text:
Lokomotywa
Julian Tuwim "Lokomotywa" w przekładzie na gwarę śląską
Alessandro Amenta
doktorant polonistyki
Uniwersytet La Sapienza w Rzymie
Lokomotywa!
Jest na banhowie ciynszko maszyna
Rubo jak kachlok - niy limuzyna
Stoji i dycho, parsko i zipie,
A hajer jeszcze wongiel w nia sypie.
Potym wagony podopinali
I całym szwongym kajś pojechali.
W piyrszym siedziały se dwa Hanysy
Jeden kudłaty, a drugi łysy,
Prawie do siebie niy godali,
Bo się do kupy jeszcze niy znali.
W drugim jechała banda goroli
Wiyźli ze soba krzinka jaboli
I pełne kofry samych presworsztóf
I kabanina prościutko z rusztu.
Pili i żarli, jeszcze śpiywali,
Potym bez łokno wszyscy rzigali.
W czecim Cygony, Żydy, Araby
A w czwartym jechały zaś same baby.
W piontym zaś Ruski. Ci mieli życie!
Sasza łożarty siedzioł na tricie.
Gwiozda mioł na czopce, stargane łachy,
Krziwiył pycholem i ciepoł machy.
A w szóstym zaś były same armaty,
Co je wachował jakiś puklaty.
W siódmym dwa szranki, pufy, wertikol,
Smyczy maszyna może donikąd.
Jak przejyżdżali bez Śląskie Piekary
Kaj wom to robiom kółka do kary,
Maszyna sztopła! Kufry śleciały
I każdy latoł jak pogupiały.
To jakiś ciućmok i łajza!
Ciupnął i ślimtoł sygnal na glajzach.
Mog iść do haźla abo do lasa,
Niy pokazywać tego mamlasa!
Potym mu ale do szmot nakopali,
Maszyna ruszyła, cug jechoł dali.
Bez pola, lasy, góry, tunele,
Dar za sobom samym te duperele
Aż się zagrzoły te biydne glajzy,
Maszyna sztopła i koniec jazdy.
Źródło: Dziennik Zachodni nr 278, 29 listpada 2002 roku, str. 8
Murzinek Bambo
W Africe miyszko Bambo, Murzinek,
Blank czorny, mały lokaty synek.
Czorno mo matka, łojca czornego,
Ujka i ciotka, dziadka i ... kozdego.
Mo piykno chałpa - by ją zbudować
trza mieć patyki, deski i trowa.
Bo przeca lepszyj chałpy nie trzeba
Jak sie rok caly hyc leje z nieba.
Bestoż to sagie są Afrykony
I mało kery je łobleczony.
Bestoż fest dużo se uszporują
Bo czopek, mantli...nic niy kupują.
Bambo Murzinek to mądry synek....
I niy mo w szkole samych jedynek.
Bo sie mądrości wkłodo do gowy
W swyj afrykońskij szkole ze trowy.
W szkole tyj niy ma ławek, tablicy
I gimnastycznyj sali - by ćwiczyć.
Tam wszyscy afrykońscy szkolorze
Mają sie od nos troszyczka gorzyj,
Bo brak im heftów, taszy z książkami,
Bestoż po piosku piszą palcami.
Lecz skuli tego tyż fajnie mają,
Bo im nic do dom niy zadowają!
Jak już Murzinki w szkole głód mają
To przerwa robią i se śniodają.
Ale niy mają tasz ze sznitami,
Ani sklepiku ze kołoczkami.
Głodny Murzinek se w las zaleci,
By se na drzewie fest pomaszkecić.
Może se urwać figi, daktyle
Lub po banany na drzewo wylyźć.
A jak go suszy to zamiast Coli
Na fest sie wielko palma wgramoli,
Kaj sie napije bardzo zdrowego,
Mlyczka z łorzecha kokosowego.
My tu na Śląsku, czy tam daleko,
Za siódmom górą, za siódmom rzeką...
Mieszkają ludzie - kożdy w swym domu
I to niy wadzi przeca nikomu,
Że jedyn jy kołocz a inny daktyle.
Porozmyślej o tym choćby przez chwilę!
Marek Szołtysek
www.szoltysek.pl
NA LIPĘ
W hyc pod moimi liściami dychnąć se możesz.
Prosza, siednij se tukej, witom cie: Szczynść Boże!
Bo choć słoneczko gynał ze nieba blynduje,
To sie na moich liściach ukrop tyn sztopuje.
Tukej dycki fajnisty wiaterek zawiywo,
A we liściach szpok abo słowik piyknie śpiywo.
Powoniej tyż moje kwiotki. To z nich spijają
Pszczoły, kere potym złociutki miód dowają.
Legnij se tu ku mie! Niych listek mój opowiy
Ci jako bojka, cobyś lepij społ na zdrowie.
Widzisz tera, wiela poradza dać uciechy,
Choć niy rosną na mie jabka ani łorzechy.
Osioł bez taszy
Roz w robocie jedyn osioł,
Kanś se swoja tasza posioł,
Kaj na druge mioł śniodanie,
Sznity dwie i kompot z banie.
Ale głod mioł pieronowy
I sie wzion za żarcie trowy.
Do dziś zostoł przi tyj paszy,
Bo se jeszcze niy znod taszy
Paulek i Gustlik
(na podstawie bajki Aleksandra Fredry .Paweł i Gaweł.)
Paulek i Gustlik razym se miyszkali.
Swady niy mieli, ani sie niy prali,
Bo Gustlik to chop pieronym spokojny.
Niy cis sie nigdy ku swadzie, do wojny.
Dycki gazeta czytoł lub groł w szkata,
Bądź se legnął, jak to na stare lata.
W swyj izbie na wiyrchu był w niebo wziynty,
Jak mioł co lubioł, czyli spokój świynty.
Paulek w tyj chałpie na dole mioł izba
I choć do tego niy chcioł sie prziznać,
Waryjot z niego był fest pofyrtany.
Myśliwca udowoł dycki nad ranym.
Trąbioł w goń sygnały, chytoł hazoki,
Na fazany szczyloł i inne ptoki.
Lotoł drap przy tym z izby do antryja
I na leżanka skokoł ze bifyja.
Biydok Gustlik skiż tego wyrobiania,
Gowa mioł wielgo jak na jesiyń bania.
Leci po prośbie: Pauleczku kochany!
Byćże tak choć ciszyj trocha nad ranym,
Bo żyje sie ciynżko i usnąć niy idzie.
Czamu rojbrujesz tak bez cołki tydziyń?
A Paulek na to: Ciś stąd gupia małpo,
Przeca se moga co chca robić z chałpą!
Możno dwa tydnie od zdarzynio tego,
W tyj chałpie dzioło sie coś blank inkszego.
Paulek sie jeszcze pod pierzinką grzeje
I mu sie na łeb coś z gipsdeki leje.
Bestoż klnie zmierzły i ślypia łotwiyro,
A tu je mokre praje cołkie wyro.
Drap na góra leci fest znerwowany,
Że niy poradzi poleżeć nad ranym.
Klup! Zawrzyte dźwiyrza. Bez dziurka kuknął
I praje zarozki z nerwów niy puknął.
Co ujrzoł? Woda? Co to je? - sie pyto.
Czamu ty Gustlik w chałpie ryby chytosz?
Na co woda w izbie i guminioki,
Na co wędki, kibel, hoczyk, chroboki...?
A Gustlik na to: Ciś stąd gupia małpo,
Przeca se moga co chca robić z chałpą!
Taki z bojeczki tyj morał płynie:
Gdyś wieprzkiem - inni ci jak świnie!
Uwe i Wili
Uwe i Wili w jednej stali wili,
Uwe na wierchu, a Wili na dole.
Uwe spokojny nie wadzi nikomu,
a Wili wyrabioł choby we stodole.
To pies, to hazok, ciepał w nim ryczkami,
Gupioł i turpioł durch trzaskoł dźwierzami.
A kady szczykać naczął z gazpatronów,
To dymu pełno było w cołkim domu
Uwe sie wnerwił i ślozł na dół do niego
I pado: "Wili, jo nie strzymia tego!"
A Wili na to: "Co komu do jemu, a jemu do komu,
Ty giździe pieroński, jo jest w swoim domu."
Uwe po gowie poskrobał sie ino,
Poszoł do siebie i coś medytował...
Rano Wili jeszcze na szezlongu chrapie,
Naraz mu coś z gipsdeli na kichol kapie.
Serwał sie Wili, leci ku górze.
Stuk! Puk! Zamknione!!!
Filuje se przez dziurka: Hen Jezu, cało izba w wodzie,
A Uwe se siedzi z wędką na komodzie.
"Was machts du, Uwe", "Jo se fisza łowie"
"Du bist Idiot, mnie kapie na gowe!"
A Uwe mu na to: "Co komu do jemu, a jemu do komu,
Ty giździe pieroński, jo se w swoim domu."
Kiedyś na Ślonsku
Kiedyś na Ślonsku cołkimi dniami,
bjoły hanysy sie z gorolami.
Z godki szło poznać kery je kery,
bezto sie prali jak indjanery.
Chłopy z chłopami, baby z babami,
tłokli sie solo i rodzinami.
Chude szkelety, wyżarte byki
furgaly kable i scyzoryki.
Różne tu boły łomoty i trzaski,
lamynty, przeklyństfa, skomlynja i wrzaski.
W końcu Pon Boczek te larmo usłyszoł,
poważnie sie wnerwioł i wszystkich wymiyszoł.
Malice doł Zynka, Zbychowi doł Hajdla,
wcisnoł gorola rodzinie łod Zajdla.
Hanysa kupjoła se baba z Rzeszowa,
wdowa po jednym górniku z Knurowa.
Jygna łod Dziubów wyszła za wdowca
co Gierek w aktówce go przywióz ze Sosnowca.
Ginter kobjytka wzion se z Czeladz,
Pon Boczek pedzioł: że se poradzi.
Ksiegowo Kowalsko co mieszko w bloku
dostała Hanysa banioka z przetoku.
Zep z warszawiankom krótko jest w związku,
a juz zajyżdżo dziołcha po ślonsku.
Bajtle zaś łod nich próbują mówić
i choć to krojcoki dajom sie lubić.
Małe hanysy lubiom fandzolić
jak chcom znerwować małych goroli.
I teroz już wszyndzie, w kościele i szkole,
som i hanysy, som i gorole.
Jedni chcom drugim sie przypodobać,
bo hanys chce mówić, a gorol godać.


c: text/html

text:
Kůntynynt
Kůntynynt to je podstawowo, kole uoceanůw, jydnostka tajlowańo śwjata. Mjanuje śe tak nowjynksze pode wzglyndym zajmowanygo wjyrcha uobszary lůndowe na Źymji. Kůntynynty uobejmujům tyż wyspy kere leżům na tym samym co uůne cokole kůntynyntalnym. Tajlůng na kůntynynty je umowny a sporny, skiż tygo co jydne uznajům Ojropa za kůntynynt, inksze zaś godajům co je to půłwysep Ojrazyje. Podańy je s Amerikům - jedne godajům, co je to jydyn kůntynynt, inksze tajlujům ja na Půłnocno Amerika a Połedńowo Amerika. Ńykere tyž uznowajům, co Australijo je wyspům a ńy kůntynyntym a zaliczajům ja do Azyje.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mrowcowate
Mrowcowate, mrowce (łać. Formicidae) - familijo uowadůw ze raji błonůwkůw, podraji Apocrita. Fest uobyczne, idźe je trefić pod bezma kożdům geograficznům szyrzkům. Je ich ůng. 12 tyś. gatůnkůw.
Mrowce majům samce, samice a tyż robotńice - samice uo ńyrozwińyntych płećowych narzůndach. Robotńice idźe uodrůżnić skirz tygo co ńy majům krzidłůw. Sům uůne zuorgańizowane we społecznośći we kerych kożdyn mo przidźelono rola a zadańa. Samce majům ino zapłodńić krůlowo a ńyskorzi ginům. Krůlowo skłodo jajca ze kerych lyngnům śe mode mrowce. Robotńice stowjajům gńozdo mjanowane mrowiskem, zbjyrajům futer a brůńům gńozda uod wrogůw.
Futer mrowcůw je roztomajty, ńykere gatůnki sům źelinożerne, inksze wszyjskożerne. Ńykere, ntp. ze zorty atta we Połedńowyj Americe uprowjajům we swojich mrowiskach grziby na futer.
Wszyjske majům jadowy gruczoł a jeich jod mo we śa mrowcowy kwos.


text:
Alojzy Bùdzysz
Alojzy Bùdzysz (urodzoni 10 czerwińca 1874 w Swiecënie, ùmarłi 23 gòdnika 1934 w Pùckù) - nordowi kaszëbsczi ùtwórca .
A. Bùdzysz drëkòwôł m.jin. w: Przyjaciel Ludu Kaszubskiego, Gryf (cządnik), Bënë ë Buten, Wiérny Naszińc ë Gryf Kaszubski. Dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez Jana Drzéżdżóna ë wëdóny w 1982 r. w ksążce "Zemja kaszëbskô" ISBN 8300000933, dze òpisywô snôżotë swòji tatczëznë. Alojzy Bùdzysz ùrôbiôł òpòwiadanié, facecjã, anegdotã i hùmòreskã, dolmaczoné na pòlsczi przez Jana Drzéżdżóna w Modrej krainie[1]. Jegò ùsôdztwò miało wiôldżi cësk na czile kaszëbsczëch lëteratów, w tim m.jin. na Aleksandrã Labùdã, Jana Trepczika czë téż Jana Drzéżdżóna.


text:
Irak
Irak (arab. العراق, Al-Irak; الجمهورية العراقية, Al-Dżumhurijjat ul-Irakijja) – państwo arabske na Bliskym Wschodźe, kere ležy nad Zatokům Perskům.
Grańičy (zgodńy s ruchym wskazůwek zygora) s Turcyjům, Iranym, Kuwejtym, Arabjům Saudyjskům, Jordańům i Syrjům.
Irak mo nojwjynkše po Arabii Saudyjskij zuoža ropy. Gospodarka je powažńy zńiščůno skuli wojny w Zatoce Perskij, půźńijšych sankcyji UoNZ, amerykańskij interwyncyji w 2003 roku i ńystabilnośći w uokreśe powojynnym.
Stolicům i nojwjynkšym mjastym Iraku je Bagdad.


text:
Nauru jo mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Śichem oceanje na krotkem zajtšo Awstralskeje, kótaryž słuša k Oceaniji. Jo pó licbje wobydlarstwa drugi a pó płoni tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe. Płoń Nauruwa wótpowědujo tśeśinu teritorija města Budyšina. Inoficialna stolica jo Yaren, kótaraž se namaka pśi pódwjacornem pśibrjoze.
Na kupje kněžy stawnje tropiska klima z pśerězneju temperaturu wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupy lažy jano 61 metrow nad mórskeju głaźinu.
Nauru jo był až do lěta 1968 źěl Awstralskeje.


text:
BEZ ZIMA
Opa suli hasiym na te sciezki, kaj sie laziolo: do hazla, do furtki i przed chalpom, coby sie kto niy obalol i niy zlomol szlapy. Jak ktos rombnol na sniegu w drodze z hazla, to bolo pol biydy, ale gorzij bolo, jak drapko leciol do hazlika i sie wywalol, a potym niy poradziol wstac. To bolo niyszczynscie!
We zima bolo fajnie na Wojtuli. My, wszystke bajtle z chalpy, a jeszcze doszlo pora od somsiadow, rade kiolzali sie na zamarzniyntyj Ostropce. Z beszongu sie zjyzdzalo na sankach do rzyki, a po rzyce kiolzali my sie na lyzwach, abo na szczewikach.
Czasym lod na rzyce bol trocha ciynszy i sie zalomol, a keres z nos wlecialo do wody. Jak prawie mie sie to przidarzolo, toch gibko leciala do Omy sie przeblyc. Bolach bez to poszkodowano, bo potym musialach siedziec w doma wele pieca i sie grzoc. Oma zgrzoli mi KOZIEGO MLYKA i musialach to wypic! A ta reszta mogla sie dali bawic na beszongu i na rzyce.
Moj kuzyn Pyjter mie szantazowol. Kedys sie mie spytol, eli bardzi przaja ciotce Lyjnie abo ciotce Angeli. Jo gupio prziznalach sie, ze ciotce Lyjnie.
Ciotka Lyjna bola spokojno, lagodno, nigdy nos niy przezywala, a ciotka Angela bola tako raptowno, jak ji sie cos niy spodobalo, abo my co nazglobiyli, to zarozki ryczala po nos. Choc nigdy nos niy pizla ani niy zrobiola nic zlego, to jo sie jom trocha bola. Tyn pieron Pyjter kozol mi sie ciongnonc na moich sankach, bo jak niy, to powiy ciotce Angeli, ze jo przaja bardzij ciotce Lyjnie! I tak wycyganiol wiela bombonow , obrozeczkow, graczkow odymie….
Jak nom bolo po 18 lot, to ujek Izydor z colkom familijom wyjechol do Niymiec. Od tego czasu my sie niy widzieli.
Trefiyli my sie z dziesiync lot tymu, wysciskali sie i zaczli wspominac nasze dziecinstwo. Posmioli my sie, ale tyn gizd udowol, ze niy pamiynto, jak mie robiol za blozna:-)
Jaaa…to bolo richtig fajne dziecinstwo. Szkoda, ze to juz niy przidzie nazod…ale aby idzie powspominac.
Terozki we chalpie juz zodyn niy miyszko, dach sie polomol, zogroda jest zarosniynto unkraltym, dachy od laubow sie pozapadaly, niy mo kto sie o to starac. Z rzyczki Ostropki zrobiol sie jedyn wielgi, smierdzoncy sciek. Po drugij stronie beszongu niy ma tyz juz naszyj zogrody – miasto zbudowalo tam droga jednokierunkowo – drugi kierunek leci tam, kaj my z ciotkom Lyjnom liczoly auta przed spaniym.
Ale jedne zostalo na pamiontka po naszy zogrodzie – ogromne krizbaumy, kere moj Papa posadziol jak boly blank malutke. Stojom sztolc wele drogi przi Ostropce.
Niy wiym, eli jeszcze kedys byda mogla tam pojechac, bez toz w 2010 roku, jak bolach na Slonsku, odwiedziolach ta moja ukochano Ziymia – moja Ojcowizna. Tak mi bolo markotno, jak ujrzalach to wszystko take zaniydbane. Ta Ziymia, po kery moje Starziki deptali, moja Mama ze swoim rodzenstwem, ta Ziymia, po kery jo po bosoku tyrala, niyroz kolano szczaskalach abo se bojla na czole nawalolach, teraz jest niczyja.
Jedne, co moglach zrobic, to porobic pora obrozkow na pamiontka i zabrac we krauzie trocha tyj Ziymi, konsek mojego Heimatu. Moji rodzinie przikozalach, ze jak umrza, to ta krauza majom mi dac do truly. Bo to jest nojdrogszo Ziymia na swiecie.
Barbara Matusiewicz


text:
Jowiš to je pjůnto podug uodlyguośći uod suůńca planeta we Ukuodźe Suonečnym, je uůna nojwjynkšo ze wšyjskich. Mo mynga kśynžycůw (do śyrpńo 2008 znajůmych je jejich 63) a tyž systym ringůw. Tak samo jak Saturn, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo. Jowiš je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma, a štwortym podug jasnośći uobjektym na źymskim ńybje. Masa Jowiša to je 1,8987×1027 kg, a je to 317,8 x wjyncy jak masa Źymje a 2,5 x wjyncy jak wšyjskich inkšych planet do kupy. Uobjygo suůńce nauokouo bez 11,8565 roku, uobrůt nauokouo wuasnyj uośi trwo 9 godźin, 55 minut a 30 sekund. Uodlyguość uod suůńca uod 740 do 816 mln km. Šyřka 142984 km (růwńikowo) a 133709 km (bjegůnowo). Pod wzglyndym chymičnym skuodo śe guůwńy s wodoru a helu.
Przipisy
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Jowisz


text:
Můnotejizm
Můnoteizm (s greckigo uόvoς) monos – "jedźiny" + θeός theos – "bůg"; jydynobůstwo) – wjara we istńyńy jedźinygo Bůga, w přećiwjyństwje do hynoteizmu wyklučajůnco istńyńy jakychkolwjek inkšych istot boskych. Přećiwjyństwym můnoteizmu je politeizm. Můnoteiśći zazwyčej připisujům Bůgu cechy doskůnouośći take kej ůmńipotyncyjo, ůmńiscyjyncyjo, ůmńiprezyncyjo i nojwyžšo dobroć w rozůmjyńu etyčnym.
Wyznańůma můnoteistyčnymi sům tři religje uokreślane kej abrahamične: judajizm, chřeśćijaństwo w islam, a tyž nowe religje powstoue na jejich grůńće, take jak śikhizm, rastafari, babizm a bahajizm. Idyjo jedźinygo Boga znajůmo je tyž we zaratuštrjańizmje (Ahura Mazda) i we wjynkšośći uoduamůw hindujizmu (Brahman, Iśwara).


text:
Bejdżing
Wspůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdžing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostředńo wuadzům kraju. Uod půunocy, zachodu i pouedńo grańičy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdžing je drůgim, po Šanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym ličby ludnośći. Pouńi tyž fůnkcyjo nojwjynkšygo uostřodka polityčnygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Křižujům śe sam wažne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdžing" uoznačo dosuowńy "Půunocno stolica".
Bejdžing je gospodořym Letńich Igřysk Uolimpijskich 2008.


text:
Mina Witkojc
Mina Witkojc (* 28. maja 1893 w Bórkowach, † 11. nowembera 1975 w Popojcach) jo była dolnoserbska spisowaśelka, casnikarka a patriotka. Na nimski jej se groni Wilhelmina Wittka. Wóna jo była nejsławniša spisowaśelka, kótaraž jo pisała w dolnoserbskej rěcy.
[wobźěłaś] Mina Witkojc – až 1942
Wóna jo była starša źowka wót gósćeńcaŕja Fryco Poleńc (Fritz Polenz) a źowka Marjany Witkojc (Marianne Wittka). Maś jo njemanźelske źowćo póroźiła 2 lěśe pózdźej.
"Mój nan jo 2 młodyma źowćoma, kótarejž stej byłej jadno za drugim w jogo słužbje, manźelstwo lubił. Mej smej 2 źowći a mòj nan teke ma gólca. Wón jo był 1 lěto młodšy ako ja. We wobej poměroma jo se dała 3. njewjesta a wóna jo měła 100 tolaŕ pódomka. Rozsud wót nana njejo był wjelgin śěžki. Na prědnem městnje su byli pjenjeze, pśekupowanje, góspodarstwo a twarjenje, kótarež su byli chałupe. Mója maś jo była 21 lět stara, ale jeje młodosći a žywjenja stej byłej brojtej."
Marjana Witkojc jo była rěšarka w Barlinju. Mina jo pśi staryma starjejšyma wótrosła. Wóna jo žywa była w chudej wobstojnosći. Wóna jo póznała samobyśe.
„Bujka abo wóz njamam.“
Mina jo lubiła staru mamu a jo pomjeniłaju "mama". Baseń “Narodninski Daŕ” pokazujo nutśnosć. Wóna jo žywyła teke 1 lěto pśi nanje.
,,Dom wót nana jo był gósćeńc … wokoło poł góźiny wót Lipje daloki. Cesto som sejźiła śicha na wokno wótpołdnja a som glědała góźiny dłujko, lěc gósć se zabłuźijo w samotnosći. Pótom ja som buźiła nana ze spanja.“
4 lět stare źowćo (1897) njejo se cuło doma.
„Pśebywanje pśi nanje jo było wjelike pśewobrośenje we mójom žywjenju. Tam wóni su powědali jano nimski a we prědnem casu ja njejo rozměła. Jano stara mama, mama wót nana, kótaraž jo była serbski drastwiś, powěda zazdaśim serbski“.
Wóna jo sejźiła pśecej myslata na kamjenju w zagrodce.
„....ja som była sobu stergnuła wót doma a wjele tšugow, groblow a łukow su źělili mě wót (pśi)swójźbnej a bliskej luźu... Pśiźo źeń pśiźo maś wopšawdny...a wóna jo sobu wzejo mě doma... pśi starej mamje... skóro som se rozměła serbsku rěc zasej. Pśiźo źeń se wusunuś słowa: "Dort liegt eine Nadel" und ich dachte: "Na, jetzt kann ich es ja wieder“.
Mina jo woglědała až 1907 šulu w Bórkowach.
„My smy wuknuli wjelgin derje gódła w šuli ... jo było pśirownowanje " woł" małe, pótom kněz wucabnik jo wupytał pómjenjenja wót wšakich cuzabnikojskich styrinogacow a my smy byli kopylce, dromedary, zwětšego abo rhinozerose. Jo škóda, až njejsmy njazgónili wěcej wót śeśkach. Naš wucabnik kněz Brodak jo był howacej dobry luź. Na wukazanje wót šulskego zastojnstwa wón jo musał se rozgranjaś nimski z nami, rownož my źiśi njejsmy njerozměli nic abo mało. Dla togo prědne šulske lěta su w kurjawje zawobalili, ja wěm jano pitśitśku.“
Mina jo wuknuła dwójorěcnosć. Ale wóna móžo jano na nimski cytaś a pisaś. W lěśe 1907 wóna pisała prědne basni. Až 1910 jo 22 rukopisnych basnjow na nimski zdźaržane. Basnikarka jo cytała rada Goethe a Heine. Wóna jo dostała pakety z knigłami wót pśijaśelki a wótkubłarki. Valeska Raedsch. W basni wót zběranjo źěkowanje "An Frau R.". Mina jo była pó šulskem casom (8 lěta) rěšarka. Dokulaž wóna jo wuknuła kwětkiwězarku. Wob cas 1. swětoweje wójny (1914-1918) Mina jo była w brońskej industriji. Wót 1918 až 1921 wóna jo była najamnica w Bórkowach. W septemberje 1921 wóna jo zmakała dr. Arnošta Muku (Ernst Mucke, 1854-1932). Teke wažny luź jo był Jan Cyž. Mina Witkojc jo była 1922 wuknica na priwatnej šuli a wuknuła cytanje a pisanje na serbski. W tom casu wóna sebje wuwědobnijo serbsku narodnosć. Mina Witkojc se pśesedlijo do Budyšyna. Tam wóna jo źěłała pśi Serbskem Casniku. Witkojc jo pisała komentar ako “Mysli wó wójnje” (1924, Gedanken über Krieg) a “Serbska žeńska-rowryjarka swojogo narodna” (1930, Die wendische Frau- eine Totengräberin des Volkes), rozpšawu “Drogowanje pó českosłowaskej” (1925/26, Reise durch die Tschechoslowakei), poetisku prozu “Nalětna noc w Błotach” (1932, Frühlingsnacht im Spreewald), ironiski- sarkastiska glosa “Něco wót wuzwolowanja kralowkow rědnošći” (1930, Etwas über Schönheitswettbewerbe). Mina Witkojc jo se (wo)póznała sotšy Lizu a Marjanu Domaškojc we jsy Cazow (Zahsow). W tom casu jo nastało wjele basnjow a źiwadłowow. Wót 1924 až 1928 basnikarka jo źěłała pśi wudaśu wót lětnego kalendaŕja >>Pratyja<<. Ale Mina Witkojc jo organizěrowała lubjej serbske nocy a jo naceriła muster za drastwy. Wóna jo pisała basni, dokulaž wóna móžo cuśe šyroku drogu daś a wóna jo zasłužyła mału pśizasłužbu. Mina jo pisała wjelgin njeorganizěrowanje a wóna jo měła wjele cwiblowanjow. Wóna jo rozpšawiła Otu Wićaz, a dokulaž wón jo skoboźił basnikarku.
,,Něnto mam taki njepórěd w mójej smužce, až njewěm, kak wjele pópšawem jo a źo wóni su. Za knigły to njejo dosć. Njamam wjele měra za to”.
Mina Witkojc jo pisała z brjucha. W lěše 1924 wóna jo pisała wulicowańko “Wětš” (Der Wind). Wulicowańko ma 10 bokow, ale wóna njoco twórbu wózjawiś.
,, … twórba jo se pokazała ku mnjo njemóžna, dokulaž wóno jo wósobinska a njama pšawu formu a pšawy zwisk… zachopjeńk jo: Zgubiłej stej sebe dušcycce dwě/ gromaźe k Boźemu raju leśeś (Verloren sich der Seelen zwei/ gemeinsam zum Paradies zu fliegen)”.
To njejo něco wót poměrja wót Miny znate, ale basni wót Miny powědaju wót zgubjoneje lubosći. 1925 jo wózjawił prědny zwězk “Dolnoserbske Basńe” (Niedersorbische Gedichte). Tam jo 34 basni a 8 pśestajenja. Zwězk jo měł wjeliku rezonancu w zjawnosći. 1926 Mina Witkojc jo se wobźěliła na “Europäischen Minderheitenkongress” w měsće Genf a 1930 na „allslawaischen Sokol- Treffen“ w Jugosłowjańsčy. Mina jo pśestajiła druge słowjańske awtory w serbšćinje, ako Božena Němcová a Petr Bezruč. Basnikarka jo wuźaržujomyła dalšne kontakty z Matom Kosykom (1853-1940) a Frycom Rochu (1863-1942). Mina jo pódprěła emanzipacija w žeńskich, ale někotare luźe su měli mjenjenje, až to źo pśedaloko. Na pśikład Kito Lorenc a druge serbske fararje a wucabniki a Maćica Serbska (załr.1847).
W aprilu 1933 jo była diktatura wót nacijow w serbskem duchnem žywjenju. Mina Witkojc jo była z redakcije wótwónoźeła a dostała zakaz pisanja. Witkojc jo se wrośiła do domownje w Błotach. Basnikarka jo stojała pód policajskim wobglědowanim a wóna jo źěłała w rolnikarstwje. Až 1937 wóna jo wudała rědko serbske knigły a casniki pód pseudonymom. 1934 jo wudała 2. zwězk “Wěnašk błośańkich kwětkow” (Spreewälder Blütenkranz). Nowy Kontakt jo był Jurij Chěžka (1917-1944). Wón jo płaśeł ako załožaŕ moderneje serbskeje lyriki. Mina Witkojc jo měła we tom casu teke kontakt w Pólski z Wilhelmom Szewczykom (1916-1991), Jozef Gołabek (1889-1939) a Josef Pátu (1886-1942). Wóna jo zdźaržała dopisowanje. Intensiwny kontakt jo zapušćak za wugnaśe z domownje. 1941 wóna měła zakaz za pśebywanje w Drježdźanach a Budyšynje. 1942 Mina jo dostała teke zakaz za wobcerk Frankfurt/Oder. Mina Witkojc jo musała Łužycu spušćiś.
„To jo zachopjeńk 42. Som dostała kórtu , až som źom k Gestapo…mam tšach… a pótom powěwobinuś se da luź, až som se wobinujom někotare jsy a města… pótom wón jo dopowědał: Bórkowy! Som powědała: Tam som roźona, tam jo mója domownja!- Ty musyš se wobinuś. … som pšosyła, až som mogu wóstaś… wóni grónje: gaž ty se njeminuš, ty pśidu na městno, kótaryž njespódobaš… wóni su měnili koncentraciske lěgwo.”
[wobźěłaś] Žywjenje Miny Witkojc wót 1942 až do 1975
Na zachopjeńku lĕta 1942 gestapo jo grozyła Minje Witkojc. Wóna jo dejała spušćiś swóju rodnu wjas Borkowy. Togodla Mina Witkojc jo bydliła wót 1942 až do 1945 w mĕsće Erfurt. Tam wóna jo nosyła serbsku drastwu dalej. W tom casu wóna jo pisała znatu twórbu “Erfurtske spomnjejśa”. W tej twórbje wóna śěgnjo bilancu swójogo žywjenja a pišo wó kóńcu wójny ze zamaršěrowanim Amerikanarjow. “Erfurtske spomnjeśa” jo ako jaden dnjownik wót Miny Witkojc w eksilu a ma 53 štuckow.
W mĕsće Erfurt Mina Witkojc jo źěłała ako pśistajona w jadnej zagrodnikarni. W eksilu wóna jo woplĕwała dwa kontakta wjelgin intensiwnje. Jaden jo był dolnoserbski faraŕ Bogumił Šwjela a drugi jo był mólaŕ Fryco Latk. Wón jo był teke wjegin znaty a jo bydlił w měsće Weimar. Pó kóńcu wójny Mina Witkojc jo se wrośiła do swójeje domownje. W lĕśe 1946 Mina Witkojc jo była sobuźĕłaśerka w Budyšynje pla Domowiny. W samskem lěśe nimska policija jo popajźiła Minu Witkojc, dokulaž wóna jo pśilipnuła serbske wólbne plakaty. To jo było pózdatny “česka propaganda”. Popajźeństwo jo trało južo małe dny.
Pótom Mina Witkojc jo była na kurje w Českej a njejo se wrośiła. Tam wóna jo pśestajiła “Erfurtske spomnjeśa” a śěgnuła k swójej sotšy w měsće Chřibská. Pózdźej wóna jo śĕgnuła do města Prag a jo bydliła tam blisko Karlowego mósta.
W lĕśe 1948 šef wót Domowiny Pawoł Nedo jo kšěł wrośenje Miny Witkojc. Z pomocu wšakorakich kontaktow wóna jo dostała 1954 nowy pas a jo se wrośiła do domownje (ako prědny Bad Schandau, pózdźej Borkowy).
W Bórkowach wóna jo namakała swóju staru drastwu a knigły. Ale wšykne woblacenja a pisma su byli dokusow. Mina Witkojc jo pśeśěgnuła do nowego domu. Ten domcyk jo znaty ako “domcyk pód kastaniju”. W lěśe 1955 wóna jo zasej wózjawiła někotare basni “K swětłu a słyńcu”. Pótom Mina Witkojc jo wjelgin wuznamna za drugich wuměłcow we Łužycy. Na pśikład Jurij Koch a Jan Cyž stej pósćiłej wjele basni Miny Witkojc. W lěśe 1969 Mina Witkojc jo była 76 lět stara a wóna jo pśeśěgnuła do starcownje w Popojcach, dokulaž wóna njejo měła familiju. Tam wóna jo pisała jano mało pśinoskow za Nowy Casnik. Mina Witkojc jo bydliła w stawnej tešnicy a njejo namakała pokoj. Jaden źeń wóna jo groniła sobuwobydlarjam w starcownji: “Mě wjerch na dušu tłocy.” W nowembrje lěta 1975 wóna jo wumrěła w Popojcach.
[wobźěłaś] Wuznam Miny Witkojc
Mina Witkojc ma wjeliki wuznam w dolnoserbskej lyrice. Jeje basnje wusku zwězanosć k serbskemu ludoju, domownju a Błota wugronju. Wóna jo pódpěrała ze swojim źěłom ako redaktorka za dolnoserbski casnik "Serbski Casnik" a za serbski kalendaŕ "Pratyja", sebjerozmeśe wót Serbow. Charakteristiski za jeje basnistwo jo ceste wužywanje wót pśirodowego wobraza, na pśikład słyńco, mjasec, mórjo, w nastupanju na stawk serbskeje ludnosći.
Mina Witkojc jo była nosarka Myta Čišinskego.
[wobźěłaś] W serbskem casniku
Mina Witkojc jo była kšuty angažěrowana, 1923 wóna jo pśewzeła Serbski Casnik wót Bogumiła Šwjele. Mina Witkojc jo powušyła licbu cytarjow wót 200 do 1200. 1931 wóna z redakcije pušćiła dla demokratiskego zasadnego nastajenja.
[wobźěłaś] Twórby
- Wenašk błosańskich kwětkow (1934) - k swětłu słyńcu (1955) - Prědne kłoski (1958) - Po drogach casnikarki (1964) - Dolnoserbske basni (1925) - wjele basnjow, na pśikład Bórkowy, "Burg"
Baseń “Borkowy“, kotaruž com wam źinsa pśedstajiś, jo pśed pśisamem 80 lětami nastała. Wóna wopisujo Bórkowy ako jadnoru pśirodnu wjas, w kotarejž se wóna doma cujo.
Bórkowy( 1926)
Na podwjacor we Lyžycy,
tam stoje naše Bórkowy
we blotkach a we žytnišćach
tak ak te griby na łukach.
Te griby, te su wcorajšne,
a Bórkowy su něgajšne,
su z gliny, z drjewa lěpjone
a maju ksywa mechowe.
W domje kněz a pśikazaŕ,
to jo ten kšuty gospodaŕ,
pśed kotrymž wsykne wumjelknu
a na jog słowo słuchaju.
A podružnik stoj na swislach
we cerwjenučkich nogajcach,
swoj dłujki pysk tam postaja
a šćabotajucy rozdaja.
Burg (1926)
Nach Westen zu, Im Lausitzland,
steht unser Burg im Spreewaldsand
verstreut in Feld und Wald so schön,
wie Pilze auf den Wiesen stehn.
Die Pilze sind von gestern zwar,
doch Burg, das ist von dazumal
geleimt aus Holz, aus Lehm gebaut,
mit Stroh und Ried das Dach vertraut.
Herr über Haus und Hof, das ist
Der Hauswirt, streng, gebieterisch,
den jeder achtet, keiner stört,
auf dessen Wort ein jeder hört.
In roten Strümpfen auf dem Dach
Der Untermieter hält die Wach,
sperrt seinen langen Schnabel auf,
reckt klappernd ihn zum Himmel rauf.
Mina Witkojc ma teke wjele bajkow, na pśikład jaden znatu błośańsku bajku „Nykus a źowćo” (1923) "Der Nix und das Mädchen".
Wóno wopśimjejo źowćo, kenž jo štapało pó Błotach. Nykos jo wiźeł źowćo, kenž jomu jo se spódobało a jo śěgnuł ju do w swojogo wodnego swěta. Ten swět jo był rědnučki, ale źowćo domowinu niźi jo njebyło. Na to nykus jo pušćił to, pód wuměnjenim, až wono žednje se njewrośišło. Wjasele źowćo jo se domoj wrośilo. Tam wóno jo padnuło drogotne kamuški a palary ze swojich włosow. Jogo familija jo se gorjela dla pokład a jo nuzkala źowćo ten droga pokazaś. Wono njejo kśeło dla wuměnjenja nyka a tak woni su hyšli k městnoju. Napśiski źowćo jo minuło, dokulaž nykos na pśecej jo měł a jo było jogo žeński.
[wobźěłaś] Žrědła
- Literaturport
- Christiane Piniek: Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald. Bautzen: Domowina-Verlag, 2001.
- A. Karichowa: Wona jo „swoje“ Blota lubowala. W: Płomje. 2003,05, S.20.
- Gespräch mit Frau Golzbuder (Sorbischlehrerin der Grundschule Krieschow) + zusätzlichen Material
[wobźěłaś] Literatura
- Dolnoserbske basni, Budyšin 1925
- Wĕnašk błośańskich kwĕtkow, Budyšin 1934
- K swĕtłu a słyńcu, Barliń 1955
- Prĕdne kłoski, Barliń 1958
- Po drogach casnikarki, Budyšin 1987


text:
„SZTRIKOWANO” GYŃŚ
Świónteczny łobiod, cołko rodzina,
jak to we Świynta – połny stół gości.
Łowiynzie rolady i gynsina…
Zaś myśli lecóm w lata młodości…
Krótko po wojnie, biyda - aż piszczy!
Mama i ópa, szóstka lebóni.
Zjodo sie wszystko, nic sie niy zniszczy!
Nojwyżyj zaszkodzi i cie przegóni.
We familoku z nami miyszkajóm,
dwie stare ciotki: Mikla i Klara.
Tyż majóm psinco, tóż sie starajóm,
co by tu wrazić w Świynta do gara?
Łobie zawczasu wypokopiyły,
na wieś pojechać, kajś ku Wygodzie.
Za łachy po łojcach wycyganiyły,
gyńś wychudzono, ale „na chodzie”.
By w familoku niy robić łostudy,
ciotki w zekrecie wielgim czimały,
że ptok w miyszkaniu, biydoczek chudy,
nabiyroł wogi bez miesiónc cały!
Tak przibadały sie siostry do gyńsi,
że jak już prziszoł tyn dziyń grudniowy -
- żodno z nich wcale niy miała chynci,
by jóm na gnotku pozbawić gowy!
Nareszcie welować sie zgodziyły!
Padło na Klara – już slimto boroka!
A Mikla śmiótła! Niy miała siyły,
by sie prziglóndać śmierci ptoka.
Prziszła pod wieczór, jak już sie ćmiyło,
gyńś już na stole leży bez życio.
Ale że kwie nikaj widać niy było,
spytała, jak doszło do zabicio?
Klara spłakano, w łokropnym stanie,
bez hyrtóń ściśnióny wychrypiała:
„Dałach i twoje tabletki na spanie!
Trzyma pilami żech jóm uspała!”
„Żodyn uwierzyć niy bółby w stanie,
jake przi tymu żech przeszła mynki!
Terozki do ciebie noleży szkubanie!
Jo niy prziłoża do tego rynki!”
Z bekym sie Mikla wziyna do tego.
Z biydóm jakosik go łoszkubała.
A potym ptoka, łoszkubanego,
wywnóntrzyć młodszyj siostrze kozała.
Tego już Klarze za dużo było!
Na to już w sobie niy znodła siyły!
Ale że cima sie już zrobiyło -
- robota do rana łodłożyły.
Jakeż musiało, na drugi dziyń rano,
być zdziwiynie ciotek, jak z łóżka wstały
i zdrowo, radosno, rozgyngano,
sagato gyńś we dźwiyrzach ujrzały?!
Wielge tyż było moje zdziwiynie,
jak żech we Świynta łodwiedziół ciotki.
Ujżoł żech wreszcie te dziwne stworzynie,
w usztrikowanym cwitrze we kwiotki!
Po gowie żech poznoł, że to gyńś była,
bo cołko reszta była wełniano!
Jeszcze u ciotek siedym lot żyła!
Godali na nia – gyńś sztrikowano!
Autor: B.Śmigała


text:
Mandžuska
Mandžuska, lažy w dłujkopódzajtšnej Chinskej ludowej republice, wokoło městow Harbin, Shenyang a Changchun. Wóna wobpśimjo prowincije Heilongjiang, Jilin a Liaoning. Z historisko-politiskich pśicynow se wobznamjenje togo regiona w Chinje wšak južo něwužywa. Powěda se o dłujkopódzajtšnej Chinje 东北/ 东北三省/ 东三省| t=東北/ 東北三省/ 東三省Dōngběi/ Dōngběisānshěng/ Dōngsānshěng.
[wobźěłaś] Stawizny
Mandžuska (bźez prowincije Liaoning) jo była tradicionelnje sedlinske městno naroda Mandžu. Wót nich jo teke mě togo kraja.Wóni su kněžyli nad cełu Chinu wót 17. stolěśa a załožyli Qing-Dynastiju


text:
Sokrates
Sokrates (gr. Ewkpάtnς, ur. 4 čerwca 469, zm. 7 maja 399 p.n.e.) – jydyn s nojwjynkšych filozofůw greckych. Urodźiu śe i zmar w Atynach.
Jedyne, co uo ńim wjymy, to relacyje jygo učńo Platůna (w postaći spisanych djalůgůw) a Ksynofůnta, a tyž překazy Arystotelesa, Arystofanesa a historykůw greckych. Učńe Sokratesa růžńili śe w wjelu sprawach, a w jejich pismach Sokrates wystympuje čynsto kej retoryčny autorytet, wykuadajůncy půglůndy autora. Ale mimo kwestii spornych pewne půglůndy uwažo śe za řečywiśće sokratejske.
Coukość podyjśćo do wuasnyj wjydzy a překůnań Sokratesa streščo připisywane mu zdańy "wjym, aže ńic ńy wjym" ("scio me nihil scire"). Tradycyjńy předstawjo śe Sokratesa kej wrůga dymokracyji, wskazujůnc na jygo krytyka řečywistośći atyńskij i ludźi kerujůncych sprawůma państwa, a tyž na fakt, iže wśrůd jygo školoři znojdowali śe znůńi wrůgowje ustroju dymokratyčnygo (np. Alkibjades, Platůn, Krycyjoš). Možliwa je ale tyž inkša interpretacyjo, zapropůnowano bez Karla Poppera w dźele Spouečyństwo uotwarte i jygo wrůgowje. Wedle ńij istotno do dymokracyji je wolność suova umožliwjajůnco swobodno krytyka dostřežůnych felerůw i swobodno dyskusyjo uo napotkanych problymach. Wolność suowa je čynńikym wjynkšej efektywnośći państw dymokratyčnych, aby ale w peuńi můguy śe ujawńić pozytywne jeji skutki, kůńyčne je pobudzyńy uobywateli do krytycyzmu (w tym samokrytycyzmu) i samodźelnośći intelektualnyj.


text:
Měsačk
Měsačk (łaćonsce: Luna) je jenički přirodny satelit zemje, a pjaty najwjetši satelit w słóncowym systemje.
Přerězna distanca mjezy srjedźišćomaj zemje a měsačka je 384.403 km, něhdźe třicećikróćny přeměr zemje. Přeměr měsačka je 3.474 km, tróšku wjace hač štwórć přeměra zemje. To woznamjenja, zo wolumen měsačka je něhdźe 2 procentaj wolumena zemje, a přićahliwosć grawitacije na jeho powjerchu něhdźe 17 procentow tuteje zemje. Měsačk trjeba za dospołny wobběh wokoło zemje 27,3 dnjow (orbitowa perioda), a periodowe chabłanja w geometriji systema zemja-měsačk-słónco su zamołwite za měsačkowe fazy, kotrež so kóžde 29,5 dnjow (synodiska perioda) wospjetuja.
Měsačk je jeničke njebjeske ćěleso, ke kotrymž ludźo pućowachu, a na kotrymž ludźo přizemjachu. Prěni kumštny objekt, kotryž je grawitaciji zemje wućekny a blisko měsačka nimo lećeše, běše Luna 1 Sowjetskeho zwjazka; prěni kumštny objekt, kotryž trjecheše powjerch, běše Luna 2; a Luna 3 činješe prěnje fota ze zemje njewidźomneho boka měsačka. Tute podawki su so w 1959 wotměli. Prěnja swětnišćowa łódź, kotraž wuspěšnje mjechko přizemi, běše Luna 9, a prěnja swětnišćowa łodź bjez pilota, kotraž měsačk woblěći, běše Luna 10, wobě w lěće 1966. Projekt Apollo ze Zjednoćenych statow Ameriki běše jenička dotalna misija z wobsadku, za čas šěsć přizemjenjow mjez 1969 a 1972. Wuslědźenje měsačka přez ludźi skónči so z kóncom Projekta Apollo, hačrunjež někotre kraje plany připowědźichu, ludźi abo roboterowe swětnišćowe łodźe k měsačkej pósłać.
[wobdźěłać] Pochad
Eksistuja rozdźělne teorije wo pochadźe měsačka. Wón je nic jenož mjeńši hač zemja, ale jara hinak. Zemja ma skalny powjerch z kapalnej wodu a jadro z kapalneho železa, štož skutkuje, zo zemja je magnetiska, měsačk wšak je cyle skalny. Faluje jemu powjerchowa woda, powětr, žiwjenje, magnetosfera a kontinenty. Wón je cyle mortwy swět bjez změnow, wothladajo wot wliwow meteoritow.
Dokelž wón je tak hinak, njeje měsačk jasnje na samsne wašnje kaž zemja nastał. Tuchwilu najbóle popularna teorija praji, zo zemja, hdyž je młoda była, bu přez wulki asteroid rozšćěpjena a z wulkeho krucha skały by měsačk nastał. Wšako měsačk je kaž skalny dźěl zemje. Samo nětko so měsačk jara pomału wot zemje wotsaluje.
Po druhej teoriji je měsačk njebjeske ćěleso, kotrež je zemja popadnyła. Ale fyzikaliski zakład za tajke popadnjenje jasny njeje.
[wobdźěłać] Stawizny
21. julija 1969: astronawtaj Neil Armstrong a Buzz Aldrin ze Zjednoćenych statow Ameriki přizemištaj na měsačku a běštaj prěnjej čłowjekaj, kotrajž druhi swět wopytaštaj. Cyłkownje 12 ludźi přizemichu za čas tutoho a pječ slědowacych lětow hač do lěta 1972.
[wobdźěłać] Zajimawostki
Wot zemje hodźi so widźeć, kaž měsačk kóždy měsac štyri fazy přeběži. Fazy měsačka rěkaja: młody měsačk, přiběracy měsačk, połny měsačk a woteběracy (tež: stary) měsačk. Měsačk zawinuje přiliw a wotliw na zemi.
Dla někotrych geometriskich a orbitowych fenomenow tutón bok njeje cyle konstantny, je móžne widźeć wot zemje něhdźe 55 procentow měsačkoweho powjercha. Zbytk bě absolutnje njeznaty hač do 7. oktobra 1959, hdyž sowjetska sonda Luna 3 pósła prěnje fota zadnjeho boka. 10. nowembra 1966 sonda Lunar Orbiter wot Zjednoćenych statow Ameriki 1 pósła prěnje wobrazy, z wyšej kwalitu, z wokołoměsačkoweho orbita.
[wobdźěłać] Žiwjenje?
Po aktualnym wědźe žane žiwjenje na měsačku njeeksistuje. Bjez powětra a kapalneje wody je wón jara žiwjenja njepřećelski wobswět.
Najwjetši dźěl antikskich towarstwow měchu měsačk jako bóh (Selene w grjekskej mytologiji, Luna w romskej mytologiji), a aktualni nowopohanojo praktikuja kult wo jón jako aspekt změnjaceje bohowki. Dokelž je druha najbóle widźomne njebjeske ćěleso a jeho fazow dla měsačk je baza wjacorych kalendrow, kaž tutón Židow a moslemow. W někotrych rěčach wšědny dźeń (póndźela) je po měsačku mjenowany, kaž na př. němsce Montag. W alchimiji a při woponach měsačk so z kowom slěbro asociěruje.
[wobdźěłać] Kartografija měsačka
Prěnje mapy:
- 1647: Selenographia fare de Johannes Hevelius
- Giovan Battista Riccioli
"Geografiska" terminologija měsačka
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ (jendź.) National Space Science Data Center, websydło NASA
- ↑ (jendź.) JPL's HORIZONS system, Jet Propulsion Laboratory
[wobdźěłać] Hlej tež
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
Słónco · Merkur · Wenus · Zemja · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
Planety · Miniplanety · Měsački · Meteoroidy · Asteroidy · Komety
Asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause


text:
Šlešćina
Šlešćina (šlesce ślůnsko godka, ślůnski, druhdy tež pů našymu) je zapadosłowjanska rěč, kotraž słuša k lechiskej skupinje. Wona so w Hornjošleskej regionje Pólskeje rěči, ale tež w Čěskej Republiki a Němskej. W lěće 2011 wokoło 509 000[2] ludźi podawli Šlešćinu jako swoju maćeršćinu.
Šlešćina je blisko přiwuzna z Pólskej rěču, tak zo bu jako dialekt Pólšćiny wot někotrych linguistikow wotwažowana.
[wobdźěłać] Alfabet
Njeje jedyn šleski alfabet. Rěčnicy šlešćiny su wužiwali pisać swoju rěč z pólskimi pismikami. W lěće 2006 bu wunamakował nowy šleski alfabet, kotryž bazuje na wšěch ze šleskich pismow (je 10 pismow). Wón so často w Interneće wužiwa, kaž na př. w šleskej Wikipediji.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
Citowanski zmylk Taflički
ekistuja, ale žana taflička code>  je so namakała; $2


text:
Symnůn
Wspůłrzyndne: 35°33' N 53°22' E
Semnan (perski: سمنان) to mjasto w uostańe semnańskim we půunocnym Irańe, jigo populacyjo šacowano je na 126 780 mjyškańcůw (2005)[1]. Je to stolica tygo ostanu.
Semnan znajduje śe na wysokośći 1 138 myjtrůw nad poźůmym mořa a na pouedńowych zbočach Gůr Elburz. Industryjo Semnana uopjyro śe guůwńy na handlowańu zbožůma a baumwolům.
Produkcyjo uoblečyń a tepichůw uod downa je podstawowym zdřůduym utřimańo rdzynnych sam ludźi, nale uobecńy kej śe porůwnuje to do ušuocy rozwijo śe tyž a industryjo autowo. Semnan historyčńy je přistankym na ceśće mjyndzy Tehranym (220 km) a Mashadym (685 km) a je uůnčńikym drůgowym a banowym tych mjast.
Na zachodźe Semnana najmyřo śe Maleh, kery bůu zawčasu uosobnym uośedlym, nale přiuůnčůno go do Semnana. W lokalnym djalykće mjyškańcůw tyj dźelńicy mjanuje śe Malezh.


text:
Kristus nauczajůncy ze gůry
Uojczynasz (ze łaćiny, Pater Noster) je mjano krześćijańskigo poćyrza, kerům doł do poznańo Jezus ze Nazarytu podle relacyje Mateusza a Łukasza Wańelisty. Roztomajte istńijůnce wersyje rzykańo bjerům śe ze tygo, co sům jake porůżńyńo mjyndzy uobyma relacyjami wańelistůw. Tyż inksze wersyje sům używane uod krześćijańskich kośćołůw.
Uojczynasz je powożane jako spůlny krześćijański poćyrz bez mołwjyńy uo głůwnych zachach religijůw. Lo Katyjmusa Katolickigo Kośćoła je podsůmowańym krześćijańskich doktrynůw a mustrym rzykańo we zgodźe ze protestantůma a poćyrzym uodpedńim lo prawosławnych.
Trza wskozać, iże ńy mo uoficjalnygo tumaczyńo uojczynasz na ślůnsko godka.
[Sprowjej] Tumaczyńy ślůnske


text:
Mark Twain
Mark Twain, po prowdźe Samuel Langhorne Clemens (ur. 30 listopada 1835 w uosadźe Florida, Monroe, stan Missouri, zm. 21 kwjetńa 1910 w Redding, stan Connecticut) - amerykański pisoř pochodzyńo škockigo, satyryk, hůmorysta, wolnůmulař. Wygetarjańin.
Mark Twain bůu jydnym s pjyršych wjelgich prozaikůw Stanůw Zjydnočůnych. Jygo charakterystyčny styl mjou dužy ajnflus na kštoutowańy śe stylu coukej literatury amerykańskij.
Wjynkšy rozgos přińosuo mu uopowjadańy The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County (1865, Uo suownyj skačůncyj žabje s Calaveras).
W zwjůnzku s tym sukcesym w 1867 roku Twain zostou zaangažowany kej reporter i korespůndynt při grupje amerykańskych turystůw uodbywajůncych rajza do Ojropy na pokuadźe statku Mjasto Kwakrůw. Jygo udźou we wyprawje, kera uodwjydźiua ńymal wšyjstke nojwažńijše historyčńy mjejsca Starygo Kůntynyntu, spůnsorowany bůu bez cajtngi Alta California a New York Tribune. Twain uopisou podrůž w kśiůnžce Prostačkowje za grańicům (The Innocents Abroad, 1869), kera zyskoua dužy rozguos a stoua śe nojbardźij počytnům kśiůnžkům we Americe po Chaupje unkla Toma.
Nojbardźij znůnymi utworůma Twaina sům te, kere wešuy w skuod Eposu řyki Missisipi, napisane w uokreśe 1876-1882, a wjync Přigody Tomka Sawyera (The Adventures of Tom Sawyer, 1876) a Přigody Huckleberry Finna (The Adventures of Huckelberry Finn, 1884), kere šybko znolazuy śe w uůgůlnośwjatowym kanůńy literatury modźežowyj, a uodbjygajůnce uod ńich charakterym, autobjůgrafične Žyće na Missisipi. Twain realistyčńy předstawjo w tych dźeuach uobroz Ameriki drůgij pouowy XIX wjeku.
Dwa utwory - Krůlewič a fechtoř (The Prince and the Pauper, 1882) a Jankes na dwoře krůla Artura (A Connecticut Yankee In King Arthur's Court, 1889) - rozgrywajům śe w Angliji. Pjyršy to historyčno powjeść do modźežy, uo zamjańy růl bliźńačo podobnych chopcůw s přećiwstawnych bjygůnůw drabiny spouečnyj. Drůgo powjeść to satyra na zakořyńůne mity ojropejskij poezyji średńowječnyj a podwaliny ustroju spouečnygo krajůw zachodńij Ojropy.
Twain škryflou tyž - zwašča po 1897 roku - coroz wjyncyj mouych form, we kerych uostro krytykowou amerikańsko řečywistość. Wytykou Amerikonům raśizm, zapyndy imperjalistyčne, hipokryzyjo, wyśmjewou gupota patrjarchalnyj edukacyji, dezynwoltura dźynńikaři, skorůmpowańy wuadz. Stou śe wrynč autorym ńywygodnym, tym barźij, aže uostře jygo artykuůw i uopowjastek čynsto skerowane bůuo přećiw kůnkretnym uosobům. S tygo uostatńygo uokresu pochodzům satyry antymješčańske, take kej Čowjek, kery zdymoralizowou Hadleyburg (The Man Who Corrupted Hadleyburg, 1899) abo Tajymńičy přibyš (The Mysterious Stranger, 1916). W 1904 Twain zařućiu Teodorowi Rooseweltowi, aže wygrou wybory skutkym překupstwa.


text:
Szymon Majewski Show Sezon 12 Odcinek 7
Goście: Katarzyna Zielińska i Piotr Polk
Tagi: Szymon Majewski Show, Szymon Majewski Show bez limitow, Szymon Majewski Show chomikuj, Szymon Majewski Show download, Szymon Majewski Show filmweb, Szymon Majewski Show hotfile, Szymon Majewski Show ipla, Szymon Majewski Show lektor Szymon Majewski Show iitv Szymon Majewski Show kino pecetowiec Szymon Majewski Show playtube, Szymon Majewski Show megavideo, Szymon Majewski Show napisy, Szymon Majewski Show napisy pl, Szymon Majewski Show ogladaj, Szymon Majewski Show online, Szymon Majewski Show opis, Szymon Majewski Show p2m, Szymon Majewski Show peb, Szymon Majewski Show playtube Szymon Majewski Show rapidshare, Szymon Majewski Show pobierz, Szymon Majewski Show polsat, Szymon Majewski Show ściągnij, Szymon Majewski Show serial, Szymon Majewski Show streszczenie, Szymon Majewski Show tvn, Szymon Majewski Show tvp, Szymon Majewski Show vod, Szymon Majewski Show za darmo
0 0


text:
Tukej nóndziecie pore legynd o ludziach kierzi na Cieszyńskij Ziymi rychtyk żyli...
Czorno Ksiynżno bróni hudobnych
Jednego razu Czorna Księżno pojechała do swojigo zómku do Marklowic, kaj jejździła na góny. Miyszkoł tam taki hudobny gazda Urban w starej drzewince. Mioł babe i kupa dziecek, tóż musioł ciynżko robić, coby każdy mioł co do gymby wrazić. A s tego kónska pola to była biyda wszyjstkich wykormić. Drzewiónka stoła pod lasym, tóż rostomajte zwierzynta robiły na zogónach szkody. Gazda se pojczoł staróm flinte i jednego razu postrzyloł dzikóm świnie, kiery szkódziuł na zogónach. Zaścigli go wojocy ksiynżnej, tóż zaros go wziyni na zómek i postawili go przed nióm. Mioł wszecko powyrzóndzać, co a jak – czymu postrzyloł tóm dzikóm świnie. Gazde gnali ci wojocy aż na zómek ksiynżnej w Cieszynie, do ekónóma, co mioł wszecki grónty i lasy ksiynżnej pod sobóm. Tyn ekónóm mioł osóndzić jakóm gazda dostanie pokute. A korali takich tak, że wciepowali ich miyndzy góniarski psy. Baba Urbana pytała na Boski smiłowani, aż go puszczóm, a udało sie ji wlyźć do zómku w Cieszynie. Śpiychała sie coby sie dostać do ksiynżnej. Powyrzóndzała jakóm majóm biyde i jako chłop musi ciynżko robić, coby mieli co do garca wrazić. Ksiynżno chciała wszecko wiedzieć o dziki świni i o szkódach na zogónach. Przikozała, coby gazda zapłaciuł trzi dukaty pokuty za dzikóm świnie, a ónymu dała tysiónc dukatów, za dziesiyńć roków, kiej dziko świnia robiła szkódy na jego zogónach. Porachowała sto dukatów na rok.
Śmierć i pogrzyb Czornej Ksiyżnej
Jak uż prziszeł kóniec żywota Czornej Ksiyżnej, to było lato. Wszecko dokoła sie radowało, ale ludzióm na cieszyńskim nie było wubec do śmiychu, w sercach mieli żol i sie boli. Ksiynżnóm zmógła choroba, leżała i czakała skoro ta bioło po nióm przidzie. Żodne zioła ani lekarstwo ji nie pómogało, choć miała starego dochtora aż s Krakowa, kiery ji to rychtowoł. Nie pómogały ani zieliny i kwiotki, kiere sie targało na Świyntego Jóna. Czorno Ksiynżno chciała, coby ji srobili inakszy pogrzyb niż sie robi dycki. Chciała mieć ajnfachowóm trówłe, bez żodnych zbytków i parady. Chciała eszcze, coby tóm trówłe dali na drabiniok, kiery miały cióngnyć sztyry pory czornych wołków. Prawiła eszcze, że yny óny wiedzóm, kaj jóm pochować. A miało to być tam, kaj stanóm. Ostatnio wola ksiynżnej była świynto, tóż żodyn sie nie opowożył nic prawić. Nim słóńce zaszło Ksiynżno umrziła. Na cieszyńskich kojściołach zabiły smutne zwóny. Trzi dni chodzili prości i hudobni ludzie s dziedzin ostatni ros sie podziwać na swojóm Ksiynżnóm i oddać ji hołd. Przi trówle dowali kwiotki, kiere targali na miedzach i płakali. Na sztworty dziyń rano na cieszyński zómek przijechoł ajnfachowy drabiniok, kiery cióngły sztyry pory czornych wołków, podle tego jako chciała Ksiynżno. Czornóm trówłe dali na tyn drabiniok, gdosi zawołoł Wio! i wołki ruszyły. Żodyn ś nimi nie szoł, yny zwóny fórt biły żałośnie na kojściołach. Ostatni ros biły dlo Czornej Ksiynżnej. Drabiniok fórt jechoł do przodku, od zómku w Cieszynie, przes długi most nad Olzóm, do Stanisławic aż do wielkigo kopca miyndzy Stanisławicami a Cierlickiym. Dzisio to miejsce sie nazywo Kościelec, a to je blisko Zapory w Cierlicku. Na tym kopcu sie naros srobiła w ziymi wielkucno dziura i tam wjechały ty wołki razym s drabiniokiym i trówłóm ksiynżnej. Tukej se nalazła swój grób. Potym nieskorzi zbudowali tam kojściół.
O cysorzu
Była ros wdowa, a miała dwóch synków, Staśka a Władka. A ta wdowa była strasznie nimocno. Dochtór do nij nie prziszoł, szołtys też ni, żodyn nie szoł, bo ni miała piniyndzy. Chłop zustoł na wojnie, a óna miała yny tych dwóch synków. No i ros tak była tako nimocno, takóm gorónczke miała wielkóm – nie wiedzieli ci syncy, co majóm robić. Do dochtora ni, do szołtysa też ni – bo tóż co? No i dziwajóm sie, a tu idzie taki stary chłop, ale – żebrok. I ón im prawi: „Ni mocie tu co zjejść?” Óni mieli eszcze krowiczke. Syncy podojili tóm krowe, i prawióm: „Mómy tu yny mlyko, chleba uż ni mómy.” Bo nie napiykli. No tóż tego mlyka dali tymu żebrokowi. „Ale jo wóm za to muszym cosi srobić. – „Ale co?” „Jo wóm drzewa narómbiym.” No i tóż syncy – prawióm: „Dobre.” I tóż narómboł to drzewo, pieknie – taki szczypeczki srobiuł. „Ale musicie mie wziónść na noc do chałupy.” „My uż teraz bydymy spać na dłaszce, za chwile bydzie wieczór.” „Ale syncy, nie musicie spać na dłaszce.” Óni se dycki tak lygowali na dłaszce – mieli piycek – tam se pościelali, wziyni jakisi strużok, abo tam słómy naciśli, a tam spali ci syncy, bo ku tej mamie ni mógli ijść, dyć była nimocno. No i ón – tóż narómboł tego drzewa a chłapcy dali na stół wieczerze, i óni jakómsik tóm kasze uwarzili ci syncy na tym mlyku czy cosi tam uwarzili i pojedli wszecy trzo. A ta mama nic – gorónczke miała fórt, i tyn chłop prawi: „Tóż jak to je, że óna nic nie jy?” „No nic nie jy, dyć bydzie umiyrać, mo lónzok”, prawi tyn starszy synek. Tóż ni możecie jóm tak przeca niechać – muszymy ji przeca cosik dać zjejść.” Ale óna nic nie chciała. No i tóż syncy sie dziwali tak na niego. I ón tak wieczór im wyrzóndzoł przi tym piycku. Tak powyrzóndzoł, wiela to po tych ludziach pochodziuł, świata kupa uwidzioł, bo ón strasznie mocka zwiedził wszeckigo. Óni prawili: „Tóż to by my też tak chcieli, co by – my by nic nie chcieli, yny aspóń być we Wiydniu, a widzieć cysorza.” „Ja? Cysorza byście chcieli widzieć?” „Bo to musi być strasznie dobry człowiek!” Ón prawi: „No tóż dobry możne je, ale tóż to nie wiym.” A óni sie podziwali, a ón kole karku mioł taki cysorski tyn – ale tóż ani nie wiedzieli, że to je złote – jakómsi medajle. Óni tak yny na siebie mrugli: „My mu to w nocy zebierymy”, tak se myśleli. No i teraz społym powiadali, prawi: „Jak jo odyndym – jo wiym, że wyjście mi to chcieli zebrać s tego karku, ale jak jo odyndym, jo wóm tu niechóm pisma a zóndziecie s jednym pismym do fojta, a s drugim pismym do dochtorza a s trzecim do aptykorza. Nie zapómnicie, bo jo pujdym wczas s rana, a wy eszcze bydziecie spać.” „Ni, my też stanymy!” Ale syncy eszcze spali, bo byli utropióni – tam drzewo snoszali s lasa. No i teraz stanyli, dziwajóm sie – chłopa ni ma. Pytali sie: „Mama, ni ma uż tego żebroka!” Prawi: „Ale syncy, dyć tyn żebrok mioł taki fajne rynce, pogłoskoł mie tak po głowie, taki miynkutki jakisi, to musioł być jakisi ważny człowiek.” Óni prawióm: „Mioł na karku taki szumny lańcuszek, a takóm medajle. A my mu to chcieli ukrajść w nocy, ale nie dało sie.” Óna prawi: „Ón cosi pisoł rano, niż szeł, prawi. „S Bogiym” mi doł, tak mie eszcze pohaloł a prawi: „Nie bójcie sie, bo wy wyzdrowicie.” No i dobre. I syncy teraz sie dziwajóm – adresowane na dochtora jedno pismo, drugi na aptykorza, trzeci na burmistra. A sztympel na każdym był cysarski, ni! No i tóż teraz prawi: „Ty pujdziesz do dochtora – tyn nejmłodszy – i do aptykorza, a jo pujdym do tego fojta, do tego szołtysa. No i tóż idóm. Przidóm do dochtora – dochtór prawi: „Ty uż mi tu nie chodź, ty uż mi nie chodź. Jo cie nie potrzebujym, ty uż – stare cygóny! Ni mocie piniyndzy, tak uż oblykać sie, oblykać sie!”, tyn dochtór. Synek sie rozbeczoł, pokozoł to pismo spoza kabota: „Panie dochtór, podziwajóm sie, jo móm taki pismo do was.” „Dej to pismo!”, na niego tam eszcze – „a uż mazej!” Ón sie podziwo: „Wróć sie! Gdo ci to pismo doł?” „Na taki żebrok, co nóm drzewa narómboł, bo my go przenocowali.” Podziwo se – Maryja – sztympel cysarski, odewrze to – „Hned lyczyć tóm babe!” Tak hned musioł ijść. Aptykorz też dostoł pismo – też tak: „Ty uż tu ani nie chodź! Wy stare cygóny!” Ale tóż też – hned pismo doł. Leci tyn aptykorz hónym do tego dochtora. „Co je, co je?” „Podziwej se, od cysorza mómy pismo!” „Jo też!” .Tóż tyn zajś do tego burmistra. „Co zaś chcesz?” Zaś chcesz jakómsi jałmużne, pinióndze? Wy yny chcecie, yny chcecie – żebrocie, nie chce sie wóm robić, owce pajść!” Synek sie rozbeczoł, ale prawi: „Ale jo tu móm pismo do wójta.” No tóż doł mu to pismo. „Jezus Maryja, dyć to je cysorski sztympel! A kajście – gdo tam był?” „No taki chłop, narómboł nóm drzewa, my mu dali mlyka i przespoł sie, i poszeł. A ón eszcze do tego dochtora napisoł pismo, i do aptykorza.” „Jezus!” A do tego fojta tam było nakozane: cegłe, chałupe, krowe, dać nowóm” – wszyjstko to musioł dać tyn fojt. Tak syncy szli do tej chałupy – dziwajóm sie – Maryja Jozef! Tam do szkoły też nie bardzo chodzili, bo ni mieli bótków, ni mieli to. Tu teraz, tu dochtór jedzie do tej wdowy – uż tam jakisi lykarstwa. Synków yny tak tuluł. Tu fojt prawi: „Przidźcie do mie do chałupy, tam sóm ancugi, to se weźniecie.” Syncy sie dziwajóm jak przigupcy: „Co sie stało?” Aptykorz prziniós wszeckigo – no cosi strasznego! Baba – jakosi uż ji było lepszy, siadła se. Tak prawi: „Powiydzcie mi, gdo tu był?” Óna prawi: „Na taki żebrok, taki chłopeczek, narómboł synkóm drzewa, syncy mu tam kansik narychtowali spani.” – „Obyczejny?” „Tóż toć obyczejny, dyć nic ni mioł!” No i tóż dobre. I tu se na drugi dziyń i na trzeci – tu sie swożo materiał, cegła – uż z tego chałupe stawiajóm. Prawióm: „Kigo djobła – kómu to bydzie?” „No to sie zbulo ta chałupa, bo to je drzewiane, to sie spoli, bo tam je pełno chroboków”. Prawi: „tu bydziecie mieć pieknóm chałupe, takóm obore bydziecie mieć, krowe bydziecie mieć młodóm – kiery umi dojić?” „Jo!”, tyn starszy prawił. „Mama uż bydzie zdrowo, bydzie dojić, a bydziecie se żyć pieknie. A wy bydziecie, syncy, do szkoły chodzić, ni cobyjście polowali!” „My nie polujymy, my ni mómy w czym ijść.” „Bydóm bótki, lónty, wszyjstko, ancugi,” prawi. Tóż szyfóner prziwiyźli, stół prziwiyźli – tam wszecko wyciepali, co tam mieli w tej chałupie – tam ni mieli ani stużoka, yny tak na słómie spała ta matka, ani płachty. „No i tóż – tojście ni mógli powiedzieć, że mocie takóm biyde”, prawi fojt. „Dyć my tu do was chodzili, wyjście nas wyganiali, a biliście nas. Tak co my mieli robić? Mama sie s tego rosnimógła – do kogo my prziszli, wszecy nas wyganiali. Byłaby umrziła, i my – tóż tropili my sie, jak my mógli. I tu ci przidzie taki chłopek, i drzewa nóm narómboł tak pieknie rowniutko, pójcie sie podziwać. Poukłodali my to.” Drzewa narómbane! No i dobre. I tu jakisi czas chodzili do tej szkoły. I tyn fojt powiedzioł tymu dyrechtorowi tej szkoły, że to musi przeca jakosi robić, coby ci syncy uż tak nadegnali tóm szkołe, dyć óni nie chodzili do tej szkoły.
No i naroz prziszło pismo z Wiydnia do szkoły. Jezus Maryja, od cysorza pismo! Dyrechtor sie szkroboł po głowie, wszyjscy ci rechtorzi, co tam byli, dziecka: „Co, co, co!” Wołoł ich tam do kancelaryje, wołoł ich tam, tego Staśka z Władkiym: „Kaj wyjście na tego prziszli, na tego panoczka?” prawi. „Dyć to był cysorz!” „E, cysorz, prawi tyn młodszy, „ale mi sie zdało, że ón mo na karku jakisi lańcuszek, a my mu go chcieli ukraść. Lańcuszek s medajlym jakimsik.” „A eszcze mioł w kapsie pierściónek s takim wielkim okiym. Ale to my sie na to yny podziwali a dalimy to spadki do tego kabota, bo uż my mieli strach!”. Jakby cosik czuli. „Tu je zaproszyni – musicie jechać do Wiydnia, syncy. A jo muszym s wami jechać, bo wy tam nie treficie,” tyn rechtór prawi. „Pieknie se wyrychtujcie, wymigejcie se wszecko.” „My ni mómy piniyndzy.” „Wszyjstko bydzie, nie starejcie sie, przidźcie a jadymy do Wiydnia.” Tóż syncy do Wiydnia! S rechtorym ni s dyrechtorym. Piyrszy ros cugiym jechali, borocy. Oglóndali sie, taki chałupy eszcze nie widzieli. No pan cysorz uż stoł na balkónie s cysarzowóm. Uż wiedzioł, kiej przijadóm – no i wołoł ich tam – tego dyrechtora ni, yny ónych – ta pani ich wołała. Prziszli tam, tóż im kozali: „Aż im rynce pocałujecie – to wiycie, to je cysarzowo, to je naszo nejwiynkszo osoba!” Tóż syncy klynkali, całowali rynce – ale óna se nie dała. Tóż sie chytali za głowe, dziwali sie – a tam był stół zastawióny jakimście chcieli jodłym. Złote łyżki, widelce, wszyjstko – synkóm oczy wylazowały na wyrch, bo se myśleli: Kryste Panie – óni ni mieli szajnu, óni drzewianymi łyżkami jedli, bo nie było piniyndzy. No i teraz syncy – cosi sie jich tam wypytoł, czy chodzóm do tej szkoły, a co sie uczóm. A óni tak dojść mieli pamiynć, tóż im to wszecko wyrzóndzali. No i teraz prawili tak: „A s kim żeście tu sóm?” „No my tu sóm s dyrechtorym. „Tak dyrechtora zawołać! Tymu dyrechtorowi dali pinióndze, subwyncyje na szkołe, co tam wszecko potrzebuje, na ławki, tabule, bo nic ni mieli – tóż też dziedzinka tam je biydno. No i prawi: „A teraz se kupcie, coście eszcze w żywocie nie widzieli.” Tóż tyn starszy prawi: „Dyć my eszcze w żywocie nic nie widzieli, my yny krowy widzieli – my eszcze nic nie widzieli.” „No i tóż idźcie!” Podziynkowali. – „Żodne dziynkowani”, tymu dyrechtorowi prawi. „Nic, żodyn o tym nic nie wiy – cysorz że rómboł drzewo!”.
Jako cysorz krzcił hawiyrzowi dziecko
Ros jednymu hawiyrzowi urodziło sie dziecko. A jego baba była nimocno dłógi czas. I napytoł se noszaczke coby mu niósła to dziecko ku krztu. A potym go przeblyk na ceście a prawiuł, coby mu szła napytać potków ku krztu. Óna poszła i była tam przeogrómnie dłógo. A ón szoł do parku i siednył se na ławke, bo to dziecko mu fórt beczało i kwiańczało . musioł go kapke ukolybać. A tam po tym parku chodzili ludzie tam a na spadek. A naros prziszła tako paniczka ku niymu i prawi: „Czymu ty tak s dzieckiym tukej siedzisz, czymu twoji baby ni ma s tobóm, czymu żejś tu je ś nim na takim hycu na słóneczku?” Na paniczko, jo móm babe nimocnóm, a tóm, co mi niósła to dziecko do kojścioła, żech posłoł coby mi napytała potków, a fórt ji ni ma na spadek. Dziecko kwiańczy, ni móg żech se ś nim dać rady. No a ta paniczka prawi: „A ni mógła bych wóm jo stanyć s mojim chłopym do krztu?” – Jej, Bóg by wóm to wynagrodziuł na waszych dzieckach.” – Óna poszła tam dali ku paniczce i ku takimu dostojnymu, cosi tam wyrzóndzali a potym prziszli spadki ku niymu. Paniczka mu wziyna to dziecko i szli na fare. No i farorz okrzcił dziecko i pytoł sie potym, ty zapisy, jako sie pisze tyn potek. A ón mu prawi: „Jozef.” – No ale kaj pan miyszko, kim pan je, abo co – a ón na to: „Myślym, że to styknie – Franciszek.” – No ale kaj pan robi? – Tóż uż potym tyn panoczek prawi: „Cysorz.”
Tóż możecie wiedzieć, jaki było zdziwiyni tego hawiyrza – aż mu lzy w oczach stanyły i farorz sóm sie zabudnył, że hawiyrzowi krzci cysorz. Cesorz to dziecko obdarowoł, no a tyn hawiyrz mu podziynkowoł, i prawiuł że bydzie rzykoł za jego dziecko, za to cysorzowe. I cysorzowi sie rosnimóg jedyn tyn synek. Nimocny był i dochtorzi nic ni mógli pómóc. Tóż s tej hawiyrskij chałupy szły modlitwy do Pón Bóczka, coby tymu dziecku pómóc. I wysdrowioł tyn chłapiec. Tóż to był potym Franciszek Jozef Drugi.
O Pusteckim
Tak był też jedyn hawiyrz, kiery nigdy ni móg nic zorobić. A tóż taki biydny był a robiuł, a fórt mioł mało wypłaty. A śmioli sie wszyjscy ś niego, że je taki borok, że nie umi nic robić, a tak dali. Tóż jedyn ros kopie, a tu przidzie ku niymu taki chłopek z fusami, ni, i tóż prawi: „Kamracie, bydymy obo robić”. Tóż robili, robili. Ogrómnie moc zarobił, że wszyckich tych hawiyrzi se skónkurowoł. Terazy dostoł wypłate, ni? ,,Ale – prawi – kamrat, dyć żeś dycki tak sy mnóm robiuł, tak sie podzielymy na poły”. „Ale bydymy to rachować nad szachtóm”. Tak nad szachte dali forszt, tam se siedli i tóż rachujóm. A tóż było to w tych rynszczokach, a w tych drobnych: tymu szóstke, tymu grejcar. Tymu jedyn, tymu jedyn. A potym nadbywoł tyn jedyn grejcar. A tyn hawiyrz prawi: „Tyjś wiyncyj robiuł, tak tu mosz tyn grejcar” – prawi tymu Pusteckimu. A ón prawi: „Ni, jo nie chcym”. A ón zajś na to: „Ni, jo też nie chcym”, prawi, „tyś wiyncyj robiuł”. Tak za to, że tak dobrze to porachowoł, tak tyn skoczył do szachty i straciuł sie. Pusteckigo uż nie było. – No i tymu zustały pinióndze wszyjstki.
O zbójniku ślónskim Óndraszku
Jednóm s nejpiekniejszych legynd Cieszyńskij Ziymi je legynda o beskidzkim zbójniku Óndraszku. Óndraszek je dlo Beskidów jak Janosik dlo Podhala, a ci dwo zbójnicy sóm do siebie podobni jako dwie kapki zdrzódlanej wody. Tak samo miłowali swobode, to samo srobili, brali bachroczóm a dowali hudobnym. Tela samo bojek i legynd starzicy wyrzóndzali swojim wnukóm, a ci zajś swojim wnukóm. A co jedna legynda to była piekniejszo, ale skończyli żywot inakszy.
Óndraszek sie nazywoł rychtig Andrzej Szebesta, i to był jedyny synek wolnego fojta s Janowic, kole Frydku na Ślónsku Cieszyńskim. Urodziuł sie w roku 1680, ale ludzie prawili, że go srobiuł zły duch, bo stary Szebesta – fojt we frydeckim państwie upytoł diobła, coby sie Óndraszek urodziuł. Długi roki ni móg mieć dziecek, a chcioł mieć synka, rzykoł po nocach dowoł na msze, chodziuł na odpusty do świyntych miejsc, chcioł upytać Pón Bóczka, coby mu doł synka – ale potómka dlo starego ojcowskigo serca nie było. Potym jak uż nie wiedzioł co dali poczóńć popytoł diobła, coby mu doł synka, bo sie wszymnół, Pón Bóg go nie chce posłechnóć. I syn sie mu urodziuł. Jak sie rodziuł Óndraszek, to s nieba na fojtowóm zogrode spadła wielkucno kula ognia s wielkim krawalym, ćma było w te noc przeogrómnie. Wszecki czorne kocury, w kierych snoci siedzóm diobły za kore, przileciały na fojtów dach, ramplowały tam, balandrowały i robiły przeogrómny krawal. Wtynczas uż wszyjscy wiedzieli na dziedzinie, że w tym je rynka diobła. Stary fojt jednako był rod jak fazol, że mo potómka, kiery bydzie kiejsi fojtym i bydzie mioł cały grónt i majóntek po ojcu. Posłoł Óndraszka do gimnazyjum do Prziborza, ale ón miasto sie uczyć, to raczy s kamratami chacharzuł, s bydóm go przeciśli do szóstej klasy. W szóstej klasie pobiuł sie ze swojim kamratym, tóż go dyrechtor wyciepoł i synek prziszoł spadki do chałupy. Miasto starymu ojcu pómogać, to całe Boże dnie sie belóncoł po frydeckich lasach. Ojciec sie o niego staroł, pytoł go coby sie czegosi chyciuł do roboty, ale nic. Jednego razu spotkoł we frydeckim lesie pana Hrabigo Prażme. Kolasa Hrabigo sie utopiła w barzole, tóż Óndraszek jóm pómóg wycióngnyć na twardóm ceste. A Óndrasz to był szumny synek i mioł maniery wyuczóne eszcze s czasów, jak sie uczył w gimnazyjum w Prziborze. Spodoboł sie frydeckim panu i tyn go wzión na zómek do słóżby.
A tyn Hrabia fórt rajzowoł we Świecie, tóż niechoł swojóm młodóm babe s tym Óndraszkiym, a óna sie w nim rosmiłowała, bo ón był przeca feszny chłapiec. Dała mu swojóm miłojść, ale Hrabia sie o tym dowiedzioł, bo chłapca pożałowali inksi, kierzi służyli na zómku. Hrabia sie chcioł pomścić. Zakludziuł ros Óndraszka w głymboki beskidzki lasy, że niby idóm na gón, jak uż byli pomiyndzy gynstymi strómami, kozoł swojim sługom, coby go prziwiónzali boroka do stróma, a ón im kozoł go walić batym aż umrze. Za to że sióngoł po to, co nie było jego i coby sie mu odechciało. Potym Hrabia pojechoł na zómek, a Óndraszka niechoł prziwiónzanego u stróma, coby go niedźwiydź zeżroł. Wtynczas do chłapca prziszła czarownica Luca, kieróm posłoł diobeł. Prawiła mu że mu do maś na boleści, obuszek, że sie pomści na Hrabiu i że bydzie żył. Ale za to wycyganiła od chłapca jego dusze dlo diobła. Óndraszek sie sgodziuł, wysdrowioł, wzión cudowny zbójnicki obuszek, ale nie śmioł go pujścić s rynki, bo pokiel go dzierżoł w rynce to go nie szło zabić. Synek wysdrowioł i poszoł do lasa, ale eszcze przedtym musioł prziżyc Lucy, że nie bydzie nigdy rzykoł, ani wołoł Pón Bóczka po mianie, inakszy umrze. Dobroł se kamratów, o kierych uż Świat cały zapómnioł, takich co pouciekali s wojny, od siedloków, od słóżby, s miasta, kamratów s rogami i s hyróm, kierzi miłowali swobode i życi. Schowoł sie s nimi w beskidzkich ćmawych lasach, daleko od ludzi i zaczón życi, jako zbój, jako swobodny człowiek – pón na beskidzkich gróniach. Slazowoł na zómek na doline, przi tymu se śpiywoł, spod na niego jako orzeł na cieloka, zabijoł obuszkym wszeckich, kierzi brónili zómku, broł trówły s grejcarami, spleśniałe dukaty, ale życio nie odbiyro, jak nie było trzeja. Chłopów, kierzi byli pozawiyrani w harestach w zómkach puszczoł wolno, a do kapsów im suł pinióndze. Chodziuł po aryndach, radowoł sie że go udzie nie poznajóm, biydaczowi i żebrokóm suł do kapsy złote grejcary, gdo mioł biyde, to tymu dowoł. Starymu farorzowi doł miyszek złotych dukatów, coby mioł za co dach połotać na kojściele, coby deszcz mu nie kapoł na świyczki. Eszcze ku tymu mu przikludziuł krowe i niechoł przi płocie, bo borok ni mioł ani co jejść. Na Łysej Górze Óndrasz zakopoł kupa piniyndzy i złotych garców, a wszecko to mioł na wystawiyni kojścioła we Frydku kole Frysztatu. A wszyndy, kaj kómu pómóg, to pytoł coby ludzie za niego rzykali, bo ón sóm przeca ni móg rzykać. Nieroz sie zeszoł s Janosikiym s Tater, a wtynczas siodoł ś nim na gróniu i długo wyrzóndzali o wszeckim. O czym wyrzóndzali, to yny Pón Bóg wiy. Wtynczas jego kamraci czakali na niego w dolinie. Potym Óndraszek szoł spadki ze swojimi kamratami przes Orawe na Ślónsk, jakisi zamyslóny, nic nie rzóndziuł, ani jak Dorotka, kiero Óndraszek nim zbójnikowała sie ku nimu cisła. Kamraci prawili, że Óndrasz myśli, jako chłopów wyswobodzić od pańskigo pola. A wtynczas Óndrasz mioł wielki hyr w Beskidach, śpiywali o nim pieśniczki, bojtki, wyrzóndzali o nim pastyrze, śpiywali o nim kaj yny sie człowiek podziwoł. A dziołuchy po nocach dziwały sie za okno, bo każdo chciała, coby zbójnik ku ni prziszoł i jóm wymiłowoł.
O hej, zbójnićku, zbójnićku,
Na ćornym kónićku... O hej!...
O hej!... Twoji miłowani,
Twoji całowani, Óndraszku,
O hej.... Twoji miłowani!...
Cysorz rakuski, Karol VI, mioł wielkóm starojść i nie wiedzioł co robić, jak słyszoł, co Óndraszek wyprawioł po całych Beskidach. Napisoł aji długi pismo do Wrocławio do Oberamtu, że do sto florynów tymu, gdo Óndraszka mortwego, abo żywego do niego przismyczy. Tóż wszyjscy chcieli Óndrasza chycić, ale nie poradzili. Jak strzylali s flinty, to kule go mijały i leciały na nich spadki. Chycić go tez nie szło, bo zbójnik mioł tyn swój obuszek i go wachowoł. Mioł eszcze cosi. Jak go chcieli chycić przi muzyce w aryndzie, to Óndraszek yny postawiuł gornek, s kierego piuł do wyrchu dnym i uż wszyjscy w gospodzie spali, a ón yny stanył i se poszoł. Takóm wielkóm władze mioł tyn beskidzki zbój. Ros jednako jego nejmilejszy kamrat Juroszek Ficiman jak usłyszoł o pinióndzach, kiere cysorz rakuski obiecoł, tymu gdo go chyci, to obmyśluł, że zbójnika zabije. Mioł eszcze Óndraszek drugigo kamrata, kierego uratowoł ze szubienice po rakuski strónie. To był szewiec, kiery Óndraszkowi fórt prawiuł, coby na Juroszka dowoł pozór, że je fałeszny. Óndrasz go jednako nie posłechnył i nie chcioł mu uwierzić. Ros Óndraszek tańcowoł s Dorotkom w gospodzie we Śniadowie na Morawach, zwyrtali, wywijali, a zbójnik obuszkym wywijoł we wszecki stróny. Wtynczas Juroszek do niego przerzóndziuł aż mu pojczo obuszek, że chce tak jako ón zatańcować, bo sie mu to snoci spodobało. Óndraszek mu pojczoł obuszka, a wtynczas Juroszek go obuszkym rżnył po głowie i go zabiuł. Óndraszek eszcze zawołoł: Jezus Maryja! i skónoł. Czarownica Luca mu kiejsi prawiła, że jak zawoło do Pón Bóczka to umrze i tak sie stało. To było piyrszego kwietnia 1715 roku na Morawach. Juroszek jednako nie dostoł tych stu florynów. Óndraszkowi kamraci sie porozchodzili po Świecie, a Juroszek nie uwierzuł cysorzowi, wzión se poru kamratów i dali po Beskidach zbójnikowoł. Potym go jednako chycili i powiesili pod Cieszynym. Jak uż go mieli wieszać, to eszcze draba popytoł o chwile życio. Wycióngnył klucze s kapsy od tego skarbca, kiery był w czornym lesie przi Frysztacie i zawołoł: Je tu gdo s rajskigo państwa? Ale żodyn nic nie prawiuł, bo sie wszyjscy boli brać grejcary s judoszowej rynki. Wtynczas Juroszek chynył klucze do luftu, a wtynczas przilecioł czorny pies, porwoł klucze do pysku, zakurzyło sie za nim i sie straciuł, jako plaskocz we wode. I od tego dnia dycki w nocy tam, kaj leżóm zakopane ty grejcary w czornym lesie widać mały ogiyń, kiery sie czołgo po ziymi. Starzi ludzie prawili, że to je Juroszek, mały diobeł, kiery tych grejcarów wachuje i ich suszy. A Óndraszkowych skarbów na Łysej Górze, na Girowej i na Ochodzitej, tych co miały być na wystawiyni kojścioła na Mizerocie kole Frysztatu żodyn eszcze nie nalos, ani nie nóndzie, bo sóm głymboko w ziymi. Ale legynda i bojtki i pieśniczki o beskidzkim zbójniku sóm fórt w sercach ludzi głymboko, a każdy starzik i starka na cieszyńskij ziymi wyrzóndzo wnukóm o Óndraszku, a wnuki yny otwiyrajóm gymby, jak słyszóm o Óndraszku nejmilejszym.


text:
Pore opowiadań o torgach i jako kiejsi ludzie przedowali i kupowali...
Jako hań downij sklepikorze chwolili rostomajte ździorba
Hań downi też sklepikorze chcieli przedać towar i mieli na to swoji sposoby. Oto baji jak w pyndziałek prziszoł rano piyrszy klijynt do Szalberta, abo Silbermana i nic nie kupiuł, to taki właściciel geszeftu lecioł za nim aż na ceste, coby yny cosik mało niewiela przeca nabył aspóń za pół cyny, bo by sie takimu handlyrzowi nie darziło przez calutki tydziyń. Abo zajś jak klijynt chcioł kupić jaki towor, a nie było go we sklepie, to sklepikorz zaroziunko napisoł, abo zadzwónił do jakigosi wiynkszego magazynu i ros dwa posłali, co było trzeja, oto baji kolejóm. A po wojnie moja Mama miała praktyke w kónzumie ze sztofami, bótami i rosmajtymi norychtami do szycio, kiery był na rynku, tam kaj je dzisio Bank Ślónski, a wiydli go Sitek i Wisełka. Mama pumogała sklepikorzóm i podobała sie ji ta robota, choć wszycko trzeja było rachować w głowie i pisać blajsztyftym na szarym papiórze, tóż nie dziwota, że taki handlyrz mioł dycki blajsztyft za uchym, jak sie to prawi, na podoryndziu. Ale nejbarży mojóm Mame zadziwiła wtynczas klijyntka, co chciała kupić handre na myci delin. Przeca kaj to kiery widzioł, coby handre kupować! Dyć sie brało na myci, abo uciyrani stare, dziurawe oblyczki, taki co uż były fest potargane i nie godziły sie ani na oblyczke na każdo, abo jakóm zedrzitóm, zesandrzanóm cyche. Sitek potym dłógi roki przedowoł w zieleźnym obchodzie przi ceście, jak sie szło ku Kuźni. Co tam był za rosmajty wercajg, to nielza opisać. Na półkach stoły garce od malutkigo do wielucnego, kole nich kastrole i fandle, kapke dali leżały zieleźne cedzitka, nabiyraczki, szkrobaczki, a poniżyj cieślice i laubzegi. Na grzebyku wisiały lańcuchy na krowy, na delinach stoły kible i dymióny, a kónsek dali lawory. Na pudli były wystawióne grzebyki, klepocze i wszelaki wiecy, kiere szło łacno kupić. Nie tak downo, ze sztwierć wieku tymu, chodziło sie z bańkom po mlyko. Paniczka takóm zieleźnóm litrowóm miarkóm naloła mlyko s wielkucnego banioka do dómowej bańki. Przi Kuźni w mlyczarni dłógi roki przedowała Sznapkowa. Jak nastało mlyko we flaszkach, to sie dycki nosiło flaszki na wymiane. Wtynczas też eszcze było mlyko w baniokach, abo śmietónka. Flaszki sie zatykało papiórym i trzeja było dać pozór, coby sie nie obaliły w taszce. Spóminóm se, że na trójkóncie, kaj dzisio je pómnik naszego lotnika Cholewy, stoł isto eszcze ze trzicet roków tymu drzewiany kiosk, w kierym przez dłógi roki handlowoł Chmiyl. Chodziłach tam dycki na bómbóny, jakisi sztolwerki, kukułki, krówki, abo kopalnioki w szachtliczce. Były tam wszelijaki towary, a że w niedziele też było odewrzite, tóż niejedyn sie tam po kojściele stawiuł, coby aspóń mało niewiela nabył. Jak kómu chybiło cukru, abo soli, to dyrdoł do Chmiyla, bo hań downij nie było tela magazynów, jako baji dzisio. A szło tam doista kupić wszycko, jako to downij ludzie prawili „mydło i powidło”. Ponikiedy idym se po ceście i spóminóm downych ludzi i chałupy, kierych uż ni ma. Po budynkach ani śladu nie zustało, a ludzie sie eszcze niedowno szmatłali po chodniku, a dzisio uż leżóm na kierchowie. Posmiyniało sie wszycko przez telkowne roki i smiynio sie fórt.
Na torgu w Jabłónkowie
Kiejsi torg, to był torg! Nie taki, jako dzisio. Pore owiyndniónych flancków kapusty i to je wszecko. A jak wóm powiedzóm, że to sóm flancki kapusty, to też eszcze ni ma taki jiste, że wóm s tego urośnie kapusta. To moja Ciotka ros nakupili flancków kapusty i posadzili jedyn zogón wczaśnej, jedyn późnej, a jedyn zogón karafiołu. Urosły jim trzi zogóny kelerubów. Ujec od tego czasu kelerubowej moczki widzieć ni mogóm. Ale nie bydymy moji Ciotki przibiyrać do tej godki. Chcym yny powiedzieć, że kiejsi torg, to był torg, aji kónia móg kupić! A jak móg kónia kupić, cóż by ni móg przedać kozy. Tak se też kiejsi myśleli Ciotka Byrtuska, jak kroczali s kozóm na torg do Jabłónkowa. Nie byliby jóm eszcze przedowali, dyby nie to wiesieli. Koza też za to ni mógła, że sie Zuza, brzidok, musiało wydować, a tu eszcze żodniućki wybawy ni miało. Ale nie o tym wóm chcym wyrzóndzać, bo cóż was też to obchodzi, czymu sie Zuza musiało wydować. Nó i tóż prziszli Byrtuska s tóm kozóm na rynek. Tam uż pełno wozów wszyndzi stoło, w jednym prosiynta kwiczały, w drugim kury gdokały. Taki yny dziw sie robiuł, jako na torgu. Tóż Byrtuska chodzili, oglóndali, wybiyrali i wszecko by było w nejlepszim porzóndku, dyby sie też nie przismycziła Maryna s Niżnigo Kóńca akurat w tyn dziyń na torg s capym. Jako dyby go ni mógła przedać o tydziyń wczasy, abo o tydziyń nieskorzi! Jak mo człowiek pecha, tóż mo pecha! Cap, jak dozdrzuł koze, tak yny szkubnół lańcuszkym i wio za nióm. Koza, jak widziała, co sie robi, wydrziła sie Byrtusce i w nogi. Tak szwarnóm chwile ty koziska lotały po rynku i przewracały czepniczki, szafliczki i wszecko, co im wlyzło do cesty. A był tam niejaki Pyszko z Rogowca. Mioł szumnóm zogrode, tóż chodziuł na torg s jabkami. Tak to mioł na tym rynku pieknie poukłodane w kiśniczkach i tu mu naros do tego wpadła koza. Jakosi sie zaplótła miyndzy kiśniczkami i tam jóm cap dopod. To se możecie przedstawić, co sie robiło! Pyszko widzioł, że towaru uż wiela nie uratuje, yny porwoł koze do jednej rynki, capa do drugi a czako, s kierej stróny gdo po nich przidzie. Za chwile przileciały zdyszane baby. – Dyć sie też, panoczku, nie gniywajóm. Dyć to howadko ni mo rozumu. – Cóż bych sie gniywoł. Wy mi towor zapłacicie, a każdy se pujdymy w swojóm stróne. – Majóm rozum, panoczku – bróni sie Byrtuska – każ bych jo jim mógła telki jabka płacić? Dyć mómy przed wiesielim! – Wasze wiesieli mie nic nie obchodzi. Abo zapłacicie szkode, abo wóm nie dóm kozy. – Cóż uż sie do robić, sómsiadko – prawi Maryna – szkoda sie stała, trzeja jóm grodzić. Bydymy to musieć jakosi na poły zapłacić. – Tóż to ni! – wrzeszczy Byrtuska – jo nic płacić nie bydym! Dyby twój cap doł pokuj moji kozie, to by sie żodno szkoda nie stała. Cap je winiyn, tak se płoć! – O tóż tako gupio żech zajś ni ma! Połówke zapłacym, ale całe ni! Mój cap chodziuł za mnóm, jako baranek, pokiyl twoji kozy nie było. Óna go swiódła! – Parcie jóm! Óna go swiódła! Dyby go chciała zwiyść, toby przed nim nie uciekała. Jo móm koze porzóndnóm! – Tako je ta koza porzóndno, jako jejo gaździno aji ze swojóm ceróm do grómady. – Mojóm Zuze niechej na pokoju, bo tyś też ni ma świynto! Wszecy ludzie w dziedzinie dobrze wiedzóm, w kierej chałupie kuminiorz nejdeli wymiato. Babska sie rospajedziły jako trusioki i tak sie wadziły, aż wszecy ludzie sie sbiygli na to widowisko. A było też co posłóchać! Wszecki plotki o obóch rodzinach aż kajsi do pióntego pokolynio. Jak uż powiedziały, co wiedziały, wio do adwokata na Młyńskóm hólice. – Tóż powiedzóm, panie syndzio, gdo mo płacić? Moja koza je niewinno, bo tyn zbuj jóm napod. Jo nic płacić nie bydym! – Jo je ochotno zapłacić połówke. Całe też nie płacym! Jak uż adwokat wyposłóchoł obie prowdy, tak prawi: – Ta paniczka, co mo koze, zapłaci dwie trzeci szkody, a ta, co mo capa, jednóm trzecióm. – Jak to? – wrzeszczy Byrtuska – kaj tu je jako sprawiedliwojść! – To je sprawiedliwie podzielóne – prawi adwokat – bo koza drepsiła jabka sztyryma nogami a cap yny dwiyma.
Na odpustach
Hań downij przed wojnóm, jak se przipóminóm, bywało na odpustach lebo założyniach wiyncyj rosmajtej maści ludzisków. Kole kojściołów stoło kupe bud s wszelakimi fajnotkami do pomaszkiecynio. Były tam bómbóny na patyczku i bez, słodko wata s cukru, wszelaki cukerwerki, babski drzist, pierniki, czekulady, piernikowe serca i inksze słodkojści. Były aji budy yny z bawidełkami dlo małych i wiynkszych dziecek. Aji też starszawi ludzie zaglóndali pod ty budy, coby cosikej kupić dlo swojich pociech. Tyn czy tamtyn kupowoł sztramacki piernikowe serce dlo swoji ślubnej lebo galanki. Nie chodziło sie kupować, jak było w kojściele, bo to by był grzych, ale jak sie yny skóńczyło, aż sie zagmyrziło przi budach, jako by to były pszczoły w hólach. Tela było ludzisków, że sie ani nie szło docijść, coby człowiek cosikej kupiuł.


text:
Wynezuela
Wynezuela (Boliwarjańsko Republika Wynezueli, República Bolivariana de Venezuela, mjano wprowadzůne bez Hugo Cháveza w 1999 roku) – państwo pouožůne w půunocnyj tajli Ameriki Pouedńowyj.
- Wjynkše mjasta: Caracas, Maracaibo, Valencia, Barquisimeto, Ciudad Guayana, Maracay, Ciudad Bolívar, San Cristobal, Maturín, Barcelůna
- Wynezuela grańičy s nastympujůncymi państwůma:
- Coukowita dugość grańic: 4 993 km
- Nojwyžšy půnkt: Pico Bolivar 5 007 m
- Nojńižšy půnkt: tafla Mořa Karaibskigo 0 m
- Podźou admińistracyjny: 22 kraje zwjůnzkove, jydno terytorjům federalne a 72 depyndyncyje.
- Wyznawcy poščygůlnych religji: 95% katolicy, 2% protestańći
- Klimat: tropikalny, ćepuy, wilgotny, baři ůmjarkowany na wyžynach.


text:
Meksyk
Stany Zjydnočůne Meksyku (hišp. Estados Unidos Mexicanos[1]; nahuatl Mēxihco) – państwo w Americe Půunocnyj, grańičůnce uod půunocy s USA a na pouedńu s Gwatymalům i Belize. Uod zachodu jygo terytorjům uůgrańičůne je wodůma Pacyfiku, a uod wschodu Zatoki Meksykańskij i Mořa Karaibskigo. Třeći co do wjelgośći kraj Ameryki Uaćińskij i nojwjynkšy kraj Ameryki Střodkowyj.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ Pisowńo Méjico je powšychńy uznowano we wšyjkych pozostouych krajach hišpańskogodkowych. Nale we Meksyku može być uůna uodbjerano kej uobelžywo abo lekcewažůnco.


text:
Wyspa
Wyspa – trwouy fragmynt lůndowyj powjyřchńi Źymje, kery je uoblany ze wšyjstkych strůn wodům. Wyspy sům na řykach, jeźorach, stawach, mořach a uoceanach. W připadku tych dwůch uostatńich za wyspy uznowo śe uobjekty uo rozmjarach mńyjšych uod rozmjarůw kůntynyntu (wartość grańično znojduje śe kajś mjyndzy wjylgośćům nojwjynkšyj wyspy: Grynlandje a wjylgośćům nojmńyjšygo kůntynyntu: Australije). Za wyspy ńy uznowo śe ruchůmych uawic pjaščystych, ńi uobšarůw lůndu zalewanych wčos připuywůw.
Wyspy můgům być samotne abo twořić skupiska – archipelagi.


text:
Krześćijaństwo
Chřeśćijaństwo (gr. Xpισtιavισuóς , uać. Christianitas) - religijo můnotejistyčno i familijo zwjůnzkůw wyznańowych, kere guošům naučańy uo mesyjůństwje i synostwje božym Jezusa Chrystusa, jygo mynčyńskij i uodkupjyńčej śmjyrći a zmartwychwstańu. Śwjyntům kśygům chřeśćijan je Biblijo. Nojwjynkšo religja na śwjeće pod wzglyndym ličby wyznawcůw (kole 1/3 ludnośći śwjata), bjorůnc pod uwaga wšyjstke uodůmy wchodzůnce w jej skuad. Zgodńy s Dźejůma Apostolskymi (11,26) "W Antjochje po roz pjyršy zmjanowano učńůw chřeśćijanůma" (gr. Xpισtιavός).
Pjerwotńy symbolym chřeśćijaństwa bůua ryba, zaś w III w. stou śe ńim křiž. Nawjůnzano w tyn sposůb do dwůch pjyršych liter greckych suowa Christos (chi i ro), a nastympńy tyž do ukřižowańa Jezusa Chrystusa. Wprowadzyńy křiža greckigo do chřeśćijaństwa připisuje śe mńichowi ygipskymu Pachůmjušowi (rok 322 n.e.).
Dokuadne uokreślyńy grańic tej religije je kwestjům spornům. Ńy wšyscy zaličajům do wyznań chřeśćijańskych (guůwńy s kulitego, co ńy uznojům istńyńo Bůga w Trůjcy Śwjyntej) Śwjadkůw Jehowy, mormůnůw, arjan a ńykerych nowych ruchůw religijnych, nawet jak te wyznańo uwažajům śe za chřeśćijańske.
[Sprowjej] Podstawy wjary
Chřeśćijaństwo je objawjůnům religijům můnotejistyčnům: zakuodo wjara w jydynygo Bůga, kery je Stwůrcům śwjata. Wjynkšość chřeśćijan wyznoje dugmat tryńitarny (wjynkšość uznoje wjara w uůw dugmat za warůnek kůńyčny, by můc śe nazywać chřeśćijańinym), kery gośi, aže Bůg istńije w třech uosobach (hipostazach), čyli, aže Bůg je Trůjjydyny. Uoznača to, aže Bůg, co do natury je Jedyn, choć w třech Uosobach: kej Bůg Uojćec, Syn Božy (Jezus) i Duch Śwjynty. Koždo s uosůb Božych mo ta samo, jydno bosko natura i pozostaje we wzajymnej relacyji uosobowyj na zasadźe pochodzyń: Bůg Uojćec stanowi zasada pochodzyńo do Syna, a cuzamyn s ńim (wspůlńy - uac. filjoque - w tradycyji zachodńij, bez Syna - uać. per filium - w tradycyji wschodńij) do Ducha Śwjyntygo.
Bůg s miuośći do půgrůnžůnej w gřechu ludzkośći posuou swygo Jednorodzůnygo Syna kery "stou śe čuowjekym" i dokůnou dźeua zbawjyńo śwjata. Chřeśćijańy wjeřům, aže přijmujůnc uofjara Jezusa uzyskujům zbawjyńy i žyće wječne. W časach uostatečnych nastůmpi "zmartwychwstańy ćou" a Sůnd Uostatečny na kerym nastůmpi tajlůng na zbawjůnych i potympjůnych.
Chřeśćijańy ńykerych wyznań (m.in. katoliki i prawosuawńi) uoddajům tyž čeść Marii - matce Jezusa, śwjyntym i ańouům, kere to kulty rozpowšychńiuy śe uod IV wjeku.
Podstawowym přikazańym etyčnym chřeśćijan krům přikazań Dekalůgu je přikazańy miuośći Bůga a bliźńich (nawet ńypřoćeli).
[Sprowjej] Klasyfikacyjo wyznań i Kośćouůw chřeśćijańskych
Chřeśćijańy wjeřům w jydyn Kośćůu powšychny ustanowjůny bez Jezusa, kej wspůlnota ludźi wjeřůncych i důnžůncych do zbawjyńo. Tajla s ńich uwaža, aže uowym Kośćouem je zgrůmadzyńy do kerygo noležům (chřeśćijańy ekskluzywńi), a inkša tajla - aže Kośćouem tym je ńywidźalno wspůlnota ludźi pouůnčůnych wspůlnům wjarům, noležůncych do růžnych wyznań (chřeśćijańy inkluzywńi). Pjyrše podejśće skuańo do uodmawjańo inkšym wyznańům prawa do nazywańo śe chřeśćijańskymi a prozelityzmu - nawracańo inkšowjercůw. Drůge skuańo do ekůmyńizmu a dostřygańo w inkšych wyznańach inspirujůncych wartośći. Bo w ramach chřeśćijaństwa fůnkcjůnuje wjela wyznań (dynůminacyji) te wewnyntřne tajlůngy můgům być bez wjernych traktowane kej nojwjynkša rano wspůučesnygo chřeśćijaństwa, nale tyž kej bůgactwo i wartość.
Klasyčny tajlůng dźeli chřeśćijaństwo na tři guůwne uodamy:
- katolicyzm i starokatolicyzm - uobejmujůncy přede wšyjstkym Kośćoů katolicki a inkše wyznańo katolicke, w tym marjawityzm i wyznańo starokatolicke, do kupy přez milijord wjernych,
- prawosuawje - do kerej zaličůmy prawosuawje (waśćiwe) a kośćouy wschodńy, cuzamyn přez 300 mln wjernych
- protestantyzm i anglikańizm - grupa wjelu růžnorodnych wyznań uobejmujůnca m. in. luterańizm, kalwińizm, metodyzm, prezbiterjańizm, baptyzm, ůńitarjańizm a pyntekostalizm, a tyž Anglikańizm i wyznańo episkopalne. Nojstarše s ńich wywodzům śe s XVI-wječnej Reformacyji.
[Sprowjej] Inkše wspůlnoty wywodzůnce śe s chřeśćijaństwa
Na śwjeće istńije tyž wjela wyznań uznojůncych śe za chřeśćijańske, nale ńy uznawanych bez inkše wspůlnoty za chřeśćijańske. Přikuadym može być antropozofja Rudolfa Steinera, přijmujůnca reinkarnacyjo. S kolei w Stanach Zjydnočůnych powstou Kośćůu Jezusa Chrystusa Śwjyntych w Dńach Uostatńich, kerygo wyznawcy nazywańi sům mormůnami, gdyž uobok Bibliji uznojům ješče Kśynga Mormůna, kerům řekůmo spisali žydźi, keři wywyndrowali s Jerozolymy do Ameryki w VI wjeku před Chrystusym.
[Sprowjej] Ličebność chřeśćijan
Wyznańo chřeśćijańske twořům jydno s nojwjynkšych religii, ščygůlńy ličnům w Ojropje a na terynach skolůńizowanych bez Ojropejčykůw - w Americe i Australiji.
Bardzo trudno je šacować dokuadna ličebność wyznawcůw, bo wjela s tych wyznań, w ščygůlnośći katolicyzm, praktykuje chřest ńymowlůnt i uwaža koždygo uochřčůnygo za swojygo wyznawcy, nawet ježeli zostou uůn čuůnkym inkšygo Kośćoua eli nawet religii. Jedynym sposobym na uopuščyńy Kośćoua za žyća je apostazyjo.
Šacůnkowo uobličo śe, aže chřeśćijaństwo wyznoje přez 33% ludnośći śwjata (ůngyfer 2,1 miljarda), w tym:
- ůngyfer 1,1 milijorda to katoliki
- 590 miljůnůw - protestańći
- přez 310 miljůnůw - prawosuawńi,
- 77 miljůnůw – anglikańy,
- ůngyfer 1,5 miljůna - Žydźi mesyjůńistyčńi


text:
Wino
Wino jo alkoholiski napoj ze z droždźejami pśeźěłaneje mězgi winowych jagodow. Jagody rostu w granojtych kisćach na winowym pšuśe. Toś te póchadaju zwětšego wót europskego dobrego winowego krja (Vitis vinifera subsp. vinifera), kótaryž pak njejo rezistentny pśeśiwo winowej šmicy. Togodla se na druge družyny, kaž na pś. brjogowy winowy keŕ (Vitis riparia, nimski Uferrebe), Vitis rupestris, kalkowy winowy keŕ (Vitis berlandieri, nimski Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.
[wobźěłaś] Etymologija
„Wino“ jo klasiske drogowańske słowo, kótarež jo było w cełem mediteranem rumje rozšyrjone. Arabske wayn, łatyńske vinum, grichiske Pśedłoga:Polytonisce [oínos] resp. *Pśedłoga:Polytonisce [woínos] – wót myk. wo-no – su jaden z drugim pśiswójźbne, bźez togo až se móžo konkludowaś, z kótareje rěcy originalnje póchada. Nejskerjej se móžo pódobny póśěg k georgiskemu słowu ღვინო [ghwino] měniś.
Wusokonimske słowo Wein, starowusokonimske wîn abo winam, francojske słowo vin a engelske słowo wine su wše z łatyńskego słowa vinum wupóžycone. Teke waliziske słowo gwin ale teke irske fion su samskego póchada. To se pśez fakt wujasni, až Germany ale teke Kelty su prědny raz pśez Romarjow we wětšym rozměrje z winje do dotyknjenja pśišli a z tym łatyńske słowo pśewzeli.
Pśez pózdźejše wikowańske póśěgi se dosta zapśimjeśe wina wót Germanow až do Słowjanow (glědaj serbske zapśimjeśe wino a rusojske słowo vinó) a až do Baltow, pśi comž na pś. w Litawskej zapśimjeśe vynas a w Letiskej słowo vins stej znatej.
[wobźěłaś] Glědaj teke
- winowa jagoda (płod)
- winowa grana (płodnistwo)
- winowy keŕ (rod)
- winowy pšut (družyna)
- dobry winowy keŕ (nejwažnjejša póddružyna)
- winowy pšut (družyna)


text:
WESELE MARIKI
Lyjna by chnetko z ryczki śleciała,
jak łod swyj cery sie dowiedziała,
że ta pół roku już chodzi w ciónży
i możno wydać sie niy zdónży!
Z Marikóm dycki łostuda była,
tóż niy dziwota, że nagóniyła!
Trza drapko spotkać sie ze szwigrami,
coby przed ludźmi niy świycić łoczami!
I jak nojpryndzyj wyprawić wesele -
- terminy załatwić, na gminie, w kościele.
Trza by ugodać sie ze farorzym,
jak mo wyglóndać ślub przed ołtorzym:
czy po biołymu, czy tyż w kolorze?
I czy na gowie szlajer mieć może?
Dyć na łostatnich nogach już pudzie,
trza liczyć sie z tym, co pedzóm ludzie!
Czasu nojwyżyj jes dwa miesiónce,
toż trza by drapko zbiyrać pinióndze!
Dobrze że wieprzek jest uchowany,
prawie co mioł być zaszlachtowany.
Jeszcze na działkach sala trza najónć
i już weselym możno sie zajónć!
Trza bydzie zaprosić ze setka gości,
by w familiji niy było złości!
Po dwóch miesióncach, Lyjna i Zefel,
zapnyli wszystko na fostatni knefel!
Mari, z uśmiychym łod ucha do ucha
- choć ledwo jóm było widać zza brzucha -
szła w biołych szatach do ołtorza,
z Fridkym, co robiół za elektrykorza.
Prosto z kościoła na zal pojechali,
kaj wszyscy goście już na nich czekali.
Z delegacjóma i z sómsiadami
- co prziszli pod kościół ze gyszynkami -
ze stodwadzieścia ludzi tam bóło,
dyć wszystko jakoś sie pomieściło!
Trocha mecyji z tortami wynikło,
choć bóło ich dziesiynć – ledwo co stykło!
Za to gorzoły bóło zatela,
możno by stykło na dwa wesela!
To samo z jodłym: preswószt,leberki,
krupnioki, szinki i frankfuterki,
kotlety, rolady, gychaktys i wószt -
- bez przerwy móg żeś „ciepać na rószt”!
Do tego piwo ze beczek loli,
jasne czy ciymne, jak fto woli!
Do tańca przigrywała muzyka,
pod kerownictwym ujka Karlika.
Ujek na zaksie groł po weselach,
na cyji grała ciotka Angela,
do taktu przigrywoł łobydwojgu,
ich synek Ignac, na szlagcojgu.
Tak hucznie wszyscy sie bawiyli,
że ani niy prziuwożyli,
że modo pani boleści dostała
i do szpitala jechać musiała.
Nad ranym muzyka przestała grać
i wszyscy goście poszli spać.
Zefel już wcześnij usnół przi stole,
zresztóm jak dycki, przi gorzole!
Lyjna do kuchni go zasmyczyła
i,by niy zmarznół, dekóm przikryła.
Wele połednia, na poprawinach,
dotarła ze szpitala nowina,
że choć sztyrdziestki ledwo dobiyli,
młodzi ich ópóm i ómóm zrobiyli!
Autor:B.Śmigała
ryczka – mały taboret
nagónić – zajść w niespodziewaną ciążę
szwigry – teściowie
szlajer – welon
uszporować – zaoszczędzić
knefel – guzik
szaty – suknia
gyszynki – prezenty
mecyje – kłopoty
stykło – starczyło
zatela – za dużo, nadmiar
preswószt, liberki,krupnioki – regionalne wyroby wędliniarskie
gychaktys – tatar
cyja – akordeon
szlagcojg – perkusja
deka – koc
óma i ópa – babcia i dziadek


text:
CUKIERNIA Łukasz Szachta
2028
Dane teleadresowe:Pl. Powstańskich Śląskich 640-377 Katowice - Szopienice
Słowa klucze:Realizacja Indywidualnych Zamówień Katowice, Ptysie Katowice, Produkcja Wyrobów Cukierniczych, Pączki Katowice, Mufinki Katowice, Mini Pizza Katowice, Kapuśniaki Katowice, Jagodzianki Katowice, Jabłecznik Katowice, Drukowanie Zdjęć Na Opłatkach Jadalnych Katowice, Drożdżówki Katowice, Desery Katowice, Cukiernie Katowice, Cukiernia Katowice, Ciastkarnie Katowice, Ciastkarnia Katowice, Ciasta Półfrancuskie Katowice, Ciasta Francuskie Katowice, Ciasta Drożdżowe Katowice, Ciasta Biszkoptowe Katowice, Babki Katowice, Babeczki Z Budyniem Katowice, Rogale Katowice, Rolady Katowice, Sernik Katowice, Szachta Katowice, Szarlotka Katowice, Tacki Jogurtowe Katowice, Torty Katowice, Weselne Paczki Katowice, Weselne Torty Katowice, Wyroby Cukiernicze Katowice
Produkcja wyrobów cukierniczych
Cukiernia
godz.otw.od pon.-pt.07:00-16:00
sob.07:00-13:00


text:
Bana
Bana – zorta tranšportu lůndowygo uo štraśe wytyčůnyj glajzům banowům abo linům, kerům porušajům śe cugi abo pojydynče wagůny/kabiny. Bano je zortům tranšportu štywnoglajzowygo, tzn. jeji pojazdy mogům porušać śe jyno přirychtowanym lo danyj technologiji torym.
W šerokym znočyńu mjano "bana" uobjymuje couko infrastruktura – lińy banowe, stacyje (banhofy, přistanki), zapleče techńične; tabor banowy – pojazdy a instytucyje banowe – přewoźńikůw banowych, admińistratorůw infrastruktury (zařůndy banowe). Potočńy mjano to može śe uodnośić do koždygo s uůnych elymyntůw, ščygůlńy lińi banowyj abo firmy banowyj.
Nojšeřij rozpowšychńůna we krajach rozwińyntych je bano na toře dwůglajzowym (bano kůnwyncjůnalno), zwykle uo přeświće 1435 mm, mjanowano tyž normalnotorowům. Bano kůnwyncjůnalno uo napyńdźe mechańičnym rozwijoua śe uod II ćwjerći XIX wjeka a je to forma tranšportu, kerej rozwůj popředźiu upowšychńyńy śe wšyjskych inkšych mechańičnych środkůw tranšportu.
[Sprowjej] Zoboč tyž


text:
Pšawy kobołk
Pšawy kobołk (Allium sativum) jo rostlina ze pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
[wobźěłaś] Wopis
Pšawy kobołk jo wutrajne zele, kótarež mócnje wónja. Łopjena su płone a dośěgnu šyrokosć wót něźi 1 cm. Kwiśonki stoje we wokołkojtych kwiśonkowych stołkach. Cybulka jo kulowata a wót wjele kupkow małkich sedańskich cybulkow wobdane.
[wobźěłaś] Stojnišćo
[wobźěłaś] Rozšyrjenje
Póchada z Azije.
[wobźěłaś] Wužywanje
[wobźěłaś] Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 185
- ↑ W internetowem słowniku: Knoblauch
[wobźěłaś] Žrědła
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwězk, ISBN 3-411-12023-1, bok 89 (nim.)


text:
Shamrock
thumb|150px|right|Shamrock - symbol Irlandyje Shamrock je to przedstawjyńy trziliśćatygo kraśikůńa, kery je symbolym a zaregistryjrowanym znakym towarowym Irlandyje. We irlandzkij godce kraśikůń je mjanowany seamróg, "shamrock" to je zanglicyzowano forma. Irlandczyki używali kraśikůńa we leczńiczych cylach, kej symbol przi fajerze Dńa Śwjyntygo Patryka a bůł to tyż popularny motyw we czasach wiktorjańskich. Uważajům uůne, iże kraśikůń sprawjo, co jejim śe darzi. Shamrock bywo mylůny ze sztyrolistnym kraśikůńym, co je feler, skiż tygo co trzi liśće we shamrock sům tyż symbolym Śwjyntyj Trůjcy. Symbola shamrocka używajům irlandzke fligrowe lińje Aer Lingus, mynga firm a roztůmajtych insztytucyjůw. Je uůn tyż uobecny we heraldyce, l. b. we wapyńe Můntrealu uoznaczo mjyszkańcůw uo irlandzkim rodowodźe.


text:
Mount Everest
Wspůłrzyndne: 27°59'16" N 86°56'40" E
Mount Everest, inksze mjana: Czůmolůngma, Sagarmatha - nojwyższo gůra na Źymje, keryj wjyrch je wysoki na 8848 myjtrůw n.p.m. Leży uůna we Azyji, we Himalajach na grańicy Nepalu a Chinůw. Je zbudowano ze grańitůw, gnejsůw, wapjyńůw a łupkůw. Uod trzech strůn jeji masyw je podćynty lodowcůma, s kerych nojdugsze majům 17 kilomyjtrůw. Pjyrszy roz bůła zdobyto 29 maja 1953 bez Edmunda Hillary'ego a Tenzinga Norgaya. Bez uokoliczno ludność je powożano ze śedźiba bogůw.


text:
MusicaKids
Escucha Musica Gratis
En MusicaKids.com puedes escuchar y Descargar toda la Música de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni completamente Gratis y en formato MP3, Escuchar Musica Gratis, Canciones para niños, Música para descargar de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Escuchar Canciones de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Canciones en Mp3 de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Discografia de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Musica online, Música en Linea Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Musica Infantil para escuchar online.
Escuchar Musica de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni Gratis
"Pora umierać" na 32 Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w GdyniEscuchar
Canciones de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni Gratis para bajar, Escuchar Musica Kids, listado de canciones gratis, musica en linea de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Musica de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni Gratis, Descargar Musica de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Canciones de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni Online, Bajar Musica de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Mp3 Gratis de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Escuchar y Descargar Musica de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni, Bajar MP3 Completamente gratis de Pora Umiera Na 32 Festiwalu Polskich Film W Fabularnych W Gdyni.
Links relacionados:Escuchar Musica
Cds Gratis
Taringa Musica
Mp3 en linea
Bajar rolas
Download Mp3
Ares Mp3
Descargar Mp3
Bajar Discografias


text:
U NOS FESTYN
Łod połednia larmo i lotanie
Słychać górniczy łorkestry granie
Wszyjscy pierom na bojisko
Bo tam sie łodbywo wszystko
Stojom budy, i dmuchane sjyżdżalnie
Jest kolorowo i zaje-fajnie
Łażom tu konie i szczudloże
Stoji keciok ! Ło moj Boże !
Dyć tu jest jak na łodpuście
Ludzie w domach sie niy duście
Przidźcie gibko to łoboczyć
Widzieć musicie na włosne łoczy
Tam woszt i krupnioki rozdowajom
Tam zaś tyj i kawa rozlywajom
Som i łogorki we bonclokach
Pryndko przidźcie tu, w podskokach
Łobiadu w doma niy musicie zjejś
Bo tukej ślonski żur tyż jest
Nawet sznita z fetym dostaniesz
Jak sie tukej w raji staniesz
Bajtle zaś wielgo uciecha majom
Na kecioku durch furgajom
Na konikach se w kołko rajtujom
Na sjyżdżalni wyrobiajom i dokazujom
Tam zaś z boku scyna wielgo stoji
Kożdy może wystompić jak sie niy boji
Na scyna jakeś fajne karlusy wlecieli
Pierona !!! To przeca „Ślonske Bajery”
Dali nom czadu te ślonske karlusy
Aż nikerych z larma zabolały uszy
Tak nom tu ślonske szlagry walyli
Że ludzie z klaskanio rynce zmynczyli
Niebo zachmurzone nad nami boło
Ale do wieczora dyszczu niy puścioło
Boło kupa szpasu, i fajnych emocji
Na som koniec dali nom coś w promocji
Wyskoczoł ktoś łoroz na scyna z impetym
Pierona ! To Bercik ze swojim kabaretym
Jak ” RAKI ” sie yno łodezwali
Zaroz ze śmiychu sie ludzie kulali
Te łod nich wice, skecze, dialogi
To kupa śmiychu moj Boże drogi
Fajnisty tyn festyn nom zrobiyli
Śonskich artystow tu zaprosiyli
Niebu tyż festy wysoło boło
Niy wyczimało, dyszcz nom puścioło
Wszystko sie do dom porozłazioło
Dugo bydom spominać jak fajniście boło.
Autor : Janina Żoch


text:
Szyńdźelńa
Szyńdźelńa (pol. Szyndzielnia, dowńi Szędzielnia, mjym. Kamitzerplatte) - gůra Ślůnskigo Beskidu, 1028 metry wysoko. Położůno je půmjyndzy dolinůma Uolszůwki, Wapjyńiki a Bjołki, we grańicach mjasta Bjelska-Bjołyj, we grańicach Landszaftowego Parku Ślůnskigo Beskidu.
Pod wjyrchym, na wysokośći 1001 m n.p.m, stoji turystyczne schrůńisko, kere wybudowała mjymjecko uorgańizacyjo Beskidenverein we 1897 roku. Je to pjyrsze schrůńisko we polskij tajli Ślůnskigo Beskidu, kere dźoło do dźiśej. Kole schrůńiska je mało zygroda botańiczno.
Na Szyńdźelńa prowadźi moc cestůw turystycznych - ze Bjelska-Bjołyj, Klimczoka a Uolszůwki Gůrnyj. Fest popularno je tyż zajlbana (dźoło uod 1953).


text:
Frydek-Mistek
Frýdek-Místek je mjasto, kere ležy na grańicy Ślůnska a Morawije, w Českij Republice, w kraju Morawsko-Ślůnskim, po uobu břygach řyki Uostrawicy. Mjasto powstouo 1 styčńa 1943 ze skupjyńo dwůch mjast: ślůnskigo Frydka a morawskigo Mistka. Řyka Uostrawica dowo grańica půmjyndzy Morawůma a Ślůnskym, a tyž půmjyndzy Frydkym a Mistkym. Mjasto mo powjyřchńa 51,61 km2, a mjyško w ńim 60 482 ludźi.
[Sprowjej] Mjasta partnerske
Frydek-Mistek mo ino dwa mjasta partnerske. Uobydwa lyžům w polskij tajli Ślůnska[1].
[Sprowjej] Připisy
- ↑ Bjelsko-Bjoua ležy na grańicy Ślůnska a Mouopolski


text:
Giszowjec
thumb|250px|right|Giszowjec, widok s lotu ptoka thumb|150px|right|Rozlygowańy Giszowca na karće Katowicůw Giszowjec (pol. Giszowiec, mjym. Gieschewald) - połedńowo-wschodńo dźelńica Katowicůw, rozlygowano postrzůd lasůw wele krajowyj cesty nra 1 a autobany A4. Jeji starszo tajla powstała na anfangu XX stolećo jako uośedle lo grubjorzůw. We nowszyj tajli stowjyńa to bloki ze wjelgij platy, kere stowjano we lotach 1960-1990. Za czasůw PRL dowano dźelńicy uoficjalne mjano "Uośedle Stanisława Staszica", nale ńigdy śe to ńy przijyno we śwjadomośći a ńy bůło używane uod mjyszkańcůw. Mjano dźelńice pochodźi uod mjana Georga von Giesche, kery bůł indusztryjalnym handlowcym a kupa we Gůrnym Ślůnsku inwestowoł. Je sam trocha dynkmalůw, l. b. Ślůnsko Karczma, Ślůnsko Izba a Willa Uthemanna.
Giszowjec mo 12,3 km² wjyrchu a we 2002 roku pomjyszkiwało dźelńica 18,8 tyś. ludźůw. Fůnguje sam gruba "Staszic" a "Wieczorek".


text:
Szwalbkowate
Šwalbkowate (uać. Hirundinidae) to je familijo ptokůw s řůndu ćwirblowatych. Uobejmuje gatůnki chrobokožerne kere pomjyškujům couki śwjot krům uokolicůw podbjygůnowych. Majům uůne krůtke dźuby, duge a uostro zakońčůne křidua, ńy ma wyraźnygo dymorfizma puećowygo. Chroboki chytajům furgajůnc, a wysokość jejich furgańo je zaležy na wilgotnośći luftu. Gńozda šykujům na budynkach abo na skauach, majům jedyn abo dwa lyngi do roku, we kerych wykluwo śe uod 4 do 6 modych. Gatůnki pomjyškujůnce na půunocy sům wandrusůma, na pouedńu sům uośodue.
Šwalbka je symbolym Ruchu Autůnůmije Ślůnska.


text:
Utopek
Utopek, Utoplec lebo Wasermůn je to morcha wodno podug berybojek, godek, uosprowek, powjarek, zawjeřyńůw a wicůw, kero ukozuje śe we Gůrnym Ślůnsku, idyntiko s polskym Wodńikym. Uosprowki uo Utopku sům uobstůnům tajlům ślůnskij kultury. Lyjbysraumym Utopka mjały by być barzoły, barziny, rybńiki, rzyki, plosa, a stawy.
Podug wszyjskich uosprowek, Utopek kwatyruje se we stawje, roz za czas weksluje pomjyszkańy na inksze, coby go kery ńy ukatrupjůł. Kożdy Utopek je zgobńikym, bywo jarny, kej ńy strzimje.
Kożdo powjarka mo inkszo wersyjo, co do pochodzyńo Utopka. Jedno pado, choby Půnbůczka ńykere jańoły suchać ńy chćały, Uůńi śe pogorszyli a pośćepowali je ś ńyba. Te jańoły, kere poślatowały na źymja, uostały jancykrystůma, te kere do lasa - ńyherskyma morchůma, a te kere do zyja a rzyki - Utopkůma.


text:
Auspuf
Auspuf (roz za kedy tyż s polskigo wydechowo ruła) je tajla auta, kero suży do pozbyćo śe spalinůw raus ze śilńika. Mo forma dugij, pogńůnyj abo poszwajsowanyj ruły uo roztomajtych szyrzkach, kero kůńczy śe nojczyńśći na zadku auta.
[Sprowjej] Tajle auspufa
- Auspufkolektůr - rułki podepńůne do cylindrůw, połůnczůne rubszům zbjorczům rułům, bez kere spaliny dostowajům śe do dalszych tajlůw auspufa.
- Katalizatůr - suży do zmyńszyńo ymisyje szterujůncych gazůw, jak: czad, tlynki azotu.
- Tůmńik - szyroko, plaskato tajla ruły, nojczyńśći naroz przi kůńcu auspufa. Je potrzebno do wyćiszyńo klangůw śilńika.