text:
Uż pore roków minyło jak mój starzik umrzuł, ale fórt go spóminóm, a nie jyny jo, ale inksi też, kierzi go znali. Starka umrziła piyrszo, miała uż kupe roków, ale do kónca była zdrowo i wszyjstko robiła, aji w polu i na zogónach. Potym jak starka umrziła, to w chałupie było jakosik pusto. Dycki było tela ruchu i charmidru – dobrze że tyn starziczek eszcze nóm zustoł, bo aspóńć było do kogo przerzóndzić. A było o czym, wiyrzcie mi. Starzik poradził fórt rzóndzić o wojnie, o hańdownych czasach, o wszyjstkim, bo był przeogrómnie móndry, kupe czytoł i dycki telewizor oglóndoł coby wiedziec, co się kaj na świecie robi.
Na miano starzikowi było Adolf. Był to postawny panoczek, mioł biołego fusa, brody ni mioł bo sie dycki rano golił. W kapsie mioł sznuptychle, abo jakóm hadre coby mioł do czego nos uciyrać. Galoty mioł stare, bótki szpagatym scióngane, i kratkowanóm koszule. Na głowie nosiuł czopke, takóm jakóm sie kiejsi nosiło baji za „Starej Polski”. Przi galatach starzik nosiuł posek, abo hozyntregi. Za poskiym dycki mioł postyrkane pokrziwy, bo prawił, że sóm dobre na rewne. A starzi ludzie rewme mieli od roboty i od zimna, bo się w życiu dojść narobili. Jak starzik był na wojnie to spod s kónia, słómoł noge i zaczón chrómać. Potym uż nie poradził wartko gónić, jako za młodu i musioł chodzić s krykóm. Jak się słónko oprziło w lecie to się dycki pieknie opolił. Rynce mioł urobióne, ale na gymbie był gładki, bo nigdy nie kurzuł cygaretli, jyny czasami se rod wypiuł. Spóminoł, że jak szoł ze szyhty to sie dycki stawili s kamratami do szynku na jedno piwo, a potym se musioł eszcze zadobrzić achtliczkiym gorzołki. Tóż starka potym ś nim ryczała i robiła krawal. Larma było na dziedzinie! Ale to eszcze nic, bo staro Machejka, jak prziszoł Machej naprany s roboty to go zawiyrała do chlywa ku babucióm... Ostuda była przeogrómno.
Jak jyny na wiosne słónko wyświyciło to starzik broł taki skłodany stołek, abo sztokerdle i siadowoł se pod stodołóm przi murze i poradziuł cały dziyń sie dziwać, jak gowiydź se chodzi po placu, abo rozrzóndzać. Jo żech była wtedy eszcze mało i rada żech posłuchała co mi starzik prawił. Mioł mie rod, bo żech była ganc na niego podano. Miałach takóm samóm puse, lica i modre oczy. Broł mie dycki na kolana i opowiadoł bojki, abo śpiywoł. A pieśniczek znoł moc a moc. Czasami se sy mie błozna robił i opowiadoł wica. Starziczek rod chodziuł do lasa na grziby, co chwila sie dziwoł do chlywa, jak poradził to odbywoł babucie i gowiydź, sbiyroł wajca, a potym robił wajecznice ze sznytlochym . Nie było mu ciynżko chodzić na szpacyr po miedzy. Dreptoł aż do sprzyczki przi cesarskij ceście. Jak wybiło połednie to starzik sie uż pytoł kiedy bydzie obiod bo se przeogrómnie rod pojod i mioł spust. Po obiedzie dycki szoł leżeć – tak robili wszyjscy siedlocy i gospodorze. Jak była jako impreza, abo świynto to starzik też piyrszy za stołym siedzioł – dycki był honorowy.
Za młodu robiuł na banie. Był ajzybanerym, aji za niymieckij okupacyji. Jejżdziuł na lokomotywie i woziuł wóngli s gruby. Mioł troje dziecek – moja Mama była nejmłodszo i też jóm mioł strasznie rod – tak jako mie. Ujec s ciotkóm mieli głowy do nauki i poszli kansikej do świata sztudyrować. Ojciec starzika mioł kupe dziecek – było ich w chałupie dziewiynć. Dwaj chłapcy i siedym dziołuch. Prawie wszyjscy się pożynili i powydowali do Czech. Pokiel żyli, to się dycki do nas stawili, jak byli w Polsce, a potym jakosi się kóntakt urwoł. Starke Zofije poznoł na muzyce – poszoł s kamratami potańcować i od razu sie mu piekno, młodo dziołucha spodobała. Prawiuł, że miała długi włosy, piekne czorne oczy i przeogrómnie fajnie tańcowała. Wywijali snoci do biołego rana na tej muzyce. Potym starzik chodziuł na zolyty. Jak ku ni chodziuł dycki ji prziniós jaki dobry bómbón abo czekulade. Broł jóm też na muzyke, coby se dziołucha kapke powywijała. A oba radzi tańcowali. Aji potym jak uż byli starzi i nie poradzili nogami przebiyrać zwyrtali na każdym wiesielu. Kiejsi tak bywało, że synek chodziuł ku dziołusze, a potym były smowy – ojcowie się dorzóndzali skuli wiesielo. Jak starzik sie ożyniuł ze starkóm to się chycili budowy. Dycki chowali krowy, babucie i trusioki. Byli robotni tóż sie im mnożiło. Starka dycki prawiła „Kómu się nie lyni, tymu się zielyni...”
Chałupe se wybudowali pod lasym w pieknym miejscu. Dokoła sóm pola i miedze, a kole chałupy je dolina. Je tu kupe strómów. Każdy kiery tu przijedzie prawi, że to je przeszumne miejsce. Hań downi starzik mioł aji pszczoły, tóż go nazywali Gróman s pasieki. Bo na dziedzinie tak bywało, że każdy mioł jakisi miano. Tóż był Wawrziczek Tralala i Hanzel Kokot i aji Brachaczek Pitras. Na wiosne starzik opowiadoł, że było nejwiyncyj roboty. Trzeja było, orać, brónować, obili sioć i porzóndek kole chałupy robić. Ale człowiekowi sie tak jakosi lepszy na sercu robiło, bo wszyjstko się zielyniło, kwiotki w zogrodzie rosły i słónko coroz barży grzoło. Na wiosne sie starzikowi cieliły krowy. Szoł do Jozefa Kokota za las i pytoł go coby mu pómóg. Hanzel mioł dycki kupe roboty, bo to był taki wielki siedlok, ale pómogali se pospołu, tóż prziszoł. Potym, jak się krowiczka ocieliła, siedli se pospołu pod takim wielkim brzimym, i popijali gorzołeczke. Starka im nic nie prawiła, ani nie robiła krawalu, bo była rada, że zaś mo cieloka. I zajś był co chować, trowy było wszyndzi kupe, tóż starzik chodziuł s kosóm i siyk. Potym to na tragaczu ze starkóm swozili do chlywa.
Przez lato też było moc roboty. Trzeja było kosić trowe i suszyć siano. Starzik to był piyrszy kosiorz na dziedzinie. Poradziuł kosić cały Boży dziyń. Mieli dycki pore krów tóż siana musieli zaforocić całóm fure. Potym kosili obili i młócili na sómsieku. Zorka potym wioli burdakiym. Suli to obili do miechów i nosili na piyntro. Starzik mioł we stodole taki młynek, kierym mleł zorka na krupice. Potym starka piykła s tego chlyb. Jak był chyc w lipcu, abo siyrpniu, to do starzików przichodzili starzi ujcowie i ciotki. Siodowali pod strómym i rozrzóndzali o hańdownych czasach i spóminali se młode roki.
Na jesiyń liści spadowały ze strómów i trzeja było sie rychtować do zimy. Na odpust kopało sie ziymioki. Baby przichodziły na wyrobek s kopaczkami. Kiejsi nie było traktorów, tóż wszyjstko się robiło rynkami. Zogónów było moc, aji dwacet – cióngły się od miedzy do lasa. Wiesioło było na tych wykopkach, baby śpiywały, a chłopi rómbali drzewo i forocili do szopy, abo skludzali do wiaty. Liści leżało moc na ziym, tóż trzeja było w dzichcie ich nosić do chlywa krowóm na posłani. Potym jak uż wszyjstki liści ze strómów pospadowały, chneda była zima.
Starzi ludzie prawili, że kiejsi zimy były gorsze jako terazy. Śniega dycki napadało i jak mróz chyciuł to dzierżoł aji do marca. Na świynta starzik szoł do lasa po strómek. Prziniós jakigo smreka, abo jedle, a potym wszyjscy go strojili. Dziecka miały ucieche, bo na świynta było wiesioło. Starzik opowiadoł, że za Austryje jak był mały, to groł w jasełkach. Po świyntach baby dycki chodziły na szkubaczki. Kaj była jako dziołucha na wydaniu, tam gaździno chowała gynsi coby miała piyrzi na wiano do cery. Baby na szkubaczkach dycki śpiywały rostomaite pieśniczki, smutnawe i wiesiołe. Jak kiero miała jakóm starojś to śpiywała: „Świecie, świecie, świecie marny odeszoł mie synek szwarny, odeszoł mie do świteczka, wzión mi klucze od serduszka…” a jak ji zajś było na sercu lepszy to se nuciła: „Tyn kóńczycki mostek ugino sie, pod nim ciecze woda roslywo sie, w tej wodzie rybki sóm, żodyn ich nie chyto malutki sóm…” Chłopi nie chodzili na szkubaczki – óni se raczy siodowali we waszkuchni i popijali warzónke. Mój starzik też rod warzónke pjuł. Jak sie óna zależała w bintfelu przes pore tydni i przegryzła s cukrym to przeogrómnie chłopóm szmakowała.
Baby dycki miały utrope s tymi chłopiskami, bo jak se siedziały w kuchyni na tych szkubaczkach to óni jich straszyli, klupali na okno, abo eszcze wyprawiali inksze błozna. Ale kiejsi było wiesioło, ludzie byli jacysi inaksi. Poradzili sie zynś, pośpiewać, pograć na heligónie, abo hóślach. Zima była dycki długo. Starzik opowiadoł, że nieros było kupe wilków, gor za Niymca. Jak uż było ku Wielkanocy, dziecka miała dycki kupe uciechy. Malowały wajca i chodziły s goiczkiym. A przi tymu se tak śpiewały: „A na tym gojiczku malowane wajca, sóm też tam dziołuszki szykowne to tańca, goiczek zielóny, pieknie przistrojóny…” Po świyntach uż sie robiło cieplij, śniyg topnioł, trowa sie zaczła zielynić, a na strómach posiadały ptoki, kiere przileciały kansik s Afryki. Starzik opowiadoł, że jak na miedzy uwidzioł bocónia, tóż wiedzioł, że może uż sioć i orać. Hańdowni nie było traktorów jyny ledzy kany kónie, tóż robota była ciynżko. Starzicy harowali od rana do nocy, a eszcze były małe dziecka i trzeja było obiod warzić i przi gowiedzi chodzić. Jo nie wiym jak óni to wszyjstko poradzili porobić…Dzisio uż młodzi ludzie ani tego nie uwierzóm, jako kejsi bywało. Wiosna jak prziszła to ludzie uż sie radowali bo było cieplij i dnie były dłuksze.
Muszym wóm eszcze cosi napisać o zabijaczce. Bo u nas sie dycki babucia zabijało aji dwa razy do roku. Starzik był dycki nejważniejszy na tej zabijaczce i rod wszyjstkim dyrygowoł. Na spyndzie Mamulka kupowali małego kormika. Takigo małego, że go Tacik poradzili wrazić do kapsy. A s niego wyrosnył taki przeogrómny babuć, co mioł aji przes sto kila. Babucia sie zabijało w zimie, abo wczas na wiosne, jak eszcze nie było kupe much. Bo mucha jak nasrała do miynsa to zaros zaczło smerdzieć i trzeja było dować pozór coby żodnej na miynsie nie było. Wczas rano sie zabijało takigo odchowanego kormika. Starzik dycki musioł być piyrszy przi masorzowi, prawił mu jako co mo robić. Masorz nieros był zły że starzik mu fórt rezykuje, ale nic nie prawił. Kiejsi było inakszy jako teraz. Starzi ludzie to była świyntość. Wszyjscy jich szanowali. Nie dej Boże, coby jaki synek, abo dziołucha zapyskowała, tojście mógli widzieć, co sie robiło. Jo też kiejsci odpyskowała starce tożech dostała fange w pysk…
Nie bydym wóm uż dali pisać o tej zabijaczce, bo sie mi jejść zachciało. Powiym wóm jyny tela, że wszyjstko było przeokropnie dobre i mi szmakowało. Jo myślym, że tak było skulio starzika, bo dycki wszyjstki kónski miynsa musioł wrazić do gymby i prawił co eszcze trzeja wsuć – pieprzu, soli czy jakigo inkszego pruszku. Po zabijaczce chłopi se siedli s masorzym pod strómym i jedli swaczyne, to je taki jodło s wóntroby, co sie warzi ros w roku przi zabijaniu babucia. Potym eszcze Mamulka prziniyśli warzónke s bintfela tóż chłopi byli radzi. Starzik też dycki sztamperliczek musioł polizać, bo jak żech wóm pisała gorzołki za kragiel nie wylywoł.
Starzicy chowali dycki kupe gowiedzi. Mieli też krowy. Starzik opowiadoł, że kiejski s tymi krowami była straszno ostuda – gor, jak sie zaczły biegać. Trzeja było ijś ku bykowi przes las do Hanzla Kokota. Ale Starka wiedziała, że jak starziczek tam zóndzie to chneda nie przidzie, bo Hanzel warził przeogrómnie dobry bimber, co go aji baby piły, a oblizowały sie. Kiela razy było tak, że krowa sama do chałupy prziszła, bo sie ni mógła doczkać na starzika. Była tak móndro, że se stanyła na swe i potym jak od tego byka prziszła to była jakosi słuszno. Isto sie w tymu bykowi zakochała… Za pore miesiyncy krowa jakosi sgrubła alech nie wiedziała czymu. Potym dziepro we szkole żech sie dowiedziała. Jak uż krowa była fest grubo to s ni wylos cielok. Starzik prawił, że sie cieli. Przi cielyniu też dycki był Hanzel Kokot. Jednego razu był tak naprany, że zamiast cióngnónć cieloka to chyciuł krowe za chłost…
Ros starzik se kupiuł koze. Takigo podciepa s rogami. Starka przeogrómnie wrzeszczała i miała recht, bo potym jak sie koza góniła to żodyn nie chcioł ijść s nióm ku capowi. Biydny starzik musioł brać lańcuch i ijść borok sóm. Ros to trefiło w niedziele. Ludzie szli do kojścioła a starziczek dreptoł cesarskóm cestóm ku capowi. Ostudy było na całóm dziedzine i potym uż kozy nie chowali. Kupili se za to baróna i owce. Dycki jich strzigali i mieli wełne. Potym tóm wełne sprzedowali Górolóm s Kóniokowa. Starzik opowiadoł że kiejsi, jak eszcze ze Starkóm sie nie galaniuł, to sie mu przeogrómnie podobała jedna Górolka s Istebnej. Wiycie tam sóm przeogrómnie szwarne dziołuszki, a robotne jak niewym co. Tej, co sie Starzikowi podobała było na miano Jewka. Miała czorne włosy, modre oczyczka, czyrwióne lica i długi warkocze. Snoci, że mieli sie przeogrómnie ze Starzikiym radzi, jyny jeji Ojcowie zabróniali ze Starzikiym mówić. Biydno Jewka siodywała pod Baranióm u potoka na kamiyniu i śpiywała „Nie tak tańcowani, jako lićko jego, wy moja Mamulko dejcie mie za niego, bo jak mie Mamulko za niego nie docie, to swoji warkocze porómbiym na gnocie…” I tak snoci srobiła, wziyna rómbanice i poucinała swoji szumne czorne warkocze. Potym sie wydała, ale sie przi chłopie miała źle.
Jak żech wóm uż napisała Starziczek rod czytoł rostomajite ksiónżki. Kupe wiedzioł, i potym opowiadoł co poczytoł ludzióm i Starce. Ona jednako ryczała, coby sie raczy chyciuł roboty. Kiejsi nie było telewizora, tóż ludzie czytali gazety abo posłuchali radija. Starzik opowiadoł, że baby nie musiały czytać, ani radija posłuchać, bo stykło, że sie zebrały do kupy pod kómzumym, abo przi kojściele i uż wszyjstko wiedziały, co sie kaj na dziedzinie robi. Kiery chłapiec sie ożyniuł, kiery umrzuł, a gdo sie s kim na muzyce zajś pobiuł. Starka dycki prawiła, że chłopy to sóm eszcze gorsi plotkorze od bob, bo jak sie w aryndzie przi szynku syndóm do kupy, to też wszyjstko wiedzóm i każdego obrzóndzóm. Starzi ludzie sie w życiu urobili i za to ich wszyjscy szanowali. Ale po robocie, przi sobocie siodywali se pod strómami i posłuchali jak ptoszki śpiywajóm. Dycki kierysi prziszoł od sómsiada abo s rodziny, tóż Starzicy sie radowali. Taki stary Ujec poradziuł pieknie grać na harmoszce tóż dycki przigrywoł a baby śpiywały stare cieszyński pieśniczki. Kiejsi sie ludzie jakosi poradzili zynść i radować. Dzisio uż tego ni ma, bo każdy mo pieknóm chałupe, auto, telewizor abo jakisi kómputry i dziecka jyny siedzóm i ślynczóm nad grami, a potym sie jim gupoty śnióm. Hań downi dziecka były inakszy chowane, szanowały starych ludzi, a dzisio to ani Dobry Dziyń nie powiedzóm.
Jak starka umrziła to my mieli jednego razu s naszym Starziczkiym ostude, bo sie chcioł żynić. Mioł uż przes osimdziesiónt roków, ale fórt sie mu baby podobały. Jak jako sómsiadka prziszła tóż sie ji pytoł czy sie za niego wydo… Baby go oprzezywały coby nie robiuł ostudy bo to sie przeca nie godzi na stare roki. My sie tymu wszyjstkimu śmioli i robili my błozna s tych bob. Było s tym naszym Starziczkiym siedym światów, ale my go mieli przeogrómnie radzi. Jak umrzuł to żech beczała ze dwa tydnie i nie poradziłach nic jejść. Nic mie nie cieszyło. Dziepro za miesiónc żech doszła do siebie.
Dzisio uż żech je prawie dziywkóm na wydaniu i ros na tydziyń chodzym na kierchów na grób Starzików. Tak se myślym co je to nasze życi wert. Człowiek robi, charuje dziecka chowie, a potym i tak idzie pod dornik…Starzik prawiuł, że ziymeczka wszyjstki choroby wycióngnie. Dej Boże coby tak było. Tak se czasym myślym, co ón terazy robi i kaj je. Isto se siedzi kansik w izbie przi piecu na sztokerdli, a s Pón Bóczkiym rozrzóndzo o tym naszym żywobyciu. Dziwo sie na nas s wyrchu i macho rynkami. Iesi sie zajś zyndymy pospołu pod brzimym wszyjscy do kupy bydymy śpiywać rozrzóndzać i zajś nóm bydzie wiesioło.


c: text/html

text:
Godka Klachuli 1.03.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
U mojich chmosiōw sie tam za pora lot jesce coś znodło w chałupie i byłach w niedziela w chmotry. Do kościoła my jechali ze chrztym na śrōmbku i piersy roz ech w tym roku jechała na saniach. Po chrzciech poszła do chmosiōw na „kakatej”, na kołoc i na żymły z masłym, bo mnie bardzo zaprosali. Chmoś mnie tam jesce cynstōwoł winym i gorzołkōm, alech ani nie chlipła, bo ôd ôstatkōw nie moga na żadyn trōnek patrzeć, zaroz mi sie w żołōndku zamuli i źle mi sie robi jak na keliszek spojrza. Teroz siedza w chałupie, mōm trocha casu i padōm se, trza coś napisać ô tych mojich ôdwiedzinach w ôleskim i klucborskim „krysie”.
Jak my pierze zeszkubały i robota sie w chałupie przewalyla, pedziałach Pietrkowi i dzieciōm, że pożōnd siedza w chałupie i na krok sie z niej nie rusza, tōż teroz kōniecnie musa świat przewietrzić. No, jakech pedziała, takech zrobiła. Stazji ech porōncyła gospodarstwo, tym młodszym jech przikozała, coby nie zgobili i wynocha do Bytōmia na „cug”. We wagōnie było pełno bob z koszykami i jedyn synek padoł mi, iż to sōm „siberki”, co to jezdzōm na wieś skupować co sie do, a potym tu u nos to drożej sprzedowajōm. Choć niektore z nich sōm cygany, to jednak lekki tyn zarobek nie jest i dość sie muszōm brzymiōncek, miechōw i koszōw nasmykać. Podobało mi sie, ize prōc jednej to wszystke cytajōm Kocyndra i sōm za Polskōm. Ta jedna sie tam coś ôdezwała. ale te druge zaroz huzia na niōm i tak jōm, wōm padōm, zgreblowały, ize zapōmniała jynzyka w gymbie i siedziała w kōńcie choćby stoplano gyńś. Za Lublińcym wlozł jakiś chłop ze skrzipkōm i zacōnł grać polske śpiewki. Chłopcy, co jechali i te handlerki, wszystko zacyno śpiewać te nasze piekne śpiewki stare i nowe, a ta handlerka miymiecko i jesce dwōch jakichś Miymcōw, to ani nie zamrukli. Niech mi teraz kto powie, cy my tu Polocy nie mōmy wiekszości. Muzykantowi my pora marek dokupy ściepli i radowoł sie borok i padoł, że Miymcy to mu jyno po ceskiym ściepujōm. Tak nam sie wesoło jechało, aż do Wołczyna, bo po drodze jesce wlozł jakiś handlerz, wszyscy mu padali „Karol”, i sprzedowoł „malc”. Tōz my tak śpiewali, malcowali i godali ô polityce i ô tym, jak niedługo Miymcy sie bydōm ôd nos wynosić, az my przijechali na miejsce.
We Wołcynie juz cekała fura posłano ôd dziołchy po bracie z Wierzchōw. No i jechali my bez Jerolcice na Wierzchi ale ô tym, co dalej było, to wōm napisa na drugi roz, bo teroz jesce mōm inksze rzecy i nowiny.
Kole Bytōmia juz sōm cygany, pōno przijechali na plebiscyt i ludzie padaja, ize niedługo to przijadōm te wszystke podciepy ôd zawitek miymieckich, co sie w Ôpolu wykluły i ôni maja „faterland” ratować. Kōń sie z tego śmieje, a cōz dopiero my.
Chłopcy mi zaś na chałupa przilepieli dwa piekne plakaty. Na jednym widać jak nas chłop borok trzimo na plecach swojich gnymbicieli germańskich, ôficera, basoka i „beamtra”. Kto chce dalej na tych gizdōw robić i ôd nich se dać rajcować, to niech głosuje za Miymcami. Na tym drugim plakacie widać jak by borok Ślōnzok musioł ciōngnōńć jak wōł tyn germański wōz z długami i jo myśla, ize taki głupi żodyn nie jest, chyba ci co sōm w Toszku i Rybniku i co koszula w zymbach nosōm, niby ci, ktōrym sie w głowie jedna śrōbka ôdkryńciła.
Spotkałach tu kejś na targu pora znajōmych z Piekor i ôpowiadały mi kupa rzecy na tyn przikłod, ize tam w jednym szynku zebrało sie pora hajmattrojerōw i jedyn z nich jak juz mieli wszyjscy w cubach, godoł do Wilusia, ktory tam stoji z gipsu i tak godoł i płakoł nad jego biedōm, a wszyjscy mu kiwali, az potym na kōniec chcioł zawołać „Er lebe hoch”, ale juz mu żołōndek dużej nie mōgł wytrzimać i zamiast „hoch” to ôbżigoł całego lejmana z gipsu i swojich kolegōw. Zaś inkszo kobieta, take borastwo stare, skarżyła mi sie, ize tam w tych Piekarach jest jakoś staro cera po rechtorze, co cygani ludzi biednych, co chodzōm do niej skargi i ô rynty pisać, ize jak przidymy do Polski, to im sie rynty stracōm. Pocieszyłach ta biedno kobiecina i padałach ji, ize to jest nieprowda a ô tej pisarce co tam pōno na gōrce mieszko, to sie ino jesce mojej kōmratki z Piekor ôpytōm i potym se ô niej w Kocyndrze pogodōmy. Dziynkuja tez jesce Franckowi Starymubotowi z Ćwiklic za piekny listek, ale cery nie dostanie, bo choćby sie nawet jesce i wesele Getrudzine roźloło, tobych jednak dziołchy tak daleko w świat nie puściła. Na drugi roz wiyncej, teroz ida spać.
Tōz do widzyno
Rōźla Pyscycka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: To hižo započa ze žadnostku: z přeprošenjom na spěwanje do Hodźija! Přeprošenje po telefonje rěkaše: Jutře budźe Serbska bjesada spěwać, na farskej zahrodźe. Na wopyt přińdźe Serbska bjesada z Rakec. Chcemy jenož spěwać a so kusk zawjeselić. Mój Božo, wotmołwich, njemóžeće to prjedy rjec? Nimam terminowu protyku při sebi. Ale přińdu – połsta-, ně jedynapołstaprocentnje! Myslach wšak na sensačny podawk w stawiznach němskeho naroda, na hru Němska – Južna Koreja. Hłós ze słuchatka: To je rozsudźene, što chcedźa Korejčenjo přećiwo Němskej wučinić. Ja: Tak jasne to njeje. Korejčenjo su hibićiwši a bojowniši. Přeprošowar: Pójće nož! Ja: Haj wšak, porěču ze žonu.


text:
Z powodu wykrycia nieprawidłowości podczas wchodzenia Kibiców na stadion przy Cichej 6, Ruch Chorzów podejmuje kroki…
Tag: #Meldunek
Po rymisach zaś wygrani!
„Niebiescy” dalyj niypokonani we lidze, u sia tyż i do tego zaś wygrani! Po rymisach ze…
Zaś rymis… [KONFERYNCJA PRASOWO]
Ruch Chorzów walczōł, ale niy stykło na to coby wygrać i prziwieźć do Chorzowa trzi punkty.…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-0
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 5 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj we Chorzowie, przi…
Ruch Chorzów dalyj niypokonany we lidze!
Do Chorzowa na szpil piōntyj raji szpilów we eWinner II Lidze przijechała ekipa Garbarni Kraków. Mocno…
Konferyncja prasowo po szpilu Ruch – Górnik (WIDEO)
Gorko zapraszomy do łoglondanio zapisu konferyncji prasowyj po łostatnim szpilu ligowym we tym roku: własne /…
Głosujymy na Dominika Łosika! – Plebiscyt Dziynnika Zachodnigo
We plebiscycie na Nojlepszego Szportowca Junior Roku Dziynnika Zachodnigo biere udział junior U`14 Ruchu Chorzów – Dominik…
Skra Czynstochowa – Ruch Chorzów oczami kamery Życia Na Niebiesko (WIDEO)
Zapraszomy na krótki matyriał filmowy ze przijazdu drużiny i dopingu kybiców Ruchu Chorzów, oczami noszyj kamery:…
Galeria „Ze Murawy” ze szpilu Skra – Ruch (1-0)
Zapraszomy na galeria ze szpilu Skry Czynstochowa ze Ruchem Chorzów. Zdjyncia wykonali Niebieeski Rooben i Dawid…
Wypowiydzi i konferyncja po szpilu Skra – Ruch (WIDEO)
Zapraszomy na wideo ze wypowiydziami i konferyncjom prasowom po szpilu Skra – Ruch. Wypowiydzi: Konferyncja prasowo:…
Ślonski LIVE ze szpilu Skra – Ruch ino u nos!
Dzisioj ło godzinie 13:00 zacynomy nostympny szpil we II Lidze. 20 raja, zaś wyjazd. Tym razym…
Przed Kamerom – #29: Jak to boło kiedyś? Jak je terozki?
Zapraszomy na łodcinek #PrzedKamerom połonczony ze Ślonskimi Godkami! Pogodali my ze kybicem ze Niebieskiego Twittera kiery…
Ślonski LIVE ze szpilu Radomiak – Ruch ino u nos!
Dzisioj, ło godzinie 13:00 zacynomy szpil 19 raji we II lidze. Tym razym we Radomiu zagromy…
Handball: KPR Ruch Chorzów – UKS PCM Kościerzyna (29:26). Galeria
Handballistki KPR Ruch Chorzów, ze nowym trynerem wygrały szpil ze UKS Kościerzyna 29:26. Niybieskie zajmujom 10…
Jasiowi potrzebna pomoc! Razem możemy więcej!
Syn kibica Ruchu z Żor potrzebuje pomocy. 8-letni Jaś Wiśniewski cierpi na dziecięce porażenie mózgowe czterokończynowe…
Galeria nr.2 „Ze murawy” ze szpilu Ruch – Siarka
Zapraszomy na drugo galeria ze szpilu Ruchu ze Siarkom. Tym razym foty zrobioł Niebieski Roobben:
Życie na Niebiesko – Przed Kamerom #28
Zapraszomy na szpecjalne #PrzedKamerom, we kierym nojwyncyj poświyncone je konferyncji prasowyj trynera – Marka Wleciałowskiego i…
Konferencja prasowo prezesa i trynera Ruchu Chorzów – galeria
Zapraszomy na pora fotek ze dzisiejszyj konferyncji prasowyj, na kieryj boł prezes – Jan Chrapek i…


text:
Barbórka, inaczej Świynto Górników to naszo tradycyjo, świynto górnicze,
kere obchodzymy w Polsce 4 grudnia.
Je to jedyn z ważniyjszych dni dla Ślązoków z Górnego Śląska.
Grubiorze, kerzy kożdo szychta, przez cołki rok fedrujom głęboko pod ziemiom, oddowajom swój los świyntej Barborze patronce dobryj śmiyrci i cinżkyj pracy, od kieryj imienia powstoła nazwa tego fest ważnego dla nos świynta.
W Rudzie Śląskiej górniczo tradycyjo je fest silno, tutejsi mieszkańcy przywiązujom ogromno waga do obchodów Barbórki i starajom się żeby zwyczaje były durś pielęgnowane.
Nie tak downo temu, w siyrpniu Barbórka została wpisano na krajowo lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego, kero je ratyfikowano przez Polską Konwencję UNESCO. Lista ta mo charakter informacyjny i jak już sie na nią coś wpisze to trza to potym realizować i pielęgnować, co się potym dokumentuje.
Wszystkim Grubiorzom, tym kerzy jeszcze ferdujom winszujemy coby sie Wami, tam na dole durś opiekowała Waszo patronka, świynto Barbora. Niych Wos łochranio łod wszyjstkigo złego. Niych podpiyro nad Wami fyszta, niych trzmie zola, niych wydmuchuje metan i łoddalo łod Wos kożde tompniyńcio. Winszujemy Wom żebyście dorobiyli szczynśliwie do pyndzyje.
Tela wiela zjazdów, tela wyjazdów! Szczynść Boże!
Kożdy Grubiorz kiery dzisioj przidzie do noszego
Biura Obsługi Klienta dostonie bombona!


text:
Mesing
Mesing to je stop kupra z cynkym, kery mŏ w składzie do 40% cynku. Je ôn ôbstōny na korozyjõ a snadnie sie go ôdlewŏ. Może mieć krōm cynku inksze przidŏwki, na bajszpil żelazło, chrōm, blaj, cyna, alminum abo krzymik. Je ôn używany zaôbycz tam, kaj metal mŏ kōntakt z wodōm - do kokotkōw i inkszyj armatury, szrōb szifowych, nale tyż kej elymynt patrōnōw a we inkszych zastosowaniach. Mesingi ze przidŏwkym cyny mianuje sie „złoto mainnheimske” a używŏ do produktu sztucznyj biżuteryje (80–90% Cu, 7–20% Zn, do 9% Sn).


text:
Odlewnictwo
Reprezentanci: Ryszard Adamczyk, Czesław Adamski, Zbigniew Piotr Bonderek, Jerzy Jan Buzek, Mikołaj Czyżewski, Józef Stanisław Dańko, Rafał Dańko, Stanisław Marian Dobosz, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Edward Fraś, Zbigniew Górny, Kazimierz Konrad Hess, Mariusz Andrzej Holtzer, Jerzy Jabłoński, Wiesław Władysław Jankowski, Platon Januszewicz, Leopold Jeziorski, Czesław Kalata, Wojciech Stefan Kapturkiewicz, Adam Franciszek Kosowski, Jan Lech Lewandowski, Władysław Longa, Marian Olszewski, Janusz Pakulski, Jur Piszak, Zdzisław Wojciech Samsonowicz, Krzysztof Smyksy, Jan Styrkosz, Józef Szczepan Suchy, Jerzy Marian Szopa, Roman Paweł Wrona


text:
Duch časa wjedźe tuchwilu syły ludźi wšěch předrentnarskich starobow do tak mjenowanych tattoo-studijow, hdźež jim mjenje abo bóle wěcywustojny čłowjek wšelakobarbne juški pod kožu syka, zo krej jenož tak běži. Hdyž so koža nošerja podkóžneje wuměłskeje twórby poněčim změruje a rany zažija, wostanje wobrazk tam w najlěpšim padźe hač do kónca žiwjenja – jelizo jón njezlikwiduješ. To so čini wězo zaso z techniskej namocu.
Reporter rozblada je w Choćebuzu na Grodkowskej dróze zetkał tetowěrowaneho muža, kiž je so dał wot mustrow na serbskich jutrownych jejkach inspirěrować.
Prašenje: Z tutymi mustrami pisanja Serbja jutry swoje jejka. Čehodla sće sej Wy wjelče zuby dał na pažu tetowěrować? Muž: Tak móža je wšitcy wobdźiwować, a nic jenož moja žona …
Naše nałožki so potajkim njezhubja, ale stajnje dale wuwiwaja. Zajimawe zetkanje dožiwi reporter rozblada tež wóndano w Błótach při čołmikowanju, hdźež pyšeše wobraz Delnjoserbowki jakne bristwo młodeje žony.
Niski prestiž jo zadora spěšnemu wótnowjenju (3)
Znate ga jo ze zapiskow, až su Drjewjanarje rady a wjele spiwali. W lěśe 1672 jo na pśikład wušy promšt města Celle wobznanił, až Wendlandarje hyšći »wjele słowjańskich spiwow« spiwaju (w nimskem originalu: »viel wendische Lieder«). Na pśikład pśi woplěwanju nałoga stajanja kronowego boma na dnju swětego Jana su młode drjewjańske žeńske z Lüchowa spiwali »wjasołe pěsni w drjewjańskej rěcy«. Gaž wóni srjejź swójeje jsy ten kronowy bom (nimski: »Kronenbaum«) zwigaju, wóni »rejuju a skokaju wokoło kaž źiśi Israela wokoło swójogo złotego śeleśa; spiwaju w drjewjańskej rěcy wšakorake pśiwěrkojte spiwanja, myslece, až take jo jadna Bóža słužba, pśez kótarejež móc wóni a jich zbóžo derje se wuwijaju.«
Gaž pśi góźbje swajźby jědu pó njewjestu, tak jo zachowane ze jsy Clenze, wóni spiwaju »teke wjele drjewjańskich spiwow«. Z lěta 1640 jo wobznanjone, až drjewjańske młodostne su chójźili wót jsy ku jsy a su spiwali jatšowne kjarliže w swójej rěcy, a wóni su za to dostali jajka a jěšnice.1
Ako běšo ewangelski pastyŕ Nicolaus Rodewald (1647–1674) we Woltersdorfje swóju słužbu ako dušepastyŕ pśewzeł, jo zapisał pśi wizitaciji lěta 1671, až jo póznał jomu njeznatu wašnju pśi zakopowanju: Gaž su Drjewjanarje wumarlika na kjarchob dowjadli, sednuštej se »dwě žeńsce na wóz, jadna pó kuždem boce kašća, kenž jo zapowjesnjony z płachtu, a wrjašće a se źeru ga tšašnje pó drjewjańsku.«
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.
Wot lěta 2020 maja nowu stajnu wustajeńcu. Za čas korony njeje přistupna była, ale wotwonka a nutřka na dworje kaž tež horjeka na »nasypje« hrodźišća smědźachmy so njedźelu, na dnju maćerje wuchodźować. W darmotnje nam do kašćika tyknjenej němskej nowinje běchu na prěnjej stronje wšěm maćerjam na čestny dźeń slubili kusk burskeho tykanca a šalku kofeja: darmo. Předawarce pječwow, piwa, kofeja a limonady pak njeběštej tak zahe připołdnju nowinu hišće čitałoj.
Wujasnjenske stawizniske tafle we wonkownym dźělu muzeja su so dwurěčnje zešlachćiłe: mjenujcy němsce a jendźelsce. Serbšćinu dale wšudźe podarmo pytaš. Jeničce na pisanej chorhoji nad zachodom čitach samlutke słowo »WITAJ«. Ani minimum wočakowanjow, zo bychu so znajmjeńša mjena tudyšich městow a wsow dwurěčnje podali, njeje so spjelnił. Za nowe wuhotowanje, to dyrbi so připrajić, su so zjawne srědki wužiwali. Tež z dawkow serbskich dźěławych.
Zjawy historiskego pódtłocowanja rěcy a kultury DrjewjanarjowWustup drastwineje a rejowańskeje kupki »De Öwerpetters« na Drjewjańskem dnju w PrazeAž do źinsajšnego njejo se nimska wušnosć, cerkwina kaž tež swětna, póstarała wó pótrjeby Drjewjanarjow/Wendlandarjow a jo wobchadała skerjej macošnje z derbstwom drjewjańskeje rěcy a kultury. Pśi jadnom woglěźe, źož smej z českim pśijaśelom Milošom Malecom na jogo iniciatiwu pśigótowałej Drjewjański źeń za Pragu a smej woprowałej za to pór dowolowych dnjow, aby do Wendlanda se dojěłej, smej měłej zajmne dožywjenje: Drastwowa a rejowańska kupka »De Öwerpetters« jo swójich cłonkow pó cełem Wendlanźe gromadu tšubiła. Wóni běchu se jano dla naju na pśijazne wuwitanje pśewoblakli do swójich drogotnych drjewjańskich narodnych drastwow a wócakowachu naju pśed kulojcowym muzejom w Lübelnje. Ako naju wuglědachu, su se zestupili a nama zanjasli drjewjańsku pěseń »Katü mes ninka bayt?« (Chto ma njewjesta byś?) Až do źinsajšnego spomnjejom se kradu zgnuty dla wopokazaneje cesći a pśichylnosći. Ako smej pótom z ludowymi wuměłcami do rozgrona pśišłej, jo mě jadna žeńska pśedstajiła swóju drastwu. Wóna běšo ju zderbnuła wót swójeje stareje mamy, jo gjarda groniła. Som jej wótegronił, až ga njedejała w takej jadnoraznej drogotnej drastwje wustupiś, ale se daś pó njej nowu wušyś, staru originalnu pak derje wobchowaś, aby se dalej a dłujko zdźaržała. Lěc njamaju něźi šlodarja abo šlodaŕku za to? Take něco ga se dajo spěchowaś. Na to wóna jo měniła, až jich kultura se wósebnje njespěchujo. Wognjowa wobora a sportaŕske towaristwa se derje spěchuju. Lěbda pak rejowańske ludowe kupki. Wšo, což maju, naźěłaju sebje sami. – Pśez mójo wulicowanje, až wu nas we Łužycoma se ludowe kulturne źěło pśez zjawnu ruku spěchujo a derje pódpěrujo, su byli zaźiwane. Šołśe, abo kaž tudy gronje »Samtgemeindebürgermeisteroju« Hubertoju Schwedlandoju, kótaryž běšo tež na pśiwitanje do Lübelna pśichwatał, som pitśku pózdźej wósebnje chwalujucy gronił: »Wěsćo Wy, kake kulturne dejmanty Wy tudy maśo. Som kradu pśechwatany a zwjaselony. Mógu Wam spšawnje gratulěrowaś, až take něco wurědnego how maśo. To dejali pśecej derje spěchowaś.«
Ale zasej slědk k drjewjańšćinje: Lětźasetki pó tom, až su słowniki, gramatika, rěcywědne publikacije wujšli, njejo se we Wendlanźe wjele na tom pólu rěcy stało, to groni pśisamem zewšym nic. Jano w kulojcowem muzeju w Lübelnje jo ze jsy Süthen do muzejoweje jsy pśenjasony dom Jana Paruma Schultze, a we njom w jadnom rožku pitśku něco wó drjewjańskej rěcy zgónijoš. Głos profesora Reinholda Olescha recitěrujo z paska ten Wóścenaš w drjewjańšćinje. To jo wšo. Razka ten jadnučki zachowany ludowy spiw »Katü mes Ninka bayt?« njamóžoš tam słyšaś.
Rěc jo poměrnje derje wuslěźona, co něnto dalej?
Pśi mimo cwiblowanja wjelgin zasłužbnem wědomnostnem slěźenju a wobźěłanju rěcneje maśizny njejo se nejskerjej na to mysliło, až by mógała se na zakłaźe nagromaźoneje wědy wuwijaś wucba drjewjańšćiny za zajmowanych luźi. Woglědajo-li Słowjan do Wendlanda, ga co tež rady wěźeś, kaka jo drjewjańšćina była a lěc by ju sam rozměł abo nic, kake wósebnosći jo měła a co jo wót njeje snaź zwóstało. Tež praktiske wužywanje smějomy how a tam a pśichodnje wócakowaś. Za to su ze zajźonych tśich lětźasetkow žedne drobne pśikłady znate. Powšyknje póbrachuju wšak kontinuita a zaměrnjejše statkowanje a spěchowanje. Ale toś te pśikłady pokazuju, až wužywanje drjewjańskeje rěcy a zmysłapołna zaběra z njeju njejstej wótwisnej wót licby luźi, kótarež ju rozměju abo wuměju. Wó tom som pśeznanjony. Cu je howko raz nalicyś, dalokož mě znate su:
1994 wótwórjony Serbski muzej w Chóśebuzu jo w swójej prědnej stawnej, až do 31. decembra 2015 prezentěrowanej wustajeńcy měł mały wótrězk, kótaryž jo był pósćony Obodritam a Hannoverskemu Wendlandoju, we njom jo była mała pokazka teke na drjewjańsku rěc. Pśi tom jo šło wó to, woglědarjam znate cyniś, až to słowjańske w Nimskej njejo, abo něga njejo było, wobgranicowane na serbsku Łužycu, ale jo se wupśestrěło pśez nanejmjenjej tśeśinu teritorija źinsajšneje Zwězkoweje republiki Nimskeje. Spomnjejom se na woglěd kupki žeńskich z Wendlanda krotko pó wótwórjenju Serbskego muzeja, kenž su byli zaźiwane a zwjaselone, wu nas teke něco z dolnosakskeje domownje namakaś. Ako se jich wopšašach, lěc su drjewjańšćinu gdy raz sami słyšali, ga njeběchu. Su pak byli śim wěcej pśechwatane, až su to w Chóśebuzu mógali. Som jim ned z głowy nawuknjonu módlitwu »Wóścenaš« w drjewjańšćinje pśednjasł. Toś to bjatowanje słuša k pórědkim, w 17. stolěśu zapisanym a zachowanym drjewjańskim tekstam, źěkowano procowanjam wuconego G. W. Leibniza w lěśe 1691, wó tom buźo hyšći grono. Mjaztym eksistěrujo nacasna wudopołnjona wersija.
W juliju 2021 planujo se tśeśi raz jaden »Wendentag« w kulojcowem muzeju w Lübelnje, źož ma se na słowjaństwo we Wendlanźe spominaś. To jo witana góźba se w seriji bližej z drjewjańšćinu zaběraś.
Dajo se źinsa zwenka linguistiki hyšći něco zachopiś z rěcu, kótaraž jo pśisamem tśi stolěśa njaboga?
Pód titlom »Proces reaktywacji języka połabskiego oraz słowiańskich tradycji i folkloru w Wendlandzie. Wyzwania i perspektywy« jo se w decembrje 2020 na uniwersiśe w Lublinje pśednjasł referat we wobłuku mjazynarodneje wědomnostneje konference »Folk – Folklor – Folkloryzm«. We njom jo se wobtwarźił žywy zajm za drjewjańšćinu a za pśikłady wobgranicowanego, ale zmysłapołnego nałožowanja teje rěcy w zajźonych lětach.
Až do 18. stolěśa jo se we Wendlanźe w Dolnej Sakskej powědała awtochtona pódwjacornosłowjańska rěc. 1756 jo w měsće Wustrowje pśi rěce Jeetzel wumrěła 88-lětna wudowa, Emerentz Schultze (1668–1756) ze jsy Dolgen, ako slědna, kótaraž jo drjewjańšćinu ako maminu rěc wobkněžyła. Wó njej jo w zastojnskich aktach zapisane: »Toś ta stara wudowa jo slědna z tych, kótarež su perfektnje wuměli drjewjański wulicowaś a spiwaś, togodla jo derbjała tež pśiś pśed jogo kralojsku majestosć našogo nejgnadnjejšego krajnego kněza do Göhrde, aby wón toś tu rěc słyšał ze jeje wust.«1
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.
Wót 22. do 24. oktobra 2019 jo se w měsće Oldenburg/Starigard (Holsteinska) wótměło mjaztym pěte zmakanje słowjańskich muzejow Nimskeje. Něźi 30 wobźělnikow jo dožywiło wurědnje organizěrowane zarědowanje. Mjazy nimi jo była kupka »Wendenfreunde« z Wendlanda, kótaraž jo take zmakanja pśed tśimi lětami póstarcyła. Z Łužyce su se wobźělili Andrea Pawlikowa ze Serbskego muzeja w Budyšynje, Torben Schmeiduch z Domowniskego muzeja w Dešnje a Werner Měškank z chóśebuskego Serbskego muzeja. Śěžyšćo zmakanja jo była archeologija srjejźowěka. Na to jo wusměrjona wětšyna fachowych pśednoskow na tych zmakanjach. Dr. Matthias Maluck wót Archeologiskego krajnego zastojnstwa Schleswig-Holstein jo pśednosował wó wurywanjach w muzejowej jsy Wikingow w Haithabu, kótaraž jo dostała 2018 pśipóznaśe ako swětowe kulturne derbstwo UNESCO. Dr. Sönke Hartz, zagronity za dokumentowy archiw Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, jo pśedstajił nejnowše slěźeńske wunoski wó tak pomjenjonej Oldenburgskej grobli. Direktor Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, dr. Ralf Bleile, jo zgromadnje z wědomnostneju radu Załožby oldenburgskego groźišća pśewjadł workshop na temu »Mjazy wědomnostnym pominanim a muzealnym pósrědnjenim. Kak zwěžomy wědomnosć a nosarjow muzealnych institucijow?«
W Serbskej kulturnej informaciji LODKA w Choćebuskim Serbskim domje je poskitk dobry a poradźowanje přećelne a serbske, jelizo chceš so serbsce posłužować dać. Wjace městna za spisane a spěwane słowo a za wjetši poskitk dalšich wudźěłkow by za kupcow kaž tež za tu dźěłacych lěpje było. Delni Serbja w Choćebuzu měli tola zasadnje přibližnje telko kaž w Budyšinje Horni Serbja dóstać. Ale tole njeje problem, kiž by sej něchtó z wodźacych srjedźodobnje na blido sćahnył, dołhož dźěło pod skromnišimi wuměnjenjemi někak běži. Mi so zda a tež njelubi, zo so přez lěta nimale jenož hišće wo kubłanskich problemach rěči a pisa. Kaž zo njebychmy měli tež hdys a hdys na druhe pohórški a brachi pohladać, wo změnach a polěpšenjach přemyslować a skónčnje znajmjeńša někotre z hrubych zmylkow poprawić.
Hdyž chcu sej w delnjoserbskej »Lodce« literaturu w hornjoserbskej rěči kupić, mam ju husto hakle skazać. Pódla delnjoserbskeho wšak dosć městna za cyłkowny poskitk LND njeje. Najskerje so w Delnjej Łužicy hornjoserbska kniha hižo lědma kupuje. Njewudani so wšitko poskićeć, štož w Budyšinje maja. Hornich Serbow je w Delnjej Łužicy jenož hišće mało. Z tych něhdźe 90 hornjoserbskich wučerjow a kubłarjow, kotřiž su w času NDR tule dele přišli, a jich swójbow je jenož mała horstka serbsce rěčacych potomnikow wušła abo tu w Delnjej Łužicy wostała. Kaž by čas wotběžał. Powójnski spagat mjez tudyšimi třomi rěčemi znaje dotal stajnje jenož jednoho dobyćerja: němčinu.


text:
Rozmołwa ze słowakskim přećelom Serbow Peterom Čačkom
Serbska literatura nańdźe wosebje w słowjanskim wukraju kedźbnosć a připóznaće. Wo to staraja so hłownje přełožowarjo w tutych krajach. Woni maja wuski a wutrobny poćah k serbskemu literarnemu tworjenju. K tajkim spěchowarjam słuša słowakski přećel Serbow, 82lětny literat, přełožowar, chórowy nawoda a organist Peter Čačko z Bratislavy. Před 57 lětami bě so wón z tworjenjom serbskich literatow zeznajomił a je jemu hač do dźensnišeho swěrny. Z nim je so Alfons Wićaz rozmołwjał.
Što Was pohnuwa so 57 lět swěru za serbsku literaturu zajimować?


text:
Ruda: Tysiōnce lewych cygaryt
Szandarzi, co zwalczajōm przestympczość gospodarczõ, znŏdli i zastawiyli dalszõ ôsobã podyjzdrzanõ ô handel niylegalnymi cygarytami. Kobiyta przedŏwała kōntrabandã we swojim pōmiyszkaniu. W czasie zastawiyniŏ skonfiskowane były cygaryty bez polskich znakōw akcyzy, co niy trefiōm na czŏrny rynek.
Policyjōny z Wydziału do Walki z Przestympczościōm Gospodarczōm Kōmyndy Miastowyj Policyje z Rudy Ślōnskij po dostaniu informacyji ôbsztalowali dalsze pōmiyszkanie, kaj przedŏwane były używki niylegalnie wkludzōne na polski rynek. W czasie przeszukaniŏ wachtyrze prawa znŏdli pŏrãnŏście tysiyncy cygaryt, co pochodziyły z przemytu abo niylegalnych fabryk. 38 lŏt starŏ kobiyta ôdpowiy terŏz za przedej produktōw tabakowych bez polskich znakōw akcyzy, grozi jij za to wysokŏ kŏra grziwny.
Zdrzōdło: KMP Ruda Ślōnskŏ, fotografijŏ ilustracyjnŏ


text:
Semej
Semej (kazachsce CeMeй, rusce CeMeй, CeMипaлaTиHck; do 2007 – Semipalatinsk/ CeMипaлaTиHck) je wulkoměsto na wuchodźe Kazachstana. Ma něhdźe 340 tysac wobydlerjow a je wažny wobchadny suk za železnicu a dróhowy wobchad.
GeografijaWobdźěłać
Leži njedaloko ruskeje hranicy při rěce Irtyš něhdźe 620 kilometrow wuchodnje stolicy Astana. Něhdźe 40 kilometrow zdalene nadeńdźe so geografiske srjedźišćo Eurazije.
StawiznyWobdźěłać
Ruska twjerdźizna Semipalatinsk je so w lěće 1718 wot wójwody Wasilija Čeredowa na přikaz carja Pětra Wulkeho załožiła a měješe škitać wuchodny dźěl kraja, wuwiwaše so pak tež k wažnemu wikowanišću mjez Ruskej a Chinskej. Hižo w lěće 1782 dósta měšćanske prawa. W 19. lětstotku buchu wjacori ruscy spisowaćeljo do Semipalatinska wuhnaći, mjez druhim Fjodor Michailowič Dostojewskij.
Za čas Sowjetskeho zwjazka běše bliske město Kurčatow centrum atomoweho testowanišća Semipalatinsk, jednoho z najwjetšich na swěće. Přez radioaktiwne poćežowanje wokoliny dóńdźe hač do dźensnišeho k strowotniskim škodam pola tamnišich wobydlerjow.
LiteraturaWobdźěłać
- CeMипaлaTиHck// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.
- Semey// The Editors of Encyclopaedia Britannica


text:
Załožba za serbski lud planuje, w Budyšinje na Hošic hasy nowy serbski zetkawanski centrum zarjadować. Twarjenje „Stareje póstownje“ ma so po pomnikoškitnych předpisach saněrować.
Budyšin (SN/mwe). Z wjetšinu hłosow su Budyscy radźićeljo wčera na zjawnym posedźenju měšćanskeje rady předani měsće słušacej ležownosći Załožbje za serbski lud přihłosowali. Płaćizna za pomnikoškitane twarjenje a k tomu słušacu ležownosć na Hošic hasy 9 – cyłkownje 1 520 kwadratnych metrow – wučinja wotpowědnje posudkej 42 000 eurow. Za dalšu, 250 kwadratnych metrow wulku ležownosć na Hošic hasy 7 płaći załožba 47 000 eurow.


text: Rano stańši z łoža hižo jeho słowa w rozhłosu słyšu. W šuli čitamy w serbšćinje jeho twórby runje tak kaž w stawiznach. A popołdnju słyša dźěći we wjele swójbach stawiznički z jeho pjera. Sam pak je žiwy skerje w měrnym kućiku našeho serbskeho kraja. Rěču wo mištrje serbskeje literatury Benu Budarju, kiž swjeći dźensa 75ćiny. Rodźeny 19. nalětnika 1946 w Kulowje chodźeše tam do šule, dale w Dobrošicach, Konjecach a Ralbicach. W lěće 1964 złoži maturu na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Po tym studowaše sorabistiku a slawistiku w Lipsku, hdźež bě tež čłon Sorabije. Za čas studija rusistiki přebywaše lěto w Ruskej. 1970 woženi so z Ludmilu Nawkec, kotruž bě hižo na rozšěrjenej wyšej šuli zeznał a kotraž bě tež w samsnym času kaž wón w Lipsku była. Jimaj narodźištej so dwě dźěsći. Budar dźěłaše jako lektor w Ludowym nakładnistwje Domowina w Budyšinje kaž tež pozdźišo jako redaktor a šefredaktor Płomjenja.


text:
2017/18
Rozprawa pomnikoweho wuběrka při Maćicy serbskej 2017/18
Pomnikowy wuběrk Maćicy Serbskeje je gremij, w kotrymž so projekty nastupajo serbske pomniki předstaja, diskutuja a schwala. Doporučimy Załožbje za serbski lud, kotre projekty měła wona spěchować. To nastupa wobnowjenje starych kaž tež postajenje nowych pomnikow. We wuběrku dźěłaja sobu zastupjerjo z Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Ze stron załožby skutkuje sobu knjez John Petrik, předsydka je Trudla Malinkowa. Wuběrk je so loni dwójce zešoł – jónu w nalěću hłownje k planowanju projektow, jónu w nazymje hłownje k bilancowanju dźěławosće.
W lěće 2017 je pomnikowy wuběrk załožbje štyri projekty k spěchowanju doporučił:
1. Na próstwu Doma Zejlerja a Smolerja we Łazu je so zhotowiła kopija busty Handrija Zejlerja, kotraž bě prěnjotnje na jeho pomniku we Łazu. Originalna mjedźana busta z lěta 1931 bě so stała z woporom Druheje swětoweje wójny a bě so dyrbjała hromadźe z cyrkwinskimi zwonami k rozeškrěću za wojerske potrjeby wotedać. Gipsowy model tuteje busty chowa so w Budyskim Serbskim muzeju. Po nim bu nětk kopija, tohorunja z gipsa, za Dom Zejlerja a Smolerja we Łazu zhotowjena. Na serbskim wječorku 26. januara 2018 ju zjawnosći přepodachu. Z toho časa je busta widźeć w stajnej wustajeńcy tamnišeho domu.
2. Hodźijske domizniske towarstwo je loni připrawiło pomjatnu taflu na něhdyšim Spomóžerskim domje we wsy. Tutón dom je so na iniciatiwu tehdyšeho wosadneho fararja Jaroměra Hendricha Imiša 1877 jako skutk nutřkowneho misionstwa w susodstwje fary załožił. Hač do 1941 je wosyroćenym a wohroženym hólcam domiznu skićił. Tafla je přezcyłnje dwurěčnje wuhotowana a bu 14. oktobra 2017 swjatočnje wotkryta.
3. Město Choćebuz jako projektny nošer je zapodało próstwu k spěchowanju wobnowjenja rowa Bogumiła Šwjele na Sewjernym pohrjebnišću w Choćebuzu. Tutón wulki swójbny row, w kotrymž su wjacori přiwuzni pochowani, bě w zašłych lětach w njenahladnym stawje. Tole je so nětko změniło. Posledni wotpočink Haberlandec a Šwjelic swójbnych bu wobnowjeny a jako wopomnišćo zarjadowane. Zjawne přepodaće je nětko w nalěću planowane.
4. Na próstwu Kamjenskeje župy Domowiny je so spěchowało inwentarizowanje katolskich nabožno-narodnych pomnikow w Chróšćanskej wosadźe. Dźěło wukonjałoj staj knjeni Trudla Kuringowa a knjez Alfons Kuring. Wuslědki so tež Serbskemu institutej přepodadźa a so tam archiwěruja. Inwentarizowanje po wšěch katolskich Serbach je cyłkownje na něhdźe wosom lět koncipowane a ma so lětsa w Chróšćanskej wosadźe pokročować.
Nimo mjenowanych štyrjoch projektow, kotrež so w lěće 2017 na poručenje wuběrka spěchowachu, je so loni dalši zakónčił. Wobnowjene rownišćo Klosec swójby w Choćebuzu-Strobicach bu 14. junija 2017 z dostojnym zarjadowanjom zjawnosći přepodate.
Na přichodnej pomnikowej podawkaj móžu Maćicarjow zdobom tu přeprosyć:
1. w Hornjej Łužicy: 28. apryla wotkryje so w lěsu blisko Łomska pola Njeswačidła pomjatny kamjeń za młodeho Polaka, kotrehož su 1942 zjawnje wotprawili. Po tutym podawku bě Marja Kubašec napisała swoje powědančko „Row w serbskej holi“.
2. w Delnjej Łužicy: W Choćebuzu na Sewjernym pohrjebnišću poswjeći so 17. meje wobnowjene Haberlandec-Šwjelic rownišćo. Na wobě zarjadowani su Maćicarjo wutrobnje přeprošeni.
Srjedź apryla změjemy přichodne posedźenje pomnikoweho wuběrka, hdźež chcemy sej lětuše předewzaća dorěčeć. Štóž ma nastupajo serbske pomniki namjety, što móhło abo dyrbjało so něhdźe zwoprawdźić, njech so prošu na nas wobroći.
Trudla Malinkowa
předsydka
Budyšin, 17.3.2018


text:
Klóšterska woda
Klóšterska woda (prjedy Tušina;[1] němsce Klosterwasser) je 25 kilometrow dołha rěčka w Hornjej Łužicy w Sakskej. Je to prawy přitok Čorneho Halštrowa. Mjeno rěčki je wotwodźene wot klóštra Marijina hwězda.
Klóšterska woda wužórli w zapadnym dźělu Porchowa pola Biskopic we wysokosći 280 metrow nad mórskej hładźinu a běži z juha do sewjera přez nimale cyły serbsko-katolski kraj a wjeski Wotrow, Swinjarnju, Pančicy-Kukow, Nowu Wjesku, Sernjany, Šunow a Konjecy. Pola Koćiny so we wysokosći 130 metrow nad mórskej hładźinu do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Při prawym brjoze Klóšterskeje wody nadeńdźetej so dwě wuznamnej hrodźišći, Wotrowske a Kukowske.
Hlej tež: Nastawki wo při Klóšterskej wodźe ležacych sydlišćach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.


text:
Staroměšćanski festiwal z wulkej wotměnu ludźi wabił
Budyšin (CS/SN). Na kóncu tola tak zlě njebě kaž připowědźene. Nimo pjatka dešćik organizatoram Budyskeho staroměšćanskeho festiwala klubu činił njeje. Za nadróžny swjedźeń so wjedro samo jako idealne wopokaza, dokelž njebě přećopło a tež nic přezyma. Tohodla knježeše na wšitkich zarjadowanskich městnach dobra nalada. Hłownje běchu to dwór před Serbskim muzejom, ruina mnišeje cyrkwje, naměsto před Michałskej cyrkwju a bara Sundowner. Wšudźe so z ludźimi mjerwješe. Špatnych wjedrowych prognozow dla běchu so krótkodobnje rozsudźili, 13. klankodźiwadłowy swjedźeń z ležownosće pod Starej wodarnju do Kamjentneho domu přepołožić. Tón drje je wot stareho města trochu zdaleny, přiwšěm njejsu tam přemało wopytowarjow dla skoržić trjebali.


text:
Rěčny kućik, dnja 08.11.2017 z dr. Anju Pohončowej Mulchować
Hauptinhalt
Naš „Rěčny kućik“ ma pomhać, serbšćinu we wšědnym žiwjenju prawje wužiwać. Hač su to nowe nastroje abo wunamakanki, dotal njeznate rěčne wobroty abo husto wužiwane germanizmy abo anglicizmy – na tutej stronje namakaće pokiwy serbskich rěčnych fachowcow k najwšelakorišim temam.
Rěčny kućik, dnja 08.11.2017 z dr. Anju Pohončowej
Mulchować
Wjele ludźi zawodźěje rjadki w swojej zahrodźe ze wšelakimi rostlinskimi zbytkami, na přikład z hałžkami a lisćom. Na tajke wašnje telko njerodźe njerosće a póda so njewotmyje resp. trěbne mineralije wostanu hnydom na městnje. Němsce prajimy k tomu "mulchen", a serbsce? We wobchadnej rěči wužiwamy němsku požčonku mulch(o)wać, štož je tež za spisownu rěč akceptabelne. Němske "Mulch", potajkim rostlinske zbytki, kiž na rjadku sypamy, je hižo w němčinje požčonka, a to z jendźelšćiny; tam so pak wurjekuje jako [mʌltʃ]. Tež w pólšćinje je znaty wuraz "mulcz" (mulch) a w čěšćinje "mulčování" (mulchowanje). Spisowna hornjoserbšćina akceptuje požčonki z němčiny, hdyž su hižo tam požčene z druheje rěče. To je dobra wěc, dokelž w tutym padźe wobeńdźemy kompleksne wurazy kaž rostlinske pokryće pódy/zemje a wužiwamy město toho prosće mulch a wot njeho wotwodźeny werb mulchować. Za němske "Mulchsaat" tuž njedyrbimy sej wumyslić někajki wusyw z rostlinskimi zbytkami abo wusyw do woršty z rozdrobnjenych rostlin, ale prajimy prosće mulchowy wusyw - jadriwy a zrozumliwy wotpowědnik, kiž so lěpje spomjatkuje hač komplikowane a wobšěrne wopisanje.
Starše rěčne kućiki
Wubrane rěčne kućiki zašłych wusyłanjow smy za was do indeksa zjeli, zo byšće je stajnje zaso wužiwać móhli.
Dyrbiće jenož na slědowacy link kliknyć!


text:
Karakum
Karakum (rusce KapakyMы; turkmensce Garagum; uzbeksce Qoraqum) je pusćina w srjedźnej Aziji, kotraž so nadeńdźe w Turkmenistanje a Uzbekistanje. Hromadźe ze susodnymaj pusćinomaj Kyzylkum a Aralkum pokrywa najwjetši dźěl nutřkowneje Turanskeje nižiny. Mjeno je wotwodźene wot turkskeju słowow kara („čorny“) a kum („pěsk“).
Pusćina leži zapadnje rěki Amudarja a słuša nimale dospołnje do turkmenskeho teritorija. Jeničce při sewjernej kromje ma tež Uzbekistan swój podźěl. Karakum wučini někak 90 % cyłkowneho teritorija Turkmenistana a je wjetša hač 400.000 km². Přez južny dźěl dla kontinentalneho połoženja nimoměry sucheje kónčiny wjedźe z lěta 1950 1445 kilometrow dołhi Karakumski kanal z wodu Amudarje směr Kaspiskeho morja.
Wosrjedź pusćiny namakaja so wjacore stare oazowe města kaž na přikład Merw. Tež židowa dróha wjedźeše přez Karakum.


text:
Holešow (SN/MWj). Njeswačanska přirodoškitna stacije přewjeduje tuchwilu při Holešowskim haće zaso tak mjenowany monitoring spěwatych ptačkow. Za to ma hač do kónca awgusta dohromady dwanaće terminow, na kotrychž da při haće wulke saki nastajeć, do kotrychž ptački lětaja. Při njedawnej prěnjej akciji popadnychu cyłkownje 46 ptačkow. Z nich dósta 34 prěni raz rynku na nóžku tyknjenu, dwanaće ptačkow tajku rynku hižo měješe, dokelž běchu je w zašłosći hižo raz popadnyli, zdźěli Cornelia Kobalz z přirodoweje centrale Budyskeho wokrjesa. Mjez zwěsćenymi družinami běchu mały rokotak (Teichrohrsänger), sknadźik (Goldammer) a sykorka (Meise). Wot lěta 2018 so spěchowanske towarstwo Njeswačanskeje ptačernje na cyłoněmskim projekće wobdźěla.
Ručež słónco schadźa, přirodoškitarjo ptački ze sakow bjeru, zo bychu mjez druhim jich družinu a splah zwěsćili. Ptački dóstawaja swoju rynku a móža skónčnje zaso wotlećeć. Hdyž pozdźišo tele ptački na samsnym abo hinašim městnje znowa popadnu, hodźi so z toho wuwiće wěsteje populacije wotwodźeć.


text:
Ryba je dobroł niy yno na piōntek1, a jak je dobrze narychtowano2, to sie może przed niōm sklōdzić3 niyjedne miyso4. Na tyn recept5 żech prziszoł, jak my mieli mieć bezuch6 we piōntek- czowiek myśli, myśli i… tak żech prziszoł na ta ryba we tōmatach7. Podoł8 żech jōm ze nudlami9 i to je chyba nojlepszy dō ni10 kamrat11. A co nojważniyjsze, gibko12 sie to warzi13.
Co potrza?
50 dkg dorsza
50-70 ml przeciyru ze tōmatōw
1 cebula
1 zōmbek czosku
2 „ône”14 trołwy citrōłnowyj15 (chyba szło by pedzieć16, że źdźbła- ale jak ji niy mołcie, to mogecie zetrzyć skōrka ze jednyj citrōłny)
pynczek pietruszki
połra gałōnzkōw miynty17
szczypiorek ze jednyj dymki
zaft18 ze poły citrōłny
sōl i pieprz
trocha chili
łeżka masła klarowanego
łeżka ôleju kokosowego (jak niy mołcie, to mogecie dać łeżka oliwy- abo i 2)
Na maśle i ôleju zeszklijcie cebula i czosnek. Dociepcie19 do tego pokrōnego20 na mańsze kōnski21 dorsza i wlyjcie zaft ze citrōłny. Niech sie to tak ze minuta podpiecze i potyn mogecie wlołć22 przeciyr i wciepnōńć prziprawy. Tera styknie, żeby sie to powarzōło ze połra minut i mołcie jołdło23 fertich24. Jak byjście chcieli sie to zjejś z nudlami, to nojlepi na samym poczōntku nastawić na nie woda. Smacznego 🙂
1piątek, ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
2przygotowana
3schować
4mięso
5przepis
6gościa
7pomidorach
8podałem
9makaronem
10niej
11kolega, towarzysz
12szybko
13gotuje
14ô=ło
15cytrynowej
16powiedzieć
17mięta
18sok
19dorzućcie
20pokrojonego
21mniejsze kawałki
22wlać
23jedzenie
24gotowe


text:
Žiwin
Žiwin[1] (serbsce tež Žiwiny, němsce Hochstein abo Sibyllenstein) je z nimale 449 metrami najwyši wjeršk Zapadołužiskeje pahórčiny juhozapadnje Kamjenca a Halštrowa. Lěsojta hora namaka so mjez Mohornom na zapadźe, Kamjentnej horu na sewjeru, Kinčom na wuchodźe a Ramnowom na juhu a je wo 200 metrow wyša hač na wuchodźe ležaca hornjołužiska krajina. Južnje jeje wjerška běži zwjazkowa awtodróha 4 (Drježdźany–Zhorjelc) přez tak mjenowanu Porchowsku horu.
Při skłoninach Žiwina so dwě wažnej rěce tutoho regiona wužórlitej, mjenujcy Čorny Halštrow na wuchodnym, Porchowskim boku a Rědora při juhozapadnym boku blisko sydlišća Rědorica (Röderbrunn). W lěsu njedaloko Rědoricy namaka so woblubowany wulětny hosćenc Luchsenburg.
Na wjeršku hory namaka so markantna šěsć do wósom metrow wysoka dwójna skalizna z łužiskeho granodiorita, hdźež běše prawdźepodobnje předstawizniske swjatnišćo. Jako najwyši dypk wokoliny je wjeršk Žiwina hižo wotdaloka widźeć a hodźeše so tuž za nabožne zaměry. Cyły rjećaz Žiwina funguje jako zapadna makroklimatiska mjeza Hornjeje Łužicy a zdobom jako wódny rozwod.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 539.


text:
Otylia Jędrzejczak
Otylia Jędrzejczak (rodz. 13 grudźyńa 1983) – pływoczka, reprezyntantka Polski a uolimpijka. Dwa razy mjoła strzybno mydajla na uolimpjadźe, bůła majstrym śwjata a Ojropy, trzi razy poprowjała rekord śwjata. Bůła trzi razy wybrano nojlepszym szportowcym Polski. Jeji nojlepszo kůnkuryncyjo je 200 myjtrůw szmaterlokem, zdobůła we ńij złoto mydajla na Uolimpjadźe we Atynach we 2004 roku. 1 paźdźerńika 2005 we Mjůnczyńy jechoła autym a spowodowoła wypadek, we kerym zginůł jeji braćik Szymon Jędrzejczak, a uůna sama zostoła rańůno. Gerycht we Płocku doł ji za to 9 mjeśůncůw uograńiczyńo wolnośći a nakozoł społeczne roboty (30 godźinůw bez mjyśůnc). We 2008 roku dostoła Order Uśmiechu.


text:
Po naszymu
To było tak downo, że yno nojstarsi ô tym spōminajōm. Jedni godajōm, że to sie przidarziło we Żorach we hańdōwniyjszych czasach, a drudzy, że to było we Rybniku, a jeszcze inksi, że we Pszczynie. Jak godajōm we bojkach: niych to było, kaj było, ale ważne, że sie richtich zdarziło!
Cosikej sie we mieście straciyło, a wina ludzie przipisali borokowi Cygōnowi, co sie akuratnie nawinōł im pod rynka! Chyciyli go, do ciymnice jak Pōnjezusa wsadziyli i bez sōndu chcieli go ôbiesić, jednako Pōnbōczek nad nim czuwoł, bo jak go kludziyli w ta ôstatnio drōga, keryś wrzasknōł, że miasto gore i ludziska sie rozlecieli, bo kożdy chcioł swoja chałpa retować a ôgyń gasić, a Cygōn skorzystoł z tyj prziwilyji i uciyk. Lecioł tak bez cołki dziyń i ani sie niy ôglōndoł, eli go jeszcze mieszczany gōniōm! Jednako pod wieczōr stanōł umynczōny we jakiś gōrskij wiosce.
Tam na uboczu stoła tako maluśko chałpka i ôn do ni zaklupoł. Miyszkała tam jedna starka, co potrzebowała chopa do pōmōcy we ciynżkich robotach i puściyła Cygōna do chałpy, dała mu wieczerzo a posłała go spać do stodoły. Pomyślała se jednako, że jutro rano, jak stanie, to Cygōna już niy bydzie, bo Cygōny to sōm taki ludzie, co ich fest do świata ciōngnie. Ale tyn Cygōn swōj hōnor mioł, i jak starce padoł, że ji drzewa narōmbie, to tak zrobiył. Potym jeszcze dach na chałpce sprawiył i tak minōł jedyn tydziyń.
Isto posiedzioł by jeszcze dłōżyj, ale już na tyn drugi tydziyń zaczło Cygōna ciōngnōnć do świata, bezto padoł starce, że na drugi dziyń wczas rano pōdzie dali. Jak sie ugodali, to starka padała, że ôna go wczas ôbudzi, a wyrychtuje mu co ciepłego na śniodani. Kej kokot rano zapioł, to we izbie kaj teroz spowoł Cygōn było jeszcze fest cima. Bezto starka prziszła bliżyj ku łōżku, a chciała sztuchnōnć chopa we rynka, coby sie ôbudziył, ale zaroz ôdskoczyła jak ôparzōno, bo na zegłōwku, kaj by miała być gowa ôd tego istnego, leżały dwie umazane nogi!
– Jakōż to chopie śpicie? – dziwowała sie starka, a na to Cygōn ji ôdpedzioł:
– Kożdy czowiek dbo nojwiyncy ô to, co mō nojdrogszego, jo nojbardzi przaja mojim nogōm, bo kaj by była moja gowa, jakby niy moji nogi, stareczko!
A ôpedzioł ji wszyjstek, co mu sie przidarziło.
GRYMLINO


text:
Wiertnictwo
Reprezentanci: Jan Artymiuk, Danuta Wiktoria Bielewicz, Wacław Władysław Chrząszcz, Lucyna Daniela Czekaj, Stanisław Józef Dubiel, Andrzej Gonet, Aleksandra Jamrozik, Maciej Kazimierz Kaliski, Stanisław Karlic, Dariusz Knez, Łucja Kraj, Stefan Łaciak, Stanisław Paraszczak, Józef Wojciech Raczkowski, Robert Rado, Mirosław Jan Rzyczniak, Krzysztof Mariusz Skrzypaszek, Tadeusz Solecki, Andrzej Kazimierz Sołtysik, Stanisław Antoni Stryczek, Ludwik August Szostak, Stanisław Władysław Wilk, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Karol Wojnar, Jan Dariusz Ziaja


text:
Łaz (AK/SN). Po wjac hač jednym lěće saněrowanja hotuje so ewangelska cyrkej we Łazu na znowaposwjećenje swojich pišćelow. Instrument je produkt twornje Ladegast-Rühlmann z lěta 1872, kaž čłon Łazowskeje wosadneje rady Günter Wjenk potwjerdźi.
Tuchwilu zatwarjataj sobudźěłaćerjej Budyskeje pišćeletwarskeje firmy Eule Friedemann Birke a Lukas Neumann techniku do instrumenta. Po tym mataj dalšej kolegaj pišćałki do njeho zatwarić a je hłosować. „Łazowske pišćele restawrować je chětro naročne“, rozłoži pišćeletwarc Friedemann Birke. „Chcemy wšak poprawnu techniku w dalokej měrje zachować. Wuměnjamy tuž jenož dodźeržane dźěle.“ Wjacore dźěle pedalowych tastow su hižo wuměnili. Na tak mjenowanym „hrajnym blidźe“ su tohorunja furněry ponowili. Sobu najćeši a najnaročniši krok bě, tak mjenowane powětrowe wokeńcy (Windladen) natwarić. Te dyrbjachu w Budyskim zawodźe Eule wobnowić. Nimo toho mějachu we Łazu tójšto detailowych dźěłow zmištrować. Dźěle mechaniki pišćelow su tohorunja wobnowili. Znowa zadźěłali su měchawu.


text:
Tokio (kh/SN). Na 11. wubědźowanskim dnju su němscy kolesowarjo w hali wosebje wótře wyskali. Žónske mustwo triumfowaše w prestižnej disciplinje, přesćěhanju w mustwje. W finalu přesadźichu so Franziska Brauße, Lisa Brennauer, Lisa Klein a Mieke Kröger z nowym swětowym rekordom 4:04,249 mjeńšin přećiwo Wulkej Britaniskej. Bronzu doby USA.
Złoty dźeń za Němsku bě so hižo w lochkoatletice započał. Hač k poslednjemu pospytej w olympiskim finalu dalokoskoka ležeše Malaika Mihambo na bronzowej poziciji. Skónčnje pokaza wona znowa swoju čuwowu sylnosć, skoči sydom metrow daloko a doby.
Hišće wjetša překwapjenka bě slěbro Lukasa Dausera w finalu na bradłach. Sportowc z Halle dyrbješe jenož Jungyuanej Zouwej z Chiny předstup dać a zawěsći tak němskim ćěłozwučowarjam prěnju a zdobom jeničku medalju.


text:
Moc sie cieszã, iże mogã ôficjalnie pedzieć, że już funguje serwis Silling, co na nim idzie znojś publicznõ czyńść Korpusu Ślōnskij Mŏwy i translatōr polsko-ślōnski i ślōnsko-polski.
Już żech ô tym pisoł, ale krōtko spōmnã, co to tyn korpus je. To je zbiōr tekstōw, co je idzie wartko przeszukować. Na razie dlŏ ślōnskigo korpusu nojważniyjszŏ je funkcyjŏ kōnkordancyje, to znaczy wykazu wszyjskich trefiyń danego słowa we korpusie społym ze jego kōntekstym. Mogymy tak analizować to, kaj jakeś słowo je używane, co ône znaczy, mogymy sprawdzić, czy to je archajizm abo neologizm. Mogymy tyż wejzdrzeć, jak wyglōndŏ ôdmiana danego słowa i słożyć tabulã takij ôdmiany.
Skōnd sie wziōnły korpusy? We 1230 roku Hugo ze Saint-Cher, francuski dōminikōn, społym ze 500 inkszymi fratrami słożōł Concordantiae Sacrorum Bibliorum. Concordantia to po łacinie zgoda abo harmōnijŏ i to bōł indeks słōw z Biblije, a żeby być barzij akuratny – z Wulgaty. Taki indeks bōł troszkã jak słownik. Były w nim poukłŏdane alfabetycznie hasła, a kożde hasło podŏwało kōntekst danego słowa i kaj je znojdymy.
Do lŏt 60. XX stoleciŏ ino niykere teksty były tak indeksowane. Już samo to, iże do zindeksowaniŏ Biblije trzeba było 500 ôsōb styknie do pokŏzaniŏ, co to była za robota. Bez to robiyło sie take kōnkordancyje, ale robiyło sie je ino na bazie nojważniyjszcyh tekstōw, to znaczy Biblijŏ, dzieła Szekspira, Koran, abo dzieła Joyce’a. I w latach 60. na amerykańskim Uniwersytecie Brown Nelson Francis i Henry Kučera skōmpilowali piyrszy moderny korpus, co bōł słożōny ze milijōna słōw ze tekstōw ôpublikowanych we USA we 1961 roku. Ôd tego czasu na świecie kōmpiluje sie corŏz wiyncyj korpusōw. Te nōm nojbliższe to Český Národní Korpus, Deutsches Referenzkorpus i Narodowy Korpus Języka Polskiego.
Tōż widzymy, iże we ôstatnich latach, dziynki rozwojowi technologiji informatycznych, lingwistyka korpusowŏ, szło by powiedzieć, eksplodowała.
Tyn ślōnski korpus mŏ funkcyjõ poznawczo-weryfikacyjõ. Dycki ślōnske wydŏwnictwa słownikowe spisowały ino słowa, i to ino te, co ich niy ma po polsku. Niy ma w nich kōntekstu ani ôdmiany. Traci sie bez to ślōnskŏ gramatyka, bo ludzie znojdujōm słowa we słownikach, ale niy wiedzōm, jak je ôdmiynić. Pauperyzuje sie nōm tyż gŏdka, bo połno słōw zawłŏszczōł polski jynzyk. Niy ma ich we słowniku, tōż to niy sōm nasze. Przestŏwōmy pisać, a zaczynōmy szkryflać. Niy mōmy nōg, ino szłapy.
Teksty do terŏźnyj wersyje korpusu żech zbiyroł ôd lutego 2017 roku. Zaczōn żech ôd przetrasliterowaniŏ tekstōw gwarowych do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba było to zrobić, bo teksty gwarowe sōm pisane alfabetami fōnetycznymi. Taki zŏpis sie do korpusu niy nadŏwŏ, tōż trzeba było to ustandaryzować. Potym trzeba było jeszcze zeskanować i rozpoznać insze teksty metodōm OCR. We OCR rozchodzi sie ô to, iże jak kōmputer widzi zeskanowanõ strōnã, to wiy, iże to je ôbrŏz czegoś, ale niy wiy, że to je kartka, ani niy wiy, iże na tyj kartce je tekst. Ale je ekstra ôprogramowanie, co poradzi take ôbrazy czytać. Take ôprogramowanie je przistosowane do angelskij mŏwy, polskij i inkszych, ale do ślōnskij niy. Tōż efekty były słabe i trzeba było dużo poprawiać.
Jak widzicie nojwiynkszy part to je literatura piyknŏ i beletrystyka, dalij artykuły presowe, teksty gwarowe i inksze. Zdŏwałoby sie, iże tekstōw gwarowych, to znaczy gŏdanych, je mało, ale taki stosunek biere sie z tego, iże transkrypcyjŏ tekstōw gŏdanych biere tela czasu i postrzodkōw, iże niy ma synsu tego robić. Styknie pedzieć, iże we Narodowym Korpusie Języka Polskiego i we Brytyjskim Korpusie Nŏrodowym teksty gŏdane to ino 10 procynt.
We nastympnych wersyjach korpusu dobrze by było, jakby były rozszyrzōne materyje ze dziynnikōw i cajtōngōw z lot 1850-2000. Jak wszyjscy wiymy, kożdŏ szanujōncŏ sie gazyta ślōnskŏ mŏ jakõś rubryka po naszymu i dobrze by było te wszyjske rubryki zebrać. We Ślōnskij Bibliotece Cyfrowyj już sōm gotowe skany. Jŏ tak rachujã, że nojmynij dwa milijōny słōw z tych rubryk by szło zebrać. Mōm tyż nadziejã, iże dojdōm dalsze teksty ôd modernych autorōw, i że dojdōm tyż dalsze teksty z internetu.
Wielkŏ potrzeba to je anotowanie korpusu. Anotacyjŏ polegŏ na tym, iże do kożdego słowa dodŏwŏ sie jeszcze ekstra informacyjõ. Jak jŏ mōm słowo „robiōł”, to do tego dopisujã, iże to je czasownik „robić”, że to je czas przeszły, rodzaj mynski, trzeciŏ ôsoba, liczba pojedynczŏ.
Adresa, kaj korpus je udostympniōny, to je silling.org. Sil jak Silesiana, ling jak lingwistyka. Udostympniōne było 55 procynt cołkigo zbioru. Czymu ino 55 procynt? Prawa autorske. Z autorami modernymi, co żyjōm, niy było problymu. Stykło sie zapytać i zarŏz była zgoda. Dostołch jednã ôdmŏwã. Gorzij było z tymi autorami, co już niy żyjōm. Pisołch do sześciu abo siedmiu wydŏwnictw, niykere miały wiyncyj jak jednã publikacyjõ, co by szło wkludzić do publicznyj czyńści korpusu. Ôdpowiedziało mi jedno, że niy znajōm erbōw ôd autora.
We serwisie SilLing.org znojdziecie wkludzynie do roboty ze korpusym, wykŏz zdrzōdeł i inksze ekstra informacyje. We nojbliższych dniach napiszã tyż wiyncyj ô translatorze.


text:
Pućowanski pokal ma nětko Młodźinski klub w Němcach
Moderatoraj njedźelneho 31. Kulow-cupa Eric Schimann a Simon Michauk móžeštaj z wěže rěčnika wšitke hry přewidźeć a moderěrowaštaj koparske duele na dwěmaj hrajnišćomaj. Žane wrota, žane fairne abo tež njefairne sceny njejstaj wonaj z wočow zhubiłoj. Hrali su mustwa stajnje 12 mjeńšin. Po dołhim turněrowym popołdnju stejachu sej w finalu chětro młodźi 15lětni koparjo z Němcow a „Söffnerojo“ napřećo. Dokelž skónči so hra 0:0, rozsudźi třělenje z dźewjeć metrow, a po nim steješe 4:3 za Němčanow.
Štó potom 32. Kulow-cup wuhotuje, pak hišće jasne njeje, dokelž njepřisłuša Młodźinski klub z Němcow Zhromadźenstwu klubow města Kulowa (UCfK). Dobyćer turněra je mjenujcy za organizaciju a přewjedźenje přichodneho zamołwity. Najlěpši towarstwa UCfK běchu na třećim městnje Kulowminatije.


text:
Jakub Kućank
Jakub Kućank (* 26. julija 1818 w Nuknicy, † 28. junija 1898 w Budyšinje) bě serbski katolski duchowny, kulturny prócowar a spisaćel.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jakub Kućank, bratrowc Mateja Kućanka narodźi so w Nuknicy jako syn kublerja Jakuba Kućanka a Hany rodź. Bruskec z Chrósćic. Jako chowanc Serbskeho seminara w Praze wuwuči so wón wot 1830 do 1837 na němskim Małostronskim gymnaziju a studowaše po tym hač do 1842 na uniwersiće filozofiju a teologiju. Dnja 21. oktobra 1842 bu Jakub Kućank w Drježdźanach na měšnika wuswjećeny a běše wot 1. decembra 1842 druhi kapłan při serbskej cyrkwi w Budyšinje. Wot lěta 1844 běše wón katechet a tachantowy ceremoniar, poby na to poł lěta jako administrator w Mišnje a běše wot 1846 dźewjeć lět prěni serbski kapłan w Budyšinje. Wot meje 1855 do 1869 skutkowaše wón jako farar serbskeje wosady Našeje lubeje knjenje a powoła so po tym na kanonika do tachantskeho kapitla swj. Pětra. Wot 1879 do 1898 běše wón kantor a senior kapitla a smědźeše tuž dekana w někotrych nastupanjach zastupować. Tři dny po swojej smjerći pochowa so Kućank 1. julija 1898 na Budyskim Mikławšku.
SkutkowanjeWobdźěłać
Jakub Kućank běše w štyrcetych lětach 18teho lětstotka mjez wodźacymi wosobami serbskeho zjawneho žiwjenja a słušeše w lěće 1847 k sobuzałožerjam Maćicy Serbskeje. Mjez 1847 do 1849 běše wón prěni, mjez 1850 do 1856 druhi a wot 1857 do 1860 zaso prěni sekretar towarstwa. Mjez druhimi so wón na pjećdźesatym jubileju Maćicy na čestneho sobustawa pomjenuje. Hižo njedołho po załoženju Towarstwa swjateju Cyrilla a Methoda přez Michała Hórnika běše Kućank wot 1862 35 lět jeje předsyda. Wón běše wuběrny rěčnik a wopyta wšelake serbske zhromadźizny a swjedźenje serbskich towarstwow, wjacekróć na přikład w Chrósćicach, Swinjarni, Baćonju a Jaseńcy. W Drježdźanach zawjedźe wón, kaž hižo Ernst Bohuwěr Jakub za ewangelskich Serbow, z přizwolenjom wyšnosće serbske katolske kemše a tute dołho sam wobstara.
Literarna dźěławosć Kućanka wobmjezuje so na jeho młódše lěta. Hromadźe z Ernstom Bohuwěrom Jakubom spisa wón w lěće 1848 prěnju přez Maćicu Serbsku wudatu knihu Serbske Hornje Łužicy abo statistiski zapisk wšitkich serbskich ewangelskich a katolskich wosadow a jich duchownych a wučerjow.[1] Wón załoži a wuda wot nowembra 1848 do decembra 1850 tydźenik Jutnitžku (tež Jutrnička), nowina kotraž běše wosebje na katolskich Serbow wusměrjena. Kućank přełoži a spisa tež wšelake zabawne a nabožne twórby, kaž na přikład Schmidowe powědančko Jutrowne jejka (Budyšin 1848) abo modlerske Dobre symjo (Budyšin 1852).
Před kralom a knježerstwom zastupowaše Kućank prawidłownje zajimy Serbow a přisłušeše často serbskim deputacijam, kotrež kralej a kralowskemu dworej při wosebitych přiležnosćach swěru Serbow wuprajichu. Tak wozjewi kralej Bjedrichej Awgustej II., Janej a Albertej kaž tež pryncej Bjedrichej Awgustej poddanstwo Serbow.
ČesćowanjaWobdźěłać
Sakski kral Albert spožči Jakubej Kućankej ryćerski křiž prěnjeje rjadownje sakskeho zasłužbneho rjada a bamž Leo XIII. křiž „Pro Ecclesia et Pontifice“. Při składnosći pjećdźesatlětneho měšniskeho jubileja pomjenowa jeho bamž Leo XIII. za swojeho čestneho komornika, z čimž so Kućankej tež titul Monsignore přizwoli.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Digitalizat na stronach SLUB Drježdźany
ŽórłaWobdźěłać
- Rudolf Kilank: Kućank, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 322.
- Jakub Skala: Nekrolog XXXVI. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 52 (1899), čo. 1, str. 57–60. (hsb.)
- Handrij Dučman: Pismowstwo katholskich Serbow. Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 65sl. (hsb.)
- Michał Hórnik: Kućank, Jakub. W: František Ladislav Rieger (wud.): Slovník Naučný. Zwjazk 4: I–Lžidimitrij. Praha 1865, str. 1041.
- Adolf Černý: Kućank, Jakub. W: Jan Otto (wud.): Ottův Slovník Naučný. Zwjazk 15: Krajčij–Ligustrum. Praha 1900, str. 321.


text:
Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 03.11.2008 Pječenje dźěći ...
Hauptinhalt
Lubi posłucharjo, w rěčnym kućiku hustodosć zmylki abo rěčne misnjenja kritizujemy, je analyzujemy a potom sporjedźamy. Husto podamy přikłady za to, zo wobwliwuje němčina serbšćinu. Dźensa pak raz přikład za to mjenuju, zo so tež cyle zrozumliwje dobra serbšćina wužiwa tam, hdźež tomu w němčinje tak njeje. Nětko w adwenće wšitcy pilnje poprjančki a druhe słódne wěcy pjeku, a tež w serbskim rozhłosu słyšachmy w rańšim wusyłanju přinošk "Dźěći pjeku w rozhłosu". Wěm pak hišće, zo sym so loni po měšćanskich hodownych wikach wuchodźowała a zo sym wuhladała wulke němske napismo, kotrež rěkaše: "Heute 15.00 Uhr Kinderbacken". Lubi posłucharjo, njewěm, kak wy to začuwaće, ale tajke nadpismo z dźiwnej zestajenku "Kinderbacken" je po mojim měnjenju problematiske. Swoje dźěći tam pósłała njebych, dokelž napismo mi wosobinsce skerje strach načini, što so tam z mojimi dźěćimi stawa. Tež ja sym ze swojimi dźěćimi hižo doma pjekła, to pak bě "pječenje z dźěćimi" – a žane "dźěći-pječenje". Potajkim, sym wćipna, što nam dźěći w serbskim rozhłosu hišće dobreho napjeku – a přeju Wam měrny adwentny čas ze swójbnymi doma.


text:
Jan Awgust Warko
Jan Awgust Warko (* 26. julija 1821 w Běłej Wodźe, † 27. julija 1862 w Jabłońcu) běše serbski ewangelski farar a spisowaćel.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jan Awgust Warko běše syn wučerja Jana Warka w Běłej Wodźe (* 20. februara 1800 na Horach, † 2. junija 1864 w Běłej Wodźe) a bratr Korly Hendricha Warka. Po tym zo wopyta měšćansku šulu w Mužakowje, běše w lětach 1836 do 1840 na gymnaziju w Zhorjelcu. We Wrócławju studowaše hač do 1843 teologiju, hdźež słyšeše mjez druhim čitanja Čelakovskeho. We Wrócławju běše jako čłon Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče aktiwny w serbskim, stawizniskim a zemjepisnym wotrjedźe.
Wot 1843 do 1854 běše Warko domjacy wučer w Šleskej. Zhromadnje ze Smolerjom přełoži zběrku basnjow Čelakovskeho Wothłós pěsni ruskich (originalny titul „Ohlas písní ruských”), kotraž wuńdźe 1846 w Praze. Wot 1850 běše čłon Maćicy Serbskeje a dopisa z jeho bratrom Janom Bohuwěrom Warkom (* 8. nowembra 1826 Běła Woda, † 7. septembra 1898 Niska) do Tydźenskeje Nowiny resp. do prěnich lětnikow Serbskich Nowin. W lětomaj 1854 a 1855 běše Warko wokrjesny wikar a wot lěta 1855 farar ewangelskeje cyrkwje w Jabłońcu.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Warko, Jan Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 593sl.


text:
II ŚLĄSKI ZLOT SYREN - GLIWICE 22-24.05.2015
ZAPRASZAMY NA
II ŚLĄSKI ZLOT SYREN - GLIWICE 22-24.05.2015 r.
Zapraszamy po naszymu* na:
II ŚLĄSKI ZLOT SYREN 22-24 MAJA 2015 r.
Co chcymy robić:
W sobota łobejrzymy gruba, pojadymy szolom na dół pudymy obejrzeć roztomajte rzeczy - banki, pyrliki, kombajny, przodek a jek się nom udo to uwidzymy skarbnika, coby kożdy wiedzioł jak Hitler rozpyntoł II Wojna Światowo obejrzymy Radiostacja w Gliwicach, posłuchomy trocha historii, obejrzymy film i połażymy po plantach bydzie tyż rajza cestom miendzy familokami i innymi grubami, na kiero kożdy musi sie wzionść klapsznita nojlepij z bajlagom, tyj do flaszki tak jak to broł starzik na szychta, a dlo bajtli maszkety - szkloki, kopalnioki, oblaty i makrony, cza bydzie dować pozór coby się nie kiwnyć bo niy treficie nazot, na wieczór bydzie fojerka na kieryj bydzie wuszt, krupniok a fto wie może i kiszka abo wieprzek, bydymy se łosprawiać, godać, berać, słepać roztomajte napoje (halbka abo liter, zelter abo brałza, piwo), niych se kożdy weźmie ciepło jakla coby rano nie smarkoł ani niy kucoł, zaś w niedziela na wielkim placu zrobiemy rajza Zipkom z rolszułami, fajrant bydzie w Hindenburgu kaj ludziska bydom sie gapić na Wasze wyglancowane auta (jak chcecie to sie weźcie ancug koszula i binder no i galoty w rant wybiglowane a dziołchy łodpowiednio kecka), rozdomy gyszynki i kożdy pojedzie se nazot do dom.
Kuknijcie do nos!!!
Wszystkim Wom Fest Przajymy
Śląska Rodzina Syren
_________________
* tekst Lecha


text:
Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 01.06.2016 Chošćo - mjetawka - mjetlica
Hauptinhalt
Holčička mjećeše z chošćičkom šćežčičku - znajeće tute hrónčko k zasukanju jazyka? Je tam rěč wo chošćičku - to je pomjeńšenka słowa chošćo. Tute wužiwamy k mjećenju, ale njeje to jeničke słowo, kotrež w Serbach za to znajemy: Mamy tež hišće mjetawku a mjetlicu. Njeje wšak cyle jasne, hač a kak so tute pomjenowanja po woznamje rozeznawaja. Wěste je, zo je mjetlica, skrótka mjetlca wobmjezowana na Budyski dialekt ewangelskich Serbow. Mjetawka wužiwa so skerje na zapadźe w katolskich kónčinach. Chošćo pak je w cyłej Hornjej Łužicy znate. Za jednych je chošćo wulke, a mjetu z nim dwór a stwu, material, z kotrehož wobsteji, w tym padźe njezajimuje. Mjetawka je za nich pomjenowanje za krótki ručny nastroj, z kotrymž zmjetu so smjeće na łopatku. Druzy pak - a tak sym to sama doma zeznała - wužiwaja chošćo jenož za dwór a hasu, tajke chošćo je z prućatow zwjazane. Mjetawka pak słuži w domje a mjeće ze seršćemi (Borsten) - k zmjećenju na łopatku trjebamy potom mału abo ručnu mjetawku. Kajke pak bě te chošćičko, z kotrymž mjećeše holčička šćežćičku, to móžeće nětk sami wuhódać.


text:
Nierozki czowiek sie leży w dōma na kauczu[1], a tu nołgle[2] bezuch[3]. Co to robić, trza by co upiyc? Na take mômynty sôm te babeczki. Raz, dwa i leżôm na stole.
Co potrza?
jedna szokolada gorzko
jedna szokolada mlyczno (jakbyjście chcieli to mogecie się wziôńć i 2 gorzke)
4 jajca
90 g cukru (jo dołech brōnołtny, ale mogecie dać i bioły. Jakbyjście chcieli, to mogecie tyż wciepnōńć trocha mani tego cukru- mlycznoł szokolada je słodko)
80 g masła
2 łeżki mônki
Rozpuście ta szokolada (całoł gorzko i pó[4] mlycznyj- reszta dejcie na bok) i masło w jaki misce abo gorku, co go postawicie na inkszym gorku z warzōncōm sie wodōm.
Rozgrzyjcie sie piec[5] na 240 stopni.
Jajca ubijcie ze cukrym, potyn dejcie ty mōnki i wlyjcie ta rozpuszczōnoł szokolada z masłym. Jeszcze trocha pomiksujcie i wlyjcie do takich forymek na babeczki (muffiny)- nojlepi tak 2/3 forymki, żeby Wōm sie niy wyloło, jak to baje rosnōńć. Do kożdyj forymki wciepcie na wiyrch[6] po jednyj kostce szokolady i rajn z tym do pieca. 10 minut we piecu i już mogecie gościōm nalywać kafeju[7]. Smacznego:)
[1] kanapie
[2] nagle
[3] odwiedziny, goście
[4] pół
[5] piekarnik
[6] na górę
[7] kawy


text:
Adik łod czech dni łaził wkurwiony. Cołke łosiedle stowało przed nim na
baczność. Godali, że nerwowy sie zrobioł skuli tego, że podobno wrzod mu na
rzici wyloz i niy móg sie porzondnie wysrać. Szterowoł wszyskich i to fest. Niy
dało sie z nim wyczymać. Do kożdego skokoł, kożdymu chcioł ciulać. Złaziły
mu z drogi nawet nojwynksze agary. Mało tego, na blokach godali, że za bele
macha można boło łod niego nachytać. Łon som zaś, tysz szukoł zaczepki, tako
mioł frechowno launa.
Ale przyszła kryska na matyska i entlisch trefił na Bartosza. Pohajali sie przi ławce na szpilplacu. Jedyn drugiymu nazdoł, późnij jedyn drugego chycił za fraki i szlegerej gotowy. Bartosz, kery dupny niy boł, ale za to bitny, bo wychowoł sie na ulicy i w niyjedynyj ciulanie broł udział, capnoł go za wszosz, ciulnoł presa z kolana w kichol i wydupił na zol. Pozwijoł
sie Adik jak lojfer w antryju i bez pora minut niy umioł sie borok spamiyntać.
Niy przypuszczoł, że chopcy z kerymi loto po placu, ściulajom mu. A jednak.
Na koniec dostoł jesce szlag w ryj na łodbamontniynie łod Pyjtra. I jak
przyłazioł jus do siebie, to zaczon ślimtać, że boł u libsty na szychcie i na klotce
nachytoł łod jakiegoś zowistnygo karlusa, kery do nij sztartowoł. I ło to ta cało
mecyjo – kożdy sie za łeb chycioł. Nawet Bartosz. Dźwigli my Adika z zola i
położyli na ławka.
– I co terozki? – ślimtoł Adik.
– Jak to co? – asił sie Bartosz – chycmy go sam na blokach i ściulomy mu.
Poznosz go?
– Ja. Poznom. Wiym fto to jes i kaj miyszko.
– No i fertich. Zbiyrej sie Adik. A ty mody leć gibko po chopców za drugi
blok, bo cza sie szykować na haja.
Nim pizło pó drugi w połednie, dupili jus w piontka na druge łosiedle, kaj
miyszkała dziołcha łod Adika.
– Ino chopcy, jo by niy chcioł, cobyście jakiś rozpiedol zrobili. Wiycie jak?
Jo mom libsta, jo tam łaża na zolyty.
– Chopie, niy cip! My ino idymy bandonć fto to jes.
Siedli na ławka pod krzokami i filowali. Jedna sztunda, drugo, czecio, ale synek, kery ściuloł Adikowi chyba niy wyłaził z doma. Pozbiyrali sie gibko i
zaczyli dupić nazot do siebie na plac. I jak szli kole blaszoka, Adik łoroz stanoł
jak wryty i pokozoł palcym.
– Badejcie. To łon, tyn co wyłazi z epom.
– Łon ja?
– Ja, łon, na stówa.
Puścili sie za nim. Piyrszy dopod go Bartosz. Chycił rynkom za kragel,
podstawił hoka i wydupił na zol, tak że z epy wysuły sie na asfalt cołkie zakupy.
Sczaskane brauzy i zeltry dzwonyły szkłym pod szczewikami. Kyjza, mlyko,
jajca, fett, margaryna – leżały zmaraszone kole kałuż i gulików.
Wystraszył sie synek trocha i stracioł łorientacja w tym co sie dzieje, bez toż dostoł jesce
piynściom pora razy po mordzie. Reszta niy chciała mu ciulać, bo jakby to
wyglondało – cztyrech na jednygo, to banda łysego. A Adik? Adik łokozoł sie
nojbarzyj mściwy. Bo przeca ło jego dziołcha poszło niy? Wzion do rynki łolyj
z epy, łotwar i wyloł na niygo, późnij wzion margaryna i wysmarowoł mu
wosy. Bronił sie synek z poczontku, ale jak sie kapnoł za co Adik go tak poniżo,
robił wszysko co by ino wartko pitnonć. I entlisch pitnoł.
Adik mioł już świynty spokój na łosiedlu. Czasami ino pokazywali palcym na
niygo jak właził do klatki, ale żodyn mu niy podskoczył. Łona zaś, jego
dziołcha asiła sie na lewo i prawo jaki to Adik chapol, że takij haji narobił skuli nij.


text:
” Blank bych sie niý umioł forsztelować, co kejsik zobocza cosik takigo jak pod szulům. Na prowda hołda lotaczy przebleczůnych tak roztmajcie a przi tymu tak festelnie radzi wszyskigo, co chyba niýkaj indzij sie tego bych niý spodziywoł. Bůł smok, farorz, mode panny, Flinstony, dinozaur, wrůżka, Mikołaje, haresztanty, klauny, kelner, cygůnki, pszczoły, Avengersy, Koziołek Matołek, hippisy, kůminiorze (nawet ze drabinům) a nawet….Antoni Macierewicz! No blank bych sie niý zmiarkowoł, co kejsik cosik takigo uobocza….tyla tak fajnie poprzeblykanych ludzi a przi tymu tak festelnie uradowani. “
- – Marek Bogdoł
- Nowiny, nowiny, nowiny!


text:
Shetlandske kupy
Shetlandske kupy (jendźelsce Shetland Islands, šotisko-gelsce Sealtainn) su k Šotiskej słušacy archipel w sewjernym Atlantiku mjez Wulkobritaniskej, Norwegskej a Ferejskimi kupami. Stolica a ze 7.500 wobydlerjemi najwjetše sydlišćo je Lerwick na hłownej kupje Mainland. Najwjetše kupy nadeńdu so na arealu wot 120 króć 80 kilometrow mjez 59. a 61. šěrinowym stopjenjom a tworja tuž najsewjerniši dźěl Britiskich kupow. Wot cyłkowneje přestrjenje wot 1426 km² wučini hłowna kupa Mainland něhdźe dwě třećinje.
GeografijaWobdźěłać
Hłowne kupy su:
Najwyši dypk na kupach je hora Ronas Hill na Mainlandźe z 449 metrami.
Klima na Shetlandskich kupach je wobwliwowana wot Golfoweho pruda a přez cyłe lěto chětro chłódna a włóžna (1000 mm spadkow). Sněh w zymje je zrědka, lětne temperatury docpěja zdźěla wjace hač 15 stopnjow. Wichory, sylny dešć a mła su huste.
StawiznyWobdźěłać
Shetlandske kupy su wobsydlene z 3. lěttysaca do Chrystusa a pokřesćanšćichu so w 10. lětstotku pod Wikingerami, kiž mjenowachu je Hjaltland. Wot 12. hač do 15. lětstotka běchu zwjetša pod norwegskej kontrolu; w lěće 1469 přińdźechu do Šotiskeje.
Hakle w 19. lětstotku wotemrě shetlandska wikingerska rěč Old Norn.
WotkazajWobdźěłać
- Oficielna webstrona (jendź.)


text:
Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 31.05.2017 Šćipka sele
Hauptinhalt
Kito Lorenc napisa jónu baseń wo pěknym mužu, kiž pře wšu měru lubowaše poliwku. Tola něšto jemu w njej falowaše, někajke cyle małe wonajke wono. Zawěsće zhódaće lochko, wo čo jemu dźěše: wo kusk sele - tak cyle mało, kaž móžeš mjez palcom a porstomaj přimnyć. Němsce je to "eine Prise". Serbsce mjenujemy to husto z požčenym słowom priza abo z pomjeńšenku prizka. Tola mamy tež serbskej wurazaj za to, kotrejž chcu wam dźensa do pomjatka zwołać. Najznaćiše drje je šćipka - tute słowo wužiwa so w mjenowanym woznamje na př. w loni wudatej kucharskej knize "Warimy z Tomašom". Pochad słowa je wočiwidny: šćipka je to, štož přimnješ z porstami, jako by do něčeho šćipnył. W słowniku namakamy hišće wariantu šćěpjo, z genitiwom šćěpjeća, tola wone drje, sudźo po tekstowym korpusu, hižo tak rozšěrjene njeje. Tola serbske přisłowo wuči: Jelizo šćěpjo doseli, njesypaj horšće! Haj, druhdy zaleži woprawdźe jenož na prizce, šćipce abo šćěpjeću, hač nam poliwka zesłodźi abo hač je njeselena abo přeselena.


text:
PRÓZDNINSKI POSKITK
11.02.2020 a 20.02.2020; 10 – 11.30 hodź. “Helaw-Alaaf-Ahoi! Póstniske nory witajće” Zeznaj nałožki w póstniskim času a twor sej swójsku masku. Štóž chce, njech přińdźe w kostimje abo so w muzeju předrasći! 13.02.2020 a 18.02.2020; 10 – 12 hodź. “SERBSKI STREET STYLE” We wustajeńcy widźimy modu ze serbskimi elementami. Přizamknje so mała dźěłarnička, hdźež naćisnjemy […]
12.2.2020: Wjedźenje a filmowy wječor, wot 17.30 hodź.
17.30 hodź. wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w serbskej rěči 18 hodź. wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w němskej rěči 19 hodź. film “The True Cost. Der Preis der Mode”, USA 2015, wo wuklukowanju přez modowu industriju
12. januara 2020 “Pućowanje přez modowe doby” – swójbne popołdnjo wot 13 hodź. do 18 hodź.
přehladka wot 13-18 hodź. kreatiwne paslenje za wšě starobne skupiny 14 hodź. wjedźenje po wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w serbskej rěči 15 hodź. “Mode(rne) časy”, historiska drastowa pokazka za sobuskutkowanje z Anju Köhler, Šlesko-Hornjołužiski muzejowy zwjazk t.z.w.r. 16 hodź. wjedźenje po wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w němskej rěči 17 hodź. “Petticoat a SORBIAN STREET STYLE”, […]
Kuratorske wjedźenje, njedźelu 8.12. w 16 hodź.
Andrea Pawlikowa wita wšitkich zajimcow na zjawne serbske wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE. W předpolu w 15 hodź. je wjedźenje w němskej rěči.
7.12.19 w 15 hodź. “Nastajej wuši!”- Přepodaće widejoweho přewodnika
Z pisanym programom chcemy sobotu, dnja 7.12.19 w 15 hodź. zakónčić INTERREG projekt Pólska – Sakska. W tutym projekće je so natočił dźěćacy widejowy přewodnik w pólšćinje. Na žurli předstaja so wurězki pólskeho šulskeho programa Šule „Tęcza” Zgorzelec, wurězki z musicla “Quo vadis – dokal dźeš?” Serbskeje wyšeje šule “Michał Hórnik” Worklecy a pólske kolędy […]
Kofej w třoch, 04.12.2019 w 15 hodź.
Wobrazowe albumy połne dopomnjenkow Wobrazy dokumentuja, dopominaja a su zdobom wažne žórła minjeneho časa. Zhromadnje listujemy we Wašich wosobinskich albumach a rěčimy wo stawiznach a dožiwjenjach. referentka: Ilona Bierlingowa, museologowka płaćizna: 4,50 € inkl. kofej a tykanc
Wjedźenje a přednošk, 27.11.2019
17.30 hodź.: Zjawne wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w serbskej rěči 18 hodź.: Zjawne wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w němskej rěči 19 hodź.: Přednošk w němskej rěči “Mode & Tracht”, Eva Howitz, Lipsk
Wjedźenje, dnja 2.11.2019 we 18.30 hodź.
Hač toška, črije, šat abo debjenki, při wjedźenju po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE móžeće hladać što je trend a što je serbska moda, a potom móžeće w Budyšinje na Romantica nakupować.
Prózdninske poskitki
SERBSKI STREET STYLE We wustajeńcy widźimy modu ze serbskimi elementami. Přizamknje so mała dźěłarnička, hdźež naćisnjemy a paslimy sami serbsku modernu drastu a debjenki abo kołkujemy łužiske mustry. Wuslědki móža so sobu domoj wzać. (přidatne wudawki 2,00 €) Hdy? 15.10.2019 a 24.10.2019; 10 – 12 hodź. Złota nazyma – rjana pyšerka Z łopješkow a mnoho […]
5.10.2019 – SORBIAN STREET STYLE LIVE
Dźěłarnički za młodostnych wot 10-18 hodź. -> fotoshooting, styling, bodypainting, graffiti, urban dance, upcycling a zhotowjenje debjeńkow Chcemy so kreatiwnje we wšelakich wěcach wuspytać a našu modernu serbsku kulturu tež tamnym pokazać. To spěchuje nowe kontakty a přećelstwa. Přeprošeni su młodostni z cyłeje Łužicy! Na spočatku dóstanje kóždy při kasy swój nalěpk. […]


text:
Rozprawa sekcije literatura/wuměłstwo/wukraj 2015/2016
Přiznaju, zo je sekcija literatury, wuměłstw a wukraj hižo „tučniše lěta“ měła, hač tele.
Njedźelu dnja 3. meje 2015 stej Jašćanska Domowinska skupina a Maćica serbska spominali na Maćicarja fararja, stawiznarja a spisowaćela Jakuba Nowaka-Horjanskeho składnostnje jeho 150. narodnin. W ródnej wsy Hora pola Bóšic je so kamjeń postajił z wopomnjenskej taflu a swjedźenske zarjadowanje ze spěwami a narěčemi wobrubiło. Běše to hódne spominanje na nimale pozabyteho Maćicarja Jakuba Nowaka, předsyda sekcije je tam wopomnjeńske słowa rěčał.
Ateljejowy wopyt pola serbskeje wuměłče mejachmy hižo wjele lět na planje a skónčnje je so předewzaće 1. awgusta 2015 z wopytom Maji Naglowej do Nossena poradźiło. Wjele časa a dleje hač předwidźane je Maja nam wěnowała a jara wobšěrnje swoje dźěło předstajiła. Pokazała je nam wšě móžne techniki wuměłstwa, kotrež so wona posłužuje. Čłonojo sekcije wužiwachu zdobom składnosć sej originalne wobrazy kupić.
W Praze přewjedźechu so 28.-30. awgusta 2015 Sakske kulturne dny we zastupnistwje Sakskeje kenclije a to po cyłym Serbskim seminarom. W mjenje předsydy Domowiny Dawida Statnika so na zarjadowanju wobdźělich a w postrownych słowach - spominajo na dwaj jubilaraj zańdźeneho lěta, na Jana Husa a Maćija Jakule wuprajich so tež w mjenje Maćicy.
Něšto pozdźišo běše ll. Pražski sorabisticki sympozium rězbarjej baroka Maćijej Jakuli - składnostnje jeho 360. posmjertnym narodnin - wěnowany a zarjadowanje wotměješe so dnja 27. nowembra 2015 w Serbskim seminarje. Mjez wjele přizjewjenjow - 21 referentami - běstaj dwaj Maćicarjej, Měrko Šołta a ja. Přednoški - ja rěčach wospjet k žiwjenju a skutkowanju Horsta Šlosarja - maja so lětsa jako kniha wudać.
We wšelakich gremijach a wospjet je so přesydlenje Serbskeje kulturneje informacije won ze Serbskeho domu do Serbskeho ludoweho ansambla diskutowało.
K tomu sym jako čłon MS a župneho předsydstwa J. A. Smoler Budyšin wospjet swoje stejišćo zabrał a to tež w Zwjazkowym předsydstwje. SKI ma wostać hdźež je, zo by so z tym charakter Serbskeho zjawneho domu wobchował - w zmysle J. A. Smolerja, na kotrehož tu dźensa spominamy.
Předsyda sekcije je z čłonom Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny a wobdźěla so prawidłownje na wuradźowanjach a informuje předsydstwo Maćicy wo wuslědkach. Runje tak je tež čłonom Mytowanskeho wuběrka Myta Ćišinkeho - woboje w nadawku Maćicy Serbskeje - a prócuje so we woběmaj gremijomaj wo fairne dźěło a dobre rozsudy.
Je wšak tak, zo so tež čłonojo sekcije na přednoškach Maćicneje akademije stawizniskeje sekcije we Wjelbiku wobdźěleja. A wobdźěleja so tež na wotewrjenju wustajeńcow w Serbskim muzeju w Budyšinje a Chośebuzu, w Serbskej kulturnej informaciji w Budyšinje. Runje tak na knižnych premjerach LND kaž tež na čitanjach w Smolerjec kniharni jako publikum abo tež z čitanjemi. Su zdobom wobdźělnicy na zarjadowanjach ZSW, wosebje na Swjedźenju serbskeje poezije w tu- a wukraju abo na zarjadowanjach Přećelow Smolerjec kniharnje.
Čłonkam a čłonam sekcije - kotrejž přisłuša dale 24 čłonkow a čłonow - so za dźěło wutrobnje dźakuju a nadźijam so kaž kóžde lěto dalšeho dobreho zhromadneho dźěła.
Jedne předewzaće, kotrež smy sej w sekciji předewzali, njeje spjelnjene, mjenujcy, zo stajimy našemu čłonej dr. Janej Rawpej wopomnjensku taflu na row. A to zhromadnje ze ZSW a Serbskim institutom - a tež priwatnicy chedźa so wobdźělić. Naćisk jednoreje tafle je hotowy, ale čakamy hišće na připrajenje syna Kita Rawpa. Klětu je tomu 10 lět, zo smy Jana Rawpa pochowali, snano so nam hač do 13.9.2017 předewzaće poradźi.
Jurij Łušćanski, předsyda
Budyšin, 5.3.2016


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
5. Nan serbskeje hudźbneje wědomosće a »serbski Janaček« – Jan Rawp
Wědomostne wobdźěłanje hudźby jednoho naroda móže so hakle zwoprawdźić, hdyž je dosć dźěłow, kiž hodźa so historisce a stilistisce do jednoho wuwića zarjadować. Na němskej stronje běše to Hugo Riemann, kotryž ze swojim hudźbnym leksikonom w lěće 1882 jako prěni muzikologa kompendij předpołoži, kiž bě kmany, narodne hudźbne wědomje w słowach zwuraznić. Jana Rawpowa »Serbska hudźba« wuńdźe 1978, potajkim nimale 100 lět po Riemannowym leksikonje, je pak za serbski narod po wuznamje přirunajomne. Rawp analyzuje, kak sta so ludowy spěw ze zarodkom hudźbneje kultury. Zajimawy w tutym zwisku je interview, kotryž da wón jenož mało měsacow do swojeje smjerće sćelakej Deutschlandfunk. Tam praji: »Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.« Njebě zawěsće připad, zo je Rawp njewědomje zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« ze sobu zwjazał.


text:
Pětr Dučman
Pětr Dučman (němsce Peter Deutschmann; * 13. měrca 1839 w Bozankecach; † 6. februara 1907 w Budyšinje) bě lěkar a serbski narodny prócowar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pětr Dučman, bratr Handrija Dučmana, narodźi so 1839 jako dźewjate dźěćo Bozančanskeho bura Jana Dučmana a jeho mandźelskeje Madleńki, rodź. Wjerabec z Chelna.[1] Wón wopytowaše Tachantsku šulu w Budyšinje a zastupi 1852 do tamnišeje preparandy Katolskeho wučerskeho seminara. Po tym wopytowaše Dučman, jako chowanc Serbskeho seminara w Praze a sobustaw Serbowki, němski Małostronski gymmnazij. W lěće 1858 wón seminar wopušći a započinaše po tym, zo 1860 maturitne pruwowanje wobsteješe, studij mediciny w Praze. Zakónčiwši swój studij 1865 z promociju, bu Dučman asistent při powšitkownej chorowni w Praze. 1866 přewodźeše wón sakske wójsko jako ciwilny lěkar do Rakuskeje a bu wot 1867 lěkar w Budyšinje. Při tym běše wot 1873 druhi a wot 1885 prěni lěkar při Budyskej měšćanskej chorowni. Dokelž zhubi widźenje, dyrbješe so w lěće 1898 na wuměnk podać. Wón zemrě 6. februara 1907 w Budyšinje a bu 9. februara na Mikławšku pochowany.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Praze zdoby Michał Hórnik, tehdyši nawoda Serbowki, Pětra Dučmana za skutkowanje w towarstwje. Mjez druhim na iniciatiwu Dučmana so prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje předstaji. Za to přełoži z Janom Ćěslu čěsku wjeselohru Rohowin Štyrirohač Václava Klimenta Klicpery (originalny titul „Rohovín Čtverrohý”) z lěta 1821. Tuta twórba předstaji so wot sobustawow towarstwa Budyska Bjesada, mjez druhim tež wot Jana Arnošta Smolerja, a zahaji 2. oktobra 1862 w Budyskim hosćencu K złotej krónje tradiciju serbskeho dźiwadźelenja.[2] Dučman sam přednjese do předstajenja swjedźenski prolog, w kotrymž so programej a zaměrej serbskeho dźiwadła wěnowaše. Prolog bu 1862 we Łužičanje (čo. 11) wotćišćany. Nimo toho dopisowaše wón do tež do Časopisa Maćicy Serbskeje, do Katolskeho Posoła a Łužicy. Při tym wužiwaše často pseudonym Lipinski.
W lěće 1867 přizamknyštaj so Pětr Dučman a Jan Arnošt Smoler na Słowjanskim zjězdźe w Moskwje, na kotrymž so tež čěskej politikarjej Palacký a Rieger wobdźělištaj. W Carskojim Sele, lětnej rezidency ruskeho kejžora, běštaj tež Serbaj w delegaciji, kotrejž kejžor Aleksander II. awdiencu skićeše. W Moskwje wopytachu wobdźělnicy zjězda potom Wšorusku etnografisku wustajeńcu.
Jako lěkar wěnowaše so Dučman tež fotografiji, z kotrejž so tež na wustajeńcomaj 1896 w Berlinje a 1897 w Lipsku wobdźěleše. Wón wuznamjenješe so tam za swoje wědomostne fotografije kóžnych chorosćow.
Hižo wot 1861 podpěrowaše wón dźěło w přirodospytnym wotrjedźe Maćicy Serbskeje, kotrejež čłon bu w lěće 1863. Wot 1862 běše wón sobustaw Budyskeje Bjesady a 1867 tež Towarstwa swj. Cyrila a Metoda. W lěće 1899 spožči so jemu titul „Sanitetny rada“.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk, Pětr Kunze: Dučman, Pětr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 123.
- Handrij Dučman: Nekrolog LVI. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 62 (1908), čo. 2, str. 150–151. (hsb.)
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Křćenske knihi Budyskeje katolskeje wosady; zapisk 16/1839
- ↑ Jan Ćěsla: Rohowin Štyrirohač. (Předsłowo k předstajenju wot Jakuba Buka.) W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 15 (1862), čo. 2, str. 65–86. (hsb.)


text:
Regina Sobik: Ô ôśle kieryn szukoł talyntu
Wele Betlejym w drzewianej szopie
miyszkoł s inszymi ôsiołek mały
trocha gańbliwy i niepozorny
możno zadziwi kiedyś świat cały
Tak jak i insi mioł tyż marzynia
chcioł by to wszyjscy go mieli w zocy
nie widzioł jeszcze jak bydzie ciynżko
i wiele musi dać ze sia procy
Dzisioj nauczy sie piyknie lotać
pofurgnie s gōry co widać dali
przi piyrszym razie tak fest sie ôbioł
że wrōcioł nazod cołki zbolały
-Coż niy mōm szczyńscio nie byda w zocy
lamynci ôsioł aż puchnie gowa
teraz to musza ôstać śpiywokiym
trza mi sprugować jutro ôd nowa
Tak jak i przed tym ôsioł sie sfifroł
kej zamias śpiywać ryczoł ôkropnie
– Widać śpiwanie nie do mje pszeca
ryknoł i legnoł plackiym we szopie
Zmochany i zły nie wiedzieć kedy
zasnoł nasz ôsioł na miynkim sianie
jak sie ôbudzioł ôtwiyro ślypia
niy wierzy łuszōm bo słyszy grani
-Coż to sie robi ludkowie złoci
malućki bajtlik leży we żłobie
wele pastuszki ze geszynkami
Janioły i jacyś cudzi Krolowie
To Ci dopiyro zoca nad zoce
coż widać, że mje niy je pisano
niy byda gorszy ôd Tych Panoczkōw
niy zgrzesza jak zegna przed nim kolano
Możno to i mje kapnie coś s tego
a bajtlik sie sy mnōm kapka podzieli
ponoć mo ôstać krōlym nad krōle
toż i mje w zocy tyż bydōm mieli
Jeszcze nie zdōnżoł ôsioł rozmyślać
jak doszły s miasta straszliwe wieści
ôszkliwy Herod chce zabić bajtla
a to już sie we łbie ôślim niy mieści
-Musza coś zrobić żeby jim pōmoc
po darymnicy niy byda siedzioł
wezna na grzbiyt swoj mamulka s bajtlym
tak żeby Herod sie niy dowiedzioł
Niy wiedzioł borok że to Pōnbōczek
doł Jōzefkowi znać bez Janioła
żeby tyn wartko wyruszoł w rajza
chocioż Maryjka troszka sie boła
-Jōzefku, Myryjko nie tropcie że sie
życi ważniejsze uciekać trzeba
ładuj a wartko te twoji skarby
kej tako pszeca je wolo nieba
I ruszoł w rajza ôsioł bez miasta
bez wsie kamiynie skały i pioski
bo pojon że pomoc potrza kożdymu
a to tyż talynt tela że boski
Regina Sobik