text:
Rzecznik Ôbywatelskich Prow wystōmpiōł do Prymiera we sprawie Ślōnzokōw i Wilamowianōw
We piōntek, 29 stycznia, do Prymiera polskigo regyrōnku wystōmpiōł we sprawie Ślōnzokōw i Wilamowianōw Rzecznik Ôbywatelskich Prow Adam Bodnar.
We wystōmpiyniu Bodnar prawi, iże pisze skuli refleksyje na kōniec jego kadyncyje. Prosi Mateusza Morawieckigo ô wejzdrzynie na sprawa dwōch niyuznowanych myńszości.
Ombudsman skazuje, iże Ślōnzocy i Wilamowianio społniajōm wszyske kryteria bycio uznanymi za etniczne myńszości zapisane we ustawie ô myńszościach norodowych i etnicznych jak tyż ô jynzyku regiōnalnym. Dalij spōmino, iże polske państwo zignorowało wyniki Norodowego Powszechnego Spisu Ludności i Pōmiyszkań i dziesiyńć lot po spisie, a piyńć lot po roznajmiyniu jego wynikōw, polske władze durch nic niy zrobiyły we tyj kwestyji. Dodowo tyż, iże polske państwo porzōnd niy widzi zaangażowanio Wilamowianōw we ôcalynie swojigo jynzyka.
Rzecznik prawi tyż, że tak nadanie statusu myńszości, jak i regiōnalnego jynzyka wymogo zmiany ustawy ô myńszościach, tōż je blank zależne ôd politycznyj wole.
We wystōmpiyniu czytōmy tyż, że chocioż ôd lot trwo dyskusyjo nad tym, jeźli ślōnsko godka to dialekt abo jynzyk, to ôna je kludzōno we ciyniu roboty ôd aktywistōw i coroz srogszyj standaryzacyje ślōnskigo jynzyka.
Mōnika Rosa, posłanka Nowoczesnyj z Katowic i ôkolic, pado:
– Pytałach moc razy Rzecznika ô jego zdanie. Teroz napisoł, iże to skirz tych mojich wystōmpiyń ze poselskich łow. Barzo dobrze, iże kōnstytucyjno instytucyjo sie staro ô ślōnsko sprawa.
Rafał Szyma, autōr zbioru ôzprowek „Leanderka” i nasz redakcyjny kamrat dodowo:
– Pōmalutku, pōmału zbiyrōmy papiōry w swojij sprawie. Mōmy – krōm wole mocki etnicznych Ślōnzokōw – wyniki spisōw, ôdciepane poselskie i ôbywatelskie inicjatywy we Syjmie, głosy uczōnych, raporty Rady Europy, a moc faktōw, dzieł, akcyji i wydarzyń. Dzisio pokozoł sie nastympny dokumynt – ważny listek ôd RPO. Toć, sōm jedyn wiela niy podziało. Ale, wierza, ś nim je bliżyj do chwile, jak nasza aktyntasza hneda bydzie tako ciynżko, iże niy pōdzie dużyj udować, że sprawy ślōnskij etnicznyj myńszości i ślōnskij regiōnalnyj godki niy ma.
Pejter Długosz, posiedziciel wydownictwa Silesia Progress i drugi z naszych redakcyjnych kamratōw cieszy sie:
– Yntlich! Polsko instytucyjo godo, choby spokopiyła Ślōnzokōw! I choć na zicher przi ôbecnym rzōńdzie ta interpelacyjo nic niy zmiyni, to ôstowo dokumynt, kerym bańdzie szło sie spōmōc przi dalszych staraniach ô ślōnski jynzyk regiōnalny i status myńszości etnicznyj przi barzij korzistnych warōnkach politycznych.
Co ważne, Rzecznik Ôbywatelskich Prow niy boji sie używać ôkryślyń „język śląski” i „język wilamowski”. Nowina po polsku, społym ze cołkim wystōmpiyniym, idzie przeczytać we serwisie internetowym ôd polskigo Ombudsmana >>>.
Fotografijo: Rzecznik Ôbywatelskich Prow Adam Bodnar, fot. Michał Józefaciuk / Kancelaryjo Synatu Polskij Republiki


c: text/html

text:
Przeczytaj poprzedni rozdział TU.
V
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodenjdzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak na trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ worôz sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił:
– To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo?
– Jo, to je prôvda.
– Ach! Z tim jô jem spòkójni.
Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł:
– Téj rżõ wonë téż baobabë?
Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë razú z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch… ! Véjle jo!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnjca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, móże tã do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
«To jidze wo dëscëplënã», rzek mje pòzdnjé môłi princ. «Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ bar·zëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale bar·zo letkô».
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã, rzek mje, móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabamí to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkóná przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, co sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé dlô mòjich drëchóv pravje dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przinjdze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmérëjõcé pòtrzebë.
Słowniczek:
réza podróż
znôjma pomału, krok po kroku
jiver kłopot, zmartwienie
worôz nagle
bëc z czim spòkójni zadowolony, kontent
karno stado, grupa
vjiléba prawda, otóż to, zaiste
mõklac rozmyślać, zastanawiać się
trobel kłopot
kło kiełek
natëchstopach natychmiast
klëc sã kiełkować
vëszczitac wschodzić z ziemi
radiska rzodkiewka
bëc czewu/kòwu lós pozbyć się czegoś/kogoś
przëgódni przydatny, podręczny
wobrota klęska, skaranie boskie
wobrzészk obowiązek
wopasc sã dopilnować, ustrzec się
réskòvac ryzykować
jedúrni jedyny
vëjimk wyjątek (też: fragment)
wupasovac uważać
pòwuka nauka, pouczenie
pòdskaconi podekscytowany, podniecony

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krōlestwo (biologijŏ)
Krōlestwo (łać. regnum) – pasowanŏ w systymatyce ôrganizmōw kategoryjŏ systymatycznŏ ôbyjmujōncŏ spokrewniōne zorty (phylum) w zoologiji, abo hōrmy (divisio) w botanice. Tradycyjnie, ôd czasōw Carla von Linné krōlestwo było uwŏżane za kategoryjõ systymatycznego nojwyższego gradusa. Pod kōniec XX stoleciŏ systematycy wkludziyli wyższõ ôd krōlestwa kategoryjõ nazywanõ dōmynōm, nadkrōlestwem abo cysŏrstwym. W nomenklaturze botanicznyj i zoologicznyj sztalowanych bez Miyndzynŏrodowe Kodeksy Nomenklatury Botanicznyj i Zoologicznyj krōlestwo durch je uznŏwane za kategoryjõ nojwyższego gradusa[1][2]. Podkategoryjōm krōlestwa je podkrōlestwo (subregnum). Za to pasowany czasym termin nadkrōlestwo (superregnum), choć formalnie nŏleżny, używany je w gradusie nojwyższyj kategoryje systymatycznyj dōmyny abo cysŏrstwa.
Trzi krōlestwa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szwedzki biolog Carl von Linné tajlowoł świat ôżywiōny na dwa krōlestwa, kere nazwoł Regnum Animale (zwjyrzynta) i Regnum Vegetabile (rośliny). Świat nieożywiony zaliczōł do trzecigo krōlestwa – Regnum Lapideum (minerały). W 1866 Ernst Haeckel wkludziōł krōlestwo Protista. Straciōł ôrganizmōw na trzi krōlestwa bōł pasowany do drugij chyty XX stoleciŏ.
Piyńć krōlestw Whittakera[edytuj | edytuj zdrzōdło]
W 1969 roku Robert Whittaker zapropōnowoł nowõ kōncepcyjõ klasyfikacyje ôrganizmōw[3], w keryj wymiyniōł piyńć krōlestw:
- Monera – ôbyjmujōnce wszyjske prokarionty
- Protista – protisty
- Animalia – zwjyrzynta
- Plantae – rośliny
- Fungi – grziby
Szejś krōlestw Cavalier-Smitha[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Thomas Cavalier-Smith je autorym kōncepcyje dzielynia ôrganizmōw na szejś (przōdzi ôziym) krōlestw[4][5], zgrupowanych w dwōch cysŏrstwach (ang. empire). Cavalier-Smith przidoł – do piyńciu dotynczŏs akceptowanych (bakteryje, protisty, grziby, rośliny jak tyż zwjyrzynta) – krōlestwo Chromista.
Pozycyjŏ taksōnōmicznŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Położynie krōlestwa i podkrōlestwa w hierarchiji taksōnōmicznyj wyglōndŏ dalij pokŏzano:
- dōmyna (tyż cysŏrstwo abo nadkrōlestwo)
Wejzdrzij tyż[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ International Code of Botanical Nomenclature (ang.). International Association for Plant Taxonomy, 2007. [dostymp 2021-01-12].
- ↑ International Code of Zoological Nomenclature (ang.). International Commission on Zoological Nomenclature, 1999. [dostymp 2021-01-12].
- ↑ Robert H. Whittaker. New Concepts of Kingdoms of Organisms. „Science”. 163 (3863), s. 150–160, 10 stycznia 1969. DOI: 10.1126/science.163.3863.150 (ang.).
- ↑ Thomas Cavalier-Smith. A revised six-kingdom system of life. „Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society”. 73(3), s. 203–266, siyrpiyń 1998. DOI: 10.1017/S0006323198005167 (ang.).
- ↑ Thomas Cavalier-Smith. Only six kingdoms of life. „Proc. R. Soc. Lond. B”. 271, s. 1251–1262, 17 mŏja 2004. DOI: 10.1098/rspb.2004.2705 (ang.).


text:
Jako zwjazkowa kanclerka Angela Merkel loni nazymu připowědźi, zo k wólbam zwjazkoweho sejma 2021 wjace njenastupi, bě jasne, zo ma CDU wotnětka wulki problem na blidźe. A runje tak jasne bórze bě, zo nichtó z kandidatow za jeje naslědnistwo na čole CDU – Friedrich Merz, Armin Laschet, Norbert Röttgen a spočatnje Jens Spahn – tak prawje njepřeswědča a njezahorja.
W januaru móžeše so Armin Laschet jako nowy předsyda CDU přećiwo Friedrichej Merzej přesadźić, štož na bazy strony w mnohich kónčinach Němskeje, tež we Łužicy, žane žołmy euforije njezbudźi. W tójšto wokrjesnych zwjazkach cyle zjawnje zdźělichu, zo bychu sej Merza za předsydu strony přeli. Podobnje přesłapjeni běchu, jako je Laschet nětko tež hišće bój přećiwo Markusej Söderej jako kanclerski kandidat dobył. Mnozy rezignowachu a připowědźichu, zo z CDU wustupja. Friedrich Merz dyrbješe jich runjewon prosyć: „Prošu wostańće w CDU! Přińdu tež zaso lěpše časy.“ Generalny sekretar křesćanskich demokratow Paul Ziemiak chce kóždemu, kiž chcył stronu wopušćić, nětko rozmołwu poskićić ...


text:
Z mjenom wšak njemóžu zapisać něhdyšeho wobsedźerja małeje kamjentneje kapałki z boka wjeski k ranju, jara derje schowanu w lišćowym haju. Dawny dobroćel je wěsće hižo dołho na prawdźe Božej a chroniku kapałki wza sobu do rowa. Myslu, zo hižo přez třista lět tu spěwaja ptački napřemo swj. Marce wjesołe spěwčki a pokěrluški. Cuzy zemski dróhowar kapałku Lourdskeje Maćerje Božeje w Miłoćicach snano jenož připadnje nadeńdźe. Na małym, murjowanym wołtarku, wodźetym z běłym rubom, postrowimy mału, někak 40 cm wysoku, derje zdźeržanu postawu. Horni dźěl durčkow je škleńčany, durje so z lochkej prócu wočinja a z kłapacej wutrobu zastupiš před chudy zemski trón madony. Zabyty, wopušćeny pak nihdy njeje. Tři razy widźu cyle čerstwe brězowe hałužki mjez małymi módrymi kwětkami. Jednore drje su, ale z kajkej lubosću a česćownosću poskićene wot njeznatej dobroćelki ze wsy. Kwětki nošo chodźi tam ze swojimaj wnučkomaj a přeco wuspěwaja tam před swj. Marku: Strowa sy Marija...
Městno wokoło kapałki je tróšku powyšene a cyle ze zelenymi dźiwimi fijałkami wobrosćene. Tež tu zakćěwaja prěnje małe módre kwětki. Njebudźe hižo dołho trać, a wokoło małeje kapałki w Miłoćicach budźe natura wupřestrěć módry a zeleny přestrěnc.
Wjesnjan 84-lětny Bukec dźěd so dopomina, kak su wokoło kapałki sej jako šulske hólcy hrajkali a so łójili. Njeznaje kapałku hinašu, hač ju dźensa widźimy. Bjez dwěla je jara stara. Městnu, hdźež steji, prajachu: pola kapałki na horje - Kapellenberg. Zdawna słušeše "Kapellenberg" ke kuble Pětra Šołty. Bě to wjesna korčma, kotraž sama piwo warješe. Pětr wosta nježenjenc a njeměješe potomnikow. Přewostaji kubło po přećelstwje wěstemu Albertej Delenčcy, kotryž dźěše w njewěstych hospodarskich lětach 1940 - 50 do zapada. Zemrě w lěće 1973. Kapellenberg kupi Bernhard Schwarz čo. 25. Tuta swójba so hač dotal wo kapałku stara.
žórło: Mikławš Kokla ze Sernjan, 1967


text:
Klaudiusz Kaufmann: Czy Ślōnzŏki bydōm kej podobni do Islandczykōw?
Tak se myśla… #1
We Islandyji żech jeszcze niy bōł, bez zima to mie tam żŏdyn niy zaciōngnie, ale bez lato trza bydzie kej pojechać. I niy zainteresowoł żech sie tym krajym po sukcesach ichnich fusbolŏrzy, ale bez dokōnania artystōw. Ô Björk żejście na zicher słyszeli –to je ekscyntrycznŏ piosynkarka, ale jej charakterystyczny głos je tak ymocjōnalny, że niy idzie ôbojyntnie przelyjś kole jij piosynek. Mie nojbarzi chytajōm za serce piosynki ze filmu „Tańcząc w ciemościach/Dancer in the Dark” Larsa van Triera, we kerym ôna zagrała i napisała do niego muzyka. To muzikal ô niywidōmyj dziołsze, kero sama wychowuje syna. Robi we fabryce, mŏ znajōmych, jakosik to wszyjsko ciōngnie, aż… niy byda pisoł dali, ale jak żejście niy widzieli filmu i niy słuchali tyj leko transowyj muzyki, to wartko musicie to nadrobić. Niyftore scyny sōm tak przejmujōnce, że aże bolōm. Przi okazji to je dlo mie nojlepszy film ôd Larsa van Triera, kery strasznie lubi manipulować widzym, ale w tym filmie połōnczynie muzyki z wielkim dramatym dŏwo jakosik tako rōwnowaga, keryj mi brakuje we inkszych jego filmach.
Je jeszcze Sigur Rós – rockowo kapela, kero łōnczy mocniyjsze brzmiynie ze elemyntami folkowymi. Grajōm na roztomajtych insztrōmyntach, a niyrŏz idzie tam wysłyszeć richtich symfōniczne wstawki. Lubia ich nojbarzi za charakterystyczny nostalgiczny klimat, we tych kōnskach idzie sie przi słuchaniu richtich rozpłynōńć. Ich piosynki szło słyszeć we filmach, bo sōm idealnōm muzykōm ilustracyjnōm. Niyftorych idzie słuchać po kilkanaście razy z rzyndu, czowiek sie ôd nich prawie uzależnio. Powiycie, że przeca my na Ślōnsku tyż mōmy roztomajte kapele, kere śpiywajōm po ślōnsku i w tyj dziedzinie to richtich jeszcze sie cojsik dzieje, choć na palcach jednyj rynki szło by policzyć wszyjsko, co mŏ jako taki poziōm; tyn rest – ô ftorym sie gŏdo, joko ô ślōnskyj muzyce – je tak kiczowaty, że niyrŏzki je mie gańba, że na świecie ludzie postrzegajōm Ślōnsk bez takŏ tandeta.
A jakby my tak sie chcieli poôsprawiać o literaturze, to wypadōmy tragicznie. Islandczyki majōm 100 wydawnictw, co dziesiōnty z nich wydŏwŏ w życiu choć jedna ksiōnżka i prawie kożdy czowiek czytŏ tam we roku aby jedna- we Polsce czyto yno 53 % społeczyństwa, a na Ślōnsku… aż sie boja, kej by fto zrobiōł tam take badanie. Mogecie sie pedzieć: Ale Islandczyki to przeca cały nŏrōd i majōm za sobōm całe wieki tradycyji! A jŏ Wōm na to, że ich je niycałe 300 tysiyncy! A przeca Ślōnzŏkōw na ôstatnim spisie było pōnad 800 tysiyncy, a takich, dlŏ kerych je to jedynŏ nŏrodowojść, pōnad 300 tysiyncy. Idzie richtich pedzieć, że je nŏs trocha wiyncyj niż Islandczykōw. I wiela my mōmy wydawnictw? Jedne? Czy z tych 800 tysiyncy aby 10 procynt miało kedy w rynce ślōnsko ksiōnżka? I czy ôni jōm czytali, abo yno znodli, co by podeprzyć niōm stōł?
Je jeszcze jednŏ dziedzina, kero wzbudziyła wy mie srogi podziw – kinematografia. We Islandyji przi tych swoich 300 tysiōncach ludności robiōm filmy, kere dostŏwajōm nagrody na ważnych festiwalach. Sam moga Wōm polecić film „Barany. Islandzka opowieść/ Hrútar”. Je to historia dwōch braci, kerzi niy umiōm sie dogŏdać. Miyszkajōm kole siebie, ale ôd 40 lŏt ze sobōm niy gŏdajōm, a jedyny kōntakt majōm bez listy, kere ôd jednego do drugigo przikludzŏ pies. Niy byda sam za kans ôpowiadoł ô fabule, ale je to fantastycznie nakryncōne, bardzo dobrze zagrane i czowiek bez te pōtora godziny czuje, choby siedzioł tam w tyj zimnyj Islandyji. We ôstatnim roku widzioł żech tyż dwa islandzke seriale – yno niy mylcie prosza serialu ze telenowelōm, bo porzōndny serial mŏ ze dziesiyńć godzinnych ôdcinkōw, a telenowela… szkoda gŏdać. Jedyn – „W pułapce/Ófærð”- zaczyno sie ôd tego, że znŏdli we morzu zwłoki bez gowy i kōńczyn. Akcja je tak dobrze poprowadzōnŏ, że do samego kōńca niy wiymy, co tam sie richtich powyrŏbiało. Przi okazji mōmy całŏ galeryja roztomajtych postaci, kerych losy sie plōnczōm, mrocznŏ i zimowŏ Islandyjŏ, miejscowych i cudzych, rodzinne tajymnice, kere doprowadzajōm do jeszcze wiynkszych tragedyji. Zdjyńcia sōm fynōmynalne i aktorstwo – rewelacyjne. Jŏ sie tak potyn myśla, skōnd ôni majōm tela szauszpilerōw? 300 tysiyncy miyszkańcōw to sōm take Katowice – umiycie sie wyforsztelować, że tam produkujōm swoje filmy i seriale, kere potyn sprzedŏwajōm na cołki świat?
Drugi serial to „Więźniowie/Fangar”- tytuły podŏwōm po polsku, bo żech je ôglōndoł po polsku i kebyście chcieli sie je kajś znojś, to bydzie to dlo Wŏs trocha barzi ajnfachowe. Sam mōmy cera, kero na poczōntku atakuje i prawie zabijŏ swojygo fatra. Idzie do herestu i tam poznŏwŏ pŏra inkszych babōw, kere siedzōm razym z niōm. Fabuła tego sześcioôdcinkowego serialu je dobrze zbudowanŏ, zajś do samego kōńca niy wiymy, co sam sie richtich wydarzyło. Co mie sam nojbardzi zachwyciyło, to aktorstwo. Te kobiyty grały oskarowo, kożdŏ z nich była tak charakterystycznŏ, że niy idzie ich zapōmnieć. Grane to było rubōm kryskōm (mocno przerysowane), ale tak przekonujōnce, że sie czowiek zastanŏwiŏ, czy to były szauszpilerki abo baby, co chwila tymu siedziały za kratami. Scyny ze herestu były mocno ymocjōnalne, połne agresji, ale co chwila przełōmane tyż elymyntym kōmediowym, kery jeszcze podkreśloł tragizm tych postaci. Ludzie bez prziszłości, wiyńźniowie ichniego losu…
I kaj przi tym porōwnaniu sōm Ślōnzoki? Czy my ôstanymy już tymi, co słuchajōm disco polo i ôglōndajōm średnie kabarety? Było pŏra spektakli po ślōnsku, je już trocha ksiōnżek, ale czy Ślonzŏki sōm gotowe na to, żeby sie potrŏpić i wyciōngnōńć po to rynka? Czy sōm gotowe, żeby na tym swoim małym placu powalczyć tyż ô to, żeby ta nasza kultura była na corŏz to lepszym poziōmie? Nŏs je wiyncyj ôd Islandczykōw, wadzić sie i hejtować we internecie umiymy, ale czy umiymy tyż stworzyć cojś, z czego bydōm dumne nasze bajtle?
Klaudiusz Kaufmann – urodzōny we Gliwicach szauszpiler. We 2002 ukōńczōł warszawsko Akadymia Teatralnŏ, ôd tego czasu groł we roztomajtych filmach i serialach we Polsce i Niymcach – nojczyńścij we Polsce gro Niymcōw, a we Niymcach Polŏkōw, np. ôd 2015 jako Wiktor Król we „Polizeiruf 110”, a Schmidt we „Belle Epoque”. Cołki czas słyszeć go idzie we roztōmajtych dubbingach. Ôd niego głosym gŏdo zebra Marty we Madagaskarze i kupa inkszych animowanych postaci. Ôd 2015 pisze po ślōnsku bloga kulinarnego „Chop w kuchni”, na kerym idzie znojś i dania ze heimatu, i kuchnie świata, i ôd niego autorske wynŏkwiania kulinarne.


text:
Uż roz było kapke rzeczy w naszym TRAMWAJU ło tym zawiyraniu granicy i zdało sie, że przeca idzie ku lepszymu, a tu zaś spadki nas to dopadło. Łobie nacyje prugujóm s tóm granicóm robić na nas rozmajte ekszperymynta, ale jakosi nie idóm s tym fórt do przodku. Łońskigo roku łod lata, coby przelyś przez granicem, trzeja było mieć jakisi cojgnis, na kierym miało pisać, że mo sie robote w Czechach, a nieskorzij zaś taki ekstra papiór na kierym pisało, że tego corona virusa nie smyczy sie ze sebóm. Jakisi czas też było tak, że Czesi za mostym postawili takóm budem s modrym dachym, a zaroz wedla ni taki nowoczesny haziel, kiery dzisio wszedcy nazywajóm toj-tojym. W dzisiejszych czasach taki haziel je bardzo porynczny i przidajny, szpecyjalnie dlo tych ludzi, kierzi majóm słaby zdziyrż i nie muszóm za potrzebóm nikaj po mieście gónić. Kapke Czesi nie zrobili tego za fest elegancko, bo postawili tyn haziel na prociw polski stróny i wyglóndało to jakby to zrobli nasfol. Przeca za tóm budóm mieli eszcze moc placu i nic by im to nie zawadzało, coby tyn przibytek tam postawić. Możne że zrobili to też tymu, bo polsko stróna trzi miesiónce rychlij haltowała wszeckich w Boguszowicach, kierzi jechali do nas s czeski stróny. Fórt do dzisia obie nacyje robiom se taki przedbiyżki, gdo, kiedy i kaj rychlij te granice zawrze. Był uż aji taki czas, że Czesi dali powolyni na szpacyrowani po jejch dziedzinach na dwanos godzin do dnia, ale żodyn nie wiedzioł gdo i kaj to bydzie kóntrolowoł. Tak czy inakszyj nejlepszyj je kapke ludzi dycki postraszyć i władza to mo pewne, że każdy jak go tym tuplym nic nie ścignie, to bydzie siedzioł dóma na rzici. To też ni ma za dobre, bo jednakowóż jak sie ludzie plyntóm po cestach, to dycki cosi ich ponuknie, coby ze swojóm szrajtoflóm wlyź do jakigosi kszeftu i udać tam kapke grosza. U nas rozmajte wieca sóm moc łacniejsze i skyrs tego „bratrzi” Czesi dziynnie nawszywiajóm nasze kszefty i udajóm w nich ty swoji procnie zarobióne korónki. Ale dlo naszych kszefciorzi fórt to ni ma nic pewne, bo roz kazujóm im ty kszefty i gospody zawiyrać, a za porem dni zaś otwiyrać. I skyrs tego mómy dzisio taki czasy, że ludzie dycki rozmyślajóm jako by to zrobić, coby kszeft odewrzić i cosi zaś zarobić. Podziwejcie sie jako to wszecko sie na tym świecie poprzekopyrtało, bo kiejsi moc ludzi yno rozmyślało jako to zrobić, coby nic nie robić a zarobić. Eszcze trzicet roków tymu jak kóńczył sie socyjalizm to prawiło sie ludzióm, coby wartko sami zaczli brać sie za robotem, coby jakisi grosz zarobić i nie łogłóndać sie na inszych. Nejlekciyj prziszło to tym ludzióm, kierzi połotwiyrali rozmajte gospody, bo do tego nie trzeja było mieć moc piniyndzy, a w banku szło dostać na mały procynt też jakómsi niewielkóm pojczke. Zdało sie też wszeckim, że warzyni to ni ma procno wiec, bo każdy przeca cosi kiejsi dóma warził i bydzie to poradził dalij robić, jak se yno kupi porem wiynkszych garców i kastroli. Ludzie zaczli przeca kapke wiyncyj zarobiać prowdziwych piniyndzy i trzeja było yno ich nachósować, coby zaczli przichodzić do tych nowo odewrzitych gospód i cosi se tam dobrego zjeś, a może aji pomaszkjecić. Jak uż tak dobrze to wszecko zustało rozegnane, to prziszła ta nieszczynsno pandemija i tustelokóm kozali ty gospody i insze kszefty pozawiyrać, a nikierym sie to wubec i ganc nie spopodobało. Dwie gospody w Cieszynie wziyły sie na odwagem i odewrziły dlo nawszczywników swoji dwiyrze dokorzónt i za to tustelocy ich pochwolili. Dzisio ludzie uż przeca kapke sfajnieli i zaczli sie po gospodach kustować, coby se dóma w kuchyniach nie robić kramu ani żodnego marasu. Prziszła też moda na to, coby aji insze hałdamasze i wiesiela zamias robić doma, obsztelować se w tych nowych gospodach, bo je to porynczniejsze i ni ma s tym żodnej ostudy.
Strona główna PRZYSTANKI STARY TARG Wiela razy eszcze jóm zawrzóm


text:
Kamjůnny wůngel
Wůngel kamjynny – skoła uosadowo pochodzyńo roślinnygo, kero powstoua we palyjozoliku (a dokładńij we karbůńe) s szczůntkůw roślinnych, kere uwyngliły śe we warunkach bestlynowych. Mo czorno farba a je matowy, zawartość we ńim wůngla je uod 75% do 97%.
Wůngel kamjynny używo śe ajnfachowo kej paliwo. Mo uůn wartość opołowo uod 16,7 do 29,3 MJ/kg (zależńy uod zawartośći zańyczyszczyń a wilguośći). Wartość opołowo czystygo chymiczńy wůngla je ůng. 33,2 MJ/kg.
Nojwjynksze zuoża wůngla kamjynnygo sům we Chinach, USA, Indjach, RPA, Australije a Ukrajińe. Wůngel kamjynny idźe dobywać dwůma knifami: uodkrywkowo abo głymbinowo. Uoba knify majům wady a zalyty - przi dobywańu uodkrywkowym zajmowano a niszczůno je kupa placu, nale je to tańsze skiż tygo co je moue zatrudńyńe a ńy trza używać drogich zabyzpjyczyńůw. Przi kńifje głymbinowym ńy trza srogigo placu, nale za to trza srogigo zatrudńyńo, kosztownych zabezpjeczyń a tajla złoża trza kajńikaj uostawić a jeij ńy dobywać, coby ńy bůło szkodůw bergmańskich we teryńy uo gynstyj abo zabytkowyj zabudowje.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Z nowej wučbnicu za serbšćinu cuza rěč zeznaja šulerjo cuzy zwukowy system. Přeco zaso zeznaja w awtentiskich rěčnych situacijach cuzu rěč, nawuknu pomału nowy rěčny material a přiswoja sej prěnje rěčne wobroty. Tak dožiwja prěni wuknjenski postup. W na jednanje wusměrjenych a wotměnjacych zwučowanjach nałožuja rěčny material. Z tym skruća a rozšěrja swójski słowoskład. Sćěhowace temy so wobjednaja: Moja swójba, moji přećeljo a ja. Moje ćěło. Drasta. W šuli. Domjace a coologiske zwěrjata. Swjedźenje a nałožki. Počasy.
{STR}
{STR}


text:
Jan Michał Budar
Jan Michał Budar (němsce Johann Michael Buder; * 9. decembra 1713 w Hornjej Hórce; † 25. nowembra 1789 runje tam) bě ryćerkubler, prawiznik a zakitowar serbskich roboćanow. Wón załoži załožbu za njezamóžitych Serbow.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jan Michał Budar, syn ryćerkublerja, wopyta w Budyšinje łaćonsku šulu a studowaše w Lipsku prawnistwo. Jako prawiznik běše zapisany do rjada sakskich adwokatow. W rozswětlerskim duchu zarjadowaše wón swoje kubła sam. Byrnjež Budar zemjanskeho pochada njebył, bě wón jako knjez nad Hornjej Hórku, tehdy k sakskemu Mišnjanskemu hamtskemu wobwodej Stołpin słušacej, njewotwisny wot hornjołužiskich knježkow, přećiwo kotrymž zastupowaše prawa serbskich burow – husto bjezpłatnje abo za niske zarunanje.
Hižo 22 lět do swojeje smjerće, w testamenće z lěta 1767, přepoda Jan Michał Budar Stołpinskemu hamtej swoje zawostajenstwo, w kotrymž wón cyłe swoje nahladne zamóženje serbskej chudźinje Hornjeje a Delnjeje Łužicy a Mišnjanskeje (njehladajo na konfesionalnu přisłušnosć) namrěje. Hakle 40 lět po jeho smjerći so pak z realizowanjom wotkazanja započinaše, 1830 w Pruskej a 1833 w Sakskej. Załožba skutkowaše hač do lěta 1924, jako inflacija zbytne srědki zniči, a podpěrowaše w tutym času tysacy Serbow we woběmaj Łužicomaj.
PomnikWobdźěłać
W lěće 1867 počesćichu jeho Serbja z pomnikom na rowje w Budestecach a składnostnje 300tych narodnin so w lěće 2013 při jeho ródnym domje w Hornjej Hórce wopomnjenska tafla wotkry. Budestečanski pomnik bu jako wuraz dźakownosće serbskeho ludu z dobrowólnych darow financowany a płaći jako prěni serbski pomnik za zasłužbneho Serba. Posledni raz bu w lěće 1989 wobnowjeny.[1]
LiteraturaWobdźěłać
- Handrij Dučman: Jan Michał Budar, jeho žiwjenje a wotkazanje. Budyšin, 1869.
- Korla Awgust Jenč: Jan Michał Budaŕ a jeho wotkazanje. W ČMS 1858, str. 23–44.
- Program poswjećenja Budarjoweho pomnika (digitalizat)
ŽórłaWobdźěłać
- Frido Mětšk: Budar, Jan Michał. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 81


text:
Banhow
Banhow – stawjyńy lo uobsłůgi banowygo ruchu. Banhowy mogům być wjelge (uokryślane mjanym stacyje), a małe (banowy przistanek).
Wjelge banhowy majům pora bansztajgůw, ńykedy restauracyje, sklepy, haźle a inksze place lo podrůźnych.
Banowe przystanki zauobycz ńy majům kas, czynsto sům zawarte lo ludźi.
Ślůnske banhowy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojstarszy banhow we Ślůnsku je we Wrocłowju ze 1842 roku – tyż nojstarszy banhow we Polsce (Oberschlesischer Bahnhof, Wrocław Górnośląski). Dźiśej już ńe dźało, je tam banowo przichodńo.
Inksze znajůme banhowy we Ślůnsku sům we Bjelsků (Bielitz, Bielsko ze 1890, dźiśejsze mjano Bielsko-Biała Główna), Uopolu (Oppeln Hbf, Opole Główne ze 1845), Glywicach (Gleiwitz, Gliwice ze 1845, nowe stawjyńy ze 1906) Katowicach (nowy banhow dźałoł we latach 1972-2010) a tyż we Wrocłowju (gůwny banhow - Oberschlesischer Bahnhof; Hauptbahnhof, Wrocław Główny ze 1857).


text:
Portrety - J
Piotr Janiszewski Piotr Jankowski Piotr Janowczyk Piotr Jasek Piotr Jerszow Piotr Jędrzejas Piotr Kamiński, Jacek Gąsiorowski Piotr-Bogusław Jędrzejczak Podsiadło Jacek - pisarz Prot Jarnuszkiewicz Przemek Jurewicz Przemysław Jaszczak Przemysław Jendroska Przemysław Jurek Przemysław Jurewicz Rafał Janiak - Dyrygent, kompozytor i pedagog, absolwent Uniwersytetu Muzycznego w Warszawie. Renata Jasińska - aktorka, scenarzystka, reżyserka Renate Jett Rita Jankowska Robert Glumbeck, Jochen Heckmann


text:
Aleksandryjo
Spůłrzyndne: 31°12' N 29°55' E
Aleksandryjo (grc.: ἈλeEάvδpeιa; łac.: Alexandria; arab.: الإسكندرية Al-Iskandrija) – druge podug wjelośći ludźi mjasto we Egipće, rozlygowane nad brzegym Strzůdźymnygo Morza, nojrogszo hawyna morsko we Egipće. Podug tradycyji, zołożůno we 332 p.n.e. uod Macedůńskigo Aleksandra. Podug Alaina Verona mjasto istńoło uod 2686 p.n.e., a Macedůński Aleksander yno je rozbudowoł a doł mu swoje mjano. Za Ptolymyjuszůw Aleksandryjo bůła stolicům Egiptu, ńyskorzi za Rzimskigo Cysorstwa stolicům prowincyje. We 641 zdobyto uod muzułmanůw, kere shajcowoły Aleksandryjsko Biblijoteka, poważano za jedyn ze Śydmju Cudůw Śwjata. Ńyskorzi utraciła znoczyńe skiż coroz srogszyj roli Kajiru. Terozki je srogim uostrzodkem naukowym, kulturalnym a industryjowym.


text:
Gatojce
Gatojce (nimski Teichland) su wót lěta 2000 gmejna, kótaraž ma tśi jsy. To su Hus (nimski Maust), Nowa Wjas (nimski Neuendorf) a Barbuk (nimski Bärenbrück). Gmejna lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej.
Milinarnja Janšojce lažy w gmejnje Gatojce.
Geografiske městnoWobdźěłać
Gmejna Gatojce lažy w Dolnej Łužycy a stakim tam jo było sedlišćo Serbow. Wšykna płonina wunjaso 3486 hektary. Wejsny źěl Barbuk ma 857 hektary, wejsny źěl Hus 1435 hektary a wejsny źěl Nowa Wjas ma 1194 hektary.
Aktualna licba wobydlarjow jo jadnab 1.100.
PolitikaWobdźěłać
Gatojce słušaju k zastojnstwu Picnjo (městno zastojanja jo w Picnju) a ma gmejnske zastupnistwo, kotarež ma 11 cłonkow (inkluziwnje šołśe).
WoponWobdźěłać
Wopon ma carny wobcerk ze złośanymi niśami pśi górjejcnej kšomje. Pśi spódnjejšej kšomje jo wóda, z kótarejž rostu tśi rogožy. Rogožy symbolizěruju tśi jsy gmejny a wóda jo symbol za gaty.
Barbucka góraWobdźěłać
Barbucka góra jo nastała z wótsypkow wót wótwórjoneje jamy Janšojce a Chóśebuz-połnoc. Wót 1975 Vattenfall jo sajźał 4 miliony krickow a bomow a 1994 jo twarił wětšowe kólaso pśi wjerchu. Wusoke wótsypowanišćo ma 440 hektary a wusokosć jo 33 metery. Togodla jo tam dobry wuglěd pśez kraj.
Wósobiny z póchadom z GatojcWobdźěłać
Wuměłc, ilustrator a kreslaŕ Fryco Latk (Fritz Lattke, 1895–1980) jo se naroźił w Nowej Jsy. Won jo był prědny serbski kreslaŕ za comici pó prědnej swětowej wójnje a won jo sobuzałožował serbski zwězk wuměłcow (1923). Fryco Latk jo pśistupował źěłowej kupce serbskich kubłańskich wuměłcow, ale won jo myslił spušćiś źěłowu kupku dla socialistiskego źaržanja. 1980, krotko pśed swoju smjerśu, wón jo dostał wuměłske myto Domowiny. Fryco Latk jo měł wuski kontakt ze swojeju domownju, Minu Witkojc a Bogumiłom Šwjelom.
Wót 1996 jo w Nowej Jsy pomnik Fryco Latka, kótaryž jo tam LAUBAG (Vattenfall) stajił.
Towaristwa, lichy cas, sportWobdźěłać
W gmejnje Gatojce dajo wjelebocne móžnosći sportowanja. Gmejna teke woplěwa nałogi, tak na pśikład zapust w februarje, jatšowny wogeń abo łapanje kokota.
We jsy Hus jo wót 2000 nowy centrum gmejny, źož wjele towaristwow su. Něgajšna šula w Nowej Jsy jo se pśetwariła do źiśownje, běrowa gmejny a kluba za młodosći. Towaristwa, kaž na pśikład za blidowy tenis, se zmakaju w „Haus der Vereine“ (dom towaristwow). Ty móžoš teke bowlowaś, graś balokopanje abo volleyball w Nowej Jsy. Mimo togo ty móžoš rejtowaś w Husu. Vattenfall teke organizěrujo crossowy běg na Barbuckej górje.
Projekt do pśichoda „Chóśebuski pódzajtšny jazor“ („Cottbuser Ostsee“)Wobdźěłać
Pojekt jo źěl rekultiwěrowanja pśedstajony wót Vattenfall. 2015 dej wudobywanje wugela gotowe byś a 2030 dej tam wjelike nutśikokrajne wódy byś we wobcerku Chóśebuz-pódpołnoc (wobcerk Łakoma). Płonina wot 19 km² a 42 km brjog stej planowałej. “Masterplan” jo wótgłosował 2006 a wopśimjo wužywanje płoninow. Objekt dej turistiski wužyś a wótpópadnjo wobcerki, kaž sportojske aktiwnosći, wugótowanje, gastronomija a zarědowanja. Togodla dej centrum pśistawa, promenada jazora, wobcerki za wódny sport a wódny turizm, kupański pśibrjog, jawišćo jazora a campingowanišćo twariś. Barbucka góra jo zapśimowała w planje, togodla jo rozwjaseleński park Gatojce źěl wót projekta.
NožkiWobdźěłać
WótkazeWobdźěłać
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Wón dźěše do horow a so wjace žiwy njenawróći. Tale hłuboko zrudźaca sada steji za našeho wjelelětneho kolegu Rolfa Leidlera. Wón lubowaše hory, wosebje Alpy. Při nawróće z wjerška hory je wón znjezbožił a zemrěł.
Rolf Leidler narodźi so 1947 jako druhe dźěćo do swójby serbskeho apotekarja Pawoła Leidlera w Budyšinje. Na Hošic hasy dožiwi njewobćežene dźěćatstwo. Z mnoho swójbnych pućowanjow a přez přikład nana wuwiwaše so w nim wosebity zajim za přirodu a regionalne stawizny. Maturował bě runja swojemu bratrej a swojej sotře na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Po studiju wučerstwa za biologiju a chemiju nawróći so do Łužicy a dźěłaše na někotrych šulach sewjerneho kraja wokrjesa Budyšina. W tutym času załoži sej sam swójbu a narodźištaj so jemu dźowka a syn. W lěće 1986 zmóžni so jemu „nachwilne“ wučerske městno na SRWŠ, kotraž bě tehdy hišće na Naměsće měra, dóstać.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 15.03.2020
Cołki świat strzimoł luft i czekŏ co bańdzie dalyj skuli korōnawirusa. Ôdwoływane sōm też szportowe szpile, turnieje, etc. Nieftore ligi ôstały już skuli tego zakōńczōne. Z tych co nŏs interesujōm, to czeskŏ i polskŏ liga hokeja. W Rep. Czeskej zakōńczyli sezōn na rōndzie podstawowej (52 szpile). HC Oceláři Trziniec skōńczōł na 2 placu i zakwalifikowoł sie do Europejskej Ligi Majstrōw. We lidze polskej bōły już pōłfinały, ale cofli tyż wszystko do tabuli po sezōnie podstawowym. Skuli tego nojbarzij pokrziwdzōny je GKS Katowice, kery we 1/4 finału wyeleminowoł TatrySki Podhale Nowy Tŏrg, ale Nowy Tŏrg dostoł brōnzowy medal, a GKS Katowice ôstoł 6 plac. Majstrym ôstoł GKS Tychy.
Inksze rozgrywki sōm na razie zawieszōne. Co bańdzie dalyj ôbejrzymy we nojbliższych tydniach.
A we ôstatnim tydniu zagrane bōły jeszcze dwa szpile, z czego nojbarzij szkoda przegranej ZAKSY u siã we 1/4 finału Ligi Majstrōw. Po wygranej we Rusyji liczyli my na awans do nojlepszej czwōrki, ale manszaft z Kemerowa ôkozoł sie lepszy i to ôni radujōm sie ze wygranej we sumie dwōch szpilōw.
Necbal
Europejskŏ Liga Majstrōw – 1/4 finału
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – Kuzbass Kemerowo 1-3 (piyrszy szpil 3-2)
Handbal
Liga czeskŏ
HC Banik Karwinŏ – Talent Robstav Pilzno 27-24
Po 21 szpilach HC Banik Karwinŏ je 4.


text:
Budyšin (SN). Klaus Kanzler z Hodźija je „čestnohamtski měsaca meje“ we wokrjesu Budyšin, kaž tudyši krajnoradny zarjad informuje. Krajny rada Michael Harig (CDU) je minjenu srjedu zhromadnje ze społnomócnjenej wokrjesa za čestne zastojnstwa Dunju Reichelt Hodźijčana za wurjadny angažement za domiznu Hodźij wuznamjenił.
„Klaus Kanzler ma wulku wutrobu za swoju domiznu Hodźij, a tak njezadźiwa, zo hižo dołho w předsydstwje Hodźijskeho domizniskeho towarstwa sobu skutkuje“, rěka w zdźělence wokrjesa. Kanzler zasadźa so za to, skutkowne stawizny gmejny zwobraznić, tradicije hajić a towarstwowe žiwjenje aktiwnje wuhotować. Mandźelska jeho při tym sylnje podpěruje. „Z tójšto entuziazmom a wulkim zasadźenjom nastachu pod jeho nawodnistwom na přikład wustajeńca we wobłuku swjedźenja k tysaclětnemu wobstaću Hodźija w meji 2006, pokazka k 450lětnemu wobstaću Hodźijskeje šule 2009 a wustajeńca k 25lětnemu wobstaću domizniskeho towarstwa lětsa w februarje“, rěka we wobkrućenju wokrjesa. Dźakowano Klausej Kanzlerej su ke kóždemu projektej tež DVD zdźěłali.


text:
Jo chca mieć wszyjski dziecka w dōma!
Niydaleko ôd moji szkoły stoła kolōnijo „fińskich dōmkōw”. Miyszkali tam sami grubiorze, bo te chałpy ku grubie noleżały. We jednym miyszkali dwa bergmōny &ndas...
Nasza koczka je poliglotka
To bōło doś pora lot nazod jak nasze dziecka jeszcze sztudyrowały. Bez latowe feryje jeździyli wtynczos za robotōm po świecie. Synek robiył na budowach, a nasza cera we hotelu, bezto mieli ...
Strzibułki na śniodani
Jako żech Wōm już pisała, jo za modu przeszła „świat i Pyjter karty”. Dzisio chca Wōm porozprowiać ô tym, jak na jedyn czos robiyłach we takim małym biōrze, kaj rozt...
Jako żyje sie majdykōm
Praje we siyrpniu mōmy Dzień Leworęcznych czyli Dziyń Majdykōw. Jo tyż je majdyka, bezto taki wiadōmości dycki czytōm. Ôziym procynt wszyjskich ludzi na świecie to s!...
Jako te koło wlazło tak wysoko?
Miałach kejś kamrata Darka, co ôgrōmnie przoł kołōm. Praje kożdy rok sprzedowoł te swoji stare a kupowoł nowe, taki wiyncy „wypasiōne” a drogsze. Jedyn roz kupiył ko...
Kaj sie straciyła ciotczyno zopaska?
Podwiela żyła nasza mamulka, coby ji już kole dziewiyndziesiōnt lot teroz bōło, czynsto spōminała, jako to sie stało, że jejich ciotce straciyła sie zopaska ze płota, a ôna ze br...
„Spōminki ô modrym UFO”
Dzisio troszka spominkōw ze roku 2011. Pamiyntocie, jak żech Wōm pisała ô UFO, co sie u nos pokozało? Kożdy rok we lipniu ludzie świyntujōm tyn Dziyń UFO, chocioż tego UFO żodyn ...
Jako mi sie robiyło ze samymi chopami
Tutaj wpisz nagłówek tekstu
Sztof na szaty
To, co sam ôpisza przidarziło sie mamulce ôd moji kamratki Ewy poczōntkym szejśdziesiōntych lot. My wtynczos dziepiyro do podstawowej szkoły napoczły chodzić, ale na babski modz...
Jako to je ze naszōm godkōm
Tutaj wpisz nagłówek tekstu
Świynci patrōni ôd wody
U nos godali, co świynty Jōn Krzciciel to je patrōn ôd wody i tego wszyjskigo, co w ni żyje. Podle tego utopki tyż go musiały słōchać! Yno jedyn roz we roku, praje we świyntego J...
Szkolno wymiana ze Francyje
To już bydzie ze dziesiyńć lot nazod, bo sōmsiadōwo cera, Zuzka już sztudyrowani ôńskigo roku pokōńczyła. Wtynczos bōła we ôstatni klasie gimnazjōm, a ô...
Kaj sie traci nasz czas
Roz za jakiś czos my dziołchy z „gimpla” spotykōmy sie we jednyj żorski kafyji, kaj majōm dobro kawa a gofry ze szlagzanōm. Niy powiym Wōm kero to je, bo niy byda ro...
Czym sie rōżni feszter ôd chrabōnszcza?
Te wszyjski ludzie, co po lesie ze flintōm lotajōm a porzōndku wachujōm, co im sam fesztry godajōm, to po polsku sōm leśniki. Mōj starzik a jego ôjciec tyż f...
Roztōmiło nasza familijo
Za pora dni swoji Świynto bydōm miały mamulki, a tydziyń za nimi – nasze bajtle. Ani miesiōnc niy minie a świyntować bydzie tatulek! Bezto przi tyj przileżitości chciała bych napisać...
Jedyn dziyń bez auta
Łacni pedzieć niż zrobić, bo teroz bez auta to jak bez rynki! Jo tych boleści na swoji skōrze niy czuja, bo auta niy mōm, ani nim jeździć niy poradza. Bo mōj ślubny padoł mi kejś, że mi...
Jak Margotki trefiyła gańba
Moja kamratka Margotka była kejś rechtorkōm, ale je już piytnoście lot na pynzyji, bo to piyrwyj rechtōry robota gibcij kōńczyli. Dycki godała, że już tyj szkoły miała pod same uszy, ...
Dziyń bez komputera
Trzecigo maja przipado dziyń bez kōmputera. Jako to je, że ledwie sie ludziska do tyj maszyny dorwali, a już wymyślać muszōm dziyń bez ni? Ano, jo se myśla tak: wszyjstek je fajne, piykne a...
Ôczy by jadły
Jak nasza stareczka była już fest choro, to roz za czos miała tyż na cosikej smak. Nie bōły to jaki drogi rzeczy, bezto ji to jeji dziecka radzi kupiyli, a prziniyśli, coby se troszka pomas...
Dziyń Ziymie
Co to richtik ta Ziymia je? Jedni godajōm, że to je planeta, co loto wele Słōńca i nic wiyncy! Ci jednako nie przajōm naszyj Ziymiczce, bo godajōm ô ni tak, jakby to b&...


text:
Za wuwiće Hórnikec planuja tójšto twarskich naprawow
Hórnikecy (AK/SN). Doskónčny twarski wuwićowy koncept za Hórnikecy je Wojerowska měšćanska rada na swojim zašłym posedźenju schwaliła. „W nim su wažne a trěbne rozsudy zapisane, kak ma so srjedźišćo Hórnikec dale wuwić. Tele předewzaća steja w zwisku z inwesticijemi Budyskeho wokrjesa do Energijoweje fabriki“, rjekny wyši měšćanosta Stefan Skora (CDU).
Twarski wuwićowy koncept je na to wusměrjeny, zwjazać wjes Hórnikecy a energijowu fabriku. Bywša briketownja a sydlišćo dźěłaćerjow tworještej něhdy jednotu, dokelž bě Thälmannowa hasa wušo wobtwarjena. Tónle poćah chcedźa nětko z nowotwarami a zelenišćemi zaso wutworić. Do swojich rozmyslowanjow su planowarjo wobydlerjow sobu zapřijeli. Na dźěłarničce móžachu wjesnjenjo swoje předstawy přednjesć, a te su w planje zdźěla sobu wobkedźbowane. Tak ma so dźěl zawodoweho kulturneho domu spotorhać. Zbytk chcedźa saněrować a jako wjacegeneraciski dom wužiwać. Při tym mysla na młodźinski centrum, na bydlenja za staršich ludźi a na historiske hóstne bydlenja.


text:
Ôd dzisiej ślōnsko-morawski finał hokeja ô majstra ligi… czeskej
Dzisiej napoczynajōm sie szpile ô majstra ligi czeskej. Finał je dziebko nietypowy, bo ô majstra bandōm grać manszafty ze Ślōnska (HC Oceláři Třinec) i Moraw (HC Kometa Brno). HC Oceláři Třinec ôstatni rŏz groł we finale w 2015 roku i przegroł tedy z HC Verva Litvinov. Majstrym manszaft ze Ślōnska bōł ôstatni rŏz we 2011.
HC Kometa Brno broni majstra z ôńskygo roku, ale bōł tera niżyj we tabeli ôd HC Oceláři Třinec i wrazie siōdmego szpilu, to manszaft ze Ślōnska bandzie go grać u siã.
Wszystke szpile idzie ôglōndać w publicznej ČT sport.
Terminy piyrszych 4 szpilōw:
14.04.2018 – HC Oceláři Třinec – HC Kometa Brno
15.04.2018 – HC Oceláři Třinec – HC Kometa Brno
18.04.2018 – HC Kometa Brno – HC Oceláři Třinec
19.04.2018 – HC Kometa Brno – HC Oceláři Třinec
Groł sie do 4 wygranych szpilōw. Jak bandōm potrzebne szpile 5-7, to nieskorzyj podōmy jejich terminy.


text:
Serbske Nowiny maja na hornjołužiskich direktnych kandidatow z wólbneju wokrjesow 156 a 157 slědowace prašenja:
Tino Chrupalla
kandiduje
za AfD
we wólbnym wokrjesu 157.Steffi Thomas kandiduje za stronu Die Partei we wólbnym wokrjesu 156.5.Wobydlerjo w Němskej su dale a starši. Kak zaručiće, zo njeznapřećiwjeja so waše rozsudy zajimam młodostnych?
Bernhard Blickle – Internationalist. Bündnis
1.Wudobywanje a spalenje wuhla dyrbimy hnydom zakónčić, dokelž stej wažnej faktoraj za pospěšeny přechod ke klimowej a wobswětowej katastrofje. Mjezynarodne energijowe monopole su z toho wulce profitowali. Wone maja połnje za to rukować! Zdobom trjeba wjele ludźi dźěłowe městno jako narunanje – předewšěm we wobswětoškiće je tójšto móžnosćow.
2.Kaž prajene: won z wuhloweje a atomoweje energije! Trjebamy dospołnu změnu wobchada! To je jeničce ze změnu towaršnosće na dobro přirodoškita móžno.
3.Zastupuju mjezynarodnostne zwjazkarstwo – wojujemy přećiwo kóždejžkuli družinje rasizma, fašizma a antisemitizma. Domowina móhła tohorunja z nošerjom našeho zwjazkarstwa być.


text:
Malowano Historyjo Ślōnska: Armijo Ślōnsko
Cołki kōniec XVIII i poczōntek XIX stolecio we Europie to bōł czas, co w nim Francyjo ze Napoleōnym destabilizowali kōntynynt. Jejich seryjo zwyciynstw skōńczyła katastrofa we Rosyji 1812 roku, a we 1813 zaczła sie wojna szōstyj koalicyje, co we niymieckij historyjografiji nazywo sie „wojna wyzwolyńczo”. Siyły koalicyje we cyntralnyj Europie były podzielōne na Armijo Czesko, Armijo Pōłnocno i Armijo Ślōnsko. Za kōmandyra tyj ôstatnij bōł Gebhard Leberecht von Blücher.
Nojbarzij znōmo bitwa tyj wojny to bitwa pod Lipskym z 16-19 października 1813, kaj koalicyjo pokōnała Napoleōna. Wcześnij ale, 26 siyrpnia, nad Kaczawōm, miyndzy Legnickim Polym a Legnicōm, trefiyły sie stotysiynczne armije francusko i ślōnsko. Ze dwiestōma tysiōncami wojokōw bitwa nad Kaczawōm to była jedna ze nojsrogszych bataliji tyj wojny.
W tym czasie mocno loło, tōż rzyka sie podniosła i mosty i brody były zalōne. Francuzi przekroczyli Kaczawa i zaatakowali rozdzielyni na dwa party. Naroz sie pokozało, że ôbie czyńści francuskij armije sōm za daleko ôd siebie, żeby sie spiyrać. Von Blücher rozkozoł kawaleryji zaatakować myńszo tajla francusko. Muszkety niy fungowały skuli dyszcza i cołko walka rozwiōnzała sie bajōnetami. Francuzi byli wyciśniyńci nazod do wody, wielu abo sie utopiyło, abo byli przebici bajōnetami.
We bataliji życie abo zdrowie straciyły sztyry tysiōnce wojokōw ślōnskij armije i trzidziści trzi tysiōnce Francuzōw. Gebhard Leberecht von Blücher niyskorzij dostoł za swoje zasugi tytuł fyszta Wahlstatt, to znaczy Legnickigo Pola.
Ślōnsko Armijo walczyła tyż pod Lipskym, a potym ze wojskami koalicyje dotarła aż do Paryża. Przekroczynie Rynu (abo Rajna, jak za chwila przeczytōmy) to bōł wtynczos symbol drōgi na Paryż, tōż we 1859 roku Wilhelm Camphausen namalowoł ôbroz, co pokazuje Ślōnsko Armijo przekroczać ta rzyka, a we 1869 roku Lucjan Malinowski przijechoł dō nos spisać nasza mowa, a Szymōn Tōmaszek z Michałkowic ôpowiedzioł mu, kaj bōł ze wojskym.
Dejcie pozōr, że Tōmaszkowi w tym czasie musiało być ze 80 lot i widać to po tym, że niykerych słōw niy szło spokopić, a niyroz ôzprowka sie szarpie, ale wiymy aby kaj bōł i co widzioł.
Lublinech widzioł. Zdało mi sie nojszumniyjsze (abo nojpiykniyjsze – to je jedno). Prziszli my do Łyncznyj – tam mi sie niy podobało, bo snopami było dōmy poszyte. Teroz my prziszli do Włodawy ku Bucku (Bug), no to my tam stoli tydziyń. Prziganiane były rusoki (to sōm ruske woły). Teroz my gnoli do Ślōnska bez Polska aż do Kopciowic. Tam [te rusoki? – przip. red.] były nōmerowane, tam my stoli sztyrnoście dni niżeli na Ślōnsko przeszły, coby zaraza niy była jako. Wystać musiały swoje godziny.
Teroz my gnoli Ślōnskym aż do Toszka, tam kupcy prziszli ôd Koźlo Wrocławia. W tyj Włodawie my musieli wachować – my chopy – po dwie godziny. Teroz jak my ciōngli te bryki bez Polska, to panowie (Żydy) czekali na nos. Te panowie na tych chopōw swojich, bo ta lasy wielge trzi mile i wiyncyj. To tu zabijajōm w tym lesie, to sie bali. Niy pobiyli, bo nos niy zabiōł żodyn. Anichmy niy mieli ze żodnym nic inochmy widzieli mogiły. Te kupy kaj kogo zabiyli, ściepujōm gałyńzie na kupy, tochmy sie pytali „Na co to?” tych ludzi tam. A to bo tu zabiyli, a co z tym bydōm robić. To my padali „A co to z tym bydziecie robić – take sroge kupy?” „To sie spoli”, potym zapolōm i spolōm jak dużo tok (sic) nōm padano było. Bo my sie tyż pytali, bo ta lasōw we Ślōnsku niy ma takich ciynżkich.
Co chcioł zwietrzić świat (abo land) pōniywożech po Ślōnsku maszyrowoł – ja, dobrze (tak, dobrze), a teroz do Frankraju bez Rajno my jechali, bo mosty byli, abo były, potrzaskane nazod we Frankraju. Ta wie miost wiyncyj i szyrzyj. Jakech tu chodziech to rodzie boch bōł przi fizylierach przi dziesiōntym regimyncie ślōnskij liniji. Piyrszy stołech we Spikku we Frankraju, w Zamel tyż we Frankraju, w Momedy tyżech tu stoł. Wiym jak dziś, kebych ta szoł jeszcze. Potym my stoli po wsiach. To mi sie podobo porzōndek francuski, bo nojmniyjszo wioska mo kościōł swōj, co ji (jyj) potrza. Tam my mieli dużyj być, już my ôblegli na zima gardyzon, ale prziszoł report do Ślōnska maszyrować.
A krōl sōńdziyli zaroz Lui duzvit (tu sie chyba rozchodzi ô Ludwika XVIII, co sie go po francusku czyto „Lłi dizłit”. Ôn siod na francuskim trōnie we 1815 po ôbalyniu Napoleōna) – joch niy widzioł, ale jak rzōńdziyli, bo ta mioł być ôkropny strach w Paryże. Kej ô ktōryj godzinie wziyni tego krōla stracić, każde ôkno musiało gorzeć dwie świyce na godzina. Jak ônego z pałacu wziyni to gdzie gnat – tyn słup – naszykowany bōł pod jego gowōm, Ludwika a piastunka z jego małym uciykła. Tam bōł kupiec tutyjszy ślōnski w Paryże bōł na tyn czas (tak nōm było ôsprawiano, powiadano Prusakōm. Paory francuske (chopy) rzōndziyły nōm), za to ze sobōm dała wysuć sosyjo krōlōwna przed Bōnaportym na trzi mile. Za to pozbyła życio i krōl jeji wziōn do Ślōnska tego prynca za sobōm. Kedy ci Ôjcowie jego życio pozbyli, tak sie tu chowoł aż do czasu, bo potym Frankraj cołki liberowoł.
Bōnaport chcioł pruskigo krōla zniyważyć – cysorza rzimskigo – tak Moskol dopiyro mu dogodziōł, bo go umroziōł. Bo nasze regimynta musiały suchać Bōnaparta, bo sie miały dobrze, ale Francuzy miyncy byli. Niy pōmōgły ani podolske kożuchy, bo im doł posprowiać, coby niy zmarzli w Ruslandzie. Bo ta zaszli. Już naszych, już pruski lōnd i rzimskigo cysorza mioł teroz dopiyro czos mu prziszoł ôd Boga abo go Moskol umroziył. Tōż my z tego potym brali jak już zesłob tyn Bōnaport, tōż Tōmaszek Szymōn z tego wiy i w Francyji bōł, bo go potym dopadli, dali go na wyspa, a ôn sie zrobiōł chorym. Potrzebowoł ksiyndza, tak bōł podano szulwachowi, iże ô tyn czos przijdzie ksiōndz na wyspa do Bōnaparta, coby go puścić. Tak szulwach puściōł, a ôn bōł zdrajca. Jak Bōnaport ksiyndza przebiōł i włożōł w łōżko, a łachy z ksiyndza zewlōk i ôblyk sie ôn, tak szulwach tam ksiyndza puściōł do niego i zaś nazod tyż go wypuściōł. A to bōł Bōnopart w łachach ksiynskich. Tak bōł szulwach myśloł, iże tyn ksiōndz idzie nazod, a ôn…
Tyn Tōmaszek stary Szymōn ze swojōm żōnōm bydzie mu dochodzić piyńćdziesiōnt; ze żōnōm przeżōł, a ôn do sumy bez małego ôziymdziesiōnt, jeźli niy wiyncyj. To tyż niy mie tyż to ôsprawioł choć niy widzioł ale ôd swojich przodkōw i kōmratōw słyszoł.


text:
Nowa atrakcija woprawnjenych přičin dla z płotom wobdata
Budyšin (UM/SN). Wjetša hač čłowjek wulka drjewjana figura hobra Sprjewnika je nowy symbol Budyskeje Strowotneje studnje. Wona steji njedaloko Hasy Jana Skale. „Sprjewnik je jedna z najwuznamnišich serbskich powěsćowych figurow“, rjekny wčera jednaćelka Budyskeje bydlenjotwarskeje towaršnosće Kirsten Schönherr. Nadrobnišo rozłožić móžeše to zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman (CDU). „Sprjewnik symbolizuje móc, zmužitosć a sebjewědomje, ale tež miłosć a přećelnosć. Dźakowano jemu je po legendźe město Budyšin nastało. Tež tři žórła Sprjewje su tam, hdźež su so Sprjewnikowe kłoki do zemje zaryli.“


text:
Mysłowice: Podmiyniōł flaszki w sklepie, może dostać 8 lŏt
Mysłowscy szandarzi chyciyli 36 lŏt starego chopa, co skuli niyuwŏgi ôd ekspediyntki porwoł paczkã cygaryt i umiyniōł flaszkã gorzoły na flaszkã prziniesiōnõ ze sobōm do sklepu. Mysłowiczōn noc przepyńdziōł w policyjnym hereszcie, a na nastympny dziyń usłyszoł ôbskarżynia. Za ôszustwo grozi mu terŏz do 8 lŏt heresztu, a za porwanie grziwna.
W pyńdziałek, 28 stycznia, policyjōny ôstali zawołani do jednego ze sklepōw we Wesołyj. Na placu mōndurowi ôbsztalowali, iże niyznōmy ekspediyntce chop mioł podmiynić flaszkã gorzoły, co pōnoć chcioł kupić, na prziniesiōnõ ze sobōm i skrŏd paczkã cygaryt. Wszyjsko ôdbyło sie barzo wartko i z zaplanowanōm akuratnościōm. 36 lŏt stary mysłowiczōn poprosiōł nojprzōd ô flaszkã gorzoły, a potym ô pŏrã paczek cygaryt.
W mōmyncie kedy przedŏwaczka siōngała po cygaryty, chop podmiyniōł flaszki na ladzie. Poprosiōł tyż kobiytã ô sprawdzynie cyny wina i wtynczŏs z lady wziōn paczkã cygaryt. Po chwili prawiōł, iże zapōmnioł portmanyja i za mōmynt wrōci zapłacić za ôstawiōny na ladzie tŏwŏr. Jak niy wrōciōł, przedŏwaczka zaczła podyjzdrzywać, iże mōg coś porwać. Przezdrzała mōnitoring, co to potwierdziōł.
Policyjōny po ôbejzdrzyniu nagrań z kamery sklepowyj niy mieli problymu z ôbsztalowaniym tożsamości machlyrza. Trefiyli go w dōma. W mōmyncie chycyniŏ mioł 1,45 prōmila alkoholu w ôrganiźmie. Noc przepyndziōł w policyjnym hereszcie, a na nastympny dziyń usłyszoł ôbskarżynie ôszustwa za co grozi mu do 8 lŏt heresztu, a za porwanie grziwna.
Zdrzōdło: KMP Mysłowice


text:
Dzisio my łuskali orzechy. Nimóm rod tej roboty, ale to wiycie, pokojowo koegzystyncyja je ważno, gor dóma. Przeca jyny, przez wszelki starania, kwaśnej gymby ni ma lehki schować.
Tymu trzeba docynić gesto moji żóneczki, kiero w celu utrwalynio kruchego małżyńskigo rozejmu puściła ku łuskaniu audiobooka. Nó, nie bedym owijoł w bawełne, nie wyszło to. Chyba nieszczynśliwy zbieg okoliczności, bo o perfidnie zakamuflowanóm złośliwość nie podejrzywóm. Tak, czy inaczy, był to, jak żech sie hned domyślił, „Wiedźmin”.
Domyślił, boch ze Sapkowskigo powieści przeczytoł jedynie „Narrenturm”, a powiedzioł (niech się mistrz nie gniywo), że stykło. Ale już nie było jako uciyc, tóż wólki nie wólki, dołech sie wcióngnyć do akcyje. Ale jyny na chwile żech bojowoł ze strzigóm w grobowcach opuszczónego zamku, bo myśli się ratowały ucieczkóm do inszego miejsca a czasu.
Przi naszej chałpie, za budynkami gospodarczymi, rosnył orzech. Nie była to ta nejbardzi szczynśliwo lokalizacyja, bo zaroz wedla było gnojowisko, a orzechy, jak to orzechy: podlygajóm tym samym prawóm fizyki, co Newtónowe jabko. Na szczynści było ich dycki dość, tak że do ciastek na świynta starczyło aji tych, co spadły na nieskażóny teryn.
Roki uciekały, jo żech sie hajtnył a usadził w kwartyrze w dwupiyntrowym paneloczku. Piekne miejsce, w pobliżu szkoła, plac zabaw dlo dzieci, a też pas ziymi niczyji. Tu mie napadło prziniyść se cosi z ojcowskigo dómu. A tak żech koło paneloka zasadził dwa drzewka, kiere wyrosły dziynki tymu, że dwa orzeszki spadły do gnoja.
Jedyn strómek dostoł miano Mamin a drugi Tatów. Tyn Tatów mi hned gdosi skraja ukradnył, ale Mamin przeżył wszystki kataklizmy a za trzicet roków wyrosnył wyższy, niż panelok. To za jego prziczynóm, rok co rok, fluchcym jak hawiyrz przi łuskaniu.
Sómsiedzi, kierzi miyszkajóm pod nami, mamrzóm, że strómisko im kradnie słóńce a satelitarny sygnał, tak że nie wiym, jak dłógo sie jeszcze wydzierżymy brónić. W każdym razie orzechów doteraz było dycki tela, że starczyło aji na skorumpowani „opozycyje”. I choć płody ze zdziczałej sadzónki sóm małe, a skorupka twardo jak wszyscy diobli, jejich pore miarek rocznie dokoże złagodzić opozycyjne naciski.
(Na krótkóm chwile żech se wrócił do czasu teraźnieszygo, w kierym Wiedźmin uż zaś bojuje, tym razym s jakómsi szkarednóm, ogrómnóm stonogóm, kiero chce zeżrać królewne. Bożyczku dobry, hónym spatki.)
Na polu wirowały płatki śniygu, a dóma polatowało piyrzi. Szkubaczki sie odbywały wprawdzie jyny w jednej izbie, ale gdo to zażył, wiy, jak ciynżko je rozkozać puchowi, aby zostoł tam, kaj my chcymy. Szkubani była czysto babsko robota a żodnego ani nie napadło, aby sie do tego móntowali chłopi. Isto wtedy jeszcze płaciły insze zasady małżyński dyplomacyje. Jednako gdosi taki, jak jo, kiery jeszcze nie był ani flancek na chłopa, mioł do izby, kaj sie szkubało, dwiyrze odewrzite.
Nie było tam audiobooka ani radija, ale panowała ta samo wiedźminowsko atmosfera. Godki o straszydłach, nocznicach, strzigach, utopcach… Nieskorzi sie śpiywało, pobożne aji frywolniejsze pieśniczki. A potym żech już musioł iść precz. Dzisio se myślym, że mnie wyciepały, bo se potrzebowały pomówić o swoich problymach, czyli o swojich chłopach.
Wyglóndo na to, że ty powroty do krajiny czarów przi łuskaniu orzechów czy szkubaniu piyrzo sóm zwiónzane z jakimsi starym obyczajym. Rynce same wiedzóm, co robić, a odprynżóno głowa sie otwiyro na świat bajkowych postaci, w kierym dycki wygrowo dobro, krasa ciała idzie rynka w rynke z krasóm ducha, a siła a odwaga ze szlachetnościóm. Baśniowy świat, z kierym się przenoszymy do czasów, kiedy my sie, jako gatunek, dziepro zaczynali wynurzać z ciymnych wirów niebycio. Zaś dzisio dodowo siły, aby my mógli stawić czoła żywotu, o kierym dowcipnisie prawióm, że je jednym z nejciynżejszych.
Od łuskanio orzechów a „Wiedźmina” (że by przeca jyny nie był taki zły?), napełnióny nadziejóm na lepsze jutro, pozdrowio
Andrzej Strokosz
Tagi: Andrzej Strokosz


text:
Wjelk znowa wowcy morił
Konjecy. Znowa je wjelk w stadle Konječanskeho wowčerja Měrćina Justa zachadźał. Tři wowcy je rubježne zwěrjo w nocy na njedźelu na škitanej pastwje moriło. Tak je ličba zahinjenych wowcow Justa na 64 rozrostła. Dwě dalšej dyrbješe skótny lěkar ćežkich ranow dla zasparnić. Z wjelčeho běrowa dotal žane informacije k padej njepředleža.
Ponowja dźěle parka
Rogeńc/ Zielona Góra. W přichodnymaj lětomaj wobnowja dźěle Rogeńskeho Pückleroweho a Zielonogórskeho Piastoweho parka. Europski programa Interreg přewostaji za to městu Choćebuzej štyri miliony eurow. Podpěra je w etaće zapisana, zdźěli wyši měšćanosta Holger Kelch (CDU), kiž je zdobom předsyda rady załožby za Rogeński park a hród.
Čłonstwo rozrostuje


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Źěłowy material „Zuki pšawje słyšaś“ jo koncipěrowany za zwucowanje a skšuśenje fonetiskich zamóžnosćow we WITAJ-wucbje 1. lětnika. W prědnem źělu su pódane ilustrěrowane łopjena, kenž se pśecej jadnomu zukoju pśiwobrośuju. Wukniki maju wótpowědny zuk w słowje wusłyšaś a póstajiś. W drugem źělu mógu wukniki pśiswójonu wědu k zukam južo nałožowaś. Wóni nakśickuju do kašćikow pód ilustraciju, źo w słowje pytany zuk słyše: prězy, srjejźa abo slězy. Zukoju wótpowědujucy pismik abo kombinaciju pismikowu na kuždem łopjenje mógu źiśi do prozneje smužki zapisaś.


text:
Piyrszym miastym we Maroku, po kerym my łazili, bōł Marrakesz. Przilecielimy na flughawyna Menara na wieczōr. Przełażynie bez lotniskowe bramki poszło gibko, a przi wyńściu już czekali na nos Mohammed 1 i Mohammed 2. Niy byli ôni kamratami ze internecy, hostami z Couchsurfingu abo Airbnb jako to u nos zaôbycz je. Zabuchowalimy se ôd nich pōmoc przōdzij, coby niy musieć po nocy torżyć cyny z taryfiorzami i coby nos kery roz-dwa ciepnył do naszego riadu. Wszyjsko poszło gynau tak, jak my se planowali i zaczła sie naszo marokańsko przigoda.
Wejrzij tyż na galeryjo – byzuch na bildach: Marrakesz – 160 ôbrozkōw z naszej rajzy po Marrakeszu!
Piyrszy dziyń we Maroku
Rychtowalimy sie do rajzy dugo. Czytalimy, sznupalimy we internecy, godalimy ze kamratami, kerzi już we Maroku byli. Naprowda wiedzielimy, czego mogymy sie spozdować. Znaczy sie, tak sie nōm zdało. Ale teoryjo, a praktyka to sōm dwie ganc roztoliczne sprawy. Nagabywocze z poczōntku nerwujōm, żymła wydowano zmazanōm rynkōm szokuje, a marokański czaj poli chyrtōń. Ale jak czowiek chce, to już po poru godzinach je yno lepij i lepij. I ôroz tref z nagabywoczym to je już przileżytość ku kupiyniu piyknych skōrzanych zandali za pora ojro, a kapka umazano żymła z grilowanōm rybōm smakuje lepij jak sobotni kebab ô trzecij nad ranym. I tak ze wszyjskim. Samego Marrakeszu tyż musielimy sie nauczyć, tōż dziepiyro z czasym richtich nōm sie przipodoboł.
Czerwōne miasto Marrakesz
Niy bez przipodek na Marrakesz godo sie “czerwōne miasto”. Ściany bodej kożdego stawiynia w medynie sōm czerwōne abo pōmarańczowe. Bezmaś skirz tego, że lata do zadku, przi stawianiu nojepniyjszego meczetu w mieście, zemiyrało masa ludzi, a drōgami Marrakeszu loła sie krew.
Atrakcyje Marrakeszu – TOP 6
Sześ miyjsc, kere trza nawiedzić. Znojdziecie je w bodej kożdym przewodniku, bo to richtich sōm nojlepsze atrakcyje. Żodne “poza udeptanōm sztrekōm”, tōż w sezōnie trza sie nazdować masy turystōw. Ale werci sie, naprowda.
Meczet Kutubijja
Tym nojsrogszym meczetym, skirz kerego pomiyrali ludzie, jednym ze symboli miasta, a i superowym punktym ôriyntacyjnym je meczet Kutubijja. Budowla ta mo zwiedowno historyjo – poranoście lot po postawiyniu, trza było meczet zbulić skuli… kibli! Kibla to je kerunek, w kerym rzykajōm muslimy, a keryś go tamek przōdzij źle policzył. Żol, że zwiydzanie meczetu trza ôgraniczyć do ôbleziynia naôkoło i podziwania sie z kożdej zajty. Do strzodka niy wlezie żodyn “niywierny”.
Cyna: 0 MAD
Plac Jemaa El Fna
Nojwiynkszo atrakcyjo miasta. Skirz tego placu przijyżdżajōm do Marrakeszu tauzyny turystōw z cołkigo świata. Ôd 2001 je na liście UNESCO razym z resztōm zabytkowego cyntrum miasta, a ôd 2008 wpisany drugi roz, jako “niymaterialno erbowizna”. Rozchodzi sie tukej ô bajczorzy, zaklinoczy szlangōw i inkszych roztōmaitych szauszpilerōw, kerzi wyłażōm na plac po cimoku. Na wieczōr Jemaa El Fna to je tyż epno restauracyjo. Bezma sto sztandōw z roztōmaitym futrym: ôd zupy hariry, bez ôwoce morza, ku miynsowi z grila. Kożdy sztand mo amrijo swoich ludzi, z kerych na zmiana kożdy je kuchorzym, bedynerym, kasjerym i “prōmotorym”. Ci ôstatni sōm nojgorsi, bo niy dajōm Wōm pokoju tak dugo, jak bydziecie stoć abo łazić wele ôd nich tiszōw. Bez dziyń Jemaa El Fna to je jedyn srogi torg. Baby pozakrywane ôd łepy ku szłapōm mażōm inkszym babōm po rynkach hynnōm, a chopy przedujōm. Przedujōm wszyjsko. Wszyjsko co majōm, a i bai to, czego niy majōm (jakby co, to sōmsiōd zawdy pożyczy). Niy przepōmnijcie tyż, coby pokosztować frisznych apluzinowych zaftōw (lepszych niy znojdlimy nikaj indzij) i ôbowiōnzkowo… sznekōw!
Coby widzieć wszyjsko jak na rynce, zōndźcie se roz do keregoś kafyju ze tarasym. Przi włażyniu trza cosik ôbsztelować (coby niy dziwać sie tamek za fraj), a potym idzie sie już skupić na uciesze i na tym, jako plac zmiynio sie na granicy dnia i nocki. Richtich je na co pozaglōndać i kaj pomaszkecić. A to wszyjsko za mynij, jak ajntryt do kina. Jemaa to je mus!
Cyny (bajszpile): harira 8 MAD, talyrz kalmarōw 30 MAD, marokański chlyb z kerpkōm tōmatowōm zōłzōm 10 MAD, ôwiynzie karminadle 30 MAD, tyj w kafyju ze tarasym 35 MAD (1 MAD = 0.4 PLN)
Zygroda Majorelle
Sztela, kerej abo sie przaje, abo po byzuchu w kerej banuje sie skirz wybulōnych pijyndzy. Podle nos piykne, przede wszyjskim skirz farbōw – modrych ścian z żōłtymi przidowkami i zielōnych flancōw wele nich. Ale tyż przereklamowane i (w porōwnaniu do reszty cyn w Maroku) drogie.
W Zygrodzie Majorelle, zielōnych pucach miasta, ôd roku 1980 żył ze swoim szacym Yves Saint Laurent. To skuli niego tera prziłażōm tam tulmy. Po zemrziciu we 2008 roku, ôd niego prochy ôstoły rozciepane po cołkij zygrodzie. Ale to niy YSL te miyjsce wyônaczył. Kupił je ôd francuskigo malyrza Jacquesa Majorelle’a, kery tako sztela se wynokwił i bez pora lot nia do kupy skłodoł.
Cyna: 70 MAD
S(o)uki
Niy idzie przilecieć nazod z Maroka bez taszy z geszynkami, forgot. Ajnfach ni ma lepszej przileżytości, coby pokupować lacze mutrze, aszynbeher fatrowi i podrobiano fusbalowo koszulka bracikowi. A Marrakesz to je nojlepsze miyjsce na zakupy. Jak sie przirōwno cyny, jakość i wybōr, to żodne inksze miasto tego niy przebije. Wiadōmo, idzie tyż trefić na cygōna, kery przeduje chińskie dingsy, ale tacy trefiajōm sie rzodko. Na sukach we Marrakeszu je wszyjsko, a ku tymu idzie sie torżyć. Jak kōmu pasuje taki sztil zakupōw, to te miasto to je istny raj.
Cyny (bajszpile): skōrzane zandale 100 MAD, sztrzewiki dlo bajtla 60 MAD, koszulka Manchesteru 70 MAD
Medresa Alego ibn Jusufa
Medresa to je muzumańsko szkoła. Kedyś uczyło sie w nij Koranu, prawa i jynzyka arabskigo, terozki tyż inkszych fachōw jak matymatyka abo fizyka. Kożdo medresa mo dziydziyniec, kery je głōwnōm tajlōm stawiynia i roztōmaite izby wele niego – take do pomiyszkiwanio (hudżry) i do uczynio (sale wykładowe) abo bilbiotyki. Medresa wyglōndo tak, że bildy idzie cykać bez cołki dziyń i sie niy mierznie. Niy szporujcie czasu ta tej szteli. Łaźcie i dziwejcie sie do ôporu.
Cyna: 25 MAD
Pałac Bahia
Piykny, snożny pałac, kery mioł być nojgryfniyjszym stawiyniym Maroka. Podle nos ni ma tamek takigo dobrego kōnsztu jak we medresie, ale je za to masa farbōw i fol przestrzyństwa, beztōż ta sztela spōminōmy jako jedna z nojbardzij udanych w czasie afrykōnskij rajzy. A no i stwierdzilimy wszyjscy do kupy, że niy widzielimy jeszcze lepszego miyjsca na… wesele.
Cyna: 10 MAD
Wejrzij tyż na galeryjo – byzuch na bildach: Marrakesz – 160 ôbrozkōw z naszej rajzy po Marrakeszu!
Marrakesz – na co dać pozōr
Niy bydymy pisać, że mocie dać pozōr na portōmele i taszki, bo to je normalne. Marrakesz je tak samo zicher i tak samo przikry jak kożde wiynksze miasto we Europie i tak samo trza sie w nim zachowywać, coby mieć udano rajza. My mōmy pora inkszych przidajnych doradōw:
- Liczcie, eli na zicher wydali Wōm tela kotlokōw, wiela mieli (i nojlepij zawdy pytejcie sie przōdzij ô cyna kożdej zachy).
- Jak już utorżycie jakoś cyna i i Wy, i przedowocz pedzieliście “ja”, to trza brać. Tako je zasada, tukej torżynie sie kōńczy. Tyn, ôd kerego bierecie, tyż musi ô tym spamiyntać (tōż jak za taszka miało być 80 MAD, daliście 200, a dostaliście 100, to umicie śmiało sie z nim wadzić).
- Niy idźcie do grōftōw Saadytōw. Znojdziecie je w poru przewodnikach. Ale niy kalo sie i już – niczego zwiedownego tamek ni ma.
- Jak miyszkocie w medynie, to nikyj niy prziłaźcie nazod fest niyskoro w nocy. Marokańczycy znajōm te mury jak swoje kapsy i niy chcecie, coby ôroz jaki miglanc wyłōnczył Wōm jōnik w ciasnej uliczce. Tego niy smyślōmy, mielimy tako przigoda. Tyn “nasz” rojber zrobił to yno dlo szpasu, ale niy wiadōmu jako by było z inkszym.
- Jak pōdziecie we piyrszy dziyń pojeś na sztandy, a pōłek drugigo przesiedzicie na haźlu, to niykōniecznie bydzie skuli tego kōnkretnego sztandu. Czasym durśfal u Europejczykōw, kerzi rajzujōm po Afryce biere sie ze zmiany flory, a niy skirz niyfrisznego jodła. Rozumicie, pra?
Marrakesz – “nowe miasto”
Musicie jeszcze wiedzieć, że marokańskie miasta to niy yno te historyczne cyntrum, niy yno ta kapka zacofano, ale fest szumno medyna. Ôkrōm starej tajli miasta, je tyż ta nowo, bardzij spōłczesno. Pedzielibymy, że europejsko. To tamek sōm kina, dyskoteki, geszefty z klamotami i popularne fast-foody. Jak bydziecie mieli doś czasu, to idzie połazić. Ôd nos sie za dużo ô tych tajlach miast niy dowiycie, bo nawiydzilimy tamek yno banhofy i… Carrefoury. 😉
Jodło we Marrakeszu
Ajerkuchy z miodym i amlou i miyntowy tyj na śniodani. Tażin na ôbiod. Falafel, harira i kefta na wieczerzo. Miyndzy tym roztōmaite marokańskie szpajzy i ciostka. W Marrakeszu zrubniecie. Ale niy prōbujcie se tamek ôdkazować choby jednego kōnska futru. Je tōnio, frisznie i ajnfach dobrze. A jak po godzinach łażynio znojdziecie żymła ze grilowanōm rybōm przedowano z fynstera, to bydziecie wiedzieli co richtich znaczy szczynście (lokalsi bulōm 5 MAD, ôd Wos bydōm chcieli po 10; dejcie ôdliczōne 7 MAD i wszyjscy bydōm uchachani). Kōńcym, co bydymy godać, wejrzijcie na bildy:
Spanie we Marrakeszu
Coby fajnie pozwiydzać, trza sie noleżycie wyspać. My w Marrakeszu spali we sztyrech roztōmaitych sztelach:
Riad 63 (11€/izba/noc) – Nojtōńszo izba dlo dwōch ludzi jako była, yno na piyrszo nocka. Dalimy za nia grosze, tōż i warunki nōm niy wadziły, ale ani piyknie, ani przitulnie to tam niy było.
Riad Tarik (20€/izba/noc) – Kapka drogszo, ale za to piykno sztela. Pora minut ôd Jemaa El Fna. Jedynym minusym bōł właściciel – ugodalimy sie z nim “na gymba”, niy mielimy rezerwacyji internecowej. Ôn ścioł prziszporować, tōż ôbiecanego śniodania nikyj my niy dostali. Rezerwujcie bez Booking i bydzie bez niyspodzianek (ôni majōm strach yno przed Pōnbōczkiym i recynzyjami we internecy).
Riad Dar Nael (19€/izba/noc) – Zabuchowany fest do przodku, skuli pokoju reszty wycieczki (tam mielimy już trzi izby dwuôsobowe). Fajny, z epnym tarasym, dobrym śniodaniym i echt zwiedownymi izbami. Ciynżko piyrszy roz trefić, tōż jak już zabuchujecie, to do nos napiszcie. 😉
Hostel Waka Waka (100MAD/łōżko) – Nojbardzij znany marakeski hostel. Bōnte wandy i spōmocny bedynōng. Idzie tamek kurzić i pić piwo. Bardzij dlo imprezowiczōw jak dlo mutrōw z bajtlami.
Kożdy dar, riad i hostel umicie wysznupać i zabuchować na booking.com: sznupej za łōżkiym we Marrakeszu.
Marrakesz – transport
Po mieście
Jechalimy roz, autobusym z Jemaa el Fna na banhof. Ajnfachowo rajza kosztuje miyndzy 2-5 MAD, zależy jak daleko ciśniecie. Farkarty kupicie u szofera (ôni zaôbycz niy cyganiōm; i z nimi prawie sie niy cychtuje). Wożniyjsze linie autobusowe: 1 Gueliz (nowe miasto) – Jemaa, 18 flughawyna (trza kapka przynś) – Jemaa, 19 (express) flughawyna – Jemaa (30MAD). Wiyncyj info: www.alsa.ma/en/marrakech.
Ze miasta
Jak niy lecicie nazod do chałpy, to snodź ciśniecie do Essaouiry, Fezu, Agadiru abo do Imlil, coby wlyź na Jebel Toubkal. Przi piyrszych trzech przipodkach nojlepsze (z perspektywy wygodnego Europejczyka) bydōm autobusy Supratours, CTM abo marokańskie cugi. Jak już bydziecie na miyjscu, to skoczcie se pryndzyj po farkarty, coby je mieć na zicher. Na zajtach znojdziecie wszyjskie kuplōngi, ale nasze katy niy fōngowały, tōż niy szło kupić online. Do Imlil zajedziecie taryfōm – abo bezpośrednio (my dali po 35MAD), abo bez wieś Asni (bezmaś 25MAD + 15MAD). Prziszykujcie sie na torżynie, wadzynie i zabuchujcie se rezerwa czasowo, bo taryfiorz zacznie godka ôd min. 100MAD ôd
szparbiksy turysty łepka i niy popuści jak bydzie widzioł, że sie Wōm pili.
My z Marrakeszu jechali cołkōm ferajnōm do Essaouiry, kōnsek naszej rajzy wyglōndoł tak (popcorn za 1MAD):
Wejrzij tyż na galeryjo – byzuch na bildach: Marrakesz – 160 ôbrozkōw z naszej rajzy po Marrakeszu!
Karta
Przidajne linki
- Transfer ze flughawyny Marrakesz-Menara do riadu: marrakechairporttransfer.com (9.95€ / 2 ludzi)
- Zygroda Majorelle (godziny ôdewrzicio, ajntryty, mapka): jardinmajorelle.com/ang
- Medresa Alego ibn Jusufa (godziny ôdewrzicio, ajntryty): medersa-ben-youssef.com/en
- Pałac Bahia (godziny ôdewrzicio, ajntryty): palais-bahia.com/en


text:
Hanka Fascyna
Hanka Fascyna (rodźena Elic; * 16. nowembra 1935 w Komorowje pola Rakec; † 15. apryla 2002 runje tam) bě serbska slawistka a direktorka Budyskeho Serbskeho muzeja.
Dźowka blidarja wopyta wot 1945 do 1949 serbski gymnazij w Čěskej Lipje resp. Warnoćicach a do 1953 serbsku wyšu šulu w Budyšinje, hdźež absolwowaše maturu. Wot 1953 do 1957 studowaše slawistiku w Lipsku; diplom bu wědomostnje poradźowany wot dr. Pawoła Neda. Dźěłaše jako wědomostna sobudźěłarka Domu serbskeho ludoweho wuměłstwa (1959-64) a po tym jako eksterna a pozdźišo wědomostna sobudźěłarka Instituta za serbski ludospyt. Wot 1982 do 1992 skutkowaše jako direktorka Serbskeho muzeja.
ŽórłaWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)


text:
W Chóśebuzu wótwórijo se prědna wustajeńca Dolnołužyskego towaristwa za antropologiju a starowěkowu wědomnosć – prezentěruju se teke eksponaty k serbskej kulturje a žywjeńskim wašnjam Dolnoserbow
Zběrka dolnołužyskego towaristwa wjeźo se ze zběrku měsćańskego domowniskego towaristwa gromadu; wótwórjenje Měsćańskego muzeja na Žandojskej droze 22 – ze „Serbskeju burskeju śpu”
Zjadnośenje wšyknych měsćańskich a towaristwowych zběrkow; wótwórjenje Měsćańskego muzeja na Nowych wikach 8 – ze „Serbskim wótźělenim” w dwěma rumnosćoma
Nowowótwórjenje Domowniskego muzeja pśi Nimskej cerkwi 2 – ze „Serbskeju burskeju śpu”
Město Chóśebuz zgubijo pśez 2. swětowu wójnu pśisamem wšykne swóje muzealne zběrki
Pśešegnjenje Měsćańskego muzeja do groda w Rogeńcu; nowa wustajeńca wěnujo se teke burskej kulturje dolnołužyskich Serbow, kótaruž zachopnje jano ako „błośańsku” pomjeniju
Wuměna wjednistwa muzeja a wutwaŕ „serbskego wótźělenja“; „Wustajeńca k stawiznam a kulturje Serbow” – w styrich śpach w pśizemskej etažy Rogeńskego groda
Wšakorake wósebne wustajeńce k serbskemu twórjecemu a ludowemu wuměłstwoju w Rogeńskem groźe; měsćański muzej w Rogeńcu statkujo wót lěta 1961 ako „Wokrejsny muzej Chóśebuz“
Ako pśinosk k V. festiwaloju serbskeje kultury wótwórijo se we Wokrejsnem muzeju w Rogeńcu wustajeńca „Dolnoserbske pismojstwo”, kurator: Jozef Frencl (1909–1991)
Wustajeńca „Dolnoserbske pismojstwo” pokazujo se ako drogowańska wustajeńca w Mužakowje, Lubnjowje, Złem Komorowje, Jaserni a Łukowje; Wokrejsny muzej Chóśebuz prezentěrujo wustajeńcu „Serby we wobwoźe Chóśebuz” w Targowišću/Bulgarskej a Lipjecku/Sowjetskem zwězku; kabinetna wustajeńca „Serbske wucbnicy a wuwucowańske srědki“; drogowańska wustajeńca wó serbskej spisowaśelce Minje Witkojc
Natwarjenje muzejowego wótźělenja „Serbski muzej“ we Wokrejsnem muzeju – wót lěta 1986 su tśi kurator/ce pśistajone, wóni maju swóje sedło na Šilerowej droze w Chóśebuzu (mimo wustajeńskich rumnosćow); wobšyrnjejše zběrańske statkowanje – pódla pismojstwa zběraju se něnto teke narodne drastwy, twórjece a ludowe wuměłstwo, objekty wšedneje kultury kaž teke k muzice, numismatice a postowym stawiznam; wósebne wustajeńce mj. dr. w Rogeńskem groźe, Měsćańskej hali a w Serbskem domje w Chóśebuzu
Saněrowanje wót města Chóśebuza kupjonego twarjenja na Młyńskej droze 12; koncipěrowanje a natwaŕ stawneje wustajeńce k stawiznam a kulturje Dolnoserbow; financěrowane ze srědkami kraja Bramborskeje, Załožby za serbski lud a města Chóśebuza
Wótwórjenje Serbskego muzeja w Chóśebuzu, dnja 3. junija 1994 – z předneju stawneju wustajeńcu k serbskim stawiznam a kulturje w Dolnej Łužycy; až do kóńca lěta 2015 wuźěłajo a prezentěrujo se pśisamem 100 wósebnych wustajeńcow, źěl tych wósebnych wustajeńcow pokazujo se teke zwenka Chóśebuza a Łužyce
Saněrowanje muzejowego chroma a nowowugótowanje stawneje wustajeńce; w casu pśetwarjenja jo muzej z wustajeńcu „Zachowane drogostki“ w chóśebuskem měsćańskem muzeju (2016) a teke z drugimi wósebnymi wustajeńcami a zarědowanjami zwenka domu prezentny
Nowowótwórjenje Serbskego muzeja – z noweju stawneju wustajeńcu ku kulturnym stawiznam Serbow w Dolnej Łužycy


text:
Budyšin/Bad Kötzting (SN/JaW). Hinak hač křižerske procesiony w Serbach lětuše swjatkowne jěchanje w Bad Kötztingu wospjet njepřewjedu. To zdźěli našemu wječornikej na naprašowanje tamniši kurowy direktor a sobuorganizator jěcharskeho procesiona we wuchodobayerskim městačku Sepp Barth. Jako přičinu mjenuje wón „aktualne zakonske postajenja“.
Kaž Barth wuwjedźe, Swobodny stat Bayerska w swojich hygienowych postajenjach wo škiće před koronu tež swobodu wěry wobtřihuje. Po jeho informacijach je swjatkowne jěchanje w swojej dotal zwučenej formje z něhdźe 800 wobdźělnikami a tysacami přihladowarjemi podłu sydom kilometry dołheje čary tuž „jako wulkozarjadowanje zakazane. Dyrbimy to bohužel tak akceptować a móžemy so jeno nadźijeć, zo směmy klětu swoje swjatkowne jěchanje zaso jako wulke wuznaće wěry přewjesć.“
Jako so 17. apryla 1971 młody hólčec ze swojim akordeonom na puć ke kwasej Hańže Bruskec a Pětra Mildnera na Blochec žurli w Pančicach-Kukowje nastaji, hdźež měješe so jako swjedźenski muzikant wo dobru naladu starać, spjelni so za njeho són. Hižo wot najzažnišeho dźěćatstwa njemóžeše sej Měrćin Weclich ničo rjeńšeho předstajić, hač na jewišću stać, spěwać a hudźić.
Hač pak by tehdom 13lětny hdy z tym ličił, zo z toho pjeć lětdźesatkow trajaca karjera wurosće? Zo jeho něhdy „najwuspěšnišeho a najwoblubowanišeho protagonista serbskeje popularneje hudźby“ mjenuja? Titul „Sym sonjer zbožowny“, kaž jedna z CDjow Weclicha rěka, zynkonošak zawěsće podarmo nima.
UNESCO je Dźeń mjezynarodneje nowinarskeje swobody 2021 mysli wěnowało, zo su informacije „zjawny mětk“. Čehodla tomu tak je a žurnalizm wažny za (pře)traće, bě předwčerawšim tema webinara Medijoweje załožby Lipšćanskeje lutowarnje, Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje a Europskeho centruma za swobodu nowinarstwa a medijow.
Budyšin/Lipsk (SN/at). Hosćom na wirtuelnym podiju bě zwisk mjez koronapandemiju a w njej skutkowacymi zjawnymi medijemi płódne wuchadźišćo diskusije. Tak skonstatowa žurnalistka pólkeho dźenika Gazeta Wyborcza Adriana Rozwadowska, kotraž je tudyšim přihladowarjam znata z magacina RBB „Kowalski & Schmidt“, rozšěrjacy so koronaskepticizm w medijach swojeho kraja. Medijowa krajina w Němskej so wot pólskeje rozeznawa. „Wobsahi dyrbja popularne być, produkuja to, štož ludźo rady nakliknu“, rjekny žurnalistka.
Budyšin (SN/bn). Digitalizacija a inowacija stej hesle, kotrejž so w zwisku z pandemiju často jewitej. Tójšto zarjadowarjow kultury je w minjenych měsacach alternatiwne formaty wuwiło a tak spytało, swoje poskitki dale spřistupnjeć. Minjenu sobotu dožiwi něhdźe 70 zajimcow na Youtube-kanalu Budyskeho Kamjentneho domu dalšu, zajimawu wariantu. „Kak lodowu horu zapalich a tak nawuknych so nadźijeć“ rěka dźiwadłowa hra młodeje Zhorjelčanki Henrietty Ritz, kotruž bě na zakładźe zběrki poezije samsneho mjena z pjera Hamburgčanki Niny Ers spisała. Kaž Ritz po předstajenju přeradźi, trjebaše za to „tři dny, po tym zo běch mysličku w karantenje zrodźiła“. Na třoch runinach powěda sylnje alegorisce zapołoženy kruch stawiznu holčki, kotraž dyrbi swój strach před přichodom přewinyć. Byrnjež aktualne poćahi a podawki připódla rólu hrali, je žro scenarija uniwerselne a wotbłyšćuje najstaršej prašeni, kotrež sej wotrostowaca młodźina – a nic jenož wona – prawidłownje staja: Zwotkel sym a dokal du?
„Dźěćatstwo w na dźěći najbohatšim měsće NDR“ je titul wjacedźělneje dokumentacije, nastateje we wobłuku zhromadneho projekta Wojerowskeje Kulturneje fabriki (Kufa) a Sakskeje młodźinskeje załožby „Spurensuche“. Prěni kapitl dožiwi minjeny pjatk swoju digitalnu premjeru.


text:
Dolnoserbski gymnazium nosy swój profil južo w swójom mjenju, pódla wšednych cuzych rěcow se wuknjo dolnoserbska rěc ako 2. cuza rěc. Z tym institucija wobchowajo rěc serbskeje mjeńšyny a k tomu pśinosujo, až wóstanjo serbska rěc žywa we Łužycy.
W toś tej modernej šuli wuwucujo 40 wucabnikow a wucabnicow 500 wuknicow a wuknikow. Pódla regularnych gymnazialnych rědownjow, kenž z wucbu w 7. lětniku zachopiju, wuknjo z lěta 2001 kuždy lěto teke 5. rědownja z wósebnym wugbaśim a wobdarjonosću (nimski: Leistungs- und Begabungsklasse/LuBk).
Znaty jo Dolnoserbski gymnazium za bikulturelnu atmosferu: Serbske nałogi ako kokot abo zapust pśigótuju a pśewjedu gymnaziasty kužde lěto aktiwnje a pokazuju je teke w zjawnosći. Wušej togo dopokazuju wósebnje wuměłski wobdarjone wuknice a wukniki na pšawidłownych koncertach a pśedstajenjach źiwadłowych graśow swój wjeliki talent.
Z lěta 2011 nosy šula teke titul „Šula bźez rasizma – šula z kuražu“. Z nim šula jasnje dokumentěrujo swój wótglěd wótkubłanja k demokratiji. Praktiski to šula pśesajźijo mjazy drugim pśez partnarstwo z Norwegskeju (Lilleström) a Českeju (Hořice). Na toś tej wuměnje se wobźěliju tak młodše tak starše wuknice a wukniki.
Dolnoserbski gymnazium jo cełodnjowna šula w zdźěla zwězanej formje. Tak mógu źowća a gólce 5. do 8. lětnika z wšakorakich źěłowych kružkow wuzwóliś, se daś pomogaś pśi dogótowjenju domacnych nadawkow und se daś pominaś a spěchowaś glědajucy na wósosbinske zamóženje. Wósebnje na kulturelnem wobłuku ma šula ceły rěd atraktiwnych móžnosćow zwenka wucby talenty (dalej-)wuwijaś.
Wušej togo:
W lěśe 1952 jo se w tej twarje załožyła prědna serbska wuša šula. Nałog a stawizny Dolnoserbskego gymnaziuma traju mjaztym wěcej ako 60 lět.


text:
Ojgyn z Pniokōw: Śmiyrgust…
Nō, tōż mōmy, doczkalichmy sie yntlich tego szpasownego śmiyrgustu. Mocka żech bez ôstatnie ôziym lŏt już sam ôzprawiŏł, gŏwyńdziōł ô wszyjskim, co jes skuplowane ze Wielkanocōm ale – przeca mie rozumicie – nigdy beraniŏ ô wielaknocnych zwykach niy bydzie za tela. Ôstawia na boku, możno inkszym ta Pasyjŏ a zajimōm sie ino tōm szykowniyjszōm zajtōm wiesiynnych świōnt – śmiyrgustym. Jużech kejsik sam tuplikowŏł, skany sie to wziyno, ale dzisiŏj możno cosik do tego dociepna. Poczōntek tego szykownistego zwyku moge być jesce kajsik we starożytniōści. Idzie go przeca ujzdrzić zarōwno we Azji kajś u kolybki ludōw aryjskich, jak i sam u nŏs we Słōwiańszczyźnie.
Wiycie! Bōł taki Ynglynder, major Symes, ftory we 1796r jako poseł pojechŏł do Bengalu i Birmy (terŏzki Związek Myanmar), do miastōw Awa i Pegu, i niyskorzij ôpisŏł ichni gryfny zwyk. Tameszne wyznŏwcy buddyzmu ôd 10 kwiytnia fajrujōm bez trzi dni fajrant ichniygo starego roku. We tym ôstatnim dniu dlŏ ôszpluchtaniŏ sie ze niysnōżności kōńczōncygo sie roku prziwykli, co to baby mogōm lŏć kŏżdego chopa wodōm (ône, znaczy sie chopy nale majōm prawo ônym pōmścić). Je ci to deczko inakszij niźli zwykowo u nŏs. I niy bōło smiyłuj sie. Bali i tameszny krōl musiŏł dŏwać pozōr, bo baby ta zimno woda lŏli ze ôkiyn i dachōw na palice piechciŏrzy. We pałacu birmańskigo krōla, po blank poważnyj cyrymōniji i wyjńściu krōla, byzuchanty ôstŏwali na pastwie trzidziystuch freli, ftore po wparzyniu na zol ze kōnewkōma i polywaczkōma, lŏli wszyjskich stopierōńsko.
„Ôddŏwalichmy jim za swoje, aże wody niy nastykło tela, co wszyjske byli utoplane, uszlōndrane do suchyj nitki” – pisŏł tyn Symes.
U krześcijanōw zwyk tyn musiŏł sie festelnie przełōnaczyć. Wiymy, iże kejsik i u Słōwianōw przi wieśnie bōł poczōntek nowego roku, i to wtynczŏs tōnkali ta cŏłkŏ Marzanna, znaczy sie śmiyrtka-zima. W Polsce zwykowi naciepli miano ze miymiecka i skuplowali tyn zwyk ze wiesiynnym świyntym Wielkijnocy. Już Karol Libelt spomiarkowŏł, iże dyngus moge być spolszczyniym miymieckigo słōwecka Dünnguss, co po ichniymu geldowało jako wōdnistŏ polywka abo chlustniyńcie wodōm. Inksze juzaś (Aleksander Brückner i Mieczysław Karłowicz) miyniyli, co słōwcko dyngować wandluje sie łod miymieckigo słowecka dingen, ftore znaczōło: wykupować sie, ugŏdać sie, naimać sie. Blank dŏwno jesce Dingnus (abo Dingnis) geldowało wykupiynie sie bez wojna ôd raubrowaniŏ. Zocōm takōm, znaczy sie „dingnusym” wykupowali sie zawdy modziokōm, i dŏwali ônym jajca i take „małdrzyki”, coby ino wtynczŏs niy szpluchtali wodōm.
Juzaś polski „śmigus” przełōnaczyli ze miymieckigo Schmeckostern, kej to prali palymkōm abo wiyrbnym prōntkiym. Werci sie sam jesce spōmnieć, iże synod biskupi dijecezyji poznańskij za krōla Władysława Jagiełły przikazŏwŏł prociw zabobōnnym zwykōm we artiklu „Dingus prohibeatur”:
„Zakŏzujcie, coby we druge i trzecie świynto wielkanocne chopy babōw, a baby chopōw niy ôpowożyli sie napasztować ô jajca i inksze gyszynki, co blank ajnfach mianuje sie dyngōwać, ani tyż do wody wciōngać.”
Szłoby sam i ô Ukrainie, i ô Litwie prawić ale styknie, co spōmna Jędrzeja Kitowicza, ftory za czasōw saskich pisŏł tak:
„Była swawola powszechna w całym kraju, tak między pospólstwem, jako też między dystyngowanymi; w poniedziałek wielkanocny mężczyźni oblewali wodą kobiety a we wtorek i w dni następne kobiety mężczyzn.”
Szpluchtało sie roztomajtym szimlym. Absztyfikanty, kej kcieli ta ci cyrymōnijŏ ôdprawić bez ukustu, i blank niy na ôstuda, skrŏpiali frele ino letko pŏrōma kropkami rōżannyj, abo inkszyj wōniōncyj wody, nō możno jesce maluśkōm sikŏwkōm abo flaszeckōm. Te juzaś ôchyntole, ftore woleli pulyrować i fest bizygōnić, ôblywali ajnfachowōm wodōm, chlistali, gichali gŏrkami, szklōnkami abo srogimi sikŏwkōma direkt we gymba, abo ôd szłapōw do samyj gowy. Kej już sie wszyjske ôzkōndowali, panoczki i dwōrzanie, baby i frelki, lŏli jedne drugich ze wszyjskigo, co ônym ino do gracy wlazło a jejich sōżba donosiyła kiblami, srogimi zberami ta woda. Nŏjsrogszŏ uciecha bōła kej sie przicapło dziołcha, babeczka, baba we prykolu a przitrzimanŏ sztram bez karlusōw, musiała pływać we powōdzi. Nō, chopy we prykolach niy podlygali tymu, bo przecamć wtynczŏs „skromność” dziołchōw niy dozwŏlała jim ci tego robić. Gryfnŏ powiarka je z tym tyż skuplowano:
„Od Wielkiej nocy do Zielónych Świóntek,
Idzie dŏwać śmiyrgust bali i we pióntek.”
Nŏjwicnij to możno bōła na Kujawach. Tam jakisik gabczok wylazŏwŏł na dach kaczmy we wsi ze waszbekym abo garcym w gracy i ze festelnym larmym łobwołōwŏł te dziołchy, ftore mieli być łoblōne, łoszpluchtane i zapedziŏł, wiela ftoryj potrza dlŏ wyszojrowaniŏ fōr piŏsku, pyrzu na wiychcie, grackōw do szkrobaniŏ, wiela kibli wody i zajfy. Zdŏ sie, jakby śmigus bōł pamiōntkōm szpluchtaniŏ sie na Wielkanoc po pokucie srogopostnyj.
Na Mazowszu juzaś ôd zawdy ôzeznowŏ sie dyngus ôd śmigusa. Chopcy ze wsi na Gody chodzōm (tak jak i u nŏs) po kolyńdzie ale przi Wielkanocy – po dyngusie, śpiywajōnc śpiywki przinŏleżne tym świyntōm i sztaplujōm do kobieli, co jim tyż tam ludzie dajōm. Śmigusym juzaś mianujōm Mazury ôblywanie, szpluchtanie wodōm dziołchōw bez chopcōw we drugi dziyń Wielkanocy (a nałopach – szpluchtanie chopcōw bez dziołchy we trzeci dziyń). Tela, co już terŏzki trzecigo dnioszka wielkanocnygo sie sam u nŏs niy fajruje; ôstało to ino we prawosławiu, kej to sie we tyn trzeci dziyń nawiydzŏ ze kroszōnkōma kiyrhowy.
Miana dyngus i śmigus, spolszczōne ze miymieckigo, niy przemŏwiajōm kanyż tam, coby i sōm tyn zwyk przikludzōny bōł ze Miymiec. Eźliby przecamć i te, za starego piyrwyj, szpluchtanie wodōm „przodownicy”, ftoro niysła korōna przi żniwōwce tyż miymieckim prziwykiym? Na prociw, miana te tuplikujōm ino, iże Miymce, ftore ôsiydlali sie we polskich miastach za Piastōw, ôkupowali sie tamesznym ludziōm, kiej te swōj starożytni prziwyk płużyli k’tymu chyntliwie. „Dingen” przeca znaczy zaobycz zgŏdzać sie, zgōdzić sie a blank po starymu – torżyć sie lebo wykupować sie szpyndōm. Poniykedy idzie jesce trefić na take miano naszygo śmiyrgusu: dnioszkiym świyntygo Trichtra, ôblywankōm abo polywankōm.
Ojgyn z Pniokōw – Chorzowiŏk, inżiniyr, prawy Ślōnzŏk, wigyjc i szpasownik… Jeżech pynzjōnistōm ze Huty “Kościuszko”, kaj bōłech bez wiela, wiela lŏt inżiniyrym. Terŏzki na pynzyji pisza mocka artikli, mōm swoja autorskŏ audycjŏ we Radiu Piekary i wydołech pŏra ksiōnżek po ślōnsku.


text:
Godka Klachuli, 1.06.1922
Teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.
Moji złoci!
Dzisiejse pisanie zaś musa napocōńć ôd tego, ize byda ganić baby, bo to, co sie teroz u nos na G. Ślōnsku dzieje, to juz jest az nie możno, wōm padōm. Niedowno tymu jakeś dziewcysko wypolyło synkowi, za to ize poszedł do inksy, ôcy, tak, iz borok jest kalykōm na całe swoje życie, a zeszły tydziyń pisały nase gazyty, iz kole Ôpolo jakoś Gabryelcycka siekyrōm zabiyła swojigo chopa, a potym mu ôbie z jeji siostrōm urznyły piyłōm głowa, noga i rynka, i wyciepły ôstatek do Ôdry. Prowda, ize to jest ani do uwierzynio? Widzicie, moji złoci, a jednak tak sie stało. A wiecie chto tymu jest winiyn, ze sie miyndzy nasymi babami znajdujōm take potwory i kalwiny? Miymce! Juz przed wojnōm, niejedna dziołcha i baba za wszystkim se brała przikłod ôd Miymcōw, bo co miymiecke to „fajne” i „etwas beseres”. Chłop noleżoł ze synym do polskego towarzistwa i cytali gazety polske, a „muterla” i jeji frelki musiały godać po miymiecku i cytać cajtōngi i rōmany miymiecke, bo to jest fajnij. Tak se ze wszystkim brały przikłod z Miymcōw, i tōz tyz teroz zaś widzōm i cytajōm, jak to ôrgesze mordujōm i katujōm Polokōw, wydubujōm ôcy i żywych ludzi zakopujōm, ucōm sie tego ôd nich, bo to jest fajnij. Tak se ze wszystkim brały przikłod z Miymcōw, i tōz tyz teroz zaś widzōm i cytajōm, jak to ôrgesze mordujōm i katujōm Polokōw, wydubujōm ôcy i żywych ludzi zakopujōm, ucōm sie tego ôd nich, bo co Miymiec robi, to jest fajnie, no i wypolajōm ludziōm ôcy, zabijajōm chłopōw i ćwiartkujōm ciało, choć tyn istny w Berlinie, co to cielyńcina i wōszty z ludzkigo ciała sprzedowoł. Jyno to jest aby dobrze, ize takich ciymnych i zdzicałych popśniołōw nie jest dużo i ze tyz sōm i porzōmni Miymce!
Mie sie zdo, ize ta cało wielko kōnferyncyjo w tej Gynuji ôzleciała sie skirz Miymcōw i bolszewikōw i skirz tego, ize za niymi tyz idzie Ynglijo, co teroz, ize na wojnie dobrze wyjechała, zdrodzo borokōw Francuzōw i trzimo z tymi, co cało wojna rzykali: „Gott strafe Yngland!” A ize ci nudlorza, co to po całym świecie łazōm z figurkami, papagajami, tyz zaś teroz na nowo popierajōm Miymcōw, tōz Francjo pierso pado: „Nie grōm, kulki nazod!” a za niōm hned pudōm i inksi, i tak sie ta Yntynta ôźleje, choćby sam u nos wesele jednej zowitki, co sie chciała wydać ze wszystkymi, a z jednym jyno wziōńść ślub. Jo zawsze padała, ize kaj niyma scyrości, tam tyz niyma miłości, i tam sie nic nie udo. Keby Lodziorz nie bōł taki fałszywy, toby sie możno bōło udało, ale tak to nie, bo dwōm panōm, Francyji i Miymcōm, naroz służyć nie idzie, aze nie!
Jeźli sie ta zgoda w tej Gynuji nie udo, to bydzie skirz tego, ize Lodziorz godo piyknie ô miłości bliźnigo i bezto chce tych drugich zamamlasić i przed świetym pokozać jako to ta Ynglijo jest dobro i zgodliwo, coby ôn ze swojymi Żydami mōgł sōm ôcherknōńć ruski petrōnel i wykiwać Belgijokōw i Francuzōw. Choćby tam cało Ojrōpa sie dała do wojny, to beleby jyno Ynglicy mogli robić ze Żydami geszeft, to ôstatek ich nic nie ôbchodzi, i ôni i aniołym i z diobłym zrobiōm koalicyjo. Tyn nas Skirmunt tam mioł abo wykopki borok, z takim starym lisym ynglickym i z inksymi fałszywcami miymieckimi, żydowskimi i rozmajtymi sierami. Az mi go żol!
Juzech kopa razy pedziała ize nie byda ô polityce pisać i widzicie, moji złoci, jakech sie to zaś dzisiej ôzchaeblała. Ale to wszystkymu jest winiyn Fyrtok, bo sam cynsto do mnie wpadnie i choćby my nie wiym ô cym godali, to ôn zawse zacnie ô libstach, a skōńcy na polityce i jo tyz potym zacna mysleć i pisać ô babach i ô tej niescynsnej i przepadłej polityce. Bardzoch tyz jest ciekawo, ludkowie, keż to ta ôbsada byńdzie, juz sam ôd nos aze dwie baby pojechały do Lubecka, do tej dziouski sie zapytać, cy ôna nie wie kej to bydzie? Ale ôna tam pōno jyno poświtała trocha nogami i plecami, kozała im rzykać i pedziała im, ize ôbsada bydzie wtedy, jak przijdzie polske wojsko. Nō i tyla wiedziały wiela przedtym.
Wesele sie, moji złoci, u mnie szykuje! Getrudzin zolytnik, chtory teroz jest w Poznaniu na praktyce za zielōnki, pisoł, ize sie zaroz po ôbsadzie chce żynić. Trocha to tam za nogle biere, ale cōz mōm zrobić? Trza pierziny i zogłowki suć, i rychtować ałsztalōnek. Nojgorzij bydzie z meblami, bo teroz nocynie do jednej izby, wiyncej kosztuje, niz przed wojnōm całe nase gospodarstwo. Cłowiek przi tych dzieciach sie musi abo ôgrzebać, i nigdy sie wyńdzie ze starości. Ta starso tyz nie downo śległa, i trza było pōmagać, nosić ôbiady i swacyny. A co cłowiek przeżył strachu – to jyno dobro matka i jedyny Bōg wie, bo sie jak to te młode baby teroz sōm niepozorne, kajńś podwigała i bardzo miała, wōm padōm, ciynżko, tak iz my juz myśleli, że nōm pojedzie. Nō ale sie na scyńście i bez dochtora ôbeszło. Mo bardzo gryfnego i szwarnego synecka i dali mu na miano Kazimierz. Ô tym radośniku to wōm tyz jesce kej napisa i ô tych chmosiach. A teroz juz z klachami skōńca, bo musa iść do kościoła na mojowe, a potym jesce musa starymu przebłōcne łachy łotać.
Tōz do widzynio
wasza
Rōźla Pyscycka.


text:
Klachule ze Zowodzio: Niy bydzie niypodległego Ślōnska ale… POLSKI HNED TYŻ NIY BYDZIE
– A co wy godocie na to, coby nasz Ślōnsk bōł niypodległy? – spytała sie Drzyzdzyno.
– Jezderkusie, zaś te fandzolyniy ô wolnym Ślōnsku i inkszyj nacyji! – Bregulino aże sie chyciła za gowa – Mie to ôd tyj godki zarozki biere na spanie!
– Co wy godocie? – zdziwowała sie jeji sōmsiadka – Przeca zowdy rade ôsprowiały my ô polityce.
– Ja, jo ino tak udowōm – Bregulino ôroz napoczła godać blank po cichu – Coby inksze niy posłyszeli i niy ôbgodali nos, co ta Drzyzdzyno i ta Bregulino to nic ino durś fandzolōm ô polityce, zamiast patrzeć tego, z czego żyjōm.
– No bo jo czytała taki artikel, kaj stoło, co hned już niy bydzie żodnych państw norodowych…
– No i wejrzyjcie ino, jake my zaś sōm zacofane… – zeszterowała sie Bregulino – My na Ślōnsku jeszcze niy szafli tyj niypodległości, a inksze już zdōnżyli pociepać ta idyjo…
– Nale tak po prowdzie to muszymy uznać, co take ańfachowe państwo norodowe niy poradzi pochytać niykerych rzeczy – godała dalij Drzyzdzyno – To sie niy ino rozchodzi ô wojny, kerych tela było miyndzy roztōmajtymi nacyjami. Jo godōm ô normalnych rzeczach. Choby z tymi miljōnyrami, kere bierōm swoje piyniōndze i pitajōm płacić podatki kajś fōrt za granica. I co tako Polska im zrobi? Może im ino powinkować tōm swojōm bioło-szerwōnōm fankōm.
– Tukej mocie prawie – uznała Bregulino – Ordnung muss sein. Take rzeczy to nojlepij pochytać na jakimś inkszym poziōmie. Jak to sie godo? Globalnym, ja?
– Ja, ja, globalny! Abo te pōniywiyroki. Ze Syrii i inkszych krajōw. Sześdziysiōnt piynć miljōnōw borokōw, kere musieli pitać ze swojigo hajmatu skuli wojny. Żodne ańfachowe państwo norodowe niy poradzi ich wziōnć do sia, a jak majōm sie polityki jedyn ze drugim dogodać, to zarozki przidzie do chaje…
– No, ja… Bo zowdy znojdōm sie jakeś Poloki, abo jakeś Uherce, kere narobiōm ôstudy i pedzōm, co ône ich niy weznōm, a inksze mogōm ich harnōnć w…
– Dobry, dobry, Papiernioczko – Drzyzdzyno ôroz wlazła jij w godka, kej prawie zoboczyła inkszyj sōmsiadki iś ku nim – Kaj to idziecie? Do sklepa?
– Dobry, sōmsiadki – pedziała Papiernioczka – Ida kupić Papierniokowi trocha krupnioka, bo ciyngym wajo, co mo smaka. A wy sie tak klachocie tukej, ja?
– Ja, godōmy prawie ô tym, co bydymy na ôbiod dzisiej warzić – napoczła gibko tuplikować Drzyzdzyno – I ô tym serialu brazylijskim, wiycie kerym…
– Tyn ô tym giździe, kery ônyj tak ônaczy, ja? – spytała sie trzecio sōmsiadka.
– Niy, tyn, w kerym ône pojechali do tego ônego…
– A, to jo tego niy ôglōndōm – zmiarkowała Papiernioczka – To jo ida do tego sklepa, a wy sie tukej klachejcie…
– Toć, przeca niy godōmy ô polityce, pra? – rozśmioła sie Bregulino.
– A dejcie mi pokōj, jo to bych tych politykōw wziynła i… – Papiernioczka niy pedziała yntliś, coby zrobiyła politykōm, ino pocisła fōrt ku sklepowi.
– No, było gorko – frōnkła Bregulino, kej baba znikła za winklym – Co my to godali? Aha, co niy bydzie wiyncyj państw norodowych. Niy ino my niy doczekōmy niypodległego Ślōnska, ale hned niy bydzie ani Polski, ani Francyje, ani Niymcōw… Nale przeca terozki coroz to wiyncyj je godki ô tym, co norodowce wygrywajōm wybory. Niy ino u Polokōw i Uhercōw, kaj indzij tyż. Francuzy, Italoki, a nawet Niymce na nich welujōm, a Angliki znokwili tyn Brexit…
– A pamiyntocie tego starego Kurtoka? Tego, co miōł takigo srogigo psa. Kożdy sie boł tego psa, a to bōł taki chlebus, żodnymu krziwdy by niy zrobił. Nale wtynczos ôroz tyn pies dostoł wścieklizny i bajsnoł tego chopa, piyrszy i ôstatni roz. I w tym artiklu pisali, co nacjōnalizm to je choby taki stary pies, kery wiy, co hned sie szkopyrtnie i beztōż jeszcze chce bajsnōnć ôstatni roz.
– I co tyn stary Kurtok zrobiył z tym psym? – spytała sie Bregulino.
– Psinco. Musioł dać go uspać.
– Trocha szkoda…
– A mie niy – pedziała Drzyzdzyno zatōmkano we swojim pomyślunku. Wtynczos dziepiyro kapła sie ô czym je godka – Poczkejcie, nale wy ô psie godocie? Ja, ja, psa szkoda…
– Szkoda psa – pedziała Bregulino.


text:
Dziyń jak kożdy. Sobota 22 lipnio 2017. Kożdy s nos rano stowo, a że niý musi juże iś do szule abo do roboty, to chyto sie czegoś w důma, abo jedzie cosik załatwiać.
Tyn dziyń jednako niý bůł taki jak reszta. Mielimy zaplanirowane we tyn dziyń norychta godki ślůnskij dlo bajtli zmianowane „Piecuch – bajtel Pioruna”. Czamu tak? Ano skuli tego, co bůły to norychta kludzůne skiż Dnio Pioruna bajslowanego we Ślůnskim Ôgrodzie Botanicznym we Mikołowie.
Już pryndzy dogodalimy sie ze jejich bajslyrzami, co a jak bydymy robić, tuż we sobota uostało nům ýno to zrobić.
No i pojechalimy. Ekipa niý do zdarcio, naszo szpica: Jo – bajslyrz Michał, a Můnia – koordynatorka projektůw. Mielimy plan, pogoda bůła gryfno ai ludzie napoczli sie zjyżdżać.
Cuż kej po drapku ôkozało sie, iże muszymy tyn nosz plan trocha przełůnaczyć. Nosze norychta miały być co godzina: ó 15:00, 16:00 a 17:00. Bajtle jednako prziłaziły co chwila, a doczkać niý chciały. „W sumie co nům szkodzi” - zmiarkowalimy sie i napoczlimy uosprowiać a przedstowiać Piecucha kożdymu bajtlowi (abo bajtlům jak prziszło ich ôroz wiyncyj).
Bajtle rada suchały ô tym straszku Ślůnskim a potyn malowały, wyklejały abo, jak jeszcze kredek niý poradziůły do porzůndku chycić (bo bůły i take), to po prostu se kryklały. Co interesant posuchali tyż starsi, a nawet niýkerzi pomogali swojim bajtlům we kreowaniu swojego Piecucha.
A chocioż podle planu ôstatnie norychta miały być ô tyj 5 po połedniu, to jeszcze ô 7 we wieczůr Pani Ania sie zdziwiła, co my sam jeszcze sům. Padołech prosto, a po prowdzie: „Jak můmy iś jak sam tyla bajtli a co chwila wtoś prziłazi”.
Musza sam tyż jeszcze spůmnieć, iże festelnie interesantno dlo starszych ai dlo bajtli bůła noszo Historyczno Luneta. Łůna to pokozywała jako to wyglůndały niýkere place ze powiatu mikołowskigo sto abo nawet 200 lot do zadku. Stykło sie ôbrůcić a juże sie widziało Brada, Ôrzysze, Ôrnůntowice, Bujokůw, Paniowy, Mokre, Goj abo Mikołůw. I tak na růnd, w zoleżności kaj sie wto ôbrůcił ze lunetům.
I tak prziszoł wieczůr, a jak sie spůminům, to bezmaś durś do samego kůńca prziłazili dů nos ludzie – po Piecucha, abo wejrzeć bez Luneta.
A za cołko naszo robota dostalimy Podziynka:)