text:
243 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, slonski dom w necie, dwa lata, geburstag, urodziny, slazacy, slonzoki, po naszymu, po slasku, silesia, slask, rocznica, kamraty, przyjaciele, dom, rodzina, domownicy
Ślónski Dóm w necie
Tak przelecioł wartko czas
Kożdy starszy już je s nas
Nic se s tego nie robjymy
W Ślónskim Dómje se piszymy
Na tych naszych stronkach w necie
Co jich widać w wjelkim
354 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, jak abraham to swjyntowac, urodziny, geburstag, sto lat, szampan, toast, dorta, tort, goscina, uroczystosc
wiersze urodzinowe
Jak Abraham to śwjyntować Teresa sie dzisio raduje Z tej radości podskakuje Bo pół wjeku przeleciało Jak na tyn śwjat sie sam dostało A to twardo baba je W łochraniarza bawi sie I
wiersze urodzinowe
Marichen śwjyntuje
Nasza Marichen dzisio śwjyntujeSwój geburstag fajerujeZisty,kołocz,tortynsznikiWszysko dostanóm wjesiadnikiBo jodło na gościna moJeszcze kaweczka ku tymu doI s
401 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tilka, urodziny, geburstag, sto lot, zyczynia, toast, goscie, szampan, tort
Sławka śwjyntuje
Sławka dzisio sie radujeBo ji kożdy powinszujeUrodziny przeca moTuż po jednym wypić doJuż 60 lot skończyłaAle w ni je wjelko siłaZe wszyskim se rady doPoszpasuje ,że ho hoPaulink
401 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tilka, urodziny, geburstag, sto lot, zyczynia, toast, goscie, szampan, tort
wiersze urodzinowe
Szejśdziesiontka Aniele
Dużo uśmjychu mało starości Niych w serduszku Aniele gości Co by pociecha ze wszyskich była Co by żałoś cie nie tropiła Pjycz zisty ,krepl
401 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tilka, urodziny, geburstag, sto lot, zyczynia, toast, goscie, szampan, tort
wiersze urodzinowe
Tilka Przeżyłaś już 70 lot Kjej ci slecioł tyn żywot A choć tela lot minyło Tyś wyzgerno jak kjeś było Dziołchy żeś dwje wychowała Jedna yno sie wydała Drugo Ponbóczkowi psz
Sto lat - SDDzisioj śwjynto wjelki jeAż sie śpjywać głośno chce100 lat 100 lat Ślónski Dóm100 lat 100 lat śpjywóm wómŁod rana aż do wjeczoraDzisio fajer bo już poraNawzajym se winszujymyNajle
Szejśdziesiontka Aniele
Dużo uśmjychu mało starości Niych w serduszku Aniele gości Co by pociecha ze wszyskich była Co by żałoś cie nie tropiła Pjycz zisty ,kreple zawsze z radościom A potym dowej z


c: text/html

text:
405 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, jesiynno robota, pole, rola, jesien, kapusta, jarzyny, ziemniaki, orka, wykopki, plot, dobytek, ludzie, beczka
Jesiynno robota Pusto robi sie na polach Gospodorz łorze swoja rola Kopjóm już zimjoki Zbjyrajóm i małe pómpeloki Kaj pojrzysz robota wre Bo to jesiyń praje je S pola wszysko trza pochować Co
Kapusta
Tekla na pole kapusta sadziła
Straszki stawjała,hazoki góniła
Potym to plyła,a trowa rosła
Tak ji pod nosym przeszła ta wjosna
Podloć to czasym jednak musiała
I prochy pod to tyż kupował

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Przyszła Wiosna, hura!
Wiosna przyszła po cichutku
schowała sie w małym kwiotku
Kiere pjyrsze rozkwitło
i zaroz głośno zawołało
Przyszła Wiosna, hura!!
aż wyfiurgały pszczoły z ula.
Usłyszały to
243 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, slonski dom w necie, dwa lata, geburstag, urodziny, slazacy, slonzoki, po naszymu, po slasku, silesia, slask, rocznica, kamraty, przyjaciele, dom, rodzina, domownicy
Ślónski Dóm w necie
Tak przelecioł wartko czas
Kożdy starszy już je s nas
Nic se s tego nie robjymy
W Ślónskim Dómje se piszymy
Na tych naszych stronkach w necie
Co jich widać w wjelkim
260 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, zimowo wyliczanka, zima, mroz, zaspy, zumjynta, snieg, wiatr, dom, cieplo, zimno, hajcung, ogrzewanie, sanki, lyzwy, narty, kulig, sanna, gorki, zawjeje, zamiecie, fujawica
Zimowo wyliczanka Wyliczanka wyliczanka Ze słóweczek rymowanka Jak godómy tak piszymy Ślónskóm godkóm sie szczycymy A że zima tera mómy Na szlincuchach se kjołzómy A wy łyżwy mocie To po lodzi
263 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, mom dojs, choroba, chory, nimocny, bol, cierpienie, lekarstwa, doktor, lyki, zastrzyki, piki, cierpienie
Móm dojś Móm dojś tego łutropjynio ! Móm dojś tyj mynczarnie ! Móm dojś ludzkigo ciyrpjynio ! Móm dojś ! ale co poradza ? Na widok ludzkigo sie mynczynio Łutropa do bliskich,do rodziny Łutropa do człe
277 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starka i starzik, dzien babci, babcia, oma, opa, dziadek, dzien dziadka, kwiaty, radosc, wnuki, familijo, rodzina
Starka i starzik
Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama ch
Ślonsko Oma z InternetuJo je Oma z internetu,mom swoj kanał na YouTuW naszej klasie też żech je, a i na Faceboku znejdziecie mie.Szkryflom z czatusiami na czacie,i slochom muzki w mjyndzyczasie.
310 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, swjynto noc, aniolowie, noc, gwiazda, betlejem, zlobek, dzieciontkoswienta, boze narodzenie
Śwjynto noc
Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole
Roz jedyn stary Mikołoj Śiynty Czytoł jake to dziecka, chcom mieć prezynty Ola chce misia, Marysia lalka Małego psioka chce mama dlo Darka Tomek chce ałto, take na baterie Ale nikery to mo richti
Jak zima mrozym szyby maluje Jak już lod nom kałuże skuje W tyn czos Nom sie Chrystus rodzi Kejby Nos łod grzychu łoswobodzi
ć W chałpach sie festy uwijajom Warzom, piekom, kolyndy śpiywajom St
Chnet chojinka łobstojymy
Do betlyjki Jezuska wsadzymy Potym se kolyndy pośpiywomy Ło świyntach se połosprawiomy Wszyndzie swojego Jezuska majom Rostomajcie Go przedstawiajom Jest czorny, żołty,


text:
277 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starka i starzik, dzien babci, babcia, oma, opa, dziadek, dzien dziadka, kwiaty, radosc, wnuki, familijo, rodzina
Starka i starzik
Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama ch
330 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, barborka patronka berkmonow, barborka patronka gornikow, dzien gornika, slonsk, po slonsku, po naszymu, tradycje, obyczaje, swieto, kopalnia, gruba, sztygar, sztajger, szleper, holdy
Barbórka - patrónka berkmónów
Barbórka śwjynto berkmónóm dano
Patrónka jejich fest miłowano
Na kożdej grubje stoji w cechowni
I łopatruje sie nimi tera jako było ji downi
I jeji pszoc
349 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, nocka, gwiazdki, dzien, czas, goni, kon, pyl, kopyta, czarna ton
Nocka
Nocka gwiazdki rozrzuciła
Niebo pięknie przystroiła
Dosiadła konia rączego
By zdążyć do dnia białego
Srebrny pył z pod kopyt idzie
Bo do dnia już coraz bliżej
Księżyc mruga w czarnej toni
Szybko
428 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wstaje dzień, sloneczko, wschod, rosa, dywan, platki roz, krople, gwiazdy, promyk, wstega, szlajfa, trawa
Wstaje dzień
Słonko wschodzi tam na wschodzieNowy dzionek wstaje jużZiemia budzi się ze snuRosa lśni na płatkach różZ kropli rosy dywan srebrnyRozłożony pośród trawNiby mgiełka,taki z
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szkoda dnia, dzien, rano, sloneczko, promyki, ptoszki, ptaszki, niebo, okno, pogoda, grzeje, cudno pogoda, spac, sen, lozko, prykol, bety
Szkoda dnia
Słóneczko mje łobudziło
Promyczki bez łokno ciepnyło
Po liczkach mje pogłoskało
Pjykny dziónek zwjastowało
Za łoknym ptoszki śpjywajóm
Do stowanio już wołajóm
Stować!nie sp
489 days ago
2 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, mojimu tatowi, dzien ojca, swieto, prezenty, geszynki, zyczenia, kwiaty, kwjotki, puket, dziubki, calusy, kusiki, winszowani, rzykac, dzieci, familijo, rodzina, radosc
Mojimu tatowi,,Pójda jo se chyba Na grób powinszować A bardzi porzykać I kwjotki darować Zaśwjycić lampeczka Klynknyć na kolana Z łoka leci krapeczka Mokro płaczka mało Po licach sie
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tatulkowe swjynto, dzien ojca, swjynto, geszynki, prezenty, kwiaty, kwjotki, czekolada, dzieci, rodzina, familijo, pszoc, milosc, dziubeczki, kusiki, caluski, zycenia, winszowac
Tatulkowe śwjynto
Nie być taki zastarany Mój tatulku łukochany Roześmjyj sie choć troszyczka Dom ci za to jo dziubeczka Bo ci pszaja tato miły Cołki życi,z cołkij siły Bo ty zawsze
511 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzieci, pociechy, dzien dziecka, bajtle, baloniki, slodycze, bombony, zabawa, swjynto, serduszka, milusinscy, pszoc, kochac
Nasze dzieci
Dziyń jak kożdy inkszy
By sie wszyskim zdało
Ale to Dziyń Dziecka
Dzisio kożde bydzie śwjyntowało
To nasze pociechy,fest sóm miłowane
Najmilyjsze w śwjecie
Dziecióntka kocha
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzien dziecka, dzieci, balony, prezenty, geszynki, zabawa, slodycze, nasze dzieci
Śwjynto Dziecek
Olusia dzisio śwjyntujeGeszynki zbjyro i fest sie radujeMama i tata życzynia skłodajómI balóniki do ni dmuchajómBo to Dziyń Dziecka, trza wszysko szykowaćBo po połed
Starki śwjyntujómCzy to babcia starka omakożdo przyjmuje dzisiownuków w dómaWnuki sie pozlatowalii ci wjelcy i ci maliWszyjscy starkóm winszujóma starzyki sie dziwujómbo już by jim sie tyż chciałoby s


text:
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, konkurs fraszki , sowizdrzol, dyplom, nagroda, poezja, klara, slonski sowizdrzol, chlop, baba, karlik
Fraszki konkursowe
Co tu pocznyć ? Baba se już nie wjedziała co ze chłopym mjała pocznyć Dziecek mo już wjela,a łón nie doł ji łodpocznyć Klara Jedna Klara sztyjc rzykała A djobła za skóróm m
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy
532 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, rolady, danie, obiod, lobjod, jedzynie, palec, mieso, krew, filong, farsz, zegar, piec, chlop, baba, zona, nici
ROLADY
Jak rolady żech robiła
Toch se palca uwaliła
Krew sie loła i kapała
Szmatkóm żech pozawijała
Potym dali za rolady
Co by nie było swady
Boch chłopkowi łobjecała
Że rolady byd
Utropa skuli chłopa
Mjała baba chłopa
Chocioż go nie chciała
Bo ji go mamulka
Ze wszyskich synków wybrała
Tropi sie s nim tera
Pociechy mo mało wjela
Bo nic robić nie poradzi
I ło wszysko sie szty
Śwjynto chłopa
Dzisio wjelki śwjynto chłopa
Zajś baby majóm utropa
Bydóm kole nich lotały
I kożdymu dogodzały
To kawusia,to zisteczka
Możno kjeliszek wineczka
Wszysko pjyknie zrychtowane
Na stole


text:
"VENUS" NIGHT CLUB
8591
Dane teleadresowe:ul. Wawrzyniaka 3353-022 Wrocław
Słowa klucze:Striptiz Wrocław, Taniec Erotyczny Wrocław, Wieczory Kawalerskie Wrocław, Striptis Wrocław, Kobiety Na Telefon Wrocław, Kurwy Wrocław, Miłość Francuska Wrocław, Pokazy Less Wrocław, Praca W Agencji Towarzyskiej, Praca W Klubie Nocnym, Praca W Night Club, Sex Laski Wrocław, Sex Lesbijski Wrocław, Sex Telefon Wrocław, Sex Wrocław, Spotkania Swing Wrocław, Striptease Wrocław, Dziwki Wrocław, Dziewczyny Na Telefon Wrocław, Burdele Wrocław, Burdel Wrocław, Agency Escort Girls Sexcontact Poland, Agency Escort Girls Breslau, Agencje Towarzyskie Wrocław, Agencja Towarzyska Wrocław


text:
Gigula
Gigula (czes. Lysá hora, mjym. Lysa – Berg, Kahlberg, pol. Łysa Góra) - nojwyższo gůra we Beskidźe Ślůnsko-Morawskim, wjelgo na 1324 metry n.p.m. Do 1968 bůł to tyż nojwjynkszy wjyrch Beskidu Ślůnskigo[1]. Położůno je 10 kilůmetrůw na połedńowy wschůd uod mjasta Frýdek-Místek, na Czeskim Ślůnsku (tyż nojwyžšy plac Ćeszyńskigo Ślůnska).
Na wjyrchu stoji telewizyjny przekaźńik, metyjorolůgiczne uobserwatoryjům a tyż turystyczne schrůńisko, noleżůnce lo Klubu Czeskich Turystůw (Klub českých turistů). Pjyrsze wybudowoła mjymjecko uorgańizacyjo Beskidenverein we 1895 pod nazwům Erzherzog-Albrecht- Schutzhaus. We 1933 powstoło druge - Steinerne Haus, kere dźoło do dźiśej, a we 1934 trzeće - czesko Bezručova chata. Dowńijszy Erzherzog-Albrecht- Schutzhaus spłůnůł we 1972, a downe czeske schrůńisko we 1978.
Kole przekaźńika je tyż dyżurka ratůwńikůw (Horská služba).
Na Gigula prowadzům cesty turystyczne lo ludźůw, kerzy wlazujům pjechty a jeżdżoł na kołach. Ze wjyrchu je gryfno panorama cołkij uokolicy.
[Sprowjej] Przipisy
- ↑ Beskid Ślůnsko-Morawski bůł tajlům Beskidu Ślůnskigo.


text:
Ślubne wojny
Ślubne wojny – amerykańska komedia romantyczna z 2009 roku w reżyserii Gary'ego Winicka.
[edytuj] Obsada
- Kate Hudson jako Liv
- Anne Hathaway jako Emma
- Bryan Greenberg jako Nate
- Christopher S. Pratt jako Fletcher
- Steve Howey jako Daniel
- Candice Bergen jako Marion
- Kristen Johnston jako Deb
- Michael Arden jako Kevin
- Victor Slezak jako Colson
- Kelly Coffield jako Kathy
- John Pankow jako John
i inni
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Plakat
- Ślubne wojny w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
- Ślubne wojny w bazie filmweb.pl
- Ślubne wojny w bazie stopklatka.pl


text:
Tasmański djoboł
Tasmański djoboł (łać. Sarcophilus harrisii) je gatůnek taszkowca ze familiji Dasyuridae, jedźiny ze zorty Sarcophilus.
Postrzedńij srogośći ze podanym na wusztlik szwancym, we kerym trzimje zapasy tłuszczu, a srogům łepům, bezcůż mo nojsrogszo śůła bajśńyńco we stosůnku do wogi ze wszyjskich teroźńich cyckoczy. Szłapy s przodku mo dugsze jak ze zadku, co ńy je uobyczne lo taszkowcůw. Czornyj farby ze bjołym kraglym a růżowům sznupům. Je uod 57 do 65 cm dugi a woga mo 6-9, ńykej trefjo śe aże 11 kg.
Wůńo fest ńymjůło jak mo bojůnczka (we tym je podany na skunksa), robi sroge larmo a żere choby przepadźity - uod uůnych zachowańůw przidano uůnymu mjano "djoboł", a "tasmański" skirz tygo co żywobyje na Tasmańiji.
Terozki je to zagrożůny gatůnek, m. in. skirz raka pyska mjanowanygo DFTD.


text:
Fuzûlî
thumb|200px|right|Fuzûlî Mehmed bin Süleyman Fuzûlî (rodz. ůng. 1495, um. 1556) - turecki poeta kery tworził we perskij, azerskij a arabskij godce. Rodził śe na teryńe kaj dziśoj je Irak, we familije kero noleżoła do uoguzkigo plymjyńo Bayat. Mimo aże plymje to bůło koczowńikůma, jygo familija s downa bůła uośadło we mjastach. S anfanga Fuzûlî bůł szkolorzym u swojygo fatra, kery bůł muftim we Al-Hilla. Ńyskorzi szkolił śe u rechtora uo mjańy Rahmetullah. Jygo uojczystům godkům bůła azersko godka, nale uopanowoł tyż turecko a arabsko godki. Po podbiću Bagdadu bez Uosmanůw we 1534 uostoł nadwornym poetům u Sulyjmana I Wspańałygo. Umrzył we 1556 w czos epidymije dżumy. Jygo dźeła to gůwńy dywany a půematy. Nojbarzi znůme to "Beng ü Bâde" (Haszysz a Wino) a "Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn" (Lajla i Madżnun). Jygo twůrczość mjoła srogi ajnflus na literatura Turcyje a Azerbejdżanu.


text:
Grobce
Grobce teke Grobcek (nimski Gröbzig) jo źinsa źěł Południska Anhaltska we wokrejsu Anhalt-Bitterfeld w tśirožki Chótin-Dobrobora-Bernburgi, wokoło 50 km wót Źěwina a wokoło 50 km na pódpołnoc wót Lipska.
Měsna źěli Grobceku do někotarych kusow. Jo to wažna Werdershausena a Wórbca (teke Wrbcek). Grobce lažy pśi Fuhnska rěcyny z Solowej. W lěśe 1970 jo w Grobceku bydliło 3 200 ludźi a w lěśe 2005 jo se jano hyšći 3 159. Až do lěśe 1934 bydlimy na Grobce hyšći źewjeśo žydojski familijow. Až do 19. stolěśa něga jo how była Grobce centrny za žydojskego bydliś a kultura w Anhaltskej[1][2].
Wušej togo, pódla stara synagoga we Grobceka su jadna słowjańskich groźišćo wóte 8. abo 9. stolěśow.


text:
Chrósćicy
Chrósćicy (něm. Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornej Łužicy kotraž něhdźe 12 km wuchodnje města Kamjenc leži. Gmejna słuša k zwjazkej zarjadnistwa „Při klóšterskej wodźe”. Přez 90% ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele z wobydlerjow ma serbšćinu jako maćernu rěč. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji zo su Chrósćicy srjedźišćo Horneje Łužicy.
Přez Chrósćicy běži rěka Satkula.
[wobdźěłać] Stawizny
Wjeska so hižo 1225 jako Crostiz naspomni. W aprylu 1945, w druhich kónčinach beše 2. swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-zjednoćenstwami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu prědewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož 5 dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.
[wobdźěłać] Wjesne dźěle
Ke gmejnje słušeja wjeski Chrósćicy, Hórki (Horka), Kopšin (Kopschin), Kozarcy (Caseritz), Nuknica (Nucknitz) a Prawoćicy (Prautitz).
[wobdźěłać] Kubłanje
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Při pastyrni". Tuta pěstowarnja wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče. Witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot 6 do 10 lět. Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” je tohorunja do WITAJ-projekta zapřijata. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě. W lěće 2002 zakónćeše so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.
[wobdźěłać] Kultura a wobhladanja hódne
Chrósćicy leža w juho-zapadźe sydlisćoweje kónčiny Serbow w Hornej Łužicy. Při chromach pućow pokazaja křiže, modlenske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz. Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokowokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći. Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije: wotchadnička abiturijentow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.
1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chrósćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.
Na Chrósćanskim kěrchowje leži sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.
Dalše atrakcije:
- serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
- dujerska kapała Horjany
- Serbski folklorny ansambl Wudwor
- stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
- cyrkej swjateju japoštowoł Symana a Judy Tadeja
- tykowany dom w Chrósćicach
- swjećatko w Prawoćicach
- postawa swj. Marije w prózdnjeńcy
[wobdźěłać] Sławne wosobiny
- Jakub Jan Józef Wósky z Bärenstamma, serbski biskop (1692-1771)
- Jurij Kokula (1562-1620)
- Jurij Winger (1872-1918)
[wobdźěłać] Wotkaz
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Białystok
Białystok (tež pólsce Białystok [bʲaˈwɨstɔk], znate tež pod druhimi mjenami) je najwjetše město w sewjerowuchodnej Pólskej pola rěki Biała, hłowne město regiona Podleske wojewódstwo, blisko hranicow k Běłoruskej a Litawskej. Město je zarjadniske, hospodarske, wědomostne a kulturne srjedźišćo regiona.
[wobdźěłać] Wo měsće
Mjezy hłownymi městami wojewódstwow Białystok je 2. najhusćišo wobydlene, 11-a bóle čłowjekopołne a 13-a bóle šěroke w Pólske.
Wono je wobdźělnik pola: Unija Pólskich Metropolow, Euroregion Niemen, Eurocities, ale je tež sydło "Fondajxo Verdaj Pulmoj" Pólskeje. Białystok je srjedźišćo komercielnych kontaktow z wuchodnej Europu. Funguje w nim "Centro al Promocio de Orienta Merkato".
Geografiske přičiny (město leži blisko Litawskeje, Běłoruskeje a Ruskeje) a historiske wobstejnosće stej specifiski charakter města Białystok zawinował. Za čas lětstotkow su žiwi tu ludźo wšelakich kulturow, nacijow a nabožinow byli.
Město a swoja wokolina formujetej Białystokowy měšćanski kopjenski rum. Białystok je wulke srjedźišćo tekstiloweje, zežiwjenskeje, mechaniskeje, chemiskeje a drjewoweje industrije.
Něhdźe 32% přestrjenje Białystoka je zeleni - parki, zelenišća a 1779 hektarow lěsow kreěruja dobry mikroklimat. W kopjenskim rumje leži tež dźěl nacionalneho parka. Dla tajkeho jónkróčneho susodstwa Białystok je w lětu 1993, kaž prěnje pólske město, přeprošowane k projekće Reto de Sanaj Urboj Monda Organizajxo pri Sano. W Białystoku funguja wjace hač 570 njestatnych organizacijow (56 societoj kaj asocioj, ia. Bjalistoka Scienca Asocio, Bjelorusa Socia-Kultura Societo).
Najbliže lětanišćo je we Waršawje.
[wobdźěłać] Mjena
Po legendźe, Białystok swoje mjeno dołži litwiskim wójwodźe Gediminas. Wójwoda bě tury w lěsu honił. Wotpočujcy pódla lěsneje rěčki, wón prajił: čista, běła rěka. Natwarimy kubło tu, abo załožujmy wjes. Rěka Biała (běła) běži hač do nětko přez město. Po słowje Białystok w staropólskej rěči woznamjenja běła skłonina (wot kotrejež běži woda) abo čista rěka.
W druhich rěčach wono so mjenuje: běłorusce БeлacTok (Bjelastok); jiddisce ביאַליסטאָק (Bjalistok), hebrejsce ביאליסטוק, litawsce Balstogė, rusce БeлocTok (Bjelostok)). Zamenhof sam w Esperantorěčnych rozmołwach wužiwad mjeno Belostoko kotrež pochadźa wot ruskeho (w swojim času oficialne) mjena města.
[wobdźěłać] Stawizny
Prěnje sydlišća w městnje, hdźež nětko leži město, pochadźaja z kamjentneje doby. Ze železoweje doby pochadźaja wulke ??kurganoj, najskerje rownišća ??militestroj, pódla nětčišeje wsy Rostołty. Městno bě při ??trako mjez dwěmaj morjomaj ležało: Baltiske a Čorne a tam so kultury měšałe mjeztym pólska, ruteniska a pruska.
W 14. lětstotku městno je dźěl Litwy počinało. Po ??Kreva Uniji (1385) Litwa je so k křesćanskim kraju wuwiwała a w białystokowy region započina wustupować křesćanski putnicy. Prěnje pisanske přispomnjenje wo Białystoku pochadźa z lěta 1426 - tehdy litwiski wulkowójwoda Vytautas je wjes Białystok Macieja z Tykocin přepodawał. Srjedź 15. lětstotka swójba Tabutowicz natwari prěnje kublerske domy w Dojlidy a Białystok.
W lětu 1547 Białystok počina swójstwo swójby Wiesiołowski, kotraž natwari tam murjowanu cyrkej a palast. Po smjerći bjez potomca Krzysztofa Wiesiołowskeho, swójstwo přejimał stat.
[wobdźěłać] Symbole
[wobdźěłać] Wopon
Nowy wopon Białystoka bu wot měšćanskeje rady 27. februara 1995 wuzwolowany. Na hornim, čerwjenym dźělu taflički je slěborny worjoł ze złotej krónu; na delnim, złotim dźělu je Pogoń, kóń je slěborny, jěchar w módrym kiraso, při jeho tarči je jagelona křiž. Wulka (honorinda) wersija wopona wobsahuje dwaj slěbornej pazorakaj, kotrež dźerža woponowu tafličku . Nad tym je měšćanska króna, a pod tym je slěborne pasmo z napismom CIVITAS BIALYSTOK.
[wobdźěłać] Chorhoj
W samsnym dnju měšćanskeje rady je chorhoj Białystoka wuzwolował. Po rozsudźe, barby Białystoka su běła, žołta a čerwjena, w chorhoji kaž tři horicontalne šlebjerdy. Wosrjedźa je wopon Białystoka.
[wobdźěłać] Demografija
W Białystoku bydla 295 mil ludźow - 155 mil žonow a 137 mil mužow.
Demografiske změny za čas poslednich lětow:
- 1950 - 68 500
- 1960 - 121 000
- 1970 - 168 000
- 1980 - 224 000
- 1990 - 270 500
- 2000 - 285 500
- 2004 - 295 000
[wobdźěłać] Narodne mjenšiny
[wobdźěłać] Běłorusy
Białystok je kulturne a towaršnostne srjedźišćo Běłorusow (po registrowanju wobydlerstwa bydli tam 7,5 mil Běłorusow, 2,5 % wobydlerstwa). Funguje tam konsulat Republiki Běłoruskeje a wjace organizacijow, mjeztym "Zwjazk Běłoruskeje młodźiny, Běłoruski Kulturny Zwjazk, Zwjazk Běłoruskich Žurnalistow" a druhe; funguje njewotwisny Radio Racja kotraž wusyła wusyłanja tež k Běłoruskej; so tež wotměwa kóždolětnje festiwal "Běłoruski spěw" a swjedźeń wo Běłoruskej kulturje.
[wobdźěłać] Rusojo
W Białystoku funguje hłowna organizacija ruskeje mjenšiny w Pólskej (něhdźe 10-15 mil ludźi) - "Ruski Kulturni-zdźěłanski Zwjazk".
[wobdźěłać] Tatarojo
W měsće a swojej wokolinje bydla něhdźe 1800 Tatarow. Funguje tam Podlaska filiala Zwjazka Pólskich Tatarow.
[wobdźěłać] Druhe mjenšiny
W Białystoku tež bydla: cyganojo (funguje tam Hłowna Rada Cyganow w Pólskej) a Ukrainy (po registrowanju wobydlerstwa - 417 ludźi), funguje w měsće Zwjazk Podlaskich Ukrainow a Zwjazk Njewotwisneje Ukrainskeje Młodźiny.
[wobdźěłać] Kultura
Muzeje a galerije
Białystok je najwjetše kulturne srjedźišćo w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. Funguje tam Podleski Muzej a jich filiale w Białystoku (Historiski Muzej, Muzej Skulpturow Alfons Karny, Białystokski Muzej de Vilagxo), w Choroszcz (Muzej palastowe salonow), w Supraśl, Tykocin a Bielsk Podlaski. Nimo toho w Białystoku hódny wopytej je Armejowy Muzej a Muzej Natury Uniwersity w Białystoku. Leži tam tež jedyn z najlěpšich galerijow modernych wuměłstwow - Galerija Arsenał. Druha je Galerija swójby Snendziński, kotraž zhromadźiła najwjetši zběrku twórbow a arkiwowych dopomnjenkow tuteje pólskeje wuměłcowskeje swójby z Vilno. Nimo toho leža tam 19 priwatnych wuměłstwowych galerijow.
Dźiwadła a filharmonija
Dźak Białystokskim klankowym dźiwadłu a puparta kolegiu waršawoweje Dźiwałoweje Akademije, Białystok je mjenowana pólske srjedźišćo klankodźiwadłoweje wuměłstwa. Nimo klankodźiwadła funguje tam tež Dramowe Dźiwadło a dźesatki priwatne dźiwadła (na při. Wierszalin w Supraśl). Město ma tež filharmoniju, kotrejež dospołne mjeno je Podleske Opera a Filharmonija (tuchwilu je twarjena nowa kulturny dom kotryž budźe wobsahować operu, filharmoniju, powjetšowane klankodźiwadło a kino).
Druhe kulturne městna
W Białystoku leži dźesatki bibliotekow - najwjetše su Podleska Biblioteka a Uniwersitowa Biblioteka. Druhe kulturne organizacije su mjeztym: Białystokske Srjedźišćo Kultury, Srjedźišćo Ortodoksneje Kultury, Kulturny dom "Śródmieście" a Młodźinski Kulturny dom.
[wobdźěłać] Wobchadny serwis
Białystok je wobchadny suk sewjerowuchodneho dźěla kraja. Přez město dźe železniska čara wot europskeho wuznama: Waršawa-Suwałki-Kowno-Rigo-Talin, kotraž so ze čaru Ełk-Czeremcha-Siedlce křižuje. Białystok direktnje zwjazuje železnica z mjez druhim Waršawu, Olsztyn, Gdańsk, Wrócław. Měšćanski awtobusowy daloki wobchadny serwis docpě wšě najwažniše města w Pólskej.
Přez Białystok dźe mjezynarodny europski puć E67 mjenowany Via Baltica, kotryž zwjazuje zapadnu Europu z Skandinawisku.
Białystok je najwjetše pólske město, w kotrymž funguje jenož jedyn měšćanski wobchadny serwis - busy.
W měsće funguje mały, sportowe lětanišćo Krywlany. Urbestraro planuja natwarić tu mjezyregionalne abo mjezynarodne lětanišćo.
[wobdźěłać] Zdźěłanje a wědomosć
[wobdźěłać] Wysoke šule
- Medicinska Akademija w Białystoku
- Uniwersita w Białystoku
- Białystokski Polytechnikum
- Hudźbowa Akademija Fryderyk Chopin, filiala w Białystoku
- Dźiwadłowa Akademija w Waršawje, filiala w Białystoku
- Arkidioceza Wysoki Seminar w Białystoku
- Wysoka šula wo Zjawnym zarjadowanju w Białystoku
- Ekonomiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Financach a zarjadowanju w Białystoku
- Njestatna Pedagogiska wysoka šula w Białystoku
- Wysoka šula wo Matematice a Informatice w Białystoku
- Žurnalistowa wysoka šula w Waršawje, filiala w Białystoku
W Białystoku studuja wjace hač 45 mil wosobow. Najstarša wysoka šula je Medicinska Akademija (załožena w lětu 1950, 3400 studentow) kotraž zarjaduje 2 hospitalej. Polytechnikum (załoženy w lětu 1964, 15 mil studentow) je najwjetša techniska šula w sewjerowuchodnym dźělu Pólskeje. W lětu 1968 je załožena filiala Waršawskeje Uniwersity, w lětu 1997 přeformowana do samostatneje uniwersity (16 mil studentow; wona je wjetša wysoka šula w Podleskej)
[wobdźěłać] Sławne białystočenjo
Esperantisća
- Ludoviko Zamenhof, iniciator rěče Esperanto
- Jakob Šapir, prezident "Zamenhofa E-Societo"
Wuměłcy
- Dziga Vertov, ruski filmowy režiser, jedyn z załožerjow dokumentariskej kinematografije
- Boris Kaufman, filmoperatoro, bratr Dziga Vertov
- Max Weber, US-ameriski moler
- Izabella Scorupco, pólska dźiwadźelnica
Politikarjo
- Jičak Šamir, politikar a ministerprezident Israela
- Maksim Litvinov, sowjetski diplomat
- Włodzimierz Cimoszewicz, ministerprezident a minister za wonkowne naležnosće Pólskeje
- Ryszard Kaczorowski, posledni prezident w eksilu Pólskeje
wědomostnicy
- Albert Sabin, wuslědźer šćěpjenskeho seruma přećiwo spinalnej mortwicy
- Hermann Friedmann, němsko-pólski filozof a jurist
[wobdźěłać] Esperanto
Białystok je ródne město iniciator rěče Esperanto, Ludoviko Zamenhof. Wón je 15. decembra 1859 w dróze mjenowana Zielona rodźeny, kotraž nětko so "strato Zamenhofa" mjenuje. Pódla městno, hdźež něhdy stejał ródny dom Zamenhofa, nětko marmorowa tafla wisa. W domu je złota kniha, do kotrejež so wšitcy wopytowarjo zapisuja. Wšelakorěčnosć wobydlerstwa a časta njepřećelske nastupanja mjez wšelakimi ludami da Zamenhofej impuls kreěrować mjezynarodnu rěč. Druhdy so su jara swjedźenske pokongresy w měsće (1927, 1931, 1959 a 1987) wotměwałe.
W měsće su wjele objektow, kotrež su z hibanjom Esperantistow zawjazowane:
- Tafla, kotraž dopomina Ródny dom Zamenhofa (dróha "Ulica Zamenhofa 14") powěsnjena po UK 1959)
- Monument k Ludoviko Zamenhof na zelenišću při dróze "Ulica Malmeda"
- Pomjatna tafla na murje něhdyšeho gymnazija (nětčiši liceum čisło 6, w dróze "Ulica Warszawska") w kotrymž wuknył Zamenhof w lětach 1869-1873
- Swójbowy dom Jakobo Ŝapiro a pomjatna tafla wo nim (w dróze "Ulica Lipowa" 31/33)
- Bjalistoka Esperanto-Centro (w dróze "Ulica Piękna" 3)
- Dźěćaca Kliniska chorownja z mjenom Ludoviko Zamenhof (w dróze "Ulica Waszyngtona" 21) - tam je posłucharnja mjenowana "Salono Esperanto" a wulka ekspozicija wo patronje; w lětu 1993 Bahaa Esperanto-Ligo financował rum za fyziske zwučowanje z mjenom a z tafličku Lidja Zamenhof
- Dwě nowej białystokowej dróze: Esperantystów a Antoniego Grabowskiego
- Historiski muzej (w dróze "Ulica Warszawska") druhdy přihotował ekspoziciju wo Zamenhof a wobsahuje wjace dopomnjenkow wo Białystoku za čas Zamenhofa
- Něhdyša zakładna šula čisło 23 z mjenom Ludoviko Zamenhof; šula likwidowana w lětu 2000 dla falowanja šulerjow
[wobdźěłać] Zajimawostki
- W měsće funguje najwjetši Polmos, producent mjeztym wódki Żubrówka.
- Zo město česćował, 1. junija 2007 so je asteroid 19981 Bialystock mjenował.
[wobdźěłać] Sport
[wobdźěłać] Kopańca
[wobdźěłać] Hlej tež
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- VisitBiałystok.com
- Měšćanski websydło (pólsce, jendźelsce, němsce, rusce a Esperantsce)
- Esperanto w Białystoku - Webstrona Bjalistoka Esperanto-Societo (pólsce a Esperantsce)
• Delnjošleske • Kujawsko-pomorske • Łódźske • Lublińske • Lubušske • Małopólske • Mazowske • Opolske • Pokarpatske • Podleske • Pomorske • Šleska • Swjatokřižske • Warmińsko-Mazurske • Wulkopólske • Zapadnopomorske


text:
Robin Hood
Robin Hood - postać ze powjarkůw, strzedńowjeczny bohatyr kery habjůł bogoczom a rozdowoł bjydokom. Bůł to banita, kery pomjyszkiwoł we leśe wele Sherwood uoroz ze swojimi kůmpanůma, do kerych należeli braćik Tuck, Will Stuteley, mody David ze Doncasteru, Mały John s Hathersage, Much syn młynorza, Allan ze Doliny a Will Szkarłatny. Jygo lipstům bůła Lady Marion. Podug powjarki, Robin Hood uprzikrzoł żywot szeryfowi Nottingham Robertowi de Rainault a pozostoł wjerny krůlowi Richadowi Lwje Śerce, uod kerego uostoł na kůńec ułaskowjůny. Nojbarzi znůmo adaptacyjo powjarki we literaturze napisoł Howard Pyle, powjarka mo tyż mynga adaptacyji filmowych, we tym "Robin of Sherwood" Kevina Costnera.


text:
Pidźin
Pidźin (tež pidźinowa rěč, němsce: Pidginsprache) je rěč z redukowanej gramatiku a mało słowoskłada. Nimo toho tendenca k přepisowanju a metaferam wustupuje. Pidźiny tež zjednorjowany fonologiski system maja.
Pidźiny bazuja na rozdźělne rěče, předewšem europskich. Wone přez rěčny kontakt mjez čłowjekami z rozdźělnymi rěčemi nastanu. Při tym žane maćeršćiny njejsu.
[wobdźěłać] Hlej tež
- Kreolska rěč (nastanje z pidźiny, jeli ma maćernorěčnikow)
[wobdźěłać] Žórła
- Helmut Glück: Metzler Lexikon Sprache, ISBN 3-476-00937-8, strona 468 (něm.)


text:
Astronomija
Astronomija (ze starogrichiskeje ἀσtpovouίa, astronomía, „wobglědowanje gwězdow“, nastało ze starogrichiskego ἄσtpov [ástron], „gwězda, njebjaske śěleso“, a vόuoς [nómos], „nałog, kazń“) jo wědomnosć wó njebjaskich śělesach. Wóna pśepytujo z pśirodowědomnostnymi srědkami kakosći objektow we uniwersumje, pótakem njebjaskich śělesow (planety, mjasec, gwězdy inkluziwnje słyńca, gwězdowe gromady, galaksije a galaksijowe gromady), interstelarneje materije a we swětnišću wustupujucego promjenjenja. Mimo togo pyta wóna za rozměśim uniwersuma ako cełka, jogo nastaśa a jogo natwari.
Lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo, wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby (glej amaterowa astronomija). To zwisujo na jadnom boce z "pózwigujucym" zaśišćom, ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš, na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću, dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku.
Astronomija njedej se z astrologiju zaměniś (grich. ἀσtpoλoYίa, astrología, „wěda wó gwězdach“), ako jo měła w Antice samski wóznam ako astronomija.
[wobźěłaś] Stawizny astronomije
Astronomija płaśi ako jadna z nejstaršych wědomnosćow. Zachopjeńki astronomije laže wěrjepódobnje w kultiskem cesćenju njebjaskich śělesow. W lěttysacy trajucem procesu su se źělili nejpjerwjej astronomija a pśirodowa religija, pózdźej astronomija, meteorologija a kalendarjowe licenje, w pózdnem srjejźowěku potom astronomija a astrologija. Bytostne mrocniki za našu wědu wó swětnišću su byli wunamakanje teleskopa pśed něźi 400 lětami, kenž jo Kopernikowy pśewrot dokóńcył, ako teke pózdźej w 19. stolěśu wunamakanje fotografije a spektroskopije. Wót srjejźi 20. stolěśa mógu astronomy z bźezwobsadkoweju a wobsadkoweju kosmonawtiku zemsku atmosferu pśewinuś a bźez jeje wobgranicowanjow wobglědowaś, to groni we wšyknych wobłukach elektromagnetiskego spektruma. K tomu pśiźo hyšći móžnosć, pśespytowanym objektam direktnje woglědaś a tam dalšne, nic jano wobglědujuce měrjenja gótowaś. Paralelnje se twarje pśecej wětše teleskopy za wobglědowanje ze zemje.
[wobźěłaś] Fachowe wobłuki astronomije
Astronomiska wědomnosć se źěli powšyknje pó pśepytowanych objektach, a pó tom, lěc jo slěźenje teoretiskego abo wobglědujucego razu. Wažne zakładne wobłuki su astrofyzika, astrometrija a njebjaska mechanika, nejwažnjejše póla su fyzika słyńcnego systema, wósebnje planetologija, galaktiska astronomija, kótaraž pśeslěźujo ptaškowu drogu a jeje centrum, ekstragalaktiska astronomija, kótaraž pśepytujo natwaŕ drugich galaksijow a jich aktiwne jědra, abo błyski gammapromjenjow ako nejwěcej bogate na energiju procese uniwersuma, ako teke relatiwistiska astrofyzika, kenž se na pśikład z carnymi źěrami zaběra. Stelarna astronomija pśepytujo naroźenje, wuwiśe a smjerś gwězdow. Kosmologija se zaběra ze stawiznami a nastaśim uniwersuma, a kosmogonija wopisujo stawizny našogo słyńcnego systema. Dla integracije wjelich metodow se źěli wobglědujuca astronomija pśecej mjenjej pó wužywanych wobłukach žwałowych dłujkosćow (radijowa astronomija, infracerwjena astronomija, wizuelna astronomija, ultrawioletna astronomija, roentgenowa astronomija a gammapromjenjowa astronomija), dokulaž slěźeńske kupki a (w idealnem paźe) teke jadnotliwe wědomnostniki mógu wužywaś informacije ze wšyknych tych žrědłow. Tencasnje nejnowšy wobłuk jo eksoplanetologija.
Wusčejše metody klasiskeje astronomije su ako poziciska astronomija z pomocu astrometrije a njebjaskeje mechaniki njebjaske śělesa katalogizěrowaś (gwězdowy katalog, efemeridy), a w astrofyzice fyziku swětnišća a we njom zdźaržanych objektow pśeslěźowaś. Pódla togo se móžo kosmonawtika ako eksperimentelna astronomija wobglědowaś, a kosmologija ako teoretiska disciplina.
[wobźěłaś] Astronomija a druge wědomnosći
Wusko z astronomiju zwězanej stej fyzika a matematika, tej fachowej wobłuka stej se cesto mjazsobnje wopłoźowałej a wobglědujotej se teke w studiumje astronomije ako cełk. Uniwersum se wopokažo we wjele padach ako laboratorium fyziki, wjele jeje teorijow se móžo jano w jogo dalokosćach a na górucych, na energiju bogatych objektach pśepytowaś. Mimo togo su byli wobšyrne wobliceńske nadawki astronomije nastark až do numeriskeje matematiki a pśeźěłanja datow.
Pó tradiciji źěła astronomija gromaźe z geodeziju (astrogeodezija, zwěsćenje městna a zwěsćenje casa, póśěgowańske systemy, nawigacija), z licenim casa a kalendarjowym licenim (astronomiska chronologija) ako teke z optiku (wuwijanje astronomiskich instrumentow a sensorow). Dla instrumentow a metodow jo teke wjele paralelow k technice, kosmonawtice a matematice (měrjeńske srědki, satelitowa technika, modelěrowanje drogow njebjaskich śělesow). Geodetiske metody se wužywaju teke za zwěsćenje grawitaciskego póla a figurow drugich njebjaskich śělesow.
W slědnych lětźasetkach jo nabyło na wažnosći zgromadne źěło astronomije z moderneju geologiju a geofyziku, pśeto se kšyjo źěłowe pólo geowědomnosćow ze źělami planetologije. Mineralogija analyzěrujo kamizny zemje z pódobnymi metodami ako te drugich njebjaskich śělesow. Kosmochemija ako źěl chemije pśepytujo nastaśe a rozdźělenje chemiskich elementow a zwězanjow w uniwersumje a chemisku ewoluciju, eksobiologija pak wobstojnosći nastaśa a eksistence žywjenja zwenka zemje.
Dalej pśiběra mjazydisciplinowe slěźenje z něga skerjej duchownowědomnostnje wusměrjonymi wědomnostnymi disciplinami:
Astronomiske stawizny ako źěl stawiznowědomnosćow pśepytuju stawizny astronomije. Twarjenja a namakanki z pśedstawiznoweje a jěsnostawiznoweje doby se gódnośe źeń a wěcej w astronomiskem zwisku (archeoastronomija). Dokulaž astronomija se zaběra mimo togo we wobłuku kosmologije z pšašanjami za nastaśim, wuwiśim a kóńcom uniwersuma, su teke zrězki z teologiju a filozofiju.
[wobźěłaś] Glej teke
[wobźěłaś] Literatura
[wobźěłaś] Jadnotliwe twórby
- Albrecht Unsöld, Bodo Baschek: Der neue Kosmos. ISBN 3-540-42177-7
(standardna wucbnica za studium)
- Meyers Handbuch Weltall, Wegweiser durch die Welt der Astronomie. 1994 (7. pśeźěł. nakład), ISBN 3-411-07757-3
- P. Murdin (Hrsg.): Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics. 2001, ISBN 0-333-75088-8 – http://eaa.iop.org/
- Der Brockhaus Astronomie: Planeten, Sterne, Galaxien. F. A. Brockhaus, Mannheim – Lipsk 2006, ISBN 3-7653-1231-2
- Kurt Hopf: Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen – didaktiska zběrka meterialow na CD-ROM za źiśownje, šule, gwězdarnje a planetariumy, COTEC-Verlag Rosenheim
- Harry Nussbaumer: Das Weltbild der Astronomie. 2007, ISBN 978-3-7281-3106-5, 2. rozšyr. a aktual. nakład. vdf Hochschulverlag.
[wobźěłaś] Periodikumy
- Sterne und Weltraum, mjasecnik za astronomiju
- Astronomie Heute, popularny magacin za astronomiju a kosmonawtiku, 10 wudaśow wob lěto, nimske wudaśe wót Sky & Telescope (eng. wikipedija)
- Sternenbote, awstriski mjasecnik za astronomiju
- Interstellarum, dwójo-mjasecnik za praktisku astronomiju
- Astronomie + Raumfahrt, dwójo-mjasecnik za wucbu, dalejkubłanje, lichy cas ISSN|0004-6310
- Regiomontanusbote, kwartalne wudaśe Nürnbergskego astronomiskego towaristwa a Nürnbergskego astronomiskego źěłowego zjadnośeństwa ISSN|0938-0205
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Cogodla astronomija? W: Max-Planck-Institut für Astronomie
- ceste pšašanja w nimskej astronomijowej diskusijnej kupce de.sci.astronomie
- NASA: Astronomy Picture of the Day – wšednje nowy astronomiski wobraz z rozjasnjenim (engelski)
- NASA ADS – datowa banka astronomiskeje slěźeńskeje literatury (eng.)
- njebjaske fota – digitalna astrofotografija
- astronomiske powěsći w 11 rěcach
- nimskorěcne boki wó astronomiji
- pódłymjone artikle k wobłukam astronomije a astrofyziki
- Astronomy – A History – G. Forbes – 1909 (eLibrary Project – eLib Text)
[wobźěłaś] Wideo
Z telewizije Alpha Centauri (glej teke: archiw wusćełanja. W: http://www.br-online.de/alpha/):
- Harald Lesch. Cogodla astronomija? (RealPlayer-format)
- Harald Lesch. Quo vadis astronomija? (RealPlayer-format)


text:
Afy prawe
Afy prawe, antropoidy - infrařůnd cyckacůw primatnych kery uobejmuje:
- afy šyrokošnupowe (Platyrrhini=Ceboidea) - afy Nowygo Śwjata
- afy wůnskošnupowe (Catarrhini)
- afy wůnskošnupowe zwjeřokštoutne (Cercopithecoidea) - afy Starygo Śwjata
- afy čuekokštoutne (wůnskošnupowe čuekokštoutne) (Hominoidea)
Majům uůne roztomajto wjelgość, nojmyńšo, pigmejka, je myńšo uod wewjůrki, nojwjynkšy gatůnek, goryl, je srogšy uod čowjeka.
Ćauo afůw je pokryte myńi abo baři gynstymi škutami, twořůncymi čynsto na uebje i karku zorta gřiwy. Pozbawjůne škutůw můgům być yno gymba, duońy, podešwy šuapůw a uokolice půřidkůw. Ubarwjyńy afůw je zwykle ćymne i skrůmne, yno tajle ćoua bez škutůw bywajům zabarwjůne jaskrawo. Kajńikaj tyž wystympujům u ńykerych zortůw afůw trocha žywše i baři kůntrastowe kolory škutůw.
W přećiwjyństwje do inkšych řyndůw ssokůw, u afůw můzgočaška je śilńy rozwińjynto i baři zaokrůnglůno. Cechům charakterystyčnům čašek afůw je tyž kštout uočodouůw, skerowanych do přodku (wyraźńij niž u moupjatek) i blank uoddźelůnych uod jům skrůńowych. Ůzymbjyńy afůw je poune.
Wjynkšość afůw žyje w stadach abo grupach uo charakteře familjůw, uo rozbudowanej struktuře spouečnej. Wystympujům tyž gatůnki můnůgamične. Čynstoś stadu přewodźi nojśilńijšy samjec. U samic wystympuje 4-tydńowy cykl mynstruacyjny, brak sezůnowośći urodzyń. Samica rodźi zwykle jydno mode, kere bez dugšy čas je při matce, třimajůnc śe jům fest kůńčynůma.


text:
Gary Davis
Reverend Gary Davis, tež znaty jako Blind Gary Davis (30.4.1896 - 5.5.1972) bě spěwar a gitarist blues- a gospelhudźby. Jeho wosebite wašnje gitaru hrać je inspiracija za wjele druhich wuměłcow.
[wobdźěłać] Biografija
Gary Davis je so w Laurens, w staće South Carolina, narodźił. Hižo jako dźěćo woslepi, w tym času spěwaše w chorje domiznje wosady. Srjedź dwacetych lět 20. lětstotka přećahny do Durhama, w staće North Carolina. Tute město bě w tym času jedyn ze centrumow kultury čornych. Tam dźěłaše mjez druhim hromadźe z wšelakimi wuměłcami kaž Blind Boy Fuller a Bull City Red. W lěće 1935 bu Gary přez J. B. Long hudźbnej firmje American Record Company předstajeny. Tute prěnje zetkanje je woprawdźity započatk hudźbneje kariery Davisa. Mjeztym zo bydleše w Durhamje konwertuje ke křesćanstwu a sta so pozdźišo z fararjom baptistiskeje cyrkwje. Wobwliwowany wot toho zaběra so čas žiwjenje intensiwnje z gospel-hudźbu a z křešćanskej wěru. Wón sam je swoje tworjenje na polu hudźby hłownje jako wuraz swojeje wěry widźał, jenož mało spěwow mějachu swětny pozadk.
W štyrcetych lětach 20. lětstotka poča hudźbna scena w Durhamje rozpadować, tak zo Davis přećahny do New Yorka. Wozrodźenje folk-hudźby wot lěta 1960 da swojej kariery nowy elan, wjeršk bě jeho wustup na Newport Folk Festival. Nimo toho nahrawachu wšelake skupiny jeho spěwy znowa na přikład Peter, Paul and Mary spěw "Samson and Delilah".
[wobdźěłać] diskografija
Wulki dźěl nahrawanjow bu hakle po smjerći Davisa wozjewjene.
- Little More Faith, Bluesville Records, dec. 1961
- Blind Reverend Gary Davis, Bluesville, okt. 1962
- Pure Religion, Command, julij 1964
- Blind Reverend Gary Davis, (wšelake alby pod tutym mjenom), Prestige, meja 1964
- Singing Reverend, Stimson, (z Sonnyom Terryom)
- Guitar & Banjo, Prestige, 1970
- Sun is Going Down, Folkways Records, 1976
- Ragtime Guitar, Kicking Mule
- Lo I Be with You Always, Kicking Mule
- Children of Zion, Kicking Mule
- Let Us Get Together, Kicking Mule
- Lord I Wish I Could See, Biograph
- Reverend Gary Davis, Biograph
- Pure Religion and Bad Company, Smithsonian Folkways compilation album
- If I Had My Way: Early Home Recordings, Smithsonian Folkways, 1993
- The Sun of Our Life, World Arbiter 2002 (dotal njewozjewjene spěwy a kemše z połstatych lět)


text:
Urugwaj
Urůgwaj (Uruguay, Wschodńo Republika Urůgwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo we Americe Pouedńowyj, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Brazylijům na půunocy a Argyntynům na wschodźe. Stolicůn Urůgwaju je Montevideo, kere je hawynům u ujśćo La Platy. Pů drugij strůńy tygo ystuarjum ležy Buenos Aires. Dowńij Urůgwaj bůu tajlům Wicekrůlestwa La Platy a mjou mjano "Břyg Wschodńi". Kraj je ńiźinny, leko pofalowany, nojwyžše wzńyśeńo majům 300-500 m n.p.m. a ležům při grańicy s Brazylijům. 88,5% ludnośći to potomki ymigrantůw s Hišpańije a Italije. 89,4% mjyško w mjastach, pouowa we aglůmeracyje Montevideo. Postawům gospodarki je sam bauerstwo, užytki rone zajmujům sam 84% placu.
[Sprowjej] External links


text:
NOWE SOMSIADY
Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, to my sie zarozki skolegowali, a potym laziyli do kupy bez siedym lot do szkoly podstawowy. Moja Mama niy musiala zy mnom lazic do szkoly, bo jak „gosposia” zakludzala Jarka, to mie tyz dycki zabiyrala, a potym po lekcjach po nos przilaziola. Ale to bolo yno w piyrszy klasie, bo potym jo sama tyralach do szkoly.
Z Jarkym my sie zgodzali i fajnie bawiyli. „Gosposia” przilaziola do nos na wiyrch i wolala mie do nich do miyszkanio, coby Jarek sie zy mnom bawiol. Ludzieee! Co tyn miol za graczki! Jo niy wiedziala, jak sie z tym bawic!
Ale nojsmiyszniejsze bolo to, ze na poczontku my sie niy bardzo rozumieli, bo Jarek „mowil” a jo „godala”. Panstwu i gosposi to niy szkodziolo, a my sie i tak „dogodali”. Jarek miol taki aparat, do kerego sie wraziolo film z bojkom i obrozki sie pokozowaly na scianie. Tego jeszcze niy bolo: kino w doma! Mama Jarka czytala nom, co bolo napisane pod kozdym obrozkym.
Miol tyz Jarek take drzewiane lalki, kere sie sklodalo do kupy, bo wszystko bolo ekstra: glowa, rynce, nogi, brzuch, szczewiczki, klajdziki, i za kozdym razym lalka bola inaczy obleczono. Jak pedzialach, ze te pupy som szykowne, to Jarek sie zy mie smiol, i godol: „jak ona sie brzydko wyraza”. Bo do mie „pupa” to bola lalka, a dlo Jarka – zadek. A na dodatek jo niy wiedzialach, co to znaczy „sie wyraza”.
Abo te auta, kere same jechaly jak sie je przodzi do zadku nacionglo a potym pusciolo. Przejechaly colki dugi antryj od izby srodkowy az do kuchnie, a tak fajnie przi tym brzynczaly! Jo mialach auto drzewiane ciongnione na sznurze, kere mi zrobiol ujek, ale takich cudow to jeszcze niy widzialach! Pamiyntom ta fojerwera, Jarek godol, ze to jest „straz pozarna”, jak sie jom pusciolo to richtig sie slyszalo zignal: „uauauauaua”, abo autobus, na kerym we oknach boly namalowane glowy od pasazerow, czy tyn wielgi dzwig, abo prawdziwy buldog z anhyngrym i inksze auta osobowe itp.
Abo na colkij dylowce porozklodali my szyny, a potym puszczali my zug z lokomotywom i wagonami. Jarek godol, ze to jest „pociag”. Jo tyz mialach zug co mi ujek zrobiol z drzewa, ale tyz musialach se go ciongnonc na sznurku. A tyn pociong od Jarka jechol som!
Jo mialach moc ksionzek, co mi Mama kupowala, ale jak widzialach te, co miol Jarek, to aze gymba otwarlach! Niy dosc, ze duzo wiyncy, to mialy twarde oprawki, kolorowe i swiyconce, a te obrozki dryny…mie sie ani take cos niy sniolo! Niykere boly sklodane jak harmonijka.
Miyszkol tam z niymi tyz pies ratlerek, na kerego wolali „Lala”. Lala bola malo i rubo, a miala take ciynke szlapki, na kerych pomalutku sie kulala bez antryj, a my z Jarkym stowiali ji przeszkody z tych rozcionganych ksionzek. Ale ona cisla jak pancer, porozwalala nom tyn mur, a bawic sie wcale niy poradziola. Szczekala za to jak gupio i szterowala przi graniu!
Jarek przilaziol tyz czasym do mie na wiyrch se pograc, ale moje graczki niy boly take fajne jak te od niego. To przinosiol ze sobom jakes gry i tyz bolo fajnie. Roz, niy wiym skond, bo papa golol sie brzitwom, znodlach kajs ziletka. Czimalach jom w rynce, Jarek chciol mi jom zabrac a jo niy chcialach puscic. No i jak to bywo, Jarusiowi przejechala przez palec i…poleciala krew. Jak tyn sie rozdar na colki glos, a wrzeszczol: „Basia mnie zarznela”, ze wszyscy mysleli, ze Jarek umiyro. Jo sie wystraszolach i tyz zaczlach beczec, przileciala gosposia i chciala leciec z Jarkym na pogotowie, ale moja Mama, jak zwykle rozsondno, obejrzala ta wielgo rana i…okozalo sie, ze, ze to jest ledwie przeciynto skora na palcu, nalola mu jodu, zawinola flastrym i…po placzu. Za dwa dni niy bolo juz sladu po tym wielgim niyszczynsciu.
Na drugi roz byda osprawiac dalij o moich przigodach z Jarkym.
Na tym obrozku jo (ta malo) stoja z kamratkom Ewom. Obie boly my 12 lot stare. Jo dycki bola taki skrzot i jestech do dzisiej:-)
Barbara Matusiewicz


text:
Slepo
Slepo (delnjoserbsce Slěpe[2]; němsce Schleife) je wuchodnosakska wjes a sydło gmejny ze samsnym mjenom a Zarjadniskeho zjednoćenstwa Slepo we wokrjesu Zhorjelc. Wot srjedź 1990ych lět słušatej wjesce Rowno a Mułkecy ke gmejnje. Slepo je jako wosada w serbskim sydlenskim teritoriju srjedźišćo Slepjanskeho regiona, w kotrymž Slepjanski dialekt serbskeje rěče a Slepjanska drasta stej doma. W Slepjanskim dialekće ma tute sydlišćo njeoficielne mjeno Slěpe.
[wobdźěłać] Geografija a wobchad
Gmejna Slepo leži w sewjernym dźělu wokrjesa, blisko hranicy z Braniborskej. Leži 10 km na sewjerozapad wot Běłeje Wody a 13 km na wuchod wot měšćanskeho wobwoda Grodka. Z gmejnu mjezuja gmejny Dźěwin na wuchod, Trjebin na juh, Sprjewiny Doł na zapad a město Grodk ze swojimaj městnymaj dźělomaj Syjk a Lěsk na sewjer. Gmejna je z dwórnišćom k železniskej čarje Berlin–Zhorjelc přiwjazana. Zwjazkowa dróha 156 přeběži na sewjer wot gmejny, planowana zwjazkowa dróha 160 by při realizaciji sewjerneje trasy přez teritorij gmejny přeběžała.
Slepo leži w lěsatych kónčinach[3] na sewjernej kromje Mužakowskeje hole. Na teritoriju gmejny leži dźěl Brězowskeho jězora a Přirodoškitneho pasma „Altes Schleifer Teichgelände“. Charakeristiska za Slepjanski region je nimo toho Struga, kotraž přez wšě tři dźěle gmejny běži.
[wobdźěłać] Stawizny
[wobdźěłać] Stawizny sydlišća
Slepo bu 21. januara 1272 prěni raz jako Slepe we wopismje naspomnjene. W tutym času bě sydlerski proces, kotryž w Slepjanskim regionje najskerje w 12. abo zažnym lětstotku přez Serbow z Delnjeje Łužicy započa, w połnym běhu. Najebać bliskosće k staremu sydlenskemu teritorijej knjejstwa Mužakow běchu wsy w krjanoknjejskim wobsydstwje. Wokoło srjedź 14. lětstotka bě Slepo sydło zemjanskeje swójby von Köckritz, kotraž prěnjotnje z Bohotskeje pochadźeše a dalše ležownosće w Delnjej Łužicy měješe. Slědy swójby pozhubjeja so w Slěpom wokoło lěta 1430; wokoło srjedź lětstotka su knjejstwo Mužakow a dalše wsy wosady Mužakowske pertinency. Zo by so dołh Mužakowskeho knjejstwa tłóčił, buchu běžne dawki ze Slepoho a Rownoho wot Wenzela von Biberstein w lěće 1464 za 200 kopow krošow Klóštrej Marijinej Hwězdźe předate. W žehlacej so zwadźe mjez Bibersteinec a krajneho knjeza, kral Ferdinand I., přehna Sigmud von Biberstein 1541 katolskeho fararja ze Slepoho, zo by jeho přez protestantiskeho prědarja wuměnił.
W Třicećilětnej wójnje wuskotkowaše so połoha wsy na Delnjej krajnej dróze (tež Delnja wojerska dróha mjenowana), kotraž wjedźe wot Lipska přez Grodk, Mužakow a Žarow do Waršawy, žałostnje. Mjez 1630 a 1647 zapustny 21 z 40 žiwnosćow přez přećah wójskow a jich sćěwki . Wokoło kónca wójny dóńdźe knjejstwo Mužakow přez žeńtwu ke Callenbergowym hrabjam. Curt Reinicke II. von Callenberg wadźeše so mjez 1678 a 1690 z burami Slepjanskeje wosady wo njepřinjesene robotne słužby. Po tym zo běchu na spočatku jenož Slepjanscy burojo, dóńdźe wot 1686 tež k zwadźe z burami z Mułkec, Miłoraza a Rowna. Kruće rozsudźeny, burske spjećowanje łamać, zwužitkowa swoje knjejske móžnosće. Po tym ćeknychu wjacori burojo do susodneho knjejstwa Wojerecy abo do delnjołužiskeho Lěska. Wot jeho syna, hrabje Aleksandra z Callenberga, dósta Slepo w lěće 1730 šulu.
W Napoleonskich wójnach pochodowachu wójska wobeju stronow přez Slepo. Sakska, wojujo na francoskej stronje, dyrbješe tohodla 1815 mj. dr. wuchodny dźěl Hornjeje Łužicy wotstupić. Slepo dóńdźe přez to do nowotworjeneho wokrjesa Rózbork, prowinca Šleska. Regulowanske procesy komdźachu wotstronjenje feudalizma w Slepom přez 30 lět hač do 1858. Wudwór Slepo bě 1873 dźewjaty a posledni z dwaceći knjejskich wudworow, kotrež buchu wot stawoweho knjejstwa Mužakow špatnych wunoškow dla rozpušćene.
W nocy wot 2. do 3. junija 1889 steješe žiwnosć w płomjenjach. Mócny wuchodny wětřik na woheń přeskočić, tak zo po krótkim času 31 twarjenjow so paleše. Přez woheń zniči so 11 statokow na woběmaj bokomaj wjesneje dróhi. Na tutón wulkiwoheń dopomina tafla z napismom Eben-Ezer[4], kotraž bu w nowotwarje bydlenskeho domu poslednjeho potrjecheneho statoka zasadźena.
Železniska čara Berlin–Zhorjelc Berlinskeho-Zhorjelskeho železniskeho towarstwa bu 1867 na juh wote wsy přez ležownosć Slepo wjedźena. Železniska stacija bu hišće do wróćicy lětstotka wo póstowu agenturu, čakarnju za pasažerow, bydlenske twarjenja za železniskich zastojnikow a staciju za tworowy wobchad. Mjez Grodkom a Slepom dóńdźe 7. awgusta 1905 přez čłowjeske zmylki k zražce dweju ćahow, při kotrejž 13 ludźi zemrě.
Gmejna naby 1914 wot Mužakowskeho stawoweho knjeza Traugott Herrman Graf von Arnim-Muskau přestrjenje wot Strugi hač k železniskej liniji a 1920 wot jeho syna a potomnika, Adolfa hrabje von Arnim-Muskau, dalšich 150 jutrow lěsa za železniskej liniju. Tute přestrjenje buchu do parcelow rozdźělene a na zajimcow předate. Přez to nastate sydlišćo kaž tež ludnostny prud ze zhubjenych wuchodnych teritorijow wuskutkowachu enormny přiběranje ludnosće. Přez Slepo, hižo před wubuchom Prěnjeje swětoweje wójny elektrifikowane, bu 1926 100-kV-milinowód wot milinarnje Dubrawa do Żaganja stajeny. Tutón milinowód bu 1946 jako reparaciski wukon za Sowjetski zwjazk wottwarjeny.
[wobdźěłać] Wjesne mjeno
Mjeno je so drje wot słowjanskejo „slip“ kaž ‚bórbotanje‘ wotwodźiło, štož móhło wot bórbotacy šum při stupanju na łuhowu pódu pochadźeć. Poh Meškanku[5] „nasta [Schleife – Slepo] na městnje, z kotrehož woda wustupowaše, hdyž něchtó dźěše na nim, k starosłowjanskemu slěpati‚ žórlić so‘“.
[wobdźěłać] Slepjanska wosada
Mnohota nabožneje ludnosće je ewangelska. K wosadźe słuša sydom wsow zarjadniskeho zjednoćenstwa (Dźěwin, Brězowka, Mułkecy, Miłoraz, Rowno, Slepo, Trjebin) a braniborski Lěsk. Hač do spočatka 1920tych lět buštej Nowe Město/Sprjewja a Miłoraski městny dźěl Ruhlmühle k wosadźe Sprjejcy přefarowanej. Samsne bě so hižo prjedy z Drětwju stało.
[wobdźěłać] Kubłanje
W Rownjanskej Witaj-pěstowarni a w zakładnej a srjedźnej šuli „Dr. Marja Grólmusec“ podawa so tež serbšćina přidatnje k normalnemu wučbnemu planej.
W twarjenskim kompleksu zarjadniskej šule bu w lěće 1992 prěnja ciwilnosłužbowa šula nowych zwjazkowych krajow zaměstnjene. W jeničkej ciwilnosłužbowej šuli Sakskeje absolwuja ciwilnu słužbu wukonjacy jedno- hač do dwutydźenske kursy za politiske kubłanje.
[wobdźěłać] Wosobiny
W Slepom naby Jakub Lorenc (1874–1939) piłu, kotrejež dochody jemu dowolichu, jako swobodnje skutkowacy literat pod pseudonymom Zalěski dźěłać. Płaći jako najwuznamniši serbski spisowaćel mjezywójneho časa. Jeho wnuk Kito Lorenc je so w lěće 1938 w Slepom narodźił. Je najwuznamniši serbski lyrikar přitomnosće.
W Rownom bě spisowaćel a połbur Hanzo Njepila (1766–1856) cyły čas swojeho žiwjenja žiwy. Přez jeho twórby dóstawamy dohlad do burskeho žiwjenja jeho časa.
[wobdźěłać] Zajimawostki
- pózdnjogotiska cyrkej z 14. lětstotka w Slepom
- Farske pódlanske twarjenja we cyhelowym wašnju z pólnych kamjenjow w Slepom
- Serbski kulturny centrum w Slepom
- Njepilowy statok ze serbskej burskej stwu w Rownom
- Přirodoškitne pasmo Pralěs Běła Woda / Přirodoškitne pasmo Tjebinski zwěrjenc
- Krajinoškitne pasmo Mułkečanske nasypnišćo
- Přirodoškitne pasmo Stara Slepjanska hatna krajina (wulki hat)
- Brězowski jězor (južny brjóh)
[wobdźěłać] Literatura
- Rychtaŕ, H. (wud.), Slěpjańska cytanka. Teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem serbskem dialekće a w němskej rěcy. Budyšyn: LND, 1995.
- Lange, A., Krawc, E., Historiske wuměnjenja za wuwiće Slepjanskeje ludoweje kultury. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
- Merkel, W., Lange, A., Balke, L., K materielnej ludowej kulturje Slepjanskich Serbow. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
- Pietsch, K., Musiat, S., Wašnja a nałožki Slepjanskich Serbow. Budyšin: Dom za serbsku ludowu kulturu, 1991.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ hlej Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen - Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach Gemeinden
- ↑ W internetowym słowniku: Schleife
- ↑ Statistiska krajnowy zarjad Swobodneho stata Sakska podawa z 4187 ha gmejnskeje přestrjenje 2324 ha jako lěsnu přestrjeń, hlej Gmejnska statistika za Slepo.
- ↑ Po přikładźe bibliskeho sydlišća Eben-Ezer, 1. Samuel 7, 12 (‚kamjeń (Božeje) pomocy‘, t. r. „dotud je Bóh nam pomhał“)
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz. 2. nakład. Domowina-Verlag, Bautzen 1979 (bearbeitet von Ernst Eichler).


text:
Warta Poznań - Olimpia Elbląg 2:0 (0:0)
Bramki: Piotr Giel (52. minuta - głową), Piotr Reiss (79. minuta - rzut karny)
Żółte kartki: Paweł Piceluk - Mateusz Górka.
Sędzia: Rafał Rokosz ( Katowice )
Widzów 1700
Warta: Jakub Słowik - Grzegorz Bartczak, Łukasz Jasiński, Krzysztof Sobieraj, Przemysław Otuszewski - Tomasz Magdziarz, Artur Marciniak, Maciej Mysiak, Łukasz Grzeszczyk (56. Piotr Reiss), Bartosz Bereszyński (65. Michał Jakóbowski) - Piotr Giel (73. Paweł Piceluk).
Olimpia: Aleksiej Rogaczow - Nikołaj Borsukow, Andrzej Matwijów, Maciej Scherfchen (36. Marcin Pacan), Witalij Nadijewskij - Lubomir Lubenow, Mateusz Górka (61. Bartłomiej Bartosiak), Paweł Czoska, Adam Banasiak, Anton Kołosow - Tomasz Chałas.


text:
Indyje
Indje, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat posuchej po hindi, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azyji Pouedńowy, zajmujůnce wjynkšość subkůntynyntu indyjskigo.
Uod půunocy Indje sům uůgrańičůne bez pasma gůrske: Karakorům i Himalaje. S Indiůma grańičům: Pakistan na půunocnym zachodźe, Afgańistan na bardzo mouym uodćinku i Chiny, Nepal a Bhutan na půunocy, Birma i Bangladeš na půunocnym wschodźe, Sri Lanka bez zatoka Mannar i ćeśńina Palk na pouedńowym wschodźe. Uod pouedńowygo zachodu kraj uotačajům wody Mořa Arabskigo, zaś uod pouudńowygo wschodu Zatoki Byngalskij i Mořa Andamańskigo. Do Indii noležy archipelag Lakkadiwůw ležůncy na Mořu Arabskym 450 km na zachůd uod wybřežy kraju, a ležůnce w Zatoce Byngalskej archipelagi Andamanůw i Ńikobarůw.


text:
Serbšćina jo kupka pódwjacornosłowjańskeju rěcow, kenž se źinsa přewažnje we Łužycy powěda.
Serbšćina źěli se do:
[wobźěłaś] Serbske narěcy
Serbšćina ma teke wjele narěcow. Tak bazěrujo spisowna górnoserbšćina na narěcach wokoło Budyšyna a spisowna dolnoserbšćina na Chóśebuskem dialekśe. W srjejźnej Łužycy eksistěrujo mimo togo narěcny pas, kótaryž twóri pśechod mjaz górno- a dolnoserbskimi narěcami. Nejwěcej rozšyrjona z toś tych pśechodnych dialektow jo Slěpjańska narěc. Rěcneje asimilacije dla wšak se wjeliki źěl něgajšnych narěcow lěbda hyšći wužywa. Z wótstawkom nejwitalnješy jo hyšći górnoserbski „katolski” narěc, kótaryž powěda se na pódwjacorje górnoserbskego rěcnego teritorija we jsach blisko Kamjenca.
[wobźěłaś] Rěcne pśirownowanje
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze


text:
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kiž so dźensa přewažnje we Łužicy rěči.
Serbšćina dźěli so do:
Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca.
[wobdźěłać] Rěčne přirunanje
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy


text:
numer podkładu: 3017
Santa Monika San Sebastian (szlagry)
Kolejny kawałek śląskiej kapeli - Wesołych Gizdów. Jak zwykle, melodyjny, taneczny i do pośpiewania: "Teroz widzisz, mój dziubecku, jak to gryfnie trocha fantazyji w głowie mieć, bo tak richtig takich wyspów nikaj nie ma, a ujrzoł żech je jeden roz we śnie. Santa Monica. . . itd..."Fragment tekstu:
SANTA MONICA SAN SEBASTIAN - Wesołe Gizdy (Muz. i słowa: Michał Markiton) Dziś tyż ku nom przyszoł szał na rajzowanie, dzisioj kożdy chce wyjeżdżać byle kaj, jo tyż z tobą chciołbych zwiedzać inksze kraje, do nos świat szeroko otwarł drzwi. Popłynymy, mój dziubecku, gryfnym jachtem, bydymy na nim ino łobadwa, i pokoża ci dwie najgryfniejsze wyspy, do kerych droga ino wiater zno. Santa Monica, San Sebastian, te gryfne wyspy dwie widza we mgle. Santa Monica, San Sebastian, tak fes...


text:
czarownice,heksy,zmory po śwjecie lotajōm
i do nŏs sie zjawiły choć sam nigdy nie były
bo my mōmy swoji heksy,zmory,beboki i utopki
tuż po co nōm cudze ze inkszej czelodki
Halloween
czarownice,heksy,zmory po śwjecie lotajōm
Halloween
Halloween
Czarownice heksy zmory
I wszyski straszne potwory
Po śwjecie dzisio lotajóm
Halloween – śwjynto majóm
Wszyndzi dzisio łobzajtujóm
Wszyskich straszóm i rómplujóm
Sabaty se łurzóndzajóm
Po maszketach zaglóndajóm
Wszyndzi banie nastrojóne
Jedna mamje porwoł Jónek
Wywalół wszysko z pojszczodka
Zrobjół ze ni straszka z przodka
Loce z banióm po wsi Jónek
A za nim dziecek łogónek
Do dwjyrzi wszyndzi czaskajóm
Na bómbóny mjyszek majóm
Kjej se już tak polotali
I bómbóny pojodali
Czarownica przyleciała
Mjyszek z bómbónami jim porwała
Kurz i wjater uwidzieli
Yno tela s tego mjeli
A heksy sie radowały
Bydóm profit s tego mjały
Dejcie pozór se ludkowje
Dzisio żodyn sie nie schowje
Bo Halloween już panuje
Niych kożdy maszkety szykuje
Urszula Oślislok
HEKSA
Aniół eli Heksa
Aniôł eli Heksa
NARRATOR:
We zielonym lesie we samym postrzodku
Stoji chałpka malućko kaj rabaty kwiotków
W okiynkach gardinki bieluśke furgajôm
Akuratno tam frelka… zwiyrzoczki jôm znajôm
Samiutko se miyszko we wielgachnym lesie
Wczas osierocôno terozki już wiycie
Szwarno ôna dziołszka dobrota mo w siebie
Przi nij kot i psioczek majôm sie jak w niebie
Ptoszki tam świyrgolôm łod rana do nocy
Futruje je frelka dyć trele mo w zocy
Wywiórki skokajom na strômie u frelki
Lyski i tam znoszôm kej zbiyro kamelki
Kej na progu siado dychnôńć po robocie
Zwiyrzoki już lecôm i szukajôm pociech
Głasko tuli do sia śpiywo pieśni piykne
Psioczek sztucho mordkom kotek na klin mignie
A tam we wsi prawiôm łoszkliwe klachule
Że w lesie jest heksa co z dioskym fajruje
Berajom z zowiści o diosecki szteli
Że sôm czort ze piekła heksy łôżko ścieli…
Dziecka zastrachane las tyn łomijajôm
Farorz grzmi z ambôny że gupie berajôm
Nale niy przegodo łone swoje wiedzôm
Yno w to niy wierzy tyn Florek za miydzôm
FLOREK:
Trza mi lyź do lasa połoglondać wszysko
Dyć musza to sprowdzić co to za dziołszysko
NARRATOR:
Jako se to przyrzek sztartnôł rano w drôga
Doś mioł już beranio mocka wierzoł w Boga
Prziloz w trzi godziny skukoł sie za strômy
Chałpka zejrzoł skrômno dziw… był tym wzruszony
Patrzoł tak z godzina wyglondoł tyj heksy
Podjodoł przi tymu mamulkowe kyksy
Cosik sie ruszyło skrzipły leko dźwiyrki
Piykno dziołszka w progu…
FLOREK:
Skónd te poniywiyrki?
Przeca to niy heksa yno aniôł jaki
Oj gupie klachule dom sie wóm we znaki
NARRATOR:
Taki piykne liczko we złocistych strônkach
Karlus sie zachwycioł był cołki w „skowrônkach”
Gwizdnył fajno nutka niy kcioł strachać frelka
By sie niy rozpyrskła co nad rzykom mgiełka
Blikła na karlusa uśmiych mu posłała
Kiwła mu paluszkym ku siebie wołała
Karlus przetar kruszki ze kyksów matuli
Poprawiył przi karku kragel ze koszuli
Wartko doł dwa szusy przy freliczce stanoł
Ze bliska jóm zejrzoł nale piykny aniôł
ANKA:
Jo je Anka karlusie take nosza miano
Wlyź yno do izby zrobia ci śniodanio
FLOREK:
Niy trza ci szykować jo już pojedzony
Nale dej sie napić boch jest fest sragniôny
NARRATOR:
Ze wiśni komportu w szolka mu naloła
Co kwilka blikała pod noskym sie śmioła
Kej sie napioł karlus chycioł rynka freli
FLOREK:
Jo je Florek Anko … mosz tu przyjocieli?
ANKA:
Czamu wypytujesz?Co cie tu wkludziyło?
Piyńć roków jo sama nale źle niy było.
FLOREK:
No dyć Anuleczko klacha tako leci
Żeś ze dioskym w zmowie…straszôm tobôm dzieci
ANKA:
Co ty beblosz synku to sôm balakwastry
Jo niy z piekła rodym jo ze Bożyj asty
Paciyrze jo rzykôm kożdego wieczora
Pônbôczkowi przaja jo niy heksa! Zmora!
NARRATOR
Płaczki poleciały tyj gryfnyj Anuli
Niy strzimoł już Florek do sia jôm przytulił
FLOREK:
Niy ślimtej aniôłku to oszkliwe klachy
Yno przida do wsi przeklna jo te strachy
We wsi hyn za lasym familijo môm
Wszysko połosprawiôm relacyjo zdôm
ANKA:
Powiydz ludziom Florku żech biydno siyrota
Czary mary dlo mie to żywica z płota
Psioczek,kotek,ptoszki,wywióreczka,kwiotki
Eli te należôm do dioska czelodki?
FLOREK:
Niy trop sie Aneczko wszysko wyklaruja
Ty mi dej do matki z zegródki leluja
Fest kwioteczkôm przaje toż bydzie uciecha
Frelki z piyknôm duszom niy wrazi do”miecha”
ANKA:
Jo od śmierci ojców… piyrsze dobre słowo
Eli lyź ku ludziom byda jo gotowo?
FLOREK:
Byda u cia gościć dej mi przyzwolynie
Teroz do wsi leca ściepnońć z ciebie „ciynie”
ANKA:
Ano leć karlusie weź kwiotki matuli
Możno moje serce ze żolu utuli
Spragniono jo wielce matczynyj miłości
Możno zaś uciecha w serduszku zagości
FLOREK:
Matula môm dobro serce ci otworzi
Jo już leca Anuś przyda tu niyskorzi
NARRATOR:
Pożegnoł freliczka czuł że zno jôm wieki
ôna przymrużyła swe piykne powieki
Bo zaś płaczka szczyńścio cisła sie do oczka
ANKA:
Niy byda samiutko jako ta boroczka
NARRATOR:
Prziloz Florek do wsi odwiedziył farorza
Wyznoł to o co czuje kajś wele ołtorza
Farorz pomiarkowoł co mu leży w duszy
W niedzielnym kozaniu serca ludziom skruszył
Pedzioł piykne słowa o freliczce z lasu
Jako parafianka przijmie jôm zawczasu
Po piyknym kozaniu wesolutki Florek
Pognoł zaś do lasu jako tyn Amorek
FLOREK:
Hej Anulko gryfno ośmiyj sie dziecino
Móm powiadômiynie môm w flaszeczce wino
Jo i farorz ze wsi ludziom my nazdali
Już niy bydom brzidko na ciebie godali
A jo ze swyj strôny byda prosioł piyknie
Niych ci tygo serca i dlo mie wystyknie
ANKA:
Oj Floreczku szwarny tyś lykym na dusza
Festelnie ci przaja piyrszo wyznać musza
NARRATOR
Take gorke słówka ku siebie szkamrali
Kej przelecioł roczek weselisko brali
Żyli se we szczyńściu duge duge lata
Porka dzieci mieli… Francik i Agata
Pomiarkujcie ludzie tyla łoszkliwości
Ze Aniôła Heksa??? Dyć wszysko po złości
autor
Barbara Politaj


text:
Praga
Wspůłrzyndne: 50°05' N 14°25' E
Praga stolica a nojwjynkše mjasto Českij Republiki. Nazwa zostoua wyprowadzůno uod českigo suowa "práh" kere uoznačo průg důmu (zwjůnzane je to s lygyndům uo Libušy) nale tyž průg na řyce. Mjasto pouožůne je po uobu strůnach řyki Weutawy. Uobšar: 496 km²; 1 205 000 mjyškańcůw. Guůwny uośrodek gospodarčy kraju. Přymysu mašynowy, elektrotechńičny, wůkynńičy a inkše. Uočelńy: m.in. Ůńiwersytet Karola (data zouožyńo 1348, nojstaršy ůńiwersytet w Ojropje Střodkowyj).


text:
Bangkok
Wspůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.