text:
Tadżykistůn
Tadžykistan, Republika Tadžykistanu – państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj kej 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.
Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.
Ludność sam to we wjynkšośći Tadžyki (79,9%) a Ůzbeki (15,3%); 85% wyznowo islam sunńicki, 54% šyicki.


c: text/html

text:
Krzysztof Wodiczko.
Cracow: Kuba Bąkowski, Krzysztof M. Bednarski, Michał Budny, Rafał Bujnowski, Oskar Dawicki, Monika Drożyńska, Edward Dwurnik, Władysław Hasior, Aleksander Janicki, Paweł Kowalewski, Jarosław Kozłowski, Robert Longo, Łódź Kaliska, Marcin Maciejowski, Małgorzata Markiewicz, Jan Matejko, Jarosław Modzelewski, Bartosz Mucha, Włodzimierz Pawlak, Przemysław Pokrycki, Józef Robakowski, Zofia Rydet, Jadwiga Sawicka, Wojciech Wilczyk, Krzysztof Wodiczko, Piotr Wysocki, Włodzimierz Jan Zakrzewski, Jerzy Jurry Zieliński
essay

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dymokracke medykacyje, 9.03.1912
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikorzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Gōrny Ślōnsk w mandatach poselskich ôdstawiōł dwie roboty do parlamyntu, jedna dambowo, a wtōro sosnowo.
Ta piyrwszo, to jino staro kłoda dambowo, zakōnserwowano kajsik we wilgoci a pleśni, to sie i psu na buda nie zdo, bo zmurszało; a ta sosnowo robota hrubo ale słabo, bo synkato a lekko, to wiater niej hned dziurami poleci, bo nie zdzierży. Tak my prawili po wyborach.
Terazki sie pokozało, iże my mieli prawie. Bo Dōmbek sie jino przeciōngo na łowie poselskiyj, a na posiedzyniach Koła a po gazytach rzōndzi przeca ô „pracy pozytywnyj”, za to Sosiński ziōn na ôdwoga i pedzioł mowa, ale lepszy bōłby sie strzimoł na zadku. Ô niedoli robotniczyj prawiōł, niewiele nowygo pedzioł ale byłoby jeszczy za telo. Ale kej pedzioł, iże krygerferajny wyciepli polokōw zato, iże na niego gosowali i kiwoł rzōndowi palicym w bucie, iże za to poloki nie majōm do rzōndu zaufanio, miasto z uznaniym pochwolić taki porzōndek, bo niech se krygrzi bydōm czym chcōm a sōm, to możno pedzieć: norody, klynkejcie, dziwejcie sie, a nie rżyjcie takij mōndrości.
Jużech tyż padoł, iże tak dalszy nie możno s tym Kołym, to jak je kedy pizna w szprychy, to wszyjske buksy wyfruknōm.
„Dziynnik Poznański” jeszczy w śniku prawi ô anielskiyj dobroci kapitalistōw, s chtōrymi robotnicy mogōm śmiało żyć w pokoju a w drożyźnie tyż. Nie czytoł pōno, iże minister angelski Asqujith musioł zagrozić kapitalistōm ustawōm ô płacy minimalnyj a jeszczy im rury nie smiynkły. A nasza gōrnoślōnsko spōłka kopalniano i cynkowo wypłaciła terazki 18 procynt dywidyndy, ale na 15 procynt podwyżki zorobku dlo robotnikōw niy mo skisz kosztōw wiynkszych.
Bo tyź w Prusach sprawiedliwych niy ma wtōrygo Asqujitha, a jeszczy miyniyj takiygo ministra, coby przeprowadziōł tako ustawa, nie jino ôbiecoł.
W parlamyncie naszo partia a Koło polske wyfedrowały cało hołda wnioskōw, nogłych a miyniyj nogłych. Rzōnd wszyjsko przijmuje do wiadōmości, ale robi swoje. Kej to wszycko przijdzie pod ôbrady, tego żodyn prorok nie wymedykuje, ale to sie wiy, iże prziszłe wybory pōmogōm nieco rzōndowi w tyj robocie, bo tak dalszy nie idzie, coby ôbywatele jino pracowali na podatki a sami z głodu marli a s tych podatkōw nie mieli nic, jino ôstuda s rostmajitymi urzyndami, co te podatki źrōm i jeszczy człeka za nic majōm.
Ubolywanie a rozgoryczynie wielge, lud widzi już nieco, kaj go zawiodło Cyntrum, chtōre hań panowało wkrōtce jeszczy, to tyż żynie je pōmału bliżej Ôdry. Ale cyntrowcy majōm jeszczy piyniōndze, nasnoszōne ksiynżoszkōm cyntrowym przez ciymny lud polski i za te piyniōndze chcōm mu sprawić nowygo jadu, coby mu jeszczy wiynkszy zawrōciōł pałety. Tak postanowili ôd apryla wydować „Tygodnik katolicki”. Jak wielo tam bydzie katolickiyj wiary a ôbyczajōw katolickich w tym nowym cyntrowo-niymieckim Tygodniku pisanym jino w mowie polskiyj, to możno wiedzieć, kej sie spamiynto na cyntrowo agitacjo wyborczo s tego roku. Bydzie to pismo na podoba „poważnyj damy” s Krōlewskij Huty, ale tyż na podoba ōnyj zaśnie w Bogu hned.
Do popuku były ôdwiedziny złodzieji u prokuratora w Bytōniu a na wasze w Krōlohucie. Prokurator medykowoł pōno albo śniōł zaś ô politycznym śpiewie i inkszych wiecach, a tu mu ziyni kuferek. Policaj zaś dowała pozōr na polityczne piwo a tu im ziyni rewolwery a zeble sużbowe; to sie zaś bydōm mogli kryminoły chwolić, iże lepszy sie znajōm na polityce jak na złodziejstwie.
Drożyzna pizła tyż farorzika Zielōnkoskego w Niymieckich Piykarach, choć ōn mioł piyńć trzidzieści tysiōncōw przez rok dochodu. Zrobili mu rewizjo kasy kościelnyj i nie znojdli 14000 markōw. Ano, toć hned ziōn urlop a pojechoł do Szwajcarii, to potrzebowoł na podrōż nadzwyczajno. W łaurahuckim folksbanku dali papiyry dyrechtorowi a kasjerowi, bo ze zrewidowanych ksiōng tyż pōno sie przekōnali, iże naprowiali drożyzna.
Gustlik Beskuryjo.


text:
Łazowscy młodostni sej swój domicil ponowili
Łaz (AK/SN). Wot kónca lěta 2019 wukonjachu mnohe ruki pilne dźěło w komunalnym młodźinskim klubje blisko gokartoweje čary na kromje Łaza. „Stary mjezywjerch bu wotstronjeny, nowy bu zasadźeny a wobarbjeny“, rozjimataj nawodaj młodźinskeho kluba Felix Kinne a Roman Herzog. Dźakowano mnohostronskej podpěrje je so w běhu dweju a poł měsaca zakładne saněrowanje zešlachćiło. Radźićel gmejny a wsy Reiko Stephan je tójšto wólneho časa woprował a graty přewostajił. Wosebje je wón při nowym mjezywjerchu kaž tež instalaciji noweje kluboweje kuchnje pomhał. Matthias Wilke je spěšnje a na njekomplikowane wašnje nowe PVC-špundowanje wukładł, Stephan Schulz staraše so wo elektriku. „Wutrobnje dźakujemy so nimo toho Karin Reinhardt, Torstenej Heiderej a předewšěm wjesnjanosće Thomasej Leberechtej. Woni su nas wobstajnje pohonjeli a pozbudźeli“, Kinne a Herzog powědataj. „Chcemy klub znowa wožiwić. Minjene połdra lěta njeje so nichtó tak prawje zamołwity čuł, twarjenje je přiběrajcy rozpadowało.“


text:
Hamorski młyn (Košyna)
Hamorski młyn (němsce Hammermühle)[1] bě delnjołužiske sydlišćo a wjesny dźěl Košyny, kotryž ležeše něhdźe pjeć kilometrow juhowuchodnje Złeho Komorowa a jedyn kilometer sewjerozapadnje Košyny. W lěće 1950 buchu něhdźe dźesać swójbow za Němješkowsku jamu přesydlene a Hamorski młyn wotbagrowany. Na městnje něhdyšeho sydlišća nadeńdźe so dźensa Złokomorowski jězor.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Priwatna webstrona Hammermühle (němsce)
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Hammermühle w Archiwje zhubjenych wsow (delnjoserbsce) (němsce)


text:
Slawistika
Slawistika je wědomosć słowjanskich rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi bohemistika (čěsce), chorwatistika, polonistika (pólsce), rusistika, serbistika (serbisce) a sorabistika (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć cyrkwinosłowjanskeje rěče.
W Němskej je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w Berlinje (Humboldtowa uniwersita, najstarši a najwjetši institut w Němskej), Freiburgu, Gießenje, Greifswaldźe, Hamburgu, Jenje, Lipsku, Mohuču, Podstupimje, Rěznje a Tübingenje. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.


text:
Ptači kwas
Ptači kwas (delnjoserbsce Ptaškowa swajźba, němsce Vogelhochzeit) je kóždolětny nałožk, kotryž je znaty we wšelakorych europskich regionach, předewšěm pak w serbskej Łužicy.
Na předwječoru 25. januara staja dźěći prózdny taler na wokno abo před durje. Rano namakaja na nim słódkosće w formje ptačkow abo hněžkow. Typisce su ćěstowe ptački ze cokorowej glazuru, tak mjenowane sroki. Po legendźe dźakuja so ptački dźěćom ze słódkosćami za picowanje w zymje.
Woprawdźity ptači kwas swjeća dźěći předrasćeni na ptački w pěstowarni abo w šuli ze spěwami, rejemi abo samo ze swjedźenskim ćahom, kaž na přikład w Chrósćicach. Znajmjeńša kwasny por zwjetša w serbskej kwasnej drasće chodźi. W Serbach je tradicionalnje hawron nawoženja a sroka njewjesta, přećiwo čemuž staj w němskich pěstowarnjach kaž tež w němskorěčnej wersiji ludoweho spěwa wo ptačim kwasu kós a drózna njewjesćinski por.
Wažny wobstatk łužiskeho nałožka je tež ptačokwasny program Serbskeho ludoweho ansambla, z kotrymž pućuja přez cyłu Łužicu.


text:
Měšćanska rada měła so znowa z łoskoćiwej temu zaběrać
Kulow (AK/SN). Přećiwo planowanemu sćežorej za mobilne škričkowanje w Mučowje hiba so protest. Wo tym informowaše Kulowski měšćanosta Markus Posch (CDU) na wčerawšim posedźenju měšćanskich radźićelow. Wobydlerska iniciatiwa je mjeztym 1 050 podpismow přećiwo projektej nazběrała. Znajmjeńša 470 podpismow – přeličene na ličbu wobydlerjow – by za wobydlerske požadanje trěbnych było. „W měšćanskim zarjadnistwje lisćiny tuchwilu pruwujemy a přihotujemy předłohu za rozsud w decembru“, rozłoži Markus Posch. „Měšćanska rada ma potom rozsudźić, hač wobydlerske požadanje prawniske předpisy spjelni a hač ma so wobydlerski rozsud přewjesć. Kaž Posch wčera rjekny, wón z tajkim liči.


text:
Bórkhamor (JoS/SN). Składnostnje wjesneho swjedźenja w Bórkhamoru k 120lětnemu wobstaću tamnišeje wohnjoweje wobory su kameradam minjeny kónc tydźenja nowy čołm z powětrowym zawkom typa Hovercraft přepodali. „Wuchowanski čołm je předwidźany za zasadźenja na Jantarowym, Šibojskim a na Sprjewinodołskim jězoru“, rjekny tam wjesnjanosta Manfred Heine (njestronjan). „W nuznym padźe hodźi so wón wězo tež po cyłej łužiskej jězorinje wužiwać.“
Z powětrowym zawkom wuhotowany čołm so takrjec na wodźe a na lodźe znošuje. Wón steji na připowěšaku, tak zo móža jón w nuznym padźe wšudźe transportować, hdźež je trěbny. Hovercraft skići pjeć wobornikam městno a jědźe po wodźe hač do 50 km/h spěšnje, po lodźe samo 70 km/h. 110 PS sylny motor čołm ćěri. Financowała je jón gmejna Sprjewiny Doł ze swójskimi srědkami a ze spěchowanjom Swobodneho stata Sakskeje.


text:
“Godniŏ pieśń” Charles Dickens
29,00 zł
"Godniŏ pieśń" Charles Dickens
“Godniŏ pieśń” to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa “A Christmas Carol” (pol. “Opowieść wigilijna”) dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Fragmenty:
Co to sōm do ciebie Gody, jak niy ino czas płacyniŏ rachōnkōw, jak żeś je bez piniyndzy? Czas, jak widzisz, żeś je ô rok starszy, ale ani trochã bogatszy! Czas, jak po kludzyniu ksiōng bez dwanŏście miesiyncy, widzisz, iże niy mŏsz ani ceskigo profitu! Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ „Radosnych Godōw”, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było!
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
Grzegorz Kulik – ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.


text:
Zliwki a strach powodźenjow
Lipsk. Němska wjedrowa słužba warnuje před sylnymi njewjedrami z wulkimi zliwkami. Wone maja wuchodne dźěle Sakskeje w běhu popołdnja docpěć. Tež přichodna nóc ma njeměrna a dešćikojta wostać, pozdźišo wočakuja meteorologojo dalše spadki a zdźěla ćežke hrimanja. Hrozy strach powodźenjow. Jutře budźe podobne wjedro.
Prěnja delta-warianta zwěsćena
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo dwěmaj koronanatyknjenjomaj informowali. Prěni raz bu delta-warianta wirusa zwěsćena, a to po testowanju šulerjow w jednej Budyskej wyšej šuli, kaž z krajnoradneho zarjada rěka. Incidenca po RKI je tu dźensa 2,0. Wokrjes Zhorjelc rozprawješe wčera wo jednej infekciji a wo smjertnym padźe ze 26. junija. Incidenca po RKI je tam 0,4.
Da Vinci by so wjeselił


text:
Krej Saary
Krej Saary (mjym.: Saarland, fr.: Sarre) – jedyn ze mńyjszych zwjůnzkowych landůw Mjymcůw, położůny we połedńowo-zachodńij tajli kreju. Nazwa landu połazi uod rzeki Saary, kero przepływo bez jego połedńe. Mo 2570 km² wjyrchu a ůng. milijůn mjyszkańcůw. Stolicům a nojwjynkszym mjastym Kreju Saary je Saarbrücken. Na půłnocy mo grańica ino ze jednym zwjůnzkowym landym, ze Nadryńijům-Palatynatym, a na połedńu ze Francyjům, skiż czygo tyn krej mjoł wielgi ajnflus na kultura a gyszichta landu. Jednak ludźe we Kreju Saary ńy godajům godkům francuskům, kej myśli wiela ludźi ze inkszych tajlůw Mjymcůw, nale dialektami frankůńskimi godki mjymjeckiej.
Gyszichta przemysłowo Kreju Saary je fest powjůnzana ze bergmaństwym, skiż czygo tukej do śe nojść wiela storych grubůw, hołdůw a hutůw. Nojbarźi znona ze storych hutůw je Völklinger Hütte, kero dźiśoj je muzeum i je na liśće śwjatowygo dźedźictwa UNESCO.
W lotach 50ych Kraj Saary bůł jedyn ze nojbogatszych landůw Mjymcůw, nale dziś skiż uobalyńa bergmaństwa mo wielge bezroboće a gubi mjyszkańcůw. Jednak ze wszyskich landůw Mjymcůw mo nojsrogsza wielość autobanůw uod wjyrcha a nojsrogszo kwota domůw własnych.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 6.09.2020
Pauza we fusbalu chopōw, ale napoczły ligi handbala w Polsce i Republice Czeskej, a tam we piyrszych ligach po dwa nasze manszafty. Na sztarcie wszystke wygrały. Przed ligōm voleybala grali w Polsce ô Superpuchar, kaj we halbfinałach grały dwa nasze manszafty. Poszło dobrze, mōmy piyrszy tytuł w nowym sezōnie 2020/2021.
Fusbal
Liga polskŏ babōw
ROW Rybnik – Rolnik Biedrzichowice 1-1
AZS Wrocław – GKS Katowice 2-0
Po 5 szpilach GKS Katowice je 7, Rolnik Biedrzichowice 11, a ROW Rybnik 12 (ôstatni)
Handbal
Liga czeskŏ chopōw
HC Banik Karwinŏ – HBC Ronal Jiczin 27-26
Pepino SKP Ridek-Mistek – KH Koprziwnice 29-28
Liga polskŏ chopōw
Gwardia Ôpole – MKS Piotrkowianin 33-29
Górnik Zŏbrze – Stal Mielec 27-25
Necbal
Superpuchar Polski chopōw
Halbfinał:
PGE Skra Bełchatōw – Jastrzębski Węgiel 3-0
ZAKSA Kandrzin-Kojźly – Asseco Rzeszōw 3-1
Finał:
PGE Skra Bełchatōw – ZAKSA Kandrzin-Kojźly 1-3
Basketbal
Liga polskŏ chopōw
GTK Gliwice – Astoria Bydgoszcz 91-83
Po 2 szpilach GTK Gliwice je na 3 placu.


text:
Tychy: Niy doł piyszego prawa i wjechoł w druge auto
Tyscy szandarzi klarujōm ôkoliczności wypadku drōgowego, co trefiōł sie na ul. Ôświyncimskiij w Tychach. 54-letni szofer mercedesa niy doł piyrszego prawa volkswagenowi. Małżyństwo, co w nim rajzowało, trefiyło do lazarytu.
Wczorej kole 5:30 po połedniu w Tychach przi ulicy Ôświyncimskiij trefiōł sie wypadek drōgowy. Ze stympnych ôbsztalowań policyjōnōw wynikŏ, iże 54-letni szofer auta marki Mercedes niy doł piyrszego prawa przejazdu na krziżōwce z ulicōm Świerczynieckōm 61-letnimu szoferowi volkswagena. Chop i jego pasażerka trefiyli na podszukowania do lazarytu. Poszkodowani doznali urazōw rōnk i nōg, klŏtki piersiowyj jak tyż ôgōlnych ôbtrzaskań. Policyjōny klarujōm, co gynau sie stało przi wypadku.
Zdrzōdło: KMP Tychy, foto: 112 Tychy


text:
Rasizm
Rasizm (ze fr. le racisme ôd la race – rōd, rasa, grupa spokrewniōnych) – grupa poglōndōw a wypływajōnce z nij zachowaniŏ przijmujōnce założynie wyższości niykerych ras ludzi nad inkszymi[1]. Przetrwanie tych „wyższych” ras stŏwŏ sie nadrzyndnōm cynōm i z racyje swojij wyższości majōm ône prawo do dōminowaniŏ nad „niższymi” rasami. Wiynkszość ideologōw rasizmu ôpiyrŏ sie na rozdziałach we wyglōndzie ludzi.
Rasizm nikej niy bōł litōm ideologijōm, zmiynioł sie i ewoluował, tedy niy je muster rasizmu – jego istotã idzie podszukować jyny bez historyjõ.
Rasizm i naukowe badania[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podanie jak wiynkszość ideologije, rasizm starŏ sie spiyrać swoje założynia bez użycie naukowych danych. Miyndzy inkszymi paranaukōm, kerõ posiłkowali sie nazisty była frynologijŏ, ôparta na badaniukształtu ludzkij czaszki i jeji propōnowanego zwiōnzku z inteligyncyjōm i znakami natury.
Koncept „rasy”[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Koncept ludzkij „rasy” je wielce spōrny, z racyje tego, ze ôd mocka stoleci termin tyn używany bōł zaôbycz we kōntekście dyskryminacyje skuli farby skōry abo pochodzynia, jego pasowanie we publicznyj sferze je dzisiej kojarzōne z tã dyrekt tradycyjōm. Tajla wyuczōnych utrzimuje, iże czynsto, z pōnktu widzyniŏ gynetyki, rozdziały miyndzy dwiyma ôsobami tyj samyj „rasy” (negroidalnej, kaukaskej, itp.) sōm srogsze aniżeli miyndzy przedstŏwicielami dwōch roztōmajtych ras, co kōmandyruje, iże koncept rasy niy mŏ pokryciŏ we ryalności, i niy wiōnże sie z charakterystycznymi talyntami i cechami.
Gynetycznŏ erbowizna[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wydŏwŏ sie jednak, iże we zicher kōntekście przinŏleżałoby zachować koncept „rasy”. Rozpoznanie istniyniŏ ras bez terŏźnych biologōw niy mŏ nic spōlnego z jejich hierarchizacyjōm, niy pociōngŏ ôno tyż za sobōm prawiyniŏ ô prawym rozdziale miyndzy niymi. Pōmiany we widzyniu anōngu „rasy” dokōnujōm sie na naszych ôczach. We cajtōngu Nature Genetics z 2000 i 2001 roku idzie czytać:
- „To, że rasa we tym kōntekście niyma terminym naukowym, je rzeczōm przijyntõ bez cołkość wyuczōnych – je to przekŏz, kery winiyn być bez kōńca spōminany”[2]
- „Ôd dŏwnŏ, wyuczyni prawiyli, iże na gynetycznym poziōmie zmiynność znakōw miyndzy ôsobnymi stworzyniami z tyj samyj populacyje je srogszŏ, aniżeli ta, kerŏ je miyndzy ôsobnymi populacyjami, i iże niy mŏ biologicznego dowiydzieniŏ dlŏ rasy”[3].
Mynij, we roku 2003, A. W. F. Edwards, z Uniwerzytetu we Cambridge, ôpublikowoł esej „Human Genetic Diversity: Lewontin's Fallacy”[4], kaj skazuje ôn na logiczny błōnd piyrwyjszych podszukowań: brało sie we nich pōniywŏż po uwagã frekwyncyjŏ wystympowaniŏ pojedynczych gynōw, choby były ône ôd siebie niyznŏleżne. Wtynczŏs tradycyjnie rasa definiowanŏ je jako „grupa etnicznŏ, kerŏ cechuje sie zbiorym znakōw erbowych (jak farba skōry, kształt gowy, proporcyje grup krwie, itp.)”. Jeźli porōwnŏ sie ôsoby z pōnktu widzyniŏ skoordynowanych gynōw, tradycyjne rasy prezyntujōm klarowne rozdziały gynetyczne.
Rasizm i religijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Prōbōm wdrożenia ôbywatelskigo tajlōngu na rasie bezma dycki tŏwarziszōm usprawiedliwiyniŏ ô naturze religijnyj. Nojstarszym przikładym je sam snŏdź systym kastōw, zintegrowany z hinduizmym, kery przetrwoł do dzisioj ôd czasōw najŏzdōw „biołych” Ariōw na „ćmawõ” drzynnõ ludność Indyjskij Bōny, miyndzy XIX a XVI stoleciym p.n.e. (słowo kasta we sanskrycie je tyż słowym farba). Religijne usprawiedliwiyniŏ propagowano tyż we krześcijōńskich kościołach we USA we czasie ôkresu legalnego niywolnictwa, jak tyż we hitlerowskich Miymczech we czasie prześladowania Żydōw.
We drugij tajli 20. stoleciŏ ukŏzało sie mocka religijnych prziwōdcōw, kerzi potympiali rasizm. We USA pastor Martin Luther King we swojich widzianych mŏwach dopōminoł sie, coby Amerykany roztōmajtych farb skōry mogli żyć razym jako rōwni ôbywatele. We RPA ô pojednanie miyndzy biołymi i czŏrnymi apelował biskup Tutu. We uhonorowaniu swojich zasug na rzecz boju z rasizmym ôba religijni prziwōdcy dostali pokojowe nadgrody Nobla.
Rasizm i społeczyństwo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Rasizm je czynsto skazowany, bydź je już dzisioj ôgōlnie przijynty, jako ideologicznŏ ôpora mocka systymōw kōntrole, gwołtōw abo wyzysku, m.in. niywolnictwa we XIX stoleciu, apartheidu, systymu kastōw, nazizmu jak tyż barzij ôgōlnie kolōnializmu, impyrializmu i fōndamyntalizmu.
Inksze zorty dyskryminacyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Dyskryminacyjŏ płci (seksizm)
- Dyskryminacyjŏ seksualnych myńszości (hōmofobijŏ)
Przipisy
- ↑ Magdalena Gajewska, Krzysztof Sobczak: Edukacja filozoficzna – ścieżka edukacyjna. Gdynia: Operon, 2009, s. 14. ISBN 978-83-7461-463-4.
- ↑ Census, Race, and Genetics. „Nature Genetics”. 24, s. 97, 2000. Nature Publishing Group. ISSN 1061-4036.
- ↑ Genes, Drugs, and Race. „Nature Genetics”. 29, s. 239, 2001. Nature Publishing Group. ISSN 1061-4036.
- ↑ „BioEssays”. 25, s. 798-801, 2003. John Wiley & Sons. ISSN 1521-1878.


text:
Přez třista lět trajace samostatne wuwiće staroserbskich kmjenow w rumje mjez Bobrom/Kwisu a Solawu kónčeše so w 10. lětstotku. W hraničnym pasmje podłu Solawy mjez wuchodofrankskim mócnarstwom a připućowanymi Słowjanami, kotrež bě so wot spočatka 7. lětstotka wutworiło, knježeše bórze měrne susodstwo, bórze dochadźeše k wojerskim konfliktam. K zawěsćenju swojeje wuchodneje hranicy započachu Frankojo pod Korlu Wulkim po lěće 800 hraničnu marku zarjadować a tak mjenowany Limes Sorabicus z wěstej ličbu hrodow twarić, kotrež stejachu pod wjednistwom markhrabjow. Mjezsobne wójnske wuprawy w 9. lětstotku zapusćowachu kraj a žadachu wulke krejne wopory, předewšěm pola Słowjanow. Surbi a Talaminzi – tak rěkaštej najwjetšej zapadnje Łobja sydlacej słowjanskej kmjenaj w Bayerskim geografje – wužiwachu zhromadnje z čěskimi jednotkami přez nadpady Normanow zawinowanu słabosć frankskeho mócnarstwa, zadobychu so 880 do Durinskeje a wurubichu a wupalichu wobšěrne kónčiny. Hdyž wjedźeše frankski markhrabja w lěće 892 napřećiwny bój, poćerpi wón ćežku poražku. Rozsudźacy přewrót sta so pod sakskim wójwodu a pozdźišim němskim kralom Heinrichom I., kotrehož rozestajenja z Dalemincami drje 905/06 njewuspěšne wostachu, kotremuž pak so lěta 929 na dalšej wójnskej wuprawje poradźi jich twjerdźiznu Gana zdobyć. Na to sćěhowace załoženje hrodu Mišno zawěsći jemu knjejstwo nad wobydlerjemi tuteje najwjetšeje słowjanskeje župy, kotraž po dopóznaćach mjenowědy wjace hač 10.000 ludźi ličeše. Po tym zo bě němski kral 932 do Delnjeje Łužicy zaćahnył, podćisny sej tež Budyski kraj. Z tym dóstachu so wšitke staroserbske sydlenske kónčiny pod němske nadknjejstwo. Po germanskim prawje słušeše zdobyty kraj kralej, w zastupnistwje za njeho jón markhrabjojo wobknježachu. Woni zepěrachu so při wukonjenju knjejstwa na wobrónjene mocy, kotrež běchu zasadźene w hrodowych městnach. Wottam zastarachu wotpowědny hrodowski wobwod, nuzowachu wjesnjanow k wotedawkam a słužbam. Pod škitom hrodowych městnow natwarichu so prěnje cyrkwje, wottud započinaše so christianizowanje »pohanskich Wendow«.
Nimo rólnistwa, skotarstwa, rybarstwa a hońtwy hraješe w hospodarskim žiwjenju starych Słowjanow lěsne pčołarstwo wažnu rólu. Tute ma so wot pozdźišo nastawaceho domjaceho a zahrodneho pčołarstwa w njeposrědnjej bliskosći ludźacych bydlenjow rozeznawać, hdźež běchu pčołki w schownjach z drjewa, skory abo wjerby zaměstnjene. Při lěsnym pčołarstwje wostachu pčołki w swojej přirodnej wokolinje. Čłowjek wšak skićeše jim za čas rojenja přihotowane prózdnicy we wulkich štomach, kotrež ležachu něhdźe pjeć do šěsć metrow nad zemju. Do lěsnych štomow zabiwachu so swójstwowe znamješka, wěste kruchi lěsa za jednotliwych pčołarjow so wotmjezowachu. Tuta naprawa wotbłyšćuje so, připódla prajene, w městnym mjenje Treblitzsch, jw. Belgern, hlej dale deleka.1 Na tute wašnje škitachu so woznamjenjene štomy před wurubjerjemi a paduchami kaž tež před zničenjom. Přeńdźenja so po tehdom płaćiwym prawje kruće chłostachu.2
Předstawy wo rozměrje a wunoškach lěsneho pčołarstwa kaž tež wo jeho wuznamje za tehdomnišu ludnosć posrědkuja po němskim zdobyću w mnohich zapisach zdźeržane podaća wo mjedowej dani. Nimo mnoholičbnych dalšich wotedawkow – kaž na přikład kože, rybow, žita abo skotu, pozdźišo tež pjenjez – mějachu podćisnjeni Słowjenjo němskim feudalnym knježkam kaž tež cyrkwi a klóštram tajki prašany produkt kaž měd wotedawać. Měd njeběše tehdom jenož jenički znaty srědk k wosłódčenju, ale tworješe tež zakład za wopojenski napoj, mjenujcy mjedowe wino. Zdobom wudospołnjowaše wón ze swojimi wuhlowymi hydratami bytostnje cyrobizny čłowjeka, spěchowaše jeho strowotu a płaćeše nic naposledk swojeho dobreho słodu dla jako prěnjorjadne žiwidło. Při dobywanju mjedu nastawaše jako wažny pódlanski produkt hišće wósk. Tutón trjebachu hižo w zažnym srjedźowěku za leće bronzy, pozdźišo w medicinje k zhotowjenju žałbow a pod., předewšěm pak w cyrkwi za swěčki. Bože słužby, křćeńcy, firmowanja, poslednje wolijowanje, měšniske abo biskopske swjećizny njeběchu bjez swětła swěčkow předstajomne.
Hdyž zrozumimy woznamjenjenje a zapřijeće »powołanje« w najšěršim zmysle jako »nawuknjenu a wukonjanu dźěławosć ze zaměrom zežiwjenja«, potom wopokaza so powołanje ratarja a skotarja jako najstarše. Tuta dźěławosć připućowanych Słowjanow, zastupjerjow pózdnjogentilnje-zažnofeudalneje agrarneje towaršnosće, tworješe zakład za eksistencu čłowjeka. Zo by so worak a rólnik, potajkim bur, pomjenował, stejachu w prasłowjanšćinje a w staroserbšćinje wjacore woznamjenjenja k dispoziciji. Najstarše z nich su wotwodźene wot prasł. *orati, ně. pflügen, z toho hs. worać, ds. woraś, pól. orać, čě. orat.1 Korjenje tutoho słowa sahaja wróćo hač do indogermanskeje zakładneje rěče před něhdźe 4000 lětami, přetož słowo ma dokładne wotpowědniki w litawšćinje árti, we łaćonšćinje arāre, w gotišćinje arjan kaž tež w druhich starych rěčach, wšitke z woznamom ›worać‹. Prasł. korjeń *or- twori zakład tajkich słowow kaž hs. starše worak a ds. wórak ›worak, rólnik‹, ds. starše worac, dźensa wóraŕ, k tomu čě. oráč a druhe. Wot samsneho korjenja wotwodźene su prasł. *órtajb a *órdlo, z toho ds. rataj ›ratar, rólnik‹, ds. a hs. radło, to je ›motykowe radło‹, ně. Hakenpflug. Na *ór- załožuja so tež hs. ratar a ds. rataŕ, ně. Landwirt. We wobłuku našeje wulkeje temy zajimuje nas wosebje wotbłyšćowanje tutych słowow w składźe mjenow. Mjeztym zo staroserbske městne mjena lědma tajke pokazki poskićeja, eksistuja mnohe swójbne mjena we Łužicy, kotrež poćahuja so na woraka a rólnika. Najhusćišo mjez nimi wustupuje Rataj, prěni raz 1533 jako Ratey, swójbne mjeno, kotrež namaka so jenož w Delnjej Łužicy. Jenož tam storčimy tež na jara rědku formu Rataŕ, 1636 Rathars Söhnlein. Podobne płaći za Worak ze swojimi wotwodźenjemi, 1518 Woragk. Jónkróćne je Worač, 1657 Wuraczsch z Wysokeje s. Kamjenca. Wšě mjena su historisce dokumentowane a kartěrowane.2
Kaž je znate, njeby čłowjek swój zmysł za humor, žort a směch zhubić směł. Tute nastajenje k žiwjenju znajachu hižo stari Słowjenjo, a to před wjace hač tysac lětami. Wo tym swědči nic naposledk wěsta ličba staroserbskich městnych mjenow. Wone steja w srjedźišću sćěhowacych wujasnjenjow.
Wo zadźerženju ludźi a wo mjezsobnych poćahach we wonych dołho zašłych časach historiske kaž tež archeologiske a dalše žórła do dalokeje měry mjelča. Tež biskop Thietmar z Mjezyborja (975–1018), kotremuž mamy so za mnohe zajimawe informacije wo starych Słowjanach dźakować, njerozprawja w swojej chronice ničo wo mjezyčłowjeskich poćahach »pohanskich« Serbow abo Wendow. Eksistuje pak rjad słowjanskich městnych mjenow, kiž poćahuja so na psychiske kajkosće čłowjeka abo na jeho charakter, na jeho poměr k susodam, k přisłušnikam druheho rodu abo k wobydlerjam najblišeje wsy. Mjenodawarjo móžachu so na swojich susodow wusmjeć, jich škrěć abo směšić, při čimž so ani před hrubym, haj samo ranjacym abo křiwdźacym pomjenowanjom njebojachu. Tole stawaše so z pomocu wěsteho archaiskeho typa městnych mjenow, kotryž so w pozdźišich dobach wjace njenałožowaše. Wotpowědna mjenowa forma steješe w pluralu a zestaji so z dweju woznam nošaceju wobstatkow.
Wo duchowno-religioznej kulturje Serbow w prěnich lětstotkach po zasydlenju njewěmy skoro ničo. Tež stawizniske žórła po frankowskim zdobyću njewobsahuja nimale žane informacije wo ludowej wěrje, wo nabožnych předstawach a nałožkach, wo »pohanskich« bohach, wyšich bytosćach a kultowych jednanjach Milčanow a Łužičanow. Porno tomu rozprawjeja srjedźowěkowscy historikarjo Adam z Bremena, Helmold z Bosauwa, danski chronist Saxo Grammaticus a druzy, zo česćowachu sej połobscy a baltiscy Słowjenjo, Obodrića, Lutykojo, Wilčenjo a Pomoranojo kaž tež Słowjenjo při delnjej Sprjewi a Haboli w swjatnicach a swjatych hajach swojich přibohow. Woni přeradźeja nam tež mjena jich bójstwow, mjez nimi Svarožic, Triglav, Svantevit a dalše. Biskop Thietmar Mjezyborski pisa, zo běštej žórło a jězor pola Hłomača (Lommatzsch) srjedźišćo kultiskich česćowanjow. By cyle prawdźe njepodobne było, bychu-li Łužiscy Serbja nastupajo dokřesćanske nabožne předstawy a »pohanski« kult tuž wuwzaće tworili. Wědomostny zakład pak pobrachuje mytiskim předstawam a legendam wo bójskim swěće Serbow, kaž su so wone wot kónca 17. lětstotka sem wot bratrow Frenclow a druhich daloko šěrili, tež wo »bójskimaj horomaj« Čornobóh a Běłobóh.
Hižo dołho do nastaća swójbnych mjenow začuwachu ludźo potrjebu, přisłušnosć k swójbje, k rodej abo pochad wot swójbneho nana rěčnje zwuraznić. Tole móžeše so w času do zawjedźenja dwumjenowosće, hdyž přidruži so lěpšeho rozeznawanja dla k předmjenu druhe mjeno najprjedy w městach z rosćacym wobydlerstwom, jenož z pomocu předmjena samoho stać. Při tym nałožowachu so sćěhowace metody:
1. Wospjetne pomjenowanje. Nowonarodźene dźěćo dósta mjeno nana, druhdy tež dźěda. Tak pomjenowa Korla Wulki (747–814), kiž bě swoje mjeno wot swojeho dźěda Karla Martella dóstał, najstaršeho syna tohorunja Karl/Korla. Samsne postupowanje móžemy pola słowjanskich wjerchow na Rujanach wobkedźbować. Na Jaromara I. († 1217) sćěhuje Wizlaw I. († 1255), po nim přińdu Jaromar II. († 1260), Wizlaw II. († 1302), Wizlaw III. († 1325) a jeho młódši bratr Jaromar († wokoło 1294).
2. Hižo z najzažnišich časow wužiwachu so pola Germanow, Słowjanow a druhich indogermanskich ludow dwudźělne połne mjena, tak w prasłowjanšćinje Miroslavъ, z mirъ ›měr‹ a slava ›sława‹. K woznamjenjenju pochada móžeše so nowonarodźenemu połne mjeno z mjenowym dźělom nana dać abo jeho z krótkej formu z tajkeho mjena pomjenować. Konkretne přikłady ze słowjanšćiny hodźa so za to jenož sćežka podać, za to pak přikłady z bytostnje zašo traděrowaneje germanšćiny. Tak zapisuja žórła w Starobayerskej lěta 752 jednoho Adalperhta ze swojim synom Chuniperhtom, z -perht (tule w hornjoněmskim pisanju za -bert) ze starowysokoněmskeho beraht ›błyšćate‹.
Zo běchu do kónčinow mjez Łobjom a Solawu w mjeńšich a wjetšich skupinach připućowani Słowjenjo towaršnostnje organizowani a zo stejachu na jich čole wjednicy, tole wuchadźa hižo z jich prěnjeho naspomnjenja w Fredegarii Chronicon k lětu 631/632. Na wotpowědnym městnje zhonimy wo wěstym Dervanus dux gente Surbiorum, wo Derwanje, wjerchu z kmjena Serbow. W naslědnych lětstotkach rozprawjeja žórła přeco zaso wo duces ›wjerchach‹, reges kralach‹, primores ›nadobnych‹, seniores ›staršich‹, milites ›wojakach‹ a dalšich dostojnikach Słowjanow, z kotrychž stupichu mnozy, dalokož njeběchu w bojach z frankskimi dobywarjemi padnyli, po christianizowanju do němskich słužbow.1 We łaćonšćinje spisane chroniki, ludowe tafle, anale, pozdźišo wopisma a druhe pisomne žórła zdźěleja nam tež mjena serbskich wjednikow: 805 Semil rex Dalemincorum, 806 Miliduoch dux Sclavorum, 955 Cuchavicus senior a wjele dalšich. Zawěsće eksistowachu za tutych zastupjerjow wodźaceje woršty, wotpowědujo jich poziciji w systemje mocy a jich róli w towaršnosći, přisłušace słowjanske pomjenowanja. Tute njezawostajachu w žórłach žane slědy, dadźa pak so z pomocu serbskich wosobowych mjenow z pozdźišich lětstotkow wotkryć. Dokelž nałožowachu Słowjenjo hač do 10. lětstotka hišće pózdnjoprasłowjanske dialekty, kotrež přeńdźechu potom do staroserbšćiny, hodźa so za wotpowědne słowa, socialnoekonomiske a politisko-institucionelne terminusy, prasłowjanske formy rekonstruować.
Prawdźepodobnje běchu so hižo w pradomiznje Słowjanow, přiběrajcy pak na wulkich pućowanjach a wosebje po zasydlenju w nowych sydlenskich kónčinach, z jednotliwych rodow a rodowych zhromadźenstwow mjeńše a wjetše kmjeny wutworili. Pod kmjenami rozumimy pochadowe zhromadźenstwa, politisce a wojersce agěrowace skupiny, pozdźišo sydlerske zhromadźenstwa, kotrež zwjazuje přiwuznistwo, zhromadny kult, samsny dialekt a samsnu tradiciju, nic naposledk tež prócowanje wo zdobyće noweho sydlenskeho kraja, kotrež bě za přežiwjenje wažne. Jedyn ze staršich rodu wusahowaše ze swojimi nawjedowanskimi kajkosćemi, ze zmužitosću, žiwjenskimi a wojowanskimi nazhonjenjemi kaž tež ze swojej charismu a móžeše tuž na čoło kmjena stupić. Bytostnu rólu hrajachu při tym přiwuzniske poćahi, kotrež sobu wo daledaću wodźaceje pozicije, funkcije *županъ abo *kъnędzb, wot generacije ke generaciji rozsudźachu. Mjeno wjednika móžeše so tak z mjenom kmjena stać. Tute přinošowaše jako rěčne znamjo k tomu, zo zawěsći so zwjazanosć skupiny runje tak kaž jeje reprezentacija porno druhim cyłkam w tehdomnišich wójnskich časach. Jako přikłady njech so tu naspomnja wone w Bayerskim geografje (850–870) mjenowane kmjeny Bjezunčanow a Milčanow, w druhich žórłach su to Choćimjenjo, Chutyčenjo, Neleticojo, Susłojo a dalše, kotrež wuńdźechu z wosobowych mjenow *Běžunk, *Milk, *Chocim, *Nelet, *Žužel(a) atd.
Hižo wot najstaršich časow, hdyž so ludźo z rólnistwom zaběrachu, běchu woni z rosćacej ličbu wobydlerjow a popušćowacej płódnosću pódy přeco zaso nuzowani, sej nowu rolu zdobywać. To móžeše so w našich kónčinach jenož z trjebjenjom pralěsa docpěć. Rozrisanje tutoho za přežiwjenje wažneho nadawka wopokaza so za tehdomnišu towaršnosć ze swojimi – z dźensnišeho wida – primitiwnymi gratami kaž sekera, motyka a łopač jako nimoměry ćežke a napinace. Stari Słowjenjo kaž tež druhe ludy wuwiwachu tohodla metodu, kotraž so jako wohnjowe trjebjenje woznamjenja. Jeje zakład je wotpalenje lěsneho terena, kotryž je za ratarske wužiwanje předwidźany. Tutón proces w swojej cyłkownej wobšěrnosći ćehnješe so zwjetša přez dlěšu dobu, poćahowaše so na rozdźělne počasy a wopřija wjacore kročele, kotrež běchu zdźěla z wulkej prócu zwjazane.
Jako prěnje dyrbjachu so štomam mjeńše hałuzy wotłamać a wotrubać a skora wot zdónka wotbělić, zo bychu cyle wuschnyli. Po tym buchu hałuzy a hałužki na lěsnym powjerchu naworštowane. Hdyž běše tak zdobyta palna maćizna dosć wusušena, móžeše so tute paliwo zapalić. To stawaše so zwjetša w nalěću, krótko do toho, zo trawy a rostliny znowa rosć započachu. Při spalenju we wulkim mnóstwje zwostawacy popjeł bu w dalšim wobdźěłanju pódy z lěsnej pjeršću změšany a słužeše jako přirodne hnojiwo. Do toho dyrbjachu so w zemi zwostate korjenje wotstronić: zwućahać abo wukopać. Potom so póda z pomocu radła překopowaše. Hakle nětko móžeše rataj abo worak, kaž stari Słowjenjo po wuprajenju we Łužicy zwučenych swójbnych mjenow Rataj a Worak rólnika, woraka, potajkim bura mjenowachu, z wusywom započinać. Wobě słowje du na prasł. *orati ›worać‹ wróćo. Na tym bazěruje tež ds. a hs. radło, ně. Hakenpflug, prasł. *órdlo. Wot słowa radło stej ds. swójbnej mjenje Radłak a Radlik wotwodźenej. Słowjenjo plahowachu předewšěm jahły, ječmjeń, a pšeńcu, hłowna žitna družina běchu jahły.
Do přichada Słowjanow nachadźeše so nad hornim Łobjom wulki kmjen Hermundurow, kotrychž hižo romski historiograf Tacitus (55–120 po Chr.) naspomnja. Wokoło lěta 100 po Chr. sydlachu mjez Łobjom a Wódru Semnonojo, w Šleskej měješe kmjen Silingow swoje bydła. Durinčenjo zabrachu kónčiny mjez Durinskim lěsom, Werru, Smolinami a Łobjom. Germanske kmjeny běchu w běhu ćahanja ludow hač na někotre skupiny we wjetšinje wotpućowali, hdyž w času wokoło 600 po Chr. prěnje skupiny słowjanskich sydlerjow do nimale bjezludneho kraja přichadźachu. Wo nich rozprawja prěni króć Fredegarii Chronicon k lětomaj 631/632. Wone městno, hdźež je rěč wo Dervanus dux gente Surbiorum, rěka w němskim přełožku: »Dervanus, Fürst des Volkes der Sorben, die slawischen Stammes waren und schon seit langer Zeit zum Frankenreich gehörten«. Wotkel Słowjenjo pochadźachu a po kotrym puću so do sydlenskich kónčin při wuchodnej hranicy regnum Francorum dóstachu, wo tym mjelčachu pisomne žórła tež w dalšich lětstotkach. Hakle kónc 1940tych lět storčichu slědźerjo při přepytowanjach słowjanskich wurywankow w srjedźnych Čechach na swobodnje z ruku formowane, jednore sudobja, kotrež so pozdźišo jako keramika »Praskeho typa« woznamjenichu. Němscy archeologojo namakachu při swojich wurywanjach sewjernje Rudnych horow samsny typ keramiki a sudźachu z toho, zo běchu Słowjenjo srěnjopołobskeje kónčiny z Čěskeje připućowali. Při pozdźišich archeologiskich slědźenjach so wukopa, zo zwisuje keramika »Praskeho typa« z palnym pochowanjom, mohilemi a twarom jamowych domow, wuhotowanych z kachlemi abo wohnišćom. Na tute wašnje hodźeše so archeologisko-kulturelny kompleks postajić, kiž zwjazowaše srěnjopołobsku kónčinu hač k Solawje a daloko hač do sewjera z Čěskej a Morawu. Słowjanske wobsydlenje dyrbješe so potajkim wot juha sem po Łobju dele hač do kónčin srjedźneje Habole wotměć.


text:
Osłabiono brakami kadrowymi drużina trynera Berety zagro na wyjyździe szpil ze Lechią Zielona Góra, kero mocno…
Tag: #LechiaZG
Ruch Chorzów – Lechia Zielona Góra 4-0 [GALERIA]
We niydzielny wiecór Ruch Chorzów zagrôł szpil ze Lechią Zielona Góra i po 2 torach Idzika,…
Idzika dwa loby to na wygrano sposoby – opis szpilu Ruch – Lechia
Niydziela, wiecór, ciepło pogoda, 4128 kybiców. Nic ino szpilać i to tak, coby zdobyć trzi punkty!…
Ło powrót na dobro droga! Zapowiydź szpilu Ruch Chorzów – Lechia Zielona Góra
Na zakończynie 9 raji szpilów we III grupie III Ligi przidzie Ruchowi szpilać u sia ze…


text:
Kino w muzeju „Die Rote Zora”
W měrcu stanje so žurla Serbskeho muzeja k poslednjemu razej z kinom w ramiku Krabatoweje wustajeńcy! Sobotu, dnja 10.3.2018 pokazamy film „Die Rote Zora“ (premjerne lěto 2008) režisera Peter Kahane po knize Kurta Helda. Tutón film z rjada kino w muzeju je po wobsahu kaž tež po městnje jednanja najbóle zdaleny wot tamnych Krabatowych filmow. […]
KRABAT-přednošk 14.3.2018 „Kroatische und osmanische Militaria in der Krabat-Ausstellung des Sorbischen Museums in Bautzen“
„Kroatische und osmanische Militaria in der Krabat-Ausstellung des Sorbischen Museums in Bautzen“ Wustajeńca „KRABAT. Muž. Mytos. Marka.“ wobjednawa žiwjenski čas a pozadnu dobu Janka Šajatovića, němsce Johann von Schadowitz, kotryž ze Žumberka blisko Agrama (Zagreba) pochadźeše a, kak wón so z „Krabatom“ sta. Von Schadowitz běše Uskoka a pochadźeše z bliskosće wójskeje hranicy, tak mjenowaneje […]
„Mjez škitnym listom a swjećatkom – žohnowančka a přiwěrki“
Kofej w třoch, srjedu, dnja 7.3.2018 Kak přiwěrkojći běchu naši prjedownicy je prašenje, kotrež tematizuje so na „Kofeju w třoch” srjedu, 7. měrca w Budyskim Serbskim muzeju. Hač katolscy abo ewangelscy wěriwi, pola wobeju rozšěrichu so něhdy tak mjenowane njebjeske abo škitne listy, z ruku wotpisane abo ćišćane. Wosebje w časach wójny a nuzy sej […]
Dźěłarnička z Reginu Herrmann 17.2.18
Sobotu, dnja 17.02.2018 móža so dźěći a dorosćeni na dźěłarničce „Rjekojo z filca“ wobdźělić. Pod nawodom knjenje Reginy Herrmannoweje zhotowiće w běhu soboty wot 10.00 – 17.00 hodź. swójskeho rjeka respektiwnje swójsku powěšćowu postawu jako ručnu klanku. Regina Herrmannowa je diplomowa designerka z wosebitym zajimom za figuriny a bajkowe postawy. Pod jeje nawodom nastanu pyšne […]
Poskitki w zymskich prózdninach
Dźěćacy program Zyma je jedyn wosebity počas. Pokazamy w programje „Zymske wjeselo“, kak dźěći před wjac hač sto lětami při sněhu a zmjerzku hejsowachu a kotre nałožki pěstowachu. Na wosebity wuběrk z “łubje” móžeće wćipni być: Kak drje su so tehdy na lodźe a w sněze pohibowali? Na kóncu rysujemy sej zymsku krajinu. terminaj: srjedu […]


text:
Marko Smoler
Marko Domaš Aleksander Smoler (* 21. decembra 1857 na Židowje; † 11. apryla 1941 w Budyšinje) bě nakładnik a redaktor, mjez druhim Serbskich Nowin.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Marko Smoler narodźi so jako syn Jana Arnošta Smolerja na Židowje. Po měšćanskej preparandźe wopyta Marko Smoler gymnazij w Budyšinje. Wosebje w swojich młodych lětach spisa a přełožowaše tež powědančka z rušćiny a čěšćiny. Wón běše w lěće 1875 sobuzałožer Schadźowanki a wot lěta 1877 načolnik Smolerjec knihićišćernje w Budyšinje na Lawskich hrjebjach. Za čas Smolerja wuchadźachu w jeho nakładnistwje nimale wšitke serbske nowiny a časopisy. Wot 1884 do 1937 běše redaktor a wudawaćel Serbskich Nowin. Smoler, kotryž běše w mnoho serbskich towarstwach, kaž na přikład Budyskej Bjesadźe aktiwny, załoži 1920 hromadźe z Hermanom Šlecu a Janom Skalu w Budyšinje prěnju serbsku sokołsku jednotu.
Marko Smoler běše wot 1879 čłon, wot 1923 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje kaž tež čestny sobustaw Maticy Srpskeje w Novim Sadźe.
Wón bu na Budyskim Hrodźišku w Smolerjec swójbnym rowje pochowany.
WotkazWobdźěłać
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Cyž: Smoler, Marko. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 514sl.


text:
Ślōnskŏ Biblijŏ a ślōnski szrajbōnek ze 1886 roku? [Prima aprilis]
W bibliŏtyce uniwerzitetu Georga-Augusta w Göttingen znŏdła sie niyzwyczajno ksiōnżka. Jak napisoł nōm ksiōndz dochtōr Antōn Winkler, biblista niymiecki rodzōny we Raciborzu, poradziōł ôn znojś Biblijo ôd Lutra, publikowano we 1886 roku nakładym Württembergische Bibelastalt ze Stuttgartu.
Je to edycyjŏ dwujynzykowŏ: niymieckŏ i – pozōr – ślōnskŏ! Na piyrszyj strōnie – co idzie ôbŏczyć na zdjyńciu przisłanym bez ksiyndza dochtōra – stoji ôfyn:
abo wszyskie Pisma ze Starégo a Nowégo Testamyntu
podug ḿyḿeckigo przekuadu D. Martina Lutra
na szlønsko mʘwa ıod x. Troppitza do ẃernych ıod ıonégo
Niy ma to ale kōniec synsacyji. Dyć zdŏ sie, co ślōnski przekłŏd wydurkowany je we autorskim szrajbōnku ôd tumacza. Ino na tyj jednyj strōnie idzie zmiarkować ekstra litery:
- – o z pōnktym we postrzodku (nasze “ŏ”?)
- – e z punktym na wiyrchu (na klang i/y)
- – ø (na klang ō?)
- – o z tuplowanōm kryskōm z przodku (nasze ô?)
- – ôznaczynia miynkości podane wiyncyj na to, jak zapisowoł je Feliks Steuer
Zarŏzki po Wielkanocy sōm my ugŏdani na gŏdka telefōnicznŏ z ksiyndzym dochtōrym Winklerym. Niyskorzij chcielibymy drap ku nimu pojechać i sami ôbŏczyć ta Biblijŏ. Dōmy znać, jak ino zweryfikujymy ta nowina.
Kōmyntarz redakcyji: Ja, to bōł yno szpas na prima aprilis. Nie gorszycie sie, pra?


text:
Szlakym żydowskich światōw na Gōrnym Ślōnsku. Nicolai / Mikołōw – zaproszynie
Historyjŏ miast Gōrnego Ślōnska to je historyjŏ przenikaniŏ sie kultur i religiji. Tukej miyszkali Niymcy, Ślōnzŏcy, Czesi, Żydzi, Polŏcy. Jejich koegzystyncyjŏ była moc wert dlŏ regiōnu. Rozmajte społeczności społym budowały miasta czynsto we ôparciu ô włŏsne tradycyje i preferyncyje kulturowe. To historyczne pogranicze było przijaznym placym dlŏ Żydōw. Ôni, jako myńszość etnicznŏ i religijnŏ gōrnoślōnskich ôstrzodkōw, budowali włŏsne świōntynie, szkoły, budōnki użyteczności publicznyj, zakłŏdali smyntŏrze, spōłtworzili miastowõ tkankã swojōm robotōm za handlyrzōw, rzymieślnikōw, industryjalistōw abo za elitã intelektualnõ. Posuchejmy ô historyji gmin żydowskich w srogich miastach naszego regiōnu.
Zatarte ślady to nić przewodniŏ wykładu Marcina Piechule, co przibliży suchŏczōm niy ino historyjõ Mikołowa, ale przede wszyjskim weznie nŏs w rajzã po niywidzialnych za piyrszym wejzdrzyniym śladach życiŏ społeczności żydowskij kejś zamiyszkujōncyj tyn plac. Pōnadto poznōmy tak biografije znanych mikołowianōw pochodzyniŏ żydowskigo, jak i historyjõ żydowskigo smyntŏrza, zlokalizowanego na tamtejszym rozlygłym zniesiyniu – nojstarszy zidyntyfikowany nagrobek, datowany na 1726 r., upamiyntnioł Chaima syna Judy Lejba. Dowiymy sie tyż, iże na przełōmie XIX i XX w. mocka Żydōw wyjechała z Mikołowa, a podszukowania nad dziejami tyj społeczności – kludzōne terŏźnie ôd Mikołowskigo Tŏwarzistwa Historycznego – przizwolōm nōm zrozumieć, iże zatarte ślady idzie na nowo ôdkryć i ôżywić.
Tref pokludzi Marcin Piechula.
Termin: Sztwŏrtek, 7 lutego 2019, godz. 18.00
Miyjsce: , Dōm Pamiyńci Żydōw Gōrnoślōnskich, Gliwice, ul. Księcia Józefa Poniatowskiego 14
Stymp wolny, liczba miejsc ôgraniczōnŏ
Ôrganizatōr: Muzeum w Gliwicach
Foto na wiyrchu: Smyntŏrz żydowski w Mikołowie, autōr krzekot / Wikimedia Commons


text:
Štomy su nětko wosebita pycha přirody – w nazymskim počasu, hdyž so wone w najrjeńšich barbach prezentuja. To njech je nam nastork, so jim z rěčneho aspekta trochu wěnować, to rěka jich serbskim pomjenowanjam a tomu, kak so wone w našich wjesnych a ležownostnych mjenach wotbłyšćuja.
Na brězu dopomina tójšto łužiskich wsow ze swojim mjenom. Kaž štom samón, potajkim Brěza, rěka wjeska pola Hodźija (Birkau). Tu tči w němskim mjenje štomowy wotpowědnik serbskeje brězy – Birke. Zwjetša wšak su so serbske mjena wsow přewzali z wěstymi zwukowymi a słowotwórbnymi změnami tež do němčiny, tak zo němske mjena jich serbski pochad jasnje pokazuja. Tak je to na přikład pola Brězynki, kotruž mamy dwójce w Hornjej Łužicy: pola Malešec – němsce je to Briesing – a pola Huski (Gaußig); tale wjes rěka němsce Brösang. Njedaloko Hućiny leži Brězyna, kotrejež němski wotpowědnik je Brösa. Njech su tu hišće mjenowane Brězecy pola Wósporka, kotrež němsce rěkaja Brießnitz.


text:
Wystawa “Barwny świat wielu form…” we Wili Caro
We Wili Caro do kōńca września idzie ôbziyrać wystawã Barwny świat wielu form… Jednym z twōrcōw, co jejich prace sōm na nij ekspōnowane, je Ryszard Serwicki, znany wielbicielōm szkła jako projektant, co robi w Hucie Szkła w Zōmbkowicach. Ino niyliczni wiedzōm, iże w latach 80. spōłpracowoł z Instytutym Szkła i Ceramiki, a barzij akuratnie z jego filijōm przi ul. Lipowej 3 w Krakowie. Tym samym zapisoł sie na szkartach historyje polskigo wzornictwa tyż jako projektant szkła dmuchanego, ryncznie formowanego. Ô produkowanym w latach 1969-1998 tm. szkle krakowskim jak tyż ô ludziach, kerzi je tworzili ôpowiy Aleksandra Skorek – historyczka kōnsztu, kerowniczka Cyntrum Szkła i Ceramiki w Krakowie, co kōntynuuje dŏwne tradycyje szklarstwa przi ul. Lipowej. Na wykłŏd zaprŏszōmy 8 września ô godz. 16.00.
Zdrzōdło: Muzeum w Gliwicach, fot. Polar123 / Wikimedia Commons


text:
Józef Mackiewicz: Patriotyzm landszaftu
Przekłŏd fragmyntu rōmanu ôd Jōzefa Mackiewicza “Lewa wolna” (Lewŏ fraj), w kerym pisŏrz rozrōżniŏ trzi zorty patriotyzmu. Jōzef Maciekwicz (narodziōł sie we 1902 roku we Petersburgu, a umrził we 1985 we Mōnachium) to durch niedocyniany wybitny polski (choć sōm ô sobie kiedyś napisoł, co jego nŏrodowoś to je antykōmunista, a plac pochodzyniŏ Wielke Ksiynstwo Litewske) pisŏrz pograniczŏ, powŏżany bez noblisty Czesława Miłosza za nojważniyjszego polskygo rōmanopisŏrza we 20. storŏczu.
Dwa razy nōminōwany do literackygo Nobla, a we polskim systymie edukacji szkolnej nie istnieje. Możno skuli tego, że nie pasuje żŏdnej ôpcji politycznej: z jednej strōny kōnsekwytny antykōmunista, z drugej krytyk Kościoła Katolickygo, z trzeciej przeciwnik granicy na Ôdrze i Nysie (pisoł, że abo akceptuje sie Jałta w całości, abo we całości sie jōm ôdciepuje), z czwortej przeciwnik nŏrodowych patriotyzmōw, ô czym poczytŏcie niżyj.
Tejla w ramach stympu, a terã zaprŏszōm do przekładu fragmyntu ô patriotyźmie landszaftu:
Gŏdŏ mi jedyn mōndry czowiek (…), iże sōm trzi zorty patriotyzmu.
Patriotyzm nŏrodny, patriotyzm doktryny i patriotyzm landszaftu.
Nŏrodny zajmuje sie ino ludźmi, kere zamiyszkujōm dany landszaft.
Doktrynalny – ani ludźmi, ani landszaftym, ino zaszczepianiym doktryny.
Dopiyro patriotyzm landszaftu (…) ôbyjmuje cołkość, bo i luft, i lasy, i pola, i barzoły, i czowieka za składŏwõ tajlã landszaftu.
Nŏrodowi patriociŏ na przikłŏd, dlŏ nich nojsrogsze szczyńście ludzkości, coby jak nojwiyncyj ludzi gŏdało unbedingt tōm samōm gŏdkōm, ale, brōń Boże, niy inkszōm.
Abo: kaj na rynku stoł kościōł, postawiã cerkew.
Abo: kaj stoła cerkew postawiã musowo kościōł.
A dlŏ mie – gŏdŏ – eli italijański barok, abo bizantyjskŏ kopuła,
i minaret, i synagoga tak samo przinŏleżōm do landszaftu jak jezioro, abo rzyka, abo rynek, przi kerym stojōm. (…)
A jak ty wszyjskim wrōnōm kŏżesz krakać pod batutōm
i liście na strōmach przikrojisz na jedyn muster, to co ôstanie z landszaftu?
Jōzef Mackiewicz, Lewa wolna (1965)


text:
Azerbajdźanšćina
Azerbajdźanšćina (azerbajdźansce Azərbaycan dili) słuša k juhozapadnej hałuzy turkowskich rěčow a je hłowna a hamtska rěč w Azerbajdźanje. Wona rěči so wot někak 20 do 30 milionow ludźi,[1] při čimž njebydli wjetšina rěčnikow w Azerbajdźanje, ale w sewjerozapadnym Iranje. Južna azerbajdźanšćina, kotraž so tam rěči a kotraž je najwažniša turkowska rěč w Iranje, ma někak 17 milionow rěčnikow, sewjerna azerbajdźanšćina w Azerbajdźanje samym jenož sydom milionow. Azerbajdźanskorěčne mjeńšiny bydla tež na wuchodźe Georgiskeje a w Dagestanje.
Moderna spisowna rěč bazěruje na Bakuskim dialekće.
Alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Azerbajdźanšćina pisaše so hač do lěta 1929 z persisko-arabskim alfabetom a bě husto z osmaniskej turkowšćinu zwjazana. Po zawjedźenju jednotneho turkowskeho alfabeta wužiwaše so wot 1929 łaćonski alfabet, doniž njezawjedźechu w lěće 1939 jako znamjo jednoty Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Jako prěni turkowskorěčny stat něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka zawjedźe Azerbajdźan krótko po njewotwisnosći w lěće 1991 znowa turkowsku wariantu łaćonskeho alfabeta z pjeć přidatnymi pismikami. W Iranje wužiwa so porno tomu hač do dźensnišeho arabski alfabet, w Dagestanje kyriliski.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Nemat Rahmati, Korkut Buğday: Aserbaidschanisch Lehrbuch. Unter Berücksichtigung des Nord- und Südaserbaidschanischen. Harrassowitz, Wiesbaden 1998, ISBN 3-447-03840-3.
- Nemat Rahmati: Wörterbuch Aserbaidschanisch – Deutsch. Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff 1999, ISBN 3-933847-01-X.
- Angelika Landmann: Aserbaidschanisch. Kurzgrammatik. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-447-06873-4.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Azerbaijani// A language of Azerbaijan, Ethnologue
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Glottolog – Literatura wo azerbajdźanšćinje


text:
Praskow
Praskow (němsce Preske) je hornjołužiska wjes zapadnje Budyšina, kotraž ke gmejnje Hodźij słuša. Ma 53 wobydlerjow.[2]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska nadeńdźe so někak połdra kilometra juhowuchodnje Hodźijskeje cyrkwje južnje statneje dróhi S 111. Dalše wokolne wsy su Nowe Błohašecy na sewjerowuchodźe, Mała Boršć na juhowuchodźe, Dźiwoćicy na juhu a Žičeń na juhozapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1580 jako Prascko a běše ze starodawna gmejnski dźěl Małeje Boršće.[3] Wot lěta 1241 běžeše hranica mjez Mišnjanskim wobsydstwom wokoło Hodźija a Hornjej Łužicu při Praskowskej rěčce přez wjes, kotraž wobsteješe tuž z Mišnjanskeje a Łužiskeje strony. Měznik při mosćiku dopomina na dźělenje wjeski.
Po Mukowej statistice měješe Praskow we 1880tych lětach cyłkownje 65 wobydlerjow, z nich 60 Serbow a pjeć Němcow.[4] Při puću do Małeje Boršće dopomina prosty wopomnjenski kamjeń na ludoweho basnika Pětra Młónka, kotrehož na tym městnje w februarje 1887 Boža ručka zaja.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ Praskow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 58. → wšě wjeski


text:
Fet
Tela je teroz wszyndy tego wydziwiatego jodła. Czasym to już sie aże czowiekowi odechciywo, łod samego podziwanio sie. I łoroz przidzie smak na coś prostego. I mom tukyj we gowie fet – tuste. To je woń i smak za czasów jak sie było bajtlym abo teroz jeszcze idzie go trefić w jakich karczmach ze swojskim jodłym. A kiej by se go tak w doma narychtować? Postawić w jakim chłodku i szmarować kiej ino przidzie głód. Ja, to je to, w som roz na długi, zimne jesiynne dni.
Co nom bydzie trza?
- 80 dag szpeku
- 3 srogi cebule
- 3 jabka
- 150 gram wyndzonki
- 2 łyżeczki soli
- pieprzu na łoko
- majeronek
Jak to sie robi?
Ściepnyć skóra ze szpeku. Kiej sie jom łostawi, to po zeswkorzyniu zrobi sie twardo i bydzie szczyrkać miyndzy zymbiskami, abo gorzij, idzie se na nij złomać zymba.
- Szpek pokroć na małe konski (im myjsze tym lepsze, niytrzeja potym za fest gryźć). Niykierzy tyż przepuszczajom go bez flajszmaszina.
- Cebula i jabka pokroć tyż najdrobnij jak poradzicie.
- Wciepać szpek do jakigo tyglika, posolić i zeskwarzić. Tak kajś z 15/20 minut niy na za wielim łogniu. Pamiyntać ino coby co jakiś czas go tyż przemiyszać. Coby sie niy przychycił
- Kiej bydzie sie robił taki złoty, dociepnyć ta cebula (tak coby sie tak fajnie zbronociła) i wyndzonka. Tukyj tyż jeszcze trocha tego majyronku i korzynio, do fajnego szmaku.
- Trzeja durś go wachować jeszcze bez 15 min i przemiyszać, coby sie przesmożoł wszyndy tak samo. Jak już bydzie taki w som roz, to dociepać jeszcze ty jabka. Niy miyjcie strachu, że to tuste sie trocha łochłodnie bez ty jabka.
- Dziynki nim tuste bydzie taki fajne miynkutki i troszka bydzie wykrziwiało gymba (po polsku to sie mianuje macerowanie) Bydzie to fertik kiej ty jabka bydom sie tak szklić. (Tak kajś po 15 minutach) Sztrom abo gaz wyłonczyć.
- Nojlepij wloć go do buncloka, a jak ni mocie to do krauzy. Kiej wytyngnie idzie go maszkecić.
- Szmarować nim chlyb, nojlepij tyż samymu upieczony.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text:
Sukces Łukasza Grzybowskigo na turnieju madżōnga we Wiedniu
We Wiedniu, stolicy Austryje, Łukasz Grzybowski ze Katowic zdobōł 3 plac w prestiżowym 2-dniowym turnieju riichi madżōnga, we kerym 40 ôsōb walczyło ô podium. Awansowoł tyż na 14 plac w europejskim rankingu.
Turniej wygrała Birgitt Rupp, drugi bōł Dominik Hammerl – ôba ze Austryje.
Ze Gōrnoślōnskiego Zwiōnzku Madżōnga wystōmpiyło 6 ôsōb, w tym 3 ze Gōrnego Ślōnska:
3. plac – Łukasz Grzybowski – Katowice GŚ
6. plac – Olga Igarashi – Dōmbrowa Gōrniczŏ ZD
14. plac – Tatsuya Igarashi – Dōmbrowa Gōrniczŏ ZD
27. plac – Tomasz Powęzka – Piekary Ślōnske GŚ
28. plac – Roman Powęzka – Piekary Ślōnske GŚ
30. plac – Dan Sekigawa – Musashino, Kantō, Japōnijŏ
Nastympny turniej 21-22 kwietnia we Brnie w Czechach.


text:
21.11.2009.W kolejnym spotkaniu koszykarzy III ligi GLKS Nadarzyn gościł u siebie UKS LA BASKET WARSZAWA.
UKS LA BASKET WARSZAWA skad:
Karolak Grzegorz, Romanowski Kamil, Sarjusz-Wolski Michał, Wołynek Rafał, Gryko Karol, Marchoff Marcin, Mutant Rafał, Rolewski Karol, Zajączkowski,Tomasz.
Trener: Lubaszka Krzysztof.
GLKS NADARZYN skład:
Pakuła Janusz, Rzepa Krzysztof, Plaskota Michał, Kiliński Paweł, Morawski Paweł, Herczyk Marcin, Maciejak Eryk, Bonecki Dominik, Kolczak Jarosław, Kołakowski Daniel, Ślusarczyk Maciej, Wielgus Krzysztof.
Trener: Gembal Jacek


text:
Wyspy Marshalla
Wyspy Marshalla ('Republika Wyspůw Marshalla, marszalsko godka: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ, ang. Republic of the Marshall Islands) – państwo we Uoceańiji, rozlygowane na Pokojnym Uoceańe, na půłnoc uod Nauru a Kiribati, na wschůd uod Mikronezyji a na połedńe uod amerykańskij wyspy Wake.
Kolůńijo mjymjecko uod 1885, ńyskorzi pode władzům Japůńiji, we 1944 zajynte bez USA, uod 1986 wolne państwo stowarziszůne ze USA.
We lotach 1945- lota 60. XX stolećo průgowano sům nuklearno brůń (na atolach Bikini a Enawetak).
Gospodarka uoparto na půmocy finansowyj ze USA, bauerstwje a produkcyji pamjůntek.


text:
▶ »Wendentag 2020«
Pó wuspěšnem prědnem swěźenju »Wendentag« we Wendlanźe 23. junija 2019 planuju organizatory dalšny taki swěźeń na tenraz dwěma dnjoma sobotu, dnja 22.08., a njeźelu, dnja 23.08.2020, zasej w kulojcowem muzeju w Lübelnje. Głowne zarědowarje su towaristwa »Wendischer Freundes- und Arbeitskreis«, »Rundlingsmuseum Wendlandhof Lübeln« a »Rundlingsverein. Verein zur Förderung des Wendlandhofes Lübeln und der Rundlinge«. W źinsajšnem wokrejsu Lüchow-Dannenberg w Dolnej Sakskej jo něga sedlił rod Drjewjanarjow, kótaregož pódwjacornosłowjańska rěc jo srjejź 18. stolěśa wumrěła. Wót jogo kultury su zwóstali wšake nałogi a powěsći, kulojcowe formy jsow, narodne drastwy, někotare zběrki drjewjańskich słowow a jaden spiw. Módlitwa »Wóścenaš« bu 1691 w tej narěcy Obodritow zapisana.
▶ Nowostku předstajiła
Dorothea Šołćina je swoju nowostku, hodownu stawiznu »Jank a Majka w njebjesach« za dźěći wot štyrjoch lět, ze sydom čitanjemi dźěćom w šulomaj w Chrósćicach a Pančicach-Kukowje, w Budyskimaj pěstowarnjomaj »Jan Radyserb-Wjela« a »Kraj pjerachow« kaž tež na adwentničce a w dźěłowej skupinje Serbšćina towarstwa Stup dale w Drježdźanach předstajiła. Premjera běše 13. nowembra 2019.


text:
»Tutu swobodu nochcych spušćić«
Rozmołwa z w Eula pola Nossena bydlacej wuměłču Maju Nagelowej wo pochadźe, distancy a hdźe so doma čuje
Wy sće w Złyčinje, Berlinje a Budyšinje wotrostła. Při Wašim wuměłskim skutkowanju so hola pola Złyčina časćišo jewi? Je Was tute městno bóle wobwliwowało hač te druhe?
Hola a tamniši ludźo su mi jara bliscy. Sym so jako dźěćo kóžde lěćo w šulskich prózdninach do Złyčina nawróćiła, dokelž staj dźěd a wowka tam bydliłoj. A přez zwjazanosć z mojej swójbu běchu Łužica, Budyšin a Złyčin wažne, rum mjez tutymaj městnomaj, hdźež běchmy husto z kolesom po puću. To je so zašćěpiło, to bě kontinuita.
Hodźi so rjec Łužica je Waš pochad, ju nosyće we sebi?
Haj, to hodźi so bjezdwěla takle rjec. Na tamnym boku sym tež rady w Berlinje, dokelž sym jako dźěćo w Berlinje žiwa była. Tež tam čuju so doma, toho sym so jako dźěćo tež nasrěbała. Sym rady w Berlinje a tohodla sym tam tež wěsty čas po studiju bydliła.
A nětko sće w Eula pola Nossena žiwa. Trjebaće distancu k Łužicy, tutón wid wotwonka, zo byšće so jako wuměłča łužiskim temam wěnować móhła?
Za mnje je distanca poprawom cyle dobra. W Berlinje sym zwisk k serbsce rěčenju zhubiła, ale nic k serbskemu docyła. Tam běchu knihi, tam bu spěwane, dawachu zapřijeća, rěčne wobroty, nałožki, swójbne rituale, kiž mějachu z tym serbskim činić. Jako so jako młodostna do Budyšina nawróćich, běše to, dokelž bě to serbske stajnje prezentne, kaž nawrót domoj. Mějach pak hinaši wid, wěsty wotstawk. Za wuměłske tworjenje je to cyle derje, přinjese wěstu njewotwisnosć, njeběch dźě nihdźe zawjazana. Njezačuwach žadyn ćišć – njeje snano cyle prawe słowo za to –, tohodla móžach lochce z tym wobchadźeć. To je bohatstwo za mnje, bjez toho zo čuju so někomu winowata. Móžu swobodnje z tym wobchadźeć. To je moja lěpšina, při čimž móže zwjazanosć tež rjana być. To wšak je wotwisne wot toho, što z toho činiš.


text:
Důmbrowa
Spůłrzyndne: 50°19' N 19°16' E
Důmbrowa Gůrńičo (pl. Dąbrowa Górnicza, mjym. Dombrowa) – zachodńomouopolske mjasto pouožůne we pouedńowyj Polsce, we Zaguymbju Důmbrowskym, we wojewůdztwje ślůnskym, na wschodńim kraju Gůrnoślůnskigo Uokryngu Industryjnygo (GUI), nad Čornům Přymšům a Bjouům Přymšům, we wjelgij tajli we Kotlińy Důmbrowskij.
Nojwjynkše pod wzglyndym placu mjasto wojewůdztwa (9. we Polsce) i nojwjynkšy uostřodek industryje Zaguymbjo Důmbrowskigo. Noležy do Gůrnoślůnskigo Zwjůnzku Metropolitalnygo i znojduje śe we ličůncyj ůng. 2,5 mln mjyškańcůw kůnurbacyji ślůnsko-důmbrowski.


text:
FC Hansa Rostock
Stawizny mustwa
1954 přikaza so rudnohórskemu mustwu z Lautera pola Auwy přećahnyć do Roztoka. Knježerstwo NDR chcyše tak spěchować kopańcu w sewjernym dźělu republiki (teritorij dźensnišeje Mecklenburgskeje). Přez nóc přemjenowa so mustwo potajkim wot Empor Lauter na Empor Rostock a hraješe wot tutoho časa w prěnjej koparskej lize NDR.
28. decembra 1965 wutwori so naslědne mustwo FC Hansa Rostock. Hač k politiskemu přewrótej 1990 hraješe zwjetša w najwyšej lize, zestupi pak dohromady pjeć króć. 1967 do 1969 bě trójce zasobu wicemišter za mustwom Dynamo Drježdźany a steješe zdobom trójce w finalu FDGB-pokala.
Po politiskej změnje sta so Hansa Rostock z poslednim mištrom a pokalnym dobyćerjom něhdyšeje NDRskeje wyšeje ligi a skwalifikowa so tak hromadźe z Drježdźanskim mustwom za zwjazkowu ligu. Tam wšak so mustwo dźeržeć njemóžeše, hačrunjež doby dwójce přećiwo mustwu Bayerow z Mnichowa a na spočatku sezony samo pjeć razow zasobu tabulku nawjedowaše.
Po zestupje hraješe mustwo tři lěta w druhej zwjazkowej lize a nawróći so 1995 do prěnjeje ligi. Tam wosta 10 lět, doniž w lěće 2005 znowa njezestupi. W druhej lize hraje nětko zaso přećiwo staremu riwalej Dynamo Drježdźany.


text:
Kak atraktiwne je město Kamjenc młodostnym, što woni w měsće maja a što jim pobrachuje? To chcyše syć za dźěćace a młodźinske dźěło wědźeć. Wuslědki zdźěla překwapjeja.
Kamjenc (UM/SN). Dohromady 729 dźěći a młodostnych w starobje dźesać do 20 lět wobdźěli so na wulkim naprašowanju syće za dźěćace a młodźinske dźěło na Kamjenskich šulach sekundarneho schodźenka. „Z tym drje je naše naprašowanje najwjetše swojeho razu w Sakskej“, wjeseli so Torsten Kluge z mjenowaneje syće a jedyn z hłownych akterow naprašowanja. Naspomnić so w tym zwisku ma, zo něhdźe 40 procentow woprašanych w Kamjencu njebydli, ale we wokolnych městach a gmejnach, mnozy z nich w serbskim sydlenskim rumje. Jich su do naprašowanja zapřijeli, dokelž w Lessingowym měsće do šule chodźa.


text:
Hižo loni běchu diskusije wo mjezsobnym wobchadźe ludźi w Budyšinje wulki zajim wobydlerjow zbudźili. Na tym so po wšěm zdaću ničo změniło njeje, kaž planowany wječor pokaza.
Budyšin (SN/MWj). Kónc minjeneho lěta je Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) připowědźił, přewjesć diskusijne zarjadowanja, zo móhli wobydlerjo wotewrjenje a konstruktiwnje zhromadnje wo towaršnosći w sprjewinym měsće rěčeć. W srjedźišću maja prašenja kaž Kak mjez sobu wobchadźamy?, Kak z druhim rěčimy?, Hdźe su hranicy? a dalše stać. Jako moderatora zdobychu Drježdźanskeho stawiznarja dr. Justusa Ulbrichta, kiž je za saksku krajnu centralu za politiske kubłanje hižo wjacore diskusije koncipował a nawjedował.


text:
Bremerhaven
Bremerhaven (delnjoněmsce Bremerhoben) je bjezwokrjesne město na sewjerozapadźe Němskeje, kotrež słuša jako eksklawa k Bremenej.
Wulkoměsto ze 113.000 wobydlerjemi je dźěl metropoloweho regiona Bremen/Oldenburg a nadeńdźe so při wuliwje Wesery do Sewjerneho morja něhdźe połsta kilometrow sewjernje Bremenskeho centruma a 90 kilometrow zapadnje Hamburga. W Bremerhavenje wuliwa so nimo toho rěčka Geeste do Wesery. Měšćanski teritorij je wobdaty wot Cuxhavenskeho wokrjesa.
Tradicija jako přistawne město započa w lěće 1830 z wotewrjenjom prěnjeho přistawa a je hač do dźensnišeho wuznamna. Zdobom přetwari so město wot industrijneho na wědomostne a posłužbowe stejišćo. Znaty je Bremerhaven tež za swoju swětłownju a kulturne zběrki w Němskim namórniskim muzeju, w Domje wupućowarjow a w Klimowym domje.
Přistawny teritorij blisko něhdyšeje šwedskeje twjerdźizny Carlsburg ze 17. lětstotka bu w lěće 1827 wot města Bremena kupjeny ze zaměrom twarjenja noweho mórskeho přistawa. W bliskosći nadeńdźeštej so hižo cyrkwinskej wsy Geestendorf a Wulsdorf, kotrejž běštej so w lěće 1139 k prěnjemu razej naspomniłoj.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Citowanski zmylk Njepłaćiwa referenca formy
; žadyn tekst za referency z mjenom
Metadaty wobydlerstwo DE-HBpodaty.; $2


text:
1 lipca
1 lipca – 182. (we lotach przystympnych 183.) dźyń roku a pjyrszy dźyń lipca we używanym na ślůnsku kalyndorzu grygůrjańskim. Po ńim je jeszcze 183 dńi do kůńca roku.
Śwjynta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Śwjatowy Dźyń Baukůnsztu
Wydarzyńa na śwjeće[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1097 - pjyrszo Wyprawa Krziżowo, Bitwa pode Doryleum - wygrano krziżowcůw
Rodźili śe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1921 - Michalina Wisłocka, polsko dochtůrka, ginekolog a seksuolog
- 1934 - Sydney Pollack, amerikański reżysyr, szauszpiler a producynt filmowy
- 1955 - Augusto De Luca, italski fotograf
Umrzili[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2004 - Marlon Brando, amerikański szauszpiler
- 2009 - Karl Malden, amerikański szauszpiler syrbskigo pochodzyńo, zdobywca Uoskara


text:
Murmańsk
Spůłrzyndne: 68°57' N 33°04' E
Murmańsk (rus.: MypMaHck) – mjasto we Rusyje, hawyna nade Zatokům Kolskům. Ležy ńydaleko uode grańicy s Norwygijům a Finlandyjům. Je stolicům uobwodu murmańskigo. Mjasto zouožůno 4 paźdźernika 1916 kej Růmanow nade Murmamjym. Murmań to je downe ruske mjano na Moře Barentsa. Po 1917 mjano zmjyńůno na Murmańsk. We lotach 1918-1920 mjasto bůuo uopanowane bez alijůntůw zachodńich, kere wspomogouy stůnd Bjouych we walce s bolšewikůma. We 1940 we wyńiku umowy s III Řešům hawyna we Murmańsku stoua śe bazům lo mjymjeckich U-bootůw. Po napaśći III Řešy na SSSR, hawyna we Murmańsku bůua placym kaj kůńčyuy trasa kůnwoje ze zachodńům půmocům lo Armije Čyrwůnyj. We lotach źimnyj wojny bůua sam baza sowjeckich uokryntůw podwodnych. Terozki je sam baza Ruskij Floty Půunocnyj.


text:
Znōmy wyniki I etapu na bojka po ślōnsku
16 kwietnia 2018 trefiōła sie kōmisja kōnkursu na bojka po ślōnsku, kery je czynściōm festiwalu “Do you speak gŏdka?”. We jury byli Adam Pastuch (direktor Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach), Aleksandra Czapla-Oslislo (Tejater Ślōnski im. St. Wyspiańskiego we Katowicach) a Anna Jurzyca (Radio Piekary). Wybrali ôni 10 bojek i dali 1 wyrōżniyniy. Bojki te bandōm czytane na Festiwalu we dniu 28.04.2018 ô godz. 16.00 we Tejatrze Ślōnskim im. Stanisława Wyspiańskiego – Scena w Galerii (Galeria Katowicka, ulica 3 maja 30).
LISTA BOJEK (kolejnoś niy mŏ tera znaczynia)
- Ło dobrych utopkach, co mioły problym / Oliwia Stawicka
- Bajka do bajtli, we naszyj godce / Dariusz Kokot
- Jak elefant Karlik nauczył sie życiŏ / Janusz Muzyczyszyn
- INKA / Celina Mike
- Jak skrzot Kōnda z ptokym cudokym bera ôbudziyli / Stanisław Neblik
- O Boroku i Beboku / Iwona Gałuza
- Ô tym, jak miesionczek był zowistny o słońce / Dominika Kochanecka
- Srebrny Szczupok abo zapomniano historia Rybnika / Krzysztof Oleś
- Jak sie Żeleźniok tracił z ajnci / Stefania Dyduch
- Uśpiony skarb / Krzysztof Kokot
Wyrōżniyniy: Jak to Czystoludki nauczyły ludzi porzondku / Regina Sobik


text:
Machlyrze majōm nowy knif na wyciōnganie piniyndzy
Machlyrze majōm nowo metoda na wyciōnganie piniyndzy z ludzi: na Blik. Przestympcy wykradajōm dane do kōnt na profilach społecznościowych, logujōm sie do nich, a potym potyncjalno ôfiara, co je w grupie kamratōw, proszōm ô gibko pożyczka na zakupy.
Machlyrze fungujōm nojczyńścij tak, iże włōmujōm sie na kōnto ôfiary na portalu społecznościowym i ze kōmunikatōra wysyłajōm wiadōmości do kamratōw z prośbōm ô drobno ôpłata, co tuplikujōm potrzebōm, bez przikłod, iże prawie stojōm przi kasie i zapōmnieli portmanyja, muszōm gibko coś zapłacić, kupić bilet, a niy majōm na to piniyndzy. Potym proszōm ô kod BLIK, dziynki kerymu wypłacōm pinōndze z bankōmatu, abo zapłacōm za zakupy. Nic niyświadōmo ôfiara je przekōnano, iże życzła pijōndze kamratowi, a naprŏwda ône idōm do przestympcōw.
Idzie być tyż ôszukanym na aukcyjach internetowych. Przedowajōncy niy podowajōm numeru kōnta i prziôbiecujōm przi tym wartko wysyłka zakupiōnego towaru. Proszōm ô kod BLIK, tedy sōm blank anōnimowi, a kupujōncy je przekōnany, iże po udostympniyniu kodu, towor ôstanie wartko do niego wysłany.
Policyjo prosi ô pamiyntanie, żeby żodnymu nigdy niy dować swojigo kodu BLIK. Jak ftoś prosi ô piniōndze, to lepij spytać ô numer kōnta i przed siebie zrobić przelyw. W czasie zakupōw online nojlepij je tyż dować pozōr, kaj kupujymy.


text:
Wysoke Tatry
Wysoke Tatry (pólsce Tatry Wysokie; słowaksce Vysoké Tatry) su wjelhoriny we wuchodnym dźělu srjedźneje Europy a najwyši hórski masiw Karpatow.
Tatry su poměrnje młode sfałdowane horiny a nadeńdu so na sewjeru Słowakskeje resp. na juhu Pólskeje na hranicy wobeju krajow. Najwyši wjeršk Tatrow je Gerlachovský štít (2655 metrow) na słowakskim boku. W pólskim dźělu je to Rysy (2500 m), najwyša hora Pólskeje. Dalšej wuznamnej horje stej Lomnický štít (2632 m) a Kriváň (2494 m), słowakska narodna hora. Cyłkownje je 24 wjerškow wyše hač 2500 metrow.
Wot lěta 1999 su słowakske gmejny pod Tatrami zjednoćene jako město Vysoké Tatry. Pólski dźěl słuša do Małopólskemu wojewódstwu. Bliskej měsće stej Zakopane na pólskim a Poprad na słowakskim boku.
Z přestrjenju wot jenož 340 km² a dołhotu wot 27 kilometrow płaća Wysoke Tatry jako „najmjeńše wjelhoriny swěta“. Wone su woblubowane tež za zymski sport.
We woběmaj krajomaj steja horiny jako narodny park pod wosebitym škitom; zdobom su připóznate jako biosferowy rezerwat UNESCO. Tatry su domizna wjacorych w Europje wohroženych družin kaž na přikład brunych mjedwjedźow, rysow, bobakow, šubutow a worjołow.


text:
„Wjesele do rejki“
Třeći nakład wot Załožby za serbski lud wudateje cejdeje „Wjesele do rejki“ je dokładnje to, štož na njej steji: serbska hudźba za rejwanske skupiny. Idealna za proby a mnohich wospjetowanjow dla za ekstensiwne zwučowanja; za naposkanje před domjacym kaminom so zběrka tohodla skerje njehodźi. Cyłkownje zaklinči třinaće zwjetša znatych pěsnjow, rjadowanych do dweju dźělow, wjele z nich we wšelakorych wersijach.
Prěnja połojca wobsahuje standardy kaž „Šewc (Takle wjerćimy)“, „Katyržinka, swěrna moja“ abo „Hanka, ty sy kołowrótna“. Najprjedy jewja so wone ryzy instrumentalnje, jónu za akordeonowe solo, zahrate wot Uty Menesis, na to w interpretaciji folklorneje skupiny Sprjewjan. Potom su spěwčki hišće raz dwójce słyšeć, mjenujcy z tekstom we woběmaj našimaj rěčomaj. Delnjoserbske drastowe towarstwo Pśěza přewza nadawk w swojej maćeršćinje, Sprjewjenjo spěwaja hornjoserbske štučki.
K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.
Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchumiju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi, wosebje wokoło tehdy hižo swětoznateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoaparatow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.
Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“
Najwažniša lětuša edicija LND drje je nowostka „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“. „Předležacy zběrnik předstaja wuskutki Wittenbergskeje reformacije na Serbow“, pisa wudawaćel, serbski superintendent Jan Malink, w předsłowje. K wuznamnej róčnicy wudaty zwjazk ma 19 dwurěčnych přinoškow, kóždy króć najprjedy w němskej a po tym w serbskej rěči, dwójce w delnjoserbšćinje.
Wudawaćel je ze štyrjomi nastawkami zastupjeny. W teksće „Luther, Melanchthon a Serbja“ wěnuje so Malink reformatorej Lutherej, jeho najwušemu sobuwojowarjej Melanchthonej a jeju poćaham k našemu ludej. Čitar zhoni znate fakty, zo njeje Luther ženje w Serbach był, zo njeje so ani za ani přećiwo serbskemu přełožkej biblije wuprajił, kaž běchu to někotre serbske wosobiny w zašłosći twjerdźili. W swojich priwatnych rozmołwach za blidom pak bě, kaž na druhe ludy tež, hrubje na „Wendow“ swarjeł. Derje je, zo Malink rozłoži, što je Luther pod „Wendami“ zrozumił. Melanchthon pak měješe lěpši poměr k Serbam a dalšim Słowjanam, wšako bě jeho přichodny syn Kaspar Peuker Serb z Budyšina.
Při dešćikojtym zymnym wjedrje wopušći 53lětna Gina Hentsch swoje Budyske bydlenje njedaloko tachantskeje cyrkwje a dźe do domu Serbskeho ludoweho ansambla. A dypkownje dóńdźe na dorěčane zetkanje k rozmołwje.
Chcu wjace wo žonje wědźeć, kotraž hižo mnohe lěta tež w Serbach kulturne skupiny na klawěrje přewodźa, z wulkim angažementom a ze zahoritosću serbsku kulturu spěchuje. Hakle njedawno, kónc zašłeho lěta, je wona na nazymskimaj koncertomaj w Chrósćicach Serbski muski chór Delany a w Njeswačidle chór Budyšin přewodźała. A připosłucharjo adwentneho koncerta 1. serbskeje kulturneje brigady pod nawodom Friedemanna Böhmy dožiwichu ju w Budyskej Michałskej cyrkwi hromadźe z chórom gymnaziastow na pišćelach hrać. „Dźěłam rady ze serbskimi ćělesami“, praji rodźena Rumunka.
Stota wosebita wustajeńca w Choćebuskim Serbskim domje
Hdyž Serbska kulturna informacija Lodka w Choćebuzu z wosebitymi kartkami a plakatami na wotewrjenje swojich wustajeńcow w Serbskim domje přeproša, pokazuja wone stajnje typiski wobraz wuměłca abo wuměłče. Při nětčišej wustajeńcy pak je na přeprošenjach a plakatach 50 motiwow wotćišćanych! A to ma swoju přičinu. Tale wuměłstwowa přehladka je jubilejna, hižo stota po lěće 1992, po tym zo běchu Lodku w Choćebuskim Serbskim domje w měrcu před 25 lětami wotewrěli. Tehdy běchu sobudźěłaćerki Lodki ideju zrodźili, tam kóžde lěto štyri wustajeńcy pokazać.
Serbski komponist Ulrich Pogoda, bydlacy w Choćebuzu, je aktiwny hudźbutwórc. Wo nowych projektach a dalšich předewzaćach je so z nim Alfons Wićaz rozmołwjał.
Před třomi lětami sće za inscenaciju Budyskeho NSLDź wo Alojsu Andrickim „Chodźić po rukomaj“ zajimawu hudźbu stworił, kotraž je připosłucharjow putała.
U. Pogoda: Kruch a hudźba běštej wěnowanej 100. narodninam martrarja Alojsa Andrickeho, kiž je při wšěch represalijach swojej nutřkownej poziciji a přeswědčenosći swěrny wostał a zmužity był. Wón je nam Serbam jara sylny symbol. Tole chcych tež w swojej hudźbje zwuraznić. Sym tuž jara wjesoły, zo bu twórba tak derje přiwzata.
Na čim jako aktiwny hudźbutwórc tuchwilu dźěłaće?
Zajimawa kniha rodźeneho łužiskeho wuměłca Reinharda Royja
Dóńt to wuměłca: Doma je lědma znaty, ale zwonka wuskeje domizny připóznaty a chwaleny. Z Reinhardom Royjom ma so nimale tež tak, njeby-li so wón sam prezentował na wustajeńcach a galerijach w Zgorzelecu a Zhorjelcu a šěršeje domizny na jednej, w New Yorku, Łódźi, Berlinje, Frankfurće nad Mohanom na tamnej stronje. Jeničce w pjeć lětach na nimale štyrceći wustajeńcach a galerijach – to je wjace hač kedźbyhódna přitomnosć na wuměłstwowej scenje našich dnjow a je indic připóznaća.
Reinhard Roy, rodźeny 1948 w Klětnom, syn serbskeho komponista Hinca Roja, nječini rowjenkam přistup k swojim twórbam runjewon lochki. Mjenuje dźě wón sam dypkowy raster jako swój charakteristiski srědk zwuraznjenja. Jednorje prajene: Je sej za swoje tworjenje raster wunamakał. Raster dawa jemu, kaž přiznawa, wěste móžnosće. „Wužiwam“, tak wón piše, „tónle zhotowjerski element za to, zwobraznjeć rumowe skutkowanje na płoninje.“
Serbske spěwy w błótowskim Lubinje zaklinčeli
Pod hesłom „Serbske spiwy“ móžachmy 3. měrca dožiwić zhromadny koncert chórow Serbskeho ludoweho ansambla a Delnjoserbskeho gymnazija Choćebuz na Paula Gerhardtowym gymnaziju w błótowskim Lubinje. Bohužel je so ličba přisłucharjow nimale runała ličbje akterow na jewišću, štož njeje optimalne za koncertnu atmosferu. Moderaciju mějachu Annika Spießec, Annemarie Voigtec a Jack Schwietzer. Škoda, zo stej holcy připowědźe přespěšnje přednjesłoj, pod čimž zrozumliwosć ćerpješe.
Lětuša hornjoserbska inscenacija za hłowny dom Budyskeho dwurěčneho dźiwadła njese napjatosć we sebi: Z Choćebuza pochadźacy dramatikar Oliver Bukowski (lětnik 1961) je wukubłany filozof a psychologa – a wón poskića přihladowarjam k rozmyslowanju pohnuwacu nowu hru z titulom „Za brězami“.
„Při wšej fascinaciji za prawobydlerjow swěta zabywamy, zo mamy direktnje před nosom indigeny lud.“ A lědma štó w Němskej wo tym prawje wě. Tak započnje rozhłosownik dr. Geseko von Lüpke swoje hodźinske wusyłanje wo Serbach w Bayerskim rozhłosu, kotrež móžemy 22. měrca słyšeć. Zajimawe wšak je, z kotreje perspektiwy wón na Serbow zhladuje. Von Lüpke je wjele serbskich politikarjow, institucijow a komunow wopytał. Sam wón praji, kak njeznate jemu to wšo je, ale jeho fascinuje, kajku skedźbnosć Serbja naraz wubudźeja.


text:
Dubrjenske bahno
Dubrjenske bahno (němsce Dubringer Moor) je přirodoškitne pasmo na sewjeru Budyskeho wokrjesa. Leži něhdźe pjeć kilometrow juhozapadnje Wojerec mjez Michałkami na sewjeru, Kulowcom na wuchodźe, Kulowom na juhowuchodźe a Dubrjenkom na juhu a wobsteji z wulkeje nižiny z holanskim bahnom.
Z přestrjenju wot 17,09 km² je Dubrjenske bahno pjate najwjetše přirodoškitne pasmo Sakskeje. Wono wobsahuje najwjetši wobchowany bahnowy kompleks Hornjeje Łužicy. Teren z přimjeznymi rybjacymi hatami je wot lěta 1248 we wobsydstwje klóštra Marijina hwězda.
Bahno nasta w Halštrowskej lodowej dobje w pónoji mjez třomi morenami w formje do sewjerneho směra wotewrjeneho pódkowa, w kotrymž so woda nahromadźi. Z rostlinskeho materiala nastawaše přez něhdźe 10.000 lět hač do šěsć metrow sylna pochowa woršta.
Přez Dubrjenske bahno wjedźetej Krabatowy a Žabjacy kolesowarski pućik. Za motorizowany wobchad je zawrjene.
Woznam za přirodoškitWobdźěłać
Dubrjenske bahno je wažne lehnjenske pasmo za wšelakore wohrožene družiny ptačkow:
- čerwjeny milan
- čorny dypornak
- čorny milan
- drěwčik
- humpak
- kobčik
- kozydój
- mórski worjoł
- njebjeska koza
- paškowronc
- rybačk
- srokopjel
- šćejca
- šćekotak
- šěry dypak
- šwikawa
- wódnik
- žoraw
Nimo toho su w Dubrjenskim bahnje žiwe wudry, šupy, zmijicy a ješćelcy kaž tež mološe.


text:
“Israelowa zrudoba a tróšt” je duchowny oratorij wuznamneho serbskeho komponista Korla Awgusta Kocora po słowach swjateho pisma. Při tym wupyta sam městna pismow stareho testamenta. Dokelž pak Kocor jenož małki dźěl orchestrowaše, je so komponist a dirigent Stefan Malzew z tym zaběrał. Mjez 1989 a 1990 nasta tak skutkowny oratorij, kiž na Kocorowej originalnej kompoziciji bazuje a so po zmysle hudźbneje tradicije kónc 19eho lětstotka orchestrowaše. Po prapremjerje Malzoweho wobdźěłanja a dalšim předstajenju w lěće 1994 smě so publikum nětko znowa na chłóšćenku pod hudźbnym nawodom Judith Kubicec wjeselić. Podpěru dóstanu spěwarjo a hudźbnicy Serbskeho ludoweho ansambla wot serbskich lajskich chórow “Lipa” a “Meja” kaž tež wot orchestra “Sinfonietta Drježdźany”.
WOBSADŹENJE chór & orchester Serbskeho ludoweho ansambla, Sinfonietta Drježdźany, Romy Petrick (sopran), Britta Schwarz (alt), Patrik Horňák (tenor) und Andreas Scheibner (bas)
HUDŹBNY NAWOD N.N.
Keine weiteren Aufführungen in dieser Spielzeit.


text:
Chanty-Mansijsk
Chanty-Mansijsk (rusce XaHTы-MaHcийck, chantisce ËMBoш, ËMBoҷ/Jomwoš, mansisce Aбra/Abga) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži něhdźe 1900 kilometrow wuchodnje Moskwy w Zapadosibirskej nižinje při rěce Irtyš blisko wuliwa do Oba a je najwjetše město a stolica Awtonomneho wokrjesa Chantow a Mansow.
Chanty-Mansijsk ma něhdźe 95 tysac wobydlerjow a je wažne městno ruskich a mjezynarodnych zymskosportowych zarjadowanjow.
Sydlišćo je so w lěće 1582 jako wjes Samarowskij jam załožiło a ma wot lěta 1950 měšćanske prawa.


text:
Berlin (dpa/SN). Po historiskej poražce při wólbach zwjazkoweho sejma chce CDU na wosebitym stronskim zjězdźe cyle nowe nawodnistwo wolić. To zdźěli wčera generalny sekretar strony Paul Ziemiak po posedźenju načolnych gremijow w Berlinje. Hižo 30. oktobra maja so wo-krjesni předsydźa zetkać, zo móhli měnjenje čłonstwa zhonić. Tři dny po tym matej prezidij a zwjazkowe předsydstwo rozsudźić, kak chcedźa bazu do personelneho a wobsahoweho nowowusměrjenja zakótwić. Hač budźe stronski zjězd w decembrje abo januarje, njeje jasne.
Zo ma so w CDU nuznje něšto změnić, wuchadźa tež z aktualneho naprašowanja instituta Insa. Tam leži unija dźensa pod 20 procentami. To je 1,5 procentow mjenje hač tydźenja a najniša hódnota CDU/CSU hladajo na wšitke wot instituta dotal přewjedźene naprašowanja. SPD žněje 28,5 procentow hłosow, štož je poł procenta wjace. Za Zelenych rozsudźi so 16 procentow naprašowanych, FDP přińdźe na 14,5 proc., a AfD by jědnaće proc. ludźi woliło. Lěwica pak dale přiwisnikow zhubja a docpěwa jenož hišće štyri procenty (-0,5 procentow).
Choćebuz/Rowno (SN). Delegacija zastupjerjow indigeneho ludu Zapatistas w Mexiku zetka so minjeny pjatk z čłonami Choćebuskeje wobswětoweje syće Zelena liga. W rozmołwje dźěše předewšěm wo napinanja Němskeje škit klimy nastupajo a wo měrliwe protestne formy přećiwo wudobywanju wuhla we Łužicy. Hač do lěta 2037 hišće Zelena liga dźěl lěsa bjezposrědnje při Wochožanskej jamje wotnaja, kotryž je tohorunja za wudobywanje brunicy předwidźany. Nimale dwě lěće wotměwaja w lěsu kubłanske a kulturne poskitki, přiwšěm je přestrjeń dale wohrožena. „Wobhospodarjer, koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG), chce najebać wobzamknjeny kónc wudobywanja wuhla lěs wotbagrować. Samo wuswojenje su hižo přizjewili“, Rebekka Schwarzbach z wobswětoweje skupiny hosćom z Mexika rozłoži. „Lěs jim dobrowólnje njedamy. W nuzowym padźe ma sudnistwo rozsudźić.“
Moskwa (dpa/SN). Ličba na koronawirus zemrětych w Ruskej je minjeny kónc tydźenja zaso nowy rekord docpěła. Po informacijach oficialnych zamołwitych w Moskwje je předwčerawšim w běhu 24 hodźin 962 ludźi po cyłym kraju zemrěło, dźeń do toho bě jich 968. Ličba nowoinfekcijow leži wšědnje pola něhdźe 30 000 padow. Němske zwjazkowe knježerstwo je kraj mjeztym jako kónčinu z wysokim rizikom zastopnjowało.
Oficialne korona-ličby w Ruskej su hižo dlěje w masiwnej kritice. Kritiski portal zona.media na to skedźbnja, zo je ruski statistiski zarjad w awgusće nimale 50 000 mortwych korony dla w kraju registrował. Zamołwići knježerstwa pak mjenowachu jeničce ličbu 24 661. Přičina dalšich infekcijow je po měnjenju ruskich zarjadow mało zwólniwosće ludźi so šćěpić dać. Na zapadźe kraja wuwite srědki njejsu w Ruskej dowolene. Knježerstwo pak na tym wobstawa, w Moskwje wuwity srědk Sputnik V abo jedyn z tamnych pjeć swójskich srědkow wužiwać. Sputnik V je we wjac hač 70 krajach dowoleny srědk, w USA a EU pak nic. Tež mnozy Rusojo sami šćěpiwu njedowěrjeja.
Berlin (dpa/SN). Po šěsć a poł lěće na čole AfD so Jörg Meuthen wróćo sćehnje a nochce po intensiwnych rozmołwach ze swójbu znowa za předsydstwo strony w decembrje kandidować. To je wón čłonam wčera w lisće oficialnje zdźělił. Zhromadnje z Tinom Chrupallu ze Zhorjelskeho wokrjesa 60lětny AfD nawjeduje. Swojeho politiskeho dźěła so Meuthen přiwšěm wzdać nochce a budźe „swój hłós słyšomnje zasadźeć“. Tuchwilu je wón zapósłanc Europskeho parlamenta. W zašłymaj dwěmaj lětomaj bě Meuthen za poměrniši kurs w stronje, štož pak jemu njepřećelow wunjese. Wosebje prawicarsce wusměrjene hibanje wokoło durinskeho šefa Björna Höcki je přećiwo njemu dźěłało. Mjeztym tež zwjazkowy wustawoškit prawicarskoekstremne hibanje wobkedźbuje.
Dokelž nochcyše 50lětny muž předołho na chorobne awto za swojeho wuja čakać, wudawaše so wón wčera jako mordar a praji policiji při telefonje, zo je wuja zakłół. Wjacore policajske awta, nuzowy lěkar a wuchowanske awto jědźechu tuž do Steinheima nad rěku Murr. Tam wšak nańdźechu jenož muža, kotrehož chribjet boleše. 50lětny ma nětko z chłostanskim jednanjom ličić.
Hudźbnicy wosom orchestrow z wjacorych zwjazkowych krajow pokazachu njedźelu wulku solidaritu ze swojimi kolegami w bayerskim Bad Kissingenje a wuhotowachu flashmob-koncert. Něhdźe 50 hudźbnikow je so na zarjadowanju wobdźěliło. Hižo dlěje wojuja přistajeni kuroweho orchestra w Bad Kissingenje wo tarifowe zrěčenje a lěpše dźěłowe wuměnjenja, město pak dotal k rozmołwam zwólniwe njeje.
Mannheim (B/SN). Kak su katolscy a ewangelscy wěriwi Němskeje zwjazkowy sejm wolili, je wosebita slědźerska skupina zwěsćiła. Tak je so zwjazanosć křesćanow k CDU/CSU dale pomjeńšiła, na tamnej stronje je jich SPD bóle k sebi wjazać zamóhła. Katolikojo su z 35 procentami swój křižik pola CDU/CSU stajili (2017: 44 proc.), protestanća ze 24 procentami (2017: 33 proc.). Za SPD rozsudźi so 23 procentow katolikow (2017: 18 proc.) a 30 procentow protestantow (2017: 24 proc.). Ličby bazuja na 41 373 woprašanych wolerkow a wolerjow. Mjez katolikami su Zelenych 13 procentow, FDP 11 proc., AfD 8 proc. a Lěwicu tři procenty wolili. Mjez ewangelskimi wolerjemi běchu za Zelenych 15 proc., za FDP 11 proc., za AfD 9 proc. a za Lěwicu štyri procenty.
Po synodalnej zhromadźiznje
Radšo zarjadowanje přestorčić a pozdźišo přewjesć, hač je cyle wupadnyć dać. To prajištej sej Serbske ewangelske towarstwo a hosćićelska Rakečanska Bjesada a přeprosyštej sobotu na lětušu dźěłarničku.
Rakecy (GH/SN). Na swoju dźěłarničku je Serbske ewangelske towarstwo serbske Bjesady sobotu do Rakec přeprosyło. Tele zarjadowanje ewangelskich Bjesadow wotměwaja prawidłownje jónu wob lěto, zwjetša hižo w prěnim kwartalu. Koronapandemije dla pak stej towarstwo a Rakečanska Bjesada jako hosćićelka lětsa nowy, njezwučeny nazymski termin woliłoj. A tež na wonym terminje płaćeše, zo su hosćo šćěpjeni, wustrowjeni abo testowani. Najebać to je něhdźe 20 wobdźělnicow a wobdźělnikow z Bukec, Hodźija, Budyšina a Rakec do tamnišeje farskeje bróžnje přichwatało.
Přijomne słónčne wjedro bohudźak dowoli, zo njetrjebachu Bjesadnicy cyły čas nutřka wostać. Tak wotmě so zarjadowanje zdźěla wonka pod hołym njebjom.
Berlin (dpa/SN). Nawodnistwo CDU ze swojim šefom Arminom Laschetom je dźensa w Berlinje wo konsekwencach wólbneje poražki wuradźowało. Sakski minister prezident Michael Kretschmer (CDU) žadaše sej do zahajenja posedźenja, hišće lětsa stronski zjězd přewjesć, hdźež njeměło jenož wo zastojnstwo šefa hić, ale wo cyłozwjazkowe nawodnistwo. „Njetrjebamy jeno předsydu, ale cyły team, kotryž nadawki z wjeselom wukonja“, wón wuzběhny. Na tym měła so tež baza strony wobdźělić.
Liči hišće lětsa z koaliciju
Berlin (dpa/SN). Wicešef SPD Kevin Kühnert liči hišće lětsa z koaliciju SPD, Zelenych a FDP. „Z toho kruće wuchadźam“, rjekny wón dźensa rano sćelakej ARD. „Rozmołwy su so derje a dowěrliwje započeli. Wotnutřka ničo njesłyšiš, štož je dobry zakład.“ Po jeho słowach je etatowa a financna politika najwjetše wužadanje rozmołwow, hdźež měli so zastupjerjo na kompromisy dojednać.
Zwjazk žada sej přiražki


text:
Zhorjelske biskopstwo je zhromadnje z Ewangelskim cyrkwinskim kruhom šleskeje Hornjeje Łužicy za póstny čas ekumenisku listowu akciju „póstna póšta“ zahajiło. Andreas Kirschke je so z fararjom Zhorjelskeje křižneje ewangelskeje wosady a sobuiniciatorom Albrechtom Bönischom rozmołwjał.
Na čo so póstna póšta 2021 wusměrja?
A. Bönisch: List dóstać je něšto rjane. Z póstnej póštu namakaš dokładnje wuzwolene wobrazy, bibliske słowa a impulsowe mysle w póštowym kašćiku. Wone móža nastork być, zo jónu wob dźeń k měrej přińdźeš a rozmysluješ. A wone móža k modlenju wjesć.
Kak je ideja ekumeniskeje akcije nastała?
A. Bönisch: Koronapandemija nam wuwědomja, kak wažne je kontakt dźeržeć. Z nuzy so to digitalnje stawa. Što pak by było, dóstanješ-li list z papjery? Što by było, hdyž kompjuter hasnjeny wostanje? Što by było, maš-li nastork k modlenju z rukomaj wupakować? Tak smy w skupinje ewangelskich a katolskich křesćanow mysličku póstneje póšty zrodźili.
Kotre wobsahi tale póšta tematizuje?


text:
Hyphodontia subspathulata je grzib[2], co go nojprzōd ôpisoł H. Furuk., a terŏźnõ nazwã doł mu N. Maek. 1993. Hyphodontia subspathulata nŏleży do zorty Hyphodontia i familije Schizoporaceae.[3][4] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[3]
Hyphodontia subspathulata je grzib, co go nojprzōd ôpisoł H. Furuk., a terŏźnõ nazwã doł mu N. Maek. 1993. Hyphodontia subspathulata nŏleży do zorty Hyphodontia i familije Schizoporaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Swjata Zdźisława
Swjata Zdźisława (* wokoło 1220 w Křižanovje na Morawje; † 1252 w Jablonnym w Podještědí) je křesćanska swjata. Najstarše pisomne zapiski wo Zdźisławje pochadźeja ze spočatka 14. lětstotka, to rěka z doby jenož poł lětstotka po jeje wumrěću, a to w Dalimilowej chronice a w Zdźarskej chronice. Pozdźiše legendy spušćomne njejsu. Historikar Zdeněk Kalista napisa wo Zdźisławinej dobje a jeje rodźe dwě historiskej studiji (1941 a 1969). Historiske dźěło wo Zdźisławje wuda tež pater Ambrož Svatoš w lěće 1948 pod titulom "Blahoslavená Zdislava" („Zbóžnoprajena Zdźisława“, přeł.).
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wona běše dźowka knjeza Přibyslava z Křižanova, kralowskeho hrodoweho hrabje w Brnje a na hrodźe Veveří, a knjenje Sibyle (ze Sicílije – dwórskeje damy kralowny Kunhuty). Wuda so na wosobneho čěskeho wulkotnika knjeza Hawoła Markvartic a přesydlowaše so na jeho hród Lemberk pola Jablonneho w Podještědí. Porodźi jemu štyri dźěći: Havla, Markétu, Jaroslava a Zdislava. Najskerje zetka so ze zbóžnoprajenym Česlavom, z pólskim dominikanom, wučomcom swj. Dominika a sta so z dominikanskej třećarku; z mandźelskim powolaštaj dominikanow do Jablonneho a do Turnova, załožištaj tu za nich klóštry a cyrkwje. Swjata bywaše Zdźisława jako mandźelska a mać swójby, ale jeje žiwjenje a skutkowanje so jenož na priwatne žiwjenje njewobmjezowaše: Zdźisława tež hrodowsku čeledź wuwučowaše a wukubłowaše, staraše wo chorych, chudych, bjezdomnych a dezerterow (běše to doba tatarskich zadobyćow do Srjedźneje Europy) a pomhaše jim tež hewak (w hospitalu, kotryž wona tohorunja załoži). W dobje časteje njepřitomnosće jeje mandźelskeho (běše prawa ruka Wjacława I. a jeho zepěra hdyž jeho syn Přemysl Otakar II. přećiwo njemu zběžkowa) dyrbješe wona cyłe knjejstwo za njeho wjesć.
Zdźisława wumrě najskerje na tuberkulozu, (jeje smjertne powostanki je akademikar Vlček přepytował), je w krypće klóšterskeje cyrkwje w Jablonnym pohrjebana; jeje nop je w relikwiarje na Marijnym wołtarju nalěwo w cyrkwinskej łódźi. Jeje row so njepřestajneje česćownosće wěrićelow wot jeje smjerće do dźensnišeho wjeseli, putnikuja sem nic jenož Češa a Morawjenjo, ale tež Słowacy, Polacy, Serbja, Němcy a Rakušenjo. Do dźensnišeho dóńdźe při jeje rowje k wusłyšenjam, wustrowjenjam a hinašim dźiwam přez zasadźenje tuteje swjateje. Tohodla bu hižo we 18. lětstotku na městnje prjedawšeje gotiskeje cyrkwje k jeje přichodnemu zbóžnoprajenju, wo kotrež so započa prócować, wulkotna barokna katedrala swj. Ławrjenca wot sławneho Wienskeho architekta Jana Lukaša Hildebrandta postajena; twarjenje financowaše hrabja Berka z Duby a po jeho smjerći knjeni hrabina Kinská. K zbóžnoprajenju wšak dóńdźe hakle w lěće 1907 (bamž Pius X.).
W lěće 1947 zahaji kardinal Šćěpan Trochta, Litoměriski biskop, diezesowy proces swjatoprajenja. We wobłuku lětdźesatka duchowneho wobnowjenja naroda bu lěto 1991 (tehdy hakle) zbóžnoprajenej Zdźisławje a temje swójba wěnowane. Tehdy bu zběrka studijow "Zdislava" wudata a sta so hišće wjele dalšich zajimawych aktiwitow.
Swjatoprajenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zdźisławu pak bamž Jan Pawoł II. we Wołomucy dnja 21. meje 1995 swjatopraji. Dnja 24. oktobra 2000 - w lěće Wulkeho jubileja – postaji ju za hłownu patronku Litoměriskeje diecezy. Wo swjatoprajenju Knjenje Zdźisławy je so tehdyši prowincial dominikanow pater Ambrož Maria Svatoš wjele zasłužbow dobył, a to z hromadźenjom Zdźisławskich studijow a historiskich dokumentow. Nětko ma mjenujcy nimale sto w rukopisu dokumentowanych padow dźiwotwornych wusłyšenjow přez zasadźenje Knjenje Zdźisławy ze zańdźenosće. Jako dźiw trěbny k swjatoprajenju bu medicinsce a wědomostnje njewujasnjomne wustrowjenje MUDR. Straki připóznate, swójbneho nana, pola kotrehož dnja 19. septembra 1989 w Brnje w chorowni k zastaću wutroby, k na nul spadowacemu krejnemu ćišćej, ke kliniskej smjerći mozow dóńdźe; tutón staw přez tři hodźiny traješe. W běhu tuteje doby mandźelska, dźěći, wyša sotra, knjez farar a dalši intensiwnje k zbóžnoprajenej Zdźisławje wo dźiw modlachu, a buchu wusłyšeni: wobnowještej so motoriska a zmysłowa aktiwiće, wšě organy póčachu normalnje fungować. Jabłońska cyrkej bu wot bamža k bazilice minor (mjeńši) z titulom "Bazilika swjateho Ławrjenca a swjateje Zdźisławy" powyšena.
Smjertne powostanki swjateje Zdźisławy su wěrićelam nimo w Jablonnym tež w Litoměriskej katedrali swj. Šćěpana (na wołtarju swj. Jana Nepomuka) a we Wołomucy w dominikanskej cyrkwi Knježny Marije (na wołtarju swj. Dominika) k česćowanju wustajene. Při 750. róčnicy smjerće zbóžnoprajeneho Česlava w lěće 1992 je swjata Zdźisława tutoho swjateho wopytała: jeje nop pućowaše z Jablonneho do pólskeho Wrócławja a bu tu ze statniskimi česćemi přijata. Swoju tuchwilu poslednje dušepastyrske pućowanje přewjedźechu smjertne powostanki swjateje Zdźisławy z Litoměrjec na lětanišćo we Wołomucy - na swjatoprajenje přez bamža Jana Pawoła II. dnja 21. meje 1995.
Dnja 24. oktobra 2000 postaji bamž Jan Pawoł II. swjatu Zdźisławu za hłownu patronku Litoměričanskeje diecezy. Wot nalěća 2002 je wona po postajenju wokrjesneho zastupnistwa patronka cyłeho Liberecskeho wokrjesa.
K swjatej Zdźisławje so do dźensnišeho Waldsteinowi hrabjojo jako z njej zdaleni přiwuzni přiznawaja, wopytuja jeje row w Jablonnym.
Poselstwo Swj. Zdźisławy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Je ta swěca, kotruž Zdźisława wupromjenja: wona je na ewangelij nic jenož posłuchała, ale běše za njón žiwa. A to na žadyn pad w klóštrje wotzamknjena, ale běše w swojej swójbje a w tym swěće, kotryž ju wobdawaše. Wěra njeběše jenož priwatna naležnosć za jeje hrodowsku kapałku, ale běše to tež wěc za žiwjenje. Zdźisława hród wopušći a běše za ewangelij wšudźe wokoło žiwa, hdźež chudźi a wbozy běchu. Běše za Chrystusowe słowo žiwa: ,Lubujće swojich blišich!'
Knjeni Zdźisława je wozjewjerka prawa čłowjeka, prawa žony: za druhich lubować a žiwe być. A to je jeje poselstwo za swójby. Jako mać praji wšěm žonam, ale tež wšěm, kotřiž su w swójbje žiwi: je trjeba lubować a za wostatnych žiwy być.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dolistova, Marie: Paní Zdislava z Lemberka, 1. nakład, nakładnistwo ŘÁD, Praha. Baseń awtorki z přełožkami do 5 rěčow. ISBN 978-80-86673-15-8 (čěsce, pólsce, hornjoserbsce, němsce, w esperanće a jendźelsce)


text:
Cypr
Cypr, Cypryjsko Republika (gr. Kuπpoς, Kuπpιakή Anuokpatίa; tur. Kıbrıs, Kıbrıs Cumhuriyeti) je państwo na wyspje Cypr, na Strzůdźymnym Morzu, 113 km na połedńe uod Turcyje. Stolica Cypru je Ńikozyjo. Půłnocno tajla je mjanowano Turecko Republika Půłnocnygo Cypru a ńy wlazuje do Ojropejskij Uńije – ńyuznowane państwo.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cypr, kerygo wjyrch je 9 250 km² (ze czygo 3 555 km² to je Turecko Republika Půłnocnygo Cypru) je rozlygowany we wschodńij tajli Strzůdźymnygo Morzo. Brzyg Cypru je dugi na 648 km. Nojwyższy půnkt Cypru je wjyrch Mount Olympus, kery mo 1 951 m. Ńimo tygo, iże państwo je wyspům, mo grańica ze Wjelgům Brytańijům, a to skiż brytyjskich wojskowych bazůw - Akrotiri a Dhekelije.


text:
Benito Mussolini
Benito Mussolini (rodz. 29 lipca 1883 we Dovia di Predappio, um. 28 kwjetńa 1945 we Giulino di Mezzegra) – italski polityker a dźynńikorz, s anfanga socyjalistyczny, ńyskorzi głůwny założyćel a prziwůdca faszystowskigo ruchu. prymjer Italiji we rokach 1922-1943, we rokach 1943-1945 prziwůdca Italskij Socyjalnyj Republiki. Mjoł udźoł - skiż swoi ekspansjońistycznyj polityki a sojuszu ze III Rajchym- we doprowadzyńu do II wojny śwjatowyj. Uobalůny we 1943 roku, utrzimoł we swoi władzy ino půłnocno tajla Italiji. We 1945 chyćili go a ńyskorzi rozstrzelali antyfaszystowske partyzanty.


text:
Start Pucharu Świata w skokach na nartach – poczōntek na Ślōnsku
We sobota, 17 listopada, napocznie sie nowy sezōn Pucharu Świata we skokach na nartach. Poczōntek bydzie na Gōrnym Ślōnsku, a gynau na skoczni we Wiśle-Malince, kerŏ mianuje sie Adama Małysza.
We sobota we Wiśle skŏkać bandōm manszafty, a we niedziela kōnkurs indywidualny, do kerego zakwalifikowało sie 2 skoczkōw ze Gōrnego Ślōnska: Jakub Wolny i Piotr Żyła. Niewiela zabrakło Aleksandrowi Zniszczołowi, kery bōł 51.
Poc zōntek zawodōw we sobota ô 16.00 a we niedziela ô 15.00.
We tym sezōnie zaplanowane sōm 33 zawody, a ôstatnie skoki tradycyjnie we słowiyńskiej Planicy, 24 marca 2019 roku.
Tadeusz Mieczyński [CC BY-SA 3.0], from Wikimedia Commons


text:
Kobjelin
Kobjelin (němsce Köbeln)[1][2] je wjes na sewjerowuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži w sakskim wokrjesu Zhorjelc při lěwym brjoze Łužiskeje Nysy a słuša wot lěta 1950 k městu Mužakow.[3]
GeografijaWobdźěłać
Wjes nadeńdźe so sewjernje Mužakowskeho stareho města mjez Młynskej hrjebju, z Jemjelicy pochadźacej, a Nysu na wuchodźe. Wjesne hona mjezuja na sewjeru a zapadźe z braniborskim teritorijom a na wuchodźe, za Nysu, z pólskim. Saksko-braniborska mjeza je tule zdobom historiska hranica mjez Hornjej a Delnjej Łužicu.
Kobjelin je najsewjerniše sydlišćo we wuchodnej Sakskej a z 98 metrami nad mórskej hładźinu zdobom najniši dypk Zhorjelskeho wokrjesa.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje pisomne naspomnjenje Kobjelina jako Gobelin abo Cobelin na karće Hornjeje Łužicy pochadźa z lěta 1590.[3] Serbske mjeno je starše hač němske a ma swój pochad najskerje w słowje kobła.[2]
Wjes słušeše přez lětstotki k Mužakowskemu stawowemu knjejstwu a steješe prěnjotnje na prawym, wuchodnym brjoze Nysy. W lěće 1815 rozsudźi so wjerch Pückler jako ležownostny knjez za přesydlenje Kobjelina na tamny pobrjóh, zo by dóstał wjace městna za swój planowany krajinowy park. Tak bu wjes na zapadny bok Nysy přeměstnjena a wostawaše tež po Druhej swětowej wójnu w Němskej.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Mukowej statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 373 wot cyłkownje 573 Kobjelinjanow serbsce (65 %).[4] Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Mužakowskej wosadźe.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920 (digitalizat).
- ↑ 2,0 2,1 Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.
- ↑ 3,0 3,1 Kobjelin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski