po nim pomjenowana, kaž tež dróhi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipedźe (Memel), Siluće (Heydekrug) a Bórkowach.
Skutkownosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Surowin płaćeše jako najwjetši w rěčach wučeny swojeho časa. Jako so wuznawacy pacifist so přećiwo imperializmej kejžorstwa angažowaše a wozjewi mjezy druhim dwurěčne basnje składnostnje měroweho kongresa 1899 w Parisu, w kotrychž k měrej napomina.
Juro Surowin bě wot 1877 čłon Maćicy Serbskeje a słušeše w lěće 1880 k załožerjam delnjoserbskeje Maśicy.


text:
Malećicy
Malećicy (němsce Maltitz) su hornjołužiska wjes z 265 wobydlerjemi[2] we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k městu Wóspork.
Leža w hornjołužiskich honach na lěwym boku Lubaty něhdźe dźesać kilometrow sewjernje Lubija a 18 kilometrow wuchodnje Budyšina při hranicy mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wsy su Křišow na sewjerowuchodźe, Łuwoćicy a Nosaćicy na juhu kaž tež Žarki za Wósmužowej horu na zapadźe. Na sewjerozapadźe namaka so Wósporske stare město.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1245 jako sydło knjeza Fridericus de Maltiz. W lěće 1364 bu wodowy hród naspomnjeny. Ležownostne knjejstwo měješe tamniše ryćerkubło. Ewangelscy wěriwi přisłušeja hižo ze 16. lětstotka Křišowskej wosadźe, tak zo dyrbjachu mjez 1815 a 1945 přeco ducy kemši prusko-saksku hranicu přeprěkować. Wot lěta 1895 mějachu Malećicy zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Wóspork, kotraž so 1903 hač do Barta a 1906 hač do Radworja podlěši, hdźež bě z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W lěće 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě.
Po Mukowej statistice mějachu Malećicy we 1880tych lětach 373 wobydlerjow, mjez nimi 188 Serbow (50 %) a 185 Němcow.[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Malečanskeje gmejny wot jenož hišće 7,1 %.[4]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ staw: 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 105. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [435 wobydlerjow, z nich 22 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 4 z pasiwnymi, 5 serbskich dźěći a młodostnych, 404 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Malećicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Wupóžycenje
Proces a wuslědk pśewześa rěcnego wuraza z cuzeje rěcy do mamineje rěcy, nejcesćej w takich padach, we kótarychž w swójskej rěcy njedajo žedno pomjenjenje za nowe wěcy resp. wobstojnosći. Pśicyny takich wobwliwowanjow, kótarež se złožuju na rěcny kontakt, laže we wšakich politiskich, kulturelnych, towarišnostnych abo góspodaŕskich wuwiśach (import nowych produktow, zacuśe prestiža, twórjenje lokalnego kolorita, internacionalizacija fachowych rěcow a druge). (...) Wšake wopyty klasificěrowanja wupóžycenjow pó stopnju jich integraciji/asimilaciji do domacneje rěcy (cuze słowo vs. póžyconka) abo pód semantiskim a konstrukcijonelnym aspektom (...) su wunjasli roznogaśonu a nic pśecej pśewidnu terminologiju. Nic na kóńcu zalažy to teke na tom, až pózakšywaju a prěkuju se wjelerake aspekty pśi twórjenju wupóžycenja.
Cuze słowo
Wuraz, kótaryž jo se pśewzeł z cuzeje rěcy (cesto rownocasnje z pomjenjowaneju wěcu resp. ze zapśimjeśim). Na rozdźěl k póžyconce njejo typiske cuze słowo pó zněśu, pisanju a fleksiji (hyšći) integrěrowane do rěcnego systema. Weto jo granica mjazy wobyma stopnjoma wupóžycenja běžna a dajo se na zakłaźe rozdźělnych normow pśi wupóžycowanju jano za kuždu rěc samu za se póstajiś.
Pśikłady za cuze słowa w dolnoserbšćinje: baisse, minijob, bravissimo.
Póžyconka
We wuskem zmysle: na rozdźěl k cuzemu słowu take wupóžycenja rěcy A z rěcy B, kótarež su se pó zněśu, pisanju a fleksiji połnje pśipódobnili rěcy A: nimski Fenster z łatyńskego fenestra, nimski Wein z łatyńskego vinum, francojski choucroute z nimskego Sauerkraut.
Póžyconki w dolnoserbšćinje su na pś. šula, fijołka, lazowaś.
Glědaj teke: Wugronjenje cuzych słow a póžyconkow w dolnoserbšćinje.
Wěcej wó tej temje na wótpowědnem boce Wikipedije (nimski).


text:
Wo šansy strukturneje změny šło
Wochozy. Strukturna změna tworješe žro wčerawšeho wopyta zamołwiteho Zwjazka za turizm Thomasa Bareißa we Wochožanskim parku błudźenkow. Wona měła so direktnje na dobro wobydlerjow wuskutkować, sej Bareiß žadaše. Wčera we Wochozach je wón tež ze zastupnikami sakskeje statneje kenclije a hospodarskeho ministerstwa šansy a ćeže strukturneje změny rozjimał.
Wjeršk nabožnych dnjow dožiwili
Róžant. Z putnikowanjom do Róžanta dožiwi lětuši nabožny tydźeń serbskich wosadow wčera swój wjeršk. Dopołdnišim kemšam přizamkny so zhromadny wobjed, a putnicy mějachu na łuce za Božim domom wšelaku zaběru. Z nyšporom so dźěćace putnikowanje zakónči. Lětsa je telko dźěći na nabožnych dnjach wobdźělenych kaž hišće ženje. Jeničce w Chrósćicach je jich 170.
Za mišterstwa kwalifikowanej


text:
Horcota a suchota tež zelenišćam w městach jara přisadźatej
Budyšin/Wojerecy (SN/mwe). Budyska wobdźělenska a wobhospodarjenska towaršnosć (BBB) je jeničce za hladanje měšćanskich zelenišćow zamołwita – nic pak za dróhi a ležownosće, kotrež mjez druhim Zwjazk, kraj abo priwatni wobsedźerjow wobhospodarjeja. Na starosći ma mjenowana towaršnosć něhdźe 800 000 kwadratnych metrow zelenišćow, 100 000 kwadratnych metrow rostlinowych płonin a šěsć měšćanskich pohrjebnišćow. W měšćanskich dźělach dyrbja tuchwilu dwanaće wulkich měnjenskich wobsadźenskich arealow krjepić, kotrež wučinjeja něhdźe tysac kwadratnych metrow. Nimo toho dyrbja tež při tuchwilnej horcoće wšědnje kwětki w něhdźe 30 horncach města kidać.
Ruce połnej dźěła maja přistajeni BBB při ekstremnej suchoće nimo naspomnjenych naprawow z krjepjenjom nowozwosadźanych kerčkowych ležownosćow a alejow.