text:
Prěni dźěl lětušeho póstneho seminara k přichodej cyrkwje wotmě so zawčerawšim w Smochčanskim Domje biskopa Bena. Podij, nawjedowany wot nawodnych sobudźěłaćerjow domu dr. Petera-Paula Strauby a Ansgara Hoffmanna, běše z katolskimi a ewangelskimi referentami wobsadźeny. Mjez nimi běše propst Clemens Hrjehor z Kamjenicy jako jenički měšnik.
Smochćicy (CRM/SN). Zawodnje duchowny domu dr. Michael Kleiner podšmórny, zo wočakuja za přichod cyrkwinskeho žiwjenja jara konkretne kroki, kotrež woznamjenjeja woprawdźity nawrót. Nastajenje na nowe wuměnjenja pak płaći wjele mocy. K tomu diplomowy teologa a socialny dźěłaćer Mathias Mader z Drježdźan rjekny, wuchadźejo ze swojich bohatych nazhonjenjow w chorowni a jastwje kaž tež na šěrokich polach zwjazka Carity, zo njeńdźe jenož wo změnu strukturow. Předewšěm ma dóńć k nutřkownemu zazběhej, z kotrymž so duchowne procesy znowa tworja. Po jeho słowach maja so wšitke cyrkwinske dźěłowe wobłuki do hišće wobšěrnišeje syće zwjesć.


c: text/html

text:
Ślunski łobiod na łodpust.
Składniki
- kita wołowo na rolady - kilo
- szpek wyndzony - ćwierć kilo
- kwaśne łogórki - 3
- cybula - 3
- zymft - jedna mało krauza
- modro kapusta - tak wele kila
- kartofle - ze dwa kila
Sposób przygotowania:
1
- Babko, to jak sie robi ta modro kapusta?
- Toż puć, synek, pokoża ci.
- Kapusta musisz pokrajać na takie drobne szplitry, wciepać do gorka, nasuć mało gorść soli, zaloć gorkom wodom i gotować, aż bydzie miynko.
2
Zaniym sie kapusta uwarzi, pokrajej szpek na takie małe wyrfle i usmaż jych na małyj łyżeczce tustego.
Dociepej posiykanyj cybuli. Jak cybula bydzie sie robiyć szklisto, to wciepej jeszcze łyżka monki i wymiyszej gryfnie.
3
Kapusta łodcydź, wciepej do niyj omasta z cybulom i zasmażej. Dolyj trocha, tak ze dwie - trzi łyżki łoctu.
No,tera je dobro. Jeszcze ino trocha pieprzu i jest fertig.
4
Terozki synku rozklupej mi miynso na rolady. Ale ciynko i tak, co by równe boło.
Na kożdo rolada domy teroz trocha soli,trochapieprzy i posmarujymy ciynko zymftem.
Teroz trocha cybulki, posiekanyj, dej tu konsek łogórka, konsek szpeku i zawijomy.
A czymu nitkom? Przeca Wom ciotka Mia z Rajchu prziwiezła takie szprytne nadle?
Ale mom ich za mało na tyla roladów.
Zawijej, zawijej.
Gryfnie!
5
Weż synku tocha monki, i obkulej w niyj kożdo rolada, ale ino trocha!
Terozki rozgrzyj tuste w brytfanie, wsadź rolady i smaż, z kożdej stony, aż sie zrobiom brunotne.
Podlyj trocha wody, przikryj i warz, ino ma małym ogniu, tak wele godziny.
6
No widziysz, jakie gryfne rolady?
Teroz ino dodomy do zołzy trocha gynstego (np. tyn wywar z kości), tak ze dwie łyżki.
Wymiyszej, podgrzyj i dowej na stoł.
7
To ino terozki gumiklyjzy.
Usztamfuj mi synku te kartofle, ale krepko!
8
Gryfnie. Terozki dodomy trocha szkrobku. Nie, ta drugo, modro biksa. Ta, kaj pisze kartofelmehl. Ja, ta.
Dodaj tak mniyj niż ćwierć kartofli. Dodej jajko i wymieś, aż bydzie głodkie.
9
Teraz ino ukulomy gryfne klejzy. Ja, zrób kożdyj dziurka na zołza.
Wciepej je pomału na wrzontek i warz, jak wypłynom na wiyrch tak ze trzi minuty.
10
Wyciongniyj je toroz szałkerlom na miska i tyż dowej na stoł.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
laband
04.06.05, 09:10
Momy sam na forum tela frelkow, no tosz coby bouo wiyncyj szpasu, no i trocha
je tysz cza przeca wzionc pod wos, proponuja tera sie wzionc za nie we tyj
"biouyj" ksiyndze. Mom tysz nadzieja ize one nom zrobiom konkuryncja i zauozom
tako maszkytno ksiynga dlo/na nos :)))
Frelki czimcie sie tera lufu i paczcie tam jako :)))!!!
NO TO ZACZNOMY(wszyske chwyty dozwolone, bele bou szpas!!!)
Piyrszo w raji stoi Rita :)
Tera zrobia se z niyj sznita!
Rita serce mo ogromne!
I sztartuje ze nim do mnie :)
Na Ballesta juz niy kuko :(
Bo on leciou z niom w bambuko!
Ona miyszko u Goroli:)
Ale z nimi sie niy smoli:)!
Powiy wszysko co pomysli!
A Gorole z tego skisli:)
Ino cera jom niy sucho:(
Tak pedziaua mi na ucho:)
Na poczontek styknie tela -
Potym bydzie drugo frela!!!
:)


text:
Nimo wulkich nadregionalnych a w medijach prezentnych serbskich towarstwow mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Slepjanske towarstwo Kólesko (18).
W decembrje 2012 je dwanaće zajimcow towarstwo Kólesko załožiło. Za předsydu wuzwolichu Hartmuta Hanča. Agilnemu cyłkej přisłuša dźensa 18 čłonow. Woni chcedźa kulturne herbstwo hajić, zachować a zjawnosći widźomnje předstajeć. Jako dalše ćežišća skutkowanja sej zapisachu, dokumentować a publikować slepjanšćinu. Tež drastu tamnišeho regiona k najwšelakorišim składnosćam w zjawnosći pokazać. Hajić a zachować bohatosć ludowych spěwow a tradicionalneje typiskeje hudźby je towarstwu runje tak wažne kaž pěstować nałožki a tradicije. Nimo toho dokumentuja kulturne stawizny a baje spřistupnja zjawnosći bajki, přisłowa a powědki.


text:
blejchować
blejchować
blejchować(hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
werb[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
blej-cho-wać
Wurjekowanje
- IPA: blei̯ʦhou̯aʧ
Semantika
Woznamy:
- [1] 'Kedźbu! Tute hesło je zarodk. Wone bu awtomatisce z tekstoweho korpusa generowane a njebu hišće kontrolowane. Tež ortografija móže być zestarjena.
Dalše wujasnjenja:
- Imperfektiwne blejchowaše je 0x dokładźene, blejchowa (móže tež něšto druhe być) 0x.
Synonymy:
- [1] bělić; wubělić
Přikłady:
- [1] Dwórnišćowa droha, blejchowa droha, Drježdźanska droha, fabrikska droha, při pólnym hrodźiku, Fiedlerowa droha, rybowa hasa, rybowe wrótka, Friedrichowa droha, zadnja hasa, Humboldtowa droha, Kaeublerowa droha, Karlowa droha, při kronpryncowym mosće, Krottenschmidtowa droha, zwonkowna lawska hasa, Moricowa droha, młynska hasa, młynsko-wrotowa hasa, Neuska promenada, Nowosaleska droha, Nowoměsćanska droha, měsćanske kubło Hornja Kina, pacchofowa droha, měsćanske kubło Přišecy, Přišečanska droha, při Hrodźišku, šarfenweg, Šillerowe sadki, Schliebenowa droha, societätsska hasa, Troskowa droha, brjohowy puć, pri starej winicy z chěžkami železniskich dohla dowarjow, nawječorna droha, Wjelećanska droha. (Katolski Posoł 1915)


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 8.09.2019 (fotogaleryjŏ)
Sezōn 2019/2020 nabiyrŏ szwōngu. Już nie yno fusbal (kaj skuli szpilōw narodowych manszaftōw gynau bōła pauza w nojwyższych ligach), ale tyż handbal i hokej je grany po ôbu strōnach granicy na Gōrnym Ślōnsku.
Hokej
Europejskŏ Liga Majstrōw
Tu wyglōndało słabo dlŏ wszystkich. Ôba manszafty przegrały u siã piyrsze szpile, a we trzejciym HC Oceláři Trziniec przegrywali u siã do 39 minuty ze Lahti Pelicans aże 0-3. Ale już łōnskego roku manszaft z Trzińca pokozoł, że u nich nic nie je unmyjglich. We 20 minut trefiyli 5 razy i wygrali szpil 5-3!
Trzejcie szpile:
Adler Mannheim – GKS Tychy 5-0
HC Oceláři Trziniec – Lahti Pelicans 5-3
Sztwŏrte szpile:
Djurgårdens IF – GKS Tychy 2-0
HC Oceláři Trziniec – Yunost Mińsk 7-2
Po 4 szpilach GKS Tychy je na ôstanim placu z 1 punktym, bez szansōw na awans. HC Oceláři Trziniec je na drugim placu z sześciōma punkytōma, ale dwa ôstanie szpile grŏ Lusanne HC (Szwajcaryjŏ), kery prowadzi z ôśmiōma punktōma, a ôstatni manszaft we tabuli mŏ 5 punktōw, beztōż walka bańdzie do kōńca, bo jeszczy kożdy manszaft mŏ szanse na awans dalyj.
Fotografije z niedzielnego szpilu we Trzińcu dziynki HCO Fans Gōrny Ślōnsk.
Handbal
Liga Polskŏ
Górnik Zŏbrze – Gwardia Ôpole 37-31
Derby Gōrnego Ślōnska bōły grane awansym jako 2 szpil ligi polskej.
Liga Czeskŏ
Pepino SKP Fridek-Mistek – HC Banik Karwinŏ 24-30
To bōł latoś piyrszy szpil we lidze czeskej i zarŏz na sztart derby Gōrnego Ślōnska.


text:
Hanka Jenčec
Hanka Jenčec (němsce Anne Jentsch; * 1983 w Hali nad Solawu) je němsko-serbska swobodna awtorka.
Narodźi so w Hali a přesydli so ze staršimaj w starobje dweju lětow do Budyšina, hdźež dwurěčnje narosće. Wopytowaše Budyski Serbski gymnazij a złoži tam w lěće 2001 maturu. Po praktikumje w Praze běše lěto z elewku w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Po tym studowaše w Lipsku sorabistiku, filozofiju kaž tež powšitkowne a přirunowace literarne wědomosće. Wot 2004 do 2008 studowaše na Berlinskej Uniwersiće wuměłstwow sceniske pisanje. Wot lěta 2008 dźěła jako swobodna awtorka.
Spočatk lěta 2010 doby pisanske wubědźowanje „Stücke für die Lücke“, štož jej zmóžni, jeje hra Crux oder Der Heiland unterm Bett w Hannoverje dnja 19. septembra 2010 prěni króć na jewišću předstajić. Serbski přełožk Crux abo Zbóžnik pod łožom měješe w januarje 2016 w Budyšinje premjeru.
TwórbyWobdźěłać
- Sonne im Tank (dźiwadłowa hra)
- Crux oder Der Heiland unterm Bett (dźiwadłowa hra)
- Das Geräusch der Anderen – Wursthypnose (słuchohra)
- Die drei Schwäne (krótkoopera)


text: Biskopicy (SN). Čestnohamtski měšćanski chronist Biskopic Eckehard Paulick je tele dny symboliski staflowy kij za swoje zastojnstwo Geraldej Svarovskemu dale dał. Wot januara 2005 hač do decembra 2020 bě Paulick časowe dokumenty wo stawiznach města zběrał, přebywaše njeličene hodźiny w měšćanskim archiwje a zawostaji tam swoje slědy w mnohich aktowych zwjazkach. Tež w přichodźe drje jeho hdys a hdys w archiwje zetkaš, nětko pak chce so bóle swojej zahrodce wěnować, agilny wuměnkar přeradźi. Wyši měšćanosta Holm Große je so 73lětnemu za wobšěrne dźěło dźakował, wuzběhujo jeho kulturne, dokumentariske a stawizniske dźěło za město. Na te wašnje je Eckehard Paulick bytostnje k domiznowědnemu slědźenju w regionje přinošował, Große podšmórny.


text:
Dale a wjac ludźi ze zarjadowanjemi dohodowny čas zahaja
Budyšin (SN/JaW). Na mnohich wsach a městach Hornjeje Łužicy su minjeny kónc tydźenja adwentny čas na wosebite wašnje witali.
W Njebjelčicach wotměchu swoje tradicionalne adwentne wiki na parkowanišću při wosadnej žurli „Bjesada“. Dźěći tamnišeje pěstowarnje „Jan Skala – Barbojte kamuški“ předstajichu znowa mnoholičbnje přichwatanym wopytowarjam dwurěčny program. Jako organizator zazběha do adwenta bě Njebjelčanske domizniske towarstwo tohorunja znowa karusel za dźěći wobstarało.


text:
Berlin (dpa/SN). Byrnjež wulka wjetšina ludźi w Němskej antisemitizm jako problem wobhladowała, su antižidowske předsudki po najnowšim přepytowanju dale jara rozšěrjene. To płaći za muslimow bóle hač za druhe skupiny wobydlerstwa, kaž woprašowanje instituta Allensbach w nadawku American Jewish Committee (AJC) wunjese. Při předstajenju wuslědkow wčera w Berlinje zasadźowaše so społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa za bój přećiwo antisemitizmej Felix Klein za naprawy přećiwo hidy Židam napřećo předewšěm w mošejach. Tež přiwisnicy AfD zwuraznjeja wosebje často antižidowske předsudki.
Za studiju je so AJC w decembru a januaru 1 025 němskorěčnych ludźi nad 18 lětami a 561 němskorěčnych muslimow nad 18 lětami woprašeć dało. Po tym ma šěsć wot dźesać woprašanych antisemitizm w Němskej za daloko rozšěrjeny fenomen. Nimale dwě třećinje stej sej wěstej, zo je problem minjene dźesać lět přiběrał. Mjez woprašanymi muslimami ma 53 procentow problem za dale a wjetši.
Berlin (dpa/SN). Wot junija hač do awgusta planowana měsačna jězdźenka za dźewjeć eurow za busy a železnicy budźe po měnjenju sejma němskich wokrjesow w prěnim rjedźe na dobro ludźi we wulkich městach. Jako naprawa, kotraž ma něhdyšich a nowych wužiwarjow zjawneho bliskowobchada zdobyć, je zniženje tarifow we wjesnych kónčinach lědma kmane, rjekny prezident Reinhard Sager wčera w Berlinje. Akcija je časowje wobmjezowana a njewjedźe k rozšěrjenju poskitka. Lěpje by było, planowane miliardy za wutwar syće čarow a za krótše wotstawki mjez jězbami nałožować.
Wurjadna jězdźenka ma wot 1. junija po wšej Němskej jězby w blisko- a regionalnym wobchadźe zmóžnić – za dźewjeć eurow, a tak wo wjele tuńšo hač z normalnym měsačnym tiketom. To ma dźěl paketa amploweje koalicije k podpěrje ludźi drohich płaćiznow energije dla być. Runočasnje chcedźa ludźi po tutym puću pohnuć, zaso wjace z busami a železnicu jězdźić. Zwjazk poskitk financuje a přewostaja zwjazkowym krajam 2,5 miliardow eurow za wupadnjene dochody w zjawnym bliskowobchadźe.
Wotpinjeneje miliny dla byštej so sotře w Indiskej bjezmała na wopačneho muža wudałoj. Žonje běštej na zhromadnej hosćinje samsnu njewjesćinsku drastu woblečenej. Jako nadobo milina wupadny, přewjedźeštej žonje wšelake kwasne wobrjady z wopačnym mužom. Hakle, jako so swěcy zaso zaswěćichu, swójby misnjenje widźachu. Duchowni na to kwasne wobrjady wospjetowachu – tónkróć w prawej zestawje.
Dospołnje nahi a k tomu hišće pjany šofer wosoboweho awta je w Dobrjoługu-Góstkowje (Doberlug-Kirchhain) na juhu Braniborskeje zasadźenje policije zawinował. Policistam wón napadny, dokelž jědźeše přespěšnje po seklojtej čarje a na signale zastojnikow njereagowaše. Hakle z pomocu hozdźikoweje deski móžachu jeho zadźeržeć. Drasty namakachu w kófrowej rumnosć. Test wunjese 1,62 promilow.
Berlin (dpa/SN). Zwjazkowy kancler Olaf Scholz (SPD) a runje znowa wuzwoleny francoski prezident Emmanuel Macron žadataj sej zhromadne konkretne kročele do směra na přiměr w Ukrainje. „Štož chcemy docpěć, je přiměr, tak spěšnje kaž móžno“, rjekny Macron w Berlinje. „Jenož tak móža so jednanja mjez Ukrainu a Ruskej zakónčić, zo bychmy měr a cofnjenje ruskich jednotkow docpěli. To je naš zaměr.“ Ukrainje pak njesměli žadyn diktat nanuzować.
Mjeza bórze překročena
Genf (dpa/SN). Globalna přerězna temperatura lěta móhła hižo hač do 2026 prěni króć mjezu 1,5 stopnjow přirunujo z niwowom časa do industrializacije překročić. Tole je swětowa wjedrowa organizacija WMO dźensa w Genfje zdźěliła. To wšak njerěka, zo je mjeza potom dołhodobnje překročena, dokelž móže so wona tež zaso znižić. Powšitkownje pak wočakuja dale přiběrace temperatury w přichodnych lětach. Kraje běchu so w klimowym zrěčenju 2015 w Parisu zawjazali, mjezu 1,5 stopnjow dodźeržeć.
Wjace politiskich deliktow
Wien (SN/JaW). „Ethniske mjeńšiny w Europje su zanjechana skupina a njeje polěpšenje połoženja zwěsćić.“ To rjekny prezident Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin FUEN Loránt Vincze na njedawnym regionalnym forumje Zjednoćenych narodow za mjeńšinowe naležnosće we Wienje.
Prašenju, hač je so za mjeńšiny w Europje w minjenych 30 lětach něšto polěpšiło, je so wón wědomje wěnował. Před 30 lětami wšak bu „Stejišćo UN wo prawach wosobow, kiž narodnym abo etniskim, nabožnym a rěčnym mjeńšim přisłušeja“ schwalene. A nic jenož tónle wažny dokument bu w 1990tych lětach wobzamknjeny. Vincze skedźbni na Europsku rěčnu chartu a ramikowe dojednanje wo narodnych mjeńšinach Europskeje rady. „Mjeńšiny trjebaja připóznaće, přiměrjeny prawniski ramik a jeho nałožowanje. Někotre staty pak maja město toho jenož nadknjejstwo a asimilaciju w poskitku“, wón šwikaše.


text:
We minōny weekend łodbōła sie łostaniŏ raja szpilów rundy jesiennyj we Vitasport B Klasie. Grŏ tam UKS Ruch Chorzów.
We tyj rundzie, fusbalorze UKSu ino dwa szpile sfalili. We Mikołowie ze Kamionką (1-0) i u siã ze Pogonią Imielin (1-6). We 8 szpilach szczelili aż 23 tory (nŏjwiyncyj szczelili ze Jastrzębiem II Bielszowice kaj wygrali 6-0 i we Mysłowicach ze tamtyjszym Górnikiem II. Wygrali tam 6-1), stracili 12 torów. We tabyli majŏm 1 punkt przewŏgi nade Naprzodem II Lipiny.
Cŏłki terminŏrz ze wynikami znŏjdziecie tukej => Terminŏrz
Tabyla Vitasport B Klasy znŏjdziecie tukej => Tabyla
Terŏz trwŏ pauza zimowŏ, a na szpilplace B Klasa mŏ wrôcać pode koniyc marca 2020 roku.
własne / foto: Dario


text:
22.06.2022 - kubłańske wiki na Dolnoserbskem gymnaziumje / Bildungsmesse beim Niedersorbischen Gymnasium
Prědny raz pó koronowej pśestawce pśewjedu witśe w Dolnoserbskem gymnaziumje kubłańske wiki. A to za wuknikow 9ego a 11ego lětnika. Serbske institucije a komuny se pśedstajiju a informěruju wó tom, co by mógali wukniki pó abiturje abo studiumje ze serbskeju rěcu zachopiś.
Teke kraj Bramborska jo zastupjony. Referent zagronitego kraja za nastupnosći Serbow Měto Nowak ma te wiki za wšych wažne, kenž se serbskeju rěcu źěłaju: "To jo móžnosć, direktnje z wuknikami wó tom powědaś, kótare perspektiwy ze serbskeju rěcu su a wabiś a infoměrowaś. My wšykne trjebamy dorost, we serbskich institucijach, we medijach, we šulach, we zastojnstwach: wšuźi trjebamy luźi kenž znaju Serbow a serbsku rěc."
Šula serbske kubłańske wiki organizěrujo, dokulaž co se aktiwnje wobźěliś na strukturnej změnje a swójich absolwentow slědk do Łužyce wabiś.


text:
Zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe naćisk etata wupołožił
Wudwor (AK/SN). 2020 budźe za wopłóčkowy zwjazk Při Klóšterskej wodźe (AZV) lěto mnohich nowosćow a dalšich nadawkow. Klětuši hospodarski plan je hižo na to wusměrjeny. Tak ma so zwjazk Kamjenskemu zaměrowemu zwjazkej za pitnu wodu přizamknyć. Wot klětušeho móhł tuž tamniši zastaraćel z energiju a wodu Ewag wšitke zawodne wobstarowanja přewzać. „To sej čłonske gmejny přeja“, podšmórnje Jan Mikel, tuchwilu amtěrowacy jednaćel AZV, a pokazuje na protokolowu noticu njezjawneho wuradźowanja zwjazkoweje zhromadźizny ze 24. septembra. „To pak je hišće dołhi puć. Za to dyrbimy tójšto prašenjow rozrisać a wobzamknyć.“


text:
Maltezojo su za dwě swojich šěsć na předań stejacych chorownjow hižo kupne zrěčenje podpisali. Wjace pak na naprašowanje Serbskich Nowin najprjedy raz zdźělić nochcychu.
Kamjenc (SN/mwe). „Za sakske chorownje po wuprajenju našeho towaršnika jednanja tuchwilu traja“, wuswětla Stephanie Hänsch, wjednica předewzaćelskeje komunikacije maltezow Sakskeje-Braniborskeje. Zamołwitosć za předań a z njej zwjazane konsekwency ma jeničce katolska pomocna organizacija ze swojim sydłom w Kölnje. „Nam stej ruce wjazanej a móžemy na naprašowanje medijow a dalšich jenož to rjec, štož z běrowa generalneho społnomócnjeneho Karl Prinza zu Löwensteina zhonimy“, Stephanie Hänsch praji.
Kaž z najnowšeho wozjewjenja jednaćelstwa maltezow Němskeje wuchadźa, su w minjenych měsacach intensiwne rozmołwy z potencielnymi nošerjemi wjedli. Wšako chcedźa „za kóždu městnosć a kóždy dom to najlěpše“.


text:
Wot 28. apryla hač do 1. meje wotměje so w Lindowje, sewjernje Berlina, holči koparski turněr a runočasnje tež treningowe lěhwo Sewjerowuchodneho němskeho koparskeho zwjazka, skrótka NOFV. To rěka, zo měrja tam holcy, kiž su młódše hač 14 lět z wubrankow Sakskeje, Braniborskeje, Mecklenburgsko-Předpomorskeje, Saksko-Anhaltskeje, Durinskeje a Berlina swoje mocy. Mjez 17 hrajerkami Sakskeje wubranki stej tež dwě akterce z Ralbic. Lavinia Frenclec a Stella Pilcec. Jurij Bjeńš je so z nimaj rozmołwjał.
Witajtej! Hdźe tuchwilnje za bulom honitej?
L. Frenclec: Spočatnje hrajachmoj wězo w naju domjacym towarstwje w Ralbicach kopańcu. Potom pak změnichmoj po někotrych lětach k Biskopičanskemu koparskemu towarstwu, w kotrymž wšak maja někotre holče mustwa.
A w kotrym mustwje nětko hrajetej?
S. Pilcec: Raz tu, raz tam. W młodźinje D hrajemoj z hólcami hromadźe w krajnej klasy. A potom tež hišće w ryzy holčim mustwje młodźiny D. Hdys a hdys směmoj samo pola holčeje młodźiny B wupomhać.


text:
Měto Worak
Měto Worak, nim. Martin Worrack[1] a Martin Worak[2] (roź. měrca 1931 w Strjažowje) – jo dolnoserbski spisowaśel, basnikaŕ a něgajšny cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Wón jo se naroźił w Strjažowje, w Dešańskej wósaźe, a bydli w Barlinju. W lěśe 2006 jo dostał cesne znamuško Domowiny.[3]
PublikacijeWobdźěłać
- 1996: Ze źiśetstwa zagumnarja. Proza
- 1999: Starka Maja a jeje słyńcko, wulicowańko, w: Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje proze, wudała Ingrid Hustetowa, Budyšyn
- 2000: basni [w:] Wjacornjejše stawanje. Dolnoserbske basni slědnych 50 lět, wudawaŕ a zestajaŕ: Erika Janowa
NóžkiWobdźěłać
LiteraturaWobdźěłać
- Horst Adam, biografiska noticka [w:] Ze źiśetstwa zagumnarja. Proza, Budyšyn 1996, b. (gjel how, b. 88).


text:
Zo čas druhdy kaž wosnje leći, předewšěm čłowjek w pokročenej starobje dźeń a bóle začuwa. Móhłrjec runje hakle smy z praskotakami nowe lěto witali, jutry zaso křižerjow strowili a na dowolu byli, da žno smy zaso wosrjedź nazymy, a za tři měsacy słuša lěto 2021 hižo do stawiznow. To sej runje tele dny ćim bóle wuwědomjam, widźo poskitk we wulkich kupnicach. Tam su hižo nětko połnje na hody wusměrjeni, hačrunjež nas hišće złota nazyma wobdawa.
Ja znajmjeńša běch njedawno trochu wustróžany, jako so na mnje w Kamjenskej kupnicy z polcow šokolodźane rumpodichi a adwentne kalendry smějachu. W bliskim wikowanišću za twaršćizny stejachu najwšelakoriše adwentne pyramidy, samo kumštne hodowne štomiki tam poskićachu. A pola pjekarja mojeje dowěry ležeše zawěrno hižo prěni wosušk na předawanskim blidźe, jako sej tam po poł čerstweho chlěba dóńdźech.


text:
Jak prziłazi łikynd to kożdy już ceko na ta wolno sobota, niydziela, na kluski, rolada, no i na tyn rosół ze kury i koncka wołowygo. Kybice cekajom tyż na tyn nostympny szpil swojij ukochanyj drużiny, bo bez tygo je łikynd do rzici.
Jak prziłazi juz do tygo dnia szpilowygo, cy to u sia, cy na wyjyździe to kożdy juz ino zbiyro sie na ta droga na sztadion. We domach wielko konspiracjo, kaj te bajtle lotajom i po co łone bierom te szale, treski i inksze…kaj łone ze tym wszistkim cisnom? Łone na szpil jadom! Niy ma tak, że ino sie po placu loto, że ino kajś na klopsztandze siedzom i wywijajom jakieś hausnumery, ale łone som juz od bajtla ucone, co je nojważniyjsze we łikynd.
Wiela to razy cowiyk widzioł tych kybiców, łod bajtla po starzika, cy to synek, cy dziołucha, na suma do kościoła, a potyn na szpil, na Cicho 6. Omy bez łokna paczom, a tam kożdy idzie i rycy – „RUCH! RUCH! HKS!” Sie baby dziywujom co tam dziołchy robiom, jak to fusball je a niy balet, a łone cisnom! Tam im niy ma źle! Niy ma sie co boć…wszistko bydzie gut 🙂 ta jedna lipsta ze drugom majom tam iść, sie uczić kaj bydom ich bajtle łazić i komu bydom ryceć „RUCH! RUCH! HKS!”
Bo jak synek idzie to je norma…siado we niydziela i zere te gumiklyjzy tak szibko, że mu aże sie poli we karku, ale łon już chce cisnonć na szpil, popaczyć sie jak grajom, poryceć trocha bo sztresy mo we arbajtce, a kaj mo ryceć? We chałpie? Jak łon roz pywno łostoł we doma i rycoł na ta krzinia co sie zwie tylewizor to ta jedna ze drugom kobitom juz go same wyciepnom na tyn szpil!
Potyn sie wraco ze tego szpilu…wygrany cy sfalony…jedyn pieron, cza sie szczelić jakiś biyr (te dorosłe, a bajtle to jakoś brauza kolorowo) i pogodać możno ze kumplami, abo casym ze tom swojom kobiytom i zaś cołki tydziyń do arbajtki lotać co zaś przidzie sobota, abo niydziela…sie zaś popakuje szale, treski…i pojedzie jedyn ze drugim na drugi koniyc Polski, co by zaś poryceć te nosze przyśpiywki.
Cołki tyn tydziyń, co sie do tyj arbajtki łazi to sie ino myśli, jak zaś łikynd bydzie to zaś sie póda na szpil, poryca, pooglondom jak grajom, cy sie co zmienioło, cy niy…i tak cołkie życie, póki sie dowo łazić, to tyn cowiyk łazi…szpile idzie łogdlondać we tv…jakoś Bundesliga jak tam fto szpiloł, cy inno Hiszpańsko, abo Angiylsko…ale na swoja drużina to pamiyntać jedno…łod bajtla…SZPIL RZEC ŚWIYNTO! I tak mo łostać.
Dyjwid


text: Zhorjelc (AK/SN). Skórnik načinja we łužiskich lěsach dale wulku škodu. „Połoženje je chutne a jara kritiske. Aktualne mnóstwo škodowaneho drjewa wučinja ze 317 000 kubiknymi metrami pjećinu wšeho škodowaneho drjewa w Sakskej. Smy w najchutnišim połoženju nastupajo škody w lěsach po 1945/46, a to nic jenož w Sakskej, ale po wšej Němskej“, rjekny Sylvia Knote, nawodnica wokrjesneho lěsnistwoweho zarjada tydźenja w Zhorjelcu. Wosebje ćežko potrjecheny je wobstatk chójnow, šmrěkow a larikow. Jara kritiske je połoženje w Kotmarskej kónčinje, na Limasu a w nišich kónčinach Žitawskich horin.


text:
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacych so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Za čas korony so prof. Wink rady na bliskim pohrjebnišću w parku wuchodźuje. Nic morbidneje fascinacije dla, ale dokelž je to městno pokoja a měra. Pohrjebnišćo bě jedne z wulkich měšćanskich, hdźež buchu ludźo wot 19. lětstotka pochowani, wot 1960tych lět pak hižo nic. Město toho su jón takrjec přirodźe wróćili (z tróšku čłowjeskej podpěru). Je tam syła štomow a kerkow a kwětkow wotpowědnje počasej, njebjesa to za ptački (škrěkawy, sroki a wšehowšudźomne hołbiki) a wjewjerčki, chowace swoje worjechi.


text:
Informacije
Rěčna kultura w Serbach
Rěčne poradnistwo abo rěčna kultura ma w serbšćinje dołhu tradiciju, kotraž saha wróćo hač do časa nastaća jednotneje hornjoserbskeje spisowneje rěče w 19. lětstotku. Zdobom z nowej, rěčnej normu, bjez dźělenja na ewangelske a katolske prawidła, nasta potrjeba poradźowanja, kajke formy abo słowa su prawe. Tak zawjedźe Michał Hórnik w prěnich lětnikach „Łužičana“ (1860-1863) stajnu rubriku „Rjedźer a porjedźer“. K jeho naslědnikam słušeše mjez druhimi Michał Nawka ze swojej knižku „Pokiwy pyskej a pjeru“ (1936). Antona Nawkowy poradnik „Mjenje zmylkow. Rady a pokiwy za dobru serbšćinu“ dožiwi samo dwaj nakładaj (1972 a 1993). Tež w nowinach a časopisach, ale tež w rozhłosu so hač do dźensnišeho w prawidłownych rubrikach prašenja rěčneje prawosće, wuwića rěče abo prosće rěčne zajimawostki rozjimuja.
K tutym přinoškam słuša regularny „Rěčny kućik“ w serbskim rozhłosu, kotryž Anja Pohončowa, Jana Šołćina a Sonja Wölkowa – rěčespytnicy w Serbskim instituće – hižo wot lěta 2002 wuhotuja. Wot lěta 2004 hodźa so wubrane přinoški tež po wusyłanju hišće na internetnych stronach MDR čitać, hdźež su chronologisce rjadowane. Dokelž chcychmy jako awtorki tute rěčnokulturne přinoški čitarjam w trajnišej formje spřistupnić, zrodźi so myslička, je w knižce zezběrać – nic jako słownik, gramatiku abo wučbnicu, ale skerje jako přistupnu, druhdy zabawnu abo kusk šibału bjesadu wo našej maćeršćinje, z kotrejž wabimy k přemyslowanju wo rěči a k wědomemu wobchadej z njej. Tuž wuńdźe w lěće 2009 w Ludowym nakładnistwje Domowina kniha „Z labyrinta serbšćiny. Bjesady wo rěči“. Mjeztym je nimale dźesać lět zašło, w kotrychž je so tójšto dalšich rěčnych kućikow nahromadźiło. Zo bychmy tež w přichodźe zajimcam swoje rěčnokulturne přinoški z rozhłosoweje rubriki prawidłownje k dispoziciji stajili, smy so rozsudźili za wozjewjenje w interneće. Tak je předwidźane, wobsah tuteje strony jónu wob lěto aktualizować. Přez dodawanje wšelakich metainformacijow k jednotliwym tekstam chcemy pytanje za wěstym wurazom z pomocu temowych skupinow, hesłow a tak mjenowanych klučowych słowow zmóžnić resp. wolóžić.
Serbšćina a nowe słowa
Serbšćina wužiwa so we wšelakich wariantach, kotrež so mjez sobu rozeznawaja a su wjazane na wšelaku wokolinu a wšelake situacije. Doma a z dobrymi znatymi wužiwamy skerje narěčnu abo wobchadnorěčnu formu. Za zjawniše situacije a oficialny wobchad steji nam spisowna rěč k dispoziciji – jeje domeny su na přikład šula a cyrkej, ćišćane słowo a medije. W přirunanju z našim němskorěčnym wobswětom wšak su to jenož skromne wobłuki, w kotrychž dožiwjamy spisownu serbšćinu. Tole pak je přičina za to, zo su mnozy při jeje nałožowanju njewěsći, jich znajomosć spisownorěčneje normy je dźěrata. Husto pytamy za słowami, dokelž mamy jenož zrědka składnosć, wo wšelakich temach moderneho swěta z někim serbsce rěčeć. Potrjechi to tajke wobłuki kaž techniku, wědomosć, hospodarske a towaršnostne žiwjenje, sport, moderne zabawne medije – tu smy w poslednich lětdźesatkach wulke změny dožiwili a smy konfrontowani z retomasom nowych zapřijećow, kotrež zetkawamy zwjetša najprjedy w němskorěčnym konteksće. Hdyž wutworja so za to serbske wurazowe srědki, maja wone hladajo na mały podźěl serbšćiny na našim rěčnym wobswěće porno němskim wjele mjeńše šansy, zo so přimnu, wšak je zwjetša husto dosć njesłyšimy, zo bychu so w pomjatku zakótwili. Tohodla pytamy přeco zaso za wotpowědnikom za samsny němski wuraz, hačrunjež je so tajki hižo wutworił. Wobchadna rěč sej w tym padźe němske słowo prosće wupožči, to so w spisownej rěči w samsnej měrje njeakceptuje – jako požčonki wustupuja tu skoro jenož mjezynarodne słowa – internacionalizmy (tež tute słowo tajki je).
Wobsah přinoškow
W přinoškach dawamy wotmołwy, kak móhli to a tamne derje a zrozumliwje serbsce zwuraznić. Skedźbny čitar njenamaka jenož hotowe wotpowědniki za wšelake němske wurazy, ale tež pokiwy, po kajkim puću přińdźemy k namjetowanym rozrisanjam. Zdobom skedźbnjamy na to, kajke njelepe wuslědki přinjese druhdy posłowne přełožowanje z němčiny. W druhich přinoškach chcemy čitarjam do pomjatka zwołać wšelaku zabytu abo zajimawu leksiku, wukładujemy zhromadnosće a rozdźěle podobnych serbskich słowow, skedźbnjamy na regionalne rozdźěle, wujasnjujemy pochad słowow abo předstajamy rěčne wobroty. Naposledk přiwobroćamy so husto zetkawanym gramatiskim zmylkam a podawamy prawe formy – trochu gramatiskeje terminologije wšak při tym trjebamy, přiwšěm pak měli tute přinoški tež za njefachowcow zrozumliwe być.
Serbšćina je wustajena přemóžacemu wliwej němčiny jako kontaktneje rěče, w kotrejž je někotryžkuli młódši Serb mjeztym hižo wobrotniši hač w swojej maćeršćinje. Štóž sej mysli, zo móhli tajke wuměnjenja za spisownu serbšćinu cyle bjez wuskutkow wostać, so myli. Tola z tym, zo wuwědomimy sej jeje wosebitosće, zo rozumimy jeje prawidła, zo rozšěrjamy swój słowoskład, móžemy so wobarać, zo so wona přez tajke wuwiće skomoli a wochudnje. Tutomu zaměrej njech słuži tež předležaca zběrka.


text:
Jan Budar
Jan Budar (* 3. měrca 1975 w Budyšinje) je serbski medijowy inženjer a wot 1. oktobra 2016 direktor Załožby za serbski lud. Do toho bě wot apryla 2015 z předsydu załožboweje rady.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jan Budar narodźi so 1975 w Budyšinje jako syn Bena a Ludmile Budarjec. Maturu absolwowaše 1993 na Serbskim gymnaziju. W lěće 1994 zahaji wón studij prawa w Drježdźanach. Po přebytku w Awstralskej přesydli so do Lipska, hdźež studowaše wot 1997 do 2003 medijowu techniku. We tutym wobłuku skutkowaše jako praktikant w Moskwje (1999), New Yorku (2000) a Hamburgu (2000).
Jan Budar załoži w lěće 1994 serbske młodźinske towarstwo Pawk a bě jeho prěni předsyda. W tutym času bě zamołwity za serbski młodźinski časopis „Pawčina“, wopyt serbskich studentow pola Texaskich Serbow, wubědźowanje „PowerSerb“, filmowe wječorki na Kopšinjanskim hrodźišću a wobdźělenje Serbow na Jutrownych seminarach MENS. Zhromadnje z Bosćijom Šěnom natwari serbsku cyberwjesku internecy a bě čłon studentskeju towarstwow Bjarnat Krawc Drježdźany a Sorabija Lipsk.
Wot lěta 2003 dźěłaše Budar mjez druhim za Lipšćanski měšćanski magacin KREUZER, serbski telewizijny magacin Wuhladko, Serbski rozhłós, Ludowe nakładnistwo Domowina kaž tež w nawjedowacej funkciji za firmje Unister w Lipsku a Drježdźanach a itelligence w Budyšinje/Słonej Boršći.
Jan Budar bě wot lěta 2011 čłon załožboweje rady Załožby za serbski lud a wot 28. apryla 2015 jeje předsyda. Dnja 12. apryla 2016 bu woleny za naslědnika Marka Sucheho w zastojnstwje direktora Załožby. Tute zastojnstwo nastupi wón 1. oktobra 2016. W meji 2019 bu jako načolny kandidat Serbskeho wolerskeho zjednoćenstwa do Budyskeho wokrjesneho sejmika woleny.
Wón je woženjeny z Madleńku Šołćic, ma tři dźěći a bydli w Budyšinje.


text:
Něhdy bě w nimale kóždej wsy nakupowanišćo, hdźež poskićachu twory wšědneje potrjeby. Runočasnje běchu to socialne centrumy, hdźež so wjesnjenjo rady k bjesadźe zetkawachu. W našej lětnjej seriji na něhdyše wjesne wobchody dopominamy.
Dźensa: Židźino (16)
Židźino ze swojimi 550 wobydlerjemi je wot lěta 1995 jedyn z dźewjeć wjesnych dźělow gmejny Halštrowska Hola. Hižo lěto do toho je dźensa 72lětna Edith Jaeger započała so dokładnje zaběrać ze stawiznami něhdy ryzy serbskeje wsy sewjernje Wojerec. W swojej chronice rozpisuje a mjenuje wona přikłady, na kotre wašnje su so wobydlerjo Židźinoho hač do časa industrializacije zastarali. Najstarša nakupowanska móžnosć w Židźinom bě wobchod Jana Wolfganga, kiž je tam spočatk 19. lětstotka wot kolesow hač k butrje nimale wšitko zhromadnje ze swojej mandźelskej Nusu poskićał. W lěće 1931 dyri błysk do kolonialneho wobchoda, kotryž so runje tak wotpali kaž pódlanska bróžnja.


text:
Sacharja
Ako kśesćijany dejali pśecej na mysli měś, źo kórjenje našeje wěry laže. Ze žydojstwom nas jadnośi wěra do jadnogo samego Boga. To jo ten Bog israelskich wóścow, Bog Abrahama, Izaka a Jakoba. Take póśěgi pak cerkwja njejo pśecej za wažne měła. Antijudaistiske wobraze w młogich Bóžych domach napominaju na śamne kapitle našeje historije. Zachopjeńk awgusta něnto swěśimy kužde lěto israelsku njeźelu. Tradicionelnje jo to był źeń wopomnjeśa na znicenje Jeruzalema. W cerkwjach cesto cytamy na tom dnju z Lukasowego ewangelija, kak Jezus płakašo nad Jeruzalemom.Lk 19,41
Žyźi spominaju znicenja tempela ze spóśenim a pokutu na źewjetem dnju žydojskego mjaseca אָב (aw), kenž jo blisko našeje israelskeje njeźele. W synagogach se módli a wobžałujo, až tempel w Jeruzalemje běšo dwa raza znicony a až žydojski lud jo był póbity a wugnany. Wósada słucha śicho na žałobne kjarliže profeta Jeremiasa a na druge módlitwy. Ale ku kóńcoju Bóžeje słužby se pśecej cytaju słowa połne naźeje wót profeta Sacharje:
Ja cu se zasej k Jerusalemoju chyliś ze zmilnosću, a mój dom dej we njom natwarjony byś, źejo Kněz cebaot. Sach 1,16
Co to ma z nami cyniś? Sacharja pokazujo na strowje, kenž Bog ten Kněz jo Žydam pódarił. Jogo słowo dej wuskoboźiś zbity lud, až móžo naźeju na dobry pśichod měś. Jo zmysłapołne a se wupłaśijo, stanuś a dalej gótowaś z twarjenim Bóžego města. Wšykne ludy, nic jano Žyźi, ale teke „tatanje” – גוֹייִם –, deje pak póznaś, až Bog jo teke z nimi. Deje natykowane byś a groniś: „My pójźomy z wami, dokulaž smy słyšali, až Bog jo z wami.“Sach 8,21-23
Mě profeta Sacharja (זְכַרִיָה) jo – ako cesto w Starem Testamenśe – take powědajuce mě. Wóznamjenijo, až Kněz יהוה se dopomina. Wón se swójogo luda dopomina a žognujo. Na to pokazujotej Sacharja a jogo pśijaśel Hagaj, a wónej móžotej z tym motiwěrowaś, se wěriś na nowy zachopjeńk a to zgubjone zasej natwariś.
A kak jo to něnto z nami? Rozmějomy se ako źěl togo starego wólejowego boma, kótaremuž se groni wěra do jadnogo samego Boga? Abo smy měnjecy, až móžomy take stare kórjenje pśerubnuś? Pśiwzejomy wuskoboźenje z Bóžego słowa Starego Testamenta w našom sekularnem swěśe? Dejali na kuždy pad dobru radu wót žydojskich profetow za wažne měś a nadalej twariś na Bóžem kralojstwje. Pśiduce strowje wšych ludow pópisujo profet Sacharja tak:
22Tak budu wjele ludy a tatanje z kopicami pśichadaś pytat togo Kněza cebaota w Jerusalemje a se módlit pśed Knězom.
23Tak źejo Kněz cebaot: we tom samem casu budu źaseśo muže ze wšakich rěcow tatanjow jadnogo žydojskego muža za rožk jogo kapy pśimjeś, a groniś: My z wami pójźomy, pśeto słyšymy, až Bog z wami jo.Sach 8,21-23
אָמֵן
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na 12. njeźelu pó swětej Tšojosći, 2020-08-30.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).
Bildka: Benno Elkan, pśez mójogo Ducha dej wóno byś dopołnjone, źejo Kněz cebaot Sach 4,6 wikipedija


text:
Verticillium rexianum je grzib[3], co go nojprzōd ôpisoł Pier Andrea Saccardo, a terŏźnõ nazwã doł mu Pier Andrea Saccardo 1882. Verticillium rexianum nŏleży do zorty Verticillium i familije Plectosphaerellaceae.[4][5] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[4]
Verticillium rexianum je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Pier Andrea Saccardo, a terŏźnõ nazwã doł mu Pier Andrea Saccardo 1882. Verticillium rexianum nŏleży do zorty Verticillium i familije Plectosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Po premjernym předstajenju „Pink Guerilla“ w Budyskim dźiwadle na Hrodźe je so SN wobhoniła, kak je so publikumej kruch lubił.
Měrana Cušcyna z Budyšina: Sarah Cyžec je talentowana hrajerka. Bě pytnyć, zo je sej w běhu swojeho wukubłanja w dźiwadle tójšto přiswojiła. Wona je so do róle zanuriła a čućiwje z hłosom a ćěłom agěrowała. Tež pantomima jej wočiwidnje wjeselo čini. Scyła ma wona při hraću sylne wuprudźenje. A tute wuprudźenje smy dźensa dožiwili w koncentrowanym předstajenju róle 16 lětnjeje Sunny. Sama na jewišću stać słuša zawěsće k najwjetšim wužadanjam dźiwadźelnikow a Sarah Cyžec je wužadanje suwerenje zmištrowała. Přeswědčiwje je elewka z monologa dialog tworiła a tak tamne róle – sobušulerjow, wučerki, staršeju – zapletła. Ale tež wšelakorosć młodeje duše – jako pěkna dźowka, rebelowaca abo njewěsta – je zamóhła derje předstajić.


text:
Bjedrich August Bergan
Bjedrich August Bergan (němsce Friedrich August Bergan; * 15. septembra 1824 w Dołhej Boršći, † 16. februara 1901 w Drježdźanach) bě serbski ewangelski farar a zakitowar serbstwa.
Narodźi so jako syn Boršćanskeho wučerja Jana Bergana a wopytowaše wot 1841 do 1843 Budyski gymnazij, hdźež bě z čłonom towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot 1843 do 1846 bě šuler Zhorjelskeho gymnazija a potom studowaše hač do lěta 1848 ewangelsku teologiju we Wrócławju. Wot 1848 do 1852 bě kandidat duchownstwa w pruskim Rózborku a 1852 nastupi farske městno we Wulkich Zdźarach, hdźež skutkowaše přez 45 lět hač do lěta 1898, hdyž so na wuměnk do Drježdźan poda.
W Zdźarowskej wosadźe, tehdy k Pruskej słušacej, haješe Bergan serbsku rěč a wašnja a zakitowaše serbšćinu před pruskej wyšnosću.
Přećel Handrija Zejlerja bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1897 jeje čestny sobustaw.
Narowny pomnik Bjedricha Augusta Bergana a mandźelskeje Luizy Klary, rodźeneje Kubicec (1837–1916), nadeńdźe so na Zdźarowskim kěrchowje. Jeju dźowka Margareta bě zmandźelena z Jánom Emanuelom Dobruckim.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Dobrucký: Nekrolog. W: ČMS 53 (1901), str. 137sl.
- Ota Wićaz: Dopomnjenki na njeboh fararja Bergana we Wulkich Zdźarach. Předźenak 1934, str. 53sl.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Arnošt Simon: Bergan, Bjedrich August. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 46


text:
Wjace pjenjez Danam a Frizam
Berlin. Za danski kulturny třěšny zwjazk Sydslesvigsk Forening (SSF) a za frizisku ludowu skupinu steji po 50 000 eurow wjace w zwjazkowym etaće 2022 k dispoziciji. Wo tym informowaše dźensa zapósłanc SSW w zwjazkowym sejmje Stefan Seidler z wuporjedźenskeho posedźenja etatoweho wuběrka parlamenta. „To je so bjez swójskeje frakcije poradźiło, hoberski wuspěch“, Seidler piše.
Hoberski wětrnik
Šipkow. W Šipkowje (Schipkau), wokrjes Hornje Błóta-Łužica, ma klětu w parku wětrnikow 300 metrow wysoki milinowětrnik stać, kaž nawoda komunalneho twarskeho zarjada wčera informowaše. Najprjedy chcedźa w přihotach runje tak 300 metrow wysoku wěžu k měrjenju powětra natwarić. Na to firma Gicon tak mjenowanu wysokostnu powětrowu wěžu jako pilotowu připrawu montěruje.
Za městopředsydu wuzwoleny


text:
Serbska kultura, słowjanske styki, Serbski Sokoł a serbski žurnalizm – takle móhł najwažniše pola dźěławosće Alfonsa Wićaza zjeć, kiž swjeći dźensa sydomdźesaćiny.
Serbska kultura je Chróšćana stajnje přewodźała a wón so za nju hori. Runje tak zasadźa so za dobru słowjansku wzajomnosć. Kaž powědaše, přebywaše jako wyši šuler w Choćebuzu často kónc tydźenja pola sowjetskich wojakow. Dobre přećelstwa nastachu a cuza rěč jeho njemyleše. Nawukny ju perfektnje a hišće dalše, kaž pólšćinu, kotrež jemu w žiwjenju dźěło wolóžachu a hišće dźensa mnohe durje wotwěraja.


text:
Hajcōng, klimatyzacyjŏ a wentylacyjŏ
Systymy hajcowaniŏ, wentylacyje a klimatyzacyje (HVAC) sōm piyrsze, kej sie rozchodzi ô dŏwanie dobrego kōmfortu używŏczōm stawiyniŏ, a przi tymu sōm śnich nŏjwielgsze koszty skuli jego utrzimaniŏ.
Bez zebranie dobrych nasztalowań maszin, kere sōm tajlōm we systymie HVAC, wedle parametrōw takich choby na przikłŏd: ôbecność ludzi, czas ôd dnia abo ôd roku eli stan ôd stawiyniŏ, systym do regiyrowaniŏ inteligyntnym stawiyniym (BMS) zwŏlŏ zminimalizować koszty stawiyniŏ, a przi tymu zwielgszyć kōmfort ôsobōw, co sōm w nim rajn. Jeszcze lepsze efekty dŏwŏ sterowanie urzōndzyniami HVAC pospōł z inkszymi fōnkcyjami ôd stawiyniŏ:
- sterowanie zewnyntrznymi roletami abo żaluzjami fasadowymi
- elektryczne regiyrowanie ôdmykajōncymi sie ôknami
- napasowanie tympyratury wody ôd źdrzōdeł ciepłości (plōmpy ciepłości, piece)
- regiyrowanie hajcōngowymi matami (np. we przeciwôblodzyniowych systymach, podgrzywanie zdrzadłōw)
- regiyrowanie cyrkulacyjōm ciepłej wody do używaniŏ
Ôptymalizacyjŏ kosztōw
Jak fto wejrzi na cyny ôd energije a inkszych mydiōw, to gibko spōmiarkuje, co ôd mocki lŏt trzimie sie sam trynd rosnōncy. Prawidła ôd rechtu kŏżōm nōm szporować energijŏ. Po 2020 roku wszyjske stawiynia we Ojropejskij Uniji bydōm musieć trzimać sie normōw szporowaniŏ energije a puszczaniŏ cieplanianych gazōw. Werci sie ô tym pomedykować już dzisiej.
Dobre ôbranie maszin ze systymu HVAC niyskorzij zmyńszy koszty używaniŏ.
Ôptymalizacyjŏ kosztōw ôd energije użytyj bez masziny HVAC biere sie nŏjwiyncyj z inteligyntnego regiyrowaniŏ nawiewym (wrŏz z rekuperatorami) i ôptymalnego ôbraniŏ parametrōw ôd systymōw hajcōngu a chłōdzyniŏ. Systym kōmunikuje sie z tymi maszinami i pōmiyniŏ jejich nasztalowania tak, coby zminimalizować strata energije. Zbudowanie dobrej logiki fungowaniŏ systymu je nŏjważniyjsze, kej sie rozchodzi ô ôptymalne używanie energije. Nŏjlepszy efekt idzie dostać bez skuplowanie roboty wszyskich systymōw, kere sōm ôdpowiedzialne za kōmfort we stawiyniu.
Bez ciōngłe pōmiynianie informacyjōw miyndzy systymym a maszinami HVAC idzie tyż znojś wszyske felery we fungowaniu tych urzōndzyń. Skuli wizualizacyje systymu wszyjske masziny idzie przidać na rys ze stawiyniym. Jak kerŏ bydzie mieć awaryjŏ, zarŏzki poznōmy, kaj to je. Jak persōnel mŏ gibkŏ zaryagować na awaryjŏ, to dostanie znać ô tym bez wiadōmość SMS.
Kōmfort
Jak niy ma cie w dōma, to niy potrzebujesz drogigo kōmfortu ciepłości. Ciynżko je tyż na gibko patrzeć, coby wyłōnczyć a dać pozōr na wszyjske masziny do hajcowaniŏ, klimatyzacyje a rekuperacyje w dōma. Bez autōmatyzacyjŏ tego procesu idzie robić kōmpozycyje ciepłości, to je nŏjlepszego do ôbranyj sytuacyje miszōngu priorytetōw hajcowaniŏ:
- wyłōnczanie sztrefy hajcōngu, rekuperatora, klimatyzatora po ôdewrziniu ôkna abo dźwiyrzi na tarasa
- sztefowe regiyrowanie ciepłościōm wedle bytności domownikōw (alarm uzbrojōny/rozbrojōny) a czasu ôd dnia (zmiynne nasztalowania dlŏ sztrefy wedle czasu)
- regiyrowanie roztōmajtymi źdrzōdłami ciepłości wedle parametru ciepłowyj bezwładności (np. spolyganie na zolowym hajcowaniu, kerymu kejnedy dopōmogŏ elektryczne hajcowanie).
Dobrŏ tympyratura, wilgłość we lufcie a dobre miynianie luftu skłŏdajōm sie na kōmfort byciŏ we ôbiekcie. Wszyjsko to zŏleży ôd dobrego regiyrowaniŏ nawiewym i ôd wydajności klimatyzacyjnych cyntralōw. Systym BMS zwŏlŏ letko dostać kōmfort we izbach bez cyntralny panel regiyrowaniŏ, lokalne sterowniki abo mobilne masziny – np. tablety a smartfony.
Nŏjlepszy efekt idzie dostać bez skuplowanie wszyskich systymōw, ôd kerych zŏleży kōmfort we stawiyniu.
Ryakcyjŏ na ôbtoczynie
Skuli raji czujnikōw zainsztalowanych we ôbiekcie systym zwyrtnie zôptymalizuje robota maszin HVAC wedle czasu ôd dnia. Skuli integracyje systymu BMS ze zewnyntrznymi roletami we stawiyniu idzie je zawrzić w nocy, zachować tympyratura we stawiyniu i prziszporować bez to kole 5% nadbytnij energije. BMS zwŏli tyż na zŏptymalizowanŏ robota stawiyniŏ wedle czasu ôd roku, kōnta świecyniŏ prōmiyni ôd słōńca na stawiynie a wedle wiatrowyj siyły. Nŏjlepszy efekt idzie dostać, jak sie dŏ pozōr na systym autōmatyki ôd stawiyniŏ, spōłpracujōnce masziny (np. rolety, wentylacyjne szibry) a forma ôd stawiyniŏ już na etapie projektowaniŏ.
Stawiynie mŏ ryagować na ôbtoczynie!
Ryakcyjŏ na używŏczy
Budynek mŏ zachować przijazne warunki pobytu. Niy trza ale trzimać parametrōw we tych izbach, kerych prawie sie niy używŏ. We tych izbach idzie zmyńszyć tympyratura bez zima abo zwielgszyć bez lato, a wentylacyjŏ niy musi być takŏ mocnŏ.
Wrŏcanie sie inwestycyje
Skuli ôptymalnymu regiyrowaniu maszinami HVAC, bez systym inteligyntnygo stawiyniŏ idzie prziszporować aże 30% energije, kerej trza coby zachowac kōmfortowe parametry luftu we stawiyniu. Dŏwŏ to gibke wrŏcynie sie inwestycyje we systym inteligyntnygo stawiyniŏ. Ekstra szporobności idzie dostać skuli lekszyj ôbsudze stawiyniŏ, a bez to zmyńszyniu kosztōw utrzimaniŏ persōnelu, kery ôbsuguje ôbiekt.


text:
Zgnujśo se, znowa!
Pawoł pišo do Korinta zběgow a zwadow w tamnej kśesćijańskej wósaźe. Luźe njejsu se byli zjadne wó směru, kenž dejali hyś. Su byli zwaźone w pšašanjach teologije, etiki a socialnego žywjenja. Pawoł pak co, až wósada za jadnym póstronkom śěgnjo. Jadnota jo jomu wažna.
W lisće pótakem pišo:
11 Lube bratśi, wjaselśo se, buźćo dopołnjone, troštujśo se, buźćo jadnakeje mysli, mějśo měr. 2 Kor 13,11
Taku sadu móžomy na wšaku wašnju słyšaś: ako pśijazny pókiw mudrego cłowjeka abo ako mudrostowanje. Za jadnogo z adresatow jo sada snaź pśiśpiśe. Drugi jo skerjej spokojom, až skóńcnje něchten z kšutym słowom powěda. Tśeśi pak měni, až tak jadnorje ze źaržanim měra njejo, gaž su wažne konflikty zajmow. Njewěmy, kak Pawoł list jo napisał, njeznajomy teke reakcije cytarjow. Móžomy pak na to glědaś, což słowa we nas wubuźuju.
Wjaselśo se – No jo, to njamóžomy pśikazaś. K nuze móžomy se smjejkotaś, gaž smy nuzkane, ale to nutśikowna radosć njejo. Napominanje se wjaseliś a wjasołe byś rědko dopomožo k wjaselenju. Njewě to Pawoł teke? Dalej to źo w tekśe: Buźćo jadnakeje mysli. Jo to realistiske? Byś se wobjadne, byś jadneje mysli, kśěś to samske? To jo móžne w małem krejzu – wótergi. Ale nic pśecej móžomy jadnakego měnjenja byś. Kak to dej funkcioněrowaś w cełej wósaźe?
Mějśo měr! To jo drje to nejwažnjejše. Gaž se nam to raźijo, pótom wšykno drugego z togo slědujo. Dopołna zjadnosć – kak to se móžo dopołniś? Pódla Boga jo to móžne Lk 18,26, ale pódla cłowjekow? Gaž glědamy to swěta, do politiki, do našych swójźbow abo do wósadow, wiźimy, až z měrom jo to zazdaśim bejnje śěžke, ako w małem, tak teke we wjelikem. Mjazy wšyknymi tymi sadami pak stoj něco drugego, což nam dajo pósłuchaś.
W modernjejšych pśełožkach stoj: Chopśo hyšći raz znowa, dajśo se skoboźiś! Dejał to ten rozwězański pśistup byś? Ta strategija, pominanjam wótpowědowaś, mimo zacuśe pśepominanja abo pówucenja?
Zgnujśo se, znowa! Dostawamy pak taku šansu wót Boga na nowy zachopjeńk źeńk wóte dnja z kuždym zajtšom.
Pawoł wjele pomina wót wósadnikow w Korinśe: měr, wjasele, jadnakosć. Napóslědku to pśepominanje abo wobuza njejo. Rozsuźecy jo, až Pawoł swóje napominanja zwězujo ze zlubjenim. Bog lubosći buźo z wami. Jano, gaž tak pósłušnje smy? Jo Bog jano pla nas, gaž smy wjasołe, jadnotne a měrne? Abo nawopak? Jo Bog z nami, dla togo až co a musy nam pomagaś, aby wjasołe, jadnotne a měrne byli? Co pśiźo ako prědne? Jadnakosć abo Bog? Njejo Bog zachopjeńk wót wšyknogo?
How jo jasne, cogodla ten prjatkaŕski tekst se derje góźi na źinsajšny swěźeń swěteje Tšojosći. Ten tšojny a jadny Bog ze wšyknymi swójimi fasetami dawa wótegrono. Wót njogo wšo pśiźo. Gaž pśipóznajomy pśibytnosć a prioritu Boga Wóśca, ze žognowanim swětego Ducha, pótom móžomy žywjenje zwónoźeś. Gaž wšykno wujźo wót Bóžeje lubosći, móžomy teke my lubowaś. W Jezusu Kristusu jo za nas śerpjeł a wumrěł, nic ako Bog, ale ako cłowjek. Gaž wusměrijomy našo zgromaźeństwo na lubosć Jezusa, móžomy se pominanjam Pawoła nanejmjenjej pśibližowaś. Z Bóžym Duchom njejsmy wěcej ześěsnjone, ale móžomy dožywiś lichotu a wobjadnosć. Chtož to jo wuznał, njemusy daniž jadnu minutu cakaś, aby swět pśeměnił.
Kśěł skóńcyś z póstrowom Pawoła, kenž stoj na kóńcu jogo lista a kenž derje znajomy z Bóžeje słužby:
Gnada našogo Kněza Jezom Kristusa a lubosć Bóža a zgromadnosć swětego Ducha buź z wami wšyknymi. 2 Kor 13,13
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868)
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB, 16.06.2019.


text:
Awtor dźensa
Tomaš Faska
Titulne wubědźowanje w Formuli 1 je nětko tola zaso poměrnje napjate. Při prěnim wubědźowanju w South Beach přesadźi so kónc tydźenja Max Verstappen w swojim „Čerwjenym byku“ přećiwo najzasaklišemu riwalej Lewisej Hamiltonej. Z tym njeje Nižozemjan jenož prěnje wulke myto Miamija dobył, ale tež wotstawk na tuchwilneho načolnika, Charlesa Leclerca, znajmjeńša skrótšić móhł. Leclerc ma nětko 104 dypkow na swojim konće, Verstappen 85 a přińdźe nawjedowacemu dale a bliže. A tež rekordny swětowy mišter Lewis Hamilton a Mercedes pokazaštej porno dotalnym wubědźowanjam lěpšu „perfomance“, kaž so w motorowym sporće praji. (Štož móhło so do serbšćiny jako předstajenje abo prezentacija přełožić.)


text:
Mały kruh
Pod małym kruhom rozumja so te kruhi na kulowym powjerchu, kotrychž runiny srjedźišćo kule njewobsahuja.
Mjeno „małe kruhi“ je so jako napřećiwk k „wulkim kruham“ wutworiło, kotrychž runiny kulowy centrum wobsahuja a kotrež wšě tak wulke kaž móžno kruhi na kulowym powjerchu wopřimuja.
Najwažniše małe kruhi su
- šěrokostniki (konstantna geografiska šěrokosć) a
- kruhi zdalenosće (kruhi z jenakej zdalenosću k datemu dypkej).
Ale njehodźa so za trigonometriske wobličenja. Za jich formle dyrbja so bjez wuwzaća wulke kruhi wužiwać – na přikład meridiany abo „ortodromy (najkrótše zwjazowace linije mjez kulowymi dypkami)“. Třiróžk z tajkich wulkich kruhow rěka po swojich najwažnišich nałoženjach astronomiski abo nawtiski třiróžk, mjenuje so pak tež po swojich róžkowych dypkach třiróžk čop-cenit-hwězda.
Sferiska trigonometrija wužiwa małe kruhi jenož za postajenje měrjenskich wulkosćow a kutowych wotstawkow. Wone su geometriske městna jenakich zdalenosćow wot jednoho wuchadneho dypka – na přikład při analyzy žołmow zemjerženjow, w nawigaciji abo za měrjenje wysokostneho kuta hwězdow. Na přikład leža wšitke dypki zemskeho powjercha, na kotrychž so hwězda w samsnej wysokosći h jewi, na małym kruhu wokoło „wobrazoweho dypka“ hwězdy (hdźež w ceniće steji). Mały kruh, kotryž k tutej měrjenskej wulkosći h słuša ma radius 90° − h, štož tež cenitowej distancy wotpowěduje. Tuta wulkosć wustupuje jako bok (w stopnjach podata distanca) w nawtiskim třiróžku, a to mjez hwězdu a cenitom (městno wobkedźbowarja).


text:
Jutry 2020 běchu koronawirusa dla tež w Serbach cyle hinaše, w Bukecach so horstka zetkała
Budyšin (at/SN). Jutry w času koronawirusa. „Mje wutroba boli, hdyž na lětuše jutry bjez zjawnych Božich mšow w našich cyrkwjach a bjez starodostojnych serbskich wobrjadow kaž křižerstwa abo jutrowneho spěwanja myslu. Zdobom widźu wulku šansu, zo tule wuwzaćnu situaciju wužijemy a šěršej zjawnosći jadro poselstwa Chrystoweho zrowastanjenja spřistupnimy.“ Mysle předsydy Domowiny Dawida Statnika zwuraznichu wuwzaćne połoženje w tydźenjach krutych wobmjezowanjow za ludźi koronawirusa dla. Šef narodneje organizacije posylni wěriwych, „jutrońčku po dokónčenju serbskich rańšich kemšow w rozhłosu z woknom won abo před durjemi swojeho domskeho kěrluš ,Haleluja, zwońće zwony‘ zaspěwać.“


text:
Měsacy dołho je so wulka koalicija wo energijowej politice zadźěrała. Srjedu wječor su so nawodźa koaliciskich stron po pjeć hodźinach nócneho wuradźowanja w zasadnych prašenjach dojednali. Nětko so wšitcy wjesela a su spokojom.
Energijowe koncerny dóstanu premije za milinarnje, kotrež do rezerwy sćelu, kanclerka docpěje klimowe zaměry, brunicowa lobby je spokojena a dźěłarnistwa maja za hórnikow dźěło zawěsćene.
Při tak wulkim wjeselu ani njenapadnje, zo so kóšty za rozsud, kotryž pječa nahladnosći Němskeje tyje a klimowe zaměry zawěsći, prawdźepodobnje zaso jónu tomu małemu mužej do móšnički deleguja.
Načasne by skerje było, z widom na mnóstwa naprodukowaneje energije (eko runje tak kaž carbo) a niske płaćizny na milinowej bursy, zo energijowe płaćizny za domjacnosće spadnu. To by wjeselo zbudźiło, hnydom někotre miliony króć. Pěkny Němc kaž Serb pak budźe płaćić a so spěšnje z wyšimi płaćiznami wotnamaka. W druhich krajach by tajki rozsud snano ke generalnemu stawkej wjedł, w Němskej pak ...


text:
Jurga Šeduikytė
Jurga Šeduikytė (rodz. 10 styczńa 1980 we Samogitia) – litewsko pjosynkorka a autorka śpjywek, wystympujůnco pod mjanym Jurga.
Jurga chowoła śe we muzycznyj familiji, chodźiła do muzycznyj szuli, do klasy klawjyrůw. Skůńczyła Ůńiwersytet Wilyński.
Pjyrwszy albům Jurgi Aukso pieva (śl. "Złoto łůnka") wyloz we wrześńu 2005 roku a trefił śa s fest dobrym przijynćym. Pozbjyrała za ńygo pora nadgrůd, a śpjywki Nebijok ("Ńy bůj śa") i Saulė vandeny ("Słůńce we wodźe") stoły śe znane we cołkij Litwje. Drůgi albům, Instrukcija kery pokozoł śe 19 kwjetńo 2007 stoł śa złoty we dwa tydńe. Muzyka tworzono bez Jurga je uokreślano kej art rock.
DyskografijoEdytuj
Albumy studyjneEdytuj
- Aukso pieva (2005)
- Instrukcija (2007)


text:
Fleksibelne, moderne a swójbne kubłanišćo we Wojerecach
Wojerecy (SiR/SN). Na kubłanišću za medicinske a socialne powołanja (BMS) na Wojerowskej Friedricha Löfflerowej hasy chcedźa wot měrca nowy wukubłanski směr zahajić. Wučerjo a nawodnistwo zarjadnišća maja najebać masiwne wobmjezowanja nowe ideje a wudźeržuja wobstajny zwisk k šulerjam, zo bychu mjezsobnosć a swójbnu atmosferu dale hajili. Njedawno hakle su młodej maćeri dalokowuwučowanje sobotu dopołdnja zmóžnili, dokelž njehodźeše so wuknjenje hinak zrjadować. „Wažne nam je, zo smy fleksibelni a zo so dźěłowym a wukubłanskim wikam z načasnymi wuměnjenjemi a motiwaciju přiměrjamy“, měni zastupowacy šulski nawoda Torsten Rentsch. Tak posrědkuje Wojerowska BMS šulam regiona nadal tak mjenowane powołanske pakety, zo bychu přichodnych absolwentow wo wukubłanskich poskitkach informowali. „Čas lockdowna zmysłapołnje wužiwamy“, praji sobudźěłaćerka za zjawnostne dźěło BMS Claudia Barthel. Klětu wobsteji šula 30 lět. Mjeztym su tam wjacore sta šulerjow za hladanske powołanja wukubłali.


text:
Bejdżing
Spůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdžing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostředńo wuadzům kraju. Uod půunocy, zachodu i pouedńo grańičy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdžing je drůgim, po Šanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym ličby ludnośći. Pouńi tyž fůnkcyjo nojwjynkšygo uostřodka polityčnygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Křižujům śe sam wažne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdžing" uoznačo dosuowńy "Půunocno stolica".
Bejdžing je gospodořym Letńich Igřysk Uolimpijskich 2008.


text:
Torsten Ruban-Zeh (SPD) je nowy Wojerowski wyši měšćanosta. W druhim wólbnym kole dosahaše jemu wčera ze 44,3 procentami jednora wjetšina hłosow. Z 33,4 procentami slědowaše Dorit Baumeister (njestronjanka). Kandidat AfD Marco Gbureck dósta 16,2 procentaj hłosow, zastupjerka CDU Claudia Florian jeničce 6,1 procent.
Wojerecy (SN/BŠe). „Wólbny wuslědk je za Wojerecy dobytk“, wuzběhny sakski hospodarski minister a předsyda SPD w swobodnym staće Martin Dulig. Wobydlerjo dóstanu tak město z přichodom, kotrež je wšitkim generacijam atraktiwne a strukturnu změnu na swoje dobro wužiwa. Tež předsyda sakskeje Lěwicy Stefan Hartmann nowemu wyšemu měšćanosće gratulowaše, skedźbnjejo zdobom na dobry wuslědk Dorit Baumeister, kotruž je Lěwica podpěrała.
Ruban-Zeh je jednaćel Dźěłaćerskeho dobroćelskeho zwjazka we Wojerecach a naslěduje Stefana Skoru (CDU), kiž njeje hižo k wólbam nastupił. Po kóncu wudobywanja brunicy ma komuna wulka wužadanje zmištrować. Wšako mnozy wobydlerjo w branši dźěłaja. Ruban-Zeh chce nadawkej wotpowědować.


text:
Severity: Notice
Message: Only variable references should be returned by reference
Filename: core/Common.php
Line Number: 239
PONIEDZIAŁEK 9 MARCA 1942
Niy poradza sie oswojić z myślom, że musza sie brać. Wszystko musza zostawić: choro matka, żona z dzieckiym, gospodarka i wyjyżdżać we świat.
Niy poradza tego pojąć, że dlo Rzeszy ważniejsze jest moje wojowanie niż gospodarka i rodzina. Przeca wojna to upadek państwa, a gospodarka i rodzina to chlyb i życi, czyli dźwigani państwa. Niy poradza tego zrozumieć, że Hitler i te wszystki jego przychlasty tego niy pojmujom. Może lepij było słuchać szwagra Tomka.
− Alojz, ty sie na nic niy oglądej, ino szukej roboty na grubie. Na grubie zawdy jakoś obstojisz, bo wynglo bez wojna też trzeja…
Powtorzoł mi to szwagier pora razy, ale jo go niy posłuchoł. Myślołech se, że gospodorza niy weznom na wojna, bo jest bardzij potrzebny niż górnik. Wynglo niy wrazisz do gymby…
Tomek namowioł też na gruba Pawła. Mój braciszek − łonego zawdy błozna tropiły.
− Jaa, jo pójda na gruba, czymu niy! Ale nojprzód muszom tam wprawić okna! Jak bydom okna na grubie, to jo zostana bergmonym…
Nasi mama, jak sie dowiedzieli o naszym powołaniu, na tych chorych nogach powlykli sie do byrgermajstra Paula Myschora.
− Litości niy mosz, Paweł, zostow choć jednego w doma.
− Ochmanko, jo mom litość, ale wojna niy mo litości! Wojna to mus. Ino Führer może z tego musu zwolnić. Jo wom obiecać moga ino jedno: wasi chłopcy niy pojadom na Ostfront. Paul nach Ingolstadt, Alois − Bad Reichenhall! To jest Bawario − piykny land! I katolicki!
− Piykny land! Cóż z tego, kiej gospodorza na Ochmanowicach zabraknie! Wtóż bydzie robił i kontigynty oddawoł?
− Zawdy sie wtoś znojdzie… Ludzi do roboty Rzysza mo dość! − odpedzioł Mamie byrger.
Chodza po chałpie, jak w gorączce. Zrobiom ledy co i porząd rozmyślom (…). Brat w ostatnich dniach bardzo spoważnioł. Zawdy trzymały sie go wice, a teroz, borok też sie staro, jak to ino bydzie dalij (…).
WTOREK 10 MARCA 1942
(…) Paweł robił jak nigdy. Ażech mu sie dziwowoł. Robił tak, jakby to łon był gospodorzym, a niy jo.
Ani my sie niy spostrzegli, jak słońce wytoczyło sie na som wiyrch nieba. Zrobiło sie ciepło i miło. W olszyczkowym lesie nad Łąkowkom zaśpiywoł jakiś ptok. Paweł go dosłyszoł:
− Słyszysz, bracie?
− Słysza! − odpowiadom mu, bo wiym, że zawsze był wraźliwy na piyknota świata, że mioł dużo podziwu dlo przyrody i Bożego stworzynio.
− Mój bracie, rodzony − tak jakoś ciepło wyrzekł te słowa − patrz, jak nom tukej dobrze! Nikaj nom już tak niy bydzie. Cieszmy sie tom godzinom. Podeszeł ku mie i obłapił mie rękami, jak ojca.
Po połedniu krzypopki były już pociepane, Toż my sie zabrali do rozbijanio kretowin i wyrzynanio osetu.
− Łąki muszom być równe i czyste − padom. − Niy wiymy, wto jich bydzie latoś siykł.
Paweł jakby na to ino czekoł. Błozna były cząstkom jego natury toż zaroz sie łone upomniały. Zaśpiywoł jedna z piosneczek, kierej nauczyła nos staro Marana:
Wto cie łączko bydzie kosił, jak jo szabla byda nosił.
Łączko, łączko, łączko zielono.
− Pod Korzyńcym! − dodoł.
− Tego my już niy bydymy wiedzieć, wto te łąki bydzie siyk.
− Jo wiym! Jak niy bydzie mioł wto, to zaprawiom do kośby Geringa, tego siarońskigo basisty, a Hitler, tyn chudyga bydzie mu brusił! − błoznowoł Paweł. − To łoni ta wojna rozpolili, guptoki jedne. Najgłupsze guptoki na świecie. Łoni se wojna rozpolili, a ty mosz sie teroz za nich bić. Sami niech sie pierom. Jo sie niy chca bić. Jo sie niy umia bić!
− Niy umiysz, braciszku, ale łoni cie tego nauczom. Łoni nos nauczom jeszcze niyjednego, oboczysz (…).
CZWARTEK 12 MARCA 1942
(…) Jak sie konie napowały, podeszełech ku wrotom, żeby je otworzyć. Patrza, a wrota już otwarte. Stoji przy nich brat, kiery sie odzywo:
− Witom cie! Pojada z tobom. Pogodomy se, bo jakoś nigdy niy momy czasu, żeby porozprowiać ze sobom.
Przyznom, żech był zaskoczony obecnościom Pawła, alech niy doł po sobie znać. Spokojnie mu odpowiadom:
− Ady, jak chcesz − to jedź…
Z Bojszów do Mysłowic furmankom jechało sie dobre trzy godziny. Nazod też tela…
− Bydymy mieli dość czasu na godka − myśla se.
W marcu przed czwortom nad ranym jest jeszcze ćma. Na wiejskij drodze rafiok jedzie cicho, ale na kamiynnym gościńcu turkot żelaznych obręczy jest tak głośny, że okrzysić poradzi umarłego. Z powodu tego turkotu nasza godka sie niy ukłodała. Dopiyro w Ściyrniach, jak my wjechali na betonowo szosa − mogli my swobodnij pogodać. Zaczon jo, boch trocha miarkowoł, o co może bratu chodzić:
− Mosz jako dziołcha?
Paweł uśmiechnął sie wstydliwie i przytaknął, że mo.
− Skąd?
− Niy wiym, czy ci to pedzieć. Lepij niech zostanie jak było. Niy bydziesz wiedzioł − niy bydziesz myśloł.
− Bratu niy powiysz? − zaczonech nalegać.
− Powiym ino, jak jest miyndzy nami. Jo jom bardzo kochom! Niy poradza bez nij przeżyć dnia. Może niy wiysz, ale jo prawie kożdy wieczór leca do Jedliny ku jeji chałpie. Stowom tam w ćmoku na wale przy Wiśle i patrza ukradkiem na jejich plac, patrza do okiyn, żeby jom choć na momynt ujrzeć. W niedziela zaglądom w kościele na babsko strona i szukom jom w ludzkij ciźbie. Cliwo mie bez nij łogromnie. Chciołbych z niom być! Chciołbych sie z niom łożynić.
− Czy ona wiy o tej miłości? − pytom rozgorączkowanego brata.
− Ponoś wiy, bo ji dziołchy z Bojszów wszystko wyzdradziły, jak roz przyszła do nos na kino.
− Pawełku, mój najmilszy braciszku, jeśli ta dziołszka tak kochosz, jak mi to rozprowiosz − niy patrz na nic, ino jeszcze dzisio, teroz, zaroz, leć do Jedliny! Klupej do drzwi i pytoj łojców, czy możesz se pogodać z jejich cerom. Złaź z fury! Niy troć ani minuty, ino leć…
Paweł tego sie po mie niy spodziywoł. Otworzył ze zdumiynio oczy i wymamrotoł:
− Jak to teroz? Tak wczas rano?
− Zanim tam dojdziesz, bydzie już widno. Wszyscy bydom akurat przy odbywaniu. Wszystkich zastaniesz w doma. Nic niy owijej w bawełna, ino godej prosto z mostu.
− Złaź i bier sie!
Zdumiony Paweł zeskoczył z fury i aż spod Lędzin udoł sie nazod ku Bojszowom i Jedlinie.
Od wynglo przyjechołech pod wieczór, bo stryno narychtowali wieczerzo, dali coś wypić. Zabawiłech do późna. Piyrwsze moji słowa, jakech wloz do dom były:
− Paweł jest?
− Niy ma − odpedziała Wichta. − Ady my myśleli, że pojechoł z tobom, bo tak godoł wczoraj.
Tymczasym tyn nasz gryfczok ściągnon dopiyro przed północom. Ściągnon? Na bryczce sie przywióz, jakby jaki pon! Tak mu tam w tej Jedlinie radzi byli, że go wniebowziętego ojcowie przywiyźli pod sama chałpa. Zadowolony braciszek wyloz z bryczki i se podśpiywywoł:
„Ach, mój Boże, kwitnom róże, cóż jo począć mom,
Pokochołech szwarne dziywcze, opuścić je mom…”
Był podpity, Toż mioł odwoga wiyncyj pedzieć, niż zwykle. Nareszcie my sie trocha wiyncyj dowiedzieli, co w tej jego głowiczce i gorącym sercu siedzi. Przyklejił sie zaś do mie, jak dziecko do ojca i mi pado:
− Dziynkuja ci, bracie za dorada. Dziynkuja stokrotnie! Ino pierzynie jedyn, czymuś mie wcześnij niy turoł? Mie teroz serce pęknie, jak byda musioł odjyżdżać.
Braciszek sie rozbeczoł na głos. Siod na ryczce, głowa opuścił między kolana i długo wajoł:
− Mie serce pęknie! Serce mi pęknie!
PIĄTEK 13 MARCA 1942
Rzodko sie u nos tryfio, żeby w kuchni niy było ludzi. Zawsze wtoś jest, ale niy wiedzieć czymu, samo sie jakoś ułożyło, że dzisio zostali my z Wichtom sami.
Paweł po obiedzie pedzioł, że pójdzie do Ludwika Krzemienia pogodać o tych wczorajszych zolytach w Jedlinie. Mama przeszli siyń i wleźli do izbetki, kaj miyszkała Martusia. Chcieli jom trocha pocieszyć, bo jest w szóstym miesiącu i różne chwile na nia przychodzom. Marana, jak zwykle o tym czasie miała dużo do zrobiynio w obyjściu.
Zostali my z Wichtom sami. Jo siod przy zachodnim oknie i patrzoł na Jarczykowe dymby. Żona rychtowała waniynka do kompanio Małego. Wejrzała w moja strona i sie mie pyto:
− Alojz, a jakbyś tak niy poszeł do tego wojska, co by było?
− Niy wiym, co by było. Lepij takich pytań niy stawioj. Musiołbych sie ukrywać, a wos by wziyni do lagru i spolili.
− Mie by wziyni, bo moja rodzina jest abgelynt. Jo jest niby Polka, ale katać by zawarli twoja głucho i kulawo matka i tego Małego? To by już musieli niy mieć ludzkigo sumiynio, jakby to zrobili.
− Wichciu moja roztomiło, ty niy możesz ciyrpieć skuli mie. Jo po to jada na wojna, żeby wom życi ratować! A ty mie namowiosz, żeby jo wasze życi narożoł. Niy myśl se, że to wszystko, co na mie spadło, lekko traktuja. Jo dziyń w dziyń rozmyślom i pytom sie: co robić, żeby zrobić najlepiej?
− Tyn krok szłoby zrobić, jakby była pewność, że Hitler wojna przegro i nazod przyjdzie Polska. Mie sie jednak zdo, że Polska już niy przyjdzie. Prędzyj przyjdzie tu Rus. Zanim to jednak nastanie, Hitler wyniszczy naród do cna. Dlo dezerterów niy bydzie litości. Wybijom wszystkich, a jak jich niy bydom poradzic chycić − to wybijom rodziny.
− Wichciu, wojna to niy przelywki. Tu niy ma pardonu! (…)
SOBOTA 14 MARCA 1942
Ino sie rozwidniło, zaprzągli my konie do korby i udali sie pod Chmielnik, do Stalmachów, kaj my mieli w stodole somsiek ze słomom. Od czasu, jak sie nom stodoła spoliła, to u nich trzymomy słoma i zawdy w sobota przywozymy pora ociypek pod nasz chlywek, aby cały tydziyń mieć czym słać (…).
Po śniodaniu dali my sie do śrutowanio na żarnach. To była ciyżko robota, prowdziwie chłopsko. Chcieli my naśrutować jak nojwiyncyj, żeby nasze babiny niy musiały sie same tropić, jak odjadymy (…).
Mełli my do czwortej. Potym dali sie do odbywanio. Pozrobiali my roz dwa, pomyli sie i lepij obleczyni gibym polecieli bez las i Korzyniec ku woli.
Opołki już na nos czekali, bo dziyń wcześnij dali my znać, że jich w sobota odwiydzymy. Zeszli sie tam wszyscy. Ujek Józek Opołka z ujnom Maryjkom, ujno Marta z ujkiym Jankiym Urbańczykiem, ujno Jadwiga z ujkiym Władkiem Gwoździem. Byli też wszyscy kuzynio − pełno kuchnia ludzi. Przy powitaniu jo sie odezwoł piyrwszy:
− Jadymy z bratym we świat i niy wiymy, czy sie jeszcze kiej tak zyjdymy. Toż chcieli my sie z wami pożegnać. Zawdy my se przoli i pamiyntali jedni o drugich. Chcymy, żeby tak dalij było.
− A kas to wyjyżdżocie? − spytali babka Weronika, co siedzieli w kątku i sie wszystkim interesantnie przysłuchiwali.
− No, jak to, babko, niy wiycie − bierom nos na wojna? Jo sie mom stawić w Reichenhall, a Paweł w Ingolstadcie.
− Ee, to bydziecie blisko. To jest w Bawaryji − stwierdzili babka i my wszyscy zrobili taki oczy, skąd tako znajomość geografije u babki.
− Wyście zapomnieli, że jo chodziła do niymieckij szkoły, pod starego Lamparta. To był ostry rechtor! Kijym uczył, od zadku…
Błogosławia wos, chłopcy. Niech wos Pon Bóg prowadzi. Żebyście ino szczyśliwie do dom powrócili. Wasza matka nic w życiu niy podżyła, to niech mo choć szczyści wos jeszcze oglądać.
− Niy starojcie sie babko, niy bydzie źle − uspokojił babka Paweł. − Słyszeliście, w niebie ciżba, brakuje tam miejsca. Anioły ponoś siedzom już na krokwiach, że ani dychać niy poradzom, co dopiyro − śpiywać. Katać by nos, wojoków Pon Bóg jeszcze tam cis…
Wszyscy my sie zaśmioli na te Pawłowe błozna, a kuzyn Jonek, kiery wice też mioł zawdy na końcu języka dopedzioł:
− Paweł, ty se niy rachuj, że do nieba pójdziesz. Hitler i wszystki Hitlerowe pomagiery pójdom na samo dno piekielne!
Wesoło nom było u Opołków (…). W jednej chwili jo wstoł i wszystkiym piyknie podziynkowoł.
− Wszystkimu musi być koniec. Już noc, a nos czeko jeszcze droga. Dziynkuja za wszystko. Co złe − to niy my. Rzykejcie za nos, babko i ujne. Z Bogiym.
− Bóg z wami! − odpedzieli ujek Józek. − Nojważniejsze, że niy idziecie na Rusa (…).
NIEDZIELA 15 MARCA 1942
Dziś po sumie przystanyli my dłużyj przed kościołym. Godki było dużo. Kożdy z chłopców mioł jakoś nowina (…).
Niy poradzili my sie spod tego kościoła rozyjść (…). Już odbiło połednie, a chłopcy w grupkach jeszcze coś rozprowiali. Jedni szli ku starej szkole, drudzy krokali bez dwór na Górne Bojszowy, my, ze Zopłocio, razym poszli w jedna strona: Paweł i August Szymkowi, Ludwik i Michał Krzemienie, Paweł Wójcik, Józek Gondzik, Natoników Stefan, chłopcy Stachoniowi: Alojz, Franek i Bernard i my z bratym. Rozchodzili my sie kożdy do swych wrót. Przy starej gruszce nasz Paweł zawołoł:
− Patrz, Alojz − boconie! Wracajom do gniozd, a my się muszymy z gniozd wybiyrać.
Zastanowiły mie te słowa, bo na pozór wyglądało, że braciszek niy przejmuje sie zbytnio powołaniym, ale to był pozór, bo on przejmowoł sie mocno. Im bliższo była chwila naszego pożegnanio, tym mocnij (…).
Wichta na nasze pożegnani zrobiła torta. My raczyj żyli biydnie i takigo śpecyjału na stole nigdy u nos niy było. To sie kaś tryfiało na weselach u bogatszych. U nos torta znodła sie na stole po roz piyrwszy dopiyro dzisioj.
− O, torta! Cheba mie łoczy niy mylom − zawołoł uradowany Paweł.
− Mom też dlo wos prawdziwo bonkawa − odpedziała żona. − Nasi mama dostali jom w biksie od siostry Pauliny z Gieschewaldu.
− Ale uczta! − niy umioł powstrzymać radości braciszek. − Dziynkuja ci, bratowo za taki dobroci (…).
(…) Paweł (…) zaczął nucić:
O, mamulko, mamulko, piykne syny mocie,
weznom wom jich na wojna, mieć jich niy bydziecie.
Weznom wom jich na wojna ku miastu Berlinie,
bydziecie wy wołali, bydziecie wy płakali − wróćże sie mój synie…
Zrobiło sie smutno po tych słowach. Mama sie rozpłakali, za nimi Wichta.
− Paweł, popsułeś wszystko − wypomniołech bratu. − Chcieli my se pogodać, poradować sie sobom, a tu bydzie trzeja płakać.
− Wto ci kazuje płakać − bronił sie Paweł. − Ciesz sie, jak poradzisz, bo jo niy.
To pedzioł i wyszeł z izby, nawet niy kosztując torty (…).
PONIEDZIAŁEK 16 MARCA 1942
Niy poradza utrzymać myśli przy sobie, przy rodzinie i chałpie, a ino uciekajom mi kajś we świat i gnymbiom mie, że ani spać spokojnie, ani coś robić z uwagom.
Cały dziyń naprawiali my płoty, kierych wokół momy dużo (…). Łoroz wyszła przed siyń Wichta i zawołała:
− Pódź ino, Wójcik przyszli.
Jan Wójcik miyszkali niedaleko nos i byli od lot kościelnym. Robiłech jim od synka na polu (…).
− Wiysz − zwrócili sie do mie − dopiyroch wczoraj dowiedzioł sie, żeś dostoł do wojska. Zmartwiło mie to ogromnie, bo wtóż nom teroz bydzie furmanił. Takigo furmana to my już niy znojdymy (…). Tyś był uczymliwy i zawdyś umioł mie zastąpić.
Jeszcze mi dzisio moja Agnes przypomniała, jak żeś to łońskiego roku wzion widły i som kłod nasze siano na drabiniok (…). Inne furmany to sie ani wideł niy chycom, a zapłacić swojom drogom se kożom.
Przyszeł żech cie pocieszyć i podziynkować za te lata furmaństwa. Prosza cie, dej se na sia pozór. Jak ino poradzisz − trzymoj sie daleko od przodka. Jo był na światowej wojnie i wiym, że człowiek i ludzki życi na wojnie nic niy wort. Miyj to też za przestroga, że wojna zabiyro nojlepszych (…). Bo lompy, chachary zawdy jakoś obstajom, a dobrzy muszom się brać (…).
SOBOTA 21 MARCA 1942
Zawitała wiosna, miło zagrzoło słoneczko, wszystko sie raduje, a my − smutni. Chodzymy w doma, jak w żałobie. Mama niy wychodzom z chałpy. Siedzom w izbie przed Paniynkom Różańcowom, rzykajom i popłakujom. Marta oblokła Marysia i wyszła na plac.
− Jakoś sie dzisio kiepsko czuja − pedziała do mie. Musiałach wyjść z izbetki na świyże powietrze. Widza, że ty sie też fest starosz, bracie?
− Co bych sie mioł niy starać, siostro. Wszystko trzeja zostawić…
− Może niy bydzie sposobniejszej chwile, Toż chciałabych ci już teroz za wszystko podziynkować. Tyś był dlo mie jak dobry ojciec. Odżywiołeś mie, zrobiłeś mi weseli, doł pomiyszkani. Wszystko dobrze pamiyntom, kiejś otwiyroł dlo mie serce (…).
Wszystki uczynki mi tak siostra po koleji wyliczała. Na koniec przyprowadziła ku mie córeczka i poprosiła jom:
− Marysiu, pościskej ujka… Fest go pościskej!
Przołech tej dziołszce jak swojij. Łona też miała ku mie śmiałość (…).
Jak my tak na placu ze siostrom rozprowiali (…) − znod sie przy nos Paweł.
Wyszeł ze swego ogródeczka, zbliżył sie do starej gruszki-duśki, kiero posadzili jeszcze nasi dziadek, Walek. Ani my sie obejrzeli, a on już tam był. Wyspiynoł sie na som wiyrszołek i zaczon wołać:
− Ludkowie złoci, dzisioj frylingsanfang! Radujcie sie, a z wiosny radujcie sie jeszcze bardzij! (…)
− Musza jeszcze na koniec napatrzeć sie na tyn obrozek. Góry, w kierych żech jeszcze niy był. Korzyniec, kaj żech sie pławił. Las, w kierym żech się gonił i zbiyroł grzyby. Pola, kaj żech sie tropił. No i szkoła, kaj mie rechtory sztyjc nerwowali…
Te obrozki musza se wbić do pamięci. Jak mi we świecie bydzie źle, zawra oczy i już byda w doma, już byda wylyczony z cliwoty (…).
Schodząc z gruszki śpiywoł na cały głos (…).
Opuścił sie po grubym pniu na ziymia i tak zostoł. Przytulił głowa do gruszki, jak dziecko przytulo sie do matki. Dość długo to trwało. Trocha żech sie wystraszył, czy mu sie co niy stało. Podchodza do niego bliżyj, a Paweł, nasz śmiyszek, płacze. W jednej chwili, niy odwracając głowy w nasza strona oderwoł sie od stroma i polecioł ku wrotom.
− Ida do stryka po rukzak!
Z tym rukzakiym nazod przyszeł we wieczór (…).
Zaś moja Wichta cało sobota piykła babówki i suszyła jich w piekaroku jak cwibak.
− Te suchary wom styknom na tydziyń − pedziała.
− Taki dobre, żeby to człowiek już teroz wszystko zjod − przychwoliłech żonie, jakech pora suchych kromeczek spróbowoł (…).
We wieczór Mama nos opuścili, jakby wiedzieli, że chcymy bez te ostatni godziny być sami. Siedli my za stołym po wieczerzy i zaczyni rozprowiać. Jo zaczon piyrwszy:
− Niy pragnij dużo, Wichciu. Rób ino tela, co trzeba. Byłech wczoraj u byrgra i prosiłech go o pomoc dlo ciebie, jak odjadymy. Obiecoł, że przyjdzie tu wtoś odrobić landówa. Nojlepij, jakby to był wtoś miejscowy…
− Pamiyntej, Wichciu, nojważniejsze jest dlo ciebie niy gospodarstwo, ino dziecko i choro matka. Gospodarstwo teroz jest od Hitlera i niech se go Hitler obrobio. Twoja jest rodzina i ty musisz o rodzina dbać, skoro jo niy moga.
Przyjada z wojny, to bydymy gospodarzyć. Jak niy przyjada − niy czekej na mie. Wydej sie! Ale dziecka niy dawej nikaj na poniywiyrka (…).
− Niech ta wojna bydzie przeklynto − z goryczom wyrzuciła Wichta − żeby ludziom tak życi rujnować.
− Niy rozpaczej, żono. Może niy bydzie tak źle, jak godomy. Wszystkich na wojnie niy wybijom. Zawsze się jakiś wojok ostanie (…). Byda pisoł listy, żebyś wiedziała kaj we świecie sie obracom. Zawsze myślami byda przy tobie i tym Małym (…). (…) muszymy ta wojna przetrwać!
NIEDZIELA 22 MARCA 1942
(…) W kościele ciżba jakij jeszcze w parafiji niy było. Sto chłopa idzie na wojna, toż prawie cało wieś przyszła sie z nimi pożegnać.
Jak to chłopstwo ruszyło na ofiara − płaczu było niy do opisanio. Szli i szli, a ludzie ślimtali (…). Kożdy z nos był jakiś dziwnie odmiyniony. Jakby sie pora lot zestarzoł. Żodno dziwota. Bez te ostatni dwa tydnie kożdy mioł co myśleć i czym sie gryźć. Tyn odmiyniony wygląd przyszłych wojoków spostrzegł też Paweł, kiery zy mnom stoł pod chórym. Szturchnął mie i szepnon: − Bracie, jo tu jednych niy poznaja. Chorzy abo co?
(…) Jak my powrócili, Wichta zabrała sie do obiadu, a my z bratym wyszli na dwór. Łon na tyn swój ogródek, a jo ku gospodarce.
Wejrzołech do studnie. Daleko na samym dnie błyskała woda, w kierej sie odbijała moja głowa (…).
− Studziynko moja − przegodołech do ciymnej czeluści − tyś nom dowała wody do woli, a teroz może przyjdzie sie o woda prosić, może za nia płacić, może z jej braku umiyrać. Byda cie zawdy wspominoł, studziynko…
Wejrzołech na jesiony, kiere obstympowały studnia, potym na staro lipa u Wojtalów, na Jarczykowe dymby.
− Rośnijcie se, puszczejcie listki rok za rokiym i radujcie sie życiym. Wyście wolne (…).
Potym wloz żech na chwila do zogródki, kaj Paweł nosił na barana Marysia.
− Bracie, no wtóż teroz bydzie te twoji kwiotki i krzoczki pielyngnowoł − pytom sie go.
− Jak to wto? − odparł − niy widzisz, kogo bawia?
Na koniec mojigo obchodu wloz żech ku koniom. Pedziołech se, że do stajni w niedzielnych łachach niy pójda, bo byda śmierdzioł koniami, ale moji klacze niy dowały mi spokoju. Widziały mie chodzić po placu i roz za razem rżały, jakby mie wołały ku sobie.
− No i cóż mie tak greblujecie? − przegodołech do nich.
− Niy starej sie… − pogłoskołech po grzywie Łyso, kiero była źrebno. − Jakoś se musisz dać rady z tym źrebiyniym. Wichtusi sie powiodło, to i ciebie sie powiedzie (…). Ino sie musisz zmóc!
Łyso dobrze rozumiała, coch ji prawił. Wtuliła pysk pod moja paża i zaczyna mie swojimi mokrymi wargami szczypać po plecach.
− No, dobrze, dobrze już, mamulo… Jeszcze bydymy furmanić, jak szczyśliwie z wojny powrócymy. Niy staroj sie (…).
W tej chwili do stołu zawołała Wichta. Obiadowali my w piyknej izbie. Wszyscy! Martusie z cerom Mama też zaprosili. W izbie było miło (…). Woniało tureckom sosnom i bagnąciom, kiere z lasa przyniósł Paweł.
− Za tydzień momy Palmowo Niedziela − pedzioł, ale nos już niy bydzie w doma. Toż niech wom wonio wiosnom i Zmartwychwstaniym już dzisio.
Jedli my obiod, nad kierym od soboty tropiły sie i Wichta i Mama, ale nom to jodło rosło w gymbach. Siedzieli my, jak na pogrzebie (…).
W tej chwili ino Mama niy stracili głowy.
− Pódźcie dzieci ku Paniynce… Porzykomy.
Klynkli my przed obrazym Matki Boskij Różańcowej, kiero od dowiyn downa my czcili i zaczli odmowiać różaniec. No i przy tym różańcu my sie trocha uspokoili, a czas lecioł. Przyszła naszo godzina i trzeba sie było brać. Jo klynknął, obłapił Mamy za nogi i ledwo wydukoł:
− Bóg zapłać, Mamo, za wszystko − Bóg zapłać! Zostońcie z Bogiym.
Za mnom do maminych nóg podł Paweł, a jo po pożegnaniu z Maranom i Martom na chwila wyszeł z Wichtom do kuchni. Chycili my sie razym, a do środka, miyndzy siebie dali se Małego:
− Som my jedno, Wichtusiu, choćby nos i śmierć chciała rozdzielić − zawdy bydymy jedno!
− Kochom cie, Alojz! Kochom na śmierć i życi. Byda stale o ciebie myślała. To ci pomoże…
Wyszli my z bratym przed siyń. Jo pocałowoł kamiynny próg, Paweł podeszeł do starej gruszki i objon jom.
− Chłopcy, niy oglądejcie sie za sia − porączyli Mama i czynili znak krzyża świyntego. − Idźcie z Bogiym (…).
Wyjechali my na droga. Od kościoła w naszo strona już jechała inno bryczka (…). Zaś, jak my wyjechali na gościniec, ku Pszczynie, tych bryczek zebrało sie dobre trzydzieści (…).
Pod lasym Paweł Raszków z piyrwszej (…) stanon wysoko na koźle i wiela mioł pary w płucach zawołoł na zadek:
− Niy oglądać sie na nasze kochane Bojszowy!
Z bryczki na bryczka szło to ostrzeżyni i wszyscy posłusznie tego przestrzegali. Żodyn nie chcioł po roz ostatni spojrzeć na nasz ukochany kościół św. Jana Chrzciciela, kaj my wszyscy byli krzczyni (…).
autor: Alojzy Lysko
Warunki prenumeraty (2018-11-20 / Red.)
Dominium Marii Curie (2016-10-18 / Ewa Olejarz)
Przerwana taśma (2016-02-17 / Hanna Dikta)
Proces (2015-11-29 / Katarzyna Bereta)
FO-RA! (2015-10-10 / Katarzyna Młynarczyk)
Historia cywilizacji na moim podwórku (fragment) (2015-07-26 / Mirosław Orzechowski)
Finis Silesiae (fragment) (2015-07-15 / Henryk Waniek)
Rozdroża (fragment) (2015-07-09 / Sabina Waszut)
Kłusowanie na węgorze (2015-06-15 / Ewa Olejarz)
Targ na Jagiełły (fragment) (2015-05-19 / Leszek Girtler)
Dysharmonia cælestis (fragment) (2015-05-05 / Feliks Netz)
Tryptyk tęskniący (2015-01-12 / Marta Fox)
Opis krainy Gog (fragment) (2014-12-13 / Marian Sworzeń)
Pierścień (2014-11-26 / Dorota Podstawska)
Widnokrąg (fragment) (2014-11-10 / Wiesław Myśliwski)
Nowa szkoła filozoficzna (fragment) (2014-10-26 / Tadeusz Różewicz)
Dezyderata. Dzieje utworu, który stał się legendą (2014-10-22 / Marian Sworzeń)
Alfabet Śląski (fragment) (2014-10-13 / Bolesław Lubosz )
Teatr zamknięty (fragment) (2014-09-30 / Michał Wroński)


text:
Problemowa zupa towarišnosći
W ewangeliumje swětego Markusa stoj „Mějśo sol we sebje samych a mějśo měr mjazy sobu.“[Markus 9, 50] Sol jo źinsa wšedna a tunja wěrca jěze, nic wósebnego. Za cas Jezusa jo była wjelgin drogotna. Pódla wužywanja ako jěźna sol jo słužyła za konserwěrowanje a za kultiske zaměry. Za cysćenje su sol pósypali na woprowańske zwěrjeta, nježli až wóni ako spalwopor pśinjasone buchu. Na zakłaźe jeje wuznama za žywjenje a wósebnego wěrcowanego słoda se cesto wó soli symboliski powěda. Tak jo to teke w tom gronku a w Jezusa znatej słowje: „Wy sćo sol teje zemje“.[Matejus 5, 13] Jo jano nadgódnośenje, gaž luź sebje pomjenjujo krona stwórby.Toś, nic zmjatana ale sol!
Nejzwažnjejše w wobchaźe ze solu jo tšocha abo dozěrowanje. Pśemało soli cyni jězu měklatu a za nicym njesłoźecu, pśewjele cyni ju njejědnu. Za cłowjeske śěło jo sol za žywjenje trěbna, ale pśez pśewjele na dlejšy cas schórjejo. Jo zajmne, až žywjenje se nastawa w maśernem žywośe w takej roźeńcowej wóźe, kenž ma samske hobstatki soli hejnak pramórjo. Ta pšawa měšańca jo pótakem za nas a naš poměr k pśiroźe wažne.
Ale to teke płaśi za póśěgi mjazy nami. „Mějśo sol we sebje samych“ jadnorje groni za Jezusa wucbu: Buźćo wucysćone a skšuśone! Zasajźćo se za stojnišćo Jezusa! Ale njezmějomy naše mócy njewuměrnje wugraś a měr k blišemu abo k drugim kupkam wobgrozyś. Ako kśesćijany njamamy mudrosć sami za se pachtowane. Móžomy jano pśidaś našo stojnišćo ako ta wěrca w problemowej zupje towarišnosći. To teke płaśi za našu rolu w Serbach.
Njejźo wó to, až pśesajźijomy njezmilnje našo měnjenje – abo až „kšuty rěp mamy“. Teke njejźo wó to, až se pśecej powdawamy, abo až „měr źaržymy“. Wobej boka – kšuty rěp a měr – słušatej gromadu. To jo tak ako ze solu pśecej pšašanje pšawego dozěrowanja.
Jo nam wót Boga togo našogo wjelikego kucharja dane, až smy sol teje zemje. Dajśo nam pśiwześ tu rulu z wjaselim a wótglědanim. Gaž se zasej pšašamy, dla cogo se tak pjekorimy, dejmy na to mysliś, až šćipka soli dosega, až wšykno ma pšawy słod.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).
Bildka: kristalowa struktura NaCl.


text:
Za wučbnu šćežku myto z fondsa „Čiń sobu!“ dóstali
Brězyna (CS/SN). Njeběchu to jeno dźěći, kotrež su wčera něšto přinawuknyli. Tež někotryžkuli dorosćeny měješe při přepodaću štomoweje wučbneje šćežki pola Brězyny (Brösa) w Malešanskej gmejnje zajimawe dožiwjenje. Štó dźě so hižo cyle dokładnje z domjacymi družinami štomo wuznawa? Kotry rozdźěl na přikład wobsteji mjez robiniju a akaciju? Na něhdźe 950 metrow dołhim pućiku mjez Brězynu a Lichanjom (Spreewiese) taflička na to skedźbnja, zo pola nas jenož robinija rosće. Abo je štó hižo raz něšto wo štomje z němskim mjenom Speierling słyšał, kiž rěka serbsce domjaca wjerjebina? Kaž móžeš na wotpowědnej tafli čitać, je tónle na wjerjebinu podobny štom we wuchodnej Sakskej jara rědki. Jón wuzwolichu 1993 za štom lěta. Wučbna šćežka njerozłožuje jenož nasadźene třiceći družin štomow. Taflički tohorunja na to skedźbnjeja, hdźe wosebite eksemplary wuhladaš, kaž historiski dub pola Delnjeje Hórki. Najwjetšu zasłužbu na wutworjenju wučbneje šćežki ma Hans-Georg Graf, bywši Lichańčan.


text:
SILESIA BY NIGHT – SZPILANIE WE PLANSZÓWKI
We czyrwniu we Sztad Kultůr Cyntrum miana Hynryka Bisty na Frynie szło poszpilać a uoboczyć przedprymierowe planszówki. Wszysko skiż tego, iże gynau tam sbajslowany uostoł tref Silesia by night.
Kej na placu sie ćmi, nojczynścij kůńczům sie nům plany na dzisio. Jednako dlo niýkerych je to czos, kej prziłazi pora trocha poszpilać. Niýdowno we Sztad Kultůr Cyntrum we Rudzie Ślůnskij trefili sie ludzie, kerzi rada siadajům do planszůwek.
Cołki tref sbajslowany bůł skiż cyklu Silesia by night. Na tym ôstatnim szło poszpilać ze inkszymi, sztartnyć we eliminacjach do mistrzostw polski we szpilu Domek ai uoboczyć przed ôficialnům prymierům szpil Korzenny Szlak. Jednako jak sami ludzie spůminali, bůła to ôkazjo do fajnego spyndzynio czosu ze inkszymi ze szpilaniym we tle.
Tyn tref juże za nami, jednako kejbyście niý chcieli przepasować nostympnego, to zaproszůmy na nec zajta silesiaonboard.pl, kaj snojdziecie mocka informacyj a terminy nostympnych trefůw.
INDUSTIRADA 2017 – PODSUMOWANO
Nostympno Industriada juże za nami. We Muzeum Ślůnskim we Katowicach podsumowano uostała latośno edycjo Fajeru Zobytkůw Techniki, kero co rok ściůngo coroz wiyncyj ludzi.
Rekordowo Industriada uostała podsumowano we Muzeum Ślůnskim we Katowicach. We latośnyj edycji fajeru industryje sztartło aże 47 placůw ze cołkij ślůnskij rejyncji. Tuż niý ma sie tyż co dziwować, iże latosi bůło tam aże 84 tys. ludzi, czyli ô co wiyncyj jak łůńskich lot.
Tym barzi, iże na prowda bůło co ôglůndać a kaj iś. Bo krům Elektrociepłowni Szůmbierki, Sztolnie Krůlowyj Luizy abo Gruby Guido, kere zno bezmaś kożdy, szło sie tyż przyńś miyndzy inkszymi do Parku Trodycje we Siymianowicach. Bůły tam atrakcje dlo bajtli a kůncerty ai wystowki tymatyczne, kere pokozywały uozwijaniý sie tukejszyj fabriki Wilhelma Fitznera.
Finoł zaś cołkigo fajeru bůł we Cyntrum Edukacje a Biznesa na Nowych Glýwicach. Tyjater Tol stworzůł tam niýôbyczne widowisko nad gowami uczystnikůw ze industrialnům gýszychtům we tle.
Beztuż chyba żodnego juże niý zdziwi to, iże Industriada to nojsrogszy festiwal industryjnyj erbowizny, kerům Ślůnsk bezmaś stoji. Bezto śmiało idzie pedzieć, iże je to taki nosz mały srogi lokalny Fajer, na kery my a bajslyrze zaproszůmy juże za rok. Rýchtowaniý juże ruszůło!
NIÝ BYDZIE! - ZAKŁADU PRZETWORZANIO HARMOZIŮW
To bůła rýchtých gibko a efektywno akcjo miynszkańcůw Rudy Ślůnskij. Wszysko skuli tego, co na placu po downym Kraftwerku na Halymbie mioł być postawiůny zakład przetworzanio harmoziůw.
Sam, kaj downij bůł Kraftwerk Halymba, mioł być postawiůny zakład przetworzanio harmoziůw a produkcje betůnowych kůmponyntůw. I w sumie skuli tego, iże je to tak blisko haupůw, a take niýzicherne dlo zdrowio a przirody, zareagowali same miynszkańce.
Bůły antragi, trefy a argumyntowaniý, co tako inwestycjo sam je blank niýgýferlich. Sztad rygiyrůng poleku napoczyn sie to wszysko miarkować i uznować recht ludzi, co tak godali. Jako ôstatnio padali, żodnego takigo zakładu sam niý bydzie.
Je za to nowo idyjo na tyn srogi plac. Teroźnie juże jednako żodyn sam niý chce stawiać fabriki abo jakigo inkszego zakładu, nale mo sam być nowy zidlůng. Kej to jednako przidzie do skutku to na zicher trocha czasu jeszcze przeleci, jednako juże tera idzie pedzieć, iże we kupie siýła a druk. Toć same miynszkańce Rudy Ślůnskij dobrze pokozali, iże jak sie fest chce, to sie poradzi.
SESYJO RADY – BEZ ABSOLUTORIUM
Na sesyji Sztad Rady rajce uzdali, coby niý prziznować absolutorium za wykůnianiý sztad budżeta Rudy Ślůnskij za 2016. Wiyncyj we materiale.
Pod kůniec czyrwnio Sztad Rada Rudy Ślůnskij trefiůła sie na sesyji absolutoryjnyj. Jak to we polityce, niý brahowało sam swady a ymocji. Bůło mocka godki ô tym na co a jak sům wydowanie piniůndze.
Kůniec kůńcůw przi welowaniu 11 rajcůw bůło za a 11 sie wstrzimało. Żodyn niý bůł prociw. Coby zaś take absolutirum Sztad Prezytynt můgła dostać zawelować za budżetym musiało przinajmij 13 rajcůw. Ôznaczo to, iże Grażyna Dziedzić za wykůnianiý sztad budżeta 2016 absolutirum niý dostanie.
Przi ôkazji na tyj sesji uzdane tyż uostało, iże kapitał zakładowy Aquadromu uostanie dźwigniynty ô 1,9 mln zł. Te piniůndze pudům na spłota nostympnyj raty zaciůngniyntego kredytu.
RETOWANIÝ WE WODZIE – SZKOLYNIÝ DLO MŮNDUROWYCH
Dlo mundurowych ze Rudy Ślůnskij bůło niýdowno sbajslowane szkolyniý ze ratowanio ludzi kej sie topiům. Cołke ćwiczynia bůły nad Kokotkiym na Chebziu.
Policmany, fojermany a nurki ze OSP ze Rudy Ślůnskij cuzamyn sbajslowali ćwiczynia ze retowanio we wodzie, kere kludzůne bůły bez trzi dni nad stowym Kokotek na Chebziu. Na szkolyniu bůła i teoria i praktika. Dziynka tymu policmany umieli potrynować techniki wyciunganio ludzi, kerzi sie topiům. Bůły tryningi ze sprzyntym ai bez, coby poradzić sie we kożdyj sytuacji.
Swoje umiyjyntności trynowali tyż fojermany a retowniki Rudzkigo Wodnego Pogotowio Retunkowego. Kożdy s nich niý roz juże mioł take szkolyniý, nale na zicher werci sie take umiyjyntności spůminać a trynować. Tym barzi, iże łůni we fachu majům retowaniý inkszych. A że na placu je coroz lepszo pogoda do kůmpanio, a chłůdno woda we plosach zachynco do wskakiwanio, to tako wiedza moge ôkozać sie na prowda potrzebno.
Miyjmy nodziyjo jednako, iże praktyczne wykorzystywać ja bydům retowniki ýno na tryningach.
LANDO CUP 2017 - ZAWODY WE RAJTOWANIU
Nostympne zawody ze cyklu Lando Cup 2017 sbajslowane we Ptakowicach wele Tarnowskich Gůrůw juże za nami. Uoboczcie sami.
Piyrsze zawody mielimy we maju. Nostympne sbajslowane we czyrwniu tyż juże za nami. Trefili sie na nich miłośniki rajtowanio na kůniu we towarziskich a regiůnal uozgrywkach. Jako spuminajům Dyrehtor zawodůw Remigiusz Szeja, koże uozgrywki miały swoje kůnkuryncje a im barzi profesiunalne, tym bůło ciynżyj.
Jako spuminajům piyrszy Syndzia Sylwia Bogacz, poziům uozgrywek bůł na prowda wysoki. Moge to radować, tym barzi, iże co roz, to tyn poziům je coroz wiynkszy.
Zadowolůne tyż bůły same zawodniki. Jako spuminali, bůły na prowda dobre warunki, wszysko bůło akuratnie przirychtowane a przeszkody festelnie interesantne.
Beztuż zocnie wszyskich zaproszůmy na nostympne uozgrywki we cyklu Lando Cup, kere, jako padali nům Patrycja Hartwig-Wojtacha - włościcielka ôstrzodka Lando juże niydugo, bo na poczůntku lipca, a nostympne we zeptymbrze. Finoł zaś planirowany je na ôktůber. A to niý wszysko, bo nawet we siyrpniu tyż bydům sam zawody, jednako trocha inksze. Wiyncyj poczytać mogecie na nec zajcie ôstrzodka Lando.


text:
Piyrszo we świyntego Mikołoja, ale wtynczos tyż szmary ȏd diobłōw, abo tytka ze wōnglym a ȏszkrabinami szło dostać, jak sie ȏjcōw niy słōchało! Jo sie dycki boła, że mie diobły spierōm, a byłach rada jak ich ze Mikołojym niy było! A jak już sie pokozały, to żech sie dycki skowała za starczyne kiecki. Bo wiedziałach, że nasza stareczka mi przaje, a mie tym ȏszkubkōm niy do! Roz ze Mikołojem, co mioł na gymbie ȏgrōmnie szpetno larwa, tako aże pleca ciyrpły, prziszoł gryfny anioł ze koszykiym, co śpiywoł babskim głosym. Jednako podarōnki mieli liche! Bo Mikołoj przed robotōm yno na kwilka wloz do baru: sznapsa wypiōł a miech tam ȏstawioł. Jak poszoł tam nazod, to miyszka już niy bōło!
My ze bracikiym dłōgo we świyntego Mikołoja wierzili, chocioż kamraci ze placu sie s nos śmioli. Jednako tyn nasz dycki wyglōndoł na prawego, ale jedyn roz nōm podpod! Wtynczos był jakiś myńszy, trocha hrubszy, mantel tyż mioł taki, jak deka ze łōżka ȏd naszyj starki a jeszcze pod karkiym spiynty babskōm broszōm. Jak nōm kozoł rzykać, to sie ōkozało, że głos tyż mioł jakiś dziwny, bardzi jak babski, ale nojgorsze, że mioł załośniczki ȏd naszyj sōmsiadki. Tego to my już niy poradzili strzimać, a zaczli my sie ȏba śmioć! Mikołoj sie na nos wkurził, a trzasnył dźwiyrzami, bezto my nic wtynczos niy dostali!
Drugo prziwilijo, to bōła po Wiliji, kiej dziecka mogli zjejś wszyjstki maszkiety, co na krisbaum nawiyszali, a troszka tego bōło: jabka, lizoki, pierniki, bombony a u nikerych bogatszych mieli tyż marcypanowe chlebiczki. Jak moja starka była bajtlym, to u nich sie krisbaumu niy stawiało, yno ȏjciec przinios gałynź ze płōnki abo trześnie, powiesiył pod gipsdekom, a potym na ni dziecka wiyszały te wszyjski słodki dobroty!
My to już chojinka na krisbaum godali. U nos bōł dycki świyrczek, u naszych somsiadōw za ścianōm – sośniczka, a te „panoczki”, co na wiyrchu nad nami miyszkali, dycki kupowali jodła ȏd grolōw ze Wisły. Do strojynio mieli my ze trzi kartony roztōmańtych glaskuglōw a trocha ȏzdobōw, co my sami zrobiyli ze papioru a słomy, a prawie skuli tego roz nōm sie chojinka chyciyła, bo sie wtynczos do gałōnzkōw przipinało małe świyczki, we takich blaszanych żabkach, bo jeszcze lampkōw chojinkowych niy było! Chałpa my potym przeluftowali i jak na drugi dziyń ksiōndz prziszoł na kolynda, to ani sie niy kapnoł, że my fojera w dōma mieli.
Grymlino


text:
Hladaš-li do pólskeho dźěla třikrajoweho róžka, dožiwješ tam protesty rozsuda Europskeho sudnistwa přećiwo Turówskej brunicowej jamje dla. Europska unija přećiwo Pólskej? Wusud polarizuje. Sym přeswědčeny, zo by so tajki aktualny pad w čiłej diskusiji na Němsko-Pólskich medijowych dnjach wotbłyšćował. A tam njebychu měnjenja pólskich a němskich žurnalistow po narodnej přisłušnosći dźělene byli, ale skerje po pro a kontra.
Kónc meje, spočatk junija poprawom je čas, w kotrymž so mjenowane medijowe dny mjeztym po krutej tradiciju wotměwaja. Dokelž je koronapandemija po lońšim tež lětušemu prezencnemu zarjadowanju zadźěwała, stej 13. a 14. jako online-lětnikaj wosebitej w stawiznach tohole zetkanja. Město w přewšo hospodliwym wojewódstwje Zapadna Pomorska sedźa lětuši wobdźělnicy pod hesłom „Pandemija – Kak dołho medialny wuwzaćny staw hišće traje?“ dźensa něhdźe před swojej wobrazowku.