text:
Budyšin
Koordinaty: 51°11′0″N 14°25′0″E /  51.18333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Budyšin ? / i (němsce Bautzen, delnjoserbsce Budyšyn, pólsce Budziszyn, čěsce Budyšín) je wulke wokrjesne město we wuchodnej Sakskej. Město leži při Sprjewi a je wokrjesne sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.
Budyšin ma něhdźe 40.000 wobydlerjow, z čimž je zdobom najwjetše město wokrjesa a druhe najwjetše w Hornjej Łužicy. Něhdyša stolica Hornjeje Łužicy płaći jako kulturelne srjedźišćo Serbow a leži w serbskim sydlenskim rumje.
Wobsah
Stawizny Budyšina[wobdźěłać]
Zažne stawizny[wobdźěłać]
Prěni raz naspomni so město w lěće 1002 w chronice biskopa Thietmara z Mjezyborja jako civitas Budusin[1]. Dla połoženja při wikowanskej dróze Via regia, kotraž wjedźeše wot Lipska do Šleskeje, měješe město w srjedźowěku wulku wažnosć. W lěće 1018 podpisa so tu "Budyski měr" mjezy Němcami a Polakami. 1231 jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo, 1250 dósta město prawo swobodneje komuny. W lěće 1346 wutwori so zwjazk šesćiměstow, do kotrehož słušachu nimo Budyšina tež Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij a Žitawa. 1391 dóstachu Budyšenjo prawo, měšćansku radu swobodnje wolić.
1400 do 1700[wobdźěłać]
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkomaj rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje w běhu reformacije ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618-1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin - a z nim cyła Hornja Łužica - do Sakskeje.
1700 do 1900[wobdźěłać]
Tež spočatk 18. lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam, a to 1707 a 1720. Stawiznisce poměrnje sławna je Bitwa pola Budyšina (1813). Zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam. Tutón historiski podawk rysuje tež Jan Radyserb-Wjela w swojej wobšěrnej powědce "Bitwa pola Budyšina". 1815 so zwjazk šesćiměstow rozpušći. 1846 wotewri so železniska čara mjez Drježdźanami a Budyšinom, kotruž twarjachu tež Serbja - mjez nimi ludowy basnik Pětr Młónk - sobu. Hač do lěta 1868 rěkaše město němsce Budissin, hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje Bautzen. 1872 nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w Němskej. Mjezy 1888 a 1891 twarješe so cyrkej Marje a Marty ("Čerwjena cyrkej"), mjezy 1897 a 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach, kotryž pak so 1945 zniči. 1902 dósta Budyšin wot sakskeho krala Jurja tak mjenowane Rietschelowe swisle, kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła.
1900 do 1945[wobdźěłać]
1904 wotewri so Sakski krajny chłostanski wustaw, kotryž dósta pozdźišo přimjeno "Žołta běda". W lětomaj 1908 a 1909 natwari so Kronprincowy móst (dźensa Móst měra). 1912 zagmejnuje so něhdy serbska wjes Třělany. W lěće 1917 wopruja so 11 cyrkwinskich a swětnych zwonow brónjenskej industriji. Dwě lěće po wójnje, 1920 wotewri so Sprjewina kupjel. 1921 załoži so pod bamžom Benediktom V. biskopstwo Mišno znowa. Biskopske sydło bě Budyšin. Tachantska cyrkej sta so tak z katedralu. 1922 zagmejnuje so wjes Židow. 1928 wobnowi so křižerski procesion z Budyšina do Radworja, kotryž bě kónc 18. lětstotka wusnył. 1933, za čas nacionalsocialistow, woswjećichu prěni króć "tysaclětny jubilej". Wuchadźišćo za to bě róčnica rozšěrjenja župy Mišno na teritorij Milčanow. 1938 dóńdźe tež w Budyšinje k pogromam přećiwo tu bydlacym židowskim měšćanam. Mnoho wobchodow so zniči, runje tak židowska modlernja na Hornčerskej hasy. 1944 nastanje wotnožka koncentraciskeho lěhwa Groß-Rosen we wagonowni. Kónc wójny wutwari so Budyšin jako "twjerdźizna", štož wuskutkowa sylniše boje wo město. Něhdźe 10 procentow bydlenskich domow z něhdźe třećinu bydlenskeje płoniny so tak zniči. Nimo toho skóncowa so 18 mostow, 35 zjawnych twarjenjow, 46 mjeńšich zawodow a 23 srěnich zawodow. W poslednich dnjach wójny padny na woběmaj stronomaj něhdźe 6500 wojakow. Tohorunja přisadźi něhdźe 350 ciwilistow swoje žiwjenje. Statistiki wo tym pak su rozdźělne.
Powójnski čas a doba NDR[wobdźěłać]
Mjez 1945 a 1950 wužiwaja wobsadnicy jastwo Budyšin I jako interněrowanske lěhwo. Je dopokazane, zo přisadźi tu w tutym času 2714 ludźi swoje žiwjenje. Mjez 1956 a 1989 přesłyšuje Stasi ludźi w jastwje Budyšin II. Mjez 1966 a 1989 přewjedźe so w Budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury. 1969 potorhny so stare měšćanske dźiwadło z Ričelowymi swislemi. Tež wrota při Bohatej wěži so spotorhaja. W lětach 1973 do 1975 nastawa nowa sydlenska štwórć "Dr. Salvador Allende" z něhdźe 1500 bydlenjemi. 1974 nastanje spjaty jězor, kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje. 1975 natwari so nowe Němsko-Serbske ludowe dźiwadło. Mjez 1977 a 1987 nastawa štwórć "Strowotna studnja" z něhdźe 5900 bydlenjemi.
Po 1989[wobdźěłać]
1991 wutwori so zwjazk šesćiměstow znowa. Samsne lěto nastanje tež "Załožba za serbski lud" ze sydłom w Budyšinje. W lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města, štož bazuje do dalokeje měry tež na "Wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města" z lěta 1992. Wot 1994 stej tež něhdyšej wsy Delnja Kina a Sćijecy měšćanskej dźělej Budyšina. Wot 1995 wjedźe město titul "wulke wokrjesne město". 1999 stanje so tež Mały Wjelkow dźěl Budyšina.
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
Měšćanske dźěle[wobdźěłać]
Budyšin ma pjećadwaceći měšćanskich dźělow. Woprawdźitemu městu přisłušeja:
- Južne předměsto (Südvorstadt), 1.683 wobydlerjow
- Nutřkowne město (Innenstadt), 5.399 wob.
- Sewjerowuchodny wobkruh (Nordostring), 10.598 wob.
- Strowotna studnja (Gesundbrunnen), 7.579 wob.
- Wuchodne předměsto (Ostvorstadt) z Třelanami, 6.092 wob.
- Zapadne předměsto (Westvorstadt) ze Židowom, 3.411 wob.
Zagmejnowane wjeski su:
- Błohašecy (Bloaschütz), 135 wob.
- Bolborcy (Bolbritz), 132 wob.
- Bórk (Burk), 314 wob.
- Ćemjercy (Temritz), 80 wob.
- Ćichońca (Teichnitz) z Nowej Ćichońcu, Nowymi Małsecami a Wownjowom, 353 wob.
- Debrikecy (Döberkitz), 52 wob.
- Delnja Kina (Niederkaina) z Bozankecami, 519 wob.
- Horni Wunjow (Oberuhna) z Delnim Wunjowom, 85 wob.
- Hornja Kina (Oberkaina) z Bobolcami, 847 wob.
- Lešawa (Löschau), najmjeńši dźěl Budyšina, 29 wob.
- Lubochow (Lubachau), 99 wob.
- Mały Wjelkow (Kleinwelka), 757 wob.
- Nadźanecy (Nadelwitz), 281 wob.
- Sćijecy (Stiebitz) z Ratarjecami, 511 wob.
- Słona Boršć (Salzenforst), 286 wob.
- Smochćicy (Schmochtitz), 51 wob.
- Wulki Wjelkow (Großwelka), 245 wob.
- Wuricy (Auritz) z Jenkecami, 442 wob.
- Zajdowk (Kleinseidau), 157 wob.[2]
Hlej tež: Lisćina budyskich dróhow
Wobydlerstwo Budyšina[wobdźěłać]
Dźensa ma Budyšin 42.199 wobydlerjow, z toho je 20.159 muskich (48 %) a 22.040 žónskich (52 %). Něhdźe 2.190 ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy Hornjeje Łužicy.
Wobchad[wobdźěłać]
Přez Budyšin wjedu zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowej dróze B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (ze Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotraž spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa pak běži přez njón jenož hišće čara z Drježdźan do Zhorjelca. Budyski wotrězk železniskeje čary Budyšin-Žandow je dźensa zawrěty a čara do Wojerec bu wottwarjena.
Twarske pomniki[wobdźěłać]
Budyšin ma derje zdźeržane stare město. Znata je Bohata wěža, kotraž je na swoju dołhosć wo 1,44 m nachilena. Wažny twarski pomnik je tež Budyski hród (němsce: Ortenburg), kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća. Tež tachantska cyrkej je hódna wobhladanja. Wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w Němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Tež Budyska radnica a Mikławšk, na kotrymž staj mj. dr. Michał Hórnik a posledni serbski biskop Jurij Łusčanski pochowanaj, stej zajimawostce Budyšina.
Dalšej twarskej pomnikaj stej Stara wodarnja a Nowa wodarnja.
Partnerske města Budyšina[wobdźěłać]
- Worms, Němska (wot 1990)
- Heidelberg, Němska (wot 1991)
- Dreux, Francoska (wot 1992)
- Jelenia Góra, Pólska (wot 1992)
- Jablonec nad Nisou, Čěska republika (wot 1993)
Serbske institucije w Budyšinje[wobdźěłać]
W měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow. W Serbskim domje na Póstowym naměsće je sydło Domowiny, Załožby za serbski lud, Serbskeho rozhłosa kaž tež Młodźinskeho towarstwa Pawk z. t.. W domje nastawa tež časopis Katolski Posoł. Rěčny centrum WITAJ, kotryž stara so mj. dr. wo serbske wučbne materialije, je napřećo Serbskemu domej w twarjenju Němskeho pósta zaměstnjeny. Na Sukelnskej hasy je Ludowe nakładnistwo Domowina (LND), kotrehož wudźěłki předawaja so w Smolerjec kniharni, kotraž je w samsnym domje zaměstnjena. Na Budyskim hrodźe, w twarjenju něhdyšeje sólnicy je Serbski muzej. Na Dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo Serbski institut. Wažnej kulturnej instituciji stej tež Němsko-Serbske ludowe dźiwadło (NSLDź) a Serbski ludowy ansambl (SLA).
Bibliografija[wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Budyšin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (něm.)
- ↑ Staw: 31. decembra 2012; Statistiska rozprawa města Budyšin.
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


c: text/html

text:
Ze Szczepanym Twardochym pogodali my ło tym, jak był bajtlym, ło uciechach i nojgryfniyjszych ślonskich słowach.
Szczepan Twardoch - ślonski pisarz i publicysta, wyuczony socjolog i filozof. Za ksiożka „Morfina" dostoł Paszport Polityki 2012 a łod czytelników w 2013 nagroda literacko Nike.
Jeżech stond to filmy, w kierych wystympujom Ślonzoki, kierzy robiom festelnie gryfne rzeczy i przi tym poradzom godać po naszymu.
Wiyncyj: gryfnie.com/wideo/ abo facebook.com/gryfnie
Nakryńcił: Radosław Kaźmierczak
Muzyka: Sambor Kostrzewa, Michał Lipiński
Loading more stuff…
Hmm…it looks like things are taking a while to load. Try again?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Reykjavík
Koordinaty: 64°09′0″N 21°56′0″W /  64.15, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Reykjavík (serbsce Dymowy zaliw) je stolica a najwjetše město Islandskeje a tež najbóle sewjerne hłowne město na swěće. Město leži při zaliwje Faxaflói Atlantiskeho oceana pod horu Esja. Ma wokoło 120.000 wobydlerjow, potajkim wjace hač třećinu wobydlerstwa cyłeho kraja.
Reykjavík bu w lěće 870 wot prěnich sydlerjow pod wodźerjom Ingólfur Arnarson załoženy a je tak tež najstarše sydlišćo Islandskeje. W měsće namaka so wjetšina fakultow jeničkeje islandskeje uniwersity, kaž tež dźiwadło, muzeje a mórski přistaw.
Partnerske města[wobdźěłać]
- Helsinki (Finska)
- Kingston upon Hull (Zjednoćene kralestwo)
- Kopenhagen (Danska)
- Nuuk (Zelenska)
- Oslo (Norwegska)
- Sankt Petersburg (Ruska)
- Seattle (ZSA)
- Stockholm (Šwedska)
- Tórshavn (Färöje)
- Vilnius (Litawska)
- Winnipeg (Kanada)


text:
Hodźij
Koordinaty: 51°11′0″N 14°19′0″E /  51.18333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Hodźij (něm. Göda) je wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, zapadnje Budyšina.
Stawizny[wobdźěłać]
Sydlišćo Hodźij ma wjace hač 1000-lětne stawizny. Po Budyšinje bě Hodźij z lěta 1076 druhe najstarše farske městno Mišnjanskeho biskopstwa w Hornjej Łužicy. Hodźij a přisłušne hrodźišćo słušachu hižo ze spočatka 11. lětstotka do wobsydstwa biskopow. W pózdnim srjedźowěku słušeše sydlišćo k mišnjanskemu klóšterskemu teritoriju wokoło Stołpina a Biskopic a přeńdźe po jeho sekularizaciji 1559 do wobsydstwa sakskich kurwjerchow. Kurwjerch Awgust da Hodźisku Łaćonsku šulu wutwarjeć a spěchować. Młodźi Serbja so na tutej šuli za studij teologije přihotowachu. Wulki dźěl serbskorěčnych protestantiskich duchownych w kurwjerchowstwje započny swoje wukubłanje w Hodźiju.
Wot srjedźowěka hač do spočatka 19. lěstotka bě Hodźij schadźowanišćo serbskeho wěca. Při tutym sudnistwje wotměchu so procesy po starych serbskim prawje. Wone bě zamołwite za serbsku ludnosć we wjetšej wokolinje.
Partnerske sydlišća[wobdźěłać]
- partnerska gmejna Kunfehértó w Madźarskej
Wjesne dźěle[wobdźěłać]
Ke gmejnje słušeja wjeski Baćoń (Storcha), Běčicy (Pietzschwitz), Bóšericy (Buscheritz), Brěza (Birkau), Čěškecy (Zischkowitz), Čornecy (Zschornitz), Darin (Dahren), Debiškow (Döbschke), Dobranecy (Dobranitz), Dźiwoćicy (Siebitz), Haslow (Dreikretscham), Hornja Boršć (Oberförstchen), Janecy (Jannowitz), Koblicy (Coblenz), Liboń (Liebon), Lutyjecy (Leutwitz), Mała Boršć (Kleinförstchen), Mała Praha (Kleinpraga), Myšecy (Muschelwitz), Njezdašecy (Nedaschütz), Nowe Błohašecy (Neu-Bloaschütz), Nowe Spytecy (Neuspittwitz), Pozdecy (Paßditz), Praskow (Preske), Prěčecy (Prischwitz), Spytecy (Spittwitz), Sulšecy (Sollschwitz), Tři Hwězdy (Dreistern), Zemichow (Semmichau), Žičeń (Seitschen) a Žičeńk (Kleinseitschen).
Wosobiny[wobdźěłać]
- Michał Frencel (* 1628 w Běčicach), serbski farar a přełožer Noweho Zakonja
- Jaroměr Hendrich Imiš (1819–1897), wot 1858 do 1897 farar w Hodźiju a mandźelska Mila Imišowa (1827–1895), serbska basnjerka
- Jurij Pilk (* 1858 w Hodźiju), serbski stawiznar, domizniski slědźer, hudźbnik a komponist
- Jan Křižan (* 1880 w Hodźiju), serbski farar, kulturny prócowar a předsyda Domowiny
Literaturne pokiwy[wobdźěłać]
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Kito Šwjela
Kito Šwjela (němsce Christian Schwele; * 21. februara 1836 w Zaspach, † 26. januara 1922 w Choćebuzu) bě delnjoserbski wučer, přełožowar a redaktor Bramborskeho Casnika.
Wón bu jako syn bura w delnjołužiskich Zaspach narodźeny a wopytowaše mjez 1853 a 1856 wučerski seminar w Nowej Cali. Wot 1856 hač 1861 bě Šwjela pomocny wučer pola Mjertyna Lejnika w Žergonju. Wot 1861 hač 1866 dźěłaše jako wučer we Wjelikim Wóseńku a wot 1866 w Skjarbošcu pola Drjowka. W lěće 1910 dźěše na wuměnk a přesydlowaše so do Choćebuza.
Šwjela bě wjace hač 50 lět (wot 1864 hač 1915) redaktor Bramborskeho Casnika (resp. Bramborskeho Serbskeho Casnika a Bramborskich Nowin) a z tym najwažniši delnjoserbski nowinar swojeje doby.
W lěće 1880 słušeše wón do sobuzałožerjow Maśicy Serbskeje. Jeho syn Bogumił Šwjela bě pozdźišo mjez sobuzałožerjemi Domowiny.
Žórło[wobdźěłać]
- Gerat Hančka: Šwjela, Kito. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 558


text:
Luft
Luft to je po polsku powietrze. Słowo pochodzi z jynzyka niymieckigo.
Bez luftu życi niy byłoby możliwe. I je moc określyń, kiere sie z nim wionże.
Jakby tak sie kogo spytać, kaj je luft, to piyrsze co przyłazi do gowy, to to, że że luft je w kole, ale przeca może być łon wszyndy i kożdy to wiy. Luftplompa, luftplompka je przi kole, coby koło naplompać jak luft slecioł.
Je coś takigo jak luftbalon, czyli balon naplompany samym luftym. Teroz som taki balony, kiere sie plompie helym, abo azotym.
Luftbiksa, to je wiatrówka na roztomajtych romlach. Szło niom strzylać śrutym abo takimi bolcami.
Je jeszcze lufter czyli nawiywnik abo luftklapa, luftownik czyli otwór wyntylacyjny.
Za staryj Polski fungowało taki powiedzonko jak luftinszpektor. I to był lyń, czowiek, kiery „żył z powietrza”. Tak sie godo, że roboty w Polsce ni ma ale miyndzy tymi, co roboty znojsć niy poradzom som taki luftinszpektory, kierym sie niy chce.
Jeszcze taki jedno określyni „lufciorze” (letnicy), czyli ci kierzy przyjechali se na wakacje.
Niykierzy godajom, że na Ślonsku idzie widzieć luft jak sie nim dycho. Je w tym trocha prowdy, czasym sie źle dycho bo je ciyżki i twardy. Coby se podychać takim naprowda fajnym i czystym luftym to nojlepij jest sie wybrać w góry.
Pódź na luft, idź na luft abo idź sie luftnońć – tak sie godało. Idzie wyjść na luft, czyli wyjść na dwór inakszyj. Jak kogoś tam morziło, to jak se trocha wyszeł na luft i podychoł, to mu sie czasym trocha lepij robiło.
Zaś luftować idzie wszyjtko, miyszkani, chałpa, auto. Niykierzy tyż godajom inakszyj durcuk, to je taki dopływ świyżego powietrza do miyszkanio, abo zrobiyni przeciągu. Toż tela ło tym lufcie idzie pedzieć i możno i jeszcze wiyncyj. Ale ni ma co, je teroz jeszcze fajny luft i niedziela, toż trzeja z niego skorzystać. Pyrsk!


text:
Michaił Gorbaczow
Michaił Sergejewicz Gorbaczow (rus. Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB; rodz. 2 marca 1931 we Stawropolu) – radźecki a ruski polityk, uostatńi prziwůdca Kůmůńistycznyj Partyji Sowjeckigo Sojusza a jedyny prezydynt Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik. Uod 1952 bůł partyjnym funkcyjonarjuszym we KPSS. Po umrzyńu Kůnstantina Czerńenki uostoł Generalnym Sekrytorzym we Centralnym Kůmiteće KPSS, a uogłośił nowo polityka "głastost'i" a "pjerjestrojki" (uotwartośći a przebudowy). Cechůma tyj reformy bůło złagodzyńe cenzury a wjynkszy liberalizm we gospodarce a polityce. Stoł śe fest popularny na Zachodźe. Jygo polityka doła możliwość ku pokojowym przemjanom we Strzodkowyj a Wschodńij Ojropje, we tym zjydnoczyńo Mjymcůw. We 1990 roku dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Rółzczasu jedna pôra bóła zarôzki po żyniacce – dwa tydnie skorzij mieli wiesieli. Chop, po prôwdzie festelnie przôł swojij babeczce, ale prziszło mu smacysko, coby trefić sie ze swojimi starymi kamratami i deczko śniymi pobalandrować we jejich umiyłowanym szynku. Napocznół sie łoblykać do wyjńściô i gôdô opaternie do swojij babeczki:
– Wiysz ty moja roztomiyło, jô terôzki wylazuja, ale niydugo wróca nazôd.
– A kaj tyż to lejziesz, mój ty roztomiyły chopeczku? – spytała sie ta jego babeczka.
– Anó, miarkujesz, ida do szynku, moja ty świyrgołuszko.
– Kciôłbyś możno piwa, mój ty roztomiyły chopeczku? – spytała sie baba i podlazła ku kilszrankowi, łozewrziła dźwiyrze i pokôzała mu zamlóng, côłkô kolekcyjô 25 zortów piwa ze roztomajtych dziedzinów.
Chop sztopnół festelnie zdymbiôły i jedzinie, co poradziół ze sia w tym łoka mrziku wyszwargotać, to tela:
– Ja, ja, mój ty bómbónku słodziuśki… ale we naszym szynku…. nó wiysz, miarkujesz… te łoziómbióne zajdle…
Niy nastyknół jesce wszyjskigo wypedzieć, kiej jego babeczka mu przerwała:
– Kciôłbyś do piwa łoziómbiónô kufa? Niy ma problymu. Wyjyna ze jejich kilszranku srogachny, mocka wyziómbióny zajdel do piwa.
Ale chop, deczko blady już ze wrażyniô, niy dôwôł za wygranô:
– Nó ja, mój skarbyńku, ale we naszym szynku majóm take na isto szykowne, szmektne przidôwki, szpajzy… Niy byda tam dugo. Wróca naprôwdy wartko – łobiycuje chop.
– Môsz szkrabka, smacysko na jakiesik przidôwki ku piwie, mój ty misiôczku roztomiyły? – Baba łozewrziła dźwiyrze szrancka a tam nasztaplowane: słóne paluszki, łorzyszki, chipsy, parszczóne krzidełka, pokrónô szołdra, marinówane lisówki i szampiniôki i mocka jesce inkszych maszkytów.
– Ale, moja ty roztomiyło… we tym naszym szynku… wiysz… nó, miarkujesz… te wszyjske chopske łozprôwki, sklinanie, jak to miyndzy chopami…
– Kciôłbyś sklinaniô, mój ty dziubecku? Nó tóż słepej te twoje kurewskie piwsko ze tego jebanego łoziómbiónego zajdla i żrij te pierdolóne przidôwki! Jeżeś giździe terôzki żyniaty i nikaj łochyntolu kurwa niy pójńdziesz! Spokopiółeś to yntlich skurwysynie? Mój ty nôjmilyjszy!
Ida do szynku…
Rółzczasu jedna pôra bóła zarôzki po żyniacce – dwa tydnie skorzij mieli wiesieli. Chop, po prôwdzie festelnie przôł swojij babeczce, ale prziszło mu smacysko, coby trefić sie ze swojimi starymi kamratami i deczko śniymi pobalandrować we jejich umiyłowanym szynku. Napocznół sie łoblykać do wyjńściô i gôdô opaternie do swojij babeczki:


text:
Nazywom sie Józef Szczygieł.
Urodziłech sie w zima w rodzinie zubożałego plantatora truskawek na Larysie kołe Brzezinki, a Brzezinka zaś była kole Mysłowic. Jakbych sie ino trocha dalij urodził, np. za Przymszom, to już bych był Zagłymbiok, a niy Slonzok.
Z tyj plantacji truskawek niy dało sie wyżyć, bezto fater robił dodatkowo na grubie za hajera i zarobił kupa piniyndzy, bezto mogli my sie dobrze żyć i nasza familijo mogła sie powiynkszyć. Jak sie powiynkszyła, to zarozki ło dwie szprudle-cwilingry, kere teroz som za mnom blank gupie, skiż tego co mi fest pszajom.
Jak potym urosłech taki blank wielki, to tych żech sie hajtnoł i trzech bajtli żech zmajstrowoł. Mom te bajtle nawet jeszcze do dzisiej, ale som już wielkie.
Wiersze żech pisoł ino za młodego, jak byłech gryfcok i za frelkami zech durś lotoł, choby tyn pies łod Badury i jak łone zy mnom śrywały, to potym we wielkich żałości pisołech trele-morele. A po ślonsku zaczołech pisać dopiyro na tym Rudzkim Forum, kiej mie Graźka Botorka wylansowała i pedziała: Pisz, niych te wiersze Twoje trefiom po strzechy i przyniesom ludziom kupa uciechy !
To tela !


text:
Niebjeski Dōm Ôni już poszli My sam zostali Dzisio stojymy nad jejich grobami Wjater we lampce płōmjyń kolybje Kjery w pōjszczodku pjyknie sie kiwje Tak choby mrugŏł praje na ciebje I chciŏł ci pedzieć Niy trop sie – jŏ już je w niebje Bo swoja drōga mōm już przyndzōnŏ I śwjyczka życiŏ tyż wygoranŏ Po […]
Niebjeski Dōm
WSZYSTKICH SWIETYCH
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
Ból matki
Bōl matki Matka klynkła na kerchowje Znicz se gore już na grobje Ônej ôczy sie zaszkliły Płaczki po licach kapnyły Mōj syneczku,mōj kochany Ty żeś sam je pochowany Leżysz tukej samjutyńki We sercu mōm yno mynki Straciōł żeś sie s tego śwjata Chocioż młode żeś mjŏł lata Jeszcze żeś chciŏł tukej być Śmjerć przeszczigła życiŏ […]
Na kerchowach
Na kerchowje Cimok już je na kerchowach Lampki migajōm na grobach Czuć we lufcie parafina Człek tak dziwnie czuje sie Kajś ze strōma listek slecioł Zaszuścioł ,pod nogi spod Mono to duszyczka była Co sie kajś zabamōnciła Abo bliskich sam szukała Po ludziach sie rozglōndała Tera kjej już cima I cichnie rzykani Jakojś je ôszczyndnie […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
Poszli w zaśwjaty
Poszli w zaśwjaty Poszoł w zaśwjaty już tata Wzión ze sobóm mi i brata Starziki już pomrzyli Wszyjscy nóm w sercach Wjelko pustka zostawili Ni ma już ujca ani ciotki Śmjerć wziyna potka i potki W sercach naszych yno zostali Tam dycki bydóm mjyszkali A kjedy na groby pudymy I śwjyczki zapolymy Zakrynci sie płaczka […]
Przemijanie
Przemijanie Trzimej sie tato Dekom usnytych liści przikryty idzie spać kiyrchow ćmokiym kolybany, chocioż tu pusto przi świyżym grobie stoji som jedyn fest zastarany. I wto mu tera wczas rano podo gorkigo tyju szolka na śniodani, i ciepłe żymły prosto łod piekorza, powiy: stary stowej doś tego spanio . Łostoł som jak ta sztacheta w […]
Wszyjscy Śwjynci
Wszjyscy Śwjynci Dzisioj mómy Wszyskich Śwjyntych A śwjat jak sie krynciół Tak dali sie krynci To co było, zostowo yno w naszej pamjynci Pamjyntómy ło tych Co s nami kjeś byli Ale już sie s tego śwjata stracili Na kerchowach jich tera łodwjedzomy Śwjyczki ji znicze do nich zapolómy Blask wjelki s nich bije A […]


text:
BRUNOTNY BER
Po cieplym lecie prziszly zas dugsze, jesiynne wieczory. Na dworze wczas sie robi cima, jest zimno, dyszcz padze, niy chce sie z chalpy wylazic, toz zas nachodzom czlowieka wspomniynia. Prawie mi sie przipomnialo, jak mi bolo tak z osiym lot, to moj bracik Jorgus kupiol mi takego brunotnego, wielgego bera. A bolo to tak:
niydaleko naszego domu, zarozki za winklym stola budka „Ruch”. Downij te budki boly male, take sztyrorogate, ze trzech stron boly szyby, a z przodku male okynko, bez kere budkorz sprzedowol cigarety, strachecle, blajsztifty, cajtongi i inksze bzdziny. Jak bolach blank malo, to Mama kupowala mi w tyj budce dycki hefty dlo dziecek „Mis” i „Swierszczyk”, we wieczor mi czytala i pokazowala obrozki, a jo musialach Ji osprawiac, co na nich jest. A potym, jak juz laziolach do szkoly, to sama tyralach i kupowalach se te hefty. Do tyj budki lotalach z uciechom, bo moglach se aby pozaglondac na takego wielgego bera, kery siedziol za szybom z prawy strony. Fest mi sie podobol, bol brunotny i taki richtig do przitulanio. Ale bol drogi, kosztowol 80 zlotych. Niy poradziolach uszporowac se tela piniyndzy, choc dycki ktosik wciep pora kotlokow do moji szpardolzy. A na dodatek moja kamratka Hanka, kero miyszkala we tyj samyj chalpie co jo, na tym samym sztoku i we miyszkaniu naprzeciwko, miala zoltego bera, kery bol taki stary jak ona, juz niy miol jynzyka ani uszow, ale ona mu fest przola, ze nawet z nim spala. Toz dycki, jak lecialach po cos do budki, toch se aby trocha pozaglondala na tego brunotnego bera.
Roz szlach z moim bracikym Jorgusiym do Omy i Opy na Wojtula. Jorgus, kery juz robiol na grubie, stanol przi budce i kupowol cigarety, a jo skorzystalach i poszlach se pojrzec na „mojego” bera. Stanolach na palcach i …niy slyszalach, jak Jorgus mie wolo. Nogle moj bracik mie tyknol i sie spytol, co jo tak oglondom. Mie sie zrobiolo gupie, bo on juz dugszo chwila mi sie prziglondol, toz prziznalach mu sie, ze yno se patrza na tego bera. I wiycie, co moj bracik zrobiol? Poszol jeszcze roz ku okynku i pedziol:
- Pani, dejcie mi sam yno tego BUHAJA!
Zdowalo mi sie, ze spia i mi sie to sni. Ale niy, niy spalach i niy sniolo mi sie, to bola nojprawdziwszo prowda! Przodzi ta sprzedowaczka probowala przecisc tego karabonia bez te male okynko, ale to niy szlo, bo zaklyszczol sie w pojszczodku, toz wyciongla go, otwarla dzwiyrze z boku i … srogi ber wylondowol w moich rynkach. Ludzieeee…! Jako jo bola szczynsliwo! Bez colko droga do Starzikow i nazod nioslach go i sciskalach, jakby to bol nojwiynkszy skarb. A na dodatek bol o wiela wiynkszy, niz tyn od Hanki!
Tyn ber towarzyszol mi bez colke lata, potym bawioly sie z nim moje bratanice, a na koncu moj synek Adas, w kerego ryncach dokonczol zywota.
Niy ma juz brunotnego, „pluszowego niedzwiedzia”, ale naszyj wnuczce – cereczce od Adasia, kupiyli my takego srogego, zoltego bera. Dala mu na miano: „Tata ber” i fest mu przaje. Tak, ja jo przola mojymu „buhajowi”.
Barbara Matusiewicz


text:
Nó, tóż mómy chnet półowa listopada a jô, po tyj latowyj pauzie, fórt niy poradza sie spamiyntać, i fórt mi do palicy przilazujóm fale, ło ftorych ale niy mógech bez lato rzóńdzić, bo mie ganc ajnfach we radijoku niy bóło. Miôłech tyż bez te trzi miesiónce takô dólegliwość, ftorô mianuje sie: lyń go tropi. A sam naobkoło podzim przeca côłkim pyskiym, i takimu zwiykowanymi cowiekowi jak jô, przilazujóm do filipa łobrôzki ze lata, łobrôzki ze latowych wandrów… nó, roztomajte łobrôzki, łod ftorych robi sie tak jakosik barzij gorko, i to niy ino skuli tego, iże wrawego piwa sie cowiek nasłepôł.
Dejcie pozór na taki cufal! Zadziwiynie, szok dlô naszych łócz. Poradzicie sie wystawić, iże niy ma srogszego trefu, zgrómadzyniô brzidôków, stopieróńsko żadnych i szpatnych ludzi niźli sztrand, plaża i to niy ino u nôs nad Bałtykym, ale wszandy tam, kaj ludzie sie bez lato wykludzajóm. Bylichmy ze mojóm Elzóm i we Egipcie, we Tunezji, Grecji, Szpaniolsku, u Italijoków, i kajsik aże na Kubie. I wszandy, na isto wszandy łoglóndalichmy sztyjc i jednym ciyngiym krótke szłapska, fetowne rzicie i fest spaśne basiska, wampy… moc srogachne basiska, wampy… i jesce rółz wampy, wampy, wampy…
Basiska, basy, wańtuchy stare, mode i dzieckowe, wyfutrowane, moc wypasióne roztomajtymi auflaufami, zapiykankóma, nasłepane piwskym, moc nafolowane prażokóma i lódami, fetowne, baniate, szmarowane łolejym łod pojstrzodka i ze wiyrchu, basiska, ftore niy poradzóm sie zmiyścić ani we hymdach, ani we galotach, ajnfachowe, gynste, a dziynka tymu zbereźne, żadliwe i bez żôdnyj sztrofy, bo sóm łóne przecamć gynał take same jak… wszyjske naobkoło.
Côłke te fandzolynie i pisanie, ło zdrowym jôdle, higynie łodżywianiô, ruchu, ruchu i jesce rółz ta samo lajera: ruchu – wszyjsko to tela jes we wercie, co ta jedna jedzinô kaloryjô, łodciepniyntô we eka wrółz ze galotami, kieckami i wystawióne ku latowyj klarze abo ustawióne we raji po piwo, prażoki abo lódy – nasze ci nadobne, spyśniałe basiska, rube kity, tuste gyniki i wszyjske trzi wóla.
A cowiek, znacy sie chop, zaziyrô tak opaternie naobkoło (coby starô sie niy spomiarkowała) eźli uwidzi jakiesik poseblykane Weróniki Książkiewicz, Anie Przybylske, abo chocia sago Radwańskô (łostana ino przi naszych dziołchach), a sam nic, nic ze tych zachów, ino rube, fetowne, spaśne mamzele, ftore ze takóm ci srogachnóm uciychów skwarszczóm na słóńcu swoje bele fetu.
A skorzij, jesce przed feryjóma, kiejeś chopie ino zaszaltrowôł telewizyjô, abo tyn łoszkliwy internec, zarôzki wyfukli na cia ryklamy roztomajtych pilów, kropek, ftore pozwolajóm na ściepniyńcie ze basiska. A to +20, +30, +50… tela ino, co niy miarkuja eźli to sóm kila do ściepniyńciô abo liczóm sie lata do setki babów, ftore sie to kcóm lajstnóńć? I to wszyjsko fónguje zarôzki po piyrszyj pili, ale musisz sie sprawić trzi paketliki, bo to bydzie wtynczôs tónij.
A po połedniu, chopy, smycymy paryzol, wandszirmbadytuch, mokre batki, roztomajte krymy, naplómpane kółko, kibelek dzieckowy i szipki, côłke te ci plażowe bambetle, ślazujymy do naszyj dukli, festelnie rade, iże trefióła sie nóm izba bez szwôbów i mozgoli.
Ja, jô miarkuja, iżech sam już mocka razy gôwyńdziół ło roztomajtych fyjlerach naszych (i niy ino naszych) ludzi. Ale za kôżdóm razóm wiela tyż ci mi do filipa wlazuje bez te latowe, gorke miesiónce. Bo i zgniylstwo srogsze, cowiek redszij zawiyrô ślypia na to, co jesce mógby zrobić, cosik tam poczytô i zatym do filipa przilazujóm roztomajte gupoty. Jakby to sam pedzieć… Feryje, te gryfne latowe miesiónce, to tak na isto – jak kiejsik napisôł jedyn móndrok Daniel Passent – szok, dziwota dlô ślypiów, dlô naszych dakli, nó i dlô naszego filipa, naszyj mózgownicy. I przi tyj przileżitóści spómniôł mi sie jedyn inkszy latowy cufal. Bół ci taki jedyn fric, kiery stopieróńsko dbôł, stôł ło swoji ciało. Rółzczasu stanół ci przed zdrzadłym, seblyk sie do saga, napocznół cmankać i na isto fest podziwiôł swoj lajb. Ze zadziwiyniym spomiarkowôł jednakowóż, iże wszyjsko jes gryfnie łopolóne, króm tego jejigo chopskigo wichajstra, tego chopskigo dinksa. Niy zdało mu sie to, tóż tyż uzdôł cosik z tym zrobić. Poszôł ci łón na plaża, seblyk sie do saga, zasuł côłke swoji ciało, króm tego, co Wy wiycie, a jô gynał miarkuja, ftorego wystawiół direkt na słóńce. Bez ta plaża przelazowali szpacyrym dwie starecki. Jedna podpiyrała sie krykóm. Kiej tak przelazowali wele tego zasutego piôskym istnego, ujzdrzała ci łóna, iże cosik styrcy ze tego piôsku. Szpicóm tyj kryki napoczła tyrpać te cosik, co styrcało, tam a nazôd.
– Wiysz Erna – pedziała ta ze tóm krykóm do drugij starecki. – Życie blank niy ma sprawiydliwe.
– A po jakiymu tak miarkujesz Ana? – spytała sie ta drugô, tyj ze krykóm.
– Anó beztóż, iże jakech bóła 20 lôt starô, bółach tego pierónym ciekawô. Jakech bóła 30 lôt starô, toch to ci stopieróńsko miałach rada. Przi śtyrdziestuch latach już sama sie ło to prosiółach. Kiejech bóła 50 lôt starô, to żech za to moc płacióła. We wiyku 60 lôt napoczłoch ło to do Pónbóczka festelnie rzykać, coby przi siedymdziesióntce ło tym blank… przepómnieć. Terôzki, kiej mi już pizło 80 lôt, take fizymatynta rosnóm ci dziko na piôsku, a jô sie bali ani przicupnóńć ku tymu niy poradza!
Listopada a… łóńske feryje…
Nó, tóż mómy chnet półowa listopada a jô, po tyj latowyj pauzie, fórt niy poradza sie spamiyntać, i fórt mi do palicy przilazujóm fale, ło ftorych ale niy mógech bez lato rzóńdzić, bo mie ganc ajnfach we radijoku niy bóło. Miôłech tyż bez te trzi miesiónce takô dólegliwość, ftorô mianuje sie: lyń go tropi. A sam naobkoło podzim przeca côłkim pyskiym, i takimu zwiykowanymi cowiekowi jak jô, przilazujóm do filipa łobrôzki ze lata, łobrôzki ze latowych wandrów… nó, roztomajte łobrôzki, łod ftorych robi sie tak jakosik barzij gorko, i to niy ino skuli tego, iże wrawego piwa sie cowiek nasłepôł.


text:
Ajshokej
Ajshokej (hokej na lodźe) je to zorta szportu manszaftowygo, we kerym szpilery kjouzdajům na szlynzuchach, trzimjům we łapach hokejkryka (hokejfela) a muszům wćepować krůnżek do budy, na keryj durch stoji tormůn.
We manszafće hokejowym a tyż i na lodźe je 5 normalnych szpilerůw a jedyn tormůn.
Kożdy szpil skuodo śe ze trzech tercyjůw - kożdo po 20 minut.
Szpilplac do hokeja je roztajlowany na trzi tercyje - uoddźelůne modrymi kreskůma - a uotoczůny je bandůma s kożdyj strony. Do bojiska zaliczůmy tyż uawka rezerwowych a ławka gańby.
Nojlepsze ślůnske kluby ajshokeja to GKS Tychy a JKH GKS Jastrzębie-Zdrój.


text:
Refleksyjo Klyncza przed Tobom jak marny chrobok myśli się matlom nic niy rozumia Twoji wielkości w tyj hostyji skrytej chopskim rozumym pojonć niy umia Tyś życi za mje łoddoł na krziżu a tera skryty w tym Sakramyncie tak jakoś strasznie i ciynżko na sercu jak se rozworza ło Twoji mynce Czyż taki ofiary łod Cia […]
Refleksyjo
ZWÓNECZKI
Zwóneczki Cichy mroźny wieczór Zwóneczki strzybne glingajom Bioło jest nałokolo Wszyske dziecka czekajom Dzyń dzyń to Mikołaj W rajza jedzie sonkami Strzybno nutka w świat leci Za lasami górami Coroz bliży i bliży słychać Zwóneczki przepiykne Dziecka z noskami przi szybie Możno zejrzom kej mignie Wszysko narychtowane Pierniki bombony na deczkach Glingnoł zwóneczek we siyni […]
ZIMOWO NOCKA PSIOKA
Zimowo nocka psioka Śniyg wszyndy bioło cicho Skrzom sie gwozdeczki szykowne W poświacie miesionczka strzybnego Strómy lekutko kiwiom astami Przikryte biołom pierzinkom Las kole zmarzniyntego stawu Odbjo swoji lico w lodowyj tafli Cichutko i mroźno yno z daleka Słychać wycie psioka Kerego ostawiyli we zimnyj zegródce Zmarznyńte łapy deptajom przi misce lodu Na nic rube […]
DOBRY ŁOJCIEC
Dobry łojciec Downo downo tymu za górami za lasami Żoł se łojciec ze swojimi cereczkami Przoł tym cereczkom nad swoji życie Wszysko jim dowoł, a płakoł skrycie Bo ból mu serce targoł wielki Żoneczka umarła ostały dwie frelki Jedna Berbelka a drugo Krystynka Wdziynczne te miana dała Paulinka Bo take żoneczka miano miała Chopku , […]
JESIYŃ
JESIYŃ Ścielom sie liście mechtajom farbom Tepichym przepiyknym ziymia przikryto Dymbiok ryszawy sie kulo z kasztonym Wiater we stromach gro cichom muzykom Jesiyń paniczka idzie przez lasy Zaglondo we parki i pola Furgajom liście jak szmaterloki Dyć tako jest jeji wola Słonko przebijo przez kalne niebo Kej dzionek jesiynny sie budzi W zżołknionyj dymbach siado […]
BIOŁO KONWALIJO
Bioło Konwalijo Konwalijo biolutko Bajkowy kwiecie Dzwoneczkami małymi Glingosz na tym świecie Wioniosz tak piyknie Malućki kwiotuszku Bukecik twój piykny Stoji mi przy łóżku Skrómny jeżeś zowdy A to w ciebie piykne Cołki maj ci przaja Jednakoż niy styknie Barbara Politaj
GYNSIPYMPEK
GYNSIPYMPEK Rosnom na łónce te małe kwiotuszki Szmaterlok tam siednie siednom i muszki I bożo krówka z kwiotuszka spoziyro W płateczkach malućkich szłapkami przebiyro Sóm take skrómne beztóż sóm piykne We wionku uplecisz Tak wiela , że styknie Stokrotka z polskiego Terozki to wiycie Pszaje ji kożdy Tam przeca życie Barbara Politaj Gynsipympek – zamieszszony […]
Nojgryfniejsze ślonskie słowo
Nojgryfniejsze ślonskie słowo Nojgryfniejsze słowo Szukom medytuja Co chyci za serce „Kopruch” czy „leluja” Chocioż i „szmaterlok” Wlecioł mi do gowy „Cimpel” siod za łoknym Starunek gotowy Możno „flider” lilowy Abo bioło „trusia” Spominom „zegródka” Co tam „plyci” Usia No i nojwożniejsze „Pszonie” eli „przocie” Fest gorke „kusinki” Wszyscy to znocie „Szpyndlik” co mie bodnoł […]
Magjo czorno- biołych zdjynć
Magjo czorno- biołych zdjynć We starym albumie wklejone Kajś skryte we szranku na dnie Choć trocha wyblakłe skurzone Za serce chytajom Cie Przychodzi czas na spómniynia Łotwiyrosz album i jest Ta magjo Ci sie udzielo Tyn czar przyciongo Cie fest Łoglondosz te stare zdjyncia A płaczka we łoku sie krynci Tam matka i łojciec som […]
LIRYKA
Liryka Piykno ta liryka Ło przoniu tak prawi Niy jedne serduszko Nom sam ujawi Serce połne przonio I te fest zbolałe Dusza uskrzydlono I ta zniywolono Te gorke kusinki I te słone płaczki Ściskanie lekutke Te nogłe i mocne W LIRYKA wpisane Te strofy zocne. Barbara Politaj


text:
Dymokratyczno Republika Kůnga
Dymokratyčno Republika Kůnga (République démocratique du Congo) – třeće pod wzglyndym wjelgośći państwo Afriki, pouožůne we jeji střodkowyj tajli, we dořeču řeki Kůngo, u kerej ujśćo pośado 37 km dostympu do Uoceanu Atlantyckigo. Nazwa, uoznačajůnco "myśliwy", pochodźi uod ludu Bakůngo. W uokreśe kolůńalnym DR Kůnga wystympowoua kej Wolne Państwo Kůngo (do 1908) i Kůngo Belgijske (do 1960), a po uzyskańu ńypodlygośći we lotach 1971-1997 kej Zair. Do uodrůžńyńo uod sůmśadujůncyj Republiki Kůnga (Kůngo-Brazzaville), DR Kůnga wystympowoua tyž kej Kůngo-Léopoldville, a uobecńy po zmjańy nazwy stolicy, kej Kůngo-Kinšasa.
Nojwjynkše mjasta kraju: Kinšasa, Lubůmbashi, Mbuji-Mayi, Kisangańi, Kananga. Kraj zamješkuje 250 grup etńičnych. Nojwjynkše to Kůngo, Luba i Můngo.


text:
Italsko godka
Italsko godka (it. l’italiano, lingua italiana, posuchej) je to indoojropoejsko godka, kero przinoleży do skupiny růmańskich godkůw. Wespůłbytuje ze inkszymi noworůmańskimi godkůma a mo moc regijůnalnych waryjantůw, ńyrzodko uodtajlowujůncych śe uod ńi a stanowjůncych dali regijůnalne godki.
Italski je uoficjalny we Italiji, San Marino, Szwajcaryji (wespůł ze francuskim a mjymjeckim, kej to retorůmańsko godka je uoficjalno ino we Gryzůńiji) a tyż we Watykańe (ze łaćinům). Je drugům godkům we Istryji (Chorwacyjo) a, do kupy ze słowyńskům godkům we mjastach Pirůn, Izola a Koper we Słoweńiji.
Ńimo tygo, co ńy je we tych krajach sztyjc italsko godka godano a ńy je skiż tygo wykorzistywano we uoficjalnym prawjyńu, je pospoliće rozůmjano we Můnako, na Malće, Korsyce we Nizzardo (Francyjo) a we myńszych skupinach we Libiji a Algeryji.
Italsko a ślůnsko godka[Sprowjej]
We ślůnskij godce do śe uwidźeć jakich słůw a ausdrukůw, kere majům italske pochodzyńy. Przikłodym takigo moge być zozwůr (it. zenzavero), paryzol (it. parasole) a tyż i take typowe ślůnske słowa, kej galoty (it. caligotte). Ńy je ale takich wyrazůw kupa, skiż tygo, co prymarny ajnflus na ślůnsko godka mjoł mjymjecki a polski.


text:
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
HALLOWEEN
Beboki a Halloween
Beboki a Halloween Dejcie pozōr se na zmory I na te straszne potwory Łu nŏs wcale jich niy znōmy Bo swoji beboki mōmy Nasze heksy i podciepy Czy tyż stojōm ô maszkety ? Czy Halloween uznowajōm ? Czy po śwjecie tyż lotajōm ? Pjedrōn wjy co sie stało ! Dyć sie wszysko pozmjyniało ! Śwjat […]
Panoczek
Panoczek Jedyn panoczek Z mjasta Rybnika Chciŏł poparadzić W nowych szczewikach Na dwōr se wylŏz Podeptŏł trocha A jedyn szczewik Łodar mu noga Plynskyrz sie zrobjōł Taki jak bania ! Tera trza bydzie Brać jegła na nia Tuż idzie nazot Do dōm wlazuje A tam babeczka Już nań czatuje Kaj żeś to łaziōł ! Ty […]
Halloween
czarownice,heksy,zmory po śwjecie lotajōm i do nŏs sie zjawiły choć sam nigdy nie były bo my mōmy swoji heksy,zmory,beboki i utopki tuż po co nōm cudze ze inkszej czelodki
Halloweenowe straszydła
Halloweenowe straszydła Czarownice heksy zmory Podciepy i potwory Dzisio po śwjecie lotajóm Do chałpów zaglóndajóm Dejcie pozór moji mili ! Bo bydziecie ich gościli Na maszkety chyntka majóm Wszyndzi lezóm i sznupajóm Po bómbónie jak nie docie To sie łod nich nie łodgnocie Taki straszne i szkaradne Zamamlajóm aż nie padniesz Dejcie lepszy im maszkety […]
Halloween
Halloween Czarownice heksy zmory I wszyski straszne potwory Po śwjecie dzisio lotajóm Halloween – śwjynto majóm Wszyndzi dzisio łobzajtujóm Wszyskich straszóm i rómplujóm Sabaty se łurzóndzajóm Po maszketach zaglóndajóm Wszyndzi banie nastrojóne Jedna mamje porwoł Jónek Wywalół wszysko z pojszczodka Zrobjół ze ni straszka z przodka Loce z banióm po wsi Jónek A za nim […]
Bania
Bania Jak co roku na jesiyni Zbjyro siomsiod banie z pola Stawjo wszyski ji do siyni Ale wszysko sie pozmjyniało Jak halloween z Hameryki Do nas sam przygnało Z pola mu sie tracóm banie Na straszki sóm przerobjane Tuż se wźyna bania Cila W pojszczodku jóm wyżłobiła Wjelki ślypja ji zrobiła Do ni śwjyczka tam […]
Bania
Przepis na dobry i zdrowy chlyb
Przepis na dobry i zdrowy chleb!!! 1/2 kg maki tortowej 1 1/2 szklanki płatków owsianych 10 dkg łuskanego słonecznika garść pestek dyni garść siemienia lnianego garść sezamu 2 łyżeczki soli 3/5 dkg drożdzy z około 650 ml ciepłej wody odlac 0,5 szklanki rozpuszczamy 2 małe łyzeczki cukru i drozdze Wszystkie składniki dokładnie wyrabiamy ręką […]


text:
LIST DO DZIECIÓNTKA
Zawsze my listy pisali do Ciebie,
kartki szkryflane dzieciyncóm rynkóm.
I to, co łobsztalowali my w niebie,
dycki leżało pod chojinkóm!
I wcale niy byli my wymyślate:
roler, szlyndzuchy, sanki czy bal…
Bo przeca wtedy niy byłoś bogate,
w tych czasach kere łodeszły w dal.
Potym żech listów niy pisoł do Ciebie,
gyszynki żech musioł kupować sóm!
Terozki juzaś żech jest w potrzebie,
bezto tyż prośba do Ciebie móm!
Nojbardzi czego dzisioj mi trzeba,
nikaj niy kupia, to dar łod Boga!
Tóż szkryflóm juzaś tyn list do nieba,
z prośpóm ło zdrowie, eli moga?
Niy mógło byś tak, Bożo Dziecino,
serduszko trocha podreperować?
I te kolano co sie zacino,
troszyczka czymsik naszmarować?
Być może uznosz, żech jest łoklany,
czy, niy dej Boże, żech przepadzisty,
dyć chciołbych prosić, Jezu kochany,
ło cosik dlo moji kobiyty.
Prosza, by łóna tyż zdrowo była,
by miała wolne aby w niydziela,
by trocha myni na mnie pyszczyła…
I to by już było na tela.
Dyć na sóm kóniec mi sie spómniało,
tóż prosza małego Jezusinka:
jak by ze zdrowiym lepi być miało -
-przidała by sie piwa krzinka!
B.Śmigała


text:
RINGI I OBROZKI
czyli o dziurkowaniu i malowaniu
Dwa tydnie tymu, w niydziela, była nos odwiedzić nasza Anka z
chłopym i dzieciami. Na te odwiedziny to jo sie nojbardziyj raduja
dwa razy. Piyrszy roz jak przijeżdżajom, że moga se te moje dzieci
wyściskać. I drugi roz jak już jadom do dom, bo zawsze po poru
godzinach mom tego larma dość Aha. Jak żeście som już dziadkami,
to wiycie na pewno, że do wnuków ważne jest pochwolić sie przed
dziadkami i skasować pora złotych. Ale co tam. Niech majom, byle
na gupoty niy wydowali.
No i tym razym nasza wnuczka Sylwia, to jest dziołcha od Anki,
widza, że łazi jakoś markotno. Ale jak już przyszła ku mie i zaczyła
„Dziadeeeeek…” O, uwaga! Jak ona tak miałczy z tym „eeeeee”, to
wiadomo, że coś bydzie ody mie chciała.
– Dziadeeeeeeek, powiedz mamie, żeby mi pozwolyła na
pierciiiiiiiiiing.
– Ania, dyć dej sie dziołsze napić tyj Pepsi jak tak bardzo chce.
– Dziaaadek, niy na Pepsi, ino na piersing.
– Na co?
– No jo by chciała piersing!
– Dziołszko godej do mie po ludzku, bo niy wiem, o co ci sie
rozchodzi. A nojlepi, to jak se pójdziesz do babci. Ona zbiyro bele
jakie duperele, to może kajś bydzie tyż mieć i tyn pircing.
– Ale dziaaaaaaadek…, powiedz mamie, prosza cię.
27
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
No niy wytrzymia z tym miałczkiem.
– Anka! Cóż to Sylwia mi tu miałczy o jakiś pepsing czy jakoś tak?
Cóż to zaś nowego wymyślyli?
– Tato, ona chce se zrobić dziura w nosie!
– Jak to dziura w nosie? Przeca mo już dwie. Jeszcze jej mało?
– Dziura na kolczyk!
– W nosie kolczyk?
Boże kochany. A godali, że jak ta cało unia do Polski wlezie, to sie
dopiero zacznie wymyślanie i sie stało. Wiym, że krowy przymusowo
kolczykujom. Ale że to zaszło tak daleko, że ludzi tyż, toch niy
wiedzioł. Sprawa wydała mi sie tak poważno, że jako nojstarszy
chłop w rodzinie musioł żech zabrać głos.
– Słuchejcie. Zapowiadom wom, jo w każdym bonć razie,
żodnego kolczyka do nosa wsadzic se niy dom! Ani babie moi tyż niy
pozwola, choćby nawet mieli mie z tyj unii wywalić!
– Ale tato, to niy przymus unijny, ino tako moda. Młodzi kolczykują
sie, gdzie sie tylko do, bo to podobno fajne.
– Pomału, pomału. Jak to kolczykują sie „kaj sie do”?
– Dziadek, jo mom w aucie takie pismo młodzieżowe. Tam są
zdjencia. Pooglondej se, to ci sie na pewno spodobo.
Zaniym zdonżył żech coś pedzieć, Sylwia już leciała do auta.
Prziniosła mi jakoś kolorowo gazyta.
– Popatrz, jakie ładne.
– Popatrza, jak byda mieć bryle. Leć do kuchni po moje bryle, bo
tak to nic niy widza.
Już za chwila pożałowoł żech tego, że zachciało mi sie oglondać.
Ludzie kochani! Wierzcie mi, niy kożdo rzecz trza widzieć, niy kożdo
głupota trza słyszeć.
Ale trudno. Już za niyskoro. Kaj oni niy mieli powsadzane te ringi.
Na oczach, na brwiach, na licach, na nosie, w nosie, na wargach, na
jynzyku. A jak jest burza, że tak niy rypnie jakiś pierun takiego w
głowa. Przeca to pełno żelastwa. Na zdjynciach były ino gymby.
I woloł żech sie niy pytać, kaj jeszcze te ringi se wsadzajom. Jo tam
niy wiym, ale coś z tym naszym „homo sapiens” jest niy rychtyk.
Po prowdzie, kiedyś widzioł żech takich ludzi z ringami. Ale to
były zdjyncia z Afryki, kiere pokazywoł nom misjonarz, co przyjechoł
do naszyj parafii. Pon Bóczek to mo świynto cierpliwość do ludzi. Jo
na Jego miejscu nerwowo bych niy wytrzimoł.
– Sylwia, dziecko kochane, a po cóż ci sie tak oszpecać? – teraz
28
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
odezwała sie i Maryjka. – Jak byłaś dzieckiem, babcia dała ci złote
zauszniczki. Takie piykne. Po co ci ring w nosie jak kozie.
– Babcio, w mojej klasie wszystkie koleżanki majom takie
kolczyki, tylko jo niy mom, na pewno sie zy mie śmiejom.
– Jak som gupie, to sie śmiejom. A ty sie tym niy przejmuj i szlus.
Na szczynście zrobiyło sie niyskoro i musieli sie zbiyrać do dom.
Na drugi dziyń pojechalimy z Maryjkom na zakupy do Wodzisławia.
Wiycie, jo zaś cisna tyn wózyk, a Maryjka wciepuje. Naroz patrza,
a tu tako młodo frelka z ringiym wbitym w brew. Idymy dali, a tu
synek ze cztyroma ringami na uchu. W kolyjce przy kasie stowo za
mnom zaś dziołszka z ringiem w nosie.
Niy wym, czy tyż tak mocie, ale jak sie o czym pomyśli, to zaros
widzi sie to naokoło. Do wczoraj niy widzioł żech ani jednego ringu.
Dzisioj kaj niy wejrza ktoś z ringiem. To tak jakby kajś tam w środku
załonczył sie taki specjalny magnes i przyciongało to wszystko, o
czym sie myśli. Jak żech kiedyś godoł o tym Maryjce, to padała, że
to musi być prowda i nojbardziyj działo to u kobiet. Ona tyż dała se
pozor, że jak se kupi nowo kiecka i pójdzie do kościoła, to w
niydziela co drugo w kościele mo tako sama, a tydziyń pryndzy niy
miała żodno.
Ale jo chcioł pedzieć o tyj, co stoła za nami przy kasie. Patrza tak,
patrza na tyn ring, na nos, na ring, na nos. Niy wytrzymoł żech
i musiołch żech sie jej spytać:
– Przeproszom wos, ale musza sie spytać, bo niy dowo mi to
spokoju. Jak wy smarkocie?
Dziołszka nojpierw zrobiyła wielkie oczy, potym zrobiyła sie
czerwono po gymbie, prychnyła jak koń i poszła do inny kolyjki. Aaa,
tu cie boli, myśla se. Musi z tym smarkaniem niy być to takie proste.
Dziynka Bogu, że Ania niy dała Sylwi zrobić se tego ringu, bo
dziołcha chodziyłaby cało zima zasmarkano. Jo już widzioł w głowie
te śpiki.
– Zeflik, niy śpij, ruszej sie. – Maryjka na szczynście wyrwała mie
z tego myślenia.
Nastympno niydziela. Siedzymy se z Maryjkom przy kawie
i kołoczu, bo Maryjka ciasta to umiy piyc, że palce lizać, a tu
zajyżdżo Ania z Sylwiom.Ledwie wylazły z auta, jo już wołoł:
– Niy chca słyszeć o żodnych kolczykach. Róbcie se co chcecie,
ale mie sie to niy podobo. Chcesz chodzić zasmarkano, to se chodź,
ale mie do tego niy miyszejcie.
29
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
– Dziadek. To już przeszłość.
– Tato powiedz, czy my z Pawłym tyż tacy byli jak oni?
– Wyście niy byli tacy jak oni, bo my niy byli tacy, jak wyście są
teraz.
– Sylwia teraz mo nowy pomysł. Chce mieć tatuaż.
Panie Boże, Ty mie musisz bardzo lubieć, skoro co tydzień mom
takie niespodzianki. Już widza, jak od jutra byda widzioł przez pora
dni samych otatułowanych.
– Sylwia, dziecko, jaki zaś tatuaż? Po co ci to? Tatuaże to se
robiom w chareszcie albo na statkach. Co ci zaś strzeliło do głowy?
– Chciałabych se takiego małego aniołka na nodze…
– Aniołka na nodze!
– Niy moga! Maryjka, czy ty to słyszysz? Ona chce aniołka na
nodze. Toż jak twój Anioł Stróż to zejrzy, to zymdleje (po prowdzie
nawet niy wiym, czy anioły mdlejom, ale tyn by musioł).
– Sylwia, aniołka to sie mo w sercu, a niy na nodze abo jeszcze
inkszyj czynści ciała. Bo jak on miołby cie tam, kaj ty go chcesz mieć,
to kiepsko wyglondałaby twoja wieczność.
Powiydzcie sami ludzie, jakby Pon Bóg chcioł, coby ludzie se po
skórze malowali, to niy stworzyłby człowieka z tyloma zakryntami,
ino byłby płaski jak deska, coby sie dobrze malowało.
A tak powiym wom jeszcze, że to do mie niypojynte. Jak to
ludziska durch chcom być lepsze od naszego Stworzyciela. Żodno
gadzina tego niy robi. Ptoki mają piyrze i jest dobrze, koty, psy
i inksze majom sierść i jest dobrze. Ino ludzie som tak wymyślaci, co
by se byle kaj dziury robiyli, malowali sie, tatuowali. Jeden wymyśli
gupota, inny jom pochwoli, a potym reszta jak te barany robi tak
samo i ciynżko ich opamiyntać.
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
wysłuchane i spisane przez Piotra Będzińskiego
CDN …… Tak co 7-10 dni nowy konsek dodomy


text:
Ńiderlandy
Ńiderlandy lebo Holandyjo (ńiderl. Nederland) to ojropejsko tajla Krůlestwa Ńiderlandůw (ńiderl. Koninkrijk der Nederlanden), tworzůnygo tyż bez Aruba, Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius a Sint Maarten (kere dowńij do kupy mjanowoły śe Ńiderlandzke Antyle). Ńiderlandy sům můnarchijům kůnstytucyjnům pouožůnům we zachodńij tajli Ojropy nad Mořym Půunocnym, kere uoblewo jům uod půunocy i zachodu. Grańičy uod pouedńa s Belgijům a uod wschodu s Ńymcůma. Aktualne grańice zostouy wytyčůne we roku 1839.
Ńiderlandy sům krajym gynsto zaludńůnym. Přez pouowa jeji terytorjům ležy půńižej poźůmu mořa. Państwo je znůne ze swojich wjatrokůw, kyjzy, chodokůw, tulipanůw, kouůw a wysokigo poźůmu tolerancyji do růžnych uodmjynnośći wśrůd spouečyństwa – liberalnych praw dotyčůncych narkotykůw, prostytucyji, aborcyje, eutanazyje a zwjůnzkůw mjyndzy uosobůma tej samej pueći. W Ńiderlandach swojo śedźiba mo Mjyndzynarodowy Trybůnou Karny do bůuej Jůgosuawje, Mjyndzynarodowy Trybůnou Sprawjydliwośći a Mjyndzynarodowy Trybůnou Karny.
Je tyž inkše dopuščalne ze wzglyndu na čynste užywańy mjano Krůlestwo Ńiderlandůw - Holandyjo.
Připisy[Sprowjej]
- ↑ 1999, za The World Factbook


text:
Czechy
Czechy (czes. Čechy, łać. a ang. Bohemia, mjym. Böhmen) to je jydno ze trzech krajin historycznych we Czeskij Republice. Jeji stolicům a nojwjynkszym mjastym je Praga. Czechy leżům na zachodźe państwa. Krům tygo rygjůnu, we CZR je tyż połedńowo tajla Ślůnska (Czeski Ślůnsk) a Morawijo. Czechy majům grańica uod půłnocy ze Ślůnskym, Łużycům a Saksůńijům, uod zachodu ze Bajerůma, uod połedńo ze Dolnům Austryjům, a uod wschodu s Morawijům.
Mjano Czechůw bjere śe uod zachodńosłowjańskigo mjano Czechů. Łaćińske mjano Bohemia (najsůmpjyrw Boiohaemum), kero wlazło do kupy inkszych godkůw wźůno śe uode celtyckigo plymjyńo Bojůw, kere mjyszkało sam uod IV stolećo przed Krystusym bez jake 300 lot.
Mjano "Czechy" je fest czynsto używane do mjanowańo Czeskij Republiki, zauobycz uod polskich Ślůnzokůw. Mjůno ńy je atoli rykůmyndowane skiż kůnflikta znaczyńowygo (kaj Czechy śe uodnośi ino do uokryślůnyj tajli CZR)[zdrzůdło?].


text:
Srjejźne mórjo
Srjejźne mórjo jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.
Srjejźne mórjo ma płoń 2,5 mio. km².
Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez pśelewy Dardanele, Bosporus a Marmarske mórjo z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.
Kupy[wobźěłaś]
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež k rozdźělnym statam słušaju. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.


text:
Geografiska dołhosć
Geografiska dołhosć (prjedy: „stopjeń dołhosće“), λ, mjezynarodnje skrótšena z long. (longitudo = lon., longitude = jendź., franc. atd. „dołhosć“), wopisuje jednu z wobeju koordinatow městna na zemskim powjerchu, a to jeho poziciju na wuchod abo na zapad wot definowaneje (samowólnje postajeneje) sewjero-južneje linije, nuloweho meridana. Wona je so prjedy stopjeń dołhosće mjenowała. Geografiska dołhosć je kut, kotryž so, wuchadźo wot nuloweho meridiana (0°), hač do 180° k wuchodnemu a 180° k zapadnemu směrej měri. Wjeršk tutoho kuta je srjedźišćo mysleneje zemskeje kule, ramjenja wuchadźeja ze srjedźišća přez nulowy meridian resp meridian, na kotrymž městno leži, kotrehož geografiska dołhosć ma so podać. Město předznamješka (tradicionelnje +wuchod, −zapad) je tež E resp. W dowoleny (skrótšenka "O" wobeńdźe so stracha zaměny dla, hlej deleka).
- Městna ze samsnej dołhosću leža na meridianje. Meridian běži wot čopa k čopej a je połojca dołhostnika. Na zemskej kuli je dołhostnik (wobstejacy z dweju napřećiwneju meridianow) wulki kruh.
- Za postajenje dypka na zemskim powjerchu – za podawanje jeho geografiskeho połoženja – je přidatnje podawanje jeho geografiskeje šěrokosće (prjedy: jeho „stopnja šěrokosće“) jako druha koordinata trěbna.
Wobsah
Postajenje městna a časa[wobdźěłać]
Nulowy meridian[wobdźěłać]
Dokelž njeje přiródna nulowa marka za meridiany (poł dołhostnika), kaž je ekwator za měrjenje šěrokosće, dyrbi so nulowy meridian definować. Wot antiki so Ferrowy meridian wužiwaše. Hakle w lěće 1884 je so swětodaloko jednotnje tón meridian postajił, na kotrymž je srjedźna wóska wěsteho teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (hlej Stawizniske).
Geografiska dołhosć podawa so jako kutowy wotstawk w stopnjach, (łukowych) mjeńšinach a sekundach wot nuloweho meridiana k wuchodej (E) abo zapadej (W). Skrótšenka E za wuchod (wot jendźelskeho „east“) doporučuje so přez DIN 13312, kotryž je rozsudny za nawtiku a lětansku nawigaciju, zo bychu so zmylki přez zaměnu pismika O z ličbu 0 a z francoskej škrótšenku za zapad ("ouest") zwoprědka wuzamknyli.
Najwjetša móžna ličbna hódnota je tuž 180 stopnjow, při čimž 180°E = 180°W. Přibližnje pódłu tuteje geografiskeje dołhosće, ale z chětrymi wotchilenjemi, běži w Pacifiku datumowa mjeza postajena wot potrjechenych krajow.
Wotstawk meridianow[wobdźěłać]
Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj je na ekwatorje najwjetši. Tam je wotšěrjenje wot jednoho stopnja 111,32 km wulke. Tuta distanca wotpowěduje eksaktnje 60 mórskim milam, dokelž je so mórska mila prěnjotnje z jednej łukowej mjeńšinu na ekwatorje definowała.
Na čopomaj wšak padaja wšě dołhostniki w jednym dypku hromadźe. Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj da so za šěrokosć φ a zemski radius r přibližnje ze slědowacej formlu wobličić:
W Němskej leži mjez 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja ličbnych hódnotow[wobdźěłać]
Wobmjezowanje podaćow dołhosće na cyłoličbne stopnje by tuž skoro wšudźe za podaća pozicije přenjedokładne (w direktnej bliskosći k čopej wuwzate) było (to je přičina za to, zo wuraz stopjeń dołhosće je zestarjeny). Dokładniše podaća geografiskeje dołhosće dadźa so na slědowace wašnje wuhotować:
- w kutowej jednotce stopjeń w decimalnym pisanju (na př. 66,34°) - tež podaće hač na zapad abo na wuchod nuloweho dołhostnika je móžno (na př. 66,34° wuchod resp. 66,34° E). W geoinformatice so podaće °E zwjetša přez pozitiwnu a podaće °W přez negatiwnu ličbu zwuraznja.
- seksagezimalnje w mjeńšinach a sekundach (w samsnym přikładźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ je krótke pisanje za slědowacu sumu třoch kutow 66° + 20′ + 24″. Tutej plusowej znamješce so wuwostajetej. Sumandy so při tym tak wuběraja, zo ličbne hódnoty před mjeńšinu a sekundu su mjeńše hač 60. Sekunda geografiskeje dołhosće wotpowěduje na ekwatorje čarje něhdźe 31 metrow, w srjedźnej Europje (na 50° N geografiskeje šěrokosće) wokoło 20 metrow.
- W nawtice so při podawanju geografiskich koordinatow dźensa kutowa jednotka sekunda woběńdźe, tak zo horni přikład budźe: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hišće dokładniše podaća pozicije, kaž so na př. w satelitowej nawigaciji docpěwaja, wotbłyšćuja so w dalšich městnach za komu.
- Předewšěm w namórnistwje so dołhostniki z 3 městnami před komu pisaja. Přez to so rozdźěl k šěrokostnikam jasnišo wuzběhuje. Přikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 hodźinach, da so geografiska dołhosć tež jako čas zwuraznić. Městny hodźinski kut wužiwa so w astronawigaciji.
Přikłady[wobdźěłać]
- Berlin: 13° 19′ wuchod
- Hamburg: 10° 00′ wuchoda
- Mnichow: 11° 35′ wuchod
- Tokio: 139° 42′ wuchod
- San Francisco: 122° 25′ zapad
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' wuchod
Čas[wobdźěłać]
Rotacije zemje dla je městny čas na rozdźělnych šěrinach rozdźělne. Časowy rozdźěl k nulowemu meridianej je jedna hodźina na 15° dołhostneho rozdźěla. Z toho časowe pasma wuchadźeja.
Pola 0° je srěni městny čas (SMČ) runja UTC.
Stawizniske[wobdźěłać]
Grjekski astronom a matematikar Hipparchos (wok. 190–120 př.n.l.č.) je zemju k wuchodo-zapadnemu směrej prěni raz w 360 stopnjow dźělił.
W europskim namórnistwje je poćahowy system dołhostnikow dołho njejednotny był. Wot 2. lětstotka př.n.l.č. hač do 19. lětstotka je Ferro-meridian dominantny był, kotryž je Klawdius Ptolemeus postajił a so na najzapadnišu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W) poćahuje.
Po naciji so koordinatowe syće na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu poćahowachu. Hakle na mjezynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, postajichu Greenwich pola Londona swětodaloko, mj.dr. dokelž so britiske mórske mapy swětodaloko wužiwachu.
Zwěsćenje geografiskeje dołhosće[wobdźěłać]
Mjeztym zo geografiska šěrokosć přez měrjenje wertikalnych kutow słónca abo sewjernički je relatiwnje jednorje wobličujomna, wuwiwaše so wobličenje aktualneje geografiskeje dołhosće z podobnej dokładnosću dołhi čas ekstremnje ćežko. Tutón za mórsku nawigaciju wažny dołhostny problem je so hakle kónc 18. lětstotka rozrisał. Za to su jara dokładne časniki trěbne, kotrež tež při najmócnišim mórskim žołmjenju spušćomnje funguja, bjeztoho zo bychu so přez wjedrowe wliwy kaž horcota a włóžnosć powětra pohubjeńšili. Prěni časnik, kotryž je tute předpokłady spjelnił, běše „H4“, kotryž blidar John Harrison w měrcu 1762 wunamaka. Mytowe pjenjezy wustajene za to wot dołhostneje komisije britiskeho sejma we wysokosći 20.000 puntow dósta Harrison hakle po wukazu krala Jurja III. w lěće 1773. Zo by trěbnu dokładnosć docpěł, zhotowi swój časnik wužiwajo kulkowcy nimale bjez rybowanja a z bimetalemi resistentnymi přećiwo chabłanjam temperatury.
Wotwisnosć wot referencneho elipsoida[wobdźěłać]
Dołhosć wariěruje wo sekundy, jeli so druhi referencny elipsoid abo wotchilacy geodetiski datum wužiwa. Njewužiwa-li so globalnje najlěpje přiměrjacy elipsoid, rěči so tež wo geodetiskej dołhosći.
Hlej tež[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrowane wudaće ISBN 3-8270-0364-4)


text:
ŚWIETA BARBARO Święta Barbaro, patronko górników, Ty prośby wznosisz, za nami do Boga. Tobie ufamy i Tobie wierzymy, Że z Twą pomocą, do Boga trafimy. Dziś Tobie hołd tu wszyscy oddajemy, Za Twą opiekę, Tobie dziękujemy. Przed wypadkami chronisz nas przy pracy, Nad nami czuwasz, za dnia i też w nocy. Kiedyś nam […]
ŚWIETA BARBARO !
MOJ ZOCNY ŚLONSK
MOJ ZOCNY ŚLONSK Nom Gruby tu likwidujom, Gornictwo biere w łeb. Ślonzoki już siy bontujom, dyć nos wokojnczom chned. Ref: Do póki w żyłach naszych, gorniczo płynie krew, Ślonska zniszczyć niy domy, bronić byńdziym jak LEW. I chocioż nom przigadujom, dyć tak niy bydzie żle, Lecz widać że cojś machlujom, z robotom na Grubie. […]
MOJI SERCE!
MOJI SERCE Moji serce to je choby łul, Zajś dziołchy som tam w nim te pszczoły. Lotajom se tam, lotajom se tu, Choby te pszczoły w tym łulu. Maryjka i Anna i Hanka, Zuzanna. Co jedyn dziyń, to inkszo mom, Jo dłoży żodno niy kochom. Tak było kiyj jo młody boł, A dzisio jak […]
CIOS WE GORNICTWO
CIOS WE GORNICTWO TAK TO WYKOJNCZYLI NASZO KOP. IGNACY, DOWNIJ HOYM-GRUBA Ślonzoku co siy dzieje, kiyj Gruby ślom na złom. Nasz Ślonsk sztyjc nom biydnieje, tak robi kożdy Rzond. Na Hoymie szyb Kościuszko zlikwidowali nom, A potym szyb Głowacki , łoddali tyż na złom. Bergmony we żalobie, żegnajom Ciebie dziś, Ty w sercach pozostaniesz, nom […]
TAK CI TO BYŁO
TAK CI TO BYŁO Rostomańcie to we życiu bywo. Nikery ci tak zdrowiym trysko, Inkszymu zajsik zdrowio łubywo. A że my noleżymy do tych słabełuszy, To tyż nos dali do kuracyjuszy. Niy daleki nom Kurort przidzielono, Kaj je tak piyknie i tyż fest zielono. Gorami w koło Zdroj ci tyn jest łotoczony. To tyż Łustroniym […]
WIEK PODESZŁY!
WIEK PODESZŁY! Kiedy człowiek w starszym wieku, Nogi nie chcą nosić. W krzyżu strzyka, kości bolą, Trzeba Boga prosić. By nam zdrowia nie poskąpił, Lecz dał co nie miara. No i żeby ból ustąpił, W Bogu mocna wiara. Bo bez wiary, co za życie, Człowiek nie człowiekiem. W Boga trzeba należycie, Wierzyć na tym […]
TAKI TO WIYRCHNY ŚLONSK
TAKI TO WIYRCHNY ŚLONSK Opole, Wrocław i Katowice, Rybnik, Raciborz, no i Gliwice. Te miasta przeca na Ślonsku leżom, Dyć Ślonsk boł, jest i bydzie dycki naszom Macieżom. To tyż fest s tego siy radujymy, Że na tym Ślonsku my siy żyjymy. Nasze Starziki tyż siy tu żyły, I dycki to s nich Ślonzoki były. […]
ERCHOŁLONG WE SIELPI WIELKIJ
ERCHOŁLONG WE SIELPI WIELKIJ Na Erchołlong żech pojechoł, ze ślubnom mojom pociechom. W kojncuch Ji to zafondowoł, toch tyż Baba rozradowoł. W chałupce mych zamiyszkali, i dużo szpacyrowali. Roz do lasa, roz nad woda, piykno sztyjc była pogoda. Landszaft piykny my tam mieli, radzi my fest s tego byli. Zaroz ze samego rana, siodali […]
WYPAD FERAJNY ZE ZABYTKOWEJ HOYM-GRUBY !
WYPAD FERAJNY ZE ZABYTKOWEJ HOYM-GRUBY ! Hej te nasze wypady, My ze Hoymy emeryci. We Tatry czy we Bieszczady, Taki to nasze życi. Kożdy mjyłe mo wspomniynia, Marzi by tak było stale. Przeca my jedna wielko rodzina, Kaj siy jyno spotykomy, dycki je wspaniale. Starziki dumnie brzuszki wciongajom, Starki, by niy być gorsze, piersi […]
BYŁY FLECE – czyli pokłady węgla na Hoym Grubie
BYŁY FLECE – czyli pokłady węgla na Hoym Grubie Miała Hoyma dojść pokładow, były Reden, Laura, Ela, Takich Flecow jest niy wiela, jest niy wiela Łone wongel nom dowały, Hoym Gruba razsławiały, Dowały nom przez dwa wieki, robota i chlyb. Ref: Teroz Hoymy nom brak, kożdy z nos godo tak. W Niewiadomiu tyż tego […]


text:
Litium
Litium (wědomostnje Lithium), [ˈliːtiʊm] (z grjekskeho λίθoς líthos „kamjeń“) je chemiski element ze symbolom Li a rjadowym ličbnikom 3. Mjeno Litium dósta element, dokelž bu na rozdźěl wot natriuma a kaliuma w kamjeniznje wotkrył. Wón je alkaliski kow druheje periody periodoweho systema elementow. Litium je lochkometal a wobsedźi najmjeńšu hustosć pod standardowymi wuměnjenjemi krutych elementow. W elementarskej formje reaguje kaž wšě alkaliske kowy hižo při dótkanju z kóžnej włóžnotu a tak zawinuje ćežke wužraća a spalenja. Jeho wjazny su strowoty škody, ale wězo w zdawna snadnišim rozměrje hač tute jeje periodoweho susoda Berylium.
Litium bu 1817 wot Johan August Arfwedson wotkrył. Wón njewustupuje w přirodźe dla jeje wysokeje reaktiwnosć elementarny. Při rumowej temperaturje je jenož na cyle suchim powětrje za dlěši čas stabilny, na włóžnym powětrje so na powjerchu spěšnje mutnošěra woršta z litiumoweho hydroksida wutwori. Pomału reaguje tež na suchim powětrje k litiumowemu nitridej. Jako mikroelement je w formje jeho selow časty wobstatk wot mineralneje wody.
W čłowjekowym organizmje su małe mnóstwa litium na składźe; element pak njeje esencielny a žanu znatu biologisku funkciju nima. Najebać toho maja někotre litiumowe sele medicinski wuskutk a wuskutkuja při bipolarnych afektowych mylenjach, maniji, depresijach a kluserowych hłowybolenjach.
Noty[wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 M. Hesse, H. Meier, B. Zeeh: Spektroskopische Methoden in der organischen Chemie Thieme, 2002


text:
Wiersz Szukom cie wyno w zegrodzie marzyń We gorkim sercu i snożny duszy Niy trza mi przeca festelnych wrażyń Jyno słōneczka po wielgi burzy Coby sie strofy tak ukłodały Jako pod tiulym wele paniczki Coby na krzidłach janiołōw leciały Huśtały na uszach jak zauszniczki Wszysko we jedyn wiersz poskłodōm Jako te sznitki w powszednim chlebie […]
Wiersz
Burza
Burza Burza idzie grzmi i bluskŏ zaro bydzie już je blisko Wjetrzysko sie fest porwało Djŏblŏ burza sam przygnało Urszula Oślislok
KURDE BELE
KURDE BELE Kurde bele, co sie stało Kajsik gruchło i zagrzmiało Andzi kudły w sztorc stanyły Gały ji sie wyczeszczyły Bo to gruchło za stodołom A tam Antek z dupom gołom Kurde bele ! Co to boło! Cołki haziel rozwaloło ! Stoji blady, gymba w mynce Cołki czorny, galoty w rynce W końcu jakeś wyblukoł […]
I zajś grzmi
I zajś grzmi Zajś sie blyskło i zajś grzmi Zajś sie wszyndy yno ćmi Jak z giskany bardzi leje Wszysko gnije i czornieje Kwjotki już sóm zapleśniałe Liści pożółkłe i łobleciałe Na polu wszysko polegnione Nie wjym jako bydzie to sieczóne ? Czy nie wygnijóm zimjoki ? Co bydymy jejś ? – boroki Czy […]
Tela wody !
Tela wody Tela wody wszyndzi pływo ! Tela wody z nieba spływo ! Tela tego napadało ! Wszyndzi już pozalywało ! Padze sztyjc i nie przestowo Wszysko sie w tej wodzie chowo Wsie i mjasta też już topi Deszcz tu leje,czasym kropi Sztyjc te niebo zachmurzóne Chmury czorne zawjeszóne Jedyn dziyń słóneczko było Zajś go […]
Yno leje i leje
Yno leje i leje Sztyjc ta woda leci s nieba Deszcza już nie czeba Tela tego napadało Dojś by sie już chyba zdało Wszyndzi mokro ! wszyndzi woda ! Kjej zajś bydzie ta pogoda ? Nie przestowo yno leje ! Grzmot po niebje zajś szoleje ! Dyć sie blysko i zajś grzmi ! Zamjas […]
Grzmoty
Burza Jak rómbnyło,jak grzmotnyło ! Wszyskim yno zatrzynsnyło Cimok sie zrobjół,za nim blysk Potym grzmot łotwar swój pysk Dudni, rómbje tukej wszyndzi ! I chmurzyska wjater pyndzi Gicho deszcz,a czasym leje Łod blysku niebo widnieje Zajś grzmotnyło ! huk je wjelki Trzynsie sie stworzyni wszelki Blyskawice łoszolały ! Cołki niebo pośmigały ! […]
Wierszyki o lecie
Ostatnie promyki słonka Żegnając się z dniem minionym słoneczka jasne promienie rzuciły z nieba ostatnie purpurą zdobione płomienie Jak małe gorące iskierki uwolnione z ogniska rozprysły się po polach po łąkach zielonych i rżyskach Potem jak Narcyz pobiegły przejrzeć się w lustrze wody odbiły światło w jeziorze dumne ze swojej urody W końcu bardzo zmęczone […]
Burza
Burza Słóńce sie za chmury skryło Niebo czorne sie zrobiło Nic nie widać,cima wszyndzi Wjater yno chmury pyndzi Tu sie blyskło,tam zagrzmjało Niebo cołki pojaśniało Wszyndzi yno huk i czask Taki to je grzmotu wrzask Łoroz cicho sie zrobiło Niebo czorne dali było Deszcz po szybach yno leje Nic nie widać co sie dzieje Yno […]
BURZA
BURZA Słóneczko parzy, kożdy spocóny, parno i duszno, dychać niy idzie! Wjater sie skowoł kajś prziczajóny i kożdy szepce – chyba coś przidzie? Blyskło sie roz i drugi nad nami, wiatrzycho nogle skondś przileciało i groźnie zahuśtało strómami, wywjoło z chasioków co sie dało! Już ćmawe mrokwie sie przewolajóm, dyszcz już rubymi siecze kroplami, […]


text:
-
Anna Rusin i Jarosław Tomicki zostali mistrzami Śląska!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 24 Lutego 2013
Anna Rusin (KU AZS Politechnika Gliwice) i Jarosław Tomicki (Silesia Miechowice) zostali mistrzami Śląska w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, śląskie, Śląsk, Jarosław Tomicki, seniorzy, Anna Rusin
-
Kamil Michalik i Anna Rusin najlepszymi młodzieżowcami III WTK na Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 24 Lutego 2009
Kamil Michalik (BISTS Bielsko-Biała) i Anna Rusin (KŚ AZS Pol. Śl. Gliwice) wygrali III WTK młodzieżowców w woj. śląskim.
Tagi: WTK, młodzieżowcy, śląskie, Śląsk, Kamil Michalik, Anna Rusin
-
Patryk Lebek i Anna Rusin najlepszymi seniorami III WTK na Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 25 Stycznia 2009
Patryk Lebek (AZS AJD Częstochowa) i Anna Rusin (AZS Politechnika Śląska Gliwice) wygrali III WTK seniorów w woj. śląskim.
Tagi: WTK, śląskie, Śląsk, seniorzy, Anna Rusin, Patryk Lebek
-
Kamil Michalik i Anna Rusin najlepszymi młodzieżowcami II WTK na Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 13 Grudnia 2008
Kamil Michalik (BISTS Bielsko-Biała) i Anna Rusin (KŚ AZS Pol. Śl. Gliwice) wygrali II WTK młodzieżowców w woj. śląskim.
Tagi: WTK, młodzieżowcy, śląskie, Śląsk, Kamil Michalik, Anna Rusin


text:
Kobieta jest jak telefon,albo zajęta albo pomyłka Haaaaaaaa((♥␣♥))
telefon !!!
Czerwono róża – z życio wziynte
Czerwono róża – z życio wziynte Chciałabym Wom naszkryflać historyjo z życio wziynto tako kero zdarzo sie jak by jedni padali yno w bojkach ale się zdarzyła naprowda .Toż zaczna łod tego że zygor na banchowie pokazywoł pionto po połedniu.Młody karlus we ancugu wysztrychniyty jak dorsz na świynto morza przedeptywoł ze jednej […]
TELEFON
TELEFON czyli komórkowe wariactwo Jak już wiycie, łońskiego roku mielimy z Maryjkom te nasze Złote Gody. Wtedy tyż nasze dzieci przyszły na pomysł, że muszymy mieć swoje telefony. Padali, że som my już niy nojmłodsi (fajnie to wymyślyli, zamiast pedzieć starzy, padali niy nojmłodsi) i jak kaj idymy albo jadymy muszymy mieć przy sobie telefon. […]
Udało sie zdónżyć
Udało sie zdónżyć Wżyna baba se telefon Całe do połednia przesiedziała I pyskym kłapała A w chałupje bajzel mjała A jak pizło już dwanoście Synek ryczy–łobjod worzcie! Bo przeca połednie je A wóm sam nic nie wre! Tuż sie baba spamjyntała Pryndko wszysko posraniała Łobjod wartko postawiła No ji synka uciszyła Przyszoł chłopek już z […]
Ranne wstowaniy
Ranne wstowaniy Telefon dzwoni brym brym brym, a jo jeszcze fajnie śpim. Biera telefon godom jaaa, a w telefonie odzywa się mama. Stowej synu już je czas lonty naszykowane mosz. Zrob se zaroz też śniodanie, wszystko mosz poszykowane. Telefon dzwoni dzyń dzyń dzyń, otwjyrom oczy, co za dzyń. Ani pospać mi nie dają, cały czas […]


text:
Pšawa wušpula
Pšawa wušpula (Mespilus germanica) jo bom abo kerk ze swójźby rožowych rostlinow.
Wopśimjeśe
Wopis[wobźěłaś]
Pšawa wušpula jo śernjowaty, 3 m wusoki kerk abo 6 m wusoki bom. Kultiwěrowane sorty njejsu śernjowate.
Škóra jo oliwozelena a dłujko gładka wóstanjo.
Młody gałuzy su gusto kósmate, pózdźej gołe bywaju.
Łopjena[wobźěłaś]
Zymske pupki su jajojte a dośěgnu dłujkosć wót 5 mm.
Łopjena su měnjate, wjelgin krotko wogonkate, dłujkojte, lancetoje až owalne, prědku wótše, na górnem boku śamnozelene, na dolnem boku šerozelene a gusto móškojśe-wałmokósmate. Wóni dośěgnu dłujkosć wót 6 až do 12 (15) cm a šyrokosć wót 3 cm. Jich kšoma jo śańko rězana abo cełokšomna. Pódlańske łopjeńka su lancetojte a dośěgnu dłujkosć wót 15 mm.
Kwiśonki[wobźěłaś]
Kwiśo wót maja až do junija. Běłe, pěślicbne kwiśonki dośěgnu rozměr mjaz 4 a 5 (6) cm a stoje pó jadnom nakóńcne na krotkich pšuśikach. Keluškowe łopjeńka su linealne-lancetojte, dłujke a wuske a dośěgnu dłujkosć wót 15 mm, pśi comž až do zdrjałosći płodow wóstanu. Wobalka jo dwójna. Kronowe łopjeńka su kulojte.
Płody[wobźěłaś]
Jabłukowe płody su brune, wjelgin twarde, kšuškojte až pśisamem wopak-kjaglojte a dośěgnu wjelikosć wót něźi 2-3 cm, pśi kultiwěrowanych sortach 4 cm. Wóni su górjejce wopłonjone a wót łistołopjenojtych, keluškowych łopjeńkow kronowane a wopśimjejo pěś kamjeńtwardych jědrow. Ale se akle pó statkowanju mroza měke stanu a se góźe jěsć.
Stojnišćo[wobźěłaś]
Rosćo w bogatych na družynach dubowych měšanych lěsach, rědko w regionach sajźowanja wina a w swětłych lěsach wóźiwjona, ale se pó źělach ako wozdobne drjewa sajźijo. Ma lubjej w lěśe śopłe, wutkate, humusowe abo kamjeńtne kalkate abo glinjane zemje.
Rozšyrjenje[wobźěłaś]
Rostlina jo w krotkowjacornej Aziji, w Kawkazu, w pódpołnocnej Persiskej, krotkozajtšnej Europje a w pódpołdnjowych Alpach rozšyrjona, pśi comž we pódwjacornej Europje a na pódpołnoc Alpow jano wóźiwjone wustupujo. Źiwa forma pśi nas njewustupujo.
Wužywanje[wobźěłaś]
Pšawa wušpula jo była woblubowany sadowy bom za cas srjejźowěka.
Jeje płody su dla wusokego wutka na pektinach a kisalinach same abo w měšanju z jabłukami, winom a cukorom k wugótowanju wót marmelady pśigódne. Mimo togo wóni ako pśidawk k jabłukowym a kšuškowym mostam tych źaržatosć pólěpšyju.
Nožki[wobźěłaś]
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 630
- ↑ W internetowem słowniku: Mispel
Žrědła[wobźěłaś]
- Mayer, Schwegler: Welcher Baum ist das?, Bäume, Sträucher, Ziergehölze, ISBN 978-3-440-11273-1, bok 108 (nim.)
- Spohn: Welcher Baum ist das? Die neuen Kosmos-Naturführer, ISBN 978-3-440-10794-2, bok 112 (nim.)
- Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, bok 294 (nim.)
- Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, boka 74, 162 (nim.)


text:
Ta teściowŏ-szwigermuter Dyć moja teściowŏ Dyć ta szwigermuter Baba starej daty Chodzi sztyjc po placu Zbjyrŏ stare graty Już pelnŏ kōmora Tego nachabiła I kōnty w pywnicy Tym już zawaliła Wszysko sie i przydŏ Wszysko trza sztaplować I niy mogesz na to Niczego i gŏdać Dyć niychyrskŏ przeca Ôna wcale niy ma Gasi dycki śwjatło […]
Ta teściowŏ-szwigermuter
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
JESIYN, JESIYN JUZ…
JESIYNIOM, JESIYNIOM… Tak se wspominom, jak dycki na jesiyn chodzioly my z Mamom na wykopki do gospodorza. Bolo fajnie na dworze, cieplo. sloneczko jeszcze przigrzywalo, a my zbiyraly kartofle do takich wielkich koszow. Jak kosz bol polny, to gospodorz przinios nom pusty, a kartofle wysul do fury, kero stola na miedzy. Pod wieczor, jak sie […]
Gody – 2008
Gody – 2008! =========== Obżarstwo! Kiej na Gody sie przejycie Do Sylwestra ciynżke życie. * Babo! Poszoł chop twoj na pastyrka Fuknij sama se do wyrka I niy wołej tam somsioda Bo chop „zniszczy” ci uroda. * Sznaps! Kiej na Gody niy mosz wyny W sznapsie szukej tyj prziczyny Gibko flaszka zaś odstawisz To ło […]


text:
Dwuznacznie Tyś mie chytała do łóżka wciongała Tyś mie gniotła i spać niy dała Bołech zmyncony i rozpolony Kejś grypo minoła – zadowolony. * Darymnie ciech wczoraj szukała Na gołym ciele, żech cie czuć chciała Dowosz ciepło, kej sie przitulosz mocno Kajś sie podziała – moja koszulo nocno. * Frelce coś sie w rynce dostało […]
Dwuznacznie
Do spanio czas
Do spanio czas We sypjalce już luftuja Bo do spanio sie szykuja Wjeczór pjykny chocioż buł We izbje duchota móm Łokna do korzón łotwarte Ale dwjyrze sóm zawarte Bo we izbje śwjatło śwjyci To i komruch wartko wleci A jo sie chca wyspać pjyknie Możno sie co do sztekra wtyrknie Przeca tera […]
Latowo nocka
Latowo nocka Gwiŏzdy ze miesiōnczkym Na niebie blyckajōm Kajś nad wielkim stŏwym Żaby rechotajōm Parno gorko nocka Kopruch ciyngym brzyncy Przi ôtwartym ôknie Czowieka umyncy Spać wtynczos niy idzie Ciyngym sie przewracosz Szkrobiesz sie festelnie Kej bōmbel namacosz Trza sie bydzie kupić Moderne noczynia Koporuch trupym legnie Tela …pocieszynia Kaj ta romantyka Z kopruchym ôklanym […]
Cudno ta noc
Cudno ta noc Z wjeczora pjyknego Ze dziónka gorkigo Jo se dychnyć musza Nim do pryka rusza Choć mory lotajóm Kopruchy bajsajóm Mje to nie szteruje Kajś gwjozdka ślatuje Na niebje mjesiónczek Na szczybno mi mrugo Idź se do prykolka Nie siedź sam za długo Czy mi sie to śniło ? Czy rychtyk tak było […]
Latowy wjeczór
Latowy wjeczór Słóneczko idzie ku zachodowi Kajś kryje sie już za lasym Na niebje chmurki pływajóm Szumne farby dowajóm Cichutko i bez wjaterku Ptoszki na strómach śpjywajóm Z wjeczora ,jak to z wjeczora Łuzajś kopruchy lotajóm Choć słónko już spać wandruje Ziymja łokrywo już ćmok Wjeczór sie pjykny rychtuje Posiedzieć ,pogodać byś móg Korzystej s […]
Lato – limeryk
Kopruch Lotoł kopruch nocka cało Uż tyj krwi spioł niy mało Na zegówek siod Łopity dziod Gazetom mu sie dostało. Parne lato Parno boło we te lato Julka lotała sagato Kajś przewioło Niy wesoło Z nosa kapie co ty na to? Barbara Politaj
Letnio wyliczanka
LETNIO WYLICZANKA Gorke lato Zimne lody Basyn , morze Dlo ochłody Plaża , piosek Lasy , góry Słonko,szpacyr Modre chmury Pluski, śmiychy Deka, trowa Gorko skóra Ciepło gowa Wieczór, gwiozdki Gril, muzyka Biyrek , cola Kopruch bzyka Noc upojno Namiot,hotel Śpiwor,leżak Szilslong , fotel Dyć to letnio wyliczanka Basi , Grażki Janki, Franka Barbara Politaj


text:
Ecikowe przonie Wielkim przoniym ôd Ecika Była Julka z Panewnika Mioł fest karlus „za uszami” Pisza to tak miyndzy nami. Tōż roz prziszoł na zolty Nale cołkiym niydomyty Seblyk jupa i koszula Czorny kark mosz! – Wrzaskła Jula. Ech dioblicōm byla Jula Potargala mu koszula Ôczy chnet by wydropała Kej ze Cilkom go zejrzała Idź […]
Ecikowe przonie
Bo nojlepsze fraszki – to życiowe igraszki
Bo nojlepsze fraszki – to życiowe igraszki! W paradnyj pozie Siedzioł na kozie A myśloł, że na „Pagazie” Bo boł już na gazie. * „Carpe diem” = chwytaj dzień Dziynne go chytom Jak dugo sie pytom? * Skuli rynty sie radowoł Niy doczekoł – wykorkowoł. * Łon! Kiej sie mode lata miało Przi pulaniu aż […]


text:
Wikipedija:MediaWiki
MediaWiki jo software wužywana za Wikipedije, pak teke za dalšne projekty. Wóna jo w PHP programěrowana a wužywa relacionalnu datowu banku (MSQL) za składowanje datow. Aktualna, stabilna wersija jo MediaWiki 1.19.0 wót 2. maja 2012[1]. Ale we Wikipedijach se južo wersija 1.20wmf3 wužywa. Někotare wuwiwarje programěruju rozšyrjenja za MediaWiki. Software stoj pód GPL-licencu, kaž teke Wikipedija.
Program se móžo w někotarych rěcach wužywaś, samo w dolnoserbšćinje a górnoserbšćinje.
Stawizny software[wobźěłaś]
W ranem casu Wikipedije bu nejpjerwjej UseModWiki (Phase I) wužywana. W zachopjeńku lěta 2002 wóna bu pśez Phase-II-Software wót Magnus Manske narownowane. Wót 29. awgusta 2002 běžy južo MediaWiki-Software (spócetnje "Phase III", restrukturěrowanje Phase II-koda pśez Lee Daniel Crocker). W juniju 2004 jo pśechadał Wikipedija na MediaWiki 1.3, 23. decembra 2004 bu MediaWiki 1.4 instalěrowana. Pśestajenje do MediaWiki 1.5 se jo nastawało 1. julija 2005, do wersiju 1.6 20. awgusta 2005. Wót wersija 1.7alpha bu wšedny wše nowje programěrowane funkcije a korigěrowanje (Patches) za casu běžecego źěła do produktiwnego systema nagrawane. Wót 10. oktobra 2006 jo była wersija 1.8.0 aktualna. Wót 24. januara 2007 jo była wersija 1.9.1 aktualna. Wót 13. julija 2007 jo była wersija 1.10.1 aktualna a wót 2. měrca 2008 jo była wersija 1.11.2 aktualna. Wót 20. měrca 2008 jo była wersija 1.12.0 aktualna. Wersija 1.15.1 jo była 13. julija 2009 aktualna. Samskego dnja bu teke wersija 1.16alpha wudała. W lěśe 2011 jo była w februarje 1.17wmf1 aktualna. Ze zachopjeńka oktobra jo běžała Wikipedia z wersiju 1.18wmf1 wót Mediawiki. Ten cas nejnowša stabilna wersija jo 1.19wmf1 z kóńca februara/zachopjeńka měrca 2012. Běrtyllětnje bu njezjapke bildki („Schnappschuss“) wuźěłowany a kaž Release wózjawjowany.
Glědaj teke[wobźěłaś]
- Dalšne informacije wó něnto wužywanej wersiji a jeje rozšyrjenjach
- Sotšojske projekty
- Bok MediaWiki w Nimšćinje (de)
- Bok MediaWiki w Engelšćinje (en)
- Bok MediaWiki w Pólšćinje (pl)
- Bok MediaWiki w Rušćinje (ru)


text:
Madagaskar
Madagaskar (malg. Madagasikara, franc. Madagascar, ang. Madagascar; Republika Madagaskaru - Repoblikan'I Madagasikara, République de Madagascar, Republic of Madagascar) – państwo pouožůne na wyspje Madagaskar we zachodńij tajli Uoceanu Indyjskigo, kole pouedńowo-wschodńich wybřežy Afriki. Madagaskar je štwortům co do wjelgośći wyspům na śwjeće. Na Madagaskaře přewažo hodowla a pasterstwo, wystympuje tyž prymitywne bauerstwo, plantacyje roślin tropikalnych, eksploatacyjo drewna, zbjeractwo, myślistwo, a bauerstwo śrůdźymnůmorske. Wystympujům dwje strefy roślinne: na půunocy suche lasy podrůwńikowe, a we cyntrům a na pouedńu sawanny.


text:
Hakynkrojc
Hakenkrojc, (we szrajbůnku dewanagari स्वस्तिक co idźe transliterować jako "svastika") to je we ksztołće krziża kery mo "połomane" ramjůna uo ece 90°. Sanskrycke mjano uoznaczo "przinoszůncy szczyńśće". Hakenkrojc pochodźi wjerza ze Indyji, kaj bůł używany jako talizmůn, nale je znůmy we roztumajtych kulturach na cołkim śwjeće uod starożytnośći. Ramjůna hakenkrojca mogům być złomane na prawo abo lewo strůna. Hekenkrojc ze ramjonůma złomanymi prawo je symbolym ruchu słůńca na ńebje (tak kej go idźe zoberzeć ze půłnocnyj půłkule), a je simbolym mocy słůńca a fojyry. Hakenkrojc ze ramjonůma złomanymi we lewo to je znok ćmoka a magije, a je uůn ymblyjmům bůgińi Kali. Simbol hakenkrojca przijůł we państwowyj symbolice III Rajch, kaj hakenkrojc bůł na fańe a we godle (trzimany we szpůnach uod adlera wjyńec ze liśćůw důmbu ze hakenkrojcym). Skiż tygo używańy hakenkrojca we wzorze podanym na naźistowski je zakozane uod prawa ńykerych państwůw, we tym Mjymcůw. Terozki hakenkrojc je używany uod ńykerych rodźimowjercůw jako simbol Swaroga a Perůna, je uůn tyż na fańe Kuna Yala a we rodowym wapyńe polskigo rodu Boreyko.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]
- Thomas Wilson, The Swastica (1894): I tajla 242 zajty a II tajla 171 zajtůw (uoba tůmy we formaće PDF a we angelskij godce)


text:
Uormjańsko godka
Uormjańsko godka (uorm. հայերեն լեզու, IPA: [hajɛɹɛn lɛzu]) je to indoojropejsko godka używano uod Uormjanůw. Mo status godki urzyndowyj we Armyńiji a tyż we Nagůrnym Karabachu (faktyczno ńyzależno republika, nale podle prowa tajla Azerbejdżanu). Godka je szyroko rozpowszychńůno we społecznośćach uormjańskich we djasporze. Mo włosny szrajbůnek – uormjańske abecadło.
Godkoznawstwo przidźelo uormjański kej ńyzalyżno asta godkůw indoojropejskich[1]. Ńykerzi wyuoklańi, uosobliwje Clarckson (1994) sugerujům, co uormjański moge mjeć spůlne korzyńy ze grekům.


text:
Dziecineczka nōm sie rodzi radość na śwjat s niōm przychodzi
Dziecionteczko
Już adwynt
Już adwynt Już adwyntu przyszoł czas Grudziyń pjyknie witŏ nŏs I winiuszek ze śwjyczkami Co niydziela bydzie zapŏlany Tako bydzie aż do Godōw Aż Jezusiczek ślezie z niebjeskich schodōw Dziecka lampjōny już se szykujōm Kŏżde rano na roraty powandrujōm We wszyskich sercach radość panuje Jezusiczek na pjyrszy schōdek już wlazuje Kjej ślezie na dōł aż […]
Ludu Moj Ludu
Śwjynto noc
Śwjynto noc Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole mjasta Szopka uwidzieli Chocioż je niechersko Łodpoczynek bydóm mjeli Nie twało to wjela Aniół łoznajmuje Że Pónbóczek s nieba Na śwjat […]


text:
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE Dziolo sie to we czwortym wieku po Chrystusie. Bola wtynczos siarczysto zima, nasulo moc sniega, mroz szczypol po gymbie, a na galynziach i rantach dachow wisialy lodowe sople. We glymbokim sniegu siedziol ubogi zebrok i trzons sie ze zimna. Po drodze rajtowol na koniu rzymski wojok owiniynty we cieply, czerwony mantel, […]
LEGENDA O SWIETYM MARCINIE
Nasza szkoła
Nasza szkoła Nasze starziki cie murowali Cegła za cegłōm procnie dŏwali Jeszcze przed wojnōm cie postawili By jejich dziecka sie sam uczli I za patrōnka ôbrali św Jadwiga Co by żŏdyn ôd nauki sie sam nie migŏł Już dużo rokōw ciebje klupnyło Dziecek dużo sie wyszkoliło Rechtorōw tyż żeś zŏcnych wydała I dyrechtorōw sie […]
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY… Mialach pecha. W moji klasie niy bolo wiyncy Slonzokow, yno jo. Dziecka mie wysmiywaly, jak pedzialach cos po slonsku, a pani sie obrocala zadkym do klasy i tyz sie smiola. Pamiyntom, jak pokozala olowek i sie spytala, co to jest, a jo pedziala, ze blajsztift. Colko klasa miala uciecha! Abo […]
Trza sie szkolić
Trza sie szkolić Dziyń radosny,dziyń wesoły Idōm dziecka zajś do szkoły Bo feryje sie skōńczyły Tera bydōm sie uczyły Skōńczyło sie bańtowani Rano w łōżku wylygani Tera budzik trza sztelować No i rano wartko stowć Dziecka jednak sie radujōm We szkole sie dobrze czujōm Tam kamratōw swojich majōm Swoji panie kjerym pszajōm A na przerwach […]
Kochane dzieci
MELUZYNA
MELUZYNA Piykno bōła to kobiyta Isto ukorano srogo Zaniydbała chopa dziecka Bizygantka żōła błogo Niy warzoła i niy prała Prōżnowała cołke dzionki W zdrzadło jyno se patrzała We chaboździach bōły grzōndki Djoski na nia cichtowali Kej zejrzeli Meluzyna W jedyn dziyń baba porwali Dyć zapadła sie pod ziymia Teroz furgo kajś po nocach Jynczy ,stynko […]
Dla Mamy
Za siwe włosy zmarszczki na twarzy za miłość o której każde dziecko marzy za to że żyję za to że czuję kochana Matuś dzisiaj Dziękuję Łoczy Matki Mamulko we Twojich łoczach łodbijo się promiyń słońca keryn jak krzidła Janioła budzi kwiotki na łonkach Mamulko we Twojich łoczach widza konszczyczek nieba ciepły jak Twoji rynce dobry […]


text:
HANEK Moj Papa robiol na grubie za sztajgra. Dycki ze wszystkimi kamratami zol we zgodzie, niy wadziol sie z zodnym, jak jedyn abo drugi bol w potrzebie, to piyrszy wyciongol rynka do pomocy, a jak kery niy miol co jesc, to Papa oddowol mu pola swojego chleba. Ale onego tyz wszyscy mieli radzi i jak […]
Moj kamrat Hanek
Jŏdło
Post – szpaska
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
BARBORKA
BARBORKA Przeminol rok i zas bydymy fajrowac Dziyn Gornika, abo jak kto woli, Barborka. Bo to jest tak, ze Gornik niy moze fajrowac bez Barborki, a Barborka niy moze sie obynsc bez Gornika. Oba fest ze sobom czimiom. Bo sw. Barbara jest patronkom Gornikow i na kozdyj grubie stoi jeji figura, a Bergmony, co idom […]
MOJ KAMRAT JAREK
MOJ KAMRAT JAREK Jarek bol z tzw. „dobrego domu”. W colkim miyszkaniu na dylowce boly rozlozone tepichy, kere gosposia dziynnie pucowala jak pan z paniom poszli do biura, tyrala ze szmatom i sciyrala kurze z wszystkich meblow i drogich figurek. Jarek dziynnie cwiczol granie na klawiyrze, bo musiol lazic do szkoly muzycznyj. A tyn klawiyr […]
Na dzialce jak w Grecji
Kolejna piosenka z plyty Muzykanty -wolny czas milo spedzony na dzialce z rodzina i dziecmi . Kolejno piosynka od Myzykantow -wolno sobota na ogrodkach z familjom i bajtlami przy grylowaniu . Spiyw:Muzykanty Montaz:Hyjdla


text:
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
HALLOWEEN
HALLOWEEN Halloween obchodzi sie dycki z 31 pazdziernika na 1 listopada, przed samym Swiyntym Zmarlych. Tak richtig, to tyn zwyczaj do Europy prziwandrowol z Ameryki dziepiyro na poczontku dziewiencdziesiontych lot zeszlego wieku, a tam przismyczyli to przesiedlyncy z Irlandii. Toz pora dni naprzod kupuja bombony, kyjksy i inksze maszkety, coby obdzielic bandy bajtlow, kere przilazom […]
SWINIOBICIE
SWINIOBICIE… Od bajtla pamiyntom, jak my dycki w grudniu biyli swinka, coby na Dzieciontko boly swojske wuszty i miynso. Papa na wiosna kupowol malutko swinka, potym we chlywiku jom czimol, a colko familijo i somsiady zamlowali oszkrabiny z kartofli, z gymizy, suchy chlyb abo jak co z obiadu zostalo i dziynnie wciepowali do kibla, […]
PRZEKLUDZKA
PRZEKLUDZKA Jak juz kedys wspominalach, urodziolach sie w miyszkaniu na 3 piyntrze. Jak mi bolo 8 lot, gynal we feryje, przekludziyli my sie do wiynkszego miyszkania jedna chalpa dali. Wlasciwie te dwa domy boly do kupy, mialy jedyn plac, a bramy boly jedna przi drugi. Te domy nolezaly do kopalnie, kaj moj Papa zaczon robic […]


text:
Měrćin Nowak-Njechorński
Měrćin Nowak-Njechorński (němske mjeno Martin Nowak-Neumann) (* 13. junija 1900 w Njechornju; † 6. julija 1990 tež tam) bě serbski moler, grafikar, publicist a spisowaćel.
Po wuchodźenju ludoweje šule we Worcynje kubłaše so w dalokostudiju na polu molerstwa. 1919 měješe prěnju předawansku wustajeńcu w Zhorjelcu, kotrejež financielne dochody jemu pomhachu, studij na Lipsčanskej wuměłskej akademiji zahajić. 1920 studowaše potajkim wuměłstwo w Lipsku, 1921–1923 w Drježdźanach. Tam budźi so jeho zahorjenosć za serbstwo, kiž jeho tež pohnuwaše, swoje studije w słowjanskim wukraju pokročować. Z tutoho časa sem zaběraše so wosebje z motiwami słowjanskeje mytologije. Podawaše so 1923 do Prahi, hdźež mjez druhim pola Maxa Švabinskeho studowaše a hač do 1927 wosta. 1927–1929 bě student na wuměłskej akademiji we Waršawje. Wot 1929 do 1933 bě z redaktorom Serbskich nowin. Z politiskich přičin bu 1933 z powołanja pušćeny. Dyrbješe jako wojak we Wehrmachće słužić. Wróćiwši so z ameriskeje wójnskeje jatby bu w lěće 1947 ze šefredaktorom Noweje doby, wot 1950 hač 1969 tež Rozhlada. Po tym zo so w lěće 1969 na wuměnk poda, bě jako swobodnje tworjacy moler a spisowaćel žiwy.
Měrćin Nowak-Njechorński bu dwójce z Wótčinskim zasłužbowym rjadom NDR, z Narodnym mytom NDR, z mytom Ćišinskeho a z rjadom Hwězda přećelstwa ludow wuznamjenjeny.
Ródny dom w Njechornju bu zjawnosći w juniju 1999 jako muzej přepodaty.
Literarne twórby (wuběr)[wobdźěłać]
- Po serbskich pućach. Budyšin 1936
- Zapiski bobaka. Budyšin 1952
- Serbski wšudźebył. Budyšin 1954
- Mišter Krabat. Budyšin 1954
Literatura[wobdźěłać]
- Moler serbskeho luda. Budyšin 1959 (z tekstami Měrćina Nowaka-Njechornskeho a Alfreda Krawca)
- Wubrane spisy, zwjazk 1 (pućowanske wobrazy). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1822-1
- Wubrane spisy, zwjazk 2 (bajki). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1824-8
- Helmut Kaltšmit: Leksikon awtorow serbskich knihow 1945–1978. Budyšin 1979


text:
Faborka Möbiusa
Faborka Möbiusa to je dwuwymjarowo zwarto topologiczno roztůmajtość kero fůnguje we trziwymjarowyj przestrzyńi. Jeji charakterystycznům cechům je to, iże mo ino jydna strůna - idźe przelyźć na jeji drugo strůna bez przełażyńo bez rant. Idźe ja zrobjyć bez sklejyńy gurta kůńcůma "na uopy". Sklejyńy ranta faborki Möbiusa, kerygo ńy idźe zuůnaczyć we trziwymjarowyj przestrzyńi, dowo flaszka Kleina. Faborka uopisali mjymjycki matymatiker August Ferdinand Möbius a Johann Benedict Listing we 1858 roku.


text:
Konkurs: ślonsko godka na rebusach
Łod jakigoś czasu godki ślonskij je corozto wiyncyj. Czasym w radioku idzie posłuchać jako reklama po naszymu, czasym w cajtungu idzie poczytać jaki tekst po ślonsku.
Zaś nasze Tyskie Browary łobmyśliły se że złonaczom dlo miyszkańców Ślonska taki roztomajte uciechy, dejmy na to rebusy po naszymu. I nom prziszło jich łobmyśleć.
Konkurs
Kuknijcie ino i postarejcie sie zgodnyć, co z nich wyłazi. A jak już to zrobicie, to łodpowiedzi wpiszcie w komyntorzu pod tym artykułym.
Tym trzem osobom, kierym nojpryndzyj sie to udo wszyjstki dobrze zrobić, dostanom łod nos gryfne kalyndorze na 2014.
Zapraszomy Wos tyż do głosowanio: http://paszport.ksiestwopiwne.pl/glosowanie
Mono dziynki Wom kole Wos, Waszych przocieli abo kamratów bydzie rowniyjszo droga, piykniysze krzoki abo chałpy. Tyski stawio! Chowcie sie tam jako Pyrsk!


text:
"Na Starym Rynku" to tytuł autorskiego programu Jacka Babiela.
Program można było oglądać w Telewizji Łomża od maja 2006r. do lutego 2009r.
Zobacz zdjęcia.
Gośćmi programu "Na Starym Rynku" byli:
Jerzy Engel jr, Marek Przeździecki, Jarosław Cholewicki, Jan Jarota, Lech Antoni Kołakowski, Tomasz Wysocki, Jan Miłosz Zarzycki, Artur Filipkowski, Bronisław Komorowski, Anna Ogrodnik-Wycik, Henryk Trojanowski, Maciej Zajkowski, Sławomir Szulc, Stanisław Kaseja, Elżbieta Gadomska, Leszek Taborski, Wiesław Jemielity, Mieczysław Bieniek, Wojciech Winko i Zenon Piechociński, Zygmunt Zdanowicz, Roman Borawski, ks. biskup Stanisław Stefanek, Jerzy Brzeziński i Lech Antoni Kołakowski, Andrzej Kiełczewski, Jerzy Brzeziński, Teresa Steckiewicz, Andrzej Chojnowski, Jolanta Supińska, Marek Olbryś i Jacek Piorunek, Krzysztof Sychowicz, Marcin Brunon Sroczyński, Stefan Kwiatkowski, Tadeusz Zaremba, ksiądz Andrzej Święciński, Krzysztof Kozicki, Robert Tyszkiewicz, Krzysztof Babiński, Maciej Zajkowski, Stanisław Kaseja i Andrzej Supryniuk, Tadeusz Zysik, Aleutyna Kołos i Janusz Żebrowski, Jacek Saryusz Wolski, Janusz Korwin-Mikke, Gniewomir Rokosz Kuczyński i Janusz Wojciechowski, Jarosław Schabieński, Marcin Wiliński, Jerzy Dołęgowski, Jan Rokita, Andrzej Lepper, Leszek Kołakowski, Krystyna Hoffman, Henryk Krajewski, Marek Olbryś, Władysław Tocki, Barbara Porwoł, Lech Antoni Kołakowski, Jacek Nowakowski, Marian Jaszewski, ks. Marian Mieczkowski, Mieczysław Czerniawski, Maciej Zajkowski, Jan Miłosz Zarzycki, Krzysztof Choiński, Józef Staniaszek i Andrzej Kraszewski, Mariusz Kamiński, Mirosław Skawski, Robert Tyszkiewicz, Leszek Kołakowski, Jerzy Dołęgowski, Jerzy Brodziuk i Bogumiła Olbryś, Roman Borawski, Roman Engler, Donata Godlewska, Katarzyna Patalan, Sławomir Zgrzywa, Maciej Andrzej Borysewicz, Mieczysław Mazur, Andrzej Grzymała, Kamila Łada, Grzegorz Mackiewicz, Marek Olbryś i Jacek Piorunek, ks. Andrzej Święciński, Edward Łada i Jacek Albin Nowakowski, Marcin Brunon Sroczyński, Arkadiusz Kułaga, Krzysztof Kozicki, Irena Zwornicka, Adam Ołdziejewski, Maciej Żywno, Teresa Steckiewicz, Jerzy Robert Nowak, Kazimierz Pieńkowski, Jerzy Kierażyński, Kazimierz Pawczyński, Jacek Piorunek, Wojciech Staszewski, Mirosław Oliferuk, Bogumiła Olbryś, Wacław Jastrzębski, Henryk Gała, Wojciech Dzierzgowski, Jadwiga Korytkowska Eryng, Jacek Szymański, Leszek Gołaszewski, Krzysztof Jankowski, Anna Ogrodnik-Wycik i Emilia Balik, Jarosław Zieliński, Urszula Kuczyńska, Dariusz Sipowski, Jan Miłosz Zarzycki, Maciej Zajkowsk, Marzena Rafalska, Zygmunt Zdanowicz, Roman Borawski, Marcin Sroczyński i Marian Nieciecki, Jacek Piorunek, Marian Jaszewski, Jarosław Antoniuk, Piotr Grabani, Henryk Piekarski, Krystyna Michalczyk-Kondratowicz i Mariusz Chrzanowsk, Jerzy Brzeziński Lech Antoni Kołakowski i Maciej Głaz, Krystyna Sobocińska, Maciej Zajkowski, Rafał Boguski, Krzysztof Sychowicz i Remigiusz Fabiański, Maciej Żywno, ks. Andrzej Godlewski, Kazimierz Dąbrowski, Janusz Nowakowski, Wiesław Jagielak i Sacita Chumaidova, Mieczysław Czerniawski, Jarosław Kaczyński.
- Jacek Babiel


text:
Golym
Golym (hebr. גולם) to je podug żydowskij tradycyje istota ulepjono s gliny na ksztołt czowjeka, nale pozbawjono duszy, skiż tego co ńy bůła stworzůno uod Boga yno uod czowjeka. Pjyrsze uopisy tworzyńo golymůw uod ludźi sům we Talmudźe. Nojbarzi znůmo je historyjo uo golymje, kerygo mjoł stworzić rabin Jehuda Löw ben Bezalel ze Pragi. Golym tyn mjoł uochrańać prasko djaspora żydowsko uod atakůw, kere we XVI stoleću bůły na ńich czyńůne skiż posůndzańo jejich uo bezbożne praktyki a zajmowańy śe uokultyzmym. Podug legyndy, golym zbuntowoł śe a zaczůn zabijać tyż tych kerym mjoł słůżyć, bez cůż rabin Jehuda wyćůngnůł mu s gymby pergamin s naszkryflanymi na ńim buchsztabůma kere dowoły mu żywobyće a wymazoł pjyrszo, skiż tygo golym stoł śe nazod yno posůngym. Powjarka podowo, co strzaskany golym je skryty na gůrze synagogi we Pradze.


text:
Katowicke limeryki W Katowcach wele „Spodka” Francik knipsnoł tako fotka: Frela z kwiotkym Chopa z motkym Afa w tresie i galotkach. – – – Fajno frelka z Panewnika W myślach miała durś Zeflika Śnik tyż miała Dziubka chciała Za te serce co z piernika. – – – Jako wojok stoł na warcie Na Nikiszu we […]
Katowicke limeryki
Wrōżby andrzejkowe
Wrōżby andrzejkowe Już Andrzejki radujōm sie frelki wrōżby łukłŏdajōm wosk już rozgrzywajōm woda do waszpeka słuchać – kaj pjes szczekŏ szczewiczki szykować do dwjyrzi łukłŏdać wjelki klucz tyż majōm karty na stōł dajōm rōżaniec,szlajfka,ring i listek do wrōżyniŏ trza to wszystek gałōnzki cześnie jeszcze do wody i kjerej zakwitnōm na Gody to niych do weselŏ […]
Sōmsiŏd
Sōmsiŏd A mōj sōmsiŏd je morowy Chowje świnie ,doji krowy Kokota mŏ tak pjyknego Że zadziubać chce kŏżdego Gospodarka mu sie krynci Bo dokupjōł se tyż gynsi Kaczki,kury i pultoki Wszysko to sōm jego ptŏki Psa też mŏ tam kulawego Wachuje dobytku jego Nie dopuści tam żŏdnego Yno kota ryszawego A w chałpje mŏ […]
Frelki i Andrzejki
Frelki i Andrzejki Kjej Andrzeja to Andrzejki Już sie bawjōm wszyski frelki Szczewiki już sebuwajōm Ku dwjyrzōm jich łukłodajōm Kŏżdŏ pjyrszŏ by być chciała Kjejby szczewik na progu mjała Co by karlus sie nadarzōł Taki ô jakim dziołchy marzōm Potym wartko do waszpeka Trza loć wosk – aż stwardnie czekać Co wylezie za dziwadło ? […]
NOWE SOMSIADY
NOWE SOMSIADY Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, […]
Mōj psioczek
Jeżech sama, zaślimtano Mamy niy ma dzisiej rano Żebych chociaż psioka miała Tobych ślimtać niy musiała. Jo chca psioka kudłatego Do gōnitwy gotowego Wola jego niźli graczki Ino łōn wysuszy płaczki. Do przitułka poszłach z tatōm Psiok sie bawiōł czornōm szmatōm Łōn bōł mały i kudłaty Wylynkniōny, boł sie taty. Tyn mōj psioczek cały […]
Ola i psiok
Ola i psiok Z pjeskym Ola sie bawiła Za łogón go drzyła Bo go tresować chciała Rady sie s nim dać nie umjała Wźyna se łobójek Co go kupjił ujek Na kark nasadziła I psa przyczłapiła Nie chce słuchać jóm pjeseczek Chocioż mo tyn łobójeczek Tak sie szarpje i romplowo A łobójek nic nie dowo […]
Andrzejki
Ło człowieku kerymu było yno mało
Ło człowieku kerymu było yno mało Zawołoł Ponboczek do sia człowieka i tak mu prawi że to łod Niego, yno zależy wiela dostanie tych lot szczynśliwych życio ziymskigo . -Człowieku dowom Ci lot szterdziyści, żoł bydziesz jak jakiś bogate panisko, koń, krowa dojno i pies przi budzie bydom Ci słożyć i bydom blisko-. Koń boże […]
Pies
Pies Zawdy z miłościom paczy Ci w łoczy Wszyńdzie przi nodze za Tobom kroczy Jak sie skalyczysz wyliże Ci rany Niy bydzie szkamroł że niy wyspany. Wysucho Cie jak sie chcesz wygodać Niy poleci zarozki Cie kajś łobgodać Niy zdradzi, do innych niy poleci Jak cza popilnuje miyszkanio i dzieci. Jak Ci sie ckli czyś […]