text:
Tomasz Hajda
Tomasz Hajda koncerty
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Wojciech Morcinczyk, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
02-02-2023Dostępne bilety
Artyści podobni do Tomasz Hajda
Minione koncerty Tomasz Hajda
NOSPR / Strawiński - Historia żołnierza - spektakl muzyczny w Katowicach
Tomasz Hajda, Piotr Tarcholik, Arkadiusz Adamski, Cezary Rembisz, Krzysztof Firlus, Wojciech Morcinczyk, Benedykt Matusik
24-02-2022
Katowice
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Krzysztof Tomczyk, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Néstor Bayona, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
07-01-2021
Katowice
NOSPR kameralnie w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Mirella Malorny, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz
09-01-2020
Katowice
Aktualności


c: text/html

text: Tež w tutym zwisku něšto wosobinske přidam. Srjedź awgusta wotmě so we wuchodočěskej Budislavi rěčny kurs serbšćiny, přihotowany přez Towarstwo přećelow Serbow. Na nim wobdźělich so z tematiskim přednoškom wo »Chróšćan zběžku« w lěće 2001 – mjez druhim wuprajich w datym konteksće zadźiwanje, zo njejsu so prjedawše róčnicy tutoho wusahowaceho podawka wuraznišo swjećili (a zo wón dotal ani ze stawizniskeho ani z politiskeho wida hłubšo analyzowany njebě). Ćim wjetše pak bě moje překwapjenje, jako zhonich, zo so aktualnje dopomnjenska akcija po 20 lětach přihotuje! Po wobdźělenju na derje přihotowanym podawku 6. septembra na šulskim dworje w Chrósćicach pak dyrbjach tola nazhonić, zo na prašenje »Kelko serbskosće Serbja chcedźa? – 2.0« ani po dwěmaj lětdźesatkomaj jasniša wotmołwa njeeksistuje. Róčnica »zběžka« wotmě so w přijomnej atmosferje; něšto wjac hač sto ludźi pak wona njepřiwabi. Podawk wopytachu hłownje ći, kotrychž njeje trjeba za aktiwity na serbskim narodnym polu přeswědčować; nowych mnoholičbnišich zajimcow pak wón lědma narěči, tež hdyž potencial za to bě. Tak kaž so hižo před 20 lětami tež w diskusiji w Internecach pokaza, zwosta tež w lěće 2021 šěrša serbska towaršnosć nastupajo poćah k »zběžkej« skerje pasiwna, njejednotna a liwka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mysle k folklornemu programej SLA „Moja reja!“
„Wjeselu so, zo je SLA nowy folklorny program nastudował, wšako słuša to do jeho prěnjorjadnych nadawkow.“
Juraj Kubánka, kiž bě w 1960tych lětach jako choreograf Serbskeho ludoweho ansambla do Budyšina přišoł, je so takle do premjery folklorneho programa „Moja reja!“ słowa jimał. Wón dźěleše tele wjeselo z ludźimi, kotřiž su na žurli SLA nowy program dožiwili. Rejwarjo a rejwarki mějachu přewšo dobry dźeń: Woni interpretowachu wohnjowe a eksaktne z ludoweho fundusa čerpace choreografije.
Zwěsćić so ma, zo njeběchu lutowanske naprawy na dobro ansambla. Přiwšěm njeje so bohudźak ničo na nadawku změniło, zo SLA serbsku folkloru haji a dale wuwiwa, čerpajo při tym ze swojeje zašłosće – nic jenož to, ale to hłownje.
Dyrdomdejska diskusija, w Serbach samych a kołowokoło, wo bóhwě kajkim profilu ansambla je z nowym programom „Moja reja!“ nadźijomnje ze swěta.
Mysle k nowej dźěćacej knize Křesćana Krawc „Jejdyrko“
Jejdyrko! Kajki knihowy titul da je „Jejdyrko“? Tajke bě moje prěnje prašenje, jako dóstach najnowšu serbsku dźěćacu knihu znateho awtora Křesćana Krawca do rukow. Štó to je abo što to rěka? – Napisam k tomu pozdźišo něšto, zo njeby so dźěl napjatosće přezahe zhubił.
Apropos napjatosć … Napjatosć je za tele powědančko cyle wažny element powědaceho duktusa awtora. Jemu so wot započatka hač do kónca spomnjenych sonow jara derje radźi napjatosć natwarić, ju dźeržeć a jej, je-li trjeba, nadobo njewočakowany abo překwapjacy wobrot dać. Na wjeršku napjatosće je často kónc kapitla – derje, klasiski trik! Takle wona dale přiběra a čitar/ka njemóže přestać čitać. Tež mjezytitle wuwabjeja wćipnosć abo samo strach, a napjatosć dale stupa. Štó njeby na přikład myslił na někajke złóstnistwo abo njezbožo, hdyž čita nadpismo „Wowca bjez hłowy“?
W mjeztym nachilacym so lěće bě w serbskej a słowjanskej literarnej zjawnosći často rěč wo Jurju Brězanu. Wšako sej na najwšelakoriše wašnje wuwědomichmy, zo bě so najznaćiši serbski spisowaćel před 100 lětami narodźił.
Tworjenje a skutkowanje Brězana stej tohorunja na dwudnjowskej a derje organizowanej wědomostnej mjezynarodnej konferency sorabistow, slawistow a germanistow spočatk oktobra w Katowicach wulku rólu hrałoj. W tamnišej Šleskej bibliotece wobswětlichu a wuswětlichu wjacori eksperća – mjez nimi prof. dr. Tadeusz Lewaszkiewicz z Poznanja, prof. dr. Piotr Pałys z Opola a dr. Renata Bura z Krakowa – literarnu rěč a dwurěčnosć, wuměłske naroki kaž tež politiske wobmjezowanosće a wotwisnosće spisowaćela. Bohužel njebě na konferency ani jedyn powołansce skutkowacy sorabist abo literarny wědomostnik z Łužicy abo z Lipska přitomny, štož je mje chětro zadźiwało.
W Serbach rodźeny wjerch Hermann von Pückler-Muskau je sławny muž, wosebje tak mjenowaneju „němskeju krajinoweju parkow“ w Mužakowje a Rogeńcu dla. Tež jako pućowarja, spisowaćela a šarmera jeho dźensa zwičnjeja. Mjez druhim dawa wón swoje mjeno trojobarnej zmjerzlinje a družinje piwa. Zaměstnjamy jeho bóle zwonka serbskeho kulturneho kruha, štož drje cyle prawje njeje. Někotre lěta přewodźach w Rogeńcu skupiny turistow po parku a hrodźe. Tući słuchachu rady na anekdotki wokoło Pücklera. Na přikład je na južnej kromje parka pahórk ze šibałej stawizničku: W Rogeńcu wukupi wjerch rjad burskich gruntow. Mjez hrodom a wsu měješe wotstawk być a nastawacy park trěbnu šěrokosć nabyć. Jedyn z burow nochcyše Pücklerej předać. Tuž da wjerch hórčičku nasypać. Za njej njeběše chuduški domčk wot hrodu sem wjace widźeć. Dźensa rěka městno „Der vergrabene Bauer“. W Mužakowje je Pückler za powjetšenje parka samo cyłu serbsku wjes Kobjelnju přesydlić dał.
Do romana Petera Wawerzika wo waliziskim poeće Dylanje Thomasu pohladnjene
Štó drje by so hdy ze Schillerom přirunował? Z Hölderlinom, z Karolinu von Günderode? Přehorca to wěc. Potom radšo posłušnje pisać a so sam błyšćić. Mnozy bychu to radšo činili. Nic pak Peter Wawerzinek, awtor knihi „Rabenliebe“, tuchwilny Drježdźanski měšćanski pisar. Přederje znaje wón žiwjenske nižiny basnika, přebliski bě jemu přeco hižo waliziski poet Dylan Thomas, hač zo by so tajkeho přirunowanja stróžił. Dušine přiwuznosće tworja syće, zwonka časa a ruma, kotrež pozdźišo rodźenym zepěru dawaja. Pokazuja paralelne nitki a pomhaja žiwy być. Što móhło pisacemu wjace sebjewěstoty spožčić hač dorozumjenje ze samsnym, podobnym?
Wón je młodźinski, čerstwy duch a wětřik sobu do iniciatiwneje skupiny za demokratisce legitimowane ludowe zastupnistwo Serbow – Serbski sejm přinjesł. Ze swojej stawizniskej a politiskej wědu wón nowe aspekty tutej iniciatiwje dawa. Jeho wosebity angažement tež kóždy začuwaše, dožiwjejo 25lětneho Worklečana Alexandera Pólka 5. septembra we wobłuku 1. Budyskeho demokratiskeho tydźenja na zjawnym forumje z temu „Sejm dobudźe na spěšnosći – zwažimy so na demokratiju“. Na nim je so wón sobu zasadźował, zo so prawa a zajimawa diskusija kaž tež sobudźěło młodych a staršich nimale 80 wobdźělnikow wuwiwaše. Student wot 2010 na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće, kotryž klětu w měrcu swój masterski studij zakónči, chce wědomostnje na polu stawiznow, tež serbskich, skutkować.
Kóždolětnu přewšo woblubowanu čitanku w maćeršćinje – klětušu Serbsku protyku – je Ludowe nakładnistwo Domowina zaso swěrnym čitarjam do rukow dało. Kaž hižo něšto lět je tež tuta najbóle čitana serbska edicija LND zaso jednomu městnu našeje domizny wěnowana. Tónraz je to wosadna wjes Bukecy na narańšej mjezy serbskeho sydlenskeho ruma. Titulny wobraz Tomaša Šołty poskića rjany pohlad na wjes w pahórkatej krajinje, kotruž barokna cyrkej z wysokej wěžu daloko přesahuje a tak wo prawosći jeje němskeho mjena Hochkirch swědči. Reportaža z barbnymi fotami zeznajomi čitarja z idyliskim zymskim napohladom wsy, z historiskim hosćencom Stary Fryc a z chodojtypalenjom.
Zhorjelc je łužiske město, chowace we sebi jara wjele kulturnje a historisce zajimaweho. K tomu přinošuja tež jeho wšelake muzeje, wopyt w tutych so stajnje zaso wudani. Alfons Wićaz je so wo tym z direktorom Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu, Jasperom von Richthofenom, rozmołwjał.
Što byšće wopytowarjej města namjetował, sej w Zhorjelcu na kóždy pad wobhladać?
Jasper von Richthofen: Ja bych wězo na prěnim městnje naše Zhorjelske zběrki, naš swójski dom z kulturnohistoriskim muzejom mjenował. Móžeš pak hišće wjele wjace mjenować. Tak mamy hač do 23. oktobra rjanu wustajeńcu w muzeju Kaisertrutz. Tam pokazamy Zhorjelske wobrazy, kotrež smy z našeho měšćanskeho archiwa zwuběrali. Tute njejsu z wěstosću hišće Zhorjelčenjo a tamni Łužičenjo wuhladali. To su wšelake pohlady z rozdźělnymi temami. Tam su tež widźeć starše symbole města, najwšelakoriše historiske wěcy – wot fotow hač k molerstwu a najstaršemu napohladej města.
Wot 1. januara přetwarjeja Serbski muzej w Choćebuzu. Zo bychu wopytowarjo najwjetšeho łužiskeho města přiwšěm móžnosć měli, so wo serbskich stawiznach informować, su dnja 28. septembra z pomocu eksponatow ze składa tamnišeho Serbskeho muzeja wosebitu wustajeńcu pod hesłom „Zachowane drogostki“ (Zachowane drohoćinki) w Měšćanskim muzeju Choćebuz wotewrěli. Tule su hač do oktobra 2017 wustajene swědčenja delnoserbskeje kultury wot 16. lětstotka hač do našeho časa.
Zajimawa knižka „Serbski Oertel“ wušła
Wo titul knižki wo nowinarju a rozhłosowniku Měrćinje Štrawbje sej awtorojo hłowu łamać njetrjebachu, je dźě wón znaty jako „serbski Oertel“. Faktum. Druhdy sym so prašał, što a štó by Měrćin Štrawba so stał, njeby-li takrjec w Serbach tčacy wostał.
Měrćin Štrawba bě z dušu, wutrobu a cyłym rozumom serbski žurnalist kaž mnohi druhi na swojim polu, na polu sporta pak samalutka koryfeja.
Znajo Měrćina Štrawbu wusko a wosobinsce z lěta 1966 jako Nowodobjanskeho kolegu, čitach dopomnjenki a hódnoćenja z jara wótrym wóčkom. Ducent awtorow je so pjera jimało, w krótšich abo dlěšich přinoškach, w přewažnje wosobinskich, tež wutrobnych słowach abo wěcownych notatkach.


text:
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.


text: Pozdźiši serbski rěčespytnik, literarny stawiznar a uniwersitny docent PhDr Mikławš Krječmar narodźi so 6. požnjenca 1891 chěžkarskej swójbje w Chasowje. Wón bě chowanc Praskeho Serbskeho seminara a studowaše tam katolsku teologiju, slawistiku a germanistiku. Po promociji 1921 bě najprjedy wučer němčiny na čěskich šulach w Praze. Wot lěta 1922 do 1953 bě docent za serbšćinu na Karlowej uniwersiće, hdźež 1948 wo serbskej rěči a literatury habilitowaše. Wot 1946 do 1948 bě wučer a direktor Serbskeho gymnazija w Českej Lípje a Varnsdorfje. PhDr Krječmar běše zasłužbny serbski literarny wědomostnik, kiž přeslědźeše předewšěm listy Jakuba Barta-Ćišinskeho, Mikławša Andrickeho a studentski časopis „Lipa Serbska“. Z prof. dr. Pawołom Nowotnym wuda knihu wo „Listowanju Ćišinskeho z Muku a Černym“. Pisaše wo syntaksy a słowotwórbje našeje maćeršćiny a šěrješe w ČSR wědu wo nas Serbach. Dale zeserbšći někotre literarne dźěła Aloisa Jiráseka, Jana Nerudy a Boženy Němcoveje a Komunistiski manifest. Jako jedyn z prěnich dósta Myto Ćišinskeho. Maćicar a Domowinjan zemrě 22. smažnika 1967 w čěskim Mělníku.


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulśe Lipsčańskeje uniwersity jo se załožył 1951 ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na Uniwersiśe w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožona 1409). Wón se zaběra wědomnostnje z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami. Ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w Nimskej (a teke na cełem swěśe) póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptarstwa serbšćiny (ze zakóńcenim Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education). Mimo togo jo móžno, how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś.


text:
Braniborska
Braniborska (němsce Brandenburg, delnjoserbsce Bramborska, delnjoněmsce Brannenborg) je zwjazkowy kraj na wuchodźe Němskeje z 2,5 milionami wobydlerjow. Stolica je Podstupim.
GeografijaWobdźěłać
Braniborska mjezuje z Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjeru, z Pólskej při Wódrje na wuchodźe, ze Sakskej na juhu, ze Saksko-Anhaltskej na zapadźe a z Delnjeje Sakskej na sewjerozapadźe při rěce Łobjo.
W Braniborskej je wjace hač 3.000 jězorow.
Najwyša hora zwjazkoweho kraja je Kutschenberg (201 m), kotryž so blisko sakskeje hranicy pola Wótranja nadeńdźe.
RěkiWobdźěłać
Slědowace rěki so Braniborskeje dótkaja abo zdźěla abo dospołnje přez Braniborsku běža:
MěstaWobdźěłać
Slědowace města su najwažniše w Braniborskej:
StawiznyWobdźěłać
Braniborska bu w lěće 1991 jako kraj znowazałožena, po tym zo bě hižo raz wot 1945 do 1952 eksistowała. W lěće 1952 wotstronichu so pak kraje w Němskej demokratiskej republice a město toho wutworichu so wobwody Podstupim, Frankobrod nad Wódru a Choćebuz.
Ministerscy prezidenća po přewróće běchu Manfred Stolpe (1990–2002), Matthias Platzeck (2002–2013) a Dietmar Woidke (wot 2013, wšě SPD).
Města a gmejnyWobdźěłać
Braniborska je rozrjadowana do 420 gmejnow, mjez nimi 112 městow, z kotrychž su města Branibor, Choćebuz, Frankobrod nad Wódru a Podstupim bjezwokrjesne.
Wokrjesy a jich stolicyWobdźěłać
W Braniborskej su slědowace wokrjesy.
Krajny sejmWobdźěłać
W tuchwilnym braniborskim sejmje z cyłkownje 88 městnami je šěsć stronow zastupjenych: SPD (30 městnow), CDU (21) Lěwica (17), AfD (10), Zwjazk 90/Zeleni (6) a Braniborske zjednoćene byrgarske hibanja/Swobodni wolerjo (BVB/FW, 3 městnow). Jedyn zapósłanc je bjez frakcije. Poslednje wólby běchu 14. septembra 2014.
Wot nazymy 2014 tworitej SPD a Lěwica znowa koaliciju pod ministerskim prezidentom Dietmar Woidke (SPD).
WotkazajWobdźěłać
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Maćij Bulank – Składnostnje noweho předstajenja baletneje hry wo »Dyrdomdejstwach Pumpota« SLA dnja 18. apryla w Budyšinje
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
Hanka Šěnec – Sobuskutkowacy składnostnje koncerta pod hesłom »Časo přichodny, zakćěj radostny« w Budyskim Serbskim muzeju 1. jutrownika 2022
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
Kjarliže su śišćane paralelnje w šwabachskem a łatyńskem pismje a z notami wugótowane. Spiwaŕske wobogaśiju wušej togo gódowne spiwanja, liturgija a psalmy w dolnoserbskej rěcy ako teke slěpjańske kjarliže. Pśidane su nastawk k historiji serbskich spiwaŕskich w Dolnej Łužycy z jich chronologiskim pśeglědom a biografije serbskich kjarližarjow a komponistow.
Njedźelu, dnja 6. měrca 2022, wotmě so Dźeń archiwow w Serbskim instituće. Mnóstwo wopytowarjow njebě cyle tak wysoke kaž posledni raz w lěće 2020, jako přichwata 50 wosobow, ale tež tutón króć bě w běhu zarjadowanja 30 ludźi přišło.
Zwjeselace bě, zo informowachu so runja poslednjemu razej tež někotři němscy wopytowarjo wo dźěławosći Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki, wosebje při prěnim programowym dypku, hdźež předstaji wotrjadnik Wito Bejmak wšelake digitalizaciske projekty a poskitki. Wón rozłoži w zwisku z DFG-projektom digitalizowanja zawostajenstwa Bogumiła Šwjele wšelake techniske móžnosće, na přikład trenowanje programow, zo bychu rukopisy spóznawali a je tranksribowali.
Dalši programowy poskitk bě předstajenje Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa. Při tym zmóžni so dźělej wopytowarstwa dohlad do magacinowych rumnosćow.Wito Bejmak pokazowaše přitomnym, kak zamóže kompjuterowy program historiske rukopisy spóznawać. Foto: Maćij Bulank
Program zakónči so lětsa zaso z filmowej zajimawostku, mjenujcy z 25 mjeńšin dołhim filmom »Pjeć wobrazow (nje)wšědneho dźiwadła« režisera Olafa Rosenberga. Je to kónčne dźěło něhdyšeje Wysokeje šule za film a telewiziju NDR w Podstupimje-Babelsbergu z lěta 1976. Njeboh dr. Toni Bruk měješe při tym poradźowansku funkciju. Dokumentaciski film pokaza we hłownym wustup Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła w Konjecach pola Kulowa a dalše sceny w Njebjelčicach a Sernjanach wo swjedźenju 30-lětneho wobstaća tamnišeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny. Při tajkich zarjadowanjach so přeco trochu nadźijamy, zo so z publikuma časowy swědk přizjewi, kotryž bě při filmje sobu skutkował. Tónraz so nadźija spjelni, něhdyša zhotowjerka maskow Budyskeho dźiwadła so spózna.
FOTO NA 2. STRONJE WOBALKI:Miroslaw Nowotny – Bosćij (Jurij Šiman) a Hanka (Julia Klingnerec) składnostnje prapremjery hry »Šěrcec Hanka« (hlej str. 17)
▶ »Klinkotata lipka« w Zagrebje wušła
W nakładnistwje »Srednja Europa« w Zagrebje je kónc lěta 2021 wušła bajkowa kniha »Raspjevana lipa. Bajki zapadnih Slavena« w přełožku Adama a Damira Agičića. Wobšěrnu bajkowu knihu zapadnych Słowjanow pod titulom »Klinkotata lipka« kaž tež w němskim přełožku »Die gläserne Linde« bě Pawoł Nedo w lěće 1972 w Ludowym nakładnistwje Domowina wudał. W Praze su bajki čěsce wušli a w Bratislavje słowaksce. Nětko předleži wudaće w dalšej rěči, a to w chorwatšćinje.
▶ Nowa wjednica muzeja
Annemarie Zieglerowa z Derbna jo wót decembra 2021 nowa wjednica Dolnołužyskego gólnego muzeja w Grodku. Wóna jo studěrowała germanistiku a stawizny a ako ceptaŕka na Ewangelskej zakładnej šuli we Wjelikem Kólsku źěłała.
▶ Nowaj titulej hudźbneho nakładnistwa Lumir
W lěće 2021 je Budyske hudźbne nakładnistwo Lumir dalšej wulkej a wažnej twórbje serbskeho hudźbneho kulturneho herbstwa wudało a nakładowało. Je to sprěnja »Syrotka – Dramatiska scena za sola, chór a sinfoniski orchester« Bjarnata Krawca, kotrehož wudaće je Załožba za serbski lud podpěrała. Dalše dźěło je »Gebet der Kinder zu ihrem ewigen Vater« Korle Awgusta Kocora. Wobě dźěle wobsahujetej kóžde přez 300 taktow hudźby. »Syrotka« Krawca nasta zawěsće přez zaćišć, kotryž wubudźi twórba Kocora pod samsnym titulom. Krawc spyta tu dokumentować a zwoprawdźić swoje předstawy hudźbnodramatiskeho dźiwadła runje tak kaž moderne wašnje komponowanja. Kocorowa kompozicija nasta na słowa Lipšćanskeho basnika Augusta Mahlmanna (1771–1826.) Jeho tak mjenowany »Wótče naš« zhudźbništaj hižo Friedrich Heinrich Himmel (1810) a Louis Spohr (1829). Twórba za solo z přewodom klawěra namaka so w Kocorowym zawostajenstwje, njesignowana, bjez titula abo někajkimi hinašimi noticami a z tójšto korekturami. Cyle jasnje Kocorowy rukopis je skerje dźěłowa papjera, kompozicija je dokónčena, ale hišće z tójšto zmylkami. Wobě twórbje čakatej nětko na swoje hódne prapředstajenje.
Hižo tójšto lět slědźi Trudla Malinkowa za serbskimi pomnikami, je dokumentuje a so w pomnikowym wuběrku Maćicy Serbskeje wo jich zdźerženje stara. Rozmołwa z wědomostnicu wo swědkach serbskosće, pomnikoškiće a jeje nowej publikaciji »Sorbische Denkmale. Handbuch sorbischer Gedenk- und Erinnerungsstätten«.Mjeztym zaběraće so hižo mnoho lět ze serbskimi pomnikami a docyła z materielnymi serbskimi powostankami. Zwotkel přińdźe Waš zajim za tematiku?
Za tajke swědki serbskosće so hižo z młodych lět zajimuju. Běchmy jako swójba wjele po Łužicy po puću, a to w Serbach runje tak kaž zwonka nich. Hdźežkuli to tež bě, přeco mje při tym wosebje zajimowaše, što w jednotliwej kónčinje serbskeho nadeńdu. Serbskeho cila dla druhdy samo naš dowol planowachmy. Hižo 1985 přewjedźech pod třěchu serbskeje superintendentury naprašowanje po ewangelskich wosadach dwurěčneje Hornjeje Łužicy wo serbskim cyrkwinskim žiwjenju. Wažny dypk při tym bě prašenje za materielnymi swědkami serbskeje zašłosće, kaž napisami w cyrkwjach, na kěrchowach atd. W 1990tych lětach prócowachmy so we wobłuku Maćicy Serbskeje wo jednotliwe serbske pomniki a wo to, zo bychu so swědki serbskeje kultury a žiwjenskeho wašnja systematisce inwentarizowali. Wuslědk tutych prócowanjow bě w lěće 2000 zahajenje slědźerskeho projekta »Inwentar serbskich kulturnych pomnikow«, na kotrymž smědźach potom w podźělnym přistajenju a husto tež z hinašimi nadawkami zaběrana hač do 2020 dźěłać.


text:
»Wuměłstwo je rjane, čini pak wjele dźěła.« (Karl Valentin). Rěka pak tež, zo je wuměłstwo najlóši a najrjeńši puć ludy mjez sobu zwjazować. Słowjenski moler Klavdij Tutta, tehdy předsyda Zwjazka słowjenskich wuměłskich towarstwow, organizowaše wot 1993 dwaceći lět dołho sympozij Slovenija odprta za umetnost / Slovenia open to art (Słowjenska wotewrjena za wuměłstwo) při horje Sinji vrh nad městačkom Ajdovščina, zwotkelž widźiš na jasnych dnjach Triestki zaliw. Wjace hač 300 wuměłčow a wuměłcow z cyłeje Europy bu přeprošene. Nastate twórby so kóžde lěto jako pućowaca wustajeńca w Słowjenskej pokazowachu a so w katalogach dokumentowachu. Z nawjazanych kontaktow nastachu w běhu lět kooperacije a přećelstwa daloko za statne mjezy.
Benedikt Dyrlich organizowaše wot 1979 do 2019 Swjedźeń serbskeje poezije. Daloko nad 500 literatkow a literatow z Awstriskeje, Čěskeje, Francoskeje, Kazachstana, Němskeje, Pólskeje, Rumunskeje, Ruskeje, ze Serbiskeje, Słowakskeje, Słowjenskeje, Syriskeje, z Tuneziskeje a Ukrainy so na nim wobdźělachu. Bohužel so swjedźeń hižo njewotměwa.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wot ludoweje balady a baladeskneje pěsnje hač k načasnemu moritatej Kita Lorenca zapřija zběrka kabinetne kruchi serbskeho baladoweho basnistwa. Předstawy wo mytiskich bytosćach a nadpřirodnych mocach sahachu do čłowjeskeho žiwjenja, postajowachu sobu ludowu mudrosć, ludowe moraliske zasady, ludowe wašnja a nałožki. Wuměłska fantazija basnikow tole swojoraznje špiheluje a w předstajenju wšědneje a njewšědneje woprawdźitosće serbskeho čłowjeka zapřija. Njerozdźělomna lubosć, tragisce dźělena abo zludana, radosć, zrudoba a zadwělowanje, čłowjekej přez čłowjeka načinjena njesprawnosć, njewšědna tragika w swójbje, hruba křiwda a dobyće dobreho nad złym, zhubjena swoboda ludu, potajne dožiwjenja w přirodźe, sony a wizije — tajke podeńdźenja a podawizny su wobsah w zběrce wubranych tekstow Zejlerja, Radyserba Wjele, Ćišinskeho a jich rowjenkow a naslědnikow. Wudaće z předsłowom a žórłami hodźi so wužiwać tež w šuli.


text:
Mie ni! Pewno miarkujecie, iz gołdka tu je ło tej babie ze brodóm. Jak joł to widziała, to mi sie zarołs dźwigło mitakym z przesłego tydnia. Richtig świat sie we holckamela łobrołcoł. Mie to je zołl tego fajnego synka, co sie doł tak łomamunić i suchoł tych swoich doradców – planerów, co to mu radzą jak moł dołóncyć do Majkela Dżeksona, abo do Bibera, co jedyn śnich juz nie zyje, a drugygo śandary durch gónióm. Piyrwej, jakby sie taki dziwolóng pokołzoł, toby bół wyśmióny, a małe dziejci by za niym wrzescały: kisiu, kisiu na mojym małym palusku.
Tera to joł widza, iz nedugo z tóm nowomodnóm tolerancjóm, pośmiewiskym sie stanóm ci, co zyjóm podug dekalogu. Nie dejma robić z siebie idiołtów! Przeca my tez umiymy sie łodezwać i stołć przi swojym. Jak taki jedyn z drugym, ani dobrze śpiywać nie poradzi, ani w skole sie dobrze nie ucuł a robić mu sie tez nie chce, to nic yno wartko baba-chopa wymyślejć. Tera nic yno dołwać pozór, do cego nołs ta tolerancja doprowadzi, jak to tak dugo jescy potrzwoł.
Truda Pietrzikowa


text:
Jakub Kućank
Jakub Kućank (* 26. julija 1818 w Nuknicy, † 28. junija 1898 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, kulturny prócowar a spisaćel.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jakub Kućank, bratrowc Mateja Kućanka narodźi so w Nuknicy jako syn kublerja Jakuba Kućanka a Hany rodź. Bruskec z Chrósćic. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze wuwuči so wón wot 1830 do 1837 na němskim Małostronskim gymnaziju a studowaše po tym hač do 1842 na uniwersiće filozofiju a teologiju. Dnja 21. oktobra 1842 bu Jakub Kućank w Drježdźanach na měšnika wuswjećeny a běše wot 1. decembra 1842 druhi kapłan při serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot lěta 1844 běše wón katechet a tachantowy ceremoniar, poby na to poł lěta jako administrator w Mišnje a běše wot 1846 dźewjeć lět prěni serbski kapłan w Budyšinje. Wot meje 1855 do 1869 skutkowaše wón jako farar serbskeje wosady Našeje lubeje knjenje a powoła so po tym na kanonika do tachantskeho kapitla swj. Pětra. Wot 1879 do 1898 běše wón kantor a senior kapitla a smědźeše tuž dekana w někotrych nastupanjach zastupować. Tři dny po swojej smjerći pochowa so Kućank 1. julija 1898 na Budyskim Mikławšku.
SkutkowanjeWobdźěłać
Jakub Kućank běše w štyrcetych lětach 19teho lětstotka mjez wodźacymi wosobami serbskeho zjawneho žiwjenja a słušeše w lěće 1847 k sobuzałožerjam Maćicy Serbskeje. Mjez 1847 do 1849 běše wón prěni, mjez 1850 do 1856 druhi a wot 1857 do 1860 zaso prěni sekretar towarstwa. Mjez druhimi so wón na pjećdźesatym jubileju Maćicy na čestneho sobustawa pomjenuje. Hižo njedołho po załoženju Towarstwa swjateju Cyrilla a Methoda přez Michała Hórnika běše Kućank wot 1862 35 lět jeje předsyda. Wón běše wuběrny rěčnik a wopyta wšelake serbske zhromadźizny a swjedźenje serbskich towarstwow, wjacekróć na přikład w Chrósćicach, Swinjarni, Baćonju a Jaseńcy. W Drježdźanach zawjedźe wón, kaž hižo Ernst Bohuwěr Jakub za ewangelskich Serbow, z přizwolenjom wyšnosće serbske katolske kemše a tute dołho sam wobstara.
Literarna dźěławosć Kućanka wobmjezuje so na jeho młódše lěta. Hromadźe z Ernstom Bohuwěrom Jakubom spisa wón w lěće 1848 prěnju přez Maćicu Serbsku wudatu knihu Serbske Hornje Łužicy abo statistiski zapisk wšitkich serbskich ewangelskich a katolskich wosadow a jich duchownych a wučerjow.[1] Wón załoži a wuda wot nowembra 1848 do decembra 1850 tydźenik Jutnitžku (tež Jutrnička), nowina kotraž běše wosebje na katolskich Serbow wusměrjena. Kućank přełoži a spisa tež wšelake zabawne a nabožne twórby, kaž na přikład Schmidowe powědančko Jutrowne jejka (Budyšin 1848) abo modlerske Dobre symjo (Budyšin 1852).
Před kralom a knježerstwom zastupowaše Kućank prawidłownje zajimy Serbow a přisłušeše často serbskim deputacijam, kotrež kralej a kralowskemu dworej při wosebitych přiležnosćach swěru Serbow wuprajichu. Tak wozjewi kralej Bjedrichej Awgustej II., Janej a Albertej kaž tež pryncej Bjedrichej Awgustej poddanstwo Serbow.
ČesćowanjaWobdźěłać
Sakski kral Albert spožči Jakubej Kućankej ryćerski křiž prěnjeje rjadownje sakskeho zasłužbneho rjada a bamž Leo XIII. křiž „Pro Ecclesia et Pontifice“. Při składnosći pjećdźesatlětneho měšniskeho jubileja pomjenowa jeho bamž Leo XIII. za swojeho čestneho komornika, z čimž so Kućankej tež titul Monsignore přizwoli.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Digitalizat na stronach SLUB Drježdźany
ŽórłaWobdźěłać
- Rudolf Kilank: Kućank, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 322.
- Jakub Skala: Nekrolog XXXVI. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 52 (1899), čo. 1, str. 57–60. (hsb.)
- Handrij Dučman: Pismowstwo katholskich Serbow. Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 65sl. (hsb.)
- Michał Hórnik: Kućank, Jakub. W: František Ladislav Rieger (wud.): Slovník Naučný. Zwjazk 4: I–Lžidimitrij. Praha 1865, str. 1041.
- Adolf Černý: Kućank, Jakub. W: Jan Otto (wud.): Ottův Slovník Naučný. Zwjazk 15: Krajčij–Ligustrum. Praha 1900, str. 321.


text:
Mjezynarodna swětnišćowa stacija
Mjezynarodna swětnišćowa stacija (jendźelsce International Space Station, ISS) je najwjetša hdy natwarjena swětnišćowa stacija. Jedna so wo multinacionalny zhromadny projekt, na kotrymž je pjeć swětnišćowych organizacijow wobdźělene: NASA (Zjednoćene staty Ameriki), Roscosmos (Ruska), JAXA (Japanska), ESA (Europa) a CSA (Kanada).
Stacija słuži jako mikrograwitaciski a swětnišćowy slědźerski labor, w kotrymž so wědomostne slědźenje w biologiji, astronomiji, meteorologiji, fyzice a druhich wobłukach přewjedźe. Mjezynarodna swětnišćowa stacija hodźi so k testowanju swětnišćowych systemow a wuhotowanjow, kotrež su za móžne přichodne dołhodobne misije k měsačkej a Marsej trěbne.
Prěnja komponenta ISS bu 1998 startowana, a prěni dołhodobni wobydlerjo přichadźachu 2. nowembra 2000, po tym zo běchu 31. oktobra 2000 wot kosmodroma Bajkonur startowali. Stacija leći w niskim zemskim orbiće něhdźe 420 km nad powjerchom zemje, tak zo je husćišo na hwězdnym njebju jako jedyn z najswětlišich objektow widźeć.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrona Mjezynarodneje swětnišćoweje stacije wot NASA (jendź.)
- ISS tracker wot ESA (jendź.)


text: Z Hochoze/Drachhausen. Sobotu, 27. awgusta, jo dejało łapanje kokota w źiśowni Hochozy byś. Stwórtk su starjejše, młoźina a wótkubłaŕki wěnce a wrota a wuwili. Pětk dopołdnja su źěłaśerje stajali stany, blida, ławki a našogo słomjanego kokotka. Wótpołdnja jo se tak tšašnje padało, až smy se rozsuźili do „Złotego plona“ pśeśěgnuś. Wjele Hochoskich jo spontanje pśi pśeśěgu až do wjacora pomogało. Sobotu wót 10:00 zeger su se serbske drastwy woblakli, kapała „Małe plony“ jo natwarił swój ekwipment a jo zachopił probowaś. Naraz njejo wěcej dało žedneje wódy! Wokoło zeger 14:00 su k tomu pśišli naše wufajnowane gólcy. Wšykne su se wótmólowali. Kapała jo jich pśewóźowała, ako naše póriki su zamaršěrowali. Pótom jo se zachopił kokot. Gólcy su rejtowali pśez wrota za słodkosćami, gněśecymi zwěrjetami a kokotom. Prědny raz jo dała kralowku. Teke prědny raz su źowća karowali žabki a su měli wjele wjasela. Pśi slědujucych rejach su kralowki a krala wuzwólili. Na kóńcu su wšykne polku rejowali. Wó zestaranje su se starjejšyna iniciatiwa a młoźina starali z tykańcom, jěšnicami a piśami.


text:
Zwjazkowa dróha 6
Zwjazkowa dróha 6 (němsce Bundesstraße 6, skrótšenka B 6) je zwjazkowa dróha w Němskej, kotraž wjedźe wot Bremerhavena přez zwjazkowe kraje Delnja Sakska, Bremen, Saksko-Anhaltska a Sakska, hdźež kónči w Zhorjelcu blisko pólsko-němskeje hranicy. Dróha je něhdźe 550 km dołha.
Dalše wuznamne města při zwjazkowej dróze B 6 su Hannover, Syke, Goslar, Lipsk, Mišno, Drježdźany, Biskopicy, Budyšin a Lubij.
B 6 w Hornjej ŁužicyWobdźěłać
Na łužiskim teritoriju započnje so B 6 w Budyšinje a wjedźe přez Wuricy, Jenkecy, Kubšicy, Trjebjeńcu, Bukecy a Błócany hač na Popicu (334 m), hdźež běži hranica mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom. Prěnja wjes na Zhorjelskim boku su Njeznarowy z něhdyšim hosćencom „Buenos Aires“. Zwjazkowa dróha wjedźe dale přez Njechań do Lubija. Tule wobsteji zwisk z B 178, kotraž wjedźe jako spěšnodróha do směra na Žitawu a Liberec.
Za Lubijom wjedźe B 6 najprjedy do sewjerowuchodneho směra do Rychbacha a potom dale do wuchoda přez Markoćicy do Zhorjelca.


text:
W
W abo w (při pismikowanju: wej) je 23. pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 31. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje w najwjace rěčach, kiž jón wužiwaja, konsonant, při čimž ma husto wěste wokaliske kajkosće, tež w serbšćinje. Jemu wotpowěduje pismik B resp. B w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so W přez · − −.
Pismik nasta hakle w srjedźowěku jako ligatura, potajkim dwojenje pismika V resp. U, štož hodźi so na přikład z jendźelskeho mjena pismika double-u hišće wučitać.
Žana ze słowjanskich rěčow mjez W a V njerozeznawa, tuž maja jich alfabety pak W (serbšćina, pólšćina, kašubšćina), pak V (wšě druhe). W serbšćinje reprezentujetej tež pismikaj w a ł samsny zwuk, při čimž wobsteji etymologiski rozdźěl.


text:
Innocenc XII.
Innocenc XII. (z byrgarskim mjenom Antonio Pignatelli; * 13. smažnika 1615 w Neapelu; † 27. požnjenca 1700 w Romje) bě italski duchowny, nuncius we Florencu, bamžowski legat (diplomat) w Pólskej a we Wienje a bu 12. pražnika 1691 w starobje 76 lět jako naslědnik Aleksandera VIII. wuzwoleny za 241. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Wón płaći jako swětny reformowar Cyrkwinskeho stata a bu mjenowany „wótc chudych“.
Jemu slědowaše w lěće 1700 Giovanni Francesco Albani jako bamž Klemens XI.


text:
Syman Pětr Cyž Foto: Hanka ŠěnecMichał rady słucha. Rano zajimuje so za powěsće, tak mjenowany »Morning Briefing«, kotrež sej w jadriwej formje jako podcast na swojim šmóratku naposka. Ducy wot dźěła wěnuje so zabawnišim wobsaham, kiž na Spotify nadeńdźe: hudźbje abo słuchokniham. Tych 9,99 € měsačneho popłatka za Spotify Premium jemu njeje žel. To słuša k žiwjenju tak kaž nowinski abonement k žiwjenju jeho nana. Michał je 25 lět stary Serb, bydlacy w Berlinje. Jako 12lětny bě dožiwił, kak so z iPhonom mobilny internet krok po kroku do wšěch kutow kraja rozwali. Dźensa je šmóratko za njeho najwažniši grat za informacije. Na Instagramje abonuje kanale najwažnišich medijow. Čita tež rady, što so w Serbach stawa. Ćišćane knihi lědma hišće čita, ale wobsahi jeho zajimuja. Ze swojim serbskim pochadom jara wědomje wobchadźa. Prašeja-li so kolegojo za rěču, w kotrejž so wón při telefonje rozmołwja, jim to rady rozkładuje. Michał je hospodarstwo studował. Nětko dźěła w marketingowym wotrjedźe internetoweje firmy, kotruž druzy hišće start-up mjenuja, a zaběra so z načasnymi wašnjemi digitalneho marketinga: marketing automation, content marketing a growth hacking. Zašłe lěto je raz spytał to swojemu wujej rozkłasć, štož so jemu nažel poradźiło njeje. Technologiski swět so tak spěšnje wjerći, zo zhubi naša rěč spěšnje zwisk. To potrjechi tež čłowjeka, kotryž so lědma w tutym swěće pohibuje. Hlej digitalna škałba abo – kaž by Michał rjekł – #digitaldivide. Bjez jendźelskich wobrotow njepřińdźeš dale. Dalši z nich je consumer centricity, koncept, hdźež steji konsument w srjedźišću. Prěnje a najwažniše prašenje marketinga je tuž: Koho chcu poprawom docpěć? Hakle po tym sćěhuje prašenje, z čim: z kajkim poselstwom, wudźěłkom abo posłužbu. Naposledk steji prašenje, kak někoho najlěpje docpěju: po kajkim kanalu abo wašnju, hdźe a hdy. Budźmy sprawni: Najčasćišo započnjemy z druhej kročelu. Mamy něšto, štož chcemy zdźělić, předać abo prezentować, bjez toho zo wědźeli, koho chcemy poprawom docpěć. Hač ma něchtó scyła potrjebu ? Orientujemy so na zwučenosćach abo na woprawdźitej potrjebje? Michał by tež móhł rěkać Korla, Jakub abo Handrij. Jedna so wo wumyslenu wosobu, tak mjenowanu buyer persona. To su fiktiwne charaktery, kotrež wopisuja typiskich zastupjerjow zaměrowych skupinow. Tuta marketingowa metoda wužiwa so mjeztym w nimale wšitkich firmach, kotrež wusměrja so wědomje na potrjebach konsumentow. Zo su Serbja tak kaž Michał po cyłym swěće rozbrojeni, ničo noweho njeje. Dźensa pak je z pomocu digitalnych medijow wo wjele lóšo, k tutym serbskim kupam w cuzbje zwisk wudźeržować, mjez sobu serbske słowo pěstować a so wotwonka wobstajnje wažnych, nowych impulsow nasrěbać.
SYMAN PĚTR CYŽ


text:
Lubina Hajduk-Veljkovićowa
Milenka wotstaji swoje koleso na Jurkec jěchanskim dworje. Běše jutrownu sobotu, a na dworje mjerwješe so z holcami a konjemi. Běše to kaž wubědźowanje, štó swojeho konja najlěpje šćětkuje.
„Rjenje, zo sy přijěła“, postrowi ju Borbora. „Wozmješ sej Fliku?“
Milenka dźěše do konjenca a postrowi šěru kobłu. Ta zaporsknje a pyta w Milencenych zakach za morchejemi.
„Pytaš jutrowne jejka?“, směješe so Milenka a dowjedźe ju won na dwór. Přiwjaza Fliku za žerdź blisko Anje a Paule, na kotrymajž wona tu pola Borbory stajnje jěchaše. Wza šćětku a karteču a poča Fliku woměrje šćětkować.
„Sym wćipna, štó z nas dóstanje jutrowne myto“, rjekny Paula.
Borbora jako wobsedźerka konjaceho dwora bě sej lětsa něšto nowe přemysliła. Bě wot křižerjow něšto pjenjez za přihotowanje a pyšenje konjow zběrała a myto kupiła.
„Njewěmy ani, što to je“, praji Milenka.
„Zawěsće ma něšto z konjemi činić“, rozmyslowaše Anja. Wona česaše Belline běłe hriwy a kładźeše je w małych cybach pódla so.
Hač šumjele, brunače abo tež čornaki – konje su k jutram njeparujomne, wšako maja zwěrjata hłowny podźěl na tym, zo móžemy křižerske procesiony přewjesć. Tež Dźěćiznak so jara za štyrinohače hori. Tuž je so z konjemi bliže zaběrał, štož chce wam w jutrownym wudaću trochu spřistupnić.
Wjele wjesela při čitanju a hódanju přeje wam Dźěćiznak!
prawe wotmołwy:
30 do 70 litrow, dźewjeć kilogramow,
70 km/h, hač do 16 hodźin
Jelizo so ze zwěrjatami zaběramy, móžemy sej wjele zajimaweho wotkryć. To płaći tež za konja. Sće tole hižo wědźeli?
Kelko litrow wody kóń wob dźeń trjeba?
20 do 30 litrow
100 do 120 litrow
30 do 70 litrow
Kelko syna kóń wob dźeń žerje?
20 kilogramow
jedyn kilo
dźewjeć kilogramow
Kak spěšnje zamóže kóń běhać?
40 km/h
70 km/h
95 km/h
Kelko hodźinow kóń wob dźeń žerje?
wosom hodźin
dwanaće hodźin
hač do 16 hodźin
„Najwjetša tragedija je, zo mamy tajki bohaty skład zapiskow hudźby, kotraž pak so lědma praktikuje.“ To bě wotmołwa Tomasza Nawki na prašenje Macieja Rychłeho, što je to najlěpše na serbskej kulturje, kaž pólski etnologa, muzikologa a multiinstrumentalist we wobłuku prezentacije wuslědkow dźěłarnički „LAB 1 – Laboratorij za tradicionalnu serbsku hudźbu“ minjenu njedźelu na žurli Budyskeho Kamjentneho domu anekdotisce přeradźi. Wotpowědna rozmołwa, kotruž běštaj před wjace hač 15 lětami wjedłoj, hodźi so z dźensnišeho wida jako kolebka nětko předstajeneho projekta wopisować. Wšako wuwichu z dźěłarničku dohromady pjeć kruchow na zakładźe „Kraloweje huslerskeje knihi“, drje najstaršeje (zdźeržaneje) zběrki serbskich melodijow a rejow, wudateje něhdy mjez lětomaj 1780 a 1790. „Zajimawe je, zo mjenuja w njej zapisane štučki hižo tehdy ‚stare‘. Kniha je njesměrnje drohotne žórło.
Maćij Čórlich so za ratarjenje hori a tola je so prěnjotnje za druhi powołanski směr rozsudźił. Po swojim puću kročić a so wupytować je jemu wažne. Nihdy přepozdźe njeje so na něšto nowe zwažić. Po tym zo je w lěće 2000 tola ratarski zawod staršeju přewzał, póńdźe nětko samo hišće kročel dale. Wot 1. meje smě wón swoje wudźěłki jako ekologiske plahowane předawać.
Něhdy bě w Serbach z dobrym narodnym wašnjom, zo serbscy wědomostnicy tež w serbskim ludowym hibanju narodnopolitisce skutkowachu, tak podmurjujo zasadu: To jedne so poprawom wot tamneho dźělić njeda, poprawom nic.
Dźensa swjeći w Komorowje pola Rakec muž 90. narodniny, kotryž je sam legendarna postawa bjezposrědnjeho powójnskeho a pozdźišo NDRskeho wuwića. Sta so z profilowanym serbskim wědomostnikom a bu angažowany Serb w narodnej organizaciji: prof. dr. Helmut Faska. Po towaršnostnym přewróće sta so z direktorom Instituta za serbski ludospyt, takrjec, dźiwajo na tehdyše šmjatańcy w serbskim žiwjenju, wuchowar tuteje unikatneje wědomostneje institucije. Do toho bě so njedźiwajcy powołanskeho poćežowanja jako župan Budyskeje župy wot 1982 hač do 1990 za serbske zajimy w towaršnosći zasadźował.
„Kotra to překwapjenka! Spočatnje smój na aprylski žort mysliłoj“, wjeseleštaj so Lipšćanskaj mandźelskaj Sophie a Peter Martens, kotrajž staj někotre dny w Königsteinje přebywałoj. Wot 1. apryla móžetaj wonaj a druzy jako jězdźenku płaćiwu hóstnu kartku w zjawnym bliskowobchadźe Sakskeje Šwicy wužiwać. Wosom komunow wudawa nowostku na swojich přenocowanskich hosći. A Lipšćanaj měještaj darmotnu jězbu do Bad Schandauwa, samo wužiwanje łobjoweho přewoza wot dwórnišća do města je do jězdźenki zapřijate. „Při stupacych płaćiznach něšto lutować, to mamoj za super.“
Dźeń do toho běchu jednaćel wobchadneho zwjazka Hornje Łobjo (VVO) Burkhard Gehlen, krajny rada wokrjesa Sakska Šwica-wuchodne Rudne horiny Michael Geisler hromadźe ze sydom komunalnymi hłowami kaž tež zastupjerjo turistiskeho zwjazka a zarjada narodneho parka koncept mobilneje hóstneje kartki a to, štož za tym tči, předstajili.
Dojutrowny a jutrowny čas bjez jejkow njeje scyła předstajomny. Ale što woznamjenja jejo a čehodla je so wone z jutrownym symbolom stało? Wotmołwa je chětro kompleksna.
Ze starodawneho časa je jejo w mnohich krajach jako centralny symbol křesćanskeho jutrowneho swjedźenja znate. W zažnym času křesćanstwa wobhladowaše so jejo jako symbol za Jězusowe horjestaće. Přez cyrkwinske žohnowanje „benedictio ovorum“ dobychu sej w póstnym času žohnowane jeja wosebitu móc požohnowanja. Jednore jejo bu „jutrowne jejo“. W ludźe jara woblubowane žohnowanje jutrownych jejow pak potom reformatorojo z teologiskich přičin wotpokazachu.


text: Zaznacz: Materiały rodzinne związane z Leonem Janta-Połczyńskim. Brak miniatury Materiały rodzinne związane z Leonem Janta-Połczyńskim. Adamski, Stanislao; Adamski, Stanisław biskup katowicki (1875-1967); Akademia Bydgoska im. Kazimierza Wielkiego; Biblioteka Seminarium Duchownego (Pelpin); Boretti, W.; Boretti, Wincenty; Boretti, Wincenty kaliski fotograf (1859-1932); Borzyszkowski, Józef; brat Stanisława Janty-Połczyńskiego (1908-1974); Czermiński, Jurand B.; Folega, Michał; Janta-Połczyńska, Helena z Zabłockich; Janta-Połczyńska, Krystyna; Janta-Połczyński, Adam brat Leona Janta-Połczyńskiego (1874-1902); Janta-Połczyński, Adam syn Leona Janta-Połczyńskiego (1906-2002); Janta-Połczyński, Aleksander (1908-1974); Janta-Połczyński, Alfons kuzyn Leona Janta-Połczyńskiego (1879-?); Janta-Połczyński, Artur; Janta-Połczyński, Franciszek; Janta-Połczyński, Józef; Janta-Połczyński, Mateusz; Janta-Połczyński, Roman kuzyn Leona Janty-Połczyńskiego; Janta-Połczyński, Stanisław bratanek Leona Janty-Połczyńskiego (1906-2002); Janta-Połczyński, Tomasz bratanek Leona Janty-Połczyńskiego (1910-2000); Janta-Połczyński, Walenty; Janta-Połczyński, Władysław; Jasiński ksiądz; Kancelaria Senatu; Koerner, Bernhard; Korzon, Kazimiera; Krakowska, Krystyna z Rodziewiczów bratanica Leona Janty-Połczyńskiego; Leitgeber, Sławomir; Lipkowski, Marian; Lubowiecka, Aleksandra; Mohl, Maria; Muzeum Narodowe (Poznań); Olszak, Maria; Palędzka, Pelagia z Pawłowskich córka Urszuli Janta-Połczyńskiej; Plibrico Company (Chicago); poeta, syn Tomasza Janty-Połczyńskiego; Przykucki, Marian arcybiskup (1924-2009); Rada Miejska (Tuchola); Radkiewiczowa, Wanda; Redakcja "Czytelnik"; Stanislaus, Bischof von Katowie; Starostwo Powiatowe Tuchola; Stradowski, Marian ambasador Rzeczypospolitej w Kanadzie; Suszczyński, Władysław; Tarnowska, Róża; Tarnowski, Artur; Towarzystwo Kujawsko-Pomorskie (Tuchola); Tyszkiewicz, Leon syn Leontyny Tyszkiewicz; Tyszkiewicz, Leontyna córka Leona Janty-Połczyńskiego; Tyszkiewicz, Leon zob. Chełmicki-Tyszkiewicz, Leon; Tyszkiewicz, Teresa; Wegner, Franciszek; Wegner, Zdzisław członek Towarzystwa Borowiackiego (Tuchola) i Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego Oddział w Tucholi; Wolniewicz, Adrianna; Żebrowski, Marek; Znaniecki; Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział w Tucholi Rękopisy BK 14777; BK 14777 1904-2005


text:
Harry Potter
Harry Potter to je mjano seryje kśůnżek kerych autorkům je J. K. Rowling. Sům ůune fest popularne postřůd bajtli a modych, majům tyż czytoczůw postrzůd dorosłych.
Seryjo Harry Potter uopisuje przigody modygo czarodźeja bez sześć lot, bez kere bůł ůun szkolorzym we Szule Magije a Czornokśynstwa we Hogwarće. Autorka pado, co idyja seryje wlozła jeij do gowy kej mjoła rajza cugym.
Pjyrszo kśůnżka, Harry Potter a Filozoficzny Kamjyń, bůła wydano we 1997 roku, nale jeij akcyjo mo plac we roku 1991. Nostympne tajle majům anfang przed anfangym roku we szule a kůńczům śe na anfangu wakcyji letńich. Choć uopisujům roztomajte przigody, ńy sům ůune uodrymbymi cołośćůma, ino tajlůma seryje uo wspůlnyj fabule. Zwjyńczyńy cołkigo cyklu mo być jygo uostatńi, śůdmy tům.
Tůmy cykla[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Harry Potter a Kamjyń Filozoficzny
- Harry Potter a Kůmnata Tajemńicůw
- Harry Potter a wjyńźyń Azkabanu
- Harry Potter a Czara Fojyry
- Harry Potter a Zakůn Fyńiksa
- Harry Potter a Kśůnże Půłkrwi
- Harry Potter a Insygńa Śmjyrći
Filmy a inksze[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Krům kśůnżek, s kuli "Poteromańije" a srogigo zainteresowańo fanůw (we 2007 podug stanu na lipjec sprzedano 325 mln. egz. růmanůw uo Potterze), powstoły tyż adaptacyje filmowe, szpile kůmputrowe a inksze. Do terozki sfilmowano pjyńć tajli cyklu, prymjera kinowo szůstyj tajle je planowano na 2009, a śůdmyj we dwůch tajlach na 2010 a 2011.


text:
Życzenia urodzinowe po śląsku
Dzisioj w dniu Twojego geburstagu
Życza Ci kupa uciechy
Aby żodne choróbsko Cie nie trzimało
Coby wszyscy Ci pszoli
Z życio boł fest zadowolony
I dostoł kupa geszynków!
Chca Ci winszować na tyn gyburstag najsamprzod uśmiychu kożdego dnia, coby Cie troski mijały, żeby Ci zawdy zdrowi dopisywało i żebyś umioł (umiała) znojść czas na marzynia. Bo marzynia som fest ważne. Łone nos wyróżniajom łod wszyjstkigo tego, co żyje.
Na przileżytoś Twojygo gyburtstaku winszuja Ci (Wom) zdrowio, szczynścio i
radości, połny kabzy, gryfnych dziołchów/pociechy z chopa.
Winszuja Ci dzisio, cobyś se żył (żyła) po leku, rajzowoł (rajzowała) kaj ino se zapragniesz i uśmiychoł (uśmiechała) sie wszyndy i do wszyjstkich
Co by dycki zdrowi było
Szōstka w lotka sie cylnyło
Co by żŏdyn niy nerwowŏł
Kożdy pjyknie przygadowŏł
By ci dzisio winszowali
Po słodkim dziubeczku dali
A jŏ życza nŏjlepszego
I życiŏ fest wesołego
wszystkiego nojlepszego skuli twojego świynta.
Życza ci dużo szczynscio, zdrowio i coby ci piwko zawdy smakowało, a baba niy robiła larma, jak ździebko za duźo go wychlastosz


text:
Arnošt Muka
Dr. Arnošt Muka (němsce Ernst Mucke; * 10. měrca 1854 we Wulkim Wosyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšinje) bě serbski slawist, spisowaćel, ludowědnik a aktiwist za serbske nowinarstwo kaž tež kulturne žiwjenje. Bě załožer Serbskeho muzeja.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Arnošt Muka narodźi so jako najstarši syn kublerja Jan Jurij Muka a jeho žony Marja Mitašec na ryćerkuble we Wulkim Wosyku (Wjesna dróha čo. 2),[1] kotryž ležeše tehdy při zapadnej kromje hornjoserbskeho rěčneho ruma. Studowaše wot lěta 1874 hač do 1879 slawistiku, teologiju a filologiju w Lipsku a bu jako wučer wukubłany. Wot 1880 hač do 1883 dźěłaše Muka jako wučer na Budyskim gymnaziju, po tym najprjedy w Kamjenicy a wot 1887 w Freibergu. Wot 1901 bě wón profesor. W lěće 1916 so Muka do Budyšina wróćeše.
Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska jako narunanje staršeho Smolerjoweho „Łužičana“ a załožer slěda Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće k čestnemu předsydźe. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Pětrohrodźe a Waršawje.
Nastupajo literaturu a nowinarstwo, Muka bě wudawaćel wubraneje zběrki twórby Handrija Zejlerja, redaktor časopisa Łužica a Časopisa Maćicy Serbskeje (1894–1932). Wažnej na polu slawistiki stej wosebje Mukowa Statistika Łužiskich Serbow a Słownik delnjoserbskeje rěči.
K prěnjemu razej woženi so Muka w lěće 1881, jeho mandźelska pak 1893 zemrě. W lěće 1909 so z Aloisiu Valentinu Irmelovej woženi, mjenowanej Losku. Po swojej smjerći bu Muka na swoje přeće najprjedy na Budyskim Hrodźišku pochowany, blisko Smolerjec swójbneho rowa. W nalěću 1934 da jeho wudowa Mukowe powostanki na Michałski kěrchow přewjezć, hdźež bě sej swójbny row kupiła. Loska Mukowa bu po swojej smjerći dnja 23. oktobra 1944 poboku swojeho mandźelskeho pochowana.[2]
ČesćowanjaWobdźěłać
Muka bě lawreat serbiskeho Rjada Swj. Save, ruskeho Rjada Swj. Stanisława, čornohórskeho Rjada Danila, ruskeho Rjada Swj. Hany III. rjadownje a sakskeho Albrechtoweho Rjada. W Budyšinje kaž tež w Choćebuzu je dróha po nim pomjenowana.
Hlej težWobdźěłać
- Lisćina serbskich wsow 1884/85 (wuslědki Mukoweje Statistiki Łužiskich Serbow)
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Alfons Wićaz: Arnošt Muka w swojej wsy kaž zabyty. W Serbskich Nowinach, 16. julija 2008, str. 3
- ↑ Manfred Laduš: Rowy serbskich wosobinow. W: Nd, 19. januara 1987, str. 3.
WotkazyWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Digitalizat „Statistiki Łužiskich Serbow“ na webstronje Sakskeje krajneje a uniwersitneje biblioteki (SLUB)
- Teksty Arnošta Muki na luzica.la


text:
– Dźěłowy přehlad – Nic wjac hišće nic –
Wčera wječor skićiše so zajimowanemu wopytowarjej móžnosć, cyłk filmow Maje Nageloweje w chronologiskim rjedźe widźeć.
Hač na bóle dokumentarisce wusměrjeny film „Cerne jagody“ jednaše so wo animaciske filmy. We wašnju rozmołwy z referentku dr. Grit Lemke rozkładźe wuměłča někotre motiwy a ideje, kotrež tworja zakład jeje filmoweho dźěła.
Wosebity dźak chcemy na tutym městnje knjezej Andreasej Großmannej wuprajić, kotryž je jako pokazowar filmow projektorowy typ Tk35 za originalne 35mm’ske filmowe róle posłužował.
Tak je na žurli woprawdźita atmosfera něhdyšich wjesnych kinow nastała.


text:
Hiroszima
Spůłrzyndne: 34°23' N 132°27' E
Hiroszima (jap. 広島市 – Hepburn: Hiroshima-shi, Kunrei: Hirosima-si) – mjasto we Japůńije, na wyspje Honsju nade zatokům Hiroszima, stolica prefektury Hiroszima. 6 śyrpńa 1945 sztartujůnco s wyspy Tinjan superforteca B-29 śćepła sam sztyrotůnowo atůmowo bomba. Mjyszkoło sam włůnczas 275 tyś. ludźi a stacjonowoł 40-tyś. garńizůn. Bomba wybuchnyła uo 8:16:02 a zabjůła na mjyjscu 78 100 ludźi, 13983 nastympnych uznano za zagińůnych. Bůło to pjyrsze we gyszichće użyće brůńi atůmowyj we wojńy. Druge bůło trzi dńi ńyskorzi we Nagasaki. Hiroszima uodbudowano we stylu zachodńim a ze ińicjotywy jeij burmistrza uogłoszůno Mjastym Pokoju.


text:
Mato Kosyk
Mato Kosyk (* 18. junija 1853 we Wjerbnje; † 22. nowembra 1940 w Albionje, Oklahoma) bě delnjoserbski basnik.
Dźěłaše wot lěta 1873 při železnicy w Lipsku a započinaše tam basnje spisać. W lěće 1877 wróćeše so jako swobodny spisowaćel do Wjerbna a běše wot 1880 tež redaktor delnjoserbskich Bramborskich nowin. Kosyk wopušći Łužicu w lěće 1883 niskich dochodow dla a přesydli so do Zjednoćenych statow. Tam studowaše wón ewangelsku teologiju a dźěłaše jako farar, najprjedy we Wellsburgu (Iowa) a hač do lěta 1913 we wšelakorych druhich němskorěčnych wosadach.
Basnje Mata Kosyka so wot lěta 1929 we Łužicy wudawachu, mjez druhim w Serbskim Casniku.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Biografija na webstronach gmejny Bórkowy (Błóta) (němsce)
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Priwatna webstrona ke Kosykej (delnjoserbsce)(němsce)(jendź.)


text:
Peter Kroh: Unter, neben und mit den Deutschen. Eine ungehaltene Rede. Berlin: Beggerow, 2019, 123 str., brošura, 978-3-936103-70-0, 9,90 €
Peter Kroh, wnučk Jana Skale, je wudał fiktiwnu narěč publicista składnostnje 75. róčnicy Powšitkowneje deklaracije čłowjeskich prawow a 25. róčnicy Ramikoweho zrěčenja wo škiće narodnych mjeńšin w lěće 2023. Kroh da Skalu staw mjeńšinowych prawow w Němskej rozjimać a ze situaciju kónc Weimarskeje republiki a w Třećim rajchu přirunować. Skala z pjera Kroha namołwja k akceptancy Serbskeho sejma jako runohódneho partnera, kritizuje njedosahacej škit a spěchowanje etniskich mjeńšin w Zakładnym zakonju a rozestaja so z hidu cuzym a njepřećelskosću Serbam napřećo. Publikacija wopřijima dale mnohe mjezynarodne nowinske reakcije na narěč Skale kaž tež 59 realnych krótkobiografijow rowjenkow Jana Skale.


text:
Budyšin (SN). Molerjo Budyskeho wokrjesa měli přichodnje wjace mzdy dóstać, žada sej dźěłarnistwo IG Bau. Najebać koronapandemije maja rjemjeslnicy knihi połne nadawkow. „Twarska branša w krizy wobstajnje dźěła, z čehož mjez druhim tež molerske firmy profituja. Něhdźe 540 přistajenych branše w Budyskim wokrjesu dyrbi tuž dobreho wobchodniskeho połoženja dla wjace pjenjez dóstać“, pisa předsyda twarskeho dźěłarnistwa wuchodneje Sakskeje Peter Schubert. W běžnym tarifowym kole žada sej IG Bau 5,4 procenty wjace mzdy. Dotal su dźěłodawarjo minimalny poskitk namjetowali, zwyšić mzdu wo 0,8 procentow, nawoda jednanjow dźěłarnistwa Carsten Burckhardt kritizuje. „To je plista tym, kotřiž njemóža w homeofficu dźěłać, ale wšědnje pod ćežemi korona-wobmjezowanjow na dźěło chodźa.“
Zhorjelski wokrjes je wobšěrne naprawy zahajił, kotrež maja dalšemu wupřestrěću afriskeje swinjaceje mrětwy (ASP) zadźěwać, podšmórny tamniši krajny rada wokrjesa Bernd Lange (CDU) minjeny štwórtk na nowinarskej rozmołwje w Zhorjelcu.
Zhorjelc (AK/SN). 27. oktobra su blisko Nysy inficěrowane dźiwje swinjo našli. To wšak pokazuje, zo drje su prěnje škitne naprawy pomhali, kotrež w juniju zahajichu. Wokrjes, gmejny a ministerstwo swobodneho stata a Zwjazka su hromadźe na tym dźěłali. Wokrjes z wjele ratarskimi zawodami, hdźež mjez druhim tež swinje plahuja a mjaso předźěłuja, je přiwšěm wosebje potrjecheny. Předewšěm wjele wužitneho skotu maja před mrětwu škitać. W Kodersdorfje na přikład je zawod z něhdźe 25 000 swinjemi.
Budyšin (SN/BŠe). W času koronapandemije pytaja institucije, zarjady a dalši akterojo za nowymi pućemi, klientow bjez wosobinskeho kontakta docpěć. Internet a digitalna technika wšak skićitej za to wšelake móžnosće. Tež Budyska dźěłowa agentura so srědkow posłužuje. Hižo wot spočatka pandemije w měrcu móžachu so ludźo, kotřiž běchu dźěło zhubili, online přizjewić. Kaž wotnožka w sprjewinym měsće informuje, je poskitk nětko dale móžny.
Němska železnica a předewzaće Łužiska energija a milinarnje chcetej zhromadnje dźěłowe městna we Łužicy wutworić a zawěsćić a na te wašnje přichod regiona wuspěšnje wuhotować.
Choćebuz (SN/BŠe). Wužadanja hladajo na strukturnu změnu we Łužicy su jara wulke, štož je mnohim předewzaćam wědome. Zo móža mjezsobne kooperacije zakład wuspěšneje změny być, stej Němska železnica (DB) a koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) spóznałoj. Minjeny pjatk stej wonej kooperaciske dojednanje podpisałoj a chcetej přichodnje we wobłukach wukubłanje, kwalifikacija a přewzaće personala wusko hromadźe dźěłać. Něhdźe 1 200 nowych dźěłowych městnow ma na stejnišću Němskeje železnicy w Choćebuzu hač do lěta 2026 nastać, hdźež budźe nowa moderna, wobswětej nješkódna twornja natwarjena. Wot spočatka septembra je znate, zo chce DB wulce do Łužicy inwestować. Tuchwilu dźěła na jeje Choćebuskim stejnišću 450 ludźi.
Kóždy měsac zaběraja so statistikarjo z ličbami přenocowanjow w dowolowych kónčinach. A kaž z informacijow wuchadźa, běštej łužiska jězorina a Hornja Łužica w awgusće nade wšo woblubowanej.
Budyšin (SN/BŠe). Hladajo na wobmjezowanja nastupajo koronapandemiju w nalěću, kotrež su wosebje tež turistiski wobłuk potrjechili, dochadźeja nětko zwjeselace powěsće. Kaž statistikarjo wuličichu, je w awgusće 19,5 procentow wjace hosći do łužiskeje jězoriny přišło kaž w samsnym času lěto do toho. „Njemóžachmy drje wšitke straty koronawirusa dla wurunać, ale we wulkej měrje smy to docpěli“, rozłožuje jednaćelka turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina Kathrin Winkler. Zwjeselace je, zo bě wosebje wjele ludźi z Němskeje do kónčiny přišło, kotřiž su na jednym z jara derje wuhotowanych campingownišćow přebywali. Kaž jich mějićeljo zdźělichu, běchu kapacity nimale wučerpane.
Drježdźany (SN/BŠe). Sakske socialne ministerstwo je naprawy zahajiło, kotrež měli wupřestrěću afriskeje swinjaceje mrětwy zadźěwać. Minjenu sobotu běchu prěni pad chorosće w Sakskej wozjewili. Dźiwje swinjo bu při hońtwje blisko Krušwicy zatřělene. Kaž předpisane, su hajnicy proby mortweho zwěrjeća fachowcam přepodali. A po přepytowanju bě jasne, zo bě wone inficěrowane.
Mjeztym 20 lět so wjelki w Němskej wupřestrěwaja. Prěnja wjelča črjóda bě so we Łužicy zasydliła. W monitoringowym lěće 2018/2019 su fachowcy 105 črjódow, 29 porow a jědnaće teritorialnych jednotliwych wjelkow po cyłej Němskej zličili. Ličby minjeneho monitoringoweho lěta Zwjazka hišće njepředleža. Sakski wjelči monitoring pak je swoje dopóznaća njedawno wozjewił.
Choćebuz/Hamor (SN/JaW). Energijowy koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) chce swoju milinarnju w Hamorje technisce rozšěrić. To zdźěli koncern w nowinskej informaciji. W blokomaj Q a R chcedźa nimo brunicy tež tak mjenowane sekundarne paliwa (SBS) zmilinjeć a je termisce wužiwać. 2023 ma připrawa dźěłać započeć, planuje LEAG.


text:
Vatikan (B/SN). Mailandski swjećacy biskop a generalny wikar Mario Enrico Delpini je nowy arcybiskop diecezy. Bamž Franciskus je jeho 7. julija pomjenował. Runočasnje přiwza bamž próstwu kardinala Angela Scoly, kiž chcyše starobnych přičin dla wotstupić. Scola bě najwjetšu diecezu Italskeje z pjeć milionami katolikami šěsć lět nawjedował.
Kardinal ma posrědkować
San Salvador (B/SN). Nowy pomjenowany kardinal Gregorio Rosa Chavez z El Salvadora ma po woli bamža być z posrědnikom mjez Južnej a Sewjernej Koreju. To rjekny swjećacy biskop San Salvadora na Božej mši ze salvadorijanskimi biskopami. Bórze poda so wón do Seoula, zo by so tam wo aktualnej situaciji informował.
Biskop starosći so wo katolikow
Fulda (B/SN). Biskop Regensburga Rudolf Voderholzer starosći so wo rólu katolikow w němskej politice. Politiska wjetšina za „Mandźelstwo za wšěch“ da w nim starosć rosć, zo stanu so katolikojo w politice w kraju bjezdomni, rjekny Vorderholzer před něhdźe 1 300 wobdźělnikami na kongresu „Radosć na wěrje“ we Fuldźe na tamnišim forumje němskich katolikow.


text:
Z tōm1 tortōm to już eksperymyntuja2 od jakegojś czasu- cojś może jeszcze kedy mi do łeba przidzie3– ale terozki4 stanyło5 na taki wersji. Ta torta je tako leko6, niy za słodkoł, niy za kwaśno, że moja Muter i jyj kamratki7 bōły bardzo zadowolōne.
Co potrza?
Biszkopt:
6 jajec
5 łeżek8 mōnki pszynny
1 łeżka mōnki kartołflany9
6 łeżek cukru
2 płaske łyżeczki proszku do pieczynioł
800 ml śmietōnki12 30%
3 śmietanfixy
otarto skōrka z jedny citrōłny
sok ze 2 citrołnōw
3 biołe szokolady13 (3x100g)
2 łeżki wōdki14
połra15 łeżek cukru pudru- zależy łod tego, jak słodkoł chcecie mieć ta śmiytana
Tyn biszkopt to sie nojlepi już upiyczcie dziyń naprzōd16. Rozgrzyjcie sie piec na 160 stopni i przigotujcie sie tortownica- jak mołcie17 tako zamykanoł, to na ta dolnoł czyńść mogecie sie dać tyż piapiōr18 do pieczynioł.
Biołka łoddzielcie od żōłtek. Przesiyjcie sie ta mōnka i przipomnijcie sie, kaj19 żeście schowali mikser;)
Do tych biōłek wciepcie20 trocha soli i ubijcie. Pod kōniec wsypcie tam cuker i dalyj ubijejcie. Zmniyjszcie21 łobroty22 i po jednym23 wciepujcie żōłtka. Potyn wsujcie24 tam mōnka i proszek. Tera mogecie to miyszać już nawet przi wyłōnczōnym mikserze samymi kōńcōwkami do ubijania i yno na troszka go włōnczyć na małych łobrotach, co by nōm tyn biszkopt niy opadnōł. Wlyjcie25 go do tortownicy. I rajn26 do pieca na 35-40 minut. Jak bydziecie ta tortownica wyciōngać, to odwrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepnijcie27 na stōł (ze 20 abo i 30 cm). I niech sie łona28 tera trocha łodpocznie.29
Na drugi dziyń- a jak niy mołcie aż tyla czasu, to jak te ciasto ochōdnie30– wyciōngcie je z ty formy i przekrejcie31 na 3 placki.
Sok ze ty jednyj citrōłny podgrzywejcie32 aż uwre33 (mogecie tam jeszcze dać ze 2 łeżki wody), a jak ochōdnie, to wlyjcie tam tyż 2 łeżki wōdki. Mogecie sie tam dać i 4 łyżki, ale żeby potyn34 niy bōło, że Wołs35 namołwiōm do picioł.36
Jak już to mołcie fertich,37 to polyjcie tym te placki biszkoptu.
Pod tyn dolny placek połōżcie sie (na tym talyrzu abo paterze, na ftoryj38 późni bydzie stoł39), kōnski40 papiyru śniadaniowego- abo i moge być tyn do pieczynioł. Idzie o to, żeby niy pomarasić41 tego fajnego talyrza, jak bajymy42 stroić ta torta. To by bōła gańba43– cały rant44 talyrza zmazany45.
Ubijcie śmiytōnka, pod kōniec wciepcie tam cuker puder (joł doł46 4 łeżki), śmietanfix i ubijejcie dali47. Odłōżcie sie czyńść48 ty ubity śmiytany do strojynia49, a do reszty nałōżcie ta łotartoł skōrka ze citrōłny.
Posmarujcie tym dolny placek, polōżcie na niego tyn drugi i nałōżcie tam reszta tyj śmiytany ze skōrkōm. Na gōra dejcie 3 placek.
Do garca nalyjcie sie wody, postołwcie na piecu i na to dejcie jako miska abo i inkszy50 gornek, kaj bydziecie łozpuszczać51 ta szokolada. Jak sie już łozpuści, to wlywejcie tam reszta tego soku ze citrōłny i fajnie wymiyszejcie- uważejcie yno52,żeby to niy bōło za rzołdke.53
I terozki trza ta kryjma rozsmarować po całyj torcie. Ta miska abo garniec, kaj je ta szokolada, bez tyn czas nojlepi trzimać na tym garcu ze wrzōntkym, to nōm to za szybko niy stwardnie. Yno sie za dugo ze tym smarowaniym niy bołwcie54, bo Wōm ta kryjma55 stwardnie56 i bydzie po ptokach.57 Jak już to bydziecie mieli fertich, to już na Wołs czeko yno58 szprica59 ze śmiytanōm i Wasz artystyczny talynt. Poszalejcie i smacznego:)
1 „ō” samogłoska w wymowie pomiędzy „o” i „u”
2 eksperymentuję
3 do głowy przyjdzie
4 teraz
5 stanęło
6 lekka
7 koleżanki
8 łyżek
9 mąki ziemniaczanej
10 przekładania
11 na górę
12 śmietany
13 czekolady
14 wódki
15 kilka
16 wcześniej
17 posiadacie
18 papier
19 gdzie
20 wrzućcie
21 zmniejszcie
22 obroty
23 pojedynczo
24 wsypcie
25 wlejcie
26 do środka
27 zrzućcie
28 ona
29 odpocznie
30 ostygnie
31 przekrójcie
32 podgrzewajcie
33 zagotuje się
34 potem
35 Was
36 picia
37 gotowe
38 której
39 stał
40 kawałki
41 pobrudzić
42 będziemy
43 wstyd
44 krawędź
45 pobrudzony
46dodałem
47 dalej, w dalszym ciągu
48 część
49 strojenia
50 inny
51 rozpuszczać
52 tylko
53 za rzadkie
54 bawcie
55 krem
56 stwardnieje
57 będzie po ptakach
58 tylko
59 szpryca do ozdabiania tortu


text:
To, że lubia trocha poeksperymyntować, to już chyba wiycie1, a niyrołz2 to aże mie samego zaskoczy tyn smak, kery na sōm3 kōniec bańtuje4 na moich kubkach smakowych- po ślōnsku to możno by bōły szolki smakowe 😉
Cukinia lubia, a że w dōma miołech tyż sok ze apfylzinōw5, to żech sie pomyśloł, że jakojś to połōncza… a że chopy lubiōm tyż miyso, to we recepcie6 wylōndowała wyndzōnka7 🙂
Co potrza?
2 małe cukinie
0,5 szklōnki soku ze apfylzinōw
15 dkg wyndzōnki
małoł cebula
pieprz
połra8 listkōw limōnki kaffir (mogecie zamiast tego wycisnōńć trocha soku ze citrōłny)
listki ze świyżyj bazylii
Pokrōnoł9 wyndzōnka wciepcie na patelnia i fajnie przibrōnołćcie10. Potyn dociepcie11 dō niyj cebula, a jak ôna12 sie zeszkli, to dejcie13 tam na chwila pokrōnoł cukinia. Potyn zalyjcie14 to sokym, dejcie pieprz, listki limōnki (abo citrōłna) i niech to sie bez przikrycia trocha powarzi15. Jak cukinia bydzie miynkoł, a sok ôdparuje, to jedzynie mołcie16 fertich17. Na talyrzu mogecie jeszcze to posuć18 świyżōm bazyliōm i … smacznego 🙂
1wiecie
2czasem
3sam; ō- samogłoska w wymowie między o i u
4buszuje
5pomarańczy
6przepisie
7boczek wędzony
8kilka
9pokrojoną
10przypieczcie
11dorzućcie
12ô= ło
13dajcie
14zalejcie
15pogotuje
16macie
17gotowe
18posypać