text:
Škódow (Halštrowska Hola)
Škódow[1] (hornjoserbsce tež Škodow; němsce Scado) bě delnjołužiska wjes we Wojerowskim wokrjesu. Wjes bu w lěće 1964 za Košynsku brunicowu jamu wotbagrowana, při čimž dyrbjachu so po hamtskich ličbach 240 wosobow přesydlić, zwjetša do bliskeje Košyny, Złeho Komorowa a Lubuša.
Po Škódowje pomjenowany je dźensa tak mjenowany „bydlenski přistaw“ z płuwacymi chěžemi při Lejnjanskim jězorje.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes ležeše we Łužiskej holi něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Złokomorowskeho stareho města a jedyn kilometer sewjernje Lejnoho při Złokomorowskej Młynskej hrjebi, promjenju Čorneho Halštrowa. Běše na třoch bokach wobdata wot lěsa. Mjez Škódowom a Lejnom běžeše wot lěta 1815 zarjadniska hranica mjez Braniborskej a Šleskej. Mjeztym zo słušeše Škódow do Kalawskeho wokrjesa w knježerstwowym wobwodźe Frankobrod/Wódra, bě Lejno dźěl Wojerowskeho wokrjesa, kotryž přisłušeše knježerstwowemu wobwodej Lěhnica. Po Druhej swětowej wójnje bu Škódow do Wojerowskeho wokrjesa přerjadowany.
Susodne sydlišća běchu Košynka na zapadźe, Parcow (†) na wuchodźe, Lěska a Zasrjew (†) na sewjeru kaž tež Lejno, Ptačecy a Lubuš na juhu. Na městnje něhdyšeje wsy nadeńdźe so dźensa Lejnjanski jězor.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne naspomnjenje jako Schkada pochadźa z lěta 1410. Serbske słowo „škoda“, z kotrehož bu wjesne mjeno wotwodźene, pochadźa prěnjotnje z němčiny. Tule bu pak němske mjeno wot serbskeho wotwodźene. Tute poćahuje so pak na połoženje chuduškeje wjeski na njepłódnej pódźe, pak na wosobowe mjeno Škoda. Ležownostne knjejstwo w Škódowje wukonješe ryćerkubło we wsy, kotrež běše wot 1792 hač do Prěnjeje swětoweje wójny we wobsydstwje swójby Nadeborn a bu potom wot Ilse Bergbau-AG přewzate, kotrejž słušeše mjeztym wjetši dźěl wsy a ratarskich płonin.
Cyrkwinsce słušeše Škódow hač do lěta 1876 do Złokomorowskeje wosady a bu w tutym lěće přefarowany do Lejnoho, sprěnja dla wo wjele krótšeho puća a zdruha dla serbskich božich słužbow, kotrež so tamle hišće husćišo wotměwachu.
Wot 1961 słušeše dotal samostatna gmejna do susodneho Lejnoho.[2]
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Mukowej statistice měješe Škódow srjedź 1880tych lět 142 wobydlerjow, kiž rěčachu wšitcy serbsce.[3] Samo wobsedźer ryćerkubła rozumješe a rěčeše po Mukowych podaćach trochu serbsce. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 – někotre lěta do wotbagrowanja – hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 17,8 %.[4] Mjez nimi běchu hišće štyri serbske dźěći a młodostni; dźesać žonow nošeše hišće serbsku drastu Wojerowskich kónčin.
Najwjetšu ličbu wobydlerstwa měješe wjes w lěće 1925, jako bydlachu tule 265 ludźi.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frank Förster: Verschwundene Dörfer im Lausitzer Braunkohlenrevier. [=Spisy Serbskeho instituta 8] Wobdźěłane a rozšěrjene wudaće, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 261–265, ISBN 978-3-7420-1623-2.
- Margarete Donath: Kindheitserinnerungen aus Scado (seit 1917). W: Lětopis C 24 (1981), str. 85–116.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Scado/Škódow w Archiwje zhubjenych wsow (dsb.) (němsce)
- ↑ Škódow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [247 wobydlerjow, z nich 34 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 6 z pasiwnymi, 4 serbske dźěći a młodostni, 203 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


c: text/html

text:
Materialije
předłoha wot Ličbowy puć zeznać
zwónčk
Přihot
Ličbowe wobrazy jako ličbowy puć na zemi wukłasć, ale nic kruće přičinić.
Přewjedźenje
Tutu hru móžeće přewjesć, hdyž su wšě dźěći ličbowy puć zeznali a móža wěsće (sicher) wot 1 do 10 doprědka a wróćo ličić. Při tutym zwučowanju na ličbowym puću pomjenuja dźěći ličbu, kotraž je zakryta. Hra měła so tak často kaž móžno přewjesć, doniž wšě dźěći ličby pomjenować zamóža, bjeztoho zo přeco pola jedyn ličić započnu. Ličić wot kóždeježkuli ličby (das Zählen von einer beliebigen Zahl aus) je wažna kmanosć, kotraž so z tym spěchuje.
Wšě dźěći sydnu so w jednym rynku pódla wukładźeneho ličboweho puća. Jedne dźěćo so wuzwoli a stupi so před ličbu 1. Kubłarka prosy dźěćo woči začinić. Druhe dźěćo wobroći jednu ličbu tak, zo je ličba nětko zakryta. Hdyž zazwoni zwónčk, wotewrěje čakace dźěćo swojej woči a najprjedy zakrytu ličbu wótře pomjenuje. Potom hakle zakrytu kartu wobroći. Jeli dźěćo ličbu njewě, da wone kubłarce znamjo a wona jemu mjelčo pytanu ličbu do wucha šeptnje. Tež druhe dźěćo móže pomhać a wotpowědnu ličbu přišuknyć.
Na kóncu liča wšitcy zhromadnje ličbowy puć wot zakryteje ličby wróćo hač do 1 abo doprědka do 10. Tu kubłarka rozsudźi, do kotreho směra so liči. Pyta-li so na přikład ličba 8, potom ličće wot 8 wróćo do 1. Dźěćo, kotrež je měło ličbu mjenować, dźe ličbowy puć we wotpowědnym tempje pódla wobrazowych kartow wróćo a liči tohorunja wótře sobu. Móžeće so dźěćo tež prašeć, hač chce same wótře ličić abo zhromadnje z tamnymi dźěćimi.
Dokelž njejsu karty při tutej hrě na zemi kruće přičinjene, běži wone pódla wobrazowych kartow a nic na nich ličbowy puć doprědka abo wróćo.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Łužiske hory
Łužiske hory (němsce Lausitzer Bergland, čěsce Šluknovská pahorkatina) je hórkata srjedźohorinska krajina w sakskej Hornjej Łužicy mjez Sakskej Šwicu na zapadźe a Łužiskej Nysu na wuchodźe. Na juhu přechadźeja do Łužiskich horin. Jich němski dźěl - Žitawske horiny - so zwjetša k Łužiskim horam přiličuje. Po krajinje słušeja tež Šluknowski wuběžk (němsce Schluckenauer Zipfel, Böhmisches Niederland, čěsce Šluknovsko) k Łužiskim horam. Łužiske hory su dźěl horinskeho pasma Sudetow.
Geologija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Łužiske hory su najwjetša granitowa kónčina w srjedźnej Europje. Tuta saha tež hišće dźensa hač do pólskeho teritorija Hornjeje Łužicy na wuchod wot Łužiskeje Nysy. Byrnjež kamjenizny poprawom geologisce granodiority byli, je so tola pomjenowanje Łužiski granit zadomił. Wottwarjowachu a wottwarjuja so jón we wjacorych skałach a su jako přirodne dźěłowizny daloko rozšěrjne.
Jasnje młódše hač granity su zbytki staršich wulkanow z terciera. Dołhi rjećaz wulkaniskich horow wot Čěskich Srjedźohorin přez Łužiske horiny pokročuje so we Łužiskich horach hač k Łužiskej Nysy. Tajke bazaltowe hory su na př. Kotmar, Lubijska hora a Sedło.
Najwuznamniše geologiske dislokaciske pasmo je Łužiske přesunjenje, při tutym přesunjenju je so granitowa plečica Łužicy nad pěskowc na juhu sunyła. Hórnistwowe pospyty we Łužiskich horach běchu njedostatka na rudach dla mało wuspěšne. Město toho bě tuta kónčina něhdy centrum granitoweje industrije w Němskej. We formje plesternakow, chódnikowych plečicow, płotowych stołpow, elementow fasadow a m.w. so tutón material w cyłkownym srjedźoněmskim rumje namaka.
Topografiske wopisanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Powjerchowe formy su jasnje rozčłonkowane. Łužiske hory zestajeja so z třoch hórskich pasmow, kotrež běža wot wuchoda do zapada. Mjez nimi ležetej dwě šěrokej dólnej wani. Najsewjerniši hórski rjećaz stupa nahle z Łužiskich honow horje. Najmarkantniše hory wot wuchoda do zapada su Rubježny hród pola Dažinka (541 m), Čornobóh (556 m), Lubin (432 m), Mnišonc (447m), Wulki Pichow (499 m), Honak (němsce: Hoher Hahn) pola Trjechowa (446 m) a Pinč (němsce Klosterberg) pola Zemic-Tumic (394 m).
Na juhu wot jich leža w dólnej wani: Kumwałd, Wjelećin a Wjazońca. Druhi hórski rjećaz rozpřestrěwa so wot Běłoboha (499 m) přez Pikowsku horu (486 m), Chołmy (487 m), Weifaer Höhe (505 m) do Sokolnika, kotryž je z 589 metrami najwyše wuhorbjenje Łužiskich hór.
Na juhu wot tutoho hórskeho rjećaza leža zaso w dole: Nowosólc-Horni Hródk, Wopaka, Hołbin, Załom nad Sprjewju a Wołbramecy. Třeći hórski rjećaz twori zdźěla statnu mjezu z Čěskej a započina so při Kotmarju (583 m), pokroči přez Schlechteberg (486 m), Taubenberg (458 m), Brandbusch (443 m), Hutberg pola Wołbramec (503 m), Hoher Hahn pola Langburkersdorfa (528 m) hač k Ungerej (538 m).
Hohwald, ze swojimaj wjerškomaj Sokolnik a Hoher Hahn pola Langburkersdorfa, je najwjetše zwisowace lěsnišćo (na 30 km²) we Łužiskich horach, tu pada tež najwjace spadkow a w zymje su tu najwjetše sněhowe wysokosće tuteje kónčiny. Hłowna rěka we Łužiskich horach je Sprjewja, kotraž so pod Kotmarjom wužórli a najprjedy wot wuchoda do zapada přez Habrachćicy, Nowosólc-Horni Hródk, Hołbin hač do Załomja běži. Wottud wobroća so na sewjer a twori mjez Chołmami a Weifaer Höhe pola Šěrachowa jako šumjaca horinska rěka wuski předrjeńčny doł přez srjedźny hórski rjećaz. W meandrach přeprěkuje potom sewjernu dólnu wanju pola Korzymja, Rozwodec a Jiłoc. Tu so w šěršim dole předrěw přez sewjerny hórski rjećaz započina, a naposledk docpěwa Budyšin.
Doły Łužiskich hór a južneje Hornjeje Łužicy su husće wobsydlene a zatwarjene. Hdyž so wot Wjazońcy po B98 a B96 přez doły do Žitawy jědźe, da wostawaš na něhdźe 60 km dołhej čarje faktisce stajnje w zwisowacym sydlišću, dokelž tu sydlišća kaž na parlowu šnóru stykane leža a jedne do druheho přechadźa.
Łužiske hory su tež hłowna kónčina Hornjołužiskeje narěče z typiskim jazykowym Rrr, praja, zo ludźo maja "a Radl a dr Gurgl" (serbsce koło w kyrku) a tu je tohorunja wjele chěžow ze stołom – domy, kotrež słowjanske kładźite twarstwo a němske tykowane twarstwo w sebi zjednoćeja.
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text: Póstny čas je skoro nimo a jutry steja před durjemi. Wikowarjo, wočakowacy hižo měsacy dołho rozwuzdźenych kupcow, wyskaja wótřišo hosianna! hač někotryžkuli křižer. Stajnje znowa je křesćanam najwyši swjedźeń – znajmjeńša měł jim to być –, ale tež wěriwym druhich nabožinow a ateistam z přičinu, so tele dny na puć podać a so runja hodam w kole swójbnych nałožkam, wašnjam a komercej wěnować. Štyri zaručene swobodne dny pospochi wšak maš jenož jónu wob lěto! Zatykane awtodróhi su při tym prěni stopjeń njenapjateho mjerzanja. Tež železnica reaguje a poskića wosebity serwis z garantiju nablaku wupředatych potuńšenych jězbnych lisćikow za njedypkowny přichad w přepjelnjenych kupejach.


text:
Gauck hižo njekandiduje
Berlin. Zwjazkowy prezident Joachim Gauck njeje za dalšu wólbnu dobu hižo k dispoziciji. To je 76lětny dźensa w Berlinskim hrodźe Bellevue připowědźił. Hłowna přičina je jeho staroba, štož wjedźe k pobrachowacej energiji a witaliće, Gauck rozłoži. Noweho zwjazkoweho prezidenta wuzwola w februaru 2017. Gauck je wot lěta 2012 w zastojnstwje.
Ćežko městna wobsadźić
Lipsk. Sakska ma wulke ćeže, planowanych 1 200 nowych wučerskich městnow wobsadźić. W kultusowym ministerstwje je drje 1 700 požadanjow dóšło, tola jenož dwě třećinje z nich su studowani wučerjo, zdźěli rěčnik ministerstwa Dirk Reelfs. 70 procentow zajimcow chcyło do Drježdźan abo Lipska. Nimo toho maja mnozy mjeztym lěpše poskitku w druhich zwjazkowych krajach.
Olympiada na šuli


text: Za lětnik 69 móžu wam někotre nowosće za Rozhlad připowědźić. Hižo w januarskim čisle namakaće prěni dźěl dweju noweju serijow. Mjenowědnik Walter Wenzel bjerje was sobu na ekskursiju k našim korjenjam a rysuje serbske kulturne stawizny na zakładźe mjenow. To je dobre wudospołnjenje k wustajeńcy w Budyskim Serbskim muzeju wo zažnym słowjanskim srjedźowěku, hdźež wěnuja so temje z wida dopóznaćow archeologije a předstajeja rekonstrukcije archeologiskich namakankow. Rozhłosowy žurnalist Claus Fischer je hižo te abo tamne wusyłanje wo serbskej hudźbje za němski rozhłós zhotowił. Za Rozhlad je nětko krótki zarys serbskich hudźbnych stawiznow zestajał. Pod titulom „Wot lubosćinskeho spěwa k awantgardźe“ pisa wón wo wubranych serbskich komponistach.


text:
Fizyka
Fizyka (ze gr. φύσις physis - "natůra") – nauka uo przirodźe we nojszyrszym znoczyńu tygo słowa. Fizykery podszůkujům właśćiwośći a půmjany materje a energje a tyż uoddźoływańy mjyndzy uůnymi. Do uopisu zjawisk fizycznych używajům wjelgośći fizycznych, wyrażonych ze půmocům pojyńć matematycznych, takich kej liczba, wektor, tensor.
Fizyka je mogebne potajlować na fizyka tyjorytyczno a ekszperymentalno. Fizyka tyjorytyczno zajmuje śe uogůlńańim, a interpretowańym danych ekszperymentalnych. Fizyka ekszperymentalno zbjyro dane s ekszperymentůw, a weryfikuje tyjorje.


text:
Dobyćerjo prěnjeho idejoweho wubědźowanja Sakskeho fondsa Čiń sobu su jasni. Juryje štyrjoch kategorijow su dohromady 613 z 1 520 zapodatych projektowych idejow mytowali. We Łužicy je jich 359, z nich 43 we wosebitej kategoriji „Łužica – žiwa dwurěčnosć“. Serbske ideje pak su zdobom Myće MINT, ReWir a Myto mobility dobyli.
Berlin (dpa/SN). Hladajo na žadanje sakskeho ministerskeho prezidenta Michaela Kretschmera (CDU), skónčić sankcije přećiwo Ruskej, je zwjazkowy nutřkowny minister Horst Seehofer (CSU) přiznał, zo su na wuchodźe a zapadźe rozdźělne nastajenja k Ruskej. „Dyrbimy so chutnje a měrnje z nimi zaběrać“, Seehofer nowinarjam rjekny. Kretschmer bě sej na swojim wopyće w Pětrohrodźe kónc zapadnych sankcijow žadał a za to z rjadow unije wjele kritiki žnjał.
Maas bjez wuslědkow
Teheran (dpa/SN). Pospyt zwjazkoweho wonkowneho ministra Heika Maasa (SPD), mjezynarodne atomowe zrěčenje z Iranom tola hišće wuchować, njeje žane konkretne wuslědki wunjesł. Po rozmołwach z iranskim kolegu Mohammedon Dshawadom Sarifom a prezidentom Hassanom Ruhanijom wosta konflikt njerozrisany. Iran žada sej kónc sankcijow USA a wočakuje, zo Europjenjo ćišć na USA wukonjenja.
Kanclerskeho kandidata wolić
Würzburg (B/SN). Němski katolski biskop ekumeny Gerhard Feige je po pohrjebje 91lětneho něhdyšeho Würzburgskeho biskopa Paula Wernera Scheele na to pokazał, zo bě njeboćički w swojich poćahach k reformaciskim cyrkwjam a wosebje w dialogu ze starokatolskej cyrkwju kaž tež k orientalsko-ortodoksnym cyrkwjam do přichoda pokazowace po-srědkowanja zdokonjał. „Jeho ekumeniske skutkowanje njech je nam nadawk, w boju wo jednotu wěry njepopušćić.“
Počesća Angelu Merkel
„Łužyca“ je zajimcow na zjawnu diskusiju wo přichodźe delnjoserbšćiny přeprosyła. Najwažniši wuslědk wječora minjeny štwórtk w Choćebuskim měšćanskim domje je, zo trjebamy jasny koncept.
Choćebuz (HA/SN). Diskusija wo wuslědkach ewaluacije serbskeje wučby na braniborskich šulach a scyła wo přichodźe serbskeho šulstwa a serbskeje rěče w Delnjej Łužicy dale dźe. Po tym zo su so serbske institucije a Domowina z wuslědkami ewaluacije na njezjawnym zarjadowanju spočatk apryla zaběrali a serbske wučerki a serbscy wučerjo w meji wo nich internje rěčeli, je nětko tež redakcija delnjoserbskeho telewizijneho magacina Łužyca do wažneho dialoga zapřimnyła. Něhdźe 80 ludźi bě minjeny štwórtk přeprošenje magacina na zjawnu diskusiju wuslědkach ewaluacije serbskeje wučby na šulach Braniborskeje do Choćebuskeho měšćanskeho domu sćěhowało, mjez nimi tež mnozy chowancy Delnjoserbskeho gymnazija Choćebuz a jich starši.
Brüssel/Berlin (dpa/SN). Europska unija drje swój zaměr nastupajo klimje přichilene energije hač do lěta 2020 njedocpěje, dokelž jich produkcija w Němskej a druhich krajach chromi. Na to pokazuje Euroski zličbowanski zarjad we wčera wozjewjenej pruwowanskej rozprawje. Fachowcy kritizuja spěchowansku politiku a žadaja sej wjace wobdźělenja wobydlerjow, awkcije za wutwar kapacitow, wottwar běrokratiskich zadźěwkow a lěpše milinowe syće.
EU bě sej w boju přećiwo změnje klimy zaměr stajiła, hač do lěta 2020 pjećinu wšeje trěbneje energije z wobnowjomnych žórłow zdobyć. Hač do lěta 2017 bě po rozprawje 17,5 procentow docpětych. Jědnaće z cyłkownje 28 statow EU je swoje zaměry hižo docpěło.
Němska dyrbjała so runja sydom dalšim krajam bóle napinać, by-li swoje cile hač do 2020 docpěć chcyła, sej pruwowarjo žadaja. Šěsć dalšich krajow drje je dospołnje misnje. Hladajo na hłowny zaměr EU je zličbowanski zarjad skerje skeptiski, kaž z Brüssela rěka.
Wojerecy (dpa/SN). Krajnej knježerstwje Sakskeje a Braniborskeje stej dźensa na Wojerowskim hrodźe zhromadne kabinetne posedźenje přewjedłoj. Při tym dźěše w prěnim rjedźe wo strukturnu změnu we Łužicy. Nimo sakskeho ministerskeho prezidenta Michaela Kretschmera (CDU) a braniborskeho knježerstwoweho šefa Dietmara Woidkeho (SPD) wobdźěli so tež šef Berlinskeho kanclerskeho zarjada Helge Braun (CDU). Planowane bě podpisać kooperaciske zrěčenje, zo bychu rólu Łužicy jako městnosć spěchowanja sylnišo wuzběhnyli. Do posedźenja zetkaštaj so knježerstwowaj šefaj z něhdźe 30 šulerjemi Leona Foucaultoweho gymnazija we Wojerecach, zo byštaj z nimi wo temje „Łužica – naša domizna w lěće 2038“ diskutowali kaž tež přeća a wočakowanja młodostnych na wědomje brałoj.
K samsnej temje wupraji so Woidke tež w rańšim magacinje sćelaka ARD. Wón potwjerdźi, zo je strukturna změna nastupajo skónčenje zmilinjenja brunicy we Łužicy wšotowaršnostny nadawk.
12. błótowske bajowe nocy Serbskeho ludoweho ansambla pod Bórkowskej Bismarckowej wěžu su swjatkowny kónc tydźenja něhdźe 5 000 hosći wulce zahorili.
Bórkowy (MiH/SN). Hižo do poprawneho předstajenja hłowneho programa SLA je štabrowe dźiwadło Incanto publikum wobkuzłało. Něhdźe 2 000 hosći dožiwi na premjernym sobotnym wječoru předprogram z pěsnjemi a rejemi „Lipa-dźěći“, ansambla Dźěćaceho a wuknjenskeho domu „Lipa“ w Bórkowach. Na wšěch třoch dnjach su dźěći hosći bajowych nocow spěwajo z „Witajśo k nam“ strowili. Wot spočatka šulskeho lěta bě 20 holcow a hólcow pod nawodom Ivy Schultchen a Michaela Apela za wustup zwučowało. Nimo nich pokazachu tež šulerki a šulerjo Kśišowskeje (Krieschow) zakładneje šule a Němsko-Serbski ansambl Choćebuz swoje reje na serbske žiwjenske wašnje. Wot moderatora Christiana Matthéeja zhonichu přitomni tójšto zajimawosćow wo slědowacej inscenaciji. Tak mjez druhim, zo w bojowych scenach Markus Schulz z Choćebuskeho policajskeho jěchanskeho towarstwa sobu skutkuje.
Wólnočasni wolejbulisća z Radworja su 10. turněr wo pokal spěchowanskeho towarstwa Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB) w sportowni tamnišeho šulskeho a zetkawanskeho centruma mjez šěsć wobdźělenymi cyłkami dobyli.
Předposlednja stacija turněrow serije „top-šěsć“ při wysokim saku skónči so w Budyšinje z dalšim wuspěchom najmłódšeho mustwa. Wólnočasni wolejbulisća ST 1922 Radworja dobychu wšitke partije wo pokal spěchowanskeho towarstwa SGB a zakitowachu tak lońše prěnje městno. Dramatiski bě wukónc finalneje hry, w kotrejž so Radworčenjo přećiwo wólnočasnemu mustwu Viktorije Worklecy z 18:16 snadnje přesadźichu.
Budyšin (SN/JaW). Rozmyslowanja, kak wužiwać areal při Lawskich hrjebjach a rumnosće Budyskeho Serbskeho domu, su přewšo rozdźělne. To wujewi idejowa dźěłarnička Załožby za serbski lud minjeny pjatk w Budyskim Serbskim domje.
35 zajimcow bě přeprošenje direktora Załožby za serbski lud Jana Budarja sćěhowało. A woni rozjimachu najwšelakoriše ideje. W srjedźišću steješe nadawk, zo ma Serbski institut (SI) ze swojim archiwom nowy domicil dóstać. Tež přičinu planowaneho projekta a zo je nuznje trjeba reagować, Budar hišće raz rozłoži. „Serbski institut je lěta 2015 wo pomoc wołał, smy so z naležnosću rozestajeli“, Budar podšmórny. Rozsudźene a kupjene dotal hišće ničo njeje, wón potwjerdźi.


text:
Sobotu je němska koparska wubranka muži na europskich mišterstwach štwórćfinalnu hru přećiwo Italskej po třělenju jědnatkow dobyła a so za połfinale kwalifikowała. Helena Bětnarjec chcyše wot serbskich młodostnych wědźeć, hdźe a z kim su kopańcu hladali a hač je so jim hra lubiła.
Fabian Ćěsla z Hórkow: Mój tip běše 2:1 za Němsku. Hra běše jara napjata a Němcy mějachu dosć móžnosćow. Wulku chwalbu našim koparjam. Běch w tym času na kwasu, wjele ludźi pak – mjez nimi tež ja – je so wězo za kopańcu rozsudźiło a Němcam palcy tłóčiło.
Jurij Šiman z Budyšina: Sym hru ze „Škitnikami“ (Škit Budyšin wolejbul) pola kumpla hladał, tež moja sotra a jeje přećel běštaj pódla. Sam njemějach žadyn tip, ale ći tamni w kole twjerdźachu na 2:1 za Němsku w podlěšenju. K hrě dyrbju rjec, zo su Italčenjo derje škitali, Němcy tež. W partiji pak bě mjenje tempa hač před lětomaj. Jědnatki běchu najwjetši krimi, kajkiž sym hdy dožiwił – to bě łoskoćiwa naležnosć ze zbožownym wukóncom, při čimž je lěpše mustwo dobyło.
K stoćinam Jurja Brězana 9. junija su někotre regionalne nowiny Sakskeje a Braniborskeje a Berlinski dźenik Neues Deutschland wobšěrne hódnoćenja jeho žiwjenja a literarneho tworjenja kaž tež pokazki na jeho počesćenja k jubilejej wozjewili. Podawamy tu někotre wujimki z přinoškow. Telewizija MDR wusyłaše 9. junija poetisku dokumentaciju wo jubilaru „Muž w brězach“ a DEFA-film „Čorny młyn“.
Wulki literat a mysler
Połni dźaka za wotewrjenosć podachu so ludźo po wopytanju domu Jurja Brězana w Hornim Hajnku zaso domoj. Měrćin Weclich je so někotrych za jich zaćišćemi prašał a za tym, kotry poćah k Brězanej maja.
Sabine Dzibok ze Steiny pola Kamjenca: Mi so wosebje wobrazniwa rěč Jurja Brězana lubi. Buch přez někotre přinoški w nowinach na jeho narodniny skedźbnjena, čehoždla so rozsudźich, hromadźe z přećelku z Wotrowa tónle dom wopytać, w kotrymž je wón žiwy był a dźěłał. Bě mi wažne, tež jeho wobswět zeznać. Wšo bě jara awtentiske.
Jurij Kubica z Hornjeho Hajnka: Běchmy z Jurjom dźě přeco w dobrym susod- stwje žiwi a tuž wužich přiležnosć, k česći jeho stotych narodnin zaso jónu do jeho chěžki załožić. Je derje, zo su ludźom durje domu wočinili, zo widźa, kak je wón žiwy był a pisał.
Šulerjo 9. lětnika Ralbičanskeje Serbskeje wyšeje šule wukonjeja tuchwilu dwutydźenski powołanski praktikum. Alena Belkotec je so pola někotrych za prěnimi nazhonjenjemi wobhoniła.
Dawina Suchec, DDV medijowa skupina, Drježdźany: Pozdźišo chcyła so z medijowej designerku stać. W tymle a přichodnym tydźenju zhonju, kak dadźa so wobrazy z profesionalnymi programami wobdźěłać. Mjez druhim budu samostatnje flyery zestajeć. Mi so tule lubi, sobudźěłarjo su přijomni a mi rady wo swojim powołanju powědaja.
Marija Domaškec, katolska pěstowarnja „Alojs Andricki“, Radwor: Staram so w běhu praktikuma wo dźěći, pěstuju je a zabawjam so z nimi. Do mojich nadawkow słuša tež, dźěći na připołdniši spar přihotować. Wězo je to napinace, mam pak z toho přiwšěm wjele wjesela. Tónle praktikum dyrbi być fundament za moje pozdźiše wukubłanje na kubłarku.
Wito Meškank ze St. Godeharta Eimbeckhausena piše k přinoškej „Cyrkwje njeměli předać“ w SN z 10. meje 2016:
Berlinski ewangelski biskop Dröge mjenuje předań prózdnych cyrkwjow, je „pozłoćić“. Chiba přitrjechi to za ewangelske cyrkwje, ale na přikładach biskopstwow Hildesheima w 1990tych lětach, Limburga a Kölna spočatk 2000tych lět, Berlina kónc 2000tych lět a Hamburga dyrbjeli spóznać, zo katolikojo z nuzy jednaja. Snadź hodźi so mobiliar wosadźe přewostajić, kotraž je swój přez wójnu, kaž w Chorwatskej abo Syriskej, zhubiła. Twarjenje a ležownosć pak zawjazujetej dale na městnje rozsudźić a jednać. Swjaty křiž móhł dale z wěže do kraja hladać. Cyrkej njehodźi pak so jeno z lutymi pjenjezami stabilizować, zo njeby so zwjezła, ale přewažnje z tym, zo ju wužiwamy.
Jean
Kudela
Foto:
Alfons
Wićaz
W diskusiji podawa francoski přećel Serbow Jean Kudela mysle k aktualnemu połoženju we Łužicy ze swojeho, Pariskeho wida. Jedna so wo měnjenje jednotliwca, kotrež njekryje so w kóždym padźe z tym redakcije:
Někotři čitarjo budu so snano hóršić: „Kak zwěri sej tónle wukrajnik schroblić, so do našich nutřkownych naležnosćow měšeć! Njech so wón na swoje akademiske dźěło wobmjezuje!“
Znaju Serbow a Łužicu nimale 40 lět a přednošowach wo serbskej kulturje a rěči 30 lět na Statnym instituće za wuchodne rěče a kultury (INALCO) w Parisu. Hižo cyłu tu dobu dóstawam a čitam Serbske Nowiny, Rozhlad a Nowy Casnik, štož dźerži mje w zwisku z mojimi lubymi Serbami. Nimo toho mam přećelow, kotřiž mje wo situaciji w Serbach informuja. „Łužica je moja druha domizna“, praji dr. Zbigniew Gajewski znaty přećel Serbow — to móhł ja tež prajić.
Tež spisowaćel Křesćan Krawc rozmysluje wo aktualnym połoženju w Serbach a wo naležnosći Serbski sejm. Jeho mysle tule dokumentujemy. Jedna so wo měnjenje jednotliwca, kotrež njekryje so w kóždym padźe z tym redakcije:
Hdyž so rozdwojenja, wadźeńcy a boje wo legitimowane zastupnistwo Serbow njeskónča, so my Serbja – byrnjež w zbytkach přeco něšto wot nas zwostanje – w kategoriji žiwych narodnosćow we wotwidźomnym času zhubimy. Bjez wulkeho hódnoćenja, sudźenja, bjez wumjetowanja dyrbja so přećiwo sebi wojowace kruhi, gremije a wosoby do zhromadnosće namakać.
Pawoł Rota z Ralbic podawa trěbne wudospołnjenje rozprawy w februarskim Věstníku wo powójnskich podawkach w Róžeńčanskej šuli nazymu 1945:
Zajimowani čitarjo Serbskich Nowin wědźa, zo jim Mikławš Krawc-Budyski prawidłownje rozprawja, što w Praze wuchadźacy měsačnik Česko-lužický věstník ze Serbow piše. K powěsći w februarskim wudaću wo „stawkowanju serbskich dźěći přećiwo němskim wučerjam w Róžeńće a w Ralbicach nazymu 1945“ chcył něšto dodać. Wo Ralbicach wšak ničo njewěm. W Róžeńće sym to dožiwił.
Wuchadźišćo: Z kóncom Druheje swětoweje wójny 8. meje 1945, z našim narodnym wuswobodźenjom, je w serbskim ludźe runjewon wubuchnyło narodne wědomje. Wot dorostłych je škrička přeskočiła na dźěći, kaž su to starobje wotpowědnje zrozumili a zwoprawdźić móc myslili. A to měješe wuskutk w šuli, kiž pak je z kolijow wujěł. Zo „su šulerjo němskeho wučerja zbili“, kaž to Věstník piše, wobswědčić njemóžu. Běch tehdy šuler 8. lětnika w Róžeńće.
Na přinošk Křesćana Krawca ze 17. měrca 2016 w Serbskich Nowinach poćahuje so Helmut Schippel z Njebjelčic:
Skerje připadnje zhonich wo přihłosowarjach pomjatneje tafle za zamordowaneho pólskeho nućeneho dźěłaćerja Staszeka we Łomsku. Poćah k němskej holcy bě jeho zahuba. Zasudźichu jeho k smjerći a nuzowachu mnohich cuzych dźěłaćerjow kaž tež Němcow a Serbow, jeho wotprawjenju přihladować. Na tule njeprawdu dyrbjało so trajnje dopominać. To móhło so stać z pomjatnej taflu pola Łomska abo, kaž su to w Njebjelčicach činili, ze skulpturu.
Zrudźaca powěsć so we Wotrowje rozšěri, zo je něhdyši šulski nawoda Jan Herman nimale 100lětny zemrěł. K tomu piše Jan Wjenk w mjenje Wotrowskich šulerjow:
Narodźiwši so do wulkeje swójby přežiwi Jan Herman hrózbnu Druhu swětowu wójnu a sta so w Radworju z wukubłanym nowowučerjom. Tam zezna w susodnej wsy pozdźišu mandźelsku Adelheid. Do mandźelstwa narodźichu so jimaj štyri dźěći. Jan měješe zbožo, přińdźe do Wotrowa a wučerješe z Janom Meškankom, Cyrilom Nawku, Francom Kubašom a Jurjom Grósom. Dźěći, mjez nimi mnoho ćěkancow, chodźachu dwaj lětnikaj hromadźe do jedneje rjadownje. To měješe tež swoje lěpšiny. Na jednej stronje słyšachu, što starša rjadownja wuknje a lěto pozdźišo bě to za nich wospjetowanje, su-li dokładnje kedźbowali. Při tym nawuknychu mnozy ćěkancy tež serbšćinu a stachu so samo pozdźišo wučerjo.


text:
Nowy dom za požadarjow azyla z 215 městnami předstajili
Wojerecy (AK/SN). Jako wobhospodarjer noweho domu za požadarjow azyla na Wojerowskej Hasy Liselotty Herrmann chce Dźěłaćerske dobroćelstwo (AWO) wuske zwiski z wobydlerskim zwjazkom „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ wudźeržować. Tole podšmórny jednaćel Torsten Ruban-Zeh wčera na dnju wotewrjenych duri. „Hišće w měrcu prěni wobydlerjo zaćahnu. Wočakujemy najprjedy raz 150 wosobow. Dohromady je městno za 215 ludźi“, wón rjekny. Wusko hromadźe dźěłać chcedźa mjez druhim z powołanskošulskim centrumom Konrada Zusy. W dźělu jeho twarjenjow je dom za požadarjow azyla zaměstnjeny.


text:
Njewočakowana diskusija wo poslednjej twarskej fazy šulskeho kompleksa
Slepo (AK/SN). Kak měł Slepjanski nowy němsko-serbski šulski centrum rěkać? Płaći dotalne mjeno zakładneje a wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“ abo měł šulski centrum Kitu Lorencej pomjenowany być? Jeho mjeno sej šulska konferenca wyšeje šule přeje. „Tomule namjetej so přizamknjemy. Po našim měnjenju měli wobě šuli samsne mjeno nosyć“, praji nawodnica zakładneje šule Petra Rübesamowa na zašłym posedźenju Slepjanskeje gmejnskeje rady. We wobłuku naprašowanja wobydlerjow chcyše wona wědźeć, kak gmejna a gmejnska rada wo tym myslitej. Wjesnjanosta Reinhard Bork (CDU) pokaza na prawniske połoženje. Hižo lěta 2013 běchu so dojednali, dotalne mjeno „Dr. Marja Grólmusec“ dale wjesć. „Naš namjet njeměri so přećiwo serbskej žurnalistce a wojowarce přećiwo nacionalsocializmej, ale mjeno Kita Lorenca je ze Slepom wušo zwjazane“, rozłoži nawoda wyšeje šule a gmejnski radźićel Wolfgang Goldstein.


text: Je to nojmodsze ze ńypodległych państw Ojropy (jak ńy rachować Kosowa, kere ńy mo połnygo mjyndzynarodowygo uznańo). Powstało po absztimůngu we sprowje samostanowjyńo, kery mjoł plac 21 maja2006. Ńypodległość uogłoszůno 3 czyrwca 2006. Podug postanowjyńůw zwjůnzku Syrbije a Czornyj Gůry, jygo prownym nastypcům uostała Syrbijo a Czorno Gůra jako nowe państwo samodźelńy muśała storać śe uo przyjyńćy do mjyndzynorodowych uorgańizacyjůw. Uod 2006 noleży do UZN, uod 2007 do Rady Ojropy, a uod 2017 do NATO.


text:
Po putnikowanju swjatki póndźelu do Róžanta podachu so Luis a Lena Suchec z delnich Sulšec, Richard a Ludwig Dietrichec z Ralbic, Casper a Cosimo Brězanec z Rakec kaž tež Christian a Frederic Langec z Koćiny-Kulowa popołdnju ze swojimi staršimi na „zetkanje dwójnikow“ do Pančic-Kukowa.
Rentnar a što potom – wuměnkarsku swobodu wužiwać abo wužadanje přiwzać (23)
Někotři njemóža so toho časa dočakać, tamni zaso nochcedźa scyła na njón myslić – na zastup do renty. Kajke maja wuměnkarjo wjesela abo starosće, to ze seriju „Rentnar a što potom?“ bliže wobswětlamy.
W minjenymaj lětomaj je so wjacore razy we Wojerecach skupina ludźi zetkawała, kotřiž zaběraja so z narodnej drastu ewangelskich Serbow Wojerowskeje kónčiny. A dachu sej mjeno Forum serbskeje narodneje drasty. Z podpěru społnomócnjeneje za serbske naležnosće Budyskeho krajnoradneho zarjada Reginy Krawcoweje a projektoweje managerki Domowiny Sonje Hrjehorjoweje přewjedźechu mjeztym dźěłarnički, na kotrychž dźěše wo woblěkanje Wojerowskeho dźěćatka, konfirmandki kaž tež kemšaceje a družčeje drasty.
Zarjadowanja z wjac hač dwaceći wobdźělnikami wěcywustojnje přewodźał a dwurěčnje moderěrował je 78lětny Werner Bejma. A jich njeje jenož jeho fachowa wěda přeswědčiła, ale tež to, zo wobknježi serbsku terminologiju.
Po dwěmaj arealomaj wupřestrěwa so lětuša 8. sakska krajna zahrodna přehladka hač do 6. oktobra w Frankenbergu blisko Kamjenicy, a to we łučinje rěki Zschopau a w dole Młynskeje rěčki. Wobě přestrjeni pak wopytowarjej wujasnjatej, zo změja wobydlerjo z teje přehladki trajne wobohaćenje za žiwjenje w měsće. A byrnjež pódla sebje njebyłoj, stej tola zwjazanej – ze zajimawym, dwójce Młynsku rěčku přeprěčacym mostom. Rěkaja jemu „Had“, dokelž wije so kaž tajki po měšćanskej stronje. Wotrězk přez zwjazkowu dróhu B 169 je na woclowych powjazach wisacy móst. „Dźěl nad dróhu je swojeho LED-wobswětlenja dla póćmje samo z bliskeje awtodróhi A 4 widźeć“, rozprawja Jochen Heinz, jednaćel spěchowanskeje towaršnosće sakskich krajnych zahrodnych towaršnosćow.
Temowe poskitki wabja
Před 24 lětami załožichu w Miłoćicach towarstwo, kotrež mjenuje so Miłočanska žaba. Towarstwo ma 66 čłonow, a jeje předsyda je Marko Kowar. Wjele lět njejsu w Miłoćicach meju stajeli a mjetali. Towarstwo je so wo to postarało, zo po załoženju nałožk zaso pěstuja.
Srjedu do Božeho spěća zetkachu so Miłočenjo k mejemjetanju. Čłonka předsydstwa Hanka Šwejdźina bě z dźěćimi a młodostnymi wjele znatych serbskich rejkow nazwučowała, kotrež je 14 porow předstajiło. Lětsa běchu wšitke holcy w serbskej narodnej drasće. Mjez młodostnymi bě Ławrjenc Bobka mejski kral a Xenija Špitankec kralowna. Najspěšnišej hólcaj běštaj Lukas Žur a Noah Šuster. Wonaj wuzwolištaj sej Maju Lochec a Lenu Metzgerec za kralownje. Wonej kaž tež lońša mejska kralowna Jolanta Klugec sedźachu na kóncu na Bobkec konju. Kralowski por z rjadu młodostnych konja wjedźeše a za nim podachu so wšitke dalše pory, kotrychž Daniel Cyž na akordeonje přewodźeše, na rjany swjedźeń do domu Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka.
Alfons Handrik
fota:
syman hejduška
Chata prěnich
sydlerjow z jeničkej małej stwičkuNutřkowna architektura cyrkwički swj. Pawoła w Serbinje je našim cyrkwjam jara podobna.
Něhdyše domske
Jana Kiliana, kotrež wužiwachu spočatnje tež jako kapałku
Sandra a Raymond Matthijetzec
z Winchestera
Hi and welcome! How are you, lubi čitacy? To je Syman Hejduška z Hórkow. Syman studuje načasnu hudźbu w USA, dokładnišo w Nashvillu w staće Tennessee. Wo swojim přebytku w Americe a wo dalšich dožiwjenjach chce nam tu rozprawjeć a wšitkim, kotřiž njejsu hišće w USA byli, spytać žiwjenje kraja rysować, wo kotrymž rěka, zo móžeš sej tam nimale kóždy són spjelnić.
Njeje zawěrno lochko sudnik abo sudnica być. Štóž z was kopańcu hraje, wě wo tym zawěsće spěw spěwać. Podobne nazhonjenje mějachu minjenu sobotu Katja (Serbscy skawća „Alojs Andricki“), Feliks (młodźinski klub Wotrow), Marie-Luise (młodźinski klub Njebjelčicy) a Stanij (Serbski folklorny ansambl Wudwor). Woni tworjachu jako čłonojo młodźinskeje přirady (su to zastupjerjo młodźinskich klubow a cyłkow) mału, ale přeswědčiwu jury za wubědźowanje „Přimaj so gratu!“. Cyłkownje štyri młodźinske skupiny běchu namołwu sćěhowali a požadachu so ze swojimi zajimawymi projektami wo přiražku z hornca partnerstwa za demokratiju, kotryž wobsahowaše tež lětsa zaso tysac eurow za serbski sydlenski rum.
We Wotrowje bě lětuše mejemjetanje wosebity wjeršk. Z najwjac porami we Łužicy, dohromady 43, rejowachu młodostni, šulerjo, ale tež pěstowarske dźěći wokoło meje. Najspěšniši młodostny Nico Schuster wuzwoli sej Saruh Paškec za mejsku kralownu. Po ćahu po wsy přewjedźechu tradicionalnu koparsku hru Horni Židow přećiwo Delnjemu Židowej. Kaž hižo w minjenych lětach je ju Delni Židow dobył, a to z 5:2.
Wo hudźbu na rejach postarachu so po tym Melodia-diskoteka, DJjowa dwójka SimplexX a DJ Daen.
Wotrowske mejemjetanje bě znowa wulkotna wěc.
Jakub Langa fota: marcel
rjeda


text:
„Hdyž potajkim swoju jałmožnu dawaš, njetrub do swěta, kaž to činja ludacy w synagogach a na hasach, zo bychu jich ludźo česćili! Zawěrno praju wam: Woni su hižo swoje myto dóstali“ (Mt 6,2).
Stajnje zaso nas Jězus na to skedźbnja, zo njebychmy swoju dobroćiwosć nahladnosće abo hinašeje mzdy dla skutkowali. „Na wóčko“ něšto činić, to dawno hišće njeje před Bohom zdokonjane. A što praji Bóh k tomu?, to so lědma hišće něchtó praša. „Što budźeja ludźo prajić?!“, to je skerje za mnohich to rozsudne. Ale to wjedźe do populizma! Populizm pak korjeni w „herbskim hrěše“! A kelko je tajkich, kotřiž su lačni za zjawnym dźakom a připóznaćom. A tak so stawa, zo samo měšnik při wołtarju, po Božej mši (po woporje Chrystusowym), so ludźom dźakuje, zo su přišli. Kak často je tež naš dźak tajki, njepřemyslny, přetož: „Woni su hižo swoje myto dóstali“.
MN
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
▶ Stysk za dalinu
Pod tutym titulom zaklinčachu 6., 7. a 8. apryla we Wojerecach, Budyšinje a Lipsku pjaty raz komornohudźbne kompozicije serbskich a mecklenburgsko-předpomorskich komponistow. Malte Hübner (wiolina), Waldemar Wild (basbariton) a Claudia Wolf (klawěr) zanjesechu twórby Jana Cyža, Malty Hübnera, Detlefa Kobjele, Christiana FP Krama, Jura Mětška, Birgera Petersena, Andreasa Piepera a Petera Manfreda Wolfa. Nowe nadawkowe twórby Hübnera a Cyža kaž tež kompozicija Mětška rozestajachu so z lyriku Róže Domašcyneje a Kerstin Preiwuß.
▶ Kubłańska klawsura
10. apryla jo Rěcny centrum WITAJ z něźi 40 zastupnikami pśedewšym kubłańskich institucijow a towaristwow wuslědki ewaluacije Witaj-kubłanja w zakładnych šulach rozpominało. Pó pśedstajenju wubranych rezultatow ewaluacije su diskusijne kupki rozpominali, co jo trjebne za efektiwne pósrědnjenje a pśiswójenje serbskeje rěcy wót źiśownje až do 12. lětnika; kótare móžnosći maju serbske institucije za zarucenje kwality serbskeje wucby a kótare dodatne rěcne rumy mógu wóni zwenka šule wutwóriś; co jo trjebne za šyršu akceptancu serbskeje rěcy w towarišnosći a kak mógali se starjejše ako multiplikatory zdobyś; kak góźi se zarucyś, až wukniki pó zakóńcenju šule serbsku rěc na pśiměrjonem niwowje wobkněžyju; a kak mógało pówołańske źěło w serbskich wobłukach za dorost atraktiwne byś. Pśibytne su gronili, až jo trjebne rěcne planowanje, kótarež źiwa na wšakorake stawy rěcnych zamóžnosćow a wuměnjenja.
K smjerći serbskeho molerja Jana Buka (1922–2019)
Dnja 4. jutrownika 2019 so na Njebjelčanskim wosadnym kěrchowje swójbni, wjesnjenjo, wuměłcy, přećeljo a zastupjerjo zjawneho žiwjenja ze serbskim molerjom Janom Bukom rozžohnowachu, kotryž bě 1. jutrownika we wysokej starobje 96 lět w Chróšćanskej starowni zemrěł. Zo pochowa so najwuznamniši serbski moler přitomnosće, kotrehož tworjenje je daloko za mjezami kraja znate, bě drje wšěm wědome, kotřiž jeho na swojim poslednim zemskim puću přewodźachu a jemu poslednju česć wopokazachu. Symbolisce steješe při marach njeboho jeho wobraz »Rozžohnowanje«, temperowa wersija wolijoweje mólby z lěta 1981, kiž předstaja žarowace žony w serbskej katolskej drasće. Wobraz skutkowaše kaž poslednje wotkazanje molerja, kotryž bě čas žiwjenja w nabožnosći a narodnosći kruće zakótwjeny, nam žiwym.Foto: Maćij BulankJan Buk narodźi so 2. awgusta 1922 w Njebjelčicach jako syn dźěłaćerja. Jako starc, mjeztym 75lětny, nawróći so do wsy, zo by w swojim ródnym domje wuměnk wužił a dale tworił. Wjac hač štyrceći lět bě ze swojej swójbu w Budyšinje bydlił a tam skutkował. Hižo w šulskim času zaběraše so často z rysowanjom a molowanjom. Ze zahoritosću přihladowaše, kak fachowcy pomolowanja w Njebjelčanskej cyrkwi w bjezposrědnim susodstwje staršiskeho domu wobnowichu. Pochadźejo z jednorych socialnych poměrow njemóžeše sej předstajić, zo móhł něhdy jónu wuměłstwo studować. Nawukny tuž powołanje dekoraciskeho molerja, štož jemu žiwjenski zakład zaruči. Za čas Druheje swětoweje wójny bu do wojerskeje słužby powołany, kotruž wukonješe pola mariny. Wobšudźeny wo swoju młodosć – kaž miliony jeho rowjenkow – nawróći so domoj, na zbožo njezranjeny na ćěle a duši. Lubosć k wuměłstwu njebě zhubił. Kaž wotbłyšćuje slědowaca epizoda, bě zbožowne wjedźenje na spočatku jeho puća do směra wuměłstwa. Jako swjećeše tehdomniši Njebjelčan farar Jurij Handrik nalěto 1947 swoje 50. narodniny, dósta Buk wot fararjoweje hospozy Cecilije Nawkec nadawk, jemu wobraz namolować. Běše to małe ćišno z kwětku. Jubilarej gratulowaštaj tež předsyda Domowiny Pawoł Nedo a krajny rada dr. Jan Cyž. Jako wuhladaštaj wobraz a zhoništaj, štó bě jón namolował, běštaj sej wěstaj: »Trjebamy młodych wuměłcow. Tón ma na studij hić!« Dźakowano spěchowanju předewšěm dr. Jana Cyža dósta so Buk na studij wuměłstwa na Wyšu šulu tworjaceho wuměłstwa do Wrócławja, hdźež najprjedy na Statnej wyšej šuli za tworjace wuměłstwo swoju maturu złoži. Cyle wědomje sćelechu so po wójnje nadarjeni serbscy młodostni do susodnych słowjanskich krajow na studije, z wotpohladom zaměrneho kubłanja přichodneje serbskeje inteligency. Skutkowanje kulturnych prócowarjow wokoło Cyža a Neda měješe takrjec dwójne dno: Nimo spěchowanja nadarjenych serbskich młodostnych běše jich zaměr, młodym Serbam a Serbowkam po času nacionalsocialistiskeje demagogije swójsku identitu wuwědomić, ju w słowjanskim wobswěće zesylnić. Jan Buk słušeše k najlěpšim studentam wuměłstwoweje akademije. Studijny čas w Pólskej měješe za jeho wosobinske a wuměłske wuwiće signifikantny wuznam. Profesorojo wotewrichu młodemu łužiskemu studentej wuměłstwa swět klasiskeje moderny a pozbudźowachu jeho k stilistiskim eksperimentam a doslědźenju molerskich dimensijow. Wosebje mištrojo klasiskeje moderny kaž Pablo Picasso, Paul Cezanne, Henry Matisse abo Marc Chagall, z kotrychž tworjenjom so za čas studija intensiwnje rozestaješe a kotrychž pozdźišo husto jich wuměłskich nahladow dla citowaše, běchu jemu z wulkim přikładom. Runje tak zajimowachu Buka pólscy kolorisća mjezywójnskeje doby. Najbóle rozestaješe so z dźěłom Jana Cybisa, kotrehož nahlady nastupajo wuměłstwo Buk zasadnje dźěleše. Runja jemu njewidźeše w mólbje dokument podobnosće přirody, ale hru wuměłskich poćahow a jednanjow, kotrež přiroda hakle zmóžnja zrozumić a dodnić.
Znowa a znowa nawróći so wón w swojim pozdźišim tworjenju k wuměłskim principam wonych wuměłcow. Ryzy »molerske rozrisanje« wobraza bjez dominowaceho a nadiktowaneho politiskeho, towaršnostneho abo nabožneho konteksta sta so z wuměłskej maksimu Jana Buka. Bě přeswědčeny wo tym, zo eksistuja na płatnje kóždeje mólby barby jeničce w zwisku z druhimi barbami, zo tworja mjez sobu kontrasty abo zo spletu so do wuwaženosće a harmonije. Barbu wobhladowaše Buk jako nošny, wšo rjadowacy element molerstwa, kotryž podleži cyle swójskim zakonitosćam. Kruće wěrješe do bjezčasnosće wuměłstwa. Ćim bolostnišo začuwaše wón w lěće 1950 přikaz k nawrótej wšitkich serbskich studentow ze słowjanskeho wukraja. Dyrbjachu ze swojim studijom na znowawotewrjenych uniwersitach a wysokich šulach mjeztym załoženeje Němskeje demokratiskeje republiki pokročować. Poprawom měješe Buk wotpohlad, so podać na dalši studij grafiki do Krakowa. W lěće 1950 přeńdźe tuž na Drježdźansku Wysoku šulu za tworjace wuměłstwo, hdźež 1953 swój studij z diplomom zakónči. Tu pak začuwaše Buk lědma něšto wot woneje fascinacije a swětawotewrjenosće, kotruž bě za čas přebywanja we Wrócławju dožiwił. Přišedši do Drježdźan běše jeho dalše wukubłanje w molerstwje na tworjenje swojeho profesora Rudolfa Bergandera wusměrjene. Přiběraca ideologiska wuskosć doby formalizma a socialistiskeho realizma, kotraž Bukej po swojim přesydlenju z Drježdźan do Budyšina tež w formje prowincielneje a narodneje małomyslnosće napřećo biješe, woznamjenješe za młodeho wuměłca tež stajnje zaso wusprawnjenje swojich wuměłskich nahladow dla. Kaž wón pozdźišo husćišo wuzběhny, namaka hižo tehdy zakład za duchowne rozestajenja a přistup k nabožno-filozofiskim prašenjam w přirodźe. To njerěkaše pak, zo widźeše swoje twórby jako bjezposrědni wotsćin přirody, jako ilustraciju, špihelowanje abo episke wopisowanje, ale ćim bóle jako duchownje zhustnjenu přirodu. Wón zamó woprawdźitosć z wuměłskimi srědkami tak forměrować, zo skutkuje kaž realna materija, byrnjež žana njebyła. Tuta zamóžnosć transformacije realneje materije do abstraktnosće běše za Buka wuraz najwyšeho schodźenka zdokonjanosće we wuměłstwje. Swojemu widej na wuměłstwo wosta čas žiwjenja swěrny – přeco pak znowa pytacy, dwělowacy, pruwowacy, zapopadnjeny w tworićelskej njespokojnosći. W interviewje zwurazni tole raz takle: »Wuměłstwo ma wotewrjene być. Jako wuměłc maš so stajnje sam měnjeć, zo by móhł tež swoje wobrazy měnjeć. Cil nihdy njedocpěješ. Kóždy wobraz je nowy započatk.«
▶ Faraŕki w běgu casa
W ramiku 29. bramborskego žeńskecego tyźenja jo Serbski muzej pśepšosył 6. měrca na Serbske blido do Měsćańskego muzeja Chóśebuz. Tema jo była »Muske, žeńske a móc w ewangelskej cerkwi« a gósća stej byłej faraŕka Katharina Köhlerowa a casnikaŕka Stefanie Krawcojc. Wónej stej wulicowałej wó tom, kak su se nadawki žeńskich fararjow a pózdźej faraŕkow we wósaźe w běgu stawiznow změnili.
▶ Olympiada do młodšych rukow
8. měrca jo pódpisało Serbske šulske towaristwo (SŠT), wugótowaŕ a zagronity za Centralnu olympiadu serbskeje rěcy za wuknice a wuknikow 6. lětnika Dolneje a Górneje Łužyce, kooperaciske dogrono ze Źěłanišćom za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz (ABC). Krajna institucija Bramborskeje pódpěrujo SŠT lětosa prědny raz oficielnje pśi dolnoserbskich nadawkach za olympiadu. Ceptaŕka na wuměńku Margot Hašcyna ma lětosa pódpěru ceptaŕkowu Jenifer Dünnbieroweje za SŠT a Emilije Nimcec za ABC.
▶ Maćična zhromadźizna
9. měrca wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje. Rozprawam wo dźěławosći sekcijow towarstwa w zašłym lěće přizamkny so přednošk Nicole Dołowy-Rybińskeje a Cordule Ratajczakoweje wo situaciji noworěčnikow a serbšćinu wuknjacych na łužiskich serbsko-němskich kubłanišćach na přikładźe Budyskeho Serbskeho gymnazija. Slědźenja na tamnišim kubłanišću su dźěl projekta »Serbskej rěči – rewitalizaciske pospyty w dwěmaj politiskimaj systemomaj« we wobłuku wjetšeho projekta SMILE (hlej interview w Rz 2/2019).
Hudźbny wědomostnik a pianist Christoph Staude je na zakładźe originalnych rukopisow, wotpiskow a prěnich ćišćow, chowacych so w Serbskim kulturnym archiwje, 17 klawěrnych twórbow zestajił. Su to zwjetša jednotliwe twórby, zdźěla pak tež wot Krawca do cyklusa zjimane kruchi, kotrež su dramaturgisce ze sobu zwjazane kaž »Štyri sokołske sceny«, »Ze serbskich honow«, »Tři łužisko-serbske reje«, »Dźesać klawěrnych kusow« abo »Tři małe improwizacije«. Zwjazkej přidata je rewizijna rozprawa wudawaćela.
▶ Srjedźizna w srjedźišću
Nowy župan župy »Handrij Zejler« Marcel Brauman je so we wjacorych regionalnych medijach za to wuprajił, w přichodźe tež w srjedźnej Łužicy centralnu serbsku instituciju zaměstnić, při čimž mysli konkretnje na Krabatowy młyn jako stejnišćo. Spěchowanske towarstwo młyna w Čornym Chołmcu je plan, z kotrymž maja so wosebje dźěćom a młodostnym nowe rěčne rumy poskićeć, hižo witało. Dotal njeje žana centralna serbska institucija we Wojerowskej kónčinje doma, štož župan wobžaruje. Plany Załožby za serbski lud, twarić dom za Serbski institut při Budyskich Lawskich hrjebjach je po słowach župana wuraz »Budyskeho centralizma«.
▶ Naćiski wustajene
Wot 7. januara su w Budyskim Serbskim domje zapodate namjety wuměłcow za wubědźowanje za třikrajowu wustajeńcu »Pśechod Přechod Übergang Prehod 03« widźeć. Z namjetow wuzwoli jury štyrjoch wuměłcow, kotřiž wobdźěla so ze serbskeje strony na projekće. Dalši wosmjo zastupuja Słowjensku a Korutansku. Pod titulom »Wobraze krajine. Wobrazy krajiny. Bilder einer Landschaft. Podobe pokrajine« pokazuje so wustajeńca wot meje 2019 do nazymy 2020 w Budyšinje, Slovenj Gradecu (Słowjenska), Celowcu (Korutanska) a Choćebuzu.
Hižo z lěta 2013 njeje so wjace w Rozhledźe rubrika »Dary do SKA« wozjewiła. Tehdom z wosobinskich přičin wobdźěłarki přetorhnjenu tradiciju zaso wožiwić, zdaše so mi być přećežko; radšo ničo činić hač něšto wopačne, to rěka někoho ze swojim darom zabyć. Šefredaktorka je mje pak wjacore razy narěčała a sej přała, zaso přehlad wo darach wozjewić. Njemóžu pak komdźenje zašłych lět z jednym razom nadźěłać. Tuž chcu so hižo zwoprědka zamołwić pola wšitkich, kotrychž tónraz njenaspomnju, a zo za lěto 2018 jenož wuběr darow poskiću. Někotre jednotliwe, tu njenaspomnjene dokumenty su so mjeztym hižo wobstejacym wobstatkam přirjadowali.
Jeli sym so, njehladajo na wšěch njedostatkow, zaso za wozjewjenje rozsudźiła, potom sprěnja dla dokumentariskeje hódnoty, kotruž ma wotpowědna rubrika hižo w Časopisu Maćicy Serbskeje a pozdźišo w Rozhledźe a zdruha jako zjawny dźak wšitkim, kiž ze swojim darom k tomu přinošuja, dźěl serbskeje kultury wobchować a zajimcam spřistupnić.
1.500 originalnych (rukopisnych) notowych łopjenow z wuměłskeje dźěławosće Serbskeho ludoweho ansambla, Domu za serbske ludowe wuměłstwa a Serbskeje filmoweje skupiny (Tutón wobšěrny wobstatk je Hanka Smolic, absolwentka Wysokeje šule za hudźbu w Lipsku, do archiwneho kataloga zapisała.)
W septemberskim wudaću Česko-lužickeho věstníka je wozjewjeny přinošk Jiříja Wolfa »K prašenju pochada a žórła łužiskoserbskeje powědki wo Krabaće«. Awtor so na zakładźe »barokneho rukopisa« z klóštra Oseka praša, hač »móhli hinak wusměrjować prašenje předstawy, zo je so powědka wo Krabaće z Hornjeje Łužicy na čěski bok Rudnych horin rozšěrjała«. Podobnje je to hižo 2007 Adam Votruba we Věstníku proklamował. Wo kotry rukopis so jedna? Přisłušnik rjadu cisterciensow z klóštra Oseka P. Malachias Welcker bě w druhim dźělu swojeje rukopisneje chroniki w lěće 1640 powěsć wo rubježniku z mjenom Hans Krawat podał, kiž bydleše we wsy Loučná blisko klóštra. Zhromadnje z někotrymi kumpanami zahaji Krawat partizanski bój přećiwo šwedskim wojakam, kotřiž tehdy Rudne horiny zapusćachu. Morjenych Šwedow ćisnychu do prózdnjeńcy pola Oseka, kotruž »Krawatenloch« mjenowachu. Krawata samoho mějachu ludźo za kuzłarja.
Jako wusud pisa Wolf, zo móhł dźěl serbskeje powědki wo kuzłarju Krabaće z wokoliny Osekskeho klóštra pochadźeć: »Za posrědkowarjow, kotřiž powěsć do Hornjeje Łužicy přenjesechu, móžemy po mojim zdaću měć mnichow z tudyšeho cistercienskeho klóštra, kaž bě to Josephus Gallus († 1712), pochadźacy z Kulowa.« Mjenowany je hišće dalši Kulowčan, wěsty Jacobus Gallus († 1738), kiž bě na jezuitskim gymnaziju w Chomutowje studował. Wo woběmaj so praji, zo měještaj po zastupje do klóštra dale kontakt z domiznu, »tak móžeše so powědka wo podrudnohórskim rubježniku a kuzłarju snadź do Hornjeje Łužicy dóstać, hdźež bu wjele pozdźišo wobohaćena«.
»Kaž atlasy tak tež morjo rěčku njeznaje, ale wono by było hinaše morjo, hdy by njepřiwzało tež wodu rěčki Satkule.« Štož Jurij Brězan w swojim Krabaće za rěčku Satkulu piše, móžu zdobom za młodźinsku žołmu Satkule nałožować. Naš Serbski rozhłós njeby dźensa tajki był, njeby-li prawidłownje młoda žołma naše wusyłanja zesylnjała a swój wid a swoju wědu do wulkeho morja informacijow wo Serbach do medialneho swěta wuliwała.
Před 20 lětami – dnja 12. apryla 1999 – serbscy młodostni prěni króć póndźelu wječor hodźinu ze serbskim słowom a dźělnje tež serbskej hudźbu pjelnjachu. Wězo mějachu hižo do toho tydźensce štwórć hodźiny w rańšim programje Serbskeho rozhłosa, kiž pak so jako časowje njezbožowne wopokazachu.
›Trjebamy něšto za našu młodźinu, zo njeby jenož němske sćelaki słuchała. A wona njech so prošu jara hnydom sama wo wobsahi postara. A z tym njech wona sama swoje temy zamołwi. My – starša generacija a profesionelni žurnalisća – skićamy pomoc, wukubłanje, poradu a kritiku‹, tak abo podobnje rozmyslowaše so we wjednistwje.
Mjeztym su sej Satkularki a Satkularjo sami swoje rěčnišćo wudrěli. Zaměrnje w běhu dweju lětdźesatkow so młodźinske poskitki kóždu póndźelu jenož přez serbskorěčne domjacnosće nježórla, ale tež přez młodźinske kluby dwurěčnych wsow. Temy smědźa prowokantne a dušne, politiske a swójbne, swětne a nabožne, realistiske a fantastiske być. Druhdy so tež dźiwam, z čim so młodźina takle zaběra. To njech mi hišće něchtó twjerdźi, zo so młodźina za politiku njezajimuje! Druhdy wobjednawaja tež prašenja, kiž njejsu za starše wuši myslene. Abo snadź tola? Mějach raz póndźelu wječor telefonat ze staršim słucharjom, kiž so njemdrje přez wusyłansku temu rozhori. Jemu radźach, sej raz předstajić, zo je sam zaso 18lětny, połny elana a sonow a hišće njeskostnjeny. Hač je pomhało, njewěm. Najwažniše je, zo maja serbscy młodostni swójski program. To wobhladuju jako hłowny wuznam Satkule.
Hanka Mikanowa słuša do woneje generacije profesionelnych serbskich dźiwadźelnikow, kotraž bjez zaměrneho dorostoweho dźěła SLDź njeby předstajomna była. Jako nawodnica Serbskeho pioněrskeho dźiwadła wot 1973 do 1984 prócowaše so pozdźišo sama wo to, zo bychu dalše generacije slědowali. Wučerka je potajkim wostała – w dźiwadle pak njehladajo na wšě politiske hranicy zawěsće swobodnišo skutkować móhła hač w šuli. Z dźěćimi inscenowaše »Klinčatu lipku« (Jan Wornar, 1980), »W złotym hrodźe« (Marja Kubašec, 1984), »Honače pjerja« (Jan Wornar) a dalše. Za to zabsolwowaše dalokostudij za nawodow dźěłaćerskich dźiwadłow w Lipsku. Wosebje dźěći ze srjedź 1980tych a 1990tych lět znaja ju tež jako bajki powědacu »ćetu Hanu«, kotraž w serbskej drasće łužiske pěstowarnje wopytowaše abo tež jako wowku w seriji »Rozhłosec swójba« Serbskeho rozhłosa.
Někotryžkuli lubowar dźiwadła rady na jeje wustupy na jewišću spomina, z kotrymiž je wona w najwšelakorišich figurach, wosebje pak w rólach maćerjow a wowkow, zamóhła publikum putać a zahorjeć. Jeje poslednja róla jako přistajena dźiwadźelnica w NSLDź bě 2013 w serbskorěčnej inscenaciji »Kaž w njebjesach« a bórze potom hižo jako hóstna hrajerka 2014 w němskorěčnej inscenaciji hry »Wie im Himmel« wot Kaya Pollaka. Tola Budyšanka skutkowaše po zastupje do předrenty hišće dale w hóstnych rólach, doniž so 2016 z mjeńšej rólu maćerje w musicalu »My fair Lady« wot dźiwadźelenja njerozžohnowa a sej nětko rjany a spokojny čas rentnarki popřewa.
»Der Zweck des Lebens
ist das Leben selbst.«
(Goethe)
Prěnja serbska literarna stawiznarka, zdobom wysokošulska docentka, wudawaćelka a recensentka Lucija Hajnec woswjeći kónc tutoho měsaca swoje 90. narodniny. K tej składnosći přejemy jej dale krutu strowotu, spokojnosć, wjeselo a Bože žohnowanje při wšitkich jeje předewzaćach.
Jubilarka narodźi so 30. apryla 1929 jako třeća a najmłódša dźowka wučerja Józefa Hajny w Zdźěri. 1934 přesadźichu nana do Budyšina, zo njeby dlěje mjez katolskimi Serbami na wsy skutkować móhł. W měsće donawukny holca němčinu, chodźeše na ludowu šulu a po tym na gymnazij. Po maturje – 1947 – chcyše rady farmaciju abo medicinu studować, tola aktiwna powójnska generacija dyrbješe so tež maćernej rěči a kulturje wěnować. Lucija Hajnec pokaza dowidźenje do tuteje trěbnosće: »Njemóžachmy swobodne žiwjenje našeho ludu twarić z tym, zo so jenož na wěste powołanja wusměrjachmy«, wobkrući wona před lětami swoju kročel. A tak studowaše młoda Serbowka wot 1947 na Praskej Karlowej uniwersiće slawistiku a sorabistiku. Do čěskeje stolicy dźěše poprawom ze zaměrom, zo by pozdźišo we Łužicy jako wučerka dźěłała. Ale w času studija rozsudźi so za diplomowy směr a za wědomostny puć. K jeje wuznamnym profesoram słušeštaj Serb Mikławš Krječmar a Čech Antonín Frinta. 1952 zakónči studij z dźěłom wo Smolerju a bu hnydom promowowana, štož bě tehdom w Čěskosłowakskej hišće móžno. Spočatk lěta 1953 přistajichu derje wukubłanu sorabistku w nowym Instituće za serbski ludospyt, kotryž běchu krótko do toho Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje přirjadowali. Hač do lěta 1961 slědźeše Lucija Hajnec w Budyskim zwonkauniwersitnym zarjadnišću. Tu nasta jeje směrodajna studija wo Janu Bohuchwale Dejce, załožerju serbskeho nowinarstwa (1955), tu pisaše wona dalše pojednanja wo swědstwach narodneho wozrodźenja. 1956 započa eksternje wuwučować na tehdyšim Serbskim instituće Lipšćanskeje uniwersity (wot 1969 Institut za sorabistiku). A nazymu 1961 powołachu ju tam jako stajnu sobudźěłaćerku za předmjet serbskeho pismowstwa.
▶ Nowe wobliča w radźe
14. decembra wuzwoli Zwjazkowe předsydstwo Domowiny Susann Šenkec, Juliana Nyču, Bjarnata Cyža a Daniela Měrćinka jako hornjoserbskich rjadnych čłonow rady Załožby za serbski lud w dobje 2019–2023. Zastupjerjo budu Marko Dźisławk, Lubina Malinkowa, Katharina Jurkowa a Marlis Młynkowa. Dolnoserbskich cłonkow jo bramborska serbska rada 23. januara wuzwóliła. Su to Marcus Końcaŕ a Frank Kosyk ako pórědnej cłonka a Diana-Susanne Šejcowa a Babette Zenkerowa ako zastupnej cłonka.
▶ Do daliny
Kóńc lěta 2018 jo wujšła nowa cejdejka kupki »Kupazukow« serbskeje grafikaŕki a muzikaŕki Marion Kwicojc z Lipska, na kótarejž zmakaju se mjazy drugim stare serbske (kaž wójnski kjarliž Padnjony pan), šotiske a staronimske spiwy. Cejdejka jo na pśedank w chóśebuskej Lodce abo pla wudawaŕki, glědaj internetowy bok kupazukow.jimdo.com.
▶ Dwurěčny Wótčenaš
Hodowny koncert Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra dožiwichu wosadni a hosćo 6. januara. Na koncerće wobdźělichu so dźěći serbskeje a němskeje šole. Kónčny spěw »Baba Yetu« překwapi jako dwurěčnje w suahelšćinje a serbšćinje spěwany Wótčenaš. Dujerjo pod nawodom Jurja Jakubaša a organist Syman Donat wokalistow přewodźachu. W Ralbicach wobrubi chór »Delany« pod Pawołom Šołtu-Kulowskim nyšpor na Třoch kralow. Tam zaklinčachu nimo serbskich hodownych kěrlušow tež ruske a čěske pěsnje.
W Serbskim seminarje w Praze wotmě so 30. nowembra 2018 III. Praski sorabistiski sympozij, zarjadowany wot Towarstwa přećelow Serbow z podpěru magistrata čěskeje stolicy. Tema bě Jan Pětr Jordan (1818–1891), wuznamny akter serbskeho narodneho wozrodźenja a jeho doba. Na tutym mjezynarodnym wědomostnym zeńdźenju wustupichu z přednoškami ze serbskeje strony třo Maćicarjo a direktor Lipšćanskeho sorabistiskeho instituta, třo wědomostnicy z Pólskeje, z čěskeje strony zastupjerjej akademije wědomosćow, třo z Karloweje uniwersity a serbofil z Libereca.
Měrko Šołta poda k hižo husto wobjednanemu přirunanju Smoler a Jordan nowe aspekty a druhi wid na rozwiće narodneho hibanja, na př. kak Jordan jako moderny žurnalist, nakładnik a uniwersitny docent něšto staršemu Smolerjej pokaza, zo njedyrbi so kaž Zejler stać z duchownym w serbskej holi, ale móže so zežiwić jako swobodny literat a wučomc. W Lipsku w redakciji Jordanowych lětopisow přiswoji sej know-how za swoje pozdźiše redaktorske a předewzaćelske dźěło. Napjatu stawiznu poćaha mjez Zejlerjom a Jordanom wobswětli dr. Franc Šěn w zwisku z nastaćom a wudawanjom Jordanoweho serbskeho tydźenika a kulturneho měsačnika. Zamóžnosć Jordana jako literarny kritikar pokaza Šěn na přikładźe wěcywustojneje recensije Zejlerjoweje lyriki.
Před sto lětami, 1919, postaji měrowa konferenca powójnski porjad w Europje. Na rozpadankach starych imperijow nastachu wosebje na wuchodźe kontinenta nowe staty, tež w bjezposrědnim susodstwje serbskeje Łužicy. Někotři zastupjerjo Serbow widźachu w njewěstym času jónkrótnu składnosć, samostatnosć swojeho ludu zwoprawdźić, při čimž běchu wosebje njespokojom ze stawom serbskeho kubłanja. Kajku podpěru w serbskim ludźe mějachu, njebě tehdy a njeje hač do dźensnišeho jasne. Zo bychmy na tutu dobu spominali, zběramy w přichodnych čisłach skrótšene wurězki ze serbskich medijow toho časa, kotrež za sebje rěča.
Serbske Nowiny, 01.02.1919:
Přećiwo protestam sakskich łužiskich wyšnosćow staj předsyda Serbskeho narodneho wuběrka, Bart, a jeho sekretar Bryl, slědowace wozjewiłoj: [...] Zjednoćenje hornjołužiskich a delnjołužiskich Serbow w přichodnym so sam zarjadowacym serbskim kraju [...] je tak derje kaž dokonjana njepřeměnliwa woprawdźitosć. [...] My jenož wulkotnu hodźinu swětoweho wobroćenja wužijemy. [...] Jenož ći, kotřiž žałoznu časowu chutnosć njerozumja, njech wěrja, zo móža ze šćerćacymi słowami a papjernymi protestami swětowy časnik wróćo stajić. [Bart, Bryl; w Budyšinje, 25. januara 1919]


text:
Zagreb
Zagreb (serbsce tež Zahrjeb,[1] němsce prjedy Agram) je stolica a zdobom najwjetše město Chorwatskeje. Leži 120 m nad mórskej hładźinu w sewjeru kraja při rěce Sawa a ma něhdźe 800.000 wobydlerjow.
Zagreb je najwažniše zarjadniske sydło Chorwatskeje kaž tež sydło romsko-katolskeho arcybiskopstwa, Chorwatskeje akademije wědomosćow a wuměłstwow a wažnych wojerskich zarjadow.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920 (digitalizat).


text:
Zakitowar titula swjatkowny turněr w Pěskecach dobył
„Wjesnjan bě nam 50litersku fasku piwa za dobyće přilubił“, rěkaše mjez druhim póndźelu po zakitowanju titula Pěskečanskich wjesnych koparjow. „Tuž je wjeselo hišće wjetše, wšako móžemy nětko hišće dlěje swjećić.“
Znowa běchu Pěskečanki a Pěskečenjo rjany swjatkowny sportowy kónc tydźenja zarjadowali a wuhotowali. Hižo sobotu bě so dźesać mustwow prěni raz we wulkim XXL-kickeru z woprawdźitymi koparkami a koparjemi wubědźowało. Woni běchu při wulkich žerdźach z wlečicami fiksěrowani a móžachu so jenož we wobmjezowanym pasmje hibać. Zajimawe tež bě, zo sedźeše sudnik na hońtwjerskim rěblu, zo by wot horjeka akcije lěpje widźał a zakročić móhł. Chróšćenjo su premjeru w Pěskecach před cyłkom tamnišeje młodźiny dobyli. Třeće městno wobsadźichu Pěskečanske legendy.


text:
Ze Smogorjowa/Schmogrow. Tudske tradiciske towaristwo jo swětki swěśiło 25lětny jubilej. Jomu pśisłuša źinsa 39 cłonkow, a wóni su we casu swójogo wobstaśa 415 raz na jawišću wustupili, mjazy drugim w Egyptojskej, Awstriskej a Pólskej. K jich repertoire słušaju tradicionelne reje, ak stare nany a mamy tych załožarjow su we swójom młodem casu rejowali: Annemarie-polka, rheinländaŕ, kśicna polka abo luksmburska reja. Žeńske woblekaju serbsku drastwu a stajaju sebje zasej lapu na głowu.
Na swój swěźeń su cłonki towaristwa kazali wšyknym, nic jano pśijaśelam. Žeden płaśonk njejsu pominali. Wejsanarje a sponsory su jim pomogali taki swěźeń wugótowaś. Sajźiło jo fryšny tykańc z wejsnego pjaca (jen jo napjakła Mariana Worakowa z Dešna, ak jo z towaristwom wusko zwězana), grilowane měso, mlińce a kafej. Stara rolnikaŕska technika jo se rozpokazowała, a za źiśi jo dało teke graśa.


text:
Awtor dźensa
Toni Ryćer
Nimale w kóždej domjacnosći składuja so lěki, zo bychu při mjeńšich schorjenjach spěšnje k ruce byli. Sy-li nazymnjeny abo maš-li bolosće w stawach po ćělnym napinanju, njetrjebaš tuž hnydom k lěkarjej. Tu pomhaja krjepki, žałby a sprayje z apoteki. Štož je za wjetšinu ludźi bjez problema, pak móže za profijowych sportowcow fatalne sćěhi měć. Cyły rjad tajkich po zdaću bjezrizikowych lěkow wobsahuje srědki, kotrež sportowc brać njesmě, kaž na přikład kodein w krjepkach přećiwo kašelej. Jednu tak mjenowanu čerwjenu lisćinu wudawa Narodna antidopingowa agentura a ju prawidłownje aktualizuje.
Statistiski su druhdy komplikowane. A kak smy w NDRskim času z posměwkom rjekli: Njewěr žanej statistice, kotruž njejsy sam sfalšował. Ale chutnje, woprawdźe komplikowane su prawidła za wuhódnoćenje wuslědkow, kotrež europski koparski zwjazk UEFA prawidłownje přewjeduje. Měnju tabulku, hódnoćacu wukony koparskich mustwow europskich krajow a stajacu je do wěsteho slěda. Tele dny bu statistika zašłych pjeć lět wozjewjena. Po njej – a to njezadźiwa – steji Španiska ze swojimi klubami přeco hišće na čole. Ale wotstawk k Němskej je mjeńši, dokelž bě hrajna doba 2011/2012 z hódnoćenja wupadnyła. Tehdy běchu španiske kluby statistisce wuspěšniše hač w sezonje 2015/2016 – njehladajo na to, zo rěkaše finale mišterskeje ligi we wonym lěće FC Chelsea – Bayern Mnichow, dokelž běštej so wobaj španiskej połfinalistaj w tymle kole z wubědźowanja rozžohnowałoj.
Pod smužku maja Španičenjo nětko 20 hódnoćenskich dypkow mjenje hač při lońšim ličenju. Němska, druha tabulki, ma 15 dypkow a runje telko tež Jendźelska, kotraž steji dale na třećim městnje.
Zaso su olympiske hry nimo. Wězo sym kaž kóždy raz hodźiny před telewizorom abo live-streamom sydał a so nad medaljemi a wurjadnymi wukonami sportowcow wjeselił – mjez druhim nad złotej medalju rodźeneho Lubijčana Christiana Reitza w třělenju z pistolu. Přiwšěm su hry w Rio de Janeiru we mni kopicu prašenjow zawostajili. Ženje do toho njejsym fairnosć a olympiske moto „Pódla być je wšitko“ bóle parował, ženje njejsym nad zmysłom wuhotowanja olympiady a z tym zwisowacymi woporami za ludnosć, přirodu a infrastrukturu bóle dwělował hač lětsa. Štóž je rozprawnistwo w minjenych měsacach trochu dokładnišo slědował, tomu je wědome, zo so doping mjeztym po cyłym swěće w nimale wšitkich sportowych družinach kaž hydra rozpřestrěwa, přećiwo kotremuž je bój nimale bjezwuhladny. A hdyž stanje so prašenje za wobšudnistwom w sporće z politikumom kaž w padźe Ruskeje, dyrbiš so chutnje prašeć, kotry mjezynarodny abo narodny sportowy zwjazk so scyła hišće za čistych sportowcow zasadźa.
Awtorka dźensa
Halena Jancyna
Olympija 2012 – njezapomnite to lěto za fanow beachvolleybala. Prěni raz je tehdy němske mustwo złotu medalju dobyło. Běštaj to Julius Brink a Jonas Reckermann. Wonaj běštaj team z Brazilskeje přewinyłoj. A kak wupada to 2016? Brink a Reckermann njejstaj wjac pódla. Wobaj staj strowotnych přičin dla přestałoj beachvolleyball hrać. Tón abo tamny je Brinka snadź minjeny čas we wšelkich telewizijnych wusyłanjach dožiwił. Reckermann njeje w medijach hižo tak prezentny.
Awtor dźensa
Clemens Šmit
„Wočiwidne! Woni tla na čas hraja!“, tole sej tučasnje husto myslu, hdyž podawki w aktualnym a zańdźenym w sporće sćěhuju. Dopominaće so hišće na pad Beckenbauer/Niersbach a na skandal FIFA wo kupjene koparske swětowe mišterstwa w Němskej 2006? A prašeće so tež runje, što je so tam poprawom wukopało? Štož so při mjetańcy jako pasiwne hraće definuje a w datym padźe druhdy přez sudnika kónči, je tež na mjenowanym přikładźe wobkedźbujomne. Podhladne wosoby runje tak kaž w mjetańcy na čas hraja. Ale nic jenož to, wone so samo z medijoweje zjawnosće a tak tež z našich wočow tak dołho zhubja, doniž so na nich njezabudźe. Podobne postupowanje pak njeje jenož w sporće en vogue (načasne).
Awtor dźensa
Tadej Cyž
W kopańcy je lětnja přestawka na cilowej čarje. Mnohe mustwa testuja formu w přećelskich hrach a přihotuja so tak na nowu sezonu. W 1. zwjazkowej lize započnu so dypkowe hry hakle kónc awgusta. Europske mišterstwa su hrajny plan trochu přesunyli. Wosebje w kadrje wicemištra z Dortmunda je so tójšto změniło. Tuchelowy nadawk nětko je ručež móžno nowych koparjow do mustwa integrować. Tež pola Bayerow wuhladamy nowe mjezwočo w lize. Carlo Ancelloti je nětko jich trenar. Snano móža pod jeho režiju zaso raz wubědźowanje champions league dobyć. Europskeho mištra wšak Mnichowčenjo hižo maja – Portugiza Renato Sanches je jedyn z nowačkow pola němskeho mištra.
Bórze zahaja so w brazilskim Rio de Janeiru Olympiske lětnje hry. Sportowcy z cyłeho swěta zetkaja so k sportowemu wubědźowanju a k mjezsobnemu zeznaću. Hižo na antikskich olympiskich hrach w Grjekskej knježeše zasada, zo maja za čas hrow brónje mjelčeć. Dźensa so hižo nichtó po tym nima. W Syriskej wojowanja dale póńdu, a zawěsće tež hrózbne terorowe nadpady njewomjelknu.
„Hory módre, ja was znaju, ja sym zaso w serbskim kraju ....“. To drje je witanski spěw wšitkich dowolnikow, hdyž so zaso domoj nawróćeja. Haj, lubi čitarjo, mamy połčas! Połčas prózdnin a snano tež połčas wažnych sportowych podawkow. Nimo su Europeada 2016, europske koparske mišterstwa kaž tež europske mišterstwa lochkoatletiki. Wšitke tele wjerški wotměchu so měrnje, bjez někajkich njeskutkow. Hačrunjež njebu fairnosć wšudźe dodźeržana, jako jara fairnu gestu mějach reakciju Francozow na přěhrate finale w kopańcy. Nic w barbach Francoskeje, ale w barbach dobyćerskeje Portugalskeje swěćeše so Eiffelowa wěža. Kompliment! Hač drje bychu to w druhich krajach tež tak činili? Mój přećel Jurij by nětko prajił: „Ně, dokelž nimaja w tamnych krajach Eiffelowu wěžu ...!“
Awtor dźensa
Helena Bětnarjec
Awtor dźensa
Jan Hrjehor


text: Njebjelčicy (HS/SN). Klětuši 15. Krabatowy swjedźeń w Kulowje tam hižo nětko z połnej paru přihotuja. Tuchwilny staw planowanja je sobudźěłaćerka Kulowskeho měšćanskeho zarjadnistwa Beate Hufnagel na zašłym posedźenju Njebjelčanskeje gmejnskeje rady předstajiła. Po jeje słowach budźe wšón Kulow wot 12. do 14. awgusta wulke swjedźenišćo. Po serbskej Božej mši we wosadnej cykwi chcedźa swjedźeń na torhošću oficialnje zahajić. Tam witaja potom Krabata, Čorneho młynka a hosći z partnerskich městow kaž tež z chorwatskeho Žumberakskeho regiona, hdźež bě so Krabat narodźił. Wječor steji pod wjele lubjacym hesłom „Zakuzłany Kulow“. Wobchody budu dlěje wočinjene, na hasach zaklinči hudźba, a tam pokazaja tež modowe přehladki.


text:
Czesko Republika
Czesko Republika (czes.:Česká republika, Česko; ČR) – państwo we Postrzodkowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Uod 1918 do 1939 a uod 1945 do 1993 bůło tajlům Czechosłowacyje. Uode 2004 roku Czesko Republika je we Ojropejskij Uńiji.
Teroźno Czesko Republika skłodo śe ze trzech gyszichtowych regijůnůw, kerymi sům Czechy (czes. Čechy), Morawijo (czes. Morava) a Ślůnsk (czes. Slezsko). We 1920 przikuplowali do Czechosłowacyje małe kraje Dolnyj Austryje a sům uůne bestůż tyż we teroźnyj Czeskij Republice. Godłym państwowym Republiki je Czeski Lew a dwa uorły - ślůnski a morawski. Stolicům państwa je Praga.
Nojwjynkszo gůra Czeskij Republiki je Śńyżka we Sudetach.
Mjano[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Czesko Republika je we ńykerych państwach felerńy mjanowano "Czechůma"[2], choćoż Czechy to je ino jedyn s regijůnůw CZR a ńyma to mjano uode państwa. Mjyszkańcy Czeskij Republiki fest růżńicujům mjano Czechy uod Czeskij Republiki a nojbarzi godajům cołkym mjanym: Česká republika ("U nás, v České republice" abo krůcyj "U nás, v Republice")[zdrzůdło?].
Co by bůło jeszcze krůcyj průmujům uůńi we swojij godce nowe mjano państwa Česko (analogiczńy jako "Polsko", "Slovensko", "Německo" atp.), nale ńyma to powszechńy we stosowańu.[zdrzůdło?]
Przipisy
- ↑ Český statistický úřad - 2015
- ↑ Bez tyn przikłod we Litwje, Ńiderlandach, Polsce, Rusyji a Gwinyji


text:
100 lot – podug nos?
Na przileżytoś stu lot ôd ślōnskich “powstań” i plebiscytu lotajōm fligry (jak w sobota we Katowicach), jeżdżōm cugi (jak tyn złoty, co pojechoł do Warszawy), a po blokach pokazujōm sie murale. Zdo sie, co bez nastympne trzi lata durś bydzie sie co dzioć w tym tymacie.
Nōm żodyn takigo festu na ta przileżytoś niy zrychtuje. Nōm – “ślōnskim Ślōnzokōm”, do kierych pamiyńć ô tamtych zdarzyniach je ważno, ale niy radosno. Do kierych niy ma to czas zwyciynski abo przegrany, ino czas ôfiar, bamōncynio i krziwdy.
Niy bydymy mieć fligrōw i złotego cugu – pomyślołech – ale przeca swojij pamiyńci mogymy dać fajne szaty. Tōż zrychtowołech pora ôbrozkōw – ćwiczynie, jak by tyż ślōnskie ôbchody tych stu lot mogły wyglōndać. Jak tyż Wōm sie to widzi?


text:
Cofōmy sie 50 lot do zadku a pōmogajōm nōm stare fusbalisty Ruchu. Ci to tydziyń tymu spōminali swojo czelodka majstrōw a.d. 1968. 10-tego majstra po roz ôstatni zrobiyła ekipa poskłodano ze samych Ślōnzokōw. Trocha sie sam pozmiyniało… A co łōnczy Ruch 1968 z Ruchym 2018 poza niyśmiertelnym stadiōnym na Cichej?
Je jedne, co bez 50 lot sie niy zmiynio i to niy yno w Ruchu. Tak downij jak i tera fōnguje zasada „fusbal fusbalym ale punkty, tytuły i awanse musi przisztymplować jakiś ważny sztympel”. Samek wlazuje do gry polityka… Jak spōminali Antōni Piechniczek, Ruch we 1968 ni mōg sztartnōnć we Pucharze Europy Majstrōw Krajowych. Awans zrobiōł, rywala wylosowoł ale skuli ataku wojokōw Ukłodu Warszawskigo na Czechosłowacjo kluby wszyjskich państw bloku wschodnigo ôstały wyciepniynte z europejskich pucharōw.
Niy yno te wielki ukłody rzōndzōm ôd downa naszym fusbalym. Ni ma tajymnicōm, że prezesy klubōw muszōm swoi umieć, jak to sie godo – „przedeptać”. Zejrzijcie yno jak nasze realia fusbalowe lot 80. pokozuje „Piłkarski Poker”. Scyna w kerej dyrektor banku klaruje prezesowi Czarnych jak „z luftu” zaszporować 33 mln i za jednym szlagiym załatwić po 2 mln prymii do groczy z gratisowōm rajzōm Polonezym to forgot majstersztyk. Toć to yno film, ale wierzcie reżyser zrobiōł dobry research.
Dzisio tyż trza swoi ugrać poza szpilplacym. Żodyn inkszy klub jak Ruch niy wiy ô tym lepij. Do kōńca marca majōm załatwić se spłōcyni dłōgōw bez cudzo firma (sami spłocić ni mogōm). Jak sie udo to z ôdjyntych im 11. punktōw ôstanie yno -6. Ôstatnio Ruch ôtwar jeszcze jedne pole do haji. Tym razym ôni chcieli ugrać walkower za wyjazd na szpil do Olsztyna, kery sie niy ôdbōł, ale już po ptokach. Decyzyjni padali, że szpil trza rozegrać kiedy indzij… Sōndzyni sie ô punkty a sztrofy je ôstatnio modne. Górnik sōndzi sie ô ôdjynte punkty za walkower z Piastym. Piast sōndzi sie ô dokōńczyni szpilu z Górnikiym. Tōż po starymu. C.d. 22 marca…


text: Matej Handrik by se wjaselił. Na stwórtem adwenśe lěta 1918 jo ten serbski slěpjanski faraŕ prědny raz žognował to dźěćetko w cerkwi. Wšak su 1918 swěśili prědne gódy pó Prědnej swětowej wójnje. 100 lět pózdźej su wšykne dźećetka tych wósymich saksojskich jsow slěpjańskeje wósady wopisane a dokumentěrowane za pśiduce generacije . Za tym stoj towaristwo „Kólesko“, ako jo rowno wudało knigły „Gładźarnica. Die Schleifer Tracht. Slěpjańska burska drasta. Dźěćatka“. Elvira Rathnerowa jo pśigótowała teksty a jo wuzwóliła fota. Juliana Kaulfürstowa jo była lektorka, Jörg Tausch jo wugótował bildku na wobalce, Karsten Nitsch jo wótmólował a Gerald Schön jo był zagronity za wugótowanje a sajźbu. Titel „Gładźarnica“ dej cesćíś gładźarnice (woblekarki). Załožba „Doma w Slěpem, Rownem a Mułkojcach“ jo to spěchowała.


text:
Magdeburg (B/SN). Ministerski prezident Saksko-Anhaltskeje Reiner Haseloff (CDU) ma rozswětlenje wo islamje za wuměnjenje integracije w Němskej. Wón skedźbnja w tym zwisku na „rozswětlenje wo křesćanstwje. Kóžda kultura, kotraž njeje ze swojej nabožinu rozswětlenje dožiwiła, njehodźi so integrować, je přećiwna kultura a wjedźe faktisce k zamylenjam, čemuž mamy zadźěwać.“
Wótra kritika lěhwow dla
Brüssel (B/SN). Zastupjerjo cyrkwjow a pomocnych skutkow su wuslědki wjerškoweho zetkanja Europskeje unije kritizowali. Vatikanski zamołwity za migraciju Michael Czerny warnowaše před lěhwami ćěkancow w Libyskej. Kraj njehodźi so za to, „rozrisać europske problemy“. Azylowa ekspertka Carity Europy Leila Bodeux rjekny, zo njeje Libyska docyła kmana idejowe prašenja rozrisać.
Medali za swoju knihu dóstał


text:
Po naprašowanju sćelaka ZDF dwěluje wjetšina ludźi na tym, zo móža so ćěkancy w přichodnych lětach na dźěłowych wikach integrować. Bianca Šeferowa je so za měnjenjemi abo nazhonjenjemi mjez čitarjemi wobhoniła.
Monika Cyžowa, předsydka Zwjazka serbskich rjemjeslnikow: Widźu wosebje nastupajo rěčnu barjeru wulki problem. To drje je ćežko, ćěkancow do dźěła zakótwić. Trjebamy dźesać lět, zo bychmy ludźi na woprawdźitych fachowcow wukubłali. Dwěluju na tym, zo to ćěkancy w běhu dweju abo třoch lět zdokonjeja.


text:
Stary Nowgorodski dialekt
Stary Nowgorodski dialekt (rusojski: ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT) mjenjujo se słowjański dialekt, kótaryž jo na rěcnych pomnikach z brjazoweje škóry wužywał, kótarež su se w Nowgorodskem regionje Rusojskeje nadejšli. Dialekt jo se až do 15. lětstotka w Nowgorodskej federalnej republice wužywał. Zapśimjeśe stwórił jo Andrej Zaliznjak. Staronowgorodski dialekt wótchyla se we wjele pozicijach wót starorušćiny. W dokumentach wužywana rěc ma wjele znamjenjow, kótarež njejsu typiske za druge pódzajtšnosłowjańske dialekty (a teke howacej za druge słowjańske rěcy).
Stary Nowgorodski jo se pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478 zgubił. Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko na Nowgorodskem teritoriju su źaržali (cokanje, pismik яTb (ѣ) město ы w genitiwje sg. a-zdonkow atd.).
Wopśimjeśe
- 1 Rěcne pśiznamjenja
- 2 Pśikłada
- 2.1 Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje, c. 109
- 2.2 Pśepšosenje: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje c. 497
- 3 Stawizny
- 4 Nožki
- 5 Žrědła
Rěcne pśiznamjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Staronowgorodski dialekt wuznamjenijo se mjaz drugim pśez slědujuce rěcne wósebnosći:
- Modus relativus, kótaryž eksistěrujo howacej jano w krotkozajtšnej kupce pódpołdnjosłowjańskich rěcow.
Morfologiske pśiznamjenja
- nominatiw singular o-zdonkow ma kóńcowku -e (město starorusojskego -ъ), na pś. brate "bratš" (pśir. rusojski бpaT (brat)), ИBaHe (rusojski: 'ИBaH', pśir. starorusojski ИBaHъ), cTape "stary" (rusojski: 'cTapый', pśirownaj starorusojski cTapъ), keTo "chto" (rusojski: 'kTo', pśirownaj starorusojski k-ъ-To);
- genitiw singular a-deklinacije jo měł kóńcowku -ѣ město starorusojskego -ы (y жeHѣ město rusojskeje formy y жeHы "pla žony").
- Pódawanje směra z pomocu datiwa bźez prepozicije, na pś. idi Pliskovu "źi do Pskowa".
Fonologiske pśiznamjenja
- njepśewjeźona druga palatalizacija, kótaraž jo howacej pśiznamje wšyknych słowjańskich rěcow, (w zdonkach — kѣлe 'ceły' (pśir. rusojski цeлый, starorusojski: цѣлъ), xѣдe 'šery' (pśir. rusojski ceдoй, starorusojski: cѣдъ), pśed kóńcowkami — na pś. datiw sg. rěkě "(k) rěce" (pśir. rusojski (k) peke), Horѣ "noze" (pśir. rusojski Hore, starorusojski: Hoзѣ), pykѣ "ruce" (pśir. rusojski pyke, starorusojski: pyцѣ) atd.);
- zdźaržanje protosłowjańskego *kv, *gv (kaž w pódwjacornosłowjańskich rěcach). Toś tej kupce njejstej pótakem pśed prědnymi wokalami do cv resp. zv pśejšłej. Na pś. květ "barwa", rBѣздa [gvězda] "gwězda" (pśirownaj rusojski цBeT [cvet], зBeздa [zvezda], starorusojski: зBѣздa);
- źělne njepśewjeźenje tśeśeje palatalizacije /x/, na pś. vbx- "wš-" (w słowach kaž wšo, wšykno, wše), pśirownaj Bc- w modernej rušćinje a starorusojske Bbc);
- Wótpóranje fonologiskego rozdźěla mjaz c a č, na pś. Hoцb "noc" (pśirownaj starorusojske Hoчb).
- Změna *tl a *dl na kл, rл, na pś. kлeщb (rusojski: 'лeщ'), пpиBerлe (rusojski: 'пpиBëл', pśirownaj starorusojski пpиBeлъ). W rušćinje stej se kupce, kaž pokazuju górne pśikłady, howacej na l zjadnoriłej. Pódobne wuwiśe kaž w Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo w dolnoserbskich dialektach: tłušty > kłusty, pśir. teke górnoserbske klama pla tlama.
Pśikłada[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kriminalny pad: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje, c. 109[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
(Mjaz kóńcom 11. lětstotka a lětom 1110, wuryte w 1954)
Originalny tekst (z pśidatnymi proznymi znamjenjami mjazy słowami)[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśełožk[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
'Pismo (wót) Žiznomira (k) Mikuli: Sy w Pskowje njewólnicu kupił, a za to jo mě Kněni (za)jała. [Nejskerjej jo była wóna njewólnicu spóznała ako jadnu, kótaraž jo była se jej kšadnuła a Žiznoměr jo někak do teje wěcy spleśony, snaź ako swójźbny Mikule abo jogo wikowański partner.] Ale pótom jo družyna (swójźba, žona) za mnjo rukowała. A něnto pósćel tomu mužoju [wót kótaregož sy njewólnicu kupił] list, až ma (dalšu) njewólnicu. [Toś ta druga njewólnica by se musała pśepódaś kněni za cas, w kótaremž by rubjona njewólnica ako "corpus delicti" trěbna była, tak dłujko ako njejo wujasnjone, chto jo był paduch.] A com, ako som konja kupił a kněžojskego muža na njogo sadnuł, k napśeśiwostajenju pśiś. A ty, jolic hyšći njejsy pjenjeze wzeł, njewzej nic wót njogo [wót wikowarja njewólnikow, howacej mógł se plan mimo kuliś.].'
Pśepšosenje: Nowgorodne wopismo na brjazowej škórje c. 497[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
(mjazy 1340 a 1380; wuryte w 1972)
Originalny tekst (z pśidatnymi proznymi znamjenjami mjazy słowami)[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśełožk[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Póstrow wót Gawrile Posenje k mójomu swakoju, kmótšoju Grigori a k mójej sotše Ulita. Jolic wej tola k mójej radosći stej do města jěłej, a stej naše słowo (abo naše rozgrono?) njezabydnułej. Daś Bog wam radosć da. My wšykne njezabydnjomy waše słowo (abo waše rozgrono?).
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stary Nowgorodski dialekt wěcej jo njewužywał pó dobyśu Nowgoroda pśez Moskowitow w lěśe 1478. (Pśi tom su někotare wósebnosći južo jěsnjej zgubili. Na pśikład jo gustosć wužyśa kóńcowki -e wóteběrał, pśi nominatiwje muskego genusa.).
Někotare narěcne wósebnosći pak se hyšći dłujko w pódpołnocnej rusojskej narěcy su źaržali (cokanje, pismik яTb (ѣ) město ы w genitiwje atd.).
Znate su pśedewšym wopisma na brjazowych škórach (rusojski: бepecTяHыe rpaMoTы), kótarež su zwětšego w cystej narěcy napisane a jano wótergi jawi se naddialektalny wliw a wótbłyšć cerkwinosłowjańskich normow, a wopisma na drjewjanych "cylindriskich zamkach" měchow běricow[5]. Někotare stare Nowgorodske dialektizmy se su teke do śišćanych rěcnych pomnikow dostali. Pomocne pśi rekonstrukciji narěcy jo był źiwanje a pśeslěźenje nacasnych pódpołnocnorusojskich narěcow k pśirownowanju.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Swójske mě njejo znate
- ↑ Wó wopismje na rusojskej stronje (rus.)
- ↑ Informacije wó teksće 109 z rusojskim pśełožkom (rus.)
- ↑ Informacija wó teksće 497 z rusojskim pśełožkom (rus.)
- ↑ ЯHиH B. Л.: Oчepkи иcTopии cpeдHeBekoBoro HoBropoдa. 2008.
- ↑ ЗaлизHяk A. A.: ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT. 2004.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wědomnostna literatura wó Starem Nowgorodskem dialekśe eksistěrujo dotal jano w Rušćinje:
- A. A. ЗaлизHяk. ДpeBHeHoBropoдckий диaлekT. M., 1995 (2-e изд., M., 2004).
- Janin, Walentin Lawrentjevič. Я пocлaл Teбe бepecTy... (Ja poslal tebe berestu...) ("Ja sym tebje wopismo na brjazowej škórje pósłał ...") 3. nakł, z dosłowom wót A.A. Zaliznyak. Moskwa 1998.
- ДpeBHepycckиe бepecTяHыe rpaMoTы Bok wó wopismach na brjazowej škórje


text:
Ojgyn z Pniokōw: Chudobne dziecka i … Dzieciōntko
A śniyg ciyngiym suł rōwno, cichuśko i corŏzki go bōło wiyncyj, choby cŏłke Pnioki byli ôbciepane piyrzym nikej po szkubackach. Ćma. Ino nasz kościōł, „Jōzefka” ôświycōno choby we faszing. Rōncz pogaśli już lampioki na cestach. Ficywyrt szałfluje śniyg a jego starŏ suje z kibelka wrzawe hasie.
Cosik sie tyrpie i lekuśko zgrzipi.
– A dyć ustōń, diosecki najduchu sie wiertać, fyrtać i roztopiyrzać!
– Ale, kej jŏ, jŏ już blank do imyntu przeziōmbnōł.
– Tōż eknij sie barzij do Znojdka, mogesz sie jesce deczko ku niymu szibnōńć, pra? Przeca łōn je gorōnciyjszy i ździebko sie jesce ôgrzejesz. I dyć nynej jesce krzinka!
– A wiela je? Kej bydzie rano?
– Cicho być, niy jamruj i niy wajej, i… ustōń sie zasik majtać na wszyjskie zajty. Przeca niy ma jesce pōł łōsmyj, bo we „Jōzefce” niy glingali, jesce sie gloki niy rozfechtowali. Dzisz? Briwy, cukrōwy i dziamble ci tyż jesce kimajōm. i sam ino, ino… te dioseckie glapy ci już kracōm.
– Marijka, ale mie sie kce eać i jscać! I mōm głōd.
– Utropiynie ze cia Hanysku i ôstuda. Podwiyl se tak lygōmy, to je bździnka lekszij tyn ziōmb szczimać, a i Znojdek tyż jesce niy isko błechōw.
– Nō ale, kej mi sie kce i tela.
– Nō, tōż targej i gibej sie wartko nazŏd. Ino dej pozōr coby cie fto niy uwidziŏł. Zawrzij sie i trzimej Znojdka za sznupa, coby fest niy harusiōł, bo ftosik sie sam kole naszygo chlywika belonce… No, już poszoł.
Poskludzej jesce te lōmpy do szachtli a jŏ gynał skukōm rest, zegōwek i ta starŏ deka, coby nōm jōm fto niy chabnōł, jakisik haderlok lebo szmaciorz. Dobrze, iżech łōński tydziyń znodła ta kraciatŏ
deka na hasioku, bo by my terŏzki na zicher zamarzli.
I zaprzij na ôstatek sztangōm dźwiyrze!
– A co bydymy dzisiŏj bez cŏłki dziyń robić?
– Dej pozōr Hanysku. Dzisiŏj je Wilijŏ. Muszymy sie zwyrtnōńć i tak wszyjsko zrychtować, coby i my mōgli fajrować. Miarkujesz?
Ôblyc tyn dubel, chocia ci je za srogi, cypelmyca na palica i idymy wrŏz na haltynsztela banki na Nowyj, tam je rozhajcowany koksiok, to sie nŏjprzodzij ôgrzejymy. A możno i po drōdze co nojńdymy do jŏdła na hasioku. Ludziska tela na Gody naforantowali, iże cosik łŏnym sie tam zawdy zgiździ i muszōm to wyciepońć.
– Nō ale, Marijko, co to je Wilijŏ?
– Uwijej sie a jŏ ci byda niyskorzij ô Wiliji ôzprawiać.
Kejsik, dŏwno tymu, kej jesce Mamulka niy siedziała we hereszcie i żōł nasz Tatulek, to my tyż sprŏwiali Wilijŏ. A Wilijŏ, to je nocka kej Pōnbōczek, maluśki Jezusek, Dzieciōnteczko – prziszło na świat. I beztōż ludzie durch sie radujōm, bo ôd tamtego casu je juń lepszij na tyj ziymi.
– Je, ôbejrzi sie, żymła, i to jesce ze kyjzōm. Musi, jakisik rozbestwiōny huncwot wyciep jōm do hasioka, bo dzisiŏj je post i niy ćko sie tela, i tak jak we niydziela. A Znojdek tyż ci już tam cosik dlŏ sia wysznupŏł.
Pojŏdeś, ôgrzołeś sie deczko, to idymy na torg.
– A skuli cego, Marijka, po jakiymu? Przeca dzisiŏj je pyndziałek a torg je wdycki we strzoda i we sobota.
– Ja, mŏsz prawie, ale dzisiŏj handlyrze tyż jesce sztandy zbajstlowali, kejby tak fto co przepōmnioł kupić abo musiŏł cosik zrychtować na chib tref abo na ôstatni driker. My tyż Hanysku muszymy sie drap uwijać, coby wszyjsko gynał nazgłobiać, coby nōm tyż na ta Wilijŏ stykło. Kej ino blank tyn cŏłki torg przesznupiymy, wyfechtujymy, to niy bydzie knap.
– Filuj ino Marijka. A dyć tam styrcy jakosik ôberzniynto chojna, możno jedla. Bierymy jōm?
– Nō, przecamć. A tu jesce ku tymu we pucince ôstali dwie glaskugle, deczko szczaskano szpica i strzybno keta. Po świycki to pōjndymy jesce niyskorzij na kiyrchow, a jakigosik harynka lebo rest kapera ufechtujymy ôd tego zabranygo handlyrza.
I tak Marijka, Hanysek i Znojdek łamziyli bele kaj, sznupali, zgłobiali aże wszyjsko przikludziyli do swojigo chlywika na placu wele klopsztangi. Dwie przeżdżałe apluziny, pŏrã kobylōnkōw, śćwiertka margariny, wyfechtowanŏ szekulada i pŏrã bōmbōnōw, styry stare żymły, ôbrzinki wusztu, biksa harynkōw we tomatach i take tem bele co; a i chojna tyż ci mieli.
Nō, i poklechtali sie na smyntŏrz, coby pichnōć jakiesik świycki.
– Marika, padosz iże Tatulek kipnōł i je umrzity, a po jakiymu sam niy mŏ grobu?
– Hanysku, łōn niy kipnōł ino sie sōm hangnōł, bo kej go wyciepli ze werku (bōł na stymplu, za elwra), niy poradziōł wyfutrować naszyj cŏłkij familiji. I beztōż go niy dali pochować, ino sfalyli pod płotym.
– A gŏdałaś Marijko, iże piyrwyj to my tyż mieli Wilijŏ nikej inksze dziecka. Na isto mieli my?
– Anō, mieli my. Nō ale, kej niy stykło Tatulka, Mamulka napoczła słepać gorzŏła, schacharzōła sie, rojbrowała, aże jōm yntlich zawarli we herszcie. Ale, ty mi niy spōminej ô tym, bo mōm srogi jankor i jesce ci sie tukej ôzbecza, ześlimtōm i… być rŏd, iże my sōm do kupy a niy we ôchronce. I mŏ być gryfnie i godnie jak kaj indzij.
– Wejrzij sie Marijka, wejrzij, piyrszŏ gwiŏzdka uwidziołech bez ta nuta we dźwiyrzach!
– Dej pokōj Hanysku, tam styrcy naprany Lojzik, kery luchnōł przi Wiliji pod harynka i kurzi terŏzki cygareta. Niy mogymy mu dać skozać, iże my tukej sōm i mōmy srōmate bo srōmate, ale zawdy jŏdło dlō nŏs i dlŏ Znojdka tyż. Jesce nōm sam co nazgobi, wyszykuje na ôstuda i bydymy mieli Wilijŏ forbaj.
A śniyg suje, ino już niy je taki biŏły nikej sie wydowo. Ajscapy zamarzli na rułach ôd familokōw. Wszandy naobkoło blyscały i szklyły sie we izbach za gardinami jedle. Na ôknach prziflostrowane byli roztomajte barzoły, glaskugle, Mikołŏje barzij choby we amerikański „halołin” a niy nasze Dzieciōnteczko. Tam kaj ci ôkna byli ôzewrzite we lufcie wōniało grzibionkōm, parszczōnym kaperym, makōwkami, piernikōma i inkszymu wilijnymi maszkytōma. Juzaś ze poniyftorych ôkiyn idzie posuchać kolyndy, chocia take jakesik inksze, cudze, amerikańskie choby naszych ślōnske, polske już wszyjskie przepōmnieli. Niy nastykło Starkōw i Starzikōw, kerzy poradziyli gryfnie wiskać nasze śpiywki.
A nasze… nasze dziecka i Znojdek naćkali sie czym tam mieli, wlejźli pod deka, po cichuśku powiskali „cicho noc” a „lulejże Jezuniu” i chnet by jejich śnik chycioł.
– Suchej ino Handzlicku, już glingajōm gloki na pastyrka. Mogymy zōjńść do „Jōzefki” pokiel kościōł bydzie jesce prōżny… pokiel klŏsztorne panny i Antek Pikulik jesce niy wachujōm i je jesce ćma przi ōłtŏrzu.
– Jŏ niy kca. Tam je ziōmb, a tu pod dekōm i przi Znojdku niy ma ci jesce tak nŏjgorzij.
– Niy fandzol, idymy! Przeca we kościele hajcujōm, je fol ludzi, kŏżdy dychŏ (niekierzy gorzŏłōm wysłepanōm pod słonygo harynka), ale idzie we tyj hormiji szczimać. I ôbejrzymy se maluśkigo Jezuska, Dzieciōntko, kere terŏzki we ta szykownŏ noc sie urodziyło.
Poszli.
– Ino dej pozōr! Ino muszymy Znojdka przikrymplować, prziknōtlować ci do gylyndra przi słodach kościoła.
– Wejrzij se Marijka, kuknij sam. Tyn Jezusek, te borajstwo wrajziyli do takij betlyjki, do grotka na siōnko a kole Niygo yjzel i kalymba, kerzy dychajōm na Niygo, coby niy uziōmbŏł. Już miarkujesz po jakiymu wszyjskie Mu przajōm, bo Łōn ci tyż spokopiōł, iże ludziōm je niy nŏjlepszij na tym świycie na kery Go Pōnbōczek – Ôjciec posłoł, a Ôn usuchliwie niy wybiyrŏł jedbŏwnych zegōwkōw i damastowych sztepdeczkōw. A bali i pojedzōny to je tyż ino beztōż, iże Go pastuszki niyborzōntka nafutrowali czym mieli, mlykiym, oscypkōma, i co tam jesce kery śnich miŏł.
A iże to Pōnbōczkowy synek, to niyskorzij i krōle ku niymu sie przikwanckali. I ty tyż niy mŏsz co wajać i labiydzić, bo Boże Dzieciōnteczko tyż niy miało ci przodzij blank letko.
Pastyrka bōła ci richtik szykowŏ. Ôrgany grali, ludzie śpiywali do kupy ze Farorzym aże sie niysło do samiuśkich Logiewnik. Dzieciōntko sie narodziyło. Doczkali my sie Godōw.
„Przibierzeli do Betlyjym pastyrze…”
Dziecka zicniynte kole hajcōnga doczkali aże wszyjskie wyjndōm, aże cŏłki kościōł bōł prōzny, i podwiyl same niy kipnōm, przoć bydōm Maluśkimu, iery tyż bōł zziōmbniynty i miŏł głōd nikej łōne dzisiŏj.
A wele „Jōzefki” kulwitoł sie jakisik sorōń (możno ci i jakosik cyjntla za zojlōm wysłepŏł), kery pedziŏł bōł do swojij staryj:
– Kuknij se co za ludzie, blank bez serca, na taki ziōmb i ćmok tego maluśkigo psiŏka prziknōłtlować do okolnika. I to we Świynta. Skoranie boskie na takich, abo chocia jako sztrofa. Niy ma tukej kajsik kiegosik szucmana???
Na ôstatek dziecka porzykali mamine rzykani:
Niy gorsz sie Dzieciōntko na Twojich rōwniokōw,
Bo niy znajōm ciepła starych familokōw.
Niy zawiyrej ôczek ty Bożo Dziecino,
Wszyjskie Cie proszymy – przijńdz sam dō nŏs ino.
Zarŏz se ôddychniesz w betlyjce na sianyczku,
My Ci zaśpiywōmy, śpij, Bożi Syneczku!
A śniyg durch suje i suje, i je ci corŏz cichszij, i zdowo sie, iże aże ôd Kosmalowych rybnikōw, bez pole, bez ôbalōny sztalwerk ze „Kościuszki”, bez familokowe place ze chlywikami i klopsztangami, bez gōry kaj na Gody niy ôstało żŏdne pranie, pod zamarzniyntymi ôknōma stary Utopek po ćmoku wisko swoja kolynda:
Nynej se Dzieciōnteczko,
Moja perełko.
Nynej umiłowane
Moji pieścidełko.
Nynej se Dzieciōnteczko,
Nynej se nynej.
A ty Mu Hanysku
Kolynda śpiywej.
Nynej se Jezusku
Nynej se nynej,
A ty Mu Hanysku
Gryfnie zaśpiywej!
Śpiywej Mu po cichuśku,
Mały Hanysku.
Ô gwiŏzdkach, co wysoko
Na niybie blyscōm.
Śpiywej Mu Hanysku,
Przeca ty umisz.
Śpiywej po naszymu
Ôn cie rozumi.
Śpywej Mu Hanysku,
Przeca ty umisz.
Śpywej Mu po ślōnsku
Ôn cie rozumi…!*
I to by możno bōło na tela, na ta Wilijô
Eugeniusz Kosmała / Ojgyn z Pniokōw – Chorzowiŏk, inżiniyr, prawy Ślōnzŏk, wigyjc i szpasownik… Jeżech pynzjōnistōm ze Huty “Kościuszko”, kaj bōłech bez wiela, wiela lŏt inżiniyrym. Terŏzki na pynzyji pisza mocka artikli, mōm swoja autorskŏ audycjŏ we Radiu Piekary i wydołech pŏra ksiōnżek po ślōnsku.
* Tekst kolędy na melodię „Lulajże Jezuniu” Bogdan Dzierżawa


text:
Wopity z traktorom jěł
Kašecy. Na polu mjez Kašecami a Žuricami je sobotu 32lětny traktorist do dalšeho traktora zrazył. Při tym nasta wěcna škoda něhdźe 30 000 eurow. Po dróze so zawinowar njezboža ze swojim traktorom do Kašec wróći. Policisća zwěsćichu, zo měješe něhdźe 1,48 promilow alkohola w kreji, a tak dyrbješe w chorowni krej wotedać. Přećiwo traktoristej přepytuja nětko alkohola we wobchadźe dla.
Z „chorhojčku“ po puću był
Malešecy. Kedźbliwi wobydlerjo informowachu sobotu policistow wo wopitym šoferu awta w Malešanskej gmejnje. Zastojnicy z Budyskeho policajskeho rewěra prošachu 55lětneho w Hućinje wo dobrowólny test alkohola, tón wujewi 1,66 promilow. Wodźer awta dyrbješe w chorowni krej wotedać. Nimo jězdźenja pod alkoholom přepytuja přećiwo njemu jězdźenja bjez dowolnosće dla, dokelž muž tajku scyła nima.
Motorski so ćežko zranił


text:
Zapis twórbow Budyskeho komponista Detlefa Kobjele
Poprawom maja Serbja jako mały lud na polu hudźby wulkotne twórby. Komponisća zašłosće kaž Korla Awgust Kocor, Jurij Pilk, Bjarnat Krawc a dalši zawostajichu wuznamne kruchi, kotrež interpreća hišće dźensa rady hraja. Tež hudźbutwórcy nowšeho časa – mjez nimi hižo zemrěći Jurij Winar, Jan Pawoł Nagel, Jan Bulank, Alfons Janca, Beno Njekela a Helmut Fryča – njejsu ze swojimi kompozicijemi jeno zjawnosć w serbskej Łužicy wobohaćili, ale tež za jeje mjezami. Tole płaći wězo tež za našočasnych žiwych komponistow, tak za Detlefa Kobjelu, Ulricha Pogodu, Jura Mětška, Jana Cyža a dalšich. Problem pak je stajnje zaso tón, zo nimaš w knižce wozjewjene zapiski jich twórbow. Tak by sej hnydom móhł přehlad stworić wo jich kompozicijach, zo hodźeli za najwšelakoriše programy orchestrow, hudźbnych skupin a chórow wužiwać.


text:
Z nowej atrakciju sezonu w Małowjelkowskim prazwěrjencu zahajili
Mały Wjelkow (SN/MWj). Zo su w Małowjelkowskim prazwěrjencu sawrije widźeć, je jasne. Prjedy pak, hač je tam wuhladaš, zastupiš nětko do krajiny, kajkaž bě před něhdźe 500 milionami lět na našim planeće. Hnydom za wulkim zachodnym twarjenjom we wšěch róžkach bluboce, woda šuska dowysoka, ze zemje so pari a wulkan drje žanu lawu njepluwa, ale běły kur, štož so we wotstawku něhdźe dwaceći mjeńšin z hrimotom připowědźa. To nazhonja wopytowar wot wčerawšeho w dožiwjenskim swěće Lavaris. Z tymle nowym wobłukom su lětušu sezonu w prazwěrjencu zahajili.


text: Korzym (UM/SN). „Na swěće česćene – w Hornjej Łužicy doma“ rěka hesło 24. hornjołužiskeho předewzaćelskeho myta, kotrež budźe 7. nowembra na Dnju hospodarstwa Hornjeje Łužicy w Lubiju spožčene. „Po tym zo smy so loni na zdobywanje fachowych mocow wusměrili, steji tónkróć tele prašenje w srjedźišću: Kak so našim domjacym firmam radźi zwonka blišeje wokoliny na so skedźbnjeć“, rozłožuje Christoph Pilz, zastupowacy jednaćel Marketingoweje towaršnosće Hornja Łužica-Delnja Šleska, kotraž rozdaće myta organizuje.


text:
13. serbski ewangelski domizniski dźeń we Wulkich Ždźarach přewjedli
Wulke Ždźary (AK/SN). Serbski ewangelski domizniski dźeń we Wojerowskim regionje křesćanow we wěrje zesylnja, pohonja jich serbsku rěču zachować a zhromadnosć hajić. To bě wčera poselstwo 13. domizniskeho dnja we Wulkich Ždźarach. Wot lěta 2007 so tónle dźeń stajnje na hinašim městnje wotměwa. Iniciator bě Joachim Nagel, wot 1992 hač do 2012 farar ewangelskeje janskeje wosady Wojerecy-nowe město z wokolnymi wsami. Wón organizowaše tehdy swjedźeń wěry a žiwjenskeho wjesela.


text:
Dźesać lět přewjeduja we Wojerecach projekt produktiwneho wuknjenja
Wojerecy (SiR/SN). Projekt produktiwne wuknjenje (PL) swjeći swój dźesaćlětny jubilej na Wojerowskej Wyšej šuli „Na kromje města“. Bórzomny přećah do noweho šulskeho centruma za horni schodźenk so bliži. Pedagogojo a šulerjo so wjesela. Projekt je w měsće a bliskej wokolinje dotal jónkrótny. Po cyłej Sakskej je jenož wosom šulow, kotrež młodostnym tajku wosebitu formu wuknjenja zmóžnjeja. Wot lěta 2008 wuknu tuž šulerjo z Wojerec, z Běłeje Wody, Budyšina, Niskeje, Radeberga a Kinsporka w nowym pódlanskim twarjenju wyšeje šule, zo bychu kwalifikowane abo jednore zakónčenje hłowneje šule docpěli. Mjeztym je jich 190 šulerjow a šulerkow a próstwy za PL lěto wob lěto přiběraja, přesahujo husto maksimalnu ličbu 20 šulerjow na rjadownju. 70 do 80 procentow šulerjow wotzamknjenje docpěje.