text:
Białystok
Białystok (tež pólsce Białystok [bʲaˈwɨstɔk], znate tež pod druhimi mjenami) je najwjetše město w sewjerowuchodnej Pólskej pola rěki Biała, hłowne město regiona Podleske wojewódstwo, blisko hranicow k Běłoruskej a Litawskej. Město je zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona.
[wobdźěłać] Wo měsće
Mjezy hłownymi městami wojewódstwow Białystok je 2. najhusćišo wobydlene, 11-a bóle čłowjekopołne a 13-a bóle šěroke w Pólske.
Wono je wobdźělnik pola: Unija Pólskich Metropolow, Euroregion Niemen, Eurocities, ale je tež sydło "Fondajxo Verdaj Pulmoj" Pólskeje. Białystok je srjedźišćo komercielnych kontaktow z wuchodnej Europu. Funguje w nim "Centro al Promocio de Orienta Merkato".
Geografiske přičiny (město leži blisko Litawskeje, Běłoruskeje a Ruskeje) a historiske wobstejnosće stej specifiski charakter města Białystok zawinował. Za čas lětstotkow su žiwi tu ludźo wšelakich kulturow, nacijow a nabožinow byli.
Město a swoja wokolina formujetej Białystokowy měšćanski kopjenski rum. Białystok je wulke srjedźišćo tekstiloweje, zežiwjenskeje, mechaniskeje, chemiskeje a drjewoweje industrije.
Něhdźe 32% přestrjenje Białystoka je zeleni - parki, zelenišća a 1779 hektarow lěsow kreěruja dobry mikroklimat. W kopjenskim rumje leži tež dźěl nacionalneho parka. Dla tajkeho jónkróčneho susodstwa Białystok je w lětu 1993, kaž prěnje pólske město, přeprošowane k projekće Reto de Sanaj Urboj Monda Organizajxo pri Sano. W Białystoku funguja wjace hač 570 njestatnych organizacijow (56 societoj kaj asocioj, ia. Bjalistoka Scienca Asocio, Bjelorusa Socia-Kultura Societo).
Najbliže lětanišćo je we Waršawje.
[wobdźěłać] Mjena
Po legendźe, Białystok swoje mjeno dołži litwiskim wójwodźe Gediminas. Wójwoda bě tury w lěsu honił. Wotpočujcy pódla lěsneje rěčki, wón prajił: čista, běła rěka. Natwarimy kubło tu, abo załožujmy wjes. Rěka Biała (běła) běži hač do nětko přez město. Po słowje Białystok w staropólskej rěči woznamjenja běła skłonina (wot kotrejež běži woda) abo čista rěka.
W druhich rěčach wono so mjenuje: běłorusce БeлacTok (Bjelastok); jiddisce ביאַליסטאָק (Bjalistok), hebrejsce ביאליסטוק, litawsce Balstogė, rusce БeлocTok (Bjelostok)). Zamenhof sam w Esperantorěčnych rozmołwach wužiwad mjeno Belostoko kotrež pochadźa wot ruskeho (w swojim času oficialne) mjena města.
[wobdźěłać] Stawizny
Prěnje sydlišća w městnje, hdźež nětko leži město, pochadźaja z kamjentneje doby. Ze železoweje doby pochadźaja wulke ??kurganoj, najskerje rownišća ??militestroj, pódla nětčišeje wsy Rostołty. Městno bě při ??trako mjez dwěmaj morjomaj ležało: Baltiske a Čorne a tam so kultury měšałe mjeztym pólska, ruteniska a pruska.
W 14. lětstotku městno je dźěl Litwy počinało. Po ??Kreva Uniji (1385) Litwa je so k křesćanskim kraju wuwiwała a w białystokowy region započina wustupować křesćanski putnicy. Prěnje pisanske přispomnjenje wo Białystoku pochadźa z lěta 1426 - tehdy litwiski wulkowójwoda Vytautas je wjes Białystok Macieja z Tykocin přepodawał. Srjedź 15. lětstotka swójba Tabutowicz natwari prěnje kublerske domy w Dojlidy a Białystok.
W lětu 1547 Białystok počina swójstwo swójby Wiesiołowski, kotraž natwari tam murjowanu cyrkej a palast. Po smjerći bjez potomca Krzysztofa Wiesiołowskeho, swójstwo přejimał stat.
[wobdźěłać] Symbole
[wobdźěłać] Wopon
Nowy wopon Białystoka bu wot měšćanskeje rady 27. februara 1995 wuzwolowany. Na hornim, čerwjenym dźělu taflički je slěborny worjoł ze złotej krónu; na delnim, złotim dźělu je Pogoń, kóń je slěborny, jěchar w módrym kiraso, při jeho tarči je jagelona křiž. Wulka (honorinda) wersija wopona wobsahuje dwaj slěbornej pazorakaj, kotrež dźerža woponowu tafličku . Nad tym je měšćanska króna, a pod tym je slěborne pasmo z napismom CIVITAS BIALYSTOK.
[wobdźěłać] Chorhoj
W samsnym dnju měšćanskeje rady je chorhoj Białystoka wuzwolował. Po rozsudźe, barby Białystoka su běła, žołta a čerwjena, w chorhoji kaž tři horicontalne šlebjerdy. Wosrjedźa je wopon Białystoka.
[wobdźěłać] Demografija
W Białystoku bydla 295 mil ludźow - 155 mil žonow a 137 mil mužow.
Demografiske změny za čas poslednich lětow:
- 1950 - 68 500
- 1960 - 121 000
- 1970 - 168 000
- 1980 - 224 000
- 1990 - 270 500
- 2000 - 285 500
- 2004 - 295 000
[wobdźěłać] Narodne mjenšiny
[wobdźěłać] Běłorusy
Białystok je kulturne a towaršnostne srjedźišćo Běłorusow (po registrowanju wobydlerstwa bydli tam 7,5 mil Běłorusow, 2,5 % wobydlerstwa). Funguje tam konsulat Republiki Běłoruskeje a wjace organizacijow, mjeztym "Zwjazk Běłoruskeje młodźiny, Běłoruski Kulturny Zwjazk, Zwjazk Běłoruskich Žurnalistow" a druhe; funguje njewotwisny Radio Racja kotraž wusyła wusyłanja tež k Běłoruskej; so tež wotměwa kóždolětnje festiwal "Běłoruski spěw" a swjedźeń wo Běłoruskej kulturje.
[wobdźěłać] Rusojo
W Białystoku funguje hłowna organizacija ruskeje mjenšiny w Pólskej (něhdźe 10-15 mil ludźi) - "Ruski Kulturni-zdźěłanski Zwjazk".
[wobdźěłać] Tatarojo
W měsće a swojej wokolinje bydla něhdźe 1800 Tatarow. Funguje tam Podlaska filiala Zwjazka Pólskich Tatarow.
[wobdźěłać] Druhe mjenšiny
W Białystoku tež bydla: cyganojo (funguje tam Hłowna Rada Cyganow w Pólskej) a Ukrainy (po registrowanju wobydlerstwa - 417 ludźi), funguje w měsće Zwjazk Podlaskich Ukrainow a Zwjazk Njewotwisneje Ukrainskeje Młodźiny.
[wobdźěłać] Kultura
Muzeje a galerije
Białystok je najwjetše kulturne srjedźišćo w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. Funguje tam Podleski Muzej a jich filiale w Białystoku (Historiski Muzej, Muzej Skulpturow Alfons Karny, Białystokski Muzej de Vilagxo), w Choroszcz (Muzej palastowe salonow), w Supraśl, Tykocin a Bielsk Podlaski. Nimo toho w Białystoku hódny wopytej je Armejowy Muzej a Muzej Natury Uniwersity w Białystoku. Leži tam tež jedyn z najlěpšich galerijow modernych wuměłstwow - Galerija Arsenał. Druha je Galerija swójby Snendziński, kotraž zhromadźiła najwjetši zběrku twórbow a arkiwowych dopomnjenkow tuteje pólskeje wuměłcowskeje swójby z Vilno. Nimo toho leža tam 19 priwatnych wuměłstwowych galerijow.
Dźiwadła a filharmonija
Dźak Białystokskim klankowym dźiwadłu a puparta kolegiu waršawoweje Dźiwałoweje Akademije, Białystok je mjenowana pólske srjedźišćo klankodźiwadłoweje wuměłstwa. Nimo klankodźiwadła funguje tam tež Dramowe Dźiwadło a dźesatki priwatne dźiwadła (na při. Wierszalin w Supraśl). Město ma tež filharmoniju, kotrejež dospołne mjeno je Podleske Opera a Filharmonija (tuchwilu je twarjena nowa kulturny dom kotryž budźe wobsahować operu, filharmoniju, powjetšowane klankodźiwadło a kino).
Druhe kulturne městna
W Białystoku leži dźesatki bibliotekow - najwjetše su Podleska Biblioteka a Uniwersitowa Biblioteka. Druhe kulturne organizacije su mjeztym: Białystokske Srjedźišćo Kultury, Srjedźišćo Ortodoksneje Kultury, Kulturny dom "Śródmieście" a Młodźinski Kulturny dom.
[wobdźěłać] Wobchadny serwis
Białystok je wobchadny suk sewjerowuchodneho dźěla kraja. Přez město dźe železniska čara wot europskeho wuznama: Waršawa-Suwałki-Kowno-Rigo-Talin, kotraž so ze čaru Ełk-Czeremcha-Siedlce křižuje. Białystok direktnje zwjazuje železnica z mjez druhim Waršawu, Olsztyn, Gdańsk, Wrócław. Měšćanski awtobusowy daloki wobchadny serwis docpě wšě najwažniše města w Pólskej.
Přez Białystok dźe mjezynarodny europski puć E67 mjenowany Via Baltica, kotryž zwjazuje zapadnu Europu z Skandinawisku.
Białystok je najwjetše pólske město, w kotrymž funguje jenož jedyn měšćanski wobchadny serwis - busy.
W měsće funguje mały, sportowe lětanišćo Krywlany. Urbestraro planuja natwarić tu mjezyregionalne abo mjezynarodne lětanišćo.
[wobdźěłać] Zdźěłanje a wědomosć
[wobdźěłać] Wysoke šule
- Medicinska Akademija w Białystoku
- Uniwersita w Białystoku
- Białystokski Polytechnikum
- Hudźbowa Akademija Fryderyk Chopin, filiala w Białystoku
- Dźiwadłowa Akademija w Waršawje, filiala w Białystoku
- Arkidioceza Wysoki Seminar w Białystoku
- Wysoka šula wo Zjawnym zarjadowanju w Białystoku
- Ekonomiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Financach a zarjadowanju w Białystoku
- Njestatna Pedagogiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Matematice a Informatice w Białystoku
- Žurnalistowa wysoka šula w Waršawje, filiala w Białystoku
W Białystoku studuja wjace hač 45 mil wosobow. Najstarša wysoka šula je Medicinska Akademija (załožena w lětu 1950, 3400 studentow) kotraž zarjaduje 2 hospitalej. Polytechnikum (załoženy w lětu 1964, 15 mil studentow) je najwjetša techniska šula w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. W lětu 1968 je załožena filiala Waršawskeje Uniwersity, w lětu 1997 přeformowana do samostatneje uniwersity (16 mil studentow; wona je wjetša wysoka šula w Podleskej)
[wobdźěłać] Sławne białystočenjo
Esperantisća
- Ludoviko Zamenhof, iniciator rěče Esperanto
- Jakob Šapir, prezident "Zamenhofa E-Societo"
Wuměłcy
- Dziga Vertov, ruski filmowy režiser, jedyn z załožerjow dokumentariskej kinematografije
- Boris Kaufman, filmoperatoro, bratr Dziga Vertov
- Max Weber, US-ameriski moler
- Izabella Scorupco, pólska dźiwadźelnica
Politikarjo
- Jičak Šamir, politikar a ministerprezident Israela
- Maksim Litvinov, sowjetski diplomat
- Włodzimierz Cimoszewicz, ministerprezident a minister za wonkowne naležnosće Pólskeje
- Ryszard Kaczorowski, posledni prezident w eksilu Pólskeje
wědomostnicy
- Albert Sabin, wuslědźer šćěpjenskeho seruma přećiwo spinalnej mortwicy
- Hermann Friedmann, němsko-pólski filozof a jurist
[wobdźěłać] Esperanto
Białystok je ródne město iniciator rěče Esperanto, Ludoviko Zamenhof. Wón je 15. decembra 1859 w dróze mjenowana Zielona rodźeny, kotraž nětko so "strato Zamenhofa" mjenuje. Pódla městno, hdźež něhdy stejał ródny dom Zamenhofa, nětko marmorowa tafla wisa. W domu je złota kniha, do kotrejež so wšitcy wopytowarjo zapisuja. Wšelakorěčnosć wobydlerstwa a časta njepřećelske nastupanja mjez wšelakimi ludami da Zamenhofej impuls kreěrować mjezynarodnu rěč. Druhdy so su jara swjedźenske pokongresy w měsće (1927, 1931, 1959 a 1987) wotměwałe.
W měsće su wjele objektow, kotrež su z hibanjom Esperantistow zawjazowane:
- Tafla, kotraž dopomina Ródny dom Zamenhofa (dróha "Ulica Zamenhofa 14") powěsnjena po UK 1959)
- Monument k Ludoviko Zamenhof na zelenišću při dróze "Ulica Malmeda"
- Pomjatna tafla na murje něhdyšeho gymnazija (nětčiši liceum čisło 6, w dróze "Ulica Warszawska") w kotrymž wuknył Zamenhof w lětach 1869-1873
- Swójbowy dom Jakobo Ŝapiro a pomjatna tafla wo nim (w dróze "Ulica Lipowa" 31/33)
- Bjalistoka Esperanto-Centro (w dróze "Ulica Piękna" 3)
- Dźěćaca Kliniska chorownja z mjenom Ludoviko Zamenhof (w dróze "Ulica Waszyngtona" 21) - tam je posłucharnja mjenowana "Salono Esperanto" a wulka ekspozicija wo patronje; w lětu 1993 Bahaa Esperanto-Ligo financował rum za fyziske zwučowanje z mjenom a z tafličku Lidja Zamenhof
- Dwě nowej białystokowej dróze: Esperantystów a Antoniego Grabowskiego
- Historiski muzej (w dróze "Ulica Warszawska") druhdy přihotował ekspoziciju wo Zamenhof a wobsahuje wjace dopomnjenkow wo Białystoku za čas Zamenhofa
- Něhdyša zakładna šula čisło 23 z mjenom Ludoviko Zamenhof; šula likwidowana w lětu 2000 dla falowanja šulerjow
[wobdźěłać] Zajimawostki
- W měsće funguje najwjetši Polmos, producent mjeztym wódki Żubrówka.
- Zo město česćował, 1. junija 2007 so je asteroid 19981 Bialystock mjenował.
[wobdźěłać] Sport
[wobdźěłać] Kopańca
[wobdźěłać] Hlej tež
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- VisitBiałystok.com
- Měšćanski websydło (pólsce, jendźelsce, němsce, rusce a Esperantsce)
- Esperanto w Białystoku - Webstrona Bjalistoka Esperanto-Societo (pólsce a Esperantsce)
• Delnjošleske • Kujawsko-pomorske • Łódźske • Lublińske • Lubušske • Małopólske • Mazowske • Opolske • Pokarpatske • Podleske • Pomorske • Šleska • Swjatokřižske • Warmińsko-Mazurske • Wulkopólske • Zapadnopomorske


c: text/html

text:
Bjołystok
Wspůłrzyndne: 53°07' N 23°10' E
Bjołystok (pol.: Białystok, bjoł. БeлacTok, lit. Balstogė) - wojewůdzke mjasto we Polsce, rozlygowane nad rzykům Bjołům (lewy dopływ Supraśle). Je nojwjynkszym mjastym půłnocno-wschodńij Polski a stolicům podlaskigo wojewůdztwa. Je grodzkym krysym a stolicům źymskigo krysu bjołostockigo.
Postrzůd wojewůdzkych mjastůw Polski, Bjołystok je drůgym mjastym pod zglyndym gynstośći zaludńyńo, jydynastym pod wzglyndym ludnośći a trzinastym pod zglyndym wjyrchu.
Bjołystok połńi fůnkcyjo ferwaltůngowygo, gospodarczygo, naukowygo a kulturalnygo cyntrům regijůnu. Mjasto s przilygłymi gminůma tworzi Bjołostocko Aglomeracyjo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mobilńok
Mobilńok to je zorta aparatůw telefůńičnych, we kerych do kůmuńikacyje sům užywane wele radjowe (nojčyńśći we zakreśe mikrowelowym). We terminolůgji telekůmuńikacyjnyj "kůmůrka" uoznačo zaśyng pojydyńčyj stacyje překaźnikowyj, a uod tego je druge mjano uřundzyńo: telefůn kůmůrkowy. Kej užytkowńik wylazuje ze zaśyngu jednyj "kůmůrki", je automatyčńy přećepany do zaśyngu nostympnyj. Terozki wjynkšość mobilńokůw dźouo we systymach cyfrowych (GSM, DCS, PCS, UMTS). Pjyrwyj bůuy tyž stosowane systymy analogowe, kej l.b. NMT.


text:
-
Katarzyna Węgrzyn, Jakub Witkowski, Natalia Bajor i Szymon Burek mistrzami Dolnego Śląska!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 05 Maja 2012
Katarzyna Węgrzyn (Śnieżnik Stronie Śląskie), Jakub Witkowski (Rokita Brzeg Dolny), Natalia Bajor (AZS UE Wrocław) i Szymon Burek (Śnieżnik Stronie Śląskie) zostali mistrzami Dolnego Śląska żaków i kadetów w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, żacy, kadeci, Natalia Bajor, Szymon Burek, dolnośląskie, Dolny Śląska, Katarzyna Węgrzyn, Jakub Witkowski
-
Katarzyna Węgrzyn i Jakub Witkowski najlepszymi młodzikami I WTK na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 04 Września 2011
Katarzyna Węgrzyn (MLKS Śnieżnik Stronie Śląskie) i Jakub Witkowski (MKS Rokita Brzeg Dolny) wygrali I WTK młodzików w woj. dolnośląskim.
Tagi: młodzicy, WTK, Dolny Śląsk, dolnośląskie, Katarzyna Węgrzyn, Jakub Witkowski
-
Katarzyna Węgrzyn i Maciej Kołodziejczyk wygrali III WTK młodzików w woj. dolnośląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 23 Stycznia 2011
Maciej Kołodziejczyk (KU AZS UE Wrocław) i Katarzyna Węgrzyn (MLKS Śnieżnik Stronie Śląskie) wygrali III WTK młodzików w woj. dolnośląskim.
Tagi: młodzicy, WTK, Dolny Śląsk, dolnośląskie, Maciej Kołodziejczyk, Katarzyna Węgrzyn
-
Katarzyna Węgrzyn i Maciej Kołodziejczyk wygrali I WTK żaków w woj. dolnośląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 11 Października 2010
Katarzyna Węgrzyn (MLKS Śnieżnik Stronie Śląskie) i Maciej Kołodziejczyk (KU AZS UE Wrocław) wygrali I WTK żaków w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, żacy, Dolny Śląsk, dolnośląskie, Maciej Kołodziejczyk, Katarzyna Węgrzyn


text:
Nižny Nowgorod
Nižny Nowgorod (serbsce tež Delni Nowohród[1], rusce Nižny Nowgorod, čuvašsce Чyлxyлa) je město w Ruskej federaciji. Ma cirka 1 200 000 wobydlerjow a je (po Moskwje, Pětrohródźe a Nowosibirsku) štwórte najwjetše město cyłeje Ruskeje federacije. Leži na zapadźe Ruskeje w jejnym europskim dźělu, nad zliwom najdlěše rěki Europy Wolgi z rěku Oku.
Město bu załožene w lěće 1221 jako drjewjane hrodźišćo.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920, LCCN 21-016343, OCLC 444808485 (PDF, DjVu).


text:
Můngolijo
Můngolijo (můngolsko godka: MoHroл yлc, ) to je państwo we wschodńij a střodkowyj Azyje, bes dostympu do mořa. Grańica mo z Rusyjům od půunocy a s Chinůma uod pouedńo, wschodu a zachodu. Ńy mo grańicy s Kazachstanym, nale jeij pouožůny nojdalij na zachůd punkt je ino pora kilometrůw uod grańic Kazachstanu. Nojwyžšy wjyrch - Huyten Orgil, 4374 m n.p.m. Wjynkšość mjyškańcůw wyznowo buddyzm tybetański.
We 1206 chanym wšyjstkich Mongouůw uostou wybrany Čyngis chan (Tymudžyn), kery doprowadźiu państwo Mongouůw do ščytowyj potyngi. Bůuo ůune nojsrogšym państwym na śwjeće, do terozki žodyn kraj we coukij gešychće ńy zajmowou wjyncyj placu. Uobejmowouo teroźńijše Chiny, Tybet, Afgańistan, Irak, Iran a tyž Ruś. Skiž tygo, co řůndzyńi tak srogim państwym bůuo fest ćynžke, kole 1261 roztajlowano je na tři tajle, Teroźńijšo Můngolijo we tym tajlungu bůua w jydnym kůnsku s Chinůma a řůndźiua ńům dynastyjo Yuan. Stolicům bůu Bejdžing, bez Mongouůw mjanowany Chanbauyk. We 1368 po powstańu we Chinach wuada přejyua dynastyjo Ming, a we 1372 wojska chińske zajyny a přiuůnčyuy do Chin pouedńowo tajla Můngolije (terozki je to Můngolijo Wewnyntřno a m status prowincyje autůnůmičnyj we Chinach). Pozostauo tajla rozlećoua śe na mjyńše państewka, jeich zjydnočyńp ńy bůuy trwoue. Ńyskoři uostouy federacyjům pode chińskim protektoratym. We 1911 skiž antymůngolskij polityki Chinůw wybuchnyuo we Můngolije powstańy, mjanowane rewolucyjo Xinhai. Při poparću Rusyje uoguošůno samostanowjyńy Můngolije a utwořůno teokratyčny řůnd pode přiwůdztwym Bogda Chana. Pů negocjacyjach mjyndzy Rusyjům a Chinůma, te druge zgodźiuy śe yno na autůnůmijo lo Můngolije. We 191 wojska chińske zajyny Můngolijo a obaliuy Bogda Chana. We 1921 wybucnyuo kolejny powstańy, wspjyrane bez "bjouych" (antybolšewikůw) s Rusyje. Na chwila přiwrůcono do wuadzy Bogda Chana, nale we lipcu 1921 pode pretekstym půmocy lo rewolucjůńistůw můngolskich Suche Batora (kerych po prowdźe bůua yno garstka), Můngolijo zajyna Rusyjo a ustanowiua sam řůnd kůmůńistyčny. Ńyskoři skolektywizowano bauerstwo a shajcowano klaštory, uoroz s dobrami kultury kere w ńich bůuy. Uostouy śe yno štyry ś ńich. Alfabyt můngolski zastůmpjůno cyrylicům. Aže do 1990 Můngolijo pozostowoua państwym kůmůńistyčnym, ńyskoři pokojowo wkludzono systym dymokratyčny, a we 1992 wyjechou s Můngolije uostatńi ruski wojok.
Gospodarka Můngolije je uoparto na hodowle a bergmaństwje (wůngel brunatny, mjedź, molibdyn, fosforyty).


text:
Cygareta
Cygareta - wyrůb tytůńowy skuodajůncy śe s rurki s ćynkej bibůuki (gilzy) uo średńicy do 1 cm a dugośći do 12 cm (zwykle 85 mm), wnůntř kerej znojduje śe mišůng tytůńowy zawjerajůncy spreparowane liśće růžnych uodmjan tytůńu (abo řodźi marihuany, cracku eli inkšych substancyji dźouajůncych narkotyčńy).
Podčas kuřyńo cygarety zawarto w dymje cygaretowym ńikotyna dostowo śe do krwi i wywjyro swoi dźouańy na uorgańizm kuřoka. Krům ńikotyny dym tytůńowy zawjyro tyśůnce inkšych škodliwych, rakotwůrčych substancyji chymičnych. Istńijům tyž cygaryty ńy zawjerajůnce tytůńu, ino źeliny (majeranek, mjynta).
Podano rola speuńo fajfka (mjast we papjůře, kery hajcůje śe wroz s tytůńym, spreparowane liśće ůmješčůne sům we ńypolnym, nojčyńśći drewńanym cybuchu) a cygaro (tu mjast papjůru je wysušůny, nale ńyrozdrobńůny, liść tytůńu. Moue cygaro, zbližůne wyglůndym do cygaryty, to cygaretka).


text:
Krzysztof is a Polish given name, equivalent to English Christopher. The name became Krzysztof became popular in Poland the 15th century. The diminutive forms of Krzysztof include Krzyś, Krzysiek, and Krzysio.
Krzysztof Marek Lewandowski, Krzysztof Szczotok, Krzysztof Rymarski, Krzysztof Barczyk, Krzysztof Kris, Krzysztof Mucha, Krzysztof Kruszka, Krzysztof Mazurek, Krzysztof Szczyrk, Krzysztof Szulc, Krzysztof Czopek, Krzysztof Węzowski, Krzysztof Burcza, Krzysztof Blicharz, Krzysztof Balcerowiak, Krzysztof Łasak, Krzysztof Jankowski, Krzysztof Wojtkowski, Krzysztof Janeczko, Krzysztof Guze, Krzysztof Bobiński, Krzysztof Kowalewski, Krzysztof Otręba, Krzysztof Swiatkowski, Krzysztof Raul, Krzysztof Dzierżanowski


text:
Szczećiński Stargard
Wspůłrzyndne: 53°20' N 15°02' E
Stargard Ščećiński (pol.: Stargard Szczeciński, pům.: Stôrgard, uać. Stargardia, ńym. Stargard in Pommern, Stargard an der Ihna) je to mjasto a gmina we wojewůdztwje zachodńopůmorskim, w kryjśe stargardzkym, nad Inům. W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa ščećińskigo. Noležy do nojstaršych grodůw na Půmořu Zachodńim. Jygo anfang śyngo VIII-IX wjeku. Rozwojowi uosady spřijouo pouožyńy při křižujůncych śe cestach handlowych, prowadzůncych s Santaka do Wolina i ze Ščećina do Kouobřygu. Čuůnek Nowyj Hanzy. Mjasto je śedźibům powjatu stargardzkigo i gminy. Podle danych s 30 čerwca 2005, mjasto mjouo 71 017 mjyškańcůw.


text:
Serbske nałožki
Serbske nałožki su cyłk nałožkow a wašnjow serbskeje towaršnosće. Wone rozeznawaja so sprěnja wot ritusa, kotryž spyta socialny a nabožny swět zwjazować, zdruha wot zwučenosće, kotraž předstaja strózbu, na zaměr orientowanu (nic přeco socialnu) rutinu.
[wobdźěłać] Nałožki
Pola Serbow je wjele wšelakich ludowych nałožkow, kotrež su z wjetšeho dźěla pohanskeho pochada. Pěstowanje serbskich nałožkow je na wsach Łužicy tež hišće dźensa dosć rozšěrjene a woblubowane.
Serbske nałožki Hornjeje a Delnjeje Łužicy su mj. dr.:
- Zapust
- Chodojtypalenje
- Jutrowne jěchanje
- Jutrowna woda
- Jutrowny woheń
- Mejestajenje
- Zabiwanje kokota
- Łapanje kokota
- Janšojski bog/dźěćetko
- Camprowanje
- Ptači kwas
- Mejemjetanje
- Měrćinowe spěwanje
[wobdźěłać] Zapust
Tón nałožk płaći jako najatraktiwniši nałožk w Delnjej Łužicy. Zapust so swjeći w zažnym nalěću a ma - tak kaž tež druhe nalětnje nałožki – zwisk z něhdy daloko rozšěrjenym wuhnaćom złych duchow zymy. Dokładny termin toho něhdźe stolětneho stareho nałožka móže při kóždej wsy druhi być, ale je přeco sobota abo njedźela a započina so zwjetša napoł jednej a kónči so wokoło šesćich. W tydźenjach wot Třoch kralow hač do započatka měrca móža so holcy a hólcy na zhromadny swjedźenski ćah přihotować. Něhdy su žony na přazach za přihotowanje Zapusta zamołwite byli. Dźensa pak so předewšěm Domowina abo wjesne towarstwa wo přewjedźenje Zapusta staraja. Při zapustowym ćahu njesu holcy narodnu swjedźensku drastu a hólcy du w čornych woblekach a njesu zwjetša kłobuki z bantami. Na někotrych wsach so při ćahu nimo toho tež wosebite symbole njesu. Dołhu tradiciju ma na přikład z bantami wupyšene chošćo. Wobdźělnicy zapustoweho ćaha wobsteja při tym jenož z nježenjeneje resp. njewudateje wjesneje młodźiny.
[wobdźěłać] Chodojtypalenje
Tón nalětni nałožk pochada z Hornjeje Łužicy a tam so tež předewšěm pěstuje. Na předwječoru prěnjeje maje spi na małym šćěpowcu chodojća klanka. Chodojta płaći při tym jako znamjo zymy a jeje palenje ma wuhnaće złych duchow zymy zwobraznić. Husto dźěći wjesele z palacymi hałžkami w rukach wokoło wohnja rejuja.
[wobdźěłać] Jutrowne jěchanje
W Hornjej Łužicy je jutrowne jěchanje jutry daloko šěroko znaty nabožny nałožk, kiž kóžde lěto wjele přihladowarjow zbliska a zdaloka přiwabja. Wuchadźišćo je wjesna cyrkej. Tam dóstanu křižerjo wot fararja Boži wobraz a potom wobjěchaja na wupyšenych konjach wokolne pola. Tón ritual ma wsam dobre žně zawěsćić.
[wobdźěłać] Jutrowna woda
Jutrowny nałožk, kotryž bě hišće hač do 1960 daloko rozšěrjeny, je chód po jutrownu wodu. W switanju jutrownički su holcy ze wsy z karančkami do žórła šli, zo bychu jutrownu wodu načerpali. Je mjenujcy pječa porjeńšenje slubiła, hdyž wone so doma z tej wodu myja. Ale swoje wosebite kuzło je jutrowna woda jenož potom měła, hdyž njejsu holcy na puću k žórłu rečeli. Tohodla je za hepjelskich pachołow wulki žort było, holcy při tym wobćežować.
[wobdźěłać] Jutrowny woheń
Jutrowny woheń pali wopołnocy před jutrowničku nimale w kóždej wsy Delnjeje Łužicy. Praji so, čim wyše płomjo sapa, ćim płodniša budźe zemja we wokolinje. W dnjach před wotpalowanjom zběra wjesna młodźina wot kóždeho dwora paliwa a nosy jo na polach blisko wsy na wulkim šćěpowcu hromadu. Ludźo dyrbja sćěpowc škitać, přetož smě hakle połnoc palić, ale młodźina ze susodnych wsow jón rady předčasnje wotpaluje. Na wjačoru jutrowneho wohnja je nimo toho z nałožkom, zo młodźina a tuchwilu tež cyłe swójby so wokoło małeho wohnja z hudźbu a žortom. Ale hišće něšto druheho je z nałožkom, mjenujcy nazajtra tryski ćěrić, kaž na přikład zahrodne wrota susoda kradnyć a je na štom powěsnyć abo do hata mjetać.
[wobdźěłać] Mejestajenje
Na předwječoru prěnjeje meje so na wsach Delnjeje Łužicy meja staja – zwjetša na wsy abo na druhim swobodnym městnje we wsy. Tón 15-20 m wysoki zdónk njesmě žanu skoru měć, přetož hewak móhli so złe duchi abo chórosće tam pod skoru chować a ludźom a zwěrjatam škodźić. Wupyšeny zdónk meje ma nimo toho pisanym bantatym wěncom, kotryž je wjesna młodźina zwiła, a na wjeršku steji mała młoda brěza, kotraž ma wsy płódnosć za přichodne dny přinjesć. Meja ma rjany zeleny měsac meju powitać a wobsedźi po ludowej wěrje wosebite škitanske kuzło za wjes. Młodźency dyrbja meju zakitować, přetož je nałožk, zo chce ju młodźina susodneje wsy wottorhać. To by mjenujcy za wjes wulke njezbožo woznamjeniło. Swjatki so meja zaso wottwarja.
[wobdźěłać] Zabiwanje kokota
Zabijanje kokota je tež serbski žnjowy nałožk. Při tym nałožku přihladowarjo sydaja so na koleso a wot wobdźělenych młodźencow je jedyn za druhim na rjedźe. To rěka, zo wón dyrbi na kolesu ze zawjazanymi wočemi a z cypami nad ramjenjom hlinjany hornčk namakać, pod kotrymž z pisanymi bantami a kwětkami wupyšeny korbik z kokotom (dźensa pak jenož atrapa kokota) w małej jamje steji. Potom dyrbi hólc cypy machać a tak hornčk trjechić. Za to ma 3 pospyty. Hdyž wón dwójce njetrjechi, přěhraje. Dobyćer dóstanje kokota.
[wobdźěłać] Łapanje kokota
Tón serbski žnjowy nałožk swjeći so w awgusće po žnjach a je woblubowany a znaty. Při tym so z dubowym lisćom wupyšene wrota na sćernišću stajeja. Nježenjeni młodźency dyrbja přez wrota jěchać a pospytować, hłowu a wobě křidle zabiteho kokota wutorhnyć, kiž horjeka nad wrotach wisa. Komuž so radźi, hłowu dóstać, je prěni žnjowy kral a křidle stej za druheho a třećeho krala. Kóždy kral a swój kóń dóstanje potom čestny žnjowy wěnc z dubowym lisćom, kiž su holcy někotre dny prjedy zhotowichu. Nimo toho smě kóždy kral so kralownu mjez holcami, kotrež serbsku swjedźensku drastu njesu, wubrać, druhdy z zawjazanymi wočima. Z njej wón potom rejuje. Potom so žnjowy ćah po wsy wotměwa, před kotrymž kapała dźe, potom kralowny, potom kralojo na konjach a skónčnje zbytni jěcharjo. Tón ćah kónči so zwjetša w hosćencu, hdźež so wjesele rejuje a pije. Kokot płaći při tym zarjadowanju jako symbol płódnosće, ale po žnjach wón je přesłaby a přestary a je potajkim swóje kuzło płódnosće za přichodne lěto zhubił. Tohodla wón so zarězuje, zo by nowy młody kokot móhł jeho městno wobsadźić.
[wobdźěłać] Janšojski bog / Dźěćetko
W Slepjanskich kónčinach je na serbskich dźěćacych hodowničkach město rumpodicha druha zajimawa postawa, mjenujcy tak mjenowane Dźěćetko. To je rjenje wupyšena holca w Slepjanskej narodnej drasće, kotraž dźěći wobradźa, ale tež druhdy dorosćenych. W Janšojskich kónčinach přińdźe k dźěćom hač do 12 lět podobna postawa, zo by je wobdariła. Rěka Janšojski bog. Wona je přeco ta holca, kotraž so jako přichodna wuda a přazu wopušći. Na přazy so přihotuje a so woblěka. Jeje wobličo je při tym z šlewjerjom a pisanymi bantami zakryte. Zwjetša wona njemóže za šlewjerjom ničo widźeć a tohodla wjedźe so wot dweju přewodnicow. Po tym, zo holcy a hólcy su Janšojskemu bogej něšto zaspěwali, modlitwu abo pěseń přednjesli, dóstanu horstku słódkosćow.
[wobdźěłać] Camprowanje
Camprowanje wotměwa so před zapustom. Wjesna młodźina ćaha w pisanych kostimach přez wjes a zastawa před kóždym dworom za spěw a rejku. Za to woni dóstanu jeja, tuk a pjenjezy za wječorne rozwjeselenje. Něhdy smědźachu jenož mužojo camprować. Tradicionelne kostimy, kotrež su tehdom njesli, běchu na přikład baćon, stara baba abo dwójne wobličo.
[wobdźěłać] Ptači kwas
- Hlej tež Ptači kwas
Hačrunjež ptači kwas je hórnjoserbski nałožk, je wón dźensa tež w Delnjej Lužicy, předewšěm při małych dźěćoch, jara znaty a woblubowany. Dźeń toho swjedźenja je 25. januara. Je tak, zo małe dźěći stajeja talerje won před wokna abo durje a po chwilce namakaja tam wšelakore słódkosće abo małe pječwo kaž tradicionelne sroki, kotrež stej staršej na taler połožiłoj. Dźěći pak sej mysla, zo su to dary ptačkow, kotrež dźakuja so z tym za picowanje w zymje. Poprawna ptača swójba, při kotrejž stej sroka njewjesta a hawron nawoženja, swjeći so w pěstowarnjach a delnich šulskich lětnikach nimale po cyłej Łužicy jako mały kwasny ćah přez wjes. Při tym njese mały kwasny por serbsku kwasnu drastu a zbytni kwasarjo su w ptačich kostimach. Dalše swjedźenske programy k ptačemu kwasej wotměwaja so nimo toho jako koncerty abo dźiwadłowe hry, na přikład kóžde lěto pola Serbskeho ludoweho ansambla.


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity.
W lěće 1951 załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija na Uniwersiće w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožena 1409), kiž so wědomostnje zaběra z hornjo- a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž tež z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi. Jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w Němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny (ze zakónčenjom Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education); zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu.
[wobdźěłać] Spočatki sorabistiki w Lipsku
Serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na Lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho 18. lětstotka. W lěće 1716 dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje Serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje. Prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach 1843 - 1847 serbski slawist Jan Pětr Jordan. Tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w Němskej (załoženy 1871/72 w Lipsku), August Leskien, zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow. Znaći serbscy studenća na Lipšćan Alma Mater běchu w zašłosći mjez druhimi Kito Fryco Stempel, Handrij Zejler a Arnošt Muka.
[wobdźěłać] Sorabistika w Lipsku po 1945 a w NDR
We wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w NDR mějachu Serbja w druhej połojcy 20. lětstotka móžnosć, w Lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo. 1949 wutwori so pod nawodom Michała Nawki při Słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu. W septembrje lěta 1951 załoži so potom Serbski institut z dwěmaj sekcijomaj (rěč a literatura; stawizny). Ludowědnik Pawoł Nedo bě hač do 1964 z jeho prěnim direktorom; po tym nawjedowaše jón na wšě 30 lět rěčespytnik a slawist Hinc Schuster-Šewc. W instituće kubłachu so wot započatka Hornjo- a Delnjoserbja kaž tež Němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow. Wot 1967 do 1982 organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we Łužicy. Z reformu lěta 1968 we wysokošulskim systemje NDR přemjenowa so Serbski institut na Institut za sorabistiku a wobsteješe dale - a to nimale jako jenički samostatny institut - njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach.
[wobdźěłać] Sorabistika w Lipsku po přewróće
Po lěće 1990 buchu uniwersitne struktury znowa z hłubokosahacymi konsekwencami zreformowane. To potrjechi tohorunja system studowanja a zdźěłowanja. Dźensa wobsteji Institut za sorabistiku poruno dalšim znowazałoženym institutam we wobłuku Filologiskeje fakulty, wukubłuje magistrow sorabistiki kaž tež wučerjow serbšćiny za wšitke šulske typy (wot lěta 2006 pak bachelorow a masterow po jednotnym studijnym systemje w Europskej Uniji) a poskića wšelake fakultatiwne rěčne kursy. Wučbne zarjadowanja wotměwaja so w serbskej rěči.
[wobdźěłać] Wědomostne slědźenje a přinoški
Jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z Instituta za sorabistiku:
- na polu serbskeje ludowědy a ludoweho basnistwa monografije a nastawki;
- na polu rěčespyta tekstokritiske wudaća serbskich rěčnych pomnikow, dźěła wo nastaću a wuwiću spisowneju rěčow, k etymologiskim prašenjam kaž tež gramatice dźensnišeje hornjo- a delnjoserbšćiny (mjez nimaj prěnja serbskorěčna gramatika hornjoserbskeje spisowneje rěče), delnjoserbsko-němski šulski słownik a scyła prěnja wysokošulska wučbnica delnjoserbšćiny;
- na polu literaturowědy přihotowachu so wudaće sydom zwjazkow Zhromadźenych spisow Handrija Zejlerja, zběrka dramatiki a čitance za hornjoserbski gymnazij;
- z historiskich slědźenjow maja so tu předewšěm mjenować studije k staršim stawiznam słowjanskich kmjenow a Serbow, wosebje k hospodarskej a socialnej strukturje Łužicy w srjedźowěku.
Dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy, literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowMjeno wotkazaneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli.
[wobdźěłać] Studowacy
Sorabistiku studuja přewažnje Serbja, ale tež druzy Słowjenjo, Němcy a dalši zajimcy.


text:
Serbski seminar
Serbski seminar (něm. Wendisches Seminar, čěs. Lužický seminář) - oficialne pomjenowanje Lausitzer Seminar St. Petri - w Praze bu w lěće 1724 jako kubłanišćo za katolski měšniski dorost Hornjeje Łužicy załoženy. W prěnich lětdźesatkach běchu tam jenož serbscy chowancy. Po změnjenju mjezow diecezow přidružichu so wot kónca 18. lětstotka tež němscy studenća. Seminar wobsteješe hač do lěta 1922. W tutymaj nimale dwěmaj lětstotkomaj pak běchu w seminarje serbscy studenća we wjetšinje. Tohodla ma Serbski seminar wažne městno w stawiznach serbskeho luda.
[wobdźěłać] Załoženje
Z Ćemjerc pola Budyšina pochadźacej bratraj a měšnikaj Měrćin Norbert a Jurij Józef Šiman běštaj hižo 1694 swoje nalutowanki wužiwałoj, zo byštaj na Praskej Małej stronje "hospitalitu" za łužiskich bohosłowcow załožiłoj. 1706 bě na Małej stronje blisko Karloweho mosta ležownosć na předań, kotraž so 19. apryla 1706 do čěskeje krajneje tafle zapisa. Traješe pak hišće 20 lět, prjedy hač so předewzaće Šimanec bratrow (stworić dom a kubłanišćo za łužiskich alumnow) zešlachći. 12. februara 1724 spisa so w Praze załoženske wopismo, kotrež so wot Budyskeho tachantstwa swj. Pětra přiwza a 6. julija 1725 wot kejžora Korle VI. wopodstatni.
[wobdźěłać] Čehodla so serbscy duchowni w Praze wukubłachu
W 16. lětstotku přisłušeše Hornja Łužica Čěskemu kralestwu a bě tak pod knjejstwom katolskich Habsburgow. Tohodla njezamó so reformacija w tutej kónčinje dopřesadźić. Pod škitom kejžora wostachu Budyske tachantstwo, někotre klóštry a dźěl burskich poddanow w romskej cyrkwi. Wot toho časa bě Hornja Łužica dwukonfesionelna. Zbytne katolske pasma přisłušachu Mišnjanskemu biskopstwu, kotrež běše so w běhu reformacije zhubiło. Wot połojcy 16. lětstotka přewza Budyske tachantstwo w dalokej měrje nadawki biskopa. Njebě wšak jim dowolene, duchownych wuswjećić. Hižo tehdy dyrbjachu so bohosłowcy druhdźe wukubłać. Dźěchu mj. dr. na uniwersitu w Krakowje a Wienje abo přiwzachu so w Jezuitskich kolegijach w Olomoucu, Praze abo Lanžhoće (Landshut). Wosebje wuske běchu styki do susodnych Čech.
W Praskim měrje 1635 wotstupi kejžor Ferdinand II. Łužicu sakskemu kurchwjerchej Janej Jurjej I.. Protokol přepodaća rjadowaše mj. dr. konfesionalny status quo. Tak bě tež pod protestantiskimi kurwjerchami wobsydstwo katolskeje cyrkwje garantowane. Kaž hižo do toho dźěchu katolscy łužiscy bohosłowcy na studij do Habsburgskich krajow. Dla pobrachowacych duchownych w rekatolizowanych Čechach přewzachu mnozy Łužičenjo tam poskićenu faru. Ze załoženjom měšniskeho seminara chcyštaj Šimonec bratraj tuž wjace Łužičanam teologiski studij zmóžnić. Zdobom chcyštaj so wo to starać, zo bychu wustudowani domiznje swěrni wostali. Tohodla přewza bórze Budyske tachantstwo patronat nad Serbskim seminarom.
[wobdźěłać] Twar Serbskeho seminara
Po přewinjenju mnohich ćežow a formalitow, móžachu w zymje 1725/1726 twarske zrěčenja podpisać. 15. julija 1726 połoži so zakładny kamjeń. Nasta jednore barokowe twarjenje, kotrež mjenowaše so „Serbski seminar“ resp. „Łužiski seminar“. Japoštoł Syman Pětr bu za škitneho patrona. Konkretny dźeń poswěćenja njeje znaty.
[wobdźěłać] Prěni studenća a wuwiće seminara
W nazymje lěta 1728 zaćahnychu prěni studenća, dwaj teologaj, dwaj filozofaj a 15 gymnaziastow. Alumnojo, kiž w Serbskim seminarje bydlachu, so tu w prěnim rjedźe duchownje kubłachu. Serbja móžachu so nimo toho na maćernorěčnych zwučowanjach wobdźělić. Za wědomostne kubłanje běštej Němski małostronski gymnazij a po maturje, filozofiska fakulta Karla-Ferdinandoweje-uniwersity zamołwitej. Tachan a jemu podrjadowany prezes, kiž bě přez Budyske tachanstwo zasadźeny, tworještaj wjednistwo domu.
Kurwjerchowstwo Sakska a Habsburgska monarchija wudźeržowaštej lětstotki dołho dobre poćahi, přez čož bě tež bjezpłatnosć šule a studija sakskich alumnow (Serbow a Němcow) zaručena. Załožba Šimonec bratrow dósta dobru rezonancu pola duchownych a wěriwych we Łužicy. Z pomocu bohatych pjenježnych darow so bórze dalše studijne městna wutworichu.
Po tym zo bě sakske knježerstwo we 18. lětstotku ke katolskej konfesiji přešło, nastawachu tež w Sakskej katolske wosady. Dźěl jich měšnikow bě so tohorunja na Serbskim seminarje wukubłało. Wot 19. lětstotka hač do zawrjenja seminara studowachu tam prawidłownje studenća ze sakskich krajow.
Serbja studowachu słowjanske rěce a dźeržowachu zwisk k Čecham a druhim Słowjanam, štož bu za namakanje identity małeho serbskeho luda jara wažne. 21. winowca 1846 załoži Jakub Buk (pozdźiši prelat a kralowski sakski dwórski kapłan a farar dwórskeje cyrkwje) zhromadnje z druhimi studentami serbske šulerske a studentske towarstwo, Serbowku.
Wot 19. lětstotka bě Serbski seminar srjedźišćo konkurěrowaceju nacionalizmow Němcow a Słowjanow. Z protestantiskeje (prusko-) němskeje strony so twjerdźeše, zo je Serbski seminar pječa panslawistiski a z tym strach za Saksku a samo Němsku. Rěčeše a pisaše so wo słowjanskich "Hetzkapläne" a Sakskemu knježerstwu so wumjetowaše, zo wona to wšo pječa ćerpješe. Ze stron Habsburgskeho knježerstwa Rakusko-Wuherskeje so tak a tak jara němske nastajenje njewočakowaše. K stajnym přisłodźenjam dyrbještaj so Budyski biskop a Praski prezes pospochi wuprajeć.
[wobdźěłać] Rozpušćenje seminara w lěće 1922
Po rozpadźe Rakusko-Wuherskeje monarchije a Sakskeho kralestwa padny seminar do hłubokeje krizy, kotruž njezmištrowa. Nowi čěskosłowakscy knježićeljo skónčichu studijnu swobodu a hrožachu z tym, pjenjezy załožby sćazać. Budyske tachantstwo njezamó dla inflacije w Němskej pomhać. Za dawno trěbne twarske wobnowjenja Serbskeho seminara falowachu pjenjezy. Žiwjenske zastaranje alumnow njeběše hižo zaručene. Knježerstwje Sakskeje a Němskeho mócnarstwa wukonještej ćišć na katolsku cyrkej, kotrejž seminar słušeše. Wona dyrbješe jón zawrěć, dokelž nochcyše wukubłanje měšnikow w njepřećelskim słowjanskim wukraju dale ćerpjeć.
Po znowozałoženju Mišnjanskeho biskopstwa, měješe nowy biskop Christian Schreiber zamołwitosć za wukubłanje měšnikow. Wot lěta 1917 płaćace nowe cyrkwinske prawo žadaše sej hinaše wukubłanje přichodnych měšnikow. Po dołhich tajnych jednanjach bu započatk 1922 w Budyskim biskopskim ordinariaće skónčnje wobzamknjene, Serbski seminar rozpušćić a spředać. Posledni prezes J. Jakubaš dósta wotpowědne přikazy. W žnjencu lěta 1922 buchu posledni studenća wróćo pósłani, we winowcu samsneho lěta so Serbski seminar předa (zapisane do krajneje tafle 30. winowca 1922). Wjele katolskich Serbow měješe předaće seminara za nadběh na serbsku narodnosć, štož bě jedna z přičin za to, zo steješe dźěl Serbow wótrje přećiwo biskopej Christianej Schreiberej.
[wobdźěłać] Matrikle
Wot 1728 do 1922 wopyta 768 alumnow Serbski seminar w Praze, mjez nimi 428 Serbow, 319 Němcow a 21 z druhich narodow. Wjetšina z nich sta so z měšnikom we Łužicy a cyłej Sakskej.
W seminarje wjedźenu matriklu wšitkich šulerjow a studentow wuda PhDr. Zdeněk Boháč. Za wuhódnoćenje rozdźěli Boháč stawizny seminara do třoch periodow.
- Prěnja perioda: (1706) 1728 do 1783, tehdy běchu jenož Serbja w seminarje.
- Druha perioda: 1784 do 1821, pódla Serbow přińdźechu nětko tež Němcy na studij do Prahi. Pochadźachu z wobwoda klóštra Marijiny doł (Wostrowc) a z Drježdźan.
- Třeća perioda: 1822 do 1922: Dokelž so wobwod Kulow arcybiskupstwu we Wrocławju přirjadowa, přińdźe přeco mjenje Serbow na studij do Prahi. Do třećeje periody padnjetej tež załoženje Němskeho mócnarstwa a rosćacy nacionalizm, kotryž so po prěnjej swětowej wójnje hišće zesylni.
Předstejićel seminara běše pak Serb, pak Němc, pak Čech - problemy dla toho lědma běchu. Serbja a Němcy studowachu zhromadnje.
[wobdźěłać] Literaturne pokiwy
- Dieter Rothland: Das Wendische Seminar. We: Eine Kirche – zwei Völker, Nakładnistwo Domowina Budyšin 2003, ISBN 3742019260.


text:
Worklecy
Worklecy (němsce Räckelwitz) su wjes a gmejna w sakskej Hornjej Łužicy. Je čłonka w Zarjadniskim zwjazku Při Klóšterskej wodźe. Wulki dźěl wobydlerstwa su Serbja.
[wobdźěłać] Geografija a wobchad
Gmejna leži wokoło 8 km na wuchod wot wokrjesneho města Kamjenc a wokoło 15 km sewjerozapadnje wot Budyšina. A 4 je přez najězd na awtodróhu Horni Wujezd (wok. 6 km) docpějomna. Gmejna leži w zapadnej Hornjej Łužicy na kromje Zapadołužiskeje pahórčiny, w přechodźe mjezy płonymi hatnišćemi na sewjer a Łužiskich hór na juhu. Přez Worklecy běži Klóšterska woda, přitok (rěčka) Čorneho Halštrowa.
[wobdźěłać] Wjesny rozrjad
Wjesne dźěle su Haty (Teichhäuser), Horni Hajnk (Dreihäuser), Nowa Wjeska (Neudörfel), Smječkecy (Schmeckwitz), Worklecy a Wudwor (Höflein).
[wobdźěłać] Synojo a dźowki gmejny
- Michał Hórnik (1833–1894), serbski duchowny a jedyn z najwuznamnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa w 19. lětstotku
- Jurij Brězan (1916–2006), serbski spisowaćel
- Stanisław Tilich (* 1959), politikar
- Jěwa-Marja Čornakec (* 1959 ), serbska spisowaćelka a nowinarka
- Peggy Wagenführ (* 1976), biatletka
[wobdźěłać] Zajimawostki
- Knježi dom
Barokny knježi dom z dźewjeć wóskami a jednymi schodami pod hołym njebjom. Kedźby hódna je hrodowska kapałka w Beuronskim stilu. W knježim domje běše chorownja připrawjena. Natwary 20. lětstotka čakaja hišć na wottorhanje. W zahrodowym domje su sotry žiwe, kotrež běchu hač do swojeho wuměnka w chorowni dźěłali. Na domje su wjacore wopony a monogramowe kamjenje hrabjow Stolberg-Stolberg.
[wobdźěłać] Stawizny
Worklecy buchu w lěće 1280 jako Rokolewicz prěni raz přez wopismo naspomnjene. Wot lěta 1304 běše tu ryćerkubło. Poslednja swójstwownica kubła, hrabina Monika von Stollberg, wotkaza knježi dom Malteskemu rjadej. W dobje wot 1903 do 2000 běše potom w něhdyšim knježim domje katolska chorownja tutoho rjada. Wulki dźěl wobydlerjow wuchodneho krajneho wokrjesa Kamjenc a susodneho krajneho wokrjesa Budyšin je so we Worklecach narodźił.
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Kulturny časopis "Psí víno"
Psí víno je literarny časopis, kotryž wuchadźa w morawskim měsće Zlín a zaběra so z načasnej poeziju. Wón rěka "Psí víno" (Psyče wino) a zajimawe je, zo wozjewjeja so na jeho stronach nimo čěskeje poezije tež přełožki basnjow z druhich rěčow – na př. z němčiny, pólšćiny, rušćiny, słowakšćiny a hdys a hdys tež basnje serbskich poetow – znatych a tež cyle młodych. Kóžde čisło ilustruje jedyn dobry, ale nic tak cyle znaty čěski grafikar abo ilustrator.
Załožer časopisa "Psí víno" je basnik a tworjacy wuměłc Jaroslav Kovanda. W redakciji tutoho časopisa je tež w Serbach znaty basnik a publicist Milan Hrabal.


text:
Zofija
Moja dobro potka,było ji Zofija
Miała złote rynce,wszysko poradziła
Cwitry,fuzekle i szale sztrykować umiała
A szajbki i gardiny,juzaś heklowała
Maszyna do szycio sie niy marnowała
Nojmodniejsze klajdy szyć na ni umiała
Jak potek mioł dziura,aboch co stargała
Piyknie wszyske dziury cwistym sztopowała
Umiała prać i warzyć,piyc kołocz,makróny
W bradruli suszóła grziby i jabka pokróne
We chórze śpiywała,we tyjatrze grała
Dziecióm piykne bojki na wieczór czytała
Zawsze dała rada,jak coś ktoś niy umioł
Tak wyklarowała,że wszysko zrozumioł
Downo już ji niy ma,lata gibko lecóm
Dzisioj takij potki,trza szukać ze świycóm
Autor : Maria Kotula


text:
DZIYŃ MATKI
Dziyń Matki! Kery już bez Ciebie?
My jeszcze tukej, a Ty już tam, w niebie.
Niy tak downo my sie u Ciebie trefiali,
we ańcli na Lechu życzynia skłodali,
cobyś nóm, mamulko, jeszcze sto lot żyła!
A Ty żeś, z dnia na dziyń, nos łosiyrociyła!
Miast jak dycki, przichodzić do Ciebie z kwiotkami,
przi Twym grobie stojymy dzisio, ze zniczami!
Dziyń wczora radosny – dzisio dniym żałoby,
bo niy ma już z nami nojbliższyj osoby!
Już niy poczujymy Twoji ciepłyj dłóni
i już niy pochalosz nos nigdy po skróni!
Niy uściskosz nos już, do Sia niy przytulisz,
już nos niy łodwiydzisz tukej, na Goduli!
Taki los czowieczy i niy ma co biadać,
ino do siyroctwa tak ciynżko przibadać.
Autor:Bernard Śmigała


text:
Bůmbaj
Wspůłrzyndne: 19°02'05" N 72°50'52" E
Bůmbaj ((hindi a marathi मुंबई, trl. Muṁbaī, trb. Mumbaj; ang. Mumbai; do 1995 hindi बम्बई/बॉम्बे, trl. Bambaī/Bômbe, trb. Bambaj/Bombe, ang.) - stolica indyjskigo stanu Maharashtra, pouožůno na wyspje Salsette, na Mořu Arabskym.
Podug nojnowšych danych, w mjeśće tym mjyško 17 mln mješkańcůw a je 6. co do ličby mješkańcůw metropoljům na śwjeće. Wroz s mjastůma satelitarnymi twoři wjelgo kůnurbacyjo mjejsko. Dźynki naturalnymu portowi je to tyž nojwjynkšy port zachodńich Indji.
Je to tyž wjelgi uostřodek finansowy. Śedźiby sam majům lične banki, (m.in. Reserve Bank of India), geuda (Bombay Stock Exchange) a lične indyjske firmy i korporacyje. Dźynki tymu, aže poźům žyća je sam wyžšy ńiž inkšych tajlach kraju, přićůngo uůn imigrantůw s coukich Indji a coukij Azyje Poúedńowyj. Bez taki ukuod řečy mješajům śe sam nojrůžńijše kultury, religje a tradycje. Mjasto čynsto je nazywane Bollywoodym, gdyž je to stolica indyjskij kinůmatůgrafije. Tutejše wytwůrńy produkujům ročńy nojwjyncyj filmůw na śwjeće.
Indyjsko nazwa pochodźi uod mjejscowyj hinduskij bůgińi Můmba. We XVI w. Portůgalčyki nazwali to mjasto Bom Bahia co uoznočo Dobro Zatoka. Brytyjčyki podčas swojij kolůńizacyji Indji zmjyńili mjano mjasta na Bombay. Uoficyjolno zmjana mjana nastůmpiua w 1995, nale mjano Bůmbaj nadal je powšychńy užywane na Zachodźe. Wjelge korporacyje tyž ńy zmjyńiuy swojich mjan s Bůmbay na Můmbai.


text:
Vattenfall
Vattenfall je šwedske energetiske předewzaće, pjaty najwjetši spłodźer miliny w Europje. Mjeno Vattenfall woznamjenjuje we šwedšćinje wodopad a je to skrótšenka z originalneho mjena Kungliga Vattenfallstyrelsen (kralowska wodopadowa wyšnosć). Vattenfall je z 100% kubło šwedskeho stata.
We Łužicy wjedźe Vattenfall wjacore brunicowe jamy (n.př. Wochozy, Rychwałd, Wjelcej), kaž tež milinarnje w Hamorje, Čornej Plumpy a Janšojcach.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Vattenfall — oficialne stronki (jendźelsce)


text:
Argyntyna
Argyntyna (Argentina, Republika Argyntyńsko – República Argentina) – państwo w Americe Pouedńowyj, nad pouedńowym Atlantykym. Grańičy s Čile na zachodźe, Boliwjům a Paragwajym na půunocy, Brazylijům i Urůgwajym na půunocnym wschodźe. Argyntyna rośći pretynsyje do archipelagu Falklandůw a tajli Antarktydy. Mjano pochodźi uod uaćińskigo argentum (srebro), kerym Indjanery uobdarowali hišpańskych rozbitkůw Juano Díaza de Solís. Argyntyna je čuůnkym uorgańizacyji gospodarčyj Mercosur.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ Statystyka argyntyńsko podaje uobšar wroz s Falklandůma (2 780 092 km²) i s terytorjům antarktyčnym (3 618 000 km²)


text:
Yncyklopedyjo
Yncyklopedyjo (uać. encyclopaedia s grec. enkýklios "twořůncy krůng" + paideía "wykštoucyńy") - kůmpyndjům ludzkej wjedzy zapisane w formje zbjoru haseu (suůw klučowych) s wyjaśńyńym jejich znočyńo. Hasua sům ůuožůne w pewnym lůgičnym uordnůngu, zazwyčej alfabytyčnym, skuli čego možliwe je wartke uodnaleźyńy wuaśćiwyj informacyji.
Yncyklopedyjo može być powšechno, tj. starajůnco śe ujůńć couko ludzko wjedza (tako jak np. Wjelgo yncyklopedyjo powšechno PWN), abo može być yncyklopedjům specyjolistyčnům s danyj dźedźiny (np. Yncyklopedyjo Uodkryć i Wynalazkůw PWN). Uobecńy nojwjynkšům wirtualnům yncyklopedyjům je Wikipedyjo[1].


text:
Haśok
Haśok to je mjano pojymńika do kerygo wćepuje śe roztůmajte haśe, a tyż placu kaj take pojymńiki sům stowjane. Důma haśok je nojczyńśćij stowjany we kuchńe pode ausgusym, a połny wynośi do srogszygo haśoka na placu abo na uośedlu. Sům tyż haśoki uod sortowańo haśůw - modre na papjůr, źelůne na glas a żółte abo pomarańczowe na plastik a biksy. Ze srogich haśokůw wele důma abo na uośedlu szpecyjolne auta wywożům haśe na wysypisko.
Mjano haśok je tyż używane jako mjano szpecyjalnygo katalogu we kůmpůtrowych systymach, kery je przeznaczůny na bezpotrzebne katalogi a pliki. Je uůn uoznaczůny ikůnům haśoka.


text:
Kajir
Wspůłrzyndne: 30°03' N 31°14' E
Kajir (arab. القاهرة; [al-Qāhirah]) je stolicům a nojwjynkšym mjastym Egiptu (214 km², ličba ludnośći 6 787 000 mješkańcůw, zespůu mjejski 15,2 mln mješkańcůw (nojwjynkše mjasto Afriki). Ńy mo dokuadnych statystyk na tyjma ludnośći Kajiru. Powodujům to ćůngue wyndrůwki mješkańcůw. Ůng. 2 mln uosůb mješko w tzw. "Mjeśće umartych".
Uoficjalne, arabske mjano mjasta to "al-Qahira".
Kajir (Al- Kahira) je ůmješčůny nad břygůma i na wjelu wyspach Ńilu, ńydaleko mjejsca, kaj řyka ta twoři delta.
Nojstaršo dźelńica mjasta ležy ńyco na wschůd uod Ńilu. Dali, mjasto rozpośćero śe na zachůd, zajmujůnc downe teryny rolńiče. Zachodńy dźelńice bůuy zbudowane we XIX w., bez co wjyncyj je tam šerokych alei, źelyńi i uotwartych přestřyńi. Natůmjast stare, wschodńy dźelńice, majům blank uodmjynny wyglůnd: gynsto zabudowa i moue, zatuočůne alejki, kůńčůnce śe čynsto ślepymi zaůukůma. Skiž tygo wjynkšość bjur i budynkůw řůndowych mjeśći śe w zachodńij tajli mjasta, a dźelńice wschodńy cechuje wjelgo ličba mečetůw.


text:
336 pp. + 4 DVD
Edited by Piotr Krajewski and Violetta Kutlubasis-Krajewska
Authors:
Piotr Krajewski
Lukasz Ronduda
Jolanta Ciesielska
Maria Anna Potocka
Wojciech Kozłowski
Igor Stokfiszewski
Dorota Monkiewicz
Zbigniew Libera
Artists:
Adam Abel, Arkadiusz Bagiński, Piotr Bikont, Jan Brzuszek, Witosław Czerwonka, Marta Deskur, Andrzej Dudek-Dürer, Jacek Felcyn, Izabella Gustowska, Marek Jabłoński, Anna Janczyszyn, Marek Janiak, Robert Jurkowski, Jarosław Kapuściński, Mirosław E. Koch, Piotr Komarnicki, Barbara Konopka, Janek Koza, Katarzyna Kozyra, Igor Krenz, Witold Krymarys, Paweł Kwaśniewski, Andrzej Kwietniewski, Zbigniew Libera, Łódź Kaliska, Łyżka Czyli Chilli, Wojciech Majewski, Barbara Maroń, Antoni Mikołajczyk, Yach Paszkiewicz, Grupa Piniszczy, Józef Robakowski, Mirosław Rogala, Zygmunt Rytka, Adam Rzepecki, Krzysztof Skarbek, Eugeniusz Szczudło, Jacek Szleszyński, Maciej Toporowicz, Jerzy Truszkowski, Andrzej K. Urbański, Maciej Walczak, Marek Wasilewski, Wspólnota Leeeżeć, Artur Tajber, Paweł Więckowiak, Wojciech M. Wójcik, Piotr Wyrzykowski, Wojciech Zamiara, Grzegorz Zygier, Alicja Żebrowska.


text:
Kafyj
Kafyj to je napitek, kery je robjůny ze shajcůnych a mlůnych abo poddanych instantyzacyji źorkůw kawowca. Podowo śe go nojczyńśći na gorko. Napitek pochodźi ze Etjopije, we Ojropje je używany uode XVI stolećo. Je to jedno zy nojwywołańszych używkůw a zdrzůdło kofejiny. We śwjeće bez rok je wyrobjane 6,7 miljůna tůnůw kafyju. Nojwjynkszymi jeji producyntůma sům Brazylijo, Wjetnam, Indůnezyjo a Kolůmbijo. We handlu idźe trefić 3 zorty: bůnkafyj, mlůny a rozpuszczalny (lijofilizowany). Bezkofejinowy kafyj spůrńy ze jeji mjanym tyż mo kofejina, jyno we uobńiżůnym werće. Krům kofejiny, kafyj mo tyż we śa przećiwutlyńocze. Piće kafyju poprowjo kůncyntracyjo, polepszo trowjyńy, filowo dźwigo inteligencyjo (IQ), a dotlyńo uorgańizmus. Ze drugi sztreki, uprzikrzo usypjańy, dźwigo tyntńiczy druk krwje, źdźebko uobńiżo plymność (u uobuch gyszlechtůw) a moge zwjynkszyć możebność porodzyńo potratka.
[Sprowjej] Uobejzdrzij tyż


text:
Benedikt XVI.
Bamž Benedikt XVI. (łaćonsce Benedictus PP. XVI), z byrgarskim mjenom Josef Alois Ratzinger (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn), je nawoda romsko-katolskeje cyrkwje a Watikana.
Wón wuzwoli so 19. apryla 2005 wot 115 wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož 26 hodźin trajacej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..
Wón wobsedźi němske a watikanske staćanstwo.
Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.
W zjawnosći płaći Benedikt XVI. jako konserwatiwny.


text:
Zyma
Zyma je najzymniša ze štyri počasow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym hač wón na južnej połkuli abo sewjernej połkuli knježi, rozeznawaju mjez sewjernej a južnej zymu. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so zyma w kóždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomisce so započina sewjerna zyma ze zymskim zawrótom słónca – časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad južnym wobrotnikom steji a dny su najkrótše:
- na sewjernej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na južnej hemisferje 21. junija.
Potom bywaja dny zaso dlěše a nocy krótše. Zyma kónči so z nalětnjej runonócnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na sewjernej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za južnu połkulu.
Wón traje potajkim 89 dnow na sewjernej połkuli a 93 dnow na južnej połkuli.
Dokelž wobkružna čara zemje wokoło słónca wokoło 1,7 % wot idealneho kruhoweje čary so wotchili, štyri počasy njejsu cyle runje dołhe. Nimo toho su sewjerne zymy dla bliskosće słónca (perihel 3. januara) tróšku krótše a miliše hač južne zymy.
Meteorologisce widźane započina (sewjerna) zyma 1. decembra. Meteorologojo přirjaduja počasy połnym měsacam. (Sewjerna) nazyma so kónči za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (sewjerna) zyma wobsahuje měsacy december, januar a februar.
Fenologisce móže spočatk zymy wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) často přez spočatk trajneje sněhowe wodźěće markěruje. Přiběranje abo wotebranje wot lodowcow wotwisuje pak mjeńše wot zymskeho sněhoweho połoženja hač wot prěnjeho noweho sněha w nazymje, kotryž ablaciju haći. Bližene přidźěluja zymje měsacy december, januar a februar a w južnej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich čopach knježi poł lěta „polarna nóc“; blisko čopownika traje někotre dny hač tydźenje.
Kaž w lěću su tež w zymje stare nałožki, kotrež zdźěla přežiwjachu abo buchu znowa wožiwjowane: na př. zawrót słónca jako hody, Alban Arthuan (keltisce), Julowy swjedźeń (nordisce/ germansce), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapřijeće zyma so pak tež w pomjenowanjach wužiwa, kotrež wjace hač poł lěta traja, kaž na př. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spar (při zwěrjatach), zymski čas a. d.


text:
Atyny
Wspůłrzyndne: 38°00' N 23°43' E
Atyny (nowogrecky Aθήva Athina, klasyčny grecki Ἀθῆvaι Athenai, uać. Athenae) - stolica i nojwjynkše mjasto Grecyje. Jedyn s nojwažńijšych uośrodkůw turystyčnych Ojropy s zabytkůma kultury antyčnyj. Mjasto ličy 745 tys. mješkańcůw žyjůncych na 38,964 km.kw., a couki uobšar metropolitalny mo 3,5 miljůna mješkańcůw a 411,717 km kw.
[Sprowjej] Historyjo
Zalůnžkym Atyn bůu zamek warowny s uokresu mykyńskigo (pouowa II tyśůnclećo p.n.e.) na wzgůřu Akropolis; půźńij wokůú ńygo, na sůnśadujůncych wzgůřach powstoúo rozlygue mjasto s agorům, Areopagym (mjejscym gerychtůw), šerygym śwjůntyń a gmachůw užytečnośći publičnyj. Akropolis překštoućiuo śe w mjejsce kultu (Akropol Atyński). W 480 roku p.n.e. mjasto zbulili Persowje, uodbudowa Tymistakles rozpočůúu uod wzńyśyńo nowych murůw. Ščygůlny rozkwit připad na panowańy Peryklesa (443-429 p.n.e.), kery m.in. pouůnčůu Atyny z Pireusym (couość uotačajůnc murůma) a zmoderńizowou Akropolis. W uokreśe starožytnośći Atyny bůuy państwym-mjastym (polis) uo ustroju dymokracyji bezpośredńij, jydnym s nojwažńijšych we starožytnyj Grecyji.
Atyny zostouy spustošůne m.in. bez Herulůw a Wizygotůw. Sprowadzůne do drůgořyndnyj roli bez panujůncych uod 1458 Turkůw. W XIX wjeku uodzyskouy ranga kej stolica ńypodlyguej uod 1834 roku Grecyje.
[Sprowjej] Zabytki
Do nojwažńijšych zabytkůw Atyn noležům:
- Akropol atyński;
- Starožytna agora ze Stoům Attalosa,
- Forům řimske s Wježům Wjatrůw, bibljoteka Hadrjana
- smyntoř Keramejkos;
- dźelńica Hadrjůnopolis s uokresu řimskigo ze Świůntynjům Zeusa Uolimpijskigo,
- kośćouy bizantyjske Panaga Gorgoepikoos, Kapnikarea.


text:
Syr wołoski wyndzóny to je taki żółty placek, kiery mo s wyrchu wzór rozety, a ón zoleży od tego, w jakij formie się go srobi. Tyn syr mo gładkóm skórke, kiero mo kolor ciymno żółty, a jak sie go przekraje to je krymowy. Syr wołoski je kapke podobny jak dorta i mo kole trzicet cyntymetrów. W postrzodku je miynkki, a skórke mo twardawóm. Mo kapke słónawy szmak, a wónio od wyndzynio. Robi sie go podle starucnego recepisu w goraliji, a tymu je aji taki dobry, bo go Gorole robióm ze świyżego mlyka. W goraliji je świyży a czysty luft, ni ma tela aut ani smrodu, tóż też to mlyko a syry sóm przeogrómnie dobre. Syr wołoski wyndzóny sie robi s owczego mlyka a kiejsi się go robiło aji po chałupach. Robiło sie go podle recepisu, kiery dowali ojcowie swoim synkóm a matki swoim ceróm.
Hań downij w Beskidach byli Wałasze, kierzi mieszkali w Istebnej, Jaworzince a w Kóniokowie, ale aji w inkszych dziedzinach. Od połówki szesnostego wieku ci Wałasze zaczli wandrować ku beskidzkim dziedzinóm. To byli pastyrze, kierzi gnali owce po caluśkich Karpatach, a prziszli snoci kansik od Bałkanów. Ci Wałasze umieli robić dobre syry, kiere potym zaczli wyndzić aji nasi beskidzcy Gorole. Tak jak na Podhalu Gorole stawiali na gróniach sałasze, do kierych sganiali owce a robili syry. Dzisio eszcze żyjóm starzi owczorze, lebo jejich syncy a wnucy, kierzi poradzóm cosi powyrzóndzać o sałaszach, a aji jako sie tam żyło, co było w kolibach, jaki sie robiło syry, bryndze, żyntyce (żencice – mulke), lebo hurde. Hań downij sie nie jodało jako dzisio. Ludzie jodali kupa jarzin, ziymnioków, pili kupa mlyka a jedli syry. Nejhudobnejsi mieli kozy a pili kozi mlyko a owczorze i gazdowie w goraliji zajś chowali owce a s jejich mlyka robili klagane syry. Taki syr jak sie go dało do chłódnego do szpajski to długo wydzierżoł, a kiejsi ludzie mieli wszecko swoji bo do obchodu się yny chodzowało ros za czas – gor po cukier, abo po jaki prziprawy. Na sałasie owczorze jodali syry, pili mlyko, a jak mieli mało, to szli do lasa – bo tam dycki szło cosi nalyźć. Dzisio sie robi wołoski syr wyndzóny w gminie Istebna.


text:
Zecer
Zecer (mjym.: Setzer) to mjano uosoby, kera zajmuje śe rynčnym abo mašynowym skuodańym na potřeby druku typůgrafičnygo. Zecer skuodou s materjouů zecerskigo (čćůnki a inkše elymynty) proste formy drukowe, abo přigotowywou elymynty tych form (špalty, tabele, wzory) do půźńijšygo wykořistańo bez metrampaža.
Zecerym bůua zarůwno uosoba pracujůnco w pojydynčych gotowych čćůnkach fabryčnych, jak a uoperator uodlewarki můnotypowyj skuadajůncy tekst s bježůnco uodlewanych pojydynčych čćůnek (můnotypůw) skuadanych uod razu w tekst, jak a uoperator uodlewarki (skuadarki) linotypowyj twořůncy uod razu couke wjyrše linotypowe tekstu šyrokośći špalty.
Zecer pracowou "w uouowju" (stop drukarski), stůnd uouowica bůua ńymocům zawodowům mengi zecerůw, a w koždej zecerńi istńouy lo pracowńikůw přidźouy mlyka na mjejscu. Postřůd zecerůw douo śe spotkać ńyřodko uosoby guchůńyme - take ludźe potrafili idealńy skupić śe nad pracům wymagajůncům srogjej kůncyntracyji, a gynau zawůd zecera bůu jydnům s tych profesyji, kaj guchůńyme uosoby skerowywano. "Ńymocům zawodowům" zecerůw bywouy tyž śińoki, ščygůlńy kedy zecerńi towařišůu butel ńyuodlyguych mašyn drukarskych, a wtedy uosoby (nawet te suyšůnce) rozpočynouy godka ze swojim přišuym interlokutorym uod zwrůcyńo na śebje uwagi za půmocům řucyńo jakymś drobnym elymyntym justůnku čy ńywjelgům čćůnkům.
Zecerstwo bůuo řymjosuym, wymagajůncym uolbřimjej wjydzy a dośwjadčyńo, stůnd zecerůw na růwńi s drukařůma nazywano "towařišůma štuki drukarskij" a bůuo to uokreślyńy majůnce w se bardzo dužo prowdy. Postřůd kupy ńyzwykuych ůmjejyntnośći zecera bůuo m. in. bjygue čytańy tekstu jydnočeśńy do gůry nůgůma a w uodbiću zdřadlanym.
Uobecńy zecer to zawůd ginůncy.


text:
Lube Chóśebuzarki, lube Chóśebuzarje, lube gosći města
Chóśebuz jo w kraju Bramborskej wažna městnosć za wědomnosć, kulturu a posłužby. To možośo dožywiś nic jano pśi cytanju studijnych porucenjow, pśi wuchojźowanju po modelowem měsćańskem źělu abo na błyšćecych premjerach statnego źiwadła. Teke nowo wugotowane internetowe boki Łužyskego wušego centruma pokazuju zaśišć žywego duchno-kulturnego žywjenja, wobšyrnych turistiskich porucenjow a posłužbow zjawnego zastojnstwa. Wirtuelny měsćański běrow ma až do źinsajšnego južo wěcej ako 150 posłužbow a wušej 60 dokumentow za Was pśigotowane. Chóśebuzarkam a Chóśebuzarjam njamožo internet kuždy woglěd do zastojnstwa zežariś. Ale won zamožo jich derje poraźowaś a pomogaś, aby njetrěbne drogi wotpadnuli.
Bergarki a bergarje mogu wirtuelnje ze swojimi měsćańskimi wotposłańcami komunicěrowaś. To cyni demokratiju pśeglědnjejšu a zjadnorijo sobustatkowanje pśi źěle měsćańskego sejmika.
Aspekty gospodarskego spěchowanja, informacije k našym technologiskim śěžyšćam kaž teke k aktualnje wužywajomnym pśedewześowym pśestrěnjam a datowa banka pśedewześow za inwestorow su teke posłužby, kenž my běžnje za Was wudospołnijomy.
Wšykne zarědowanja, wjele datow, licbow a faktow wo Chóśebuzu, zběrka měsćańskego pšawa a struktura radnice su wupokazane a stawnje wotnowjone porucenja, kotarež Wy na našom homepage namakaśo.
Woglědarjow našogo homepage pśepšosyjom na wupominajuce wirtuelne wuchojźowanje po parku a groźe w Rogeńcu, po měsćańskem centrumje, po našych muzejach, wusokošulskich kubłanišćach abo pśedewześowych pśetrěnjach. Snaź se rozsuźijośo, raz do togo nejrědnjejšego městna našogo regiona woglědaś abo how ako inwestor źěłat pśijěś. Pśez to by ja se wjelgin wjaseliła.
Frank Szymanski
wušy šołta


text:
Jo mało że popluł komputer. To my sie jeszcze przez poł godziny z tego w robocie śmioli. Napisz zaś coś fajnego.
Mie sie ino taki stary od Masztalskich przypomnioł:
- Co twoja staro ci niy do iść na piwo? A dyć idź do dom, dźwigni i kiecka no i zlyj i po dupie
Ecik poszed do dom. Biere swoja Maryśka na kolana, podnios kiecka, poptrzoł i godo:
- E, w doma tyż piyknie
Idzie oma chodnikym i pżełazi na drugo strona ale niy na pasach, podłazi do ni policjon i godo na zebry babciu na zebry oma wejżała sie na niego wkużono i godo. Ty sie ić na zebry jo mom rynta
CZeść jak pamiyntocie boł unos kedyś taki czos że niy boł w sklepach słodyczy ,ale mama Antka i Francka robioła w fabryce czekolady i kedyś jak bola sama w robocie seblgkła batki i wsadziola żic do kastrola z czekoladom,wciongła batki i poszla dodom zawołała chopcow ściongla batki i godo wylszcie sie ta czekolada, chopcy liżom i naroz Antek sie cofnoł i godo mamo tu som wosy to to zostowcie dlo taty.
Antek i Francek byli na wsi u babci poszli do sadu a tam babcia stji na drabinie i zrywo jabka a boła bez batkow chpcy podeszli patrzm do gory i Francek godo babcia co ci sie stało pod zopaskom. A to dzidek romboł dżewo i siekyra mu wyleciała z rynki ,Antek tak myśli i godo ale mioł cyl trefiol w same cipsko
Oj lexus, lexus
jak ino tukej stowosz
To mi zaroz humor poprowiosz
A mie to czasym tropi
że jo pisza z roboty
Lexus,pis tak fajnie dalyj,drogi moj Hanysku,
Bo jak niy to dostanies moim cyckiem po pysku!
Hehe...richtig sie usmiolach:D Zech jesce tych wicow niy slyszala.A jo Wom nic niy moga napisac,bo mnie sie wice niy trzymia.
3 minuty pamientom i koniec!Ale moja muter,ta to sypie wicami,jak z rekowa.Jak zacnie,to niy umiy skoncyc.
Witej stella!Wlaz sam ino czynsciyj i pis te wice,bo jo lubia cytac;):)
Hehe...super!!!Usmiolach sie!Ino tak dalyj!
Antek wlatuje do szkoły szuko Francka i mu godo, Francek jak żech szoł do szkoły to w parku jakiś fcet lol pod dżewym a jak skończoł łoczns culika ło dżewo i łoros wszystke kiście spadły, co to mogło być .Antek ale z ciebie leber,toż to ALBO DOMB HUJOWY ABO HUJ DYMBOWY


text:
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
Rusomaczku,a fto ich niy mo?:/Tych problymow i stresow pieronskich:(
Przyjedz tysz,niyma sprawy,wybierymy sie we trzech do lasa i nazbiyromy trzy kible grzibow;)
A tak apropo,to fajnie by bylo sie kiedys naprowdy trefic,pra?Moze kedys to szafnymy zrobic:)
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
Witom Wos.Dzisioj momy niydziela jo juz po mszy i po śnodanku ze rodzinkom.Terozki bjtle sam wyrobiajom a jo prubuja cosik naszkryflac.To że Asia sie tak mało odzywo to rozumia ale że nasz billadyn siedzi cicho we tyj wiarakowni to niy poradza zrozumiec.Wiycie wiela grzibow boło az uciecha po lesie łazic.Tyn bum juz minoł parkingi som prawie puste.Po tych grzibiorzach łostała kupa śmieci powiydzcie mi kiedy my sie nauczymy sprzontac za rziciom.Za rok bydymy puszki po piwie zbyrac w lesie zamiast grzibow.To jest przikre ale prawdziwe.Asik apropos spotakania jo je za.Może kiedyś sie zjedziecie ze Arabym to sie trefiymy i łobocymy z kim przez tyla czasu piszymy .Tzimecie sie udanego tydnia.
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
Witejcie!Jo w tym roku na grzibach niy byla i chyba juz niy byda.Szkoda,bo lubia lazic po lesie i znojdywac prawoki i zajonczoki:)
Fajnie by bylo sie trefic,jo jestem za:)Ale w tym roku juz napewno niy szafna przyjazdu do heimatu:(
No,ciekawe co z Arabkiym sie dzieje?
A tak,to u mnie dyszcz i zimno,pogoda do porzyganio:(
No ja,byle do wiosny!!!;)
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
No ja,teroz sie jesce Rusomak straciyl,niy,niy,niy:(
Niy wiym,co z Arabkiym,chyba byda musiala mu poklupac na gadulcu;)
A o reszcie juz niy wspomnia.U mnie dzisiej slonko swiyci,ale pizdzi,brrr...A jo po robocie,siedza przy kawie i klikom:)
Witom po dugij pauzie!
Niy łodwiedzołech forum, bo czasu za bardzo niy mom, ale za to problymow wiyncyj jak wosow na gowie!
Mom nadzieja, że tera zaś byda czynścij, ale pod warunkiym, że bydzie sam z kim poklachać.
Asia, jak tam u Ciebie, jes co lepszy abo niy?
U mie do rzici :(
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
Ech,u mnie tysz do rzici:(
Ani czowiekowi sie pisac niy chce:(Usrane to nasze zycie,pra?Ale mysla,ze chnet zaswieci do nos sloneczko i bydzie lepiyj:)
Arab,jak chcesz pogodac,wiysz,ze mozesz na gadulca do mnie zaklupac;)
Byda sie cieszyc:)Czymej sie,synek.Bydzie dobrze!
Ach,zimno u nos w pierony,cza sie zas oblykac:(
Tak jak godosz Asia, nawet sie pisać niy chce :(
Jo jeszcze łohajtany niy jes, a już życie mi sie zawalyło, a co dopiyro Ty mosz padać.
Powiym Ci, że my chopy to som jednak chuje :(
Re: Jeronie,ino seks...Cymu sie niy pogodomy po slasku...???
Napisał(a): Gość -
Jak tak godosz,to cos w tym jest chyba.Cos to przeskrobol?
Ach,te zycie tak leci,a ino same problymy:(Im czowiek starszy,tym wiyncyj klopotow przybywo:(
Jo dalyj szukom...Do porzyganio!!!:/
Asia, jak to padajom "życie niy chuj, zawsze jes twarde", ale co zrobić, cza sie dźwignonć i probować żyć dali...
Asia, jak to padajom "życie niy chuj, zawsze jes twarde", ale co zrobić, cza sie dźwignonć i probować żyć dali...


text:
Fusbal
Fusbal (ang. football, mjym. Fußball, pol. piłka nożna) – manszaftszpil, wywůłano we weldźe szportzorta. We fusbalowych wetkach (szpilach) 2 manszafty szpilajům. Wbiće bala do tora spůrńika je szpilowym cfekym. Wygrywo ta manszafta, kero sprawi to mer razůw. Szpile skłodajům śe ze dwjůch tajlůw, kere majům pů 45 minutůw. Sům uůne szpilane na rechtekym, trowjastym szpilplacu. Mjary szpilplaca to uod 45 m do 90 m szyrzce na uod 90 m do 120 m lang. Tory majům mjary 244 na 732 cyntimetrůw.
11 fusbalšpilerůw skłodo śe na kożdo manszafta, posztrzůd kerych ukozyma tego w torze - tormana (kery moge chytać bal do rankůw), tych na zadku - uobrůńcůw, tych w posztrzodku půmocńikůw a tych w napadźe - napadźorůw.
[Sprowjej] Historyjo
Fusbal wynojdli we Ynglandźe, kaj pjyrsze szpile szpilali uż bezma we III w. Pjyrszy angelski fusbalowy ferajn - Sheffjeld Club - erygowany bůł we 1855 g. 8 rokůw ńyskorzi stanůł już pjyrszy angelski fusbalowy ferajn, kery wprowadźůł jednake prawidła lo wšyjskych. We 1904 g. stanůła Pojsztrzůdnacyjowo Fusbalfederacyjo (FIFA).
[Sprowjej] Fusbal na Ślůnsku
[Sprowjej] Reprezentacyjo ślůnsko
Ńyformalny manszaft fusbalowy, we kerym szpilujům fusbalszpilery s wojewůdztwa ślůnskigo, ńy noleży do FIFA ńy UEFA. Ńy bjere udźůłu we uoficjalnych turńejach. Na uostatku szpilali z Polokůma (1:1, Stadjůn Ślůnski we Chorzowje, 9 grudńa 2006).
[Sprowjej] Auskuplůngi


text:
Ruch Chorzów - Bułek - Bez lata
Komentarze (32)
brudne familoki Miyjsce mygo pochodzynia
tukej zawsze to samo co się wyjrza bes łokno
ludzie na ulicy twarze im od sadzy moknom
to tak łod tond az kajs po szari horyzont
worki wyngla ludzi tu po rynkach gryzom
łzy na pyskach ludzi pracy to je ślonsk i ślonzacy
nic niy musza ci tłumaczyc zrozumiec to raczysz
Widza tukej modych chopców co na starcie już przepadli
wpadli w łapy tym kiere przyszłosć nom ukradli
słysza modlitwa na ustach tych co na doł jechac muszom
"...Pozwól Boże wrócić na wiyrch świeć dzis panie nad mom duszom..."
tu zaklynte w kozdyj cegle zapisane w kożdyj ścianie
Wściekłośc fatra na pyndzyjo i cichutkie bajtli łkanie
tukej nic sie juz niy zmieni żywot zmiyniony w konanie
Ref:...
Bes lata widziołech jak wyglondo życie
wycierane czasym jak szczewik na tricie
bes lata słyszołch durś te obietnice


text:
Michaił Gorbaczow
Michaił Sergejewicz Gorbaczow (rus. Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB; rodz. 2 marca 1931 we Stawropolu) - radźecki a ruski polityk, uostatńi prziwůdca Kůmůńistycznyj Partyji Sowjeckigo Sojusza a jedyny prezydynt Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik. Uod 1952 bůł partyjnym funkcyjonarjuszym we KPSS. Po umrzyńu Kůnstantina Czerńenki uostoł Generalnym Sekrytorzym we Centralnym Kůmiteće KPSS, a uogłośił nowo polityka "głastost'i" a "pjerjestrojki" (uotwartośći a przebudowy). Cechůma tyj reformy bůło złagodzyńe cenzury a wjynkszy liberalizm we gospodarce a polityce. Stoł śe fest popularny na Zachodźe. Jygo polityka doła możliwość ku pokojowym przemjanom we Strzodkowyj a Wschodńij Ojropje, we tym zjydnoczyńo Mjymcůw. We 1990 roku dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Paryż
Wspůłrzyndne: 48°52' N 02°21' E
Paryž (fr.: Paris) - stolica a nojwjynkšo aglůmeracyjo Francyje, pouožůno w cyntrům Basynu Paryskigo, nad Sekwanům (La Seine). Mjasto stanowi cyntrům polityčne, ekůnůmične a kulturalne kraju, jydno s 10 nojwjynkšych w Ojropje. Znojdujům śe sam lične zabytki a atrakcje turystyčne, co powoduje, aže Paryž je co roku uodwjydzany bez wjela miljůnůw turystůw.
W grańicach admińistracyjnych Paryža zamješkuje přez 2 mln uosůb (podug spisu ludnośći s 2005 bůuo to 2 153 600), nale w coukym zespole mjejskym juž přez 12 mln (w 2007 paryskům přestřyń aglůmeracyji zamješkiwouo 12 067 000 uosůb). Paryž stanowi tym samym drůgo co do wjelgośći pod wzglyndym ličby ludnośći aglůmeracyjo w Uńji Ojropejskij, po Lůndyńy.
Paryž, kery je uosobnym departamyntym uo nůmeře 75, je jydnočeśńy stolicům rygjůnu admińistracyjnygo Île-de-France.
Mjasto mo ukuod kůncyntryčny s rozchodzůncymi śe gwjaźdźiśće bulwarůma. Jygo uoś stanowi wćynto dolina Sekwany, kera dźeli Paryž na dwje tajle: prawobřežno (půunocno) Rive Droite a lewobřežno (pouedńowo) Rive Gauche.


text:
Separatyzm
Separatyzm (s uać. Separatio - uoddźelńy, uosobno) - ruch kerygo cylym je uodtajlowańy śe uod wjynkšyj coukośći, nojčyńśći idźe trefić separatyzm kery polygo na postulowańu utwořyńo ńypodlyguygo państwa s tajli wjynkšygo państwa, kere uobejmowouo by teryny kaj pomjyškuje jako myńšość narodowo abo etnično, ńykej powody sům inkše, kej l.b. religijo (Sudan Pouedńowy). Ńykej tyž ńy idźe uo utwořyńy nowygo państwa, jyno uo přiůunčyńy tajle jakigo państwa do inkšygo, jak l.b. Gůrskigo Karabachu do Armyńije.


text:
Armyńijo, Republika Armyńije (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) - państwo na Zakaukaźu. Grańica mo s Gruzyjům, Iranym a Azerbejdžanym - jygo guůwnům tajlům a tyž azerskům eksklawům Nachiczewan. Ńy mo dostympu do mořa. Kraj je gůřysty, ůng. 90% jygo powjyřchńe ležy powyžyj 1000 m n.p.m. Nojwyžšym ščytym je wygosuy wulkůn Aragac (4090 m n.p.m.). Podug uormjańskij powjarki, Uormjany pochodzům uod Togarma, prawnuka Noego. Přijyńy uůńi chřeśćijaństwo na anfangu III wjeka. We lotach 1895 a 1915 mjouy plac dwje wele ludobůjstwa we kerych uod Turkůw poginyuo ůng. 1-1,5 mln. Uormjanůw. We lotach 1922 -1991 Armyńijo bůua wćelůno do SSSR.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Armyńijo


text:
Šup
Šup (Procyon lotor) je rubježne zwěrjo, kotrež je podobne małkemu mjedwjedźej z dołhim wopušom markěrowany wot barbiteho rynkow. Ma delikatnu, elastisku čorno-běłu kožu. Šup je znaty dla swojeje zwučenosće myć swoju picu we wodźe před žranjom.
[wobdźěłać] Wopis
Šup docpěje dołhosć wot 50 hač do 70 cm. Jeho husty wopuš je brunje a čornje kudźerjeny a docpěje dołhosć wot něhdźe 20 hač do 25 cm. Nohi su chětro krótke.
Šup w zemskich abo štomowych jamach zymski měr dźerža.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje
Pochadźa z sewjerneje a srjedźneje Ameriki, ale nětko tež w Europje a Japanskej wustupujo.
Dźensa w někotrych krajach šupy so často městam přibližuja a sej samo zwaža přepytować wotpadkowe tuny!
[wobdźěłać] Žórła
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwjazk, ISBN 3-411-12033-9, strona 267 (něm.)


text:
Irak
Irak (arab. العراق, Al-Irak; الجمهورية العراقية, Al-Dżumhurijjat ul-Irakijja) – państwo arabske na Bliskym Wschodźe, kere ležy nad Zatokům Perskům.
Grańičy (zgodńy s ruchym wskazůwek zygora) s Turcyjům, Iranym, Kuwejtym, Arabjům Saudyjskům, Jordańům i Syrjům.
Irak mo nojwjynkše po Arabii Saudyjskij zuoža ropy. Gospodarka je powažńy zńiščůno skuli wojny w Zatoce Perskij, půźńijšych sankcyji UoNZ, amerykańskij interwyncyji w 2003 roku i ńystabilnośći w uokreśe powojynnym.
Stolicům i nojwjynkšym mjastym Iraku je Bagdad.


text:
Jurij Koch cyta ze swójich nowych knigłow 5. febrara w Chóśebuzu
Stwórtk, 5. februara 2009, zeger 19.00 cyta spisowaśel Jurij Koch ze swójich nowych górnoserbskich knigłow „Na kóncu dnja” w Chóśebuskem Serbskem muzeju na Młyńskej droze 12. Južo wjele chwalone knigły su wujšli kóńc lěta 2008 w Ludowem nakładnistwje Domowina.
Zapśimujuce wulicowańko wó 19lětnem Juriju Ryćerju z Hórkow jo spisane pó historiskem tšojenju z lěta 1794. We wulicowańku wustupuju historiske wósobiny z Chrósćic, Komorowa, Šešowa, Budyšyna a Barlinja.
Jurij Koch jo se naroźił w lěśe 1936 w Hórkach a bydli w Chóśebuzu. Wón jo studěrował žurnalistiku a źiwadłowědu w Lipsku a źěła ako lichy publicist. Jogo twórby su se cytali a cytaju se teke w pśełožkach w cełej Europje, jo, na cełem swěśe. Sfilmowanja žednych z nich su pśinosowali wušej togo k tomu, až jo se schójźeńk znatosći našogo regiona bejnje pówušył.
Na toś to zgromadne zarědowanje Ludowego nakładnistwa Domowina a města Chóśebuza pśepšosujotej wjelgin wutšobnje jadnarka nakładnistwa Marka Maćijowa a wušy šołta Frank Szymanski.


text:
Wyspa
Wyspa – trwouy fragmynt lůndowyj powjyřchńi Źymje, kery je uoblany ze wšyjstkych strůn wodům. Wyspy sům na řykach, jeźorach, stawach, mořach a uoceanach. W připadku tych dwůch uostatńich za wyspy uznowo śe uobjekty uo rozmjarach mńyjšych uod rozmjarůw kůntynyntu (wartość grańično znojduje śe kajś mjyndzy wjylgośćům nojwjynkšyj wyspy: Grynlandje a wjylgośćům nojmńyjšygo kůntynyntu: Australije). Za wyspy ńy uznowo śe ruchůmych uawic pjaščystych, ńi uobšarůw lůndu zalewanych wčos připuywůw.
Wyspy můgům być samotne abo twořić skupiska – archipelagi.


text: Broniewskiego Władysława, Brzechwy Jana, Byczyńska, Chopina Fryderyka, Gałczyńskiego Konstantego Ildefonsa, Grunwaldzka, Jana Pawła II, Jaronia Jana Nikodema, Kochanowskiego Jana, Kołłątaja Hugo, Konopnickiej Marii, Konstytucji 3 Maja Pl., Ligonia Juliusza, Michałowskiego Piotra, Morcinka Gustawa, Norwida Cypriana Kamila, Ossowskiego Michała, Plebiscytowa, Polna, Popiełuszki Jerzego (Księdza Jerzego Popiełuszki), Reymonta Władysława, Słowackiego Juliusza, Szenwalda Lucjana, Tuwima Juliana, Wolności, Wyspiańskiego Stanisława, Wyszyńskiego Stefana (Kardynała Stefana Wyszyńskiego)


text:
Łaćina
Łaćina (łać. lingua Latina) je indoojropejsko godka używano we Starożytnym Rzimje, kero wywodźi śe ze rygjůnu Lacyjům. Bůła to znamjynno a urzyndowo godka Imperyjům Rzimskigo. Łaćina, jako godka latynofalisko, dało anfang familiji godek růmańskich, eli mjyndzy inkszymi szpańelskij, francuskij, portugalskij a italskij. Bez dugi czas łaćina fůngowała we Ojropje jako lingua franca, ńyskorzi zastůmpjůno jům atoli godkům francuskům.
Dźiśej łaćina je już umarto a lů ńikogo ńy je uojczystům godkům. Je atoli używano we medycyńe, bjologiji a prawje, beztůż ńykedy uokryślo śe ja mjanym "wygetujůncyj godki".


text:
Woda
Woda, (tlynek dwuwodoru) - zwjůnzek chymičny uo wzoře H2O, wystympujůncy we warůnkach standardowych (pokojowych) w stańy ćekuym. W stańy gazowym woda uokreślo śe mjanym pary wodnyj, a w stouym stańy skupjyńo - lodym. Suowo woda kej nazwa zwjůnzku chymičnygo može śe uodnośić do koždygo stanu skupjyńo.
Woda je fest dobrym rozpuščalńikym do substancyji polarnych. Wjynkšość wystympujůncyj w přirodźe wody je "suůna" (ůngyfer 97,38%), tzn. zawjero dužo rozpuščůnych soli, guůwńy chlorku sodu. We naturalnyj wodźe rozpuščůne sům gazy atmosferyčne, s kerych w nojwjynkšym stynžyńu znojduje śe dwutlynek wůngla.


text:
San Francisco
Wspůłrzyndne: 37°46'45" N 122°25'09" W
San Francisco - mjasto we USA, we stańe Kaliforńijo, nad Zatokům San Francisco (Uocean Spokojny). Je pouožůne na uskoku tektůńičnym, bez cůž čynsto trefjajům śe sam třynśyńo źymje. Skiž čynstych sam mguůw bywo mjanowane "Mjasto Mguůw". Na teryńe San Francisco je 48 wzgůř, wjynkšość ś nich je fest strůmo, bez cůž sům sam problymy s kůmůńikacyjům.
Pjyršo stouo uosada zouožyli sam Hišpany we 1776 pode mjanym Yerba Buena, bůua to misyjo Franćiškůnůw. Uod 1821 we skuodźe Meksyku, uod 1848 we USA. Mjasto fest rozwinyuo śe we uokreśe fibru zuota (1848-1860), bůuo guůwnům hawynům lo obsugi zapotřebowańo zwjůnzanygo s jygo eksploatacyjům. We 1850 erbuo prawa mjejske. We 1869 skuplowano San Francisco s wybřežym atlantyckim bez bana transkůntynyntalno. We 1906 bůuo sam katastrofalne třyńśyńy źymje. San Francisco bůuo cyntrum ruchu hippisowskigo, a terozki je cyntrum ruchu LGBT.
Fest rozwińynto industryjo střodkůw transportu a elektrůńično. Srogi uostřodek naukowy a kulturalny.
S baukůnštu nojlepij znůmy je most Golden Gate.


text:
Harry Potter
Harry Potter to je mjano seryje kśůnžek kerych autorkům je J. K. Rowling. Sům ůune fest opularne postřůd bajtli a modych, majům tyž čytelńikůw postřůd dorosuych.
Seryjo Harry Potter uopisuje přigody modygo čarodźeja bez šeść lot, bez kere bůu ůun školořym we Šule Magije a Čornokśynstwa we Hogwarće. Autorka pado, co idyja seryje wlozua jeij do gowy jak mjoua rajza cugym.
Pjyršo kśůnžka, Harry Potter a Kamjyń Filozofičny, bůua wydano we 1997 roku, nale jeij akcyjo mo plac we roku 1991. Nostympne tajle majům anfang před anfangym roku we šule a kůńčům śe na anfangu wakcyji letńich. Choć uopisujům roztomajte přigody, ńy sům ůune uodrymbymi couośćůma, jyno tajlůma seryje uo wspůlnyj fabule. Zwjyńčyńy coukigo cyklu mo być jygo uostatńi, śůdmy tům.
[Sprowjej] Tůmy cykla
- Harry Potter a Kamjyń Filozofičny
- Harry Potter a Kůmnata Tajemnicůw
- Harry Potter a wjyńźyń Azkabanu
- Harry Potter a Čara Fojyry
- Harry Potter a Zakůn Fyniksa
- Harry Potter a Kśůnže Půukrwi
- Harry Potter a Insygńa Śmjyrći
[Sprowjej] Filmy a inkše
Krům kśůnžek, s kuli "Poteromańije" a srogigo zainteresowańo fanůw (we 2007 podug stanu na lipjec spředano 325 mln. egz. růmanůw uo Potteře), powstouy tyž adaptacyje filmowe, gry kůmputrowe a inkše. Do terozki sfilmowano pjyńć tajli cyklu, prymjera kinowo šůstyj tajle je planowano na 2009, a śůdmyj we dwůch tajlach na 2010 a 2011.


text:
Pšawy kobołk
Pšawy kobołk (Allium sativum) jo rostlina ze pódswójźby kobołkowych rostlinow (Allioideae) znutśika amarylisowych rostlinow (Amaryllidaceae).
[wobźěłaś] Wopis
Pšawy kobołk jo wutrajne zele, kótarež mócnje wónja. Łopjena su płone a dośěgnu šyrokosć wót něźi 1 cm. Kwiśonki stoje we wokołkojtych kwiśonkowych stołkach. Cybulka jo kulowata a wót wjele kupkow małkich sedańskich cybulkow wobdane.
[wobźěłaś] Stojnišćo
[wobźěłaś] Rozšyrjenje
Póchada z Azije.
[wobźěłaś] Wužywanje
[wobźěłaś] Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 185
- ↑ W internetowem słowniku: Knoblauch
[wobźěłaś] Žrědła
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwězk, ISBN 3-411-12023-1, bok 89 (nim.)


text:
Carrantuohill
Carrantuohill, Carrauntoohil, irl. Corrán Tuathail (podug roztomajtych zdřůduůw 1038-1041 m n.p.m.) - ščyt w gůrach Macgillycuddy's Reeks (hrabstwo Kerry, Irlandyjo), nojwyžšy ščyt wyspy.
Na ščyt ńy prowadźi žodyn uoznakowany šlak. Trasa wejśćo w znočnyj tajli je uatwo dostympno. Ale jeji střodkowo tajla bjygńy bez bardzo strůmy žleb, we kerym puyńy strůmjyń. S kuli zmjynnych i časůma trudnych warůnkůw půgodowych, mjouy mjejsce wypadki śmjertelne wśrůd ńyrozwažnych turystůw. Na wjeřchouku znojduje śe 5-metrowy křiž.


text:
Kailash
Wspůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) - Gůra Kailash) - gůra w paśmje Gangdisê w Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych z nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
Nairobi
Wspůłrzyndne: 1°16' S 36°48' E
Nairobi to je mjasto we Africe, stolica Kyńije. Ležy we střodkowyj tajli kraju na wysokośći ůng. 1700 m n.p.m. Je to wažny wynyu drůgowy a banowy, a uostřodek industryje (spožywčyj, dřewnyj a papjůrńičyj, chymičnyj). Zouožůne we 1899 roku bez Brytyjčykůw na źymje Masajůw w čos budowy lińji banowyj s Můmbassy ku Ůgandźe. Uod 1907 stolica brytyjskigo protektoratu, a uod 1963 ńypodleguyj Kyńije.
Fůnguje sam Ůńiwersytet Strathmore a hawyna lotńičo Jomo Kenyatta International Airport.


text:
Jurij Gagarin
Jurij Aleksjejewič Gagarin (rus.: Юpий AлekceeBич ГarapиH, rodz. 9 marca 1934 we Kuůšyńy kole Gžatska, um. 27 marca 1968) to bůu sowjecki kosmůnauta, pjyršy čowjek kery pofurgou w kosmos. Pochodźiu s familije robotničo-bauerskij. Wybrou karjera pilota, we 1957 ukůńčůu šula lotńičo we Orenburgu, rok ńyskoři Akademijo Lotńictwa im. Žukowskigo we Moskwje. We 1960 dostou śe do grupy 20 pilotůw, kere začyńi tryńingi do furgńyńćo w kosmos. 10 kwjetńa 1961 Kůmisyjo Państwowo zdecydowoua, co ůun bydźe pjyršym kosmůnautům. Historyčny lot mjou plac 12 kwjetńa 1961 i trwou godźina a 48 minut, za tyn čos Gagarin uoblećou roz doobkoua Źymja. Uostou bohatyrem narodowym, a ńy poradźyu śe s tům rolům, začůn nadužiwać alkoholu a zolyćić s myngům babůw uoroz. Zginyu w ńywyjośńůnych uokoličnośćach we katastrofje fligra Mig-15 kole mjasta Kiržač. Jygo mjano dano mjastu kole kerygo bůu rodzůny - Gžatsk, terozki Gagarin.


text:
Sztokholm
Wspůłrzyndne: 59°20' N 18°03' E
Sztokholm (szw.: Stockholm) - stolica a nojsrogsze mjasto we Szwecyje. Mo sam śedźiba rzůnd, parlamynt a familijo krůlewsko. We samym mjeśće pomjyszkuje 798 715 ludźi, nale couki zespůu mjejski mo 1 949 516 mjyszkańcůw (dane za 2008).
We starodownych skandynawskich sagach je wspůminane kej Angafit, co je nawjůnzańym do mitycznygo krůla Agne. We szrajbowanych dokumyntach pjyrszy roz je wymjeńůne we 1252 kej wożny uostrzodek handlu żylozym. Stolicům Szwecyje uostoł we 1436. Stare Mjasto we Sztokholmje, Gamla Stan, uodbudowano we 1754 po tym jak stare, s drzewa, shajcowoło śe we wjelgyj fojyrze. Postawjůno tyż wuůnczas Zomek Krůlewski.
We 1912 rozgrywano sam zawody Igrzisk Uolimpijskich.


text:
Ennio Morricone
Ennio Morricone (rodz. 10 nowymbra 1928 we Rzimje, Italijo) je italski kůmpozitor filmowy lajery.
Sztudjyrowoł we Accademia Nazionale di Santa Cecilia (Norodowo Akadymijo św. Cile) we Rzimje we klasie kůmpůnowanio, granio na trůmpce a chůralny lajery. Swoja karjera pisanio filmowy muzyki napoczůn we 1955. We 1964 zaczůn wespůłpracować ze Sergio Leone a Bernardo Bertolucci. Tymu pjyrszymu napisoł lajera do Per un pugno di dollari (Za gorść dolarůw) a The Good, the Bad and the Ugly (Dobry, zły a żadny). Ńyskorzi ustoł robić jako inkszo muzika a robjoł yno filmowo - do kupy do przez sztyrystu filmůw (we tym trzidziestu westernůw).
Dostoł mocka nadgrodůw, pjyńć razůw nůminowali go do Oscara. 14 decymbra 2006 prziznali mu sztatuetka Honorowygo Oscara.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
- Uoficjalno neczajta (po italsku, angelsku abo szpańelsku)


text:
Mark Twain
Mark Twain, po prowdźe Samuel Langhorne Clemens (ur. 30 listopada 1835 w uosadźe Florida, Monroe, stan Missouri, zm. 21 kwjetńa 1910 w Redding, stan Connecticut) - amerykański pisoř pochodzyńo škockigo, satyryk, hůmorysta, wolnůmulař. Wygetarjańin.
Mark Twain bůu jydnym s pjyršych wjelgich prozaikůw Stanůw Zjydnočůnych. Jygo charakterystyčny styl mjou dužy ajnflus na kštoutowańy śe stylu coukej literatury amerykańskij.
Wjynkšy rozgos přińosuo mu uopowjadańy The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County (1865, Uo suownyj skačůncyj žabje s Calaveras).
W zwjůnzku s tym sukcesym w 1867 roku Twain zostou zaangažowany kej reporter i korespůndynt při grupje amerykańskych turystůw uodbywajůncych rajza do Ojropy na pokuadźe statku Mjasto Kwakrůw. Jygo udźou we wyprawje, kera uodwjydźiua ńymal wšyjstke nojwažńijše historyčńy mjejsca Starygo Kůntynyntu, spůnsorowany bůu bez cajtngi Alta California a New York Tribune. Twain uopisou podrůž w kśiůnžce Prostačkowje za grańicům (The Innocents Abroad, 1869), kera zyskoua dužy rozguos a stoua śe nojbardźij počytnům kśiůnžkům we Americe po Chaupje unkla Toma.
Nojbardźij znůnymi utworůma Twaina sům te, kere wešuy w skuod Eposu řyki Missisipi, napisane w uokreśe 1876-1882, a wjync Přigody Tomka Sawyera (The Adventures of Tom Sawyer, 1876) a Přigody Huckleberry Finna (The Adventures of Huckelberry Finn, 1884), kere šybko znolazuy śe w uůgůlnośwjatowym kanůńy literatury modźežowyj, a uodbjygajůnce uod ńich charakterym, autobjůgrafične Žyće na Missisipi. Twain realistyčńy předstawjo w tych dźeuach uobroz Ameriki drůgij pouowy XIX wjeku.
Dwa utwory - Krůlewič a fechtoř (The Prince and the Pauper, 1882) a Jankes na dwoře krůla Artura (A Connecticut Yankee In King Arthur's Court, 1889) - rozgrywajům śe w Angliji. Pjyršy to historyčno powjeść do modźežy, uo zamjańy růl bliźńačo podobnych chopcůw s přećiwstawnych bjygůnůw drabiny spouečnyj. Drůgo powjeść to satyra na zakořyńůne mity ojropejskij poezyji średńowječnyj a podwaliny ustroju spouečnygo krajůw zachodńij Ojropy.
Twain škryflou tyž - zwašča po 1897 roku - coroz wjyncyj mouych form, we kerych uostro krytykowou amerikańsko řečywistość. Wytykou Amerikonům raśizm, zapyndy imperjalistyčne, hipokryzyjo, wyśmjewou gupota patrjarchalnyj edukacyji, dezynwoltura dźynńikaři, skorůmpowańy wuadz. Stou śe wrynč autorym ńywygodnym, tym barźij, aže uostře jygo artykuůw i uopowjastek čynsto skerowane bůuo přećiw kůnkretnym uosobům. S tygo uostatńygo uokresu pochodzům satyry antymješčańske, take kej Čowjek, kery zdymoralizowou Hadleyburg (The Man Who Corrupted Hadleyburg, 1899) abo Tajymńičy přibyš (The Mysterious Stranger, 1916). W 1904 Twain zařućiu Teodorowi Rooseweltowi, aže wygrou wybory skutkym překupstwa.


text:
Religijo
Religijo to systym wjeřyń i praktyk, uokreślajůncy relacyjo jydnostki do růžńy pojmowanyj sfery sacrum, jyli śwjyntośći i sfery boskij. Mańifestuje śe uůna we wymjaře doktrynalnym (doktryna, wjara), w čynnośćach religijnych (np. kult), w sfeře spouečno-orgańizacyjnyj (wspůlnota religijno, np. Kośćou) i w sfeře duchowośći indywidualnyj (m.in. mistyka).
Relacyjo jydnostki do sacrům kůncyntruje śe wokůu počuća śwjyntośći - chyńći zbližyńo śe do sacrům, počuća lynku, čći abo dystansu wobec ńygo.


text:
Reunion.com > Mario Arciga - Sandi Armstrong > Ricardo Armijo - Alondra Armilla
Classmates from Ricardo Armijo to Alondra Armilla
Ricardo Armijo Ricci Armijo Richard Armijo Richelle Armijo Rick Armijo Ricky Armijo Rita Armijo Rob Armijo Robbie Armijo Robert Armijo Roberta Armijo Roberto Armijo Robin Armijo Robyn Armijo Rochelle Armijo Rocky Armijo Rodney Armijo Rodrigo Armijo Roger Armijo Rome Armijo Ron Armijo Ronald Armijo Ronda Armijo Ronnie Armijo Rosa Armijo Rosalie Armijo Rosanne Armijo Rose Armijo Roseann Armijo Rosemarie Armijo Rosemary Armijo Rosendo Armijo Rosie Armijo Rosita Armijo Ross Armijo Rossi Armijo Roxann Armijo Roxanne Armijo Roy Armijo Ruben Armijo Ruby Armijo Rudolph Armijo Rudy Armijo Rumaldo Armijo Russell Armijo Ruth Armijo Ryan Armijo Sabra Armijo Sabrina Armijo Sadie Armijo Sally Armijo Salvador Armijo Sam Armijo Samantha Armijo Sammy Armijo Samuel Armijo Sandra Armijo Sandy Armijo Santiago Armijo Santos Armijo Sara Armijo Sarah Armijo Sarai Armijo Scott Armijo Sean Armijo Sebastian Armijo Selina Armijo Serena Armijo Sergio Armijo Serina Armijo Shana Armijo Shannon Armijo Shantel Armijo Shara Armijo Sharon Armijo Shaun Armijo Shauna Armijo Shawn Armijo Shawna Armijo Sheila Armijo Shelley Armijo Sheri Armijo Sherie Armijo Sherri Armijo Sherry Armijo Shilo Armijo Shirley Armijo Sidney Armijo Silvia Armijo Simon Armijo Socorro Armijo Sonia Armijo Sonya Armijo Sophia Armijo Stacey Armijo Stefanie Armijo Stella Armijo Stephan Armijo Stephanie Armijo Stephen Armijo Steve Armijo Steven Armijo Sue Armijo Susan Armijo Susana Armijo Susanna Armijo Susie Armijo Suzanna Armijo Suzanne Armijo Suzette Armijo Sybil Armijo Sylvia Armijo Tabitha Armijo Tamara Armijo Tami Armijo Tammy Armijo Tamra Armijo Tanya Armijo Tawnya Armijo Ted Armijo Teddy Armijo Teresa Armijo Terra Armijo Terri Armijo Terry Armijo Theodore Armijo Theresa Armijo Thomas Armijo Tiffany Armijo Tillie Armijo Tim Armijo Timothy Armijo Tina Armijo Tito Armijo Toby Armijo Tom Armijo Tomas Armijo Tommy Armijo Toni Armijo Tonie Armijo Tony Armijo Toribio Armijo Toynette Armijo Travis Armijo Trish Armijo Trisha Armijo Truitt Armijo Tyler Armijo Ursula Armijo Val Armijo Valerie Armijo Vanessa Armijo Vasti Armijo Velma Armijo Verda Armijo Veronica Armijo Vic Armijo Vicente Armijo Vicki Armijo Vicky Armijo Victor Armijo Victoria Armijo Vince Armijo Vincent Armijo Viola Armijo Violet Armijo Virginia Armijo Vivian Armijo Waldo Armijo Walter Armijo Wendy Armijo William Armijo Willie Armijo Xavier Armijo Yolanda Armijo Yvette Armijo Yvonne Armijo Zach Armijo Zachary Armijo Victor Armijo-garcia Nagib Armijo-hussein Alejandro Armijos Ana Armijos Andrea Armijos Angel Armijos Antonio Armijos Carlos Armijos Carmen Armijos Celia Armijos Celso Armijos Cristian Armijos Diana Armijos Diego Armijos Dolores Armijos Edison Armijos Eduardo Armijos Elsa Armijos Enma Armijos Erwin Armijos Esmeralda Armijos Favio Armijos Gabriel Armijos Galo Armijos Gonzalo Armijos Graciela Armijos Hector Armijos Holger Armijos Ivan Armijos Jack Armijos Jennifer Armijos Jessica Armijos John Armijos Jorge Armijos Jose Armijos Juan Armijos Judith Armijos Luis Armijos Manuel Armijos Marcelo Armijos Marco Armijos Marcos Armijos Maria Armijos Mariana Armijos Marlene Armijos Miguel Armijos Mike Armijos Patricia Armijos Pedro Armijos Rosa Armijos Segundo Armijos Sergio Armijos Sonia Armijos Tania Armijos Walter Armijos Wilmer Armijos Xavier Armijos Danny Armil Steve Armil Anthony Armile Alan Armili Andrea Armilio Cassidee Armilio David Armilio Jacqueline Armilio John Armilio Luciana Armilio Melissa Armilio Michael Armilio Mona Armilio Alondra Armilla


text:
Sewjerny polarny ocean
Sewjerny polarny ocean (tež Arktiski ocean) je najmjeńši ocean na Zemi. Ma přestrjeń štyrnaće milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5449 metrow.
Leži we wokolinje sewjerneho čopa a mjezuje z kontinentami Aziju, Sewjernej Ameriku a Europu.
Je zwjazany z Ćichim oceanom přez Beringowy přeliw a z Atlantiskim oceanom přez Norwegske morjo.
Wuznamne přistawy Sewjerneho polarneho oceana su na přikład Murmansk a Archangelsk w Ruskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanadźe a Barrow w Zjednoćenych statach Ameriki.


text:
Meksyk (mjasto)
Wspůłrzyndne: 19°25'10" N 99°08'44" W
Meksyk (hišp. Ciudad de México, nah. Tenochtitlán, ang. Mexico City) - stolica Meksyku, pouožůna na wyžyńy ležůncyj we środkowyj tajli kraju. Zajmuje 1479 km² placu. Populacyjo mjasta wynośi 8 720 916 ludźi, natůmjast uobšar metropolitarny zamješkuje 19 231 829 uosůb (2005 r.). Šacuje śe, aže couke mygalopolis ličy ůng. 22-25 mln mješkańcůw a je uznawano za třećo, po Tokjo a Seulu aglůmeracyjo mjejsko śwjata. Rygjůn mjasta uodznačo śe tyž jydnym s nojwjynkšych a nojšybšych přirostůw ličby ludnośći.
Meksyk zostou zouožůny we XIV w. bez Aztekůw (Tenochtitlán). W krůtkym uokreśe stou śe uośrodkym Imperjům Aztekůw. Wspůučesny Meksyk je cyntrům polityčnym, kulturalnym a gospodarčym Federacyji Meksykańskij. Mimo, aže kedyś bůu znůny kej "Mjasto pauacůw" a mjejsce s nojbardźij "přejřistym luftym", gwoutowno urbańizacyjo a rozwůj přymysuowy doprowadźiuy do přeludńyńo a zańyčyščyńo środowiska. Dali možna sam znejść bajšpile wspůúčesnygo a kolůńalnyjnygo baukunštu a lične parki a muzea. Historyčne cyntrům mjasta a ležůnce w jygo pobližu puywajůnce uůgrody Xochimilco zostouy wpisane na lista Śwjatowygo Dźedźictwa Kultury UNESCO we 1987. Do tej listy w 2004 roku dodano dům a pracowńa architekta Luisa Barragána, a we 2007 roku tyž kampus ůńiwersytecki při Universidad Nacional Autónoma de México ("Narodowym Autůnůmičnym Uńiwersyteće Meksyku")[2].
[Sprowjej] Připisy
- ↑ 1,0 1,1 Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática (INEGI): II Conteo de población y vivienda 2005
- ↑ Uopis kampusu UNAM na uoficjalnej neczajće UNESCO


text:
Borkowo
Część miasta:
14 miejscowości w Polsce:
- Borkowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gm. Inowrocław
- Borkowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gm. Nasielsk
- Borkowo – wieś w woj. podlaskim, w pow. kolneńskim, w gm. Kolno
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. kartuskim, w gm. Żukowo
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. tczewskim, w gm. Morzeszczyn
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. sławieńskim, w gm. Malechowo
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. świdwińskim, w gm. Połczyn-Zdrój
- Borkowo-Falenta – wieś w woj. mazowieckim, w pow. przasnyskim, w gm. Czernice Borowe
- Borkowo Kościelne – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gm. Sierpc
- Borkowo Lęborskie – wieś w woj. pomorskim, w pow. wejherowskim, w gm. Choczewo
- Borkowo Łostowickie – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gminie Sierpc
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. łobeskim, w gminie Radowo Małe
- Ryki-Borkowo – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gm. Janowo
inne


text:
Jarobrod
Jarobrod[2] (němsce Erfurt) je bjezwokrjesne město a stolica zwjazkoweho kraja Durinskeje. Z něhdźe 200.000 wobydlerjemi na 269 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja. Jarobrod je duchowno-kulturne srjedźišćo Durinskeje. Přez Jarobrod běži rěka Gera.
[wobdźěłać] Stawizny
Prěni raz naspomni so město w lěće 742. Mjezy lětami 1392 a 1816 je uniwersitu měł. Mjez 1948 a 1952 bě město stolica Durinskeje. Wot lěta 1991 je Jarobrod zaso durinska stolica. Wot lěta ma uniwersitu z něhdźe 4.500 studentami.
[wobdźěłać] Noty
- ↑ Statistischer Bericht Freistaat Thüringen
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920, LCCN 21-016343, OCLC 444808485 (PDF, DjVu).


text:
Źymja – (uać. Terra) trzećo we kolejnośći (liczůnc uod Słůńca) a pjůnto co do wjelgośći planeta Ůkłodu Słůnecznygo.
Nołokoło Źymje krůnży jydyn naturalny satelita – Mjeśůnček a prawdopodobńy dwa kśynžyce půłowe (kśynżyce Kordelewskigo) a wjelgo liczba sztucznych satelitůw. Stoło, stabilno uorbita mo tyż planetojida 3753 Cruithne, kero pozostawo we rezůnańśe s uorbitům Źymje beś ńykerych naukowcůw je uważano za drůgi kśynżyc Źymje.
Źymja uformowoła śe ůngyfer 4,5 milijorda rokůw tymu.
Źymja mo wuaśćiwo masa a grawitacyjo do utrzimańo atmosfery, kera chrůńi przed szkodliwym průmjyńowańym ultrafjoletowym, a tyž pole magnetyczne chrůńjůnce przed pochodzůncym ze Słůńca průmjyńowańym korpuskularnym. Uoddalyńy uod Słůńca je waśćiwe do utrzimańo uodpowjydńij tymperatury. Uważo śe, aże czynńiki te sprzijouy powstańu żyćo na naszyj planeće. Je nojwjynkszo s planet skalistych we Ůkuodźe Suůnečnym, a tyž jak dotychczas jydynym znůnym mjejscym wystympowańo żyćo.


text:
Wschodńi Timůr
Wschodńi Timůr, Dymokratyczno Republika Wschodńigo Timoru (tetům: Repúblika Demokrátika Timór Loro Sa'e, portugalsko: República Democrática de Timor-Leste) je wyspjarske państwo we Azyji połedńowo-wschodńij. Bůło to pjyrsze państwo, kere usamostanowjyło śe we XXI stoleću. Jedźino lůndowo grańica Wschodńi Timůr mo ze Indůnezyjům. Wschodńi Timůr, jak godo same mjano, je rozlygowane we wschodńij tajli wyspy Timůr.
Jygo uodrymbność wźůna śe uod tygo, co bez dugi czas bůła to kolůńijo Portugalije, a skiż tygo sam wjynkszość ludźůw je katolikůma, a ńy muzułmanůma jak we sůmśedńij Indůnezyji. We 1975 Portugalczyki uopuśćůły Wschodńi Timůr, nale anektowała go Indůnezyjo. Bez dugi czas mjyszkańcy dopůminali śe uo samostanowjyńy. Dźepjyro we 1999 doszło do absztimůngu, we kerym 78,5% mjyszkańcůw welowało za samostanowjyńym.


text:
Japanšćina
Japanšćina (日本語; Nihongo) je rěč, kotraž rěči wjace hač 127 milionow ludźi zwjetša w Japanskej, ale tež zhromadźenstwa japanskich emigrantow po cyłym swěće. Japanšćina je aglutinaciska rěč z mnoha niwow stopnja zdwórliwosći narěči.
[wobdźěłać] Pismo
Město alfabeta japanšćina ma tři pismowe systemy. Dwaj z tych stej złóžkowej pismje. Třeći je znamješka ze chinšćiny, ale ze cyle druhim wurěkowanjom.
[wobdźěłać] Gramatika
Japanšćina nima žadyn genus ani numerus, ani pad. Město padow ma partikle po substantiwje.


text:
Wustajeńca "Serbja w Němskej"
"Serbja w Němskej" je pućowanska wustajeńca k stawiznam a kulturje serbskeho ludu. Na něhdźe 50 taflach předstajeja so stawizny ludu wot 6. lětstotka hač do přitomnosće. Nimo informaciskich taflow wobsahuje wustajenca eksponaty kaž serbske husle a dudy. Wušiwanki, debjene jutrowne jejka, figuriny z narodnej drastu a tež nowe medije z informacijemi wo Serbach wustajencu skulojća.
Koncept wustajency, kotryž zmóžnja wopytowarjej stworić sej žiwy wobraz wo byću łužiskich Serbow, staj naćisnyłoj dr. Susanna Hozyna ze Serbskeho instituta a Hartmut Dießner. Wuhotowanje měještaj na starosći Jens Prockat a Eberhard Kahle, wustajene fotografije stwori Jürgen Maćij.
Mjeztym je so wustajenca hižo na 40. stacijach pokazała.