text:
Z ôstatnij chwile: Na autobanie
Za szofera jeżdża ôd niydowna, ale fest rada. Sam po drōgach jeżech durś za piyrszo, bo wszyjscy inksi jadōm za mnōm. Bez to dobrze widza przed siã. A jak yno tym inkszym sie zmierznie, to jadōm ze szwōngym i titaniym, coby za chwila na mie poczekać na skrziżowaniu.
Niy roz tyż kogo karna, na tyn przikłod moigo chopa. Tyn już sie niy trzimie czego yno, coby sie zaś niy klupnyć w gowa na kierym ôkryncie. Już ni mo tyż strachu, że zachocza jaki borsztajn abo przikopa abo stana na skrziżowaniu i byda ôdpolać auto szōsty roz. Mo trwani jak kieryś roz mi klaruje, że jak nic niy widza, to dobrze sie je te blyndy rozświycić.
Karna tyż teściowo i doprowdy niy wiym czamu wala taki abfale, że pyrskōm po szybie a mōm cyknyć migacz. Abo skyrż jeji huta niy widza, ze jedzie gynau w nos inksze auto na skrziżowaniu. Ôna na te szczynście nimo strachu jak moj chop i rada sy mnōm jedzie.
Jak roz w drodze nazod ze Bełku. Tela razy sie w gowie godałach na rōndzie w prawo, coby jeszcze do Czerwōnki zajechać. No i pojechałach w prawo yno niy na tym rōndzie! Hercklekotōw eh dostała jak uwidziałach tabulka kaj stoło Autobana! No i musiałach sie rozfechtować i niy wiym jak to sie stało, alech jechała do Żorōw zamias do dōm, ô czym zdōnżył mi pedzieć mōj chop, jakech miała jeszcze jedna kryska bateryjki we telefōnie i wartko mu klarowałach co widza wele sia. Kozoł mi jechać nazod jak bydzie szło. Szło we Żorach…
I durś mi sie tak trefi, co tyż mōm ôstanio krapla we baku.
Roz, rychtyk bez przipadek, znodłach sie na autobanie zaś z jednōm kryskōm i tym proznym bakym we Gliwicach. Policjo darła za mnōm, toż aż tak fest eh sie niy boła. Mōj chop zaś mie z tego wykludził. Mieli my czas, że ôdbiyroł telefōn i pytoł: “duszko, co terozki widzisz?”
Mōm taki knif, jak jada, a niy wiym jak trefić, to jak je zaś te same skrziżowani abo rōndo, to jada w inkszo strōna niż piyrwyj, aż na ôstatku trefia. Ale skyrż tego coby trocha prziszporować na paliwie i trefić zaroz, to mōm już terozki nawigacjo!
Ta dopiyro mi robi miszōng, sztyjc godo: Nazod!
Agnyszka Ôciypkowo
Agnieszka Snopek – Dziołcha z Leszczyn, ze Ślōnska. Rechtōrka, artystka, mamulka trojki bajtli. Baba swoigo chopa. Durch we szwōngu a dycki w gangu i na ôstatni driker. Godo, a ôstatnio i szkryflo.


c: text/html

text:
Kerala
Kerala (Malayalam: കേരളം, Keralam, po słowje: „Kraj kokosnikow“) je zwjazkowy stat w juhozapadźe Indiskeje. Ma 33,3 miliony wobydlerjow na přestrjeń wot 38.863 km², potajkim wjace hač 850 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Thiruvananthapuram. Kerala ma drawidski Malayalam jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Tamil (1,9%) a dalše rěče rěči.
Tropiski stat Kerala mjezuje z Karnataku na sewjeru a Tamil Nadu na wuchodźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica. We wuchodnym dźělu so horiny zapadnych Ghatow namakaja.
Kerala ma wot lěta 1957 komunistiske knježerstwo a bě prěni kraj na cyłym swěće, hdźež je komunistiska strona swobodne wólby dobyła.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony Keralskeho knježerstwa (jendźelsce)
- Turistiske informacije (němsce, jendźelce, francosce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Marcin Melon: Paddy i Hyjdla
Padoł żech to już piynć tysiyncy sztyrysta dwanoście razy, to co mi szkodzi pedzieć jeszcze roz: my, Ślōnzoki, mōmy fest grzych skuli tego, co robiymy ze świyntōm Jadwigōm. A co robiymy? Ano psinco. I to je, godōm Wōm, srogi grzych!
Bo mogliby my robić richtiś mocka dobrego. Sztyjc wajōmy, co muszymy znojś pozytywne ôbrozki, symbole naszego Hajmatu, coby niy kojarzył sie ino z grubami i marasym. Lepszego symbolu jak nasza patronka niy znojdymy. Cera ôd grofa z Bajerōw, wydano za ślōnskigo hercoga, kero fest przoła Ślōnskowi, a Ślōnsk przoł ônyj i przaje durś. Po jakiymu niy wykludzić Jadwigi ze kościołōw i niy zakludzić do popkultury? Jo już widza te treski, szolki, komiksy, filoki, kere bydzie szło sie lajstnōnć na kożdym banhofie, kej ino ftoś sam do nos przijedzie. Jo zakludził świynto do tego mojigo Ślōnska, kery wynokwiōm we swojich ksiōnżkach: hań kożdego roku we październiku Ślōnzoki fajerujōm Dziyń Świyntyj Hyjdle. Nale co jo, borok, poradza zrobić som, krōm tego, co ciyngiym ôsprowiōm mojim bajtlōm gyszichty ô winie i szczywikach? Znocie je, pra? Tyn kōncek, kaj Hajnel Brodziok, znerwowany, koże jij „ôblyc szczewiki”, a ôna je… ôblyko na szyja. I tyn ô wodzie, kero miyniała sie we wino w jeji szolce*, tyj samyj, kerōm tak sie asi terozki British Museum. Bajtle suchajōm, chichrajōm sie, aże yntliś prziłażōm ku tymu, co fest szpasowno baba musiała być z tyj naszyj świyntyj.
Poczkejcie, ftoś mi klupie na dźwiyrze, kej prawie to pisza. Jezderkusie, możno to farorz znerwowany? „Jancykryście, świynto baba chcesz spotrzebować i kludzić jōm do tyj ôszkliwyj popkultury!? Bydziesz sie bozny robił z tyj, kero sōm Ponbōczek sie wybroł?! Do świyntych sie rzyko, a niy richtuje sie ô nich komiksy! Pierōńske liberały, wom sie zdowo, co wszysko sie do przedować?!”
Ja, wszysko. Eli ino ftoś poradzi. Irlandczyki poradzōm. Prawie dzisiej fajerujymy świyntego Patryka. Niy ino we Dublinie i Galway, nale we Katowicach, Rybniku abo Opolu, we Hameryce i Francyji tyż. Bo Irlandczyki poradzili wziōnć swojigo Patryka i zbajslowali jedyn z nojfajniejszych symboli marketingowych, jake świot widzioł. Terozki jejich patron robi mocka dobryj roboty, niy ino dlo irlandzkij tożsamości, nale tyż do producyntōw piwa.
Nale nojprzōd musieli wziōnć i przekludzić go z kościołōw do popkultury. Terozki kożdy godo ô nim „Paddy”, choby godoł do kamrata, z kerym rod słepiesz we szynku Guinnessa. Beztōż jo tyż niy godōm ô naszyj patronce inakszyj, jak ino Hyjdla abo Hyjdelka. I wierza, co hned cōłki Ślōnsk (cōłko Polska? cōłko Europa? cōłki świot?) bydzie wiedzioł fto to je i po jakiymu ta baba, choby żodyn inkszy, poradzi robić za symbol naszego Hajmatu.
Marcin Melon – nowiniorz, felietōnista, rechtōr, Ślōnzok. Dwa razy wygroł konkurs na “Jednoaktōwka po ślōnsku”. Autor kultowej seryje ô “Kōmisorzu Hanusiku“.
* tukej musicie dować pozōr wiela lot majōm bajtle, kerym ô tym ôsprowiocie, coby na nojbliższyj szkolnyj wycieczce niy wiyszali wōm nudli, co to świynto Jadwiga naloła im gorzoły do flaszki po coca-coli.


text:
Segregacjo, asymilacjo, integracjo
W mojih ukohanyh Uogewnikah S’loonskih te pojyn’cia znoomy uod lot.
I praktyki s’niymi zwjoonzane.
Kery u nos niy wjy jak sie segreguje? Abo tego niy poradzi.
Przebjyrac’ i wybjyrac’ lepsze abo gorsze egzymplarze wzglyndym ustaloonyh normoow?
To zajyn’cie bardzo proste, jak jest uokrys’loono norma.
Dejmy na tyn przykuod segregacjo ziorek grohu na grohoowka.
Ziorka musiauy byc’ jednako wjelke, niyuszkodzoone, podobnyj farby i guadkos’ci.
Robota booua prosto.
Brauo sie mjeh ze ziorkami grohu, wysypowauo po troszce do miski abo na talyrz i po jednym ziorku
przeciepowauo do gorka. Ale ino te, kere uodpowiadauy maminyj normje.
Niyfajne boouy wciepowane do drugego gorka abo kibla, kery stou pod stouymo, a potym przesypywane z
niego do ajmra z futrym przed gadzina.
Na kooniec jeszcze ino robjoono booua wodno prooba przebranyh ziorek.
Te kere wypuywauy na wjyrh jak sie je zalouo wodoom boouy wybjyrane, bo sie je podejrzywauo uo to, irze
siedzi w nih hrobok, abo rze majoom s’rodek przez niego wyrzarty.
Niykere wcale ziorkami grohu sie niy uokazywauy, ino bardzo doo nih podobnymi guzolami, kere pjyrsze
szuy na dno.
Tam uostowayu do koon’ca prooby i na kooniec trefjauy do kooukastle.
Te kere selekcjo przeszuy i proobje wodnyj sprostauy, moczoouy sie potym przez pora godzin, coby nabrac’
mjynkos’ci i przidatnos’ci do warzynio.
Reszta, kero uostowaua we mjehu, booua przi korzdyj nastympnyj grohoowkowyj segregacji coroski barzij
posmorscano i wysuszoono.
Ale to niy znaczoouo wcale, irze grohoowa z nih uwarzoono booua gorszo.
Boouo coukym nauopah.
Im starszy groh, tym grohoowa lepszo.
Ino jyj szykowanie zabjyrauo coroz wjyncyj czasu na mocynie grohu.
Segrtegacje unikauy ino resztki ziorek, nad kerymi liotowou sie nasz guood w dniah niydostatku, abo
mjyuosierdzie wzglyndym tego, kery zaklupou po pros’bje do dz’wjyrzy
i kerymu tyrz przyszou smak na grohoowa.
Tyla rze niy pryndko joom zjod.
Abo dejmy na tyn przykuod woongel.
Tyn s’loonski skarb, kery uobrany uostou we plebiscycie nojwjynkszoom wartos’cioom,
kero S’loonsk dou s’wjatu.
Tyrz sie go segregowauo.
Nojsoomprzood ryncznie. Potym dopjyro pszyszuy przesiywacze i puooczki.
Nojlepszym fahmanym w tyj ryncznyj robocie booua Ana Kus’ka.
Sama booua wysoko na ajn’c fyrcih we hucie, ale to ji niy przeszkodzauo we dobryj robocie.
Tyla irze musiaua przi niyj stoc’ na uawce.
Wtynczos jeszcze moda booua na rzydy, wjelke kawauy woonglo, kery dziynki tymu niy nabjyrou w pywnicy
zbyndnyj wilgoci. A przez to dowou wjyncyj ciepua.
Coby jyj nabrauy jak nojmynij, boouy czynsto tucoone na myn’sze kooncki dziepjyro przed nabraniym
do kooukastle abo w niyj samyj.
Pasowauy korzdymu, kery woongel kupowou na zima.
I na wsi i we familoku.
Korzdy je hciou.
Kamjyn’ czy przerostoki szuy do kolyby, keroom sie je wywozioouo po glajzah na houda.
Normy wzglyndym woonglo uczoou i uokres’lou sortujooncym kobjytoom sztajger ze sepery.
U Any rzodyn kamjyn’ ani przerostok sie niy przewinoou. Nawet jak sie koonsztownie pociaprou
mjauym i tym sposobym proobowou udowac’ zdrowy woongel.
Bez to tyrz houdziorzoom ciynrzko boouo trefic’ po jyj robocie na czysty woongel mjyndzy wysypanym
kamjyniym.
Za to przerostokoow udowauo im sie zebrac’ kupa.
Ale boouy tyrz take momynty, kedy norma trza boouo zmjynic’ skirz lokalnyj „racje stanu”.
Skirz mauego wydobycio ze przodka, z kerego woongel sie z’le sypou. A to grzioouo brakym prymje.
Abo przi braku woonglo w niyjednyj uogewnickiyj pywnicy.
Wtynczos nojlepszo booua inkszo Ana, na kero my wouali Anula.
Ta niy uznowaua rzodnyh cudzyh normoow.
Za dobry woongel booua u niyj korzdo berga, kero mjauo w sobje hoc’ aby ciyniutko woonglowo szihta.
Tym sposobym nawet suaby przodek dobrze sypou „woongel” jak trza boouo.
A coby nasze karluse mjauy lrzyjsze zbjyranie woonglo na houdzie, Anula wciepowaua do wiadoomyj,
ugoodanyj kolyby na kooniec szyhty wszystko to, co pos’latowauo
i poniywjyrayo sie pod nogami.
Niy ino kamjynie i przerostoki.
Tym sposobym jeji bracikoom trefjauy sie na houdzie i rzydy.
Lokalnio „racjo stanu” booua warzniejszo dloo niyj i dlo houdziorzy niz’li sztajgrowe
przykozanie i kopalniane normy.
Szuo by pedziec’ irze jurz wtynczos realizowaua uoona zasada poomoczniczos’ci pan’stwa
wzglyndym obywateloow.
Dobrze rozumjaua ta zasada i to, irze uogewnicke hanyse niy mogoom zamarznoon’c’ bez zima na
s’mjerc’. A uoonyh samyh boouo w dooma sztyrnos’cie z Uojcami.
Barzij wyrafinowane metody i procesy segregacje niz’li wzglyndym ziorek grohu czy kawoukoow
woonglo, praktykowane boouy u nos wzglyndym ludzi.
Uogewnickih S’loonzokoow.
Hanysoow.
Durzo rzeh jurz na tyn tymat wjedziou.
Uostatnio poczytou`eh sie uo tym we ksioonrzce pod tytuoom „Hanysy”, kero napisou W�adys�aw
�ernik.
We dwuh toomah i na 555 zajtah.
Szkoda ino irze mauo tam prawdziwje uogewskyj godki, kero lepi uoddowo tres’ci i
emocjoonalnos’c’ prowadzoonyh djalogoow.
Autor zastosowou ino literacko polszczyzna.
Nawet Niymce sie nioom posugujoom.
I to zdo mi sie byc’ w niyj fauszywe.
Jedyn jedyny mauy Rudik, mo uod czasu do czasu wkuodane przez autora do gymby niymjecke
uokres’lynia dlo swojih uojcoow: Mutter i Vater.
I tym pokazuje swoja podwujno koompetyncjo jynzykowo.
A czasym nawet potrujno.
Bo uodzywo sie niykej i po rusku. Dlo ratowanio rzycio. Wedle rzyciowyj racje stanu.
Reszta uopisoow wydowo sie byc’ prawdopodobno.
Znajoome mjejsca, landszafty, soomsiedztwo, mjana, a nawet lokalne ausdruki i dz’wjynki.
Hoc’ dlo pewnos’ci przidauo by sie morzno szyrsze skoonfroontowamie dzieua autora ze samymi
uogewcanami.
Przinajmniyj tymi starszymi, kerzi te czasy pamjyntajoom.
A przede wszystkym niykeryh stwjerdzyn’zawartyh w ksioonrzce.
Jak hoc’by ino te, uod karouowyj Starki, kero godaua, irze S’loonsk nolerzou zowdy do
S’loonzokoow, a Niymce i Poloki soom na tyh ziymjah ino uod casu do casu.
Ale czy kery, poza mnoom i mojoom kobjytoom przeczytou „Hanysoow”?
A morzno ta ksioonrzka uostaua napisano niy dloo nos, bo my wjela tyh wydarzyn’ i podobnyh naszym,
s’loonskih losoow znoomy.
Ale dlo tyh kerzi proobujoom poznac’ nos i nasz Hajmat?
Czy jurz wjedzoom, rze soom skozani na asymilacjo z nami we swoji nowyj, s’loonskyj, mauyj
uojczyz’nie? A niydugo i na integracjo z inkszymi nacjami we wspoolnyj Europje?
Zas’ moje ukohane Uogewniki S’loonske wziynte uostauy ino za ksioonrzkowy przykuod
i mjejsce akcje, dlo opisu zaplanowanyh i przeprowadzoonyh procesoow segregacje mjejscowyh ludzi wedle
cudzyh normoow, idyjologicznyh i narodowyh racjoow stanu?
Take mjauy mjejsce przeca na coukym S’loonsku.
Uogewniki uostauy wybrane na mjejsce zapowiedzi i tuo dlo opisu asymilacje przybyszoow?
Heroldowego wezwanio do integracje s’niymi?
Dobra! Ale jak to bydzie w zgodzie z naszoom S’loonskoom Racjoom Stanu.
I ino douokoouka uniwersalnyh wartos’ci.
Antoni Respondek


text:
Z ôstatnij chwile: Na szpilplacu
Dziyń za dniym ucieko doś wartko. Kożdy je inkszy, ale tyż wszystki majōm coś do kupy.
Toż kożde rano trza sie gibko uwijać, wyrychtować, coby zdōnżyć ôdkludzić mało do przedszkola i ciś do roboty. Z bajtlym to je dycki roztōmańcie, nigdy nie wiym co bydzie, czy bydzie i ô co ślimtoł. Roz ô to, że klajd kiery narychtowałach je szpetny i bez to dzisioj do przedszkola niy idzie! Abo ô to, że nimo dugich wosōw jak mo jeji koleżanka i nikaj niy idzie.
Durś do roboty leca na ôstatni driker, a w łebie mōm jeszcze larmo.
Po przedszkolu musi być szpilplac, bo szpilplac je wele przedszkola. Jak sie robi w larmie we szkole, to na tym szpilplacu idzie sie richtik dychnyć. Bajtli tam je wele dwiesta, toż szum stromōw niy za fest mi zawodzo. Yno nikiere huśtaczki zgrzipiom to idzie i poczytać.
Dziecka zgłobiajōm, sujōm sie pioskym abo tyrajōm tam a nazod podłōg zasad, kiere yno ône znajōm.
Nojgorzij majōm bajtle, kiere sōm z mamulkami. Te boroki ni majōm pokoju. Niy mogōm lotać, spinać sie i hajować z kamratami. Mamulki zowzdy majōm narychtowane wilgłe taszyntuchy i glancujōm te małe gymby, a roz za razym styrkajōm im do nich jakeś maszkety, a niyroz i ôbiod.
Z fatrami bajtle majōm ekstra! Huśtajōm sie do luftu, mogōm skokać ze karasola, zgłobiać, jeś piosek. Niy muszōm mieć jaklōw ani czopek i mogōm mieć snople aż do karku.
Ôjce majōm tyż czas sie pogodać.
Dobrze, że niy umia fechtować do luftu jak ôjciec, bo moga sie na chwila dychnyć wele babōw, co wygibujōm sie na roztōmańtych grzipiōncych maszyneriach, ôd czego idzie pōnoć schudnyć i dowiedzieć sie fto, kaj, z kim i co wylywo.
Jeszcze gałka loda i do dōm, rychtować ôbiod.
Agnyszka Ôciypkowo
Agnieszka Snopek – Dziołcha z Leszczyn, ze Ślōnska. Rechtōrka, artystka, mamulka trojki bajtli. Baba swoigo chopa. Durch we szwōngu a dycki w gangu i na ôstatni driker. Godo, a ôstatnio i szkryflo.


text:
Na kromje Wotrowa nowe dwurěčne tafle připrawili
Wotrow (SN/MWj). Kamjenski Muzej zapadneje Łužicy je wčera swój projekt „Archeologiska hrodźišćowa čara Hornjeje Łužicy“ zwoprawdźeć započał. Při 16 hrodźišćach Budyskeho wokrjesa nastajeja nětko wobšěrne informaciske tafle w němskej a serbskej rěči. Start bě wčera při Wotrowskim hrodźišću. Tam je minjene tydźenje Měrko Pohonč dotalne informaciske tafle při hornim a delnim zachodźe hrodźišća wotšrubował, stajadła wurjedźił a pomolował. Nimo toho su wón a čłonojo bywšeje wjesneje rady a Wotrowska młodźina schód na hrodźišćo ponowili a ławki nastajeli. Bě to projekt we wobłuku sakskeho fondsa „Čiń sobu!“, kotryž bě Wotrowčan loni zapodał a přizwoleny dóstał, zo móhł stare tafle ponowić. Hakle pozdźišo so wukopa, zo planowaše Kamjenski Muzej zapadneje Łužicy hrodźišćowu čaru a tohorunja nowe tafle. Tak hodźeše so za Wotrow woboje zwjazać.


text:
Ôszydzoł hurtownie, wpŏd we zasadzkã
30-latek mōg ôszydzić nawet pŏrudziesiyńciu hurtownikōw na terynie hned cołkigo krŏju. Wpŏd w policyjnõ zasadzkã w Ôpolu. Chycōny chop, podle sfałszowanego potwierdzyniŏ przelewu bankowego, prōbowoł wyciōngnōńć tŏwŏr. Straty, co wynikajōm z jego przestympczych czynōw mogōm siōngać nawet 100 000 złotych. Grozi mu terŏz kŏra do 8 lŏt wiynziyniŏ. Policyjōny ekstra zabezpieczyli statek chopa na kōnto prziszłych kŏr. Sprawa sie rozwijŏ
Cyberkryminalni z Kōmyndy Wojewōdzkij Policyje w Ôpolu trefiyli na ślŏd machlyrza, co wyciōngoł tŏwary z hurtowni elektrycznych. Policyjōny pozornie przijzdrzeli sie jego działalności jak tyż spusobowi wkludzaniŏ inkszych firmōw w błōnd. Uzdali, iże tyn chop nojprzōd telefōnicznie wybaduje, kerŏ z hurtowni wydŏ tŏwŏr podle samego potwierdzyniŏ przelewu. Niyskorzij fałszowoł bankowe dokumynta, co je ôkazowoł pracownikōm firmōw i broł tŏwŏr.
Podle sebranych informacyji kryminalni wytypowali plac, kaj machlyrz może zaś sprōbować wychcieć tŏwŏr. Narychtowali tōż na terynie jednyj z hurtowni w Ôpolu zasadzkã. Podyjzdrzywany chop podjechoł tam citroenym z przełożōnymi, francuskimi tabulami registracyjnymi. Tam – doimyntnie udziwniōny – ôstoł ôd policyjōnōw chycōny. Pokŏzało sie, iże tyn chop to je 30-letni miyszkaniec Małopolski.
Szandarzi przeszukali jego pōmiyszkanie i miyjsce roboty. Ôdzyskali tajla wychcianego sprzyntu ôd hurtowników jak tyż zajōnli jego statek na kōnto prziszłych kŏr. 30-latek do tyj pory usłyszoł dwa ôbskarżynia swiōnzane z ôszustwami i używaniym fałesznych dokumyntōw. Tykajōm ône ino zdarzyń ze samego wojewōdzwa ôpolskigo, ale policyjōny z Kōmyndy Miastowyj Policyje w Ôpolu podyjzdrzywajōm, iże chop działoł na terynie pŏru wojewōdztw. Mōg ôn ôszydzić aji pŏrãdziesiōnt hurtowni na hned 100 000 złotych. Za take przestympstwa grozi mu kara nawet do 8 lŏt heresztu. Gyricht może rozsōndzić tyż ôdszkodwanie dlŏ pokrziwdzōnych.
Foto na wiyrchu: KMP Ôpole


text:
Jurij Gagarin
Jurij Aleksiejewicz Gagarin (rus.: Юpий AлekceeBич ГarapиH, rodz. 9 marca 1934 we Kułszyńy kole Gżatska, um. 27 marca 1968) – sowjecki kosmůnałta, pjyrszy czowjek kery pofurgoł we kosmos. Pochodźił s familije robotniczo-bauerskij. Wybroł karjera pilota, we 1957 ukůńczůł szula lotńiczo we Orenburgu, rok ńyskorzi Akademijo Lotńictwa im. Żukowskigo we Moskwje. We 1960 dostoł śe do grupy 20 pilotůw, kere zaczyńi tryńingi do furgńyńćo we kosmos. 10 kwjetńa 1961 Kůmisyjo Państwowo zdecydowoła, co uůn bydźe pjyrszym kosmůnałtům. Historyczny lot mjoł plac 12 kwjetńa 1961 i trwoł godźina a 48 minut, za tyn czas Gagarin uoblećoł roz doobkoła Źymja. Uostoł bohatyrem narodowym, a ńy poradźyu śe s tům rolům, zaczůn nadużiwać alkoholu a zolyćić s myngům babůw uoroz. Zginył we ńywyjośńůnych uokolicznośćach we katastrofje fligra Mig-15 kole mjasta Kirżacz. Jygo mjano dano mjastu kole kerygo bůł rodzůny – Gżatsk, terozki Gagarin.


text:
Poskića dźěło nawróćerjam
Choćebuz (dpa/ch/SN). Někotryžkuli Łužičan, kiž hižo lěta na zapadźe jako pinčnik abo hladar starych dźěła, by sej rady zaso doma pjenjezy zasłužił. Za nich organizuja Choćebuska rjemjeslniska komora a partnerojo přichodnu póndźelu třeći króć dźeń nawróćerjow, hdźež móža něhdźe 4 000 swobodnych dźěłowych městnow poskićić. Runje wokoło hód a silwestra je wjele ludźi doma na wopyće pola swójbnych. Wjetšina z nich je dźěła dla na zapad šła. Dźeń nawróćerjow ma pokazać, zo maja fachowe mocy dobre šansy tež w regionje dźěłać, zdźěla rjemjeslniska komora.
Splesć wědomosć a hospodarstwo


text:
Być Ślōnzokym, to niy ma leko rzecz. Wszechôbecne podejrzynia ô „zdrada nacyje”, ciynżki do dychanio luft, żywiyniowe myślyni ô jodle wōnglo, abo ôbrażani naszego jynzyka, a tyż polyni ślōnskich fanōw we stolicy Polski. Niyzależnie ôd tych złych ôdniysiyń, myślyniōw a inkszych przikrości, kere widzymy we polskij ryjalności, ślōnsko spōlnota je prowdōm. Widzymy jōm we ślōnskij literaturze, kerej z kożdym rokym przibywo. Widzymy jōm we jynzyku ślōnskim, kerego do zachwolanio swojich wyrobōw używajōm światowe korporacyje. To je tyż tradycyjo dōmowo, z kerōm kuplujymy sie ôd najmłodszych lot, a tyż inkszy sposōb myślynio a poznowanio, co sie pokazuje we inkszym pōnkcie widzyniu życio kożdodziynnego.
We 2021 roku na terynie cołkij Rzeczypospolitej Polskij bydzie Spis Wszechôbecny. Skuli pandymije COVID 19 bydzie ôn mioł swōj plac jedzinie we internecu. Tak samo, jak 10 lot do zadku – we 2011 roku – bydzie szło ôpedzieć sie za swojōm nacyjowościōm, a tyż za jynzykym, co nim godōmy na kożdy dziyń. Tak, jak piyrwej, tak i teraz bydzie możebność wybrać nacyjowość ślōnsko a tyż ślōnki jynzyk.
TO JE PRAJE TYN MŌMYNT – ROZ NA 10 LOT MOGYMY POKOZAĆ, CO MY SŌM, MY ŚLŌNZOCZKI A ŚLŌNZOKI.
Chcymy prziś ku jak nojwiyncyj ludziōm, kerzi możno chcieli by ôpedzieć sie za ślōnskōm nacyjowośćiōm, dyć ze roztomańtych powodōw mogōm niy wiedzieć ô Spisie Wszechôbecnym a ô takij możebności. Kej chcesz pōmōc we informacyjnej kampaniji – wypisz formular do kōntaktu z nami. Ôdezwiymy sie do Ciebie, a powiymy Ci, co mosz dalij robić. Czasu je mało a profity tego spisu bydymy czuć bez delsze 10 lot. Niy mogymy przespać naszej spōlnoty.
NACYJOWOŚĆ – INKSZO – ŚLŌNSKO


text:
Wurunanske naprawy tež w gmejnomaj Njeswačidło a Bóšicy trěbne
Bóšicy (SN/MiR). Deponiju za wotpadki, kotraž wupřestrěwa so hižo nětko po honach Njeswačanskeje a Bóščanskeje gmejny, chcedźa perspektiwisce powjetšić. Nowu jamu, „hłowne polo“ připrawja mjez ležownosćemi, kotrež hižo nětko deponiju wučinjeja. W běhu přichodnych 55 lět nastanje tam hora, kotraž potom jednotliwe jamy zwjaza. Wo tym zhonichu gmejnscy radźićeljo Bóščanskeje gmejny minjenu srjedu na swojim prěnim posedźenju po lětnjej přestawce.
Wuchodne polo deponije je hižo dlěje napjelnjene a zakryte. To rěka, zo je wjace njewužiwaja. Nětko dźe wo to, płoninu rekultiwować. Kotre rostliny maja ju přichodnje pokrywać, wo tym tuchwilu diskutuja. Póda ma z połdrametrowskeje woršty wobstać, tak zo móža tam potom předewšěm kerki a mjeńše štomy rosć.


text:
Křesćan Bohuwěr Pful
Křesćan Bohuwěr Pful (němsce Christian Traugott Pfuhl, * 28. měrca 1825 w Budyšinje; † 21. decembra 1889 w Pěrnje) bě serbski rěčespytnik, gymnazialny wučer, słownikar a spisowaćel.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Narodźi so jako syn z Luchowa pola Lubija pochadźaceho Jana Michała Pfula (1796–1869), wobsedźerja měšćanskeho kubła při Sprjewi pola Přišec a jeho mandźelskeje Hany, rodź. Němcec (1810–1860).[1] Křesćan Bohuwěr wopytowaše wot 1837 do 1843 gymnazij w Budyšinje. Wot 1843 do 1847 studowaše w Lipsku klasisku filologiju, teologiju a slawistiku a bu w lěće 1846 promowowany. Wot 1847 do 1861 bě z wučerjom na Křižnej šuli a wot 1861 do 1872 na Vitzthumskim gymnaziju w Drježdźanach; w lěće 1863 bu pomjenowany na gymnazialneho profesora. 1872 poda so chorosće dla dočasnje na wuměnk. Wot 1878 bydleše w Njeswačidle.
Pful bě woženjeny z Jadwigu (1832–1908), druhej najstaršej dźowku Budyskeho fararja Arnošta Bohuwěra Jakuba. Mila Pfulec, kiž so pozdźišo z Jaroměrom Hendrichom Imišom woženi, bě jeho młódša sotra.
SkutkowanjeWobdźěłać
Pful bě jedyn z hłownych kodifikatorow noweje hornjoserbskeje spisowneje rěče a analogiskeho prawopisa. Wón napisa serbsku gramatiku z fonetiku a morfologiju, w kotrejž postaji zjednoćenu spisownu normu za katolskich a ewangelskich Serbow. Jeho Łužiski serbski słownik z lěta 1866 płaći jako prěni moderny słownik serbskeje rěče a wobsahuje nimo ludoweho słowoskłada tež we wobmjezowanej měrje neologizmy a požčonki z druhich słowjanskich rěčow. Na wobdźěłanju wobdźělichu so mjez druhim Handrij Zejler, Michał Hórnik, Jan Arnošt Smoler a Michał Domaška.
Křesćan Bohuwěr Pful bě w lěće 1847 załoženski čłon Maćicy Serbskeje.
TwórbyWobdźěłać
- Hornjoserbska rěčnica. 1861.
- Łužiski serbski słownik. Budyšin, 1866.
- Laut- und Formenlehre der oberlausitzisch-wendischen Sprache. Mit besonderer Rücksicht auf das Altslawische. Bautzen, 1867.
ŽórłoWobdźěłać
-
- Jan Petr: Pful, Křesćan Bohuwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 438sl.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Měrko Šołta: Jan Michał Pful – nahladny Budyski měšćan, předewzaćel a korčmar. W Serbskej protyce 2021, str. 104–107.
WotkazyWobdźěłać
- Křesćan Bohuwěr Pful Ottova encyklopedie obecných vědomostí
- Hornjołužiska serbska ryčnica


text:
Kattegat
Kattegat (šwedsce Kattegatt, z nižozemskeho katt, „kóčka“ a gatt, „dźěra“) je mórski zaliw mjez Jütlandskej (Danskej) na zapadźe a Šwedskej na wuchodźe, kotryž zwjazuje Baltiske morjo přez Skaggerak ze Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Tuž je jedyn z hospodarsce najwuznamnišich mórskich přeliwow w Europje. Je zwadne, hač słuša Kattegat k Sewjernemu abo Baltiskemu morju. Přestrjeń Kattegata wučini něhdźe 22.000 km², přerězna hłubokosć 80 metrow.
Wažne města při brjoze Kattegata su Göteborg, Aarhus, Halmstad a Frederikshavn.


text: 11. meje 1945 wojowachu sowjetske armeje 1., 2. a 4. ukrainskeje fronty w Čěskej a na Morawje hišće přećiwo wójsku němskeje wójnskeje skupiny „Srjedźa“ pod generalnym pólnym maršalom Ferdinandom Schörnerom. Němske jednotki spytachu so wojujo do zapadneje Čěskeje k ameriskej 3. armeji generala Georgea S. Pattona předobyć. Tale armeja bě spočatk meje z Bayerskeje a Sakskeje do zapadneje Čěskeje postupiła. Swoju ofensiwu přećiwo Němskej je 6. meje na liniji Kamjenicy-Karlovy Vary-Plzeň-České Budějovice skónčiła.


text:
Utrŏpy Micyny: Kolŏrze w Łŏgewnikach
Dzisioj piszã krōtko i to yno skuli Franca, bo mi go żŏl. Dŏwno niy widziałach majorantnego chopa tak ślimtać. Prŏwda, że to miglanc i ôżyrŏk, ale nawet ôn niy zasużōł na take traktowanie. Chciałach Wōm sam wciepnōńć jego relacyjõ z tego, co mu sie przitrefiyło w niydzielã, ale była chyba za fest ymocyjōnalnŏ. Niykedy w nerwach polskŏ tajla Francowyj natury robi ś niygo ôkropnego sorōnia. Kej yno go nic niy szteruje, poradzi być porzōndnym Ślōnzŏkym i nigdy niy przeklinŏ, bo mŏ w zŏcy “tradycyjne ślōnske werty”. Na zicher znŏcie wszyjske te werty beztōż tak yno dlŏ przipōmniyniŏ wymiyniã niykere ś nich:
– Ślōnzŏki niy przeklinajōm a wulgarne słownictwo wrŏz z gorolami prziszło ku nōm z Polski.
– Kŏżdy Ślōnzŏk je robotny i akuratny beztōż jak już sie biere za robotã to jōm wykōnuje do porzōndku.
– Ślōnzŏk zawdy mŏ w dōma posprzōntane a kej na jakimś ślōnskim placu widzicie bajzel to na zicher miyszkajōm tam gorole.
– Ślōnzŏki sōm religijne tōż majōm w zŏcy Pōnbōczka i wszyjskich ksiynży (nawet tych kerzi porzōnd fandzolōm gupoty).
– Ślōnzŏk uznŏwŏ yno tradycyjny model familije a wszyjske buzeranty co miyszkajōm na Ślōnsku to na zicher sōm gorole.
Nō ja, ale jŏ niy ô tym miała pisać. Rozchodzi sie ô Franca i ô to, że ôba wierzymy w siyłã mediōw społecznościowych. Kej w niydzielã z uśmiychym na gymbie i tasiōm nafolowanōm piwym wyłaziōł ze Żabki przi Świyntochłowickij w Łŏgewnikach, to richtig mioł wiarã w ludzi a jejich dobre serca. Uzdoł, że niy bydzie czekoł z celebracyjōm tego piyknego dnia i swojij wyśmiynityj launy, beztōż zarŏz wyjmnōł z tasie jedna flaszkã tyj idyjalnie schłodzonyj ambrozje. Ôtworzōł jōm i dźwignōł ze satysfakcjōm, coby klara jeszcze rŏz ôświytlyła jōm swojymi prōmiyniami. I wtynczŏs stała sie rzecz ôkropicznŏ a cołki świat Franca w mōmyncie swalōł sie choby ôd tykniyńciŏ magicznyj rōżdżki.
Chop, kery prawie tam przejyżdżoł na kole, wyrwoł mu z rynki flaszkã i pojechoł dalij. Franc z ôdewrzōnōm gymbōm ôbserwowoł jak kradziŏk jednym szlukym wypiōł cołke piwo a prōznõ flaszkã roztrzaskoł ô tretuar. Durś bōł w szoku, kej ôrŏz ôd strōny Bytōmia ukŏzała sie jego ślypiōm potynżnŏ halastra kolŏrzy. A kŏżdy ś nich musioł mieć durst jak pierōn. Franc spōmnioł sie, że w rynce trzimie tasiã połnõ flaszek z piwym i zaryagowoł instynktownie. Zaczōn pitać, ale bōł taki wylynkany, że nogi mu sie blank pōmotlały i po poru krokach ôbalōł sie na zŏl. Tasia wydała niyprzijymny klang, piwo ze strzaskanych flaszek rozloło sie po tretuarze a rzyka płaczek po gymbie ôd Franca.
Kej po tym wszyjskim uwidziałach Franca u nŏs na placu, bōł wrakym czowieka. Ciynżko bōło mu ô tym ôsprawiać, ale mioł szczyńście że trefiōł na takõ ympatycznõ ôsobã jak jŏ. Cudym przekōnałach go, coby narysowoł portret pamiyńciowy karlusa, kery mu porwoł piwo.
I tukej mōmy do Wŏs prośbã. Jeźli poznŏwŏcie chopa na bildzie, dejcie znać. Tyn gizd musi pōniyść kōnsekwyncyje. Wierzymy w siyłã interneca i facebooka bo w polskõ policyjõ już niy. W pyńdziałek kŏzałach Francowi zgłosić te zdarzynie na kōmyndzie, ale prziszoł nazŏd jeszcze barzij upokorzōny. Pedzieli mu, że ôni to smolōm. Bez Łŏgewniki jechoł w niydzielã Tour de Pologne i podug policyje to je blank normalne, że kolŏrze zbiyrajōm płyny narychtowane dlŏ nich ôd ludzi wzduż szosyje. Ja, mhm! A spytoł sie ftoś Franca eli chce jakimuś cudzymu karlusowi ôddŏwać piwo? Chaja, kerõ Franc zrobiōł policyjōnōm skōnczyła sie dō niego sztrŏfōm. Po piyrsze za ôbrażanie funkcjōnariuszy, a po druge za to, że niy posprzōntoł szkła kere kolŏrz roztrzaskoł na tretuarze. Na drugi rŏz mŏ wiedzieć, że płyny trza przinosić w plastikowych flaszkach.
Tōż pōmōżcie. Gymbã widzicie, ale możno jeszcze napiszã, że kradziŏk bōł chyba gorolym bo mioł ewidyntnie w rzici niykere “tradycyjne ślōnske werty”. Wiycie już ô bajzlu, kery zrobiōł tōm strzaskanōm flaszkōm, a przeca żŏdyn Ślōnzŏk by tak nigdy niy napochoł. Porzōndny Ślōnzŏk niy jscŏ tyż do galotōw, a taki kolŏrz, kery jedzie pŏrã godzin i ani niy złazi z tego koła do haźla to na zicher musi to jakosi robić. Inkszŏ sprawa to te jego łachy, krasiate choby u jakigo kaspra. Pedziała bych nawet ofyn, że take…dyngowe. Co kŏże podyjzdrzywać, że karlus mŏ rŏd ideologijõ LGBT, kerŏ na zicher niy mieści sie w rōmach “tradycyjnych ślōnskich wertōw”, pra?
Nō ja, miało być krōtko,ale żech sie tym wszyjskim fest znerwowała. Wybŏczcie. Nō i zawdy miyjcie w zŏcy “tradycyjne ślōnske werty”.
Photo by Markus Spiske on Unsplash


text:
Z Tobu chcedźa wo zwjazkowej politice a Serbach diskutować:
- Karsten Hilse (AfD), kiž chce swój direktny mandat z wólbow 2017 nětk 2021 zakitować;
- Birgit Elsnerowa (CDU) z Radworja, kiž direktneho kandidata Rolanda Ermera zastupuje;
- Caren Lay (Lěwica), zapósłanča zwjazkoweho sejma a kandidatka we wólbnym wokrjesu;
- Sabine Friedel (SPD), zapósłanča krajneho sejma, kiž kandidatku Kathrin Michel zastupuje;
- Lukas Mosler (Zeleni), kandidat we wólbnym wokrjesu, kiž bě hižo 6.9. w Chrósćicach
- Matthias Schniebel (FDP), bydli w Halštrowje a kandiduje w tuhdyšim wólbnym wokrjesu.
NĚTKO – póndźelu, 13. požnjenca, w 18 hodź. w rumnosćach Chróšćan „Jednoty” zhromadne zarjadownje Domowiny, zwjazka Łužiskich Serbow, a Serbskich Nowin (SN), serbskeho wječornika. Moderaciju změje Axel Arlt, naměstnik šefredaktora SN. Njebudźe jeničce diskusija na podiumje, ale wosebje z publikumom. Potajkim přichwatajće w bohatej ličbje – wjeselimy so na zajimawy a wotměnjawy wječork! A do toho dźělće prošu tutu powěsć z cyłym serbskim swětom!!!


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 19.08.2018
- patrōna we aucie
- ôpera na fol
- wyższe niypołne
Co robić, jak sie znojdzie starõ patrōnã przeciwlotniczõ? Normalnie sie zwōni po dinsty, co sie znajōm, bo dyć jak dupnie, to ino rŏz. Ale dwie kobiyty z Bytōmia miały lepszõ idyjõ. Wraziyły patrōnã do auta, wziōnły bajtla ze sobōm i pojechały sie ôddać jã do bytōmskij jednostki wojskowyj. Pod jednostkōm zarŏz sie zrobiōł alarm, sjechały sie dinsty, a baby terŏz majōm sprawã ze prokuratorym.
Widać, że dŏwno wojny niy było.
Zdrzōdło: Wachtyrz
Baba we Słowacyji miała doś psa ôd sōmsiadōw, co durch szczekoł, tōż puściyła głośno bez swoje stereo ôperã. 16 lŏt tymu. I grało do terŏz. W pyńdziałek trefiyła do heresztu i terŏz dostanie ôbskarżynie napasztowaniŏ. Ôna grała 4-minutrowõ aryjõ ze „La Traviaty” ôd rana do wieczora.
Tytuł aryje to je „Upadłŏ kobiyta” i je w tym jakŏś metafora.
Zdrzōdło: Parameter.sk
Na Florydzie hned welōnek. Kandydatka, co jij je Melissa Howard, pisze na swojij strōnie internetowyj, iże mŏ licyncjat. Jedna gazyta sie wejzdrzała do zŏpisōw we internecie i je w nich napisane, że skōńczyła sztudyjõ, ale ani niy brōniyła licyncjatu, tōż go niy mŏ. Ôna pokŏzała na Facebooku dyplōm i fotografijõ we tradycyjnyj amerykańskij todze i gazyta sie wycŏfała. Ino że wtynczŏs ôdezwoł sie tyn uniwersytet, co ôna pokŏzała jego dyplōm, i pedzioł, że ôni ani takigo kerōnku niy majōm.
Coś tam, coś tam, wyższe niypołne.
Zdrzōdło: Washington Post


text:
Dźěl dochodow daruja
Chrósćicy. Dźěl dochodow ze zastupnych pjenjez za předstajenja serbskeje pop-opery „Carpe Noctem – Njeskónčna nóc“ daritej młodźinske towarstwo Pawk a hudźbny kolektiw „Trio a kumple“ organizacijam a pomocnym skutkam, kotrež pomhaja na kóžnu chorosć xeroderma pigmentosum schorjenym. To zdźělištej wčera na poslednim, šulerskim předstajenju pop-opery w Chrósćicach. Schorjenje bě zdobom tema opery. Hudźba budźe jako CD a na hudźbnych platformach kaž Spotify wozjewjena. Z widejoweho materiala ma DVD nastać.
Incidenca tróšku woteběrała
Budyšin. Incidenca w Budyskim wokrjesu je po wčera wozjewjenych 23 nowych natyknjenjach z koronawirusom wot minjeneho pjatka do njedźele tróšku woteběrała. Roberta Kochowy institut poda dźensa hódnotu 26,5. Aktualna incidenca we wokrjesu Zhorjelc po RKI je 23,5. Tam bě wot pjatka 13 infekcijow.
Ochranowske hesła 2022 wušli


text:
Zhorjelc (AK/SN). Žitawska wuskokolijata železnica, kotraž Jonsdorf a Oybin zwjazuje, turizm w regionje wobohaća a je zdobom wažny hospodarski faktor. Tole podšmórny Žitawski wyši měšćanosta a radźićel Thomas Zenker (Zittau kann mehr e.V.) na njedawnym posedźenju Zhorjelskeho wokrjesneho sejmika. W lětach 2005 do 2017 móžeše Sakska hornjołužiska železniska towaršnosć (SOEG) ličbu sobujěducych podwojić. Wot něhdźe 100 000 pasažěrow rozrosće wona loni na 214 000. „Tuchwilu bilancujemy sumu 13,1 miliona eurow. Lětny wobrot wotpowěduje 3,6 milionam eurow“, rjekny jednaćel SOEG Ingo Neidhardt. „Poskićamy tež přenocowanja w Jonsdorfje a Oybinje, štož 90 000 eurow wobrota wob lěto wunjese.“
Zhorjelski wokrjes ma z 69,9 procentami hłowny podźěl na wuskokolijatej železnicy. Dalše podźěle maja město Žitawa (7 procentow), gmejna Olbersdorf (9,8 procentow), gmejna Oybin (6,3 procenty), gmejna Jonsdorf (6,3 procenty) a gmejna Bertsdorf-Hörnitz (0,7 procentow). Ze zaměrowym wobchadnym zwjazkom Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON) je SOEG hač do lěta 2023 wobchadne zrěčenje podpisała.


text:
Na najwšelakoriše wašnje je Trjebinska gmejna loni srědki z komunalneje pawšale nałožowała. Zo su pjenjezy derje wužiwali, nichtó njeprěje. Ale kak je so to stało, so někotrym njelubi.
Trjebin (AK/SN). Pjenjezy z pawšale Swobodneho stata Sakskeje k zesylnjenju wjesneje kónčiny je Trjebinska gmejna loni w Trjebinje a Miłorazu mnohostronsce zasadźiła. To podšmórny wjesnjanosta Waldemar Locke (CDU) minjeny štwórtk na posedźenju gmejnskich radźićelow. Wjetšina z nich je wužiwanje srědkow dodatnje wobkrućiła. Wosom radźićelow hłosowaše za to, třo přećiwo tomu a dwaj so hłosa wzdaštaj.


text:
Bolesławjec
Spůłrzyndne: 51°15' N 16°34' E
Bolesławjec (pol. Bolesławiec, mjym. Bunzlau, śl-mjym.: Bunzel[1]) – mjasto we dolnoślůnskym wojewůdztwje, we bolesławjeckim kryśe, na prawym brzygu rzyki Bůbr, na połedńowym kraju Dolnoślůnskich Borůw. We lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noleżało do jelyńogůrskigo wojewůdztwa.
Podug danych s 30 grudńa 2006, mjasto mjoło ůng. 40 800 mjyszkańcůw.
Mjasto mo fest dobře zachowano strzedńowjeczny nec ulicůw. W strzodku głůwnygo placu mjasta - rynku, stoji barokowy rathaus. Rynek mo ksztout czworoboka - prostokůnta. S jygo krůtszych bokůw uodchodzům po dwje hulice, a s dugszych po jednyj. Wzduż rynkowych pjerzejůw a hulic staromjejskych idźe zabudowa kamjyńiczno. Mjasto uokaloł ćůng uobrůnnych murůw poprzerzinanych mjejskimi ajnfartůma, kerych bůło trzi. Pjyrszy u wylotu hulicy Śyrpńo 80 mjanowoł śe "Gůrny Ajnfart", drugi na anfangu hulicy Kutuzowa, mjanowano "Mikołajski". Trzeći ajnfart stoł u wylotu hulicy Bolesława Prusa i majnowano uůnygo "Dolnym Ajnfartym".
Przipisy
- ↑ Karl Weinhold, Beiträge zu einem schlesischen Wörterbuche, Wien, 1855


text:
Karnataka
Karnataka (Kannada: ಕರ್ನಾಟಕ) je wot lěta 1956 zwjazkowy stat w juhu Indiskeje. Ma 57,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 191.791 km², potajkim wjace hač 300 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Bengaluru (tež Bangalore), jedyn indiskich centrow informaciskeje technologije. Karnataka ma drawidsku rěč Kannada jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Urdu (10,5%), Telugu (7,0%) a wjele druhich rěčow rěči.
Tropiski stat mjezuje z Gowu na sewjerozapadźe, Maharaštru na sewjeru, Andrapradešom na wuchodźe, Tamil Nadu na juhowuchodźe a Keralu na juhozapadźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony knježerstwa Karnataki (jendźelsce)
- Informacije za turistow (jendźelce)


text:
Popica
Popica (němsce Pfaffenberg) je 334 metrow wysoka hórka w Hornjej Łužicy při hranicy mjez Zhorjelskim a Budyskim wokrjesom. Wona je sewjerowuchodny wuběžk Čornobóskeho rjećaza Hornjołužiskich horin a nadeńdźe so na teritoriju města Lubija sewjernje Stwěšina, sewjerozapadnje Njeznarow a južnje Wujezda na sewjernym boku zwjazkoweje dróhi 6.
Mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot starych ležownostnych poměrow, hdyž słušeše sewjerny bok hórki k Wujezdej a tuž Ketličanskej farje. Serbske mjeno je starše hač němske a we wokolnych wsach hač do dźensnišeho bóle rozšěrjene. W Lubiju mjenuje so zdaloka widźomna hórka Njeznarowska hórka („Eiseroder Berg“).
Historisce bě Popica wuchodna mjeza Budyskeho kraja z Lubijskim. Mjeza wjedźeše wot Rubježneho hrodu přez Popicu a Byčin hač k Wusmužowej horje. Na Popicy běchu w zašłych lětstotkach wjacore małe skały, přetož wobsteji hórka zwjetša z granodiorita.
Dźensa steji na Popicy škričkowy sćežor.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Die südöstliche Oberlausitz mit Zittau und dem Zittauer Gebirge (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 16). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1970.


text:
Portoryko
Portoryko, szpańelsko godka Puerto Rico – terytorjum zuorganizowane ńyinkorporowane Zjednoczůnych Sztatůw uo sztatusie spůlnoty (US Commonwealth), rozlygowane na wyspie uo jednakim mjańe (a poru mjyńszych) we Strzodkowyj Americe, nad Atlantyckim Uoceanym a Karajibskim Morzym.
S anfange půmjyszkiwane bez Indjanerůw, lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1493 roku bez Krzisztofa Kolůmba. Uod 1521 uosadńictwo szpańelske. Szpańelsko kolońijo, we 1898 przejynto bez USA. We 1917 Kůngres Zjednoczůnych Sztatůw nadoł wszyjskim mjyszkańcům Portoryko uobywatelstwo USA.


text:
30km od Lizbōny – pōł godziny autym abo trzi ćwierci cugiym za niycałe 2€ – tela nōm trza było, coby sie dostać do Sintry, miasta farebnego, żywego, do kerego radzi lecōm ludzie z cołego świata. Jak tu sie niy wybrać?
Dwie rajzy na jedyn dziyń – roz, coby “zoboczyć miasto”, wlyź na Zamek Maurōw i posiedzieć co w strzedniowiycznej wsi, kero postawili gynał skuli Dni Sintry. Drugi byzuch skuli bojkowego ze dworu i kiczowatego ze środka Pałacu Pena (;
Miasto je rychtyk przijymne – spokojne, ale niy nudne, z bogatōm historyjōm, ale niy zaniydbane. No i fest drogie jak na portugalskie warunki. Tōż radzymy wziōnć se jakie sznity – tym bardzij, że znolyź supermarket to tam ni ma leko.
Co ôboczyć? Pałac Narodowy (Palácio Nacional de Sintra), Zōmek Maurōw (Castelo dos Mouros) i Pałac Pena (Palácio Nacional da Pena) to naszym zdaniym takie sztele must-see. Ale! Ale zastanōwcie sie nojprzōd wiela mocie czasu i co Wos rychtyk interesuje. Chyba, że mocie pora dni wolnego i pijōndze niy sōm istotne – w tyn czos atakujcie wszyjsko jak leci (;
My musieli trocha prziszporować, tōż zrezygnowalimy z ajntrytu do Pałacu Narodowego – 10€ od łepy. Z dworu tyż je gryfny – jedno czy sie patrzy z wiyrchu, czy jak sie stoi gynał przi głōwnych dźwiyrzach. Godo sie ô nim, że je nojlepij uchowanym strzedniowiycznym pałacym krōlewskim w Portugalii.
Tak w ogōle, to mielimy zaczōnć ôd miana Parques de Sintra – to je kōlturowy landszaft Sintry, wciepany na Lista Światowej Erbowizny UNESCO. Tōż pośrednio (abo bezpośrednio, jak w przipadku Pena) kożde z miyjsc z tego posta do listy UNESCO przinoleży.
Zōmek Maurōw to w sezōnie koszt 8€. Czy to je we wercie? Myślymy, że wszyjskie “sintrowe” cyny sōm trocha za wiele, bai jak sie je przirōwno do europejskich wielich miast, ale sōm my w stanie zrozumieć jak działo ekonomia na tym poziōmie, tōż ôdpowiydź na pytanie to: ja, je we wercie 🙂
Masa łażynia pod gōrka, potym dugi szpacyr po murach i przileżytość do zrobiynia bildu tak co dwa metry. Problymym umi być kōmbinacja wōnskich przechōdōw z wielōm liczbōm turystōw, ale i z tym se idzie poradzić. Trza yno mieć fol zmiyru.
Palácio Nacional da Pena wyglōndo jak z Legolandu. To znaczy tak nōm sie zdowo, bo w świecie Lego jeszcze my niy byli. Ni ma tak elegancki jak krakowski Wawel abo twierdze bawarskie, ale mo “te coś”. Dlo nos “tym czymś” było prawdopodobnie to, że… Pałac Pena je gwiazdōm instagrama i tam my sie z nim poznali przed rajzōm (;
Bilet? Trzi ôpcje: park dookoła Pałacu za 7.5€ (niy kalo sie), park i Pałac za 13€ (to my wziyni) abo park i tzw. taras – zwiydzanie wszyjskigo okrōm izbōw w środku – za 10.5€. I ta trzecio ôpcja je nojlepszo – pora ojro zostowo w kapsie, a tracymy yno zaglōndanie na cyntrum plastiku, kiczu i miksu gaśnic ze starymi toaletkami. Żeby niy było, że przesadzōmy – wejrzijcie sami!
Na co my niy wejrzeli? Monserrate i Quinta da Regaleira. Czamu? Niy wiymy. Czy je nōm żol? Kuknijcie na ôbrozki w Google i zgodujcie… 🙁
Ale zamias tego trefilimy (bez cufal) na Dni Sintry. Taki festyn z szauszpilerami i całōm stylizacjōm a’la głymbokie strzedniowiycze. I pycha Pão com Chouriço – żymła z wusztym i kyjzōm na gorko, gynał z wielij kamiynnej bratruły. Mniam!
PS. Biercie mapki na banie w Sintrze! Raczyj niy bydzie już tych po angielsku, ale i hiszpańskie, i nimieckie sie sprzidowajōm. Sprawdzōne.


text:
Hdy¾ my Serbja na swojich wótcow d¼akownje spominamy a jich zas³u¾by wo serbski lud a serbsku rìè wobnowjamy, zawìsæe na¹ Abraham Brancel abo Frencelius njebud¼e poslìdni, kotremu¾ na¹a serbska wutroba horcy d¼ak èuje. Hi¾o jeho nan, Micha³ Brancel, duchowny w Budestecach, "pøisporjeà serbskeje wìry", ka¾ jemu Serbjo swojeho èasa rìkachu, bì mu¾, ki¾ Serbowstwo horcy lubowa¹e a bì haè do poslìdnjeho wokomika horliwy d¼ì³aæeà we w¹ìm serbski lud a serbsku rìè nastupacym. Ale wjele wy¹e nad nana wustupi syn; wón bì prìni, ki¾ Serbstwo ze serbskej narodnej lubosæu wopøija a w s³owjanskej mysli je wo¾iwi; a haèrunje¾ hi¾o sto lìt w rowje spi, a ¾adyn serbski spisowaæel dostojneho pomnika jemu njestaja, kotry¾ wón wjac dy¾li ¹tó druhi zas³u¾a, tola wopomnjeæe tutoho krasneho serbskeho mu¾a èas ¾iwjenja za swój lud a swoju narodnosæ wojowaceho w serbskich wutrobach haè dotal njeje zahiny³o, ale jeho zas³u¾by su hi¹æe pøipóznawane mjez nami.
Abraham Brancel so narod¼i 19. novembra 1656 we wjescy Kóz³ach, hd¼e¾ bì jeho nan duchowny samsny, ki¾ nimale cy³y nowy zakoñ abo testament do serbskeho pøe³o¾i. Jako m³od¼enc pøiñd¼e na¹ Abraham do Budy¹ina na "wulku ¹ulu", t. j. gymnasij a pozd¼i¹o do Wittenberka na "wysoke ¹ule", t. j. uniwersitu, hd¼e¾ so najbóle wuknjenju theologiskich wìdomosæow a starych a nowych rìèi poda. Po skónèenju swojich studijow bu Brancel w lìæe 1684 za duchowneho do Huski a dwì lìæe potom do ©unowa pola Bernarjec powolany. Tu napisa wón swoje najkrasni¹e pisma, tu skónèi te¾ swoje Serbowstwu woprowane ¾iwjenje 21. jannuara l. 1740; potom hdy¾ bì ¹ìsæ a pjeæd¼esat lìt by³ horliwy s³u¾obnik we winicy bo¾ej a ¹ìsæd¼esat lìt na wuznaæu serbskeje a druhich s³owjanskich rìèow d¼ì³a³. W tymle do³him èasa spisa wjele dobrych a wuèenych knihow1; najwosebni¹e jeho pisma lì¾a hi¹æe njeæi¹æene we ³u¾iskich knihownjach a ma³o je tych, kotøi¾ bychu wa¾nosæ tutych zwjet¹a hobrskich d¼ì³ow znali. - Tøoje je, ¹to¾ my tudy wo nim wuprajiæ smìmy; Brance³ bì prìni wuèeny Serb, bì prìni Serbos³owjan, bì prìni panslawista.
Mósak K³osopólski, Jutnièka 1842.
zpìt na obsah Dal¹í: Bo¾e sedle¹ko


text:
Sportnišćowe wobgospodarjenje jo posłužbowe pśedewześe města, kotarež w ramiku financielnych možnosćow zawěsćujo trěbne materielno-techniske wuměnjenja za wugbaśowy, dorostowy, šyrokostny a šulski sport. Wono jo za zastojanje a organizěrowanje młogich komunalnych sportnišćow a institucijow zagronite. K tym słušaju se sportowy centrum, sportowy kompleks Stadion pśijaśelstwa, sportowy kompleks Pśi pśěrowje, sportowy załožk Pśi zarězarni, sportowe załožki w Chmjelowje a pśi E. Barlachowej droze, sportnišća w Dešanku, Rogeńcu, Šlichowje, na Droze E. Wolfoweje kaž teke Sportowe studio połnoc.
Allgemeine Informationen
Sportnišćowe wobgospodarjenje města Chóśebuza
Dresdener Straße/ Drježdźańska droga 18
03050 Cottbus / Chóśebuz


text:
Cyrkej Našeje lubeje knjenje (Drježdźany)
Cyrkej Našeje lubeje knjenje (němsce Frauenkirche abo Kirche Unserer Lieben Frau) je wuznamna barokowa cyrkej při Nowych wikach w Drježdźanskim starym měsće. Wona bu wot 1726 do 1743 po planach architekta George Bähr natwarjena a w lěće 1945 při bombardowanju města přez angloameriske lětadła ćežko wobškodźena, tak zo dnja 15. februara 1945 zapadny. W NDRskich časach słužachu powostanki cyrkwje jako pomnik přećiwo wójnje. Po přewróće zahaji so 1994 znowanatwar cyrkwje, kiž bu w lěće 2005 zakónčeny a so zwjetša z darjenskich pjenjez z cyłeje Němskeje a wjele druhich krajow zapłaći.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki (němsce)


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 19.05.2019
Yntlich! Gōrny Ślōnsk mŏ zajś majstra we fusbalu! Po 30 latach czekania we lidze polskej, bo ôstatni majster z Gōrnego Ślōnska przed Piastym bōł we lidze czeskej we 2004 roku dlŏ Banika Ôstrawa.
Gratulujymy Piastowi, ô kerym wiyncej poczytŏcie we artykułu Marcina Musiała.
A co jeszczy we fusbalu we ôstatnich dniach?
Górnik Zŏbrze dostoł na kōniec sezōnu szwōngu i wygroł zajaś szpil. Tera aże 3-0 we Kielcach ze Korōnōm. Dziynki tej wygranej Górnik Zŏbrze skōńczōł liga na 11 placu.
A co na połedniowych krańcach Gōrnego Ślōnska? Banik Ôstrawa urwoł punkty nowymu majstrowi ligi czeskej. Zremisowoł u siã ze Slaviōm Praga 0-0 i skōńczōł na 6 placu. Te same manszafty trefiōm sie zajś we strzoda we Ołomuńcu, kiedy ô siōdmyj zagrajōm ô Puchar Rep. Czeskej. Szpil bańdzie szło ôbejrzeć live na CT Sport.
We grupie, kaj grŏ sie ô utrzimanie MFK OKD Karwina przegrała u siã 0-1 ze Bohemians Praga, a SFC Ôpawa wygrało 2-1 ze 1. FK Przibram. SFC Ôpawa skōnczyła 12 placu, a Karwina czekŏ walka ô utrzimanie.
Handbal
We lidze czeskej już yno jedyn szpil ôd majstra je HC Banik Karwina. Manszaft ze Gōrnego Ślōnska wygroł już 2 szpile, a grŏ sie do trzech wygranych. Co ważniejsze, we niedziela przełōmali Pilzno i wygrali u nich. We strzoda czekŏ jych szpil we Karwinie i jak go wygrajōm, to ôstanōm zajś majstrym Rep. Czeskej we handbalu.
Rezultaty finałowych szpilōw:
Talent Robstav M.A.T. Pilzno – HC Banik Karwina 31-27
HC Banik Karwina – Talent Robstav M.A.T. Pilzno 28-24
Talent Robstav M.A.T. Pilzno – HC Banik Karwina 22-29
We lidze polskej do sporej synsacyji doszło we piyrszym halbfinale na szpilu we Ôpolu, kaj miejscowŏ Gwardia wygrała ze etatowym polskim majstrem, Vive Kielce 32-31. We Kielcach ale bōło już 37-28 dlŏ Vive i to ôni wleźli do finału. Gwardii Ôpole ôstatnie szpil ô 3 plac.
Foto tytułowe: Marcin Musiał


text:
Błudnik
Błudnik jo swětłowe zjawjenje, kótarež jo wiźeś wosebnje w nocy w bagnišćach, tymjeńcach, ługach, mokšych stronach. To mogu byś z gnijuceje pary wustupjone płuny, kenž se zapaluju, sprochnjełe pjeńki ze swěśecym mechom kótaryž nazelenje w nocy fosforescěrujo. To mogu byś teke swěśece slědy jańskich wackow[1].
Błudniki su teke mytiske bytosće, kótarež su znate we folklorje młodich europskich ludow na cełem swěśe, teke Serbow. W serbskich powěsćach su błudniki tšašne figury, kótarež zabłuźonych drogowarjow zgubuju.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Powěsći Dolnych Serbow. Aus der Sagenwelt der Niederlausitz, Budyšyn 1991, b. 36.


text:
SPŮŁROBOTA - czyli robota cuzamyn a Manszaft
Spůlno robota, czyli spůłrobota.
Cwekym spůłroboty je to, iże ludzie kej chcům zrobić cosik wiyncy niż sům w stanie sami, robiům to cuzamyn ze inkszymi. Dziynka tymu robota je barzi efektýwno. Wożne jednako sam je to, iże cołko robota, mo mieć tyn sům cwek, ô kerym szkryflali my ôstatnio. Wtedy poradzi sie skuplować manszaft.
Manszatf to mało grupa ludzi, kerych umiyjyntności wzajymnie sie uzupełniajům, a przi tymu majům tyn sům cwek a systym dziołanio ai wartości a podyńscie do sprowy. Dziynka robocie we grupie kożdy moge czuć sie za coś ôdpowiydzialny.
Jak powstowo manszaft?
Etap 1 – FORMOWANIÝ
Je to piyrszy etap, na kerym dopiyro skłodo sie do kupy manszaft. Ludzie sie poznowajům, tajlujům miyndzy siebie robota, ale majům przi tymu do sia pewny dystans, bezto godka niý zowdy je luźno. Skuli tego dziołania manszaftu mogům być mało efektywne.
Etap 2 – HAJANIE
Na tym etapie mogům pojawić sie małe haje a swady. Wszysko skiż tego, co ludzie we manszafcie muszům sie dotrzić a dogodać jako bydzie wyglůndać ich robota cuzamyn. Czynsto przi tymu jednako můmy kupa godki, dyskursůw a nawet „burze mózgów”.
Etap 3 – NORMALIZACJO
Mocka sprow we manszafcie sie juże poukłodała, a ludzie sie juże we wiynkszości dogodali, beztuż haje idům na bok, a prziłazi robota. Kożdy zno swoje zadaniý a wiadůmo co trza zrobić, coby důńś ku cwekowi dziołanio. Dziynka tymu tyż atmosfera we manszafcie moge sie poprawić.
Etap 4 – SZLUS
Poleku cołko robota je juże zrobiůno. Przi tymu coroz czyńści widzi sie kůniec zadanio, projektu, programu. Skuli tego tyż coroz wiyncy sie ô tym godo a forszteluje. Sprowy sům dopinane na ôstatni knefel, a we gowie kajś poleku napoczyno sie miarkować jako bydzie wyglůndać tyn szlus. Czos na fajer skiż sukcesu? Smyntki skiż kůńczynio roboty cuzamyn?
A jak poznać, iże maszaft je dobry? Jake sům cechy takigo do porzůndku manszaftu?
- dobro a efektiwno kůmunikacjo miyndzy ludziami;
- ôtwarto, szczyro a inszpirujůnco wymiana idyjůw, informacyj a wrażyń;
- dobro ôrganizacjo roboty a akuratne potajlowaniý ij;
- pozitywne podyńśce do spůłroboty ludzi we manszafcie;
- atmosfera zaufanio a dobrych relacyj;
- kożdy czuje sie kůnskiym tego manszafta;
- przi robocie widać zaangażirowani kożdego;
- kożdy tyż sie uozwijo we tym co robi;
- widać kreatywność a chyńć poznowanio nowego;
- radzynie sie ze swadami, hajami a sytuacjami niýlekimi.
Kożdy mo jakoś rola..
Tak samo we żywobyciu jak i we manszafcie. Kożdy mo swoje zadaniý, robota, swoja rola. Nojlepi, kej we manszafcie potajluje sie role podle tego, wto jaki je, co poradzi a wiy. Dziynka tymu bydzie umioł jak nojlepij sie znolyź sie we nowyj robocie, ale przi tymu dać ze siebie jak nojwiyncyj.
Role poradzi sie potajlować roztomajcie. Choby na:
- role zadaniowe – swiůnzane ze realizacjům ôkryślůnego zadanio,
- role społyczne – skůncyntrowane na ymocjach a relacjach miyndzyludzkich,
- role indywidualne – cwek dziołanio moge być zrealizowany indywidualnie, abo indywidualizm gwarantuje realizacjo zadanio.
Role we manszafcie?
Jako spůmino brytyjok R.M. Belbin na efektiwnoś roboty manszaftůw mo wpływ niý ýno wiedza a umiyjyntności, nale tyż typ ôsobowości. Zbudowany podle niego manszaft bydzie mioł beztuż take role:
Przi takim podyńsciu werci sie pamiyntać, coby dobrze poskłodać manszaft. Kej zaś juże můmy ludzi, to na prowda dobrze je potajlować robota tak, coby kożdy dostoł rola podle tego, jaki je. Dziynka tymu poradzymy wykorzystać potyncjał wszyskich, co můmy we manszafcie.
Role sztichowe
Kej jednako przidzie nům tajlować robota, a wyńdzie, iże muszymy jeszcze we manszafcie potajlować ludzi (zrobić take myńsze zespoły), wtedy trza sie spůmnieć ô rolach sztichowych (przeciwstawnych). Wszysko skiż tego, iże nojczynści ludziům ô sztichowych rolach ciynżko sie dogodać, a chycić roboty cuzamyn.
Beztuż trza spamiyntać, iże sztichowe role to:
> Sznupok a Perfekcjůnista;
> Kreator a Implymynter;
> Lokomotywa a Dusza;
> Koordynator a Szpecjalista.
Ewaluator idzie pedzieć je neutralny.
Tyn tekst je dostympny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Poczytej tyż:


text:
W Budyskej Michałskej cyrkwi je so wčera lětuši Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń z wulkim hudźbnym podawkom zakónčił, kiž je mnohich zajimcow přiwabił.
Budyšin (CRM/SN). „Tele předstajenje oratorija je wjeršk dnja, měsaca a cyłeho lěta“. Tak dźakowaše so superintendent Jan Malink wšón rozbudźeny wčera popołdnju wšěm na předstajenju oratorija „Podlěćo“ wobdźělenym. Běchu to štyrjo solisća-spěwarjo, chór 1. serbskeje kulturneje brigady a orchester Serbskeho ludoweho ansambla, kotřiž su tak pod dirigatom cyrkwinskohudźbneho direktora Friedemanna Böhme w połnje wobsadźenej Budyskej Michałskej cyrkwi 73. cyrkwinski dźeń ewangelskich Serbow zakónčili.


text:
Pore opowiadań o tym, jako sie kiejsi robiło na gospodarce...
Jako sie młóciło cepami
Ucichła uż na dziedzinie młócka cepami, a młodzi uż dzisio ni majóm pojyncio, jak to na dziedzinie kiedysi wyglóndało. Dziecka ni miały tela wolnego czasu jako dzisio, bo jak prziszły ze szkoły – a ponikiedy i przed naukóm – musiały pajść krowy abo gynsi, pómogać przi gospodarce, liścio s rzepy i kwaków nasbiyrać, porzazać na rzazónce, kury, abo bażanty ze siocio zganiać, ponikiedy po stejizbioka, abo po ujca zalecieć, jak było trzeja pómóc przi cielyniu krowy. We żniwa zajś pómogać kozły stawiać, potym ukłodać snopki we stodole, a przi młócyniu wyciepować na gumno. Gumno, na kierym sie we stodole młóciyło, musiało być rowne i dobrze srobióne. Robiło sie go z żółtej gliny – celiny – s domiyszkóm ślinu, piosku, a dawało sie też eszcze do tego plewy, świński szkuciny, i owiynzióm krew, caby było zwiynzłe i nie kruszyło sie. Cepy to uż gazda dycki dobrze posprawowoł, coby sie kiery przi młócyniu nie urwoł i nie kogo oszkapiuł. Na cepie, kiery był wystrugany s twardego drzewa, była skurzano czopka, prziwiónzano w zarzazanym kóńcu cepa rzymiyniym. Na cepisku – dziyrżoku – pieknie wygładzónym kónskiym szkła, aby gdo przi młócyniu nie dostoł plynskiyrzi na rynce, też była miynszo skurzanno czopka, abo ponikiery mioł aji żeleźne okuci. Ty czopki cepa i dziyrzoka były do grómady swiónzane rzymiyńkym, ale na tela wolnym, coaby sie cep dobrze obracoł, bo po każdym rznyciu przi młócyniu trzeba było dziyrżok wolno w rynce obrócić, inakszy by sie cep „ukryncioł”, urwał, a byłoby źle. Też sie ponikiedy stowało, że gdosi dostoł po czole i domłócioł z porzóndnym siniokym. W hań downych czasach sie młóciło wszecko cepami, a nejwiyncyj w zimie, bo w lecie nie było tela czasu. Potym, jak uż były maszyny wytrzónsaczki, kiere sie cióngły ryncznie, abo kóniami „geplym”, to sie uż yny reż młóciło cepami na prostóm słóme. Ku młócyniu cepami sie pozywało stejizbianki, abo ciotki, bo chłopi, choć byli silniejszi, to mało kiery młóciuł. Młóciło sie nejwiyncyj w piynciórko, abo w sześciórko, bo tak sie nejlepszy skłodało do taktu. A trzeja było umieć „dziyrżeć krok” – jak sie to prawiło. Wszyjscy też jednako dobrze nie umieli młócić, a jak kiery sie nie umioł słożyć i „myloł”, to go w grómadzie moc radzi ni mieli, bo sie przi nim wszyjscy uszarpali, coby jako tako wyrownać i dodzierżeć kroku przi biciu. Gdo z młodych sie uczuł w piynciórko, to mu kazowali: „Mów se przi tym jak bijesz – „pión-ty-mu-gum-no, pión-ty-mu-gum-no”, abo w sześciórko zaś: „przi-nie-sóm-śnio-da-ni”. Tak sie niejlepszy nauczuł każdy młócić. Snopki sie pieknie poukłodało na gumno kole siebie kłóskami do grómady. Jak było szyroki gumno, to i we dwa rzyndy – piyrsze sie omłóciło s jednej stróny, potym sie obróciło i s drugi stróny to same. Wymłócóny reż sie przimiótło na wołek ku gumiynnicy, coby sie darymnie po nij uż nie biło; bo by było wiyncyj połómanych zornek, pośladu. Nó, a s tej piekniejszej wysoki rży s hrubymi kłóskami, co sie wymłóciło, to sie niechowało na nasiyni na sioci. Potym sie snopki roswiónzało – prawiło sie tymu rospościyrka – przemłóciło sie i zajś obróciło, i po drugi strónie domłóciło do ostatka. Tóż sie to młóciło ty snopki dycki na sztyry razy, a musiało sie bić cepami pieknie jedyn kole drugigo, coby sie kierych kłósek nie ominyło. Dycki sie też musiało przynść pieknie przez całe gumno tam i na spadek. Obłómane kłóska sie s ograbek przeniósły na przetaku i dały eszcze roz przemłócić. Każdy dziyń sie usypało ze ziornio wysoki wołek przi gumiynnicy. To sie musiało wyburdakować, a na nasiyni dwa razy. Prosto słóma ze snopków sie wytrzepała z miyrwy i wiónzała do takich hrubych snopów powrósłami, kiere sie ucióngało drzewiannym kneblym, coby sie nie „rosjyżdżały”, jak sie ich ukłodało na piyntro we stodole, abo przes „szłopiec” na „wyrch” pod dach. Prosto słóma sie używała do wyćpowanio strużoków do łóżek. Robiło sie ś ni powrósła na wiónzani ociypek słómy, abo siana, na obwiónzowani czopek na kozłach. Przikrywało sie nióm ziymioki w brogu na zime. Robiło sie ś ni snopki na słómiane dary. Mówiło sie „poszywać dach”. To sie tak dzisio ponikierymu zdo, co tam słómiany dach, ale to tak byle kiery nie umioł dobrze poszyć dachu słómóm. Mielimy też eszcze słómianny dach na stodole, tóżech sie przidziwowoł, jako nasz Tacik to poszywali. Trzeja było nejprzód naskryncać snopków s prostej słómy – musiały być jednako hrube i dłógi – dobrze ich w połowicy skryncić, przełożyć i przewiónzać ciynkim powrósłym, a potym, jak ich narobili całe kupy, prziwiónzować. Przi wiónzaniu na żerdzie, kiere były przibite na krokwiach, też se człowiek musioł wiedzieć rady. Musiały być dobrze przicióngnióne nie yny ku żerdzi, ale i jedyn s drugim musiały być prziwiónzane, bo musiały wydzierżeć niejednóm powieruche i nie śmiało miyndzy nimi zaciykać. Na szczycie sie robiyło kalynice. To były taki delsze dwumetrowe snopki przewiónzane w połowicy. Dobrze sie namoczały w rosrobiónej glinie – celinie – i przekłodały sie, i przilepiały na szczycie. Taki słómiany dach, jak był dobrze sróbiony, to wydzierżoł i trzicet roków, a jak potym uż był w ponikierych miejscach gorszy, to sie go szykownie podszyło nowymi snopkami. Pod takim dachym na chałupie dłógo wydzierżało wyndzóne miynso i szpyrka s kormika, bo taki dach sie nie zagrzywoł od słóńca jak inksze i było pod nim chłódnawo. Dało sie też tu w lecie i zdrzymnyć po obiedzie, jak popadowoł deszcz i nie szło robić w polu.
Breweryje przi pobabie
U wiynkszych siedloków abo przy stawianiu chałup były w modzie powaby, a dzisio nazywómy to pómocóm sómsiedzkóm. Jak yny trzeja było na wiosne kidać gnój w polu, sadzić ziymioki, abo sioć jare obili, a potym robić ze sianym, przez lato zajś żniwować i młócić, a na jesiyń kopać ziymnioki i skludzać ćwikłe, to stejizbiocy lebo kwartyrnicy przichodzili do pumocy – na pobabe. Za tóm pumoc wiela nie chcieli, grónt, że dobrze pojedli, a po robocie kierysikej sztamperlik gorzołki wypili. Ros też u fojta ustróńskigo były na jesiyń kopaczki. Fojtka na wieczerze nawarziła fajnego gulaszu i warzónki z rzebyczkami na poczynsnóm. Sama też poszła ku pobabniokóm do pola, a uwarzóne wiecy wraziła w kuchyni do ciepłej trómby tam, kaj też czakoł obiod dlo dwóch jejich chłapców, co to byli eszcze we szkole. Jak piyrszy prziszoł ze szkoły, a był uż też głodnawy, ros dwa wzión se z binfelu głymboki talyrz i łyżke, a gornek z ziymiokami wyjón s trómby. Ziymnioki przeloł polywkóm i zjod, choć to miało kapke dziwoki szmak, inakszy jako dycki. Po zjedzyniu cosikej zaczón sie źle czuć, jakoby sie mu zaczyło toczyć w głowie, lotać czorne chwantki przed oczami i zaczón sie toczyć. Naroz prasło ś nim o deliny i zustoł leżeć. Isto po godzinie prziszeł drugi chłapiec ze szkoły i widzi jak jego braciszek leży w kuchyni na delinach. Nie ruszo sie i ni może go dobudzić. Narobił larma i polecioł za mamulkóm do pola i s daleka wrzeszczoł, że brat je isto mortwy, bo leży jak bez ducha w chałupie. Wystraszóno fojtka porwała ze sobóm fojta i oba pognali ku swojimu obejściu za Fenedykym. Tak jak im to chłapiec prawił, tak też było. Boroczek fórt leżoł jakoby nieżywy i aji nie ruszoł sie, jak go przenoszali na ławe. Nie było inkszej rady, yny przykludzić dochtora. Fojt sie yny zwyrtnył i uż go nie było. Polecioł, co tchu, do dochtora Śniegónia s pytkóm, coby zaros prziszoł i pómóg chłapcu. Jak prziszoł dochtór, małego zbadoł, obmacoł, odewrzuł mu oczy, gymbe i naros poczuł, jak smerdziało od niego gorzołkóm. Uż terazy był dóma i wiedzioł, co mu je. Pocieszuł zastaranych ojców i kozoł, coby sie chłapiec dobrze wyspoł, a na isto bydzie zdrowy. Powiym wóm eszcze, że zdarziło sie to na ozaist, o czym możne eszcze wasze starki ustróński pamiyntajóm i przi coroz rzodszych uż teraz szkubaczkach klechcóm i wyrzóndzajóm.
Zabijaczka na czorno
Stejizbiok zabijoł wielkucnego kormika, na czorno. Myśloł se: „Na co sie móm dzielić s bachroczami umastóm i to od połu za darmo!” Pozwoł se szwagra, kiery był oto takim fuszer – masorzym. Chwoluł sie, że chodzi s pocztóm po dziedzinie i widzi wszelijaki zabijaczki. Widzioł jako zabijali kormiki trzimetrowe i taki niepodary urzeknióne, kańce, kozy, capy, króliki, gowiydź skrzidlatóm, kónie, cielynta. Sómsiod był isty, że to musi być fakt dobry masorz, kiej go tela razy widzioł. Nó i prziszoł. Mioł w taszce dwa bodzioki i ocylke, porwóz i bierce. To mioł schowane pod hubertusym. Woda uż wrzała, ale w gorku na blasze, tam w zadku, wóniała warzónka, że aż nos chciało urwać. A że był wielki mróz, dali se po jednej, coby sie zabijaczka podarziła, a coby sie to nie wyzdradziło. Potym se eszcze zaokurzili, zakiel ni mieli masnych rónk. Kormik, głodny od wczora, chlywek chcioł roswalić. Gryz ściany i dwiyrka, aż trzoski odlatowały. „Dyć sie smiłujcie i zażgejcie howado, bo eszcze s chlywka uciecze do pierónowic!” – pytała ich stejizbianka. Ciynżko stowali s ławy a s łysin sie jim przeogrómnie kurziło. Stejizbianka szła piyrszo s bónclokym i rogulkóm fyrlać czyrwiónóm. Za nióm szoł masorz, ściany sie przychytowoł, coby sie mu nogi nie zaszmatłały. Sómsiod mioł porwóz i siykiyre, kieróm mieli wieprzka głuszyć, coby ryku nie robiuł, bo by było źle. „Ty, szwagier, wlyź do chlywka, dej pyntlym na prawóm zadnióm, bo jo je cudzy, a bestyja by sie nóm popśniła. Sómsiod wlos do chlywka a masorz rozkroczóny stoł przi dwiyrkach i czakoł, skoro kormik łeb wystyrczy, że go siykiyróm praśnie po czole. Kormik cosi złego przeczuwoł, zaczón dziwoczyć a jedyn ros buchnył do sómsiada, tym prasnół zadkiym do dwiyrek, ty sie odewrziły, a masorz, jak uwidzioł cosik wychylónego, prasnół siykiyróm. Dobrze, że cios był tyliskiym. Ale i tak sómsiod s boleści ani stanónć nie poradziuł. Wrzeszczoł wniebogłosy, aż babucia do ostatka zdziwoczył. Wyskoczyła s chlywka do gónku. Szwagier machnył siykiyróm po świński czepani, aż pół ryła wisiało. Czyrwióno ciurkiym ciykła. Kormik żałośnie kwiczoł i uciyk do pola.S porwozym na nodze uciekała bestyja po ceście prosto ku szantaróm. „Jejku kany!... To je źle!... Chytejcie to howado, bo nas wyzdradzi!...” – jowejczała stejizbianka s rogulkóm w rynce. Szwagier jóm dolecioł, ale nieszczynśliwie ukielznył i spod do gnojówki. Caluśki był mokry i smerdzioł jak dudek. Na szczynści mój synek jechoł na motorce s roboty i chcioł howadzine nawrócić. Ze sztyrycet kroków przed becyrkiym prasnył motorkóm do wieprzka i nieszczynśliwym trefym słómoł mu noge. To była woda na młyn dlo sómsiada. Polecioł do szantarów, że musi hónym babucia zabić, bo mo giczal złómanóm. Szantarzi sie sgodzili na zabijaczke, ale też hned porobili protokoły. Miynso, jako że babuć był sdrowy, mógło sie sjejść. Ale że sómsiod ni mioł oddany kóntigynt we wajcach, tak użyć tego miynsa nie śmioł, yny oddać na jatki do Orłowej. Tam mu zapłacili pore korón, zerwali piyńć a dwacet kilo na mortwóm woge, patnost na żywóm woge a piyńć kilo na inksze straty. Furmón se wzión stówke za odwożani. Sómsiadka dostała pindziesiónt korón sztrofu za złe zawrzici świnie we chlywku, weterynorz stówke za wizyte i wystawiyni papióru, na gminie trzicet korón płacynio za urzyndowani. Szwagier musioł urzyndowo dostać szejdziesiónt korón za zabijani, a s tego hned szejść korón podatku płaciuł. Przi tym też mój synek musioł zapłacić kore sto korón za przejechani zwiyrza na ceście. Krew mu odbiyrali, czy był ożrały, a na dwa roki odebrali mu prawo jazdy. Taki był profit ze zabijaczki na czorno. Je też to nauczka, coby sie przed zabijaczkóm nie chlastało gorzołki.
Zabijaczka
Uż jako mały synek okropnie żech sie radowoł, jak sie Mama z Tacikiym dorzóndzali, kiej bydóm zabijać kormika. Przi dorzóndzaniu daty dycki był krawal, bo Tacik, jako „po fajróncie masorz” mieli tych zabijaczek naobiecowanych moc i nigdy ni mieli czasu na masarke w chałupie. Tak na poczóntku grudnia Mama byłli coros to barży nerwowi, fórt chodzili do chlywka s metrym i mierzili babuciowi bachorz, esi szpyrka bydzie uż na trzi palce. Jak sie ji oczy świyciły s radojści, że babuć je szumny, to żech wiedzioł, że bydzie zabijaczka. Kiej było usztelowane, że we strzode bydymy zabijać, to jo yny rosmyśloł o tym, jako bydym Ojcu pómogoł. Jaki bydym ważny przy robocie, a Mama mi pozwoli se oblyc zoposke, cobych sie nie pokidoł. Dwa dni przed zabijaczkóm w chałupie sie uż o niczym inkszym nie rzóndziło, yny o tym s wiela kilo bydymy robić jelita, wiela bydzie leberki, preswórsztu, a wiela sie narobi świyczek, co sie bydzie rosolić, co pujdzie do wyndzoka. Jo zajś ni móg sie doczkać, jak bydymy jejść wyrzyski s wóntrobóm. Bo na tyn szmak, to sie czakalo cały rok. To sie jadło yny w dziyń zabijaczki. W chałupie każdy mioł uż naporynczóne, co mo srobić, i każdy s nas sie przeogrómnie tym przejmowoł, coby też czegosikej nie zapómnieć. Jo żech s Mamóm chodziuł do Ustrónio pokupować wszecko, co Tata – masorz – kozoł mieć. Tóż w pyndziałek szli my s bicyglym do kónzumu, coby nie trzeja było ciynżko nosić. Miołech dycki przikozane, cobych pamiyntoł o żymłach do żymloków, bo jednego roku Mama zapómnieli ich kupić i był straszny krawal, bo wszecko uż było narychtowane, a żymeł nie było. Toż od tego czasu jo to uż mioł na głowie. We sklepie kupowalimy kupa soli, pieprzu, maryjónku, cebule, czosku, a jo eszcze Mamie szuszkoł do ucha, coby kupiła pół litra gorzołki. Bo co by to była za zabijaczka bez chlastu i choć żech był mały synek i gorzołki mi nie dowali, to żech wiedzioł, że kwit do masorza musi być. Jak my prziszli s tymi pytlami s kónzumu do chałupy, to trzeja było sie chycić nastympnej roboty. Nejprzód mama pucowała piec, musiała go pieknie wymiyść, potym wybrać popiół i pomyć blachy, coby w piecu przi hajcowaniu dudniało, a blacha była zaros czyrwióno, bo yny wtynczas woda sie hónym zawarzi na parzyni babucia. Ze szopki trzeja było nanosić patyków, wónglo s piwnice. Mama ze Starkóm pucowały wszecki wielki garce, co przez cały rok nie były używane. Myły wielkucne kastrole na szmolec, brutfónki i lawory, do kierych sie dowało potym zsobióne preswórszty, jelita i leberke. Jo zaś był cały ważny, bo yny sy mnóm tata ścióngoł s wyrchu troki, w kierym sie parziło babucia, a potym uż ganc na kóńcu sie w nim soliło miynso do wyndzynio. We wtorek, jak my to mieli narychtowane i pomyte, to wtynczas Starka sie chytali krocio cebuli i obiyranio czosku. Jo żech beczoł po kóntach, bo strasznie mie ta cebula żrala w oczy, ale nie chciołech pokozać, żech je beksa. W całej chałupie już wtynczas wóniało zabijaczkóm. A jak na kóńcu Mama wymyła deliny, powycióngała czyste handry do mycio garców i wyciyranio rónk, to żech wiedzioł, że babuć mo już ostatnióm noc przed sobóm. Eszcze żech dycki spóminoł Mamie, coby narychtowała lawór, a we szpajsce pochledała taki wielki rogulki na miyszani czyrwiónej. Choć żech przi tej zabijaczce żech sie przeogrómnie chyrzuł, to żech wiedzioł, że Tata se i tak napyto do pómocy stejizbioka, kiery łóńskigo roku uż też Ojcu pómogoł. Ni miołech mu to za złe, bo żech wiedzioł, że połówki babucia nie zaniesym na stół, że jelit nie poradzym s guwiyn wypucować i że Tata se bydzie chcioł wypić sztamper gorzołki s jakimsikej chłopym, a nie flanckiym na niego. Podobało mi sie jednako, jak żech móg s takimi starymi razym być przi jednej robocie. W nocy, jak mie uż wychynyli do spanio, ni móg żech usnyć. Fórt żech rosmyśloł o zabijaczce, jako bydymy babucia s chlywka wyganiać, jak bydzie kwiczoł, jak Tata bydzie mu wiónzoł na ratke porwóz, coby czasym bestyja nie uciyk, jak jo bydym cały wylynkany, ale też cały rod, stoł s boku z laworkiym, cobych chytoł czyrwiónóm, a Tata spokojnie bydzie nachyloł sie nad nim i s brownika bydzie mu do głowy strzyloł, a potym na kóniec go poderznie. I tak jak żech se to wszecko wyobrażoł, toch usnył. Rano wczas obudziło nas nerwowe szolóntani sie mamy po kuchyni. Uż o sztwortej skłodała ogiyń pod blachóm, stawiała wode na piecu, a wody trzeja było nawarzić w nejwiynkszym garcu. Potym my słyszeli uż yny trzask patyków spod blachy i czuli hyc, jaki idzie s kuchynie do izby, kaj my eszcze drzymali. Kole szóstej w chałupie robił sie coros wiynkszy krawal. Tóż jo uż też wyskoczuł s legiera, ale jak żech sie umył zimnóm wodóm s lawora, to mi zaros spani przeszło. Potym żech yny dopalowoł, coby my uż szli do chlywka. Tata zajś mioł na wszecko czasu, musioł pojejść, potym zakurzić, eszcze porzóndzić s Mamóm i doczkać, aż sómsiod przidzie. Toż jak żech go widzioł kole płota, że idzie, toch uż mioł mroczki w oczach z podniecynio, że uż to bydzie hned. Jak my wylyźli s chałupy z całym wercajgym, to uż żech widzioł na talyrzu wyrzoski. Kiej my dochodzili do chlywka, toch se wszymnół, że Mama ze sobóm nie wziyna flaszki. Jak sie zastrzeliło browka i chyciło czyrwiónóm, trzeja było masorzowi i pómocnikowi poloć. Zustała by Mama w gańbie jakby ji masorz, jeji chłop, przigodoł, że ni mo kwitu. Jo żech zajś był ważny, żech o tym pamiyntoł, a Tata mie za to pochwoluł. Potym to uż wszecko leciało tak, jakech se to wyobrażoł przed spanim. Tak żech czakoł na tyn nejważniejszy dlo mie mómynt chytanio krwie. Jak Tata bodnył babucia nożym i gichła ś niego czyrwióno, to wtynczas naprowde żech mioł mroczki w oczach. Nogi mi smiynkły i Tata mie musioł odchynyć, cobych sie nie wywaluł na poderzniónego browka, abo nie wpod do troków. Byłech bioły jak handra, tóż mie sómsiod ciepnył jak małego kocura za krzok rybiźli i tam żech dochodziuł do siebie eszcze dojś długo. Gańba mie było przeogrómnie, tóż żech robił, że mie boli głowa i że doista bydym nimocny. Wszyjscy wiedzieli, że mi było luto prosioka, bo taki piekny gizd, a tu mi na oczach go szlachtujóm i eszcze jo móm w tym wszyjstkim mieć swój dzioł. Tak żech fórt symulowoł swojóm niemoc, a byłech rod, że nie muszym ś nimi babrać sie we wszawej wodzie i szkrobać prosioka ze szkuciny. Smrodu było przi tym niemiłosiernego. Ale za to w trokach pokazowoł sie coroz to biylszy i piekniejszy babuć. Jak uż był ganc ogolóny, to mi sie aji spodoboł, mioł gładkóm skóre, opucowane ratki, wypucowany zadek, chłost wymyty, ale dali sie krynciuł. Mioł aji czysty ryj i uszy. Nó ganc elegant, tela że w trokach i w szpatnej, smaraszónej wodzie po „kómpieli”. Potym to uż wartko go s tej wody brali na flaszyncug i wieszali na bierce, coby go rozbebeszyć. Jak rozciyli bachórz, to Mama cało nerwowo dziwała sie, jakóm też bydzie mioł szpyrke, czy szmolca na maszczyni bydzie dojść. Ale jak se masorz z pómocnikiym szaśli po półce, to Mame uż popujściło i poszła se do kuchynie rychtować garce na to, co s babucia masorz wycióngnie. Z postrzodka wycióngoł bachora, kiere strasznie szpatnie smerdziały, tóż zaros ich ciepnół do szpatnego ampra, potym wybiyroł pacharzine, bachórz, wóntrobe, nyrki i resztki babucia w postrzodku. Potym Tata chynył mi do garca kónsek wóntroby i wyrzosków, tóż żech wartko lecioł s tym do kuchynie, coby to hónym usmażyć, a uż prugować. Zaros też zawóniało kaszóm; warzónym miynsym, plucami, wszyjstkim, co sie dowało do jelit i preswórsztu. A mie Tata yny posyłoł do kuchynie, to po pieprz, to po majyrónek, a to po cebule. Fórt mie przeganioł, jo zajś jako mały gizd woloł sie im przyglóndać, co robióm, a nie lotać tam, a spadki. Mama zajś mi kozała stoć przi nich i sie dziwać. Nie wiedziołech yny, czymu mie fórt posturkowali. Ale potym żech se doł pozór, że co mi kożóm ijść ku mamie, cobych nie zawadzoł, to we flaszce je coroz to miyni gorzołki. Potym naros Tata mie zawołoł i prawi, że im flaszka uschła i móm od Mamy prziniyść nowóm. Bardzo żech tymu nie rozumioł, co to miało znaczyć, że uschła. Ale jak Tata tak prawiuł, to dlo mie były świynte słowa. Jak żech to prawiuł Mamie, toch nie wiedzioł, kierymi dwiyrzami wypolić do pola. Tata zajś sie yny uśmiychnół i prawiuł mi, żebych sie nie staroł. Odewrzuł se stary szrank, co mioł w gónku, i wycióngnył swojóm flaszke. Powiedzioł mi yny, cobych Mamie nic nie prawiuł, że to je naszo chłopsko tajymnica. To żech se to wzión za wielkóm hyre. Nic żech mamie nie prawiuł. Potym nas Mama zawołała na ty wyśnióne wyrzoski. Nie poradzym wóm tego opowiedzieć, jako to szmakowało. Wiela to było wónie po całej chałupie. Jak sie ta wóntróbka rozpływała w gymbie. Żodno szónka sie tymu nie wyrówno. Jod żech, aż mi sie uszy trzynsły. Tata mi yny prawiuł, cobych dobrze pogrys, bo może mi być szpatnie, bo nie pijym kwitu. Potym, jak mi sie tóm masnotóm sturkało, toch pojył, czymu trzeja pić przi zabijaczce gorzołke. Jak żech też poszoł sie podziwać do gónku, jako im idzie robota, to żech widzioł, jak sómsiodowi zadkym zamiato, a Tata sie też szolóntoł coros to barży. Fórt żech yny słyszoł:
– „Majsterku, pacnimy se eszcze ros?”.
Rzeczy mieli strasznie moc a robota im szła jakosikej pomalszy. Jak też tam mama wpoliła, uwidziała, że majóm drugóm flaszke i niewiela ś ni zostało, a kasza sie uż uwarziła, miynso na preswórszt je obrane, a robota dali nie idzie, tóż sómsiod zaros zesłósznioł i maszynkom zaczón bardzy swyrtać. Naros mama jak nie wrzaskła na sómsiada:
– „Jyndrys Maryna! Cóż żejście se to srobili. Całóm gymbe mocie zamaraszónóm od czyrwiónej. Czy to masorz zabijo was, czy babucia?”.
Wtynczas żech sie dziepro prziglóndnył, że doista sómsiod je cały wymaraszóny od krwie. Tata sie tak zaczół śmioć, żech myśloł, że mu ubiegnie, a jo kwiczoł s radojści, że sie mu takigo cosikej przitrefiło. Sómsiod sie tak bardzo tym nie przejół, wzión wymaszczónóm myjke i utrził se nióm gymbe. Jak mama poszła, tóż sie chłopi dziepro wziyli za robote i uż mie nie posyłali do kuchynie. Móg żech cały czas sie im prziglóndać. Ani żech sie nie nazdoł, jak sie zećmilo. Roboty było srobióne kupe. Jo był udeptany, nogi mie strasznie bolały. Chciało sie mi spać. Chłopi sie dali uwijali. Mama uwidziała, że sie im robota w rynkach poli, tóż jim aji sztwiertke eszcze postawiła. Było już kansikej kole szóstej, jak mama obwarzowała jelita i preswórszt. W trómbie piykła sie świyczka, kiero szumnie wóniała po całej chałpie. Jo zaś szkroboł patelnie, na kierej tata przismażił kapke gardawy, coby szło sprugować, czy sóm jelita dobrze prziprawióne. Przeogrómnie mi to szmakowało. Fórt żech Mamie kwiańczoł, coby mi aspóń jedno jelitko upiykła. Ale nie dała sie upytać. Prawiła, że jutro bydymy jejść, aż nóm obrzidnie. W kuchyni robiło sie coroz ciszy. Chłopi na wyrchu rosolili miynso na korycie. W drugi izbie starka uż zapoliła w rzazioku, co żech wczora sóm nasztampowoł. Mama chyciła sie mycio delin, kiere były okropnie masne. Wszecki handry były tak wymaszczóne, że uż razinku nie było do czego utrzić rónk. Cobych sie po kuchynie nie szolóntoł, to mi mama kozała siednóć na stołku i doczkać. Wtynczas żech widzioł, że tyn wielki dziyń sie kóńczy. W całej chałupie wóniało zabijaczkóm, wszyjscy byli utropióni, a pod blachóm cichutko piszczała biyda. Tak żech se pomyśloł, że rano babuć eszcze kwiczoł we chlywku, a terazy w szpajsce wiszóm jelita, preswórszt. Na stolicy sóm poukładane szumne necówki. Szmolec ze szpyrkami siadoł sie w pónclokach. W korycie uż sie rosoliło miynso. Prziglóndołech sie Mamie, jako zaciyro ślady po tym krwawym dniu. Jak wszycko zaczyno być zajś normalne. Tyn jedyn dziyń przewróciuł i świński, i nasz żywot. Bo we chlywku bydzie żałośnie cicho, a my za to jedzynio bydymy mieć terazy dojść. I tak mijoł tyn nejważniejszy dziyń, na kiery my sie rychtowali caluśki rok, dziyń zabijaczki. Tak żech se siedzioł na stołku i czakoł, aż mi zagrzejóm wody na umyci, cobych móg ijść spać. Aż żech w tym czakaniu na myci usnył. Rano, jak żech sie obudził, toch se wszymnół, że Mama mi obiecała napiyc jelit. I tak zaczył sie zajś zwykły, przedświónteczny, zimowy dziyń.
Downe szkubaczki
Aż sie łzy do oczy cisnóm, jak se spómnym, jako to po chałupach kiejsi hań downij bywało... Gaździny chowały gynsi, całe lato było ostudy dojść, jak tych gynsi był pełny koszor, ogrodzóny tyninami. Zajś na jesiyń zabijali po jednej gynsi, piyrzi oszkubali i dowali do starych maśniczek. Jak w zimie było kiedy, tóż sie baby dorzóndzały, kany, kiero, kiery dziyń bydzie mieć szkubacze, coby to naros nie trefiło we wiyncyj izbach. Tóż na dany wieczór baby rychli dały wieczerze, we chlywie poodbywali i szli do sómsiadów, kany sie uż wysztochlóne baby i dziywki sbiyrały. Gaździno podowała s maśniczki piyrzi na stoły, a zajś gotowe, poszkubane piyrzi dowali do nowego wsypu pierziny abo zogłowka, coby potym było na wiano dlo cer na wiesieli. Przi tym było gwaru, śmiychu, bo se przi tym wiesoło wyrzóndzali. Ponikiere Matki czy Ciotki miały w młodych rokach ciekawe historyje, tóż terazy to opowiadały. Tacik siedzieli u pieca na nolypie i też wyrzóndzali – o utopcach, nocnicach, co niejednego pijoka posmykały, aji obejscały, bo prziszoł do chałupy mokry jako utopiec. Baby se szkubały i opowiadały, a pachołcy sie uż ni mógli doczkać, jak dłógo to bydzie trwało, tóż hipli do izby i duchali do piyrzo. Przi wrzawie i śmiychu bob i dziywek gaździno piyrzi chute posbiyrała, prziszoł aji muzykant. I uż ruszyli do balandrowanio, i uż sie bawili i wiesioło tańcowali. S tych starych szkubaczek se pamiyntóm Jozefa ze Zapasiek. Borok nie widzioł, ale ludzie go mieli na szkubaczkach radzi, bo na hóślach, na jarganach pieknie groł i śpiywoł swoji bojtki, a ludzie sie mu do rozpuku śmioli. Jo wtynczas furmaniuł s drzewym do Zwardónia, a jak miała być u nas lebo u sómsiadów szkubaczka, to jo tego Jozefa muzykanta po ceście prziwióz, coby mu nie trza śniegiym, zomiyntami szłapać. A po szkubaczce sie przespoł, a jakech rano jechoł do lasa, toch go po ceście zawiós do chałupy. Jozef był rod, bo pachołcy do kapsy mu dali złocioków, gaździny zajś dały cosi ze zabijaczki na skosztowani. Jo żech też był rod, boch od Jozefa dostoł „Boże zapłać”! A terazy cosi s tego, co my wiesioło śpiywali na hań downych szkubaczkach:
Za stodołóm, za kapustóm,
obłapioł sie chudy z tłustóm.
Tak sie fajnie obłapiali,
aż kapustym połómali.
Jo by tebie, dziywczyn, nie chcioł,
bo przi tebie leżoł dziegcior,
leżoł, leżoł, ale mało,
bo mu dziegcia brakowało.
Co z tebie je za ożygoł,
gdy ty nie wiysz, kany lygóm?
A jo lygóm na piwnicy,
chodzóm ku mnie zolytnicy.
Poczkej, dziywczyn, wywiedym ci,
kupim papiyr, zalypim ci.
Choćbyś kupił sztyry archi
nie zalypisz moji marchi.
Poczkej, dziywczyn, wywiedym ci,
kupim dzwónek, prziprawim ci.
Jak cie bedzie inszi gónić,
to ci bedzie zwónek zwónić.
Abo:
Pytała sie moja staro,
czym mnie bedzie żywić,
bo mi sie uż zaczynajóm
zadni nogi krziwić.
Teraz jech sie rozigrała,
teraz mi zagrejcie,
kierego jo bedym chciała,
za tego mie dejcie.
Kolybała baba dziada
na lipowej żerdzi,
nimógła go ukolybać,
bo ji strasznie pierdzi.
Kolybej mie staro babo,
dóm ci garniec grochu.
Nie bedym cie kolybała
ty stary pierdziochu.
Szkubaczka u sómsiadów
Jak moja połowica prziszła wczora wieczór s babski posiadówki, to mi zaros prawiła, że jóm napytali na szkubaczke do sómsiadów. Szkubaczka bydzie pore dni, możne aji caluśki tydziyń, bo majóm szkubać łóński piyrzi i piyrzi z latosigo podszkubowanio gynsi. Wszecki dokoła stejizbianki obiecały, że przidóm, tóż jo też pujdym s naszóm starszóm cerkóm. Taki je obyczoj, że jedni do drugich chodzujóm, jak kiery mo jakóm wiynkszóm robote. Pobaby fórt bywajóm, choć uż wiela ludzi od nich odwykło. Jo zajś sie ni móm o co jargać, bo i tak nic nie srobiym i bydzie trzeja zustać samymu dóma s dzieckami i dobytkiym.
– Na cóż ich tak przipiliło? – pytóm sie, że tak wczas robióm te szkubaczke i nie doczkajóm na sposobniejszy czas, choćby po Godach? – Jo tak miarkujym – prawi moja – że chcóm co nejrychli usuć Jewce pierziny, bo mo istego galana i gdo wiy, czy eszcze latoś nie bydzie u nich wiesielo.
– Możne mosz aji recht, bo jo Jewke widujym s tym szamstrym chodzować i aji żech ich ros prziścignół, jak sie za stodołóm obłapiali. Nimajóm sómsiedzi co czakać, bo chłapiec bez chyby. Je po wojsku, synek od gazdy, to i robotny bydzie, a przido sie im, bo Tatulek Jewki ostatnim czasym je jakisi marodny i krepiruje.
– Na jo bych aji nie prawiła dwa razy, czy też nie muszóm sie żynić, bo tacy młodzi hneda mogóm cosikiej nagónić. Ludziska tu i tam o tym wiesielu szuszkajóm, a w każdej powiadaczce bywo aji i po kapce prowdy. Ni ma co czakać, trzeja sie nóm, chłopie, rychtować na to wiesieli, bo jako nejbliżsi stejizbiocy bydymy isto pytani, a gdo wiy, możne aji naszóm cerke weznóm za drużke. Miała recht moja połowica, bo jak prziszły na drugi dziyń ze szkubaczki, to prawili, że sómsiadka już nadgadowała o wiesielu Jewki. Na szkubaczce – jak mi prawiły – je wiesioło, fórt drziszczóm. Śpiywać nie lza, bo zaros z kupki piyrzo kwap loce po całej izbie. Dziołuszki, co przichodzóm s Mamami, majóm aspóń dobróm szkołe. Ros, że sie nauczóm szkubać piyrzi, a po drugi, byle czego sie też nauczóm od starszych o żywocie i gospodarce. Tak po prowdzie to palce ich pobolujóm i ciyrpióm, jak kapke dłókszy szkubióm. Sóm nienauczóne i niezwykłe do taki roboty. Sómsiadka sie staro, jako może i kustuje nas dobrze. Ros tej stoi kole nas lebo kawa, ros zajś cosik do pomaszkiecynio. Jak sie tam mocie tak dobrze, to jo też was tam naszczywiym i swizytyrujym, jak też wóm idzie szkubani. – Na yny przijdź, bydzie nóm wiesieli. Cosikej nóm opowiysz, bo umiysz pieknie o starych czasach i rozmaitych wiecach wykłodać.Jak żech prawił, tak żech zrobił. Isto zaros na drugi dziyń, jak żech yny porobiuł po chałupie, poszeł żech do sómsiadów. Burek, co sie im prawie urwoł s lańcucha, o mało, a skoczyłby na mie, co taki był rozpajedzóny i gdo wiy, czy bych ni mioł z galot suknie. Naros był przed chałupóm sómsiod i prziwołoł go ku siebie i spadki prziwiónzoł ku budzie. Tóż my potym zozdrzili na szkubaczki do izby, kaj szkubały piyrzi. Ledwo my dwiyrze odewrzili, zaroz nóm dały taki befel: muszymy pomalućku dwiyrze otwiyrać i zawiyrać, s nogi na noge chodzić po izbie, a nejlepi, coby my se zaros siedli, nie kurzili za moc, nie duchali, bo inaczy bydymy se musieli sami sbiyrać po izbie kwap i piyrzi. Co było robić. Tóż my se siedli w kóntku izby, opowiadali, hecowali ich i dziwali sie, jako drzóm to piyrzi. Je to procno robota. Brać do palców s kupki, co każdo miała przed sobóm na stole, po jednym pióreczku i opaternie obdziyrać ś niego piyrzi tak, coby zustało yny gołe kłónczo. Skłodały go na osobnóm kupke, bo aji z kłónczy przi biydzie idzie usuć jaki taki zogłóweczek. Przido sie na podkłodani pod głowe, lebo pod siedzyni, jak sie siedzi czy leży na twardej ławie. Jak je w dobrym piyrzu moc kwapu, to szkubani idzie gibko, a po szkubaniu piyrzi je miynkciejsze, usute pierziny też sóm aji moc cieplejsze. Pozorowali to hań downij ludzie i dlo małych dziecek s takigo piyrzo robili pierzinki. Jak my se tak powyrzóndzali i posiedzieli s dobróm chwilke, tak sómsiod prawi, że na ostatek szkubanio młodzi rychtujóm potańcówke. Uż dzisio wszyckich pieknie pozywo ze swoimi ślubnymi i galanami, jak kiero dziołucha go uż mo. Bydzie wiesioło, a kolcnóć też bydzie kaj, bo s izby poukludzómy, co sie yny do. Za pore dni moja mi prawi, że zeszkubali ostatni piyrzi, aji to stare s tej cyszki, co była snoci uwiónzano na wyrchu u krokwi. Pómógli też sómsiadce usuć pierziny dlo Jewki. Bydzie miała szumne, bo my godnie suli piyrzo do uszytych andrychowskich sypowin. Mo też aji na nich biołe gradlowe oblyczki. Taki to je u nas obyczoj na dziedzinie, że dziołuchóm na wydaju Mamulka lebo Stareczka rychtujóm ku wianu pierziny i zogłówki. Mómy też zaros jutro prziść – bo potym je uż Adwynt – na tóm potańcówke. Srobióm jóm w tej nejpiekniejszej i nejwiynkszej izbie, co jóm nazywajóm świetlicóm, coby było wiyncyj miejsca na swyrtani. Tóż co, isto pujdymy. Wysztrychnymy sie pieknie, tak po niedzielnymu, a też weznymy ze sobóm naszóm cerke, niech sie uczy tańcować. Dyć uż mo swoji roki. Bydzie hneda dwa roki tymu, jako wyszła ze szkoły, a eszcze na żodnej potańcówce nie była. – Na wiysz – prawiym – ni móm bardzo chynci na to tańcowani. Młodzi starych kónsków już nie znajóm, tóż też bydóm wygrować yny te modnóm dzisiejszóm muzyke. Ni ma możne – prawi moja – żeby nóm starszym też cosikej downiejszego nie zagrali, tela eszcze znajóm, dyć chodzujóm grać ku fajermóńskim muzykantóm. Jak wiym, uczóm ich tam też grować downiejsze pieśniczki i ty do tańcowanio, jak lynder, szpacyr polke, szołtys polke, kowola, kaczora, grozoka, „piykła placki”, czy „nie chcym cie”. Tóż my jednako poszli. Aspóń my sie nadziwali, jako młodzi wywijali, skokali, gibko przebiyrali nogami i wybigali sie na wszycki stróny. Też aji my prugowali tych jejich tańców, tego swinga, twista lebo rokyndrola czy inkszych, kierych ani nie idzie wymówić. Ani nie wiycie, moji złoci, jak my sie dorobili przi tym tańcowaniu. Moja boroczka połowica do dzisio mo eszcze okopane kostki w nogach, a na nogach sinawe placki, a jo, choć żech mioł na nogach lakiyrki, też mi rosmarasili mały palec u lewej nogi. Tak to my sie dorobili na tej potańcówce, że po dzisio jowejczymy na nasze klepeta.
Jako pastyrz pytoł na szkubaczke
Bujokowie byli siedlokami na dziedzinie i mieli dojść wielki grunt. A jako to na gruncie, tej gowiedzi plyntło sie wszyndzi dokoła moc. Było też szykowne stadko gynsi, kiere pozabijali, tóż wielko hołda piyrzo zustała na szkubani. Jakosi hned po Trzóch Królach prawi Bujoczka swojimu chłopu: „Wiysz, trzeja nóm srobić szkubaczke. Myślym, że zacznymy od pyndziałku. W pióntek poszlym pastyrza na chałupy, coby napytoł nóm stejizbianki ku pumocy. Przidzie też synowo s ceróm i szwagrówka Jewka, to nas bydzie dojść. Szkubaczy mómy czym ugościć – na korycie je babuć, jo upiekym buchty, usmażym kreplików, a ty srobisz dobrej warzónki”. Bujoczka, jak sie to prawi, ostry jynzyk miała a niewyparzónóm gymbe. Skyrs tego z ponikierymi stejizbiankami była pogniywano i nie rzóndziła ś nimi, i nie pytała ich na te szkubaczke. W pióntek prawi pastyrzowi: „Pudziesz do sómsiadów i bydziesz pytoł baby na szkubaczke. Jak yny wleziesz do izby, to powiysz na cały głos: „Dziyń dobry”, a potym: „Gaździnka pytajóm was pieknie na szkubaczke. Zaczynómy w pyndziałek od rana”. Tyn pastyrz, wiycie, był już od urodzynio kapke pitómy, nale terazy gaździno go durch zbałuszyła. Tak mu prawi: „Pudziesz yny do tych chałup, kiere ci powiym. Dej se dobry pozór, kaj mosz ijść, a kaj ni mosz ijść”. Ze trzi razy mu to prawiła. Nó i pastyrz poszoł na dziedzine pytać tych szkubaczy. W niedziele szły Nowoczka i Cieślarka spadki s kojścioła. Nowoczka prawi: „Wiysz, je żech napytano na szkubaczke do Bujoczki”. „Na jo też” – rzóndzi Cieślarka. „Nie zdo ci sie to dziwne, że nas bieróm na te szkubaczke? Dyć Bujoczka s nami prawie nie mówi, a jak sie ponikiedy spotkómy, to sie na nas jakosi szuro dziwo. Nale możne sie chce pogodzić. A możne sie tyn bulaty pastyrz od Bujoka pomyluł i napytoł nie tych, co mieli być na tej szkubaczce. Nale pudymy. Jak nas wypieróm za dwiyrze, to bydzie aspóń kumedyja na całóm dziedzine”. W pyndziałek rano Bujokowie rychtowali izbe na szkubani. Bujok zachajcowoł porzóndnie w kafloku, bo na polu okropnie marzło. Gazdowie mieli kónsek lasu. Hajcowali bukowym drzewym, a to dowało dobry hyc. Bujok sie fórt dziwoł do łokna, yny nic nie widzioł. Szyby były zamarznióne, tóż duchoł w jedno miejsce i szkroboł palcym, coby przez odtajanóm dziurke cosi dozdrzić. Naros prawi: „Jakisi dwie stwory kludzóm sie ku chałupie”. „A kiere?” – pyto sie Bujoczka. „Ni mogym poznać, bo sóm zaobleczóne, a na głowach majóm hacki”. Jak były bliży, poznoł ich. „Na dyć to je Nowoczka s Cieślarkóm, a za nimi szłapie sie Kralka”. „Co?! Nowoczka?” – Bujoczka skoczyła jak oparzóno ku oknu. „Jezeryna, dyć na ozajst sóm to óny! Joch se pomyślała, że tyn pieróński mamlas pastyrz srobi cosi na opak. Gdo wiy, kiero sie nóm tu eszcze prziszłapie! Cóż terazy srobiymy?”. „Na nic” – prawi Bujok. „Jak prziszły, to bydóm szkubać”. Do izby piyrszo wlazła Nowoczka. „Dziyń dobry” – prawi. „Pieknie żejś, Zuzko, srobiła, żeś nas napytała. Uż my sie downo tak do kupy nie zeszły”. Bujoczke diobli brali, ale musiała robić dobróm mine. Szkubaczka sie zaczyła. Z poczóntku żodno baba nie otwiyrała gymby. W izbie było cicho jak w kojściele, yny szkubane piyrzi szuścilo. Nale dłógo nie wydzierżały. Ros jedna przerzóndziła, potym drugo i za chwile hóczało jak w aryndzie. Baby miały tela rzeczy do wyrzóndzanio, że starczyło tego do wieczora. Szkubaczka była jak pobaba. Za robote dostowali jedzyni i poczynstne. Bujokowie srobili oto zabijaczke, tak mieli czym szkubaczorki ugościć. Na swaczyne dali dómowy chlyb s podgarlinóm, leberkóm i preswórsztym, no i tej. Na obiod była owiyńzio polywka s nuglami, pieczóne miynso, ziymnioki s moczkóm, bioło i modro kapusta. Na swaczyne po połedniu dali gulasz i tej s rumym. Zajś na wieczerze były jelita, taki prosto s trómby, a potym buchty, krepliki i zorkowo kawa. Na odchodnóm Bujok czynstowoł eszcze wszyckich warzónkóm na rosgrzywke, bo na polu szykownie marzło, aji wiater duchoł ku tymu. Jak szkubacze poszli, Bujok prawi swoji: „Dyć widzisz że wszycko sie podarziło i zdo sie mi, że my sie w zgodzie roseszli”. „To sie ci yny tak zdo” – Bujoczka na to. „Terazy ty stejizbianki, co tu nie były, a myślały se, że ich na szkubaczke napytómy, bydóm sie na nas boczyć. Yny pomysleć, że to wszycko skyrs tego milijóńskigo pastyrza... Ja, ja, kaj sóm ty czasy?” – spómino Bujoczka. „Jaki sie kiejsi robiło szkubaczki... Jak żech była swobodno, to nejwiyncyj dziołuchy szkubały piyrzi. Wieczór hned izbe wyskludzali, w siyni uż czakali holcy i galani, kierysi zagroł na harmóniji, tóż sie tańcowało i skokało aż pod powół. Terazy se mogymy yny pospóminać”.
Milijóński wyprask s pszczołami
Zdarziło sie to dobrych pore roków przed ostatnióm wojnóm, jak żech eszcze był takim se klukiym. Ni miołech wtynczas wiyncyj jako dwanoście roków i chodzowoł żech isto do pióntej klasy szkoły powszechnej. Jedyn ros, a było to kansikej w połówce czerwca, żech prawie szoł ze szkoły do chałupy, jak sie mi zdarził tyn wyprask s pszczołami. Byłech akurat naprociw zogrody sómsiada Gluzy, co go wszyjscy mianowali pszczelorzym, a to skyrs tego, że mioł norymnie hóli s pszczołami. Naros słyszym jakisikej rajwach, tak, jakoby kiery waluł zielazym o kose, bo brzynczała, aż hóczało. Jak mie Gluza spozorowoł, wrzasknół na mie: – Poć haf, a gibko, bo sie mi akurat pszczoły rojóm, a żodnego ni móm ku pumocy! Choć żech sie wtedy eszcze hrozucnie boł pszczół, smógło mie wołani sómsiada i ciekawojść chłapczyska. Jednym hibym żech przeskoczył jego lichawy sztachetowy płot. Taszka ze szlabikorzym i zeszytami zustała wisieć na sztachecie i przigiynty pod strómami leciołech na pumoc. – Mosz tu kose i kładziwko – słyszym – bij o nióm wiela wlezie, cobyjś pszczoły zbałamónciuł, to daleko ta gmeć nie poleci. Jo zajś skoczym po wode, sikawke, okurzacz, przetak i drabine a weznym se też zaros na głowe słómiok ze szlajerym, bo sie mi zdo, że sóm jakisikej spórne. Minyła ledwo chwila, a kole mie zajś stanół zdyszany Gluza. Zaros zaczół szprycować wodóm koło tej hroznej gmeci pszczół, co lotała i siodała na gałynzi pod wyrchym starej jabłóni. – Trzeja opaternie szprycować – prawi – wtynczas zmoknióne sbijóm sie roz dwa w banie i ucieczke majóm s głowy. Terazy żech dostoł sikowke do rynki jo i miołech szprycować dali. Gluza zajś wzión drabine, podstyrczył jóm pod gałynź, kany siedziały pszczoły, dobrze jóm oprzuł, a do rynki wzión przetak, przikryty jakómsikej oktuszóm i pomalućku, szczebel po szczeblu, los po drabinie. Jak był uż przi pszczołach, podoł żech mu dłógóm kluke, kieróm zahoczył kole pszczół. „Je jich tu godnie, tak yny sie tu gmyrzóm.” „To je prowdziwy rój” – prawił se. Przetak dzierżoł pod pszczelóm banióm, a mie kozoł fest pocióngnónć za drugi koniec kluki. Szarpnółech ros, ale to było słabo i miołech eszcze roz, coby ostatek pszczół spod do przetaka. Tóżech tak zrobił, ale na moji nieszczynści ta kupka pszczół miasto do przetaka leciała na mie. Jak żech wrzasknół, tak Gluza o mało s drabiny nie lecioł, a jo żech na oślep pognoł pzes zogrode. Osiywani sie od pszczół mi niewiela dało, bo mie szczypały, kaj popadło: po głowie, rynkach i aji po plecach pod koszulóm. Gibko żech ze siebie zedrzuł koszule i skoczyłech ze strachu do padołu s wodóm miyndzy gynsi i kaczki. Tak żech sie pozbył pszczół, choć mi ta pakaż eszcze we wodzie nad głowóm brzynczała. Za chwilke woło Gluza – kaj sie podziywosz, na dyć wylazuj uż s tego kowiora! Pszczoły uż sóm w przetaku przikryte, nie locóm i idym ich dać do chłódka. W piwnicy bydóm do wieczora, w chłódku nie bydóm spórne i ros dwa wlezóm do hóla, abo rojarki. Gdybych rojarke mioł dóma, a ni u Ujca, to by nie było tela dziwu dzisio, a ty, boroku, byjś nie był tak poszczypany. Wyglóndosz terazy mizernie, gymbe mosz tak opuchniónóm, że za chwile nie bydziesz widzioł na oczy i ani cie Mamulka isto nie poznajóm. Przebocz, że nóm to tak dzisio wyszło. Za pore dni bydym wybiyroł pszczołóm miód, to mie naszczyw i se ponaszujesz, a osłodzisz żywobyci. Hnedka też zapómnisz o tym rojyniu. Dóm ci eszcze skos, ale przidź na isto. S tego przeżycio toch aji zaniemówił, zatkało mie na amyn, nic żech nie prawiuł, yny se pómogoł ku chałupie. O taszce ze szlabikorzym żech zapómnioł na dobre. Jak mie Mamulka takigo boroka uwidzieli, to aż rynce słożyli. – Na lokrysta, kaj cie tak pszczoły, abo osy poszczypały! Gibko też prziniyśli jakisikej zielyniny (isto to była pietrozieli), srobili mi okłady, poswycióngali ze skóry, kaj było widać eszcze jaki żóndło, nawarzili zielin, jo żech to wypiuł, legnyłech na ławie i społech do wieczora. Na szczynści spuchlina sie straciła i Mamulka nie musieli chledać jakigo maściorza. – Na młodym to zgore jak na psie – prawiła Mamulka. Szmak słodkigo miodu żech mioł terazy s głowy i ani żech nie myśloł o tym, że bydym eszcze kaj łaziuł ku pszczołóm. Za pore dni prziszoł skoz od sómsiada, że móm sie przirychtować na jutro i jak nejrychli być ze szkoły u niego, bo chce od połednia wybiyrać pszczołóm miód. Tak se myślym, co tu robić, bo żech mioł przed pszczołami taki wielki strach, że żech zogrode Gluzy s daleka omijoł. Słodki miód kusił jako diosi i na kóniec żech uznoł, że jak se dóm na głowe słómiok ze szlajerym, tak jak to robuje pszczelorz, to fige mi zrobióm ty bezkurcyje. Mamulka byli prociw tymu. Prawiła, cobych sie wysmoluł na kapke miodu i raczy siedzioł w chałupie. Jednako żech po cichu polecioł do Gluzy i prawiym, że jak mi pojczo słómiok ze szlajerym, to mu mogym pómogać, inaczy ni, bo nie chcym mieć gzycht drugi ros poszczypany i ani sie nie myślym drugi roz moczyć w tej kalnej wodzie s gynsiami, abo s kaczycami. – Czymu ni, mogym ci pojczać – prawi – bo móm eszcze drugi. Doł żech se go gibko na głowe, bo trzeja uż było odbiyrać rómki s miodym, kiere pszczelorz zaczón wybiyrać s hóli. Nejprzód ofukoł ś nich dymym s okurzacza pszczoły, co siedziały na plostrze, potym opaternie gynsim skrzidłym smiót ostatni pszczoły do hóla i czyste mi podowoł, a jo ich przenosiuł do pawłaczki ku miodarce. S trzech hóli nasbiyrało sie dziesiyńć tych wiynkszych i dziewiynć miynszych rómków s plostrami, pełnych zdrzałego miodu. Przedtym, niż jich dowoł do miodarki, przeglóndnył każdy rómek, a komórki zalepióne woskiym odlepioł takóm widliczkóm, coby miód warciejszy wypływoł przi miodarkowaniu. Za jednym razym wlazły do miodarki trzi rómki. Jak były dobrze oprzite o dróciane ścianki kołowrotu, zaczło sie ś nimi wirować. Pod taki cypulik u dołu miodarki sie podstawiuł glinany pónclok na miód. Jo zajś obracoł takóm rónczkóm tyn kołowrót miodarki, coby sie rómki ze szfóngym obracały i miód ściykoł do póncloka. Za chwile trzeja było przestać kryncić, obrócić rómki w miodarce na drugóm stróne i kryncić dali, powiela był miód w plastrach. Miodarkowani sie skóńczyło isto za półdrugo godziny, a miodu było w trzóch pónclokach kole patnoście litrów. Prawił mi Gluza, że to je dość godnie, bo nikiedy s tych trzech hóli wybroł yny piynć litrów, abo eszcze miyni. Na odchodnym mi pieknie podziynkowoł za pómoc, doł mi też litrowóm flaszke miodu. Tela miodu było za pobabe i za to moji ciyrpiyni przi rojyniu pszczół. – Na miodule cie ni mogym pozwać, bojś je eszcze szkolnik, a na poczynsnóm musisz doczkać eszcze pore roków. Skyrs tego, że pszczoły szczypióm, dali sie jim przaje, bo kiery by zapyloł telkowne kwiotki i czym by sie mioł człowiek polyczyć, jak ni miodym, jak go zmorzi jaki chorobsko. Takóm na odchodnym doł mi życiowóm nauke stary pszczelorz Gluza. Dziepro jak żech był starszy i móndrzejszy, prziznołech mu, że mioł recht. Tak sie, wiycie, skóńczuł mój piyrwszy pszczeli ausbildung.


text:
Rozmołwa z rozžohnowacym so Budyskim tachantskim kantorom Friedemannom Böhme
Lětsa 1. nowembra rozžohnuje so Friedemann Böhme ze zastojnstwa jako kantor Budyskeje katolskeje tachantskeje cyrkwje a poda so na wuměnk. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.
Z kotrymi začućemi rozžohnujeće so po wjace hač 30 lětach kantorstwa?
F. Böhme: Sym jara dźakowny za to, štož sym tule w Budyšinje dožiwił. Sym dźakowny za hudźbu, kotruž móžach hrać abo dirigować. Sym jara dźakowny za wjele přećelow, kotrychž sym w tym času zeznał a sej zdobył. To su moje hłowne začuća. Na tamnej stronje so trochu starosću, přetož cyłe procedere mojeho naslědnika abo naslědnicy hišće wujasnjene njeje.
Sće zamołwity był za hudźbny přewod Božich słužbow a scyła za pěstowanje cyrkwinskeje hudźby we wosadźe. Jako sće zastojnstwo w Budyšinje nastupił, što sće sej jako wosebity nadawk stajił a sće jón zmištrował?


text:
Krakůw
Krakůw (pol. Kraków, krak. Krakowia, mjym. Krakau) – mjasto we połedńowyj Polsce, stolica wojewůdztwa mauopolskigo, leży nad Wisłům. Gyszichtowo stolica Zachodńij Galicyji. Je uůno grodzkym krysem. Jydno s nojsrogszych mjast we Polsce, poza Warszawům. Downo stolica Polski a śedźiba krůlůw Polski. Krakůw je mjastym uo bez tyśůncletńij gyszichće a srogej kulturze a bałkůnszće.
Krakůw dycki był srogim uostrzodkem kultury mjymjeckjyj za wschodńům gronicům Rajchu. Terozki do kupy ze GOP tworzy Krakowsko-Katowicki Uobszor Mytropolitolny, mjanowany tyż Krakowsko-Ślůnskim Bipolym a tyż Połedńowym Europolym. Je on nojsrogszym uobszorym zurbonizowanym we Polsce[2].
Je znaczůncym uostrzodkym uńiwersyteckym, ze nojstarszym we Polsce Uńiwersytetym Jagellůńskym.
Je kluczowym wynzłem kůmůńikacyjnym, drůgowym i kolejowym. W pobliskych Balicach znojduje śe mjyndzynarodowo hawyna lotńicza.
Plan zabudowy starygo Krakowa – terozki postrzůdmjeśće we uobrymbje Plant – wkludzony zostoł do zabytkůw klasy "0", nojwożńyjszej we skali mjyndzynarodowyj. Do inkszych zabytkůw trza wkludzać tyż Wawel, Barbakan, downe mjasto żydowske Kaźimjyrz a mocka inkszych.
Szpilajům sam tyż dwa jydne s nojstarszych we Polsce klubůw szportowych: Cracovia (ajshokej a fusbal) a Wisła Krakůw (fusbal a korbbal).
Mjasta partnerske[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mjasta bliźńacze:
Mjasta partnerske:
Wspůłpraca mjast bes umowy: