text:
Wostašecy
Wostašecy (němsce Irgersdorf) su hornjołužiska wjes, kotraž słuša z lěta 1936 k Wjelećinej.
Wostašecy su jedna z najwyše ležacych wsow Budyskeho wokrjesa a namakaja so trochu wotležane nad Wjelećinom w dólčku mjez horami Čertowa klětka (463 m) na sewjeru, Mnišonc (447 m) na sewjerowuchodźe a Pichow (499 m) na zapadźe. Přez wjes wjedźe statna dróha z Wjelećina do Huski. We Wostašanskim dole wužórli so rěčka Butřanka, kotraž přeběži Wjelećin a Bójswecy a so w Rozwodecach do Sprjewje wuliwa.
Wjeska naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1420 jako Ergirstorf a je so prawdźepodobnje w nadawku Wjelečanskeho ryćerkubła wot serbskich ratarjow jako wudwor na horje załožiła. Nanajpozdźišo wot lěta 1493 mějachu Wjelečenjo ležownostne knjejstwo we wjesce. Dla podobneho mjena a dokelž bydleše Wjelečanski hońtwjer najskerje tež we Wostašecach, je so wjeska hdys a hdys tež jako Jegers- abo Jägersdorf naspomniła.
Po statistice Arnošta Muki mějachu Wostašecy w lěće 1884 cyłkownje 108 wobydlerjow, z nich 96 Serbow (89 %) a 12 Němcow,[1] a ležeše tuž při samej južnej kromje serbskeho rěčneho ruma. W prěnjej połojcy 20. lětstotka je so serbšćina we Wostašecach dospołnje zhubiła.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Theodor Schütze: Um Bautzen und Schirgiswalde (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 12). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1967, str. 151sl.
- Wostašecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (něm.)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 53. → wšě wjeski


c: text/html

text:
Hardcore punk
Hardcore punk (abò: Hardcore-punk czë prosto Hardcore) pòwstôł je na zôczątkù 80-tich lat w Nordowi Americe, òsoblewie w Los Angeles ë w Waszingtónie, ale téż w Nowim Yorkù , Vankùverze, Bòstónie ë jinszich gardach. W 1981 rokù wëchôdô téż albùm Hardcore '81 karna D.O.A. a mùzycë brëkùją tegò miona dlô òpisënkù jich mùzycznégò sztélu. Harcore bëł procëmstôwieniém sã corôz to barżi kòmercjalëzującemù sã punk rockòwi. Mùzyka hardcòrowô stała sã barżi òstrô ë flink jakno klasyczny punk pòdsztrichiwôjąc jesz barżi procëmkòmercyjné nastawienié. Klatë jakno ë òbleczenk nie bëłë ju tak farwne ë wôżné, a wiele karnów stało sã politiczno angażowónëch. W hardcorze jidze ò bënowé nastawienié, mòralnotã ë pòliticzné angażowanié.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
IV
Tak jô sã mjôł vëdovjedzoné wo drëdzji barzo vôżni rzeczi: ëż jewo rodnô planéta bëła ledvje vjikszô jak jeden bùdink. Tim jô sã nje zadzëvòvôł. Dobrze jem vjedzôł, co wokróm vjeldzjich planét jak Zemja, Jupjiter, Mars abò Vjitrznjô – co tim sõ vëdóné mjona – to dô téż sta drëdzjich, jacjé téj-séj sõ tak môłé, że mùszi sã dichtich namarachòvac, cobë jich z fernrórã dozdrzôł. Cjéj jacji gvjôzdôrz jednã vëkrëje, dô ji numer jakò mjono. Nazvje sã na przikłôd «asterojida 3251».
Jô móm pòvôżné przëczënë vjerzëc, co planéta, z jacjé pôchôdôł môłi princ, to ba asterojida B 612. Na asterojida bëła vjidzec przez fernrór le jeden rôz, v 1909 roce, cjéj dozdrzôł jã jeden tëreccji gvjôzdôrz.
Won przedstavjił z paradõ svój nôlôzk na Mjedzënôrodnim Kongresú Gvjôzdarstva, le przez jewo rúchna njicht jemù nje wuvjerził. Ti wustni jú tacji sõ.
Szczescim dlô repùtacëjé asterojidë B 612, jeden tëreccji diktatór nakôzôł svémù lëdovi sã pò europskú woblakac. Gvjôzdôrz pòvtórził svòjã demonstracëjõ v barzo pësznëch rúchnach. Ë tim razã vszëtcë trzimalë jewo słova pòvôżno.
Jeżlë vama rozpòvjôdajã të detale wo asterojidze B 612 ë vëjôvjajã vama jejé numer, to z przëczënë tëch wustnëch. Ti doroczni majõ rôd cëfrë. Cjéj va jim gôdôta wo svim novim drësze, ti njigdë sã nje pitajõ zó tim nôvażnjészim. Njigdë vama nje rzekõ: «Jakùż brzëmji jewo głos? V ceż nômjilé graje? Zbjérá won mjotélcji?» Wonji sã vajú pitajõ «Jak stôri won je? Kùleż mô bratóv? Vjeleż won vôżi? Kùleż zarôbjô jewo tatk?» Ë vjerzõ, że blós tak mògõ wo pòznac. Gabë va rzeklë tim wustnim: «Móm vjidzoné pjãkné chëcze, wod czyrzvjoné cegłë wubùdovóné, z mëszkôtã v woknach ë gòłõbkami na dakú…», ti bë nje rozmjelë so në chëcze wudbac. Cjéjbë le rzec: «Móm vjidzałé chëcze za sto tësõci frankóv», téj wonji krzikajõ «Jacjé të mùszõ bëc pjãkné!»
Tak samò cjéj jim rzeknjeta: «Ten dokôz, że to pò prôvdze dało môłéwo princa nó tim svjece, je tacji, że béł snôżi, że sã smjôł ë że chcôł baranka. Cjéj njichto chce baranka, to je dokôz, że won egzëstëje», téj wonji le rëszajõ remjonama ë trzimajõ vajú za dzecë! Le jak va jim rzeknjeta «Ta planéta, co z té won pòchôdôł, je asterojida B 612», téj ti bdõ dokònóni ë vama dadzõ pòkú se svòjimi pitanjami. Wonji tacji sõ. Za vjele wod njich nji móże vëmagac. Dzecë mùszõ jim bëc barzo vërozmjałé.
Ale pevno, że më, chtorzi rozmjejemë żëcé, sã smjejemë nad lëczbami! Jô bë rôd mjôł tã pòvjesc naczãté tak jak sã zapòczinô pòvjôstcji. Jô bë chcôł mjec rzekłé: «To béł jednim razã môłi princ, ten żił na planétce blós përzinkã vjikszi jak won sóm ë pòtrzébòvôł drëcha…» Tim, chtërni rozmjejõ żëcé, to bë sã zdôva prôvdzëvszé.
Jednak jô njechc, co mòjã knigã bë czëtalë letkò a njedbale. Nó mjã przëszła vjelgô żałota, cjéj jô jõł rozpòvjadac wo tëch spòmjinkach. To jú sõ szesc lat jak mój drëch wodszed se svòjim barankã. Jeżlë próbùjã jewo tú wopjisac, to temù, co bë jô wo nje zabéł. To je smãtné zabëc drëcha. Nje vszëtcë majõ drëchóv. A jô bë móg sã stac jak ti wustni, jacji njizaczim sã nje cjerëjõ, le za cëframi. To temù jô so zôs kúpjił pùdełkò akvarelk a blifcji. To je żimkò do zapòczicô, v mòjich latach nanovò céchòvac, jeżlë sã njigdë nji mja próbòvóné njic jinszéwo jak zamkłô bóa ë wotemkłô bóa – cjéj sã bëło szesc lat stôrim! Jô mdã próbòvôł, to je gvës, robjic nôvjernjészé vëmalanjce jak to sã dô. Le jô nje jem czësto gvësni, że mje sã to wuzdarzi. Jeden céchùnk sã wudô, jini ale jú njizaczim nje vëzdrzi. Jô sã téż milã ve vjelgòscach. Tú môłi princ je za vjeldzji. Tã je za môłi. Jô sã téż stanovjã, jakõ farvã mja jewo wobleczenjé. Téj jô próbùjã jakòs-takòs na slepéwo, nó ten, na jini ôrt. Jô sã zmilã na wostatk przë tëch nôvażnjészich drobnotach. Ale to mdze trzébno mje przepùszczëc. Mój drëch njigdë njic nje tłomacził. Pevno won vjerził, że jô jem tacji jak won. To je szkòda, le jô nje rozmjejã vjidzec barankóv przez skrzincji. Jô jem mést dróbkã jak ti wustni. Jô jem sestarzałi.
Słowniczek:
Jupjiter Jowisz
Vjitrznjô Wenus
téj-séj czasem
dichtich mocno, bardzo
namarachòvac namęczyć przy pracy
fernrór teleskop
gvjôzdôrz astronom
gvjôzdarstvò astronomia
nôlôzk znalezisko
doroczni dorosły
nômjilé najchętniej
mjotélk motyl
mëszkôt worãżé, geranium, pol. anginowiec
dokôz dowód
wudbac tu: wyobrazić
dokònóni przekonany
pòvjesc opowiadanie, historia
blifk ołówek
vëmalanjc portret
na slepéwo na chybił-trafił
nó ten, na jini ôrt w taki czy inny sposób
na wostatk w końcu, nareszcie
przepùszczëc tu: wybaczyć
mést chyba, prawdopodobnie
dróbkã trochę


text:
Marcin Musiał zrychtowoł tref – Kiedy umrze ślonsko godka? Odpowiadają emocje. I fest nachytoł w kōmyntŏrzach po wydarzyniu.
Nazdali mu za to, za co mu sie noleżało:
– za swoja katastrofalno, szpotlawo gŏdka, kero niy nadŏwała sie do kludzyniŏ trefu i narobiyła ôstudy cołkimu projektowi;
– za ôbiecowanie debaty – dostalimy przeca wieczōr z twōrczościōm ôd roztomajtych autorōw i aktywistōw;
– za polsko gŏdka, do kerej – jak do gŏdki dowajōm sie Ślōnzŏki – prawie na takim trefie niy ma placu;
– za miano ôd trefu – mało wiela ino bez te miano dołbych sie ś nim pokōj.
Przezywali na niego tyż za gupoty, bez przikłŏd za to, co impreza była partyjnŏ. Tego prawie niy bōło tak znać (a dŏwōm na to fest pozōr, ôsobliwie po trefach, na kerych rŏd pokŏzywoł sie z agitacyjōm Marek Plura).
Chyba mało fto chcioł zmiarkować, co Musiał poradziōł rozkulać blank srogie wydarzynie: pokŏzane w mediach, z ciekawymi ôsobami na binie i cołkōm mockōm nŏrodu. Za to, i za polityczno inicjatywa, trza go pochwŏlić.
Dociepna swoje trzi-po-trzi – niy ô formie, ino ô meritum. Usyszołech ôd Musiała, co ślōnskŏ gŏdka to je takŏ ekstra mŏwa, mŏwa ôd serca, ôd kerej aże lepij sie robi w duszy. Kerŏ ôdmykŏ spōmniynia i w kerej ani słōwko „pierōnie” niy mŏ sorōńskigo klangu, ino je choby zawołanie ôd coacha. Bezma skuli tego je choby szac i werci sie jōm retować.
Niy idzie tymu przichwolić! Nasza gŏdka to je nojsōmprzōd nōrmalne nŏrzyńdzie do kōmunikacyji. Uniwersalne, abo mało wiela uniwersalne, co prawie terŏzki piere sie tam, kaj go niy bōło: do durku, massmediōw, ryklamy, nauki, literatury, itp. A nŏjważniejsze: je miyndzy ludziami na beztydziyń, a niy ino na jaki fajer.
Hermetyczny plac do ślōnskij gŏdki – „mŏwy ôd serca”, to je gynau tyn fal, kej gŏdka sie zawiyrŏ, swijŏ, traci. Prawie wtynczŏs napoczynŏ robić za postwernakularnŏ (jak żech dobrze spokopiōł te słowo), richtich mŏ trzi sztwierci do śmierci.
Trza sie starać ô ta frechowno, wrazidlato gŏdka, kero prōbuje pochytać cołki świat i kero funguje, durś je żywo, mŏ swojich naturalnych używŏczy. Niy ô ta, co je ino spōmniyniym (ciepłym, miyłym, cniwym, ale ino spōmniyniym) ô umartych światach, czasach a ludziach.


text:
USB-tykač
USB-tykače (tež: USB-kluč, USB-stick) mjenuja so USB-nastroje we wulkosći zapalaka, kotrež hodźa so do wotpowědnych USB-tykačkow tykać.
Skład[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najčasćišo wužiwaja so USB-tykače jako składowanski medij. Po podaćach producentow hodźa so na nich daty hač do 10 lět dołho składować. Daty so elektronisce na flash-składźe zapisuja. Hinak hač starše wersije (na př. Windows 95 a 98) spóznawaja Windows ME, Windows 2000, Windows XP a Windows Vista USB-tykače bjez eksternych ćěrjakow. Nowše unixowe systemy (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, linuxowe distribucije wot žra (kernela) 2.4.x) tohorunja tajku podpěru poskićuja. Hižo do Windowsa poskićeše Mac pod Mac OS 9.1 a Mac OS X awtomatiske spóznawanje USB-tykačow.
-
-
Nutřkowne USB-tykača (3). Nalěwo chip flash-składa.
Móžne kapacity su 1GB, 2GB, 4GB, 8GB abo wjace.


text:
Jooble jest jedynym serwisem, który daje możliwość wyszukiwania pracy w całym Internecie.więcej informacji
Praca gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie, Oferty pracy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
Popularne oferty pracy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
Wyszukiwanie pracy wg miast, praca gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
obsługa klienta gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
po godzinach gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wykształcenie średnie gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wynagrodzenia gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zamo gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
dam gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
dla klienta gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
doświadczenia gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
godziny lub gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
klient gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
klient pracuj gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
klienta pracownik gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
komunikatywność gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
lub inna gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
mile widziana gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
mini gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
możliwość rozwoju zawodowego gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
obsługa gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
obsługa stanowiska gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osób godzin gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osób przy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osób stanowiska gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osób towaru gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osoba gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osoba doświadczenia gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
osoba klientem gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik doświadczenia gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik obsługi gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik obsługi klienta gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik realizacji gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik umowy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik wynagrodzen gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
pracownik zakres gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
przy stanowisku gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
przyjmę osobę gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
przyjmę stanowisko gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
realizacja gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
rozwoju gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
rozwoju przy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
rozwoju zawodowego gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
średnie gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
stanowisko gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
stanowisku pracownik gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
towar gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
umowa gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wło gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wsz gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wykształcenie zawodowe gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wymagane wykształcenie gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
wymaganego doświadczenia gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zakres gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zakres umowy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zatrudnie dam gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zatrudnie stanowisku gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zawodowe gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie
zawodowe przy gm. Warta Bolesławiecka, Dolnośląskie


text:
Krajny wokrjes Sakska Šwica
Krajny wokrjes Sakska Šwica (němsce Landkreis Sächsische Schweiz) běše wot 1994 do 2008 krajny wokrjes w Sakskej. Wot 1. awgusta 2008 twori hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis nowy wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory.
Wobsah
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Krajny wokrjes Sakska Šwica ležeše juhowuchodnje krajneje stolicy Drježdźany. Susodne teritorije běchu Čěska na wuchod a na juh, wokrjes Weißeritzkreis na zapad, Drježdźany w sewjerozapadźe a na sewjer krajnej wokrjesaj Kamjenc a Budyšin. Jadrowy teritorij wokrjesa wobsahuje Saksku Šwicu, w sewjerowuchodźe wšak tež wuběžki Łužiskich hór a na zapad předběžki Rudnych hór. Prěki přez wokrjes běži Łobjo. Najniše městno wokrjesa je při Łobjowym brjoze na mjezy z Drježdźanami z 109 m, najwyše městno je wyšina Oelsener Höhe z 644 m pola Oelsena w juhozapadźe wokrjesa we wuchodnych Rudnych horach.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prjedy bě we łobjowym dole wokoło Heidenau a Pirny wjele industrije, na př. celulozowe zawody a wobručowa industrija. Tute zawody hižo njeeksistuja, přestrjenje su so saněrowali a do wobwody małopřemysłow přetworili. Pola Königsteina wukonješe SDAG Wismut uranowe hórnistwo. Tute je tohorunja zawrjene a wotpowědne podkopki so saněruja.
Dźensa je turizm wažna hospodarska hałuza z wjacorymi lěkowanišćemi, w Zebnicy je zhotowjenje kumštnych kwětkow kaž tež zhotowjer modelowych železničkow.
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Region wupłodźi předewšěm w lěće 2004 přez nadpřerěznje wysoke wuslědki (hač k 25 %) prawicarskoekstremneje NPD pola sakskich komunalnych a krajnosejmowych wólbow negatiwne powěsće. Kameradstwo skinheadow „Skinheads Sächsische Schweiz“ (SSS) je so tu w lěće 1997 załožiło. Jeho mócnosć bu w lěće 2000 na 100 čłonow trochowana. Jeho namócneho razu dla je je sakski nutřkowny minister w aprylu 2001 zakazał. Neonacije su wšak přeco hišće aktiwni w regionje. Jeničce mjez 2002 a 2004 bě 930 prawicarskoekstremnych přesahow, předewšěm napřećo lěwim młodźencam a wukrajnikam a něhdźe 600 wozjewjenkow pola zarjadow.
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
A 17 mjez Drježdźanami a němsko-čěskej mjezu je wot decembra 2006 přezcyłnje wobjězdźomna. Na sewjer tanguje B 6 wokrjes, podłu Łobja přeběži B 172. Namjezny přechody do Češkeje su w Bahratalu do Petrovic, Schmilka pola Žandowa do Hřenska a w Zebnicy do Dolního Poustevny. Nimo toho je wulka ličba mjezu překročacych turistiskich pućow a mjezu překročacy přewoz z Schöny do Hřenska. Podłu Łobja wjedźe so hłowna čara železnicy (z Drježdźan do Prahi) a pódlanska čara z Žandowa přez Zebnicu dale do Neustadta a Müglitztalbahn z Heidenau do Altenberga. Wobě čarje wuznamjenjetej přez wuske křiwicy, nastupy, tunle a wiadukty, čara Žandow–Zebnica–Neustadt dósta tohodla tež mjeno Sakska Semmeringowa železnica, byrnjež so tute mjeno poprawom Windbergowej železnicy pola Freitala/Drježdźan přiličiło. Byrnjež dołha tradicija za wužiwanje mjena Sakska Semmeringowa železnica za čaru Žandow–Zebnica–Neustadt była, je sudnistwo rozsudźił, zo tuta čara hižo njesmě tute mjeno njesć.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Krajny wokrjes je přez wokrjesnu reformu 1. awgusta 1994 z wokrjesow Zebnica a Pěrno nastał. Při wulkej wodźe Łobja w lěću 2002, t. mj. lětstotkowa lijeńca bu wjele městow a gmejnow ćežko trjechiło, najprjedy přez přitoki Łobja a potom přez wulku wodu Łobja samoho.
Wot 1. awgusta 2008 płaći nowa wokrjesna reforma, po kotrejž dotalnej wokrjesaj Sakska Šwica a Weißeritzkreis stej ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory fuzionowałoj. Nowe wokrjesne sydło je Pěrno.
Wopon[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Města a gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
(Ličby wobydlerjow wot 31. decembra 2006)
- Zarjadniske zhromadźenstwo Bad Gottleuba-Berggießhübel z čłonskimi gmejnami Bad Gottleuba-Berggießhübel, Bahretal a Liebstadt
- Zarjadniske zhromadźenstwo Žandow z čłonskimi gmejnami Žandow, Porschdorf, Rathmannsdorf a Reinhardtsdorf-Schöna
- Zarjadniske zhromadźenstwo Dohna-Müglitztal z čłonskimaj gmejnomaj Dohna (sydło) a Müglitztal
- Zarjadniske zhromadźenstwo Königstein (Sakska Šwica) z čłonskimi gmejnami Gohrisch, Königstein (Sakska Šwica), Rathen, Rosenthal-Bielatal a Struppen
- Zarjadniske zhromadźenstwo Lohmen/Stadt Wehlen z čłonskimaj gmejnomaj Lohmen (sydło) a Stadt Wehlen
- Zarjadniske zhromadźenstwo Pěrno z čłonskimaj gmejnomaj Dohma a Pěrno
Turizm[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
K zajimawosćam liči Narodny park Sakska Šwica z horami, hrodami a wjele wočerstwjenskimi móžnosćemi.
Dalše wulětne cile su Barokna zahroda a barokny hród w Großsedlitzu, hród Stołpin, prawěkowy park w Zebnicy, hród Kuckuckstein w Liebstadće, hród Weesenstein a dalše.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Stadtmuseum Pirna (Hrsg.): Jahrhundertrückblicke. Beiträge zur Geschichte des Landkreise Sächsische Schweiz 1901 - 2000. Pirna 2001
- Horst Torke: Landkreis Sächsische Schweiz. Meißen 1996
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wustawki wo woponje krajneho wokrjesa Sächsische Schweiz § 1


text:
Gramatyka
przymiotnik niestopniowalny
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy | pokaż wszystkie formy
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy; niearcypolska; niearcypolską; niearcypolski; niearcypolskich; niearcypolskie; niearcypolskiego; niearcypolskiej; niearcypolskiemu; niearcypolskim; niearcypolskimi | zwiń


text:
Mōm1 nadzieja, że sie Marcin Melon- tyn ôd2 „Kōmisorza Hanusika”- niy baje3 bōł4, że ftojś5 go pokraje6 do szałołtu, ale jakbyjście sie chcieli, to ta ôd niego ksiōnżka mogecie7 sie poczytać abo posuchać do jedzynia (sōm żech nagroł piyrszy tōm)… Bajecie mieć melōna do kwadratu 😉 Szałołt to jedne, ale ta zōłza8 ze awokado to […]
Tag: #wegetariańskie
Cukinia na bani (Dynia i przyjaciele)
Cojsik mie korciōło1, żeby sie szczelić na szybko jakoł zupa. We zamrażalce bōła jeszcze staro bania2, na handlu żech kupiōł take fajne małe cukinie, no i jeszcze mioł żech flaszka z włoskimi tōmatami3. Czasu bōło mało, bo zajś trza bōło lecieć na jake nagranie i musza pedzieć, że chyba mi sie udało szczelić ta zupa […]
Karminadle cyganiōne (Klopsiki z grochu)
Pōnojś to niy je wcale take zdrowe, żeby durś1 jejś miyso i bez to (choby yno we piōntek) idzie sie wymyślić tyż co inkszego. Po zimie jeszcze możno Wōm łostało kajś2 w jakim szranczku3 trocha grochu, to sie mogecie zrobić take cyganiōne karminadle. Yno sie dejcie pozōr,4 jak we piōntek bajecie5 wołać Wasze bajtle6 na […]


text:
Kengesbaj Rachmanow
Kengesbaj Rachmanow (karakoupacko godka: Ken'esbay Raxmanov; rodz. 18 wřeśńa 1942 we wśi Žalpaqžap, um. 2004) – karakoupacki pisoř a dramaturg. přišou na śwjat we ńybogatyj familiji ze wśi Žalpaqžap (Jalpaqjap). Sam tyž uaźiu do šuli podstawowyj a středńij. Potym bez 2 lata tam pracowou. We 1969 uostou redachtůrym instytutu radyjo-telewizyjnygo uod Karakoupacyje. Uod roku 1981 do 1989 publikowou we magazyńe A'miwda'rya, ńyskoři uostou dyrektorym telewizyje nukuskij.
Jigo pjyrše dźeuo „Tawıq” ukozouo śe we cajtůngu Jetkinshek. Kengesbaj Rachmanow bůu tyž cyńůnym lirykym karakoupackim. Postřůd jigo dźeu we tyj tematyce do śe trefić take kej "Bult ha'm quyash", "Jambasqala", "Sen haqqında qosıq", "Ba'ha'r ha'm g'arrılar", "Tan' ashıg'ı", "Qardag'ı iz", "Sho'l da'stanı", "Jasasın paraxatshılıq" a "Tazadan kelgen oqıwshı".


text:
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Zofia Czerwińska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Magdalena Lamparska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Suchar Codzienny
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Anna Szlęzak
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marcin Wuwunio Sprusiński
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Bartosz Prokopowicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Miłosz Brzeziński
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Mariusz Węgłowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Karol Okrasa
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Piotr Bukartyk
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Dorota Osińska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Norman Leto
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Wojciech Sukiennik
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marek Molak, Dana Małysz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Ewa Grzelakowska-Kostoglu
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Dawid Myśliwiec
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Janusz Stokłosa
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Joanna Dark
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michał Szafrański
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Andrzej Piaseczny
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Grupa Filmowa Darwin
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michał Sobolewski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Maciej Maleńczuk
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Piotr TAU Kowalczyk
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Daria Zawiałow
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Justyna Kopińska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Historia Bez Cenzury
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Natalia Grosiak
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Szymon Piotr Warszawski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Hirek Wrona
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Remigiusz Mróz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Damian Michałowski


text:
Indus
Indus (sanskrit सिन्धु Sindhu; urdusce سندھ Sindh) je z 3180 kilometrami najdlěša rěka na indiskim subkontinenće, jedna z najdlěšich w cyłej Aziji a najwuznamniša rěka Pakistana.
Wón nastanje w horinach Transhimalaje w Tibeće z wjacorych lodowcowych rěčkow a běži přez rjećaz Himalaje w indiskej prowincy Ladakh a dale přez Kašmir do pakistanskeje prowincy Punjab. Podłu Indusa rozpřestrěwaja so hospodarsce najsylniše kónčiny Pakistana. Rěka słuži tam z pomocu wjele nasypow a kanalow powodźowanju najwjetšeje powodźowanskeje kónčiny na zemi. Za Hyderabadom twori Indus 7500 km² wulki rěčny delta a wuliwa so naposledk něhdźe 150 kilometrow južnje Karačija do Arabskeho morja.
Mjeno Indus pochadźa ze sanskrita, hdźež woznamjenja słowo सिन्धु (sindhu) prosće „rěka“. Tež Indiska jako kraj za Indusom dósta swoje mjeno w europskich rěčach wot rěki.
Kónčina při Indusu bě srjedźišćo jedneje ze zažnych wysokich kulturow, tak mjenowaneje Indusoweje kultury. Pozdźišo tworješe rěka wuchodnu hranicu mócnarstwa Aleksandra Wulkeho.


text:
To, że lubia trocha poeksperymyntować, to już chyba wiycie1, a niyrołz2 to aże mie samego zaskoczy tyn smak, kery na sōm3 kōniec bańtuje4 na moich kubkach smakowych- po ślōnsku to możno by bōły szolki smakowe 😉 Cukinia lubia, a że w dōma miołech tyż sok ze apfylzinōw5, to żech sie pomyśloł, że jakojś to połōncza… […]
Tag: #apfylzina
Ciasto baniowe- bezglutynowe (Ciasto dyniowe- bezglutenowe)
Terozki1 je coroz to wiyncyj ludzi, co im szkodzi glutyn- niy śmiōm2 jejś3 pszynicy, żyta ani jyńczmiynia4. A jak sie tak czowiek pomyśli, że te wszyske kołołcze, ciasta i kyjkse, co je robiōły5 nasze ōłmy,6 miały tyn glutyn, no to na takim fajerze7 by sie te ludzie niy pojedli. Bez8 to żech prziszoł tyż na […]
Gańś ze apfylzinōm (Gęś z pomarańczą)
Na świyntego Marcina pōnoś musi być gańś abo gyńś- te biołe gyngajōnce stwory majōm na Ślōnsku roztomajte1 miana.2 Jak żech bōł mały, to my chowali3 gańsi, bo to trza bōło chopcōm piyrza na pierziny naszykować, a że we sklepach bōło pusto, a tako gańś wymagań srogich niy mo, to i sie łone4 kole chałpy łajzioły.5 […]
Torta łorzechowo-szokoladowoł ze apfylzinōm (Tort orzechowo-czekoladowy z nutką pomarańczy ;) )
Jak Wōm sie trefi jaki geburtstag[1], to takoł torta mołcie jak znaloz[2]. Niy powia, że niy ma z niōm[3] roboty, ale jak fajer[4], to fajer. Co potrza? 6 jajcōw 100 g łorzechōw 50 g mōnki pszynny[5] 50 mōnki kartołflanyj 140 g cukru 10 g proszku do pieczynioł 1 apfylzina[6] kapka wōdki Kryjma:[7] […]


text:
Niyrołzki1 niy chce nōm2 sie piyc, a moł3 dō nołs przijś4 bezuch5. Wtedy moge sie Wōm przidać recept6, kery7 w połra8 minut Wōm wyczaruje elegancki deser. Tych, co niy lubiōm szokolady, niy ma za kans9, wiync we gusta gojści10 na zicher11 udo sie Wōm wpasować. Co potrza? połra gruszek 250 g maskarpōne 100 ml śmiytōnki […]
Tag: #deser
Szpajza edberowoł (Pianka truskawkowa)
Na roztomajtych1 fajerach2 połno3 bōło4 zortōw5 szpajzōw, a dlo niyftorych6 trzi nojważniyjsze to: citrōłnowoł7, szokoladowoł i edberowoł, choć je na Ślōnsku kans8 ludzi, kerzi9 na nia by pedzieli10 pozimkowoł abo i ze truskawkami. Mōj jedyn kolega ze szkoły mi padoł11, że kole12 Świbia gołdali13 na nia edberowoł i jakosik tak mie sie te miano14 spodobało, […]
Kulki ze mlyka w proszku (Mleczne trufle ;) )
Piyrwy1 na kołżdym2 wiynkszym fajerze3, a już na zicher4 na weselu, szło trefić5 take fajne małe kulki. Robi sie je ajnfachowo6 i dojś gibko7, besto8 jak mołcie9 mlyko w proszku, to idzie sie je narychtować10, jak bezuch11 już je w drōdze12. Nojlepi jeszcze do nich tak dać kapka13 jakego sznapsa14, ale jak mołcie bajtle15, to […]
Kreple (Pączki)
Tych nadziywanych krepli to żech jeszcze niy robiōł1 (abo jak żech robiōł za bajtla, to już niy pamiyntōm), a że joł lubia eksperymynty, to żech sie za nie wziōn. Jak już czowiek robi kreple, to wiadōmo, że bydzie ich kans2, to tyż trza zawołać kogojś do pomocy przi jedzyniu. Chciołech zrobić je yno ze pó […]
Szokoladowe kulki ze prosym (Trufle czekoladowe)
Nojbarzi1 lubia take maszkyty2, co sie gibko3 rychtuje4 i te szokoladowe kulki sōm5– idzie pedzieć6– idealne. Kupiōłech sie jakiś czołs7 tymu espandowane proso (teke dmuchane). Proso uprawiali nasze pra-praōłpy8 i ōłmy, potyn ô9 nim zapōmnieli, a ôno moł kans10 fetaminōw11, biōłka i zdrowego fetu12. Do tego jeszcze dołech13 mielōne ôrzechy laskowe, co to i fajnie […]
Makōwki (Śląskie danie wigilijne zawierające duże ilości maku ;) )
Receptōw1 na makōwki je na zicher2 tyla, co chałpōw3 na Ślōnsku i kołżdy zawdy4 baje gołdoł5, że ôd niego muter6 abo ōłma7 robi nojlepsze. Tyn recept, co go sam terozki8 czytołcie, dała mi moja Muter, a ônyj kedyjś moja Ōłma i idzie pedzieć, że to już je takoł wielopokolyniowoł tradycja. Co potrza? 25 dkg zmielōnego […]


text:
Iniciatiwa za wobmjezowanje wobstatka wjelkow žněje dobry wothłós
Njeswačidło/Koslow (JK/SN). Wobsah a zaměr peticije je rěčnik iniciatiwneje skupiny za wobmjezowanje wobstatka wjelkow we Łužicy, Koslowčan Jurij Lebza, čłonam Njeswačanskeje gmejnskeje rady na jich zašłym posedźenju rozłožił. Zdobom chcyše wón komunalnych politikarjow wo tym informować, kak wobydlerjo Budyskeho wokrjesa w naležnosći postupuja. Čłonojo gmejnskeje rady widźa w tym demokratiske prawo starosćiwych wobydlerjow. Z podpěru Njeswačanskeje gmejny, ale tež dalšich, kotřiž su wo zaměrach iniciatiwy zhonili, su wuhlady dobre, być z peticiju w Sakskim krajnym sejmje wuspěšni.


text:
Kajir
Wspůłrzyndne: 30°03' N 31°14' E
Kajir (arab.  القاهرة; [al-Qāhirah]) je stolicům a nojwjynkšym mjastym Egiptu (214 km², ličba ludnośći 6 787 000 mješkańcůw, zespůu mjejski 15,2 mln mješkańcůw (nojwjynkše mjasto Afriki). Ńy mo dokuadnych statystyk na tyjma ludnośći Kajiru. Powodujům to ćůngue wyndrůwki mješkańcůw. Ůng. 2 mln uosůb mješko we tzw. "Mjeśće umartych".
Uoficjalne, arabske mjano mjasta to "al-Qahira".
Kajir (Al- Kahira) je ůmješčůny nad břygůma i na wjelu wyspach Ńilu, ńydaleko mjejsca, kaj řyka ta twoři delta.
Nojstaršo dźelńica mjasta ležy ńyco na wschůd uod Ńilu. Dali, mjasto rozpośćero śe na zachůd, zajmujůnc downe teryny rolńiče. Zachodńy dźelńice bůuy zbudowane we XIX w., bez co wjyncyj je tam šerokych alei, źelyńi i uotwartych přestřyńi. Natůmjast stare, wschodńy dźelńice, majům blank uodmjynny wyglůnd: gynsto zabudowa i moue, zatuočůne alejki, kůńčůnce śe čynsto ślepymi zaůukůma. Skiž tygo wjynkšość bjur i budynkůw řůndowych mjeśći śe we zachodńij tajli mjasta, a dźelńice wschodńy cechuje wjelgo ličba mečetůw.


text:
Jak żech we sklepie bez cufal1 trefiōł2 take fajne bajerowske mostrichy3, to mie zarozki4 do gowy przilatywały roztomajte5 pomysły. A że lubia i szinka, i pszyniczne piwo, to recept6 bōł7 prawie fertich8. Szinka wyszła arōmatycznoł, miynkoł i aże sie rozpuszczała we gymbie9 😉
Co potrza?
2 kule miysa ôd szinki
3 łeżki słodkego mostrichu bajerowskigo (nojlepszy taki, kery10 majōm do tych biołych wōsztōw11 we München)
3 łeżki ôstrego mostrichu bawarskigo
szklōnka piwa pszynicznego (Weizenbier)
troszka mōnki do zagynszczynia zōłzy
Kebyjście mieli problym ze kupiyniym takich bawarskich mostrichōw, to mogecie dać trzi łeżki jaki ôstryj musztardy i trzi słodkyj, do keryj mogecie dociepnōńć połra roztrzaskanych gojździkōw, ziela angelskego, trocha gałki muszkatałowyj i nojlepi tyż trocha brōnołtnego12 cukru.
Dziyń pryndzyj13 wciepcie14 do gorka po 3 łeżki tych mostrichōw i wymiyszejcie ze piwym.
Miyso ôpōkejcie15 i wciepcie do gorka do tyj marynaty na całoł16 noc. Na drugi dziyń dejcie17 to na piec i niech sie to tak pykoł18 na małym ôgniu bez 3-4 godziny. Potyn marynata ôstołwcie19 na ôgniu i niech ôna trocha odparuje, a miyso wciepcie na 20-30 minut do nagrzōnyj na 200 stopni bratruły20, żeby sie fajnie przibrōnołciōło21. Keby22 zōłza23 bōła za rzołdkoł24, to mogecie rozpuścić w zimnyj wodzie trocha mōnki (pszynnyj, kartołflanyj abo ze majsu25) i niōm jōm zagyńścić. Jak już miyso bydzie26 fertich, to je pokrajcie na szajby27 i na talyrzu polyjcie zōłzōm. Do tego mogecie dać: klōski28, nudle29, uwarzōne kartołfle30, frytki abo i jako fajno żymła31. Smacznego 🙂
1przypadek
2spotkałem, ō- samogłoska w wymowie między o i u
3musztardy
4zaraz
5różne
6przepis
7był
8gotowy
9buzi
10który
11kiełbas
12brązowego
13wcześniej
14wrzućcie
15opłuczcie
16całą
17dajcie
18gotuje
19zostawcie
20piekarnika
21przypiekło
22gdyby
23sos
24rzadka
25kukurydzianej
26będzie
27plastry
28kluski
29makaron
30ugotowane ziemniaki
31bułka


text:
Pančicy-Kukow (SN). Klóšter Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje zhladuje mjeztym na 770lětne stawizny. W septembru 2008 su w tamnišej klóšterskej cyrkwi we wobłuku swjatočnosće nowy Budyski wokrjes w swojej dźensnišej wulkosći a strukturje załožili.
Hižo dźewjeć lět přeprošatej konwent klóšterskich sotrow hromadźe z Budyskim wokrjesom na klóšterski a swójbny swjedźeń. Kóžde lěto njedźelu do swj. Jana přiwabja wón tysacy zajimcow. Dobra měšeńca wopřijima duchowne, zabawne a kulinariske poskitki wopytowarjam kóždeje staroby. Towarstwa najwšelakorišeho razu, zwjazki a kulturne skupiny spožčeja swjedźenjej swój njezaměnliwy raz.


text:
Inwestuja do noweho labora
Budyšin. Sakska inwestuje do Budyskeje powołanskeje akademije 5,9 milionow eurow za nowy labor. Tole zdźěli wčera statny managament za imobilije a twarstwo w Drježdźanach. Nowotwar z cyłkownje 1 000 kwadratnymi metrami wužitneje płoniny ma hač k zymskemu semestrej 2017/2018 nastać a studentam moderne techniske wuměnjenja skićić.
Wot lěta 2017 mjenje płaćić
Berlin/Budyšin. Na wodźerjow awtow w Budyskim wokrjesu čaka klětu lěpše zastopnjowanje jich rukowanskeho zawěsćenja. Tole zdźěli dźensa Němska zawěsćenska towaršnosć w Berlinje. Mjez druhim płaći wolóženje tež za Rudnohorinski wokrjes. We wšěch tamnych wokrjesach Sakskeje wostanje wšitko při starym. Zakład zastopnjowanja twori škodowa bilanca po njezbožach.
Zatajany pralěs


text:
Ôd dzisiej ślōnsko-morawski finał hokeja ô majstra ligi… czeskej
Dzisiej napoczynajōm sie szpile ô majstra ligi czeskej. Finał je dziebko nietypowy, bo ô majstra bandōm grać manszafty ze Ślōnska (HC Oceláři Třinec) i Moraw (HC Kometa Brno). HC Oceláři Třinec ôstatni rŏz groł we finale w 2015 roku i przegroł tedy z HC Verva Litvinov. Majstrym manszaft ze Ślōnska bōł ôstatni rŏz we 2011.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
HC Kometa Brno broni majstra z ôńskygo roku, ale bōł tera niżyj we tabeli ôd HC Oceláři Třinec i wrazie siōdmego szpilu, to manszaft ze Ślōnska bandzie go grać u siã.
Wszystke szpile idzie ôglōndać w publicznej ČT sport.
Terminy piyrszych 4 szpilōw:
14.04.2018 – HC Oceláři Třinec – HC Kometa Brno
15.04.2018 – HC Oceláři Třinec – HC Kometa Brno
18.04.2018 – HC Kometa Brno – HC Oceláři Třinec
19.04.2018 – HC Kometa Brno – HC Oceláři Třinec
Groł sie do 4 wygranych szpilōw. Jak bandōm potrzebne szpile 5-7, to nieskorzyj podōmy jejich terminy.


text:
Uwe i Wili w jednyj żyli wili
Uwe na wiyrchu, a na dole Wili.
Uwe spokojny, niy wadziōł nikōmu
Wili wyprawioł choźby niy miōł w dōmu
To pies, to hazok, ciepoł w nie ryćkōma,
A łokropnie durch czaskoł cołki czas dźwiyrzōma
A jak zacōn szczylać s tych pierōńskich plac-partōnōw,
Smyndu bōła kupa we coluśkim dōmu
Wnerwiōł sie Uwe, śloz na dōł dō niego
I padoł mu: „Wili jo niy ściyrpia tego”.
A na to mu Wili: „Co kōmu dō niego a jymu do kōmu,
Ty pierōński giździe, jo je w swojym dōmu”.
Uwe się yno po gowie podropie,
Włazi na wiyrch po trepach i głośno sapie.
Na drugi dziyń rano, Wili smacznie na dece sie chrapie
A tu mu ze gips-deki coś na kichol mu kapie
Wnerwiōł sie Wili, wali na wiyrch po trepach
– klupie do dźwiyrzi – zawarte!
Wraziōł ślyp do dziury…
Pōn Bōcku – ryknōł – cołko izba we wodzie
A Uwe sie z wyndkōm siedzi na kōmodzie
– Cōs robisz Uwe? – Ryby sobie łowie.
– Tyś je klupniynty, mie kapie po gowie
A na to mu Uwe: „Co kōmu dō niego a jymu do kōmu,
Ty pierōński giździe, jo je w swojym dōmu”.
Tekst na podst. wiersza Aleksandra Fredy “Paweł i Gaweł”. Autor przekładu nieznany. W Internecie można znaleźć różne wersje tego wiersza, w których Uwe z Wilim mieszkają w domu, familoku, albo jak poniżej, w willi.


text:
Jan Arnošt Smoler
Jan Arnošt Smoler (němsce Johann Ernst Schmaler; * 3. měrca 1816 we Łuću; † 13. junija 1884 w Budyšinje) bě serbski filolog, spisowaćel a nakładnik. Wón běše jedyn z wusahowacych prócowarjow serbskeho narodneho wozrodźenja w 19. lětstotku.
Wobsah
- 1 Žiwjenje
- 2 Twórby
- 3 Wotkazy
- 4 Žórła
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pochad a młode lěta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jan Arnošt Smoler narodźi so 3. měrca 1816 we Łuću, kotrež so 1978 za Bjerwałdsku jamu wotbagrowa. Za čas Smolerja, štož bě krótko po Wienskim kongresu běše to serbska wjeska pruskeje Hornjeje Łužicy. Jeho nan Korla Jan Smoler, kotryž so we wutrobje pak dale za Saksku horješe, běše tam wučer. Smolerjec swójba přesydli so w lěće 1821 do Łaza, hdźež nan wučerstwo přewza a jako ewangelski kantor skutkowaše.
Młody Jan Arnošt Smoler wopyta tam šulu, prjedy hač nan jeho w starobje 14 lět do Sakskej na gymnazij do Budyšina pósła. Dokelž so tam jenož w němskej rěči wukubłowaše, wuprosy sebi Smoler wot rektora dowolnosć swojich serbskich towaršow (mjez druhimi tež Wanaka a Wjelana) w serbšćinje wuwučeć. W tutym času zběraše při pućowanjach po cyłej Łužicy hižo ludowe pěsnje, powěsće, bajki a přisłowa. Přez wukaz pruskeho ministra njemóžachu pruscy poddanojo hižo w Lipsku na uniwersiće studować. Tuž zahaji po złoženju matury 1836 studij bohosłowstwa na uniwersiće we Wrócławju, kotryž přisłušeše tehdy k Pruskej.
Studijne lěta[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We Wrócławju bě hromadźe z Łužičanom Gustavom Adolphom Röslerjom, pozdźišim zapósłancom Frankfurtskeje narodneje zhromadźizny, w lěće 1838 Akademiske towarstwo za łužiske stawizny a rěče załožił a sta so po času tež z jeho předsydu. Přez towarstwo nawjaza Smoler wuski kontakt z Purkynjom, štož jemu puć k słowjanskej literaturje a druhim słowjanskim wučencam wotewri. Nimo pólšćinje nawukny tam tež čěsku rěč a po jeju přikładźe towarstwu hišće w lěće załoženja naćisk noweje serbskeje ortografije předpołoži. Za čas studija słyšeše tež čitanja wo němskim ludowym spěwje pola Hoffmanna von Fallerslebena (1798–1874), kotryž wučeše tam na profesurje za němsku rěč a literaturu.
Přez prózdninske pućowanja po Łužicy, kaž mjez druhim tež w lěće 1840 z ruskim slawistom a ludowědnikom Srjeznjewskim swoju zběrku ludowych pěsni stajnje wudospołnješe. Ze znošenjenymi pěsničkami požada so Smoler w lěće 1838 na myto wo najlěpšu zběrku hornjo- a delnjołužiskich narodnych pěsni Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu. Dokelž nochcyše, zo towarstwo zběrku wuda, pozdźišo myto njepřiwza. Hromadźe z němskim sekretarom towarstwa Leopoldom Hauptom, kotryž běše so tohorunja wo myto prócował, wuńdźe w 1841/43 w Grimmje sławna dwuzwjazkowa zběrka Pjesnički hornych a delnych Łužiskich Serbow. Pěsnički zwostachu pak hłownje dźěło Smolerja, za kotrejež wudaće so wot pruskeho krala Bjedricha Wylema IV. ze złotej medalju počesći.
Po studiju, kotryž zakónči w lěće 1840, pytaše Smoler za přistajenjom jako domjacy wučer prjedy hač so z duchownym stać chcyše. Dokelž pak we Łužicy ničo njenamaka, přiwzaše hižo městno w Hornjej Šleziskej. W samsnym času pak přebywaše we Wrócławju pruski kral z jeho wyšim ceremonijowym mištrom Stillfriedom (potomnik čěskeho rodu Stojměrow-Stillfriedow a pozdźišo hrabja Alkantara), kotryž sebi wot Smolerja někotre němske přełožki zhotowić daše. Wón namjetowaše jemu, dokelž běše so na Wrócławskej uniwersiće runje profesura za słowjanske rěče załožiła, zo by so pola krala za stipendij zasadźił jeli by słowjanske rěče studował. Nawróćiwši so do Wrócławja, hdźež běše domjacy wučer pola Purkynja, studowaše Smoler jako stipendiat pruskeho krala wot 1841 do 1844 słowjansku filologiju pola Čelakovskeho.
Kulturne prócowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za Jordanowy časopis Jutnička, kotryž so hač do junija 1842 jenož poł lěta wudawa, zdoby wón Zejlerja jako redaktora. Časopis wudawaše so wot toho časa pod mjenom Tydźenska Nowina. Zhromadnje z Warkom přełoži čěski Wothłós pěsni ruskich wot Čelakovskeho (originalny titul „Ohlas písní ruských”) do serbšćiny. Běše to scyła prěni přełožk słowjanskeje rěče, kotryž w knižnej formje wuńdźe. Smoler organizowaše po namjeće Kocora serbske spěwanske swjedźenje. Prěni spěwanski swjedźeń wotmě so 1845 w „Třělerni” w Budyšinje.
Jan Arnošt Smoler spěchowaše a podpěrowaše w času narodneho hibanja załoženje mnoho towarstwow, kaž na přikład w Bukecach, Njeswačidle abo Minakale. Jako čłon 1848 załoženeho budyskeho towarstwa Bjesada skutkowaše w prěnim serbskim dźiwadle sobu. W čěskej činohrě „Rohowin Štyrirohač” wot Václava Klimenta Klicpery (přełožena wot Ćěsle a Dučmana) hraješe Smoler rólu rychtarja.[1]
Hižo w lěće 1845 běše po přikładźe „Matice české”, kotraž z pjenježnych přinoškow knižki za čěski lud wudawaše, a „Matice Srpske” załoženje Towarstwa Maćicy Serbskeje zahajił. Dokelž so wustawki hakle 1846 wot sakskeho ministerstwa a 1847 wot pruskeho knježerstwa wobtwjerdźa, załoži so Maćica Serbska hakle w lěće 1847 w Budyskim lokalu „K winicy”. W lětach 1847 do 1852 běše Smoler prěni redaktor Časopisa Maćicy Serbskeje. Wón přesydli so za krótki čas do Lipska, štož běše w času předměrca, přez poměrnje liberalne nałožowanje censury sakskeho stata, centrum opozicionelneho nowinarstwa w Němskej.[2] Tam skutkowaše jako korektor w nakładnistwje Brockhaus a soburedaktor Jordanoweho časopisa Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft, kiž měješe w tu- a wukraju mjez rěčespytnikami wulki wuznam. W lěće 1848 doda poslednim politisku přiłohu Slavische Rundschau, kotryž nětko doskónčnje w Budyšinje bydlo redigowaše a w swójskim nakładnistwje wudawaše.
Zdobom přewza Smoler srjedź lěta 1848 wot Handrija Zejlerja redaktorstwo Tydźenskeje Nowiny. W lěće 1850 přewza tohorunja nakładnistwo, rozšěrješe wobsah a přemjenowa je na Tydźenske Nowiny. Dalše přemjenowanje sćěhowaše 1854 na Serbske Nowiny, kotrež potom hač do lěta jeho smjerće wuda. Pod jeho wjednistwom wuwiwachu so na politiski organ a přisporješe so ličba abonentow.
Jan Arnošt Smoler załoži w lěće 1851 serbske nakładnistwo a kniharnju w Budyšinje, kotrež 1863 zhromadnje z Pjechom na serbsko-słowjanske knihikupstwo Schmaler & Pech rozšěrješe a kotrež so 1869 wot Pjecha do Lipska přepołoži.
Z přetorhnjenjemi a změnjenymi titulemi wuńdźechu jeho Jahrbücher hač do lěta 1868 – mjez 1852 a 1856 wudawaše w swójskim nakładnistwje zaso Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft z přiłohu Slavische Bibliographie, mjez 1862 a 1864 wudawaše Zeitschrift für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft z přiłohomaj Slavische Bibliographie a Slavische Novitäten, w lětomaj 1865 a 1866 Slavisches Centralblatt a wot 1867 do 1868 Centralblatt für slavische Literatur und Bibliographie.
W jeho nakładnistwje wuńdźe wot 1860 tež literarny časopis Łužičan, kotryž přez dlěši čas tež redigowaše, w lětach 1878 do 1881 tohorunja młodoserbska kontrahentka Lipa Serbska a wot 1882 z wobojich zrostły časopis Łužica.
W lěće 1872 postaji so Smoler jako naslědnik Rychtarja na předsydu Maćicy Serbskeje. Na hłownej Maćičnej zhromadźiznje 1861 so wobzamkny, zo so towarstwo wo natwar swójskeho domu prócuje. Hačrunjež so při tym zadołži, je Smoler na swój riziko w lěće 1873 za Maćicu Serbsku ležownosć z kólnju při Lawskich hrjebjach kupił, kotraž słužeše spočatnje hłownje jako biblioteka. Mjez druhim z pomocu pjenježnych srědkow słowjanskich přećelow zarjadowaše na ležownosći tutoho „Maćičneho domu” 1875 serbsku ćišćernju a zahaji pozdźiši nowotwar Serbskeho domu. Jan Arnošt Smoler běše wot 1862 tež čłon Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu a wot jeje załoženja w lěće 1880 sobustaw Maśicy Serbskeje.
Čas Němskeje rewolucije 1848/1849[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Smoler skedźbni w času byrgarskeje rewolucije 1848 Roberta Bluma, kotryž běše čłon Frankfurtskeho předparlamenta a kotrehož znaješe z Lipšćanskeho towarstwa Redeübungsverein na situaciju Słowjanow w Němskej. W lisće pisaše wo poměrach, kotrež so „narodnej bjezprawnosći” bližachu a wuprosy sebi wot njeho zasadźenje pola Frankfurtskeje narodneje zhromadźizny za polěpšenje. Dnja 31. meje 1848 wobzamkny narodna zhromadźizna w rezoluciji, zo prawa njeněmskeje ludnosće w Němskej dospołnje připóznaje. Peticiju, z kotrejž so Serbja 1848 na sakske knježerstwo wobroćichu a sebi konkretne přesadźenje sakskeho šulskeho zakonja z lěta 1835 žadachu, knježerstwo dospołnje wotpokazać njemóžeše. Sakske knježerstwo zwoli do někotrych ze žadanjow wo runoprawosć rěče a kultury na cyrkwinskim a nabožnym polu, na sudnistwach a zarjadach. Tak přizwoli so mjez druhim do wuwučenja w serbskej rěči na Budyskim gymnaziju a na wučerskim wustawje, kaž tež do wudawanja serbsko-němskich wučbnicow.[3] Smoler sta so w lěće 1850 z prěnim wučerjom serbšćiny Budyskeho gymnazija, spisaćelom serbskich wučbnicow a serbskim tołmačerjom na Budyskim sudnistwje. Hižo po někotrych lětach běše so Smoler wot wuwučowanja wuwjazał, štož so ze słabej přičinu wobkrućowaše, zo njemóžeše dla jězbow do Ruskeje wučbu prawidłownje přewjesć a zo běše swoje zastojnstwo bjez dowola wopušćił.[4]
Po tym zo běše rakuske wójsko Słowjanski zjězd w Praze porazyło, přebywachu mnoho Słowjenjo, kaž pólski basnik a spisowaćel Roman Zmorski (1824–1867), jeho přećel Teofil Lenartowicz (1822–1893, pólski basnik), Hipolit Terlecki (1806–1890, teologa z Wołynskeje), Mato Topalović (1812–1862, chorwatski měšnik a spisowaćel) w Budyšinje. Hdyž běše so politiski njeměr rozpušćił, so nimale wšitcy zaso do domizny wróćichu. Zmorskeho, kotryž pak dlěši čas w Budyšinje zwosta, znaješe Smoler hišće z Wrócławja a wudawaše 1851 jeho emigrantski časopis Stadło.
W meji 1849 zetka so w Budyšinje z Michailom Aleksandrowičom Bakuninom (1814–1876), jednym z hłownych iniciatorow Drježdźanskeho mejskeho zběžka. Jeho žadanje wo wobrónjenym wobdźělenju serbskich burow na zběžku pak Smoler dospołnje wotpokaza. Wot lěta 1850 běše Smoler sakski poddan a měšćan Budyšina. W tutym času přebywaše princ Albert, bratrowc sakskeho krala Bjedricha Augusta jako major w Budyšinje. Jako připóznaće, zo serbscy wojacy 1849 krala swěrnje zakitowachu, měješe krónprinc Albert za čas něhdźe połdralětneho přebytka w Budyšinje wot Smolerja serbšćinu nawuknyć.
Jězby do Ruskeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Smoler bě přiwisnik teorije słowjanskeje wzajomnosće. Za Serbow sebi wočakowaše wosebje pozbudźenje a spěchowanje přez kontakty a wuměnu z druhimi słowjanskimi ludami. Haješe zwiski k narodnym prócowarjam a spisowaćelam we wšěch słowjanskich kónčinach, ale wosebje do Ruskeje. W zwisku z pjenježnymi ćežemi swojich narodnych předewzaćow přewjedźe Smoler wot 1859 wjacekróć jězby do Ruskeje, zo by tam financielne srědki zběrał, štož so jemu pak jenož mało poradźi.
W lěće 1867 přizamknyštaj so Smoler a serbski lěkar Dučman na Słowjanskim zjězdźe do Moskwy, na kotrymž so tež čěskej politikarjej Palacký a Rieger wobdźělištaj. W Carskojim Sele, lětnej rezidency ruskeho kejžora, běštaj tež Serbaj w delegaciji, kotrejž kejžor Aleksander II. awdiencu skićeše. W Moskwje wopytachu wobdźělnicy zjězda potom etnografisku wustajeńcu.
Dalše jězby do Ruskeje slědowachu 1873 a do Pólskeje a Ruskeje w lětach 1881 do 1883, hdźež spisa awtobiografiji. Tam přełoži a wudospołni tež Historije słowjanskich literaturow Pypina a Spasowicza (1829–1906). Přez jeho jězby do Ruskeje běše Smoler přeco zaso srjedźišćo kedźbnosće w němskich nowinach a zjawnosći. Wón so wočorni a jemu so wumjetowaše panslawizm w Serbach šěrić, tak zo so na wonkowny ćišć tež wot předsydstwa Maćicy wuwjaza a na čestneho předsydu na čas žiwjenja pomjenuje.
Swójba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jan Arnošt Smoler woženi so 3. awgusta 1851 z Amaliju Němcec ze Židowa (1832–1868). Jeju najstarša dźowka Ludmila (* 23. awgusta 1851) woženi so 1878 z gymnazialnym wučerjom Čochom z kotrymž so zhromadnje do Ruskeje přesydli, syn Jan (Iwan) Jarosław (* 2. apryla 1865) wupućowaše tež do Ruskeje a Marko Smoler běše nakładnik a redaktor Serbskich Nowin.[6] Dalše dźěći (Wladimir, Stanisław a Olga) hižo zahe zemrěchu. W lěće 1868 zemrě Smolerjej mandźelska. Přez intensiwne jězby do wukraja Smoler ćělnje jara ćerpješe a tak so hišće raz z Ernestinu Heinzelmannec (1829–1903) woženi. Jan Arnošt Smoler zemrě 13. junija 1884 w Budyšinje. Smolerjec row namaka so na Budyskim Hrodźišku.
Česćowanja a zasłužby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za jeho zasłužby wo słowjanske rěče spožči so Smolerjej w lěće 1862 wot ruskeho cara komturny křiž ruskeho rjada swj. Hany. Dźiwajo na serbske naležnosće, wotpokaza wšelake powabne powołanja na słowjanske uniwersity, kaž na přikład 1862 na „Szkołu Głównu” we Waršawje. Hižo w lěće 1883 spisa Alfons Parczewski biografiju wo Smolerju.
W zwisku z jeho sylnym angažementom za serbski narod a prócowanjom wo kulturnu awtonomiju Serbow, płaći Jan Arnošt Smoler jako zbudźer serbow. Ze předstajenym „analogiskim” prawopisom (štož woznamjeni, zo je po přikładźe čěskeje a pólskeje ortografije stworjeny), połoži zakład za wutworjenje serbskeje spisowneje rěče. Zasadźeše so we wšelakorych rěčnych přiručnikach, kaž w knize Mały Serb, jeho pěsničkach abo w Němsko-Serbskim słowniku wo přesadźenje prawopisa. W zasadach so tutón prawopis tež dźensa hišće wužiwa.
Jeho hłowna twórba Pjesnički hornych a delnych Łužiskich Serbow hodźi so do rjada druhich etnografiskich zběrkow w słowjanskich krajach zarjadować. W tutym času na přikład tež spisowaćel Kollár słowakske a w basnik Erben čěske ludowe pěsnje znosyštaj. Twórba Smolerja wuznamjeni so přez swoju mnohostronskosć etnografiskich informacijow a wuwjedźenjow, tak zo běše tež pola Grimmec bratraj připóznawana. Ze zběrku połožeše Smoler zakład za serbsku ludowědu a pohnuwaše rjad dalšich serbskich, słowjanskich a němskich naslědnikow k zběranju ludowych spěwow.
W lěće 1922 stwori Praski rězbar Vladimír Bretschneider gipsowu bustu Smolerja, kotraž so w žurli něhdyšeho Serbskeho domu při Lawskich hrjebjach wustaji a so dźensa w Serbskim muzeju w Budyšinje namaka. Składnostnje jeho 150tych narodninow so w Budyšinje při Lubijskej dróze pomnik Smolerja wot Budyskeho rězbarja Rudolfa Enderleina (1908–1985) poswjeći. Při tym so Enderlein po wšěm zdaću na bustu Bretschneidera powoła.[7] W tutym wopomnjenskim lěće so w NDR tohorunja listowej znamce wudaštej. Na jednej so portret Smolerja pokaza a na druhej je nowy Serbski dom w Budyšinje při Póstowym naměsće zwobraznjeny. Naćisk k tomu tworitaj wuměłcaj Jan Hansky a Gerhard Stauf (1924–1996).
Dźensa nosy Budyska domowinska župa mjeno Jana Arnošta Smolerja. We Łazu pěstuje so namrěwstwo Jana Arnošta Smolerja a Handrija Zejlerja w Domje Zejlerja a Smolerja, kotryž je wot 1994 w něhdyšej wjesnej šuli, hdźež běše Smoler za čas swojeho dźěćatstwa žiwy. We Wojerecach je dróha po Smolerju pomjenowana.
W Budyšinje so 1991 Smolerjec kniharnja přez Ludowe nakładnistwo Domowina znowa załoži. Je to jenička kniharnja z dospołnym sortimentom aktualneje serbskeje literatury a z wobšěrnym poskitkom antikwariskich knihow.
Twórby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Spisowaćelske dźěła (wuběr)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mały Sserb aby Serske a Njemske Rosmłowenja. Budyšin 1841 (digitalizat)
- Pjesnički hornych a deĺnych Łužiskich Serbow. 2 zwjazkaj, Grimma 1841 a 1843 (z Leopoldom Hauptom) (digitalizat)
- Njemsko-Serski Słownik – Z wułoženjom powšitkomneho Serskeho prawjepisanja. Budyšin 1843 (digitalizat)
- Wothłós pěsni ruskich. Praha 1846 (z Janom Awgustom Warkom)
- Powostanki ze starodawneho nabóžnistwa w serbskich Łužicach. Budyšin 1848
- Sorbisch-wendische Sprachlehre – Mała Serbska rěčnica. Budyšin 1850
- Kleine Grammatik der serbisch-wendischen Sprache in der Oberlausitz – Mała serbska ryčnica. Budyšin 1852 (digitalizat)
- Wo słowjanskich městnych mjenach w Hornjej Łužicy a jich wuznamje. Budyšin 1867 (digitalizat)
Nakładniske dźěła (wuběr)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Aleksandr Hilferding: Die sprachlichen Denkmäler der Drevjaner und Glinjaner Elbslaven im Lüneburger Wendlande. (Přełožk: Jan Arnošt Smoler.) Budyšin 1857
- Aleksandr Hilferding: Bosnien. Reise-Skizzen aus dem Jahre 1857. Budyšin 1858
- Robert Immisch: Die slawischen Ortsnamen im Erzgebirge. Budyšin 1866
- Křesćan Bohuwěr Pful (wud.): Łužiski serbski słownik. Lausitzisch wendisches Wörterbuch. Budyšin 1866
- Křesćan Bohuwěr Pful: Laut- und Formenlehre der oberlausitzisch-wendischen Sprache. Mit besonderer Rücksicht auf das Altslawische. Budyšin 1867
- Carl August Jentsch: Geschichte der Lausitzer Predigergesellschaft zu Leipzig und Verzeichnis aller ihrer Mitglieder vom Jahre 1716–1866. Budyšin 1867
- Kito Wylem Broniš: Die slavischen Familiennamen in der Niederlausitz. Budyšin 1867
- Eduard Rüffer: Die Balkanhalbinsel und ihre Völker vor der Lösung der orientalischen Frage. Eine politisch-ethnographisch-militärische Skizze. Budyšin 1869
Jako redaktor a wudawaćel časopisow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft a Slavische Rundschau, Slavische Bibliographie
- Zeitschrift für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft a Slavische Bibliographie, Slavische Novitäten
- Slavisches Centralblatt
- Centralblatt für slavische Literatur und Bibliographie
- Tydźenska Nowina a Serbske Nowiny
- Stadło
- Łužičan
- Lipa Serbska
- Łužica
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Jan Arnošt Smoler. Ein Leben für sein Volk. W: Spisy Serbskeho instituta 10. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1995. ISBN 3-7420-1624-5
- Kito Lorenc (wud.): Sorbisches Lesebuch. Serbska čitanka. Lipsk 1981.
- Jan Cyž: Smoler, Jan Arnošt. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 511slsl.
- Adolf Černý (wud.): Autobiografija J. E. Smolerja. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 136 (1917).
- Alfons J. Parczewski: Jan Ernest Smoler. Ustęp z historyi narodowego odrodzenia Górnych Łużyc. Warszawa 1883.
- ↑ Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960, str. 140.
- ↑ Reiner Gross: Geschichte Sachsens. Edition Leipzig. Dresden, Leipzig 2007, str. 221.
- ↑ Peter Kunze, Edmund Pech: Zur Entwicklung des sorbischen Schulwesens in der Oberlausitz von den Anfängen bis zur Gegenwart. Lětopis 56 (2009) 1, str. 3–30.
- ↑ Peter Kunze: Die Sorbenpolitik in der Ober- und Niederlausitz vom Wiener Kongress bis zum Ersten Weltkrieg. W: Spisy Serbskeho instituta – Zwischen Zwang und Beistand. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2003, str. 28.
- ↑ Trudla Malinkowa: Jan Arnošt Smoler a jeho swójba. W: Rozhledźe čo. 5/2016, str. 10–15
- ↑ Axel Arlt: Ze słowjanskich žórłow čerpał. W Serbskich Nowinach dnja 10. měrca 2016, str. 3
- ↑ Marija Měrćinowa: Bildnisse sorbischer Persönlichkeiten von der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts bis zum Ersten Weltkrieg – Zeugnisse bürgerlichen Werteverhaltens. W: Spisy Serbskeho instituta – Zwischen Zwang und Beistand. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2003, str. 265–286.


text:
Wystawa „Ślōnskŏ Szlachta – Miyndzy Ślōnskym a Europōm”
Ôd 9 czyrwnia na Zōmku w Mosznyj bydzie szło ôglōndać wystawã „Ślōnskŏ Szlachta – Miyndzy Ślōnskym a Europōm”. Postrzōd ôrganizatorōw sōm tyż Cyntrum Kultury Ślōnskij we Nŏkle, Oberschlesisches Landesmuseum w Ratingen i Instytut Kultury Rycerskij w Tarnowskich Gōrach.
Bazowŏ idyjŏ wystawy to je pokŏzanie świata, kery ôdeszoł bezpowrotnie, świata ślōnskij arystokracyje. Wystawa prezyntuje pŏrãnŏście ślōnskich rodōw szlacheckich, co były dobrane tak, coby pokŏzać roztōmajtość jejich pochodzyniŏ, srogość fortun jak tyż zmiynność losōw. Na ekspozycyjõ skłŏdŏ sie mocka cynnych pamiōntek, w tym ôryginały dokumyntōw z XVII i XVIII stoleciŏ, herbarze, leksykōny szlachecke i almanachy, a tyż tabule i plansze informacyjne.
Wystawã bydzie szło ôglōndać do 16 paździyrnika 2018 r.


text:
Łaz (AK/SN). Nimale 90 domjacych družin hribow pokaza minjenu njedźelu a zawčerawšim wustajeńca biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty we Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja. Ranger Herbert Schnabel wopytowarjam jednotliwe družiny rozłoži. Nimo mnohich dalšich zajimcow stej sej přehladku tež šulerjo 6. lětnika Łazowskeje wyšeje šule wobhladali.
„Pola hribow je najwažniše, zo prawje wjele z nich znaješ. Wopytowarjo móžachu so wo mnohostronskosći domjacych družin hribow wobhonić. W Sakskej je 7 000 družin hribow dopokazanych. Sam znaju něhdźe 300“, praji Herbert Schnabel. Hromadźe ze swojimi kolegami bě wón hriby w Dubjanskim lěsu, wokoło Hućinjanskich a Tranjowskich hatow kaž tež w Dubrjenskim bahnu namakał. Paleta sahaše wot prawaka hač k smorži. „Nětko w nazymje, hdyž je zaso trochu dešća, so hribowe lěto hakle započnje. Předewšěm oktober budźe za hriby zawěsće hišće dobry měsac“, měni Herbert Schnabel.


text:
Opublikowano 4 października, 2018 | przez Adóm Hébel
Kaszëbskô kòloniô na Jones Island
W XIX stalatim òpùscëlë Hélsczi Półòstrów i założëlë kòloniã przë jezorze Michigan. Rëbôcë na Jones Island nalezlë chëcz, plac do robòtë i rozwiju. Pózni Amerikańsczi Snik sã skùńcził, a zacza biôtka ò swój plac i wënëkanié. Jak wëzdrzało żëcé na Jones Island?
Ò tim pòwiôdô Janina Kùrowskô, kùstosz wëstôwkù jaczi mógł òbzérac we wejrowsczim mùzeùm, a chtëren pòwstôł przë wespółrobòce z biblotéką w Millwaukee.
Pòsłëchôjta historie wespółjistnieniô z Miemcama, wëbiôtkòwaniô samòrządnoscë na môłim sztëczkù amerikańsczi zemie, a téż prawnym krãtóm-wãtóm, jaczé doprowadzëłë do ùpôdkù kòlonie w XX stalatim.
Historiô wpisywô sã we fejrowóny latos Rok Emigracje.
Na Widnikù Kaszëbë, 01.10.1992


text:
- Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - Szczepan Twardoch
- Reprint z 1904 roku Ilustrowanego przewodnika po górnośląskim okręgu przemysłowym Leo Woerla
- Górny Śląsk. Atlas dla dzieci
- Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - audiobook - Szczepan Twardoch
- Historia GÓRNEGO ŚLĄSKA
- Regulamin ODZNAKI GÓRNOŚLĄSKIEJ
- Rozwój przemysłu na Górnym Śląsku w XVIII i XIX wieku - Wilhelm Gorecki
- Regulamin ODZNAKI DOLNOŚLĄSKIEJ
- Kolonie robotnicze w Zabrzu i ich mieszkańcy
- Kōmisorz Hanusik - M. Melon
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Na te Gody zamiast powinszowań - fana i herb do kolorowania
Drach. Edycyjŏ ślōnskŏ - audiobook - Szczepan Twardoch
Opis
Wysyłka ôd 10 pażdziernika 2018.
Po piyrszy rŏz powieść Szczepana Twardocha po ślōnsku!
Drach we przekładzie Grzegorza Kulika
we szumnyj interpretacyi Dariusza Chojnackiego
Drach wiy. Społym ze pŏruletnim Josefym prziziyrŏ sie świniobiciu. Je październikowe rano 1906 roku i, chociŏż synek niy mŏ ô tym pojyńciŏ, ryk ôd zarzinanego zwiyrza i szmak wusztzupy wrōcōm dō niego pŏrãnŏście lŏt niyskorzij, jak po kōńcu wojny bydzie jechoł nazŏd na Ślōnsk.
Nikodem nigdy niy bōł przi wojsku. Ôn je za to wziynty architekt. Ze ôstatnigo zwiōnzku mŏ piyńć lŏt modõ cerã, a po wypadku autym szramã nad lewym uchym. Prawie rozestŏwŏ sie ze żōnōm, żeby ułożyć sie życie ze inkszōm. Drach je ale świadōmy, iże dzioucha corŏz barzij wymykŏ sie chopowi.
Miyndzy Josefym a Nikodemym piykne, ôkropiczne, smutne i — na kōniec — tragiczne losy dwōch familiji; stolecie wojyn i powstań, śmierci i narodzin, miyłości, zdrad i pragniyń, co sie nigdy niy społniōm. Drach ô nich wiy. Widzi przeszłość i znŏ prziszłość. Dlō niego wszyjsko je terŏz.
Saga familijnŏ? Wielkŏ ôpowieść ô Ślōnsku? A możno powieść totalnŏ, co uciykŏ wszyjskim kategoryzacyjōm?
„Tłumaczenie Dracha na śląski etnolekt to próba zmierzenia się ze śląskością i uniwersalnością tej powieści. Paradoksalnie śląska wersja Dracha staje się probierzem jej śląskiego odniesienia dziejowego.
Przekład Grzegorza Kulika budzi podziw! Drach stał się ważną książką dla wielu Górnoślązaków – również dla mnie”. prof. Zbigniew Kadłubek
„Górny Śląsk Twardocha jest prawdziwy bolesną wręcz brutalnością i nieraz wręcz wulgarnością połączoną ze specyficznym etycznym kodeksem, z którego wychowani tutaj ludzie nigdy nie rezygnują, nawet jeżeli znajdują się na granicy upodlenia. Gratuluję autorowi odwagi”. prof. Ryszard Kaczmarek


text:
Muzyka
Muzyka to je kůnszt uorgańizacyje dźwjynkowych sztruktur we czaśe. Sztruktury dźwjynkowe skłodajům śe ze zestowůw akustyznych welůw uo uodpedńo nasztalowanych czynstotliwośćach a amplitudach. Cwekym muzyki je dźałańy na śwjadůmość tygo, co uůn sucho. Muzyka je uodbjerano subjektywńy, znoleżńy na uosobistych dośwjodczyńach suchocza, kulturowygo kryngu, nastroju a inkszych. Uod mołwy uodrůżńo śe tym, co jeji treśći sům barzi absztrakcyjne, a do jeji tworzyńo używo śe, krům głosu, roztůmajtych muzycznych insztrůmyntůw. We tradycyjnym a nojbarzi ajnfachowym ujyńću, na muzyka składo śe rytm, nuta a ajnsztimůng.


text:
Kulowscy bikerojo do swojeje dwaceteje sezony startowali
Dubrjenk (AK/SN). Na wšěch 143 motorskich je so sobotu w Dubrjenku zhromadźiło, hdźež jich a jich mašiny farar Johannes Magiera požohnowa. „Tele požohnowanje je nam jara wažne, dokelž wuprošamy sej tak lěto bjez njezbožow“, podšmórny předsyda towarstwa Kulowskich bikerow Manfred Notzke k 20. sezonowemu startej tohole razu. Z Dubrjenka wjedźeše 146 kilometrow dołha čara přez Njedźichow, Kinspork, Wikow (Elsterwerda) a Rólany wróćo do Dubrjenka. Wjele spřećelenych bikerow Kulowskich jězdźerjow přewodźeše. „Tale jězba je naš zazběh do sezony“, rjekny Manfred Notzke. Kóžde lěto wuzwoleja sej hinaši cil. Nawróćiwši so přewjedźechu motorscy popołdnju wšelake hry a dožiwichu wječor live-hudźbu.


text: Pančicy-Kukow (SN/MWj). Byrnjež na dnjowym porjedźe njestało, je twarnišćo na statnej dróze S 100 w Pančicach-Kukowje wčera najwjetši dźěl časa posedźenja tamnišeje gmejnskeje rady we Wotrowskej starej šuli zabrało. Při tym wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) runje tak kaž wjacori radźićeljo porokowachu, zo wot krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad (LASuV) přemało informacijow wo twarskim stawje a přichodnych krokach na twarnišću dóstawaja. Tak je gmejna před tydźenjemi hakle cyle krótkodobnje zhoniła, zo ma so wotrězk wot tankownje hač ke kupnicy Netto ponowić. W kupnicy samej pak bě to po wšěm zdaću znate.


text: Budyšin (SN/at). „Pola nas maja ludźo mnohich narodnosćow, kulturow a nabožinow swoju domiznu. Naše zhromadne žiwjenje złožuje so na mjezsobnu akceptancu a demokratiske, ciwilizowane mjezsobne wobchadźenje.“ Tak rěka w deklaraciji, kotruž je Budyski wokrjesny sejmik na swojim posedźenju minjenu póndźelu z dwěmaj hłosawzdaćomaj a třomi napřećiwnymi hłosami schwalił. Budyska deklaracija měri so na wokrjesnych radźićelow samych kaž tež na ludnosć we wokrjesu. Wobydlerjo, politikarjo a zarjadnistwo maja so zhromadnje wotewrjenje spřećiwjeć prawicarskemu ekstremizmej, ekstremizmej docyła, njepřećelskosći cuzym napřećo, rasizmej a antisemitizmej. Dwě sadźe we wotrězku „Žana namóc – přećiwo ekstremistiskim a nacionalsocialistiskm myslam“ poćahujetej so na naš lud: „... Pokazuje so runje tak w přesahach na přisłušnikow serbskeho ludu, w skřiwdźenju a wohroženju serbskich sobučłowjekow kaž tež w hanjenju serbskeje kultury ...“


text:
Trzyńśyńy źymje we Shaanxi we 1556
Trzyńśyńy źymje we 1556 we Shaanxi (chiń.: 华县大地震, pinyin: Huà xiàn dà dìzhèn) to bůuo nojsrogsze trzyńśyńy źymje uodnotowane we gyszichće, we kerym zginyuo ůng. 830 000 ludźi. Zdorziuo śe rankym 23 styczńo 1556 we chińskij prowincyji Shaanxi, nale jygo skutki dotkuy tyż prowincyjůw Shanxi, Henan, Gansu, Hebei, Shandong, Hubei, Hunan, Jiangsu a Anhui. Zniszczůny zostou plac szyroki na 840 km, a we ńykerych krysach poginyuo wjyncy kej 60% ludźi. Nojwjyncy zabitych bůuo we rygjůnach, kaj ludźe pomjyszkiwali zbocza wzgůrz, kere bůuy ze źymje lessowyj a śe uod wstrzůnsůw uobsunyuy, bulůnc chaupy; a tyż te, kaj ludźe pomjyszkiwali we jaskińach, kere śe zawoliuy.


text:
Wotwodźowanje a rjedźenje wopłóčkow staratej so tuchwilu wo wulku haru mjez městom Kulowom a Łazowskej gmejnu. Nětko drje zetkatej so wobě komunje před sudnistwom.
Kulow (AK/SN). Před Drježdźanskim zarjadniskim sudnistwom chce město Kulow přećiwo Łazowskej gmejnje skoržić. Tole je měšćanska rada wčera jednohłósnje wobzamknyła. Gmejna bě 10. nowembra 2014 zrěčenje wo wotwodźowanju wopłóčkow, kotrež wot lěta 1998 płaćeše, k 30. junijej 2015 wupowědźiła. Z tym město scyła přezjedne njeje. „Z našeho wida njehodźi so časowje njewobmjezowane zrěčenje z dobu šěsć měsacow wupowědźić“, měšćanosta Markus Posch (CDU) podšmórny, „smy tuž wupowědźenju najprjedy raz znapřećiwili.“


text:
Ôżarty przejechoł kamrata autym
Tref dwōch miyszkańcōw krysu lublinieckigo i jejich spōlne pożywanie alkoholu zakōńczyło sie dramatym. Jedyn z nich ôżarty siŏd za kerownicōm auta i przejechoł swojigo koleksa. Chop ôstoł zastawiōny i decyzyjōm prokuratora ôdpowiy za niyumyślne sprawiynie śmierci jak tyż jazdã w po ôpitymu. Do tego czasu ôstanie pod policyjnym dozorym.
W piōntek rano, dinst kōmyndy przijōn zgłoszynie ô znŏdniyńciu ciała ôd chopa na łōnce na terynie krysu lublinieckigo. Skerowani na plac szandarzi ôbsztalowali, iże mŏrtwy 73-latek dziyń wcześnij pożywoł w tym miyjscu ze swojim swojŏkym alkohol. Ślady na jego ciele pokazowały, iże mōg ôstać przejechany ôd auta. Kryminalni ôbsztalowali dane chopa, co w tyndziyń tŏwarziszōł umartymu i w niyspełna godzinã po dostaniu informacyje zastawiyli 62-latka. Przekludzōne podszukowanie wykŏzało w jego ôrganiźmie bez promil alkoholu. Zastawiōny trefiōł do policyjnego heresztu, a po wytrzyźwiyniu ôstoł ôdpytany. Pokŏzało sie, iże nojprzōd ôba piyli, a nad ranym przebudziōł sie we swojim aucie i myśloł, iże koleks wrōciōł do dōm, tōż pojechoł do siebie. Przi ôdjyżdżaniu najechoł na chopa. 62-latek usłyszoł ôbskarżynie kerowaniŏ w sztańdzie niytrzyźwości i nieumyślnego sprawiyniŏ śmierci. Decyzyjōm prokuratora ôstoł ôbjynty policyjnym dozorym. Grozi mu terŏz pŏruletni pobyt w hereszcie.


text:
Ruch Chorzów zagroł dobrze, ale niyskutecznie i we efekcie zamiast wygrać, ino zrymisowoł szpil ze Gryfym Wejherowo. Zapraszomy na zapis konferyncji prasowyj po szpilu:
Zbigniew Szymkowicz (Gryf): “Niy ukrywom, że szpil boł emocjonujoncy. Piyrwszo połowa do Ruchu, a my grali bez noszych podstawowych fusbalorzy.
Ruch to znano firma, legynda polskigo fusbalu, a u mie we drużinie som chopcy, co niy zagrali nawet we trzecij lidze, a tukej, jak wylyźli na sztadion drużiny, co zdoboła kilkanoście mistrzów Polski, to niykiere mogli mieć nogi ze waty.
Myśla, że wynik je szprawiedliwy. Piyrwszo połówka do Ruchu, ale naszo detyrminacja we łostatnich 25 minutach szpilu prziniosła tora. Brakło trocha umiejyntności i trza boło być czujnym, bo drugi tor do Ruchu zamknoł by tyn szpil. My chcieli doprowadzić do rymisu, a we takich chwilach cza dować pozór, co niy łostaliby my znokautowane”.
Dariusz Fornalak (Ruch): “Srobiyli my wiela, coby tyn szpil wygrać, ale niy zrobili my wszistkiego. Mieli my łokazje szczelać tory, ale niy boło wykończynio. Po roz kolyjny my niy zamykomy szpilu. Zaś indywidualny błond we kryciu i tracymy tora i dwa punkty.
cołki czos pracujymy, coby niy popyłniać tych samych błyndów. Nawt, jak niy wykorzistomy sytuacji do swoich torów, to dalyj by my prowadzili. To je kopiuj – wklej ze szpilu we Boguchwale. Krycie i czynnik ludzki zawodzom”.
własne


text:
Po wčerawšim stawje registruja w Budyskim wokrjesu 278 padow gripy. Tydźeń do toho bě jich 143 a w štwórtym kalendrowym tydźenju lěta 76.
Budyšin (SN/mwe) Kaž dr. Ilona Walter, wjednica Budyskeho strowotniskeho zarjada, pisa, njejsu mjenowane ličby přizjewjenja domjacych lěkarjow, ale z labora. Štóž chce strašnu gripu-influencu wotwobarać, měł so tež nětko hišće šćěpić dać. Wšako njeje wirusowa gripa jednore nazymnjenje, ale chutne schorjenje. Wosebje chronisce chori, nad 60lětni a samodruhe dyrbja so šćěpić dać. Maja pak na kóždy pad wobkedźbować, zo šćěpjenski škit hakle po něhdźe dwěmaj tydźenjomaj skutkuje.


text:
Ralbicy (aha/SN). Tele dny njezadźiwachu so jenož Ralbičenjo, ale tež tam nimojěducy zastróženi, što je so na tamnišej wyšej šuli stało. Wjacore wohnjowoborne awta a wulka syła wobornikow, wuhotowanych ze škitnymi maskami k dychanju, tam chwatnje wobornu techniku posłužowaše.
Pozadk bě, zo bě wyši hašenski mišter Achim Měrćink, nawoda wšěch woborow Ralbičansko-Róžeńčanskeje gmejny, po dorěčenju z wjesnjanostu Hubertusom Ryćerjom (CDU) zhromadne zwučowanje při šuli zwołał. Hižo do toho dorěča wón z nawodami wobdźělenych woborow zaměr kóždolětneho zhromadneho zwučowanja. Zaběrachu so z nałožowanjom a z prawym dodźerženjom předpisow a normow za škit dychanja w padźe wohenja a dorěčachu sej postupowanje při trěbnym wuchowanju w nuzowym padźe.


text:
Turecke godki
Godki turecke lebo turkijske – nojličńijšo podfamilijo godek autajskych, uobejmujůnco ůngyfer 140 mln godajůncych. Zamješkujům uůńi uobšar Azyji Myńšyj (Turcyjo), Zakaukaźa (Azerbejdžan), Azyji Střodkwyj (Kazachstan, Kirgistan, Tadžykistan, Turkmyńistan, Ůzbekistan, Rusyjo a Chiny) a Syberyje (Jakucyjo), a tyž Ojropy Wschodńij (Karaimi, Tataři, Baškiři, Čuwaše). Dźelům śe na nastympujůnce grupy: bůugarsko (dźiś ino čuwasko godka), uoguzyjsko, kipčacko, karucko eli krachańidzko, půunocnosyberyjsko (ino jakucko a dougańsko godka) a pouedńowosyberyjsko.


text:
Dzioło sie to na poczontku lot dziewiyndziesiontych.
A jak Marcin pokazywoł sie w budzie we fleku, to łazili my za nim na przerwach po szkolnym łod eki do eki, łod tora do tora, bo kożdy z nos marzył ło takij jakli. A jakla ta boła jak na tamte czasy fest modno, mioła na lewym rynkowie kapsa do keryj szło wcisnonć filok, i co nojważniejsze, nosiło sie jom na dwie zajty, bo z jednyj miyniła sie na bordowo, a z drugij na pomarańczowo. Marcin na nia godoł – bomber jakla, a późnij sie chwolił, że w takich łażom, no, te, flucojgpiloty flugcojgów z flugcojgtrygrów i zgrzitoł złotymi zymbami rajfeszlusa przi zakłodaniu, a kapse rajn zawiyroł kneflami.
Trułech matce gowa ło tego fleka dziyń w dziyń, zmierzły żech sie aji zrobioł, aże sie znerwowała i nazdała mi – Ty giździe, chcesz tako jakla? Jo cie do MPO zapisza, borsztajny bydziesz pucować i tam cie łoblekom na pomarańczowo, modny sie zrobisz roz dwa.
Niy pomogało tumaczynie, że take farby noszom Amerykony, że take łachy som terozki najmodniyjsze, że dziołchy na nie lecom pieronym. Fest żech sie gorszył, a Marcin za to asił sie w nojlepsze. Dziołch mioł skuli tego fleka na pynczki, szuszczoł łortalionym na lewo i prawo, nawet we klasie siedzioł cało sztudna łoblecony.
Zowistni godali, że w takich jaklach lotajom ino łyse skinheady z hakynkrojcym na czole, take co to jeżdzom na mecze sie ciulać, ale kaj tam Marcinowi do Rompra Stompra boło. To gryfny karlus boł, z dupnyj famili, kery lubioł sie pokozać modnie łoblecony na łosiedlu, a niy żodnym gupim Adolfym sie mianować.
I wyrwoł na tego fleka Barbórka z drugego sztoku. Jak żech sie ło tym dowiedzioł, to łoroz mi sie launa zdupiła. Ale tak fest, bo Barbórka to boła moja traumfrau. Mann! Łaziłech bamontny po placu, we szkole tysz sie zy mnom niy dało godać. Na szczyńście kilka dni późnij żech sie spamiyntoł, i co tu dużo godać, gibko uknułech pomsta.
Zolycili u nij na siyni, na schodach, przy gelyndrze, bestoż dziyń w dziyń filowołch na tego jej szaca kej przydzie na szychta. A jak jus przyłaził, to kukołch na nich z góry. I langwajle mie chytały, bo kina z tego niy boło żodnego, ino jakieś kusiki, macania i majtania. A jo już myśloł, że za afa bydzie chytać, jakoś palcówa robić, co bych sie późnij fajno pamiynciówa szczeloł. Kaj tam. Barbórka boła za porzondno, byle komu nie dowała, co z jednyj zajty mie sie podobało, bo chciołech mieć tako libsta, a z drugij zajty, bołech sie ło nia, że Marcin zrobi ij krziwda.
I w końcu na jednyj szychcie Barbórka pedziała mu szlus. Niy boł zadowolony musza przyznać, bestóż chycioł jom fest, przyciongnoł do siebie i zaczon mamlać. Znerwowołech sie pierońsko, nacis żech do ryja cołko gorść czornego słoniola, przeżułech na papka i z góry na dół łobcharkoł tego jej Marcina, a tak po prowdze to ta jego jakla, że na puklu mioł dupnego, biołego fleka.
Wejrzoł sie Marcin na mie, badnoł mój środkowy palec i puścił sie za mnom. Pitołech na góra po dwa, czi schody naroz, aże mie serce źgało, aże luftu niy umiołch chycić, a nogi to miołech miyńkie jak galert. Ale łapnoł mie na dziysiontym sztoku, kole szuszarnie, capnoł za wszorz i zaczon szturchać.
- co ty sie myślisz podciepie, że bydziesz mi charkać na pukel jak jo do dziołchy przyłaża? – larmowoł na cołki blok.
- byda!
- to zaroz łobejrzymy.
Wciś mie do eki, zaczon ciulać z nogi, piyńści i to nawet mocno. Bolało. I łoroz winda sztopła na sztoku, drzwi sie łotwarły i wyleciała z nich Barbórka.
- łostow go – szarpała Marcina na rynkow – no łostow go pieronie!
- łobcharkoł mie.
- łostow go żadizolu zacharkany, jo cie już niy sca sam widzieć.
- co?!
- niy przyłaź do mie wiyncyj. niy sca cie widzieć. – ślimatała Barbórka.
Przestoł. Entliś.
Wejrzoł sie na mie i pedzioł zymstliwie.
- mody, jo cie na placu i tak chyca! terozki to jus mosz amba!
Późnij sie wejrzoł na nia.
- a my sie pogodomy inaczy.
- do żadła sie pogodej żadziolu żadny. – znerwowała sie Barbórka.
Podała mi rynka. Wstołech. Chyciła param i łotwarła drzwi łod windy. A łon łobrócił sie na piyncie i poczon lyź koridorem do drugi klatki. Na puklu mioł pynkniygo, biołego fleka po słoniolu, kery już lekko zasychoł, a kergo durś boło widać, nawet w takij ciymnyj, ledwo glyndzoncyj byrnie.


text:
We kuchni gruzińskyj je we receptach1 kans2 bakłażana i ôrzechōw, a mie3 tak jakosik te dwa składniki posmakowały, że kajś4 bych je zajś wcis5. I tak żech prziszoł6 do tych karminadli, choć może by niyftorzi7 pedzieli8, że to już niy sōm9 karminadle, bo przeca10 bez jajec i wymoczōnyj żymły11 to żołdno12 kuchara niy robi karminadli, ale joł sie lubia poeksperymyntować i przi warzyniu, i przy wymyślaniu miana13.
Co potrza?
2 małe bakłażany
500 g mielōnego miysa ze hańdyka14 (choć mogecie sie dać tyż wieprzowe abo drobiowe)
1 łeżka mielōnyj kolyndry
2 zōmbki czosku
2 gorście posiekanych ôrzechōw
trocha tartyj bōłki
sōl i pieprz
ôlyj do pieczynia
Bakłażany potrzyjcie na srogich15 ôczkach na tarle i posujcie16 solōm. Jak już puszczōm sok, to mogecie je przepōkać.17 Wciepcie18 je na chwila na patelnia- niech sie trocha przipiekōm. Ôrzechy mogecie na jakim tygliku19 uprażyć i pokrajać20 na mańsze kōnski21. Do jaki miski wciepcie miyso, bakłażana, ôrzechy, prziprawy, wyciście czosnek i fajnie wymiyszejcie. Ukulejcie karminadle, ôbtoczcie we tartyj bōłce i na ôleju przibrōnołćcie22. Filozofiji sam srogyj niy ma, a take wynołkwiōne23 karminadle mogecie zjejś ze jakim szołołtym,24 kartołflōma25… abo i same 😉 Smacznego 🙂
1przepisach
2dużo
3mnie
4gdzieś
5wcisnął
6wymyśliłem
7niektórzy
8powiedzieli
9są, ō- samogłoska w wymowie między o i u
10przecież
11bułki
12żadna
13nazwa
14indyka
15dużych
16posypcie
17przepłukać
18wrzućcie
19mała patelnia
20pokroić
21mniejsze kawałki
22przypieczcie
23wymyślne
24sałatką
25ziemniakami


text:
Po pospyće zelena swěca za trajne rozrisanje na Budyskim křižowanišću
Budyšin (CK/SN). Z prowizorija kružneho wobchada při Budyskim Mosće měra ma so trajna připrawa stać. Tole su měšćanscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju wobzamknyli. We wobłuku wobchadneho pospyta běchu kružny wobchad w aprylu 2015 připrawili, zo móhli jeho wukonliwosć a akceptancu mjez šoferami zwěsćić. Kaž při wuhódnoćenju wuzběhnychu, drje so awta do směra na centrum wróćo kopja, ale jenož w časach wulkeho wobchada. Rynki čakacych awtow pak so spěšnišo rozpušćeja hač při rjadowanju z amplu. Po fazy zwučenja žněje kružny wobchad mjeztym připóznaće, tež mjez wobydlerjemi w susodstwje. Kritiske přispomnjenja nastupaja jeničce přechody za pěškow. Tele pokiwy chcedźa při planowanju trajneho kružneho wobchada wobkedźbować. Kaž měšćanski radźićel Heiner Schleppers (CDU) přispomni, „njebě při žanym wjetšim dróhotwarskim projekće w Budyšinje telko přihłosowarjow“.


text:
Pod nadpismom „Struchłe dopóznaće“ rozestaja so Jan Nuk z Radworja w SN 7. měrca 2018 ze zwěsćenjom předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa Ludmile Budarjoweje, zo „Asimilaciju njezadźeržimy“. Nuk mjenuje z prawom wšelake přičiny a negatiwne zjawy, kotrež „prócowanje, serbskosć zesylnić“ widźomnje abo tež njewidźomnje haća“.
Je tajke pesimistiske zhladowanje woprawnjene? Měnju: Haj a ně!
Haj, jeli dale jeničce po dotalnym modelu WITAJ-kubłanja postupujemy. – Dwaceći lět dźěła po tutym modelu wunjese sćěhowace wot spočatka wočakowane dobre wuslědki: Ličba wobdźělnikow na serbskorěčnym kubłanju je stabilna. Wukony šulerjow w serbskej wučbje dźensa su widźomnje lěpše hač něhdy w tak mjenowanych B-skupinach. Starši akceptuja imersiwne rěčne kubłanje w pěstowarnjach.


text:
09.06.2018 Gryfino
Drużyna rocznika 1976:
Adam Zieliński, Jakub Blejsz, Marcin Karpierz, Tomasz Matoszko, Tomasz Gała, Marcin Zakrzewski, Kazimierz Pawłowski, Arkadiusz Bartczak, Sebastian Jankowski,
Drużyna rocznika 1984:
Szymon Tołyż, Aleksander Kokoszka, Przemysław Tołyż, Adrian Adamczewski, Artur Zwoliński, Artur Matwis, Marcin Porębski, Maciej Wirski, Jakub Wamka, Wiesław Magdziarz, Michał Młynarczyk, Łukasz Kostrzewa, Szymon Kocur,
Drużyna KPR Gryfino:
Maciej Jezierski, Marek Jezierski, Maciej Polak, Patryk Sztoban, Przemysław Kręcki, Marek Karbowski, Karol Góralski, Jakub Młynarczyk, Rafał Lasko, Adam Lebiecki, Kamil Prokopczyk, Krzysztof Możyński, Jakub Werenkowicz, Bartosz Telenga, Grzegorz Słomczyński, Przemysław Łobos.


text:
Bala
Bala, inakšy tyš bal – kulisty předmjot nojčyńśći užywany we roztůmajtych športach. Bale sům zwykle kuliste, nale můgům mjeć inkšy kštout. Wjynkšość bali je elastyčno, a we postřodku nafilowano luftym. Športowcy kopjům bala nůgůma, uodbijajům rynkůma, gowům eli tuowjym. We wjynkšośći ger zespoůwych bala (bal) je překazywano mjyndzy čuůnkůma družyny we celu ůmjyščyńo jeji we toře, košu eli tyž na polu přećiwńika. Ńykere bale sům štajfne a sprynžyste, co pozwalo jejim na uodbijańy śe uod twardych powjyřchńi stouůw eli raketek. Inkše bale sům nafilowane sprynžůnym luftym, co pozwalo na walyńy we uůne s wjelgům śiuům bez ryzyka uraza a posůuańy jejich na sroge uodlyguośći. Cylne šlagńyńće bali (bala) tak, coby zmylić přećiwńika je podstawům sukcesu we kupje grůw.


text:
Komisorz Hanusik Umrzik we szranku
Format: 12.2x19.3
Liczba stron: 208
Oprawa: Miękka
Wydanie: 2017 r.
Język: polski
Dostępność: dostępny (Uwaga: Niski stan magazynowy)
Policaje prawie znodli starzika, kerego ftoś ôbwiesił w szranku u niego w doma. Do komisorza Achima Hanusika to je cosik wiyncyj jak ańfachowo zbrodnia. Bydzie musioł jeszcze roz trefić sie ze swoimi nojgorszymi spominkami: ô downyj libście i chopie, kery jom zamordowoł. Eli inkszy gizd, na kerego godajom „Ryszawy Erwin”, poradzi mu terozki pomoc? W tyn som czas w Mikołowie ftoś szczylo do policaja, a cołko sytuacja cosik Hanusikowi spomino… Jakby tego było mało, normalne ludzie miyniajom sie w mordyrzy skuli maszketnego psychoterapeuty. Bydzie sie dzioło.
Spis treści:
1) Znojść siebie
2) Umrzik we szranku
3) Widerholung
4) Made in Hameryka


text: Szport to sům roztomajte formy fizycznyj a filipowyj aktywnośći, kere sům podejmowane lo szpasu abo lo rywalizacyje. Uode rekreacyje uodrůżńo śe tym, co jygo dyscypliny majům richtich uokryślůne regle. We ńykerych dyscyplinach rywalizuje śe samymu ze sobům (alpińizm, ekstrymalne szporty). Szporty idźe potajlować na indywidualne a manszaftowe, a podug inkszygo kryteryjům szport tajluje śe na amatorski a zawodowy. Uosobliwe dyscypliny sům zuorgańizowane we krajowe a mjyndzynorodowe federacyje, kere uorgańizujům szportowe zawody. Ibůngi a szkolyńa uorgańizujům szportowe kluby, abo szportowe szule.


text:
Jak Jyndrys Fóniok do Kalyndorza pisoł i na jarmak chodził
Karol Kajzer
Jak Jyndrys Fóniok do Kalyndorza pisoł i na jarmak chodził
Było to już kiela roków tymu.
Siedzioł se roz Jyndrys Fóniok przed chałupom, na ławeczce ze swojóm Kaśkom, pocióngoł se z fajki i tak se społym porzóndzali, bo było ciepło a słonko fajnie przigrzywało. Kaśka przeglóndała cieszyńskom gazetę, przewracała kartki tam, sam, aż wyczytała, że Skoczów też bydzie mioł swój kalyndorz, taki do czytanie
Jyndrys przipomioł se jak jeszcze był smarkoczym, przed wojnom, że już taki kalyndorz skoczowski widzioł u niebogi starki (dej ji tam Panie Boże radość wiecznóm), we Wiślicy. A inkszych kalyndorzi też było co niemiara. Starka miała też taki przimówisko o kalyndorzach: „Kalyndorz, dobry łgorz, gdo w nim czyto szelma bito". Tóż Jyndrys sie dowiedzioł, że kalyndorze czytajom szelmy, ale zaś nie wiedzioł, co to sóm ty szelmy. A jak sie spytol starki, to mu prawiła, że szelmy to sóm taki saframyncki hóńcwóty. I już sie dowiedzioł.
Teraz se tak siedzioł i myśloł o tym kalyndorzu, aż mu nogle cosi pizło do głowy, jakby go łoświyciło i wybałuszył na Kaśkę toczy aż sie wystraszyła.
Na cóżeś tak ty gały wytrzyszczył, jak wół na malowane wrota? powiado Czy cie gdo urzekł czy co? Isto ci trzeja na hónym urok spatrzić.
Ale Jyndrys już nie posłóchoł, co ta Kaśka hóczy, wyparził do izby, wycióngnół gibko koszule ze szranku, porwoł kabot z łodmaryje i w ty pyndy polecioł do burmistrza na rotuz. Na ty bogi, fojt był akurat w kanenaryji, tóż Jyndrus pięknie go pozdrowił i popytoł sie co i jak z tym kalyndorzym, czy ón też co nie wiy. A że Jyndrys był też u fojta kapkę warzony pieczony, tóż był rod, że prziszeł, kozoł se mu siednóć i wyłoślił mu wszystko dokumyntnie. Na koniec dorzóndzili sie, że też Jyndrys cosi do tego kalyndorza napisze.
Mogliście też widzieć jaki sie stoł hyrny. Z Kaśkom to ani wiela nie chcioł rzóndzić. Przeca taki pisorz, co w kalyndorzu bydzie pisoł, nie bydzie gupie z babom godoł, jak óna zielonego pojyńcio ni mo o niczym. Tóż łaził jyny po izbie tam sam, a kómbinowoł co by też napisać do tego kalyndorza. Kaśka co chwila zaglóndała do izby, wołała na chłopa, ale kie widziała, że sie ni może śnim dorzóndzić, porwała z konta szkrabaczke i jak nie zacznie walić po plecach, tak sie Jyndrys hnetka spamiytoł.
Na ty stomilióński hóncwócie, saframyncki daryboku,cóż se ty to myślisz. Jo tu wrzeszczym do niego, a tyn sie robi guchy jak piyń. Deptoł mi tu bydzie po izbie a bagno z tych swoich chrampów roznoszoł. Żeby se chocioż wiechciym ty bóciska w siyni wytrził, to ni. Ty byś aji pod pierzine z takimi bóciorami wloz. Wynoga z izby! Gowiydź trzeja łodbywać a ón se chodzi po izbie jak grof Larysz.'
Jyndrys wytykoł z izby aż sie za nim kurziło. Loprawił bydło, gnój wyciepoł, patyków narómboł, żeby sie kapkę starej podchlybić, wytrził se wiechciym botki a potym wloz do izby. Staro sie już kapkę udobruchała. Siedziała se na sztokerli, mje nic tobie nic, z miskom na kolanach, bo szkrobała ziymioki, rozkraczono aż sie ji do rzici świyciło, a kity miała gołe, tóż ji zaróz trómfnół:
Kaśka, w Simoradzu sie blysko..
Baba ścisnyła gibko kolana do kupy a rozczyrwiyniła sie przi tym jak szesnostka. Z fleka mu też łodburkła:
Nale podziwejmy sie jaki sie gańbliwy zrobił. Dyć tu żodnego ni ma a ciebie to ni ma zocne. Jak cie to mierzi, to sie nie musisz dziwać.
Tóż zaczął ji wykłodać, że to niemoreśnie tak siedzieć, a już na babe od literata, co w kalyndorzu mo pisać, to nie pasuje, bo to ni ma kulturalnie. Kaśka jak też to usłyszała, rynce słożyła i zaczyno lamy litować:
Na lokrystaboga! Tymu moimu Jyndrysowi isto na mózg cosi kapie, jak już do kalyndorza chce pisać. A żebyś ty sie sakraportniku jaki porzóndnej roboty chycił a pisani zostawił sztudyrowanym panoczkom. Dyć sie wy śmiejom ś ciebie. Ledwo to podpisać sie umiy a do kalyndorza sie mu zachciywo pisać. Na dyć taki ś ciebie pisorz, jaki sy mnie cysorz.
Rozjargała się baba na całego, tóż Jyndrys już nic nie godol, żeby jeszcze jaki wiynkszej łostudy nie było, bo Kaśka była doś porwano i roz dwa by móg nachytać na pukiel, tak jak to było na siedymset leci Skoczowa.
Z tego kalyndorza jednak nic nie wyszło. A na to siedymsetleci to tak sie Jyndrysowi dostało, że isto do śmierci bydzie pamiyntoł.
Tóż wóm opowiym jak to było. Kiej se ci sztudyrowani panoczkowie wyrachowali, że Skoczów bydzie mioł hnetka siedymset roków, poszli do burmistrza i społym uradzili, że jakosi to trzeja szumnie łodprawić. Tak zrobili hajtdamasz na colutki tydziyń. Jak sie w niedziele zaczón, tak dziepro na drugóm niedziele sie skończył. Ludzie prawie nic nie robili jyny świyńcili. Chodzili se paradnie łobleczóni, dziwali sie na roztomajte kumedyje, co taki miglance na rynku wyprawiały, posłóchali se muzyczki, pojodali wyrszle ze żymełkami, abo grochówkę abo jeszcze jakisi inksze fajne wiecy i popijali gorzołeczke w Klubowej (to było tam kaj kiesi Małysz mioł gospodę) abo u Rozyntala na Ustróński.
We czwortek zaś na rynku był wielki jarmak, taki jaki to hańdowni bywały. Wybroł się też Fóniok na tyn jarmak z Kaśkom, żeby sie też podziwać a baji też cosi kupić abo sie spotkać ze znómymi i kapkę pofulać. Kaśka naszkróbiła Jyndrysowi koszule, sztramancko wybiglowała, botki wypucowała, dała mu też czystóm sznuptychle do kapsy, żeby nie musioł do rynkowa smarkać i żeby też jako tako wyglóndoł jak przidzie miyndzy telkowy noród.
Kaśka se umyśliła, że pujdzie w ślóńskich szatach, toż se oblykła suknie ze ży
wotkym i wyżurkowała się jak na muzykę. Jyndrys musioł ji ze zadku żurek zawiónzać, bo sama by se nie poradziła. Kaśka se zaś przydzierżowała łobiyma rynkami szatkę na głowie.
Jyny mi też to nie zawiónsz na psi ucho upominała go. Jyndrys sie kapkę szkubnył, bo to przeca piyrszy roz nie robił, ale już nic nie prawił. Jak sie już wypyrczyli, toż poszli na tyn jarmak. Do miasta nie było daleko, toż byli tam roz dwa.
Norodu było strasznego. Ani na rynek nie szło wlyź. Nejprzód połazili trochę pomiyndzy budami, chłop spoziyroł na boki czy jakigo kamrata nie uwidzi, a Kaśka to nejradszy świycidełka oglóndała a deczki na wyszywani. To już tako babsko notura. A były też na tym jarmaku roztoliczone wiecy. Fortuchy babski, papucie, botki, grabie, kosy; bawidła i pierniki, świycidełka i zdrzadeika. Na jednej stronie stoły furmanki z babuciami i łobilim, potym gaździny z masłym i wajcami, jeszcze dali gazda z królikami i gołymbiami. Fóniok uradowoł się gołymbióm, bo chcioł se też kupić porke. Już mioł babe tam zakludzić, ale óna narzykała, że je głodno i prawiła, że to nie pasuje na jarmaku być a nic nie zjeść w gospodzie. Jyndrysowi też nie było trzeja dwa razy prawić, toż wlyźli do Franka abo jak to teraz nazywali do „Baru Ludowego". Za szynkwasym zwyrtała sie tako piękno freliczka w biołym fortuchu z biołóm koronkom na głowie, a ludzi było pełno kole pudli, ża ani dociś sie nie było Iza. Zamówili se dwie porcyje pajszli ale frelka za szynkwasym prawiła, że jeszcze nie słyszała o pajszlach i tego isto ni majom. Jyndrys zaś widzioł jak inkszym naływała na tałyrze tóż szkubnół sie na nióm sromotnie.
Toż jak to je freliczko powiado, jednym dowajóm a mie prawióm, że ni ma. Takigo kumoterstwa jeszczech nie widzioł. I to jeszcze na łoczach tak cyganić.
Dziepro sie dziołcha spamiyntała o co mu idzie, zaczyno sie wymowiać, że nie wiedziała co to sóm ty pajszle, bo óni to nazywajóm flaczki. Zaróz mu też naloła dwa talyrze tych flaczków. Ale z taki porcyje kocur by sie nie najod, a nie to Boże człowiek. Ale co było robić, jak za ty pinióndze wiyncel dać nie chcieli. Potym wypili se dwa razy po achtliku z takich austryjackich półek i poszli kupować ty gołymbie.
Wychodzóm z gospody, dziwajóm sie i oczom ni mogóm uwierzić. Po rynku chodzi se stary Warcynga, wysztrychcóny jak stróż w Boże Ciało, z bynbynkym i czyto magistracki ogłoszynia. Jyndrys se myśloł, że mu sie cosi na toczy stawio z tych pore półek kwitu, bo przeca pamiynto, że Warcynga już downo umrził, ale już nic nie prawił, bo myśloł, że jak wykrzyźbi to mu sie straci z toczy. Dziepro po tym sie dowiedzioł, że był to taki urzyndnik, co sie przebrał za Warcynge, niby że to na pamióntke starodownych czasów, kiedy jeszcze żył.
Potym kupili te porke gołymbi i jeszcze królika ku tymu, bo Kaśka se uburdała, że musi mieć królicze miynso na niedziele. Jyndrys wzión jednego gołymbia pod jednóm parze drugigo pod drugóm. Kaśka wziyna królika na rynce i poszli do chałupy. Wyszli na skrziżowani, baba była akurat na środku cesty i nogle zahamowało przed nióm auto. Mogliście sie dziwać co sie robiło. Kaśka sie zlynkła i puściła królika na ceste. Jyndrys chcioł go chycić i jak wycióngnół rynce, furknyły mu gołymbie spod parze do luftu. Chyto gołymbie ale katać też tam, uleciały bezkurcyje i tela ich widzioł. Baba straciła królika z toczy a ón za tyn czos wpod do krzipopy z wodom kole cesty, tóż jak go Jyndrys uwidzioł, skoczył za nim ale wycióngnół już prawie utopionego.
Baba wrzeszczy do rozpuku, na ceście zebrało sie pełno ludzi, auta stoły z jednej i drugi strony, kaj sie wejź to sie wejź, hnetka nawinyło sie dwóch szandarów a Jyndrys zarazki też wykrzyźbioł a z gańby isto rodby sie pod ziymie zapod.
Do chałupy prziniyśli utopionego królika a o gołymbiach ani słychu dychu. A co sie potym w chałupie robiło, to była sumeryja. Jyndrysa, jak se o tym teraz spómni, to zaróz plecy boleć zaczynajóm od warzechy, co se Kaśka na nim używała. Bo całóm wine swaliła na niego. Baby to już tak umióm. Tydziyń odleżoł Jyndrys tyn skoczowski jarmak. A tych gołómbków po dzisio ni może łodżałować.
Kalendarium pochodzi z „Kalendarza Miłośników Skoczowa” 1996, udostępnionego dzięki uprzejmości Towarzystwa Miłośników Skoczowa.


text:
Poskłodanie galantnej ôblyczki to umi być dlo chopa starunek. Beztōż werci sie zawierzyć fachmanōm ôd ancugōw. Nojlepij takim ze Ślōnska.
marketing po ślōnsku
-
Miałem okazję usiąść na kanapie “Dzień Dobry TVN” i porozawiać o śląskiej mowie w serialu “Diagnoza”. Jak do tego doszło? O co tu w ogóle chodzi? O spełnianie marzeń!
-
Tyż sie Wōm czasym ckni za bojkami? Wejrzijcie na Cartoon Network po ślōnsku. Fajnie by było se na takie pozaglōndać, pra?
-
Ślōnsko interneca, tōż zajty, fanpejdże i kanały, na kerych noleżycie prōmuje sie nasz hajmat i godka – modernie, bez gańby i na dobrym poziōmie.
-
Halastra Fryszniokōw je we cołkij internecy. Ludzie sie pierōm, coby zebrać te grincojgowe bestyje. Poznejcie “Gang Świeżaków” po ślōnsku!
Co pochocie jak mocie fraj? My siodōmy do Netflixa! Szpecjalnie dlo fanōw szpasu i ślōnskij godki, narychtowalimy ôpisy 10 syriali ôd Netflixa po ślōnsku.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 12.08.2018
- superczyste auto
- mały zwiyrz, wielkŏ katastrofa
- przigoda nad morzym
Wiycie, jak to niyrŏz chce sie umyć auto, ale sie niy chce? To chop w Chinach tak niy mioł. Ale chcioł uszpŏrować 20 yuanōw (11,75 zł), tōż wjechoł swojim Land Roverym do rzyki. Czego niy wiedzioł, to to, iże zarŏz miała być tama ôtwartŏ, tōż jak bōł we wodzie, to narŏz wody sie zrobiyło rŏz wiyncyj. Chop uciyk na małõ wysepkã i zazwōniōł po policyjõ. Dinsty przijechały i go wyciōngły. Auto tyż było uratowano.
Mieliście kedyś tak, iżeście umyli auto tak dobrze, że zarŏz trza je było umyć jeszcze rŏz?
Zdrzōdło: South China Morning Post
Niyrŏz sie robi coś dugi czas i jakiś gupielŏk (abo gupielŏczka) wszyjsko nōm zepsuje. Niymieckŏ grupa ludzi, co ukłŏdajōm dōmino prōbowała pobić swōj włŏsny rekord Guinnessa we ukłŏdaniu. Chcieli słożyć 596 229 kōnckōw mini dōmino. Po dwōch tydniach, jak jeszcze niy wszyjsko było skōńczōne, mucha siadła na jedyn klocek, i go ôbalyła, a z nim podstawowõ tajlã całości. Grupa już niy miała czasu budować ôd nowa, ale poradziyła pŏrã rekordōw, miyndzy inkszymi nojdugszõ rajã ôbalanych dōmino, co ôbalały sie piytnŏście minut.
“Pierzinie, widzieliście tã muchã?!” – chop, co bez przipadek ôbalōł piyrszy klocek.
Zdrzōdło: Deutsche Welle
Jak sie jedzie nad morze, to czego sie idzie spodziywać? Na zicher szumu morza, spokoju, jakigoś alkoholu na wieczōr. Dychnōńć sie idzie.
Tōż matka z cerōm we Wielkij Brytaniji pojechały sie nad morze. Kupiyły sie frytki na ôbiŏd, siadły we aucie i chciały zjeś. Narŏz do auta podlŏz chop i wziōn bić gynitaliami we dźwiyrze. Ône nojprzōd ciepły w niego frytkami, a potym prōbowały ôdjechać, ale zablokowoł je, stanōł przed autym, ściepnōł galŏty i ladōnek, co mioł we strzewach. Tela baby miały z ôbiadu.
Wartko bōł chycōny i pokŏzało sie, iże 44 lata stary chop bōł we klubie muzycznym do pōł piōntyj rano, potym piōł sōm do ôsmyj, a jak skōńczōł, to jeszcze sie nafutrowoł kokajinōm.
Widzicie, i to je nastympnŏ rzecz, co sie idzie spodziywać nad morzym. Coś cie szteruje, ciepiesz w to frytkami, a to srŏ. Normalnie to je mewa, ale czasym tyż czowiek.
Zdrzōdło: Metro


text:
Ja, i glywicke Slonzoki znajom ta legynda. Kery bajtel ze Gywic abo ze
kole Glywic niymiou takyj pistouli jak on?! A pocichu wom powia ize we od
niego babdzie bou podobno i jakis karlus ze kole Glywic. Bezto tysz ze
naszo zajta we internecie sie tak nazywo(Glywicke Slonzoki) cza sam konsek
o tym Pistulce opedziec. Dyc kozdy prowdziwy Glywiczok go zno. Abo?
Kozdy suyszou juz bojki o rojbrze Pistulce ale niy kozdy wiy , co tyn
"Pieron" zou naprowdy. On rojbrowou i kole Glywic, lotou ze swoimi
kompanima po uabyndzkim lesie i roz sie podobno i bou obejzec tyn nosz
dziobelski kamiyn. Mozno i ze tym naszym dziobuym sie trefiou, ale tego
to juz zech niyma zicher. A naprowdy to bouo z nim to tak/tak stouo we
jednym katowickim cajtungu ze tamtych lot:
dziwiontego tego miesionca, wczesnie bo okole drugyj godziny w nocy miouo
miejsce pironym frechowne wuomanie sie do biura kasy od Tiele-Wincklerschen
Rendanten Knappe na Schlossstrasse4(znocie jom tysz jako ul. Armii
Czerwonyj) Wkroduo sie tam osiym rojbrow. Przikludziyli one (te rojbry) mit
kule (wauki) ze manglowni. Na tych kulach wykulali couko kasa pancerno bez
okno gynau na narichtowano fura , kero stoua pod oknym. I tysz ze tom kasom
pojechali we richtunku Domb. Staznika, kery miou wachowac kole tyj kasy,
powionzali sznurom i fest narobiyli mu stracha ze pistoulom, coby bou cicho,
i tysz wciepli na ta fura. Konsek przed Dombym wyciepli go do przikopy choby
jaki miech, i tela. Fura i konia "pozyczyli se(he,he!) te rojbry od masorza
G. we Josefdorfie (Josephsdorf - Jozefowiec). Mauo, te pierony mu ostowiyli
na parapecie od okna kartka, kero znod o piontyj rano jak wstou, a na tyj
kartce szkryfli coby dzisiej konsek pozniyj po woda ze furom jechac. Kole
kertki ostowiyli mu tysz na pociecha piora cygarow, take to byli maszkytne
rojbry! Jeszcze potym ludzie znodli ta fura na polach kole Domba, a ta
pancerno kasa, ino ze pusto, tysz ino konsek potym i kajs indziyj. Tych
rojbrow (cuzamyn do kupy bouo ich niykedy i 70 chopa), od kerych oberrojbrym
bou Pistulka, i od niego prawo rynka Elias, i tysz "kasynrewizora" Schidlo,
kery dou im typ ze tom kasom, chyciyli we lesie kole Wilhelmstal(Muchowietz).
Ale niybouo to tak szybko. Keby Sie schowali we uabyndzim lesie to by ich
tak leko niy chyciyli. No ja to by bouo tela co sie idzie ze starych
cajtungow dowiedziec. Prowda je tysz tako ze do dzisiej je Pistulka, Elias
i od niego rojbry znane na coukim Gornym Slonsku. On podobno couke swoje
piyniondze rozdou potym biydnym ludziom, a niykere ze od niego kompanow
rozprowiali jeszcze dugo jak to bogatych okrodali ino poto coby biydnym
pomoc. Eli tak bouo, pieron wiy, ale jo mysla ze cosik w tym prowdy musi
byc. Inaczyj by sie Slonzoki go tak niy upodobali.
To by bouo na tela.
Pyrsk!


text:
Jutrowna stolica Hornjeje Łužicy na najwažniši wjeršk lěta přihotowana
Budyšin (SN/MWj). Hotele a pensije we a wokoło Budyšina su dawno wuknihowane, wukładne wokna jutrownje pyšene a zdźěla přidatnje z wulkimi drastowymi klankami wuhotowane, wobšěrna brošurka na mnohich městnach wupołožena a wosebita digitalna karta zestajana. Takle je sprjewine město jako tajna jutrowna stolica Hornjeje Łužicy na nawal wopytowarjow přihotowane. Nanajwjetši dźěl ludźi přijědźe wězo křižerjow dla, wě Dietmar Stange z měšćanskeho turistiskeho towarstwa. Jim pak skića hromadźe z partnerami retomas dalšich zajimawostkow. Mjez nimi su tajke znate kaž jejkakulenje na Hrodźišku a jutrowna studnja na Mjasowych wikach, ale tež někotražkuli nowosć.


text:
Slepo (AK/SN). Lutherowa lipa rosće wotnětka při Slepjanskej farskej bróžni. „Wona je symbol nadźije za naš lud, za našu serbšćinu, našu kulturu a našu wěru. Tónle štom woznamjenja hłuboke zakótwjenje w času, hdyž so korjenje wutorhaja“, podšmórny fararka Jadwiga Malinkowa wčera k zakónčenju serbskeho wosadneho popołdnja. Dieter Redo a Erhard Weinberg z Trjebinka sadźištaj jón w přitomnosći 25 wopytowarjow.
Štom ma zwjazanosć ewangelskich Serbow po wšej Łužicy zwuraznjeć. Přetož po Bukecach a Slepom ma so bórze třeća lipa w Janšojcach sadźić. Dalšu sadźa ewangelscy Serbja 19. septembra we Wittenbergu. Ze štomow, sadźanych wot křesćanow z cyłeje Němskeje, ma hač do lěta 2017 k 500. róčnicy reformacije Lutherowa zahroda nastać. „Naša lipa při farskej bróžni pokazuje, zo smy jako ewangelscy Serbja žiwi a zo swoju kulturu zachowamy“, praji Jadwiga Malinkowa. Pod hesłom „naša domizna, naše wjeski“ so wobdźělnicy wosadneho popołdnja modlachu a spěwachu kěrluše. „Domizna“, potwjerdźa fararka, „njeje jenož lubosć ke wsy, k přirodźe a nałožkam. Domizna je tež wěra do Boha, naša duchowna domizna.“


text:
Ło stareczce a starziku.
Moja mamulka dycki radzi
łopowiadajóm ło swojich starzikach. Jak ni majóm piloby, tóż siednóm se kole mie na
łotomanie, łopróm sie na zogłówku i nie trzeja jich dłógo pytać a hnet zaczynajóm
spóminać.
Tóż prawióm tak: "Jak
żech była małym bajtlym, to my miyszkali w drzewianej chałupie z mojimi łojcami i
starzikami do kupy. Dziecek nas było sztyróch, a mamulka dycki mieli w polu a kole
bydła jakómsik robote, tóż stareczka dowali pozór na nas. Nóm dzieckóm sie zdało,
że stareczka sóm strasznucnie starzi i doista mieli isto kole łosimdziesiónt roków
precz. Nielza było jim gibko chodzić, dyć mieli rewme w nortach, tóż sie szmatłali
po kuchni abo siedzieli na sztokerli na werandzie, a jak była jako tako pogoda to
siedzieli naławce pod strómym w zogródce. My jóm mieli łokropecznie radzi, bo dycki
nóm dała jakisi bónbón abo pieczke, a choćmy co wymarasili, to nie wreszczeli po nas.
Mieli dycki cosik do roboty - abo sztrykowali kopytka, abo ficowali stare fusekle łod
starzika, abo prziszywali knefle, abo łobiryrali rybiżle, abo kroli jabka na pieczki.
Dycki se naszli jakómsik robote, a na gruncie nie trzeja ji dłógo chladać, dyć sama
sie do rónk ci¶nie. Przi robocie stareczka radzi nóm bynbnóm łopowiadali staje bojki,
abo jako sie ¶yło kie łóni byli małym bajtlym. Nikiedy rzekli cosik ło łutopcach
abo nocznicach. Zakil łopowiadali ty bojki, to my siedzieli po cichu. Jak sie robiło
cima, starka rożygali lampe na nafte, wycióngali z podstola jeglice i sztrykowali, a
fórt prawili cosik inszego a my sie ni mógli na to doczkać.
Starzik byli kapke dziwocy, nale
my jich też mieli radzi. W zimie siedzieli za piecym, grzoli klepeta i kurzili fajke. Jak
my bejtle siedli kole niego i kapke go łobłapilii popytali, tóż cosik łopowiedziełi
- jako było na wojnie za Austryje, abo jako chodziłina zolyty do starki. Jak my jich
fórt dopalowali, to nie byli tymu radzi, dudrali cosik pod nosym i nazywali nas
milijóńskimi bisagami. Nale hnet dali sie upytać na spóminki. Starzik dycki na gnotku
kole chlywka ciupali karkoszki, coby było co ciepnóć pod blache, abo plyntli sie kole
chałupy i cosik sprawiali. Nosili taki drzewiany kastlik z kierego tyrczoł klepocz. Jak
sie nie nazdali i niechali tóm ki¶nie na werandzie, tóż my dziecka jóm dopadli, jedyn
dzierżoł gwóż, drugi klepocz i hnet krawalu było moc.
Nale stareczke a starzika dycki
my mieli radzi i było nóm straszecznie teschno jak sie pominyli."
Jak łopowiado moja mamulka,
nale mie sie zdo, że wszystki dziecka majóm starke a starzika straszecznie rade.
Lidia S.


text:
Znōmy wyniki I etapu na bojka po ślōnsku
16 kwietnia 2018 trefiōła sie kōmisja kōnkursu na bojka po ślōnsku, kery je czynściōm festiwalu “Do you speak gŏdka?”. We jury byli Adam Pastuch (direktor Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach), Aleksandra Czapla-Oslislo (Tejater Ślōnski im. St. Wyspiańskiego we Katowicach) a Anna Jurzyca (Radio Piekary). Wybrali ôni 10 bojek i dali 1 wyrōżniyniy. Bojki te bandōm czytane na Festiwalu we dniu 28.04.2018 ô godz. 16.00 we Tejatrze Ślōnskim im. Stanisława Wyspiańskiego – Scena w Galerii (Galeria Katowicka, ulica 3 maja 30).
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
LISTA BOJEK (kolejnoś niy mŏ tera znaczynia)
- Ło dobrych utopkach, co mioły problym / Oliwia Stawicka
- Bajka do bajtli, we naszyj godce / Dariusz Kokot
- Jak elefant Karlik nauczył sie życiŏ / Janusz Muzyczyszyn
- INKA / Celina Mike
- Jak skrzot Kōnda z ptokym cudokym bera ôbudziyli / Stanisław Neblik
- O Boroku i Beboku / Iwona Gałuza
- Ô tym, jak miesionczek był zowistny o słońce / Dominika Kochanecka
- Srebrny Szczupok abo zapomniano historia Rybnika / Krzysztof Oleś
- Jak sie Żeleźniok tracił z ajnci / Stefania Dyduch
- Uśpiony skarb / Krzysztof Kokot
Wyrōżniyniy: Jak to Czystoludki nauczyły ludzi porzondku / Regina Sobik