text:
Co TY możesz zrobić do ślōnskij godki – w Dziyń Godki?
21 lutego, we Dziyń Ôjczystyj Godki, fajrujymy tyż świynto naszyj godki. Pozbiyralimy 6 pōmysłōw na to, co kożdy może w tyn dziyń zrobić do nij i… do samego siebie.
1. Kup ksiōnżka po ślōnsku
Kożdy rok pokazuje sie pora nowych ksiōnżek po naszymu. Chocioż niy ma tego za moc, ale idzie już co trefić w mało wiela kożdyj zorcie: do bajtli i do majoryntnych, fikcyjo i spōminanie, proza a poezyjo, do szpasu i do rozważowanio. Kożdo jedna kupiōno ksiōnżka mo wert do wydowcōw i autorōw. Roz – to je piniōndz. Dwa – to je sygnał, iże ich robota je kōmu potrzebno. Tōż jak ino cie stykać, zaroz ôbsztaluj ksiōnżka po ślōnsku. Aby roz za rok, w Dziyń Godki.
Dorada: Kaj? Bez przikłod we Silesia Progress
2. Szynknij kōmu darek ze ślōnskōm godkōm
Treska, na kieryj stoi co do boznōw abo jaki fajny szpruch. Graczka we ślōnskij wersyji. Nalepka do auta abo maska na gymba. Jak kōmu przajesz, dej mu cosik takigo. Bez to ôn tyż zacznie pokazować, iże godo – i że ś nim idzie pogodać po naszymu. Wiela razy trefiōmy sie z cudzymi ludziami i zaczynōmy godka po polsku ino tymu, że niy wiymy, jeźli ôni znajōm nasza godka?! Taki geszynk to niy ino przijymno rzecz do kamrata abo do kogo z familije, ale tyż pōmogo prōmować nasza godka.
Dorada: Kaj? Bez przikłod we Gryfnie
3. Zacznij używać ślōnskij wersyje programōw
Ślōnsko tastatura na kōmputrze i w mobilnioku. Ślōnski Facebook abo pakiet Libre Office. Godka w telefōnie Samsung. Hneda tyż – już za pora tydni – ślōnsko wersyjo przeglōndarki Firefox. Niy trza wiela, coby swoje cyfrowe przestrzyństwo zmiynić na takie, w kierym krōluje ślōnsko godka! Bez to idzie żodyn roz niy tracić kōntaktu z godkōm; czytać i myśleć kożdy jedyn dziyń po ślōnsku, tyż wtynczos, jak sie za fest niy mo kōntaktu ze Ślōnzokami! A ku tymu – trza pedzieć – idzie tyż informacyjo do twōrcōw i fyrmōw: “Aha – cyfrowo ślonsko godka to je to, w co sie werci iść”.
Dorada: Kaj pobrać? Bez przikłod na Sillingu
4. Pisz po ślōnsku z tymi, co ś nimi po ślōnsku godosz
Mosz do posłanio wiadōmość, sms abo email? Wiysz, iże po drugij strōnie je ftosik, fto poradzi godać, abo rod by z tobōm godoł po naszymu? Niy dej sie prosić – zaroz do niego pisz po ślōnsku, a zacznij już dzisio! Nasza godka dźwignie kożdy tymat i kożdo sytuacyjo. Styknie ino jij durch a ciōngle używać! A im wiyncyj jij bydziesz używać przi pisaniu, tym lepij ci to pōdzie!
5. Poznej ślōnski muster pisanio
A jak już zaczniesz pisać i ôboczysz, jak fest sie przidowo tych pora slōnskich liter, co ich niy ma we polskij godce, wejrzij na prawidła pisanio po naszymu. To niy ma ciynżkie, te “ō” jak Ślōnsk, drōt, ciepnōńć, a te “ô” jak ôstuda, ôn i ôgōn. Zaroz lepij, naturalnij, snadnij sie piszōm te słowa. I sam mogōm ci sie przidać te ksiōnżki z piyrszego pōnktu, abo tastatura ze trzecigo…
Dorada: Kaj sie ô tym przewiedzieć? Bez przikłod u nos, tukej
6. Poczytej, abo poôzprawiej swojimu bajtlowi po naszymu
Jak mosz bajtle, to ekstra na świynto godki narychtuj do nich czytanie bojki. Abo poszukej za jakōm ksiōnżkōm, abo poôzprawiej sōm ze gowy, abo chocioż znojdź w necu, co je po naszymu ponagrowane. Chociożbyście na beztydziyń niy godali w dōma po ślōnsku – w tyn jedyn dziyń dej dzieckōm znać, iże ślōnsko godka mo swōj plac we waszyj familiji.
Dorada: Co puścić? Bez przikłod kōnsek Przigōd ôd Alicyje we Kraju Dziwōw
A jakbyś szukoł co wiyncyj, dej se to pedzieć: nojlepsze, co możesz zrobić do ślōnskij godki, to jij używać. Jak poradzisz i kiedy poradzisz, ale godej, godej, godej po naszymu!


c: text/html

text:
Strům
Strůmy to je grupa źelinůw, do keryj zaliczo śe nojsrogsze źeliny lůndowe. Ńy je taksůnym, yno grupuje źeliny uo podanyj na śa morfologiji a funkcyjach. Tajla botańiki, kero zajmuje śe strůmůma je mjanowano dendrologijo. Ńykere nojstarsze a nojsrogsze strůmy sům chrůńůne bez prawo jako przirodńicze denkmale.
Morfologijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Strůmy majům zrůżńicowano budowa nadźymnyj tajli. Ze zola wyrasto jeim pjyń, kery uod pewnyj wysokośći uobtoczůny je bez korůna kero skłodo śe s rozdźelajůncych śe gałynźůw pokrytych liśćůma. Pjyń a starsze, rube gałynźe sům zdrzewjałe, mode drzewjejům na kůńec wegetacyjnygo uokresu. Ze pńa mogům wyrastać kůnary abo cołki może uůn iść pjonowo we gůra - tako budowa je mjanowano "strzała" abo "kłoda". Strůmy mogům růść pojedyńczo abo we grupach (parki, losy). Uogůlny ksztołt nadźemnyj tajli strůmu mjanuje śe pokrojym strůmu a wyrůżńo jygo zorty: stożkowaty, kolumnowy, uokrůngławy abo paryzolowaty.
Zastosowańy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Strůmy połńům ważno rola we przirodźe jako producynty tlynu . Pozyskujy śe ś ńich drzewo s ńykerych gatůnkůw inksze substancyje - kauczuk, żywica a inksze. Ńykere strůmy majům zjodliwe uowoce, kora (zinamůnowjec), naśůna a ańi kwjoty (goźdźikowjec). Jeich skupiska uosłabjajům wjatry a powstrzimujům erozyjo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hnašecy
Hnašecy (němsce Gnaschwitz) su wjes z 307 wobydlerjemi[2] na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Hač do lěta 1994 běchu Hnašecy samostatna gmejna ze Słónkecami, Ćěchorjecami a Běłymi Noslicami jako wjesne dźěle, po tym najprjedy dźěl gmejny Hnašecy-Dobruša. W Hnašecach namaka so dźensa gmejnski zarjad Dobruše-Huski.
GeografijaWobdźěłać
Wjes leži w pahórčinje Hornjołužiskich honow juhowuchodnje Budyšina we wysokosći 235 m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Ćěchorjecy na sewjeru, Słónkecy na wuchodźe, Běłe Noslicy na juhozapadźe a Družkecy na sewjerozapadźe. Južnje wsy pozběhuje so hórka Ćeleńc (367 m).
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola zeleneho puća, Pola stołpa, W Dubjach, Křemjeń, Zahon, Ronowc, Ćelenc, W łuhach, W strónjach, W Bjarownach, Na přerowach, Němšicy (tež Němćicy, mała a wulka Němćica), Hórčica = małe gmejnske, Hórki (Hnaščanske a Słónčanske), Pola Dźěchorec, Pola buka, Pola zeleneho kamjenja, Pola sraneho kamjenja, W zahrodach, W jězorach, Pola Šlejsa, Pola běłeho kamjenja, Pola kruwjacych pućow, Pola sćerbjacych pućow, W ławkach, W brodach, W lipinach, Hošćina (Hasenberg), Na dołach, Wósliča hora, Křižiki, Pod ladami, Dźěłošća, Delne łuki, Kliny, Sedłačenc, W brězynach, Pastwišća, Měrnicy, Nuhel, Wódniki, Na skałach, Pola młyna, Pola Słónkec, Wjelčica, Na hórkach, Na šěrokim, Kótlišća.[3]
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Burkardus de Gnaswiz pochadźa z lěta 1241. Pozdźišo běše wjes we wobsydstwje Stołpinskeho hamta, kotremuž podsteješe. [4]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 323 wobydlerjow, z nich 288 Serbow (89 %).[5] Ewangelscy Hnašečenjo přisłušeja wot lěta 1689 Husčanskej wosadźe. Do toho běchu do Michałskeje cyrkwje a mjez 1674 a 1689 do Hodźijskeje wosady zafarowani.
Na Hnašečanskej nawsy nastajichu składnostnje 400. narodnin Martina Luthera w lěće 1883 dwurěčny Lutherowy kamjeń.
WosobinyWobdźěłać
- Rudolf Enderlein (1908–1985) – rězbar, kotryž bydleše w dźěćatstwje a młodosći w Hnašecach
- Jan Gelanski (1699–1767) – žiwnosćer, dohladowar statnych dróhow, polyglot; rodźeny Hnašečan
- Handrij Rheniš (1731–1805) – farar, spisaćel; rodźeny Hnašečan
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 14sl. (digitalizat).
- ↑ Hnašecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 53. → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běłe Noslicy | Brězynka | Cokow | Ćěchorjecy | Demjany | Dobruša | Drječin | Družkecy | Hnašecy | Holca | Hrubjelčicy | Hunćericy | Huska | Kočica | Kosarnja | Nowa Wjes | Nowe Demjany | Nowe Družkecy | Přišecy | Słónkecy | Warnoćicy


text:
Róblec taksijowe předewzaće chce za wjes a gmejnu wabić
Chrósćicy (SN/MWj). Swoju zwjazanosć z dwurěčnym hornjołužiskim regionom chce Chróšćanske Róblec taksijowe předewzaće přichodnje tež nadregionalnje prezentować. Čłonojo tamnišeje gmejnskeje rady su na swojim wčerawšim posedźenju rozsudźili, zo smě wozydłowniski zawod na swojich busach wopon Chróšćanskeje gmejny pokazować. Z dweju předpołoženeju namjetow faworizowachu radźićeljo tón, w kotrymž jewi so nimo wopona dwurěčne mjeno wsy kaž tež němska pokazka na dwurěčnu Hornju Łužicu. Tež firma tónle namjet faworizuje, rjekny David Róbl ze swójbneho předewzaća, kiž je zdobom čłon gmejnskeje rady. Zajatosće dla wón sobu wothłosować njesmědźeše.


text:
Karol Gwóźdź: Jasminium
Prymierowy wiersz “Jasminum” ôd ślōnskego poety, Karola Gwoździa, na Dziyń Ślōnskij Gŏdki. Wielu z nŏs ôd tōmiku “Myśli ukryte” wydanego we 2010 roku napoczynało przigoda ze czytaniym po ślōnsku. Tōmik tyn bōł zapisany we alfabecie Steuera, kerymu autor je wierny do dzisiej. Wiersz “Jasminum” publikujymy we steuerowym ôryginale (po lewej) i zapisie ślabikŏrzowym (po prawej).
Karol Gwóźdź (rodz. 2 kwiytnia 1987 we Katowicach) – ślōnski poeta, dj, kōmpozytor i producynt muzyczny, kery tworzy ambjyntowo i elektrōniczno muzyka. Znany tyż jako Nail. Jedyn ze barzyj zocnych twōrcōw ślōnskij literatury, kery we 2010 roku wydoł tōmik poezyje „Myśli ukryte“.


text:
Łužyca
Łužyca (górnoserbski Łužica, nimski Lausitz, pólski Łużyce, česki Lužice a górnošlazyński Uůžyce) jo historiski kraj w srjejźnej Europje. Nejwětšy źěl Łužyce lažy w Nimskej, mjeńšy w Pólskej a Českej.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce su byli keltiske ludy. Pón wokoło lěta 100. pśed Kristusom jo było wobsedlenje pśez germański lud Semnonow. Wokoło lěta 600. su słowjańske Milcany wobsydliły Łužycu. Tśiźasća lět pózdźej germańske Franki su kśěli Łužycu do swójogo mócnaŕstwa pśisłušaś ale jo słowjański wjerch Derwan Frankow dobył. Derwan jo teke Łužycu z prědnym słowjańskim statom zjadnośił. Do lěta 658 jo Łužyca była w Wjerchojstwje Sama.


text: Budyšin (CRM/SN). Njeje dźě ničo wosebiteho, zo so w chronikach wo šerjenjach rozprawješe. Tola na Budyskim šerjenju (abo spektrumje), kiž wot hód 1683 hač do nazymy 1684 knjeni Evu Catharinu Keilpflug w domje na dźensnišej Małej Bratrowskej 5 nadběhowaše, je to kedźbyhódne, zo zjewi so pozdatnje jako „po serbsku zdrasćena žónska“ z běłym rubišćom wokoło hłowy. Dosć dokładnje rysowaše njedawno w Serbskim muzeju stawiznar Měrćin Brycka podawki, kotrež su we wjacorych chronikach wopisane. Šerjacej wosobje dźěše wo hódne pochowanje žony z mjenom Sabina Ruprecht(in), kotraž bu pječa w lěće 1631 wot Martina Kalmanna, wobydlerja domu na Bratrowskej 5, morjena. Njeje wšak při tym wěste, hač njejednaše so tu poprawom wo dopominanje na mór w horjeka mjenowanym lěće w měsće nad Sprjewju.


text:
Malešecy
Malešecy (němsce Malschwitz) su wjes a přisłušaca gmejna něhdźe šěsć kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina w Sakskej. Gmejna, kotruž Sprjewja w zapadźe přeběži, leži w Hornjej Łužicy.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Malešanski gmejnski teritorij leži přewažnje w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow podłu Sprjewje a Lubaty. Pjata najwjetša gmejna Budyskeho wokrjesa saha wot awtodróhi 4 na juhu nimale hač k Bjerwałdskemu jězorej na sewjeru a wot Budyskeho spjateho jězora na zapadźe hač k hórkam Wysokeje Dubrawy na wuchodźe.
Malešecy mjezuja na gmejnu Hamor (wokrjes Zhorjelc) na sewjeru, gmejnu Wysoka Dubrawa na wuchodźe, město Wóspork a gmejna Kubšicy na juhu, město Budyšin na juhozapadźe a gmejnu Wulka Dubrawa na zapadźe.
Najwjetša wodźizna gmejny je něhdyša brunicowa jama Olba pola Zubornički. Najwjetšej rěce stej Sprjewja, kotraž přeběži gmejnu wot juha do sewjera, a Lubata, kotraž so blisko Lemišowa do njeje wuliwa. K wjetšim přitokam Lubaty słušatej Albrechtowka a Kotołka. na juhozapadźe gmejny, mjez Malešecami a Delnjej Hórku, ale tež wokoło Hućiny su wjele rybjacych hatow. Stróžanski „Dom tysac hatow“ słuži biosferowemu rezerwatej jako wopytowarski centrum.
Wjes sama leži při wjacorych hatach w bahnojtej nižinje wuchodnje Sprjewje, štož wjedźeše k serbskemu prajidmu w něčim sedźeć kaž Malešecy w błóće.
Ležownostne mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola Muškownje, Jackonski hat, Muškowski hat, Wulke polo, Dołhe polo, Pola wowčernje, Wulki rukaw, Mały rukaw, Rudle, Pola husćiny, Pola šibjeńcy, Hrodowski hat, Mała hora, Šatec hat, Grabec łuki, Klin, Křiwoš, Zady keŕchowa, Łuh, Biskopic hora, Přitoki, Sćeŕbošća, Pola dwej kamjenjow, Dołhi hat, Wulki hat, Krjeńcec hat, Hajki, Přemjeńki, Kuty, Wopuš, Koblanic jama, Dołha jama, Hanec kuty, Drózny hat, Čertownja (hłuboki hat), Lada, Jězory, Dubcy, Wósrancy, Kozancy, Pěčec wumjeńk, Brězyčki, Bišle, Špankec hatk, Zahrodki, Młynski hatk, Pastončka.[2]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W sewjerowuchodźe wuhorbjenja při wuchodnym kóncu wsy njedaloko dróhi do Hliny bě so hižo 1777 předstawizniske pohrjebnišćo namakało. Najstarše wurywanki su někak 3000 lět stare. Nimo někotrych formow z pózdnjeje bronzoweje doby přewažuje keramika klasiskeje Billendorfskeje kultury ze 7. lětstotka do Chrystusa. Pohrjebnišćo na městnje, kotremuž so „stary kěrchow“ praji, wužiwaše so hač do 500 do Chrystusa. W 1990tych lětach wotkrywachu archeologojo při kromje Załhowskich hatow něhdźe 500 metrow sewjernje „stareho kěrchowa“ tež k pohrjebnišću słušace sydlišćo. To běše zdobom rědkosć za Hornju Łužicu, dokelž so tu hač dotal wjele starych pohrjebnišćow, ale jenož zrědka sydlišćo namaka.
W srjedźowěku nadeńdźeše so na ležownosći z mjenom „stary hród“ na juhozapadnej kromje Malešec wódny hród, kiž steješe při promjenju Małeje Sprjewje. Twar měješe přeměr wot 50 metrow a běše přez nasyp, kamjentnu murju a 10 metrow šěroku hrjebju škitany. Tuta je hač do dźensnišeho spóznajomna.
Prěnje historiske naspomnjenje sydlišća jako Malswiz sta so w lěće 1225. Prěnjotne staroserbske mjeno Mališovici pochadźa wot wosoboweho mjena Mališ abo Małyš, skrótšenki połneho mjena Malimir.[3]
Znajmjeńša wot lěta 1280 namaka so we wsy knježe sydło, kotrež měješe tež ležownostne knjejstwo. 1564 naspomni so ryćerkubło. Malešecy wobstejachu tehdy z dweju wjesneju dźělow (Hornje a Delnje Malešecy) z dwěmaj njewotwisnymaj kubłomaj (Horni dwór a Delni dwór). Tutej kuble zjednoćištej so hakle w lěće 1756, hdyž běštej wobě we wobsydstwje knjeza von Metzrada a so 1773 wot hrabja Andreasa von Riaucour kupištej. Zjednoćenemu ryćerkubłu słušachu 291 wot cyłkownje 620 hektarow wjesnych honow. Wot toho wužiwachu so 59 ha jako haty a pastwišća. Ke kubłu słušeše tež wjeska Křiwa Boršć pola Chwaćic.
Dnja 12. apryla 1715 zničichu so tykowana cyrkwička, šula, Delnjomalešanske ryćerkubło a 14 burskich statokow přez wulki woheń, kotryž bě so w starej korčmje wudyrił.
Malešanska cyrkej bě hižo w 15. lětstotku z filialu Budyskeho tachantstwa a sta so po reformaciji z ewangelskej wosadnej cyrkwju. Dźensniši cyrkwinski twar natwari so po zničenju stareje cyrkwje w lěće 1716 na samsnym městnje a dósta 1913 nowu wěžu. Do Malešanskeje wosady słušeja nimo wsy sameje tež Hućina, Brězynka, Dobrošecy, Plusnikecy a Delnja Hórka. Do poswjećenja Chwačanskeje cyrkwje a załoženja tamnišeje wosady w lěće 1899 běchu tež Ješicy, Mała Dubrawa, Křiwa Boršć a Chwaćicy z dźělemi Malešanskeje wosady.
W bitwje pola Budyšina 20. a 21. meje 1813 běchu Malešecy z bitwišćom mjez francoskimi, ruskimi a pruskimi wójskami a spalichu so nimale dospołnje. Po nowonatwarje wsy dźěłachu tam srjedź 19. lětstotka piwarnja, pjeć palernjow, dwě korčmje, młyn a kosćetołkarnja. W 1920tych lětach wotpaleše knježi dom Hornich Malešec a bu po tym zaso natwarjeny.
W mjezywójnskim času słušachu Malešecy k srjedźišćam towaršnostneho žiwjenja ewangelskich Serbow tutych kónčin (hlej wotrězk Towarstwa). Po Druhej swětowej wójnje bu ryćerkubło wuswojene a jeho ležownosće na noworatarjow rozdźělene. W 1950tych lětach załoži so prodrustwo.
Zagmejnowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1936 zagmejnowachu so susodne Plusnikecy do Malešec. Při gmejnskej reformje lěta 1994 dóńdźe k zjednoćenju gmejnow Bart, Budyšink, Delnja Hórka a Malešecy do noweje Malešanskeje wulkogmejny. W lěće 2013 přizamknje so susodna Hućina, tak zo wobsteji gmejna mjeztym z 23 wjesnych dźělow.
Towarstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Malešecach skutkowachu slědowace serbske towarstwa:
- Serbske towarstwo (1848/49) – čłon Zjednoćenych serbskich towarstwow, kiž załožichu so w oktobrje a nowembrje lěta 1848 we wjacorych gmejnach serbskeje Łužicy; zakaza so w awgusće 1849 zhromadnje z druhimi serbskimi a němskimi „wótčinskimi towarstwami“. W 1920tych lětach eksistowaše za wěsty čas druhe towarstwo ze samsnym mjenom.
- Nalutowarnja a wupožčowarnja za wosadźe Malešecy a Budyšink při Towarstwje serbskich burow (1895–1916) – załoži so jako wotrjad Chróšćanskeho burskeho towarstwa ze zaměrom, serbskich ewangelskich burow z principom drustwa bliže zeznajomjeć a serbske ratarstwo skrućeć; k znatym čłonam słušeštaj Arnošt Holan a Arnošt Bart. K teritorijej dźěławosće słušachu nimo Malešec tež Bozankecy, Brězecy, Čelchow, Klukš, Krakecy, Lemišow, Lětoń, Lichań, Poršicy, Stróža, Zdźar a Zubornička.
- Jednota Sokoła w Malešecach (1921–33) – čłon Serbskeho Sokoła, załožene ze zaměrom skrućenja serbstwa w tehdy hižo chětro germanizowanej Malešanskej wokolinje, 1933 zakazane.[4]
Hač do dźensnišeho wobsteji wjesna skupina Domowiny.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Malešecy we 1880tych lětach 582 wobydlerjow, mjez nimi 554 Serbow (95%) a 28 Němcow.[5] Mjez druhim přez přićehnjenje němskorěčnych wuhnatych z wuchoda po Druhej swětowej wójnje so serbskorěčny podźěl zniži. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 60,6%.[6] Južny dźěl gmejny słuša k teritorijej Budyskeho (ewangelskeho) dialekta, w sewjernych kónčinach so holanski dialekt rěči.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez nětko hižo 570 wobydlerjemi 564 ewangelskich (99%). Po ludličenju lěta 2011 bě 48% wobydlerjow Malešanskeje wulkogmejny ewangelskeje a 3% katolskeje konfesije. 49% njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.[7]
Gmejnske dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke gmejnje słušeja slědowace wjeski:
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Malešanska gmejnska rada ma tuchwilu 15 čłonow.[9] Komunalne wólby lěta 2019 mějachu slědowace wuslědki:
Wjesnjanosta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Čestnohamtski wjesnjanosta Malešec je Matthias Seidel (CDU). Wón bu dnja 8. junija 2008 z 51,8 % hłosow za naslědnika Güntera Sodana woleny, kotryž dósta jako najsylniši přećiwny kandidat 41,2 %.[10] Při wólbach 2015 bu ze 67,2 % w zastojnstwje wobkrućeny. Wolerske wobdźělenje wučini 64,2 %.[11]
Infrastruktura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Statna dróha 109 wjedźe přez gmejnske hona a zwjazuje Malešecy a Hućinu z Budyšinom a Niskej. W zapadźe gmejny prěkuje zwjazkowa dróha 156 Delnju Hórku a Lěskej. Mjez Skanecami a Rakojdami běži awtodróha 4 přez gmejnske hona. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj w Hućinje a Barće jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.
Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe wot Barta přez Zuborničku, Stróžu, Lemišow, Załhow, Malešecy a Delnju Hórku dale do Radworja. Sprjewiny kolesowarski pućik přeprěkuje Malešanski gmejnski teritorij wot juha do sewjera a wjedźe mjez druhim přez Delnju Hórku, Malešecy, Połpicu a Nowu Wjes.
Kubłanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnju cyrkwinsku šulu mějachu Malešecy hižo w lěće 1684. 1807 rozwučowaše tam jedyn wučer 151 dźěći z Malešec, Plusnikec a Dobrošec, kiž wšitcy serbsce rěčachu.[12] Přidatnje k starej šuli na Małomalešanskej 27 natwarichu w lěće 1900 nowu šulu při Hłownej dróze.
W Malešanskej gmejnje su hišće tři šule, a to zakładnej šuli w Hućinje a Barće a wyša šula w Malešecach. Do Hućinjanskeje šule chodźeše w šulskim lěće 2014/15 69 šulerjow, mjez nimi šěsć serbsce wuknjacych.[13] W Bartskej šuli bě w samsnym času 107 šulerjow, wot kotrychž wuknjechu 43 serbšćinu jako cuzu rěč. Malešanska wyša šula měješe w tymle lěće 333 šulerjow.
W baroknym knježim domje Delnich Malešec je wot lěta 2002 WITAJ-pěstowarnja Serbskeho šulskeho towarstwa zaměstnjena. Na samsnym městnje namaka so tež Malešanske gmejnske zarjadnistwo.
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wopomnjenska plata woporam wuswobodźenskeje wójny lěta 1813 při nawsy.
- Wopomnjenski kamjeń Kurtej Krjeńcej před starej šuli.
- Pěskowcowa plata z lěta 1788 nad zachodom kěrchowa z łaćonsko-serbskim napismom.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z Malešec[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Elias Šěrach (1742–1795) – knihićišćer a nakładnik
- Bohačesć Bjedrich Ponich (1761–1826) – farar, załožer tak mjenowaneje Ponichoweje knihownje
- Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik
- Jan Awgust Sykora (1835–1921) – farar, spisowaćel a ludowědnik
- Arnošt Sykora (1879–1972) – šewc, Domowinski prócowar
- Kurt Krjeńc (1907–1978) – skałar, dołholětny předsyda Domowiny za čas NDR
We wsy skutkowali[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hrjehor Martini (1575–1632) – farar a přełožer; 1618–1623 Malešanski farar
- Hadam Zacharias Šěrach (1693–1758) – farar, sobuzałožer Serbskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku, basnik, magister
- Pětr Ponich (1716–85) – farar, cyrkwinski stawiznar
- Samuel Bohuwěr Ponich (1748–98) – farar, awtor ludowědnych, přirodowědnych a popularnowědnych pojednanjow
Za dalšich fararjow hlej zapisk wo Malešanskej cyrkwi.
Partnerske gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Partnerske gmejny Malešec su Desná pola Jabloneca w Čěskej, Gromadka pola Bolesławieca w Pólskej a Sióagárd w Madźarskej.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Trudla Malinkowa/Weldon Mersiovsky (wud.): Malschwitz. Malešecy. A Wendish Village in Lusatia. Serbin 2018, ISBN 978-1-944891-52-7
- Malschwitz/Malešecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 312–315.
- Cornelius Gurlitt: Malschwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 31. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (I. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 152.
- Trudla Malinkowa: Na serbskich slědach po Malešecach. W Serbskej protyce 2019, str. 92–96
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 10 (digitalizat).
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. Domowina-Verlag, Bautzen 2008, str. 110.
- ↑ Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 104sl., 265sl., 391sl..
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 56. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [1024 wobydlerjow, z nich 439 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 49 z pasiwnymi, 133 serbskich dźěći a młodostnych, 403 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Malešansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Malešecy (němsce)
- ↑ 9,0 9,1 Po wólbnym wuslědku móhła AfD štyri sydła wobsadźić, měješe pak jenož jeničkeho kandidata, tak zo wostanu tři sydła njewobsadźene.
- ↑ Wuslědki Malešanskich komunalnych wólbow dnja 8. junija 2008 na statistik.sachsen.de
- ↑ Wuslědki Malešanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de
- ↑ Peter Kunze: Sorbisches Schulwesen. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002, str. 38
- ↑ Podaća w sakskej šulowej datowej bance
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Malešecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Blubry zez Kościana
Cyrk
Kożdygo roku, a czasym nawet czynśći,na świńskim placu kole rzeźni, rychtyg tam, gdzie i karuzel, rozkłodoł swoje retynta łobjazdowy cyrk. Złazili my sie tam, jak tylko zaczli ustowiać tyn wielgi namiot i szpycowali bez płot, co tyż te cyrkuśniki przywlekli ze sobum. Nojczynści mnij, niż to stojało nabazgrane na plakatach, co tydziyń wcześni sie pojawiuły wew cołkiym mieście. Ale i tak wew tym czasie, kiedy jeszczyk bułym mały gzub, cyrk, to buła nie lada jako atrakcja, zanim tak na fest żym sie jorgnuł, co jest lołz i co mi nie pasuje wew cyrku.
Nu, bo powiydzcie sami, czy jak różne małpiszuny i inne stwory udajum, że kapujum, co sie du nich godo i niezgrabnie podrobiajum zachowanie nos, ludzi, zaś ludzie udajum małpiszuny i próbujum zez wielgiym wysiułkiym takich wygibasów, co sum rychtyg do stworów łatwizna i akuratne, to mo być wesołe i do chichraniu sie? A zaś dali jo myśle, że te ludzkie małpiszuny, to une wew tym cyrku robium zez sie szajbusów na własne życzynie, nie? Zaś te biydne stwory cheba zez wielgum ochotum i na własne życzynie nie wyczyniajum tego, czego bez cołkie wieki życia, na wolności, nie wystworzały, bo jeim to nie pasowało i jak który mioł śtyry giyry, to na dwóch nie próbowoł lotać, a tero wew cyrku musi, nie?
Jak żym se to wew starszym wieku uświadumiuł, to rychtyg te cyrkowe wyczyny wydały mi sie raczy żałosne, a nie do śmiołciu sie. Ale cyrk nigdy nie narzykoł na brak wiary. Nu, bo i na takich jak jo, co mo gzuba bracholka, mieli uni i majum cyrkowy, niezawdny knyf. Rozdajum tym napolunym gzubkum, co kluke przyciskajum do płota, bilety za darmoche. Tak dobrze godom: ZA DARMOCHE!!! Ino że na kożdym bilecie, jak byk, napisane: „-Wstymp aby zez łosobum dorosłum”. Niby to dla bezpieczyństwa gzubów, co aby jeszczyk barzy dzieciory rajcuje. Nu, bo co tyż tam bydzie sie wystworzało, że trzebno mieć dorosłygo opiekuna?
Taki gzub wlatuje do chaci jak łoporzuny i drze kalafe łod proga, co mo za darmoche bilet do cyrku i wywijo nim łojcu abo matce przed klukiym. Zaś biydny rodzic ni mo rady, musi iść zez bymbnym do tegu cyrku, bo gzub by sie zaryczoł, że tako łokazja by sie miała zmarnować. Musi łojciec abo matka, abo starszy brachol, a bywo żeli całko famuła wew kasie wybulić na bilet dla dorosły łosoby, co zez dzieciokiym bydzie za dorosłygo (jak stoi na tym darmowym bilecie), za takie bejmy, co cyrk mo zapłacune za obu, gzuba i łopiekuna. I to dopiyro jezd cyrk. Szak nie?


text:
Lěćo
Lěćo je najćopliši ze štyrjoch počasow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym hač wono na sewjernej abo južnej połkuli knježi, rozeznawaja mjez sewjernym a južnym lěćom. Sewjerne lěćo so runočasnje z južnej zymu wotměwa. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so lěćo w kóždej hemisferje w lětnym turnusu.
Astronomisce započina so lěćo z lětnim zawrótom słónca: časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad wobrotnikom steji a dny najdlěše su. Na sewjernej połkuli stanje so to 21. junija, na južnej połkuli 21. abo 22. decembra. Po tym bywaja dny zaso krótše a nocy dlěše. Lěćo kónči z nazymskim runonócnosću 22. abo 23. septembra w sewjerje a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcej w juhu.
Dokelž je wobkružna čara zemje wokoło słónca lochko eliptiska, wot eksaktneho kruhoweho orbita wotchilaca, njejsu wšě štyri počasy dokładnje samsne dołhe. Sewjerne lěćo je snadnje dlěše a miliše hač južne lěćo, dokelž za čas sewjerneho lěća so směr ze zemje k słóncu tróšku pomałšo změni a zemja tróšku dalešo wot słónca zdalena je.
Fenologiski spočatk lěća móže so wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) tež přez spočatne wjedrowe wulkosituacije a mnohe regionalne faktory wobwliwuje. Rozeznawa so nimo toho mjez zažnym lěćom, wysokim lěćom a pózdnym lěćom. W lodowcowych regionach wotwisuje ablacija rozsudnje wot toho, hdy (zwjetša w septembrje) prěni sněh pada.
Meteorologisce so sewjernemu lěću měsacy junij, julij a awgust přirjaduja, južnemu lěću měsacy december, januar a februar. Při geografiskich čopach knježi poł lěta dołho tak mjenowany polarny dźeń, w arktiskich regionach po tydźenjach połnócne słónco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze spočatkom lěća nałožki a rity zwjazane, w Němskej na přikład woheń zawróta słónca abo swjatojanski woheń.
Lěćo liči tež jako počas stopnjowaneje žiwjenskeje radosće. To so wosebje na, přez wyše temperatury wabjene, přebytkach pod hołym njebjom pokaza, přez čož čłowjek přirodu sylnišo zaznawa.


text:
K stawiznam wsy Njebjelčicy wot spočatkow hač k 700. róčnicy 2004
Lětsa (2004) swjeća Njebjelčicy 700 lětny jubilej prěnjeho swojeho pisomneho naspomnjenja. Tónle podawk je nam nastork, so ze stawiznami tuteje wsy zaběrać.
W archiwje klóštra Cistercienzowkow Marijineje hwězdy chowa so wone wopismo pod čisłom 55, w kotrymž so prěni króć wjesne mjeno Njebjelčicy ( a to takle: Nebilschicz) naspomni. Nastork za wupisanje wopisma bě předaće wjeski Jawory na klóšter Marijinu hwězdu a za swědkow mjez druhim pomjenowachu knjezow(?) "Petrus et Sifridus de Nebilschicz. Wěste pak je, zo njedokumentuje tuto prěnje pisomne naspomnjenje wjeski Njebjelčicy spočatk čłowjeskeho wobydlenja w tutej wokolinje kraja. W 19. lětstotku namakachu w Njebjelčicach a we wokolinje Njebjelčic sudobja, kotrež pochadźeja samo z bronzoweje doby (1 300 do Chr.). Chcemy-li so njehladajo na chětro njewěste wopismowe podłožki bližić konkretnym spočatkam přićaha a wobsydlenja Njebjelčic, to dyrbimy so měć po wědomostnych kriterijach sydlišćoweho slědźenja (městnoležomnostne katalogi a mjenapřeslědźace podłožki). Njebjelčicy zdawaja so po dźensa hišće spóznajomnej ležomnostnej formje być załožene we wobłuku zasydlenja Serbow a Němcow kónc 12., spočatk 13. lětstotka). Tež fakt, zo - kaž chcemy to hišće předstajić - bě we wsy rjad namrětych kubłow, na to pokazuje.We wobłuku mjenoslědźenja stej dwě měnjeni. J.G.Bönisch wotwodźowaše 1824 pochad mjena Njebjelčicy wot njebjesa (wón pisa : Nebeßa), a zastupuje měnjenje, zo móhłoj być w Njebjelčicach swjatnica serbskeje njebjeskeje bohowki a pohrjebnišćo. Tomu napřećo steji moderne slědźenje, kotrež wotwodźa mjeno Njebjelčicy wot staroserbskeho Neběl´šici abo Neběl´čici. Dalša móžnosć by była wotwodźenje wot Neběl´k, Nebělk, kotrež so zestaja ze słowow ne (tu jako negacija) a běli (běły). Samsny woznam přicpěwaja tež wjesnemu mjenu wopušćeneho sydlišća Nebelschitz (pola kupjele Gottleuba).
Kaž prajene, prěni króć so Njebjelčicy mjenuja 1304 a to z mjenowanjom dweju wosobow. Wopismo z klóštra Marijina hwězda pak ničo njepraji wo wulkosći a wobjimje wobsydstwa Petrusa a Sifridusa de Nebilschicz. Njewěmy, hač běštaj to bratraj a zhromadnje Njebjelčicy wobsedźeštaj abo kóždy dźěl wjeski wobsedźeše. Je bjeze wšeho móžno, zo běštaj jenož naměstnikaj we wsy. Z wěstosću pak hodźi so na zakładźe wědy wo sydlenskich stawiznach w zapadnej Hornjej Łužicy prajić, zo běchu Njebjelčicy tehdy wobsydstwo Kamjenskich knjezow a zo wazalojo, runje tajcy z Njebjelčic zdźědźene wobsydstwo wobhospodarichu.Wězo dyrbimy tule naspomnić Swobodneho knjeza z Niebelschütza, kotryž bě tu we wsy 1994. Na zakładźe wot njeho připósłaneho rodopisa a dalšich jeho wuprajenjow njehodźi so 100procentowsce wuslědźić, zo je wón potomnik tych knjezow, kotřiž su we wopismach podawiznow zapisani.
1331 naspomni so we wopismje klóštra Marijina hwězda "Guntherus de Nebelschicz". Tež wo nim blišeho njewěmy.
W dawkowym registrje klóštra, kotryž su do lěta 1374 započeli wužiwać, so Njebjelčicy mjenuja.
Z tuteje powěsće wěmy, zo bě Njebjelčanske namrěte wobsydstwo do pjeć dźělow rozdźělene, kotrež běchu rozdźělnje wulke. Po formuli: "1 łan role = 1 kórc žita (rožki) hodźi so w Njebjelčicach wuličić ratarsce někak 238 ha wulka wobdźěłana płonina, kotruž 11 najencow wobdźěłaše. Wobsedźer Njebjelčic bě tehdy Tamme z Njebjelčic, kotryž 1374 jako swědk při předaću wsy Schönbach na klóšter Marijinu hwězdu wustupowaše. Tamme z Njebjelčic je připódla prajene posledni wobsydnik, po wopismach naspomnjeny, w našim regionje. W dawkowym registrje zapisane wotedawki wobkrućeja cyrkwinski dźesatk, kiž měješe so płaćić. Wotedaće tohole cyrkwinskeho dawka dowola jenož rozsud, zo je klóšter tehdy hižo měł patronatstwo nad božim domom. Hdy konkretnje je klóšter tuto prawo dóstał, njeje z wopismom podate.
Prěni raz we wopismje mjenuje so Njebjelčan cyrkej dnja 11. apryla 1404, hdyž dyrbješe wo zwadźe, kotraž bě nastała z fararjom Janom Bleichmesterom z Mügelna, kotremuž słušeše wołtar w Njebjelčanskej cyrkwi, dochodow dla rozsudźić Rom.
Hižo dnja 30. nowembra 1426 kupi abatisa klóštra Marijineje hwězdy Eneda von Waldow kubło (a?) w Njebjelčicach wot Heinricha III. z Kamjenca. Dokładnu informaciju njemóžemy podać.Za městne stawizny ma so wuzběhnyć, zo naspomni so prěni raz pěskowy młyn w lěće 1436 w zarunanju namrěwcow města Kamjenca.
Dnja 18. nowembra 1438 přiwza čěski kral Albrecht wazalow zemrěteho Borsa z Kamjenca pod čěsku krónu a wobkrući jim jich najenstwa a prawa. We wopismje k tomu mjenuje so Kamjenski radny knjez Peter Hensel jako wobsedźer Njebjelčic, kotrež bě wot Borsa Njebjelčicy dóstał.
Dokładniši přehlad , što je Peter Hensel w Njebjelčicach wobsedźał, dóstanjemi z wopisma z dnja 30. měrca 1444. Peter Hensel bě w pjenježnych wuskosćach a předa klóšterskej abatisy 14 šilingow, 3 groše danje wot štyrjoch najenskich dworow w Njebjelčicach. Hač je hdy pjenjezy wróćo płaćić móhł, nichtó njewě.
Šěsćdźesat lět pozdźišo, mjenujcy 1503 su Njebjelčicy we wobsydstwje Hansa von Metzrada nad Worklecami, kotryž jako wěno za swoju dźowku, kotraž bě do konwenta zastupiła, klóštrej bura da, kotryž měješe jako dawk płaćić 18 grošow, 6 kokošow a 30 jejow.
Najpozdźišo w 1. štwórći 16. lětstotka je cyła wjes do wobsydstwa klóštra přešła a měješe w nim wostać do srjedź 19. lětstotka.
Ze 16. lětstotka su nam lědma powěsće wo Njebjelčicach zawostałe. Dwě wuwzaći njech stej mjenowanej.
1561 kupi Kamjenski rada "Pfaffenberg" ?? za 15 tolerjow, zo by Wysoku hasu zwuporjedźił a rozšěrił.
Druhi podawk bě tak mjenowana piwowa wójna mjez Kamjencom a Njebjelčicami, kotraž "cychnowaše" dnja 2. nowembra 1587. Wo jeje přeběhu smy jara derje informowani, dokelž je ju Kamjenski měšćanski pisar Caspar Haberkorn w swojich "Camentzer Annalen" nadrobnje dokumentował. Piwowa wójna skónči so z tym, zo město Kamjenc klóštrej Marijina hwězda načinjenu škodu zapłaći. Hačkuli bě wěc z tym ze swěta, wadźachu so nimale hišće sto lět z klóštrom točenja klóšterskeho piwa dla w Njebjelčicach. Hakle 1683 so wujednachu a postajichu, zo ma jeničce klóšter prawo, w Njebjelčicach piwo točić. Z tym drje běchu wulke wadźenja skónčene, ale hišće w lěće 1723 w Kamjencu Njebjelčan wotročka 6 dnjow w jastwje dźeržachu, dokelž w zjawnosći klóšterske piwo chwaleše a Kamjenske za "njepijomne" swarješe.
Z rozprawnistwa wo piwowej wójnje pak tež wěmy, zo hižo w lěće 1587 skutkowaše "šulmejster" w Njebjelčicach, tež hdyž jeho mjeno njeznajemy.
Kak su so Njebječicy w prěnjej połojcy 17. lětstotka wuwili, njewěmy. Tež tu su powěsće jara rědke. Je jenož snadny pokiw, zo su Njebjelčicy jara ćerpjeli pod wuskutkami 30lětneje wójny.
Dokładniše powěsće mamy z lěta 1672. W klóšterskim archiwje je zapis wotedawkow wulkich kubłow (urbarij), w kotrymž su wotedawki poddanow klóštra zapisane. Z tutych ličbow hodźi so tohorunja slědować, kajke je było wobsydlenje a kajka socialna struktura we wsy Njebjelčicy. Tak bě tehdy w Njebjelčicach 17 burow, 5 zahrodnikow a dwaj chěžkarjej žiwych.
Ličba najenkow je zachowana w zajimawym dokumenće z lěta 1685. Jedna so wo wěcne sudniske knihi klóštra Marijina hwězda, w kotrejž su mjez druhim wšitke ležomnosće z jich wobsydnikami zapisane. W tutej knize so dale wobtwjerdźi, zo dyrbjachu so Njebjelčan najenkojo do Krěpjec na wěcne sudnistwo podać, potajkim njemějachu swój sudnistwowy wobwod we wobłuku klóštra.
Předstajenje wšěch wobjednanych zwadow na wěcnym sudnistwje z lěta 1685 by tule było přewobšěrne. Tohodla njech dosahaja sćěhowace informacije. Zajimawe je, zo njeje ani 1680 naspomnjeny šulski mišter Jan Pjetaš zapisany, ani jedyn z jeho potomnikow. Wuraznje pak so šuski dom mjenuje. "Der Gemeine ist anbefohlen, des Schulmeisters Hauß in gutten Dache zuhalten undt zubeßern ; damit er trocken darinnen sitzen undt bleiben könne..." a: " Dem Richter ist vorgehalten worden, dass Er zu Kirchen, Pfarr undt Schulhaussen, wenn was daran zubauen, auch seine Fuhren verrichten, undt sich deßen nicht entbrechen solle."
Dnja 11. januara 1715 změni so wobsydstwo nad pěskowym młynom. Młyn, kotryž bě hač dotal njepředajomne wobsydstwo klóštra Marijina hwězda był, přepoda klóšter do zdźědźičneho swójstwa Pětrej Sandmüllerej.
1739 wotpali so stara cyrkej, kotraž steješe na kěrchowje. Kak wysoke su škody woprawdźe byli, njehodźi so rjec. Wěste je jenož, zo dyrbjachu twarić nowu cyrkej.
Tutu twarjachu w lětach 1740-1743. Wědomje jako "katólske škitnišćo" přećiwo Lutherizmej natwarichu ju na nowym, dźensnišim městnje. Jeje pragmatiski wuznam wuzběhny so předewšěm z wuhotowanjom cyrkwineje wěže, kotraž bě z třomi 40 łochćow wysokimi kupolemi wupyšena. Tute běchu hač do Kamjenca widźeć.
1744 dósta cyrkej zwón "in dedicata Sanctis.Venceslao et Procopio", kotryž liješe zwonylijer Weinhold z Drježdźan.
Z lěta 1750 je so zdźeržał zapis wobydlerjow wsy, kotryž w žórłowym přiwěšku podamy.
1764 natwarichu nowy šulski dom, kotryž wopisuje Njebjelčan kapłan Pětr Edmund Krječmer 1839 ze słowami: "einem alten hölzernen Gebäude".
1765 so Pěskecy do farskeje wosady w Njebjelčicach zafarowachu. Pěskecy słušeše do toho do Chrósćanskeje wosady.
Wosebje hódny je fakt, zo w lěće 1769, w 30lětnej wójnje přetorhnjena tradicija jutrownych křižerjow, wobnowi.
1789 natwarichu dźensnišu faru a cyrkej dósta w samsnym lěće dalši zwón.
Podawki Napoleonskeje wójny , tak krótka historiska powěsć, wunjesechu tež Njebjelčanam w lěće 1812 wulke wobćežnosće.
Spočatk 19. stolěća množachu so powěsće wo Njebjelčicach, při čimž smy druhdy našli material, kotryž so dźensnišemu wobkedźbowarjej skerje dźiwny zdawa. Tak wozjewi Sandmüller w Camenzer tydźeniku sćěhowacy inserat: "Es sind in der Nacht v. 26. auf d. 27. April d. J. von meinen auf einem Wege gepflanzten Obstbäumen 2 Birn- und 2 Apfelbäume entwendet worden. Wer mir diesen Frevler anzeigt, dass ich ihn gerichtlich belangen kann, erhält 4 Thaler. Georg Sandmüller bei Nebelschütz."
1830 wottwarichu na cyrkwinej wěži tři 40 łochćow wysoke kupole a město toho natwarichu nowu masiwnu kupolu, kotruž w ludźe "latarnju" mjenowachu. Mjez klóštrom a farskej wosadu nasta zwada wo tym, štó ma kóšty za to njesć. Zwada traješe 20 lět a so skónči z tym, zo ma je płaćić farska wosada. Samsny čas so w Njebjelčicach sta ratarske wobnowjenje, mjenujcy plahowanje dźećela.
Z lěta 1832 je so zachowała powěsć, zo so " vor dem Weg zur Kirche" započeli chmjel plahować. To dopokaz za to, zo měješe Njebjelčan farar prawo, piwo warić. Tuto prawo piwawarjenja w samsnym lěće zběhnychu.
W sćěhowacym lěće, potajkim 1833 dósta cyrkej nowe pišćele, zhotowjene wot pišćeletwarca Rennerta z Budyšina.
Lěto 1836 přinjese wobydlerjam Njebjelčic jedyn z najwažnišich podawkow w stawiznach wsy. Wot 1. januara njeběchu po procesu wotměnjenja we wsy hižo žani poddani burja, zahrodnicy a chěžkarjo napřećo klóštrej. Wjesna ludnosć bě we wšěch prawniskich naležnosćach měšćanskej runostajena. Wot toho dnja njetrjebachu so hižo dodawać wotedawki klóštrej.
1839-1840 započa mulerski mišter Freudenberg twarić nowe twarjenje za šulu. Na zakładźe zdźeržanych twarskich podłožkow wěmy, zo bě předchadna šula "der Seite der Pfarrei gegenüber".
Wokoło 1840 zwyšichu tež w Njebjelčicach z kumštnym hnojenjom a z drenažu ratarske wunoški na polach.
1845 předachu stary wěžiny časnik do Połčnicy. Z tamnišeje cyrkwje swj. Nikolaja hišće dźensa Połčničanam hodźinu bije. Samsne lěto natwarichu móst přez rěčku Jaworu.
W oktobrje lěta 1848 wutworichu w Njebjelčicach prěnje zjednoćenstwo, mjenujcy "Serbske burske towarstwo Njebjelčicy".
W nocy wot 11. do 12. decembra 1865 so nimale cyłe Njebjelčicy z wulkim wohenjom wotpalichu. Tež Serbske Pazlicy běchu po klóšterskej chronice potrjechene.
Jako dalše towarstwo w Njebjelčicach w lěće 1870 załoži Jurij Wróbl pčołarske towarstwo.
Pěskowy młyn, kotryž kaž horjeka prajene, słuša do najstaršich w podłožkach mjenowanych młynow w Hornjej Łužicy, so dnja 4. septembra 1872 wotpali.
W februarje 1881 započa farar Kubaš z wudawanjom "Serbskeho hospodarja". Tónle časopis měješe wjace hač 750 abonentow.
W samsnym lěće dósta cyrkej zaso nowy časnik na wěžu a nowy křižowy puć. Wosebiteho na nim je fakt, zo jón dwě słužownej za 120 tolerjow darištej.
1882 nakupowachu dalše wěcy za boži dom. Tak postajichu znowa božodźěsćowy žłobik z Oberammergaua a powěsnychu nowe Wěčne swětło z napismom:"Sym hako Swětło do swěta pišoł, zo žadyn, kiž do mnje wěri, we ćěmnosćach njekhodźi sc. Wsj. Jana XII. 46. Porjedź.1882.â€. Farar Kubaš k tomu přispomni: " Myslu, zo wostanje lampa wozdoba cyrkwje na dołhe časy, hdyž ju hladamy a hdys a hdys z mjechkej kožanej lapku wótrějemy."
1884 dósta cyrkej nowu dupu, kotraž pochadźeše z lěta 1785 a dotal w Budyskej tachanskej cyrkwi steješe.
Zajimawe je ličenje luda z lěta 1885. W tutym lěće bydleše w Njebjelčicach 276 wobydlerjow, 237 katolikow a 39 protestantow. 249 běchu Serbja, 27 Němcy.
Dnja 30. nowembra 1888 załoži farar Kubaš, tehdy hišće kapłan, w Pančicach burske towarstwo.
Njebjelčanski farar, kanonik Mikławš Smoła swjećeše dnja 5. meje 1889 swój 25lětny měšniski jubilej. Cyrkwinska wosada dari jemu, kotryž móžeše lědma hišće běžeć, jězdny stoł a dwě latarni za procesiony. Hižo dźeń do toho zaspěwa jemu cyrkwinski chór a dźěći ćehnjechu z lampionami jemu k česći. Na swjedźeńskim dnju bě wjes swjatočnje z chorhojemi wupyšena a jemu k česći, tak powěsć, běchu wutřěle.
Dnja 17. junija 1889 narodźi so w Njebjelčicach syn skałarja Jan Skala. Jan Skala je so wuwił na wuznamneho basnika, žurnalista, politikarja za mjeńšiny w 20. lětstotku.
1890 nastupi farar Kubaš doskónčnje swoje zastojnstwo jako farar Njebjelčanskeje wosady.
1892 kupi farar Kubaš z cyrkwje w Hainsbergu pola Aachena wołtar w stilu rokoka a jón w Njebjelčicach natwari.
Hižo dnja 13. nowembra 1895 móžeše farar Kubaš swój slěborny měšniski jubilej swjećić. Z tuteje přičiny dari cyrkwi nowy tabernakl. Cyrkej měješe tuž tři tabernakle, wony ze stareje cyrkwje, zhotowjeny w lěće 1739, tabernakl z lěta 1744 a nowy. W slědowacym lěće započa farar Kubaš z twarjenjom swojeho mawsoleja.
1899 dósta boži dom nowy nawołtarny wobraz, předstajacy swj. Měrćina. Molowała bě jón sakska princesna Mathilda. Tónle nawołtarny wobraz sta so hnydom z motiwom na póstowych kartach, swědčeše tola wo wosebitej přichilnosći kralowskeho dwora k Njebjelčicam.
Dnja 28. februara 1900 stupi rěčka Jawora přez swoje brjohi a wuskutkowa w Njebjelčicach wysoku wodu.
K jutram lěta 1902 sta so na křižerjach něšto spodźiwneho, štož Njebjelčanow chětro rozhori. Špatneho wjedra dla jěchachu Wotrowčanscy křižerjo jenož hač do Jawory a tam so zawróćichu. Njebjelčenjo pak jěchu cyły puć.
Farar Kubaš ze swojom wašnjom so přeco njelubješe ludźom. Mnoho jeho wuprajenjow su dźensa hišće we wobydlerstwje znate. Tak zapisa wón lěta 1904 do swojeje chróniki: " Na swěće je wjele móžno, jenož jedno nic, zo bychu Njebjelčenjo jónu k rozumej přišli a změrom wostali.
W swojej chrónice zapisa farar Kubaš dnja 13. februara 1906: "Ein gewisser Rölke aus Schönau erschlägt den hilflosen Schirak am Mahres Teich mit der Axt. Der Täter ist flüchtig." Njebjelčicy stanu so tak z městnom njeskutka. Samsne lěto započinaja po dołhich jednanjach z twarom noweje šule, dokelž stara žadanjam hižo njewotpowěduje. Hdyž so tuta potom dnja 3. junija 1907 swjatočnje woswjeći, dóńdźe k skandalej. Nad durjemi zachoda je tafla w serbskej rěči. Kamjenski šulski radźićel přećiwo tomu raznje protestuje, tak zo dyrbi so druha w němskej rěči přidać. Komentar fararja Kubaša: "Nun ist der Michel gerettet."
Lěto 1907 přinjese za Njebjelčansku cyrkej wuznamne změny, přetož so nutřkownje dospołnje wobnowi.
Dnja 12. januara 1911 załoži so w Njebjelčicach Swobodna wohnjowa wobora.
1912 natwarichu nowu korčmu ze žurlu a do cyrkwje nowe pišćele. K pišćelam farar Kubaš přispomni:" kann bej meinem begräbnisse ein anstaendiges Requiem gespielt werden."
1913 załoži so w Njebjelčicach " Katolska Bjesada". Samsne lěto zahaji so tradicija, kotraž jenož do 28. nowembra 1937 traješe. Njebjelčanscy hercy na wěstych swjatočnosćach na mosće wosrjedź wsy zahrachu.
Za čas I. Swětoweje wójny, do kotrejež dyrbješe tež wjele mužow wsy ćahnyć, su w lěće 1916 mały zwón cyrkwje za wójnske zaměry rozškrěli. Farar Kubaš k tomu přispomni:"Jako wopor wójny dźensa mały zwón (175kg) dele wzachu; poswjećeny bu na swj.Procopa a Wjacława, lał je jón Weinhold z Drježdźan. Wotewzaće wjetšeho (350 kg) zwona su na moje žadanje přestorčili- w tamnych su wšě hač na Sanktusowy zwón zebrali."
1923 dósta potom cyrkej tři nowe zwony na česć Swjateje Marije, swj. Józefa a Měrćina.
Dnja 16. měrca 1924 su w Njebjelčicach wutworili wjesnu jednotku "Sokoła". Wučer Filip Jakubaš přewza nadawki předsydy a Pawoł Šołta bě nazwučowar na narjadach. Towarstwo měješe ze załoženjom 25 čłonow.
Samsne lěto so pohrjebnišćo wosady powjetši a z murju wobda.
Dnja 5. julija 1926 bě w Njebjelčicach spodźiwny wjedrowy fenomen wobkedźbować. Wutworił bě so wichor-kužmot, kotryž statok Mikławša Žura zniči.
1932 wučachu w Njebjelčanskej šuli třo wučerjo, kotřiž so do štyrjoch rjadownjow w dźěle dźělichu. Sčěhwki nacionalnosocialistiskeho terora přećiwo serbskemu ludej su tež wobydlerjo z Njebjelčic začuwali. Nic jenož, zo dyrbjachu znowa mnozy mužojo ćahnyć do wójny a zo su mnozy padnyli, tole wobswědča, ale tež namócne wupokazanje fararja Miča je wulke dźěle ludnosće porazyło. Nacije su chcyli dócpěć, zo so serbska rěč w serbskich wosadach w zjawnosći a na božich słužbach wjace njewužiwa a zo so serbska ludowa kultura zniči. Tónle zaměr njejsu dócpěli. Wot biskopa Petrusa Legge w Njebjelčicach zasadźeny administrator P. Romwałd Wagner OFM ze Šleskeje někotryžkuli zakaz njewobkedźbowaše a jeho tohodla Gestapo wospjet přesłyšowaše a warnowaše, dokelž so wuměnjenjam "germanizacije" njekłonješe. Dyrbješe samo na wosom dnjow do jastwa, dokelž bě žony z Njebjelčic pohonjował, chodźić w swojej narodnej drasće.
Wobsadźenje kraja přez Sowjetsku armeju w aprilu 1945 bě za mnoheho wobydlerja Njebjelčic zbudźiło začuće wuswobodźenja, hačkuli je přišło přeco zaso k přemasnjenjam. Njebjelčicy same njejsu pod wojowanjemi ćerpjeć měli, jenička bróžeń so z granatami zdźěla zniči.
Čas po II. Swětowej wójnje bě čas hłódtradanja, nuzy a zymy. Tak gmejnska rada mjez druhim wozjewi: " Njedostatk w zastaranju z wuhlom dale přiběra a budźe lětsa katastrofalny. Ludnosć lětsa žane wuhlo hižo njedóstanje. W našej gmejnje je 142 domjacnosćow. 112 domjacnosćow je bjez drjewa. Burow prosymy, nuzućerpjacej ludnosći z něšto drjewom wupomhać."
Po wójnje wutworjena gmejnska rada sej zawěrno lochko njeměješe. Protokol zdźerža nam zestawu powójnskeje gmejnskeje rady:"Za předsydu gmejnskeho zastupnistwa Jakuba Kubicu a za 1. naměstnika Józefa Justa a za 2. naměstnika Mikławša Žura jednohłósnje wuzwolichu. Za gmejnskeho předstejićerja jednohłósnje wuzwolichu dotalneho předstejićerja Jurja Cyža. Za naměstnika wuzwolichu jednohłósnje Jana Žura. Za čłonow gmejnskeje rady wuzwolichu Mikławša Hejdušku a Franca Günthera. Do bydlenskeho wuběrka powołachu Jurja Pjecha, Pawoła Probsta, Marju Bukowu a Jakuba Cyža, kotřiž běchu do toho hižo tole zastojnstwo wukonjeli. Do wuběrka za ćěkańcow postajichu Józefa Bartyllu, Ericha Skatulu a Hedwigu Šmitowu. Za nadróžneho mištra wuzwolichu Jakuba Kubicu. Gmejnskeho pisarja jako pomoc na probu zasadźichu.â€, rěka w protokolu. Njemějachu jenož mnoho problemow rozrisać, druhdy běchu tež kuriozne rozsudy.
Tak přispomni protokol 1947: "Dumpańcu mamy za njepočink, dokelž je so posledni raz wjele stało. Tohodla so jednohłósnje rozsudźi, zo so tole wašnje wotstroni.
Dnja 5. julija 1952 wozjewi so w serbskim młodźinskim časopisu SNM "Chohoj měra wot Njebjelčan trójki skomponowany spěw: "Wjesoła młodźinaâ€.
W Njebjelčicach załoži so dnja 1. aprila 1953 ratarske prodrustwo typa III. Z gmejnskich protokolow zhonimy, zo je so na burow wukonjał wulki ćišć, do drustwa zastupić.
Dnja 8. nowembra 1957 załoži so Njebjelčanska sportowa jednotka. W času wot 1957-1960 přewjedźe sportowa jednota Njebjelčicy 108 koparskich hrow. Najhusćišo hrajachu na twjerdym sportnišću w Hlinowcu, přetož Njebjelčenjo njemějachu hišće swoje sportnišćo.
Najwuznamnišemu synej Njebjelčic, Janej Skali, wěnowachu serbscy studenća dnja 29.12.1957 wopomnjensku taflu, kotruž přičinichu na jeho ródnym domje. Financowali běchu to sami.
1960 dósta sportowa jednotka w Njebjelčicach swoje sportnišćo. Pastwišćo Žura-Kokle při puću do Jěžowa wupjelnichu ze zemju a připrawichu sportnišćo. Tři lěta su Njebjelčenjo w dobrowólnym dźěle tole zdokonjeli. Prěnja přećelska hra na nowym sportnišću wotmě so dnja 20. awgusta 1960 přećiwo Hlinowcej z kapitanom Geratom Libšom z rezultatom 1:6.
1963 polěpši so strowotne zastaranje za Njebjelčanow z tym,zo přepoda so gmejnska sotrownja.
1964 poswjećichu z wulkim wobdźělenjom ludnosće 4 nowe zwony na česć Swj. Marije, Měrćina, Józefa a Cecilije.
Wjace hač 5 lět twarješe gmejna Njebjelčicy dźensnišu pěstowarnju "Jan Skala€. Wotewrichu ju 1972.
Tohorunja w lěće 1972 wobzamknychu mjez Sportowej jednotku Njebjelčicy a čěskej Jednotu Roztoky a to z mustwom "Stara garda" přećelske zrěčenje.1973 so gmejna Njebjelčicy powjetši, přetož Miłoćicy a Serbske Pazlicy so w zwisku z gmejnskej reformu zagmejnowaštej.
Kěrchow gmejny Njebjelčicy dósta 1974 ćěłownju, kotruž tehdyši wjesny farar dr. Horjeń poswjeći.
W času wot 24. junija - 3. julija 1977 swjećeše Sportowa jednotka Njebjelčicy składnostnje swojeho 20lětneho wobstaća gmejnski swjedźeń.
W meji 1978 započachu z twarom prěnjeho sydlišćoweho domu, kotryž so w lěćnych měsacach 1980 dotwari.
1979 natwari prodrustwo dźensa hišće woblubowane kupanišćo za małe dźěći. To bě konkretny přinošk za lěto dźěsća w UN. Iniciatiwa wuchadźeše wot knjeza Mareka.
1981 połožichu zakładny kamjeń za chlěw rancow a w januarje 1984 tam prěnje rancy z prosatami hladachu.
Čas wokoło lěta 1980 bě tež woznamjenjeny z pohubjeńšenjom hospodarskeje situacije w něhdyšej NDR. Někotre rozprawy wokrjesa Kamjenca to jasnje potwjerdźa. Tak rěkaše mjez druhim: "Mit der Versorgung von Fleischwaren ist die Bevölkerung nicht zufriedengestellt. ...wie können Einsätze stattfinden, ohne jegliches Baumaterial. ...Von Seiten der Bürger wurde in letzter Zeit kritisiert, warum stehen in den Verkaufsstellen kein Tafelöl, Spirituosen und andere Nahrungsmittel im Angebot. ...Zur Initiative "Mach mit Wettbewerb" kann gesagt werden, daß verschiedene Arbeiten nicht zur Durchführung kommen, da es an Baumaterial mangelt."
Swój prěni wulki sportowy wuspěch žnjeješe koparske mustwo z Njebjelčic w hrajnej sezonje 1987/1988. Wone bě wokrjesny mišter.
K najhóršemu posudźowanju našeje wsy ze stron zarjadow dóńdźe 1988. Zwěsći so hamtsce, zo su Njebjelčicy " eine vorerst heruntergewirtschaftete Gemeinde". Bjez dźiwa tuž, zo wobydlerstwo gmejny podawki wokoło "přewróta" jenož njewitaše, ale so tež aktiwnje na nim wobdźěli.
Dnja 17. junija 1989 počesći gmejna Jana Skalu z postajenjom pomnika před zachodom do pěstowarnje.
Hižo w decembrje 1989 wuznachu z podpismowej akciju mnozy wobydlerjo swoju wolu k znowazjednoćenju Němskeje.
W lěće 1989 poradźi so Njebjelčan koparjam 1. mustwa postup do wobwodneje klasy.
1990 zawrěchu gmejnsku sotrownju w Njebjelčicach, kotraž bě w sportowym domje zaměstnjena. Samsne lěto so w prěnich woprawdźe swobodnych wólbach 12 gmejnskich radźićelow wuzwoli. Z Tomašom Čornakom, tehdy 26 lětnym, wuzwolichu sej Njebjelčenjo tehdy jednoho z najmłódšich wjesnjanostow w Swobodnym staće Sakskeje.
Dale wožiwi wjesna skupina CDU nałožk mejestajenja a mejemjetanja.
1994 přewza młodźina zamołwitosć za tónle nałožk.
Dźeń "Němskeje jednoty" 1990 swjećachu w Njebjelčicach ze swjatočnej božej mšu. Připołdnju zwony zwonjachu a dźeń zakónči so z rejemi.
1991 nasta, posrědkowany z Claude Touvenot prěni kontakt za partnerstwo z gmejnu Colombey les belle ( Francoska), region Toul (Department Muerthe et Mossele) w bliskosći Nancy.
1991 bě za Njebjelčicy lěto wažnych rozsudow. Wuspěšnje wobarachu so wjesnjenjo twarej 30 metrow wysokej wotpadkowej deponiji a pokazachu z hromadźenjom podpismow, jednodnjowskej blokadu puća a zhotowjenjom plakatow swoju wolu za škit přirody a wobswěta. Na Njebječanskim teritoriju planowanu wulkopiwarnju samsne lěto zarjad za regionalne planowanje wotpokaza.
Dnja 12. oktobra 1991 załoži so w Njebjelčicach Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB).
1992 móžachu skónčnje přepodać nowu natwarjenu hłownu dróhu. Powjerch dróhi so wobnowi, wšě kable a rowy do zemje składźechu (za zemski płun a zastaranje z wodu) a chódby za pěškow zhotowichu.
Ze zakónčenjom šulskeho lěta 1991/1992 skónči so stalětna tradicija Njebjelčan šule. Dźěći chodźa wot spočatka šulskeho lěta 1992/1993 do Worklec do šule.
Lědma štó je sej móhł wumyslić, zo so z 28. awgustom lěta 1992 započatym mjezynarodnym wjesnym swjedźenjom z wobdźělenjom hosći z Čěskeje, Bosniskeje a Francoskeje wuwije nowa tradicja w gmejnje.
Tež za přirodoškit so Njebjelčenjo angažowachu. 1992 natwarichu baćonam hnězdo, kotrež 2002 na nětčiše městno stajichu.
W lěće 1993 wobkrućichu dźensniši gmejnski wopon (naćisnył bě jón w Njebjelčicach rodźeny wuměłc Jan Hansky).
Samne lěto spotorhachu "stary gmejnski dom", ponowichu farsku cyrkej swj. Měrćina a pěstowarnju. Nimo toho předachu šulske twarjenje.
W lěće 1993 zahajichu tež dźěła za zhotowjenje rjemjeslniskeho parka, w kotrymž je gmejski zarjad dźensa doma. Za wobraz wsy dóndźe z natwarom swjedźenišća k porjeńšenju. Tam běchu do toho zahrodki.
Dnja 1. januara 1994 powjetši so Njebjelčan gmejna, dokelž běchu so Pěskečenjo rozsudźili z Róžanta do Njebjelčić so zagmejnować dać.
Samsne lěto dósta cyrkwina wěža nowu zwóńcu.
Dnja 1. julija samsneho lěta přewza CSB nošerstwo nad pěstowarnju.
A samsne lěto wutwari so dróha mjez Njebjelčicami a Miloćicami a posadźa so ze 450 lipami.
Z wulkej nadźiju za nowe dźěłowe městna zwjazane bě w našim regionje poswjećenje Megalithoweje cyhelnicy dnja 26. awgusta 1994. Kak je so tónle projekt skónčił, kóždy wě.
1995 nasta pod farskej bróžnju parkowanišćo. Přestrěń za to přewostaji cyrkwinska wosada, wo wutwar postara so gmejna. Wot junija 2004 je na parkowanišću europski pomnik, kotryž su młodźi wuměłcy z wjacorych krajow zhotowili.
1996 dotwarichu rěznistwo w plahowarni rancow, z čimž so zastaranje ludnosće polěpši.Tohorunja 1996 swjećachu dwaj cyrkwinskej swjedźenjej. Cyrkwinski chór zhladowaše dźakliwje na 50lětne wobstaće a Měrćin Deleńk swjećeše we wjesnej cyrkwi swoju swjatočnu primicu.
1997 podpisa gmejna Njebjelčicy partnerske zrěčenje z městom Namysłowom (Pólska). Podpisa tehdyši měšćanosta Adam Maciag. Nimo toho kupi gmejna ležownosć Heldec domu. Dom přetwari so w dalšich lětach na přenocowarnju młodostnych a putnikow.
VI. mjezynarodny gmejnski swjedźeń 1997 swjećeše so hromadźe ze Sportowej jednotku Njebjelčicy składnostnje jeho 40lětneho wobstaća w času wot 11. - 13. julija.
Ćěłownju samsne lěto dokładnje přetwarichu a ponowichu. Wopomnjenske tafle za padłych II. Swětoweje wójny so w lěće 2000 postajichu.
Spomnić chcemy na tymle městnje tež na lěto swj. Měrćina w lěće 1997. Tam přewjedźe so wulka zběrka Njebjelčanow za wopory wulkeho powodźenja w Čěskej a Pólskej.
Tež 1997 zahajichu so dźěła za dróhu mjez Rólanami (Ruhland) a Porchowom. Planowane bě, zo wjedźe dróha bjezposrědnje nimo wsy, štož by było zwjazane z wulkimi poćeženjemi za wobydlerstwo. Gmejna zapoda na swoje kóšty přećiwne posudźenje, kotrež poskići změnjenu a za wobydlerjow a přirodu přijomnišu trasu. Wona bě skónčnje podłoha za dźensniši twar. Spomnjenjahódny na nowej dróze je mjez druhim fakt, zo natwari so tež móst za kolesarjow, kotryž zmóžni turistiski kolesarski zwisk mjez Kamjencom a Njebjelčicami.
1998 Přetwarichu dróhu Jana Skale a to dźensnišim žadanjam wotpowědnje.
Spočatk aprila 2000 załoži so Njebjelčan Kulturne a domizniske towarstwo z.t.. W Hlučinje (Čěska) podpisaštaj dnja 27. awgusta 2000 za gmejnu Njebjelčicy wjesnjanosta Tomaš Čornak a za Hlučin měšćanosta Petr Adamec partnerske zrěčenje.
W nowembrje 2000 přepoda so hłowna dróha po 5 měsačnym twarje za wobchad.
Dnja 14. julija 2002 podpisa so partnerske zrěčenje z gmejnu Ladánybene (Madźarska), zastupjenej z wjesnjanostu Sandorom Raczom. Podpisało bě so to w zwisku z XI. Mjezynarodnym gmejnskim swjedźenjom, kotryž so zdobom jako 1. Krabatowy swjedźeń swjećeše. Na tutym swjedźenju točeše prezident Sakskeho krajneho sejma, Erich Iltgen prěni króć "Krabatowy napoj".
Samsne lěto započa twarski dwór gmejny zběrać, chować a znowawužiwać zdźěla historiske twarske materialije. Podawk wosebiteho razu bě zawěrno přewjedźenje I. Mjezynarodneje wuměłskeje dźěłarnje w Njebjelčicach. Młodźi wuměłcy z wjacorych krajow podachu so na slědy Krabata. Rezultaty běchu na gmejnskim swjedźenju wobdźiwać.
Historiski šulski puć z Pěskec do Njebjelčic, kotryž su wobšěrnje ponowili, móže so lětsa zaso wužiwać. Jako prěni činjachu to gmejnscy radźićeljo zhromadnje z wjesnjanostu Tomašom Čornakom.
W lěće 2003 zapřijachu do oficialneho daletwarjenja južneje wobjězdki Kamjenca k A3 do planowanja Mišnjanskeho nadróžneho zarjada tež krajny zarjad za archeologiju a předstawizny. Namakachu na Miłočan přestrěnje zbytki tak mjenowaneje "zjawneje wsy", kotraž je we Łužicy lědma nańć. W samsnym lěće postaji so při planowanym pře- a wutwarje domskich nuznosć přizjewjenja změny pola gmejny. Z tym nima so jenož tu typiska architektura a twarske wašnje zachować, ale zdobom spěchować.
Lěto 2004 steji w znamjenju 700lětneho jubileja gmejny. Wjeršk bě bjez dwěla XIII. Mjezynarodny gmejnski swjedźeń. Tysacy wobydlerjow so na nim wobdźělichu a to zhromadnje z hosćimi z Francoskeje, Čěskeje, Pólskeje a Madźarskeje.
W času wot 28. aprila hač do 10. meje přewjedźe so w Njebjelčicach mjezynarodna młodźinska a wuměłska dźěłarnja. Młodźi wuměłcy z Čěskeje, Pólskeje, Madźarskeje, Němskeje a Rakuskeje swoje dožiwjenja za čas přebywanja w našej gmejnje wuměłsce wobdźěłachu. Wustajene twórby běchu za wopytowarjow magnet na našim gmejnskim swjedźenju.
Dalši wjeršk lěta 2004 bě přepodaće "Bjesady", štož dnja 7. junija lětsa knjez biskop Reinelt w přitomnosći prof. G. Milbradta, ministerskeho prezidenta Swobodneho stata Sakskeje, činješe.
115. narodniny Jana Skale běchu přičina za hnujace wopominanje před pomnikom pěstowarnje. Hosćo běchu mjez druhimi Jan Nuk, předsyda Domowiny a krajna radźićelka, Petra Kockert.
Dnja 27. junija 2004 přepodachu oficialnje přetwarjene twarjenja při sportnišću a farar Brězan je swjatočnje poswjeći. Njebjelčicy maja nětko kulturne srjedźišćo, w kotrymž su nimo młodźinskeho kluba tež frižer, wobchod za žiwidła, wulka seminarna rumnosć a dalše. Kluče dóstachu symbolisce knježna Kubašec za młodźinski klub, knjez Łušćanski za wohnjowu woboru a knjez Deleńk za sportowu jednotku.
Za mnohich lědma pytnyć bě přepodaće wodowotwodow do čisćernje w Němskich Pazlicach, štož skónčnje dowjedźe k polěpšenju ekologiskeje situacije w gmejnje. Wjele podawkow, runje w poslednich lětach njejsmy tu naspomnić móhli. Tu zjimane podawki njejsu tohodla dospołne.
Tu předpołožena chronika je myslena tež jako nastork do intensiwneho wobdźěłanja a přiswojenja našich wjesnych stawiznow.
awtor: Matthias Knobloch, 2004
přełožił: Achim Kowar, Miłoćicy
(Tute smy po słowje z němskorěčneje chroniki přewzali.)
Zehntregister von Nebelschütz, vor 1374 (Archiv St. Marienstern)
Schreiben der Äbtissin von St. Marienstern wegen des Bierkrieges 1587. (Stadtarchiv Kamenz)
Urbarium (Abgabenverzeichnis) des Klosters St. Marienstern von 1672. (Archiv St. Marienstern)
Dinggerichtsbuch des Klosters St. Marienstern von 1685 (Archiv St. Marienstern)
Kauffbriefe zu NebelschützStellenverzeichnis von Nebelschütz von 1750 (Archiv St. Marienstern)
Bericht von Pfarrer Kubasch über die Kirchenrenovierung 1907 (Pfarrarchiv Nebelschütz)
Adreß-Buch für den amtshauptmannschaftlichen Bezirk Kamenz i. Sa.
Ausgabe 1910 Nebelschütz


text:
Zarys politiskeho žiwjenja w Serbach za čas NDR
Čěski stawiznar a slawist Petr Kaleta, čłon Maćicy Serbskeje, je předpołožił monografiju „Łužiscy Serbja w Ludowej komorje“ („Lužičtí Srbové w lidové sněmovně“). Wušła bě kniha 2017 jako spis filozofiskeje fakulty Praskeje Karloweje uniwersity. Awtorej njeńdźe jenož wo to, podać statistiku wo serbskich wosobach w najwyšim ludowym zastupnistwje NDR 1949–1990, ale „zarys politiskeho žiwjenja w serbskej Łužicy w dobje NDR“, kaž w podtitulu rěka. Za to wužiwaše hoberske mnóstwo žórłow: jědnaće serbskich a němskich nowin a časopisow, archiwy w Budyšinje, Drježdźanach a Berlinje, kopicu knižneje literatury kaž tež awdionahrawanja z časowymi swědkami. 184stronsku knihu wobohaća 84 ilustracijow. W předsłowje je wjetša ličba dźěłow k serbskim stawiznam wupokazana, wustaja pak so, zo so „třiceći lět po přewróće na polu serbskeje wědy a kultury nowe kritiske zhladowanje přesadźa“, to nimo Jana Malinka a Edmunda Pjecha wosebje dźakowano Timej Meškankej.


text:
Poznej Nasz Mańszaft
Sōm u nos szpecjalisty z roztōmajtych fachōw, ale mōmy spōlne jedno – przajymy ślōnskij godce. Ôferujymy Ci wiedza i ôbeznanie, ale tyż grajfka do godki i ślōnsko akuratność. Beztōż poradzymy szafnōnć baji nojsrogsze projekty.
Adrian Górecki
Ôd stu lot (to niyma wic!) miykszo w Rudzie Ślōnskij - Kochlowicach. Downij człōnek zarzōndu towarzistwa Pro Loquela Silesiana. Po ślōnsku godo ôd bajtla, pisze już wiyncyj jak dziesynć lot. Spōłtworził fanpage „Ślōnski suchar na dzisiej” na Facebooku, pisoł tyż teksty pō ślōnsku do Nowej Gazety Śląskiej.
Basia Grządziel-Szylar
Miyszko w Katowicach. Szkolōno za bohemistka. Członek zarzōndu towarzistwa Pro Loquela Silesiana. Pisze ślōnski blog ô kuchni – „Basia Maszkeci”, publikowała tyż na portalu Gryfnie i w Nowej Gazecie Śląskiej. W dōma szkoli swojigo chopa we ślōnskij godce.
Rafał Szyma
Narodzōny w Katowicach, ôdchōwany w Pszczynie. Magister filologii polskij, projektant graficzny – robi przi rychtowaniu ksiōnżek i inkszych wydawnictw, tyż po ślōnsku. Przekłodo na ślōnski ôd poru lot, rychtuje tyż redakcyjo ksiōnżek po ślōnsku („Kōmisorz Hanusik”, „Dante i inksi”, „Prōmytojs przibity” i inksze). Pisze blog pō naszymu.
Grzegorz Kulik
Narodzōny w Bytōmiu we familiji, co z tym miastym je swiōnzano ôd ôziymnostego stolecio. Przekłodo literatura; do dzisiej ukozały sie jego przekłady „Dracha” Twardocha, „Małego Princa” Exupéry’ego i „Godnij Pieśni” Dickensa. Autōr ślōnskij wersyje Euro Truck Simulator 2 – piyrszyj kōmputrowyj gry po ślōnsku. Spōłzałożyciel webplacu klopsztanga.eu i nojsrogszego ślōnskigo fanpage’a na Facebooku, Ślōnskigo suchara na dzisiej. Kludzi wideoblog „Chwila z Gŏdkōm”


text:
Ostrava
Ostrava (němsce Ostrau) je industrijne město na wuchodźe Čěskeje a zarjadniske sydło Morawsko-šleskeho kraja. Wona je po přestrjeni a z 290.000 wobydlerjemi tež po ludnosći třeće najwjetše město republiki po Praze a Brnje.
Wulkoměsto leži na juhowuchodźe Morawy jenož dźesać kilometrow zdalene wot pólskeje hranicy při hornim běhu Wódry. Słowakska hranica je połsta kilometrow zdalena. Ostrava nadeńdźe so při sewjernym kóncu „Morawskich wrotow“, runiny mjez Sudetami na zapadźe a Beskidami na wuchodźe, kotraž běše hižo w srjedźowěku strategisce wuznamna za wikowanje mjez Šleskej a Morawu.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ostrava nasta z wjacorych sydlišćow při wuliwje rěki Ostravice do Wódry. Wot 10. lětstotka bě wokolina města znata jako sydlenski teritorij słowjanskeho kmjena Holasicow. Přez lětstotki tworještej Ostravice a Wódra na tutym městnje hranicu mjez Morawu na juhu a Šleskej na sewjeru. Blisko wuliwa nastaštej na woběmaj brjohomaj wjesce z mjenom Ostrava, při čimž so Polska Ostrawa k prěnjemu razej w lěće 1229 naspomni. 1267 naspomnjena Moravská Ostrava dósta w lěće 1279 měšćanske prawo. W běhu srjedźowěka zasydli so wjele Němcow.
Hospodarske wuwiće so hakle we 18. lětstotku wospěšnja, jako namakachu w blišej wokolinje wuhlowe łožišća. Tak přiběra wobydlerstwo Morawskeje Ostrawy wot 1794 do 1869 wot spočatnje 1.500 na nimale 7.000 wobydlerjow. W lěće 1910 měješe město hižo 37.000 wobydlerjow.
Wot lěta 1918 běštej wobě měsće dźěl nowozałoženeje Čěskosłowakskeje. Wuchodne město rěkaše wot 1919 Slezská Ostrava. Zjednoćenej buštej hakle pod nachwilnym němskim knjejstwom w lěće 1941. Po kóncu Druheje swětoweje wójny bu němske wobydlerstwo wuhnate.


text:
Interview z Cathy Petersen, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w Iowje
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa, kotrež je Trudla Malinkowa w zašłych čisłach Rozhlada z interviewami z předsydkomaj Jan Slack a Betty Huf kaž tež z předsydu Lyall Kupke předstajiła. Rjad wotzamknje rozmołwa z Cathy Petersen z Kaliforniskeje, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w US-staće Iowa.
Sće potomnica delnjoserbskich zapućowarjow 19. lětstotka do Iowy. Kak sće wo swojich serbskich korjenjach zhoniła – ze swójbneje tradicije abo ze swójskeho slědźenja?
Jako započach za stawiznami swojeje swójby slědźić, njewědźach ničo wo tym serbskim. Hdyž běch dwanaće lět stara, bě mje mój dźěd napominał, spominać na jeho swójbu, a wón přistaji: »Nichtó druhi to njebudźe činić.« Zdaše so jemu to jara wažne być. Tohodla započach, jako běch 40 lět stara, za stawiznami swojeje swójby slědźić. Hakle při tym sej to serbske wotkrych. Hdyž běch 1990 prěni raz na wopyće w Hochozy, mje wjacori ludźo korigowachu, hdyž rjeknych, zo sym němska, a prajachu mi, zo sym we woprawdźitosći serbska. Dźiwach so, ale njewěrjach jim. Zaso doma, prašach so swojeje maćerje a wona wotmołwi: »Haj, to je prawje, mój nan běše serbski.«


text:
Dźeń w Biosferowym rezerwaće…
Rano słyšiće lět kołpow a wołanje lećacych husow. Z kolesom jědźće přez dubowe aleje nimo chróskotaceje rohodźe a błyšcacych hatow. Wobkedźbujće kosćołamaka, kak w přeco wyšich kruhach leći. Po pěskowych pućach a přez wonjace chójnowe lěsy. Wotkryjće dwurěčnosć na wjesnych a nadróžnych taflach. Přihladajće hatarjej při dźěle. Dajće sej čerstwu rybu słodźeć. Namakajće při puću małe hrody. Wječor słuchajće na ruće jelenja a pozdźišo na trubjenje žorawow.
Husy (Foto: Axel Gebauer)
Hornjołužiska hola a hatowa krajina je w kóždym počasu bohata na zaćišćach. Čitajće na přichodnych stronach wjace wo nastaću a kajkosćach tuteje jónkróćneje krajiny. Charakteristiske žiwjenske rumy a wubrane družiny zwěrjatow a rostlinow předstajimy Wam w krótkich portrejach.
krajina
přiroda


text:
Ôpole: Baba sprała chopa i porwała mu pijōndze i dokumynta
Już na drugi dziyń ôd zgłoszyniŏ kryminalni z Ôpolŏ chyciyli podyjzdrzanych ô rozboje. 30-letniŏ miyszkanka Ôpolŏ społym ze swojim 38-latowym partnyrym miała sprać 78-latka, a potym weznōńć mu pijōndze i dokumynta. Podyjzdrzani usłyszeli już ôbskarżynie.
Wszyjsko trefiyło sie na poczōntku lipnia w Ôpolu. Podle ôbsztalowań policyje, na jednym ze skwerōw dwōch chopōw i kobiyta pospōł piyli alkohol. Niyskorzij miyndzy modōm miyszkankōm Ôpolŏ i 78-latkym zaczła sie breweryjŏ. Kobiyta zażōndała ôd starszego chopa pijyndzy. Jak ôn niy chcioł jij ich dać, 30-latka społym ze swojim partnyrym miała sprać swojã ôfiarã i porwać jeji pijōndze jak tyż dokumynta.
Szandarzi, co się zajmujōm sprawōm, zabezpieczyli ślady i stworzyli rysopisy ôsōb ôdpedzialnych za tã breweryjõ. Na nastympny dziyń policyjōny chyciyli kobiytã i jeji partnyra. Miyszkańcy Ôpolŏ usłyszeli trzi ôbskarżynia rozboju. Terŏz sprawa skōńczy sie w gyrichcie.
Zdrzōdło: KMP Ôpole, foto: KPP Wodzisław


text:
Julia i uabyndz
Bouo to downo, blank downo tymu. Niydaleko, blank blisko, zaroski kole Kuodnicy, a blank gynau to we miejscu,
w kerym do niydowna szelesciouy w parku drzewa - mozno ich dzisiej jeszcze tam pora stoi, stou taki fajny biouy zameczek. Miyszkaua w nim
Julia, kero miaua piykne jasne wuosy i jeszcze piykniejsze niybieske slypka. Z coukego Slonska sjyzdzali sie nojszwarniejsze kawalyry i
prosiyli jom o rynka. Ona ale, jak to piykne i mondre frelki, czekaua na tego, kerego od niyj serce pokocho. Ino eli taki od niyj szac
naprowdy kajs je? Tak se myslaua zawsze kole wieczora, jak sie siedziaua na brzegu staryj Kuodki(Kuodnicy). Siedziaua se tak na brzegu
Kuodki i futrowaua uabyndzie, kerych tam kedys bouo couko mocka. Jedyn, kerego nazywauy od nich krolym, bo bou nojpiykniejszy, przipuywou
niyroz do niyj i kuod gowa na od niyj kolanach. Tak to bouo couke tydnie. Z czasym puywaua na tym krolu uabyndziu mit po staryj Kuodce. Roz
ale przikukali ich ludzie ze Laband i byli fest zgorszone. Padali, co jak je wiyncyj rado uabyndziom jak ludziom, to niych se weznie jednego
uabyndzia za chopa. Biydno Julia, bolauo to ze ludzie jom tak napasztujom. Coroz wiyncyj take godki kole niyj bouo suychac a ona sie tysz
coroz wiyncyj tracioua od ludzi i coroz to wiyncyj boua ze od niyj uabyndziami. Boua z nimi juz cokimi dniami. Az naroz prziszua jedna nocka,
we keryj couke Laband maszkytnie nynauo, a w tym czasie prziszli rojbry. Ukradli w tyj nocy mocka zuota a na koniec porwali jeszcze piykno
Julia. Zawionzali jyj rynce, zakneblowali i poniysli ku Kuodce, kaj najprzod chcieli policzyc co wszysko ukradli. Siedli se pod tymi starymi
drzewami, az tu naroz take pieronske larmo sie zrobiouo, od strony Kuodki i szuo te larmo coroz wiyncyj ku nim. To te uabyndzie ze Laband
prziuwazouy ze oni majom od nich Julia i tak zaczuy wouac i machac krziduami, ze couke Laband sie obudziouo. Rojbry sie tak wystraszyli, ze
zaro wszysko pociepli i uciykli. Jeszcze probowali wzionc Julia mit, ale jak sie przeprowiali bez rzeka stanou przed nimi ze otwartymi
krziduami wielki uabyndz. Prziszuo ku walce, walczou herszt od rojbrow i krol od uabyndzi. Rojber trefiou krola uabyndzi fest ostrym i
szpicatym nazym, a uabndz oklapnou sie do wody, kero sie kole niego zaroz czerwono zrobioua. Drugi roz juz go rojber niy zdonzou trefic bo
chyciyli go straznike ze Laband i zakludziyli do wiynziynia. Julia klynczaua na brzegu i czimaua na kolanach krola uabyndzi. Niy umiyrej mi
ino moj krolu kochany - godaua, a kropelki uzow kapauy na rana uabyndzia. Naroz uabyndz zamiyniou sie w piyknego szaca, kerymu bouo Bolko.
Wydauo sie co jedyn czarodziej kedys przemiyniou go we uabyndzia i moguy mu pomoc ino uzy dziouchy kero by mu pszaua. Tak sie tysz przeca
stauo. Bolko wyzdrowiou roz-dwa, a couke Laband fajrowauy mit na wyselu od Julii i Bolka. Zodym Labander (Uabyndziok) niy paczou juz krziwo
na uabyndzie. Wiyncyj !- przeca nawet se Laband wzionuo za herb uabyndzia na niybieskim tle. To na pamiontka krola od uabyndzi i niybieskich
oczow od Julii. Julia i Bolko mieli couko fura bajtli i zyli dugo i szczynsliwie. Miyszkali tysz dalyj we biouym zameczku kole Kuodki i
pamiyntali coby pszoc i uabyndziom. Wszyske uabyndzioki, kere dzisiej zyjom pamiyntajom ta geszichta i opowiadajom jom bajtlom, jak w
niydziela idom na szpacyr kole staryj Kuodki, a wszyske frelki ze Laband som tak piykne, ze piykniejszych niyma na coukim Slonsku - to erbuy
po Julii. No tosz pamiyntejcie o Laband i o uabyndziach i
Pyrsk !
Szwager


text:
Pokozać nowo sztela i nauczyć sie i Wos poru wyrazōw – to zawdy chcymy zrobić, jak wciepujymy tekst. A skirz tego, że do nastympnych postōw ô Maroko musicie trocha rzeczy ô tym afrykōńskim landzie spokopić, to dzisioj wpis w sztilu “ôd A do Z”. Pōdźcie poczytać piyrszy pōłek!
Drugo tajla tekstu znojdziecie tukej – “Maroko: ôd A do Z (2)“
A: argan, amlou i apluziny
Argan je fest wożnōm tajlōm gospodarki Maroka. Drzewa arganowe rosnōm yno na południowym wschodzie tego landu i nikaj indzij na cołkim świecie! Beztōż niy skuli cufalu na ôlyj arganowy godo sie tamek “płynne złoto”. Na liter takigo mazidła trza kole 30 kilo ôbstōw i z 8 godzin roboty jednej baby.
Z powyciskanych ziorek arganu ôstowo krym. Jak sie go wymiyszo z miodym i mandlami, to dostanymy amlou. Berberyjsko pasta, w smaku trocha jak masło ôrzechowe, ale rzodszo. Idzie w nij tōnkać chlyb, abo wybiyrać z krauzy łyżyczkōm. Drogo, ale i zdrowo, i chutno.
Apluzinowy zaft nikaj niy smakuje tak, jak w Maroku. Trza yno pilnować miglanca, kery go wycisko, coby niy dolywoł wody. Na Jemaa El Fna pilimy nojlepsze. Za szklōnka wyciśniynto gynau na naszych ślypiach buliło sie 4DH, tōż kole 1.6zł. A i gratis umicie poczuć sie jak nojgryfniyjszo frela na dyskotece – na placu je kole czterdziestu sztandōw z zaftami i z kożdego bydōm do Wos wołali i prosili na gościna.
B: Berber, balak i biyda
Berberzy to rdzynno ludność Afryki Pōłnocnej. Dumni ze swojigo pochodzynio, na kożdym kroku przipōminajōm, że niy sōm Arabami. Majōm swoja godka i swoje tradycyje, a przi geszeftach stawiajōm epne reklamy “berber house, berber handcraft”. Mōmy z nimi co spōlnego, pra? 😉
“Balak, balak!” znaczy tela, co grubskie
“spie…!” “citać!”. Ryczy tak kożdy, fto kludzi załadowanego yjzla bez strzodek starego miasta. A ładujōm te zwiyrza do fol – kistami coca-coli, kanami z gazym abo taszami ôd zgniłych turystōw, kerym niy chce sie targać. Tōż jak słyszycie “balak!”, to naprowda śmiatejcie. Bo yjzel ôroz niy stanie, a drōgi w medynach sōm naprowda wōnskie.
Marokańczycy niy majōm za wiela. Biyda uwidzicie na kożdym kroku. Stare klamoty i rozlecane koła to norma. Umazane bajtle przi drōdze i fol fechciokōw to tyż żodno niyspodzianka. Ale trza tyż pedzieć, że to sie niy biere yno z chudoby, a czynsto ze zgnilstwa. Ludzie w Maroku zaôbycz robiōm ôd rana do nocy, ale trefiajōm sie tyż tacy, kerzi radzij przesiedzōm cołki dziyń na zolu i bydōm betlować ô pora kotlokōw. Ajnfach majōm piosek w rynkowach. Ale tych kotlokōw i tak nazbiyrajōm, bo wiynkszość Marokańczykōw to ludzie wierzōncy, a jednym z piynciu filarōw ich wiary je jałmużna.
C: cygaństwo i cychtowanie
Trza se pedzieć jasno: trefiajōm sie fajni, spōmocni i zocni Marokańczycy, ale z naszego miesiyncznego doświadczynio umiymy pedzieć, że w medynach niy znojdziecie ich za wiela. To, że w arabskich krajach trza sie ô cyny cychtować, to my wiedzieli i bylimy na to prziszykowani. Tako już ich natura. Ale cygaństwa ôni nauczyli sie już sami i ni majōm żodnych hamulcōw, coby z turysty-szporbiksy niy zedrzić ôstatnigo dirhama. Tōż trza dować pozōr. Ale na szczynście to sie tyko przede wszyjskim medyn, samego strzodka starych miast. Jak sie yno pōdzie kapka dalij, to zaro bydzie lepij.
D: dirhamy, datle i dżelabije
W Maroku płaci sie w dirhamach. Tera starczy Wōm wiedzieć, że 1MAD to kole 0.4PLN. A i niy śmicie wywozić dirhamōw za granica (tōż pijōndze rozmiynio sie dziepiyro po przijeździe)! Za to na miyjscu idzie kupić za nie pełne tasze datli. My bez ôstatnie wczasy pojedli ich wiyncyj, jak przōdzij bez cołkie życie. Kaloryji fol, ale smak niy do ôpisanio.
Dżelabija to je tako tradycyjno szata, kero ôblykajōm i baby, i chopy. Do samej ziymie i z dugimi rynkowami, coby ôchrōniać sie przed klarōm. My na ta swoja ôblyczka sztyjc godōmy “dżelaba”, bo tak nos jedyn Marokańczyk nauczył, ale bezmaś do dżelaby chybio nōm kapucy. Jak znojdziecie jakiś akuratny ôpis co to je dżelabija, dżelaba, a co kaftan, to kōniecznie nōm podciepnijcie. 😉
E: Eid al-Adha
My znojdli miano Eid al-Adha i tak je tukej wciepujymy (bo niy umielimy unokwić żodnego hasła na “E”), ale we internecy znojdziecie tyż takie nazwy jak Id al-Adha, Ejd-e Ghorban, Kurban Bayram abo عيد الأضحى i to je wszyjsko gynau to samo. Nojwiynksze muzułmańskie świynto, po naszymu Świynto Ôfiarowanio. Spōmino sie przi nimu Abrahama, kery bōł tak ôddany Pōnbōczkowi, że bôł fertich coby poświyncić swojigo syna. Na ta pamiôntka kożdy ôjciec we familiji skłodo we ôfierze byrka, barōna, kamela abo krowa. Miynso dzieli sie na trzi tajle: 1/3 dlo reszty familije, 1/3 dlo potrzebujōncych, a przi 1/3 sie fajruje w dōma.
Wszyjsko fajnie, ale my sie na to niy rychtowali… Geszefty pozawiyrane, sztandy prōzne, autobusy i cugi niy jeżdżōm. Gynau jak mielimy zaplanowano rajza do Szafszawan. Niy, niy bylimy tam w kōńcu. Ôbiod zjedlimy w McDonald’sie, a bez reszta dnia łazilimy po “nowym mieście” Fezu. I tyż było gryfnie. 🙂 Ale jak niy wiycie co to je Chefchaouen, a chcecie zoboczyć richtich modre miasto, to musicie wlyź na blogi Adamant Wanderer i Świat Według Rostków.
A no i pobyt w arabskim landzie w czasie Eid al-Adha wymago tyż fol siły. Bo skōry na drōgach, poôbrzinane łepy, krew i smrōd coroz wiynkszy za kożdym nastympnym ekiym to w tym ôkresie norma.
F: Francyjo i futer
Historyjo Maroka je fest zwiōnzano ze Francyjōm. Bez 44 lata afrykōński land bōł protektoratym europejskigo mocorza. Bez czas rajzy po Maroku idzie to uwidzieć na kożdym kroku. Fol ludzi po francusku godo i uczy sie go w szkołach, a niyjedyn pamiynto jeszcze czasy sprzed 1956 roku, sprzed dostania nazod niypodległości. Tōż niy dziw, że sztyjc majōm tamek masa tabulek i wegwajzerōw w tej godce.
Marokański futer to na isto je jedyn z powodōw, dlo kerych werci sie rajzować do pōłnocnoafrykōńskigo landu. Niy treficie tam reklamy “BIO”, bo ôni niy znajōm jodła inkszego, jak te naturalne*. Niy treficie napisu “fryszne”, bo na niyfrysznym zaro siadłyby fligi i żodyn by tego niy kupił. Tak po prowdzie, to niyroz jy sie tamek i miynso, kere jeszcze pora minut tymu lotało po drōdze. Naprowda lotało. Roz widzielimy bai chopa, kery szoł bez miasto i sprzedowoł masorzōm zwiyrza. Nojmynij bez 20 minut smykoł przed nami dwie kurzice w jednej i trzi mycoki w drugij rynce.
*Okej, kapka przesadzōne zdanie, bo w Auchan kupicie i Snickersa, i Kubusia, i Petitki Lubisie, ale rozchodzi nōm sie tukej ô takie “normalne” jodło. Na ôbiod abo wieczerzo. Chytocie co chcymy pedzieć, pra?
G: grand taxi i gewyrce
Taxi w Maroku to niy sōm taryfy takie, jakie my znōmy. Do takij “naszej” idzie przirōwnać yno petit taxi, kere wozi po mieście i kere w kożdym mieście mo inkszo farba. Małe auta (jak np. fiat uno), do kerych włazi szofer i trzech pasażerōw, nikyj wiyncyj! Majōm rachowniki, ale żodyn ich niy włōnczo. Na zajtach we internecy znojdziecie info, żeby zawdy godać szoferōm, że majōm te cyjlery puścić, ale to je yno gupie smolynie. Taksiorzōm sie to niy ôpłaco jak wiezōm turystōw, tōż wszyjsko, co umicie zaôbycz zrobić, to zbić cyna do tej “dlo Marokańczykōw”. W jedyn dziyń pedzielimy se, że niy pojadymy, zanim keryś niy puści rachownika. Po trzech godzinach dalimy se pokōj.
A, ale dyć sōm my na “G”! Grand taxi to jedna z nojwiynkszych atrakcyji Maroka. Wożōm ludzi miyndzy miastami, bai na poraset kilometrōw. Trza ô nich myśleć bardzij jak ô PKSie, jak ô rychtycznej taryfie. Nojczynścij sōm to mercedesy, 20-30 lot stare, z przebiegiym liczōnym w miliōnach. Jako to sztyjc jeździ? Ano klimat taki, że te auta sie niy psujōm. A i nojciekawsze, jeździ sie w nich we… siedmiu (sztyrech ze zadku, szofer plus dwōjka z przodku). Nasz rekord? Taryfiorz, nasza szōstka, sześ rukzakōw i… 20 kilo cwibli w pakynhaltrze.
Gewyrce to je cosik, co sie Wōm na zicher z Marokiym kojarzi. Kmin, korzyń, cimt i masa inkszych. Wszyjskie wōniajōm i smakujōm blank inakszyj jak te z naszych supermarketōw. A ku tymu sōm ô poła tōńsze. Niy prziwiyź se chocioż małãgo bojtlika do chałpy, to naprowda grzych!
H: higiena, hynna i hammam
Ciepniynte bele kaj papiōrki, kōnski jodła pod szłapami, zero rynkawiczek i fartuchōw w knajpach, mycie talyrzy i besztekōw w retauracyjach na zasadzie przepłukania zimnōm wodōm – to i masa inkszych rzeczy już Wos nikyj niy bydzie dziwować po wczasach w Maroku. My wszyjscy w tej naszej “nowoczesnej Europie” przesadzōmy w drugo strōna z całōm tōm “higiynōm” i z dopisywaniym nastympnych punktōw do listy zasad BHP, tōż z poczōntku dlo kożdego to je szok. Ale potym se tak czowiek myśli, że Ci Marokańczycy wcale niy sōm tacy gupcy i że nojlpij to by było tak po strzodku – z gowōm, snōżnie, ale bez ôderwania ôd rzeczywistości.
Hynna to mazidło fest popularne w arabskij kulturze. Farbi sie niōm rynce i szłapy (przede wszyjskim te baby, kere cołko reszta majōm pozakrywane), ale i włosy i brwi. Tatuaże z hynny to hit strzōd babskij tajli turystōw, bo fajnie wyglōndajōm, a po poru tydniach znikajōm. Marokańskie “bizneswomen” tyż majōm hynna w zocy, bo skiż nij umiōm pozdziyrać z turystek masa pijyndzy. Dorada: czorno hynna dużyj sie trzimie i lepij wyglōndo, ale umi uczulać; jak mocie wrożliwo skōra, to sznupcie lepij za tōm brōnotnōm, naturalnōm.
Hammam to tradycyjno parowo łaźnia, w kerej Marokańczycy umiōm se dychnyć w ciynżki dziyń. Łażōm tam tyż beztōż, że islam koże fest akuratnie sie myć i dbać ô ciało, a niy kożdy miyszkaniec tego afrykōńskigo landu mo w dōma wszyjsko, co potrzebne, coby być snōżnym. My to zasmolili i do hammamu w kōńcu niy poszli. A żol fest, bo bezmaś idzie pochytać fol wskazōwek i dorad na sztyjc modo skōra i zero smarszczek.
I: Islam
Jak myślicie, że sōmżeście abo mogecie być ksynofobami, to Maroko ni ma dlo Wos. Bo to je land muzułmański i widać to na kożdym kroku. W całym państwie je jedyn (1) kościōł katolicki. Jak kery mo problymy z akceptowaniym inkszych religiji, to ni mo sie co tam ciś. Marokańczycy rzykajōm piynć razy do dnia, bele kaj sōm. Niy jedzōm świniny i raczyj niy pijōm gorzoły. Majōm swoje meczety, do kerych “niywierni” wlyź niy mogōm. Majōm swoje Eid al-Adha i masa inkszych świōnt i tradycyji. To je piykne i gyszpant dlo jednych, ale i nerwuje inkszych. Beztōż Maroko ni ma dlo kożdego i trza se z tego zdować sprawa. Bo w czasie rajzy to my sōm u nich, a niy na ôpy.
J: jynzyki
Marokańczycy majōm dar. Talynt do jynzykōw jako bodej żodyn na świecie. Trefilimy masa ludzi, kerzi godali w piynciu abo siedmiu godkach. Bajtle godajōm perfekcyjnym angielskim (“I’ll help you, my friend” brzmi gynau jak z gymby Amerykōna). Na Jemaa El Fna naganiacze wiedzieli już pora minut przed naszym przijściym, z kerego landu my sōm. Ślōnska na razie niy kojarzōm, ale jak nos chwila posłuchali to zaczynali swōj wytrynowany tekst (chocioż czasym sie motaljōm): “Polska? Lewandowski, Lewandowski! Dzień dobry. Mamy dobra herbata, nie ma sraczka! Za darmo! Magda Gessler mówi: u nas najlepsze jedzenie. Makłowicz gotuje u tu. Herbata za darmo! Dobra zupa. Sraczka za darmo!”.
K: kasby i kociki (+ kyjza)
Kasba godo sie na ufortyfikowane ôsady abo na dziylnice, w kerych miyszkajōm muzułmanie. Nojpiykniyjszōm kasbōm jako my uwidzieli było Aït-Ben-Haddou niydaleko Warzazatu. Gryfno sztela, w kerej kamerowali takie filmy jak Gladiator, Aleksander abo Gra ô Tron.
Kotōw je w Maroku foool. Niy napiszymy ô nich nic wiyncyj jak to, że sōm chudsze jak te w Europie i że ludzie we internecy przajōm kocikōm, tōż zawsze dobrze jakigoś wciepać do posta. 😉
Bild kyjzy to taki nasz gratis. Miano richtich do urzekniynio.
L: Legzira
Mōno trefiliście kajś na info ô ôbłōnkach w Legzirze? Piykny przikłod na to, jakōm artystkōm je natura. My mieli przileżytość zoboczyć te cuda gynau dwa tydnie przed tym, jak jedyn z ôbłōnkōw sie swalił…
Za niydugo drugi pōłek – Maroko ôd M do Z! Na dzisioj to tela. Dopisalibyście cosik na wiyrchu? Chowcie sie! 🙂


text:
Radlin: Przekludzajōm strōmy
We Radlinie zaniydugo ruszŏ wŏżnŏ inwestycyjŏ – kōmpleksowy rymōnt 1,2 km sztreki na ul. Rymera. W mocka placach zdatne bydzie poszyrzynie pasa drōgowego, kery terŏźnie niyma ani wymiarowy ani zgodliwy z normōma. W pŏru placach ukŏzać sie majōm doimyntnie nowe tretuary.
Bez to miasto uradziōło ô… przekludzyniu modych strōmōw, kere ôstały nasadzone na poboczach pŏrã lŏt nazŏd. Strōmy nasadzono w mōmyncie kej żŏdyn niy planowoł jeszcze rymōntu tej sztreki, niy było ôwdy tyż możebności współfinansowania tyj inwestycyje ze postrzodkōw zewnyntrznych. Bez to w mōmyncie kej zapadła decyzyjŏ ô rymōntach, uradzōno, coby znojść nowõ lokalizacyjõ dlŏ modych strōmōw.
Tajla ôstała już przeflancowanŏ i je na zieleńcu wele Przedszkola Publicznego nr 1 im. Gromadki Misia Uszatka, tyż przi ul. Rymera, jednak w placu, kery je zicher i zielōny. Drugŏ tajla strōmōw znojdzie sie na zielōnych terynach na ul. Reymonta, blank blisko nowyj sztreki kołowyj, kerŏ kupluje Radlin z Wodzisławiem i tamtejszym cyntrum przesiadkowym.
Rymōnt sztreki na ul. Rymera to jedno z nojwŏżniyjszych latosich auftragōw krysu wodzisławskigo i miasta Radlin. Wykōnane ôstanie 1,2 km nowego gysztelu drōgi jak tyż 2 km nowych tretuarōw. Planowane je tyż wykōnanie abo przebudowanie ôdwodniyniŏ drōgi. Imyntnŏ cyna auftragu to kol. 3,5 mln zł, na kerõ skłŏdŏ sie ajnzac krysu, gminy jak tyż dofinancowanie z Funduszu Dróg Samorządowych.


text:
Rom (B/SN). Rjad maltezow je sej po swojej nawjedowanskej krizy noweho naměstnika wuzwolił. Wulka statna rada rjadu wuzwoli sej 72lětneho Italčana Fra Giacoma Dalla Torre za přechodneho nawodu na jedne lěto. Wón ma rjad wjesć hač k wólbam noweho wulkomištra. Předchadny wulkomišter, Jendźelčan Matthew Festing, bě po internych konfliktach w rjedźe w januaru na ćišć bamža wotstupił.
Šwicarska garda ma přirost
Rom (B/SN). Bamžowska Šwicarska garda dóstanje lětsa dosć nowych wojakow. 6. meje je we Vatikanje 40 rekrutow slub na bamža Franciskusa złožiło. Loni bě jich jeno 23 rekrutow. Bamžowscy stražnicy su minjeny čas sylnišo wo rekrutow wabili.
Najwjetše zasadźenje železnicy


text:
Himačal Pradeš
Himačal Pradeš (Hindi: हिमाचल प्रदेश, Himachal Pradesh, po słowje: „Kraj Himalaje“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 6,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 55.673 km², potajkim 120 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Shimla. Himačal Pradeš ma Hindišćinu jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Pandźabi (6,0%) rěči.
Stat leži w Himalaji a mjezuje z Dźamu a Kašmirom na sewjeru, Chinu na wuchodźe, Utarančalom na juhowuchodźe, Harjanu na juhu a Pandźabom na zapadźe. W zwjazkowym staće so tež McLeodGanj, sydło Dalai Lama, namaka.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony knježerstwa Himačal Pradeša (jendźelsce)


text:
Onjegaski jězor
Onjegaski jězor (rusce OHeжckoe oзepo/Onježskoje ozero, karelsce Oniegu, finsce Ääninen) je wulki jězor w sewjerozapadnej Ruskej a druhi najwjetši jězor w cyłej Europje. Wón leži zwjetša w Karelskej, něhdźe 600 kilometrow sewjernje Moskwy a 350 kilometrow wuchodnje Pětrohroda.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pobrjohi jězora słušeja zwjetša k republice Karelskej, na južnym kóncu ležitej oblasći Leningrad a Wologda. Najwjetše sydlišćo při Onjegaskim jězorje je karelska stolica Pjetrozawodsk. Wot wotběha do rěki Swir w juhu hač do města Mjedwježjegorsk při samym sewjernym kóncu měri jězor wjace hač 250 kilometrow. Jězorowa žłobina je so hakle po lodowej dobje před 15.000 lětami přez hibanje nutřkokrajneho loda stworił.
Runje w sewjernym dźělu namaka so wjele kupow, mjez druhim Kiži z jeje znatymi cyrkwjemi, kotrež steja na lisćinje swětoweho kulturneho herbstwa.
Onjegaski jězor je přez kanale do ruskeje wobchadneje syće zapřijaty. Jeho jenički wotběh Swir zwjazuje jón z něhdźe 150 kilometrow zdalenym Ladogaskim jězorom a dale z Baltiskim morjom. Přez rěku Wytegru a Wolgo-baltiski kanal wobsteji zwisk ze srjedźnej Ruskej a dale z Kaspiskim a Čornym morjom. W sewjeru zwjazuje Běłomórsko-baltiski kanal Onjegaski jězor z Běłym morjom.
Wobjězdny kanal podłu južneho pobrjoha zmóžnja nawigaciju tež při špatnym wjedrje.


text:
Čorny Chołmc (SiR/SN). W Čornochołmčanskim Krabatowym młynje maja wotnětka tři nowe publikacije w poskitku. Jónu jedna so wo dwaceći stron wopřijacu brošurku „Krabat“ Andreasa Wernera a ze Saarlouisa pochadźaceho awtora Floriana Russija. Z jeho pjera je tohorunja kniha z titlom „Erbsensoldaten“. Dale publikacija Erfurtskeje awtorki Ingrid Annel z titlom „Glücksdrachenpech“ předawanski sortiment w Domje Jurja Brězana wobohaća.
W nowych literarnych twórbach, kotrež wuchadźachu we Weimarskim nakładnistwje Bertuch, njeńdźe jenož wo Krabata. W srjedźišću brošurkow steja tohorunja Čornochołmčanske Krabatowe swjedźenske hry, Čorny młynk, Čornochołmčanski młyn kaž tež wódny muž, zmij, błudnički a dalše bajowe figury.


text:
Alfons Wićaz
Alfons Wićaz, nimski Alfons Lehmann (roź. 24. julija 1945 w Radworju) jo serbski žurnalist, slawist a procowaŕ; pišo w górnoserbskej, dolnoserbskej a nimskej rěcach.
W lěśe 1960 jo wón pśišeł do Chóśebuza, na serbsku rozšyrjonu wušu šulu "Marjana Domaškojc", źož jo źěłał ako ceptaŕ[1]. Tam jo teke dolnoserbšćinu nawuknuł. W lětach 1964-1969 jo wón w Lipsku slawistiku studěrował. Jo pisał artikele do Nowego Casnika, źiśecego casopisa Płomjo, Nowej doby, Serbskich Nowin, źož jo pśewzeł amt zastupnego šefredaktora. Jo pisał teke za nimskej casopise Sächsische Zeitung a Lausitzer Rundschau.


text:
čestny wobydler Günter Särchen
Särchen běše katolski socialny pedagog, publicist a pućrubar němsko-pólskeho wujednanja. Za jeho zasłužby spožči so Kulowčanej 1993 Zwjazkowy zasłužbny křiž.
Kultura němsko-serbskeje Hornjeje Łužicy na Güntera Särchena, kotryž so 14. decembra 1927 w Kulowje narodźi, hižo w jeho dźěćatstwje skutkowaše.
W poslednimaj měsacomaj wójny jeho do wójska zwołachu. Bu zajaty a ćežko chory přežiwi lěhwo za wójnskich jatych w Bad Kreuznachu. Po wójnje so Günter Särchen hnydom w dźěle katolskeje młodźiny angažowaše. Tež w Swobodnej němskej młodźinje (SNM) najprjedy wulke šansy za to widźeše, lěpšu Němsku natwarić. Hižo spočatk 1947 pak jednostronski stalinistiski charakter tuteje organizacije spózna; sowjetscy polit-oficěrojo počachu jeho přesłyšować.
1952 Särchen swój studij jako diplomowy socialny pedagog w Zapadnym Berlinje wotzamkny. Pozdźišo natwari w Magdeburgu swójske medijowe zarjadnišćo za wšitke wobwody katolskeje jurisdikcije w NDR, kotrež hač do swojeje inwalidizacije w lěće 1984 nawjedowaše. Wot 1950 wozjewjowaše jako swobodny sobudźěłaćer Nakładnistwa swj. Bena wšelake spisy a bě sobuwudawaćel prěnjeho katolskeho časopisa za młodźinu, kotryž pak bu 1953 zakazany.
1985 ležeše po dlěšimaj přebytkomaj w stasi-jastwje wjacore njedźele w chorowni na intensiwnej staciji. 1987 wón dušepastyrske dźěło w Magdeburgu skónči, nic jenož strowoty dla, ale tež dla njepřezjednosće ze swojim nowym šefom, kotryž Särchenowy angažement za Pólsku wjace njepodpěrowaše. Jako jedyn ze załožićelow „Kreisauskeje załožby“ pak so Särchen dale za zrozumjenje mjez ludami zasadźowaše.
Günter Särchen haješe přeco wuski zwisk ze swojim ródnym městom. Słušeše k załožićelam zapisaneho towarstwa „Heimat- und Kulturring Wittichenau-Kulow“, kiž so dźensa hišće za wobłuki kultura, kubłanje a sport angažuje.
W poslednich lětach swojeho žiwjenja so Günter Särchen dale a bóle wróćo ćehnješe a lědma hišće wo Pólskej přednošowaše. Günter Särchen zemrě dnja 19. julija 2004 w swojim ródnym měsće Kulowje.
Günter Särchen bu 1998 za swoje njesprócniwe skutkowanje za wujednanje mjez Němcami a Polakami z čestnym měšćanstwom Kulowa wuznamjenjeny.


text:
Wuchodźowanje po Mikławšku k rowam biskopow a wyšich duchownych
Na zornowcowej skale sewjerozapadneho dźěla stareho Budyšina je sławny Mikławšk, z rozwalinu něhdyšeje katolskeje cyrkwje a z pohrjebnišćom. Hdyž běchu katolscy wojacy wjercha Wallensteina 2. meje 1634 nuzowani před sylnišim sakskim wójskom Budyšin wopušćić, komander čěskich cofacych zóldnarjow přikaza cyłe město zapalić, při čimž so tež Mikławska cyrkej wupali. Kěrchow južnje cyrkwje a nětko jeje rozwaliny bě hižo w dźensnišej wulkosći 1455 biskop Kaspar von Schönberg poswjećił. Lěta 1852 bu nowonatwarjena kapałka za pohrjebne słužby a jako ćěłownja poswjećena.
W běhu lětstotkow su na Mikławšku wjele serbskich wosobinow a duchowych tachantstwa pochowali. Před sto lětami pisachu tuž, předewšěm w čěskich a serbskich nowinach, wo Mikławšku jako „Budyskim Vyšehradźe“ a „Serbskim Slavínje“. Na Vyšehradźe, druhim najwažnišim hrodźe złoteje Prahi, je pohrjebnišćo Slavín za wuznamne wosobiny čěskeho ludu, kaž staj to na přikład komponistaj Bedřich Smetana a Antonín Dvořák.


text: Pozdźiši farar Jan Awgust Warko narodźi so 26. julija 1821 jako jedyn ze štyrjoch synow wučerja Jana Warka w tehdyšej holanskej wsy Běła Woda. Nan je tam 47 lět wučerił a bě tež na štyrjoch sudnistwach Hornjeje a Delnjeje Łužicy z přisahanym tołmačerjom hornjo- a delnjoserbšćiny. Kaž nan wobknježachu tež Jan Awgust a jeho bratřa wobě serbskej rěči pisomnje a wosebje derje Mužakowski dialekt. Woni běchu swój čas jako duchowni a wučerjo zasłužbni spěchowarjo a zakitowarjo serbskeje maćeršćiny w pruskej Łužicy. Warko studowaše zhromadnje z Janom Arnoštom Smolerjom we Wrócławju teologiju a bě tam aktiwny čłon Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče. Zhromadnje ze Smolerjom zeserbšći wón „Wothłós pěsni ruskich“ prof. Františeka Ladislava Čelakovskeho, kotrehož słowjanske čitanja na Wrócławskej uniwersiće wobaj wopytowaštaj. Warko dopisowaše do Serbskich Nowin, bě čłon Maćicy Serbskeje a zeserbšći jako najwažniši wukon balady a lyriku Friedricha Schillera, z čimž dopokaza kmanosć serbšćiny jako literarnu rěč. Warko bě domjacy wučer a sydom lět farar w Jabłońcu.


text:
Beschreibung
Čehodla so Serbam w NDR-skim času njeporadźi, swójski puć narodneho dźěła zwoprawdźeć, hačkuli běchu zakońske wuměnjenja tak dobre kaž nihdy do toho? Čehodla dóńdźe w małym ludźe, kiž měł poprawom wšě swoje mocy za zhromadne narodne zaměry wučerpać, k mjezsobnym rozkoram? Čehodla so dźěl serbskich prócowarjow z oficialneje sfery wumjezowa, zjawnje diskreditowa, zdźěla samo zaja? A kak dachu so narodna organizacija Serbow Domowina a serbske institucije do politisko-ideologiskeho dźěła w zmysle SED-knježerstwa zapřahnyć? Wo tym pisa Timo Meškank w swojim rozpominanju.


text:
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su na mnohich městnach składnosć, na dźěło minjenych dwanaće měsacow zhladować. Serbske Nowiny rozhladuja so po dwurěčnych komunach, što su tam wšo zdokonjeli.
Kubšicy (CS/SN). Přewšo wulke wužadanje za Kubšisku gmejnu loni bě nowotwar Bošečanskeje zakładneje šule přihotować. Za to dyrbjachu na přikład transport šulerjow do nachwilneje šule na Lubijskej dróze w Budyšinje organizować a přewodnikow šulerjow namakać. Nimo toho mějachu kompjuterowy kabinet do nachwilneho kubłanišća přeměstnić. Runočasnje mějachu so plany za dźěła na starym městnje dale wjesć. Wot 21. septembra přihotowachu twarnišćo, tydźeń pozdźišo su dźěle šulskeho domu torhać započeli.