text:
Hudźbu z wuměłskim narokom
„Nalěćo“ – tute wučne słowo pomjenuje prěni počas lěta a je zdobom titul drje najrjeńšeho serbskeho oratorija, kotryž běštaj Handrij Zejler a Korla Awgust Kocor stworiłoj. Serbske chóry jón rady spěwaja, kaž na přikład 2012 na štyrjoch wšelakich městnach: w Choćebuskim statnym dźiwadle, w Marijinej cyrkwi w Kamjencu, we Valdštejnskej zahrodźe w Praze a w cyrkwi Našeje knjenje w Drježdźanach.
Nimo „Nalěća“ so tež dalše serbske oratorije a spěwne cykle prawidłownje předstajeja. Dale wěnuje so Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow tworjenju serbskich komponistow, na přikład Bjarnata Krawca, Korle Awgusta Kocora abo Jana Bulanka. Załoženy bu zwjazk hižo 1923. Tehdy so mnohe spěwne towarstwa zjednoćichu, zo bychu serbske spěwne herbstwo hajili, chórowe hibanje spěchowali a w swojej rěči zhromadnje spěwajo radosć měli. A tole je třěšnemu zwjazkej serbskich chórow dźensa hišće zawjazk.
Kaž wšitke druhe serbske towarstwa běchu nacionalsocialisća 1937 tež serbski spěwarski zwjazk zakazali. W meji 1991 bu Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow znowa załoženy. Z tym słušeše k prěnim serbskim zjednoćenstwam, kotrež po politiskim přewróće 1989/90 nastachu.
Zwjazk wudawa noty a teksty za chóry a wudźěluje komponistam nadawki, hdyž chcedźa chóry k jubilejej nowu twórbu předstajić. Zašłe lěta wupisa zwjazk dwě kompozitoriskej wubědźowani, z kotrychž wuńdźechu nowe a moderne twórby za chór, kiž někotre ćělesa do swojeho repertoira přiwzachu. Z naročnymi programami so ZSST na počesćowanju wuznamnych serbskich wosobinow wobdźěla, na přikład 2011 ze swjedźenskim programom k 150. posmjertnym narodninam Bjarnata Krawca. Tež z delnjoserbskimi chórami prawidłownje zhromadny projekt organizuje.
Z časa swojeho znowazałoženja widźi zwjazk swoju domiznu w Domowinje, zastupjerce serbskich politiskich zajimow. Wšako słuži hajenje a zachowanje serbskeje rěče a kultury samsnemu zaměrej. Domowina podpěruje zhromadne skutkowanje chórow a spěwnych cyłkow z druhimi serbskimi fachowymi towarstwami a institucijemi, kaž bě to na přikład 2012 hudźbno-sceniski program za swjedźenski akt k 100. jubilejej Domowiny. Nimo toho spěchuje třěšny zwjazk Serbow mjezy přesahowacu kulturnu wuměnu, na kotrejž so tež čłonojo ZSST často wobdźěleja. Někotre chóry pěstuja hižo lětdźesatki přećelske styki do Čěskeje a Pólskeje a so prawidłownje ze swojimi partnerskimi chórami zetkawaja.
Dźensa přisłuša zwjazkej 16 chórow, spěwnych a folklornych skupin z něhdźe 500 čłonami resp. dalši jednotliwcy. Čłonske cyłki pak su samostatne towarstwa, kiž wo swojich koncertnych aktiwitach same rozsudźeja. ZSST je jako fachowy třěšny zwjazk chóram partner w prawniskich a pjenježnych prašenjach. Wón koordinuje předewzaća jednotliwych čłonskich chórow a organizuje zhromadne projekty. Prawidłowne zjězdy chórow słuža přećelskej wuměnje. Mnohe chóry, předewšěm w Delnjej Łužicy, pak maja problemy z falowacym dorostom. Někotre spěwne cyłki su zašłe lěta z tuteje přičiny samo dźěłać přestali.
Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow prócuje so wo dobre wuměnjenja, zo bychu jeho čłonske cyłki wuspěšnje dźěłać móhli. Prócuje so wo wukubłanje wobdarjenych spěwarkow a spěwarjow jako chórowych nawodow, zo by so dołha tradicija pokročowała. Ze swojimi koncertami na wysokim niwowje wobohaćeja serbske chóry a spěwne skupiny kulturne žiwjenje w dwurěčnej Łužicy. Z tym skrućeja narodne wědomje serbskeho publikuma. Zdobom spřistupnjeja našu hudźbu tež němskim připosłucharjam, kotřiž serbsku hudźbu zwjetša jenož z folkloru zwjazuja, z wysokim wuměłskim narokom. Tak jich za tradiciju a bohatosć našeje serbskeje kultury sensibilizuja.
Constanze Knappe
Kontakt
Bund sorbischer Gesangvereine e. V.
Postplatz 2/Póstowe naměsto 2
02625 Bautzen/Budyšin
Telefon: (03951) 550204
Telefax: (03591) 42408
E-Mail: zsst(at)gmx.de


c: text/html

text:
Pad (gramatika)
Pad (tež kazus) je w gramatice fleksiska kategorija nomena (=deklinacija). Z nim pokaza nomen swoju funkciju znutřka zmysłoweho zwiska sady. W morfologiji je kazus morfologiska kategorija, kotraž je přez system na sebi napřećo stejacych formowych rjadow woznamjenjowany, při tym tute formy poćah předmjeta k druhim předmjetam w dokładnej situaciji wróći. Typisce njese słowo jenož jeničke kazusowe markěrowanje, w někotrych rěčach tola eksistuja tež słowa z dwěmaj a wjace kazusowymi markěrowanjemi .
EtymologijaWobdźěłać
Pomjenowanje kazus etymologisce wot grjekskeho gramatikarja Dionysios Thrax wróćo chodźe. Wón je nomeny jako wot werba wotpadowacy (němsce 'abfallend' ('abhängig')) wopisował a woznamjenjował tutón proces jako ptosis (πtῶσις) 'pad'. Přejimanje zapřijeća łaćonšćiny je hač dźensniša wobchowało.
Kazusy w hornjoserbšćinjeWobdźěłać
Hornjoserbšćina ma sydom kazusow (padow):
Kazusy w delnjoserbšćinjeWobdźěłać
Delnjoserbšćina ma jenož šěsć kazusow, dokelž wokatiw faluje.
Kazusy w słowjanskich rěčachWobdźěłać
Ličba kazusow je zdźěla rozdźělna we słowjanskich rěčach, dokelž bołharšćina a makedonšćina wjace nimatej kazusy při nomenach, ale małe kazusy při pronomenach. Wšě druhe rěče maja šěsć abo sydom kazusow.
Prasłowjanska rěč měješe sydom kazusow.
Zapadosłowjanske a wuchodosłowjanske rěče maja rozdźěl mjezy mjechkej a twjerdej deklinaciju, ale w južnosłowjanskich rěčach tutón rozdźěl wjace njeeksistuje.
Kazus w indoeuropskich a druhich rěčachWobdźěłać
Indoeuropšćina měješe wósom abo dźewjeć kazusow:
Z toho nastawane rěče (baltiske, słowjanske rěče, ale tež łaćonšćina abo starogrjekšćina) su tute dospołnje abo jenož zdźěla wobchowowałe (zdźěla z druhimi mjenami). Tež němčina měješe před 1.000 lětami hišće instrumental.
Njeindoeuropske rěče (na př. finougriske) znaja zdźěla jasnje wjace kazusow. W finšćinje su na přikład pjatnaće, w madźaršćinje wósomnaće.
Tola je prawje ćežko, dać zapřijeću powšitkownje płaćacu definiciju. Někotre fachowcy dwěluja na tym, zo hodźi so wón na wšě rěče (na př. jendźelšćinu abo madźaršćinu) nałožować.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Za tym ako su Serbski sejm a druge jadnotliwce pósłali 4. awgusta Raźe Europy tak pomjenjonu Senjowu rozpšawu, zastupniki Serbskego sejma su se zmakali 26. awgusta ze zastupnikami wóneje mjazynarodneje struktury na europskem kontinenśe – Rada Europy (francojski Conseil de l’Europe), kótaregož póraźowański komitej jo na woglěd w Nimskej wót 23-27. awgusta. Na zmakanju ze zastupnikami Rady Europy ze Serbskim sejmom wuzwignuło zawjeźenje pšawow samo a sobupóstajanja serbskego ludu, kubłańskeje awtonomije, transparenca pśi kontroli budgetowych srědkow a druge. Pśi tom woglěźe jo był teke woglěd dolnoserbskich zastupnikow Domowiny planowany.
Rada Europy w historiji njejo měła wjelgin wjeliku móc politiki wustatkowaś wjelike změny we krajach, kótarež su jeje cłonki. Weto ako zwenka Europskeje unije statkujucy gremium zmóžnja wóna lěpšy zwisk mjazy drugimi krajami a EU. Tak jo wóna na pśikład inspirěrowana wót konfliktow w něgajšnej Jugosłowjańskej wěcej na mjeńšyny z pomocu Ramikoweje konwencije narodnych mjeńšynow (engelski: Framework Convention of National Minorities: FCNM) we wšakich europskich krajach glědaś. Konwencija FCNM jo nastała w dalokem 1995 a jo we wšakich, samo mjeńšynowych rěcach dana. FCNM zawězujo kraje, kenž su konwenciju pódpisali a ratificěrowali na pšawa jadnotliwcow mjeńšyny w krajach pódpisarjach a jich kulturu a rěc glědaś. Kontrolěrowaś dajo se to pśez woglědy kraje-pódpisarje w rytmusu pěś lět.
W slědnej rozpšawje wó połoženju mjeńšynow w Nimskej njejo stojało nic wó wjelich problemach pla Serbow, mjazy drugim teke wó eksistěrowanju Serbskego sejma. Teke wjele z pópšawnych śěžkosćow we kubłanju a politice njejo stojało we wónej rozpšawje delegacije Rady Europy. „Shadow report“ jo góźba a móžnosć była, něco njewótwisnego wó pópšawnych problemach Serbow groniś“, jo wulicył zapósłańc Serbskego sejma Andreas Kluge. Za Hagena Domaški, kótaryž jo aktiwny we Sejmowem wuběrku Pšawo a wustawa Serbskego sejma jo wjelgin pozitiwnje, až jadna mjazynarodna struktura prědny raz wobglědujo druge měnjenja dalšnych politiskich akterow, nic jano faworizěrowanych: „Ze Rady Europy jo pśišło stojnišćo, až njemusy jaden parlament zastupowaś mjeńšyny ako struktura, ale su byli zaźiwane, až scełego se na stojnišćo drugich politiskich akterow mjeńšynow ako Serbskego sejma.“
Senjowa rozpšawa pomjenjujo na něźi 60 bokach wšake problemy serbskego žywjenja, mjazy drugim antiserbske nastajenje źěla nimskeje ludnosći w Sakskej, problemy mjazy Domowinu a Serbskim sejmom, wjelike problemy a twaŕnišća serbskego kubłanja, zezacynjenje za Serbow wažnych kulturnych institucijow wót pśewrota až do źinsa, problemy w zjawnem informěrowanju medijow, wó roli Domowiny ako statnje spěchowanej instituciji, wó werbalnych a fyziskich pšawicaŕsko-ekstremistiskich nadpadach na młodostnych w górnoserbskich stronach.
Senjowa rozpšawa jo bejnje wobšyrna a móžo se groniś, až wótbłyšćujo kradu derje problemow. Bóžko dajo se wobspomnjeś, až jo serbski wid z Górneje ako Dolneje Łužyce prezentnjejšy, lěcrownož su wšake konkretne pśikłady z dolnołužyskego serbstwa pomjenjone. To pak zwisujo z tym, až jo politiski angažement w Dolnej Łužycy za serbske nastupnosći bejnje słaby. Lěc wustatkujo něco Senjowa papjera něco, buźo akle znowa k markowanju, gaž Rada Europy wózjawijo swóju nowu rozpšawu wó połoženju mjeńšynow w Nimskej.
Viktor Zakar


text:
Kapla
Kapla (łac. cappa) to je niywielgi krześcijōński budōnek religijny. Kaple mogōm być swobodnie stojōnce abo połōnczōne ze srogszym ôbiektym architektōnicznym. Kaple sōm budowane przi drōgach, kościołach, lazarytach, smyntŏrzach.
Piyrszōm kaplōm bōł mały drzywnianny kościōł we Tours we Francyji, zbudowany we 5. storoczu ôd biskupa Świyntego Brykcjusza. Kościōł tyn bōł mianowany Capella.
We wanielickich spōlnotach, mianym kapla ôkryślŏ sie wiynkszość religijnych budōnkōw.
Ôd słowa kapla wziōnło sie miano kapelōn (capellanus), kapela i kapelmajster.
Necowe ôdwołania[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Ôbejzdrzij ôbrŏzki a multimydia dlŏ tymatu Kapla we Wikimedia Commons


text:
Po naszymu
Mōmy latowe feryje, bezto dzisioj roztōmiyli wybierymy sie na wycieczka do naszych sōmsiadōw. Nasze braty Słowaki majōm piykno legynda, co jōm tyż zapisoł jedyn czeski pisorz, co sie mianowoł Julius Zeyer (1841-1901), a jo Wōm jōm tak ôpisza, jak to mi ôpedzieli ludzie wiela lot nazōd na Słowacyji.
Po gōrach tułoł sie jedyn mody synek, co wyglōndoł jak jaki straszydło: był puklaty, kulawy, świdraty, szpetny po gymbie, a ku tymu jeszcze nic niy godoł. Jak ô co pytoł, to piskoł jak ptoszek, bezto ludzie mu godali Janko Ptok. Jednako żodyn niy wiedzioł, skōnd sie tyn synek tam wziōn. Litościwe ludzie dowali mu czasym kōnsek chleba, abo cosikej do roboty, ale inksi pośmiywali sie ś niego, że je taki ułōmny, a we wszyjstek wierzi.
Jedyn roz wysoko we gōrach tyn boroczek trefiył do klasztora, kaj żyło pora na bioło ôbleczonych fratrōw, co dali mu jeś, a zakludzili do kōmory, co miała być terozki jego izbōm. Wtynczos tymu synkowi prziszło do gowy, że trefiył do nieba. Ôd starki, co sie u nij wychowoł, wiedzioł, że wysoko we niebie miyszko dobry Pōnbōczek i zaroz tyż poszoł go szukać. We starej szopce, kaj stoło kupa pōniszczōnych rzeczy, pod ścianōm leżoł tyż stary, ôbtrzaskany krziż. Janko dźwignōł go ze ziymie, ôpucowoł a powiesiył na ściana.
Ôgromnie mu było żol, że Pōnjezus, co wisioł na tym krziżu mioł yno jedna rynka, bezto pohaloł go po gowie i Pōnjezus do niego przegodoł. Janko czynsto go ôdwiydzoł i dzielył sie ś nim swojim jodłym. Roz bez plac wele szopki szoł jedyn zakōnnik i słyszoł we pojstrzodku jakoś godka. Jak tam sie podziwoł, to usłyszoł, że Pōnjezus ze krziża, godo tymu borokowi, co go tam wszyjscy za gupigo mieli, że hnet po niego przidzie a weźnie go do nieba. Tyn frater po cichuśku wyloz ze tyj szopki, a zaroz polecioł do ôjca opata.
Kej ôba tam przilecieli, to Janko już niy żył! Jak go rychtowali do pogrzebu, to dali pozōr, że na lewyj nodze mo taki znamia, co wyglōndało jak korōna. Wtynczos jedyn frater se spōmnioł, że kupa lot nazōd po tych gōrach jeździł jedyn wyngerski princ, co szukoł swojigo stracōnego syneczka, bo mu go jakiś chachary porwały. Jak chowali Janka Ptoka, stary opat padoł tak:
– Pōnbōczek posłoł nōm sam prawego świyntego, coby my sie nawrōciyli, a nauczyli sie prawej pokory ôd niego!
GRYMLINO


text: W zachadnem lěśe jo se nowe słowo pó Serbach rozlěgało. ZORJA kśě etablěrowaś rěcny imersiski program za dorosćonych. Ideja, až jaden team se zagórjecych luźi cełe lěto połnocasnje dolnoserbsku rěc wuknjo, jo padnuła na płodnu zemju. Smy w casu, źož wěcej a wěcej z nas pśeznanjenje zdobywa, až musy se zasadnje něco změniś pśi procowanju wó wóžywjenje našeje rěcy. Strukturna změna nam tu móžnosć něnto dajo. Serby dostanu swój późěl na milionach, kenž w pśiducych lětach w ramiku strukturneje změny do Łužyce běže. W Bramborskej jo se pśizwólił paket napšawow (18,9 milionow euro do lěta 2030) z masterplanom k rewitalizaciji dolnoserbšćiny a ZORJAMI ako modelowe pśedewześe. To nowe, hyšći młode lěto buźo rozsudne za naš program. Dostanjomy w lěśu referenta, ak głownoamtski zachopijo na rěcnem planowanju źěłaś. Comy wuwijaś curriculum za našo »rěcne drogowanje«. Zgónijomy wěcej wó imersiskich metodach, wěžomy kontakty z trenarjami a trenaŕkami, mentorkami a mentorami, spěchowaŕkami a spěchowarjami a potencielnymi wobźělnikami. Lěto pózdźej, w nazymje 2023, dej prědna runda startowaś. Cil jo jasny: Dolnoserbšćina ma pśichod, wóna dej zasej wordowaś wšedny komunikaciski srědk za wjele luźi w Dolnej Łužycy, powědana a słyšana nic jano w šulach, serbskich institucijach a muzejach, ale w loźe, na drogach, w měsće, na jsach a wósebnje doma w familijach.


text:
Žort wo mandźelskimaj: Na blidźe steji pónoj z rjenje wopječenymaj kruchomaj mjasa; jedyn je wulki, tamny małki. Muž bjerje sej wulki čwak. Žona jemu nahrabnosć porokuje: „Ja na twojim městnje bych sej skromnje mjeńši kruch wzała.“ Na to wón: „Što ha chceš? Ty jón tola maš!“
„Kral prěni bjerje.“, wě serbske přisłowo. Kak sej Hornjo- a Delnjoserbja dźěla? Před něšto lětami je tute prašenje Forum Delnja Łužica stajił. Diskusija w Serbskim domje w Choćebuzu je so po nješwarnym hroženju z Budyskeho Serbskeho domu zakónčiła. Dźěše wo próstwu, třećinu srědkow resp. wukonow institucijow na dobro delnjoserbskich potrjebow nałožić. Z reakcije sej z Budyšina wučitach, zo Delnja Łužica mjenje hač třećinu dóstawa, hewak dźě móhli tehdy ličby podać.
Kak pak tomu, zo třećinu? Wuchadźejo z njespušćomneje ličby, zo je pječa 40 000 Hornich Serbow a 20 000 Delnich Serbow, so wšo awtomatisce na poměr dwě třećinje a jedna třećina dźěli. Wot doma jenož znaju, zo smój – bratr z bratrom – na połojcu dźěliłoj: Jedyn dźěli, tamny prěni bjerje. Kóždy je so tuž zwoprědka wo sprawnosć prócował.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Sakski statny minister za wědomosć w Serbskim instituće na wopyće
Budyšin,
Sakski statny minister za wědomosć Sebastian Gemkow informowaše so při wopyće w Serbskim instituće tež wo planowanym nowotwarje při Budyskich Lawskich hrjebjach. Hladajo na wotpowědny zapisk w koaliciskim zrěčenju podšmórny přitomny zapósłanc Sakskeho krajneho sejma a předsyda Parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud Marko Šiman, zo je financowanje tuteje naprawy naležnosć Swobodneho stata Sakskeje a wuprosy sej spěšne rozrisanje. Minister pokaza na hišće běžace hospodarske jednanja, je pak sej nuznosće a wažnosće naprawy wědomy.


text:
Indeksy
- Nauka społeczna kościoła katolickiego 20 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego 20 w. 5
- Nauka społeczna kościoła katolickiego a klasa robotnicza 20 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 10
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 1918-1939 r. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19-20 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19-20 w. Polska 4
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19 w. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 20 w. 2
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia od 1965 r. 3
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego materiały konferencyjne 2
- Nauka społeczna Kościoła Katolickiego materiały konferencyjne 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego materiały konferencyjne historia 20 w. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego od 1944 r. Polska 3
- Nauka społeczna kościoła katolickiego od 1965 r. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego od 1965 r. 8
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik akademicki 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik akademicki historia 1
Wyświetlono rekordy 164701-164720 z 303196


text:
Na świyntego Marcina pōnoś musi być gańś abo gyńś- te biołe gyngajōnce stwory majōm na Ślōnsku roztomajte1 miana.2 Jak żech bōł mały, to my chowali3 gańsi, bo to trza bōło chopcōm piyrza na pierziny naszykować, a że we sklepach bōło pusto, a tako gańś wymagań srogich niy mo, to i sie łone4 kole chałpy łajzioły.5 Niystety jedyn stary gōńsior mie rołz tak pogōniōł6 i poszczypoł po purzitkach,7 że do dzisiej spokojnie kole gańsi przelyjś niy umia. Chyba, że już bez piyrza siedzi we lodōwce, to tako sie nawet lubia przikludzić8 do dom, a potyn jōm fajnie ogrzołć we jaki brytfance abo piekarniku 😉
Co potrza?
1 pierś ze gańsi
sok ze 2 apfylzinōw
2 suszōne figi
keliszek różowego wina (abo biołego)
ździebko9 gałki muszkatałowyj
sōl i pieprz
Jo sie z tōm gańsiōm niy smolōł,10 żech jōm wciep do brytfanki ze tym sokym, winym, suszōnymi figami, gałkōm, pieprzym (soli dołech11 trocha późni) i żech jōm tam dusioł 45 min. Kebyście mieli czas, to mogecie ze tych wszyskich składników zrobić marynata i te miyso12 w ni trzimać bez noc, żeby sie fajnie przegryzło.
Jak już sie te miyso podusiōło (jak byjście je dusiyli wiyncyj niż godzina, to by bōło jeszcze lepi, ale joł13 żech już bōł taki godny14, że żech dużyj15 niy mōg16 szczimać17 😉 ), to je we odkrytyj brytfance wrołźcie18 na pó19 godziny do nagrzōnego na 200 stopni piekarnika. Potyn wyciōngcie miyso ze brytfanki, a do zōłzy20 dodejcie trocha mōnki i mogecie jōm tyż zblyndować, żeby sie te figi fajnie złōnaczōły.21 Podgrzyjcie ta zōłza jeszcze trocha, żeby zgynstniała i biercie sie za jedzynie. Do taki gańsi to pasujōm i kloski, i kartołfle, i frytki… nie ma co dużyj pisać: smacznego 🙂
1różne
2nazwę
3chodowali
4one
5chodziły
6pogonił
7pośladkach
8przynieść
9szczyptę
10nie marnowałem zbytnio czasu
11dałem
12mięso
13ja
14głodny
15dłużej
16mógł
17wytrzymać
18włóżcie
19pół
20sosu
21w tym przypadku: zmiksowały


text:
Elektroawto fuk
Wojerecy. Po wšěm zdaću njeměrja so paduši jenož na wosobowe awta z bencinowym abo dieselowym motorom, ale přiběrajcy tež na elektroawta. Njelubu překwapjenku mjenujcy dožiwi wobsedźer tajkeho BMWja, jako chcyše na pokutnym dnju we Wojerecach ze swojim i3s wotjěć. Elektroawto w hódnoće něhdźe 45 000 eurow běchu njeznaći w nocy do toho pokradnyli. Policija nětko mjezynarodny za awtom slědźi.
Jaroslav Rudiš je čěski spisowaćel, dramatikar a awtor scenarijow. W Liberecu, Zürichu a Praze studowaše wón germanistiku, stawizny a žurnalizm. W lěće 2002 wozjewi swój prěni roman „Der Himmel unter Berlin“. Wot toho časa pisa romany, słuchoknihi, comicsy a dźiwadłowe hry w čěskej kaž tež němskej rěči. Při tym je Sakska takrjec jeho prěnje nastupišćo po puću do lisćin najlěpšich knihow Němskeje.
Jaroslav Rudiš wěnowaše so hižo Jeschkenowej rakeće („Grandhotel“), Berlinskej podzemskej železnicy („Der Himmel unter Berlin“), čěsko-słowakskej rewoluciji („Nationalstraße“) a nětko, w swojej najnowšej twórbje, Rudnym horam. Jeho nadawkowa twórba „Anschluss“ zaběra so z nimale pozabytej železniskej čaru po hraničnym hórskim hrjebjenju. Prapremjera dźiwadłoweje hry bu wjacekróć přesunjena. 26. junija pak bě skónčnje tak daloko, a Jaroslav Rudiš ju w Drježdźanskim statnym dźiwadle zjawnosći předstaji.
Łobjo rano, rozbudźena kóčka abo kačka jako stražnik – Isa Bryccyna z Kubšic je za wšitko a wšitkich prawe městno namakała. Su to jeje wuměłske twórby, kotrež na sfałdowanych łopjenach za wustajeńcy Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa wabja. Tajke přeprošenja su něšto wosebite: Hinak, hač je to hewak z wašnjom, nimaja wone jenož dwě do štyri, ale wosom do dźesać stron. Tak je wjace městna za twórby a rozmyslowanja wo wuměłcach – přeprošenja su we wěstym zmysle minikatalogi. To zwjesela přećelow wuměłstwa, ale runje tak molerjow, grafikarjow kaž tež rězbarjow a socharjow, kotřiž w galeriji Budissin wustajeja. Tak je Klaus Drechsler w měrcu a aprylu plastiske twórby wustajał, a k nim słušeštej tež kóčka a kačka. Abo Gabi Keil z Drježdźan, molowaca „Łobjo rano“, wustaješe w aprylu a meji. W juliju bě wona znowa z hosćom w Budyšinje a podawaše tu kurs we wobłuku lětnjeje akademije wuměłstwoweho towarstwa w rozwalinje mnišeje cyrkwje.
Za Serbsku pratyju 2022 je prěni raz Gregor Wieczorek na čole redakcije. Wjele lět (1964–1992 a potom hišće raz 2011– 2021) bě Horst Adam hłowny redaktor. Ingrid Hustetowa so dale wo dźěćace strony stara, Bernd Pittkunings zestaja „pratyju za kśesćijanow“. (Přispomnjenje: Hižo loni běchmy namjetowali, přijomniši wuraz „cyrkwinska protyka“ wužiwać.)
Wodźaca wobsahowa tema přinoškow je tónkróć zašłosć a přitomnosć wsy Škódowa pola Choćebuza. Wo sydlišću su nastawki ze słowom a wobrazom w serbskej a němskej rěči. Zo w Škódowje měrnišo bydliš hač w Choćebuzu, wo tym pisa Hanamarja Měškankowa. Z nastawka čitar zhoni, zo bě sej wona z mandźelskim Alfredom hišće w rentnarskej starobje dom natwariła, zo běštaj samaj wjele dźěłow wukonjałoj. Něhdyša wučerka zdobom wustaja, zo móžeš so hišće z wjacorymi wosobami serbsce rozmołwjeć, zo młodźina hišće rady serbske nałožki pěstuje.
Tučasnje so na polu serbskeje hudźby tójšto hiba. Młode cyłki kaž Skupina Astronawt, Nowa Doba abo Brankatschki wozjewjeja swoje spěwy prawidłownje jako hudźbne wideja na platformje Youtube abo jako awdijoformaty na Spotifyju a dalšich streamingowych platformach. Jedna z tychle młodych skupin rěka Holaski, kapała wokoło štyrjoch Donatec bratrow Józefa, Michała, Bosćana a Tadeja z Chrósćic, a bubnarja Kita Marka z Noweho Łusča. Spočatk lěta hižo běchu woni z wozjewjenjom spěwa „Wódny muž“ w formje hudźbneho wideja na so skedźbnili. Nětko su so na hudźbny wulkoprojekt zwažili a album „Młody duch“ z dźesać swójskimi kompozicijemi wozjewili, a to analognje na cejdejce. Zynkonošak je wot minjeneho pjatka na předań.
Wuspytuja wšelake stile
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Nanajpozdźišo z filmom „Windtalkers“ z hollywoodskim starom Nicolasom Cageom z lěta 2002 je powšitkownje znate: Nałožowanje rěče navajo w zwisku ze šifrěrowanej komunikaciju je ameriskim wojerskim jednotkam, wojowacym za čas Druheje swětoweje wójny z Japanskej, wuraznje pomhało. Japanscy dešifranća njezamóchu tónle „navajo-kode“ ženje rozłušćić. Mjenje znate pak je, zo su Američenjo w datym zwisku tež rěče přisłušnikow druhich „indianskich“ ludow resp. kmjenow, kaž na přikład Cherokeejow abo Seminolow, kaž tež europskich připućowarjow mjez druhim z Baskiskeje wužiwali. Z tutej zakładnej informaciju smy sej mosćik k małym europskim ludam a jich (často wohroženym) rěčam wutworili – to rěka k temje, z kotrejž so prof. Wink wosebje rady a intensiwnje zaběra(še).
Hara motorow, zynčenje mašinow a wóń bencina hnydom na Lotku skutkuja, a to w dźěłarni knjeza Enrica Sucheho w Róžeńće. Wón je mechanikar awtow a dźěła z wulkej zahoritosću. „Technika mje fascinuje, a žadyn dźeń njeje kaž druhi“, knjez Suchy praji. „Tak móže so w běhu jedneje minuty wšitko změnić.“ Jemu njeje ženje wostudłe. Lotce powěda wón wosebitu stawiznu: Jónu bě jedne awto skóncowane. W dźěłarni pak su zwěsćili, zo běchu sej ptački hnězdo w kašćiku powětroweho filtra twarili. To bě woprawdźe njewšědna chowanka! Njeměniće tež?
Lotka je wot knjeza Sucheho cyle wosebite potajnstwo zhoniła: Najspěšniše awto, z kotrymž je wón hdy jěł, bě tajke formule 3 na Łužiskim kole. Spěšnosć tajkich jězdźidłow a dźěło ludźi za kulisami ma wón za wulkotnej. A tajkim jězbam přerady přihladuje.
Na foće widźiće Lotku na mašinje, kotraž steji wosrjedź běrowa knjeza Sucheho. Mašina dopomina mechanikarja kóždy dźeń na jeho lubosć k technice. A tak ma wón přeco wulke wjeselo. Sophia Budarjec


text:
Mjez tymi, kotřiž pod pandemiju sobu najbóle ćerpja a kotrychž eksistenca je dla toho wohrožena, su drobnowikowarjo. Jim skićeja wot přichodneho tydźenja znajmjeńša mału škričku nadźije.
Kamjenc (SN/MWj). Wobchody, kotrež wudźěłki wšědneje potrjeby njeposkićeja, su wot spočatka nowembra zašłeho lěta zawrjene. To wone tež dale wostanu, ale znajmjeńša móža swoje twory pod wěstymi wuměnjenjemi internetnje abo při telefonje poskićeć a kupcy smědźa sej je wotewzać. Po wuprajenju sakskeho hospodarskeho ministerstwa je tak mjenowany „Click & collect“ wot 15. februara dowoleny. Z tymle rozsudom skićeja drobnowikowarjam w swobodnym staće samsne móžnosće kaž na přikład gastronomam, kotřiž smědźa swoje jědźe k sobuwzaću tohorunja předawać.


text:
Při Slěbornym jězoru dyrbja 130 metrow rołow nuznje wobnowić
Łaz (AK/SN). Łazowska gmejnska rada je na swojim zašłym posedźenju jednohłósnje wobzamknyła, zo dyrbja syć pitneje wody při Slěbornym jězoru nuznje ponowić. Za to dósta twarska firma z Niskeje nadawk w hódnoće něhdźe 125 000 eurow. „Na syći při Slěbornym jězoru hižo někotre lěta zwěsćamy, zo su roły rozpukane“, wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) praji a podšmórny, pitna woda je winowatostny nadawk gmejny. Tomu njemóžemy so wuwinyć. Zo bychmy zastaranje z pitnej wodu tež přichodnje stabilnje zawěsćili, dyrbimy tuchwilnu syć nuznje wobnowić.“
Cyłkownje ma so něhdźe 130 metrow rołow kłasć. Kulowski planowanski běrow Horst Alte je hižo před dlěšim časom wukonowu lisćinu za cyłu naprawu nastajił. Tehdy wočakowane kóšty wučinjachu něhdźe 65 000 eurow. „Nětko je to wo wjele wjace“, Thomas Leberecht na posedźenju gmejnskeje rady zadźiwany zwěsći: „Z tym so wobkrući, zo płaćizny w twarskej branši dale stupaja.“ Jako přičiny widźi wón wyše kóšty za energiju a material a wyše mzdy kaž tež mawt na zwjazkowych dróhach.


text:
Naše dobropisy su wosebity dar za swójbu a přećelow. Hač hudźbne dźiwadło, rejowanske dźiwadło, wopyt baleta abo koncertow – darće wjeselo, bjez toho zo postajiće konkretne předstajenje. *
Wolće mjez štyrjomi motiwami:
Dobropisy dóstanjeće direktnje při tiketowej kasy Při Młynskich wrotach 3 w Budyšinje (wotewrjenske časy) abo we našim webshopje.
*Płaći za předstajenja ze Serbskim ludowym ansamblom jako zarjadowar. Wuwzate su wosebite posłužby (garderoba, programowy zešiwk, merchandisowe twory, přikusk a napoje atd.). Dobropisy njehodźa so wupłaćić.


text:
Peipuski jězor
Peipuski jězor (estisce Peipsi-Pihkva järv, rusce ПckoBcko-Чyдckoe oзepo/Pskowsko-Čudskoje ozero) je najwjetši jězor Estiskeje a Baltikuma a zdobom pjaty najwjetši cyłeje Europy. Namaka so na wuchodźe Estiskeje při ruskej hranicy, něhdźe 140 kilometrow juhowuchodnje Tallinna a 180 kilometrow juhozapadnje Pětrohroda. Jeničke wulkoměsto we wokolinje jězora je Pskow na ruskim boku, kotrež je 12 kilometrow wot jeho pobrjoha zdaleny.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Peipuski jězor je sydom króć wjetši hač Bodamski jězor a steji po Ladogaskim, Onjegaskim, Vänerskim a Saimaaskim jězorje na pjatym městnje najwjetšich europskich jězorow.
Wón wobsteji z třoch dźělow:
- Wulki jězor (estisce Peipsi järv abo Suurjärv, rusce Чyдckoe oзepo/Čudskoje ozero) na sewjeru, z 2610 km² najwjetši dźěl, kotryž so tohodla husto jako samy Peipus woznamjeni
- Ćopły jězor (Lämmijärv resp. Tëплoe oзepo/Tjoploje ozero) z 235 km² wosrjedźa, zwjazuje tamnej dźělej jako přeliw ze sobu
- Mały jězor (Pihkva järv resp. ПckoBckoe oзepo/Pskowskoje ozero) z 710 km² na juhu, kotryž słuša nimale dospołnje k Ruskej
Jězor měri wot južneho kónca Małeho hač k sewjernemu kóncej Wulkeho jězora něhdźe 135 kilometrow a je hač do 50 kilometrow šěroki. Wón twori hromadźe ze swojim jeničkim wotběhom Narwa nimale cyłu wuchodnu hranicu Estiskeje z Ruskej a je tuž wot lěta 2004 dźěl wonkowneje hranicy Europskeje unije. Wot cyłkowneje přestrjenje słuša 44 % k Estiskej.
Přerězna hłubokosć wučinja jenož wósom metrow; na najhłubšim městnje je jězor 14,6 metrow hłuboki, čehoždla so w lěću spěšnje wohrěwa. Při maksimalnych wódnych temperaturow wot 22° C je Peipus wosebje při sewjernym pobrjoze mjez městnomaj Kauksi a Vasknarva woblubowane kupanišćo. Při tamnych pobrjohach so jězor lědma turistisce wužiwa. W zymje zwjetša zamjerznje, při čimž docpě lód w měrcu maksimalnu sylnosć wot połsta centimetrow. Přez taće sněha so Peipuski jězor w nalěću wo hač do 780 km² powjetši a přepławja niske a rědko wobsydlene pobrjohi.
Peipuski jězor je jara bohaty na ryby, podleži pak w přiběracej měrje wobćeženjam z industrije, předewšěm z ruskeho Pskowa.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot wulkeho historiskeho woznama bě bitwa na zamjerznjenym jězorje spočatk apryla 1242 mjez ruskim wójskom pod knjezom Aleksandrom Njewskim a němsko-danskimi křižerjemi Němskeho rjada z estiskimi zwjazkarjemi.


text:
SERBSKA MUZIKA A SŁUCHOGRAŚA
Serbska rapsodija
Komorna hudźba za wiolinu a klawěr
Nowe wudaće serbskeje komorneje hudźby wobsahuje twórby Bjarnata Krawca, Jurja Winarja, Jana Rawpa a němskeho komponista Huga Raithela. Zestajichu so kompozicije, kotrež su dźensa lědma hišće znate; abo popularne ale hižo njepřistupne. Nowšej twórbje Jana Thiemanna a Ulricha Pogody wuběr wudospołnjetej. Wo mištersku interpretaciju postaratej so Anett Baumann (wiolina) a Liana Bertókowa (klawěr).
Serbska Reja – Traditional Sorbian Dance Music
Tradicionalna serbska rejowanska hudźba
Towarstwo Serbska reja předstaja na tutej CDji melodije zašłych třista lět, pochadźace ze serbskeje Łužicy. Někotre su dźensa derje znate jako ludowe spěwy, druhe su so drje něhdy raz napisali, ale hižo dołho do rejki njepiskali.


text:
Jan Awgust Kapler
Jan Awgust Kapler (němsce Johann August Kappler; * 12. junija 1851 we Wownjowje, † 10. měrca 1937 w Hermanecach nad Sprjewju) bě serbski wučer a basnik w młodych lětach.
Narodźi so jako syn Wownjowskeho žiwnosćerja a wopytowaše wot 1868 do 1872 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Po wotzamknjenju wučerješe najprjedy w Rachlowje pod Čornobohom a w Budyskej syrotowni a přewza w lěće 1884 městno kantora a wučerja při Michałskej cyrkwi. 1915 poda so na wuměnk a přesydli so do Hermanec.
Jako młody seminarist a wučer poda do Łužičana mjez 1870 a 1876 wótčinske, přirodniske a lubosćinske basnje. Pozdźišo pěsnješe tež kěrluše a wobohaćeše jako hudźbnik serbsku hymnologiju. Do serbšćiny přełoži orientalistiske Pěsnje Mirzy Schaffyja z pjera Friedricha Bodenstedta (Łužičan 1873), zapisowaše ludowe bajki a wuda w lěće 1896 znowa Bartkowu Čitanku za serbsko-němske šule. Wot 1895 podawaše serbšćinu na Budyskim gymnaziju.
Kapler bě wot 1876 čłon Maćicy Serbskeje a hač do lěta 1918 přez 40 lět jeje knihownik. 1920 spožči so jemu čestne čłonstwo.
Jeho syn Pawoł Božidar Kapler (1887–1942) skutkowaše pozdźišo jako serbski farar w Michałskej wosadźe.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Kapler, Jan Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 244


text:
Lětni serial SN
8. dźěl
Załožba za serbski lud je loni idejowe wubědźowanje „Rěč wjaza. Rěc zwězujo. Sorbisch verbindet.“ přewjedła. 27 projektow su w pjeć kategorijach z pjenježnym mytom 500 do 10 000 eurow mytowali. W našej lětnjej seriji předstajamy wubrane dobyćerske projekty, dźensa: „Natwar zběrki serbskeje literatury“.
Wot meje 2017 słuša Zły Komorow do serbskeho sydlenskeho ruma Braniborskeje. Tohodla widźi měšćanska biblioteka jedyn z hłownych nadawkow w tym, swój teritorialny wobstatk ze šěrokim poskitkom serbskeje literatury – beletristika, wěcna literatura, periodika – wudospołnić. 500 eurow su za to we wobłuku idejoweho wubědźowanja dóstali. Hižo loni w decembrje je nawodnica Złokomorowskeje měšćanskeje biblioteki Kerstin Bischoff prěni medijowy pakćik wo Serbach braniborskeho ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu dóstała (SN rozprawjachu). „Chcemy našu zamołwitosć chutnje brać. Je nam to wulke wužadanje, serbsku rěč a kulturu tudyšim ludźom jenož njezbližić, ale tež wožiwić“, rjekny Kerstin Bischoff.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Literarna dźěłarnička
Budyšin,
Pod hesłom "Spěwy klinča – bórze zas" wotmě so pjatk, dnja 26. awgusta 2022 w Budyskim Serbskim domje dalša literarna dźěłarnička. Nawjaza na prěnju dźěłarničku lětsa w měrcu. Lubina a Dušan Hajduk-Veljković ju znowa nawjedowaštaj. Zajimcy mějachu w předpolu spěwne teksty zapodać, swobodny swójski tekst a dalši na hižo eksistowacu melodiju. Teksty tworjachu na dźěłarničce zakład za dalše rozjimanje, diskusiju a pokiwy. Třo młodźi awtorojo so wobdźělichu.


text:
Prózdniny kiwaja
Budyšin. Za 16 000 šulerjow sakskich wyšich šulow započinaja so jutře kónčne pruwowanja. 13 600 z nich chce šulu z realnošulskim wuswědčenjom zakónčić. Woni maja štyri pisomnych a jedne ertne pruwowanje wobstać. Loni docpě 97,6 procentow šulerjow realnošulske zakónčenje.
Za kolesowarjow
Grodk. Nowa wušła je brošurka ke kolesowarskej šćežce „Zhubjene wsy“. W njej prezentuja so nimo noweje 48 kilometrow dołheje čary tež wjeski, kiž buchu Wjelcejskeje jamy dla, wotbagrowane. Čara wobsahuje dźewjeć wjesnych wopomnišćow. Brošurka poskići so mjez druhim w turistiskej informaciji na Grodkowskim torhošću.
Wjace turistow w Čěskej
Praha. Mjeztym zo ličba ruskich turistow w Čěskej republice přirunujo z prěnim kwartalom lońšeho lěta wuraznje spaduje, zajim wopytowarjow z druhich krajow přiběra. Wjace turistow je mjez druhim z Južneje Koreje abo USA. Rozrostła je tež ličba němskich wopytowarjow. Cyłkownje 328 000 z nich je wot januara do měrca přijěło, štož je 22 procentow wšěch hosći.
Kanada swětowy mišter


text:
Jidąc stegna przëbliżaniô wama mni, abò też wcale, znónëch mùzycznëch karnów, ze słabòscą do rockòwi francësczi mùzyczi, mëszlã dzysô waji òdesłac do parisczégò karna Les Wampas (nie mëszlita, że to fejn zwãczné miono je?). Les Wampas grają ju ze sobą òd 1983 rokù, jich mùzyka je przëpisëwónô do punka ë téż do psychobilly.
Zamdlëwóm mòże na zôczątk słëchanié Les Wampas òd sztëczka “Never trust a guy who after having been a punk, is now playing electro” (w wòlnym dolmaczënkù: “Nigdë nie dôwôj wiarë chłopù, chtëren pò bëcô Punkã, terô elektroniczną mùzyka graje“) to fejn przëmiôr ùsôdztwa tegò rokòwégò karna, jaczi pòchôdô z singla z 2003 rokù. Sztczk nen je kritiką dzéjaniô Manu Chao, chtëren to pòdle mùzyków Les Wampas pòddôł sã systemie.
Czëtając, ju jaczic czas temù nazôd, wiadło Michôła ùsôdzoné pò kòncercé Cockney Rejects w Gdini móm sã ù niegò natkniãté na klip Dead Kennedys “Nazi Punks Fuck Off“. Sztëczk je pëszny ë je téż jednim z tich sztëczków co mie baro lubią, jakno ë karno co gò graje.
Jo … – przë ti leżnoscë przëszed mie ma mëszlã jinszi klip jaczi mòże òbôczëc na YouTube: Mano Negra z Jello Biafrą ë Sidi’H’B – klôrowny przekôz wespółdzejaniô lëdzi z róznëch placów Zémi.
Szëkôjta za tim na przëmiôr na youtube.com.
Bôczënk: Òbkłôdka platë pòdlégô ùsôdzczim prawòm ë pòchôdô ze starnów ot-vinta.com
Wczora to szło pò prôwdzé mie blós abò zaspiewac “He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя” abò wzyc sã do robòtë, bò przistãpù do nowëch kaszëbskòjãzëcznëch starnów nie bëło.
Z tima bitama ë bajtama to jakòs tak je, że rôz òne są, a rôz jich nie ma. Wczora prawie bëło nót je wëszëkac, a to doch nôlepszô robòta dlô Sznëpòrznika 😉 . W tim sznëpòrzeniém towarzëszëła mie ta frantówka He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя ùkrajińsczégò karna Ot Vinta, jaką mie drëch pòdesłôł (jesz rôz dzãka).
Nie bãdã ji trzëmôł blós dlô se, bò mëszlã, że czéj wa bãdzéta kòmùdni, to mòże òna wama téż hùmòr pòprôwi. 🙂
Frantówczi karna Ot Vinta (móm czëtë, że miono nie mô nick bëlnëgò òznôczac 😉 ) nalezeta tuwò .
Jeżlë òbôczôta jesz jaczi felë to proszã napisac ò nich do mie, nôlepi cëtëjąc to co sã wama wëskrzëniło – bãdzé to dlô mie wiôlgô pòmòc .


text:
Lothringska
Lothringska (francojski Lorraine, wugronjenje [lɔʁɛn], nimski Lothringen) jo jaden z 27 francojskich regionow. Nejwětšej měsće Lothringskeje stej Metz a Nancy, pśi comž płaśi Metz ako stolica regiona, pśeto jo wóno sedło regionalnego parlamenta. Źinsajšny region lažy pśibližnje na městnje něgajšnego Lothringskego wójewódstwa.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Lothringska lažy w dłujkozajtšnem kutu Francojskeje pśi źinsajšnych granicach Francojskeje z Nimskeju (Saarlandska, Rheinland-Pfalcojska), Belgiskej a Luxemburgskej.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Niezdrowym luftym
Jakosi wartko latoś migły nóm ty świynta, bo prawie wszedcy byli dóma i se spóminali, jako to eszcze porem roków tymu siedzieli całymi familijami przi stole. Wszeckimu je ta pandemija winno i na co by yno człowiek dzisio zozdrził, to je to jakisi inaksze. Aji tyn szpatny czas, kiery fórt nóm dokuczo, też mómy isto skyrs tego, że ludzie przestali sie plyntać po cestach i zoroz wszyndzi sie wychłódziło. Kierysi mi to dzisio tak wyłoślił, że ludzie wedla siebie sami sebóm grzejóm luft, a jak siedzóm dóma to grzejóm yno swój kwartyr i tymu na polu je tej wiosny tak fest zima. Dzisio jak wszedcy siedzóm dóma, to uż tak pod blachóm fest jak kiejsi nie hajcujóm i na zicher podarziło sie im zaszporować cosi kapke wiyncyj na wónglu. Kaj by człowiek nie zozdrził i kaj by do czego nie żgnył, to wszecko je jakisi inaksze i nie pasuje do tego, co było przed pandemijóm. Nejgorzij majóm ludzie, kierzi ni mogóm do tego prziwyknóć, bo fórt sie im zdo, że sóm to jakisi błózna i tego wirusa bydóm poradzili obynś. Przedstowcie se, że eszcze łóńskigo roku jak żech zakludził swoji auto do przegłóndu, to siedziołech w nim cały wylynkany i musiołech robić wszecko to, co mi kozoł mechaniker. Cały czas mie wahowoł co bych nie wydychnył przipadkym kansi na boku niezdrowym luftym i nie narobił jakigosi nieszczynścio. Latoś uż żodyn nie kozoł mi w tym aucie siedzieć, chocioż je dziesiyń razy wiyncyj chorych na tego wirusa i nie wiym skyrs czymu sie to tak wszecko zwyrtło i tyn przeglónd zaczli robić tak samo jak kiejsi.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
wartko - szybko, dóma - w domu, zozdrził - popatrzył, inaksze - inne, szpatny czas - brzydka pogoda, fórt - ciągle, skyrs - z powodu, plyntać po cestach - plątać po drogach, wyoślił - wytłumaczył, luft - powietrze, kwartyr - mieszkanie, fest - mocno, pod blachóm - po piecem, hajcujóm - palą, na zicher - na pewno, zaszporować - zaoszczędzić, kaj - gdzie, żgnył - pchnoł, jakisi błozna - jakieś żarty, obynś - obejść, zakludził - zaprowadził, wylynkany - wystraszony, wahowoł - pilnował, kansi - gdzieś, latoś - w tym roku, zwyrtło - przekręciło.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.


text:
We Wojerowskim wjesnym dźělu Brětnja/Michałki pěstujetej dobrowólnej wohnjowej woborje wobstajnje a konsekwentnje dorostowe dźěło. Wonej dźěłatej při tym stajnje hromadźe.
Brětnja/Michałki (AK/SN). Stefan Kockrick, kiž je wot lěta 2019 nawoda wohnjoweje wobory w Brětni, potwjerdźi zašły štwórtk, zhladujo na 25lětny jubilej wobstaća tamnišeje młodźinskeje wohnjoweje wobory jeje wuspěšny angažement. „Wona je wažna kowarnja za dorost we wohnjowej woborje“, wón rjekny. Tuchwilu Brětnjanskej wohnjowej woborje 31 dźěći a młodostnych w starobje wosom do 15 lět přisłuša. Někotři přichadźeja tež z Michałkow. Runje tak wobsteji dźěćaca wohnjowa wobora Michałki z aktualnje dźewjeć holcami a hólcami w starobje pjeć do sydom lět. Někotři z nich pochadźeja z Brětnje. Tak so wobě wsy stajnje we wohnjowobornym dźěle mjez sobu wožiwjatej a wudospołnjatej.


text:
Srebrny Krzyż Zasługi
Odznaczeni: Ryszard Adamczyk, Aleksander Anasiewicz, Jan Artymiuk, Marian Franciszek Banaś, Janusz Kazimierz Baran, Paweł Batko, Ryszard Benesch, Wiesław Leon Białowąs, Witold Franciszek Marian Biernawski, Kazimierz Bisztyga, Stanisław Blaschke, Wiesław Stanisław Blaschke, Lucjan Bluszcz, Zbigniew Piotr Bonderek, Bogusław Wojciech Bożek, Roman Bromowicz, Krzysztof Cetnarowicz, Jan Chłopek, Bogdan Adam Choczewski, Tadeusz Chrobak, Wacław Władysław Chrząszcz, Bogdan Cianciara, Krzysztof Ciepliński, Ryszard Czekajowski, Aleksander Długosz, Władysław Karol Dobrucki, Ewa Dobrzyńska-Lankosz, Zbigniew Witold Engel, Zbigniew Krzysztof Fąfara, Aleksander Tadeusz Fedoryszyn, Stanisław Franciszek Marian Fertig, Tadeusz Filar, Danuta Flisiak, Stanisław Fortuna, Edward Fraś, Alicja Frysztak-Wołkowska, Janusz Stanisław Gajda, Zdzisław Gałaś, Edward Antoni Garścia, Wacław Gawędzki, Jan Gocał, Janusz Maria Gołaś, Stanisław Gorczyca, Wojciech Kazimierz Górecki, Zbigniew Górny, Teresa Grabowska, Elżbieta Greiner-Wrona, Karol Greń, Jerzy Grzymek, Zbigniew Tadeusz Hanzelka, Kazimierz Konrad Hess, Mariusz Andrzej Holtzer, Eugeniusz Jan Horoszko, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Adam Stanisław Jagiełło, Mieczysław Kazimierz Jóźwik, Jan Marian Kaczmarek, Maciej Kazimierz Kaliski, Tadeusz Kantarek, Aleksander Adam Karcz, Krzysztof Karczewski, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Jan Kazanecki, Jan Władysław Kiełbasa, Zdzisław Kłeczek, Dariusz Knez, Gabriel Kniaginin, Andrzej Aleksander Koch, Marcin Kolasa, Bogusław Wiesław Kowalczyk, Jan Kowalski, Józef Kozielski, Ludwik Kozłowski, Stanisław Maria Andrzej Krawczyk, Wiktor Krawczyk, Marian Kruciński, Józef Wojciech Kruczek, Lucjan Kruszecki, Piotr Krzyworzeka, Iwona Maria Kuczyńska, Jerzy Kulczycki, Jerzy Władysław Kwaśniewski, Lesław Lankosz, Tadeusz Lasek, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Stanisław Franciszek Łuczyński, Wojciech Łużny, Anna Machalska-Garbacz, Witold Machowski, Roman Magda, Maria Ludwika Maj, Tadeusz Malkiewicz, Jan Stefan Manitius, Jerzy Marynowski, Eugeniusz Matula, Jacek Matyszkiewicz, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Kazimierz Mikuła, Mieczysław Józef Milewski, Stanisław Andrzej Mitkowski, Włodzimierz Jerzy Mościcki, Janusz Mroczka, Józef Myjak, Stanisław Nagy, Jacek Nalepa, Zbigniew Nartowski, Zofia Jadwiga Ociepa, Marian Olszewski, Zygmunt Orłowski, Zofia Orman, Tadeusz Pawlak, Bogdan Pawłowski, Stanisław Pelczarski, Wiesław Antoni Piątkowski-Grzymała, Jan Stanisław Pielok, Kaja Maria Pietsch, Wanda Pindlowa, Zbigniew Andrzej Piotrowski, Tadeusz Pisarkiewicz, Wiesław Piwowarski, Stanisław Plewa, Jacek Tomasz Postawa, Kazimierz Przybylski, Marian Ptak, Tadeusz Ratajczak, Czesława Ewa Ropa, Wacław Różański, Stanisław Antoni Rychlicki, Jerzy Franciszek Rydlewski, Mirosław Jan Rzyczniak, Lucjan Sadok, Andrzej Samek, Jacek Ignacy Sepiał, Antoni Siwiec, Stanisław Słupek, Wiktoria Sobczyk, Tadeusz Solecki, Andrzej Kazimierz Sołtysik, Jerzy Marek Stopa, Jan Andrzej Strojny, Marek Stryszewski, Bożena Strzelska-Smakowska, Tadeusz Sucheni, Józef Szczepan Suchy, Jerzy Sulikowski, Tomasz Idzi Paweł Sulima-Samujłło, Stanisław Franciszek Szafran, Andrzej Szczepański, Zbigniew Szkutnik, Jan Szlązak, Andrzej Jan Szybist, Maria Szymańska-Czaja, Robert Stanisław Szyndler, Jerzy Antoni Ślebodziński, Antoni Śliwa, Eugeniusz Świtoński, Ryszard Tadeusiewicz, Antoni Józef Tajduś, Katarzyna Tkacz-Śmiech, Adam Stefan Trembecki, Andrzej Tadeusz Turnau, Andrzej Stanisław Tyka, Jan Walaszczyk, Wiesław Waszkielewicz, Jan Wdowiarz, Stanisław Wdowiarz, Kazimierz Wiatr, Andrzej Franciszek Wichur, Józef Widaj, Tadeusz Więckowski, Herbert Wilhelm Wirth, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Janusz Wolny, Danuta Zofia Zagrajczuk, Emil Zając, Wiesław Olgierd Aureliusz Zapałowicz, Józef Zawodny, Józef Jakub Zieliński, Wiktor Zin, Henryk Józef Zygmunt, Tadeusz Żegleń


text:
po
czyszecku:
Co tam we krzach szczebioce?
Bezmała
piyrszô ornitologicznô wandrówka po ślónsku.
Ujzdrzeć małégo ptôszka we chrańściach abo we tich pómatlanich gałańziach
na kraju lasa nie je leko, ale ptôszi śpiyw dycko słychać z daleka. Tymu
ptôkôrze znajóm mocka ptôszich głosów na spamiyńć. Każdégo ptôka poradzóm
poznać po głojsie, a ani go niy muszóm dojzdrzeć.
A òsobliwie
teraz, na wiosnã, ptôki już od samégo rana śpiywajóm aże śpiywajóm. Na
polu, w lôsku, na graniczkach, we sicie, na łónkach i przi rzyce –
napotkać idzie jé wszandzie. Na ti ranni wandrówce przi Odrze poznómy
mocka naszich krzidlatich przôcieli i nauczymy se jejich ślónskich miónów.
Isto obôczymy sztyrnôla, pluskwã, ptaszégo króla,
raszkã, kowôlika i moc inszich ptôków. Nauczymy se je
rozeznôwać po śpiywie i po piyrzu. O jejich życiu i obyczajach bańdziymy
rozprawiać blank po ślónsku.
Tôwarzistwo
Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“ w Czyszkach projsi Wôs piyknie na ranni
szpacyr przi Odrze i na spólné śniôdanié na Ketzlerowym statku w Kotlinach
– we gniôździe naszégo tôwarzistwa.
Kedy?
W sobotã, 4. kwietnia, o godzinie 6.00.
Kandy?
Na parkingu przi kaczmie „Garden Cafe” w Czyszkach (Cisek) wele Kojźlô.
Wandrówka
bańdzie twać dwie abo trzi godziny i kosztuje do kupy ze śniôdaniã 8 zł.
Chto chce prziś, musi se nôprzód zamelduwać u Alojza Ketzlera, tel. 77
4 87 11 14 (zwónić nejlepszi popołedniu!).
Dejcie pozór:
Liczba miejsc je ograniczónô! Na naszã wandrówkã bierymy nejwyżi 15
ludzi. Poranki sóm jeszcze bardzo chłódné.
Oblyczcie se blank ciepło. Chto może, niech se sprawi fernglas (lornetkã)
i ksiónżkã ò ptôkach, a niech je wejźnie ze sobóm.


text:
Nowostka Kita Lorenca wušła
Lipsk. „Windei in der Wasserhose des Eisheiligen – Gedichte und Schmungks“ rěka nowa kniha Kita Lorenca, kotraž je tele dny w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen wušła. Na wjace hač sto stronach hromadźi 8. zwjazk rjadu Neue Lyrik nowe němskorěčne basnje wjacekróć wuznamjenjeneho spisowaćela.
Česća tež ameriskich wojakow
Plzeň. Před 70 lětami bě ameriske wójsko juhozapadnu Čěsku wot fašizma wuswobodźiło. Składnostnje róčnicy wotkrychu nětko w Plzenje postawu tehdy nawjedowaceho generala Georga S. Pattona. W socialistiskej Čěskosłowakskej su jeničce rólu Čerwjeneje armeje při powalenju fašizma wuzběhnyli – ameriski podźěl spytachu zamjelčeć.
Nalada w rjemjesle špatna


text:
Łaz (AK/SN). W zwisku z wutwarom železniskeje čary mjez Hórnikecami a Niskej ma so jeničce na teritoriju Łazowskeje gmejny šěsć železniskich přechodow wobnowić. To su w nošerstwje komuny přechody w Drěwcach, Złyčinje (2), při sportnišću we Łazu a při Čornym puću w Běłym Chołmcu. Za železniski přechod při Slěbornym jězoru na wokrjesnej dróze K 9219 je Budyski wokrjes přisłušny. Gmejna planuje a twari tež při nowym dwórnišću parkowanišća. „Zapłaćić chcemy to z wotrunanskimi pjenjezami, kotrež dóstawamy wot LMBV za wotstronjene wobchadne dróhi a přijězdy k staremu dwórnišću“, rjekny Łazowski wjesnjanosta Udo Wićaz (CDU). Nowe dwórnišćo leži na krajnu mjezu přesahowacej „čarje po jězorinje“.
Wotewru wustajeńcu
Choćebuz. Přehladku z twórbami serbskeho molerja Jana Hanskeho składnostnje jeho 90. posmjertnych narodnin wotewru jutře, pjatk, w 17 hodź. w Choćebuskim Serbskim muzeju. Přehladka nasta z podpěru galerije měšćanskeho muzeja Eisenhüttenstadt, Budyskeho Serbskeho muzeja a priwatnych wupožčowarjow.
Njeswačidło. Přećelski kruh azyl přeproša zajimowanych Njeswačanow a wobydlerjow Holešowskeho domu za požadarjow azyla na zhromadny kofej a tykanc. Jutře, sobotu, budźe wot 15 hodź. na Njeswačanskej farje składnosć k mjezsobnemu zeznaću. Mjeztym bydli w Holešowje swójba z Afghanistana z dźewjećlětnej dźowku. Za nju pytaja hišće kmane koleso (tel. 035933/ 32 553).
Spominać a so modlić
Budyšin. K spominanju a k modlitwje składnostnje pogromoweje nocy lěta 1938 přeprošeja katolscy a ewangelscy křesćenjo póndźelu, 9. nowembra, w 19 hodź. na nutrnosć w cyrkwi Budyskeho klóštra klarisow. Duwo Thoma nutrnosć hudźbnje wobrubi.
Přehladka w muzeju
Budyšin. „Migranća zeznajomjeja so ze serbskej kulturu“ rěka wustajeńca, kotruž wotewru póndźelu, 9. nowembra, w 15 hodź. w Budyskim Serbskim muzeju. W njej su mjez druhim zapřijate wuslědki projekta SLA z ćěkancami.
Kamjenc. Na Chudych dušow, 2. nowembra, wotměje so w kapałce Kamjenskeje chorownje maltezow swj. Jana w 15 hodź. wopomnjenska nutrnosć za w chorowni zemrětych pacientow. Na ekumeniskej pobožnosći chcedźa mjena zemrětych předčitać a za nich swěčku zaswěćić. Wšitcy přiwuzni su přeprošeni.
Zahaja dalšu akademiju
Budyšin. Nowy semester sakskeje akademije započnje so póndźelu, 2. nowembra, we 18 hodź. z přednoškom awtora a publicista Stefana Schriddy w Budyskej studijnej akademiji. Pod hesłom „Murks? Ně, dźakuju so!“ porěči wón wo obsolescency, potajkim wo tym, kak producenća wotpohladnje tomu polěkuja, zo so produkt po wěstym času skóncuje.
Wujězd. Wjele dešća zašłych dnjow dla dyrbjachu planowane twarske dźěła na přijězdce na awtodróhu A 4 w Hornim Wujězdźe do směra na Drježdźany přetorhnyć. Kaž zdźěla Krajny zarjad za dróhotwar a wobchad, njemóža zamołwići planowany termin ponowjenja a zhotowjenja jězdnjow dodźeržeć. Přijězdka na A 4 do směra na saksku stolicu w hornim Wujězdźe wostanje tuž hišće znajmjeńša hač do 30. oktobra zawrjena.
Dale wobchadne poćeženja
Wojerecy. Byrnjež hasa Alberta Einsteina we Wojerecach hižo tři tydźenje zaso za wobchad wotewrjena była, dońdźe tam dale k poćeženjam. Kaž Wojerowske měšćanske zarjadnistwo zdźěla, ponowjeja tuchwilu ležownosće při telej hasy. Tuž je Einsteinowa połojčnje zaraćena a do směra na Budyski móst stej zdobom kolesowarska šćežka a chódnik zawrjenej. Dospołnje zjawnemu wobchadej přepodać budu Wojerowsku Einsteinowu hasu najzašo srjedź nowembra. Tole pak wotwisuje hłownje tež wot wjedra, rěka k tomu z měšćanskeho zarjada.
Budyšin. Krajny zarjad za dróhotwar a wobchad chce na zwjazkowej dróze B 96 na kromje Budyšina móst nad Jordanowym dołom porjedźeć. Tam ma so wobhrodźenje na woběmaj bokomaj chódnika a kolesowanskeje šćežki podlěšić. Nimo toho ponowja městna, hdźež su so plesternaki sadźili. Twarić započeć chcedźa w 44. kalendrowym tydźenju. Wotwisnje wot wjedra je start za 26. oktober planowany, potajkim prěni dźeń po nazymskich prózdninach. Hač do 20. nowembra ma wšitko dočinjene być. W tym času budźe zwjazkowa dróha połojčnje zawrjena, wobchad rjaduja potom z amplu. Po informacijach krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad płaći tale naprawa dohromady 30 000 eurow. Wudawki njese Zwjazk.
Wotewru dom ćěkancow
Wojerecy. Z wosebitej rabatnej akciju spyta Wojerowska hudźbna šula dorost za orchestry regiona zdobyć. Šulerjo za klawěr, keyboard a gitaru lutuja 25 procentow swojeho wučbneho popłatka, jeli so přidatnje za druhi předmjet rozsudźa. W nim měli saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas wuknyć. Runje za tele instrumenty pobrachuja na Wojerowskej hudźbnej šuli šulerjo a w orchestrach často dorost. Rabat 25 procentow płaći za prěni kaž tež za druhi předmjet. Poskitk wužiwać móža šulerjo, kiž hižo na hudźbnej šuli wuknu, ale tež ći, kotřiž chcedźa so hakle přizjewić. Štóž njeje sej wěsty, kotry instrument chcył jako druhi wuknyć, móže so na probowej wučbje za saksofon, prěčnu pišćałku, klarinetu abo kontrabas dwaj měsacaj darmotnje wobdźělić.
Pomhaja znowa potrěbnym
Ralbicy. Na wotměnjawy program swojeho wjesneho swjedźenja, kotryž mjenuja babylěćo, přeproša wot dźensnišeho hač do njedźele Ralbičanska wjesna rada. Po dźensnišim wubědźowanju wohnjowych wobornikow pod swětłomjetakami přewjedu jutře wot 14 hodź. turněr ludoweho bula. Wječor přizamknu so reje z Dr. Taste a tradicionalny program Ralbičanow. Njedźelu dožiwja wopytowarjo wot 13.30 hodź. pokazki konjaceho sporta a wot 15 hodź. kulturny program z kofejom za rentnarjow. Za dźěći budźe zabawa na swjedźenskej łuce. W 16 hodź. prezentuja přehladku najwšelakorišich wužitnych gratow. Tomu přizamknje so we 18 hodź. wuhódnoćenje tombole, za kotruž wot dźensnišeho hač do njedźele losy předawaja. Wo ćělne derjeměće budźe postarane, zastup je wšitke dny darmotny.
Za kurs so přizjewić
Budyšin. Wulka chłostanska komora Budyskeje wotnožki Zhorjelskeho krajneho sudnistwa zahaji jutře, štwórtk, jednanje přećiwo 36lětnemu bjezdźěłnemu mulerjej z Radeberga. Wumjetuja jemu, zo je w času wot junija 2013 hač k zajeću lětsa w měrcu z marihuanu a crystalom wikował, zo by sej tak zdźěla swoje žiwjenje financował. Dohromady měješe w tym času něhdźe 64 000 eurow dochodow. Zwjetša bě sej drogi w Čěskej kupował a je w Radebergu předawał. 36lětnemu hrozy jastwo hač do dźesać lět.
Klinice pjenjezy darili
Porchow. 25lětne wobstaće swjećiło je njedawno Porchowske předewzaće za předawanje ratarskeje techniki AGRAM. Při tej składnosći so třo jednaćeljo rozsudźichu, nowej dźěćacej klinice Budyskeje wokrjesneje chorownje wjetšu sumu pjenjez darić a přepodachu jej tele dny 6 000 eurow. Pjenjezy chce klinika za wuhotowanje wjacorych stwow wužiwać. 7. nowembra wotměja tam dźeń wotewrjenych duri.
Předawaja lisćiki za kabaret
Budyšin. Přichodna muzejowa rozmołwa w Budyskim muzeju wotměje so jutře, sobotu, w 15 hodź. Muzeologa Hagen Schulz porěči na temu „Wo wohnjoškiće a woborach – Budyske hašenje w starym času“. Z wobrazami, dokumentami a nastrojemi sposrědkuje wón dohlad do organizacije hašenja a do wutworjenja woborow w sprjewinym měsće w času wot 16. hač do 20. lětstotka.
Kartki za swjedźenske hry
Čorny Chołmc. Za Krabatowe swjedźenske hry 2016 započnu wutoru, 1. septembra, zastupne lisćiki předawać. Terminy inscenacijow su wšědnje wot 22. hač do 26. junija kaž tež wot 29. junija hač do 3. julija přichodneho lěta. Jednotliwy lisćik płaći 26,25 eurow. Skazać móža sej jón zajimcy pod telefonowym čisłom 0351/ 410 79 55 abo ze skazanskim formularom pod www.krabat-festspiele.de.
Kałanje wěnca budźe wjeršk
Budyšin. Hišće hač do 1. septembra traja twarske dźěła při wotbóčkomaj awtodróhi A 4 pola Porchowa a Słoneje Boršće do směra na Zhorjelc. Poprawom mějachu wone dźensa wotzamknjene być. Dešćika zašłych dnjow dla pak njemóžachu wšitke dźěła sčasom dočinić. To wuskutkuje so tež na dalše wotrězki ponowjenja přijězdow na awtodróhu. Wot 3. septembra hač do kónca měsaca ponowja na mjenowanymaj wotbóčkomaj přijězdy do směra na Drježdźany. Po zakónčenju wšitkich dźěłow w Porchowje a Słonej Boršći budźe awtodróhowa wotbóčka w Hornim Wujězdźe na rjedźe.
Seminar wo swójbje w NDR
Smochćicy. Kajka bě swójba za čas NDR, što je so 25 lět po zjednoćenju Němskeje změniło a kajka je dźensniša swójba? Z tymlemi temami zaběra so wot 2. do 4. oktobra seminar w Smochčanskim Do- mje biskopa Bena. Přizjewjenja přijimuja pod telefonowym čisłom 035935/ 22 317. Dźěćom poskića w tym času wosebity program.


text:
Wuježk (SN). Přećeljo motorskich Hornja Łužica su sej zašły kónc tydźenja mjeztym 15. raz z dźěćimi a młodostnymi, kotřiž w dźěsćownjach bydla, wulećeli. Na 69 mašinach – mjez nimi motorske, triki, dwaj trabijej a přewodne jězdźidła – běchu hólcow a holcy, přebywacych we wobydlerskich skupinach Arche we Wuježku, Kočicy a Markkleebergu na zhromadnu jězbu přeprosyli. To zdźěli rěčnica za zjawnostne dźěło sakskeho towarstwa Kinderarche Sachsen e. V. Birgit Andert. „Za naše dźěći je jězba z bikerami wjeršk lěta“, rjekny nawodnica zarjadnišća we Wuježku Kristina Jöhling.
Zahajili su jězbu w Budyšinje, potom su we Wuježku snědali. Dźěći a młodostni mějachu praskotace jězdźidła za napjatu wěc. Po krótkim dešću su so wšitcy na turu po Hornjej Łužicy podali. Prěnju přestawku mějachu na Kulturnej kupje Einsiedel, hdźež bě chwile sej ležownosć wotkryć a hrajkać. Po swačinje dźěše dale do klóštra Marijiny doł pola Wostrowca. Po nawróće do Wuježka su dźěći z Markkleeberga z kulturnym programom zawjeselili. Z tradicionalnym zhromadnym grilowanjom je dźeń wuklinčał.


text:
Maroko
Maroko, Krōlestwo Maroka (ar. المملكة المغربية) – państwo położōne we pōłnocno-zachodnij Afryce nad Atlantyckim Ôceanym i Strzōdziymnym Morzym. Graniczy z Algeryjōm (na wschodzie), Saharōm Zachodniōm (na połedniu) i hiszpańskimi eksklawami we Afryce: Ceutōm a Mellilōm (na pōłnocy). Nŏleży do państw Maghrebu.
Graniczy z (podugowatość spōlnyj granicy):
- Łōncznŏ podugowatość granic lōndowych: 2 017,9 km
- Algeryjo: 1 559 km
- Sahara Zachodnio: 443 km
- hiszpańske eksklawy we Afryce:
- Podugowatość wybrzeża morskigo: 1835 km
- Nŏjniższy punkt: Sabcha Tah 55 m p.p.m.
- Nŏjwyższy punkt: Džabal Tubkal 4165 m n.p.m.


text:
We Wojerowskim starym měsće planuja lětsa rozdźělne naprawy
Wojerecy (AK/SN). Po woli měšćanskeje rady Wojerec chcedźa tamniše stare město dale zaměrnje saněrować. Kaž Wojerowscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju wobzamknychu, ma so lisćina naprawow za předewzaća w starym měsće lětsa wo štyri naprawy rozšěrić. Tak chcedźa wonkowne připrawy při Wobydlerskim centrumje Piwarska haska 1 porjeńšić, idejowe wubědźowanje za swobodne městna w starym měsće přewjesć, parkowanski wodźenski system zwoprawdźić a koncept za nadróžne wobswětlenje zdźěłać. Dohromady zwoprawdźa w starym měsće 29 naprawow w cyłkownym wobjimje 2,7 milionow eurow. Z toho zapłaći město jako swójski podźěl 925 000 eurow. Ze spěchowanskich horncow nadźijeja so 1,8 milionow eurow.


text:
Marja Michałkowa
Marja Ludwiga Michałkowa (rodź. Cyžec; * 6. decembra 1949 w Měrkowje) je něhdyša serbska politikarka strony CDU a bywša zapósłanča němskeho zwjazkoweho sejma. Wona běše mjez lětomaj 1991 a 1994 zastupowaca předsydka frakcije CDU/CSU a znowa wot 2002 hač do lěta 2017 čłonka zwjazkoweho sejma a zdoby štyri króć direktny mandat w Budyskim wólbnym wokrjesu.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotzamknjenju na Radworskej wyšej šuli slědowaše wučba k industrijowemu překupcej a potom wukubłanje jako ekonomka na fachowej šuli za zawodnu ekonomiju. W lěće 1972 zastupi do CDU. Wot 1986 hač 1990 běše Michałkowa wěcywobdźěłarka w prawizniskej kencliji. Mjez 1996 a 2002 dźěłaše jako jednaćelka wot Fortbildungswerk Sachsen gGmbH.
Marja Michałkowa je katolska, ženjena a ma tři dźěći. Wona je starša sotra Bjarnata Cyža.
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjez měrcom a oktobrom 1990 přisłušeše Marja Michałkowa poslednjej Ludowej komorje Němskeje demokratiskeje republiki; w oktobru běše wona mjez tymi zapósłancami, kotrež buchu přewzate do zwjazkoweho sejma. Wosta tam hač do decembra a wróći so w februarje 1991 jako zastupnica Hansa Geislera. Marja Michałkowa běše hač do wólbow w lěće 1994 zapósłanča zwjazkoweho sejma a bu w lětach 2002 znowa wuzwolena, tutón raz jako direktna kandidatka wólbneho wokrjesa Budyšin/Běła Woda. Hač do dźensnišeho bu dwójce w zastojnstwje wobkrućena.
Marja Michałkowa běše mjez 1991 a 1994 předsydka parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, mjez 1994 a 1999 předsydka załožboweje rady a bě wot 2000 do 2019 předsydka sakskeje Rady za serbske naležnosće.
Při wólbach lěta 2017 wjace njenastupi.


text:
Ryszawy Arek, żurym łoblony, lotoł tam a nazot po grinzojgu. Bala niy lepiła mu sie do szłap i tak po prowdzie to na fussballera sie niy nadowoł. Wciepować niy umioł, przyjmować na klata tyż niy, a na kepa to już wcale. Śmioli my sie z niego na kożdym szpilu, a łon zamiast paczeć kaj sie torman ciepie, ciepoł sie na nos jak wsza na kecie. Wiela razy chcieli my mu pedzieć – synek, dej sie pokój z fussbalym, ty mosz uły i nigdy niy bydziesz groł jak Mariusz Śrutwa – ale za kożdym razym jakoś brakowało łodwagi.
Zresztom, łon, jak ftoś próbowoł mu nazdać, to łodrazu szed na hajna, bo to taki hajniol boł, istny hajniol. Ale przyszła kryska na matyska i entliś chopcy spulali go na amyn. Frechowny sie zrobioł. Za bele macha spuszczoł wpierdol, lotoł po łosiedlu za kożdym, wyzywoł. Myśloł chyba że zacznymy go szanować jak bydzie nom ciulać. Chuja. Szacunek należoł sie ino dobrym szpilerom, a koślawe szpotloki takie jak łon, kere kopały bal z kapy, mogły nom wionzać korki abo conajwyży wkryncać sztole.
Mieli my go pomału dość. Nerwowoł, bardzo nerwowoł. Miarka sie przebrała na wecie kej przyszoł na grinzojg z nadziejom że zagro w szpilu ło złote batki. Pitej z boiska – pocis mu kumpel, a łon jak na hajniola przystało wzion bala, ustawioł na zolu choby do elwra, nabroł rozpyndu i z cały presy ciulnoł mu w cyferblat, a na koniec jeszcze ryknoł – polaroid.
Późnij kej bala w podskokach przykulała sie do niego nazot, zaś przylutowoł presa, tym razym w nos. Studio Express Polaroid – czytyry zdjyncia w cztyry minuty – ryczoł jak pojebany. Pitali my kaj popadnie. Dostać tako bomba prosto w ryj, niy powiym – bolało. I tak na łosiedlu starsze chopcy, modszym zaczyli robić zdjyncia. Czasym z blicom czyli na dwie bale. Cza było dować pozór, bo mieli z tego pieronowy szpas. Wic sie przyjoł, ale zo wi zo z Arkiym nikt niy chcioł szpilać.
Łod czasu do czasu widuja tego ryszawca na ulicy. Dupny sie zrobioł, łazi ważny jak maggi wurfel i ciepie machy. Pamiynto, ale jo tyż go pamiyntom i jak kejś wezma bala, a mu przydupia presa, to bydzie mioł cołki Instagram łodbity na ryju.
To boło ino takie godanie, ale my zowżdy grali ło złote batki!


text:
Apnoetauchen
Za někotrych je to njepředstajomne, za druhich je to sport: nurjenje bjez pomocnych srědkow. Fachowy wuraz za to rěka němsce „Apnoetauchen“. A serbsce? Sym čitała serbski wuraz apnoenurjenje, tworjeny po wobchadnorěčnym mustrje, ale po mojim měnjenju scyła trěbny njeje. Serbšćina wužiwa město zestajenkow zwjetša kompleksne pomjenowanja, wobstejace na přikład z adjektiwa a substantiwa. Pola „Apnoetauchen“ je tworjenje adjektiwa wot cuzeho słowa „apnoe“ trochu spodźiwne, ale móžne, mjenujcy apnoeske nurjenje. Takle by snadź ryzy fachowy wuraz rěkać móhł. Dźe pak tež hinak. W němčinje praji so nimo „Apnoetauchen“ tež „Freitauchen“. Po tutym mustrje móžemy serbsce prajić swobodne nurjenje. To je samo lěpši wuraz hač jendźelske słowo „freediving“, kotrež so w pólšćinje wužiwa. A wězo namakamy dalše wotpowědniki, kotrež wobsteja ze serbskich słowow, mjenujcy bjezdychowe nurjenje, nurjenje bjez dycha abo nurjenje bjez dychanja.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: wobchadna rěč, substantiw
hesła: apnoenurjenje, apnoeske nurjenje, Apnoetauchen, Freitauchen


text:
Hrajkanišća Worklečansku gmejnsku radu chětro wužaduja
Worklecy (JK/SN). Njebě to přewjele, štož mějachu radźićeljo gmejny Worklecy minjeny štwórtk na swojim prěnim posedźenju po lěćnej přestawce rozjimać. Přiwšěm bě to za nich zdźěla sylny tobak. Prawidłownje maja techniske organizacije kaž TÜV zjawne hrajkanišća na wěstotu přepytować. Lětuša kontrola, kotruž su w juliju wotměli a kotrejež rozprawa nětko předleži, pak je wšitkim hrajkanišćam gmejny njewěsty staw wobswědčiła. Mokre nalětnje wjedro bě k tomu přinošowało, zo su na wšitkich hrajkanišćach w zemi zakótwjene drjewjane nastroje škodu poćerpjeli a wěstotnym žadanjam hižo njewotpowěduja. Nětko ma gmejna spěšnje jednać. Maja dźě hrajkanišća wěste być, a dźěći je trjebaja.


text:
Dzisioj Niybiescy wracajom do tryningów. Na piyrwszym pojawioło sie pora nowych twarzy, a cołko kadra poniżyj:
Tormany: Kamil Lech, Tomasz Nowak, Adam Wilk.
Łobrońcy: Mateusz Bartolewski, Lukas Duriska, Łukasz Jaworek, Bartłomiej Kulejewski, Mateusz Lechowicz, Dominik Małkowski, Robert Obst.
Pomocniki: Mateusz Bogusz, Adrian Dąbrowski, Tomasz Hołoś, Daniel Iwanek, Mateusz Machała, Paweł Mandrysz, Michał Mokrzycki, Bartosz Nowakowski, Tomasz Podgórski, Jakub Rudek, Patryk Sikora, Maciej Urbańczyk, Michał Walski, Bartłomiej Wdowik, Mateusz Winciersz, Lucjan Zieliński.
Napastniki: Artur Balicki, Piotr Giel, Wojciech Kędziora.
We kadrze je tyż 3 testowanych fusbalorzy: Lucjan Zieliński, Michał Mokrzycki i Mateusz Lechowicz. Dominik Cheba mo dojechać jutro.
Pavło Miagkov doleci we środa, jesce załatwio urzyndowe sprawy na Ukrainie, zaś Kuba Kowalski przijechoł ino zdać sprzynt i pożegnać sie ze kolegami. Na ta chwila niy wiadomo, czy podpisze kontrakt ze Ruchem.
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
Štomy su nětko wosebita pycha přirody – w nazymskim počasu, hdyž so wone w najrjeńšich barbach prezentuja. To njech je nam nastork, so jim z rěčneho aspekta trochu wěnować, to rěka jich serbskim pomjenowanjam a tomu, kak so wone w našich wjesnych a ležownostnych mjenach wotbłyšćuja.
Na brězu dopomina tójšto łužiskich wsow ze swojim mjenom. Kaž štom samón, potajkim Brěza, rěka wjeska pola Hodźija (Birkau). Tu tči w němskim mjenje štomowy wotpowědnik serbskeje brězy – Birke. Zwjetša wšak su so serbske mjena wsow přewzali z wěstymi zwukowymi a słowotwórbnymi změnami tež do němčiny, tak zo němske mjena jich serbski pochad jasnje pokazuja. Tak je to na přikład pola Brězynki, kotruž mamy dwójce w Hornjej Łužicy: pola Malešec – němsce je to Briesing – a pola Huski (Gaußig); tale wjes rěka němsce Brösang. Njedaloko Hućiny leži Brězyna, kotrejež němski wotpowědnik je Brösa. Njech su tu hišće mjenowane Brězecy pola Wósporka, kotrež němsce rěkaja Brießnitz.


text:
Tyla razy co my dostowali po pysku…a za kożdym razym my sie ino śmioli i robiyli swoja robota. Wiela to juz ludzi nawiyszało psów na Ruch, a łon dalyj trwo i bydzie tak cołki czos, bo Ruch to je Legynda bez końca.
Chyba łod zaranio, na Cicho lecom same przikre niy kiedy godki, ale żodyn niy wiy, że to je Klub bez wiylkie K i łon sie tak łatwo niy poddo, bo przeca sam som ludzie, co za Niybiesko eRka łoddadzom życie.
Wiela to juz razy nom ciśli bergi pod nogi, a my jak te bajtle, co sie kipli, to zarozki nazot wstowali, co by sie czowiyk naumioł, jak sie łazi – szpilo i inne. Nikt nom niy pomagoł za tego bajtla wstować, bo my mieli sie same na błyndach uczić i dowali my rada? Dowali! Terozki co chwila kajsik sie niy łobróca tam pytajom mie, wiela to minusów nom nacisnom, zakazów, wiela kary za jakie race czi inne, a jo ino sie tak zastanawiom…kaj je dobrze? Nikaj! Wiela to boło godki na Amica Wronki, na Lech Poznań, Polonia Warszawa…to żodyn niy wie nawet co to sie podzioło, a my? Dalyj som Ruch, a niy jakoś inno połonczono drużina i to na nos kożdy ciśnie i sie śmiyje za plycami.
A niych sie cisnom…łone niy wiedzom, co to je Klub. Ino swady szukajom, co by szło sie chycić i pociulać po gymbie, a niy tworzyć klub i w niygo wierzić. Łone ino paczom na nos i sie dziywujom, że my cołki czos sie dowomy rada, że nom mogom ciś, ale nos niy rozwalom! My niy somy byle fto…ze Ruchem cza sie liczyć, a ło tym kożdy sie terozki przekono, że jak nos chcom docić, to my im na sfol zrobiymy i sie uczimomy. I to niy tak na cufal, ale tak ze cołkij, prawdziwyj walki.
Bołech witać Klub jak przijechali ze Hiszpanii…boło przednio, krótko i zwiynzłowato, a te chopcy…wszistkie na gymbach mieli wypisano walka. Niy ino ło byt we Ekstraklasie – ale to pywnie je naczelno sprawa – ale i ło honor tyj eRki, co jom na klatach noszom. Łone wiedzom, że nos…chopców i dziołchy co kybicujom, zawsze majom za sobom, że na nosze rycenie na kożdym szpilu mogom liczyć, że nie som same na siebie skozane.
My momy kybiców, co za Klubym stanom murym! My sie ponarzykomy, ale to je nosz Klub i to je nosze prawo. A to, że my sie casym wnyrwimy, to je nosz przywilyj! My tyn Klub Wspieromy! We Niygo Wierzymy! Go Kochomy! I niy domy go zamknonć! To je ta naszo…wielko Legynda bez końca!
Dumni po zwyciynstwie, wierne po porażce…
Dyjwid


text:
Łužica je tele dny potajkim zaso raz pupk swěta, znajmjeńša folklorneho. Hdyž přijědźe telko hudźbnych a rejwanskich skupin k nam, směmy tajke wopisowanje swojeje domizny runjež raz za sebje wužiwać. Telko rozdźělnych ludźi, zajimawych kulturow a wšelakich nabožinow dźě tu kóždy dźeń njedožiwjamy. Je to wulkotna składnosć, zbližić sej mysle hosći, woznam jich spěwow a pozadk jich rejow. Bjez dźiwa, zo tysacy wopytowarjow tule móžnosć wužiwaja, sej programy jednotliwych skupin dźensa w Hochozy a kónc tydźenja w Chrósćicach wobhladaja a so zawěsće wobohaćeni zaso domoj podadźa.
Bohužel so kóždy swjedźeń raz skónči. A hdyž poslednja festiwalna fanfara zajutřišim nawječor pod Fulkec hórku wuklinči, budźe tež 11. mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica 2015“ stawiznam přisłušeć. Wšitcy budu potom serbsku a łužisku hospodliwosć chwalić a wuzběhować, kak wotewrjeni tule smy.


text:
Project Description
Ruudi
Ruudi je 8-lětny hólčec, kotryž bydli ze swojej maćerju na estiskej kupje. Wón zajimuje so jara za Wikingow a soni wo tym, směć jónu na prawej wikingskej łódźi po morju jěć. To pak smědźa dźěći jenož, jeli je tež jich nan přitomny. Ale nana Ruudi žanoho nima. Tuž wupisa „Wubědźowanje wo papu“. Myto ma być wón sam, jeho mać a schowany pokład Wikingow. Třo kandidaća so do lisćiny zapisaja …
Fantazije a sony małeho hólčeca, zaplećene do zdźěla skurilneho wšědneho dnja na kupje, krasna přiroda a zašmjatane dožiwjenja wokoło wubědźowanja wučinja kuzło filma, kotryž dósta na Mjezynarodnym dźěćacym festiwalu „Schlingel“ 2006 myto publikuma.


text:
W poszczególnych odcinkach prezentujemy pokonkursowe prace Regionalnego Konkursu Literackiego „Ze Śląskiem na ty”. Imprezę od 27 lat organizuje Łubniański Ośrodek Kultury.
Sebastian Jantos klasa III b
Publiczne Gimnazjum
w Zdzieszowicach
Joł nie umiam tak rozprawiać, jak to umióm dziołchy i kobiyty, ale chciołbych Wóm troszka łopowiedzieć o bifeju mojej ołmy. Już downo z ołmóm nie miyszkóm, ale jakech bół małi, to ołma mie pilnowała, kedy moja mama szła do roboty. Łod tygo czasu zostało mi taky cojś, że jak pójdam do ołmy, to piyrszy co, to ida do kuchni i sznupia w bifeju. Skónd mi se to wezło?
Dołwni w kuchni u mojy ołmy stoł mój kinderbet, ale nie taki do spanioł, yno do bawienioł. Ołma miała na mie łoko, jak warzyła obiołd. Co joł, mały bajtlik, mógł robić w takym kinderbecie? Ołma mi tam po prołwdzie naciepała zawsze jaky graczki, ale łóny jyno piszczały. A mojy łóżeczko stoło zarołzki wele bifeja…, no to joł siyngoł tam, kaj ino szło. A łón mie tak kujsiół, tela mioł drzwiczek… Szybko nauczuł ech se łotwierać to co szło. Ty szuflołdki, ty klapy…to bóło cojś, a nie ty moje graczki w łóżeczku. Nołprzód toch se nauczół łotwierać ta górno szuflołdka w bifeju. Tam mógł ech wybiyrać łeżeczki, łeżki, widołki. Wielo szkoda, że noży ołma skludziyła kaj indzi. Jak mi opowiadali, to bezmajś podobało mi se wyciepować wszystko na izba, bo to fajnie trzaskało i dzwóniyło. To jednak mi se drapko zmierzło. Ta dolno szuflołdka była fajniejszoł, tam tyż były drobny rzeczy, ale jaky ciekawy!
Co żech tam znołd? Najprzód brołech fyrlołczka. To było cojś nowego! Fyrlołczka ołma sama robiła co roku nowoł ze staryj choinki, co po świyentach ją z ołpą wyciepowali. Ołma obrzinała gałanzie, ale nie do kóńca i zostawiała ta ciynszoł poła z pnia. Taką fyrlołczka wyglądała jak gwiołzdka na sztilu. A wy wycie jak trza kryncić fyrlołczkami?
No biere se ją w obie rynki i zaciyroł, a fyrlołczka se krynci, a furgoł we wszystky stróny, a tańcuje… Joł ta graczka szybko opanowoł. Ołma mi łostatnio łopowiadała, że joł żech nie umiał jeszcze gołdać, ale jakech chciół fyrlołczka, to róczkóma żech zacieroł i na szuflołdka pokazywoł. Ale keby ino fyrlołczka… W tyj szuflołdce znołd ech tuczek do kotletów. To mi se fest podobało, ale do trzaskanioł wtedy bół dlo mnie za ciynżki, a i co żech klupnół w stół abo w bifej, toch musioł tyż mrugnąć, no a nierołs tyż ech se piznół sóm w głowa abo rynka… Ja , ta graczka to mi ołma chnet brała nazołd do szuflołdki.
Tak se tera myjśla, że nołbarzi to ech lubioł brać nudelkula. Choć była tyż dlo mnie ciynżkoł, to żech móg kulać nióm po stole. Ołma kulała nudle, a joł tyż kuloł, ale yno po mónce. To mi se podobało, choć potym ołma miała całoł kuchnia do wyciyranioł, bo ta mąka bóła wszandzie, a mama jak prziszła z roboty, yno na mie wejrzała i gołdała: juzaś nudly kuloł, ale już idymy do wanny!
W dolny szuflołdce ołminygo bifeja znołdech jeszcze połra warzechów, to ech móg do woli se brać. Ołma pozwolyła mi tyż zawsze brać deski do krónioł, kartofelsztamfer no i trzepaczka do biołek. To już umiecie se wyobrazić, co leżało w mojym kinerbecie, jakie joł mioł fajny graczki. Łóny były najlepsze, joł sóm se je znołdł. No ale jo tyż wiedzioł, po co ołma biere kelnia i co zrobi, jak mi wyciągła z ranki ta inkszoł kelnia, co miała dziurki. To joł już zaglóndoł, kaj je głamboki talyrz. Lubioł joł tyż trichter i kartofelpresa. Ale do dzisia nie rozumia, czamu ołma zarołz mi z ranki brała nusknaker, tarło, no i yfner do biksów ze śledzióma. O! Zapomnioł bych o nołważniejszym! We szuflołdce bóła majziczka. To bóły swiónzany, ale tak ekstra splecióne kotuchy. Jak po skubaniu piyrzoł zostały take wielki kotuchy, takie już obdarte pióra, ale z kóńcem, to se jy zbiyrało, wiązało i to była maziczka.. Nierołs trza bóło blachy na kołołcz tustym pomazać, to takoł majziczka była na to. Mie łóna se podobała feste, bo taky piórka fajnie łechtały po nojsie.
No to szuflołdki miołech opanowany. W bifeju sóm jeszcze po bokach klapy, te to se szybko łotwierały, a jedna to se sama otwierała i skuli tygo ołma jóm na papiórek zawiyrała. We klapach były tytki, biksy, flaszki z octym, olejem i magi. Tam to żech nie umioł siyngać z łóżeczka, ale jak yno ołma mie wyciągła ś niego i postawiyła na izbie, to już sznelcugym żech do klapy lecioł posznupać. A bo to rołz wysuło mi się z tytyki to co tam było? Ale już potym wiodziołżech, że jak poliżam palec i potónkóm, to spróbujam, co w tich tytkach je dobrego. Dobrze, jak żech trefiół na cuker, ale gorzi bóło, jak na mąka abo sól. Skrziwiyło mie i aż gową żech trzóns, ale nigdy drugi rołz do tyj tytki żech nie siyngoł. Szkoda yno, że tich biksów z tejym i bołnkafejym żech nie umioł jeszcze łotwierać. Oma mi łopowiadała, że joł bardzo nie lubiół siedzieć na topku, ale jak posadziła mie i otwarła bifej na dole, kaj były gorcy i pokrywki, to żech móg siedzieć i pół godziny. Wtedy tyż dozwolyła mi wyciągać wszystko: gorce, dekle, tipliki, bunclołczki, patelniy, nawet britfanka, ale ta to była za ciynżkoł.
Jedne boczne drzwiczki w bifeju bóły zawarty na kluczik. Ale rołz żech tak dugo kranciół a kranciół, aż se łotworzyły. Co joł tam znołd za skarby, Pónbóczku roztomiyły i Przenajświytszoł Panienko!- jakby to pedziała moja ołma. Tam były taky róztomajty kolorowe tytki: puddingi, galaretki, kołkusraszply, i nie wiam, co jeszcze. Do dzisia se w dóma zy mnie śmiejóm, jak ołma spóminoł, jak to wlazła z dworu do kuchni, a joł siedza na topku, gamba połnoł, a joł pluja naokoło i chnet płacza, że taky niedobry bómbóny. Jaky bómbóny? Ołma zaglóndoł na porożciepowany papiórki i jak se nie zacznie śmiołć… Bo joł se pojodł gałki muszkietałowy, a żech bół pragliwy, to nie wez yno jednyj, yno narołz możno z piyńc. Ołma se śmioła corołz to głośniyj, a joł corołz to głośniej beczał, bo mie w gambie tak wszystko połlyło… Do dzisia na gałka nie mogą wejrzeć, a co dopiero czuć!
A wyżi w bifeju, po bokach tyż były dwie klapy. Jedna se zacinała i ołma sama nie umiała jyj łotworzyć, no i możno dobrze, bo tam to skludzóne były lyki. Jednak ta jedna klapa dała se otworzyć, a tam mioł zajś ołpa swoja skrytka. Tam zawsze leżało to, co nikaj indzi nie dało się skludzić: sznurki, śrubki, brele, jakie popsute klamory, ale to było wtedy dló mie ciekawe… Na pojszczodku bifeja zawsze stoł zygor, a dookoła musiało być czysto. Ale czansto bez lato wele zygora na bifeju leżała klapaczka. To kónsek kija i do tego skórzanoł szmatka na końcu. Na muchy takoł klapaczka była najlepszoł. No ale bywało tyż i tak, że jak żech za fest w bifeju chcioł sznupać, to ołma mi jóm pokazywala i gołdała, że takoł klepaczka to tyż na postraszynie dziecióm, co by po rzici nie dostały, jak są rozbekani.
Wiynci w bifeju dugo nie móg żech widzieć. Dopiyro, kiedy umioł żech już wlyjźć na hoker i siyngnónć do góry, toch se obejrzoł, kaj stojóm szklónki i talyrze. Ale to już nie było ciekawe. Myjślicie, że to już cały bifej – wcale niy! Rołs, jak mi autko wjechało pod bifej, to znołd żech pod niym kónsek gansi. Ja, uwierzcie! To było yno skrzidło od gansi. Ołma skludziła je za nogą od bifeja, bo potrzebowała jy do wymiatanioł popiołu z pieca. Na samym randzie bifeja, przi ścianie, kaj nielekko było wejrzeć, znołdżech sztrajchly, ale, jak ołma to widziała, to zarołz na samym wiyrchu bifeja je skludziła. No tam to jeszcze żech ani z hokera nie umiał siyngnąć.
Ale cojś żech musioł wymyjsleć, bo jak sznupać, to na całygo ! Toli żech wykómbinował, żeby posznupać na samyj górze bifeja, musiołżech po cichujśku i szybko wlyjźć na bifej. Tak żech zrobił. I co żech znołd? Na samyj górze było połno gazetów i jedna ciekawoł biksa – z piniyndzmi. Leżoł tam tyż beret i mycka od ołpy. I już nic wiyncyj. Bifej łodkrół przedy mną wszystky swy tajemnicy. Trocha szkoda.
Choć dzisiej już żech uros i na góra bifeju umiam sóm wejrzeć, to i tak mie kusi, coby w bifeju posznupać, bo tam zawsze co ciekawego znejda.
To joł – Sebastian, w mojym kinderbecie u omy w kuchni. Wele mie moja praołma – Francka, a przi bifeju moja ołma Basia.


text: Debrikecy (UM/SN). Budyski wokrjes je dom za njepřewodźanych njepołnolětnych ćěkancow w Budyskim měšćanskim dźělu Debrikecy zawrěł, kaž rěčnica krajnoradneho zarjada na naprašowanje wobkrući. Naposledk bydleše tam jenož hišće dźewjeć młodych ćěkancow. „Po zawrjenju Debrikečanskeho domu njeje w Budyskim wokrjesu hižo žanoho tajkeho zarjadnišća. Aktualnu potrjebu zamóžemy z wobstejacymi domami za pomoc młodostnym zawěsćić, štož tuchwilneje małeje ličby padow žadyn problem njeje. Tež indiwiduelna podpěra potrjechenym je zaručena.“ Při tym hraje šulska a powołanska perspektiwa runje tajku rólu kaž perspektiwa, zo smědźa młodostni tu wostać.


text:
Nō, tōż mōmy dzisiŏj ta gryfnŏ świyntojōńskŏ nockã. Ta nŏjkrōtszŏ, ale ci tyż nŏjszykowniyjszŏ, nŏjwicniyjszŏ nockã we tym Pōnbōczkowym roku. Wszyjskie na tã nocka niy poradzōm sie doczkać. Nō, możno niy tak wszyjskie, ale na isto ino skuli roztomajtych zajtōw. I ino, kiej cowiek niy poradzi we nocy nynać, kiej śnik niy chytŏ, a jesce kiej miesiōnczek blynduje nikiej dwa tydnie tymu nazŏd, przilazujōm do gowy powiarki, te roztomajte staroszkowe bery, i to wszyjsko co bōło i co – jak sztyjc sam godajōm Pepiki – „… to se nie wrati”. Na isto jŏ wiym, iże niy przijńdzie to wszyjsko nazŏd, aże niy przijńdzie. A wiycie, tak sie zawdy medikuja, iże u nŏs ciyngiym i corŏzki barzij to ło takich gryfnych, szykownych zwykach blank sie przepōminŏ, zaboczy. Przeca wszyjskie kiejsik już tam na isto pewnikiym słyszeli, a możno i sami fajrowali takie tam roztomańte „Sobōtki”, „Świyntojōńskie noce” lebo „Kupalnocki”– jak ci tam jōm mianowali Mazury, Mazowszŏki, Podlasiŏki, znaczy te, kiere pomiyszkiwali nad Narwiōm i Bugiym. Nō ale, i my Ślonzŏki tyż festelnie mieli radzi tyn rōmraj we ta nŏjkrōtszo noc. Noc świyntygo Jōna. Nocka, kiej to za starego piyrwyj dziołchy ciepali wiōnki na rzyka a niyskorzij to i swoji łostawiali kajsik we lesie, kiej łōnym prziszło sznupać ze jakimsik szykownym karlusym za tym kwiŏtkym paproci, kiery ino bez ta jednã, jedziniuśkŏ noc napoczynŏ kwiść, a kierego mało fto poradzi znŏjść. Bo znŏjść tyn kwiŏtek to niy ma tak blank ajnfach.
Nŏjprzodzij to sie muszōm spichnōńć: galantny karlus ze szwarnōm dziołchōm (łōn samotny a łōna jesce niy wydanŏ, chocia to możno być roztomajcie) – spōminali sztyjc naszŏ Starka a lica sie łōnyj przi tym rozpŏlōły – i kiej sie już dogŏdajōm, kiej te piyrsze zolycynie majōm za sia, wartko pyndalujōm do lasa abo bele kaj, coby łōnym tyj świyntojōńskij nocki stykło i na sznupanie za tym kwiŏtkiym, i na te inksze gupoty, co to Wy wiycie, a jŏ miarkuja. Ale, przi gryfnyj launie, kiej jesce miesiōnczek blyscy i kiej karlusowi frela sie festelnie zdŏ i przi sznupaniu za tōm blumōm grajfnie bez cufal pod kiecka abo za cycynhalter nikiej hopafedel, możno iże niyskorzij ze czasym bydzie knap. I beztōż, ino mamlas abo pierōnym zawalaty poradzi tyn kwiōtek znŏjść, bo wizgyrny karlus, chop ze jajcami (a i dziołcha, kierŏ spokopiōła skuli czego mŏ tyn „wiōnek”) mŏ blank co inkszego we palicy. I szkryflōm to niy ino dlŏ szpasu lebo ino dlŏ boczyniŏ, dlŏ spōminanio. Chocia maluśko już terŏzki jes tych szykownych zwykōw, kiere sōm bez wszyjskich flyjgowane, ło kierych rechtōrki spōminajōm dzieckōm (bo łojce, to terŏzki takie moderne, iże niy świyntojōńskŏ noc dlŏ dziecek bajstlujōm, ino jim styknie, kiej najduchy SMS-y bydōm szacōm lebo libstom posywać). Nale te, co jesce poradzōm radować sie takōm nockōm, muszōm festelnie dŏwać pozōr, coby po tym ciepaniu wiōnkōw niy wylandowali za dziewiyńć miesiyncy we lazarycie na porodōwce. Nō, tōż dziołchy i chopcy dŏwać pozōr przi tym sznupaniu za tym paprociannym kwiŏtkiym! I to fest dŏwać pozōr !!!
Ojgyn z Pnioków
śnik niy chytŏ – sen nie nadchodzi, nie mażna zasnąć;
miesiōnczek – księżyc;
galantny karlus – elegancki (piękny) młodzieniec;
szwarnŏ dziołcha – urodziwa (ładna) dziewczyna;
zolycynie – zalecanie się;
hopafedel – konik polny, pasikonik;
knap ze czasym – czasu nie starcza, za malo czasu;
mamlas – gapa, oferma, niedojda;
zawalaty – nieporadny, niezaradny;


text:
Bilibino
Bilibino (rusce БилибиHo; do 1993 – Karalwaam/ KapaлbBaaM) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Awtonomnym wokrjesu Čukčow něhdźe 650 kilometrow sewjerozapadnje Anadyra a něhdźe 1100 kilometrow sewjerozapadnje Magadana.
Ma něhdźe pjeć tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1955 załožiło jako wjes Karalwaam a ma wot lěta 1993 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Runje wčera před sto lětami su w Grodku kanusportowe towarstwo załožili. To je nětko tema wosebiteje wustajeńcy w tamnišim Delnjołužiskim holanskim muzeju.
Grodk (JoS/SN). Za kanusport w bywšej NDR hraješe Grodk wuznamnu rólu. Tole je widźeć we wosebitej wustajeńcy w tamnišim Delnjołužiskim holanskim muzeju. Ju pokazaja składnostnje 100. róčnicy załoženja Grodkowskeho kanusportoweho towarstwa 27. oktobra 1920. Hižo lěto pozdźišo natwarichu na prawym boku Sprjewje prěni čołmikowy dom. Wón je wšitke časy přetrał a prezentuje so po saněrowanju w lěće 2004 w nowej pyše. Spočatnje steješe wodowy pućowanski sport w srjedźišću. Jutry 1921 padlowachu z Grodka prěni raz do Čelnoho. Hač do Druheje swětoweje wójny tónle sport dominowaše. Najdlěša jězba wjedźeše 1939 na Dunaju wot Ingolstadta hač do Wiena.


text:
Prócuja so dale wo twar kolesowanskeje šćežki podłu hłowneje dróhi
Nowe Město (AK/SN). Sprjewinu dróhu na čarje Budyšin–Hamor–Slepo su podźělnje saněrowali. Tak rozšěrjena wjedźe Sprjewina dróha nětko tež po Nowym Měsće.
Na kromje wsy w gmejnje Sprjewiny Doł skutkuje wot lěta 2013 zapisane towarstwo Předźernja – wo naslědnym žiwjenju. Wone poskića zajimcam wobswětowe kubłanje, dźěćace campy, podijowe diskusije a dźěłarnički. Wot awgusta 2020 jězdźa elektrisce ćěrjene welotaksije po kolesowanskich šćežkach wokoło Běłeje Wody, Wojerec a Grodka. Čłonojo Nowoměšćanskeho towarstwa bychu tuž tajku šćežku witali, kotraž tež nimo jich ležownosće wjedźe. „Tola runje tam chcedźa so tajkeje wzdać“, kritizuje rěčnica towarstwa Friederike Böttcher. „To rěka, zo dyrbja sej welotaksije do směra na susodne Sprjejcy abo do Grodka planowanu wokrjesnu dróhu z nakładnymi awtami a dalšimi jězdźidłami dźělić, a te su zdźěla hač do 100 km/h spěšne. Strach njezbožow za čłowjeka je na tej čarje wosebje wulki.“


text:
Žycym tebje w kuždem nastupanju, aby se tebje derje šło a strowy był, tak ako twójej dušy se derje źo. (3. list Jana, 2)
Tak jo muž na kóńcu prědnego stolěśa, kenž se pomjenjujo „starosta“, nam howacej njeznatemu Gajoju pisał. Pisaŕ jo w młodych kśesćijańskich wósadach ako duchny wjednik pśipóznaty. Togodla jo mužow do kraja pósłał, aby misioněrowali. Take trjebaju pśi tom materielnu pomoc wósadow. Ale Diotrefes, kenž co we wósaźe Gaja pśedstojaŕ byś, zadora tomu pśez to, až pśeśiwo nim źěła a jich samo z wósady wuzamknjo.


text: Kulow (SN). Z titlom „Čestnohamtscy měsaca“ wuznamjeni Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) tele dny Kulowčanow Horsta Dutschmanna, Alfreda Kockerta a Gerharda Ballandta. Woni zasadźeja so hižo wjele lět na dobro Kulowskeho pohrjebnišća. Započało je so jich skutkowanje před dźesać lětami, jako pytaše wosadny farar zwólniwych za wšelake dźěła na Kulowskim katolskim pohrjebnišću. Horst Dutschmann so přizjewi, a njebě jenički. Jemu přidružichu so dalši mužojo, a tak nasta mała čestnohamtska skupina, kotraž so tydźensce na pohrjebnišću zetkawa. Mjez druhim staraja so mužojo wo čistotu a porjad na pućikach, sporjedźeli su připrawu za krjepjawy a přetworichu rownišćo rjadniskich sotrow. Najwjetši a najwjace časa rubjacy projekt bě, jako saněrowachu murju pohrjebnišća, kotraž je z klinkerow twarjena. Wosebity podźěl na tym měještaj nimo Dutschmanna tež Alfred Kockert a Gerhard Ballandt.


text:
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaczeni: Jerzy Bazan, Artur Władysław Bęben, Krzysztof Ludwik Birkenmajer, Karol Nereusz Bohdanowicz, Mieczysław Budkiewicz, Witold Budryk, Ryszard Czekajowski, Jan Wacław Czerwiński, Aleksander Długosz, Józef Antoni Dubiński, Andrzej Dunikowski, Henryk Zbigniew Filcek, Jerzy Jan Frydrych, Edward Antoni Garścia, Jerzy Kazimierz Gierula, Henryk Górecki, Zbigniew Górny, Maciej Władysław Grabski, Michał Grażyński, Jerzy Grzymek, Antoni Maria Emilian Hoborski, Jan Stanisław Janowski, Zbigniew Jasicki, Jan Marian Kaczmarek, Antoni Stanisław Kleczkowski, Adam Klich, Zdzisław Kłeczek, Stanisław Marian Knothe, Zofia Köhsling, Jerzy Kolbe, Mikołaj Kowalewski, Zbigniew Stanisław Kozłowski, Roman Władysław Krajewski, Jan Konrad Eligard Krauze, Bolesław Krupiński, Marian Książkiewicz, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Władysław Kuczewski, Jan Kuhl, Wiesław Kurdowski, Adolf Langrod, Wacław Adam Leskiewicz, Jerzy Henryk Litwiniszyn, Zdzisław Kazimierz Maciejasz, Ignacy Malecki, Piotr Małoszewski, Jan Stefan Manitius, Eugeniusz Mazanek, Marian Mięsowicz, Janusz Mroczka, Bogdan Jerzy Ney, Roman Ney, Józef Nizioł, Stanisław Nowak, Zbigniew Zygmunt Obuchowicz, Wiesław Ochman, Michał Odlanicki-Poczobutt, Czesław Kazimierz Olech, Zbigniew Osiński, Józef Wacław Poborski, Józef Wojciech Raczkowski, Janusz Ryszard Roszkowski, Zdzisław Wojciech Samsonowicz, Tadeusz Senkara, Wilhelm Alojzy Staronka, Ludger Mirosław Szklarski, Kazimierz Stanisław Sztaba, Ryszard Tadeusiewicz, Roman Marian Teisseyre, Julian Tokarski, Zbigniew Michał Tokarski, Tadeusz Ważewski, Jan Węglarz, Stefan Węgrzyn, Feliks Franciszek Zalewski, Wiktor Zin, Witold Stanisław Żabiński, Wojciech Hubert Żurek


text:
Systym
Idzie pedzieć, co BMS (Building Management System) jes mōzgiym, ale tyż i sercym inteligyntygo stawiyniŏ. Łōnczy wszyjskie insztalacyje, beztōż idzie regiyrować cŏłkōm autōmatykōm. Systym dŏwŏ forma i to, jak fōnguje ȏbiekt.
Nale za rajōm…
Inteligyntny dōm (Smart Home) jes hasłym, kere ȏstatnio jes fest popularne. Kej kupujesz telewizyjo, TV, mobilniŏk abo aji waszmaszina, mōmy wielgŏ szansa, co sie trefiemy z tym ausdrukiem. Nale co to jes inteligyntny dōm abo inteligyntne stawiynie?
Pewniykiem niy łazi tukej o ta waszmaszina. Niy idzie tyż ȏ to, co żeś poradził widzieć, kej ftoś ȏświycŏ mobilniŏkiem żorōwki abo dźwigŏ rolety bez tablet. Nale fōnguje to festelnie na naszŏ fantazjŏ.
Toć, sōm to detajle inteligyntnego stawiyniŏ, ale same we sia inteligyntne - przepraszōmy ale - niy sōm.
Inteligyntne stawiynie samo skludzŏ i analizuje info ze mocki czujnikōw, cobyś miōł na zicher jak nŏjlypsze warōnki i jak najmyni za to płŏcił.
Smart Home to wiela wiyncyj
Stawiynie, kere mŏ inteligyntny systym regiyrowaniŏ (BMS – Building Management System) stŏrŏ sie, coby kōmfort używaniŏ bōł jak nŏjsrogszy, a utrŏta niy bōła wiela wert. Inteligyntne stawiynie durś analizuje sytuacyjo i skludzŏ informacyje z mocki czujników, ze kerych bydzie wiedziōło co dalij robić.
Kej mŏsz inteligyntne stawiynie, niy trza mieć mobilniŏka, coby sie ȏświycić. Niy trza sie tyż stŏrać ȏ tympyratura, świyżość luftu abo bezpieczyństwo. Inteligyntne stawiynie stŏrŏ sie ȏ to za nŏs.
Na ta automatyzacjŏ mōmy toć wpływ a ku temu słōżōm akuratnie interfejsy użytkownika:
- Smartfōn
- tablet
- przeglōndarka WWW
- naściynny panel dotykowy
- przełōnczniki naściynne
- kōmyndy głosowe
Bez te rozwiōnzania, użytkownik poradzi zmiyniać nasztalowania systymu i regiyrować stawiyniem. Mŏ tyż durś dostymp do informacyji ze podsystymōw, np. do zużyciŏ mediōw. Bez urzōndzynia mobilne poradzi mieć dostymp do fōnkcyji i danych stawiyniŏ, bez znŏczyniŏ kaj jes.
Kej chcieliby my ôbcyrklować inteligyncjŏ stawiyniŏ, maksymalnŏ liczba pōnktōw bōłaby dlŏ stawiuniŏ, kej niy trza używać interfejsōw. Maksymalny wynik miōłoby stawiynie, kere cŏłkiym spokopi co chcemy. Potym brali by my tablet ino kej by my bōli wrazidlaci.
A na kōńcu znŏlŏzło by sie stawiynie, we kerym do kŏżdyj reakcyji trza wczaśniejszyj akcji użytkownika i niy ma detajlu warōnkowego. Niy ma znŏczyniŏ eli świŏtło ȏświycimy bez klasyczny szalter eli klikniemy na ikōnka na tablecie.
Inteligyntny dōm, to dōm taki, kery chcemy coby bōł
Wiemy, co kŏżdy z nŏs je inkszy i kŏżdy mŏ inksze potrzeby. Niy kŏżdy by chciōł mieć dōm ze science fiction, kaj wszyjsko je cŏłkiym zautōmatyzowane. Na szczyńście mōmy niyȏgraniczōne możebności łōnaczyniŏ systymu. Poradzymy zautōmatyzować ino jedna tajla procesōw. Beztōż fest wŏżne jes, co by pedzieć co sie chce, skuli tego, co autōmatyzacja stawiyniŏ mŏ ulekszyć nŏsze życie, a niy je skōmplikować.
Tyż i samo stawiynie mŏ wpływ na ȏbiōr rozwiōnzań. Wŏżne jes przeznŏczynie, srogość, ale i etap stawiyniŏ na kerym sie je.
Kej sōm nowe stawiynia, nŏjczynściyj używŏ sie systymōw przewodowych. Ôferujōm nŏjwiyncyj możebności i pōmiyniajōm klasycznŏ elektryka stawiyniŏ.
Kej stawiynia sŏm już fertich abo we rymōncie, kaj już je klasycznŏ elektryka, czynściyj dŏwŏ sie systymy bezprzewodowe. Beztōż poradzimy połōnczyć dwie insztalacyje i niy trza nic wrażać we struktura stawiyniŏ.
Idzie tyż użyć rozwiōnzania hybrydowe, kere łōnczōm systymy przewodowe i bezprzewodowe we jednym inteligyntnym stawiyniu.


text:
Przeczytaliście nasze artykuły już 2.000.000 razy!
Zapōmnieli my napisać ô naszym drugim geburstaku (ôd lutym 2020 sōm my 2 lata starzi), zapōmnieli my spōmnieć, jak mieli my 2000 i 2500 artykułōw na naszej strōnie, ale dzisiej już my sie pilnowali. Dzisiej rano na naszŏ strōna wachtyrz.eu zajrzeliście 2.000.000 rŏz! Tōż DZIYNKUJYMY, że nŏs czytŏcie!
Do dzisiej ôpublikowali my 2608 artykułōw, kere napisało 68 autorōw, z czego 48 % bōło po ślōnsku, 50% po polsku, 2% cuzamyn po niymiecku, czesku i angielsku. Ôkrōm założycieli (Rafał Szyma, Grzegorz Kulik i Pejter Długosz) nojbarzij regularnie piszōm dō nŏs: Mōnika Neumann, Marcin Musiał, Stanisław Neblik, Aleksander Lubina, Mirosław Syniawa, Piotr Zdanowicz, Henryk Jaroszewicz, Piotr Kaczmarczyk, Jan Lubos, Arkadiusz Poźniak, Tomasz Kamusella, Józef Porwoł, Ewa Grzesik, prof. Gerhard Bartodziej i Bernhard Soika.
Dziynki Waszej finansowej pōmocy doszli my do sytuacyje, kaj mogymy co miesiōnc 5 nojbarzij poczytnym autorōm wypłacić symboliczne hōnorarium (po 100 złotych) a być spokojni ô ôpłaty serwerowo-dōmynowe.
Naszŏ misyjŏ mōmy durch takŏ samŏ:
“Informacyjŏ mŏ siyła. Siyła pokazowaniŏ prŏwdy. Siyła zmiynianiŏ świata naôbkoło nŏs. Siyła łōnczyniŏ ludzi. Beztōż ôtwiyrōmy Wachtyrz.eu – ślōnski serwis z informacyjami.
Wachtyrz.eu je lokalny. Dŏwŏ plac, coby sie trefić. Dŏwŏ nŏrzyńdzia, coby znojś partnyra do geszeftu, usugi, do spōlnego działaniŏ sam-tukej, u nŏs.
Wachtyrz.eu je regiōnalny. Zasuwŏ granice, co sōm w gowach. Niy zaglōndŏ na wojewōdztwa i kraje. Stŏwŏ na pozycyji ślōnskij – i żŏdnyj inkszyj.
Wachtyrz.eu je globalny. Toć, dōm je ważny, ale niy idzie durch siedzieć w dōma. Wachtyrz spōminŏ, co sōm my czyńściōm Europy i świata. Co Ślōnsk to je Europa i świat.
Wierzymy, iże potrzebny je ślōnski serwis z informacyjami – ciekawy, przidajny, po blisku – beztōż ôtwiyrōmy Wachtyrz. Patrzymy, coby była sam siyła informacyji, ale tyż coby zrobić ś niego sroge nŏrzyńdzie, co poradzi postarać sie ô lokalne, regiōnalne i globalne ślōnskie sprawy.
Bydź z nami. Spōlnie użyjymy dobryj siyły ôd informacyje.”
Tōż liczymy, że bydziecie regularnie zaglōndać na naszŏ strōna www.wachtyrz.eu a w miara możliwości tyż cojś ciekawego na ślōnske tematy napiszecie abo nŏs inakszyj wesprzecie.


text: Poprawom sym časowje jara zapřijaty. To rěka, zo mam nimo wšědneho dźěła tež aktiwity w swobodnym času derje koordinować. Na kóncu dnja nimam zwjetša chwile za njeplanowane podawki. Ale druhdy dadźa so wjacore nadawki kombinować. Pola mje běži runje wusyłanje jednoho z najwjetšich motorsportowych podawkow w telewiziji a paralelnje na dwěmaj kompjuteromaj. K tomu hišće projekcija na sćěnu w rozměru wjacorych metrow. Tak móžu wšelake perspektiwy a časowe tabule paralelnje sćěhować. Sym potajkim nimale kompletnje wuhotowany, IMSA-seriju w Daytonje 24 hodźin dołho slědować. A zo bych to wšitko bjez spara přetrał, zaběram so připódla hišće z druhimi wěcami. Mjez druhim pišu tutu kolumnu.


text:
„Tajke bohatstwo“ přinygny mi sympatiski wopytowar, kiž bě tu jako turist ze swojim dorosćenym synom. „Wona je ta najpisańša, kotruž sym dotal widźała a jara rjana ...“, praji přećelka při wobjedźe. Běchmoj słowaksku wustajeńcu „party w 21. lětstotku“ w Serbskim muzeju w Budyšinje wopytałoj.
Wustajeńca je produkt wjacelětneho slědźenja skupiny słowakskich ludowědnicow a ludowědnikow wokoło Kataríny Saboveje wo swjedźenskich drastach a wosebje wo nahłownej pyše – partach – młodych holcow a žonow po cyłym kraju. „Wona je znamjo dorostowaceje holcy“. W někotrych kónčinach mjenowachu ju vjenec, druhdźe pautlik abo stuški. „Za kóždym kopcom namakachmy druhu drastu“, praji ludospytnica, pokazujo na mnohotnosć pozabytych a pozhubjenych fragmentow ludoweje kultury.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
W pólšćinje so kolonialny poćah ke krajam resp. kónčinam, kotrež běchu něhdy wotwisne wot Pólskeje, w prepozicijach wotbłyšćuje. Prajimy často, zo so na jednym boku „do Francoskeje“, na tamnym pak „na Ukrainu“ abo „na Běłorusku“ podamy. Samsne płaći za tamnu formulaciju: Prajiš, zo sy „w Francoskej“, ale „na Ukrainje“.
W minjenych lětach je so diskusija wo wužiwanju tutych kolonialnych formow wuwiwała, wona pak bu haćena přez linguistow, kotřiž mějachu to za zmylk, w zwisku z Ukrainu prajić „do“ abo „w“.
Kónc januara je w Ludowym nakładnistwje Domowina wušoł třeći zwjazk rjadu wubranych spisow Kita Lorenca (1938– 2017). Hižo teksty prěnjeho a druheho zwjazka skića wobšěrny dohlad do jeho literarneho tworjenja a skutkowanja. W třećim přidružeja so zdźěla njewozjewjene literarnokritiske studije, kotrež bě wón wot 1960tych lět hač do spočatka 21. lětstotka spisał. Wone zapřijeja po formje wědomostne nastawki a přednoški, recensije, posudki, zawody, dosłowa a medaljonki. Wjetšina tekstow je w serbskej rěči. W kónčnym dźělu k žórłam a přispomnjenjam su krótke němskorěčne anotacije k serbskim tekstam podate.
Wudawaćelej Franc Šěn a Christian Prunitsch staj hoberske dźěło zestajenja a wobdźěłanja zdokonjałoj a čitarstwu přewšo zajimawy wuběr literarnokritiskich studijow spřistupniłoj. Mandźelska Kita Lorenca je jeju při tym podpěrała a wudaće zmóžniła. Juliane Rehnolt je teksty za ćišć sobu spřihotowała, lektorat měješe Pětr Thiemann.
Steju hakle połdra lěta na čole najstaršeho serbskeho towarstwa, ale zwjazana sym z Maćicu Serbskej mjeztym hižo 29 lět.
Moja kolebka steješe w Delnjej Łužicy, tuž sym puć k Maćicy přez Maśicu Serbsku namakała: Po załoženju delnjoserbskeho wotdźěla 1993 wutworichu při Maćicy samostatnu Delnjoserbsku rěčnu komisiju. Jako doktorandka za serbsku rěčewědu při Serbskim instituće běch čłonka teje komisije – pozdźišo tež w Budyskej sekciji „serbska rěč“, kotruž někotre lěta nawjedowach. W Maćičnym předsydstwje dźěłam wot 2008 a smědźach w tym času dweju předsydow bjezposrědnje dožiwić a jeju podpěrać. W septembrje 2020 wuzwoli mje hłowna zhromadźizna na předsydku.
Lětsa 175 lět po załoženju Maćicy Serbskeje a 32 lět po znowazałoženju mam tu jako 16. předsyda na štyri lět skrótka někotre słowa, mysle podać.
Ze zastupom 11. oktobra 1990 do Maćicy Serbskeje w Budyšinje sym w njej nowu domiznu namakał. 1991 sym jeje stawiznisku sekciju sobu wutworił, wot 1995 do 2002 běch jeje předsyda. Tak słušam k Maćicarjam prěnjeje hodźiny po towaršnostnym přewróće. W prěnich lětach mějachmy na našich jednaće stawizniskich kolokwijach přeco něhdźe sto wopytowarjow. Rezonanca nas překwapješe: W Hornjej a Delnjej Łužicy, ale tež ze stron wukrajnych hosći z Pólskeje, Čěskeje a samo Ukrainy wobsteješe wulki zajim, so ze wšelakimi historiskimi prašenjemi w Serbach rozestajeć.
W lěće 2007 zemrě dr. Měrćin Völkel, kotryž bě Maćicu Serbsku dlěje hač 16 lět nawjedował. Hišće dźensa myslu z hłubokim wobžarowanjom na to, zo so jemu na smjertnym wječoru Myto Ćišinkeho, kotrež bě jemu kaž žanomu druhemu přistało, zapowě. Hižo dlěši čas bě wo to prosył, zo smě jako předsyda wotstupić, tola na naležne próstwy předsydstwa zastojnstwo hač do kónca wukonješe. Na tutym městnje mamy na njeho z dźakownosću spominać.
Interaktiwna pućowanska wustajeńca informuje na moderne wašnje wo štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych mjeńšinach kaž tež wo delnjoněmčinu rěčacych. Wosebita přehladka, kiž nasta jako zhromadny projekt mjeńšinoweje rady a zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch, wuzběhnje bohatosć a wjelestronskosć danskeje mjeńšiny, němskich Sintow a Romow, serbskeho ludu, friziskeje narodneje skupiny a rěčnikow delnjoněmčiny resp. platt. Nastanje tuž zaćišć, kaž to tež serbska wuměłča Maja Nagelowa we wideju sformuluje, zo je pomjenowanje „mjeńšina“ za politiske prašenja wažne, ale zdawna njereflektuje wobohaćacy kulturelny a rěčny aspekt ludowych a rěčnych skupin w Němskej kaž tež wjeselo a hordosć, kotrejž k tomu słušatej. Prašenje „Što rěka tu mjeńšina?“ móhło so tež jako sebjewědomy statement wuprajić a z wuwołakom za prašakom wudospołnić.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Wjacore miliony ćěkancow su w minjenym času přez mjezy ćeknyli a to dale činja. Kónc februara jewjachu so wulkotne rozprawy wo wutrobnym witanju a podpěrje, kotrejž su ukrainscy ćěkancy w susodnych krajach dóstali. Hranicy, kotrež běchu hakle dny do toho kruće zamknjene a zesylnjene z wodumjetakami, su daloko wočinili tym, kotřiž před smjertnymi kanonami a artileriju z wuchoda twochnychu. Ani Ukrainjenjo ani jich psyki a nukle njetrjebachu wupokaz, zo móhli mjezynarodne mjezy do zapada legalnje překročić.
Młodźinski roman „Bjez čriji“ podawa wotmołwu
Njedawno je w Ludowym nakładnistwje Domowina nowa serbskorěčna dźěćaca/ młodźinska kniha wušła. Dźakowano přełožkej „Bjez čriji“ Jany Štillerovej a Pětra Šołty je roman „www.bez-bot.cz“ čěskeje spisowaćelki Ivony Březinoveje nětko tež serbskim młodym čitarjam přistupny.
Roman wopřija 146 stronow a je do 13 kapitlow rozdźěleny. Kniha doporuči so čitarjam wot 13 lět. Tekst je w formje ja-powědarja a w přitomnosći napisany. Tak dowoli Ben, rjek jednanja, čitarjej tež dohlad do swojeje psychi, tak zo móžeš poměrnje derje sobu začuwać. Je prašenje, kak młody, strowy a sportiwny čłowjek po njezbožu ze swojim handicapom wobchadźeć nawuknje. Při tym njewobkedźbuja so jenož ćělne wužadanja, ale tež psychiski staw a změny w poćahach mjez swójbnymi, přećelemi a spočatnje cuzymi ludźimi.