text:
Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku
Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku (pol. Plebiscyt na Górnym Śląsku, miym. Volksabstimmung in Oberschlesien) – jedyn ze dwōch[uwaga 1] absztimōngōw tykajōncych etnicznego pograniczŏ polsko-miymieckigo, kere wyznaczōno było we 1919 roku we wersalskij pokojowej umŏwie, kōńczōncyj I wojaczkã światowõ. Absztimōng ôstoł przekludzōny 20 marca 1921 a poprzedzony bōł dwōma powstōniami ludności Gōrnego Ślōnska dopōminajōncyj sie prziłōnczyniŏ regiōnu do Polski (ślōnske powstōnia).
Absztimōngowe ôrgany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Absztimōng bōł nadzorowany bez Miyndzysojuszniczõ Reskyrujōncõ a Absztimōngowõ Kōmisyjõ na Gōrnym Ślōnsku ze siydzibōm we Ôpolu. Na czole tyj angelsko-francusko-italijańskij Kōmisyje stoł Francuz jyneroł Henri Le Rond. Zastympnikym Le Ronda bōł Italije jyn. Alberto De Marinis Stendardo di Ricigliano, Wielgõ Brytanijõ reprezyntowoł płk Harold Franz Passawer Percival. Do Kōmisyje byli ŏddelegowani przedstŏwiciele Polski, Miymiec, Czechosłowacyje a Watykanu (apostolski nuncjusz abp Achille Ratti, niyskorzij monsignore Giovanni Battista Ogno-Serra). Polskõ reprezyntowoł gyneralny kōnsul Daniel Kęszycki. Ôkrōm przekludzyniŏ absztimōngu Kōmisyjŏ miała niyskorzij podle jego wynikōw zapropōnować straciōł spornego terytorium. Auftragym Kōmisyje a tŏwarziszōncych jeji alianckich wojsk było dopilnowanie nŏleżnego ciōngu kampanije absztimōngowej a samego welowaniŏ jak tyż utrzimanie porzōndku i pokoju. Kōmandyrym wojsk wachujōncych porzōndku bōł jyn. Jules Gratier.
Polskŏ i Miymcy zaczły tworzić ôrgany absztimōngowe we lutym 1920. We Bytōmiu powstoł Polski Absztimōngowy Komisariat (PKPleb.) ze Wojciechem Korfantym na czole. Jego siydziba była we Hotelu Lomnitz. Zastympnikami Korfantego byli: Konstanty Wolny (CHZL), Józef Rymer (NPR) a Józef Biniszkiewicz (PPS). Szefym Wydziału Administracyjnego ôstoł prŏwnik Paweł Kempka[1]. Na czole Miymieckigo Absztimōngowego Komisariatu (Plebiszitskommissariat fur Deutschland) stanōł burmistrz Rozbarku dr Kurt Urbanek. Siydziba miymieckigo Komisariatu była we Katowicach we hotelu „Cyntralnym” przi ul. Dworcowej 11. Pōnadto na terynie absztimōngowym fungowały krysowe a gmińske absztimōngowe kōmitety. Na czole krysowych kōmitetōw stali krysowi kōmisŏrze, a na czole gmińskich – ślubni dufności. Jedyn ze Polskich Podkomisariatōw Absztimōngowych fungowoł we Katowicach na Heinzelstraße (dzisiyjszŏ ulica Plebiscytowa nr 1).
Narychtowaniŏ zabezpieczały po zajcie polskij Polskŏ Wojskowŏ Ôrganizacyjŏ, a potym Cyntrala Bildōngu Fizycznego a Kōmynda Ôbrōny Absztimōngu, a po zajcie miymieckij Kampforganisation Oberschlesien (Ôrganizacyjŏ Bojowŏ Gōrnego Ślōnska). We zwiōnzku ze nasilajōncym sie miymieckim terrorym w czasie narychtowań do absztimōngu wybuchło II ślōnske powstōnie. Po jego abszlusowi Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ ôbrobiyła prawidła absztimōngowe, kery ôstoł ôgłoszōny we tajlach, we dniu 30 grudnia 1920 jak tyż 23 a 28 lutego 1921 roku (prawidła ôpublikowane były we nr 12, 14 i 15 „Cajtōngu Amtowym Gōrnego Ślōnska”). Po drugim powstōniu utworzōno tyż polsko-miymieckõ policyjõ absztimōngowõ – Abstimmungspolizei, tm. Apo.
Ciōng absztimōngowej kampanije[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Narychtowaniŏ do absztimōngu ôdbywały sie we atmosferze terroru ôbōch zajt. Jŏrym 1919 roku ôstała utworzōnŏ miymieckŏ policyjŏ bezpiyczyństwa – Sicherheitspolizei, we przimo Sipo, wszeôbecnie zwanŏ „zycherkōm”. Policyjŏ ta przejōnła niykere wojskowe auftragi, m.in. warowała granice ze Polskõ. Sipo zawŏdzało napływ polskich bojōwkarzy na tejże granicy. We tym samym czasie ulekszało napływ miymieckich bojōwkarzy a transport brōni na Gōrny Ślōnsk bez piskã dymokracyjnã ôddzielajōncõ tyn teryn ôd Rzeszy. Po zawarciu wersalskij pokojowej umŏwy aliancka Rada Nojwyższŏ nakŏzała Miymcōm rozwiōnzanie Sipo do kwietnia 1920 roku. Decyzyjõ tã jednak zignorowano, za to po przibyciu Miyndzysojuszniczej Kōmisyje a ôpuszczyniu Ślōnska bez ôddziały Grenzschutzu, Sicherheitspolizei stała sie jedynym zôrganizowanym wojskowym drukym zajty miymieckij na terynie absztimōngowym. Zgodnie ze tajnymi dyrektywami płynōncymi ze Berlina jeji funkcjōnariusze dopuszczali sie aktōw gwołtōw przi polskich działŏczach, zawŏdzali jejich legalne fungowanie, pasowali terror a zastrŏszanie. Polŏki ôdpłacali sie im tã samã mōnetōm, mordujōnc ślōnskich a miymieckich działŏczy, na przikłŏd Teofila Kupkę.
Bez cołki czas narychtowań do absztimōngu, na jego terynie fungowały miymiecke bojōwki przerzucane ze Prudnika, kery bōł terynym jejich kōncyntracyje. Bōł w nim tajny skłŏd brōni, amunicyje a ajnrichtōngu wojskowego dlŏ paramilitarnych formacyji. We Prudniku fungowała tyż rekrutacyjna baza czōnkōw freikorpsōw, kerych po przeszkoleniu a uzbrojyniu kerowano niylegalnie na teryn absztimōngowy. Polŏki planowo terroryzowali ludność bez niszczynia łōnczności, wysadzanie torōw a mostōw bazowych banowych pisek na terynach miymieckich sōmsiadujōncym dyrekt ze terynem absztimōngowym[2].
Napiyncie wzrŏstało ôd chyty kwietnia 1920 roku. We dniu 25 kwietnia 1920 roku ôdbyły sie protestacyjne mityngi polskij ludności we Bytōmiu, Gliwicach, Katowicach, Krōlewskij Hucie (Chorzowie), Myslowicach, Pszczynie, Radziōnkowie, Ślōnskij Rudzie, Rybniku, Wirku, Władzisławiu, Zaborzu a Zŏbrzu. Dopōminano sie m.in. likwidacyje Sipo. We pŏrã dni niyskorzij doszło do zetrzyń miymieckich bojōwek ze polskōm ludnościōm uczestniczōncõ we mityngach rocznicowych upamiyntniajōncych przijyńcie Kōnstytucyje 3 mŏja. Wrŏz szkolŏrskŏ młōdź we pŏru krysach podyjmła sztrejk przi dopōminaniu sie rōwnouprawniyniŏ polskij gŏdki we szkołach. We nocach 27/28 mŏja miymiecke bojōwki, przi braku ryakcyje Sipo, dokōnały zbrojnego ajnbruchu na Hotel „Lomnitz” we Bytōmiu, siydzibã Polskigo Aabsztimōngowego Kōmitetu. Atak ôstoł ôdparty bez grupã prŏcownikōw komisariatu, ale budōnek ulegnōł poprzniyniu. Podane ataki miały plac na siydzibã Polskigo Aabsztimōngowego Komisariatu, a potym gmach konsulatu Polski we Ôpolu. Zdemolowano lokale krysowych Polskich Aabsztimōngowych Kōmitetōw, m.in. na prudnicki krys we Prudniku a kozielski krys we Koźlu, skirz czego jejich siydziby trza było przeniyść ôdpednio do Gogōwka a do Ciska (niyskorzij lokal na prudnicki krys ôstoł przeniesiōny z Gogōwka do Strzyleczek)[3]. Miymcy tyż ôrganizowali mityngi antyfrancuske, bp. we Ôpolu, kaj 14 kwietnia Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ ôgłosiyła stan wojynny.
We siyrpniu 1920 roku miymiecke władze absztimōngowe zabrusiły działalność antypolskõ, a Polŏki antymiymieckõ. 17 siyrpnia 1920 regyrōnek miymiecki zażōndoł ôd Miyndzysojuszniczej Absztimōngowej Kōmisyje ôgłoszyniŏ neutralności Gōrnego Ślōnska we zwiōnzku ze kulajōncõ sie wojaczkōm polsko-bolszewickõ, kere to żōndanie ôstało społniōne. Wiadōmości ô zbliżaniu sie wojsk bolszewickich pod Warszawã jeszcze barzij ôśmieliły Miymcōw. Bojōwki miymiecke napadły siydzibã krysowego inszpektora Miyndzysojuszniczej Kōmisyje we Katowicach, obersta Blancharda, mieszczōncõ sie przi ul. Warszawskij 7. Francuscy wojŏki użyli brōni, zabijōnc 10 napastnikōw a raniōnc mocka inkszych. Hned po tym Miymcy skatowali a zamordowali polskigo działŏcza, dŏchtora Andrzeja Mielęckiego, kery prōbowoł niyść pōmoc rannym, za to wczaśnij przikludzoł brōń ze Polski na Gōrny Ślōnsk dlŏ powstōńcōw.
18 siyrpnia miymiecke bojōwki napadły a zniszczyły lokal Polskigo Absztimōngowego Kōmitetu we Katowicach, kery mieściōł sie we hotelu „Deutsches Haus” (na ece dzisiyjszych ul. Wojewōdzkij a ul. Plebiscytowej). Jego kludzōncy dŏchtōr Henryk Jarczyk a inksi prŏcowniki ôstali sprani.
Ryakcyjōm na te trefiyniŏ bōł abszus we nocach ze 18 na 19 siyrpnia drugigo powstōnia ślōnskigo. Trwało ôno do 25 siyrpnia. We wyniku tego wystōmpiyniŏ Polŏkōm podarziło sie wywalczyć zicher ustympstwa. Zlikwidowano Sipo, a na jeji plac wkludzōno było polsko-miymiecke ôddziały policyji Apo (Abstimmungpolizei). Wkludzōno było dwujynzyczność we amtach, a we szkołach – nauczanie w polskij gŏdce. Uzdano było przi kożdym sojuszniczym kerowniku władz administracyjnych we krysie polskigo doradzŏcza, kerym auftragym była ôbrōna gyszeftōw polskij ludności.
We takij atmosferze ôbie zajty kludziyły propagandowõ akcyjõ. We Polsce powstŏwały kōmitety, kere zetrzały sie niyść pōmoc landsmanōm zza kordonu. Zbiyrano pijōndze, ôpracowywano a przesyłano propagandowe materyje. Utworzōno Cyntralny Absztimōngowy Kōmitet ze marszałkym syjmu Wojciechem Trąmpczyńskim na czole, kery mioł koordynować narychtowaniŏ. Akcyjõ propagandowõ kludzōno było tyż na terynie Miymiec, kaj przebywali liczni ymigranci ze Gōrnego Ślōnska. Utworzōno tam ekstra absztimōngowe biōra, co trefiyło sie ze szperowaniym Miymcōw. We Wrocławiu powstoło Tŏwarzistwo Flyjgi nad Gōrnoślōnzŏkami, kere zajmowało sie ôdszukiwaniem adres zamiyszkujōncych Dolny Ślōnsk Gōrnoślōnzŏkōw a namŏwianiym jejich do wziynciŏ udziału we absztimōngu.
Liczba welujōncych a teryn absztimōngu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We dniu 30 grudnia 1920 roku Miyndzysojuszniczŏ Reskyrujōncŏ a Absztimōngowŏ Kōmisyja na Gōrnym Ślōnsku uzdała, iże uprawniōnymi do welowaniŏ ôstanõ ôsoby, kere dnia 1 stycznia 1921 roku miały skōńczōny 20 rok życiŏ a:
- narodziyły sie i miyszkajōm we ôbrymbie terynu absztimōngu (kategoryjŏ A),
- narodziyły sie we ôbrymbie terynu absztimōngu, ale już tam niy zamiyszkujōm (kategoryjŏ B) tm. ymigranciŏ,
- niy narodziyły sie w ôbrymbie terynu absztimōngu, ale zamiyszkali tam przed dniym 1 stycznia 1904 r. (kategoryjŏ C),
- przed rokym 1920 ôstały bez władze miymiecke wysiedlone ze terynu absztimōngu (kategoryjŏ D).
Do udziału we welowaniu uprawniōnych było 1 220 524 ôsōb. Postrzōd welujōncych 19,3% stanowiyli tm. gōrnoślōnscy ymigranci, to znaczy ôsoby kere na Gōrnym Ślōnsku sie narodziyły, ale z niego wyymigrowały.
We 1919 polskŏ zajta zapropōnowała, coby dozwolić do welowaniŏ tyż tych Ślōnzŏkōw, kerzi miyszkali poza Gōrnym Ślōnskym[4], w nadzieji, iże przizwoli to zyskać głosy Polŏkōw robiōncych we Zagłymbiu Ruhry[5]. Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ zgodziyła sie na tyn postulat, kery we rezultacie ôbrōciōł sie przeciw Polsce, bo rōncz 10 120 ôsōb przybyłych na absztimōng zawelowało za Polskõ, kej wtynczŏs za Miymcami ôpedziało sie 182 288 ôsōb[6].
We dniu 20 marca 1921 roku ôdbōł sie absztimōng. Ôbjōn ôn 1573 gminy gōrnoślōnskij prowincyje we krysach: bytōmskim, katowskim, gliwickim, tarnogōrskim, rybnickim, pszczyńskim, strzeleckim, ôpolskim, lublinieckim, kozielskim, kluczborskim, gubczyckim a czynści prudnickigo krysu. Welowano tyż we niywielgij czynści namysłowskigo krysu, leżōncego historycznie a administracyjnie na Dolnym Ślōnsku (dolnoślōnskŏ prowincyjŏ)[7].
We welowaniu udzioł wziōn 1 190 846 uprawniōnych. Frekwyncyjŏ była tōż bezma stoprocyntowŏ (welowało kol. 98% uprawniōnych).
Wyniki welowaniŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
W wyniku podrachowania głosōw we globalny knif za Polskõ ôpedziało sie 40,4%, a za Miymcami 59,5% uprawniōnych do welowaniŏ.
Potajlowanie absztimōngowego terynu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Po abszlusie III powstōniŏ, prziznano Polsce decyzyjōm Kōnferyncyje Ambasadorōw we Paryżu ze 20 paździyrnika 1921 roku[8], zaôbycz z inicjatywy Francyje, kerŏ chciała maksymalnie ôsłabić Miymcy, Katowicy, Krōlewskŏ Huta, Siymianowicy, Świyntochłowicy jak tyż krysy: pszczyński, katowski, srogsze czynści bytōmskigo dziedzińskigo (65%), lublinieckigo (68%), rybnickigo (84%), tarnogōrskigo (74%) a zŏbrskiego (60%) jak tyż skrawki bytōmskigo miastowego (28%), raciborskigo (25%) a gliwickigo[9]. We posiadaniu niymieckim ôstało 2/3 terynu Gōrnego Ślōnska, we tym 345 becyrkōw welowaniŏ ôsprawiajōncych sie za prziłōnczyniym do Polski. Polsce ôstały prziznane za to liczne miasta, kerych ludność ôpedziała sie w srogij wiynkszości za prziłōnczyniym do Miymiec. Ôprōcz iże Polsce prziznano było myńszõ tajla Gōrnego Ślōnska znŏdła sie tam jednak wiynkszość industryjalnych werkōw. Ze 82 grub, 14 stalowni a 37 wielgich piycōw we Polsce znŏdły sie: 63 gruby, 9 stalowni a 22 wielge piyce.
Sprawy ekōnōmiczne a wzajymnyj ôchrōny praw myńszości sztalowała genewskŏ kōnwyncyjŏ ô Gōrnym Ślōnsku podpisanŏ 15 mŏja 1922.
Uwagi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Zaplanowane były trzi absztimōngi:
1) na Gōrnym Ślōnsku
2) na Warmiji, Mazurach a Powiślu
3) na Cieszyńskim Ślōnsku, Spiszu a Ôrawie.
Ôd tego ôstatnigo, skuli fungowaniŏ prymiera Czechosłowacyje Edwarda Benesza, Polskŏ ôdstōmpiyła we lecie 1920 roku, we zwiōnzku ze darymnõ sytuacyjōm we wojaczce polsko-bolszewickij.
- ↑ Społym ze fragmyntym namysłowskigo krysu.
- ↑ Terŏźnie Chorzōw.
Przipisy
- ↑ Witold Marcoń, Słownik biograficzny regionu tarnogórskiego, pod red. Marka Wrońskiego, Tarnowske Gōry 2009, s. 69.
- ↑ Racławice Śląskie – raclawice.net – Polskie oddziały dywersyjne w maju 1921 roku na ziemi prudnickiej, web.archive.org, 25 siyrpnia 2011 [dostymp 2021-02-17] [zarchiwizowane z adresy 2011-08-25] .
- ↑ Bolesław Bezeg, "Na Linii Korfantego" 05.03.2021, "Na Linii Korfantego" 05.03.2021, 5 marca 2021 [dostymp 2021-03-09] (polski).
- ↑ Marek Czapliński: Historia Śląska. Wrocław: 2002, s. 362. ISBN 83-229-2213-2.
- ↑ Jerzy Krasuski: Stosunki polsko-niemieckie, 1919–1932. Wyd. 2. 1975, s. 57. Cytat: Polacy bowiem spodziewali się licznego udziału w plebiscytach emigrantów polskich z Zagłębia Ruhry i Stanów Zjednoczonych. Okazało się niestety, że ostrze tego postanowienia obróciło się przeciw samym Polakom. Prawo głosu otrzymało bowiem aż 182 tys. osób, które miały przybyć z Niemiec i które w ogromnej większości oddały swe głosy za Niemcami [...]. (pol.)
- ↑ Paweł Dubiel. 1919–1921 Kalendarz bojów plebiscytowo-powstōńczych na Górnym Śląsku. „Polska jest jedna. Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych”, s. 225–240, 1961. Warszawa: Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich.
- ↑ https://web.archive.org/web/20150404185450/http://home.arcor.de/oberschlesien-ka/abstimmung/namslau.jpg Karta terynu absztimōngowego we namysłowskim krysie.
- ↑ Przejyńcie tajli Gōrnego Ślōnska bez Polskõ. Rok 1922.
- ↑ Prus Konstanty, Spis nazw miejscowości Śląska Opolskiego, Instytut Śląski, Katowicy 1939, s. 8–9, we: Śląska Biblioteka Cyfrowa.


c: text/html

text:
- About Institute
- Yeezys - release dates & more., Jordans, colorful nike girl sneakers sale for women - Urlfreeze News
- pink and black nike running shoes 2020
- SBD - Nike Flight Legacy Black White BQ4212 - 002 Release Date - women nike shox medallion sneakers
- Under Armour Sponsors New York Cosmos Soccer Team With Shoes To Gear
- Sb-roscoffShops , Nike Dunk SB Low Blue Lobster Special Box313170-342 , nike wmns flex experience rn 9 iced lilac light the Nike Dunk Low “Jackie Robinson”
- travis scott air jordan 1 low black phantom
- air jordan release dates
- air jordan 4 canyon purple release date
- air jordan 4 military black dh6927 111
- nike dunk release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Radosław Majdan, Andrzej Miązek, Waldemar Jaskulski, Janusz Studziński, Rafał Piotrowski, Grzegorz Niciński (67' Adam Benesz), Mariusz Kuras, Maciej Stolarczyk, Robert Dymkowski, Olgierd Moskalewicz, Andrzej Rycak (55' Marcin Kaczmarek)
trener: Orest Lenczyk
Piotr Lech, Dariusz Fornalakbookmark, Grzegorz Wagner, Bogdan Pieniążek, Marek Wleciałowski, Piotr Rowicki, Damian Galeja (81' Krzysztof Benedyk), Mirosław Jaworski, Witold Wawrzyczek, Krzysztof Bizacki, Mariusz Śrutwa (71' Adam Posiłek)
trener: Albin Wira


text:
Wobhospodarjenski plan za Kulowski komunalny lěs wobzamknjeny
Kulow (AK/SN). Hornjołužiski lěsnistwowy wobwod statneho zawoda Sakski lěs chce Kulowski komunalny lěs dale zamołwiće wobhospodarjeć. To podšmórny referent Jörg Moggert na zańdźenym posedźenju Kulowskich měšćanskich radźićelow. Jednohłósnje wobzamknychu woni plan wobhospodarjenja za dobu wot lěta 2022 do 2031.
Zwisowacy komunalny lěs wobsedźi město zapadnje Kulowa kaž tež mjez Sulšecami a Tradowom. Jednotliwe lěsne płoniny ma nimo toho pola Mučowa a Rachlowa. Dohromady je to něhdźe 200 hektarow. Z toho něšto wjace hač 130 hektarow wobstajnje wobhospodarja. Na tamnych płoninach to móžno njeje, mjez druhim dokelž leža wone w přirodoškitnej kónčinje Dubrjenskeho bahna.


text:
Załožba za serbski lud přihotuje idejowe wubědźowanje „Rěč zwjazuje. Rěc
zwězujo. Sorbisch verbindet“ z mytami w cyłkownej hódnoće 80 000 eurow. Hač do spočatka nowembra 2021 budźe chwile, ideje za wotpowědne projekty zapodać. Trěbne pjenjezy wupłaći załožba hišće lětsa. Klětu měli projekty potom zeskutkownić. Cordula Ratajczakowa je so ze załožbowym direktorom Janom Budarjom rozmołwjała.
Kak sće ideju wubědźowanja zrodźili?
J. Budar: W zwisku z prioritu spěchowanja, wozrodźić a skrućić nałožowanje serbskeje rěče a serbsku identitu w regionach smy sej wuwědomili, zo ludnosć sama swoju potrjebu wjele lěpje znaje hač my na našich zarjadach. Chcemy tuž z wubědźowanjom nastork dać, zo ludźo ideje rodźa a je potom z wulkim zapalom zwoprawdźa. A snano z nich tón abo tamny trajny projekt wurosće.
Na mjezynarodne zetkanje je sej Njebjelčanska gmejna přichodne dny zastupjerjow swojich partnerskich komunow přeprosyła. Wo pozadkach zarjadowanja je so Marian Wjeńka z Njebjelčanskim wjesnjanostu Tomašom Čornakom (CDU) rozmołwjał.
Knježe Čornako, je waše kónctydźenske zetkanje móhłrjec narunanje za mjezynarodny gmejnski swjedźeń, kaž jón ze zašłosće znajemy?
T. Čornak: Cyle prawje, tak to je. Loni žane z našich kontaktow pěstować njemóžachmy, njebě žana młodźinska wuměna a runje tak žadyn gmejnski swjedźeń. Dokelž pak je nam wažne tele kontakty wudźeržować, smy sej swojich partnerow do Njebjelčic přeprosyli.
Što na wopytowarjow, ale tež na wobydlerjow čaka?
Po chětro dołhej přestawce je Jörg Młynk zaso na wopyt do Łužicy přijěć móhł. Koronapandemija bě rodźenemu Šunowčanej a jeho swójbje domojjězbje zas a zas zadźěwała. Z Jörgom Młynkom, kiž bydli a dźěła hižo dlěje hač lětdźesatk blisko norwegskeho městačka Hønefoss w swójskim domčku, je so Janek Wowčer rozmołwjał.
Kak je so wam za čas sylneje koronapandemije w Norwegskej zešło, a sće wuwiće tež w Němskej sćěhowali?
J. Młynk: Wuwiće w Němskej smy jara nadrobnje sćěhowali. W Norwegskej njeběchu wobmjezowanja tak jara pytnyć kaž we Łužicy. Škitne nahubniki njejsmy žane trjebali, a na wsy bě jara měrne.
Kak sće pandemiju nastupajo šulu, dźěći a dźěło zmištrowali?
We wobłuku 2. hornjołužiskeho festiwala dźěćaceje hudźby, kotryž su dźensa na dworje Budyskeho Kamjentneho domu zahajili, koncertuje jutře na samsnym městnje serbski spěwytwórc Bernd Pittkunings (Serbske Nowiny rozprawjachu). Bosćan Nawka je so z nim rozmołwjał.
Knježe Pittkuningso, festiwal je předewšěm na dźěći wusměrjeny. Kak sće so na to přihotował?
B. Pittkunings: Wuhotuju na hižo 40 lět programy za dźěći. To potajkim žadyn problem njeje. Wužadanje w tym zwisku stajnje je rozdźělne staroby wopytowarjow wobkedźbować. Wšako mam před sobu pěstowarske dźěći runje tak kaž šulerjow w starobje hač do dwanaće lět. To móže chětro dificilne być. Jutřiši program wopřijima tójšto němskich pěsnjow a wjacore serbske, wšitke z mojeho pjera. Tele rozdźělenje mam za wažne, dokelž wotpowěduje to publikumej. Wotmysł je, zo němscy připosłucharjo serbske spěwy poněčim tež sobu spěwaja, za čož pak trjebaja takrjec sćoplenje w „zwučenej“ rěči.
Po dołhej přestawce budźeće zaso před publikumom hrać. Sće nerwozny?
Lětuši Serbski ewangelski domizniski dźeń wotměje so njedźelu we Wojerecach a na Horach. Z fararjom Wojerowskeje Janskeje wosady a koordinatorom zarjadowanja Heinrichom Kochom je Andreas Kirschke porěčał.
Knježe fararjo, na čo je serbski domizniski dźeń wusměrjeny?
H. Koch: Wón měł wšěm tym přeprošenje być, kotrymž su serbske korjenje wažne, kotřiž chcedźa so na nje dopomnić. Zdobom dźe wo to, serbsku rěč pěstować a ju dale žiwu dźeržeć, ale sej tež stawizny spřitomnić.
Štó podawk zaměrnje přihotuje?
H. Koch: Wo to stara so dźěłowy kruh něhdźe 20 angažowanych křesćanow z Wojerec, Blunja, Łaza, Slepoho a z dalšich cyrkwinskich wosadow. Wot wšeho spočatka je bywši serbski superintendent Jan Malink pódla. Hakle 29. junija je dźěłowy kruh pandemije dla zawjazujcy postajił, zo so lětuši domizniski dźeń w połnym wobjimje wotměje.
Kotre wobsahi su planowane?
Dołho je trało, nětko pak móže Budyske towarstwo Škit swoje „1. swětowe mišterstwa w ‚Pismikowej kekliji‘“ skónčnje wuhotować. Wubědźowanje wotměje so njedźelu, 11. julija, na byrgarskej zahrodźe Serbskeho ludoweho ansambla. Bosćan Nawka je so z městopředsydu Škita Robertom Maćijom wo championaće rozmołwjał.
Knježe Maćijo, hdy sće so pod kotrymi wuměnjenjemi na termin dojednali ?
R. Maćij: Poprawom wšak chcychmy turněr najprjedy loni nazymu a po tym lětsa nalěto přewjesć, štož pak wobstajnje měnjatych wobstejnosćow dla móžno njebě. Nětčiša situacija nam dowola tajke zarjadowanje organizować, a tuž smy krótkodobnje rozsudźili, wubědźowanje njedźelu wuhotować. Předołho čakać tak a tak njesmědźachmy, wšako mamy pjenjezy sakskeho fondsa „Čiń sobu!“, kotrež nam přilubichu, jenož hišće hač do kónca lěta k dispoziciji.
Čehodla sće sej runje zahrodu SLA za wubědźowanje wuzwolili?
Serbski ludowy ansambl wuhotuje w rjedźe „Zynki a linki“ dalši hudźbno-literarny wječor, tónraz w Budyskim Kamjentnym domje. Na klawěrje hraje jutře w 19.30 hodź. pianistka Soyoung Kim. Teksty Mikławša Andrickeho čita Tomaš Kliman, z kotrymž je so Bosćan Nawka rozmołwjał.
Knježe Klimano, što je Was pohnuło so na serbske jewišćo wróćić – wšako na nim dosć dołho wjace skutkował njejsće?
T. Kliman: SLA je so mje prašał, hač nochcył zaso raz we Łužicy čitać. Ze začuća bych skoro nablaku připrajił – w domiznje něšto za nju zdokonjeć je mi stajnje naležnosć wutroby –, ale dyrbjach najprjedy trochu rozmyslować. Wšako je tomu dźesać lět, zo běch jako hrajer w inscenaciji Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła „Marathon“ sobu skutkował. Nimo toho sym so z powołanjom dźiwadźelnika před wosom lětami rozžohnował. A z Graza do Budyšina ... to je něhdźe 800 kilometrow. Naposledk pak je so wutroba přesadźiła.
Hdyž sće sej tajku dołhu dźiwadłowu přestawku popřał, da čitarjow zawěsće pozadki zajimuja ...
Serbski ludowy ansambl předstaji we wobłuku „Smochčanskeho jewišća“ 2. a 3. julija swoju nowu inscenaciju „Napoléon a agentka“ w parku tamnišeho kubłanišća swj. Bena. Bosćan Nawka je so ze zastupowacym intendantom SLA a libretistom hry Tomašom Kreibichom-Nawku rozmołwjał.
Knježe Kreibicho-Nawka, čehodla sće sej lětsa runje temu „Napoléon“ wupytał?
T. Kreibich-Nawka: Smy sej temu pola nas w dramaturgiji zhromadnje wumyslili, a Smochćicy zdachu so prawe jewišćo za to być, Napoléonej składnostnje jeho 200. posmjertnin program wěnować. Mnozy najskerje njewědźa, zo bě bitwa pola Budyšina swětowy podawk a tajke něšto kaž wobrot wuspěcha francoskeho kejžora nastupajo jeho wojersku wuprawu po Europje. Nimo toho mamy cyle konkretny regionalny poćah. Wšako bě tehdyša wobsedźerka Smochčanskeho kubła, hrabina Charlotte von Kielmannsegge, wulka wobdźiwarka kaž tež agentka Napoléona a zdobom spěchowarka Maćicy Serbskeje.
Sće hru spisał a koncept inscenacije wuwił. Kelko dźěła za tym tči?
Ludowe nakładnistwo Domowina přihotuje přichodnu zběrku krótkopowědančkow za čitarjow wot 12 lět a wuhotuje w tym zwisku 26. junija dźěłarničku za awtorki/awtorow. Bosćan Nawka je so rozmołwjał z Weroniku Žurowej, za projekt zamołwitej lektorku LND.
Knjeni Žurowa, na koho je dźěłarnička wusměrjena?
W. Žurowa: Wuhotujemy ju předewšěm za awtorow, kotřiž su hižo w dotalnych antologijach zastupjeni byli. Wotpowědne přeprošenja smy mjeztym rozesłali. Zdobom pak jedna so wo poskitk zajimcam, kiž chcedźa so na polu literarneho tworjenja wuspytać, abo kotřiž snano hižo pisaja, ale z kajkeježkuli tež přeco přičiny takrjec zaćichim skutkuja. Za nich smy wosebitej městnje rezerwowali. Přizjewić měli so hač do 20. junija z mejlku na , při čimž nas wězo zajimuje, što jich motiwuje so na dźěłarničce wobdźělić.
Je poskitk na wěstu starobu wjazany?
W. Žurowa: Ně, wjeselimy pak so stajnje nad młodymi, njewotkrytymi talentami. Wobhladujemy dźěłarničku tež jako naprawu, serbski literarny dorost spěchować. Tohodla je poskitk darmotny.
Towarstwo Šćeńčanska młodźina tež w ćežkich časach korony dale dźěła. Wone wudźeržuje dobry zwisk k wjesnej radźe, pěstowarni a dalšim partneram. Gmejnu Łaz młodostni při zarjadowanjach z personalom a techniku podpěruja. Andreas Kirschke je so z předsydu towarstwa Steffenom Münsterom rozmołwjał.
Loni a lětsa sće dyrbjeli swjatkowny swjedźeń wotprajić. Parujeće jón?
S. Münster: Haj, jara. Wšako je to w Šćeńcy wjeršk lěta, kotryž wot 1994 organizujemy. To zetkawaja so přećeljo, pomocnicy a mnozy něhdyši wobydlerjo. Dwójce njejsmy tajku zhromadnosć nětko hižo dožiwić móhli.
Kajke su financielne straty?
St. Münster: To njehodźi so tak jednorje rjec. Fakt je: Mamy kóžde lěto wysoke kóšty za zawěsćenja našich čłonow, za techniku, wuhotowanje, nuzniki a dalše. Tež w časach korony mamy kóšty, kotrež z rezerwow płaćimy. To njeje tak lochko. Něšto dobytka z minjenych swjatkownych swjedźenjow smy měli. Nětko dyrbimy jón za dalewobstaće towarstwa nałožić. Mamy dwaj wozaj z nuznikami, a z podruže něšto pjenjez nahospodarjamy.
Sće čłonow korony dla zhubili?


text:
Antarktyka
Antarktyka to je tajla świata bydōncŏ na pōłkuli połedniowyj, kerŏ ôbyjmuje Antarktydã a ôbtŏczajōncy jōm Połedniowy Ôcean i położōne na nim wyspy. Miyndzynŏrodowo uznŏwanõ granicōm Antarktyki je rōwnoleżnik 60°S.
Status prawny Antarktyki i przizwolōnõ w tyj tajli świata działalność ôkryślŏ Ukłŏd Antarktyczny i powiōnzane miyndzynŏrodowe ugŏdy[1]. Naturalnõ granicã Antarktyki wyznaczŏ cōuna kōnwergyncyje antarktycznyj, w keryj ôziōmbniynte wody naôbkoło Antarktydy stykajōm sie z cieplyjszymi wodami subantarktycznymi i zanurzajōm sie w nich. W znŏleżności ôd pory roku granica ta cŏfŏ sie pōmiyndzy rōwnoleżnikami 48 i 61°S.
Je to przestrzyństwo ô barzo surowym klimacie polarnym i subpolarnym (na pōłnocnych krańcach). Antarktyka niy mŏ drzynnych miyszkańcōw, a ludzkŏ działalność ôgraniczŏ sie zasadniczo do chytōw, nauki i turystyki.
GeografijŏEdytuj
W skłŏd Antarktyki (w jeji geograficznych granicach) wchodzōm:
- Antarktyda społym z wyspami przibrzyżnymi
- Szetlandy Połedniowe
- Ôrkady Połedniowe
- Wyspy Balleny’ego
- Wyspa Pejtera I
Wyspy ô surowym, subpolarnym klimacie morskim, położōne na pōłnoc ôd rōwnoleżnika 60°S, zaliczajōm sie do subantarktyki.
Ôdkrywcy i badŏcze AntarktykiEdytuj
Przipisy
- ↑ The Antarctic Treaty - NSF - National Science Foundation, www.nsf.gov [dostymp 2021-05-06].