text:
CWEK WE ROBOCIE
Dobry cwek, to dobro robota.
Nim napocznie sie robota, trza sie dobrze zmiarkować, jaki je cwek mojich dziołań, a po co robota nos wszyskich?
We kożdym dziołaniu wożne je planirowaniý. We kożdym planirowaniu wożny je cwek. Beztuż, coby dobrze robić, trza dobrze sie to wszysko zmiarkować.
Kej sie chce dobrze zrealizować projekt, trza sie zdować sprowa z tego, iże festelnie wożne je planirowaniý. Przi tymu muszymy sie przirychtować na kůnsekwyntno robota a uzdać, jako bydymy mierzić efekty noszego dziołanio.
We tym wszyskim co chwila bydzie przesmykać sie cwek dziołanio. Cweki mogům być roztomajte. Kożdy moge mieć swoje, a przi tymu jeszcze mogecie mieć take, kere chcecie realizować cuzamyn. Wożne je, coby kożdy wto coś robi, mioł we tym jakiś cwek. Dziynka tymu bydzie umioł sie snolyź we tym co robi, a robić to dobrze.
Cwek dziołanio, to tyż tako choby wyspa docylowo. Kej płynie sie na tratwie bez srogi ôcean a niý wiy sie kaj sie płynie, to kaj sie dopłynie? Niý wiadůmo. Eli kajkolwiek. Kej zaś mo sie cwek, nawiguje sie, mierzi a ôkryślo, eli dobry kierunek, wiela jeszcze uostało a wiela juże je za nami.
Tak samo je ze projektym. Trza wymedytyrować jaki můmy cwek, a dobrze zaplanirować robota. Przi tymu werci sie tyż zmiarkować jake mogům być słabe a mocne strůny, jake szanse a zagrożynia (godo Wům coś SWOT?). Take podyńscie pomogo planirować długofalowo a ôkreślyniý cweka motywuje do dolszego dziołanio: "Bo przeca po to to robiymy!".
Jaki mocie cwek?
Coby uzdać, jaki je cwek cołkij roboty, czosym trza sie niý mało naforsztelować. Niýstety to, iże roz udo nům sie go wymedytyrować, blank niý zmiynio faktu, co za chwila trza bydzie go trocha pomiynić, dopasować. Robota, a przi tymu jejij cwek trza dopasowywać do sytuacje zewnyntrznyj a wewnyntrznyj grupy projektowyj.
Bezto przi ustolaniu cweka trza sie dować pozůr na:
- ustolyniý terminůw a czosu,
- ôdniesiyniý do kůnkretnego dziołanio,
- krůtke a klarowne przedstowiyniý cweku dziołanio,
- realizm.
SMART - Metoda na cwek
Przi wymedytyrowaniu cweku czosym werci sie wejrzeć na roztomajte metody do tego. Jednům ze takich moge być SMART, czyli:
S – specific – kůnkretny
M – measurable – do zmierzynio
A – achievable – do szafniyńcio
R – realistic – realny
T – time oriented – ôkryślůny we czosie
SPECIFIC – kůnkretny, precyzyjny – trza jasno, klarownie, ale kůnktetnie pedzieć, czego chcymy, jak to zrobiymy, a skůnd bydymy wiedzieć, iże my to zrobili. Lepi sam niý używać terminůw takich jak: wiyncy, myni, tůnij, lepij, gibcij, a na to podanych. Zoboczcie sie dejmy na to na te dwa zdania, coby to lepi to pokapować:
"Ôdbiyrej gibcij tyn telefůn".
"Ôdbier telefůn zaro jak słyszysz, iże zwůni."
Mogesz tyż sie zadać fragi:
Eli cwek noszego dziołanio je jasny a klarowny?
Eli wiymy co chcymy robić, a wiymy co z tego przidzie?
Eli dziynka cwekowi wiysz co mosz dalij robić?
MEASURABLE – do zmierzynio - co by niý robić, trza wiedzieć, co sie zrobiło a wiela uostało. Jednako coby to wiedzieć, cwek a nosze dziołania muszům być do zmierzynio a porachowanio tak, coby we kożdym momyncie pedzieć, můmy jeszcze to, to, to a tyla, tyla, tyla do zrobiynio a załatwiynio.
Bezmaś kożdo rzecz poradzi sie jakoś porachować abo zmierzyć. Styknie zmiarkować sie jak.
I zaś fragi na spůmoga:
Jak poznosz, iże dobrze Ci idzie?
Skůnd bydziesz wiedzioł, iże już sie Wům udało?
Jako ôkryślicie wiela Wům uostało?
ACHIEVABLE - do szafniyńcio, ôsiůngniyńcio - cwek mo być do ôsiůngniyńcio, bo kej bydziecie sie stowiać za cwek coś, czego niý udo sie szafnyć, to w kůńcu dokludzi to demotywacje a pociepniyńcio roboty.
Cwek je do szafniyńcio kej:
- lider uzdo, co udo sie taki plan zrealizować,
- realizatory dajům sie s nim rada,
- ôkryślůne dziołania mogům być zrealizowane bez wyznoczůnych ludzi.
Fragi na spůmoga:
Eli tyn cwek je realny?
Bieresz wszyske fakty a cołko sytuacji pod uwaga przi planowaniu?
REALISTIC - realny, do zrealizowanio - cwek niý moge być ôderwany ôd tego, co sie dzieje tera a co sie tera robi. Musi być realny do zrealizowanio a istotny dlo cołkij grupy a ferajny.
Jake fragi?
Eli Ci, co dostali zadania, poradzům je zrealizować?
Eli majům za tyla wiedzy a doświadczynio?
Eli wszyscy wiedzům co a na co majům robić?
TIME ORIENTED - ôkryślůny we czosie, obsztalowany - wyznoczůne kůnkretne terminy forplanu a przi tymu wyznoczůno we czosie robota a cwek dziołanio. Trza wiedzieć kej napoczynůmy, kej můmy wożne daty, a kej kůńczymy. Kojarzycie "dead line"?
Fragi dlo spůmogi:
Eli wyzoczůne cweki majům swoje czasowe růmy?
Eli wiysz co, kej a kaj mosz robić?
Mosz jako inkszo robota we tym samym czosie?
Eli cołko robota a jeji czos je uzgodniůny ze inkszymi?
Cwek we wercie - na co ôbsztalować cwek?
- coby pomierzić postymp,
- wiedzieć do czego to kludzi,
- dobrze zaplanirować dziołania,
- wiedzieć co, kej robić,
- wzmocnić motywacjo,
- wytworzać wiynź we manszafcie,
- ôkryślić wto, co robi a za co ôdpowiado,
- wyznoczyć ôsiůngniyńcia,
- lepij uzdować na prziszłoś.
Tyn tekst je dostympny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Poczytej tyż:
5 umiyjntności, kere pomogům Ci we żywobyciu
Silesia Skills VADEMECUM - Kůmunikacjo (t.1)


c: text/html

text: Wojerecy (SN/MWj). Z njewšědnej próstwu je so tele dny Wojerowske měšćanske zarjadnistwo na swojich wobydlerjow wobroćiło. Přičina je, zo su ludźo w zašłosći na měšćanskich pohrjebnišćach wjetšu ličbu priwatnych ławkow nastajili a je zdźěla z rjećazami na štomy přizamknyli. „Wulka ličba ławkow z rozdźělnych materialijow, formow a barbow k jednotnemu a měrnemu wonkownemu wobrazej na kěrchowach njepřinošuje“, rěka w nowinskim zdźělenju města. Bóle problematiske je, zo su někotre ławki skóncowane abo kruće dosć njesteja. Z tym wobchadna wěstota hižo zaručena njeje. W padźe njezboža by město jako nošer pohrjebnišća zamołwite było.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gruby, zmazany luft, industryjo, maras. Taki ôbroz Ślōnska dugo siedzioł głymboko w łepach ôd Goroli. Coby to pomiynić, napoczło sie ônaczynie filmōw i aszynie sie krasiatymi bildami, na kerych nasz hajmat bōł pokozany bardzij zwiedownie i atrakcyjnie. Beztōż we cołkim tym sztofie pokozywały sie zōmki, dworki, szumne kamynice i natura jako Łynżczok abo Cysterskie Kōmpozycyje Landszaftowe Rud Wielich. Mynij hławnōm, a naprowda paradnōm sztelōm, je skukane postrzōd drzywiny Pojyziyrze Palowickie.
Wieś Palowice
Pojyziyrze swoje miano ôdwdziynczo malućkij, ale fest ciekawej ślōnskij wsi Palowice. To na ôd nij terynie postawiōny je zabytkowy drzewiany kościōł Trōjcy Przenojświyntszej stary na przeszło 400 lot i to śnij je ślōnski mydalista ôlimpijski we dźwiganiu ciynżorōw, ujek ôd Matisa, Andrzej Cofalik.
Pojyziyrze Palowickie – tamek noleżycie dychniecie
Tyn plac sztyjc niy ma dości wożōny, a mo wszyjsko, czego trza ludkōm, coby pasownie dychli. Moc kolorskich sztrekōw, zielōność strōmōw, noleżycie poplanowane drōgi dlo piechciorzy i fol zortōw zwiyrzy i flancōw niy do uwidzynio nikaj indzij po blisku. A ku tymu nojsrogszo atrakcyjo – zestow szumnych, cudnych stowōw, wrażōnych podug dukli dōnojku Jesiōnka.
Po ustōniu fedrōnku na terynach miyndzy Rybnikiym, Żorami i Ôrzeszym, natura bōła dlo tego regiōnu fest szczodliwo. Skuli kōńca wyônaczanio ercōw żyloza dlo Hōty Walyska, umiały sie na Pojyziyrzu Palowickim pokozać ôkozy flory i fauny, takie choby czubanka i ôrzech wodny abo łabōndy, ojle, ajsfogle, fiszrajery i kaczyce. Jak sie mo cufal, to idzie tamek tyż ujzdrzeć ôreła bielika eli boczōnia czornego, kery chutnie nawiydzo tyn zielōny ślōnski land.
Pojyziyrze Palowickie – dlo kożdego cosik
Wele palowickich kaczokōw Garbocz, Łanuch i Jesiōnka kożdy znojdzie cosik dlo sia. Przociele aktywnego dychanio takigo jak szpacyrowanie, pyndalowanie na kole eli nordic walking? Grzibiorze abo wszyjscy ci, ôd kerych ptokiym je cykanie bildōw? To je sztela dlo Wos! Ôbmiyłowani we historyji i ślōnskij industryji? Hyrsko postrzōd pomiyszkańcōw gichta starej Hōty Walyska czeko! Pojyziyrze Palowickie to je istny land cichości. Żol, że dotela tak niywiela ludzi byzuchowało tyn znoczny zielōny regiōn.
Zaplanuj, rajzuj, ôdkryj – niyznany Ślōnsk je naprowda gryfny.
A jednako fajne je kōmyntowanie naszych postōw – nawciepuj nōm na FB!
Tekst ôstoł wyônaczōny spōlnie ze gryfnie.com.


text:
Derje hospodarili
Drježdźany. Sakske města, wjesne gmejny a wokrjesy steja na krutym financnym zakładźe. Wone zwoprawdźichu loni cyłkownje 326 milionow eurow nadbytka, potajkim 81 eurow na wobydlerja. Po cyłej Němskej je jenož Bayerska hišće wjace nahospodariła. Z nadbytkom hodźa so wšelake trěbne inwesticije derje zwoprawdźić.
Karpy za powětrom łója
Chrjebja. Tuchwilna horcota načinja łužiskim karpam widźomne ćeže. Wyšich wodowych temperaturow dla spaduje podźěl kislika we wodźiznach. W mnohich hatach łužiskich rybarjow samo woda pobrachuje. Zo njebychu ryby přidatnemu stresej wustajili, su w Chrjebjanskim rybarskim zawodźe započeli rybam mjenje picy dawać.
Financny zakład steji
Neugersdorf. Sponsorske zrěčenje lutowarnje Hornja Łužica-Delnja Šleska z koparskim mustwom FC Hornja Łužica Neugersdorf je podlěšene. Po postupje mustwa do regionalneje ligi su zdobom nowe kondicije wujednane. Wažny financny zakład za hospodarjenje koparskeho kluba je tuž zawěsćene.
Dynamo nětko načolnik
Janšojce. Wot 25. julija pytaja za 15lětnej Susannu Göthel z Drježdźan. Wona bě w Janšojskim zarjadnišću projekt „Neustart“ zaměstnjena. Kaž policija dźensa zdźěli, je młodostna přebywanišćo do njeznateho směra wopušćiła. Zastojnicy nětko tež w Hornjej Łužicy za něhdźe 165 centimetrow wulkej, čerwjenowłosatej šwižnej holcu w čornym kožanym kabaće a čornych legginsach pytaja. Dotal ju tež po přepruwowanju kontaktnych adresow w Drježdźanach našli njejsu. Pokiwy přijimuje Choćebuska policajska direkcija pod telefonowym čisłom 0355/ 49 37 12 27.
Tři Hwězdy. Dokelž je wutoru popołdnju Peugeot, kotryž chcyše nalěwo na awtodróhu wotbočić, jemu napřećo přijěducemu VWjej předjězbu wzał, awće do so zrazyštej. 28lětna sobujěduca a tři dźěći w Peugeoće so lochko zranichu, 85lětna sobujěduca w VWju ćežko.
Mały Wjelkow (SN). Prěni króć kooperujetej sakski krajny zwjazk Čerwjeneho křiža (DRK) a Małowjelkowski prazwěrjenc. Jutře, 14. awgusta, wotměje so w parku sawrierow swójbny dźeń, za kotryž maja tójšto atrakcijow za dźěći přihotowane. Na přikład móža sej hólcy a holcy chorobny wóz DRK wobhladać.
Mnohich doma hladaja
Budyšin (SN). Kaž zamołwići wikowanskeje chorobneje kasy (KKH) Budyskeho wokrjesa zwěsćeja, su přistajeni hladanskich słužbow w nadawku KKH potrěbnych w minjenych měsacach zwjetša doma zastarali. 72 procentow z wjace hač 56 000 hladanja potrěbnych su wukubłane sotry doma zastarali. Při tym leži domjace hladanje po zdźělenju Zwjazkoweho statistiskeho zarjada po dwěmaj třećinomaj w rukach přiwuznych, tamny dźěl zaručeja – zdźěla kompletnje – ambulantne słužby.
Specielne čaporowe wiki
Łuty (AK/SN). Dwanaće mustwow z cyłeje Sakskeje je so njedawno při tłóčacej horcoće na sportnišću we Łutach k wohnjowobornemu sakskemu cupej hašenja zetkało. Po Haynje pola Schkeuditza a Blunju bě to třeće z cyłkownje štyrjoch wubědźowanjow.
Nimo cyrkwjow su tež farske domy něme swědki stawiznow. Ze swojej lětnjej seriju so po serbskich a dwurěčnych katolskich a ewangelskich wosadach rozhladujemy a předstajamy někotre fary – dźensa Wotrowsku.
Prěni raz pisomnje mjenowany je Wotrow 1319 jako Oztrow. Hač do reformacije słušeše wjes do Hodźijskeje a po tym 200 lět do Chróšćanskeje wosady. Jakub Jan Józef Wóski, biskop a Budyski tachant, kupi 1755 Pjelcec kubło we Wotrowje, kotrež bě so lěto do toho na swjatoh Měrćina wotpaliło. Wóski so wo to postara, zo buchu dwuposchodowe domske jako farski dom, bróžeń, hródźe a kólnja zaso natwarjene. Wot 1758 hač k dotwarej cyrkwje 14 lět pozdźišo swjećachu wosadni w farskim domje Bože mšě. Jako prěnjeho duchowneho we Wotrowje zasadźi biskop Jurja Běra, kiž bě do toho druhi kapłan w Chrósćicach, a to jako administratora. Po nim bě tam Jan Kral sydom lět administrator, zemrě pak hakle 34lětny. Wón je 1764 Wotrowsku šulu dotwarił. Hižo šěsć lět do toho wšak běchu započeli cyrkej twarić, štož po wjacorych ćežach 1772 dokónčichu.
18 požadarjow azyla – 17 Syričanow a jedyn Irakčan – wot póndźele we Wojerowskim domje ćěkancow stawkuje a wjac njejě. Tak skedźbnjeja na swoje njeznjesliwe połoženje.
Wojerecy (KD/SN/JaW). Wjacori syriscy mužojo, mjez nimi Ahmad Quedir, čakaja hižo dlěje hač lěto na rozsud, hač smědźa w Němskej wostać abo nic. Ahmad je swoju domiznu wójny dla wopušćił. Jeho swójba wosta doma, wón Serbskim Nowinam wčera powědaše.
Štož na mnohich ćěkancow w Němskej čaka, je měsacy trajaca njewěstosć, hač smědźa wostać abo nic. Wo tym rozsudźa Zwjazkowy zarjad za migraciju a ćěkancow. Přilubjeny čas wobdźěłanja próstwow, dwaj tydźenjej, su runje pola jednoho dodźerželi, praješe Ahmad Quedir. Njeznjesliwa situacija bě tuž přičina, zo wobdźěli so sydom Syričanow kónc zašłeho měsaca na protestnym campje w Kamjenicy, zo bychu wobdźěłanje próstwow wo azyl pospěšili.
Mjenje zajimcow
Žitawa/Zhorjelc. 3 800 młodostnych je próstwu stajiło za studij na Wysokej šuli Žitawa/Zhorjelc. To je 200 mjenje hač loni. K wosebje prašanym studijnym směram słušeja znowa techniske studije. Přizwolenja za studij su zajimcy mjeztym dóstali. Za studijne směry z numerusom claususom maja so požadarjo hač do 21. awgusta rozsudźić.
Nowa app za Hornju Łužicu
Budyšin. Pomoc za tury po Hornjej Łužicy předleži nětko jako nowa app za smartphony a tablety. Wudało je ju Marketingowa towaršnoć Hornja Łužica-Delnja Šleska. Darmotna app z interaktiwnej kartu a mnohimi kolesowanskimi a pućowanskimi šćežkami ma tež poskitki za wólny čas. App je tohorunja w interneće přistupna.
Klumpaja wodu do Sprjewje
Choćebuz. Hladajo na dołho trajacu suchotu klumpa koncern Vattenfall wšědnje 600 milionow litrow dnowneje wody do Sprjewje. Jeje hładźizna drje pomałšo hač w druhich rěkach spaduje, wodu Sprjewje pak koncern trjeba, zo by milinarnje chłódźił.
Z beachvolleyballom dale šło
Rěčicy (SN). Na Rěčičanskim Erlichtec dworje móža sej zajimcy tuchwilu dwě wustajeńcy wobhladać. W kolesowarskej bróžni rozprawjeja wo změnje klimy w čěskej namjeznej kónčinje a pokazuja na jeje wuskutki. Při rustikalnych dubowych plastikach za přirodowej a turistiskej informaciju pak informuja hosći rozmołwne protokole Rěčičanskich wobydlerjow wo něhdyšim ćežkim dźěle w škleńčerni, w zawodźe za wohnjoškitne maćizny kaž tež w hórnistwje. Tež trajna wustajeńca wo ratarskim žiwjenju a ekspozicija wo wjelkach stej wopytahódnej.
Lětnje kino woblubowane
Budyšin (SN). Derje wopytane běchu dotal lětnje kinowe předstajenja Budyskeho Kamjentneho domu. Přeco srjedu kino pod hołym njebjom Při Sprjewinym wobłuku tež přichodne tydźenje ludźi přeproša. Dźensa w 21 hodź. pokazaja tam na wulkej płachće thriller „The Imitation Game“. Tež ćělne derjeměće je na kóždym předstajenju zawěsćene.


text:
Knižna drohoćinka w Slepom wozjewjena
Pomhaj BóhJanuar 2021
Pandemije dla je so cyle zaćichim w decembru 2020 dalša kniha towarstwa Kólesko w rjedźe "Gładźarnica - Slěpjańska burska drasta" wudała. Awtorka Elwira Hančo ze Slepoho wěnuje so w knize z jeje 412 (!) stronami Slepjanskej cyrkwinskej drasće we wšěch jeje wariantach po cyłym cyrkwinskim lěće. Barbojte fota pokazuja jednotliwe drastowe dźěle a wopisuja jich zešiće a dokładne woblečenje.
Kniha je jónkrótny swědk serbskeho ewangelskeho cyrkwinskeho žiwjenja, wšako pokazuje na wusku zwjazanosć mjez wěru a drastu, mjez cyrkwju a wšědnym žiwjenjom w serbskej holi. Wona je wuslědk lěta dołheho dźěła awtorki, kiž je wšitke drasty a jeje přisłušne dźěle rešeršowała, zezběrała a zdźěla sama znowa zešiła. Zasłužba awtorki njeje potajkim jenož wudaće noweje knihi, ale tež wulki drastowy fundus, z kotrehož čerpa . Wěnowana je kniha w lěće 2020 zemrětemu Dieterej Reddej z Trjebina, kotryž je swoju wědu wo drastach a nałožkach awtorce sposrědkował. Jara dokładny a wobšěrny zawod do knihi a do Slepjanskeho cyrkwinskeho žiwjenja je bratr awtorki, Hartmut Hančo ze Slepoho, spisał. Fotografował je drastowe dźěle a jich woblěkanje Gerald Schön. Lektorat je přewzała Juliana Kaulfürstowa. Za wuhotowanje a sadźbu bě znowa Mirko Markowski z Noweho Města zamołwity.
Preju awtorce a wudawaćelej a cyłemu towarstwu Kólesko, zo by kniha wulki wothłós žnjała. Směmy wćipni być na dalše zwjazki z ruki Slepjanskeje gładźarnicy! Jadwiga Malinkowa


text:
Babin
Babin (němsce Bamberg, w srjedźowěku Babenberg) je bjezwokrjesne město w bayerskim knježerstwowym wobwodźe Hornja Frankowska. Město z 75.000 wobydlerjemi je uniwersitne a zarjadniske stejišćo, wažny hospodarski centrum w Frankowskej a ma jako sydło arcybiskopstwa předewšěm wulki stawizniski wuznam. Najznaćiše twarjenje je Babinska katedrala, jedna ze štyrjoch bywšich kejžorskich katedralow.
Babinske stare město je najwjetše bjez wjetšich škodow wobchowane historiske měšćanske žro w Němskej a steji wot lěta 1993 na lisćinje swětoweho herbstwa UNESCO. Nadregionalnje znaty je Babin nimo toho za swoju bohatu piwowu tradiciju.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stare kejžorske a biskopske město leži w dolinje rěki Regnicy, něhdźe pjeć kilometrow wyše jeje wuliwa do Mohana. Wuchodnje Babina rozpřestrěwa so pahórčina Frankowskeje Šwicy, na zapadźe horiny Steigerwald. Stare město nadeńdźe so na kupje mjez lěwym a prawym promjenjom Regnicy kaž tež na zapadźe lěweho promjenja (Tachantska hórka).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne naspomnjenje hrodu z mjenom Castrum Babenberch na dźensnišej Tachantskej hórce pochadźa z lěta 902. Tutón słušeše wuchodofrankowskemu zemjanskemu rodej z Babenberga, kotryž tute swoje wobsydstwo w lěće 903 zhubi. Hač do lěta 973 běše Babin potom w kralowskim wobsydstwje. W tutym lěće dari kejžor Ota II. hród Babin swojemu kuzenkej, Bayerskemu wójwodźe Hendrichej II. Hendrichowy syn, kejžor Hendrich, załoži skónčnje w lěće 1007 nowe biskopstwo na tutym městnje a da prěnju tachantsku cyrkej natwarić, kotraž pak dwójce wotpali. Dźensniši twar pochadźa z 13. lětstotka.
Jako srjedźišćo wulkeho pomjezneho biskopstwa měješe Babin w srjedźowěku wulki wuznam předewšěm za christianizowanje Mohanskich Słowjanow, ale tež za kónčiny dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Row bamža Klemensa II., prjedawšeho Babinskeho biskopa Suitgera, je jenički bamžowski row sewjernje Alpow.
W Druhej swětowej wójnje njebu Babinske stare město wulce wobškodźene a je so tak do dalokeje měry originalnje wobchowało.


text:
Wszystkich (trochę mniej) Świętych
Józef Piłsudski pedzioł kejś, iże: „Naród, który nie szanuje swej przeszłości nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości” – atoli szkoda, co niy dopedzioł, iże reszpekt trza mieć niy ino do włŏsnyj gyszichty, nale tyż do cudzyj… Nō, bo zaôbycz mōm wrażynie, iże Polŏki, a ôsobliwie jejich sztat, ni mŏ w zŏcy żŏdnyj innyj nacyje ôkrōm swojij…
Jutro będzie znowu ten dzień, kiedy wielu z nas pójdzie na cmentarze… I znowu usłyszymy w telewizji, że to piękny polski zwyczaj… A w kościołach będą kazania o tym, że należy czcić zmarłych i pełne patosu frazy o tym, że wyprzedzili nas w drodze do domu Ojca… Usłyszymy też w śląskich kościołach o pomordowanych polskich patriotach, choć o gehennie mieszkańców Śląska po II wojnie – w „śląskich” kościołach tradycyjnie nie usłyszymy…
Wele chrōmu w Rzeczycy (terŏźnie tajlã ôd Pawłowiczek w krysie kandrzińsko-kojzielskim) stoji jedne z niylicznych świadectw lagramynckij gyszichty Gōrnoślōnzŏkōw po II wojaczce – tym barzij cynne, bo bydōnce w ôpolskij tajli Gōrnego Ślōnska.
Dopołniyniym jankuryjskigo losu pōna z Rzeczycy je gyszichta tukejszego pałaczu ôd jego familije, kery po wojnie bōł eszcze bezma w cołkości; nale 5 rokōw do zadku wyglōndoł uż jak na fotografiji, a terŏzki z niwery ôstoł ino kōnsek muru…
Nō, a keby tak spytać, eli tyn mały bez sto rokōw stary grōb na zabytkowym cmyntŏrzu w katowskich Bogucicach, a ôsobliwie tyn fto tam je pochowany – zasuguje na pamiyńć, to co by nōm pedzioł tukejszy farŏrz ?… Nō bo skirz gyszichty tabulki z tego dynkmala, to idzie sie forsztelować, iże podug tych, co majōm tyn cmyntŏrz pod swojã flyjgōm, to snŏci za moc niy zasuguje…
Tukej jeszcze tabulka na swojim placu w 2014 roku
Tukej już śleciała i dōł je potrzaskany (we roku 2018).
Tukej uż leży blank roztrzaśniyntŏ (rok 2020)
A tukej w 2022 r. już jeji sam niy ma, bo jã wziōn żech do sprawiyniŏ, nō i coby jōm niy wyciepli do hasiŏka. A dyć przecã żŏdnymu z nŏs niy podarzi sie sprawić wszyjskich poprzniōnych tabulkōw, dynkmali i grōftōw na ślōnskich cmyntŏrzach.
A keby tak spytać, eli dŏwne miyszkańce Radomierowic, kerzi bez swojã prŏcã dokludziyli swōj plac do rozkwitu, a kerych grobowe dynkmale ôstały zbezczeszczōne po 1945 r. bez katolickich bratōw w Krystusie ze weschodu (i skirz tego ôstatki grōftōw tworzōm uż ino lapidaryjōm na muster „hōłdy srōmoty”)… – Czy ôni tyż wyprzedziyli nŏs w drōdze do dōmu Ôjca ?
Dwa dalsze ôbrŏski sōm na tela herske, iże niy wymŏgajōm podszkryflaniŏ
I gdyby jeszcze zapytać – czy można czcić krzyż jako symbol swej wiary i nadziei w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym (o czym informuje nas na przykład tablica z następnego zdjęcia, umieszczona pod krzyżem stojącym opodal Przemyśla), a jednocześnie pogardzać tymi, którzy ufundowali te na przykład krzyże (na kolejnych zdjęciach) – stojące w górnośląskim Grzędzinie i Gościęcinie – skuwając z ich cokołów nazwiska ich fundatorów…
To odpowiedź otrzymamy za sprawą tego cytatu z Ewangelii, znajdującego się na tabliczce przy innym krzyżu w górnośląskich Pawłowiczkach:
A tak wyglądają inne jeszcze skutki „odwiecznego” szacunku dla krzyża w najbardziej katolickim kraju w Europie
Może warto też zapytać, czy dwujęzyczna nazwa miejscowości to jednak nie za mało, gdy w tej samej wiosce leśny cmentarz dawnych niemieckich kolonistów (z wyjątkiem jednego grobu) wygląda jak resztki zaginionego miasta Inków, a w sąsiedniej wsi, tablica z nazwiskami autochtonów poległych w I wojnie światowej leży w kościelnej rupieciarni…
W tym kontekście należałoby też być może zadać pytanie, dlaczego całą przestrzeń internetu w temacie tych i innych miejscowych zaszłości wypełnia pustka lub postpeerelowskie głupoty, i dlaczego dopiero tę choćby wzmiankę musiał napisać na śląskim portalu „śląski” Ślązak, a nie Ci, którym ochrona miejsc związanych z niemiecką tradycją Górnego Śląska, powinna leżeć szczególnie na sercu?
Wartałoby tyż spytać, co w tymacie spōmnianyj już zŏcy do swojij i cudzyj gyszichty miołby do pedzyniŏ jedyn umarty uż siyła lŏt do zadku kojzielski landrat – echt Ślōnzŏk – kery uzdoł, coby skuć miymiecke szkryfty z katolickich i wanielickich dynkmali na tym zabytkowym cmyntŏrzu w Kojźlu.
Kwiŏtki kożdego roku na jŏr rosnōm tukej tak hojnie, iże tworzōm isty krasiaty tepich – tak, ôćby chciały zajś uczynić hyrskõ, tã połnõ mankulije counã, kerõ ludzie ôbrōciyli w niwerã.
A dyć jeszcze gorzij było na cmyntŏrzu hutniczym we Gliwicach, nale tam poleku dynkmale sōm renōntowane, bez powziyncie ferajnu Gliwickie Metamorfozy, kaj ôkrōm Ślōnzŏkōw znŏleży tyż srogo wielość Polŏkōw.
Tyn aniōł bōł na zicher niy z tego chōru anielskigo co trza, bo ôstoł imyntnie poprzniōny, i zdŏ mi sie, iże ci, kerzi to uczyniyli, snŏdź niy wszyjscy byli marksistami.
Tu zajś mómy majsterski pokŏz fachu. Po prŏwdzie wszyjske miymiecke sznice ôstały do kna zatarte, atoli jak to było kōnsztownie szafniōne…
Tukej je przileżytość ôbejzdrzeć, iże ôjce tych, kerzi stawiali tã tabulã ku pamiyńci swojich praôjcōw (na zjyńciu niżyj), z erbiznōm inkszōm niż jejich włŏsnŏ ôbchodziyli sie tak, jak widać na dalszych fotografijach.
Ślōnske grōfty i dynkmale – te ôstane – zaôbycz stojōm w kupie i tworzōm ôsobliwe merske cōuny, ôćby jakoweś dziwadła postrzōd terŏźnie wszeôbecnyj polskości.
Na kerchōwku w Grzyndzinie (Grzędzin) niy uchowały sie baji inskrypcje na grōfcie ôd jednego, wielce zŏcnego tukejszego farŏrza.
Tak zajś wyglōndŏ tabula na dynkmalu ôd jednego z nojbarzij widzianych miymieckich dichtrōw z Gōrnego Ślōnska – Maxa Waldau (Georg Spiller von Hauenschild), kery je w dziedzince Maciowakrze.
A to je kamiynnõ platã z grobu ôd Hedwig Krautwurst ze zŏcynyj familyje w dŏwnym Gandenfeld. Je to tyż ôstatni artefakt ze cmyntŏrza ôd ôwdy hyrskij społeczności wanielickich Herrnhutōw, kery po II wojaczce – uzdaniym stalinowskich barbarzińcōw – ôstoł niy ino poprzniōny, nale na jego tajli ôstała postawiōnŏ szula (je tam terŏzki szpilplac do bajtli).
Na kōniec tyj merskij galeryje dŏwny dynkmal poległych w I wojaczce wanielikōw z terŏźnych Pawłowiczek, kery stoi gynau w lesie, bo ciynżko sie wytuplikować, iże te krze i „bażoły”, to bōł jeszcze 70 lŏt do zadku cmyntŏrz
Nō, a my Ślōnzŏki zajś bydymy dŏwać zalecki, i zajś ôblecyni w pelcmantle (latoś pryndzyj we „krōtke galŏtki”) sztartnymy w zawodach, fto spotrzebowoł wiyncyj „cezkich” na ustrojynie grōftu (na zicher latoś bydzie to szpil na echt wysokim poziōmie)… I postrzōd mankulije bydymy szpacyrować miyndzy poprzniōnymi tabulkami, ôbalōnymi dynkmalami, skutymi mianami ôd naszych prastarzikōw…
A potym w telewizorze pedzōm, iże była kwesta na Powązkach i na Rakowickim i na inkszych cmyntŏrzach w Polsce, dlŏ retowaniŏ tamtyjszych zabytkōw… A u nŏs na Gōrnym Ślōnsku ni ma za fest launy, coby retować ślōnske zabytkowe groby. Bez bajszpil we katowskij tajli Ślōnska bydzie kwesta we Bytōniu – nale niy skirz retowaniŏ zabytkōw na Mater Dolorosa, nale szafniōnŏ bez Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich; bydzie kwesta w Katowicach – nale bez idyjŏ ôd Bonifratrōw (na hospicyjōm bez nich kludzōne); bydzie tyż zbiōrka we Zŏbrzu na cmyntŏrz żydowski… i jyny w Rudzie, towarzistwo przocieli Ôrzegowa bydzie zbiyrać na ôrzegowski stary cmyntŏrz…
Tōż, nasze moderne Ślōnzŏki pedzōm zarŏz, iże coby retować Ślōnsk trza durch patrzeć do przodku, a niy do zadku… Nō ja – Wszyjskich Świyntych i Zaduszki to je isty zabobōn i gupota, nale łażynie po mieście z baniōm na gŏwie je do kna moderne i blank racjōnalne… Toć, trza nōm patrzeć do przodku, nale rajzowanie autokym bez spoziyraniŏ we zadnie zrzadła, może dać ino tela, iże chnet bydziesz fajerowŏł Wszyjskich Świyntych dwa metry pod grōntym, a wtynczŏs ôkropnie ciynżko być modernym…
Beztōż, choć imyntnie się zgŏdzōm ze Kazikym Staszewskim, kery pedzioł kejsik, iże „najbardziej go w dzisiejszej młodzieży wkur(…) to, że do niej nie należy”, to jednakōż ta ślōnskŏ młōdź, kerŏ skirz swojij moderności, mŏ spamiyńć ô swojich starzikach w rzici, tyż mie srogo nerwuje… I niy wierzã przi tymu w take dziwy, iże tyn, fto niy mŏ w zŏcy umartych, bydzie mioł reszpekt lŏ żywych, bo przŏć żywym je srogo ciynżij aniżeli tym, co chcōm ôd nŏs uż ino spamiyńci i możno pŏciyrza….
Yntlich, czamu to je take ważne, coby retować te stare grōfty, dynkmale, tabulki…? A dyć bez to, iże kej sie stracōm wszyjske szlaki naszyj dŏwnyj gyszichty, i jak na ślōnskich cmyntŏrzach bydōm uż ino tabulki ze minami na muster „Nowak” abo „Kowalski”, to niy poradzã sie wyforsztelować, jak wtynczŏs wyeklerujymy modym Ślōnzŏkōm, iże Ślōnsk a Polska, to sōm dwie blank inksze gyszichty.
Oczywiście możemy uwierzyć w pseudonowoczesność i zacząć uważać takie święta za anachronizm; możemy też zacząć traktować cmentarze jako miejsca przydatne tylko umarłym, ale przecież Ci, którzy już odeszli – ich praca, dokonania, spuścizna materialna i niematerialna – to fundament, na którym powinniśmy budować naszą przyszłość. To są również nasze korzenie, które są przecież teraźniejszością, a nie przeszłością drzewa.
To dzięki nim, drzewa naszych teraźniejszych dokonań, planów, marzeń i projektów mogą przybierać realne kształty, bo to w przeszłości leży wiele odpowiedzi na pytania, które stawiamy sobie dzisiaj. Wiedział to już Rzymianin Cycero – kiedy mawiał, że „historia magistrae vita est”, ale dzisiaj wielu tak zwanych „nowoczesnych Europejczyków”, którzy za podstawę swej cywilizacyjnej tożsamości uważają ponoć grecko-rzymską spuściznę kulturową – historię i płynącą z niej naukę mają… dajmy na to, że w nosie.
A przecież Święto Zmarłych to właśnie ten dzień, kiedy bezimienna historia przyjmuje imiona naszych przodków – ludzi nam znanych i przez nas kochanych, ale też tych zupełnie dla nas anonimowych… Właśnie wówczas bezduszna dziejowa retrospekcja z akademickich podręczników przyodziewa kształty dokonań, słów, uśmiechów, łez oraz spełnionych i niespełnionych marzeń tych wszystkich, którzy byli tutaj przed nami…
Nie chciałbym kończyć tych refleksji uderzając w zbyt patetyczne tony, ale kiedy tak biegniemy coraz szybciej goniąc własny ogon w przekonaniu, że wyznaczamy nowe trendy dla wszechświata, warto przypomnieć sobie „monolog węglarza” dotyczący tradycji, z końcowej sceny „Misia” Stanisława Barei – który kończy się słowami: „(…) To jest ludu śpiewanie, to jest ojców mowa, to jest nasza historia, której się nie zmieni. A to, co dookoła powstaje od nowa, to tylko codzienność, w której my żyjemy”.
Chociaż to „cytat” z filmu będącego komedią, to jednak moim zdaniem o przesłaniu płynącym z tych słów powinny pamiętać wszystkie nacje na świecie poszukujące własnej tożsamości.
Piotr Zdanowicz – pasjonat oraz badacz historii, kultury i przyrody Górnego Śląska. Dziennikarz, autor lub współautor książek i reportaży, a także kilkunastu prelekcji, kilkudziesięciu artykułów prasowych oraz kilkuset tysięcy fotografii o tematyce śląskiej. Pomysłodawca rowerowych i pieszych szlaków krajoznawczych na terenie Katowic, Mysłowic i Tychów oraz powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego. Poeta, muzyk i plastyk-amator. Z zawodu elektronik, budowlaniec oraz magister teologii.


text:
Na samym poczōntku1 powiym, że ta torta je2 bez cukru i tak barzi3 mogecie4 jōm dać na przistawka, niż do kawy. A wszyjsko5 sie wziyno6 z tego, że moja Kobiyta7 padała8, że ôna9 bez post niy bydzie10 jadła słodkego. A jak sie bez11 tyn czas trefi Chopowi12 gyburtstag13, to już po ptokach. A że tyn ôd ni Chop – jak już żejście mogli sie niyrołz prziś do tego14– jōm bestwi15, to wymyśłōł torta, kero16 i ôna mōgła zjejś. Co słodkego tyż bōło… ze kokosym- bo ôna go niy lubi 😉
Co potrza?
Biszkopt:
6 łeżek mōnki pszynnyj razowyj (jak byjście ji17 niy mieli, to mogecie dać takoł barzi zmielōnoł)
6 jajec
2 łeżeczki proszku do pieczynioł
15 dkg szinki
3 uwarzōne na twardo jajca
pynczek radiskōw20
3 łeżki majōnezu
trocha sznitlochu21
pieprz
Kryjma na wiyrchu22:
1 syrek maskarpōne
połra gałōnzkōw bazylii
150 ml śmiytōnki23 krymōwki
sōl i pieprz
Do strojynia24:
100 ml śmiytōnki
małe tōmaty25
zielōny ôgōrek
Nojprzōd sie bierymy26 za biszkopt- nojlepi dziyń pryndzyj27. Joł żech go robiōł ze mōnkōm razowōm, bo je zdrowszoł i dała tyż tyj naszyj torcie inkszy smak. Yno28 musicie pamiyntać, że ta mōnka je ciynżkoł29 i tyn biszkopt Wōm tak niy wyrojśnie.
Żōłtka ôddzielcie ôd biołek. Biołka ubijcie (dejcie dō nich ździebko30 soli), potyn na małych ôbrotach miksera dejcie31 żōłtka. Mōnka i proszek wmiyszejcie do tyj masy poleku32 jakōm warzechōm. Bratruła33 nagrzyjcie do 165 stopni, biszkopt dejcie do formy i wrojście go rajn34 na 35-40 minut. Jak już baje35 upieczōny, to go wyciōngcie36, ôbrōćcie forma na ôpy37 i ściepnijcie38 ze 20-30 cm na rozłożōny na stole ryncznik (niy bydzie tak opadać). Jak ochōdnie- a nojlepi na drugi dziyń- mogecie tyn biszkopt przekrajać.
Tera bierymy sie za kryjma driny. Joł żech wszyjske te składniki wciep do robota kuchynnego, kery to posiekoł, ale jak takigo niy mołcie, to pokrajcie39 te składniki na drobno, dejcie majōnez, wymiyszejcie i posmarujcie dolny placek. Na wiyrch wciepcie tyn drugi i idymy40 do nastympnyj kryjmy.
Listki ze bazyli zblyndujcie ze śmiytōnkōm, a niyskorzi41 jōm ubijcie, wciepcie trocha soli, pieprzu, maskarpōne, wszyjsko fajnie wymiyszejcie, a potyn rozsmarujcie po całym biszkopcie z wiyrchu.
Śmiytōnka do strojynia ubijcie, dejcie do szpricy i mogecie wymyślać roztomajte42 wzory na wiyrchu torty. Joł żech tam doł tyż małe tōmaty i pokrajane strugaczkōm duge szajby43 zielōnego ôgōrka. Roboty trocha bōło, ale jak sie chce zaskoczyć gojści44 tortōm ze szinkōm, to sie trza45 natrołpić46, ale za to potyn… czeko nołs47 kans48 dobroci 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2jest
3bardziej
4możecie
5wszystko
6wzięło
7żona
8powiedziała
9ô= ło
10będzie
11przez
12tu: mężowi
13urodziny
14zorientować się
15rozpieszcza
16którą
17jej
18krem
19w środku
20rzodkiewek
21szczypiorku
22górze
23śmietany
24dekoracji
25pomidory
26bierzemy
27wcześniej
28tylko
29ciężka
30szczyptę
31dodajcie
32powoli
33piekarnik
34do środka
35będzie
36wyjmijcie
37do góry dnem
38zrzućcie
39pokrójcie
40idziemy
41później
42różne
43plastry
44gości
45trzeba
46napracować
47nas
48dużo


text:
Haśok
Haśok to je mjano pojymńika do kerygo wćepuje śe roztomajte haśe, a tyż placu kaj take pojymńiki sům stowjane. Důma haśok je nojczyńśćij stowjany we kuchńe pode ausgusym, a połny wynośi do srogszygo haśoka na placu abo na uośedlu. Sům tyż haśoki uod sortowańo haśůw - modre na papjůr, źelůne na glas a żółte abo pomarańczowe na plastik a biksy. Ze srogich haśokůw wele důma abo na uośedlu szpecyjolne auta wywożům haśe na wysypisko.
Mjano haśok je tyż używane jako mjano szpecyjalnygo katalogu we kůmpůtrowych systymach, kery je przeznaczůny na bezpotrzebne katalogi a pliki. Je uůn uoznaczůny ikůnům haśoka.


text:
Naša dźěłarnja we Wotrowje.
Tradicije dla za drjewo: Hižo wjace hač 80 lět Wjenkec blidarnja we Wotrowje drjewo rjemjeslnisce naročnje pře- a wobdźěła. Naši pjećo mištrojo maja ze swojimi tradicionelnymi rjemjeslniskimi kmanosćemi wosebity zaměr, při kotrymž jich pomocnicy a wučomnicy z pomocu najmodernišeho mašinelneho wuhotowanja podpěruja: Chcemy zwjazanje ambicioněrowaneho designa z wužiwanjom načasneje produkciskeje techniki a nałožowanjom tradicionalnych metodow na najwyšim niwowje perfekcionować.


text:
Ôpowiastka z Miedźnyj ô zbōjnikach ze 1869 roku
Ôpowiastka je moc niyskładno i niy mo wielkigo synsu, ale moc ciekawe je użycie formy „Ejropy”, co wyglōndo jak pōmiynszanie „Ojropy” i „Europy”. Tak samo ciekawe je chyba jedyne we znanyj mi literaturze użycie słowa „kokotek” we syńsie tajla flinty (pol. „kurek”), co ubogaco naszo wiedza ô ślōnskim słownictwie. Ôpowiado Jakōb Mōndla, 12 lot mody.
Trzech zbōjnikōw szli do lasa, mieli flintã bez kokotka i szli do tego lasa i dopadli sŏrka, wziyni kamiynia i rżli ô kopertylo, i zabiyli tego sŏrka. Potym rozdzielili sie nim i gotowali go. Starszy nojprzōd gotowoł. Prziszoł jedyn dziŏd. I było mu zimno. I wyciōngoł rynki, aby sie ôgrzŏć, i wziōn to miyndo i uciyk.
Potym drugi gotowoł, przyszoł tyn sōm dziŏd i znowu wyciōngoł rynce, a zbōjnik mu pedzioł, żeby niy wyciōngoł rōnk, iże mu miynso weźnie. A ôn mu pedzioł, iże mu niy weźnie. I wyciōngoł rynce, i porwoł u to miynso. Ale go niy mōg chycić. A nojmodszy mu pedzioł, że ôn zjŏd, a terŏz gŏdŏ, iże dziŏd go wziōn.
I nojmodszy gotowoł. I prziszed jedyn stary chop, i chcioł sie ôgrzŏć, ale mu zbōjnik niy doł, że mu miynso weźnie. I wyciōngoł potym rynce. Wziōn mu miynso i uciyk gynstyj krzewiny.
I gōniyli go zbōjnicy, a ôn sie spuściōł do jednyj dziury, chtōrŏ była na drugi świat. I ci zbōjnicy wziyni powrozy, uwiōnzali tego nojstarszego zbōjnika i puściyli go na tyn drugi świat. Ale ôn jeszcze do połu niy doszed, już gwołtu wrzeszczoł, bo mu było zimno.
Ale tyn drugi powiedzioł, że ôn pōjdzie. I uwiōnzali go na powrozy, puściyli go. Ale im jeszcze powrozy niy dostykły, i wiōnzali łachy, i spuściyli go na drugi świat. I tyn dziŏd mioł jabka. I prosiōł go zbōjnik, aby mu doł jabłek, ale ôn mu niy chcioł dŏć.
I pedzioł zbōjnik, że ôn mu wziōn miynso. Ale dziŏd mu pedzioł, że mu go niy wziōn. I wejzdrzoł zbōjnik na jabłōń i ujzdrzoł ptŏszka. A ptŏszek mu pedzioł, żeby mu siednōł na ôgōn. I doł mu miecz. I kŏzoł mu iść, że tam sōm trzi zŏmki. I prziszed ku jednymu, chtōry bōł szklōnny. I zaklupoł na dźwiyrze, aby go puściyli. Niy chcieli go puścić.
Potym jak palnōn mieczym ô dźwiyrze, aże wyleciały. I wlŏz. I pedziała pani, iże jest szafie keluszek miodu, żeby se go wypiōł. I wziōn tyn miecz, co jest na ścianie.
I zbōjnik wziōn to pani i jedyn strzewik tyj pani. A ôna miała drugi. I prziszed ku jednymu zōmku, chtōry bōł złoty. I zaklupoł na dźwiyrze. I puściyli go. I pedziała pani, coby se wziōn miecz ze żywego strzybła. I wziōn zbōjnik to pani, i jedyn strzewik. I przywiōd te dwie panie ku tyj dziurze, chtōrōm wlŏz na tyn świat.
I uwiōnzoł jednõ pani na powrōz, i kŏzoł, żeby ci to darli. Wyciōngli tã pani i chcieli sie bić ô niōm. Potym uwiōnzoł tōm drugōm. I wyciōngli jōm. I zaś każdy jōm chcioł mieć. Potym go niy chcieli wyciōngnōńć.
I wziyni te dwie panie, i pojechali z niymi ku krōlu. A ônego wziōn tyn ptŏk, co mu doł miećz i kŏzoł mu siednōńć na ôgōn. I wyfrunōn, i przilecioł s nim ku krōlu. I mieszkoł u jednego szewca. A ci zbōjnicy przijechali ku samōmu krōlu. A tyn krōl zostawiōł sobie te dwie panie.
Potym krōl pisoł, jeźliby chto niy umioł szklōnnego strzewika zrobić, że mu dŏ trzista talarkōw. A tyn zbōjnik pisoł, że ôn umie robić. I wziōn skorup na kowało, zaczyn bić.
A ôn mioł tyn strzewik szklōnny, tyn sōm ôd tego drugigo, co ta pani miała. I posłoł tyn strzewik, i doł mu krōl trzista talarkōw za niego.
Potym krōl znowu pisoł dō niego, jeźli niy umie złotego strzewika zrobić. A ôn mu ôdpisoł, jeźli mu dŏ szejśćset talarkōw, że mu zrobi. I posłoł mu tyn strzewik, ktōry bōł ôd tego drugigo, co pani miała. I dostoł za niego szejśćset twardy, i poszed zbōjnik do Ejropy.


text:
Opis treści
Pożondanie. Władza. Usuchliwość. Co stracisz, kej walczysz ô godność? Epicki roman ô rewolucyji, wojnie i miyłości.
11 listopada 1918. Lojtnant Alois Pokora wychodzi ze lazarytu na ulice zrewoltowanego Berlina. Stary świat sie skończoł. La Belle Époque umarła we ôkopach I światowyj wojny. Nowy świat sie rodzi we bolach: na zachodnim frońcie i w czasie rewolucyje, co sie przelywo bez pokonane Niymcy. Alois niy noleżoł do starego świata, niy noleży tyż do nowego. Syn ôd berkmana ze Gornego Ślonska, bez cufal wyrwany ze proletariackij familije, wszyndy sie trefio ze pogardom i ôdsztuchniyńciym. Samotny i prześladowany, ôn wierzi ino we erotyczno relacyjo ze perwersyjnom Agnes, co dominuje. We świecie, co sie skończoł, nic niy ma prawe ale. Pokora to szumny roman ô miyłości, wojnie i rewolucyji. Epicko gyszichta ô Berlinie i Ślonsku, ô Niymcach i Polokach, ô społecznych i etnicznych podziałach. Ô pożondaniu, władzy, usuchliwości i cynie, co sie ja płaci we walce ô godność.


text: Z Chóśebuza/Cottbus. Kupka Serbska reja (styrjo cłonki Gregor Kliem, Robin Brück, Clemens Isensee a Elisabeth Fogleman) a swětoznata grajarka na tereminje Carolina Eyckec su dali njeźelu wjacor w Nimskej cerkwi na Nocy wótwórjonych cerkwjow chytšy koncert. Wóni su grali za wětšy źěł serbske tradicionelne melodije kaž „Stoj ta lipa“. Carolina Eyckec jo grała a spiwała teke solo – a jo prezentěrowała zuki swójogo eksotiskego instrumenta. Jeje graśe njejo było jano za wušy, ale teke za wócy: wóna jo cybała njewidobne tšuny a „rejowała z rukoma“. K rozkłaźenju: teremin jo instrument, na kótaremž se grajo pśez to, až gibjoš ruce a palce w elektromagentiskem pólu. Stakim njewordujo žedna tasta a žedna tšuna dotyknjona, a ruce „rejujotej“ w lufśe. K późiwanju jo było, kak derje taki moderny instrument a jogo zuki se góźe k tradiconelnej muzice. Na jaden part jo to swětowa premjera: až teremin a nykelharfa (abo klucne fidle – Gregor Kliem jo grał) stej zněłej gromaźe.


text: Wojerecy (ADo/SN). „Po štyrjoch derje wopytanych kursach serbšćiny w měšćanskim zarjadnistwje chcemy tróšku preč wot začuća wučby. Chcemy ze serbskej rěču do zjawnosće. Wojerowčenjo a naši hosćo maja začuwać, zo je rěč žiwa.“ Tutón zaměr je sej zamołwita za serbske naležnosće města Wojerec Gabriela Linakowa stajiła, zo bychu našu maćeršćinu we Wojerecach hajili a wožiwili. Tak přeprosy wona zajimcow na prěnju serbsku dźěłarničku do kofejownje „Auszeit“ w Kulturnej fabrice. Wšako chcedźa tež wšěm tym, kotřiž su so hižo wospjet druhdźe na tajkich kursach wobdźělili, přiležnosć skićić so w serbšćinje dale wukmanjeć.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Zieleźno kiśniczka
Dzisio zaś kapke bydzie o wszeckim, bo w naszym mieście rozmajtych wiecy je fórt pelniuślki lawór. Na Hażlaski, kapke wyżyj łod tego przekrymbiałego szurego słupa, ło kierym była rzecz dwa tydnie tymu, stoji inszy na kierym je też gmeć rozmajtych drótów, a ku tymu przirażóno je do niego jakosi zieleźno kiśniczka. Kiery i po co jóm tam prziraził tego nie wiym, ale na zicher posunióni w rokach tustelocy, isto se spómnóm na kołchoźniki, kiere kiesi za socjalizmu wszyndzi wisiały. Przez nich leciała do luftu dycki jakosi patriotyczno muzyka, abo rozmajte innksze kómunikaty. Czy dzisio ta kiśniczka też je do tego samego tego nie wiym, ale na to mi wygłóndo, bo mo s przodku taki kulate sitko przez kiere szło by zrobić kapke krawalu. Jak to jakisi urzyndnik s rotuza poczyto to możne sie tak to skóńczy, jak s tym szurym słupym, a jak ni, to nie dej boże, żeby ty poutargowane dróty, kiere tam dyndajóm kogosi kopły. Zaś na Głymboki fórt kierysi je fest uwziynty na to zalónkniyni w tym murze wedla PKO i tam jakisi nowy plakat wstyrczył. Tak samo jak rychlij i tym razym, chybiło zaś farby na posztrajchowani tego pucu, kiery szpeci tyn plakat i na zicher skyrs tego żodyn isto ani nie bydzie czytoł tego, co tam pisze. Farby jednakowóż jakosi nie chybiło na sztrajchowani rotuza w postrzodku, bo przeca urzyndniki kierzi tam robióm, muszóm dycki mieć przed łoczami wszecko nejpiekniejsze. Isto możne skyrs tego, coby poradzili wartko przekłodać papiórki s jednej kupki na drugóm. A studnia “Trzóch Braci” jak była zar-zowiało tak zar-zowiało je do dzisia.
Mini słownik: kapke-trochę, wieca-rzeczy, fórt-ciągle, lawór-miednica, przekrymbiały-zgniły, szury-krzywy, gmeć-pęk, kiśniczka-pudełko, prziraził-przyczepił, dycki-wciąż, luft-powietrze, kulate-okrągłe, rotuz-ratusz, kopły-poraziły, zalónkniyni-wnęka, wedla-obok, wstyrczył-włożył, sztrajchować-malować, skyrs- z powodu
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Jurij Měrćink
Jurij Měrćink (* 20. meje 1914 w Chelnje, † 14. měrca 1988 w Budyšinje) bě serbski awtor, žurnalist, kubłar a direktor Serbskeje ludoweje uniwersity.
Wotrosće na nanowym statoku w Chelnje a wopytowaše najprjedy Radworsku ludowu šulu a pozdźišo měšćansku šulu w Budyšinje, hdźež złoži 1933 maturu.
Dokelž z politiskich přičin – njezastupi do nacionalsocialistiskeho studentskeho zwjazka – w Lipsku studować njesmědźeše, započa w lěće 1933 w Praze studij germanistiki a sorabistiki. Bě w tutym času tež z aktiwnym sobustawom Praskeje Serbowki. Dnja 16. awgusta 1937 bu při překročenju němsko-čěskeje hranicy blisko Habrachćic zajaty, dokelž měješe lětaki a kwitowanki mjeztym zakazaneje Domowiny kaž tež wjetšu sumu pjenjez sobu. To bě nacijam składnosć za wobsadźenje Serbskeho domu a zajeće dalšich serbskich prócowarjow. Měrćink sam wosta cyłkownje nimale wósom lět w nacistiskich jastwach, wot 1940 samo w Sachsenhausenskim koncentraciskim lěhwje.
Po Druhej swětowej wójnje organizowaše serbske narodne žiwjenje w čěskej stolicy, kaž na přikład rozšěrjenje serbskeho eksilneho časopisa „Naš puć“ a „Našich nowin“, serbske wusyłanja w čěskim rozhłosu a załoženje Domowiny w ČSR. Jako tajny informant (“Doubek”) ze serbskeho miljeja za Nutřkowne ministerstwo w Praze rozprawješe wo “Łužiskich-serbskich politiskich a narodnych organizacijach”. W lěću 1948 narodźi so jeho dźowka Angela w Praze a hišće w samsnym lěće wotzamkny Měrćink studij a wróći so domoj do Łužicy. Mjez 1949 a 1952 bě z direktorom Serbskeje ludoweje uniwersity a organizowaše na wjace hač sto wsach rěčne kursy. Potom slědowaše dźěławosć jako wučer na Serbskim wučerskim wustawje. Wot 1955 do 1962 běše ze sobudźěłaćerjom Serbskeho pedagogiskeho instituta a wudawaše cyłkownje něhdźe 2.500 stron serbskeho pedagogiskeho materiala. Wot 1962 skutkowaše jako wědomostny sobudźěłaćer Instituta za serbski ludospyt.
W lěće 1961 wozjewješe prěni serbski roman wo žiwjenju w koncentraciskim lěhwje („Hdyž čerty ćěkaja“). W ramiku dźěławosće w Instituće za serbski ludospyt běše mjez druhim na projekće „Němsko-hornjoserbskeho słownika“ wobdźěleny. Jako přełožowar zeserbšći Juliusa Fučíkowu knihu „Reportaža pod šibjencu napisana“ (Reportáž psaná na oprátce).
Měrćink zemrě w starobje 73 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.


text:
Su 24 powědkow »z pjeć lětdźesatkow« wjele abo mało? Dwurěčny lyrikar Benedikt Dyrlich (mjeztym 72 lět stary) wozjewja tu prěni raz ryzy prozowu zběrku w serbskej rěči. Dwaj ducentaj krótkich powědančkow rozdźěluje wón do třoch kapitlow, kotrež wšak metaforiske nadpisma noša: »Wałporne reje«, »Spowědne špihele«, »Zawjedne wupuće«; kóždy dźěl wobsahuje něhdźe 50 ćišćanych stron. Cyła knižka rěka »Na motawych mjezach«, štož pokazuje na wěstu njewěstosć we wuprajenju, na chabłacu pódu, na kotrejž so awtor ze swojimi nazhonjenjemi po wšěm zdaću nachadźa abo so hibać mysli. Čitar/Čitarka, kiž jemu na tajki njespušćomny teren sćěhuje, móže so troštować: Jemu/Jej njezeńdźe so lěpje, runje w načasnej (swětowej) situaciji nic. Ale čehodla je Dyrlich nimo stotorakich basnjow w tych 50 lětach tež druhdy krótke powědančka pisał? Naša teza: Wón trjebaše je pak k wujasnjenju swojeho stejišća pak jako přinoški za prozowe antologije, ke kotrymž serbske nakładnistwo wšitkich pisacych dotal kóžde pjeć lět přeprošowaše a kotrež w Serbach wot 1945 nahladnu tradiciju tworja.
Wjetšina zezběranych tekstow je jenož dwě abo tři strony dołha, někotre pak 15 abo 20 stronow, a wone su potom rozrjadowane do 10 abo 12 čisłowanych wotrězkow. Wobsahi su zdźěla realistiske a rozprawjace, zdźěla skerje subjektiwne a asociatiwne, haj, samo skurilne a absurdne. Wjacore wuběža na poetisku pointu. Časowy porjad temow w zběrce njeje spóznać. Najstarša powědka (»Chronika sydomdźesatych lět powěda«) pochadźa drje z lěta 1970, najnowša naspomina hižo koronowu pandemiju našich dnjow (»Truchłe nalěća«). Tola štóž so prócuje, tón namaka w tych třoch kapitlach bjeze wšeho tež tři čerwjene nitki: a) lěta do politiskeho přewróta 1989/90; b) wosobinske dopomnjeća z cyłeho žiwjenja, realne kaž fantastiske; c) skónčnje dožiwjenja z popřewrótoweje doby, kotrež pytanje za »wupućemi« znazornjeja. Wulka lěpšina je wězo hładka, čućiwa serbšćina, kotraž dialektalne wosebitosće katolskeje kónčiny zapřija – tohodla přełožuje nam na kóncu »Słowničk« spodźiwne, njejasne słowa (s. 149).


text:
Z czym sie nōm kojarzy Lizbōna i wszyjskie myjsze miasta naôkoło stolicy? Przede wszyjskim z ciasnymi drōgami, farebnymi azulejos i ôbdartymi chałpami. A i z krziwymi kamiynicami i spodniokami, kere sie suszōm nad łepōm! Ale w Lizbōnie je tyż jedna dziylnica, kero je cołkiym inkszo niż reszta miasta – Parque das Nações, Park Narodōw.
Bioło, snōżno, akuratnie zaprojektowano meter po metrze dziylnica. Tukej zamiast tramwaju jeździ linowo kolejka teleférico, a we plac spadzitych gōrek je molo proste jak stōł.
Expo’98
Park Narodōw postawili szpecjalnie skuli Expo’98. Mioł być nowoczesny, geōmetrycznie idealny, z masōm placu z kożdej zajty. W kōntrze do tradycyjnego ôbrazu Lizbōny – rōmantycznego i niyrygularnego. Tak postawili ta “dziylnica prziszłości”.
Atrakcyje
Na co trza tam wejrzeć? Co porobić? Godajōm, że byzuch w Oceanário de Lisboa (nojwiynkszym ocyanarium w Europie) to podstawa – niy wiymy, niy bylimy. Po USA mōmy doś takich wycieczek. Pasujōm nōm ône do familijōw z bajtlami, bo w tyn czos to mo syns – dziecka majōm szpas jak se pozaglōndajōm na medōzy, delfiny czy inksze rekiny. Tōż no… na to mōmy jeszcze czas… na te ôcyanaria… 😉
(Cyny internetowe (online mocie 10% rabatu): fest małe bajtle (0-3 lot) 0€; wiynksze bajtle (4-12) 9.9€; starziki (65+) 9.9€; reszta (13-64) 15.3€; familijo (2+2) 44€.)
Dlo nos – tradycyjnie – gyszpant bōły te atrakcje do ôbejrzynio przi szpacyrze (czytej: za fraj). Tōż zaro po przijeździe – banhof Oriente. Nojwiynkszo stacja w Portugalii, na kerej idzie siednōnć i do cuga, i do metra, i do autobusōw (miyndzymiastowych i miyndzynarodowych). Godo sie, że to je tako architektōniczno perełka nowoczesnej Portugalii – ta epno bana z gryfnym dachym znojdziecie w kożdym rajzybuchu ô państwie Cristiano Ronaldo.
Vasco da Gama
Za starego piyrwy Park Narodōw bōł hawynōm. Tera godo sie ô nim “teryn ô charakterze rekreacyjno-handlowo-miyszkalnym”. Nojlepij na tyn teryn idzie se pozaglōndać z prōmynady, z kolejkōm nad łepōm. Możecie łazić tam a nazot przi kraju i na pewno sie niy stracicie – wdycki bydzie na Wos czekała Wieża Vasco da Gamy i Myriad Hotel. Na wiyrch (145m) niy wleziecie, bo je sztyjc zawrzite dlo turystōw, ale ponoć „za niydugo” majōm ôtworzyć tamek platforma z panoramicznym landszaftym 360o.
Widzieliście kedy most długi na przeszło 17km? Przi Parque das Nações czeko Ponte Vasco da Gama – nojdugszo tako budowla w Europie. Kupluje podlizbōńskie Sacavém z Montijo po drugij zajcie Tagu. 2.6€ za rajza.
Co jeszcze znojdziecie na wschodzie Lizbōny? Mały szpilplac z instrumyntami muzycznymi, super dobre sushi (kuknijcie czy na grupōnie ni ma jakij prōmocji na all-you-can-eat) i galeryjo handlowo. Tōż rychtujcie szłapy i portōmele, bo jedna sobota w Parku Narodōw to minimum! 😉
Piōntka!


text:
Katolski Posoł – 2. oktobra 2022
Mjeztym 17. raz podachu so wobydlerjo Marije-Marćineho domu w Pančicach-Kukowje na swój tradicionelny wulět. Někotři z wodźerjow motorskich přijědźechu k tomu wospjet ze Sewjerorynsko-Westfalskeje do Łužicy.
Towarstwo Cyrila a Metoda z.t. přeprosy lětsa znowa na nyšpor z požohnowanjom konjacych zapřahow do Chrósćić. W swojim prědowanju rozłoži serbski duchowny, w kim měli křesćenjo swoju identitu pytać.
Na domchowance w Ralbicach njedźakowachu so pěstowarske dźěći jeničce za płody z polow a ze zahrodow, ale tež za něšto, štož je mnohim samozrozumliwe. Po kemšach přeprosychu młodostni a firmujomni kemšerjow na wosebite wašnje k swójbnemu wosadnemu swjedźenjej.
W Nižozemskej zaklinčachu njedawno serbske zynki. Tam nastawa tuchwilu nowy zwón za jednu z wjesnych kapałkow Kulowskeje wosady. Skupinka wjesnjanow bě sej tam składnostnje leća zwona dojěła.
Pod hesłom „Woda – žórło žiwjenja“ swjećachu wěriwi w Radworju domchowanku. Zhromadnosć hajachu tam tež po dwurěčnej Božej mši.
Što ma italski swjaty z domchowanku činić? Wo tym pisataj Hańžka a Feliks. Zdobom móža so dźěći z pomocu hódančka z pěsnju zeznajomić, kotrejž je w Budyšinje zahroda wěnowana.
W dekanatnym dušepastyrstwje za dźěći a młodźinu we Worklecach ma so 1. januara 2023 dźěłowe městno w pastoralce za dźěći, wobmjezowane jako zastup za dobu staršiskeho časa, wobsadźić. Požadanja su hač do póndźele, 24. oktobra, móžne.
Swoju premjeru změje nowa serbska spěwohra „Z TOBU – Bohu swjećene lěto“ pjatk, 21. oktobra, hakle w 19 hodź. w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“. Kartki za cyłkownje pjeć předstajenjow předawaja so pola časnikarja Jürgena Njeka w Chrósćicach abo online.
Serbska protyka


text:
Świyntŏ Barbora na świecie
Podle wierzyń świyntŏ Barbora to była wczesnŏ świyntŏ krześcijańskŏ ze Baalbek we Libanie, co wtynczŏs nazywało sie Heliopolis Syryjske. Jeji miano nojwcześnij idzie znojś we siōdmym stoleciu i beztōż uznŏwanŏ je za mit. We 1969 kościōł wyciep jã ze Ôgōlnego Kalyndŏrza Rzimskigo, ale ôstawiōł jã we wykazie świyntych Kościoła Katolickigo.
Barbora patrōnuje wszyjskim, co mogōm przi robocie narŏz stracić życie: hajerōm, kopaczōm tunelōw, płatnyrzōm, rusznikŏrzōm i wszyjskim, co robiōm ze materyjami wybuchowymi.
Po hiszpańsku santabárbara, po italijańsku Santa Barbara, po starofrancusku Sainte-Barbe wszyjske ôznaczajōm magazyn prochu we fortecy abo na szifie. Kejś porzōnd trzimało sie figurã ôd świyntyj Barbory we takim magazynie.
Świyntŏ patrōnuje tōż Italijańskij Marynarce Wojynnyj, artyleryji Brytyjskij Krōlewskij Marynarki Wojynnyj, artyleryji Armije Irlandzkij inkszym tajlōm armiji na świecie.
We cyntralnyj Europie nojbarzij celebruje sie jã przi robocie w ziymi. Na bajerskich unwersytetach wydziały geologije kożdy rok ôrganizujōm Barbarafest, jak niy sztwŏrtego grudnia, to w nojbliższy piōntek. We Czeskij Republice figurã ôd świyntyj Barbory stawiŏ sie kole wchodu do prziszłego tunelu w czasie fajru zaczyńciŏ kopaniŏ.
U nŏs tradycyjnie Barborã celebrujōm bergmani. Ale to już przecã wiymy.
Foto na wiyrchu: ôłtŏrze świyntyj Barbory we szachcie Konrad i szachcie Asse II w Niymcach. Autōr: Wusel007 / Wikimedia Commons


text:
Halina Szczotka
E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz
Ludkowie, niech mi gdosi wyłośli, czymu człowiek mo dycki nejwiynkszóm chynć robić to, co akurat ni może. Jak my byli we wieku, w kierym sie nie śmiało kurzić ani pić, tak my zawodzili o to, gdo tyn zakaz bardzi okato poruszy.
Jak we sklepach chybiały wszelijaki wiecy, tak jedno, czy nóm ich było trzeba czy ni, wszyscy my hrómzili jak hawiyrze, że ich ni mogymy kupować. Teraz, jak nas lokdałny zawrziły dóma, dostali my strasznóm chyć na rajzowani, jak uż ni kaj indzi, tak aspóń do farszczoka pod Osówkami. Aji ci, co przed tym cały żywot po robocie puszczali jyny bónki do fotela.
Ale kiedysi rajzowani było czynścióm żywota. Ni jyny jako chwilkowo atrakcyja, ale jako sposób na żywobyci. Nie bedym pisoł o wyprawach po cycoki, bo o tym sie śpiywajóm kuplety. Ale możne niewiela z was widziało na oczy echtownego wandrownego dróciorza. Jo ja, a co może dziwić, nie było to za piyrszej republiki.
Dróciorze, jak se do lehko domyślić, drótowali póncloki. Póncloki były garnce z polónej gliny z glazuróm, w kierych sie w szpajsce przechowywało głównie mlyko. Miały taki właściwości, że mlyko w nich wydzierżało deli niż we smaltowanym garcu, bo grube ściany póncloka udzierżały dłógo niższóm tymperature.
Pónclok mioł ale wielkóm niewygode – był kruchy a łechciwy na wstrzónsy. Aby sie ta Achillesowo piynta kapke złagodziła, drócioże umieli oplyść pónclok misternóm siatkóm z miedziannego drótu. Tak się zmiynszało ryzyko rozbicio.
Ale dróciorze sprawowali aji zwykłe garce. Jak z takigo garca w kierymsik miejscu odpyrsknył kónsek glejty, potym żelazo uż lehko przerdzowiało a zrobiła sie dziura. Dróciorz dziurke pieknie zaokrónglił, potym zebroł dwie łatki z miynkigo plechu, z kierych każdo też miała w postrzodku dziurke, doł jendom z pola, drugóm z postrzodka a znytowoł. Nikiedy jeczcze, aby się to zadichtowało, lepił ty łatki „klejym” z przeżutej ostrzódki chleba.
Taki garniec uż nie budził wielkigo zaufanio, ale na żrani dlo gowiedzi jeszcze posłóżył.
Dróciorze chodzili po chałpach nejczynści hned z wiosny. Nejwiyncyj ich przichodziło z dziedzin kole Czace, kaj była dość biyda, a chłopi se tam ku grejcarku pumogali, jak sie jyny dało. Śpiychali sie, aby to starczyli obegnać czym pryndzyj, bo na żniwa uż musieli być dóma. Do dzisio pamiyntóm jednego, wysokigo a chudego jak patyk, przikrziwnego jak hoczyk do pieca, kiery wlók na plecach ogrómnóm drzewiannóm krosne z wercajgym a materiałym a w rynce nosił skłodanóm ryczke na siedzyni. Porobił, co było trzeba, dostoł skibke chleba ze szmolcym, dwie koróny, a szeł zaś dali.
Wandrowani je ciekawy fenómyn, kiery uż dłógo przicióngo uwage. Całóm ksiónżke o nim pod tytułym „Bieguni” napisała polsko noblistka Olga Tokarczuk. W ni ukazuje, jako wander towarzyszy człowiekowi przez całóm jego historyje. Może przi tym dziwić, że wiynkszość nejlepszych ksiónżek Olgi Tokarczuk powstała na kómpletnym odludziu, w osamotniónej chałpie przi polsko-czeski granicy, tam, kaj z jednej stróny sóm Adrszpachi a z drugi Sowi a Stołowe gory. Scyneryja z jejigo dómu a okolic była jednóm z głównych bohaterek w ksiónżkach „Dom dzienny, dom nocny” a „Prowadź swój pług przez kości umarłych”.
Kiedy autorka pisała ksiónżke „Bieguni”, sama była wielkóm entuzjastkóm podróży. Z czasym ale prziszła na to, że lotani od Szawła do Pawła a wymiatani wszystkich kóntów świata świata jyny tak, dlo zaspokojynio ciekawości, je na nic, bo szkodzi przirodzie a uróngo wielki liczbie biydnych ludzi, kierzi za żywot sie nie dostanóm dali, jak do nejbliższygo miasta. Pani Olga była dycki ideowo, a to musi wzbudzać reszpekt. Ale dzisio loto zaś, ni ze szpasu, ale na spotkania autorski a targi.
Gdo się kapke wyzno w ludziach, musi widzieć, że na świecie je jyny mało przeświadczónych dómatorów, kierzi w razjowaniu ganc nic nie widzóm, a jedyne, co ich cieszy, je posadić na zogrodzie nowy krzok ruże abo natrzić płot a strzeche na garaży. Wiynkszość, chocioż je cały rok uwiónzano przi kieracie fabryki abo swoji firny, jak jyny może, wystrzeli do świata. Isto je to naszo genetyczno wspóminka na czasy naszych fórt wandrujóncych przodków, łówców-zbiyraczy, niż ich z raju lasów bogatych na zwiyrzine a z polan porośniyntych jagodami nie wygnoł ognisty miecz archanioła, a niż z bożej wole nie zostali przikuci do płógów, kos a grabi.
Z tej prziczyny wierzym, że człowiek zaś jakosi tóm dzisiejszóm pandemije przekabaci, jyny aby se móg dożyczyć rajzowanio. Ni tak, że na biołe bedzie prawił czorne, ni tak, że powiy: móm wszystko (wszystkich?) kansik, ni tak, że wyciepie maseczke a bedzie prowokacyjnie charkoł na starzików w raji na koszyki. Ale tak, że gnie palicóm, aby tóm zielónóm cyckatóm paskude wykantrził, jak sie mu to uż kiedysi podarziło z ospóm abo dżumóm.
Nie traćmy nadzieje!


text:
W duchu kralozwěrnosći a politiskego konserwatizma –
Bramborski Serbski Casnik (1848–1918)
Lěto 1848 jo pśinjasło do nimskich krajow njeměr a zběgi. Burja a bergarstwo su pógromaźe chopili zgłosom pominaś reformy w feudalnych nimskich statach, w kótarychž jo se zwětšego kněžył hyšći srjejźowěkowy awtokratiski pórěd. W tom wichorojtem casu, kótaryž jo zajšeł do historije pód mjenim „nimska rewolucija“, jo bergarsko-demokratiske gibanje teke w našych stronach zatśěsło słupy, na kótarež jo se zepěrała konserwatiwna Pšuska, wóścojska dolnołužyskich Serbow. Pšuska narodna zgromaźina doprědkarskich mócow jo pominała mjazy drugim liberalnu wustawu (Verfassung), parlament z wótpósłańcami, ako su se dejali wuzwólowaś wót luda, lichotu (fryjota; Freiheit) buram, wótpóranje casnikarskeje censury a docełego wěcej demokratije a pśikrotcenje kralojskeje mócy. W měrcu togo lěta jo rewolucija se wuderiła w Barlinju. Na drogach města jo běžała kšej: Rewolucionarje su z bronjami wójowali pśeśiwo kralojskim wójakam. Teke w Mužakowje, Grodku, Picnju a hynźi su byli demonstracije a njeměry, a w Chóśebuzu jo magistrat zawołał k pomocy wójnstwo, aby rewolucionarne gibanje pórazyło.
Pód śišćom zběga jo pšuski kral Fryco Wylem IV. se cuł nuźony, někotare pominanja zběgowarjow dopołniś, a jo zlubił dalšne doprědkarske a demokratiske reformy. Swóje zlubjenja pak njejo žednje doźaržał, a ako njeměr jo zasej wuśichnuł, jo wón skóro doprědkarske procowanja demokratow z pomocu wójakow rozbił.
Měrcojska rewolucija: barikada na Alexandrowem naměsće w Barlinju, 1848
To njejo pśipad, až rowno srjejź togo casa jo se naroźiło prědne łopjeno w dolnoserbskej rěcy: 5. julija 1848 jo se wuśišćało prědne wudaśe tyźenika Bramborski Serbski Casnik. Iniciator togo pśedewześa jo był Chóśebuski krajny raźc von Schönefeldt, nimski kněžk we Wjerbnje. Co jo jogo k tomu statkoju pógnuło? Njewěmy kradu, kake wósobinske nastajenje jo von Schönfeldt měł napśeśiwo serbskej rěcy. Wón wšak jo ako zastupnik warsty zemjanow a pśiwisnik pšuskego stata měł pśedewšym tšach pśed tym, až rewolucionarne, demokratiske ideje mógu se mjazy burami rozšyriś a jich pśeśiwo kněžkam naštyriś. Z łopjenom w rěcy tudejšnych wejsanari jo von Schönfeldt kśěł nejskerjej bursku ludnosć serbskeje Dolneje Łužyce pśed idejami „doprědkarskich“ socialdemokratow šćitaś a ju wukšuśiś w kralozwěrnem konserwatizmje.
Głowa prědnego wudaśa Bramborskego Serbskego Casnika
Cełe wudaśe móžośo pśelazowaś w originalu how: bok 1, bok 2, bok 3, bok 4
Nimskim kněžkam njejo było śěžko zwěstkarjow mjazy Serbami namakaś. Fararje – pódla wucabnikow ta jadna wukubłana warsta serbskeje ludnosći – su rowno tak ako kněžki rewoluciju a liberalne změny wótpokazowali a su měnili, až socialdemokratiske gibanje, kótarež se njezepěra na bibliju a Bóžy pórěd, wobgrozujo fromnosć a pócnosć luda. Stakim su to byli rowno serbske fararje, kenž su ideju Wjerbańskego kněžka z połneju wutšobu pódpěrali – z jich krejza toś su wujšli prědne redaktory Casnika.
Wjerbański kněžk jo za swóju iniciatiwu dostał pódpěru wót pšuskego ministarstwa za nutśikowne nastupnosći. Konserwatiwnym kněžarjam ga jo se taka iniciatiwa wjelgin pśigóźeła. Bury njejsu dejali na žeden part se natyknuś wót doprědkarskich idejow, a wšen zběžkarski duch jo se dejał južo w zachopjeńku zadušyś. Pisane słowo w serbskej rěcy jo se za zdaśim kněžkow góźeło nejlěpjej za to, aby ludnosć wót rewolucije wótźaržowali a pśeśiwo demokratiskemu gibanju „agitěrowali“.
Za zagronitego redaktora Bramborskego Serbskego Casnika su pówołali fararja Mata Nowku z Módłeje (1812–1864; jo Casnik redigěrował do lěta 1852). Śišć a pśedawanje serbskego casnika jo měła na starosći firma za śišć knigłow a litografiju Tornow w Chóśebuzu. Redaktor Mato Nowka jo dostawał pódpěru krajnego raźca a lětny pjenježny pśipłaśonk pšuskego stata.
Žurnalizm Bramborskego Serbskego Casnika jo se wuznamjenił pśez to, až artikele a pśinoski su za wětšy źěl wopśimjeli moralizěrujuce elementy. Jogo pśeliš „prjatkarska“ natura jo se pokazowała we tom, až informaciske žurnalistiske formy a formy, źož se jawi subjektiwne měnjenje awtora, njejsu byli kšuśe źělone, ale su byli njerozdźělnje ze sobu změšane a spleśone. Jasna fromno-konserwatiwno-kralozwěrna politiska linija jo wótbłyšćowała nastajenje duchownych a kněžarstwa. Serbske łopjeno jo se měšało kradu do wjelikeje nimskeje politiki a jo pśi tom wustupowało pśecej pó boce krala a pśeśiwo demokratam.
Bramborski Serbski Casnik, 21/1848 (srjoda, 22.11.1848), wuznawa se tak:
„Ja mam mojogo krala lubo ako mojogo nana, a moj vaterland ako sam se“. A redaktor wužywa swóju awtoritu a prjatkujo lazowarjam: „Togodla ja jo njewěrim, a wy jo teke njedejśo wěriś, což młoge luźe gronje, až te Barlinarje su togo krala twingowali, až jo jadnu nowu ordnungu tomu landoju daś musał. Naš kral njedajo se twingowaś.“ W nowemberskem wudaśu pišo se: „[Napominam was rědnje], aby wy njepušćili wot togo, což pšawo jo, njefolgowali niźi tym, kotarež ze šednosću (=šydnosću) kśěli was wotwjasć na njepšawe drogi, na take drogi, kotare su pśeśiwo božej pśikazni! (...)
Z kim cośo stojaś? Z tym kralom, wašym wot Boga wustawjonym knězom, abo z tymi, kotarež jomu njejsu posłušne? (...) wostańśo ako dobre źiśi, wěrne tomu wěrnemu voteroju našogo woścojskego landu až do wašogo końca, njezabyńśo žednje to słowo togo swětego posła: Boj se Boga, cesć togo krala.“
Ceły pśinosk k lazowanju w originalu: wobraz


text:
Hamerykōny1 wymyślōły kola (cola), to i potyn prziszli do wymyślynia taki szinki. We Europie zrobiōła sie popularnoł, bo jōm narychtowała2 takoł angelskoł kuchara, a to, co sam3 znojdziecie4, to je chopskoł wariacja na tymat tego wciepowania5 świni do koli. Niy trza sie przi tym natrołpić6, a to, co potyn wjedzie na stōł, to fajne, arōmatyczne, rōżowe miyso z takim lekim słodkim posmakym.
Co potrza?
Szinka- jedna kula miysa
sōl do pyjklowania7 (jak niy chcecie pyjklować, to mogecie jōm zamoczyć we normalnyj soli, yno, że te miyso niy bydzie miało taki fajnyj farby8)
2 litry koli (joł tam biera normalno coca-cola, ale mogecie wziōńć i jakoł inkszoł, byle niy takoł bez cukru- z takōm to sie lepi dać pokōj9)
cebula
połra gojździkōw10
3 liście bobkowe11
połra ziorek ziela angelskego
1-2 łeżki mostrichu12
1-2 łeżki miodu
Sōl do pyjklowania ôzpuśćcie13 sie we wodzie, wciepcie tam szinka, a nojlepi wejście sie jeszcze szprica14 (takoł wiynkszoł kupicie za połra złoty we aptyce) i powciskejcie ta zalywa tyż rajn15. Styknie,16 jak sie to baje17 pyjklowało bez noc. Na drugi dziyń wyciōngcie18 ta szinka ze pyjklowania, opōkejcie19, wciepcie20 do gorka i zalyjcie kolōm. Dociepcie tam jeszcze gojździki, ziele angelske i liście bobkowe. Cebula przekrejcie21 na pó i przipołlcie22 jōm leko na piecu- jak do nudelzupy.
Tera niech sie ta nasza świnia trocha powarzi- aby godzina na 1 kg szinki.
Jak już bydzie fertich,23 to jōm wyciōngcie, posmarujcie po wiyrchu mostrichym zmiyszanym ze miodym i wrojście24 na 20 minut do bratruły25 ôzgrzōnyj na 200 stopni. Bez tyn czas mogecie sie ôdlołć26 trocha tyj koli, we ftoryj sie warzōła szinka i jōm ôdparować (zredukować). Jak sie zrobi fajnie gynstoł zōłza, to mogecie sie niōm27 potyn polołć miyso.
Jak sie nasza szinka trocha przibrōnołci28, to jōm wyciōngejcie i biercie sie za jedzynie. A co Wōm ôstanie29, to idzie zjejś na drugi dziyń na zimno na sznicie30 abo jaki bōłce31. Smacznego 🙂
1Amerykanie; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2przygotowała
3tutaj
4znajdziecie
5wrzucania
6napracować
7peklowania
8koloru
9dać spokój
10goździków
11laurowe
12musztarda
13rozpuśćcie; ô=ło
14strzykawka
15do środka
16wystarczy
17będzie
18wyjmijcie
19opłuczcie
20wrzućcie
21przekrójcie
22przypalcie
23gotowe
24włożcie
25piekarnika
26odlać
27ją
28przypiecze
29zostanie
30kromce
31bułce


text:
- About Institute
- Nike Air Sapatilhas Jordan Retro 1 High Og Visionaire Volt Sail Neo - Team Red Patent - IetpShops - Sapatilhas Jordan V.9 Grown
- Nike Wmns Air Max 1 '87 QS *Obsidian* - cheap woman nike air jordans 13 blue orange shoes - PuntosdeculturaShops
- KyпиTb БoTфopTы 35 36 — Heдoporo B kaTaлore БoTиHkи Ha Шaфe , KиeB и ykpaиHa
- IetpShops - Jordan Elephant Print Jumpman Belt - nike air jordan 12 retro obsidian
- Air Jordan 9 IX Retro OG Space Jam , jordan retro 13 history of flight White Red Houston Rockets PE , IetpShops
- nike air max 1 travis scott cactus jack baroque brown do9392 200
- air jordan releases 2022
- nike lebron 20 violet frost
- Air Jordan 1 Mid Invert Split Black White DR0501 101 Release Date 4
- nike air max 1 crepe hemp 2022 release date
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Zańdźene dny su po wšej Němskej ptački ličili. Wot 10. do 12. januara běštej tež Němski přirodoškitny zwjazk (NABU) a krajny zwjazk za škit ptačkow z.t. (LBV) k tomu namołwjałoj.
Běła Woda/Budyšin (jrl/SN/MiR). Mjeztym dźesaty króć přewjedźechu po wšej Němskej „hodźinu zymskich ptačkow“. Vivien, Kira, Julian, Melanie, Nele a Tabea kaž tež Carsten Proft su lubowarjo přirody ze zwěrjencoweje šule w Běłej Wodźe. Zańdźenu póndźelu běchu wone na tamnišej staciji młodych slědźerjow přirody a techniki zymske ptački ličili. Pod fachowym nawodom Christiana Schulzy a Christiana Hoffmanna z Němskeho přirodoškitneho zwjazka su swědomiće dźěłali. Z pomocu dalokowida a z wótrym wóčkom su hólcy a holcy po šćežkach a pućikach ducy dokładnje hladali, zo bychu na terenje kubłanišća ptački zwěsćili. Woni zličichu wšitke sykorki, wrobliki a zelene wopuški (Grünfink). Nimo stajnych ptačkow, kotrež we Łužicy přez cyłe lěto přebywaja, su tež ptačkow-hosći wobkedźbowali, kotrež w zymskich měsacach ze zymnišich kónčin sewjerneje a wuchodneje do srjedźneje Europy ćahnu.


text:
Budyšin. Hinak hač hišće minjene dny planowane, njemóže Budyska měšćanska biblioteka stupaceje ličby natyknjenjow z koronawirusom dla wočinić. Přiwšěm je tam dale móžno sej knihi wupožčić. Móžno je to mjez druhim přez hornjołužiski wupožčowanski zwjazk Onleihe. Ze streamingowej słužbu Filmfriend poskićeja nětko tež wulki ličbu filmow a dokumentacijow. Štóž chce dale prawu knihu w rukomaj dźeržeć a ju čitać, móže swoje přeća bibliotece sposrědkować a sej skazane knihi po terminje wotewzać. Wotběžane bibliotekowe wupokazy hodźa so za čas zawrjenja telefonisce podlěšić, nowe hodźa so po samsnym puću skazać.
Wirtuelnje do muzeja
Kamjenc. Hišće hač do 11. apryla pokazuje Kamjenski Muzej zapadneje Łužicy wosebitu wustajeńcu wo kóncu lodoweje doby we Łužicy. Njedźelu, 28. měrca, w 14 hodź. poskića tam wirtuelne wodźenje po přehladce z archeologowku Hannah Knittel. Zajimcy njech přizjewja so najpozdźišo hodźinu do spočatka wodźenja pod .
Nowy błyskać nastajili


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Nowy puc
Rychlij czy nieskorzij, ale każdo chałupa abo inszo postawióno wiec, kiejsi sie zestarnie i trzeja jóm obalić, abo dać ji nowy puc. Snoci dzisio dopadło to też te naszóm “Ślónzoczke”, kiero uż dłógi roki stoji przed zómkym. Kierysi prziszeł na to coby dać ji kapke nowego gzychtu, bo sie zestarnyła i trzeja ji zrobić renowacyje. Rozchodzi sie ło to, że nejbardziyj podobnież zestarły sie ty schódki, po kierych ku ni roz zokiedy, rozmajci ważni tustelocy, noszóm wińce i kwiotka. Przedstowcie se, coby to było jakby sie tam taki jedyn ważny tustelok zakopnył i nie dej boże, eszcze przi tym kopyrtnył. To, co jednakowóż idzie tam uwidzieć, to sóm eszcze insze wieca, kiere zustały odlkupane łod tego hroznego betóna i wyglóndo na to, że za jakisi czas zrobióne zustanóm nowe, abo ty odrażóne jakosi inakszyj wyporzóndzóne. Skónd i łod kogo wziyły sie na to pinióndze, to ni ma żodno tajymnica, bo idzie sie tego wywiedzieć w rotuzie, ale rozchodzi sie ło to, czy dejmy na to taki “Floryjan”, kiery stoji na rynku nie powiniyn być piyrszy na raji. Na zicher eszcze by sie takich bardziyj odrzitych wiecy s kamiynio w naszym mieście naszło, kiere należałoby zarozinko łopucować, ale isto ta paniczka, kiero “Ślónzaczkóm” sie mianuje ciepała sie fest kómusi na łoczy. Na łoczy ciepie sie też ta bania na rotuzie s kierej przeszło uż dwa roki tymu wiater zduchnył tyn zieleźny szpic razym s fankóm i do dzisia nie szło nóńs żodnego fachmana, coby to zrychtowoł.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
rychlij - szybciej, nieskorzuj - później, obalić - zburzyć, puc - tynk, snoci - podobno, prziszeł na to - wpadł na to, kapke - trochę, gzychtu - wyglądu, roz zokiedy - czasami, wińce - wieńce, przedstowcie se - wyobraźcie sobie, kopyrtnył - przewrócił się, wieca - rzeczy, odklupane - odpukane, hrozny - duży, odrażóne - odmontowane, dejmy na to - czy naprawdę, na raji - w kolejności, na zicher - na prawdę, odrzitych - obdartych, łopucować - wyczyścić, sie mianuje - nazywa się, ciepała - rzucała, fest - mocno, zduchnył - zdmuchnął, zieleźny - żelazny, fanka - chorągiewka, nónś - znaleźć, zrychtowoł - naprawił.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
GRÓDEK W tym roku nie bedymy stawiać maja sami, o pómoc popytómy fachowców – Pata a Mata ze swojóm firmóm – powiedzieli se w Gródku.
Dokiyl na scenie tańcowały dzieci z przedszkola, wszecko szło jak z płatka.
Maluchy z panióm Klarkóm se jechały to swoje.
Potym pan dyrektor Kazimierz Cieślar pozwoł firme Patmatbud.
Przistawowała przedszkole, aby dzieci miały wiyncej miejsca.
Chłopi se przirychtowali materyjał, robili co mógli, ale moc sie im nie darziło.
Nowo budowa spadła, tak stawiali po drugi roz.
Jak uż mieli gotowe, chycili sie stawianio maja.
Kurnik szopa, chłopi, jak to zrobimy?
Pómalutku, bo to je gewicht jak fras!
Podarziło sie, szlus Julius!
Na fajrónt se Pat a Mat pograli na harmónijach.
I choć było po deszczu a chłódnawo, ludzi sie zeszło kupa.
Przijechoł aji pan redaktor Jarosław „jot” Drużycki.
Było to moc szumne, tak nóm zaklaskejcie!
Co myślisz, nie urznie nóm go gdo? Isto ni, chłopiska by go wyłotali jasiyniowóm karkoszóm!
Pan dyrektror Cieślar wszeckich serdecznie zaprosił na festyn ogrodowy – odbedzie sie 15. 6.


text:
Janusz Korwin-Mikke
Janusz Ryszard Korwin-Mikke (rodz. 27 paźdźerńika 1942 we Warszawje)[1] – polski polityker a publicysta. Je uůn kůnserwatywnym liberałym. Zołożůł a kupa lot bůł prezesym politycznyj partyje Unia Polityki Realnej, ze keryj bůł posłym na syjm pjyrszyj kadyncyje. Ńyskorzi (we 2005) zołożůł jeszczy Platforma Janusza-Korwin Mikke, nale ńy bůł ji ferajńistům. We 2009 uodloz ze UPR a wstůmpjůł do PJKM, kero půmjyńiła swoji mjano na Wolność i Praworządność (ślůnsko godka: Frajńizna a Prowe Reskjyrowańy). Bůł prezesym partyje Kongres Nowej Prawicy. Sztyry razy kandydowoł na prezidynta Polski, nale ańi roz absztimůngu ńy wygroł. Pjyrszy roz, we 1995 welowało na ńigo 2,40%, co doło mu 8. plac. We nostympnych welůnkach (2000) dostoł 1,43% a bůł 6. Idyntiko bůło we welůnku we 2005. We lutym 2010 uogłośoł, iże bydzie tyż szartowoł we prezidynckim welůnku latojść, a zajyn we ńich sztworty plac, welowało na ńigo 2,48%. We 2014 prowadzůno bez jigo partyjo Kongres Nowej Prawicy dostoła śa do Ojroparlamentů ze erbnizům 7.15% przi frekwencyji 24%.
Je wjelgym fanym brydża, we kerym je krajowym majstrym. Mo trzecio baba a szejś bajtlůw, to je sztyruch synkůw a dwie cery.
We 2014 roku zostoł deputowanym ku Ojropejskimu Parlamyntowi.
We 2015 roku zostoł wyciepony ze funkcyji prezysa Kongresu Nowej Prawicy i odszed ze partyji. Został jydnym ze trzych ojcuw załorzycieli nowej partyji Przemysława Wiplera nozwonej Koalicja Odnowy Rzeczypospolityj Wolność i Nadzieja, we skrócie KORWiN.


text:
20.11.2022 - Konferenca wó mjeńšynowych rěcach / Konferenz über Minderheiten-Sprachen
Wó rěcnej rewitalizaciji jo ten stwórtk w Chóśebuzu wokoło 40 mjazynarodnych slěźarjow diskutěrowało na cełodnjownem zejźenju. Za wuspěšne wóžywjenje dolnoserbšćiny brachuju daty wó aktualnem rěcnem stawje, rozmjej kak wjele luźi w kótarem rozměrje rěc wužywaju. Rowno to wuzbadaś jo źěl masterowego plana w ramiku strukturneje změny. Prědne wuglědy na plan su wědomnostniki Serbskego instituta a wót domowinskeje GgmbH DomPro na zmakanju pśedstajili. Tak kśě až do 2026 gromaźe ze serbskeju towarišnosću, institucijami a dalšnymi akterami natwariś tak pómjenjonu rěcnu radu, gremium, kenž dej pógóniś a pśesajźiś plan k rěcnej rewitalizaciji. Gósći z Bretoniskeje, wót kupy Korsika a powědaŕ okcitańskeje rěcy su se ze Serbami wó wuspěšnych rěcnych strategijach wuměnili. Ze zejźenim jo se nowe wótźělenje Serbskego instituta za šćit mjeńšynow a regionalne wuwiśe prědny raz zjawnje pśedstajiło.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Tam a haw
Kiejsi tustelocy to mieli ze wszeckim pokój, bo jak roz gdo odewrził jakisi kszeft, to dłógi roki łón fórt fungowoł pod tym samym nomerym i na tej samej ulice. Dzisio to ni ma tydnia, coby cosi nowego w mieście sie nie przitrefiło i możne skyrs tego ludzie gónióm po nim tam a haw. Zeszły tydziyń kierysi mioł taki napad, coby odewrzić nowy banhof przi takim kszefcie, kiery stoji na placu downego Pekaesu. Gdo na to prziszeł tego nie wiym, ale sie mi to bardzo podobo, bo każdy kszefciorz powiniyn sóm wiedzieć kiedy jego kszeft może i powiniyn fungować. Kierysi tam na wyrchu we Warszawie doł powolyni na przedowani wszeckigo, kiedy gdo chce ale yno na banhofach i dłogo nie trzeja było czakać, coby szprytniejsi zaroz przewekslowali swój kszef chocioż na taki maluiśki przistanek. Lepszyj by było, coby zacznył tam na tyn nowy banhof dojyżdżać tyn nasz cieszyński starodowny tramwaj, ale to sie isto nie podarzi, bo ni ma dlo niego sztreki i skyrs tego musiołby mieć gumiane kolca. Uwidzymy co sie bydzie dalij robiło s cieszyńskimi kszeftami, kiere zustały w niedziele pozawiyrane, bo przeca na każdej ulicy nie do sie zrobić nowego banhofu. Ale gdo wiy, bo możne, że naroz kierysi koże autobusóm stować przed Kaflandym, abo inszóm Biedrónkóm i łóni też zacznóm udować, że sóm banhofami, kiere majóm powolyni kszefcić w każdóm niedzielem. Jako sie to skóńczy tego nie wim, ale możne, że uż na prziszły misiónc w Cieszynie, przed każdym kszeftym bydóm stować w niedzielem żółte autobusy i tustelocy s pełnymi szrajtoflami, do nich bydóm wlazować.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kiejsi - kiedyś, pokój - spokój, odewrził - otworzył, kszeft - sklep, fórt - ciągle, skyrs - z powodu, tam a haw - tam i z powrotem, napad - pomysł, banhof-dworzec, fungować - funkcjonować, przewekslowali - pozamieniali, sztreka - tor, isto - na pewno, nie podarzi - nie uda się, uwidzymy - zobaczymy, pozawiyrane - pozamykane, szrajtofle - portmonetki, wlazować - wchodzić.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Piyńć knifów na to, coby frelka była gryfno i ji wszyjcy przoli
Że na Ślonsku, som piynkne frelki wiadomo niy łod dziś. Teroz wom zdradza knif jak łone to robiom.
Nojprzód wela
Kiej sie baba rychtuje, nojlepi zaconć łod weli. Jedne robiom czubek, coby im nic niy lotało przed łocami. Inksze zaś chcom dauerwele choby z Hollywood. To je jedno co se tam uklepiom, ale zawdy trza je psiknyć szpecjalnym lakiym do włosów. Bez tego wela rozłonacy sie nim jesce wylezie sie z doma.
Plac do sztiglowanio
Pewnnikiym kożdy z wos widzioł kejś baba, jak wyciongała z taśki małe zdżadełko i cymś sie tam klepała po kinolu. U dziochów idzie znojś bele jaki mazidła kerymi sie klepiom, abo tyż smarujom. Tak jus te baby majom, że choby niy wiym jak piynkne boły, łone widzom coś, co trza zaklajstrować cy tyż dorobić.
Łopróc tego potrzebne som jesce roztomaite pyndzle, coby niy umarasić sie paluchów. Zdżadło, trza sie ustawić tam kaj je nojlepsze światło i dobrze usztalować, coby sie niy kipło. Kej bydze za jasno, abo za cima idzie przesadzić z tymi klajstrami. Kej jest juz wybrany plac do sztiglowanio, trza poustowiać wszyjsko co bydzie potrzebne do szykowanio sie, tak by boło wygodnie.
Jak zrobić dobry mejkap?
Cołki szpil z mazidłami zacyno sie łod krymu. Krymy mogom być roztomajte, ale łazi ło to, coby naszo tapeta niy spłynyła zaroz po wyjściu z doma. Potym baba biere piyrsze mazidło (podkład) i sie tym smaruje, coby zakryć wszyski pinkle a dropy. Musi to rozłonacyć na cołki papel i jesce trocha wklepać. Trza ino dać se pozór coby niy wyglondać jak apluzina.
Pudyr, bronzer, roser, ciyń…
Terozki na tyn klajster trzeja dać pudyr coby sie niy śwycić. Trza w nim pofyrlać trocha pyndzel ino dokładnie patrzeć, cy przypadkiym niy momy go za fest, bo zrobi sie zista na gymbie. Teroz już momy gładki papel, ale trza go jesce nakryślić. Besto bieremy bronzer, Domy go na lica i trocha na boki kinola, coby wyglondać szczupli, a potym jesce roser, tak choby sie baba cołki cos trocha wstydziyła. Niy mylcie tego ze tym, że ji gańba, ale kożdy wiy, że chopu podobo sie kej, jako dzioucha robi sie trocha cyrwono przi godaniu śnim. Łostatnie co idzie na ta czynść gymby to rozświytlacz, kery łodbijo światło. Besto lepij kichol widać, kej robi sie ćma. Kożdo frela zycyła by sie piynknych ślepi. Do tego biere piyrw trocha ciynia i dowo na łocy. Potym idzie na to corny pisok, kerym robi kryska. Musi ino dać pozór, coby niy boła za rubo, bo bydzie wyglondać choby z gruby wylazła. Jesce corne mazidło, kerym trza przelecieć rzynsy. Bydom wyglondały na dugie i gynste. Tera moge pedzieć, że skoncyła robić mejkap.
Na som koniec
Kej juz jest cało piynkno i mo gymba choby lalka, moge sie fajnie łoblyc. Besto łotwiyro szrank i piyrsze co godo, to że nic tam niy ma. W końcu znojdzie jako kiecka, ale pewnikiym i tak bydzie, w jij gowie, że niy tako jak mo być. Do tego jakie pociorki i zauśnicki. Casym przidowo sie zygorek, taki na rynka. Ciepie to jeszcze wszyjsko do taśki, to cym sie piynkniła kej by trza coś poprawić, jaki parfin, coby fajnie woniać i co tam jesce ji trza mieć przi sobie. Tera ino kronfleki i jest gotowo na geburstag, abo jakie zolyty. Toż widzicie, niy trzeja za wiela, coby gryfnie wyglondać! Ale tyż niy ma co przesadzać z tym wszyjstkim. Bo idzie przemaszkecić. I z gryfnej frelki bydzie heksa. Nojważniyjsze coby sie dobrze czuć we swojij skórze. Toż wyrychtujcie sie tak, cobyście przoły tymu, jak wyglondocie!


text:
Skond sie wzion binder?
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 39 .
Binder – godo nom to same jego miano – coś swionzuje. Ale co swionzuje? Czamu swionzuje? – zaroz sie spytocie? Binder swionzuje nos z trocha lepszym abo trocha inkszym śwjatym. Swionzany pod karkym binder godo kożdymu: „O, tyn to je sztramski karlus, tyn galantny wjy, że podobać sie ludziom niy zaszkodzi”. Chocioż wcale tak do końca ni ma, ale to je inkszo sprawa.
szwarny a gryfno
Bez tydzień nikerzi noszom bindry: chopy, co robiom w bankach abo karlusy ze Ślonskich Zakładow Technicznych we Katowicach. Inksi yno we niedziela noszom bindry. Abo jak je jaki śwjynto. Swionzany bindrym chop, karlus abo dziołcha (bo dzołchy tyż mogom do oblyczo zakłodać bindry, dyć som take galantki) wyglondajom szykownie. Szykownie: to znaczy tak, że ciepie sie to w łoczy kożdymu, kery wele nich przełazi. Bo noszynie bindra coś godo, mo coś godać – dować jakiś znak.
szlips abo kwostek
Niy godo sie na Ślonsku yno binder na binder, bo tyż godo sie szlips abo nawet kwostek. Chocioż rzodko sie to miano słyszy dzisioj. Ze szlipsym to je prosto sprawa, bo pochodzi od nimieckigo „der Schlips”, czyli binder po naszymu, a po polsku „krawat” (krawat pochodzi z francuskigo) i do dzisiej godo sie tak w Nimcach na binder. Z bindrym sprawa tyż je leko, bo „binder” tak samo pochodzi z jynzyka nimieckiego. Downij w Nimcach na nosz binder tyż godało sie „der Binder” (łod nimieckigo „binden” – wionzać, swionzać). Dzisiej tyż we nikerych landach nimieckich używo sie jeszcze słowa „der Binder”, yno że coroz rzodzij.
w gowie prozno
Fest szykowne karlusy w bindrach roz stoli wele kościoła przed połedniym. Widza ich z daleka. Ja, wyszykowani jak pieron, pedziol żech sie w myślach. Podłaża bliżyj, a łoni, ja, som szykowni, prowda, majom bindry, ale chorkajom i godajom taki gupoty, że było mie gańba. Z tego wyniko, że binder mo dobro nazwa: binder swionzyje, to znaczy tyż zobowionzuje to pewnego zachowanio.
Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.


text:
Himalaja
Himalaja jo smuga górow w pódpołdnjowej Aziji, w kótarejž se nejwuše góry swěta namakaju.
Rozpśestrěwa se na dłujkosći wót něźi 3.000 kilometrow mjaz Afghanistanom a Myanmarom a twóri až do 350 kilometrow šyroku geografisku barieru mjazy indiskim subkontinentom na pódpołdnju a Tibetiskej wusocynu na pódpołnocy. W Himalaja stoje źaseś wót cełkownje styrnasćo wosomtysačnikow, mjazy nimi Mount Everest (8.848 m), nejwuša góra na swěśe.
Ako pódwjacorny kóńc Himalaja płaśi Khyberski pas njedaloko afghanisko-pakistańskeje granicy. W pódpołnocnej Pakistanje namaka se Karakorum, kótaryž jo drugi nejwušy źěl Himalaja z drugeju nejwušeju góru swěta, K2. Dalej běžy Himalaja pśez pódpołnocnu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a pódpołnocnu Burmu.
Himalaja jo złožowane góriny, kótarež su nastali pśez koliziju Indiskeje platy z Euraziskeju pśed něźi 40–50 milionami lětami.
Mě Himalaja póchada ze Sanskrita a wobstoj ze słowowu hima (sněg) a alaja (městno, bydlenje).
W dolnoserbšćinje mě Himalaja jo indeklinabelne[1].


text:
Radosław Majdan, Paweł Skrzypek, Dariusz Gęsior, Kazimierz Węgrzyn, Leszek Pokładowski (52' Sergiusz Wiechowski), Paweł Drumlakbookmark, Jerzy Podbrożny (76' Robert Dymkowski), Dariusz Dźwigałabookmark, Batata (45' Ferdinand Chi Fon), Brasília, Grzegorz Mielcarski
trener: Mariusz Kuras
Jarosław Stróżyński, Bartosz Bosacki, Marek Bajorbookmark, Dariusz Dudka, Remigiusz Sobociński (78' Mirosław Siara), Tomasz Sokołowski II, Dariusz Jackiewicz, Mariusz Kukiełka, Robert Bednarek (59' Marek Zieńczuk), Grzegorz Król (87' Radosław Biliński), Tomasz Dawidowski
trener: Paweł Janas


text:
Blaza
Blaza (uać. bulla) – we dermatolůgji - wykwit wyńosuy přez powjeřchńa skůry, uo średńicy powyžej 0,5 cm. Blazy to uoddźelyńo naskůrka uod skůry wuaśćiwyj, wypeuńůne puynym limfatyčnym. Powstajům na skůře stůp abo důuńi we wyńiku uotarć, np. ščewikůw abo nařyńdźi, ustympujům bez pozostawjyńo šramy. Blazy můgům tyž wystympować na buůnach śluzowych.
Bibljůgrafja[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Stefania Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową PZWL 2005, ISBN 83-200-3367-5