text:
Dołhi čas wobhladowaše so pohanstwo jeno jako napřećiwk a negatiwna projekciska płonina křesćanstwa – tomu njetrjebamy so dźiwać, wšako křesćanscy misionarojo běchu na předstajenju wot nich wočornjowaneje „přiwěriwosće“ lědma zajimowani. Na zakładźe srjedźowěkoweho rěčneho wužiwanja je so powšitkownje zapřijeće pohanstwo zadomiło. Wotbyće jeho špatneho přizynka je so přez ličbowy spad europskeho křesćanstwa wot srjedź 20. lětstotka a nowe alternatiwnonabožinske koncepty pospěšiło.
Pod pohanstwom dźensa rozumimy nabožinu, wuznamjenjacu so wosebje přez:
mnohobójstwo,
trajnu přitomnosć bohow we swětnišću,
njepřitomnosć historiskeho załožićela,
prědnosć nazhonjenja před wěrnosćemi nabožinskeje wučby,
swjatosć přirody,
zdoraznjenje pochada a tradicije kaž tež
swjećenje róčnych časow a wukonjenje wobrjadow
Dokelž su tute zakładne nabožinske formy wo wjele starše hač jednobójske załožićelske religije židowstwo, křesćanstwo a islam, jedna so při pohanstwje w jeho wšelakorišich wurazach wo pranabožinu čłowjeka – poprawne a prěnjotne zakładne nabožne zadźerženje. Pohanstwo bě – a je – nazhonjenje skutkowanja bójskich archetypow w přirodźe; z „wěru“ do wěstych powučkow ma tuto mało zhromadneho.
Postajenje wopřijećow
Po znatym Lactantijowym etymologiskim wułoženju pochadźa religio z religare ‚zwjazować‘; křesćanski zakitowar 4. lětstotka měnješe z tym drje wjazbu wěriweho na křesćanskeho boha, ale zapřijeće njewobmjezuje so na jeničku nabožinu. Religija tak powšitkownje woznamjenja eksistencielne sebjezaznawanje, začuće „dospołneje wotwisnosće“ (Schleiermacher).
Pohanski Romjan Cicero, wot kotrehož so Lactantius kritisce wotmjezowa, bě zapřijeće religio hinak wułožował: jako wotwodźenku wot relegere, štož woznamjeni ‚znowa čitać‘ abo ‚zběrać‘, w přenjesenym zmysle tež ‚kedźbować‘, ‚swědomiće wobkedźbować‘. Měšnik měješe potajkim w prěnim rjedźe namrěte wobrjadne předpisma dodźeržować; štož wón abo druzy wobdźělnicy rituala při tym wěrjachu, bě druhorjadne. Dźěše wo formu, nic wo wobsah.
Hakle z daloko sahacym zawjedźenjom křesćanstwa w nawječoru móžeštej so nabožina a wěra na jednu runinu stajić respektiwnje zaměnjeć. Do čeho pak ma so wěrić, na tym móže so spochi tež dwělować, tak zo křesćanstwo (runja swojemu přećiwnemu muslimskemu bratrej) wot počatka pačenje a błudnowěrcow płodźi. Wěru pominaca religija je hižo z wosłabjenjom nabožinskeho prazjawa; čłowjek zastarskeje nabožnosće zapřijimowaše bójskosć hišće w přirodźe, we hwězdnym wobběhu, w napřećiwku wótcowskeho njebja a maćerneje zemje, we měnje wotliwa a přiliwa, w kole počasow, w mocy wohnja abo mjedwjedźa, w přemóžacej sylnosći lubosće, naroda a smjerće.
Cicerowa definicija je charakteristiska nic jeno za pohanske zapřimanje nabožiny, ale za podstatu religije scyła a nańdźe so chětro podobnje pola Skandinawičanow wikingskeje doby, na kotrychž so dźensa mnozy nowopohanjo powołuja: Nabožina rěkaše tehdy forn sidr (dansce) ‚stare wašnje‘ – tež tu dźěše wo to, štož so hižo přeco činješe, a nic wo to, do čeho so wěrješe. Ale tež němske słowo Glauben hišće za čas srjedźowěkowskeho nakazowanja hinak rozumjachu: Něšto gilouban (starowysokoněmsce) njerěkaše tuto za wěrne měć, ale jemu swěrnosć slubić. Mjeztym zo nowowysokoněmske Glauben tutoho woznama hižo nima a we hłownym ‚měnjenje‘ a nimo toho hišće snadź wagne čuće zwjazanosće rěka, woznamjenja tež łaćonske fides prěnjorjadnje swěrnosć a z tym zadźerženje. W połnócno- a narańšoeuropskim, germanskim a słowjanskim kulturnym wobkruhu wotpowědowaše počinanje bohow a ludźi zadźerženju – zasadnje přichilnych – wjerchow k swojim družinarjam; stronje sej wzajomnje skićeštej, čehož sebi na škiće a wopornych darach winojtej běštej. Sčasami drje bojachu so njewobličomnosće bohow, nic pak, kaž starozakonscy Israelića, jich nihdy njespokojomneje wjećiwosće.
Fritz Steinbock tohodla z prawom wustaja pragmatiski a wobrjadny raz pohanstwa;[1] je to hłownje zhromadny kult, w kotrymž so – we wočach swjećacych – bajny prapodawk wospjetuje a „swjaty čas“ prapočatka, kaž přez rumunskeho nabožinowědnika Mirceju Eliadeho wopisane, na wokomik „swětny čas“ zběhnje.
„Wěriš do boha?“ je tuž prašenje, kiž so na pozadku kultury tradicionelnje pohanskeho raza lědma staješe; prašenje by skerje klinčało: „Kotremu bohu (abo kotrym boham) wopruješ?“ Jeno dospołnje njemějacy, wosebje njewólnicy, bychu na nje byli wotmołwili, zo docyła žanemu bohu njewopruja (njemóža woprować). Komuž wosud howješe, tón prawdźepodobnje rady mnohim boham woprowaše; a špak njetčeše we woprowanju „wopakim“ abo přemnohim boham, ale skerje w tym, zo njeby so traš na žanoho pozabyło. Mytiske teksty starowěka rozprawjeja wo tym, zo by drje dóšło k žarliwosći mjez bohami, kotřiž sej swoje wopory zawidźachu, ale njebě Boha – abo čłowjeka – kotryž by eksistencu druhich bohow do prašenja stajił; samo prěnja kaznja „Ty njedyrbiš druhich bohow měć při mni“ wuchadźa hišće ze starožidowskeho mnohobójstwa, kotrež wobhladowaše Jahwu nic jako jeničkeho boha, ale jako boha, kiž jenički ma być wot swojeho wuzwoleneho luda česćeny; druhe ludy mějachu druhich bohow, kotrymž hołdować dźeržeše so za přeradu na swójskim ludźe, čejehož „metafyziski centrum“ bě swójski bóh.[2]
Rozdźěl mjez Jahwu a bohami ludow w susodstwje Israela wobsteješe, po nahledźe židowskeho filozofa nabožiny Oskara Goldberga, předewšěm w tym, zo Jahwe njebě městny, ale bjezměstny (pusćinowy) bóh, kiž je sej swój lud „wuzwolił“ a z nim „zwjazk“ wobzamknył. Wostatni bohojo maja pornjo tomu konkretny poćah k wěstej krajinje, w kotrejž su wosebje nazhonjomni, stejicy ze „swojimi“ ludami w přirodnym zwisku, zwjetša jako jich „prawótcy“ (nic „stworićeljo“). Pochadowy zwjazk njemóže so rozpušćić, za to pak zwjazk móže so złamać, z čehož slěduje Jahwowa wosebita žarliwosć a hižo wot antikskich awtorow naspomnjena wosamoćenosć mjez ludami, gojim. Dokelž Jahwe wot přirody žadyn lud „njewobsedźeše“ a mimo toho běše „bjezkrajny“ a „njeswětnišćowy“ (snadź tež tohodla k bibliskej róli w bjezpřestrjeni so znošowaceho stworićela zemje wosudźeny), wostawaše najprjedy za w swětnišću zakorjenjenymi bohami. Tež snadna móc jeho ludźika bě spočatnje z njelěpšinu, jeho profety móžachu pak jeho w dobje Babylonskeho zajeća na jara wuspěšne wašnje přezmyslić: Powšitkownje přewažowaše w antice předstawa – hlej přikład bójskich bojow Iliady –, zo wójnske zbožo ludow wuchadźa z mocy jich bohow: Su-li njepřećelscy bohojo dobyli, jewja so jako sylniši a maja so nětko tež wot podležanych narodow česćić. Poražene bójstwa móža drje so přijeć mjez dobyćerske abo jako jich lokalne zjawy wobhladować, ale w cyłku hrozy strach zhubjenja kulturneho swojoraza zbitych.
Profetam so nětko poradźi, poražku tak zwjertnyć, zo židowski lud wuchowa swoju identitu tež pod cuzym knjejstwom: Jahwe njeje zaprajił – tak wučachu –, ale hdyž jeho lud njebě zakonjej dosć swěrny był, je jón bóh wot njepřećelow pochłostać dał; njeswěrny lud wšak móže z prawym zadźerženjom jeho přichilnosć wróćo zdobyć.
W tutej nowotnej mysli[3] bjezdwěla korjeni wuspěšny model židowskeje identitity pod wonkownje njepřihódnymi wuměnjenjemi; płaćić za njón dyrbjachu z rosćacym přećiwkom mjez wot swojeho boha wuzwolenym (a spochi znowa chłostanym) ludom a wostatnymi ludami orbis terrarum.
Někotre aspekty tutoho přećiwka přeńdźechu do poměra mjez pohanami a křesćanami: Tež Chrystowe skřižowanje bě so jako jeho zwrěšćenje začuwało, móžeše so pak z wida stawiznow wumóženja jako nuzny sebjewopor přehódnoćić, a křesćenjo su jako ćerpjerjo, kotrymž smjerć a přesćěhowanje ničo načinić njemóžetej, z pohanskeho a nazhonjenskonabožneho konteksta wustupili. Jich mócnarstwo njebě „z tutoho swěta“, a jich linearnje eschatologiska časowa předstawa rozeznawaše so wot cykliskeho zapřijimowanja časa pohanow. Wotpokazawši wšěch bohow starožitneho pantheona, přicpěwachu sej wosebitu rólu, byrnjež ju na pochad a zwjazk boha z prawótcami wróćo njewjedli. Mysl zwjazka wobchowa so na wěste wašnje w křćeńcy; jenož zo njeje to wjace bóh, kotryž sej swój lud wuzwoli, ale jednotliwc, byrnjež najmjeńši njewólnik, smě so sam k „wuzwolenemu“ sčinić, wuznawajo so k Bohu a jeho sej „wuzwolejo“.
„Tres sunt in mundo religiones, Iudaeorum, paganorum et Christianorum“, praji so pola Vigilia z Thapsa. Koho pod pagani měnjachu? Zapřijeće je wotwodźene z pagus ‚wjes, župa, splah‘ a poznamjeni w haniwym zmysle burskeho wjesnjana kaž tež domoródneho wobydlerja z wida cuzeho, na přikład romskeho zastojnika abo nachwilnje zaměstnjeneho wojaka. Za poslednjeho je paganus zdobom směšace a wothódnoćace mjeno ciwilista.
Tele zacpěwawe pomjenowanje „zacofanych“, „dźiwich“, „njeciwilizowanych“, „barbarskich“ ludow na kromje mócnarstwa přeńdźe na přiwisnikow njekřesćanskich nabožinow, přetož křesćanstwo rozšěri so najprjedy po wulkoměstach, přewažnje we spódnich worštach a mjez wojakami – to rěka pola krajinsce wukorjenjenych –, doniž njebuštej Romanitas a Christianitas na jednu runinu stajenej. W germanskich ludach zadomi so naposlez mnohim narěčam zhromadne słowo jako přestajenje paganus:
„Rekonstruowałoj stej so keltisko-germanski korjeń *kaito- we woznamje ‚lěs, njewobtwarjena strona’ a pragermanska zdónkowa forma *haithanas. Z njeje mnozy wotwodźuja starowysokoněmske heidan/heidin, anglosakske haeden, islandske heidinn, jendźelske heathen, srjedźowysokoněmske heiden […] Na kóždy pad ma der Heide samsny słowny zdónk kaž die Heide, na kotrejž so zelo njeplahuje rosćo samo mjez kerčinu. Der Heide we sobupřewzatym woznamje njekřesćana je potajkim klasiski posłowny přełožk wuraza paganus a zhromadnje z nim mjenuje njewěrjaceho, kiž bydli na wsy, nětko samo w dźiwjej, njekultiwowanej krajinje.“[4]
Polyteizm a monoteizm
Přećiwk mjez křesćanstwom a pohanstwom wobsteješe (křesćansce widźane) najprjedy w ciwilizaciji a barbarstwje.
Wobsahowje pak so pohansko-křesćanska rozdwojenosć, kotraž dźe hłuboko přez nawječornu dušu, bywajcy wšak wuznamnje zamołwita za jeje kulturnu tworiwosć, złožuje na kužmot přećiwkow, ale tež překryćow a měšeńcow, kotryž chcemy porozsukać.
Zawěrno najpopularniše rozeznawanje zepěra so na to, zo je křesćanstwo jednobójske, a w pohanstwje mnohobójstwo přewažuje, kotrež je z křesćanskeho boka wotdawna primitiwnemu nabožnemu wědomju přiwjazane. Tutón rozdźěl je wšak problematiski a njezwutrjechi jadro wěcy. Z jedneje strony sej tež islam přicpěwa, zo je hakle wón monoteizm prawje zapřijał, wumjetujo křesćanstwu, zo je ze swojim trojjeničkim božim wobrazom w pohanstwje wjazło; z druheje strony maš znutřka pohanstwa monoteistiske tendency. Najstarša znata je „nabožiska rewolucija“ Echnatona, kotryž spyta přesadźić powšitkowne česćenje słónčneho boha Atona, štož mnohich egyptologow na pózdźiši mójzeski boži wobraz dopomina. (Njewotwisnje wot stawizniskich wuwićowych čarow je słónčny bóh na zakładźe pozdatneje wšudźepřitomnosće swětła k tomu wosudźeny, druhe bójstwa wutłóčić.) Tež w hinduizmje maš měnjenje, zo su bohojo zjawowe formy jeničkeho prabójstwa, Brahmana.
Předstawa „pramonoteizma“ bě daloko rozšěrjena tež w němskopohanskich kruhach zažneho dwaceteho lětstotka. Mnozy načolnicy ludskeho hibanja, kaž Guido von List a Hermann Wirth, abo narodny přewrótnik Friedrich Hielscher zastupowachu tajki koncept wožiwjejcy mystiske a wšobójske tradicije. Předstawow tutoho raza jimachu so tež w „Herbstwje prjedownikow“ Škitneje stafle, nadźijejcy so wot nich wjetšeje akceptancy přichodneje „nacionalnosocialistiskeje nabožiny“ hač wot zmortwychzbudźeneho polyteistiskeho modela; hačrunjež njesměmy tute ideje jeno jako politisku instrumentalizaciju wobhladować. Stawiznisce njehodźi so „prajednobójstwo“ pola dawnych ludow dopokazać; dalokož je znate, nadeńdźeš tam přeco mnohobójske nahlady.
Hakle we wobłuku cyłotnych filozofiskich systemow, pola starych Indow a Grjekow, nastachu jednobójske koncepty. Wustupuja potajkim tež we zwisku z pohanami, předstajejcy wšak pózdnje wuwića, w kotrychž mytiska nazornosć, stajnje na wšelakorosć swěta wusměrjena, pozhubjuje so před myslenjom w abstraktnych, jednoćacych kategorijach, štož bywa zwjazane z přechodom wot ertnych kulturow k pisomnym.
Ertne podawanje a „swjate teksty“
W tutej „medijowej rewoluciji“ pokazuje so dalši husto nachadźacy so rozdźěl mjez pohanstwom a křesćanstwom: Přećiwo prědnosći ertneho podaća steji spisowanje nabožinskeje tradicije. W pohanskich kulturach drje so tež nabožne abo mytiske teksty zapisuja, ale tónle čin njeje za jich płaćiwosć bytostny – nawopak je z nim druhdy zwjazana woznamowa strata resp. zwuženje na „hołu literaturu“. Poprawneje nabožneje wědy njetrjebachu zapisować, mějicy ju w pomjatku – znajmjeńša wotpowědnje kmana wubranka. Pornjo tomu wobroća so židowstwo k pisomnemu zakótwjenju, kiž wjedźe k „zawrěću tradicije“ (Jan Assmann), postajenju wěsteho kanona, a k powołanju jón wukładowaceho stawa.
Křesćanstwo a islam stej tute nastajenje zdźědźiłoj, a protestantizm je so jeničce wukładowarskej eliće sprěł, nic samemu principej pisomnosće. „Pismo“ je „swjate“, „Swjata kniha“ je so w zašłosći zjewiła, a na jeje wuprajenja, njedźiwajcy ewentualnych přećiwkow, kotrež wurostuja z heterogenity podaćow, dyrbi so wěrić; spisowe, po připadźe knižne nabožiny su tohodla zdobom religije zjewjenja a z tym tež přeco wěrjenja, přetož zjewjenje njeda so jako jónkróćny podawk bjezposrědnje dožiwić, ale jeno ze swjateho teksta rekonstruować. Pohanstwo zjewjenja njetrjeba, wono čita w „knize přirody“.
Nazhonjenska religija
Pornjo nabožinam wěrjenja dźe pola pohanstwa wo nabožinu nazhonjenja.[5] Tute zwěsćenje ma so wšak jeno přibližnje rozumić: W tej měrje, kaž so nazhonjenje religiozneho tež w pohanskich kulturach institucionelnje zastaruje, wone so přez wěrskonabožinske elementy měnja, a nawopak tež křesćanska nabožina zjewjenja njeje so bjezposrědnjeho nazhonjenja dowzdać móhła; njech so tu mjenuja wosebje bujne kultowe praktiki katholskeje kaž tež orthodoksneje cyrkwje, ale tež hudźbna tradicija – hewak skerje na přemyslene, individualne wuznaće appellowaceho – protestantizma. Ani wěra so njewobeńdźe bjez nazhonjenja, a w křesćanstwje pytnješ prawe religijne nazhonjenje, byrnjež so wono přetworjało.
Tajke měšeńcy wuńdźechu na jednym boku z archetypiskich a eksistencielnych wobstejnosćow, na druhim pak z pragmatiskich rozwažowanjow missionstwa w zahim srjedźowěku: Tak je bamž Hrjehor Wulki wokoło lěta 600 přikazał, kultowe městna pohanow zasadnje njekóncować, ale je hinak zaměrić a tež tam pěstowane rituale njezakazać, ale w křesćanskim zmysle znowa interpretować. Dołhodobnje bě tuta strategija wuspěšniša hač (tohorunja wot Hrjehorja spěchowany) mission z wóhnjom a mječom; wona nawjaza na poměrnje łahodnu missionsku praksu iro-šotiskich mnichow w połodnišej Němskej, hdźež zamóže so katholska wěra trajnišo zakótwić dyžli na połnocy a ranju. Kaž je znate, mjezy Saksami so křesćanstwo přesadźi wot Korle Wulkeho w krawych, samo přez tehdyšich chronistow jako nimoměry surowe wopisanych wójnach, a mjezy słowjanskimi a baltiskimi wobydlerjemi pozdźišeje dołhoranišeje Němskeje tuta praksa we wjeršnym srjedźowěku pokračowaše. Tohodla njedźiwa, zo je so w tutych z gwałtom nakazanych kónčinach wo něšto lětstotkow pozdźišo protestantizm přesadźił jako oppozicija přećiwo stajnje hišće jako potłóčowacu začuwanej mocy podjanskeje cyrkwje.
Nabožinska wójna wjedźeše dołhodobnje k přećiwnemu dyrej, ale tež „našćěpjowanska strategija“ bamža Hrjehorja njeběše bjez problemow. Pohanjo su so drje christianizowali, ale křesćanstwo je so w mnohim nastupanju tohorunja paganizowało. Tčeše snadź tež w tym nazhonjenskonabožne pohłubšenje křesćanstwa, bjez kotrehož njebudźiše so wone w nawječorje nihdy rozšěrić móhło?
Što pak mamy pod nazhonjenskej religiju, po připadźe nabožnym nazhonjenjom, docyła rozumić?
Lubomudrjenc Reinhard Falter wopiše „bohow nazhonjenskeje nabožiny“ jako „zakładne kajkosće abo zakładne powahi swěta, kotrež so w Psyche runje tak kaž w přirodźe jewja. Apoll a Dionysos, Athene a Hermes su hnujace atmosfery. Mythiska rěč so woznamjenja z připóznaćom atmosferow jako mudrosćow […].“[6]
Podobnje, byrnjež ze šćipatym přispomnjenjom přećiwo křesćanstwu, poznamjeni Fritz Steinbock pohanstwo „pornjo autoritarnym zjewjenskim wučbam, kiž móžeš jeno slepje wěrić“, jako „nazhonjensku religiju, kotraž město wěry staja na žiwe zetkawanje z bohami. Tole zetkawanje móže so stawać na štworake wašnje: w dožiwjenju přirody wokoło nas a ‚přirody, kiž smy my sami’, we wosobinskich widmach a w kolektiwnych dožiwjenjach, kotrež nam baje a tradicije zdźěleja, na swjatych abo sylnych městnach, we wuwzaćnych padach abo cyle njenadźicy we wšědnym žiwjenju.“[7]
Wobaj awtoraj stejitaj w tradiciji, kotruž w dwacetym lětstotku reprezentuja myslićeljo kaž Carl Gustav Jung, Ludwig Klages, Martin Heidegger, Mircea Eliade, Kurt Hübner abo Hermann Schmitz. Falterowe wopřijeće „zakładnych charakterow“ wotkaže na C. G. Jungowu archetypowu wučbu, a jeho poćahowanje so na „atmosfery“ nawjaže na Klagesowu „wučbu wo woprawdźitosći wobrazow“[8] kaž tež na Schmitzowu Nowu fenomenologiju.
Wšěch tutych awtorow zwjaže antikonstruktiwiski zakładny rys: Woni wuńdu z nabožneje sfery, kiž woprawdźe eksistuje a – při wotewrjenosći – hodźi so znajmjeńša wob čas nazhonić. W zašłosći dožiwješe so nabožnosć předewšěm w zhromadnym ritualu – hladajo na bože słužby, kotrež so dźensa w dalokej měrje na boha žno njepoćahuja, a wosebje w protestantiskich kruhach knježacu wólnosć napřećo nabožnym wěcam je wšak zrozumliwe, hdyž so pytacy cyrkwjow zdaluje, podajo so město toho do samoty přirody. Snadź tam zetka jeho bójstwo w ćichej kontemplaciji, snadź pak tež w transy pod šamanowym nawodom. Ewentualnje dźe wo wróćacy so podawk, móžno pak je, zo tež wo njejapke zjewjenje. Mircea Eliade ma rozeznawajo mjezy swjatym a profanym časom hłownje prěni we wóčku: Swjaty čas je tón prapočatka, kiž so při wobrjedźe stajnje přewjeduje, zapřimuje a, we swojej bytosći njezměnjeny, wróća; je wěčny na rozdźěl wot ćěkaweho minjenja swětneho, wšědneho časa, wo kotrymž spochi prajimy, zo jeho nimamy.
Napřećo tomu zdorazni Ludwig Klages runjewon přeco so měnjacu časowosć žiweje woprawdźitosće, pornjo kotrejž steji nježiwa njezměnitosć abstraktnych entitow a kumštnych mechaniskich wěcow. Žadyn wokomik so njewróći, žana přirodna bytosć so njeruna druhej, jeno čłowjeski duch wudawa abstraktne identity, zo by sej přirodu podćisnył a swět wopřimnył.
Přećiwk mjez woběmaj myslićelomaj so wšak minje, dźe-li jimaj wo podobne dožiwjenje epifanije, wo zadobyće něčeho bójskeho, kotrehož wěčnosć a nadčasowosć tčitej nic we statiskim traću w sebje samym, ale w jeho kwalitatiwnym rozdźělu wot wšědneje, zwjetša kwantitatiwnje poddźěleneje woprawdźitosće. Jako prawobraz wostawa samsne, ale jeho – jeničce dožiwjomna – zjewjenska strona bywa hinaša.
Bójskosć móžemy dožiwić w sebi abo nimo nas, w mikro- abo makrokosmosu, dokelž wšo swětnišćo postajatej tutej polarnje wopisajomnej kajkosći: Tajke prapolarity su na př. zhusćowanje a rozpłunjowanje, sćahowanje a rozćahowanje, dźělčki a žołma, přestrjeń a čas, materija a dynamika, žónsce skrywaca a musce dundaca bytosć.
Hódanka časa prawdźepodobnje wopřima poprawny prazjaw bójskosće – čas je płodźace, tworne žro swěta, kiž pak trjeba swojeho přestrjenjoweho sobuhračka, zo by so manifestował.[9] Snadź móžemy horjeka podótknjeny přećiwk mjez bohom a mnohosću bohow tak wotstronić, zo wšěm boham zhromadnu bójskosć zapřijmjemy jako časowy aspekt a bohow jako jeho spřestrjenjenja, jako archetypy ruma. Bohojo konstituuja wšitcy hromadźe kosmos, a bójskosć jón wožiwja.
Immanenca a kosmocentrizm
Pojim swětnišćoweho nas wotkaže na poslědni rozdźěl mjez pohanstwom a (křesćansko-židowsko-islamskej) nabožinu zjewjenja, kotryž chcemy tu wuzběhnyć: na tón mjez kosmocentrizmom a theocentrizmom, kiž je w nowišim času wosebje Jan Assmann přeslědźił. Bohojo su dźěle abo stronki swětnišća; wosebita forma boha abrahamskich nabožinow steji napřećo tomu nimo swěta – bón je „cyle druhi“ a „dospołny“, móžeš wo nim wo mało wjace prajić hač to, štož wón wšitko njeje. Bóh je „lute ničo“ w rěči mystiki, a na zakładźe jeho njepostajenosće w nim spłunjetej, w hegelowskej dialektice, byće a ničo. Z tuteje orientacije na bjezwobraznu a bjeztwarnu transcendencu nastanje mójzeski zakaz wobrazow, kiž so měri přećiwo kosmišćowej swjatosći a fascinaciji.
Wjele da so pornjo tomu bać wo bohach kosmocentriskich nazhonjenskich religijow. Baje ludow wobsahuja rozprawy wo powaze a jednanju bohow, a jich wobkuzłaca abo powalaca rjanosć inspiruje wuměłcow wot pradawna. Prěni a prěnjotny čin bohow bě přeco rjadowanje kosmosa (nic pak jeho tworjenje z ničeho), kotryž bu hakle přez nich z chaosa do čłonkowaneho cyłka přeměnjeny.
Hesiod je prěnje generacije bohow we swojej theogoniji eksplicitnje stajił na jednu runinu ze swětnišćowymi wobłukami, kaž gaia (zemja), njebjo (ether) a morjo (pontos); w nordiskej mythologiji wobsteja dźěle swěta z časćow zabiteho Urriesena Ymira jako „makanthropa“ a dóstanu wot bohow swoje městno přidźělene. Tež tući sami maju w mythologiji Eddy swójske sydło, swój dom w njebju, a wšón uniwersum je ze swětowej jasenju Yggdrasil jako kosmiskej, na sewjernicy wjercholacej wósku čłonkowany.[10] We słowjanskej mythologiji jewi so wosebje Swjatowit jako kosmiski bóh, čejehož štyri hłowy hladaju do štyrjoch swětowych směrow abo wotpowěduju štyrjom počasam. Nordiskej swětowej jaseni runa so w baji starych Słowjanow dubisko jako swětowy štom, kotryž so přez kosmos pnje.
Mjeztym zo Grjekam zdaše so swět trajny, wěrjachu nordiske ludy, zo porjadk přitomneho wěka wohrožeju „akosmiske“, ničenske mocy, kotrež naposlezy dobudu, tak zo by po swětnišćowej katastrofje, při kotrejž by stary bójski splah zašoł, nowy aion zeschadźał, w kotrymž bychu so zakłady swěta wobnowiłe a tež bohojo (abo znajmjeńša někotři z nich) so znowa narodźili. Wosebje tež indiska mythologia zdoraznja slěd wšelakich, dodrobna wuličenych wěkow a wě tohorunja rozprawjeć wo mócnych zwadach mjez bohami a bójskimi splahami. Runje tak słowjanskej a staroiranskej mythologiji dawa přećiwk „jasnych“ a „ćěmnych“ mocow swojotny raz, wone pak njejsu w křesćanskim zmysle „dobre“ a „złe“, ale we swojej sobuhrě zaruča a symbolisce předstaja wuwiće kosmosa.
Přirodna nabožina
Zwjazanosć bohow z kosmosom a jeho „sferami“ kaž tež z pozemskimi krajinami jako jejich wotpowědnikami znazorni, kak daloko bě a je pohanstwo přirodna religija. Tute wopřijeće njeda so wšak redukować na swój pantheistiski abo monistiski, přez rozswětlerstwo raženy woznam; we zmysle moderneje intellektualneje nabožiny poznamjenješe wono často jenož prócu, zwjazać wěru do přirodnych wědomosćow z nabožnym čućom. Pornjo tomu zwěsćimy, zo pohanske zapřijimanje swěta je drje z přirodowědnym zjednoćomne, ale tola so wot njeho rozeznawace. Dźe wo dwě wšelakej perspektiwje: jednu „cyłotnje“-kwalitatiwnu a druhu partikularnje-rozčłonkowacu. Stejišćo (přirodnje) nabožneho čłowjeka napřećo swětej je do wěsteje měry přirunajomne z esthetiskim nastajenjom wobkedźbowarja wuměłskeje twórby, na př. wobrazu. Za to přirodowědnik, je-li wón, prajmy, z chemikarjom, budźe mólbu analyzować dźiwajo na zestajenje jeje barbow. Žadyn z wobeju přistupow njeje samo na sebi wopak, z přikładom pak trochu klaca, přetož chemisku analyzu wobraza samozrozumliwje njeposudźimy jako zaznawanje jeho wuměłskeho wobsaha. Chcu z tym jeno pokazać rozdźělnej poćahowani. Wobkedźbowar wězo móže – a měł by – za wšelakorymi perspektiwami pytać, z čehož wurosće wjetša objektiwita; jemu pak nihdy njeswitnu wšě perspektiwy, wón nihdy njezabjerje absolutne stejišćo, zo by předmjet swojeho póznawanja cyle dowidźeć móhł. Nam su přeco jeno swójske perspektiwy date, kiž móža być šěrše abo wuše, z čehož pak njesćěhuje žadyn relatiwizm, subjektiwizm abo nihilizm, přetož dźe stajnje wo naše poćahowanja na wurězk swěta samoho w jeho přez jednotliwych bohow archetypisce zastojanej a čłonkowanej wšelakorosći.
Wumjetowanje, zo je přirodna nabožina w dobje přirodnych wědomosćow přežita, přetož dźensa swět lěpje rozumimy a eksaktnišo wopisamy hač prjedy, so nimokuli, dokelž přirodnje pobožny čłowjek nječesći na př. zemju abo słónco jako tajkej, ale jeju kajkosće. Płódnosć, nošnosć a naspjetnu přijimawosć respektive swětłowu a žiwjensku šćedrosć, kotrež „našej“ njebjeskej ćělesy we słónčnym systemje reprezentujetej, bychu nam wšak w druhich dźělach swětnišća tež tamne planety a hwězdy skićić móhłe. Tohodla je dospołnje wopak twjerdźić, zo sej na přikład ludźo prjedawšich časow předstajachu słónco jako z konjemi ćahany wóz, njemějicy šěršeje wědy. – My dźensa runje tak mało wěrimy, zo elektriski „prud“ ma činić z wodu, dokelž z tutym wopřijećom poznamjenjamy jeje pohib! We woběmaj padomaj so kajkostny zjaw – pohib słónca abo płunjenje miliny – krjesli z wotpowědnej metaphoriku: Konje zwuraznja čłowjekej bronzoweje doby pohib a spěšnosć, tak kaž my hišće zwjazujemy milinu z płunjenjom wódneje masy.
Wopřijeće „přirodna religija“ tohorunja woznamjeni, wobhladować swět jako najlěpje we wobraznje mythiskej rěči wopisowanu, rjanu a zmysłapołnu cyłotu, ke kotrejž słuša tohorunja smjerć – „wobrotny čink“ přirody, „měć wjele žiwjenja“ (Goethe). „Cyłota“ rěka, zo swět njepoćahuje so jeno na wěčnosć, zo jón transcendenca bjezkónčnje njepřesaha, zo wón wopřima rozwitu bójskosć w sebi a zo naposlezy so w nim ničo njezhubi. Wšitko so njepřestawajcy transformuje, wšo je změna a přechod, a kóždy staw wospjetuje někajki prjedyši, bjez toho zo by jón identiski znazornił; skerje předstaja kóždy cyklus nastajnostne wobnowjenje a womłodźenje. Nic kruh jako symbol nawrota stajnje toho samoho, a docyła nic čara jako puć wot hrěšneho pada k přichodnemu božemu kralestwu, ale wjerćenka jako zwobraznjenje nawrota na „wyšim stopnju“ pokazuje zapřimanje časa přirodneje nabožiny.[11]
Wšo eksistowace so potajkim w trojim zmysle „zběha“, to rěka kónči, chowa a wyši. Pohan „namaka dosahacy tróšt w předstawje, zo je wón do wěčneho ‚Zhiń a stań so’ bójskeje přirody zasadźeny,“[12] piše Kurt Oertel w nastawku wo předstawach posmjertneho žiwjenja pola wšelakich nabožin, w kotrymž wón wěru do wospjetneho narodźenja, na kotrejž wjele dźensnišich pohanow wisy, jako za pohanow konstitutiwnu wotpokaže. Po jeho měnjenju tči w njej jeno koncept moderneje esoteriki, kotraž je indiske wěrowučby, z posrědnistwom theosophije, přejała a zjednoriła. Indej zda so znowazrodźenje jako horja połne zajeće na tutym swěće, wo kotrehož přewinjenje maš so prócować. Nimo toho so mysl znowazrodźenja dosć njedokładźe ze swědčenjemi europskeho pohanstwa; jenička družina „znowazrodźenja“, wo kotrejž na přikład islandske sagi swědča, je znowasćělesnjenje prjedownika w jeho potomnikach, štož móže so samo za jeho čas podeńć. Wočiwidnje dźe tu wo wozrodźenje powahowych kajkosćow, kotrychž cyłk poznamjenjachu Romjenjo a Grjekojo jako genius abo daimon roda.
Tomu so wšak přećiwjeja wuprajenja antikskich awtorow wo wěrje do znowanarodźenja pola Keltow, a tež podaća Eddy, nastupace (šamanske?) pućowanja bohow do kraja mortwych a wróćo abo nawrot zabiteho Baldera z podzemja na počatku noweje zemskeje epochi, dadźa so wułožić w zmysle wospjetneho narodźenja. Wostanje pak prašenje, kak so tute zrozumichu, a Oertelej mamy přihłosować, zo mysl zastupa indiwidualneje duše do noweho ćěła njehodźi so ke kulturje, kotraž je hišće wušła z cyle hinašich, wjaceworštowych dušinych wopřijećow, z wšelakich dušinych dźělow abo stronkow.
„Znowazrodźenje“ móže so pak tež dospołnje hinak rozumić: mjenujcy jako pokračowanje toho, štož bu w poslednim žiwjenju skónčene. Tutón nahlad wotpowěduje (prěnjotnemu) buddhizmej a tež, w zapadźe, nahladam takich ludźi kaž na přikład Guido von List. Zakładny princip nazhonjenskeje a přirodneje nabožiny, „zo so ničo njezhubi“, woznamjeni, zo drje jednotliwe do swojich wobstatkow rozpłunje, tute pak zańdu do nowych zwiskow. Wšo wostanje w kontinuumje. Za duchowo-dušiny swět płaći to same: Žana myslička njemóže so zezhubić, přetož wona zaso wulehnje druhu mysličku a kaž duchowne tak tež ćělesne stej žiwej dale we swojich wuskutkach. Tak často wopak rozumjena zasada Karmy (skutka) poznamjeni dokładnje tole (a nic traš potajnostnu, skrytu móc). Kóždy čin wuwoła nowy čin, kóžda mysl wjaže so płuniće z dalšej myslu, a dokelž duchowne a ćělesne stej drje spjatej, nic pak wzajomnje zwuženej, skutkuje naposlez tež wšitko duchowne, najebać smjerć swojeho ćělneho „nošerja“, bjezkónčnje dale. Předstawa, zo kóžde žiwjenje nańdźe po smjerći sebi přiměrjene pokračowanje, tak zo jedyn traš zawita do walhalle a tamny ke knježićelce podswěta, wobraznje tutón prinzip zwurazni.
Prazjaw „Zhiń a stań so“ bu a je přeco znowa wukładowany, a dokelž pohanjo, kaž horjeka podótknjene, njejsu na to pokazani, „swjate pismo“ jako posłownje płaćiwu wěrnosć připóznać, njedyrbja so woni na jeničku interpretaciju wjazać. Wjerćenka wjertoli so dale, kruži w sebi so ponowjejo, a tež to je hoła interpretacija.
[1] Fritz Steinbock: Das heilige Fest. Rituale des traditionellen germanischen Heidentums in heutiger Zeit, Hamburg 2004.
[2] K starožidowskej předstawje boha hlej Oskar Goldberg: Die Wirklichkeit der Hebräer. Einleitung in das System des Pentateuch, Wiesbaden 2005 (prěnje wudaće Berlin 1925).
[3] K poražkowemu diskursej powšitkownje přir. Wolfgang Schivelbusch: Die Kultur der Niederlage. Der amerikanische Süden 1865 – Frankreich 1871 – Deutschland 1918, Frankfurt/M. (2. nakład) 2007. K němskim strategijam předźěłanja poražki hlej Baal Müller: Der Vorsprung der Besiegten. Identität nach der Niederlage, Schnellroda 2009.
[4] Carsten Colpe: Die Ausbildung des Heidenbegriffs. W: Die Restauration der Götter. Antike Religion und Neo-Paganismus, wudałoj Richard Faber a Renate Schlesier, Würzburg 1986, s. 61-87, tu s. 79sl.
[5] Kaž pola buddhizma (předewšěm w jeho prěnjotnych theravadźinych formach), móžemy-li tule na póznaće eksistencielneho stawa čłowjeka měrjacu so mudrostnu wučbu scyła jako nabožinu poznamjenić.
[6] Reinhard Falter: Natur neu denken. Erfahrung – Bedeutung – Sinn, Klein Jasedow 2003, s. 45.
[7] Fritz Steinbock: Das heilige Fest, S. 23. Rakuski nowinar Fritz Steinbock bě, wozjewjo tule knihu, za wobrjady zamołwity „wyši měšnik“ VfGH (Towarstwa za germanske pohanstwo).
[8] Ludwig Klages, jedyn z načolnych zastupjerjow žiwjenskeje filozofije, pytaše we swojim hłownym dźěle ‚Duch jako přećiwnik duše’ (1929-1933) naćisnyć „metafyziku pohanstwa“, t. r. wotkryć ontologiske struktury pohanskeho myslenja. Ke Klagesej hladaj Reinhard Falter: Ludwig Klages. Lebensphilosophie als Zivilisationskritik, Mnichow 2003, a Baal Müller: Kosmik : Prozeßontologie und temporale Poetik bei Ludwig Klages und Alfred Schuler; zur Philosophie und Dichtung der Schwabinger Kosmischen Runde, Schwielowsee 2007.
[9] Čas a přestrjeń tworitej polarnu zestawu, w kotrejž rozpina so swětnišćo. Čas so njescuzbni ze spřestrjenjowacym myslenjom, kaž Henri Bergson měni, ale redukcija časoweho zjawa nastanje z narunowanja (přeco rozdźělneje) kwalitatiwneje wšelakosće zjewjaneho přez kwantitatiwnu jenakosć měrjomneho. Z tajkim scuzbnjenjom je přestrjeń runje tak potrjechena kaž čas.
[10] Nadrobnje ke kosmologiji Eddy: Otto Sigfrid Reuter: Das Rätsel der Edda und der arische Urglaube, 2 zwjazkaj, Sontra 1922 a Bad Berka 1923.
[11] „Hdy by to wšak přeco dale tak šło bjez kóždeježkuli změny, da njeby było postupa ani wuwića, był by wěčny – njewuprajnje wostudły! – kołoběh, štož pak njeje, skerje zhoru wjeducy wjerćenkoběh, runja ‚witemu schodej’, kotryž wot najhłubšich runinow (cyklow) k najwyšim přewodźa.“ Guido von List: Neuzeitliche Einherier. W: Johannes Balzli: Guido von List. Der Wiederentdecker Uralter Arischer Weisheit. Sein Leben und sein Schaffen, Lipsk 1917, s. 116-124, s. 121. Hižo Goethe měješe wjerćenku za symbol žiwjenskeho zakonja.
[12] Kurt Oertel: Von den Beschwernissen der letzten Reise. W: Heidnisches Jahrbuch (3/2008), wudałoj Daniel Junker a Holger Kliemannel, Hamburg 2008, s. 179-220, s. 217sl. Oertel je w „Eldaringu“ jako „zachowar“ za zakładne nabožinske prašenja přisłušny.


c: text/html

text:
Změna 180 000 městnow zničiła
Budyšin. Wostrózbjaca je bilanca zapósłanca CDU w Sakskim krajnym sejmje Marka Šimana nastupajo wuwiće strukturnje słabych kónčin na wuchodźe Němskeje. Jeničce w Hornjej Łužicy je strukturna změna w 1990tych lětach 100 000 dźěłowych městnow zničiła, po wšej Łužicy 180 000. „Trjebamy nowy kurs“, rjekny Šiman dźensa w Budyšinje.
Zwjazk spěchuje saněrowanje
Lubij. Ze 103 000 eurami chce Zwjazk saněrowanje Schminkoweho domu w Lubiju spěchować. To zdźěli zapósłanča zwjazkoweho sejma Caren Lay (Lěwica), kotraž bě so za podpěru zasadźiła. Wot Hansa Scharouna (1883–1972) naćisnjeny Schminkowy dom słuša k wuznamnym twarjenjam klasiskeje moderny.
Předawarki wosebje wohrožene
Düsseldorf. Dźěłarnistwo ver.di warnuje před hrožacej chudobu w starobje pola mnohich sobudźěłaćerjow we wikowanju. W žanej druhej branši njeje riziko tak wulke, zo sy po zakónčenju powołanskeho žiwjenja chudy, rjekny čłonka zwjazkoweho předsydstwa ver.di Stefanie Nutzenberger dźensa nowinarjam. Wosebje wohrožene su žony. Dźeń a mjenje předawarnjow płaći ludźi po tarifje.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 22.07.2018
Napoczōn sie nowy sezōn we fusbalu. Wystartowały dwie nojwyższe ligi we Polsce i Republice Czeskej, a tam pŏra manszaftōw ze Ślōnska. Nojpiyrw musiymy ale napisać ô czwŏrtkowym szpilu Gōrnika Zŏbrze we Mołdawiji. Gōrnik groł tam rewanż ze Zariōm Balti we piyrszej rundzie kwalifikacyji do Ligi Europy. We piyrszym szpilu we Zŏbrzu bōło yno 1-0 dlŏ Gōrnika i kibice starali sie, czy to aby styknie. Szpil we Mołdawiji napoczōn sie źle, bo już we 7 minucie tora strzelyli gospodŏrze. Fusbalŏrze ze Zŏbrzŏ nie ôdpuściyli i we 85 minucie tora na 1-1 strzelōł Daniel Smuga. To stykło do awansu, kaj już we czwŏrtek czekŏ manszaft ze Słowacyji: AS Trenczin.
A tera już ligi. We piyrszej lidze polskej we niedziela fusbalŏrze ze Zŏbrzŏ yno zremisowali u siã ze Korōnōm Kielce 1-1. Na 1-0 dlŏ gospodŏrzy trefiōł zajś Daniel Smuga (46 minuta), a manszaft z Kielcōw wyrōwnoł we 62 minucie. We Zŏbrzu liczyli na wiyncej, ale po czwŏrtkowej rajzie do Mołdawiji, to na zicher nie bōł nojgorszy start w nowy sezōn.
Piast Gliwice groł we Zŏgłymbiu Sosnowiec. Prowadzynie zdobyli fusbalŏrze ze Sosnowca (36 minuta), ale nie podłōmało to Piasta i we 67 minucie ze elwra wyrōwnoł Aleksandar Sedlar. Na 10 minut do kōńca tora na 2-1 dlŏ Gliwic pod sama lata przi prawym supku trefiōł Tomasz Jodłowiec i szpil skōńczōł sie takym wynikym.
We II lidze polskej manszafty ze Ślōnska napoczły tak:
Ôdra Ôpole – GKS Tychy 2-1
GKS Katowicy – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 0-1
GKS Jastrzymbiy – Wigry Suwałki 1-2
We I lidze czeskej, w kerej w tym roku bandōm grać aże 3 manszafty ze Ślōnska, poczōntek tyż nie nojlpeszy. Dwa manszafty ale nie grały u siã. Yno Banik bōł za gospodŏrza i to wykorzystoł.
MFK Karwina przegroła we Libercu ze Slovanym 1-0. Tora straciyli dopiyro we 85 minucie.
Slezky Ôpawa, kery wlŏz nazŏd do I ligi po 13 latach pauzy, na start mioł ciynżki szpil we Pradze ze Spartōm. Fusbalŏrze ze Ôpawy brōniyli sie przeszło 70 minut, ale w końcu musieli uznać siōła Sparty i przegrali 0-2.
Banik Ôstrawa groł z FK Jablonec. Szpil bōł fest wyrōwnany, ale na 10 minut przed kōńcym tora na 1-0 trefiōł Milan Baroš i tak już ôstało do kōńca.
We drugej lidze czeskej w tym roku bandzie yno jedyn manszaft, kery przegroł piyrszy szpil:
Dynamo Czeske Budziejowice – Fotbal Trziniec 3-1
Foto na wiyrchu: MFK Karwina ôd Darwinek [CC BY-SA 3.0], Wikimedia Commons


text:
Kamenice (Łobjo)
Kamenice (němsce Kamnitz) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej.
Wona wužórli so mjez horomaj Stožec a Jedlová we Łužiskich horinach južnje dwórnišća Jedlová a běži přez Kytlice, město Česká Kamenice a Serbsku Kamenicu, hdźež zastupi do wuskeje, hłubokeje wudrjeńcy mjez skałami Połobskich pěskowčin. Po wudrjeńcach Ferdinandová soutěska, Divoká soutěska a Edmundova soutěska (tež Tichá soutěska) wuliwa so w Hřensku při čěsko-němskej mjezy do Łobja.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Jan Bohuwěr Mučink
Jan Bohuwěr Mučink (němsce Johann Traugott Mutschink; * 12. decembra 1821 w Njechanju, † 24. januara 1904 w Zemicach) bě serbski ludowy spisowaćel, wučer a domiznowědnik. Słušaše srjedź 19. lětstotka k załožerjam swětneje serbskeje wuměłstwoweje prozy a pisaše pod pseudonymom „Horisław“.
Wobsah
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so w Njechanju pola Lubija jako syn chěžkarja a nadrózneho dźěłaćerja Jana Mučinka a jeho žony Hańže, rodźeneje Eiseltec. Po ludowej šuli w Dažinje, hdźež bě Korla Awgust Mosak-Kłosopólski jeho sobušuler, móžeše so z chudych wobstejnosćach pochadźacy Mučink z podpěru sakskeho knježerstwa při Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje wukubłać dać. Tam bě w samsnej šulerskej generaciji kaž na přikład Korla Awgust Kocor, Michał Domaška, Jan Wjela-Radyserb, Michał Rostok a Jan Bartko. Po zakónčenju seminara dósta wot lěta 1842 najprjedy městna jako pomocny wučer w Klukšu, Barće, Bolborcach a Njeswačidle. 1845 sta so z wučerjom noweje šule w Zemicach. Po 45-lětnej dźěławosći jako Zemičanski wučer poda so 1890 na wuměnk.
Roman Herta Bohumile Šretroveje z lěta 1965 tematizuje mjez druhim wuske přećelstwo mjez Janom Bohuwěrom Mučinkom a Hertu Wićazec.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mučink słuša k aktiwnym młodym serbskim wučerjam doby narodneho wozrodźenja. W lěće 1843 jima so Mučink k prěnjemu razej słowo w nowinach a podpěraše w nastawku serbske narodne hibanje, kotremuž porokowachu němscy liberalisća pozdatne panslawistiske prócowanja k lěpšemu Ruskeje. W swojej replice mjenowaše město toho zbudźenje serbskeje kultury jako zaměr hibanja. W lěće 1847 słušeše k załoženskim čłonam Maćicy Serbskeje. W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 skutkowaše jako zapisowar burskeju towarstwow w Njezdašecach a Stachowje. Dla swojeho 1849 wozjewjeneho pisma „Ribowčenjo abo politiske powědančko z nětčišich časow“ steješe pod wobkedźbowanjom sakskich zarjadow dla „sylnych demokratiskich tendencow“. 1850 wozjewi so dalše powědančko „Hród na Zhorjelskej horje Landskrónje“, kotrež so runje tak ze strony wyšnosće kritizowaše, na čož namołwichu jeho k zdźerženju za powołanje wučerja trěbneje loyality a neutrality.
Tomu sćěhujo wozjewješe Mučink w slědowacych lětach w němskich nowinach kaž „Sächsischer Erzähler“ abo „Gebirgsfreund“ mnoholičbne powědančka, basnje, jězbne rozprawy a nastawki, kotrež mějachu jako temy předewšěm přirodne podawki, ratarstwo, zahrodnistwo a pčołarstwo. Nimo toho pisaše přinoški wo stawiznach serbskeho ludu a předstaješe serbske wosobiny.
1856 załoži so w Zemicach po Mučinkowym namjeće pčołarske towarstwo.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Šołta: Mučink, Jan Bohuwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 396sl.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunca: Krótkobiografija na stronach Sakskeje biografije (hsb.)


text:
Dermatologiski wotrjad jězorinoweho klinikuma dale wuwiwaja
Wojerecy (AK/SN). Pacientam z kóžnym rakom chce Wojerowski jězorinowy klinikum přichodnje hišće wobšěrniši poskitk hojenja a hladanja poskićeć. „Chcemy swój dermatologiski a alergologiski wotrjad dale wuwić a so na tymle polu z ćežišćowym zastaraćelom stać“, potwjerdźi jednaćel klinikuma Jörg Scharfenberg na njedawnej nowinarskej rozmołwje. Dobre sto dnjow nowy šeflěkar dr. Kim Christian Heronimus wobłuk dermatologije a alergologije nawjeduje. 39lětny rodźeny Berlinjan bě hač do lěta 2006 fachowy lěkar w stolicy a hač do 2014 zastupowacy šeflěkar w Zwickauwje. „We Wojerecach mam dobry team, dobre dźěłowe wuměnjenja a prawu wokolinu“, wón rozłoži. Jeho mandźelska móže jako neurologowka tohorunja w klinikumje dźěłać.


text:
Ducy pó domowni
EUR 9,90
inkl. 7 % USt zzgl. Versandkosten
Ducy pó domowni
"Sćerpnje pśisłuchaś, to ga wuznamjenijo žurnalista. Pśez to młoge lěpjej rozmějoš, a to nic jano rěcnje." Rozgłosowa žurnalistka Jutta Kaiserowa, roźona 1940 na Górach, wumějo drje južo wót młodych lět wjelgin sćerpnje pśisłuchaś a dokradnje wobglědowaś. Z jeje bogatych dožywjenjow a nazgónjenjow su nastali knigły wobraznite a cuśniwe, gnujuce a pšawdosćiwe wó luźach a jsach našeje Dolneje Łužyce. 176 bokow
0 Bewertung(en)
Kunden kauften auch
Row w serbskej holi. Das Grab in der Heide. Grób w łużyckiej kniei
EUR 7,90
Na kóncu dnja
EUR 6,90
inkl. 7 % UStzzgl. Versandkosten


text:
Jak żech sam połra1 miesiyncy tymu wciep2 mule ze wyndzōnkōm3 i śmietōnkōm, to niyftorzi krynciyli nosym, że a to we Hiszpanii, a to w jakim inkszym landzie4 robiōm je bez takich dodatkōw i sōm nojlepsze. Joł5 powia, że smakujōm trocha inaczyj, ale żebyjście sie niy myśleli, że Chop tych inkszych receptōw6 niy zno, to mołcie sam mule we barzi klasycznyj zōłzie.7 Niy myście8 sie, że to już koniec tych eksperymyntōw ze mulami- mōm jeszcze połra pomysłōw… 😉
Co potrza?
1 kg muli
1 cebula2 zōmbki czosku
pó9 szklōnki biołego wina
trocha masła klarowanego (1 łeżka)
2-3 łeżki oliwy (choć joł tam ji10 zawsze dom na oko 😉 )
natka pietruszki (aby pó pynczka)
pieprz (soli- jak dō mie- to wcale niy trza, bo przeca te mule sie całe życie moczōły we słonyj wodzie 😉 )
Wejście11 sie jako szczotka i kołżdo muszelka sie pod bieżōncōm wodōm fajnie opucujcie.12 Dejcie pozōr:13 jak ftoro14 muszla je otwartoł, to trza jōm wyczajś,15 bo ta mula we środku je zdechniynto! Wczajście16 do gorka trocha masła klarowanego, wciepcie17 tam pokrōno18 cebula, wyciśniynty czosnek i leko19 zeszklijcie ta cebula. Pod kōniec dejcie tyż oliwy- niy lubi srogego hicu.20 Tera wlyjcie wino- niech sie ze 2 razy bluknie,21 wciepcie poła22 pokrōnyj pietruszki, ździebko23 pieprzu i te mule. Przikryjcie gornek i niech sie przez 5 min powarzōm.24 W tym gorku mogecie je tyż od czasu do czasu pomiyszać- nojlepi poszelōntejcie25 tym gorkym, to sie same pomiyszajōm. I jak już bajecie widzieć, że wszyske muszle sōm łotwarte, to mōmy to fertich.26
Kebyście na talyrzu potyn widzieli, że jako muszla je zawarto, ji27 lepi niy jydzcie, bo łona mogła tyż być już pryndzy28 zdechniynto. Nim zaniesiecie te nasze frutti di mare na stōł, posujcie je jeszcze natkōm pietruszki.
Do tego nojlepszo baje bagietka, bo niōm sie idzie fajnie tōnkać29 we zōłzie30… smacznego 🙂
1 kilka
2 wrzucił
3 boczkiem wędzonym
4 kraju
5 powiem
6 przpisów
7 sosie
8 myślcie
9 pół
10 jej
11 proszę wziąć
12 oczyśćcie
13 uważajcie
14 któraś
15 trzeba ją wyrzucić
16 dajcie
17 wrzućcie
18 pokrojoną
19 lekko
20 wysokiej temperatury
21 zabulgocze
22połowę
23 trochę
24 pogotują
25 wstrząśnijcie
26 gotowe
27 jej
28 wcześniej
29 zamoczyć
30 sosie


text:
Sawa
Sawa (w juhosłowjanskich rěčach Sava abo kyrilisce CaBa) je prawy a najwjetši přitok Dunaja, kotryž w Julskich Alpach ze žórlicow Velika a Mala Savica nastanje a Słowjensku, Chorwatsku a Serbisku přeběži. Nimo toho twori rěka dźěl chorwatsko-bosniskeje hranicy. Wona je z 945 kilometrami po Tysy a Pruće třeći najdlěši přitok Dunaja a najwažniša rěka Słowjenskeje a Chorwatskeje. Při njej abo w bjezposrědnjej bliskosći namakaja so stolicy Ljubljana, Zagreb a Běłohród. W Běłohrodźe so Sawa do Dunaja wuliwa.
Jeje najwažniše přitoki su Krka a Kupa w Słowjenskej a z Bosniskeje pochadźace rěki Una, Vrbas, Bosna a Drina.
Sawa je wot chorwatskeho města Sisak hač do Dunaja pławna a twori po powšitkownej definiciji hromadźe z Dunajom sewjernu mjezu Balkanskeje połkupy.


text:
Starohród
Starohród (němsce Altenburg) je němske město na samym wuchodźe Durinskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Starohródski kraj. Je z něhdźe 33.000 wobydlerjemi dźesate najwjetše město zwjazkoweho kraja a nadeńdźe so při južnej kromje Lipšćanskeje nižiny njedaloko sakskeje a saksko-anhaltskeje hranicy we łučinje Plesny. Nadregionalnje znate je město dla tule w lěće 1810 wunamakaneje hry škot.
Najbliše wulkoměsta we wokolinje su Lipsk (40 km do sewjera), Kamjenica (40 km do juhowuchoda) a Gera (30 km do juhozapada). Krajna stolica Jarobrod nadeńdźe so něhdźe sto kilometrow do zapadneho směra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po rozpadźe Durinskeho mócnarstwa w 6. lětstotku zasydlachu so w Starohródskej kónčinje z wuchoda pochadźacy Serbja, kiž natwarichu prěnje hrodźišćo na skale. Kraj wuchodnje Solawy dóńdźe w lěće 928 zaso pod němsku kontrolu a město so 976 prěni raz naspomni, hdyž dari je kejžor Ota II. Žitčanskemu biskopstwu. Z tym je Starohród jedne z najstaršich městow dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Wot 12. lětstotka bě Starohród z kejžorskej pfalcu. Połoženje při wažnej wikowanskej dróze Via Imperii, kotraž wjedźeše z Italskeje hač k Baltiskemu morju, přinošowaše k wuznamej města.
W lěće 1918 sta so prjedawša rezidenca wójwodstwa Saksko-Starohródskeje z krajnej stolicu nowozałoženeho swobodneho stata Saksko-Starohródskeje, kiž přistupi 1920 Durinskej.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Starohród leži při železniskej čarje Lipsk–Dwórc. Blisko města nadeńdźe so lětanišćo Lipsk-Starohród, jedne z najstaršich němskich lětanišćow.


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Tarnobrzeg (pow. m. Tarnobrzeg w woj. podkarpackim), Stalowa Wola (pow. stalowowolski w woj. podkarpackim), Mielec (pow. mielecki w woj. podkarpackim), Sandomierz (pow. sandomierski w woj. świętokrzyskim), Górno (pow. rzeszowski w woj. podkarpackim), Pustków (pow. dębicki w woj. podkarpackim), Brzeźnica (pow. dębicki w woj. podkarpackim), Bratkowice (pow. rzeszowski w woj. podkarpackim), Sokołów Małopolski (pow. rzeszowski w woj. podkarpackim), Tuszyma (pow. mielecki w woj. podkarpackim)


text:
Mato Kosyk
Mato Kosyk (* 18. junija 1853 we Wjerbnje; † 22. nowembra 1940 w Albionje, Oklahoma) bě delnjoserbski basnik.
Dźěłaše wot lěta 1873 při železnicy w Lipsku a započinaše tam basnje spisać. W lěće 1877 wróćeše so jako swobodny spisowaćel do Wjerbna a běše wot 1880 tež redaktor delnjoserbskich Bramborskich nowin. Kosyk wopušći Łužicu w lěće 1883 niskich dochodow dla a přesydli so do Zjednoćenych statow. Tam studowaše wón ewangelsku teologiju a dźěłaše jako farar, najprjedy we Wellsburgu (Iowa) a hač do lěta 1913 we wšelakorych druhich němskorěčnych wosadach.
Basnje Mata Kosyka so wot lěta 1929 we Łužicy wudawachu, mjez druhim w Serbskim Casniku.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Biografija na webstronach gmejny Bórkowy (Błóta) (němsce)
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Priwatna webstrona ke Kosykej (dsb.)(němsce)(jendź.)


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Marcel Braumann, Łuh 28.11.2006
Nowa kniha wušła
Je knihow, kotrež přeco zaso ludźi po wšěm swěće fascinuja. Mjez nimi nadeńdźeš z pjera francoskeho awtora Antoina de Saint-Exupéryja knižku „Mały princ“. Prěni raz 1946 wušedši je twórba – mjeztym do nimale dwěsćě rěčow přełožena – runje tajka aktualna kaž před šěsć lětdźesatkami. To na tym zaleži, zo dźe Antoina de Saint-Exupéryjowemu małemu princej wo „pozhubjene wažne wěcki“ kaž woprawdźite přećelstwo, měni Claudia Knoblochec. Radworska Serbowka je hody 2001 pod božodźěsćowym štomom započała wobkuzłace wěrnosće małeho princa do swojeje maćeršćiny přenjesć – poprawom na spočatku jenož „za sebje samu“.
Zdobom je so ze sekundarnej literaturu zaběrała, kotraž spřistupnja wotpohlady a myslenje spisowaćela při napisanju kedźbyhódneje twórby. W běhu časa je w njej mysl rostła, małeho princa do serbskeje zjawnosće přewodźeć. Česćownosće před małym princom dla je wona wosebitu hódnotu na to kładła, rěčnemu wužadanju wotpowědować, wšako so jej zechce duchowne poselstwo małeho princa w jeho połnej bohatosći Serbam sposrědkować. Claudiji běše wot spočatka cyle jasne, zo sej z tym projektom žane pjenjezy njezasłuži; jej dźěše wo to, małeho princa do serbskeho swěta přinjesć.
Pjeć lět po Claudinym prěnim so přibliženju serbskemu małemu princej bě prěni nakład swětosławneje twórby w serbšćinje – dwaj měsacaj po wuchadźenju – wupředaty. Mjeztym je druhi nakład wšitkim na předań, kotřiž pytaja za wosebitym hodownym darom abo chcedźa sej sami duchowno-dušine wobohaćenje popřeć. Wjeselo nad tajkim wuspěchom da přełožowarce nimale na odyseju pozabyć, kotruž ma za sobu. Sprěnja měješe zwěsćić, štó ma prawa na originalu. Narěčane nakładnistwo z Parisa přewostaji wotmołwu němskemu nakładnikej, kiž ma prawo za wozjewjenje małeho princa w regionalnych rěčach a w dialektach.
Swój přełožk małeho princa bě Claudia Knoblochec najprjedy wězo Ludowemu nakładnistwu Domowina poskićiła. Tamle je tekst „dołho ležał“, bjez toho zo je wotmołwu dóstała, kaž młoda Serbowka napřećo runjewonline potwjerdźi. Michael Pätel, zběraćel małeho princa we wšěch rěčach, z kotrymž je so wona wo swojim projekće rozmołwjała, je so potom pola serbskeho nakładnistwa wobhonił, hač móže z wudaćom serbskeho małeho princa ličić. Wo wotmołwje nakładnistwa je Claudiji Knoblochec w majlce zdźělił, zo chcedźa w Budyšinje originarnu serbsku literaturu rozšěrjeć a nic přełožki „cuzych“ twórbow.
Na naprašowanje našeho serbskeho online-magacina wobkrući Pätel, kiž ma tuchwilu něhdźe dwaj tysac knihow w 170 rěčach w swojej zběrce małych princow (Hlej tu!) , tule informaciju. Jemu so zdaše Ludowe nakładnistwo Domowina „jara pomałke a zaspane“, tamle „so wočiwidnje situacija na wikach cyle wopak posudźuje“.
Jednaćelka nakładnistwa Marka Maćijowa znapřećiwi w interviewje z runjewonline: „Nakładnistwo njeje wozjewjenje Małeho princa wotpokazało. Je wězo zajimcam prajić dyrbjało, zo wozjewja so pola nas w prěnim rjedźe originalne serbske twórby. Jako dopjelnjenje programa wudawamy lětnje tež jedyn do dwaj přełožkaj, ale to je wotwisne, kajke originalne twórby za naše cilowe skupiny mamy resp. nimamy. Zdruha je program nakładnistwa wot financielnych móžnosćow wotwisny. Termin za wozjewjenje Małeho princa njebě jasny.“
Štož konkretny wotběh dokoławokoło serbskeho małeho princa nastupa, wujasni knjeni Maćijowa: „Z Claudiju Knoblochec smy po zapodaću manuskripta rozmołwu měli. Smy naš zasadny zajim zwuraznili, knihu wozjewić. Lektorat je dalše kontakty z Claudiju Knoblochec měł. Njenadźicy dósta wón dalši přełožk. Wobaj přełožkaj dyrbještej so rěčnje wobdźěłać. Lětsa nazymu chcychmy wo přiwzaću do plana rozsudźić. Mjeztym je Mały princ wozjewjeny. To je w porjadku.“
Wozjewił je serbskeho małeho princa małe nakładnistwo (http://www.verlag-tintenfass.de). Nakładnik je anglist dr. Walter Sauer, kotryž so hižo wjele lět za dialekty a mjeńšinowe rěče angažuje. Wosebje zajimawe je, zo je serbski mały princ zhromadnje z aramejskim wušoł, kotrehož rěč steji w tradiciji rěče Jěsusa Chrystusa. Wobeju tuteju princow zwjazuje, tak Sauer napřećo runjewonline, „zo so angažowani młodźi ludźo na hnujace wašnje wo daletraće swojeju rěče a kultury prócuja. To móžes jako rěčespytnik jenož podpěrować.“
Sauer na to skedźbni, zo „ani jeničke słowčko aramejsce ani serbsce“ njemóže, ale je sej kwalitu tekstow wot kompetentnych rěčespytnikow zawěsćić dał. Zdobom stej tež mauricisko-kreolski a pennsylvansko-němski mały princ w jeho nakładnistwje wušłoj. Poprawom je tajka kniha, ćišćana w štyrjoch barbach a tak małym nakładźe, hospodarsce njezwoprawdźujomna, ale zhromadny ćišć wjacorych titulow je kóšty znižił, praji Sauer. Při tym wón njezabudźe, horstce zběraćelow małeho princa so dźakować, kotřiž su přez wulkomyslnu subskripciju tutych štyrjoch nowych princow zmóžnili. Mjez dwaceći sponsorami su ludźo z Japanskeje a z USA.
Wo wuznamje přełožkow swětoweje literatury do „małych rěčow“ so wupraji Sauer na sćěhowace wašnje: Dyrbjeli dźěćom pokazać a dopokazać, zo je jich maćeršćina runohódna dominantnej rěči, kotraž je wobdawa. Hewak njebudu rěč staršeje generacije dołhodobnje chutnje brać a lubować. Na wěčne prašenje, hač je mały princ lektura dźěćom abo dorosćenym, wě Sauer mudrje wotmołwić: Dźěći móža to jako bajku čitać; z wida dorosćeneho so wukopa jako hłuboko filozofiska kniha.
Na kóncu odyseje małeho princa do Serbow směmy so prosće wjeselić, zo je ludźi kaž Claudia Knoblochec a dr. Walter Sauer, kotrejuž idealistiska zahoritosć je poprawom njemóžny projekt zmóžniła – a serbske pismowstwo znowa cyle wulkemu swětej přizamknyła.
Informacije wo serbskim małym princu namakaće tež pod:
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text:
Marcin Melon: Do ôszkliwych lōmpōw
Pamiyntōm za bajtla jednego lōmpa miyszkać u nos na placu. Fest ôszkliwy stworok. Ciyngym siedzioł na placu, słepoł gorzoła ze flaszki i nazdowoł ludziōm, kere szli bez plac. Kej prawie go niy było na placu, kożdy wiedzioł, co poszoł do arbajtzamtu po swoja hilfa, coby mieć dalij za co pić. Niyskorzyj prziłaziył nazod, siadoł na swojim banku, ryczoł i ciepoł we ludzi flaszkami po gorzole i biksami po piwie. Nojwiyncyj nerwowało go, kej ftoś na niego krziwo wejrzoł:
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
– Co tak kukosz, gorolu? – ryczoł, egal czy tyn, kery na niego wejrzoł to bōł Ślōnzok abo gorol – Cosik ci niy sztimuje? Byda żył, jak chca, raus mi samstōnd, niy bydziesz mi godoł jak mōm żyć! Ciś, bo jak Cie pizna…!
Wtynczos nostympno flaszka abo biksa furgała ku chopōm i babōm, kere szli nazod z roboty, w keryj siedzieli po ôziym godzin abo i wiyncyj, coby zarobić na hilfy, kere dostowoł tyn ôszkliwy lōmp. Pamiyntōm, co już wtynczos mie to nerwowało, nale katać jo, bajtel, miōłbych nazdać starymu chopu?
Po jakymu ô tym terozki pisza? Dyć niy skuli tego, coby sie poasić. Kożdy miōł jakigoś lōmpa na placu, niy ma sie czym asić. Pisza ô tym terozki, bo prawie spōmnioł mi sie tyn lōmp, kej żech suchoł roztomajtych politykōw PiS-u. Tych, kere erbli roztomajte dotacje ze Unii Europejskij, a terozki frōnkajōm, co ta Unia niy śmiy na nich ani krziwo wejrzeć, bo ône bydōm żyć po swojymu i majōm kajś wszyske porzōndki cywilizowanego świota. Jedna rynka wyciōngajōm po wiyncyj piyniyndzy, a drugōm wygrożajōm. „Niy ma żodnyj spōlnoty europejskij, cōłko ta Unia je ino wynokwiono, wyimaginowano!” – fandzolōm. I to mie tyż fest szteruje. Bo jo, Ślōnzok, idyntyfikuja sie z Europōm. My zowdy w tyj Europie byli i niy rade filujymy na Polokōw, kere lynkajōm sie cywilizacyji, demokracyji, tolerancyji i inkszych europejskich wartości.
Za bajtla niy śmioł żech nazdać tymu ôżyrokowi ze placu, a terozki ani niy wiym czy gizd durś żyje i czy czyto „Wachtyrza”. Nale eli czyto, to tak mu napisza:
Giździe ôszkliwy! Niy ma ci gańba?! Kej bieresz piyniōndze ôd kogoś, to niy śmiysz niyskorzyj mu nazdować! Musisz uznać jego porzōndki i dać mu zwola, co bydzie na ciebie filowoł, eli niy wydowosz jego piyniyndzy na gorzoła! Katać niy poradzisz tego spokopić?!
No, musiōł żech to z siebie wyciepać. Nale jak znōm takich gizdōw, to ône to majōm i tak kajś…
Marcin Melon – nowiniorz, felietōnista, rechtōr, Ślōnzok. Dwa razy wygroł konkurs na “Jednoaktōwka po ślōnsku”. Autor kultowej seryje ô “Kōmisorzu Hanusiku“.


text:
Umorzyniy śledztwa skuli mordu birgermajstra Dietera Przewdzinga
Prokuratōra Ôkryngowŏ we Ôpolu 2 mŏja 2018 umorziła śledztwo skuli mordu birgermajstra Diszowicōw (pol. Zdzieszowice), Dietera Przewdzinga. Ôstoł ôn zamordowwany 18 lutego 2014 roku. Bez 4 lata przesuchano 200 świadkōw. We śledztwie brali też udział kryminalne szandary ze Ukrainy a Niymiec. W marcu prokurator zawar śledztwo, bo nie ustalōno, kto bōł mordyrzym Dietera Przewdzinga. Jak pojawiōm sie nowe tropy abo informacyje, to prokurator może ôtworzić śledztwo na nowo.
Spōmnymy: Dieter Przewdzing bōł zamordowany na swoim statku* we Krampie (pol. Krępna), na wieczōr, 18 lutego 2014. Mordyrz poderznōn mu gardło na progu jego dōmu.
Skuli ôpowiedzyniŏ sie birgermajstra Przewdzinga za autōnōmijōm Ślōnska i prōbōm skupaczynia Mniyjszości Niymieckiej we ôpolskym wojewōdztwie i Ruchu Autōnomije Ślōnska, sprawa dlŏ wielu miała wymiar polityczny.
*statek – coby nie bōło źle zrozumiane – ślōnske miano na gospodarstwo, majōntek.
Foto: Excolis / Wikimedia Commons


text:
Dolnoślōnskie przewodniki abo lekcyjŏ polskości
Co tyż żech sie przewiedzioł ôd przewodnikōw na przileżytość mojij rajzy po ziymi kłodzkij: po tych roztōmajtych grubach w Złotym Stoku, Kletnie i inkszych atrakcyjach? No ja:
Kobiyty w Polsce erbły pōłne prawa we 1918 roku, tōż miyndzy 1918 a 1921 tyż robiyły sam na grubie…
… chociŏż ta ziymia je przi Polsce ôd 1945 roku.
Grubōm regiyrowali Prusŏki, bo to bōł pruski zabōr…
… chociŏż Ślōnsk niy bōł pod zaborym, bo jak Prusŏki, Austryjŏki a Rusy dŏwali sie do zebiyraniŏ Polski, to ôn już tak ze 400 lŏt niy bōł przi Polsce.
Po piyrszyj wojnie były sam powstania ślōnskie….
… chociŏż trzecie powstanie zaszło nojdalij kajś pod Krapkowice na Gōrnym Ślōnsku, a sam je Dolny Ślōnsk.
I mōmy sam polskie gōry, polskie skały, polskie jaskinie, polskie minerały, polskie lasy, polsko piykno prziroda…
… chociŏż ta Polska je sam ô ‘45 roku, po Niymcach, po Prusach, po Czeskij Korōnie we Cysarstwie, i tak dalij. I te skały sam stoły, jak jeszcze ani Polŏkōw, ani Słowianōw, ani człowieka sam niy było.
I tak Polska, Polska, Polska, kŏżdy dziyń, po piytnoście-dwajścia ôsobōw na grupa, grupa za grupōm, cołki sezōn, rok za rokiym.
Tōż wiycie, przewodniki mi to wyerklerowali i tyż już znōm ta prŏwda. Terŏz to richtich żech je polski patryjota.


text:
Poslednje posedźenje Budyskeho wokrjesneho sejmika do dowoloweho časa bě njespektakularne. Zajim wokrjesnych radźićelow zbudźichu informacije wo saněrowanju tudyšeho dwórnišća.
Budyšin (SN/at). Ze spominanjom na 7. apryla zemrěteho wokrjesneho radźićela dr. Franka Stübnera je so wčerawše posedźenje Budyskeho wokrjesneho sejmika zahajiło. Na to wobkrućichu wokrjesni radźićeljo 37lětneho Jensa Dietzmanna z Kamjenca jako naslědnika w frakciji Lěwicy, a krajny rada Michael Harig (CDU) jeho spřisaha. Dietzmann dźěła w běrowje zapósłanče Marion Junge (Lěwica).
Radźićeljo mějachu na to dalše personalne rozsudy tworić. Woni delegowachu krajneho radu Hariga, Holgera Erlera (wobaj CDU), Rolanda Fleischera (SPD/Zeleni), Svena Gabriela (FDP) a Wolfganga Mudracka (Lěwica) za nowu wólbnu periodu do dohladowanskeje rady Hornjołužiskich klinikow ptzwr. Radźićelej Hansej-Jürgenej Stöberej (Lěwica) dowěrichu smjerće Franka Stübnera dla wakantne městno w zarjadniskej radźe Budyskeje wokrjesneje lutowarnje.


text:
Budyšin (SN/at). Kamjenska halowa kupjel a terma w Korzymju stej za wučbu płuwanja w zakładnych šulach wažnej wukubłanišći. Wobě pak stej w financnych ćežach.
Korzymska kupjel dźěła mjeztym dlěje hač 20 lět, tak zo budźe wobnowjenje hłownych agregatow trěbne. Zaměrowy zwjazk Korzymska terma, kotremuž přisłušeja štyri komuny w Hornim kraju, nima wotpowědne pjenjezy, zo móhł trěbne dźěła do nadawka dać. Budyski wokrjes chce nětko 250 000 eurow termje za lětsa přewostajić a do dwójneho wokrjesneho etata 2019/2020 stajnje po 200 000 eurach za kupjel zapisać. „Chcemy sej tak čas zdobyć, zo bychmy hromadźe z komunami nošne rozrisanje do přichoda našli“, podšmórnje prěni přirjadnik Budyskeho krajneho rady Udo Wićaz (CDU). Wuměnjenje pak je, zo sejmik wotpowědnemu wobzamknjenju přihłosuje. Minjenu póndźelu wotprajeneho posedźenja dla dyrbja wokrjesni radźićeljo to hišće nachwatać.


text:
Godziny otwarcia:
Katowice, najbliższe sklepy Gastronomia
Subway Dworzec Główny PKP , Katowice, ul. Wilhelma Szewczyka 2
McDonald's, KATOWICE, PL. WILHELMA SZEWCZYKA 2
Subway, Katowice, ul. Mielęckiego 10
McDonald's, KATOWICE, UL. ROŹDZIEŃSKIEGO 210
KFC Silesia, Katowice, ul. Chorzowska 107
Burger King, Katowice, ul. Chorzowska 109a
Salad Story Galeria Silesia, Katowice, ul. Chorzowska 107
McDonald's, KATOWICE, UL. CHORZOWSKA 107
North Fish Galeria Silesia, Katowice, ul. Chorzowska 107
Subway Silesia City Center, Katowice, ul. Chorzowska 107
KFC, Katowice, ul. Bracka 4


text:
Jurij Brósk
Jurij Brósk (němsce Georg Moritz Broske; * 25. awgusta 1833 w Malešecach, † 16. junija 1915 w Zhorjelcu) bě serbski ewangelski farar, přełožowar a basnik.
Wón narodźi so jako syn tehdyšeho Malešanskeho fararja Handrija Bróska w ewangelskej wosadnej wsy a wopyta gymnazijej w Budyšinje a Žitawje. Wot 1856 do 1859 studowaše w Lipsku teologiju a bě tam z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju započa jako kandidat w Budyšinje a skutkowaše po tym wjace hač štyrceći lět wot 1861 do 1902 jako posledni serbski farar w tehdy hišće poměrnje serbskej Křišowskej wosadźe pola Wósporka. W lěće 1902 poda so na wuměnk a přesydli so do Žitawy, 1907 potom do Zhorjelca.
Jurij Brósk přeserbšći předewšěm němsku nabožinsku poeziju a bě stajny dopisowar do ewangelskeju časopisow Pomhaj Bóh a Misionski Posoł. W lěće 1872 wuda zběrku swojich přełožkow a swójskich pěsnjow pod titulom Ćiche chwile při božej studničce. Přełožowaše tež dźěła Emanuela Geibela, Friedricha Rückerta, Justina Kernera, Karla von Holteia a druhich němskich lyrikarjow.
Z kulturnostawiznisce zajimaweho Bróskoweho dźenika, kotryž serbsce a němsce pisaše, je so 22 němskorěčnych lětnikow wuchowało.
Brósk bě wot 1860 hač do 1888 čłon Maćicy Serbskeje.
Jeho narowny pomnik ze serbskim hrónčkom nadeńdźe so při cyrkwi w Ćetowje.
ŽórłoWobdźěłać
- Franc Šěn: Brósk, Jurij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 76sl.


text:
Mały Wjelkow (SN). Dypkownje k zahajenju lětušeje sezony w Małowjelkowskim prazwěrjencu maja tam wosebitu nowosć, kotraž pak njeje jeno zwjeselaca. Z jednym smějatym a jednym płakacym wóčkom je Budyska wobdźělenska a wobhospodarjenska towaršnosć, kotraž so wo prazwěrjenc stara, dźensa zdźěliła, zo woblubowana maskotka Bodo prazwěrjenc spočatk julija wopušći.
Za Boda dóstachu poskitk kaliforniskeho filmoweho studija Sony Pictures k sobuskutkowanju we wospjetowanju kultoweje serije z 1980tych lět „ALF“. Kajka budźe dokładna koncepcija noweje serije, filmowe studijo wězo njepřeradźa. Wěste je: ALF, pochadźacy jako zwonkazemski poprawom z planeta Melmac, zeznaje Boda we wobłuku napjateho pućowanja po zemskich stawiznach a wozmje jeho pozdźišo sobu na nowy planet, kotryž chcetaj wobaj zhromadnje wotkryć. Zrěčenja su mjeztym podpisane a prěnje filmowe přihoty w městačku Culver City, hdźež ma Sony Pictures Animation Inc. swoje sydło, su hižo zaběželi.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 01.04.2018
- Nowŏ Zelandyjŏ niy mŏ jak zrobić naschwŏl
- Przijedź dō nŏs! U nŏs sie niy strzylajōm.
- Chop niy rozumiy słowa „natura”
Nowŏ Zelandyjŏ chce iś tōm samōm drōgōm, co reszta zachodnigo świata, i wyciepnōńć ze swojigo terytorium ruskich szpiegōw. Wszyjsko po tym, jak we Wielkij Brytaniji ftoś prōbowoł zamordować Siergieja Skripala, co bōł podwōjnym agyntym brytyjsko-ruskim. Problym w tym, że na wyspach ptŏkōw kiwi niy idzie znojś żŏdnych ruskich agyntōw i terŏz regyrōnek zastanŏwiŏ sie, jak inakszyj poprzić światowych kamratōw. Cōż, nowozelandyjŏcy jak Ślōnzŏcy – żŏdnego niy interesujōm.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Zdrzōdło: The Guardian
Maroko reklamuje swojã kandydaturã do ôrganizowaniŏ Pucharu Świata we fuzbalu tym, iże we jejich państwie niy ma utrŏpy z gwerami. Byłby to cudaczny spusōb ôgłŏszaniŏ sie, jakby niy to, iże drugŏ kandydatura to spōlnŏ propozycyjŏ USA, Kanady i Meksyku, z kerych ino Kanada niyma znanŏ z tego, że sie strzylajōm co drugi dziyń. Niyźle, Maroko, niyźleście to wymyślyli.
Zdrzōdło: NBC Sports
„Miyłośnik zwierzōnt” we Waliji poszoł trochã za daleko przi retowaniu jednego z nich. Chop ôbejzdrzoł czaplã zjŏdać modõ kaczkã, tōż wartko chyciōł srogigo ptŏka, rozetnōł go i wyciōng z niego durch żywõ kaczkã. Niy doś, iże to była przecã naturalnŏ drōga natury, to jeszcze czaple sōm we Wielkij Brytaniji chrōniōne, a kaczki niy. Szandarzi go heresztowali, ale po jakimś czasie puściyli ze upōmniyniym. Jŏ bych go niy puszczoł. Co ôn zrobi, jak ôbejzdrzi kogoś z hamburgerym?
Zdrzōdło: The Telegraph
Office day today filing all of the investigations we have completed.
One involved a male who was cautioned for killing a heron.
He had witnessed it eating a newly born duckling so decided to kill the heron in order to rescue the duckling from its stomach.#bizarre pic.twitter.com/UgVh8o09je
— RuralCrimeTeam™ (@NWPRuralCrime) March 26, 2018


text:
Nazymske wiki přirody tysacy wopytowarjow přiwabili
Stróža (JK/SN). Nimo přewšo rjaneho lětnjeho wjedra su tež dobre nazhonjenja minjenych lět syły wopytowarjow na mjeztym 19. nazymske wiki přirody sobotu na dworje zarjadnistwa biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty w Stróži přiwabili.
Lětuše hesło „Kłóski z pola – wčera a dźensa“ postajowaše poskitki wikowarjow kaž tež pokazki towarstwow a rjemjeslnikow. Tak poručachu pjekarjo chlěb ze starych abo pozabytych žitnych družin a informowachu k jich pozadkam a lěpšinam. Čłonojo Stróžanskeho do- mizniskeho towarstwa Radiška demonstrowachu, kak běchu něhdy ze słomy banty pletli. Za to wužiwachu słomu starych žitnych družin. Zajim staršich kaž tež młodych wopytowarjow zbudźi pokazka, kak so kosa klepa a z njej prawje syče. Wosebita atrakcija bě předstajenje, kak su něhdy žito z pomocu młóćawy a traktora młóćili.


text:
Ôstatnio1 bōły2 u nos na bezuchu3 mode4 frelki5 i tak żech sie pomyśloł, że trza by narychtować6 co lekego, bo ône przece7 terozki cołki8 czas rachujōm te kalorie i tak żech prziszoł na tyn szałołt. Potyn sie ôkołzało, że ône przikludziōły9 mi do dōm ciastka i cołko teoryjo10 szło o kant rzici roztrzajś11– kōniec kōńcōw my zjedli i dietetyczny szałołt, i niydietetyczne ciastka. Do szałołtu bōły trzołski12 ze miysa, ale co to je, to do tego przidymy trocha niyskorzi13.
Co potrza?
pó gōwki14 kapusty pekińskyj
150 g szpinatu15 (tych modych16 listkōw- tak ze pó bojtlika17 mogecie sam wsuć)
biksa majsu18
1 cebula
2 łeżki ôctu
2 łeżki cukru
2 jabka
250 g kiszōnych ôgōrkōw
Zōłza19:
sok ze poły citrōłny20
3 łeżki oliwy
3 łeżki ôleju
sōl i pieprz
Cebula pokrejcie21 i wymiyszejcie ze cukrym i ôctym- fajnie puści sok i bydzie miała blank22 inkszy23 smak. Składniki zōłzy wymiyszejcie w jakim gorczku24. Kapusta pekińskoł, szpinat, jabka i ôgōrki pokrejcie na mańsze kōnski. Cuzamyn25 ze majsym wciepcie26 do srogi27 miski, dociepcie do tego cebula, ôblyjcie zōłzōm i fertich28. Tyn słodko- kwaśny smak bydzie pasowoł29 do kołżdego miysa, ale i do fajnie przipieczōnyj abo narychtowanyj na parze ryby. Smacznego 🙂
1ô= ło
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3w odwiedziny
4młode
5dziewczyny
6przygotować
7przecież
8cały
9przyniosły
10teoria
11to dość dosadne określenie braku powodzenia
12trzaski, małe drewienka
13później
14główki
15szpinaku
16młodych
17woreczka
18puszka kukurydzy
19sos
20cytryny
21pokrójcie
22całkiem
23inny
24garnuszku
25razem
26wrzućcie
27dużej
28gotowe
29pasować


text:
zwučowanje 2 / Übung 2
zrozumjace čitanje / verstehendes Lesen
Čitanski test ma tři dźěle. Čitaće krótke informacije, dlěši artikl a nawěški. K tekstam słušeja nadawki.
Naklikńće prawu wotmołwu!
Sće w prěnim dźělu wotrězka čitanje. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom započina so druhi dźěl. Hdyž sće wšitke tři dźěle absolwował/absolwowała, zhoniće wuslědk.
Čitajće najprjedy nadpisma. Potom čitajće teksty 1 do 5. Rozsudźće, kotre nadpismo so najlěpje ke kotremu tekstej hodźi. Směće kóžde nadpismo jenož jónu wužiwać. (fünf Texten die passende Überschrift zuordnen; jede Überschrift nur einmal verwenden.)
tekst 1
Šulerki Serbskeho gymnazija su so wčera wuspěšnje na regionalnym volleyballowym finalu we Wojerecach wobdźělili a sej w starobnej klasy I druhe městno wubědźili. Dobra nalada je při hrě přećiwo Powołanskej šuli Kamjenc knježiła, kotruž su Budyske holcy 3:0 dobyli. Wosebje napjata bě kónčna hra přećiwo Ewangelskej swobodnej šuli Ochranow. Před 60 přihladowarjemi prezentowachu fairnu partiju z tójšto šansami za serbske mustwo. Tola na kóncu je serbske mustwo z 2:4 podležało.
tekst 2
Štóž chce aktiwnje sportować, so na spočatku husto praša, kotra sportowa družina je za njeho prawa. Wažny je tež prawy pensum. Tu někotre doporučenja sportoweho terapeuta: Idealny treningowy pensum wučinja tři sportowe aktiwity wob tydźeń. Najlěpje wupytaš sej dwě „suchej“ (na př. kolesowanje) a jednu „mokru“ činitosć (płuwanje). Kak maš aktiwity wuzwolić?
Jako započatkar njetrenujće tenis abo squash, dokelž spěšne pohiby zhibadła jara poćežuja. Doporučam walking, kolesowanje a płuwanje.
słowničk:
zhibadło = Gelenk
pohib = Bewegung
tekst 3
“Bus wuměłstwa” přeproša swjatki druhi raz na wotkrywanje hornjołužiskeje wuměłskeje a kulturneje sceny. Wosebite busy jězdźa mjez jednotliwymi městnami a woža wopytowarjow k wuměłcam a wustajeńcam. Prezentacije budu w Budyšinje, Lubiju, Korzymju a prěni raz w Njebjelčicach. W busach dožiwjeja zajimcy po puću dźiwadło, performancy a hudźbu. Busowa jězba stanje so tak z dožiwjenskej jězbu. Kombitiket wobsahuje jězby a wopyt wustajeńcow. Wuměłcy wotewrja swoje ateljeje.
tekst 4
Kamjenska měšćanska biblioteka rěka wotnětka zaso Lessingowa. Na zarjadowanju “Lessing, čitać, pisać” we wobłuku Lessingowych dnjow su knihowni znowa stare mjeno spožčili.
Biblioteka w ródnym měsće basnika je mjez 1945 a 1994 jeho mjeno nosyła. Potom su ju na “měšćansku” přemjenowali.
Měšćanska biblioteka G. E. Lessinga je dźělena do biblioteki za dorosćenych a za dźěći a ma něhdźe 1800 registrowanych čitarjow, z nich 53 % dźěći a młodostnych.
tekst 5
Sobotu je premjera lěćneho předstajenja Serbskeho ludoweho ansambla pod hołym njebjom. Na Jakubec twjerdźiznje w Mortkowje wočakuje wulkich a małych přihladowarjow zajimawy spektakl z orchestrom, baletom a chórom.
Na dyrdomdejskej inscenaciji wo lubosći dožiwi publikum nimo spěwow a rejow wjele žortnych scenow. Chrobłe wubědźowanja na konju wězo tež njepobrachuja.
Zarjadowanje wotměje so pod hołym njebjom a so při špatnym wjedrje jedyn tydźeń přesunje.
Hilfestellung:
Ordnen Sie fünf Texten die passende Überschrift zu.
Sće w druhim dźělu wotrězka čitanje. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom započina so třeći dźěl. Hdyž sće wšitke tři dźěle absolwował/absolwowała, zhoniće wuslědk.
Čitajće najprjedy nadawki 6 do10. Potom čitajće artikl. Naklikńće prawu wotmołwu. Slěd nadawkow njewotpowěduje přeco slědej teksta. (zu einem Text fünf richtige Antworten anklicken; die Reihenfolge der Aufgaben entspricht nicht immer dem Aufbau des Textes)
Nowe židowske žiwjenje w Choćebuzu
Židowska wosada w Choćebuzu ma wot 2014 swoju synagogu wosrjedź města w něhdyšej ewangelskej Hrodowej cyrkwi. Z podpěru Kraja Braniborskeje je so cyrkej na synagogu přetworiła. Synagoga je wšitkim zajimcam wotewrjena a přistupna. W předsydstwje Choćebuskeje židowskeje wosady dźěła pjeć mužow. Jedyn z nich je pjećdźesatlětny Simon Shkolnik, wučer němčiny za wukrajnikow na ludowej uniwersiće. Dźěło jako wučer so jemu jara lubi, dokelž zeznawa stajnje zaso nowych ludźi a jich swójbne stawizny.
Něhdyša Choćebuska židowska wosada je hač do 1938 eksistowała. Tehdy měješe 397 čłonow, mjez nimi běchu lěkarjo, prawiznicy, wědomostnicy abo překupcy. 9. nowembra 1938 je so synagoga wot nacijow wotpaliła a z tym židowska wosada zničiła. Po skónčenju wójny 1945 bě jenož hišće 12 čłonow židowskeje wosady žiwych.
Dźensa ma židowska wosada w Choćebuzu wokoło 350 wěriwych. Wšitcy su so z něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka do Němskeje přesydlili. Choćebuska židowska wosada widźi so jako nabožne zhromadźenstwo, kotrež so w prěnim rjedźe wo židowske nabožne žiwjenje stara. K tomu słuša posrědkowanje tradicijow a stawiznow židowstwa. „Mamy žiwe wosadne žiwjenje. Swjećimy w synagoze wosebite židowske swjedźenje kaž sabat (dźeń wotpočinka) kóždy pjatk a sobotu. Najwažniši swjedźeń židowskeho lěta je jom kipur (swjedźeń wujednanja). Z nim skónči so dźesaćdnjowski čas želnosće, hdyž wujednamy so ze wšitkimi, kotrychž smy w běhu lěta zranili abo rozhněwali. Swjedźeń rošhašana (Nowe lěto) traje dwaj dnjej a dopomina na to, zo je Bóh zemju a Adama stworił. Bilancujemy swoje moraliske a nabožne skutki zańdźeneho lěta a modlimy so wo dobry přichod“, Simon Shkolnik powěda.
Wosada so tež na socialnym a kulturnym polu angažuje. Tak zarjaduje hižo 15 lět tak mjenowanu njedźelsku šulu. Tam haja židowske tradicije, nałožki a židowske wuměłstwo. Nimo toho dźe wo mnohostronske spěchowanje dźěći. Tuchwilu maja slědowace předmjety: rušćinu, hudźbu, paslenje, židowske reje, zakładne znajomosće hebrejšćiny, blidotenis a kompjuterowe kursy. Tež staršiske kursy wo kubłanju dźěći so organizuja.
słowničk:
wujednanje = Versöhnung
želnosć = Reue, Buße
Hilfestellung:
Die Aufgabe wäre mit Antwort 1 richtig gelöst.
Choćebuz ma synagogu, kotraž
Hilfestellung:
Ich bin der Auflösungshinweis. Die richtige Antwort ist 300 €.
Dźensa ma židowska wosada...
Hilfestellung:
Ich bin der Auflösungshinweis. Die richtige Antwort ist 300 €.
Simon Shkolnik je ...
Hilfestellung:
Ich bin der Auflösungshinweis. Die richtige Antwort ist 300 €.
Židowski swjedźeń jom kipur ...
Hilfestellung:
Ich bin der Auflösungshinweis. Die richtige Antwort ist 300 €.
Židowska wosada dźiwa na tradicije a ...
Hilfestellung:
Ich bin der Auflösungshinweis. Die richtige Antwort ist 300 €.
Sće w třećim dźělu wotrězka čitanje. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom zhoniće wuslědk wotrězka čitanje.
Čitajće najprjedy situacije 11 do 20. Potom čitajće nawěški 1 do 12. Rozsudźće, kotry nawěšk so najlěpje ke kotrej situaciji hodźi. Směće kóždy nawěšk jenož jónu wužiwać. (zehn Situationen die passende Anzeige zuordnen; jede Anzeige nur einmal verwenden)


text:
3 430 zajimcow wopyta kónc tydźenja 19. serbske jutrowne wiki w Slepom. Woni móžachu 33 ludowym wuměłcam ze srjedźneje a Delnjeje Łužicy kaž tež z Budyšina, Berlina a Durinskeje při wóskowanju, bosěrowanju a škrabanju jejkow přihladować a sej je kupić.
Slepo (ML/SN). Dźěći z Brězowskeje pěstowarnje „Baćonjace hnězdo“ witachu sobotu ze serbskimi a němskimi pěsničkami a rejkami prěnich wopytowarjow přehladki jejkadebjerjow na žurli Slepjanskeho Serbskeho kulturneho centruma (SKC). Spěwne ćěleso Rowniske glosy wokřewi sobotu popołdnju hosći ze swojim programom w slepjanšćinje. Přewažnje zanošowachu žony jutrowne kěrluše, kaž „Zbóžne su, kiž něnt we wěrje“. Wčera dopołdnja předstaji Slepjanski dźěćacy a młodźinski ansambl lóštne spěwy swojeje dwurěčneje kónčiny.


text:
Ślonzok jak prziszel z gruby do dom to zajmowoł sie
swojimi "ptokami". A wiymy, że mioł jich pora.
Roz tym ptokym było chowanie gołymbi, roz królików, roz
ino łogródek przi lałbie, ale nojwiyncyj chopów miało dwa ptoki. Szkat i
fusbal. We fusbalu Slonsk był richtik fest potyngom. Dość pedzieć, że były
czasy jak pół piyrszyj ligi to były drużyny ze Slonska.
A i dzisiej (w
roku 2001) chocioż we fusbalu bardzij sie ło piniondze rozchodzi jak ło
funkcja socjalno szportu piynć ślonskich miast mo swoje drużyny w piyrszyj
lidze: Chorzów, Katowice, Radzionków, Wodzisław i Zabrze.
Ale jak sie to wszystko zaczyno ????
Ponoś piyrszy klub fusbaloków na Górnym Slonsku powstoł
w Raciborzu. Nazywoł sie Fussballklub 03 Ratibor. 03 znaczyło co powstoł w
1903 roku. Rok niyskorzij powstoł katowicki Frisch Auf a potym Preussen 05 i
Diana Katowice. W 1906 powstały miyndzy inkszymi 06 Zołynże i Borussia
(potym przemianowano na Lechia) 06 Mysłowice. Coroz czynścij grało sie niy
ino do szpasu ale ło coś. Puchar, mistrzostwo abo coby ino pokozać, że
chopcy na przikłod z Lipin som lepsi we fusbalu łod chopców z Czornego
Lasa.
Nojbardzij znane były wtedy take kluby jak Britannia
Beuthen (Bytom) - założony 15.06.1909, VfR Königshütte (Królewsko Huta) -
22.08.1910 - potym sie tyn klub nazywoł AKS Chorzów, Borussia ( potym Preußen)
z dzielnicy Zabrza Zaborza z roku 1909 i Vorwärts-RS Gleiwitz (Gliwice).
Ło łoznaczyniach w tabulach.
Zanim zaczna podawac tabule to chca tukyj wyjaśnić jak je
trza czytać.
Nojprzód momy nazwa drużyny, potym wiela ta drużyna zagrała
szpilów (Gry), potym wiela z nich wygrała (W), zrymisowała (R) i przegrała
(P). Potym momy spomniany stosunek bramów strzelonych do straconych (Stos.),
potym wiela tych bramów drużyna strzeliła a wiela straciła (Bramy) i na końcu
punkty - zdobyte i stracone. Jak sie szpil zrymisowało to sie jedyn punkt
zdobyło a jedyn straciło, a jak sie przegrało to sie łoba punkty straciło.
W kożdym normalnym szpilu były dwa punkty do rozdanio. Bez to tyż ilość
szpilów razy dwa musi być tako sama jak suma punktów zdobytych i
straconych.
W nawiasach za nazwami drużyn
literka "M" łoznaczo, że ta drużyna była mistrzym w zeszłym
roku, literka "b", że w zeszłym roku grała ło jedna klasa
niżyj i jest jak sie godało byniaminkym w lidze. Literka "S", że
drużyna dopiyro co śleciała z wyższyj klasy. Pod abo nad kryskom som drużyny
co spadły abo wlazły do ligi wyższyj abo niższyj. Przerywano kryska znaczy
że miało sie szansa wlyźć abo spaść ale trza było jeszcze grać
dodatkowe szpile.
Jak
to było po stronie nimieckij
W Niymcach (RFN) Bundesliga zaczyna grać dopiyro w 1963
roku. Przodzi grało sie ino w okryngach a mistrze (okryngów) grały potym
miyndzy sobom ło mistrza Niymiec. W tych końcowych turniejach grały tyż ślonske
drużyny. Do 1933 roku grało sie w Niymcach w regionach a potym ło mistrza.
Łod 1934 grało sie w tzw. Gauligach. Było ich w całych Niymcach szesnoście.
Mistrze grały potym ło mistrza Niymiec.
Ze ślonskich drużyn Britannia Beuthen co sie potym
przemianowała na SuS (Spiel und Sportverein) grała ło mistrzostwo 6 razy -
w latach 1930, 31, 32, 33, 34 i 37, Vorwärts Gleiwitz 7 razy: 1933, 35, 36,
38, 39, 40, 41, Preußen Zaborze roz w roku 1929, a VfR Königshütte - co sie
bez wojna Germania nazywoł - trzi razy w 1942, 43 i 44.
Drugo wojna zasadniczo niy przerwała na Slonsku granio we
fusbal. Gauligi grały dalij. Do górnoślonskij Gauligi doszły kluby z
polskij czynści Slonska. Z Katowic, Mysłowic, Lipin, Swiyntochłowic,
Chorzowa, Knurowa. Niykiere kluby musiały sie przemianować na nimiecke nazwy
a nikierzi grocze poszli do Wehrmachtu i potym na front
Trza tu ale jeszcze spomnieć ło innyj drużynie - chocioż
niy ze Slonska. Schalke 04 Gelsenkirchen. W 1934 roku zaczon sie czas Schalke.
Mistrzym Niymiec łostało w latach 1934, 1935, 1937, 1939, 1940, 1942.
Wiynkszość groczy w Schalke to chopcy ze Slonska kierzi wyemigrowali za
robotom na poczontku lot trzidziestych. Nojbardzij znani byli Ernest Kuzorra i
Fritz Szepan.
Pod spodkym som tabele ślonskij Gauligi łod roku 1934. W
latach 1940 i 1942 do 44 była osobno Gauliga na Górnym Slonsku.
W inkszych
latach grały drużyny z Górnego Slonska w jednyj lidze z drużynami z
Dolnego Slonska. Niystety żodnymu z mistrzów Slonska niy udało sie dostać
do finałowego, łostatnigo szpilu ło mistrzostwo Niymiec.
FRANCEK
Chwila


text:
Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą kupisz u nas takie stoliki jak :
stoliki okolicznościowe Wodzisław Śląski
ławy nowoczesne we Wodzisławiu Śląskim
stoliki kawowe nowoczesne z Wodzisławia Śląskiego
ławy nowoczesne z Wodzisławia Śląskiego
stoliki okolicznościowe we Wodzisławiu Śląskim
stoliki we Wodzisławiu Śląskim
ławy szklane z Wodzisławia Śląskiego
stoliki Wodzisław Śląski
ławy do salonu Wodzisław Śląski
stoliki Wodzisław Śląski, ławy Wodzisław Śląski, ławy szklane z Wodzisławia Śląskiego, sztukateria ścienna Wodzisław Śląski stoły okrągłe z Wodzisławia Śląskiego, stoły nowoczesne Wodzisław Śląski, Stoły kuchenne Wodzisław Śląski


text:
Wohnjowi wobornicy zarjadniskeho zwjazka so wubědźowali
Róžant (aha/SN). Wo pućowanski pokal zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe wubědźowachu so minjeny pjatk mustwa wosom wohnjowych woborow a dalše tři młodźinske wobory.
Nawoda Róžeńčanskich wobornikow Frank Pjech staraše so tónkróć wo dobry wotběh wubědźowanja, štož hłowny sudnik Stefan Brückner z Dubrjenka chwalobnje hódnoćeše. Nimo Pjecha podpěrachu jeho Pětr Kokla, Manfred Kral a protokolantka Mariana Šnablec.
Na wšitkich wubědźowanskich městnach zarjadniskeho zwjazka wužiwaja wodu z wulkeho suda, w kotrymž je 10 000 litrow. Jeničce w Smjerdźacej bjeru wodu z rěčki. Kóžde mustwo, wobstejace ze sydom kameradow, dyrbješe tři B-hadźicy a dwě C-hadźicy po dołhosći 95 metrow wukłasć. Na to mějachu wobornicy z pjeć metrow zdalenosće přez 50 milimetrow šěroku dźěrku wodu pryskać, zo bychu dźesaćlitrowske sudobjo pjelnili. Młodźinske cyłki so po trochu hinašim modusu wubědźuja. Z 31,34 sekundami bě Pěskečanski dorost šěsć sekundow spěšniši hač młodźinske zastupnistwo Ralbic/Róžanta.


text:
Miśki, hoolsy i inksze hajoki… – 08.10.2018 [Ślōnski Fusbal, film]
Transfer last minute z Italije prosto do Katowic! Tym razym to niy fusbalista, chocioż z fusbalym bōł ôn blisko powiōnzany. Keby ludzi z jego branży brali do telewizyjnych show wytańcowołby już niyjedna gwiazda i zrobiōł pora celebryckich yntōw ze „splashym”. Mōmy czym sie asić! Ślōnsk wzbogaciōł sie gynau ô istnego majstra w swoim fachu, a dokładnił zgarnōł go katowicki hereszt śledczy (jeszcze niy wiadōmo eli transfer je definitywny).
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Paweł M. ps. „Misiek” bōł szefym hoolsōw Wisły Krakōw znanym z ciepniyncio nożym w Dino Baggio, ale jego kibolsko-chacharski CV je bogatsze. Z perspektywy ślōnskigo fusbalu chycyni panoczka Miśka z Krakowa to mono ni ma jakoś nojważniejszo informacjo, ale do nikerych sie liczy… Bezmałaś kibole Ruchu i Wisły już se „niy przajōm”, bo w sprawie Pawła M. policjantōm pōmōgła spowiydź dwōch „Psychofanōw” Ruchu. I tera pierōn wiy czy je „kosa” czy zgoda. Boroki hoolsy niy wiedzōm po lekku z kim do lasa sie umawiać na grziby a z kim na ustowki.
Poza tym w ślōnskim kibolskim światku na szczynści nudy. Nawet na ôstatnim szpilu Piasta z Gōrnikym ôbyło sie bez haje. Mono beztōż że piastowski ultrasy sztyjc bojkotujōm szpile swojij ekipy, ôdkōnd po przerwanych wiosynnych derbach miasto i klub wkludziyły antykibolowo polityka? Kibole na Piasta niy chodzōm, ale klub mo sie dobrze. Brawo Glywice.
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Rym do alpejczyki: różne rodzaje rymów do słowa alpejczyki - słownik rymów.
Rymy - 2 literyzarwański giloszarki czempionki nieliski niekontrolerski niemozański nienieporęcki sokolnicki niewojwodinski kwartalniki nieafrykański grzanki etaciki betki domaradzki niedakarski osełki społecznikowski niekuficki zakupoholiki bekoniaki sąsiedzki niesokólski majsterki radziechowski wieliczanki barzanki instalatorski kątki dąbrówniański bałkanistki niegospodarski pramroki niebłędowski niehajfoński triki lubomiński dwuzłotówki nielekomański narzucarki nieszalbierski nawietrzaki wytryski niedhakijski superciężki draski karwieński półgolfiki nieiwkowski niekutwiarski ośki odśnieżarki drohobycki załęski młódki bardzianki niespołemowski niezbawicielski nieskagerracki prądnicki żerdzianki nieuriański twardówki sosiki markierantki niewadowski niekarłowicki brodnicki uwodzicielki półskórki przełączki kreteński nieeskimoski prozaiki dźwięczniki nieretmański winsoki dadaistki anżeliki niepopielarski protagonistki wieprzowinki procesarski humorystki niezadunajski gornoałtajski niejuhaski grubaski niepretorski nieakwizytorski nieslawoński komunałki radymnianki grecki dionizjaki phnompeńki
Rymy - 3 literyhisteryki gramatyki geoplastyki dyptyki ekstrawertyki włodyki księżyki alegoryki problematyki autyki kinematyki antybiotyki tetryki charakterystyki scholastyki satyryki synoptyki meksyki fizjoplastyki fabryki flegmatyki kamyki mediewistyki euforyki półautomatyki spirytystyki piezoelektryki indianistyki gastryki eutanatyki dielektryki pedolingwistyki semantyki chromatyki etyki ezoteryki indyki ultraakustyki deliryki tabetyki prognostyki romanistyki diabetyki przełyki teleinformatyki egzotyki stygmatyki paramagnetyki filatelistyki genetyki bonistyki labelistyki pałacyki prototetyki kaustyki
Rymy - 4 literykrystalofizyki fizyki sadzyki żołnierzyki tektonofizyki prajęzyki starzyki języki krzyki pęcherzyki pokrzyki żubrzyki ołtarzyki rejestrzyki merzyki astrofizyki tzatzyki moździerzyki dzyndzyki biofizyki świdrzyki żołnierzyki marynarzyki bzyki mikrofizyki geofizyki damarzyki patafizyki psychofizyki
Rymy - 5 liter i pozostałeszewczyki abidżańczyki kominiarczyki łyszczyki mbabanejczyki aparatczyki oldenburczyki frankfurtczyki belwederczyki dublańczyki natolińczyki heidelberczyki uppsalczyki proporczyki sewilczyki pittsburczyki epikurejczyki manamczyki ałmaatczyki singapurczyki lobambijczyki maltańczyki managuańczyki mosulczyki sprzedawczyki garybaldczyki santosyjczyki archangielczyki madrytczyki nagańczyki burgasyjczyki mandejczyki nadobojczyki nagojczyki niamejczyki panamczyki gibraltarczyki florentczyki esseńczyki kororczyki honiarczyki chałturszczyki dynarczyki lublańczyki uppsalczyki madrytczyki karakaszczyki sanmaryńczyki watykańczyki ranguńczyki mekkańczyki olimpijczyki moronijczyki angielczyki kajeńczyki hanowerczyki wrończyki karakasyjczyki erewańczyki lanckorończyki kopczyki poczdamczyki brneńczyki manhattańczyki barszczyki heidelberczyki neandertalczyki asunciończyki awiniończyki tokijczyki duszanbijczyki korczyki okinawczyki titogradczyki kobijczyki gandawczyki zakopiańczyki stuttgartczyki malborczyki tokajczyki młynarczyki haczyki proporczyki europejczyki polowczyki skarbczyki barcelończyki houstończyki ankończyki madrasyjczyki charlestończyki archangielczyki toledańczyki rewalczyki dżakartczyki raweńczyki bizantyjczyki karabińczyki kruszczyki bajończyki filadelfijczyki chrząszczyki akryjczyki belwederczyki sztrasburczyki betlejemczyki stambulczyki mannheimczyki dakijczyki mesyńczyki londyńczyki kleszczyki oranjestadczyki oksfordczyki tuńczyki wołgogradczyki burgasyjczyki sukryjczyki berneńczyki sofijczyki
Inne rymy do słówpaktu
Reklama:


text: Wulke Ždźary (AK/SN). Łazowska gmejnska wohnjowa wobora chce wužadanjam přichoda wotpowědować. To podšmórny nawoda Torsten Hansen minjeny pjatk na jeje lětnej hłownej zhromadźiznje we Wulkich Ždźarach. „Mamy wukonliwu woboru. Měli ju tež dale zachować“, praji Hansen w swojej rozprawje. Starosćiwje zhladowaše wón na woteběracu ličbu kameradow. Wot 265 w lěće 2014 bě jich loni jenož hišće 214. Runočasnje je ličba w starobnym a čestnym wotrjedźe wot 153 na 174 rozrostła. Poměrnje stabilne je wuwiće pola młodźiny. Nimo jědnaće woborow dorosćenych ma gmejna Łaz pjeć młodźinskich woborow w Bjedrichecach, Hermanecach, Koblicach, Šćeńcy a Běłym Chołmcu. Za po płoninje druhu najwjetšu gmejnu Sakskeje je to nahladne. „Demografiska změna zawostaja swoje slědy“, Hansen podšmórny. Mjenje wobornikow dyrbješe loni nimale dwójce telko zasadźenjow zmištrować kaž lěto do toho. Předewšěm w juniju (28 zasadźenjow) a w oktobru (29 zasadźenjow) su wobornikow často wołali, zo bychu po wichorach škody rumowali.


text:
jendźelski
jendźelski jendźelski
jendźelski (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
adjektiw[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
jen-dźel-ski
Semantika
Přikłady:
- A hlej, tutoho nazhoniteho čłowjeka, kiž znaješe nimale wšitke kraja a ludy Europy, kiž rěčeše grjeksce, łaćansce, italsce, francosce a jendźelsce a wobknježeše dospołnje rušćinu, pólšćinu a čěšćinu, tutoho mudreho muža je jónu jedyn prosty serbski bur tak truhnył, zo je sej to Mosak hač do kónca žiwjenja spomjatkował. (Iselt)
Wotwodźene wopřijeća:
- jendźelšćina = jendźelska rěč


text:
Rym do riazańczyki: różne rodzaje rymów do słowa riazańczyki - słownik rymów.
Rymy - 2 literyjunaczki hubki liwerunki północnopolski pseudoczynniki niekantoński zarodki pilawski ahmadabadzki sztauerski grochowianki zaskoki koszarawski robaki nienawakszucki selekcjonerki adżmerski trzpienniki baboszewski inspiratorki kilkunastolatki nereczki mieszałki fladrowniki andyjski prymki hiroszimski spodeczki zamiejski hobbystowski niepołomski wszytki karetki nieoligoceński tuloński sprężynówki platformówki gentlemański liturgiki rychwalski słomniczanki lorki wykładki propagatorski niedrobiński wirgiński wskaźniki mewki machorki mnemotechniki tajniaki kuszycki diżoński nieniterski żyrzyński trufelki elamicki kędzierzynianki niewysocki niemdłosłodki czopiki widuchowski odważniaki głuptaki lwowiaki siódemki wojnicki laiki hajducki eurazjatycki nieobrzycki grabowski nieteresiński słoninki wilkołacki bajeczki nieporęcki włodawski przerywanki obrządki nielaoski brzezinianki urzynki cycowianki pływaki fryburski modliszki antoninki asklepiadejski orliki garncarski groszaki eksploatatorski grzbiecistki nieadaptatorski żeglarski niesedański płetewki
Rymy - 3 literycytostatyki chimeryki pirostatyki łyki biurotyki helioenergetyki skandynawistyki emblematyki elektroakustyki filumenistyki syntaktyki wizjonetyki kamyki marynistyki lingwistyki piecyki anglistyki deklamatoryki preparatyki psychosomatyki grdyki dogmatyki labelistyki płomyki farmakogenetyki etiopistyki bandażyki pianistyki smyki mongolistyki antybiotyki psychoneurotyki probabilistyki wyki scyzoryki klasyki florystyki glottodydaktyki islamistyki neoklasyki podpłomyki tematyki fircyki psychomotoryki neomistyki introwertyki astrobalistyki ferroelektryki agnostyki akwarystyki geoenergetyki chopinistyki biomatematyki paramedyki strzyżyki analeptyki pentaptyki frazematyki ekoturystyki anorektyki
Rymy - 4 literywietrzyki żubrzyki rydzyki aktorzyki terminarzyki starzyki krzyki fizyki lichtarzyki straszyki kriofizyki strzyki wietrzyki paleofizyki damarzyki okrzyki starzyki cyprzyki heliofizyki alkierzyki muzyki
Rymy - 5 liter i pozostałefudżyjczyki palikirczyki alczyki ankończyki kairczyki bazylejczyki medyńczyki denwerczyki bizantyjczyki lobambijczyki szanghajczyki karakasczyki karakaszczyki latakijczyki skarbczyki hamiltończyki halerczyki madrytczyki dilijczyki jenajczyki paniczyki tarczyki utrechtczyki montrealczyki sanijczyki piłsudczyki sewilczyki taszkentczyki bissauczyki kolombijczyki tańczyki nazareńczyki walczyki stambułczyki dżibutczyki orańczyki rumieńczyki dublińczyki lomejczyki londyńczyki karagandczyki taszkientczyki heidelberczyki lilongwejczyki loretańczyki wirczyki aszchabadczyki gaborończyki tebańczyki dakijczyki tarczyki poczdamczyki hawańczyki nassauczyki kobierczyki nawakszutczyki hajfańczyki korczyki kupczyki bużumburczyki konakryjczyki ankarczyki poputczyki burgasyjczyki bremeńczyki korończyki skeczyki dortmundczyki strzelczyki łyszczyki płaszczyki lozańczyki akryjczyki rewalczyki lubczyki hamiltończyki bluszczyki hanojczyki mediolańczyki suwijczyki apijczyki barszczyki pusańczyki dżibutczyki stalingradczyki nazareńczyki karakasczyki hamburczyki chrabąszczyki góralczyki kaneńczyki seulczyki abuzabijczyki sofijczyki samczyki kilończyki młynarczyki tokajczyki wellingtończyki uppsalczyki pawijczyki bagdadczyki czerwczyki sanańczyki hallerczyki piłsudczyki marburczyki agadirczyki phnompeńczyki kulczyki antwerpijczyki kobczyki bangkokijczyki asmarczyki fryzyjczyki aszkenazyjczyki brandenburczyki sanmaryńczyki kororczyki manhattańczyki pisarczyki
Inne rymy do słówpomoczony przeżyciowa przypieczko trójrogatej
Reklama:


text:
Ramnow (BeW/SN). Při najrjeńšim wjedrje je so zawčerawšim 59 zapřahow wokoło Ramnowskeho barokoweho hrodu zhromadźiło. Mjez pohončemi bě tež tójšto serbskich mjezwočow. Tak měješe na přikład Roman Čórlich z Kanec hnydom štyri konje před wozom, Maćij Šefer z Hory bě jednopřežnje z mandźelskej a synom po puću, Krystof Šołta z Jaseńcy měješe na swojim nowym wozu hnydom črjódku muzikantow.
Po wujězdźe z hrodoweho dwora poda so cyła wulka skupina korejtow pod přikleskom publikuma na 30 kilometrow dołhu čaru. Cil bě město Biskopicy, kotrež swjeći swoje 790lětne wobstaće.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 12.08.2018
We I polskej lidze kolejny remis Gōrnika Zŏbrze i piyrszy przegrany szpil Piasta Gliwice, i to u siã ze Legiōm z Warszawy.
Gōrnik Zŏbrze mioł szpil na Pomorzu ze Arkōm Gdynia. Fusbalŏrze z Zabrza przijechali nazŏd ze 1 punktym, choć dugo wyglōndało na to, że Gōrnik wygroł tyn szpil. Nojpiyrw we doliczōnym czasie piyrszej połowy na 1-0 dlŏ Gōrnika trefiōł Dani Suarez. We 75 minucie czerwōnŏ kartka (dwie zołte) dostoł Adrian Gryszkiewicz i Arka poczuła, co to jyj szansa na punkty. Gōrnik dobrze sie brōniōł, ale we 88 minucie tormana Gōrnika pokōnoł Michał Janota. Szpil skōńczōł sie wynikym 1-1.
We niedziela do Gliwic przijechała Legia Warszawa i moc kibicōw liczyła na kolejne trzi punkty dlŏ Gliwic, bo manszaft ze stolicy Polski ôstatnio nie je we formie. Niestety dlŏ Piasta we niedziela Legia zagrała dobry szpil i walczōła do kōńca, co skōńczyło sie przegranōm Piasta 1-3. We piyrszej połowie bōło 1-0 dlŏ Legii, a Piast straciōł po czerwōnej kartce Marcina Pietrowskiego. Po przerwie wyrōwnoł Michal Papadopulos i kibice napoczli wierzić w dobry kōniec. Legia ale grała do kōńca i strzelōła dwa tory we 86 i 95 minucie. Dlŏ Piasta to piyrszŏ przegranŏ w tym sezōnie i strata fotelu lidera.
Piast Gliwice je 2, a Gōrnik Zŏbrze je 5.
We II lidze polskij yno w manszaft z Tychōw z kōmpletym punktōw:
Rakōw Czynstochowa – Ôdra Ôpole 1-0
GKS Jastrzymbiy – Chojniczanka 0-0
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Garbarnia Krakōw 0-0
GKS Tychy – Nieciecza 1-0
Sandecja – GKS Katowicy 1-0
We tabuli po cztyrych rundach Ôdra Ôpole je 4, GKS Tychy 10, Biylsko-Biołŏ 15, GKS Katowicy 16, GKS Jastrzymbiy 17.
***
W I lidze czeskej w kōncu zapunktowoł Slezsky Ôpawa. Grali u siã ze barzyj znanymy Slovanym Liberec i szpil skōńczōł sie 1-1. Nojpiyrw tora we 62 minucie strzelyli fusbalŏrze ze Liberca, ale Slezsky Ôpawa, kery we I lidze do tego szpilu bōł bez punktōw, to groł fest ambitnie, i tego szpilu nie ôdpuściōł. We 77 z elwra wyrōwnoł Nemaja Kuzmanovic i dało to piyrszy punkt Ôpawie w I lidze.
Durś bez punktu za to je MFK Karwina, kerŏ we sobota zajś gładko przegrała 4-1. Grali we Jabloncu i tora na 4-1 trefiōł dopiyro we ôstatniyj minucie Lukáš Budínský.
Banik Ôstrawa bandzie grać we pōniydziałek wieczōr we Pradze ze Bohemiansym 1905. Szpil idzie ôbejrzeć live ô 18.00 na ČT sport.
Banik Ôstrawa je 6, Slezky Ôpawa 14, a Karwina przedôstatniŏ.
We II lidze czeskej czwŏrty szpil przegroł Fotbal Trziniec. Tera 1-2 ze Pardubicōma i dalyj sōm na ôstatnim placu we tabuli.
Foto na wiyrchu: Adrian Grycuk [CC BY-SA 3.0 pl] / from Wikimedia Commons