text:
Staroorientalistika
Staroorientalistika je wědomosć rěčow, stawiznow a kulturow Stareho orienta wot jewjenja prěnich klinopismowych tekstow w pózdnim 4. lěttaysacu hač do hašenja klinoweho pisma wokoło přewróta časow. Dokelž so prěnje wjetše wuryća w antikskej Assyriskej wotměwachu, je so staroorientalistika prjedy a tradicionelnje hdys a hdys tež dźensa assyriologija mjenuje. Geografiski rum staroorientalistiki wopřijima wulke dźěle Prědnjeho orienta na teritoriju modernych statow Irak, Syriska (antikska Mezopotamiska), Turkowska (Mała Azija) a Iran (Persiske mócnarstwo) kaž tež susodnych krajow.
Wobsah
- 1 Charakteristika
- 2 Dźělne pola staroorientalistiki
- 3 Studij a wučba
- 4 Stawizny
- 5 Rumowy a časowy wobłuk
- 6 Hlej tež
- 7 Literatura
- 8 Eksterne wotkazy
Charakteristika[wobdźěłać]
Staroorientalistika je filologisko-historiska disciplina. Hłowne žórło staroorientalistiki su na 550.000 tekstow, kotrež su z klinowym pismom na hlinjanych taflach napisane a su lěttysacy přetrali. Tute klinopismowe teksty su nimo staroegyptowskeho tekstoweho korpusa najstarši a za starogrjekskim najwobšěrniši tekstowy korpus cyłkowneho starowěka. Najwjetši dźěl tutych tekstow leži wšak hišće njepublikowany w mnoholičbnych muzejach a priwatnych zběrkach swěta; archeologiske wuryća dadźa nimo toho kóžde lěto nowe hlinjane tafle wustupować, tak zo ličba tekstow dale a dale přiběra.
Wuslědźenje materielnych dopokazow Stareho orienta je nadawk prědnjoaziskeje archeologije. K předmjetej facha njesłuša stara Egyptowska, kotruž egyptologija wobjednawa, byrnjež pod mjenom Stary orient we wobšěrnišim zmysle druhdy staru Prědnju Aziju a staru Egptowsku zjało. Stara Palestina. swět Stareho zakonja, hačrunjež historisce a wěcownje k Staremu orientej słuša, so po tradiciji přez (starozakonsku) teologiju/hebraistiku wuslědźa.
Dźělne pola staroorientalistiki[wobdźěłać]
Staroorientalistika rozdźěluje so do slědowacych po rěčach definowanych dźělnych polow:
Akkadska rěč (akkadistika), (wuchodo)semitiska (t. r. z arabšćinu přiwuzna rěč Babylonjanow a Assyričanow, je so něhdy w Mezopotamiskej (Irak, Syriska) rěčała, wyše toho w cyłkownej Prědnjej Aziji z wašnjom a wot 3. hač do 1. lěttysaca př. Chr. stajnje dokładźena. Akkadšćina je geografisce a chronologisce najdale rozšěrjena a po ličbje a wšelakorosći tekstow najlěpje dopokazana rěč Stareho orienta.
Sumeriska rěč (sumerologija), najstarša traděrowana rěč čłowjestwa, kotraž ze žanej druhej rěču přiwuzna njeje, rěč wunamakarjow pisma z najbóle južneho dźěla Mezopotamiskeje, wot 3. hač do zažneho 2. lěttysaca př. Chr. dokładźena (a w kulće a we wědomosći tež hišće pozdźišo).
Hetitiska rěč (hetitologija), najstarša dokładźena indoeuropska rěč (přiwuzna z němčinu, jendźelšćinu, łaćonšćinu, grjekšćinu a staroindišćinu) wobydlerjow Małeje Azije (Turkowska) z połojcy 2. lěttysaca př. Chr. Pódla hetitišćiny steja lědma znate rěče luwišćina (je so w klinowym pismje a w swójskim hieroglifowym pismje pisała), palaišćina (wobě z hetitišćinu přiwuznej) kaž tež hattišćina (izolowana rěč, kotraž z druhej rěču přiwuzna njeje).
Amurritišćina, ugaritišćina, fenicišćina a staroaramejšćina (aramejšćina), su štyri w Syriskej rěčane sewjerozapadosemitiske rěče z 2. a 1. lěttysaca př. Chr., kotrež su jedna z jednej wusko přiwuzna. Amurritišćina je jenož přez jara wulku ličbu wosobowych mjenow a někotre požčonki z akkadšćiny rekonstruujomna. Druhe tři rěče su přez teksty w najstaršich alfabetach swěta traděrowane. Wusko přiwuzna je tež starohebrejšćina, rěč Stareho zakonja biblije.
Hurritiska rěč a urartejska rěč, dwě ze sobu přiwuznej rěči, kotrejž wšak nimatej genetisku přiwuznosć z druhimi rěčemi, prěnja je so w 3. a předewšěm w 2. lěttysacu př. Chr. w Mezopotamiskej (Irak, Syrien) a Małej Aziji (Turkowska) rěčała, druha w 1. lěttysacu př. Chr. w južnowuchodnej Turkowskej a Armenskej.
Elamska rěč, izolowana rěč z juhozapada Irana, wot 3. hač do 1. lěttysaca př. Chr., ale trochu njeprawidłownje dokładźena.
Staropersiska rěč, indoeuropska rěč achajmenidoweho mócnarstwa z 2. połojcy 1. lěttysaca př. Chr., w swójskim złóžkowym klinowym pismje.
Na zakładźe wuslědźenja rěčow a pismow wobjednawa staroorientalistika wšě aspekty staroorientaliskich kulturow, dalokož w prěnim rjedźe materielne žórła njetrjebaja: politiske stawizny, stawizny wšědneho dnja, stawizny nabožiny, stawizny prawa, stawizny literatury, stawizny wědomosće, stawizny hospodarstwa, socialne stawizny atd.
Studij a wučba[wobdźěłać]
Staroorientalistika wuči so na slědowacych němskich uniwersitach: Swobodna uniwersita Berlin, Lipsk, Mainz, Jena ze statnej Hilprechtowej zběrku prědnjoaziskich starožitnostkow, Göttingen, Münster, Marburg, Würzburg, Erlangen-Nürnberg, Heidelberg, Tübingen, uniwersita Freiburg a Mnichow. Za staroorientalisku resp. prědnjoazisku archeologiju dybi so wyše toho Němski archeologiski institut (DAI) kaž tež Němske orientowe towarstwo (DOG) mjenować. W Awstriskej so staroorientalistika na uniwersitomaj Wien a Innsbruck wuči, w Šwicarskej na uniwersitomaj Bern a Genf.
Stawizny[wobdźěłać]
Spočatki[wobdźěłać]
Prěnje archeologiske powostanki běchu so hižo dołho před 19. lětstotkom přez pućowarjow namakali, z jedneje strony přez wikowanskich pućowarjow, z druheje strony přez pućowarjow, kotřiž so přez to pozbudźichu, kraj biblije wopytać.
Spočatk 17. lětstotka Romski slědźer Pietro Della Valle (1586-1652) wopyta Mezopotamisku, dźensniši Irak, Persisku (dźensniši Iran) a Bliski wuchod (Syriska, Libanon a Palestina). Přinjese rozprawu w žiwych barbach, kotraž do stawiznow zańdźe a kopiju napisa, kotryž wot toho sławu doby: napis z Persepolisa. Zastorči modu mjez ludźimi zdźěłaneho byrgarstwa; kóždy pućowar čuješe so winowaty pućować, zo by znamješka abo rysowanki kopěrował, kotrež běchu na namakanych stelach abo pomnikach zwobraznjene. Nichtó njemóžeše tehdy prajić, štož tute napisy předstajichu, wo kotrychž Della Valle mysleše, zo bychu pismo byli a formulowaše sam chětro prawe hypotezy, bjeztoho zo móhł je dopokazać.
Přiběranje pućowanjow a wuprawow dowoli jara bohaty material dodać, hačrunjež doba, hdyž je so dodał, njemóžeše znajomosće rozmnožić. Wažne wotkryća wotměwachu so mjez 1780–1790, doba, hdyž so prěnje wuprawy organizowachu. Tehdy knježeše přeswědčenje, zo znamješka pismo předstajichu, wo kotrymž zawěsće nic wjele zrozumichu, ale chcychu je dešifrować. Cil bě, napisy abo tafle namakać.
Wot spočatka 19. lětstotka Bliski a Srjedźny wuchod započeštej požadliwosće Francoskeje a Wulkobritaniskeje wuwabjeć a organizowane wuryća běchu znamjo wurubjenja, kotrež wulkomocy přez posrědkowacych slědźerjow praktikowachu.
W lěće 1842 přinjese francoski guwerner Botta jedyn z najwažnišich palastow mezopotamiskeje ciwilizacije na swětło: palast z Chorsabada. Hačrunjež běchu jara wažne, njemóžachu wotkryća přewrót w znajomosćach zawinować. Tohodla so njeporadźi srědk namakać, zo by namakane napisy čitało a to pak bě potom same předmjet slědźenja, kotrež 50 lět traješe a wjele specialistow mobilizowaše.
Dešifrowanje klinoweho pisma[wobdźěłać]
Zo bychu klinowe pismo dešifrowali, slědźerjo złožowachu so na napisy na kamjenjach, kotrež su so w Persepolisu wotkryli. Tute napisy z Persepolisa wobsahowachu znamješka, kotrež su so do třoch špaltow rozrjadowali. Wupokaza so bórze, zo dźěše wo tři rozdźělne pisma. Ale z tych třoch pismow žane pismo znate njebě a nimo toho njebě žana wěstosć wo rěči abo rěčach, kotrež so w nich napisachu. Ale dóńdźe jara bórze k přeswědčenju, zo dźěše wo tekst w 3 rozdźělnych rěčach a pismach. Potajkim by móžno było, přez dešifrowanje jednoho pisma wobě druhej pismje dešifrować.
Slědźerjo dachu so do prěnjeje špalty, kotraž jenož 42 znamješkow wobsahowaše. Tohodla měnjachu, zo dźěše wo alfabet. Wuchadźo wot hypotezy, zo ciwilizacija, kotraž je to zhotowił, bě ta Persiskeho mócnarstwa 4. lětstotka př. Chr. a, wužiwajo znate literarne žórła, slědowachu, zo wužita rěč bě předchadnik persišćiny, kotryž je so wužił, zo by najstarše teksty pisał. Z druheje strony, znajachu wot grjekskich pućowarjow mjenje dweju jeho kralow, Darius a Kserkses.
Z tymi přeswědčenjemi wobrónjeny, je slědźer z mjenom Georg Friedrich Grotefend w lěće 1802 prěni alfabet postajił, kotryž dowoli, mjena persiskich kralow čitać. Jeho rozłoženje je poprawom z wjetšeho dźěla wopak było, tworješe pak zakład debatow, kotrež 40 lět mjez horstku specialistow trajachu. Hakle w lěće 1842 dojedna so wjetšina wučencow na alfabet, kotryž dowoli, cyły tekst čitać a jemu zwisowacy woznam dać.
Dešifrowanje druheje špalty sčini wjace problemow. Dokelž 110 znamješkow wobsahowaše, běchu jara bórze měnjenja, zo by wo złóžkowe pismo šło. Ale dokelž mějachu jenož jara mało dokumentow w tutym pismje a rěč, kotraž je so z nim napisała, njebě znata, bě dešifrowanje dlěše a sprócniwše hač za třeću špaltu. Tak da so prajić, zo najebać swojeho jednoreho napohlada, tute pismo zwužitkowa wjace dešifrowanje pisma z třećeje špalty.
Za třeću špaltu je so dźěło jako wjele komplikowane wopokazało. Wot lěta 1814 su so dešifrowanja namjetowali. Ale we woprawdźitosći zakaza wočiwidna wšelakorosć dale přińć, hač k někotrym njedospołnym grupam znamješkow. To je so wot lěta 1842 zwoprawdźiło, hdyž dešifrowanje persiskeho pisma so na trochu bóle solidny zakład złoži, tak zo postup započa so rysować.
Prěnje dźěło bě, znamješka dokładnje registrować, štož da so jenož přez sćerpliwe dźěło přirunowanja znamješkow prěki přez wulku ličbu tekstow činić. Zo bychu to činili, slědźerjo hižo njewobmjezowachu so jenož na teksty z Persepolisa. ale čerpachu z hoberskeho mnóstwa informacijow, kotrež so w běhu wuryćow namakali, kotrež so paralelnje wotměwachu.
Potom přińdźe doba spóznawanja znamješkow. Dyrbjachu zwuk abo woznam znamješkow namakać, přetož wěsći slědźerjo myslachu, hdyž ličbu zregistrowanych znamješkow widźachu, zo znamješka dyrbjachu cyłe słowa woznamjenjeć. Druzy myslachu, zo pismo bě dospołnje ze złóžkow zestajene, kotrež so kombinowachu, zo bychu słowa pisali.
Woprawdźe su so wšě debaty na dobu něhdźe pjatnaće lět koncentrowali, wot 1842 hač do 1857. Přirunujo swójske mjena w persiskej wersiji z tymi w třećej špalće, hodźeše so wotkryć, zo znamješka dadźa so jako złóžku kaž tež jako słowo wužiwać, zo samsne znamješko móžeše wjacore złóžki woznamjenjeć a zo wyše toho hišće samsna złóžka da so přez wjacore znamješka zwobraznić.
Potom, w lěće 1850, je so wotkryło, zo wěste znamješka so jako determinatiw wužiwachu, t. r. wosnadnjachu čitanje druhich znamješkow, bjeztoho zo bychu so same čitali. Samsne lěto je so dešifrowanska metoda etablěrowała. Wuchadźo wot hypotezy, zo rěč pismow by semitiska była, wučenc namjetowaše, złožkowe znamješka z hebrejskimi pismikami přirunować. Raz přiwzata, dowoli tuta metoda wulki skok w znajomosćach wo znamješkach činić.
A w lěće 1857, William Henry Fox Talbot, britiski dešifrowar, dźiwi na medijowe coupy, sčini pospyt, sćelo tři kopije samsneje, runje namakaneje tafle na třoch wuznamnych dešifrowarjow Henry Creswicke Rawlinson, Jules Oppert a Edward Hincks a jednu wobchowa sam. Štyri přełožki su so kryli, to bě dopokaz, zo čitanje pismow na hlinje da so mištrować.
Wot Assyriskeje do Sumera[wobdźěłać]
Po periodźe wotkryća mezopotamiskeje ciwilizacije a dešifrowanja akkadšćiny, so žiwy zajim zapadneho wědomostneho swěta za tutón region zmócowaše. Wulke wurywanišća so nětko w Assyriskej zahajuja, tak zo tuta wědomostna disciplina mjeno assyriologija dósta, kotrež njedźiwajcy wotkrywanja nowych kulturow Stareho orienta wobchowa. Po wuryćach w Chorsabadźe (Dur-Šarrukin) přez Botty, Brit Austen Henry Layard wury namakanišćo Nimrod (Kalchu), potom Kujundźik, staru Niniwu, hdźež w lěće 1851 Assurbanipalowu knihownju wotkrywa, kotraž z tysacow taflow wobsta. Někotry čas pozdźišo je jeho Hormuzd Rassam narunał, wosobina, kotrehož mjeno je z wotkryćemi wulkeho wuznama zwjazane. Namakanki z assyriskich stolicow su se do Francoskeje a Zjednoćeneho kralestwa pósłali, hdźež Louvre a Britiski muzej wozbožuja. Paralelnje přełožki postupowachu a w lěće 1872 přełoži George Smith babylonsku wersiju stawizny wo lijeńcy. Tute wotkryće zbudźi wulku kedźbnosć.
Samsna perioda widźeše spočatk prěnich wuryćow w Delnjej Mezopotamiskej, hdźež so namakanišća Ur, Uruk a Suza identifikowachu. W lěće 1877 přewjedźe Francoz Ernest Chocquin de Sarzec wuryća w Tello, prjedy mylnje jako stary Lagaš identifikowany (je jón tehdy Sirbula čitał), ale we woprawdźitosći wotpowěduje wón Girsu. Wón je tam wotkryća činił, kotrež du do staršich periodow wróćo, hač do tych druhich namakanišćow, kotrež su so hač do toho wuryli, a namaka tam wosebje supowu stelu a postawy z Gudeoweho kralestwa. Namakanišći Nippur a Suza stej w tym wokomiku z wažnymaj wurywanišćomaj. Tafle, kotrež su so tam wotkryli, dachu eksistency druheho luda hač Semitow wustupować, Sumeričanow, kotrychž rěč je so tehdy wotkryła. Eksistencu tutoho luda su sej hižo prjedy přełožowarjo klinopismowych taflow myslachu, kotřiž cuze słowa w słowoskładźe semitiskich rěčow (assyrišćiny a babylonšćiny) namakachu. Wuryća w Suzy, nawjedowanych wot J. de Morgana po 1897, přinjesechu jedyn wjetšich dokumentow mezopotamiskich stawiznow na swětło: Hammurabijowy kodeks, kotryž pater Jean-Vincent Scheil přełoži.
Spočatk 20. lětstotka rozšěrjachu so bóle rigorozne archeologiske wurywanske metody, wosebje z přichadom Němcow na polu assyriologiskich studijow, w tutym zmysle sylnje wot kejžora Wilhelma II. spěchował. Walter Andrae přewjedźe wuryće Assura, mjeztym zo Robert Johann Koldewey započa Babylon wuslědźeć. Parallelnje dowola dźěło přełožowarjow mezopotamiske stawizny w hrubych rysach wozjewić, a započina so korpus zarjadniskich a hospodarskich tekstow analyzować, kotrež su mezopotamiske namakanišća dodali. Prěnja swětowa wójna 1914 - 1918 přetorhny tutón elan.
Doba mjez wójnomaj: postup a rozšěrjenje assyriologiskich studijow[wobdźěłać]
Po 1918 je so Bliski wuchod ze spadom Osmaniskeho mócnarstwa politisce přewróćił. Mandaty, kotrež buchu Britam w Iraku, w Palestinje a w Jordaniskej a Francozam w Syriskej a Libanonje dowěrjene, potom modernizacija Turkowskeje a Persiskeje budu wuslědźenje archeoligiskich wurywanišćow tutych krajow wosnadnjeć, zdobom budu geografiski wobzor assyriologiskich studijow rozšěrjeć.
Hižo do 1914 běchu wuryća zwonka Mezopotamiskeje polo assyriologije rozšěrili. Wot 1886 běchu so klinopismowe tafle w Egyptowskej, w Tell el-Amarna wotkryli: Listy z Amarny, diplomatiska korespondenca faraonow Amenhotepa III. a Amenhotepa IV. (Echnatona), a jich přełoženje je so za prěnje lěta 20. lětstotka dokónčiło. W lěće 1906 bě Němc Hugo Winckler město Boghaz-Köy wurył, antikski Hattuša. Diplomatiske tafle, kotrež bě tam wotkrył, běchu w do toho njeznatej rěči popisane: Hetitišćina. Tuta je so w lěće 1915 wot Bedřicha Hrozneho wuhódała, a je najstarša znata indoeuropska rěč swěta.
W lětach 1920-1930 polěpšichu wurywanske metody. Wurywanišća Babylon, hdźež bě Koldewey swoje dźěło hač do jeho smjerće w lěće 1925 zaso zahajił, Uruk Juliusa Jordana a strony rěki Dijala ameriskeho teama instituta Oriental Institute of Chicago, nawjedowaneho wot Henri Frankforta, su so z wjace srědkami analyzowali, a dodachu jara přeswědčace wuslědki, kotrež dowolichu, chronologiju mezopotamiskich stawiznow lěpje zeznać. Najwuznamniše wotkryće tuteje doby je britiskemu teamej Leonarda Woolley dźakować, kiž w Urje wurjadny kralowski pokład z archaiskeje doby wotkry.
Zwonka Mezopotamiskeje su so mnoholičbne wurywanišća zahajili. Claude Schaeffer a René Dussaud započeštej Ras Šamra (Ugarit) wurywać, a Tell Hariri (Mari) je so w lěće 1933 wotkrył a wot André Parrot wurył. Hromadźe ze Suzu su to najwažniše archeologiske městna francoskeje assyriologije. Kóžde je wurjadny tekstowy korpus dodał, kotryž do dźensnišeho njeje dospołnje přełoženy, a kotryž hišće dale rosće. Tafle, kotrež su so w Ugariće na swětło přinjesli, pokazuja najstarši alfabet, kotryž je znaty do dźensnišeho. Wuslědźowanje wurywanišćow w Syriskej a w Anatolskej, předewšěm Yorgana Tepe (Nuzi), da nowy lud wustupować, Hurritow, kotrychž rěč započa so přełožować. W Armenskej wotkrychu lud Urartu, kotryž na hurritišćinu podobnu rěč rěčeše, kotruž Johannes Friedrich w lěće 1930 wuhóda. Iranska wysočina je so tež wuslědźiła: su so palast Dariusa I. w Persépolisu a starše wurywanišća Tepe Giyan, Tepe Sialk abo Tepe Hissar wuryli.
Po 1945: nowe wotkryća a polěpšenje metodow[wobdźěłać]
Disciplina je so po 1945 dale z wjace srědkami wuhotowała. Hižo prjedy wuslědźene wurywanišća buchu znowa wuryte, mjeztym zo wotstorčenym dobam wěnuja, prastawiznam Stareho orienta. Jericho w Palestinje a Çatal Höyük w Turkowskej stej mjez najznaćišimaj wuslědźenymaj wurywanišćomaj w tej periodźe. Staroorientalistika wjedźeše na powšitkowne wašnje postup archeologije dale, kotraž so studijej wokoliny wěnowaše, a interdisciplinarnosć. Ale we wurytych namakanišćach wěnowachu wosebje pomnikam a zanjechachu zwjetša bydlenske štwórće hač na někotre wuwzaća (Ur, Ugarit, Hacilar). Regiony, kotrež su so něhdy za periferne měli, dóstachu wjetši wuznam a prócowachu so stawizny Stareho Orienta hišće raz wobkedźbować, tónkróc na mjenje "mezopotamisko-centristiske" wašnje. Wotkryće města Ebla w lěće 1975 přez italski team pod wjednistwom Paolo Matthiae a přełožowanje taflow, kotrež su so tam namakali, wjedźeše k wotkrywanju wažnosće rozwića Syriskeje na spočatku bronzoweje doby, štož so sej do toho njemysleše. Najnowše wuryća w dole rěki Chabur du do samsneho směra, cyle kaž cyle nowe wotkryće wurywanišća Jiroft w Iranje (w lěće 2001). Rozšěrjenje wuryćow antikskich wurywanišćow na rum, kotryž wot Egyptowskeje hač do Srjedźneje Azije rozpřestrěwa, je dowoliło, wuznam zwiskow mjez rozdźělnymi kulturami do prědka stajić, kotrež su so tam namakali, a wikowanske poćahi mjez nimi, kotrež so wot dalokich dobow pokazowachu. Ale to přesahuje wobłuk staroorientalistiki.
Rozšěrjenje pola assyriologiskich studijow po lěće 1945 je slědźerjow nuzowało, so na wosebite dźělne polo specializować, na geografiju (Assyriska, Babylonska, Elam atd.), na dobu (neolitikum, archaiska, stara, srjedźna abo nowa perioda) a/abo na bóle specialne pola (stawizny nabožiny, hospodarstwa, diplomatije atd.). Tak je so staroorientalistika do wjacorych dźělow rozšćěpała. Po Samuelu Noahu Kramerje, kotryž so w swojim wulkim dźěle Stawizny započinaja so ze Sumerom za "sumerologa" wuda, su sej druzy slědźerjo jeho za přikład wzali a dachu so "hetitologow", "elamologow" atd. mjenować. To njeje zadźěwało, zo najebać wšěch rozdźělnych polow, kotrež so namjetuja, studij Stareho orienta přeco relatiwnje podobne metody wužiwa, kotrež činja, zo tuta disciplina wěsty zwjazanosć wobchowuje.
Politiska situacija Srjedźneho orienta po 1945 je we wěstych regionach móžnosće wuryćow jara wobmjezowała: byrgarska wójna w Libanonje, iranska rewolucija, wójna mjez Iranom a Irakom a aktualna situacija w Iraku. Wěste staty maja tež wulke ćežkosće w boju přećiwo rubježnym wuryćam, kotrež hižo wot spočatkow staroorientalistiki jewja, předań wuměłskich twórbow abo antikskeje tafle, kotrež w ćežkej dobje přeco dobytki lubjachu.
Staroorientalistika dźensa[wobdźěłać]
Staroorientalistiskej disciplinje je po połdra lětstotku eksistency poradźiło, stawiznam čłowjestwa wažnu periodu jich zańdźenosće wróćo dać a ju w hrubych rysach wopisać. Wona je periodu zaso wotkryła, kotraž wutworjenje ciwilizacije, jewjenje městow, pismo, nowe techniki, nastaće wažnych politiskich jednotkow, wutworjenje myslenskich směrow widźała, kotrež su wulki dźěl dźensnišeho swěta wobwliwowali (bibliske studije su wosebje z tymi Stareho orienta zwjazane).
Wězo, zwostawa hišće wulka ličba dypkow, kotrež dyrbja so wujasnić. Dla polěpšenja stawa znajomosćow wo tutej starej ciwilizaciji, dyrbja so prjedy studowane podłožki w swětle nowych wotkryćow znowa analyzować. Tutón njepřestajny postup dawa přičinu měnić, zo wěsta ličba wěstosćow, kotrež mamy tuchwilu wo wšelakich aspektach stawiznow Stareho orienta, bychu w přichodnych lětach swoju płaćiwosć zhubili. Porno tomu zwostawa wulka ličba taflow, kotrež hišće njejsu přełožene a analyzowane: wulki dźěl archiwow z Mari, kotrychž přełoženje je so hižo před 1939 započało, hišće njeje studowany; z 10.000 srjedźnobabylonskich taflow, kotrež su so w Nippurje wuryli, je jenož malički dźěl wozjewjeny. A to su jenož někotre přikłady. Z prawdźepodobnym wotkrywanjom nowych kopicow taflow (kaž te, kotrež su njedawno w Qatnje na swětło přišli), korpus k dispoziciji stejacych tekstow ma wulke šansy so hišće za přichodne lěta rozmnožić. To wučinja wěsće rozdźěl mjez staroorientalistiku a najwjace druhich disciplinow antikskich stawiznow, hdźež tekstowy korpus je takrjec blokowany (kaž to za klasiski starowěk trjechi).
Rumowy a časowy wobłuk[wobdźěłać]
Definicija wobłuka stawizniskeje discipliny je njezbytny předpokład. Čas, hdyž wobzor assyriologiskich studijow bě na Assyrisku mjez 9. a 7. lětstotkom př. Chr. wobmjezowany (po tym disciplina swoje mjeno dósta) je hižo dawno nimo, a wot nětka rozpřestrěwa jeje studijne polo po wjacorych lěttysacach a wopřijima cyły Bliski wuchod.
Rum[wobdźěłać]
Mezopotamiska bě dołho preferowane městno za assyriologiske studije. To rěka, w tutym regionje, inkluziwnje Persisku, je disciplina swoje prěnje bitwy biła. Pozdźišo su so druhe ciwilizacije zwonku tutoho ruma wotkryli: Elam, Hetitow, Hurritow, Urartu, druhe w Syriskej (Ugarit, Alalach) a w Palestinje. Mezopotamisku mějachu za srjedźišćo tutych ciwilizacijow, kotrež bychu nětko na schodźenku "nakromnych kónčinow" byli. Je wočiwidnje, zo Mezopotamiska, předewšěm w swojim južnym dźělu, je postajowacu rólu při jewjenju ciwilizacijow Bliskeho wuchoda hrała, hewak njeby wunamakanje pismoweje formy było, kotruž susodne regiony přewzachu, husto z elementami jeje kultury. To njezadźěwa wšak, zo serija wotkryćow wulkich wurywanišćow zwonka Mezopotamiskeje (Ebla, Mari, Hattuša) pohnuwaja dźensa specialistow, mjenje "mezopotamisko-centristiski" wid wěcow prezentować. Dopokaz za to je fakt, zo zapřijeće "Stary orient" (do kotrehož so druhdy samo Stara Egyptowska zapřija) je něhdy běžniše zapřijeće "Mezopotamiska" wutłóčiło.
Rum, kotryž assyriologojo a druzy historikarjo Stareho orienta (sumerologojo, hetitologojo atd., kotřiž ze samsnymi metodami dźěłaja) wuslědźeja, zapřijima slědowace kónčiny:
- na zapad Srjedźnozemske morjo hač do Lewanty (druhdy z Cypernom) a dźěl Anatolskeje (znajmjeńša hetitiski swět 2. lěttysaca př. Chr.)
- na wuchod iranska wysočina, kotrejež jenička stawizniska ciwilizacija je Elam do jewjenja Persiskeho mócnarstwa srjedź 1. lěttysaca př. Chr.
- na sewjer móhła mjeza w Armenskej być, w prěnjej połojcy 1. lěttysaca z urartejskim mócnarstwom
- na juh je mjeza Persiski zaliw na wuchod (inkluziwnje wěste kupy we wěstych periodach, wosebje Bahrajn/Dilmun), arabska pusćina dale na zapad
Hačrunjež so Egyptowska druhdy do wulkeho Stareho orienta zapřijima, rozeznawa so studij tutoho kraja k tutej periodźe jara wot toho skupiny ciwilizacijow, kotrež assyriologojo studuja, a, byrnjež zwiski mjez woběmaj polomaj we wěstych periodach sylne byli, wostawatej egyptologija a staroorientalistika jara rozdźělnej disciplinje. Jeničke dokumenty, kotrež z Egyptowskeje pochadźeja a staroorientalistiku nastupaja, su listy z Amarny.
Chronologija a periodizacija[wobdźěłać]
Spočatki periody, kotruž staroorientalistika wuslědźa, su jednore: dźe wo spočatk produkcije spisownych dokumentow, tuž jewjenje pisma wokoło 3400 - 3300. To wostawa teoretiske, přetož studije tuteje periody wobroćeja so skerje na archeologiju, a móža dale w času wróćo sahać. Stawizny, kotrež na podawkach bazuja, móže so hakle w druhej połojcy 3. lěttysaca zopočeć, njedostatka prjedawšich dokumentow dla, kotrež nas wo tutym polu informuja.
Časowy kónc assyriologiskeho pola je kónc produkcije klinopismowych dokumentow, tuž spočatk 1. lěttysac po Chr. w Babylonskej, kotrež antiksku mezopotamisku kulturu wobchowachu. Zbytk Bliskeho wuchoda staroorientalistiku wot spada babylonskeho mócnarstwa w lěće 539 wjace njenastupa, byrnjež dźěła wo pozdźišich mezopotamiskich žórłach k tutomu podawkej móhli specialistow za achajmendiske, seleukidiske a partiske mócnarstwo zajimować.
Chronologija Stareho orienta wostawa wjele debatowana tema. Ći, kotřiž relatiwnej chronologiji přiwisaja, maja wobmjezowany dosah, mjenujcy jenož jednu periodu, a za tych, kotřiž absolutnej chronologiji přiwisaja, wobsteji strach, zo datowanje wjele podawkow wohrožuja. Su sej datowanja podawkow wot astronomiskich zjawow 8. lětstotka př. Chr. wěsći. Zwonka tuteje doby čini cyły 2. lěttysac problemy. Přiznawa so, zo zwučena chronologija, tak mjenowana "srjedźna chronologija" je wopak. Ale wobchowuje so po konwenciji, doniž so specialisća na chronologiju njedojednaja, kotraž tuchwilu hišće njeje widźeć. Dźěła belgiskeho teama su ke "krótkej chronologiji" wjedli, kotraž kładźe spad prěnjeje Babylonskeje dynastije do lěta 1499, přećiwo powšitkownje připóznatemu datumej 1595. 16. lětstotk "srjedźneje chronologije" steji w srjedźišću problema. Přiwisnicy "krótkeje chronologije" namjetuja, srjedźnu chronoloiju "wotstronić", štož prjedawše datumy za dobyće nad Babylonom přez Hetitow wo jedyn lětstotk znižuje. Je porno tomu problemy z datowanjom wokoło druheje połojcy 2. lěttysaca. Pad je wosebje rjejaty za hetitiske mócnarstwo: specialisća maja tajke ćežkosće so na datumy absolutneje chronologije dojednać, zo někotři z nich je w swojich publikacijach radšo njewozjewjeja.
Periodizacija stawiznow Stareho orienta wariěruje po městnach a periodach. Wěste nastupaja wulki dźěl Bliskeho wuchoda: Urukowa perioda, nowoassyriske mócnarstwo, nowobabylonske mócnarstwo. Su sej přiwučili, chronologiju Mezopotamiskeje na zbytk Stareho orienta w 2. lěttysacu nałožić, wosebje za starobabylonsku periodu (2004-1595), njepřihódna terminologija, přetož Babylon bě hakle wokoło srjedźizny tuteje periody politiska wulkomóc, ale je přez konwenciju wostała. We woprwdźitosći je dale a dale tendenca, stawizny regionow Stareho orienta po jich swójskej chronologiji rozdźělić, kotraž móže na tu druhich regionow jara podobna być. Na přikład:
- Mezopotamiska: Urukowa perioda (4100-2900), archaiske dynastije (2900-2340), Akkadowe mócnarstwo (2340-2195), nowosumeriska perioda (Ur III) (2195-2004), starobabylonska perioda (2004-1595), srjedźnobabylonska perioda (1595-1000), paralelnje k tomu srjedźnoassyriska perioda (1350-911), nowoassyriska perioda (911-609), nowobabylonska perioda (624-539), achajmenidiska perioda (539-331), helenistiska perioda (Seleukidźa) (331-140), partiska perioda (140 př Chr. - 224 po Chr.)
- Syriska: Protosyriska perioda (3100-2000), starosyriska (starobabylonska) perioda (2000-1600), srjedźnosyriska perioda (1600 - 12. lětstotk), nowosyriska perioda (12. lětstotk - 8. lětstotk)
- Elam: Protoelamiska perioda (3100-2600), staroelamiska perioda (2500-1600), srjedźnoelamiska perioda (1500-1100), nowoelamiska perioda (1000-539)
- Hetitiske mócnarstwo: Stare mócnarstwo (1650-1465), srjedźne mócnarstwo (1465-1380), wulkomócnarstwo (1380 - wok. 1180), nowohetitiska perioda (1180-720). Trevor Bryce wotpokazuje tutu periodizaciju, a zjednoća srjedźnu a wulkomócnarstwowu periodu.
Hlej tež[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, Berlin 1932ff, załoženy wot Ericha Ebelinga a Bruna Meissnera, pokročowany wot Ernsta F. Weidnera, Wolframa von Sodena Dietza Otta Edzarda, wudaty wot Michaela P. Strecka (Wulke referencne dźěło facha, dotal 13 zwjazkow wušło).
- Eva Cancik-Kirschbaum: Die Assyrer. Geschichte, Gesellschaft, Kultur. Beck, München 2003.
- Elena Cassin, Jean Bottéro, Jean Vercoutter (wudaw.): Die Altorientalischen Reiche. Fischer, Frankfurt/M. 2003 (Fischer Weltgeschichte; zwjazki 2 do 4)
- Vom Paläolithikum bis zur Mitte des 2. Jahrtausends.
- Das Ende des 2. Jahrtausends.
- Die erste Hälfte des 1. Jahrtausends.
- Iorweth E. Edwards u.a. (Hrsg.): The Cambridge Ancient History. 2. grundlegend überarbeitete Auflage, 14 Bände, zdźěla w dźělnych zwjazkach. Cambridge University Press, Cambridge 1970–2005.
- Dietz Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. Von den Sumerern bis zu Alexander dem Großen. Beck, München 2004, ISBN 3-406-51664-5.
- Brigitte Groneberg: Die Götter des Zweistromlandes. Kulte, Mythen, Epen. Artemis und Winkler, Düsseldorf 2004, ISBN 3-7608-2306-8.
- Marlies Heinz: Altsyrien und Libanon. Geschichte, Wirtschaft und Kultur vom Neolithikum bis Nebukadnezar. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2002, ISBN 3-534-13280-7.
- Barthel Hrouda (wudaw.): Der Alte Orient. Geschichte und Kultur aus dem alten Vorderasien. Bassermann, München 2003, ISBN 3-8094-1570-7.
- Manfred Krebernik: Götter und Mythen des Alten Orients. Beck, München 2012.
- Michael Jursa: Die Babylonier. Geschichte, Gesellschaft, Kultur. Beck, München 2004.
- Hans J. Nissen: Geschichte Altvorderasiens. Oldenbourg, München 1999 (Oldenbourg Grundriss der Geschichte Bd. 25) ISBN 3-486-56373-4.
- Astrid Nunn: Alltag im alten Orient. Verlag Philipp von Zabern, Mainz 2006 (Antike Welt, Sonderheft; Zaberns Bildbände zur Archäologie) ISBN 3-8053-3654-3.
- Mirjo Salvini: Geschichte und Kultur der Urartäer. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1995, ISBN 3-534-01870-2.
- Jack M. Sasson (Hrsg.): Civilizations of the Ancient Near East. Scribner, New York 1995, ISBN 0-684-19279-9 (4 Bde.)
- Wolfram von Soden: Der Alte Orient. Eine Einführung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, erw. Sonderausg. der 2., unveränd. Aufl. 1992, Darmstadt 2006, ISBN 3-534-18558-7.
- Michael P. Streck (Hrsg.): Sprachen des Alten Orients. 3. Auflage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2007, ISBN 3-534-17996-X.
- Michael P. Streck: Großes Fach Altorientalistik. Der Umfang des keilschriftlichen Textkorpus. Mitteilungen der Deutschen Orientgesellschaft 142 (2010, wušła 2011) 35-58.
- Klaas R. Veenhof: Geschichte des Alten Orients bis zur Zeit Alexanders des Großen (Grundrisse zum Alten Testament, ATD Ergänzungsreihe Bd. 11). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-51685-1.
- Josef Wiesehöfer: Das antike Persien. Von 550 v. Chr. bis 650 n. Chr. Edition Albatross, Düsseldorf 2005, ISBN 3-491-96151-3.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Universität Tübingen - Lisćina wotkazow nastupajo staroorientalistiku (němsce)
- Što je staroorientalistika? - portretowy film k lětu duchownych wědomosćow (němsce)
- Fachowa definicija - definicija facha (němsce)
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Prědnjoaziski muzej Berlin (němsce)


c: text/html

text:
Roler Bolo mi tak ze siedym lot, jak moja ciotka (nojmlodszo siostra od moji Mamy) smykala mie bele kaj na szpacyry, abo po miescie, po sklepach, do swoich kamratkow, abo blank normalnie na lody. Ciotka bola do mie dobro, przola mi, ale niy ciyrpiala, jak jaki bajtel bol frech. Toz staralach sie dycki byc niyfrechowno, […]
Roler
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OSKAR OSPRAWIO: Nowy dom.
OSKAR OSPRAWIO: Urodziny i nowy dom. Jestech ptoszek, wszystke piorka mom niybieske yno dokola dziubka biole, na lebku piorka ulozoly sie jak fale na morzu, bez toz nazwali mie „PAPUZKA FALISTA”. Wyklul zech sie bez lato w 2002 roku do kupy z inkszymi pisklokami. Jak nom bolo tak kole 6 tydni, to nasz hodowca […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE Dziolo sie to we czwortym wieku po Chrystusie. Bola wtynczos siarczysto zima, nasulo moc sniega, mroz szczypol po gymbie, a na galynziach i rantach dachow wisialy lodowe sople. We glymbokim sniegu siedziol ubogi zebrok i trzons sie ze zimna. Po drodze rajtowol na koniu rzymski wojok owiniynty we cieply, czerwony mantel, […]
WSZYSTKICH SWIETYCH
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
HALLOWEEN
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
BRUNOTNY BER
BRUNOTNY BER Po cieplym lecie prziszly zas dugsze, jesiynne wieczory. Na dworze wczas sie robi cima, jest zimno, dyszcz padze, niy chce sie z chalpy wylazic, toz zas nachodzom czlowieka wspomniynia. Prawie mi sie przipomnialo, jak mi bolo tak z osiym lot, to moj bracik Jorgus kupiol mi takego brunotnego, wielgego bera. A bolo to […]
Barbara Matusiewicz
Nazywom sie Barbara Matusiewicz, godajom mi Berbla. Prziszlach na tyn swiat przeszlo 60 lot tymu, 19 listopada 1950 roku we Gliwicach, kaj miyszkalach 32 lata. Wydalach sie jak mi bolo 20 lot, po roku prziszol na swiat nasz jedyny synek – Adas. Potym (w 1981 roku) dostali my nowe miyszkanie we Zobrzu na Osiedlu C. […]
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
„Węgiel BOOM!” – wystawa z wonglym
Wongiel, nasz nojwiynkszy ślonski skarb. Dziynki niymu moc ludzi mo robota. Dziynki niymu tyż moc ludzi mo bez zima gorko w doma.
Niyroz znoloz łon tyż swój plac na roztomajtych łobrozkach, ksiożkach, łopowieściach.
Łod jakigoś już czasu przajom wonglowi tyż projektańci. Bierom go i łonaczom śnim wszyjstko, co ino majom w gowach. I niy myśloł by czowiek, że tela idzie z wonglo zrobić. A wiela? Idzie sie to wszyjstko łoboczyć, jak sie przidzie na wystawa, kiero sie mianuje „Węgiel BOOM!”
Na wystawie som pokozane dizajnerski projekty w kierych wongiel mo swój plac. I tak, idzie sie łoboczyć mydło choby wongiel, lampa, załuśniczki i pieścionki z wonglym, łobleczyni i inksze rzeczy ło kierych niy bydymy tukyj godać, cobyście przyszli i sami połoglondali, pra.
Toż zapraszomy Wos gryfnie na wernisaż dzisio – 14 września ło godz. 18 – kierego prowodirym je Marta Frank. Już jom znocie, bo my ło nij już godali.
Bydzie tyż szło posłuchać, jak śpiywo Brynica. Niy wyleziecie tyż stamtond z głodym bo bydzie szło zmaszkecić ślonski żur.
A wto mo teroz pełniyjszy portmanyj bydzie móg ty pokozane rzeczy se sprawić i przy łokazji wesprzić Fundacja “Choice to Choose”.
A wto mo tela roboty, że niy do rady przyjechać, to wystawa bydzie jeszcze se szło łoboczyć do 3 października 2013.
Kiej byście sie chcieli jeszcze czego wiyncyj dowiedzieć, to tukyj mocie oficjalny profil internetowy:
https://www.facebook.com/WegielBOOM
Toż ciście na „Węgiel BOOM!”
Kiedy i kaj?
Wernisaż: 14 września godz. 18:00, Galeria Miasta Ogrodów w Katowicach, ul. Stanisława 4.
Wystawa: 14 września – 3 października 2013.


text:
Germanistika
Germanistika je wědomnostny pśedmjat a źěl duchownych wědomnosćow, kótaryž se z nimskeju rěcu a literaturu w jeje stawizniskich a tencasnych formach zaběra. W šyršem zmysle ma wona nadawk, wšykne germaniske rěcy z jich kulturami a literaturami pśeslěźiś.
Moderna germanistika wobstoj z tśich źělnych pśedmjatow: germanistiskeje linguistiki, nowšeje nimskeje literatury a germanistiskeje mediewistiki.
Ako prědne akademiske zarědnišćo za germanistiku bu 1858 w Roztoku Nimsko-filologiski seminar załožony.
Wótkaz[wobźěłaś]
- Germanistiski portal w syśi (nim.)


text:
Ojro
Ojro (znok: €, kod ISO 4217: EUR) – ojropejsko waluta, kero śe wprowadźiła mjast inkszych walut narodowych. Kej pjyńůndz gotůwkowy wuůnaczůno je 1 styczńa 2002 r. Jednostkům pochodnům uod ojro je cent, kerygo wartość je sto razy majso. We ojro buli 334 mln ludźi we 18 krejach.
Sům to[1]:
- Austryjo
- Belgijo
- Cypr
- Estůńijo
- Finlandyjo
- Francyjo
- Grecyjo
- Irlandyjo
- Italijo
- Luksymburg
- Łotwa
- Malta
- Mjymcy
- Ńiderlandy
- Portugalijo
- Słowacyjo
- Słowyńijo
- Szpańijo
wroz ze terynůma stanowjůnymi bez Francyjo.
Ńyskorzi ojro je tyż strzodkym płatńiczym we Andorze, Můnako, San Marino, Watykůńe (państwa te porozumjoły śe ze Ojropejskům Uńijům bez umowa) a we Czornyj Gůrze i Kosowje (ńy zaszrajbowali umowy ze OU).
Przipisy
- ↑ Na sztand 5 styczńa 2014


text:
ŚLONSKI DOM Zakurza se teroz kulano „fajka” I Wom łopowiym tako to bajka Za gorami, za lasami Za blank wielgom wodom Miyszko taki jedyn karlus Co po ślonsku godoł A że miyszko w Hameryce Godka słyszy mało I tak siedzi i tak myśli Cosik zrobić by sie zdało Łoroz łodkroł Hameryka Przeca momy neta Kule […]
ŚLONSKI DOM
100 lot Nina !!!
KURDE BELE
KURDE BELE Kurde bele, co sie stało Kajsik gruchło i zagrzmiało Andzi kudły w sztorc stanyły Gały ji sie wyczeszczyły Bo to gruchło za stodołom A tam Antek z dupom gołom Kurde bele ! Co to boło! Cołki haziel rozwaloło ! Stoji blady, gymba w mynce Cołki czorny, galoty w rynce W końcu jakeś wyblukoł […]
AMELKA
AMELKA Gryfno, modo, jedna frelka Nazywała sie Amelka Chciała miec już kawalera Ło chopcach niy wiedziała wiela Matka wionek pilnowała Dziołcha nikaj niy puszczała Stoła w łoknie i wzdychała Do Ponboczka tak rzykała Prziśli Boże mi kawalera Co bydzie mi pszoł kożdo niydziela Niych bydzie gryfny i wysoły I pokończone tyż mioł szkoły Może być […]
MATKA
MATKA Siedzi staro matka festy zapłakano Przez swoje dziecka downo zapomniano Syn kajś w Hameryce jachty se kupuje Cera zaś w Rajchu nocami baluje Niy miarkujom że tu staro matka majom Łod lot tu do ni już niy zaglondajom Siedzi staro matka, przez płaczki sie śmieje łoglondo zdjyncia i spomino stare dzieje Jak tuloła swoje […]
Ślonsko godka
Ślonsko godka Dwa kamraty sie spotkali Jednym ciyngym sie spiyrali Czy gołymbie to furgajom Czy tyż w lufcie se lotajom Czy sie faja kurzy czy pyko Czy sie zawiyro czy zamyko Czy spodnioki som połotane Czy tyż som posztopowane Czy dyszcz pado czy tyż leje Czy sie hihro czy tyż śmieje Czy sie spiyrosz abo […]
Sprostowanie
Sprostowanie ,,Tu w Kaufhausie na Fryncicie szczewik topi sie w ciaplycie” Tak śpiywali ło nos ,,Raki” Jednak Kaufhaus już niy jest taki ,,Sadza sie maze na łoku tak sie kurzy z huty ,,Pokój” Może kedyś tak tyż boło Jednak wszystko sie zmiyniolo Niy yno u nos, ale wszyndzie Ciaplyta po dyszczu jest i bydzie Tu […]
ŚMIYJ SIE I TAŃCZ
ŚMIYJ SIE I TAŃCZ Szaleć, gupieć, potańcować Pszoć i śmioć sie fest Kożdym dniym sie radować Bo za krotke życie jest. Bajtel, mody, potym stary Take som życio koleje Ze trudami weź sie za bary Tyn szczynśliwy co sie śmieje. Śmiych to zdrowy duch Tak wszyjscy godajom Kejby śmioć sie durch To powody nom dowajom. […]
Radość życio-2
Radość życio-2 Wejrzyj-jak piyknie slońce świyci Posuchej-jak piyknie ćwiyrko ptok Widzisz-jak piyknie bawiom sie dzieci Łobocz-jaki piykny flidru krzok. Wejrzyj-jako po burzy gryfno tyncza Posuchej-jak hopafedel w trowie gro Widzisz-karlus biere lipsta za rynka Łobocz-na pewno ji pieszczonek do. Wejrzyj-jaki piykny świat jest w koło Posuchej-śmiych dziecek co goniom motyla Widzisz-tak tysionce lot już jest […]
Pies
Pies Zawdy z miłościom paczy Ci w łoczy Wszyńdzie przi nodze za Tobom kroczy Jak sie skalyczysz wyliże Ci rany Niy bydzie szkamroł że niy wyspany. Wysucho Cie jak sie chcesz wygodać Niy poleci zarozki Cie kajś łobgodać Niy zdradzi, do innych niy poleci Jak cza popilnuje miyszkanio i dzieci. Jak Ci sie ckli czyś […]


text:
Starce Cōż ci moja starko dōm ? Jo malutke ronczki mōm Kartka wezna, zegna w pōł Kajsik tuszki,pyndzek bōł Namaluja tam serduszko Moja starko dobro wrōżko Kwiotek w rogu , żōłte słōnko Co we wodzie promyk tōnko Barbara Politaj
Starce
Anka
Anka Jak Anka rano stanyła Do łokna zaro zerknyła Kaj słóneczko już blyskało Bo gymbiczce jóm szmyrało Łóna tymu sie raduje Ptoszek do ni przylatuje Anko Anko Wdziyj bluzeczka ,łoblycz kjecka Bo dzisioj je Dziyń Dziecka Wystrój ty sie jak ta lala Bydziesz przeca śwjyntowała Mama już tukej wlazuje Zaro ciebje powinszuje Łoba s tatóm […]
Słóneczko mi sie śni
Słóneczko mi sie śni Jakiś deszczowe sóm dni A mje sie słóneczko śni Taki pjykne i złociótki Cołkym,cołkym łokrónglutki Co po niebje sie rajzuje Swoja krasa pokazuje Tu przygrzeje tam pomigo Ze chmurami sie pościgo Ciepnie prómyk na kwjoteczki Pozaglóndo na ławeczki Tam kaj porki wysiadujóm Na placu dziecka bańtujóm Na pola,łónki i lasy Wszyndzi […]
Wiosynny dziónek
Wjosynny dziónek Rosa blyszczy,ranek chłódny Ale dziónek je pogodny Chmurki po niebje pływajóm Prómyki słónka mrugajóm Wjaterek se podmuchuje Rzyśki lufcik dowo Kos han pogwizduje Na strómje se siodo I pjykne ćwjyrkani Wszyndzi dołokoła To ptoszki śpjywajóm W gniozdkach jajka majóm Wszyndzi pjyknie ,kolorowo Wjosna swoji farby dowo Nareszcie sie zadómowiła Cołki śwjat już łożywiła […]
MAJ
MAJ Maj rozdowo nom bonusy Goły pympek cwiter kusy Liść zielony Mojik w trowie Lepszy humor Lepsze zdrowie. Modre niebo Złote słonko Kere w rzyce Promyk tonko Przirychtuje nos do lata I niy czeko na wypłata Barbara Politaj


text:
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]
Irma do roboty
Haja
Haja Poszła baba do sōmsiada By sie spytać ô porada Ale tam sie zasiedziała I w chałpje haja mjała Bo chłopeczek wygłodzōny Przyszoł s roboty wykōńczōny A tu ni ma jodła gotowego Ani w chałpje też żŏdnego Mjynso jeszcze zamrożōne Garce łôd wczora przysuszōne Nie pomyte,posraniane A wysiady ôblotane Dyć chłopeczek sie nerwuje Wszysko babje […]
Jedna paniczka ze Genewy
Jedna paniczka ze Genewy sztyjc łoblyko sie we stroj Ewy chłopa potrzebuje kej kapsa poczuje dostoł ji sie golec lewy Regina Sobik
Dorka – gorolka
Po sprawunki
Po sprawunki Marta pokupić se towŏr chciała Tuż do mjasta sie wybrała Bo tam wjelki sklepy majōm Marketami jich nazywajōm Chłopa na to nakusiła Bo sama by tam nie trefiła Jako towŏr do dōm by tachała Kjejby autym niy jechała Depce Marta w tym markecie Jak baby kupujōm – sami wjycie Wszyski rygały przeleciała […]
Szpaska s kwjŏtkym – kōnkurs literacki
Tulpy Tulpy kwitnōm Chłop mi ryknie Zaro kitnōm Chociŏż pjykne Kjejby dłuży wyczymały Sztyngli sagich by ni mjały Siyrotki Jŏ siyrotki Zasadziłach Mōm ôd potki Flance wziynach Pjyknie już se rozkwitały Dyć ślimokōm szmakowały Gynsipympki Gynsipympki Rosnōm w trŏwje Sagi pympki Dziołchōm w głowje Lepszy targać gynsipympki Niż sie chwŏlić sagim pympkym Filomyna Urszula […]
Szpaski śląskie
Szpaski śląskie Na szychta chłop poszoł z duszom na ramiyniu do chodnika doszoł siod se na kamiyniu w pysku aże sucho, a we ślypiach cima kiej słonka na dole no i łokiyn ni ma Sjechoł berkmon szolom tak se cicho myśli coś mje szłapa boli kej mi jom prziciśli Wypadek kamraty wytrzimać ni moga […]
Babski świynto
Babski świynto Je taki jedyn dziyń we roku jak mi sie kryncom płaczki w łoku mój ślubny przeca dzisiej pamiynto że jego baba mo wielki świynto Toż mi nawijo jak nakryncony jaki to dobry dlo swoji żony że mje tak pszaje jo tymu rada ale tyż myśla jak kożdo baba Że jakiś cel w tym […]
Konkurs ,,Sowizdrzoł Ślonskij Fraszki
Fraszki konkursowe Co tu pocznyć ? Baba se już nie wjedziała co ze chłopym mjała pocznyć Dziecek mo już wjela,a łón nie doł ji łodpocznyć ******** Klara Jedna Klara sztyjc rzykała A djobła za skóróm mjała Ni pomógło ji kropidło Kjej śwjyncónóm wodóm kidło. ********** Stary kaker Stary kaker Karlik buł Dyć sztyjc ryczoł […]
Udało sie zdónżyć
Udało sie zdónżyć Wżyna baba se telefon Całe do połednia przesiedziała I pyskym kłapała A w chałupje bajzel mjała A jak pizło już dwanoście Synek ryczy–łobjod worzcie! Bo przeca połednie je A wóm sam nic nie wre! Tuż sie baba spamjyntała Pryndko wszysko posraniała Łobjod wartko postawiła No ji synka uciszyła Przyszoł chłopek już z […]


text:
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm Pjyrszŏ była Ślōnskŏ Gŏdka Nie pomjeściła nŏs do pōjszczodka Karlus za chałpy wziōn sie stawjani Bo budowani to jego zadani Pjykny Dōm Ślōnski w necie zmajstrowŏł Wszyskim izby tam wyszykowŏł My se tam pjyknie mjyszkali S kamratami po ślōnsku berali Cōż kjej za mały tyn dōm buł Tuż za budowani […]
25 luty SD – 4 roki
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm
Urodziny SD
Lutowo Audycja Urodzinowo
We piontek, 7-go lutego o godzinie 19:00 sie zaczyno ! Zaproszomy wszyskich lutowych solynizantow do zabawy razym z nami. A kaj to bydzie ? – radiobercik.eu
OSKAR OSPRAWIO: Nowy dom.
OSKAR OSPRAWIO: Urodziny i nowy dom. Jestech ptoszek, wszystke piorka mom niybieske yno dokola dziubka biole, na lebku piorka ulozoly sie jak fale na morzu, bez toz nazwali mie „PAPUZKA FALISTA”. Wyklul zech sie bez lato w 2002 roku do kupy z inkszymi pisklokami. Jak nom bolo tak kole 6 tydni, to nasz hodowca […]
Audycja Urodzinowo
A kto sie w styczniu urodzioł…
100 Lŏt SD
100 Lot Slonski Dom
25-go lutego Slonski Dom bydzie miec 3 latka. Zaglondej tu czynsto zeby sie dowiedziec co nasi domownicy przigotowali na ta okazja. Niych nom zyje Slonski Dom W nim kamraty nasze som Zobocz ponizyj czy juz jest co nowego dodane Uwaga ! 25-go bydymy miec wspolno audycja na radiosr24 O godzinie […]
Happy Birthday Slonsko Ziymia !!!
Nasza gazeta SlonskoZiymia mo juz dwa latka !!! Slonsko Ziymia – ta nazwa zostala wybrano zeby ludziom przipomniec ze bez tyj ziymi niy bylo by Slonzokow, ze ta ziymia nos zywila, niy ino chlebym ale tyz kszaltowala naze zwyczaje, tradycje i naszo godka. Ta ziymia sprawila ze jak dzisioj powiym – „Jo jest Slonzok […]


text:
Uopole
Wspůłrzyndne: 50°40' N 17°56' E
Uopole (pol.: Opole, śl-mjym.: Uppeln, mjym.: Oppeln) – mjasto we Polsce, na Górnym Ślůnsku, na prawach powjatu. Główny ostřodek gospodarczy, naukowy, kulturalny a ferwaltůngowy a stolica uopolskigo województwa; jydno s nojstarszych mjast we Polsce, stolica Uopolszczyzny. Od wczesnygo středńowjecza do poczůnku stolećo dwudziestygo, stolica Gůrnygo Ślůnska.
Pjerwotńy uopole oznoczouo zwjůnzano wspólnymi prawůma i uobowjůnzkůma wspůlnota rodowo a terytorjalno. Jedna s takych wspůlnot doła anfang mjastu.
Bez Uopole przepływo Uodra, na krůtkich uodćinkach Moua Panew i Sworńica, lokalne rzyki: Malina, Průszkowski Potok, Uolszanka i Czarnka, 2 kanoły: Kanou Wiński a Kanou Ulgi do Uodry, a tyż Młynůwka. Wysokość nojwyższygo punktu – 183,1 m n.p.m. (wzgůrze przi ulicy Stara Drůga, ůngyfer 3 km od grańicy s Winowym we Gmińy Průszkůw). Wroz s przilygłymi gminůma mjasto tworzi 265-tyśynczno aglůmeracyjo.
Przipisy[Sprowjej]
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Halloween
czarownice,heksy,zmory po śwjecie lotajōm i do nŏs sie zjawiły choć sam nigdy nie były bo my mōmy swoji heksy,zmory,beboki i utopki tuż po co nōm cudze ze inkszej czelodki
Duchy
Duchy oswoić się dadzą przyśnią się pięknie kilka miłych słów o tym jak tęsknisz że płacze serce beż żadnego upiora będziesz żeglował między gwiazdami wracał z nią pod rękę będziemy wspominali czasy gdy pocałunki były przesłodkie muzyka grała do zapamiętania a sił mieliśmy wiele by wywracać góry Leszek K.
Halloween
Halloween Czarownice heksy zmory I wszyski straszne potwory Po śwjecie dzisio lotajóm Halloween – śwjynto majóm Wszyndzi dzisio łobzajtujóm Wszyskich straszóm i rómplujóm Sabaty se łurzóndzajóm Po maszketach zaglóndajóm Wszyndzi banie nastrojóne Jedna mamje porwoł Jónek Wywalół wszysko z pojszczodka Zrobjół ze ni straszka z przodka Loce z banióm po wsi Jónek A za nim […]
Bania
Bania Jak co roku na jesiyni Zbjyro siomsiod banie z pola Stawjo wszyski ji do siyni Ale wszysko sie pozmjyniało Jak halloween z Hameryki Do nas sam przygnało Z pola mu sie tracóm banie Na straszki sóm przerobjane Tuż se wźyna bania Cila W pojszczodku jóm wyżłobiła Wjelki ślypja ji zrobiła Do ni śwjyczka tam […]


text:
Małe wnuki Kiedy dziecko sie rodzi radość rodzinie przynosi. Oma chodzi uradowano, bo z radościom na wnuka czeko. Bo oma, to taki wulkan pszocio w jeji sercu wnuk,swoj plac mo Na rynki biere, w płaczu utuli. Zaśpjywo kolybanka ,luliluli Popszaje mu i fest rozpieszczo po Śłonsku mu fajno bojka opowiado. Opowjy o starzikach kerych już […]
Małe wnuki
Opa
Opa Kożdy Opa mo rod wnuki pszaje im i loda kupi. Wnuka uczy młotkym kłupać, śrubokryntym szruby wkryncać. Wnuczce bojki opowiado, i zepsute lalki sprawio, Na kole na szpacyr biere z autym do przedszkola wiezie Wnuki mu festy pszajom i swoje serduszka dajom. Kej majstruje,przy niymu som, pod nogami se mu dycki tłoczom. Opa cygarety […]
Moja oma
zajś inakszy sam ô ōmje jak sztrykowała kjesik dlŏ mje a dzisiŏj ōmy starki babcie tyż sztrykujōm wnukōm papcie a za jejich miłowani dzisio skłŏdōmy jim winszowani
Moja oma
Moja ōma Moja ōma siedzi dōma Ryczka pod nogami mŏ W rynkach czymje pjynć jegliczek I sztrykuje se szczewiczek Te szczewiczki sōm do wnusie Co szapeczki mŏ malusie Jeszcze nie poradzi tyrać Yno w lufcie se nimi przebjyrać Jeszcze inksze wnuki mŏ Usztrykuje i jim dŏ Po szaliku i czŏpeczce Po papućku i karpetce […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
Koncert w Mosznej
Moszna koncert Karolinek w przepięknym zamku gdzie wykonano między innymi piosenkę z moim tekstem Piękna Ziemio Jankowicka Jest takie miejsce na naszej ziemi gdzie bieg historii zaznaczył ślad myślami wracam do lat młodości tam jest mój mały dziecięcy świat W dębowej dziupli cud hostii świętej pilnował mądrych pszczół leśnych rój gotowe walczyć żądłem rozpaczy ruszyć […]
Czas gno
Śwjynto babciów,starków,omów
Śwjynto babciów , starków ,omów Babciu omo starko Co jo wóm też dóm ? Jedne serce yno móm Jako jo go se podziela ? Tak se myśla….. Przeca mjyjsca w nim za tela ! Chocioż malutki je łóne Ale miłowaniym rozcióngnióne Choć rozmajcie na cia godajóm U nas starkóm nazywajóm No ji babcia tyż już […]
Babcia
Babcia Moja babcia już od rana Czeka na mnie roześmiana Biegnę do niej już z kwiatami Z uściskami,całusami Bo ja kocham moją babcię Dam w prezencie jej i kapcie By nóżek nie przeziębiła W zdrowiu długo jeszcze żyła Mocno do niej się przytulę Tak serdecznie i tak czule Szepnę cicho jej do uszka Babciu kocham […]
Starka i starzik (Babcia i dziadek)
Starka i starzik Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama choro byli Starka wszysko porobili Starzik dycki w bala grali Tam na placu do garca cylowali A dziecka łuciecha mjały Jak starzika zaś […]


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Witej szkoło
Witej szkoło!! Zajś godómy- witej szkoło! Ji zajś dzwónek do klasy woło Dziecka bydóm tasze brały Dźynnie rano do cia gnały Stowo Andzia no ji Józik Dziynnie rano budzi budzik Myjóm sie ji łoblykajóm I tabulki do tasze dowajóm Wjelaż tego tam je dane? Jeszcze pytlik ze śniodańym Cojś do picio by tyż było Co […]


text:
Aniôł eli Heksa NARRATOR: We zielonym lesie we samym postrzodku Stoji chałpka malućko kaj rabaty kwiotków W okiynkach gardinki bieluśke furgajôm Akuratno tam frelka… zwiyrzoczki jôm znajôm Samiutko se miyszko we wielgachnym lesie Wczas osierocôno terozki już wiycie Szwarno ôna dziołszka dobrota mo w siebie Przi nij kot i psioczek majôm sie jak w niebie […]
Aniół eli Heksa
ŻYCZENIA
Na Wielkanoc Wszyskim Wom tu życza Słońca połno myca Baranka pulchnego Hazoka słodkego Lonio w poniydziałek Farbowanych jajek Zdrowio szczyńscio pomyślności Moc gyszynków fajnych gości! Barbara Politaj
Wielkanoc po Śląsku
Wielkanoc po Śląsku już w czwartkowym wydaniu SZ.Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia stron SlonskoZiymia
Roman Kostka
Urodzilem sie 1 kwietnia w Sudole Mam dwoje rodzenstwa oraz blizniaczego brata.Szkole jak rownierz szkole muzyczna ukonczylem w Raciborzu Moja sluzbe wojskowa odbylem w Poznaniu.Moja pasja i hobbym jest muzyka,dlatego juz zawsze gralem i spiewalem na roznych uroczystosciach. Zalozylem dwa zespoly Venus i Atest. W lipcu 1986 wyjechalem do niemiec ,teraz zyje z rodzinka w […]
Nasza Tradycjo
Nasza Tracdycjo Zewszond yno trombiom wielko biyda momy, kryzys nas dopadnoł a my sie nie domy. Chocioż dłogi w banku światu pokożymy, że w Wielko Sobota w kościele świyncymy. Woszty, baby, jajca, szynki jak te banie, raduje sie bajtel że cośik dostanie. Niy po darmo przeca ze świynconym idzie, bo wiy że bez świynta jod […]
Rym a Ślonsko Godka
Rym a Ślonsko Godka My chcymy pamiyntać ta nasza godka Jak nóm prawioła óma , ópa ,ciotka Eli wszysko pódzie we zapómniynie Eli jak umrzymy ze godki ciynie Lata zakazu we Szkołach godanio Mówić uczono Godka pomotlano Czujesz ta Ślonskość Ciyngym cosik robisz Pamiyńć już niy ta Dyć we godce zgobisz Ciyngym spominosz Jako kejsik […]
Oda do jajca
Oda do jajca wielkanocnego Łoj Ty moje jajco Tak wysztrajchowane Take farbowane I take ciaciane Kej szkorupa Twoja czaskom To przi tymu zaros mlaskom A kej widza Twoje biołtko We pojstrzodku piykne żółtko To mi ślinka zowdy leci Przecaś lepsze niż kotlecik Majonyjzym Cie szmaruja Łostrym chrzonym tyż czynstuja Tyś ze solóm dobre tyż Dyć […]
Śmigus Dyngus moje Panie
Śmigus dyngus moje Panie Gwałtu rety co się dzieje dziadek panny wodą leje goni z wiadrem już od rana śmigus dyngus proszę Pana Kiedy tylko idą święta dla mnie to rzecz niepojęta na strych dziadek się gramoli ciężko dyszy noga boli Lata nie te bo już stary czy wytrzyma nie do wiary On udaje młodzieniaszka […]
Wjosynka paniczka
Wjosynka paniczka Wjosynko ty moja Cojś ty za paniczka Szatki mosz zielóne Przy szatkach kaniczka Włosy złote rozczepane Jako sóonko rozblyskane Na głowje winiuszek Z rozmańtych kwjatuszek Rynce cołki łoplecióne Wszyski kwjotki tam wrażone A szłapeczki bose Co depcóm po rosie Ale kaj żejś sie zawjeruszyła Żejś sam do nos nie przybyła Kaj żejś sie […]
WESOŁEGO ALLELUJA
WESOŁEGO ALLELUJA! Zaśpiywejmy ALLELUJA!!! Zaspiywejmy chwolmy Pana Kej duszyczka we radości Toś na świecie niy ma sama!!! Barbara Politaj


text:
AMELKA Gryfno, modo, jedna frelka Nazywała sie Amelka Chciała miec już kawalera Ło chopcach niy wiedziała wiela Matka wionek pilnowała Dziołcha nikaj niy puszczała Stoła w łoknie i wzdychała Do Ponboczka tak rzykała Prziśli Boże mi kawalera Co bydzie mi pszoł kożdo niydziela Niych bydzie gryfny i wysoły I pokończone tyż mioł szkoły Może być […]
AMELKA
Kóminiorz
Kóminiorz Kedyś nasz kóminiorz – Na miano mioł Zefel – Dałach Mu cylinder taty Łón mi doł swój knefel Tyn knefel móm w dóma W siyni nad drzwiyrzami Szczynście mi do chałpy ciśnie Drzwiami i łoknami Autor : Maria Kotula
Kominiorz
Kominiorz Włazi dziynnie na drabina Corny je On i ufyfrany Pysk mo sadzom pomazany Czyści maraz nom z komina. Kapelusz mo na bakier I wesoło durch mina Kej go yno łoboczysz Za knefel sie chycisz. Szukosz potym wzrokiym Baba i chopa w brelach Coby Ci sie spełniyło To o czym sie marzyło. Autor : Stanisław […]


text:
Roler Bolo mi tak ze siedym lot, jak moja ciotka (nojmlodszo siostra od moji Mamy) smykala mie bele kaj na szpacyry, abo po miescie, po sklepach, do swoich kamratkow, abo blank normalnie na lody. Ciotka bola do mie dobro, przola mi, ale niy ciyrpiala, jak jaki bajtel bol frech. Toz staralach sie dycki byc niyfrechowno, […]
Roler
ŚWIYNTY MIKOŁEJ
MIKOŁEJ Za bajtla dycki mialach duzo uciechy bez te dwa ostatnie miesionce roku: listopad i grudziyn. Bo prawie w tych miesioncach sie duzo dziolo i dostowalach nojwiyncy gyszynkow. Zaczynalo sie od Wszystkich Swiyntych, potym fajrowali my moj gyburtstag, zas za dwa tydnie bola Barborka, a dwa dni niyskorzyj po swiyntowaniu Dnia Gornika, czyli Barborki, przichodziol […]
KONIEC SZKOLY PODSTAWOWY
DOCZKALACH KONCA SZKOLY PODSTAWOWY Od piyrszy klasy musieli my zbiyrac makulatura. Jo niy bardzo wiedziala, co to jest, ale Mama spokopiola i zbiyrali my stare cajtungi. Bez colki rok kozdy uczen musiol oddac 10 kg tych papiorow. Mama dziynnie kupowala jakis cajtung, toz niy bolo problymow z uzbiyraniym, a jeszcze trocha sie przionioslo od mojich […]


text:
SZKUBANIE PIYRZO Jak juz osprawialach, kolegowali my sie z Hankym od bajtla. Wiela razy Hanek przijyzdzol do nos yno po to, coby nom prziwiyzc co ze swiniobicio, pora jajec, abo grzibow czy jagodow, kere jego Mama uzbiyrala w lesie. Przi chalpie mieli konsek pola, kaj sadziyli kartofle i gymiza, a we chlywiku czimali pora gynsi, […]
Szkubanie piyrzo
Życzenia dla jubilatów
Dlo Wszystkich Kamratow i Kamratek Slonski Godki kerzi w lutym obchodzom swoj geburstak Dzisioj w Radijoku Bercik wyjontkowe świynto momy geburstak kamraci majom toż życzynia im skłodomy Nie po darmo a s uciechom wszyjscy my sie tu zebrali żeby naszym jubilatom jak łorkiestra zaśpiywali Sto lot sto lot abo wiyncy żyjcie ludki bez te lata […]
Synku wroc tu na Slask-Stefan Hosch
Wspomnienia z pobytu w maju po dlugich latach w rodzinnych stronach.Filmowalam droge zeby mi zostala dlugo w pamieci,a moze komus przypomni jego pobyt na Slasku …. Wspomniynia ze rajzy po Hajmacie ,niyzapomniane wrazynia i chwile spyndzone w gronie familiji i kamratek .Moze sie ftos porajzuje jak jo ?? i powspomino nasz Slonsk……
Gardiny
GARDINY Jak gardiny baba chciała To se ji kjeś heklowała Potym prała i szkrubiła I na szpaner naciongnyła Do łokna to powjeszała Poszła na dwór ,łoglóndała I sómsiadkóm sie chwoliła Że zajś gardina zrobiła A tera salóny majóm Gardiny tam sprzedowajóm Taki pjykne ,jaki chcesz Jeszcze ci uszyjóm też Bo to tera inkszo moda Na […]


text:
Połedńowy Sudan
Połedńowy Sudan (ang. South Sudan); Republika Połedńowygo Sudanu (ang. Republic of South Sudan) – państwo we strzodkowyj Africe, bez dostympu do morza. Stolica mo we Dżubje.
Uod 9 lipca 2011 Połedńowy Sudan uzyskoł ńypodległość, uznano uod władzůw we Chartůmje.
Jak ino powstoł Sudan (1956), uůnygo połedńowo tajla kćoła ńypodlełośći a skirz tygo bůła sam durś wojna. Uod 2005 wywojowoł śe autůnůmijo, we styczyńu 2011 bůł sam wotůng, we kerym 98,83% ludźůw welowoło za samostanowjyńym.
Inakszy kej na půłnocy, kaj sům uobyczńe muzułmůny, we Połedńowym Sudańe żywobyjům krześćijůny a ańimisty.


text:
Barbōrkowe świynto Mōmy wielge świynto wszyjscy sie radujōm godne uniformy i czaka rychtujōm. Ôrkestra już grzmoci ludowe pieśniczki coby wysioć radość przi dźwiyrzach kapliczki. Bo tam rajn na ścianie wisi ôbroz godny naszy Barbōreczki patrōnki cudowny. Kiej Skarbnik na dole wongel mocno ściśnie murcek wystraszōny yno cicho piśnie. A tam go patrōnka nadziejōm prziwito i […]
Barbōrka
Na placu
Na placu Wiosna żōłto bliko U ōmy na placu Kaj gowiedzi przibyło I trocha marasu. Przodkym idzie ynta Za niōm taśki drepcōm Znodły woda w kałuży I radośnie chłepcōm. Kwoka kwoczy na cipki Ziymia rozgrabuje Kaj sie skowoł chroboczek Dziubym pokazuje. Gyńś sie rostopiyrzo Bo pilek mo dużo Psa sie jyno boji Niy chce […]


text:
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm Pjyrszŏ była Ślōnskŏ Gŏdka Nie pomjeściła nŏs do pōjszczodka Karlus za chałpy wziōn sie stawjani Bo budowani to jego zadani Pjykny Dōm Ślōnski w necie zmajstrowŏł Wszyskim izby tam wyszykowŏł My se tam pjyknie mjyszkali S kamratami po ślōnsku berali Cōż kjej za mały tyn dōm buł Tuż za budowani […]
Nasza chałpa – Ślōnski Dōm
Za moim oknem
Za moim oknem Za oknem słońce już zaszło, zapada powolutku zmrok. Biały śnieg tylko jaśnieje, rozświetlając, ciemniejący mrok. I choinka,ubrana w śniegu sukienkę z wiatrem cicho śpiewa. Poruszona wiatrem, tańczy, i wesoło wierzchołkiem kiwa. Siadam przy oknie rozmyślając, spoglądam oknem w dal. Na oświetlone jasno okna, na spóźnionych przechodniów. Na miejsca, które są moim domem, […]
Wiater z zimom tańcowali
Wiater z zimom tańcowali Zatańcowoł wiater z zimom Zaszeleściył brzózkom krziwom Polecieli oba chnet do lasu Tam ośnieżyli chojinki do szpasu Wroble ze strachu pouciekali Jak zima z wiatrym tańcowali A tym dwom rady nie było Bo tak fajnie se im tańczyło Zawioli pola i wszystkie drogi Zomjynta narobjyli i głośno se śmioli Zima piszczała, […]
Roler
Roler Bolo mi tak ze siedym lot, jak moja ciotka (nojmlodszo siostra od moji Mamy) smykala mie bele kaj na szpacyry, abo po miescie, po sklepach, do swoich kamratkow, abo blank normalnie na lody. Ciotka bola do mie dobro, przola mi, ale niy ciyrpiala, jak jaki bajtel bol frech. Toz staralach sie dycki byc niyfrechowno, […]
Deszcz
Deszcz Padŏ deszczyk padŏ Dŏwno go nie było Chmurzyska wylazły A słōnko sie skryło Do ôkna zajrzałach Mokro wszyndzi – widziałach Nie byda dzisio szpacyrowała Byda sie w dōma siedziała Żŏl mi jednak sie zrobiło Że słōneczko sie straciło Możno jutro zajś zaśwjyci Złoty promjyń w ôkno wleci Urszula Oślislok
Wywczasy
Wywczasy Wszyndzi yno skały,lasy A my mōmy sam wywczasy Bo tu fajnie i wesoło I sorniki locōm nałokoło Na balkōnie sie siedzymy Zista z kawōm se pijymy Tyż widoki podziwjōmy Babjo Gōra naprzeciwko mōmy Tu tak fajnie wōnio lasym Trza by wylyjź tyż kaj czasym Tuż na grzyby se idymy I borōwki z krzŏczka zjymy […]
Kurzok – palacz
KURZOK Chciŏł se Karlik zakurzyć Baba mu nie dała Bo by cŏłkŏ chałpa Potym i śmjerdziała Bjere Karlik paczka Na dwōr wylazuje Szkyrce tam kołkami Cygareta zapŏluje Siednōł se na stołeczek Dŏł se na stōł kufeleczek Sōm ze sobōm pogaduje Że go baba s chałpy wyciepuje Ze godzinka to tak twało Babje sie na […]
Przy jesiyni
Przy jesiyni Jakojś mglisto je na dworze I tak bywŏ przy tyj porze Bo jesiynnŏ to pogoda Liści leży już w zegrodach Na gałynziach farby złote Mjyniōm sie tam i czerwōne Choby pyndzlym wyfarbjōne I brōnotne sōm machniōne Jak tu pjyknie ,kolorowo Śwjat wyglōndo bŏjkowo Na strōmach wiszōm jabuszka Żółci sie tyż kŏżdŏ gruszka Pod […]
Jesiynno paniczka
Jesiynno paniczka
Tata – tatuliczek
Tata – tatuliczek Tatuliczku nasz kochany Dzisio tak fest wyściskany Przeca dziynnie ci pszajymy Ale dzisio winszujymy Za twoji ło nos starani W naszym życiu pomogani Za kludzyni w wjelki śwjat Ty żeś łojciec,kamrat,brat Dycko na cia liczyć moga Kjej mi serce tropi twoga Kjej mi źle je na tym śwjecie Ty utulisz swoji dziecie […]


text:
SZKUBANIE PIYRZO Jak juz osprawialach, kolegowali my sie z Hankym od bajtla. Wiela razy Hanek przijyzdzol do nos yno po to, coby nom prziwiyzc co ze swiniobicio, pora jajec, abo grzibow czy jagodow, kere jego Mama uzbiyrala w lesie. Przi chalpie mieli konsek pola, kaj sadziyli kartofle i gymiza, a we chlywiku czimali pora gynsi, […]
Szkubanie piyrzo
Placki
Placki Przismyczoła baba kartofle na placki chop przi komputerku sie prosi ô facki Ty pierōński lyniu niy poleżysz w „ciyniu” Jo smycza kartofle, a ty trzij na placki. Barbara Politaj
Moj kamrat Hanek
HANEK Moj Papa robiol na grubie za sztajgra. Dycki ze wszystkimi kamratami zol we zgodzie, niy wadziol sie z zodnym, jak jedyn abo drugi bol w potrzebie, to piyrszy wyciongol rynka do pomocy, a jak kery niy miol co jesc, to Papa oddowol mu pola swojego chleba. Ale onego tyz wszyscy mieli radzi i jak […]
Elza
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
Wymyślatŏ Olka
Wymyślatŏ Olka Była se rŏz Olka małŏ Co i beleco niy szmakowało Sztyjc we jŏdle wynōnkwjała Kotlety by yno jŏdała Mama pado – wejź kapusta i zimjoczek Nie przewracej mi sam ôczek -Niy chca bo mi nie szmakuje ! Mamuliczka sie nerwuje -Wejź se kitko ze kokota Możno na to mosz ôchota ? Przeca […]
BOZE NARODZENIE
BOZE NARODZENIE Jak za bajtla, tak i terozki jest to dlo mie wielge przezycie. Yno teroz jest trocha inakszy. Wtynczos niy musialach sie o nic starac, bo to bolo zadanie od moji Mamy. Jo dostalach od Dzieciontka pod krizbaum skromne gyszynki, radowalach sie niymi bez pora miesiyncy, a maszkety tak se potajlowalach, coby styklo jak […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
Mila i placki
Mila i placki Jak dzisio Mila łobjod warzyła Fest sie przy tym namynczyła Placki pichcić chciała A zimjoków już ni mjała Tuż wartko sie łoblykała I do sklepu gibym gnała Toć już wszysko płacić mjała A portómela w dóma zapómniała Zajś w te pyndy nazot sie wróciła A potym płacić i sprawunki wziyna Cołko dróga […]
Mila i placki
Pjeczyni zimjoków
Pjeczyni zimjoków Chocioż zachmurzone trocha To jednak mómy radocha Kłónki sóm już na kupeczkach Fojery bydom skłodać starzy i dziecka Zimjoki już szykujymy Zaro do łognia ciepjymy Dobrze se to łupjeczymy Potym razym jich wetnymy Dziołchy ,synki ciepcie kłónki ! Jorguś dej sam kosz z łobłónkym ! S niego jabka se weznymy Do fojery tyż […]


text:
Państwo
Państwo je polityčnům, suwerynnům, terytorjalnům i uobligatoryjnům uorgańizacyjom spouečyństwa. Uorgańizuje i koordynuje praca wjelgich grup spouečnych. Państwo mo tyž grańice terytorjalńy. Je ńyzaležne i ńypodlygue.
Prawne kryterja państwowośći, přijynte na mocy kůnwyncyji w Můntevideo s 1933, uokreślane sům nastympujůnco: (artykuu 1.) "Państwo kej podmjot prawa mjyndzynarodowygo powinno pośadać nastympujůnce elymynty:
- stouo ludność,
- struktury karne,
- suwerynne wuadze,
- uokreślůne terytorjům (wjelgość państwa ńy wpuywo na jygo podmjotowość) uoddźelůne uod inkšych grańicům,
- zdolność wuažyńo w relacyje mjyndzynarodowe.
- uokreślůne zasady prawne
Kůnwyncyjo bůua spotkańym rygůnalnym a uůgrańičoua śe jydyńy do państw amerikańskych, nale jeji zasady zostouy uznane w zwyčajowym prawje mjyndzynarodowym.
Podstawowym problymym państwowośći je uznańy państwa na aryńy mjyndzynarodowyj, čyli stwjerdzyńy bez podmjot prawa mjyndzynarodowygo faktu istńyńo jakigoś państwa i gotowośći do respektowańo zwjůnzanych s tym skutkůw prawnych. Předmjotym uznańo može być: państwo, řůnd, powstańcy, strůna walčůnco abo narůd. Uznańy państwa može być udźelůne bůńdź indywidualńy bez podmjot prawa mjyndzynarodowygo (nawjůnzańy stosůnkůw dyplůmatyčnych abo podpisańy ůmowy bilateralny), bůńdź kolektywńy bez grupa państw (podańy jak w připadku pojydynčygo państwa) abo uorgańizacyjo mjyndzynarodowům (přijyńće w počet čuůnkůw). Uznańy państwa powinno mjeć charakter jydnoznačny i ńyodwracalny, choć w praktyce spotyka śe připadki zawješyńo abo zerwańo stosůnkůw dyplůmatyčnych abo wyklučyńy čuůnka uorgańizacyji.


text:
MY ŚLONZOKI ! Ślonskojść naszo łukochano, We Polsce niy łuznowano. Przeca my siy tu rodziyli, Tu nasi Starziki żyli. Tukej s Dziada i Pra-Dziada, Łu miy, łu Ciebie, łu somsiada. Po ślonsku siy tu godomy, Ślonskojść, no i naszo godka głymboko we sercach momy. My na naszej ślonskij ziymi, Chcymy być łu nos gospodarzami dobrymi. […]
MY ŚLONZOKI !
TAK SIE MYŚLI ŚLONZOK
TAK SIE MYŚLI ŚLONZOK Ślonzoki, Ślonzoki, co s nami chcom zrobić Poloki? Dyć już nom pozawiyrali Gruby, A terozki chcom ślonskości zguby. Już przeinaczajom Ślonskości HISTORYJO, Broń nos przed tym Matko Boża Maryjo. Dyć my przeżyli Bismarka, Hitlera, Sztalina, No i cołki roki Komuny, Jak widać, Ślonzok je twardy, s HONORYM I HYRNY, To i […]
NIY ŁUMIA TEGO SPOKOPIĆ !
NIY ŁUMIA TEGO SPOKOPIĆ ! Dyć i Sond już niy łuznowo nos Ślonzokow, Chce zrobić z nos Hanysow, na siyła Polokow. A jo nigdy w życiu niy był ani Niymcym, ani Polokym, Wy mie ślonsko siedzi dusza, łod poczyńcioch je Ślonzokym. Zajś moj Łojciec sztyjc mi godoł, być ty hyrny s tego, Że ty synku […]
Kryzys
Kryzys A mōj tata buł murorzym Po resztunkach skŏkŏł Niczym sie tam nie przejmowŏł Jak mury murowŏł Ftedy z cegły murowali I malta rynkōm mjyszali Nie wjedziwli ô kryzysie Jak chałpy stawjali Cyntralnego tam nie było W kachloku se hajcowali W kaczycy tyż napolili Jak ôbjod warzyli A tera wygody majōm Ô kryzysie sztyjc […]
BAJU, BAJU, A MIAŁO BYĆ U NAS JAK W RAJU
BAJU, BAJU, A MIAŁO BYĆ U NAS JAK W RAJU ! Wyspo Zielono, Zielona Wyspo, Tak to tu dobre miało być wszystko. Wielkie nam cuda obiecywano, Dziś na tej wyspie, gnijące siano. No i uschnięte palmy zostały, A gdzie KOKOSY ? Do AMBER GOLD wyparowały. Nic nie wychodzi, wszystko się wali, A nasza Władza, ta […]
KIYJ PRZIJDZIE NOM ZAJŚ WELOWAĆ !
KIYJ PRZIJDZIE NOM ZAJŚ WELOWAĆ ! Kedy nadyńdom zajsik wybory, To idźmy wszyjscy, jak jednym torym. By zawelować na człowieka prawego, Apel dlo Narodu Ślońskigo ! Welujcie Ślońzoki na Plury Marka, Dlo Ślońska to jest i bydzie, sztyjc dobro „MARKA” Bo tyn to Chop jest godny tego, By mieć załufani, łod Narodu Ślońskigo. Łon to […]
KŁAMSTWA I PRZEKRĘTY !
KŁAMSTWA I PRZEKRĘTY ! Brzydotą w tym Kraju, to kłamstwa i przekręty, Tu oszukuje, a robi się święty. I jak to wygląda, co świat powie na to? Gdyby nie szwindle, to Kraj byłby bogaty. Urwijmy w końcu łeb takiej Hydrze, I napiszmy to na klepsydrze. Oszustwa wszystkie, skończyły dni żywota, Teraz będzie u nas prawość […]
Ło SPISIE POWSZECHNYM !
ŁO SPISIE POWSZECHNYM ! Dzisiyj gańbować jo sie niy musza, Że wymie siedzi ta „Ślońsko Dusza” Bo po tym teraz, powszechnym spisie, Śońzok jest dumny i tym chwoli sie, Że tu na ziymi z Dziada-Pradziada, Ślońskość wyznowo, po ślońsku godo. Niby nas mo być osiymset dziewiyńć tysiyncy, By spis był łuczciwy, było by nas milijon, […]
Nasza fana
Nasza fana Fano ślónsko moja fano jo ciebje móm w zocy Jak furgosz na lufcie niebo s słónkym mrugo w łoczy Dumny Ślónzok fana niesie na rozmajte marsze Nie gańbuje sie tyż ciebje kjej żeś s nim je w rajzie Fano ślónsko złoto-modro łodznako ślónskości Ślónzok mo cie w zocy już łod malyńkości Urszula Oślislok
ŚLÓNSKO FANA
Ślonsko fana Fano nasza złoto-modro Łod wjeków żeś s nami Kjej Władysław II Opolczyk Nacechowoł cie tymi farbami Szła żeś bić sie s Ślónzokami Ło nosz kónsek ziymje We tych pjyknych farbach Wjelgachno siła dżymje I nacyjo ślónsko Za sobóm pocióngosz Taszczóm cie na marsze Ty nod nimi furgosz Dziyń radości dzisio S tobóm łobchodzymy […]


text:
Piosenka wykonana przez Romana Kostka ,video zrobiony z fotek z netu przez Hyjdla Filmik biesiadny co dowo chync spiwac razym z Romanym Kostka i sie kolybac przy fojerze .Montaz:Hyjdla
Biesiada
Spiywanie w wannie
Smieszne video o publicznym kapaniu na Slasku przy domach gornikow-wyk:Kabaret Rak montaz:Hyjdla Kompanie przed familjokami we stary wannie duzo szpasu dlo starych frelow .Wyk:Kabaret Rak,montaz:Hyjdla
Moja Barboreczka
Filmik z humorkiem o przygodach Barboreczki, wykonanie Roman Kostka -dziekuje za udostepnienie piosenki ,montaz:Hyjdla Wesoly filmik lo frelce Basi napisol i zaspiywol Roman Kostka – a komu jom spiywo ???? dziynki Roman za pozwolynie na zrobiynie tego filmiku Hyjdla
Muzykanty grajom Wom
Tytulowa piosenka z plyty „Muzykanty grajom Wom” -wyk:Muzykanty,montaz:Hyjdla .Dziekuja za udostepnienie piosenki autorom . Piosynka z plyty „Muzykanty grajom Wom” przedstawiynie mlodego zespolu Slonskiego .Dziynki chopcom za udostympniynie piosynki ,montaz Hyjdla .
Karlus ze Slonska
Zycie chlopca Karlusa na Slonsku wyk:Stefan Hosch ,montaz:Hyjdla. Tak to sie zyje Karlus na Slonsku ,wesolo i beztrosko ,wyk:Stefan Hosch ,montaz:Hyjdla
Paulek,Paulek,Hyjdla
Video wykonane z fotek znalezionych w necie ,komiczne zycie Hyjdli spiewane przez Lompow z Myslowic .Montaz:Hyjdla Filmik ze szpasym o Hyjdli ze fotek wykopanych na necie i spiywanych przez Lompow z Myslowic ,posklodala w raji :Hyjdla
Slonsko Godka
Video Slonsko Godka ,slowa Barbara Politaj ,nutki i spiew Roman Kostka ,montaz dla SG Hyjdla Filmik -slowa naszkryflane przez Barbara Politaj ,nutki pozbiyrol i zaspiywol Roman Kostka ,pouklodala do kupy Hyjdla dlo SG, na ogloszynie Karlusa w YT http://youtu.be/7pAF5dwhr9g
II Festiwal piosenki Slaskiej w Zabrzu
Video wykonany z fotek sluchaczy ,w czasie II Festiwalu piosenki Slaski w Zabrzu ,spiewa piosenke „Slask” Roman Kostka. Filmik zrobiony ze fotek od familji i przyjociol ze II Fesiwalu piosynki Slonski w Zabrzu spiywano przez Romana Kostka .


text:
Egejske mórjo
Egejske mórjo (grichiski AιYaίo ΠέλaYoς - Aigaio Pelagos, turkojski Ege Denizi) jo mórjo mjaz europskej Balkańskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlańske mórjo Srjejźnego mórja. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana. Granicujo na pódpołnocu a na pódwjacorje z Grichiskej twardej zemi, na pódpołdnju z grichiskej kupu Kreta a na pódzajtšu z Turkojskej. Na dłujkem wjacorje jo pśez mórsku wuscynu Dardanelle zwězane z Marmarskim mórjom (a dalej pśez wuscynu Bospor z Carnym mórjom) a na pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Ioniskim mórjom.
Wuznamne pśistawy Egejskego mórja su na pśikład Athen a Sołun w Grichiskej a Smyrna w Turkojskej.


text:
Geografijo
Geografijo (gr. ΓewYpaφίa, Yῆ geos – "źymja" i Ypάφw grapho – "pisza") – nauka uo zrůżńicowańu powjyrzchńi Źymji, a dźałalnośći i ajnfluśe ludźi na ja i na środowisko przirůdńicze. Za autůra mjana "geografijo" uznowo śe greckigo matymatyka, astrůnoma a filozofa - Eratostenesa s Cyreny.
Zorty geografji[Sprowjej]
Geografijo je naukům, kero mo dwa kerunki badań (tzw. dualism):
- Geografijo fizyczno - zajmuje śe bezma ino środowiskjym przirůdńiczym
- Geografijo społeczno-ekůnůmiczno - zajmuje śe wszelkům dźałalnośćům ludźi i strukturům żyća społycznygo a gůspůdarczygo


text:
Južnochinske morjo
Južnochinske morjo (chinsce 南海, pinyin Nán Hǎi, vietnamsce Biển Đông) je nakromne morjo w zapadźe Ćicheho oceana při juhowuchodnej kromje Azije. Mjezuje z Chinu na sewjeru, z Chinskej republiku na sewjerowuchodźe, z Filipinami na wuchodźe, z Malajziju a sultanatom Brunei na juhowuchodźe, z Indoneskej na juhu a zapadźe a z Vietnamom, Kambodźu a Thailandskej na zapadźe. Je zwjazane z Wuchodochinskim morjom na sewjerowuchodźe, z Filipinskim morjom na wuchodźe, ze Suluskim morjom na juhowuchodźe, z morjom Java na juhu a přez Malakkaski přeliw z Andamanskim morjom w Indiskim oceanje na zapadźe.
Přestrjeń Južnochinskeho morja je 3,5 miliona kwadratnych kilometrow, maksimalna hłubokosć je 5559 metrow.
Eksterny wotkazy[wobdźěłać]
-
Commons: South China Sea – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Podstupim
Koordinaty: 52°24′0″N 13°04′0″E /  52.4, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Podstupim (němsce Potsdam) je stolica zwjazkoweho kraja Braniborskeje a wědowe město Němskeje. Z nimale 160.000 wobydlerjemi na 187 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja. Podstupim leži nad Habolu a mjezuje z Berlinom na sewjerowuchodźe.
Stawizny[wobdźěłać]
Prěni raz naspomni so město w lěće 993 jako město "Poztupimi". Wot 17. lětstotka Podstupim bě lětna rezidenca wšelakich regentow: Hród Sanssouci z jeho parkom, kotryž je twarjeny wot 18. lětstotka z Friedrich der 2. von Preußen, nětčišo je wažna zajimawostka města. Po Druhej swětnej wójnje, w lěće 1945, aliěrowani su w hrodźe Cäcilienhof wo přichodźe Němskeje rozsudźili.
Žórła[wobdźěłać]


text:
Pizło mi już rubo bez szejśćdziesiónt lôt ale takigo gyburstaku jak latoś, toch jesce niy miôł. Bez te lata roztomajcie mi tyn dziyń ślatywôł, rôz bóło szpasownie, inkszóm razóm barzij jankornie (łosobliwie, kiejech napocznół medikować wiela lôt już tyróm na tym świycie, a wiela mi jesce łostało) abo tyż ze srogóm paradóm, jak przi […]
A kto sie w styczniu urodzioł…
Gyburstag – audio
Gyburstag…
Pizło mi już rubo bez szejśćdziesiónt lôt ale takigo gyburstaku jak latoś, toch jesce niy miôł. Bez te lata roztomajcie mi tyn dziyń ślatywôł, rôz bóło szpasownie, inkszóm razóm barzij jankornie (łosobliwie, kiejech napocznół medikować wiela lôt już tyróm na tym świycie, a wiela mi jesce łostało) abo tyż ze srogóm paradóm, jak przi Abrahamie. […]
100 Lot Slonski Dom
25-go lutego Slonski Dom bydzie miec 3 latka. Zaglondej tu czynsto zeby sie dowiedziec co nasi domownicy przigotowali na ta okazja. Niych nom zyje Slonski Dom W nim kamraty nasze som Zobocz ponizyj czy juz jest co nowego dodane Uwaga ! 25-go bydymy miec wspolno audycja na radiosr24 O godzinie […]
DYPLOM – III Konkurs Ślōnskich Limerykōw
III Konkurs Ślōnskich Limerykōw Dnia 23 01 2013r.W restauracji „Wiśniowy Sad”zostały wrynczone dyplomy i wyrōżniynia ze III Konkursu Ślōnskich Limerykōw, Trefiyli sie tam ludki ze ślonskigo forum – „Ruda Śląska – nagrodzony notgelem śląskim” Forum miało gyburstag – 5 lot Som my jako jedna ślōnsko familijo kero fest przaje ślōnski godce!
Happy Birthday Slonsko Ziymia !!!
Nasza gazeta SlonskoZiymia mo juz dwa latka !!! Slonsko Ziymia – ta nazwa zostala wybrano zeby ludziom przipomniec ze bez tyj ziymi niy bylo by Slonzokow, ze ta ziymia nos zywila, niy ino chlebym ale tyz kszaltowala naze zwyczaje, tradycje i naszo godka. Ta ziymia sprawila ze jak dzisioj powiym – „Jo jest Slonzok […]


text:
Pódzajtšnoserbske dialekty
Pódzajtšnoserbske dialekty su wumrěte transitiwne pólsko-dolnoserbske dialekty pódwjacornosłowjańskich rěcy. Su pśi wšom znate z Nowego testamenta Mikolaja Jakubicy z 1548 lěta a słownika Hieronima Megisera z lěta 1603, a wót togo su cesto pomjenjowane dialekty Jakubicy a Megisera[1][2].
Tu rěc su gronili awtochtony mjazy rěkami Nysu a Bobrom. Originelna granica mjazy pólskimi dialektami a serbskimi dialektami jo snaź šła spóromje Bobra a Odry, pak slědy nazalnego wugrona su tež w toponomastiskem materialu na pódwjacor wót Bobra[3]. W XVI-XVII stolěśu jo ta granica se mógła pógnuś. Serbski stawiznaŕ Frido Metsk jo gódał, až ta granica była spóromje Bobra, pón pśez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. Pón by granica šła spóromje Pliški samo pó Urad. To jo hypotetiska granica, kenž wuchada ně wót toponomastiskego materiala, ale wót informacijow wó wendiskej populaciji. Trjeba pak markowaś, až ako Wendy byli su ranjej pomjenjowani teke luźe, kenž gronili połobske abo samo pólske dialekty, toś tu hypotezu trjeba braś wobglědniwje.
Dokulaž su pódzajšnoserbske dialekty transitiwne, toponomastiske informacije snadne, a dialekt Jakubicy a Megisera njemóžny k lokalizěrowanju, njemóžno akuratnje pśeslěźiś pólsko-serbsku granicu. Pódzajtšnoserbske dialekty su pó źělach wuźaržali do XX stolěśa wokoło Mužakowa. How pó młogich pśipadaju teke mužakowske a slěpjańske narěcy, rownož su wóne lokalizěrowane nejdalej na pódwjacor a nejbliše serbskim rěcam. Na pódzajtšu wót togo ruma su byli pśetrjebowane dolnošlazyńske narěcy.
Te narěcy su byli wjelgin młogorake. Njejo było homogenego interdialekta abo kodificěraneje formy. Měli su pólski pśizuk na pśedposlědnej złožce, pólske wuwiśe złožkotworiśelskich sonantow, a - mjenjej abo wěcej - lechiski pśezuk (konsekwentnjej pśewjeźeny w dialekśe Megisera). Te dialekty, ako tek serbske dialekty, su zgubili nazalne wokale, a ako pólske dialekty su wobchowali kupku str. Pśeměšanje zazukowego o a wo jo zwězowało pódzajtšnoserbske dialekty z dolnoserbskimi a pomorjanskimi. Praserbske č jo se zwězało z c (np. vecořa) ako w dolnoserbskej rěcy. Palatalizěrowane ś, ź su se depalatalizěrowali, a na drugem boce ć, dź pśejšli w t', ď, połpalatalězerane č, dž abo c, dz (np. cichy). W morfologiji jo se kněžył typ našo polo. Po źěłach jo se zachowali kłonite wokale (np. dobro). Wokali e, o pśed nazalami su wordoli zwuscone, pódobnje górnoserbskim dialektam (np. sym). Zachadny cas jo był tworjony z pomocnym werbom tež w 3. wósobje, np. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a jo pśejšło pśez ä w `e, np. smieć (smjaś (se)). Felujo dolnoserbska změna ć > ś a dź > ź.
Žrědła[wobźěłaś]
- ↑ Ewa Siatkowska, "Studia łużyczoznawcze", Uniw. Warszawski,2000, s.238
- ↑ Tadeusz Lehr-Spławiński, "Plemiona słowiańskie na północno-wschodnim pograniczu Niemiec w wiekach średnich", Instytut Śląski 1939, s.23
- ↑ Hanna Popowska-Taborska, "Dawne pogranicze polsko-łużyckie w świetle danych toponomastycznych, Prace Językoznawcze PAN 44, 2005, s. 104, 123


text:
Nó, tóż mómy już zbyte i Wszyjskich Świyntych, i Zaduszki (ło kierech już żôdyn niy boczy, bo to terôzki niy ma dziyń frajny łod roboty). Gôdô sie, co tyn côłki krześcijański łobrzynd, cyrymónijô biere sie łod 988 roka, kiej to srogi opat Odilon z Cluny nakôzôł, coby we klôsztorach łodprôwiać take „oficjum” za już […]
Jesteś tutaj:Strona główna / Archiwum dlaI Wszyjskich Świyntych forbaj – audio
I Wszyjskich Świyntych forbaj – audio
5 listopada 2013 przez Eugeniusz Kosmała
W kategorii:Cztyry pory roku, Dzień, Dzień Zmarłych, Eugeniusz Kosmała, Godka, J, K, L, Jesiyn, SlonskiTube, Tematycznie, Wszystkie wpisy, Wykonawca/Autor Tagi:dowcipy po śląsku, gwara śląska, gyszichty, humor, humor śląski, I Wszyjskich Świyntych forbaj - audio, ojgyn, Ojgyn z Pnioków, śląskie historyjki, śląskô gôdka, slonskogodka, szpas, wice, łozprowki


text:
Czyrwjec
Czyrwjec to je szůsty mjeśůnc podug używanygo na Ślůnsku kalyndorza juljańskigo. Mjano mjeśůnca (podug Brücknera) pochodźi uod słowa czerw kere uoznaczo larw pszczoły. Inksze zdrzůdła wywodzům mjano mjeśůnca a mjano koloru czyrwůnygo uod uowada czerwca polskigo, s kerygo wyrabjano czyrwůny barwńik do tkańin i zbjerano we czerwcu na korzyńach rośliny czerwjec trwoły. Polska bez kilka wjekůw bůła głůwnym dostarczyćelym čerwcůw do Ojropy. Nazwa wystympuje tyż we inkszych godkach půłnocnyj Słowjańszczyzny (czes. czerwyn, ukr. чepBeHb, bjoł. чэpBeHb). Inksze mjana używane dowńij to: ůgorńik albo zok. Łaćińske mjano Iunius (zobocz: kalyndorz rzimski) zostoło zapożyczůne bez wjynkszość godek ojropejskych.


text:
Egejske morjo
Egejske morjo (grjeksce AιYaίo ΠέλaYoς - Aigaio Pelagos, turkowsce Ege Denizi) je morjo mjez europskej Balkanskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlanske morjo Srjedźneho morja. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Mjezuje na sewjer a na zapad z Grjekskej twjerdźiznu, na juhu z grjekskej kupu Kreta a na wuchodźe z Turkowskej. Na sewjerozapad je přez mórsku wužinu Dardanele zwjazane z Marmarskim morjom (a dale přez mórsku wužinu Bosporus z Čornym morjom) a na wuchod je zwjazane přez Korintski kanal z Ioniskim morjom.
Wuznamne přistawy Egejskeho morja su na přikład Atheny a Sołun w Grjekskej a Smyrna w Turkowskej.


text:
SWINIOBICIE… Od bajtla pamiyntom, jak my dycki w grudniu biyli swinka, coby na Dzieciontko boly swojske wuszty i miynso. Papa na wiosna kupowol malutko swinka, potym we chlywiku jom czimol, a colko familijo i somsiady zamlowali oszkrabiny z kartofli, z gymizy, suchy chlyb abo jak co z obiadu zostalo i dziynnie wciepowali do kibla, […]
SWINIOBICIE
JESIENNE WIECZORY…
JESIYNNE WIECZORY… Na dworze padze dyszcz, siwo, ponuro, pogoda yno do spanio, a mie sie zas przipominajom jesiynne i zimowe wieczory z dziecinstwa, kere wcale niy boly take markotne. Jak juz prziszla jesiyn i krotke dni a duge wieczory, to jo se dycki robiola gymitlich w kuchni przi zeleznioku. Bo na jesiyn i zima Papa […]
Łonacynie 2
„Łonacynie“ 2 ——————– UWAGA! Już niykere mi pisali Cobych niy świntuszoł dali A kiej inkszych to tak razi Niych na strona sam niy włazi! 22.10.2008r. * Korzyń mioł mocny – wyrwali mu chwasta Niy lecioł na baby – boł pederasta. * Tańcowały dwa Michały Niy dziwota – dwa pedały. Jedyn mały drugi srogi Tyn bogaty, […]
Ciga w necie.
Ciga w necie. Ze Ficinusa ciga doś szwarno chycioła neta we nocka parno Na czacik klikła strōnka ji migła Trza mi sam wprawy jo we tym marno. Siedzi cigula ciyngym sie uczy kompek fest gorki propeler buczy Lezie na strōny kliko w ikōny Zejrzała karlusa co włos mo kruczy Dowo punkciki i komyntarze gwiŏzdki prziznowo […]


text:
Katowicke limeryki W Katowcach wele „Spodka” Francik knipsnoł tako fotka: Frela z kwiotkym Chopa z motkym Afa w tresie i galotkach. – – – Fajno frelka z Panewnika W myślach miała durś Zeflika Śnik tyż miała Dziubka chciała Za te serce co z piernika. – – – Jako wojok stoł na warcie Na Nikiszu we […]
Katowicke limeryki
Wiosna
Wiosna Po śniku zimowym ziymia jeszcze się nie łobudziła a już szlajerym jak mlyko gynsto mgła pola przikryła Pojstrzodku suchego stroma jakiś ptoszek ćwiczy trele fest sie staro bo do wiosny łostało czasu niewiela Piyrszy jasny promyk słońca strzepnoł sczybne płaczki rosy brzoza ślimce nad krzikopom wiater ji potargoł włosy Na łonce bioły przebiśnieg kej […]
Wiosna idzie…
Wiosna idzie…
REFLEKSJA Z OKAZJI DNIA POEZJI (21.03.)
REFLEKSJA Z OKAZJI DNIA POEZJI Wszystko co dotąd napisałem, raz jeszcze dzisiaj przeczytałem i myślę czy moje rymowanie, poezją może być nazwane? Uświadomiłem sobie, niestety, jak bardzo daleko mi do poety. Poeta to ktoś kto ma ”dar Boży”, a ja ledwo umiem rym ułożyć! Po co więc piszę, pomyślałem i zaraz sobie odpowiedziałem: jeśli przyjemność […]
Wiosna idzie
Wiosna idzie Na gałonzkach kocianki podnoszom głowki do słonka na łonkach i w lasach słyszeć nieśmiałe śpiywani skowronka Ziymia wyciongo ramiona do ciepłych marcowych promiyni czeko żeby ji popszoć nim trowa sie zazielyni A kiedy szczebit ptoszkow do życio poranek zbudzioł boczoń do gniozda na stromie swoja żoneczka przikludzioł Wiosna idzie ,budzi sie życi Regina […]
SMUTNE WIDOKI WE PROMYKU SŁOJNCA
SMUTNE WIDOKI WE PROMYKU SŁOJNCA Łoch jak tyn promyk, tyn promyk słojnca, We smutku rozjaśnio naszo Ziymjo Ślonsko. Te wszystki bergi tu łusypane, No i te doły wodom zalone. Tyż i te Gruby, kere nom pozawjyrali, I to czego już niy ma, bo na złom to dali. Kuminy, Wieże Szybowe, to już siy wali, A […]
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach
Cykliczne spotkania w rybnickich przedszkolach Tym razem było to spotkanie po slonsku a temat to ” Jydz owoce i jarziny bo w nich zdrowe witaminy „Ponizej fragment wierszyk na tyn tymat . Samo zdrowi Możno mi wto z bajtli powiy jak dbomy ło nasze zdrowi jako idzie go flegować żeby potym nie chorować Mocka […]
Ku wjośnie
Ku wjośnie – szpaska
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ W listopadzie jak już było zima Pryndko zachodziyło słońce i pryndko robiyło sie cima Spotkoł niedźwiedź jednego zajonca znajomego I zawołoł na drugo strona rzyki do niego Bo oba na kraju rzyki byli I bez woda sie pozdrowiyli Wołoł niedźwiedź do zajonca co mioł wiater w uszach „Przidź tukej-cojś ci pokozać musza!” […]
Maszketniki
Maszketniki To je tako zorta ludzi Kerych wōń słodkigo budzi. Jak wybierōm się do sklepu, Zaroz szukajōm maszketów A tam: Z cukru wata na patyku I bōmbōnōw je bez liku Krōwki, raczki, zegōweczki kopalnioki, kukułeczki. Co niymiara je lizokōw Tytki kolorowych szklokōw Piernikōw rozmańte zorty Sōm makrōny, zisty, dorty Szplitry, kreple i kołocze I pleciōnki, […]


text:
„Łonacynie“ ——————– UWAGA! Już niykere mi pisali Cobych niy świntuszoł dali A kiej inkszych to tak razi Niych na strona sam niy włazi! 22.10.2008r. * U starego! Głowa – już posiwiała Dupa – dalej szalała. * Młodzian! Jeszcze nie ma wąsa A już się na panny dąsa. * Niynażarto! Zowdy wszystkigo miała za mało Wzion […]
Łonacynie
Niynażarto!
Niynażarto! Baba ciongym chce szporować Dużo piyndzy niy wydować Już łod downa tak rachuje Kaj na chopie uszporuje Chopie, jako tukej stoja Zmiynia ci natura twoja Już niy bydziesz piwska pioł Bez kurzynio teroz żoł Stare łachy dobre blank Mosz jich przeca połny szrank Twoje chyrpcie podzolujesz Kupa dlo mie uszporujesz Jedne jajco na śniodanie […]


text:
Nowe gyszefty w Zobrzu
Prowdom je, że prawie żodyn chop ni mo tak kiej zoboczy gyszeft z łobleczynim, jak baba. Jeji łoczy robiom sie srogi, szłapy dostajom szwongu a rynce już ino czekajom coby pomaszkecić miyndzy hynklami z klajdami, galotami i inkszym łobleczynim.
I juzaś se może, bo teroz w tyn piontek 17 moja ło 10:00 je wielki łotwarci Galerii we Zobrzu. Srogi cyntrum z roztomajtymi gyszeftami, kaj kożdy znojdzie coś dlo siebie.
I bydzie tyż co inkszego niźli w kożdej inkszej Galerii – Showroom. Przyjadom małe gyszefty, tyż nasz, kierych ciyżko je trefić kożdego dnia.
Chopom tyż niy bydzie sie mierzło. A i dlo bajtli som narychtowane graczki. Nauczom sie tańcować i na chwilka bydom tyż mogły łostać tigrami, elefantami i inkszymi zwiyrzami kiej dadzom pomalować se gymbulki.
W samym syrcu Zobrza bydzie szło sie łoboczyć jak narychtować kawa, coby gryfnie wyglondała i szmakowała. Wszyjstko, co idzie zrobić z balym pokożom Zegan and Radox, kierzy wystympowali w „Mam Talent” a laureaci 5 edycji, Delfina i Bartek pokożom yntki jaki idzie wyprowiać w lufcie.
Ty baby, kiere bydom chciały sie przipodobać swojim bydom mogły, kiej wybierom sie na rajza se stylistkom, kiero pokoże jim w co sie fajnie łoblyc, jako wela se dać zrobić i jak pomalować coby szwarnie wyglondać.
We wieczór, po cimoku bydzie szło łoboczyć jak gryfnie może blyndować laser i tyż posłuchać muzyki klubowej, kiero zagrajom Shaun Baker i Jessica Jean!
Toż ni ma co za wiela medytować ino przijechać do Zobrza we piontek i sobota.
Wiyncyj tukyj:
https://www.facebook.com/GaleriaHandlowaZabrze


text:
6 czyrwca Dziyń pocałunku małe rymowanki – szpaski czyli wjerszyki do szpasu – z humorym
Dziubek – kusik
Nelki
Nelki Piykne czyrwōne Kwiotki dlo frelki W puket słożone Z listkym– dlo Nelki W ôczkach Kornelki krynci sie płaczka Trza dować pozōr miyłość niy graczka. autor Barbara Politaj Z serii „zolytne kwiotki”
Moje szpaski
Brakło mu na sztrofa Śniygotki podeptoł a mog napaś łoczy krokuski rozdeptoł toż niy spi po nocy Terazki sie łechce i po kapsach sznupie brakło mu na sztrofa toż do Banku klupie Gynsipympek czy stokrotka Gynsipympek czy stokrotka jednako we zocy momy a co miano mo do kwiotka kej ło tym samym […]
GYNSIPYMPKI
Gynsipympki Pympuszkym asi Wyzgerno Hela W zegrōdce Basi Znolozła sztela Pympek wystawio na gorke słōnko We gynsipympkach gowisia tonko. autor Barbara Politaj Z serii „zolytne kwiotki”


text:
Zwierzenia
Jak bych ino trocha mog
To bych tak co zrobił trocha.
Czy jo bych aż tela zmog
No to siedza przi paprochach
Jak bych ino trocha chcioł
Abo jakby sie zachciało
Może już bych cosik mioł,
tak sie wszysko rozleciało
Jak bych mog uwierzyć w coś
to co dało by mi siła.
Wtedy mogbych być już gość.
Ta siła by mie zbudziła.
A tak w środku ni ma nic.
Jest ino szyld z nazwiskiym
W ślypiach ino mały blic
Jak wstajesz z przepitym pyskiym.
I durch czekosz na to samo,
kiej sie codziyń budzisz z rana
Nadzieja to jest ji miano
Kończy praca piyrszo zmiana
A Ty daliś jest w niymocy
I nic zrobić niyporadzisz
Od kogoś byś chcioł pomocy
Coby Cie wtoś poprowadził.
Może już jest za niyskoro,
może hilfa już niy przidzie,
chyba cobych fest pszoł łoroz
To by mi pomogło w bidzie !
Ale jakżeś tak napochoł
Czy wto Ci pomoże wiela
Jo chca coby mie wtoś kochoł
Czy może jo chca za tela ?
Autor: Józef Szczygieł


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Halloween
Halloween Czarownice heksy zmory I wszyski straszne potwory Po śwjecie dzisio lotajóm Halloween – śwjynto majóm Wszyndzi dzisio łobzajtujóm Wszyskich straszóm i rómplujóm Sabaty se łurzóndzajóm Po maszketach zaglóndajóm Wszyndzi banie nastrojóne Jedna mamje porwoł Jónek Wywalół wszysko z pojszczodka Zrobjół ze ni straszka z przodka Loce z banióm po wsi Jónek A za nim […]
Bania
Żniwa
Żniwa Jako zawsze w lato bywo Przyszoł czas tyż ji na żniwo Śłóńce fajnie przyśwjycało To łobjyli już dojżało Gospodorze sie szykujóm I na polach już żniwujóm Kómbajny tam wyjechały Pole za polym bydóm łobiyżdżały Kjeś kośniki to siykały A łubjyraczki snopki wjónzały Potym kozły stawjali I powrósłami ji powjónzali Potym […]
Żniwa
Żniwa


text:
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
BARBORKA
BARBORKA Przeminol rok i zas bydymy fajrowac Dziyn Gornika, abo jak kto woli, Barborka. Bo to jest tak, ze Gornik niy moze fajrowac bez Barborki, a Barborka niy moze sie obynsc bez Gornika. Oba fest ze sobom czimiom. Bo sw. Barbara jest patronkom Gornikow i na kozdyj grubie stoi jeji figura, a Bergmony, co idom […]
Weekendowe limeryki
Weekendowe limeryki Przi sobocie rym sie kludzi Ślōnsko sztela słōnko budzi Wontki w ruchu Skirz byzuchu Momy sam szpasownych ludzi. A w niydziela ?Co w niydziela? Tyż tym „gizdym” sie wesela Jedyn klik A ôn fik Limeryku lyź na sztela . Barbara Politaj
BYZUCH
BYZUCH Już Mikołoj sie rychtuje, już do nieba chciołby bram. Mo frasunek, niy ma śniega, jak dojechać miołby tam? Niy uwijo sie do nieba, chce ziymskigo zaznać chleba. Tōż Mikołoj w dźwiyrze klupie, Ula drap z pierziny hupie. Wszysko wczoraj pucowałach, na tyn tref sie radowałach. Ciynżko szychta mioł szōstego, byda chodzić wele niego. Tu […]


text:
Bjoło Ymigracyjo
Bjoło Ymigracyjo to je termin polityczny, kerym śe mjanuje Ruskůw, kerzi uopuśćili Rusyjo we czas rewolucyjůw we 1917 a trocha ńyskorzi (1917-1922) kere sům we uopozycyji do kůmůńistůw. Je uůn nojczyńśći używany we Francyji, Wjelgij Brytańiji a Skuplowanych Stanach. We SSSR te same mjano mjoło negatywne kůnotacyje. Uod kůńca lot 80. uo tyj ymigracyji zaczyno godać "pjyrszo wela ymigracyje" (rus.: ЭMиrpaHT пepBoй BoлHы). Mjano "Bjoło Ymigracyjo" wźyno śe uod tygo, co nojczyńśći te ymigranty należoły abo bůły zwjůnzane s Bjołům Armijům. Myńszo tajla noleżoła do Mjynszewikůw abo do Eserowcůw, kere tyż bůły we uopozycyji do Bolszewikůw. Na anfangu some uo śe godali "pycckaя эMиrpaция" (rusko ymigracyjo) abo pycckaя BoeHHaя эMиrpaция (rusko wojynno ymigracyjo) a ńy przyjmowali uokryśyńo "bjoło ymigracyjo". Jejich wjelość podug roztůmajtych szacunkůw bůła uod 900 tyś. do 2 miljůnůw.


text:
Gwatymala
Gwatymala (República de Guatemala - Republika Gwatemale) – państwo we Americe Střodkowyj, pouožůne nad Uoceanym Atlantyckym a Uoceanym Spokojnym. Grańičy s Salwadůrym (203 km), Hůndurasym (256 km), Meksykjym (962 km), Belize (266 km) – uůnčno dugość grańic wynośi 1687 km, půnadto 400 km wybřeža morskigo.
- Nojwyžšy půnkt: Tajumulco - 4220 m
- Nojńižšy půnkt: Uocean Spokojny - 0 m
- Nojwjynkše jeźoro: Jeźoro Izabal - 589,6 km²
Uobšar Gwatymali dźeli śe na štyry tajle: ńiźina Petén, pouožůno we půunocnyj tajli kraju, wybřeže Mořa Karaibskigo, uańcuchy gůrske střodkowyj tajli kraju a wybřeže Pacyfiku. Při spotykanym podźale na 3 krajiny ńiźina Petén uůnčy śe s wybřežym karaibskym.
W časach prekolůmbijskych teryn zamješkiwany bez Indjanerůw zwjůnzanych s kulturům Majůw. W 1523 teryny dźiśijšyj Gwatymale zostouy podbite bez hišpańskych kůnkwistadorůw, keři zouožyli tam kolůńja wchodzůnco we skuod Nowyj Hišpańje.
W 1821 Gwatymala uzyskoua ńypodlyguość, chnet potym kraj bůu uokupowany bez Meksyk. W 1839 proklamowano zostoua ńypodlyguo republika.
W 1954 we drodze zamachu stanu jůnta wojskowo přerwoua reformy lewicowygo prezydynta Jacobo Arbenza. Prawicowe řůndy wojskowych a ńypokoje spouečne trwoúy aže do 1985, kedy to přiwrůcůno dymokracyjo. Ńy přerwouo to ale walk s lewicowům partyzantkům (URNG).


text:
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
Elza
Szpital
( rysunek z internetu ) Szpital ( wiersz z tomiku, w opracowaniu, wierszy szpitalnych ) Franek siedzi na łóżku nie wstaje bo po co w głowie u niego zawierucha mówić nie umie więc wyje wyje gdy jest głodny gdy go czasem zaboli wtedy gdy chce pogadać i nikt nie zwraca uwagi mam swoje szpitalne trzydniówki […]
ZWÓNTPIYNIE
ZWÓNTPIYNIE W nocy mi śniyła sie jakoś plaża, na mokrym piosku widza dwa ślady. Dwa, boś Ty przi mnie, kludzisz pod paża, boch jes niymocny, niy dowóm rady. Z cołkigo życio widza łobrozki na ekranie nieba, tak choby w kinie. Łod narodzynio, aż do terozki, a w kożdyj chwili, Ty żeś bół przi mie! […]