text:
Ekliptika
Ekliptika jo (imaginarna) rownina w kosmosu, w kótarejž se w orbiśe zemja wokoło słyńca pógibujo.
Orbity drugich planetow słyńca njejsu rowno w ekliptiśe, ale teke nic pśeliš daloke wót togo.
Rotaciska wóska zemje njejo rowna k ekliptiśe, ale ma k jeje padorownje nugel wót něźi 23° 26'. Toś ten nugel zawinujo fenomen měnjecych lětnych casow. Wóna njejo konstantna, ale wariěrujo (z perioźe wót něźi 40.000 lětow) mjaz 21° 55' a 24° 18', wobwliwujcy klimat zemje. Wóna něnto se pómjeńšujo; něźi 4300 buźo srjejźnu gódnotu wót 23°06' dośěgnuś a něźi w lěśe 25.000 minimalnu gódnotu.


c: text/html

text:
Łocuciółech sie róncz ino napocznół sie szarok, kiej ino widniało ... znacy sie, ło drugij po połedniu. Ze stopieróńskim kacynjamrym ... ze mojigo organizmusu fóngowôł ino ... mój zygarek ... Weżgołech wezrok we zol achtlika, fory stôł łod wczorej na nachtiszu ...
Moja starô zwyrtô sie po chałpie, przetwiyrô sie po côłkim pomiyszkaniu i już miarkuja, co zarôzki przijńdzie ku mie i cosik mi wypokopi do roboty. Jakech miyniół po pôruch minutkach posywô mie do sklepu po żymły, cobych blank głódny niy łamziół ... nó poswała mie we takim „szczytnym” cylu ganc ajnfach.
Nó, tóż wartk pod brałza, łobleczónko i pyndaluja do delikatysów. Drógóm mijóm zadichtowanô do łostatka ludźmi kwieciarnia i we mojij, jesce niy blank trzyźbyj palicy, gróntuje sie dziobelski kóncypt łominiyńciô raji. Sztaluja plac we raji, bo razinku stôł w nij sómsiôd i gzuja do sklepu, do tych delikatysów. Bocza ło tym, iże na łodwieczerz mô wparzić ku mie kamrat i ugóścić go przeca bydzie trza, toć tyż, nôjprzodzij na sztand monopolowy ... Kupuja gorzôłecka (nó, tak ze śtyry halbecki), miódzik, pôra szejściopaków roztomajtych zortów biyru, jakesik łorzyszki, chipsy, łogórki, łoliwki. króno kyjza i inksze tam jesce duperele nadôwajónce sie na ... zapitka. Bula za wszyjsko zgodliwie, wylazuja ze delikatysów, razinku tyn mój sómsiôd przi tofli we kwieciarni, tóżech festnie sztramsko ... Śmigóm ze pôłnym rukzakym i kwiôtkami do dóm – myśla se, iże moja dzisiyjszô organizacyjô, to niy w kij pierdziôł. Wkarowôłech do dóm, kłada przed mojóm staróm sprawónki ... zadowolnióny ze sia jak sto diosków i po jakimsik łoka mrziku na ziym sprowôdzô mie jedne, blank ajnfachowe pytani:
– A kaj ... żymły?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kaspar Peuker
Kaspar Peuker (* 6. januara 1525 w Budyšinje; † 25. septembra 1602 w Dessauwje) bě přichodny syn a wudawar spisow „wučerja Němskeje" Philippa Melanchthona we Wittenbergu, najwušeho sobuwojowarja reformatora dr. Martina Luthera. Peuker bě po cyłej Němskej wulce připóznaty humanistiski uniwersitny wučenc druheje połojcy 16. lětstotka, kotryž bě medicinar, matematikar, astronom, wuběrny znajer stawiznow, teologije, geografije, filozofije a klasiskich rěčow. Wot 1553 do 1574 bě profesorom a wjelelětnym rektorom Wittenbergskeje uniwersity „Leucorea" a z dwórskim lěkarjom sakskeho kurwjercha Awgusta I. kaž tež pozdźišo Anhaltskeho wjercha Joachima Ernsta.
[wobdźěłać] Młodosć a kubłanje
Kaspar Peuker narodźi so 6. januara 1525 jako syn Budyskeho bohateho rjemjeslnika Gregora Peukera, wobsydnika piwnicy a domow, kotryž wukonješe zdobom wažne zastojnstwo starosty Serbskeje měšćanskeje štwórće. Mać pozdźišeho wučenca Otilija Peukerowa, rodźena Simonec, bě serbskeho pochada. Jeje tu lětstotki bydlaca měšćanska swójba wobsedźeše přez generacije na Serbskej hasy ležownosće a twarjenja.
Kaspar Peuker je něšto lět na Budysku nowu radnicowu šulu chodźił, ale hižo zahe swoje ródne město wopušćił a w šleskim Goldbergu łaćonsku šulu wopytał. Z pjatnaće lětami poda so na studij mediciny, matematiki, klasiskich rěčow a astronomije do Wittenberga, hdźež je jeho zapisk „Casper Beutzer Budissensis" w lisćinje studentow lěta 1543 zachowany. Sławny Philipp Melanchthon jeho wosobinsce spěchowaše. Rodźeny Budyšan bydleše w jeho domje a měješe tuž wuski zwisk z „wučerjom Němskeje", z jeho přećelom reformatorom dr. Martinom Lutherom, molerjom Lucasom Cranachom-staršim a druhimi wosobinami. 1550 woženi so Peuker z najmłódšej dźowku Melanchthona Magdalenu, kotraž jemu dźewjeć dźěći porodźi.
Po zakitowanju magisterskeho dźěła je Peuker wot 1548 sam na Wittenbergskej uniwersiće „Leucorea" wuwučował, 1553 bu za profesora matematiki powołany a je 1560 na doktora mediciny promowował. Wón bu z dekanom a skónčnje z rektorom uniwersity. Zezna wosobinsce sakskeho kurwjercha Awgusta I., kotryž jeho 1563 za swojeho dwórskeho lěkarja pomjenowa.
[wobdźěłać] Peuker a słowjanstwo
Peuker je jako rektor wuske poćahi k słowjanskim studentam na Wittenbergskej uniwersiće wudźeržował a bě jich protektor. Hižo w rozmołwnym kole při blidźe přichodneho nana Philippa Melanchthona je wón ze słowjanskimi młodymi hosćimi přećelske zwiski pěstował kaž tež pozdźišo k wědomostnikam a duchownym w słowjanskich krajach. Na poćahi Peukera k Čěskej bratrowskej cyrkwi pokazuja w 19. lětstotku awtorojo stawizniskich knihow wo njej. Profesor sorabistiki na Praskej Karlowej uniwersiće dr. Antonín Frinta je před 50 lětami na tute kontakty a listowanja Peukera k Čecham kaž tež na žórła wo nich skedźbnjał. Při tym je wuzběhnył, zo běše sławny Wittenbergski humanist Serb.
Ze spisow a listow Kaspara Peukera wěmy, zo je wón serbsku rěč derje wobknježił, ju hižo jako dźěćo w Budyšinje wšědnje nałožował a so čas žiwjenja k swojemu serbskemu pochadej wuznawał. W lisće we łaćonšćinje biskopej Čěskeje bratrowskeje jednoty Janej Blahoslavej w lěće 1566 mjenowaše Peuker serbšćinu swoju maćeršćinu, kotraž je čěšćinje přiwuzna a bliska. Hižo poł lěta do toho chwaleše Wittenbergski wědomostnik w lisće samsnemu biskopej jeho přełožk Lutheroweho Noweho zakonja do čěšćiny. Ze zapiska wobšěrneje, 1450 zwjazkow wopřijaceje knihownje zhoniš, zo słušachu tež čěske nabožne knihi kaž biblija do nich.
W swojej we łaćonšćinje basnjenej chronice a chwalospěwje na łužisku domiznu „Idyllium 'Patria' seu historia Lusatiae Superioris", kotruž da 1594 pola Wolrabec w Budyšinje ćišćeć, wuznawa wón tohorunja swoju lubosć a přichilnosć k Serbam a Łužicy. Lěto po jeho smjerći bu kniha w Budyšinje znowa nakładowana. Budyšan dr. Walter Biehl je zhromadnje z dr. Wernerom Fraustadtom 1948 „Idyllium 'Patria'" do němčiny přełožił a Kito Lorenc pod titlom „Město maš we kraju Serbow" do serbšćiny.
[wobdźěłać] Nabožne rozestajenja
W nabožnych rozestajenjach mjez w Sakskej knježacymi ortodoksnymi lutheranami a přiwisnikami kalwinizma wosebje na uniwersiće spytaše Peuker wujednać. Wšako bě sam, kaž jeho njeboh přichodny nan, jara wotewrjeny a tolerantny muž. Hdyž so pak tež kurwjerch přećiwo kalwinistam wobroći, bu Kaspar Peuker pozdatneje kalwinistiskeje zapřisahańcy dla 1. apryla 1574 zajaty. Dwanaće lět tradaše přewažnje w Lipšćanskej twjerdźiznje Pleißenburg. Hakle na próstwu druheje mandźelskeje kurwjercha Agnes Hedwig bu 1586 pušćeny a poda so do jeje ródneje Anhaltskeje. W Dessauwje bě z dwórskim lěkarjom wjercha Joachima Ernsta Anhaltskeho, nana kurwjerchowki Agnes Hedwig, a jeho syna. Tam je 25. septembra 1602 zemrěł.


text: Ůrůn to je śudmo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuodźe Suonecznym. Tak kej Jowisz, Saturn a Neptůn je to planeta gazowo, sztworto podug masy a trzećo podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonecznygo. Mjano planety je uod greckiego boga Uranosa. Ino Ůrůn ze planet Ukuodu Suonecznygo mo mjano uod mitolůgije greckej, a ńy rzimskej. Mjano Ůrůn nadou Johann Elert Bode nale William Herschel chćou coukym inkszego. Terozki znůmy 27 kśynżycůw Ůrůna. Jego Pole magnetyczne je trzi razy śilńejsze uod pola Źymje.


text:
Emir Kusturica
Emir Kusturica (syrb.: EMиp HeMaњa KycTypицa, rodz. 24 listopada 1954 we Sarajewje) - syrbski režyser filmowy a scenařysta. Dwůkrotńy zdobywou Zuotyj Palmy na festiwalu filmowym we Cannes. Režyserja studjowou na ůńiwersyteće we Pradze. Pjyršym filmym kery přińůs mu sukces bůu Fater we rajźe sůužbowyj, nagrodzůny Zuotům Palmům. Uod nastympnygo filma, Čos Cyganůw, začůn wspůupraca s Goranym Bregovićym, kery komponowou muzyka do jygo filmůw. W USA stou śe znony po nastympnym, a pjyršym we angelskij godce, filmym "Arizona Dream". Nojbaři znony a uoroz tyž kůntrowersyjny bůu film s 1995, "Underground", kery trwo 3 godźiny a uopowjado uo historyji Jugosuawje uod II wojńy śwjatowyj po wojna důmowo w Bośńe a Hercegowińe.


c: application/atom+xml

text:
The post Na grzybobranie appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Unisławskie krajobrazy appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Unisławskie krajobrazy appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Lasy appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Zima appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Najbliższa okolica appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Unisław Śląski- historia appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>
The post Unisław Śląski- położenie appeared first on Unisław Śląski- urokliwy zakątek na Dolnym Śląsku.]]>


text:
Pódwjacornosłowjańske rěcy
Pódwjacornosłowjańske rěcy su pódkupka słowjańskich rěcow w Europje.
Pódwjacornosłowjańske rěcy něnto powěda 56 milionow luźi na cełem swěśe. W 7. stolěśu jo była jadna pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž do 10. stolěśa južo jo była źelona na tśi kupki: lechisku, serbsku a česko-słowaksku. Wóne se wuznamjenjaju pśez refleksa c, (d)z za prasłowjańskej *tj, *dj.
- lechiske rěcy
- połobske rěcy †
- pomorske rěcy (200 tys)
- kašubska rěc (200 tys)
- słowińska rěc †
- pólska rěc (42,5 mln)
- serbske rěcy (70 tys)
- dolnoserbska rěc (7 tys)
- górnoserbska rěc (20 tys)
- slěpjańska narěc (1 tys)
- česko-słowakske rěcy
- česka rěc (10 mln)
- morawska rěc (? tys)
- słowakska rěc (5 mln)
- česka rěc (10 mln)


text:
Chemiska wjazba
Chemiska wjazba je pomjenowanje za krutu zwjazanosć mjezy najmjeńšimi dźělkami, a to móžeja być atomy, iony abo molekule. Zwjazanje a wotwjezanje chemiskich wjazbow je zakład za přetworjenje maćiznow. Rozrjaduja so do sylnych a słabych wjazbow.
[wobdźěłać] Sylne wjazby
Sylne wjazby so do slědowacych typow rozrjaduja:
W periodiskej tabulce přiběra metalowy charakter wot prawa na lěwo a wot horjeka dele. Přechody mjezy njekowami a metalemi su tohodla běžne, runjež tak je z přechodami mjezy tutymi třomi wjazbowymi typami.
[wobdźěłać] Ionowa wjazba
Metale a njekowy z diferencu elektronegatiwity wyše hač 1,7 wutworje ionowu wjazbu. Dokelž maja metale nišu elektronegatiwitu hač njekowy, přepodaja wone wšě swoje walencowe elektrony na njekow. Potajkim zwjazuja so metale jako pozitiwne nabite iony (kationy) z negatiwnje nabitymi ionami (aniony) njekowow. Iony so mjezy sobu elektrostatiski přićahuja a tworje ionowy lěsycu. Čim wyše su iony nabite a čim mjeńše su jich radiusy, ćim stabilniši je lěsyca a ćim wjetši je toś škrějny dypk tutoho zwjazanja. Ionowe lěsycy wodźa milinu jenož w škrjenju a w rozpušćonce. Njejsu to pak elektrony, kotrež wodźa milinu, ale rozpušćene iony. Wšitke zwjazanja, kotrež su z ionowych lěsycow natwarjene, so pomjenuja w chemiji sele. Přikłada stej NaCl a AlCl3.
[wobdźěłać] Metalowe wjazba
Metale maja nisku elektronegatiwitu a tohodla su wonkowne elektrony słabje na metalowe atomy wjazane. Wone so lochko wot atomow pušćeja. Atomowe tyłowy metala (atomy bjez wonkownych elektronow) so zwjazuja k metalowemu lěsycy. Elektrony so jako tak pomjenowany elektronowy płun w lěsycy swobodnje pohibuja. Tohodla móžeja metale jara derje milinu a ćopłotu wodźić. Je to tež přičina za duktilnosć (daja so lochko formować). Swobodnje so pohibowace elektrony móžeja wšě žołmowe dołhosće swětła, kotrež zapromjenja, zaso njepřeměnjenje wotpromjenić (emitować). Tohodla so metale tak błyšća – wšo swětło so mjenujcy reflektujo.
[wobdźěłać] Atomowa wjazba
Njekowy wěžu so mjezy sobu přez elektronowe poriki. Po tutej wašni zwjazane atome pomjenjujomy molekule. Atomowe wjazby móžeja być polarne abo njepolarne. To wotwisuje wot diference elektronegatiwity wobdźěleneju njemetalneju elementow. Pola polarnych wjazbow je wjetšina hustoty wjazbowych elektronow pola njemetala z wyšej elektronegatiwitu. Molekule maja niski škrějny dypk a su izolatory (njewodźa milinu). Synonyma za atomowu wjazbu stej kowalentna wjazba a wjazba elektronowych porikow.
[wobdźěłać] Słabe wjazby
Słabe wjazby so w zasaźe mjezy molekulemi wutworja a wobwliwuja fyzikaliske kajkosće jako škrějny abo zawarjenski dypk. Pola słabych wjazbow njepřechadaja elektrony wot jednoho atoma na druhi a so tež njewutworja wjazbowe elektronowe poriki. Jedna so jow wo přesunjenje negatiwneho nabitka w molekulu. Při tym nastanje elektriski dipol, to rěka, zo ma molekul w sebje pozitiwnje nabity a negatiwnje nabity pol. Dipol móže druhe dipole přićahować a tak so wutworje słaba wjazba mjezy molekulemi. Słaba wjazba je na přikład:
[wobdźěłać] Wodźikomostowa wjazba
Hdyž je wodźik na kislik, dusyk abo fluor wjazany, přesuwa so hustota wjazbowych elektronow k tutym elementam, dokelž maja wone wyšu elektronegatiwitu hač wodźik. Wutworje so potajkim dipol z pozitiwnje nabitym wodźikom a negatiwnje nabitymi atomami kislika, dusyka abo fluora. Kislik, dusyk a fluor maja nimo wjazbowych wonkownych elektronow tež swobodne elektronowe poriki na wonkownej cerje elektronoweje wobalki. Pozitiwnje polarizowany wodźik móže nětko tak pomjenjene wodźikomostowu wjazbu z tutymi swobodnymi elektronowymi porikami wutworić.
Dalšne słabe wjazby su Van-der-Waalsowe mjezsobne wobwliwowanje a dipol-dipolowe mjezsobne wobwliwowanje.
[wobdźěłać] Přehlad
Zakład wšitkich wjazbow je potajkim elektrostatiske přićahowanje. Tabulka dajo přehlad sylnych a słabych wjazbow glědajo na pozitiwnje a negatiwnje nabite partnerje.


text:
Myjtermas
Myjtermas to je przirzůnd, kerym idźe zbadać dugość klamotůw. Zauobycz je to zwijano stalowo taśma we plastikowyj uobudowje. Beztůż rozwijo śe jům do radyj dugośći, coby reszta taśmy uostała we postrzodku uobudowy. Taki mas używo śe btp. we bale abo we geodezyji. Kożdy myjtermas mo uokreślůno dugość w myjtrach, nojczyńśći uod 2 do 10 myjtrůw - s fedrům, kero zwijo taśma po jeji puszczyńu, nale trefjo śe tyż industryjne mjary do 100 metrůw, kere czynsto sům wyposażůne we kwyrlok, beztůż taśma trza chować nazod rynkům.


text:
Kandrzin-Koźle
Wspůłrzyndne: 50°21' N 18°12' E
Kandřin-Koźle (pol. Kędzierzyn-Koźle, mjym. Kandrzin-Cosel, Heydebreck, čes. Kandeřín-Kozlí) - mjasto we wojewůdztwje uopolskym, powjat kandřińsko-koźelski, nad Uodrům. Powstouo we 1975 r. s pouůnčyńo štyrech uosobnych uorgańizmůw admińistracyjnych: Kandřina, Koźla, Suawjyńćic a Kuodńicy. Ůtwořyńy Kandřina-Koźla ńy bůuo nale formalńy skupjyńym štyrech mjast, nale přiuůnčyńym do Kandřina w dńu 30 paźdźerńika 1975 třech mjast (Kuodńicy, Koźla i Suawjyńćic) a gminy Suawjyńćice[1]. Gmina Kuodńica ńy wešua w skuad nowygo uorgańizmu, nale zostoua wůnčůna do gmin Leśńica a Zdźešowice[2]. Dźepjyro po štyrech dńach, čyli 3 listopada 1975, zmjyńůno nazwa Kandřina na Kandřin-Koźle[3].
W Koźlu znojduje śe jydyn s nojwjynkšych portůw řyčnych w Polsce. W Kandřińe-Koźlu znejdujům śe jydne s nojwjynkšych w Polsce zakuadův chymičnych – Zakłady Azotowe Kędzierzyn S.A., a tyž holding "Blachowńa". Je to drůge co do wjelgośći mjasto wojewůdztwa uopolskigo pod wzglyndym ličby ludnośći i pjyrše pod wzglyndym uobšaru.


text:
Bez jake dwa tydnie niy wylazôwôłech ze chałpy, bo ci mie taki stopieróński heksynszus łapnół, iżech blank niy poradziół ze prykola sie wygramulić. Ale (bez medikamyntów) jakosik mi to przeszło i we łóński pyndziałek pokwanckołech sie – jak to móm we zwyku – do Pyjtra na piwo. Ledwach wychynół ze mojij siyni a sam już, choby ci na mie doczkała, łapła mie za knefel łod westy starô Erna Bińkowô i napoczła:
– Panoczku Ojgyn, panoczku Ojgyn! A słyszeliście to, iże wczorej Dónald Tusk grôł sie ze kamratami we fusbal a bez tyn czôs nasz prymiyr Kaczyński tropiół sie festelnie ło to, jak tyż to wszyjsko we tym naszym kraju gynał i do łostatka sprawić, co popsowôł Tusk ze jejigo rzóndym?
– Ja, ja… tyn prymiyr Kaczyński, tyn prymiyr rzóndu na „uchódźstwie” (kajś we Smolyńsku) – dopedziôłech po cichuśku, a zatym już głóśno dociep żech jesce:
– Już my to słyszeli! Za kómuny my to słyszeli, ło tych dwióch, trzech, piyńciuch milijółnach pomiyszkaniów, ło tych pijóndzach, ftore Kaczyński bydzie wszyjskim naobkoło łozdôwać, ło tych ulgach, łopustach we sztojerach, we dôwkach na dziecio łod kwilki jego poczniyńciô…
Na to przistómpiyli ci ku nóm cwilingyrki Lyńka i Ryjna łod Lebków i zarôzki tyż – jak to majóm we iptowatym zwyku – wrajziyli sie prómp do gôdki:
– Ja, ja… tyn nasz Tusek, to ci do kupy ze swojim synkym i ze tymi raubiyrzóma Masóm, Kiôłbasóm i dyrechtorym AmberGoldu wykludzali pijóndze i goldowe sztangelki fligrym do Miymiec, do starzika ze Wermachtu….
– Ja, ja – przikwołóła starô Erna Bińkowô – nôjprzodzij wycióngli łod tych biydnych ludzi wszyjsko, co łóne mieli naszporowane, a zatym ci jich festelnie łokminiyli, wywiydli na chojnie…
– Niy takich juzaś chudobnych! – musiôłech swoji dociepnóńć. – Eźli taki blank chudobny bół tyn, ftory dôł sie wyfikać na trzi milijółny złocioków?
– Nó, możno niyftore to i gupie byli – rzykła Ryjna łod Lebków – ale my, kiej ino briftryjger przismycy nóm pynzyjô, zarôzki pyndalujymy na Pnioki na poczta i posywómy po dwiesta złocioków na Radio Maryja…
– Tam za nôs szykowniście porzykajóm, a i łojciec Rydzyk mô nôs we swojij flyjdze – dociepła jesce jeji cwilingyrka Lyjna.
I tak ci łóne rajcowali aże prziszôł ku nóm stary Paul, grubiôrz-pynzjónista ze chorzowskij „Grofki”, kiery tyż dociep swoji piyńć fyników:
– To wszyjsko, co fandzolół tyn kurduplowaty Kaczyński, to jes ło kant dupy łoztrzaś. Łón powtôrzôł ino to, co już inksi dôwno tymu nazôd wypokopiyli…
– Ja, to już przecamć my słyszeli, to nóm już za tyj łoszkliwyj „kómuny” snochwiali, łobiycowali… – dociep jesce Maniuś Kańcik, kiejsik baniôrz we werku.
– A swojóm drógóm, to ci ta Polska jes na isto dziwokim, łosobliwym krajym – rzyknół stary Paul. – Widzieliście kajsik we świycie, kielikólwiek ciwilizówany kraj na côłkim świycie, coby ichni Syjm bez szesnôście godzin dyszkutjyrówôł ło jednym smarkatym machlyrzu i szydlochu, ftory poradziół wycyganić, wyszlamować kielaset milijółnów złocioków łod gupieloków, kierym sie zdôwało, co kajsik na świycie idzie cosik erbnóńć darmowo.
– A jô już widza – dociep Pelcyn Jorg, ftory ku nóm prziszôł, i tak łoszkliwie kuknół na starô Bińkowô – te wszyjske stare mamzele we tych moherowych kapelkach, ftore tyrajóm po naszych familokach i zaziyrajóm modziokóm pod deki i pierziny przi robiyniu dziecek… kiej robióm, kaj robióm i we jakim … sztelóngu…
A stary Paul ze takim srogim jankorym rzyknół ino:
– I na jakigo pieróna my ta côłkô „kómuna” łobôlali, kiej terôzki Kaczyński kce nóm zrychtować nowô?
A gôdajóm tyż ze côłkóm paradóm te wszyjskie srogie angyjbery (niyftore wywołane posły i synatory):
– Przeca my sóm herskie, my sóm „zdrowe” – to ino côłkô Polska prziszła ło gowa, i tyn ciymny ludek to kupi, bo blank zwarijówôł.
A mie sie zdô, co to niy my, ino łóni, tam we tyj Warszawie (a nôjbarzij na hulicy Nowogrodzkij we PiS-ie, majóm ci już zgerowany, skiśniynty filip a hyrne sóm ku tymu jak „silikón” w babsich cyckach.
Nale, coby ciyngiym niy faflać ło tyj polityce, idzie tym naszym gryfcokóm we Warszawie rzyknóńć po łacinie (kiejsik tak sie na mszy gôdało): „Fiat volunta stua” (i niech sie stanie wola Twoja).
A bezmać cowiek tym jes inkszy łod małupicy, niy skuli tego, co poradzi gôdać, ino, iże cowiek poradzi, jak żôdne inksze boże stworzyni – cyganić.
Take wypokopiynie cygóństw i ku tymu ta energijô, coby je wrółz spamiyntać, posilajóm i – jak to zawdy móndroki gôdajóm – „aktywizujóm” filip, mózg cowieka, cygóna i chachmynta. Skuli tego filipy, mózgownice tych istnych, kierzy sóm „na bakier” ze prôwdóm, starzyjóm sie pomaluśku, langzam. Idzie pedzieć, co cygón możno i rychtuje sóm dlô sia cesta do piykła, ale aby niy trefi tam ze…. „Alzheimerym”.


text:
Buenos Aires
Wspůłrzyndne: 34°35' S 58°55' W
Buenos Aires - stolica Argyntyny, nojwjynkše mjasto tygo kraju a jydno s nojwjynkšych we Americe Pouedńowyj.
Cyntrům finansowe, handlowe, naukowe a kulturalne kraju. Lične instytucyje naukowe, bibljoteki, 3 ůńiwersytety (nojstaršy ůńiw. zou. we 1821 r.). Stare zabytkowe cyntrům uotačajům nowočesne arteryje kůmůńikacyjne, luksusowe uośedla mješkańcůw wśrůd parkůw a lasůw. Na půunocny a zachodźe wjelge skupisko dźelńic bjydoty (villas miserias), w kerych žyje blisko 800 tys. uosůb. Lične muzya, galeryje chyntńy uodwjydzane bez turystůw; nojwjynkšy tyjater śwjata – El Teatro Colon (blisko 3,5 tys. mjejsc).
Mjano Buenos Aires uoznačo dosuowńy Dobre Lufty.


text:
Wjeliki krejz
Wjeliki krejz jo tak wjeliki ako móžno krejz na kulowem powjerchu. Jogo srjejźišćo padnjo pśecej ze srjejźišćom kule na jadno a rěz na wjelikem krejzu źěli kulu na kuždy pad do dweju („jadnak wjelikeju“) połojcowu. Dokulaž jo pśewšo wjele móžnosćow, kulu tak rozrězaś, aby rězna płonina srjejźišćo kule trjefiła, jo teke pśewšo wjele wjelikich krejzow. Wósebny pad wjelikich krejzow su meridiany, kótarež su poł wjelikego krejza, kótarež wupśestrěwaju se wót pódpołnocnego do pódpołdnjowego pola.
W geografiskem koordinatowem systemje zemje su ekwator (módry) kaž teke kuždy por jadnogo drugemu „napśeśiwo lažecych“ stopnjow dlininy wósebnje lažece wjelike krejze (stopnje dlininy = meridiany, how žołte), na pś. nulowy meridian (0°) a meridian 180°. Šyrinowy krejze pak (smužkowane linije) z wuwześim ekwatora njejsu wjelike krejze, ale mjeńše ako maksimalna wobměra kule. Gronje se togodla póbocne abo małe krejze.
Na wjelikich krejzach zemje wótpowědujo jadna wobłukowa minuta jadnej mórskej mili, skrotconej sm (eng. nautical mile, nm abo NM). Dajo se (pótakem ako „dlininowa minuta“ resp. ako „šyrinowa minuta na ekwatorje“) z 1.852 metrami pśi gódanej zemskej wobměrje 40.000 km woblicyś. Pśerězny zemski radius jo 6.371 km.
Nejkrotšy zwisk mjazy dwěma dypkoma na kulowem powjerchu – tak pomjenjona ortodroma – jo pśecej źěl wjelikego krejza (tak pomjenjony głowny wobłuk). Togodla du ruty łoźnistwa a pśedewšym ruty leśenja zwětšego spóromje wjelikich krejzow. Wobjězdźowanje zemskeje kule na ortodromach groni se płachtowanje na wjelikich krejzach; „kurse wjelikich krejzow“ dojśpěwaju pitśku wětše šyriny ako wótpowědujucy startowy a celowy dypk (na pś. München–Peking pśez Sibirsku).
Na zemskem elipsoiźe a drugich płoninach groni se ortodroma geodetiska linija. Wóna jo kśiwanka wětšego rěda (wótchylenje wót wjelikego krejza kule wó někotare promile) a wótpowědujo pśeběgoju wjelgin wupněteje niśi bźez šurowanja.
[wobźěłaś] Zwobraznjenje na kórtach
Dokulaž se wjele kórtow (na pś. pśi merkatorowej kórśe) tak zwobraznja, až pokazuju se šyrinowe krejze ako rowne, wodorowne linije, statkuju ruty leśenja njeglědajucy na swóju krotkosć skśiwjone a du dalej k poloju (glej teke loksodroma). Aby zjadnoriło kreslenje, su specialne kórty wjelikich krejzow (glej gnomonisku projekciju), na kótarychž pokazuju se wšykne wjelike krejze ako rowna cera, wokolina pak jo pitśku spryšćona.
Na mórskich kórtach jo na pšawej a lěwej kšomje geografiska šyrina pódana, t. g. wótpowědujucy wurězk wótpowědnego wjelikego krejza dlininy. How móžo nawtikaŕ ze zaštapnym kružydłom distancu pśepśimaś (1 wobłukowa minuta = 1 mórska mila) a za zakreslenje kursa do kórty pśenjasć.
[wobźěłaś] Woblicenje
Kut mjazy dypkoma A a B z koordinatami šyriny a koordinatami dlininy na wjelikem krejzu woblicujo se tak:
Jolic pódawa se we wobłukowej měrje, dajo se zdalonosć wjelikego krejza d mjazy wobyma dypkoma ze zemskego radiusa rE woblicyś:
Zdalonosć wjelikego krejza jo maksimalnje poł zemskeje wobměry.
Rězny kut wjelikego krejza wót A a B z meridianom w dypku A groni se kursowy kut . Woblicujo se pśez:
Za pódzajtšne kurse (λB > λA) lažy kursowy kut mjazy 0° a 180°, za pódwjacorne kurse (λB < λA) lažy kursowy kut mjazy 180° a 360°. Na rozdźěl wót rowneje geometrije njerozeznawaju se kursowe kuty wót A do B a wót B do A wó 180°. W ekstremnem paźe, gaž wjeliki krejz źo pśez pola, móžotej wobej kursowej kuta samo jadnak byś.
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Zběrka formulow k nawigaciji na wjelikich krejzach (nimski)
- Great Circle Mapper - Great Circle mapper including ETOPS ranges (engelski)
- Woblicadło wjelikich krejzow (nimski)


text:
Albert Hofmann
Albert Hofmann (* 11. januara 1906 w Badenje (Aargau), wum. 29. apryla 2008 w Basel) jo był šwicarski chemikaŕ a nadejźaŕ wědobnje šyrjeceje substance LSD. Wuznamjenili su jogo z titulom cesnego doktora.
[wobźěłaś] Žywjenje
Albert Hofmann jo wótrosł ako nejstaršy wót styrjoch bratšow a sotšow, jogo nan jo był rucnikaŕ. Jěsno jo swójo pśekupowarske wuwucowanje absolwěrował a jo akle 1925 zachopił chemiju na uniwersiśe w Zürichu studěrowaś a jo promowěrował styri lěta pózdźej z wuznamjenjenim. Pśizamknuła jo se za wěcej ako styri lětźasetki (až do wuměńka 1971) jogo slěźarska źěłabnosć pśi firmje Sandoz w Baselu. W lěśe 1943 jo nadejšeł halucinogenu statkownosć LSD. Až do smjerśi jo bydlił na górskej łuce "Rittimatte" pśi kšomje Šwicarskeje Jury. Psi góźbje jogo 100. narodnego dnja jo se wót 13. do 15. januara 2006 w Baselu sympozium "LSD - Sorgenkind und Wunderdroge" wótměwał.
[wobźěłaś] Slěźeńske źěło
[wobźěłaś] Spóriš a spórišowe alkaloidy
W ramiku slěźenjow nad spórišom a z wótglědanim, kołoběgowy stimulans wuwiś, jo Hofmann 1938 wšakorake amidowe deriwaty lysergoweje kisaliny syntetizěrował, mjaz nimi - ako 25. substancu rěda - teke jeje dietylamid.
We wopytach ze zwěrjetami jo substanca njeměrnosć mjazy zwěrjetami zawinowała, ale njejo farmakologiski relewantne abo zajmne kakosći pokazała. Dla togo njejo se LSD wěcej pśepytował. W lěśe 1943 pak jo se Hofmann rozsuźił, LSD wóspjet syntetizěrowaś. Pśi źěle w laborje jo wón njezjapkego njederjeměśa a njeměrnosći dla nuzkany był, ze swójim źěłom wopśestaś a domoj jěś. Ako jo doma pśišeł, jo wiźeł za zamžerjonyma wócyma za něźi dwě góźinje barwojte geometriske mustry (pseudohalucinacije), ako su jogo na take z kaleidoskopom widobne dopomnjeli. Wón sam z togo wuchada, až jo se mimowólnje tšošcycka LSD do jogo śěła zadobyła.


text:
Seul
Wspůłrzyndne: 37°33' N 126°59' E
Seul (kor. 서울특별시, Seoul, Sŏul; posuchej) - to uod přez 600 lot stolica Koryje. Uod kůńca II wojny śwjatowyj po roztajlowańu Půuwyspu Koryjańskigo na dwa państwa Seul zostou stolicům Republiki Koryjańskij (Koryje Pouedńowyj), a Pjůngang stou śe stolicům Koryjańskij Republiki Ludowyj (Koryje Půunocnyj). Bez čas wojny koryjańskij na krůtki čas Seul bůu zajynty bez kůmůńistyčnych uokupantůw, a stolica Korei Pouedńowyj přyńyśůno do inkšygo mjasta.
Seul znojduje śe w cyntralno-zachodńij tajli Půuwyspu Koryjańskigo. Mjasto pouožůne je ńydaleko na pouedńe uod strefy zdymilitaryzowanyj (DMZ) a ležy nad řykům Han. Seul je polityčnym, spouečnym a ekůnůmičnym cyntrům Pouedńowyj Koryje.
Seul s gynstośćům zaludńyńo powyžej 15 tys/km² je jydnym s nojbardźij zatuočůnych mjast na śwjeće. Jednočeśńy pośado nojwjynkšo na śwjeće ilość šybkych uůnč internecowych a půnktůw dostympowych WiFi. W Seulu je tyž zarejerowane přez 1 mln pojazdůw mechańičnych.


text:
Maurytańijo
Maurytańijo(arab. موريتانيا Muritanija, uoficjolne mjano Islamsko Republika Maurytańsko arab. الجمهورية الإسلامية الموريتانية Al-Dżumhurija al-Islamija al-Muritanija) – państwo we půłnocno-zachodńij Africe, nad Atlantyckim Uoceanem. Grańica mo s Synegalem, Mali, Algeryjům a Zachodńům Saharům. Wjynkszo tajla kraju to pustynne teryny Sahary.
Prawo sam je miszůngem islamskigo prawa a francuskigo Cywilnygo Kodeksu.
Maurytańijo je ubogim krajym, kerygo gospodarka je uoparto o bauerstwo (we dolińe rzyki Synegal) a łowjyńy rybůw, dochody dowo tyż fedrowańy rudůw żyloza. Krům żyloza, dobywo śe sam [[naftowo ropa] (ze podmorskich złożůw), złoto, mjydź a gips.


text:
Gwinyjo
Gwinyjo (Guinée, Republika Gwinyje – République de Guinée) - państwo we zachodńij Africe nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Gwinyjům Bissau, Synygalym, Mali, Liberyjům, Wybřežym Elefantowych Gnatůw a Sierra Leone.
Kolůńizowano bez Portůgalijo uod 1460, pů XIX wjek jedyn s rygjůnůw, s kerygo překludzano nojwjyncy ńywolńikůw do roboty na plantacyjach we Americe. Uode 2 pouowy XIX wjeku okupowano bez Francyjo, w 1904 wlozua we skuod Francuskij Afriki Zachodńij. Ńypodleguość uzyskoua we 1958.
Gospodarka uoparto guůwńy na bauerstwje, eksport boksytůw, mimo aže znajome sům sroge zuoža inkšych surowcůw jejich eksploatacyjo je mouo rozwińynto.


text:
Madama Butterfly
„Madama Butterfly“ jo japańska tragedija w tśich aktow wot Luigi Illica, Giuseppa Giacosa a wosebnje Giacoma Puccini, kotaregož jo komponěrował muziku.
[wobźěłaś] Role
[wobźěłaś] Solisty
- Cio- Cio- San, pomjenowa Butterfly(młody- dramatiski sopran, teke lyriski koloraturny
sopran)
- Suzuki, swoja słužabnica(mezzosopran, teke dramatiski alt)
- Benjamin Franklin Pinkerton, leutnant mariny zjadnośonych statow(lyriski tenor, teke
młodny ryśaŕ- tenor)
- Sharpless, konsul ze zjadnośonych statow w Nagasakem(charakter- abo lyriski bariton)
- Goro, Nakoda(tenor buffo)
[wobźěłaś] Małe role
- Kate Pinkterton (mezzosopron)
- Wjerch Yamadari (tenor abo bariton)
- Wujk Bonze (charakter- bas)
- Kejžorski komisaŕ (bariton abo bas)
- Stawnik (bas)
- Maś Cio- Cio- Sany (sopran)
- Śota (sopran)
- Śeśenica (sopran)
- Gole (něme)
[wobźěłaś] Chor
- Stawnik, maś Cio- Cio- Sany, śeśenica a śota
- Swojźbne, pśijaśelki a pśijaśele Cio- Cio- Sany a słužabniki
- Jano źeńscyny chor a tenorow
[wobźěłaś] Jadnanje
[wobźěłaś] 1. akt
Terasa pśed dom na gorce pśi Nagasakem. Amerikański leutnant Pinkerton jo najmał dom wot japańskego posrědnika w bliskosći pśistawa. W casu, w kotarejž won jo ze swojej łozu w Nagasakem stacioněrowny, won co se ženi z geishu Butterfly, kotaru jo 15 lět stara. Prědny gosć na swajźbje jo konsul Sharpless. Won warnujo Pinkertona pśed lažkomsylnym jadnanjom, dokulaž won jo słuchał, až Butterfly bjerjo zjadnośenje za wažne. Butterfly pśiźo z pśijaśelkami a ze swjoźbami. Wona jo wjelgin glucna, až možo Sharplessoju wulicowaś, až wona pochada z bogateje familije. Ale nan Cio- Cio- Sany jo musał cyniś „Harakiri“, dokulaž won jo zejgrał bitwu a togodla wona jo musała byś geisha.
[wobźěłaś] 2. akt
[wobźěłaś] 3. akt
[wobźěłaś] Tworba
[wobźěłaś] Slězyna
Zawěsće „Madama Butterfly“ jo tworba Puccina, kotarejež tšojenje jo take wěrne, tšasne a bliske realnosći kak žednych swojich operow. Komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował. Skoro 1867 jo se dało rewoluciju, pśez kotarejuž kraj jo był konstitucionelnu monarchiju. Japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo- wěkoskim pśedstajenjom Samurai- kastow a pozdatneju gluku paradiza za Yankee- a to jo historiska slězyna „Japańskeje tragedije“. 1900 jo se dało kus na Broadway, w kotaremž jo se wulicowało njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha Cio- Cio- San. Pśedstajenje jo pognuło Puccina pisaś operu.
[wobźěłaś] Tekst
Jo se dało pěś wšakich posłownych tekstow mjazy drugimi wot slěźara Japańskeje John Luther a wot francojskego oficěra Pierre Loti (roman „Madame Chrysanthème“). 1901/02 Puccini jo pisał libreto z pomocnikoma Luigi Illica a Giuseppe Giacosa.
[wobźěłaś] Muzika
Charakteristiski za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću. Popšawna partitura jo wjelgin jadnora, ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot „Butterfly“. Typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja. Weto Puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta: slědy cełych tonow, pśewušone tśizuki a kwintowe paralele. Komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował. Wosebnosć jo, až amerikańska narodna hymna zazněwa casy, gaž Pinkerton powěda abo gaž Butterfly groni, až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta. Taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego Pinktertona, dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu.


text:
Warta Poznań - Olimpia Grudziądz 1:2 (1:1)
Bramki: Piotr Reiss 23 (k) - Adrian Frańczak 35, Piotr Ruszkul 53
Żółte kartki: Klatt, Iwanicki - Sulej.
Sędziował: Mirosław Górecki (Katowice)
Warta: Dominik Sobański - Paweł Sasin, Łukasz Jasiński, Alain Ngamayama, Maciej Wichtowski - Marcin Klatt (63 Paweł Iwanicki), Tomasz Foszmańczyk, Artur Marciniak, Piotr Reiss (77 Bartosz Bereszyński), Krzysztof Gajtkowski (63 Michał Ciarkowski) - Mariusz Ujek.
Olimpia: Michał Wróbel - Marcin Kokoszka, Maciej Dąbrowski, Tomasz Copik (46 Dawid Ptaszyński), Jarosław Ratajczak - Adrian Frańczak, Mariusz Kryszak, Jarosław Białek, Piotr Ruszkul, Tomasz Rogóż (46 Jakub Cieciura) - Janusz Dziedzic (77 Przemysław Sulej).


text:
Warta Poznań - Piast Gliwice 1:0 (1:0)
Bramka - Krzysztof Gajtkowski (27).
Żółte kartki: Tomasz Magdziarz, Maciej Scherfchen, Piotr Reiss, Krzysztof Gajtkowski - Maycon, Jan Buryan, Mariusz Zganiacz.
Sędzia: Wojciech Krztoń (Olsztyn).
Widzów 14 000
Warta: Andrzej Bledzewski - Maciej Wichtowski, Adrian Bartkowiak (84. Arkadiusz Miklosik), Łukasz Jasiński, Rafał Kosznik, Maciej Scherfchen, Artur Marciniak (58. Alain Ngamayama), Tomasz Magdziarz (67. Zbigniew Zakrzewski), Paweł Iwanicki, Piotr Reiss, Krzysztof Gajtkowski.
Piast: Jakub Szmatuła - Adrian Klepczyński, Łukasz Krzycki, Mateusz Matras (46. Jakub Smetkała), Jan Buryan, Paweł Gamla (46. Bartosz Iwan), Marcin Pietroń (74. Mariusz Muszalik), Bartłomiej Sielewski, Mariusz Zganiacz, Jarosław Kaszkowski, Maycon.


text:
Sri Lanka
Sri Lanka, Dymokratyčno Socyjalistyčno Republika Sri Lanki - państwo w Azyje Pouedńowyj, na wyspje Cejlůn (pod mjanym Cejlon znone do 1972) wroz s myńšymi přibřežnymi wyspůma. Uoddźelůne uod Půuwyspu Indyjskigo ćeśńinům Palk a zatokům Mannar. Uod wschodu uoblewane bez Zatoka Byngalsko, uod pouedńo uotwartym Uoceanym Indyjskym. Nojwjynkše mjasta kraju to: Kolůmbo, Dehiwala, Moratuwa, Džafna, Kandy, Galle.
We 1983 wybucho wojna důmowo s Tamilůma, twořůncymi srogo myńšość skupjůno na půunocy wyspy, keři důmagajům śe swojygo, ńypodlyguygo państwa. Wojna ta, s myńšym abo wjynkšym natynžyńym, točy śe do dźiśej. Uod 2001 utřimuje śe zawješyńy brůńi, a śiuy Tamilůw kůntrolujům uobšary na půunocy a wschodźe wyspy.


text:
Hamburg
Wspůłrzyndne: 53°33' N 10°0' E
Hamburg (mjym.: Freie und Hansestadt Hamburg, uać. Hammonia, dosuowńy: Wolne a Hanzeatyckie Mjasto Hamburg; dolnomjym. Hamborg [ˈhaˑmbɔːx]) – mjasto we půunocnych Ńymcach na prawach kraju zwjůnzkowygo ńydaleko ujśća Uaby do Mořa Půunocnygo. Wolne mjasto a uoroz zwjůnzkowy kraj mjymjecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drůge po Berlińe). Nojwjynkšo hawyna morsko kraju (75 mln tůn přeuadůnku), wjelgi uośrodek industryje (statki, elektrotechńika, přetwůrstwo ropy, industryjo spožywčo) a finansowy.
Hawyna lotńičo, wynzeu drůgowy a banowy. W Hamburgu (w půunocnyj dźelńicy Uhlsdorf) znojduje śe nojwjynkšy kirchof na śwjeće (pow. 400 hektarůw). Hamburg je śedźibům 100 kůnsulatůw a zajmuje w tym drůge mjejsce na śwjeće (po Hůngkůngu).


text:
Azerbejdżůn
Azerbejdżůn, Republika Azerbejdżanu - państwo we Azyji nad Kaspijskim Morzym. Grańica mo ze Rusyjům, Gruzyjům, Armyńijům, Iranym a Turcyjům.
Jigo pjyrszymi mjyszkańcůma bůły Kaukaske Albańczyki, ńyskorzi pojawjali śe sam Persy, Rzimjany, Uormjany, Araby, Turki, Mongoły a Rusy. Przodkůma uobecnych Azerůw bůły Seludżycke Turki. We uokreśe moj 1918 - kwjećyń 1920 formalńy ńypodległy, ńyskorzi we skłodźe SSSR aże do 1991. Uod uogłoszyńo ńypodległośći durch wadźi śe ze Armyńijům uo Gůrski Karabach.
Azery to 78% populacyje kraju, s myńjszośći nojwjyncy je Ruskůw. Podug wyznańo důminuje szyjicki islam.
We gospodarce sroge znoczyńy mo wydobyćy naftowyj ropy, dobywo śe tyż mjydź a kamjynno sůl. Do tygo dochodźi bauerstwo. Nojsrogszy uostrzodek industryje a kultury, nauki a t.p. to stolica kraju - Baku.
Przipisy


text:
Stary Górnik
ul. Oławska 1B
55-200 Oława
woj. dolnośląskie
Grupa: Dom
Branża: Kominki i piece
Słowa kluczowe: kominki Andrzej Słoninka, wyroby z kamienia Andrzej Słoninka, kominki Wrocław Dolny Śląsk, wyroby z kamienia Wrocław Dolny Śląsk, montaż kominków dolnośląskie, montaż kominków Wrocław Dolny Śląsk, schody kamienne dolnośląskie, schody kamienne Wrocław Dolny Śląsk, parapety dolnośląskie, parapety Wrocław Dolny Śląsk, blaty kuchenne Wrocław Dolny Śląsk, blaty kuchenne dolnośląskie, kamienne portale kominkowe Wrocław Dolny Śląsk, kamienne portale kominkowe dolnośląskie, blaty łazienkowe dolnośląskie Wrocław Dolny Śląsk, płytki kamienne dolnośląskie, projektowanie kominków, kominki marmurowe, kominki granitowe, grille ogrodowe
Ostatnie odwiedziny vCarda: 2012-09-19.
vCard odwiedzono 3989 razy.


text:
Po mojymu Janina Zoch
Moj przyjocielu, kajś teroz jest
Tynskno za tobom pieronym, fest
Łoglondom zdjyncie co łostało mi
Serce mie ścisko i tak mi sie ckli
Na zdjynciu widza jakeś bajtlym boł
W krotkich galotkach wele domu stoł
Lotali my razym po placu tym
Czy te spominki poszły jak dym
Tu przeca twoj Haimat, tukej żes żoł
Tu przeca zawdy żeś przi mie boł
Spomni choć czasym tyn czorny Ślonsk
Niy zapominej że ty tyż żeś stond
W świat żeś wyjechoł i dobrze ci tam
Tu łostawiołeś kupa w sercach ran
I jedyne te zdjyncie, kaj stojisz ty
Co wejrza na nie to fest mi sie ckili
Pośli choć kartka i dej że mi znać
Chyba po latach cie na to stać
Wyciongni zdjynca, łoglondej je
Jak pospominosz uradujesz sie
Chowia już zdjyncie, na kerym żeś boł
I w tle familok we kerym żeś żoł.
- There are no comments yet


text:
Po mojymu Janina Zoch
U Francika w szranku ancug już wisi
Bo idzie na zolyty do lipsty, do Krysi
Cołki sie łokompoł i wyparfinowoł
Bydzie teroz Francik panisko udowoł
Krysia przed żadłym dugo sie sztigluje
Tapiruje kudły, wargi se maluje
Kryski pod łoczami i czepie rzynsami
Bydom sie wszyjscy łoglondać za nami
Francik w końcu prziszoł i Krysia uwidzioł
Doł zaroz kusiola i szminka łoblizoł
Chica loła z nieba, Krysia sie spocioła
Tusz po licach lecioł aż sie zagańbioła
Potym łoroz niebo mocno zamuloło
Zaczło loć pieronym- frizura zbuloło
Terozki sie wszyjscy za niom łoglondajom
Francik na nich wsciekły bo uciecha majom
Morał z tego taki, chcesz byc czyjomś żonom
To sie niy rob inkszo, łaź jak żeś stworzono


text:
Po mojymu Janina Zoch
Łociec, matko, kajście som
Tak festy wos brakuje
Bez wos niy jest tyn som dom
Niczego sie już niy czuje.
Zapach posypki na kołoczu
I tyn kompot ze śliwkami
Płaczka sie krynci w łoku
Tak tesno mi za wami
Rolady już niy te same
Tyś matko lepsze robioła
Te chałpki przez łojca sklepane
W kerych żech ptoki karmioła.
Z klocka żeś tato wyduboł
Konika, pajaca i klotka
Jo sie tym dugo bawioła
Łod bajtla az do podlotka
Kaj te wierszyki napryndce sklepane
Jakes chcioł mie rozsmiyszyć
Kaj ciepłe rynce robotom styrane
Niy mo już fto mie pocieszyć.
Łojciec i matko, zaglondocie z nieba
Widzicie że ciynżki moj los
Niy ma wos przi mie jak mom poczeba
Uczyliście godnie przijmować kożdy cios
Ciynżko mi jednak bez wos tu samyj
Choć swoje dziecka już mom
Niy umia po wos zagojić tyj rany
Bo bez wos już niy tyn som dom


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Kiejsik, za pierónym starego piyrwyj, kiej jesce niy bóło interneca i telewizyji, fóngowały szkubaczki lebo łoszkubiny i manglownie, mianowane tyż kajniykaj walkownióma. Skuli tego, iżech jes miastowy, niy byda sam za tela móndrować, rajcować ło wsiowych szkubackach ale rzykna możno cosik wiyncyj ło takich miastowych manglowniach. Ludzie, zaobycz baby, za starego piyrwyj trefiali sie we kościele abo we manglowniach. Chopy wlazowali tam ino musowo, musieli tam wlazować jak jich tam cióngli jejich baby-cicianki, kiej jesce manglownie byli na kórbla (trza bóło ku tymu chopskij gracy, chocia niy zawdy). Czekanie na swoja raja do manglowaniô ugryfniała zebranym do grómady żywô, pôłnô gyszpantnych ciekawóstków łozprôwka, ftorô fachmóńsko i gynał kómyntowała świat i jejigo dziwy. I blank niy iste bóło to, iże tyn świat skludzôł sie możno do dwióch, góra trzech sómsiydnich huliców. Nôjważniyjszô ale bóła włôściciylka mangli, zaobycz rubô, czyrstwô i wrazitko baba, kierô radowała sie reszpektym i srogóm zocóm u jeji kóntmanków, a i ku tymu szło sie u nij lajstnóńć, sprawić kanka żuru na sobota. U nôs bóła to starô Pióntkowô na Krojcce, kierô miała manglownia, nôjprzodzij na kórbla, a zatym na elekstrycny motorek i kaj zawdy pod łoknym stôł kibel ze żurym dekniynty fest wyszkróbiónóm srogachnóm sznuptychlóm, i kaj tyż szło sie łobsztalować raja do szpanowaniô gardinów.
Terôzki już tego niy ma. Wrółz ze łozwojym naszyj cywilizacyji potraciyli sie szkubacki i manglownie. Łostôł jesce ino kościół i – to dlô chopów, chocia niy ino dló nich – szynk za winklym familoka. A tyn ci do łostatka ludowy szimel manglowni, przekludziół sie do naszygo... Syjmu. Ja, jô miarkuja, iże jesce na kôżdydniówyj mszy we kościele stare klafty poradzóm łobrobić rzić kôżdymu sómsiadowi, bo przecamć łóne ino po tam tam lejzóm. Niy skuli Pónbóczka, ino skuli możybnóści łobgôdaniô, łoszeredzyniô wszyjskich ze swojigo, i niy ino, familoka. Ło wiela te wszyjske manglównianne łozprôwki, klyty i klachy byli zajyńciym, kómsztym ućciwym i porzómnym, bo za walkowanie bulół tyn, ftory prziszôł do mangli ze interesym, ło tela ta syjmowô mangla jes blank podanô na walkownia parowô, bo tyż sie łobyrtô ino wele tych, ftorzi majóm w tym interes, ale bulymy za te plytnie my wszyjske ze naszych musowych sztojerów, naszych dôwków.
Wiycie, prziszôłech na te idy, coby to sam wszyjsko napisać po tym, kiejech przeczytôł jedyn artikel, srogigo móndroka Henryka Martenki, ftory napisôł bół cosik takigo, iże ta naszô rodnô mangla, swójskô walkownia mô sie pierónym dobrze; darzi jij sie. Przecamć kôżdy welónek dźwigô nóm, sztrekuje nóm we Polsce pozióm syjmowygo manglownictwa i sprôwiô, iże corôzki wiyncyj Polôków łodłajzi myślówo łod problymów, ftorymi żyje warszawskô ulica Wiejskô. Wiynkszóścióm my, Polôki, blyndzymy, wystôwiómy se, coby politykery dali nóm, łobywatelóm świynty pokój, i coby ku tymu niczego samtukej we Polsce ruszali, bo pewnikiym by jesce cosik popśniyli, popsowali. Trza tyż ale dociepnóńć, co terôźniyjsze manglowanie, niy ma take swójske, dómowe, jak bóło kiejsik za starego piyrwyj, i niy ma ino... parlamyntarne. Ze tyj manglowni żyje telewizyjô i tyn moderny internec. Ta mangla blank niy pytô: po jakiymu i jak, ino – fto, co i kómu?
A tak po prôwdzie, jô tam niy ma taki angyjber i na polityce sie możno niy znóm, chocia bocza, jak mój niyboszczyk Łojciec sztyjc mi tuplikowôł:
– Dej sie Ojgyn pokój ze politykóm, bo to jes richtik srogi kónsztik, coby łyknóńć rapitółza (żaba) abo gónsiora, a ku tymu niy wykrziwić pychola ze łobrzidzyniô, ino markiyrować, iżeś chopie społyknół jakisik szmektny i szykowny maszkyt. Niy kôżdy to poradzi łobstoć.
I rzykna ci jesce cosik. To blank niy ma prôwda, iże ze inkszym cowiekym (niy dej Pónbóczku, iże ze politykerym!) trza wećkać faska soli, coby go gynał i do łostatka poznać. To ci jes gynał taki sóm fiterglanc i srogi markiyróng, jak rozum i móndrość grajzików, starzików, i ku tymu tyż to, co cowiek sie fórt zmiyniô, weksluje sie co wielaś tam lôt. Bo tak prôwdóm, to wszyjsko sie wiy, miarkuje sie wszyjsko ło cudzym cowieku na szlag, zarózki łod piyrszego łoka mrziku, łod piyrszego wypedzianego słówecka. Tak ci jes naprôwda, ale ludzie ustali wiyrzić bali i samym sobie i swojim.... duszóm. I możno to, toć iże ja, jes ci nôjgorszyjsze na tym świycie. Bo dzisiôj żôdyn niy jes tak sztramski, coby ci poradzić, coby móc uwiyrzić sobie. I możebne, co to jes terôzki tyż ci dló nôs nôjgorszyjsze!A kiej sie tak zaziyrô, filuje we telewizyji abo we internecu na tych naszych wybrańców nôrodu, to zdô sie, iże prawie mieli stare ludzie, ftore rzóńdziyli, iże kiej cowiek za wczasu sie niy pierdnie, to mu niyskorzij tyn cuch krajzuje po mózgu i stela sie bieróm te wszyjske blank posrane pómysły...
- Nie ma jeszcze żadnych komentarzy


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie, lato to jes taki czôs, kiej ludzie wandrujóm bele kaj, a to na wywczasy, a to juzaś, coby nawiedzić przocieli. Wandrujóm, rajzujóm i lecy kedy trefiajóm sie i szpasowne, wicne fale. Tak jakosik tydziyń tymu nazôd spichnółech sie ze Ryjnóm Lebkowóm, ta ci mie łapna za knefel łod jakli i festelnie znerwowanô napoczła żegotać i młócić te same plywa:
– Wiysz Ojgyn, słyszałach, iże te, ftore wykludziyli sie, pitli do Rajchu tak jakosik we tych latach siedymdziesióntych i łoziymdziesióntych, muszóm terôzki łod nôs Polôków erbnóńć ku wrotóm to wszyjsko, co sam łostawiyli, kiej śmiatali choby jich morzisko chyciyło.
– A jô sie cia Ryjna pytóm – zagôdôłech – fto jim kôzôł wtynczôs śmiatać do tego jejich farbistego faterlandu, fto jich tustela wyciepowôł ? Same śmiatali, bo na isto medikowali, co we Miymcach ta pónbóczkowo sznita chleba jes ze dwóch zajtów poszmarowanô szpyrkóm.
– Ja, ja – dociep swoji stary Alfrid – boczycie gynał jak ci to te ludzie, kiere nôjprzodzij markiyrowali srogich Polôków (podwiyl bakali we werku abo na grubie), kiej ino uwidzieli ździebko łozewrzite dźwiyrka na szweli, na granicy we tych latach siedymdziesióntych, śmiatali do EF-u łod tyj dioseckij „kómuny”, kierô tak by tak już bóła łobalóno i skuli tego musieli jak nôjgibcij szibnóńć, skalić wszyjsko, co do siela mieli we pomiyszkaniu.
I sam mi sie terôzki spómniała anónza we cajtóngu, ftorô szła jakosik tak:
„Skuli wartkigo wykludzyniô sie do Rajchu skala drabko:
Wertiko na hółch-glanc, trzidźwiyrzaty szrank i jedna almaryjo, szeslóng łodwanckowany, dwa ligynsztule łod mojigo Hajny, dwa krisztalowe krónlojchtry, dwa nachtiszle, wysnożóny tepich i śtyry gardinsztangi, śtyry zesle, waserbanka, starzikowy drajfus, ryczka, góminianny trit i mały sztrółdekel .
Króm tego jesce na gwôłt kca skalić:
Szykowny platynszpiler na kurbla, jedyn ałslynderski landszaft, blumsztynder ze mertami i szczyrbokiym, skutela ze sznitlochym, ku tymu bifyj i srogachny szybónek we ftorym jes ci driny flajszmaszina do gychaktys, trzi biksy po magiwyrflach, topfkracer, flaszynpucer, norychta do chytaniô lałfek, szpangi i cwingry do wosów, dwa kwyrloki, trzi rogolki. Króm tego jesce ausgus po starce, dwie drzewnianne dziyżki, nachtop z handgrifami, jedyn srogachny zalyjtowany kibel, drótowany bónclok, trzi mesingowe kokotki, badywanna, szisel i makutra, kółlkastla zrychtowanô we werku bez Hajnela, dwa sztrółzaki nafolowane grochowinóm, prykol ze mesingowymi gylyndrami, klajdersztynder ze pôróma biglami i pelcmantlym we miechu ze kugelkóma na moty, pelcowo mufka, dynciok, dwa pliszhuty, dwa kłobuki, jedyn sztajfhut ze takóm gryfnóm szyrokóm krympóm.
Kómoda na prodło a driny: śtyry hymdy ze ibricznymi kraglami i sztulpami, dwie formetle, trzi poflikowane óberhymdy, hółzyntryjgry, spodnioki chnet blank bez rostfleków, ibercyjer, modry kapudrok i olimantel, jedyn brónotny i jedyn côrny ancug, trzi pôry sklabustrowanych batków, jedyn pulówer i dwie sztrikjaki ze sztopowanymi elbółgami, śtyry pôry posztopowanych fuzekli, cwiter ze rolkraglym, galoty (hajdawery, pómpki i jedne sztrajfki), ducynt jesce niy posmarkanych sznuptychli, trzi poszkróbióne płachty i côłkie łobleczyni na prykole.
Ku tymu wszyjskimu na łostatek jesce: szrancek na szczewiki, szułancijer, sebuwacz, szpaner do szczewików, kozidło, kryka po starziku, połómany paryzol, starzikowy gybis, bigelbret, kloper, drzewniannô brółtbiksa, pôra holyndrów i szlyndzuchy na kurbla, nyjkastla i szuflôdka na cwist i knefle, łobheklowane bigle, śtyrnôście krałzów po uherkach i apfelmusie, jedna kanka na mlyko, blachówka, zbónek do malckawy, śtyry becherki, dwie szczyrbate szolki, śtyry glaski, achtliki, sztamperliki, jedyn pokal i kulawka, dwie flaszki brynolu, biksa cinkwajsu, piksla fyrnajsu,
Jesce sóm tyż i babskie szczewiki ze wysokimi krómflekami, bacioki, lakszuły i pôra starzikowych charbołów, pôra laci i roztrajtane klómpy, wyglancowane sztible po staroszku rajterze, holcoki, dwa sklabustrowane i potrajtane tepichy przismycóne łod ruskich, dwie gardiny i śtyry zazdroski, dwie drzewnianne gardinsztangi i jedyn gysztel do szpanowaniô gardinów, faska po kapuście, śtyry kible, bez zezuli kukuksur, hakynbret, krzipki, cija i móndharmónika,
kilkszrank „MиHck-10” , brónotne kachle ze łozebranych kachloków, jedyn koksiok, jedyn trociniôk i kanónek (żeleźniok) bez wiyrchnij platy.
Nó i blank na łostatek jesce: drzewniannô kara, króliczok, klôtka ze basztardym, karbidówka, dwie taszlampy i maśnica.
Wszyjsko to mogecie sie łobejzdrzić we naszym familoku pod adresóm (tu już niy byda gynał tuplikowôł kaj) ale musicie sie festelnie uwijać, bo za tydziyń mómy abflug fligrym ze Pyrzowic direkt do München.”
– Nó, wiysz Ojgyn, tyś jes ale pośmiywny – rzykła starô Erna Bińkowô.
– Pośmiywny abo niy – wstyrknółech sie ji do gôdki – alech miôł taki cufal niydôwno. Byli ci sam u nôs we Chorzowie moje kamraty, kiere ci kiejsik, jesce we latach łoziymdziesióntych pitli do dôwniyjszego EF-u. Przijechali, podeptali tu, i tam, bele kaj, aże jedyn śnich, Georg ze swojóm staróm (Dolores ci jóm mianowali, ale to już we Miymcach), przikarycyli sie do nôs na tôrg, na Barskô.
– Môcie tómaty ? – pytô sie ta baba łod Georga, ta côłkô Dolores ze łodzysku.
– Mómy – pado handlyra.
– Take maluśkie ino? U nôs, to ci sóm dziepiyro tómaty, takeeeeee ...
– A te maluśkie, to co to jes? – pytô sie juzaś ta Miymra ze łodzysku.
– A byrki, gruszki, kiejbyście paniczko niy spokopiyli – padô gryfnie handlyra.
– Byrki, gryszki, take maluśkie? My to u nôs we Miymcach mómy takeee... take ci sroge ... iże ho, ho...
Handlyra polazła na zadek tego jeji sztandu i po jakimsik łoka mrziku smycy gryfnistô, srogô bania...
– A take sroge fandzole nikiej ta, to u wôs we tych zasmolónych Miymcach tyż już môcie?
– A to ci jim ta handlyra przisrała, prôwda Ojgyn? – rzykła Ryjna.
– Nó ja, ale miarkujecie fto ci nôjbarzij pôra lôt tymu nazôd strachôł sie tego, iże my Polôki wlejźli do tyj Ojropy? Nôjbarzij to, to legło na leberkach tym Polôkóm, kierzi wycióngli do Miymiec, tym wszyjskim – jak to gôdajóm – Miymcóm ze „łodzysku”. Sómech to słyszôł łod tych mojich kamratów, kierzi zarôzki jak my zrobiyli tych inżiniyrów we Gliwicach – pitli ci do Miymiec i tam do dzisiôj sóm.
– Wiysz, Ojgyn – rzyknół kiejsik jedyn śnich – Wy Polôki to byście wszyjsko darmo kcieli, wszyjsko kcieli wycyganić, i coby na wôs Miymce musieli bakać!
Forsztelujecie sie tyn ałsdruk? WY POLÔKI ? Bo łóni to już sóm przeca blank richticzne Miymce, pra?
A mie po gnyku mrowce tyrajóm, kiej pomyśla, iże śniymi musza terôzki być we tyj Ojropie.
- Nie ma jeszcze żadnych komentarzy


text:
Szmaterloki
Šmaterloki (Lepidoptera - s gr. λeπίς lepis, dopeuńač gr. λeπίδoς lepidos - "uůska" i gr. πtepόv pteron - "křiduo"; uůskokřidue) - řůnd uowadůw ukřidlůnych, blisko spokrewńůny s chruśćikůma.
Zarozki po chřůnščach stanowjům drůgo pod wzglyndym ličebnośći grupa uowadůw. Uobecńy na śwjeće žyje ůng. 150 tyśyncy gatůnkůw šmaterlokůw, s čygo w Polsce přez 3 tyśůnce. Wystympujům na wšyjstkych kůntynyntach, krům Antarktydy.
Šmaterloki noležům do nojbařij zaawansowanych ewolucyjńy uowadůw. Jejich ćouo, skuodajůnce śe s sygmyntůw, chrůńi chitynowy uoskůrek. Poščygůlne sygmynty pouůnčůne buůńastymi stawůma, ůmožliwjajům swoboda ruchu. Uoskůrek pokrywo warstwa drobnych uůsek.
[Sprowjej] Budowa šmaterloka
Ćouo šmaterlokůw zbudowane je s třech tajli (tagm): gowy, tůuowja a uodwuoka.
[Sprowjej] Gowa
Kulisto i wyraźńy uoddźelůno uod tuůowja powstowa we wyńiku zrośńjyńća 6 sygmyntůw. Na gowje znojduje śe para uoču zuožůnych, para čůukůw a ssůncy aparat gymbowy.
[Sprowjej] Tůuůw
Skuodo śe s třech sygmyntůw. Na tůuowju znojdujům śe tři pary uodnůžy. Sům smukue a pokryte delikatnymi uůskůma abo wuoskůma. Ńykere gatůnki majům na ńich receptory pozwalajůnce uodbjyrać bodźce chymične.
Na tůuowju šmaterlokůw znojdujům śe dwje pary křideu s dwuwarstwowyj buůny rozpjyntej na žůukach znojdujůncych śe půmjyndzy jeji warstwůma. Kštouty a barwy šmaterlockich křiduůw sům růžnorodne, tyž jejich proporcyje w stosůnku do wjelgośći ćoua.
[Sprowjej] Uodwuok
Tajla ćoua šmaterlokůw uo widočnyj sygmyntacyji. U samic na kůńcu uodwuoka znojduje śe pokuadeuko teleskopowe suůžůnce do skuodańo jaj.
[Sprowjej] Cykl rozwojowy šmaterlokůw
Šmaterloki sům uowadůma, u kerych dokůnuje śe přeobražyńy zupeune. Cykl rozwojowy:
[Sprowjej] Zoboč tyž


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 13.11.2012 | k dolnoserbskej wersiji
Měrko Šołta, Budyšin 19.06.2006
Diskusija wo hudźbnym namrěwstwje
Měrko Šołta chce nastorčić diskusiju wo hudźbnym namrěwstwje Serbow a je redakciji runjewonline.info zapodał nastawk, kotryž je něhdy za ćišć přihotował. Awtor je jón - z přidatnymi informacijemi wo tehdyšim njewozjewjenju - tež w forumje www.internecy.de pod nadpismom "Wobchad ze zjawnymi naležnosćemi, abo - trjebamy cenzuru?" pod rubriku "Wótre pjero" wozjewił. Prěnjotny nastawk čitaće tu:
Po dokónčenych dźěłach za cyłkowne wudaće "Nalěća" je mój wotpohlad tule, najnowše spóznaća a konkluzije wozjewić a k diskusiji stajić. Hłubšeje analizy so wzdawam, dokelž je tajku, hódnu analizu hižo Helmut Fryča w Rozhledźe 1960 wozjewił.
Kocor je "Nalěćo" stajnje jako dźěl cyklusa, mjenujcy "Počasy" widźał a tež tak koncipował. To wuchadźa z mało jeho zdźeržanych wuprajenjow. A "Nalěćo" njebě prěni dźěl tuteho cykla, kotrež je skomponował, ale druhi ,do toho stwori "Žně", z kotrymž wón, je předźěławši a rozšeriwši, lěto do premjery "Nalěća" druhu etapu serbskich spěwanskich swjedźenjow zahaji. Mamy z toho wuchadźeć, zo staj tutón projekt ("Počasy") basnik a komponist hromadźe wuwiwoj, tež hdyž so dźěło hakle lěta po smjerći basnika dokónči.
Zo je Kocor swoje twórby skoku komponował, wěmy z datow, kotrež je nam sam podał. Njenańdu pak so skoro žane předdźěła, kotrež dadźa nam proces komponowanja sćěhować a kotrež su za tajke wulke projekty z wuměnjenjom. Hdys a hdys Kocor sam indirektnje tajke dźěła naspomnja, na př. hdyž rozprawja wo nastaću duchowneho oratorija "Israelowa zrudoba a tróšt". Njech sej hišće raz z jeho słowami wuwědomimy proces stworjenja při tamnych třoch dźělow "Počasow" (Łužica 1889):
"...Přez wudaće H.Zejlerjowych spisow wuhladach prěni króć ’Podlěćo’,...Sym I. dźělbu njewotměnjenu přijał, kaž tež druhu ze snadnymi přeměnjenjemi, ale třeću sym hinak zrjadował...’Rybak’ a ’radosć na horach’ sym wuwostajił a posledni spěw na přihódne město do ’Nazymy’ přijał. Přetož z dobom počach tež jednotliwe kruchi ’Nazymy’ komponować, a mějach te w Zejlerjowych spisach wotćišćane hižo w běhu tehosameho lěta hotowe. Nětko pak pobrachowaše mi hišće wjele, a na moju próstwu je k. faraŕ Domaška w Nosaćicach po mojim žadanju trěbne připěsnił... Tež ’Zymu’ mějach hinak rjadować, dokelž dyrbjach wusudźić, na kajke wašnje měł po hudźbnych a wumjełskich nahladach cyły material złožić. Kaž do rjaneho wěnca hódne wotměnjenje z kwětkami a łopješkami słuša, tak maju so při zwjazku spěwow na prawym městnje chory ze solami atd. wotměnjeć. Słabše wěcy ze ’Zymy’ sym wuwostajił, za tesame hódniše podał, a rjany spěw ’Słužbne přećahanje’...njemóžach přijeć, dokelž chcych wulki opus ’Počasy’ z hodownym časom a z khwalbu Jezom Khrysta skónčić...Za zawod k ’Počasam’ sym Zejlerjowy zawod...přijał a skomponował, zo by móhł, je-li zo bychu so ’Počasy’ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić ...".
Njech su tu tež někotre małe přemyslenja dodate. W "Słyšiš rěkow pluskotanje" wuwiwa Kocor hudźbnu dynamiku a dramatiku, kotraž žiwje zwobraznja łamanje lodu - Zejler je tu w swojim wobrazu bliski Goethowemu "Osterspaziergang". Přizamknjene "Nutř zwonja młode nalěćo" je mištersce poradźeny kontrast, kotryž Kocor njedocpěje jenož z wuběru teksta - wuwostajiwši cyłu baseń Zejlerja - ale tež z tym, zo da solo přez cyły chór cunjo přewodźeć - solowy sopran pozběhuje so melodisce kaž prěnje nalětnje ptače fifolenje. To je woprawdźita mišterska hudźbno-dramaturgiska a kompozitoriska kreatiwnosć. Je spóznać, zo bě zawěsće dlěši čas přihotow a rozestajenjow z materialom trěbny, hač so to w datach kompozicijow jewi. Druhe notowe skicy su lědy zachowane. Tuž je čim zajimawšo, hdyž je so za "Nalěćo" tójšto z toho tworićelskeho procesa zdźeržało.
Na př. ma Kocor dźěło hižo někak kónc oktobra hotowe (skónčny chór dnja 22.10.1860). Skomponowa pak potom hišće cyłe čisło 8 (23.10.1860) a rozsudźi so skónčnje, přidać hišće w III. dźělu čisłomaj 4 + 5 recitatiwaj (15.11.1860). Dale namakach hišće hotowe čisło za tenor (Pój witaj nalěćo recit. a aria) z 4.10.1861, w F-dur, kotrež pak Kocor hižo njepřija. Nimo toho so wopokaza, zo je zachowany original "Nalěća" (SKA, XVIII 6A) přez Kocora na wjele městnach pozdźišo hišće předźěłany a skorigowany. Starše noty su často hišće z lupu spóznać a runaja so potom zapiskam hłósneho zešiwka za I.bas (6B). Ze zdźeržanych hłósnych zešiwkow da so zwěsćić, zo je Kocor tute korektury a předźěłanja hakle po premjerje lěta 1861 přewjedł. Rjad njejasnosćow a zmylkow Sommeroweho wotpiska hodźa so přez přirunowanje z originalom wobeńć. Hłosowy zešiwk 6B (1.bas) ma zapisane chórowe sola - na př. čo.1: z čornej tintu chór, z čerwjenej tintu chórowe sola. Jasne je tu spóznać, zo da Kocor w chórach zapołožene sola jenož přez chórowych solistow wuwjesć! (Podobne chórowe hłósne zešiwki - ze zapisanymi chórowymi solemi - namy tež za "Žně"). Z Partitury tež jasnje wuchadźa, zo je w 2. čisle předwidźany solowy sekstet: 2 žónskej a 4 muske hłosy. Wobdźěłar nětřišeje wersije „Nalěća“, z lěta 1971, je tu dwaj hłosaj šmórnył! Z dalšich zešiwkow (nimo jedneho za sopran dalše za bas I, bas II a tenor II) da so zwěsćić přez njezapisane noty, zo njejsu wšitcy wšo sobuspěwali (běchu so notowe linki ze spody stajenym tekstom ćišćeć dali, ke kotrymž měješe kóždy noty swojeho hłosa zapisać). Tući mužojo wuwostajichu w prěnim dźěle čisła 1 (Pój witaj nalěćo), 6 (Młodosće són rozpłunje), 9 (Hdźe su mi banty čerwjene); w druhim dźěle čisła 2 (Bur dyrbi won), čo. 4 spěwachu hakle wot "mróčel kapa žohnowanje", 6 (Z tysac ertow), 9 (Haj, rjana zahrodka); a w třećim dźěle čisła 3 (Přećelnica z wyšich stronow), 5 (Łuki, pola), 7 (Pój wječoro k nam rjany). Bě to zawěsće mj. dr. dla pobrachowaceje chóroweje "runowahi", přetož bě tu jenož 20 žonow porno někak šěsćdźesat mužam. Nadpadnje pak, zo je Kocor dał tež muski chór w "Młodosće són rozpłunje", a wosebje "Pój wječoro k nam rjany" redukowane spěwać! Abo jedna so tu wo wotpohladany dynamiski kontrast (hlej tež předpis "poł chora" w "So zwoni měr")? Podobny poměr kaž 9. 10. 1861 je hižo při "Žnjach" lěto do toho. Tu stejachu 77 spěwarjam 40 spěwarkow poboku. Při wospjetowanju tutoho spěwanskeho swjedźenja w Lubiju dnja 11. 11. 1860 pak měješe Kocor jenož chór "16 spěwarkow a 24 spěwarjow"! Z toho wšeho móžemy sćahnyć konkluziju, zo je Kocor w prěnim rjedźe za mjeńše, za to přewidniše, hudźbnje dokładniše a w interpretaciji wobrotniše(!) ćeleso komponował. Tuta situacija so změni hakle kónc sydomdźesatych lět, jako nastawace serbske ludowe chóry serbske spěwanske swjedźenje tež za swójske chórowe swjedźenje mějachu. Pod tym pak pomału poćerpi muzikalnosć, štož so tež bórze w kritikach na wšelakore wašnje naspomni.
Hdyž so tu z wudaćom originalneje partitury "Nalěća" zaběram, je njewobeńdźomne, zo so tež kritisce wěnuju hižo eksistowacym wozjewjenjam. Hłownje jedna so tu wo wudaće chóroweje partitury, lěta 1971 wudateje wot Jana Bulanka, bjez toho, zo so wón w titulu abo druhdźe jewi; dale wo partituru jeho "orchestracije"; wo wozjewjenymaj duetomaj a wo klawěrny wućah. K předstawiznam tuteje instrumentacije skrótka někotre informacije. Z posedźenjow kulturneje komisije zhonimy:
dnja 14. 12. 1966 namjetuje so "1968 přednjesć cyłe "Nalěćo" w nowym płašću z 4 chórami ...". Na posedźenju dnja 11. 1. 1967 zwěsći so mj. dr. zo ma: "so finančna stronka wobkedźbować kaž tež nowoinstrumentowanje cyłeho oratorija. Ma so namakać serbski resp. němski komponist, kiž je zwólniwy nadawk instrumentowanja do kónca lěta přewzać. Br. H.Nagel: namjetuje za wobdźěłanje nic němskeho, ale čěskeho komponistu, zo by słowjanski charakter był zaručeny.", a dnja 28. 4. 1967 namjetuje Komisija mj. dr. sćěhowace wjetše hudźbne předewzaća: "Nalěćo" (tu ma so wosebje dodiskutować instrumentacija kaž tež nahrawanje na tačel)".
Jako hłowna přičina noweje instrumentacije wukristalizuje so potajkim "cyłe Nalěćo w nowym płašću" měć a je přednjesć ze "štyrjomi chórami". Zrěčenje z J. Bulankom z 30. 7. 1970 wobsahuje mj. dr. potom tute dypki:
"a.) Erarbeitung einer Ouvertüre zum Oratorium "Nalěćo" ... b.) instrumentale Neufassung für folgende a-capella-Sätze des Oratoriums - A1, 3, 8, 10 - B4, 5 (Doppelchor), 7, 8 (Terzett) - C1, 3 (Chor), 5 (Chor), 7 (Männerchor) ..."
K prěnjemu dypkej měło so tole dodać: K.A.Kocor pisa we Łužiy 1889, zo je za „zawod k ’Počasam’ ... Zejlerjowy zawod ... přijał a skomponował, zo by móhł, je-li zo bychu so ’Počasy’ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić ...". Zb. Kościów k tomu cyle prawje zwěsći, zo je "Stwórba boža" "Prolog, kotryž móžemy za chětro porědko nałožowanu spěwanu ‘uwertěru’ měć." Nětkole pak k předwidźanej uwertirje hišće jednu doprědka stajić, njeje hižo prosće njewšědnje, ale bjerje nawopak tworićelej "Nalěća" wuměłski wotpohlad a dramaturgisku skutkownosć jeho zawoda. Hačrunjež rěči so w druhim dypku jenož wo "instrumentale Neufassung für folgende a-capella-Sätze des Oratoriums", přikomponowa wobdźěłar wšěm tutym čisłam předehru a dohru a wutorhny je tak z dramaturgiskeho cyłka.
Helmut Friča pisa w swojej analizy "Nalěća": "Wšón oratorij dźěli so do třoch, we sebi zawrjenych dźělow ... Spočatk a kónc kóždeho dźěla tworja mjenje bóle šěroko załožene samostatne chóry, tołmačace powšitkowne začuća. Štož mjez tym so podawa, je zestajene z přemóžnym sformowanjom nastupajo wšelakorosć, wotměnjawosć a rozdźělne wobsadźenje ... Wšě te formy a wobsadźenja su po přeswědčacym, zaměrnym wašnju takle nałožene a zrjadowane, zo słuža cyłkej a při tym jako hudźbne pomocne srědki dopokazuja mócnu wurazniwosć komponista." Přirunowanje a dokładne so zaběranje z paralelnje nastatym oratoriom "Israelowa zrudoba a tróšt" - klawěrny přewod kaž tež k tomu zdźeržane Kocorowe instrumentacije (někak dwě třećinje) - njeby Jana Bulanka ženje k tajkemu wobchadej z twórbu dowjesć směło. Kocor přewodźuje tu prěnjotne a-cappella-čisła z cunim přewodom - bjez přede- abo dohry! Helmut Friča žada sej tuž cyle jasnje: "Při kóždym instrumentowanju ... ma so w kóždym padźe pohladać do prěnjotnych orchestrowych partiturow Kocora, zo by so postupowało w zmysle komponista (stil, hłosowy wobraz, nahlady, zapřijeća), zo njeby wón so skepsał."
Přez předehry a dohry a z nimi zwisowace přestawki zhubjuja a-cappella-čisła swoju prěnjotnu funkciju, mjenujcy komentować abo zwobraznić předchadźacu hudźbno-dramaturgisku mysličku. Nastanu dodatnje mjeńše abo wjetše přestawki, wosebje tež, hdyž ma orchestrowy hudźbnik stronu wobroćić. A nimo dźěrow nastanje za připosłucharja zaćišć, zo wobsteji cyłe dźěło z małych dźělow - wotběh podobnje rewijinemu abo čisłowemu programej. Z Kocorowych dźěłow je spóznać, zo maja so čisła w dźělach njeposrědnje zasobu (atacca) hrać, a zo su přestawki w interpretaciji hakle mjez dźělemi (potajkim 1. a 2. kaž tež 2. a 3.) předwidźane. To so pokazuje tež při někotrych čisłach direktnje, hdźež je Kocor njeposrědny přechod skomponował, na př. w "Nalěću" I. dźěl mjez čo. 5 a 6, abo w Serbskim kwasu mjez čo. 1 a 2. "Serbski kwas" da nam tež bliše zrozumjenje za Kocorowe čisłowanje. Tak ma recitatiw w II. dźěle samostatne čisło, mjenujcy 6 - a je 4 takty dołhi. Tute čisło potajkim njemóžemy zrozumić jako samostatny dźěl.
Ale wobdźěłar je wjele hubšo do natwara originalneje twórby zasahnył. Njepřikomponowa jenož uwertiru, cyły rjad přede- a dohrow, ale změni na mnoho městnach chětro notowy pratekst. Wobmjezuju so tu na wopisanje najwažnišich městnow.
Změnjene harmonije namakamy w slědowacym: I. dźěl čisła 4, 6, 9, 10; II. dźěl čisła 2, 4, 5, 7, 9, 10; III. dźěl čisła 2, 3, 4, 5, 7, 10.
Sekstowy akord a kwart-sekstowy akord (kaž tež druhe, hdźež njeje w basu zakładny zynk akorda) chowaja we sebi wěstu napjatosć, kotraž žada za rozwjazanjom. Hdyž so tute nětko změnja a na město tych zynkow staji so zakładny zynk akorda do basa, zhubi akord wotpohladane stopnjowanje w swojej funkciji, swoju napjatosć. A to je hižo dalokosahace zapřimnjenje do wotpohlada a wuměłskeho dźěła druheho. Tajke zasahi do wotmysła komponista mamy w chorach I.dźěl čisła 1, 2 (tež w solowym kwarteće),7, 9, 10; II. dźěl čo. 4, 5, 6, 7, 10; III. dźěl čo. 1, 2, 3, 4, 5, 7, 10.
Dynamiske znamjenja pola wobdźěłarja resp. wudawarja notow njebuchu pak wobkedźbowane, faluja a/abo su změnjene. Dale nańdźemy změnjene wjedźenja hłosow a kaž tež někotre rytmiske změny a nowe rjadowanje teksta. Njeje ani jedne čisło, kotrež Kocorowemu originalej wotpowěduje. Wšo nadrobnje rozpisać by móžny wobjim nastawka daloko překročił. Tohodla jenož někotre jaskrawe přikłady. W 2. čisle prěnjeho dźěla nimo změnjenja soloweho seksteta na kwartet wosebje napadnje, zo bu dwushłósne unisono (takt 92 z nadtaktom, hač do takta 94) na štyrihłósnu sadźbu změnjene. W 6. čisle so mj.dr. wuwostaji w takće 58 a 77 mordent w solu a změni so akord přewoda druheje połojcy takta 74. Dale mamy změny dynamiki a tempa. Sadźba muskeho chóra je njezměnjena, ale w měšanym chórje mamy hižo w prěnim a druhim takće změny harmonijow (144-145) – štož wuskutkuje wěstu njehibićiwosć – takt 146, 150 a 152 ma změny wjedźenja hłosow, resp. přidate zynki. W přichodnym čisle, "Słyšiš rěkow pluskotanje", je sej wobdźěłar mj.dr. za 1. bas mału melodiju wumyslił a přikomponował (takt 29-30); dale w "Nutř zwonja" (takt 53) faluje za chór "f", tak zo ma chór njejapcy 4 taktow pozdźišo naraz "ff" spěwać, w takće 51 so zajimawe překřižowanje sola z chórowym sopranom zeliminěrowa. W chórje "Hdźe su mi banty čerwjene", takt 5, je sebi wobdźěłar wosebitu rytmisku chłóšćeńku za bas spisał, kotruž ani Kocor nima, wosebje pak bas ženje njeje zamohł wuwjesć (změnjene harmonije: takt 34 a 38). W kónčnym čisle prěnjeho dźěla wza so mj. dr. w takće 35 basej melodija, změni so w 36. takće cis-mol na cis-dur (wosobinski słód wobdźěłarja kaž na mnoho druhich městnach tež) atd.
W II. dźěle čo. 6 je nětko tenor z basom unisono wjedźeny, hač runjež wuńdźe jasnje z partitury kaž tež ze zdźeržanych hłósnych zešiwkow, zo słuša třeći hłós do tenora a zo njejedna so tu wo třihłósny žónski chór. W čisle 7 je so znowa do cyłkowneje dramaturgije dźěła zapřimnyło: tu ma Kocor jasnje předpisany solowy kwartet (ale Bulank wot spočatka chór) hač do fugata, fugato skutkuje jako wotmołwa ludu (tutti), změnjene harmonije mamy w taktach 3, 4, 7, 8. Tu so wosebje tež disonancy (kotrež wšak su dźěl přez komponista wotpohladanej napjatosće) wušmórnychu, hačrunjež wobdźěłar tajku samsnu w takće 20 stejo wostaji! W čisle 9, taktaj 41 a 45, změni mj.dr. harmonije, t.r. we woběmaj padomaj šmórnje so disonanca (dwójny zadźeržk – Doppelvorhalt). W finalnym čisle druheho dźěla skónčnje přewozmje wobdźěłar zmylki předłohi (takt 2, 18 bas, 26 alt), kaž je to tež na wšelakich druhich městnach spóznać. Wón njeje ženje z originalnej partituru dźěłał, ale so złožił jeničce na Sommerowy wotpisk, (kotryž přeńdźe z wobsydstwa Arnošta Muki, kiž bě tutu kopiju zawěsće zhotowić dał, přez Bjarnata Krawca? do wobsydstwa Jurija Winarja. Winar tutón wotpisk - jedna so wo cyłe "Počasy" - skónčnje Detlefej Kobjeli da).
Třeći dźěl, 1.čisło: tu so započinaju změny hižo w prěnim takće: wušmórnjena je disonanca. Dalše změny su mj.dr. w charakteru 1. basa (takt 4 a 8). Docyła ma so rjec, zo je Jan Bulank přez cyłe "Nalěćo" stajnje zaso dynamiske předpisy změnjał, a wosebje akcenty a wudebjenja wušmórał. Cyłe dźěło je nětko na někajke wašnje mohłrjec złahodźene, pěkne. Dalše wotchilenja wot Kocoroweho notoweho prateksta namakamy w dueće čo. 2. Faluje mj.dr. cyły rjad dynamiskich a interpretaciskich předpisow a akcentow Kocora, staccati w basowym přewodźe taktow 77-84, a w basowym parće takta 90 změni poslednju štwórć „h“ na dwě šěsnaćinje a wosminu „h - a - gis“. W čo. 3 mamy znowa změnu harmonije kaž tež wušmórnjenje disonancy w takće 35 a 41. Chór čo. 4, "Čołmiski spěw", dźerži Kocor w zasadźe piano a zwobraznja měrne płuwanje w triolach na zakładnym 4/4 takće. Tekst, kaž tež hudźba, stej alegoriske zwobraznjenje za romantiskim žedźenjom měrneho přechoda do wěčnosće. Tak wjedźe Kocor chór skoro přez cyło w pianje, jenož přez taktej 31 do 32 da wón jón krótko, kaž so pozběhowacej žołmje, na "f" zběhnyć, zo by jón zwjedł hnydom zaso wróćo na piano. Hakle sopranowe solo wjedźe potom w stajnym cresc. přez štyri takty hač na forte (jako jenički wjeršk), a chór skónči znowa w napjatym pianje. Wobdźěłar je pak bohužel přidał po znowazasadźenju chórej cresc. (takt 42) hač na "f" (takt 43), štož je přewobroćenje komponistoweho wotpohlada. Dale mamy tu hižo znaty wobraz změnow. W skónčnym chórje su mj.dr. změnjene harmonije w taktach 18, 40 (dwójny zadźeržk – Doppelvohalt), 66 (přidatnje wza basej liniju), 72 (wza altej spěwnu liniju), 150; změny basowych zynkow mamy w taktach 21, 24, 33, 88; w takće 53 wušmórnjenje unisonoweho nadtakta (tenor dósta tercu!) a změna rytma w takće 136.
Najbóle je po mojim měnjenju muski chór "Pój wječoro k nam rjany" w čisle 7 třećeho dźěla poćerpjeł. Kocor dźerži tu napjatosć přez 5 takty (33-37). Wón wjedźe přez subdominantu z "zadźeržkom (Vorhalt)" přez chromastiski přechod do subdominantneje paralely, wjedźe dale přez tercowy bas do subdominant-septoweho akorda z dwójnym "zadźeržkom" dale do dominant-septoweho akorda a skónčnje přez tercowy bas do toniki. Je to potajkim linija napjatosće přez pjeć taktow. Jan Bulank ju bohužel hižo w prěnim takće (33) zhładkuje, hdyž přechodny zynk, "eis", šmórnje, niwelěruje a w přichodnym takće (34) dale na subdominanće ležo wostanje, a skónčnje přichodny akord (35) na dominantseptowy z jednorym "zadźeržkom" změni. Z wušmórnjenjom wšěch zajimawych disonancow je wón z tuteje krasneje pasaže niłku nejkanosć sčinił. W takće 40-41 wušmórny wón dale liniju II. basa, a skónčnje zhładkuje takt 54 z tym, zo šmórny septimu. Wšo dohromady změni z 28 taktow 11.
Hišće jónu słowo k "narodnemu" oratorijej. Tole je zapřijeće, kotrež su serbscy funkcionarojo spočatk 80 lět zawjedli, zapřijeće, kotrež žadneho wědomostneho zakłada nima. Prěni raz wužiwa tute fachowe zapřijeće Detlef Kobjela w swojej rozprawje w SLA dnja 1.2.1983 "Einschätzung der Erfüllung des Premiereplanes 1982 - ...sowie die Wiederaufführung des sorbischen Nationaloratoriums ‘Nalěćo - Der Frühling" Ani Bjarnat Krawc, ani Helmut Fritscha, ani dr. Jan Rawp njejsu tajke zapřijeće za "Nalěćo" wužiwali – wšako so tajke tež njehodźi z ničim potwjerdźić. Moje wosobinske měnjenje (po přestudowanju mnóstwa aktow) je, zo so stwori tute zapřijeće wosebje tohodla, zo by jako wusprawnjenje za to słužiło, zo so dale bóle jenož hišće "Nalěćo" w Jana Bulankowym wobdźěłanju předstaješe, a skoro hižo žane druhe Kocorowe dźěło.
(Hakle přez budyski Serbski katolski chór pod dr. Alojsom Hantušom dožiwi "Serbski rekwiem" swoju prapremjeru, a hakle po změnje 1989 buchu na př. dalše Kocorowe twórby zjawnosći přistupjene, kaž "So zwoni měr", "Wodźan", "Serbski kwas" we wot Kocora doskónčnej, rewidowanej wersiji, wjetše dźěle z "Israelowa zrudoba a tróšt", někotre mjeńše kruchi, abo znowa "Nazyma" – "Podlěćo" w originalu nichtó njeznaje a tež "Zyma" je wšěm cuza, kotřiž njemějachu składnosć, předstajenja srjedź 60. lět dožiwić!
Kritiske hódnoćenje k instrumentacijam so za čas NDR jenož jedne wozjewi. Tu zwěsći Juro Mětšk hižo w Rozhledźe 1979 "...smy...dóstali zwjetša instrumentacije, kiž su Kocorowej hudźbje samo jara mało adekwatne. Husto so samo přez instrumentacije tajkeho raza wěste słabše stronki Kocoroweje hudźby na jara njepřijomne wašnje akcentuja...štož rozšěrjenju tuteje hudźby tyło njeje a njetyje! Podobna kritika dyrbi so wuprajić kwaliće interpretacije ..." .
We tym so zawěsće tež špiheluja diskusije za kulisami, kotrež wjedźechmy, my tehdom "młodźi", mjezsobu a tež z Janom Pawołom Naglom, mj. dr. po oficialnych posedźenjach koła hudźbnikow.
Tute Jura Mětškowe wozwjenje wubudźi na 25. posedźenju sekretariata Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny dnja 13. 6. 1979, kotrehož sobustaw Jan Bulank hač do přewrota bě, čiłu diskusiju. W poslednim dypku protokola rěka "Mjez čłonami sekretariata so wjedźeše diskusija wo nastawku J.Mětška w Rozhledźe, w kotrymž so wothódnoći pěstowanje twórbow K. A. Kocora, jako wobstatka našeho narodneho herbstwa. C. Kola njeje směł wozjewjenje tajkeho razu w organje našeje organizacije dopušćić; tež diskusije w časopisach a nowinach njewjedźemy bjez principijow. Sekretariat dojedna: - C. Kola ma zaručić a wozjewić někotre přinoški wot tajkich awtorow kaž J. Winarja, J. Bulanka a ewtl. tež dr. J. Rawpa, w kotrychž so J. Mětškej wotmołwi." We wobłuku Koła serbskich hudźbnikow zadźěła so tehdom a pozdzišo wšitkim pospytam, so kritisce z instrumentaciju a interpretaciju Kocorowych dźěłow zaběrać.
Kaž je hižo horjeka wuwjedźene, nješpiheluje Jana Bulankowe "orchestrowe wobdźěłanje" w žanym nastupanju Kocorowy original. Je potajkim načasu, zo so wón k swojemu awtorstwu skónčnje přiznaje a zo so tute tež zjawnje wupokaza jako: "K.A.Kocor ‘Nalěćo’, adapcija za sola, chór a orchester wot J.Bulanka." Hewak je to sfalšowanje etiketa. Wšako so tute zapřijeće hižo w zrěčenju za "wobdźěłanje" "Podlěća" l. 1988 jewi, jenož nic na notach a programach!
Na kóncu swojeho přepytowanja přeje sej Helmut Fryča, zo so wuwjedźe "tutón oratorij ... njeskrótšeny a wěrny klawěrowemu wućahej". Tutomu přeću móžu so jenož přizamknyć.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text:
Albańijo Kaukasko
Albańijo Kaukasko (uorm.: Աղվանք - Aghvank, azer.: Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl. Arran, arab.: Al-Ran, gr.: ἈλBavίa - Albanía) to bůuo krůlestwo kere fůngowouo we starožytnośći na terynach kaj terozki je Azerbejdžan a pouedńowo tajla Dagestanu. Mjano "Albańijo" je pochodzyńo grecko-uaćińskigo, we tych godkach uoznačo "gůřysty kraj". Jygo stolicům bůuo Gabala, s kerygo terozki uostouy śe yno ruiny, a bůuo pouožůne we dźiśyjšym rejůńy Quabala we Azerbejdžańe. Mjyškańcy podug relacyje Strabůna godali we 26 roztůmajtych godkach, podug Roberta Hewsena bůuy to ludy ibero-kaukaske, ńyspokrewńůne s indoojropejčykůma. Krůlestwo zouožůno we 2. stuleću p.n.e. We 65 n.e. průbowali je podbić Řimjany, nale jejich uodparto ze srogimi stratůma. We lotach 252-253 Albańijo zostoua podbito bez Sasańidůw. We 387 roztajlowano půmjyndzy Bizancyjům a Persyjo. We 451 bůuo sam powstańy, stuomšůne bez Sasańidůw. We pouowje VII wjeku Albańijo přelozua pod panowańy arabske.


text:
Title
:
Title None
Description
:
częstochowa, czestochowa, nieruchomosci czestochowa, domy weselne czestochowa, azs czestochowa, posrednictwo nieruchomosci czestochowa, pks czestochowa, autokomisy gieldy czestochowa, wlokniarz czestochowa, mpk czestochowa, urzad miasta czestochowa, rozrywka częstochowa, dyskoteki częstochowa, kluby częstochowa
Keywords
:
autokomisy gieldy czestochowa, azs czestochowa, czestochowa, częstochowa, domy weselne czestochowa, dyskoteki częstochowa, kluby częstochowa, mpk czestochowa, nieruchomosci czestochowa, pks czestochowa, posrednictwo nieruchomosci czestochowa, rozrywka częstochowa, urzad miasta czestochowa, wlokniarz czestochowa


text:
Centrum Medyczne NZOZ Krzysztof Sodowski
1440
Dane teleadresowe:ul. Piotrowicka 8340-742 Katowice
Słowa klucze:Echokardiografia Płodu Katowice, Diagnostyka Płodu Katowice, Centrum Medyczne Sodowski Katowice, Centrum Medyczne Katowice, Biopsja Kosmówki Katowice, Badania Prenatalne Katowice, Badania Laboratoryjne Katowice, Amniopunkcja Katowice, Ginekologia Katowice, Kolposkopia Katowice, Kordocenteza Katowice, Laboratorium Genetyczne Katowice, Leczenie Niepodległości Katowice, Położnictwo Katwice, Poradnia Schorzeń Sutka Katowice, Poradnia Schorzeń Szyjki Macicy Katowice, Szczepienia Przeciwko Hpv Katowice, Terapia Płodu Katowice, Testy Hpv Katowice, Usg 3d Katowice
Rejestracja:
poniedziałek - piątek: 8.00 - 18.00,
sobota: 9.00 - 13.00.
tel. (32) 203 73 63
kom. 606 814 230


text:
Ligurske morjo
Ligurske morjo (italsce Mar Ligure, francosce Mer Ligurienne) je małe morjo při zapadnym brjoze Apenninskeje połkupy. Bu wažene za dźěl Srjedźneho morja a słuša tuž k Atlantiskemu oceanej.
Mjezuje na wuchodźe z italskej twjerdźu a na juhu z francoskej kupu Korsika a italskej kupu Elba. Na sewjeru mjezuje z francoskej twjerdźu, z Monacom a z italskim regionom Ligurskej.
Ligurske morjo je na juhu zwjazane z Tyrrenskim morjom a na zapadźe ze šěrokim Srjedźnym morjom. Ma přestrjeń wot něhdźe 120.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 2569 metrow.


text:
Strům
Strůmy to je grupa źelinůw, do keryj zaliczo śe nojsrogsze źeliny lůndowe. Ńy je taksůnym, yno grupuje źeliny uo podanyj na śa morfologiji a funkcyjach. Tajla botańiki, kero zajmuje śe strůmůma je mjanowano dendrologijo. Ńykere nojstarsze a nojsrogsze strůmy sům chrůńůne bez prawo jako przirodńicze denkmale.
[Sprowjej] Morfologijo
Strůmy majům zrůżńicowano budowa nadźymnyj tajli. Ze zola wyrasto jeim pjyń, kery uod pewnyj wysokośći uobtoczůny je bez korůna kero skłodo śe s rozdźelajůncych śe gałynźůw pokrytych liśćůma. Pjyń a starsze, rube gałynźe sům zdrzewjałe, mode drzewjejům na kůńec wegetacyjnygo uokresu. Ze pńa mogům wyrastać kůnary abo cołki może uůn iść pjonowo w gůra - tako budowa je mjanowano "strzała" abo "kłoda". Strůmy mogům růść pojedyńczo abo we grupach (parki, losy). Uogůlny ksztołt nadźemnyj tajli strůmu mjanuje śe pokrojym strůmu a wyrůżńo jygo zorty: stożkowaty, kolumnowy, uokrůngławy abo paryzolowaty.
[Sprowjej] Zastosowańy
Strůmy połńům ważno rola we przirodźe jako producynty tlynu . Pozyskujy śe ś ńich drzewo s ńykerych gatůnkůw inksze substancyje - kauczuk, żywica a inksze. Ńykere strůmy majům zjodliwe uowoce, kora (zinamůnowjec), naśůna a ańi kwjoty (goźdźikowjec). Jeich skupiska uosłabjajům wjatry a powstrzimujům erozyjo.


text:
Europeada
Europeada je europske koparske mišterstwo rěčnych (awtochtonych) mjeńšinow, kotrež so wot Federalistiskeje unije europskich narodnych skupinow (FUEN) w zhromadnym dźěle z hosćićelskej mjeńšinu wotpowědneho turněra organizuje. Prěnja Europeada wotmě so před europskim koparskim mišterstwom 2008 pola Retoromanow w kantonje Graubünden w Šwicarskej. Tehdyše finale su južni Tirolčenjo přećiwo chorwatskej mjeńšinje w Serbiskej z 1:0 dobyli.
Minjena Europeada wotměješe so wot 16. do 24. junija 2012 paralelnje k Europskemu koparskemu mišterstwu 2012 w Pólskej a Ukrainje. Zarjadowarjo běchu w lěće 2012 Serbja w Hornjej Łužicy.
[wobdźěłać] Europeada 2012
Europeada 2012 wotměješe so wot 16. do 24. junija 2012 pod škitnistwom ministerskeho prezidenta Sakskeje Stanisława Tilicha w Hornjej Łužicy. Wuhotowar běše Domowina, třěšny zwjazk serbskich towarstwow a organizacijow we Łužicy. Wulosowanje skupinow jednotliwych mustwow je so 1. decembra 2011 w sakskim krajnym zastupnistwje w Berlinje wotměło. W cyłku 20 mustwow budźe w 5 skupinach jedne na druhe trjechić. Partnerojo a sponsorojo Europeady 2012 běchu mjez druhimi Swobodny stat Sakska, Zwjazkowe nutřkowne ministerstwo a energijowy koncern Vattenfall. Medijowy partner běše Srjedźoněmski rozhłós.
Dobyćer druheje Europeady běše znowa mustwo z Južneho Tirola.
[wobdźěłać] Městna wubědźowanja
Městna wubědźowanja druheje Europeady su Chrósćicy, Njebjelčicy, Njeswačidło, Pančicy-Kukow, Radwor, Ralbicy a Kulow. Finale wotměje so na Budyskej Młynkec łuce.
[wobdźěłać] Skupiny
[wobdźěłać] Hrajny plan
[wobdźěłać] Předkoło
[wobdźěłać] Kónčne stawy po předkole
[wobdźěłać] Finalne koło
[wobdźěłać] Kónc Europeady
Nowy a stary europski mišter Europeady je Němskorěčna mjeńšina z Južneho Tirola, kotraž doby finalnu hru 3:1 přećiwo Roma z Madźerskeje. W małym finalu − hra wo městno 3 − doby Chorwatska mjeńšina ze Serbiskeje přećiwo Korutanskim Słowjencam 1:0.
Bohužel je serbske mustwo tónkróć w štwórćfinalu wupadnyło. Ale nadźija wostawa, zo změja za přichodnu Europeadu 2016 wjace wuspěcha.
[wobdźěłać] Serbske narodne mustwo
Za serbske narodne mustwo hrajachu pola druheje Europeady: Křesćan Bejmak, Jeremias Bětka, Bosćij Böhm, Bosćij Cyž, Tadej Cyž, Pětr Domaška, Florian Dórnik, Christoph Dubaw, Christoph Gloxyn, Bjarnat Korch, Denny Kral, Tobias Kubaš, Robert Lehnert, Willi Paška, Feliks Rehor, Daniel Ričl, Stanij Smoła, Robert Statnik, Frank Šewc, Antonius Škoda, Tobias Škoda, Dirk Šołta a Paul Zimmermann. Trenar běše znowa Frank Ričl.
[wobdźěłać] Europeada 2008
Prěnja Europeada w lěće 2008 nasta z wubědźowanja marketingoweho předewzaća Schweiz Tourismus (ST), kotrež Sedrun Disentis Tourismus (SDT) a Internationale Cultur Forum Disentis (ICF) z ideju europskeho mišterstwa rěčnych mjeńšinow dobyštej. Potom stej so tež retoromaniska kulturna organizacija Lia Rumantscha (LR) kaž tež třěšny zwjazk europskich mjeńšinow FUEN na projekće wobdźěliłoj.
[wobdźěłać] Organizacija
Cil zarjadowanja je był, na rěčne mjeńšiny w Europje skedźbnić a jim móžnosć k zwjazanju do syće poskićić. Nimo toho měła so Surselva, w Graubündskej wysočinje, turistisce prezentować. Zarjadowanje steješe pod patronatom Graubündenskeho knježerstwa, wona je so wot prominentow ze sporta a z politiki kaž tež wot něhdyšeho zwjazkoweho rady Adolf Ogi a wot Ralpha Zloczowera, prezidenta Šwicarskeho koparskeho zwjazka podpěrała. Budget za europske mišterstwo rěčnych mjeńšinow bě 230.000 frankow.
Hry su so po FIFA-prawidłach wunjesli, ale hrajny plan bě porno UEFA-wubědźowanju wjele wuši – mustwa dyrbjachu hač k šěsć hram wob tydźeń absolwować. Dopušćeni běchu nimo mužow tež A- a B-juniorojo a žony.
Wubědźowanske městna bě sydom sydlišćow we wobwodźe Surselva (Sedrun, Disentis/Mustér, Trun, Danis-Tavanasa, Ilanz, Schluein, Laax a Vella), nimo toho Trin a Domat/Ems we wobwodźe Imboden kaž tež Chur we wobwodźe Plessur. We wobłukowym programje wotmě nimo toho dnjowe zarjadowanje z hudźbu a folkloru, kotrež ma kulturelnej wuměnje narodow słužić.
Jědnaćehłowaty crew šwicarskeje armeje organizowaše wšě transportowe słužby mjez hrajnymi městnami.
[wobdźěłać] Hrajny plan
[wobdźěłać] Předkoło
Skupiny su so 13. februara 2008 w Zürichiskim hotelu w přitomnosći prezidenta stawoweho rady Christoffel Brändli wulosowali.
Prěnjotnje bě pjeć předkołowych skupinow předwidźane, kotrychž prěnje mustwa a tež tři najlěpše druhe mustwa měli do štwórćfinala zaćahnyć. Přez cofnjenje Słowjencow z Italskeje, Łemkow a Aromunow z Makedonskeje (Aromunojo njedóstachu Šengenske wizumy sčasom) su skupinje B a C k skupinje B/C zjednoćili. W tutej specialnej skupinje B/C bě 5 mustwow. Dokelž wšak časoweho plana dla jenož 3 hry na mustwo běchu móžno, je so wulosowało, štó měł přećiwo komu hrać. Při jenakej ličbje dypkow njerozsudźi potom w tutej specialnej skupinje wrotowy poměr abo direktny duel, ale hódnoćenje fairplay (ličba čerwjene/žołte karty). Z nětko štyrjoch skupinow su prěnje a druhe skupinow do štwórćfinala zaćahnyli.
[wobdźěłać] Skupina A
- Za Walizičanow wobdźěli so klub Clwb Cymric, při kotrymž bjez wuwzaća walizisce rěčacy koparjo hraja.
- Po ludličenju z lěta 2002 ma němska mjeńšina w Pólskej něhdźe 150.000 ludźi, němske wulkopósłanstwo we Waršawje wšak wuchadźa wot něhdźe 300.000 ludźi, kotřiž su předewšěm we wojewódstwomaj Opole a Šleska žiwi. Wot lěta 1991 so zajimy Němcow w Pólskej přez Zwjazk němskich socialno-kulturelnych towarstwow zastupuja.
- Retoromanojo su w kantonje Graubünden w Šwicarskej žiwi. W cyłku so retoromanšćina resp. Graubündenska romanšćina hišće wot něhdźe 60.000 wobydlerjow rěči.
- Něhdy bě nimale jedyn milion Němcow w Madźarskej žiwy, wjele z nich bu po Druhej swětowej wójnje do Němskeje abo Sowjetskeho zwjazka zawlečene. Dźensa je jenož hišće na wšě 70.000 Němcy w Madźarskej.
[wobdźěłać] Skupina B/C
- W Katalanskej, kotraž ma 7,5 milionow wobydlerjow je katalanšćina před španišćinu hamtska rěč a spěchuje so na šulach a uniwersitach, w cyłku so pjeć milionow ludźi katalanšćinu jako maćeršćinu rěči (mjez druhim hišće w regionje Valencia a na Balearach). Mustwo Katalanow pochadźa z Girony.
- Za dansku mjeńšinu w Němskej z južneje Schleswigskeje, kotraž z něhdźe 50.000 ludźi wobsteji, je so wubranka Danskich młodostnych organizacijow w južnej Schleswigskej (SdU) wobdźěliła.
- W Rumunskej je dźensa po podaćach knježerstwa 26.500 Aromunow žiwe, mjez druhim w regionach Constanța, Tulcea a Călărași. Aromunske mustwo wobsteji z hrajerjow rozdźělnych starobnych skupinow a ma tak dynamiku aromunskeho naroda reprezentować. Dočasne wupadnjenje mustwa, kotrež bě něhdyši hrajer swětoweje klasy Gheorghe Hagi financielnje podpěrał, je zludanje za mustwo było.
- Něhdźe 200.000 Karačajanow je w Ruskej w regionje Karačajsko-Čerkeskej žiwe. Pola Europady je jich mustwo „Elbrusoid“ zastupowało.
- Mustwo z južneho Tirola wobsteji wulki dźěl z hrajerjow towarstwow wyšeje ligi Obermais, St. Pauls, St. Georgen a Stegen (Eccelenza, 6. italska liga) a zesylnja so přez třoch profijow ze serije Serie C2 (4. italska liga). W južnym Tirolu je turněr wulku zahoritosć wuwabił, politikarjo rěča hižo wo móžnym přewjedźenju w južnym Tirolu za štyri lěta. W južnotirolskim mustwje hrajachu němskorěčni kaž tež ladinskorěčni hrajerjo.
1 Zo bychu tež Katalanojo tři hry na swojim konće měli, dyrbjachu Retoromanojo ze skupiny A jako třeći přećiwnik zaskočić. Za Retoromanow njeje so tuta hra pohódnoćiła.
2 Danojo dóstachu bonus Fairplay a ranžěrowachu tohodla před Aromunami.
[wobdźěłać] Skupina D
- Chorwatska mjeńšina je w regionje Wojwodina připóznata narodna mjeńšina a wobsteji z něhdźe 74.000 ludźi.
- Za němsku mjeńšinu w Sewjernej Schleswigskej hraješe wubranka Němskeho młodostneho zwjazka za Sewjernu Schleswigsku.
- Mustwo ze Schleswigsko-Holsteinskeje pochadźacych 50.000 Sewjernych Frizow je so wot Friisk Foriining stajiło. Woni nastupichu jako jeničke wobdźělace so mustwo z lutym žónskim mustwom.
- Prěnjotnje z Indiskeje pochadźacy Roma tworja w Madźarskej z 400.000 do 600.000 ludźi najwjetšu mjeńšinu kraja.
[wobdźěłać] Skupina E
- Z něhdźe 1000 rěčnikami su Cimbrojo z Italskeje najmjeńša wobdźělacych so mjeńšinow – wšitcy hrajerjo pochadźeja z gmejny Lusern w Trentinje, kotraž w lěće 2006 303 wobydlerjow měješe.
- Okcitanska (južna okcitansce rěčaca třećina Francoskeje) wšak ma samo swójske narodne mustwo, kotrež wšak čłon UEFA abo FIFA njeje a móže so tohodla jenož na přećelskich hrach wobdźělić. W cyłku absolwowaše mustwo dotal sydom hrow, mjez nimi jedna za Viva World Cup 2006, hdźež wono wšak pozdźišemu dobyćerjej Sápmi (Lappland) 0:7 podleži. Najwyše dobyće móžeše septembra 2005 z 15:0 přećiwo Čečenskej docpěć.
- Něhdźe 60.000 Serbow z Łužicy je w Němskej připóznata narodna mjeńšina a podpěruja so wot Załožby za serbski lud zwjazka a zwjazkoweju krajow Braniborska a Sakska. Za Serbow nastupichu předewšěm młodźi hrajerjo pod 20 lět.
- Jenož něhdźe 7000 Chorwatow je dźensa na zapad wot Rumunskeje we wokrjesu Caraș-Severin žiwe.
[wobdźěłać] Štwórćfinale
[wobdźěłać] Połfinale
[wobdźěłać] Hra wo městno 3
[wobdźěłać] Finale
[wobdźěłać] Reakcije
Dohromady je přez 5000 přihladowarjow při zdźěla jara špatnym wjedrje jednotliwe hry sćěhowało. Hačrunjež tut ličba pod wočakowanjemi zarjadowarjow wósta, je so tute europske mišterstwo jako wulki wuspěch pohódnoćiło. Dokelž je so ideja europskeho mišterstwa rěčnych mjeńšinow pozitiwnje přijała a šěroki medialny wothłós we wjele krajach namakała, ma tajke europske mišterstwo krute zarjadowanje być.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Oficielna strona wo Europeadźe 2012 pola Serbow we Łužicy/Němska
- tagesspiegel.de wo Europeadźe 2012 - Sommermärchen für Europas Minderheiten (němsce)
- Oficielna strona wo Europeadźe 2008 pola Retoromanow w Graubündenje/Šwicarska
- tagesthemen wot 1. junija 2008 – „Sprachminderheiten-EM: Europameisterschaft der bedrohten Sprachen wird fußballerisch ausgetragen“


text:
Ennio Morricone
Ennio Morricone (rodz. 10 nowymbra 1928 we Rzimje, Italijo) je italski kůmpozitor filmowy lajery.
Sztudjyrowoł we Accademia Nazionale di Santa Cecilia (Norodowo Akadymijo św. Cile) we Rzimje we klasie kůmpůnowanio, granio na trůmpce a chůralny lajery. Swoja karjera pisanio filmowy muzyki napoczůn we 1955. We 1964 zaczůn wespůłpracować ze Sergio Leone a Bernardo Bertolucci. Tymu pjyrszymu napisoł lajera do Per un pugno di dollari (Za gorść dolarůw) a The Good, the Bad and the Ugly (Dobry, zły a żadny). Ńyskorzi ustoł robić jako inkszo muzika a robjoł yno filmowo - do kupy do przez sztyrystu filmůw (we tym trzidziestu westernůw).
Dostoł mocka nadgrodůw, pjyńć razůw nůminowali go do Oscara. 14 decymbra 2006 prziznali mu sztatuetka Honorowygo Oscara.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
- Uoficjalno neczajta (po italsku, angelsku abo szpańelsku)


text:
Lutkolba
thumb|200px|right|Tranformatorowo lutkolba Lutkolba to je narzyńdźe kere służy do lutowańo. Skłodo śe s kolby, kero połńi rola hynkla, a grota, czyli tajli kero mo bezpostrzedńi styk ze spojiwym. Podug rodzaju zaśilańo idźe potajlować lutkolby na lutkolby na sztrům, na gaz (nojczyńśćij propan-butan) a zaśilane zewnyntrznym zdrzůdłym ćepła (na tyj samyj zasadźe co żylozko s duszům). Te uostatńe sům już bezma ńyużywane a poważane za archajiczne. Nojczyńśćij idźe terozki trefić lutkolby transformtorowe, nale coroz czyńśćij we ńykerych robotach (l. b. przi lutowańu blachůw abo rynnůw) trefjo śe gazowe.


text:
Limas
Limas (němsce Königshainer Berge)[1] je horinske pasmo we wuchodnej Hornjej Łužicy, zapadnje Zhorjelca. Z lěsom porosćene horiny so namakaja sewernje a južnje gmejny Kralowskeho haja a wobsteja ze zornowca. Najznaćiši wjeršk je Wysoki kamjeń (406 m), najwyši pak su 415 m wysoke Kämpferberge. Druhe wjerški su Smjertny kamjeń, Kokulowy kamjeń a Čertowy kamjeń. Z lěta 1974 płaći cyły teritorij Limasa oficialnje jako škitana krajina.
Awtodróhowy tunl zwjazkoweje awtodróhi 4 pod Limasom je druhi najdlěši w Němskeje.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-nĕmski słownik hornjołužiskeje rĕče, po nakładźe Maćicy Serbskej, Budyšin 1927


text:
Kladno
Kladno je město w Čěskej. Njeje jara wulke, ma 69 355 wobydlerjow, ale w Čěskej je to třinate najwjetše město, štož wobydlerjow nastupa. Leži pola Prahi, to rěka w Srjedźnych Čechach. W 19. a 20. lětstotku běchu tu jara wuznamne woclarnje a wuhlowe podkopki. Tutych wobstejnosćow dla so Kladno jara powjetši. Hišće wosrjedź 19. lětstotka měješe jenož 2.000 wobydlerjow. Kladno je stare, jako wjes bu hižo na započatku 14. lětstotka naspomnjene. Z městom sta so w 16. lětstotku, poprawom měješe titul "městačko", to rěka, małe město, kotrež ma jenož dźěl prawow, kotrež ma město. Na woprawdźite město bu hakle w 19. lětstotku powyšene. W měsće je jenož mało zajimawych a hódnotnych wěcow, ale na tych wobdźělichu so najwjetši čěscy architekća a rězbarjo. Najwuznamniši bě Kilian Ignac Dientzenhofer.


text:
Pytanie i ganz gorko prośba
Przewielebno Dyrekcjo!!!
Możno szłoby cosik zrobić, coby nasze forum łaziyło jak piyrwyj?...
bo łostatnie pora dni to sam idzie " ory dostać" ,przinajmi u mie od momentu
wysłania wiadomości do jej ukazania sie mijo czynsto 40 sekund.
Niy wiym czy feler jest po moji zajcie ,czy może u Wos szłoby cosik pokryncić
abo przeinaczyć coby to szło trocha gipci.
Prosza o wyboczynie śmiałości , ale moje nerwy tyż
majom swoja granica, bez to łodpoważołch sie do Wos zwrocić,
w łogromny nadzieji co wom ( Przenajświyntszo Dyrekcjo)
stan mojich nerwow niy je obojyntny
Polecom sie na prziszłość i pozdrawiom.


text:
Ćěrjak (informatika)
Ćěrjaki su małe programy abo moduly, kotrež interakciju mjez zwjazanymi hardwarowymi komponentami zmóžnja. K tomu wužiwaja so komunikaciske busy abo druhe komunikaciske systemy zwjazanych interfejsow, zo bychu so regulowace signaly a daty k hardwarowej komponenće posłali abo wot njej přijimali. Zdruha su ćěrjaki interfejsy za wužiwanje hardwaroweje komponenty přez dźěłowy system abo druheje softwary. Wuměnjene přez jich funkcije su ćěrjaki we wulkej měrje wotwisni wot hardwary a dźěłoweho systema. Bjez wotpowědneho ćěrjaka njehodźa so hardwarowe komponenty wužiwać, jeli zo awtonomni njedźěłaja a na podpěru softwary pokazani su.


text:
Dyskusyjo:Liechtenstein
Jeli momy Czile, to cheba powinnymy mjeć Lichtynsztajn. ◄Ozi64► a uůnygo godka 14:03, 15 sty 2009 (UTC)
- A mosz jake zdrzudło na Lichtynsztajn ? Lajsikonik 14:22, 15 sty 2009 (UTC)
- A mosz jake zdrzudło na Szwecyjo, Tunezyjo, a Sůmalijo? Oczywiście nie licząc odnośników do wiki? ◄Ozi64► a uůnygo godka 17:23, 15 sty 2009 (UTC)
- Ńy, nale Lajsikonik mo recht. Mjana dane uod Ća uostały stworzůne na podstawje fůnetycznych prawidłůw ślůnszczyzny (poza Tunezyjům, kero je tuplikorzowym bajtlym cheba, trza poprawjyć na Tůnezyjo). Przikro pedźeć, nale Liechtenstein czyto śe barzi jak Liśtnsztajn. Jeli dować kajś ORowske mjůno, dyć werći śe uzasadnić. Timpul godka 18:49, 15 sty 2009 (UTC)


text:
USB-tykač
USB-tykače (tež: USB-kluč, USB-stick) mjenuja so USB-nastroje we wulkosći zapalaka, kotrež hodźa so do wotpowědnych USB-tykačkow tykać.
[wobdźěłać] Skład
Najčasćišo wužiwaja so USB-tykače jako składowanski medij. Po podaćach producentow hodźa so na nich daty hač do 10 lět dołho składować. Daty so elektronisce na flash-składźe zapisuja. Hinak hač starše wersije (na př. Windows 95 a 98) spóznawaja Windows ME, Windows 2000, Windows XP a Windows Vista USB-tykače bjez eksternych ćěrjakow. Nowše unixowe systemy (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, linuxowe distribucije wot žra (kernela) 2.4.x) tohorunja tajku podpěru poskićuja. Hižo do Windowsa poskićeše Mac pod Mac OS 9.1 a Mac OS X awtomatiske spóznawanje USB-tykačow.
-
-
Nutřkowne USB-tykača (3). Nalěwo chip flash-składa.
Móžne kapacity su 1GB, 2GB, 4GB, 8GB abo wjace.


text:
Binůminalne mjanowańy
Binůminalne mjanowańy (uod łać. binomen - dwa mjana) to je systym mjanowańo wszyjskich zortůw żywych uorgańizmůw dwůma mjanami. Uopracowoł go szwedzki przirodńik Carl von Linné. We tym systymje kożdo zorta żywych uorgańizmůw mo dwa mjana łaćińske (abo postłaćinske), bez tyn przikłod Aquila chrysaetos - Aquila, adler, a chrysaetos - skolny. S anfanga dowo śe mjano zorty, a ńyskorzi mjano gatůnku. Skiż używańo łaćińskich mjanůw, s kerych kożde jednoznaczńy uokryślo gatůnek, idźe lekuśko go idyntyfikować uod używaczůw kożdyj godki.


text:
Krakow
Krakow (pól. Kraków, něm. Krakau) je město w južnej Pólskej, w małopólskim wojewódstwje, nad rěku Wisłu. Krakow je stolica wojewódstwa a tež samostatny wokrjes (powiat). Tuto město je wažny turistiski centrum.
W lěće 2007 je w Krakowje bydliło 756 267 ludźi. Měšćanosta města je Jacek Majchrowski.
Wot 1296 do 1596 je Krakow był stolica Pólskeje. W Krakowje je w lěće 1364 najstarša pólska uniwersita − Uniwersytet Jagielloński − nastała.
Wot 1795 do 1918 je Krakow pod knježerstwom Rakusko-Wuherskej był.
Nětko su w Krakowje 23 wysokich šulow: 3 uniwersity (Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Ekonomiczny, Uniwersytet Rolniczy), techniske šule (Akademia Górniczo-Hutnicza, Politechnika Krakowska) a tež Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna, Adademia Pedagogiczna, Papieska Akademia Teologiczna a Akademia Wychowania Fizycznego.
Historiske centrum Krakowa (dźěl při hłownych wikach a tež dźěl Kazimierz) je na lisćinje UNESCO. W Krakowje ma sedło Narodny Muzej w Krakowje. Biblioteka Jagiellońska je jedna z najwjetšich w Pólskej.
Pódla Krakowa leži mjezynarodne lětanišćo Balice.
W Krakowje hratej dwě najstaršej kopańcowej kluba (załoženej w lěće 1906): Cracovia Kraków a Wisła Kraków (w lětach 1999-2008 6 razy mejstaŕ). Hinaši kopańcowy klub je Hutnik Kraków (dźěl Nowa Huta).


text:
Kapslowy płód
Kapslowy płód je suchi płód, kotryž wobsteji z dweju hač wjacorych płodowych łopješkow. Jeho perikarp so přez špalty abo pory wotewěra. Wón słuša k sypacym płodam, kotryž so wotewěra a tak symjo wuswobodźuje.
[wobdźěłać] Warianty
Wotewěranje so móže na rozdźělnym wašnju stać.
[wobdźěłać] Septicidna kapsla
Jeli wono so stanje přez rozdźělenje karpele w šowach, da kapsla je septicidna. Tajki płód ma křižomnik, orchidejowe rostliny, bałmowc a pózdnička (Colchicum).
[wobdźěłać] Lokucidna kapsla
Jeli so na podołhostnym špalće w jednotliwym fachu wotewěra, da kapsla je lokulicidna. Tajki płód ma hwěžkan (Ornithogalum).
[wobdźěłać] Poricidna kapsla
Jeli kapsla na porach wotewěra, da kapsla je poricidna. Tajki płód ma mak.
[wobdźěłać] Žórło
- Lehrbuch der Botanik für Hochschulen, Jena 1921, strona 517 (něm.)


text:
Szpajza cytrynowo
tak na miska to styknie 4 jajca
4 jajca
4 łyżyczki żelatyny
1 cytryna
8 łyżek cukru
bakalje,ale mogom tyż być same ruzynki -kjere je se najlepszy naprzód namoczyć w wodzie z gorzołkom
jajca ubić na sztywno z cukrym,jo ubijom pjyrsze bjałka,
a potym dowom żółtka to je pryndzyj, skórka z cytryny zetrzyć na tarle,namoczyć żelatyna jo se zaroz
do ni dom tyn sok z cytryny i rozpuszcza jom na pjecu,a
jak jajca som ubite dowom skórka zetrzyto,leja ta żelatyna jeszcze ciepło ale nie wrzawo ,mjyszom i ciepja te ruzynki ,potym wlywom do miski
jak mi to stwardnie ,ale przed daniem do jedzynio dowom na to do dekoracji
ubito śmjetonka,wyciskom jom szprycom i to fajnie wyglondo,
potym idzie se to postrojić abo ruzynkami ,abo posuć potrzytom szekuladom,smacznego


text:
Mona (wyspa)
Mona (hišp. Isla de Mona) to je wyspa we archipelagu Portoryko (Wjelge Antyle), třećo pod wzglyndym powjeřchńe po guůwnyj wyspje Portoryko a Vieques. Znajduje śe bezma gynau we postřodku mjyndzy wyspůma Hajiti a Portoryko, we Ćyśńińy Mona. Noležy do Portoryko, państwa stowařyšůnygo s USA. Mo ůng. 11 km na uośi wschůd-zachůd a ůng. 7 km na uośi půunoc-pouedńe. Zajmuje 57 km² placu. Je couko rezerwatym přirody a skiž tygo ńy mo stouych mjyškańcůw. Přebywajům sam jyno pracowńiki Dypartamyntu Střodowiska a Surowcůw Naturalnych Portoryko, keryj to inštytucyji podlygo rezerwat.
Wyspa bůua s anfanga pomjyškiwano bez Indjanerůw s plymjeńo Arawakůw, a ńyskoři Taino kerych sam zastoua ekspedycyjo Kolůmba we 1493 roku. We 1502 Nicolás de Ovando průbowou zauožyć sam stouo uosada, kero pomjyškiwouo 2000 Hišpanůw, nale skiž tygo, co na wyspje bůuo za mauo placu a dostawy jodua přiuaźiuy sam ńyregularńy, uosada uopuščůno. Na wyspje pozostali jeji rdzyńńi mjyškańcy - Taino.
Na wyspa zaglůndali Ynglandry, Francuzy a inkše nacyje kolůńjalne, nale aže pů XIX wjek ńy bůua kůlůńizowano, a bůua jyno schrůńyńym lo piratůw a korsořůw. We XIX wjeku bůuo sam eksploatowane guano, co poćepńynto we 1927.
Uod 1898 wyspa noležy do USA, kerym překozoua ja Hišpańijo. Amerikany postowiuy sam latarńa morsko, kero fůngowoua do 1976, a wůunčas postawjono autůmatyčno. W čos prohibicyje Mona bůua užywano kej baza bez přemytńikůw.