text:
Myśleć po ślōnsku
Dużo sie słōcho, jak keryś godo: jo żech je Ślōnzok, jo poradza po ślōnsku, a za chwila zaczyno „mówić po polsku”, bo „tak wypada”, bo „jesteśmy w Polsce”, bo „co inni powiedzą”. Jo tyż poradza „mówić” a niy mōm problymu mówić z kimś, kery niy zno ślōnskigo, ale kej żech je Ślōnzok, tōż niy mōm tyż problymu z godaniym.
Niy ma to możno taki leki, ale muszymy sie nauczyć tego, że to je NASZ JYNZYK, tōż niy robiymy niczego złego. Niy mogymy sie dziwać na inkszych, ani starać ô to, co inksi pedzōm. Przeca Chińczyk godo po chińsku, a niy staro sie ô to, czy go Rus zrozumi. Mogōm se wziōnś tłōmacza, abo zaczōnć sie uczyć cudzych jynzykōw.
Jak zacznymy myśleć po ślōnsku, starać sie ô jynzyk ślōnski, a niy ô inkszych, to bydzie nōm downo jedno, co ci inksi godajōm, abo robiōm. Niy bydymy słōchać ô tym, że tam je za dużo germanizmōw, abo za dużo polōnizmōw. To je nasz, ślōnski, jynzyk i nasze słowa. Taki bōł, je a bydzie. Przeca my niy robiymy nic złego.
Ale z drugij strōny niy mogymy tyż słōchać tych „echt Ślōnzokōw”, co to wszystko wiedzōm, a poradzōm yno pouczać. Trza godać po swojimu, jak sie poradzi, słōchać, uczyć sie, a pomału bydzie lepszy. Tōż pamiyntejcie: trza sie dziwać na to, co MY czujymy, a niy na to, co inksi godajōm. Cudze jynzyki trza znać, ale myśleć i czuć trza po naszymu.
Fojerman


c: text/html

text:
Zabytkowy spichlerz we Muzeum Wsi Ôpolskij wyrymōntowany
Zabytkowy spichlerz ze Sławiyńcic, co stoji na terynie Muzeum Wsi Ôpolskij, doczekoł sie rymōntu. Hned zaś bydzie szło go zwiydzać. We postrzodku bydōm nowe zale ekspozycyjne.
Skōńczyły sie roboty projektowe, co ôbyjmowały m.in. rymōnt i kōnserwacyjõ gysztelu spichlerza, w tym wymiana dachu i stabilizacyjŏ ścian jak tyż ajnrichtōng ôstrzodka w systymy ekspozycyjne. Piykny, drzewianny spichlerz dworski, co stoji na ekspozycji plynerowyj, je już cołkym wkludzōny we drōgã zwiydzaniŏ Muzeum Wsi Ôpolskij w Ôpolu. Ôkrōm tego ôbiekt ôstoł przipasowany do potrzeb niypołnosprŏwnych ruchowo. Ôdrestaurowanie drzewiannego spichlerza ô powiyrchni bez 120 metrōw kwadratowych kosztowało bez 600 tysiyncy złotych.
We ôbiekcie już zaniydugo bydōm instalowane wystawy czasowe. Piyrszŏ z nich ukŏże sie już 7 września w czasie Europejskich Dni Erbowizny.
Roboty zrealizowane były w rōmach zadaniŏ pn. „Rymōnt drzewiannego spichlerza dworskigo społym z aranżacyjōm ôstrzodka na potrzeby ekspozycyjne” dziynki dofinancowaniu ze postrzodkōw Ministerstwa Kultury i Erbowizny Nŏrodowyj w rōmach programu Infrastruktura Kultury 2018 jak tyż budżetu Samoregyrowaniŏ Wojywōdztwa Ôpolskigo.
Fotografijŏ na wiyrchu: Spichlerz ze Sławiyńcic we 2007 roku, fot. Silar / Wikimedia Commons
Niżyj spichlerz po rymōńcie.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
W Budyskim wokrjesu je něhdźe 80 procentow wšitkich na kowid-19 schorjenych z britiskej wariantu natyknjenych, kaž přepytowanja w chorownjach wujewjeja. Korona- kaž tež intensiwne stacije su wućežene, a zdźěla dóstawaja tam pomoc wójska.
Budyšin (SN/JaW/bn). Hornjołužiske kliniki w Budyšinje su na połoženje reagowali a kapacity za koronapacientow zwyšili. To zdźěli na naprašowanje jednaćel Hornjołužiskich klinikow Reiner E. Rogowski. „Wobě intensiwnej staciji w Budyšinje a Biskopicach stej tuchwilu połnje wućeženej. Smy tuž kročel wróćo činić dyrbjeli a wužiwamy w Budyšinje zaso dalšu staciju za kowid-pacientow“, Rogowski rozłoži.


text:
"Róbcie chopy, róbcie, wiela poradzicie.
Zowdy dlō bliźniego wykorzystej życie.
Podowejcie rynka wszystkim we potrzebie.
Potym se dychniecie, dychniecie se w niebie."
Sznit srogij wiary dobra i skrômności
Dowej nôm kapłanów jak nasz Jōnek Bosko.
Wielki przikład conty dlo cołkij ludzkości.
Kierego Maryja swojōm rynkōm głosko.
Urodził się dŏwno, kaś kole Turynu
Gibkŏ ôjca stracił, brat go wygnoł z dōma.
Smykoł się po świecie radził se samymu.
Nie znoł takich cudów, jak z bajlagom kroma.
Biyda to mu była, najlepszo rechtōrka.
Uczył sie codziynnie łaciny i życia
Niy boł się roboty, choć durś mioł pod górka.
U kowola , szewca , imoł się tyż szycia.
Za bajtla mioł wizja, Maria się mu śniła
Niy śmisz ciś do innych, ze złościom, z rynkami .
Byda ci rechtōrkom łagodno i miła
Ty bydziesz pastyrzym, ludzie barankami.
Jak zostoł ksiynżoszkym, widzioł tako scyna
Kościelny wyciepoł ze zokrystji synka.
Stanął za sierotom, dyć niy jego wina
Przigarnōł boroka i wyciągnął rynka.
Niy poradził pisać, czytać i niy był w komuni.
Siyrota, bezdomny, ôpuszczony srodze.
Jan tak se pomyśloł może ktoś go sroni.
Som Bóg Ci postawił, boroka na drodze.
Zaczon dźwigać młodych z biydy i zepsucia.
Oblykoł, futrowoł i doł kōnsek dachu.
Nauczoł, bawił i krzewił uczucia
Znoloz im chałpa, by niy żyli w strachu.
Niy długo minęło, a mioł ich już czista.
Znŏloz wiynkszo chałpa i dość wielko szopa.
Tak targoł tych chopców z rynki antychrysta.
Wychowol na ludzi niy jednego chopa.
Ze szopy dość gibko zrobili kaplica.
Stowały sie prŏwdom te jego pragniynia.
Plac kaj przed Pôn Bôczkym ściagali by myca.
Ôstoł ôn tyż ôjcem tego zgromadzynia.
Zadbali o wszystko bracia salezjanie.
Stawiali warsztaty, seminaria, szkoły.
Co by kożde dziecko, pojadło śniŏdanie.
i by kożdy w wiara ni łaził już goły.
Choć wszyscy gŏdali, biyda Ci ôstała
Już na cołkim świecie slaezjańskie dzieło.
Tak to ksiyndza Jana, Maryja kochała.
Z pokory, z miłości to się wszystko wzięło.


text:
Wrocław
Spůłrzyndne: 51°06'30" N 17°01'42" E
Wrocław[2][3] (pol. Wrocław, łać. Wratislavia, Vratislavia, mjym. Breslau, śl-mjym. Brassel, Gruß Brassel[4], czes. Vratislav abo Vroclav, madź. Boroszló) – miasto na prawach krysu we połedniowo-zachodnij Polsce, siydziba władz dolnoślōnskiēgo wojywōdztwa a wrocławskiēgo krysu. Stolica a nojsrogsze miasto Ślōnska a Dolnego Ślōnska. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na Ślōnskij Nizinie, nad Ŏdrõ a jeji sztyryma dopłygami.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto leży we cyntrum Dolnego Ślōnska, na Ślōnskij Nizinie.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto po rŏz piyrszy wzmiankowane w knif klarowny we roku 1000 we ferajnie ze założyniym biskupstwa, jednak ôsadnictwo słowiańske na Tumskim Ostrōwie było co nojmynij 150 lŏt wczaśnij. Ôd kōńca X stoleciŏ było pod panowaniym Piastōw. We 1035 roku, w ôkresie tm. Pogańskij Ryakcyje, źrōdła informujōm ô budowie pogańskij chrōmy wy mieście.
We XIII stoleciŏ dokōnano było lokacyje miasta na magdeburskim prawie, we 1335 miasto przeszło pod panowanie krōly Czech, niyskorzij (po krōtkim epizodzie panowaniŏ hōngaryjskigo) społym z Korōnōm Czeskōm ôstało włōnczōne do Habsburskiej Mōnarchije.
We 1741 społym ze wiynkszościōm Ślōnska ôstało zdobyte bez Prusy, we ferajnie ze czym we latach 1741–1918 ôficjalne miano miasta brzmiała Krōlewske Stołeczne a Rezydencjalne Miasto Wrocław (mjym. Königliche Haupt- und Residenzstadt Breslau).
Ôd 6 grudnia 1806 roku Wrocław oblegany bōł bez wojska Napoleōna. Po miesiyncznym ôblynżyniu, 5 stycznia 1807 roku, jyneroł francuski Dominique Vandamme zdobōł Wrocław. Miasto stało sie pōnktym ôrganizacyjnym polskich legiōnōw, kerych numer ôkryślōno było na 8400 rekrutōw. We 1807 roku Vendamme zarzōndziōł rozebranie fortyfikacyje naôbkoło miasta. Wrocław na tym użōł, bo bastiōny a mury ôgraniczały rozrost przestrzynny cyntrum. Pod panowaniym Francyje Wrocław ôstŏwoł do roku 1813, we kerym Napoleōn pōniōs klynskã, a miasto wrōciyło zaś pod panowanie Prus.
Na zaczōntku XIX stoleciŏ miasto zamiyszkane było bez 78 tysiyncy ôsōb (dane ze 1819). W chycie stoleciŏ liczba ludności przekroczyła 150 tysiyncy, we 1870 – 200 tysiyncy, pōł milijōna przi ôsiōnganiu na zaczōntku XX stoleciŏ (pdl. zestawiyniŏ Heinza Rogmanna ze roku 1937 we 1910 miyszkało wy mieście 512.105 ôsōb, za to pdl. suplementu yncyklopedyje Orgelbranda jejich wielość wynosiyła 510.929 ôsōb).
W czasie I wojaczki światowyj Wrocław niy bōł oblegany. W latach 1918–1945 (po listopadowej rewolucyji) Miasto Stołeczne Wrocław (Hauptstadt Breslau). 25 siyrpnia 1944 roku miasto ôstało ôgłoszōne festōngym (Festung Breslau), 19 stycznia 1945 roku na byfel gauleitera Ślōnska Karla Hanke dokōnano było przimusowyj pieszej ewakuacyje wiynkszości ôstŏwajōncyj jeszcze wy mieście ludności cywilnyj. 13 lutego 1945 roku Armijŏ Czyrwōnŏ, napoczła ôblynżynie Festung Breslau. 8 marca kōmynda Festung Breslau przejōn Hermann Niehoff. Jego poprzednik, Hans von Ahlfen, ôpuściōł miasto fligrym dwa dni niyskorzij. 16 marca fabrykŏrze przimusowi napoczli wyburzanie kamynic a budowanie lotniska na placu Grunwaldzkim. We nocach 1/2 kwietnia 750 ruskich fligrōw napoczło masowe bōmbardyrowaniŏ Wrocławia. 6 mŏja we godzinach wieczornych, we wili Colonia przi ul. Rapackiego 14 podpisano akt kapitulacyje Wrocławia. Podpisujōm go jyn. Niehoff jak tyż jyn. Władimir Głuzdowski. We wyniku bojōw miyndzy Armijōm Czyrwōnōm a Wehrmachtem ôstało zniszczōne 70% miasta, a zabudowa niykerych dzielnic ôstała wyrōwnanŏ z ziymiōm.
2 siyrpnia 1945 na poczdamskiej kōnferyncyji zapadła decyzyjŏ ô prziznaniu Wrocławia Polsce. Wiynkszość miymieckich miyszkańcōw miasta ôstała musowo przesiedlona do sowieckij cōuny ôkupacyjnej Miymiec. Do Wrocławia za to zaczła napływać ludność polskŏ, zaôbycz z cyntralnyj Polski (ôkolice Kielc a Łodzi) a Wielkopolski jak tyż wysiedleni miyszkańcy weschodnich rubieży przedwojynnyj Polski, zaôbycz ze Lymberga a ôkolic, a tyż ze Wileńszczyzny.
Ludność[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Sztwŏrte pod wzglyndym numera ludności miasto w Polsce – ôficjalnie 643 782 miyszkańcōw[6], piōnte pod wzglyndym wiyrchnie – 292,82 km². Ze narachowań MPWiK a policyje wynikŏ, iże istny numer ludności Wrocławia wynosi ôd 825 tysiyncy do 1 milijōna ôsōb[7][8]. Wrocław je cyntrum rosnōncej wrocławskiej aglomeracyje, kerõ zamiyszkuje taksowano 1,25 mln ôsōb.
Liczba ludności Wrocławia na przestrzyństwach lŏt:
Ekōnōmijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We Wrocławiu produkowane sōm autobusy, wagōny, sprzynt AGD, postrzodki chymiczne i elektrōnika. Dynamicznie rozwijŏ sie sektōr IT (software wnyntrzne fyrm, software na ôbsztalowanie), tyż mocka zagranicznych fyrm (bp. Siemens, BenQ, LG (LG Philips + 6 podwykonawcōw + LG Electronics), Volvo, HP, QAD, Bombardier Transportation, Whirpool, 3M, Bosch, Wabco, Fagor etc.). Siemens dyrekt przenosi swoje cyntra programistyczne do Wrocławia. Swoje siydziby majōm sam nastympujōnce banki: BZ WBK, Lukas Banka, Eurobank, Santander Consumer Bank (dŏwnij PTF Bank), Banka Spōłprace Europejskij. Wy mieście dzioła nojsrogszŏ wielość fyrm leasingowych jak tyż windykacyjnych w krŏju, w tym nojsrogszy Europejski Fundusz Leasingowy. Srogi ôstrzodek industryje farmaceutycznego; US Pharmacia, Hasco-Medycyna, Galena, 3M, Labor, S-Lab, Herbapol.
Edukacyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wrocław przinŏleży do nojsrogszych we Polsce uniwersyteckich ôstrzodkōw. Życie usōndkowe skupiŏ sie naôbkoło wyższych uczelniōw z uniwerzytetym rachujōncym 47 000 sztudyntōw i politechnikōm (bez 40 000 sztudyntōw) na czole.
Założōnŏ w 1950 roku Akadymijŏ Medycznŏ we Wrocławiu posiadŏ tradycyje bildowaniŏ siōngajōnce 1811 roku.
Uniwerzytet Ekōnōmiczny we Wrocławiu – powołany we 1947 roku grōmadzi bez 18 000 sztudyntōw. Uniwerzytet Przirodniczy we Wrocławiu założōny w 1951 roku je jednym ze nojsrogszych tyj zorty w krŏju, z numerym bez 13 000 sztudyntōw.
Ôkrōm licznych placōwek państwowych w Wrocławiu mieści sie zgolymy numer prywatnych uczelniōw a badawczych ôstrzodkōw.
Transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Drōgowy transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bez Wrocław przebiygajōm:
- autobana A4 (E40)
- ekspresowa drōga nr S5 (E261)
- krajowŏ drōga nr 5
- autobana A8 (E67)
- ekspresowa drōga nr S8 (E67)
- krajowŏ drōga nr 35
- krajowŏ drōga nr 94
- wojewōdzkŏ drōga nr 342
- wojewōdzkŏ drōga nr 347
- wojewōdzkŏ drōga nr 372
- wojewōdzkŏ drōga nr 359
- wojewōdzkŏ drōga nr 395
- wojewōdzkŏ drōga nr 455
Szynowy, flugowy a wodny transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wrocław je wŏżnym banowym wyndzłem (Wrocław-Brochōw - 2. nojsrogszy banowy wyndzeł sztela towŏrowŏ w krŏju), ze Wrocławia wychodzōm sznōrze banowe w richtōngach: Leszno-Poznań, Ôpole-Lubliniec, Legnica-Zgorzelec, Głogōw-Grinberg, Kłodzko-Kudowa Zdrōj, Wałbrzych-Lelynia Gōra, Ôleśnica-Ôstrów Wielkopolski. Miasto posiadŏ miyndzynŏrodowe lotnisko na Strachowicach jak tyż port rzyczny na Ôdrze.
Miastowy zbiorowy transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miastowy zbiorowy transport w Wrocławiu używŏ z sztrasban i autobusōw. Rozległa nec tramwajowa je jednã z srogszych w krŏju, jednak niy ôbsuguje mocka gynsto zamiyszkanych ôsiedli takich jak Kozanów, Psie Pole, Gaj eli Zakrzów, sznōrze autobusowe stanowiōm tedyć rōwnorzōndny postrzodek transportowy. Kōmunikacyjõ ôbsugujōm MPK Wrocław jak tyż myńsi prywatni przewoźnicy: Dolnośląskie Linie Autobusowe, Polbus oraz Urbus.
Kultura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wrocław je jednym z nojwŏżniyjszych ôstrzodkōw kulturalnych i intelektualnych w Polsce, ô dugij tradycyji. Prestiż miasta ôkryślŏ niy ino srogi numer tyjatrōw, muzeōw, kin i galeryje kōnsztu fungujōncych w zakrysie kultury, atoli tyż pokaźna wielość roztōmajtych i ôryginalnych trefiyń artystycznych, czynsto gradusa miyndzynŏrodowyj. Wrocław zapewniŏ swojim mieszkańcōm i turystōm możebnie szyrokõ ôfertã kulturalnõ – ôd muzyki dŏwnyj do projektōw z przestrzyństwa kōnsztu modernyj. Wizytkōm kulturalnōm Wrocławia stały sie festiwale muzyczne ô miyndzynŏrodowym znaczyniu jak choby Wratislavia Cantans, Festiwal Jazz nad Odrą, Dni Muzyki Starych Mistrzów, Przegląd Piosenki Aktorskiej, Międzynarodowe Zaduszki Jazzowe, Wrocławskie Spotkania Teatrów Jednego Aktora i Małych Form Teatralnych, Międzynarodowy Festiwal Dialog Wrocław. Widziane już w Europium stały sie rychtowane z rozmachem przedstŏwiynia ôperowe ôrganizowane w wrocławskiej Hale Stoleciŏ.
Szport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- fusbal: Śląsk Wrocław, Ślęza Wrocław, Parasol Wrocław, KS AZS Wratislavia
- żużel: WTS Wrocław
- korbbal: Śląsk Wrocław, Ślęza Wrocław
- bal rynczny: Śląsk Wrocław
- siatkōwka: Gwardia Wrocław
- pływanie: MKS Juvenia Wrocław, Śląsk Wrocław
- boks: Gwardia Wrocław
- wioślarstwo: KS AZS Wratislavia
- strzelectwo: Śląsk Wrocław
Administracyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wrocław tajluje sie administracyjnie na 48 ôsiedli, stanowiōncych jednotki spōmocne miasta. Dŏwnieć miasto skłŏdało sie z 5 dzielnic: Psie Pole, Śródmieście, Stare Miasto, Krzyki, Fabryczna, kere terŏźnie niy posiadajōm włŏsnyj natury prawnyj, stanowiōm jednak durch kryterium ôrganizacyje mocka amtōw i instytucyje.
Kamrackie miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ôsoby zwiōnzane z Wrocławiem[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Nicolaus Henelius (nar. 1582 we Prudniku, um. 1656 we Wrocławiu) – historyk
- Max Glauer (nar. 1867 we Wrocławiu, um. 1935 we Ôpolu) – fotografista
- Walenty Wojciech (nar. 1868 we Grzawie, um. 1940 we Wrocławiu) – biskup
- Jan Miodek (nar. 1946 we Tarnowskich Gōrach) – godkoznowca
- Mateusz Morawiecki (nar. 1968 we Wrocławiu) – polityker
- Agnieszka Dziemianowicz-Bąk (nar. 1984 we Wrocławiu) – politykerka
Panoramy miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 pol.:Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007. (GUS), [1]
- ↑ Feliks Pluta: Dialekt Głogówecki. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1963.
- ↑ Lucjan Malinowski: Powieści ludu polskiego na Śląsku. Krakōw: Akademia Umiejętności, 1901.
- ↑ Hans W. Fischer, Lachende Heimat, Dt. Buch-Gemeinschaft, Berlin, 1933
- ↑ climatebase.ru (pol.). [dostymp 2021-02-16].
- ↑ Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostymp 2020-07-09] (polski).
- ↑ Report ô stōnie Wrocławia za rok 2019, ARAW, 27 mŏja 2020 [dostymp 2020-08-22] (polski).
- ↑ We Wrocławii mieszka aż milion ludzi....


text:
Njejsu to jenož najwšelakoriše zarjadowanja, kotrež su dźesaćlětnemu wobstaću Budyskeho wokrjesa w jeho dźensnišej formje wěnowane. Nětko nahrawaja za to samo film.
Budyšin (CS/SN). Składnostnje swojeho dźesaćlětneho wobstaća w dźensnišej formje da Budyski wokrjes tuchwilu imageowy film wjerćeć, kotryž ma wšitke rjane stronki kónčiny mjez Hornim krajom a łužiskej jězorinu pokazać. Projekt ma štyri epizody zaběrace so z ćežišćemi žiwjenje, hospodarstwo, chłóšćenje a swjedźenje kaž tež tradicije a kultura. Za kóždu jednotliwu epizodu su sej wobłukowe jednanje wumyslili, kotrež lajscy hrajerjo předstajeja. Na wotpowědnu namołwu za 20 trěbnych hrajerjow je so tójšto zajimcow přizjewiło, rjekny fachowy referent krajneho rady Tobias Schilling. Planowane je, zo ma film w běhu dźesać hrajnych dnjow nastać. A kóždy raz hlada akteram wjele dźěła do rukow. To móže wob dźeń dwanaće do 15 hodźin trać, praji produkciski nawoda Christian Bachmann z widejoweje produkcije předewzaća DDV Media.


text:
Wikipedyjo:Cyntrum prasowe
Jeśli nie znasz śląskiego i nie radzisz sobie z tekstem poniżej, przejdź do polskiej wersji
Witejće.
Skuli wjelgigo zainteresowańo Ślůnskům Wikipedyjům, stworzili my sam prowizoryczne cyntrům prasowe, we kerym idźe dostać kůntakt ze zołożićelůma szl.wiki a tyż skorzistać ze materjołůw kere můmy narychtowane.
Jeli żeś je s cajtůnga abo radyja, szkryflej e-brifa ku: mieclawii(afa)wp.pl, abo naćiś tyn link i sprowjej zajta godki.
Jeli żeś je s telewizje, naćiś tyn link.
Uobejrzij tyž: fto już uo nos szkryfloł abo godoł, historyjo Ślůnski Wikipedyje, abo tyż tekst na licencyje Public Domain uo nos, we polski godce: [1].
Uoficyjolńe, uod kontaktůw s medjůma je Rzeczńik Prasowy Stowarzyszyńo Wikimedia Polska, Paweł Zienowicz
Kůntakt:
- Telefon: (+48) 0 515 235 656
- e-brif: mailto:pawel.zienowicz@wikimedia.pl
Pytańo mogeće tyż szkryflać niżyj:


text:
Aleksander Lubina: Sonet ze Wiyrchniygo Ślonska (3)
Sonet ze Wiyrchniygo Ślonska (3)
wyciepać hasie po cimie starka mo stracha,
kiej gruby zafrupiōne a werki zawarte,
kobiyty rzykajōm – chōpy echt łōżarte,
najduchy miast bala grać abo smyczyć dracha
kurwy i gańdzia mobilniōkiym szpickujōm,
po szkōle chōpcy ze zidlunga auta krojōm,
halba łōbalōm i cudzymu fest wjebiōm
dyć nie dadzōm sie przeca gorōlskim ciulōm.
co sie do pedzieć po naszymu przez sromoty:
niykierzy w zōcy majōm sranie w banie
radzi przezywajōm i berajōm gupōty
tela som wert co kożdo inkszǒ hołōta
żiwōbycie szwarniste a gryfne szkryflanie
za nic majōm jako tyż Ślonsk a ciyńżko robota
Aleksander Lubina – germanista, andragog – zdobył wykształcenie w Polsce, Niemczech i Szwajcarii. Jest publicystą, pisarzem, tłumaczem, autorem programów nauczania, poradników i śpiewnika – był nauczycielem akademickim, licealnym, gimnazjalnym i w szkołach podstawowych oraz doradcą i konsultantem nauczycieli.


text:
Wjechoł na rōndo pod prōnd
Wjechoł pod prōnd na rōndo. Na szczyńście ô wszyjskim ôstali wartko poinformowani szandarzi, co po chwili byli już na placu i chyciyli kerowcy. Jak sie pokŏzało, chop mioł bez 2,5 promila alkoholu w ôrganiźmie. Funkcjōnariusze wziōnli 60-latkowi prawo jazdy, a jego sprawōm zajmnie sie terŏz gyricht. Grozi mu kara do 2 lŏt heresztu.
Zaś dobrŏ reakcyjŏ kerowcy prziniosła chyciynie ôd policyjōnōw niytrzyźwego kerowcy. Tym razym miyszkaniec Gogolina, jak jechoł ôd Krapkowic, dozdrzoł volkswagena, co jego jazda pokazowała, iże jego kerowca może być pod wpływym alkoholu. Przi wjyżdżaniu na rōndo jego kerowca pojechoł pod prōnd i niy patrzoł na inksze auta.
Jak sie pokŏzało, za kerownicōm siedzioł 60-letni miyszkaniec wsi Strzeleczki. Podszukowanie alkomatem pokŏzało, iże mioł ôn bez 2,5 promila alkoholu w ôrganiźmie. Funkcjōnariusze wziōnli chopowi prawo jazdy. Terŏz jego sprawōm zajmnie sie gyricht. Za jazdã pod wpływym alkoholu grozi kara do 2 lŏt heresztu, jak tyż wysokŏ sztrŏfa.
Wideo idzie ôbejzdrzeć na strōnie ôpolskij policyje.


text:
Şərur
Şərur (wurjekowanje: Šarur; do 1964 – Norašen; do 1991 – Iljičjowsk) je městačko na sewjeru Nachičewana w Azerbajdźanje, při samej iranskej hranicy. Leži něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Naxçıvana
Ma sydom tysac wobydlerjow[1].
Wot lěta 1981 ma měšćanske prawa. Do 1991 bě pomjenowane po załožerju Sowjetskeho zwjazka Wladimira Iljiča Lenina. Swoje dźensniše mjeno dósta hakle po njewotwisnosći Azerbajdźana w lěće 1991.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan


text:
Aktendulli
Šulerjo a šulerki trjebaja za šulu najwšelakoriše dźěłowe materialije. Njedawno jewješe so w dźeniku našeho syna němski wuraz „Aktendulli“. Wučerka bě serbsce připisała postrow na mnje z přispomnjenjom: „tema za rěčny kućik“. Zawěrno – dobry to pokiw. Tež němski wuraz „Aktendulli“ po cyłej Němskej znaty njeje. Zapisane je, zo je wěsty Karl Kohl z Kamjenicy w lěće 1939 wuraz wutworił jako pomjenowanje za nastroj, kiž wjacore dźěrkowane łopjena hromadźe zwjaza. Twjerdźi so tuž, zo je němski wuraz na wuchodne kraje wobmjezowany a zo wužiwa so w zapadnych krajach skerje „Heftstreifen“. Znajemy derje zaspinkowanske abo wotkładowanske mapy. Němsce rěkaja wone „Schnellhefter“, a tuž so serbsce wobchadnorěčnje hustodosć praji, zo su to heftery. Wotpowědnje zaspinkowanskim mapam směmy tuž wone pisane – zwjetša plastowe – šlebjerdki serbsce pomjenować zaspinkowanske šlebjerdki abo tež wotkładowanske šlebjerdki.
J. Šołćina
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: substantiw
hesła: Aktendulli, Heftstreifen, zaspinkować, wotkładować, šlebjerdka


text:
Arnošt Fürchtegott Šołta
Arnošt Fürchtegott Šołta (němsce Ernst Fürchtegott Schulze; * 6. meje 1793 we Wojerecach, † 20. decembra 1858 w Křišowje) bě serbski ewangelski farar, superintendent a zakitowar serbstwa w pruskej Hornjej Łužicy.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn fararja a wopytowaše wot 1804 do 1811 gymnazij w Budyšinje. Wot 1811 studowaše ewangelsku teologiju we Wittenbergu, hdźež běše z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Napoleonskich wójnow dla dyrbješe město wopušćić a přihotowaše so w samostudiju na dalše teologiske pruwowanja. Po nawróće do Łužicy w lěće 1815 dźěłaše najprjedy hač do lěta 1818 jako domjacy wučer w Lěwałdźe. 1818 dósta swoje prěnje farske městno w tehdy hišće serbskim Chołmje, kotryž pak hižo lěto pozdźišo zaso wopušći, zo by nastupił městno w Křišowje. Tam bě hač do swojeje smjerće w lěće 1858 nimale 40 lět z fararjom. Wot 1834 bě zdobom superintendent Rózborskeho wokrjesa.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Arnošt Fürchtegott Šołta słušeše k wonym wosobinam w pruskim dźělu Hornjeje Łužicy, kotřiž kritizowachu w prěnjej połojcy 19. lětstotka asimilacisku politiku pruskeho stata a žadachu sej wjace rěčnych prawow. Mjez druhim měrješe so přećiwo germanizatoriskemu skutkowanju Wojerowsko-Grodkowskeho superintendenta Philippa Wilhelma Meußera, kotryž w 1820tych lětach přikaza, w serbskich wosadach němske prědowanja a němsku šulsku wučbu dźeržeć. W lěće 1833 žadaše sej přistajenje serbskich superintendentow, štož so potom w Rózborskim wokrjesu z jeho wosobu tež zwoprawdźi.
Šołta zastupowaše serbske zajimy, zasadźeše so za přistajenje serbskich fararjow a polěpšenje šulstwa a spěchowaše wukubłanje serbskich duchowniskich kandidatow.
Wot lěta 1835 bě ze sobustawom Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow a spěchowaše tež w swojej diecezy wědomostne žiwjenje.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Šołta, Arnošt Fürchtegott. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 547sl.
- Peter Kunze: Die preußische Sorbenpolitik 1813–1847. Bautzen 1978, str. 79–81.


text:
Radwor. Namołwu młodźinskeje přirady a socialneje dźěłaćerki Rěčneho centruma WITAJ na zhromadny kofej do Radworja slědowaše tele dny cyłkownje 14 młodostnych. Zastupjerjo a zastupjerki wosom serbskich młodźinskich cyłkow čuješe so w hosćićelskim Radworskim młodźinskim klubje, hdźež běchu přikusk přihotowali a mjechke křesła do słónca zestajeli, widźomnje derje.
Hač do zažnych wječornych hodźin knježeštej žiwa rozmołwa a wuměna. Tak předstajichu młodostni aktiwity swojich cyłkow a rozprawjachu wo wužadanjach a ćežach při pěstowanju młodźinskeje a serbskeje kultury. Holcy a hólcy rozłožichu, kak z wjele prócu serbske nałožki pěstuja. Často pak maja za to njetrjebawše běrokratiske a financne zadźěwki přewinyć. Tak maja za wuhotowanje swjedźenjow a zarjadowanjow wulke wudawki, kotrež z dochodami jeno zrědka zarunaja. Pod smužku maja potom mało swójskich dochodow a z tym hubjeny financny zakład swoje imobilije wudźeržować, kluby wuhotować a zhromadne aktiwity zwonka wjetšich zarjadowanjow planować.
Po tym zo běchu so Jasčenjo spočatk měrca k póstniskej zabawje w kulturnym domje zetkali, běchu woni tele dny na sobustawsku zhromadźiznu wjesneho towarstwa prošeni. Předsyda Guido Zahrodnik móžeše před 35 přitomnymi pozitiwnu bilancu dźěławosće w lěće 2018 sćahnyć. Derje wopytanej běštej mjez druhim swětłowobrazowy přednošk loni w měrcu kaž tež adwentnička w decembru. Wjeršk lěta 2018 pak bě wjesny swjedźeń, kotryž wotmě so wot 8. do 10. junija. Jara dobre bě tež dźěłowe zasadźenje na sportnišću a wokoło kulturneho domu do swjedźenja.
W financnej rozprawje pokładnik towarstwa Tomaš Nowak přitomnym rozprawješe, zo su Jasčenjo solidnje z pjenjezami wobchadźeli a zo maja tuž plus na konće.
Tež za lěto 2019 sej wjesnjenjo wjacore zarjadowanja zaplanowachu, a předsydstwo Bjesady nadźija so bohateho wopyta na nich. Přichodne zetkanje budźe njedźelu, 14. apryla. Tón dźeń wočakuja w kulturnym domje rozhłosownika Bena Bělka, kiž chce Jasčanam a dalšim zajimcam z pomocu wobrazow wo swojich jězbach po swěće rozprawjeć. Ludwig Zahrodnik
Wjacore lěta so wjesne towarstwo Miłočanska žaba prócuje, baćonjace hnězdo na kromje wsy blisko přemysłoweje přestrjenje ponowić. Drjewjany sćežor bě hižo chětro nachileny a po lětach wužiwanja prosće přetrjebany. Z pomocu spěchowanskeho towarstwa za přirodu Hornjołužiskeje hole a hatow z Mikowa je so lětsa skónčnje poradźiło tutón projekt zwoprawdźić.
Stary sćežor smy dospołnje wotstronili, a na samsne městno stajichmy nowy betonowy. Jako podłohu za hnězdo zasadźichmy lochke potrjebane aluminijowe koleso, z witkami wobwite a ze šmrěkowymi hałzami wukładźene. Na konstrukciju přińdźe hišće dźěl stareho hnězda, tak zo je nětko wšitko za přichodnu hnězdźensku dobu přihotowane. Nowe baćonjace hnězdo a betonowy sćežor płaćitej dohromady něhdźe 2 000 eurow, štož zaruna sakske ministerstwo za wobswět a ratarstwo ze spěchowanskimi srědkami.
Miłočenjo nětko čakaja, zo so „jich“ baćony nawróća. W minjenych lětach bě to stajnje něhdźe poslednje dźesać dnjow měrca. Baćony hnězdźa w Miłoćicach mjeztym wot lěta 1994. Hubert Šwejda
Chětro zahe je lětsa prěni baćon do Radworja přilećał, a to runje 1. měrca. Loni bě wón hakle tydźeń pozdźišo tam. Je to wosebity baćon, dokelž ma rynku na lěwej noze. Na njej móžeš spóznać, zo je to samsny ptak, kotryž hižo šeste lěto bjez přestawki do Radworja přileći. Wón bě so 2009 w Rochlitzu wulahnył. Tam su jeho 25. julija samsneho lěta w hnězdźe wopjeršćenili.
Baćon tohodla tak zahe do Radworja přileći, dokelž nazymu do zapadneho směra wotleći a w Španiskej přezymuje. Wuhladali su jeho hižo sydom króć w měsće Almagro na poł puća mjez Madridom a Cordobu. Chłódne temperatury we Łužicy baćonej ničo njewučinjeja, ma dźě pjerja. Wažne je, zo picu namaka. Na tamne baćony, kotrež z Afriki přez Turkowsku, Balkan, Słowaksku a Pólsku k nam přileća, dyrbimy hišće hač do kónca měrca/spočatk apryla čakać.
Andreas Baumgärtel
Chór 1. serbskeje kulturneje brigady přebywaše wot póndźele hač do dźensnišeho w probowym lěhwje w čěskich Hejnicach. Tamniši klóšter z putniskej cyrkwju Marije wopytanja je dźensa mjezynarodny duchowny centrum. Wulkot- nje hodźeše so tam wšitko to nazwučować, štož budźe słyšeć na přichodnych koncertach chóristow Budyskeho Serbskeho gymnazija. Tam su woni pod nawodom Friedemanna Böhmy nazwučowali nowy repertoire, mjez druhim oratorij „Hrodźišćo“ Měrćina Weclicha a Madleny Nasticcyneje. Tale twórba změje kónc septembra prapremjeru a je zdobom swójski dar k 70. róčnicy 1. serbskeje kulturneje brigady.
Dale dźěłachu brigadnicy na nowych twórbach. Zdobom su hižo znate „Podlěćo“ Korle Awgusta Kocora a Handrija Zejlerja pohłubšili.
Jako so Ralbičanscy wohnjowi wobornicy njedawno při gratowni zetkachu, nječakaše na nich zasadźenje, ale wulki bus. A njejědźechu tež na žane zwučowanje, ale na Drježdźanske lětanišćo. Při krasnym wjedrje wuži 18 wobornikow ze swójbnymi móžnosć, sej je raz dokładnišo wobhladać. Bě to prěni wulki zhromadny wulět tajkeho razu. Organizatoriski team wokoło Achima Měrćinka bě so wo wšo trěbne starał.
Prěni wulki wjeršk za dźěći bě busowa jězba sama. Napjeće so wone prašachu, što drje na nje čaka a hač snano z lětadłom poleća. Na lětanišću dósta kóždy z našeje skupiny, wopřijaceje něhdźe połsta ludźi, wopytowarsku kartku, takrjec wupokaz za dźeń. Bórze so nam tež naši přewodźerjo přidružichu.
Prěnja etapa po lětanišću bě wěstotny check, potajkim normalna kontrola, jako by chcył z lětadłom wotlećeć. Pola někotrych zaklinča při přeprěčenju wrotow signal. To rěkaše přidatne přepytowanje přez sobudźěłaćerjow security. Procedura dosć dołho traješe, wšako dyrbjachmy hač na poslednjeho dočakać.
Hišće před 50 lětami słušeše pjerjodrěće k tradicionalnym nadawkam, kotrež mějachu žony na dołhich zymskich popołdnjach a wječorach, hdyž dźěło na polu wotpočowaše, wobstarać. W Ćisku so Adelheid Herrmannowa dopomina, zo krótko do kwasa jeje sotry pjerjodrěće w swójbje ze znatymi a susodami cyły tydźeń traješe. K njewjesćinskemu wěnu dźě słušachu tehdy poslešći a hłowakaj. Za to trjebachu něhdźe dźesać kilogramow pjerja.
Mjeztym drje su zdźěla nowe maćizny do lěharnjow zaćahnyli, potrjeba žonow za zetkanje w ćopłej stwě pak so pozhubiła njeje. Před 14 lětami měješe Rose- marie Böhmowa ideju, nałožk pjerjodrěća w Ćisku wožiwić. Wot toho časa jeje dźowka Astrid Wittowa tónle podawk kóžde lěto w Ćisku organizowaše. Hač do lěta 2015, jako jenož hišće dwě žonje přińdźeštej. Zajim mjez ludźimi popušći a organizatorka měješe z nowym dźěłowym městnom tež mjenje chwile.
Z tołstej mapu dokumentow wo powójnskich lětach w sewjernych Čechach, hdźež přebywaše tehdy něhdźe 2 000 Serbowkow a Serbow, přińdźe něhdyši wučer a wědomostny sobudźěłaćer Mikławš Krawc minjenu wutoru na zetkanje Budyskich serbskich katolskich seniorow. W lěće 1936 w Sernjanach narodźeny słušeše wón 1947 do najmłódšich serbskich chowancow gymnazija we Varnsdorfje-Warnoćicach. Za swój přednošk pak njetrjebaše w swojej dokumentaciskej mapje listować. Wažne fakty a wjele wosobinskich dopomnjenkow wón čile z pomjatka powědaše.
Po dobrej tradiciji wotmě naša wjesna Domowinska skupina Šunow-Konjecy njedawno zaso swoju hodowničku, zwjazanu z hłownej zhromadźiznu w Konječanskej Burskej stwě. Pilne žony běchu z wjesnymi dźěćimi tónraz bajku „Připołdnica“ nazwučowali. Wšitko běchu dźěći ze swojimi pomocnicami zhromadnje zmištrowali a sej mjez druhim wosoby wumyslili, teksty zestajeli, kulisy wobstarali a so staru dźěłansku drastu woblekli. Za swoju spodobnu inscenaciju žnějachu młodźi dźiwadźelnicy wulki dźak a připóznaće.
Předsydka Kerstin Mauwowa poda rozprawu wo dźěle skupiny, Andreja Lanzyna rozprawješe wo tuchwilnym stawje našeje skupinskeje pokładnje. Wobě rozprawje čłonojo schwalichu. Zwjeselace je, zo móžachmy kónc minjeneho lěta štyrjoch dalšich wjesnjanow do našeje Domowinskeje skupiny witać.
Při bjesadźe a spěwje rjana hodownička wuklinča. Alojs Langa


text:
Przeglōnd gōrnoślōnskich szpilplacōw i lodowisk: 4.03.2018.
Tyn tydziyń to dwie kolejki w Polskej Ekstralidze fusbalowej i kans ôdwołań we Czechach.
Nojpiyrw we 25 kolejce manszafy ze Gōrnego Ślōnska grały na remisy bez torōw. Gōrnik Zŏbrze u siebie zremisowōł ze Pogōniom Szczecin, a Piast Gliwice we Arce Gdynia.
We 26 kolejce doszło do derbōw Gōrnego Ślōnska i popisu gupoty kibicōw Piasta Gliwice, kery do 80 minuty wygrywoł ze Gōrnikym Zŏbrze, po torze Mateusza Szczepaniaka ze 49 minuty. Gōrnicy prōbowali roztomaitych knifōw, ale nie mogli pokōnać tormana Gliwic. Aż do 80 minuty, kiedy to na szpilplac wtargnyli kibice Piasta Gliwice i nie dali dokōńczyć szpilu. Syndzia ôdgwizdoł kōniec i spodziywany je walkower dlŏ Zabrza.
Gōrnik je 4, a Piast 13.
We Republice Czeskej kupa szpilōw we fusbal bōło ôdwołanych skuli zimna. Ôdwołano ôba szpile Banika Ôstrawa (puchar i liga), a MFK Karwina zremisowała we Slovanie Liberec 2-2, po torach ôd Tomáša Wágnera (31 minuta) i Tomáša Webera (56 minuta).
Karwina je 9, a Banik dalyj ôstatni.
Po Igrzyskach na szlynzuchy wrōcili hokeisty czeskej ekstraklasy. Nie bōł to dobry tydzień HC Oceláři Trzyniec, kere przegrało wszyjstke trzi szpile. Nojpiyrw po dogrywce ze Piráti Chomutov 2-3. Potym u siebie 2-6 ze Dynamo Pardubice, a na kōniec po dogrywce ze Mladōm Boleslav 2-3.
HC Oceláři Trzyniec sōm ale na 4 placu we tabuli i spokojnie czekajōm na play-offy.
Polskŏ Ekstraklasa je już we fazie play-off, ale ô tym napiszemy za tydziyń.
Użyta fotografia: HC Oceláři Trzyniec na wyjeździe, Pfavel Ševela [CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons


text:
24. jutrownika 1896 narodźi so antifašistiska wojowarka do swójby Jana Grólmusa w Lipsku. Tam bě jeje nan, rodźeny Radworčan a Maćicar, direktor katolskeje šule. Marja studowaše na wučerku a stawizny, je na to w Lipsku, Berlinje a Offenburgu wučeriła a jako swobodna žurnalistka za demokratiju skutkowała.
Politisce bě Grólmusec najprjedy na katolsku stronu Zentrum wusměrjena a měješe dobre zwiski k politikarjej strony Josephej Wirthej, kiž bě we Weimarskej republice minister, w lětomaj 1921 a 1922 samo reichski kancler. Při nastupje Hitlera hłosowaše wón w Reichstagu jako jenički politikar Zentruma přećiwo zakonjej wo nuzowym stawje w Němskej a tak přećiwo diktaturje nacijow.


text:
Hof (Solawa)
Hof (górnoserbski Dwórc[1]; nimski Hof) jo bźezwokrejsne město z něźi 46.000 wobydlarjami na dłujkem zajtšu bayerskego kněžaŕstwowego wobwoda Górneje Frankskeje. Lažy na kšomje stawizniskego regiona Bohotskeje pśi rěkoma Solawje a Regnitz, jano pěś kilometrow slězy sakskeje granicy.
Hof namaka se w dolinje Solawy mjaz Frankskim lěsom a Fichtelowych górami. Bu w lěśe 1214 ako sedlišćo Rekkenze k prědnemu razoju dokumentariski naspomnjony. Wokoło 1230 bu tak pomjenjowane „nowe město“ natwarjone, kótarež jo dostało mě „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.
Partnaŕske města Hofa su Pławno, Cheb (Česka), Villeneuve-la-Garenne (Francojska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjadnośone staty).
ŽrědłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče.


text:
Latowe kino na placu w Radlinie
Radlin zaprŏszŏ wszyjskich miyłośnikōw kina na seansy kina na placu w sierpniu na pl. Radlińskich Ôlimpijczykōw.
W trzi niydziele sierpnia na tym cyntralnym placu Radlina bydzie szło ôglōndać ôskarowego „Wilka z Wall Street” , synsacyjnõ kōmedyjõ z Ryanym Goslingym i Russelym Crowe’ym „Nice Guys” jak tyż francusko-belgijskõ kōmedyjõ “Czym chałpa bogatŏ” z Christianym Clavierym (znanym m.in. z “Asteriksa i Obeliksa”).
Daty projekcyji filmōw:
- Wilk z Wall Street – 12 sierpnia 2018 (niydziela) godz. 20.00
- Nice Guys – 19 sierpnia 2018 (niydziela) godz. 20.00
- Czym chałpa bogatŏ – 26 sierpnia (niydziela), godz. 20.00
Wilk z Wall Street to amerykański dramat biograficzny w reżyseryji Martina Scorsese. W głownych rolach m.in. Leonardo DiCaprio, Margot Robbie i Matthew McConaughey. Scynariusz filmu je ôparty było na spōmniyniach biznesmena Jordana Belforta wydanych pod tym samym tytułym. Film zdobōł m.in. 5 nōminacyji do Oscara, jak tyż statuetkã Złotego Globu dlŏ Leonarda DiCaprio.
Nice Guys. Rōwni goście to amerykański kōmedyjodramat kryminalny w reżyseryji Shane’a Blacka. W rolach głownych wystōmpiyli: m.in. Russell Crowe, Ryan Gosling, Angourie Rice i Kim Basinger. Film bōł nōminowany m.in. do nadgrody Saturn.
Dlŏ miyłośnikōw kina europejskigo narychtowano było czŏrnõ kōmedyjõ produkcyje francuskij pod tytułym Czym chałpa bogatŏ (À bras ouverts) z 2017 roku. Film ôpowiadŏ historyjõ francuskigo pisŏrza-celebryty, co w czasie telewizyjnego programu niypozornie zaprŏszŏ pod swōj dach rōmskõ familijõ. Jak do jego idyalnego dōmu wkludzajōm sie nowi lokatorowie, cołki świat stŏwŏ na gowie.
Na seanse zaprŏszŏ Miasto Radlin jak tyż Fundacyjŏ Rozwoju Kinymatografije.
Foto: Valentine Svensson / Flickr


text:
Koparsku sezonu njejsu jenož profijojo zahajili, ale nětko tež amaterojo. Napjate prašenje do hrajneje doby stajnje rěka, štó je mustwo wopušćił a štó so přidružił. Jurij Bjeńš podawa tule mały přehlad hladajo na naše serbske koparske mustwa.
Sportowa jednotka Njebjelčicy njeje dotal žanoho noweho koparja witała. William Plaettner pak je mustwo wopušćił a do Němskich Pazlic šoł.
Prěnje mustwo Chróšćanskeje SJ so wjeseli, zo je so Michał Młynk zaso wróćił. Wón hraješe naposledk w Rakecach. Tež trójka z Biskopic je so Chróšćanam přizamknyła. Franciskus Wornar a Ludwig Wiedemann z młodźiny A a Alwin Mützner z druheho mustwa. Ze swójskeje młodźiny A dóstanjetaj Florian Kreuz a Paul Krawc šansu, so do teama muži zarjadować. Clemens Handrik je so z Radworja nawróćił, hraje pak najprjedy raz pola młodźiny A.


text:
Kwantowŏ mechanika
Kwantowŏ mechanika (znōmŏ tyż jako kwantowŏ fizyka abo kwantowŏ teoryjŏ) to je part fizyki, kery tykŏ sie fizycznych zdŏrzyń we skali mikroskopowyj, kaj akcyjŏ trefiŏ sie podle ôbstōnyj Plancka. Kwantowŏ mechanika ôdłazi ôd klasycznyj mechaniki nŏjbarzij we kwantowyj sferze skal atōmowyj i subatōmowyj. Kwantowŏ mechanika lifruje matymatyczny ôpis interakcyjōw energije i materyje.
Matymatyczne formulacyje kwantowyj mechaniki sōm abstrakcyjne. Funkcyjŏ matymatycznŏ mianowanŏ funkcyjōm wele lifruje informacyjõ ô amplitudzie prŏwdopodobności pozycyje, gibkości i inkszych fizycznych włŏsności ôd tajlikōw. Matymatyczne manipulacyje funkcyje wele porzōnd ôbjymujōm notacyjõ Diraca, kerŏ wymŏgŏ pokopiyniŏ kōmpleksowych nōmerōw i linijowych formōw. Funkcyjŏ wele uznŏwŏ obiekt za linyarny harmōniczny oscylŏtōr, a matymatyka je skuplowanŏ ze tōm, kerŏ ôpisuje akustyczny rezōnans. Mocy wynikōw kwantowyj mechaniki niy idzie pokŏzać podle klasycznyj mechaniki, btp. podstawowy stan we kwantowym mechanicznym modelu je stanym niyzerowym, kery je nŏjniższym stanym energije systymu. Je to ôpaczne do "tradycyjnygo" systymu, w kerym podstawowy stan to ańfach pokōj ze zerowōm kinetycznōm energijōm.
Piyrsze wersyje kwantowyj mechaniki bōły sformułowane we piyrszyj dekadzie XX stoleciŏ. We tym samym czasie atōmowŏ teoryjŏ i korpuskularnŏ teoryjŏ światła (rozszyrzowanŏ ôd Einsteina) ôstały przijmniynte za naukowy fakt. Na piyrszõ z nich idzie patrzeć jak na teoryjõ materyje, a na drugõ jak na teoryjõ elektromagnetycznygo prōmiyniowaniŏ. Starŏ kwantowŏ teoryjŏ była moc zmiyniōnŏ we postrzodku lŏt 20. ôd Wernera Heisenberga, Maksa Borna i Pascuala Jordana, kerzi złōnaczyli maciyrzowõ mechanikã; Louisa de Broglie'a i Erwina Schrödingera (welowŏ mechanika); i Wolfganga Pauligo i Satyendry Nath Bosygo (statystyki subatōmowych tajlikōw). Kopynhaskŏ interpretacyjŏ ôd Nielsa Bohra ôstała szyroko zaakceptowanŏ. Przed 1930 rokym, kwantowŏ mechanika była ulicōnŏ i sformalizowanŏ prŏcami Davida Hilberta, Paula Diraca i Johna von Neumanna, ze srogszym naciskym na mierzyniy we kwantowyj mechanice, statystycznõ naturã naszyj wiedzy ô realności i filozoficznõ spekulacyjõ ô roli cichtyrza. Ôd tego czasu kwantowŏ mechanika rozkrziła sie do bezma kŏżdygo aspektu fizyki XX stoleciŏ, a tyż inkszych dyscyplin, jako kwantowŏ chymijŏ, kwantowŏ elektrōnika, kwantowŏ optyka i kwantowŏ informatyka. Moc fizyki XIX stoleciŏ ôstała ôsztrychowanŏ za "klasyczny limit" kwantowyj mechaniki i ôd niyj rozszyrzowań we kategoryjach kwantowyj teoryje pola, teoryje zajtōw i spekulatywnych teoryjōw kwantowyj grawitacyje.
Bibliografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Richard P. Feynman: Feynmana wykłady z fizyki. T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004.
- Michał Gryziński: Sprawa Atomu. Warszawa: Homo sapiens, 2001.
- Ramamurti Shankar: Mechanika kwantowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.


text:
Cavertitz
Cavertitz je sakska gmejna w sewjerosakskim wokrjesu. Zarjadniske sydło nadeńdźe so wot lěta 2005 w gmejnskim dźělu Schöna.
Geografija a wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Gmejna Cavertitz leži na sewjeru Swobodneho stata Sakskeje. W samym wuchodźe mjezuje z braniborskim městom Mühlberg/Elbe, na sewjeru z městom Belgern-Schildau, na juhu z gmejnu Liebschützberg a na zapadźe z městom Dolanom. Gmejna leži něhdźe na poł puću mjez Drježdźanami a Lipskom.
Cavertitz nadeńdźe so při juhowuchodnej kromje Dolanskeje hole. Zwjazkowa dróha 182 wjedźe přez zapadny dźěl gmejnskeho teritorija a zwjazkowa dróha 6 na juhu. Přez gmejnu ćeče rěčka Dahle. Łobjo same twori na samym sewjerowuchodźe gmejny na krótkim wotrězku gmejnsku a krajnu hranicu z Braniborskej.
Gmejnske dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Gmejnske dźěle su:
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjeno Cavertitza je serbskeho pochada. Wokoło lěta 900 nasta w běhu němskeje kolonizacije hrodźišćo w Cavertitzu, kotryž so w lěće 1240 w zwisku z klóštrom Güldenstern w Mühlbergu k prěnjemu razej naspomni. Po sekularizaciji klóštra w 16. lětstotku přeńdźe wjes do wobsydstwa sakskich kurwjerchow. Po Wienskim kongresu słušeše Cavertitz wot 1815 do 1818 k Pruskej, přińdźe potom pak wróćo k Sakskej.
Dźensniša gmejna nasta 1. měrca 1994 z dotalnych gmejnow Bucha, Cavertitz, Schirmenitz a Sörnewitz.
Zajimawostki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- wětrnik w Zeuckritzu
- hrodowy park Lampertswalde
- romaniska wjesna cyrkej z lěta 1396 w Olganitzu
- farski dom w Schirmenitzu, hdźež přenocowaštaj w lěće 1547 kejžor Korla V. a jeho bratr Ferdinand, kral Čechow a Madźarskeje w běhu bitwy pola Mühlberga
- cyrkej w Schirmenitzu z 12. lětstotka
- třowobłukowy móst z pólnych kamjenjow přez rěku Dahle z lěta 1845 w Klingenhainje
- cyrkej z 12. abo 13. lětstotka w Sörnewitzu
- romaniska cyrkej w Cavertitzu
- hród ryćerskeho kubła (dźensniša šula
- třistronske statoki w jadrje wsy, wosebje při Hłownej droze
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Christian Friedrich Exner (1718–1798), architekt, sakski wyši twarski mištr a profesor při Drježdźanskej wuměłskej akademiji; narodźeny w Lampertswaldźe
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Cavertitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 27. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Oschatz (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1905, str. 68.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cavertitz w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- Webstrona gmejny
Arzberg | Bad Düben | Beilrode | Belgern-Schildau | Cavertitz | Delič (Delitzsch) | Doberschütz | Dolan (Dahlen) | Domič (Dommitzsch) | Dreiheide | Elsnig | Jesewitz | Jiłow (Eilenburg) | Krostitz | Laußig | Liebschützberg | Löbnitz | Mockrehna | Mohilno (Mügeln) | Naundorf | Rackwitz | Skudźicy (Schkeuditz) | Schönwölkau | Taucha | Torhow (Torgau) | Trossin | Wermsdorf | Wiedemar | Woseč (Oschatz) | Zschepplin


text:
Wōm bydōm śpiywać – Fojerman do Syniawy
Wōm bydōm śpiywać
Ôjce mie możno niy prali,
Tej jednej facki niy licza,
Rachować dycko kozali
Na sia. Tōż praje sam ćwicza.
Rachōnkōm żech dycko bōł przoł,
Łaciny niy umia wcale,
Kaj jo bych na podium stoć mioł?
Inkszym ôstawia dynkmale.
Wōm bydōm pieśniczki śpiywać
Chōry anielski na gōrze.
Jo wodōm chca rym podlywać,
A niy ôstawić kałuże.
Fojerman
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Prědne wudaśe gronkow ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy
Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady cytaju luźe na cełem swěśe. Słušaju rozmyslowanjeju póbóžnosći we familijach a wósadach. Wšuźi wuglědaju kniglicki hynac, jadnak stej pak wobej Bibliskej słowje: gronko ze Starego Testamenta a pśirědowany wucbny tekst z Nowego Testamenta. K tomu pśidu pśirucenja za dalšne cytanje w Bibliji. To jo južo tak stolěśa dłujko. Duchowna zgromadnosć, kótaraž jo nastała na kněskem dwórje groby von Zinzendorfa jo kólebka gronkow. Česke bratśi z Morawy su musali w běgu pśeśiwneje reformacije na zachopjeńku 18. stolěśa swóju domownju spušćiś. Pietizmoju pśichylony Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (✶ 26.5.1700 w Drježdźanach, † 9.5.1760 w Ochranowje) jo jim pśizwólił azyl w Górnej Łužycy. Swóje zgromaźeństwo su stajili pód šćit Kněza Jezusa a pomjenili swóje městno Herrnhut (česki Ochranov – město šćita). Ta nowa wašnja póbóžnosći a zgromadnego žywjenja jo skóro dojśpiła drugich kśesćijanow, kenž su pśiśěgnuli. We wuskosći sedlišća su nazgónili, až na rědowanje žywjenja se njedajo dojadnaś mimo swětego Ducha. Žywe słowo Boga jo stuźońk za kuždu kśesćijańsku wósadu. Za Zinzendorfa jo było wjelgin wažne, až Bóže słowo pśiźo do wšednego dnja wěrjecych. Jadnogo wjacora, ako jo wósada gromaźe spiwała, jo wšyknym pśibytnym bibliske słowo na pśiducy źeń sobu dał. Ako pla wójnstwa, źož swóju parolu dnja maju, bratšy a sotšy wósady su dejali měś swóju biblisku parolu dnja. Jo nastała kšuta zwuconosć, až kužde zajtšo dwa bratša stej chójźiłej pó jsy z nowym pśiwołanim abo gronkom z Biblije. Tak kuždy źeń su pśišli pla wšyknych wósadnikow na woglěd. Ze słowom dnja su se dawali do źěła, wó tom pśemyslujuce a se wuměnjajuce.
W lěśe 1731 su wujšli prědne śišćane gronka. W pśedsłowje jo napisał von Zinzendorf: „Dla togo, až njejsmy wěźeli, kake wobstojnosći na kuždyžkuli źeń změjomy, pśewóstajili smy pśisuźenjeju, to pśiwołanje słušajuce na kuždy źeń samo wubraś.” Pótakem su byli wulosowane. Gronka pó wósebnej wašni dopołnjuju nadawk cerkwje, luźam Bóže słowo wopóznawaś. Bibliske gronka zwězuju Bóže słowo z našom wšednym dnjom. Nam kažu, Bibliju wopóznaś w jeju cełej rozměrje a dłymokosći. Źinsa se cyta gronka nic jano w ochranojskej bratšojskej wósaźe. W běgu lětźasetkow su pśeměnili wěc a wěcej na ekumeniske knigły, kenž zwězuju kśesćijanow wšakich cerkwjow a njewótwisnych cerkwinskich wósadow. Tuchylu wujźo gronka w wušej 60 rěcow. Wóni załožuju mjazynarodnu zgromadnosć pśez mroki konfesijow, tradicijow a rěcow.
Lětosa móžomy prědny raz prezentěrowaś gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady w dolnoserbskej rěcy. Wósebnosć dolnoserbskich gronkow jo, až maju tekstowy zakład, kenž jo wušej 150 lět stary. Złožuju se na pisma Serbskeje Biblije, kótarejež slědne śišćane wudaśe jo wujšło w Chóśebuzu w lěśe 1868. Wót togo casa jo se pak rěc bejnje změniła. Smy se rozsuźili, stary bibliski stil tak daloko ako móžno zeźaržaś. Wobglědniwje pśiměrjone formulacije za źinsajšnych cytarjow su se orientěrowali na pśikłaźe Dolnoserbskich perikopow wudanych wót źěłoweje kupki pód nawjedowanim Madleny Norbergoweje w lěśe 2011. W gronkach su wšak wěste stare formy wobchowane: někotare archaizmy (na pśikład źejo, lej), h-pisanje (pśedzłožki hu-, ho– město wu-, wo-, na pśikład humóžnik město wumóžnik) a preteritum (na pśikład běšo město jo był). Germanizmy a ceste wužywanje artikelow (ten, ta, to atd.) su reducěrowane. Pšawopis jo aktualny. Mimo Serbskeje Biblije z lěta 1868 su se wužywali ako referenca: Dolnoserbske perikopy (2011), Prjatkowanja Herberta Nowaka (2008), aktualne nimske wudaśe a wšake słowjańske Biblije ako Nowa Biblia Gdańska, česka Bible 21, Český studijní překlad a Slovenský ekumenický preklad.
Daś dopołnijo Bóže słowo na kuždy źeń 2019 w dolnoserbskej rěcy zaměr bratšojskeje wósady. Wóno buźo nas wšedny źeń napominowaś, rozbuźowaś, warnowaś, troštowaś a inspirěrowaś. Kněžo, źěkujomy se za twójo słowo.


text: Hišće w přirodźe wšitko wotpočuje. Najebać to su fachowcy hižo rostliny a zwěrjata lěta postajili. Štom lěta 2021 ma łaćonske mjeno ilex aquifolium. Serbja mjenuja jón wótrolist, Němcy Stechpalme. „Aqui rěka wótre a folium lisćo, tohodla wótrolist“, rozłožuje fachowc lěsnistwa Guido Budar. „Wosebitosć je, zo tón swoje zelene łopjena tež w zymje zdźerži.“ We Łužicy tajki štom skerje njenańdźemy. Typiski je wótrolist w srjedźnej Europje, hdźež su zymy miłe a hdźež włóžna klima knježi. W Němskej pak rosće wón w porynskich kónčinach kaž tohorunja při Sewjernym a Baltiskim morju. Swoje krute městno ma wótrolist w křesćanstwje. „Bołmončku su Jězusa z palmami w Jerusalemje witali. Spominajo na to swjećimy bołmončku, a to z bołminu. W južnych kónčinach Němskeje su pak hižo w srjedźowěku tež hałzy wótrolista za to wužiwali, dokelž běše štom stajnje hižo spočatk nalěća abo w jara pózdnjej zymje połny lisća a bě tuž palmje najpodobniši“, wě Guido Budar.


text:
W septembrje a oktobrje před 75 lětami dźěłaše štyrnaće čłonow Serbskeje młodźiny jako dobrowólna brigada při powójnskim nowonatwarje w Juhosłowjanskej. Woni su železnisku čaru z Brčka do Banovićija we wotležanej kónčinje Bosniskeje sobu twarili. 62 000 młodostnych ze wšěch republikow Juhosłowjanskeje a dwaceći mjezynarodnych brigadow z mnohich krajow, na přikład Čěskosłowakskeje, Bołharskeje a Awstriskeje, bě tam zasadźenych. Serbska brigada pod komandantom Janom Nalijom z Małeho Wjelkowa bě jenička ze sowjetskeho wobsadniskeho pasma w Němskej. Jan Nalij bě syn 1887 w Židźinom rodźeneho pismikistajerja w Smolerjec knihićišćerni a ludoweho spisowaćela samsneho mjena. Poskitk předsydy Ericha Honeckera, z młodeje, 3. měrca 1946 załoženeje Swobodneje němskeje młodźiny brigadu dobrowólnikow za twar železniskeje čary pósłać, knježerstwo Juhosłowjanskeje wotpokaza. Wone nochcyše žanu pomoc wot młodostnych, kotřiž běchu snadź sami abo jich bratřa abo nanojo přećiwo Juhosłowjanskej wojowali abo Hitlerskej młodźinje přisłušeli.
19. oktobra 1991 běchu zamołwići Zwjazka, Kraja Braniborskeje a Swobodneho stata Sakskeje we Łazowskej cyrkwi zakład za nastaće Załožby za serbski lud połožili. To podpisachu tam mjenujcy zastupnica Zwjazka Angela Merkel – wona bě tehdy zwjazkowa ministerka za žony a młodźinu –, tehdyšej ministerski prezident Sakskeje Kurt Biedenkopf (wobaj CDU) a ministerski prezident Braniborskeje Manfred Stolpe (SPD) wukaz wo prawnisce njesamostatnej Załožbje za serbski lud. Z tym woni přilubichu, Serbow při zachowanju a wuwiwanju maćeršćiny, kultury kaž tež swojich nałožkow a tradicijow podpěrać. Tak je so dźensniša załožba takrjec „narodźiła“. Porjadnje dźěłać započała je wona w aprylu 1992. 28. awgusta 1998 bu potom w Slepom statne zrěčenje wo wutworjenju Załožby za serbski lud podpisane.
K třicećinam so załožba sama wobdari. Wot dźensnišeho je jeje nowy kanal na Instagramje zarjadowany. W nim a po dalšich digitalnych pućach chce institucija z krótkimi widejemi swójske stawizny, sobudźěłaćerjow kaž tež swoje skutkowanje předstajić. Janek Wowčer
Sobotu a njedźelu, 28. a 29. požnjenca před 75 lětami, schadźowaše so wjace hač 4 000 serbskich młodostnych a dalšich Domowinjanow w Radworju na prěnim zetkanju čłonow dźěłowych brigadow a Serbow po wójnje docyła. W lěću 1946 běchu so w serbskich wsach Kamjenskeho a Budyskeho wokrjesa wjesne jednotki Serbskeje młodźiny jako wobstatk narodneje organizacije Domowiny załožili, kotrež młodźinski sekretar třěšneho zwjazka Jurij Brězan jako předsyda cyłkownje nawjedowaše.
Domowinske dźěłowe brigady z Radworja, Šunowa a Pančic-Kukowa zahajichu njedźelu, 7. pražnika 1946, „Akciju Koslow“, z kotrejž su w dobrowólnym dźěle pomhali zakłady za nowotwar w poslednich dnjach wójny zničeneje wsy wotstronić. W přichodnych tydźenjach su tež brigady Serbskeje młodźiny z Jaseńcy, Dobrošic, Konjec, Budyšina a Baćonja a sydom dalšich brigadow zničene abo wobškodźene statoki zaso natwarili abo zwuporjedźeli. Koslowčenjo njech při swojim nowym wopomnišću sylnišo na to mysla!
Přiwótřenje zymneje wójny – přistup ZRN k NATO a załoženje Zwjazkoweje wobory 1955 – dowjedźe k reakciji Němskeje demokratiskeje republiki (NDR), zo přistupi Waršawskemu paktej a załoži Narodnu ludowu armeju (NLA) 1. měrca 1956. To pak ludowe hospodarstwo NDR sylnje wužadowaše. Wokoło lěta 1960 so hospodarske a nutřkopolitiske połoženje NDR přiwótři. Přewysoke, njerealistiske předewzaća w hospodarstwje a planach, přespěšne přetworjenje ratarstwa w běhu dweju měsacow nalěto 1960 na prodrustwa – hačkuli běchu za to štyri lěta planowane, wjedźechu k wosłabjenej ratarskej produkciji a tak k ćežam w zastaranju ludnosće z butru, zeleninu a mlokom.
W Zapadnym Berlinje dźěłaše nimale 65 000 staćanow NDR z Berlina a wokoliny, a wobydlerjo Zapadneho Berlina nakupowachu tunje zežiwidła we wuchodnym Berlinje. Nimale połojca w Błótach narosćenych kórkow, chrěna a dalšeje zeleniny předawachu burja w Zapadnym Berlinje. Sylne wotwabjenje młodych fachowych dźěłaćerjow, lěkarjow a technikarjow do ZRN kaž tež ćěkańca prodrustwownikow stej połoženje 1961 porno tamnym lětam chětro přiwótřiłoj.
Swobodne města běchu rědke w mjezynarodnych poćahach, ale eksistowachu. Lětdźesatki měješe marokkanske přistawne město Tanger tajki status. Spočatk 20. lětstotka bu Marokko wot Francoskeje a Španiskeje okupěrowane a Tanger bě dołho jendźelsce wobsadźene. W lěće 1923 podpisachu tele tři kraje zrěčenje wo neutralnym demilitarizowanym měsće ze swobodnym přistawom.
Lěta 1940 wobsadźi fašistiska Španiska Tanger, kiž bě wot 1945 hač do 1956 zaso swobodne město, po tym přińdźe zaso k nětko samostatnymu krajej Marokko. Tohorunja bu přistawne město Danzig, pólsce Gdańsk, po Prěnjej swětowej wójnje 1919 přez Versailleske měrowe zrěčenje jako swobodne město deklarowane z wosebitymi prawami za Pólsku kaž pólski přistaw, pólsku póštu, swójske wonkownopolitiske prawa a wojerske zepěranišćo Westerplatte. 1. septembra 1939 wobsadźichu němscy fašisća swobodne město Gdańsk.
Wobě železnicy Berlina słušeštej Němskej železnicy NDR, a přistajeni tež w Zapadnym Berlinje jej posłužowachu. Hnydom po połnocy 13. awgusta ćahi, kotrež do zapadneho dźěla města jězdźachu, hižo za přistup njedźeržachu, hač na wuwzaće dwórnišća Friedrichska dróha. Bojownicy wobrónjenych stotkow, policisća a wojacy hranicy kaž tež Narodneje ludoweje armeje zašlahachu z kałatym grotom hranicu, nastajichu kamjentne bloki a započachu pozdźišo wysoku murju twarić. Wobrónjene mocy NDR njedachu so wot ludźi mylić, kotřiž spytachu jich ze Zapadneho Berlina prowokować. Wobydlerjow wuchodneho Berlina, kiž běchu dotal w zapadnym dźělu Berlina dźěłali, abo chcychu tam swojich přiwuznych wopytać, při bliženju k hranicy wotpokazowachu a domoj pósłachu, někotrych agresiwnje wustupowacych tež zajachu.
To sta so 13. awgusta a w přichodnych dnjach. Někotrym Wuchodoberlinjanam, kotřiž direktnje na mjezy bydlachu, so hišće poradźi přez hranicu ćeknyć. Wokna a durje tajkich twarjenjow su na to na stronje k mjezy zamurjowali.
Z historiskim wuznamnym dnjom sta so 13. awgust 1961. Wot toho dnja bu hranica mjez wuchodnym a Zapadnym Berlinom zawrjena a wojersce škitana. Krótko do połnocy na njedźelu, mjenowaneho datuma, před 60 lětami alarmowachu přisłušnikow bojowych skupin w stolicy NDR a we wokolnych městach a sydlišćach kołowokoło Berlina we wobwodomaj Podstupim a Frankfurt nad Wódru a skazachu jich na zepěranišća. Wojersku drastu woblečeni a wobrónjeni pochodowachu abo jědźechu woni z nakładnymi awtami k mjezy ze Zapadnym Berlinom. W połnocy podachu so tam tohorunja z třělbami a mašinskimi pistolemi wobrónjeni ludowi policisća, přisłušnicy armeje a namjezni wojacy. Tež tanki Narodneje ludoweje armeje a sowjetskeho wójska su blisko hranicy stacionowali.
Načolnistwo Čerwjeneje armeje njebě to do nadpada wobkedźbowało, a armeje Sowjetskeho zwjazka běchu 200 hač do 500 kilometrow wot zapadneje hranicy kraja zdalene, čehoždla jeničce namjezne jednotki hranicu zmužiće zakitowachu. Njehladajo na to přikaza sowjetski zakitowanski minister, maršal Semjon Konstantinowič Timošenko, 22. junija wječor Čerwjenej armeji, njepodać so do kruteho zakitowanja nadpadnjeneho kraja. Po jeho přikazu dyrbjachu sowjetske jednotki město toho do napřećiwneho nadběha nastupić a němske wójsko přez hranicu wróćo tłóčić. To pak njewotpowědowaše hižo realnemu połoženju.
Načolnicy fašistiskeje Němskeje a jeje wójsko běchu sylnosć sowjetskeho hospodarstwa, krutosć sowjetskeje towaršnosće a zmužitosć a rjekowstwo wojakow Čerwjeneje armeje podhódnoćili. Rjekowstwo domiznu zakitowacych wopokaza so hižo w prěnich dnjach nadpada, jako namjezni wojacy hač do nimale poslednjeho muža přećiwo agresoram wojowachu. Hraničnu twjerdźiznu Brjest je na přikład mała wobsadka 29 dnjow dołho zakitowała.
22. junija 1941 dopołdnja wozjewi němski wonkowny minister Joachim von Ribbentrop wo nadpadźe fašistiskeho kraja na Sowjetski zwjazk (ZSSR) tole: „Němska chce swět před smjertnym strachom bolšewizma wuchować a je tohodla wójnu započała, zo by hrožacemu nadpadej Čerwjeneje armeje na Němsku a z njej zwjazane staty zadźěwała.“ Hišće 22. junija stej knježerstwje fašistiskeje Italskeje a Rumunskeje Sowjetskemu zwjazkej wójnu přizjewiłoj. Tomu přizamkny so hišće 23. junija satelitny kraj Němskeje Słowakska, 26. junija Madźarska a dźeń po tym Finska. Ze 40 armejemi podpěrachu zwjazkarjo Němsku při nadpadźe na ZSSR.
Dźensa před 80 lětami rano w pjećich Moskowskeho časa započa fašistiska Němska ze złóstniskej agresiju přećiwo Sowjetskemu zwjazkej. Z njej dósta 1. septembra 1939 z nadpadom hitlerskeje Němskeje na Pólsku zahajena Druha swětowa wójna nowu dimensiju. W 3.15 hodź. překročichu fašistiske jednotki hranicu Sowjetskeho zwjazka (ZSSR) z wot fašistow wobsadźeneje Pólskeje, z Narańšeje Pruskeje, Słowakskeje, Madźarskeje a Rumunskeje a zdobychu so do wulkeho kraja: 190 němskich diwizijow z dohromady 5,5 milionami wojakow.


text:
Běły Chołmc
Běły Chołmc (němsce Weißkollm) je wjes w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazej. Ma wjace hač wósom stow wobydlerjow.
GeografijaWobdźěłać
Wjes – po sydlišćowej formje rozšěrjeny kulowc – leži při Małej Sprjewje w sewjernym dźělu Łazowskeje gmejny, něhdźe dźesać kilometrow wuchodnje Wojerec. Centrum Łaza je někak tři kilometry na juh wot Běłeho Chołmca. Na sewjerozapadźe nadeńdźe so susodna wjeska Roholń, na juhowuchodźe Třižonjanski jězor a na sewjerowuchodźe Łazowski.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Colmen pochadźa z lěta 1495. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.[2]
W lěće 1884 měješe wjes hromadźe z Tyhelkom po Mukowej statistice 580 wobydlerjow, mjez nimi 530 Serbow (91 %).[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 46 %.[4] Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.
WosobinyWobdźěłać
- Korla Błažij (1864–1932) – šewc, zakitowar serbstwa
- Jan Cuška (1766–1795) – burski wjednik
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Łaz
- ↑ Běły Chołmc w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 94. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [1079 wobydlerjow, z nich 330 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 50 z pasiwnymi, 121 serbskich dźěći a młodostnych, 578 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běły Chołmc | Bjedrichecy | Drěwcy | Hermanecy | Koblicy | Lipiny | Mortkow | Roholń | Šćeńca | Tři Žony | Tyhelk | Wulke Zdźary | Wysoka | Złyčin


text:
Budyšin/ 12.11.2020
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel w Serbskim instituće w Budyšinje bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany.
Wot 1995 je rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. We Freiburgu a Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. 53-lětny Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.
Prof. dr. Gun-Britt Kohler, direktorka Instituta za slawistiku w Oldenburgu hódnoći slědźenje Menzela: "Wědomostny profil knjeza dr. Menzela wuznamjenja so najprjedy jónu na wusahowace wašnje přez swoju nimorjadnu šěrokosć, kotraž je nimale jeho jónkrótne znamjo. Wón słuša k małej ličbje młódšich slawistkow a slawistow, kotřiž su wo wjace hač dwěmaj słowjanskimaj rěčomaj publikowali – pólšćina, rušćina, ukrainšćina, běłorušćina, łemkowšćina, serbišćina, chorwatšćina, kašubšćina, hornjo- a delnjoserbšćina."
Wot lěta 2017 dźěła Thomas Menzel, nimo swojeho slědźenja k serbskej gramatice, na sorabistiskim přinošku za Słowjanski rěčny atlas Mjezynarodneho komiteja slawistow sobu. Tutón rěčny atlas je dołhodobny multilateralny slědźerski projekt słowjanskich krajow a Němskeje. Je to prěnje makrodialektologiske předewzaće, kotrež zjima informacije wo dialektnych rozdźělach we wobłuku cyłeje rěčneje swójby.
Wot lěta 2018 je Thomas Menzel tež sobustaw Komisije za słowjanske rěčne kontakty při Mjezynarodnym komiteju slawistow. Komisija so zaběra z wliwom, kotryž ma kontaktna abo susodna rěč na gramatiku a słowoskład přepytowaneje rěče. Wot lěta 2020 zastupuje Menzel Serbow w Mjezynarodnym komiteju slawistow, kotryž wuhotuje kóžde pjeć lět Mjezynarodny kongres slawistow.
Tež direktor Serbskeho instituta, dr. Hauke Bartels, wjeseli so přez spožčenje titula: "Je wažne, so ze sorabistiskim rěčespytom přeco tež we wjetšim konteksće slawistiki zaběrać. Runje w tutym wobłuku wudospołnja cyłkowny profil Thomasa Menzela idealnje rěčespytny wotrjad Serbskeho instituta. Wjeselu so, zo smy jeho za sorabistiku dobyć móhli a zo dóstanu jeho slědźenja z nowym titulom připóznaće. Ze swojim wuwučowanjom budźe dale zajim za Serbow a serbšćinu budźić móc."
Prof. dr. Gerd Hentschel, něhdy doktorski nan priwatneho docenta dr. Thomasa Menzela w Instituće za slawistiku w Oldenburgu: "Na městno wučersko-šulerskeho poćaha je chětro spěšnje kolegialny poměr stupił, kotryž so naposled w lisćinje zhromadnych publikacijow špiheluje. Thomas Menzel zwjazuje přikładnje profundne a šěroke znajomosće słowjanskich rěčow w arealnym a chronologiskim nastupanju z teoretiskej orientaciju w modernym rěčespyće. Wón je narodnje a mjezynarodnje připóznaty a za Oldenburgsku slawistiku a – kaž so nadźijam – tež za jeho nětčišu akademisku domiznu, Serbski institut, dobra wizitka."
Thomas Menzel bydli nětko štyri lěta we Łužicy a rěči mjeztym hornjoserbsce.Dalše informacije
(z publikaciskej lisćinu):


text:
Missisipi
Gminy we USA:
- Mississippi (ang. Mississippi Township) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Crittenden
- Mississippi (ang.: Mississippi Township) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Desha
- Mississippi (ang.: Mississippi Township) – gmin we sztaće Arkansas, we hrabstwje Sebastian
- Mississippi (ang.: Mississippi Township) – gmin we sztaće Illinois, we hrabstwje Jersey
- Mississippi (ang.: Mississippi Township) – gmin we sztaće Missouri, we hrabstwje Mississippi
Hrabstwa we USA:
- Mississippi (ang.: Mississippi County) – we sztaće Arkansas
- Mississippi (ang.: Mississippi County) – we sztaće Missouri


text:
Jastrzymbie: pościg za przestympcōm aż na czeskõ strōnã
Szandarzi z wydziału ruchu drōgowego jastrzymbskij kōmyndy kludziyli pościg transgraniczny za szoferym mazdy. Chop ôstoł zastawiōny w Jastrzymbiu do kōntrole drōgowyj. W jeji czasie pokŏzało sie, iże je poszukowany. 29-latek wziōn uciykać, a mōndurowi gōniyli go bez krys wodzisławski i Rebublikã Czeskõ. Tam drapli jastrzymbiana i przekŏzali go kamratōm z czeskij policyje. Chop mioł przi sie brōń pŏlnõ gazowõ jak tyż postrzodki odurzające.
We wtorek w nocy kole godziny 2.30 policyjōny z jastrzymbskij drogōwki uzdali zastawić do kōntrole szofera mazdy W czasie czynności pokŏzało sie, iże chop je poszukowany. Jak wachtyrz prawa podeszoł do szofera i kŏzoł mu wyjś ze auta, chop prōbowoł zapŏlić motōr. Szandar bez ôtwarte ôkno prōbowoł go zastawić, ale w kōńcu poradziōł sztartnōńć wozidło i wziōn uciykać.
Wachtyrze prawa zarŏz zaczli go gōnić bez krys wodzisławski aż do Republiki Czeskij. Policyjōny zastawiyli chopa w Trzanowicach. 29-latek jeszcze prōbowoł uciykać piechty, ale ôstoł obezwładniōny i zastawiōny ôd jastrzymbskich policyjōnōw, co przekŏzali go kamratōm z czeskij policyje. W czasie zastawiyniŏ policyjōny znŏdli przi nim brōń gazowõ jak tyż postrzodki bamōncōnce, co ôstały zabezpieczōne ôd czeskich mundurowych. Policyjōn, co w Jastrzymbiu prōbowoł zablokować chopowi sztartniyńcie motora, doznoł urazu rynki i trefiōł do lazarytu. Na szczyńście jego życiu niy grozi niybezpieczyństwo. Po dostaniu pōmocy dŏchtōrskij, wyszoł do dōm.
Jastrzymbiōn ôstoł sprawdzōny ôd mōndurowych z Czech. Wczorej 29-latek trefiōł w rynce kryminalnych z Jastrzymbiŏ. Pokŏzało sie, iże mioł ôn przi sobie marihuanã jak tyż inksze postrzodki bamōncōnce. Poszukowany ôstoł przewiyziōny do Zakładu Kŏrnego w Cieszynie. Przedstawiōno było mu ôbskarżynie czynnego ôporu jak tyż niyzastawiyniŏ sie do kōntrole drōgowyj, za co grozi mu do 5 lŏt heresztu, jak tyż bezwarōnkowy zakŏz kludzyniŏ wszelich wozideł. Ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr i gyricht.


text:
Po tankowanju do karanteny
Berlin/Praha. Nimo Ústeckeho wokrjesa a Morawsko-Šleskeho wokrjesa je zwjazkowe knježerstwo spochi zwyšenych koronainfekcijow dla wčera za cyłu Čěsku pućowanske warnowanje wozjewiło. Štóž wottam do Němskeje zapućuje, dyrbi so hnydom do karanteny podać. To płaći tež za tankowanje a nakup cigaretow hnydom po mjezy. Dojězdźowarjow to njepotrjechi, za nich płaća hišće wosebite prawidła.
Dwě dyrbještej do chorownje
Budyšin. Natyknjenje z koronawirusom su wčera pola dalšeje wosoby w Budyskim wokrjesu zwěsćili. Krajnoradny zarjad je wo aktualnje 29 schorjenych informował. Dwě wosobje, jedna wjace hač předwčerawšim, stej w stacionarnym lěkowanju. Zhorjelski wokrjes je wčera štyri nowe infekcije přizjewił. Jednu wosobu dyrbjachu tam za intensiwne medicinske zastaranje do chorownje dowjesć.
Konje tola poběža
Tři nowe koronapady zwěsćili
Budyšin. W Hornjej Łužicy registrowachu wčera tři nowe natyknjenja z koronawirusom, dwě w Budyskim a jedne w Zhorjelskim wokrjesu, kotrež běchu pola šulerki šule w nutřkownym měsće Zhorjelca zwěsćili. W Budyskim wokrjesu je 42 schorjenych wosobow, z nich jednu dale stacionarnje lěkuja. Ličbje postajenych karantenow běštej wčera 86 (-42), rozprawja Budyski krajnoradny zarjad, a 106 (+16), kaž ze Zhorjelca rěka.
Jewišćowy bal wotprajeny
Budyšin. Tradicionalny, 13. a 14. nowembra planowany jewišćowy bal Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła lětsa wupadnje. „Smy dołho rozmyslowali a zwěsćili, zo pod wokomiknymi wuměnjenjemi korony dla zarjadowanje ze sceniskim programom, reju a pohosćenjom přewjesć njemóžemy“, informuje Budyske NSLDź na swojej internetnej stronje.
Korčmy wot 22 hodź. zawrjene
Abrafaxy sej Saksku wotkrywaja
Drježdźany. Oktoberske wudaće znateho comicoweho časopisa MOSAIK je cyle na Saksku wusměrjene. Abrafaxy, kotrež su w běhu lět po wšěm swěće po puću byli, sej nětko swobodny stat wotkrywaja. Jeho třěšna znamka „Tak to w Sakskej dźe.“ a MOSAIK stej składnostnje 30. róčnicy znowazałoženja Sakskeje jónkrótny wosebity zešiwk w nakładźe 110 000 eksemplarow wudałoj, kotrež budu wot 29. septembra na předań.
Postup na 577 padow
Budyšin. Ličba zwěsćenych koronainfekcijow w Budyskim wokrjesu je wčera wo dwě na dohromady 577 postupiła. Strowotniski zarjad rěči wo 42 aktualnje schorjenych wosobach, z kotrychž jednu stacionarnje lěkuja. 129 ludźi ma postajenu karantenu dodźeržeć, 29 mjenje hač předwčerawšim. Ličba nowonatyknjenjow wučinješe w minjenych sydom dnjach dwanaće.
Darić knihu za kofej
Znowa smjertny pad korony dla
Budyšin. Na sćěhi korony je předwčerawšim w Budyskim wokrjesu starši pacient z předschorjenjemi zemrěł, kaž krajnoradny zarjad informuje. Ličba smjertnych padow w zwisku z koronu abo jeje dla rozrosće tak na 22. Přez kónc tydźenja zwěsćichu dalšu inficěrowanu wosobu, tak zo bě wčera 45 schorjenych. W Zhorjelskim wokrjesu sobotu a njedźelu žane změny njeběchu.
Do zastojnstwa zapokazana
Drježdźany. Psychologowka a starobna slědźerka Ursula M. Staudinger bu wčera oficialnje jako rektorka Techniskeje uniwersity Drježdźany (TUD) do zastojnstwa zapokazana. Na swjatočnym akće w awditoriju maksimumje wobdźěli so tež sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU). Staudinger dźakowaše so swojim předchadnikam „za ekscelentny zakład“ wuspěšneho přichoda TUD.
Twarja a torhaja
Rěčny certifikat złožili
Budyšin. Štyrjo wobdźělnicy z Łužicy a zwonka njeje su sobotu pruwowanje za Rěčny certifikat hornjoserbšćiny na niwowomaj A1 a A2 w Rěčnym centrumje WITAJ złožili. Z pomocu mustrowych pruwowanjow na internetnej stronje www.sprachzertifikat-sorbisch.de móžachu so zajimcy na pruwowanje přihotować. Aktualnje wuwiwa RCW material za schodźenkaj B2 a C1.
Wirus druhi raz zwěsćeny
Budyšin. W Budyskim wokrjesu maja pad, zo su pola wustrowjeneje koronapacientki wirus znowa zwěsćili, kaž strowotniski zarjad minjeny pjatk zdźěli. Samsny dźeń powjetši so ličba pozitiwnje testowanych wo štyri na dohromady 574. Budyski krajnoradny zarjad na to skedźbnja, zo su ludźo-dowolnicy, nawrótnicy z rizikowych kónčin, winowaći na strowotniskim zarjedźe so přizjewić.
Emmy za Mariju Schrader
Dohromady štyri nowe pady
Budyšin. Budyski kaž tež Zhorjelski stej wčera wobaj dwě nowoinfekciji z koronawirusom wozjewiłoj. Tak cyłkownej ličbje na niskim niwowje přiběratej runje tak kaž postajene karanteny za 197 (+7) ludźi w Budyskim a 61 (+22) wosobow w Zhorjelskim wokrjesu.
Rapper Ares njewitany
Kumwałd. Přećiwo zasydlenju Chrisa Aresa, wot bayerskeho wustawoškita wobkedźbowaneho prawicarskoekstremneho rappera, w Kumwałdźe wupraji so tele dny tamniša gmejnska rada z hłosawzdaćom AfD. Gremij je wjesnjanostu Thomasa Martolocka (CDU) społnomócnił, hromadźe ze zarjadami přećiwo planam Aresa we wsy zakročić. Tam chce rapper tattoo-studijo a předań scenoweje drasty zarjadować.
Zesylnja awtorske prawa
Nowa direktorka powołana
Zhorjelc. Kulturna stawiznarka dr. Agnieszka Gąsior přewozmje 1. meje 2021 zastojnstwo direktorki Šleskeho muzeja w Zhorjelcu. Jelenjogórska wědomostnica bě dotal mjez druhim sobudźěłaćerka Leibnitzoweho instituta za stawizny a kulturu wuchodneje Europy na Lipšćanskej uniwersiće. Wona naslěduje dr. Markusa Bauera, kiž je instituciju wot jeje załoženja 1999 nawjedował.
Dalše pady w Hornjej Łužicy
Budyšin. Wo třoch nowych natyknjenjach z koronawirusom je Budyski strowotniski zarjad wčera rozprawjał. Po tym je aktualnje 44 wosobow schorjenych, dwě z nich lěkuja w chorowni. Zwěsćenej dalšej infekciji na nětk dohromady 15 wozjewi wčera Zhorjelski wokrjes, jednu wosobu tam stacionarnje zastaruja. W karantenje bě wčera 188 wosobow w Budyskim a 39 w Zhorjelskim wokrjesu.
Přemysłowy dawk sobu najwyši
Za kandidatow so wuprajili
Budyšin. Roland Ermer měł klětu znowa za wólby zwjazkoweho sejma kandidować, Udo Wićaz lěto pozdźišo k wólbam Budyskeho krajneho rady. Za wobě personaliji je so předsydstwo Budyskeho wokrjesneho zwjazka CDU na swojim wčerawšim posedźenju wuprajiło, kaž strona wozjewi. Zaměr za wólby zwjazkoweho sejma je, lěta 2017 na AfD zhubjeny wólbny wokrjes wróćo zdobyć.
Hilse nominowany
Łaz. Zapósłanc zwjazkoweho sejma za wólbny wokrjes Budyšin I Karsten Hilse chce klětu znowa jako direktny kandidat strony AfD nastupić. To připowědźi wón tele dny na swojej facebookowej stronje a wozjewi swoju nominaciju. Z 33,2 procentomaj hłosow wolerjow bu wón před třomi lětami jako direktny kandidat do zwjazkoweho sejma woleny. To je tež klětu zaso jeho zaměr.
Baziliku zawru
Schadźowanka budźe!
Budyšin. Organizaciski team załožby je rozsudźił lětušu schadźowanku w Budyšinje přewjesć, a to 21. nowembra w „Krónje“. Přihoty su zaběželi, a kulturne skupiny budu najručišo informowane. Wobšěrny hygienowy koncept, kotryž je z wuměnjenjom, nětko zdźěłuja. Reje pak žane njebudu a bara wostanje zawrjena.
Dalše štyri koronapady
Budyšin. Přez kónc tydźenja su w Budyskim wokrjesu dalše štyri nowoinfekcije z koronawirusom zwěsćili. Jedyn pacient je so zwonka wokrjesa natyknył, tamni na swójbnych swjedźenjach. Ličba w zwisku z koronu zemrětych wučinja mjeztym 21. Spočatk meje natyknjena 53lětna žona, kotraž bě wot toho časa w chorowni, je komplikacijow koronainfekcije dla zemrěła.
Štó dóstanje myto publikuma?
Z nowym kandidatom
Zhorjelc. Florian Oest je direktny kandidat CDU Zhorjelskeho wólbneho wokrjesa 157 za klětuše wólby zwjazkoweho sejma. 79,5 procentow čłonow wokrjesneho zwjazka je jemu sobotu dowěru wuprajiło. Oest přewozmje wot Michaela Kretschmera wokrjes, kotryž chcedźa klětu wot AfD wróćo zdobyć. Jej bě tuchwilny ministerski prezident Sakskeje lěta 2017 ze 26,7 procentami hłosow podležał, AfD dósta tehdy 32,9 procentow.
Karpowa sezona zahajena
Rakecy. Sakscy ratarjo su sobotu w Rakecach saksku karpowu sezonu zahajili. Hladajo na suchotu liča skerje ze snadnym wunoškom. Wšako bě znowa wulke wužadanje, haty wobhospodarjeć. Loni žnějachu sakscy rybarjo 1 700 tonow karpow, štož budźe lětsa zawěsće mjenje. Sezonu z publikumom zahajić njebě koronapandemije dla móžno.
Serbskej filmaj pokazali


text:
Dźensa wječor na mnohich městnach wuhladamy, kak wjesnjenjo w dobrej zhromadnosći chodojty pala. Do toho su hižo meju stajeli. Hajenje tohole rjaneho nałožka je wšak w předpolu z wjele dźěłom zwjazane.
Dobrošicy (aha/SN). Po tym zo su so w Dobrošicach loni po 65 lětach rozsudźili zaso meju stajić a mjetać, je to wosebje tež mjez staršimi wobydlerjemi dobry wothłós našło. Iniciatoram bě samozrozumliwe, wozrodźeny nałožk dale hajić. Hižo minjenu sobotu je so wosom muži a runje telko dźěći podało do lěsa mjez Lišej Horu a Łomskom po hałžki za wěnc a girlandu wokoło meje. Z dowolnosću wobsedźerja lěsa Jana Wjesele narězachu dźesać měchow hałžkow. Marko Dźisławk kedźbowaše a radźeše, kotre hałzy smědźa wot šmrěkow wotrězać, bjez toho zo by to štomej škodźało.


text:
Po 25 lětach skutkowanja we Wojerowskej měšćanskej radźe a na dobro serbstwa so Martin Schmidt ze zastojnstwa rozžohnuje
We Wojerecach je wón najstarši aktiwny zapósłanc měšćanskeje rady. Sam praji, zo bije jeho wutroba za čestnohamtsce skutkowacych, dobrowólnikow a kulturne dźěło. Wone postaja jeho skutkowanje hižo wjacore lětdźesatki. Rěč je wo Martinje Schmidće. W meji so 81lětny z aktiwnym skutkowa- njom w měšćanskej radźe rozžohnuje. Wo dopomnjenkach, wo aktualnym wuwiću a wo wuhladach do přichoda je so z nim Andreas Kirschke rozmołwjał.
Čehodla zastojnstwo we Wojerowskej měšćanskej radźe złožiće?
M. Schmidt: Je to prosće prašenje staroby a wotwažowanja. Chcu so přichodnje na někotre ćežišća koncentrować. Wone leža předewšěm we wobłukach kultura, kubłanje a towarstwowe dźěło.
Kak sće so zapósłanc měšćanskeje rady stał?


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 11.03.2018
- brakło syra na festiwalu syra
- geje z fantazyje
- chaja skuli sprzōntaniŏ
Szok i pogorszynie we Brighton we Wielkij Brytaniji po tym, jak brakło syra na festiwalu syra. Podle ôrganizatorōw skuli złyj pogody wielu wystŏwcōw niy przijechało.
Wielki Festiwal Syra prziôbiecoł „moc nojlepszych miyndzynŏrodowych producyntōw i handlyrzy z jejich szumnymi syrami”. Dlŏ ludzi, co zapłaciyli po 22 funty za bilet, tych handlyrzy było za mało. Na festiwal niy przijechali tyż muzykańciŏ, co mieli grać „jazz, funk i R ‘n’ Brie”. Zaś sie potwiyrdzŏ, że Anglijŏkōm styknie -3 stopnie i wszysko stŏwŏ.
Zdrzōdło: BBC
Rahmatullo Sajfutdinow, imam z Taszkyntu w Uzbekistanie, w piōntkowyj chutbie uzdoł sie pedzieć wiernym ô fantazyji. „Bez przikłŏd kobiyty forsztelujōm sie gryfnych aktorōw z tureckich ôperōw mydlanych. We mediach społecznościowych je moc takich postōw napisanych ôd wydanych kobiyt. To choby trzi ôsoby brały udzioł we stosunku.”
Tōż podle Sajfutdinowa take praktyki mogōm dokludzić do narodzyniŏ gejōw.
„Chopi tyż niy mogōm sie forsztelować piyknyj kobiyty, jak śpiōm ze swojymi żōnami, bo może z tego być lesbijske dziecko.” A jak baba sie forszteluje babã, a chop chopa, to co?
Zdrzōdło: Radio Free Europe
Uniwersytet w Oksfordzie przeprosiōł świat po tym, jak we internecie pokŏzała sie fotografijŏ sprzōntŏczki, co robiyła swojã robotã.
Na słodach kryjdōm ftoś napisoł „Wesołego Miyndzynŏrodowego Dnia Kobiyt”, a ôna prziszła to zmyć. Dochtorka politologije zarŏz zrobiyła fotografijõ i wciepła jã na Twitter z kōmyntŏrzym, że ôchrōna uniwersytetu kŏże kobiycie zmyć nŏpis. Po tym, jak uniwesytet przeprosiōł za wymŏganie ôd swojich pracownikōw wykōnowaniŏ swojij roboty, dochtorka zażōndała, żeby sprzōntŏczkã przeprosić, dać jij szŏlkã tyju i wysłać do dōm na resztã dnia. Samyj kobiyty na fotografiji żŏdyn ô zdanie niy spytoł. Uniwersytetowi radzymy wyciepnōńć z roboty wszyske sprzōntŏczki, żeby to sie niy powtōrzyło, a dochtorce propōnujymy niy używać wiyncyj inkszych ludzi za rekwizyty.
Zdrzōdło: The Telegraph
Oxford security makes a woman cleaner scrub out “Happy International Women’s Day” on the Clarendon steps. What an image for #IWD, @UniofOxford. #strikeforUSS #UCUstrike pic.twitter.com/E9u5S37hWW
— Sophie Smith (@DrSophieSmith) March 8, 2018


text:
Piwo
Piwo je alkoholiski napoj, kiž nastawa přez fermentaciju přetworjenych zornješkow (zwjetša w formje ječmjenjoweho słoda). Nětko jako dodaće do piwa wužiwa so chmjel, kiž daje hórkosć, móžne su tež druhe wobstatki jako na přikład korjeniny, płody abo měd. Fermentacija bu typisce wot piwarskich droždźow wuwabjena.
W Němskej ma wjetšina sortow piwa mjezy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" je wuznamjeniło w prasłowjanskej rěči jednorje "piće", potom je so přeměniło k zapřimnjenju alkoholiskeho napoja.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Piwo je jedne z najstaršich alkoholiskich pićow. Namakanki z Mezopotamiskeje wot wokoło 4.000 lět před Chrystusowym narodźenjom pokazuja, zo su tam znali piwo.
W srjedźowěku piće piwa je było powšitkowne; tehdy piwo je samo dźěćom dawali. Tehdyše piwo je pak měło mjenje alkohola hač nětko, piće wody je při tym było strachotne dla bakterijow w njej. Dla słoda je so dodawało do piwa wšelake přičinki. W kóncu srjedźowěka chmjel je započał być najpopularniši přičink.
Pjerše šěroko nałožowane prawo za piwo je było Bayerske prawo čistosće (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Je wono prajiło, zo piwo ma so přihotować jenož z ječmjenjoweho słoda, wody a chmjela. Nětko hóda so, zo přičina tajkich wobmjezowanjow je była, zo by z jednoho boka pšeńca a rožka je słužili jenož k přihotowanju chlěba, a z druheho boka, zo by do piwa njeje so dodawało strachotne zela. Piwo z pšeńcy je móhli pak přihotować w klóštrach.
Před 18. wěkom słód su sušili nad wohnjom z drjewa abo wuhla, tohodla piwa toho časa je měli jako so zda aroma dyma. Pozdźišo z nowu techniku je so dało dóstać čisćiši jasny słód, ale tež ćěmny słód bjez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Nětko je słód z aroma dyma rědki a wužiwany jenož w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: delnja fermentacija a piwo typa "lager", wužiće pasteurizacije, slědźenje a sadźanje droždźow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" je nastało najpopularniše piwo na swěće.
Nětko wjetšina šěroko předawanych piwow je pasteurizowana a filtrowana. Pasteurizacija daje piwu dołhu čerstwosć, dokelž zabija bakterije a druhe mikroorganizmy. Filtrowanje daje piwu čistu barbu. Su pak kraje, hdźež wěsty podźěl maja piwa z žiwymi droždźemi, to rěka bjez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na přikład Belgiska a Wulka Britaniska (hdźež tajkim piwam rěka "real ale").
Rozdźělenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Je wjele metodow rozdźělenja piwow. W němskej jedna z nich je po zakładnej korjenini, na přikład połne piwo ma mjezy 11% a 15,9%, sylne wjace hač 16% a tak dale.
Piwo dźěle so tež mjezy druhim po sorće słoda (na př. jasny a ćěmny), sorće droždźow, kiž fermentuju piwo (na př. delnjeje a hornjeje fermentacije).
Jendźelski spisowaćel Michael Jackson je w lěće 1977 wudał knihu The World Guide To Beer, hdźež je jako prěni kategorizował piwa na cyłym swěće. Jeho próca je so měła wliw na wuwiće slědźenja piwowych stilow.
Wotbywanišća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetše piwo produkowace předewzaće je belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev, wobsedźer markow (US-ameriski) Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Na druhim městnje steji SABMiller, wobsedźer markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Třeće najwjetše předewzaće je nižozemske Heineken, wobsedźer markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Najwjetši importer piwa na swěće je USA, najwjetši eksporter je Mexiko. Němska je třeći najwjetši eksporter na swěće.
Najwjetše konsumowanje po ličbje wobydlerjow je w Čěskej, na druhim městnje slěduje Němska.[1]


text:
Kilimandżaro
Spůłrzyndne: 03°04' S 37°21' E
Kilimandżaro to je gůra we Tanzańiji, przi grańicy ze Kyńijům. Je to nojwyższo gůra we Africe. Mo trzi wjyrchy, kożdy ś ńich to je downy wulkůn:
- Uhuru na wulkůńe Kibo, wysoki na 5895 m n.p.m.
- Mawenzi - 5150 m n.p.m.
- Shira - 3940 m n.p.m.
Pjyrszy roz zdobyto we 1889 roku uod Hansa Meyera a Ludwiga Purtschellera. We 1921 utworzůno sam rezerwat przirody, a uod 1973 Narůdowy Park - Kilimanjaro National Park, kery mo 753 km² wjyrchu. Uod 1987 je uůn wpisany na Lista śwjatowygo dźedźictwa uod UNESCO.
Przi samym wjyrchu na wjyrchu ůng. 4 km² zalygo śńyg.
Mimo aże Kilimandżaro je we Tanzańiji, bezma cołke dochody ze turystyki dostowo Kyńijo, bez cůż prziszło pora razůw do kůnfliktu mjyndzy tymi państwůma.


text:
Beschreibung
Dale wobsahuje material nawod za wopisowanje kolesa a za wopisowanje činitosćow, kaž je to na př. reparatura wobruče. Dialogi za zwučowanje w čitanju a w swobodnym rěčenju, fantastiske powědančko jako zakład za stworjenje dalšich tajkich powědančkow a kriminalka z nadawkami słuža aktiwnemu nałožowanju serbšćiny. Hry kaž puzzle, křižowki, memory a kwis za kolesowych ekspertow material wudospołnjeja. Dźěłarnička je po stopjenkach ćežkosće rjadowana a hodźi so derje za wuknjenje při stacijach wužiwać.


text:
Debricy
Debricy (němsce Döbra) su wjes ze 182 wobydlerjemi[2] na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja ke gmejnje Wóslink a leža 139 m nad mórskej hładźinu při Čornym Halštrowje. Běchu hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl gmejny Skaskow-Debricy a wot lěta 1994 gmejnski dźěl Wóslinka.
Susodne wjeski su Skaskow na sewjerowuchodźe, Tradow na wuchodźe, Smjerdźaca zady lěsa na juhowuchodźe, Jitro na juhozapadźe a Lěska na sewjerozapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Dobyr je z lěta 1374[3].
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, mjez nimi 133 Serbow (82 %).[4] Rěčna změna k němčinje sta so w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Tak zwěsći Arnošt Černik srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,4 %.[5] Ewangelscy Debričenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 1. julija 2020; gmejnske zarjadnistwo Wóslink; [1]
- ↑ staw: 1. julija 2020; gmejnske zarjadnistwo Wóslink; [2]
- ↑ Debricy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 97. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 251. [271 wobydlerjow, z nich 44 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 7 z pasiwnymi, 7 serbskich dźěći a młodostnych, 213 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Hórnikowa knihownja
Hórnikowa knihownja (čěsce Hórnikova lužickosrbská knihovna) nadeńdźe so w Serbskim seminarje na Małej Stronje w Praze a wobsahuje najwjetšu zběrku serbskeje a sorabistiskeje literatury zwonka Łužicy.
Za čas Serbskeho seminara steješe knihownja jeho chowancam k dispoziciji. Wobstatk knihow zestaješe so hłownje z darow jednotliwcow, mjez nimi tež wosobinske zawostajenstwa. Na iniciatiwu fararja Imiša dósta w 1890tych lětach prěni raz tež ewangelske serbske spisy z Łužicy. Z rozpušćenjom seminara w lěće 1922 přewza Čěskosłowaksko-serbske towarstwo „Adolf Černý“ serbski dźěl zběrki, mjeztym zo donjesechu němske, čěske a łaćonske spisy z knihownje do Budyšina. Za čas nacionalsocialistiskeje okupacije Čěskeje buchu knihi do Němskeje wotwjezene, wróćichu so pak po wójnje zaso do Prahi. Wot wulkeje wody Wołtawy w awgusće 2002 bu tež dźěl knihownje potrjecheny a wjele knihow wobškodźene.
Najstaršej spisaj Hórnikoweje knihownje stej Ticinowa gramatika z lěta 1679 a Frenclowa gramatika z lěta 1693.
Knihownja so wot Towarstwa přećelow Serbow (SPL) wobhospodarja a je wotewrjena kóždy štwórtk wot 16 do 18 hodź. a po dorěčenju.
WotkazWobdźěłać
- Online-katalog Hórnikoweje knihownje
- Stawizny Hórnikoweje knihownje na webstronje SPL (čěsce)


text:
Oktober
Oktober[1], literarne: winowc[2], winski[3] (górnoserbski winowc) - jo źasety mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Jogo mě oktober rezultěrujo z fakta, až wón jo był wósymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.
Mjenja winowc a winski póchadatej z wina, kótarež se w toś tem mjasecu žnějo.
Oktober jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waga a Skorpion.
Oktober zachopina ze samskim wšednym dnju kaž januar w kuždym lětu, mimo w pśestupnem lětu.


text:
Pomoc pśi pytanju
W zběrce dolnoserbskich swójskich mjenjow pyta se standardnje mjazy aktualnje płaśecymi formami mjenjow. W pytańskem pólku dej se zapódaś cełe pytane słowo, na pś. Brjazyna. Wuslědki pokazuju se ako lisćina wšyknych mjenjow, kótarež wopśimjeju pytane słowo (pódla Brjazyna teke Brjazyna nad Jazorom). Wóna jo źělona do kategorijow ako na pś. mjenja sedlišćow, mjenja zastojnskich jadnotkow, familijowe mjenja (gl. Zapśimjeśa). Pla městnych mjenjow slědujo kuždemu dolnoserbskemu mjenju wótpowědne nimske mě a krotke wopisanje objekta. Pó samskej wašni funkcioněrujo pytanje mjazy aktualnymi nimskimi mjenjami.
Pytaś móžo se za jadnym abo za wěcej słowami. Ako wuslědki pokazuju se jano te wuraze, kótarež wopśimjeju wšykne zapódane słowa. Pśikład: Napšašowanje »nowa wjas« wunjaso wuslědki Nowa Wjas, nic pak Nowa Bukowka, Janšojce Wjas abo jano Wjas. Rěd pytanych słow njejo relewantny.
Pytanje funkcioněrujo za dolnoserbske a za nimske mjenja.
Pśi pytanju njejo notne, aby se wužywali diakritiske znamuška.
Wuslědki ze zestarjetymi formami
Aby se mjazy wuslědkami teke pokazali zestarjete formy (nimskich a serbskich) mjenjow, dej se wuzwóliś opcija »teke zestarjete formy«. Pla zestarjetych formow móžo se jadnaś wó změny pisanja (ds. Brȧsyna, ni. Brieſen, ds. Chośebuz, ni. Kottbus), abo wó zewšym druge mjenja (ds. Płonica, ni. Plonitza).
Pódla póla za pytanje dajo bublink za tastaturu z wósebnymi znamuškami, kótaraž móžo pomagaś pśi pytanju za zestarjetymi formami.
Kompleksne napšašowanje
Pśi kompleksnem napšašowanju móžo se pytaś teke za njepołnymi słownymi formami. Za to wužywa se znamuško »*« (gwězdka), kótaremuž wótpowědujo kuždyžkuli pismik abo rěd pismikow. Comy-lic namakaś wšykne słowa ze sufiksom »-awa« (na pś. Barklawa, Dubrawa, Kalawa, Knorawa), zapódajomy »*awa«. Pytamy słowa, ako se zachopiju ze zdonkom »brjaz-«, dejmy zapódaś »brjaz*« a mjazy wuslědkami njezmějomy jano Brjazynu, ale teke Brjaze, Brjazki a Brjazynku. Zapódajomy »now*«, ga pśiźomy mjazy drugim na Nowu Wjas, Nowu Bukowku, Nowe Město a Nowe Wiki, Nowy Młyn a samo na Wusoki Móst-Nowy Škódow.
Wuslědki kompleksnego napšašowanja pokazuju se bźez zarědowanja do jadneje resp. do wěcej kategorijow.


text:
Jakub Cyž (1901)
Jakub Cyž (němsce Jakob Ziesche; * 10. žnjenca 1901 w Žuricach, † 21. róžownika 1955 w Drježdźanach) běše serbski narodny prócowar a podpěrowar antifašistow.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja a wopytowaše najprjedy Wotrowsku šulu, potom ratarsku šulu w Budyšinje. Dźěłaše jako praktikant w Čěskej a běše pozdźišo wobsedźer hospodarstwa w Njebjelčicach.
Skutkowaše aktiwnje za serbske towarstwa w katolskich kónčinach a dopisowaše do Serbskich Nowin a Katolskeho Posoła. W lěće 1923 běše sobuzałožer Serbskeho ratarskeho dorosta.
Za čas nacionalsocializma chowaše Cyž antifašistow w swojim domje w Njebjelčicach, mj. dr. swojeho bratra, dr. Jana Cyža, a zmóžni tam tež pólskim nućenym dźěłaćerjam tajne zetkanja.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Cyž: Cyž, Jakub [2]. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 91


text:
Wodźenje a přednošk, dnja 28.11.2018
Srjedu, dnja 28.11.2018 we 18 hodź. přeprošuje kuratorka Andrea Pawlikowa do wosebiteje wustajeńcu „Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow”. Podamy so na slědy našich prjedownikow, kotrež so něhdźe 700 po Chr. we Łužicy zasydlichu. Wustajene su něhdźe 400 wurywankow, rekonstrukcijow a předstajenjow słowjanskeho žiwjenja před wjac hač 1000 lětami. Přizamknje so w 19 hodź. […]
Kofej w třoch, 5.12.02018
Srjedu, dnja 5.12.2018 w 15 hodź. wotměła so dalši KOFEJ W TŘOCH. Składnostnje wosebiteje wustajeńcy přednošuje Werner Měškank z tamnišeho Serbskeho muzeja w Choćebuzu wo „Słowjanskich slědach we Wendlandźe a w něhdyšim kraju Obodritow“.


text:
Dyskusyjo używacza:83.12.163.250
Dźynkujymy za Twoje sprowjyńa we Wikipedyji. Pojakymu śe ńy zaregistrujesz? Trwo to gynał pora sekůndůw a je ńymożebńy půmocne – bydźesz tedy mjoł dostymp do kupy inkszych funkcyjůw. Trza jyno naćisnůnć knefel logowańy/tworzyńy kůnta na wjyrchu. Kejbyś mjoł jake problymy lebo pytańa, skůntaktuj śe ze jakim admińistratorym lebo dej zapytańy sam. Pozdrowjyńa, Timpul godka 17:42, 28 lut 2010 (UTC)
To je strōna dyskusyje anōnimowego używŏcza – takigo, co niy mŏ jeszcze swojigo kōnta abo niy chce go terŏz używać. Żeby go idyntyfikować, używōmy adresōw IP. Ale adresa IP może być używanŏ ôd wielu używŏczōw. Jeźli je żeś anōnimowy używŏcz i uwŏżŏsz, iże wkludzōne sam kōmyntŏrze niy sōm do Ciebie, to stwōrz kōnto abo wloguj sie, żeby żŏdyn Cie niy mylōł z inkszymi anōnimowymi używŏczami.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 7.08.2018
We I polskej lidze gōrnoślōnske manszafty grały do kōńca i przyniōsło to kōmplet punktōw a lidera dlŏ Piasta Gliwice.
We Gliwicach trefiyły sie dwa manszafty ze kōmpletym punktōw po dwōch rundach: Piast i dolnoślōnske Zagłymbie Lubin. Dlŏ Piasta we 23 minucie trefiōł Joel Valecia. We 33 minucie tora na 1-1 strzelōł Patryk Tuszyński. We 83 minucie na 2-1 dlŏ Piasta trefiōł Toma Hateley i Piast ôstoł liderym we I lidze polskej.
Gōrnik Zŏbrze po słabym szpilu i ôdpadniyńciu we czwŏrtek z AS Trenczyn ze kwalifikacyjōw do Ligi Europy jechoł w niedziela na Dolny Ślōnsk do Miedzi Legnica. Szpil napoczōn sie nie po myśli ôd Gōrnika, bo na 1-0 dlŏ gospodŏrzy we 27 minucie trefiōł Mateusz Piątkowski. Fusbalŏrze ze Zŏbrza dugo manczyli sie we Legnicy, ale ôstatnie 20 minut to jych popis. Nojpiyrw we 73 wyrōwnoł Dani Suarez, 4 minuty nieskorzyj na 1-2 trefiōł Igor Angulo, a we 88 minucie ôstatniego tora strzelōł Szymon Żurkowski i Gōrnik wygroł 3-1, co dało mu piōnty plac we tabuli po 3 kolejkach.
We II lidze polskej manszafty ze Gōrnego Ślōnska grały tak:
GKS Jastrzymbiy – Puszcza Niepołomice 0-2
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Stomil Ôlsztyn 1-3
Ôdra Ôpole – Wigry Suwałki 2-2
GKS Katowicy – GKS Tychy 1-1
Ôdra Ôpole je 2, GKS Katowicy 6, Biylsko-Biołŏ 13, GKS Tychy 16, GKS Jastrzymbiy 17
We I lidze czeskej dwie przegrane i jednŏ wygranoł po Milan-Baroš-Show.
SFC Ôpawa grała w Pradze ze liderym ze Slavii i przegrała gładko 3-1. Nojpiyrw dwa tory strzelōł Josef Hušbauer, we 20 minucie i 51 minucie z elwra. We 80 minucie na 2-1 trefiōł Nemanja Kuzmanović, ale we ôstaniyj minucie na 3-1 strzelōł Peter Olayinka.
We drugim sobotnim szpilu Banik Ôstrawa wygroł 3-0 ze 1. FK Przibram po show ôd Milana Baroša, kery trefiōł trzi razy, we 5, 22 i 51 minucie. We Ôstrawie sie radujōm ze trzech puntkōw i z tego, iże Baroš chcioł jeszczy rok pograć we fusbal.
We ôstatnim szpilu ślōnskich manszaftōw MFK Karwina przegrała u siã 3-4 ze Mladōm Bolesław. Nojpiyrw na 1-0 trefiyli goście. We doliczōnym czasie piyrszej połowy wyrōwnoł ze elwra Lukáš Budínský. Po pauzie zajś nojpiyrw we 56 minucie trefiyli goście, a wyrōwnoł dwie minuty nieskorzyj Tomáš Wágner. We 62 minucie goście trzeci rŏz wyleźli na prowadzyniy po samobōju fusbalŏrza ze Karwinej. Mladŏ Bolesław we 83 minucie trefiyła i tor dlŏ Karwinej we 87 minucie ôd Erica Ramireza już mało pōmog.
Po trzech rundach Banik je 5, a Karwina i Ôpawa ôstatnie bez punktōw.
We II lidze czeskej Fotbal Trziniec przegroł we Usti nad Labem 1-0 i je ôstatni.
Foto na wiyrchu: fcb,cz (fcb.cz) [CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons]


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart, poune mjano: Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (rodz. 27 styčńa 1756 we Salzburgu, um. 5 grudńa 1791 we Wjedńu) – austryjocki kůmpozytor a muzyk, uoroz s Haydnym a Beethovynym zaličany do klasykůw wjedyńskich, jedyn s nojwybitńijšych we gešychće. Kůmponowou guůwńy uopery (20), krům ńich tyž utwory religijne (19 mšy), symfůńije (68), kůncerty fortepjanowe a na inkše inštrumynty (27). Cuzamyn stwořyu wjyncyj kej 600 roztůmajtych kůmpozycyji.
Uopery[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Die Schuldigkeit des ersten Gebotes
- Apollo et Hyacinthus
- Bastien und Bastienne
- La finta semplice
- Mitridate, re di Ponto
- Ascanio in Alba
- Il sogno di Scipione
- Lucio Silla
- La finta giardiniera
- Il re pastore
- Zaide
- Thamos König in Ägypten
- Idomeneo
- Die Entführung aus dem Serail
- L'oca del Cairo
- Lo sposo deluso
- Der Schauspieldirektor
- Le nozze di Figaro
- Don Giovanni
- Così fan tutte
- Die Zauberflöte
- La clemenza di Tito


text:
Elba
Elba (italsce Isola d'Elba) je kupa w Srjedźnym morju a po Sicilskej a Sardiniskej třeća najwjetša kupa Italskeje. Leži mjez Ligurskim a Tyrrenskim morjom, dźesać kilometrow zapadnje italskeje twjerdźe a połsta kilometrow wuchodnje francoskeje kupy Korsiki.
Přestrjeń kupy je něhdźe 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobjim něhdźe 147 kilometrow.
Najwjetše město Elby je Portoferraio z dwanaće tysac wobydlerjemi.
W lětomaj 1814 a 1815 bě prjedawši francoski kejžor Napoleon Bonaparte po wuhnanstwje z Francoskeje wjerch Elby.


text: Njeswačidło (JK/SN). Hižo spočatk lěta diskutowachu radźićeljo Njeswačanskeje gmejny wo tym, kak hodźałoj so njelube nastajenje zahajenskich bilancow a kontrola kónclětnych wotličenjow, kotrež maja gmejny po zakonju přewjesć, najlěpje rjadować. Ćeže při tymle zarjadniskim dźěle je předewšěm personalna situacija na gmejnskim zarjedźe naparała. Nětko pak tak wupada, zo póčnje so swětło do zarjadniskeho dźěła předrěwać. Znajmjeńša wotličenje lěta 2013 hodźi so nětko pruwować. Za to přepodachu Njeswačanscy radźićeljo na wčerawšim posedźenju nadawk Drježdźanskej firmje Liska Treuhand GmbH, kotraž hižo we wjacorych gmejnach Budyskeho wokrjesa tajki nadawk wukonja. Tale firma budźe přichodny čas tež wšitke dalše bilancy a kónclětne wotličenja gmejny pruwować. Kaž komornica Liliane Wetzko radźićelam rjekny, móhli hižo hač do kónca decembra tež lěće 2014 a 2015 wotličić. Při tym maja hospodarske plany a wotličenja Bóščanskeje gmejny sobu na starosći, z kotrejž maja zarjadniske zrěčenje.


text:
Chceće-li raz wědźeć kak wšědny dźeń w chórje wotbeži, potom maće nětko składnosć k tomu. Wot zaspěwanja hač k předstajenju twórby móžeće wjele zhonić. Kajki hłós hdźe sedźi? Kjaki je rozdźěl mjez basom a baritonom a što su nadawki chóroweho direktora?
Z dohladom do wotběha dźěła chóra so dźěćom tute hudźbne ćěleso na hrajace wašnje spřistupnja.
WOBSADŹENJE chór SLA a jeho chórowy nawoda
MODERACIJA Kristina Nerád
TERMIN po dorěčenju
DOŁHOSĆ PROGRAMA ca. 45 mjeńšin
MĚSTNOSĆ awla wašeje šule
Wuknice a wukniki su pśepšosone, aby póznali wšedny źeń chora wót zaspiwanja až ku pśedstajenju twórby. Pśez póglědnjenje do chorowego žywjenja se zukowe śěleso chor źiśam grajucy pśistupni. Pśi tom nastuděruju wuknice a wukniki gromaźe z chorom spiw.
sobustatkujuce: chor SLA, moderacija, chorowy direktor
terminy: pó dojadnanju
cas: něźi 45 minutow
městno: awla Wašeje šule


text:
Kamjenska wotnožka Budyskeje ludoweje uniwersity je wčera wječor wobydlerjow Njebjelčanskeje gmejny na zarjadowanje projekta „zhromadnje myslić, wuknyć, wuwiwać a činić“ přeprosyła.
Njebjelčicy (aha/SN). Zamołwita sobudźěłaćerka za politiske a hospodarske kubłanje Kamjenskeje ludoweje uniwersity Sandra Hübner-Richter je projekt po nowym kubłanskim formaće zdźěłała. Wčera na třećim wot cyłkownje dźesać předwidźanych zarjadowanjow wona na prawy rozsud wjesnjanosty Tomaša Čornaka (CDU) pokaza, zo dźiwa so na strukturne změny w gmejnach a na wsach, a zo so to w Njebjelčicach přewjedźe.