text:
Mokszańsko godka
Mokšańsko godka (mokš. MokшeHb kялb, mokshanj kälj) – ůgrofińsko godka s grupy godek woužańskych užywany uod jydnyj s dwůch grup etńičnych skuodajůncych śe na norůd mordwiński - Mokšanůw. Užywany je na wschodńim kraju ojropejskij tajli Rusyje, ščygůlńy we zachodńich rygjůnach Mordowije, kaj je uřyndowům godkům a we uobwodźe pynzyńskym, a tyž Tatarstańe, Baškiryji, a uobwodach: uorynburskym, rjazańskym, samarskym, saratowskym a tambowskym. Mokšańe žyjům tyž we ńywjelgich grupach na dalekym wschodźe Rusyje, a poza grańicůma tygo kraju – we USA.
Godka mokšańsko je užywano uod ůng. 400 tys. ludźi, eli ůng. 40% Mordwinůw posůgujůncych śe uojčystům godkům.


c: text/html

text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Dźěłowa kniha „Z Kitom wuknjemy“ je wučbny material za přidružnikow. Kniha je předwidźana za šulerjow, kotřiž přińdu w 5. lětniku do serbskich šulow a nimaja žane předznajomosće w serbšćinje. Dźěłowa kniha rjaduje so do 10 lekcijow k temam z wobswěta šulerja. Lekcije wobsahuja teksty z nowej leksiku a wotpowědne zwučowanja k skrućenju leksiki. Dale posrědkuja so gramatiske znajomosće a zwučowanja k wurjekowanju.
{STR}
{STR}

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Rań (AK/SN). Pućowarjo móža nětko kołowokoło Rańskeho jězora pućować. Tež kolesowarjo njetrjebaja hižo ze šćežki wotbočić. Wo to starał je so zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Braniborska. Kolesowarska šćežka wokoło jězora je nětko tež we wobłuku Rěpišćoweje (Reppister) wyšiny kompletna. Asfaltowana šćežka je 2,8 kilometrow dołha a tři metry šěroka. „W dobrym stawje su elementy při wuhladnišću. Wudospołnili su je ze zwobraznjenjom płonin wotbagrowanych wsow. Tute elementy słuža dopomnjeću na hórnistwo w regionje“, informuje sobudźěłaćerka zwjazka Julia Kussatz. Wot měrca do junija 2021 běše zaměrowy zwjazk naprawu zwoprawdźił. Twarske kóšty za projekt wučinja 550 000 eurow brutto. Zapłaćił je jězorinowy zwjazk naprawu ze swójskich a ze srědkow po paragrafje 4 zarjadniskeho dorěčenja wo saněrowanju hórnistwa mjez Zwjazkom a krajemi. To su srědki k zwyšenju standarda w regionje, hdźež maja ze sćěhami hórnistwa wobchadźeć.


text:
Wachtyrz: “Kożdy mo prawo przeglōndać internet – a godka niy śmiy być ku tymu zawadōm. Beztōż z pōmocōm wolōntariuszōw ze cołkigo świata udostympniōmy przeglōndarka Firefox…
Grzegorz Kulik Posts
Do poczytanio i posuchanio.
Dzisiej żech dostoł nadgroda miana ks. Augustina Weltzla „Gōrnoślōnski Tacyt” za rok 2018. Piyknie dziynkuja kapitule nadgrody za take uhōnorowanie mojij roboty. Fotografijo: Marcin Musiał.…
31 marca bōł żech gościym Izoldy Czmok we programie „Dej pozōr” Telewizyje Katowice. Ôdcinek idzie ôbejzdrzeć na strōnie TVP. Klikniyńcie w ôbrozek przeniesie do wideo.
Moc sie cieszã, iże mogã ôficjalnie pedzieć, że już funguje serwis Silling, co na nim idzie znojś publicznõ czyńść Korpusu Ślōnskij Mŏwy i translatōr polsko-ślōnski…
Dzisiej we Bibliotece Ślōnskij ôdbyła sie prymiera „Małego Princa”. Na prymierze „Dracha” brakło audiobookōw, a dzisiej brakło ksiōnżek, bo zaś wszyjske sie przedały! Ksiōnżka je…
Na 4. Ślōnskich Torgach Ksiōnżki we Katowicach ôdbyła sie prymiera edycyje ślōnskij „Dracha”. Nigdych niy widzioł tyla ludzi na prymierze ksiōnżki i moc mie to…
Tōż co to je taki korpus? Po co sie korpusy skłŏdŏ? Korpus jakijś mŏwy to je zbiōr roztōmajtych tekstōw, pisanych abo gŏdanych.
Artykuł audio. Ślōnzŏczka, Anglijŏk, wojna i rōmans.
We publikacyji “Deficyty badań śląskoznawczych” profesorka Tamborowŏ, kerŏ je jednōm z ôsōb, co alfabet ślabikŏrzowy poskłŏdały pisze coś takigo:


text:
Gliwice: ôdzyskane nŏczynie zygrodowe
39 lŏt stary chop ôdpowiy za raub mebli zygrodowych. Jego łupym padły zŏfy, stoły, stołki, a nawet rośliny w dōnicach. Sznadarzi ôdzyskali 8 tys. zł wert stracōny statek. Chop prziznoł sie do porwaniŏ, grozi mu do 5 lŏt pozbyciŏ swobody.
Ôdzyskane ôd policyje przedmioty to je nŏczynie zygrodowe skradziōne z jednego z gliwickich lokalōw gastrōnōmicznych. Pod ôsłōnōm nocy sprŏwca wyniōs z restauracyjnego zygrodu moc sprzyntōw, m. in. stoły, zŏfy, stołki.
Intynsywnŏ robota śledczych z gliwickij „jedynki” prziniosła efekty. W wyniku przekludzōnych czynności ôbsztalowano było podyjzdrzanego. To 39-latek ze strzōdmieściŏ. Mōndurowi nawiydziyli go w dōma. Chop prziznoł sie do winy i wydoł porwane nŏczynie.
Jak sie pokŏzało, 39-latek mŏ na swojim kōncie jeszcze inksze podobne czyny – m. in. raub przedmiotōw z dwōch tanksztelōw na terynie Gliwic. Ôstoł zastawiōny, hned stanie przed gyrichtym. Grozi mu ôd 3 miesiyncy do 5 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Gliwice


text:
Awtor dźensa
Michał Nuk
Hižo dołho je w Budyskej měšćanskej radźe rěč wo zdźerženju Króny. Při wšěch diskusijach wo předani abo wottorhanju zarjadowanišća su wšelake skupiny, kotrež maja wosebite zajimy na městnosći. Jedna z nich su čłonojo billardoweje sekcije „BiGa Budyšin“ sportoweho towarstwa MSV 04. Hrajerjo a hrajerki zetkawaja so štyri króć wob tydźeń w Billardowej garaži k zhromadnemu treningej a wotměwaja tu turněry kaž tež domjace hry we wobłuku krajneje ligi pool-billarda. Po wuprajenju nawody sekcije Steffena Hohlfelda by tuchwilu jara ćežko było podobnje wulku rumnosć namakać, hdźež móhli trening a wubědźowanja na aktualnym stawje zaručić.
Hišće w NDRskim času bě kehelowy billard w Sakskej a Braniborskej popularny – mjez Serbami so wosebje Beno Pětška z błótowskich Bórkowow za sport z kijom a kulemi horješe a je hišće dźensa za tamniše 5. mustwo aktiwny.


text:
Don Bosco
Giovanni Melchiorre Bosco, (* 16.01.1815 w Becchi/Castelnovo; † 31.01.1888 w Turinje) znaty pód mjenim Don Bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda Salesianow Don Bosca. Wón pomjenjujo se teke “Pósoł spušćoneje młoźiny“.
Źiśetstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.
Gaž jo Don Bosco był źewjeś lět stary, jo měł cesto samske cowanje: Jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje. Někotare źiśi su tšašnje sakrowali. Z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś. Na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił: „Nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś.“ Źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali.
Kubłanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował. 1831 jo prědny raz do zjawneje šule zastupił a juž 1835 jo gymnazium zakóńcył. Dokulaž jo wjelgin chudy był, jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś. Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja. Lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił. Pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w Chieri zastupił a 1841 su jogo na mjeršnika wuswěśili.
Młoźinske źěło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow. Jo zachopił se wó nich staraś. W katechizmje, pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował. Jo zarědował rucnikarske źěłarnicki. Źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało. Wšykno, což jo sam wuměł, jo jich wucył, wšykno, což jo wobsejźeł, jo za swóje młoźinske źěło wužywał. Jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich 1846 dom w Valdocco, pśedměsće Turina, kupił. Don Bosco jo casy za nich warił, jich crjeje płatał a drastwu šył. Pózdźej jo teke jogo maś pśišła do Valdocco a jo jomu pomagała.
Załoženja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
1859 jo załožył „Towaristwo swětego Franca wót Salesa“, kótarež se źinsa Salesiany Don Bosca pomjenjuju. Swěty Franc wót Salesa (1567 – 1622) jo był za Don Bosca pśikład w kubłanju źiśi dla swójeje wjasołeje, swětoju wótwórjoneje a lubeje wašnje. Cłonki toś teje kongregacije su se starali a se staraju wó kubłanje chudych a wobgrozonych źiśi. Wót 1875 jo Don Bosco pśidatnje pósłał misionarjow do Pódpołdnjoweje Ameriki.
1872 jo Don Bosco gromaźe z Mariu Mazzarellu załožył žeński rěd „Źowki Marije, pomoc kśesćijanow“ (Figlie di Maria Ausiliatrice). Źinsa se wóni pomjenjuju Don Bosco sotšy a se staraju wó chude źowća.
Zawóstajeństwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako jo Don Bosco 1888 zemrěł, jo eksistěrowało 250 domow w Europje a Pódpołdnjowej Americe, w kótarychž jo statkowało 956 bratšow a mjeršnikow. Wót 1846 do 1888 jo se dogromady něźi 130 000 kubłańcow w Europje a w Pódpołdnjowej Americe pśiwzeło. Z toś tych jo se 18 000 wucabnikow wukubłało a 6000 su wustuděrowali na mjeršnika. 2003 jo źěłało 16 290 Salesianow w 1853 domach na cełym swěśe. Salesiany su źinsa pó Jezuitach drugi nejwětšy muski rěd.
Don Bosco bu 1929 zbóžny a 1934 swěty wurjaknjony.


text:
Pore srandownych opowiadań s cieszyńskigo...
Jako lufciorz rajtowoł na świni
Hań downij jak eszcze nie było telewizyje, a radijo u ponikierych bywało na kamyczek i słóchawki, ludzie wiyncyj chodzowali jedni do drugich, coby se porzóndzić i wywiedzieć, co kaj słychać we swoji dziedzinie i aji w dziedzinie dali. Jednego razu, jak mi to wyrzóndzała ciotka Macurka, była sama ze swójóm cerkóm Zuzkóm w chałupie, bo jeji chłop pojechoł na bicyklu do werku do roboty. Podziwała sie przez okno w kuchyni i widzi, że isto kusztyko do nich staro Kuboczka. Ja, toć też dobrze, prawi ciotka do Zuzki, że mojigo ni ma dóma, to se choć kapke pofulómy, bo isto chce Kuboczka naszczywić naszóm stareczke, co ostatnimi czasy cosikej krepiruje. Mój chłop nierod posłócho jejigo pyrczynio i prawi, że je klebetnicóm i rosnosi plotki po chałupach. Jo zajś by sie z tym nie zgodzała. Je prowda, że rada chodzuje po dziedzinach, a że mo eszcze dobre uszy i oczy, tóż też widzi i słyszy nie tela, co drugi. Samiutko je w chałupie, tóż też miyndzy ludzi rada chodzuje i też przeca im cosikej doradzi i aji polyczy zielinami. Ty Zuzko, zóndź gibko do izbeczki kaj leży starka, obrychtuj jóm i zamiyć przi tym dłoszke, coby Kuboczka potym Inszym nie prawiła, że nie dbómy o mojóm mame. Jo zajś lecym otwiyrać dwiyrze, bo słyszym, jak klupie po nich tym swojim krziwakiym. Na dyć mi otwiyrejcie, woło spoza dwiyrzi, dyć to je jo Kuboczka, a idym naszczywić waszóm stareczke. Uż was puszczym, jyny odryglujym zopore. Witejcie pieknie Kuboczko, sóm my wóm radzi, żeście do nas wlyźli. Pójcie jeszcze na chwilke do kuchynie, to wypijymy po gorczku kawy, co mi zustała od rana, ale je dobro boch prziczyniła do reżnej kapke zorkowej, bo mojimu chłopu takowo kawa też dobrze robi. Zuzka terazy poszła obrychtować mojóm mame, to se tam potym ku ni zóndziecie. Mocie Macurko, prawi Kuboczka do ciotki, dobróm i szykownóm cerke, za chwile sie chłapcy kole ni bydóm kryncić. To je prowda, co mówicie. Mómy najisto wydarzónóm cereczke, ale na zolyty to mo eszcze kupe czasu. Tóż se siednijcie na tym oto stołeczku i powiadejcie, co kaj nowego na dziedzinie słychać, bo jo mało kaj idym, fórt móm jakómsikej pilnóm robote. Na dyć jak yny kapke spocznym i siorbnym tej waszej kawy, to wóm opowiym, co sie to wydarziło u Sikorów. Prawie tu nima Zuzki, to je spusobność, bo tako młodo dziewuszka niech to raczy nie posłócho. Na bydzie uż dobre pore dni tymu, jako do nich przijechoł cugym z Górnego jakisi ich przociel, coby se powczasować i nadychać świyżego luftu. Poradzili mu też Sikorowie, że rewme, jako go tropi, może aji wylyczyć pokrziwami. Natargoł też hnedka ich na rzyczysku kole Wisły i wychledoł se ustrónny kónt, coby sie poseblykać. Miyndzy chlywkami na gónku myśloł, że to bydzie naisto dobre. Dwiyrze za sobóm dobrze nie zawrzuł, ale poseblykoł sie do saga. Teraz Sikorzino nie wiedziała co sie stało. Isto jak tak wywijoł tymi pokrziwami i bił sie po bolawym paciyrzu i kłymbach, musioł odhoczyć rygiel od chlywka, kaj była zawrzito staro maciora. Świnia poczuła świyże pokrziwy i wyskoczyła s chlywka prosto miyndzy rozkroczóne nogi tego lufciorza. Musieli sie łebo fest wylynkać, bo skoczyła przez dwiyrze razym s tym nagusym. Możecie se wszymnóć, co to było za beszperactwo, jak sagi chłop jechoł na świni i dzierżoł w gorści pokrziwy. Wielkucne szczynści, że na placu nie było żodnych dziecek, ani też przibuźnych Sikorów. Mioł też potym tyn borok moc okopacyje i gańby se kupa narobił. Oblyk sie też wartko, porwoł swojóm taszke i uż przociela ni mieli. Pognoł ku sztacyji w Ustróniu s tej srómoty i tela go widzieli. Jakosikej też uchrómowoł, isto se cosikej ubliżuł, co, nie dej Boże, by se co w rozkroku zaszkodziuł. Nie opowiadejcie yny tego Macurko dali, bo by se ludziska mógli myśleć, że to może jo, staro Kuboczka, wymyślóm taki wieca i szkalujym porzóndnych ludzi. Zajś tyn przociel Sikorów, by isto z takowej srómoty uż by tak hnedka nie przijechoł podychać se świyżym luftym. Ledwo co skóńczyła to swoji fulani, a tu na progu stoji Zuzka i prawi, że stareczka już czakajóm na Kuboczke. Wziyna też gibko swój wynzełek s zielinami, w kierym też miała kosztyfoł z ajbiszym od krzipanio do stareczki, co to ostatnimi czasy tak krepiruje i polazła ku izbeczce.
Jak krótko mioł janowski fojt godzinki
Ros prziszoł janowski fojt do chałupy nasrany jak nie wiym co. Był w Cieszynie w becyrku, bo go zawołała jakosi paniczka na spotkani. Prziszoł do chałupy i prawi: Babo, hudobny a prosty człowiek nie bydzie jod s jednego talyrza s bachroczami. Jak je po jejich tóż je dobrze, ale nie dej Boże jakby było inakszy. Dzisio żech dostoł takij polywki, że aż móm w gymbie gorsko. A cóż zajś tam mieli na ciebie w tym becyrku? pyto sie go fojcino. Ale ganc nic, nie stoło to ani za psi blakani. A jo zawiniułech tym, żech przijechoł nieskoro. Kapynke żech yny przerzóndziuł s kumotrym Korbaszym, ale żech to potym nadegnoł, bo żech gnoł kónie jak czert. Słónko zaszło za chmory, tóż żech nie wiedzioł wiela je godzin. Dycki żech to robiuł tak, że jakech przijechoł przed becyrk, slosech s woza, wbiułech patyk do ziymie, a jak świyciło słónko, to żech chned wiedzioł wiela je godzin podle ciynia. Dzisio niebo je zachmulóne, tóż podle czego żech to mioł poznać? Starosta mi wyczytoł, że to je gańba, że janowski fojt ni mo godzinek na rynce. Baba sie tak na niego podziwała i prawi: Tóż darmo, jak tak starosta prawiuł, tóż se musisz ty godzinki kupić. A wiela óny bydóm stoć? Tóż podle mie tela, wiela stoji czyrwióno jałówka. Tóż darmo, trzeja se ty godzinki kupić. Idym we czwortek do miasta, sprzedóm jałówke, a kupiym se godzinki. We czwortek rano fojt wykludziuł jałówke s chlywa, a prawi se: s ciebie mógła być szumno krowiczka jako malina, ale muszym cie dać precz, cobych dostoł jaki grejcar i mioł co wrazić do kapsy. Prziszoł na torg, jałówke sprzedoł i poszoł kupować godzinki, wszecy co godzinkom kapke rozumieli, mu doradzali, jaki se mo wziónść, aż w kóńcu mioł uż godzinki w kapsie. Niewiela mi zustało s tego cieloka – pomyśloł se fojt, siod na wóz i pojechoł do chałupy. Po chodniku opaternie wycióngnył godzinki s kapsy, pooglóndoł, posłuchoł esi idóm, a potym ich zawinył do sznuptychli i zajś wraziuł spadki do kapsy. Przeogrómnie sie mu ty godzinki podobały, była aji paradny, prawiuł se: Jo wóm dóm nieskoro…terazy uż dycki bydym wszyndy na czas. Przijechoł do chałupy, wszecy przilecieli i zaglóndali na godzinki, każdymu ich doł ku uchu, coby słyszeli, jako cykajóm. Óndrasz ich chcioł wziónść do rynki, ale fojt sie zaboczuł i prawi: ani sie jich nie tykej, gdo ich weźnie do pazurów, tymu palce uwalym na gnotku. Zawinył godzinki spadki do sznuptychle i styrczył do trówły, a każdy szoł spadki ku swoji robocie. Óndrasz gnoł krowy do wopniska. Tam pajśli krowy krowiorze s całej dziedziny. Jak yny Óndrasz prziszoł na wopniska, tóż inksi krowiorze zaros go obstómpili, bo ón był miyndzy nimi nejważniejszy. Zaczón im wyrzóndzać, że jego Tacik byli w mieście i se kupili godzinki. Nó a wiycie jaki szumne. Chłapcy ni mógli uwierzić, pytali sie go jak wielki sóm ty godzinki, Óndrasz im pokazowoł, że sóm tak wielki, jako jego rynka, że yny sie starczy podziwać i uż człowiek wiy, wiela je godzin. Krowiorze chcieli ty godzinki jednako uwidzieć, tóż namowiali Óndrasza, coby jich prziniós pokozać. Synek im to obiecoł, ale uż potym ni mioł życio, bo fórt sie go pytali: mosz, a przinióseś, a fórt. Ale jedyn ros prawi móm i pokozoł sznuptychle a w nij zawinióne godzinki, każdymu dowoł ku uchu posłuchać, jako idóm. Jedyn synek był jednako kapke przigłuchawy i prawi: jo nic nie słyszym. Óndrasz porzępol godzinkami, ale nic, Jezus Maryja, synek sie zaczón pocić, muszym ty godzinki sprawić, bo inakszy mi Tacik urznóm pazury na gnotku. Odwinył sznuptychle, odewrzuł opaternie ty godzinki, ale nie było co sprawować. Tóż se prawi: marne, muszym ich odewrzić. No, tóż rozebrać to eszcze szło, ale potym słożyć to spadki do porzóndku, to uż było gorszy – nie szło tych szrubków skryncić, tak jako miały być. Słónko sie uż chowało za gorami, a Óndrasz był czyrwióny jak rak, a beczeć sie mu chciało, ale to nic nie pómógło, trzi szubki zustały na sznuptychli i za Boga nie chciały wlyźć do tych malusińkich dziurek. Krowiczki trzeja było gnać pomału ku chałupie, niechóm se to na jutro, prawiuł se synek w duchu, tóż styrczył godzinki i szubki do sznuptychle i wraziuł wszecko do taszki. W nocy sie budziuł, ni móg sie doczkać do rana, a rano piyrszy przignoł krowiczki, jak ich przignoł, tóż zaros se siednył na ziymi i sprawowoł godzinki. Wszyjscy krowiorze stoli nad nim i dziwali sie co robi, a wszecy wyrzóndzali i radzili mu, jako to mo robić, a co jedyn to móndrzejszy. Ale co sie robiło w chałupie u fojta…Fojt sie rychtowoł, bo mioł jechać do Cieszyna, bo go starosta zawołoł że mo być w becyrku o jedynostej. Radowoł sie, że dzisio przijedzie na czas. Kónie uż czakały przi wozie, uż był obleczóny, eszcze trzeja godzinki wziónść, tóż sióngnył do suplika, ale nic nie namacoł. Wszecko ś niego wysuł, ale godzinek nie było. Była tam grómniczka, dwa suche mertowe wiónki eszcze od wiesielo, ale sznuptychli s godzinkami ni ma. Zimne poty mu wystómpiły na czoło, zaklył aż sie obrozki na ścianie skrzywiły, gdo do pieróna s was wzión ty moji godzinki…Wszyjscy stoli jakby ich gdo do ziymie wraziuł, a każdy prawiuł: jo ni. Dwa palce do wyrchu – ryczy fojt, tóż wszyjscy dźwigli dwa palce do wyrchu, bo żodyn s nich nie był winny. Tóż to musioł wziónść Óndrasz tyn ancykryst! Wzión patyk i polecioł na wopniska, a wszecy za nim. Przilecioł tam, dziwo sie, a wszecy krowiorze stojóm w kupie nad Óndraszym, a ón borok sprawuje ty godzinki. Ty huncfócie jedyn! Zaczón prać patykiem po głowach, a ani sie nie dziwoł kogo. Fórt mioł przed oczami prózne miejsce we chlywie, kaj stoła jałówka. Sebroł sznuptychle do chałupy, wraziuł patyk do ziymie, coby wiedzioł wiela je godzin.
Pies ni mo duszy, ale dusza mo psa
Dojść dobrze sie trzeja było przirychtować każdego roku na wizytacyje. Ros za czas przijyźdźoł farorz, a wszecki dziecka wiynksze i miyńsze pytoł w kojściele s religije. Tyn farorz sie mianowoł Augustyn Płaczek, ón był potym dziekanym misteckim. To był przeogrómnie dobry człowiek, a mioł rod nasze cieszyński pieśniczki. Tóż jak jednego roku przijechoł, to sie mu przitrefiła wiesioło przigoda. Tyn dziyń przed ołtorzym stoło kupa dziecek, wszecki były uż taki wiynksze, farorz sie ich pytoł o rostomajte rzeczy, a óny mu rade wszecko wyrzóndzały. Nejwiyncyj sie cis do przodku taki mały chłapiec, fórt dźwigoł rynke, bo go było ledwo widzieć. Uwidzioł go farorz i sie go pyto: Tóż jak żejś je taki szykowny, tóż nóm powiydz esi pies mo dusze…a tyn farorz se robiuł ś niego błozna. Synek jednako prawi: Pies ni mo duszy, ale dusza mo psa a na miano ji je Vervajs, uż mie ros aji ugrys – prawi słusznie synek. Farorz sie musioł dzierżyć za gymbe, coby sie nie roseśmioł na cały kojściół przed dzieckami…
Ani nie zagrzmi
Łóńskigo roku tak słóńce poliło, że aż strach. Mojimu Tacikowi aż włosy na głowie zgorzały. A jedna paniczka s Katowic, co do nas przijechała, sie srobiła Murzinkóm. Była blóndynkóm a jak wyjyżdżała, to miała czorne włosy. W polu nic nie chciało róść, tóż jedna gaździnka poszła na fare do farorza i prawi: Wielebny, oto mocie pore grejcarów, a rzykejcie w niedziele, coby prziszoł deszcz. Farorz odewrzuł rynke, dziwo sie: piyńć Ryńskich. Woło: Paniczko, za piyńć Ryńskich, to wóm ani nie zagrzmi, a wy chcecie, coby loło! ...
Sakramyncki hóncfóty
Był też, wiycie, w jednej dziedzinie kole Skoczowa taki farorz, co jak wygłoszoł kozani na kozatelnicy, mioł we zwyku dycki rozczyniać rynkami i ciyngym bić piyńścióm po tej kozatelnicy. A jak wypóminoł tym swoim owieczkóm rostomajte wystympki i grzychy, dziepro waluł tuplowanie aji obiyma piynściami o tyn blat kozatelicy, aż w calutkim kojściele dudniło. Gorszyli sie też co ponikierzi, to je prowda, a zajś ministranci mieli dycki kupe uciechy. I jako tacy chłapczyska wiycie, smówili sie też ros, że mu cosikej na paskude srobióm. I hned cosi wymyślili. A było to pram w niedziele, na świyntych Pietra i Pawła. Przed kozanim dali mu pore pluskiewek na blacie kozatelnicy i pieknie przykryli tym serwetym, co na nim dycki był roscióngniynty. Za chwile też farorz wyszoł na te ambóne i mioł głosić kozani o Pietrze i Pawle. I zaczón tak: Świynci Pieter i Paweł to byli... to byli... a sakramyncki hóncfóty, ale jo wóm pieróny pokożym – wrzasnół tak na cały głos, bo jak prasnół, wiycie, tóm piyńścióm o tyn blat, tóż sie mu sie ty pluskiewki wbiły do rynki, aż z boleści chyba zaros tych wszyjstkich świyntych uwidzioł. Tóż se wielebny prziklón strasznie w kojściele, ale to na tych ministrantów, a ni na tych świyntych, jak byjście se myśleli.


text:
Wiela wskazuje na to, że we nŏszyj lidze dojdzie do zmiany drużiny. Łazi o klub ze…
Tag: #RozwojKatowice
Ruch Chorzów – Rozwój Katowice (DRUGO GALERIA)
Zapraszŏmy jesce na drugo galeria ze szpilu Ruchu Chorzów ze Rozwojem Katowice. Tym razym foty wykonoł…
Ruch Chorzów – Rozwój Katowice (GALERIA)
Ruch Chorzów zrymisowŏł ze Rozwojem Katowice na zakończynie 25 raji szpilów II Ligi 1-1. My gorko…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Rozwój Katowice ino u nos!
Dzisiŏj, ło godzinie 13:05, na sztadionie we Chorzowie, przi Cichyj 6 zacnie sie łostatni szpil 25…


text:
Papua-Nowo Gwinyjo
Papua-Nowo Gwinyjo (Papua New Guinea, Ńyzoležne Państwo Papui-Nowyj Gwinyje – Independent State of Papua New Guinea) – państwo we Uoceańije, we Melanezyje, ležy uůne we wjynkšyj tajli na wyspje Nowo Gwinyjo (w jei wschodńij tajli) a krům tygo na ůng. 2800 mjyńšych wyspůw. Grańica lůndowo mo yno s Indunezyjům, bez mořa sůmśaduje tyž s Australijům a Wyspůma Salůmůna. Doobkoua Papui-Nowyj Gwinyje sům wody Uoceanu Spokojnygo, Mořa Nowogwinyjskigo a Mořa Koralowygo.
Je to kraj we wjynkšyj tajli gůřysty, nojwyžšy wjyrch mo 4509 m n.p.m. Lične wulkůny. Kraj je nawjedzany bez třyńśyńo źymje a ńykej tsunami. Klimat sam je růwńikowy, gorki a wilguy. Bogaty nec řykůw a gynste losy.
Kraj zaśedlůny uod 60 tyś lot, bez Ojropejčykůw uodkryto we XVI wjeku, nale aže po XIX wjek kraj bůu bezma coukim ńyzbodany. Mjano "Nowo Gwinyjo" nadali krajowi žygloře s Hišpańije, skiž tygo, co tubylcy zdowali im śe podane na mjyškańcůw Gwinyje we Africe. Dziśejšo Papua-Nowo Gwinyjo powstoua bez skuplowańy dwůch terytorjůw downych kolůńji (mjymjeckij a brytyjskij), kere uobje dostouy śe pod admińistracyjo Australije, a uod 1975 uostou ńypodleguym państwym. We 1988 roku wyspa Bougainville průbowoua secesyje, we wolkach poginyuo přez 20 tyś. ludźi. Wyspa pozostoua we skuodźe Papui-Nowyj Gwinyje, nale dostoua autonůmijo.


text:
Sucre
Sucre je oficielna stolica Boliwiskeje a z něhdźe 240.000 wobydlerjemi šeste najwjetše město južnoameriskeho stata. Wone je stejišćo Wyšeho sudnistwa, mjeztym zo je sydło knježerstwa La Paz. Nadeńdźe so na juhu kraja we wysokosći wot 2800 metrow. Město słuša z lěta 1991 do swětoweho herbstwa UNESCO.
Město załoži so dnja 30. nowembra 1538 pod mjenom Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo a bě wot 1559 zarjadniske sydło španiskich teritorijow w dźensnišich statach Paraguay, Peru, Argentinska, Chilska a Boliwiska. Wot 1609 je wone tež sydło arcybiskopstwa. Po njewotwisnosći Boliwiskeje dósta město w lěće 1839 status stolicy a nowe mjeno po rewolucionarnym wjedniku Antonio José de Sucre. W lěće 1898 přepołoži so knježerstwowe sydło do La Paz.
W měsće knježi subtropiska wysočinska klima z přerěznej temperaturu wot 15,6 °C.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ludličenje 2012


text:
Wót nazymy lěta 2020 prezentěrujo Serbski muzej swóju nowu trajnu wustajeńcu wó kulturnych stawiznach Serbow w Dolnej Łužycy. Wóna dajo wjelerake doglědy do serbskego žywjenja něga a źinsa. Wótměnujuce muzejowe wobchójźenje z drogotnymi originalami, z wjelkeju procu naźěłanymi replikami a wšakorakimi medialnymi pórucenjami, pósrědnijo wjele zajmnego k temam wěra a nabóžnina, rěc a literatura, nałogi a narodne drastwy, muzika a jawišćowe wuměłstwo, ale teke wó industrializaciji a pśewrośenju kaž teke wobgrozenju a tšuśu domownje a identity.
Nowa stawna wustajeńca wó serbskich stawiznach a kulturje Dolneje Łužyce stoj pód gronidłom „Daś Serbstwo wobstawa! – Möge das Sorbentum fortbestehen!“. Wóna se zachopijo ze stawizniskim pśeglědom w formje casoweje smugi. Korty daju pśeglěd wó něgajšnych a źinsajšnych serbskich sedlišćowych stronach.
Jaden z nejstaršych eksponatow teje ekspozicije, wušej 600 lět stare źurja wjerbańskeje cerkwje, pówjeźo woglědarjow do prědneje wustajeńskeje śpy stawneje wustajeńce.
Wobchójźenje pó wustajeńcy pśiwobrośijo se spócetnje wěrje a religiji. Mimo wubranych faktow a pórědkich eksponatow k pśedkśesćijańskej wěrje wobjadnaju se tež temy christianizacija, reformacija a z tym zwisujuce wutwórjenje dolnoserbskeje pisneje rěcy, jeje wobgranicowanje, diskriminacija a póbrachujuce spěchowanje. Klucowe objekty w tej rumnosći su model Serbskeje cerkwje w Chóśebuzu (Kloštaŕska cerkwja) kaž tež źěle originalnych ławkow z toś teje cerkwje. Filmowe sekwence pódaju doglěd do aktualnego serbskego cerkwinego žywjenja.
W tematiski ako rěcny rum pómjenjonej wustajeńskej rumnosći prezentěruju se wubrane dolnoserbske rěcne pomniki – mjazy drugim faksimile nakšomneje glose w dolnoserbskej rěcy z lěta 1510, kótaraž jo nejstarše źinsa znate pisne znankstwo serbskeje rěcy.
Mimo wuznamnych spěchowarjow rěcy, wósebnje spisowaśelow a basnikarjow, cesće se how wósobiny, kenž su wótpowědnje zasłužbnje statkowali we 1880 w Chóśebuzu załožonem serbskem knigłowem towaristwje Maśice Serbskej. Wuwiśe dolnoserbskeje literatury mjazy swětowyma wójnoma, fašistiska zakazowańska politika, njedosegajuce spěchowanje w NDR a naźejapołne wuwiśe ze zachopkom Witaj-Projekta pó politiskej změnje se dalej tematizěruju.
Bydleński rum jo wěnowany wašnjam a nałogam w běgu žywjenja. Pśedstajenje wjeźo wót póroda pśez dupjenje, górjejbranje, młodosć, źěło a wšedny źeń, reju a swajźbu až ku smjerśi a žałowanjeju. Z toś tymi nałogami zwěžone regionalne serbske narodne drastwy stoje w srjejźišću prezentacije a pokazuju njewšednu wjelerakosć.
W srjejźišću teje rumnosći stoj industrializacija w Dolnej Łužycy a ta z tym zwězana asimilacija serbskeje ludnosći. Pokazujo se na wótchad źěłabnych mócow do wjelikich městow a wudrogowanje do zamórskich krajow kaž tež na zwikowanje togo serbskego w turizmje. Wusegujucy objekt jo originalna drogowańska lodka něgajšnych serbskich wudrogowarjow. Pśechod do pśiduceje rumnosći twóri tema změna a tšuśe łužyskeje kulturneje krajiny a wuznamne wójowanje wó jeje zachowanje.
How tematizěruju se tradicionelna serbska ludowa muzika, muzikowe instrumenty, serbska wuměłska a chorowa muzika ako tež rozwjaseleńska a rejowańska muzika. Wušej togo se pśedstajiju wuznamne dolnoserbske twóriśele muziki a woplěwanje derbstwa pśez lajskich a powołańskich jawišćowych wuměłcow.


text:
Sprjewja
Sprjewja jo něźi 400 km dłujka rěka, kótaraž běžy pśez zwězkowe kraje Sakska, Bramborska a Barliń. Zachopjeńk rěki jo we Łužyskich górach. Sprjewja ma tśi žrědła: w Habrachćicach, Neugersdorfje (abo gsb. Nowe Jěžercy) a pśi Kotmarje. Z górow běžy rěka pśez Budyšyn a Łužysku nižynu do Dolneje Łužyce. Ako nutśikokrajna delta Sprjewje zachopiju se slězy Chóśebuza Błota. W Barlinju wulewa se Sprjewja do Habole.
W dolnoserbskich jsach groni se Sprjewi zwětšego jano Rěka.
Nejwažnjejše města pśi Sprjewji[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nejwažnjejše města a jsy nad Sprjewju:
Rěcki a pódlowe rěki wót Sprjewji[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Moskwa/Kijew (B/SN). W Ruskej a na Ukrainje swjećachu hody hakle 7. januara. Kaž ruska powěsćernja rozprawja, běchu po cyłym kraju swjatočne nócne hodowne wobrjady. Patriarch Kyril jako najwyši zastupjer ruskeje ortodoksneje cyrkwje je w Moskowskej katedrali Chrysta Wumóžnika Božu mšu swjećił, na kotrejž bě nimo stow wěriwych tež ministerski prezident Dmitrij Mjedwjedew. Ličba wěriwych w Ruskej dale přiběra.
Kniha jenož hišće internetnje
Drježdźany (B/SN). We wědomostnej publikaciji wo Mišnjanskej diecezanskej synodźe (1969–1971) wudawaćelej, prelat Dieter Grande a bywši nawoda Domu biskopa Bena w Smochćicach dr. Peter-Paul Straube, wobswětlatej, kajke běchu puć a nadawki cyrkwje pod ćežkimi wuměnjenjemi socializma w NDR. W Benno-nakładnistwje wušła kniha je wupředata. Dokelž pak je 30 lět po powalenju murje zajim dale wulki, nakładnistwo na swojej platformje wozjewja, zo je cyły tekst knihi nětko internetnje přistupny, a to pod Grande, Dieter / Straube, Peter-Paul, Die Synode des Bistums Meißen 1969–1971. Die Antwort einer Ortskirche auf das Zweite Vatikanische Konzil. Leipzig 2005.


text:
Stanisław Neblik: Jako uczyć jynzyka ślōnskigo?
Ze wszystkich strōn słyszy sie płacz, jako to ta Warszawa je niydobro, bo niy chce nōm dać uczyć jynzyka ślōnskigo we szkole. Dyć, jo se tak myśla, wiela to pōmoże, jak już nōm sie zgodzōm uczyć tego jynzyka? A możno trza sie spytać inakszy: wiela to zaszkodzi tymu jynykowi? Możno sie sam terazki kery na mie pogorszy. Jako, zgoda na uczyni jynzyka ślōnskigo we szkołach może mu zaszkodzić? Mie sie zdo, że może, jak bydymy kogoś „zmuszać” do tego uczynio. Tōż co robić? Niy uczyć? Uczyć!!! Najlepszōm naukōm je dobry przikłod, tōż trza ludziōm, tym starszym i tym młodym, pokozać tyn dobry przikłod, coby chcieli sami sie uczyć, coby prosiyli sie ô to. Jako to zrobić? Godać – dycko a wszyndzie. Znane Ślōnzoki muszōm zacznyć godać publicznie. Cały czas je tego za mało. Idzie welōnek, wybory, godo sie ô jynzyku ślōnskim, nauczaniu regiōnalnym, ale wszystko to godo sie … po polsku. Jo rozumia, że niy kożdy poradzi godać, abo mo ta ôpowoga, coby godać po ślōnsku do cudzych ludzi, ale bez tego dobrego przikładu niy namōwiymy ludzi do godanio, ani uczynio sie po ślōnsku. Cały czas my sami robiymy za mało, comy ludzi namōwić do godanio, czytanio a pisanio po ślōnsku. Je to tak trudno zrobić strōna ŚPR po ślōnsku? Abo chocioż te pora pōnktōw programu napisać w jynzyku ślōnskim? Padocie, że Wōm niy trza zgody ze „cyntrale”, tōż pokożcie, że godać po ślōnsku niy yno niy ma gańba, ale je to coś, czym sie mogymy chwolić. Możno wtedy niy trza bydzie ludzi „zmuszać” do uczynio sie po ślōnsku, yno ci ludzie zmuszōm władza, coby im dała ta przileżytość do uczynio sie.
Nic, a nic
Dziadku, co mówisz? – pyto sie wnuk starzika –
Wiesz, że ja tych słów nic, a nic nie chwytam.
Nic już, nic – pado starzik – tak se yno płacza.
Co by se pogodać, trza by nōm tłōmacza.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Marcin Melon: Naôbkoło truły
– Śmiertka, synek, zaczym po kogo przidzie i go weźnie, to zowdy przōdzij dowo znaki – ôsprowiała ōuma, a jo, bajtel, suchōł tego rod roz, drugi, setny, terozki ani niy poradza porachować wiela razy – Pamiyntōm wilijo cwaj-und-fircich. Starka sie prawie do nos wkludzili, coby my same niy byli, bo tata byli przi wojsku, a mamy wziynli do lazarytu. I kajś tak wele jedynostyj, ôroz cosik prasło! Pierōnowe larmo, godōm ci! Wejrzeli my wszyske trzi jedna na drugo, a to tako maśnica, kero mieli my stoć ôd iks lot na fynsterbrecie, śleciała na zol i sie poczaskała. Nale po jakiymu? Dyć żodyn jij niy ściepnōł! Ani nic niy tōmpło, co je louz? My ino wejrzały jedna na drugo, a starka pokiwali gowōm i godajōm: „Ja, ja, na zicher to sie Rozalce terozki umarło.” Jak my zaczły ślimtać… I richtiś, prawie wtynczos, kej ta maśnica śleciała z ôkna, naszyj mamie sie umarło w tym lazarycie. Gynau ô tym czasie! Jo to sie, synek, pierōnym lynkōm śmiertki…
Terozki ōumy tyż już niy ma z nami, gynau jak niy ma cōłkigo tamtego Ślōnska. No to co je? Jakiś nowy Ślōnsk? A możno tyn som, ino trocha inkszy? A my, Ślōnzoki ciyngym kukōmy do zadku i rzykōmy, coby nōm dali nazod tyn downy. Bo dyć za starego piyrwyj wszysko było lepij, ino niyskorzyj sie popśniło. Piyrwyj bōł sam ordnung, kożdy miōł w zocy ciynżko robota, bajtle były wiyncyj usuchane. No i wszyscy godali po naszymu, a pierōniyli ino wtynczos, kej cosik ich fest zeszterowało. Wszysko świynte, wszyscy świynci. Wiela by my dali, coby zaś mieć sam nazod tamtyn Ślōnsk… Co to godo ô nos, Ślōnzokach? Abo sōm my naprowdy choby bajtle, kere niy poradzōm spokopić, co cosik ańfach musi iś weg, coby zrobić trocha placu na nowe? Możno skuli tego durś niy poradzymy wynokwić jak mo wyglōndać Ślōnsk terozki. A jak ftoś mo jakiś anōng, to inksze niy chcōm go suchać…
A możno to beztōż, co tamte „Za-Starego-Piyrwyj” niy umarło tak ańfach, jak sie umiyro? Możno niy dali nōm czasu, coby sie to wszysko poukłodać we gowach? Za gibko to sie podzioło w tym sztyrdziystym piōntym. Wczorej bōł sam Ślōnsk, kery my dobrze znali, a dzisiej ôroz wszandy naôbkoło pōłno Rusōw i tych gizdōw z bioło-szerwonymi ôpaskami na rynkach, kerych tak sie boła moja ōuma. No, a za nimi te boroki na drabiniokach, z kerych nojprzōd my sie śmioli, a za chwila ône napoczli nos tricować. Zrobiyli Czesława z ujka Alfryda, a Ywald, piyrszy szac ôd mojij ōumy, poszōł rano na gruba, a skończył tyż na grubie, ino hań fōrt daleko, kajś w Rusach… Ani my sie niy pokapowali, a już niy było tego naszego Ślōnska. Umarło mu sie. Żodyn nom niy pedziōł, na co mōmy sie narichtować, żodyn niy ściepōł przōdzij maśnicy, ani niy dōł inkszych znakōw. Możno to skiż tego my ciyngym niy poradzymy prziś ku tymu, co cosik umarło, ino drałujymy i tańcujymy naôbkoło tyj truły, tego szranku z zawartym rajn umrzikiym, naôbkoło tyj idyji downego Ślōnzoka, choby jakeś zombioki…
A możno to blank niy ô to sie rozchodzi?
We sobota ô czwortyj popołedniu, we Muzyjum Gōrnoślōnskim we Bytōniu bydymy ôsprowiać ô ślōnskich umrzikach. Przidźcie.
„Godki o umrzikach, czyli o Śląsku, który odchodzi” – spotkanie z cyklu „Śląsk w kontekście”, data: 3 listopada 2018 (sobota), godz. 16.00, miejsce: Centrum Edukacji, pl. Jana III Sobieskiego 2, prowadzi: Magdalena Pospieszałowska, gość: Marcin Melon, wstęp wolny
Marcin Melon – nowiniorz, felietōnista, rechtōr, Ślōnzok. Dwa razy wygroł konkurs na “Jednoaktōwka po ślōnsku”. Autor kultowej seryje ô “Kōmisorzu Hanusiku“.


text:
Po dobyću mišterstwa kónc apryla (SN wo tym rozprawjachu), njeplanuja wolejbulistki Drježdźanskeho sportoweho kluba (DSC) tučasnje žadyn wotpočink abo dowol, ale maja wažne nadawki w jednotliwych narodnych mustwach. Měrko Korjeńk je tule krótki přehlad zestajał:
Němska
Za narodne mustwo wolejbulistkow su z Drježdźanskeho kadra štyri hrajerki nominowane, nadběhowarce Jennifer Janiska a Lena Stigrot, srjedźna blokowarka Camilla Weitzel a přihrawarka Sarah Straube. Za 19lětnu Straube je to prěnja nominacija za A-narodne mustwo. Pod nawodom trenarja Alexandera Waibla je so talentowana přihrawarka na partije přećiwo Francoskej spočatk meje přihotowała. Camilla Weitzel, Lena Stigrot a Jennifer Janiska přihotuja so na narodnu ligu, kotraž je wot 25. meje do 20. junija w italskim měsće Rimini planowana. Swětowy wolejbulowy zwjazk FIVB je ju prěni raz lěta 2018 za žony a paralelnje za muži zawjedł. W Riminiju nastupi 16 žonjacych teamow, a kóždy ma w předkole 15 hrow. Po tutym programje wubědźuja so najlěpše štyri mustwa wo dobyćerja.
Šwicarska


text:
Je-li někajka mašina skóncowana, daš ju porjedźeć, abo trjebaš nowu, zo by swoje dźěło zmištrować móhł. Tež w gmejnje Ralbicy-Róžant so tuchwilu z tajkim prašenjom zaběraja. To pak je z ćežemi zwjazane.
Ralbicy (JK/SN). Zyma so bliži a komuny přihotuja naprawy za zymsku słužbu. Přewažnje činja to w swójskej zamołwitosći a z wotpowědnej techniku. To běchu dotal tež w gmejnje Ralbicy-Róžant tak činili. Gmejnski traktor pak, mjeztym nimale 20 lět stary, dyrbi znowa do reparatury. Hač pak budźe hač k prěnjemu sněhej zaso zasadźomny, je njejasne. Tohodla su so w gmejnskej radźe hižo w juliju na to dojednali, kupić nowy, wšitkim načasnym žadanjam komunalneho dźěła wotpowědowacy traktor. Tež wudawki we wysokosći 285 000 eurow su při nastajenju lětušeho hospodarskeho plana za to zaplanowali. Ale traktor dotal hišće žadyn nimaja.


text:
Historyjo w 1000 słōw: Karl Denke, kanibal ze Ślōnska
20 grudnia 1924 roku Adolf Hitler rychtowoł sie do wychodu z heresztu we Landsbergu nad Lechym na Bajerach. Siedzioł w nim ôd 264 dni za zôrganizowanie puczu we München i hned mioł dokludzić cołke Niymcy do szalyństwa. W tym samym czasie sześset kilōmetrōw na pōłnocny wschōd, do Münsterbergu na Dolnym Ślōnsku przijechoł bezrobotny czelodnik stolarski Vinzent Olivier i hned dziynki niymu miało sie skōńczyć inksze szalyństwo.
Münsterberg to niy było sroge miasto, bo miyszkało w nim trocha bez ôziym tysiyncy ludzi. Downo tymu nazywało sie po wasserpolsku Zambice, bezma ôd Zymba, co sam miyszkoł, jak jeszcze sie nic niy zapisowało. Ale kole 1250 roku, przi lokacyji, dostało miano Münsterberg i tak już ôstało. Kedyś to było miasto głōwne ksiynstwa münsterberskigo, ale princ Karl Josef przedoł je we 1791 krōlowi Friedrichowi Wilymowi za 450 tysiyncy ryńskich i już niy było miastym głōwnym. Ale niy żyło sie źle, bo szło cugym zajechać prosto do Wrocławia, a we mieście była fabryka kōnserw, ceramiki, cukrownia i piwowar. Kultury tyż niy brakowało.
Olivier znod nocleg we schrōnisku Herberge zur Heimat, a na drugi dziyń wziōn chodzić po żebrze. Na Teichstrasse 10 dostoł dwa grosze ôd żōny ôd rechtora i zaklupoł na dźwiyrze ôd sōmsiada. Ôtwar mu Karl Denke.
Denke to bōł dobry chop. Pobożny. Na wanielickich pogrzebach krziż nosiōł, ôstudy żodnyj niy robiōł, niy piōł, ani niy kurzōł. Chocioż mu było 54 lata, to nigdy niy mioł kōntaktōw ze kobiytami, tōż niykerzi go mieli za ciepłego brata. Ale to ino klajtury były. Denke, co na niego nawet godali pieszczotliwie „Vatel” (po dolnoślōnsku tacik abo tatulek), to bōł porzōndny chop, co mioł zwolo ôd miasta na ôbnośny handel, i przedowoł po dōmach skōrzanne poski, hōzyntregi i szplatki do strzewikōw, a ôkrōm tego handlowoł miynsym i kośćmi.
Tatulek zaprosiōł Vincenta do pōmiyszkanio i pedzioł, że do mu dwa grosze za napisanie listku do brata. Tyn dostoł kartka, filok, siod, i usłyszoł piyrsze słowa: „Adolf, du dicker Wanst” (Adolf, ty tusty basie). Tego sie niy spodziywoł, tōż sie ôsmioł i ôbrōciōł do Denkego. Tak samo sie niy spodziywoł, że ôd gospodorza dostanie szlag zaôstrzōnōm kopaczkōm. Mioł ale szczyńście, bo bez to, że sie ôśmioł i ruszōł, Denke niy cylnōł tam, kaj chcioł. Oliver przerażōny wziōn walczyć ô żywobycie. W kōńcu poradziōł wyrwać napastnikowi norzyńdzie z rōnk, wylecioł z chałpy i wrzeszczoł ô pōmoc. Usłyszeli go synowie ôd sōmsiadki i rechtōr, i jymu Vincent doł zakrwawiōno kopaczka. Denke za nim krziczoł, że ôn go chcioł ôkraś.
Oliver prziszoł na kōmisariat i pedzioł ô tym, co sie stało. Szandarzi nojprzōd niy chcieli mu wierzić, bo cudzy elwer ôbskarżoł przeca porzōndnego chopa, i zawarli go do cele. Zawołali ale dochtora i tyn stwierdziōł, że Vincent richtich mo ciynżke rany. Wtynczos postanowiyli zastawić Denkego i przesuchać ôd niego sōmsiadōw. Vatel tuplikowoł, że zaatakowoł żebroka, bo doł mu piniōndze, a tyn go prōbowoł ôkraś. Policyjo niy mogła zrobić nic inkszego, jak zawrzić Denkego w hereszcie do czasu wyklarowanio sprawy. Ô pōł dziesiōntyj na wieczōr sierżant Palke wejzdrzoł do cele i znod Denkego mortwego, bo tyn ôbiesiōł sie na sznuptychli.
We pyńdziałek rano Oliver bōł przesuchany, a w tyn sōm dziyń przociele ôd Denkego poprosiyli władze ô wydanie jego ciała, żeby go mogli pogrzebać. We Wilijo szandarzi poszli do jego pōmiyszkanio, żeby zabezpieczyć statek, i tam naszli totalny horror. We pōmiyszkaniu i we szopie znodli połno peklowanego miynsa. Była tam tyż maszina do produkowanio mydła, a kole nij leżały narychtowane ludzke kości. Na ścianie wisiały dziesiōntki poskōw, hōzyntregōw i szplatek do strzewikōw ze ludzkij skōry. Ôkrōm tego było tam tyż 420 ludzkich zymbōw, we szranku moc szot, niykere pokrwawiōne. Na fynsterbrecie i na stole leżały dokumynta ôd Hermanna Müllera ze Zielōnogōry, Johanna Thomalle ze Wielkich Strzelec, Karla Seidla, Kaspara Hubalka i Adolfa Salischa.
Znojdziōne miynso było wysłano do laboratorium we Wrocławiu, a tam sie pokozało, że ône było ludzke i noleżało do trzech ôsōb. W kōńcu szandarzi poradziyli zidyntyfikować dwadziścia ôfiar ôd dobrego Papy Denke:
- Heinrich Bruchmann, stolorz,
- Franz Neiss, robotnik dziynny,
- Johann Klose, krawiec,
- Robert Lorenz, masorz,
- Ewald König, krawiec,
- Paul Lux, robotnik,
- Johann Gröger, krawiec,
- Emil Exner, siodłok,
- Josef Nierlich, knop,
- Hermann Müller, ślusorz,
- Oskar Heinzel, robotnik,
- Julius Busch, piekorz,
- Wilhelm Rathmann, robotnik,
- Karl Becker, malyrz,
- Hermann Kuschinke, ôgrodnik,
- Adolf Salisch, cukernik,
- Karl Seidel, siodłok,
- Friedrich Lazina, piekorz,
- Max Heidenreich, kowol,
- Kaspar Hubalek, robotnik,
ale to pewnikym niy sōm wszyjscy, bo rachuje sie, że mōg zabić nawet sztyrdziści ôsōb. Co ciekawe, sōmsiadōm ôd Denkego niy prziszło do gowy, że ôn by mōg robić co złego. Chocioż słyszeli klangi piyłowanio i rōmbanio, to myśleli, że ôn zabijoł psy i handlowoł jejich miynsym, bo widzieli skōry ôd psōw (Niymcy były w tym czasie we głymbokim kryzysie i jedzynie miynsa z psa noleżało do porzōndku dziynnego).
Denkego pochowali 31 grudnia ô pōł siōdmyj rano we niyôznaczōnym grobie na münsterberskim smyntorzu. Oliver bōł przekozany do gyrichtu, i 15 stycznia ôd syńdziego dostoł dziesiyńć dni heresztu za smykanie sie.
Nojsrogszo panika wybuchła we Wrocławiu, jak sie pokozało, co Denke zrobiōł, bo bōł znany we Wrocławiu ze tōnigo miynsa. Przedowoł na targowiskach „peklowane wieprzowe miynso bez skōry”. Zaroz masorzōm spadły ôbroty, a ludzie dostowali żołōndkowyj niymocy.
Chałpa, kaj Tatulek Denke mordowoł swoje ôfiary, durch stoji we Ziymbicach. We 1928 roku wziōn go w nojym miyszkaniec Münstrbergu, co mu było Ratzky. We 1945 bōł na zicher wysiedlōny, a na jego miyjsce prziszli inksi.
Bez to, że mordyrz sie ôbiesiōł podwiela bōł przesuchany, nigdy sie niy dowiymy, czymu mordowoł, ani co naprowda robiōł ze miynsym i kośćmi. Niy wiymy tyż, co sie stało ze czaszkami ôd ôfiar, bo żodno sie niy znodła. Mogymy ino dōmyślać sie, jako była cołko historyjo kanibala z Münsterbergu.


text:
Mississippi
Mississippi je 3.778 kilometrow dołha wulkorěka w Zjednoćenych statach Ameriki. Wužórli so z jězora Itasca w sewjernym zwjazkowym staće Minnesota, běži potom hłownje do južneho směra a wuliwa so něhdźe 150 kilometrow južnje města New Orleans z deltu do Mexiskeho golfa Atlantiskeho oceana.
Jeho najdlěši přitok Missouri je hač k zjednoćenju z Mississippijom wo wjele dlěši (4087 km), tak zo tworitej wobě rěce z cyłkownej dołhosću wot 6051 kilometrow štwórty najdlěši rěčny system na zemi.
Na puću k morju přeprěkuje rěka wósom ameriskich zwjazkowych statow: Minnesota, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee, Mississippi a Louisiana. Nimo toho twori wona hranicu Wisconsina a Iowy. Hač na wokolinu wulkich jězorow wotwódnja wšě kónčiny mjez Rocky Mountains na zapadźe a Appalachami na wuchodźe, wobsahujo 31 zwjazkowych statow a dwě kanadiskej prowincy. Delta Mississippija pola New Orleans słuša do najwjetšich na swěće.
Mjeno pochadźa prawdźepodobnje z rěče Alkonkinow a wobsteji ze słowow messe („wulka“) a sepe („woda“). W ameriskej wobchadnej rěči praji so Mississippijej husto Old Man River.


text:
Pola Wojerec planuje krajny zarjad za rěčne zawěry klětu wobšěrne saněrowanje nasypa podłu Čornicy a Čorneho Halštrowa. Přihotowanske dźěła tam hižo z połnej paru běža.
Wojerecy (SN/MWj). 18 nowych kwartěrow za njetopyrje je Wojerowska wodowa mištrownja wčera při Čornym Halštrowje pola Wojerec připrawiła. Njetopyrjowe kašćiki su jedna z wjacorych kompensaciskich naprawow za planowane saněrowanje nasypa podłu Wojerowskeje Čornicy a Čorneho Halštrowa, štož maja za přichodne lěto předwidźane. Kaž krajny zarjad za rěčne zawěry (LTV) informuje, trjebaja rozdźělne družiny njetopyrjow tež rozdźělne kwartěry. Tohodla zasadźa w swojej akciji tři wšelake njetopyrjowe kašćiki. Zo bychu małe cycaki swój nowy domicil tež přiwzali, připrawja je we wysokosći znajmjeńša štyrjoch metrow. Dokelž maja njetopyrje rady ćopło, njesmědźa jich kašćiki do sewjera wusměrjene być. Nimo toho dyrbitej přilět a wotlět bjez zadźěwkow móžnej być.


text:
Asmara
Asmara (tigrinya: ኣስመራ Asmera, arabsce أسمرة) je stolica a z 800.000 wobydlerjemi najwjetše město Eritreje we wuchodnej Africe. Leži w nutřkownym kraju na wysokej runinje a je na wysokosći 2.300 metrow nad mórskej hładźinu jedna z najwyše ležacych stolicow na swěće.
Dla wysokeho połoženja knježi w Asmarje přez cyłe lěto přijomna klima z ćopłymi dnjemi a chłódnymi nocami. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Teritorij dźensnišeho města bu we 1880tych lětach wot etiopiskeho kejžora Jana IV. wobsadźeny a dotalne sydlišća wutwarjene k stolicy prowincy Hamasije. 1889 bu wot Italskeje wobsadźene a sta so w lěće 1900 město horceho přistawneho města Massawy při Čerwjenym morju ze stolicu italskeje kolonije Eritreja. Wot 1911 wobsteješe železniski zwisk z Massawu.
Za čas italskeho fašizma wuwiwaše so město jako wuchadźišćo planowaneho dobywanja Etiopiskeje spěšnje a měješe 1936 wjace hač 100.000 wobydlerjow, z nich wjace hač połojca Italčenjo. Wot 2017 słuša italski dźěl města jako „modernistiske město Afriki“ k swětowemu herbstwu UNESCO.
Přez konfederaciju Eritreje z Etiopiskim kejžorstwom w lěće 1952 zhubi Asmara swój status jako krajna stolica. Wot 1963 knježeše wobydlerska wójna wo njewotwisnosć Eritreje, kiž skónči ze zdobyćom Asmary přez jednotki eritrejskeje EPLF dnja 24. meje 1991. Wot toho časa je město stolica samostatneho kraja Eritreja.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Priwatna webstrona wo Asmarje (jendź.)


text:
Něćin
Něćin (němsce Niethen) je hornjołužiska wjeska w sakskim Budyskim wokrjesu a słuša ke gmejnje Bukecy. Leži 210 m nad mórskej hładźinu na prawym boku rěčki Koporčanka.
Susodne wjeski su Rodecy w sewjeru, Kołwaz w juhowuchodźe, Koporcy w juhu, Pomorcy w juhozapadźe a Wawicy w zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Conradus Nydener pochadźa z lěta 1338.[2] Nahladne Něćinske hrodźišćo wysoko nad Koporčanku hraješe pak hižo dołho do toho wažnu rólu při zakitowanju wuchodnych mjezow Milskeje. Ležownostne knjejstwo w Něćinje dźělachu so w lěće 1777 tamniše ryćerkubło, kuble w Njechornju a Běłej Horje kaž tež krajne hejtmanstwo w Budyšinje. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 125 wobydlerjow, z nich 104 Serbja (83 %) a 21 Němcow.[3]
Jednanje romana Marje Kubašec Lěto wulkich wohenjow hraje hłownje w Něćinje a susodnych Koporcach.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Bukecy
- ↑ Něćin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 106. → wšě wjeski


text:
Ryptura
Ryptura (uać. hernia) – patolůgične uwypuklyńy zawartośći dukli ćoua (nojcyńśći dukli lajbowyj) bez uotwůr we powuokach, na placu zwonym "mjejscym uo uobńižůnyj uopornośći" (uać. locus minoris resistententiae). Ryptura, půmimo uobjygowyj uopińje, ńy powstowo uoroz pod ajnflusym dužygo wyśiuku. Wyśiuek može přičyńić śe do ujawńyńo ryptury, kero istńoua zawčasu. Wspůučeśńy za nojwažńijšo přičyna powstawańo ryptur mo śe wrodzůne zabuřyńo syntezy a dygradacyje wuůkyn kolagynowych. Wroz s wjekym zachodźi dygradacyjo tych wuůkyn, stůnd tyž čynstše wystympowańy ryptur we wjeku staršym.


text: Wulke Ždźary (AK/SN). Łazowska gmejnska wohnjowa wobora chce wužadanjam přichoda wotpowědować. To podšmórny nawoda Torsten Hansen minjeny pjatk na jeje lětnej hłownej zhromadźiznje we Wulkich Ždźarach. „Mamy wukonliwu woboru. Měli ju tež dale zachować“, praji Hansen w swojej rozprawje. Starosćiwje zhladowaše wón na woteběracu ličbu kameradow. Wot 265 w lěće 2014 bě jich loni jenož hišće 214. Runočasnje je ličba w starobnym a čestnym wotrjedźe wot 153 na 174 rozrostła. Poměrnje stabilne je wuwiće pola młodźiny. Nimo jědnaće woborow dorosćenych ma gmejna Łaz pjeć młodźinskich woborow w Bjedrichecach, Hermanecach, Koblicach, Šćeńcy a Běłym Chołmcu. Za po płoninje druhu najwjetšu gmejnu Sakskeje je to nahladne. „Demografiska změna zawostaja swoje slědy“, Hansen podšmórny. Mjenje wobornikow dyrbješe loni nimale dwójce telko zasadźenjow zmištrować kaž lěto do toho. Předewšěm w juniju (28 zasadźenjow) a w oktobru (29 zasadźenjow) su wobornikow často wołali, zo bychu po wichorach škody rumowali.


text:
Režie:Ryszard Zatorski, Natalia Koryncka-Gruz, Maciej Dejczer, Piotr Wereśniak, Waldemar Szarek, Roland Rowiński, Mariusz Malec, Adam Iwiński, Jacek Gąsiorowski, Jarosław Sypniewski, Łukasz Kołodziej, Kinga Dębska, Krzysztof Rogala, Marek Bukowski, Iwona Siekierzyńska, Krzysztof Łukaszewicz, Kinga Lewińska, Jarosław Banaszek, Justyna Nowak, Marcin Krzyształowicz, Jacek Filipiak, Jose Iglesias Vigil, Michał Gadomski, Anna Wieczur-Bluszcz, Anna Jadowska, Leszek Korusiewicz, Michał Wnuk, Agnieszka Trzos, Sylwester Jakimow, Michał Węgrzyn, Eugeniusz Pankov, Anna Maliszewska (více)
Scénář:Ilona Łepkowska, Ryszard Zatorski, Katarzyna Grochola, Przemysław Angerman, Alina Puchała, Paweł Jurek, Marcin Strzelecki, Wiesław Powaga, Marta Kuszewska, Agnieszka Olejnik, Monika Zięba, Ewa Ratusińska, Katarzyna Leżeńska, Grażyna Wilczyńska, Karolina Szymczyk-Majchrzak, Katarzyna Majewska, Justyna Pobiedzińska, Agnieszka Lampka, Katarzyna Terechowicz, Marta Majewska, Tomasz Gazda, Marta Michalak, Zygmunt Gołąb, Wojciech Nerkowski, Jolanta Niedźwiecka (více)
Kamera:Tomasz Dobrowolski, Piotr Bernat, Damian Pietrasik, Wojciech Todorow, Michał Englert, Jacek Fabrowicz, Weronika Wojnach, Tomasz Wójcik, Krzysztof Wawrzyniak, Jan Budzowski, Maciej Majchrzak, Wojciech Oleksiejuk, Waldemar Szmidt, Piotr Bernaś, Marek Traskowski (více)
Hudba:Sebastian Krajewski, Bartosz Chajdecki
Hrají:Teresa Lipowska, Witold Pyrkosz, Dominika Ostałowska, Małgorzata Pieńkowska, Kacper Kuszewski, Joanna Koroniewska, Robert Gonera, Małgorzata Kożuchowska, Ewa Wencel, Paweł Małaszyński, Stanisław Brudny, Zbigniew Suszyński, Paweł Okraska, Monika Krzywkowska, Ilona Ostrowska, Katarzyna Herman, Bronisław Wrocławski, Weronika Rosati, Henryk Talar, Julia Pietrucha, Mariusz Ostrowski, Rafał Królikowski, Izabela Kuna, Mateusz Banasiuk, Edyta Torhan, Krzysztof Chodorowski, Boguslawa Pawelec, Andrzej Blumenfeld, Katarzyna Zielińska, Marcin Bosak, Marcin Rój, Joanna Orleańska, Katarzyna Kołeczek, Mirosław Krawczyk, Tamara Arciuch, Olga Frycz, Olga Bołądź, Marieta Żukowska, Anna Dereszowska, Dariusz Taraszkiewicz, Maciej Kozłowski, Krzysztof Stelmaszyk, Magdalena Walach, Małgorzata Pieczyńska, Sławomir Orzechowski, Ewa Bukowska, Bożena Stachura, Jacek Poniedziałek, Anna Karczmarczyk, Mariusz Bonaszewski, Maurycy Popiel, Anita Jancia, Jan Jankowski, Edward Linde-Lubaszenko, Emilian Kamiński, Emil Karewicz, Karolina Chapko, Jerzy Schejbal, Andrzej Łapicki, Dominika Kluźniak, Agnieszka Warchulska, Przemysław Cypryański, Sambor Czarnota, Dorota Landowska, Aneta Todorczuk-Perchuć, Janusz Zakrzeński, Cezary Morawski, Hanna Mikuć, Andrzej Precigs, Barbara Horawianka, Hanna Bieluszko, Joanna Jędryka, Ryszard Radwański, Joanna Moro, Maciej Szary, Ewa Drzymała, Bartłomiej Świderski, Tadeusz Chudecki, Marek Kalita, Antonina Girycz, Anna Wendzikowska, Sławomir Holland, Jerzy Próchnicki, Agnieszka Więdłocha, Dominika Figurska, Robert Jarociński, Michał Rolnicki, Maja Bohosiewicz, Barbara Kurdej-Szatan, Magdalena Pociecha, Magdalena Waligórska, Krzysztof Włodarczyk, Klaudia Kąca, Agnieszka Żulewska, Karolina Porcari, Piotr Witkowski, Adam Biedrzycki, Włodzimierz Adamski, Tomasz Dedek, Bartosz Waga, Piotr Grabowski, Wojciech Żołądkowicz, Ewa Borowik, Zbigniew Waleryś, Piotr Trojan, Daria Widawska, Mateusz Janicki, Katarzyna Dąbrowska, Andrzej Konopka, Łukasz Stawowczyk, Michał Czernecki, Tomasz Sobczak, Marcin Kwaśny, Artur Łodyga, Piotr Nowak, Robert Rozmus, Maciej Jachowski, Mateusz Dewera, Steffen Möller, Klaudiusz Kaufmann, Sandra Samos, Sylwia Juszczak-Krawczyk, Maja Wudkiewicz, Mikołaj Roznerski, Konrad Łaszewski, Andrzej Szczytko, Tomasz Zaród, Radosław Garncarek, Joanna Borer, Elżbieta Kijowska, Janusz R. Nowicki, Michał Konarski, Waldemar Kownacki, Kamila Kamińska, Beata Fido, Rafał Walentowicz, Magdalena Górska, Norbert Rakowski, Bartosz Turzyński, Małgorzata Moskalewicz, Henryk Rajfer, Krzysztof Szczepaniak, Ludmiła Warzecha, Paweł Kleszcz, Łukasz Chmielowski, Eryk Kulm, Paweł Brandys, Tomasz Oświeciński, Zuzanna Grabowska, Małgorzata Klara, Laura Breszka, Olga Omeljaniec, Artur Krajewski, Martyna Peszko, Marcin Janos Krawczyk, Masza Bogucka-Bauman, Zbigniew Dziduch, Robert Stanczak, Aleksandra Kusio, Jakub Serwaczak, Anna Pindera, Kinga Głogowska, Izabela Stęclik, Krystyna Szydłowska, Joanna Szurmiej-Rzączyńska, Patrycja Lipińska, Katia Paliwoda, Bianka Gibaszewska, Alicja Sapryk, Antoni Jeżewski, Michalina Brudnowska, Jacek Lenartowicz, Marta Ścisłowicz, Rafał Mroczek, Anna Gzyra, Robert Moskwa, Andrzej Młynarczyk, Feliks Matecki, Dominika Łakomska, Joanna Osyda, Marcin Mroczek, Krystian Wieczorek, Andrzej Niemirski, Jacek Kopczyński, Anna Mucha, Katarzyna Cichopek, Joanna Derengowska, Mariusz Zaniewski, Agnieszka Sienkiewicz, Maciej Wojdyła, Maciej Adamczyk, Mirosława Niemczyk, Marcjanna Lelek, Iga Krefft, Wacław Warchoł, Krystian Domagała, Jakub Jankiewicz, Małgorzata Rożniatowska, Daria Iwan, Maria Głowacka, Damian Kwiatkowski, Maksymilian Bogumił, Hanna Chojnacka, Adrian Żuchewicz, Tomasz Traczyński, Maria Rybarczyk, Artur Barciś, Hiroaki Murakami, Wojciech Majchrzak, Marta Król, Dorota Liliental, Mirosław Zbrojewicz, Julia Wróblewska, Przemysław Bluszcz, Jan Kozaczuk, Jacek Zawada, Romana Filipowska, Filip Gurłacz, Robert Wabich, Franciszek Przanowski, Gabriela Raczyńska, Joanna Łaganowska, Józef Onyszkiewicz, Aleksander Calski, Monika Grzechnik, Jacek Bereżański, Adam Wnuczko, Klaudia Derebecka, Michał Marciniak, Kamila Blichowska, Mira Baranowska, Kamil Pruban, Mirosław Kuźniak, Michał Piprowski, Katarzyna Ogrodniczak, Maciej Orłowski, Marta Kurzak, Stanisław Dusza, Sandra Stencel, Karolina Żuk, Jan Laszuk, Włodzimierz Osiński, Izabella Dziarska, Jacek Jurkiewicz, Konrad Sierski, Joanna Ginda, Mirosław Zielonka, Olga Żmuda, Szymon Kusarek, Anna Szawiel, Mateusz Krasowski, Monika Wierzbicka, Helena Kijewska, Renata Rubinkowska, Anna Krypczyk, Stanisław Szczypiński, Natalia Kiser, Katarzyna Dziurska, Beata Sadowska, Anna Stachowska, Bartosz Karcz, Jakub Józefowicz, Violetta Paprocka, Izabela Czajkowska, Klaudia Kleina, Piotr Ryszkowski, Zygmunt Kołodziejski, Ewa Wrońska, Tomasz Steciuk, Tadeusz Wieczorek, Dorota Warakomska, Katarzyna Mosek, Marcin Dąbrowski, Artur Czerwiński, Adrianna Góralska, Katarzyna Nowicka, Ewa Gierlińska, Jagoda Nowak-Nowińska, Wojciech Mann, Sergiej Kriuczkow, Katarzyna Niewadził, Marcin Kaleta, Arkadiusz Smoleński, Krzysztof Kwiatkowski, Ewelina Gnysińska, Tomasz Ciachorowski, Adriana Kalska, Barbara Wypych, Tomáš Kollárik, Monika Mielnicka, Joanna Kuberska, Joanna Jarmołowicz, Anna Oberc, Sławomir Uniatowski, Ina Sobala, Agnieszka Judycka, Juliusz Krzysztof Warunek, Mateusz Płocha, Żaneta Homa, Mateusz Jakubiec, Bożena Borowska-Kropielnicka, Katarzyna Krzyszkowska, Krystyna Rayska, Tomasz Karwan, Iwona Sztuba, Gabriela Lencka, Wojciech Stagenalski, Ernest Kulas, Kamil Ciepał, Michał Kasprzak, Franciszek Przybylski, Ewelina Serafin, Mariusz Korpoliński, Tomasz Kubiatowicz, Mariusz Jakus, Katarzyna Kwiatkowska, Elżbieta Panas, Mariusz Sabiniewicz, Jarosława Michalewska, Karina Kunkiewicz, Paweł Nowisz, Katarzyna Gajdarska, Olin Gutowski, Edward Żentara, Mariusz Pilawski, Anna Zagórska, Monika Świtaj, Arkadiusz Głogowski, Magdalena Glapińska, Karol Stępkowski, Małgorzata Prażmowska-Jakubiec, Andrzej Oksza-Łapicki, Monika Jarosińska, Dariusz Błażejewski, Artur Kruczek, Tomasz Kalczyński, Cezary Domagała, Tatiana Sosna-Sarno, Marcin Kołodyński, Michał Banach, Marek Bocianiak, Aleksander Trąbczyński, Maciej Damięcki, Magdalena Kizinkiewicz, Mariusz Zalejski, Piotr Kazimierski, Jacek Pluta, Hubert Zduniak, Elżbieta Czerwińska, Barbara Kałużna, Ryszard Chlebuś, Mariusz Drężek, Szymon Sędrowski, Adam Cywka, Anna Nowak, Slawomir Federowicz, Joanna Kasperska, Tadeusz Hanusek, Olga Miłaszewska, Janusz Hamerszmit, Joanna Domańska, Wacław Szklarski, Przemysław Glapiński, Aleksander Mikołajczak, Jarosław Budnik, Stefan Burczyk, Krystyna Rutkowska-Ulewicz, Felix de la Cámara, Maja Hirsch, Jarosław Domin, Maria Maj, Tadeusz Borowski, Violetta Arlak, Jerzy Braszka, Wojciech Machnicki, Henryk Boukołowski, Przemysław Nikiel, Mirosław Kowalczyk, Agata Piotrowska-Mastalerz, Joanna Kasperek, Angelika Broniewska, Leon Charewicz, Tomasz Tyndyk, Piotr Rękawik, Robert Więckiewicz, Mariusz Kiljan, Marcin Jędrzejewski, Jan Janga-Tomaszewski, Krzysztof Kiersznowski, Edyta Łukaszewicz-Lisowska, Luis Mariano Sabines, Czesław Bogdański, Ireneusz Kozioł, Andrzej Dąbrowski, Kasper Garlicki, Dorota Sadowska, Dawid Łepkowski, Marek Bogucki, Wojciech Duryasz, Cynthia Kaszyńska, Sławomir Sulej, Urszula Karcz-Ostrowska, Ewa Leydo, Wojciech Paszkowski, Grzegorz Mostowicz-Gerszt, Wojciech Błach, Andrzej Krucz, Stanisław Penksyk, Henryk Gołębiewski, Elżbieta Jarosik, Witold Bieliński, Marzena Majcher-Wojciechowska, Piotr Urbaniak, Waldemar Dolecki, Piotr Rzymyszkiewicz, Miroslawa Marcheluk, Ewa Gorzelak, Przemysław Dąbrowski, Ewa Oksza-Łapicka, Agnieszka Sztuk, Jerzy Molga, Adam Iwiński, Stanisław Pąk, Marcin Babijczuk, Jolanta Grusznic, Piotr Miazga, Stefan Paska, Piotr Grabowski, Zbigniew Prażmowski, Renata Kretówna, Paweł Szczesny, Anna Matecka, Joanna Jeżewska, Ewa Kogut, Leszek Abrahamowicz, Paweł Szwed, Cezary Jankowski, Anna Gornostaj, Piotr Krukowski, Andrzej Brzeski, Witold Żaboklicki, Jędrzej Gaduła-Zawratyński, Waldemar Błaszczyk, Arkadiusz Detmer, Krzysztof Szczerbiński, Marcin Chochlew, Stefan Popkowski, Zuzanna Paluch, Grzegorz Gierak, Monika Stefaniak, Janusz Leśniewski, Rafał Żabiński, Zdzisław Rychter, Piotr Siejka, Rafał Sisicki, Teresa Szmigielówna, Jerzy Żydkiewicz, Ewa Hornich, Lech Łotocki, Kinga Ciesielska, Marek Kasprzyk, Edyta Łukaszewska, Sławomir Popławski, Artur Janusiak, Renata Domagała, Marian Jaskulski, Jerzy Pal, Piotr Pilitowski, Beata Łuczak, Jolanta Rzaczkiewicz, Wiktor Korzeniewski, Maja Marczak, Maciej Malczewski, Olga Szomańska, Krzysztof Tyniec, Kuba Dyniewicz, Martyna Kowalik, Karolina Gibki, Agnieszka Danycz, Ewa Domańska, Laura Jankowska, Grzegorz Wons, January Brunov, Jakub Kucner, Aleksandra Chapko, Alicja Chapko, Piotr Jeleń, David Gamtsemlidze, Jakub Kornacki, Jan Przanowski, Ewa Kogut-Harasimowicz, Leopold Mikienko, Wanda Wieszczycka, Barbara Korczarowska, Beata Rynkiewicz-Zaborowska, Karolina Charkiewicz, Ewa Kasprzyk, Paweł Deląg, Monika Janik, Ilona Janyst, Aleksander Kaleta, Piotr Srebrowski, Halina Rowicka, Krzysztof Radkowski, Grażyna Torbicka, Hubert Bartz, Matthias Schlette, Robert Ciszewski, Kaja Walden, Aleksander Bożyk, Gabriela Świerczyńska, Oliwer Proctor, Bogdan Kalus, Wojciech Wysocki, Daniel Śmiłek, Zbigniew Grochal, Oleg Bakhrutdinov, Marek Braun, Dorota Chotecka, Agata Rzeszewska, Alicja Ostolska, Jerzy Kopiński, Janusz Guttner, Jolanta Orzechowska, Danuta Mancewicz, Renata Gosławska, Artur Bocheński, Laura Nowak, Magdalena Mroszkiewicz, Melania Grzesiewicz, Dariusz Toczek, Ewa Pielach-Mierzyńska, Beata Jewiarz, Jerzy Mazur, Grzegorz Woś, Szymon Nygard, Sandra Guzowska, Andrzej Byś, Iwona Pachońska-Kulikowska, Grzegorz Kućma, Anna Gorajska, Dominika Kachlik, Jarosław Witaszczyk, Jowita Chwałek, Magdalena Rembacz, Stefan Friedmann (více)
Produkce:Hanna Probulska, Wojciech Jędrkiewicz
Střih:Krzysztof Szpetmański, Leszek Starzyński, Marceli Majer, Łukasz Buzuk, Michał Żytkowski, Jan Mikołaj Mironowicz, Paweł Sitkiewicz, Marcin Konarzewski, Paweł Szpetmański
Zvuk:Ryszard Krupa, Iwona Ejsmund, Marcin Ejsmund, Andrzej Chuszno, Robert Sobótka, Grzegorz Nawara, Jacek Serowiecki, Michał Zych, Krzysztof Jadczak
Scénografie:Władysław Bielski, Marian Zawaliński, Bogdan Zajączkowski, Anna Adamaszek-Druzd, Ewa Kowalska, Monika Jagodzińska, Anna Rzadkowska
Masky:Agnieszka Woszczyk, Jolanta Pruszyńska, Jolanta Szklarek, Magdalena Łęcka, Jadwiga Cichocka, Elżbieta Pietrzak, Grażyna Kula, Iwona Blicharz, Maria Stosio, Monika Podnajmer, Karolina Ciszewska
Obsahy(1)
Seriál je o rodině Lucjana Mostowiaka - o jeho ženě,, synovi Markovi a jeho krásné ženě Hance. O dcerách - Marii, která vlastně není jeho dcerou. O její rodině, muži Krzysztofovi a dvojčatech Petrovi a Pavlovi. Malgosii, která se neustále hledá, Martě, která nemá štěstí s muži, přestože je krásná, vzdělaná. A také o jejich dětech. Něco se odehrává ve vsi Grabině, odkud téměř všichni pochází. Část děje se odehrává v Gródku, a zápletky Petra a Pavla ve Waršavě. (ČSFD)
Seriál je o rodině Lucjana Mostowiaka - o jeho ženě,, synovi Markovi a jeho krásné ženě Hance. O dcerách - Marii, která vlastně není jeho dcerou. O její rodině, muži Krzysztofovi a dvojčatech Petrovi a Pavlovi. Malgosii, která se neustále hledá, Martě, která nemá štěstí s muži, přestože je krásná, vzdělaná. A také o jejich dětech. Něco se odehrává ve vsi Grabině, odkud téměř všichni pochází. Část děje se odehrává v Gródku, a zápletky Petra a Pavla ve Waršavě. (ČSFD)(více)
Recenze (1)
Je to sice telenovela, ale narozdíl od np. Klanu se na to dá dívat. ()
Galerie (2 130)
Reklama
Reklama


text:
przez Marcin » 01.01.2017
Stosownie do przepisanej organizacyi Gwardyi Narodowej, z liczby podanych kandydatów na Sztabs-Oficerów i Oficerów Gwardyi, Dyktator zatwierdził na dniu 26 grudnia r. b. 1830.
w Sztabie niepłatnym.
Na Pułkowników. Hrabiego Krasińskiego Józefa i Sejdel Fryderyka.
Na Podpułkowników. Żelazowskiego Jana, Hrabiego Rostworowskiego Jana.
Na Majorów: Zdzietowieckiego Józefa, Ziółkowskiego Franciszka, Śliwińskiego Wojciecha, Kruszewskiego
Macieja, Kiełkiewicza Mikołaja, Tokarskiego Andrzeja-Smoczynskiego Ignacego, Eckerkunst Józefa.
Na Kapitanów: Grabowskiego Pawia, Blum Teodora, Brzezińskiego Wojciecha, Tugut Karola, Borysiewicza Wincentego, Szczawińskiego Wincentego, Geremskiego Ludwika, Gosowskicgo Karola, Rokitnickicgo Klemensa, Kozłowskiego Józefa, Boretti Felicyana, Jagodzińskiego Stanisława, Brezińskiego Franciszka, Jasińskiego Władysława, Plichtę Kazimierza, Jaroszewskiego Piotra Pawła, Czaban Tomasza, Kraińskiego Wincentego , Idzikowskiego Tadeusza, Hejlmana Augusta Cichockiego Józefa, Soleckiego Józefa, Piaseckiego Jana, Magnus Karola, Weischeit Karola, Zarzyckiego Piotra, Orłowskiego Józefa, Żurawskiego Anastazego, Drati Jsna, Hoffmanna Edwarda, Bruszewskiego Ignacego, Hauszylda Antoniego, Lipińskiego Tadeusza, Schlesingera Jana, Kossowskiego Karola, Kóchler Józefa, Neubauer Stefana, Stern Leona, Lier Jana, Dobrycza Konstantego, Sclioltza Franciszka, Za brodzklego Stefana.
Na Poruczników: Miłkuszyc Karola, Bansemera Adof-fa, Zeuschnera Wilhelma, Masłowskiego Andrzeja, Kunickiego Franciszka, Duczyńskiego Mikołaja, Wysockiego Stanisława, Zalewskiego Wincentego, Kuczyńskiego Kacpra, Grot Ferdynanda, Witkowskiego Klemensa, Zuberbier Karola, Schutarego Piotra, Wolskiego Marcina, Stupnickicgo Jana, Witkowskiego Bonrfacego, Kuleszę Fełixa, Miorderzyńskiego Pawia, HauszyIda Krzysztofa, Brzezińskiego Felixa, Kozieradzkiego Antoniego, Kelichen Andrzeja, Grobickiego Michała, Zubrzyckiego Benedykta, Wołowskiego, Łęckiego Bogumiła, Tenstaedta Jana, Brzostowskiego Hipolita, Duckert Karola, Papkę Jana, Nideckiego Ludwika, Stypułkowskicgo Macieja, Hoffmana Karola, Lessel Józefa, Hejzer Antonie go, Kośmińskiego Józefa, Kwiecińskiego Benedykta, Gaduszewskiego Franciszka, Nikel Adama, Nofocka, Ludwika, Celińskiego Juliana, Majewskiego Stanisława, Naimskiego Kazimierza, Schmidta Adama, Kruszewskiego Tobiasza, Balickiego Franciszka.
Na Podporuczników: Paczyńskiego Kacpra, Bejrej tera Karola, Zelta Józefa, Molitza Wincentego, Prowe Karola, Zaleskiego Jakóha, Dąbrowskiego Stanisława, Sokołowskiego Andrzeja, Wolke Stanisława, Warda Jana, Laskiewicza Antoniego, Maryewsk.ego Edwarda, Groffe Antoniego. Mack Józefa, Hakenbeila Augusta, Kulesze Jana, Kozłowskiego Hipolita, Henneberga Józefa, Chęcińskiego Jana Nepomuc., Witt Gustawa , Ehrenfeuchta Henryka, Jeziorkowskiego Józefa, Bein-hold Józefa, Plewińskiego Franciszka, Jaworskiego Pawła, Siąnowskiego Antoniego, Komierowskicgo Jana , Wernera Jana, Janickiego Pawła, Dembińskiego Macieja, Marczewskiego Telesfora, Koyszewicza Xawere-go, Petykowskiego Jana, Prażmowskicgo Alexandra,v Sommer Macieja, Gołaszewskiego Macieja, Iwanickiego Józefa, Mentzel Jana, Schwartt Józefa, Turowskiego Seweryna, Piotrowskiego Tadeusza, daszyńskiego Tadeusza, Salller Jana, Rejbh Augnsta, Zalewskiego Jana, Winnickiego Pawla, Czerw ińskiego Józefa, Gutkowskiego Wojciecha, Gersson Wojciecha, Konarskiego Pawła, Werner Karola, Gosiewskiego Andrzeja, Nowickiego Michała, Pieczkowskiego Karola, Krzemińskiego Mateusza, Zawackiego Rocha, Kicińskiego Wojciecha, Szymanowskiego Jakóba, Szarmach Frederyka, Budziszewskiego Wojcieclia, Kługer Aloizego, Grabowskiego Ludwika, Kielc Jana, Ziemler Jakóba, Konopkę Macieja, Szymańskiego Jacentego, Błeszyńskiego Jana, Raszke Samuela, Minasowieża Józefa, Drozdowskiego Floryana, lluokiego Alexandra, Sommer Augustyna, Piskorskiego Francuzka , Romaszewskiego Grzegorza , Obrembskięgo Wincentego.
Na Chorążego: Orlowego, Grabowskiego Józefa.
w Sztabie płatnym.
Na Kapitana Adjutanta: Palińskiego Pawła dymis. Majora Kaw. Krzyza .wojskowego.
Na Kapitana Rapportiera i płatnika: Chotomskie-go Ignacego lł. Kap.
Na Podporuczników: Majewskiego Józefa, Krajner Adaina, Stępkowskiego Franciszka, Kirchne Jana, Niemojewskiego Ignacego, Wojciechowskiego, Lipnickiego. Kowalskiego Teofila, Piqu Franciszka, Wysockiego Antoniego, Wysockiego Napoleona, Zamorskiego byłego Kapitana, Dzierzbickiego Józefa, Wilskiego Walentego, Swinarskiego Walerego, Dąbroskiego Józefa, Goryszewskiego Antoniego, Skrodzkiego byłego Kapitana, Zabickiego Tadeusza, Zmichowskiego Erazma, Pągowskiego Michała.
W jeździe.
Na Dowódcę: Rojewskiego Stanisława.
W Sztabie przybocznym Dowódcy Naczelnego Gwardyi Narodowej niepłatnym.
Na Kapitana: Osińskiego byłego Kap. i Kawał era Legi j honorowej i S. Stanisława.
Na Podporuczników: Okęckicgo Józefa i Szlubowskiego.
Dowódzca Gwardyi Narodowej (podpisano) Piotr Hrabia Łubieński.
Za Zgodność z Oryginałem Paliński.
"Ateizm - to uparta wiara w bezsensowność wierzenia"


text:
Lětuša bičwolejbulowa tura Radija Satkula je so minjenu póndźelu zahajiła. Hač do kónca awgusta so mustwa na dohromady dźewjeć stacijach wubědźuja. W małej seriji tule jednotliwe hrajnišća předstajamy.
Njebjelčicy (SN/pdź). Njebjelčanski młodźinski klub je w prěnim rjedźe za to znaty, zo gmejnske a wosadne swjedźenje we wsy sobu wuhotuje. Wot lońšeho wobohaćeja młodostni přidatnje hišće bičwolejbulowu turu Radija Satkula. „Do toho njebě to nažel móžno“, powěda čłon młodźinskeho kluba Paul Deleńk. „Naše bičwolejbulnišćo běše w tak hubjenym stawje, zo njemóžachmy sej žane mustwa přeprosyć.“ Z tajkimi wuměnjenjemi pak nochcychu so młodostni dołhodobnje wotnamakać. Tohodla su zhromadnje z gmejnu a ze Sportowej jednotku Njebjelčicy wo tym wuradźowali, kak móhli stare hrajnišćo atraktiwniše sčinić.
Dźakowano zhromadnemu dźěłu wšěch cyłkow su wolejbulowe hrajnišćo loni ponowili. Připrawichu nowe saki, stare hrajnišćo su porjadnje wurjedźili a w naročnej dźěłowej akciji z nowym pěskom wuhotowali.


text:
Blubry zez Kościana
Wybiyrki
Na jesiyń dziebko smutnawo robiuło sie wew naszym fyrtlu. Ciyngiym zez siumpiuncym dyszczym i ołowiannymi chmurskami skuńczuło sie lotanie po dworze i zaś tam nasze ulubiune zajyńcia. Na dwór tyż trzebno buło przywdziywać cwyter abo jakum jupe czy wiatrówe, bo dni nastawały coroz chłodniejsze.
Bez miasto waluły do cukrowni wozy zez cukruwum, nagibane zez czubym, tak, że coroz to który, gubiuł olgachne buroki. Zaś ta wiara, co miała królasy wew klotkach abo inksze gady, rug- cug zbiyrała te zguby. To buł cymes dla jeich stworów.
Wew naszy budzie, co dziyń inno klapa wysyłano buła na wybiyrki do jakiygoś Pegeeru. Naszo już buła dwa razy, wiync cheba naszo pani nazorgowała se doś pyrów na cołkum zime i wiyncy nie pojadymy. Te wybiyrki mieli my od dawności, co jesiyń, guli tego, co miejscowo wiara ni mogła sie wyrobić wew zbiyraniu pyrków, chocioż wew czasie, jak num kozali lotać po polu i te pyrki zbiyrać, ciyngiym kole sklepu wiejskiygo poru łożgoli wew beretkach siedziało na murku i popijało piwo abo jabola i polili ćmiki. Chybać akuratnie zbiyranie pyrków jeim nie leżało. A może buła to dla nich ciut za letko robota, w sam roz dla szaranków zez miasta. My zaś niezwyczajni do czynstygo schylaniu sie, wrocali do chaty nieźle skatajyni tymi wybiyrkami, bo majluft to dlo nos nie buł, ino ciynżko harówa.
Dlo nos najlepciejsze na wybiyrkach zawdy buło pieczynie pyrków wew popiele zez ogniska, wew którym poluły sie pyrkowe łynty, a nojbarzy czajyli my sie na grochówe na wyndzunce zez wielgiygo wojskowygo kotła. Wew porze łobiadowy można jum buło wyniuchać zez półowy pola, jak ktu mioł dobrygo niucha wew kluberku. Nafutrowali my sie ty grochówy, a zaś wew drodze powrotny kierowca autobusu musioł dwa razy stanuńć, co by autobus wywietrzyć zez zojchy po ty repecie. Tum grochówe i łognisko narychtowoł num Pegeer guli tego, co nie płacili num bejmów za robote. Musiało sie jeim, jak i naszym belfrum, to fest łopłacić, skorno kożdyj jesiyni buły wew budzie wybiyrki.
O inkszym rychtyk jesiynnym zbiyraniu, znaczy sie ło zbiyraniu betków już żym kiedyś sporo nagrygoluł, wiync nie byde sie powtorzoł. Jak żeście sum ciekawi, to so poczytejcie.


text:
Połedńowy Sudan
Połedńowy Sudan (ang. South Sudan); Republika Połedńowygo Sudanu (ang. Republic of South Sudan) – państwo we strzodkowyj Africe, bez dostympu do morza. Stolica mo we Dżubje.
Uod 9 lipca 2011 Połedńowy Sudan uzyskoł ńypodległość, uznano uod władzůw we Chartůmje.
Jak ino powstoł Sudan (1956), uůnygo połedńowo tajla kćoła ńypodlełośći a skirz tygo bůła sam durś wojna. Uod 2005 wywojowoł śe autůnůmijo, we styczyńu 2011 bůł sam wotůng, we kerym 98,83% ludźi welowoło za samostanowjyńym.
Inakszy kej na půłnocy, kaj sům uobyczńe muzułmůny, we Połedńowym Sudańe żywobyjům krześćijůny a ańimisty.


text:
Ecser
Spůłrzyndne: 47°26'39.73" N 19°19'33.78" E
Ecser (słow. Ečer) to wieś we komitacie Pest na Madziarach, kole Budapeszta, we kerej miyszkŏ 3272 ludzi (2001). Je ôna położōnŏ na połedniowy weschōd ôd tego miasta, blisko lotniska Budapest Liszt Ferenc. Podle leżōm wioski Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. We ôkolicach Ecseru przebiygŏ autobana M0, a sōm Ecser je usytuowany przi sztrece banowyj 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). We Ecser miyszkŏ myńszość słowackŏ.
Piyrsze spōminki ô wsi sōm ze 1315 roku, ale wieś była już ôd 896.


text:
Hospodarska iniciatiwa Łužica (WiL) je zahajiła wubědźowanje wo myto LEX 2015. Dwanaty raz prašane su koncepty za załoženje, dalewjedźenje abo rozšěrjenje předewzaća.
Choćebuz (SN/JK). Zhromadnje z partnerami a lońšimi mytowanymi zahaji hospodarska iniciatiwa Łužica (WiL) wčera lětuše wubědźowanje wo myto za załožerjow eksistency – LEX 2015.
Znowa su Łužičenjo namołwjeni, so wo jedne ze štyrjoch mytow požadać. WiL jako zarjadowar wubědźowanja wupisa štyri myta w cyłkownej hódnoće 10 000 eurow. Z 2 000 eurami počesća lětsa najlěpši předewzaćelski koncept w IT-branši. Předsyda hospodarskeje iniciatiwy Łužica a předsyda jury LEX 2015 Michael von Bronk předstaji wčera modality lětušeho wubědźowanja. Wone je wuměrjene na studentow, absolwentow wysokich šulow, wědomostnych sobudźěłaćerjow, přistajenych, załožerjow a předewzaćelow wšitkich branšow. Zapodać móža požadarjo koncepty k załoženju, dalewjedźenju abo rozšěrjenju předewzaća. Wuměnjenje je, zo so koncept we Łužicy zwoprawdźi a zo njeje starši hač štyri lěta.
Pobrachowacy wobrot je k tomu wjedł, zo je Zhorjelska ćišćernja Maxroi insolwencu přizjewiła. Zawod pak dale dźěła a chce dowěru kupcow wróćo zdobyć.
Budyšin/Zhorjelc (SN/at). Zhorjelska ćišćernja Maxroi je w nachwilnym insolwencnym zarjadnistwje. Powěsć, kotraž so minjene dny po Łužicy šěrješe, móhła jenož tych překwapić, kotřiž wo ćežach na tradicije bohateho domu njewědźachu. Loni kónc januara bě Budyska Serbska ćišćernja (LDH) wjetšinu towaršnikowych podźělow Zhorjelskeje firmy přewzała. Jednaćel LDH Robert Czyzowski wupraji so tehdy w rozmołwje ze Serbskimi Nowinami optimistiski nastupajo saněrowanje firmy Maxroi. Z koncentraciju digitalneho ćišća w měsće nad Nysu a ofsetoweho ćišća w Budyšinje chcychu lěpšiny za wobě stronje docpěć a jimaj hospodarski přichod zaručić. Serbska ćišćernja je takrjec maćerne předewzaće, Maxroi samostatna wotnožka.
Němska železnica jedna tuchwilu ze zaměrowymi wobchadnymi zwjazkami Němskeje a Pólskeje wo tym, wožiwić železniski wobchad mjez Drježdźanami a Wrócławjom.
Zhorjelc (SN/JK). Po tym zo bě so 1. měrca skónčił železniski wobchad na čarje Drježdźany–Zhorjelc–Wrócław, prócuje so nowozałožena iniciatiwna skupina wo to, dalokowobchadne zwiski do Pólskeje zaso polěpšić.
„Hišće ženje njeběchu zwiski mjez woběmaj krajomaj tak špatne“, zwěsća politikar Zelenych a sobuiniciator skupiny Stephan Kühn. Hornja Łužica a Delnja Šleska dźěłatej na hospodarskim a kulturnym polu dźeń a wušo hromadźe. To měło so tež we wobchadnych projektach mjez krajomaj wotbłyšćować. Wuchodna Sakska pak wostanje běły blak na čarowej syći železnicy. Tež wobchadopolitiska rěčnica Zelenych w Sakskim krajnym sejmje Eva Jähnigen sej žada, zo maja so zwiski do Pólskeje polěpšić: „Nadpřerězne hospodarske wuwiće Pólskeje, wosebje Wrócławskeho regiona, wjedźe k rosćacej wuměnje a žada sej lěpše železniske zwiski. Wšo druhe je kontraproduktiwne“, Jähnigen zwurazni.
Sakske wyše zarjadniske sudnistwo w Budyšinje wozjewi wčera wusud, kotryž skóržbu přećiwo brunicowemu planej Wochozy II njedowola. Skóržbnicy dalše postupowanje pruwuja. Zdobom přeprošeja njedźelu w 13 hodź. sobu na protestne wuchodźowanje ze Slepoho do Rownoho.
Budyšin (SN/at). „Wšudźe steja znamjenja na wichor přećiwo brunicowemu hospodarstwu. Jenož w Sakskej wobsteji po zdaću kupa fosilneje energijoweje zbóžnosće, hdźež so wšitcy nadźijeja, zo njewola wobydlerjow a klimowa změna prosće nimo póńdźetej a kupa so njepotepi“, komentuje předsyda sakskeho Zwjazka za wobswět a přirodoškit Němska (BUND) prof. dr. Felix Ekardt wčerawši wusud wyšeho zarjadniskeho sudnistwa.
Zły Komorow (SN/JK). Łužiske jězory su na wotewrjenje noweje sezony derje přihotowane. Hosćo a turisća móža so na wotměnjawy zazběh wjeselić. Na runje tak bohaty wopyt při łužiskich jězorach kaž loni wjesela so jednaćelka turistiskeho zwjazka łužiskeje jězoriny Kathrin Winkler a jednaćelej sakskeho a braniborskeho zaměroweho zwjazka jězoriny Daniel Just a Volker Mielchen. Woni předstajichu wčera w Kóšynskim wodosportowym srjedźišću wotběh wotewrjenja lětušeje sezony, kotrež budźe 24. a 25. apryla. Za to su zamołwići na zajimy a wočakowanja hosći derje wusměrjeny program zestajeli. Nimo wodźenjow ze wšelakimi tematiskimi wobsahami, hdźež su wopytowarjo skerje konsumenća, maja tež mnohe poskitki k aktiwnemu zahajenju sezony.
Čěskej energijowej koncernaj ČEZ a EPH matej zajim na łužiskej brunicy, nic pak na łužiskich milinarnjach. Dokelž budźe w Čěskej po lěće 2025 wuhlo pobrachować, je trjeba sčasom jednać.
Budyšin/Choćebuz (SN/JK). Sakscy Zeleni warnuja před móžnym a tuchwilu hrožacym eksportom łužiskeje brunicy do Čěskeje. To je móžny scenarij w zwisku z wotpohladom šwedskeho koncerna Vattenfall, łužisku brunicowu spartu předać. Jako kupc hodźi so hladajo na njewěste zmilinjenje brunicy w Němskej jeničce předewzaće z alternatiwnymi hospodarskimi předstawami, potwjerdźa energijopolitiski rěčnik frakcije Zelenych w Sakskim krajnym sejmje Gerd Lippold. Tajki model móhło zmilinjenje łužiskeje brunicy w čěskich milinarnjach być. Z wuhlowymi jamami a naslědnymi sćěhami pak měli so we Łužicy rozestajeć.
Njerozrisana předań brunicoweje sparty přez koncern Vattenfall, žadanja za klimoškitnym popłatkom a čakanje na rozsud sudnistwa k Wochozam II budźa struchłu naladu we Łužicy.
Budyšin/Slepo (SN/JK). Po raznych protestach z łužiskeho brunicoweho rewěra je zwjazkowy minister za hospodarstwo a energiju Sigmar Gabriel (SPD) swoje žadanja za klimoškitnym popłatkom najprjedy jónu cofnył. Za potrjechenych we Łužicy pak njeje rozsud k tomu dawno hišće z blida. Woni su dale znjeměrnjeni a njewěsći politiskeje hry z jich strachami a prašenjemi za doskónčnym rozrisanjom jich naležnosćow dla.
Brüssel/Berlin (SN/JK). Po 31 lětach je so wčera skónčił čas reglementowanja mlokoweje produkcije – mlokowa kwota. Wot dźensnišeho smědźa burja mloko bjez wobmjezowanja mnóstwa produkować. Zo powjedźe nětko produkcija bjez hranicow k nadprodukciji, eksperća wuzamkuja. Kaž w minjenych lětach budźe so produkcija měrić na potrjebje.
Zaměr mlokoweje kwoty njebu prawdźepodobnje docpěty. Planowane bě, zadźěwać nadprodukciji a nastaću tak mjenowanych mlokowych jězorow a butrowych horow a zawěsćić dołhodobne stabilne dochody jako zakład eksistency burow. Produkować smědźeše so jeničce telko mloka, kelkož so přetrjeba. To zwoprawdźić njeje so poradźiło. W Brüsselu kwoty na to zwyšichu abo znižichu, stajnje z rezultatom wyšich abo nišich mlokowych płaćiznow. Burja z toho wšeho ničo njemějachu, skerje dóńdźe lěta 2008 ke krizy, kotraž mnohich burow k tomu pohnu přestać mloko produkować. Zwjetša pak bě kwota přeniska a płaćizny mloka wosebje w minjenych lětach poměrnje wysoka. Produkciju mloka to wobwliwowało njeje.


text:
Towaršnosć Hospodarski region Łužica je dospołna. Tež Budyski wokrjes je jej přistupił, zo by region nastupajo strukturnu změnu po dobje wudobywanja brunicy za jedyn postronk ćahnył.
Budyšin (SN/at). Wokrjes Budyšin towaršnosći Hospodarski region Łužica přistupi. To je wokrjesny sejmik minjenu póndźelu wobzamknył. We wubědźowanju mjez brunicowymi rewěrami w Němskej wo srědki za strukturnu změnu dyrbja so regionalni akterojo zjednoćić, kaž podšmórny to krajny rada Michael Harig (CDU), zahajacy diskusiju wo wažnym dypku dnjoweho porjada. Jako potom sedmy towaršnik płaći Budyski wokrjes runja dotalnym – su to wokrjesy Zhorjelc, Hornje Błóta-Łužica, Sprjewja-Nysa, Łobjo-Halštrow, Dubja-Błóta kaž tež město Choćebuz – 5 000 eurow stajneho kapitala a wot 2019 lětny popłatk 50 000 eurow.


text:
Sokolca
Sokolca (němsce Soculahora, 1937–49: Falkenberg) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša z lěta 1994 ke gmejnje Kubšicy. Leži 209 m nad mórskej hładźinu a ma 50 wobydlerjow.[2]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sokolca leži w Hornjołužiskich honach wyše Budyšina něhdźe 3,5 kilometrow juhowuchodnje stareho města při puću, wjedźacym z města přez Lubjenc do Rachlowa. Na sewjeru běži železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Susodne wjeski su Wuricy na sewjeru, Rabocy na sewjerowuchodźe, Torońca na wuchodźe, Jaseńca na juhowuchodźe, Hruboćicy na juhu a Hornja Kina na zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Heinczillinus de Valkinberg pochadźa z lěta 1366. Serbsce naspomni so wjeska 1574 jako Socklo Horcka. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 Budyske tachantstwo.[3] Sokolca bě ze starodawna wjesny dźěl Hruboćic a měješe we 1880tych lětach po Arnošće Muce cyłkownje 89 wobydlerjow, z nich 80 Serbow (90 %) a dźewjeć Němcow.[4] Ewangelscy wobydlerjo přisłušachu Budyskej Michałskej wosadźe.
Dnja 5. měrca 1919 załožichu přećiwnicy Bartoweho hibanja za serbsku samostatnosć na Sokolcy Wuběrk sakskoswěrnych Serbow, kiž zastupowaše swěrnu loyalitu ze sakskim knježerstwom.[5]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Sokolca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 60. → wšě wjeski
- ↑ Ze Sokolcy. W Serbskich Nowinach dnja 8. měrca 1919, hlej tež Rozhlad 4/2019, str. 29


text:
Mount Everest
Spůłrzyndne: 27°59'16" N 86°56'40" E
Mount Everest, inksze mjana: Czůmolůngma, Sagarmatha – nojwyższo gůra na Źymje, keryj wjyrch je wysoki na 8848 myjtrůw n.p.m. Leży uůna we Azyji, we Himalajach na grańicy Nepalu a Chinůw. Je zbudowano ze grańitůw, gnejsůw, wapjyńůw a łupkůw. Uod trzech strůn jeji masyw je podćynty lodowcůma, s kerych nojdugsze majům 17 kilomyjtrůw. Pjyrszy roz bůła zdobyto 29 maja 1953 bez Edmunda Hillary'ego a Tenzinga Norgaya. Bez uokoliczno ludność je powożano ze śedźiba bogůw.


text:
bawić (sie) – pilnować, zabawiać (pol.) POL: pilnować, zabawiać dzieci. Cera poszła do roboty, tōż jo ji bawia tego małego. Była bych dziołsze bawiyła te dziecka, keby mie tak te nogi niy bolały. Niy poradza za nimi lotać. Jutro młodzi idōm na muzyka, tōż starziki bydōm dzieci bawić.
Archives
bestwić
bestwić (sie) – rozpieszczać, rozpuszczać (pol.); rozmazlovat (se) (cze.) Starzik tak rozbestwili te wnuki, ze teraz niy chcōm żodnego słōchać. Z tej Majyjki je tako rozbestwiōno jedynoczka, że terazki z niōm nigdzi niy chcodzōm, bo ich je za nia gańba. Jako se dziecko rozbestwisz, tak potym przi niymu wystojisz.
betōngować
betōngować – betonować (pol.); betonovat (cze.) Na jutro trza naskludzać chłopōw, bo bydymy betōngować pywnice na budowie. Wczora betōngowali my spodek we garażu. Niy mieli my miszmaszyny, tōż my miyszali miszōng ryncznie łopatami. Bōł bych betōngowoł miszmaszynōm, ale niy było tela chłopōw, tōż wziōn żech zamōwiōł kupny betōng.
biglować
biglować – prasować (pol.); žehlit (cze.); bügeln (ger.); ironing (eng.) POL: prasować żelazkiem Jo sie biglowanio niy chytōm, bo bych i taszyntuch spolōł. Była bych ci pobiglowała ta koszula, kejby niy brakło sztrōmu. Jutro planuja cołki dziyń biglować. Musza pobiglować serwety na świynta, a koszule starymu.
biygać sie
biygać sie – ruję mieć (pol.) POL: tu: okres płodny u samic bydła domowego. Trza dać pozōr, aż zaś niy przewachujymy, jak sie ta koza bydzie biygać. Ta ôwieczka sie biygo, tōż musisz iś z niōm ku baranowi dać jōm podekować. Ta krowa sie zaś biygo, a joch myślała, że już je cielno.


text:
Na świynta moja Muter już połra lołt1 kupuje wyndzōnoł2 szinka, takoł w cołojści i do tego tak fajnie powiōnzano dratwōm3. Owijoł jōm potyn we alufolia4 i pieke5 bez6 godzina abo półtora we bratrurze7. Chop w kuchni- jak już wiycie- lubi sznupać8 po roztomajtych receptach9, wymyślać, eksperymyntować i tak prziszoł na ta idyja10, coby ta szinka uwarzić. A żeby z tego warzynioł do tyj szinki tyż wlazły jake nowe smaki, to sie jōm uwarzōł ze grincojgym11. I niy dojś, że mu wyszła z tego luksusowoł szinka, to ze grincojgu mōg12 sie jeszcze zrobić szałołt.
Co potrza?
szinka wyndzōnoł- jedyn kōnsek
opakowanie grincojgu- marchew, zeler, boryj, pietruszka (niyroz sie i trefi trocha kapusty)
trocha lubczyku (moge być suszōny)
cebula
trocha korzyni (pieprzu)
2-3 liście bobkowe13
Do garca nalyjcie wody i niech sie grzeje. Ze tyj szinki ściōngcie ta siatka- niy bōjcie sie, niy łozleci sie we warzyniu. Łobiercie sie marchewka, zeler i pietruszka, a jak woda napocznie wrzeć, to wciepcie14 do garca ta szinka, grincojg, prziprawy i trocha nad łogniym przipołlōnoł15 cebula. I tera niech sie to tak ze godzinka, a nojlepi i półtora, pomału pykoł16. Potyn wyciōngcie ta szinka, niech sie trocha ochōdzi17 i już mogecie sie jōm skosztować.
Joł żech sie pokrajoł ta uwarzōnoł marchew, pietruszka i zeler, dołech do tego pokrajane jabko, ze dwa małe kiszōne łogōrki, trocha majōnezu i już żech mioł ajnfachowy18 szałołt. Yno, że joł żech mioł do wykarmiynia yno dwie gamby19, gorzyj by bōło, keby20 trza z tego zrobić szałołtu do całyj familije. Choć jak Wołs je dużo, to przeca niy idzie zrobić jednyj szinki, bo to przeca musi jyj łostać tyż i do sznitōw21, a jak warzicie 2 szinki, to i mogecie dać wiyncyj grincojgu… i fertich22.
Tyn wywar niystety niy je dobry do jedzynioł- sprōbowoł żech- bo je za słōny, ale i tak mōmy z tego kans23 dobroci i trocha mani słōnoł szinka- Wasze serce bydzie rade24 😉 Smacznego 🙂
1od kilku lat
2wędzoną
3sznurkiem
4folię aluminiową
5piecze
6przez
7piekarniku
8szukać
9przepisach
10pomysł
11włoszczyzna
12mógł, ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
13laurowe
14wrzućcie
15przypaloną
16bulgocze
17ostudzi
18zwykły, prosty
19tu: 2 ludzi
20gdyby
21kanapek
22gotowe
23dużo
24zadowolone


text:
Blubry zez Kościana
Tedziu, piółka i łogrodowy
Na naszym podwórku buł bruk, takie kocie łby, co num dziepko przeszkodzało wew lotaniu, a najbarzy to naszym papcium i kolańskum. Ale co tam, czynsto zez wiarum z naszy eki grajali my tam tyż wew kitowanygo, guli tego, co podwórko buło doś spore, wew prostokuncie i miało feste sztynder do trzepania dywanów. A un rychtyk sie nadawoł na bude.
Buły, po prowdzie, inksze zawady do kopanio pióły. Sporo ilość szkła wew łoknach i łogród zez szklarniami za murym. Wszyćko wew zasiyngu naszych możliwości, co barzy gorzy udanych szczałów na kaste. Zez dwóch rantów podwórka buły parterowe chaty zez pomiyszkaniami, zaś zez trzecigo rantu buły biura Peesesów, na piyrszym i drugim kiju. Czwortum strune zamykoł dwumetrowy mur, za którym buł tyn ogród zez szklarniami. Tak wiync, łod czasu do czasu, brzynk tłuczuny szyby ciyngiym przerywoł gre i podwórko robiuło sie rug- cug puste.
Czasym, nim my skuńczyli welować many na tip topy, któryś nerwusiaty szczun wyrżnuł chołe tak, aby na spróbe, ino że piółka wylundował niespodziywanie wew jakim łoknie abo za murym i tyle buło zez kitowanygo. Dobrze, jak za tym murym spadła, aby wew rajki zez kwiotkami abo kapuchum. To sie podsadziuło winowajce, co by przechycnuł bez mur, głabnuł piółke i rwoł, ile siuły wew sztelugach, do uliczki tego łogrodu, co by go ogrodowy nie ucapiuł, bo nazot bez mur sum ni mioł szansy. Ale jak wykop buł skiksowany tak, co piółka trafiuła wew szklarnie, to raczy już buło po ni, chocioż nie wciunż.
Jednygo razu Jurasowi sie przytrafiuło to nieszczyńście, że bez szybe wew szklarni trafiuł rychtyk wew glace łogrodowygo i to nowum gumuwum, co udawała skórzannum piółke do kitowania. Wiara buła pewno, co piółka przepadła, jak amyn wew paciyrzu, ale Juras przyprowadziuł jednygo kumpla - Tedzia i namówiuł go na taki figiel:
- Pódziesz do łogrodowygo niby to po kwiotki dla cioci na imiyniny. Łun cie nie zno, bo jesteś łobski. Jak bydzie łobrocoł sie za kwiotkami i rychtowoł zez nich wiecheć, ty sie rozglundni, gdzie schowoł piółke, capniesz jum i w skok. A miej baczynie, aby sie nie jorgnuł, co byś wróciuł zez piółkum, a nie zez binksami.
Tedziu rżnuł wielgiygo szpeniola, co to ganc fefra ni mo i mu tyn bajer pasuje. Zaro tyż wziun sie i poloz. Zaś ogrodowymu rychtyk podpadło, co tyn klijynt po kwiotki coś ciyngiym szpycuje wew kunty a nie na kwiotki, a że tyż nie buł lajcha, guli tego chytrze pyto sie Tedzia:
- A szanowno ciocia jak mo na imie?
- Ciocia? - zmiyszoł sie Tedziu – ciocia mo no imie, na imie ta… nu… Pe-Pelasia!
- Szak Pelagii jest dopiyro za dwa miechy wew lipcu! - wrzasnął łogrodowy, łapiunc Tedzia za katane. Nu, bo ci, co handlyżum kwiotkami, to szpeje łod kalyndorza, nie, i kożde imiyniny na wyrywki majum zapamiyntane.
Dali trzuńś biydokiym jak jakiymi łyntami i dar sie:
- Zaro mi tu godej, ktu cie przysłoł i po co, bo ci giyry zez tyłka powyrywum i wszyćkie gnoty połumie. Pewno ci zza mura po piółke, bo ślypska ci lotały doobkoła papy za wszyćkim, aby nie za kwiotkami.
- Nie, panie łogrodowy, jo jeich wcale nie znum, a kwiotki to miały być dla jednej taki meli, ino żym sie klamkowoł, co by sie ktu nie obśmiywoł zy mnie. A o żodny gumówie, co by wprysla do szklarni, nic nie wiym. Żym sie rozglundoł, bo zaś kce być za łogrodowygo - ciyngiym, prowie dudlajunc, wystynkoł Tedziu.
Nu, tero dopiyro łogrodowy rychtyk cołki na sznupie pokraśnioł.
- A ktu tu godoł o gumówie i szklarn? Nie sikej koksym. Żodyn pungiel nie bydzie mi tu szklić. Dwie szyby po czternaście, uczyni to dwadzieścia łosiym złotych i do tegu robocizna...
- Ale jo mum aby niecałe piyńć złotych na kwiot...
- Jak ci dum kwiotki, to cie rodzuno matka nie pozno. Ni mosz bejmów, to łodrobisz mi tu zaro. Szak kcesz być za łogrodnika. Łap sie za tum toczke zez bortnikami i pkej do uliczki.
Tedziu jorgnuł sie, co łogrodowy już sie mni borcho, ale nie żartuje. Eknuł na toczke. Zdało mu sie, co wew ni bydzie pore cyntnarów bortników i nie do rady jeji ruszyć. Rychtyg szpeknuł kole toczki stary worek wybrzuszuny, jakby spora głowa kapuchy wew nim buła, a na rajkach dopiyro aby pore listków na kapustach. Zaro sie jorgnuł, co jest lous, wiync godo tak:
- Panie łogrodowy, jo te bortniki byde musioł na dwa abo trzy hiby wozić, guli tego musze rozładować i ujmnuńć chocioż półowe, ale dej pan jakie łapawice, co bym nie dostoł pryzglów na łapskach.
Łogrodowy, widzunc skruche u tego bymbna, poloz po łapawice, a wew tym czasie tyn bymbas głabnuł wór zez piółkum, bo rychtyk buła to piółka, co udawała kapuche, i w skok. I tyle go łogrodowy widzioł.
Zaś na ece tyn bohater łokozoł sie cołkiym honorny i na drugi dziyń przyprowadziuł nos wew kumplecie do łogrodowygo na łodrobek tych szkód, co my mu wystworzyli. Łodrobili my mu wszyćko, a nawet i na zapas, guli przyszłych wypadków. Ale na podwórku nie grajali my wew kitowanygo. Najwyży wew sipla, gunita, sztekla, abo wew dołka. Potym to, jak aby nastała moda na proce, to czasym brzynkła jako szyba, ale nie za czynsto. Najwyży jedyn roz na dziyń.


text:
Hody
Hody (němsce Weihnachten, „swjate nocy“) su swjedźeń narodźenja Jězusa Chrysta a jako tajki jedyn z najwažnišich křesćanskich swjedźenjow, kotryž swjeći so w zapadnych cyrkwjach w času wokoło 25. decembra (hodownika). W armenskej japoštołskej cyrkwi swjeća so hakle 6. januara, w prawosławnych cyrkwjach zwjetša po gregorianskej protyce dnja 7. januara.
Swjatočnosće započnu sej hižo z patoržicu dnja 24. decembra, kotryž je we wjele krajach zakonski swjaty dźeń. W Němskej, Pólskej a druhich krajach je tež 26. decembra jako druhi hodowny dźeń swjatk.
Přehlad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hody su nimo Jutrow (swjedźenja zmortwychstaća Chrysta) a Swjatkow (swjedźenja pósłanja ducha Swjateho) jedyn z třoch hłownych swjedźenjow cyrkwinskeho lěta. Započnu so z prěnim hodownym nyšporom dnja 24. decembra a skónči so w romsko-katolskej cyrkwi ze swjedźenjom Křćenja Knjeza njedźelu po Wozjawnjenju Knjeza. Prěni liturgiski wjeršk hodowneho časa je boža nóc w nocy wot patoržicy na prěni hodowny dźeń. Do liturgijoweje reformy lěta 1963 traješe hodowny čas z adwentom jako přihotowanskim časom wjace hač měsacaj hač do 2. februara, Swěčka Marije (Předstajenje Knjeza).
Jako cyrkwinski swjatk je 25. decembra hakle w lěće 336 z Roma prěni raz naspomnjeny. Kak je k tomu datumej dóšło, je njewěste. Diskutowane je wobliwowanje přez romski kult wokoło słónca. Tak bě kejžor Aurelian w lěće 274 postajił 25. decembra za swjedźeń słónčneho boha Sol Invictus w cyłym mócnarstwje. Mjez tutym bohom a „Chrystom, samym słóncom“ widźachu zažni křesćenjo paralele.
Křesćenjo a njekřesćenjo swjeća Hody dźensa zwjetša zhromadnje jako swójbny swjedźeń z wobradźenjom. Tutón nałožk je so w dobje reformacije jako alternatiwa k dotalnemu nałožkej darow na dnju swjateho Mikławša doporučował wot Martina Luthera, kotryž chcyše předewšěm kedźbnosć dźěći preč wot česćenja swjatych k česćenju Chrysta samoho. W romsko-katolskich swójbach wobchowaše so wobradźenje dnja 6. decembra hišće dlěši čas. Přidružichu so dalše stare a nowše nałožki wšelakeho pochada, kaž na přikład hodowne hry wot 11. lětstotka, hodowne štomy (16. lětstotk), adwentny wěnc (wot 1839) a rumpodich (19. lětstotk), kotryž wotměni we wjele kónčinach – wosebje ewangelskich – dźěćatko a swjateho Mikławša jako přepodawar darow. Na přikład w Slepjanskej kónčinje dźěćatko pak hač do dźensnišeho dary njese.
Wopyt Božich mšow k hodam je tež pola njeprawidłownych kemšerjow a njekonfesionelnych chětro rozšěrjeny.


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: III powstanie
Niy bōł to leki czas. Europa prawie durch była w szoku po Wielkij Wojnie, państwa cyntralne rozlatowały sie z miesiōnca na miesiōnc, narŏz we postrzodku naszego kōntynyntu pokŏzało sie dziewiyńć nowych krŏjōw, a krōm nich jeszcze insze nŏrody prōbowały zôrganizować swoje. Świat niy bōł taki sōm jak dziesiyńć lŏt wcześnij.
Gōrny Ślōnsk, chociŏż zindustrializowany, to niy bōł regiōn bogaty. Na kōniec wojny ludność ślōnskŏ corŏz barzij radykalizowała sie we sprawach społecznych i nŏrodowych. Na wschodzie pokŏzało sie państwo, co ôbiecowało kōniec niyrōwności i ymancypacyjŏ ludu gōrnoślōnskigo, tōż było atrakcyjne dlŏ Ślōnzŏkōw.
Państwo niymiecke po przegranyj wojnie straciyło wszyske swoje kolōnije, a ôd cyntrale ôdpadały regiōny graniczne, jak Alzacyjŏ i Lotaryngijŏ abo Wielkopolska. Beztōż Niymcy moc robiyli na to, żeby Gōrny Ślōnsk ôstoł przi Niymcach.
Kōnflikt ô regiōn trwoł dwa i pōł roku. Traktat pokojowy podpisany we Wersalu 28 czyrwca 1919 roku uzdŏwoł, iże na naszyj ziymi mŏ być zôgranizowany plebiscyt, żeby ludzie sami mōgli sie wypowiedzieć, przi jakim krŏju chcōm być.
Przed przekludzyniym plebiscytu, co bōł zaplanowany na 1921 rok, wybuchły na Gōrnym Ślōnsku dwa powstania. Jedno trwało ôd 16 do 26 siyrpnia 1919 i zaczło sie po tym, jak na Grubie Mysłowice dziesiyńciu cywilōw zastrzelōł Grenzschutz. Było ôno zdezôrganizowane i niy miało ani jednego kōmandyra, ani postawiōnych jasnych postulatōw.
Druge powstanie wybuchło 19 siyrpnia 1920 po tym, jak pŏrã dni wcześnij zaczły sie na Ślōnsku antypolske i antyfrancuske strajki. W Katowicach do strajkujōncych strzylali francuscy wojŏcy, tōż pŏru straciyło życie. Za to Niymcy roztrzaskowali polske sklepy i redakcyje polskich cajtōngōw. 24 siyrpnia była powołanŏ miynszanŏ niymiecko-polskŏ policyjŏ plebiscytowŏ, a 26 siyrpnia powstanie sie skōńczyło.
Plebiscyt, co w nim szło sie głosować 20 marca 1921 roku, niy prziniōs rozwiōnzaniŏ. Francyjŏ chciała zabrać Niymcōm jak nojwiyncyj niy ino skuli tego, że rozchodziyło sie ô mocniyjszõ Polskã, ale tyż prōbowała sie mścić za poprzedniõ przegranõ wojnã z lŏt 1870-1871. Wielkŏ Brytaniŏ za to wolała mocniyjsze Niymcy, co by były za rōwnowŏgã na kōntynyńcie dlŏ Francyje. Za Niymcami głosowało hned 60 procynt ludzi, a za Polskōm bez 40%.
Z jednyj strōny za granicã była zapropōnowanŏ linijŏ Korfantego, leko umiyniōnŏ ôd francuskigo gynerała Le Ronda, co dałaby Polsce cołkõ wschodniõ tajlã Ślōnska aż pod Ôpole. Z drugij strōny była propozycyjŏ grŏfa Sforzy, italijańskigo ministra spraw auslyndzkich, co uzdŏwała bezma cołki rejōn industryje bez Gliwic, Zŏbrzŏ i Krōlewskij Huty przekŏzać Polsce. Miyndzy niymi było jeszcze pŏrã inkszych propozycyji, ale te dwie zdŏwajōm sie być nojważniyjsze.
Bez to, iże tyn ôstatni projekt mioł być przesłany do Lōndynu pod dyskusyjõ Rady Nojwyższyj, polskŏ strōna uzdała zaczōńć trzecie powstanie w nocy ze 2 na 3 mŏja 1921 roku. Zarŏz przed tym, 1 mŏja, zaczōn sie strajk gyneralny. Wszyjskich powstańcōw było kole 60 tysiyncy, z tego 25 tysiyncy aktywnie walczyło na frōńcie.
Za kōmandyra Naczelnyj Kōmyndy Wojsk Powstańczych bōł podpułkownik grŏf Maciej Mielżyński z Chobienic we Wielkopolsce, a ôd 6 czerwca podpułkownik Kazimierz Zenkteller z Wojnowic tyż we Wielkopolsce. Po prŏwdzie ze czōnkōw NKWP, co ich było pŏrunŏstu, ino Jan Ludyga-Laskowski, Alfons Zgrzebniok, Jōzef Rymer i Klemens Borys byli stōnd. Reszta to bōł polski desant, nojczyńścij z Wielkopolski.
We piyrszym tydniu powstaniŏ insurgyńciŏ zajōnli rejōn ôpisany linijōm Korfantego. Potym, ôd 11 do 20 mŏja umocniyli sie na frōńcie, a 21 mŏja zaczōn sie kōntratak wojsk niymieckich, co wiedziały sie rady ôdbić Anaberg i Kandrzin, ale niy poradziyły przerwać frōntu.
Nojważniyjszŏ batalijŏ tego powstaniŏ trefiyła sie we dniach 21-26 mŏja pod Anabergym, jak przeciwko polskim powstańcōm stanyła tyż kōmpanijŏ frajwilikōw z Dolnego Ślōnska, co w nij za kōmandyra bōł Hans Heinrich XVII, syn ôd princa pszczyńskigo.
3 czerwca niykerzi ôficyrowie ze grupy „Wschōd” zbuntowali sie przeciwko Korfantymu i ôgłosiyli kapitana Karola Grzesika za kōmandyra insurgyntōw. Do wojsk bōł posłany telegram „Z dniem dzisiejszym objąłem Naczelne Dowództwo Wojsk Powstańczych… Grzesik-Hauke, Naczelny Wódz”. Korfanty uciyk do wiernych sobie ôddziałōw, bo boł sie ô swoje życie, a na drugi dziyń ślōnscy marynarze heresztowali buntownikōw. Co ciekawe, postrzōd nich bōł Michał Grażyński. Widać ôd samego poczōntku ôba z Korfantym byli wrogami.
Powstanie samo w sobie było niylegalne, tōż hned po jego zaczyńciu insurgyntōw zaczły atakować tyż wojska aliancke. W Bytōmiu i Katowicach do powstańcōw strzylały tanki i tam padło pŏrã ôsōb, a kole Rybnika we walkach życie straciyło 19 Italijŏkōw. W kōńcu zawarto było porozumiynie, co podle niego aliańciŏ przejynli niykere miasta (Bytōm, Katowice, Tarnowske Gōry, Zŏbrze), a insurgyńciŏ je blokowali na czas powstaniŏ.
Po 7 czyrwca walki ustoły, jak miyndzy strōnami i przi udziale aliantōw, trwały pertraktacyje. Miyndzy ôbie strōny weszły wojska angelske i francuske, a linijŏ dymarkacyjnŏ szła po liniji dotychczasowego frōntu. Kōmisyjŏ Miyndzysojuszniczŏ nakŏzała wszyskim tyż wycŏfać sie ze terynu plebiscytu.
5 lipca podpisany bōł rozejm. 12 października 1921 roku Kōmisyjŏ uzdała, jak mŏ wyglōndać granica polsko-niymieckŏ na Ślōnsku, a 20 czerwca 1922 Polska wziōnła przejmować teryny, co ône jij były prziznane. Ôficjalnie regyrowanie było przekŏzane Polsce 14 lipca.