c: text/html

text:
- Szczegóły
-
HARNAŚ
-
Opublikowano: 08 kwiecień 2009
Nieroz sie wom moze trefić,ze wos chłoroba chyci,a za pierona nie bydziecie wiedziej z cego...Weźnie casym cłowieka łomgli abo
chyci jaki morzysko,ze jaze cłeka po świjo z bola .Jak sie downo co ka takigo ludzim przytryfiało to juz ta wdy godowali ze cie ktosik urzyk abo tez łobdziokoł.Godowali ze łobdziokać i urzyc moze kozdy .Moze to byś cłek z familije ale tez nojcynści niepilec.Łopowiadała mi nieboska ciotka ,Panie łodpuś i ta grzychy,ze jak cie juz ta kto urzyk to ci doktor zodyn nie pomog ba trza było iś do taki baby co umiała łodcyniac uroki.Downi ty baby,co umiały łodcyniać ty chłoroby to nikomu tego nie wyzdrodzały jako sie to robi.Nieboska ciotka kasik te tajymnice wycingli łod ktorejsik i kiesik mi to downo łopowiadali a jo co zapamiyntoł to wom łopowiym.Było to tak, ze trza było wongielki kokocowe łozpolone na wode chybać
a nojlepi jak woda była z dziewiynciug źrodeł i jesce kapecke do tego świynconej naloć.Jak ty wongielki na te wode chybały to sie miało godaj tak.....Łurazie,łurazie,skondześ sie zapocon...? Cy z łurzecynio,przerzecynio...? Cy z Boskigo dopuscynio?Ponać jak ta chłoroba była z urzecynio to po tym łodcyńaniu miała przyjś a jak z Boskigo dopuscynio to niy bo to juz Boski mocy to łodcyniani nie siongało.A łodcynialo sie tak....Ta woda co sie na niom ty wongielki chybało to sie nazywała \"spatrzono woda\" .Dawało sie jom chłorymu wypić po kapecce,na trzy razy,ale nie wsyćko.Reste mo wyloć bez
głowe,na dach ,tez na trzy razy.I musi byś łobuty....Zganiało sie tez uroki tak,trza było po pluć na cłonki w prawej rynce trzy razy i pote tymi cłonkami łobetrzyć sie do łokoła po głowie,pote łozpiąć kosule i dobrze sie po piersiak natrzyć.Godało sie przy tym jesce jakisik pociyrze ale tego zek juz nie spamiyntoł.Godowała tez ciotka nieboska,ze nojgorzy to moze urzyc taki co go matka dwa razy łodstawiała łod cycka,casym sie tez tak tryfiało.Godowali ze taki cowiek pote na staroś mo straśnie śkaradny weźrok,i nawet jak by cie niekcioł urzyc to cie urzeknie...Przytryfiało sie tez ze trzeba było łodcynić urok gowiydnikowi,bo go morzysko mordowało abo mierydz chyciło.To brali te spatrzonom wode i łobmywali bydlontko po plecak.Kapecke wloli do garła,kapecke do usow ale trza to było wloj bez pierścionek ślubny i zmowić trzy Zdrowaśki,trzy Łojce nas i trzy razy Kwała łojcu.I jak było bydlontko łurzeknione to go ponosik miało zaroz po tym popuscij.A zaś
koj jak w jednym momyncie stanył i za pierona nie kcioł wozić,to sie łobracało kosule na zadniom strone,po pluło sie po ni i sie tom kosulo potarło po za usy i po nozdrzak i jak był koj urzekniony to zaroz rusył i pojechoł.Tak to mi ciotka łopowiadali ty starodowne przycynki.Jo co ka mog tok spamiyntoł,i moze to teraz dlo ludziskow bydzie śmiysne,ale cosik w tym musiało byś... A uroki to ponoć nojbardzi to sie chytały ludzi we wielgim tydniu jak ludzie pościli.To sie ta to moze ktorymu kie przydaj.Wyprogowaj nie zaskodzi.
Dodaj komentarz

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bangkok
Wspůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.


text:
Ślonski fusbal
Jo niy wiym, skond sie to wziyno na Ślonsku i we cołkij Polsce, że fusbal wszyjscy majom tak fest w zocy. Ani my nigdy niy mieli majstra na miszczostwach Świata czy Europy, ani żodyn klub ligi miszczów niy wygroł, a przeca kożdy chłop i kupa babów na fusbal radzi sie podziwajom, a bajtle w niego poszpilać. Zdo mi sie, że rozchodzi sie ło to, i skisz tego tak je, że w fusbalu nigdy do końca niy wiadomo co bydzie. Do łostatnij minuty niy poradzisz zgodnyć jaki bydzie wynik, som czyrwone kartki i elwry i niy wszysko zależy łod fusbalistów, ale jeszcze łod syndzigo. Drugo rzecz je tako, że fusbal, to je chyba jedyny taki szport w kiery bez niczego poradzi grać kożdy. Nie trza mieć ani żodnych klamorów, ani ekstra miyjsca, ani nawet nie trza umieć szpilać, bo kożdy swoje miejsce na boisku znojdzie.
Fusbalowy Ślonsk
Tak mi sie zdo, że na Ślonsku jednak trocha inakszyj wyglondo i kibicowani, i cołki tyn fusbalowy świat. Piyrwyj skisz tego, że u nos je i zawdy było kupa klubów i to takich co były potyngom. We Katowicach, Chorzowie, Zobrzu, Gliwicach, Tychach, Bytomiu, Radzionkowie czy Wodzisławiu. Jakby jeszcze dokoptować te kluby ze Zagłymbio i Beskidów to szłoby szpilać cało ekstraklasa ino na Ślonsku. Poczontki Ślonskigo fusbalu som choby zeszwajsowane ze nimieckimi rozgrywkami. Ni ma sie co dziwić, kej te teryny hankejś były nimiecki. Piyrszy rychtig ślonski klub to był Ratibor 03 ze Raciborza założony w 1903 roku. Na poczontku dwadziestego storocza powatały tyż kluby we Katowicach, Mysłowicach, Rudzie, czy Królewskij Hucie (późniejszy Chorzów). Przed piyrszom wojnom żodnymu niy zawadzało czy klub był polski, nimiecki czy po prostu ślonski. Zaczło sie tyż grani niy ino do szpasu ale ło coś- miszczostwo, jakiś puchar, abo ino coby wszyskim pokozać fto je lepszy i wiynkszy geroj. Kibicowani nigdy niy łostowało na stadionie, ani nawet w jednym mieście czy wsi. We sobota abo niedziela chłopy szły nojprzód do szynku na piwo, a potym na stadion na szpil, a baby wtynczos drapko cisły na klachy. Czasym na takim szpilu abo po nim były haje. Prali sie wszyjscy, a nojbardzij hanysy z gorolami. I chocioż niejedym prziszoł do dom z ojlom to za tydziyń zaś szoł kibicować.
Drugo strona medalu
Drugo strona medalu je tako, że u nos zawdy bajtle – i niy ino – sztyjc by kulali tyn bal. Niy trza było mieć ani boiska ani nawet żodnego placu, styknył konsek łąki abo choby asfaltu. Śpiywo ło tym Grzegorz Poloczek w piyknyj balladzie o Ślonsku:
“Tu my na małe budki
We fusball dziynnie grali
Cegły stoły za supki
A w łokiynko my strzylali”
Tak bylo łod hań downych czasów. Mom we gowie taki łobrozek: familok, ze cegly, niełopucowany – gynau taki jak na Nikiszu, na drodze przed nim sztyry pukeltasze robiom za tory, i kupa synków uciopranych z kurzu i marasu, lotajom za balym. Na kożdym takim boisku były wszyskim znane zasady. Raczyj wszyndzi były taki same. Dejmy na to: Tyn, kiery przinios bal wybiyroł składy, dwóch nojrubszych we bramach, faul liczył sie ino wtedy jak poloła sie krew, wtynczos byl elwer i podwiyl wszyjscy niy padli, szpilało sie dalij. Kupa jeszcze inkszych było i żodnymu nigdy niy trza było ich elklerować, bo kożdy jich dobrze znoł. Bajtle tak umiały lotać za tym konskiym skóry łod rana do samego cimoka. Niy było fejsbuków, ani mobilnioków coby sie dogodać, a zawdy wszyjscy wiedzieli kaj i o kieryj pódzie poszpilać.
Mieć ptoka
Kożdy Ślonzok mo jakiś ptoki. Nojczynścij mo ich dwa – Szkata, abo pulty no i fusbal. Dowo tymu cołki serce, cołki czas i kupa zainteresowanio. Nazot dostowo mocka uciechy, emocji i hercklekoty.


text: MceImię i nazwiskoZbigniew NowakowskiAndrzej SędłakLeszek LipkaMałgorzata LipkaElżbieta KupczykBogumił KupczykAndrzej MilewskiKazimierz NamysłLeszek KawskiAleksander CzarneckiMarian ŚliwińskiWitold ŚwidzińskiAnna LeśniewskaZbigniew LeśniewskiAndrzej WojnowskiSylwia SzczepańskaKazimierz BuchalskiAlbin BorkowskiEugeniusz ChudzińskiJerzy RudzińskiMarcin PiotrowskiPiotr IwanusAndrzej CiółkowskiAndrzej MichalskiZbigniew RychlikJózef AdamskiWiesław KurowskiAndrzej RywockiPaweł JankiewiczWincenty TęgowskiWiesław GorczewskiZbigniew SowińskiCezary MiodyńskiDanuta Iwanus Marian MarciniakPiotr Tęgowski Henryk BrzoskaAnna KowalskaGrzegorz MilewskiHalina KorytkoJan BerentJózef MarchlewiczSuma pktKrzysztof BielickiMikołaj PiotrowskiIlość parJarosław StachowiakMaciej MiodyńskiAndrzej KretkowskiDariusz PiotrkiewiczW1 2.07.18W2 9.07.18Brydż Brodnica - III kwartał 2018 W3 16.07.18Ewa KitaW4 23.07.18Przemysław KitaW5 30.07.18W6 6.08.18weryfikacja


text:
Żywoty świętych osiedlowych, reż. Karolina Kirsz, Teatr Rozrywki w Chorzowie
Himalaje, reż. Robert Talarczyk, Teatr Śląski w Katowicach
Dziennik Anny Frank, reż. Krzysztof Prus, Teatr Nowy w Zabrzu
Spójrz na mnie, reż. Adam Ziajski, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Pan Tom buduje dom, reż. Daniel Arbaczewski, Śląski Teatr Lalki i Aktora „Ateneum” w Katowicach
Damy i huzary, reż. Gabriel Gietzky, Teatr Miejski w Gliwicach
Pomoc domowa, reż. Wojciech Leśniak, Teatr Zagłębia w Sosnowcu
Wiśniowy sad, reż. David Mgebrishvili, Teatr Nowy w Zabrzu


text:
Měrosław Tyrš
Měrosław Tyrš (čěsce Miroslav Tyrš, rodźeny jako Friedrich Emmanuel Tiersch (* 17. požnjenca 1832 w Dźěćinje, Čechi, † 8. žnjenca 1884 pola Oetza, Tirol), profesor na Karlowej uniwersiće kaž tež na ČVUT w Praze, po pochodźe Němc, bě čěski wuměłstwowy kritikar a stawiznar kaž tež załožer ćěłozwučowanskeho hibanja Sokoł a twórićel sokołskeje gymnastiskeje metody.
Měrosław Tyrš bě syn němskeho wučerja w Mladej Boleslavje, hdźež dźěćatstwo přežiwi. Wopyta gimnazij w Praze, hdźež tež studij wuchodźi. W lěće 1862 załoži hromadźe z Jindřichom Fügnerom w Praze organizaciju, kotrejež cil bě starosć wo polěpšenje ćělneje wukonliwosće kaž tež powšitkowne powyšenje schodźenka zdźěłanosće dorosćenych.
W lěće 1884 Měrosław Tyrš wumrě při wuchodźowanju we wokolinje swojeho wočerstwjenisća Oetz w tirolskich Alpach.
Literatur[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Renáta Tyršová: Miroslav Tyrš, jeho osobnost a dílo, I, II. Prag 1932
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Měrosław Tyrš – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Google Books: Měrosław Tyrš, Naš nadawk, směr a zaměr, Powitanje w sokołskim kruzn, 1932.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- zeserbšćeny z pólskeje wikipedije (2.7.2012)


text:
Szpańijo
Szpańijo, Krůlestwo Szpańije (szp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, arag. Reino d'España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d'Espanha, ast. Reinu d'España) – nojwjynkse ze trzech państw położůnych na Půłwyspje Iberyjskym. Na zachodźe Szpańijo mo grańica s Portůgalijům, na połedńu ze Gibraltarym kery noleży do Wjelgij Brytańije, a bez Ceuta a Melilla zy Marokym. Na půłnocy, bez Piryneje, krej grańiczy ze Francyjům a Andorům. We skłod Szpańije włażům tyż Baleary na Strzůdźymnym Morzu, Kanaryjske Wyspy na Atlantyckim Uoceańe a tak mjanowane terytoryja suwerynne (szp.: plazas de soberanía), we skłod kerych włażům dwja szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe, Ceuta i Melilla, a roztoliczne ńypůmjyszkane wyspy po sztrzůdźymnůmorskij strůńe Gibraltarskij Wynżyźńe, take kej Chafaryny, Alborán abo Perejil. Do Szpańije, a gynau do Katalůńije, noleży tyż uotoczůne bez terytoryjům francuske mjasteczko Llívia.
Szpańijo tajluje śe na 17 autůnůmicznych spůlnotůw (Comunidades Autónomas), kere majům szyroko autůnůmijo (uosobliwje jeli chodźi uo edukacyjo, dowki atp.), a dwa autůnůmiczne sztady (Ciudad Autónoma).
Intygralnům tajlům Szpańije sům tak mjanowane szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe. Autůnůmiczne spůlnoty Szpańije tajlujům śe na 50 prowincyjůw.
Szpańijo je człůnkym Ojropejskij Uńije a NATO.
Przipisy
- ↑ (datos provisionales), Instituto Nacional de Estadística (szp.)


text:
Redaktor naczelny
Zastępcy redaktora naczelnego
Katarzyna Ochał, Tomasz Miller
Zespół redakcyjny
Adam Jabłoński, Dominik Kaszowski, Klaudia Koruba, Paweł Kubala, Anna Oflus, Dalia Pietrusińska, Mariusz Piotrowski, Wiesław Prostko
Publicyści
Paula Adamska, Bawer Aondo-Akaa, Dominik Cwikła, Marcin Domian, Marcin Jakóbczyk, Bartosz Józwiak, Joanna Magdalena Kania, Krzysztof Kawęcki, Antoni Kiernicki, Damian Kowalski, Wojciech Kowalski, Krystian Majewski, Michał Mańczak, Piotr Mars, Piotr Mazurek, Piotr Motyka, Marcin Jan Orłowski, Konrad Osmycki, Ewa Piechocka, Marian Piłka, Agata Przepiórka, Wiesław Robert Rok, Mateusz Rosik, Piotr Strzembosz, Maria Szlezynger, Jadwiga Wiśniewska


text: To jo ┼╗aba, Jacek nie fanzol, za┼éonczej aparatura tak coby Ci nakapa┼éo pora flaszek i ci┼Ť na Szklarsko! Nom ty┼╝ po drodze ni ma ale napi─ç cza sie ┼╝eby sezon by┼é zocny. Pokozymy Ci kaj sa takie srogie ┼╗eberka, jak je wcisniesz to ┼╝i─ç mo rozerwa─ç, ale som fest dobre! Danielowi pedzio┼éech ,┼╝e ┼éog├│rki mo zabra─ç i jaki konsek swojygo wusztu , tak , ┼╝e zgrycha bydzie. A jak gorzo┼éy braknie to mnie Policja juz zno we Szklarski , za┼éatwiymy.! Nawet radjowozym mnie do pynsjonatu podciep┼éa, inkszym razym dali se podmucha─ç we alkomat i nazwali mnie wzorowym turystom. Jacek Jadymy!!!!!! Powo┼éej sie na Jola coby tani by┼éo spanie, a i Ewe biyr ze sobom, przeca my Cie do pryka targa─ç ni bydymy .A Ewa jak sie na noc wysztigluje to bydziesz we raji sto┼é coby sie doci┼Ť do swoji Baby. Jacek Jadymy! Piontek sie zlatujymy ┼éo kiery ka┼╝dy mo┼╝e , impra do rana! Sobota -kole ─çwier na dzie┼Ťonto ┼Ťniodanie, ┼éo jedynosty wymarsz do niezmordowanych po szynkach a┼╝ do wyciongu na Szrynica, jadymy na wiyrch , kulomy sie we ┼Ťniygu pijymy zocne trunki jadymy nazot. Idymy na ┼╗eberka albo co inkszygo, wracomy do pynsjonatu ale po drodze wjym kaj je dobro kawa, no i impra. Niedziyla sniodanie terozki trzycwierci na dziesionto, chyba ┼╝e pryndzy , jaki szpacyr i coby jakie maszkiety kupi─ç do cha┼épy i cza sie bra─ç nazot ku cha┼épie. Jacek jadymy , godom Ci , ino aparatura za┼éonczej.


text:
Rio de Janeiro
Wspůłrzyndne: 22°54'30" S 43°11'47" W
Rio de Janeiro (port. Styczńowo Rzyka) – mjasto we połedńowo-wschodńij tajli Brazylije nad Atlantykym. Rozlygowane na kraju wyżki, postrzůd wjyrchůw, m. in. znůmo "Gowa Cukru" - Pão de Açúcar, nad zatokům Guanabara. Głowne mjasto sztatu Rio de Janeiro. Uod 1808 do 1821 roku prawe głowne mjasto Portugalije - krůlewsko familijo ze Jůnym VI na przodku schrůńůła śe tukej przed inwazyjům armije napoleůńskych. We lotach 1822-1960 Rio de Janeiro bůło głownym jastym ńypodlygłyj Brazylije, podwjela powstała Brasilia.
Mjasto je znůme skiż gryfnych plażůw (l.b. Copacabana, Ipanema), srogigo dynkmala Kristusa Zbawićela (Cristo Redentor) na gůrze Corcovado, nale przede wszyjskym ze kożdoroczńy uobchodzůnygo bakusa.
We 2016 roku bydźe gospodorzym Uolimpijskich Igrziskůw.


text:
Real Madryt
Real Madrid Club de Fútbol je szpańelski fusbalklub ze Madrytu, kery gro we nojwyższyj szpańelskij fusbalowyj lidze - La Liga. Je to jedyn ze nojpopularńijszych klubůw we gyszichće fusbalu. Real bůł zołożůny we 1902, nale prowa do noszyńo titlůw Real (Krůlůw) prziznoł uůnym dźepjyro Alfonso XIII we 1920. Real Madrid swoje szpile gro na stadjůńe Santiago Bernabéu[1], na kery wleźe 80 400 ludźi a zuůnaczyli go we 1947.
Tyn klub przebywo moc sukcesůw. Dźewjyńć razůw wygroł UEFA Champions League, 32 razy bůł majstrym Szpańije, 18 razy dostoł ji puhar a 8 dostoł ji superpuhar.
Terozki trynerym Realu je Jose Mourinho, a jigo prezesym Florentino Pérez. Farby Realu sům bjołe.
We Realu groł tyż jedyn Ślůnzok - Jerzy Dudek, kery urodźůł śe we Rybńiku.


text:
Roczniki Historyczno-Archiwalne
1 listopada 2016
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 1
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 2
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 3
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 4
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 5
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 6
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 7
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 8
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 9
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 10
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 11
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 12
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 13
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 14
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 15
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 16
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 17
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 18
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 19
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 20
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 21
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 22
- Nadwarciański Rocznik Historyczno Archiwalny nr 23
- Formularz recenzyjny
ISSN: 1231 - 3033


text:
Epòka bronzë
Epòka bronzë – je pò epòce kaminia, a bëła na Kaszëbach w latach 1700–700 r. przed Chr.. W tich latach lëdze robile np. seczerã ze stoplënë kòpru i cënë to je bronzë - w propòrcji 9:1. W ti epòce bëła łużickô kùltura. Ti lëdze żëlë z gbùrzeniô, ale téż rëbaczëlë, jachtowelë a zbiérelë, co jima dôwa nôtëra. Czej chto ùmarł, jegò cało pôlëlë. To, co pò nim òstało, kłedlë razã z darënkama zrëchtowónyma z metalu i keramiczi do grobów.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
ŚLŮNZOK, PO KERYM IDŹE SPOZDOWAĆ ŚE MOCKA ARTYSTYCZNYCH DŹAŁAŃ. TO JEDYN Z WOŻŃEJSZYCH LUDŹI ŚLŮNSKIJ BINY ELEKTRŮŃICZNYJ MUZYKI, TO TYŻ JEDYN ZE BARZYJ ZOCNYCH TWŮRCŮW ŚLŮNSKIJ LITERATURY.
Rodzůny we Katowicach, nale cołki żywot zwjůnzany ze Śymjanowicami Ślůnskimi. To pisorz, poeta, dj i producynt muzyczny, kery tworzy muzyka elektrůńiczno, fest zwjůnzany z gatůnkami ambient, electro i techno.
Do śwjata muzyki napoczoł właźić już za bajtla, coby ńyskorzyj, skuli fascynacyje breakdance i electric boogie, uodnojść śe w muzyce elektrůńicznyj. Jeszcze jak bůł 17 lot stary, jako fanatyker winylowych płytůw, zaczyno szpilać jako dj w klubach muzycznych w cołkij Polsce. Wystympuje pod mjanym „Nail”. Styl, kery prezyntuje w setach to electro, ze źdźebko inkszymi gatůnkami. Charakteryzuje go miszůng w bajstlowańu włosnych kůmpozycyji i roztůmajte style muzyczne.
Przodźij, kjej mjoł 14 rokůw, uodkrywo w śebje tyż inkszo grajfka, zwjůnzano ze szkryflańym. We 2005 roku debjutuje za postrzedńictwym „Gazety Wyborczyj” ślůnskim wjerszym „Uůna” (pjyrszo wersyjo szkryftu „Ona”), czym przićůngo ku śebje pozůr medyjůw (m.in. Telewizja Polska, Radio Piekary), kere podkreślajům jego uoryginalny, mankulijny styl szkryflańo. „Towarzystwo Opieki nad Oświęcimiem” publikuje w jednym ze swojich poczytnych bjuletynůw (Nr 47 „Numery jeszcze mówią po 60-ciu latach”) szpecjalńe szrajbńynty wjersz „Ziymio z Auschwitz”, kery w cołkij historyji Towarzistwa bůł jedynym ńyszkryfńyntym po polsku. Jeszcze tego samego roku uostowo laureatym „Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka”. We 2010 roku nakładym Wydawńictwa Hologram wydowo swůj pjyrszy tůmik poezyje „Myśli ukryte”, kery wypołńajům refleksyjno-nostalgiczne wjersze, szkryfńynte we alfabeće dr Feliksa Steuera. Publikacyjo ta uostowo przyjynto fest przychylńe bes czytelńikůw i krytykůw, m. in dźynki modernymu podejśću Karola do ślůnskij literatury.
We 2012 roku irlandzko wytwůrńa wydowo ambjyntowy albům „Tamte Czasy” i zbjero ku tymu mocka dobrych recenzyji uod krytykůw na cołkim śwjeće. Ńyskorzij jego kůncek „Gůrnoślůnskje Tragedyje” uostowo użyty we filmje „Beat Girl” z 2013 roku, kery uostoł nůminowany do nagrody Emmy.


text:
Jãzëk ë jewo pjisënk sõ fùńdameńtã etnjicznoscë Kaszëbóv. Jeżlë më, Kaszëbji, chcemë, cobë kaszëbskji jãzëk sã stôl fùńdameńtã etnjicznoscë ë rodnõ mòvõ naszëch dzeci, żebë sztôlcëlë sã në dzecë v dëchù vjelekùlturovòscë ë dëbeltjãzëkòvòscë, żebë vëroslë z nëch dzeci bëlni, majõci klúcz do svòjéwo dôdomù Kaszëbji ë wobëvatele Pòlskji, Europë a svjata, je nôvëższi czas vrócëc do pjisënkù sztôltovônéwo na spòdlim vlôsnéwo, vërobjonéwo przez pòkòlenja ôrtë zdrzenjô. Pjisënk, jakno grafjiczné przedstavjenjé jãzëka, jistno jak jiné zachë, takjé jak svòja zemja, historicznô pamjãc abò religiô, je dzélã pòczëcô etnjiczni jednotë.
V jinternece, wod kjile dnji, nalezc jidze rôczbã Radzëznë Kaszëbskjéwo Jãzëka „do pògłãbiony diskùsji na témat zachòwaniô i rozwiju kaszëbsczégò jãzëka w przińdnoscë”. Pòdpjisôni pòd njõ nôleżnjicë RKJ dzëkùjõ vszëtkjim, co dozérajõ pjisënkù z „historiczny ùgòdë” z 1996 r. wod jakji vnetka mjinje 25 lat. Jô téż rôd do nëch slóv pòdzãkji sã dolõczajã, bò jem dbë, że bél to vôżni etap. Blós czas je nôvëższi sã z njewo vëcopac. Mòje mjono ë nôzvëskò róvnak pòd tim dokùmeńtã sã nalazlo ë temù pravje jô przëjõn rôczbã RKJ ë chcã mòje zdrzenjé nó tã spravã pjisënkù, kaszëbskji grafji, v timtú teksce pòkazac ë dokazac, czemù jô jú dali tewo kompromjisë nje wuvôżajã.
Zicher njicht bë nje „fejrovôl” żódnéwo „25-lecô ùgôdënkù z 1996 r.”, kjéjbë njé pòrëch, jakji sã zrobjil vkól naji grafji pò vëdrëkòvanjú pò-kaszëbskù „Môléwo Princa” v pjisënkù zabédovônim przez Maceja Bańdura, autora tlomaczenjô romana Antoine de Saint-Exupéry. Jô tam w ti ksõżce vëdôni lonji, v pòslovjú, napjisôl tak: „Przëklôd »Môléwo Princa«, jakji Kaszëbji pravje dostelë, móże bëc blëzkji kòżdémù, co gôdô v rodni mòvje, a norma, v jakji won wostôl stvòrzoni, je bëlnim bédënkã dlô pjiszõcëch pò-kaszëbskù, cobë jic nõ stegnõ, jakô daje nôdzejã na rozvjij kaszëbjiznë. V ti robòce Maceja Bańdura, v tim céchùnkù nama dônim, abò më wuzdrzimë élefańta dzegvjonéwo przez znjijã bóa, abò më móżemë dalé so pòvjadac »wo brëdżú, golfie, pòlitice a szlipsach«”. Pòrëch sã zrobjil, jo. Téj nastôl czas, cobë nã mòjã mëslã rozvjic.
Jô mjôl to szczescé, że na mòji drodze żëcô, kjéj jô bél 20 lat stôri, jô spòtkôl ksãdza Frãca Grëczã, Jana Drzéżdżona ë karno sztúdéróv redagùjõcëch pjismjono „Tatczëzna”. Jô mjôl to szczescé, co jô żil v baro cekavëch latach 90. dvadzestéwo stalata, kjedë czëlo sã, że wóz na jakjim nëkô svjat – téż nen nasz kaszëbskji – je na vjôlgjim zôkrãce a léckji mògõ wuchvacëc ti, co nji majõ strachù bëc aktiv ë majõ chòc përzinkã pòjãcéwo, v jakõ stronã wonji chcõ kùczrovac. Pòd dejovim cëskã wostatnéwo Zrzeszińca Grëczë ë pjisôrza Drzéżdżóna, më, mlodi z „Tatczëznë”, jesmë sã pòdpjisalë pòd „stanovjiszczã” vëdônim v czas II Kòngresë Kaszëbskjéwo v 3. numrze „Lecëdła” (bjuletinë kòngresovéwo), jakjé mjalo titel „Fundament naszej etniczności” ë tikalo sã kaszëbskjéwo jãzëka ë pjisënkù v tim jãzëkù przed vszëtkjim.
Më bëlë v sztãdze bronjic newo „stanovjiszcza” jak samòstójnotë, a Eugenjusz Prëczkòvskji, chtëren je napjisôl ë z karnã „Tatczëznë” wobgôdôl, hewo tak argùmeńtovôl naszõ wupjartosc v spravje: „(…) dobór odpowiedniego systemu ortograficznego uzależniony jest od przekonań językowych dobierającego. I to jest właśnie sedno całego problemu. Ażeby go z najlepszym i trwałym skutkiem rozwiązać, trzeba jak najszybciej powrócić do pisowni historycznej (wypracowanej na przestrzeni prawie całego wieku od F. Ceynowy do A. Labudy) i do projektu S. Bieszka z 1959 r., osadzonego na gruncie języka, powtarzam – języka kaszubskiego.”
Tëma, co móże nje vjedzõ, nót v tim placú napjisac, że pjisënk, jakji wod 1990 r. stosovôni bél v „Tatczëznje”, v jakjim 4 Evanjelie na kaszëbskji tlomaczil ks. F. Grëcza, jakji przëjãnë za svój jú tédë m.jin. Eugenjusz Gòłõbk – tlomôcz Novéwo Testameńtë czë autor romana „Tvôrz Smãtka” (z nordovima zjinakama) Jan Drzéżdżón, bél wuprocëmnjenjim sã do „Zasad pisowni kaszubskiej” E. Brezë a J. Trédra stvòrzonëch v 1975 r. Në pòvstalë na spòdlim vjarë v to, że kaszëbjizna je dialechtã pòlskjim ë dlôte ji grafja: „(…) powinna być jak najbardziej zbliżona do pisowni języka polskiego literackiego; wówczas będzie jak najbardziej przystępna dla Kaszubów i innych Polaków oraz cudzoziemców”.
To bëla wojna dvúch czësto różnëch pòzdrzadków, wo jakjich më dzisô gôdômë, że jeden je „pòlonocentriczni” a drëgji „kaszëbòcentriczni”. Ten etnjiczni dobivôl. Biblëjô, ksõżkji, gazétë, slovôrze – redaktorskô robòta E. Prëczkòvskjéwo ë jewo znajomòsc pjisënkù, za jakjim won wobstojivôl – przenôszala brzôd. Ale ze stronë strzodovjiszcza pòlonistóv Gdúńskjéwo Wuniversitetë téż nje chcelë wodpùscëc svòjéwo „doróbkù”. Mëszlã, że ten dualism pjisënkù bë varôl jesz dlúgò, kjéjbë njé cësk corôz to vjikszéwo karna szkólnëch, jakjé chcalo mjec dlô vigòdë wornung z kaszëbskõ grafjõ zrobjoné. Chto chce znac vjici drobnotóv tewo, jak doszlo do „ùgòdë z 1996 r.”, njech przeczëtô dnjovnjik Stanjislava Pestkji – dzél, jakji sã nalôz v ksõżce „Pro memoria. Stanisław Pestka 1929-2015” na stronach 286-290.
Ta lektura móże zadzëvòvac przed vszëtkjim tëch, co cvjerdzõ v svòjich vëpòvjescach v jińternece, jakjé to „mõdré glovë” ë jak baro zaslúżoné dlô „rozvjiju jãzëka kaszëbskjéwo” sã medzë sobõ dogôdalë ë salomònové rozrzeszenjé v spravje pjisënkù zrobjilë. Kjile pjisôrzóv, përznã szkólnëch, kõsk gazétnjikóv – do jakjich móże z vjiksza pasovac mësla S. Pestkji: „Dla mnie pisenk, zwłaszcza z rozmnożonymi znakami diakrytycznymi, nigdy nie był sprawą życia i śmierci” – żdalo na kúńc jãzëkòvëch sztridóv pòlonistë prof. Edvarda Brezë, jinżinérë/gazétnjika E. Prëczkòvskjéwo a tlomacza/elektrika E. Gòlõbka. Jô (historik/gazétnjik) stojôl za Prëczkòvskjim ë Gòlõbka ë na tamten czas jô bë v spravje pjisënkù le jima vjerzil.
Jak to sã stalo, że kòl tamtewo, vnetka wokrãgléwo, stolë pòlég zôpjis tipù „Szed, móg” zamjast „szedł, mógł” ë przed vszëtkjim przepadlo „jotovanjé”, wo jakjim E. Prëczkòvskji v stanovjiszczú „Fundament naszej etniczności” pjisôl, że: „Jest to najistotniejsza zasada systemu ortograficznego kaszubszczyzny, eliminujõca podwójnõ funkcję samogłoski »i« (…) oraz stosowanie w ogóle nie występującej w kaszubszczyźnie samogłoski »y«”, jô do dzisô nje rozmjejã. Cësk szkólnëch? Mést jo. Blós czë ti „prakticë” vjedzelë, co robjõ, kjedë wòlalë wo „zachowanie rozsądku i umiaru w modyfikacji pisowni” abò jiscëlë sã, że bõdõ mùszëlë wuczëc „nowego jakby języka”? Szlo jima wo jãzëk kaszëbskji? Mùszã z tim tôklã żëc, bò móm v tim wugôdënkù svój wudzél…
Le kjéj jô na to tam vszëtkò, co wostalo przëjaté ë nazvóné „kompromjisã” z 1996 r., zdrzã z tõ vjédzõ, jakõ jô dzisô móm, to v calosci zrozmjalõ je dlô mje ta jesz jedna mësla S. Pestkji z jewo dnjovnjika: „Pozostałe zmiany prof. Breza łaskawie zaaprobował.” Kò doch! Mjenjenjé „ę” na „ã”, abò „o” na „ò” ë „u” na „ù” abò vëzbëcé sã „i” v slovach tipù „cziedë”, njick nje pòpsëlo pòlonisticznéwo/pòlonocentricznéwò pjisënkù autorstva prof. Brezë ë prof. Trédra. Kaszëbji dali pjiszõ v grafji „jak najbardziej zbliżonej do języka polskiego” ë nje przëszkôdzô jima, że gôdajõ ë wuczõ sã „języka regionalnego”. Chcemë wotemknõc woczë! Bédëjã, żebë kòżdi z tëch, co majõ pòdpjisôné tamten dokùmeńt, przëpòmnõn so, jakjé mësle njim kjerovalë v tamtim czasú ë zestavjil no z dzisdnjovòscõ ë tereczasnim svòjim zdrzenjim na kaszëbskji jãzëk ë svòje pòczëcé kaszëbskòscë.
Jô, Artur Jablonskji – jeden z tëch, co sã pòdpjisalë pòd wugòdõ v spravje pjisënkù z 1996 r., chcã vama pòvjedzec, że fùńdameńtã mòji etnjicznoscë je apartni, slovjańskji jãzëk kaszëbskji, jakjéwo znakã je apartnô, klasicznô grafja, jakô nôlepji woddôvô dëcha ë mòvné znankji kaszëbjiznë, mòji rodni/nôrodni mòvë.


text:
Důnaj
Důnaj (łać. Danubius, mjym. Donau, słow. Dunaj, madź. Duna, chor. Dunav, serb. a buł. ДyHaB, rum. Dunărea, ukr. ДyHaй) – drugo (pjyrszo je Wołga) nojdugszo rzyka we Ojropje. Je 2845 (uod Donaueschingen) lebo 2888 (uod Furtwangen) km dugo a mo 795 686 km² wjyrchu śćykańo.
Zdzůdło mo we Mjymcach a płyńe uod zachodu na wschůd bez 10 państwůw: Mjymcy, Austrijo, Słowacyjo, Madźary, Chorwacyjo, Syrbijo, Růmůńijo, Bułgaryjo, Mołdawijo a Ukrajina. Důnaj wpado do Czornego Morza. Nojwjynkszym dopływym Důnaju je Ćisa, a nojwjynkszym mjastym nad rzykům - Budapeszt.


text:
Nowember
Nowember[1], zestarjete: młośny[2], (górnoserbski nazymnik) – jo jadnasty mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 30 dnjow. Jogo mě nowember rezultěrujo z fakta, až wón jo był źewjety mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.
Nowember jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjownej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w nowembrje stej Skorpion a Stśělc.
Nowember zachopina ze samskim wšednym dnju kaž měrc w kuždem lětu, a kaž februar w pśestupnem lětu.


text:
II wojna śwjatowo
Drůgo wojna śwjatowo – nojsrogszy kůnflikt zbrojny we historyji śwjata, kery trwoł uod 1 wrześńo 1939 do 2 wrześńo 1945 (we Ojropje do 8 moja 1945) a uobejmowoł zaśyngym wojynnych działań bezma coko Ojropa, wschodńo a połedńowo-wschodńo Azyjo, půłnocno Afrika, tajle Bliskigo Wschodu a wszyjske uoceany. Ńykere tajle wojny rozgrywoły śe nawet we Arktice a Půłnocnyj Americe. Krům bezma wszyjskimi państwůma ojropejskymi, broły we ńij udźoł głůwne państwa Půłnocnyj a Połedńowyj Ameriki, Australiji a Azyji. Głůwnymi strůnůma kůnfliktu bůły państwa uośi a państwa koalicyji antyhitlerowskij (alijůnty).


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with woj in pl.
Wojakowa, Wojanow, Wojaszowka, Wojaszowka, Wojborz, Wojcice, Wojcice, Wojcice, Wojcice Male, Wojciech, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechow, Wojciechowice, Wojciechowice, Wojciechowice, Wojciechowice, Wojciechowice, Wojciechowice, Wojciechowice Duze, Wojciechowice Male, Wojciechowka, Wojciechowka, Wojciechowka, Wojciechowka, Wojciechowo, Wojciechowo, Wojciechowo, Wojciechowo, Wojciechowo, Wojciechy, Wojcieszkow, Wojcieszkow, Wojcieszow, Wojcieszow, Wojcieszow Gorny, Wojcieszyce, Wojcieszyce, Wojcieszyce, Wojcieszyn, Wojcieszyn, Wojcieszyn, Wojcin, Wojcin, Wojcin, Wojcin, Wojcin, Wojcin, Wojcina, Wojciuliszki, Wojcza, Wojczyce, Wojdal, Wojdy, Wojecino, Wojeczka, Wojeniec, Wojewodki Dolne, Wojewodki Gorne, Wojewodza, Wojewodzin, Wojewodztwo Dolnoslaskie, Wojewodztwo Kujawsko-Pomorskie, Wojewodztwo Kujawsko-Pomorskie, Wojewodztwo Lodzkie, Wojewodztwo Lodzkie, Wojewodztwo Lubelskie, Wojewodztwo Lubuskie, Wojewodztwo Malopolskie, Wojewodztwo Mazowieckie, Wojewodztwo Mazowieckie, Wojewodztwo Opolskie, Wojewodztwo Podkarpackie, Wojewodztwo Podlaskie, Wojewodztwo Podlaskie, Wojewodztwo Pomorskie, Wojewodztwo Pomorskie, Wojewodztwo Slaskie, Wojewodztwo Swietokrzyskie, Wojewodztwo Swietokrzyskie, Wojewodztwo Warminsko-Mazurskie, Wojewodztwo Warminsko-Mazurskie, Wojewodztwo Wielkopolskie, Wojewodztwo Zachodniopomorskie, Wojkow, Wojkow, Wojkow, Wojkowa, Wojkowice, Wojkowice, Wojkowice, Wojkowice Koscielne, Wojkowiec, Wojkowka, Wojkowo, Wojmiany, Wojnachy, Wojnarowa, Wojnarowice, Wojnasy, Wojniaki, Wojnicz, Wojnicz, Wojnity, Wojnow, Wojnow, Wojnowce, Wojnowce, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowice, Wojnowiczki, Wojnowka, Wojnowka, Wojnowo, Wojnowo, Wojnowo, Wojnowo, Wojnowo, Wojnowo, Wojny, Wojny, Wojny Pogorzel, Wojny Szuby, Wojponie, Wojsk, Wojska, Wojska, Wojska Polskiego, Wojska Polskiego, Wojslaw, Wojslaw, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawice, Wojslawy, Wojstawice, Wojszczyce, Wojsze, Wojszki, Wojszyce, Wojszyn, Wojtachy, Wojtal, Wojtaszyce, Wojtele, Wojtki, Wojtkowa, Wojtkowa Wies, Wojtkowice, Wojtkowice-Dady, Wojtkowice Glinna, Wojtkowice Stare, Wojtkowka, Wojtokiemie, Wojtostwo, Wojtostwo, Wojtostwo, Wojtostwo, Wojtostwo, Wojtostwo, Wojtostwo Grabow, Wojtowa, Wojtowa Wies, Wojtowa Wies, Wojtowce, Wojtowice, Wojtowka, Wojtowo, Wojtowo, Wojtowo, Wojty, Wojtyczki, Wojtyniow,
ADS


text:
Do Polskiego Stowarzyszenia Tłumaczy Konferencyjnych należą obecnie:
Marta Brudny - polski, niemiecki. Warszawa
Natalia Charitonow - polski, angielski. Warszawa
Maria Charmast - rosyjski, polski, angielski. Warszawa
Anna Chwedczuk-Szulc - polski, angielski, niemiecki. Warszawa
Katarzyna Dereszowska - polski, włoski. Kraków
Davide Dublanc - włoski, angielski, polski. Kraków
Magda Fitas-Dukaczewska - polski, angielski, rosyjski. Warszawa
Bartosz Hnatyszyn - polski, angielski, niemiecki. Szczecin
Renata Jachimek - polski, angielski. Warszawa
Aleksander Jakimowicz - polski, rosyjski, angielski, ukraiński. Kraków
Diana Jankowiak - polski, angielski, niemiecki. Warszawa
Karolina Jarmołowska - polski, angielski. Kraków
Anna Kijak - polski, angielski. Wrocław
Krystyna Kopczyńska - polski, niemiecki, angielski, rosyjski. Warszawa
Piotr Krasnowolski - polski, angielski. Kraków
Natalia Kreczmar -polski, angielski, francuski. Warszawa
Leszek Król - polski, niemiecki. Warszawa
Kamil Krzywicki - polski, angielski, niemiecki. Wrocław
Dominika Kur-Santos - polski, hiszpański, portugalski. Kraków
Barbara Maciąg - polski, angielski, hiszpański. Warszawa
Magdalena Macińska - polski, angielski, francuski. Warszawa
Andrzej Michalik - polski, angielski. Kraków
Weronika Mincer - polski, angielski, francuski. Warszawa
Agnieszka Nowińska - polski, angielski. Kraków
Xymena Pietraszek - polski, angielski. Kraków
Danuta Przepiórkowska - polski, angielski, rosyjski. Warszawa
Olga Skorupka - polski, angielski. Warszawa
Jakub Sodolski - polski, angielski, włoski. Warszawa
Joanna Maria Spychała - polski, angielski, niemiecki, francuski. Poznań
Urszula Srebrowska - polski, norweski. Warszawa
Katarzyna Stachowiak - polski, angielski, francuski. Poznań
Piotr Szmeja - polski, hiszpański. Warszawa
Aleksander Szojda-Pallado - polski, hiszpański, angielski, francuski, kataloński. Warszawa
Łukasz Szubiński - polski, angielski, niemiecki, włoski. Warszawa
Andrzej Toth - polski, angielski. Warszawa
Przemysław Wnuk - polski, angielski, niemiecki, rosyjski. Warszawa
Dagmara Wolska - polski, angielski. Kraków
Magdalena Worytkiewicz - polski, niemiecki. Kraków
Krzysztof Zabrzeski - polski, angielski. Warszawa
Piotr Zarecki - polski, niemiecki. Warszawa
Agnieszka Ziajka-Małecka - polski, angielski. Kraków


text:
Woda
Woda je chemiska wjazba, kotraž je njeparujomna za wšěch žiwochow na zemi. Wona pod normalnymi wuměnjenjemi je kapalny při temperaturach mjez 0 °C a 100 °C. Pod škrějnym dypkom bywa kruta maćizna, a to lód. Nad warjenskim dypkom bywa para.
Woda wobsteji z wodźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wobsahuje w drobnych mnóstwach ćežku wodu.
Tři štwórćinow powjerch zemje su přikryte přez wulku kopicu wody, oceany. Cirkulacija wody mjez oceanami a powětrom zwjetša kreěruje wjedro.
Woda je hłowny napoj wšěch zwěrjatow.
Wjele maćiznow so móže we wodźe rozpušćeć, při tym rozpušćomnosć wotwisuje wot maćizny a temperatury. Rozpušćomnosć płunow wotewza z přiběracej temperaturu, mjeztym zo rozpušćomnosć selow přiběra z přiběracej temperaturu.
Wobsah
Kajkosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Chemija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Woda je jara jednora chemiska wjazba. Jeje formula je H2O. To woznamjenja, zo molekul wody ma 2 atomaj wodźika, a 1 atom kislika. Temperatura, při kotrejž woda bywa lód, je 0 Celsius pod normalnym atmosferiskim ćišćom; temperatura, při kotrejž woda so wari, definuje 100 Celsius při normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim ćišćom. Wona je jenička substanca, kotraž so ćehnje, hdyž bywa lód.
Jednora ale wažna a jónkróćna kajkosć wody je, zo jeje kruta forma płuwa na kapalnej. Kruta faza je mjenje husta hač kapalna woda, dla geometrije sylnych wodźikowych wjazbow kotrež so jenož při niskich temperaturach zdźěłuja. Tohodla hłuboka woda wostanje kapalna, ćopliša hač lodowy powjerch, a wodowe organizmy (prěnje žiwe organizmy na zemi) móžeja lodowe wumjenja přežiwić.
Ćežka woda, połćežka woda a přećežka woda[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nimo „normalneje“ woda eksistuje tež tak mjenowana „połćežka woda“, „ćežka woda“ (deuteriumowy oksid) a „přećežka woda“ (tritiumowy oksid). Při ćežkej a přećežkej wodźe normalny wodźikowy atom (protium, symbol H) so přez jeju ćežkej izotopaj deuterium abo tritium naruna. Při połćežkej wodźe, jedyn wodźikowy atom so přez deuterium naruna.
Ćežka woda so wot wšědneje wody we fyziskich a chemiskich kajkosćach rozeznawa, na př. ma wyši škrějny dypk, warjenski dypk a je husćiša. Na bazy wulkeje masoweje diferency mjez protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kotrejž matej dwójnu a trójnu masu), kinetiski izotopowy efekt je jara akutny. Dla narunanja normalneje wody při chemiskich substancach runowahowe reakcije změnja, štož móže na př. k ćěłoškódnym sćěham w čłowječim ćěle wodźić.
Molekulowa geometrija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wodowy molekul wobsteji z dweju wodźikoweju atomow a jednoho kislikoweho atoma. Geometrisce wodowy molekul je kutny a wotpowěduje VSEPR-teoriji, AB2E2-typej. Dwaj atomaj wodźika a dwaj poraj elektronow su přesunjenej do róžkow předstajeneho tetraedra. Nuhel, kotryž dwaj O-H-wjazbaj začinitej, je 104,45°. Nastanje dla wulkeje potrjeby na rumje swobodnych porow elektronow daloko idealneho tetraedroweho nuhela (~109,47°). Dołhosć O-H-wjazbow je něhdźe 95,84 pikometrow.
Biologija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Woda je najnuzniša substanca za wšěch žiwochow, dokelž ma wjacore rědke kajkosće kotrež su jara wažne za žiwjenje. Je dobra rozpušćadło, a ma sylnu powjerchowu napjatosć. Čerstwa woda je najhusćiša při 4 °C; jeje hustosć wotewza, hdyž mjerznje abo so zhrěje. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, hra wažnu rólu jako absorbowadło ultrawioletneho promjenjenja. Dokelž woda ma wysoku specifisku ćopłotu kotraž stabilizuje klimu na cyłym swěće.
Woda je jara dobre rozpušćadło, a rozpušćuje wjace družinow substancow, kaž wšelake sele a cokory, a wolóžuje swoje chemiske wzajomne skutkowanje, kotrež pomha kompleksne matabolizmy. Najebać toho, někajke substancy so njederje měšeja z wodu, inkluziwnje wolijow a hydrofobnych substancow. Bańkowe membrany wužiwaja tutu kajkosć z by starosćiwje kontrolowali wzajomne skutkowanje mjez swojimi wobsahami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu tróšku wot powjerchoweje napjatosće wody wolóžowane.
Wodowe kapki su stabilne dla sylneje powjerchoweje napjatosće wody. So móže widźeć tute hdyž tróšku wody bu kapana na njerozpušćomny powjerch kaž škleńcu. Woda so do kapkow zwjazuje. Tuta kajkosć je trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na powjerchu zemje so nahromadźuje wodowe masy běžace dele — na př. rěčki a rěki — a stajace na wěstym niwowje — na př. jězory, morja, a oceany.
Otava rěka,
Kanada
Dokelž woda je trěbna za čłowjeske, zwěrjeće a rostlinowe žiwjenje, jeje disponujomnosć ma wulku wažnosć sociusku a politisku. Pódlanska mapa pokaza w čerwjenej barbje kraje, w kotrychž steji kóždemu wobydlerjej wob lěto mjenje hač 500 m³ wobnowjeneje wody k dispoziciji. Žołta barba pokaza disponujomnosć mjez 500 a 1700 m³. Dokelž přeprěkuja někotre rěki, kotrež su wažne za wodowe zastaranje (na př. Jordan, Colorado), krajowe hranicy, su móžne mjezykrajne konflikty wo pitnej wodźe.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with pru in pl.
Pruchensko, Pruchensko Nowe, Pruchna, Pruchnik, Pruchnik, Pruchnik Wies, Prudnik, Prudnik, Prudziszki, Prusak, Prusce, Prusice, Prusice, Prusice, Prusice Dolne, Prusice Gorne, Prusicko, Prusie, Prusiek, Prusim, Prusinow, Prusinowice, Prusinowice, Prusinowice, Prusinowice, Prusinowice, Prusinowiczki, Prusinowko, Prusinowo, Prusinowo, Prusinowo, Prusinowo, Prusinowo, Prusinowo Czluchowskie, Pruska, Pruska Mala, Pruska Plebanka, Pruska Wielka, Pruskie, Pruskoleka, Pruskow, Pruslin, Prusocin, Prusowy Borek, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Prusy, Pruszakow, Pruszanka, Pruszanka Baranki, Pruszanka Stara, Pruszcz, Pruszcz, Pruszcz, Pruszcz Gdanski, Pruszcz Gdanski, Pruszcz Gdanski, Pruszewiec, Pruszki, Pruszki, Pruszki Wielkie, Pruszkow, Pruszkow, Pruszkow, Pruszkow, Pruszkow, Pruszkow, Pruszkowo, Pruszkowo, Pruszyn, Pruszyn Pienki,
ADS


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci po prowdźe Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwjetńa 1452 r. we Vinci we Italiji, um. 2 moja 1519 r. we Clos Lucé we Francyji) – italski, rynesansowy malyrz, baumajster, filozof, muzykant, dichter, uodkrywca, matymatyk, anatům, geolog.
Rodźił śe a wychowoł kole mjasta Vinci, kej ńyślůbny syn notarjusza kyjza Pjera da Vinci a chopki, Cateriny. We wspůłczesnym pojmowańu ńy mjoł nazwiska, człůn "da Vinci" uoznoczo "ze mjasta Vińći". Jigo cołke nazwisko, nadane mu przi narodźinach, to "Leonardo di ser Piero da Vinci", co uoznoczo "Leonardo, syn sera Piera s mjasta Vińći"[1].
Leonardo ńyroz bůł uopisywany kej archetyp "czowjeka rynesansu", kerygo ćekawośći dorůwnywoła ino śůła jigo pomysłůw. Szyroko uważo śe uůnygo kej jydnygo ze nojsrogszych malyrzy a prawdopodobńy nojbarzij uobdarzůnům wszychstrůnnům grafikům uosobům we gyszichće[2].
To właśńy grafika przisporzůła Leůnardowi nojsrogszyj popularnośći. Dwje ze jigo prac, Mona Lisa i Uostatńo Wjeczyrza, majům przodńy mjejsca na listach nojznůńszych, nojczyńśći imitowanych i wspůminanych portretůw i dźeł malarstwa. Růwńy sroge znoczyńy we gyszichće kůnsztu mo szkic Leůnarda Czowjek witruwjański. Do czasůw teroźńich przetrwoło nojprawdopodobńij 15 jigo uobrozůw[3].
Kej inżyńyr, Leůnardo tworzůł projekty wyprzedzajůnce jigo czas, uobsztalowujůnc kůncepcyjo helikoptera, pancerwagyna, wykorzistańo podstaw tektůńiki plat, podwůjnygo kaduba szifu a wjela inkszych inkszowacyji. Wzglyndńy moła licza jygo půmysłůw uostoła wćelůno we żywobyće za jigo czasůw[4].
Da Vinci robjůł na nojsrogszych dworach Ojropy, m.in. do rodu Sforzůw a Medyceuszy. Doprowadźił do znocznygo wzrostu poźůmu wjydzy uo anatůmiji, Lůndowym budowńictwje a hydrodynamice. Zaznaczůł swojo uobecność tyż we dźedźińy architektury, rzeźby, filozofiji a pisorstwa, nale te zajyńća uodgrywoły myńijszo rola we jigo żywobyću. Do dźiśoj przetrwoło 7000 zajtůw jigo notatkůw ze rysůnkůma a szkicůma.
Przipisy
- ↑ We Italiji nadowano wuůnczas nazwisko podug pochodzyńo, placu porodzyńo abo fachu
- ↑ Podug takich ludźůw kej choby: Gjorgo Vasari, Gjovanni Antonio Boltraffio, Baldassare Castiglione, "Anůńimo" Gaddjano, Berynsyn, Hipolit Taine, Henry Fuseli, Rio, Bortolon
- ↑ Je 15 znoczůncych uobrazůw, kerych autorstwo przipisywane je bez historykůw Leůnardowi. Bezma ino sům to uobrazy na desce, nale tyż fresk, srogi rysůnek na papjůrze i dwa dźeła, kere znojdno we wczesnych stadjach pracy. Do tygo je pewno liczba inkszych prac we roztomajty sposůb przipisywanych Leůnardowi
- ↑ Przodńy wyńikoło to ze uůgrańiczyń techńicznych epoki. Leůnardo prezyntowoł nowoczesne podejśće naukowe do metalurgiji a inżyńyryji, kere we czasach rynesansu bůły modymi dźedźinůma. Ńykere ze jigo půmńijszych půmysłůw, take kej autůmatyczno nawijarka do szpul, eli maszyna lo sprawdzańo wytrzimałośći drutu na rozćůngańy, wlozły do śwjata techńiki bez wjynkszygo rozgosu


text:
Sri Lanka
Sri Lanka, Dymokratyčno Socyjalistyčno Republika Sri Lanki – państwo we Azyje Pouedńowyj, na wyspje Cejlůn (pod mjanym Cejlon znone do 1972) wroz s myńšymi přibřežnymi wyspůma. Uoddźelůne uod Půuwyspu Indyjskigo ćeśńinům Palk a zatokům Mannar. Uod wschodu uoblewane bez Zatoka Byngalsko, uod pouedńo uotwartym Uoceanym Indyjskym. Nojwjynkše mjasta kraju to: Kolůmbo, Dehiwala, Moratuwa, Džafna, Kandy, Galle.
We 1983 wybucho wojna důmowo s Tamilůma, twořůncymi srogo myńšość skupjůno na půunocy wyspy, keři důmagajům śe swojygo, ńypodlyguygo państwa. Wojna ta, s myńšym abo wjynkšym natynžyńym, točy śe do dźiśej. Uod 2001 utřimuje śe zawješyńy brůńi, a śiuy Tamilůw kůntrolujům uobšary na půunocy a wschodźe wyspy.


text:
Wejrzoł1 żech sie na cukinia i pomyśloł: a czamu2 by jyj3 tak niy zakisić? Jak sōm4 kiszōne ôgōrki5, to mogōm być i inksze6 warzywa. Niyskorzi7 żech wejrzoł do internetu i sie okołzało8, że już połra9 takich bōło10, co to im sie zachciało kiszynia cukini. Na sprōbowanie żech sie zrobiōł dwie krauzy11. Dzisiej żech otwar ta piyrszo12 i moga Wōm13 pedzieć14, że sie werciōło15: delikatniyjszy ôd ôgōrka smak, leko chrupiōnco skōrka i… zajś mōmy co nowego. We jeszcze jednyj krauzie czeko kiszōnoł fasolka szparagowoł, ale co z tego przidzie… to na razie srogoł16 tajymnica 😉
Co potrza?
połra17 małych cukiniōw
sōl- nojlepi kamiynno
kōnsek18 korzynia chrzanu
połra zōmbkōw czosku
połra łodygōw19 ôd kopru (ze nasiōnami)
jakeś krauzy ze deklami20
Kisi sie ta cukinia tak samo, jak ôgōrki. Te małe cukinie mogecie kisić w całojści abo pokrajać21 je na trocha mańsze22 kōnski. Do krauzy wrojście23 cukinia, wciepcie24 ze 2-3 zōmbki czosku, kōnsek chrzanu, na wiyrch25 naciście26 kopru i zalyjcie to wszyjsko wrzōncōm wodōm ze solōm (łeżka soli na liter wody). Tera ôstało nōm już yno zakryńcić dekel, sprawdzić, czy krauza niy cieknie (przewrōćcie jōm do gōry dnym), ôstawić27 na połra dni i fertich28. Kajś29 żech czytoł, że dobrze by je bōło za dwa tydnie30 zapasteryzować. Joł31 żech te krauzy wrajziōł32 do bratruły33, rozgrzoł34 jōm na 90 stopni i potrzimoł35 je tam piytnołście36 minut. Co z tego przidzie37? Nie wia38. Jedne jest pewne:kiszōnyj cukini musicie na zicher39 sprōbować. Smacznego 🙂
1spojrzałem
2dlaczego
3jej
4są, ō- samogłoska w wymowie między o i u
5ô= ło
6inne
7później
8okazało
9kilku
10było
11słoiki
12pierwszą
13Wam
14powiedzieć
15opłaciło
16duża
17kilka
18kawałek
19łodyg
20nakrętkami
21pokroić
22mniejsze
23włóżcie
24wrzućcie
25górę
26nawciskajcie
27zostawić
28gotowe
29gdzieś
30tygodnie
31ja
32włożyłem
33piekarnika
34rozgrzałem
35potrzymałem
36piętnaście
37wyjdzie
38wiem
39na pewno


text:
Mount Everest
Wspůłrzyndne: 27°59'16" N 86°56'40" E
Mount Everest, inksze mjana: Czůmolůngma, Sagarmatha – nojwyższo gůra na Źymje, keryj wjyrch je wysoki na 8848 myjtrůw n.p.m. Leży uůna we Azyji, we Himalajach na grańicy Nepalu a Chinůw. Je zbudowano ze grańitůw, gnejsůw, wapjyńůw a łupkůw. Uod trzech strůn jeji masyw je podćynty lodowcůma, s kerych nojdugsze majům 17 kilomyjtrůw. Pjyrszy roz bůła zdobyto 29 maja 1953 bez Edmunda Hillary'ego a Tenzinga Norgaya. Bez uokoliczno ludność je powożano ze śedźiba bogůw.


text:
Noclegi » Beskid Śląski
Beskid Śląski noclegi
Wybierz lokalizację:
Brenna (32) Kamesznica (3) | Szczyrk (60) | Ustroń (51) | Wisła (118)
Szukaj noclegu
Logowanie
Znajdź noclegi na mapie
Noclegi w Beskidzie Śląskim
- Agroturystyka Beskid Śląski (10)
- Apartament Beskid Śląski (5)
- Kemping / Pole namiotowe Beskid Śląski (6)
- Gościniec / Dom wczasowy Beskid Śląski (6)
- Hotel Beskid Śląski (32)
- SPA Beskid Śląski (3)
- Pokoje gościnne Beskid Śląski (69)
- Ośrodek wypoczynkowy Beskid Śląski (40)
- Pensjonat Beskid Śląski (87)
- Schronisko Beskid Śląski (6)


text:
Běrnjacy ryženk
Běrnjacy ryženk (Leptinotarsa decemlineata) je bruk ze swójby ryženkow (Chrysomelidae) z porjada (Coleoptera).
Wědomostne mjeno[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po němskej wikipediji wědomostne mjeno Leptinotarsa decemlineata woznamjenja němsce někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbsce potajkim "lochka noha ze dźesać smužkami" abo "dźesaćsmužkowa lochka noha".
Wopis[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
7 hač 15 milimetrow dołhi běrnjacy ryženk je žołty, při čim jeho šijowa taflička (němsce de:Halsschild) čorne blečki ma a na třěškach (tež pokryw křidłow) dźesać ćěmnych podołhostnych smužkow je.
Rozšěrjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bruk je swětadaloko rozšěrjeny. Originalnje pochada, kaž tež běrnowa rostlina, z Ameriki. Jeho originalna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće Colorado. W Ameriskej jendźelšćinje bu běrnjacy ryženk tež "Colorado beetle" mjenowany. Jeho originalna picowa rostlina bě de:Büffelklette, kotraž tež k swójbje wrónidłowych rostlinow słuša. Přechod na běrnu so poprawom připadnje stał. Přez předobywanje běłych sydlerjow a z nimi jich běrnjacymi rostlinami) bu brukej jeho nowa picowa rostlina praktisce napřećo přinjesata.
W Europje był běrnjacy ryženk prěni raz w lěće 1877 w přistawach wot Liverpool a Rotterdam zawohladany. W Němske su prěnje namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) tež za lěćo 1877 dopokazowane. Hižo w tutym času bu wo njesnadnych napinanjach rozprawjene, plagu zamjezować. W lětomaj 1887 a 1914 su nowe wulke nadpadowe wuchadźišća w Europje wustupowali. W lěće 1922 so je běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda her do znutřkowneho kraja předobywał a 250 km² běrnjacych wobrostow wokoło Bordeaux skóncował. W lěće 1936 je po Rynje dochadźał a so z spěšnosću wot 20-30 km na lěće do wuchoda rozšěrjował. W lěće 1945 je na Łobjo dochadźał, w lěće 1950 na Odru. W lěće 1960 je skónčnje Pólsku přeprěkował a UdSSR docpěł. W Europje běrnjacy ryženk žane přirodne žratne njepřećele nima, jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali (hlej tež Mimikry wosy). Hakle w poslednich lětdźesatkach su domjace ptače družiny započinali, kaž bažanty, běrnjacy ryženk jako žratwa akceptować. Nimo toho přepytuja, nad brukowej plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami dobyć.
Pica[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny (a druhich wrónidłowych rostlinow ). Wottud tež mjeno "běrnjacy ryženk". Běrnjace ryženki móžeja w krótkim času cyłe poła donaha wužrać.
Wuwiće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bruki wotpołožuja w juniju na łopjenowych delnich stronach běrnjacych rostlinow kóždy raz pakety z 20-80 oranžožołtych jejkow. Cyle su na sančka něhdźe 1200 jejkow. Z jejkow so po 3 hač 12 dnjach larwy wulahnu. Su čerwjenojte a maja na bokach a na hłowje čorne dypki. Larwy jara spěšnje wurostu a so tři raz slěkaja. Po 2 hač 4 tydźenjach lězu do zemje, zo by so tam zakuklowali. Po něhdźe dwě dalšimaj tydźenjomaj běrnjace ruženki wulězu, kotrež pak hišće znajmjeńša jedyn tydźeń we pódźe wostanu. Na lěće je 1 - 2 brukowej generaciji, při čimž so w srjedźnej Europje jenož jedna generacija wuwiwa, ale so w ćoplišich regionach samo hač do třoch generacijow wuwiwa. Běrnjace ryženki přezymuja we pódźe.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 71 (němsce)
- Welcher Käfer ist das?, Kosmos, ISBN 3-440-05728-3 (z němskej wikipediji)


text:
Chicago
Wspůłrzyndne: 41°54' N 87°39' W
Chicago – mjasto we USA, pouožůne nad jeźorym Michigan we stańe Illinois. Chicago je třećym co do wjelgośći a zaludńyńo mjastym we Stanach Zjydnočůnych zarozki po Los Angeles a Nowym Jorku.
Chicago wroz s předmjeśćůma twoři guůwno metropolijo mjejsko pouožůno na střodkowym wschodźe Stanůw Zjydnočůnych. Je tyž guůwnym cyntrům biznesowym, kulturalnym a naukowym, a samo mjasto a uokolice přežywajům uokres gwoutownygo rozwoju a ekspansyje. Nojbližšymi a nojwjynkšymi předmjeśćůma sům mjasta Niles, Elmhurst, Melrose Park, Franklin Park, Cicero, Joliet, Addison, Evanston, Schaumburg i Wood Dale.
Chicago je uokreślane mjanym "Wjetřne mjasto" (ang. Windy City).
Nojwjynkše poza Polskům skupisko Poloków a ludnośći pochodzyńo polskigo (ůng. 1,1 mln osůb polskigo pochodzyńo, we tym ůngyfer 250 tyś. godajůncych na co dźyń we polskij godce). Uobezdřij tyž: Jackowo.


text:
Në mómë sã dożdóné, òd kùńca stëcznka 2012 rokù mòże ju zladowac sztabilny wëdôwk kaszëbsczégò Firefoksa 10.0.
Zladënk je przistãpny z kaszëbsczi pòdstarnë Mozillë, na chtërną brateczno Waji rôczã.
Nót je tuwò dodac, że to blós dzãka ùpiartoscë Jureka Hiza darzëło sã m.jin. przeńc przez całowną “mozillową biurokracëjã” ë doprowadzëc do negò wëdôwka!
Je to pòdle mie nôslédny wôżny pùnkt dôjący dowód na ùniwersalnotã najegò kaszëbsczégò jãzëka, chtërén nie mùszi sã tacëc przed tak zwónëmi “wiôldżima jãzëkama”.


text:
Planujesz zwiydzanie Malty? Niy wiysz jako szafnyć ôrganizyrowanie weekyndu na Malcie? Kuknij na naszo familijno rajza a ciś na ta cudno isla!
NOWE SUPER TEKSTY
-
-
Poskłodanie galantnej ôblyczki to umi być dlo chopa starunek. Beztōż werci sie zawierzyć fachmanōm ôd ancugōw. Nojlepij takim ze Ślōnska.
-
Ślōnzok czeko na niydzielny ôbiod cołki tydziyń. Na co kōnkretnie? Toć, że na klyjzy, rolada a modro kapusta. A co byście pedzieli na wygańsko wersyjo?
-
Winszowanie ślubne po ślōnsku to niy ma nic lekigo. Wejrzijcie jako fajnie idzie powinszować Modej Porze gynau tego, co sie im nojbardzij sprzido.
-
Chiemsee – cudne jyzioro, gryfne isle na nim, a ku tymu dwa zōmki, rajza szifym i sztyjc zocny landszaft naôbkoło. Trza co wiyncyj, coby noleżycie dychnyć?
-
Jako nojlepij pozaglōndać na Manhattan? Gynau ze szifu na rzyce Hudson. Kuknijcie społym snami na Statua Zwōlności a hyrski Empire State Building i poczytejcie jako fajrujōm au-pair we Nowym Jorku!
-
Mocie w zocy rabaty, pra? Stolica Maroka tyż bydziecie mieli! Proszymy na byzuch do nojbardzij europejskigo spostrzōd marokańskich miast. Co tamek zoboczyć? Jakie sōm atrakcyje Rabatu?
-
Niy ma co cyganić. Statystyczny Ślōnzok Warszawie za fest niy przaje. I to je yno tak leko pedziane. Skōnd sie to biere? Czymu je winowate same miasto? I czamu jednak sie werci, coby Ślōnzok do stolicy gorolyji rajzowoł?
-
Miałem okazję usiąść na kanapie “Dzień Dobry TVN” i porozawiać o śląskiej mowie w serialu “Diagnoza”. Jak do tego doszło? O co tu w ogóle chodzi? O spełnianie marzeń!
-
Idzie po ślōnsku porozprowiać ô wszyjskim? A ô przōniu? Je naszo godka fertich ku tymu, coby pedzieć, co czujymy? I eli przelezi nōm to bez ta naszo rubo skōra?
-
Coney Island to je perfekt welōnek jak sie rozchodzi ô aktywny czos fraj we Nowym Jorku. Piykno plaża, ôcyan i cudny oldschoolowy lunapark Coney Island zrobiōm tak, że bydziecie sie czuli choby we filmie.
-
Mocie chynci na byzuch we Szwajcaryji? Tōż możnej alternatywne, rozwożne i łacne zwiydzanie Zurychu? Wejrzijcie kaj zōnś, kaj pomaszkecić i jako fajnie spyndzić czos we landzie wychamranej kyjzy i federmesrōw.


text:
Łōńskigo roku bōła w mediach wielgŏ chaja skuli nowego elymyntŏrza, kery Ministerstwo Edukacyji Nŏrodowyj wprowadziōło do szkół. Bajtle w piyrszych klasach dostały darmowy podryncznik, kery wcale niy je taki darmowy. Ô elymyntŏrzu w mediach sie już niy gŏdŏ, ale moja cera terŏzki łazi do piyrszyj klasy, tōż moga se ôbejrzeć ô czym to sie bajtle we szkole terŏzki uczōm.
Piyrsze co mie udziwiōło, to fakt, że tyla lekcyji we tym nowym elymyntŏrzu je cōłkym podobnych do lekcyji, kere sie znŏdły w Gōrnoślōnskim Ślabikŏrzu, piyrszym ślōnskojynzycznym elymyntŏrzu, wydanym bez Pro Loquela Silesiana we roku 2010. Toć, że nowy elymyntŏrz je wielgszy ôd ślabikŏrza. Mŏ sztyry tajle – podzim, zima, wiosna i lato, ślabikŏrz – ino jedna. Dyć szkolŏrze uczōm sie z niego aże bez 17 lekcyji we tydniu, a ślabikŏrz bōł pōmyślany tak, iże jedna lekcyjŏ przipadała na jedyn tydziyń.
W ôbuch ksiōnżkach bajlte poznŏwajōm litery, chociŏż autory ślabikŏrza zakłŏdali, że i tak wiynkszŏ tajla liter bajtle sie bydōm uczyć tyż na lekcyjach jynzyka polskigo. W ôbuch ksiōnżkach sōm take ôczywiste tymaty zwiōnzane z porami roku: podzime strōmy i liście, zimowe graczki, tref ze wiosnōm abo feryje. Ale sōm tyż spōlne tymaty, kerych ôbecność we dwōch podryncznikach mogłaby sie wydŏwać trocha dziwnŏ. I – pewnikym kejby elymyntŏrz powstōł gibcij ôd ślabikŏrza – autory tego drugigo ôstaliby ôskarżyni ô plagiat. Dyć i tu i tu mōmy lekcyje ô dinozaurach (tak po prŏwdzie w elymyntŏrzu niy podŏwŏ sie mianōw dinozaurōw ino naszkryflane sōm te nŏjbardzij znane kŏżdymu gatōnki – tyranozaur, diplodok abo stegozaur, a w ślabikŏrzu je napisane ino ô richtich ślōnskich dinozaurach – silezaurusie ôpolskim i smoku ze Lisowic), ô tym jak bajtle wystŏwiajōm we szkole tyjater, ô tym jak sie poznŏwŏ gatōnki ptŏkōw, ô używaniu we szkole nowych pōmocy dydaktycznych – kōmputerōw i tabletōw, ô fojerwerze, ô ôglōndaniu gwiŏzdōw i miesiōnczka bez teleskōp.
We ôbuch ksiōnżkach sōm tyż elymynty geografyji i kultury ludowyj, w tym ôbleczyniŏ. Ale to akurat je pokŏzane cōłkym inkaszyj. We ôbuch je lekcyjŏ ô gōrach. W ślabikŏrzu pisze ô wszelkich ślōnskich gōrach – i Beskidach i Sudetach, i tych po polskij strōnie granicy i tych po czeskij strōnie. W elymyntŏrzu gŏdŏ sie ô gōrach, ale bajtle uczōm sie panoramy Tatrōw. Muszōm poradzić pokŏzać Giewōnt na rysōnku kōnturu gōr. Muszōm sie tyż uczyć gwary gōrŏlskij. I wiedzieć co to je „gawra”, „watra”, „oscypek i „smrek”. Muszōm znać tajle gōrŏlskigo ôbleczyniŏ ludowego. Ô żŏdnych inkszych gōrach ani gōrŏlach i jejich kulturze niy ma ani słowa. Podobnie je tyż z geografijōm. We ślabikŏrzu je pŏra lekcyji ô Ślōnsku, jego regijōnach i miastach. Bajtle dowiadujōm sie niy ino ô Katowicach czy Ôpolu, ale tyż ô pŏranostu inkszych miastach. Poznŏwajōm herby takich miast jak Ôleszno, Lublyniec, Żŏry, Dobrodziyń czy Frydek. W elymyntŏrzu MEN idzie znŏjś lekcyjŏ ô Wiśle, ôsobne lekcyje ô miastach, kere nad Wisłōm leżōm: Krakowie, Warszawie, Torōniu i Gdańsku. Inkszych miast ani rzek w Polsce niy ma. Toć, że w elymyntŏrzu niy padŏ miano Katowice ani Ôpole. Nawet w lekcyji ô Wiśle, kaj jedna z dziōłszek sie pytŏ kaj Wisła napoczynŏ swōj bieg i kaj by bōł fest dobry plac coby ô Ślōnsku abo Beskidzie Ślōnskim spōmnieć, rechtōrka ôdpedziała coby bajtle sie wejrzeli na mapa. Co ôdpedzōm wtynczŏs, w czasie prawdziwyj lekcyji prawdziwe rechtōrki, niy wiym.
Gōrnoślōnski Ślabikŏrz ôstōł napisany ôrtografijōm interdialektalnōm tj. takōm, kerŏ tyn sōm tekst pozwŏlŏ ôdczytywać w roztōmajty, podug dialektu używanego na danym terynie Gōrnego Ślōnska, sposōb. I to tyż prziświycało autorōm ślabikŏrza – coby pokŏzać rōżnorodność i bogactwo kulturowe Gōrnego Ślōnska. Elymytŏrz MEN je napisany w ôrtografiji, kerŏ niy uznŏwŏ dialektalnych rōżnic. Tōż i autory elymyntŏrzowych tekstōw niy wysilali sie ino pokŏzali jedna wielgŏ, polskŏ, stereotypowŏ kultura – Krakōw i Warszawa prziôzdobiōne gōrŏlskōm ludowościōm.


text:
Strzewiki
Strzewiki to tajla uobleczyńo, kero uobuwo śe na szłapy.
Strzewik skłodo śe nojczyńśći ze:
- zole, kero wyuůnaczůno je ze gůminu (btp. gůmjoki), drzewa (ntp. holcoki), plastiku a inkszych materjałůw. Zole sům nojwożńyjszům tajlům strzewikůw.
- abzaca, kery je prziklajstrowany abo prziteksowany do zole uode spodku;
- szułszaftu (cholywy), kero zakrywo wjyrch szłapy abo czasym dolne tajle nogi. Mogům być uheklowane (ntp. ze zomszu abo ze lyjdru), uodlůne ze plastiku abo ze gůminu.
- szplatůwk (ntp. gulery) abo haltrůw (ntp. zandale).
Rzymjeśńikym uod rychtowańo strzewikůw je szewjec.


text:
Distance
distance calculator for the cities begins with pio in pl.
Piolunka, Pionki, Pionki, Pionki, Piorkow, Piorkow Dolny, Piorkow Gorny, Piorkow Zajasienie, Piorkowo, Piorunka, Piorunkowice, Piorunow, Piorunow, Piorunow, Piorunowek, Piory Pytki, Piory Wielkie, Piotraszewo, Piotrawin, Piotrkow, Piotrkow, Piotrkow Borowski, Piotrkow Drugi, Piotrkow Kujawski, Piotrkow Kujawski, Piotrkow Pierwszy, Piotrkow Trybunalski, Piotrkow Trybunalski, Piotrkow Trybunalski, Piotrkowek, Piotrkowek, Piotrkowek Duzy, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice, Piotrkowice Male, Piotrkowice Wielkie, Piotrkowiczki, Piotrkowko, Piotrkowo, Piotrkowo, Piotrkowo, Piotroniowice, Piotrow, Piotrow, Piotrow, Piotrow, Piotrow, Piotrow, Piotrow, Piotrow Gulaczow, Piotrow Podlazy, Piotrow Porebiska, Piotrow Zagosciniec, Piotrowa, Piotrowa Dabrowa, Piotrowe Pole, Piotrowek, Piotrowek, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice, Piotrowice Male, Piotrowice Nyskie, Piotrowice-Ochojec, Piotrowice Polskie, Piotrowice Swidnickie, Piotrowiec, Piotrowiec, Piotrowin, Piotrowka, Piotrowka, Piotrowka, Piotrowka, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo, Piotrowo Krzywokoly, Piotrowo Trojany, Piotrowszczyzna, Piotry,
ADS


text:
Kazachstůn
Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. ҚaзaқcTaH, ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы; rus. KaзaxcTaH, Pecпyблиka KaзaxcTaH) – państwo ležůnce tajlowo we Ojropje (5,4% powjyřchńi – teryny na zachůd uod řyki Emba) a tajlowo we Azyji, powstoue we 1991 we wyńiku rozpadu SSSR. Grańičy s nastympujůncymi państwami: Chinůma (1460 km grańicy), Kirgistanym (980 km), Turkmyńistanym (380 km), Ůzbekistanym (2300 km) a Federacyjům Rosyjskům (6467 km). Uůnčno dugość grańic Kazachstanu wynośi 12 187 km. Kazachstan mo tyž dostymp do nojwjynkšygo jeźora śwjata – Mořa Kaspijskigo na dugośći 2340 km.


text:
Růmůńijo
Růmůńijo (rům.: România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) – kraj we pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy. Grańičy s Madźarůma a Syrbijům na zachodźe, Bůugaryjům na pouedńu wzduž Důnaju, a Ukrajinům i Republikům Moudawije na půunocy. Kraj mo tyž dostymp do Mořa Čornygo. Bukarešt (rům. Bucureşti, IPA: /bu.ku'reʃtʲ/) je stolicům i nojwjynkšym mjastym Růmůńije.
Uod 29 marca 2004 roku Růmůńijo je čuůnkym NATO, a uod 1 styčńa 2007 tyž Uńji Ojropejskij. Po přijyńću do uorgańizacyji, Růmůńja stoua śe śůdmym wedle ličby ludnośći krajym wspůlnoty.


text:
Uniwersum
Uniwersum (z łat. universus "ceły", z unus a versus "do jadnogo pśewobrośone") jo powšykne zapśimjeśe za cełk wšyknych wěcow a objektow. We wósebnem měnimy z tym swětnišćo abo Kosmos (z grich. kόσuoς kósmos "(swětowy) pórěd", "pyšnotki", "pśistojnosć"; napśeśiwo chaosoju) a pomjenjujomy z nim swět, to groni swětnišćo ako widobny uniwersum, ale teke ako rědowany, harmoniski cełk.
Ako swětnišćo pomjenjujomy cesto jano rum zwenka zemskeje atmosfery. Pśeto pśechod mjazy atmosferu a swětnišćom jo běžny, eksistěruju někotare wustajony granice. Mjazynarodnje pśipóznata jo definicija Fédération Aéronautique Internationale, pó kótarejž swětnišćo se zachopijo we wusokosći 100 kilometerow. Pó definiciji NASA a US air force se wono zachopijo južo we wusokosći něźi 80 kilometerow (50 milow) nad zemju.
Powšykne informacije[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Źinsa jo powšykna relatiwiska teorija Alberta Einsteina powšyknje pśipóznata za wjelikorumowu strukturu uniwersuma. Teke kwantowa fyzika jo wažne dopóznaśa pśinosowała za rozměśe jěsnego uniwersuma, w kótaremž stej byłej gustota a temperatura wjelgin wusokej a wjele procesow jo na rowninje elementarnych źělkow wótběžało (fyzika astronomiskich źělkow). Wěrjepódobnje jo, až buźo akle rozšyrjone rozměśe uniwersuma móžne, gaž fyzika jo wuwiła teoriju, ako zjadnośijo powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku. Jej se groni engelski Theory of Everything abo teke swětowa formula. W tej teoriji kwantoweje grawitacije deje byś jadnotnje rozjasnjone wšykne styri zakładne mócy fyziki (elektromagnetiska móc, grawitacija, mócna a słaba jědrowa móc). Někotare fyzikarje gódaju, až snaź samo hyšći pěta móc eksistěrujo. To by mógło snaź rozjasniś, cogodla se fyzikarjam njeraźi, powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku do jadnogo spóraś. Južo Albert Einstein jo se bźez wuspěcha wjele lět wó taku wšowobejmujucu teoriju procował. K tomu njejstej byłej w jogo koncepśe zdźaržanej mócne a słabe mjazsobne wobwliwowanje. Togodla su se jogo procowanja dla njedopołnych zakładow južo wót zachopjeńka musali rozbiś. Akle w šesćźasetych lětach su byli wuměnjenja za wuwijanje cełkowneje teorije dane. Z tym jo zachopiło wuběźowanje fyzikarjow na cełem swěśe za tym wjelikim, jadnotnym pśedstajenim swěta.
Kosmologija, źěl fyziki a źinsajšneje filozofije pśirodowědomnosćow, zaběra se ze studiumom uniwersuma a wopytajo na pšašanja ako na pśikład za dokradnosću pśirodnych konstantow.
Starstwo a wobstatki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Klasiska, źinsa powšyknje daloko pśipóznata teorija prabucha wuchada z togo, až uniwersum jo nastał we wěstem wokognuśu, prabuchu (eng. big bang), z jadneje singularity a wót togo casa se rozpśestrěwa. W tom modelu ale wóstanjo njejasne, co jo było do prabucha a co jo jen zawinowało. Cas, rum a materija su pó tej teoriji akle z prabuchom nastali. Z tym wótpadnjo zakład za pšašanje, co było do togo, pśeto njejo był - pó definiciji - žeden rum, w kótaremž by mógło se něco tšojś. K tomu pśiźo, až njejo móžno wěsty casowy dypk do prabucha fyzikaliski definěrowaś. Dokulaž njejsu znate pśirodowědomnostne kazni za ekstremne wuměnjenja w prědnych něźi 10−43 sekundach (Planckowy cas) pó prabuchu, njewopisujo ta teorija pópšawem zewšym to tšojenje same. Akle pó tom Planckowem casu jo móžno fyzikaliske wótběgi slědowaś. Na pśikład móžomy jěsnemu uniwersumoju pśirědowaś temperaturu 1,4 · 1032 K (Planckowa temperatura).
Starstwo uniwersuma móžomy na zakłaźe nejdokradnjejšych měrjenjow satelita WMAP na 13,7 miliardow lět kradu dokradnje licyś. To starstwo dajo se teke zwěsćiś z ekstrapolaciju wót tencasneje spěšnosći ekspansije uniwersuma na cas, w kótaremž uniwersum jo był w jadnom dypku. To woblicenje pak wótwisujo mócnje wót wobstatkow a zestajenja uniwersuma, pśeto materija a energija pśez grawitaciju toś tu ekspansiju późaržujotej. Až doněnta jano indirektnje dopokazana śamna energija móžo tu ekspansiju teke póspěšyś. Tak mógu wšakorake měnjenja wó zestajenju uniwersuma teke k wšakorakim wuliconym starstwam wjasć. Z pomocu starstwa nejstaršych gwězdow móžomy dolnu granicu starstwa póstajiś. W tencasnem standardowem modelu se wobej metoźe derje makatej.
Wšykne woblicenja za starstwa uniwersuma wuchadaju z togo, až jo prabuch napšawdu zachopjeńk uniwersuma, což pak dla njewěźenja wó pśirodnych kaznjach w stawje krotko pó prabuchu njejo wobwěsćone. Móžomy źe wuzamknuś statiski uniwersum, ako jo njeskóńcnje stary a wjeliki, nic pak dynamiski njeskóńcne swětnišćo. To se pśedewšym z wobglědowaneju mócneju ekspansiju swětnišća wobtwarźijo. Mimo togo jo južo astronom Heinrich Wilhem Olbers na to pokazał, až w njeskóńcnem uniwersumje z njeskóńcnem starstwom my by musali měś swětłe nocne njebjo (Olberowy paradokson), pśeto w kuždem směrje awtomatiski něźi by musała byś gwězda. Gaby uniwersum ale był njeskóńcny wjeliki a měł skóńcne starstwo, njejo nas swětło zdalonych gwězdow hyšći dojśpiło.
W mjazygalaktiskem rumje (glědaj teke galaksija) jo gustosć něźi jaden wóźikowy atom na kubikny meter, w galaksijach pak jo wó wjele wuša. Pó rumje rozdźělone su póla a promjenjenje. Temperatura slězynowego promjenjenja jo 2,7 Kelvin (pótakem něźi -270 °C). Wóna jo nastała 380.000 lět pó prabuchu a groni se jej teke prědny wukśik pó naroźenju uniwersuma. Wóno wobstoj jano w małem źělu z materije a energije (4%), wót ceje zasej jano późěl 10% swětło wusćeła a stakim widobny jo. Nejwětšy źěl wugótujo z wjele wobglědowanjami indirektnje dopokazana, ale dalej njerozjasnjona "śamna materija" (23%) a "śamna energija" (73%), ako jo za póspěšonu ekspansiju zagronita. Na śamnu energiju pokazuju daty dalokich supernowow, jeje eksistenca se wobkšuśijo z pomocu satelitow ako COBE a WMAP, balonowych eksperimentow ako BOOMERANG, a teke efektow grawitaciskich linsow a rozdźělenja galaksijow w uniwersumje. Cełkowna masa uniwersuma lažy mjazy 8,5 · 1052 a 1053 kg. Arthur Eddington jo južo 1938 gódał, až jo kradnje 136 · 2256, abo něźi 1,57 · 1079 protonow a elektronow, z masu 2,64 · 1052 kg. K tej masy pśiźo hyšći masa neutronow. Wuchadamy z togo, až jo pśidatnje hyšći śamna energija, ako teke ma wěstu masu. W teoriji wóna ma wósebne antigrawitaciske statkowanje. Z nim wopytajo se rozkłasć, cogodla njedojźo ku grawitaciskemu kolapsoju (big crunch). Z wótpowědnje wusokeju temperaturu na zachopjeńku a niskeju gustotu by teke móžno było, až uniwersum dojśpijo kritisku spěšnosć ekspansije (wuběgańska spěšnosć), tak až by móžna była njeskóńcna ekspansija pśeśiwo grawitaciji.
Forma a wolumen[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z prabuchoweje teorije by mógało slědowaś, až ma uniwersum formu kule, to pak jo jano jadna z wjele móžnosćow. Naraźiło jo se pódla płonego uniwersuma wjele drugich formow, na pśikład hypertorusowu formu abo teke w popularnowědomnostnych publikacijach znatej formje bala a trompety.
Standardowy CDM-model (z eng. cold dark matter, "zymna śamna materija") ako teke aktualnjejšy standardowy Lambda-CDM-model, ako wobglědujo měrjone póspěšenje ekspansije uniwersuma, wuchadajotej z euklidiskeje geometrije (płonego uniwersuma) a njeskóńcnego wolumena. Njeskóńcny wolumen njejo do kóńca wobkšuśony, pśeto jo źinsa jano móžno, dolnu granicu rozpśestrěśa swětnišća póstajiś. Wobglědowańske daty satelita WMAP wuzamkuju pó Neilu Cornishu wětšynu wopisowańskich modelow uniwersuma, ako maju mjeńšy radius ako 78 milionow swětłowych lět. Dokulaž měrjona geometrija njedajo se wót euklidiskeje rozeznawaś, wobglědujomy standardowy Lambda-CMD-model ako nejjadnorjejšy, ako móžomy na wobglědowańske daty pśipódobniś.
Wažny jo rozdźěl mjazy njeskóńcnosću a njewobgranicowanosću: Teke gaby uniwersum njeskóńcny wolumen měł, by był weto wobgranicowany. To dajo se lažko na modelu pokazaś: Pówjerch kule (sfera) jo kóńcny, njama pak žedno srjejźišćo a jo njewobgranicowany (móžomy se na njom pógibowaś, bźez togo až gdy kšomy dojśpijomy). Tak ako dwójodimensionalny pówjerch wobdajo kulu, móžomy se pśedstajiś tśidimensionalny rum ako kšomu wušejdimensionalnego ruma, jolic uniwersum njejo płony ale zekśiwjony.


text:
Ja, wiecie roztomili ludkowie, jak to jest kiej umrze jakiś dobrze nom znany mensz, to nom boles serce gryzie. Tak tyż buło teroziczki w sobota. Jak żeśmy się dowiedzieli, że ktoś zaczasnął Dietra, to nom w to buło bardzo trudno uwierzyć. Taki porządny synek. Niedolwno buł ciażko chory i po langym czasie jakóż się z tygo wydobruchoł i teraz to. Kiejby mi to ni pedzieli i tuplikowali moi somsiedzi to byjch nie umiół uwierzyć, bo przecan tyn karlus buł jeszcze richtig lustik, cieszoł się z leben a tu takoł rzecz.
W kościele buło tak fol, iże ło miejscu nie można było wcale myśleć. Wszyscy mu przołli, kożdy godoł - nasz synek i porządny jak Ślązok. Nikomu nie zawodzoł, każdymu pomołgoł a tu już go nie momy, naszygo birgermeistra. Ło pierona, trzamu sie tak to w życiu zdołrzoł?
Jednak widzimy, iże miol nie tylko kamratów, ale tyż takich podciepów kierzy ło nim źle godali, kierzy by go w łyżce wody utopili. I jak mi się wydowoł, nie utopili go, ale zarżli jak prosia. Czy to jest po Bożemu? Ni. Ale tacy ludzie tyż są na tym świecie.
Niekiery partie na Niygo przezywały, go szkalowały, na niygo pluły, bo chcioł autonomia gospodarczoł. Przeca jak taki człowiek jak Dieter ło czymś nowym gołdoł, to noleżało go posuchać, z nim rozprawiać a niy zarołz na niygo ciepać belejakimi słowami.
Piszam i musiołejch sie pójść napić kiszki, bo mie tak jakoś zaczyły szczypać łoczy a niy mioł ejch sznuptychla przy mie, a niy wypadol łoczuw wytrzeć w klosetpapiyr.
Dieter my ci przoli i jak żeś tam z wiyrchu widzioł Twój beerdigung, toś widzioł wiela ludzi szło za Twoją trułą i z tygo bardzo dużo beczało. Niekierzy nie chcieli tygo pokołzać, ale po kryjomu wycierali łoczy w rekołf.
Tygo faronskiego gizda, kiery to zrobiuł, jak byjch dostoł w moje rance to byjch mu tak nadrzistol, iże by w koncu wiedziol, ze takich rzeczy się nie robi i że patiozym ja, ale idiotyzm ni.
EP