text:
Ślōnski klōski na gōrolskim weselu
Zaczło sie ôd tego, że bez trzidzijści lot nazod naszego sōmsiada Staśka wziyni do wojska, ale coby niy służōł społu ze swoim bratym, co sztacjōnowoł we Glywicach, zawlykli go do...
Grziby do rechtora cz. 3
Jak już byli pod lasym rechtōr padoł synkōm tak: – Chłopcy idźcie już do domu! Jutro sobie nazbieracie grzybów na zupę, bo ja muszę tu w skupieniu przeprowadzić badania naukowe...
Grziby do rechtora cz. 2
A terozki posłōchejcie, co sie tam we szkole dzioło. Synczyska prziszli do szkoły na czas, a jeszcze mieli pora minut do zwōnka na lekcyje. Bezto zaczli ôgrōmnie głośno godać a ...
Grziby do rechtora
To, co sam teroz ôpisza wydarziło we trzidziestych latach zeszłego stolecio jak mōj tatulek chodziył do podstawowyj szkoły.
Jako świyntom łostać
Jedna baba, co we starczynej wsi miyszkała, a co we modości wiela za uszami miała, ôroz na staroś zrobiyła sie porzōndno a bogobojno! Kożdy miesiōnc do spowiedzi lotała, chociaż jako...
Jak starzik Chlastała napranego utopka spotkoł
Starzik Kōnder Chlastała, to bōł dobry kowol. Bez dziyń kōnie podkuwoł, a kożdy wieczōr siedzioł we kaczmie, coby se kark przepłōkać. A jak by tak starzik niy robiōł, to...
Dziyń Bryloka
Tyn dziyń przipado praje we siyrpniu! Isto po to go ludzie wymyśleli, bo tych brylatych kożdego roku przibywo. Dzisio bryle majōm niy yno starki a starziki, ale tyż mode ludzie.
Czamu mōm niyś tyn krziż?
A teroz porozprowiōm Wōm ô jednej taki krześcijański historyji, coch jōm za modu słyszała ôd naszyj sōmsiadki – starki Nowinej:
Pogoda we lipniu
Isto wszyjscy pamiyntajōm, że jako bydzie pogoda poczōntkym lipnia, zależy ôd jydnego świyntygo, co go przipado praje we 8 czyrwnia. Ano mocie prowda we tyn dziyń je Medardego. Jak w...
Zrobiymy se grilla!
My Ślōnzoki, jako kożdy inkszy norōd, radzi wszyjski nowości chytōmy. Kejś tyż ludziska piykli we fojerze zimioki i żodyn na to inakszy niy godoł.
Idōm feryje!
Ano roztōmili, ani my sie niy ôbejrzeli a zaś mōmy feryje na karku! Dziecka sie radujōm, że do szkoły niy bydōm chodzić, a my starsi tyż rachujymy na to, że se bez lato tro...
Jo smaku ni nōm i prowdy niy godōm
We jednyj slōnski wsi myszkali ludzie, co sie mianōwali Kowōliki. Dziecek swojich niy miyli, skuli tego niy mōgli rachować na żodno pōmōc we robocie na polu, a przi c...
Kożdy może być artystōm
Kożdy może ôstać artystōm, jak yno tego bydzie chcioł, i to je prowda! Isto mi nikerzi niy wierzōm, bo godajōm tak: Jaki sy mie bydzie artysta, kej jo mōm dwie lewe rynce, ...
S kraja brać niy babrać!
Isto se spōminocie taki godki ôd naszych starkōw a mamulkōw, jak my we jodle babrali, a nojlepsze kōnski wybiyrali? Ale czasym tyż tak nikerzi godali, chocioż niy szło &o...
Świynto żymły
Tego piyrszego czyrwnia przipado wiyncy świōnt do kupy. Mōmy Dziyń Dziecka, ale tyż świynto żymły, a pora jeszcze inkszych! Wyboczcie roztōmiłe dziecka, ale dzisio napisza ô żymł...
Świynty Jōn a pyskato baba
Jedna baba miała cera do wydaju, ale ta dziołcha bōła tako troszka „niy masno – niy słōno”, a jeszcze ku tymu wiana niy miała, nō, to na żodnego brocza rachować niy ...
Jedyn dziyń bez śmieci
Lekcy pedzieć niż zrobić! I sam sie wszyjscy zgodzōmy! Nojlepi, coby sie kożdy podziwoł wiela tych śmieci za jedyn dziyń nastwōrzo! Jo tyż ni ma żodyn wyjōntek! Jak żech yno rano stan...
Kościotrup we ôknie
Jak my sie przekludziyli nazod do chałpy ôd mojich ôjcōw, to już wele ni stoła nowo szkoła. Dziecek tam chodziylo wiyncy niż było klasōw, bezto sie aż do wieczora uczyli, a sku...
Jo se myśloł, żeście sōm ptok
To, co sam ôpisza dzioło sie jeszcze przed piyrszōm wojnōm we Zobrzu. Francik Ôdrobka ze Zaborzo bez cołki żywot chcioł mieć swoja zegrōdka, coby mōg se na ni post...
Eli richtik boczōń dziecka przinosi?
Nos za bajtla we tym tymacie wielcy fest cyganiyli! Jak mi bōło już ze piyńć lot, to jo sie kapła, bo kożdy godoł cosik inkszego. Dobrze, że chociaż moja mamulka ze tatulkiym byli zgodni, bo &o...


c: text/html

text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 20.09.2020
To bōł tydziyń! Górnik Zŏbrze nie yno wygroł 4 szpil, ale wygroł go we Warszawie z Legiōm i je durch liderym polskej ligi fusbala. We Republice Czeskej za to moc ôdwołanych szpilōw skuli korōnawirusa. Wszystke szpile jake za nami w ôstatnim tydniu znojdziecie sam:
Fusbal
Liga Europejskŏ
Piast Gliwice – TSV Hartberg 3-2
Awans do 3 rundy stypnej, kaj na Piasta czekŏ rajza na szpil do Kopynhagi.
Liga polskŏ chopōw
Podbeskidzie Biylsko-Bioła – Raków Czynstochowa 1-4
Legia Warszawa – Górnik Zŏbrze 1-3
Piast Gliwice – Jagiellonia Biołystok 0-1
Po 4 szpilach Górnik Zŏbrze je piyrszy, Podbeskidzie Biylsko-Bioła 12, a Piast Gliwice ôstatni (16).
Liga czeskŏ chopōw
Slezsky Ôpawa – Dynamo Czeske Budziejowice 0-0
Banik Ôstrawa – Pardubice 3-0
Slovan Liberec – MFK Karwinŏ 1-1
Po 4 szpilach Banik Ôstawa je 9, Karwinŏ 10, a Slezsky Ôpawa 14.
Hokej na lodzie
Liga polskŏ chopōw
GKS Jastrzymbiy – GKS Tychy 7-3
GKS Katowice – Stoczniowiec Gdańsk 4-2
Unia Ôświyncim – GKS Jastrzymbiy 3-1
GKS Tychy – GKS Katowice 5-2
Po 4 szpilach Jastrzymbiy je 3, Tychy 4, a Katowice 5.
Liga czeskŏ chopōw
HC Energie Karlowe Wary – HC Oceláři Trziniec 2-5
Handbal
Liga czeskŏ chopōw
HC Banik Karwinŏ – HC ROBE Zubří 33-22
Po 3 szpilach Karwinŏ je piyrszŏ, a Fridek-Mistek siōdmy (ale grali yno 1 szpil).
Liga polskŏ chopōw
Gwardia Ôpole – Azoty Puławy 25-35
Łomża Vive Kielce – Górnik Zŏbrze 31-24
Po 3 szpilach Gwardia Ôpole je 4, a Górnik Zŏbrze 10.
Liga polskŏ babōw
Ruch Chorzōw – EB Start Elblōng 24-25
Po 2 szpilach Ruch Chorzōw je ôstatni (8).
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
Jastrzębski Węgiel – Asseco Resovia Rzeszōw 3-0
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – MKS Byndzin 3-0
GKS Katowice – AZS Stal Nysa 3-2
Po 2 szpilach ZAKSA Kandzierzin-Kojźly je piyrszy, Jastrzębski Węgiel 2, GKS Katowice 3, a Stal Nysa 11.
Basketbal
Liga polskŏ chopōw
Anwil Włocławek – GTK Gliwice 98-82
GTK Gliwice – Spójnia Stargard 84-78
Po 5 szpilach GTK Gliwice sōm 3.
Liga czeskŏ chopōw
BK Ôpawa – Dekstone Turi Svitavy 107-72
Po 2 szpilach BK Ôpawa je piyrszŏ.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chaja na manifestacyji nacjōnalistycznyj w Katowicach
Wczorej, 6 mŏja, polske strzodowiska nacjōnalistyczne prōbowały przejś w Katowicach z placu Sejmu Ślōnskigo pod dynkmal Powstańcōw Ślōnskich. Potym miała tam zagrać grupa ô mianie Nordica i mioł być piknik. Jak urzyndnicy sie dowiedzieli ô programie, to niy dali zwōl na kōncert. Marsz durch bōł legalny, tōż nacjōnaliści wōl niy wōl chcieli przemaszerować bez Katowice. Jak wychodziyli na ulicã Jagellōńskõ, to na drōdze stanyli im antyfaszystowscy kōntrmanifestańciŏ. Tych, co siedzieli na ulicy, policyjŏ wziōnła snosić na bok. Zastawiōnych było 9 ôsōb, a 35 wylegitymowanych.
Skuli tego, iże na marszu pojawiyły sie hasła i symbole faszystowske i nazistowske, a tyż bez to, iże miyndzy ôbiyma grupami było niybezpiecznie dlŏ zdrowiŏ i życiŏ ludzi, prezydynt Katowic, Marcin Krupa, rozwiōnzoł marsz.
Zarŏz wziōn interwyniować na Twitterze poseł Robert Winnicki i pisoł do Joachima Brudzińskigo, Ministra Spraw Wewnyntrznych, iże „1. Policja w Katowicach ochraniała dziś lewaków blokujących manif.ku czci Powstańców Śląskich 2.Brutalnie interweniowała wobec uczestników marszu a 4 zatrzymała. Wszystko przez to, że prezydent Krupa (kandydat PiS) kazał rozwiązać marsz!” Dostoł ale ôdpowiydź, co jij sie pewnikym niy spodziywoł.
– Panie Pośle gdyby Pan wpłynął na organizatorów narodowych demonstracji, aby skuteczniej eliminowali ze swoich szeregów idiotów eksponujących faszystowskie i nazistowskie symbole to @PolskaPolicja nie musiałaby interweniować.A Ruch Narodowy nie byłby kompromitowany w oczach Polaków – ôdpisoł minister.
Policyjŏ sfilmowała i sebrała dokumyntacyjõ z ôbōch dymōnstracyji i prześle materyje do prokuratury, a ta przejzdrzi je i uzdŏ, jeźli potrzebne bydōm kroki prawne.
Fotografijŏ na wiyrchu: KMP Katowice


text:
Zapozdźena dóńdźe z Texasa powěsć do Łužicy, zo je 21. julija 2018 we Winchesteru blisko Serbina w starobje 89 lět zemrěł germanist dr. Joseph Wilson. Rodźeny 11. oktobra 1928 w Houstonje studowaše na Rice University w ródnym měsće němčinu, šwedšćinu kaž tež starogermaniske rěče a literaturu. Studij pokročowaše w Stockholmje. Po promociji na Stanford University w Kaliforniskej wučeše wot lěta 1954 do 1998 na Rice University w Houstonje rěče. K jeho wědomostnym publikacijam słušeja studije wo němskej a starogermaniskich rěčach a wo texaskej němčinje.Ze Serbami w Texasu zezna so Joseph Wilson přez mandźelsku Adele Herbrich, kotraž bě jako potomnica serbskich wupućowarjow na farmje we Winchesteru pola Serbina wotrostła. Zajimujo so za rěč a stawizny małeho słowjanskeho luda přiswoji sej wón zakłady serbšćiny. W 1980tych lětach započa wo serbskich předmjetach slědźić a publikować. Tak spisa nastawk wo serbskimaj narownymaj kamjenjomaj w Serbinje a Starej Wardźe. Do »Dictionary of the Middle Ages«, wudateho 1982 w New Yorku, přinošowaše hesło »Wends«. Sćěhowachu dalše nastawki, mjez druhim wo dźenikomaj, kotrejž běštaj farar Jan Kilian a August Haak 1854 za čas swojeho přejězda přez Atlantik na płachtaku »Ben Nevis« pisałoj. W studiji »Wendish to German to English« z lěta 1988 rozłoži dwójnu asimilaciju, kotruž běchu Serbja w Texasu přešli. Zwěsći, zo bě so w Serbinskej cyrkwi pozdźišo hač we wokolnych němskich sydlišćach jendźelšćina z hłownej rěču stała, štož pohnu jeho k zwěsćenju, zo bě Serbin »najbóle němske město w Texasu«. 1996 wopisowaše w Rozhledźe »Dźensniše žiwjenje potomnikow Serbow w Texasu«.
Wjele lět wěnowaše so přełožowanju Serbinskich cyrkwinskich knihow. Z wědomostnej dokładnosću přenjese rukopisne němske zapiski fararjow Jana a Hermana Kiliana wo křćeńcy, konfirmaciji, zmandźelenju a smjerći wosadnych do jendźelšćiny. Křćenske a konfirmaciske registry wuda Serbinska wosada jako knihi, kotrež słuža dźensa zajimcam jako zakład za swójske slědźenja. Dale přełoži žiwjenjoběhi zemrětych wosadnych, kotrež bě Jan Kilian w prěnich lětach serbsce napisał a k wopomnjeću na kemšach přednjesł. Pokazki z nich bě Joseph Wilson 2004 w Rozhledźe wozjewił.


text:
Klětnjenjo chcedźa w juniju na wuchowanje wsy 1990 spominać
Klětno (AK/SN). Před 30 lětami wosta Klětno před wotbagrowanjom přez Wochožansku brunicowy jamu zachowane. Na to chcedźa wjesna rada, towarstwa, wobydlerjo a cyrkwinskej wosadźe hódnje spominać. „Składnostnje tohole podawka chcemy w juniju swjedźenski tydźeń organizować, kotrehož wjeršk a wukónc ma domizniski swjedźeń być“, pisa wjesna předstejićerka Annemarie Bahlo w aktualnym wudaću Hamorskeje gmejnskeje nowiny.
Hač pak so swjedźenski tydźeń scyła abo we wobmjezowanej formje wotměje, je aktualnych naprawow coronawirusa dla njejasne. Přiwšěm je so přihotowanska skupina hižo wo zasadnych wobsahach dojednała. Swjedźenski tydźeń ma so wot 21. do 28. junija wotměć. Zahajić chcedźa jón 21. junija z wopomnjenskej nutrnosću w Klětnjanskej ewangelskej cyrkwi. Na sportnišću matej so sportowy swjedźeń a dźěćaca olympiada wotměć.


text:
Rozprawa dźěławosće Hornjoserbskeje rěčneje komisije 2009/2010
Hornjoserbska rěčna komisija je so w l. 2009 pjeć króć k wuradźowanjam zešła: 30. januara, 3. apryla, 24. apryla, 9. oktobra a 27. nowembra.
HRK je w tutym lěće jednoho ze swojich čłonow zhubiła – 14. nowembra je zemrěł jeje dołholětny čłon Horst Petrik. Tuž wobsteji komisija nětko z 18 čłonow.
Na prěnim posedźenju je HRK wuradźowała wo stejišću k wotchilenjam noweho wosadnika (wudateho 2008) wot płaćiweho hornjoserbskeho prawopisa. Stejišćo wotpósła so na wudawaćela (Towarstwo swj. Cyrila a Metoda) kaž tež biskopa. Wotpowědne wozjewjenje jako wotewrjeny list sta so 12. 2. 2009 w Serbskich Nowinach. W sćěhowacym posedźenju diskutowachmy wo prawopisnych prašenjach w zwisku z přiručku nabožneje terminologije, kotraž přihotuje so tuchwilu w RCW. Předmjet dalšich třoch posedźenjow pak běchu dźěle wot dr. Tima Meškanka předźěłaneje wersije prawidłow hornjoserbskeje ortografije a interpunkcije. Na tutej předłoze je w nadawku HRK sobudźěłała poradźowarska skupinka, kotrejž přisłušachu Michał Nuk, dr. Irena Šěrakowa, dr. nabil. Sonja Wölkowa a prof. dr. Edward Wornar, kotraž je so w lěće 2009 trójce zešła (4. měrca, 13. meje a 11. awgusta). Wuslědki posedźenjow pjećwosoboweje skupiny poradźowarjow su so nadrobnje protokolowali a zadźěłaja so do naćiska cyłkownych prawidłow, kotrež so po předźěłanju jednotliwych prašenjowych kompleksow cyłej HRK k diskusiji předpołožichu resp. předpołoža.
Posedźenja HRK kaž tež mjeńšeje skupiny su so kaž předwidźane přewjedli, na nich wobdźěli so mjez 16 a 10 čłonow, resp. na posedźenju ekspertoweje skupiny pjećo resp. štyrjo (ze strowotnych přičin). Na wšěch posedźenjach bě z tym wotpowědnje wustawkam kmanosć k wobzamknjenjam data.
dr. habil. Sonja Wölkowa
předsydka HRK


text:
Dolny Ślōnsk
Dolny Ślōnsk (śl-miym. Niederschläsing, łac. Silesia Inferior, pol. Dolny Śląsk, miym. Niederschlesien, czes. Dolní Slezsko) – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj Ojropie, na placu Polski, Czeskij Republiki a Miymiec. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 20,000 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 3,000,000. Zachodniŏ tajla Ślōnska.
Historycznõ stolicōm Dolnego Ślōnska je Wrocław. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny.
Z czasem zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Dolnego Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw, co prziczyniyło sie do bogajstwa zōmkōw. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Ślōnskem, były snŏdź Wielge Morawy pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Dolny Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa, a po jego roztrzaśniyńciu we XII stoleciu stoł sie piastowskim ksiynstwym. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa, kere we 1526 roku przeszło pod panowanie austryjŏckij habsburskij mōnarchije. We wyniku ślōnskich wojaczek regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do Prus we 1742.
We 1945 roku, po II światowyj wojaczce, wiynkszość Dolnego Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski, keryj kōmunistyczny regyrōnek wypyndził wiynkszość ludności Dolnego Ślōnska. Niywielgi łużycki pas na zŏchōd ôd piski Ôdry i Nysy, przinŏleżōncy do Dolnego Ślōnska ôd 1815 roku, ôstoł we Miymczech.
Symbole a farby[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Je to tyż nojstarszy ôbrŏz ôrła jako ksiōnżyncego ymblymu na polskich ziymiach. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje)[1]. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Ślōnsku.
Farby ziym powiōnzane sōm ze kolorystykōm jejich ôsłōn wapynowych. We pruskich czasach litŏ prowincyjŏ Ślōnsk używoła fany ze biołym, poziōmym pasym u gōry a żōłtym u spodka. We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości[2].
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ślōnsko-wielgopolskŏ granica bōła ôznoczano ôd lynije wodnygo tajlōngu Ŏdry a Warty, a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludnośći rzykoma, do Ślōnska wrachowowała siy kłodzko ziēmia we dorzyczu Ŏdry. Nojstarszo granica Ślōnska a Łużyce biygła podle Łużyckij Nyse.
Nojwyższōm szpicōm Dolnego Ślōnska je Śniyżka ô wysokości 1603 m n.p.m. bydōncŏ w Karkonoszach.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasta na Dolnym Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995).
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We IV stoleciu p.n.e. ôd połedniŏ, bez Kłodzko, Celtowie weszli na Dolny Ślōnsk i zamiyszkali naôbkoło gōry Ślynży we bliżu terŏźnego Wrocławia, Oławy i Strzelina[26].
Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były Wielge Morawy i Czechy. We X stoleciu gospodzin Polski Mieszko I z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa[27].
We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Złupili srogõ tajlã regiōnu i pokōnali połōnczōne polske i miymiecke wojska pod kōmyndōm Henryka II Bogomyślnego we bataliji pod Lignicõ, kerŏ miała plac pod Lignickim Polym we bliżu dolnoślōnskigo miasta Lignica. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana.
W 1742 roku wiynkszość Dolnego Ślōnska ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk; we kōnsekwyncyji Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku.
Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła[28][29][30]. Administracyjny tajlōng Dolnego Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa lubuske, dolnoślōnske i ôpolske.
Kultura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Literatura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je ksiynga henrykowskŏ. Je to stuzajtno ksiynga spisano po łacinie chrōnika ŏpactwa cystersōw we Hynrykowie we Dolnym Ślōnsku. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez Hajnla Brodatygo do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane):
,,Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai"
co je po ślōnsku:,,Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej,
a po polsku: ,,Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj.
Folklor[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ôblyczynia ludowe Dolnego Ślōnska[31]:
- ôblyczynie jelyniogōrske
- ôblyczynie kaczawsko-nadŏbrzańske
- ôblyczynie karkonoske
- ôblyczynie kłodzke
- ôblyczynie wołbrzyske
- ôblyczynie wrocławske
- ôblyczynie głogowske (ôsobno zorta)
- ôblyczynie z terynōw Nysy
Religijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojwŏżniyjszym ôstrzodkym religijnego kultu na Dolnym Ślōnsku je Sanktuarium świyntyj Jadwigi we Trzebnicy, we keryj spoczywajōm relikwie świyntyj Jadwigi, patrōnki Ślōnska.
Baukōnszt[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Piyrszy murowany budōnek na Dolnym Ślōnsku, to snŏdź chrōm zbudowany we placu tuma we Wrocławiu. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Sroge pōmiany w landszafcie baukōnsztu ukŏzały sie we XII stoleciu na Dolnym Ślōnsku, społym z murowanym baukōnsztym epoki rōmanizmu. Piyrsze stawiynia z cegłōwek datowane sōm na czasy Bolesława Wysokigo. We tym czasie na ślōnskich ziymiach ukŏzało sie mocka zōmkōw a rezydyncyje społym ze mustrami bydōncymi z Francyje, Miymiec, eli Italije. Ôd czasōw renesansu Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw[32].
Ôbiekty Światowyj Erbowizny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Grzegorz Kulik, Herb Śląska, wachtyrz.eu, 17 marca 2018 .
- ↑ HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA, slownikslaski.pl (polski).
- ↑ climate-data.org
- ↑ Wrocław w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Wałbrzych w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Zielona Góra w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Legnica w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Jelenia Góra w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Lubin w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Głogów w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Świdnica w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Bolesławiec w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Nowa Sól w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Brzeg w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Oleśnica w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Dzierżoniów w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Bielawa w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Oława w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Żagań w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Nowa Ruda w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Jawor w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Świebodzice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Kamienna Góra w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Świebodzin w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Polkowice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 34–35
- ↑ R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22
- ↑ Piotr Stefan Wandycz, The United States and Poland, Harvard University Press, 1980, ISBN 978-0-674-92685-1 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood, The Politics Today Companion to West European Politics, Manchester University Press, 19 lipca 2013, ISBN 978-1-84779-032-3 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Phillip A. Bühler, The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law, East European Monographs, 1990, ISBN 978-0-88033-174-6 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Barbara Bazielich: Tradycyjne stroje dolnośląskie Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.
- ↑ Gabriela Bożek, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach., Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska, Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2002, ISBN 83-85871-31-4, OCLC 52634671.
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Silesia – historical region, Europe, Encyclopædia Britannica (ang.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Szląsk, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl (pol.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Śląska Biblioteka Cyfrowa (Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka), sbc.org.pl (pol.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Stare brifkarty ze ślōnskich miast, vogel-soya.de (mjym.) [dostymp 28 lutego 2021]


text:
Růwńik
Růwńik – pojyńće, kere dotyčy takej kuli, kero uobraco śe wkole uośi přeuažuncyj bez mitua tyj kuli. Růwnik je kouem wjelgym powstouym bez přećyńće kuli puaščyznům prostopaduům do tyj ośi a přechodzuncům bez mitau kuli. Růwńik to je najdužšy růwnoležńik. Jigo šyrokość geůgrafično to je 0°.
Růwńik kuli źymskij dźeli ja na dwje půukule: půunocnům a pouedńowům, a jigo dugość wynośi 40 075,704 km.
Państwa, bez kere přeuaźi růwńik to:
- Wyspy Śwjyntygo Tůmaša a Kśůnžynco, přeuaźi bez wyspa Ilhéu das Rolas
- Gabůn
- Kůngo
- Dymokratyčno Rypublika Kůnga
- Ůganda
- Kyńijo
- Sůmalijo
- Malediwy, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- Indůnezyjo
- Kiribati, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- Baker, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- Ekwadůr
- Kolůmbijo
- Brazylijo
Mimo mjana růwńik ńy přeuaźi bez terytoryjům Gwinyje Růwńikowyj.


text:
Dabit Boguwěr Głowan
Dabit Boguwěr Głowan (němsce David Traugott Kopf abo Wowanus; * 13. apryla 1788 w Čornym Chołmcu, † 2. nowembra 1865 w Berlinje) bě serbski wučer, wuznamny pedagoga, spisowaćel a zakitowar serbstwa.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn wučerja a bratr Jeremiasa Bogusława a Kita Samuela Głowana w Čornym Chołmcu a přihotowaše so přez samostudij, pućowanje a hospitacije na wučerske powołanje. W lětomaj 1802/03 běše z wučerskim pomocnikom pola swojeho bratra Kita Samuela w delnjołužiskim Malinju a 1803–05 pola bratra Jeremiasa Bogusława w Lutolu pola Choćebuza. Wot lěta 1805 skutkowaše we wšelakich delnjołužiskich wsach jako wučer. Tak w Kokrjowje (1805/06), Prjawozu (1806–10), Popojcach (1810–14) a na šuli při Choćebuskej klóšterskej cyrkwi (1814–1819). Tu wuwučowaše w serbskej rěči, štož wjedźe ke konfliktam ze superintendentom Bolzenthalom, kiž chcyše serbšćinu ze šulow wutłóčić. 1816 załoži prěnje towarstwo Choćebuskich wučerjow. Wot 1819 do 1825 běše seminarski wučer w Nowej Cali. W lěće 1825 so do Berlina přesydli, hdźež přewza načolnistwo nowozałoženeho wustawa za zanjerodźene dźěći při Halskimi wrotami. 1856 poda so na wuměnk.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Głowan bě připóznaty pedagoga a měješe wuske zwiski ze znatymi pedagogami swojeho časa, mjez druhim z Diesterwegom. Wosebje po 1820 wudawaše mnóstwo powučacych a pedagogiskich spisow, tak na přikład Anweisung zum Rechnen nach naturgemäßen Grundsätzen (1821) a časopis Volksschulfreund, praktisko-pedagogiski časopis za wučerjow a šulerjow ludowych šulow. Nastupajo serbstwo započa hižo 1806 pod wliwom Jana Šyndlarja w hornjo- a delnjoserbskej rěči publikować a wudawaše pozdźišo serbske basnje a powědančka, spěwy, kěrluše a přełožene prědowanja, kotrež so najebać wulkeho nakłada spěšnje wupředachu. Nimo toho prócowaše so jara wo wudaće delnjoserbskeje Biblije 1821 a 1824. Skutkujo w Berlinskim towarstwje za křesćanske pisma přełoži mjez 1837 a 1843 šěsć traktatow a wuda je z nakładom mjez tři a dźesać tysac hornjo- a delnjoserbsce.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Das Leben der sorbischen Lehrer Christian und David Wowanus oder: Der Sieg des Glaubens. 1830, z awtobiografiskim pozadkom.
- Te wysoke swjedźenje za serbske dźěći. Berlin 1837.
- Prěnje rozwučowanje za te lube móličke. Berlin 1839.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Głowan, Dabit Boguwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 153sl.


text:
Wikipedyjo:Sztamtisz/Propozycyje
Sztamtisz Ślůnskij Wikipedyje
Propozycyje
Sam uosprawjomy uo propozycjach, ajnfalach, kůncepcyjach a.t.p.
Propozycje[edytuj zdrzōdło]
Wersje stabilne[edytuj zdrzōdło]
Można by dodać funkcję wersji stabilnych do naszej wiki. Z tego co wiem testuje takie cos angielska i niemiecka wikipedia. Artikle na zicher gotowe(lub poprawne) byly by oznaczane i odrazu bylo by widac co jest ok.--Pt 16:04, 5 lip 2008 (UTC)
Gadžety[edytuj zdrzōdło]
Momy uobjecane, co szl.wiki bydźe po růwnymu traktowano, tak samo jak śe rozchodźi uo gadžety. Yno co sami cheba ńy wjemy, co by my potřebowali. Terozki je dyskusyjo uo tym sam. Co kubki a košulki s našym logo, to jo wjym, nale ješče co? Ńydugo to bydźe zamawjane, jak śe tam ńy dopišymy, to ńy dostanymy ńic. Lajsikonik 08:17, 11 lip 2008 (UTC)
- Komputry ze logo Wiki do adminow ;) Herr Kriss 19:24, 19 lip 2008 (UTC)
- Kubki by sie przidały. Co do plakatów - kożdy może wjelaś na wuasno rynka druknůnć - co do koszulek - lo adminów a nojaktywnijszych użytkowników tyż można zamówić :D ◄Ozi64► a jigo godka 19:30, 19 lip 2008 (UTC)
- I jako je? Dostanymy co? ◄Ozi64► a jigo godka 14:55, 31 lip 2008 (UTC)
- Kubki by sie przidały. Co do plakatów - kożdy może wjelaś na wuasno rynka druknůnć - co do koszulek - lo adminów a nojaktywnijszych użytkowników tyż można zamówić :D ◄Ozi64► a jigo godka 19:30, 19 lip 2008 (UTC)
Wywnentrzne rzyczy we Steuerowym szrajbunku[edytuj zdrzōdło]
Chca pedźec, że jak trwa ta reforma, to niych Wykipedyjo růbi te szablony i inksze roztomajte zajty, noprzikłod ta "nawigacyjo". sznupanie czy růżne inksze wywnentrzne rzyczy we Steuerowym szrajbůnku, niy?
- Wszijsko we swojim czaśe. Jak skůnczymy artikle tuplikować to cołki interfejst tyż zrobjymy. ◄Ozi64► a uůnygo godka 17:08, 27 gru 2008 (UTC)
Kwalifikatory[edytuj zdrzōdło]
Witejće. Trza ustalić nowe kwalifikatory ślůnske lů mjanůw typu "Użytkownik", "Grafika", "Szablon". Jak fto mo uwogi pisać:
szablon: muster
użytkownik: sprowjorz
dyskusja użytkownika: dyskusyjo sprowjorza
kategoria: kategoryjo
grafika: uobrozek (je po co? widza co śe cůśik půmjyńůło)
Timpul godka 20:34, 30 gru 2008 (UTC)
- muster - ja. sprowjorz - ja. dyskusyjo sprowjorza - jo bych doł "sprowjorsko dyskusyjo". kategoryjo - ja. grafika: teroski cheba pomjyńili kożde grafika na plik. Bnojmńi na polskij wiki. ◄Ozi64► a uůnygo godka 20:37, 30 gru 2008 (UTC)
- Możno "sprowjorska dyskusyjo", jyno tedy bydźentp. "sprowjorska dyskusyjo:Timpul", a to ńy mo gryfnygo klangu. Lepi "dyskusyjo sprowjorza:Timpul", tedy je widźalne bindowańy słůw "sprowjorz" a "Timpul" :) Timpul godka 20:39, 30 gru 2008 (UTC)
- Dobra, ńych ći bydźe :) A tak po prowdźe to cheba i lepij ta Twoj wersyjo wyglůndo ◄Ozi64► a uůnygo godka 15:43, 8 sty 2009 (UTC)
- Ja, terozki je plik we Wiki, wjync trza pisac "plik". Herr Kriss 15:23, 8 sty 2009 (UTC)
- Dobra, ńych ći bydźe :) A tak po prowdźe to cheba i lepij ta Twoj wersyjo wyglůndo ◄Ozi64► a uůnygo godka 15:43, 8 sty 2009 (UTC)
- Możno "sprowjorska dyskusyjo", jyno tedy bydźentp. "sprowjorska dyskusyjo:Timpul", a to ńy mo gryfnygo klangu. Lepi "dyskusyjo sprowjorza:Timpul", tedy je widźalne bindowańy słůw "sprowjorz" a "Timpul" :) Timpul godka 20:39, 30 gru 2008 (UTC)
pl:Wikpedysta --> szl:?[edytuj zdrzōdło]
Utropa sztyjc sam je. Pytoł'ech śe Hermanna jak uůn śe na ta zacha zapatruje a jak by bůło nojlepi smjanowac kożdygo, kery sam cůś pisuje. Pedźoł mi, co nojlepi dać sam używacz (lo babůw używaczka). Po prowdźe to mje śe to widźi. Ńy spůmna śe teroz gynezy słowa "sporwjać" we kůntekśće edytowańo Wiki, nale mje śe spodobało a, choćoż to ńy jo żech to wynokwjůł, napoczůn'ech to używać (skiż tygo můj forszlag spowjorz, kery coroz myńi śe mje widźi). A możno by ta na muster Słowokůw dać redachtůr? Co padoće? Decyzyjo muśi być wartko, bo trza pomjyńić te mjana przestrzyńi. Timpul godka 14:52, 23 czy 2009 (UTC)
- "Używocz" je tyż tyn kery yno czyto a żodnych sprowjyń ńy mo. "Wikipedźok", nale jak lo baby? "Redachtůr" bych uostawił jak wkludźimy uobejdzrzane wersyje. Lajsikonik 07:53, 24 czy 2009 (UTC)
- Jeli już to używacz (przeca kupa Wikipedyjůw mo cůśik podanygo, btp. wužiwar (hsb.wiki), wužywaŕ (dsb.wiki), user (en.wiki!). Wikipedźok je ńygramatyczne, pokozowało by na to, co używůmy Wikipedźa. Jeli już, to wikipedyjok (Wikipedyjo+k, jak breweryjo+k). Jyno co tyn formant je za zbytka uogůlny, mje gupjo brzmi. Timpul godka 10:47, 24 czy 2009 (UTC)
- Ńych bydźe "używacz", argumynt s en: user je fest mocny. Lajsikonik 08:56, 25 czy 2009 (UTC)
- Używacz podug my dobre, nale dalij godům, iże sprowjorz je lepsze. ◄Ozi64► a uůnygo godka 15:42, 27 czy 2009 (UTC)
- Nale ńikaj tak ńy ma (pl:Edytor, en:Editor, fr:Editeur (? cheba)), no ńikaj. Lajsikonik 16:07, 27 czy 2009 (UTC)
- A to jak ńikaj ńy ma, to my ńy mogymy dać? ◄Ozi64► a uůnygo godka: 18:11, 27 czy 2009 (UTC)
- To ńy uo to śe rozchodźi. Ozi mo recht, to, co ńikaj tak ńy mo to ńy je prziczyna ku tymu, coby my tygo dać ńy můgli. Problym je we tym, co ńikaj we mołwje żech ńy trefjůł znoczyńo "sprowjać" jako "edytować" a mům strach, co moge to być wymysł jakigo czowjeka uod nos. Trza by to sprawdźić pjyrwy. Timpul godka 20:27, 27 czy 2009 (UTC)
- Nale ńikaj tak ńy ma (pl:Edytor, en:Editor, fr:Editeur (? cheba)), no ńikaj. Lajsikonik 16:07, 27 czy 2009 (UTC)
- Używacz podug my dobre, nale dalij godům, iże sprowjorz je lepsze. ◄Ozi64► a uůnygo godka 15:42, 27 czy 2009 (UTC)
- Ńych bydźe "używacz", argumynt s en: user je fest mocny. Lajsikonik 08:56, 25 czy 2009 (UTC)
- Jeli już to używacz (przeca kupa Wikipedyjůw mo cůśik podanygo, btp. wužiwar (hsb.wiki), wužywaŕ (dsb.wiki), user (en.wiki!). Wikipedźok je ńygramatyczne, pokozowało by na to, co używůmy Wikipedźa. Jeli już, to wikipedyjok (Wikipedyjo+k, jak breweryjo+k). Jyno co tyn formant je za zbytka uogůlny, mje gupjo brzmi. Timpul godka 10:47, 24 czy 2009 (UTC)
- Ustalomy? Ńy podobo mje sie, aże momy w polskiyj godce. Jo bym dŏ jak w pjerszej opcji. Przemub 21:01, 29 śyr 2011 (CEST)
Catalan Culture Challenge[edytuj zdrzōdło]
I apologize if this message is not in your language. Please help translate it.
The Catalan-speaking world... Want to find out more? From March 16 to April 15 we will organise the Catalan Culture Challenge, a Wikipedia editing contest in which victory will go to those who start and improve the greatest number of articles about 50 key figures of Catalan culture. You can take part by creating or expanding articles on these people in your native language (or any other one you speak). It would be lovely to have you on board. :-)
We look forward to seeing you!
Amical Wikimedia--Kippelboy (dyskusja) 07:07, 16 mar 2014 (CET)
Japōnski szrajbōnek[edytuj zdrzōdło]
Uod Lukas Arrav (dyskusyjo):
Witōm. Jo żech myślŏł nad transliteracyjōm szkryflaniyŏ japōnskich słōw na ślōnskŏ gŏkda. Mojŏ propozycyjŏ to:
Udźwiyńczniyniya
Łōnczyniyŏ s っ podwojyniy spōłgłoski - かった(katta),なった(natta)
Mŏłe ゃ - likwidacyjŏ ôstatniyj samogłoski poprzedniygŏ wyrazu a doklepaniy ja (きゃ - kjo,びゃ - bjo)
Mŏłe ゅ - likwidacyjŏ ôstatniyj samogłoski poprzedniygŏ wyrazu a doklepaniy ju (きゅ - kju,びゅ - bju )
Mŏłe ょ - likwidacyjŏ ôstatniyj samogłoski poprzedniygŏ wyrazu a doklepaniy jo (きょ kju,ぎょ gju )
Wyjōntki
じゃ,じゅ,じょ (dźa,dźu,dźo)
しゃ,しゅ,しょ (śa,śu,śo)
By niy kōmplikowŏć
Dwuznak おう - ō (podana wymowa na ślōnski)
ー - przedługszeniy poprzedniyj litery
Bajszpile:
私は十八っ歳です. (watashi wa jyuuhassai desu) - Łatasiy ła dźuuhassai desu. - Mōm 18 rokōw
毎日ゲームをします (mai nichi geemu o shimasu). - Mai niyciy geemu ŏ siymasu. - Codziyń szpilōm w kōmputrowe szpile.
少年 (shounen) - szōnen
Dyskusyjo[edytuj zdrzōdło]
- Poparće Krol111 kontakt 17:28, 4 sty 2016 (CET)
- Uodpora Jak sie chce tworzić transliteracyjõ inkszyj gŏdki, to nŏjprzōd trza pisać bez felerōw we swojij włŏsnyj:
- myślŏł - ŏ jak stoji przed ł, to traci daszek, tōż myśloł.
- szkryflaniyŏ - niyŏ: przeczytej to na głos.
- gŏkda - niy czytŏsz tego, co piszesz.
- Mojŏ - dzierżawcze sie niy kōńczōm na ŏ. Moja.
- W jednyj kolōnie w tabulach mŏsz transliteracja, a we drugij transliteracyjŏ.
- Łōnczyniyŏ s っ podwojyniy spōłgłoski - かった(katta),なった(natta) - Czytōm to trzeci rŏz. Ô co w tym sie rozchodzi?
- Mŏłe - sztyry litery, a sam sōm dwa felery: ôrtograficzny i hipersilezianizmus. Pisze i gŏdŏ sie małe
- poprzedniygŏ - czymu ŏ? Przeca sam niy ma kōntynuacyje dugigo a. Nŏjprościj to poznać po tym, że po polsku tyż we tym placu je o.
- kōmplikowŏć - zaś hipersilezianizmus.
- podana - a sam barbaryzujesz. podanŏ sie gŏdŏ.
- wymowa - naôbkoło Ôpolŏ sie gŏdŏ wymołwa, tōż pisze sie wymŏwa
- przedługszeniy - kajś żeś pisoł, żeś je z Katowic, tōż gŏdŏsz dugi, a za tym dugszy, a niy długszy. Zapōmniołś tyż ô pochylyniu e przed nosōwkōm. przedugszyniy abo przedugszynie.
- Sory, ale mŏsz bajzel we ôrtografiji, bajzel we gramatyce, niy czytŏsz tego, co piszesz i niy je żeś kōnsekwyntny, beztōż dō mie żeś niy je wierzejny przi tworzyniu transliteracyje z inkszyj gŏdki. Musisz nŏjprzōd nauczyć sie do porzōndku swojij włŏsnyj gŏdki, bo wkludzŏsz rojmōng. --Uostofchuodnego (dyskusyjo) 12:26, 9 siy 2016 (CEST)


text:
Słony
Słony (łaćonsce Elephantidae) su swójba rydłojtych cycakow, kotraž je přirodnje jenož hišće w Africe a Aziji domjaca. Wone su najwjetše zwjěrjata na kraju, kiž su hač do dźensnišeho žiwe. Hižo při porodźe waži słonowe ćelo wokoło 100 kilogramow. Čas sućelnosće je z 20 do 22 měsacami najdlěši wot wšěch krajnych cycakow. Wotwisne wot družiny docpěja słony wahu ćěła wot 2 do 5 tonow a wulkosć wot hač do štyrjoch metrow. Dotal najstarši znaty słon bě w coo na Taiwanje žiwy a zemrě w starobje 86 lět.
Tuchwilu eksistuja jenož tři družiny: afriski, pralěsny a indiski słon.


text:
Zielno Biksa w Radlinie
W radlińskim urzyńdzie powstała… „Zielno Biksa”, to znaczy plac, z kerego idzie weznōńć nasiynie roślin miododajnych i zasadzić w jakimś ciekawym miejscu. To jeszcze jedno miejske działanie dlŏ ôchrōny pszczōł i ôwadōw zapylajōncych w Radlinie.
Piyrsze w Zielnyj Biksie ukŏzało sie nasiynie słōnecznika ôzdobnego, ônyntku kosmosu abo kapucynki zorty Tōm Thumb. Wszyjske te rośliny majōm naturã miododajnõ. Niykere (jak ônyntek kosmos) ukŏżōm sie zaniydugo na miastowych skwerach. Nasiynie w „Zielnyj Biksie” przeznaczōne je jednak dlŏ miyszkańcōw, kerzi sami mogōm uzdać kaj jakõ roślinã zasadzić. Jak funguje „Zielno Biksa”? Ajnfachowo: styknie weznōńć nasiynie z urzyndu, kaj sōm „Zielne Biksy”, ôbrać plac w kerym chcymy nasadzić roślinność miododajnõ i stworzić włŏsny, nowy zielōny plac w Radlinie.
Urzōnd Miejski w Radlinie zaprŏszŏ wszyjskich zainteresowanych do sebraniŏ nasiyniŏ. „Zielno Biksa” je na parterze głōwnego budōnku urzyndu, przi pōnkcie informacyjnym jak tyż kole Wydziału Ekōnōmije Kōmunalnyj i Ekologije (budōnek B urzyndu). Wielość nasiyniŏ je ôgraniczōnŏ ale urzōnd padŏ, iże isto akcyjõ bydzie cyklicznie powtŏrzać w Radlinie.
Zdrzōdło i fotografije: UM Radlin


text: Pólskorěčne wobrazy wo žiwjenju a skutkowanju čłonow Nawkec swójby su, wothladajo wot 15stronskeju studijow k Michałej a Antonej Nawce, wšitke krótke, zhusćene, ale z fachowymi citatami podkładźene. Spušćomna bibliografija něhdźe 50 serbskich žórłow sćěhuje na kóncu knižki, kiž wobsahuje na 72 stronach tež portrety wobjednanych wosobow, potajkim po rjedźe dale portrety dźěći Achima, Błažija, Ludmile a wnučkow Boženy a Tomasza Nawkec kaž tež Měrka a Michała Šołty. Tući wubrani su wopisani jako tworićeljo serbskeje literatury, hudźby, molerstwa abo publicistiki. Kościów wuzběhuje zasłužby »seniora«, kotrehož jako »njeparujomneho w swojej dźěławosći za Serbow« (str. 10) woznamjenja, dokelž je swoje žiwjenske ideale potomnikam skutkownje sposrědkował. Sebjekritisce awtor přida, zo njejsu jeho biografiske hódnoćenja perfektne, ale maja dobry zaměr. Skromne, popularne wudaće přinošuje k tomu, zo so wědomje wo serbskej duchownej kulturje w susodnym kraju skrući. Přetož kaž w poslednjej sadźe w bibliskim duktusu rěka: »Temow je wjele, ale kmanych publicistow [wo Łužicy] mało.«


text:
Budnik Thiel („Bahnwärter Thiel” Gerharta Hauptmanna – ślōnskigo noblisty)
Budnik Thiel („Bahnwärter Thiel” Gerharta Hauptmanna – ślōnskigo noblisty)
(kōnsek)
W tej chwili zwōnek trzi razy doł znać, co cug wrocławski ruszōł ze zeszłego banhowa. Thiel niy śpiychol sie, ôstoł jeszcze na chwila we izbie, skōńczōł robota, a wyloz nareszcie ze fankōm a ladownicōm, pomału, ciynżkim krokym, poszoł szczyrkowōm drōgōm ku krziżōwce glajzōw ze drōgōm, kaj mioł kole 20 krokōw. Budnik procnie zawiyroł a dźwigoł bariery po kożdym cugu, chocioż małokedy sie zdarzało, coby kery szoł tōm ôdludnōm, leśnōm drōgōm.
Zawrzōł bariery, a stanōł kole drzewiannego mastu ze biołymi a czornymi poskami, czakoł, aż cug przijedzie. Sztreka glajzōw przerzinała rowno na prawo a lewo gynsty las, kery choćby zielōny mur stoł sztajfny a prosty po jejij ôbōch strōnach a zwōnżoł sie na kōńcu a zawiyroł tyn posek rowny a gładki wysuty czysto czerwiōnym szczyrkym. Dwie czorne glajzy wyglōndały na nim choćby dwie ciynki nici, co leżały rowno, ôbwiōnzowały ziymia a traciyły sie z ôczōw na połedniu a na pōłnocy, coby tam skuplować sie do kupy.
Dmuchnōł wiater, tōż poruszały sie leko asty na kraju lasa, zaszumioł poważnie, a uciszōł sie pomału kajś daleko. Masty ôd telegrafu, co stoły kole drōgi, ôdpedziały mu cicho brzinkajōncym klankym. Na drōtach, co płōtły sie choćby jako niyskōńczōno przyndza miyndzy mastami, ćwiyrkały grōmady ptokōw. Dziyndzioł przefurgnōł z rykym hned nad samōm głowōm ôd Thiela, dyć tyn ani sie na niego niy bōł podziwoł.
Zza srogij czornej chmury pokozało sie na chwila złote, czerwiōne słōńce, a utōnyło zaroz za ciymnymi szpicami strōmōw, jednakowōż praje teraz rozloły sie we lufcie purpurowe blaski. Strōmy zaczły goreć, raje sośniczkōw gorały choćby rozpolōne zielazo.
Glazjy tyż rozgorały w tym blasku a na chwila świyciyły sie, choćby ôgniste gady, ale zgasły hned. Czerwiōność zaczła sie pomału dźwigać ku wiyrchu, pnie zećmawiyły sie ôd spodku, a potym zimne ciynie wieczora zaczły dotykać dolne asty, a szły aże ku wiyrchu. I yno szpice czerwiyniyły sie jeszcze na chwila, aże tyż zgasły.


text:
Njewěm, hač běchu blisko delanskeje wsy Sernjany něhdy wosebje wjele sornow (sernow). Ale nětko wěm, zo znajmjeńša jedyn Sernjančan wěri, zo mjeno wsy ze słowom sorna ničo zhromadneho nima.1 Pawoł Rota kritizuje znateho ludowědnika a rěčespytnika Arnošta Muku, zo njepytaše w Pfulowym słowniku dale, jako je słowo serna našoł. Jemu a tež »mjenowědnikam« wumjetuje, zo pječa njepřirunowachu dosć z mjenami druhich rěčow a zo tohodla njejsu na to přišli, zo je mjeno Sernjany, z historiskimi dokładami Czscherna a Zerna wotwodźene wot ćerń. Awtor tuž derje wě, kak wažne je přirunowanje za mjenowědnikow.
Haj, jelizo dźe w mjenowědźe wo rěčespytne hladanišćo, je to předewšěm wěc t. mj. historisce přirunowaceho rěčespyta. Ale – přirunować je móhłrjec trjeba prěki a podłu! Čehodla na př. wobkedźbować z móžnych čěskich přirunowanskich městnostnych mjenow jenož Trní, wotwodźene wot trn = ćerń, a nic tež Srní, wot srna = sorna (serna)? Runje tole činja »mjenowědnicy« w našim padźe.2
Njedopokazuja pak jasnje dokłady 1419 Czscherna a 1551 Zerna, zo so wo korjeń ćerń jedna? Tu je móžno předewšěm poručeć přirunowanje z mjenom hornjołužiskeje wsy Sobołsk (němsce Zoblitz), Zebulusk, 1533 Zoboleß, štož bjezdwěla wujasnjujemy prawje kaž staroserbske *Seběłusky/*Soběłusky. Derje znate je, zo njeměješe němska rěč něhdy zwuk [s], kajkiž tči na př. w nazwuku mjenow *Soběłusky a Sernjany, a staješe w mjenach město słowjanskeho [s] prawidłownje [ts].3 Pisarjo pisachu z abo zc abo druhdy hišće hinak. Zerna hodźi so potajkim nastupajo nazwuka jara derje k serna.
Před 75 lětami, po zakónčenju Druheje swětoweje wójny, běše Trjebin hišće ryzy serbska wjeska. Swójby běchu hač na małe wuwzaća serbske, hdźež so serbsce rěčeše. Po socialnym stawje běchu wobydlerjo ratarjo, zwjetša małoratarjo. A tež swójbne mjena w Trjebinje běchu hač do lěta 1945 serbske. Po wójnje su so do Trjebina tež cuzy wuhnaći zasydlili a su tež měšane němsko-serbske mandźelstwa nastali. Tak su so serbskim swójbnym mjenam němske přidružili.
Wjesny wobraz njeje so lěta dołho změnił. Nastaće prodrustwa přiwabi wjele nowych němskich dźěłaćerjow a z tym tež nowe, nic serbske swójbne mjena. Najhórje pak bě, zo so dźěle Trjebina zhubichu a so dźensa hišće »čorneho złota« dla zhubja. Tuž je najwjetši čas, zo so swójbne mjena zachowaja.
Swójbne mjeno je dźěl mjena kóždeho čłowjeka. Wone wudospołnja předmjeno a zwuraznja přisłušnosć nošerja k wěstej swójbje. Tysacy lět mějachu ludźo jenož jedne mjeno. Nastaće a přesadźenje tak mjenowaneje »dwumjenowosće« (Zweinamigkeit) njesta so připadnje a bjez přičiny. W času wokoło lěta 1000 po Chrystusu załožichu so mnohe města. Ličba wobydlerjow razantnje stupaše. Nětko bě trjeba, ludźom dalše, swójbne mjeno přidać, zo bychu so mjez sobu rozeznawali. To njebě kaž dotal jenož z předmjenom móžne. Mjez 1000 a 1500 wuwichu so kriterije, kak maja so nowe swójbne mjena tworić. Wukristalizowachu so pjeć kriterijow za tworjenje swójbnych mjenow: swójbne mjena z předmjena, swójbne mjena po pochadźe (městnosć, lud z kotrehož wosoba pochadźeše), swójbne mjena po bydlenskej městnosći (pokazuja na městnosć, hdźež wosoba bydli), swójbne mjena z pomjenowanja powołanja (pokazuja na powołanja abo činitosć wosoby) a swójbne mjena, kiž pokazuja na wěste napadne kajkosće wosoby a kotrež jich jasnje wot druhich ludźi rozeznawaja.
Stawizny kóždeho naroda su połne wojowanja wo přežiwjenje a swobodu. W stawiznach kóždeho naroda je wjele rjekow było, kotrychž su sej ludźi česćowali a woswjećili, ale jenož někotři z nich su so z legendu stali. Jedna z legendow łužiskoserbskich stawiznow a literatury běše Krabat, móžemy snadź rjec – łužiskoserbski Kraljević Marko, kotrehož woblubowanosć je přešła ramik serbskeje kultury do literatury druhich narodow, kiž su w kontakće ze Serbami.
Štó je był Krabat? Je wón historisce woprawdźe eksistował? Kotre legendy so wo nim powědaja? Čehodla je so (jenož) Krabat z legendu stał? Kajke su podobnosće mjez Krabatom a Markom Kraljevićom? To su někotre prašenja, z kotrymiž chcu so tu zaběrać.
Krabat jako historiska wosoba je so w lěće 1624 w Rakusko-Wuherskej jako Janko Šajatović narodźił. Wón běše wojak a jězdny a dźěłaše w škitnej gardźe kurwjercha w Drježdźanach. Hromadźe z Uskokami je přećiwo Turkam wojował. Jako dźak za swoju swěrnu słužbu da jemu sakski kurwjerch wudwor we Wulkich Ždźarach. Janko Šajatović pochadźeše z Chorwatskeje a rěka, zo je mjeno Krabat nastało wot słowa Chorwat.
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2
Tule podaty přinošk bazuje na přednošku składnostnje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje 26. septembra 2020 a bu za wozjewjenje wobdźěłany.
»By tohodla jara wužitna wěc za wědomosć była, hdy bychu so raz wučeni Serbjo zebrali, cyłe mjezy wobeju Łužicow wobpućowali a awtentisku kartu a statistiku zhotowili ...«1
Tute linki napisa w lěće 1876 młody Lipšćanski student slawistiki a serbski aktiwist Arnošt Muka w swojej pućowanskej rozprawje wo Delnjej Łužicy »Pućowanje po Delnjej Łužicy«. Šěsćdźělnu rozprawu wozjewi Muka hromadźe z přećelom a komilitonom Janom Arnoštom Holanom w časopisu Łužica. Holan běše tež přewodnik Muki na jězbje. Na zakładźe swojeho slědźenja kritizowaše Muka tehdy eksistowace karty serbskeho rěčneho ruma we Łužicy. Jemu so zdaše, zo běchu podobnje tež oficielne ličby serbskorěčneje ludnosće wopačne. A zo by wěstosć docpěł, bu Muka sam aktiwny. 1884 předpołoži prěni dźěl swojeje »Statistiki łužiskich Serbow« wo Delnjej Łužicy w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1885 slědowaše druhi dźěl wo pruskej a 1886 třeći dźěl wo sakskej Hornjej Łužicy. Młody třiadwacećilětny ze swójby zamóžiteho serbskeho ryćerkublerja we Wulkim Wosyku pochadźacy student naćisny 1876 w dwěmaj linkomaj kompletny slědźerski projekt. Zbytk su dźensa serbske wědomostne stawizny.
Wo dóńće katolskeho fararja w Pólskej
Před 75 lětami wotměwachu so prěnje a wobsažne wuhnaća němskeho wobydlerstwa z mjezow dźensnišich hranicow Čěskeje, Słowakskeje a Pólskeje republiki. Za Hornju Łužicu potrjechi to dźěl Žitawskeho hejtmanstwa, kotryž ležeše wuchodnje Nysy. Po wobsadźenju kraja přez pólske a sowjetske wójsko a sćěhowacym poněčimnym dwójnym knjejstwje wobeju frakcijow wuhnachu so wobydlerjo tutoho pasma 22. junija 1945. Stawizny wuhnaća, sćěhi za potrjechenych a dóńt wuhnatych po tym wopisujetaj Lars-Arne Dannenberg a Matthias Donath w knize »Do hoan uns die Polen nausgetriebm«, kotraž je loni wušła.1
Mjez tutymi wuhnatymi běše tež Jurij Brusk, wot lěta 1940 farar w Königshainje, pozdźišim Działoszynje. Tež wón bu, byrnjež na swoju serbsku narodnosć pokazał, wuhnaty a nawróći so hakle 29. januara 1946. W mjenowanej knize rozestaja so awtorstwo kritisce z njepřitomnosću Bruska. Předležacy list Bruska na Wójćecha Kóčku wot 17. februara 1947 je w tutym zwisku zajimawy, dokelž so z nim situacija Bruska lěto po swojim nawróće a hižo połdra lěta po wuhnaću rysuje a někotre wotewrjene prašenja znajmjeńša podźělnje (tendencielnje) rozrisaja.2
Wuměłc-architekt Arnold von Westfalen jako inowatiwny gotiski twarski mišter hroda Albrechtsburg a jeho architektoniske herbstwo
Za architekturu je 15. lětstotk wosebity čas, dokelž hodźi so jara zajimawe wuwiće wobkedźbować, kotrež wustupuje po cyłej Europje, wosebje tež w Sakskej a we Łužicy. Jako w Italskej dawno hižo renesansowy stil z cyle hinašimi konceptami a strukturami knježeše a swójba Medici Florenz k wuměłskemu centrumej wutwari, jako Leonardo da Vinci swoju Mona Lisu molowaše a Michelangelo jasne klasiske formy w architekturje naćisny, wuwi so w krajach sewjernje Alpow wosebje wirtuozna forma pózdnjeje gotiki.
Tuta wirtuozna formowa rěč gotiskich strukturow a ornamentow je so wosebje we wuchodnych regionach hač do dźensnišeho zdźeržała. Najjasniši přikład za to namaka so w njedaloko wot Drježdźan na skale ležacym hrodźe Albrechtsburg. Hižo zdaloka wuhladaš wysoko nad Łobjom trónowacy hród w Mišnu. Horjeka na hrodowej horje wita će jako prěnje gotiska katedrala, kotruž mnozy ze swjatym Benom zwjazuja, kiž je tam pohrjebany.Wid na dwórsku fasadu hroda w Mišnu z wonkownym schodźišćom, kiž so tež »Wendelstein« mjenuje. Schodowa wěža twori wertikalny akcent k zbytnej fasadźe.
Na lěwym boku cyrkwje, směr sewjer, přizamknje so hród z jeho sławnym a charakteristiskim witym schodom. Twarski mišter Arnold von Westfalen započa 1471 z twarom hroda, kotryž běše prěnjotnje jako rezidenca za Wettinskeju bratrow kurwjercha Ernsta a wójwody Albrechta mysleny.
9. nowembra 1920 bu w Budyšinje prěnja jednota Serbskeho Sokoła załožena. Hač do lěta 1930 nasta cyłkownje 21 jednotow. Po nastupje nacijow dyrbješe sportowe towarstwo 9. apryla 1933 swoju dosć wuspěšnu dźěławosć skónčić. Po Druhej swětowej wójnje wožiwjenje móžne njebě, to poradźi so hakle po znowazjednoćenju Němskeje. 27. decembra 1993 bu w Hórkach Serbski Sokoł znowa załoženy. Někotre přičiny dołheho přihota w slědowacym podam.
16. februara 1862 bu w Praze prěnja jednota Sokoła w Čěskej załožena: W přitomnosći 75 wosobow bu dr. Jindřich Fügner za starostu wuzwoleny, Miroslav Tyrš za městostarostu. Pod hesłom »Tužme se!« (Krućmy so!) dźěše wo to, w času narodneho wozrodźenja ćělne a duchowne mocy młodych ludźi rozwiwać, złožujo so na hesło starych Grjekow »W strowym ćěle strowy duch«. W meji 1862 přewza Miroslav Tyrš načolnistwo jednoty, kotraž nošeše oficialnje mjeno »Sokol – Pražská tělocvičná jednota«. W běhu lěta nastachu w dalšich dźewjeć čěskich městach jednoty Sokoła. Miroslav Tyrš spisa w lěće 1870 wuznamny program »Náš úkol, směr a cíl« (Naš nadawk, směr a zaměr), kotryž bu potom lěto pozdźišo jako zawodny nastawk w prěnim čisle časopisa »Sokol« wozjewjeny. Sokołska myslička rozšěri so po čěskim nastorku tež w druhich słowjanskich ludach – najprjedy w lěće 1863 w Słowjenskej. Prěni hłós k nastaću sokołskich jednotow tež pola nas w Serbach pochadźa z lěta 1882, jako přewjedźe so prěni zlět čěskeho Sokoła w Praze. Zarjadowanje dožiwi serbski student Jan Ćěsla. Bě wot wobsaha zarjadowanja tak zahorjeny, zo wozjewi w časopisu Łužica namjet, »tež tajke towarstwo zawjesć, zo snadź bychu klětu tež serbske młode Sokoły wulětowałe a serbsku rěč a narodnosć mjez sobu hajiłe a posylniłe».1 (W Nowych Boranecach w lěće 1840 rodźeny Jan Ćěsla studowaše pozdźišo w Praze a skutkowaše wot 1871 jako lěkar w Neveklovje blisko stolicy. Tam zemrě w lěće 1915.)
Prócowanja Jana Bjedricha Tešnarja wo zjawnu prezencu delnjoserbšćiny
Njedźelu, 28. oktobra 1860, poswjećichu w Chmjelowje pola Choćebuza nowe šulske twarjenje. Jeho wosebitosć bě, zo bě nad zachodom připrawjeny serbski napis, wuwjedźeny w tehdyšim frakturnym pismje: »Dajſcho tym Żiſchetkam ku Mn˙o pſchiſch a n˙ehoborajſcho˙ jim, pſchėto takich jo to Kralejſtwo Boże. Markus 10,14.« Wo natwarje noweje šule a wo poswjećenskim zarjadowanju Bramborski Serski Casnik 21. nowembra nadrobnje rozprawješe:
Dokelž bě jich dotalna šula přemała a dodźeržana, běchu Chmjelowčenjo w lěće 1857 twar noweho šulskeho doma wobzamknyli. Na to kupi gmejna kóžde lěto něšto drjewa a kamjenjow, zo by financielnu ćežu rozdźěliła. Nalěto 1860 stary šulski dom srjedź wsy wottorhachu a nowy murjowany twarić započachu. Hdyž bě nazymu »nowa, rědna, pyšna šula« dotwarjena, ju na 21. njedźeli po swjatej Trojicy, potajkim 28. oktobra, poswjećichu. Na swjatočnosć zeńdźechu so wjesnjenjo we wupyšenej šuli. Po zhromadnym kěrlušu měješe niši farar Choćebuskeje serbskeje wosady Jan Bjedrich Tešnaŕ prědowanje wo 103. psalmje, w kotrymž so Bohu za dokónčeny twar dźakowaše a wo žohnowanje za dźěło wučerja prošeše. Staršich napominaše, dźěći nic wot wučby wotdźeržować, ale je swěru do šule słać. Tež měli sej wučerja wažić a jeho podpěrować, dokelž je jeho dźěło »na roli tych hutšobow« hišće ćeše a sprócniwiše hač dźěło bura na polu. Napominanje indirektnje pokaza, z kotrymi ćežemi mějachu so wučerjo na serbskich wsach tehdy bědźić. Po požohnowanju twara přepoda Tešnaŕ najlěpšim šulerjam – třom hólcam a třom holcam – serbske knihi. Najlěpšej dóstaštaj Nowy testament, tamni štyrjo pak knižku »Pojż k’Jeſußu!«. Po tym zo běchu šulske dźěći pod nawodom wučerja Hänicke kěrluš zanjesli, so swjatočnosć ze zhromadnym kěrlušom skónči.
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.
Jako młody student a wědomy Serb je (pozdźiši prof. dr.) Arnošt Muka (1854–1932) po Hornjej a Delnjej Łužicy pućujo wšo serbske zapisował. Měješe nadobny zaměr, móhłrjec cyłemu swětej dopokazać wulkosć serbskeho naroda a kraja a bohatosć serbskeje rěče. Wšě připóznaća, kotrež so jemu w Serbach a druhdźe za to dawaja, su tuž woprawnjene.
Tola žadyn čłowjek njeje njezmylny kaž žadyn ćerń bjez kałača. Z dwěmaj přikładomaj je so serbski ludowědnik a rěčespytnik Muka mylił. To stej ležownostne mjeno »Kobjel« w Sernjanach a wjesne mjeno »Sernjany« same. Z ležownostnym mjenom »Kobjele« sym so před lětami w delanskej Gmejnskej nowinje rozestajał. Tule wěnuju so našemu wjesnemu mjenu.
Jan Meškank-Kanečanski (1905–1972) bě po Druhej swětowej wójnje znaty a připóznaty serbski domiznowědnik mjez Wotrowom a Konjecami. Hdźež je móhł, je Meškank wězo na Muku nawjazował. Na Mukowym wułožowanju mjena Sernjany je wón dwělował. Ale Meškank njebě powołanski wědomostnik a slědźer. Tež dźensa znate wědomostne žórła jemu tehdy hišće přistupne njeběchu.
Wjacori, w słowjanskich rěčach derje wukubłani němscy mjenowědnicy su so po skónčenju Druheje swětoweje wójny wobšěrnje a dokładnje ze słowjanskimi mjenami w srjedźnej a na wuchodnej Němskej zaběrali. Su woznam mjenow přepytowali a ze susodnymi słowjanskimi rěčemi přirunowali.
Hižo přeco chcych ležownostne mjena Trjebina znosyć, zo njebychu so zhubili. Přewulki pak bě respekt před wobšěrnym dźěłom mjena dokładnje zběrać, so ludźi prašeć, kotřiž su hišće starši hač ja, a w archiwach slědźić. Dźěłowy plan Trjebinskeje Domowinskeje skupiny 2017/2018 je mje trochu do dźěła honił. Tak buchu Trjebinscy Domowinjenjo w nowembrje 2017 a w aprylu 2018 w dźěłowym planje namołwjeni, jim znate ležownostne a swójbne mjena znosyć. Njetrjebamy so dźiwać, zo bě zajim jara wulki, dokelž so wjes zdźěla wotbagruje a dźěl wjesnjanow bu hižo přesydlene. To přinjese wosebitu brizancu do tematiki: Hižo nětko je ćežko, sej stary wjesny dźěl Zagora předstajić, dokelž rowy, klumpy a wotnjesene statoki deprimowacy wobraz zawostajeja. Bórze so wšitko w hoberskej brunicowej jamje zhubi.
Njewobsydlena přiroda rozdźěli so na přestrjenje, za kotrež je wěste wužiwanje předwidźane. Ležownostne mjena dźěla krajinu a słuža orientaciji a identifikaciji. Tute geografiske mjena su wobydlerjo tworili a buchu bjez pisomneho fiksěrowanja do lokalneje rěče přiwzate. Wone su jenož we wěstej wjesce abo wěstym měsće znate a słuža tomu, połoženje ležownosće jasnje identifikować a rjadować. To je wažne za kataster, wobsydstwowe poměry abo wužiwanje přestrjenje a zaměr wužiwanja (jako polo, łuka, lěs abo hat).
200 lět serbske misionske towarstwa
Rewolucionarnej lěće 1848/49 so w serbskim stawiznopisu husto jako započatk towarstwoweho žiwjenja na serbskich wsach charakterizujetej.1 W tutym nastawku chcu pak pokazać, zo směmy započatki šěrokeho towarstwoweho skutkowanja na serbskich wsach bjezmała wo 30 lět doprědka datěrować. Wot 1820 do 1834 załoži so w ewangelskich Serbach znajmjeńša 14 misionskich towarstwow, kotrež běchu rum, w kotrymž móžachu so čłonojo politisce, nabožnje a narodnje angažować a za dalše towaršnostne dźěło wukmanjeć.
Mały Wjelkow – najstarši hólči wustaw za dźěći misionarow Wobraz: Archiw Ochranow
Jeničke serbske wopomnišćo bitwy pola Sedana před 150 lětami
Na zapadnej kromje stareho kěrchowa, kiž so wokoło Slepjanskeje cyrkwje wupřestrěwa, stejitej pomnikaj, kiž dopominatej na Němsko-francosku wójnu w lětomaj 1870/71. Napohlad dominuje na štyri metry wysoki obelisk z pěskowca, kotryž bě zhotowił kamjenjećesar Bruno Modrack ze Słomjenja pola Grodka. Pomnik je z třomi mjedźanymi wudźěłkami wozdobjeny: deleka z medaljonom z podobiznu kejžora Wilhelma I., srjedźa ze Železnym křižom a horjeka je krónowany z worjołom. We wulkim złotym pismje steji na obelisku w němskej rěči, zo je poswjećeny dopomnjeću gloriozneju lět 1870/1871 a zo bu postajeny składnostnje 25. jubileja załoženja Slepjanskeho wojerskeho towarstwa 14. julija 1912. Z nowinskeje rozprawy wo tutym podawku wěmy, zo běštaj hrabja Arnim z Mužakowa a kejžorstwosejmski zapósłanc dr. Hegenscheidt twar pomnika spěchowałoj a zo bě jón Slepjanski farar Matej Handrik we wobłuku schadźowanja zapósłancow delnjošlesko-łužiskeho wokrjesneho wojerskeho zwjazka w přitomnosći 40 wojerskich towarstwow a mnohich wysokich hosći poswjećił.1 Zda so, zo bě runja pomnikowemu napisej tež poswjećenska swjatočnosć přezcyłnje němska.
Što su wuměnjenja a wuslědki serbskeho stawiznopisa w druhej połojcy 20. lětstotka? Mały rjad přinoškow zaběra so z nastaćom štyrizwjazkowych »Stawiznow Serbow« a ze stawiznopisom w šěršim zmysle. Chcemy nowe slědźenske wuslědki předstajić a zdobom přeprošujemy ke kritiskej debaće wo zakładach načasneje serbskeje kultury.
Zahoritosć za předstawizny a zažne stawizny, wosebje za srjedźowěk, namakamy w Němskej w nimale wšěch worštach wobydlerstwa a we wšěch starobnych klasach.
Archeologiske muzeje su jara woblubowane a »srjedźowěkowske wiki« kaž tež zarjadowanja »living history« so prócuja, ludnosći srjedźowěk z pomocu dožiwjenjow zbližić. »Histotainment« je za to hesło. A byrnjež na cyłym teritoriju nowych zwjazkowych krajow a zdźěla zwonka nich wot spočatka zažneho srjedźowěka lětstotki dołho kmjeny Słowjanow sydlili (t. mj. Germania Slavica), njejsu wone we wědomju a zaznaću wulkeho dźěla worštow wobydlerstwa eksistentne. Wikingojo a ryćerjo popularny wobraz srjedźowěka dominuja. Nimo šulskich knihow a medijow su wosebje muzeje, kiž tutón wobraz produkuja a ludźom předstawu wo stawiznach jich domizny posrědkuja.


text:
něhdźe
něhdźe
něhdźe (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
pronomen[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
ně-hdźe
Semantika
Woznamy:
- [1] na někajkim městnje
- [2] mjenje bóle, tak někak
Synonymy:
- [2] wokoło; jedyn abo
Přikłady:
- [1] Je-li něhdźe rjanosć a lubosć nuzna, to zawěsće w pěsni a w basni. (Ćišinski)
- Abo hišće so powěda basnička wo kóčce, kotraž za wšěmi zamknjenymi durjemi syda a łaka, hač njeby tola něhdźe někajkeje škałby było, hdźež móhła znajmjeńša hłowu nutř tyknyć a něšto lepić; kotraž samo k wšěm susodam a po wsy běha a wucho k wšěm durjam tłóči, hač tam myše njepišća. (Radlubin)
- [2] Budźe to zawěsće nahladna kniha, něhdźe dźesać listnow tołsta. (Ćišinski)
- Pisaše pak list, kotryž měješe něhdźe tónle wobsah: [...] (Radlubin)
Wotwodźene wopřijeća:
- něhdźežkuli


text:
David Attenborough
Sir David Attenborough (rodz. 8 mŏja 1926 we Lōndynie) – brytyjski popularyzatōr wiedzy ô przirodzie, pisŏrz, narratōr a rajzownik. Skōńczōł zoologijõ na Uniwersytecie Cambridge. W rōmach roboty dlŏ stacyje BBC stworzōł cykl filmōw ô roślinach a zwiyrzyntach, co w nich pokozoł moc niyznōmych wcześnij faktōw ze jejich życiŏ.
We 1985 dostoł ôd krōlowyj angelskij tytuł szlachecki - Sir. Jego modszy brat, Richard Attenborough, robi za aktora i reżysera.
FilmografijŏEdytuj
- 1979: Życie na Ziymi (Life on Earth)
- 1984: Żyjōncŏ planeta (The Living Planet)
- 1990: Na cestach życiŏ (The Trials ôf Life)
- 1993: Life in the Freezer
- 1995: Prywatne życie roślin (The Private Life ôf Plants)
- 1998: Życie ptokōw (The Life ôf Birds)
- 2000: Modro planeta (The Blue Planet)
- 2002: Nojwiynksze cuda przirody (Great Natural Wōnders ôf the World)
- 2002-2003: Życie cycaczy (The Life ôf Mammals)
- 2005: Life in the Undergrowth
- 2006: Planeta Ziymia (Planet Earth)


text:
Karaczi
Spůłrzyndne: 24°51'36" N 67°00'36" E
Karači, Karaći - nojsrogše mjasto we Pakistańe, we pouedńowyj tajli kraju, nad Mořym Arabskim, na půunocnym kraju delty Indusu. Je uůne stolicům stanu Sindh. Půmjyškuje we ńim ůng. 12 mln ludźi. Mjasto zouožůne we XVIII wjeku bez indyjskich handlyřy. Fest rozwinyuo śe po 1947, kej stolica Pakistanu, kerům bůuo po 1966, kej ja překludźili do Islamabadu. Nojsrogšy we Pakistańe uostřodek wuůkeńńictwa (ůng. pouowa krajowyj produkcyje), inkše industryje, we tym huta žyloza a rafineryjo.


text:
Noclegi » Beskid Śląski
Beskid Śląski noclegi
Wybierz lokalizację:
Brenna (32) Kamesznica (3) | Szczyrk (60) | Ustroń (51) | Wisła (118)
Szukaj noclegu
Logowanie
Znajdź noclegi na mapie
Noclegi w Beskidzie Śląskim
- Agroturystyka Beskid Śląski (10)
- Apartament Beskid Śląski (5)
- Kemping / Pole namiotowe Beskid Śląski (6)
- Gościniec / Dom wczasowy Beskid Śląski (6)
- Hotel Beskid Śląski (32)
- SPA Beskid Śląski (3)
- Pokoje gościnne Beskid Śląski (69)
- Ośrodek wypoczynkowy Beskid Śląski (40)
- Pensjonat Beskid Śląski (87)
- Schronisko Beskid Śląski (6)


text:
Komedie / Drama
Polsko, 2014, 45 min
Hudba:Łukasz Targosz
Hrají:Agnieszka Dygant, Leszek Lichota, Daria Widawska, Tomasz Karolak, Małgorzata Kożuchowska, Michał Mikołajczak, Karolina Kominek, Katarzyna Zawadzka, Anna Dereszowska, Piotr Grabowski, Tomasz Dedek, Bartłomiej Świderski, Marek Sawicki, Włodzimierz Adamski, Marcin Kwaśny, Renata Berger, Roman Gancarczyk, Agnieszka Mrozowska, Przemysław Kozłowski, Jacek Mikołajczak, Łukasz Pawłowski, Natalia Rybicka, Arkadiusz Bazak, Marek Bogucki, Jacek Caba, Chris Franczek, Maciej Jadowski, Barbara Majewska, Paulina Napora, Marek Serafin, Ewa Skibińska, Zdzisław Sobociński
Producenti:Bogumił Lipski, Ewa Nikić, Dariusz Gąsiorowski
Střih:Wojciech Mrówczyński
Zvuk:Przemysław Kamieński
Scénografie:Arkadiusz Kośmider
Masky:Iwona Kajszczak
Kostýmy:Anna Męczyńska
- přehled
- komentáře
- zajímavosti
- videa
- galerie
- ext. recenze
- ve filmotéce
- v bazaru
- diskuze
Komentáře uživatelů k epizodě (0)
K epizodě nejsou zatím žádné komentáře.
Hodnocení uživatelů
- 987Dusankoodpad!


text: Róžant (aha/SN). Zo móžeše wjesnjanosta gmejny Ralbicy-Róžant Hubertus Ryćer (CDU) wčera něhdźe 15 přewažnje młodych hosći witać, zaležeše na tym, zo je staršiska přirada Ralbičanskeje pěstowarnje „Dr. Jurij Młynk“ wo to prosyła zaběrać so ze situaciju kubłanišća na tuchwilnych třoch stejnišćach. Prjedy hač so radźićeljo wčera tutomu dypkej dnjoweho porjada wěnowachu, mějachu přitomni starši składnosć so naprašować. Carmen Hebestreitowa, Milena Boršcyna, Fabian Róbl a předsydka staršiskeje přirady pěstowarnje Michaela Gedikowa rysowachu tučasne njeznjesliwe połoženje.


text:
Njewočakowany wulki dar za nowy lift w Ralbičanskej šuli
Ralbicy (SN/JaW). Takrjec swoju wosobinsku hodownu stawiznu we woprawdźitym zmysle słowa je wčera gmejnska rada Ralbic-Róžanta dožiwiła. A to hnydom dwójce. Na swojim wuradźowanju w Ralbičanskej starej šuli móžachu wjacore dary k zarunanju kóštow zatwara šulskeho lifta přiwzać. Kaž zastupowacy wjesnjanosta Michał Šołta (SWZ Delany), kotryž zhromadźiznu nawjedowaše – wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) je na dowolu –, zwurazni, jedna so wo cyłkownu sumu nimale 8 300 eurow, kotruž su Ralbičanscy šulerjo na swójsku iniciatiwu nazběrali. Prěni raz wotměchu tam mjenujcy „běh z wutrobu“. „Wučerjo běchu mysličku zrodźili a so šulerjow prašeli, što k tomu měnja. Kaž direktorka Milenka Koberowa w rozmołwje rjekny, su wšitcy hnydom za to byli a sej sponsorow w swójbje a mjez přiwuznymi pytali, kotřiž jim na běžane stadionowe koło wěsty obolus płaća“, Šołta rozłoži.


text:
Les Paul
Les Paul (rodz. 9 czyrwńa 1915 we Waukesha, um. 13 śyrpńa 2009 we White Plains) – amerikański dżezowy gitarzista a tyż wynalozca. Nojbarzi znůmy skiż wynaleźyńo elektrycznyj gitary kero ńy mjoła rezonansowygo pudła. Jygo prototyp ńy znod zastosowańo, nale model Gibson Les Paul, kery zaprojektowoł lo firmy Gibson, doł możliwość powstańo rokowyj muzyce a je bezma ńyzmjyńůny we użyću aże do dźiśej. Inksze jygo wynalozki to overdubbind, delay a wjelośladowe nagrywańe. Dostoł nadgroda Grammy Trustees Award we 1983 roku.


text:
James Joyce
James Augustinus Aloysius Joyce (* 2. februara 1882 w Dublinje, † 13. januara 1941 w Curichu) bě irski spisowaćel, basnik a dramatikar. Joyce bě jedyn z najwažnišich zastupjerjow literariskeje moderny w 20. lětstotku. Jeho najznaćiše twórby su: Dubliners 1914 (čěsce Dubliňané 1933 – němsce Dubliner 1969), A portrait of the artist as a young man 1916 (němsce Ein Porträt des Künstlers als junger Mann 1926 – čěsce Portrét umělce jako mladého muže 1930), Ulysses 1922 (čěsce Odyseus 1930 – němsce Ulysses 1932).
Wón wopyta jezuitski gymnazij w Dublinje (Clongowes Wood College) wot lěta 1888, 1898–1902 studowaše na filozofiskej fakulće Dublinskeje uniwersity moderne reče – jendźelšćinu, francošćinu a italšćinu. Joyce bydleše nimo swojeho ródneho města zwjetša w Tersće, Parisu a Zürichu.


text:
Pawoł V.
Pawoł V. (z byrgarskim mjenom Camillo Borghese; * 17. septembra 1552 w Romje; † 28. januara 1621 runje tam) bě italski duchowny, studowany jurist a filozof a wot lěta 1596 kardinal. Dnja 16. meje 1605 bu jako najmłódši čłon kardinalskeho kolegija w starobje jenož 52 lět jako naslědnik Lea XI. wuzwoleny za 232. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Swoje bamžowske mjeno woli po Pawole III., spěchowarju swojeje swójby.
Po wjace hač pjatnaćelětnym pontifikaće zemrě kónc januara 1621 w starobje 68 lět, po tym zo bě so w decembrje při procesionje składnostnje dobyteje bitwy při Běłej horje sypnył. Jemu slědowaše Alessandro Ludovisi jako bamž Hrjehor XV.


text:
Hello!
Pewnie wiynkszość z Wos myśli se, że miyszkom w Krakowie. Je to mylne, bo tu yno studiujym, a w 100% jeżech Ślunzoczkom. Moja chałupa stoi na pograniczu zderzynia dwóch kultur, Górnego i Cieszyńskigo Ślunska. Administracyjnie moja wieś należy do Hanysów, a godka je miyszankom ślunskigo, czeskigo i nimieckigo.
Pisać w tym jynzyku je ciynżko, bo ni mam na klawiaturze umlałtów i mom nadzieje, że mie zrozumiycie.
Dzisio pokożym Wom mój ostatni zakup, co za jakiś czas bydzie dostympny a Avonie i zaś nie wiym co do niego czujym. Niby je fajny, niby ni, a uż na pewno nie zdo się do całej gymby jak to je napisane.
Produkt nazywo sie "rozświetlający puder prasowany Ideal Luminous".
Piekne tłoczyni, kiere szkoda używać. Wszystko piekne, yno nie rozumiym jak można se takim różowym odciyniym wymazać całom gymbe? Jo nie chcym wyglondać jak babuć Pigi. Za to używani go jako różu je całkiym przijymne, bo pieknie i delikatni podkryślo lica, co daje efekt wymarzniyntego człowieka. Myślym, że też nikomu nie przindzie do łba, coby się tym wymazac po całości, bo byłoby to szpatne i niezocne posuniynci.
Na zdjynciu niżyj uwidzieć można złote, kapke świyconce pierdolinczki, co ni ma fajne.
Jak uż żech wcześnij napisała produkt je fajny jako róż, a nie jak to napisoł producynt. bo jymu ni ma co wierzyć. Puder tyn bydzie nowościom w prziszłym katalogu, wiync Wos ostrzegom.
Jak mocie jakisik pytani, abo jak żeści nie zrozumiały to dejcie znać w komyntorzach, przetłumaczym :)
Jeszcze jedno, nie smiyjcie sie i nie biercie mie za wiesnioka, bo Kaszuby teź swój jynzyk majom i żodyn sie z nich nie wysmiwo. W Krakowie mówiym po polsku i raczyj ni mom problymu z doborym słów.
Ta recynzja je bardzij ciekawostkom i od nastympnego posta bydym pisać normalnie.
Red Lipstick


text:
Połojca lětušich nazymskich koncertow je nimo. Bosćan Nawka je so z organizatorku rjada Mariju Swierczekowej rozmołwjał.
Knjeni Swierczekowa, kajki maće wosobinski zaćišć wo dotalnych koncertach?
M. Swierczekowa: Sym jara spokojom, hladajo na wopytowarstwo runje tak kaž na wothłós a wuměłsku kwalitu. Kóždy dotalny koncert je znajmjeńša 50 zajimcow wopytało, žurle běchu stajnje derje wućežene. Wosebje wjeseliła sym so nad wustupom chóra Łužyca njedawno w Chrósćicach – ćělesa z Delnjeje Łužicy njejsu dźě přehusto pola nas z hosćom –, a nad přinoškom ze srjedźneje Łužicy we Worcynje z Rowniskimi glosami. Spytam přeco na to dźiwać, cyłu Łužicu wobkedźbować – nastupajo hrajnišća kaž tež wobdźělene wuměłcy.
Wjacore wulke chóry so lětsa rozdźělnych přičin dla na rjedźe njewobdźěleja. Je so to na někajkežkuli wašnje wuskutkowało?


text:
Po szpilu byli ma na konferyncji prasowyj i poniżyj prezyntujymy Ślonski zapis ze nij. Zapraszomy do czitanio:
Zbigniew Smółka (Stal): „Uważom, że tyn szpil boł ciykawy do łoglondanio. Na Ruchu zowsze je kocioł, szło to poczuć po torze do Ruchu. Jo chcioł podziynkować mojimu sztabowi i fusbalorzom. Dwa tydnie przigotowań i dało sie przigotować drużina optymalnie.
Jak zloz Kowalczyk to mogli my tyn szpil wygrać jesce przed pauzom. Ruch cis nos we drugij halbce, ale my to szczimali i po noszych smianach szczelili my tor.
Tyn szpil nos srogo zdrowio kosztowoł, boło sam ciynżko ło punkty i za to roz jesce dziynkuja swojim fusbalorzom”.
Juan Ramon Rocha (Ruch): „To boł nojsłabszy szpil Ruchu jak jo dugo sam je. Momy mało fusbalorzy i jak kieryś wypado za kartki to momy biyda. Dzisioj brakło nom dwóch fusbalorzy ze piyrwszygo składu i boło ciynżko we noszych zadkach.
We pauzie pedziołech chopcom, że majom zagrać trocha barzij jak egoisty i to prziniosło skutek.
Kożdo porażka nos czegosik uczi i to barzij niż wygrano. Nojważniyjsze, że zaro bydzie łokazjo do nostympnych punktów. Tyn szpil łostawiomy za sobom i we środa cisnymy ze Wigrami”.
własne


text:
Wjelk so w Hornjej Łužicy nadal derje čuje. To je na tym pytnyć, zo wujewjeja wuslědki za monitoringowe lěto 2019/ 2020 za Swobodny stat Saksku tam wjacore nowe wjelče črjódy.
Drježdźany/Budyšin (SN/at). Ličba wjelčich črjódow je wosebje w srjedźnej a Hornjej Łužicy přiběrała. Kaž fachowa městnosć wjelk Sakskeho krajneho zarjada za wobswět, ratarstwo a geologiju wčera zdźěli, wujewja rozprawa wo wobkedźbowanju rubježnika wot meje 2019 hač do apryla 2020 tam štyri nowe črjódy – Nowy Chołmc pola Čorneho Chołmca, Dubc (Daubitz) II, Rudej (Rauden) a Hohwald. Dohromady je w Sakskej 29 wobkrućenych wjelčich teritorijow, hdźež su 28 črjódow a jedyn porik žiwe. Wobstatk wjelkow w Sakskej njeje so jeno zhusćił, ale so zdobom rozšěrił. Mjeztym sydli dźiwje zwěrjo tež na sewjerozapadźe swobodneho stata. W Rudnych horinach bě wjele wjace pokazkow na nje hač w minjenych lětach. To pak we wobłuku sakskeho monitoringa njesćěhuja, dokelž leži ćežišćo na čěskej stronje.


text:
Godka Klachuli, 1.11.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Tak sie wōm padōm naroz ôdziabiło, i kożde rano siwutki mroz na dachach, izech se juz musiała ôblec watōwka i ciepły lajbik, a mōj Pietrek juz postawił żeleźniok w izbie. Bardzoch dużo larma narobiła z tym ôstatniym pisaniym ô mojich dziołchach. Dyć juz na Wszystkich Świyntych chce jakiś ôchyntol ze Szōmbierk przijść do mojej Getrudy po słowo. Kajś sie tam na jakimś polskim teatrze w „Ulu” spotkali no i na gwałt sie chcōm żynić. Dziołcha mi chce wszystko w kuchni do gōry nogami poprzewrocać, hadry na izba ôbrōmbio, na rōmie do wszystkich gorkōw i szolek poprziwiynzowała harasiōnki, gorki na piecu wypucowała, ize sie idzie przejrzeć w nich choćby w zdrzadle. Pado ize to jest synek z bardzo porzōndnej familije to tez jak przijdzie, mo widzieć, ize nie wloz do bylejakich heciokōw. No ciekawoch bardzo go widzieć, bo ta Getruda to przeca strasno ciacianka i z bylejakim sorōniym by nie godała.
Tu kejś znod synek na gnoju jednego „Pierōna” i padoł mi, ize tyn co te ôbrozki maluje, jesce w swojim życiu Gōrnego Ślōnska musioł nie widzieć, a ô grubie to możno jesce ani nie cytoł. Dyć ôn tam w tym „Pierōnie” namalowoł jakegoś gōrnoślōnskego „Grosfatra”, co mo pysk i broda choćby taki stary „maryner” z Holandyje abo z Kelu, a gruba to namalowoł na dole z ôknami. Jesce mi tam synek coś bajdurzōł, alech go nie słuchała, bo to szkoda casu. Juz nawet w Bytōmiu pora porzōndnych chłopōw jedyn numer tego paskudstwa tym sprzedowacōm na ulicach potargali.
Pado mi też mōj stary, ize na gruba jakoś co roz to wiyncej przibywo rozmajitych „praktykantōw” i nigdy ich tyla nie było jak teraz. A sōm to jakeś dziwne „praktykanty”. Niektōrzi majōm szramy na gymbie a wszyjscy wyglōndajōm choćby miymiecke „lojtnanty” i nasi chłopi padajōm, ize tu coś nie sztymuje i te „praktykanty” nigdy sztajgrami nie bedōm, jyno tu musieli po coś inkszego przijść. Zeszłoby sie na nich da pozōr nie jyno w grubie ale tez i tam kaj mieszkajōm.
Wcora my zacyny szkubać pierze. Trza sie uwijać, bo jakby tak co z tego Getrudzinego weselo było, to juz trza zawczasu suć pierziny i zogłōwki. Przisło pora kobiet do szkubanio i bardzo dużo my se pogodały, jyno ô wszystkym tu niechca pisać, bo to dużo takich rzecy, co juz w polskich gazetach stoło. Jednak tez było pora ciekawych wiadōmości, co my se tak po cichu godały jak na tyn przikłod padała jedna szkubacka ze Szarleja, ize tam u nich jest jedna baba, co mo corne włosy i nosi je ôklapiōne i zlokowane na uszach i chodzi po chłopsku. Tōż baba jest takim Judasym, co biere ôd Miymcōw piyniōndze i za to im wszystko dōnosi i nasych ludzi ôpisuje. Zaś jedna z Piekor padała, ize u nich pod Kalwaryjōm mieszko jakoś wojańsko gdowa, co tez bardzo za Miymcami agituje – pōno tez za piyniōndze. Padała tez jak sie nazywo ale juz nie pamiyntōm, jyno mi sie coś metle, ize sie po ôjcach nazywo Dziura cy tam jakoś i bardzo miyndzy wojankami przezywo na Polokōw. Bardzo mi to dziwno, ize te piekarske wojanki sie dajōm ôd takego judosa i ôd jednego „fojermana” za nos wodzić.
Jak przijdōm do szkubanio baby z inszych wsi, to wōm zaś tez nieskorzej napisa, co ône ôpowiadajōm. Pisała mi tyz jedna Klachula aze z Bottropu z Westfal, niejako Marjanna Utrzigymbino i bardzo tam przezywo i nie może sie upamiyntać na tych germańskich gizdōw, co ich tam tak prześladujōm. Ale pise, ize ôni sie tam tez nie dajōm, brōniōm sie jak mogōm i myślōm, ze my tez ô nich pamiyntōmy, i tu u nos Miymcōm tuplowanie za to ôddowōmy. Teraz wos jesce wszystke baby i dziołchy prosa, cobyście se dowały na wszystko pozōr, co sie we wsi i w mieście dzieje. Uważajcie na to, jak tam do jakego Miymca abo do jakej fabryki, kaj, skłodajōm w nocy aby tez i bez dziyń tak na ukrytka jake skrzinie abo paki. Boście już słyszały, wiela to gwerōw i granatōw Miymce sprowadzajōm na Gōrny Ślōnsk a nase chłopy sōm cay dziyń w robocie i nie mogōm tyla widzieć i słyszeć co my. Jak co spōmiarkujecie, to zaroz meldujcie do kōmitetu abo do Francuzōw.
Teraz musa skōńcyć, boch sie tak ino na chwilka urwała ôd roboty, a jesce musa synkowi robotne galoty połotać, bo se kajś ô gwōźdź cało nogawica ôzerwoł.
Potym trza jesce świniōm ôstruzyny i kartofle użgać i po chałupie posprzōntać.
Tōz do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Arnošt Černik
Arnošt Černik (němsce Ernst Tschernik; * 12. junija 1910 w Slepom, † 27. februara 1988) bě serbski wučer, wědomostnik a statistikar.
Wón narodźi so w lěće 1910 jako najmłódši syn ludoweho herca Kita Černika a Hany rodźeneje Hančojc do serbskeje chěžkarskeje swójby w Slepom, hdźež tež do ludoweje šule chodźeše. Wot 1925 do 1930 studowaše na namjet profesora Alfonsa Parczewskeho, kiž tehdy w Slepom poby, na wučerskim seminarje w Ostrzeszówje pola Wrócławja. Hač do lěta 1934 skutkowaše jako wučer na wjacorych pólskich dwurěčnych zakładnych šulach. Po nawróće do Němskeje dyrbješe w Berlinje abituru nachwatać, dokelž so pólska matura tu njepřipózna. Studowaše tam a pozdźišo w Kralowcu prawniske a statne wědomosće a zakónči studij w lěće 1940 jako diplomowy ludowy hospodar.
Po Druhej swětowej wójnje steješe najprjedy na čole hospodarskeho wotrjada Domowiny, doniž so w Poznanju na polu statistiki a ekonomiskeje geografije dale njeskwalifikowa. W meji 1947 narěči při zetkanju ze zastupnikami pólskeho knježerstwa hromadźe z Wójćechom Kóčku problematiku němskorěčnych ćěkańcow z wuchodnych stronow Němskeje a jich negatiwny wliw na substancu serbskeje rěče a kultury we Łužicy. Wicepremierej a zdobom ministrej za wróćodobyte krajiny, Władysławej Gomułce, přepodaštaj memorandum Domowiny, w kotrymž wabjachu za samostatnosć Serbow. W septembrje 1948 dyrbješe so kaž Pawoł Cyž a Anton Nawka po rozsudźe Domowiny do Łužicy nawróćić. 1950 promowowaše wo hospodarskim a demografiskim połoženju we Łužicy. 1950/51 běše z wučerjom na nowozałoženej Serbskej wyšej šuli w Budyšinje. W lětomaj 1954/55 přewjedźe jako sobudźěłaćer Domowiny resp. Instituta za serbski ludospyt wobšěrnu demografisko-statistisku zběrku w Hornjej a Delnjej Łužicy, zo by ličbu Serbow wuslědźił. Tajke slědźenje bě před nim k prěnjemu razej Arnošt Muka we 1880tych lětach přewjedł. Jeho wuslědki buchu wot Černika systematisce zjimane a w lěće 1954 jako kniha wudate. Wuslědki Černikoweje statistiki sameje so w NDRskich časach z politiskich přičin oficielnje njewozjewichu, dokelž běchu po jeho ličenju jenož hišće něhdźe 81.000 Serbow. Hač do lěta 1958 bě Černik ze zamołwitym za wotrjad krajowěda/demografija w Instituće za serbski ludospyt. Wot 1959 bydleše w Berlinje.
Arnošt Černik bě nan dźowki a dweju synow.
LiteraturaWobdźěłać
- Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. [wuslědki Mukoweho slědźenja]
- Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Domowina-Verlag, Bautzen 1995. [wuslědki Černikoweho slědźenja jako přiwěšk]


text:
Kościoły Św. Pawła Kościoły Św. Pawła
Kościoły pod wezwaniem św. Pawła w Archidiecezji Katowickiej - opis, historia i zdjęcia.
Ruda Śląska - Nowy Bytom, Świętego Pawła
Lędziny - Górki, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Kamień, Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Mikołów - Paniowy, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Jastrzębie Zdrój - Bzie Zameckie, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Orzesze - Woszczyce, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Gostyń Śląska, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Katowice, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Świętochłowice, Św. Apostołów Piotra i Pawła
Zabrze-Pawłów, Św. Pawła Apostoła


text:
Minjeny tydźeń zetkachu so w Němčanskej Grofic „La galeriji“ seniorojo wsy. Při šalce bunjaceho a wólnej rozmołwje informowaše jich wjesny předstejićer Wolfgang Neubert wo nowosćach. Tak woni na přikład zhonichu, zo su hakle njedawno zamołwite sakske instancy přepodali městu Wojerecam přizwolenje 2,4 milionow eurow spěchowanja za wutwar dróhi přez Němcy. Naprawa je hižo dawno připowědźena a poprawom chcychu lětsa twarić započeć. Nětko pak dyrbja projekt po cyłej Europje wupisać. Wuměnkarjo so wězo nadźijeja, zo wutwar dróhi klětu budźe. Dalša zwjeselaca powěsć bě, zo hrajkanišćo pěstowarnje „Pumpot“ wutwarja a zo su hižo nastroje za 12 000 eurow skazali.
Herbert Schnabel z biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty přednošowaše Němčanskim senioram wo ptakach, jich škiće a přebytku w našej wokolinje. Předewšěm zajimowachu so rentnarjo za tuchwilny wobstatk baćonow. Za fachowe wuwjedźenja a wotmołwy na prašenja dźakowaše so Monika Neubertowa referentej z małym darom. Achim Nowak
W Bóščanskej gmejnje mějachmy minjene dny luby wopyt z čěskeje partnerskeje gmejny Srbsko, 35 kilometrow sewjerozapadnje Prahi. Njedźelu we wobłuku folklorneho festiwala běchu naši přećeljo do Chrósćic dojěli. Zhromadnje z nimi wobhladachmy sej swjedźenski ćah a galaprogram kulturnych skupin. Wječor dorosćeni domoj wotjědźechu, dźěći pak wostachu hišće něšto dnjow w swójbach we Łusču, Dobrošicach a Jaseńcy.
Čłonojo Brězowskeje Domowinskeje skupiny a dalši zajimcy su sej tele dny do Lubina wulećeli. Jězbu do městačka mjez hornimi a delnimi Błótami organizował je Wolfgang Kotisek, kiž bě tam swoje dźěćatstwo a čas młodosće přežiwił.
W Lubinje zhoni 40 wulětnikarjow tójšto zajimaweho wo bohatych stawiznach a kulturje města. Wone słušeše lěta 2014 k prěnim braniborskim komunam, kotrež so na zakładźe nowelěrowaneho serbskeho zakonja k serbskemu sydlenskemu rumej wuznachu.
Tak wopytachu Brězowčenjo měšćanski muzej a jeho woponowu žurlu, čołmikowachu po błótowskich groblach a wobjedowachu w hosćencu „Złoty law“, w kotrymž su znate serbske baje zwobraznjene. Na hrodowej kupje wobhladachu sej instalacije „aquamediale“, mjezynarodneho našočasneho wuměłstwoweho festiwala, kotryž wot lěta 2005 w Lubinje přewjeduja. Wolfgang Kotisek
Je z rjanej tradiciju, zo přewjeduje Budyski njewotwisny zwjazk seniorow kóžde lěto nalětni swjedźeń na ležownosći swojeho kluba na Löhrowej, lětsa mjeztym 25. raz. Předsydka Judith Mühldorfer z Hodźija wopytowarjow powita, mjez druhim 26čłonsku delegaciju z partnerskeho města Jabloneca nad Nisou.
Z Budyšina a wsow něhdyšeho Budyskeho wokrjesa bě 110 ludźi přišło, bywši předsyda zwjazka Ernst Brunner samo ze Sakskeje Šwicy. Swjedźeń wobrubichu Wulkodubrawscy muzikanća z přewažnje čěskej dujerskej hudźbu. Po wobjedźe, kotryž běchu na grilu spřihotowali, dachu so Češa do rejki. Jako jenički z němskeje/serbskeje strony zmužich so z nimi rejwać. Nadobo teptachu koło wokoło mnje. Jako chcych so do njeho sobu zarjadować, mje dalša žona do rejki přimny. Snano chcychu so mi na te wašnje dźakować, zo sym so jako jenički za jich blido sydnył a z nimi čěsce bjesadował.
W aprylu zahajichu šulerjo Kulowskeje wyšeje šule „Korla Awgust Kocor“ projekt na temu plasta. Mjez druhim su jedyn dźeń při Salowskej dróze a při Čornicy wotpadki zběrali. Minjeny tydźeń nětko dale na swojim projekće dźěłachu. Tak podaštej so 7. a 9. lětnik do recyclingoweho zawoda w Drobach blisko Minakała. Tam widźachu, kak plastowe wotpadki, zhromadźene w žołtych sudobjach domjacnosćow, sortěruja. W tym zwisku rozkładźechu šulerjam tohorunja kompostowanje biowotpadkow.
Dalšu formu wobdźěłanja wotpadkow dožiwichu wuknjacy we Łutach, hdźež wobhladachu sej spalernju wotpadkow. Projekt, kotryž su zhromadnje z Njeswačanskej přirodoškitnej staciju organizowali, bě połny wuspěch, dokelž móžachu sej šulerjo na te wašnje škit wobswěta lěpje wuwědomić. Achim Nowak
Kaž na mnohich dalšich městnach wotmě so zawčerawšim tež w Němcach Němski dźeń młynow, a to hižo 21. raz. Z njewěstym wuhladom na wjedro natwarichu čłonojo towarstwa stany a z dobrym wjedrom w 10 hodź. hosći witachu. Hižo při zahajenju běše nawal za wodźenja po młynje wulki. Wučerka Daniela Krügerowa hosćom jara nazornje techniku a stawizny młyna rozłoži. Mjeztym bě tež wulki nawal pola plahowarjow nuklow, kiž mějachu wustajeńcu swojich štyrinohatych lubuškow přihotowanu. Někotre zwěrjata sy w tomboli samo dobyć móhł. Němčanski dom žiwjenskeje pomocy demonstrowaše, kak so korbiki pletu a je tež předawaše. Tež hobbymolerka Wórša Walterowa wustaješe swoje wobrazy. Při stejnišću za třělenje bě zajim wulki. Mjeztym dachu sej hosćo šašliki a praženu kołbasu słodźeć.
Wosebje bohaty běše wuběr tykanca, tak zo po wobjedźe mnoho hosći na kofej přichwata. Mjeztym móžachu dźěći paslić a na ponijach Wojerowskeje dźěćaceje a młodźinskeje farmy jěchać. Čłonojo towarstwa běchu z wopytom přewšo spokojom. Achim Nowak
Kóždolětnje wuhotuje Smjerdźečanska LIPA dwě kubłanskej jězbje. Na lětušu prěnju poda so minjenu wutoru 40 wobdźělnikow do Sakskeje Šwicy, zo bychu so wěnowali stawiznam twjerdźizny Königstein. Hižo na tampuću běchu woni wo bicarnej rjanosći podłu Łobja fascinowani a zhonichu, zo znajemy pomjenowanje jónkrótneje rjaneje kónčiny jako Sakska Šwica hakle z 18. lětstotka. Tehdy staj šwicarskaj wuměłcaj, kotrejuž běchu na Drježdźansku wuměłsku akademiju powołali, kónčinu ze swojej domiznu přirunajo mjeztym wšěm znate pomjenowanje tworiłoj. Za čas nacionalsocializma pak njebě pomjenowanje němskeje krajiny jako „Šwica“ witane.
Muske spěwne towarstwo Hornja Hórka je swój lětuši dworowy koncert njedawno w tamnišej sportowni přewjedło. Na njón přichwata wjace hač sto lubowarjow chóroweje hudźby. Přeprosyli běchu sej muske spěwne towarstwo z Budestec. Chóraj stej swójski repertoire, ale tež cyły rjad spěwow zhromadnje přednjesłoj. Na keyboardźe přewodźał je muži Jan Chlebníček. Woni zawjeselichu připosłucharjow najprjedy z Hornjohórčanskej kaž tež z łužiskej hymnu. Mjez klasiskimi přinoškami běše spěw hońtwjerjow z opery Carla Marije von Webera a „Chór jatych“ z opery „Nabucco“ Guiseppy Verdija. Dale zanjesechu cuni spěw z luboznym tekstom „Ta róža“, štož honorowachu wopytowarjo z dołho trajacym přikleskom. W přestawce poskićichu žony spěwarjow samopječeny tykanc kaž tež kofej a dalše napoje.
Wjelelětna šulerska wuměna mjez Ralbičanskej wyšej šulu a šulerjemi z čěskeho Mělníka je nětko wo dalši kapitl bohatša. Póndźelu přijědźechu šulerjo z Mělníka do Budyšina. Jich přewodźeše mjez druhim Antonín Vlk, kiž je hižo wot spočatka wuměny pódla. Zhromadnje wobhladachu sej Budyšin a wopytachu Małowjelkowski prazwěrjenc. Wječor witachu Ralbičanscy šulerjo čěskich hosći z pisanym programom do Delan. Při wječeri so šulerjo mjez sobu bliže zeznachu. Zwiski pak běchu hižo do toho z listami nawjazali. Zhromadnu wječer zmóžnichu starši šulerjow 5. lětnika.
Nazajtra wulećachu sej hosćo na kulturnu kupu Einsiedel pola Zhorjelca, hdźež sej mjez druhim z podpěru pilnych pomocnikow kołbaski pražachu. Srjedu pobychu we Łazkowskim lěsu, a tam přewjedźechu wšelake domiznowědne akcije. Serbscy šulerjo pokazachu swojim přećelam Ralbicy a wopytachu z nimi Marijinu studničku w Róžeńće.
Hdyž přiroda wotuća a žorawje so nawróćeja, je nalěćo. Prěnje su so srjedź februara ze swojeho španiskeho zymskeho kwartěra do Hornjeje Łužicy wróćili. 21. februara sy mjez Radworjom a Łupoju dźesać tychle ptakow wobkedźbować móhł, nazajtra bě jich hižo wjace hač 20. Dny po tym běchu poriki na łukach při hatach blisko swojich hnězdow ze zašłych lět při tokanju widźeć. Hižo rano zahe sy jich na trompetu podobny zwuk słyšał. Žorawje wostawaja jako porik cyłe žiwjenje hromadźe. Wot kónca měrca wone swoje hnězda wobsadźeja a lahnyć započinaja. Potom je ćicho wokoło nich a wuhladaš jenož jednotliwe eksemplary abo młode poriki, kotrež njejsu splažnu zrałosć hišće docpěli.
28 hač do 31 dnjow staršej zwjetša dwě jejce lehnjetej a kónc apryla wuhladaš prěnje poriki z jednym abo dwěmaj młodźatomaj. Žorawje su jara kedźbliwe a spłóšiwe zwěrjata, kotrež hižo ćeknu, prjedy hač sy je wuhladał.


text:
Kebyjście1 niy mieli pomysłu na niydzielny ôbiołd2, a zmiyrzły już wōm sie rolady i kotlety, to polyndwiczki we delikatnyj marchwiowyj zōłzie3 bydōm dlo Wołs4 idealne. Robi sie to richtich5 gibko6 i je tak ajnfachowe7, że nawet kuchołrze bez talyntu dajōm sie rada.
Co potrza?
1 kg polyndwiczek wieprzowych
30 dkg marchwi
sok ze jednyj apfylziny8
połra listkōw limōnki kaffir abo ôtartoł skōrka ze citrōłny
ździebko9 potartyj gałki muszkatałowyj
ździebko chili i pieprzu
poła łeżek kurkumy abo jedyn kōnsek świyżyj- terozki idzie jōm kupić nawet w dyskōntach
trocha mōnki10 do zagynszczynia zōłzy
250 ml śmietōnki (moge być 18%)
Nojlepi zacznijcie sie to rychtować11 dziyń naprzōd12, to sie te miyso fajnie przegryzie. Pokrejcie13 polyndwiczki na mańsze14 kōnski15 (take na 5 cm bydōm16 idealne) i wciepcie do jaki miski abo brytfanki. Nalyjcie tam sok ze apfylziny, dajcie prziprawy i ôstołwcie17 na noc. Na drugi dziyń- abo jak niy mołcie18 tela czasu to za połra godzin, abo nojmani19 za jedna godzina- powyciōngejcie20 te polyndwiczki ze marynaty i na leko natłuszczōnyj patelni przibrōnołćcie21 ze kołżdyj22 strōny. Potyn wciepcie do brytfanki, zalyjcie23 marynatōm, wodōm, dejcie24 marchew i niech sie to na małym ôgniu aby godzina popykoł25. Niyskorzi wyciōngcie miyso, zblyndujcie marchew, dejcie śmiytōnka i keby26 ta zōłza bōła za rzodkoł27, to zagyńście jōm trocha mōnkōm ôzpuszczōnōm w zimnyj wodzie (2-4 łeżki mōnki na niycałoł szklōnka wody). Jak już zōłza bydzie fertich28, mogecie jōm jeszcze dosmakować29, wciepnōńć tam na chwila miyso i biercie sie za jedzynie. Do takego miysa pasujōm i klōski30, i nudle31, a nawet ryż. Smacznego 🙂
1gdybyście
2ô= ło
3ō- samogłoska w wymowie między o i u
4Was
5naprawdę
6szybko
7proste
8pomarańczy
9szczypta
10mąki
11przygotowywać
12wcześniej
13pokrójcie
14mniejsze
15kawałki
16będą
17zastawcie
18macie
19przynajmniej
20wyjmijcie
21przypieczcie
22każdej
23zalejcie
24dajcie
25pogotuje
26gdyby
27rzadka
28gotowa
29doprawić
30kluski
31makaron


text:
W skale so mjez sobu zeznać a sej kulinariske dobroty zesłodźeć dać
Sćenjow (SN/MiR). Na štomach zrawja tuchwilu mnohe płody. Runje mamy sezonu wišni. Při pućach a na łukach widźiš tu a tam ludźi, kotřiž sej při pućach słódne płody z hałuzow šćipaja.
Zo bychu wosebje stare družiny sadowcow zachowane wostali, wo to stara so wobydlerska iniciatiwa Łužiscy přećeljo za sadowcowe łuki (Streuobstwiese). Wona chce w regionje biotopy jako refugij tu zasydlenych zwěrjatow a rostlin zachować, chce jim dobre žiwjenske wuměnjenja tworić, je hladać a produkty z plahowanja wužiwać.