text:
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
»Pospyt wo zabytych tamnych« mjenuje Christian Kessner, lěkar a psychoterapeut w Drježdźanach, swoju knihu wo serbskej duši. Dokładnišo prajene dźe – w termini analytiskeje psychologije Carla Gustava Junga – wo archetypus toho słowjanskeho we Łužicy a na wuchodźe Němskeje. Jung je ideju kolektiwneho njewědomeho do psychoanalyzy zawjedł: W dušinym žiwjenju jednotliwca njehraje po jeho měnjenju jenož to wosobinsce njewědome ze swojimi potłóčowanjemi jednu rólu, ale tež archetypiske wobrazy a symbole ze stawiznow skupiny abo krajiny, w kotrejž něchtó wotrosće. To je zakładna ideja tuteje knihi: Ze słowjanskeho wobsydlenja, jich podćisnjenja a wróćostłóčenja, ale tež z jich mytow, symbolow, powěsćow pochadźace archetypy charakterizuja dušinu kulturu dźensa mjez Łobjom a Wódru žiwymi ludźimi; tež potom, hdyž jim to njeje wědome abo hdyž steja woni – na wědomej runinje – słowjanskemu herbstwu samo skeptisce abo njepřećelsce napřećo.Christian Kessner, Swjate su mi twoje hona – Heilig sind mir Deine Fluren. Zum Archetypus des Slawischen in der Lausitz, im Osten Deutschlands. Ein Versuch über den vergessenen Anderen, 2020
Poprawom je tuta ideja zajimawa a by sej systematiske wobdźěłanje bjeze wšeho zasłužiła resp. su hižo za to prjedawše spočatki w etnografiji, stawiznowědźe a kulturnej wědomosći. Zajimawe by było, što móže psychoanalyza k tomu přinošować, nic naposledk na »empiriskim« materialu, kiž wšak je w jeje tradiciji přewažnje hromadźenje a interpretowanje padowych stawiznow: potajkim »wunurjenje« tajkich kulturelnje so pominjenych symbolow a mytosow w indiwiduelnych stawiznach ludźi, kotřiž wo swojim słowjanskim pochadźe abo něhdyšim słowjanskim charakterje swojeho pochadoweho regiona wjace ničo njewědźa. Awtor poda pak so na hinaši puć: Po krótkim zwobraznjenju stawiznow słowjanskeho wobsydlenja Łužicy – při čimž so na tute tež w europskim ramiku, poćahujo so na słowjanskich susodow, zhladuje – so Serbja jako »zbywacy« »posledni Indianojo« Europy skrótka wopisuja. Sćěhuje krótki ekskurs k prašenju dokřesćanskeje mytologije a dlěši, awtorej po wšěm zdaću jara wažny wo zarjadowanju toho serbskeho do – tež wot Junga přewzate – napřećostajenja wuchodneho a zapadneho myslenja. Mjeztym zo je zapadne myslenje racionalne a na eficiencu wusměrjene, je wuchodne – kotrež je Jung w Indiskej studował a kotrež Kessnera hač do Japanskeje ćehnje – wotewrjeniše za to iracionalne, ale tež za z tym zwisowace spirituelne nazhonjenje. Serbja symbolizuja w koordinatowym systemje awtora potajkim »wuchodne myslenje« – woni sedźa, w rěči Junga, »bliže při žórłach« (pod Čornobohom), a runje to čini jich tak přićahliwych za analytikarja.
SYMAN PĚTR CYŽ
Lětsa, dźeń po ptačim kwasu připołdnju, słyšach w delnjoserbskim rozhłosu znowa Pilkowe wobdźěłanje ludoweje pěsnje »Zrudny kwas«, nahrawany wot Choćebuskeho dźiwadłoweho orchestra. Bohužel wšak jedna so při tutym nahrawanju wo torso woprawdźiteje Pilkoweje twórby. Njepobrachuje dźě tu jenož jedyn instrument, ale wosebje tež cyły spěwny part, wšako jedna so w originalu wo wobdźěłanje za chór z přewodom orchestra. A tak zasłyši tučasnje słuchar při radiju dźiwnu monotonu hudźbu bjez někajkeho stopnjowanja a spóznajomneje dynamiki. Přewodny orchester pak stanje so tu z jeničkim nošerjom pozdatnje tak wotpohladaneje wuměłskeje twórby. Znajer serbskeje ludoweje hudźby spóznaje znajmjeńša zakładny, originalny ludowy hłós.
Něchtó bě zhotowił z notoweho materiala, chowacy so w Pilkowym zawostajenstwje w Serbskim kulturnym archiwje (SKA) pod signaturu ZM XXXIII 4F, partituru – tež tam pod 4A č. 4. Hižo při hłosach 4F pak namaka so přispomnjenje, zo jedna so wo »Njedospołny orchestrowy material, rkp. Pilka«. Nastupajo »Zrudny kwas« pobrachuje drje jenož hłós flety – na rozdźěl dalšeju tam składowaneju čisłow: »Złe myto« a »Spojšłej stej dwa młoźeńca«. Hišće bóle pak ćerpi material tutych třoch čisłow pod tym, zo faluje wšudźe spěwny part. Wšako wěmy z wot Zbigniewa Kościówa spisaneje biografije Jurja Pilka kaž tež z načasnych nowinskich wozjewjenjow a recensijow, zo jedna so při tutych titulach wo dźěl čisłow koncerta składnostnje poswjećenja Serbskeho (Maćičneho) doma dnja 9. septembra 1904 w Budyskej »Krónje«. Namakanje zbytneho materiala a rekonstrukcija, wudaće a zhotowjenje hrajneho notoweho materiala poradźi so mi na wuwróće lěttysaca. Wšitke tehdom kaž tež wone na wulkim koncerće we wobłuku sławneje Drježdźanskeje Wustajeńcy sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła lěta 1896 zanošowane, a někotre za mjeńšu hudźbnu formaciju wobdźěłane, zaklinčachu skónčnje po wjac hač 80 lětach znowa, składnostnje wot města Budyšina zarjadowaneho serbskeho koncerta we wobłuku Łužiskeho hudźbneho lěća dnja 8. julija 2012 na žurli Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Běše so mi po intensiwnym slědźenju poradźiło, wšitke čisła dospołnje zrekonstruować, noty zestajeć a titule wudać.
Hakle njedawno, kónc zašłeho lěta, wuńdźe w nakładnistwje Załožby za serbski lud w Budyšinje pod nadpismom »Serbska rapsodija« nowa CD z komornej hudźbu za husle a klawěr předewšěm serbskich komponistow zašłosće a přitomnosće. Hudźitej solistce Anett Baumann, wiolina, a Liana Bertók, klawěr, kotraž přewza zdobom redakciju nakłada.Serbska rapsodija. Sorbische Kammermusik für Violine und Klavier, wud. Hudźbne nakładnistwo ENA a Załožba za serbski lud, 2020
Pola přewažnje wjetšiny nahrawanych twórbow hižo mjenowaneje wobsadki jedna so wo hudźbne miniatury, zwjetša w třidźělnych formach (A-B-A΄). Jeničce třisadowa »Sonata za husle a klawěr« z lěta 2000 Ulricha Pogody (*1954) złožuje so na wobšěrnu klasisku formu wjacysadoweje sonaty.
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
»Pósłanc našeje maćeršćiny« – tak mjenowachu nowiny njedawno modernizowany ćah, kotryž wozy serbske słowa wotnětka po Łužicy a hač do Drježdźan. Tež druhe pósłancy jewja so w zašłym času husćišo w regionalnych medijach kaž tež w interneće – a při našich pućach. Rěč je wo dwurěčnych napisach na pućnikach abo twarjenjach, klasiskej temje rěčneje politiki, kotraž so zašłe lěta tež we Łužicy zaso bóle tematizuje. Někotryžkuli – nic jenož Němc – so snano praša, hač drje nimamy wažniše problemy. Hač je woprawdźe trěbne, zo so na kóždym pućniku a při kóždej wohnjostraži tež serbšćina jewi, a to hišće w jenakej wulkosći.
Haj wšak, mamy wjetše twarnišća– na polu kubłanja na přikład. Přiwšěm njesměli wažnosć zjawnych serbskich napisow podhódnoćeć. Mjeztym zo měrja so serbska wučba, serbske medije, zarjadowanja a podobne »jeničce« na ludźi, kiž so tak a tak hižo ze serbstwom zaběraja a kotrymž je wědomje, zo je Łužica dwurěčna, narěča tajke napisy wšitkich hač přisłušnikow wjetšiny abo wopytowarjow. Přez swoju wulku ličbu a rozšěrjenje po cyłym oficielnym sydlenskim rumje tworja wěstu samozrozumliwosć, zwuraznjejo dwurěčny raz kónčiny. W někotrych gmejnach su wone nimale jenička pokazka na (zdźěla hižo historisku) serbskosć.
Kaž z ničeho tu naraz bě:
Po wšěch krajach bije zlě,
so njewidźomny wupěra
smjertny wirus čłowjestwa.
Lěto žno swět wohroža
hórje wón dźeń wote dnja,
traši ludźi surowje,
wjedźe samo do smjerće.
Ta pandemija najhórša,
kiž porjad swěta powala,
ze Chiny pječa wuchadźa
a přežada wšě knježerstwa.
»Korona« hrózbu mjenuja.
A strašniša mutacija
je žadławeho wirusa!
Štó jón sputa, znješkódnja?
W mnohich krajach pytaja
kmany lěk pře mordarja.
Wšelako jón měšeja
wjeselo so dobytka.
Z njehaćenej spěšnosću
ludźo ćěrja k šćěpjenju
z wulkej wšitcy nadźiju,
wućeknyć tak před smjerću.
Europa naša, bohata,
wšelako so wobara.
Ji poslednja je nadźija:
ta rjana chinska nahubka!
BOMIKOWA
Leoš Šatava je we Łužicy derje znata wosobina, we wědomostnych kruhach – ze swojimi zdawna přewjedźenymi slědźenjemi a přednoškami –, ale tež pola šěršeho publikuma ze swojimi wustupami a popularnowědomostnymi nastawkami. Čitarki a čitarjo Rozhlada znaja dokładnje Šatavowe teksty, kotrež so hižo dlěje hač třiceći lět prawidłownje w časopisu ćišća. K najwažnišim temam, z kotrymiž je so wědomostnik we Łužicy zaběrał, słušeja jeho studije wo etniskosći, wo serbskej młodźinje (kaž w sociolinguistiskim nastupanju, kiž zapřija slědźenja na Budyskim Serbskim gymnaziju, tak tež popularne publikacije, kiž słuža zdźěla jako pokiwy za aktiwnych ludźi w serbskej rěčnej politice) a wo rewitalizaciji mjeńšinowych rěčow. Nowa kniha »Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura«, wudata w čěskim nakładnistwje »Epocha« (Praha 2020), pokazuje, zo je Šatava tež kulturny stawiznar wo Serbach z literarnowědomostnym nachilenjom.Leoš Šatava, Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura, Praha: Epocha 2020
Edicija »Lužičtí Srbové« wobsahuje dotal rozbrojene a znowa redigowane wozjewjenja Šatavy z doby 1983–2019, a to z wulkej přewahu tekstow z poslednich pjatnaće lět. Šatava je njesměrnje płódny awtor, kiž předpołoži někotre sta wšelakich nastawkow k serbskej problematice: wot krótkich esejow hač ke chutnym wědomostnym studijam. Wuběr wjace hač dwaceći tekstow, kotrež su tak zrjadowane, zo móhli so tež čitarjo, kotřiž njeznaja stawizny, rěčnu a etnisku situaciju Serbow, wo nich na přewšo kompleksne wašnje wobhonić, njeje scyła lochki. Měnju, zo je so tole Šatavje jara derje poradźiło.
Dźakowano kóždolětnej tradiciji je LND lětsa znowa Serbsku protyku za 2021 wudało. Na dohromady 160 stronach a w znatym přiwěšku předstaja so diwersne temy za dorosćenych, młodźinu a dźěći. Tak kaž so wšě starobne skupiny narěča, su tež awtorojo přinoškow ze wšěch starobow zastupjeni.Serbska protyka 2021, red. Pětr Šołta, Budyšin 2020: LND, 160 str.
Pětr Šołta zahaji z přewšo radźenym předsłowom předležacu twórbu, poda krótke zjimanje a wuwabi bjezdwěla lóšt do čitanja. W jeho słowach poćahuje so na aktualnu koronowu situaciju, ale na pozitiwne wašnje.
Zazběh protyki twori přehlad jednotliwych měsacow. Chwalobne su zaso dwójne pomjenowanja měsacow, staroserbske a dźensniše. Na kóždej z dwanaće dwójnych stronow namakaja čitarjo praktiske paslenske přinoški. Dekoraciske namjety z přirodnymi materialijemi nawjazuja na aktualny trend, sej sam něšto zhotowić. Bianka Šeferowa z Bronja rozjasni na přikład, kak so nopašk za picu ptačkow abo škla z pisaneho lisća spřihotuje. Ke kóždym dokładnym wopisowanju postupowanja přida awtorka stajnje mały wobraz za lěpšu předstawu. Z tym wolóži tomu abo tamnemu paslenje. Inspiracije poćahuja so zdobom na dorosćenych kaž tež na dźěći. Wony zazběh zakónči so z kermušnymi terminami a protykarskimi wšelčiznami.
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.
W lěśe 2000 zachopijo kóńc apryla solarny załožk na Kochojc domje w Žylowje źěłaś, wón sejźi na jich kšywje »kaž serbski plon«. A pśi tom gibjo se toś ta špatna wědobnosć z nadpisma, pótrjefjecy fakt, »až njejo dawno južo na ten part wuglowy koncern góriła«.Jurij Koch, Gruben-Rand-Notizen, Budyšyn: LND 2020, 192 b.
Ludowe nakładnistwo Domowina jo pód titelom »Gruben-Rand-Notizen« wudało, wóspjet kradu spódobnje wót Ise Bryccyneje wugótowany, nimskorěcny wuběrk zapisow z dnjownika a pśewažnje až dotychměst njewózjawjonych fragmentow proze Jurija Kocha z lět 1996–2006. Jo nastał wójowaŕski tekst se politiski stawnje jasnje pozicioněrujucego cłowjeka k nacasnym stawiznam dwójorěcneje Łužyce. Ned na zachopjeńku pomjenijo Koch w prědnem zapisku z apryla 1996 za swójo pśedewześe wjeliki pśikład: Victora Klemperera. Jo źe znate, až jo Nakładnistwo Aufbau za jogo dnjowniki epochy 1933–1945 wuzwóliło titel »Ja cu znaniś až do slědnego«, kótaryž jo źinsa źe južo pśisamem pśigrono. Wó take znankstwo Kochoju how źo, a wón jo rozmějo jasnje politiski. To njewóznamjenijo, až njenadejźoš na bokach knigłow teke zapiski wó žywjenju familije, kótarež se głownje wiju wokoło pówołańskeje a priwatneje žywjeńskeje drogi źiśi, a z dodankom wó naroźenju syna syna z lěta 2009 se knigły zakóńcyju. Pśewažujo pak politiski komentar, konsekwentnje pśednjasony z perspektiwy jadneje w a z NDR socializěrowaneje, kritiskeje pódzajtšnonimskeje lěwice, ku kótarejež drje nejwěcej eksponěrowanym serbskim zastupnikam źinsa 84lětny Jurij Koch licy.
Njelukratiwna je tež naša serbska rěč w digitalnym swěće. Přerěznje 3,7 hodźinow wob dźeń na smartphone sutamy, kiž njehodźi so serbsce posłužować. Smy so na to zwučili, wšako hižo na kompjuterach přewjele ze serbskej rěču započeć njemóžachmy. Za Microsoft, Apple, Google a dalšich ma serbska rěč prosće přemało recipientow. Dźakowano serbskim idealistam a institucijam mamy přehladny poskitk serbskorěčneje open source software a serbskich wobsahow. Realita pak je tajka, zo dyrbju z mojej dźowku falowaceho streaming poskitka dla cyły tydźeń samsneho pěskowčika online hladać, mjeztym zo móže so moja němskorěčna žona kóždy dźeń nad aktualnym »Sandmannom« wjeselić. Tak dźěćo hižo wot małosće wuknje, zo je serbska rěč mjenje hódna. Digitalizacija runja industrializaciji małych zatepta. Štóž nětko mysli, zo by za Serbstwo spomóžne było, čerstwe zaryte kable za spěšny internet zaso wurywać a wšitke škričkowe sćežory spowaleć, zabudźe, zo njemóžeš čas wróćo wjerćeć a zo młodźina swój puć do přichoda dźe.
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen, wudałoj Róža Domašcyna a Axel Helbig, Lipsk: poetenladen 2020
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.
Knižka ze škitnej wobalku leži w mojimaj rukomaj: němskorěčne přełožki wubranych basnjow Mata Kosyka. Wudaće je k jeho 80. posmjertninam wušło. Pětš Janaš a Roland Marti staj wudawaćelej a zdobom přełožerjej do němčiny. Pjeć »Albionskich štučkow« a 52 basnjow, mjez nimi epos, su tu w šěsć tematisce rjadowanych wotrězkach zhromadźene. Dołhe lěta je so Pětš Janaš z basnistwom Mata Kosyka zaběrał, jeho basnje přełožował, wšelake z tule publikowanych basnjow tež hižo druhdźe wozjewił. A tola je tale wubrana zběrka něšto wosebite. Wona da dohlad do wobšěrneho literarneho dźěła basnika, při tym nochce zdobom wědomostne dźěło być. Basnje skutkuja ze sebje. A je čitajo nazhoniš tola tójšto biografiskeho wo wonym basniku.Mato Kosyk, Traute Heimat Fremde Ferne, 125 str., kruta wjazba, edicija Blumbawka 2020
W prěnim dźělu »Poet na burskim dworje« su zapřijate basnje wo Błótach a wobwarnowanym dźěćatstwje na wsy. Wo žiwjenju w Božej stwórbje, ale tež wo žedźbje za měrliwym swětom. Swójbni, dźěd, mać, nałožki, mytiske postawy, lubosć a zachodnosć so w jeho basnjach jewja, tola tež rozžohnowanje a wotchad. Sylne impulsy basniskeho tworjenja. Abo, zo bych to ze słowami ruskeje poetki Mariny Zwetajeweje rjekła: »Kóždy basnik je w swojej bytosći emigrant.« W druhim dźělu »Poezija prerije« so Kosykowy přichad do Ameriki wobjednawa, začuće cuzby, ale tež swobody. Wón pisa, što jeho při pomniku Lincolna zaběra, što w pólskim Chicagu, w Albionje abo při zetkanju z Indianku. W mócnym prudźe rěki Mississippi, howrjenju wichorow a cyklonow spóznaje bjezmóc čłowjeka. Často wotewrja so Kosykowe basnje zapřijećam domizna a cuzba, zo bychu w kombinaciji domizna = swět wjercholili. Žedźba za domiznu w Błótach a w njebjesach, to rěka nadźija na wobě, bě Kosykej wažny nastork do pisanja. Tutomu slědujetaj přełožerjej: »Sym so chcył bližić z němskimi słowami tehdomnišeho časa basnikej kaž čitarjej. A při tym wostać při ›słowje‹ basnika, jemu na hubu hladajo«, pisa mi Pětš Janaš k swojemu dźěłu. Tola kóždy přełožer zawostaji swój rukopis w přełoženej basni. Toho so tež dowěch, hdyž přirunach Kita Lorencowe přenjesenje basnje »Gefangenes Vögelein« (Singvogel im Käfig). Čim wjace přełožerjow, ćim wjace hladanišćow. Čitach raz baseń Puškina a 15 jeje přebasnjenjow do němčiny. Žadyn přełožk so tamnemu njerunaše, a tola běchu wšitke přenjesenje originala.


c: text/html

text:
Kuwejt
Kuwejt, Państwo Kuwejt (Daulat al Kuwajt دولة الكويت) – państwo położůne we połedńowo-zachodńij Azyje, na půłnocno-zachodńim kraju Zatoki Perskij. Grańica mo s Irakym a Arabijům Saudyjskům. 92,2% placu zajmujům sam pustyńe a půłpustyńe. Ńy mo sam stołych rzyk a teryny bauerske zajmujům ino 0,2% powjyrzchńe kraju. Gospodarka je uoparto na wydobyću a przetworzańu ropy naftowyj. Religijům państwowům je we Kuwejće islam sůńńicki. Uod śyrpńa 1990 do lutygo 1991 Kuwejt bůł uokupowany bez Irak, co bůło sztichym ku pjyrszyj wojny we Zatoce Perskij.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ginejski golf
Ginejski golf je tutón dźěl Atlantiskeho oceana, kotryž mjezuje z pobrjohom zapadneje Afriki w sewjeru a srjedźneje Afriki we wuchodźe. Stawiznisce rěka region při sewjernym pobrjoze Hornja Gineja a při wuchodnym pobrjoze Delnja Gineja. Přimórske staty su Ghana, Togo, Benin a Nigerija w Hornjej Gineji kaž tež Kamerun, Ekwatorialna Gineja, Gabun a republika Kongo w Delnjej.
Najwjetše kupy w golfu su k Ekwatorialnej Gineji słušace Bioko, São Tomé a Príncipe a Annobón. Nastachu - kaž tež Kamerunska hora na afriskej twjerdźi - wulkaniskeho hot spota dla.
W Ginejskim golfu překřižuje nulowy meridian ekwator.


text: Z Grodka/Spremberg. Slědny pětk jo tucy w hotelu „Georgenberg“ była konferenca dla strukturneje změny. Ta zgromaźina jo se woglědała tuchylny góspodaŕski pśechod z wósebnym widom, ga glědajuce na rownostajenje žeńskich a muskich. Zarědowałej stej to cełe „Zwězk komunalnych zagronitych za rownostajenje we Łužycy w strukturnej změny“ a „Institut za nałožowane wobźělenje (angewandte Beteiligung [ifab]) z. t.“ Moto jo było: „Struktura, změń se – struktura, my śi změnijomy!“ Ako wuspěch dajo se licyś, až jo pśišło dwójc tak wjele luźi, ako su se organizatorki myslili. Město jo było wusměrjone na 60 wobźělnicow a wobźělnikow, a wjele wěcej jo na kóńcu pódla było. Pśišła jo teke Franziska Albertowa za Domowinu. Budyšynski wokrejs jo teke dwójorěcny material wupołožył a informěrował. Na konferency, wó kótarejž buźomy pśiducy raz wěcej pisaś, su pšašali na podiumje wósebnje: Kak móžomy źaržaś kwalificěrowane, źěłajuce žeńske we Łužycy?


text:
Věra Bartošková
Věra Bartošková (*27. septembra 1946 w Praze) je čěska publicistka a basnica.
Absolwowaše studij na Filozofiskej fakulće Karloweje Uniwersity w Praze, wot 1974 je wona w Duchcovje žiwa. Skutkowaše jako redaktorka Sewjeročěskeho nakładnistwa, w Tepličanskim Směrje, w Revue Teplice, jako šefredaktorka Sewjeročěskeje revue a w Sewjeročěskim dźeniku. Je čłonka Syndikata nowinarjow, Zhromadźenstwa spisowaćelow (Obec spisovatelů) a Sewjeročěskeho kluba spisowaćelow. W lěće 1993 załoži nakładnistwo KAPUCÍN Towarstwa přećelow města Duchcova, wuda w nim a wjace hač 40 knihow a publikacijow, přewažnje sewjeročěskich awtorow a přihotowaše je. Sobuskutkuje aktiwnje w někotrych ekologiskich a ciwilnych njestatnych organizacijach. Iniciěrowaše a wot 1996 organizuje wjeleworštowe ekologisko-kubłanske sympozije „Vznášení nad krajinou“ (Znošowanje nad krajinu).
Swoje wjerše publikuje w literarnych časopisach a medijach w regionje a tež w cyłej Čěskej republice republice – wjerše wozjewja w regionalnym ćisku a tež we wobłuku Čěskeje repubiki na př. w přiłoze časopisa Nové ústecké přehledy Sluneční koróna, w juhočěskim Forumje, w Liberecskim Světliku, na internetowych stronach basnikow Čěskeje republiki. Wuda samizdatowu zběrku Jezeří (1988) a zarjadowa publikaciju Chceme čistý vzduch (Chcemy čisty powětr, 1990) wo ekologiskich demonstracijach w Teplicach. Po jeje basni Strach o moudivláčka (Strach wo ramušku) bu antologija sewjeročěskich a serbskich awtorow pomjenowana (Kapucín 1996). Jeje wjerše su wobstatk antologije sewjeročěskich awtorow Od břehů k horám (Wot brjohow k horam, nakładnistwo Votobia 2000). Wuda zběrce basnjow Vrstvení v krajině (Worštowanje w krajinje, nakładnistwo Kapucín, 2002) a Zasaženi sluncem (Přez słónco trjecheni, nakładnistwo Kapucín, 2003). Z wjeršow zběrki Vrstvení v krajině je sewjeročěski komponist Václav Bůžek kantatu „Černí čápi a bílé labutě“ (Čorne baćony a běłe kołpje) za sopran]], bariton, měšany chór, pišćele a orchester skomponował. Swětowa premjera zaklinči w lěće 2004 w Teplicach w přednošku Sewjeročěskeje filharmonije a solistow Narodneho Dźiwadła. Wobdźěli so ze swojimi wjeršemi na antologiji sewjeročěskich literatow „Sluneční koróna“ (Słónčna korona, nakładnistwo Kapucín, 2004) a Poutníci slova (Putnicy słowa), z přełožkom do Esperanta (wuda Teplický Šlauch 2000, swobodne tworjace a literarno-estetiske towarstwo, 2004). W lěće 2005 buchu jeje wjerše do zběrnika poezije Vzplanutí deště (Zasapanje dešćika) w Interneće zarjadowane (we wobłuku projekta njezapomniteje literatury Taxus bohemica předstaji jón syndikát V-Art Horažďovice-Písek, Prácheň). W samsnym lěće wuda Sewjeročěska wědomostna knihownja w Ústí nad Labem zhromadnje ze Sewjeročěskim klubom spisowaćelow jeje zběrku wjeršow Světlo stromů (Swěca štomow).
W lěće 2006 přinošowaše k antologiji Rošáda (Rochada, wudatej k Festiwalej poezije juhočěskich awtorow (Balt-East, Ke Škole 1, 14900 Praha 11). Jeje poezija je na webowych stronach Zhromadźenstwa spisowaćelow Praha a nakładnistwa Žár, Ostravaskeje wotnožki Zhromadźenstwa spisowaćelow zastupjena.
Wobdźěla so na awtorskich čitanjach w Tepličanskim Šlauchu, w cyklusu Nebojte se poezie (Njebojće so poezije) w Mosće, we wědomostnej knihowni w Ústí nad Labem, w Měšćanskej knihowni w Teplicach, w Módrym klubje w Litoměřicach a w Praze. We swojich wjeršach wuzběhuje jónkróćnosć přirody a krajiny a dótka so stracha wo nju, wosebje wo Rudne hory a Čěske srjedźne hory. Pyta skryte a wudźěłane zwiski z antikskej a keltiskej mytologiju. Jeje najnowša zběrka basnjow Šupiny hlubin (Šupizny hłubinow) wuńdźe w lěće 2007.


text:
Elwer (fusbal)
Elwer (z ńym. "elf" - jedynośće) – we fusbalu je to jedyn s rzutůw, wykonuje śe uůnygo s uodlygłośći 10,9728 myjtrůw uod tora. We ślůnskij godce uůnygo mjano je trocha felerne, skiż tygo co půnkt s kerygo śe strzylo elwra ńy je gynau 11 myjtrůw uod tora, nale 12 jardůw. Wźyno śe to stůnd, co regle fusbalu uopracowano we Ynglandźe, kaj śe ńy używo systyma SI nale ynglosaskigo systyma mjarůw a wogůw. We ńykerych godkach mjano elwra uoznaczo "rzut karny", jako we polskij ("rzut karny"), angelskij ("penalty kick") a inkszych.
Podug zasad fusbalu, we polu karnym mo recht być yno tormůn a zawodńik przećiwnygo manszaftu kery strzylo elwra. Tormůn ńy może zejść s lińji torowyj ńim strzylajůncy ńy tykńe bala. S anfanga, elwry zarzůndzano yno za jake przewińyńe, jako faul we polu karnym abo tykńyńće bala rynkům. Terozki elwry sům tyż knifym na rozstrzygańy szpili we systymje pucharowym, a strzylo śe je kej po cołkim szpilu a dogrywce dalij je rymis.


text:
Cołko przigoda z „Pogodůmy” napoczła sie we 2014 roku, kej to trzi frelki z Mikołowa zaprosiůły noszo ferajna do spůłarbajcynio. Razym zbajslowalimy projekt społyczny, dziynka kerymu bajtle ze mikołowskich szulůw a ôchrůnek můgły wiůnś udzioł we zajynciach, na kerych bez zabawa, můgły posuchać a wywiedzieć sie co nowego ô Ślůnsku. Motywym przewodnim cołkich zajynć bůły Straszki Ślůnske, kerych przeca w noszych berach a bojkach je festelnie dużo. Modzi poznali Połednice, Utopce a Piecucha, kery uczy, coby niý polić plastiku a innego uoszklistwa we piecu. Przede wszystkim jednako bajtle na tych zajynciach majům ôkazjo, coby POGODAĆ po ślůnsku a poznać noszo kultůra.
We szulach teroźnie mało godajům ze bajtlůma ô lokalnych trodycjach, kulturze abo historyji. Na lekcjach historie modzi niý majům ôkazje posuchać ô tym, jako kejsik u nos na Ślůnsku bůło, a jako je rýchtých historio Ślůnska. Dodatkowo powszecho globalizacjo, prziczynio sie ku tymu, iże zatrocajům sie nosze lokalne trodycje a zwyki. Coroz czynści nosze świynta zastympowane sům „przikludzůnymi” świyntůma. Na Ślůnsku můmy festelnie bogato kultůra, keryj niý chcymy dać zaginůnć.
Chcymy wylyź do wszytskich bajtli ai jeich fatrow a pokozać, iże sům piykne bery a bojki po ślůnsku szpecjalnie dlo bajtli. Tym barzi, iże je ich na prowda cołko masa, a ku tymu poradzům być fest interesantne a nawet edukacyjne (choby bojka o Piecuchu).
Chcymy tyż pokozać, iże to co widzymy we Internecie, telewizyji abo słyszymy we radyjoku to niý je wszysko. Czosym werci sie ôbadać kaj indzij, coś wiyncy.
A przede wszystkim chcymy pedzieć wszystkim modym a bajtlům, iże niý ma gańba godać. Toć to je noszo kultura a cynno iścizna. Chcymy, coby kożdy bajtel wiedzioł skůnd je a jake mo korzynie.
Kludzilimy zajyncia dlo bajtli ze mikołowskich szulůw podstawowych dlo klas 1-3 we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj we Mikołowie.
Bez feryje we 2015 roku we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj w Mikołowie na trefach ze bajtlůma uosprawialimy ô Straszkach Ślůnskich.
Bylimy tyż miyndzy inkszymi ze wizytůma we mikołowskich ôchrůnkach:
Przedszkole nr 12 im. Bajkowej Przygody w Mikołowie, Przedszkole w Mikołowie-Paniowach.
Tam nawet te nojmodsze, trziletnie bajtle suchały interesantnie noszych piyknych Ślůnskich berůw.
Chcesz aby Twoja grupa również mogła posłuchać o Śląsku i po Śląsku? Chcesz wiedzieć więcej?
Szkryfnij do nos.
Šlůnsk to land ze kultůrům, roztolicznymi trodycjami a naturalnům iściznům. Jednako łod zowdy nojwiyncy we wercie byli na Šlůnsku ludzie. To łůni grůntowali a formowali Šlůnsk a niý roz nawet cołki welt. Nikerzi s nich uostali świadůmie abo niý przepůmnieni a łůnych dorobek potraciůł sie fůrt kejsik tam. Jednako coby tak dali niý bůło, przedstowiůmy Wům sam Galerio ślůnskich Noblistůw.
Zaproszůmy tyż do Galerie znanych Šlůnzŏkůw.
Śląsk to ziemia z tradycjami, kulturą i bogactwami naturalnymi. Jednak przede wszystkim prawdziwą wartością Śląska od zawsze byli ludzie. To oni tworzyli i kształtowali Śląsk a niejednokrotnie nawet dzieje całego świata. Część z nich niestety została świadomie lub mniej zapomniana, a ich dorobek zginął w otchłani przeszłości. Chcąc temu zapobiec przedstawiamy Wam Galerię śląskich Noblistów.
Zapraszamy również do Galerii znanych Šlůnzŏkůw.
Zobaczcie i przeczytajcie sami, kim byli i są Šlůnzŏki.
CWEK WE ROBOCIE
Dobry cwek, to dobro robota.
Nim napocznie sie robota, trza sie dobrze zmiarkować, jaki je cwek mojich dziołań, a po co robota nos wszyskich?
We kożdym dziołaniu wożne je planirowaniý. We kożdym planirowaniu wożny je cwek. Beztuż, coby dobrze robić, trza dobrze sie to wszysko zmiarkować.
Kej sie chce dobrze zrealizować projekt, trza sie zdować sprowa z tego, iże festelnie wożne je planirowaniý. Przi tymu muszymy sie przirychtować na kůnsekwyntno robota a uzdać, jako bydymy mierzić efekty noszego dziołanio.
We tym wszyskim co chwila bydzie przesmykać sie cwek dziołanio. Cweki mogům być roztomajte. Kożdy moge mieć swoje, a przi tymu jeszcze mogecie mieć take, kere chcecie realizować cuzamyn. Wożne je, coby kożdy wto coś robi, mioł we tym jakiś cwek. Dziynka tymu bydzie umioł sie snolyź we tym co robi, a robić to dobrze.
Cwek dziołanio, to tyż tako choby wyspa docylowo. Kej płynie sie na tratwie bez srogi ôcean a niý wiy sie kaj sie płynie, to kaj sie dopłynie? Niý wiadůmo. Eli kajkolwiek. Kej zaś mo sie cwek, nawiguje sie, mierzi a ôkryślo, eli dobry kierunek, wiela jeszcze uostało a wiela juże je za nami.
Tak samo je ze projektym. Trza wymedytyrować jaki můmy cwek, a dobrze zaplanirować robota. Przi tymu werci sie tyż zmiarkować jake mogům być słabe a mocne strůny, jake szanse a zagrożynia (godo Wům coś SWOT?). Take podyńscie pomogo planirować długofalowo a ôkreślyniý cweka motywuje do dolszego dziołanio: "Bo przeca po to to robiymy!".
KŮMUNIKACJO
Mosz czosym tak, iże chocioż chciołbyś być miły a przijazny, ludzie majům Cie za gbura abo sorůnia? A mono co chwila wadzisz sie s kimś a niý poradzisz sie dogodać? A jeszcze kedy indzij żyjesz we wiecznyj panice, iże ze niczym sie niý wyrobiosz, bo zowdy mosz za mało czosu?
Je jedne lykarstwo na colke Twoje problymy – tryning umiyjyntnosci miynkich, czy jako to sie godo soft skills. Uozwijanie tych umiyjyntnosci wspůmoge Cie we kůntaktach ze inkszymi, a nawet życiu zawodowym.
Ale jak je uozwijać, a czym tak właściwie łůne sům?
Jeszcze dobrze sie niý napoczyn nowy rok, a my juże dostali propozycjo sbajslowanio norychtůw ze ślůnskij godki. Tym razym ôdezwoł sie do nos Samorzůnd Sztudyncki Politechniki Śląskij, kery to bajslowoł latosi Forum Uczelni Technicznych. Je to zrzeszyniý Samorzůndůw Sztudynckich Uczelni Technicznych ze cołki Polski.
SPŮŁROBOTA - czyli robota cuzamyn a Manszaft
Spůlno robota, czyli spůłrobota.
Cwekym spůłroboty je to, iże ludzie kej chcům zrobić cosik wiyncy niż sům w stanie sami, robiům to cuzamyn ze inkszymi. Dziynka tymu robota je barzi efektýwno. Wożne jednako sam je to, iże cołko robota, mo mieć tyn sům cwek, ô kerym szkryflali my ôstatnio. Wtedy poradzi sie skuplować manszaft.
Manszatf to mało grupa ludzi, kerych umiyjyntności wzajymnie sie uzupełniajům, a przi tymu majům tyn sům cwek a systym dziołanio ai wartości a podyńscie do sprowy. Dziynka robocie we grupie kożdy moge czuć sie za coś ôdpowiydzialny.
Jak powstowo manszaft?
HAJA a SWADA
Haja abo swada poradzi sie trefić nawet we familiji a miyndzy ludziami kerzi sie przajům. To je normalne, bo niý ma dwůch gynau takich samych ludzi, a nawet kejby sie trefili, to po gibku sie powadzům, bo wiela tyż idzie.
Beztuż niý ma szans blank wyeliminować tego czynnika. Jednako kej bydymy wiedzieć, ze czego mogům prziś ai co a jak wtedy zrobić, bydzie nům ô co lecyj tako sytuacjo znormalizować.
Dej sie pozůr bo jak...!
Kedy wiymy, iże zaro moge důńś do swady abo haji? Jako za wczasu pokapować sie, iże trza to pokludzić trocha inakszy? Wejrzijcie na podane sam sytuacje a zdrzůdła haji a swady:
- brak kůmunikacje abo felerno kůmunikacjo we manszafcie;
- brak ciyrpliwości we kůntaktach miyndzyludzkich;
- napasztowaniý a niýpotrzebne sztichaniý inkszych;
- podkryślaniý růżnic we cwekach a robocie abo inkszości kogoś;
- atakiyrowaniý inkszych abo tego co robiům, godajům;
- irůniczne a grubelacke traktowanie idyjůw, zdanio a efektůw roboty inkszych;
- wmowaniý inkszym niýprowdy, a już nojgorzi złych ymocjůw, zamiarůw;
- zowziyntoś a niýdaniý sie niczego pedzieć;
- generalizowaniý, uôgůlnianiý.
Skůnd ta haja?
Strona 1 z 3


text:
W lěśe 2020 jo wujšeł w nakładnistwje Natur+Text drugi nakład wósebnego słownika, kótaryž se pśiwobrośijo dolnoserbskim mjenjam zelow, gribow a lišawow. Awtora Jens Martin a Heinz-Dieter Krausche († 2020) stej znosyłej wjelicku licbu mjenjow a mjenjowych wariantow za wěcej ako 500 družynow. Až nowe wudaśe jo rozšyrjone, ned wumarkujoš, gaž wzejoš se wobej ediciji do rukowu: Wersija z lěta 2012 ma 352 bokow, wóna z lěta 2020 pak 440. Dodali su se mjenja dotychměst njewobglědowanych družynow, ale teke hyšći njeregistrěrowane mjenja a warianty pla takich, kótarež su byli južo w prědnem nakłaźe zastupjone. W tom konteksće deje se wuzwignuś terenowe slěźenja awtorowu, w slědnych lětach wósebnje Jensa Martina, kótaryž jo njewomucnje pla maminorěcnych serbskich wejsanarjow se dopšašował za tym, kak gronje tym wšakim rostlinam, gribam a lišawam. Glědajucy na to, až źinsa za wjele luźi to, což rosćo na łuce, jo jadnorje »tšawa«, njejo se z tym slěźenim wobchował jano wósebny źěł serbskego (wósebnje dialektalnego) słownistwa, ale zrownju wěda a wěźenje buŕskich luźi wó pśiroźe a wobswěśe.
Knigły su na njewócakowany a fryšny part wěcejrěcne: Glědajucy na pó móžnosći šyroku celowu kupku cytarjow jo głowna rěc wopisowanja nimšćina. Generelnje dwójorěcne (serbske a nimske) su nadpise. Pśi tom jo layout taki, až serbska wersija bijo wěcej do wócowu. To se stawa subtilnje, pśez pozicioněrowanje na boce resp. w smužce a nic pśez grafiske wuzwignjenje. Pśez to, až numerěrowanje jo zwězane ze serbskimi nadpismami, statkujo nimski pendant ako »dodany pśełožk«. To pśewrośijo zwuconosći. Cesto dosć źe jo tak, až statkujo serbski pśełožk ako (alibijowy) pśidank. W recensěrowanem słowniku pak matej dolnoserbšćina a nimšćina rowne pšawo. To lažy teke na tom, až pódawaju se w słownikowem źěłu jano serbske wejsańske mjenja, kótarež móžo se cytaŕ – jo-li trjeba – slězy z pomocu registra pśestajiś do nimšćiny. Pśez strukturu jadnotliwych artiklow serbšćina na wjele bokach dominěrujo.


text:
Praga
Praga (czes. Praha) to je stolica a nojsrogsze miasto Czeskij Republiki. Nazwa ôstoła wyprowadzōnŏ ôd czeskigo słowa "práh" kere ôznaczŏ prōg dōma (zwiōnzane je to ze lygyndōm ô Libuszy) nale tyż prōg na rzyce. Miasto położōne je po ôbu zajtach rzyki Wełtawy. Ôbszar: 496 km²; 1 205 000 miyszkańcōw. Głōwny ôstrzodek ekōnōmiczny krŏju a tyż industryje maszynowyj, elektrotechnicznyj, wōkynniczyj a inkszych. Uczelnie: m.in. Uniwerzytet Karola (data założyniŏ 1348, nojstarszy uniwerzytet we Strzodkowyj Ojropie).


text:
Serbšćina
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kotrejž so dźensa přewažnje we Łužicy rěčitej.
Serbšćina dźěli so do:
- hornjoserbšćiny, kotraž so w sakskej Hornjej Łužicy rěči a
- delnjoserbšćiny, kotraž so w braniborskej Delnjej Łužicy rěči.
Wobě serbskej rěči stej we wotpowědnej połojcy serbskeho sydlenskeho ruma oficielnje připóznatej a słušatej k oficielnym mjeńšinowym rěčam w Němskej. Wonej wužiwatej łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi pismikami.
Serbske narěče[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.
Rěčne přirunanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěče / Bluń, dialogi z rumunskeje wučbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w zapadnej Grodkowskej narěči


text:
Namołwja k zhromadnosći
Budyšin. Wyši měšćanosta Budyšina Alexander Ahrens (njestronjan) namołwja wobydlerjow města hladajo na woheń w planowanym domje za ćěkancow minjenu njedźelu k zhromadnosći. W dźensa wozjewjenym stejišću skedźbnja wón na dotalne dobre nazhonjenja při zaměstnjenju požadarjow azyla w Budyšinje. Na to měli dale natwarjeć.
Mytuja čestnohamtske dźěło
Wojerecy. Za čestnohamtske dźěło dóstanje Gisela Lossack lětuše myto Martha města Wojerec. Tole je tamniša měšćanska rada wčera wobzamknyła, sćěhujo namjet frakcije CDU. Gisela Lossack zasadźa so hižo wjele lět we wobłuku Dnja domizny za naležnosće wuhnatych a přednošuje w něhdyšim lěhwje Elsterhorst wo jeho stawiznach.
Zakłady mosta namakali
Robert Lorenc promowował
Berlin. Europski etnolog Robert Lorenc złoži wčera, póndźelu, swoje zakónčace promociske pruwowanje na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće. Tema disertacije bě „Šleziske metamorfozy – Etnografija Zhorjelskich powědanjow wo identiće po lěće 1990“. Tuchwilu slědźi Robert Lorenc za wšelakore łužiske wědomostne projekty a skutkuje w Hórnikečanskej energijowej fabrice.
Tróšku mjenje chudych
Berlin. Podźěl chudych w Němskej je minjeny čas snadnje wo 0,1 procent na nětko 15,4 procenty ludnosće woteběrał. Tole wuchadźa z dźensa wozjewjeneje rozprawy Paritetiskeho dobroćelskeho zwjazka. Ličili su ludźi, kotřiž maja z mjenje hač 60 procentami srjedźneje mzdy wuńć. Mjez 12,5 milionami chudych w kraju je 3,5 milionow rentnarjow.
Wjelk na 40 wowcow zakusał
Wjace mortwych na dróhach
Podstupim. Ličba smjertnych woporow na dróhach Braniborskeje je loni wo nimale třećinu přiběrała. Cyłkownje je 179 ludźi při wobchadnych njezbožach žiwjenje přisadźiło, 29 procentow wjace hač 2014, nutřkowny minister Karl-Heinz Schröter (SPD) dźensa při předstajenju bilancy wobchadnych njezbožow zdźěli. Cyłkownje zličichu 80 723 njezbožow.
Awtowe wiki drje wotpraja
Lipsk. Awtomobilowe wiki AMI w Lipsku drje dyrbja lětsa wotprajić. Tole piše mjez druhim Leipziger Volkszeitung. Zamołwita towaršnosć wikow chcyše so popołdnju na nowinarskej konferency dokładnišo tomu wuprajić. Hakle minjeny pjatk běchu wjacori wuznamni awtotwarcy z Azije a Francoskeje swoje wobdźělenje na wikach wotprajili.
Hojernja dale woblubowana
„Přewšo wohańbjace“
Freiberg. Sakski nutřkowny minister Markus Ulbig (CDU) zasudźa blokady přećiwnikow azyla před kwartěrom ćěkancow w gmejnje Rechenberg-Bienenmühle. To je „přewšo wohańbjace“, kak su tam z ludźimi wobchadźeli, wón dźensa rjekny. Nimale 100 ludźi je wčera wječor spytało, přijězdej busa z prěnimi wobydlerjemi noweho domu za požadarjow azyla zadźěwać. Awta zaraćichu dróhu.
Bjez přirosta w turizmje
Drježdźany. Prěni raz po šěsć lětach njeje turizm w Sakskej přirost docpěł. 18,7 milionow přenocowanjow loni je porno lětu 2014 nimale procent mjenje, 7,4 miliony hosći zaručichu čornu nulu, nastupajo přichad hosći zwěsćichu plus, kaž krajny turistiski zwjazk dźensa wozjewi. Wuwiće pak je rozdźělne, Hornja Łužica je přirost docpěła.
Centrumaj policije zesylnić
Pječa za tajnu słužbu dźěłał
Waršawa. Bywši pólski prezident Lech Wałęsa bě po dopóznaćach Waršawskeho Instituta za narodne wopominanje (IPN) za tajnu słužbu dźěłał. W domje loni zemrěteho bywšeho generala Czesława Jana Kiszczaka su jeho personalnu aktu a ze zawjazanskim podpismon k zhromadnemu dźěłu z tajnej słužbu našli, rjekny direktor IPN Łukasz Kamiński powěsćerni PAP. Podpis Wałęsy je pječa awtentiski.
Budu so wobarać
Budyšin. Na připowědź koncerna Bombardier, w Němskej 1 430 dźěłowych městnow šmórnyć, budu so dźěławi zawodow w Budyšinje a Zhorjelcu hromadźe z IG metal wuchodneje Sakskeje wobarać. Dźěłarnistwo a zawodni radźićeljo chcedźa na zhromadnej konferency 4. měrca akciski plan zdźěłać, „kotryž ma pokazać, zo tež hinak dźe“.
Wjezwo z Lkw-jow na łódźe
Prawopisna kontrola
Budyšin. Prěnja wersija hornjoserbskeje prawopisneje kontrole je nětko w interneće pod www.soblex.de w rubrice downloads k dispoziciji. Kaž Załožba za serbski lud informuje, je tale elektroniska prawopisna pomoc za programowe pakety myslena, kotrež su wšěm tym přistupne, kotřiž wužiwaja LibreOffice resp. OpenOffice abo tež Microsoft Office wot wersije 2010.
Režiser Żuławski zemrěł
Waršawa. 75lětny pólski režiser Andrzej Żuławski je w nocy na srjedu na raka zemrěł. Jako syn spisowaćela a diplomata je Żuławski w Parisu wotrostł. W 1960tych lětach bě wón asistent staromištra pólskeho kina Andrzeja Wajdy. W 1980tych lětach je wjele w Francoskej wjerćał. Znaty bu z filmami, kaž „Moje nocy su rjeńše hač twoje dny“.
Myto do sakskeje stolicy
Rozdźěl we wudawkach
Wiesbaden. Zjawne wysoke šule wudawaja nimale dwójce telko pjenjez za jednotliweho studenta kaž priwatne. Pola priwatnych wysokich šulow je to 5 920, pola zjawnych nimale 11 000 eurow. Ličbje poćahujetej so na lěto 2013, kaž Statistiski zwjazkowy zarjad we Wiesbadenje zdźěla. Jako přičinu mjenuja statistikarjo wuběr wučbnych předmjetow.
Rozbuchnjenje w superwikach
Drježdźany. Woheń a rozbuchnjenje stej w Drježdźanach nakupowanske wiki zničiłoj. Krótko po přichadźe wuchowanskich mocow wohenja dla bě wčera wječor we wobchodźe k eksploziji dóšło, kaž wohnjowa wobora dźensa informowaše. Bydlenski a wobchodowy dom, w kotrymž su wegane superwiki, dyrbjachu ewakuować. Dwaceći wobydlerjow je potrjechenych, nichtó so njezrani.
„Safari“ w Rudnych horinach
Mjenje plastikowych titow
Berlin. Wikowanje měło přetrjebu plastikowych titow čujomnje pomjeńšić. Zo by so tónle zaměr docpěł, hrozy zwjazkowa ministerka za wobswět Barbara Hendricks (SPD) z krućišimi postajenjemi. „Samozawjazka wo kóždužkuli płaćiznu ze mnu žanoho njebudźe. Porjadniskoprawniske rjadowanje sej tohodla wotewrjenje wobchowam“, praji ministerka w dźensnišim wudaću nowiny Bild.
SPD z nowym mustwom
Budyšin. Za noweho předsydu Budyskeho městneho towarstwa SPD su minjenu srjedu na sobustawskej zhromadźiznje inženjera dr. Martina Schneidera wuzwolili. Jeho naměstnik je Eckart Riechmann, pokładnik Marko Kuring. Tak sta so změna generacijow na čole Budyskich socialdemokratow. Čoło dotalneho předsydstwa bě po 15 lětach wotstupiło.
Jantarowa komora w Čěskej?
Darmotny WLAN w chorowni
Kamjenc. Pacienća a wopytowarjo Kamjenskeje chorownje maltezow Swj. Jana móža wot tohole tydźenja na wšitkich stacijach darmotnje WLAN wužiwać. Štóž chce so z laptopom, smartphonom a tabletom do interneta podać, móže sej w přijimarni chorownje indiwiduelny přistupny code wustajić dać. Přistup je na čas přebywanja w chorowni wobmjezowany, chorownja zdźěli.
Połojca ludźi wo swjatk njerodźi
Berlin. Dźeń swj. Walentina (14.02.) ludnosć Němskeje pači. Nimale kóždy druhi (47,4 proc.) ma ju za „předawansku akciju wikowarjow kwětkow“, kaž institut za přeslědźenje wikow GfK dźensa zdźěli. Zdobom zhladuje nimale telko ludźi (47 proc.) pozitiwnje na swjedźeń lubowacych a swojeho partnera wobdaruje. Prašeli běchu so 1 940 žonow a muži.
Pruwuja superdołhi bus
Rekordne lěto za turizm
Wiesbaden. Rozmach turizma w Němskej dale přiběra. Lońše lěto je hladajo na ličbu přenocowanjow w Němskej nowy, mjeztym šěsty rekord, wunjesło. Zwjazkowy statistiski zarjad je 436,4 miliony přenocowanjow pućowacych z tu- a wukraja zličił. To je tři procenty wjace hač 2014. Ličba wukrajnych hosći zwyši so wo pjeć procentow na 79,7 milionow.
„Swětłowy smog“ wobmjezować
Frýdlant. Wobydlerjo Frýdlantskeho wuběžka w sewjernej Čěskej protestuja přećiwo hoberskim škleńčnikam w pólskej Bogatyniji. Tamne škleńčane rostlinarnje dźě w nocy tak mócnje swěća kaž město ze sto tysac wobydlerjemi. Nócne swětło myli wuraznje ludźi a wobwliwuje wobswět. Najebać protesty pak pólska firma Citronex planuje škleńčnikowu přestrjeń hišće dźesać króć powjetšić.
Pola Amazon zaso stawkuja


text:
Jutrowne jěchanje
Jutrowne jěchanje je nabožny jutrowny nałožk Serbow w katolskej kónčinje mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami. Jutrownu njedźelu hromadźa so muscy křižerjo při wósom katolskich farskich cyrkwjach a w klóštrje Marijina hwězda, zo bychu w formje procesiona a ze žohnowanjom fararja spěwajo poselstwo „Chrystus z mortwych stanył je“ do susodneje wosady donjesli.
Podobne nabožne nałožki eksistuja tež w Starobayerskej a Frankowskej, w Hornjej Šleskej, sewjernej Čěskej (Mikulášovice) a na Morawje.[1]
Křižerjo we ŁužicyWobdźěłać
W hornjołužiskich kónčinach mjez Wojerecami, Kamjencom a Budyšinom přiwabja jutrowne jěchanje kóžde lěto wjele wopytowarjow do regiona. Tuchwilu eksistuja štyri čarow, hdźež so partnerske wosady wopytaja, a jedyn procesion bjez partnera. Tradicionelne čary su:
- Ralbicy–Kulow
- Chrósćicy–Pančicy-Kukow
- Radwor–Baćoń
- Njebjelčicy–Wotrow
- Budyšin–Radwor (bjez wotmołwneho wopyta)
Procesion z Kulowa je jenički, při kotrymž so tež němscy křižerjo wobdźěleja. Radworscy mjez 1776 a 1882 njejěchachu. Wot 1882 hač do załoženja Baćońskeje wosady 1892 podachu so přez Bronjo, Kamjenej, Wulku Dubrawu a Brěmjo do susodneje Zdźěrje. Samo w poslednim wójnskim lěće 1945 jěchachu někotři Kulowscy, Klóšterscy, Chróšćanscy, Njebjelčanscy, Ralbičanscy a Wotrowscy křižerjo do susodneje wosady a buchu při tym wot sowjetskich lětadłow wobkedźbowani.[2]
Dalše jutrownje jěchanje přewjedźe so we Wostrowcu, hdźež wobsteji wot lěta 1628 sem nałožk wusywneho jěchanja mjez Wostrowcom a klóštrom Marijiny doł.[3] Kónc 1990tych lět je so stary nałožk tež w ewangelskej Delnjej Łužicy mjez Cerkwicu a Radyńcom pola Lubnjowa zaso wožiwił.[4]
LičbyWobdźěłać
Kulowski ćah je tradicionelnje najwjetši w Serbach, procesionaj z Budyšina a Baćonja stej najmjeńšej.
W lěće 2020 njewotměchu so koronapandemije dla prěni raz po skoro 500 lětach žane procesiony. 2021 jěchachu zaso skoro tysac křižerjow, časy procesionow so pak njewozjewichu a dla pandemije běchu lědma přihladowarjo wot wonka na městnje.
LiteraturaWobdźěłać
- Alfons Frencl: Křižerjo. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Horst Brindel: Brauchtum: Osterreiten. W: http://www.vfd-bayern.de. VFD-Bayern, 18. Februar 2012, abgerufen am 23. April 2014.
- ↑ Alfons Frencl: Křižerjo. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1992, str. 38
- ↑ Osterreiten und Saatreiterprozession im Kloster St. Marienthal.
- ↑ Osterreiter begeistern in Zerkwitz, Lausitzer Rundschau
- ↑ Křižerska statistika na posol.de


text:
Klimentowica
Klimentowica (scs. KлиMє́HToBицa) je uokreślyńym užywonym lo starosuowjańskigo šrajbůngu, kery rozwinou śe we cyrylica a kery zostou prawdůpodańy rozwińynty bez Klemensa ze Uorchydy, školořa uod śwjyntygo Cyryla.
Klimentowica bůua utwořono na baźe alfabytu greckigo, ze půmjyńańym kštoutu buchštab a wćepywańym nowych. Bajšpilym užywańo wčesnyj klimentowicy je inskrypcyjo Samuila, bůugarskigo wuadcy.
Klimentowica na počůnku bůua přistosowano do škryflańo we starocerkewnosuowjańskij godce a potym tyž we staroruskij godce, nale, kej čas mijou, klimentowica užywano do růmůńskij godki, a bestož pojawiuy śe we tym šrajbůngu nowe buchštaby.
Uostatečny kres klimentowicy mjou plac we 1698, kej Piotr I Wjelgi dou nakaz reformy buchštab, prowadzůnc do powstańo graždanki.


text:
Ùkrajińsczi jãzëk
Ùkrajińsczi jãzëk (ùkr. ykpaïHcbka MoBa) – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Gôdô nim kòl 45 mln lëdzy, wikszi dzél jaczich mieszkô w Ùkrajinie. Òn je państwòwim jãzëkã w Ùkrajinie i jednym z państwòwich jãzëków w Naddniestrzu. Ùkrajińskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Biôłorësczi, Mòłdawsczi, Pòlsce, Rusczi, Rumùńsczi, Słowacczi, Kazachstanie, Argentinie, Brazylsce, Wiôldżi Britaniji, Kanadze, Zjednónych Krajach Americzi.
Wedle genealogii nôblëższim ùkrajińsczimù je biôłorusczi jãzëk; òd IX-XI st. òbadwa jãzëczi dzélowò fòrmowałë sã na pòspólnym dialektowim spòdlim – òsoblëwie nordowé dialektowé karno ùkrajińsczégò jãzëka twòrzi dialektowé continuum ze skrôwnyma pôłniowima biôłorusczima gwarama Pòleségò. W strzédnowiekù òbadwa nôrodë miałë pospólny jãzëk w knégach.
Wespółczasno dlô zapisu ùkrajińsczégò jãzëka ùżiwô sã adaptowóny cyrilicë, jakô skłôdô sã z 33 lëtrów. Òsoblëwòscą ùkrajińsczégò alfabétu (w przërównanim z jinëma cyrilicczima) je brëkòwanié lëtrów Ґ, Є a Ï.


text:
Michał Domaška
Michał Domaška (* 23. junija 1820 w Komorowje; † 7. junija 1897 w Ketlicach) bě farar a serbski pěsnjer. Mjez druhim spisa woblubowany spěw „Naše Serbstwo z procha stawa“.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Domaška narodźi so w Komorowje pola Rakec jako syn ratarja. Mjez 1835 do 1842 wopyta wón gymnazij w Budyšinje, hdźež běše 25. februara 1839 mjez sobuzałožerjemi towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot lěta 1842 do 1845 studowaše wón teologiju w Lipsku a běše mjez 1846 do 1849 pomocny prědar w Delnim Wujězdźe. Wot lěta 1849 do 1892 skutkowaše Michał Domaška jako farar w Nosaćicach. W lěće 1892 so wón na wuměnk podawši do Nowosólca přesydli. Domaškec swójbny row nadeńdźe so na Ketličanskim kěrchowje. Narowne pomniki buchu w lěće 2020 wobnowjene.
Michał Domaška běše 1847 mjez załožerjemi Maćicy Serbskeje a wudźěła w jeje wuběrku Wulku próstwu Serbow (Maćičnu peticiju). W politisce liberalnym zmysle pisaše wón za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 do Smolerjoweje Tydźenskeje Nowiny. Mjez druhimi je wón z awtorom basnje Naše serbstwo z procha stawa, kotraž so do lěta 1945 často jako hymna na swjedźenjach zanošowaše. Po rewoluciji wozjewi swoje nětko přewažnje nabožinske basnje w Zerničce, Misionskich powěsćach a Misionskim Posole, kotrehož redaktor wot 1887 hač do swojeje smjerće 1897 zdobom běše, a w knihach „Adwentska harfa“ (Budyšin 1864), „Póstna harfa“ (Budyšin 1865) a „Zionske hłosy“ (Budyšin 1868 a 1879), kotrež běchu mjez ewangelskimi Serbami daloko rozšěrjene. Wot 1882 pisaše pod pseudonymom Šyman do Łužicy a wuda 1889 awtobiografiske powědančko „Bratřik a sotřička“. W samsnym lěće zestaji „Symješka na Božu rolu“, zběrku serbskich hrónčkow na narowne pomniki.
Wot lěta załoženja 1847 bě Michał Domaška čłon Maćicy Serbskeje a wot 1889 jeje čestny sobustaw.
Michał Domaška bě woženjeny z Marju Wjelic ze Šekec (1834–1923). Budestečanski farar a prěni serbski wyši farar Franc Moric Domaška (1862–1931) bě jedyn z jeho dźewjeć dźěći.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Cyž: Domaška, Michał. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 115.
- M. –a.: Nekrolog XXXIV. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Zwjazk 51 (1898), čo. 1, str. 53–58 (digitalizat jako pdf) (hsb.)
- Spominamy. W: Pomhaj Bóh 6/2020, str. 12
- Trudla Malinkowa: Rownišćo swójby fararja Michała Domaški w Ketlicach. W: Pomhaj Bóh 11/2020, str. 4
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Digitalizat „Póstneje harfy“
- Digitalizat „Zionskich hłosow“


text:
Ja, Drang nach Westen. Nach Osten to jus było. Adolfa niósło ku wschodzącymu słóńcu. Tera je blank inacyj. Ślónzołki jus łod dołwna cióngnóm nach Westen. Róstomajtnie sie to bez te wsystky lata zwało. Padali do RFN, niechtorzi do Efu abo do Miymiec. Co sie ludzie nastarali, latóma papióry na wyjazd robiyli, a i tak dostołwali w antworcie paragraf czwarty, pan będzie tu darty. Tera mómy paśporty w dóma i mozymy sie jechać kiedy chcymy i dalyj trzwoł tyn drang nach Westen, do lepsego bytu. Wsie wyludnióne – chopy na budowach na zachodzie, kobiyty na flejdze, a modzi cansto jus na stałe miynskajóm w tych lepsych strónach. Zdołwałoby sie tera tu be prózno, ale dzie ta, joł zmiarkowała ize na Ukrainie je ta sama moda – drang nach westen. Nie wia prawie jak sie to u nich zwie, ale wyglóndoł to gynał tak samo. Chopy, kobiyty pieróm za słóńcym choćby chciejli wybadać, dziys to łóno sie kładzie spać. Przijyzdzajóm dó nołs i robióm w lichych robotach, za liche pinióndze łod rana do wiecora, tak jak nasi we westen. Coby kans nie udać, to prziwozóm sie ferflejgóng z Ukrainy, a to fandzołle co jy potyn warzóm, abo jaky kónzerwy. Porobióm, porobióm i na miejsiónc do dóm swoja gospodarka załopatrzić, pola łorobić. Tak to sie ludzie musóm tyrać po świejcie. Joł je gyśpant, sie na Ukraina tez jus jacy cióngnóm ze wschodu, abo dzie sie tyn westen kóńcy, sie za Miymcóma i Holandióm je jescy Westen cy jus zaś Osten?
Truda Pietrzikowa


text:
Missouri River
Missouri River je ze 4087 kilometrami najdlěši přitok Mississippija a zdobom najdlěša rěka Zjednoćenych statow, dokelž je dlěši hač Mississippi sam. Jako rěčny system tworitej wobě rěce najdlěšu wulkorěku Sewjerneje Ameriki a štwórtu najdlěšu cyłeho swěta. Jeho rěčina wobjimuje šesćinu cyłeje přestrjenje Zjednoćenych statow.
Žórlicy Missourija, dlěši Jefferson River a krótši Madison River, so na sewjeru Rocky Mountains w zwjazkowymaj statomaj Montana a Wyoming wužórlitej. Po zjednoćenju wobeju rěkow běži Missouri najprjedy do sewjerneho směra přez kanjon a wustupuje blisko města Great Falls přez wjacore rěčne prohi do runiny. Wottam je pławny. Běži dale do wuchodneho a pozdźišo do juhowuchodneho směra přez North a South Dakota, sewjerowuchodnu Nebrasku a twori w dalšim běhu hranicy mjez Iowu a South Dakota, Nebrasku a Missouri, kaž tež sewjerny dźěl hranicy mjez Kansasom a Missouri. Sewjernje města St. Louis so do Mississippija wuliwa.
Do natwarjenja železniskich čarow přez Sewjernu Ameriku słužeše Missouri River jako wuznamny wikowanski puć. W 20. lětstotku natwarichu so při hornim běhu wjacore rěčne zawěry za lěpše regulowanje rěki, powodźenje polow a dobywanje energije.


text:
AP Brychczy – KS Bednarska 1:2 (1:2)
Bramki i asysty:
0:1
1:1 Mateusz Opara asysta Kamil Ryński
1:2
Skład:
Andrzej Ptasiński – Grzegorz Pański, Marcin Trocki, Tomasz Niemyjski (72 min. Michał Kalinowski), Kamil Ryński, Filip Krakowiak, Daniel Włodkowski, Michał Maliszewski, Karol Kościuch (54 min. Dawid Zagrodzki), Marcin Trzaskalski (86 min. Jakub Flis), Mateusz Opara (87 min. Jacek Strzeszyński)
Rezerwa:
Jarosław Zaręba, Mariusz Mucha, Michał Kalinowski, Dawid Zagrodzki, Jacek Strzeszyński, Jakub Ryśka, Jakub Flis


text:
Mount Everest
Mount Everest (nepali Sagarmatha, tibetsce Čomolangma, ཇོ་མོ་གླང་མ Jo-mo-glang-ma) je hora w Himalajach a z 8848 metrami zdobom najwyši wjeršk w Aziji a na zemi. Wón słuša k 14 wosomtysačnikam a k „Seven Summits“, najwyšim horam kóždeho kontinenta. Hora je wot lěta 1856 pomjenowana po jendźelskim krajměrjeru George Everest.
Everest nadeńdźe so při hranicy mjez Nepalom a Tibetom (Chinskej) w regionje Khumbu. Na nepalskim boku słuša Mount Everest k narodnemu parkej „Sagarmatha“, kotryž steji na UNESCO-lisćinje swětoweho herbstwa.
Dnja 29. meje 1953 docpěštaj Nowoseelandźan Edmund Hillary a sherpa Tenzing Norgay jako prěnjej čłowjekaj wjeršk Everesta. Reinhold Messner a Peter Habeler běštaj w lěće 1978 prěnjej, kiž tam dóńdźeštaj bjez pomocy přidatneho kislika.


text:
User talk:Michawiki
Witaj Michawiki! Trěbne dataje namakaš jow, trochu njepřehladniwi ;-) přehlad wo serbskim projekće pak [[Betawiki:LanguageHsb.php and MessagesHsb.php|tu]. Maš nětko wšě prawa, zo by móhł strony a zdźělenki wobdźěłować a testować. Bych doporučił, zo bychmoj wšě zdźělenki, kiž sym po poslednim SVN-update z oktobra we Wikipediji změnił, z ruku sem kopěrować, zo njebychmoj sej dwójne dźěło činiłoj. Ach haj, hišće něšto: Dyrbimoj jow wšě zdźělenki we Wy-formje pisać a z wurazami dźěłać, kiž so bjezposrědnje na Wikipediju njepoćahuja. To, štož jow přełožimoj, so wot wšitkich (potajkim tež priwatnych) instalacijow Wikimedia-softwary nałožuje. Pon do dźěła zdar! Postrow --Dundak 21. tammikuuta 2007 kello 17.34 (EET)


text:
Człowiek mo plany i marzynia, ale kożdy mo w życiu swoja wyznaczona droga.
Piyrwszo robota i piyrwszy geltag ( wypłata )
Moja piyrwszo robota w Łopolu matce sie nie spodobała, ale przez pora miesiyncy przyniosła mi w tym modym wieku dużo dobrego i uciechy.
Skosztowałach życio w mieście. Nauczołach sie sztrykować ( dziergać ) na maszynach i heklować ( szydełkować ) roztomaite mustry (wzory ).
Poznałach modne kwanty ( modne ubrania ), a jak sie wystrojołach w sztrykowany klajd ( wydziergana sukienka ) i do tego taki heklowany mantel to mi padali, że wyglondom jakbych z Ameryki przijechała.
Nawet muter pochwoloła moje łoblecze ( ubranie ) .
Hyjdla kindermyjdla ( niania ) i spotkanie we cugu (pociągu )
Przy bajtlu ( dziecku) miałach czas do nauki i bołach zadowolono, bo mie dobrze traktowali. Ale roz po robocie wlazłach do cuga ( pociągu ) w Łopolu i naroz przileciała zdyszano paniusia.
Tela co pomogłach ji wlyź gynał ( wejść, to prawie ) cug (pociąg ) ruszoł. Kobiyta nie zdążoła kupić biletu no to poleciałach poszukać jakygoś szałfnera ( konduktora) , abo ajzynbanioka ( kolejarza ) co by ji nie ukoroł, bo żol baby.
Jak sie wydychała padała, że już downo takyj szykownyj i życzliwyj frelki (dziewczyny) nie spotkała.
Zani my do Strzelec dojechały wiedziałach, że to kerowniczka z geszeftu malyrskygo ( sklepu z art.malarskimi ) , a do Łopola dycki ( zawsze) jedzie towor zamowić.
Jak my z cuga wylazły jeszcze roz mi podziynkowała i padała jakby tak frelka szukała roboty to jo by zaroz do sklepu przimła, bo handlyrka musi być erlich ( uczciwa) i mieć na gymbie uśmiych, a widać, że frelka by sie w sklepie poradzioła.
Richtig fajne ksionżki ło Ślonsku i nie tylko znojdziecie sam.
Hyjdla przekupka
W doma łopedziałach matce ło tym spotkaniu i już niy miałach spokoju, bo muter ( mama) naciskała co bych szła za przekupka, a nie robioła za kindermyjdla ( niania ) , bo jak mie bydom ze wsi widzieć z bajtlym to pedzą, żech zowitka ( panna z dzieckiem ) .
Ciynżko mi boło łodynś łod tyj rocznyj dziołszki, ale tyż łod tyj dobryj kobiyty, bo mie nie traktowała jak sużonco ino jak swoja młodszo siostra.
No, ale robota w sklepie to już boło coś inszego. Przyjyżdżali po farby mode kawalyry co się szkoloły za malyrzy, a kerowniczka to boła wysoło baba.
Dycki mie kroła (kryła) jak żech nie chciała sie z kerym umowić. Dbała ło mnie, dowała maszkyty ( słodycze) . Nie szterowało (denerwowało ) ji jak jechałach po połedniu do szkoły, bo to boła wyrozumno baba.
Dalsze przygody Hydli łopisza w nastympnych felietonach.
Wspomnienia zredagowała na potrzeby strony Johanka


text:
To bōł[1] piyrszy przepis, co to żech go sprōbowoł napisać po ślōnsku. Jak żech go pisoł, to jeszcze bōło połno baniōw, a terozki to już trza by trocha pokōmbinować- chyba, że fto[2] mōł jeszcze zamrożōnoł:)
Co potrza?
0,5 kg bani
30-50 dkg ryby (jo żech robiōł z tiliapii, ale mogecie sprōbować tyż jakoś inkszo)
2 marchwie
2 kartołfle
1 cebula
1 zōmbek czosku
syrek topiōny
masło klarowane (styknie 1 łeżka)
oliwa (1 abo 2 eyżki)
woda
Prziprawy:
sōl i pieprz
2 łyżki zielōnego curry (moja Muter by nie wiedziała, co to je, a to je tako zielōno pasta, co to niy za specjalnie wyglōndoł, ale mō fajny smak. Ale jak ii[3] niy mołcie, to może być i takōł sypanōł prziprawa curry)
1 płaskoł łyżeczka kolyndry- zmielone ziorka[4]
1 łyżeczka kurkuma
2 łeżki zōłzy rybnyj (to sie kupuje we sklepie oriyntalnym, a po polsku sie to nazywo sos rybny, ale jak tego niy dołcie, to przeca sie nic niy stanie, bo niy byndymy sie gowy urywać, jak niy mōmy jednyj prziprawy)
Nojprzōd pokrejcie- tak byle jak- te warzywa i podsmōłżcie je na maśle (yno, żeby sie cebula zeszkloła). Potym jeszcze do smaku kapnijcie trocha oliwy, ale niy podsmażejcie już tego na za srogim[5] hicu, bo oliwa pōnoś go niy lubi. A terozki wlyjcie wody- yno niy za dużo, żeby ta zupa niy bōła za rzodkoł. Nojlepi, żeby yno przikrōło warzywa. Niech sie to tak ze 20 minut powarzi- żeby bania zmiynkła, a potym wciepcie tyż ryba i syrek , i niech sie to dali[6] warzi. Terozki możecie tam tyż do smaku wciepować te prziprawy. Jak sie powarzi, to cza chwila poczekać, żeby trocha ochōdło, zanim bajymy to miksować. Jak już zmiksujecie, to trocha idzie to jeszcze podgrzołć i gotowe.
Jakbyjcie chcieli, to mogecie to zjejś z grzankōma, krakersami, abo i fajnōm bōłkōm.
Niy bōjcie sie tych przipraw, zawsze możecie wciepnōć czegojś mani, abo i tyż cojsik inkszego- eksperymynty sōm nojlepsze;)
Smacznego:)
[1] ō- samogłoska w wymowie pomiędzy „o” i „u”
[2] ktoś
[3] jej
[4] ziarna
[5] dużym
[6] jeszcze


text:
Sprjewja
Sprjewja jo něźi 400 km dłujka rěka, kótaraž běžy pśez zwězkowe kraje Sakska, Bramborska a Barliń. Zachopjeńk rěki jo we Łužyskich górach. Sprjewja ma tśi žrědła: w Habrachćicach, Neugersdorfje (abo gsb. Nowe Jěžercy) a pśi Kotmarje. Z górow běžy rěka pśez Budyšyn a Łužysku nižynu do Dolneje Łužyce. Ako nutśikokrajna delta Sprjewje zachopiju se slězy Chóśebuza Błota. W Barlinju wulewa se Sprjewja do Habole.
W dolnoserbskich jsach groni se Sprjewi zwětšego jano Rěka.
Nejwažnjejše města pśi SprjewjiWobdźěłać
Nejwažnjejše města a jsy nad Sprjewju:


text:
W lutherskim archiwje awstralskeho města Adelaide běchu njedawno dotal njeznatu rukopisnu serbsku knihu namakali. Hromadźe z dr. Fabianom Kaulfürstom dr. Lubina Malinkowa namakanku nětko přepytuje. Cordula Ratajczakowa je so z cyrkwinskej stawiznarku rozmołwjała.
Kak je k překwapjacej namakance dóšło?
L. Malinkowa: Fachowča na polu serbskich wupućowarjow Trudla Malinkowa bě rukopisnu knihu na foće w Newsletteru awstralskeho serbskeho towarstwa připadnje wuhladała. Wona so jara dźiwaše, dokelž bě tež hižo na wopyće 2018 w tamnišim archiwje rešeršowała. Knihu njejsu tam tak prawje zarjadować móhli, woznamjenjejo ju najprjedy skerje jako čěsku, Trudla Malinkowa pak ju jako serbsku wotkry. Kniha wobsahuje 27 hornjoserbskich rukopisnych kěrlušow, a přiwjazanej stej prěnje wudaće misionskeje nowiny Handrija Palmana z lěta 1817 kaž tež ćišć kěrlušow z lěta 1802.
Čehodla je kniha zajimawa?


text:
Downi to ludzie tyż mieli adwyntowe starości: izba bōło trza wybiylić, a dobro wieczerzo na Wilijo uwarzić, tak coby jodła stykło do kōńca Świōnt, a nojlepi do Nowego Roku! Potym narychtować futer do bydlōntek za dnia, bo jak sie po ćmie chodzi we adwyntowy czos, to sie moge, co złego czowiekowi na ôczy postawić! Ôpłatki trza bōło do dōm prziniyś, a zawczasu iś na spowiydź, coby ze ôczyszczōnōm duszōm siodać ku wilijnymu stołu! Ô kupowaniu drogich podarōnkōw żodyn niy myśloł. Dziecka dostały po troszku bōmbōnōw we rōżku, a jak kerzi ôjcowie byli bogatsi, to i po apluzynie we piyknym papiōrku Dzieciōntko prziniōsło!
Dzisio se żodyn skuli Godnich Świōnt – starości niy robi, bo jeszcze we Wilijo do połednia sie dostanie kupić praje wszyjstek ku wieczerzi. – Hildka z Walkym, co ich znocie z mojich godkōw, tyż tak łōńskigo roku kōmbinowali: Po co mōmy kupować wszyjstek drogo, jak we Wilijo do połednia to samo bydzie ô sporo łacniyjsze! Jejich dziecka mieli przijechać dziepiyro we piyrsze świynto, bezto na Wilijo tego jodła wiela do dwōch ludzi niy potrzebowali. We ôsiedlowyj piekarni Hildka kupiyła lynga z makym, co bōła troszka ukruszono, ale niy wynokwiała, bo ōstatnio bōła! Potym pojechali ze Walkym do marketu po kapra, a tam po żodnych rybach do pieczyno, ani znaku niy bōło! Wōl-niy-wōl wziyni solōne harynki, bo yno taki ôstały! Ja, były tam jeszcze jakiś szałoty (czytej: ciapry) ze rybom, ale tego Walek ni mioł rod. Jabka już tyż były fest przebrane, ale dwa kilo wziyni, a ku tymu jakisik apluzyny! Łacne były, ale na poły zielōne. Ôrzechōw niy brali, bo w dōma mieli! Towaru na moczka niy szło już kupić, bezto musieli sie ôbyć smakym. Padali se, że bele co tam we wieczōr szkubnōm, a za to se to na drugi dziyń ôdbijōm! Ale kole pōł siōdmej zazwōniyła do nich jejich cera, że jedzie ku nim cołkōm familijōm i ze ôjcami ôd chopa. Hildki o mało hercszlak niy trefiył, bezto wystynkała yno: Jo ni ma przigotowano na tela ludzi! Jednako nic sie niy dało zrobić, bo byzuch już za kwila klupoł do dźwiyrzi, ale wilijno wieczerzo ze sobōm prziwiōźli! Bezto tyn rok już ani Hildka, ani Walek żodnych „eksperymyntōw” robić niy bydōm! Jo tyż dali ciōngna ta nasza ślōnsko tradycyjo, bo jo jom mōm rada!
Ps. Scenkę „PRZED WILIJOM”, o którą pytają nasi Czytelnicy można znaleźć na mojej stronie autorskiej na Facebooku.


text:
Wejrzijcie jaki gryfny je Neapol i czamu to je jedna z nojwożniyjszych szteli w naszym spōlnym życiu.
airbnb
-
-
A możnej na nastympno rajza zabuchować se… izba u kogoś w dōma? Abo garaż przeônaczōny na szlafsztuba? Abo zōmek? Wejrzijcie co to je Airbnb, jako zabuchować bez ta zajta spanie i zebrać przi tymu 100zł sniżki.
-
Przecudne Monopoli to niy ma yno hyrskie italijskie miasto, w kerym werci sie powczasować. To je tyż idyalno baza do zwiydzanio cołkij Apulije.
-
Stolica Toskanije to sztela, w kerej ôbmiyłujecie sie ôd piyrszego bliku. Zapoznejcie Floryncyjo, źdrzōdło italijskij kultury.
-
Idze zoziyrać rychtyczny żywot Marokanerōw, dychnyć se ôd larma, posurfować, pomaszkecić i pokupować. Trza yno zajechać do Essaouiry.


text:
W poslednich tydźenjach a měsacach napadny wosebje w diskusiji wo Serbskim sejmje dźělenje serbskeje Łužicy. We wšelakej měrje přeněmčene kónčiny Łužicy pomjenowachu so husto jako periferija abo nakromne kónčiny serbstwa. Hladajo na ewangelsku Hornju Łužicu wužiwaše serbski politikar w rozprawje wo wólbach do Serbskeho sejma samo wuraz B-Łužicy. Tomu napřećo stajitej so rěčnje husto wurazaj »žro« abo »jadrowe kónčiny serbstwa«, hlada-li so na katolski dźěl serbskeje Łužicy. Tute kategoriske dźělenje a napřećostajenje, wosebje pak podwědome předstawy a hódnoćenje, kiž za tym tča, mam za zahubne. To jedne je to čiste, to jadro, to žórło, a čim bóle so wot njeho zdaluješ, ćim bóle změšane a njeoriginalne so wšitko stanje. Maš jasny centrum, kotremuž je wšo druhe koncentrisce při- a podrjadowane; wšitko so rěčnje a narodnje z jadra žiwi.
Ze slědźenjow wěmy, zo rěč myslenje a předstawy wo swěće formuje a z tym přitomnosć a naše jednanje wobwliwuje a postaja. Wobraz wo centrje a periferiji, abo dźělenje Łužicy do A-, B- (a C- ?) regionow je wosebje fatalne. Tole njewothódnoća jenož dźěło wjele angažowanych ludźi pod jara rozdźělnymi wuměnjenjemi, ale njewotpowěduje tež serbskej realiće, wšako bydli w Drježdźanach wjace Serbow hač w Dobrošicach.


text:
Lubjenski, Pawoł (1895–1970)
Lubensky, Paul
* 25. 1. 1895 Bukecy / Hochkirch
† 20. 2. 1970 Bukecy / Hochkirch
Blidarski mišter, narodny prócowar.
Wot 1909 blidarski wučomnik pola nana w ródnej wsy, blidar a wot 1923 blidarski mišter, mjez tym 1916–18 a 1939–45 wojak.
Po tradiciji Lubjenskec domu běše L. z młodych lět aktiwny w serbskim kulturnym žiwjenju, zastupi 1919 do Domowiny. Na jeho iniciatiwu załoži so w Bukecach serbske spěwanske towarstwo Radosć, kotrehož předsyda běše. L. organizowaše we Weimarskej republice zajězdy z kulturnym programom tež do Delnjeje Łužicy. Wón běše sobuzałožer Serbskeje sokołskeje jednoty w Bukecach. Skutkowaše tež w dohladowarskej radźe drustwa Smolerjec knihićišćernje. Po 1945 běše mj. dr. předsyda wjesneho serbskeho ludoweho wuběrka w Bukecach, městopředsyda wikowanskeho drustwa, sobustaw wjesneje gmejnskeje rady. 1945–50 běše župan Domowinskeje župy Lubij a předsyda skupiny w Bukecach.
ŽÓ./LIT.: G. Lazar, Nekrolog – Pomhaj Bóh 20 (1970), 4, str. 4
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984


text:
Sztuczno godka
Štučno godka (zwono tyž conlangym s ang. constructed language) to je termin užywany we stosůnku do godek, kere ńy narodźiuy śe bez naturalno ewolucyjo lingwistyčno, a zostouy stwořůne coukym bez čowjeka. Tako godka može spouńać wjela rolůw, np. suůžyć kej mjyndzynarodowo forma kůmůńikacyje, stanowić šyfr, eksperymynt lingwistyčny abo być užywano postřůd wymyślůnyj rasy abo narodu (sam bajšpilym je klingůńsko godka), ńyřodko we literatuře. Nojbaři znajůmům godkům štučnům je esperanto, kere zostouo stwořůne we 1887 roku bez poloka žydowskigo pochodzyńo – Ludwika Zamenhofa. Inkše znajůme godki štučne to ido, interlingua, volapük a lojban.


text:
Wolerjo su Budyskeho krajneho radu Michaela Hariga (CDU) w zastojnstwje wobkrućili. Axel Arlt je so z nim na wječoru wólbneho dnja rozmołwjał.
Wolerjo su Was w zastojnstwje wobkrućili. Što to začuwaće?
M. Harig: Sym jara dźakowny, zo su mi tajku dowěru wuprajili. Chcu zdobom tym wobydlerjam, kotřiž mje njejsu wolili, slubić swoje najlěpše činić, zo bych Budyski wokrjes dale sobu wuhotował. To je zhromadny skutk. Přiwšěm smy na dobrym puću. Změjemy přichodne lěta cyle hinaše problemy hač minjene štwórć lětstotka.
Što je Wam při tym najwjetše wužadanje?
M. Harig: To, štož smy sej wutworili, mamy nětko ze žiwjenjom a žiwjenskim zmysłom pjelnić. Tohodla stajamy zhromadnosć mjez generacijemi do srjedźišća. Trjebamy sylniši zwisk mjez ludźimi, zo bychmy zaso hinaše sebjewědomje dóstali. Mam Pegidu za znamjo toho, zo su so nutřkowne zwiski towaršnosće zhubili. Je derje Saksku wonkownje zaznawać. Nutřkownje pak mamy něšto nachwatać, zo bychu ludźo w tymle regionje zaso wědomišo žiwi byli.
Płaći to tež za nastawacy zarjad za wukrajnikow?


text:
Jako njedawno Jadwize a Fabianej Kaulfürstec Spěchowanske Myto Ćišinskeho spožčichu, bu na samsnym dnju jeju portal přistupne. Cordula Ratajczakowa je so z dr. Fabianom Kaulfürstom rozmołwjała.
Před lětomaj sće projekt z podpěru Sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ zahajiłoj, nětko je něhdźe 500 hornjo- a delnjoserbskich pěsnjow z publikacije Smolerja a Haupta z lětow 1841 a 1843 online – w dźensnišim prawopisu, ze słyšomnej melodiju a z informacijemi, hdźe je so spěw zapisał a štó je ju zběraćelej zanjesł. Što přejeće sej za přichod?


text:
Po naszymu
U nos we familiji dycki sie fest świyntowało Trzech Krōli. Dugo żech niy wiedziała czamu, ale jak mi było już ze 9 lot, tatulek mi padoł, że to je wielgi świynto do cołki naszyj familije, bo ôn we tyn dziyń potkoł nasza mamulka a fest sie do ni zamiłowoł! A potym ôpedzioł nōm, dzieckōm, jako to było:
We Trzech Krōli tatulek a jego dwa kamraty Jōnek a Brōnek sie ugodali, że pudōm do kina na piōnto po połedniu, a coby ich w dōma za bezbożnikōw niy mieli, zamiarowali iś jeszcze na niyszpōr ô czwortej, chocio rano już na sumie byli. Zaroz po niyszporze polecieli do kina, a tam im padali, że syjansu ô 17.00 niy bydzie, bo je za mało ludzi i jak chcōm, to mogōm prziś za dwie godziny na syjans wieczorny. Ale co synczyska tela czasu mieli robić? Deptać do dōm nazod te 5 kilometrōw, toby se yno szpacyr zrobili!
Nikaj sie ôgrzoć nie szło, bo wszyjski bary były zawarte. Po mieście deptać we taki siarczysty mrōz, to sie im tyż niy widziało, bezto kamrat Jōnek padoł, że nojlepi zrobiōm, jak nawiydzōm jego kamrata Francka. A to był brat ôd moji mamulki. Nasza starka sie taki hormije synczyskōw niy spodziywała, ale puściła ich do kuchnie a dała im ciepłego, leśnego tyju! Za kwila we chałpie zrobiło sie gośno, bo wszyjscy godali jedyn bez drugigo! Moja mamulka spała praje we izbie wele kuchnie, bo we nocy a do połednia robiła inwentura we sklepie, kaj była kierowniczkōm.
Gośno godka jōm ôbudziła a zachciało sie ji do hajźlika iś. Choć niyrada, ale sie ôblykła, a na nogi wziyna czorne gumowe bōty ôd bracika ô kyns za wielgi, lepszych pod rynkōm ni miała, bo jeji nojlepsze strzewiki we siyni stoły. A potym padała "dziyń dobry", przeleciała bez kuchnia a nazod już niy prziszła, yny szła do sōmsiadki, bo jōm gańba było przed cudzymi synkami. Mamulka yno migła bez kuchnia, ale tatulkowi sie fest widziała, a nojbardzi jeji dugi blōnd warkocz, chocio dycki mu sie czorne dziołchy podobały! Bezto zaroz sie spytoł starki, eli może prziś sam za tydziyń. Starka kapła sie, co sie świynci, ale myślała, że mu sie starszo cera uwidziała, bo ta już była w latach do wydaju, ale dziepiyro za tydziyń sie dowiedziała, co tatulek je za jaki, a kero dziołcha mu na sercu leży!
GRYMLINO


text:
Po naszymu
Cobyście se niy myśleli, że klachōm yno porzad ô drugich, dzisio napisza, co sie mie samej przidarziło. To było we tych kryzysowych czasach, kej kożdy mioł trocha tego grosza, yno nic kupić we sklepach niy szło. Wiedziałach ô jednym sklepie we Rybniku, kaj szło kupić taki zwykłe cichobiegi. Zapiykne niy były, ale jak sie dobrze gōwōm pokrynciło, to szło wyrychtować śnich cosikej gryfnego.
Jedyn roz kupiłach taki ciymnōmodre ze czornymi sznōrkami, bo inakszych niy było, ale jo tyj farby ni mōm rada, bezto zaroz jak żech przijechala do dōm, poszukałach stare sznōrki ze strzewikōw, co kejś ciotka posłała ze Rajchu. Ône miały trzi farby: bioło, czyrwiono a modro, a zrobiłach se szuły we marynarskim stylu! Jak żech szła bez torg, to mi ich ludziska ze szłapōw ściōngnōnć chcieli, a niy wierzili, że to sōm nasze cichobiegi, co yno majōm rasowe sznōrki!
Wtynczos żech sie też do tego sklepu wybrała autobusym. Po drodze przisiod sie ku mie starszy chop, co mioł na nogach stare a fest potargane cichobiegi, chociaż było doś fest zima, bo to był poczōntek kwiytnia. Poświedrzyłach troszka bokym na niego, ale tak, coby sie niy kapnōł i widziałach, że je biydnie, a starōmodnie ôbleczōny i jakiś blady, jakby kaj we szpitalu leżoł. Zaroz żech se padała, że to musi być jakiś biydok i jak pojedzie, aż do samego Rybnika, to jo go namōwia, coby szoł sy mnōm do tego sklepu i nowe cichobiegi mu kupia, boch tela piniyndzy jeszcze miała przi sobie.
Wysiadłach zaroz za nim i żech go zagodała, a ôn mi padoł: Modo paniczko, niy starejcie sie ô moja biyda, bo jo bych mōg wōm jaki piykne strzewiki kupić, bo widza, że mocie poniszczōne. Ale jak żeście sōm tako dobro, to mōglibyście sy mnōm pogodać jak czowiek ze czowiekiym, bo tego, bez tyn rok coch siedzioł, cołki czos mi brakowało! Jak sie mie niy bojicie, to siednijcie sy mnōm na tyj ławce, a wszyjstek wōm powiym. Siedzioł żech bez swoja gupota a spōry, bezto przisiōng żech se, że we tych potarganych strzewikach do dōm zońda, a na gwoździu ich we izbie powiesza, coby mie ôd gupoty warowały...
Tak my godali ze godzina, a potym tyn chop wyciōngnōł ze szmacianej tasze taki niywielgi patyk, co był co konsek ponarzinany a padoł: Wyście mi dali swōj czas, a teroz jo wōm dōm mōj! W dōmach policzyła, że tyn kijoszek był narżnyty aż 366 razy...
GRYMLINO


text:
Spektakl
tytuł:
Iluzje
teatr:
Teatr Na Woli w Warszawie
utwór:
Iluzje
autor:
przekład:
reżyseria:
scenografia:
muzyka:
światło i odbicia:
obsada:
Dorota Landowska
Dominika Ostałowska
Agnieszka Roszkowska
Lukasz Lewandowski
Krzysztof Stroiński
Dominika Ostałowska
Agnieszka Roszkowska
Lukasz Lewandowski
Krzysztof Stroiński
data premiery:
2011-09-09
Nie ulegam tej iluzji - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Maja Margasińska04.02.2015 Przenoszą się do Teatru Studio - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie10.09.2014 Nadinterpretowane iluzje - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Katarzyna Prędotka08.12.2012 Kolejny spektakl Teatru Telewizji na żywo - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Magda Bobik16.11.2012 I Ty żyjesz iluzją - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Zofia Gustowska22.08.2012 Gdyby świat był miękki - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Łukasz Kaczyński05.03.2012 Cóż wiemy o miłości? - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Michał Janusz18.02.2012 Stałość w niestałym kosmosie - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Agnieszka Turska15.02.2012 Iluzje bez iluzji - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Kalina Zalewska01.12.2011 Opowiedz mi o miłości - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Dagmara Olewińska28.10.2011 "Miłość to miłość" - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Dorota Patrycja Sech01.10.2011 Nihil novi sub sole - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Anna Czajkowska29.09.2011 O miłości, tej prawdziwej - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Aneta Kyzioł26.09.2011 Małżeńska szarada - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Bronisław Tumiłowicz23.09.2011 Na kanapie u Lubiczów - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Matylda Małecka19.09.2011 Pytania o uczucia - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Agnieszka Michalak17.09.2011 Stała rzecz w niestałym kosmosie - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Edyta Błaszczak15.09.2011 Złudzenia albo Pieśń o miłości - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Tomasz Miłkowski15.09.2011 Nowa sztuka Wyrypajewa - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. Szymon Majewski25.08.2011 Małżeńskie układanki - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. (-)02.08.2011 Agnieszka Glińska reżyseruje "Iluzje" Iwana Wyrypajewa - "Iluzje" - reż. Agnieszka Glińska - Teatr Na Woli w Warszawie - aut. (-)18.06.2011


text:
Dolna Łužyca jo pódpołnocny źěl Łužyce. Teritorium Łužyce, kenž jo něga był wobgranicowany wót Sprjewje w pódpołnocy, wót Bobra w pódzajtšu, Carnego Halštrowa w pódpołudnju a Dubny w pódwjacoru, jo był w něgajšnem casu wót wšakorakich serbskich rodow wobsedlony.
Pómjenowanje Łužyca póchada wót staroserbskego słowa ług, to jo bagnita, gólkata nižyna. Z togo jo nastało mě roda how bydlecych Lunsizi, Lunsizani, Lusizi abo Lusizer, to groni Łužycanarjow.
Sami se w swójej rěcy mjenuju Serby (nimski: Sorben abo Wenden), Nimce su jim za wětšy źěl gronili Wenden. Toś to pómjenowanje namakajo se južo pla romskich zapisowarjow stawiznow, kótarež su wšykne jim njeznate rody pómjenowali ako Veneti.
Słowo Wenden zacuwa se w Górnej Łužycy wót wětšyny luźi pśecej hyšći ako wótgódnośece a se togodla lěbda wužywa. Dolnołužyske Serby wužywaju za sebje w nimskej rěcy wobej słowje Sorben a Wenden rownogódnje a rownopšawnje.


text:
Awdiencu pola bamža dóstała je amtěrowaca Miss Germany, wučerka katolskeje nabožiny Lena Bröder. 26lětnej spjelni so tak „són žiwjenja“, rjekny wona powěsćerni dpa. Bamž Franciskus chce ju 15. junija we Vatikanje witać. Budźe to prěni króć scyła, zo bamž Miss Germany na awdiencu přijmje. Bröder, kotraž bě sej titul w februaru zdobyła, wuwučuje w Münsteru domjacnosć a katolsku nabožinu. Hakle na zjězdźe katolikow w Lipsku je wona za swoju wěru wabiła.
Za wodźidłom awta dźěćo ćěšiła je žona w Španiskej, na čož ju policisća zajachu Zastojnicy běchu 25lětnu zadźerželi, po tym zo bě na křižowanišću wopak wotbočiła. Hakle po tym wuhladachu dźěćo na klinje žony. Nimo toho zwěsćichu, zo njebě jězbna dowolnosć žony hižo płaćiwa. Wostanje tuž najprjedy raz w jastwje, zo bychu ju sudnikej předstajili.
Z wunamakanej zběrku na dobro noweho kumštneho trawnika na sportnišću sewjerorynsko-westfalskeho Warsteina staj młodostnaj w starobje 13 a 15 lět spytałoj, kapsny pjenjez wuzbytkować. Jedyn z darićelow wšak so w sportowym towarstwje akcije dla naprašowaše, hdźež ničo wo njej njewědźachu. Jako muž młodostneju znowa při zběranju pjenjez lepi, jeju zadźerža a zawoła policiju. Staršemu hrozy nětko skóržba jebanstwa dla.
Z drogowym testom pola policije je 22lětny swojej přećelce w Kölnje dopokazać chcył, zo drogi njebjerje. Jědźeštaj tuž njedźelu na policajsku stražu w Sankt Augustinje, hdźež jemu přeće za testom spjelnichu: Tón pak wujewi, zo bě kokain brał, štož dyrbješe skónčnje přiznać. Dokelž bě pod wliwom drogow z awtom jěł, hrozy jemu nětko sudniske jednanje.
Wjace hač 23 000 cigaretow chcyše swójba z Berlina z Pólskeje do Němskeje pašować, za čož wužiwaše dźěćacy wozyčk a wjacore kófry. Kaž policija zdźěli, su zastojnicy swójbu, porik z dwěmaj dźěsćomaj, w dwórnišćowej hali w Frankfurće nad Wódru kontrolowali. Pěškam běchu zdźěla derje widźomne cigarety napadnyli. Cyłkownje 114 tyzow po dźesać tyzkach pólskich cigaretow zastojnicy z wačokow wućahnychu.
K bijeńcy při wěrowanju je na stawnistwje w Mannheimje dóšło, při čimž so přistajena stawnistwa zrani. Kaž rěkaše, njeběchu přiwuzni nawoženje z njewjestu spokojom. Na to dóńdźe na stawniskej žurli k bijeńcy. Přiwšěm so porik zmandźeli a swjećeše kwas bjez dalšich mylenjow. Přećiwo štyrjom podhladnym přepytuje policija nětko ranjenja ćěła a wobškodźenja wěcow dla.
Swoje olympiske złoto z lěta 2004 přisadźił je něhdyši čěski star dźesaćiboja Roman Šebrle. Bywšemu swětowemu rekordnikej pokradnychu medalju na šulskim sportowym zarjadowanju, hdźež bě ju wobdźělnikam golfoweho turněra pokazał. To rozprawja dźensa portal sport.cz. 41lětny Šebrle přilubja sprawnemu „namakarjej“ zhromadnu wječer a fotoknihu wo Olympiskich lětnich hrach 2004 w Athenje.
Wosrjedź nocy dźěłacy zahrodnicy su w Mainzu zasadźenje policije zawinili. Z pomocu kapsnych lampow kładźechu woni na zahrodźe trawnikowe maty. Susodźa mějachu jich za paduchow a wołachu policiju. Zastojnikam, kotřiž běchu z wjacorymi awtami přijěli, nócni dźěłaćerjo rozjasnichu, zo běchu so časowje zaličili a chcychu nadawk na kóždy pad dočinić, byrnjež hižo pozdźe było.
Wjace hač kilogram jara jědojteje chemikalije cyankali je 86lětny slědźer insektow na policajsku stražu w Frankfurće nad Mohanom přinjesł. Tam wón rjekny, zo ma jěd wot mandźelskeje zemrěteho kolegi, a warnowaše zastojnikow, sudobja wočinić. Policija skaza na to hnydom fachowcow za znješkódnjenje strašnych maćiznow. Hižo něšto miligramow cyankalija móže smjerć zawinić. Slědźer bě z kolegu z tohole jěda wšelake srědki přećiwo škódnikam wuwiwał.
Z małym roboterom chcedźa nětko na Augsburgskim dwórnišću zakaz kurjenja přesadźić, kotryž wšak tam hižo dlěje hač dwě lěće płaći. Najebać to tam mnozy dale kurja. Roboter ludźi přećelnje na to skedźbnja, zo je kurjenje zakazane, a přewodźa jich hač k wuchodej dwórnišća. Sobudźěłaćerjo měšćanskich zawodow nastroj wobkedźbuja. Nowy koncept je wuspěšny: Ludźo reaguja jara pozitiwnje.
Nošerki pjenkatych črijow su same wina, hdyž so ze swojimi črijemi na někajkich widźomnych zadźěwkach kopola. Tole je wyše krajne sudnistwo we westfalskim Hammje rozsudźiło. Lěta 2014 bě žona před dźiwadłom města ze swojimi 4,5 centimetrow wysokimi pjenkami w dźěrkach gumijoweje maty wisajo wostała a sej nohu złamała. Dokelž bě dołhi čas chora, žadaše sej wot města 2 000 eurow wotškódnjenja.
Mylić dał njeje so paduch w Ulmje, hdźež bě so přez njezamknjene durje do bydlenja žony dóstał. Wona wotući, jako muž do spanskeje stwy zastupi. Najprjedy wšak sej wobydlerka mysleše, zo je to jeje mandźelski; jako pak zadobywarja narěča, so tón cyle jednorje wobroći, durje začini a w bydlenskej pilnje dale pytaše. Hakle jako žona za nim přińdźe a wótře na njeho wołaše, paduch ćekny.
Swoju móšeń zhubił je paduch w Bochumje. Do toho bě wón z wjaceswójbneho domu telewizor a kompjuter pokradnył, po tym zo bě bydlenske durje na druhim poschodźe namócnje wočinił. Zawostaji pak jasne slědy: móšnju z wosobinskimi dokumentami. Policija móžeše 34lětneho paducha na to zajeć a zawěsćić, zo „mamy tola hišće tajke něšto kaž sprawnosć.“
Sto lět stare čłowječe kosće su při twarskich dźěłach w sewjernych Smolinach našli. Přičina smjerće njeje hišće znata, za dalše přepytowanja na městnje namakanki su mjeztym fachowca krajneho zarjada za hladanje pomnikow a archeologiju skazali. Wobsedźer ležownosće w saksko-anhaltskim Ilsenburgu bě dźěru za swimmingpool rył. Při sylnym dešću so sćěna sypny a wotkry nopaj kaž tež wjacore kosće.
Jědojteho pawka dla su cyłe předawanišćo w delnjosakskim Harpstedće ewakuěrowali. Eksotiske zwěrjatko běchu w kisće z bananami našli. Přiwołani wohnjowi wobornicy móžachu njelubozneho hosća z pomocu fachowca za pawki a dźak skótnej lěkarce dosahnyć. Kaž zwěsćichu, jednaše so wo bananoweho pawka, chětro agresiwneho a jara jědojteho. Po dokładnym pytanju njejsu fachowcy dalšich „slepych pasažěrow“ našli.
Po Facebooku namakana mjasožerna rostlina a hroznje wupadaca ryba słušatej k dźesać skurilnym nowowotkryćam rostlinstwa a zwěriny. Institut za slědźenje družin New-Yorkskeje statneje uniwersity je dźensa lětnu lisćinu bicarnych specijow wozjewił. Mjez nimi su tež hižo wotemrěte. Kaž institut informuje, čaka hišće něhdźe dźesać milionow družin zwěrjatow a rostlin na wotkryće.
Něhdźe 1,8 kilometrow dołhu pizzu su pjekarjo z cyłeho swěta zhromadnje w južnoitalskim Neapelu napjekli a tak nowy swětowy rekord tuteje italskeje delikatesy nastajili. Dotalny su tak wo 300 metrow přetrjechili. Rěčnica agentury Guiness World Records je nowy rekord wobkrućiła.
Wowcu před zatepjenjom wuchowali su policisća w srjedźofrankskim Treuchtlingenje. Wona bě wčera z pastwy twochnyła a padny do dwaj metraj hłubokeje wody. Tam tak žałostnje bječeše, zo ju skónčnje hajnik wusłyša, a tón informowaše policiju. Ze zhromadnej mocu a z wotwlečenskim powjazom jako lasom přichwatani pomocnicy zastróžane a zymu mrějace skoćo z wody wućahnychu a dowjezechu je zaso k jeho tamnym dźewjeć přećelam na pastwu.
Pjeć koni je z pastwy w schleswigsko-holsteinskim Norderstedće ćeknyło a nastaji so dale na puć po zwjazkowej dróze B 432. Tam njejsu so tež přez policiju zamylić dali. Hakle před wukładnym woknom wobchoda za jěcharsku potrjebu wone zastachu, hdźež wuhladachu kumštneho konja w přirodnej wulkosći. Hromadźe z policistami je kedźbliwy wodźer awta konje zaso na pastwu wróćo wjedł.
Relikwija włosow bamža Jana Pawoła II. je nětko w kapałce starownje w Laatzenje pola Hannovera wustajena. Na Božej mši su tam wčera sudobjo z włosami do wołtarja zapušćili. Nawoda starownje Adrian Grandt bě relikwiju jako dźak za beneficny koncert za hospic w domiznje bamža dóstał. W Pólskej, hdźež sej Jana Pawoła II. jara česća, su jeho relikwije chětro požadane.


text:
14.09.2022 - Dalšne aktualne informacije / Weitere aktuelle Informationen
Město Zgórjelc ma zasej symbol žydojstwa
Pónjeźele jo kulturny forum měsćańskeje synagogi kronował gwězdku Dawida. 600 kilow śěžki symbol jo se z kranom na kuplu synagogi zwignuł. Za gwědku su zběrali wušej 80.000 euro. Nejwětšy źěl togo pśiźo wót krejza wokoł Aleksa Jacobowitza, ak co w měsće nowu žydojsku wósadu natwariś. Stara gwězdka jo se w progromowej nocy 1938 znicyła. Twarjenje jo pak jadnučka synagoga w Sakskej, ako njejo se tegdy rozbiła. Wóna słužy źinsa ako kulturne zmakanišćo.
+++++++
Start noweje šule w Gołkojcach pśesunjony
Nowa Cełkowna šula z gymnazialnym schojźeńkom w Gołkojcach njamóžo ako planowany startowaś. To jo krajny ražc Harald Altekrüger powěźeł. Start jo był pśedwiźony ze zachopjeńkom pśiducego šulskego lěta 2023/24. Zawinuju to komplikacije w casowem planje. Źěła pśi fundamenśe se južo 6 tyźenja dliju stupajuceje spódneje wódy dla. Wušej togo jo wjele rucnikarjow a twaŕskich źěłaśerjow tuchylu chórych. Wokrejsne zastojnstwo Sprjewja-Nysa z togo wuchada, až móžo wucba w šuli akle w februarje 2024 startowaś. Wukniki nowego 7. lětnika muse togodla dlej ako planowany w interimje w Chóśebuzu wóstaś.
+++++++
Wótněnta wuzwólowanje pśez list
Za dowuzwólowanje wušego šołty w Chóśebuzu jo wótněnta wuzwólowanje pśez list móžne. To powěźijo město k 9. oktobra planowanem wuzwólowanju. Na wólbnem lisće stoj QR-code, z kótarymž mógu se wótpowědne pódłožki pominaś. To jo pak teke móžno pśez mail, online abo pśez list na wólbne zastojnstwo. A to hyšći až do 5. oktobra. Pytaju teke nadalej pomocniki za wólby. Te mógu se pśi měsće meldowaś pśez internet
www.cottbus.de/wahlhelfer abo pśez telefon. 9. oktobra nastupijotej kandidata wót SPD Tobias Schick a AfD Lars Schieske.
+++++++
Serbska kermuša w Groźišću
Na kjarmušny swěźeń jo wam kazane ten tyźeń sobotu, taki buźo w Groźišću na dwórje Halkojc gósćeńca. Zeger 11:00 se zachopijo. Christel Halkowa, pśedsedaŕka wejsneje domowinskeje kupki, wšyknych zajmcow wutšobnje pśepšosyjo. Na tom starem burskem dwórje sajźijo sobotu dujaŕsku muziku, dobru jězu a mjazy drugim źiśece kupki rejuju, teke serbske reje budu pódla. Někotare žeńske pśidu w serbskej burskej drastwje na kjarmušny swěźeń a žycone jo, až gósći teke pśidu w burskej drastwje. Termin by mógali se južo do wašeje pratyje zapisaś.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Serbski komponist Bjarnat Krawc je zawostajił wjele sadźbow za serbske chóry – za měšane, žónske a muske, kiž su nastali po melodijach ludowych spěwow. Bjarnat Krawc je tež sam njesměrnje wjele spěwow komponował, zwjetša na teksty Michała Nawki a druhich serbskich basnikow. Za chórowymi twórbami Bjarnata Krawca je Achim Brankačk slědźił, sakralne kompozicije su mjeztym wušli. Z tutym wudaćom předleža wšě dotal přistupne swětne kompozicije a wobdźěłanja z pjera B. Krawca za serbske chóry.


text:
Jaborygyny
Jaborygyny – mjano rdzynnygo noroda Australije, kery přibůu na tyn kůntynynt s Azyje kole 40 000 rokůw nazod. Terozki žyje uůnych sam kole 460 tyśůncůw.
Přemjyškujům zauobyč licho zaludńůne a ńyurodne uobšory Zachodńij Australije, Queenslanda a Půunocnygo Terytoryja. Mnogo populacyjo Jaborygynůw přemjyškuje nale šrůmowiska we srogich mjastach Australije.
Jaborygyny sům zauobyč zarachowane do čorny čowječyj rase, baj podug ńykerych antrůpolůgůw twořům špecyjalno rasa abo zorta australojidalno. Pod wzglyndym fizykowym majům natura:
- ćymno karnacyjo (farba uod šekůladowyj do čornyj)
- kryncůne abo welowane, brůnotne a čorne kuduy
- dugo gowa (dolichocefalijo)
- šyroko šnupa
- průgnatyzm
- mocne zymby
Uchowali swojy zawjyřyńa. Religijo Jaborygynůw, tako kej inkšych norodůw co žyjům we takućkich warůnkach, je fest zmotlano s noturům a źymjům - čowječům muterkům. Rdzynne pńoki Australije kwolůuy grůnt, zawjyřajůnc, iže dušyčki uojcůw učyńůuy jeji forma downo rańśi na co prawjům Čas Śńika. To ś ńich bjerům śe wšyjske elymynty notury, ćoua na ńebje, flancynweld, founa a jejich potůmne.
Cifra Jaborygynůw bez fal ślatowaua aže do 30. rokůw XX wjeka, kedy (1933) jejich cifra uocyńano ino na 67 tyśůncůw. Australijowe regyrůngi aže do pouy 60. rokůw XX wjeka uůnačůuy napřoćiw Jaborygynůw politika asymilacyje pod drukym a dźepjyro uowdy wyškryfloli uůnych s uoficjalnygo Festbucha Flancynwelda a Foůny tygo landu i přijmńůnto prawiduo asymilacyje ze samośćy. Dźepjyro uode 1984 goda radujům śe uůńi we pounośći welůnkowym rechtym. Postřůd Jaborygynůw ukozuje śe srogšo arbajtlůuza a uožarstwo kej postřůd uostauyj tajle noroda Australije.
13 lutygo 2008, prymjer Australije wyguośůu we parlamyńće ryjda, we keryj wajou uo wybočyńy Jaborygynůw za sekirowańy a půńywjyrańy, we tymu za praktiki mjan. zraubowany gynyracyje.


text:
Klemens IX.
Klemens IX. (z byrgarskim mjenom Giulio Rospigliosi; * 28. wulkeho róžka 1600 w Pistoia; † 9. hodownika 1669 w Romje) bě italski duchowny, bamžowski nuncius (diplomat) w Španiskej wot lěta 1644, pod bamžom Aleksandrom VII. kardinalny statny sekretar a bu 20. smažnika 1667 w starobje 67 lět jako jeho naslědnik wuzwoleny za 237. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Wón bě wurjadnje woblubowany w romskej ludnosće.
Jemu slědowaše po jenož dwulětnym pontifikaće w lěće 1670 Emilio Altieri jako bamž Klemens X.


text:
Klang
Klang to je słuchowe wrażynie, tworzōne akustycznōm welōm, kerŏ rozchodzi sie we ôstrzodku sprynżystym (ciele stałym, ciyczy, gazie). Frekwyncyje welōw, kere sōm słyszalne dlŏ czowieka, zawarte sōm w paśmie miyndzy wartościami granicznymi ôd kol. 16 Hz do kol. 20 kHz.
Piyrszego zaregistrowania klangu dokōnoł we 1860 roku Édouard-Léon Scott de Martinville. Jego fōnautograf niy bōł zaprojektowany do ôdtwŏrzaniŏ klangu, ale zachowały sie szkryfty archiwalne piyrszych registracyji ôdczytane i ôdtworzōne we 2008 roku.
Cechy klangu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Do bazowych cech klangu zaliczŏ sie:
- wysokość klangu,
- głośność klangu,
- czas trwaniŏ klangu,
- farba klangu.
Cechy te zwiōnzane sōm blank z ôdpedniymi parametrami wele akustycznyj.
Klasyfikacyjŏ klangōw skuli farby[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- majōnce ôkryślōnõ wysokość:
- tōn (tōn bazowy),
- wielotōn harmōniczny,
- niymajōnce ôkryślōnyj wysokości:
- wielotōn niyharmōniczny,
- fiōnczynie (majōnce widmo ciōngłe):
- fiōnczynie biołe,
- fiōnczynie wystre.


text:
Dmitrij Mendelejew
Dmitrij Mendelejew (rus.: ДMиTpий ИBaHoBич MeHдeлeeB, rodz. 27 styčńa/8 lutygo 1834 we Tobolsku, um. 20 styčńa/2 lutygo 1907 we Sankt Petersburgu) – ruski chymik, uodkrywca prawa uokresowośći elymyntůw chymičnych. Wyerklerowou kej pjyršy zjowisko kůntrakcyje uobjyntośći. Zestawjůu wšyjske znůme za jygo časůw elymynty chymične we heft, ukuodajůnc je podůg jejich ćynžoru atůmowygo (terozki śe godo: masa atomowo). Wuaśćiwośći pjyrwjostkůw skojořiu s placym, jaki majům we ukuodźe uokresowym, a podug tygo ukuoda, kery sům uopracowou, přewidźou istńyńy a wuaśćiwośći ńyznůmych wuůnčas elymyntůw: skandu, galu a germanu. Jygo mjano dano tablicy uokresowyj elymyntůw a tyž elymyntowi 101 - Mendelew.


text:
Abel Tasman
Abel Tasman (rodz. 1603 we Lutjegast, Ńiderlandy, um. 10 paźdźerńika 1659 we Batawije, Ńiderlandzke Indje Wschodńe (terozki: Džakarta we Indůnezyje)) – ńiderladzki žygloř, uodkrywca a kupjec. Bůu ůun pjyršym Ojropejčykem, kery douynyu ku Tasmańije a Nowyj Zylandyje we rajźe kero uorganizowoua Ńiderlandzko Kůmpańijo Wschodńoindyjsko we lotach 1642-1643. Tasmańije dou mjano Anthoonij van Diemenslandt za mjanym sponsora rajzy, gubernatora Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. Ńyskoři Ynglandery skrůćili je ku Źymja van Diemena, a za jaki čos zmjyńili na Tasmańijo. Při drugij rajźe we roku 1644 Tasman narysowou karty půunocnygo wybřežo Australije.


text: Kak dołho chcedźa zamołwići w našim kraju poprawom hišće twjerdźić, zo njewobsteji winowatosć šćěpjenja pře koronawirus? Hdźežkuli hladaš, so pokazuje, zo dźe wuwiće cyle jasnje do směra t. mj. „3G“- abo „2G“-prawidła, zo ma kónc z darmotnymi testami być, abo nješćěpjenym w karantenje žana mzda njepřisteji, kaž su wčera w Sewjerorynsko-Westfalskej namjetowali a wo čimž je tež rěč w druhich zwjazkowych krajach. Prjedy abo pozdźišo su nješćěpjeni nuzowani so šćěpić dać. Sym za to, ludźom sprawnosć rjec. Město toho so politikarjo dale wija a wurěčuja. Na jednym boku twjerdźa, zo je to dobrowólny rozsud kóždeho jednotliwca, na tamnym boku wótře wo tym rozmysluja, hdźe maja přichodnje jenož hišće šćěpjeni, wustrowjeni abo testowani přistup měć. A najpozdźišo, hdyž dyrbja ludźo za kóždy test 20 eurow a hišće wjace płaćić, je za wulki dźěl ludnosće tež tale móžnosć z blida. Njerěču ani wo tym, zo budu potom wosebje ći ze snadnymi dochodami potrjecheni. To płaći na přikład za tych, kotřiž su wšědnje na ćah abo bus jězby na dźěło dla pokazani.