text:
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY…
Mialach pecha. W moji klasie niy bolo wiyncy Slonzokow, yno jo.
Dziecka mie wysmiywaly, jak pedzialach cos po slonsku, a pani sie obrocala zadkym do klasy i tyz sie smiola.
Pamiyntom, jak pokozala olowek i sie spytala, co to jest, a jo pedziala, ze blajsztift. Colko klasa miala uciecha!
Abo jak jedyn synek, kerego ojciec bol wysokim wojskowym mie sztuchnol i jo glowom walnola o sciana, gwiozdki mi sie w loczach pokozaly i wyskoczola pieronowo bojla. Placzki mi lecialy, bo to przeca bolalo. Pani sie spytala:”dlaczego placzesz”? A jo gupio niy chcialach pedziec, kto mie sztuchnol, bo Mama dycki mie uczola, ze niy wolno klachac na drugich, to yno pedzialach, zech sie sama pizla w glowa. Pani, zamiast mie pozalowac, to sie glosno osmiola i poszla do klasy. Terozki sie sama smieja, jak to pisza:-)))
W naszy szkole dylowki boly z parketu, a na siyni boly kachle. Kozdy bajtel musiol miec miech z papuciami i w siyni zmiyniac szczewiki na papucie. W klasach boly „kaloryfery” (Musialach sie dugo uczyc, coby dobrze to pedziec:-).
Dziolchy musialy miec obleczone granatowe fortuchy z biolymi kraglami, a chopcy take same bluzy i granatowe galoty.
Dziynnie trza bolo miec czysty kragel, toz Mama kupiola mi siedym takich samych, dziynnie przipinala swiyzy, a we sobota prala, szterkowala i biglowala wszystke kragle i fortuchy, coby styklo zas na colki tydziyn. Fortuchy mialach dwa na na zmiana. Wszystke bajtle musialy miec prziszyte do lewego rynkowa tarcze szkolne.
Na przodku pani siedziala gymbom do nos, coby my niy wyrobiali na lekcjach, a za paniom wisiala tablica. Na scianie za paniom wisialy w romkach obrozki od Gomulki i Zawadzkiego a pojszczodku miyndzy niymi Bioly Orzol – Godlo Polski. Po prawy stronie za paniom stol szrank, kaj boly skowane „pomoce naukowe”, kreda na ibrich, gombki do wyciyranio tablic i inksze bele jake klamory. Zarozki wele tego szranku bol waszbek, na kery niy wiedzialach czamu godali „umywalka”, na nim lezalo mydlo, a z kokotka leciala zimno woda. Ryncznik kozdy musiol miec swoj. Do hazla, kery sie nazywol „ubikacja”, wolno bolo isc yno w czasie pauzy. Ale jak kogos richtig przicislo, to mog podniysc dwa palce do wiyrchu i sie spytac: „Czy moge wyjsc do ubikacji?” i pani go puszczala. Jo dycki czimala az do pauzy. A hazle boly na koncu siyni po lewy stronie. Ja, a na blank normalno siyn godali „korytarz”.
We klasie ze zadku boly hoki do powieszynio mantlow, jaklow i miechow na papucie. Tak roz na dwa tydnie przilaziola higienistka, i wtedy wszystke bajtle musialy pokozac, eli majom czyste taszyntuchy, rynce, pazury, zaglondala eli uszy som czyste i kark, abo eli keres niy mo wszow. Czasym kozala tyz seblyc chopcom zoki, eli majom czyste nogi. Do mie sie nigdy niy prziczepiola, ale niykere bajtle musialy zbiyrac manele i sie stracic, a na drugi dziyn przisc z mamom abo ojcym.
We piyrszy klasie mieli my „Elementarz” i ksionzka do rachowanio, 16 kartkowe zeszyty w linijki i w kratka. Pisali my blajsztiftym (abo olowkiem). Procz polskiego i rachunkow mieli my jeszcze gimnastyka (WF), prace reczne, rysunek i spiew. Mieli my tyz dodatkowe lekcje kaligrafii. Jo sie fest prziklodala do tego, bo chcialach fajnie pisac, ale niykere bajtle do konca szkoly pisaly jak kura pazurym.
We heftach od polskego i rachunkow musieli my dziynnie na koniec lekcji malowac kredkami wzorki. Jo se dycki dowala proca, coby to fajnie, rowno namalowac, ale boly bajtle, kere malowaly bele szczasnonc.
Cynzurka z piyrszy klasy mialach niyhersko. Przeca jo sie dziepiyro uczola „mowic i pisac”. Ale na szczynscie przepusciyli mie do drugi klasy. A potym to juz szlo…
Barbara Matusiewicz


c: text/html

text:
Wjazońca (gmejna)
Wjazońca (němsce Neukirch/Lausitz) je wjes, gmejna a statnje připóznate wočerstwenišćo na juhowuchodźe zwjazkoweho kraja Sakska. Słuša ke krajnemu wokrjesej Budyšin a lězi zanurjena mjez dwěmaj hórskimaj rjećazomaj Hornjołužiskich hór pod bohaće zalěsnjenym 587 m wysokim Sokolnikom.
[wobdźěłać] Geografija
[wobdźěłać] Geografiske połoženje
Sokolnik je Wjazońčanska "domjaca hora". Pod nim so přez Wjazońcu běžaca rěka z jenakim serbskim mjenom Wjazońca, kotrejež němske mjeno je Wesenitz. Wjetše města we wokolinje stej Budyšin (15 km) a Biskopicy (12 km).
[wobdźěłać] Susodne gmejny
Přimjezowace gmejny su (po směrje časnika) Dobruša-Huska, Wjelećin a Wołbramecy z wjesnym dźělu Ringenhain w krajnym wokrjesu Budyšin, Neustadt in Sachsen w krajnym wokrjesu Sächsische Schweiz kaž tež Smělna-Póckowy w krajnym wokrjesu Budyšin.
[wobdźěłać] Stawizny
W lěće 1222 je so Wjazońca ze swojim němskim mjenom „Neinkirgen“ prěni raz we wopismje naspomniła. Mjeztym zo so němske mjeno na tehdy nowotwarjenu cyrkej we wjesnym dźělu Delnja Wjazońca poćahuje, pokazuje serbske mjeno na geografiske połoženje nad rěku Wjazońca[1].
W bliskosći sydlišća su so w meji 1813 w zwisku z bitwa pola Budyšina boje mjez francoskimi a ruskimi jednotkami wotměli.
[wobdźěłać] Wuwiće wobydlerjow
Ličby wobydlerjow (staw 31. decembra):
- 1960 - 7.134
- 2002 - 5.680
- 2004 - 5.540
- Datowe žórło wot lěta 2002: Statistisches Landesamt Sachsen
[wobdźěłać] Měšćanske partnerstwo
Wot lěta 1992 je Bönnigheim w krajnym wokrjesu Ludwigsburg partnerske město Wjazońcy.
[wobdźěłać] Hospodarstwo
Najebać woteběracych tendencow w Hornjej Łužicy, ma gmejna Wjazońca wobdźiwajomny hospodarski róst. Bytostny přinošk za to wukonja zhotowjer gratowych mašinow Trumpf, kotryž w regionje wjele dźěłowych městnow wutworja.
[wobdźěłać] Wažne firmy we Wjazońcy:
- TRUMPF Sachsen GmbH
- Käppler und Pausch GmbH
- Tradicionelna cwibakowa fabrika
Hornčernje:
- Heise - Original Bunzlauer Keramik
- Kannegießer Keramik
- Karl Louis Lehmann GmbH
- Hornčernja Heinke Neukirch
K tradicije hornčerstwa we Wjazońcy słuša tež kóždolětny hornčerski swjedźeń.
[wobdźěłać] Infrastruktura
Wot Wjazońcy hač do Žitawy wjedźe derje z taflemi wuhotowana kolesowa ruta - hornjołužiska kolesowarska šćežka chěžow ze stołom.
[wobdźěłać] Wobchad
Awtodróha A 4, kotraž 13 km na sewjer Wjazońcy nimo wjedźe, je najspěšnišo po dojězdnej dróze k najězdej Słona Boršć docpějomna. Lětanišćo Drježdźany je 40 awtowych mjeńšin zdalene. Wjazońca leži direktnje na B 98, kotraž so w Biskopicach započina a so we Wopakej z B 96 zjednoća, kotraž wot Budyšina přińdźe a k čěškej hranicy na sewjernej kromje Žitawskich horin wjedźe.
Za železniskich pućowacych steja wobě dwórnišći Wjazońca-zapad a Wjazońca-wuchod k dispoziciji, kotrejž na zelezniskej čarje Biskopicy - Žitawa ležetej, z direktnymi zwiskami do Drježdźan a Libereca. Hač do něšto lět bě direktny železniski zwisk Žandow - Zebnica - Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad - Wjazońca-wuchod - Wjelećin - Budyšin. Mjeztym wšak je wobchad na čarowymaj wotrězkomaj Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad a Wjelećin - Budyšin zastajeny.
Z regionalnymi busowymi linijemi su Biskopicy, Budyšin, Wopaka a Neustadt w Sakskej docpějomne. Wot Neustadta su busowe linije do Zebnicy a dale do Žandawy, do Drježdźan, do Pěrna a Hohnsteina. Nimo toho leži Neustadt w Sakskej na železniskej čarje Pěrno - Zebnica - Žandawa.
[wobdźěłać] Zdźěłanje
Wjazońca ma dwě zakładnej šuli, Pestalozziowa šula a Lessingowa šula a jedna srjedźnu šulu.
[wobdźěłać] Literatura
- Domizniski slědźer Jurij Pilk (němsce Georg Pilk) je dwě knize wo stawiznach Wjazońcy spisał: „Neukirch am Hohwald in den Befreiungskriegen“ und „Neukirch im 18. Jahrhunderte“.
[wobdźěłać] Přispomnjenki
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz; Domowina Verlag, Bautzen 1973; S. 97
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biblijo
Biblijo, Pismo Śwjynte (BιBλίov, biblion – mouo kśynga, l.m. BιBλίa, biblia – moue kśyngi) - zbjůr kśůng, spisanych pjyrwotńy we godkach hebrajskij, aramejskij a greckij, uznowanych bez žydůw a chřeśćijan za natchńůne bez Bůga. Biblijo a poščygůlne jeji tajle pośadajům uodmjynne značyńy religijne lo růžnych wyznań. Na chřeśćijańsko Biblijo skuadajům śe Stary Testamynt a Nowy Testamynt. Biblijo hebrajsko – Tanach uobejmuje tajla kanůnu Starygo Testamyntu. Muzůumany uwažajům, aže tajla Biblije (np. Kśyngi Mojžešowe, Psalmy) powstoua we wyńiku boskigo objawjyńo, nale jeji treść zostoua zcygańůno.


text:
DO MAMY
Rok za rokym mijo, już łoziym za nami,
jak Ciebie mamulko, już niyma tu z nami.
Łobchodziyli by my dziś Twoje stulecie,
kebyś jeszcze była z nami na tym świecie.
Łod kedy Cie niyma miyndzy nami, mamo,
familijo bez Cia, to już niy to samo!
Cóż, że jest nos dużo, kej my sómy sami!
Jak zabrakło Ciebie, sóm my siyrotami!
Terozki, po latach, jak Cie już niy mómy,
widzymy, jak wiela Tobie zawdziynczómy!
Choć kusków, chalanio i inkszych czułości,
niywiela było w tyj maminyj miłości,
toś nos, cołko szóstka, dobrze wychowała,
możno i skiż tego, żeś nos sztryng czimała!?
Radowałaś sie dycki prawnuków widokym,
chocioż coroz gorzij było z Twoim wzrokym!
Jak na dłuige lata zgasły Twoie łoczy,
już myślałaś, mamo, że ich niy łoboczysz!?
Dyć stoł sie cud dziynki Bożyj Łopaczności
i choć jedne łoko nabrało jasności!
Mógłaś juzaś widzieć nos i nasze dzieci ,
przekonać sie sama, jak drapko czas leci!
Bo przeca niymało sie u nos zmiyniyło,
bez tyn czas Ci poru prawnuków przibyło!
A miałaś ich wszystkich rada w koło Siebie,
możno Ci ich troszka brakuje tam, w niebie?
Jo dycki u Ciebie cieszół sie wzglyndami,
skiż tego, żech sóm bół miyndzy niywiastami!
Bo choć połno cerów w koło Siebie miałaś,
dyckiś sie za mnóm najprzód łoglóndała.
A miałaś sy mnóm starości niymało,
jak mi sie uczyć w modości niy chciało!
Jak szkoła z fusbalym zgodzić sie niy chciała,
toś mie, po swojymu, na czas spamiyntała!
Jak coś wy mnie dobrego, to zasługa Twoja,
toż niych Ci prziświyco dycki wdziynczność moja!
Autor:Bernard Śmigała


text:
Letńe Uolimpijske Igrziska 2008
Letńe Igřiska Uolimpijske 2008 uodbywauy śe we stolicy Chin, Bejdžingu. Bůuy to pjyrše uod 20 lot Igřiska we Azyje (uostatńe: Letńe Igřiska Uolimpijske 1988 we Seulu). Do průgramu dodano nowe konkurencyje: bjeg na 3000 metrůw s přeškodůma babůw a puywańy na uotwartym akwyńe na dystans 10 000 metrůw babůw i chopůw. We tyńiśe tišowym ńy sům rozgrywane deble, yno turńyj družynowy.
We Igřiskach brouo udźou ůng. 10,5 tyś. športowcůw s 205 krajowych federacyji športowych, kere rywalizowauy we 32 dyscyplinach, majůncych cuzamyn 302 kůnkurencyje. Pjyrwšy roz na Uolimpjodźe wystympowali športowcy s Tuvalu a Wysp Marshalla, a tyž pjyrwšy roz Syrbijo a Čornogůra wystympowali uosobno.
Igřiska trwouy 19 dńi, uod 6 do 24 śyrpńa.


text:
Szymon na żywo Odcinek 2
Tagi: Szymon na żywo, Szymon na żywo bez limitow, Szymon na żywo chomikuj, Szymon na żywo download, Szymon na żywo filmweb, Szymon na żywo hotfile, Szymon na żywo ipla, Szymon na żywo lektor, Szymon na żywo mavideo, Szymon na żywo napisy, Szymon na żywo napisy pl, Szymon na żywo novamov, Szymon na żywo ogladaj, Szymon na żywo online, Szymon na żywo opis, Szymon na żywo p2m, Szymon na żywo peb, Szymon na żywo playtube Szymon na żywo tv, Szymon na żywo pobierz, Szymon na żywo polsat, Szymon na żywo putlocker, Szymon na żywo ściągnij, Szymon na żywo seansonline, Szymon na żywo serial, Szymon na żywo streszczenie, Szymon na żywo tvn, Szymon na żywo tvp, Szymon na żywo vod, Szymon na żywo za darmo
0
0
Comments are closed on this post.


text:
Źymja – (łać. Terra) trzećo we kolejnośći (liczůnc uod Słůńca) a pjůnto co do wjelgośći planeta Ůkłodu Słůnecznygo.
Nołokoło Źymje krůnży jydyn naturalny satelita – Mjeśůnček a prawdopodobńy dwa kśynžyce půłowe (kśynżyce Kordelewskigo) a wjelgo liczba sztucznych satelitůw. Stoło, stabilno uorbita mo tyż planetojida 3753 Cruithne, kero pozostawo we rezůnańśe s uorbitům Źymje beś ńykerych naukowcůw je uważano za drůgi kśynżyc Źymje.
Źymja uformowoła śe ůngyfer 4,5 milijorda rokůw tymu.
Źymja mo wuaśćiwo masa a grawitacyjo do utrzimańo atmosfery, kera chrůńi przed szkodliwym průmjyńowańym ultrafjoletowym, a tyž pole magnetyczne chrůńjůnce przed pochodzůncym ze Słůńca průmjyńowańym korpuskularnym. Uoddalyńy uod Słůńca je waśćiwe do utrzimańo uodpowjydńij tymperatury. Uważo śe, aże czynńiki te sprzijouy powstańu żyćo na naszyj planeće. Je nojwjynkszo s planet skalistych we Ůkuodźe Suůnečnym, a tyž jak dotychczas jydynym znůnym mjejscym wystympowańo żyćo.


text:
Usama ibn Ladin
Usama ibn Ladin (arabsko godka أسامة بن لادن, rodz. 10 marca 1957 we Dżuddzie - um. 2 maja 2011 we Abbottabadzie), znůmy tyż jako Osama bin Laden - to bůł saudyjski milijůner a prziwůdca Al-Kaidy, uorgańizacyje kero je powożano za terrorystyczno. Broł udźoł we walkach we Afgańistańe we lotach 80. XX stolećo. We lotach 90. wspjyroł islamski rzůnd we Sudůńe. Skiż wspjyrańo uorgańizacyje, kere rzůnd USA uznowoł za terrorystyczne, citnůł nazod do Afgańistanu a wspjyroł tam rzůnd Talibůw. Uznoł wuůnczas USA za swojygo nojwjynkszygo wroga. Je uoskorżany uo uorgańizowańy terrorystycznych zamachůw, we tym na ambasady USA we Najirobi a Dar es Salaam, a tyż uo kerowńicze sprawstwo zamachu na World Trade Center a Pentagůn, nale ńy mo na to mocnych dowodůw. Za jygo gowa rzůnd USA dowoł 50 mln dolarůw. Zginůł 1 maja 2011 zabity uod wojokůw United States Navy SEALs.


text:
Yno niy cywil.
Kej Opa Jorg na wojnie wojowoł
W szranku pistułla swoja chowoł
W szpindzie kaj mioł swoje graty
Trzimoł ze dwa abo i trzi granaty
Miyjsca w doma miol fest za mało
Bo chcioł tam wrazić srogie działo
Zbiyroł Opa te wszystkie klamory
Wiedzioł że przidom ruskie zmory
Niy chcioł jiym skóry tanjo oddować
Do końca godoł ze bydzie wojować
Wojna kej koniec swój yno znodła
To Opie oroz szczynka na zol upodła
Dalyj chcioł strzylać i ciepać granaty
Ani myśloł oblykać te cywilne szaty.
Autor : Stanisław Skiba


text:
Tadżykistůn
Tadžykistan, Republika Tadžykistanu - państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj jak 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.
Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.
Ludność sam to we wjynkšośći Tadžyki (79,9%) a Ůzbeki (15,3%); 85% wyznowo islam sunńicki, 54% šyicki.


text:
Pavle Jurišić Šturm
Pavle Jurišić Šturm (* 22. awgusta 1848 w Zhorjelcu, † 14. januara 1922 w Běłohrodźe) bě serbiski general za čas Prěnjeje swětoweje wójny.
Wón je 1848 w Zhorjelcu rodźeny a je we Wójnskej akademiji we Wrócławje dowuknył. W Francosko-Pruskej wójnje 1870-1871 je jako oficěr pruskeho wójska wojował. Hdyž Serbiske wjerchowstwo wojowaše wot 1876 hač do 1878 z turkowskimi, je Pavle Šturm přišoł jako dobrowólnik do serbiskeho wójska a je bataljony komandował. W času Prěnjeje swětoweje wójny 1914-1918 je hižo general był a je třeću serbisku armeju komandował. Pavle Jurišić Šturm je w lětu 1922 w Běłohródźe w Serbiskej wumrěł.


text:
Serbske husle
Serbske husle je zhromadne pomjenjowanje dweju typow ludowych instrumentow, kotrejž Serbja wužiwachu w swojej ludowej hudźbje. Dźe wo wulke husle, kotrež maja tři truny a wužiwachu so w katolskej wokolinje Łužicy. Instrument je něhdźe 60 centimetrow dołhi. Serbja maja tež małe husle, kotrež mjenuja kwasne abo wěrowanske huslički. Tutón typ instrumenta ma tež tři truny. Małe husle wužiwachu jenož w slepjanskej wokolinje w srjedźnej Łužicy. Hercy piskachu na nich jenož na kwasach a jenož z přewodom dudow. Serbja dźensa w normalnym padźe tute tradicionalne instrumenty hižo njewužiwaja, maja pak ansamble, w kotrychž hraja hercy na kopijach serbskich husli.


text:
Slepjanska narěč
Slepjanska narěč je serbska přechodna narěč w regionje na sewjerowuchodnej periferiji Sakskeje. Slepjanski region z relatiwnej rěčnej a kulturnej samostatnosću je dźensa dźěl Wokrjesa Zhorjelc Swobodneho stata Sakskeje, mjezuje pak bjezposrědnje z Braniborskej. K Slepjanskej wosadźe słuša sydom dwurěčnych wsow: Slepo, Dźěwin, Brězowka, Trjebin, Miłoraz, Rowno a Mułkecy. K wosadźe słuša tohorunja nětko němskorěčny Lisk (Lieskau), kiž leži hižo w Braniborskej.
Slepjanska narěč rěči so jenož w horjeka mjenowanych sydom dwurěčnych wsach, na sewjeru přizamknje so Wuchodna Gródkowska narěč, na wuchodźe Mužakowska narěč, na juhu Wochožanska narěč a na zapadźe Sprjejčanska narěč. Najbliše přiwuznistwo wobsteji k Mužakowskemu dialektej, kiž je dźensa nimale hižo wotemrěty.
[wobdźěłać] Rěčne charakteristika
Wot hornjo- a delnjoserbskich narěčow rozeznawa so slepjanska narěč přez sćěhowace zjawy, kotrež pak móža (w hinašej kombinaciji) tež w druhich serbskich narěčach wustupować:
Fonetika
- zachowanje skupiny *str, na př. wóstry (hsb. wótry, dsb. wótšy), sostra (hsb. sotra, dsb. sotša)
- zachowanje dentalneho wurjekowanja twjerdeho *l (wurjekowanje ł jako twjerde l)
- wuwiće skupinow *pŕ a kŕ na (p)ć a sć, na př. (p)ći (hsb. při, dsb. pśi), sćidło (hsb. křidło, dsb. kśidło), skupina *tŕ je so kaž w delnjoserbšćinje na [ć] (w ortografiji tež: tś) wuwiła.
- refleks złóžkotwórbneho r jako er: na př. sterkać (hsb. storkać, dsb. starkaś), kercma (hsb. korčma, dsb. kjarcma)
Wot hornjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje u we werbach na *-no,ti (na př. kopnuć, padnuć)
- (prěnjotny) delnjoserbski typ ó-towanja (ó steji - pod akcentom - po b,p,m,w,ch,k,g jeli njesćěhuje b,p,m,w,k,g , na př. kół - ale: kopać, góra - ale: gowno; zhubi-li potrjechene ó akcent, wurjekuje so zaso o: góra - ale: 'na gorje
- refleks akcentowaneho *ę je ě, na př. měso (hsb. mjaso)
Wot delnjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje ć a dź (dsb. ś resp. ź), na př. ćěgać (dsb. śěgaś), dźěk (dsb. źěk)
- zachowanje skupinow *pr, *kr a *pr, na př. prawy (dsb. pšawy), kryće (dsb. kšyśe), trawa (dsb. tšawa)
Morfologija Tež na morfologiskim polu ma slepjanska narěč swoje wosebitosće.
- 3. wos. pl. prez. někotrych werbow na --aje (pódla -aja, -aju), na př. ludźe spiwaje
Leksika Slepjanski dialekt ma tójšto leksikaliskich wosebitosćow. Někotre njech su tu naličene:
- majka (hsb. kačka, dsb. kacka)
- gólica (hsb. holca, dsb. źowćo)
- (te) skót (plurale tantum; hsb. (tón) skót, dsb. zbóžo)
[wobdźěłać] Sociolinguistiske wuwiće
W něhdy jednorěčnych (serbskich) wsach Slepjanskeje wosady woteběraše ličba serbsce rěčacych wot kónca 19. a přez cyły 20. lětstotk. Přičiny za to su wšelakore: restriktiwna politika pruskeje wyšnosće (wot 1815 hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše tež tutón region k pruskej prowincy Delnja Šleska); industrializacija a wudobywanje brunicy; wójny a jich politiske, demografiske, administratiwne a hospodarske wuslědki; towaršnostne změny (na př. medije); zacpěwanje a wusměšowanje w zjawnosći a mnohe dalše faktory. Negatiwnje wuskutkowa so w Slepjanskej wosadźe fakt, zo njeje po Gottfriedu Rösleru wot lěta 1938 žadyn serbski abo serbsce rěčacy farar wjace w Slepom skutkował. Do toho běchu so tajcy wuznamni duchowni kaž Jan Wjelan (z fararjom 1810–1852), jeho syn Julius Eduard Wjelan (z fararjom 1852–1892) a Matej Handrik (z fararjom 1892–1934) wo zdźerženje a hajenje rěče a tradicijow mjezy swojimi wosadnymi prócowali abo so z pruskimi statnymi instancami dla toho rozestajeli.
Dźensa so tuta něhdy po swojim geografiskim połoženju a swojich chakteristiskich rěčnych kajkosćach „centralna” a tuž wšitkim Serbam derje zrozumliwa warianta masiwnje pozhubja, jako maćernu rěč ju jenož hišće někotři starši ludźo zwjetša přez 65 lět nałožuja. Srjedźna generacija, młodostni a dźěći rěča němsce, su pak zdźěla hornjoserbšćinu (někotři tež delnjoserbšćinu) w šuli měli.
[wobdźěłać] Přinoški k slepjanskej narěči
Wažne dźěła wo slepjanskej narěči pochadźeja z pjera horjeka mjenowanych fararjow, kotřiž su wuslědki swojich slědźenjow we formje zběrki a zapiskow wozjewjeli. Tak staj na př. Wjelan (młódši) a Handrik w Časopisu Maćicy Serbskeje a druhdźe zawostajiłoj słowne zběrki, teksty, linguistiske a etnografiske studije. Na tutym polu přinošował je tež Jan Hantšo-Hano (1846–1901), ratar a šołta w Slepom, kiž je był autodidaktiski rostlinar, ludowědnik, stawiznar a basnik.
Wažny přinošk na polu fonetiki a fonologije tuteje narěče spisa Arnulf Schroeder. Jeho disertaciju wuda R. Olescha 1958 w Tübingenje pod titlom Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung. (Schroeder padny 1945.)
Wobšěrnje wopisany je leksikaliski, morfologiski a fonetisko-fonologiski staw slepjanskeje narěče w 15 zwjazkach Serbskeho rěčneho atlasa. Dalše wopisanja namakaja so w jednotliwych edicijach z rěčnymi pomnikami slepjanskeho dialekta. (hlej "dalša literatura" na kóncu nastawka)
Rozsahłe žórło staršeho stawa slepjanskeje narěče su zdźeržane rukopisy Hanza Njepile z Rownoho, kotrež su so najprjedy we wurězkach wot Handrika w ČMS wozjewili. Při tym je Handrik zdźěla do originala zasahował, narunujo wosebje němske požčonki ze serbskimi słowami. Z etiskich přičin pak wjetši dźěl rukopisow njewozjewi. Wědomostnu ediciju najwjetšeho dźěla zdźeržanych rukopisow wobstara nižozemska sorabistka Hélène Brijnen, kotraž tekst zdobom dokładnje analyzuje. Za kulturno-historisce a rěčnje zajimowanych njefachowcow eksistuje mjeztym tež popularne wudaće Njepilowych tekstow z němskim přełožkom a nimo toho zběrku najwšelakorišich tekstow w slepjanskej narěči(hlej deleka).
[wobdźěłać] Rěčnopolitiske marginalija
Přez centralne połoženje slepjanskeje narěče mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi stej za jeje nošerjow wobě spisownej rěči poměrnje komunikatiwnej. Tutón fakt je wospjet wjedł k přemyslowanjam jednotliwcow, wužiwać tutu narěč jako zhromadnu spisownu rěč wšitkich Serbow. Tak piše na př. Měrćin Nowak-Njechorński w swojich dopomnjenkach „Zapiski Bobaka” po wopyće Slepjanskeje wosady tydźeń do jutrow lěta 1937 slědowace:
"Farar njeprěduje w spisownej serbšćinje, ale rěči k holanam w jich rjanej jadriwej podrěči, kiž je jedna z najrjeńšich podrěčow serbskeje krajiny, rjeńša hač naša spisowna rěč. Kak rjenje by było, hdy bychu před sto lětami serbscy prócowarjo město Budyskeje narěče sej slepjanšćinu wuzwolili za literarnu rěč! Tehdy byštej Hornja a Delnja Łužica byłej hišće wušo zwjazanej z rěču. Wěčna škoda, kiž so njeda hižo narunać.(…) Bě hižo chětro pozdźe popołdnju, hdyž wopušćichmy Slepo, stražnicu Serbowstwa na pomjezach našeje narodnosće, hdźež běchmy wjele nawědźili a noweje nadźije nabyli do přichoda, přetož běchmy widźeli a spóznali, zo Serbstwo kruće steji a traje tež tam, hdźež njeje ani kruteje zwonkowneje formy narodneje organizacije. Hišće Serbstwo njezhubjene ani w Slepjanskej wokolinje!"
[wobdźěłać] Rěčnej přikładaj ze staršeho a nowšeho časa
A tak jo mój nan póten to Słabcyc pół žywnosći krynuł, a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role; a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej. A ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr, a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra, a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje. A tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej. A ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na Doły na te dlejke góry hot Syjańskeje drogi. To stej tam huworowałej, a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu, a som glědał, kak to se wórjo. A mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć, a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać. A dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej, da jo ten kóń se zwalał. Da stej póten jogo zwigałej, mać za głowu a nan za hopyš, a to jima njechał nedy stanuć; da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej. Da jo ten wół – aby jo była krowa? to ja prawje njewěm, Bog wě lěpjej hako ja, co jo było, krowa aby wół – da to jo se bójało, njechało změrom stojać, dyž jo nan na togo kónja harował, bił a tergał. A ja som se tež bójał teje hary a bića, kak to budźo. A tak jogo póten šak někak górjej krynuštej, da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej. A póten stej zasej pomałem jěłej hokoło, da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon. A tedym ja som jěšći mały gólc był. Ja som był jakle (w) štwórtem lěće, jako som z nima sobu był na tom huworowanju. A to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta…
- Hanzo Njepila, ČMS 1899, str. 110
We Derbnje pći Beršću jo bydlił raz jeden kněz, a ten jo měł jenogo kucharja. Ten kuchaŕ jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec. Ten kuchaŕ měł jenu lubku, a tej był wón cujare dobry. A ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć. Toć ten kuchaŕ jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce. Hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe, jo wón prašał togo kucharja, dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu. Da jo ten kuchaŕ prajił, až wšycke šwony blows jenu nogu maje. Jěnter stej šłej wen tej běžni hoglědać, jo-lik to wěrno. A glědaj, wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze. Ten kněz jo wółał "ša-ša" a šakał a te šwony hušakał, až su hulećeli, a naraz su měli dwě noze. Da jo prajił ten kuchaŕ tomu knězoju, dyby tej pjeceni wółał "ša-ša", da by wóna tež krydła dwě noze. běžnja = wjesny hat
- (po J. Hantšo-Hanje zasopowědane wot Magdaleny Jakubikoweje ze Slepoho)
[wobdźěłać] Dalša literatura
- Arnošt Muka: Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialekte und des Obersorbischen., Lipsk 1891
- A. Schroeder: Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung, Tübingen 1958
- Helmut Faska, Helmut Jenč, Siegfried Michałk: Serbski rěčny atlas, zwj. 1–15 Budyšin, LND 1965–1996
- Helmut Faska: Der Schleifer Dialekt – eine lebendige Existenzform der sorbischen Sprache w: Die Folklore der Schleifer Region, Zur Wortfolklore, Heft 4, Bautzen 1990
- Hélène Brijnen: Die Sprache des Hanso Nepila, Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, Budyšin, LND 2004, ISBN 9783742019417
- Hanzo Njepila: Šycko som how napisał – Cytanka, zestajał a za ćišć pćigotował Fabian Kaulfürst, Budyšyn 2006, ISBN 9783742020437
- Hinc Rychtaŕ: Slěpjańska cytanka – teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem dialekće a w němskej rěcy, Budyšyn, LND 1996, ISBN 9783742016010


text:
Kailash
Wspůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) - Gůra Kailash) - gůra w paśmje Gangdisê w Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych z nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
Kazachstůn
Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. ҚaзaқcTaH, ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы; rus. KaзaxcTaH, Pecпyблиka KaзaxcTaH) – państwo ležůnce tajlowo w Ojropje (5,4% powjyřchńi – teryny na zachůd uod řyki Emba) a tajlowo w Azyji, powstoue w 1991 w wyńiku rozpadu SSSR. Grańičy s nastympujůncymi państwami: Chinůma (1460 km grańicy), Kirgistanym (980 km), Turkmyńistanym (380 km), Ůzbekistanym (2300 km) a Federacyjům Rosyjskům (6467 km). Uůnčno dugość grańic Kazachstanu wynośi 12 187 km. Kazachstan mo tyž dostymp do nojwjynkšygo jeźora śwjata – Mořa Kaspijskigo na dugośći 2340 km.


text:
Reykjavík
Reykjavík (serbsce Dymowy zaliw) je stolica a najwjetše město Islandskeje a tež najbóle sewjerne hłowne město na swěće. Město leži při zaliwje Faxaflói Atlantiskeho oceana pod horu Esja. Ma wokoło 120.000 wobydlerjow, potajkim wjace hač třećinu wobydlerstwa cyłeho kraja.
Reykjavík bu w lěće 870 wot prěnich sydlerjow pod wodźerjom Ingólfur Arnarson załoženy a je tak tež najstarše sydlišćo Islandskeje. W měsće namaka so wjetšina fakultow jeničkeje islandskeje uniwersity, kaž tež dźiwadło, muzeje a mórski přistaw.
[wobdźěłać] Partnerske města
- Helsinki (Finska)
- Kingston upon Hull (Zjednoćene kralestwo)
- Kopenhagen (Danska)
- Nuuk (Zelenska)
- Oslo (Norwegska)
- Sankt Petersburg (Ruska)
- Seattle (ZSA)
- Stockholm (Šwedska)
- Tórshavn (Färöje)
- Vilnius (Litawska)
- Winnipeg (Kanada)


text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
[wobźěłaś] Žrědła a jich wugódnośenje
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
[wobźěłaś] Njekśesćijańske znanjenja
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
[wobźěłaś] Kśesćijańske znanjenja
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangeliumow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangeliumach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangeliumow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliumje pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangeliumje pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a je do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
[wobźěłaś] Slěźenje žywjenja Jezusa
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
[wobźěłaś] Póchad
[wobźěłaś] Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliumje a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangeliumy rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
[wobźěłaś] Familija
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł je wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
[wobźěłaś] Rěc, wukubłanje, pówołanje
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
[wobźěłaś] Statkowanje
Pó wšyknych ewangeliumach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikarje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangeliumy wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
[wobźěłaś] Městno statkowanja
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
[wobźěłaś] Zapowědanje Bóžego kralojstwa
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnarstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangeliumy njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
[wobźěłaś] Gójśe
W ewangeliumach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnarstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
[wobźěłaś] Wukładowanje thory
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale je dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo je do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a je z tym pśechwataś a je z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby je teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnarstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
[wobźěłaś] Pśiwisniki
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnarstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
[wobźěłaś] Žeńske
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangeliumach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
[wobźěłaś] Farizejarje
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa . Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangeliumow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
[wobźěłaś] Herodianerje a sadducejarje
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
[wobźěłaś] Zeloty
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnarstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
[wobźěłaś] Pasion
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangeliumach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangeliumach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
[wobźěłaś] Zaśěg do Jeruzalema
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
[wobźěłaś] Tempelowa kritika
Jeruzalemski tempel grajo w ewangeliumach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale je lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
[wobźěłaś] Kśicowanje
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangeliumach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnarstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergarskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
[wobźěłaś] Wěra wó górjejstawanju
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
[wobźěłaś] Žrědła
- Nimska Wikipedija


text:
Půłnocno Koryjo
Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) - państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Rusyjo
Rusyjo (Rusyjsko Federacyjo, rus.: Poccийckaя Фeдepaция) - państwo we Ojropje a Azyji, we Ojropje je nojwjynksze jeli chodźi uo powjyrzchńa a wjelość mjyszkańcůw. Rozćůngo śe uod wschodńij Ojropy, aż po Pokojny Uocean.
Do Rusyje noleży tyż Uobwůd kalińingradzki - ynklawa położůno půmjyndzy Litwům a Polskům.
Rusyjo tajluje śe na 46 uobwodůw, 21 republik, 9 krajůw, 2 mjasta wydźelůne, 1 autůnůmiczny uobwůd a 4 uokryngi autůnůmiczne. Krům ruskij godki, kej urzyndowe dopuszczůno lokalńy godki licznych myńszośćůw norodowych.
Jeli chodźi uo polityka, Rusyjo je nastympcům prawnym Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik.


text:
Polokwane
Wspůłrzyndne: 23°54' S 29°27' E Polokwane to je mjasto we Republice Połedńowyj Afriki, stolica prowincyji Limpopo. Podug danych ze 2003 roku, mjoło przez 440 tyś. mjyszkańcůw. Je uůne uostrzodkem fedrowańo djamyntůw. Założůne uod Burůw we 1886 roku pode mjanym Pietersburg, uod generała Piet Jouberta. W czas burskich wojnůw bůło uůne stolicům Transwalu. Teroźńe mjano mjasto dostoło we 2003 roku, wroz z inkszymi mjastůma, kerych mjana bůły kojarzůne ze poliykům apertheidu. We 2010 roku we Polokwane bydům grane szpile Mistrzostw Śwjata we Fusbalu.


text:
Uljanowsk
Wspůłrzyndne: 54°19' N 48°22' E
Uljanowsk (ros. yлbяHoBck) je mjastym we Rusyji a stolicům uobwodu Uljanowskigo. We Uljanowsku mjyško 638,3 tys. ludźi (2005).
Zouožůne we 1648 roku bez bojara Bogdana Chitrowo na břygu Wougi a Swijagi, pod mjanym Symbirsk. Uod 1780 pośado prawa mjejske, uod 1796 bůuo stolicům guberńi, a uod 1943 stolicům uobwodu. We 1924 r. zmjyńůno mjano na Uljanowsk, s kuli tego co urodźiu śe sam tukej Wuodźimjeř Lyńin, čyli Wuadimir Iljič Uljanow. Průč Lyńina, urodźili śe sam tyž Aleksandr Kerenskij a Paweł Jasienica.
Mjasto znůne je ze fabryki aut – UAZ, mo port řečny, lotńisko i šula wyžšo.


text:
Urszula Oślislok
Kukułeczka zakukaładziołcha synka wyglóndałaCzy sie jaki ji nadarzy ?możno karlus jak sie marzy
Bele gryfny nie markotnyale co bydzie robotnyCo pszoć bydzie umjoła nie bydzie po ni dudroł
Co przygodo,do dziubeczkai śniodani do łóżeczkaKuko kuko kukułeczkaa dziołcha szuko syneczka
Ni jednej już wykukałakjej sie bydzie wydowałaWjela dzieci tyż urodziczy sie ji bydzie powodzić
Frelki uszy nastawjejciei kukanio posłuchejcieKajś zajś kuko kukułeczkasłucho karlus i freleczka
Urszula Oślislok


text:
Bernard Smigala
ODA DO ROBOTY
Tyś jest u Ślónzoków dycki w wielgij zocy!
Dbómy, cobyś była – przi Bożyj pomocy –
choć tak ciynżko jak nikaj – porzóndnie zrobiono
i beztogodziwie była zapłacóno!
Co do godziwości – niy zawsze tak było,
przeca, fto cie posiod, niyźle mu sie żyło.
Wielaś jest we wercie – sama żeś wiedziała,
dbałaś ło swo woga i sie szanowałaś!
A potym czas prziszoł, żeś woga straciyła,
spowszedniałaś, zlichłaś jak staro kobyła.
Brali cie, boś była! Chcieli czy niy chcieli!
Żodyn niy szanowoł, bo wszyscy cie mieli!
Jak ta staro hyrpa, co za pół jabcoka
pudzie i kożdymu sie łoddo we krzokach!
„Stoji sie, czy leży…”- tak wtedy godali
i, jak ino mógli, to sie łobijali
Dziepiyro terozki, jak cie zaś brakuje,
Mómy cie zaś w zocy i kożdy szanuje!
No – możno niy kożdy, niyjedyn sie „asi”,
że sie tobóm nigdy rónk niy pomarasi!
Jo tam niy żałuja takich niyroboli,
niych grzebióm w chasiokach i niych śpióm na zoli!
Ale sóm i tacy, co zdrowie stracili,
Co niy z własnyj woli się ciebie pozbyli.
Tóż mógła byś nikej ściepnóńć trocha z wogi,
by pómóc tym ludziom, by wstali na nogi!
Godajóm, że niy ma kołocza bez ciebie.
Wierza, że nóm niy dosz żyć ło suchym chlebie!
Autor:B. Śmigała


text:
/Robotny Bocian/ Przyfjurgoł bocian i przisiod na zomkowej wieży, i swojim okym okolica mjerzy. Pod zomkym szlojsa,staw zaś jeden w parku, to tu by mog budować gniozdo w tym roku. Zaklekotoł
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzien dziecka, dzieci, balony, prezenty, geszynki, zabawa, slodycze, nasze dzieci
Śwjynto Dziecek
Olusia dzisio śwjyntujeGeszynki zbjyro i fest sie radujeMama i tata życzynia skłodajómI balóniki do ni dmuchajómBo to Dziyń Dziecka, trza wszysko szykowaćBo po połed
LIST DO DZIECIÓNTKA
Dycki my w listach do Ciebie pisali,
jaki to gyszynk by my dostać chcieli.
I to, co my sie łobsztalowali,
to pod chojinkóm my mieli.
I wcale niy byli my wymyślate:
roler, szl
DEJCIE POZÓR NA DZIECI !
W kożdym małżyństwie sóm take chwile,
że nóm przichodzi smak na „gyfile”.
Dobrze, jak dziecek jeszcze niy mómy,
wtedy na wiyncyj sie pozwolómy.
Dyć jak my w dóma już niy s
KOROWÓD
Ciepło i duszno,niyma mowy ło spaniu,
ciepia sie na łóżku we gorkim posłaniu.
Ta mordynga ludzkie przechodzi pojyncie,
trza na gwołt znojść myślóm jakesik zajyncie!
Zliczół żech z cołkiego
Wsomnienia z dzieciństwa Idom Dycki Z Nami ,
zapora ogniowa zapora ogniowa wiele Momy 20 60, fajnie je wspominomy .
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Gynsi .
~~~~~
Wjaosnprziszła , dokoła se Wszystko zie
Flek
Jod se Jasio łobiod dzisiej
nie przwidzioł co sie stanie,
na stoł rozloł talyrz zupy
i tak stracioł piyrsze dani.
A,że głodny boł sromotnie,
ślimto biydny i narzeko,
ściyro mama szmatom zup
Bojka niy bojka
We srogi jamie kajś koło rzyki
łod wiekow miyszko szkaradny stwor,
mo wielki łogon, malućki uszy,
ze sztyry krzidła ale bez pior.
Co dziyń we wieczor jak robi sie cima,
z dals
A miała być haja w lesie
W małym lesie kajś środ krzokow
zebrało sie pora ptokow,
za kwila piorka polecom
tak sie wadzom i tak skrzeczom.
-Po mojimu- kracze wrona,
-a wszystkimu winna łona,
bo zac
Chorowito jesiyń
Za nieskoro prziszła
jesiyń do przedszkolo,
wyboczcie mi prosza
je żech trocha choro.
Przi szpetnej pogodzie
byłach na szpacyrze,
je żech przeziymbiono
goronczka mje biere.
Wi


text:
Maria Kostrzewa p> p pisza jak serce dyktuje
Bioły Miś
Byla malo roz frelka
W misiu kero se biołym kochała .
Wszyscy OD poniedziałku do niedzieli
Frelka z misiym biołym durś widzieli .
Kedy podrosła biołego misia brała Ze sobom
bo biołeymu swojymu tymu misiowi durś pszoła .
misiym biołym Z do szkoły tez chodziyła ,
W taszy ale go miała przez kamradka hasła widziała .
Kiedy juz z karlusami Na randki Się umowiała ,
do Dycki radośnie Tak se śpiywała .
misia Biołego , Misie Misie chce
misia biołego , co misia bydzie yno pszoć mie .
Choc juz Czasu OD Tego dłogie roky przeleciały
jeji w, sercu został Dali bioły miś .
Biołego misia kerymu Dycki Tak pszoła
W dorosłe Życie Ze wziyna sobom .
Dziśej freli kej humor dopisuje
radośnie se nuci i pośpiewuje .
misia Biołego , Misie chce Misie ,
misia biołego , co misia durś pszaje mie
Maria Kostrzewa ..........
- There are no comments yet


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie! Snochwiółech jesce we siyrpniu, iże blank nic niy rzykna ani ło Powstaniu Warszawskim, ani tym tuplym i ło Powstaniach Ślónskich, ftore tyż wypraskli we tym kosokowym miesióncu. Alech niy szczimôł, bo wszandy we radijokach, we wszyjskich telewizyjach sztyjc i jednym ciyngiym rzóńdzi sie ło tym stopieróńsko tragicznym, usmolónym Powstaniu Warszawskim. A iże my, Ślónzôki, sómy ze nôtury szpasowne, i mómy rade roztomajte wice, rzykna jednakowóż dzisiôj cosik ło tych naszych, ślónskich powstaniach, tela, iże bydzie to – jak na takigo wigyjca jak jô przistało – mocka szpasowne. Dejcie pozór!
Skuli przileżitości jarystagu, rócznicy wypraskniyńciô samtukej na Ślónsku piyrszego i drugigo Powstaniô Ślónskigo żurnalista łod tego naszego cajtónga „Gońca Górnośląskiego” nawiedziół chnet stuletnigo Bonifacego Śliwy, wywołanygo sam u nôs powstańca i działacza ślónskigo.
– Panie Śliwa, byliście przi piyrszym powstaniu. Jak do tego doszło i jaki to miało fajrant ?
– Ja toć. Piyrsze powstanie to bóło tak. Powycióngali my wszyjske stare pistółle ze chlywików, kamerlików i kaj tam jesce łóne byli poskludzane łod piyrszyj wojny światowyj. Trefióło nôs sie poruch i pedzieli my sie, co pudymy na tyn Anaberg. Ale te gizdy Miymce sie zwiedzieli i już ci tam na nôs cichtowali ze gywerami.
– No i co bóło dalszij – pytô dociyrny żurnalista.
– Anó, kiej my sie już przikwanckali do tego Anabergu, to Miymcy gruchli ze tych gywerów a my.... pitli.
– Nó, dobra. To bóło piyrsze powstanie. A jak bóło we tym drugim ?
– Tak jakosik za rok juzaś my sie spichli, ale już terôzki to my sie lajstli pôra gywerów takich, jake mieli przodzij Miymce i zasik lyjzymy na tyn Anaberg.
– I co bóło dalszij, co bóło dalszij ?
– Miymce ale juzaś sie zwiedzieli, kiela mómy tych gywerów, narychtowali ci sie sam pôra gryfnych kanónów i na nôs już wachowali. I kiej my ino znojdli sie przi tym Anabergu, to łóni festelnie gruchli a my... zasik pitli !
– Hmm, nó, a dyć tóż jak ci to bóło ze tym trzecim powstaniym, panie Bonuś ?
– Nó, zasik na bezrok trefiyli my sie wele chlywików łod staryj Majzlinyj, ale beztóż, iże my dostali dwa razy po rzici, to terôzki byli my barzij mónter i łod jednygo Żyda sprawiyli my sie trzi take kanóny jak te diosecke Miymce. Nó i do kupy kwanckómy sie na tyn Anaberg nikiej łónskigo roka.
– Byliście terôzki lepszij uzbrojóne, to i côłkie powstanie musiało tyż przeca inakszij wyglóndać, prôwda? – pytô sie tyn dociyrny żurnalista dalszij.
– A dyć iże inakszij. Kiej my już przismycyli te nasze kanóny pod tyn Anaberg, gawcymy sie a Miymcy na doczkaniu przikludziyli takô festelnie dupnô kanóna, kierô sie „rubô Berta” mianowała, i łóni jesce niy gruchli a my już... pitli!!!
I tak to bóło z tymi naszymi powstanióma podug Bonusia Śliwy, kiere łopedziôł pôra lôt tymu nazôd.
- There are no comments yet


text:
Pies
Zawdy z miłościom paczy Ci w łoczy
Wszyńdzie przi nodze za Tobom kroczy
Jak sie skalyczysz wyliże Ci rany
Niy bydzie szkamroł że niy wyspany.
Wysucho Cie jak sie chcesz wygodać
Niy poleci zarozki Cie kajś łobgodać
Niy zdradzi, do innych niy poleci
Jak cza popilnuje miyszkanio i dzieci.
Jak Ci sie ckli czyś chory jest fest
Łon kole Ciebie zawdy jest
Łogonym pomyrdo, podo Ci łapa
Zarozki wysylszo jest Twoja chałpa.
Choć niy posprzonto, pranio niy piere
To za to wszystke resztki zeżere
Wyciongnie Cie na szpacyr, uciecha mo
Bo tak ło Twoje zdrowie zawdy dbo.
Nic za to niy chce yno połno miska
Troszyczka dropanio po łebie i kole pyska
Niyktorzy jednak niy docyniajom
Jakego przyjociela przi siebie majom.
Głodzom i bijom, wyciepnom z doma
Jeszcze go kopnie jakoś pierona
Łon ciyrpi w milczyniu, sie niy poskarży
Jeno ło troszka miłości marzy.
Weźcie to ludzie se do serca
Przoliście mu kedyś przeca
Jak boł kedyś mały i gryfniutki
Łon łodpyndzoł łod wos smutki.
Teroz za wielgi, za głośno szczeko
Niy wiy borok co jeszcze go czeko
Głodowka, bicie czy tyż wygnanie
Czy kajś w lesie powolne zdychanie.
Pies i tak Ci mocno bydzie przoł
Bo za jedynego przyjociela Cie mioł
Choć skorzesz go na powolne zdychanie
Łobejrzysz yno w ślypiach prziwionzanie.
Autor : Janina Żoch


text:
Rajza cugiym do Rzeszowa… – audio
Rajza cugiym do Rzeszowa…
Wiycie, jô tak lecy kedy sznupia po tym modernym internecu (chnet choby jaki iptowaty modziok, a niy stary knaker) i znodech ci tam rółzczasu jedyn fajnisty kónsek, bezmać samego Leona Wyrwicza, szauszpilera i wigyjca, kiery spisôł ze pamiyńci inkszy wicman Jerzy Ofierski mianowany sołtysym Kierdziołkiym i dôł go Aleksandrowi Siwiakowi (Hamiltonowi) hamerikóńskimu wicmanowi, ftory juzaś szkryflô do „Wiadomości Polonijnych” we Hamerice. I tym tuplym, jô terôzki rzykna to wszyjsko po naszymu, coby i samtyjsze mógli sie z tego, blank starego kónska pośmiôć. A szło to jakosik tak:
Nó, panoczku… jada ci kiejsik ku mojij tancie Byndziuchowyj, ze Krakowa do Rzeszowa. Przilazuja na bansztajg… cheba bez dwa tysiónce ludzi, cie pierón szczelół… wlazuja rajn do kupyju. Siedziół ci już driny taki jedyn istny i gôdô:
– Kaj sie ryjesz łoszkliwcu?
Nó, dyć żysz, przecamć jô sie tam nikaj niy ryja… ino kca jechać do Rzeszowa… Stanółech sie, i styrca. Tyn cug ale tyż ciyngiym jesce stoji…. Nó, tóż gôdóm do jednego frica, co tam już siedziôł:
– A bylibyście panoczku taki moreśny i deczko byś sie pón chibnół, toch i jô sie możno na jednym półrzitku zicnół…
A łón mi na to:
– Dziepiyro jake trzi godziny panoczku styrcycie i już kcelibyście sie na ta swoja rubo rzić siednóńć?
Pónknół sie deczko, jô sie siupnół i siedza…. Śtyry godziny już tyn cug stoji… to te tameszne pasażyry sebuli szczewiki… fuzekle i suszóm je na fachu. Nó, tóż jô tak zaziyróm i na łostatku rzóndza:
– Panoczku! A bydóm tak dobrzi i syjmnóm łóni te fuzekle znad mojij gowy… bo pierónym mi sam capi…
Tyn, co wele mie siedziôł rzyknół mi, iże kiej i jô byda tak jechôł łoziym dni, to tyż byda ściepowôł zoki i tyż byda je suszół…
Piyńć godzin śleciało a cug ani w te ani we fte… Kukóm tak, a po bansztajgu wandruje taki jedyn kasper we cerwiónyj mycce, kaszkeciôrz, banforsztejer. Podlazuja ku łoknu, kca te łokno łozewrzić a łorôz tyn, co kole łokna siedziôł pytô sie mie fałesznie:
– Co? Bydziesz pón te łokno łotwiyrôł, niy widzisz pón, iże szyby niy ma?
Nó, tóż pytóm sie tego kaszkeciôrza na bansztajgu:
– Panoczku, a bydóm tak dobrzi i rzyknóm mi kiej yntlich tyn cug sztartnie?
– A… a… e… cholera go wiy! – łodrzykô mi łón.
Nó, gynał chop informiyruje… cowiek zarôzki miarkuje czego sie dziyrżić… Szejść godzin a cug jak stôł, tak styrcy…. Ale przilazła jedna yma… we takim dzieckowym zegówku dziecio prziniysła… Ludzie moje roztomiyłe! Dwa tysiónce ludzi we tym cugu a łóna na doczkaniu, na szlag ku mie:
– Bydóm tak dobrzi panoczku i ździebko sie chibnóm… a jô se sam siedna.
– Babo! Dwa tysiónce ludzi a paniczka ino mie znodła. – łodrzykóm podwiyl co moreśnie. – Możno kieryś ze tych sam chopów potrzimô wóm te dziecio…
Tyn fric, ftory siedziôł blank przi łoknie zarôzki z pyskym ku mie:
– Niych łóni panoczku niy bydóm taki frechowny… widzóm łóni panoczku, iże kobita ze dzieciym na ryncach… pociś sie pón ździebko, pónknij sie chopie… niech sie babeczka zicnie…
Nó, tóż tyż terôzki baba siedzi… jô cupia… siedym godzin śleciało… tyn cug sztartnół, puściół sie… I tak jak my dugo stôli, tak terôzki… chnet dobrze jechali. Już na drugi dziyń przijechali my do… na nastympnô stacyjô… dojyżdżómy do drugigo banhowu, a ta łoszkliwô mamzela zarôzki ku mie:
– Bółbyś pón tak uprzyjmny i poszôł by pón mie do tyjki po mlyko dlô mojigo bajtla…
– A cóżeś sie babo tak dó mie prziflostrowała? – rzykóm już taki deczko znerwowany. – Możno ftoryś ze tych friców przi dźwiyrzach hopnie…
Tyn, co wele łokna siedziôł juzaś piyrszy sie łodzywô:
– Niy widzisz pón, iże my wszyjske sómy bez fuzekli!
Możno i jô sebleka fuzekle… poszołech do tyjki, a tam ciżba jak sto diosków…
– Bylibyście paniczkô takô dobrô i dalibyście mi flaszecka mlyka? – gôdóm moreśnie ku bufetowyj.
– Mlyka niy ma panoczku! – łodrzykô mi łóna. – Jes ino wuszt.
Nó, tóż wrôcóm sie nazôd do kupyju nó i gôdóm babie, co mlyka niy ma ale jes wuszt…
– Cóżeś pón łogup, dostaliście panoczku do gowy, abo co? – baba jak niy wrzesknie na mie. – Synecek mô dziepiyro piyńć miesiyncy, a jô mu byda dôwać wuszt do jôdła?
A jô, do sto pierónów wiym, co potrza takimu najduchowi? Dojyżdżmy do nastympnyj stacyji, a ta diosecko mamzela juzaś ku mie:
– Jô wóm panoczku pokôża, iże jô na tym banhowie dostana mlyko!
– Nic mi babo niy pokazuj! – łodrzykóm. – Jô już gynał miarkuja, ło co wóm sie paniczko rozłajzi! Pewnikiym bydziecie kcieli, cobych to jô wóm te dziecio potrzimôł… Dwa tysiónce ludzi we cugu a wy paniczko ino ku mie! Ku mie… możno tyn, co siedzi bez fuzekli bydzie móg potrzimać tego łoszkliwego bajtla?
A tyn, co wele łokna zicnół juzaś rzóńdzi:
– Panoczku! A niy być pón taki łoklany jak stary hazok. Łopatrowôłeś sie pón tóm babeczkóm bez côłkô noc, tóż tyż terôzki panoczku potrzimejcie te jeji dziycio…
Tela ino, co jô blank niy móm rôd, niy ciyrpia dziecek… Łóna wylazła…. jô łostôłech ze tym pierónowym najduchym. I jak na kôżdyj stacyji cug stôł trzi, śtyry godziny, tak terôzki na doczkaniu sztartnół, puściół sie dalszij. Śpikol wrzescy, tyn chop wele łokna z pyskiym ku mie:
– A dejżysz mu cosik cowieku, niych sie tak niy drzi!
Ło sto pierónów! Co jô mu móm dać… Szibnółech deczko szlabikôrz mojigo szaketa. Łorôz czuja, iże móm blank mokro na rynkowie, zdrowy jak sto diosków tyn synecek… dobrze, coch mu niy dôł tego wusztu. Przikludziylichmy sie do Rzeszowa… Wylazuja na bansztajg i tak se medikuja, cóż jô tyż zrobia ze tym śpikolym. Do hilfki go niy łoddóm, boć przecamć niy ma repatrijant jaki… Łorôz zaziyróm, a sam na tym bansztajgu styrcy jedna istnô pôra… jedyn karlus… i takô jedna freliczka. Podłajża ku niym i tak opaternie gôdóm:
– Móżno by mi łóni deczko hilfli i potrzimali mi tego dzieciôka, bo musza w te piynty sie… wyjscać…
Ta freliczka niy za tela kciała mi hilfnóńć, bo take mode dziołchy sóm moc podyjzdrzliwe… ale tyn fric rzykô:
– Niych mu Marichen spómoże, i tego dzieciôka podziyrżi, potrzimie bez jakô możno kwilka….
Nó, tóż dôłech jij tego srajtka i podciepa do potrzimaniô…. I tak pewnikiym do dzisiôj go dziyrżi!
GYBURSTAG ŚLÓNSKIGO DÓMU
GYBURSTAG ŚLÓNSKIGO DÓMU
„Gynał prawie piyrszy roczek mijo,
jak Kalus „kamiyń wyngelny”wmurowoł.
Winszuja, byś dali sie tak rozwijoł.
Ślónski Dómie! Czim sie zdrowo!”
Tak żech napisoł łóńskigo roku.
Tego winszowoł żech sobie i Wóm.
By sie rozwijoł, krok po kroku,
nasz portal ślónski - Ślónski Dóm!
Dzisio nastypny roczek mijo,
jak Ślónski Dóm zagościół w i-necie.
I dali piyknie nóm sie rozwijo,
mo dómowników na cołkim świecie!
Ze Ameryki, Polski, Francyji,
Rybnika, Rudy czy Tworkowa -
- wszysko to ludzie naszyj nacyji!
Wszyskich kupluje nos ślónsko mowa!
We Ślónskim Dómu jedyn cel mómy:
dbać ło obyczaj i ślónsko nowa!
Jak wszyscy do tego sie prziłożymy -
- musi sie udać nóm to łobchować!
Autor:B.Śmigała
Śmiychu worte – audio
Śmiychu worte
Wiycie! Fto niy poradzi sie śmiôć, niy poradzi sie chichrać, tyn na isto sie traci. Bo launa, humór jes moc przidajny ku tymu, coby richtik myśleć. Bo mózg cowieka jes choby jake ferrari ze motorym „garbusa”, abo możno choby stary kómp we ftorym zainsztalowali nôjbarzij moderne łoprógramowani. I coby sam za tela niy wynokwiać, rzykna, co humór, szpas i wicne cufale sóm na isto we naszym życiu nôjważniyjsze. Nôjbarzij gróntnóm zortóm ludzkij szpasowności i pośmiywnóści to humór piyrszołosobowy. Idzie ło zituacyjô we ftoryj same sie capnymy na fyjlerze – na tyn bajszpil sznupiymy za brylami, kiere mómy na kicholu jak tyn Hilary ze tych dzieckowych sztrofków. Wiycie! Tyn humór pokazuje sie we wszyjskich aszpektach naszego żywobyciô. Dejcie pozór!
Chop i cudzo baba, kierzy nigdy skorzij sie niy trefiyli, znodli sie łorôz we jednym szlafwagynie nocnego cugu. Sóm łóne mocka gańbliwe, tóż tyż wartko idóm spać na łoddziylnych miyjscach, ale we pojstrzodku nocy ta cudzô babeczka nakłóniô sie nad prykolym tego cudzego chopa i po cichuśku gôdô:
– Wybôczóm mi łóni, ale mie deczko ziómbi, i eźli byli by łóni take miyłe i prziniyśli mi jakisik nadbytniô deka?
– Móm paniczko lepszyjszy pómys – rzykô ze blikym w ślypiach tyn chop. – Mogymy przecamć bez ta jedna jedzinô noc markiyrować, iże sómy możno môłżyństwym.
– Dobra, panoczku! Czamu niy – chichrô sie po cichuśku ta cudzô baba.
– Fajniście, aże fajniście – gôdô chop. – Tóż weź se sama, mokwo jedna, ta diosecko deka!
Wymiarkowanie humóru i frojńda ze zrobiynia kómuś na błozny sprôwiajóm, iże sómy pozórne na wszyjske łozbiyżnóści miyndzy uważówaniym a prôwdóm, rzeczywistóścióm. Szajsniyńcia sie sóm niy do uwachowaniô, tóż tyż bez takij zowcityj markwi, ftorô szlynkruje sie na horizóńcie poznôwczym, ta historyjô naszyj cywilizacyji uwiónzgłaby we jakimsik môrtwym pónkcie. My, ludzie, na isto kcymy wysznupywać fyjlery u inkszych, bo to jes przijymne, szpasowne i ku tymu moc wicne. Roztomajte terapeuty łod wiyków już zalycali wszyjskim naobkoło śmiych, chichranie sie, tak jak dôwne dochtory płużyli roztomajte pulmantyje, jake ziyliny i zabiygi lycznicze. Fachy szpilmanów, szyndziołów, muzykantów, kónditórzów, lecy jakich „pornografów” i wszelijakich szamanów, to jedzine profesyje, we ftorych łodkryli, jak idzie wykorzystać wrodzóne zamiyłówani naszego zizdymu nerwowygo ku szafniyńciu pożóndanych bez nôs efektów, bez nôs- kóntmanów. Dzisiej tak festelnie widzi sie nóm, tak fest tego pragnymy – jak gôdajóm terôzki modzioki –„kopa”, kiery ci nóm dowo dobrô kómedyjô, iże blank niy ma przegniyńciô we spomiarkowaniu, iże côłkô już ludzkość uzalyżnióła sie łod humóru i dobryj launy. I mógbych sam terôzki prziwołôwać roztomajtych filozofów, móndroków i wizynszaftlerów, ale rzykna ino tela, co humór blank niy ma produktym ubocznym naszyj darwinowskij ewolucyji. Bo eźli tedyć inksze inteligyntne istoty – na tyn przikłôd szimpanse, nasze bliske krywne – tyż ci wyksztôłciyli u sia wymiarkowani humóru? Eźli mogymy sie pośmiôć do kupy ze małupicami ze szykownistego szpasu? A tak prôwdóm, fto mi rzyknie, po jakiymu we côłkości reakcjóm na wic jes śmiych, a niy lecy jake inksze zachówani – na tyn przikłôd kichani? Poczóntków ludzkigo śmiychu przinôleżi szukać u naszych przodków. A jużci, co małupice śmiejóm sie sporze i moc czynsto. Już Karol Darwin merknół, co tyn nasz, ludzki śmiych jes podany do dźwiynków wydôwanych bez inksze „naczylne”. Podszukowaczka Marina Ross ze Uniwerzityjtu Portsmouth kilała maluśke afy bonobo, szimpanse i gorile pod parzóm, po gyniku, dłóni i po szpanie szłapy, i wiynkszóścióm łóne chichrali sie i ryagówali głóśnym rechótym. Wszyjske sie śmiejymy, tóż tyż spólny przodek ludzi i inkszych „naczylnych” tyż pewnikiym sie śmiôł. Tela, co na isto do kupy ze afami, sie niy pochichrómy, bo wszyjske afy niy poradzóm łozprawiać, ani tyż niy poradzóm spokopić naszych wiców i szpasownych ausdruków. I ino pojstrzód ludzi sóm take, ftorym letko przilazuje łozprawiać wice, szpasować. I jes to na isto kómszt (ło ftorym ‘ech już sam tela gôwyńdziół) a miyndzy tymi, ftorzi rade majóm łozprawianie wiców, miyndzy wicmanami i kocyndrami sóm ci śtyry zorty łozprôwiaczy wiców:
Za piyrsze, łozprawiôcz mô przi łozprawianiu zawdy fresa zmiyrnô i statycznô, juzaś te, kiere go suchajóm, trzimióm sie łod śmiychu za basiska …
Za druge, iże chichrô sie tyn, co łozprawiô, i te, ftore go suchajóm …
Trzeciô zorta to takô, kiej łozprawiôcz rżi choby sagi we pokrziwach, juzaś ci te, ftore go suchajóm, zwiyszajóm kichole na fusiska i ani jednym słóweckiym sie niy łozwióm …
Nó, i łostanio, nôjbarzij łoszkliwô zorta jes wtynczôs, kiej suchôcze chytajóm wartko za stołki, flaszki, szklónki abo co tam jim do gracy wlejzie i pieróm tym wszyjskim we łozprawiôcza …
Boć ło wiela dobry wicman raduje sie zasużónym, sztabilnym uważowaniym i kwôlbóm, i kôżdy go rôd widzi, to na łopach, lichucny, usmolóny i doskwiyrny gôwyndziôrz, ftorymu sie ino zdô, co niy ma lepszyjszego łod niygo, sprôwiô kole siebie łobrzidzynie i kôżdy by go nôjradszij wytrzas na pychol.
Nó i na łostatek. Fónguje ci u nôs przipowiarka, iże „Tyn sie richtik śmieje, fto sie śmieje łostatni.” Ale to tak niy do łostatka prôwda, bo już za starego piyrwyj mój starzik, pierónowy wigyjc i szpasownik tuplikowôł zawdy, fto tak na isto śmieje sie łostatni. Anó, ino tyn, kierymu potrza bóło tyn wic wyeklerować, coby go spokopiół.
Spotkanie pod Tubą
Spotkanie pod Tubą
23 luty w uroczej kawiarence Pod Tubą odbyło się już któryś tam raz spotkanie poetyckie .Tym razem pod tytułem Męska rzecz.I jak zwykle frekwencja dopisała.Oprócz Panów poetów i my stałe bywalczynie tego spotkania przeczytałyśmy swoje wiersze .Gościem specjalnym był p.Kolorz z Ryjka z swoimi uczniami którzy uświetnili spotkanie graniem i śpiewem
Regina Sobik.
Życzynia
Życzynia
Skuli 2 rocznicy SD życza wszystkim domownikom wiela niezapomnianych przeżyć żeby tyn SD fajnie nom sie rozwijoł i rosnoł w potynga ,żeby wszyjscy kerzi tu wlezom znodli coś dlo siebie żeby sie tu czuli tak jak w swoji familiji .Żeby tyn SD twoł do końca świata i jeszcze dwa dni wiyncy .
Renia Sobik \Redaktor Naczelny SZ


text:
Arabiske mórjo
Arabske morjo je źěl Indiskego oceana mjaz Aziju a Afriku. Na pódzajtšu granicujo z Indiskej połkupu, na pódpołnocu z Iranom a Pakistanom, a na pódwjacorje z Omanom a Jemenom na Arabiskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabiske mórjo jo pśez Adenski zalew z Cerwjenym mórjom zwězane (a dalej pśez Suezkanal ze Srjejźnym mórjom) a pśez Omanski zalew z Persiskim zalewom.
Mórjo ma płoninu wót pśisamem styrich milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 4 625 metrow.
Wuznamne města a pśistawy Arabiskego mórja su na pśikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.


text:
São Paulo
Wspůłrzyndne: 23°30' S 46°37' W
São Paulo - nojsrogše mjasto Brazylije a Ameriki Pouedńowyj. Ležy we pouedńowo-wschodńij tajli kraju na řykům Tietê (dopuyw Parany), ńydoleko uod Uoceanu Atlantyckigo. Je stolicům stanu São Paulo. Zouožůne 1554 kej misyjo jezuicko św. Paula, a skiž tygo mo take mjano. Prawa mjejske erbuo we 1712. Uod 1815 stolica prowincyje. We 1822 uoguošůno sam samostanowjyńy Brazylije. Terozki je to srogi uostřodek industryje, kultury, nauki a handlu (cyntrum brazyliskigo handlu kawům). Kluby športowe: São Paulo FC, SE Palmeiras, SC Corinthians, Portugesa.


text:
Aplikacja na mobilniok Tauron Nowa Muzyka Festival 2012 dostympno je we dwóch wersjach systymów łoperacyjnych: IOS (iPhone) i tyż Android.
We pojszczodku Aplikacji TNM 2012 som: to co je nowego, wto bydzie groł, jako to sie wszyjsko zaczło, kaj sie co bydzie dzioło, jak dojechać, kaj sie kupić ajntryt i jak stoji ale tyż jak bydziecie chcieli sie co spytać abo dowiedzieć.
Niyskorzyj bydzie tyż łobrozek, co sie bydzie dzioło i ło kierej kożdego dnia fajrowanio. Dziynki aplikacji Tauron Nowa Muzyka 2012 bydzie szło sie podziwać na info ło jakich zmianach wto bydzie groł i ło kierej.
Coby se sprawić aplikacja na mobilniok Tauron Nowa Muzyka 2012 (dla iPhone’a i Android’a)
Abo prosto z App Store i Google Play


text:
Srjejźne mórjo
Srjejźne mórjo jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.
Srjejźne mórjo ma płoń 2,5 mio. km².
Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez pśelewy Dardanele, Bosporus a Marmarske mórjo z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.
[wobźěłaś] Kupy
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež k rozdźělnym statam słušaju. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.


text:
Walijo
Walijo (walij. Cymru, ang. Wales) to je jydna ze sztyrech skłodowych tajli Wjelgij Brytańije, rozlygowano we połedńowo-zachodńij tajli wyspy Wjelgo Brytańijo, nad Irlandzkim Morzym. Mo 20 779 km² wjyrchu a podug danych ze 2008 roku půmjyszkuje ja 3 004 600 ludźůw. Uod 1267 je we personalnyj uńiji ze Ynglandym. Uod 1967 roku walijsko godka je sam zrůwnano we prowach ze angelskům. Uod 1999 mo autůnůmijo. Srogszo tajla ludźůw we Waliji to Walijczyki. Stolicům Walije je Cardiff (walij. Caerdydd).


text: Google jo wjelike internetowe pśedewześe, kótarež jo wósebnje znate pśez swóju pytawu (pytańsku mašinu). Pśedewześe financěrujo se głownje pśez wabjenje. Wažnu rolu grajo pśi tom rědowanje wótkazow na boki, w kótarychž se wót wužywarja pytane słowa namakaju. Głowne sedło Google jo w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožyło jo se pśedewześe 7. septembra 1998 wót Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hyšći samski źeń stej pśinjasłej prědnu testowu wersiju programa na mark a samske lěto jo šła pytawa oficialnje do seśi.


text:
PODSŁOCHANO GODKA DWUCH ŚLONSKICH BERGMONOW !
Było to, jak jo po szychcie z dolu wyjechoł,
Kamrat mi powiedzioł, my to momy pecha.
Coż to Zeflik godosz? Mosz piykno żoneczka,
No i tyż mosz fajne, wszystki twoji dziecka.
Co ci wiyncy do życio potrzeba?
Dopiyrko jak łumrzesz, to pujdziesz do nieba.
Joch tyż tak dycki myśloł, Frańciku kochany,
Jednak łod dzisiyj, jes żech załomany.
Ci co nami regiyrujom, Gruba nom zawrzyli,
Z czego my łod dzisiyj s cołkom familijom bydymy żyli.
Łoch Zefliku drogi, niy kapuja tego,
Przeca wongel my fedrowali dlo Narodu Polskigo.
Za Gierka, to unmoglich by było, by taki cojś sie stało,
Przeca fedrować wongel, to sie fest łopłacało.
Frańciku, dzisiyj sie s nami niy liczom, wongel s Chin sprowadzajom,
Zajś nasze Gruby na Ślonsku, jedna za drugom zawiyrajom.
Ślonzokow, to dycki za Manusiow mieć chcieli.
A dzisio to nami regiyrujom, ci tam w Brukseli.
I co my teraz pocznymy, co powiymy doma?
Pon Boczku, niy wypado nic inszego, jyno zrobić tak jak zrobiyli Opa i Oma.
Spakujymy klamoty, wezna żonka no i nasze dzieci,
Wyruszymy na Sachsy, sprubujymy życio w cołkim inkszym świecie.
Bydzie nom ciynżko, jak bydymy łopuszczali nasze piykne, Ślonski strony,
Ale dlo mie to tu nima życi bez mojij Gruby, a widza , że Ślonsk jest rograbiony.
Trza spróbować łod nowa, chocioż na łobczyżnie,
A przeca dycki my byli wierni, naszej kochanej Łojczyżnie.
Tam ciężko nom bydzie, tak daleko łod Ciebie,
Ślonsko Ziymio, Matko naszo kochano.
Przysiyngomy na honor Ślonzoka, niy bydziesz przez nas i nasze dziecka zapomniano.
Hubert Mojzesz


text:
SZKODA LATA
Chnetko nadyjdzie zaś jesiyń
Słońce łostatnie ciepłe blaski śle
Chnetko juzaś bydzie wrzesiyń
Lato zniknie w dyszczu i we mgle
Niebo tyż bydzie za latym płakać
Zeżołknie trowa i liście tyż
Pola i łonki bydzie zatopiać
Kaj yno wejrzysz to leje dyszcz
Tak festy jest szkoda tego lata
Czucie na ciele gorkich promiyni
Zaś czeba łazić w ciepłych łachach
A kolorowe w szarość sie zmiyni.
Terozki jesiyń, potym zaś zima
Tak boło zawdy, jest i bydzie
Łodpocznie trocha naszo ziymia
Za rok zaś lato do nos przidzie.
Autor : Janina Żoch


text:
Ioniske morjo
Ioniske morjo[1] (grjeksce Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italsce Mar Ionico , albansce Deti Jon) je dźěl Srjedźneho morja a potajkim tež dźěl Atlantiskeho oceana.
Leži mjez Italskej, Albanskej a Grjekskej. Na sewjeru mjezuje z Jadranskim morjom. Na zapadźe mjezuje z Sicilskej a je zwjazane přez Messinsku wužinu z Tyrrenskim morjom. Ma wuchodźe je zwjazane přez Korintski kanal z Egejskim morjom.
Ioniske morjo ma přestrjeń 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5121 metrow.


text:
Francyjo
Francyjo (fr.: France, wym. [fʀɑ̃s]), Republika Francusko (République Française, [ʀepyblik fʀɑ̃sɛz]) - Państwo kerygo tajla metropolitarna znojduje śe w Ojropje Zachodńij, pośadajůnce tyž zamorske terytorja na inkšych kůntynyntach. Francyjo metropolitarno rozćůngo śe uod Mořa Śrůdźymnygo na pouedńu do kanauu La Manche i Mořa Půunocnygo na půunocy, a uod Rynu na wschodźe do Zatoki Biskajskij na zachodźe. Francuźi čynsto nazywajům swůj kraj l'Hexagone (šeśćokůnt) - pochodźi to uod kštoutu Francyji metropolitarnej.
Francyjo grańica mo s Belgijům, Luksymburgjym, Ńymcůma, Šwajcaryjům, Italijům, Můnako, Andorům i Hišpańjům. Terytorja zamorske grańičům tyž s Brazylijům, Surinamym i Antylůma Holynderskymi. Kraj je tyž pouůnčůny s Wjelgům Brytańjům bez tůnel pod kanouem La Manche.
Republika Francusko je ůńitarnym państwym dymakratyčnym, w kerym wažno rola uodgrywo prezydynt. Je tyž šůstym nojlepij rozwińjyntym krajym śwjata i jydynastym w rankingu warůnkůw žyća. Nojwažńijše ideauy Francyji zawarte sům w Deklaracyji Praw Čuowjeka i Uobywatela i w wystympujůncym na drukach uřyndowych i klepokach haśle rewolucyji francuskej "liberté, égalité, fraterńité" ("wolność, růwność, braterstwo"). Kraj je w grůńy zouožyćeli Uńji Ojropejskij. Mo nojwjynkšo powjeřchńa spośrůd państw wspůlnoty. Francyjo je tyž čuůnkym-zouožyćelym Uorgańizacyje Narodůw Zjydnočůnych.
Francyjo ze wzglyndu na swoja ličba ludnośći, potyncjou gospodarčy, pozycyjo w Ojropje, śilno armja (třeći po Rusyje i USA arsynou nuklearny), uchodźi za jedno s najpotynžńejšych państw śwjata.
Nazwa "Francyjo" pochodźi uod germańskigo plymjyńo Frankůw, kere zajmowouo rygjůn po upadku Cesarstwa Zachodńořimskigo. W uotačajůncym Paryž rygjůńe Île-de-France powstouo państwo francuske.
Admińistracyjńy dźeli śe na 22 rygjůny, a te zaś na 96 departamyntůw (w tajli metropolitalnej), půnadto 5 departamynty zamorske, 3 zbjorowośći zamorske a Francuske Terytorja Pouedńowe i Saint-Pierre i Miquelon.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ w tym Metropolijo: 551 500 km²


text:
Starka i starzik
Starka i starzik (Babcia i dziadek)
Starka i starzik
Dzisio starka śwjynto majóm
A kjej jo?-starzik sie pytajóm
A my na to jim powjymy
Przeca łobu wóm pszajymy
Łoba żeście nas hulali
Łoba dycki pjastowali
A kjej mama choro byli
Starka wszysko porobili
Starzik dycki w bala grali
Tam na placu do garca cylowali
A dziecka łuciecha mjały
Jak starzika zaś łograły
My wóm dzisio winszujymy
Dycki miłować bydymy
Cobyście sam s nami byli
Wjyncyj niż sto lotek żyli
Urszula Oślislok
Starzikowe łosprowjani
Starzikowe łosprowjani
Czy to straszki czy potwory ?sama nie wjym co za mory !
Kjejś sam u nos grasowały tak mi starzik łosprowjali
Jak kjejś jeszcze młodzi byli i na zolyty łazili
Było to kjeroś niydzieliczka jak przybrali se troszyczka
Na kole se pyndalujóm i ku chałpje swoji drałujóm
Aż tu naroz cojś sie stało ,kwik i chark ! cojś przed kołym przeleciało !
Jakojś heksa przefurgała ! a za nióm gusia pognała !
Potym liści kupa leci,wszysko to pod koło śmjeci
Ze tym wszyskim szum i wjater,choby halny kajś ze Tater
Starzik sie tak wylynkali nie poradzili jechać dali
Fest strasznie to wyglóndało,że starzikym aż czepało
Spamjyntać sie nie poradzili,nie wjedzieli kaj byli
Co za straszki to spotkali ?czy stoć? czy jechać dali ?
Cimok wszyndzi nałokoło,tuż siodajóm zajś na koło
Lampa jim blynduje, kaj je dróga pokazuje
S cołkij siły pyndalujóm i do chałpy wartko gzujóm
Ani koła nie schowali yno do dwjyrzi targali
W dóma se tak rozważujóm – co za zwidy jich prześladujóm ?
Co to było co leciało ?czamu ku nim se to gnało ?
Cołko nocka nie przespali bo sie dali dygotali
Cołki życi to spominali,potym wnuki łoszczegali
Po nockach sie nie smykejcie,pryndko do chałpy gnejcie
By tam kjeś co nie było, jak mje sie to trefiło
Nie idzie tego łopedzieć,strach wy mje bydzie dycki siedzieć
Tak starzik mi prawili,a jo słuchała – łobjecałach
że nie byda po nocach sie smykała
Urszula Oślislok
Rym a Ślonsko Godka
Rym a Ślonsko Godka
My chcymy pamiyntać
ta nasza godka
Jak nóm prawioła
óma , ópa ,ciotka
Eli wszysko pódzie
we zapómniynie
Eli jak umrzymy
ze godki ciynie
Lata zakazu we
Szkołach godanio
Mówić uczono
Godka pomotlano
Czujesz ta Ślonskość
Ciyngym cosik robisz
Pamiyńć już niy ta
Dyć we godce zgobisz
Ciyngym spominosz
Jako kejsik godali
Wkłodosz to we rymy
A wszysko sie wali
Tropisz sie czy richtig
Skłodnie naszkryflałaś
Dyć tym rymom przajesz
Przeca fest storałaś
Barbara Politaj


text:
Esperanto
Esperanto jo planowa rěc. Wózjawił jo ju wócny gójc dr. Ludwik Zamenhof w lěśe 1887. Wón kśěšo z teju rěcu dorozměśe mjazy narodami wólažcowaś. Esperanto jo nejwuspěšnjejšy taki projekt a ma powědarjow w nejwěcej stronach swěta. Europske strony su reprezentěrowali wjelgin pśez měru. Licba tych Esperanto wužywajucych jo w pśirownanju z drugimi mjazynarodnje wužywanymi rěcami, n. pś. engelsku abo špańsku, wjelgin małka.
[wobźěłaś] Wužywanje
Esperanto se we wjele krajach wužywa, mjaz drugim w Nimskej južo wót wěcej ako 100 lět.
Rěcnicy se na drogowanjach a zarědowanjach zmakaju, wužywaju Esperanto w městnych kupkach a w interneśe, maju listowe pśijaśelstwa, cytaju literaturu w Esperanśe, pósłuchaju esperantsku muziku a wužywaju Esperanto we wjele žywjeńskich wobłukach. Wótergi Esperanto funkcioněrujo ako swójźbnu rěc. Teke eksistěruju radijowe wusćełanja w toś tej rěcy. Ale teke podkasty južo eksistěruju.
[wobźěłaś] Alfabet
Esperanto wužywa łatyński alfabet z někotarymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Pismiki q, x, y njeeksistěruju w pšawych esperantskich słowach. Alfabet jo fonematiski.
[wobźěłaś] Gramatika
W Esperanśe ma kužda słowna družyna swóje wósebne kóńcowki, pó kótarychž móžoš słownu družynu jasnje spóznaś. Substantiwy a adjektiwy maju dwa pada, nominatiw (-) a akuzatiw (-n), ale teke dwě gramatiskej cysle, singular (-) a plural (-j). Pluralowy akuzatiw kóńcy se na -jn, znamješko plurala toś pśed tym akuzatiwa stoj. Na pśikład Paŭlo havas malsuprasorabajn librojn. "Pawoł ma dolnoserbske knigły."
Lokalne adwerby mógu akuzatiwny n měś, gaž směr zwuraznjaju, na pś. tie "tam, tamle" - tien "tam".
Z werba danci "rejowaś" móžo substantiw nastaś danco "reja", adjektiw danca "rejowański" a adwerb dance "rejowański", ale teke z substantiwa martelo "klapac" móžo nastaś werb marteli "klapaś z klapacom", adjektiw martela "klapacowy" a adwerb martele "z klapacom".
[wobźěłaś] Někotare spisowaśele
Južo w lěśe 1887 su zachopili někotare spisowaśele knigły w rěcy Esperanto spisowaś abo literaturu z drugich rěcow pśełožowaś.
- Claude Piron (*1931-†2008)
- Feliks Zamenhof (bratš załožarja toś teje rěcy) (*1868-†1933)
- Ludwig Lazarus Zamenhof (*1859-†1917)
- Marjorie Boulton (*1924)
- William Auld (*1924-†2006)
- Rikardo Ŝulco (*1906-†1997)
- Trevor Steele (*1940)
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Portal wó esperanśe na lernu.net (górnoserbski)
Mjazynarodowe pomocne rěcy
Basic English • Esperanto • Ido • Interlingua • Interlingue-Occidental • Lojban • Novial • Volapük
Logiske a filozofiske rěcy
láadan • loglan • lojban • ro • Toki Pona
Rěcy fiktiwnych swětow a luźi
Rěcy Srjejźozemje • Pódpołnocnosłowjańske rěcy
aurebesh • brithenig • enochianska • klingonšćina • nadsat • nowomowa • simska • Starsza Mowa • wenedyk • wysokoislandšćina
Rěcne gry
damin • louchébem • swinska łatyńska • verlan • socceranto


text:
Internec
Internec (łac. inter mjyndzy, ang. net nec, dosłowńy mjyndzynec) - uůgůlnośwjatowy nec kůmputerowy[1] lůgiczńy połůnczůny w jydnorodny nec adresowy uoparty na protokole IP (ang. Internet Protocol). Dostarczo abo wykorzistuje usůgi wyższygo poźůmu uoparte na telekůmůńikacyji i zwjůnzanyj s ńům infrastrukturze.
[Sprowjej] Historyjo
Poczůnki Interneca wjůnżům śe s powstańym Internecu ARPANET a śyngajům kůńca lot 60. XX wjeku, gdy amerikańsko firma RAND Corporation prowadźiła badańo studyjne nad możliwośćůma dowodzyńo i łůncznośći we warůnkach wojny nuklearnyj. Na podstawje jeji raportůw podjynto prace projektowe nad skůnstruowańym neca kůmputerowego kery by můg fůnkcjůnować půmimo zńiszczyńo jygo tajli.
Przipisy
- ↑ Andrev S. Tannenbaum w kśůnżce Nece kůmputerowe (ISBN 83-7361-557-1) zaznaczo, aże Internec ńy je pojydynczům śećům, ino necem necůw (co ńy pasuje do klasycznyj defińicyji neca kůmputerowygo)


text:
Łaćina
Łaćina (łać. lingua Latina) je indoojropejsko godka używano we Starożytnym Rzimje, kero wywodźi śe ze rygjůnu Lacyjům. Bůła to znamjynno a urzyndowo godka Imperyjům Rzimskigo. Łaćina, jako godka latynofalisko, dało anfang familiji godek růmańskich, eli mjyndzy inkszymi szpańelskij, francuskij, portugalskij a italskij. Bez dugi czas łaćina fůngowała we Ojropje jako lingua franca, ńyskorzi zastůmpjůno jům atoli godkům francuskům.
Dźiśej łaćina je już umarto a lů ńikogo ńy je uojczystům godkům. Je atoli używano we medycyńe, bjologiji a prawje, beztůż ńykedy uokryślo śe ja mjanym "wygetujůncyj godki".


text:
Wikipedyjo
Wikipedyjo - wjelogodkowy plan internecowyj yncyklopedyje, kery fůnguje podle prowidła uodymkńyntyj treśći. Fůnguje ze uoporům uoprůgramowańo wiki (hawajsko godka: wiki wiki - "wartko"), wylazłego s kůncepcyje WikiWikiWeb, bez co możebne je sprowjańy zajty kożdymu użytkowńikowi, kery jům nawjedzo a aktualizacyjo jeji treśći w prawym czaśe. Słowo Wikipedyjo je nyjolůgizmym kery powstou ze skuplowańo ausdrukůw wiki i yncyklopedyjo. Reklamowy szlagwort Wikipedyje mo klang: "Swobodno yncyklopedyjo, kero kożdy umi sprowjać".
Wikipedyjo nastała 15 styczńo 2001 goda kej retůngplan szkryflanyj bez fachmůnůw a raźinku uż ńyegzistujůncy Nupedyje. Siela szafarzůno je łůna bez czelodka nůn-profit Fůndacyjo Wikimedja. Wikipedyjo mo nade 10,2 milyjůnůw artiklůw we wszyjstkych godkowych edycyjach, wrachowujůnc do tygo nade 3 mln artiklůw we wersyji angelskij a nade 0,7 mln parolůw we wersyji polskij. Je nade 200 godkowych edycyjůw Wikipedyje, we tymu 32 mo nade 50 tys. parolůw. Wikipedyje polsko a mjymjecko uostały tyż zrychtowane na plaće DVD-ROM. Usůndzo śe tyż zrychtowańe angelski Wikipedyje na plaće DVD abo we wersyji kśůnżkowyj. Uod anfanga istńyńo Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fůndacyjo kero ńům szafarzi wprawjůła w ruch tyż roztoliczne szwesterplana. Wikipedyjo je jydnům s nojczyńśći nawjedzanych neczajtůw, a wjela zajtůw uruchůmjůło jeji mirrory abo forki.
Wspůłzałożyćel Wikipedyje Jimmy Wales nazwoł jům "průbům stworzyńo i rozpowszychńańo wjelojgodkowy swobodny yncyklopedyje uo nojwyrszym możebnym urowńu lů kożdyj uosoby na Źymi w jeji włosny godce". Spůrne je dowańy wjary Wikipedyji skiż możebnośće půńywjyrańo treśćůma parolůw, ńyjednaki ich jakośći i co ńy sům uůne lite. S drůgi strůny możebnoś swobodny dystrybucyje jeji zawartośće, ćyngjym poprowjany, srogi zaśyng a nůmera edycyjůw godkowych sprawjůły, iże Wikipedyjo je jydnym s nojczyńśći podowanych zdrzůdeł we Internecu.