text:
The Beatles
The Beatles (czyt. De Bityls) to bůła brytyjsko muzyczno skupina ze Liverpoolu, podug wjynkszośće notůw nojzocńyjszy a nojsrogszy we gyszichće, kery fůngowoł uod 1960 (kej The Quarry Men uod 1957) do 1970.
Skłod[Sprowjej]
Zac zespůła we kerym uodńůs uůn sukces:
- John Lennon – gitara, śpjyw
- Paul McCartney – gitara basowo, śpjyw
- George Harrison – gitara, śpjyw
- Ringo Starr – szlagcojg, śpjyw
Pjyrwy we zespole:
- Stuart Sutcliffe – basgitara
- Pete Best – szlagcojg
Ansamblowo gyszichta[Sprowjej]
Zespůł napoczynoł uod wystympůw we liverpoolskym ferajńe The Cavern. Autorstwo jejigo mjana je przipisowane Lennonowi a Sutcliffe'owi. Za namowům menadżyra, Briana Epsteina zespůł zmjyńůł swůj uobroz a lajermůny uoblykli śe we ancugi. W uůny czas podpisali kůntrakt ze wytwůrńům EMI. Jejich pjyrszy albům, Please Please Me, wypuszczůny uostoł 11 lutygo 1963. Na jejich kůncertach zaczyno dołaźić do scynůw grupowyj histeryje, czymu dane uostoło mjano Beatlemańijo. Lajergyszeft USA grupa zrobjůła rok ńyskorzi, pjeśńiczkům I Want To Hold Your Hand. We aprilu 1964 pjyńć pjyrszych placůw za rajům na liśće Billboardu zajyny szlagry The Beatles. Aże do dźiśoj żodyn zespůł ńy powtůrzůł tygo uośůngńyńćo.
We rokach 1965-1966 zespůł dozdrzoł lajerowo, a jygo teksta stały śe uwożńiyjsze. Skiż zapatrzyno śe na Harrisonowo lajera indyjsko we nograńach pokozały śe exotiszinsztrumynta. 6 śyrpńa 1965 uodbůła śe prymjera singla Yesterday, kero je jydnům ze nojczyńśći puszczanych we radijoku a nojczyńśći coverowanům pjůsynkům we historyji. Ku gyszichće przeloz tyż kůncert 15 śyrpńo 1965 na stadijůńy She Stadium we Nowym Jorku, na kery przilazło 55 600 jejich fanůw. 26 paźdźerńika 1965 człůnki zespoła erbły uod krůlowy Hażbjyty II Uorder Imperyjům Brytyjskigo. We roku 1966 John Lennon pedźoł we jydnym ze wywjadůw, co "Beatlesi sům barzi popularńi kej Jezus Kristus". Ta wyrwano ze kůnteksta wypowjydź stała śe powodym polyńo jejich platůw, a sprawa stoła śe fest uwożno, kej Ku-Klux-Klan zapedźoł "zajůńć śe problyjmům". Uostatńi kůncert grupa doła 29 śyrpńo, a uodtůnd zajůna śe ino sztudyjowům robotům. Plata Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, wydano 1 czyrwca 1967 je uznowano za prekursorsko lo zorty progresivrocka. Dolsze zdorzyńy, to pjyrszo transmisyjo satylitowo na cołkej źymji, we keryj wystůmpjůły tyż Beatleśi. Pokozali wtyczos pjůsynka "All You Need Is Love", kero ńyskorzi stoła śe hymnym hippisowskigo gmyra. Anfangym rozlecyńo śe grupy bůła śmjyrć jeji menadżyra, skupina ńy umjoa sům dać se rada we lajergyszefće. Człůnkowje pohatruśůły śe uo to, fto mo być nowym menadyrym. Po prowdźe, kůńcym trwńo zespołu bůo uodyńśće Johna Lennona we wrześńu 1969, nale uoficjalńy podowo śe datům 10 kwytńa 1970, kej ze grupy poszoł Paul McCartney.
Dyskografijo (yno albůmy)[Sprowjej]
- Please Please Me - 1963
- With the Beatles - 1963
- A Hard Day's Night - 1964
- Beatles for Sale - 1964
- Help! - 1965
- Rubber Soul - 1965
- Revolver - 1966
- Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band - 1967
- Magical Mystery Tour - 1967
- The Beatles (podwůjny LP) – 1968
- Yellow Submarine - 1969
- Abbey Road - 1969
- Let It Be - 1970
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 The Beatles Biography www.allmusic.com/


c: text/html

text:
Pśedłoga:Polytoniski
Pśedłoga Polytoniski słuža za to, specifiske Unicode- wósebne znamješka starogrichiskeho pismo (pśedewšem w Internet Explorer) zwobraznjowaś, kótarež se w źinsajšnej standardowej grichišćinje wěcej njewužywaju. Wótstawki we Wikisyntasky se zdaja pśecej nowe dospołne zapśimjeśe notne cyniś (pótakem zasej dospołny {{Polytoniski|někaki tekst}}).
Jolic starogrichiske słowo wopśimjejo pak žedne take wósebne znamješka, ale hodźi so z źinsnišo zwučenymi pisaś (pśirownaj lisćinu za wósebne znamješka Grichišćina a Starogrichišćina pód bublinkom Składowaś w wobźěławnskem modusu), to jo ako Browserska a zwobraznjeńska pomoc myslena Pśedłoga:Polytoniski zbytna a se njama wužywaś!
Ale teke wězo pšsoym njewužywaj za nowogrichiske woznamjenjenja a lemmata, dokulaž tam rowno njejo notny a pismowy wobraz ako měšenje z normalnym pismom njejo rědny. Dalše informacije: de:Vorlage Diskussion:Polytonisch
Wužyśe
{{Polytoniski|tekst}}

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
eekstowo, fekstowo, gekstowo, iekstowo, tekstowo, ttkstowo, tukstowo, testowo, teistowo, teostowo, tekotowo, tekytowo, tekscowo, teksjowo, teksnowo, tekstiwo, tekstnwo, tekstswo, tekstvwo, tekstoo, tekstofo, tekstoho, tekstoko, tekstoxo, etkstowo, atekstowo, ctekstowo, rtekstowo, xtekstowo, tfekstowo, tyekstowo, teckstowo, tejkstowo, teokstowo, tekastowo, tekdstowo, tekostowo, teksjtowo, teksktowo, teksthowo, tekstlowo, tekstyowo, tekstoawo, tekstogwo, tekstolwo, tekstowyo, tekstowzo, tekstowoi, tekstowot, tekstowoz,
2014 © FoxMos.com. ALL Rights Reserved. Terms of Use Link to Us FoxColors FoxMaster Famousbirthdays.com


text:
Kachlok
Kachlok to je akůmulacyjny pjec zbudowany ze szamotowych herckůw (we postrzodku) a kachlůw (z wjyrchu, przodku a bokůw), podany we ksztołće na słup. Nojwożńijszo jygo tajla to je palyńisko, ze jygo srogośći uozrachowuje śe masa cołkigo kachloka. Lo kachloka uo palyńisku na 6 kilo drzewa abo wůngla akůmulacyjno masa je 600 kilogramůw. Palyńisko je zawjyrane żeliwnymi dźwjyrzůma, a we nowszych zortach je to szklanno szyba. Do porzůndku nahajcowany a zawarty kachlok poradźi uoddować ćepło bez 12 godźin.


text:
Gwjezdne wojny
Gwjezdne wojny (ang.: Star Wars) to je titel seryje filmůw science fiction/fantasy kero reżyserowoł George Lucas, a tyż roztůmajtych kůmiksůw, kśůnżek, szpili kůmputrowych atp., zwjůnzanych ze ůńiwersům tyj epopeje filmowyj. Zasadńiczo a pjerwotńy je to mjano dwůch trylůgiji filmowych, kere cuzamyn skłodajům śe ze 6 filmůw:
- Gwjezdne wojny: tajla IV - Nowo nadźeja
- Gwjezdne wojny: tajla V - Imperjům kůntratakuje
- Gwjezdne wojny: tajla VI - Powrůt Jedi
- Gwjezdne wojny: tajla I - Mroczne widmo
- Gwjezdne wojny: tajla II - Angrif klonůw
- Gwjezdne wojny: tajla III - Zymsta Sithůw
Plac a czas akcyje Gwjezdnych wojen je uokreślůny we napisach kere sům pokozywane na poczůntku filmu: Za starego, pjyrwy, we pewnyj galaktyce fest furt. Je to gyszichta starćo dwůch śůł: Republiki a Imperjům, we keryj istotny udźoł majům rycyrze Jedi. We ůńiwersum Gwjezdnych wojyn je wyznowano bez ńykerych bohatyrůw a wszyjstkich rycyrzy Jedi fikcyjno religijo Jedi, podug religijoznostwa uodmjana pantejizmu abo panentejizmu - wjara we Moc kero sprowjo a spajo do kupy Wszechśwjot.


text:
Petanque
Pétanque (IPA [pe.tɑ̃ːk]) (szpil we bule/boule, szpil we kugle, petanka) – zorta gry we kugle, szport ze Francyji kaj je fest popularno gro zespołowo lo szpasu abo lo rywalizacyje. Pochodzyńy petanque je rzimskie. Dowńij groli we ńa soldaty we Starożytnym Rzimje i tam kaj bůło Rzimske Imperyjům.
Terozki szpilajům we ńa bajtle i starziki, baby i chopy, nale chopy důminujům.
Petanque je popularno na połedńu: we Połedńowyj Fracyji i Połedńowyj Ojropje we becyrku Strzrůdźymnygo Morza - we Italyji, Můnako a Szpańiji. Szpilajům we ńa tyż we Mjymcach, Belgije, Szwajcaryji a Szwecyji a na inkszych kůntynyntach - we Azyje (Tajlandyjo) i we Africe (Madagaskar, Tůnezyjo, Algeryjo, Synegal).
Regle[Sprowjej]
Wystympujům roztomajte zorty i regle gry we kugle: kugle ze Lyonu, kugle ze Prowansyji, bocce (ze Italiji). Gro śe wszyjske uůne na zawartych a růwnych terynach bez trowy. Sům tyż kugle - bowls - we Wjelgij Brytańji kaj wszyjsko uůnaczům na trowje, szpilplac tyż.
Szpilplac, bale i cyl
- Szpilplac do petanque ńy moge mjeć myńij kej 4 myjtry szyrzki a 15 myjtrůw dugośći.
- Używo śe żeloznych balůw (kugli) ze luftym we postrzodku.
- Gro spolygo na ćepańu balami rynkům do cylu, kerym je mało (30 mm), drzewjanno bal mjanowano wjeprzkem - (pol.) świnka, (fr.) cochonet.
- Idźe tyż śćepować kugle przećiwńika (albo przećiwnygo manszaftu) co by nasze bůły bliżyj wjeprzka.
Szpil
- Nojprzůd szpilery (manszafty) losujům kery zaczyno,
- Uůn szpiler (manszaft), kery zaczyno rysuje uokrůng, kerygo szyrzka mo 35 - 50 centymyjtrůw, ćepje uůn wjeprzka (6 a 10 myjtrůw) a pjyrszy bal,
- Ńyskorzi ćepje drugi (uoba używajům tyn sům uokrůng i ćepjom ze ńygo),
- Kerygo bal je bliżyj wjeprzka tyn ńy muśi ćepać,
- Jak tyn co uůnygo bal bůł dalij, ćepńe lepij uode drugigo, ćepje tyn drugi (wprzůd moge używoć myjtermas coby zbadać na zicher).
Půnkty
- Půnkty ze taki tajli moge erbnůńć ino jedyn.
- Kożdo nostympno tajla zaczyno uůn szpiler (manszaft), kery przůd erbnůł půnkty.
- Nostympno tajla gro śe we drugo strona (roz we jedno, roz we drugo)
- Szpil mo tela tajli wjela trza, aże jedyn szpiler ńy bydźe mjoł uokryślůnyj wjelośći punktůw.
- Zwyćynzcům je tyn szpiler (manszaft), kery we cołkim szpilu zdobydźe 13 půnktůw (albo 15 ).
Uodrůżńo śe trzi roztomajte szpile:
- single (fr.) tête-à-tête - jedyn na drugiego, kożdy mo 3 bale;
- dublety - dwa manszafty ze dwoma szpilerami, kaj kożdy szpiler mo trzi bale;
- triplety - dwa manszafty ze trzima szpilerami, kaj kożdy szpiler mo dwa bale.
Petanque na Ślůnsku[Sprowjej]
Sum roztomajte ślůnskie uorganizacyje petanque:
- Sekcja Petanque przy Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Piekarach Śląskich
- Sekcja Petanque przy Stowarzyszeniu Domu Miasta Saint-Etienne w Katowicach - je sekcjo we stowarziszeniu, szpilo we polskij pjyrszyj lidze Polskij Federacyji Petanque. Uůnyj anfang bůł we 2009. We 2009 zdobůła titel majstra trzećij ligi. We 2011 zdobůła titel wicemajstra drugij ligi i wlozła do pjyrszyj ligi PFP.
- Śląski Klub Petanque "Carbon" Katowice je klubym, wjinkszo nale szpilo we polskij trzecij lidze Polskij Federacyji Petanque - Uůnygo anfang bůł we 2012.
- Klub Sportowo-Rekreacyjny "Amicus-Giszowiec" kery mo plac przi grubie "Murcki-Staszic". We "Amicusie" grajům tyż we szkata.
- Klub Sportowy Petanque "Stal" Chorzůw - je ferajnym zwykłem, bez to ńy je we Federacyji a ńy szpilo we lidze. Uůnygo anfang bůł we 2011. Swoj plac mo kaj Chorzowskie Stowarzyszenie Pomocy "Serce".


text:
Morawa
Morawa (čěsce Morava, něm. Mähren) je jedyn z historiskich krajow Čěskeje. Rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu Čěskeje republiki, historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo U Sabotů (wot 1998 přemjenowane na "Měšćanski dźěl Šancy"), kotrež słuša wot 1997 k Słowakskej.
Z Morawu mjezuja na zapadźe Čechi (344 km), na juhu awstriski zwjazkowy kraj Delnja Awstriska, na juhowuchodźe słowakski Trnawski kraj, na wuchodźe słowakski Trenčinski kraj, na sewjerowuchodźe słowakski Žilinski kraj a Čěska Šleska a na sewjerozapadźe pólska Šleska, konkretnje Kłodzki region.
Jako stolica Morawy płaći Brno, a to hižo wot lěta 1641. Před tym bě hłowne město Olomouc, kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam Morawy.
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Statistický lexikon obcí v republice Československé II.: Země Moravskoslezská. Statistický lexikon obcí v zemi Moravskoslezské. Praha : Ministerstvo vnitra a St. úřad statistický, 1935
- ↑ Moravskoslezský kalendář 2004 ISBN 80-86101-84-3


text:
Wjeś
Wjeś (tyż dźedźina, dźydźina) – podug polskigo prawa "uosadńiczo jednostka uo zwartej abo rozproszůnej zabudowje i istńijůncych fůnkcyjoch rolńiczych abo zwjůnzanych s ńimi usůgowych abo turystycznych, ńypośadajůnca prow mjejskych abo statusu mjasta" (art. 2 ustawy s dńo 29 śerpńa 2003 uo urzyndowych mjanach mjejscowośći i uobjektůw fizjůgraficznych).
De facto sům roztomajte defińicyje wsi, uopjerajům śe uůne na przećiwstawjyńu wśi mjastu, ji fůnkcyje rolńiczyj abo ńyzwjůnzanyj s industryjům, abo tyż na wspůlnotowośći strzodowiska, we uodrůżńyńu uod mjasta, kere dowo pewno anůńimowość.


text:
Freeciv
Freeciv je turŏwym video szpilem lŏ jednygŏ a wjelu szpilerŏw na PC a Sztacyje Robocze zainsirŏwanŏ bez seryje civilization ôd Sid Meierã. Gra je dŏstymno na wiynkszŏść systymŏw ôperacyjnych. Freeciv je wŏlnym a ôtwartym ôprogramŏwaniyem wydanym pŏd licencyjōm GNU General Public License. Szpil je podany do Civilization II[1]. Freeciv je jydnym ze kilku szpilŏw ze grywalnōm cywilizacyjōm ślōnskōm[2].
Ô szpilu[Sprowjej]
Szpiler wciylŏ siye we wŏdza plymiyniya we 4000 p.n.e, kiery musiy poprŏwadziyć swōj lud bez wiyeki. Podle czasu nowe technologije sōm ôpatyntŏwane, kiere dajōm mogebnŏść twŏrzyniya nŏwych stawiyniy a jednŏstek. Szpiler mŏge tyż używŏć nŏrzindzi dyplōmŏcyji takich kej wŏjna abo sŏjusz. Szpil kōńczy siye kej jednŏ cywilizacyjŏ zniszczyłŏ resztã, skŏlŏnizŏwało kŏsmŏs abo minŏł ôkryślōny czas.
Informacyje[Sprowjej]
Freeciv mŏ srogŏ wjelŏść kōnfiguracyji a mŏże być granŏ bez regle freeciv, civilization I, civilization II abo na swŏich. Hlawne ustawiyniyŏ tŏ:
- Wjelŏść szpilerŏw, maksimōm 126;
- Gibkŏść badaniyŏ technologiji,
- Ustawiyniy szpilerŏw kōmputyrŏwych,
- Ustawiyniy agresyji barbarzincōw,
- Jak dalykŏ mŏgōm być stawiyōne miŏsta ôd siybiye,
- Ustawiyniya mapy,
- Wjelgŏść mapy, maksimōm 128 000 kwadratŏw,
- Tŏpologijŏ mapy.
Dostympnŏść[Sprowjej]
Wpiyrw zrŏbiōny na IRIX, Freeciv ôstałŏ przykształcōne na inksze systymy: Linux, Microsoft Windows, Mac OS X, MorphOS, Solaris, Ultrix, QNX, OS/2, Cygwin, AmigaOS, AROS, RISC OS, Maemo, ZETA, SkyOS, various BSDs ôrŏz Smartphony a Tablyty na Androidziy.
Online[Sprowjej]
Szpil tyż ôstŏł wydany do gry bez przeglōndarke na play.freeciv.org użiwajōnc systymu HTML5.


text:
Mongolšćina
Mongolšćina je najwuznamniša rěč ze skupiny Mongolskich rěčow a hłowna rěč w Mongolskej. Rěči z njej wokoło 6 milionow ludźi w Mongolskej a kónčinach na teritoriji Ruskeje, Chinskeje ludoweje republiki a Kirgizistany. Za standardnu wariantu rěče so ma najwjace wužiwany dialekt chalcha.
Wobsah
Klasifikacija[wobdźěłać]
Chalcha-Mongolšćina słuša k centralnej hałuzy mongolskich rěčow, kotrež buchu pak z Turkowskimi rěčemi a Tunguziskimi rěčemi k altajskim rěčam zjimane (Genetiska jednosć altajskich rěčow bu nic powšitkownje akceptowana). Wona je z druhimi mongolskimi rěčemi blisko přiwuzna a nic přeco jasnje wotmjezujomna. Wosebje juhomongolske w Nutřkownej Mongolskej rěčane dialekty ale tež ojratiske dialekty w zapadnej Mongolskej buchu druhdy jako separatne rěče wobhladowane. Wo klasifikaciji hlej nastawk Mongolske rěče.
Geografiske rozšěrjenje[wobdźěłać]
Centralna Mongolšćina je najčasćišo rěčana mongolska rěč a buchu wot něhdźe 2,3 milionow rěčnikow w mongolskej republice a něhdźe 3,5 milionow w Nutřkownej Mongolskej rěčana. Wyše toho je mjeńčinska rěč w Burjatiskej (Ruska) a Kirgiziskej.
Fonetika a fonologija[wobdźěłać]
Konsonanty[wobdźěłać]
Chalcha-Mongolšćina ma slědowace konsonantowe fonemy:
Wokale[wobdźěłać]
Chalcha-Mongolšćina ma slědowace sydom Wokalne fonemy: (Kyrilisce/IPA)
Wšě wokale wustupuja krótce a dołho; /u/, /ʊ/, /ɔ/, /e/ a /a/ tež z й jako diftong.
Mongolšćina ma wokalnu harmoniju. Při tym buchu wokale do prědnich (w mongolskim rěčnym wužiću žónske), to su /e/, /o/ a /u/, ale tež zadnje (mongolsce muske), to su /a/, /ɔ/ a /ʊ/, rozdźělowane; /i/ je neutralny. We słowje wustupuja regularnje jenož prědnje abo jenož zadnje wokal. /i/ móže z woběmaj wustupować.
Wjele sufiskow wustupuje w štyri rozdźělene formy, při tym so dalše rozdźělowanje přidaja. Wokal sufiksa so złoži při tym po poslednim wokalu kmjena a drje po slědowacej šemje:
- /a/, /ʊ/ → [a]
- /e/, /o/ → [e]
- /ɔ/ → [ɔ]
- /o/ → [o]
/i/ bu při tym ignorowany. Jeli słowo wobsahuje jenož /i/, to so [e] pokaza.
Přizwukowanje[wobdźěłać]
Słowo, kotrež jenož krótke wokale wobsahuje, bu přeco na prěnjej złóžce přizwukowane. Słowo z dołhimi wokalemi resp. diftongemi bu na prěnim dołhim wokalu/diftongu přizwukowane. Njepřizwukowane krótke wokale buchu zwjetša sylnje redukowane, na kóncu słowa wone cyle wotpaduja.
Morfologija[wobdźěłać]
Mongolšćina so wuzběhować přez dospołnje sufigowacu morfologiju a bu k aglutinowace rěče słuša. Dalše detaile a konkretne přikłady wo nominalnej a werbalnej morfologiji su w nastawku Mongolske rěče.
Nomen[wobdźěłać]
Za mongolski nomen je předewšěm kategorija pad relewantna. Numerus hra druhorjadnu rólu. Genus njeeksistuje.
Pady[wobdźěłać]
Buchu za Mongolšćinu w cyłku sydom padow akceptowane, a drje nominatiw, genitiw, datiw/lokatiw, akuzatiw, ablatiw, instrumental, komitatiw a alatiw.
Zakładne formy padowych sufiksow (kóncowki wariěruja zdźěla hdy po kóncowce kmjena; 4 steji za štyri formy sufiksa (a/o/e/ö), 3 za tři formy (a/o/e) a 2 za dwě formje (u/ü) resp. (a/e) wotpowědujcy wokalneje harmonije; )
Numerus[wobdźěłać]
Markěrowanje numerusa je w Mongolšćinje opcionalne a so skerje rědko wužiwa. Při wužiću numeralow bu skerje žadyn plural njemarkěrowany.
Eksistuja wjacore pluralowe sufiksy, kotrychž wužiće so zdźěla po fonologiskich kriterijach złoži, najčasćišo pak njeje předpowědźujomne. Najčasćiši sufiks je -yyд /-uud/2, dalšej stej -д /-d/ a -c /-s/. Za nomeny, kotrež čłowjekow woznamjenja, eksistujetej dwě dalšej kóncowce: -чyyд /-čuud/2 (z kolektiwnym woznamom) a Hap /nar/2.
Pluralowy sufiks steji před padowym sufiksom.
Posesiwne sufiksy[wobdźěłać]
Nimo móžnosće, wužiwać wosobowe pronomeny w genitiwje jako posesiwny pronomen, Mongolšćina ma tež sufiksy, z kotrymž so wobsedźenstwo abo přisłušnosć wuprajeć móhłe.
Posesiwne sufiksy steja za padowym sufiksom.
- Refleksiwno-posesiwny: Ze sufiksom -aa /-aa/4 bu přisłušnosć k subjektej sady wuprajena. Jeli so tutón sufiks móže wužiwać, to njeje wužiće posesiwneho pronomena móžne.
- Wosobno-posesiwny: Jeli nomen njesłuša k subjektej sady, to so slědowace sufiksy wužiwać:
Pronomen[wobdźěłać]
Swójske wosobowe pronomeny eksistuja za prěnju a druhu wosobu, mjeztym zo za třeću wosobu so wužiwa demonstratiwne pronomeny эHэ /ene/ (tutón, tuta, tuto) a Tэp /ter/ (tamny). Tež tu njeje rozdźěl po genusu. W druhej wosobje eksistuje kaž w Němčinje familiarna (чи /či/) a zdwórliwa forma (Ta /ta/). W genitiwje plurala bu mjezy inklusiwnym (бидHий /bidnij/) a eksklusiwnym (MaHaй /manaj/) rozeznawane.
Werby[wobdźěłać]
Mongolšćina ma bohaty repertoire na werbowych formach. Při tym so rozeznawa mjezy tři skupinami, kotrež rozdźělane funkcije wupjelnjuja. Wšěm hromadźe pak je, zo wone předewšěm tempus, aspekt a modus wupraja a žadnu kongruenca njepokazaja.
- Finitne werbowe formy móžeja jenož jako predikat hłowneje sady wustupować. Man rozeznawaja tež skupiny indikatiwnych formow a dospołnych a přikazowych formow.
- Konwerby wustupuja jenož w wotwisnosći. Pak buchu direktnje wot werba zasadźowane (na př. Чи яMap HoM yHшиж бaйHa Bэ? ‘Kajku knihu čitaš?’, posłownje „Ty kajku knihu čitacy sy?“) pak buchu jako predikat wotwisneje sady wužiwane, na přikład HaMaйr иpTэл xүлээrээpэй! ‘Čakajće doniž njepřińdu!’, hdźež kóncowka -Tэл (při werbje иp- ‘přińć’) zwuraznja ‘doniž nje-’, abo Би дyHд cypryyлb Tөrcөөд эHд иpcэH ‘Po tym zo běch srjedźnu šulu zakónčił, sym sem přišoł’, hdźež kóncowka -өөд zwuraznja ‘po tym zo’.
- Werbalne nomeny (abo tež „participy“) so móžeja jako predikat hłowneje, atributiwneje abo komplementoweje sady wužiwać. Wone so móžeja kaž adjektiwy deklinować a narunuja w negěrowanych sadach regularnje finitne werby. Njezwadne werbalne nomen y w modernej rěči su -x /-ch/ (atributiwnje neutralny, finitnje přeco hromadźe z partikulemi a z futurnym woznamom), -caH /-san/4 (zańdźenosć abo perfektiw), -дar /-dag/ (hłownje za wospjetowane činy), -aa /-aa/ (za traće činy na horšći werbowych kmjenow; hewak jenož negěrowane z woznamom „hižo nje-“) a -Maap /-maar/4 (wupraji přeće; atributiwnje zdźěla bóle abstraktny: coHcMoop дyy /sonsmoor duu/ 1. spěw, kotryž chcu słyšeć 2. słyšenja hódny spěw).
Dalše detaile w nastawku Mongolske rěče.
Syntaks[wobdźěłać]
Syntaks Mongolšćina so wuzběhuje přez to, zo wona zwjetša hłowofinalna je. Zakładny słowoslěd w sadźe je potajkim SOV, w nominalnych frazach nomen přeco na kóncu steji, a so postpozicje wužiwaja.
- Słowoslěd w sadźe je SOV. Rjad sadowych čłonow před werbom móže drje warěrować, werb wězo nimale přeco na kóncu sady steji, a tež wotwisne sady so dyrbja předstajuja. Prašenske a modalne partikule wězo za werbje steja.
- W nominalnych frazach nomen skerje na kóncu steji. adjektiwy, genitiwne atributy, ličbniki a demonstratiwa steja před tym, powołanske pomjenowanja itd. a kolektiwne ličbniki za tym. Tyяa OюyH xoëp /Tujaa Ojuun hojor/ (po słowje: T. O. dwaj) ‘Tujaa a Ojuun’, MaHaй yxaaHTaй Tyяa дapxaH /manaj uchaantaj Tujaa darchan/ (po słowje: „naš mudry T. kowar“) ‘naša mudra kowarka Tujaa’, xoëp HoM /hojor nom/ (po słowje: „dwě kniha“) ‘dwě knize’.
Pismowe formy[wobdźěłać]
- Hlej tež Mongolske alfabety
Prěnje za mongolske rěče wužiwane pismo bu wot Kitan před 10. lěttysacom (?) za čas chinskeje Tang-dynastije wužiwane, kotrychž chroniki tež jednotliwe słowa traděruja. Kitan załožowachu w sewjerowuchodnej Chinje Liao-dynastiju, wot kotrejež su wězo jenož małe jednotliwosće traděrowałe, w kotrejž pak prěni raz oficielnu mongolsku pismowu rěč předleži. Tute pismo twori potom bazu za tutu tungusiskich Dźurdźow (němsce Dschurdschen) Jin-dynastije. Jich teritorij bu potom kaž tutón chinskeje Song-dynastije wot Mongolow (Yuan-dynastija) dobywany.
Prěnje pismo srjedźneje Mongolšćiny je wertikalne ujguriske pismo, kotrež je na kóncu 12. lětstotka přejimane a na Mongolšćinu přiměrjowane. Najstarši zdźerženi pismowy dopokaz we formje rowneho napisa pochadźa z tutoho časa. Tehdy najwuznamniša literariska twórba, Tajne stawizny Mongolow, je drje jenož chinsce traděrowana, tola pušći so najebać toho konkluzije na wosebitosće tehdy wužiwaneje srjedźomongolskeje rěče ćahnyć. Klasiska forma tutoho tradicionelneho mongolskeho pismo bu w 17. lětstotku sfiksowana. Wona bu hač dźensa w Nutřkownej Mongolskej wužiwana.
Oficielne pismo mongolskeje Yuan-dynastije w Chinje bě tibetiske Phags-pa-pismo (1269–1368), ale tež chinske pismo bu za mongolske teksty intensiwnje wužiwane. Wot 13. hač do 15. lětstotka eksistuja mongolske teksty w arabskim pismje. Wob čas buchu hišće wjacore druhe pismowe systemy namjetowane, na př. wot Zanabazara wuwiwane Sojombo-pismo.
W lěće 1931 bu we Wonkownej Mongolskej najprjedy łaćonski alfabet, wot lěta 1937 na sowjetskim ćišću kyriliski alfabet zawjedźeny (z nowymaj pismikomaj za /ö/ a /ü/). W lěće 1941 bu wužiće literariskeje Mongolšćiny a z tym tež stareho ujguriskeho pisma zakazane. Wot lěta 1994 bu klasiske pismo w Mongolskej zaso w hornich šulach wučene. Wono so často za firmowe tafle, loga a podobne dekoratiwne zaměry wužiwa, za wšě dalše dale kyriliski alfabet. W Nutřkownej Mongolskej so dale tradicionelne ujguriske pismo wužiwa.
Literatura[wobdźěłać]
- Juha Janhunan: The Mongolic Languages. RoutledgeCurzon Press, 2003
- Isaac Jacob Schmidt: Grammatik der mongolischen Sprache. Akademie der Wissenschaften, St. Petersburg 1831 (Digitalisat)
- Jan-Olof Svantesson: The Phonology of Mongolian. Oxford University Press, 2005
- Hans-Peter Vietze: Lehrbuch der mongolischen Sprache. VEB Verlag Enzyklopädie, Leipzig 1969
- Hans-Peter Vietze: Wörterbuch Mongolisch-Deutsch. DAO-Verlag, Berlin 2005


text:
Bjeruń
Wspůłrzyndne: 50°08' N 19°06' E
Bjeruń (pol.: Bieruń, ńym: Berun) – mjasto we wojewůdztwje ślůnskym, wuažůnce we skuod powjatu bjeruńsko-lyńdźińskigo.
Pouožůne při grańicy wojewůdztw Ślůnskigo a mouopolskigo, kerům stanowi Wisua. Sůmśaduje s mjastůma: Tychy, Uośwjyńćim, Lyndźiny, a tyž gminami: Cheum Ślůnski, Bojšowy.
Tajle admińistracyjne[Sprowjej]
W skuod Bjeruńo wuažům Bjeruń Stary, Bjeruń Nowy, Śćerńy, Jajosty, Bijasowice a Čarnuchowice.
Historyjo[Sprowjej]
Kole Bjeruńa znojdowoua śe antyčno uosada Leucaristus. Bůua uůna zaznačůna na antyčnyj mapje Klaudjuša Ptolymeuša s lot 142- 147 našyj ery. W X-XIstolećo istńou sam uotočůny palisadům a ńywůntpliwje pośadajůncy wježa uobserwacyjno grůdek uobrůnny majůncy za zadańy chrůńić kupcůw přeprawjajůncych śe bez řyka.
Bjeruń dostou prawa mjejske we 1387 uod kśyńća uopawsko-raćiborskigo Jana II Želoznygo. Do 1551 wuasność Pjastůw ślůnskych, uod 1327 pod zwjeřchńictwym Čech. Uod 1743 we państwje pruskym a utrata praw mjejskych. Uod 1865 zaś mjasto a zmjana mjana na Bjeruń Stary. Uod 1922 we grańicach Polski, we čos II wojny śwjatowyj wćelůny do Ńymjec. W lotach 1975-1991 dźelńica Tychůw. W 1991 nazod pod nazwům Bjeruń, wraz s Bjeruńym Nowym, Bijasowicůma, Čarnuchowicůma a Jajostůma utwořůu mjasto. Uod uodzyskańo samodźelnośći bez Bjeruń datuje śe zwada mjyndzy tym mjastym a sůnśedńimi Tychůma uo teryny fabryčne Fiat Auto Poland (b. FSM), a uośedle zbudowane při tej fabryce. Uobecńy uośedle ležy juž we grańicach admińistracyjnych Bjeruńo, nale sama fabryka pozostowo we Tychach. Historyčńy sporny teryn noležou do Bjeruńo, nale pozostawjyńy go we grańicach Tychůw bůuo warůnkym zgody tygo mjasta na uodůnčyńy Bjeruńo.
Industryjo[Sprowjej]
Na teryńy mjasta znojduje śe kilka pora zakuodůw pracy, m.in. gruba wyngla kamjynnygo "Piast", zakuod twořiw štučnych "NITROERG", fabryka produktůw mlečnych "Danone" (dowńij "Mildes Bieruń"), zakuod materjouůw wybuchowych a tartak. Na teryńy Bjeruńo wystympujům bogate zuoža krušyw žwiru a pjasku. Zuoža te skiž uochrůny środowiska ńy sům eksploatowane.


text:
Důnaj
Důnaj (łać. Danubius, mjym. Donau, słow. Dunaj, madź. Duna, chor. Dunav, serb. a buł. ДyHaB, rum. Dunărea, ukr. ДyHaй) – drugo (pjyrszo je Wołga) nojdugszo rzyka we Ojropje. Je 2845 (uod Donaueschingen) lebo 2888 (uod Furtwangen) km dugo a mo 795 686 km² wjyrchu śćykańo.
Zdzůdło mo we Mjymcach a płyńe uod zachodu na wschůd bez 10 państwůw: Mjymcy, Austrijo, Słowacyjo, Madźary, Chorwacyjo, Syrbijo, Růmůńijo, Bułgaryjo, Mołdawijo a Ukrajina. Důnaj wpado do Czornego Morza. Nojwjynkszym dopływym Důnaju je Ćisa, a nojwjynkszym mjastym nad rzykům - Budapeszt.


text:
Wodźůnka
Wodźůnka (pol. wodzianka) – rygjůnalno zupa ślůnsko, inakszy mjanowano brołtzupa. Jeji bazům je wrawo woda, kerům zalywo śe pozostałe, fest ajnfachowe skłodńiki.
Rychtowano bez zaloći czyrstwygo chlyba (2-3 dńowygo) rosołym abo wodům s wyrflym bulijůnowům, a ńyskorzi dodańy kneblochu (drobno pośekanygo a posztampfowanygo s solům). Dodowo śe tyż tuste abo masło a maga. Wodźůnka je tyż roz za kedy jedzůno ze bratkartoflůma.
Wodźůnka wykůnywano do zgody ze 'tradycyjnům recepturům', mo we śe szpek pokroty we kostka, skwyrczůny na patelńi, tak coby powstoły szpyrki. Knebloch sztampfuje śe ze solům, a czyrstwy chlyb kreje i dokłodo knebloch, zalywo śe wszyjstko szpyrkůma s tustym, a ńyskorzi wrawům wodům.
W Mjymcach znůmo je jako Wassersuppe (Wasser - woda i Suppe - zupa), nale ńy je to zupa uo gynau tyj samyj recepturze.


text:
Uunartoq Qeqertoq
Uunartoq Qeqertoq (s inujickij godki, ślůnsko godka: "Wyspa Uoćeplyńo") – uodkryto we wřeśńu 2005 bez Dennisa Schmitta wyspa, kero uostaua uodsuońynto bez cofajůncy śe lodowjec. Zdjyńća satelitarne potwjerdzajům, aže do 2005 wyspa bůua dekńynto bez lůd. Wyspa Uoćeplyńo je pouožůno ůng. 550 km na půunoc uod koua podbjygůnowygo půunocnygo. Jei uodusońyńće naukowcy připisujům efektowi ćeplarńanymu. Wyspa mo tři guymboko wćynte zatoki, a skiž tego jei kštout je podany na cyrylicko buchštaba Щ.


text:
Robin Hood
Robin Hood – postać ze powjarkůw, strzedńowjeczny bohatyr kery habjůł bogoczom a rozdowoł bjydokom. Bůł to banita, kery pomjyszkiwoł we leśe wele Sherwood uoroz ze swojimi kůmpanůma, do kerych należeli braćik Tuck, Will Stuteley, mody David ze Doncasteru, Mały John s Hathersage, Much syn młynorza, Allan ze Doliny a Will Szkarłatny. Jygo lipstům bůła Lady Marion. Podug powjarki, Robin Hood uprzikrzoł żywot szeryfowi Nottingham Robertowi de Rainault a pozostoł wjerny krůlowi Richadowi Lwje Śerce, uod kerego uostoł na kůńec ułaskowjůny. Nojbarzi znůmo adaptacyjo powjarki we literaturze napisoł Howard Pyle, powjarka mo tyż mynga adaptacyji filmowych, we tym "Robin of Sherwood" Kevina Costnera.


text:
Uniczowy Stowarzyszenie, które powstało w 1993 roku
NUMER 01/2010 Miesięcznik Stowarzyszenia Uniczowy 4 KWIETNIA 2010
pierwszy numer 04.12.1993rok.
Orczokowo
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Naszo gazeta, abo nasz Zeitung jak wto chce, bydzie zaś do Nos wydowano. Zebrali sie gryfne Dziołszki i Chopcy nasze Podleskie Sztudynty i Szkolorze, no i jest, zaś momy „Uniczowy”.
Ja, ja, tak to było, Uniczowy powstały jak nasz Farorz – ksiądz Benedykt Hałota przyszoł do Podlesio, numer piyrszy wyszoł 4 grudnia 1993r..
Tamte redaktory to tera som już specjalisty w rozmaitych dziedzinach, a redaktor naczelny to doktor historii.
Dugo myślałach łod czego zaczońć.
No i zaczynom łod pozdrowiyń, we naszym Podlesiu zowdy kożdymu wto był młodszy to starszymu godoł: Dziyń Dobry, Szczyńść Ci Boże, Szcyńśc Boże.
Były to dobre czasy, wszyscy sie znali, a cudze co sie przyżynili, abo przykliudzali to tysz starali sie coby być jednymi z Nos.
Ja, ja kinderschtuba to kożdy musioł mieć. Jak sie leciało na na cug, abo sie szło bez Podlesie to jak wto robił na polu, we łogrodku to si godało „Boże pomogej”, a ci Istni łodpowiadali „Dej Panie Boże”. Tera to tak ciyszko niykierym pozdrowiać, jak sie idom bez Podlesie te co sie sam przykludzili, a tysz te co som sam łod pokolyń to udowajom co nikogo niy widzom, godajom bez komorki – udowajom niy wiadomo kogo, abo udowajom co niy słyszom.
No, ale momy Zmartwychwstanie, bez to wszystkie co sie czujom Podlesiokami niych sie zacznom pozdrowiać jak sie na drodze spotkajom, a jak idom kole łogrodka kaj wto co robi to niych pedzom Boże Pomogej.
Jo wszystkim co sie sam przykludzili godom Witejcie u Nos. Boło by hyrsko coby te dzieci Podleskie tysz kożdymu co je łodnich starszy godały Dziyń Dobry, abo Szczyńść Boże, to je hyrski (dobry) zwyczaj, no i tak trza jak sie mo kinderschtuba.
Mom tysz prośba do wszystkich młodych ludzi, we Podlesiu. W czasie uroczystości kościelnych zawsze we ławkach było miejsce dlo SENIOROW, wnuki leciały wcześni i zajmowali swoim Omom, Babciom, Opom, Dziadkom miejsca, a sami stoli. To tysz hyrski Podleski zwyczaj, byz to pamiyntejcie ło tym, abo przyjmnijcie tyn zwyczaj.
We niedziele to kożdy mo swoje miejsce zapłacone (złożono ofiara na cołki rok), toż to przeca trza utrzymać nasz kościoł.
Tosz do wszystkich co majom nasze „Uniczowy”godom, co łogromnie sie ciesza co sie zaś bydymy spotykać, a nasze Sztudynty i Szkolorze bydom mogli dować nom radość i uczyć sie aktywnego życio, no i pokazywać wszytkim, co bydom chcieli nasze Podlesie.
Witom Wos, Szczyńść Wom Boże, a młodym redaktorom godom Boże Pomogej, a wy łodpowiydzcie Dej Panie Boże.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Myślałach łod czego zaczońć, we tyn majowy miesionc.
To czas kaj wszystko kwitnie, przyroda rozbudzono, miesionc matur no i czas dlo zakochanych, i bych zapomniała momy tysz Dzień Matki we maju.
Bez to może sie porozmyślom o miłości. Niy byda rozmyslać o tyj miłości, co sie niykiere myślom co to miłość, jak se idom i sie mamlaja na drodze, bo przeca we miłosci jest szczunek dlo drugigo człowieka, a przede wszystkim do tego kierego richtig kochom.
We pionto niedziela Pon Boczek do nos godo: co dowo nom nowe przykozanie. Coby My sie wzajymnie miłowali, jak Jo wos umiłowoł. No to trza ło tym pamiyntać, niy jest to proste, tak kożdego i zowdy miłować, bo przeca my som ino słabymi ludźmi, ale trza sie starać.
Zaglondnyłach do ksionzeczki Miłość autorstwa ksiyndza Jerzego Szymika w kiery som trzy teksty poświycone Miłości i miłości.
We jednym z tekstow jest zacytowano wypowiydź ksiyndza Jana Twardowskiego, kiery młodyj dziołszce ekleruje, co On pisze o miłości, bo o niczym innym niy warto pisać. Jak dziołszka godo to czamu ze tom miłościom som komedyje, to Mistrz Ksiondz Jan Twardowski godo: „Bo jeśli człowiek zapomina, że należy najpierw do Boga, a potem dopiero do człowieka, to są same kłopoty”. Bóg jest miłością, ale miłość nie jest Bogiem.”
Zaś we tekście kiery boł pedziany jako kozanie rekolekcyjne dlo studyntow ks. prof. Jerzy tysz godoł by pamiyntac co miłość niy jest Bogiem, ino Bog jest Miłością. Tam tysz pedzioł, a potym to napisoł, o jednyj ważnyj miłości, to miłość do naszyj ziymi do Ślonska. Proponuje coby sie my zrobili rachunek sumiynio ze tyj miłości, ekleruje co to „szmaragdowość Śląska, przypomino słowa poetow ślonskich Gryphiusa i Mühlpforta. Podkryślo tysz jak ważne som dlo ks. profesora Jerzego słowa biskupa Nosola :co my Ślonzoki som takom miyszaninom zachodnio – słowiańskom, bezto myślymy sercem i kochomy rozumym. We tych rekolekcjach tysz jest skierowano do nos prośba, co by my dlo Ślonska robili bez kompleksow i bez pychy- bo łone niy som łod Boga.
Byda juz kończyć, tak se myśla czy pamiyntomy wiela zrobili dlo naszyj ziymi nasze Patrony Ślonska.
Świynto Jadwiga Ślonsko, matka Ślonskich Piastow, wyuczono kobiyta – co jej wnuki i krol Czeski dużo zrobili coby była swiytom. Dlo mnie ważne co uczyła dziołchy co by sie we życiu dowały rady. Wychowała swoje dzieci i dziołszka co sie wziyni pod opieka.
No i drugi swiynty, świynty Jacek ze Odrowążów – prawnik wyuczony we Bolonii, kiery uratował Pana Jezusa we Przenajświytszym i Paniynka Maryja przed Tatarami. Zrobioł dużo, a tysz dlo Gdańska, Krakowa, no to Krakusy go nazwały „Światłym ze Ślonska”. Jedyny świynty, ze ziymi nad Wisłom, co jest we panteonie świyntych na placu swiyntego Piotra we Watykanie.
No widzicie co warto pamiyntać Co Pon Boczek jest miłościom, a niy miłość Bogiem.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER 03/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 20 CZERWCA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Wiycie mom tako komedyjo, godałach ze czytelnikami, jedyn godoł, tak bez kwiotki, co pisza homilie, inkszy co zaczyno czytać „Uniczowy” łod Orczokowyj, a take co niy miyszkajom we Podlesiu godajom co gryfne.
No, i musiałach sie naparzyć melisy i pisać, bo przeca kożdymu niy dogodzisz.
Tyn numer to tysz jest lipcowy, bez to zaczna łod świyntyj Anny i świyntego Joachima, bo to przeca Babcia i Starzyk abo Oma i Opa Pana Jezusa, a i łojcowie Paniynki Maryji.
We tyn dziyń przypominom sie moich Dziadkow - Grosseltern, ale niy ino.
Pamiyntom jak se chodziłach na łodpust na Burowiec, do parku u Kule, a we niedziela do koscioła pw. św Antoniczka. Zowdy tysz cołki tydziyń boł poukłodany i wiadomo było, co we czwortek jest szałot (kartofelsalat) i kotlety, we piontki były dymfkartofle ze sledziym, na wieczerzo harbata co kaj indzi taki niy piłach. Widziałach tysz kaj była granice ze Sosnowcym i pedzieli co sie tam dobrze i tonio kupowało. Starzyk chodził do roboty piechty ze Dombrowki Małyj na Wujek, bez 50 lot. To było u moich Babci i Starzyka.
Zaś ze Omom i Opom to sie trocha rajzowałach, a tyż rano sie piłach bonkawa ( wiedziałach co poznali malckawa jak sam Ruse wleźli). Oma chodziła zy mnom do Kryształowyj, a zowdy jak dostałach świadectwo na koniec roku to na lody casaty do małyj lodziarni we Katowicach przy ul. Kościuszki. Ze Opom suchałach dobranocki ze Wiednia na radiu Szarotka. Jeździli my po Ślonsku, chcieli my sie pojechać we trojka do RFN, ale mie i Opy niy puścili. Za to my czekali na przyjazd Omy.
Uczyli mnie tysz szacunku dlo ludzi, nasza Podlesko sonsiadka była ewangeliczkom i dlo ni blank wielgie swiynto to Wielki Piontek to i u nos już musiało być cicho i myślynie ło tym co sie dzioło we tyn dziyn z Pon Boczkiem.
Jedni i drudzy majom dobre korzynie bo Rybnickie i Raciborskie, bez to zowdy my wiedzieli co trza szanować ludzi i pamiyntać co tu zowdy przychodzili za robotom cudze. Przeżyli dużo, bo przeca dwie wojny, a dali mi tyla dobra i radości i nauczyli co na świecie som ludzie i ludziska.
Patrza sie na moich Łojców wiela ciepła dali moim dzieciom, ale tyż jak to dobrze jest żyć we rodzinie wielopokoleniowej. Som przeca tymaty co lepi pogodać ze Omom i Opom niż ze zalotanymi rodzicami.
We tyn dziyń musza tysz pedzieć ło Martusi, bo to fest ważno osoba dlo nos. Martusia była zowdy, a przy łożeczku naszego syna była gibci niż jo, choć spała we drugi izbie. Nosiła go we hacce, śpiywała i bez to łon zaroz godoł, mówił i szprechoł i nie wiedzioł co to coś dziwnego. Ważno była, bo swymu bratu tak ło ni godoł co tyn boł pewny co przy nim tyż była.
Momy radość, co mogemy patrzeć teroz na nasza mało dziołszka i wiela radości dowo nom, a tyż swoim Gross Omie i Gross Opie. To łoni uczom jom co jajo jest łod kury, a niy ze sklepu, a radiski rosnom na grzondkach. Patrzyłach łostatnio jak łobiyranie kartofli może być nauczyniym godanio prosze i dziynkuje, a przy tym jeszcze dużo graczkow. Łod swoi Gross Omy łodbiyrała kartofel i słyszała prosze, mało dziołszka godała dziynkuje i wciepowała go do wody.
Som tysz u nos modlitwy, kiery przechodzom ze pokolynio na pokolynie, ale łotym kiedy indzi.
To piykne tak sie powspominac, a jeszcze moc sie z Wami tym podzielić. Dziynkuja moim Dziadkom – Grosseltern, moim Łojcom za wyuczynie, a moim dzieciom za radość kiero nom dowajom.
Wszystkim Babciom, Omom, Starkom, Dziadkom, Opom, Starzykom życza coby umieli łonczyć pokolynia.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER SPECJALNY 04/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 29 SIERPNIA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Kończom sie feryje, no i we naszym Podlesiu momy łodpust. Łodpust Podleski momy we dziyń naszyj Patronki, Paniynki z Czynstochow.
Musza przypomnieć, choć wiym, co kożdy co sam miyszko wiy, co Jasno Gora to dzieło ksiyncia Władysława Opolczyka kiery to we sierpniu 1382 roku dokonoł uroczystyj fundacji kościołka we Czynstochowie, sprowadził zakonnikow z Węgier - ojcow Paulinow. Bez to momy dodatkowo radość, bo to dziynki ślonzokowi Paniynka miyszko se tyż we Czynstochowie.
Tak to łod lot świyntujymy we niedziela po świyncie - to jest 26 siyrpnia. We tym roku to jest niedziela 29 siyrpnia.. W dziyń roboczy jak przypado nasz łodpustowy dziyń to pamiyntomy co trza rzykać, ale tyż trza robić. Toż se myśla co to wyniko z tego ślonskigo myślynio sercym i kochanio rozumym i pamiyntanio o dewizie św. Benedykta Ora et labora (rzykej i rób).
Łodpust to ważne świynto parafialne. Katoliki podkryślajom co trza przed łodpustym pokutować, możno sie tyż nawrocić. No i trza sie wyspowiadać.
Do łodpustu trza sie przygotować i duchowo i po ludzku. Kole domów i w doma mo być czysto. Majom tyż mieć hyrsko nasi przodkowie – trza wysprzontac na cmyntorzu. co by odpoczywajoncy tyż mieli gryfnie. Niykierzy sie tyż kupujom nowe łachy.
Zowdy przychodzili goście na łobiod, abo choć na kołocz i bonkawa.
Trza było być we kościele. Jak sie już sprawy duchowe załatwiło to można było iść na rozpust.
Tak myśla ło tyj pokucie przed łodpustym. No i tak, warto by za pokuta dać tym łonym co zlikwidowali budka przystankowo przy przystanku Strzelnica coby jom postawili – może być po łodpuście bele przed jesiyniom.
Tym co sie chodzom ze psami coby zbiyrali za swoimi psami to co zostawiajom na chodnikach.
Możno tyż dać za pokuta nauczynie sie godać, a niy łobgadywać. Możno i pouczyć coby niy zazdrościć ino sie cieszyć jak sie komu co udo. To trza sie z nim radować i samymu tyż robić tak coby sie udało.
Som tyż niykierzy co sie zachowujom „ja kozły uparte” i im trza by dać za pokuta coby przód pomyśleli, to może by niy bodli innych, ani sie gowy ło mur niy trzaskali.
Trza by tyż zarzondcy downyj Jarczykowyj willi nakozać co by sie wziyni ze renowacja pod łokiem konserwatora zabytkow za to co sie wziyni za swoje.
Jak sie już pomyślymy co chcymy mieć łodpuszczony i co muszymy poprawić w sobie i dlo innych to trza iść do koscioła coby tyn łodpust był cołki
No a potym zaczyno sie rozpust to jest to fajrowanie, kupowanie we budach, karasole, możno i uszczelynie kwiotka we szisbudach – jak jeszcze som. Kupowanie luftbalonów, pierscionków, pukawek, futermwloków, makaronów, kostek imbirowych no i waty na patyku.
Jak sie przydzie do dom to czeko łobiod, abo swaczyna - kołocz, babowka, abo mołkranc. Nojlepszy kołocz we Podlesiu to kołocz łod Kozoczki, czyli od pani Kozok. Wto go niy jod niych żałuje, tak se myśla co to produkt regionalny i trza mu dać Certyfikat. Dziynkuja czytelniczce co zadzwoniła do mnie i przypomniała łotym i tyj co dała przepis na tyn kołocz.
To ło łodpuscie tela, mogymy mieć jeszcze jedno swiynto kiere we nikierych parafiach łobchodzom to kiermasz we dziyn poświyncynio koscioła. To świynto mogliby by my zaczońć i mogłoby to być pokozanie sie wszyskich miyszkańcow Podlesio ze tym co sami umiom zrobić. Ja, ino trza pamiyntać co muszom sie wszyscy wtedy zebrać, a niy zawodzać, niy wadzić, niy szukać jak komu zaszkodzić, ino wspiyrać.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
Kołocz łod Kozoczki, blank orginalny.
Na 25 kołoczy – 2 kostki drożdży,
Spod (ciasto) na 10 kołoczy
7,5 kilo monki
2,5 kilo cukru
2,5 kilo tustego (masło)
15 jajek cołkich
2-5 cukry waniliowe
mlyko (tela wiela trza)
sol -ciut
Syr – na 1 kołocz
2,5 kilo syra
0,5 kostki masła
3 jajka ubić
na 1 kilo syra 1 łyżeczka krupczatki
cukier do smaku
Mak na 1 kołocz
1,2 kilo maku
1 kostka tustego na 1 kilo
1 jajko na 1 kilo maku dodać na końcu, ubite
cukier do smaku
Posypka -na 1 kołocz ze posypkom
75 deko monki
40 deko tłuszczu
40 deko cukru2-3 żołtka ubić
utrzyć tuste ze cukrym
Pamiyntejci co te tuste to masło, no abo margarina, co by wto fetu nie doł do kołocza,
toż fajrujcie
Orczokowo
NUMER SPECJALNY 05/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 5 WRZEŚNIA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Momy we naszym Podlesiu Żniwne, to dziyn w kiery dziynkujymy za to to co dała nom ziymia i co
naszymi rynkami i gowom my dlo tyj ziymi zrobili.
Jak tak se szukałach ło żniwnym infomacji, to musza Wom pedziec co podobo mi sie godanie ło
zniwnym Dzienkczyniynie - das Erntedankfest.
We Europie Zachodni, to i na Ślonsku, żniwne obchodzono ze błogosławieństwem Kościoła
katolickiego. Tu trza pamiyntac co je obchodzono i u Rzymnskokatolikow i Wanielikow, bo jedni i
drudzu sam miyszkali, we Podlesiu tyż.
Kej wszystko zebrano, ściernisko wygrabiono to ze zebranyj słomy robiono snopki, na kiere po
śląsku godo sie ociepki, no a we Podlesiu godo sie lalki (jak wiymy łod pani Krysie Nidziński).
Musza jeszcze przypomniec ło jednym zwyczaju, choć wiym co to wiycie, ale znodłach co to
ślonski zwyczaj – jak jechali ze łostatnim wozym, to przy kapliczce kiero była po drodze
dziynkowali Pon Boczkowi..
Wszystkim co gospodarzom we naszym Podlesiu i mieście Katowice życza coby te dary dobrze
dzieli i coby mogło byc ich zowdy dość. Trza pamiyntać co My PORADZYMY
to z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER 06/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY BOŻE NARODZENIE - GRUDZIEŃ 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Czekomy na Godne Świynta, znakiem tego jest Adwentkrac i zapolono na nim świyczka we kolejne niedziele. Kożdo swiyczka mo swoje znaczynie. Adwentkrac jest symbolym wieczności Pon Boczka, kiery niy mo poczontku ani końca. No, tysz radości oczykiwanio na Dzieciontko.
Kej wszystke świyczki sie polom, we czworto niedziela toz już dzieciontko jest chnet.
13 grudnia momy świyntyj Łucyji i trza zaczonć we kożdy dziyń pisać aż do wiliji jako pogoda dziynnie była. Kożdy dziyń łod 13 grudnia do wiliji pokazuje nom pogoda na kożdy miesionc nowego roku.
Wilijo. Łod rana trza pamiyntac, co to robisz dzisioj to bez cołki rok bydziesz robił, nojważniysze co dzieci byłyby grzeczne, bo bydom cołki rok. W doma wonio świyntami i jest tak inaczy. Kożdy wiy co mo robić, trza iść po światełko wigilijne – to tako nowo tradycja. Musi być goik/choinka/ Krisbaum i Betlyjka. Tata łoblyko choinka z tymi nojmłodszymi w doma. W kuchni Mama rychtuje to co jest na naszym stole wigiljnym: siymiyniotka, moczka, ryby (rozmaite), kartofle, kapusty z grochym i grzybami, makowki, kompot ze suszonych owocow. No i musi być dobre biołe wino. Stoł nakryty bardzo uroczyście, zastawa, sztućce odpowiednie do tylu potraw i ryb, kieliszki do biołego wina, dzieci mają sok. Talyrzyk ze opłatkami, talyrzyk ze chlebym i solą. Musi być nakrycie dlo przybytnego. Przed jedzyniem modlitwa kiero zaczyno senior rodziny, cicho kożdy dziynkuje za cołki rok i dary na stole. Do wiliji trza siednonć we strojach wizytowych. Wszyscy pamiyntomy ło piyrszyj gwiozdce, ale siadomy do stołu jak wszyscy som w doma. Po wiliji, wieczerzy wigilijny trza porzykać i skłodomy sie życzynia i łomiymy opłatkiem. Jak sie kończy łomanie opłatkiem to cichutko zadzwoni dzwoneczek i przez lekko łotwarte łokno wleci i zaroz wyleci Dzieciontko. Dzieciontko umiy tak gibko łostawić dzieciontkowe gyszynki.
No, a potem oglondanie dzieciontka, godani, telefony do bliskich i łod bliskich. Śpiywanie kolynd. Kiedyś moj Tatuś groł na skrzypcach i tysz groł do telefonu znajomy jak dzwonili z życzeniami. Trza było tysz dać ze wigilijnego stołu gowiedzi, no i nikierzy mogli posuchać jak ło 12 w nocy godo gowiydź ludzkim głosym. Młodziyż rychtuje sie do Pasterki w kosciele, a blank małe i seniory rychtujom sie do Papieski Pasterki z Watykanu.
Piyrsze świento, po przyjsciu z kościoła uroczyste śniodanie, kiere trwo. Na sniodanie musi być bioły wuszt, frankfuterki, no i tyż jest kołocz. Przeca bez kołocza niema świynta. Przychodzom zawsze bliscy z życzeniami. Przychodzom nasze dzieci. Downi kiedy świyta rychtowała moja Oma to we piyrsze swiynto musiała na swiąteczny łobiod być gynś, chyba ze jabkami. Teraz staromy sie co by we piyrsze swiynto na stole było to co we wilijo. Jak som w doma blank maluśkie dzieci to trza ło nich pomysleć, no i musi być to co im trza.
Obowiązkowo jest mszo we Panewnikach przy nojwiynkszy we Europie Betlyjce. No, a teraz jest tysz żywo betlyjka we franciszkańskim ogrodzie, jest tysz tako co sie krynci. Trza łobejrzec tysz betlyjki ze krajow kaj franciszkany som na misjach.
Drugie swiynto, świynto rodziny i trza sie wybrać do rodziny, abo czekać na rodzina w domu, by sie radować co mogymy sie widzieć.
Teraz to co jymy, tako moja wigilijno ksionszka kucharsko.
Wilijo to co blank nasze:
Siemieniotka
Siemieniotka abo konopionka to zupa blank z kuchni śląskiej. Kożdo Ślonzoczka miała swoj przepis wigilijny. Siymiyniotka podowo sie ze pogańskimi krupami. Na talerzu som nasiona prosa, tatarki i konopi, piyrwy godali co mo to potynżno siła i dobrze wrożyło na przyszłość. Znodłach tako historia ło siymiyniotce;
„Było to tak, że jak się Pan Jezus narodził, to w Betlejem razem spotkali sie Żydzi i poganie, co tam mieszkali. Spotkali się i trzeba było potem coś zjeść, bo już zgłodnieli, jak mówili o tym narodzeniu, i się też zastanawiali co z tego będzie. To wtedy ugotowali siemieniotka, po raz pierwszy. Konopie, co były potrzebne to przynieśli Żydzi. No a krupy, to przynieśli ci poganie i przez to nazywają się „pogańskie”. To przy tej siemieniotce była ta ich wieczerza. To na pamiątkę tego, że była w dniu Bożego Narodzenia, teraz się jom też je na wilijo”.
To tak jak na naszym Ślonsku, My: Rzymskokatoliki, Wanieliki i Żydy umiymy sie razem cieszyć ze naszych swiont i niych ta siymiyniotka dali nos łonczy.
Co trza na siymiyniotka:
50 dag konopi, abo mni (mniej) Trza pedzieć co konopie idzie kupic na torgu we Mikołowie, noj lepi u Chopa.
2 litry wody, (lub 1 litr wody)
1 łyżka masła
2 cebule
sól, pieprz
Jak jom zrobić:
Konopie opłokać,umyć, sparzyć wrzoncom wodą i zawarzyc na momynt. Ta woda wyloć. Zaloć konopie przegotowanom ciepłom wodom i warzyć na małym ogniu.Warzyc 1 godzina, abo trocha wiyncyj. Jak konopie zacznie pynkać i bydzie widać bioło zawartość z nasion trza przecedzić je na sitku; wsypać do garnka, wloć ciut wrzątku i uciyrać tłuczkiem (dobrze jakby mioła prosty doł) aż ze konopi wyciśnie się biołe mlyko. Przeciśniynte konopie trza przepłokać wrzoncom wodą, tak by nie przywarły do dna garca, wyciskanie konopi trza robic pora razy „co by dobrze wygniyść”. Wycisniynte mlyko tak trocha sie ciongnie jak kleik. Jo sie Wom przyznom co zamiast tłuczka używomy blendera. Jest z tym zwiazano rodzinno historia, to wom powiym na bezrok.
Do konopiowego mlyka doloć wody, dodać cebula pokrojono drobno. Jo dodowom masło, sol i pieprz i trocha śmietany. Śmietana dodowom na som koniec. Pogańskie krupy warza osobno. Siymiyniotka to dobro zupa na żołondek.
Moczka
Co trza na moczka:
Pasternok
Rodzynki, śliwki suszone, migdały, figi, morele suszone, jabłka suszone
Piernik do moczki –1/2kg, jest we Podleskij piekarni
1 kromka chleba
Cytryna 1 lub 2
1 butelka ciemnego piwa
masło, mąka do zasmażki, (szczypta soli)
Jak jom zrobić:
Pasternok warzyć 1 godzina, po godzinie dodać suszone owoce i bakalie. Warzyć jeszcze 0,5 godziny. Wciepać cytrona pokrojono w plasterki..Wciepać 2 laski cynamonu. Dodać.Piernik i kromka chleba żozmoczone w wodzie i przetarte. Dodac zasmażka. Warzyć na chwila. Na końcu wloć ciemne piwo.
Makowki
Co trza na makowki:
1kg maku, abo ½ kg mielymy we Podleskil pierani, można sie poklachac we kolejce do mielynio
rodzynki migdały, cukier
2 kostki masła
francuzy abo bułki
Co trza zrobić:
Mak zmielić. Zmielony mak zaloć goroncom wodą i warzyć na małym ogniu. Dodać rodzynki, migdały, cukier, masło – 2 kostki. Francuzy abo bułki pokroić. Nikerzy dowajom chałka abo sucharki. Do misek wloć mak – trocha, położeć bułki, zaś mak, zaś bułki, aż wszystko się wyrobi. My robiymy mak na wodzie i polywomy sie ciepłym mlykiem jak jymy.
Kapusta – jo wiym co wiycie, grzyby i groch zamoczyć dziyń wcześni przed warzyniym.
To życza Wom dobrych świont i bogatego dzieciontka
Orczokowo
MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 30 STYCZEŃ 2011
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Momy Nowy Rok 2011 i kożdy choć chwilka se rozważo co za mnom, a co przyniesie Nowy Rok.
Jo sie tysz myśla łod czego zaczonć w tym roku, no i znodłach, tak se myśla co Duch Św. wiy co robi jak podpowiado kaj szukac i nad czym sie zatrzymać.
No to cytuja co pedziała Matka Teresy z Kalkuty: „Zawsze, kiedy dajesz odrobinę nadziei tym, którzy są przytłoczeni ciężarem fizycznego, moralnego i duchowego ubóstwa - jest Boże Narodzenie. Zawsze, kiedy sam nie mając wiele potrafisz dzielić się z innymi i obdarzasz ich radością - jest Boże Narodzenie. Zawsze, kiedy czynisz swoje serce bezpiecznym domem dla przestraszonych, utrudzonych, odepchniętych i wzgardzonych - jest Boże Narodzenie”.
Toż życzy kożdymu z nos co by nasze słowa i czyny dowały Boże Narodzynie dlo siebie i dlo innych.
Znodłach tysz przypowiyść ło człowieku co godoł rozmaite gupoty ło ludziach ze miejsca w kierym żył. Sumiynie go zaczono gryść i poszoł do spowiedzi. Chcioł co by Pon Boczek mu wyboczył te gupie słowa i co by mog jakoś naprawić to co złego zrobił.Farożyczek doł mu pokuta: Weż puchowy zegłowek, rozerwij go i porozciepuj piyrze na wietrze. Jak to zrobisz przydź zaś. Czowiek pomyśłoł, co to lekko, no i dośc dziwno pokuta. Zrobił co mioł i przyszoł drugi roz do faroża. Teraz dostoł druga czyńść pokuty: Idź i pozbiyraj te piyrze. Wiela rozwionego piyrzo pozbiyrosz tyla krzywd naprawisz.
Tosz życzy kożdymu z nos co by niy musioł zbiyrac piyrzo na wietrze.
Przeca słowo to jak szczała, jak jom wyszczelisz to już niy zatrzymiesz i niy zawsze leci tak jak byś chcioł. Bez to trza lepi dować słowym Boże Narodzynie a a niy zbiyrać piyrze na wietrze.
No to kończa, a wszystkim co używajom słowa czy we mowie, czy we piśmie, a czasym go pokożom bez słow dedykuja łostatnio zwrotka wiersza Josepha von Eichendorffa „Modlitwa poranna”
A gdybym miał za marne grosze
Śpiewac nie Tobie...to choć drżę:
Roztrzaskaj moją lutnię, proszę,
Wiecznie przed Tobą milczeć chcę.
Toż z Pon Boczkiem
Orczokowo
Ponboczek rozdawali różnym ludom języki.
Ci dostali mowa niemiecko, ci francusko,
inksi angielsko itd.
Na koniec przychodzą Ślązoki.
Siengo Ponboczek do miecha.
Szuko, szuko... pusto.
Patrzy na śląski ludek i godo:
"Wiecie co roztomili, godki mi sie skończyły".
Ludziska gowy pozwieszali, zmarkotnieli.
Ponboczek sie zafrasowoł,
w broda się podropoł i godo:
"No dobra, to wy bydziecie godać tak jak jo"
przysłoł Gerad z Mysłowic
30 STYCZEŃ 2011 - NUMER 01/2011
Podleski Karnawał
To sie zdo jakoś dziwne, no ja:
był Podleski Karnawał.
Przod napisza trocha co to karnawał, a bo Karnevall, bo sam obowiozywały te łobie nazwy.
W Polsce piyrsze zapisane informacje o karnawale pochodzom ze XII wieku ze Śląska.
We Polsce piyrsze opisy uciech karnawałowych pokozały sie we XVw., a tak blank rozpoczon sie karnawał we XVII i XVIII wieku i to jako szlacheckie kuligi, bo tam we Polsce było bardzo zimno. Niekierzy godajom co krolowa Bona (XVI w.)pokozała co to karnawał. O karnawale we Polsce tyż dowiadujemy się z XV wiecznych dokumentów kościelnych zakazujących niekierych zabaw.
Bliskie nom cyntrum karnawału to północno Nadrenia-Westfalia no i miasto Köln (kaj miyszko dość dużo Podlesiokow). Przygotowania zaczynały sie i zaczynajom sie we Adwyncie co by wszystko było jak trza. Karnawał zaczyno sie we Trzech Kroli, łod tego czasu som bale, zabawy i domowe spotkania. No, a jak sie zbliżomy ku końcowi, to nikierzy sie bierom urlopy i zaczyno sie zabawa we łostatni czwortek karnawału – u nos Tłusty Czwortek. My we Tłusty Czwortek jymy kreple a we Köln Kobiety użynajom chopom, a szczególnie urzyndnikom bindry i bierom władze we swoje rynce na te pora dni (komu by tak ucion binder we Podlesiu i choć na pora dni wprowadzić Kobiyce rządy) Główne parady na głownych ulicach Köln i we małych dzielnicach tego miasta tyż zaczyno sie we Różany poniedziałek (Rosenmontag) i bawiom sie durch aż do wtorku do 12 w nocy (Fastnacht). Po 12-tej w nocy zaczyno sie środa popielcowa i post.
No i fertig instrumynty pochować, czekomy do Wielkanocy co by sie bawić.
Trza jeszcze wspomnieć co na Bale Karnawałowe były wprowadzane Panny i Kawalerowie kiere wchodziły we dorosłość i życie towarzyskie, to był ich debiut. Teraz idom na studniówka.
No ale jak to było we Naszym Podlesiu.
Zaczynało sie we Adwyncie oczywiście co motorem byli nauczyciele i rodzice. My szkolorze robili na pracach ryncznych czapki karnawałowe, maski, kotyliony na taniec „walc kotylionowy”. Ze rodzicami rychtowali my fanty na loterio, fanty musiały być śmiyszne na przykład: Nachtop a we nim pora frankfuterkow, żywe kokoty, żywe gęsi. Pan Mikołajko podarowoł cało świnia i sie zrobiło wyroby kiere były na bal. Przed samym balem wszyscy dmuchali balony do dekoracji.
Wszystko było, no tak jak trza, tak jak jest na balach o kierych teraz dzieci czytajom we bojkach, abo patrzom we internecie, abo we telewizorze co tak jest we Wiedniu, abo we Köln. Pisza o Köln bo to miasto partnerskie Katowic.
W czasie Podleskiego Karnawału były Bale przebiyrańcow, sama pamiyntom jak dwie dziołchy (Elinor i Gerda) szyły sie stroje za dama karo i krola kier i jak to im sie pomogało by były nojfajniyjsze. Bal odbywoł sie we sali u Sztobika, to była bardzo piykno sala, cało we dymbowyj boazerii ze parkietym i ze scynom (możno wto mo fotografie, to sie jom bydymy mogli obejrzeć)
Był to bal kaj sie tańcowało był polonez na poczontek, był walc kotylionowy a jak sie już wszyscy rozbawili to i zatańcowali mietlorza. Wszyscy tam sie bawili i wszyscy przygotowywali bal, po balu posprzontali i szli na ranno mszo św. Za piniondze z fantow kupowano to co trza było dlo uczniow we szkole.
Tak myśla co o tyj sali „U Sztobika”napisza osobno, bo szkoda co jom nowe czasy – prywatyzacji i powrotu do właścicieli zniszczyły.
We szkole były tyż bale dlo dzieci szkolnych, ostatni taki bal szkolny to komers po skończyniu 8 klasy.
Były jeszcze we Podlesiu bale dlo dorosłych we szkole, we straży i we Stodole, wiym co teraz ino na zabawach bawiom sie Podlescy Seniorzy i tam sie jeszcze tańcuje, bo młodzi chodzom tam kaj grajom „Szarpi Druty” jak godała Martusia.
Wspomna o ludziach kierzy ten Podleski Karnawał organizowali: pani Orawska, pani Górecka, pani Zielosko, pani Dudzik, pani Ryżewska, pani Loska, pani Róża Wrosz, pani Ogierman, państwo Mikołajko, państwo Walter, państwo Szymik, państwo Pawlas, pan Melerowicz, pan Zemła, pan Mrowiec, pan Rajmund Stabik, pan Cudak, pan Kubista, pan Jurowicz.
Nauczyciele: pan Kierownik Szkoły Marcin Trojok, pani Ernestyna Kołodziej, pani Urszula Szojda, pani Ewa Trzaskalik, pani Barbara Brząkała, pani Irena Stencel, pan Jan Brząkała, pan Stefan Paliszewski, pan dyrektor Henryk Wrosz.
Niy było wtedy organizacji poza rządowych, ani rad osiedli byli ludzie co im sie chciało robić co by było we wsi Podlesie Śląskie dobrze. Była nasza gmina tam pan Otka i było wiadomo co kto powiniyn, ale to tyż był czas, kiedy sie Katowice do Nos jeszcze niy przyłączyły.
Jeszcze wyjaśniynie, a w Köln to niy w Cyntrum i na głownych ulicach sie coś dzieje, ale we dzielnicach tyż życie sie rozwijo i dzielnice sie rozwijajom i ło rynku tam durch niy godajom, tam som głowne ulice i plac Katedralny.
No, ale kończąc to wierza co te młode ludzie co się we Uniczowach uczom działanio może zaś zorganizujom Karnawał Podleski.
Jo nie byda musiała spiewać: „To był świat zupełnie w starym stylu”.
to z Pon Boczkiem
Orczokowo
Przepis na Fastnachtkreplen
od Valeska Biela (1898-1981)
Przepis na ostatkowe pączki
po polsku i po śląsku w numerze marcowym.
27 MARZEC 2011 - NUMER 03/2011
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam się przykludzili.
Momy wiosna i nasze Podlesie jest coroz to piykniejsze. Mogymy se chodzić na szpacyr, pojechać na kole starom drogom do Mikołowa, na Dąbrowa, na Gniotek, na Kąty Podleskie, Pietrowickie abo Kostuskie. Zoboczyć czy most Cygański jeszcze stoi. Przypomnieć sie kaj była kapliczka – co i już nima, namalowoł jom pan Brząkała. Zoboczyć wyremontowano Gmina, abo wiela jest nowych domów. Trza tyż kajś sie siednoć po tym szpacyrze, trza tyż patrzeć coby nasze Podlesie piykniało i coby wszystko zowdy fungowało.
Dejcie pozor coby belejakigo marasu niy przywożono i niy wyciepowano u Nos. Coby my tego we telewizorze niy musieli zaś łoglondać.
Dzisio tych co majom internet zaproszom co by łô naszym Podlesiu poczytali i tyż wpisali co jest u Nos gryfnego do zoboczynio.
http://www.goldenline.pl/forum/podlesie-sl-katowice
Tu sie zoboczycie staro kronika naszyj szkoły:
http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=17631&dirds=1&tab=1
To strona parafii, kaj zoboczycie co daleko we świecie i na nia zglondajom:
http://www.podlesie.net/~parafia/
To jest strona łô Podlesiu Ślonskim coś tam możno łobejrzeć: http://www.podlesie.bo.pl/
To pozaglondejcie i napiszcie co, abo dejcie fotografka. Poślijcie tyż co do „Uniczowow”.
Przeproszom, zapopmniałach napisać co przy zabawach karnawałowych pomogoł pan Kurzok, pan Kubista, pani Irena Stencel, pani Holecka. Piyknie prosza wyboczcie mi.
Miejsca zabrakło na recepta krepli, bydzie we innym numerze.
to z Pon Boczkiem
Orczokowo


text:
Ligurske morjo
Ligurske morjo (italsce Mar Ligure, francosce Mer Ligurienne) je małe morjo při zapadnym brjoze Apenninskeje połkupy. Bu wažene za dźěl Srjedźneho morja a słuša tuž k Atlantiskemu oceanej.
Mjezuje na wuchodźe z italskej twjerdźu a na juhu z francoskej kupu Korsika a italskej kupu Elba. Na sewjeru mjezuje z francoskej twjerdźu, z Monacom a z italskim regionom Ligurskej.
Ligurske morjo je na juhu zwjazane z Tyrrenskim morjom a na zapadźe ze šěrokim Srjedźnym morjom. Ma přestrjeń wot něhdźe 120.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 2569 metrow.


text:
Celtycki krziż
Celtycki krziż (ang. Celtic cross) to je uodmjana krziża, we keryj sztyroramjynny krziż je umjyszczůny we uokryngu. Pochodźi uůn uod słůnecznygo krziża, kery bůł lo poganůw symbolym bůstwa słůnecznygo. We nordyckij kulturze bůł to symbol boga Odyna. Krześćijańsko zorta tygo krziża uodrůżńo śe tym, co uůnygo ramjůna wystowajům poza uokryng. Mimo aże symbol pochodźi uod pogańskich kultůw, je we zmodyfikowanyj formje akceptowany bez Rzimskokatolicki Kośćůł, jako symbol celtyckij uodmjany krześćijaństwa. Je to tyż symbol, do kerygo uodwołujům śe nacjůnalisty a ruch skinheads.


text:
Albańijo Kaukasko
Albańijo Kaukasko (uorm.: Աղվանք - Aghvank, azer.: Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl. Arran, arab.: Al-Ran, gr.: ἈλBavίa - Albanía) to bůło krůlestwo kere fůngowoło we starożytnośći na terynach kaj terozki je Azerbejdżůn a połedńowo tajla Dagestanu. Mjano "Albańijo" je pochodzyńo grecko-łaćińskigo, we tych godkach uoznačo "gůrzysty kraj". Jygo stolicům bůło Gabala, s kerygo terozki uostoły śe yno ruiny, a bůło połožůne we dźiśyjszym rejůńy Quabala we Azerbejdżůńe. Mjyszkańcy podug relacyje Strabůna godali we 26 roztůmajtych godkach, podug Roberta Hewsena bůły to ludy ibero-kaukaske, ńyspokrewńůne s indoojropejczykůma. Krůlestwo zouożůno we 2. stoleću p.n.e. We 65 n.e. průbowali je podbić Rzimjany, nale jejich uodparto ze srogimi stratůma. We lotach 252-253 Albańijo zostoła podbito bez Sasańidůw. We 387 roztajlowano půmjyndzy Bizancyjům a Persyjo. We 451 bůło sam powstańy, stuomszůne bez Sasańidůw. We połowje VII wjeku Albańijo przelozua pod panowańy arabske.


text:
Sztrům
Sztrům – kożdy uporzůndkowany (skerowany) ruch sztrůmowych ładůnkůw. Ruch tyn zauobycz je powodowany uobecnośćům sztrůmowygo pola (růżńicy potyncjołůw).
Wjelgośćům uopisujůncům sztrům je natynżyńy sztrůmu I, kere defińuje śe kej pochodna ładůnku sztrůmowygo q, kery przepływo bez poprzeczny przekrůj przewodńika, po czaśe t przepływu tygo ładůnku:
abo
Jednostkům natynżyńo sztrůmu we ukłodźe SI je amper [A].
Natynżyńy sztrůmu I idźe wyraźić tyż bez liczba ładůnkůw przepływajůncych bez powjerzchńa S, majůncych gibkość v
kaj: n - kůncyntracyjo nośńikůw sztrůmu wyrażůno bez jejich liczba na jydnostka uobjyntośći (poruszajůncych śe we ta sama strůna), q - ładůnek kożdygo s nośńikůw, v - składowe gibkośći nośńikůw we kerůnku prostopadłym do powjerzchńi S, bez kerům płyńy sztrům uo natynżyńu I.


text:
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je to zorta kōnsztu, kerŏ porodziyła sie we Francyji we XI stoleciu a była we Ojropie do trzinŏstygo stoleciŏ. Głownymi a znōmymi postrzodkami rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōły tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnami. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formami. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
Znōme rōmańske werki[Sprowjej]
- Francyjŏ: kościoły we Tours, Poitiers, Toulouse, Moissac, Velezay, malōnki we Saint-Savin-sur-Gartempe, Tavant a Vic;
- Italijŏ: katedrala we Pisa, kościōł S.Miniato we Firenze, malōnki na ścianie we San Angelo in Formis;
- Szpanijŏ: dŏmy we Santiago de Compostela a Salamance, ścianowe malōnki we Tahull a León;
- Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.
Zdrzōdła[Sprowjej]
- Historia. Średniowiecze i epoka nowożytna, zbiorowǒ robota, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, zajta 66


text:
Tadżykistůn
Tadžykistan, Republika Tadžykistanu – państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj kej 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.
Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.
Ludność sam to we wjynkšośći Tadžyki (79,9%) a Ůzbeki (15,3%); 85% wyznowo islam sunńicki, 54% šyicki.


text:
Nairobi
Wspůłrzyndne: 1°16' S 36°48' E
Nairobi to je mjasto we Africe, stolica Kyńije. Ležy we střodkowyj tajli kraju na wysokośći ůng. 1700 m n.p.m. Je to wažny wynyu drůgowy a banowy, a uostřodek industryje (spožywčyj, dřewnyj a papjůrńičyj, chymičnyj). Zouožůne we 1899 roku bez Brytyjčykůw na źymje Masajůw we čos budowy lińji banowyj s Můmbassy ku Ůgandźe. Uod 1907 stolica brytyjskigo protektoratu, a uod 1963 ńypodleguyj Kyńije.
Fůnguje sam Ůńiwersytet Strathmore a hawyna lotńičo Jomo Kenyatta International Airport.


text:
Bagdad
Wspůłrzyndne: 33°20' N 44°23' E
Bagdad (arabsko godka: بغداد = Baghdād) – stolica Iraku a jydne s nojwjynkszych mjast na Bliskim Wschodźe. Je rozlygowane na zachodńim brzygu Tygrysu. Zołożůny we 762 roku uod kalifa Al-Mansure s dynastyje Abbasydůw. S anfanga mjoł mjano Madinat as-Salam (Mjasto Pokoju), nale ńy utrzimało śe uůne dugo a mjasto przijyno mjano uod pobliskij dźydźiny. 10 lutygo 1258 zdobyte bez Můngołůw, srogo ućyrpjało a uostało fest zńiszczůne. Drugi roz Můngoły zdobůły Bagdad we 1401 roku. We 1534 przeloz pod panowańy Uotůmańskigo Imperjům. Uod anfanga istńyńo Iraku pozostowo jygo stolicům.


text:
Wesele u Śwagra
Po ślubowaniu i po łobiedzie, jak żech mioł już trocha wlone, to żech wyloz na środek sali i padom do wszyckich ludków.
- W związku z tym , że młodo pani jest już wydano , prosza wszyckich co majom klucyki do miyszkanio łod niyj, o zdowanie ich do tego tukej miecha, bo juże na nic im sie nie prziydadzom.
Nojpiyrw prziszoł łociec młody pani a potym jeji bracik - wiadomo, łoni jeszce mogli te kluce mieć. Potym sie okazało , że inni tyż zaczyni zdować - starsi i młodsi, a nawet i emeryty mieli klucyki łod chaupy młody pani. Młody pon zaczon mieć trocha kwaśno mina, ale jo go pociesył , że juże nikt mu wiyncyj ......nie bydzie przeszkadzoł , jak bydzie som na som ze ślubnom. Pozbiyrołek miech z klucami ( a było ich ...... naście) i oddołek śwagrowi , coby mioł na zapas jakby mu sie traciły. Wtedy postawiłek drugi miech ( dlo uczciwości), coby wszyckie baby pozdowały kluce łod młodygo pona, aby i łon mioł tyż czyste sumiynie wobec żonki. Czekołech żech ćwierć godziny i... żodno niy prziszła . Jużech mioł prawić jaki to gryfny pon z tego moigo śwagra , a tu patrza - łod kuńca sale wyłazi tako staro baba w brylach i pod krykom i... łoddaje klucyk. Cało sala w gromki śmiych , a ... śwagier cołki modry na pysku, ino niy wiym do dzisiej, czy łode wstydu, czy go ślubno potraktowała ... swojom prawicom. Dobrze , że onkel był blisko i ich pogodził , bo niy wiadomo , jak by sie to weselisko skońcyło. Jo wróciłek z wesela cołki i ... zdrowy
--
Jurek-de1
Co się tak gapisz??? Rusz palcami i coś napisz!!!


text:
Měsačk
Měsačk (łaćonsce: Luna) je jenički přirodny satelit zemje, a pjaty najwjetši satelit w słóncowym systemje.
Přerězna distanca mjezy srjedźišćomaj zemje a měsačka je 384.403 km, něhdźe třicećikróćny přeměr zemje. Přeměr měsačka je 3.474 km, tróšku wjace hač štwórć přeměra zemje. To woznamjenja, zo wolumen měsačka je něhdźe 2 procentaj wolumena zemje, a přićahliwosć grawitacije na jeho powjerchu něhdźe 17 procentow tuteje zemje. Měsačk trjeba za dospołny wobběh wokoło zemje 27,3 dnjow (orbitowa perioda), a periodowe chabłanja w geometriji systema zemja-měsačk-słónco su zamołwite za měsačkowe fazy, kotrež so kóžde 29,5 dnjow (synodiska perioda) wospjetuja.
Měsačk je jeničke njebjeske ćěleso, ke kotrymž ludźo pućowachu, a na kotrymž ludźo přizemjachu. Prěni kumštny objekt, kotryž je grawitaciji zemje wućekny a blisko měsačka nimo lećeše, běše Luna 1 Sowjetskeho zwjazka; prěni kumštny objekt, kotryž trjecheše powjerch, běše Luna 2; a Luna 3 činješe prěnje fota ze zemje njewidźomneho boka měsačka. Tute podawki su so w 1959 wotměli. Prěnja swětnišćowa łódź, kotraž wuspěšnje mjechko přizemi, běše Luna 9, a prěnja swětnišćowa łodź bjez pilota, kotraž měsačk woblěći, běše Luna 10, wobě w lěće 1966. Projekt Apollo ze Zjednoćenych statow Ameriki běše jenička dotalna misija z wobsadku, za čas šěsć přizemjenjow mjez 1969 a 1972. Wuslědźenje měsačka přez ludźi skónči so z kóncom Projekta Apollo, hačrunjež někotre kraje plany připowědźichu, ludźi abo roboterowe swětnišćowe łodźe k měsačkej pósłać.
Wobsah
Pochad[wobdźěłać]
Eksistuja rozdźělne teorije wo pochadźe měsačka. Wón je nic jenož mjeńši hač zemja, ale jara hinak. Zemja ma skalny powjerch z kapalnej wodu a jadro z kapalneho železa, štož skutkuje, zo zemja je magnetiska, měsačk wšak je cyle skalny. Faluje jemu powjerchowa woda, powětr, žiwjenje, magnetosfera a kontinenty. Wón je cyle mortwy swět bjez změnow, wothladajo wot wliwow meteoritow.
Dokelž wón je tak hinak, njeje měsačk jasnje na samsne wašnje kaž zemja nastał. Tuchwilu najbóle popularna teorija praji, zo zemja, hdyž je młoda była, bu přez wulki asteroid rozšćěpjena a z wulkeho krucha skały by měsačk nastał. Wšako měsačk je kaž skalny dźěl zemje. Samo nětko so měsačk jara pomału wot zemje wotsaluje.
Po druhej teoriji je měsačk njebjeske ćěleso, kotrež je zemja popadnyła. Ale fyzikaliski zakład za tajke popadnjenje jasny njeje.
Stawizny[wobdźěłać]
21. julija 1969: astronawtaj Neil Armstrong a Buzz Aldrin ze Zjednoćenych statow Ameriki přizemištaj na měsačku a běštaj prěnjej čłowjekaj, kotrajž druhi swět wopytaštaj. Cyłkownje 12 ludźi přizemichu za čas tutoho a pječ slědowacych lětow hač do lěta 1972.
Zajimawostki[wobdźěłać]
Wot zemje hodźi so widźeć, kaž měsačk kóždy měsac štyri fazy přeběži. Fazy měsačka rěkaja: młody měsačk, přiběracy měsačk, połny měsačk a woteběracy (tež: stary) měsačk. Měsačk zawinuje přiliw a wotliw na zemi.
Dla někotrych geometriskich a orbitowych fenomenow tutón bok njeje cyle konstantny, je móžne widźeć wot zemje něhdźe 55 procentow měsačkoweho powjercha. Zbytk bě absolutnje njeznaty hač do 7. oktobra 1959, hdyž sowjetska sonda Luna 3 pósła prěnje fota zadnjeho boka. 10. nowembra 1966 sonda Lunar Orbiter wot Zjednoćenych statow Ameriki 1 pósła prěnje wobrazy, z wyšej kwalitu, z wokołoměsačkoweho orbita.
Žiwjenje?[wobdźěłać]
Po aktualnym wědźe žane žiwjenje na měsačku njeeksistuje. Bjez powětra a kapalneje wody je wón jara žiwjenja njepřećelski wobswět.
Najwjetši dźěl antikskich towarstwow měchu měsačk jako bóh (Selene w grjekskej mytologiji, Luna w romskej mytologiji), a aktualni nowopohanojo praktikuja kult wo jón jako aspekt změnjaceje bohowki. Dokelž je druha najbóle widźomne njebjeske ćěleso a jeho fazow dla měsačk je baza wjacorych kalendrow, kaž tutón Židow a moslemow. W někotrych rěčach wšědny dźeń (póndźela) je po měsačku mjenowany, kaž na př. němsce Montag. W alchimiji a při woponach měsačk so z kowom slěbro asociěruje.
Kartografija měsačka[wobdźěłać]
Prěnje mapy:
- 1647: Selenographia fare de Johannes Hevelius
- Giovan Battista Riccioli
"Geografiska" terminologija měsačka
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ (jendź.) National Space Science Data Center, websydło NASA
- ↑ (jendź.) JPL's HORIZONS system, Jet Propulsion Laboratory
Hlej tež[wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
Słónco · Merkur · Wenus · Zemja · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
Planety · Miniplanety · Měsački · Meteoroidy · Asteroidy · Komety
Asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause


text:
Hardcore punk
Hardcore punk (abò: Hardcore-punk czë prosto Hardcore) pòwstôł je na zôczątkù 80-tich lat w Nordowi Americe, òsoblewie w Los Angeles ë w Waszingtónie, ale téż w Nowim Yorkù , Vankùverze, Bòstónie ë jinszich gardach. W 1981 rokù wëchôdô téż albùm Hardcore '81 karna D.O.A. a mùzycë brëkùją tegò miona dlô òpisënkù jich mùzycznégò sztélu. Harcore bëł procëmstôwieniém sã corôz to barżi kòmercjalëzującemù sã punk rockòwi. Mùzyka hardcòrowô stała sã barżi òstrô ë flink jakno klasyczny punk pòdsztrichiwôjąc jesz barżi procëmkòmercyjné nastawienié. Klatë jakno ë òbleczenk nie bëłë ju tak farwne ë wôżné, a wiele karnów stało sã politiczno angażowónëch. W hardcorze jidze ò bënowé nastawienié, mòralnotã ë pòliticzné angażowanié.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Keltiske rěče
Keltiske rěče tworja staru skupinu indoeuropskich rěčow. Na přewróće ličenja časa rěčeše je wobydlerstwo wulkeho dźěla zapadneje, srjedźneje a juhowuchodneje Europy. Hač do 21. lětstotka su jenož štyri z nich přetrali, wužiwane w Bretani, w Irskej a w Wulkej Britaniskej. Wšě su na swojich teritorijach mjeńšinowe rěče, wustajene ćišćej jendźelšćiny respektiwnje francošćiny.
Wobsah
Rozdźělenje[wobdźěłać]
- keltiske rěče na kupje
- goideliske (geliske) rěče
- prairšćina
- staroiršćina
- srjedźnoiršćina
- iršćina
- šotiska gelišćina
- manšćina - mortwa rěč na kupje Man
- britanske rěče
- kumbrijšćina
- piktšćina
- starowalizišćina
- srjedźnowalizišćina
- walizišćina (tež kymrišćina[1])
- britišćina
- juhozapadne britanske rěče
- bretonšćina - rěč rozšěrjena w Bretanji we Francoskej
- kornišćina - rěč na jendźelskej połkupje Cornwall
- goideliske (geliske) rěče
- keltiske rěče na twjerdźi
- gallišćina - mortwa rěč na historiskim teritoriju Galliska - dźensniša Francoska, zapadna Němska a sewjerna Italska
- keltoiberišćina - mortwa rěč, rěčana na sewjernym dźěle Pyrenejskeje połkupy
Přikłady[wobdźěłać]
Nota[wobdźěłać]
- ↑ Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki, ISBN 978-3-7420-2012-3, strona 93 při hesle "Kymrisch"


text:
Słowacko godka
Słowacko godka (słow. slovenský jazyk, slovenčina) przinoleży do zachodńosłowjańskij godkowyj czelodki. Godkům tům godo przez 6 mln ludźůw - przede wszyjskim na Słowacyji a we przinoleżnyj do Syrbije Wojwodińe, kaj je urzyndowům godkům. Używajům uůnyj tyż Słowoki půmjyszkałe we Polsce, Růmůńiji, we Madźarach, we USA a Kanadźe. We Polsce słowacko godka moge być zdowano przi maturze jako jedno zy nowobytnych godkůw.
Słowacko godka je fest blisko spowinowacůno ze czeskům. Djalekty słowacke sům mjyndzy sobům fest rostoliczne, wnůntrz wyrůżńo śe 3 jejich grupy:
- wschodńosłowacki (nojbliższy polskij godce),
- strzodkowosłowacki (majůncy moc znakůw wzajymnych ze godkůma połedńowosuowjańskymi, uosobliwje słowyńskům),
- zachodńosłowacki (po blisku czeskij godce).


text:
Brytyjsko Kolůmbijo
Brytyjsko Kolůmbijo (ynglicko godka: British Columbia /bɹɪ.tɪʃ kə.lʌm.bi.ə/), BC (francusko godka: la Colombie-Britannique) je prowincyjo we Kanadźe, kero leży na zachodźe uůnygo państwa. Do kanadyjskij kůnfederacyje wźyli ja jako szůsto. Stolica Brytyjskij Kolůmbije je Victoria a ji nojwjynksze mjasto je Vancouver. We prowincyji půmjyszkuje 4 381 603 ludźůw[1], zaś ji wjyrch je 944 735 km².
Brytyjsko Kolůmbijo leży wele Pokojnygo Uoceana. Grańica mo uod půłnoce ze Alaskům, kero je stanym USA a tyż ze inkszymi prowincyjůma Kanady - Jukůnym a Půłnocno-Zachodńimi Terytoryjůma. Uode wschodu grańica mo ze prowincyjům Alberta a uod połedńo ze amerikańskymi stanůma Washington, Idaho a Montana. Teroźne grańice Brytyjskij Kolůmbije ustanowjyli we 1846, kedy podpisali uoregůńsko umołwa.
Przipisy
- ↑ Statistics Kanda. Canada's population estimates 2008-11-17. Dane ze dńa: 05.02.2009.


text:
Crash (perkusyjo)
Crash – talyrz perkusyjny, idjofůn uo ńyuokryślůnyj wysokůśći dźwjynku, jedyn ze elemyntůw uobycznygo szlagcojgu. Mjano "crash" bůło pjyrszy roz użyte bez fyrma Zildjian we 1928[2]. We Ojropje pjyrszy roz pojawjůły śe we Strzedńich Storoczach, pochodzům uod karatali – tradycyjnych insztrumyntůw używanych we Indyji a Bangladyszu[3]. Na crashu moge śe groć pałkůma szlagcojgowymi kej elemynt szlagcojgu, abo rynczńe bez sklapywańe dwůch takich jednakowych talyrzy (talyrze uorkestrowe)[3].
Szrajbůnek crasha na nutach lo szlagcojgu je zależno uode autora nutůw, ńy ma jednorakigo szrajbůnku, skiż tygo autor nutůw pjyrwy przedstawjo swojo lygynda. Nojczynśći sům to ńyskorzi nuty nojwyżij rozlygowane na pjynćůlińi, skuli wysokego klangu.
Treść
Pozycyjo[Sprowjej]
We szlagcojgu crash stoji na szpecjolnym statywje lo talyrzy szlagcojgowych. Uod spodu a wjyrchu przilego do ńego szpecjolny matyrjoł, a całość zakrynco śe szrałbům[4]. Crash bezma zowdy je umjejscowjůny po lewyj zajće zestawu, zdebko uobok tom-tomůw[5], coby dobrze śe groło na ńim prawům rynkům. Nale leworyncznym ajnfakszyj gro śe lewům rynkům. Skiż tygo uůni ustowjajům tyn talyrz mjyndzy a nad tom-tomami. Profysjonalńe praworynczne szlagcojgery kej używajům wjela crashůw to ustowjajům te nojćyńsze i nojmajse po lewyj zajće, a te srogsze po prawyj[6].
Właśćiwośći a klang[Sprowjej]
Crash je uokryngjym. Jigo mjara szyrzki to nojczynśći uod 14 do 18 cali. Sům tyż czasym take, kere majům nowet 24 cale, sům robjůne ekstra coby mioły ćynższy klang a dużyj brzmjoły[7]. Rube talyrze sům przeznaczone lo muzyki hewimetalowej a hard rokowyj, atoli ćyńsze lo spokojnygo roka[8]. Take talyrze, kere majům mńyjse szyrzki mjanujům śe zwykle splashůma. Crash je wroz ze hi-hatym nojpopulańyjszym talyrzym perkusyjnym, kery do śe wysznupać we kożdyj skupińe muzycznyj. Crashe lepszyj jakůśći sům zrobjůne s stopu brůnzu a inksze s mesingu[7]. Jigo dźwjynk je agresywny, wysoki a robi sroge larmo dugo brzmjůnce.
Dźynki tym właśćiwośćům je uůn używany lo akcyntowańo poczůntku frazy[1]. Im majsy talyrz tym szybćyj wybrzmjywo i tyż do śe go używać we barzi ńytypowym rytmje[2]. Roz a kedy, coby skrůćić czas brzmjyńo tłumi śe go kćukym i palcym wskazujůncym. Dźwjynk kopułki talyrza je bardzo ćyńki, choby uod szolki.
Terozki coroz czynśćej zaczyno śe używać crashe ze dźurůma[7][9]. Daje to uostry, jescze krutsy klang, we som roz lo gibkich akcyntůw.
Zorty talyrzy bez rubość[Sprowjej]
Mjana rubości uod nojćynszyj:
- paperthin
- thin
- medium thin
- medium
- medium heavy
- heavy
Talyrze uorkestrowe[Sprowjej]
Talyrze uorkestrowe to bezma zowdy gynał take same talyrze kej crashe szlagcojgowe (roz a kedy je używany tyż talyrz china), ino s skůrzanymi uchwytůma na rynce. Trzimane sům pjůnowo na wysokośći kej pjyrśi, po zderzyńu natychmjost śe je uotwjyro, coby ńy stłumić. Wykorzistuje śe je głůwńe we uorkestrze symfůnicznyj a uorkestrze dyntej we marszach, kůncyrtach a paradach militaryjnych[3].
Popularne sům trzi zorty takich talyrzy[3]:
- Mjymjecke abo Wagnyrowe - sroge a ćynżke
- Wjedyńske - zdebko majse a lekse
- Francuske - nojmajse a kupa ćichse
Uobocz tyż[Sprowjej]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 (pol.) Nuty, poradniki, ciekawostki i wiele więcej o perkusji - nutyperkusja.jimdo.com Bajszpile użyćo crasha
- ↑ 2,0 2,1 Peckman, Jonathan (2007). Picture Yourself Drumming, z.65. ISBN 1-59863-330-9.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Włodzimierz Kotoński: LEKSYKON WSPÓŁCZESNEJ PERKUSJI. Krakůw: PWM, 1999, z. 118. ISBN 83-224-0490-5.
- ↑ (ang.) Beginner Drum Lessons: Crash Cymbal
- ↑ (pol.) Perkusja dla początkującego
- ↑ Bajszpil rozstawjeńo szlagcojgu ze srogszům kupům crashůw
- ↑ 7,0 7,1 7,2 (pol.) Meinl Byzance efekty i crashe
- ↑ (pol.) perkusja.rockmetal.art.pl Uobźyrej uopis lo Alchemy Professional Rock Crash 18
- ↑ Bajszpil takego talyrza


text:
Grecyjo
Grecyjo (grec. Eλλάδa (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] abo Eλλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecko (Eλλnvιkή Anuokpatίa (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – państwo we pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy, pouožůny na krańcu Půuwyspu Boukańskigo. Grańičy s Albańjům, Republikům Macedůńii i Buugarjům na půunocy a s Turcyjům na wschodźe. Mo dostymp do dwůch můř: Mořa Egejskigo na wschodźe, a Mořa Jůńskigo na zachodźe. Na uobu znojduje śe wjela wysp, tyž bydůncych tajlům Grecyje.
Uznowano za kolebka zachodńij cywilizacyji i bydůnco mjejscym narodźin dymokracyji, filozofji, športůw, polityki i dramatu, Grecyjo mo dugo i bůgato historyjo i dźedźictwo kulturowe, kere wpuynůuo na inkše kultury Ojropy, půunocnyj Afriki i Bliskigo Wschodu. Uobecńy je rozwijajůncym śe krajym, bydůmcym čuůnkym Uńii Ojropejskij uod 1981 r. a strefy ojro uod 2002 r.
Przipisy
- ↑ Dane za CIA The World Factbook [1].


text:
Kennesaw
Wspůłrzyndne: 34°01'31" N 84°36'57" W
Kennesaw je mjasto we USA, we sztaće Georgia, we hrabstwje Cobb. Podug danych ze Wszechoubecnygo Wykozu ze 2000 roka, mjyszkoło sam 27 765 ludźůw.
Mjasto je znůme jako "Gun Town" (Mjasto Giwerůw), skirz tygo, co we 1982 Mjejsko Rada uchwalůła co kożda gowa familiji mo trzimać we chałpje nabito giwera. Rok ńyskorzi wkludzůno poprowka do uůnygo przepisu, kero dozwalo, coby ńy muśeli mjeć giwerůw perzůny, kere za pjerůna ńy chcům, przestympcy a ze psychicznymi a fizycznymi ńymocůma.


text:
Litewsko godka
Litewsko godka (lietuvių kalba) je indoojropejsko godka s familije bałtyckich godkůw. Mo uůna dwa głůwne djalekty - żmudzki (dolnolitewski) a auksztocki (gůrnolitewski). Litewsko godka używo szrajbůnku uopartygo na łaćińskim abecadle, nale mo djakratyki. Litewsko godka je urzyndowo we Litwje.
Je to interesantno godka lo godkoznawcůw, beztůż co zachowała archajiczne morfologiczne zachy a typowe lo godkůw indoojropejskich. Godo śe, iże litewsko godka je nojbliższo godce praindoojropejskij. Ńykere zdrzůdła godajům, co familijo bałtyckich godkůw ewulowała uoddźelńy uode inkszych godek indoojropejskich już we 10. stoleću przed Kristusym[zdrzůdło?]. Ewolucyjo godki litewskij uode godki prajindoojropejskij ńy ma do kůńca znůmo.


text:
Irak
Irak (arab. العراق, Al-Irak; الجمهورية العراقية, Al-Dżumhurijjat ul-Irakijja) – państwo arabske na Bliskym Wschodźe, kere ležy nad Zatokům Perskům.
Grańičy (zgodńy s ruchym wskazůwek zygora) s Turcyjům, Iranym, Kuwejtym, Arabjům Saudyjskům, Jordańům i Syrjům.
Irak mo nojwjynkše po Arabii Saudyjskij zuoža ropy. Gospodarka je powažńy zńiščůno skuli wojny we Zatoce Perskij, půźńijšych sankcyji UoNZ, amerykańskij interwyncyji we 2003 roku i ńystabilnośći we uokreśe powojynnym.
Stolicům i nojwjynkšym mjastym Iraku je Bagdad.


text:
Půłnocno Amerika
Amerika Půłnocno – kůntynynt, kery leży na půłkuli zachodńij, na půłnoc uod růwńika. Uod wschodu grańiczy s Uoceanym Atlantyckym, uod zachodu s Uoceanym Spokojnym, a uod půłnocy s Uoceanym Arktycznym. Powjyrzchńo Ameriki Půłnocnyj wynośi 24,242 mln km2. Bez Ojropejczykůw, uobje Ameriki sům tyż nazywane Nowym Śwjatym. Nojwjynksze pod wzglyndym placu państwa Ameriki Půłnocnyj to Kanada, Stany Zjydnoczůne, Meksyk a tyż autůnůmiczno tajla Dańije - Grynlandyjo. Pozostoło tajla zajmujům państwa Ameriki Strzodkowyj a leżůnce na wyspach Morza Karaibskigo.


text:
Korbbal
Korbbal to je zespołowy szpil, we kery grajům dwa manszafty, po pjyńć szpilerów kożdy. Cwekym kożdygo ze manszaftów je zdobywańy půnktůw. Coby je zdobyć trza celńy wćepnůńć bala do korba. Nad właśćiwym przebjygym szpilu wachujům arbitry. Zwyćynzcům szpila je tyn mansaft, kery we cołkym szpilu zdobydźe wjyncyj půnktůw. Korby wiszom 3 metry a 5 cyntymetrůw wysoko nad szpilplacym. Ta zorta szpilu przyprawjoł kanadyjski profesůr James Naismith we grudńu roku 1891. Dźiśoj korbbal je jednym ze nojczyńśći uoglůndanych i nojpopularńyjszych szportów.


text:
Elvis Presley
Elvis Presley (rodz. 8 styczńa 1935 we East Tupelo, um. 16 śyrpńa 1977 we Memphis) – amerikański śpjywok a szauszpiler, powożany za jednygo ze tych, co dali anfang rokyndrolowi, jydno ze nojwożńijszych postaćůw we masowyj kulturze XX stolećo. Podug jednygo ze prezydyntůw USA, Jimmygo Cartera "cajchowoł byrkajůncego ducha amerikańskij nacyje". Do terozka fůnguje mjejsko powjarka, podug keryj nowina uo śmjyrći Presleya bůła udowano a żyje uůn dali, nale chrůńi swoja prywata a trzimje śe ze daleka uode medjůw a fanůw. Mo uůn cera - Lisa Marie Presley.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Rujany
Rujany[1][2] (stare mě jo było Rjana[3]; nimski Rügen) su kupa pśi baltiskem mórju a źěl Pśedpomorskeje w Nimskej. Wóna jo nejwětša kupa Nimskeje. „Wrota“ ku kupje Rujany su hanseatiske město Stralsund. Kupa, pśez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šyroki Strelasund z twardeju zemju zwězana, ma maksimalnu dłujkosć wót 52 km (wót pódpołdnja do pódpołnocu), maksimalnu šyrokosć wót 41 km w pódpołdnju a płoń wót 926 km². Cełkowna dłujkosć pśibrjoga Rujanow jo 574 km. Jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana.
Kupa Rujany jo stwóriła až do 3. septembra 2011 gromaźe z kupu Hiddensee a někotarymi mjeńšymi kupami zastojniski krajny wokrejs Rujany z wokrejsneju stolicu Bergen auf Rügen. Z 4. septembra 2011 kupa Rujany jo źěl wokrejsa Pśedpomorska-Rujany ze wokrejsneju stolicu Stralsund.
Dalšne města su Sassnitz, Putbus a Garz/Rügen. Ale teke słušaju Baltiskomórske kupjele Binz, Sellin, Göhren, Baabe a Thiessow. Rujany se dla jich wšakich rědnosćow krajiny a dłujkich, drobnopěskojtych kupańskich brjogow wót wjele dowolarjow wopytuju.
Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 430
- ↑ W internetowem słowniku: Rügen
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 408


text:
Awgust
Awgust (tež: žnjenc; łaćonsce Augustus) je wosmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mjeno po łaćonskim Augustus Caesar. Prjedy měsac (kotryž prjedy měješe mjeno Sextilis, "šesty" (hlej september) měješe 30 dnjow; ale hdyž wón so dósta druhe mjeno po Augustus, so je jón wo jedyn dźeń podlěšował, zo by wón měł samsnu ličbu dnjow kaž julij, měsac mjenowany po Julius Caesar.
Awgust je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Knježna.
Awgust započe ze samsnym wšědnym dnju kaž februar jenož za čas přestupneho lěta.


text:
Sorby
Sorby (gůrnosorbsko godka: Serbja, dolnosorbsko godka: Serby), znůme tyż jako Łużyczany lebo Půłnocne Serby je stary zachodńosłowjański norůd, kery půmjyszkuje we wschodńij tajli Mjymcůw - mjymjeckij prowincyji Saksůńijo a Brandynburgijo na źymjach, kere sům znajůme jako Łużyca.
Godajům we dwůch fest podanych na śe godkach - gůrnosorbskij (pod ajnflusym czeskij godki) a dolnosorbskij (pod ajnflusym polskij godki) Uobje godki noleżům do grupy słowjańskij indoojropejskich godkůw. Sorbůw do kupy je kole 60 000, we wjynkszyj tajli sům protestantůma, mało tajla ś ńich wyznowo tyż katolicyzm.
Geografijo[Sprowjej]
Sorby půmjyszkujům we połedńowo-wschodńim kerůnku uod Berlina, przez teryny becyrkowe do grańice polsko-czeskij aże pod Drezno. Źymja łużycko uostała potajlowano na dwa geograficzne uobszary, kere we swojim historycznym żywobyću dycki bůły uod śe uodtajlowane, a co śe bez to chce pedźeć rozwijały śe we inkszych politycznych a społecznych warůnkach. Sům to Gůrno a Dolno Łużyca, ze kerych ta pjyrszo przinoleżała do Saksůńije (a mjała lepi we żywobyću społecznym a politycznym), a drugo do Prusůw.
Kulturalne cyntrům Gůrnyj Łużyce je Budźiszyn a Dolnyj Łużyce - Choćebuż. We ferwaltůngowym znoczyńu, Gůrno Łużyca je tajlům prowincyje Saksůńijo, a Dolno - Brandynburgijo. Sorby bůły na śyła przekludzane we becyrk Łaby, Berlina, a dźedźinowe teryny půmjyszkane uode downa uod Sorbůw půmjyńali uůńi na mjejske uobszary.


text:
Tutaj zbieramy linki do stron na któych jest muzyka filmowa
W kategorii „Muzyka Filmowa” proponuję umieszczać nie tylko muzykę z filmów ale również klipy wideo i nagrania studyjne. Myślę, że taki podział na nagrania „na żywo” i „w studio” pozwoli nam łatwiej znajdować to, czego szukamy. Ostatnio znalazłem w necie ten klip. Mam nadzieję, że Ci się spodoba…
Jeśli szukasz w necie muzyki filmowej, możesz użyć fraz:
muzyka filmowa, muzyka filmowa chomikuj, najlepsza muzyka filmowa, rmf muzyka filmowa, muzyka filmowa mp3, polska muzyka filmowa, radio muzyka filmowa, muzyka filmowa radio, muzyka filmowa gladiator, ennio morricone muzyka filmowa, muzyka filmowa ranking, wojciech kilar muzyka filmowa, chomikuj muzyka filmowa, muzyka filmowa nuty, nuty na pianino muzyka filmowa, rmf fm muzyka filmowa, muzyka filmowa download, muzyka filmowa online, muzyka filmowa polska, najlepsza muzyka filmowa ranking, najlepsza muzyka filmowa wszechczasów, radio internetowe muzyka filmowa, nuty muzyka filmowa, dobra muzyka filmowa, gladiator muzyka filmowa, muzyka filmowa do pobrania, jerzy matuszkiewicz muzyka filmowa, darmowa muzyka filmowa, muzyka filmowa chomikuj.pl, filmowa muzyka, najsłynniejsza muzyka filmowa, michał lorenc muzyka filmowa, zmierzch muzyka filmowa, polska muzyka filmowa mp3, muzyka filmowa ostatni mohikanin, muzyka filmowa ennio morricone, zygmunt konieczny muzyka filmowa, muzyka filmowa na telefon, najpiekniejsza muzyka filmowa, muzyka filmowa zmierzch, piekna muzyka filmowa, muzyka filmowa pobierz, youtube pl muzyka filmowa, enrico moricone muzyka filmowa, itp.


text:
Grynlandyjo
Grynlandyjo (Kalaallit Nunaat) – autůnůmične terytorjům zoležne Dańije pouožůne na wyspje uo tym somym mjańe, uo uobšaře 2175,6 tys. km² (nojwjynkšo wyspa na śwjeće), dekńyntej we 84% bez lůndolůd (ino 341,7 tys. km² je wolnych uod lodu) a uo ludnośći 57,1 tys (nojčyńśći sům to Eskimosy, keři zamjyškujům tyž půunocne rygjůny Alaski, Kanady i Syberyje).
We 1978 důński parlamynt přiznou Grynlandyje autůnůmijo. We 1985 wyspa wystůmpiua s Ojropejskij Wspůlnoty Gospodarčej a ńy je čuůnkym Uńije Ojropejskij. Grynlandyjo je čuůnkym Rady Nordyckij.
Stolicům Grynlandyje je Nuuk (důń.: Godthåb).


text:
Dwupuklato kamela
Dwupuklato kamela, inakszy baktryjůn (łać.: Camelus ferus) to je srogi parzistokopytny cyckocz, kery je dźiwokim zwjyrzym, co uůn żyje we strzodkowyj Azyji (Můngolijo a Chiny), atoli tyż jako chowny gadźina (Camelus bactrianus). Mo trocha rubszo budowa kej jednopuklato kamela (drůmedar), nale je myńszy atoli barzi kudłaty. Srogszo tajla dwupuklatych kamelůw żyje we ńywoli (przez 1,4 milijůna sztuk), nojsrogszo grupa dźiwokij gadźiny tygo gatůnku pomjyszkuje Pustyńa Gobi (ůng. 1000).
Dwupuklate kamele sům źelinożerne a przistosowane do żyćo na pjoskowym teryńe. Jejich futro chrůńi je uod źimna po ćmoku a uod gorkośći po jasnoku. We kłymbje majům uůne do 2 myjtrůw a jejich woga poradźi dolyźć do 725 kg. Poradzům strzimać bez wody bez pora dńůw, a ńyskorzi wyduldać jeji aże 120 litrůw naroz.


text:
Aralski jězor
Aralski jězor (kazachsce Apaл Teңiзi Aral teñizi; uzbeksce Orol dengizi; rusce Apaлbckoe Mope/Aralskoje more) je bjezwottokowy słony jězor w Srjedźnej Aziji, kotryž wobsteji wusušenja dla mjeztym z třoch dźělow. Z 1960-tych lět dowjedźe wužiwanje wody Amudarje a Syrdarje za powodźowanje hoberskich plahowanišćow bałmy k zesušenju a zapěskowanju něhdyšeho štwórty najwjetšeho jězora swěta. Tute wuwiće słuša k najwjetšim kunštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach čłowjestwa.
Powostanki Aralskeho jězora so namakaja w Turanskej nižinje, kotraž přisłuša Aralsko-Kaspiskej nurinje a leža w Kazachstanje a Uzbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobsteji wokolina jězora z pusćinow a połpusćinow. Wulki dźěl něhdy 68.000 km² wulkeje swětliny wody bu dźensa mjenowana jako nowa pusćina Aralkum.


text:
Nůmera
Nůmera je abstrakcyjno zacha, użiwano we matymatyce. Nojbarźi ajnfachowo idźe pedźeć, co nůmera uodpado na pytańy "wjela". Z anfanga używono do rachowańo wjelośći jakich zachůw – naturalno nůmera. Je do sporu, aże zero je naturalno nůmera eli ńy, kej przijmjymy co zbjůr naturalnych nůmerůw mo anfang uod zera, tak kożdo nastympno nůmera je srogszo uo 1. Dali můmy cołkowite nůmery - do uůnych zbjoru wlazujům ujymne nůmery, t.j. wszyjstke nůmery kere rachujymy uod zera co jedyn do zadku a dowomy uůnym ze przodku znok "-". Dali můmy wymjerne nůmery, je to zbjůr wszyjskich nůmerůw kere idźe zaszrajbować kej iloczyn ze tajlowańo przez śa dwůch naturalnych nůmerůw, przi tymu we mjanowńiku ńy idźe dać zera. Dali sům rzeczywiste nůmery, kerym idźe prziszrajbować jaki půnkt na uośi nůmerůw, do kerych wlazujům tyż ńywymjerne nůmery, kerych ńy idźe zaszrajbować kej uobyczny ułomek.
Skuplowane nůmery to je zbjůr do kerygo wlazujům rzeczywiste nůmery a wynukwjůne nůmery, uoznaczůne ze nůmerům, kerych jydnostkům je lo kerygo .
Sům tyż inksze roztomajte zbjory nůmerůw, jako algebrajiczne nůmery, ńilpotyntne nůmery, dopeltowe nůmery a inksze.
Zobejrzij tyż[Sprowjej]


text:
Józef Stalin
Józef Wissarionowič Stalin (rusce Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH Iosif Vissarionovič Stalin, * 6. decembrajul./ 18. decembra 1878greg.[1]; † 5. měrca 1953) bě sowjetski politikar. Wón bě diktator Sowjetskeho zwjazka wot 1941 hač do swojeje smjerće 1953.
Nóžki[wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 Iossif Dźugašwili so w zapiskach Uspenskeje cyrkwje w Gori jako dnja 6. decembra 1878 narodźeny mjenuje. Tutón datum pokaza so tež w jeho šulskim wuswědčenju, jeho wobšěrnej caristiskej policajowej kartajowej karće a wšěch druhich wobchowanych dokumentach předrewolucionarneje doby. Snadź pak bě jeho osetiske mjeno Soslan Dsugajew. Zo bu w policajowych aktach pod georgiskim mjenom Dźugašwili zapisany, móhł z jeho dźěłom jako wliwowy agent Ochrany pod georgiskimi nacionalistami zwisować, štož je Edward Ellis Smith w Der junge Stalin 1969 dokumentował. Stalin sam je hišće w lěće 1920 rukopisnje dnja 18. decembra 1878 jako datum narodźenja podał. Po tym zo přijimaše w lěće 1922 móc, je so datum bjez wujasnjenja k 21. decembra (po starej protyce 9. decembra) 1879 změnił, štož bě wotnětka w Sowjetskim zwjazku wužiwany a swjećeny datum.


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.
Przipisy


text:
Zjednoczůne Arabske Ymiraty
Zjednoczůne Arabske Ymiraty, Państwo Zjednoczůnych Arabskich Ymiratůw (ar.: الإمارات العربيّة المتّحدة) – państwo we Azyji, na Bliskim Wschodźe, na Půłwyspje Arabskim nad Perskům Zatokům a Uůmańskům Zatokům. Skłodo śe ze śedmju ymiratůw: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Ajman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma a Fudżajra. Grańica mo s Saudyjskům Arabijům, Katarym a Uůmůnym.
We VII stoleću teryn ZAY zajyńi muzułmany, pynetracyjo ojropejsko uod XVI stolećo (wuůnczas pora fortůw założyli sam Portugalczyki). We XVII stoleću tajlůng sztrefůw ajnflusu mjyndzy Portugalijům a Uosmańskům Turcyjům. We 1892 Wjelgo Brytańijo szrajbowała traktaty ze wszyjskimi ymiratůma, podle kerych uůna uodpadoła za jejich zagrańiczno polityka. Mjanowano to bůło Traktatowy Uůmůn, a rzůndźiła ńim rada śedmju ymirůw. We lotach 60. XX wjeka Traktatowy Uůmůn wzbogaćił śe skiż eksploatacyji ropy naftowyj. We 1968 Wjelgo Brytańijo uodgłośiła co wycofo swojo armijo, a ymiraty uogłośiły powstańy Federacyje Arabskich Ymiratůw, do keryj wlazowały tyż Katar a Bahrajn. We 1971 wylozły s Federacyje Bahrajn, Katar a Ras al-Chajma, kere proklomowoły własne państwa. Reszta ymiratůw utworzůła Zjednoczůne Arabske Ymiraty. Rok ńyskorzi, we 1972, Ras al-Chajma przistůmpiła do tyj Federacyje nazod.
Terozki je to jedyn s nojbogatszych a nojgibćij rozwijajůncych śe krajůw śwjata. Dochůd narodowy na mjyszkańca wynośi ůng. 28 tyś. USD. We gospodarce i terozki sroge znoczyńe mo ropa naftowo a jeji rafinacyjo, nale rozwijo śe tyż nowe technologije a inwestuje we turystyka.
Skiż srogigo zapotrzebowańo na śiła roboczo, przilozło sam kupa ymigrantůw a terozki Araby a Persy to yno 42% mjyszkańcůw ZAY. Reszta ludźi to ymigranty, głůwńy s połedńowo-wschodńij Azyje, Indji a Bangladeszu.
Prawo sam je uoparte na islamje a je fest surowe, uorzekano je kara śmjerći, we tym za buzeranctwo.


text:
Pòrtal Kòreja
Kòreja to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi Azëji, greńcząca òd zapôdu z Chinama a z Ruską òd norde ë Japòńską przez Kòrejańską Gardzelëznã. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru".
To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W
1905 rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japòńską ë 5 lat pózdze òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska Sowiecczégò Związkù ë USA ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, Nordową ë Pôłniową Kòrejã z grańcą midze nima na równoleżnikù 38 o.
Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach.
W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno
Kòrejanów, co gôdają jednym jãzëkã zwónym kòrejańsczim a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu hangeul.
Wëbróny artikel
Kòrejańsczi jãzëk (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: Pôłniowi ë Nordowi. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji Yanbian w Chinach. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w Rusczi, Chinach, Aùstralëji, USA, Kanadze, Brazylëji, Japòńsczi a slédnio téż na Filipinach.
Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy
ałtajsczich jãzëków, jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu SOV w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z chińsczégò jãzëka abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów.
Wëbróny òdjimk
Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô
dynastëji Joseon. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima gwanbok (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów Pôłniowi Kòreji.
Wëbrónô biografija
béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ( Jang Yeong-sil 1392- 1910). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla Sejonga Wiôldżégò znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon.
Czë wiész, że...
...pierszô zwada midze
Ruską a Kòreją miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną Sin Ryu dobéłë nad wòjskama Rusków w 1650?
...
Pôłniowô Kòreja bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu?
...Hotel Ryugyong w
P'yŏngyang ( Phenianie), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony?
...
Jikji (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką?
Kòrejańsczé słowò
jeséń
Nie widzysz kòrejańsczéch céchów - zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë


text:
Kazachstůn
Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. ҚaзaқcTaH, ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы; rus. KaзaxcTaH, Pecпyблиka KaзaxcTaH) – państwo ležůnce tajlowo we Ojropje (5,4% powjyřchńi – teryny na zachůd uod řyki Emba) a tajlowo we Azyji, powstoue we 1991 we wyńiku rozpadu SSSR. Grańičy s nastympujůncymi państwami: Chinůma (1460 km grańicy), Kirgistanym (980 km), Turkmyńistanym (380 km), Ůzbekistanym (2300 km) a Federacyjům Rosyjskům (6467 km). Uůnčno dugość grańic Kazachstanu wynośi 12 187 km. Kazachstan mo tyž dostymp do nojwjynkšygo jeźora śwjata – Mořa Kaspijskigo na dugośći 2340 km.