text:
Skond sie wziyna heksa
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 48
Mo czorne, rozkopane wosy i czorne łoczy, kere po cimoku śwjycom choby byrny abo gwjozdy? Niy! A mono mo rogi na gowie choby djoboł? Niy! Loto na mietle? Niy! Zbjyro po lasach trujoki i zioła, a potym warzi s nich zupa? Niy! Bo heksa to już ni ma ta sama heksa, jak sie jom downij ludzie forsztelowali i boli sie heksy jak łognio. Heksa – jak ta mitologiczno, grecko Kirke abo sławno Medeja – poradzi niy tela czarować, co łoczarować – paradzi smjyniać ludzi. Mono w lepszych. Tak wjyrza…
Historia z heksami.
Ale historjo z heksami nie ma wcale leko do łopowjedzynio. Czamu? Bo gańba ło tym rozprowjać. Bo w średniowjyczu, a nawet w łoziymnostym wjeku, jak kero dziołocha abo baba uznali za heksa, to s niom robili złe rzeczy. Co łoni wyprowjali! Wjyszali jom, polili na stosie, mynczyli, kozowali ji sie prziznować, że zatruła studnia abo rzyka. A to były cygaństwa! Kożde niyszczyńsci spadowało na heksy. Po prodzwdzie były to niywinne dziołchy abo baby, kere poradziły lyczyć i dowały ludziom tyj abo inksze medykamynta. Bajtle straszyli heksami. Godali, że jak yno heksa sie spojrzy na kogo, choby yno na chwila, to poradzi ftoś umrzić łod tego spojrzynio. Nie ma to wszyjsko prowda. Ale co sie stało, to sie niy łodstanie. Prześladowali gryfne dziołchy i tela. Lepij ło tym niy myśleć, bo idzie sie dać do beku, wela to było ciyrpjynio i ludzkij krziwdy.
Skond prziszło słowo „heksa”
Ślonske słowo „heksa” pochodzi łod nimieckigo „Hexe”, ale sprawa niy wyglondo blank przejrzyście, jak sie myśli ło tym starym słowie i skond łone do nos prziszło. Łod Skandynawow, co wjerzom w Elfy? Mono heksy tyż som abo downij były leśnymi duszkami, mjyszkały na drzewach abo w jyziorach. Lotały po wrzosowiskach z wjonkami na gowach i śpjywały.
Uśmiych kiery zmiynio świat.
Terozki heksa to je tako dziołcha, kero poradzi gryfnym uśmjychym zmijynić trocha śwjat. I gynau tyn uśmjych to by były te czary. Abo tyż tako dziołcha nozwołby ftoś heksom, kero poradzi być trocha złośliwo, dyć tyż take som. Yno że złośliwy abo zmierzły poradzi być kożdy z nos. „Ale z nij heksa! – czasym sie godo – Ta to poradzi rzondzić”.
Som heksy abo jich niy ma.
Heksy som w bojkach – mono żyjom tyż kajś na barzołach, kaj żodyn niy łazi. To sie zgodzo. Ale śwjat bez heksów ni ma tak kolorowy, nie mo tyj tajymniczości, kero heksy we swojich pieśniczkach i we swojim tańcowaniu śwjatu dowały. Tesno nom je za heksami. Bez toż momy radzi te dziołchy, kere heksy trocha udowajom. Łoblykajom sie inakszy i inakszy nawet chodzom. Gryfnie sie poruszajom i czarujom tym uśmjychym, jak yno kajsik na chwila przidom. Hned heksów blank już niy bydzie, jak sie wszyjscy bydom tak samo łoblykać, to samo godać, tak samo woniać i cały czos paczeć sie yno na telefony.


c: text/html

text:
24-26 listopada 2017 w Opolu odbył się IV Opolski Festiwal Tańca. Łącznie tancerze Royal Dance Center wywalczyli 29 medali: Międzynarodowy Turniej Tańca 18 medali (9 złotych, 6 srebrnych i 3 brązowe) oraz Bitwy Taneczne 11 medali (5 złotych, 3 srebrne i 3 brązowe). Ogromne brawa dla wszystkich tancerzy Royal Dance Center oraz dla trenerów: Tomasz Nawrocki, Anna Nawrocka oraz dla młodszego trenera Natalii Kawy.
Sukcesy z Międzynarodowego Turnieju Tańca IV Edycji Opolskiego Festiwalu Tańca
Złote medale
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Tap Dance Solistki 11- –Cichocka Hanna– trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Performing Arts Improvisation Solistki 11- –Hanna Cichocka– trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 11- –Kozioł Martyna – trener Anna Nawrocka
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Soliści Open 11- –Szejner Aleksander– trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Wójcik Wiktoria– trener Kawa Natalia
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 12-15 lat –Luiza Lelińska– trener Anna Nawrocka
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Duety Open 12-15 lat –Lelińska Luiza i Oliwia Prus – trener Anna Nawrocka
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Caribbean Show Solistki 12-15 lat –Paulina Piekarz, „Śnieżka”– trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Tap Dance Solistki Open 16+ –Sobczak Magdalena– trener Tomasz Nawrocki
Srebrne medale
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Tap Dance Solistki 11- –Wiktoria Słodowicka– trener Tomasz Nawrocki
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Caribbean Show Solistki 11- –Julia Partyka, „Hunter” – trener Anna Nawrocka
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Pawlik Aleksandra– trener Kawa Natalia
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Duety 11- –Sowa Dominika i Kozioł Agata – trener Anna Nawrocka
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Modern Solistki Open 16+ –Judyta Pakulska– trener Tomasz Nawrocki
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Jazz Dance Solistki Open 16+ –Pakulska Judyta – trener Tomasz Nawrocki
Brązowe medale
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Duety 11- –Kowalczyk Wiktoria i Larska Dominika– trener Anna Nawrocka
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Rosińska Julianna– trener Kawa Natalia
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 12-15 lat –Paulina Piekarz– trener Anna Nawrocka
Finaliści
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Cichocka Hanna– trener Anna Nawrocka
- 5 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Bochen Victoria– trener Kawa Natalia
- 5 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Modern Solistki 11- – Cichocka Hanna– trener Tomasz Nawrocki
- 5 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 12-15 lat –Oliwia Prus– trener Anna Nawrocka
- 6 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Rosa Laura– trener Kawa Natalia
- 6 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 11- –Partyka Julia– trener Anna Nawrocka
- 7 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Marmon Julia– trener Kawa Natalia
- 7 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Open 12-15 lat –Maja Grygierczyk– trener Anna Nawrocka
- 8 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Wodausch Lea– trener Anna Nawrocka
- 9 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Larska Dominika– trener Anna Nawrocka
- 10 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Salsa Shines Solistki Debiuty 11- –Kapusta Weronika– trener Anna Nawrocka
Pozostałe sukcesy
- 10 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Performing Arts Improvisation Solistki 12-15 lat –Luiza Lelińska– trener Tomasz Nawrocki
- 13 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Performing Arts Improvisation Solistki 12-15 lat –Paulina Piekarz– trener Tomasz Nawrocki
Sukcesy z Bitew Tanecznych w trakcie IV edycji Opolskiego Festiwalu Tańca
Złote medale
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 15- –Rafał Nozdryn-Płotnicki– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Tap Dance Solo 15- – Joanna Nozdryn-Płotnicka– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Contemporary Solo 15- – Bednarski Marcel– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Contemporary Solo 16+ – Pakulska Judyta– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Mistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 16+ – Kawa Natalia– improwizacja – trener Anna Nawrocka
Srebrne medale
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Jazz Dance Solo 11- – Joanna Nozdryn- Płotnicka– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Tap Dance Solo 15- – Anna Nozdryn-Płotnicka– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 16+ – Janiec Martyna– improwizacja – trener Anna Nawrocka
Brązowe medale
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 15- –Bednarski Marcel– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Tap Dance Solo 15- –Rafał Nozdryn-Płotnicki– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- II Wicemistrzostwo na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 16+ - Pakulska Judyta– improwizacja – trener Anna Nawrocka
Finaliści
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 15- –Anna Nozdryn-Płotnicka– improwizacja – trener Anna Nawrocka
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Tap Dance Solo 15- – Cichocka Hanna– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Tap Dance Solo 15- – Sobczak Magdalena– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Contemporary Solo 15- – Piekarz Paulina– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Contemporary Solo 16+ – Kozołub Joanna– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Salsa Solo 16+ – Haładus Dominika– improwizacja – trener Anna Nawrocka
- 4 miejsce na IV Opolskim Festiwalu Tańca w kategorii Battle Jazz Dance Solo 16+ – Kawa Natalia– improwizacja – trener Tomasz Nawrocki

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Solon Jerzy, Borzyszkowski Jan, Bidłasik Małgorzata, Richling Andrzej, Badora Krzysztof, Balon Jarosław
, Brzezińska-Wójcik Teresa, Chabudziński Łukasz, Dobrowolski Radosław, Grzegorczyk Izabela, Jodłowski Miłosz
, Kistowski Mariusz, Kot Rafał, Krąż Paweł
, Lechnio Jerzy, Macias Andrzej, Majchrowska Anna, Malinowska Ewa, Migoń Piotr, Myga-Piątek Urszula, Nita Jerzy, Papińska Elżbieta, Rodzik Jan, Strzyż Małgorzata, Terpiłowski Sławomir, Ziaja Wiesław
Geographia Polonica, 2018 vol. 91 no. 2, p. 143-170


text:
Bob Marley
Bob Marley, waśc. Robert Nesta Marley (ur. 6 lutygo 1945 we Nine Miles, regiůn Saint Ann na Jamajce, zm. 11 maja 1981 we Miami) – jamajski muzyk, kery rozpropagowou muzyčny styl reggae, inspirator do gatůnku Ska, gorliwy zwolynńik lygalizacyji marihuany, śćiśle zwjůnzany s ruchym rastafarjan, uůgošůny bez swojich zwolynńikůw „pjyršům gwjazdům Třećygo Śwjata” i „Rasta Prorokym”.
Kej rastafarjańin, Bob Marley bůu wjelgim uobrůńcům užywańo marihuany kej sakramyntu. Na uokuadce albůmu Catch a Fire widńije jygo zdjęće, kuřůncygo dužygo skrynta s marihuany. Zastosowańy marihuany do rozwoju duchowygo je wzmjankowane we wjelu utworach.
Zmar we wyńiku přeřutůw choroby nowotworowyj do puuc i můzgu. Inwazyjo nowotworu začyua śe uod stopy, na palcu kerej wykryto čerńaka zuośliwygo. Doradzano mu amputacyjo palca, nale uodgodou s kuli rastafarjańskych překůnań.
W 1994 roku Bob Marley zostou wprowadzůny do Rock and Roll Hall of Fame.
Dyskografja[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Kej The Wailers
- The Wailing Wailers (1966)
- The Best of the Wailers (1970)
- Soul Rebels (1970)
- Soul Revolution (1971)
- Soul Revolution Part II (1971)
- Catch a Fire (1973)
- African Herbsman (1973)
- Burnin' (1973)
- Rasta Revolution (1974)
- Natty Dread (1974)
- Live! (1975)
- Rastaman Vibration (1976)
- Live at the Roxy (1976)
- Exodus (1977)
- Live at the Rainbows (1977)
- Kaya (1978)
- Survival (1979)
- Uprising (1980)
- Confrontation (1983)


text:
Korpo, roztomiyłe korpo… Czelendże, tajmingi i dedlajny. Ale ku tymu – moc ciekawych ludzi z roztomajtych krajów! To mi je zocne boch je dociyrno i lubia se posłuchać jako to je w inkszych krajach Europy abo kapka dali, za oceanem. Jako że mom te szczęści robić w otoczeniu fest międzynarodowym, podziela sie moimi spostrzeżeniami.
Meksykanie
Idōm na piyrszy ogiń bo miałach nojwiyncy ciekawych zdarzyń z nimi. Roz że jedyn mie napasztowoł i sie zdało że trza bydzie go zgłosić do kadr bo robiyło sie to fest niecherski. Na szczęści sie usiotoł, stykło pogrozić. Potym znajomo kiero tworzy se w życiu telenowele wszelakij maści. A to kochankowie – samobójcy, a to nieszczęśliwe miłości, cygaństwa, przekręty i sztyjc jakiś łostudy…
Nieroz ciężko mi napostyknyć za seriōm wydarzyń… Myśla że spokojnie mogłaby nakręcić swoja wersja „Niewolnice Isaury”. Na początku było śmiysznie, potym jak sie to zaczło dbijać na moim własnym życiu to sie odetłach od owej drama queen. Ni ma co sie dać wciągać w czyiś dziwoki karuzele.
Meksykanie som fest związani z ezoteryką. Fandzolōm o numerologii, znakach zodiaku a z astrologiōm som za pan brat. Ich naprowda interesuje spod jakigo znaku zodiaku żeś je…
Brytyjczycy
Zaglądajōm na nas z wyrchu i aji sie z tym kryjōm. W Polsce czujōm sie jak w kraju trzecigo świata. Jak widzisz w biurze kogo nadętego i bachratego to pewnie bydzie gościu z Londka.
Niemce
Przyjazne i sympatyczne kabociorze. Jak to dycki, nie wiysz co tak rychtyk myślōm bo sie sztyjc uśmiechajōm, nawet jak nie trza. Też przijeżdżajom jak do afrykańskigo państewka ale durch ukrywajōm pogarda.
Hiszpanie
Fest cisnōm że trza dziwoczyć a potym ôroz cisza
… To co dali, jadymy z tym projektym czy ni? Uzaś cisza… Arcyciekawe to bo projekt mioł być very important i urgent. To jo już nie wiym… Monej se pójda kawa
zrobić?
Włosi
Mi praje trefiyło robić z typowym i nietypowym Włochym. Z jednej strony lubi motoryzacja. Ku tymu lubi sie też migać i jak co może być nie zrobione to super, trza skorzystać. Mail wysłany, żodyn nie odpisoł to przeca sprawa załatwiono no ni?
Z drugi strony mo jasno skóra, nie pije kawy ani nie interesuje go fusbal. Na początku jak słuchałach jego pośmiywnych błoznów to sie zdało że dostana hercklekotów ale z czasym prziwykłach. Włoch twierdzi że u nich ludzie majōm ganc inksze poczuci humoru niż Poloki. Na prowda?
A u Ciebie jako to wyglądo? Co tam ciekawego pochajōm ludzie z Twoi roboty?


text:
Buks Francek Fyrtok z Ruły 24.06.1920
Wachtyrz prezyntuje teksty ze starych cajtōngōw we zŏpisie ślabikŏrzowym. Ôstatni bōł tekst ôd Klachule z Kocyndra z 10 czerwca 1920 roku, a niżyj polecōmy gawyndã Francka Fyrtoka ôpublikowanõ dwa tydnie niyskorzij we tyj samyj gazycie. Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.
Kochany Koleks Kocynder!
Jo, Francek Fyrtok już do roboty nie chodza. Strzeliłech robotōm i chodza do zōmerwerku na zielōno łōnka pod ôlejander. Kożdy porzōndny sztajfira chodzi do ruły. Zielōno policyjo też tak robi, jeli nie idzie do libsty abo na polske zebranie. Downiej toch ciskoł na Versuchschachcie, potym na Laurze, na Jochannie w Bobrku ciorołech, jak stary, alech sie niczego nie dorobił. Landrot Schwyndy prosił mie, żebych przyjōn sztela zielōnki, ôbiecoł mi nowe kamasze, ale ôn głupi, bo kedych siedzioł w Raciborzu toch mioł jeszcze mōj hōnor, a taki zielōnka łazi bez hōnoru jak bez tyn przykłod pies z ôgōnym spuszczōnym. I bych teroz mioł mōj hōnor zaprzedać takimu Schwyndykowi? Dyćby matka warzechōm nauczyli mie polityki.
Downiej przezywali mie „ty zielōny śpiku”, wtedych jeszcze mioł elf pod nosym, ale teroz kebych ôstoł zielōnkōm, żodno porzōndno dzioucha nie wejrzałaby na mie. A bylejakej ciarachy nie chca. Joch zegarka jeszcze nie ukrod cobych służyć musioł jako zielōnka, anich też ôjca nie zabił. Żech se siedzioł w Raciborzu, to jeszcze żodyn grunt abych musioł iść do Reichswehry. Te zielōne żaby hned sie wykludzōm z Gōrnego Ślōnska. Moja staro zagro im na pokrywkach a synek mōj na kiblu. Schwyndy, direktor zielōnej policyji tak sie raduje, jak by mu jaki koleks do gymby napluł.
My buksy zrobimy wiec i zrobimy protest; bo bylejaki za reszpektym landrot mo teroz dwa miana. Bez tyn przykłod landrot Dr. Lukaschek nazywa sie Karl Gottlieb. To nōm buksōm ubliżo na hōnorze, bo jyno tyn sztajfira, kery chodzi do ruły, abo szybki kituje na nikajgrubie może mieć dwa miana. Jeźli Lukaschek nie przestanie ubliżać nōm na hōnorze, to mu tak namajtajōm, że mu zymby sektiōnsweize wyskoczōm i może se u dłubozymba nowy versatzung kozać zrobić. Pysk już mo jak siedym chacharōw glywickich, abo inne spartakusy.
Francek Fyrtok.


text:
Kubšiskej gmejnje přisłuša 25 wjesnych dźělow. Tójšto małych sydlišćow leži idylisce podłu łužiskich hór blisko 556 metrow wysokeho Čornoboha. Město šěrokich dróhow maja tam skerje wuske puće. Cyłkownje wopřijima gmejna 2 580 wobydlerjow. Wo jich medicinskim zastaranju je so Měrćin Weclich z wjesnjanostu Kubšic Olafom Reichertom (njestronjan) rozmołwjał.
Kelko lěkarskich praksow w gmejnje tučasnje maće?
Olaf Reichert: W Kubšicach samych ma serbski diplomowy medicinar Tomaš Brycka swoju domjacolěkarsku praksu. W Poršicach na hrodźe přewostajamy rumnosće dr. med. Wolfgangej Sickertej – praktiskemu lěkarjej – na někotre rěčne hodźiny póndźelu a srjedu dopołdnja. Poprawom ma dr. Sickert w Malešecach swójsku praksu. W Kubšicach stara so tež zubna lěkarka Christine Arndt wot póndźele do pjatka tam w swójskej praksy wo pacientow.
Jako kajke posudźujeće medicinske zastaranje w kónčinje, hdźež sy skerje pěši abo z kolesom lěpje po puću?


text:
Dzisioj je finał Beer Festu we noszym Parku Ślonskim, ale łode osiymnostyj sztartuje tyż szpil Ruchu ze Legiom! My zapraszomy Wos do śledzynio noszyj rylacji, kiero prowadzymy po naszymu – cyli po ślonsku!
Przewidywane jedynostki:
Ruch: Lech – Konczkowski, Koj, Grodzicki, Oleksy – Mazek, Urbańczyk, Surma, Lipski, Ćwielong – Arak
Legia: Malarz – Broź, Lewczuk, Pazdan, Hlousek – Kucharczyk, Vadis, Jodłowiec, Moulin, Langil – Nikolić
My sztartnymy trocha kole osiymnostyj, a znojdziecie nos tukej: Relacjo Live po naszymu: Ruch – Legia
P.S. Zapraszomy tyż do śledzynio nos na Facebooku: Nosz Fanpyjdż i na Twitterze: Nosz Twitter
źródło: własne


text:
Pawoł Nedo
Pawoł Nedo (* 1. nowembra 1908 w Kotecach blisko Wósporka; † 24. meje 1984 w Lipsku) bě serbski wučer, ludowědnik, narodny prócowar a předsyda Domowiny wot 1933 hač do jeje rozpušćenja w lěće 1937, kaž tež mjez 1945 a 1950. Jeho naslědnik bě komunist Kurt Krjeńc.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Šulski časWobdźěłać
Pawoł Nedo narodźi so jako syn Jana Awgusta Neda (* 10. měrca w Žarkach; † 25. septembra 1968 w Lipsku) a Ernestine Berthy (* 31. decembra 1881 w Kotecach; † 1. decembra 1961 w Budyšinje) w Kotecach blisko Wósporka. K jutram lěta 1915 zastupi Nedo do wjesneje šule, w kotrejž běše kubłanje wobstejnosćow Prěnjeje swětoweje wójny dla wobmjezowane. Swójba přećahny 1919 do Wósporka, hdźež bě nan Jan jako dźěłaćer přistajeny. Hačrunjež so we wsy a w šuli přewažnje němcowaše a serbske towarstwowe žiwjenje falowaše, nadeńdźe swójba lěpše žiwjenske a šulske poměry. Byrnjež staršej mjez sobu serbowałoj, rěčeštaj ze synom němsce. Wotpowědnje staj staršiski dom a wokolina skerje mjenje Nedowu serbsku identitu wowliwowałoj. Wot apryla 1922 sem chodźeše na krajnostawsku wyšu šulu w Budyšinje z cilom abituru złožić, zo by móhł studować. Nóclěh namaka w internaće na Schillerowych zelenišćach. Na wyšej šuli poskićachu so fakultatiwnje dwě hodźinje serbšćiny za tydźeń, na kotrychž so Nedo wot 1924 sem dobrowólnje wobdźěli. Wo serbskej wučbje a wo wučerju Arnošće Polanje zludany praješe, zo „nawuknył tam wjele njej[e], a serbskeho wědomja [jim] [wučer] njezamó (abo nochcyše) zašćěpić” (Brězanowa 2002: 21). Alternatiwu namaka w serbskich šulskich towarstwach, kaž na přikład w towarstwje serbskich seminaristow „Swoboda” za ewangelskich wučerjow, w kotrymž so čłonojo ze serbskej literaturu zaběrachu a serbsce spěwachu. Finančneho połoženja staršeju dla přizasłuži sej něšto z dopomocu a złoži w lěće 1928 abituru.
StudijWobdźěłać
Poprawom běše so Nedo za žurnalistiku zajimował, tola lěpšich powołanskich móžnosćow dla rozsudźi so za studij wučerstwa. Wot apryla 1928 sem studowaše tři lěta na filologiskej fakulće na Lipšćanskej uniwersiće, štož wón z pomocu stipendija financowaše. Wopytowaše mjez druhim zarjadowanja w pedagogice, germanistice a ludowědźe, za kotruž so wosebje zajimowaše. Pochadźacy z etnisce njerozsudneje swójby a bjez kmaneho serbskeho rěčneho kubłanja w šuli, zaběraše so hakle w běhu studija ze swójskeje iniciatiwy ze serbskej rěču a kulturu. Zahorjeny student pospyta so 1929 w Lipsku kaž tež na Schadźowance prěnjej razaj w přednošowanju k etnografiskim temam. Idealistiski Nedo staji do fokusa eksaktnosć wědomosće, objektiwnosć a kooperaciju, to rěka zhromadne dźěło. Tute hesło zakitowaše wón jako program we wědomosći, kaž tež pozdźišo w swojej politice. Wot julija 1930 sem běše sobustaw Maćicy Serbskeje, hdźež pak wón bórze pasiwnosć sobustawow propagowaše. W času studentskeho hibanja so sam zwjetša jenož pasiwnje w towarstwach wobdźěli, snano falowacych rěčnych znajomosćow dla. Bórze pak namaka Nedo serbskich přećelow a wobdźěli so aktiwnje na studentskich zetkanjach a serbskich blidach. K wažnym korespondowacym partneram we Łužicy ličachu Ota Wićaz, pozdźišo Dr. Jan Cyž a Měrćin Nowak-Njechorński. Wowliwowany wot idejow wědomostneje ludowědy a patriotiskich ambicijow nowych serbskich přećelow, wěnowaše so młody student mjez druhim ludowym spěwam, domjacym zwěrjatam w ludowych nałožkach (wosebje plahowanju lěsnych pčołkow we Łužicy) a dźěłu w Serbskim muzeju. Pytajcy za nowymi materialijemi, zběraše zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim po puću z kolesom wokoło Wojerec bajki, prajidma a fotografije. Młodźencow zwjazowaše, zo běštaj wobaj němsce wotrostłoj. Runje to rozbudźi ćim wjetšu zahoritosć so ze serbskej kulturu a literaturu zaběrać. Ćišinski wjedźeše jeho k mjeńšej zhromadnosći serbskich patriotow, kotřiž bóle Domowinu a lokalne towarstwa podpěrachu, hač Maćicu Serbsku. Tuta nowa serbska zhromadnosć w Lipsku twori ramik Nedoweho narodneho kubłanja. Tež w studentskim towarstwje serbskich akademikarjow „Arnošt Muka“, załoženym w lěće 1928, w kotrymž so studenća mjez sobu wuwučowachu, běše z čłonom.
Młody wučerWobdźěłać
W lěće 1931 zakónči Nedo studij a bu 1932 jako probowy wučer w Klukšu přistajeny. We wjesnym chórje a w towarstwje „Zernička” w Lichanju so aktiwnje w serbskim towarstwowym žiwjenju angažowaše. Hižo zahe widźeše nuzu w serbskim ludźe a chcyše na praktiske wašnje pomhać, nic jenož wědomostnje. Charismatiski Nedo sympatizowaše z wažnymi serbskimi wosobinami, mjez druhim z komponistom Bjarnatom Krawcom a z Křesćanom Křižanom (synom Jana Křižana, fararja w Klukšu, předsydy Domowiny 1930–1933). Wot lěta 1932 bě ze sobustawom zjednoćenstwa serbskich wučerjow. Organizowanje kubłanskich a wědomostnych strukturow wosta čas žiwjenja jeho najlubši nadawk. W samsnym lěće bu do Chwaćic přesadźeny. Wuspěšnje so we woběmaj šulomaj za serbskorěčnu wučbu zasadźowaše.
Předsyda DomowinyWobdźěłać
Woblubowany, angažowany wučer znaješe wliwapołnych Serbow a móžeše so wuběrnje zwuraznjować. Nimo toho měješe za swoju starobu hižo sebjewědome wustupowanje a wědźeše lud zahorić. Tuž bu Nedo jako kandidat za předsydstwo Domowiny namjetowany a bu 1933 jednohłósnje woleny. Skónčnje namaka kruh, kotryž bě zwólniwy nowe ideje přesadźić. Steješe před ćežkim nadawkom přestrukturowanje Domowiny přihotować: wudźěłanje nowych statutow a znowawobsadźenje funkcijow. Jako wučer, přistajeny w zjawnej słužbje, bu z wusměrjenjom Sakskeho wučerskeho zwjazka awtomatisce ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka. Běše tež stajnje zwólniwy, loyalnosć napřećo nacionalsocialistiskej wyšnosći pokazać, z čimž nježněješe pola wšitkich kolegow wothłós. Měješe wotpohlad, Domowinu po nacionalsocialistiskich zasadach znowa rjadować a mocy za skutkowanje za serbski lud wjazać. Widźeše w tym jeničku móžnosć, akceptancu němskeje wyšnosće zdobyć. Wědomje stajnje jara na formulacije kedźbowaše, zo by w statutach zapisany zaměr docpěł, Domowinu k jeničkej zastupnicy serbskeho ludu wutwarić. Klučowe słowo w skutkowanju Neda běše „narodna disciplina“ pod ćežišćomaj wuwić wědomje serbskeho luda a kultury a wonkowne zastupowanje serbskich zajimow. W nowym organizatoriskim organje „Naša Domowina“ jako wotdźěl Serbskich Nowin, wudawaše Nedo wot 1935 do 1937 swoje napohlady. Wón spyta po přikładźe nacionalsocialistiskeje propagandy serbsku narodnosć a identitu do srjedźišća stajić a z konceptom ludoweje zhromadnosće wšě serbske mocy do cyłka zhromadźić. Wosebje wažne bě jemu při tym natwar młodźinskich zarjadow, zo by zaměrnje młodźinu za serbsku kulturu zahorił. Dobromyslny, młody Nedo namołwješe tež serbski lud Hitlera a NSDAP wolić, dokelž spočatnje wočakowaše, zo so druhe ludy w Němskej njepřeněmča. Tola wot lěta 1935 dźeń a wjac antiserbskich naprawow sćěhowachu, kaž tež wobmjezowanja a zakazy Serbam napřećo. Z tym so tež Nedowe nastajenje režimej napřećo raznje změni. Wón, kaž tež druzy aktiwisća, su přepozdźe spóznali, zo so NS-ideologija ze zaměrami Serbow hromadźe njehodźi. Rozsudźichu so za spjećowanje w formje serbskich swjedźenjow a zarjadowanjow, kotrež so pak stajnje bóle bojkotowachu. Nedo, hišće jara młody, jako so za politiske zajimy Serbow angažowaše, zdaše so być wyšnosći napřećo wobwliwujomny. Tola jemu njezby ničo druhe, dokelž steješe wot 1936 sem pod stajnej kontrolu knježerstwa. Tute zadźerženje wjedźeše k tomu, zo płaćeše pola Němcow jako „poměrnje měrny a rozumny serbski wjednik” (Brězanowa 2002: 109).
Wot 1933 běše Nedo sobustaw SA, snano falowacych pjenjez dla, dokelž běše jenož jako probowy wučer přistajeny. Lěto pozdźišo bu pak zaso ze SA wuzamknjeny, dokelž so přemało na zarjadowanjach wobdźěleše. Bjez swójskeho přičinjenja bu tež ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka (Nationalsozialistischer Lehrerbund, NSLB), kiž běše wotdźěl NSDAP. Na politiske abo wosobinske wuwiće Neda njeměještej ani sobustawstwo SA, ani NSLB wliw. Dale so w tutym ćežkim času, jako steješe Smolerjec drustwo 1934 před zawrjenjom, sylnišo za serbske nowinarstwo zasadźowaše. Dźěłaše jako redaktor, pisaše artikle a přewza tydźenske Serbske Nowiny za dźěći. W samsnym lěće bu do Rakojd na ludowu šulu přesadźeny, na kotrejž so wón znowa wo serbsku wučbu prócowaše. Přewza běrokratiske nadawki šulskeho wjednika, organizowaše šulske swjedźenje a nazwučowaše dźiwadłowe hry, z čimž wón připóznaće pola šulerjow a staršich žněješe. Tež priwatnje namaka Nedo w Rakojdach žiwjenski puć, jako zezna přichodnu mandźelsku Marju Budarjec (* 13. nowembra 1914, † 25. měrca 1998). Nedowy angažement za Serbstwo wowliwowaše tež jeho powołanski puć jako přistajeny w zjawnej šulskej słužbje. Chłostanja a poroki zarjadow Neda njewottrašachu, hačrunjež so w zjawnosći trochu měrnišo zadźeržeše. Jako pak jemu přesadźenje do němskorěčneje šule hrožeše, rozsudźi so 1937 powołanje dobrowólnje wupowědźić a Łužicu z ćežkej wutrobu wopušćić. Přez poćahi ze zwjazkom Polakow w Němskej dósta dźěło na pólskej nalutowarni w Berlinje. Tak dyrbješe z 28 lětami swójbu, žonu a Łužicu wopušćić. Krótko po tym so serbske towarstwowe dźěło přez zakaz zhromadźiznow nimale znjemóžni, pod čimž tež dźěło Domowiny ćerpješe. Zwonka Łužicy měješe Nedo wšak jenož wobmjezowane móžnosće, tola zasadźowaše so dale za Serbow a namołwješe wšitkich, dale wojować.
Druha swětowa wójnaWobdźěłać
Ze spočatkom Druheje swětoweje wójny, jako Němska 1. septembra 1939 Pólsku nadpadny, zlikwidowachu so pólske towarstwa a zarjady w Němskej a Nedo zhubi dźěło. Namaka nowe přistajenje jako knihiwjednik na ryćerkuble pola Wilmersdorfa, 90 kilometrow sewjerozapadnje Berlina. Dwaj měsacaj pozdźišo so njejapcy zaja a měsac w jastwje přebywaše. Wot 1940 sem běše jemu zakazane, we wokrjesu Drježdźany-Budyšin přebywać. Namaka pak nowe přistajenje jako domjacy wučer a sekretar w Rietz-Neuendorf (Wulkim Rěcu). W juniju samsneho lěta woženi so z Marku Budarjec w Chwaćicach. Nowozmandźelenaj wuhotowaštaj sej bydlenčko we Wulkim Rěcu, daloko wot domizny zdalenym a dnja 19. oktobra 1941 narodźi so jimaj syn Michał.
W lěće 1942, lěto po tym, zo bě so Domowina dospołnje zakazała, zwoła so Nedo do wójska a bu na militaristiske wukubłanje na ličenskeho wjednika w Frankobrodźe nad Wódru słany. Přesadźi so 1944 na frontu, hdźež so w Budapesće zaja a přińdźe do jastwa w Berlinje a w Podstupimje. Na kóncu wójny 1945 so wot sowjetskich wojakow njezranjeny z jatby wuswobodźi. Wróćiwši so do Budyšina přewza Nedo, kotryž widźeše šansu swoje ideale znowa zwoprawdźić, zaso dźěławosć jako nawoda Domowiny a slědowachu prěnje postupy k wožiwjenju tuteje. Z elanom namołwješe wšěch po swěće rozbrojenych serbskich přećelow so do Łužicy nawróćić a při nowonatwarje pomhać. Nedo bu ze sobustawom strony KPD a namaka w socializmje perfektnu towaršnostnu formu za runoprawosć Serbow. Spočatk junija 1945 přistaji so jako šulski rada sewjerneho dźěla Budyskeho šulskeho wokrjesa. Hospodarskeje a bydlenskeje nuzy dla poradźi so hakle w nazymje, zo so mandźelska a syn do Budyšina přidružitaj. Swójba bu kompletna, jako so druhi sym Matej dnja 10. awgusta 1947 narodźi.
Powójnski časWobdźěłać
Domowina spyta z kulturnym programom serbsku kulturu a rěč wožiwić. We fokusu steješe wutwarjenje serbskeho šulskeho kubłanja, wuhotowanje rěčnych kursow, hajenje kultury ze spěwami, hudźbu, basnjemi, swjedźenjemi, rejemi a přednoškami. Formulowaše so šulski program a dźěłaše so na nowonatwarje institucijow a strukturow. Intensiwnje zasadźowaše so Nedo za to, zo so Serbja w za Serbow wažnych powołanskich městnach zasadźa, kaž na přikład jako wjesnjanosta, pola policije a w zarjadach. Skrótka fungowaše Domowina jako dźěłowa bursa w lěće 1947, jako so referat za powołanske poradźowanje tam zarjadowaše. Nedo widźeše w tym móžnosć, młodźinu za powołanje wučerja wabić, wšako knježeše hoberski deficit tutych po wójnje. Z połoženjom zakładneho kamjenja Serbskeho domu na Póstowym naměsće njesteješe nowonatwarej ničo wjac napřećo.
Jako šulski rada steješe před ćežkim nadawkom, so mjez druhim wo wučbne plany starać, wo wabjenje a wukubłanje wučerjow, přihoty šulow a wučbnych materialijow. Nedo liči tež jako iniciator pedagogiskeho časopisa „Serbska šula” a staraše so wo wudawanje serbskich wučbnicow. Je dźiw, kak je so jemu poradźiło, swójbu, naročne powołanje a čestnohamtske předsydstwo Domowiny a z tym wulku zamołwitosć zwjazać. Wšitke prócowanja docpěchu swój wjeršk ze schwalenjom Zakonja za zdźerženje prawow Serbow 23. měrca 1948 w Sakskim krajnym sejmje, kaž tež z paragrafom za zdźerženje serbskorěčneje wučby w šulach. Lěto pozdźišo so Domowina jako towarstwo zapisa. Tola přichodne problemy so bližachu. Załoži so Serbski zarjad (Serbski zarjad za kulturu a ludowe kubłanje) jako statna institucija z Nedom jako nawodu. To pak woznamjenješe krizu za Domowinu, dokelž sobudźěłaćerjo k statnej instituciji měnjachu. Proces sowjetizacije wuchodoněmskeje towaršnosće wjedźeše k intensiwnej wuměnje elity a wažne funkcije towaršnostneho žiwjenja so z kadrami SED wobsadźowachu. Nedo bu konfrontowany z wotpokazanjom druhich stronskich funkcionarow a so jako nacionalist a suspektny intelektuelny denuncowaše. Z tutych a ze strowotniskich přičin wotstupi wón 1951 po 17 lětach na čole Domowiny. Jeho naslědnik běše komunist Kurt Krjeńc, kotryž njewidźeše jako hłowny nadawk Domowiny, zastupować zajimy Serbow, ale přesadźić statnu a stronsku politiku zawjedźenja socializma w Serbach.
Zwonka ŁužicyWobdźěłać
Po 1951 započa so druhi žiwjenski wotrězk Pawoła Neda z nowym powołanskim a bydlenskim městnom, z nowymi činitostnymi wobłukami a přećelskimi kruhami. Dźěło jako předsyda Domowiny je jeho stajnje wupjelniło, tola žedźba za měrnym wědomostnym dźěłom běše wulka. Tuž skutkowaše Nedo wot prěnjeho měrca 1951 sem we hłownym wotrjedźe wuměłstwa a literatury w Sakskim ministerstwje za ludowe kubłanje w Drježdźanach. Z nowym bydlenskim a dźěłowym městnom njebě aktiwny angažement we Łužicy kaž dotal móžny. Přećelske styki do domizny pak dodźeržowaše a swójba so krótko po tym do Drježdźan přidruži. Wón přewza komentowacu funkciju a pisaše recensije a rozprawy wo wšelakich serbskich zarjadowanjach.
Karjera dowjedźe jeho dale do Sakskeho krajneho sejma, hdźež přepoda so jemu 10. januara 1952 wjednistwo zarjadnistwa za wuměłske naležnosće. Tež na institucionalizowanju sorabistiki měješe Nedo podźěl. Tak załoži so 1. meje 1951 Institut za serbski ludospyt w Budyšinje a w samsnym lěće Serbski institut na Lipšćanskej uniwersiće. Wot 16. awgusta 1952 bu wón z wjednikom wědomostneho wuměłskeho dźěłoweho wobłuka w centralnym domje za lajske wuměłstwo w Lipsku. Z nowym přistajenjom měješe dosć swobody, so dale intensiwnje ze sorabistiskimi wědomostnymi temami rozestajeć a dźěłaše wusko hromadźe z Budyskim institutom. Móžeše so skónčnje temam wěnować, za kotrež bě so hižo jako student zahorił: Zaběraše so ze slědźenjom wo bajkach a powědkach, z přirunowacymi studijemi k spěwam, bajkam a prajidmam. Wot lěta 1954 inwentarizowaše so pod jeho nawodom serbska narodna drasta a wón běše wudawaćel pjećzwjazkoweho rjada k narodnej drasće w zhromadnym dźěle z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim.
Za swoju promociju hromadźeše Nedo bajki, kiž běchu do toho jenož zdźěla předleželi. W njej naliča so zhromadnosće zapadosłowjanskich bajkow a paralele k němskim bajkam. Dale wudawaše monografiju k wušiwanju narodnych drastow, hromadźeše materialije k ludowej hudźbje wokoło Slepoho a napisa rozjimanje wo ludowym powědančku wo Krabaće. Swoju disertaciju wo Łužiskim hornčerstwje zakitowaše w lěće 1955 ze summa cum laude a dósta z tym titul doktor filozofije. Po namjeće Pawoła Nowotneho bu Nedo jako direktor serbskeho instituta na Karla Marxowej uniwersiće powołany, na kotrejž w lětach 1951 do 1958 serbsku ludowědu wuwučowaše. Studentam běše wón jako woblubowany docent z měrnym, přećelnym wustupowanjom a ze zajimawymi čitanjemi w pomjatku wostał. Nimo toho měješe Nedo mnoho funkcijow a sobustawstwow w nacionalnych kaž tež internacionalnych wědomostnych gremijach, čehoždla běše wón husto w republice a we wukraju po puću. Hakle w lěće 1953 sćěhowaše jemu swójba do Lipska, hdźež namaka nowu domiznu.
Prócy na uniwersiće so wupłaćichu, tak zo poskići so jemu w lěće 1959 profesura z wuwučowanskim nadawkom za serbski ludospyt a literaturu, kaž tež za němsku ludowědu na filozofiskej fakulće na Karla Marxowej uniwersiće. Byrnjež to połne městno njebyło, rozsudźi so wón za dalše dźěło při uniwersiće. W lěće 1963 habilitowaše Nedo pod temu „Podrys serbskeho ludoweho basnistwa“ a lěto na to dósta wón połne městno profesury z wuwučowanskim nadawkom za powšitkownu a serbsku ludowědu. Tež jeho prócowanja za wróćo zdobyće wukubłanja serbskich wučerjow do Lipska pokazachu w tutym lěće wuspěch. Po pjećoch lětach na Lipšćanskej uniwersiće dósta Nedo poskitk profesury za ludowědu na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje, kotruž wón 1964 přiwza. Bydlacy pak wosta ze swójbu w Lipsku.
WuměnkWobdźěłać
Přiběraceho hubjeńšeho strowotneho połoženja dla požada so wón k swojim 60. narodninam na dočasne emeritowanje. Wuměnk njemóžeše sej strowoty dla prawje lubić dać. K tomu hišće zrudny dóńt swójbu porazy, jako młódši syn Matej 1971 ze štyriadwaceći lětami njeskutka dla w Berlinje zemrě. W tutym ćežkim času so jemu čim bóle za łužiskej domiznu styskaše, tola mjez druhim swójba staršeho syna Michała jeho w Lipsku dźeržeše. Najebać toho běchu 70-te lěta produktiwny čas, w kotrymž so Nedo dale z wědomosću rozestaješe. Nimo toho wěnowaše so wudawaćelskim dźěłam, mjez druhim bajkow („Łučlany Pětr” 1964, „Bajki z bliska a daloka” 1971, „Klinkotata Lipka” 1972, „Sylny wotročk” 1981) a ludowych žortow z titulom „Wólsace hnězdo” 1983 pod nakładnistwom Domowiny.
Dalši naročny wobłuk, kotremuž so wón wěnowaše běchu serbske kulturne stawizny. Tute dźěło pak njeje ženje dokónčił. Zhromadnje z Wolfgangom Jacobeitom a muzejom za ludowědu w Berlinje, wuhotowaštaj Nedo a Pawoł Nowotny wustajeńcu pod titulom „Serbja w NDR – Ze žiwjenja najmjeńšeho słowjanskeho luda”, kotraž so wot julija 1973 do apryla 1974 tam a po tym w Drježdźanach a w Lipsku wustaješe. Tež muzeje jemu hižo přeco na wutrobje ležachu. Nic jenož jako młodostny w Serbskim muzeju, ale tež we wyšej starobje so čestnohamtsce w Lipšćanskim ludowědnym muzeju angažowaše. Zwjazanosć z Łužicu jeho pak ženje njepušći. Hakle w 70-tych lětach, po wotstupje Krjeńca, so ekstremny pohlad na Nedowu politisku dźěławosć rewidowaše. Nic za konfrontaciju ale stajnje za narunanjom pytacy měješe wón skónčnje móžnosć, sebi zaso dobry poćah k domiznje natwarić.
Pawoł Nedo zemrě 24. meje 1984 z pjećasydomdźesat lětami a bu dnja 2. junija na Južnym pohrjebnišću w Lipsku pochowany.
LiteraturaWobdźěłać
- Annett Bresan: Pawoł Nedo 1908–1984. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002.
- Franc Rajš: Dopomnjenki na prof. dr. Pawoła Neda. 2 dźělej, w RZ 46 (1996), č. 11/12, str. 405–407, 439–442
WotkazyWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Dietrich Šołta: Pawoł Nedo – markantna wosobina serbskeho narodneho hibanja. W Rozhledźe 2–3/2009 (webarchiw)
- Annett Brězanec: Pawoł Nedo w Sakskej biografiji (serbsce, němsce)
Arnošt Bart (1912–1927) • Jakub Šewčik (1927–1930) • Jan Křižan (1930–1933) • Pawoł Nedo (1933–1950) • Kurt Krjeńc (1951–1973) • Jurij Grós (1964–1990) • Bjarnat Cyž (1990–1991) • Jan Pawoł Nagel (1991–1992) • Jakub Brankačk (1993–2000) • Jan Nuk (2000–2011) • Dawid Statnik (wot 2011)


text:
Zobaczyć niebo w oczach dziecka
Jednym z najbardziej palących problemów u progu XXI wieku jest trudna sytuacja ludności w Afryce. 26 mln dzieci głoduje, mieszka w warunkach uwłaczających ludzkiej godności. Są też dzieci i dorośli dotknięci innym doświadczeniem bólu, są niewidomi. Wśród najbiedniejszych krajów tego kontynentu jest Rwanda, Tanzania.
W kraju, gdzie obok siebie mieszkają nadzieja i rozpacz.
Pomagając wspieramy misje i misjonarzy w dziele ewangelizacji Afryki, a sami stajemy się świadomymi świadkami Chrystusa. Doświadczenie miłości Boga budowane jest na doświadczeniu miłości ludzkiej, jak mówi ks. Jan Twardowski: „Bóg kocha nas przez ludzi”.
Otwórzmy nasze serca na los głodnych i ociemniałych dzieci i włączmy się do akcji pomocy.
„…Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” (Mt 25, 40).
Dobrowolne ofiary można składać do skarbon w kościele.
Ks. Adam Hopciaś proboszcz
Nasza miłość do Matki Bożej (świadectwo parafian)
Podarunek Matki Boskij
Kiedy Matulecka Bosko była juz w niebie to natura nie dawała ij spokoja. Co kwila zaziyrała na ziym, bo kciała wiedziej co ta ludzie porobiajom. Nojbarzyj lezoł Ij na sercu tyn pieterny babski zywot. Wiedziała Una ze kiej sie dziywce na świat rodzito siedym chorow janielskich krzicy, bo sie rodzi na ciyrpiyni. Patrzała tez pomiyndzy nase gronicki kany to wioski przycupniynte łod wiek wiekow. Jaze Ij na serdusko kapało kie widziała jak sie baby spinajom do gronia z kopackom nabo grabiami, a na plecak cy przed sobom w łodziywacce dźwigajom dziecko. Mogła im ino posyłaj wiaterek coby ik ze słonego potu łosusyj. Dopatrzała roz na pasionku pastyrke co sie stale modliła nabo śpiywała nabozne pieśni. Dziywce było juz podlotkiym, piykne na gymbie, warkocki stale nosiło w korone na głowie łupiynte. Cuz z tego kie na spodnicy łata na łacie, jakla łobleziono a na nogak chłodoki. Nieroz krzicała przy tym modlyniu i pytała Matki Boskij coby ij tyn zywot łodmiyniła. Zdawało ij sie ze na takij łobstrzympionej dziywce zodyn kawaler loka nie zawiesi. Jaze sie dockała zmiłowanio boskigo. Jednej niedziele kie sie przi krowak modliła „ło zyci” przisła ku nij Matka Bosko. Słonecko miało juz zachłodzij, jesce łostatni promiynie ślizgały sie po smreckak. Po nik to zesła Matka Bosko na ziym niedaleko pastyrki i przemowiła słodkim jak miod głosym: ~,,Skoro tak straśnie prosis 😮 powiydz cego byś nojbardzyj kciała?” Biydne dziywce tak sie zlynkło, ze ni mogło pary puścij z gymby. Nie wiedziała co mo powiedziej, ło co prosij. A ze głowe miała spusco nom to łocy ij padły na połotanom spodnice. Stropiła sie straśnie i cichuśko wyseptała: – „Ło rety! Jo przed Matulkom Boskom w takij spodnicy! Przeciyz to „zgarda”. I łozkrzicała sie w głos. Wtyncos Matka Bosko iozłozyła na całom syrokoś rynce, na wsyćkie kwiotki z pasionka przisły ku nij. Pastyrce jaze łocy wysły na wiyrk kie spostrzegła ze Matulka trzimo kowołek materie w kwiotecki. Podała go pastyrce i jesce roz łozłozyła rynce po drugi kawołek. – Tela wystarcy – powiedziała. Dwa bryty jes doś na spodnice. Na kozdo mozes chłodzij byle jako. Łod świynta bydzies miej spodnice jak sie patrzy. Dała pastyrce drugi bryt a ta rympnyła na kolana. Kie podniesła głowe nikogo przi nij nie było, ino przyciskała do piersi materie na nowom spodnice. Łod tego casu gorolki żywiecki taki spodnice łod świynta majom. Kwascom sie nimi, ino na wielgi świynta i łurocystości łoblykajom. Nima w tym zodnej dziwoty, skoro sama Matka Bosko taki podarunek im dała.
Modlyni przy kaplicce
Matulecko Bosko
Pokornie Cie prosym
Miyj na mnie bocyni
Bo nature przekornom
Kciałabyk łodmiynić
Niy potraflym tflerdzić
Ze corne jes biołe
Bo jo przecies przesła
Twardom zycio skołe
Łocios psujom sie łocy
Co trzeba to widze
Cygajstfym – na moi dusu
Łot mała sie brzydze
Na świat teros przewrotny
Z pokory sie śmieje
Niy straśnie pojmujym
Cymu tak sie dzieje
Przeca nase zyci
To jes łoka mgniyni
Przelatuje i nawyki
Trzeba przeciys zmiynić
Nic cłowiek ze sobom
Niy weźnie W zaświaty
Tam to sie niy licy
Cy byłeś bogaty
Świat cie sanował
Miołeś powodzyni…
To marności tego swiata
Kcym ik wykorzynić
Bo niy tym co trzeba
Stalek sie tropiła
Teros Bogu dziynkujym
Zek sie przebudziła
Prosym Cie Matulecko
Jino ło wytrwani
Na Syna Tfwojigo
Zaś ło smiłowani…
Waleria Prochownik


text:
Měrc
Měrc[1], literarne: pózymski[2] a nalětnik[3] (górnoserbski nalětnik) – jo tśeśi mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě měrc pó Marsu, romski bog wójny. Pśed dodaśim januara a februara, měrc jo był prědny mjasec kalendarja.
Měrc jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Jaden z dweju rownonocnosći se za cas měrca wótměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Baran.
Měrc zachopina ze samskim wšednym dnju kaž nowember w kuždych lětach, a kaž februar mimo za cas pśestupnego lěta.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ W internetowem słowniku: März
- ↑ W internetowem słowniku: pózymski
- ↑ Bogumil Šwjela: Dolnoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn, 1963., bok 177.


text:
Vatikan (B/SN). Něhdyšeho prefekta kongregacije wěry, kardinala Gerharda Ludwiga Müllera, je bamž Franciskus 21. junija na pjeć lět za sudnika na Najwyšim cyrkwinskim sudnistwje Japoštołskeje signatury powołał. Potrjecheny ma rozsud bamža za znamjo dowěry. Kardinal Müller bě dotal profesor za dogmatiku na Mnichowskej uniwersiće a njeje w cyrkwinskim prawje wukubłany. K nadawkam japoštołskeje signatury słuša rozsudy druheho najwyšeho cyrkwinskeho sudnistwa w Romje přepruwować. Mjez bamžom Franciskusom a kardinalom Müllerom je w zašłosći k rozestajenjam wo moralnoteologiskich prašenjach dóšło. Tež nadawki kurije nastupajo staj wonaj rozdźělneho měnjenja.
Rozmysluje wo wotstupje


text:
Smażonka ze szpyrkami
Godajom że śniodani to nojważniyjszy jodło dnia, bez kierego niy ma siły do roboty i inkszych rzeczy… i majom recht! Co je nojlepsze coby trzimać człowieka bez cołki dziyń? Smażonka ze szpyrkami ze ciepniyntym na wiyrch sznitlochem!
Co nom bydzie trza?
- 4 jajca
- 5 dkg szpeku (słonina) abo wyndzonki
- cebula
- sznitloch (szczypiorek)
- sól
Jak to sie robi?
- Szpek pokroć na jak nojmyjsze konski i zeskworzić ale niy za długo, coby sie niy przychycił.
- Cebula tyż pokroć jak nojciynij i dociepać do tych szpyrek.
- Jajca trzasnyć ło kanta, powoniać, czy som dobre, wciepać do jakij asjetki abo szolki. Pofyrlać widełkom, coby biołko sie połonczyło z żółtkiym. Bo jak to zrobicie rzadnie, to bydziecie mieć łosobno biołko a łosobno żółtko, a to niy za piyknie wyglondo.
- Jajca wloć do tego miszongu szpyrki z cebulom. I polekutku miyszać, coby jajca sie zetły, ale tyż coby sie to fajnie zmiyszało pospołu. I teroz tukyj dejcie pozór jaki wto mo kust bo jedyn woli, coby jajca były zesmożone tak, że jak sie wrazi widełka, to łona by poradziła stoć, a inkszy, coby biołtko sie niy ściyno za fest. Jo godom, że nojlepij tako wersja pojszczodku.
- Na koniec jeszcze posolić smażonka i ciepnyć pokrony sznitloch.
- I idzie wszamać!
- Idzie se jeszcze zrobić tako wersja fit, kaj bydzie mynij tych kc. Toż zamiast szpeku abo wyndzonki zeskworzić szinka z pultoka
- Tak ekstra bydzie tyż dociepać świyże prawoki, maśloki abo zajynczoki.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text:
Brateringi
Som taki harynki, kierym niy poradzi żodyn inkszy ślyź. Godom ło brateringach czyli śledziach zielonych w zalewie octowej. Jejich smak bydzie radowoł kożdy hyrtoń a Ci kierzy niy radzi majom łości, niy muszom sie lynkać, bo łości niy znać w nich nic a nic, chocioż som. A recepta na tyn maszket je tako:
Co nom bydzie trza
- Filety ze śledzi zielonych 1 kg
- 2 jajca
- mołka
- fet (nojlepij łolyj)
- cebula
- łocet
- liści bobkowe, zieli angielski
- na łoko cukru, magi, korzynio, soli, wegety
Jak to sie robi
- Filety ze harynków zielonych umyć, posolić, popieprzyć. Nojlepij tyż syjmnyć śnich skóra przed przyprawiynim, to som lepsze.
- Jajco rozfyrlać na talyrzu, na drugi talyrz wsypać mołka. Roz wrazić harynek do mołki a roz do jajca i potym zaś do mołki.
- Ciepnyć na rozgrzony łolyj i piyc aż sie zeszkliwiom na złoto barwa.
- Narychtować zalywa. Do bulkajonyj wody (kajś 1,5 l) ciepnyć cebula, ziele, liście, kapka soli, cukru, magi wegety i 3 łyżki łoctu. Wszyjstko pomiyszać i kosztować podug siebie. Bo przeca jedyn woli jak je wiyncyj łoctu a jedyn barzij słone. Toż to podug siebie trzeja.
- Wrazić upieczone harynki do krauzy i zaloć to tom ostudzonom zalywom. Wrazić tam kaj je zima. Jeść nojlepij po dwóch dniach, jak fajnie przyndom.
Brateringi nojlepij smakujom ze kartoflami uwarzonymi na świyżo i posypanymi koperkiym. Fajne je to, że mogom ty 10 dni poleżeć w zimnym i nic jim niy bydzie. I jeść kiedy sie chce i kaj sie chce.


text:
Niy wiym, jako u Wos, ale łōńskigo roku nic mi sie na zegrōdce niy podarziło! Posiołach kwiotki, co im pszczoły przajōm, czakōm, aż tam cosik urośnie, a tu nic! Jużech we duchu przezywała, że mi jakisik stare nosiyni przedali we tym internetowym sklepie, ale po pōł paczki s kożdej zorty już przōdzi dałach kamratce ze Gliwic i ô dziwo, u ni cołki rzōndek, kaj te kwiotki posioła, bōł jako piykno łōnka! I tak ȏbie my prziszły na to, że możnej mi cosik te kwiotki zeżarło, yno coby to mōgło być? Coch na dwōr wylazła, toch sie na mōj rzōndek dziwała, alech niy uwachowała! We wieczōr widziałach trowka, a rano już ji niy bōło!
Aż jedyn wieczōr keryś dō nos zazwōniył na fōrtka. Prziszło mi do gowy, że to se ȏsiedlowe dziecka szpasy robiōm, noō to jo chciałach ich pognać! Zaświyciłach światło przed siyniōm, a wylazłach na plac. Przed fōrtkōm już żodnego niy bōło, ale padałach se, że sie jeszcze podziwōm na tyn mōj rzōndek, kaj miały być te kwiotki do pszczołōw, a tam aż sie „rojyło” ȏd ślimokōw, tych czornych bez szkorupy! To jo teroz bōła w dōma! Isto tyż ȏne mi zeżarły cukinie a banie na drugim kōńcu zegrōdki! Jak żech to pedziała mojimu chopu, to ȏn sie yno, we gowa poklupoł, że jo ich zaroz niy posuła solōm! Tyż mi to prziszło do gowy, ale bōło mi tych stworōw troszka żol, przeca głodne były! Jedno mi sie zdało dziwne, bo godajōm, że ślimoki rade majōm wilgłoś, a wtynczos sie namnożyły, choć bōła posucha!
Miałach tyż na nich podejrzyni, kej tōmaty zaczły mi tracić listki a zaroz potym nojwiynksze, ale jeszcze zielōne tōmaty pod krzym leżały, yno, że ȏbżarte niy były. Za pora dni chyciyła sie ich spleś, a potym jeszcze jakoś inkszo zaraza i tak jo ze zegrōdki nic niy miała!
Moga yno mieć nadzieja, że latoś bydzie lepi, bo wody mōmy troszka wiyncy, bezto, że mōj chopeczek chyto „deszczōwka”, ale niy wiym, eli nōm tego na te podlywani na zegrōdce styknie, bezto woda trza szanować!
Pozdrowiōm wszyjskich ȏgrodnikōw!
Grymlino
P.S. Podziynkowani do panoczka Alka Zimōńczyka za pōmōc we ślōnski korekcie.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 22.04.2018
- cyganiōne telefōny
- haker – niyhaker
- ściykliznōm w zdrowie
W tym tydniu Ameryka pokŏzała cołkimu światu, iże w gupocie idzie być światowōm awangardōm.
Amerykański ôddzioł T-Mobile zgodziōł sie zapłacić 40 milijōnōw dolarōw za to, iże używała fałszywych sygnałōw połōnczyniŏ na mobilniŏkach. Firma, jak jejich klijynt niy bōł w zasiyngu kajś na wsi, niy informowała tych, co dō niego zwōniyli, iże ta ôsoba je niydostympnŏ, ino puszczała sygnoł połōnczyniŏ, żeby zdŏwało sie, iże ôna niy ôdbiyrŏ. Dŏwało to wrażynie, iże ôperatōr niyma ôdpowiedzialny na brak zasiyngu. Wiyjske rejōny USA majōm durch problymy ze zasiyngym, tōż Federalnŏ Kōmisyjŏ Kōmunikacyje nakŏzała ôperatorōm poprawã usug na tych terynach już we 2013 roku. T-Mobile padŏ, iże fałszywe sygnały niy były na schwŏl. Toć, że niy były.
Zdrzōdło: CNN
Synek z Nowyj Szkocyje w Kanadzie chcioł znojś publiczne informacyje na serwerze z dokumyntami ôd lokalnego regyrōnku. Na strōnie niy było nŏrzyńdziŏ do szukaniŏ takigo, co by mu pasowało, ale dojzdrzoł, iże dokumynta sōm normalnie numerowane, tōż napisoł jednolinijowy program, co zebroł je wszyjske. Na drugi dziyń do jego chałpy wpadli szandarzi, przeszukali cołki dōm, zabrali wszyjske kōmputry i terŏz chcōm go ôbskarżyć ô niylegalny dostymp do dokumyntōw, co sōm ôbjynte tajymnicōm. Pokŏzało sie, iże niy wszyjske dokumynta, co ôn zebroł, były publiczne. Możno trza było te tajymne zabezpieczyć, a niy ôstawiać tam, kaj publiczne?
Zdrzōdło: Boing Boing
Baba, co robi za homeopatkã we Kanadzie, lyczyła 4-letnie dziecko, co je pies bajsnōł pŏrã lŏt tymu. Bajtel bōł rojber i źle społ, tōż ôna uzdała, iże dŏ mu roztwōr ze ślinōm ôd psa ze ściykliznōm. Dziecko ściyklizny niy mŏ a my niy mōmy słōw.
Zdrzōdło: Gizmodo


text:
Minjenu sobotu je sekcija wolejbul sportoweho towarstwa Viktoria Worklecy nowej bičwolejbulowej hrajnišći za Worklečanskej ćěłozwučowarnju z małym internym turněrom wotewrěła. Naprawa bu z pomocu dawkowych srědkow na zakładźe wobzamknjenja etata Sakskeho krajneho sejma sobu financowana.
Ideju, dalše hrajnišćo w pěsku wutworić, su hižo w zašłym lěće zrodźili. Worklečanske bičwolejbulnišćo bu w lěće 2006 natwarjene. Hižo na Captainscupje – tradicionalnym bičwolejbulowym turněrje we Worklecach – bě naprašowanje wulke, městno za hraće pak jenož na jedne hrajnišćo wobmjezowane. Wot měrca 2020 nasta přidatny ćišć korony dla, trening pod hołe njebjo přepołožić. Tola za telko mustwow na jenož jednym hrajnišću njebě městna dosć. Tuž wjedźechu zamołwići předsydstwa a zastupjerjo mužow prěnjeho muskeho mustwa Viktorije Worklecy w meji 2020 pola Sakskeje natwarneje banki rozmołwu za zapodaće próstwy wo spěchowanje. W septembrje próstwu stajichu a měsac pozdźišo, w oktobrje 2020, bu próstwa přizwolena. Tuž započa so twarska faza za nowej bičwolejbulnišći w oktobrje 2020.


text:
Wóda
Wóda jo chemiska wězba, kótaraž jo njewuzbytna za wšych žywych byśow na zemi. Wóna pód normalnymi wuměnjenjami jo žydka pśi temperaturach mjaz 0 °C a 100 °C. Pód škrějnym dypkom bywa kšuta maśizna, a to lod. Nad warjeńskim dypkom bywa para.
Wóda wobstoj z wóźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wopśimjejo w drobnych kopicach śěžku wódu.
Tśi běrtyle powjerch zemje su pśikšyte pśez wjeliku kopicu wódy, oceany. Cirkulacija wódy mjaz oceanami a powětšom zwětšego kreěrujo wjedro.
Wóda jo głowny napoj wšych zwěrjetow.
Wjele maśiznow se móžo we wóźe rozpušćaś, pśi tom rozpušćonosć wótwisujo wót maśizny a temperatury. Rozpušćonosć płunow wóteběra z pśiběrajuceju temperaturu, mjaztym až rozpušćonosć solow pśiběra z pśiběrajuceju temperaturu.
Kakosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Chemija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo wjelgin jadnora chemiska wězba. Jeje formula jo H2O. To wóznamjenijo, až molekul wódy ma 2 atoma wóźika, a 1 atom kislika. Temperatura, pśi kótarejž wóda bywa lod, jo 0 Celsius pód normalnym atmosferiskim śišćom; temperatura, pśi kótarejž wóda se wari, definěrujo 100 Celsius pśi normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim śišćom. Wóna jo jadnučka substanca, kótaraž se śěgnjo, gdyž bywa lod.
Jadnora ale wažna a jónkróćna kakosć wódy jo, až jeje kšuta forma plěwa na žydkej. Kšuta faza jo mjenjej gusta ako žydka wóda, dla geometrije mócnych wóźikowych wězbow kótarež se jano pśi niskich temperaturach zdźěluju. Togodla dłymoka wóda wóstanjo žydka, śoplejša ako lodowy powjerch, a wódowe organizmy (prědnje žywe organizmy na zemi) mógu lodowe wuměnja pśežywiś.
Śěžka wóda, połśěžka wóda a pśeśěžka wóda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mimo „normalneje“ wóda eksistěrujo teke tak mjenjowana „połśěžka wóda“, „śěžka wóda“ (deuteriumowy oksid) a „pśeśěžka wóda“ (tritiumowy oksid). Pśi śěžkej a pśeśěžkej wóźe normalny wóźikowy atom (protium, symbol H) se pśez jeju śěžkej izotopa deuterium abo tritium narowna. Pśi połśěžkej wóźe, jaden wóźikowy atom se pśez deuterium narowna.
Śěžka wóda se wót wšedneje wódy we fyzikaliskich a chemiskich kakosćach rozeznawa, na pś. ma wušy škrějny dypk, warjeński dypk a jo gusćejša. Na bazy wjelikeje masoweje diferency mjaz protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kótarejž matej dwójnu a tšojnu masu), kinetiski izotopowy efekt jo wjelgin akutny. Dla narownanja normalneje wódy pśi chemiskich substancach rownowagowe reakcije změnja, což móžo na pś. k śěłoškódnym slědam w cłowjeskem śěle wóźiś.
Molekulowa geometrija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wódowy molekul wobstoj z dweju wóźikoweju atomow a jadnogo kislikowego atoma. Geometriski wódowy molekul jo kutny a wótpowědujo VSEPR-teoriji, AB2E2-typa. Dwa atoma wóźika a dwa pora elektronow su pśesunjonej do róžkow pśedstajonego tetraedra. Kut, kótaryž dwa O-H-wězba zacynjatej, jo 104,45°. Nastanjo dla wjelikeje pótrjeby na rumje lichotnych porow elekronow daloko idealnego tetraedrowego kuta (~109,47°). Dłujkosć O-H-wězbow jo něźi 95,84 pikometrow.
Biologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo nejnotnjejša substanca za wšych žywych byśow, dokulaž ma wjele rědkich kakosćow kótarež su wjelgin wažne za žywjenje. Jo dobra rozpušćadło, a ma mócne pówjerchowe napněśe. Fryšna wóda jo nejgusćejša pśi 4 °C; jeje gustosć wóteběra, gdyž zamarzujo abo se wogrěwa. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, gra wažnu rolu ako absorbowadło ultrawioletnego promjenjenja. Dokulaž wóda ma wusoku specifisku śopłotu kótaraž stabilizěrujo klimu na cełem swěśe.
Wóda jo wjelgin dobre rozpušćadło, a rozpušćujo wěcej družynow substancow, kaž wšake sole a cukory, a wolažcujo jogo chemiske wzajomne statkowanje, kótarež pomaga kompleksne matabolizmy. Weto někake substancy se njederje měšaju z wódu, inkluziwnje wólejow a hydrofobnych substancow. Celowe membrany wužywaju toś tu kakosć aby starosćiwje kontrolěrowali wzajomne statkowanje mjaz swójimi wopśimjeśami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu pitśku wót pówjerchowego napněśa wódy wolažcowane.
Wódowe kapki su stabilne dla mócnego pówjerchowego napněśa wódy. Se móžo wiźeś toś te gdyž pitśku wódy bu kapana na njerozpušćony powjerch kaž głažk. Wóda se do chrapkow zwězujo. Toś ta kakosć jo trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na pówjerchu zemje se nagromaźujo wódowe mase běžece dołoj — na pś. rěcki a rěki — a stojece na wěstem niwowje — na pś. jazory, mórja, a oceany.
Otava rěka,
Kanada
Dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske, zwěrjece a rostlinowe žywjenje, jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku. Pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje, kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako 500 m³ wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja. Žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz 500 a 1700 m³. Dokulaž někotare rěki, kótarež su wažne za wódowe zastaranje (na pś. Jordan, Kolorado), pśekšacaju krajowe granicy, su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe.


text: Biskopicy (SN). Čestnohamtski měšćanski chronist Biskopic Eckehard Paulick je tele dny symboliski staflowy kij za swoje zastojnstwo Geraldej Svarovskemu dale dał. Wot januara 2005 hač do decembra 2020 bě Paulick časowe dokumenty wo stawiznach města zběrał, přebywaše njeličene hodźiny w měšćanskim archiwje a zawostaji tam swoje slědy w mnohich aktowych zwjazkach. Tež w přichodźe drje jeho hdys a hdys w archiwje zetkaš, nětko pak chce so bóle swojej zahrodce wěnować, agilny wuměnkar přeradźi. Wyši měšćanosta Holm Große je so 73lětnemu za wobšěrne dźěło dźakował, wuzběhujo jeho kulturne, dokumentariske a stawizniske dźěło za město. Na te wašnje je Eckehard Paulick bytostnje k domiznowědnemu slědźenju w regionje přinošował, Große podšmórny.


text:
Niyftore1 bezuchy2 to sie naprōm3, żebych im zrobiōł ajerkōniak, a że joł4 niy lubia robić cołki5 czas tego samego, to co chwila mi sie trefiōm6 jake eksperymynty. Szokolada ze rumowym arōmatym i rodzynkami je idealno do maszkycynio7 i żech sie pomyśloł, żeby z tych składnikōw narychtować wariacja na tymat ajerkōniaku. Wyjszło idealne.
Co potrza?
gorść rodzynek
2 szokolady (deserowe abo mlyczne, abo jedna takoł, a drugo inkszoł)
1 szklōnka biołego rumu
1 szklōnka gorzołki8
6 żōłtek
100 g masła
1/4 szklōnku cukru
Joł to robia we blynderze, bo wtedy je nojmani9 roboty, ale kebyjście takego niy mieli, to mogecie w jaki misce sie to zrobić mikserym- yno uważejcie, żebyjście przi tym niy zamarasiyli10 całyj kuchni. Wtedy, przi miyszaniu z gorzołkōm, nojlepi przikryć miska, we wtoryj miksujecie, jakōm uciyraczkōm11. Prrr… zacznymy ôd12 poczōntku:
Nojlepi dziyń naprzōd13 zalyjcie rodzynki rumym i gorzołkōm, żeby fajnie sie nōm to przegryzło. Na drugi dziyń wciepcie do blyndera żōłtka ze cukrym, masło i go na chwila włōnczcie. Potyn przidzie tam ôzpuszczōnoł14 we kōmpieli wodnyj szokolada (we jaki misce nad gorkym ze wrzōntkym) i rodzynki wymiszane ze rumym i gorzołkōm. Nojprzōd nalyjcie yno trocha tego sznapsa15 i włōnczcie blynder, żeby sie nōm to wymiyszało, a potyn przidzie reszta rumu i gorzołki. I to cało filozofijoł16. Wlyjcie to do jaki srogi17 krauzy18 i dejcie19 do lodōwki, a niyskorzi20 już yno rozpusta… Smacznego 🙂
1niektóre
2goście
3zażyczyć sobie; ō- samogłoska w wymowie między o i u
4ja
5cały
6zdarzają
7łasuchowania
8wódki
9najmniej
10zabrudzili
11ścierka
12ô=ło
13wcześniej
14rozpuszczona
15alkoholu
16filozofia
17dużej
18słoika
19włóżcie
20później


text:
Gmejna Łaz ma sakski komunalny plan dwurěčnosće za pozbudźacy
Łaz (AK/SN). Gmejna Łaz zběra prěnje dobre nazhonjenja při zwoprawdźenju sakskeho komunalneho plana za dwurěčnosć. To podšmórnje wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) w swojim faciće za lěto 2019. „Zwoprawdźić dwurěčnosć na gmejnskim teritoriju program enormnje wolóža. Mnohe projekty, kotrež dyrbjeli hewak na lisćinje cyle dozady storčić, móžemy nětko přewjesć“, wón bilancuje. „Tak móžachmy dwurěčne popisanje pućnikow na wubranych dróhach našich wjeskow, na přikład we Łazu, Koblicach, Mortkowje, Šćeńcy a we Wulkich Ždźarach, hižo zrealizować. Přichodnje změja gmejnski zarjad kaž tež wjesnjanosta nowe wizitki k dispoziciji – němsce a serbsce popisane. Naš domizniski kurěr smy tohorunja předźěłali, tak zo ma wón z přełožkami hłownych nadpismow nowy dwurěčny charakter dóstać.“
Nowe słužbne jězdźidła budu we Łazowskej gmejnje wotnětka dwurěčnje němsce a serbsce popisane. Tež při wólbnych wozjewjenjach móže komuna dźěło přełožowarjow dosahajcy honorować.


text:
Erwin Sōwka niy żyje
Dzisiej, 21 stycznia, umar Erwin Sōwka, ślōnski malyrz prymitywista, grubiorz ze gruby Wieczorek we Janowie, ôstatni żyjōncy twōrca Grupy Janowskij.
Narodziōł sie we grubiorskij familiji na Giszowcu. Malowoł ôd szesnostego roku życio. Robiōł na grubie Giesche społym ze Ewaldym Gawlikym.
We swojij twōrczości nawiōnzowoł do grubiorskich mitōw i kultury antycznego wschodu. Czynsto przedstawioł kobiyce akty na tle Nikiszowca, dōmōw z wielgij platy, zegrōdkōw działkowych, grubiorzi i jejich pōmiyszkań.
Jego roboty prezyntowane były na Ślōnsku i za granicōm m.in. we Francyji, Italiji, i Chorwacyji, a znojś je idzie we zbiorach m.in.: Państwowego Muzeum Etnograficznego we Warszawie, Muzeum Norodowego we Wrocławiu, Muzeum Ślōnskigo w Katowicach, jak tyż we mocy polskich i zagranicznych prywatnych kolekcyji.
Ô malyrzu było stworzōnych pora filmōw, m.in. Lech Majewski sfilmowoł połnometrażowo ôpowiyść ô malyrzu i Grupie Janowskiej pt. „Angelus”.
W 2012 ôstoł laureatym Cegły Janoscha, nadgrody, co ja prziznowo katowsko redakcyjo Gazety Wyborczyj za zasugi w zachowowaniu kulturowyj tożsamości Gōrnego Ślōnska i rozsławianiu regiōnu. W 2013 bōł ôdznaczōny Złotōm Ôdznakōm Hōnorowōm za Zasugi dlo Wojewōdztwa Ślōnskigo. We 2017 roku dostoł strzybrno medalijo „Zasużōny Kulturze Gloria Artis”.
Erwin Sōwka, fot. Adrian Tync / Wikimedia Commons


text:
Nowa doba
Nowa doba běchu hłowne hornjoserbske nowiny w Němskej demokratiskej republice a w tutej funkciji naslědnik w lěće 1937 zakazanych Serbskich Nowin. Prěnje čisło wuńdźe 6. julija 1947 w Budyšinje. Wudawachu so najprjedy jenož jónu wob tydźeń, wot oktobra 1947 dwójce a wot julija 1948 trójce. Wot 1. oktobra 1955 wuńdźe Nowa doba kóždy dźeń wot póndźele hač do pjatka a bě tuž jenički serbski dźenik. Jako přiłohi Noweje doby wuńdźechu „Hłós młodźiny“, „Nowa doba za dźěći“, „Młody pioněr“, „Nowa Łužica“ a „Nowe Słowjanstwo“.
W redakciji Noweje doby dźěłachu mjez druhimi Měrćin Nowak-Njechorński jako prěni šefredaktor 1947, Jurij Wuješ (1949–1954), Sieghard Kozel (šefredaktor 1973–1990), Róža Domašcyna, Jan Nuk, Alfons Wićaz a Beno Bělk.
Spočatk lěta 1991 přemjenowachu so nowiny zaso na Serbske Nowiny.


text:
Sikim
Sikim (Nepali: सिक्किम, Sikkim) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 640.000 wobydlerjow a přestrjeń 7.096nbsp;km², potajkim jenož 90 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Gangtok. Sikim ma nepalšćinu, Bhutia, Lepcha a Limbu jako zarjadniske rěče, ale tam so tež hindišćina, Sherpa a wjele małych rěčow rěča.
Je po přestrjeni druhi najmjeńši stat Indiskeje, leži w horach Himalaje a mjezuje z Tibetom (China) na sewjeru a wuchodźe, Bhutanom na juhowuchodźe, Zapadnej Bengalskej na juhu a Nepalom na zapadźe.
W sewjerozapadnym dźělu Sikima leži Kangčendźonga (8586 m), třeća najwyša hora na zemi.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony Sikimskeho knježerstwa (jendźelsce)


text:
Krisztofek z Raciborza
Wszyscy chyba znōmy nojwiynkszych filozfōw greckich takich jak Sokrates, Pitagoras z Samos, Tales z Miletu, a jo ôpowoża sie dodać Krisztofka z Raciborza…
Tak mie jakoś naszło co by Wōm w tym Wielkim Tydniu napisać ô postaci kiero całe swoje życie robiła błozna, a Prima Aprilis przeca hned. Powiycie nie pasuje Wielki Tydziyń i Prima Aprilis, ale jo znolozłach tako postać kiero przez swoje wice chciała pokozać coś wiyncyj niż yno to, że idzie sie z nich pochichrać, ale problematyka i syns życia. Hugo Christoph, kiery żył downo tymu przed wojnōm, a godali na niego Krisztof. Był ôn ikōnōm starego Raciborza w robiyniu ludzi za błozna. Nie musiałach sam wiela wertować starych zakurzōnych ksiōnżkōw, bo ôpowieści ô nim znōm ôd mojego opy, a nikierzy starziki w Raciborzu jeszcze go przy czornej bōnkawie i cigarecie spōminajōm.
Hugo Christoph był postawnym, dycki wysztinglowanym kawalerym, kierymu spod huta wylazowało mocka lukatych wosōw, za to grosza przy duszy nimioł, zaś na kożdy dziyń inkszy wic.
Był to sowiżdżoł co rod robił ludziōm błozna, a nojbardziej urzyndujōncym władzōm i żandarmōm. Za te swoje wice to ôn sztyjc siedzioł w hareszcie jeszcze doporzōndku nie wyloz a zaś mu sie za coś nazbiyrało a jak sie go pytali Krisztof, a za co to żeś zaś siedzioł, to godoł “a dyć za nic”. Jego błozna były fest filozoficzne, bo chłop co by sie nikierym niezdowało był mōndry i w tym kierunku szkolōnym, a nikierych nie idzie do dzisiej spokopić. Jedna tako historyjka do dzisioj krōnży po Raciborzu i szło by jōm nawet nazwać hepeningiym. Posuchejcie.
Roz Krisztof na jednym z raciborskich mostōw napisoł „gesprengt”, a że po nimiecku to znaczy dwojako wysadzić i polywać, a czasy były ciynżkie i niepewne, bo gynał była wojna, to ludziōm do gowy przyszło to gorsze skojarzynie i mocka ich przyszło pozaglōndać, co to tyż bydzie sie dzioło, a do tego postawił całe wojsko na nogi . Wszyscy w nerwach czekali, a tu wylazuje Krisztof z giskanōm i polywo most wodōm, i zaś go swinyli do haresztu.
Inkszym razym kozoł chopowi na chwila yno wachować hut pod kierym, padoł mu, że je ptok. Krisztofek sie stracił. Ze chwili zrobiło sie pomału pōł dnia i chop niezdzierżoł i wejżoł pod niego. A tam co? Psinco.
Pomału mōmy Wielkanoc, toż mōm też wic ô jajcach. Roz tyż Krisztofek ôbroł sie za cyl chopa, kiery handlowoł jajcami na torgu. Kozoł mu poukłodać jajca na rynkach, bo chcioł się powybiyrać te nojlepsze. Jak chop nie poradził sie ruszyć, to Krisztof wziōn i ścingnył mu galoty. Borok niewiedzioł za kiere jajca sie chycić, a cały torg mioł sie z czego śmioć.
Mōj opa, kiery był masorzym, tyż mu sie doł za błozna zrobić. Roz Krisztof prziszoł do masarni i kozoł sie nakroć 5 kg miynsa. Toż opa mu powykrowoł nojlepsze kościczki, co by tyn nie wymyśloł, bo go dobrze znoł. A Krisztof yno pozaglōndoł i padoł „a to tela żech schudnył w tym lazarecie” – ôbrōcił sie i poszoł… Bezmała jak mioł gyburtstag, to rozdowoł ludziōm kwiotki, bo chcioł przekozać, że to życie je nojwiynkszym geszynkiym i mono wszystkim by nōm sie lepij żyło, jak by my radowali sie z tego co mōmy i za wiela ôd niego nie wychcuwali.
Krisztofek mono niejednymu wloz za skōra, ale jo bych go dzisiaj nazwała czowiekiym „pozytywnie zakrencōnym”, bo chciał swoimi wicami pokozać, że na świat nie zaglōndo sie yno ôczami, ale przede wszystkim sercym i rozumym. A wy jak bydziecie dociyrni, to w czeluściach internetu znojdziecie wice z Krisztofkym i jego morałami. Polecōm. Bo jak je przestudyrujecie, to mono znejdziecie ôdpowiedź na niejedyn życiowy problym. I se tak myśla, co taki Krisztofek to by sie dzisiaj przydoł w niejednym naszym mieście, bo ôn był by wartszy ze swoim wicym niż nie jedna poprawka do ustawy.
Tyn kawalarz chodził po Raciborzu, robił ludzi za błozna, ludzie mu pszoli. No coż, chop stracił sie bez pogrzebu. Bezmała za swoje wice zapłacił nojwiynkszo cyna – Życie.
Nikieży w swoich miastach majōm swoje kabarety, my mōmy swojego nietuzinkowego Krisztofka z ponadczasowymi wicami, kierego nieporadzymy wypromōwać, może skuli tego, że chcymy być zbyt poprawni politycznie i zbyt polscy. A wy porozglōndejcie sie po waszych placach i nienerwujcie sie, jak tam kiery wasz szteruje, bo to te nasze chachary z placu tworzōm tyn nasz Humor Ślōnski. Nikiedy szukōmy po całej Polsce bohaterōw, coby nazwać jaki plac abo droga, a nasi yno czekajōm, co by nanich wejrzeć.
A jo trefiłach sie z Krisztofkiym na “Końcu Świata”. To tako kafejka. Stoi tam jego drewniany dynkmal i czeko na lepsze czasy i przychylność władz, co by nasz znany nie yno w Raciborzu filozof Krisztofek stanył na jakim raciborskim placu abo szoszeji, tam kaj je jego miejsce, miyndzy ludziami…
Ewa Grzesik
Miyszkōm w Raciborzu, robia na banie fest, przaja tymu miastu i ślōnskej godce, mōm swoje lata, ôdchowane bajtle, a teroz sie chyciłach pisanio. Laureatka kōnkursu „Po naszymu, czyli po Ślōnsku” w 2017 roku o tytuł “Ślōnzoka Roku”. Jak mōm trocha czasu to ôdnowiōm jakeś stare meble.


text:
Mostar
Mostar (kyrilisce MocTap) je najwjetše město Hercegowiny, južneho z dweju krajneju dźělow Bosniskeje a Hercegowiny. Šeste najwjetše město balkanskeho kraja nadeńdźe so při rěce Neretva w kótlišću mjez horomaj Velež (1968 m) a Čabulja (1776 m) a je zarjadniske sydło kantona Hercegowina-Neretva we Federaciji BiH. Wulkogmejna ma něhdźe 113.000 wobydlerjow, z kotrychž bydli něhdźe 75.000 w měsće samym.
Mostar je swětoznate za stary osmaniski móst přez Neretvu (Stari most), kotryž bu w běhu Bosniskeje wójny w lěće 1993 ze strony chorwatskeho wójska zničeny a hač do lěta 2004 znowa natwarjeny.


text:
lelo58
07.01.09, 21:50
A toś ma za chućko nalozła,ziysz chto to je?To je Lelo,tlo nie tyn lorbas w
bziołym ancugu tylko tyn z bełkam w kapelunie.Tyn sztynol to je Matyjos mój
syn,wciórkich Woju zapraszom na szpacyrek po kedajszych Jezioranch,bo ziysz ma
tu wciórkie znajom,ja jestem barzo wichtig jeziorański kupsiec,my so tero na
jeziorańskim bonufie,bandziewa z synkam slypsiyc ło chtórej bandzie w
poniydziołek cug do Bziskupca do poziatu,bo mój lorbas łuz szule jeziorańsko
łukończuł ji brok go dali łuczyć,jo mu poziedowałem,jek sia jnie bandziesz
łuczuł to bandziesz łu majóntkarza robziuł za kuczere,to łon goda co bandzie
tero mnioł ksijzki za bruderka,łobaczywa.


text:
Schönteichen
Schönteichen bě sakska gmejna w Budyskim wokrjesu, kotraž přisłušeše zarjadniskemu zwjazkej Kamjenc-Schönteichen. Wona wobsteješe wot wutworjenja w měrcu 1994 hač k zjednoćenju ze susodnym Kamjencom dnja 31. decembra 2018. Schönteichen ležeše něhdźe pjeć kilometrow sewjerozapadnje wulkeho wokrjesneho města Kamjenca mjez krajinu hornjołužiskeje hole a hatow w sewjeru a Zapadołužiskej pahórčinu w juhu.
Gmejnske dźěleWobdźěłać
Do gmejny słušachu slědowace wjesne dźěle:
StawiznyWobdźěłać
Wjesne dźěle Běła (Bel), Brunow (Brunowe), Hlinka (Cunratesdorf), Lubnjow (Liebenawe), Petershain (Petereshagen), Schönbach (Sconenbach) a Šwobicy (Swavesdorf) buchu w lěće 1225 k prěnjemu razej naspomnjene. Wjetšina tutych sydlišćow bu w formje nadróžneho nawsowca natwarjena, mjeztym zo je Hlinka lěsny łanowc.[3]
PolitikaWobdźěłać
Gmejna słušeše do sakskeho wólbneho wokrjesa 53 (Budyšin 2) a zwjazkoweho wólbneho wokrjesa 156 (Budyšin I).
WosobinyWobdźěłać
- Matthias Herrmann (1961-2007) - archiwar, stawiznar a awtor, wiceprezident Hornjołužiskeho towarstwa wědomosćow, wotrosćeny a pochowany w Hlince
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Ličby wobydlerstwa po ludličenju 2011, staw: 9. meje 2011
- ↑ Hlinka w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Serbska Wikipedija, jako ryzy čestnohamtski a wotewrjeny projekt skerje wuwzaće w serbskim digitalnym swěće, je dypk docpěła, na kotrymž so jeničce z dobrowólnymi awtor(k)ami dale wuwić njemóže. Njeje so zešlachćiło šěroke wobdźělenje serbskeje towaršnosće na tutym jónkrótnym projekće, našeje swójskeje a jeničkeje encyklopedije, zawěsćić. Móžnych přičinow za to je wjele – mała ličba rěčnikow, njedostatk časa, rěčne kmanosće ... Dźěło na projekće leži dale na ramjenjach někotrych jednotliwcow a je tuž wotwisne wot nich. Při tym je sobudźěło mjeztym bjez kóždychžkuli techniskich barjerow móžne.
»Pósłanc našeje maćeršćiny« – tak mjenowachu nowiny njedawno modernizowany ćah, kotryž wozy serbske słowa wotnětka po Łužicy a hač do Drježdźan. Tež druhe pósłancy jewja so w zašłym času husćišo w regionalnych medijach kaž tež w interneće – a při našich pućach. Rěč je wo dwurěčnych napisach na pućnikach abo twarjenjach, klasiskej temje rěčneje politiki, kotraž so zašłe lěta tež we Łužicy zaso bóle tematizuje. Někotryžkuli – nic jenož Němc – so snano praša, hač drje nimamy wažniše problemy. Hač je woprawdźe trěbne, zo so na kóždym pućniku a při kóždej wohnjostraži tež serbšćina jewi, a to hišće w jenakej wulkosći.
Haj wšak, mamy wjetše twarnišća– na polu kubłanja na přikład. Přiwšěm njesměli wažnosć zjawnych serbskich napisow podhódnoćeć. Mjeztym zo měrja so serbska wučba, serbske medije, zarjadowanja a podobne »jeničce« na ludźi, kiž so tak a tak hižo ze serbstwom zaběraja a kotrymž je wědomje, zo je Łužica dwurěčna, narěča tajke napisy wšitkich hač přisłušnikow wjetšiny abo wopytowarjow. Přez swoju wulku ličbu a rozšěrjenje po cyłym oficielnym sydlenskim rumje tworja wěstu samozrozumliwosć, zwuraznjejo dwurěčny raz kónčiny. W někotrych gmejnach su wone nimale jenička pokazka na (zdźěla hižo historisku) serbskosć.
Zo pokazuje so »Krabat« po Preußlerowej knize na wulkich němskich jewišćach, njeje wulka wosebitostka. W zašłych lětach inscenowachu maćiznu mjez druhim w Bad Hersfeldźe, Frankobrodźe nad Mohanom, Hamburgu abo Oldenburgu (tam w delnjoněmskej rěči). Zo při tym pak serbšćina tajku wulku rólu zaběra kaž w tuchwilnej inscenaciji režisera Markolfa Naujoksa při Statnym dźiwadle w Mohuču (Mainz), je za profesionelne dźiwadło zwonka Łužicy – abo samo zwonka Budyšina – skerje žadnostka. To chcychmoj sej bliže wobhladać a podachmoj so w decembrje do Mohuča.
Stawizna je znata a sćěhuje hłownje Preußlerowy original a z tym serbsku ludowu bajku. Estetisce pak so młynska wobsadka dźensnišim předstajenjam přiměri. Kołowokoło charismatiskeho čorneho młynka (Rüdiger Hauffe) z mócnym hłosom a muskuloznym ćěłom je so natwariło zapřisahane zhromadźenstwo młodostnych młynskich, kotrež dopomina na tajne zwjazki. Jej přistupi tež młody Krabat (Julian von Hansemann), po zahorjenych reakcijach publikuma wočiwidnje młoda hwězdźička Mohučskeho dźiwadła. Z čornymi chorhojemi na jewišću, z ritualom přiwzaća do skupiny, z łamanjom swójskeje wole młodych młynskich, ze stajnje prezentnej namocu a šěrjenjom njejednoty mjez jednotliwymi hólcami skutkuje cyłk sčasami kaž sekta – abo tež młodźinska organizacija totalitarneho režima, štož je wočiwidnje wotpohlad, wšak pokazaja młynscy sami wjacekróć na »česć, swěru, kameradstwo«. Tuta parabla njeje subtilna, ale skerje plakatiwna, štož pak jeje skutkownosći nješkodźi. Hižo Preußler sam bě wšak na to pokazał, zo dźe w swojim »Krabaće« hłownje tež wo to, kak lochko so wosebje młodostni wot charismatiskeho wjednika zawjesć (abo tež zakuzłać) dadźa.
Serbske Nowiny, 01.11.1919
Wo zakročenju přećiwo serbskemu politikej Bartej dla spytaneje krajneje přerady zdźěluje nam přepytowarski sudnik němsko-statneho sudnistwa, zo je přepytowanje skónčene a zo su akty knjezej wyšemu krajnemu rěčnikej do Lipska pósłane. [...] Krajne sudnistwo wo tym rozsudźi, hač so přećiwo Bartej hłowne sudźenje započnje abo přestanu jeho přesćěhować.
K telegramej sekretara čěskosłowakskeje nowineje pisarnje w Parisu, dr. Buttera [hlej Rz 12/2019] ma so přispomnić, zo je knjez Bart po wozjewjenju Matinoweho nastawka w Budyskich nowinach tutym z Parisa pismo pósłał, z kotrymž wón prěje, zo je rozrěčenje z Matinowym dopisowarjom měł. Budyske nowiny njejsu tehdy njeznateje přičiny dla Bartowy dopis wočišćałe. Wone su jenož naspomniłe, zo dyrbjał so knjez Bart na Matinoweho zastupjerja sam wobroćić, zo by tón wopačnosće wuporjedźał. To je so nětko stało.
Dopis. K nastawkej »Někotre myslički dla našeho přichoda« [hlej Rz 12/2019] dowolam sebi tež mysličku připřidać. [...] Samozarjadowace prawo w nabožinskich a šulskich naležnosćach je to, na čož mamy nětko praktisce dźěłać a sebi z dorazom žadać. Haj žadać, luby serbski ludo, žadać sebi nětko dyrbiš swoje dobre, swjate prawa, kotrež wšitke druhe kulturne narody maja, jenož ty nic. Postajenje z měroweje konferency, zo ma Němska swojim narodnym mjeńšinam samozarjadowanske prawo w [tutych] naležnosćach dać, ma tola hakle potom wažnosć za tebje, hdyž sebi tute [...] prawa tež žadaš, a doraznje a z dosahacym ropotom žadaš. Samo wot so ničo njedóstanješ, a byrnjež tež so tam te najlěpše wuměnjenja a postajenja wučiniłe, to je cyle wěste. [...] Njetrjebaš so bojeć, zo budźa twoje žadanja cyle podarmo a zo je docyła nichtó njesłyši. Poměry su so k našemu lěpšemu přeměniłe, a zo smy na swětowym forumje znaty narod, za to je so naš sławny Bart starał [...]. Tež nowozałoženy zwjazk serbskeho studentstwa skutkuje na tutym polu po swojej mocy. Je so na přikład łužiskoserbska delegacija při zahraničnej komisiji w zwjazku čěskosłowakskeho studentstwa [...] załožiła a wutworiła. [...] Postaramy so z pomocu tutych organizacijow za to, zo wažne powěsće ze Serbow do jich časopisow a dale do powšitkowneho nowinarstwa přińdu; wuhotuja so łužiskoserbske wječory, přednoški atd. [...]
Serbske Nowiny, 04.10.1919
(Knjez Bart so zajeć dał.) Knjez Bart bě so před tydźenjom z čěskej delegaciju z Parisa do Čech wróćił. [...] Z jeho listow bě knježerstwo zhoniło, zo wón wutoru abo srjedu sakske mjezy překroči. Duž policija na njeho při mjezach wot wutory čakaše a jeho srjedu rano zaja, hdyž wón pola Georgswalda mjezu překroči. Jeho drje jako politiskeho přestupnika zasudźa, tola jeho přiwisowarjo njetrjebaju so jeho dla přejara rozhorić. Jemu budźe so, runje kaž jeho zasudźenym přećelam, amnestiju dać dyrbjeć. [...] Puće politiskich wjednikow su druhdy ćernjojte a wobćežne. Tež knjez Bart dyrbi po nich hić. Po ćežkim přesćěhanju pak tež jemu zaso słónco swobody a radosće zaswěći. Wón je [...] Serbam na měrowej konferency w Parisu wulke politiske prawa wubědźił. Wo nich budźe so w blišim času z němskim knježerstwom w Barlinje jednać.
Někotre myslički dla našeho přichoda. [...] To je cyle wěste, štož njemóže přećel ani njepřećel prěć, zo za nas w tutej wulkej šmjatańcy něšto dobyć a docpěć hinak móžno njebě, hač jeničce přez Paris. [...] Wulce wažna wěc je, zo smy jako wosebita narodnosć připóznaći. A za to so knjezej Bartej dodźakować njemóžemy. Hdyž pak nětko paragraf wo cuzych mjeńšinach płaći, da za nas rěka: do dźěła hić, a nic so w fantastiskich idejach zhubić, ale solidne fundamenty załožić. Hdyž čitach, kak maju so w Budyšinje a Choćebuzu serbske alumnaty zhotowić, młodźencojo so pytać, kiž bychu studowali a wukli, zo bychmy trěbny wučeny lud měli, abo kak móže w přichodnym serbskim kraju bjez němskeje maturki štó duchowne atd. zastojnstwo dóstać, to chce so mi zdać, kaž by štó třěchu krył, prjedy hač by róžkny kamjeń k swojemu twarjenju połožił abo spódnje murje postajił. Jeli zo ma z našeje wěcy něšto być, maju so po mojim přeswědčenju slědowace dypki přebědźić.
Serbske Nowiny, 06.09.1919
Přechodny zakoń za ludowe šule w Sakskej. Ludowa komora w Drježdźanach je přechodny šulski zakoń dowuradźiła. Hižo z 22. julijom t. l. měješe do skutka stupić. Chwatne dźěło je so z tym dokonjało, tak z chwatkom, zo hakle Weimarske wobzamknjenja wo tutej maćiznje njedočaka. Njedźiwajo na to je w sakskich ludowych šulach nabožina wuzamknjena. Na jeje město stupi někajke moralne wuwučowanje, kiž so w runej měrje tak derje přihodźa za pohanow a muhamedanow. Poslednje słowo njeje hišće wo tym rěčane. Ma so hakle wujasnić, štó wjace płaći, hač Weimar abo Drježdźany. W přechodnym zakonju su tež »nowe puće« za serbšćinu w šulach pokazane. § 2, kiž so ze šulskim planom zaběra, rěka w 5. přestawce: »W ryzy serbskich a po rěči naměšanych šulach ma so za to starać, zo šulerjo němsku rěč ertnje a pisomnje prawje trjebać nawuknu. Dźěćo serbskeho luda ma mjez šulskim planom so serbski čitać wučić a k wuwučowanju w pisomnym trjebanju serbskeje rěče, kaž tež k přiswojenju serbskich dźěćacych a ludowych spěwow so přiležnosć poskićić. Wučerjo w [tutych] šulach maja na wšěch schodźenkach tež serbsku rěč nałožować. Při přiwzaću dźěći [...] ma so pochod postajić. Šulski wodźer móže so wot serbskeho wuwučowanja wuswobodźić, hdyž sebi ći žadaju, kiž maja prawo na woćehnjenju dźěći.«
W oktoberskim Rozhledźe dóstachmy dohlad do rěčnych poměrow w Lubinje zažneho nowowěka. Zastupjerjo tamnišeje elity mějachu spočatk 17. lětstotka zwjetša aktiwne znajomosće serbšćiny; wulki dźěl wobydlerstwa w předměsće scyła němsce njerěčeše. W běhu jeničkeho lětstotka so tute poměry zawróćichu. Podobne procesy znajemy ze wšěch serbskich regionow – snano wothladajo wot katolskeho třiróžka. Zo tež tam wšitko bjez problemow njeběži, zhonichmy njedawno z rozprawy wo delanskej gmejnskej radźe.
Serbske Nowiny, 02.08.1919
Wot jeneho serbskeho studenta dóstachmy sćěhowacy dopis: Někotryžkuli so drje hišće na nimoměry šamały a njehańbićiwy nastawk w »Bautzener Tageblatt« z napismom »Barths Irrungen« dopomni. Pósłach do tamnych nowin sćěhowacu wotmołwu: Dokelž je nastawk »Bartowe błudźenje« we Wašich nowinach [...] po zdaću wot jeneho Serba abo tola tak zestajane, zo dyrbi sebi čitar to myslić, měnju, zo Wy měnjenja tež druhich Serbow wočisćiće. [...] Dwoje chcu jenož wuzběhnyć: 1. Najwyši zaměr Barta a druhich serbskich wjednikow njeje serbski stat, ale wuchowanje serbskeho, wot nich horco lubowaneho luda před zahinjenjom. A tehodla so woni tak njehańbićiwje přesćěhaju. Jedyn srědk k docpěću tuteho zaměra dyrbješe być nowozałoženje serbskeho stata jako zwjazkarskeho w němskim kraju. [...] Tutón srědk dyrbjachu, dokelž so njehodźi wuwjesć, spušćić. Zmylki su so wězo činiłe. Ale němscy politikarjo, kotřiž mějachu tola tysaclětnu historisku a politisku šulu, su tajke zmylki činili, zo je so z tym twjerdźe załožena kćějaca wulkomóc do žałostneho bjezdna storčiła. Naš prěni serbski politikar bjez wšeje tajkeje politiskeje šule, běše nuzowany, tutón jedyn srědk spušćić. Měnju, zo njeje sebi tehodla tajke šamałe hanjenje zasłužił. Jedyn druhi srědk k docpěću mjenowaneho zaměra bě a hišće je, wšitke serbske krajiny w Sakskej a Pruskej do jeneho zarjadowanskeho cyłka ze serbskim [...] zarjadowanjom zjednoćić. Móžu rjec, zo je wot započatka najwjetša ličba serbskich patriotow to tak chcyła. Z wuwzaćom wězo wšoněmskich šowinistow, wot kotrychž so scyła ani próška zrozumjenja k cuzym narodam a prašenjam njemóže wotčakować [...].
Po tym, zo dyrbješe Němska pasus wo prawach narodnych mjeńšin podpisać, swjećeše Serbski narodny wuběrk swój wuspěch. Wo njewotwisnosći hižo nichtó njepisaše. Za to so předstawy wo organizaciji narodneho žiwjenja w nowej Němskej konkretizowachu.
Serbske Nowiny, 05.07.1919
Wo rozrěčenju w Sakskim sejmje wo nowym šulskim zakonju pisa farar Dobrucky:
A němsko-narodna strona praji [...]: »My so wjeselimy, zo chceće Serbam něšto dać« [...], ale božedla nic tak wjele, zo je woprawdźe Serbam pomhane. Přetož Serbja njesmědźa so swojeje narodnosće wjeselić, předewšěm njesmědźa za tym přińć zo su Słowjenjo, a kóždy wobchad jeneho wučeneho Serba z druhimi Słowjanami so hnydom jako strašna přerada wukładuje […]. A tehodla dyrbja so wjednicy serbskeho hibanja nješkódni sčinić, tehodla njesmě sakska wyšnosć přewjele lubosće Serbam wopokazać. [...] Wšoněmski són, serbski lud do rowa storčić a serbske wašnje jenož w muzejach hajić, je so do hromadki sypnył a z nim wšoněmska krasnosć. Njech naš serbski lud jenož nětko swojich starych wšoněmskich přećelow wottřasy a so zjednoći mjez sobu sylnje a twjerdźe a zwisk pyta ze swojimi druhimi słowjanskimi bratrami, kiž nětko politisku swobodu maju a ženje swojeho najmjeńšeho bratra njewopušća. [...] Božidar Dobrucky.
Serbske Nowiny, 14.06.1919:
Knjez Bart z Parisa piše: Kaž z powěsćow, kiž su tudy dóšłe, wuchadźa, připisuja mi němske nowiny rozrěčenje z jenym redaktorom francoskeje nowiny »Le Matin«. [...] Sym hižo tehdy wuběrkej do Budyšina rozpisał, kak wěc so ma. Wjele wěcow we tym nastawku běchu mi scyła njeznate. Wo druhich powěsćach, kiž so tam nadeńdu, njech sebi nichtón njemysli, zo su potajnstwo. Wšě jendźelske a francoske nowiny přinjesu wšědnje nadrobne powěsće wo němskim brónjenju. Woćišćuja tajne wukazy, podawaja ličby němskich železniskich wozow a ličby wo fabrikaciji němskich brónidłow a mjena fabrikow, hdźež so to stawa. Kak chce to hinak być?! Štož našu Łužicu nastupa, Němcy měsacy pospochi škrěča. Čechojo so do Łužicy nawala. Tola Němcy su hotowi, jich hódnje powitać a mjezy zakitaja. A w Čechach sebi ani nazdala na to njepomysla, do Łužicy z nasylnosću ani jeneho muža pósłać. Ale dźiwać so njetrjebaja, zo přez tajku rjejeńcu kedźbliwje sčinjeny susod počina za tym kopać, štož tajka rjejeńca poprawom na sebi ma. [...] Njejsu runjewon Wšoněmcy cyłu Europu přetworili do wulkeho krwawnišća a dymnišća? Nětko moralnje, hospodarsce a wojersce dokładnje poraženi honja wbohi lud do noweho hubjenstwa, do noweho krejrozleća. [...] Su da ludźo we Němcach wowrótnili? Njeje da dosć na zapušćenych stronach Pólskeje, Francoskeje a Belgiskeje? Dyrbi da so hišće cyła srjedźna Europa přewobroćić do zapušćenja a dymnišća? [...] Kak dołho budźe hišće trać, hač so Europa rozswětli a so dorozumi na nowym křesćanskim zakładźe wujednanja a dorozumjenja? Na kóždy pad pak je són wšoněmskich błaznikow a jich njewólnych trabantow dočakał suroweho wotućenja.


text:
100 lot – podug nos?
Na przileżytoś stu lot ôd ślōnskich “powstań” i plebiscytu lotajōm fligry (jak w sobota we Katowicach), jeżdżōm cugi (jak tyn złoty, co pojechoł do Warszawy), a po blokach pokazujōm sie murale. Zdo sie, co bez nastympne trzi lata durś bydzie sie co dzioć w tym tymacie.
Nōm żodyn takigo festu na ta przileżytoś niy zrychtuje. Nōm – “ślōnskim Ślōnzokōm”, do kierych pamiyńć ô tamtych zdarzyniach je ważno, ale niy radosno. Do kierych niy ma to czas zwyciynski abo przegrany, ino czas ôfiar, bamōncynio i krziwdy.
Niy bydymy mieć fligrōw i złotego cugu – pomyślołech – ale przeca swojij pamiyńci mogymy dać fajne szaty. Tōż zrychtowołech pora ôbrozkōw – ćwiczynie, jak by tyż ślōnskie ôbchody tych stu lot mogły wyglōndać. Jak tyż Wōm sie to widzi?


text:
Gotika
Gotika woznamjeni epochu europskeje architektury a wuměłstwa srjedźowěka. Wona nasta wokoło 1140 w Île-de-France (Paris a wokolina) a traješe sewjernje Alpow hač do něhdźe 1500–1550. W dobje do toho přewahowaše twarski a wuměłski stil romaniki, w dobje po tym stil renesansy. Gotiski twarski stil dobu zdźěla hač do baroka přetraje a zbudźi w neogotice jako družina historizma nowy zajim. Gotiski stil hodźi so jenož w architekturje jasnje wotmjezować, mjeztym zo so w plastice a molerstwje stilistiske elementy zdźěla z druhimi dobami kryja.
Gotika běše doba zwobraznjenja křesćanskich idejow a so při tym we wulkej měrje symboliki a alegorije posłuži. Wusahowaca wuměłska stwórba doby je gotiska katedrala, kotraž jako wšowopřijaca wuměłska twórba architekturu, plastiku a (škleńčne) molerstwo srjedźowěka zjednoći. W architekturje so nimo toho doby zažneje, wysokeje a pózdnjeje gotiki rozeznawaja, kotrež so we wšelakorych europskich kulturnych krajinach k rozdźělnemu časej přewzachu a so potom zdźěla njewotwisnje wot so dale wuwichu.


text:
Wuradźowanje sejma w Bórkowach - zahajenje procesa k statnym zrěčenjam a wustawje
Dnja 09.11. zetka so Serbski sejm na posedźenje w Bórkowach w Błótach.
W prěnim dźělu wótewrjeneho rozmołwneho poskitka rozprawješe Uwe Gutšmidt, předsyda zwjazka Pónaschemu a wučer w Bórkowach, wo prócowanjach wo wot staršich iniciěrowany projekt za serbsku A-rjadownju w tamnej wyšej šuli kaž tež perspektiwisce wo cyłkownu šulu hač k maturje z tajkim poskitkom. Wón wabješe wo podpěrowace stejišćo sejma, a wobrěčane bu wotpowědne zhromadne dźěło z kubłanskim wuběrkom.
W dźěłowym dźělu sejmoweho posedźenja je so mjez druhim w přezednosći wobzamknyło:
- zo maja předłohi k wobzamknjenjam přichodnje wobsahować obligatoriske naprawy a zamołwitosće wo přesadźenju a ke kontroli wobzamknjenow
- rozpušćenje wólbneje komisije k dospołnje wotzamknjenym wólbam sejma 2018 a přenjesenje běžnych nadawkow nastupajo ewentualnych narunanskich zapósłancow za prezidij sejma
- žadanje, zo so serbska literatura a wučbne a wučeńske srědki tež w bibliotekach zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma k dispozicji staja, na přikład za mnohich w Drježdźanach bydlacych Serbow.
Wuběrk za wustawu a prawo předstaja swój koncept k nadźěłanju wustawy serbskeho luda kaž tež statneho zrěčenja k wujasnjenju prawow a zawjazkow nutřkowneho samopostajowanja a wobšěrneho sobuskutkowanja w ramiku skutkowneje kubłanskeje a kulturneje awtonomije.
Prěnja kročel předwidźi, so hač do nalěća 2020 na serbske institucije wobroćić a zhromadnje z dalšimi přidźěłanymi a swójskimi tezami najprjedy prěnjotne naćiski statneho zrěčenja a wustawy serbskeho ludu spisać. Po zadźěłanju pokiwow na zakładźe ekspertoweje dźěłarnički z politikarjemi a fachowcami statneho prawa w juniju 2020 ma přez lěćo 2020 slědować šěroka diskusija w serbskim ludźe. Při tym maja so dotal njewobkedźbowane aspekty kaž tež korektury z wobydlerskich rozmołwow zapřijeć a naćiski do šěrokeho konsensa wjesć, doniž so naćiski za statne zrěčenja po dalšim słyšenju ekspertow w jednanjach ze statnymi instancami njepředpołoža a so potom w padźe wuspěcha ratifikuja. Za nadźěłanje wustawy wuńdźe so z dołhotrajaceho trěbneho nutřkoserbskeho konsens tworjaceho procesa, doniž so wona njepředpołoži k finalnemu ludowemu wothłosowanju.
Koncept je so wot sejma wopodstatnił a proces so nětkole zahaji.


text:
Ubuntu
Ubuntu jo dermotna distribucija Linuxa, kenž bazěrujo na distribuciji Debian a wužywa swójski grafiski pówjerch Unity. Wuwija se wót firmy Canonical pódpołdnjoafrikańskego pśedewześarja Marka Shuttlewortha. Mě distribucije jo słowo w afrikańskej rěcy zulu, źož wóznamjenijo "cłowjecnosć za drugich".
Prědne wudaśe systema jo było w oktoberje 2004. Pódla plana, nowa finalna wersija Ubuntu wuchada kužde połlěto. Numer wersije wobstoj z lěta a mjaseca wudaśa, na pśikład Ubuntu 13.10 jo wujšło w oktoberje 2013. Wersije Ubuntu maju teke kodowe mjenja, kótarež wobstoje z dweju słowowu, kótarejž zachopijotej se z tym samskim pismikom a pomjenjuju zwěrjeta: 13.10 jo "Saucy Salamander", to jo na engelski "njeplecny salamander".
Ubuntu słuša k nejpopularnjejšym distribucijam Linuxa za PC. Pó pódaśach wó woglědach na bokach załožby Wikimedia Foundation z oktobera 2013, mjazy distribucijami Linuxa, kenž jo se dało wopóznaś, Ubuntu jo był na prědnem městnje.[1]
Aby rozšyrjował Ubuntu, Canonical jo póbitował dermo CD z rozesłanim na ceły swět; w ten cas pó takej samej wašni jo se dało CD Kubuntu skazaś. Akcija jo se w aprylu 2011 zakóńcyła; něnto w wobchoźe na websedle Ubuntu dej se płaśiś za CD (sam system jo dermotny).
Wobraze .iso Ubuntu daju se wupaliś na CD abo DVD. Su to teke live-CD, to groni, wužywaŕ móžo zastartowaś Ubuntu z CD, bźez instalacije. Instalaciju systema dajo se zachopiś mjazy drugim z CD abo USB.
Warianty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ubuntu za serwery jo Ubuntu Server, źož instalacija w normalnem modusu wótměwa se bźez grafiskego pówjercha. Canonical zaběra se teke ze systemom Ubuntu Phone, kenž jo planowany za mobilne telefony. Testowa wersija jo wujšła 17 oktobera zrazom z Ubuntu 13.10.
Mimo Ubuntu Canonical wuwijaju se distribucije, kenž źěle se software a systemowe źěłowe rědy z Ubuntu, ale wužywaju druge grafiske pówjerchy abo specifisku software. Su to mjazy drugim Kubuntu (KDE), Xubuntu (Xfce), Lubuntu (LXDE), Edubuntu (za šule).


text:
Hornja Łužica
Hornja Łužica (delnjoserbsce Gorna Łužyca, čěsce Horní Lužice, pólsce Górne Łużyce, łaćonsce Lusatia superior, němsce Oberlausitz) je krajina mjez Połčnicu w zapadźe a Hwizdźom we wuchodźe, kotraž leži z wjetšeho dźěla we wuchodnej Sakskej, saha pak zdźěla tež do Braniborskeje a Pólskeje. Južna hranica historiskeje Hornjeje Łužicy su Łužiske horiny při čěskej mjezy. Stawizniske hłowne město Hornjeje Łužicy je Budyšin; najwjetše město je pak mjez Němskej a Pólskej rozdźěleny Zhorjelc.
Dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, braniborskim wokrjesom Hornje Błóta-Łužica a pólskimaj wojewódstwomaj Delnja Šleska a Lubuš.
Jeje mjeno dósta Hornja Łužica kónc 15. lětstotka wot susodneje Delnjeje Łužicy, hdźež bydleše starosłowjanski kmjen Łužičanow, mjeztym zo běše krajina wokoło Budyšina wobsydlena wot Milčanow. Teritorij dźensnišeje Hornjeje Łužicy bu najprjedy mjenowany jako Milska a pozdźišo Budyski kraj („Land Budissin“).
Wobě Łužicy stej wot 7. lětstotka hač do dźensnišeho domizna Serbow.
GeografijaWobdźěłać
Mjeztym zo je sewjerna połojca Hornjeje Łužicy – z biosferowym rezerwatom Hornjołužiska hola a haty kaž tež z Łužiskim brunicowym rewěrom a Łužiskej jězorinu – płona a lěsojta, su Hornjołužiske hona (Oberlausitzer Gefilde), płódne pasmo mjez Kamjencom, Budyšinom a Zhorjelcom, hórkate a ze starodawna husće wobsydlene. Tule mějachu tež serbscy Milčenjo swoju jadrowu kónčinu. Na juhu regiona zběhaja so Hornjołužiske hory we wjacorych rjećazach, kotrež přeńdu při čěskej hranicy do Łužiskich horin.
Najwyši wjeršk w k Němskej słušacym dźělu Hornjeje Łužicy je Łysa (793 m) pola Žitawy, najwyši dypk cyłeho historiskeho regiona pak nadeńdźe so na 1072 metrach při Taflowym kamjenju pod horu Smrk w Jizerskich horinach. Wuznamne rěki ćeku wšě z juha do sewjera; najwjetše z nich su (ze zapada do wuchoda) Čorny Halštrow, Sprjewja, Nysa a Hwizdź, při čimž tworja posledni zdobom historisku wuchodnu hranicu Hornjeje Łužicy.
WobydlerstwoWobdźěłać
W tym dźělu Hornjeje Łužicy, kotryž leži na teritoriju Zwjazkoweje republiki Němskeje, bydli dźensa něhdźe 640.000 ludźi, z nich něhdźe 40.000 hornjołužiskich Serbow. Wobydlerstwo wot lěta 1990 dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra. Pólski dźěl Hornjeje Łužicy ma něhdźe 150.000 wobydlerjow.
Hišće kónc 19. lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije Biskopicy-Wjelećin-Lubij-Zhorjelc přewažnje serbskorěčne. Tež němscy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty, kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej.
MěstaWobdźěłać
Po ličbje wobydlerstwa najwjetše města Hornjeje Łužicy su Zhorjelc, Budyšin, Wojerecy, Zgorzelec, Žitawa, Lubań, Bogatynia, Běła Woda, Kamjenc a Lubij.


text:
Michael Ballack
Michael Ballack (26 wrześna 1976 we Görlitz) – fusbalista, kery wystympuje we reprezentacyji Mjymcůw a we Premier League kej napodźorz. Bůł chowańcym Chemnitzer FC, kaj zagroł 49 szpilůw a trefjůł 10 torůw. We lotach 1997 - 1999 wystympowoł we 1. FC Kaiserslautern, kaj zagroł 46 szpilůw a trefjůł 4 torůw. We lotach 1999 - 2002 wystympowoł we Bayer 04 Leverkusen, kaj zagroł 79 szpilůw a trefjůł 27 torůw. We lotach 2002 - 2006 wystympowoł we Bayern München, kaj zagroł 107 szpilůw a trefjůł 44 torůw. Uod 2006 gro we FC Chelsea, kaj zagroł (do 23 lutygo 2009) 41 szpilůw a wbjůł 16 tory.
We pjyrszyj reprezentacyji Mjymjcůw we fusbalu napoczůn grać we 1999 roku, a do 1 kwjetńa 2009 zagroł we ńi 62 szpilůw a wbjůł 11 torůw.