text:
399 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, zycie przemija jak pory roku, czas, ziemia, niebo, przemijanie, mieszkanie, dom, zywot, lata, pory roku, dziecinstwo, mlodosc, umyka, odpoczynek, smutki, radosci, dzieci, rodzina
Życie przemija jak pory roku
Kiedy nastaje jesieńŚwiat barwy swoje zmieniaWokół wygląda inaczejPo lecie zostają wspomnieniaWspomnienia jak pięknie byłoCoś przeminęło, już się skończyłoDumam tak sobi
455 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, latowo paniczka, pani lato, lao, deszcz, sloneczko, parasol, woda, kwiatki, kwjeci, niebo, chmurki, ziemia, mokro
Latowo paniczka Latowo paniczka kajś sie zapodzioła Słónko nóm schowała chyba kajś s nim zwjoła Zebrała go s nieba deszcz nóm zostawiła A nóm słónka czeba ! kaj żeś go nóm skryła ? Podziew
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc kupaly, ta noc, noc swjyntojansko, sobotka, wianki, woda, ogienpowietrze, luft, ziemia, ogniska, fojery, zabawa, kwiat paproci, blask, ksiezyc, noc, do rana
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta
510 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kwiaty, kwjotki, kwjeci, doniczki, sztandy, wiadra, miski, grzondki, torg, stragany, ziemia
Tildka sadzi kwjotkiTildka chciała kwjotki sadzićNie umjała se poradzićBo dóniczek nie kupiłaZiymja zajś jałowo byłaTuż tak myśli,kombinujeMożno na torg se pogzujeTam sóm sztandy zapełnióneW krzynkach
527 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, zlotokap, wiosna, kwiaty, kwjeci, grzondki, rabaty, ziemia, slonko, wiosna, ogrod, zegroda
Złotokap Już złotokap zakwit złoty Jak słóneczko jasno bije Kićle żółte wiszóm s niego Pjykny łobroz widoku miłego Tela farbów tu je pjyknych Rozmańtych kwjotuszków rośnie Aż żol bydzi
530 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosna, kwiaty, kwjotki, ogrod, won, zapach, kwjeci, sloneczko, ptaszki, szpak, dzieci, laweczka, chmurki, niebo, ziemia, pszczoly, nektar, zegroda
Ach jak pjyknie
W łogrodzie robotaPtoszki śpjywajómFajnie sie robiMynteloki furgajómNa stróm szpok siednółKóncert zaczynoI pszczoła brzynczyBo nektar zbjyroPo niebje chmurki Se tam pływ
543 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, papiez, polak, rodak, ziemia, ziymja, kraj, bog, gory, santo subito, swiety, beatyfikacja, jan pawel, po tyj ziymi, rzym,
Po tyj ziymiPo tyj ziymi deptoł człowjekKjery wszyskim gorko pszołJuż łod bajtla prosiół PónbóczkaBy ludzi dycki w łopjece mjołRzykoł gorko do MaryjeProśby swoji skłodoł dóńTyś je nasza
543 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ziemia, ziymja, papiez, polak, kraina, polska, dom, rzym, jan pawel, beatyfikacja, santo subito, po naszymu, po slonsku, modlitwa, rzykac, amen, maryja, bog
Z tej ziemiZ tej naszej ziemina tron Piotrowyprzyszedł biskup Karolna miłość do Bogai ludzi gotowy.Królował na tronie przez wiele latwielką jego dobroćpoznał cały świat.W bólu,cierpieniuu
Świyrcoki
Ech świyrcoki fajne
Z jeglami dugimi
Nojlepszy wom zowdy
Kajś na górski ziymi
W ciyniu i we wilglym
Rade rozrostocie
Niyherske i suche
We słonku przi płocie
Przi hutach ,komi


c: text/html

text:
Ekwador
Ekwador (španisce República del Ecuador, kičwa Ecuador Mamallakta) je njewotwisna republika při Ćichim oceanje w sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Mjezuje z Kolumbiskej w sewjeru a z Peruwom w juhu. Stolica je město Quito, kotrež leži w Andach na wysokosći wot 2850 m. Najwjetše město je pak w runinje při pobrjoze Pacifika ležacy Guayaquil (2,2 mil. wobydlerjow). Mjeno dósta kraj po ekwatoru, kotryž přeběži stat ze zapada do wuchoda. K Ekwadoru słušaja tež 1000 km wot pobrjoha zdalene Galapagoske kupy.
W Ekwadorje knježi zasadnje tropiska, włóžna klima, wosebje w přimórskej runinje a w Amaconasowej nižinje we wuchodźe. Na wysočinje w srjedźišću kraja je pak zymnišo a chětro sucho. Najwyše městno Ekwadora je wulkan Chimborazo (6.310 m), kotryž je – ze srjedźišća zemje ličene – najwyše wuhorbjenje na swěće.
Najwjetše města su :
- Guayaquil – 2.196.800 wobydlerjow
- Quito – 1.648.100 wobydlerjow
- Cuenca – 277.000 wobydlerjow
- Machala – 216.000 wobydlerjow
[wobdźěłać] Wotkazy
Argentinska | Boliwiska | Brazilska | Chilska | Ekwador | Guyana | Kolumbiska | Paraguay | Peru | Surinam | Uruguay | Venezuela
Druhe teritorije: Falklandske kupy | Francoska Guyana | Južnogeorgiska a Južne Sandwichowe kupy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
II wojna śwjatowo
Drůgo wojna śwjatowo – nojsrogszy kůnflikt zbrojny we historyji śwjata, kery trwoł uod 1 wrześńo 1939 do 2 wrześńo 1945 (we Ojropje do 8 maja 1945) a uobejmowoł zaśyngym wojynnych działań bezma coko Ojropa, wschodńo a połedńowo-wschodńo Azyjo, půłnocno Afrika, tajle Bliskigo Wschodu a wszyjske uoceany. Ńykere tajle wojny rozgrywoły śe nawet we Arktice a Půłnocnyj Americe. Krům bezma wszyjskimi państwůma ojropejskymi, broły we ńij udźoł głůwne państwa Půłnocnyj a Połedńowyj Ameriki, Australiji a Azyji. Głůwnymi strůnůma kůnfliktu bůły państwa uośi a państwa koalicyji antyhitlerowskij (alijůnty).


text:
Bernard Smigala
KONCERT JANKIELA
Autor:A.Mickiewicz.Tłumaczenie na j.śląski:B.Śmigała.
Bóło cymbalistów wjelu,
dyć żodyn s nich niy śmjoł zagrać przi Jankielu.
(Jankiel bez cołko zima, niy wjym kaj sie chowoł,
teroz, ze sztabym wojska, nogle prziwyndrowoł).
Wszyscy ło tym wiedzóm, na tym instrumyncie,
niy dorówno mu żodyn w grajfce i talyncie.
Proszóm,coby zagroł,prziniyśli cymbały:
Żyd sie wymiguje,że mu rynce zgrubiały,
że łodwyknół łod granio,że sie ludzi wstydzi,
już bokym chce uciyc,dyć to Zosia widzi
i drap drónżki mu niesie na bjolutkij dłóni,
kerymi miszcz w zajty swych cymbałów dzwóni.
Zaś drugóm rynkóm po brodzie głosko starego
i przichlybnie w te słowa sie łodzywo do niego:
„dyć to me żrynkowiny,toż zagrej Jankielu!
Niyroz żeś łobjecywoł grać na mym weselu!”
Jankel kiwnół gowom,dugo niy doł sie prosić,
bo żodnymu na śwjecie tak niy pszoł jak Zosi.
Siednół se na stołku,prziniyśli mu cymbały,
mo je na kolanach,ze szczynścio łoniymjały.
Rozpjyro go duma,jak wojoka starego,
po latach do służby zaś powołanego.
I choć downo już wojok sie niy duelowoł,
czuje,że tóm rynkóm,jeszcze by powojowoł!
Po bokach dwaj uczniowie przi cymbałach klynczóm,
strojóm zajty na nowo,próbujóm i brzynczóm.
Jankiel z przymrużónymi na poły łoczami
siedzi cicho i drónżki zacisko palcami.
Łoroz je spuściół,piznół taktym złowiyszczym,
potym gynsto siyk zajty,jak ulwnym dyszczym.
Dziwujom sie wszyscy-dyć to bóła próba,
bo wnet przerwoł i na wjyrch dźwignół drónżki łoba.
Zaś gro,a drónżki robjóm tak leciutke ruchy,
choby sztrajfło we zajta krzidełko łod muchy.
I słychać ciche,ledwo słyszalne brzynczynie,
a miszcz w niebo patrzy, czeko na natchniynie.
Wejżoł z góry,instrumynt dumnym łykym zmjerzół,
dźwignół rynce,spuściół razym,w dwa drónżki wymierzół.
Zdziwjyli sie wszyscy,buchło dźwiynków tela,
choby łoroz zagrała janczarsko kapela!
Łodezwały sie dzwónki,czinele,bymbynki;
Polónez Czeci Maja!-Słychać skoczne dźwiynki.
Radościóm dychajóm,radościóm uszy pojóm,
dziołchy chcóm tańcować,chopcy tyż niy ustojóm.
Starzikom te dźwiynki myśli w przeszłość zaniósły,
w te lata szczyńśliwe,jak Synat i posły
po dniu czecigo maja,w ratuszowyj sali,
zgodzónego z narodym króla przywitali
i jak wszyscy śpjywali:Wiwat król kochany!
Wiwat Syjm,wiwat Naród,wiwat wszystke Stany!
Teroz drapciyjsze takty,tónów podwojynie-
-nogle akord fałszywy,jak wynża syczynie.
Jak żgrzit zielazła po szkle,wszystkich przeszło mrowie,
stracióła sie uciecha,zamóncióło w gowje.
Smutni,wystraszyni suchacze zwóntpjyli:
czy instrumynt niy stroji, eli muzyk sie myli?
Dyć sie muzyk niy myli!Naskwol poszarpuje
ta zajta zdradziecko, melodyjo fałszuje.
Coroz to głośnij targo akord sfałszowany,
naprzeciw zgodzie inkszych tónów skerowany.
Aż Klucznik sie skapowoł,zakrył rynkami lica
i wrzeszczy:”Znóm!znóm głos tyn!
To jest Targowica!”
I wnet pynkła ze świstym zajta złowróżónco.
Teroz ciynke tóny,choć urywo i zmónco,
pociep ciynke, bije w rubsze i mocniyjsze,
słychać jakeś larmo, coroz to głośniyjsze!.
Marsze,wojna,ataki,szturmy i wyszczały,
jynki dzieci i matek-tak miszcz doskónały
łoddoł łokropność szturmu,że baby beczały,
bo im sie spómniała,z płaczkami boleści
rzeź Pragi,kero znały z śpjywek i powieści,
rade że miszcz na kóniec zajtami wszystkimi
zagrzmjoł, głosy zdusiół, choby wbjół do ziymi!
Ledwo co suchaczy łopuściyło zdziwjynie,
zaś muzyka inkszo,noprzód jakeś brzynczynie,
leke i ciche, ciyńko zajta zajynczała,
choby mucha z pajónka neca sie wyrwała.
Dyć zajtów przibywo,rozsypały sie tóny,
łónczóm sie dokupy w akordów legjóny!
Tak złónczóne,zwjónzane,skuplowane dźwiynki
ukłodajóm sie w nutki tyj rzywnyj pjosynki,
ło wojoku-tułaczu,kery borym, lasym,
idzie głodny i bjydny i przimjyro czasym.
I legnie pod nogami kónika wjernego,
kery nogóm wygrzebje mogiła dlo niego.
Staro to pjeśniczka,wojokóm tak miło,
poznali jóm zarozki, smutno sie zrobjyło.
W koło miszcza stanyli,czasy spóminali,
jak to po powstaniu Ojczyzna chowali.
Ta pjeśniczka śpjywali,jak szli na kraj świata,
spóminajóm te duge swyj tułaczki lata,
po lóndach i morzach,pustyniach i na mrozie,
mjyndzy ludźmi cudzymi,kaj czynsto w obozie
radowoł ich, rozrzywnioł, tyn śpjyw narodowy.
Teroz błóndzóm myślami, pochylajóm gowy.
Ale wnet je podniyśli, słyszóm coś inkszego,
bo miszcz takty zmjynio,gro coś weselszego.
Juzaś wejżoł z góry,łokym zajty liznół,
rynce złónczół i łobjyma we drónżki piznół:
a siyły wraziół miszcz tela w to uderzynie,
że zajty bóło słychać jak trómbów dźwjynczynie.
Z trómbów znano pjeśniczka ku niebu furgnyła,
marsz dobrze znany:”Jeszcze Polska niy zginyła!”
„Marsz Dąbrowski,do Polski!”-I wszyscy klackali,
i wszyscy”Marsz Dąbrowski”chórym łodśpjywali!
Muzyk,choćby sóm swojij dziwjół sie pjosynce,
wypuściół drónżki z palców,dźwignół na wjyrch rynce,
śleciała mu z gowy mycka futrowano,
furgała na wietrze broda potargano,
wargi jakoś dziwnie mu poczerwjyniały,
łoczy spod brwjów kudłatych żarliwje blyskały.
Dyć jak sie spotkały z Dąbrowskiego łoczami,
wnet sie zapełniyły rzywnymi płaczkami.
„Jenerale-pedzioł,dugo cołko Litwa nasza
czekała na Cia, jak Żyd na Mesyjasza.
Ciebie łobwjyszczały komety na niebie,
zapowiadali śpjywoki we swojim śpjywje.
Żyj i wojuj,o,nasz!...
Godoł i durś szlochoł,
bo,choć Żyd,jak Polok,swo Ojczyzna kochoł!
Dąbrowski mu rynka podoł i dziynkowoł,
a łón,mycka symnół,wodza w rynka całowo.


text:
Rym a GodkaMy chcymy pamiyntać ta nasza godka Jak nóm prawioła óma , ópa ,ciotka Eli wszysko pódzie we zapómniynie Eli jak umrzymy ze godki ciynie
Narrator
Blokli fikcjo fest przebrzidło
Z tego konta uż niy mrugo
Yno co jim z tego prziszło
Kej z inkszego konta bluko
Spadli zaś na sztyry łapy
Kajś na forach fest pyskujom
Post łoszkliwy ze szpyndlikym
Tako w necie se serfujom
A na Rudzie? Co na Rudzie?
Zaś Plebiscyt piykny majom
Notgeld,fraszki , gryfne szpaski
Na “PSZOCIELA”hań welujom
Dyć we rymach twórcze forum
Zocne ludki durś szkryflajom
Fest som zwyrtne w promocyji
To dlo Ślonska bo mu przajom
Asia
Tako leci nom na forach
Kaj łostuda ciyngym lezie
Ftoś sie spytoł mi na krzinka
Eli jeszcze szkryflać chce sie?
A dyć chce sie kaj kamraty
Hań i słonko zowdy świyci
My niy domy sie łoszkliwcom
Bo my z ślonski asty dzieci
Stalking na forach może tyknońć kożdego z wos
Tukej jest łopisany tyczoncy jedny postaci i to bez wulrgaryzmow a takowe miały tam plac.
KONIEC
Łod autorki:
Piyknie wszyskim wom dziynkuja
Za te wsparcie dobre słowa
Chocioż yno wirtualnie
Schylom we podziynce gowa
Dydykuja wom powiastka
Bo do sztuki ji daleko
Kej wleziecie zaś na fora
Dobre słowo wos tam czeko
Rymki w szpasie , poezyjo
Jako serce mi dyktuje
We kwiotuszkach uplycione
Wasza Basia Wom daruje
BERBLA – Postać kero zastympuje
Pozytywne postacie ślonskich forumowiczow
Dziynkuja roztomili ludkowie!
Barbara Politaj


text:
Bernard Smigala
TELEWIZOR
Prawje pjynćdziesiónt lot przeminyło,
jak my kupjyli go we „zuricie”.
Żodnymu z nos sie wtedy niy śniyło,
że tak łodmjyni to nasze życie!
Bo telewizor - srogi czy mały -
- na pjyrszym mjejscu jest we chałupje.
Czy nowoczesny, czy przestarzały,
ważniyjszy jest niż magi we zupje.
Modzi przi niymu sie wychowujóm,
do życio s niego zbjyrajóm szprymy.
Co tam uwidzóm, zaroz małpujóm,
a skutki tego w koło widzymy.
Czy to jest karlus, czy to jest frelka,
kożdy chce robić dzisiój karjera.
Łóna by chciała być top - modelka,
łón zaś by chcioł grać za szałszpilera!.
A starsi na gwołt sie łodmłodzajóm,
zmorszczki szpanujóm, farbujóm wosy,
do cycków silikóny wciskajóm,
prostujóm krziwe zymby i nosy…
Dzisioj nojwjynksze nawet mjernoty,
chcóm w „szołbiznesie” robić karjery!
Coraz mnij chyntnych jest do roboty,
tóż fto mo robić? Auslyndery?!
Myśla, że dzisioj nojwiynkszo zmora
- czy tego chcymy, eli niy chcymy -
wyłazi dó nos z telewizora.
I tego chyba już niy zmjyniymy!
Autor: B.Śmigała


text:
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, robota w tako duchota, plewic, plyc, dwor, ogrod, zegroda, kwiaty, kwjeci, kwjotki, trowa, sloneczko, wor, hyc, upal, skwar, duszno, lato, odpoczynek, woda, niebo, pogoda, sloneczko, cien, pot, wieczor, praca, robota
Robota w tako duchota
Już łod rana słónko grzeje
Dyć to lato przeca je
Tera mi sie fajnie pleje
A w połednie skryja sie
Kaj we ciyniu sie usiedna
I podychóm trocha se
Możno sie i kaj co wetna
470 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, a jo pleja, trowa, trowsko, plyc, plewic, ogrod, zegroda, kwjotki, kwjeci, kwiaty, plewic, sloneczko, upal, wor, hyc, kawa, odpoczynek, natura
A jo pleja
Pleja i pleja,a trowa rośnieJe to zajś w lato,było przy wjośniePopadze deszcza i hyca trochaTo zaro rośnie djosecko trowaZarosło kwjotki djosi trowiskoA jo to rwja i pleja
489 days ago
2 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, mojimu tatowi, dzien ojca, swieto, prezenty, geszynki, zyczenia, kwiaty, kwjotki, puket, dziubki, calusy, kusiki, winszowani, rzykac, dzieci, familijo, rodzina, radosc
Mojimu tatowi,,Pójda jo se chyba Na grób powinszować A bardzi porzykać I kwjotki darować Zaśwjycić lampeczka Klynknyć na kolana Z łoka leci krapeczka Mokro płaczka mało Po licach sie
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tatulkowe swjynto, dzien ojca, swjynto, geszynki, prezenty, kwiaty, kwjotki, czekolada, dzieci, rodzina, familijo, pszoc, milosc, dziubeczki, kusiki, caluski, zycenia, winszowac
Tatulkowe śwjynto
Nie być taki zastarany Mój tatulku łukochany Roześmjyj sie choć troszyczka Dom ci za to jo dziubeczka Bo ci pszaja tato miły Cołki życi,z cołkij siły Bo ty zawsze
510 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kwiaty, kwjotki, kwjeci, doniczki, sztandy, wiadra, miski, grzondki, torg, stragany, ziemia
Tildka sadzi kwjotkiTildka chciała kwjotki sadzićNie umjała se poradzićBo dóniczek nie kupiłaZiymja zajś jałowo byłaTuż tak myśli,kombinujeMożno na torg se pogzujeTam sóm sztandy zapełnióneW krzynkach
531 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosna, kwiaty, kwjotki, ogrod, won, zapach, kwjeci, sloneczko, ptaszki, szpak, dzieci, laweczka, chmurki, niebo, ziemia, pszczoly, nektar, zegroda
Ach jak pjyknie
W łogrodzie robotaPtoszki śpjywajómFajnie sie robiMynteloki furgajómNa stróm szpok siednółKóncert zaczynoI pszczoła brzynczyBo nektar zbjyroPo niebje chmurki Se tam pływ
536 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosynny dzionek, wiosna, ptaszki, ptoszki, drzewa, stromy, trawa, kwiaty, kwjotki, wiersz, kolory, sloneczko, wiaterek, wiac, rosa, kropelki
Wjosynny dziónek
Rosa blyszczy,ranek chłódny
Ale dziónek je pogodny
Chmurki po niebje pływajóm
Prómyki słónka mrugajóm
Wjaterek se podmuchuje
Rzyśki lufcik dowo
Kos han pogwizdu
Wjeczne pszociPszoła mama tacieS nim życi kludziłaA jo na chłopeczkaCudzego synka wziynachChodziół do mje na zolytyPjykne słówka prawjółA jak przyszło co ło pszociuTo sie trocha gańbjółJednak kjerojś
Pjyrszy łobrozek
Mój pjyrszy łobrozek
żech malowała
Rynka sie czónsła
jo sie nerwowała
Jednak cojś wyszło
łuciecha móm tera
Czy jeszcze sie skusza ?
czy cojś namaluja ?
Nie wjym
Łodpoczna se tam W mojim łogródeczkuDużo kwjotków rośnieTako zawsze bywoJako je przy wjośnieMóm jo tam różyczkiLilije,bociany i tulipanySerce sie radujeJak zaglóndóm na niBo jo tym kwjatuszkómFe


text:
Bernard Smigala
WILIJO
Zbliżo sie Wilijo, już za łoknym stoji,
w kożdym pomiyszkaniu chojinka sie stroji.
Kapry już we wannie nerwowo szpluchtajóm,
widać, że swój rychły kóniec przeczuwajóm.
Wszyscy sie radujóm, Syn Boży sie rodzi,
a do mnie ta radość jakoś niy przichodzi.
Bez myśl przelatujóm wspómniynia młodości,
kiedy te świynta bóły połne radości.
Prawdziwo chojinka, z lasu prziniesióno,
papiórzanóm ketóm piyknie przistrojóno,
glaskugle w świetle świyczek sie miechtały,
a pod chojinkóm - gyszynki leżały.
Stół rozcióngnióny na łobie dwie stróny,
a jeszcze do niego stolik przistawióny,
coby pomieścić talyrzy dwanoście,
bo króm nos, na Wiliji byli jeszcze goście.
Ciotka i kuzyn, choć kaj indzij miyszkali,
dycki we Wilijo z nami wieczerzali.
Pamiyntóm, jak wiecerzo dycki sie cióngnyła.
Dyć nos, łod wieczerzy, bardzij ciekawiyła
chojinka i paczki, co pod nióm leżały
i nasze łoczy do nich przicióngały.
Nareszcie my zjedli, paciyrz porzykali,
spod talyrzy pijóndze drap powycióngali
i kożdy, za rajóm, broł spod choinki,
zapakowane w paketach gyszynki.
Jo dycki dostowoł lacie abo zoki,
a roz to nawet nowiutke spodnioki!
Do dziołchów były rozmajte manele,
kere potrzebujóm nostoletnie frele.
Taszyntuchy, co mjały ranty heklowane,
rynczniki, co rok na ałsztojer zbiyrane,
a nikej, kosztym wielgego wydatku,
nelónowe pończochy, ze sztrichym na zadku!
Potym maszkytami i kyjksami ze szpyrki,
łobjodali my sie do samyj pastyrki.
Jak już po wieczerzy bóło posprzóntane,
przi chojince bóły kolyndy śpjywane.
Potym ciotka Mikla, ta, co kota miała,
nóm, dzieciom, to samo zowdy łosprowiała,
że kot we wilijo,cołkim ludzkim głosym,
mrałczy coś po cichu, pod swym kocim nosym!.
Przeca wszyscy ludzie ta prowda znajóm,
że w Wilijo zwierzynta po ludzku godajóm.
Jak my potym w chlywiku koza łodbywali,
to my przed chlywikym uszy szpicowali,
eli koza po ludzku nóm niy nawciepuje,
że i tyn nasz futer niy bardzo smakuje.
Trza prziznać, że niyroz nóm sie rozbeczała,
dyć po ludzku słowa złego niy pedziała.
Take to wspómniynia dzisioj mie nachodzóm,
kej dzieci z wnukami jakoś niy przichodzóm.
Dyć przidóm jutro, opłatkym sie dzielić
i wszyscy, dokupy bydóm sie weselić,
że sie narodziół Pón Jezus tyj nocy,
i nos wyretowoł ze djosieckij mocy.
Autor:B.Śmigała
- There are no comments yet


text:
WALENTYNKI
Hej Walynty Róża dosz? Hej Walynty Serce mosz? We te świynto kwiotek mus Tako prowda no i szlus!
Som dziubeczki I serduszka Piwko z beczki Szepty w uszka I świycuszki przi wiecer
Wigilijne jodło
Moczka
W recepturze ciymne piwo Z moczki gowa sie niy kiwo:)
Łorzechy
I bezzymbno starka Łorzech do na tarka Z miodym upitrasi I zdrowiym sie asi:)
Karpf Karpf w gale
JESIYŃ Ścielom sie liście mechtajom farbom Tepichym przepiyknym ziymia przikryto Dymbiok ryszawy sie kulo z kasztonym Wiater we stromach gro cichom muzykom Jesiyń paniczka idzie przez lasy Zaglond


text:
310 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, swjynto noc, aniolowie, noc, gwiazda, betlejem, zlobek, dzieciontkoswienta, boze narodzenie
Śwjynto noc
Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole
354 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, jak abraham to swjyntowac, urodziny, geburstag, sto lat, szampan, toast, dorta, tort, goscina, uroczystosc
wiersze urodzinowe
Jak Abraham to śwjyntować Teresa sie dzisio raduje Z tej radości podskakuje Bo pół wjeku przeleciało Jak na tyn śwjat sie sam dostało A to twardo baba je W łochraniarza bawi sie I
Chłopsko spowjydź- Moja żonka.. Jo żonce moje pszaja fest, od rana już jak ptoczek jest. Oczy jej świecom już wesoło, zapach róż rozsiywo wkoło. Humor od rana dycko mo, cichutko nuci ,mina f
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tatulkowe swjynto, dzien ojca, swjynto, geszynki, prezenty, kwiaty, kwjotki, czekolada, dzieci, rodzina, familijo, pszoc, milosc, dziubeczki, kusiki, caluski, zycenia, winszowac
Tatulkowe śwjynto
Nie być taki zastarany Mój tatulku łukochany Roześmjyj sie choć troszyczka Dom ci za to jo dziubeczka Bo ci pszaja tato miły Cołki życi,z cołkij siły Bo ty zawsze
490 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kwjotek paprocie, noc swjyntojansko, noc kupaly, sobotka, noc, kwiat, kwjeci, wjanki, winiuszki, ogyn, ziymja, woda, luft, powjetrze, ognisko, fojera, zabawa
Kwjotek paprocie
Nie lotej
za kwjotkym paprocie
za gwjozdkóm
co mjyni sie we złocie
Niy chciyj szczynścio
co blysknie
a potym kajś
we chmurach uwiśnie
Yno to co zdobydziesz
swojóm
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy
491 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc kupaly, ta noc, noc swjyntojansko, sobotka, wianki, woda, ogienpowietrze, luft, ziemia, ogniska, fojery, zabawa, kwiat paproci, blask, ksiezyc, noc, do rana
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzieci, pociechy, dzien dziecka, bajtle, baloniki, slodycze, bombony, zabawa, swjynto, serduszka, milusinscy, pszoc, kochac
Nasze dzieci
Dziyń jak kożdy inkszy
By sie wszyskim zdało
Ale to Dziyń Dziecka
Dzisio kożde bydzie śwjyntowało
To nasze pociechy,fest sóm miłowane
Najmilyjsze w śwjecie
Dziecióntka kocha
Dziyń Kobjyt
8 Marca dziyń szczyńśliwy.
Radujom se wszystkie dziywy.
Czy to żona, czy podlotek.
Kożdo dostanie jakiś kwiotek.
Wiosna też dzisiaj śwjyntuje.
Pjyrszymi kwiotkami czynstuje.
Sł
Opa
Kożdy Opa mo rod wnuki
pszaje im i loda kupi.
Wnuka uczy młotkym kłupać,
śrubokryntym szruby wkryncać.
Wnuczce bojki opowiado,
i zepsute lalki sprawio,
Na kole na szpacyr biere
z autym do


text:
Maria Kostrzewa p> p pisza jak serce dyktuje
Opa
Kożdy Opa mo rod wnuki
pszaje im i loda kupi.
Wnuka uczy młotkym kłupać,
śrubokryntym szruby wkryncać.
Wnuczce bojki opowiado,
i zepsute lalki sprawio,
Na kole na szpacyr biere
z autym do przedszkola wiezie
Wnuki mu festy pszajom
i swoje serduszka dajom.
Kej majstruje,przy niymu som,
dycki pod nogami se mu tłoczom.
Opa cygarety kurzy, piwko wypije,
przi tymu godo, że se mu lepi żyje.
Choć Opa mo już swoje lata,
bez Omy nie widzi świata.
Siedzom se dycki przi kafyju,
a Opa wyciongo flaszeczka z byfyju.
Po koniaczku se oba wypijom ,
i zaś flaszka na mjejsce skrywo.
Oma dobre objady mu waży.
A on godo -przez nia 100 kilo worzy.
Kochany Opa ,czyś je dziyńnie w słonku.
Abo czyś je też przy deszczu.
Wjydz, że my som wszyscy radzi fest.
Żeś tu przy nas, cołki czas jest.
Maria Kostrzewa
- There are no comments yet


text:
Miłowani Miłowani wjelko rzeczPrzeca to nie żodyn meczBo miłować sie bydymyNa wyścigi nie pójdymyCzy ty bardzi mje miłujesz ?Możno yno przygadujesz ?Czy miłujesz w Walyntego ?Czy pamj
Kwieciste Walentynki
Lilie, storczyki,goździki i róże
w kwieciarniach je wybór duży.
Mali i wielcy je kupują,
swoim Walentynką je ofiarują.
Cieszy się panna i żona na kwiatek,
ale kwiatka
Walkowa WalyntynkaWalek dzisio sie radujeBo zajś Neszka wycałujeBo je dzisio pjykne śwjyntoCzy tyż łóna to pamjynto ?Śwjynto ludzi co se pszajómWalyntynki to nazywajómŁóna tego nie łuznowo


text:
542 days ago
0 comments
Categories:
Maria Kostrzewa
Tags:
papież, rocznica, wielki człowiek, wadowice, polska , modlitwa , rzym , bóg, wiara, przebaczenie, święty, maria kostrzewa
Wielki Człowiek
Pan kiedyś spojrzał na ziemię,
tam ujrzał świecącą wiary iskierkę.
Spojrzał bliżej ,skąd ona migocze,
i znalazł, a były to zwyczajne Wadowice.
Pan stanął na wadowickie
543 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, papiez, polak polska, rzym, jan pawel, gory, bog, maryja, apostol, pan, dusza, wielbic
Papieżowi naszemu
Wędrowałeś, jak apostoł z rozkazu PANA
Uczyłeś, jak Boga ma wielbić
dusza sama
Byłeś nam jak ojciec dobry
W słowach miły,chojny,szczodry
Niech ci cały św
543 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, papiez, polak, rodak, ziemia, ziymja, kraj, bog, gory, santo subito, swiety, beatyfikacja, jan pawel, po tyj ziymi, rzym,
Po tyj ziymiPo tyj ziymi deptoł człowjekKjery wszyskim gorko pszołJuż łod bajtla prosiół PónbóczkaBy ludzi dycki w łopjece mjołRzykoł gorko do MaryjeProśby swoji skłodoł dóńTyś je nasza
543 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ziemia, ziymja, papiez, polak, kraina, polska, dom, rzym, jan pawel, beatyfikacja, santo subito, po naszymu, po slonsku, modlitwa, rzykac, amen, maryja, bog
Z tej ziemiZ tej naszej ziemina tron Piotrowyprzyszedł biskup Karolna miłość do Bogai ludzi gotowy.Królował na tronie przez wiele latwielką jego dobroćpoznał cały świat.W bólu,cierpieniuu
Nasz Papiyż Ojczulku nasz kochany Czowieku dobry i zocny Kaj we Barce wandrujesz Kej wiater zdo sie mocny? W czowieka zadziwany Maryjii przikozany Rzykołeś w tyn czas gorko Baczonc w Krystusa ra
Po tyj ziymi Po tyj ziymi deptoł człowjek Kjery wszyskim gorko pszoł Już łod bajtla prosiół Pónbóczka By ludzi dycki w łopjece mjoł Rzykoł gorko do Maryje Prośby swoji skłodoł dóń Ty


text:
Awgust
Awgust (tež: žnjenc; łaćonsce Augustus) je wosmy měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mjeno po łaćonskim Augustus Caesar. Prjedy měsac (kotryž prjedy měješe mjeno Sextilis, "šesty" (hlej september) měješe 30 dnjow; ale hdyž wón so dósta druhe mjeno po Augustus, so je jón wo jedyn dźeń podlěšował, zo by wón měł samsnu ličbu dnjow kaž julij, měsac mjenowany po Julius Caesar.
Awgust je lětni měsac w sewjernej hemisferje a zymski měsac w južnej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Knježna.
Awgust započe ze samsnym wšědnym dnju kaž februar jenož za čas přestupneho lěta.


text:
Módła
Módła[1] [2] (nim. Mulde, čes. Mulda) jo rěka w Sakskej a Sakskeje-Anhaltskej.
Žrědło Šwikawy[3] lažy pła gaśeńskich Módławym górym a žrědło Wólnowy na pódzajtšu wóte Rudnych górow[4] pła českem sedlišću Wołtawa[5] (čes. Moldava).
Zjadnośenje rěkach pła Lipsku (Wulke Batin) a pśi wulewje z 124 km (nag. 290 km) we Dešowa-Rozlowach do Łobjow.
[wobźěłaś] Noty
- ↑ Słowo "Mulde" w interneśem słowniku
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, ISBN 3-7420-1096-4, na boku 236
- ↑ Słowo "Zwickauer Mulde" w interneśem słowniku
- ↑ Słowo "Erzgebirge" w interneśem słowniku
- ↑ Słowo "Moldau" interneśem słowniku


text:
Iršćina
Iršćina (tež irska gaelšćina) je goidelska (gaelska) rěč ze skupiny keltiskich rěčow ze swójby indoeuropskich rěčow, blisko přiwuzna šotiskej gaelšćinje. Irsce rěči wokoło 350.000 ludźi.
Irsce so rěči w Irskej a Sewjernej Irskej jako mjeńšinowej rěči (pódla jendźelšćiny), ma ale status narodneje a hamtskeje rěče Irskeje. Irsce rěči wobydlerstwo předewšěm w kónčinach Gaeltacht, kotrež zapadnje wot Galway z bliskimi Aranskimi kupami leži, kónčina we wokolinje města Bangor a bliskeje połkupy.
Na zapadźe kupy je Iršćina maćeršćina wokoło 40.000 ludźi. W Sewjernej Irskej njeje hamtska rěč, ale liči oficialnje k mjeńšinowym rěčam. Dźensa prócuje so irske knježerstwo wo zasowožiwjenje iršćiny na zakładźe wšelakich programow, na př. zawjedźenje iršćiny na zarjadach, w šulach, w telewiziji a rozhłosu. Turista móže před problemom stać, hdyž so dóstanje do kónčin Gaeltacht. Namaka jenož tafle w iršćinje, na mapje su zapřijeća jenož jendźelsce zapisane. Po cyłym kraju su wšě tafle dwurěčne jendźelsko-irske. Jenož mały dźěl młodeje generacije móže rěč prjedownikow rěčeć, wjetši dźěl ludnosće ju hišće rozumi. Něhdźe 30.000 šulerjow nimo Gaeltachta wopytaja zakładne a srjedźne šule z wučbu w irskej rěči, jich ličba při tym rosće. Wo tute šule so stara njeknježerstwowa organizacija Gaelscoileanna. Wobsteji móžnosć, někotre přednoški z poskitka uniwersity w iršćinje słyšeć, předewšěm na Narodnej uniwersiće w Galway (Ollscoil na hÉireann).
W Irskej eksistuje statna telewizija w Iršćinje, runje tak radijowa stacija. W Sewjernej Irskej je mały dźěl wusyłanjow BBC w iršćinje.
Bołharšćina | Čěšćina | Danšćina | Estišćina | Finšćina | Francošćina | Grjekšćina | Iršćina | Italšćina | Jendźelšćina | Letišćina | Litawšćina | Madźaršćina | Maltašćina | Němčina | Nižozemšćina | Pólšćina | Portugalšćina | Rumunšćina | Słowakšćina | Słowjenšćina | Španišćina | Šwedšćina


text:
Ablawt
Ablawt (tež apofonija) mjenuje so změnu wokalow mjez rozdźělnymi morfami, kotrež samsny morphem reprezentuja. Zapřijeće bu w lěće 1819 wot Jacoba Grimma do rěčewědy za poznamjenjenje prawidłowneje změny w zdónkowym wokalu při fleksiji germanskich sylnych werbow (tu a tam hižo zašo podobnje wužity, ale hišće nic jako jasnje wobrysowane fachowe zapřijeće). Tutón ablawt najskerje dźe hižo na protoindoeuropsku prarěč a pokazuje hišće swoje wuskutki w najwjace indoeuropskich rěčach.
Rozeznawa so mjez kwalitatiwnym ablawtom (změna wokala) a kwantitatiwnym ablawtom (změna wokaloweje dołhosće). Pomjenowanja ablawtowych schodźenkow jednotnje njejsu. Zwjetša so pola indoeuropskeho ablawta tři schodźenki rozeznawaja:
- Połny schodźenk (zakładny schodźenk, normalny schodźenk)
- Podlěšenski schodźenk
- Zhubjenjenski schodźenk (redukciski schodźenk, nulowy schodźenk)
[wobdźěłać] Ablawty pola němskich werbow
W germanšćinje słuži pola tak mjenowanych słabych werbow dentalny sufiks (na př. -t- w němčinje, -ed w jendźelšćinje) za markěrowanje preterituma a participa II. Pola sylnych werbow wšak chětro prawidłowny ablawt wustupuje, to rěka, tam so hłowne wokale při konjugaciji měnjeja.
Přikład z němčiny:
Słaby werb je na př. loben, zdónkowy wokal njeměnja so při tworjenju preterituma: loben, lobte, gelobt.
Sylny werb je na př. trinken, wokal měnja so při tworjenju preterituma: trinken, trank, getrunken.
Su w germanšćinje sydom ablawtowych rjadow, znutřka kotrychž wokal so po krutym prawidle ablawtuje (prěnjotna přičina za to su mj. dr. sćěhowace konsonanty). W němčinje su do dźensnišeho wšě sydom ablawtowych grupow wobchowane, při čimž někotre werby su tež swoju ablawtowu grupu w běhu rěčnych stawiznow změnili, abo počachu słabe być, na př. so werb backen w sewjernej němčinje hłownje słabje skłonjuje (backen - backte - gebackt), mjeztym zo so w hornjej němčinje hišće husto sylny preteritum a particip II (backen - buk - gebacken) jewjetej.
Přikłady za werby jednotliwych ablawtowych rjadow:
1. ablawtowy rjad němčiny: ei - i - i
- beißen - biss - gebissen
- schreiben - schrieb - geschrieben
- schneiden - schnitt - geschnitten
2. ablawtowy rjad němčiny: i - o - o
- biegen - bog - gebogen
- bieten - bot - geboten
- fliegen - flog - geflogen
- frieren - fror - gefroren
- wiegen - wog - gewogen
3. ablawtowy rjad němčiny: e/i - a - o/u
- singen - sang - gesungen
- sterben - starb - gestorben
4. ablawtowy rjad němčiny: e/o - a - o
- kommen - kam - gekommen
- nehmen - nahm - genommen
5. ablawtowy rjad němčiny: e/i - a - e
- lesen - las - gelesen
- liegen - lag - gelegen
- sitzen - saß - gesessen
6. ablawtowy rjad němčiny: a - u - a
- tragen - trug - getragen
- graben - grub - gegraben
7. ablawtowy rjad němčiny: ei/au/ō/a/ū - i - ei/au/ō/a/ū
- heißen - hieß - geheißen
- hauen - hieb - gehauen
- stoßen - stieß - gestoßen
- fangen - fing - gefangen
- fallen - fiel - gefallen
- schlafen - schlief - geschlafen
- rufen - rief - gerufen
Při wuknjenju srjedźowysokoněmčiny a starowysokoněmčiny ma zaběranje z ablawtowymi rjadami wosebje wulki woznam.
Tute přesunjenje wokalow dźe na indoeuropski přechad wróćo a hodźi so tohodla, zdźěla pola samsnych werbow, we wjacorych rěčach wobkedźbować, na př.
němčina:
- sprechen - sprach - gesprochen
- geben - gab - gegeben
nižozemšćina:
- spreken - sprak - gesproken
- geven - gaf - gegeven
jendźelšćina:
- speak - spoke - spoken
- give - gave - given
islandšćina:
- stela - stal - stolið
- gefa - gaf - gefið
Hodźi so jenakorazny, zwjetša nic dokładnje jenaki system ablawtowych rjadow wobkedźbować, dokelž su so wšelake zwukowe přesunjenja stali. Pismowy wobraz husto starše formy dołho wobchowuje, kotrež su so w rěčanej rěči hižo změnili.
Po horjeka naspomnjenej definiciji je ablawt tež w zapado- a serwjernogermanšćinje rozšerjeny přezwuk (na př. němsce Maus - Mäuse, Mäuslein; fahren - fährt), kotryž bu přez -i/j- w sćěhowacej złóžce zawinowany. Tutón je wo wjele młódši zjaw hač indoeuropski ablawt, čehoždla ani njeje systematiski abo historiski zwisk ze změnu w ablawtowych rjadach a přezwuk so zwjetša k ablawtowym fenomenam njeliči.
Znajomosć historiskich wuwićow ablawta móže husto pomhać, zo bychu so po zdaću připadne njeprawidłownosće wuwswětlili. Na přikład ma němski werb "sein" łaćonsce formje est (ist) a sunt (sind). Je trjeba wobkedźbować, zo tutej formje stej přiwuznymaj němskimaj formomaj jara pdobnej. Rozdźěl mjez singularom a pluralom we woběmaj rěčomaj da so jednorje wujasnić: praindoeuropski korjeń wobeju werbow je *h1es-. W indoeuropskej prarěči bu zdónkowy wokal w pluralu wuwostajeny (t. mj. nulowy schodźenk ablawta), štož k formomaj *h1és-ti za je a *h1s-énti für su wjedźeše (-u- w łać. sunt je pozdźiše přetworjenje).
[wobdźěłać] Ablawty w sanskriće
Stari gramatikarjo sanskrita wuchadźachu wot zhubjenskeho schodźenka jako zakładny schodźenk a mjenowachu połny schodźenk Guṇa (wulki stopjeń) a podlěšenski schodźenk Vṛddhi (róst). Słowniki sanskrita, kotrež su zwjetša po korjenjach natwarjene, wobsahuje zwjetša zhubjenski schodźenk jako hesło. Nimo wokalow a/ā, i/ī, u/ū a diftongow o/au a e/ai so tež połwokale y a v jewja, nimo toho sanskrit sonantnej likwidaj ṛ a ḷ wužiwa, a tež nazalaj m a n móžetej wokalisku funkciju měć.
Sanskrit znaje 15 ablawtowych rjadow:
[wobdźěłać] Ablawt w Litawšćinje
W Litawšćinje so tři ablawtowe rjady rozeznawaja, při čimž nic přeco wšě wotstopnjowanja při słowach wustupuja.
Wězo wustupuja nimo toho tak mjenowane ablawtowe wobsunjenja, při čimž tute w tym wobsteja, zo i-schodźenk bjez sćěhowaceho likwidy abo nazala wustupuje.
- teškia, tėškė (tėkšti "šprycować; bić, klepać; mjetać"), taškyti "šprycować", tìško (tìkšti "šprycować"), tyška "šprycuje, šprycuja"
[wobdźěłać] Hlej tež
[wobdźěłać] Literatura
- Harald Wiese: Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt. Logos-Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-8325-1601-7. (něm.)
- Alfred Senn: Handbuch der litauischen Sprache. Band 1: Grammatik. Winter, Heidelberg 1966, S. 77–79 (Indogermanische Bibliothek. Reihe 1: Lehr- und Handbücher). (něm.)
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Online Verbformgenerator Skłonjowanje němskich sylnych werbow z woznamjenjenjom ablawta


text:
Wodorotlynki
Wodorotlynki sům to zwjůnzki zbudowane s metalu a jydnowartośćowych grup wodorotlynowych OH- (wjync uůnych ilość je růwno wortośćowośći metalu), uopisywane uůgůlnym wzorym M(OH)x.
Wodorotlynki tajluje śe na zasadowe a amfoteryčne, atoli postrzůd zasadowych wyrůžńo śe tyž zasady, čyli rozpuščalne we wodźe wodorotlynki zasadowe.
Wodorotlynki zasadowe to te, kerych metal rychtuje tlynek zasadowy. Zasady to rozpuščalne we wodźe wodorotlynki metali I i II grupy (krům wodorotlynku berylu, co je amfoteryčny).
Wodorotlynki amfoteryčne reagujům zarůwno s kwasůma (reakcyjo zobojyntńańo) kej s inkšymi wodorotlynkůma.


text:
Mjeśůnc
Mjeśůnc to je jydnostka čosu. S anfanga bůu zwjůnzany s cyklym mjeśůnčka, kerygo uokres synodyčny mo 29 a půu źymskij doby. Skiž tygo co roka ńy idźe potajlować gynau růwno na mjyśůnce synodyčne (uokres zwrytńyńćo śe Źymje naobkouo Klary ńy je podźelny bes rešty bez mjeśůnc synodyčny), nojpřůd wkludzano do kalyndořa dodatkowe dńi, ńy připisane do žodnygo mjeśůnca. Ńyskoři potajlowano rok na mjeśůnce we sposůb umowny, bes zwjůnzku s fazuma mjeśůnčka. Terozki momy jeich dwanoście a sům uůne roztůmajtyj dugośći:
- styčyń - 31 dńi
- luty - 28 dńi, a we lotach přestympnych 29
- mařec - 31 dńi
- kwjećyń - 30 dńi
- moj - 31 dńi
- čyrwjec - 30 dńi
- lipjec - 31 dńi
- śyrpjyń - 31 dńi
- wřeśyń - 30 dńi
- paźdźerńik - 31 dńi
- listopad - 30 dńi
- grudźyń - 31 dńi


text:
Zachodńi Brzyg
Zachodńi Brzyg (arab.: الضفة الغربية ad-Diffa al-Gharbija), dowńi Zachodńi Brzyg Jordanu, Cisjordańijo, we zdrzůdłach izraelskich mjanowany Judyjo a Samaryjo יהודה ושומרון - je tajla Palestyny, kero je uokupowano uod Izraela a je tajlům historycznych krajin Jydyjo a Samaryjo, na zachůd uod rzyki Jordan. Zajmuje 5800 km² placu, a půmjyszkuje sam 2,3 mln Palestyńczykůw a 475 tyś. Żydůw mjyszkajůncych we 141 kolůńijach kere pobudowoły władze Izraela, mimo iże mjoły to zakazane uod UoNZ. Nojsrogsze mjasta: Jerycho, Betlyjym, Dżenin, Nablus, Ramallah a Hebrůn.
We lotach 1920-1948 bůła to tajla brytyjskigo mandatu Palestyny. Po roztajlowańu jeji na tajla arabsko a żydowsko noloz śe we tajli arabskij. We 1967 zajynty uod Izraela we wojńe sześćodńowyj a uodtůnd uod ńigo kůntrolowany. We 1988, kej uogłoszůno powstańy państwa palestyńskigo, Jordańijo zrzyknyła śe prow do tygo uobszaru. We 1994 Palestyńczyki erbnůły autůnůmijo we Sztrefje Gaze a we Jerychu. We 1995 autůnůmijo poszyrzůno uo kůnsek placu. Na Zachodńim Brzygu durch sům haje a ńypokoje mjyndzy bojůwkůma palestyńskimi a armijům Izraela.


text:
Los Angeles
Wspůłrzyndne: 34°03' N 118°14' W
Los Angeles - mjasto w USA nad Uoceanym Spokojnym w stańy Kaliforńijo. Wroz s San Djygo, twoři drůgi co do wjelgośći uobšar metropolitalny w kraju ličůncy 16,4 mln (2002) mješkańcůw (mjanowany potočńy pouedńowokaliforńijskym mygalopolis). Los Angeles je popularńy mjanowane Mjastym Ańouůw (City of Angels).
[Sprowjej] Historyjo
Historyjo mjasta śyngo XVIII wjeku (rok 1781), kedy přibyli sam Hišpańy, zakuodajůnc misyja frańćiškańsko. Wokůu ńij rozwinyua śe uosada mjejsko, kera do 1821 roku bůua we pośadańu wicekrůlestwa Nowyj Hišpańje, a potym Meksyku.
Lata 1846-1848 bůuy bařzo buřliwe w jygo dźijach, mjasto bůuo w cyntrům wojny meksykańskij. Po jeji zakůńčyńu trafiuo pod panowańy amerykańske a zostouo wůnčůne do USA.
Půnowny swůj rozwůj Los Angeles přežůuo w lotach 1885-1895, kedy to zostouy uodkryte zuoža ropy naftowyj a zostoua wybudowano tukej bana transkůntynyntalno, co spowodowouo přesuwańy śe gospodarčygo cyntrům Kaliforńe na pouedńe stanu.


text:
Austrijo
Austrijo, Republika Austrije (Österreich, Republik Österreich) – państwo położůne we Strzodkowyj Ojropje. Je uůno federacyjům dźewjyńću krajůw zwjůnzkowych (landůw).
Austrijo mo grańica uod zachodu ze Szwajcaryjům (164 km) a Liechtensteinym (35 km), Italijům (430 km) a Słowyńijům (330 km) uod pouedńo, Madźarůma (366 km) a Słowacyjům (91 km) uod wschodu a s Mjymcůma (784 km) a Czeskům Republikům (632 km) uod půłnocy. Cuzamyn dugość lůndowych grańic wynośi 2562 km. Austrijo ńy mo dostympu do żodnygo morza.


text:
Grziby
Grziby (uać.: Mycota, Mycetes, Fungi (we l. poj. Fungus) - krůlestwo abo podkrůlestwo (zależńy uod przijyntyj systymatyki) przinależne ku uorgańizmům eukarjotycznym. Sům uůne uobecne we wszyjstkich klimatycznych sztrefach, nojczyńśćij na lůndźe, s rzodka i we wodźe. Uopisanych je ůng. 120 tyś gatůnkůw grzibůw, a szacuje śe, co je ich cuzamyn ůng. 1,5 miljůna.
We tradycyjnych systymatykach (Arystotelesa, Linné'a) grziby zaliczano do źelinůw, do ńyuwzglyndńanyj we tajlůngach kere momy terozki grůmady plechowcůw. We potocznyj śwjadomośći je tak i terozki, mimo, aże we nowych tajlůngach grziby sům jednům ze 6 lińji rozwojowych jůndrowcůw, a wlazujům we skłod supergrupy Opisthokonta - tyj samyj co i zwjyrzynta. Majům uůne ńykere cechy wspůlne ze zwjyrzyntůma, jako uobecność chityny a glikogynu, u ńykerych grzibůw tyż wići. Jyno grupa lyngńowcůw, u kerych sům pewne cechy spůlne s źelinůma, zaliczůno je do supergrupy Chromalveolata, we keryj sům tyż rośliny.
Grziby to w zasadźe wjylokůmůrkowe abo kůmůrczaki bydůnce uorgańizmůma cudzożywnymi, ńyzdolne do aktywnygo ruchu, uo śćanach kůmůrkowych zbudowanych ze chityny. Nale trefjajům śe wyjůntki ńy pasujůnce do tyj defińicyje, l.b. śluzowce kere poradzům śe same poruszać.
Podug sposobu uodżywjańo, grziby idźe potajlować na saprofity, pasożyty a symbjůnty.
Popularńy, godajůnc "grzib" mo śe na myśli hutowy grzib, uůne zaś sům tajlowane na jadalne, ńyjadalne a trujůnce. Nale ńy je to w żodnym raźe tajlůng naukowy abo systymatyczny.
Grziby kej jedyne uorgańizmy żywe poradzům rozkłodać lignina, bez cůż połńům ważno rola we ekosystymje kej reducynty - uostatńe uogńiwo pokarmowyj kety.


text:
Hanowery
Wspůłrzyndne: 52°22' N 9°43' E
Hanowery, (mjym.: Hannover) to je mjasto we Mjymcach, stolica landu Dolno Saksůńijo. Leży nad rzykům Leine. Mo rozwińynto industryjo strzodkůw transportu (auta, lokomotywy a wagůny), elektrotechńiczny (Telefunken) a inksze. Wspůminane we 1022 kej uosada targowo. Prawa mjejske uod 1241. We XIV stoleću noleżoł do Hanzy. We lotach 1814 - 1860 stolica krůlestwa Hanowerůw, ńyskorzi prziłůnczunygo ku Prusům. Uod 1946 stolica landu. Terozki mjasto targowe: targi Hannover Messe, targi IT CeBIT. We 2000 Hanower bůł gospodorzym Śwjatowygo Ausztelůngu EXPO 2000.


text:
Sewjeroafrišćina
Sewjeroafrišćina mjenuja rěčespytnicy romansku rěč, kotraž pječa so wužiwaše na teritoriju bywšeje romskeje prowincy Africa. Žane teksty w tutej rěči so njewobchowachu a někotři romanisća dwěluja, zo z ludoweje łaćonšćiny wuwi so w Africe wosebita rěč. (Runje tak njewěsta je eksistenca wosebiteje romanskeje rěče Britaniskeje). Pólski orientalist Tadeusz Lewicki[1] spyta elementy sewjeroafrišćiny rekonstruować na zakładźe toponymow a antroponymow, kotrež namakamy w srjedźowěkowskich tekstach. Cyle wěsće wěmy jenož to, zo wot puniskich wójnow hač do časow po arabskej inwaziji nałožowaše so w sewjernej Africe (ludowa) łaćonšćina a zo jeje rěčnicy pozdźišo započachu pak berberske rěče, pak arabšćinu wužiwać.
Jenički, štóž eksistencu sewjeroafrišćiny jako wosebiteje rěče naspomni, bě berberski geograf a pućowar Muhammad al-Idrīsī, kiž druhdy na njespušćomnych žórłach bazěrowaše. Wón we 12. lětstotku napisa, zo we měsće Gafsa (łaćonsce Capsa, arabsce Qafsa قفصة) w dźensnišej južnej Tunesiskej nałožuje so al-latīnī al-afrīqī, t. r. afriska łaćonšćina abo afriska romanska rěč.
Eksistencu sewjeroafrišćiny pječa dopokazuja někotre berberske słowa romanskeho pochada, ale druhdy pochad tutych słowow wěsty njeje, dokelž w sewjernej Africe nałožowaštej so lětstotki dołho dwě romanskej rěči, mjenujcy ladino (lengua djudeo-espanyola, „židowska španišćina“) a lingua franca.
Zda so, zo ze sewjeroafrišćiny pochadźeja berberske słowa, kotrež maja kóncowku -u (na př. abekkadu, „hrěch“), nic -us (kaž berberske asnus, „/młody/ wosoł“), a słowa, kotrychž fonetiski a morfologiski aspekt njeje wjace łaćonski, ale je rozdźělny tež wot italskich, okcitanskich, katalanskich a španiskich narěčow, na př. berberske słowo agursel („hrib“), kotrež dyrbi so wotwodźeć wot zdónka *AGARICELLUS.
Druhdy wužiwa so w berberskich rěčach samsne słowo romanskeho pochada, ale wotwodźene z dweju rozdźělneju romanskeju zdónkow, štož móže dopokazować, zo romanska rěč sewjerneje Afriki njebě jednotna. Na přikład w berberšćinje srjedźneho Marokka wužiwa so słowo ayugu („woł“), w kabylšćinje pak słowo tayuga („por wołow“), wobě wotwodźenej z łaćonskeho iugum, ale w kabylšćinje eksistuje tež słowo azaglu („kwakla“), kotrež bu z łaćonskeho iugulum wotwodźene.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Lewicki, Tadeusz, Une langue romane oubliée de l'Afrique du Nord. Observations d'un arabisant, Rocznik Orient. XVII (1958), s. 415-480
- Vermondo Brugnatelli, "I prestiti latini in berbero: un bilancio", in: M. Lamberti, L. Tonelli (a cura di), Afroasiatica Tergestina. Papers from the 9th Italian Meeting of Afro-Asiatic (Hamito-Semitic) Linguistics, Trieste, April 23-24, 1998, Padova, Unipress, 1999, s. 325-332 (wersija online)
- Franco Fanciullo, "Un capitolo della Romania submersa: il latino africano", in: D. Kremer (ed.), Actes du XVIIIe Congrès International de Linguistique et de Philologie Romane - Universitè de Trèves (Trier) 1986, tome I, Tübingen, Niemeyer, 1992,162-187 s.
- Hugo Schuchardt, Die romanischen Lehnwörter im Berberischen, Wien 1918 (82 s.)
- Tutón nastawk bu napisany předewšěm na zakładźe nastawka Lingua romanza d'Africa w italskej Wikipediji.


text:
Nůmera
Nůmera je abstrakcyjno zacha, użiwano we matymatyce. Nojbarźi ajnfachowo idźe pedźeć, co nůmera uodpado na pytańy "wjela". Z anfanga używono do rachowańo wjelośći jakich zachůw - je to naturalno nůmera. Je do sporu, aże zero je naturalno nůmera eli ńy, jak przijmjymy co zbjůr naturalnych nůmerůw mo anfang uod zera, tak kożdo nastympno nůmera je srogszo uo 1. Dali můmy cołkowite nůmery - do uůnych zbjoru wlazujům ujymne nůmery, t.j. wszyjstke nůmery kere rachujymy uod zera co jedyn do zadku a dowomy uůnym z przodku znok "-". Dali můmy wymjerne nůmery, je to zbjůr wszyjskich nůmerůw kere idźe zaszrajbować kej iloczyn ze tajlowańo przez śa dwůch naturalnych nůmerůw, przi tymu we mjanowńiku ńy idźe dać zera. Dali sům rzeczywiste nůmery, kerym idźe prziszrajbować jaki půnkt na uośi nůmerůw, do kerych wlazujům tyż ńywymjerne nůmery, kerych ńy idźe zaszrajbować kej uobyczny ułomek.
Skuplowane nůmery to je zbjůr do kerygo wlazujům rzeczywiste nůmery a wynukwjůne nůmery, uoznaczůne ze nůmerům, kerych jydnostkům je lo kerygo .
Sům tyż inksze roztomajte zbjory nůmerůw, jako algebrajiczne nůmery, ńilpotyntne nůmery, dopeltowe nůmery a inksze.
[Sprowjej] Zobejrzij tyż


text:
Jacmjeński
Awgust, jacmjeński (górnoserbski žnjenc) - jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě awgust pó łatyńskem Augustus Caesar. Do togo mjasec (kótaryž do togo jo měł mě Sextilis, "šesty" (glědaj september) jo měł 30 dnjow; ale ako wón se jo dostał druge mě pó Augustus, se jo jen wó jaden źeń pódlejšował, aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij, mjasec mjenjowany pó Julius Caesar.
Mě jacmjeński póchada wót jacmjenja, kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo.
Awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Kněžna.
Awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta.
januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski


text:
Saturn to je šůsto podug uodlyguośći uod suůńca planeta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo, drugo podug masy a wjelgośći po Jowišu, a uo nojmńyjšyj gynstośći s planet coukigo Ůkuodu Suonečnygo. Saturn znůmy je uod Starožytnośći. Charakterystyčnům jygo cechům sům ringi kere skuodajům śe guůwńy s lodu a trocha ze skou. Terozki znůmy 60 kśynžycůw Saturna (3 ńypotwjyrdzůne). Mjano planety je uod řimskiego boga Saturna. Saturn je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma. We coukim Ukuodźe Suonečnym ino Saturn mo gynstość mjyńšům uod wody. Wynośi uůna středńo 0,69 g/cm³. Ino jůndro je gynstše.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Saturn


text:
Bala
Bala, inakšy tyš bal je to kulisty předmjot nojčyńśći užywany we roztůmajtych športach. Bale sům zwykle kuliste, nale můgům mjeć inkšy kštout. Wjynkšość bali je elastyčno, a we postřodku nafilowano luftym. Športowcy kopjům bala nůgůma, uodbijajům rynkůma, gowům eli tuowjym. We wjynkšośći ger zespoůwych bala (bal) je překazywano mjyndzy čuůnkůma družyny w celu ůmjyščyńo jeji we toře, košu eli tyž na polu přećiwńika. Ńykere bale sům štajfne a sprynžyste, co pozwalo jejim na uodbijańy śe uod twardych powjyřchńi stouůw eli raketek. Inkše bale sům nafilowane sprynžůnym luftym, co pozwalo na walyńy we uůne s wjelgům śiuům bez ryzyka uraza a posůuańy jejich na sroge uodlyguośći. Cylne šlagńyńće bali (bala) tak, coby zmylić přećiwńika je podstawům sukcesu we kupje grůw.


text:
Lilith
Lilith to je babski dymůn ze mezopotamskij mitologiji. Ńykej je brany za pjyrszo baba uod Adama. Lilith je spůmńano we Bibliji we Kśyndze Izajasza 34,14. Cołki mit uo Lilith jako babje Adama nojsampjyrw uopisuje anůńimowo kśůnżka ze Strzedńich Storoczůw, "Alfabet Ben-Sira". Podug ńi, Lilith uostała stworzůno do kupy ze Adamym, nale śe ś ńim powadźůła skiż tygo, co ńy przistała na podlygłość jymu. Ńyskorzi urodźůła Liliny (we islamje znůme jako dżiny). Adam błagoł Boga, coby mu sprowadźić Lilith nazod. Bůg posłoł za ńům trzi jańoły, Senoya, Sansenoya a Semangelof, kere pedźały Lilith, co bydům kożdy dźyń szlachtować co setne ze jeji bajtlůw, aże śe ńy wrůći nazod do raju. Lilith do Raju ńy wrůćůła a zeszła do pjekła, kaj uostała libstům uod nojwyższygo ze szatanůw. We strzedńich storoczach ńykere Żydy dowały bajtlom amulety ze mjanůma trzech jańołůw, coby jejich uchrůńić uod Lilith.


text:
Namibijo
Namibijo (Republika Namibije, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, mjym Republik Namibia) – państwo we połedńowyj Africe, nad Atlantycki Uoceanym (mo 1572 brzygowyj lyńije). Grańica mo s Angolům, Botswanům, RPA, Zambijům a Zimbabwe. Dowńi kraj bůł mjanowany "Połedńowo-Zachodńo Afrika".
S anfanga zaśedlůno bez Buszmynůw a Hotyntotůw. Skiż trudno dostympnych brzygůw a ńygośćinnygo, skalistygo a pustynnygo lůndu, bez dugszy czas uomijano uod Ojropejcykůw. Pjyrsze ojropejske pośadłośći założyli sam Ńiderlandczyki we XVIII stoleću (Wjelorybjo Zatoka a Wyspa Halifax). Uod 1884 uostała mjymjyckům kolůńijům pode mjanym Mjymjecko Połedńowo-Zachodńo Afrika. We 1915 zajůno bez armijo RPA, ńyskorzi, we 1920, uostała jeji mandatowym terytoryjům.
We 1959 powstało SWAPO, kere bůło uorgańizacyjům walczůncům uo ńypodległość lů Namibije. We 1968 Uorgańizacyjo Zjydnoczůnych Norodůw půmjyńůła mjano kraju na Namibijo a uodebrała RPA mandat do kůntroli nad Namibijům. RPA ńy uznała tyj decyzyje a durch Namibijo uokupowała, aże po 1990 rok.


text:
Ufifrane, corne gorki – audio
Oktoberfest, miymiecke świynto
Nasze betlyjki, godne betlyjki – audio
Ryklamy tuplowanie
Ryklamy tuplowanie…
Rajcujóm Wôs ryklamy? Niyftorych możno i rajcujóm, ale wiynkszóścióm to ci poradzóm nóm festelnie dopolić i nôs łozgzukać. Poradzóm tyż te łoszkliwe ryklamy, nó, możno ino niyftore, pokôzać wszyjske nasze fyjlery.
Bez łostatnie tydnie sztyjc furgajóm we telewizyji (i to we wszyjskich kanalach) ryklamy jôdła narychtowanego ze kurzóntkowygo miynsa. To, iże skazujóm jak te filyje trza łobkulać we trzityj żymle, jak ci je zatym uskwarzić, to jô ci jesce miarkuja. Ale, kiej już te jôdło jes blank fertik, jedna mamzela ze swojóm rubóm rzicióm zicuje na tiszu i napoczynô ćkać ze uciychóm, choby ji fto nowy lipynsztift darowôł. We inkszyj juzaś ryklamie dziecka bieróm sie do łobiadu (gôdajóm, co to jes na isto łobiôd) i ćkajóm chapich i przepadzito te jôdło… palcyskóma.
A niyskorzij niyftore łochyntole dziwujóm sie, po jakiymu my niy poradzymy znôjść sie we dobryj asiście, niy poradzymy jejść – jak przinôleżi – widôłkóm i nożym, abo ćkómy we restaurańcie jak… Hamerikóny.
Nôjbarzij to mie ale majóm te wszyjske ryklamy pilów, kropków, i cego tam jesce na bachory, na durchfal abo na zasztopowanie, na sztopszajsy. Abo inksze juzaś na kucanie, na gôrło i take tam mecyje. A mie sie zdô, co nôjlepszy medikamynt na kucanie to pewnikiym bółby… laxigen… Ja, ja… spróbujcie ino łyknóńć tego laxigynu a niyskorzij… kucnóńć…
Abo ryklamy cygaretów. Terôzki na kôżdym paksliku idzie przeczytać, co kurzynie sztopuje u chopów „potyncjô”. Kaj indzij juzaś napisali, co kurzynie zabijô po lekuśku… a fto by sie tam uwijôł? Bezmać jak sie siedzi do kupy ze chopami, ftore mocka kurzóm, to napoczynô mlyka we cyckach brakować… Ja, jô łónegdaj (kiej jeszcze we mojim szynku szło kurzić) prziszołech do dóm i napocznółech sie te moje cycki łoglóndać… ja, to niy ma nic do śmiychu… take jakesik maluśke byli. A terôzki, kiej już niy lza we kaczmie kurzić, to take choby srogsze mi sie łóne zrobiyli, a możnoch sie… spas za tela, bez kurzyniô?
Widza kiejsik kamrata przi budce ze cygaretami…
– Dejcie mi paketlik cygaretów… ło sto pierónów, sztopujóm, haltujóm „erekcjô” … tfu! Do sto pierónów… dejcie mi te ze rakiym!
Nale, nôjwiyncyj łostudy jes samtukej ze gyszynkóma. Mikołôj z miechym, Dzieciónteczko ze gyszynkami pod jedla, wszyjsko to znómy, aże znómy. Ku tymu gyburstak, gorolske imiyniny, namstag i sztyjc sprôwiómy kómusik, abo i dlô sia gyszynki. A Wiycie, kiej ftosik kupuje nóm gyszynk, to wiynkszóścióm jes ci to cosik blank, ale to blank nadbytnikgo, darymnygo i potrza go jak stare wertiko. Jô jeżech już deczko zwiykowany i terôzki zdô mi sie, iże żôdyn na isto blank niy miarkuje, co tyż to my mómy rade a czego tak do łostatka niy ciyrpiymy. Beztóż tyż, co niy bóńdź kupi nóm łofiarodôwca, sztifter, niy łobdarzi nôs tym, co bychmy na isto kcieli erbnóńć. Same miarkujecie, iże bez świynta mómy do czyniyniô ze takim ci efektym „szarłatnigo tornada” tego świyntego Mikołôja. Te diosecke tornado unósi w luft milijółny gyszynków i blank cufalowô umiyszczô je pod krisbaumym. Zielóny switer ze lelyniym ze przodku? Prask! Mikrowela, ftorô źre sztrómu jak koksiôk wónglô? Drzist! Rzezanô kryka abo plastikowe berła? A môsz chopie!
I to ci jes na zicher blank prostô dróga ku sprôwianiu niyprzidajnych, psinco wert i łode złygo amynt – zachów. Ale, idzie tyż pedzieć, co łobdarówany, łodbiórca twojigo gyszynku, na tyn przikłôd laci ze cicikiym abo krajzyjgi dlô bajstlyrzów, na isto miyni, iżeś dôł za te zachy mynij pijyndzy, niźli prôwdóm wybulółeś. Tym tuplym już we mómyńcie łodpakowaniô gyszynku z miyjsca traci łón na wercie przinôjmni śćwierć tego, co geldowôł.
Majstrami łod gyszynków sóm łojce, braciki, szwestery, ale i absztyfikanty. Łóni zawdy muszóm cosik swojim familijantóm, przocielóm, miyłóśnikóm sprawić, bo inakszij byliby festelnie niymocne. A to juzaś wiydzie ku twórzyniu hôłdów żôdnymu blank niyprzidajnych, iptowatych świóntycznych gyszynków.
Nó, i stopieróńske ryklamy. Zawdy i wszandy ryklamy. Łod drugigo listopada nic ino kôżóm nóm sie rychtować ku Godóm. Ledwa śleci styczyń a już napoczynô sie ryklamówani Wielkanocy. Zatym latowe wywczasy i juzaś ta samo lajera. A ku tymu jesce wszyjsko blank i do łostatka pometlane. Świynty Mikołôj przilazuje do dziecek we Wilijo abo dziepiyro we Nowy Rok. Jesce gorzij, kiej łón tyrô po tych roztomajtych marketach bez côłki listopad, grudziyń i bali aże do półowy lutego. A już na zicher skôranie Boskie, kiej sie jesce cycatô baba przeblece za tego świyntygo. I niech mi fto rzyknie, jak idzie terôzki wyeklerować wrazickimu najduchowi, cóż tyż to za Mikołôj, kasper a niy Mikołôj, fyrtôł we telewizyji ze śtyróma miechami gyszynków już we listopadzie i ku tymu z lelynióma – po piôsku? Abo, Ludzie! Ło co weta, iże tyż i we naszyj telewizyji aże do Trzech Króli bydzie fyrtôł tyn dupny cerwióny autok ze wysztrajchowanóm „Coca-Colóm” i ze fónclami łoświycónymi choby jedla na Gody, a poruch Mikołôjów – jużech to spóminôł – do półowy stycznia śpiywać bydzie: „…coraz bliżej święta, coraz bliżej święta…”.
A jak jô sóm biera sie do tych niyprzidajnych mi gyszynków? Anó, prómp do łócz gôdóm możebnymu łofiarodôwcy, sztifterowi:
– Prosza mie blank nicego niy sprôwiać!
Ja, jô miarkuja, co łosmolynie gyszynków, wypniyńcie sie na gyszynki jes ci we naszyj kultórze blank niymożebne jak niy łostoji sie woda w miechu. Ale wiyrza tyż, iże kiej sie już upiyrómy sie przi tych gyszynkach, to sóm knify, coby sie duknóńć, coby uwachować sie łod k’tymu srogij utraty wertu. Eźli już zuchtómy naszô planyta we nôdziyji znôleziynia zachów, ftore pómogóm nóm we dobrym fajrowaniu, róbmy to we nôjbarzij skutny i wydajny szimel. Ło czym jô miynia?
Anó, eźli niy nastómpiymy łobdarówanymu na plynckiyrz, dôwejmy pijóndze. Tyn łobdarówany wykorzystô je bez uwry jejich wertu. Na tyn szimel robióm zaobycz starszyjsze darówniki ku modszym łobdarówanym. Chocia, ja jô wiym, jô miarkuja, iże mocka snôs mô spóry przed dôwaniym abo przijimaniym geldu.
He, he, mie te kielaletnie fandzolynie ło tym, iże niy móm rôd gyszynków (bo niyskorzij i jô musza je dôwać) dało przinôjmnij tela, iże wszyjskich tych ludzi naobkoło mie łodsmycóło, zniychyńcióło to łod łobdarowywaniô mie. I możno to ci jes nôjlepszyjszy dló mie… gysznk?
Ale gyszynki, gyszynkóma ach napocznół przeca łod tych łoszkliwych ryklamów. Tóż tyż możno jesce deczko pojamruja ło tym.
Bez côłki bezmała tydziyń (śtyrdziyści razy na dziyń) mogesz chopie posuchać i połoglóndać ryklamy ło roztomajtych medikamyntach, po ftorych ganc ajnfach poradzisz ściepnóńć mocka kilo ze basiska. Ale, ludzie, rzyknijcie mi ino, po jakiymu sam u mie na Pniokach (i niy ino) idzie ujzdrzić corôzki wiyncyj pierónym spaśnych… babów?
Abo takô ryklama. Wyciep cie chopie (babo) szef ze roboty? Ja? Tóż nic lekszyjszego, jak zrobić mu kole dupy jake łoszklistwo. Mogesz go – tak to jes we tyj ryklamie – podesrać, i zgłósić, co łón mô u sia we fyrmie… niylygalne łoprógramówanie… i już ci bydzie lepij!
Wiycie! Zawdy miołech rôd świyży chlyb. A terôzki, do sto pierónów, idzie sie lajstnóńć margarina, ftorô wóniô nikiej… świyży chlyb. To możno styknie ino ta margarina króm świyżego chleba?
Ale, jes ci tyż mocka uciychy ze niyftorymi ryklamóma. Taki łobrozek: Świekra poszła ze swojim ziyńcioszkiym do składu ze roztomajtymi, blank niy tóniymi pelcami. Zaziyrô tu, kukô tam i na łostatku gôdô:
– A wiysz synek! Jô bych kciała mieć tyn tam razinku moderny pelc!!!
– Nó, to blank ajnfach!
– Ja, ja…
– Ja! Musisz sie ino lajstnóńć pôrã paketów tego jôdła dlô kota, Whiskasa…
– Co tyż to fandzolisz? Jôdło dlô kota? Whiskas? A czamu?
– Bo naszymu kotowi… pómogô!
Styknie, bo pewnikiym szłoby sam i bez trzi dni za rajóm łozprawiać ło tych fółglowatych i stopieróński iptowatych ryklamach, a przeca, podanie jak i jô, Wy tyż pewnikiym moci jich już pôłnô rzić, prôwda? I rzykna ino za jednym móndrokiym, za Samuelym Beckettym tak: Niy moga pójńść dalszij, ale musza pójńść dalszij, beztóż tyż byda szôł dalszij! I tela!
Piyrwyj…
Wiycie! Terôzki to sie wszyjsko tak na isto blank zwekslowało, połónaczóło. Jedni gôdajóm, iże to dobrze, inksi, co tak niy do łostatka. Tela, co same sie to na isto niy pozmiyniało, to ludzie to wszyjsko poinaczyli. Kiejsik tyrôł po naszyj Krojce, po Pudleskij i 3-go Môja stary Pilawa i wrzescôł na côłki karpyntel:
– Pónbóczka niy ma! Wy łostudniki i gówniôrze! Kiej kcecie sie posuchać muzyki, to lajstnijcie sie kółchóźniki miasto pyndalować wrółz do kościoła!
Ja, zarôzki po drugij wojnie zakłôdali samtukej u nôs take radijoki na druty mianowane kółchóźnikóma. Ludzie ale mieli dlô sia wiynczyj czasu, ludzióm sie kciało łozprawiać, klachać ło bele czym, garli sie ku sia. Straciół sie już na zicher tyn côłki srogi wojynny strach, a bojónczka przed kómunóm jesce sie niy zalóngła we ludziach. Chocia, tak prôwdóm – jak gôdajóm móndroki – to ta côłkô łopowoga zawdy zicnie na stołku, kiery mianuje sie… strach i twóga.
Wtynczôs tyż baby szli na klachy do mangli, chopy juzaś do szynku abo do golaca. Bół taki jedyn wywołany we Chorzowie golac na Krojcce, Antek sie mianowôł. Słepok ci śniego bół stopieróński ale tyż ci kôżdego ze pozorym wysuchôł, i kôżdymu miôł cosik do pedzyniô, miôł jakosi dorada.
Chopy tam u niygo nôjredszij łozprawiali ło fusbalu, ale tyż zawdy radzi mieli posuchać ło takich cufalach, kiej inkszymu chopowi śmiytła baba ze gamratym, gachym. Bo tak prôwdóm, po tyj côłkij wojnie, żôdyn śnich niy bół isty eźli i jego samego cosik takigo niy trefi. Bóła wojna, chopy, szace, miyłóśniki byli daleko a żyć trza bóło, dziecka trza bóło flyjgować a czasy procne.
Bo baby samtukej zawdy mieli miyłóśników, i to niy ino bez wojna, kiej jejich chopy, szace, absztyfikanty byli na fróńcie. Przitrefiało sie poniykedy, iże chop capnół, zdybôł swoja babecka ze galantym i wtynczôs côłko hulica przilatywała wrółz kuknóńć jak tyn chop piere, tuce ta swoja ślóbnô laciym po pycholu. Tyż ci mi łozprawiali starszyjsze sómsiôdy, iże we chałpie, kaj starô Kosmalinô miała swój szynk, miyszkôł jedyn szoferok Erwin Keta, kiery jeździół we cesty, tak iże go i bez dwa, trzi dni we chałpie niy bóło. Rółz tyż przijechół Erwin z tyj drógi przed połedniym i scôpiół, napasowôł ta swoja starô ze jednym gachym we pomiyszkaniu. Chopa prasknół ino rółz, ale festelnie bez pysk, i wón śniym fórt po słodach, a jóm prôł, tuk bez côłki tydziyń, i ino sie fest nerwyjs pytôł:
– Gôdej hekso stopieróńsko, eźli tyn łostatni synek to mój, abo niy?
A trza sam dopedzieć, iże mieli do kupy śtyry dziecka, a tyn łostatni synecek urodziół sie pół roku tymu nazôd i bół deczko ryszawy. Łón sóm bół côrny i wosy miôł choby dróty, i niy poradziół uwiyrzić, iże tyn lichy i deczko ryszawy synecek tyż ci jes na zicher jego. Prôł tak ta swoja starô, aże jóm ci wywiyzła waleska do lazarytu i tam na łostatku ta jego niywiyrnô baba rzykła forgot , iże tyn ryszawy synecek jes jego, a te trzi piyrsze… niy!
Tyn golac miôł ino dwa szimle strziżyniô: fasónowo i we kańcik. Mój tatulek i jô, nôjprzodzij sóm, a niyskorzij ze bracikiym łajziyli my zaobycz do tego ci Antka-golaca. Tela, co mie mamulka posywali jakosik tak przed połedniym, kiej jesce tyn Antek bół jako tako trzyźby. Siôdało sie na takim szykownistym zicu, na takim ci łobrôcanym frizjyrzeslu, Antek knółtlowôł na gyniku biôły tuch, brusiół na pôsku brzitew, popyrskôł parfinowanóm wodóm po wosach i ze rułóm pytôł:
– Mô być kańcik abo fasónowo?
To ale bóło ino pytani ciepane do luftu, bo Antek tak by tak strzig poduk swojij launy… zaobycz we kańcik. A musza sam terôzki dopedzieć, co do dzisiôj móm jednego kamrata, kierego skuli tego golaca mianujóm Maniuś Kańcik. A i kiejsik przitrefióło sie, co przikludziół sie samtukej na moje Pnioki jedyn istny, srogi byamter ze Warszawy. Dyszcz lôł jak ze giskany, a iże tyn Warszawiôk miôł jesce deczko czasu (miôł pó niygo przijechać autok), wlôz ci łón to tego golaca, do naszego nadrzistanego już Antka. Pytani jak zawdy: kańcik abo fasónowo, i Antek biere sie do strziżyniô. Mocka tam ci łoba łozprawiali, bo jakech pedziôł, Antek miôł rôd łozprawiać tela, co tyn istny sztyjc sie pytôł, cy bydzie na zicher fasónowo, bo niy ciyrpiôł żôdnych kańcików. Tak po jakijsik godzinie (Antek wlazôwôł corółz to za forhang, coby sie szluknóńć jednygo) Antek ściepnół tymu istnymu ta lapa ze karku, łopucowôł mu byrsztóm szaket, dôł kuknóńć we zdrzadło, ale wartko, coby za tela niy zaziyrôł na zadek palicy. Chop zabulół wiela sie przinôleżało i wylôz. A iże dalszij siómpióło, wlôz jesce do szynku, na winklu Krojcki i Katowickij, do Górniczyj. Ledwa wlôz, chopy ino tak kukli na niygo a gospodzki pytô sie go:
– Byliście panoczku u golaca Antka, ja?
– Ja, bółech, a jakeście to panie ółber zgôdli?
– Nó, bo môcie palica łostrziżónô na… kańcik. Niyftorym żôl sie tego chopa zrobióło, bo ja, ja niy ma co gôdać. Ale blank przijymnie jes uwidzieć, iże jakiś cowiek we jakimsik maluśkim miyście, we jakimsik zasranym zadupiu (możno Chorzów to wteda niy bóło teke juzaś zadupie, ale to niy to, co Warszawa), kaj ci fórt i jednym ciyngiym siómpi dyszcz, kaj sztyjc naobkoło jes ino srogi maras i ciaplyta, kaj niy ma światła, a kaj tyż – kiej jedna łostaniô miyjskô lôtawica targajóm zymbiska – to niy ma już przeca blank nocnygo życiô. A tyn dyszcz siómpi, miasto jak takô yjklich, łoszkliwô pukówa nasiónkło już blank wilgłóścióm…
Dôwnij to ludzie, bywało, siôdali przed familokami, gôdali, klyciyli, fandzolyli. Terôzki to już niy. Niy majóm za tela czasu: abo dugo robióm, abo idóm kajsik do kina lebo tyjatru, majóm łogrómnucne telewizyjory, kómputry… mało fto mô rôd asista i łozprôwki ze rułóm. Dôwnij ludzie ze sia wzajym mocka wiyncyj łozprawiali, poradziyli szykowniście ze sia gôwyńdzić…
Na tyn przikłôd fal skuplowany ze prima aprilisym. A bóło to tak: Bez côłkie śtyrdziyści dni po zapustach bół srogi post. Ludzie wteda jesce mieli go we zocy i tak na isto jedzinym treściwym jôdłym byli ryby. Chytali ci te fisze bele kaj jak już ci blank woda łodmarzła. Chytali na Lidze, na Amelóngu, chytali we rybniokach we Dolinie Szwajcarskij. Jedyn poradziół, inkszy niy i tak ci rółz trefiyło sie dwiuch kamratów wele budki z piwym łod Palucha przi naszych zegródkach na Krojcce i śnich jedyn gôdô:
– Te Ymil, a cóż ci to tak we basisku wyrcy? Niy pojôdeś dzisiôj, abo co?
– A pojôdech dzisiôj, pojôd. Chyciółech ci na Kosmalowym sublu we Starym Chorzowie szczuka – pado Ymil. – Cheba ze dwa metry miała i ku tymu kapera, kiery miôł côłkie piytnôście kilo.
– Nó, toś miôł richtik szczysny fal – pado tyn drugi. – Bo jô zaciep wyndka na Amelóngu i wytargôłech na wiyrch „Zündappa 750” (fto niy wiy, to gôdóm, iże to bół bez wojna miymiecki motorcykel). A tyn motorad miôł ci jesce na côłki karpyntel łoświycóno fóncla na lynkiyrze!!!
– Jerónie! Aleś ty sam festelnie scyganiół! – pado na to Ymil. – „Zündapp 750” ze blikujóncóm blyndóm. Przeca to blank ci niy ma myjglich.
– Nó, dobra, ździebkoch scyganiół – pado tyn drugi.
– Wiysz, jô tyż, ale… niy za tela! – gôdô tyn piyrszy kamrat.
– To wiysz co, ty ściepnij ze tego kapera ze dziesiyńć kilo i półtora myjtra tyj szczuki, a jô na isto… zgasza chocia te fóncle!!!
Jakech pedziôł, terôzki jes już blank inakszij. Na tyn przikłôd we sobota. Hmm, kiejsik takô sobota bóła szpasownym i wicnym dnioszkiym. Wtynczôs, jesce ci moc przed iglokiym Giyrkiym we sobota ludzie we côłkij Polsce rychlij, dwie godziny skorzij, mieli fajrant we robocie; we sobota we wszyjskich samtyjszych werkach i grubach ziryjny buceli ło dwie godziny skorzij niźli bez côłki tydziyń. Fachmany, dryjery, móntery, grubiorze, walcyrze i inksze arbajtery łobciyrajóm swoji zmaraszóne, ufultane i sfetowane grace we pucwole, i ze słósznóścióm gôdajóm zakramyntalne słówecka: fajrant i szlus ze robotóm. Bióra, werkowe hale, rysztónki, sztalwerki, walcwerki robióm sie prózne, a ludzie wrôcajóm do dóm i ziywajóm ze usiotaniô, wrôcajóm przepôłniónymi bankami, zgnióło po sia gryblujóm, ubliżujóm se we autobusach do kierych sztyjc majóm wiyczne uskargowani, przinynajóm deczko we cugach, i radujóm sie możybnóścióm niydzielnyj trôwki. We takô sobota, tóż to kôżdy widzi, ludzie stôwajóm sie lepszyjsze i moc miylsze. Bez żôdyn inkszy dziyń w tydniu niy uwidzymy tela uśmiychów, wiela idzie ujzdrzić tego sobotnigo popołednia; glacate byamtry uśmiychajóm sie na myślónek ło tym, iże bydóm poradziyli côłkô niydziela łamzić po pomiyszkaniu we spodniokach abo szlafancugach. Amatory szportu łoblizujóm wargi, kiej ino spómnóm se ymocyje na sztadijónach, łówczysne dziôłocze partyjne tojszujóm sie nôdziyjóm dwiuch godzin spaniô wiyncyj, dziołszki prziwiyrajóm łoczy kiej myślóm ło błógości, ftorych doznajóm nałónczôs niydzielnych szpacyrów po lesie, szportlery, oficyjery naszyj milicyji, UB-eki, zasiydziałe byamtry ze radów naródowych, profesory uniwerzityjtów, starziki, roztomajte mamzele, bajtle, majstry ze werków, szafnery i dochtory – wszyjske uśmiychajóm sie we sobota po połedniu, we dnioszku na kiery mô sie nôjwiyncyj plyjnów, ambicyji i nôdziyji. Côłkô Polska żyje tóm sobotóm i niyskorzyjszóm niydzielóm. We takô sobota na plantach przi Bismarkringu (miano łostało we pamiyńci ludzi łod wojny) szło sie spichnóńć ze starymi knakrami, ftorzi wystôwiali usiotane, deczko łod roboty puklate plecyska ku słóńcu, kierzi jak przed wojnóm, bez wojna, i terôzki brali sie do szkacyniô. Bół tyż drugda śniymi i stary Pilawa, ftorego pierónowaniô (kiej mu niy szła karta) wszyjske naobkolo sie strachali, bo trza miarkować, co tyn starzik bół niysrogi, zasadzity taki, ale lata, ftore zwiykowôł niy poradziyły go przignóńć ku ziymi, trzimôł sie sztram jak parafijalnô świyca ze „Barbórki”, a te jego łoczy goreli mu niyspokójnie jak szejśćdziesiónt pôra lôt tymu nazôd. Grace twarde miôł, chytliwe, i niy dej Pónbóczku takóm synkocinóm bez kark łoberwać. A i niy jednymu sie to samtyjszymu chacharowi we gorzôle przitrefióło.
Wele familoków juzaś, na maluśkich ryckach, zeslikach abo na gylyndrach, na rułach trôwnioli przisiôdali zwiykowane, zgrajziałe starecki, ftore chytali na sia, na sklupiałe plecyska popłedniowe słóńce. I tak ze letka napoczynajóm ci gôwyńdzić, klachać, pytlować ło wszyjskim, i ło nicym. Spóminajóm łóńske procne lata, swojich szaców, absztyfikantów, i możno i chopecków, a łoczy jednyj lebo drugij starki gorejóm tym dziwokim i całbrownym blikiym, jaki goreje we łoczach niyftorych starych ludzi; jes ci w tym cosik ze dojzdrzałyj jesiyni, bogatyj, pôłnyj farby i ciepłego, łagódnygo jak dostóny miód – słóńca. Spómniyni daleke, przileżałe pod latami, niyrółz mróczne, wôgóm, ftorô prziklapuje serce, poniykedy ćmawe, daleke, aże bojónczka pó nie sióngać. A chłód łodwieczerzy tyngnół jak mlyko postawióne na kwaśne za starego piyrwyj we mlycarni u Jóndercynyj. I szłoby sam rzyknóńć – jak gôdajóm móndroki – gynał tak, co ze dobróm babóm niy boli życie, łod dobrego jôdła niy bolóm bachory a i łod dobryj, zimnyj gorzôłecki – niy boli gowa.
Niyftore swôs medikujóm pewnikiym po jakiymu mie razinku dzisiôj chycióło na spóminki. Anó, Wiycie, to możno skuli tego, co tak jakosik bez te łostatnie tydnie corôzki barzij mi sie zdô, iże grajzieja i do łostatka grzibieja. I bocza redszij to, co bóło piyrwyj a blank sie przepóminóm to, co bóło wczorej! Ja, ja na isto, pewnikiym jeżech już zwiykowany. Bo wiycie, móndroki gôdajóm, co u cowieka pokazowajóm sie trzi łoznaki starości, i trza na nie pierónym dôwać pozór. I jô ci je na zicher u sia merknół.
Nôjprzodzij to jes tak, iże wlazuja do srogij izby, stôwóm na jeji pojstrzodku i ze pôra minutek ślyncza, medikuja po coch ci tam wlôz?
Drugô dynga, to taki fal, iże wszyjske cajtóngi drukujóm ze corôzki myńszymi buchsztabami. Abo tyż cowiek do czytaniô musi mieć ci corôzki dugszô graca.
Trzeci fal, to uszy, to suchanie. Moja Elza cosik ci tam mróncy pod nosym a jô blank niy poradza usłyszeć, co tyż łóna łodymie kce.
Ale, to tyż jesce niy wszyjsko. Wiycie, jakosik tak cowiek na stare lata boczy roztomajte fresy, gymbulki jesce ze modych szkolnych lôt tela, co niy poradzi przipasować papli do miana. Dóm Wóm taki jedyn bajszpil ze łostatnigo tydnia. Znôłech ci kiejsik jedna gryfnistô frela, ftorô miała take ci dziwôczne miano… niy byda tuplikowoł jake, bo móge sie i tak trefić, co jóm tyż znôcie. Bółech we zanatorijóm i poszołech ci tam do ichniego knapszaftu. A tam na dźwiyrzach napisane: profesor takô a takô, gynał jak ta moja znajómô frela ze podstawówki. Prziszło na mie dran, wlozech rajn a tam we biôłym dochtórskim fôrtuchu za szrajbtiszym siedzi myszato, starucno kobiyta, posmorszczanô jak rozinka, ze brylami na klupatym kicholu… ale… jô ci jóm aby znóm… jak to, ta samô dziołcha, kierô mi sie tak podobała kiesjik ci tam we modych leciech.
– Wyboczóm mi paniczko ale cy łóni miyszkali możno we Chorzowie?
– Ja, miyszkałach.
– A cy łóni – wyboczóm mi ta łopowôga – deptali możno do tyj mojij „siedymnôstki” na Pniokach?
– Ja. A ło co sie rozłajzi? – pytô sie dochtórka.
– Matura we szejśćdziesióntym trzecim roku, ja?
– Ja, gynał…
– To my do kupy tyrali do tyj samyj szuli… jezderkusie, co za cufal…
– Wyboczóm panoczku ale jô wôs blank niy bocza, niy pómna… a czegoście tam we tyj szuli uczyli?
Aaa, jamrowanie starego purta, nic łosobliwygo. To przilazuje na cowieka abo na podzim, abo już bez zima. Mie to chycióło latoś niyskoro na podzim. Mielichmy gryfnô pogoda, gryfny wiater bez chlapaki i ciaplyty aże do łostatka listopada. Klara jesce gryfnie blyndowała samtukej na mojich Pniokach a i niyskorzij tyż jesce bóło gryfnie. Nó ale, Wiycie coch miôł na podzim nôjbarzij rôd? Anó, miôłech rôd tych wszyjskich samtyjszych pniokowych roztolicznych najduchów, kierzy na szachcie, na zantce lebo na balzamgórce fyrtali ze drahami abo faklowali kalfaskami aże bóło siwo łod smyndu. A zasik na łodwieczerz za smyntôrzym przi „Józefce” we glucie ze fojery piykło sie kobzole a wszyjskie my (jakech tyż bół śpikolym) mieli fresy choby dziobły ufifrane tymi festelnie spôlónymi kartoflóma.
Ja, ale te gracki sie już niy wrócóm. I tyż już sie na ceście niy uwidzi synków, kierzy tyrajóm za rajfóm na drucie abo te haje „nasz plac, na wasz plac” kole klopsztangi i łobciepowanie sie świyżymi kasztaniolami, co sie je ściepowało ze stromów przi józefkowym kiyrchowie ( a starego kopidoła cisło sie za bôlek i ku tymu za błozna sie robióło). Gôdajóm, iże terôzki jes inakszij. Ale, cy eźli na isto, na zicher… lepszij?
Nasze betlyjki, godne betlyjki…
Wiycie, corôzki barzij tracóm sie te nasze szykowniste, gryfne ślónske zwyki, bo sztyjc i jednym ciyngiym przilazujóm ci ku nóm jakesik iptowate, i blank niy nasze zwyki hamerikóńske. Idzie mi ło to, co barzij sie fajruje Halloween miasto naszych Zaduszków, Mikołôj, i to jesce we babskim prziłobleczyniu fyrtô ci u nôs już łod drugigo listopada aże do poły lutego, a gysznki pod jedla niy przismycy nasze Dziecióntko ino tyn łoszkliwu hamerikóński przeblykaniec. Jes terôzki przileżitóść, coby połozprawiać ło tych naszych godnych betlyjkach, ftore ino jesce po kościołach łostali, i płużóm barzij niyftorym kapelónkóm ku polityce, niźli ludzióm ku pamiyntaniu, fajrowaniu Godów, przijńścia naszego Pónbóczka na tyn niynôjgryfniyjszy ze światów. I jô ci kiesjik już napocznół zuchtać bele kaj i naszôłech fajnisty artikel ze (dejcie pozór!) 1860 roku we piyrszym bandzie „Tygodnika Ilustrowanego”, kaj nasz łówczysny wywołany pisôrz i redachtór Wacław Szymanowski (ur. 9 lipca 1821 we Warszawie, zm. 21 grudnia 1886 we Warszawie) łopisôł gryfniście nasze polske betlyjki, szopki bóżonaródzyniówe. Poduk wszyjskich regli betlyjka musiała mieć gysztalt hyjli abo gróty, ale nôjczyńścij przedstawiónô łóna bóła gynał na gysztalt masztolika, takigo żłóbecka… betlyjki. Driny musowo PónJezusek we żłóbecku, blank wele niygo Przenôjświyntszô Paniynka i utropióny Jółzef. A na wiyrchu, pod i nad dachym janiyli ze krzidłami, kierzi śpiywali „Gloria in excelsis Deo”. Ku tymu tyż na zicher Gwiôzda Betlejymskô. A zatym dziepiyro te chudobne pastuszki, ftore klynkajóm przed nowonaródzónym Dzieciónteczkiym i łofiarujóm mu swoji darki; tyn łowiyczka, tyn juzaś maluśko ciga, dalszij, już za tóm betlyjkóm inksze pastuszki i jake wsiowe ludzie. Jedne paśli łówce i inkszô gadzina. We tych tyż betlyjkach za starego piyrwyj bóło wszyjsko. I paniska we karytach, ślachta i miyszczany, pampónie z fórami nafolowanymi drzewym, łobiyli, sianym, inksze juzaś to te, ftore wiydóm wóły, te ftore łorajóm, przedowajóm chlyb, wele juzaś tyż baby przi dojyniu krów. Ale tyż i stare Żydy zajimane przedôwaniym roztomajtych towôrów. Padanô na ta betlyjka łopisôł tyż Jędrzej Kitowicz jesce za czasów Augusta III Sasa. A niyskorzij jesce i Zygmunt Gloger wajôł, iże łówczysnô cywilizacyjô popsowała ta côłko szopka, ta betlyjka, kierô wykludzióła jóm ci ze kościołów miydzy sztudyntów, kierzi prziłoblykali sie cudocznie a zatym na drzewniannyj binie wystôwiali tyjater ze roztomajtymi szpasownymi dziwówiskóma.
Wszandy we Polsce, a nôjbarzij na Ślónsku, kiej ino prziszli Gody, niy bóło kóńca nôjroztomajtszym zabawóm, winszowanióm, gyszynkóm, przeblykaniu sie za żydów, cygónów, berów, cigi, tury, łamżyniu fórt po wsiowych chałupach ze śpiywaniym kolyndów, i to ci ze żywym wolfym, a kiej takigo niy nastykło, to ze synkiym przebleczónym we wilczô skóra. Łod Bożygo Narodzyniô do Trzech Króli fajrowali wieczóry, ftore do terôzka nasz ludek we wieluch łokolicach „świyntymi” mianuje. Bez côłke te wszyjske łodwieczerze śpiywali ludzie kolyndy ło naródzyniu Pónbóczka, ajnfachowe, dufne, szykowne. Łajziyli tyż modzioki ze betlyjkóm, mianowanóm kajniykaj jasełkóm, ze gwiôzdóm i take tam inksze mecyje. I tyż po tel, we wieluch strónach naszego Ślónzeczka, modzioki przebleczóne szykownie za Heroda, jego hetmana, wojôków, za jakô śmiyrtka i dziobła, wystôwiajóm fale ze Pisma Świyntego i śpiywajóm, cheba nôjbarzij wywołanô ze kolyndów „W żłobie leży, ftóż pobiyży” na gryfnô nóta polónyza grywanygo jesce na dwórach polskich królów we XVII wiyku.
Niy poradza sie spomiarkować kiej te pastuszki, te kolyndniki ze tych naszych sztreków sie potraciyli, ale bocza jak sómech wrółz ze kamratami fyrtôł po naszych Pniokach za pastuszka. Starszyjsze kamraty mieli fajniste przebleczyni a my śpikole ino we biôłych koszulajdach udôwali betlyjkowych pastuszków. Wiym, co jesce kajsik przi napoczniyńciu lôt siedymdziesióntych, szło u nôs ujzdrzić pastuszków (tak tych kolyndników mianowali samtyjsze ludzie). Ze ufifranymi spolónym frópym fresami, i pomalowanych na licach jakim możno chabniyntym mamulkóm abo starszyjszym szwesteróm lipynsztiftym.
Te fyrtanie po naszych pniokowych cestach, po tych wszyjskich naszych familokach miało swoje regle. Napoczynało sie lôtanie już we wilijnô nocka. Bół Herod, bóla śmiyrtka, bół dzioboł, byli janiołki ale niy bóło królów (króm Heroda). Dziepiyro po Trzech Królach, na łodwieczerz szóstego stycznia do tyj pastuszkowyj czelodki dokuplowali sie te trzi króle, te ci: Kasper, Melchior i Baltazar. Już tyż ci i za pierónym starego piyrwyj bajstlowali betlyjki ze gadzinóm driny, take ci żywe betlyjki. Terôzki ale juzaś sóm we mółdzie, i corôzki wiyncyj idzie jich ujzdrzić bele kaj (łóńskigo roka bóła tako żywo betlyjka we Watikanie). Trza ale sam spómnieć, iże piyrszo takô, we kieryj sóm żywe ludzie i żywô gadzina zbajstlowôł już we 1223 roku św. Franciszek we miyjscowóści Greccio.
Ło kolyndach i kolyndowaniu pisało nôs mocka móndrych ludzi: Stanisław Tarnowski, ks. Stanisław Jamiołowski, Lucjan Siemieński a jô nôjbarzij miôł rôd Zygmunta Glogera, łod kierego dowiedziôłech sie, iże polske kolyndy sóm tak po prôwdzie śpiywkami religijnymi ale … niy rzykaniym. I niy gôdô sie sam ło tych śpiywkach, ftore majóm charakter barzij świycki a bali i szpasowny, i kierych po kościołach sie niy śpiywało. Nó, cheba, co jakisik łorganista tak dlô szpasu zagrôł cosik takigo, co niy lza bóło grać we kościele we nôjważniyjszym mómyńcie błógosławiyństwa Przenôjświyntszygo Sakramyntu.
Śpiywanie kolyndów, wandrowanie po chałpach pasuszków miało szlus drugigo lutego, we świynto Łofiarowaniô Pańskigo. Miano tego teraźnygo świynta wandluje sie łod takich dwiuch słówecek greckich: Hypa-pante a Heorte ton Kataroin, co łoznaczô świynto trefu i łoczyszczyniô. Łoba te świynta byli festnie zakorzynióne we tradycyji Starego Testamyntu.
Te kolyndowani, te łamżyni po kolyndzie kóńczóło sie, miało swój fajrant za tego pierónym starego piyrwyj (jak pisôł Zygmunt Gloger) zawdy tym, iże znôd sie i miód, i łorzechy, i jabka roztomajte, i miynsa co niy bóńdź, a i do kabzy śleciało pôrã ceskich, i te nasze pastuszki, polske kolyndniki szli dalszij, już ci spómożyni, pojedzóne i fest ci szpasowne.
Zatym wszyjsko sie deczko zwekslowało. Niy nastykło już tych szopkowych, betlyjkowych kómpónistów, niy wieda kaj ci sie łóne podziôli, styknie co rzykna, iże zapochóniyli sie kajsik jak kamyń we woda. Jesce tam ino kajsik po wsiach łobstôli po czyńści dôwne zwyki. Ale napoczło sie tyż bajstlowanie roztomajtych tyjatrów. Po łodśpiywaniu dwiuch-trzech kolyndów tameszne pastuszki, kolyndniki łodgrôwali roztomajte kónsztiki. Jedyn ino łobrôzek łostôł ze dôwnyj przeszłóści, chocia i tak sie deczko zwekslowôł. Piyrwyj chodziół dziôd ze betelzakym, ajnfachowy dziôd, podany na tych, ftorzi kiejsik siôdali przi kościołach. Dziôd tyn miôł zawdy na pozoryńdziu narychtowane roztomajte śpiywki, ftore sie tyż już kajsik potraciyli. A eźli mu fto wciepnół do bojtlika za maluśko, potrzółsôł gracami i brodóm, a napoczynôł juzaś nowô śpiywka aże niy dociepli mu ludzie deczko wiyncyj ceskich.
We dôwnych kolyndach i jasełkach, jak i we wszyjskich tyj zorty śpiywkach ludowych, widne byli dziyje chudobnego wsiowygo życiô. Jak ci to te Jóntki, Bartki, Maćki, Hanyski i Kuby filozofiyrujóm ze sia, i witajóm Dzieciónteczko nowonarodzóne aże miyło bóło posuchać. Szczyre serca, szczyre dusze, ale tyż miarkujóm swoji fyjlery jak na tyn przikłôd jedyn Hanysek, ftory przikludziół sie ku betlyjce i:
„Dobył tak pięknego głosu baraniego,
Aż się Józef stary przestraszył od niego…
… Więc rzecze mu Józef: Nie śpiewaj tak pięknie,
Bo się Dzieciąteczko twego śpiewu zlęknie…”
Ale nic to, Hanysek poradzi śpiywać roztomajte śpiywki, chocia drugda i deczko za góśne, ale kiej ci nóm już tak dobrô nówina sie stała i wszyjske idóm Pónbóczka powitać, tyn póćciwy Hanysek chocia ino jakóm śpiywkóm urôczy Dzieciónteczko. Posuchejcie tyż możno (za naszym wywołanym Zygmuntym Glogerym) słówecek śpiywki ło biydnym wilcysku, kierô musiôł ci pewnikiym jakisik uwziynty ludowy kocynder ukłôdać, a we kôżdym razie bół ci to wróg babów, możno jakisik wieśny Sokrates, ftorymu już baba do imyntu dożarła, a niy nastykło mu ściyrpliwóści i wyrozumiyniô tego greckigo filozofa:
„O i patrzta, tam za górą wilczysko tańcuje!
… A czemuż to tak wesoła ta leśna bestyja?
Widać się nie ożeniła, kiedy tak wywija.”
Nó ale, niy na dugo tyj uciychy i hopsaniô, prziszła kryska na Matyska:
„Wilczysko się ożeniło,
Na dół uszy opuściło.
Au! au! au! au! cóżem ja zrobiło!”
Tóż to bół côłki dramat abo możno i kómedyjô we tych pôruch sztrofkach. Niy strachej sie wilcysko, Dziecióntko sie nóm narodzióło!
Pierónym sie tropiymy, co bele kaj, na roztomajtych szpilplacach, abo tam we Warszawie, nałónczôs Świynta Niypodlygłóści, lecy jake łochyntole i chachary sie pieróm. To już ale tyż bóło, i za pierónym starego piyrwyj, bali i przi tym wicnym pastuszkowym, betlyjkowym kolyndowaniu. Jak pisôł tyn Zygmunt Gloger: „A to juzaś pampónie wstôwajóm i napoczynajóm sie wadzić, zarôzki tyż i lachyty i gorści bydóm chnet w robocie, ajnfachowô polskô nôtura, iże procno zgódzić sie na jedne, choby i we nôjbarzij łodświyntnyj kwilce. A kiej sie już poprali, tak tyż zarôzki sie godzóm, bo to przecamć dobre i poćciwe serca. Beztóż tyż zarôzki sie dôwajóm dzióbka, ślimtajóm, i przeprôszajóm sie wzajym. I zatym bydzie juzaś srogô szlamera i lusztik.”
„Zabiół Hanys wieprzka, a my ło tym wiymy;
Nie pójdymy nikaj, wusztliki zjymy.
Wusztliki na różnie, śpiywómy pobóżnie:
Hej kolęda, kolęda!”
Bydóm tóż tyż ćkali tyn dar Boży, ale i śpiywki pobóżne bydóm ku tymu śpiywać. Bo to przecamć niy kónsztik naćkać sie, trza tyż za te dobro i Pónbóczkowi podziynkówać. Ale, co tam ludzie. Ludzióm sie niy trza dziwować, bo majóm swój filip, ale samtukej i bydlynta czujóm jakiesik sroge szczyńści dlô sia, ło czym idzie posuchać we śpiywce ło cidze:
„Tańcujże, cigo, tańcuj, niybogo,
A dô ci panoczek półtory złotygo,
A dô ci panoczek czerwióny złoty,
I bydziesz miała, cigo, na bóty!”
Nó, i musiôł być we takij betlyjce Heród. Cosik mu mozno niyhersko na sercu, trufo swoja biyda, płaczki mu możno sie we ślypiach pokazujóm ale słyszy śpiywka:
„Dziś dziyń, Herodzie, dziś dziyń bogôczu,
Dziś dziyń wieseli, ale nie płaczu.
Jak słońce świyci we strzybnym kole,
Tak ty porachuj swoji zorgi i bóle.”
Nó, i coby tak bóło do łostatka po starymu, trza jesce bóło, coby wylôz dziôd szpiterlok.
„Stary dziôd ci brodóm mele,
Bo mu zimno przi kościele,
Cobyście państwo dobrzi byli,
I we kościele piec postawiyli.”
Nó ale, przecamć jô sam już niy rółz tuplikowôł, iże terôzki u nôs nastała ta mółda na wszyjsko, co hamerikóńske (nó, jesce ynglicke). Kaj sie cowiek już łod kielanostuch lôt niy ruszy, idzie usłyszeć naobkołó, a łosobliwie we tych wszyjskich zuper-, i hipermarketach, ino te łoszkliwe:
„Jingle bells, Jingle bells,
jingle all the way.
Oh, what fun it is to ride,
in a one horse open sleigh.”
abo kajniykaj jesce:
“Merry christmas everyone
Snow is fallin, all around me
Children playing, having fun
It’s the season, love and understanding
Merry christmas everyone.”
Ale, tak prôwdóm, czym byliby Gody bez śniega? I czym, i to niy ino u nôs, bółaby zima bez śpiywki ze 1945r „Let It Snow”, kierô śpiywôł sztramski szałaszpiler Dean Martin. Zasik pastórałka, kieryj podarziło sie podbić serca chnet wszyjskich, modych i tych zwiykówanych, we wszyjskich chnet dziydzinach, we wszyjskich krajach ło blank roztomajtych tradycyjach skómpóniyrówanô bez George’a Michaela (śpiywanô ze muzykóm Wham) –„Last Christmas”. Do takich tyż ci niy blank zaboczónych i nôjbarzij tyż zyntimyntalnych pastórałków przinôleżi „All I Want For Christmas Is You”, kierô śpiywała Mariah Carey.
Nó, i to by możno stykło tego na dzisiôj ło tych kolyndach ale musza jesce sam dociepnóńć, co u nôs łod półowy listopada wszandy szło, i idzie usłyszeć ino ynglicke kolyndy. Niy kca być łoszkliwy ale niyftorym sie zdô, co samtukej na Ślónsku kôżdy, mody i zwiykówany, poradzi suchać, i śpiywać ino … ynglicke kolyndy, prôwda?
Zilwester u nos, i kaj indzij
„Carmyn” i sztepdeka
Moja Mamulka i mój Tatulek festelnie mieli rade suchać (i łoglóndać) óperówe szpektakle. Jô tyż to miôł rôd ale możno barzij mi sie widziała óperytka. Kiejsik szło sam u nôs we Chorzowie łobejzdrzić kôżdô operytka, ftorô wystawiała Operetka we Glywicach. Na ópera jechało sie do Bytónia, i do dzisiôj sie tam trza zaklechtać, coby mieć przileżitość łobcowaniô ze „Sztukóm” bez sroge „S”. Kaj jak niy we Bytóniu szło łoboczyć i posuchać „Tannhausera” Wagnera, „Pajaców” Leoncavalla (to ci miôł nôjbarzij rôd mój Tatulek), Rigoletto”, „Nabucco” i „Aida” Giuseppe Verdiego. Mie łod bajtla, szkolorza muzycznyj szuli we Chorzowie belónce sie poniykedy szykowny i sztramski „Chór niywolników” ze tyj ópery „Nabucco”. Nó i jesce na łostatek tyż we Bytóniu widzieli my wrółz ze mojóm Elzóm „Carmen” Georges’a Bizeta, ło kieryj to óperze kciôłech sam małowiela połozprawiać a to skuli jednego srogigo Warszawiôka Stefana Wiecheckiego-Wiecha (ło kierym żech sam już niyrózł’ech rzóndziół). Łón ci szykowniście łopisôł jedyn fal skuplowany ze tóm óperóm a jô to sam rzykna terôzki blank po mojimu.
Przitrefiyło sie mi to wszyjsko tak jakosik rok-dwa po mojij żyniacce … nó, śtyrdziyści możno lôt tymu nazôd. Mocka sie wtynczôs gôdało ło tym, iże we Bytóniu wystôwiajóm wywołano ópera, ftorô sie mianuje „Carmyn”. I coby miyndzy kamratami (nó, niy wszyjskimi, ino tymi festelnie kultóralnymi) niy wyjńść na sorónia lajstli my sie bilety i wypuściyli sie na tyn szpektakel. Mojij Elzie, nie idzie pedzieć, wszyjsko sie podwiyl co, spodobało … widziało ji sie. Szpaniolski tôrg, taki Wiycie, szaberplac we Sewilli, handlyry ze citrółnami i apluzinami wyszabrowanymi ze ichniyjszych „Delikatesów” – wszyjsko blank jak sam u nôs. Taki życiowy kónsztik, znacy sie. Bali moja Elza niy miała pretynsjów ło to, iże ta Carmyn łodbijô szaca, unteroficyjera dragónów jednyj mamlasiatyj dziołsze a ku tymu na siyła jesce kce sie przigôdać, zbałamóńcić samego kómandanta policyji, chopa zdô sie żyniatego. Chichrała ci sie, klackała i wobec bóła festelnie rada. Dziepiyro kiej sie dowiydziała, co ta côłko Carmyn to Cygônka – zdech pies! Łobróciyła sie rzicióm i blank ci niy kciała gawcyć na bina, zaziyrać, co tyż to sie tam dziyje.
– A co mie tam jakiesik cyganichy łobłajżóm – gôdô – same śmierdzirobótki, szmodry, smykoce i wandrusy, filujóm ino, kaj i co by sam pichnóć.
– Haźbiytko ty moja (bółech dziepiyro pôra tydni żyniaty beztóż tyż żech tak gryfnie jesce dó nij gôdôł), ty sie blank chybisz, przecamć to ci jes Cygônka arbajtujóncô, robi we fabrice cigarów.
Ale moja Elza niy kciała mie suchać. Rozłajzni sie ło to, iże jesce chnet po naszyj żyniacce jedna ci Cygônka prziszła do mojij Elzy, coby ji pokłaść karty i powróżić, i szykownisto sztepdeka, gyszynk łod mojij świekry ji zahabióła. Nad to, jô już dôwno to przepómniôł i terôzki we tym tyjatrze brónia ci tych Cygónów jak ino poradza. A tu ci sie prask robi na binie, krach i rojszpróng. Pokazuje sie, co ta côłkô Carmyn dziabła pitwokiym kamratka we tyj fabrice i zakochanô policyjô przimuszónô jes jóm do heresztu zakludzić.
Elza ino na to czakała. Żdugła mie okciym i rzóńdzi:
– Nó, i rzyknij mi Ojgyn, fto sam miôł prawie? Pieróńsko gizdula ze tyj twojij Carmyn, pitwokiym chlastô naobkolo. Wszyjske łóne take sóm.
– Haźbiytko roztomiyło, ty juzaś sie chybisz – gôdóm na to. – Przeca naszô Polska Ludowô we Nowyj Hucie, i we Hucie Katowice kielaset Cygónów przijmła do roboty i niy bóło takigo niyszczysnygo cufalu.
– Nó ja, ale haby, kradziyże sie przitrefiali!
– Przeca Huta Katowice to niy jakiesi ci tam zyminarjóm duchowne i niy idzie łod ludziów za tela wymôgać. W kôżdym bóńdź razie Carmyn śpiywô jak tyn nachtigal, łosmól ta sztepdeka i suchej dalszij tyj ópery.
Ale kaj tam. Terôzki dziepiyro napoczła sie nuchlać i do wszyjskigo sie przipiyprzać. A to, iże ji jes za gorko, a to artysty sóm za tela spaśne i paplate.
– Poduk mie sóm jak przinôleżi – gôdóm. – Wyrośnióne, urodne same we sia, jak to sie gôdô, przi kostyrach. Bali kiej i majóm deczko nadwôgi i tyngóści, to jes to ino ta łoszkliwe kabacynie. Rozłajzi sie ło to, iże we óperze bôwi drugda auslynderske publikóm i muszymy przeca pokôzać, jak sie piastuje i jakóm flyjgóm sie u nôs łotôczô kultóra i kómszt. Nasz artycha świadczy łó nôs. Ło naszym jôdle. A za druge Szpaniole sóm take mordziaste, wejź ino na tyn przikłôd tego jynerôła Franco. A tak we côłkości ustóńmy sie wadzić, bo już wszyjske ludzie naobkoło napoczynajóm syceć i pod fusiskiym sklinać.
Deczko sie moja Elza łopamiyntała, bali i płaczki ji sie we ślypiach pokôzali, kiej Don Jose – tyn unteroficyjer dragónów – bez ta niyszczysnô miyłóść pitnół ze policyji i chyciół sie szmuglu. Kaugómin, cwitry, suchy wuszt we tamesznym Zakopanym bez szwela przeciepowôł. Nic ci mu to ale niy spómógło, bo we krótkich abcugach ta Carmyna ciepła go dlô jednego całberkunstlera, kiery we cyrkusie na kalymbie abo na byku rajtowôł. Na przidôwek we takij spiyrce miyłósnyj, jak sie łóna łodwinóła, palicajt szłapami sie nakrół, chocia sóm bół chop jak sie patrzi. Taki ci łóna miała tympyramynt.
Tak we côłkości bóło co ujzdrzić i posuchać. Wszyjske artysty pylali swoje arije jak nôjlepsze wtynczôs szejściolampowe heterodyny ze siódmóm lampóm „prostowniczóm”. Balyt, zabranô sztafira, kómsztownô scyneryjô take, iże richticznô nôtura przi tymu wysiadô. Totyż publikóm – jak to sie gôdô – blank sfiksowała. Kwiôtki wnosiyli côłkimi koszami. Jednym słówym stopieróński szpektakel i forsztelóng.
Ino moja Elza wszyjsko na łostatku popśniyła. Kiej wyciepniynty unteroficyjer dragónów jako łobtargany łobrzympoł i ślapitkôrz ze pitwokym za pôskym we cyrkusie państwówym przed zaszlachtowaniym nôjszykowniyjszô ółperarijó „Skapniesz ze mojij rynki lampucero jedna!” zaiwaniôł na côłki karpyntel, moja starô wrzeskła:
– Nó tóż zaciukej jóm yntlich chopie! Zakatrup na amynt! … Jes już pół jedynôstyj i …pitnie nóm łostatniô banka do Chorzowa!
Nó, i same terôzki mógliście ujzdrzić, co poradzi zmachlować jedna pichniyntô bez cufal ze chałpy sztepdeka.
Eugeniusz Kosmała


text:
Biblijo Krůla Jakuba
Biblijo Krůla Jakuba (ang. King James Version, w skrůće: KJV), Biblijo Autoryzowano – to protestancke, angelske tuůmačyńy Biblije zaštalowone na potřeby Kośćoua Anglije bez krůla Jakuba I. Pjyrše wydańy pochodźi s roku 1611. Tuůmačyńy to mjouo guymboki ajnflus ńy ino na wšyjske nastympne angelske tuůmačyńo Biblije, nale tyž na couům literatura angelsko. Dźeua takych autorůw jak John Bunyan, John Milton, Herman Melville, John Dryden i William Wordsworth sům wypeuńůne treśćůma, do kerych inspiracyjo w uočywisty sposůb bůua ta wersyjo Bibliji. Na marginesach KJV ůmjyščůne bůuy Ročńiki Śwjata Jamesa Usshera (zoboč Tradycyjno chrůnolůgijo biblijno).


text:
Dhaka
Wspůłrzyndne: 23°44' N 90°23' E
Dhaka (beng. ধাক [Dhākā], ang. Dacca) - stolica a nojsrogsze mjasto we Bangladeszu. Je rozlygowano we delće Gangesa a Brahmaputry. Industryjo włůkyńńiczo, spożywczo a metalurgiczno. Srogi uostrzodek handlu produktůma bauerskimi - tyjym, baumwolům, riżym a jutům. Becyrk Dhaki je tyż znůmy s rynczńy a tradycyjńy uůnaczůnych zachůw s juty. Mjasto znůme już kole 1000 roku, we 1765 przelozło pode władza Wjelgij Brytańije, we lotach 1947 - 1971 bůło stolicům Wschodńigo Pakistanu, ńyskorzi ńypodlygłygo Bangladeszu.


text:
Po mojymu Janina Zoch
Czorne ściany, stary prykol
Czorne łokna bez gardinek
Niy wiym czy to wczoraj czy dzisioj
Niy wiym czyś dziołcha czy synek.
Co takego wom zrobiołach
Że samotno terozki żech jest
Możno za festy ło wos dbałach
Możno pszołach wom za fest.
Godajom że świynta już idom
Kajsik przi stole siednie rodzina
Moje dziecka do mie niy przidom
Choć już wybijo moja godzina.
Jezusiyńku Ty Nasz ukochany
Coś kedyś stompoł po tyj ziymi
Wstow sie za mnom u Maryji Panny
Niych ciyrpiynie w uciecha zamiyni.
Niych te świynta bydom radościom
Z dzieckami siednońć przi jednym stole
Potym moga łodyjść z godnościom
I niych zapłaczom jak byda już w dole.
- There are no comments yet


text:
Po mojymu Janina Zoch
Życie bez przyjociela, łokropno mynka
Niy mieć bliskego to straszno udrynka
Jak mosz fajer to przidzie familijo
Życzom Ci szczynścio co z prowdom sie mijo
Nażerom sie, łopijom, toni gyszynk Ci dajom
Potym wierzcie mi, i tak Cie łobgodajom
Z przyjocielym przi tyju idzie posiedzieć
Wypłakać sie w rynkow,wszysto mu pedziec
Czy mosz na glanc czy bajzel łon to smoli
Woli sie z tobom chichrać, androny fandzolić
Ze sobom nawet prziniesie zista, bonkawa
Ty braterlingi,suchy chlyb i już jest zabawa
Podźwignie Cie zawsze jak sie przewrocisz
Jak łon źle skrynci zaś Ty Go nawrocisz
Przyjociel niy paczy czy dziyń czy noc jest
Jak poczebujesz przileci, bo przaje Ci fest
Przyjocielowi idzie z wszystkego sie zwierzyć
W łopieka nawet swoje dziecka powierzyć
Posiedzi przi Ciebie jak jest żeś festy chory
Bo przyjociel jest lepszy niźli dochtory
Prawdziwy przyjociel łoddo Ci swoje serce
Choć Ci pomoge nic w zamian łon niy chce
Ciynżko jest znolyjź prowdziwego przyjociela
Choć NIBY przyjacioł jest kole Ciebie wiela
Jak niy mosz prawdziwego to jest mynka
Jak mosz ale fałszywego to udrynka.
- There are no comments yet


text:
DO DZIECEK, W LIMERYKACH,
ŁO KOTACH, LISACH, DZIKACH…
Kot
W łogródku,pod drzewym,cichtowoł kot,
na dziambla co furgoł ze drzewa na płot.
Dugo droźniół kota,
łoroz ślecioł z płota,
a kot na to
BABSKE ŚWIYNTO
Cołki rok baby sprzóntajóm,
łobiod warzóm, robióm pranie,
w marcu swoje świynto majóm,
chopy wszystko robióm za nie.
Czy to w dóma, czy w robocie,
babóm chopy nadskakujóm.
Pod nos
MASKYNBAL
Dycki tak jes, że w karnawale,
sie łodbywajóm maskynbale.
Wciepujesz na sia lónt bele jaki,
maska na gymba, dlo niepoznaki,
wywijosz cołko noc „inkognito”
i jedyn ło drugim niy wiy - fto
ACH..TE BABY
Kedy Pónbóczek stworzół chopa,
łod piyrszyj chwili mioł s niym utropa.
Chop bół w łogrodzie rajskim samotny,
bezto nerwowy bół i markotny.
Gymziół po raju i sie nerwowoł,
na kóńcu Pón
TYJO I LYJO
We dwusztokowym familoku Tyjo i Lyjo mieszkali. Łoba patrzeli na siebie z boku, w niczym sie niy zgodzali. Lyjo spokojny i cichy jak myszka, Tyjo zaś gizd nabijany. Piyrszy niy chy
KOSZMAR(proroczy śnik)
Roz stary Cipa, lyń nabijany, co dycki chodziół niywyspany, wypiół we szynku dwa jabole i fest pożarty, usnół przi stole. Jak w kóńcu cosik go łobudziyło to sie wystras
ŚWINIOBICIE
Downij wszyscy u nos mieli chlywiki,
czimali w nich kury, kaczki, króliki. Rubszyj gowiydzi tyż niy brakowało, ale nojczyńścij sie wieprzki chowało. Wieprzki chowali tyż nasze sómsia
To jest zdjyncie z roku kole 1895. Johann - szwager od moji Omy z bratem, kery szol do 1 Komunii i ze swojymi Ojcami. Obejrzyjcie se jak piyknie wyglondo baba obleczono w odswiyntny slonski stroj. Szk
Niy wiym dokladnie, kedy jest te zdjyncie zrobione, ale na pewno na poczontku 60 - dziesiontych lot zeszlego wieku, bo Siostra od moji Omy byli mlodsi o 10 lot, a moja Oma byli rodzyni w 1880 roku. To
Te zdjyncie jest zrobione tyz na poczontku 50 lot zeszlego wieku, bo pamiyntom te wszystke bajtle, z kerymi sie bawiolach w piosku na placu i lotalach z niymi po zogrodzie. Bo bajtle od wszystkich uj


text:
Po mojymu Janina Zoch
Zimowo szata łopatuloła familoki
Za łoknym furgajom wygłodniał
e ptoki
Zaś w izbie w kachloku łogyń buzuje
Jest piyknie i ciepło, tu sie zimy niy czuje.
Wele kachloka bajtle z matkom siedzom
Pijom kakałszale i pierniki jedzom
Suchajom matuli, jak tu downi boło
Jak tu wyglondało i jako sie żoło.
Suchajom ło utopkach, szczigach, familokach
Ło chopie bez gowy i ło inkszych ptokach
Wszystko boło inksze, teroz tego ni ma
Inksze boły czasy no i inkszo zima.
Niy ma już szlynzuchow, tamtych, ze korbkami
Niy ma gołymbnikow, tych ze gołymbiami
Niy ma już beztroski zabawy na śniegu
Lata lecom gibko, bo ludzie durch w biegu
Teroz wszyscy goniom za pijondzami
Już sie niy przejmujom głodnymi ptokami
Gańbiom sie teroz naszych familokow
Uciekajom gibko do paskudnych blokow
Niy ma nic lepszego jak zimom przi kachloku
Suchać łopowieści, ło ptokach przi familoku.
- There are no comments yet