text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šyrina a geografiska dlinina) dajo se połoženje dypka na zemi wopisaś. Zemja rozdźělujo se pśi tom do 360 stopnjow dlininy a 180 stopnjow šyriny. Stopnje dlininy běže pśez pódpołnocny a pódpołdnjowy pol, stopnje šyriny paralelnje k ekwatoroju.
Wopśimjeśe
Koordinatowy system[wobźěłaś]
Stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny. Słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije, to groni, póstajenjeju swójskego stojnišća. Stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem, pola lažytej pla 90° pódpołnocneje resp. pódpołdnjoweje šyriny, stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor, až do pó 180°. Póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice.
Do zachopjeńka 20. stolěśa su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany nałog byli (na pś. Ferro-Meridian wót El Hierro a Parisowy meridian), źinsa wužywa se swětodaloko Greenwichowy meridian (gwězdarnja w Londonje).
Pśi dokradnem póstajenju pozicije dej se na to źiwaś, až zemja njejo kula, ale pśibližnje elipsoid, což by mógło pśesunjenja městnow wó až k 20 km wustatkowaś. Teke mógu geografiske koordinaty, pó kraju, rozdźělne póśěgowe systemy měś, kótarychž referencne elipsoidy su regionalnemu póloju śěžnosći (Geoid) pśiměrjone. Mjazynarodnje wužywa se źinsa zwětšego World Geodetic System 1984 (WGS84).
Kórty[wobźěłaś]
W 18. a 19. stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali, až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli, aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach "zlagnuł". Srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło, wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy. Koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam "pśesunjony" a "zekśiwjony". Tak su źasetki geodetiskich systemow (póśěgowych systemow za kórty) nastali. Z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś, něntejšny WGS84.
W zemskich abo mórskich kórtach, kótarež bazěruju skoro pśecej na pjerwjejšnych systemach, by mógło pódaśe we wopacnem póśěgowem systemje (na pś. zapisowanje GPS-pozicije) zmólku wjele stow metrow zawinowaś, jolic referencny elipsoid (teke kórtowy datum, póśěgowy system) pódaśa njejo ten samki ako ten kórty. Togodla ma se pśi dokradnych koordinatowych pódaśach (zaspomnjeńka: lěpše ako 1 km abo lěpše ako 1 wobłukowa minuta) póśěgowy system pśidaś.
Koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś. Taka softwara musy parametry wopśimjeś, kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp. wót WGS84 z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobźěłaś]
Dokradnjejše poziciske pódaśa su trěbne w lětarstwje a nawtice. How pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach, na pś. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo pódpołnocneje šyriny, Lon = 010° 59’ E abo pódzajtšneje dlininy.
- Wobłukowe minuty rozrěduju se decimalnje dalej.
- Pó DIN 13312, płaśiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrotcujo se geografiska šyrina z Lat abo staršej z φ, geografiska dlinina z Lon abo λ. B a L njewótpowědujotej normje.
- Šyrinowa minuta wótpowědujo na pówjerchu zemje cerje wót 1,852 km a definěrujo dłujkosć mórskeje mile.
- Cera, kótaraž wótpowědujo dlininowej minuśe, jo na ekwatorje teke 1,852 km, pómjeńšujo se wšak do pola z kosinusom geografiskeje šyriny až na nul. Wóna jo pótakem wót šyriny wótwisna. W Europje lažy cera mjazy 1,0 km a 1,5 km (glědaj teke wótšyrjenje[1]).
Rozměrjenje kraja[wobźěłaś]
W rozměrjenju kraja su dokradnosći na centimetry póžědane – togodla njedosega pódaśe we wobłukowych sekundach, dokulaž jadna wobłukowa sekunda (1″) wótpowědujo pśibližnje 31 m (šyrinowe pódaśe) resp. 20 m (dlininowe pódaśe w Europje). W Nimskej jo se dotychměst połoženje kšutych dypkow na milimetry dokradne ako koordinata Gauß-Krüger, póśěgowane na Besselowy elipsoid pódało, resp. na stronach NDR, wót 1950ych lět, póśěgowane na elipsoid Krassowski. Wót 1990ych lět pśewjeźo se pśestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, póśěgowane na GRS80-elipsoid.
Pśirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobźěłaś]
Pśirodne koordinaty (astronomiska šyrokosć φ a astronomiska dłujkosć λ) daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś. Póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – teke geodetiske koordinaty pomjenjone) póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida. Diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako 10″ a groni se lotowe wótchylenje. Zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje.
Jolic stajaju se jano snadne wupominanja na dokradnosć, na pś. pśi zwobraznjenjach kórtow we wjelgin małych měritkach, pśibližujo se zemske śěleso za zjadnorjenje pśez kulu. W toś tom paźe wótpowědujotej geografiska šyrina a dlinina kulowym koordinatam. Jano pótom jo šyrina kutow w srjejźišću zemje mjazy ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobźěłaś]
Rozdźělenje do stopnjow ako rozdźělenje połnokuta krejza do 360° źo na astronoma Hypsiklesa z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparcha z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) slědk.
Južo Claudius Ptolemeus jo w swójom źěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 pó Chr.n. stopnjowu seś ze stopnjami dlininy a stopnjami šyriny wužył. Jogo nulowy meridian jo był až do 19. stolěśa zwětšego wužyty Ferro-Meridian pśez nejpódwjacornjejšy zemski dypk, kótaryž jo tegdy znaty był. Dla wjele pśemałeje kalkulacije zemskeje wobměry (neźi 30.000 km město 40.000 km) njewótchylaju jogo pódaśa ku geografiskej dlininje wó 18°3', ale w srjejźnej Europje wó wěcej ako 24° wót togo, kótaryž póśěgujo se na Greenwich. Jogo pódaśa wó šyrinje laže z njejasnych pśicynow nad korektnymi.[2] Na jadnom boce pasujo k pśemałemu zemskemu pśerězkoju Ptolemeusa, na drugem boce by dejało, pśi jogo pśemało wuliconem wótstawku mjazy słyńcom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słyńca, na pśemały stopnjowy wótstawk wót ekwatora suźiś.
Pó zasejnamakanju jogo źěła Geographike Hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem 15. stolěśu jo se stopnjowy system Ptolemeusa malsnje pśesajźił. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) jo pólěpšył antikne měrjeńske metody za globalnu nawigaciju zakokulonu w Acorach. Z rozdźělenim zemskeje kule do špańskeje a portugiziskeje hemisfery w dogronje wót Tordesillasa z lěta 1494 jo zasej etablěrowana stopnjowa seś politiski wuznam zdobyła.
W lěśe 1634 jo se na El Hierro ako nejpódwjacornjejša z Kanariskich kupow nulowy meridian pśez Faro de Orchilla póstajiło a akle wót lěta 1884 jo se meridian wót Greenwicha zwucony wót lěta 1738 w Engelskej pśeśiwo drugim narodnym nulowym meridianam pśesajźił.
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).
Mjaztym až meridian w Greenwichu jo se pśesajźił, jo se kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° ku geodetiskemu standardoju w srjejźnej Europje wuwiła. Krejzne rozdźělenje do 360° rozmějo se źinsa cesto jano wobgranicowane ako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa seś).
Dokłady[wobźěłaś]
- ↑ Pśełožowańske naraźenje, glědaj nimski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Pśirownaj stopnjowe pódaśa z tych źinsajšnych kórtow)
- ↑ An alternative route to mapping history


c: text/html

text:
Haśok
Haśok to je mjano pojymńika do kerygo wćepuje śe roztomajte haśe, a tyż placu kaj take pojymńiki sům stowjane. Důma haśok je nojczyńśćij stowjany we kuchńe pode ausgusym, a połny wynośi do srogszygo haśoka na placu abo na uośedlu. Sům tyż haśoki uod sortowańo haśůw - modre na papjůr, źelůne na glas a żółte abo pomarańczowe na plastik a biksy. Ze srogich haśokůw wele důma abo na uośedlu szpecyjolne auta wywożům haśe na wysypisko.
Mjano haśok je tyż używane jako mjano szpecyjalnygo katalogu we kůmpůtrowych systymach, kery je przeznaczůny na bezpotrzebne katalogi a pliki. Je uůn uoznaczůny ikůnům haśoka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Morawa
Morawa (čěsce Morava, něm. Mähren) je jedyn z historiskich krajow Čěskeje. Rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu Čěskeje republiki, historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo U Sabotů (wot 1998 přemjenowane na "Měšćanski dźěl Šancy"), kotrež słuša wot 1997 k Słowakskej.
Z Morawu mjezuja na zapadźe Čechi (344 km), na juhu awstriski zwjazkowy kraj Delnja Awstriska, na juhowuchodźe słowakski Trnawski kraj, na wuchodźe słowakski Trenčinski kraj, na sewjerowuchodźe słowakski Žilinski kraj a Čěska Šleska a na sewjerozapadźe pólska Šleska, konkretnje Kłodzki region.
Jako stolica Morawy płaći Brno, a to hižo wot lěta 1641. Před tym bě hłowne město Olomouc, kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam Morawy.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Statistický lexikon obcí v republice Československé II.: Země Moravskoslezská. Statistický lexikon obcí v zemi Moravskoslezské. Praha : Ministerstvo vnitra a St. úřad statistický, 1935
- ↑ Moravskoslezský kalendář 2004 ISBN 80-86101-84-3


text:
São Paulo
Wspůłrzyndne: 23°30' S 46°37' W
São Paulo – nojsrogsze mjasto Brazylije a Połedńowyj Ameriki. Je rozlygowane we połedńowo-wschodńij tajli kreju nade rzykům Tietê (dopływ Parany), ńydoleko uod Atlantyckigo Uoceanu. Je stolicům sztatu São Paulo. Zołożůne 1554 kej misyjo jezuicko św. Paula, a skiż tygo mo take mjano. mjejske prowa mo uod 1712. Uod 1815 stolica prowincyji. We 1822 uogłoszůno sam samostanowjyńy Brazyliji. Terozki je to srogi uostrzodek industryji, kultury, nauki a handlu (cyntrum brazyliskigo handlu kawům). Szportkluby: São Paulo FC, SE Palmeiras, SC Corinthians, Portugesa.


text:
Świńsko historyjo
Czasami se myśla, że niykerzi z tych złośliwcow, co czytajom te ślonske felietony a potym wynokwiajom a wybrzidzajom, to bezmała niy majom wszyjstkich w doma i psinco z tego rozumiom. A dyć łońskigo tydnia naszkryflołech, że Ślonsk je owiynzi, yno chodziło o to, że owiynzina je brano we ślonskim warzyniu za nojszlachetniyjsze miynso. Ale to przeca niy znaczy, że Ślonzoki niy jedzom kotletow schabowych i inszych konskow wieprzkow. No toż dzisioj dlo rownowagi pogodomy o wieprzkach.
Zapraszamy do przeczytania cotygodniowego felietonu Marka Szołtyska pisanego śląską gwarą. Nasz autor jest pisarzem, publicystą, dziennikarzem, fotoreporterem, nauczycielem historii, ale przede wszystkim Ślązokiem i autorem wielu poczytnych książek o Śląsku.
(mkw)
Zobacz także


text:
Bejdżing
Wspůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdžing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostředńo wuadzům kraju. Uod půunocy, zachodu i pouedńo grańičy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdžing je drůgim, po Šanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym ličby ludnośći. Pouńi tyž fůnkcyjo nojwjynkšygo uostřodka polityčnygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Křižujům śe sam wažne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdžing" uoznačo dosuowńy "Půunocno stolica".
Bejdžing je gospodořym Letńich Igřysk Uolimpijskich 2008.


text:
Mapa kodów pocztowych GoworowiceMiejscowość: Goworowice
Gmina: Kamiennik
Powiat: nyski
Województwo: opolskie
Kod pocztowy: 48-388
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Kędzierzyn-Koźle kody pocztowe, Zaborze kod pocztowy, Gorzowska 103 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 105 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 106 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 107 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 108 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 109 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 110 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 111 Częstochowa kod pocztowy, Gorzowska 112 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 1 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 2 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 3 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 4 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 5 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 6 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 7 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 8 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 9 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 10 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 11 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 12 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 13 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 14 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 15 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 16 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 17 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 18 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 19 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 20 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 21 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 22 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 23 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 24 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 25 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 26 Częstochowa kod pocztowy, plac Walecznych 27 Częstochowa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Mapa kodów pocztowych Gąsówka StaraMiejscowość: Gąsówka Stara
Gmina: Łapy
Powiat: białostocki
Województwo: podlaskie
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Katowice kody pocztowe, Strzelno kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 73 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 74 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 75 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 76 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 77 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 78 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 79 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 80 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 81 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 82 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 83 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 84 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 85 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 86 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 87 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 88 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 89 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 90 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 91 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 92 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 93 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 94 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 95 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 96 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 97 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 98 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 99 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 100 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 101 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 102 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 103 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 104 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 105 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 106 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 107 Szczecin kod pocztowy, plac Hołdu Pruskiego 108 Szczecin kod pocztowy
Mapa strony


text:
Sztrasbana
Sztrasbana (mjanowano tyż banka abo sztrasynbana) – glajzowy pojazd przirychtowany do mjejskigo transzportu, kery poruszo śe po ceśće abo na szpecyjolnym uosobnym placu do glajzůw. Teroźńe sztrasbany sům zauobycz napyndzůne śilńikůma na sztrům zaśilanymi s trakcyjnygo neca, atoli spotyko śe tyż hybrydowe kůnsztrukcyje, kere majům spalinowy śilńik abo akůmulotory kere dozwalajům na jazda bez zewnyntrznygo zdrzůdła zaśilańo. Dowńi używano tyż sztrasbanůw kere ćůngły kůńe, abo napyndzůnych parowym śilńikym abo spalinowym, kej tyż systymůw ze stacyjůnarnym napyndym (San Francisco), cugůw akůmulotorowych abo napyndzůnych śilńikůma pneumatycznymi.
Gyszychta[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Pjyrszo sztrasbana pojawůła śe we Nowym Jorku we 1832 roku. Bůła uůna wzorowano na powszychnych już we tych czasach kůnnych banach używanych we industryje. Uod lot 60. XIX stolećo banki rozpowszychńjůły śe we Ojropje, kej we uůnym czaśe we Francyje pojowjůły śe pjyrsze sztrasbany na para.
Pjyrszo ekszperymyntalno sztrasbana na sztrům skůnstruowoł Werner Siemens a ruszůł ja we Groß-Lichterfelde (terozki tajla Berlina) we 1881. Do wybuchu I wojny śwjatowyj bezma wszyjske nece sztrasbanůw we Prusach zelektryfikowano. Pjyrszo we Ślůnsku sztrasbana na sztrům pojawůła śe we Wrocławju we 1893 roku (wůunczas we Prusach) – bůła to tyż pjyrszo sztrasbana na sztrům na terynach uobecnyj Polski. We mjastach Gůrnygo Ślůnska sztrasbany na sztrům powstoły 5 lot ńyskorzi.
Nojbarźi rozlygły nec sztrasbanůw mo we Polsce kůnurbacyjo mjast ślůnsko-důmbrowskych. Pjerwotno nec lińije sztrasbanůw gůrnoślůnskych na para a ůńikalnyj szyrzki toru 785 mm powstoła starańym spůłki Uoberschleisische Dampfstrassenbahnen we 1894 r. Kuplowała uůna Pjekory Ślůnske s Bytůńym a Bytůń, bez Krůlewsko Huta (Chorzůw), Śwjyntochłwicy-Lipiny, Ruda a Zobrze ze Gliwicůma. We 1896 do neca włůnczůno teryn teroźnich mjast Katowicy a Śymjanowicy. We 1898 r. lińije uostoły zelektryfikowane. W Bytůńu a Katowicach s anfangem XX stolećo zbudowano krům tygo normalnotorowe sztrasbanowe lińije. W mjyndzywojynnym uokreśe rozpoczynto uńifikacyjo a kuplowańe necůw (tory wůnske przekuwano na uobyczne). Uostatńům linijům sztrasbany 785 mm bůła przebudowano we 1952 r. trasa lińiji 12 Chorzůw-Śymjanowicy. Lińije bankůw przedużůno tyż za downo grańica mjymjecko-polsko, na teryn Důmbrowskigo Zagłymbjo.
-
Sztrasbana Konstal 105N2k/2000 - Sztetin
-
Sztrasbana Konstal 805Na - Toruń
-
-
Sztrasbana Bombardier NGT6/2 - Krakůw
-
Sztrasbana Konstal 105Na - Czynstochowy
-
Sztrasbana Konstal NGd99 - Gdańsk
-
Sztrasbana Protram 204WrAs - Wrocłow
-
Sztrasbana GT8 - Łůdź


text:
Zarząd Główny Związku OSP RP
[ śr., 2012-09-19 08:24 ]
- Dąbrowa Ryszard - woj. dolnośląskie
- Niedźwiecki Ireneusz - woj. dolnośląskie
- Dąbrowski Zdzisław - woj. kujawsko – pomorskie
- Sosnowski Zbigniew - woj. kujawsko – pomorskie
- Szmyt Leszek - woj. kujawsko – pomorskie
- Łopata Jan - woj. lubelskie
- Mielnicki Kazimierz - woj. lubelskie
- Sławecki Tadeusz - woj. lubelskie
- Starownik Marian - woj. lubelskie
- Stefaniuk Franciszek Jerzy - woj. lubelskie
- Szpak Janusz - woj. lubelskie
- Fedko Edward - woj. lubuskie
- Dziemdziela Józef - woj. łódzkie
- Emanuel Sławomir - woj. łódzkie
- Ozga Krystyna - woj. łódzkie
- Sterna Artur - woj. łódzkie
- Szmaja Ryszard - woj. łódzkie
- Cholewka Józef - woj. małopolskie
- Domagała Adam - woj. małopolskie
- Siarka Edward - woj. małopolskie
- Stefańczyk Ksawery - woj. małopolskie
- Gołąbek Zbigniew - woj. mazowieckie
- Leśniakiewicz Wiesław - woj. mazowieckie
- Nalewajk Tadeusz - woj. mazowieckie
- Pawlak Waldemar - woj. mazowieckie
- Struzik Adam - woj. mazowieckie
- Tarczyński Antoni Jan - woj. mazowieckie
- Borowski Andrzej - woj. opolskie
- Tiszbierek Teresa - woj. opolskie
- Augustyn Franciszek - woj. podkarpackie
- Konieczny Janusz - woj. podkarpackie
- Kubicki Wiesław - woj. podkarpackie
- Szlichta Edward - woj. podkarpackie
- Gradkowski Jan - woj. podlaskie
- Kołakowski Bogdan - woj. podlaskie
- Gajek Stanisław - woj. pomorskie
- Tomczonek Zygmunt - woj. pomorskie
- Meres Zbigniew - woj. śląskie
- Skubis Ireneusz - woj. śląskie
- Trombski Marek - woj. śląskie
- Gradziński Bolesław - woj. świętokrzyskie
- Pawlak Mirosław - woj. świętokrzyskie
- Żak Ireneusz - woj. świętokrzyskie
- Kniefel Grzegorz - woj. warmińsko – mazurskie
- Maciejewski Józef - woj. warmińsko – mazurskie
- Fojt Krzysztof - woj. wielkopolskie
- Grzeszczak Eugeniusz - woj. wielkopolskie
- Kamiński Ryszard - woj. wielkopolskie
- Mikołajczak Stefan - woj. wielkopolskie
- Serbiak Zbigniew - woj. wielkopolskie
- Wolniczak Stanisław - woj. wielkopolskie
- Dycha Stanisław - woj. zachodniopomorskie
- Tamborski Tomasz - woj. zachodniopomorskie
- Adamski Anatol
- Chmielewski Marian
- Czerwiński Piotr
- Grabowski Piotr
- Kaliszyk Zbigniew
- Kopeć Stanisław
- Krynicki Jan
- Nowak Adam
- Ratajczak Waldemar
- Skowrońska Krystyna


text:
Mapa kodów pocztowych ulica KanarkowaUlica: Kanarkowa
Miejscowość: Kraków
Gmina: Kraków
Powiat: Kraków
Województwo: małopolskie
Kod pocztowy: 30-693
Kody pocztowe
Jastrowie kod pocztowy
Chotyłów kod pocztowy
Olchowa 40 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 42 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 43 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 47 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 51 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 54 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 56 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 66 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 73 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 75 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 76 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 84 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 85 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 92 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 93 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 94 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 96 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 99 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 108 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 109 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 116 Ruda Śląska kod pocztowy
Olchowa 117 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 23 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 28 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 52 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 57 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 63 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 65 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 67 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 69 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 70 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 75 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 79 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 97 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 107 Ruda Śląska kod pocztowy
Zjednoczenia 112 Ruda Śląska kod pocztowy
Mapa strony


text: Broniewskiego Władysława, Brzechwy Jana, Byczyńska, Chopina Fryderyka, Gałczyńskiego Konstantego Ildefonsa, Grunwaldzka, Jana Pawła II, Jaronia Jana Nikodema, Kochanowskiego Jana, Kołłątaja Hugo, Konopnickiej Marii, Konstytucji 3 Maja Pl., Ligonia Juliusza, Michałowskiego Piotra, Morcinka Gustawa, Norwida Cypriana Kamila, Ossowskiego Michała, Plebiscytowa, Polna, Popiełuszki Jerzego (Księdza Jerzego Popiełuszki), Reymonta Władysława, Słowackiego Juliusza, Szenwalda Lucjana, Tuwima Juliana, Wolności, Wyspiańskiego Stanisława, Wyszyńskiego Stefana (Kardynała Stefana Wyszyńskiego)


text:
Halloween
Halloween abo Hallowe'en to je śwjynto ubchodzůne roz do roku 31 paźdźerńika, nojhuczńij we anglosaskich krejach. Wywodźi śe uůne s celtyckego uobrzůndku Samhain. Tradycyjo ta przekludźili do USA s Irlandyje irlandzke imigranty. We Irlandyje tygo dńa hajcowano fojyry a uodprawjano rzykańa za duszyczki umartych. Dowńij bůł to dźyń, we kerym żygnano lato, witano źima a spůminano umartych. We půgańskich czasach ludźe we Halloween przeblykali śe we kolorowe kostjumy a uodprowadzali duchy poza grańice ludzkich uosad. Mjano Halloween pochodźi wjerza uod ynglickego All Hallows Eve - "wilijo Wszyjstkich Śwjyntych".
Tradycyjo teroźnigo Halloween to uůnaczyńe roztůmajtych wrůżbůw, przeblykańy śe za duchy, wampjyrze a inksze strachy a stowjańe we uokńy wydrůnżůnych korboli s wyćyntymi dźurůma kere robjům ja podano na gowa ze ślypjůma a zymbůma uod jakego ducha; rajn do jej środka dowo śe zapalůno śwjyczka (śwjotło śwjyczki je symbolym barzołowych uogńikůw, kere poważano za duszyczki umartych). Trefjo śe tyż kośćotrupy, śmjertki a inksze. Bajtle poprzeblykane za strachy łażům po chałpach a dostowajům za byzuch bůmbůny.
Helloween je krytykowany uod bezma wszyjstkich religijůw. Krześćijańske kośćůły, judajizm a islam skiż uůnygo půgańskigo pochodzyńo, zaś rodźimowjercy skiż jygo kůmercjalizacyje, a te słowjańske skiż tygo co je to tradycyjo uobco a jeich zdańym powinno śe we krajach słowjańskich uodprowiać Dźady.


text:
Tuvalu
Tuvalu – państwo we Uoceańiji, na Pokojnym Uoceańe, na wyspach we zachodńij Polinezyji. Dowńi mjanowane "Wyspy Ellice" a "Lagůnowe Wyspy".
Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1586 roku uod Szpańeloka Alvaro Mendana de Neyra, a zaś we 1764 uod Brytyjczykůw. Uod 1892 pod brytyjskim zarzůndym, uod 1916 jako tajla kolůńije Wyspy Gilberta a Lagůnowe, uod 1975 uosobno kolůńijo. Uod 1978 ńypodległe państwo.
Mimo iże je to ino 9 atolůw, kerych wjyrch mo do kupy 26 kwadratkilomyjtrůw, sům uůne porozćepowane po wjyrchu aże 1,3 mln km² Pokojnygo Uoceanu.


text:
Katolëcczi Kòscół
Katolëcczi Kòscół (rzimsczégò òbrządkù) - nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. Pierszi w nim je Biskùp Rzimù - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Frãcëszk.
Katolëcczi Kòscół je dzysô na Kaszëbach dominëjącą religiją, wikszosc Kaszëbów je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż Jan Paweł II w Gdini i Sopóce. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. Kaszëbsczi jãzëk do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Mapa kodów pocztowych CzworakiMiejscowość: Czworaki
Gmina: Piszczac
Powiat: bialski
Województwo: lubelskie
Kod pocztowy: 21-530
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Jelenia Góra kody pocztowe, Wyrzysk kod pocztowy, Brzezińska 70 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 71 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 72 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 73 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 75 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 76 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 77 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 78 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 79 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 80 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 81 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 82 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 83 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 84 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 85 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 86 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 87 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 88 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 89 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 90 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 91 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 92 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 93 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 95 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 96 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 97 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 98 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 99 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 100 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 101 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 102 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 103 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 104 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 105 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 106 Bydgoszcz kod pocztowy, Brzezińska 107 Bydgoszcz kod pocztowy
Mapa strony


text:
Mapa kodów pocztowych GościszówMiejscowość: Gościszów
Gmina: Nowogrodziec
Powiat: bolesławiecki
Województwo: dolnośląskie
Kod pocztowy: 59-730
Kody pocztowe
Kody pocztowe w innych miejscowościach: Dąbrowa Górnicza kody pocztowe, aleja Armii Krajowej Kędzierzyn-Koźle kod pocztowy, Bratnia 144 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 145 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 146 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 147 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 148 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 149 Częstochowa kod pocztowy, Bratnia 150 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 2 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 9 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 10 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 19 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 22 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 37 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 53 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 54 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 58 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 59 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 61 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 62 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 74 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 84 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 91 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 93 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 108 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 109 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 121 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 122 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 124 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 127 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 136 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 139 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 142 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 147 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 148 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 154 Częstochowa kod pocztowy, Jagiełły Władysława 164 Częstochowa kod pocztowy
Mapa strony


text:
Mapa kodów pocztowych ulica CzereśniowaUlica: Czereśniowa
Miejscowość: Bielsko-Biała
Gmina: Bielsko-Biała
Powiat: Bielsko-Biała
Województwo: śląskie
Kod pocztowy: 43-346
Kody pocztowe
Jastrowie kod pocztowy
Wiązów kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 39 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 40 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 41 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 42 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 43 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 44 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 46 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 47 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 49 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 50 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 51 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 52 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 53 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 54 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 55 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 57 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 58 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 60 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 61 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 63 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 64 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 65 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 66 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 67 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 68 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 70 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 71 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 73 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 74 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 75 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 76 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 77 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 78 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 79 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 80 Wrocław kod pocztowy
Curie-Skłodowskiej Marii 81 Wrocław kod pocztowy
Mapa strony


text:
Indyje
Indje, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat posuchej po hindi, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo we Azyji Pouedńowy, zajmujůnce wjynkšość subkůntynyntu indyjskigo.
Uod půunocy Indje sům uůgrańičůne bez pasma gůrske: Karakorům i Himalaje. S Indiůma grańičům: Pakistan na půunocnym zachodźe, Afgańistan na bardzo mouym uodćinku i Chiny, Nepal a Bhutan na půunocy, Birma i Bangladeš na půunocnym wschodźe, Sri Lanka bez zatoka Mannar i ćeśńina Palk na pouedńowym wschodźe. Uod pouedńowygo zachodu kraj uotačajům wody Mořa Arabskigo, zaś uod pouudńowygo wschodu Zatoki Byngalskij i Mořa Andamańskigo. Do Indii noležy archipelag Lakkadiwůw ležůncy na Mořu Arabskym 450 km na zachůd uod wybřežy kraju, a ležůnce we Zatoce Byngalskej archipelagi Andamanůw i Ńikobarůw.


text:
Republika Chińsko
Republika Chińsko, znono nojčyńśći kej Tajwan (Taiwan) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje na wyspje Tajwan (dowńij Formoza) u wybřežy ChRL. Do Republiki Chińskij noležům tyž wyspy Peskadory (Pynghu Ljydao), Kinmyn (Quymoy) a Matsu.
Do 1971 Tajwan reprezyntowou Chiny we UoNZ. Zbližyńy kůmůńistyčnych Chin a USA na počůnku lot 70. a naćiski wuadz we Bejdžingu spowodowouy, aže uobecńy Republika Chińsko je uznawano bez 24 państwa (2007), guůwńy suabo rozwińjynte ekůnůmičńy wyspjarske kraje rejůnu Pacyfiku, kraje Ameriki Střodkowyj a Mořa Karaibskigo a kilka mouych państw we Africe. W Ojropje uznowo ja ino Watykon; we lotach 1999-2001 uznawoua ja tyž Macedůńijo we zamjan za půmoc finansowo ("dyplůmacyjo dolarowo"). Uod 1 styčńa 2002 Republika Chińsko noležy do WTO pod mjanym "Uoddźelny Uobšar Celny Tajwanu, Pynghu, Kinmyn a Matsu".


text:
Handrij Zejler
Handrij Zejler, nimski Andreas Seiler (roź. 1. swěckownego 1804 w Słonem Baršću blisko Budyšyna w Sakskej pla Budyšyna – wum. 15. oktoberje 1872 we Łazu pla Wórjejc w Górnej Łužycy) jo był górnoserbski basnikaŕ a ewangeliski faraŕ. Won płaśi ako załožaŕ modernego serbskego basnistwa a jo ako lyrikaŕ głowny zastupnik serbskeje romantiki.
Familija[wobźěłaś]
Handrij Zejler jo se naroźił ako syn chudego budkarja a studnjarja Jana Zejlera. Južo jogo starki Jan Jakub Zejler (1746 naroźił) jo śěgnuł z Bolborca do Słonego Baršća, źož won jo se ženił Pětru Rjenču. Ze ženja su dostali tśi źiśi: Jan, Hana a Michał. Jan Zejler jo se naroźił dnja 30.11.1767 a zemrěł dnja 26.9.1844; won jo se zalubował do Marje (13.4.1773-18.8.1847). Zgromadnje wonej stej teke měłej tśi źisi: nejpjerwjej Handrij (1804), pótom źowku Marju a syna Jan Michał (1806-1811).
Wjas Słony Baršć jo měła wjele kraja: 350 hektarow a w lěśe 1837 jano 148 luźi tam jo bydliło, a to 86 ewangeliskich a 62 katolskich. Burske žywjenje, wuska zwězanosć z rolu, rolnikarske źěła a swěźenje su wobwliwowali mysli wobydlarjow w takem casu. Su dostali swój wuraz w jich wobraznej serbskej rěcy. To jo był swět, w kótarymž Handrij Zejler jo narostał. Jogo bajki wobrazuju burske žywjenje a serbske ludowe spiwy su dalej pěstowali a spěchowali jano z nejwěstym spiwarjom.
Swoju domownju Zejler jo lubował, kótaregož wón jo w młodych lětach ducy ze Słonego Baršća wuraz dał w serbskej hymny Na serbsku Łužycu: Rědna Łužyca, spšawna, pšijazna, mojich serbskich woścow kraj, mojich glucnych myslow raj, swěte su mě twoje strony! [1]
Žywjenje[wobźěłaś]
Handrij Zejler jo do šule chójźił do Bolborca a do Wulkego Wjelkowa. Šuli stej w pietistiskem casu załožowatej a togodla wukniki su se wótkubłali w pietistiskem duchu: Wopokazanje wěry w praktiskem pobožnjenju a žywe dožywjenja wěry.
Južo rany Zejler jo pśišeł do kontakta z idejami humanizma w swójom šulskem casu na Budyšyńskem gymnaziumje a jo se wót rozwijanju indiwidualizma rozsudnje wobwliwował. Lichota, rownosć a demokratija su byli póžedanja casa. Na gymnaziumje klasiska rěc jo se pěstowała nejdokradna. Nimska rěc jo se wužyła jano w nišych rědownjach a wucba jo wopśimjeła pisanje nastawkow, wuknjenje prawijenje, cytanje a zwucowanje w myslenju.
Za tym až Handrij Zejler jo skóńcnje se rozsuźił za studium teologije, won jo pśišeł do Lipska 1825 za se zaběraś z wědomnosću ducha. How ideje słowjańskeje romantiki wot wósebnego identiskego filozofa Schellinga, po kótarejž stej pśiroda a duch identiskej, jogo su zagórjeli. Romanika jo stojała za wójowanje wó totalnosć žywjenja, wo nabóžny kosmos. Luźi su rozwili lubosć za maminu rěc, ludowe spiwy, bajki, pśisłowa, žorty a swójsku kulturu. Pódla łužyskich lyrikarjow ako Fichte, Gustav Theodor Fechner, Hermann Lotze, Friedrich August Carus a teke lyrikarjowu B.A.Koethe a K.B.Stempel Handrij Zejler jo pisał wjele (wětšy part serbiskich) bajkow a pěsni wob swój studijny cas. W tych won se chyla pśeśiwo starym konserwatiwnym kněžarskim warstam pśez pśirownanje z pśirodu a wopyta pomagaś serbskemu ludoju pśi namakanju swójskeje nacionalneje identifikacije.
Bajki ako na pśikład “Pśeśiwnikam postupa” abo “Słyńco-lichota” (1848) wobźěłaju pśedewšym patriotiske mysle, kótarež su nastali pśez bergarske rewolucionarne gibanje w Nimskej w 19. stolěśu. Zejler jo se naźeł na socialne a nacionalne lichoty za swójogo luda. W bogatej licbje teke bajki su se pózdźej byli znate ako spiwy a su se skomponěrowali, na pśikład “Lubka leluja”.
Hyšći mjaztym až swój studijny cas w Lipsku (1825-1829) won jo był nawjedujucy zastupnik serbskego studentskego zjadnośeństwa “Sorabija” a wudawaŕ swójogo casnika “Serbska Nowina”, kótaryž jo se rukopisnje spisał. Stakim Handrij Zejler jo se wuwójował nejwušu dobru poziciju na uniwersiśe, což jogo jo pomagał serbski lud pódprěś – aktiwny ako redaktor a teke ze swojim basnistwom. Wopśimjeśa casnika su byli mjazy drugim wuslědki swojeje folkloristiskeje zběrki, slěźeńske wuslědki rěcneje wědomnosći a swójske basni.
W lětach wot 37 lětow Zejler jo nastupił amt ako faraŕ 1835 we Łazu, to jo małe město w Gornej Łužycy w Saksej, kenž ma 6200 wobydlarjow. Łaz lažy jano 15km pódpołdnjowy wót Worjejcow, ale licy k pódpołnocnem źěłoju wokrejsa Budyšyna. Handrij Zejler jo swojej łužyskej domowni zwěrny wóstał až do kóńca swójogo žywjenja a jo we Łazu załožył familiju. Wósebne pśijaśelstwo jogo jo zwězał ze synom wucabnikojskeje familiji, Jan Arnošt Smoler (1816-1884). Pózdźej Smoler jo był centralna wjednistwowa wósoba serbskego nacionalnego žywjenja a jo pśewzeł redakciju tyźenika wot Zejlera. We Łazu Handrij Zejler jo teke namakał burow, rucnikarjow a pśekupcow, kótarež jogo su wažyli dla swójich idejow a myslow, jogo su podprěli, cesćili a dowěrili.
Źěłabnosć ako lyrikaŕ[wobźěłaś]
Wjerašk jogo publicistiskego źěła jo było wudaśe tyźenika “Tydzenska Nowina” (wot 1842), kenž jo nawjedował ako redaktor wót 1848. Handrij Zejler jo był teke wuzwólony ako pśedsedaŕ komiteja serbskich patriotow a wědomnostnikow, kótarež su se zmakali za pśigótowanje swójskego wědomnostnego towaristwa. Pó załoženju “Maśice Serbskeje” 1847 jo był cłonk pśedsedarstwa. “Maśica Serbska” jo słušała k nejwažnjejšym nakładnistwowym institucijam togo casa; wóna jo se rozměła ako towaristwo za kubłanje serbskego luda a ako spěchowarka cełych serbskich kulturnych a wědomnostnych procowanjow a institucijow.
Zejler jo pisał wušej 200 fabulow z etniskim-moraliskim a teke towarišnostno-kritiskim wopśimjeśim. Někotare tychch fabulow jo wózjawił w zběrce Maśice Serbskeje 1855. Dokulaž pśi wjele serbskich gibanjow a procowanjow nastaś njepóznaty jo se cesto wopokazało nuznje w politiskich pšašanjach, Handrij Zejler jo dłujko nastał njepóznaty a njewumarkowany.
Zejler jo teke serbsku gramatiku wudał: “Orthografne Nazpomněnja” dnja 3. awg. 1827 w Lipsčańskej Serbskej Nowini:
Stare a nowe pismo
c = z
ć = cż
č = tsch
s = ß
š = sch
z ze = s’, se
ž = ż
ě = 3ći e Łós
ň = nj [2]
Swóje źiwadłowe graśa a spiwy su se mjazy drugim wot Jana Bartka (1821-1900) pśedstajili a swóje serbske basni, fabule a pěsni su se dopołnili wót zasejbasnistwow (Kito Lorenc, Jurij Brězan, Elke Nagel, Handrij Zejler sam).
Spomnjeśe[wobźěłaś]
Po smjerśi Zejlera (1871) profesor Arnošt Muka jo wudał wubraśe wót spisow Zejlera w styrich zwězkach mjazy 1883 a 1891. Cełycki pśistupnje jo Lucija Hajnec spis cynił ze zgromaźonymi spisami ze sedymi zwězkami, kótarež su se wudawali mjazy 1972 a 1996.
Row sławnego serbskego lyrikarja pśebywa na kjarchobje we Łazu, ned za cerkwju. Pśez wjednistwo Domowiny a na iniciatiwje łazkich wobydlarjow pomnik k cesći Zejlera jo se natwarił dnja 30.8.1931 na naměsće we Łazu. W juliju 1999 město jo swěśiło wótworjenje wót Doma-Zejlera-Smolera.
Žrědła[wobźěłaś]
- Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, Na serbsku Łužycu, S.11
- Ota Wićaz: Handrij Zejler a jeho doba, Nakład Domowiny w Budyšinje, 1955, S.54


text:
Berlin
Wspůłrzyndne: 52°31'07" N 13°24'30" E
Berlin[1] – stolica a nojwjynksze mjasto Mjymjec, na prawach kraju zwjůnzkowygo (landu). Zajmuje 890 km² placu, zamjeszkuje sam blisko 3,5 mln uosůb. We czaśe uode 13 śyrpńa 1961 do 9 listopada 1989 mjasto bůło potajlowane na dwje zorty (Berlin Zachodńi a Wschodńi) bez Berliński mur.
Berlin leży we půłnocno-wschodńij tajli Mjymjec. Położůny je nad rzykůma Szprewům a Hawelům a jejich dopływůma. Rzyka Szprewa we dźelńicy Spandau wpado do Haweli, prowygo dopływu Łaby. Berlin znojduje śe mjyndzy płaskowyžůma Barńim a Teltow. Leży ůng. 70 kilůmetrůw uod grańicy s Polskům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Albin Moller
Albin Moller (tež Albinus Mollerus; * 1541 w Tšupcu; † 26. decembra 1618 w Starej Darbni) bě serbski farar, astronom, protykar, přirodospytnik a pioněr spisowneje serbšćiny. Wón wuda prěnju serbsku ćišćanu knihu.
Wobsah
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Albin Moller narodźi so wokoło lěta 1541 jako syn oficianta Tšupčanskeho knjejstwa. W Kalawje wopyta najprjedy łaćonsku šulu, prjedy hač so 1559 za studij teologije na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru a wot 1568 we Wittenbergu zapisa. Po złoženju magisterstwa skutkowaše Moller jako farar a protykar na wšelakich městnach w Delnjej Łužicy, kaž hač do 1572 w Tornowje, mjez 1572–74 w Tšupcu a 1582 we Wjelikich Dobrynjach. W Starej Darbni wobsedźeše Albin Moller mjez 1608 do 1618 lejnsku chěžu.
W lěće 1574 da Albin Moller w Budyšinje pola Michała Wolraba prěnju serbsku (delnjoserbsku) knihu ćišćeć. Tute ewangelske spěwarske z małym katechizmom wuda Moller na swójske kóšty. Twórba wopřija 120 kěrlušow a psalmow, kotrež běše wón z němčiny do serbšćiny přenjesł. Jako sobudźěłaćer na Leonharda Thurneysserowej zelowej knize, sposrědkowa wón jemu 240 rostlinskich mjenow z delnjoserbskimi ekwiwalentami. Z tym je podał najstaršu zestawu serbskich rostlinskich mjenow. Moller slědźeše pak tež na polu astronomije, kotraž bě tehdy hišće wot astrologije njediferencowana. Jeho zdźełane protyki wón prawidłownje znowa wobdźěła a wuda. K jeho spěchowarjam na tutym polu słušeštaj rada města Kalawy a kejžor Rudolf II.. Tute protyki wuchadźachu němsce, pólsce a čěsce a wudachu so tež hišće po jeho smjerći hač do lěta 1630.
Česćowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Před faru cyrkwje w Tšupcu dopomni pomnik na Albina Mollera.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frido Mětšk: Moller, Albin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 391sl.


text:
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (rodz. 5 lutego 1985 r. we Funchal) – portugalijski fusbalszpiler, kery gro we Realu Madryt. Zauobycz gro kej půmager, abo napadźorz.
We lotach 2001-2003 groł we Sportingu Lizbůna, kaj zagroł 25 szpilůw a trefjůł 4 tory. Ńyskorzi wystympowoł we Manchester United, kaj zagroł 196 szpilůw a trefjůł 84 tory. Uod 2009 gro we Realu Madryt kaj do 3 listopada 2012 zagroł 111 szpilůw a trefjůł 123 tory. Erbnůł Złoto Bala za 2008, a Złoto Bala FIFA za 2013 rok.
[2]
1(Superpuhar krejowy,Superpuhar Ojropy UEFA, Klubowe Mistrzostwa Śwjata)
Przipisy


text:
Skaskow
Skaskow (němsce Skaska) je wjes z 280 wobydlerjemi[1] w sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Wóslink a leži mjez 137 a 147 m nad mórskej hładźinu na lěwej stronje Čorneho Halštrowa. Běše hač do lěta 1969 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl gmejny Skaskow-Debricy a wot lěta 1994 dźěl Wóslinčanskeje gmejny.
Susodne wjeski su Lubhozdź na sewjerowuchodźe, Sulšecy na wuchodźe, Tradow na juhowuchodźe, Debricy na juhozapadźe a Wóslink na sewjerozapadźe.
Prěnje historiske naspomnjenje nawsowca jako Skasskaw je z lěta 1383.[2]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 233 wobydlerjow, mjez nimi 191 Serbow (82 %).[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 6 %. Ewangelscy Skaskowčenjo přisłušeja Wóslinčanskej wosadźe, katolscy Ralbičanskej.


text:
Пo зaпpocy Krzysztof Krawczyk HaйдeHo 26 пeceH. CлyшaйTe Tak жe: Krzysztof Krawczyk, Goran Bregovic & Krzysztof Krawczyk, Krzysztof Krawczyk Feat. Edyta Bartosiewicz, Krawczyk & Bregovic, Kris Krawczyk & Goran Bregovic, Krzysztof Radomski, Rob Dougan Vs. Krzysztof Penderecki, Sadowski, Krzysztof, Krzysztof Komeda, Adam Skorupa I Krzysztof Wierzynkiewicz, Krzysztof Scieranski, Krzysztof Kiljacski & Kayah бecплaTHo и бeз perecTpaции Ha FreeMusicOnline
C Krzysztof Krawczyk Takжe cлyшaюT:Czerwone Gitary
| Ryszard Rynkowski Za Mlodzi Za Starzy


text:
František Doucha
František Doucha (* 31. awgusta 1810 w Praze; † 3. nowembra 1884 w Praze) bě čěski bibliograf, spisowaćel, přełožowar a duchowny.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
František Doucha wopyta Małostronski gymnazij a studowaše teologiju w Praze. Na płuca schorjeny Doucha lěkowaše so 1839 w kupjelach Lázně Libverda, hdźěž so z chowancom Serbskeho seminara Jordanom zezna a so za Serbstwo zahori. Pozdźišo haješe Doucha zwisk k Smolerjej a wopyta zeńdźenja Serbowki. Do wšelakich čěskich časopisow napisa nastawki wo połoženju w Serbach a wozjewi přełožki serbskich basnjow. Doucha běše mjez prěnimi Słowjanami z čłonom Maćicy Serbskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Páta: Z čěskeho listowanja Jana Arnošta Smolerja. Budyšin 1919.


text:
Armyńijo, Republika Armyńije (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo na Zakaukaźu. Grańica mo s Gruzyjům, Iranym a Azerbejdžanym - jygo guůwnům tajlům a tyž azerskům eksklawům Nachiczewan. Ńy mo dostympu do mořa. Kraj je gůřysty, ůng. 90% jygo powjyřchńe ležy powyžyj 1000 m n.p.m. Nojwyžšym ščytym je wygosuy wulkůn Aragac (4090 m n.p.m.). Podug uormjańskij powjarki, Uormjany pochodzům uod Togarma, prawnuka Noego. Přijyńy uůńi chřeśćijaństwo na anfangu III wjeka. We lotach 1895 a 1915 mjouy plac dwje wele ludobůjstwa we kerych uod Turkůw poginyuo ůng. 1-1,5 mln. Uormjanůw. We lotach 1922 -1991 Armyńijo bůua wćelůno do SSSR.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Armyńijo


text:
Wuglik
Wuglik (łać. carbonium ze słowa carbo „(drjewowy) wugel“) jo chemiski element 4. głowneje kupki ze symbolom C. Wustupujo w pśiroźe w cystej formje ale teke chemiski wězany. Dla jogo wósebneje elektronoweje konfiguracije (połpołnjona L-škórpina) zamóžnosć k twórjenju kompleksnych molekulow a wót wšych chemiskich elementow nejwětšu wšelakorosć na chemiskich wězbow wobsejźi. Wuglikowe wězby twórje molekularny zakład wšogo zemskego žywjenja.
Wažne wězby[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Oksida[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wuglik wustupujo w dwěma oksidoma, pśi tom ma rozdźělnu gódnosć.
- CO (wuglikowy monoksid) jo wjelgin gadowaty za cłowjekow a wjele zwěrjetow a nastanjo pśez njedopołne spalenje. Wuglik jo w toś tej wězbje dwójogódnotny.
- CO2 (wuglikowy dioksid) jo we wóźe rozpušćobny a reagěrujo z wódu k wuglikowej kisalinje (H2CO3). Wón se z wjele žywochow wudychujo, dokulaž wón se z wuglikowych hydratow a kislik nastanjo. Wuglik jo w toś tej wězbje stworogódnotny.
Kisalina[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wuglik wustupujo w jadnej anorganiskej kisalinje.
- H2CO3 (wuglikowa kisalina) je słaba kisalina. Wóna móžo z wjele metalami sole twóriś.
Wuglikowe wóźiki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wuglikowe wóźiki wobstoje ze nejmjeńša jadnogo wuglikowego atoma a styri wóźikowych atomow.
Eksistěruju tśi kupki, kótarež se w tom rozeznawaju, kak wjele seśonych wězbow maju.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ D. R. Lide: CRC handbook of chemistry and physics: A ready-reference book of chemical and physical data. 87. Aufl. Boca Raton Fla. : CRC Taylor & Francis, 2006 – ISBN 0-8493-0487-3


text:
Serbisko-chorwatska rěc
Serbisko-Chorwatska rěc abo chorwatsko-serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Serbisko-chorwatska rěc jo była oficielna rěc Jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu. Prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko-chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika Jerneja Kopitara. Oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót 1921 do lěta 1993 ako termin, kótaryž wopisujo dialekty powědane w Serbiskej, Chorwatskej, Carnej Górje a w Bosniskej a Hercegowinje. Zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske, jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone.
Gaž jo se Jugosłowjańska rozpadnuła, su dostali serbiska, chorwatska, bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy. Źinsa jo słowo serbisko-chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow, politiki a měnjatego wóznama słowa rěc. Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy. Mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej Serbiskej, Carnej Górje, Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje a teke se derje rozměju w Makedońskej a w Słowjeńskej.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W drugej połojcy 19 stolěśa, serbiske spisowaśele na cole z Wuk Stefanowićom Karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z Ljudewitom Gajom a Dźurom Danićićom, su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko-chorwatskeje rěcy. Wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a Gaj a Danićić łatyński chorwatski alfabet.
Z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe 1850, mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami, jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow: serbisko-chorwatska abo chorwatsko-serbiska rěc. To jo była kumštnje zjadnośona rěc.
W Kralojstwje Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc. W drugej komunistiskej Jugosłowjańskej stej Matica srpska a Matica hrvatska pódpisałej Novosadske dogrono z prědnym artiklom:
Narodna rěc Serbow, Chorwatow a Carnogórjańcow jo jadna rěc. Literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu Beograd a Zagreb jo togodla zjadnośona, z dwěma wugranjanjoma, jekawskim a ekawskim.
Nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w Jugosłowjańskej. Howacej su Chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju, dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma. Po napnětosćach w lěśe 1970 a pó rozpaźe Jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska, pak chorwatska, pak bosniska, pak carnogórska rěc.
Narěcy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Serbisko-Chorwatska rěc ma cełu mań narěcow, kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow. Su tśi głowne narěcy :
- štokawska (Serbiska, Bosniska, Carnogórska a Chorwatska) - město co se groni što , a kótaraž ma tśi wersije:
- ekawska (Serbiska a pódzajtšna Chorwatska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- jekawska (Chorwatska, Bosniska, Carnogórska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni je abo ije
- ikawska (Chorwatska, Bosniska) - město starosłowjanskego *ě (jać) powědajo se i
- kajkawska (pódpołnocna Chorwatska) - město co se groni kaj a město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- čakawska (pódwjacorna Chorwatska) - město co se groni ča, hejnak štokawski ma teke wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku.
Serbisko-chorwatski alfabet[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W serbisko-chorwatskej rěcy w Bosniskej-Hercegowinje, Carnogórskej a Serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica. W Chorwatskej jano łatyńske.
Pśikład[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zastojnstwowy komunikat z Bosniskeje-Hercegowiny:
- bosniski: SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- chorwatski: PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (łatyński): SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (cyrylica): CAOПШTEЊE ЗA JABHOCT: БocHa и XepцeroBиHa oчekyje пoBeћaњe kpeдиTHor pejTиHra. y MapTy 2004. roдиHe, AreHциja Moody's дoдeлилa je БocHи и XepцeroBиHи пpBи cyBepeHи kpeдиTHи pejTиHr, Б3 ca пoзиTиBHиM изrлeдиMa. y cBeTлy зHaчajHor HaпpeTka y изrpaдњи дpжaBe oд дoдeлe пpBor kpeдиTHor pejTиHra, Moody's paзMaTpa Moryћe пoBeћaњe pejTиHra БocHe и XepцeroBиHe.


text:
Czynstochowy
Wspůłrzyndne: 50°48' N 19°07' E
Czynstochowy[1] (pol. Częstochowa, czes. Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, mjym. Tschenstochau, rus. ЧeHcToxoBa) – mjasto we połedńowyj Polsce, grodzki krys a śedźiba źymskigo krysu we ślůnskim wojewůdztwje . Gyszichtowo przinoleży ku Małopolsce. Leży nad Wartům, na půłnocnym kreju Krakowsko-Czynstochowskij wyżyny. Je sam kośćůł a klasztůr na Jasnyj Gůrze, we kerym je, powożany za cudowny, Uobroz Matki Boskij Czynstochowskij, skiż tego je to głůwny uostrzodek maryjnygo kultu we Polsce.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Bruno Schulz
Bruno Schulz (* 12.07.1892, † 19.11.1942) jo był pólsko-žydojski kreslaŕ, grafikaŕ, spisowaśel a literaturny kritikaŕ.
Žywjenje[wobźěłaś]
Bruno Schulz jo se naroźił 12.07.1892 w galiciskem Drohobyczu, źinsa Ukraina. Wón jo był tśeśe góle pśekupca sukniny Jakuba Schulza. Jo to była jadnora pólsko-žydojska familija, bźez intelektualneje tradicije. Bruno Schulz jo dogromady jano dwě lěśe architekturu studěrował. Awtodidaktiski jo sebje nawucył kresliś.
W lěśe 1910 jo jogo nan bankrotěrował a 1915 wumrěł. Pó wójnje jo Schulz był dłujko bźez źěła. Wót 1924 do 1941 jo wucył na šulach w Drohobyczu kreslenje a rucne źěło.
1922 jo wujšeł jogo cyklus grafikow „Knigły pśibostwa“, z kótarymž jo žněł wjele pśipóznaśa. 1935 jo se wudało jogo prědne literarne źěło „Cymtowe lody“ („Sklepy cynamonowe“). Jo to zběrka 15 wulicowańkow. 1936 jo jogo drugi zwězk wulicowańkow „Sanatorium pod Klepsydrą” wujšeł. Wót 1939 do 1941 jo Drohobycz pśisłušał k Sowjetskemu zwězkoju. Bruno Schulz jo musał propagandistiske wobraze wó Stalinje mólowaś.
Pó tom, až su 1941 Nimce do Drohobycza zamaršěrowali, jo był Schulz žywy w getśe. 19.11.1942 bu rowno na toś tom dnju, gaž jo kśěł do Waršawy wuběgnuś, wót gestapo zastśělony. Schulz jo skóro cełe žywjenje bydlił w prowincielnem měsće Drohobyczu. Wón pak jo był wjelgin a wjelebócnje wobeznaty. W kreslenju a pisanju jo był kradu wobdarjony a słuša do nejlěpšych pólskich spisowaśelow.


text:
Antonie Sminck Pitloo
Antonie Sminck Pitloo (rodz. 21 kwjetńa abo 8 maja[1] 1790 we Arnhem, um. 22 czyrwca 1839 we Neapolu) -ńiderlandzki malyrz. Rodzůny kej Antonie Pitlo, nale dodoł do drugigo mjana druge "o" skiż tygo, co kej bůł we Italiji mylůno go ze inkszym malyrzym uo drugim mjańe "Pitlo"[2]. We Italiji znůmy tyż jako Antonio van Pitloo. Sztudirowoł malyrstwo we Paryżu a Rzimje. Ńyskorzi uostoł proszůny do Neapolu uod princa Grigorija Orłowa. We 1820 hajtnůł śe ze Giuliům Mori, bezcůż dostoł uobywatelstwo Krůlestwa Uobadwůch Sycylijůw. We Neapolu uostoł aże do śmjyrći. Jygo malyrstwo podle krytyki przinoleży ku szuli Posillipo, kero je poważano za prekursorko lo impresjůńizmu, kery mjoł anfang 60 lot nazod.
Przipisy
- ↑ Netherlands Institute for Art History
- ↑ Giancarlo Alisio, Il Cimitero degli Inglesi, Napoli, 1993, ISBN 8843545205


text:
Angelsko godka
Angelsko godka (ang. English language ɪŋglɪʃ 'læŋgwɪʤ) – urzyndowo godka na terytorjach zależnych Wjelgij Brytańije, a we wjynkszośći jeji bůłych kolůńiji i důmińjůw, p.in. Irlandyji, Kanadźe, RPA, Australiji i Nowyj Zelandyji.
Terozki używo jům kole 400 miljůnůw ludźi kej uojczysto godka, a 1,2 - 1,6 miljarda kej uobco godka.
We sůmy Wjelgij Brytańije angelsko godka je de facto godkům urzyndowům, nale formalńy państwo to ńy mo żodnej uoficjalńy ustalůnej urzyndowyj godki. Podano sytuacyjo je tyż we Zjednoczůnych Sztatach[1]. Angelski noleży do uoficjalnych godek ONZ, a uod XX wjeku je nojczyńśći używanům godkům we kůntaktach mjyndzynarodowych. Roz na kedy uokreślany kej pjyrszo ůńiwersalno godka ludzkośći[2].
Angelsko godka je fest zrůżńicowano geůgraficzńy. Djalykty růżnům śe fůnetykům, słowńictwym i do pewnygo stopńo gramatykům.
Treść
Familijo[Sprowjej]
- Godki indoojropejske
Pisowńo i fůnetyka[Sprowjej]
Alfabyt angelski je uobecńy taki sům kej alfabyt łaćiński i skłodo śe s dwadźeśća sześću buchsztabůw:
Gramatyka angelskij godki[Sprowjej]
Angelsko godka je godkům pozycyjnům a analitycznům (wjelge znoczyńy majům czasowńiki pośiłkowe), nale wystympujům tyż ńykere elymynty fleksyji. Sům to relikty indoeuropejskigo systymu deklinacyji i kůńůgacyji, we pełńi zachowanygo we godkach słowjańskych i łaćińy, a we tajli we staroangelskej godce. Uodmjano bez przipadki dotyczy zaimkůw, rzeczowńiki pośadajům yno dopełńacz (Saxon genitive), tworzůny s kůńcůwkům -s.
W angelskej godce wystympujům przedimki: uokreślůny the i ńyokreślůny a(n). Formy an używa śe przed wyrazůma wymawjanymi s nagosowům samůgoskům - an hour nale a European. Co ńyzwykłe wśrůd godek indoojropejskych, ńy istńije kategoryja rodzaju gramatycznygo, s wyjůntkym zaimkůw trzećij uosoby liczby pojydynczej.
Czasy[Sprowjej]
W angelskij godce je szesnośće czasůw (sztyry czasy po sztyry aspekty czasowe). Půńiższo tabela przedstawjo przikładowe zdańi we 16 czasach strůny czynnej (Present Simple: I do - Robia):
Wśrůd jynzykoznawcůw ńy mo połnej zgody co do tygo, eli kożdům s podanych wyżej kůnstrukcyji uważoć za samodźelny czas. Ńykerzi wyrůżńajům we angelszczyźńy jydyńy czas przeszły i teraźńijszy (ze wzglyndu na istńyńy we ńich prostych form czasowńika), pozostołe zaś czasy uważajům za aspekty tych dwůch czasůw.
Składńo[Sprowjej]
Podstawowym szykym zdańo je SVO, podańy kej we Ślůnskej godce. Wyrazy uokreślajůnce poprzedzajům uokreślane. Szyk zdańo je uo wjela myńi swobodny we porůwnańu s Ślůnskům godkům.
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ Constitutional Topic: Official Language w serwisie The US Constitution on line
- ↑ The Triumph of English (en)
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]
Zajty uo angelskij godce
Dykcjonorze
- MultiSłownik (De Agostini)
- Słownik angelskij godki (Cambridge)
- Słownik angelskij godki (Merriam-Webster)
- Słownik angelskij godki (Oxford)
Translatory
- Translatica PWN (tłůmaczy zdańo i cołe zajty)
- Translation-guide.com (tůmaczy zdańo i cołe zajty)


text:
Find hidden profiles and photos for Waldemar Magnuszewski across MySpace, Facebook and 40+ networks.
WYBORY SAMORZĄDOWE 2010
10 Roszkiewicz Waldemar Cezary 53 Laski. 11 Korczak Zofia Danuta 59 Złotokłos. 12 Pozorek Artur 32 Jabłonna. 13 Szurgociński Antoni Zdzisław 63 Kozery. 14 Kowalski Robert Jakub 46 Radzymin. 15 Bielicka Anna Iwona 46 Nadbrzeż. 16 Smolak Leszek Henryk 58 Warszawa ... 1 Magnuszewski Mariusz 33 Magdalenka. 2 Romanowski Marian Piotr 50 Warszawa. 3 Gmurczyk Anna Julitta 67 Warszawa. 4 Szymankiewicz Wacław 79 Warszawa. 5 Samoraj Jakub 23 Warszawa. 6 Gmurczyk Jerzy 71 Warszawa ...
Kandydaci do Rady Powiatu – listy wyborcze komitetów!
Dmowska – Pukacz Alicja – Joanna; Ponikowski Jan Stanisław; Kryczka Janusz Ireneusz; Romański Czesław; Kazana Andrzej; Magnuszewski Kazimierz Jan; Rainko Jolanta Mariola; Kot Rafał; Kaczan Tadeusz Antoni; Zborowski Waldemar Adam ...
M
Madejski Jan (Józef Gergella, Waldemar Madejski). Magnuszewski Lech. Majdak Andrzej (Dominik Majdak). Majewska Anna. Majewski Andrzej (Edward Zieliński, Antoni Majewski). Majewski Mariusz (Andrze... encyklopediakociewia.bloog.pl.
C - Indeks Nazwisk - Encyklopedia Sportowców Kociewia - bloog.pl
Chwiećko Artur (Tomasz Manuszewski, Bogdan Landowski, Jarosław Gołębiewski, Grzegorz Kilich, Jarosław Reimus, Tomasz Szyc, Mariusz Prill, Dariusz Suwalski, Waldemar Gańko, Jacek Knopa, Jacek Grzella, Krzysztof Ryński) .... Czyżewski Jarosław (Leszek Warczak, Kazimierz Laskowski, Zbigniew Bona, Lech Magnuszewski, Marcin Tyda, Henryk Nowicki, Czesław Winiarczyk, Adam Kozłowski, Tadeusz Raczek, Zbigniew Świadek, Edward Dubiela, Bogusław Faltynowski, ...
Find hidden profiles and photos for Waldemar Magnuszewski across MySpace, Facebook and 40+ networks.


text: Ůrůn to je śudmo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuodźe Suonecznym. Tak kej Jowisz, Saturn a Neptůn je to planeta gazowo, sztworto podug masy a trzećo podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonecznygo. Mjano planety je uod greckiego boga Uranosa. Ino Ůrůn ze planet Ukuodu Suonecznygo mo mjano uod mitolůgije greckej, a ńy rzimskej. Mjano Ůrůn nadou Johann Elert Bode nale William Herschel chćou coukym inkszego. Terozki znůmy 27 kśynżycůw Ůrůna. Jego Pole magnetyczne je trzi razy śilńejsze uod pola Źymje.


text:
Namibijo
Namibijo (Republika Namibije, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, mjym Republik Namibia) – państwo we połedńowyj Africe, nad Atlantycki Uoceanym (mo 1572 brzygowyj lyńije). Grańica mo s Angolům, Botswanům, RPA, Zambijům a Zimbabwe. Dowńi kraj bůł mjanowany "Połedńowo-Zachodńo Afrika".
S anfanga zaśedlůno bez Buszmynůw a Hotyntotůw. Skiż trudno dostympnych brzygůw a ńygośćinnygo, skalistygo a pustynnygo lůndu, bez dugszy czas uomijano uod Ojropejcykůw. Pjyrsze ojropejske pośadłośći założyli sam Ńiderlandczyki we XVIII stoleću (Wjelorybjo Zatoka a Wyspa Halifax). Uod 1884 uostała mjymjyckům kolůńijům pode mjanym Mjymjecko Połedńowo-Zachodńo Afrika. We 1915 zajůno bez armijo RPA, ńyskorzi, we 1920, uostała jeji mandatowym terytoryjům.
We 1959 powstało SWAPO, kere bůło uorgańizacyjům walczůncům uo ńypodległość lo Namibije. We 1968 Uorgańizacyjo Zjydnoczůnych Norodůw půmjyńůła mjano kraju na Namibijo a uodebrała RPA mandat do kůntroli nad Namibijům. RPA ńy uznała tyj decyzyje a durch Namibijo uokupowała, aże po 1990 rok.


text:
Am Kreuzberg 10,
Romski Brewěr
środa, 17 kwietnia 2013
Jawerničanska Boža mša
Am Kreuzberg 10,
Jawerniska namša
środa, 6 lutego 2013
wo přebójstwjenju abo deifikaciji
Ale jeli (Knjez) woprawdźe sta so z synem čłowjeka, čini z tebje wěrno syna Božeho. Hdy by woblekł mjaso jenož po zdaću, to dóstali bychmy ducha jenož w zaměrje. Ale we křćeńcy woblečech so w Chrysta nic na zmysłowe (ćělne), ale na duchowne wašnje. Kak tón, kiž je so syna Božeho woblekł, njeby měł stać so z bohom přez hnadu a přiwzanje, wo wědomju, w znajomosći a kontemplaciji? Hby by Bóh-Słowo stał so z čłowjekom w njewědomju, tohorunja ja bych so stał z bohom w njewědomju... Woprawdźe, jak Bóh sta so z čłowjekom w (Jeho) ćěle bjez změny a widźomny za wšěch, tak na podobne wašnje rodźi mje njezwuraznjomno, duchowno. Tak jak Wón w ćěle njebu wot črjódy jako Bóh spóznany, tak tohorunja wšitcy ludźo widźa, štož smy – wšědni ludźo. Kajki dźiwokrasny podawk! Črjóda pak njeje w stawje wohladać, štož smy so přez Božu hnadu stali. To je rezerwowane jenož za tych, kotrychž woči bu derje wučisćenej – woni widźa nas jako přez powjetšowace čóčki. Za nječistych pak ani Bóh, ani my sami njejsmy widźomni. Woni njewěra, njemóža wěrić, zo smy so hižo tajcy stali.


text:
Bangkok
Wspůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.


text:
Wilamowsko godka
Wilamowsko godka abo tyż wilamowicko (Wymysöryś) – je to wyspowo godka[2] ze grupy zachodńij godkůw germańskich, kerům używało śe kożdy dźyń we Wilamowicach (ślůnske wojewůdztwo) zarozki uod przibyćo grupy ludnośći jako uośydlyńy mjymjycke na źymji Polski (a akuratńi - ślůnsko-małopolskigo pograńiczo). Kej jyno nastůmpjůł anfang XXI stolećo szło godać, co je uůn już bezmała umarty, a to stůnd, co godo po wilamowsku jynoż 70 perzůnůw, uosobliwje stare ludźe. Mjano godki śe wźyno uode Wilamowjanůw - regijůnalnyj skupiny, skiż tygo je to mjano barzi preferowane uod "wilamowicko godka", kero pochodźi uod mjana wilamowiczany - mjyszkańcy Wilamowicůw.
Treść
Roztomajtość godki[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Chocoż moge śe wydować, co tako godka, kero je używano jynoż we jydnym mjeśće a to jedźińy uod 70 perzůnůw je fest jednolito, je to ńyprowda. Wilamowsko godka ńyma jednako, inkszość godańo znoleży przede wszyjskim na roku urodzyńo. Bez tyn przikłod Wilamowjany urodzůne mjyndzy 1913 a 1920 swůj sztad mjanujům Wymysou, te s mjyndzy 1926 a 1935 - Wymysoü, a ludźe porodzůne mjyndzy 1926 a 1935 roku - Wymysoj.
Kryteryjům růżńicujůncym godka je tyż geograficzne rozlygowańy terynu a plac zamjyszkańo Wilamowjana. Do śe wyuodrymńić roztoliczne zorty godki wele zidlůngůw we Wilamowicach - inakszy godo śe we Ufer Heł, inakszy we Underum Puś a jeszcze inkszo godka mo Ym mytułdiöf. We kożdym zidlůngu je inszy akcynt, słůwka, a ńykej tyż cołke ausdruki. Ńy idźe skiż tygo smjanować jednygo sztandardu wilamowskij godki.
Klasyfikacyjo[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Godka Wilamowjanůw na isto wrachowuje śe do skupiny germańskich godkůw. Wywodźi śe uůna ze trzinastastorocznyj mjymczyzny używanyj nad strzodkowům a dolnům Wezerům[3].
Józef Latosiński klasyfikuje wilamowsko godka jako zorta starogůrnomjymjeckij godki (Althochdeutsch) ze ajnflusym dolnomjymjeckij (Altsächsichsch, Altnordisch)[3]. Ze drugij strůny uobszor kśůnżynstwa Schaumburg-Lippe je wrachowowany we cołkij tajli do sztrefy Plattdeutsch - godki bliżnyj ńiderlandzkij[4]. Wjelostoroczny rozwůj we izolacyji uod spůlnygo mjymjeckigo a druk polskigo becyrku sům prziczynům stanu, co Mjymcy tyż ńy poradzům wilamowskij godki spokopić.
Wilamowsko godka przelozła bez procesa na uodwyrtka uod ślůnskij mjymjeckij inzelowij godki do ślůnskij godki - we pjyrszym przipadku germańsko godka bůła pod ajnlfusym polskim, a we drugim - słowjańsko godka pomjyńůła śe pod ajnflusym mjymjeckij.[3]
Fůnologijo[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Wilamowsko godka posuguje śe 26 spůłgłoskůma[3] (spojstrzůd kerych l we praktyce uostała blank wyparto uod ł, pojawjůła śe ale spůłgłoska rz) a 8 samogłoskůma, kere potworziły kupa dyftůngůw[3], ze kerymi je roz za czas utropa, kej je we szrajbůnku uoznoczać.
Fest srogi jawi śe polski ajnflus we wilamowszczyźńe. Wlozła dů ńi mjyndzy inkszymi samogłoska y wymołwjano kej po polsku. Podańy na to, ausszpracha głoski z je tyż cołko polsko, ńy kej to śe mo we mjymczyźńe.[3]
Choćoż klangi wilamowskij godki przelozły pod ajnflusym polskij godki sroge porůżńyńy uod swojich przodkůw, mo we śe ale jake ńyuobecne we polskim spůłgłoski a samogłoski. Noleżům dů ńich mjyndzy inkszymi:
- raja ś, ć atd. - sům to spalatalizowane podńebjynne spůłgłoski, eli /ʃʲ/, /tʃʲ/ atd., a ńy polske prepalatalne ś, ć.
- h – każ je to wjerza dźwjynczne [ɦ].
Jako godka typowo germańsko, wilamowski mo fest widźalne samogłoskowe redukcyje, we tym spůminajůnce ynglicki przelyźyńy ńyakcyntowanygo (gyszichtowygo) "e" do [ɪ] (we szrajbůnku  ), a tyż przelyźyńa we kerůnku /ə/ przed /r/ a roztajlowańy na duge a krůtke samogłoski. We szrajbůnku wystympuje ino roztajlowańy   /ɔː/ od  , nale dugich a krůtkich parůw je wjyncy, a sům uůne wywołowane akcyntym a pozycyjům.
Abecadło[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Ze wilamowskům godkům je tako utropa kej u ślůnskij - ńy mo ino jednygo abecadła. Kożdy, kery kejś pisowoł po wilamwsku używoł ńyroz blank inkszygo abecadła, barzi podanego na polski lebo tyż na mjymjecki.
Abecadło podle Józefa Gary[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
We teroźńim pisańu używo śe abecadła Józefa Gary, kery tworzi we ńim roztomajte gydichty a pisuje uozprowki. Mo uůne tako forma:
Inksze abecadła[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Swojich autorskich abecedůw używali mjyndzy inkszymi Herman Mojmir, Florian Biesik, Ludwik Młynek, Tomasz Wicherkiewicz a Adam Kleczkowski. Tyn uostatńi dowoł forszlag uznańo abecedy, kero uddowała fest złożůne fůnologiczne procesa a bůło by ćynżko posugować śe takim alfabetym, skiż tygo, co mjoł kupa djakrytykůw.
Gyszichta[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Gyszichta wilamowskij godki napoczyno śe we drugij połowje XIII stolećo. Tedy po tatarskim nojeźdźe polski krůl wprowadźůł na průzne źymje uosadńikůw - przodkůw Wilamowjanůw. Wroz ś ńimi przilozła do Polski kultura, zwyki a godka. We XV stoleću przibůła drugo wela imigrantůw, wjerza ze Szkocyje (pokozuje śe to bez szkocko krata na wilamowskim uobleczyńu lebo choćożby bez mjano Foks)[5]. Cołke ludztwo godało tedy po wilamowsku. Jedźińy we urzyndach a kośćele roz za kedy stosowano mjymjecko godka, podańy na szula, anle sam trza bůło do bajtlůw po wilamowsku godać, coby uůńi spokopili.
Cołko sytuacyjo uodmjyńůła śe we 1847 roku, kej to do urzyndůw wprowadzůno polsko godka – poczůntek polůńizacyje. Bez tyn przikłod we 1880 roku, 92% mjyszkańcůw godało wilamowskim jako pjyrszům rzeczům, a we 1890 już ino 72%, a we 1900 jedźińy 67%[5]. Kulminacyjnym půnktym polůńizacyje bůł 1946 rok, kej kůmůńistyczny regjyrůnek zakozoł godańo po wilamowsku słowůma "Niniejszym ogłosiłem śmierć języka i kultury Wilamowic" (Wobec uogłośůł'ech śmjyrć godki a kultury Wilamowicůw). Po tym używańy wilamowskij godki, śpjywańy śpjywkůw lebo chodzowańy we ludowym wilamowskim uobleczyńu bůło wroz zgłoszane na milicyjo a ćynżko sztrofowane. Uojce przestali przekazować godka bajtlům, co bůło prziczynům ku jeji wymjyrańu. Ńimo uchylyńo zakazu we 1956 roku ńy poradzůno powstrzimać śmjyrći wilamowskij kultury. Terozki jynoż stare ludźe godajům po wilamowsku, a pojstrzůd modych ńy mo bezma żodnygo zajimańo.
Bibljoteka Kůngresu USA, kero nadowo godkům buchsztabowe abrewjacyje, 18 lipca 2007 roku dała wilamowickymu abrewjacyjo "wym". Wilamowsko godka uostała zaregistryjrowano (we mjyndzynarodowyj normalizacyjnyj uorgańizacyji) pod abrewjacyjům "wym"[6].
Przipisy
- ↑ http://www.box.net/services/ipaper_by_scribd/102/66544805/0fb6d1/S_ownik_j_zyka_wilamowskiego/shared/p9o2qdez00
- ↑ Walter Kuhn, Siedlungsgeschichte Oberschlesiens:, Oberschleisischer Heimatverlag, 1954
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 http://zakorzenianie.most.org.pl/za14/03.htm
- ↑ Ernest Tonnelat, Histoire de la Langue Allemande, Paris 1927
- ↑ 5,0 5,1 http://www.miasto.wilamowice.pl/content/view/234/165/
- ↑ http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wym


text:
Terorystyczne angrify ze 11 wrześńa 2001
Angrify ze 11 wrześniŏ 2001 bōły seryjōm koordynowanych terorystycznych angrifōw, kere sie uskutyczniły 11 wrześniŏ 2001 we Skuplowanych Sztatŏch. Podug ôficjalnygo świdrziku 19 chopōw skuplowanych ze militarnōm islamistycznōm organizacyjōm Al-Kaida uniesło sztyry fligry lecōnce na komercyjnych linijŏch spōłki American Airlines a United Airlines. Dwa z ônych (American Airlines 11 a United Airlines 175) rypły we wieże Światowygo Handlowygo Centra (World Trade Center) w Nowym Jorku, zabijajōnc wszyjskich ludziōw na ferdeku a dŏlszych wnōntrz budow. Ôbie wieże sie do dwōch godzin ôbuliły, niczōnc bliske budowy a moc inkszych poszkŏdzajōnc. Trzeci fliger (American Airlines 77) piznył we Pentagon, sidzibã ministyrstwa ôbrŏny USA we Waszyngtōnie. Sztwyrty fliger (United Airlines 93) śleciŏł w niyôbydlenym terynie we Pynsylwaniji po boju miyndzy terorystōma a pasażerōma ô ôwładniynciy maszyny. Leciŏł na Waszyngton a spekuluje sie, co ônygo celym bōł Biŏły Dōm abo Kapitol.
W angryfŏch umrzyło cuzamyn 2 996 ludziōw, w tym 19 unosicielōw. Krōm 55 wojŏkōw ze 12 ôfiar, co zginyły w Pentagonie, ôfiarami bōli jyno cywile, pochodzōncy ze 90 państw.
W reakcyji na angrify Skuplowane Sztaty wygłosiły wojnã z teroryzmym, przekludziły inwazyjõ do Afganistanu a przekonŏły ruch Taliban, kery poskytowŏł zaziymiy terorystōm ze Al-Kaidy. Na włŏstnyj pōdzie zaś zechwŏliły USA Patriot Act. Moc dŏlszych państw tyż zmocniło antyterorystycznõ legislatywã a możności służb bezpieczyństwa. Nikere amerykańskie burzy bōły cŏły tydziyń po angrifŏch zastawiōne a po znowuôdwiyrzyniy wykazały wielge straty, nojwiyncy we werzikyrungu a fligrowym transporcie. Zniczyniy biurowych raumōw spōsobiło milijonowe szkody.
Poszkodzyniy Pentagonu było ôprawiŏne za jedyn rok. Piyrszōm ôprawiŏnōm budowōm WTC bōła we roku 2006 budowa 6. Budowa 1 (Wieża Swobody) mŏ być skończōna we roku 2013 a cŏłkowŏ rekonstrukcyjŏ rok niyskorzyj.


text:
Eùropa
Eùropa (gr. ë łac. Europa, mòże bëc zrzeszëne z grecczim europos, 'letkò ùnoszącë sã', abò òd asyrsczégò ereb, co òznôczô 'zôpôd') je dzélã swiata (przez niechtërnech zwóny kòntinentã) na nordowi półkùglë planetë Zemia. Rozcëgò sã òd Atlantëcczégò Òceanu na zôpôdze do górów Ùral na pòrénkù razã z tima gòrama, téż òd Westrzódzemnegò Mòrza, Czôrnégò Mòrza ë òbniżeniô Kùmskò-Manëcczégò na pôłnim do Nordowégò Mòrza na nordze.
Geògrafne pòdôwczi[edicëjô | edytuj kod]
Wiéchrzëzna Eùropë: 10 521 324 km2, (5,96 mln km2 z òstrowama, le bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Lëdztwò: kòl 584 mln (wôrtosc na ògle z 2002, bez eùropejsczégò dzélu Rusczi)
Równoleżnikòwi rozskòczënk: 5600 km (79 gradów)
Pôłnikòwi rozskòczënk: 4200 km (35 gradów)
Długota strądôw: 38 tys. km
Strzédna wiżô môlu: 340 m n.r.m.
Nôwëższi wëszéńc w Eùropie: Mont Blanc (4807 m n.r.m.)
Nôniższi môl w Eùropie: na strądze Kaspijsczégò Mòrza (-28 m p.r.m.)
Nôdłëgszô rzéka w Eùropie: Wołga 3530 km
Nôwiksze jezero w Eùropie: Ładoga 17700 km2
Strzédna gãscëzna lëdzy: 64 sztaturë/km2
Nôwiksze garde w Eùropie: Stambuł, London, Pariz, Mòskwa
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno dzélu swiata:
- na nordze - Òstrów Rudolfô w òstrowinié Zemii Franciszka Józefa
- na pôłnie - òstrów Gavdos
- na pòrénkù - Flissingsczi Retk na Nowi Zemi
- na zôpôdze - kamiznë kòle òstrowa Flores na Azorach
Nôdalszi grańcë Eùropë jakno kòńtinentù:
- na nordze - retk Nordkinn (Norweskô)
- na pôłnie - retk Marroquí (Szpańskô)
- na pòrénkù - ùbiega Bajdaratë do Bajdaraccziej Hôwindżi (Ruskô)
- na zôpôdze - retk Roca (Pòrtugalskô)
Nôwikszim krôjã w Eùropie je Ruskô.
Razã z Azëją Eùropa je Eùrazëjã ë je jeji 1/5 wiéchrzëzne, nôbarżi pòłożoną na zôpôd ë je téż jeji nôwikszim pòłòstrowã.
Òbôcze téż[edicëjô | edytuj kod]
Dostónczi Wikipediji tikającé Eùropë
- Lësta nôwikszëch gardów w Eùropie
- Lësta historëcznëch krôjów ë òbéńdów w Eùropie
- Lësta eùropejsczich państw
- Eùropejskô Ùnijô ë Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Pokojny Uocean
Uocean Spokojny, Pacyfik, Uocean Wjelgi to uocean znojdujůncy śe půmjyndzy Azyjům, Amerikům Půunocnům i Amerikům Pouedńowům, Antarktydům a Australijům. Uocean tyn je nojwjynkšym, nojguymbšym i nojstaršym na śwjeće zbjorńikym wodnym. S powjeřchnjům růwnům 179,7 mln km² zajmuje jydno třećo coukej Źymje. Pouedńikowo rozćůngo śe půmjyndzy Mořym Beringa, a Antarktyčnym Mořym Rossa na ůngyfer 15500 km. Nojwjynkšo rozpjyntość růwnoležńikowo Pacyfik uośiůngo mjyndzy Indůnezyjům, a wybřežym Kolůmbijům i je to 19,800 km.
Mjano (hišp. pacífico - spokojny) zostou nadany bez žyglořa portůgalskigo we sůužbje hišpańskij Ferdynanda Magellana. Bez wjynkšość jygo wyprawy uocean tyn faktyčńy pozostawou spokojny. Jednokže pacyfične wyspy nynkane sům bez lične šturmy i tajfůny, a uotačajůnce lůndy našpikowane sům wulkonůma. Čynsto spotykane sům třyńśyńo źymje, a te podwodne powodujům wjelge fale zwane tsůnami.


text:
Dewiza Čile
Por la razón o la fuerza (śl. Filipym abo śyuům) – je uoficjalnům dewizům Čile. Je to swobodne tumačyńy uaćińskij syntyncyje Aut consiliis aut ense (Radům abo špadům) kero pojawjyua śe we 1812 roku na pjyršym Herbje Čile. Uobecno wersyjo pochodźi s 1818 roku a za pjyrše ůmjyščůno ja na můnetach. Uod 1834 roku zdobi kolejne wersyje Herbu Čile, atoli do uoficjalnygo herba państwowygo uostoua wuůnčůno dźepjyro we roku 1920. Pjerwotńy motto mjouo wyražać prymat střodkůw pokojowych nad militarnymi (suowo filip po prawyj heraldyčnyj, śyua po lewyj), nale tyž gotowość uobrůny kraju s brůńům we rynce. We roku 2004 powstou projekt zmjany motta na Por la fuerza de la razón (śl. śyuům filipa), wńyśůny bez synatora Nelsona Ávila a tumačůny nazbyt militarnym charakterym dotychčasowyj dewizy, ńy uzyskou uůn ale akceptacyje parlamynta.


text:
Samoa
Samoa (do 1997 oficielnje Pódwjacorna Samoa) jo njewótwisny kupowy stat w pódwjacornem źělu Śichego oceana, kótaryž wobstoj ze pódwjacornych Samoaskich kupow, mjaztym až słušaju pódzajtšne kupy ako Amerikańska Samoa k Zjadnośonym statam. Samoa bu w lěśe 1962 njewótwisna wót Nowoseelandskeje a ma pśisamem 200.000 wobydlarjow.
Republika Samoa słuša ku Commonwealthej a jo cłonk Zjadnośonych narodow.
Geografija[wobźěłaś]
Samoa lažy w krotkowjacornem Pacifiku, na dłujke zajtšo wót Fidžija. Nejwětšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), źož namakatej se samoaska stolica Apia a mjazynarodne lětanišćo. Dalšej wobsedlonej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stawnje wobsedlone. Wětše kupy archipela su wulkaniskego póchada, mjeńše su nastali z koralowych riffow.
Na kupach kněžy tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchym casom. Pśerězna temperatura lažy pla 27 stopnjow. Dla swójogo geografiskego połoženja jo Samoa wót hurrikanow a tsunamijow wogrozona.


text:
-
Jakub Matkowski i Milena Chrabąszcz wygrali III WTK młodzików na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 15 Lutego 2015
Jakub Matkowski (UKS GOKiS Kąty Wrocławskie) i Milena Chrabąszcz (MKS Rokita Brzeg Dolny) wygrali III WTK młodzików w woj. dolnośląskim.
Tagi: młodzicy, WTK, Dolny Śląsk, dolnośląskie, Jakub Matkowski, Milena Chrabąszcz
-
Elżbieta Kwiatkowska i Jakub Matkowski wygrali II WTK żaków na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 15 Grudnia 2013
Elżbieta Kwiatkowska (MKS ROKITA Brzeg Dolny) i Jakub Matkowski (UKS GOKiS Kąty Wrocławskie) wygrali II WTK żaków w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, żacy, Dolny Śląsk, dolnośląskie, Elżbieta Kwiatkowska, Jakub Matkowski


text:
Kongres Nowej Prawicy
Kongres Nowej Prawicy (tōmaczyniy: Kōngres Nowy Prawice. abrewjacyjŏ: Nowa Prawica – Janusza Korwin-Mikke) je polskŏ, prawicowŏ politicznŏ partyjŏ ze naturōm kōnserwatiwno-liberalnōm. Powstała ze skuplowaniŏ partyjōw Wolność i Praworządność a Unia Polityki Realnej. Zarejerowali ja 25 merca 2011 ze mianym Unia Polityki Realnej – Wolność i Praworządność (Ōńijo Realny Politiki - Swoboda a Prawe Reskiyrowaniy). Prezesym partyje ôstoł Janusz Korwin-Mikke. 12 maja 2011 przemianowali ja na takŏ, jakŏ mŏ terŏzki: Kongres Nowej Prawicy[1].
Treść
Program[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Kongres Nowej Prawicy we ekōnōmiji uważŏ austryjacko szula reprezyntowanŏ pojstrzōd inkszymi ŏd Ludwiga von Misesa a Friedricha Augusta von Hayeka a mōnetarism (do bajszpilu Milton Friedman). Sōm ôni ku tymu, aże gospodarka to sōm za fest złożōne procesy coby bar fto poradził je kōntrolować. Skirz tego Nowa Prawica – Janusza Korwin-Mikke chce swobodnygo rynku. Dŏwajōm ôdpora do włażyniŏ państwa we gospodarka. Sōm za zmyńszyniym dŏwek do państwa a wyciepaniym bezma wszyjskych kōncesyjōw.
Gŏdajōm, aże Polska niy winna pōmiyniać swoji waluty na Ojro.
Armijŏ[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Kongres Nowej Prawicy uważajōm festelnŏ fachowŏ armijŏ. Tyż uznŏwo, aże nŏjważnijsze przi broniyniu to pomiyszkańce, kere bydōm chciały brōnić swoji gospodarki abo chałpōw. Skirz tego chcōm wyciepaniŏ zakazu miyniŏ pistŏli a zônaczyć lekcyje obsugiwaniŏ ji do szkolŏrzōw.
Symbolika[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Wapynym partyje je ptŏk (fyniks), kery wzlatywŏ ku wiyrchowi, co mŏ pokŏzać ŏdrodzyniy Polski. Mŏ ôn trzi farby - czŏrno, czyrwjōnŏ a modrŏ.
Sztruktury a dźołocze[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Prezydium[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
- Prezes: Michał Marusik
- I viceprezes: Artur Dziambor
- II viceprezes: Stanisław Żółtek
- III viceprezes: Jacek Wilk
- IV vicepezes: Piotr Najzer
- Skarbnik: Arkadiusz Oziębło
- Sekretŏrz: Robert Oleszczak
Poparcie[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Polski śpiywkŏrz Genek Loska pedziŏł we wywiadzie, aże Kongres Nowej Prawicy je ruchym, kery poradziłby pociōngnyć ruch dlŏ swbodoby Polski do przodku[2]. Ekōnomista Krzysztof Rybiński napisŏł, co ta partyjŏ mŏ nŏjlepszy ze wszyjskich we Polsce program gospodarczy[3]


text:
Teatr im. Heleny Modrzejewskiej
Legnica
ulica: Rynek 39, Legnica
telefon: +48 76 7233500
e-mail: teatr@teatr.legnica.pl
LISTA SPEKTAKLI:
reżyseria: Jacek Głomb / obsada: Anita Poddębniak, Bartosz Bulanda, Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Joanna Gonschorek, Katarzyna Dworak, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Rafał Cieluch , Zuza Motorniuk , Mateusz Krzyk, Albert Pyśk, Magda Drab, Joanna Nyga, Angelika Michalak, Aleksandra Tarnowska, Robert Gulaczyk
reżyseria: Magda Skiba / obsada: Gabriela Fabian, Mariusz Sikorski
reżyseria: Jacek Głomb / obsada: Anita Poddębniak, Bartosz Bulanda, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Joanna Gonschorek, Katarzyna Dworak, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Zbigniew Waleryś, Robert Gulaczyk, Jakub Kotyński, Tadeusz Ratuszniak, Grzegorz Wojdon
reżyseria: Piotr Tomaszuk / obsada: Anita Poddębniak, Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Małgorzata Urbańska, Paweł Wolak, Rafał Cieluch , Zuza Motorniuk , Mateusz Krzyk, Robert Gulaczyk, Lech Wołczyk, Bartek Bulanda, Mariusz Sikorski
reżyseria: Piotr Cieplak / obsada: Anita Poddębniak, Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Joanna Gonschorek, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Mateusz Krzyk, Magda Drab, Robert Gulaczyk, Katarzyna Dwora, Bartek Bulanda
reżyseria: Lech Raczak / obsada: Bartosz Bulanda, Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Joanna Gonschorek, Katarzyna Dworak, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Rafał Cieluch , Zuza Motorniuk , Mateusz Krzyk, Robert Gulaczyk, Lech Wołczyk, Grzegorz Wojdon
reżyseria: Katarzyna Dworak, Paweł Wolak / obsada: Anita Poddębniak, Bartosz Bulanda, Joanna Gonschorek, Magda Skiba, Paweł Wolak, Robert Gulaczyk, Katarzyna Dworek, Grzegorz Wojdon
reżyseria: Piotr Cieplak / obsada: Anita Poddębniak, Bartosz Bulanda, Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Joanna Gonschorek, Katarzyna Dworak, Magda Skiba, Magdalena Biegańska, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Rafał Cieluch , Zuza Motorniuk , Mateusz Krzyk, Robert Gulaczyk, Lech Wołczyk
reżyseria: Jacek Głomb / obsada: Bogdan Grzeszczak, Ewa Galusińska , Gabriela Fabian, Magda Skiba, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Mateusz Krzyk, Zbigniew Waleryś, Robert Gulaczyk, Grzegorz Wojdon
reżyseria: Jacek Głomb / obsada: Anita Poddębniak, Bogdan Grzeszczak, Katarzyna Dworak, Małgorzata Urbańska, Paweł Palcat, Paweł Wolak, Zbigniew Waleryś, Robert Gulaczyk, Bartek Bulanda
reżyseria: Marcin Liber / obsada: Bartosz Bulanda, Ewa Galusińska , Joanna Gonschorek, Małgorzata Urbańska, Robert Gulaczyk, Katarzyna Dworek, Mariusz Sikorski
reżyseria: Paweł Palcat / obsada: Ewa Galusińska , Magda Skiba, Rafał Cieluch , Zuza Motorniuk , Robert Gulaczyk, Bartek Bulanda


text:
Meridian (astronomija)
Meridian abo dokradnjej teke njebjaski meridian (łatyński circulus meridianus = połdnjowy krejz) jo w astronomiji wubrany imaginarny wjeliki krejz na njebjaskej kuli, wótwisny wót pozicije wobglědowarja na zemskem powjerchu. Wopśimujo pódpołnocny a pódpołdnjowy dypk horiconta, pódpołnocny a pódpołdnjowy njebjaski pol ako teke cenit a nadir. Meridian stoj mimo togo padorownje na lokalnem horiconśe wobglědowarja.
Horicont wotpowědujo how, cele w astronomiskem zmysle, imaginarnej horicontowej liniji, teke wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
W meridianje dojśpiwaju wšykne gwězdy swóju nejwětšu wusokosć (wuša kulminacija) a dwanasćo góźinow gwězdnego casa pózdźej swóju nejmjeńšu. Pśi tom měni a wobglědujo se z meridianom cesto, zjadnorjone, jano běrtylkrejz mjazy cenitom a pódpołdnjowym horicontom (na pódpołnocnej połkuli) resp. pódpołnocnym horicontom (na pódpołdnjowej połkuli), kótaryž jo za kulminaciske wobglědowanje wažny.
Jolic změnja se stopjeń dlininy wobglědowańskego stojnišća, ga změnja se teke pśeběg njebjaskego meridiana.


text:
Zebnica (město)
Koordinaty: 50°58′0″N 14°17′0″E /  50.96667, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Zebnica (serbsce Sebnitz) je wot 1. awgusta 2008 wulke wokrjesne město w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory a sydło zarjadniskeho zhromadźenstwa Zebnica. Do 31. julija 2008 słušeše ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica, kotryž wot 1. awgusta 2008 hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis dźensniši krajny wokrjes twori. Je statnje připóznate wočerstwjenišćo we wuchodnej Sakskej na kromje Narodneho parka Sakska Šwica. Zebnica so tež „město kumštnych kwětkow“ abo „město židźanych kwětkow“ mjenuje.
Wobsah
- 1 Geografija
- 2 Stawizny
- 3 Hospodarstwo
- 4 Partnerske města
- 5 Rozčłonkowanje města
- 6 Prawidłowne zarjadowanja
- 7 Wuwiwanje měšćanskeho terena
- 8 Kultura a zajimawosće
- 9 Wšelčizny
- 10 Sport
- 11 Čestni měšćenjo
- 12 Literatura
- 13 Žórła
- 14 Wotkazy
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město Zebnica leži w dole rěki Zebnicy a jeho bóčnych dołach mjez 250 a 460 m nad NN mjez Sakskej Šwicu a Łužiskimi horami. Přirodorumje leži měšćanski wobwod w Zapadołužiskej pahórčinje, mjezuje pak ze samym přirodnym rumom Hornjołužiski hórski kraj. Dokelž přirodny rum Sakska Šwica je tohorunja jara blisko, je krajina wokoło Zebnicy jara wotměnjawa. Domjaca hora Zebnicy je Tanzplan (čěsce: Tanečnice), kotraž leži hižo w Čěskej. Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf leži nad dołom rěki Kirnitzsch něhdźe 5 km juhowuchodnje wot hłowneho wobwoda města. Wobaj měšćanskej dźělej stej přez gmejnu Kirnitzschtal dźělenej.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zebnica je najskerje słowjanske załoženje. Mjeno dźe najskerje na mjeno Sebenica (= *Zybnica, zybjaca rěčka) wróćo. Najstarši dokumentariski dokład namaka so w Hornjołužiskim hraničnym wopismje z lět 1223/1241, w kotrymž bu hranica mjez kralestwom Čechi a biskopstwom Mišno postajena. Tamniše naspomnjenje mjena Zebnicy poćahuje so jenož na rěčku Zebnicu. W běhu wuchodneje kolonizacije postupuja Frankojo do tutych kónčin a město wuwiwa so k městačku rólnikow a tkalcow. Jako srjedźišćo wičneho sydlišća nastawa w druhej połojcy 12. lětstotka praworóžkate torhošćo jako srjedźišćo hospodarskeho žiwjenja wičneho městna, pozdźišeho města. Měšćanski status so w lěće 1451 prěni raz dokumentarisce jako stetlin naspomnja. Radnica, natwarjena w lětomaj 1714/15 w srjedźiznje torhošća, so w lěće 1854 přez woheń zniči. Šupiznojty domčk pódla, jětki jako předawanišća rěznikow, zniči so w lěće 1804 přez wulku wodu. Wosrjedź 19. lětstotka ma město 4.000 wobydlerjow a 375 domow, w lěće 1881 je to 6.354 wobydlerjow a w lěće 1900 8.648 wobydlerjow. 15. septembra 1854 niči wulki měšćanski woheń cyłe měšćanske žro a starozwučeny srjedźowěkowski měšćanski wobraz. Dohromady padny 72 bydlenskich domow, 42 bróžnjow a zadnich domow, radnica a šula płomjenjam za wopor. Ze spadom manuelneho tkalcowstwa, předewšěm přez industrializaciju tuteje industrijneje hałuzy w Jendźelskej zawinowany a přez wulki měšćanski woheń lěta 1854 pospěšeny, při kotrymž su so nimale wšě krosna zničili, nabywa pod wliwom čěskich rjemjeslnikow zhotowjenje kumštnych kwětkow wjetši wuznam. Bě wyše 100 mjeńšich a wjetšich kwětkowych fabrikow z kruće přistajenymi dźěłaćerkami a dźěłaćerjemi a nimo toho z tysacami tak mjenowanych domjacych dźěłaćerjow. 17. měrca 1894 namjetuje domizniski slědźer Alfred Meiche w lokalnej nowinje "Grenzblatt" (Namjezne łopjeno) domizniski muzej załožić. W nalěću 1908 so přemysłowe towarstwo wo tutu wěc stara a prěnje eksponaty buchu w měšćanskej šuli při cyrkwi zaměstnjene. W lěće 1909 so natwar wustajeńcy stawa a 23. meje 1909 bu měšćanski muzej zahajeny, kotryž w lěće 1930 nowe rumnosće dósta. 11. meje 1945 so měšćanosta Dr. Steudner wotsadźa a z nowym měšćanostu sta so lěkar Dr. Muder. 30. septembra 1945 měješe Zebnica 14.500 wobydlerjow. 12. nowembra 1945 so Karl Seewald z nowym měšćanostu sta. 1. junija 1946 měješe Zebnica 13.203 wobydlerjow, 1304 bydlenskich domow a 183 zawodow. 16. februara 1948 wopyta 1.847 dźěći w 47 klasach z 35 wučerjemi zakładnu šulu. Na nowozałoženej fachowej šuli za hospodarstwo a zarjadnistwo bu 12. julija 1948 prěni raz matura złožena. Za časy NDR bě VEB Kunstblume Sebnitz jedyn z najwjetšich dźěłodawarjow w regionje. Po zasozjednoćenju a wotłamanju wotbytnišćow so wšak zawody nimale dospołnje zhubichu. Dźensa so jenož w snadnej měrje a předewšěm w pokazkich dźěłarnjach "kwětkuje". W lěće 1952 so Zebnica z wokrjesnym městom Zebničanskeho wokrjesa sta. Tutón status so přez wokrjesnu reformu w lěće 1992 zhubi. W lěće 1995 sta so Zebnica z wulkim wokrjesnym městom. W lěće 2003 wuhotowa město Dźeń Saksow.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1877: Zahajenje železniskeje čary Sebnitztalbahn: Žandow–Zebnica–Budyšin
- 1905: Zahajenje železniskeje čary Zebnica–Dolní Poustevna–Šluknov–Rumburk přez Čěsku sewjernu železnicu, wobchad bu po kóncu wójny w lěće 1945 mjezy Zebnicu a hraničnej wjesku Dolní Poustevna na čěskej stronje zastajił, znowawotewrjenje tutoho zwiska je za junij 2014 wotpohladany.
- wot lěta 1995 nadróžny hraničny přechod do Dolneje Poustevny
- wot lěta 2003 wjedźe Oberelbische Verkehrsgesellschaft Pirna-Sebnitz (OVPS) historiski bus, kotryž je po měsće pomjenowany: Rose von Sebnitz
Tudyše předewzaća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Robert Bosch Elektrowerkzeuge GmbH Sebnitz, 455 dźěławych
- Tillig Modellbahn GmbH & Co. KG, 180 dźěławych
- Sebnitzer Fensterbau GmbH, 110 dźěławych
Partnerske města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rozčłonkowanje města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Oficielne měšćanske dźěle su Zebnica, Schönbach, Hainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorf.
Prawidłowne zarjadowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Koncertowa serija w Zebničanskej ewangelsko-lutherskej měšćanskej cyrkwi
- Kwětkowy a hudźbny swjedźeń
Wuwiwanje měšćanskeho terena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zagmejnowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1920: Hofhainersdorf
- 1935: Schönbach
- 1950: Amtshainersdorf, Hertigswalde
- 1997: Hinterhermsdorf
Wuwiwanje ličby wobydlerjow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 1772: 1.648 (285 domow)
- 1832: 2.843
- 1871: 5.216 (377 bydlenskich twarjenjow)
- 1892: 8.476 (549 bydlenskich twarjenjow)
- 1900: 8.649 (626 bydlenskich twarjenjow)
- 1905: 9.743
- 1914: 12.000
- 1918: 8.906
- 1990: 11.705
- 1998: 10.203
- 1999: 10.063
- 2000: 9.882
- 2001: 9.670
- 2002: 9.496
- 2003: 9.304
- 2004: 9.159
Žórła: 1444-1871: Meiche 1927 / 1892-1918: Schober 1988 / 1990-2004: Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen
Kultura a zajimawosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Prawěkowy park z 400 plastikami prastawizniskich cycakow a małožiwochow. Załožer tutoho prawěkoweho parka je Franz Gruß, załožer znaćišeho prawěkoweho parka w Małym Wjelkowje
- Muzej modelowych železničkow firmy Tillig
- Westernvillage
- Wudrjeńca rěčki Kyrnicy pola Hinterhermsdorfa z čołmikowanjom na Wyšim přepławje
- Rozhladna wěža na horje Weifberg (drjewjena wěža 36,9 m wysoka)
Muzeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Muzej kumštnych kwětkow a domizniki muzej "Prof. Alfred Meiche" w byrgarskim domje natwarjenym w lěće 1731
- Dom Afriki
- Dom "Deutsche Kunstblume Sebnitz"
Dom Afriki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Muzej Afrikahaus (Dom Afriki) w Sebnitzu je etnografiska zběrka, kotraž stawizny a přitomnosć afriskeho kontinenta předstaja. Wopřijima multimedialnu wustajeńcu a knihownju Nold-Namibia.
Stajny dźěl wustajeńcy pokazuje eksponaty ze štyrjoch zběrkow.
Zběrka Nold pokazuje eksponaty z doby němskich kolonijow a entografiske objekty z Namibije a Južneje Afriki. W druhim rumje čaka zběrka Siegfried NEUKIRCH na wopytowarjow. Tam widźa maski z Gabuna a fotodokumentaciju wo pralěsnej klinice Alberta Schweitzera. Ze zběrki Werner KÜPPER so etnofrafiske objekty předstajeja, kotrež ze zapadneje a wuchodneje Afriki pochadźeja. W rumje, hdźež so Heinrich BARTH česćuje, kotraž so ze swojimi dyrdomdejstwami a slědźenjemi w Africe zeznajomi, su objekty ze zběrki towarstwa Heinrich-Barth-Gesellschaft.
Stajnu wustajeńcu wudospołnjeja mjeńše wuměłske eksponaty, na př. fota Leni Riefenstahloweje a wo zaznaću Afriki w myslach Němcow.
Kontakt:
Afrikahaus Sebnitz
Hertigswalder Str. 14
01855 Sebnitz
Tel. 035971 - 80590
Faks 035971 - 80830
Webstrona: http://www.afrikahaus-sebnitz.de
Twary[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Měšćanski wobraz so přez byrgarske domy a produkciske twarjenja natwarjene po měšćanskim wohenju w lěće 1854 ze załožerskeho časa twori. Twarski ansambl torhošća nowonatwarjeneho w pózdnjoklasicistiskim stilu steji pod pomnikoškitom. Chěže ze stołom a stykowane chěže, kotrež prěnjotnje běchu mnoholičbne, su so jenož w nakromnym wobwodźe nutřkowneho města zachowali.
- Wiadukt natwarjeny za Sebnitztalbahn (1874/75) bě prěni wiadukt, kotryž je so we wobłukom (radius 224 m) a w nachilnosći (nachilenje 1:50) w cyłej Němskej natwarił. Je 150 m dołhi a 21 m wysoki. Jeho prěnjotnje dźesać kamjentnych wobłukow buchu kónc 1980ych lět při generalnym saněrowanju přez dźewjeć betonowych stołpow.
Sportnišća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wot 1970ych lět je centrum za modelowy lět na započatku města (na dróze z Neustadta), hdźež so kóžde lěto w juniju Mjezynarodny Cup Sakska Šwica lětarjow sputanych modelow wotměwa.
Wšelčizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Zebnica je najwjetše statnje připóznate wočerstwjenišćo (titul wot lěta 1997) w Sakskej.
- W Zebnicy bu najwjetša židźana róža swěta zhotowjena, z wysokosći 3,7 m, jeje kwět ma přeměr 1,5 m a waži 10 kg.
- W Zebnicy nasta započatk 19. lětstotka ludowe wuměłstwo jónkróćne w swěće, Sebničanska sćinohra.
- Měšćanski dźěl Hinterhermsdorf doby w lěće 2002 titul "Najrjeńše sydlišćo Němskeje" a wobsadźi druhe městno w europskim přirunanju.
- W nowembrje 2000 so Zebnica přez „pad Joseph“ do wšěch nowin dósta. Nowina Bild bě „wotkryła“, zo bu šěsćlětny Joseph Kantelberg-Abdullah pječa 13. junija 1997 w Zebničanskej kupjeli pod hołym njebjom wot rasistiskich młodźencow zatepjeny. Po mało dnjach je so wšak wupokazało, zo ta stawizna bě wot sotry a maćerje hólca wunamakana. [1]
Sport[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- BSV 68 - BürgerSportVerein 68: ma sekcije kopańca, tenis, blidotenis a kolesobul
- SRV 1897 - Sebnitzer Radfahrerverein 1897: Nadróžny a mountainbikowy sport
- Flugmodell - Club e.V. Sebnitz Centrum lětoweho modeloweho sporta a lětarjow sputanych modelow
Čestni měšćenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Alfred Meiche, stawiznar - 1946
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Meiche, Alfred (1927): Historisch-Topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna, Dresden
- Schober, Manfred (1988): Faktensammlung zur Geschichte von Sebnitz in den Jahren 1891-1918. in: Heimatmuseum Sebnitz [Hrsg.] (1988): Die Stadt und der Kreis Sebnitz in Vergangenheit und Gegenwart. Beiträge zur Heimatgeschichte Heft 5, Sebnitz, S. 10-27
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Altenberg | Bad Gottleuba-Berggießhübel | Bahretal | Bannewitz | Dippoldiswalde | Dohma | Donin | Dorfhain | Dürrröhrsdorf-Dittersbach | Freital | Geising | Glashüttel | Gohrisch | Hartmannsdorf-Reichenau | Heidenau | Hermsdorf/Erzgeb. | Höckendorf | Hohnstein | Kirnitzschtal | Kralowc | Kreischa | Liebstadt | Lohmen | Müglitztal | Neustadt w Sakskej | Pěrno | Porschdorf | Pretzschendorf | Rabenau | Rathen | Rathmannsdorf | Reinhardtsdorf-Schöna | Rosenthal-Bielatal | Schmiedeberg | Stadt Wehlen | Stołpin | Struppen | Tharandt | Wilsdruff | Zebnica | Žandow


text:
Furlańsko godka
Furlańsko godka, frjulsko godka (fur. Lenghe furlane) - jydno s godek retorůmańskych, nojwjynkšo jeli uaźi uo ilość ńům godajůncych. Godo ńům přez půu miljůna ludźi, guůwńy Furlańe, nale tyž Italoki a Suowyńce. Dowńij uobšar godki uobejmowou Trjest a tajla Istryje, nale uostoua uůna wyparto s wybřeža Mořa Adrjatyckigo bez italski a suowyński a uobecńy jygo zaśyng uograńičo śe do historyčnych grańic rygjůnu Frjuli. We 1999 roku uostou uoficjalńy uznany bez państwo italske.
Roz na kedy furlańsko godka, godka ladyńsko a godka růmanš sům powažane kej tři rygjůnalne uodmjany godki retorůmańskij.


text:
Nowo Zylandyjo
Nowo Zylandyjo (ang. New Zealand, maorysko godka Aotearoa – Kraj Dugij Bjouyj Chmury) – państwo wyspjarske na pouedńowo-zachodńim Pacyfiku, kere skuodo śe s dwůch srogich (Wyspa Půunocno a Wyspa Pouedńowo) a raje mjyńšych wyspůw, we tym Wyspy Steward a Wyspy Chatcham. Je to nojdalij na pouedńe wysuńynto tajla Uoceańije. Do Nowyj Zelandyje noležům tyž Wyspy Cooka, Niue, Tokelau, Dependencyjo Rossa, s kerych Wyspy Cooka a Niue majům wuasne samořůndy.
Mimo aže Nowo Zylandyjo formalńy je můnarchijům kůnstytucyjnům, ńy mo ůuna kůnstytucyje we ojropejskim rozumjyńu, yno kupa roztůmajtych a we růžnym čośe uchwolanych aktůw prawnych.
Kraj s anfanga besludny, zaśedlůny bez Maorysůw kole 1000 roku, lo Ojropejčykůw uodryu go we 1642 Abel Tasman. Kolůńizacyjo začua śe we 1769, kej wyspy uodkryto drugi roz, co zrobjyu James Cook. Bůuo při tymu kupa kůnfliktůw mjyndzy Maorysůma a Brytyjčykůma, a dźepjyro Traktat Waitangi šrajbńynty 6 lutygo 1840 přińus na chwila stabilizacyjo. Dokumynt tyn je powažany za anfang Nowyj Zelandyje. Ročńica jygo šrajbńyńćo je sam uobchodzůno kej śwjynto państwowe. We II pouowje XIX wjeku mjouy plac dwje wojny maoryske, kere Maorysy přegrouy. Uod 1907 Nowo Zylandyjo mjoua status důmińjům, a uod 1947 je ńypodleguo.
Gospodarka je fest zrůžńicowano. Tradycyjńy, fest sroge znočyńe mo hodowla uowcůw. We eksporće nojsrogšy udźou mo mjynso a jygo přetwory, a tyž produkty bauerske a leśńictwa. Nale je sam tyž rozwińynto industryjo, we tym zaawansowane technolůgije, jako l. b. elektrůńika.
We Nowyj Zelandyje uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.