text:
Wustawki za Maćicne myto Bogumiła Šwjele
§ 1
Maćica Serbska pósćiwa kužde druge lěto Myto Bogumiła Šwjele, z kótarymž ma se mytowaś wuknik/wuknica Dolnoserbskego gymnaziuma w Chóśebuzu abo drugego dolnołužyskego gymnaziuma za fachowe źěło na pólu serbskeje rěcy, literatury, serbskich stawiznow, serbskego kulturnego slěźenja abo wuměłstwa.
§ 2
Ako myto wupišo Maćica Serbska 150 euro. Jolic jo źěło w serbskej rěcy napisane, pówušyju se mytowe pjenjeze na 250 euro. Myto smějo se jano wupisaś, gaž jo dotacija zawěsćona.
§ 3
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje myto zjawnje wupišo.
§ 4
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje póstajijo wuběrk za pósuźowanje zapódanych źěłow, wobstojecy z cłonka pśedsedarstwa a dalšneju fachnikowu. Wobradowanja wuběrka a lisćina zapódanych źěłow su dowěrliwe. Wuběrk pódajo pśedsedarstwoju swójo naraźenje za pósćenje myta, kótarež jo zakład za rozsud pśedsedarstwa. Wuběrk móžo pórucyś pósćenje spěchowańskich mytow z dotaciju 50 €. Gaž njejsu se zapódali źěła w trěbnej kwaliśe, se myto w tom lěśe njepósćijo.
§ 5
Źěła maju se w pisnej formje zapódaś. Směju to teke źěła byś, kótarež su nastali za šulske zaměry. Wóni muse měś minimalnu dłujkosć 6 bokow połterasmužkowego teksta w 12 pt. Ilustracije su ako pśidank móžne. Źěłoju ma se pśipołožyś list, w kótaremž stoj mě awtora/awtorki, adresa, narodny źeń, šulski lětnik, titel zapódanego źěła a wobkšuśenje, až jo wóno swójske wuźěło, kótarež njezranijo awtorske pšawo. Na źěle samem njesmějo mě awtora/awtorki napisane byś, aby se gódnośiło bźeze znaśa wósoby.
§ 6
Pśedsedarstwo Maćice Serbskeje pósćijo myto a informěrujo lawreata/lawreatku. Myto pśepódajo se na głownej zgromaźinje Maćice Serbskeje abo na wósebnem zarědowanju. Na pšosbu pśedsedarstwa pśedstajijo lawreat/lawreatka swójo źěło na głownej zgromaźinje.
§ 7
Pśeśiwo rozsudam wuběrka a pśedsedarstwa myta dla njejo pšawniska droga móžna.
§ 8
Změna wustawkow a jich wótpóranje lažy w zagronitosći pśedsedarstwa Maćice Serbskeje.
Chóśebuz, 27. maja 2010


c: text/html

text:
Stawizny projekta Mozilla
Projekt Mozilla jo se w lěśe 1998 z pśewóstajanim žrědłowego koda wobglědowakowego paketa Netscape załožył. Wótglěd jo był, kreatiwnu móc tysacow programěrowarjow w interneśe zapśěgnuś a schójźeńki inowacije bźez rownosći we wikach wobglědowakow spěchował. W běgu prědnego lěta su južo nowe cłonki zgromaźeństwa z cełego swěta nowu funkcionalnosć pśinosowali, eksistěrujuce funkcije pólěpšyli a su na nawjedowanju a planowanju projekta sobu statkowali.
Pśez napóranje wótwórjonego zgromaźeństwa jo projekt Mozilla wětšy ako druge pśedewześe. Cłonki zgromaźeństwa su se angažěrowali a su wobłuk spócetneje misije projekta rozšyrili — město togo až su jano na pśichodnem wobglědowaku Netscape źěłali, su luźe zachopili wšake wobglědowaki, wuwijarske rědy a wuběrk drugich projektow wuwijaś. Luźoe su k Mozilla na rozdźělne wašnje pśinosowali, ale kuždy jo ze zagóritosću dermotnu softwaru napórał, kótaraž by luźam zmóžniła, wuběrk měś, kak su internet dožywili.
Pó někotarych lětach wuwijanja jo se Mozilla 1.0, prědna głowna wersija, w lěśe 2002 pśepódał. Toś ta wersija jo se pśez wjele pólěpšenjow na wobglědowaku, e-mailowem klienśe a drugich nałoženjach w pakeśe wuznamjeniła, ale nic wjele luźi jo ju wužyło. Až do 2002 jo wěcej ako 90% internetnych wužywarjow z Internet Explorer pśeglědowało. Nic wjele luźi jo to tegdy zawupytnuło, ale prědna wersija Phoenix (pózdźej do Firefox pśemjenjony) jo se w tom lěśe wót cłonkow zgromaźeństwa Mozilla pśepódała, ze zaměrom, nejlěpše móžne pśeglědowańske dožywjenje tak wjele ako móžno luźam póbitowaś.
W lěśe 2003 jo projekt Mozilla załožbu Mozilla Foundation załožył, njewótwisnu za wše wužytnu organizaciju, kótaraž pódpěra se wót jadnotliwych pósćiwarjow a wjele pśedewześow. Nowa załožba Mozilla Foundation jo ze zastojanim aktiwitow projekta pókšacowała a teke oficielnje rolu pśewzeła, wótwórjonosć, inowaciju a šanse w interneśe spěchowaś. Wóna jo dalej softwaru k dispoziciji stajał, na pśikład Firefox a Thunderbird, a jo swójo źěło na nowe póla rozšyriła, ako na pśikład pśizwolenje spěchowańskich srědkow, aby pólěpšenje bźezbariernosći we webje pódpěrała.
Firefox 1.0 jo se w lěśe 2004 pśepódał a jo wjeliki wuspěch był — w běgu lěbda lěta, jo se pśez 100 milionow razow ześěgnuł. Wót togo casa su pšawidłownje nowe wersije Firefox wujšli a dojśpiju stawnje nowe rekordy. Popularnosć Firefox jo k tomu pśinosowała, wuběrk slědk k wužywarjam donjasć. Wótnowjone wuběźowanje jo inowacije póspěšyło a internet za kuždego pólěpšyło.
W lěśe 2013 smy Mozilla Firefox OS startowali, aby połnu móc weba na smartfony pušćili a jaden raz wěcej kontrolu a wuběrańsku móžnosć za nowu generaciju luźi póbitowali, kótarež su něnto online.
Mozilla jo teke w lěśe 2013 swóju 15. wrośenicu wóswěśił. Zgromaźeństwo jo pokazało, až komercielne pśedewześa mógu wužytk ze sobuźěła w projektach wótwórjonego žrědła śěgnuś a až wjelicne produkty za kóńcnych wužywarjow daju se ako software wótwórjonego žrědła zgótowaś. Wěcej luźi ako do togo wužywa internet a dožywja jen w swójej rěcy. Do pśichodna gódna organizacija jo se załožyła, kótaraž wužywa wikowe mechanizmy, aby pódpěrała misiju zjawnego wužytka a toś ten model jo se pótom teke wót drugich wužył, aby wótwórjone, transparentne a gromadu źěłajuce organizacije w šyrokem wobłuku pólow napórali.
Pśichod jo połny wupominanjow a šansow, kótarež rownaju se tym zachodnosći. Njejo žedna garantija, až internet wóstanjo wótwórjony, zwjaselecy abo wěsty. Mozilla dajo dalej luźam góźbu, jich głose zwignuś a swójske žywjenja online wugótowaś. Njecynimy to same, to se wě. Zgromaźeństwo Mozilla eksistěrujo, gromaźe z drugimi projektami wótwórjonego žrědła a drugimi za wše wužytnymi organizacijami, jano, dokulaž luźe angazěruju se za to, naše zgromadne cele zwopšawdniś. Jolic cośo se nam w našej misiji pśizamknuś, cyńśo pšosym sobu.
Za dalšne informacije wó Mozilla, glejśo slědujuce:
- Cytańske znamjenja Mozilla
- Casowy plan projekta Mozilla
- Mozilla Digital Memory Bank
- Stawizny posterow Firefox a Mozilla (engelski a japański k dispoziciji)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gramatyka
przymiotnik niestopniowalny
greckokatoliccy; greckokatolicka; greckokatolicką; greckokatolicki; greckokatolickich; greckokatolickie; greckokatolickiego; greckokatolickiej; greckokatolickiemu; greckokatolickim; greckokatolickimi; niegreckokatoliccy | pokaż wszystkie formy
greckokatoliccy; greckokatolicka; greckokatolicką; greckokatolicki; greckokatolickich; greckokatolickie; greckokatolickiego; greckokatolickiej; greckokatolickiemu; greckokatolickim; greckokatolickimi; niegreckokatoliccy; niegreckokatolicka; niegreckokatolicką; niegreckokatolicki; niegreckokatolickich; niegreckokatolickie; niegreckokatolickiego; niegreckokatolickiej; niegreckokatolickiemu; niegreckokatolickim; niegreckokatolickimi | zwiń


text:
»Serbska rěč je mi při pisanju bóle domizna hač němska«
Rozmołwa ze spisowaćelku Měrku Mětowej wo Budyšinje a literaturje jako domizna
Wy sće čas žiwjenja wosrjedź Łužicy bydliła. Što je domizna za Was?
Cyle spontanje bych prajiła, zo je to město Budyšin. Lubuju je a sym tajke prawe Budyske dźěćo. Sym přeco z městom zwjazana była. Narodźiła sym so na zapadźe, w nowym měsće. Potom smy wjace hač dwaceći lět w starym měsće bydlili a nětko, trochu do wuměnkoweho časa, smy takrjec do wuchodneho dźěla města ćahnyli. Cyły Budyšin je za mnje domizna. Lubuju tohorunja Łužiske hory. Tohodla so wjeselu, zo w nowym bydlenju tute hory widźimy, kaž Čornobóh abo Pichow. Hdyž tam pućuju, mam začuće, zo sym w domiznje po puću. A pućowanje tam mje tež za nowe spisowaćelske ideje inspirěruje. A potom mamy hišće zahrodu w Smochćicach, kotraž je tež tajke něšto kaž doma za mnje, dokelž sym tam jako dźěćo wotrostła. Mój nan je ju za swój čas kupił a wobhospodarił. Lubuju tež wid z Mosta měra. Jeli z dowola abo zwotkel tež přeco přijědu, přez móst jědu a nalěwo Budyske wěže widźu, mam hłuboke začuće domizny. Domizna je za mnje na kóždy pad geografisce wjazana. To je jedyn dźěl domizny.


text:
46-letniŏ tynisistka ze Ślōnska wygrała turniyj WTA
Kobiytōm niy mŏ sie liczyć lŏt, ale sōm wyczyny, przi kerych werci sie go spōmnieć. Květa Peschke, 46 lŏt starŏ tynistka, kerŏ narodziyła sie we Bilovcu na Ślōnsku, wygrała dzisiej w nocy turniyj debla WTA we Chicago. Dziynki tymu je drugōm nojstarszōm tynistkōm, kerej udalo sie tego dokōnać. Starszŏ ôd niyj bōła yno Martina Navrátilová, kerŏ wygrała turniyj debla, jak bōła 49 lŏt starŏ!
Květa Peschke w deblu z Andreōm Petkovic z Niymiec wygrała we finale z Amerykankōma Caroline Dolehide a Coco Vandeweghe 2-0 (6:3 a 6:1)
We halbfinale wygrały ze deblym amerykańsko-niderlandzkym Nicole Melichar a Demi Schuurs tyż 2-0 (7:6 a 6:4).
Foto: Andrew Campbell / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons


text:
Aktobe
Aktobe (kazachsce AқTөбe, Aqtöbe wurěkowanje ? / i; rusce AkToбe; do 1891 – Ak-Tobe/ Ak-Toбe; 1891–1999 Aktjubinsk/AkTюбиHck) je wulkoměsto w sewjerozapadnym Kazachstanje. Měšćanske mjeno woznamjenja po słowje „běła hórka“.
Město leži něhdźe sto kilometrow wot ruskeje hranicy a 1340 kilometrow zapadnje stolicy Astany a ma wjace hač 400.000 wobydlerjow. Wona je zarjadniske sydło wobwoda ze samsnym mjenom a leži nad rěku Ilek, lěwym přitoku Urala.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1869 jako ruska twjerdźizna Ak-Tobe załožiło a ma wot lěta 1891 měšćanske prawa. Po njewotwisnosći Kazachstana wuwiwaše so město k wuznamnemu stejišću wolijoweje industrije.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- AkTюбиHck/ ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
Awtor dźensa
Michał Nuk
„To je postup do zwjazkoweje ligi marathonow!“, běše wčera z wótřerěčakow podłu čary Drježdźanskeho marathona słyšeć, jako doběhny Keničan Joseph Kyengo Munywoki w 2:10:21 h do cila před krajnym sejmom. Tajkale zwjazkowa liga drje njeeksistuje, tola wukonaj prěnjeho a druheho běharja pokazujetej, zo słuša Drježdźanski marathon nětko k prěnim adresam w Němskej. Po Berlinje, Hamburgu a Kölnje bu tu lětsa štwórty najlěpši čas docpěty, štož je hladajo na dosć naročnu čaru z plesternakami, mnohimi křiwicami a mostami čim kedźbyhódniše. A wjace hač 7 500 wobdźělnikow z 61 krajow je znamjo za to, zo je sej Drježdźanske wubědźowanje mjezynarodne připóznaće nadźěłało.


text:
Awtor dźensa
Toni Ryćer
Nimale w kóždej domjacnosći składuja so lěki, zo bychu při mjeńšich schorjenjach spěšnje k ruce byli. Sy-li nazymnjeny abo maš-li bolosće w stawach po ćělnym napinanju, njetrjebaš tuž hnydom k lěkarjej. Tu pomhaja krjepki, žałby a sprayje z apoteki. Štož je za wjetšinu ludźi bjez problema, pak móže za profijowych sportowcow fatalne sćěhi měć. Cyły rjad tajkich po zdaću bjezrizikowych lěkow wobsahuje srědki, kotrež sportowc brać njesmě, kaž na přikład kodein w krjepkach přećiwo kašelej. Jednu tak mjenowanu čerwjenu lisćinu wudawa Narodna antidopingowa agentura a ju prawidłownje aktualizuje.


text:
W druhej połojcy 19. lětstotka za čas industrializacije twarjachu tež w Hornjej Łužicy železniske čary. Runočasnje nastachu dwórnišća, stražniske chěžki a wuhibkarnje. W lětnjej seriji so rozhladujemy, kak trěbne wone něhdy běchu a što je so z nimi stało. (12)
W lěće 1890 bu železniska trasa wot Kamjenca do Halštrowa dotwarjena a swojemu zaměrej přepodata. Hač do lěta 1902 bě Halštrow kónčna stacija. Po tym bu čara do Biskopic dotwarjena. Planowali běchu ju hižo kónc 19. lětstotka. Runočasnje so tehdy wjacori zamołwići prócowachu trasu tak zapołožić, zo by južnje serbskich wsow za Chrósćicami wjedła. Tak prošeše w januaru 1897 Jitkowski ryćerkubler wo awdiencu w sakskim financnym ministerstwje, a zapósłanc krajneho sejma Michał Kokla z Chrósćic sej žadaše trasu wot Porchowa nimo Hornjeho Wujězda wjesć. K tomu pak njedóńdźe, a lěta 1907 projektěrowane kolije do směra na Njebjelčicy zaćisnychu. Trasa wjedźeše hač do Rušicy nimale paralelnje k dróze w dole Čorneho Halštrowa.


text:
Halena Jancyna nowa wokrjesna społnomócnjena za serbske naležnosće
Budyšin (SN/at). Z wotwołanjom dotalneje a powołanjom noweje społnomócnjeneje za serbske naležnosće je Budyski wokrjesny sejmik dalewjedźenje tohole zastojnstwa zaručił. Na swojim wčerawšim posedźenju, kotrež su koronapandemije dla znowa w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle přewjedli, wuwjazachu wokrjesni radźićeljo Reginu Krawcowu po šěsćlětnej zaměrnej dźěławosći k 30. septembrej z funkcije. Krajny rada Michael Harig (CDU) jej wobkrući, zo njeje so bojała na njedostatki pokazać, zo je „deficity widźała“ a zarjadnistwo „dale přinjesła, winowatosće serbskej ludnosći napřećo dodźeržeć“. Za to wupraji Krawcowej „cyle wulki dźak“.


text:
W zawostajenstwje Siegmunda Musiata, kotrež přijima Serbski kulturny archiw w běhu poslednjeju dweju lět, nadeńdźechmoj dźenik ze Smječkec pochadźaceho wojaka Georga Pecha. Noticowa knižka, někak w přihódnym oktaw-formaće, słužeše mužej ze serbskokatolskich kónčin jako dnjownik swojeho wojerskeho časa. Wustojny ludowědnik, stenograf a stawiznar, njeboh dr. Musiat nošeše so drje z mysličku, wo knize muža ze swójskeje ródneje wsy pisać – pak nastawk pak samo mjeńši serial za nowiny. Na to pokazuja do knihi zapołožene noticki. Hač je tule mysl cofnył abo čehodla k tomu wjac dóšło njeje, njehodźi so hižo wuslědźić.
Cyły dźenik je w hesłowej formje, respektiwnje w krótkich sadach, němsce napisany, ale jednotliwe mjena přiwuznych a znatych pisarja pokazuja jasnje na to, zo běše wón Serb. Katolska nabožnosć w zwisku z domizniskej kónčinu je za to dalši indic. Ryzy dokumentariski přistup tole snano njedopokaza, ale tukamoj na to, zo bu Georg Pech mjez swójbnymi a druhimi Jurij P(j)ech mjenowany, znajmjeńša pak serbsce rozumješe a rěčeše.
Wo swójbje Pecha hodźi so z jeho zapiskow telko zhonić, zo měješe nimo staršeju dweju bratrow »Michael« a »Nikolaus« a znajmjeńša jednu sotru. Dalše přiwuznistwo běštaj wuj »Georg« a ćeta »Anna« z Njebjelčic. Jónu naspomni wopyt pola wuja w Drježdźanach. Tohorunja mjenuje so jedyn kuzenk »Nikolaus«.


text:
Drježdźany (B/SN). Aktualna kampanja wabjenja Zwjazkoweje wobory žněje wótru kritiku cyrkwje. „Mam to za rozhorjace a dospołnje njepřiměrjene, ze sloganom „Płun, woda, třěleć – rjemjeslnikow za Zwjazkowu woboru pytać“, praji zamołwity za měr rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej Renke Brahms w Bonnje. Wón zwjazkowe ministerstwo za zakitowanje namołwja, z tajkej kampanju hnydom přestać. „Słowo płun hromadźe ze słowom třěleć wužiwać pokazuje na mało začuća a słabe stawizniske wědomje zamołwitych.
Maja noweho nawodu


text:
Utrŏpy Micyny: Niy ciepejcie radiskami!
Dzisioj wele szkoły dziesiyńciu synkōw ôbciepało jednego borŏka radiskami. Pedzieli, że skuli niego przegrali ważny szpil. “A co – pytōm sie ich – niy strzelōł elwra? Abo wpuściōł jakigo gupigo tora?” “Niy – ôdpedzioł mi jedyn śnich – ale my chcieli grać pod mianym Ruch Chorzōw, a ôn nŏs zapisoł jako R.CH. Ludzie ani niy wiedzieli co to znaczy i skirz tego niy chcieli nōm kibicować. Beztōż jŏ niy strzelōł elwra, a Ruby wpuściōł szesnŏście gupich torōw.” Uradiskowany na szczyńście przetrzimoł egzekucyjo, tōż zakludziyłach go do dōm, coby go żŏdyn wiyncyj niy napasztowoł. Wtynczŏs dopiyro sie poślimtoł. “Zawdy gŏdajōm, że wszyjsko je moja wina – pedzioł – i to yno skuli tego, żech je ryszawy.” Musiałach mu wytuplikować, że to je ôdwieczne prawidło natury i tego niystety niy idzie zmiynić. “Musisz wiedzieć, że zawdy je wina ôd ryżego, chyba że prawie żŏdyn niy je ryszawy, to wtynczŏs winowaty je brylŏk. Potyn je ruby, chudy, puklaty i tak dalij. Ale to ryży je, bōł i dycki bydzie na wiyrchu tyj niyszczynsnyj piramidy. Bydź rŏd, że choć aby niy mŏsz brylōw, bo wosy idzie zafarbić a ślypiōw niy poradzisz tak leko wylyczyć”. Synek rozbeczoł sie na amynt, bo swoje bryle ôstawiŏ w dōma yno jak idzie grać we fusbal.
Z tymi mianami to ludzie czynsto majōm utrŏpy. Fto widzioł film “Big Lebowski” to wiy, iże bōło tam dwiōch chopōw, kerzi sie mianowali Jeffrey Lebowski. Fto niy widzioł, tyn niych sie narychtuje na spoilery, nale to nic złego, bo ône Wōm sie mogōm richtig przidać. Życie porzōnd pokazuje spoilery tego, co nōm sie może przitrefić w prziszłości, nale my to smolymy, a potyn niyrŏz żałujymy. I poradzymy yno pedzieć “Kejbych wiedzioł, że sie ôbala, to bych sie siednoł”. Wiedziołś, pierōnie! Spoilery bōły wszyndy naôbkoło ciebie, mioł żeś yno na nie wejrzeć! Ale niy, tyś woloł życie połne niyspodzianek, tōż terŏzki mŏsz, gupielŏku! Nale wrŏcōm do filmu. Baba ôd jednego Lebowskigo narobiyła długōw, ale to tyn drugi mioł skirz tego kupã problymōw. Nojsōmprzōd wraziyli mu gowã do haźla, najscali na tepich i strzaskali kachle we badycimrze. Potyn porwali mu auto i chociŏż policjŏ je yntlich znŏdła, to jakiś bezdōmny elwer zdōnżōł mu sie w nim przodzij zesrać. Nihilisty wciepli mu do badywanny łaskã i chcieli mu urznōńć puloka, a artystka waginalnŏ podstympnie użyła go za reproduktora. Już chyba niy muszã pisać wiela razy nachytoł, wiela hibōw musioł strzimać a ubliżyń pod swojim adresym nasuchać. I to wszyjsko skuli tego, że tak leko szło go znojść. Niy śmiycie chopa ô to ôbwiniać, bo nigdy sie żŏdnymu niy przedstawioł jako Jeffrey Lebowski, a kŏżdy znajōmy mianowoł go “Dude”. Zōuwizōu, roztōmajte gizdy poradziyli go znojść, bo we wszyjskich papiōrach stoło, że mianuje sie Lebowski. Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ takigo błyndu niy zrobiyła, bo na przileżytość niydŏwnego welowaniŏ do samorzōndōw skryła sie na listach wyborczych pod skrōtym KW ŚPR. Mało kery Ślōnzŏk ô tym wiedzioł i poradziōł ich tam nacylować. Yntlich prziszło ku tymu, co żŏdyn kandydŏt z tyj partyje do syjmiku wojewōdzkigo sie niy dostoł. Dzisioj idzie pedzieć, że chyba sie werciło, bo ôd welōnku minyli już dwa tydnie, a niy słyszałach coby kerymuś śnich wraziyli gowã do haźla abo najscali na tepich.
Całŏ ta ôstuda w życiu Dude’a Lebowskigo tak po prŏwdzie napoczła sie wtynczŏs, kej ôn a jego kamraty Walter i Donny szafli awans do play-offōw w lidze krynglowyj. W życiu zawdy musi być rōwnowŏga, beztōż jak yno mu fōndło taki srogi sukces, to zarŏz na drugi dziyń kopło go ze szwōngiym w rzić. Jak ftoś mōndry kejś pedzioł, niykedy ty jysz niydźwiedzia, a niykedy to niydźwiydź jy ciebie. Wszyjske utrŏpy Dude’a miały yntlich swoja kulminacyjo a niydźwiydź swoja wieczerzo kej Donny, w jednyj z ôstatnich scyn filmu, przi chaji z nihilistami dostŏwŏ hercszlag i umiyrŏ.
I terŏzki forsztelujcie sie tako sytuacyjo, kej kŏżdy umi znojść Ślōnsko Partyjo Regiōnalno na liście i wszyjscy co chcōm, to na nia welujōm. Pokazuje sie, co aże trzech jeji kandydatōw włazi do syjmiku wojewōdztwa. Srogi sukces, pra? Nale trza pamiyntać, co niydźwiydź cichtuje i mŏ pierziński głōd. I kery z tyj trōjki radnych mŏ być Donnym? Kery śnich ôddŏ życie, coby sie tyn ber do porzōndku pojŏd i doł pokōj inkszym?
Terŏzki dziynnie widzã markotnych Ślōnzŏkōw łazić po ulicach Bytōmia i inkszych miast. Kŏżdy trŏpi sie tym, że naszŏ nacyjŏ niy mŏ już reprezyntantōw we syjmiku wojewōdzkim i na zicher hned wyginymy choby dinozaury. Niykerzi durś yno ślimtajōm i ściskajōm sie z familijōm, a te barzij chytre ôbsztalowali sie już plac na cmyntŏrzu. W życiu bych niy pedziała, że mōj sōmsiŏd Franc tyż sie tak bydzie tropiōł. Pōł niydziele gymziōł po placu tam a nazŏd, targoł se wosy z gowy, a w ślypiach mioł płaczki. Spytałach sie eli tyż sie tak starŏ ô to, że hned bydymy już reliktym przeszłości. Ôdpedzioł mi, że toć, fest sie ô to starŏ, ale wiyncyj skuli tego, że pynzyjŏ dopiyro w pyńdziałek, a ôn już niy mŏ pijyndzy na gorzołã.
Zarzōnd Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj ôficjalnie napisoł, że zmaścili ta kampanijo welōnkowo i sōm już narychtowani, coby przijmnōńć polityczne kōnsekwyncyje porażki. Po tym ôbznojmiyniu ludzie pociśli do jarzyniŏkōw a handlyrze wartko dźwigli cyny radiskōw. Jŏ kupiyła w sobotã na tŏrgu sztyry pynczki i prawie żech ich terŏzki użyła. Ale powiym Wōm, że raja ciōngła sie aże do ulicy, a pŏruch aktywnych kōmentatorōw ślōnskij biny politycznyj wziynło i po dziesiyńć fōntōw. Wōm tyż radzã sie uwinōńć. Dyć to nasz ôbywatelski ôbowiōnzek ôbciepać tych lebrōw radiskami, niych widzōm jake sprawy Ślōnska sōm do nŏs ważne. A potyn mogymy sie siednōńć i do porzōndku dychnōńć, bo możno za piyńć lŏt zaś trza bydzie hōrtym ciś do jarzyniŏka, pra?
Dude przetrzimoł wszyjsko, bo Dude je niyzniszczalny. Po kŏżdyj porażce, po kŏżdym szlagu, jaki dostoł ôd życiŏ, słyszoł ôd swojigo kamrata Waltera “Smol to, Dude. Pōdź, idymy na kryngle.” Tōż Dude szoł na kryngle, bo wiedzioł, że tego pōmotlanego świata niy idzie zmiynić. I ani niy werci sie prōbować.
A jak bydzie z nami, Ślōnzŏkami? Przetrzimiymy? Możno ja, możno niy, fto to dzisioj richtig wiy? Ale jŏ proszã coby my ôbrali yno jedyn szport narodowy i jak by to mieli być kryngle to niy biermy sie już za ciepanie radiskami.


text:
Bayerska
Swobodny stat Bayerska (serbsce tež Baworska;[1] němsce Freistaat Bayern) je zwjazkowy kraj na juhowuchodźe Němskeje, při hranicy z Čěskej a Awstriskej. Stolica je Mnichow. Z něhdźe 70.500 km² je po přestrjeni najwjetši kraj Němskeje a z 13 milionami wobydlerjow po wobydlerstwje druhi najwjetši.
GeografijaWobdźěłać
Bayerska mjezuje z Durinskej na sewjeru, ze sakskim Bohotskim wokrjesom na samym sewjerowuchodźe, z Čěskej na wuchodźe, z Awstriskej w Alpach na juhu, na juhowuchodźe přez Bodamski jězor ze Šwicarskej, na zapadźe z Badensko-Württembergskej a na sewjerozapadźe z Hessenskej.
Najwažnišej rěce Bayerskeje stej Dunaj a Mohan, kiž stej přez kanal ze sobu zwjazanej a dźěl transeuropskeho łódźnistwoweho puća.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Bayerskeje su:
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Filip Jakubaš: Hornjoserbsko-němski słownik. Domowina, Budyšin 1954, str. 59.
- ↑ Bayerski krajny zarjad za statistiku: Gmejny a ličby wobydlerstwa
WotkazWobdźěłać
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Před 100 lětami žadaše sej nestor serbskich kulturnych stawiznow Ota Wićaz, zo měli so »žiwjenjoběhi serbskich bratrow« wudać.1 Ze zjawnym spřistupnjenjom SORABICONA je tute žadanje spjelnjene.2Žiwjenjoběhi, kotrež Ota Wićaz měni, su wosebity žanr Ochranowskeje bratrowskeje jednoty. Hač do dźensnišeho je tam z wašnjom, zo sobustawy pisomnu rozprawu wo swójskim žiwjenju zawostajeja. Tute teksty so na pohrjebje zjawnje předčitaja a we wosadnych archiwach składuja. Tak chowaja dźensa w Ochranowje wjace hač 30.000 žiwjenjoběhow, wot toho wjace hač 500 wot Serbowkow a Serbow z cyłeje Łužicy. Tute awtobiografiske teksty su jónkrótne žórło za serbske stawizny: Zmóžnjeja nam dohlad do wšědneho dnja na serbskich wsach we 18. a 19. lětstotku. Zhonimy tójšto wo wobstejnosćach w šuli, na dźěle abo w swójbje, čeho su so naši prjedownicy bojeli abo nadźijeli. Žiwjenjoběhi skićeja syłu slědźerskich temow.
Tule chcu so serbskim žonam wěnować, wšako so wone w serbskim stawiznopisu lědma jewja. Čim dale wróćo zhladujemy, ćim bóle młowojty so wobraz stanje. Za 19. a 20. lětstotk so rady na někotre žony pokazuje (great women approach), kiž so na narodnym, wuměłskim abo karitatiwnym polu angažowachu. Hladajo na 18. lětstotk maja so serbske ćěšerki mjenować, kiž w byrgarskich a zemjanskich domach słužachu. W dalšich funkcijach skutkowachu serbske žony na wsach jako zaprajerki a zelowe žony, jako powědarki a kantorki, jako baby a ćěłowe žony. Móžemy sej dale předstajić, kak dźěłachu jako słužowne a čeladne, jako šijerki a płokarki. Při wšěm pak wostanje wobraz jara njedospołny a njewurazny. Tež romantisko-narodna předstawa wo serbskej žonje-maćeri, kiž so swěru wo domjacnosć a dźěći stara, herbstwo, rěč a wěru dale dawa, je mało spokojaca.


text:
Pierniki na świynta musóm być. Jak mojy dziejci były małe, to mi we kalyndołrzu znacyły data piyrsego wypieku. To tak zawse trefiyło rubo przed Św. Mikołajym. Nie wiam śe wiycie, ale jak pierniki śe piece, to je richtig świóntecnoł wóń we chałpie. To śe nie doł porownać ze zołdnym parfimym szanel. Nie dejcie śe mamónić tymi nowymi modóma, wedle chtorych na świynta trza roztomajtne ekskluziwne rzecy cy urlołpy kupować, stroić śe i parfimować niewiadómo jak. Na świynta tak richtig, trza trocha swojskich wypieków i pośpiywanioł z bliskimi kolynd. Bez to posuchejcie krok po kroku, jako joł pieka pierniki. Nołprzód, wciepcie do garca pu kila margariny, 40dkg cukru i pu kila miodu(joł uzywóm śtucnego bo tuńsy, ale nie bróniam wóm uzyć prawego ze ula). Do tego dociepujam packa pomołtego anysku(ziołrka anysku kupójam we haptyce, a mela we młynku, we chtorym melałach kafej za peerelu), packa skórzice, packa kakał, srogoł łeska bónkafeju, do tego kupcowatoł małoł łezecka nelków i małoł łezecka wónióncego korzynioł(pomelane we tym samym młynku co anyzek). Warzam to ołze zawrze. Potym dóm tymu łostudzić. Potyn nabiera małoł łezecka natrunu, przesujam tyn natrun na srogoł łezka, dolejam łoctu, wymiynsóm i wlejam do łostygniyntej mase korzynnej. Do tego wsujam 1,70kg mąki, putora packi prosku do piecynioł, 6 jajec, śklónka kwaśnej śmietunki, łolejek waniliowy i łolejek citrynowy i wymiynsóm to wsystko. Łostawiam to stołć coby śe cutaty przezarły, ale lepyj we kuchni, bo jak we zimnym, to nie idzie łozkulać. Na drugi dziyń, bieram nudelkula i łozkulujam,wyrzinóm forymkóma i na blacha. Kozdy śup pieka 12 minut we piekarniku na 180(w takej hicy – 180 pieka zawse kołołc). Upiecóne trza jescy pomazać, nołlepyj biołko łozmiynsać ze pudercukrym i na pierniki. Jak chcecie być chnet fertig, to musicie do piecynioł, jake mode dziołski zwerbować co prawie banóm w dóma, na fejsbuku śe unterhaltować.
Tuz zycam richtig świóntecnych wóni w dóma i smacnego.
Truda Pietrzikowa


text:
Runje wčera před sto lětami su w Grodku kanusportowe towarstwo załožili. To je nětko tema wosebiteje wustajeńcy w tamnišim Delnjołužiskim holanskim muzeju.
Grodk (JoS/SN). Za kanusport w bywšej NDR hraješe Grodk wuznamnu rólu. Tole je widźeć we wosebitej wustajeńcy w tamnišim Delnjołužiskim holanskim muzeju. Ju pokazaja składnostnje 100. róčnicy załoženja Grodkowskeho kanusportoweho towarstwa 27. oktobra 1920. Hižo lěto pozdźišo natwarichu na prawym boku Sprjewje prěni čołmikowy dom. Wón je wšitke časy přetrał a prezentuje so po saněrowanju w lěće 2004 w nowej pyše. Spočatnje steješe wodowy pućowanski sport w srjedźišću. Jutry 1921 padlowachu z Grodka prěni raz do Čelnoho. Hač do Druheje swětoweje wójny tónle sport dominowaše. Najdlěša jězba wjedźeše 1939 na Dunaju wot Ingolstadta hač do Wiena.


text:
Bytōm: narkotyki i sztrōm
Policyjōny z kōmisariatu we Bytōmiu na Stroszku zastawiyli 32 lata starego chopa, co trzimoł narkotyki i krŏd sztrōm w pōmiyszkaniu przi ul. Siemiradzkigo. Chop mioł blisko 70 porcyji dilerskich. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie. Terŏz ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu do 3 lŏt heresztu.
Kryminalni z kōmisariatu na Stroszku kludziyli robotã przeciwko przestympczości narkotykowyj i zastawiyli 32-latka, co we swojim pōmiyszkaniu trzimoł narkotyki. Wachtyrze prawa przejōnli marihuanã jak tyż amfetaminã, z keryj idzie narychtować blisko 70 dziołkōw dilerskich narkotykōw. Ôkrōm tego policyjōny stwierdziyli, iże chop mŏ sztrōm niylegalnie. Podepniyńcie było zlikwidowane i zabezpieczōne ôd elektrykŏrzi. Bytōmiōn ôstoł przewiyziōny do kōmisariatu. Śledczy przedstawiyli mu ôbskarżynia. Terŏz chop ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu kŏra do 3 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Bytōm


text:
Strowotniski zarjad ma kwalitu wody w jězorach za jara dobru
Kulow/Budyšin (SN/mwe). Jónu wob měsac přijědu přistajeni zamołwiteho labora w nadawku Budyskeho strowotniskeho zarjada a hygieny do Kulowskeje lěsneje kupjele, zo bychu tam probu wody wzali, z basenka a pitnu wodu ze syće. Prjedy hač je so lětuša kupanska sezona na tymle přewšo krasnym a w Serbach woblubowanym arealu 26. meje zahajiła, běchu tam fachowcy tydźeń do toho wodu jara dokładnje přepruwowali. Ale žane strašne bakterije našli njejsu. Na kwalitu wody dźě wosebje wjelelětny a nazhonity płuwanski mišter Uwe Kickel hlada. Tak do bližacych so njewjedrow přitok wody z Dubrjenskeho bahna zawěra, zo njeby so mazana woda do kupjele dóstała.


text:
10 grudniŏ 2019 roku łodbōło sie X szpotkanie kybiców ze fusbalorzami Ruchu, we ramach Mikołajków.
Podczŏs szpotkaniŏ łodbōły sie licytacje na Szymonka ze Mikołowa, bōło tyż sztanowisko Kibice Razem i Wielkiego Ruchu.
Podczŏs licytacji nŏjwiykszŏ kwota uzyskano za łoryginalnŏ treska Mateusza Bogusza ze Leeds (wylicytowanŏ kwota to 2000 zł). Niy obōło sie tyż bez pokazu pirotechniki.
Zapraszŏmy do łoglōndaniŏ zdjynć, a cykŏł je Dejvid. Galeria je na OneDrive, a link mŏcie tukej => X Szpotkanie Mikołajkowe [GALERIA]
własne


text:
Amerika
Amerika (tyż Hamerika, roz za kedy Nowy Śwjot abo Zachodńo Půłkugla) – mjano tajle śwjata kero leży na zachodńij půłkugli, a we keryj skłod wlazujům Půłnocno Amerika a Połedńowo Amerika. S půłnoce na połedńe je uůna dugo na 15 500 km, uod Arktycznygo Archipelagu po Uogńisto Źymja. Zajmuje 42,5 milijůna km² placu, a zamjyszkuje ja przez 900 mln ludźi. Jeji mjano pochodźi uod mjana Amerigo Vespuccigo, kerymu na anfangu XVI stolećo ńysłůszńy przipisywano uodkryće Ameriki. Po prowdźe, lo nowożytnych Ojropejczykůw uodkrůł ja Krzisztof Kolůmb we 1492. Ńykej mjano "Amerika" używo śe kej abrewjacyjo uod Zjednoczůnych Stanůw Ameriki.


text:
Wikipedyjo
Wikipedyjo – wjelogodkowy plan internecowyj yncyklopedyje, kery fůnguje podle prowidła uodymkńyntyj treśći. Fůnguje ze uoporům uoprůgramowańo wiki (hawajsko godka: wiki wiki - "wartko"), wylazłego s kůncepcyje WikiWikiWeb, bez co możebne je sprowjańy zajty kożdymu użytkowńikowi, kery jům nawjedzo a aktualizacyjo jeji treśći we prawym czaśe. Słowo Wikipedyjo je nyjolůgizmym kery powstou ze skuplowańo ausdrukůw wiki i yncyklopedyjo. Reklamowy szlagwort Wikipedyje mo klang: "Swobodno yncyklopedyjo, kero kożdy umi sprowjać".
Wikipedyjo nastała 15 styczńo 2001 goda kej retůngplan szkryflanyj bez fachmůnůw a raźinku uż ńyegzistujůncy Nupedyje. Siela szafarzůno je łůna bez czelodka nůn-profit Fůndacyjo Wikimedja. Wikipedyjo mo nade 54 milyjůnůw artiklůw we wszyjstkych godkowych edycyjach, wrachowujůnc do tygo nade 6,2 mln artiklůw we wersyji angelskij a nade 1,4 mln parolůw we wersyji polskij. Je nade 200 godkowych edycyjůw Wikipedyje, we tymu 32 mo nade 50 tys. parolůw. Wikipedyje polsko a mjymjecko uostały tyż zrychtowane na plaće DVD-ROM. Usůndzo śe tyż zrychtowańe angelski Wikipedyje na plaće DVD abo we wersyji kśůnżkowyj. Uod anfanga istńyńo Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fůndacyjo kero ńům szafarzi wprawjůła we ruch tyż roztoliczne szwesterplana. Wikipedyjo je jydnům s nojczyńśći nawjedzanych neczajtůw, a wjela zajtůw uruchůmjůło jeji mirrory abo forki.
Wspůłzałożyćel Wikipedyje Jimmy Wales nazwoł jům "průbům stworzyńo i rozpowszychńańo wjelojgodkowy swobodny yncyklopedyje uo nojwyrszym możebnym urowńu lů kożdyj uosoby na Źymi w jeji włosny godce". Spůrne je dowańy wjary Wikipedyji skiż możebnośće půńywjyrańo treśćůma parolůw, ńyjednaki ich jakośći i co ńy sům uůne lite. S drůgi strůny możebnoś swobodny dystrybucyje jeji zawartośće, ćyngjym poprowjany, srogi zaśyng a nůmera edycyjůw godkowych sprawjůły, iże Wikipedyjo je jydnym s nojczyńśći podowanych zdrzůdeł we Internecu.


text:
Kożdo kobitka lubi wyglōndać zocnie. Jak wyglōndo zocnie to i mo lepszy humor. A jak mo jednako dobry humor to znaczy sie, że je rada z życio!
O czym dobrze by było pamiyntać dziynnie coby przeglōndać sie w zdrzadle i godać do sia: „Ale szwarno babka!”?
Wyspej sie porzōndnie
Żodne mazidło nie zastōmpi dobrego, spokojnego snu. Zamiast ônaczyć wory pod oczami jakimiś szpachlami, lepszy pospać i nie odkłodać dycki spanio aż do pyndzyji. Starej sie lygać pryndzy, nie czekej aż bydzie dwanoście na zygorze!
Ruch to je cosik czego ni może braknyć choby nie wiym co!
Jak sie człowiek mało ruszo to zaczynajōm sie robić problymy ze zdrowiym, o wyzgerności nie wspomna! Choćby szpacyr na wieczór, Chodakowsko, fitnesy, tabaty – tela tego teroz je… trza yno chcieć. To je podstawa podstaw, zachyncōm fest do aktywnego życio!
Pij!
I to nie yno kafyj – soki domowej roboty eli tyje ziołowe abo owocowe. Jak kupujesz soki ze geszeftu to dolywej wody, same w sobie majōm cukru choby w cukierdołzie.
Maszkety…
Jo wiym że sie zdo, że bez tych pierzińskich maszketów ciynżko żyć ale wiysz co… do sie! Jo unikōm wiela idzie od długigo czasu i czuja sie ganc lepszy niż piyrwyj.
Ubiyrej sie szykownie
Fajne sukiynki, piykne bluzki i gryfne kiece to je to! Jak sie chcesz dobrze czuć to wyglōndej zocnie 😉 Nojbardzi mie dziwi jak młode dziołchy w środku upalnego lata cudujōm i chodzōm w galotach. Wyciep to na dno szranku i oblykej te szykowne kiece! Zarozki sie lepszy poczujesz.
Obcyrkluj kolory kiere Ci pasujōm, oblyczki kiere fajnie leżōm i stylowe, dyskretne dodatki
Kolczyki aż do parzów som raczyj na sylwestra… Ale polakierowane paznokietki na co dziyń? Czamu ni!
A teroz gwóźdź programu – toć że seks!
Nic tak nie poprawio nastroju i wyglōndu jak fajne igraszki w pryku. Roz że kalorie sie tracōm, a dwa że zaros bardzi sie chce żyć.
Do roboty!


text:
Gustaf John Ramstedt
Gustaf John RAMSTEDT ['gustav 'jon 'ramstet] (* 22. oktobra 1873 w Ekenäsu; † 25. nowembra 1950 w Helsinki) bě šwedskorěčny finski slědźer, wědomostnik, diplomat, politikar a jedyn z prěnich finskich esperantistow (1891).
Wot 1898 do 1912 činješe Ramstedt sydom slědźenskich pućowanjow do Sibirskeje, Srjedźneje Azije a do Mongolskeje, hdźež přepytowaše tamniše rěče. Wón bě jedyn ze zažnych slědźerjow altajskich rěčow a załožer moderneje mongolistiki.
W lěće 1908 wón činaše seriju přednoškow w uniwersiće Helsinkow wo „Lingvoscienco kaj Esperanto“ (Rěčespyt a Esperanto).
Po njewotwisnosći Finskeje bě prěni wulkopósłanc Finskeje w Japanskej, Chinskej a Siamje a wostawaše w Japanskej tohodla z lěta 1919 hač do 1930. Tež za čas diplomatiskeje karjery přepytowaše rěče, mjez druhim korejšćinu.
Mjez 1936—1940 bě profesor wo sanskriće a přirunacej indoeuropskej linguistice w Uniwersiće Helsinkow a profesor fonetiki. W lěće 1946 bu woleny jako čestny čłon Danskeje Kralowskeje Wědomostneje Society a w lěće 1948 čestny čłon Finskeje Akademije Wědomosćow.
Wón přełožowaše z finšćiny a japanšćiny wjele wersow, kotrež bu w rozdźělnych wudawkow wudate, mjez druhim w Voĉoj de popoloj (Kabe, Hłosy ludow).


text:
Wot lěta 1998 wjedźe Doreen Thumann wjesny wobchod w Dźěwinje
Dźěwin (AK/SN). Käthe Piontek słuša k najswěrnišim kupcam. Póndźelu a wutoru kupi sej wona chlěb a całty, srjedu zeleninu. „Dźensa, pjatk, wozmu macoški za kěrchow sobu“, powěda 80lětna. Wjesny wobchod za žiwidła, zakuski a darowanski serwis w swojej wsy nochce parować. Hižo 22 lět wona tu nutř a won chodźi, runje tak dołho kaž wobchod dźakowano Doreen Thumann wobsteji. „Njebychmy-li jón měli, bychmy daloko jězdźić dyrbjeli“, měni Anneliese Jakob. Steffen Schur praša so za nuznikowej papjeru. We wulkimaj kupnicomaj žanu dóstał njeje. Egoizm někotrych sobučłowjekow jeho mjerza. W Dźěwinskim wjesnym wobchodźe pak papjeru maja.


text:
Portrety - Z
wg Hansa Christiana Andersena, Agnieszka Zaskórska wg Linn Ullmann "Zanim zaśniesz" wg Marka Zgaińskiego wg Zsolta Zeldunga Wiktor Zborowski - aktor Witold Zatorski - Aktor, reżyser teatralny, pedagog. Władimir Zazurbin Władimir Zujew Władimir Zujew Władysław Zambrzycki Władysław Zawistowski Władysław Zawistowski - polski poeta, dramaturg, krytyk literacki i teatra Władysław Ziembiński - Aktor filmowy, teatralny, telewizyjny, reżyser teatralny. Włodzimierz Zakrzewski Włodzisław Ziembiński - aktor teatralny i filmowy, rezyser, dyrektor teatru Wojciech Leśniak i Piotr Zawadzki Wojciech Mynarski, Marian Załucki Wojciech Zieleziński Wojciech Zieliński Wojciech Ziemiański


text:
Mochowc
Mochowc (němsce Mochholz) běše holanska wjeska w sewjeru Hornjeje Łužicy, kotraž bu w lěće 1993 wopušćena a po lěće 2010 za Rychwałdsku brunicowu jamu dewastěrowana. Pusta wjes leži na gmejnskim teritoriju Rěčic w sewjeru Zhorjelskeho wokrjesa.
GeografijaWobdźěłać
Mochowc ležeše na lěwym boku stareho běha Běłeho Šepca sewjernje Stareho Lubolnja a zapadnje Štyrjoch Dubow, něhdźe pjeć kilometrow zdaleny wot Rěčic.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje městna jako Muchholcz běše 1597 w kupnym zrěčenju Mužakowskeho knjejstwa.[1] Wot 17. lětstotka fungowaše Mochowc jako knjejski wudwor, ke kotremuž słušeše wot lěta 1664 młyn při Šepcu. 1770 załoži knjejstwo prěnju šulu w Mochowcu, do kotrejež chodźachu dźěći ze Stareho Lubolnja, Napadźa, Publika, Štyrjoch Dubow a Zamostow. Po Wienskim kongresu słušeše Mochowc wot lěta 1815 k Pruskej a ležeše wot 1816 w Rózborkskim wokrjesu.
W lěće 1924 bu wjeska elektrifikowana a dnja 1. apryla 1938 do Štyrjoch Dubow zagmejnowana. Po zarjadowanskej reformje wot 1952 słušeše gmejna k Běłowodźanskim wokrjesej w Choćebuskim wobwodźe. Hakle započatk 1980tych lět dóstachu Mochowčenjo přizamk k syći pitneje wody. Młyn zasta w lěće 1980 dźěłać a bu 1992 jako poslednje twarjenje wottorhany.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe Mochowc w 1880tych lětach 140 wobydlerjow, wot kotrychž běchu 133 Serbow (95 %).[2] Ewangelscy Mochowčenjo přisłušachu wot 1858 Rychwałdskej wosadźe, dokelž wot lěta 1857 w Dubčanskej cyrkwi hižo žane serbske bože słužby njedźeržachu. W Rychwałdźe wotmě so serbska mša tydźensce po němskej.
W lěće 1993 dyrbješe oficielnje jenož hišće 56 wobydlerjow ze 17 swójbow so přesydlować. Wulki dźěl přesydlencow nadeńdźe w k Rěčicam słušacych Delnich Brusach nowu domiznu.
ŽórłaWobdźěłać
- Frank Förster: Verschwundene Dörfer im Lausitzer Braunkohlenrevier. [=Spisy Serbskeho instituta 8] Wobdźěłane a rozšěrjene wudaće, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 184–186, ISBN 978-3-7420-1623-2.
- Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung. 2010, s. 290f.
- ↑ Mochowc w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 118. → wšě wjeski


text:
Ślōnske wojewōdztwo
Ślōnske wojewōdztwo (pol. Województwo śląskie) to je jedne spostrzōd szesnŏstu wojewōdztw we Polsce, co powstoło we czasie administracyjnyj reformy we 1998 roku. Leży ôno na połedniu krŏju, przi granicach ze Czechami i Słowacyjōm, we weschodnij tajli Gōrnego Ślōnska a zachodnij tajli Małopolski, a je nojtyngij zaludniōnym wojewōdztwym Polski. Ônego stolicōm je miasto Katowice.
Przeciw mianu ino 48% wiyrchnie wojewōdztwa je na samym Ślōnsku, a ôstatek to teryny historycznie przinŏleżōnce do Małopolski[3]. Miano nawiōnzuje do tradycyje polskigo miyndzywojynnego (fest myńszego) ślōnskigo wojewōdztwa – tedy bōła to cołkŏ polskŏ tajla historycznego Ślōnska.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ślōnske wojewōdztwo we ônego terŏźnyj formie powstoło we czasie reformy administracyjnego tajlōngu Polski we 1998 roku, co wkludzōne tedy bōło szesnŏście „srogich” wojewōdztw zamiast 49 „małych”, kere egzystowoły ôd 1975 roku. Zrobiōne bōło ze wiynkszości terynōw dŏwnych wojewōdztw katowskigo i czynstochowskigo a zachodnij tajli biylskigo.
Przōdzij we kōncepcyji reformy mioło być ino dwanŏście wojewōdztw. Krōm tego, co je terŏźnie, do nowego ślōnskigo wojewōdztwa mioł przinŏleżeć Ôpolski Ślōnsk, na muster ślōnskigo wojewōdztwa, kere istnioło po II wojnie światowyj ôd 1945 do 1950. Antlich, wela protestōw ôd miyszkańcōw Ôpolskigo Ślōnska a lobbowaniŏ ôd społecznych ôrganizacyji, we tym politycznyj reprezyntacyje ôpolskij niymieckij myńszości, dokludziyły do uchowaniŏ ôsobnego ôpolskigo wojewōdztwa ze wiynkszościōm Gōrnego Ślōnska we nowym tajlōngu[4][5][6]. Terŏźnie, niykere ślōnske regiōnalne ôrganizacyje, durś wołajōm do zrobiyniŏ jednego a spōlnego gōrnoślōnskigo wojewōdztwa we historycznych granicach Gōrnego Ślōnska[7][8][9].
Ôd 1922 do 1939 (de iure 1945) egzystowoło autōnōmiczne ślōnske wojewōdztwo utworzōne ze tajli Pruskigo i Cieszyńskigo Ślōnska, co po I wojnie światowyj a niyskorniyjszych terytorialnych swadźbach bōła prziznanŏ Drugij Polskij Republice. Dzisioj to terytoriōm stanowi kole ⅓ nowego ślōnskigo wojewōdztwa.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ślōnske wojewōdztwo mŏ wiyrchniã 12 333,09 km². Ze populacyjōm kole 4,5 mln je drugim pod wzglyndym wielości ludzi wojewōdztwym Polski po mazowieckim (kere je trzi razy srogsze i ôbyjmuje stolicã krŏju – Warszawã). Je to nojtyngij zaludniōne wojewōdztwo a jedyne, kere mŏ wiyncyj grodzkich (19) aniżeli ziymskich krysōw (17). Ônego wiyrchnia stanowi 3,9% wiyrchnie Polski[10]. Na ônego terynie funkcjōniyruje jedyny we Polsce ferajn metropolitalny – Gōrnoślōnsko-Altrajchowŏ Metropolijŏ.
Geograficznie ślōnske wojewōdztwo przinŏleży do Ślōnskij Chyże, Krakowsko-Czynstochowskij Jury, Ôświyncimskij Kotliny jak tyż Beskidōw (Ślōnski Beskid). Pōnadto we tych terynach geograficznych idzie wymiynić myńsze, jak cum bajszpil Tarnogōrski Pukel, Rybnicki Plaskowyż abo Raciborskŏ Kotlina.
Administracyjny tajlōng[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Grodzke krysy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ziymske krysy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Województwo śląskie w liczbach (pol.). polskawliczbach.pl. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ Struktura narodowo-etniczna 2011 (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ Tomasz Szymczyk: Województwo śląskie, a dominuje w nim Małopolska. Ale w nazwie jej nie ma (pol.). Dziennik Zachodni, 2017-09-01. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ Krzysztof Zyzik: Brońmy swego! Czyli NTO w walce o województwo (pol.). Nowa Trybuna Opolska, 2012-06-18. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ 7 czerwca - Święto Województwa Opolskiego (pol.). Samorząd Województwa Opolskiego, 2020-06-02. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ Agnieszka Kuczała: Mniejszość niemiecka w życiu politycznym województwa opolskiego (pol.). Politeja, 2014. s. 395–410. [dostymp 2021-09-25].
- ↑ Szef RAŚ w Opolu: Opolskie powiększyć na cały Górny Śląsk!, Dziennik Zachodni, 5 czerwca 2012 [dostymp 2021-09-25] (polski).
- ↑ Gorzelik: Zacznijmy już dyskusję o nowym województwie, Dziennik Zachodni, 1 czerwca 2012 [dostymp 2021-09-25] (polski).
- ↑ Województwo górnośląskie jako połączenie śląskiego i opolskiego? Stanowisko RAŚ i ŚPR, Katowice Nasze Miasto, 22 lutego 2019 [dostymp 2021-09-25] (polski).
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r. (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. [dostymp 2021-09-25].


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 28.07.2019
Nowy sezōn 2019/2020 już napoczynty. Grajōm terŏzki yno fusbal, ale we lidze czeskej już trzejcie szpile, a we lidze polskej druge. Piast Gliwice zdōnżōł już pożegnać sie ze Ligōm Majstrōw, tera jeszczy prōbuje siył we Lidze Europy. To czas reaktywować naszŏ szportowŏ raja.
Liga czeskŏ
To bōł nieudany weekend dlŏ gōrnoślōnskich manszaftōw we lidze czeskej. Banikowi Ôstrawa latoś nie idzie. Ani na wiosna, ani piyrsze szpile we nowym sezōnie. Wygrali ślōnske derby we Karwinej, ale przegrali ôba szpile u siã. We piōntek 0-1 ze FK Teplice.
Ciynżki poczōntek mŏ tyż MFK OKD Karwinŏ. Przegrała wszystke 3 szpile, choć we sobota yno 3-2 we Pilźnie z mocnōm Victoriōm.
Dobry start zaliczōł Slezky Ôpawa, kery wygroł piyrsze dwa szpile. We niedziela tyż prowadzioł 0-1 we Mladej Boleslav. Ale we doliczōnym czasie piyrszej połowy gospodŏrze wyrōwnali, a po pauzie już yno ôni dōminowali na szportplacu i wygrali aże 4-1.
Liga polskŏ
W lidze polskej mieli my dwa szpile gōrnoślōnsko-dolnoślōnske. We piōntek Górnik Zŏbrze wygroł piyrszy szpil u siã, a bōło to ze Zagłębiym Lubin. Fusbalery ze Zŏbrza wygrali 1-0, a tora trefiōł Jesus Jimenez.
We niedziela we stolicy Ślōnska manszaft ze Wrocławiŏ gościōł Piasta Gliwice. Do pauzy bōło 0-1 dlŏ fusbalerōw z Gliwic, ale szpil wygroł 2-1 Śląsk Wrocław.
Liga Europy
Po wylecyniu ze eliminacyjōw Ligi Majstrōw Piast Gliwice prōbuje swojych siył we eliminacyjach do Ligii Europy. We sztwortek we Gliwicach gościōła Riga FC. Manszaft ze Łotwy we szpilu za fest nie atakowoł, ale zdobywaniy torōw mocno ułatwiyli jym fusbalery ze Gliwic. Do pauzy bōło 0-1 dlŏ manszaftu z Rigi. We drugej Piast terfiōł 3 razy i jednego tora szynknōn gościōm. Szpil skōńczōł sie rezultatym 3-2 i sprawa awansu je ôtwartŏ. Jak manszaft z Gliwic polepszy swojã defensywa, to na Łotwie bańdzie dobrze. Szpil już we nojbliższy sztwortek.


text:
Biblia (VII)
Potym pedzieli Pon Bog do Noego: Wlyz rajn do arki mit ze coukom twojom familiom, bo przekonali my sie, co ino ty`es je do
nos prawy ze coukego tego pokolynia. Ze wszyskego zywego, kere je czyste wez mit siedym samcow i samicow, a ze zywego, kere je niyczyste po
jednyj porze: samca i samica, tysz i z ptokow - po siedym samcow i samicow coby tak potym bouy i zouy na coukyj ziymi od nich mode. Bo za
siedym dni zrobiymy, co sleci na ziymia dyszcz, kery bydzie padou bez cztyrdziysci dni i cztyrdziysci nocow, coby sie straciouo wszysko co
je na ziymi , a bez nos je stworzone. I Noe zrobiou wszysko jak mu Ponboczek kozali.
Jak to bouo ze potopym
A miou Noe szescset lot jak prziszou potop na ziymia. Noe wloz rajn do arki ze synami, ze kobiytom i kobiytami od synkow,
coby sie skryc przed potopym. Ze coukego zywego, czystego i niyczystego, ze ptokow i ze coukego zywego co krichuje po ziymi, po porze, samca
i samica, wlazuo do Arki , tak jako to Ponboczek przikozali. I kej przeszuo siedym dni, to wody potopu sleciauy na ziymia. Kej Noe bou
szescset lot, we drugim miesioncu roku i siedymnostym dniu miesionca, na tyn gynau dziyn wylouy sie wszyske zrodua wielkego oceana;
roztwaruy sie szlojzyod nieba. I gynau na tyn dziyn Noe i od niego synki: Sem, Cham i Jafet, od Noego kobiyta i czi kobiyty od odniego
synkow, wszyske wlezli rajn do arki. Tysz couke zywe, bydlontka, zywe co krichuje, couke ptoki, wszysko prziszuo rajn. Kozde zywe we kerym
bou dych od Ponboczka, kozde po porze wlazuo do arki. Kej juz ze wszyskego samiec i samica bouy dryny, we arce, jak Ponboczek Noymu
przikozali, to na tyn czas Pon Bog zawarli za nimi dzwiyrza. A potop bou na ziymi cztyrdziysci dni i woda prziszua fest i wzionua arka mit.
Bouo corozki to wiyncyj wody i boua ona tak choby nojwiynksze gory i jeszcze piytnoscie okci wiyncyj, co gorow niy bouo widac, a arka
puynoua i puynoua. Straciouo sie wszysko zywe na ziymi: ptoki, bydlontka, wszysko co je dzike, wszysko co krichuje, i tysz czuowiek bou wek.
Wszysko co dychauo, co by tysz ino niy bouo, wszysko sie straciouo, bouo ab. I tak Pon Bog wytraciyli couke wszysko co bouo roz na ziymi, od
czuowieka do bydlontkow, tego co krichuje i ptokow. Blank wszysko sie straciouo. Ostou sie ino Noe a to co z nim bouo we arce. A wody bouo
durch wiyncyj i wiyncyj bez couke sto piyndziesiont dni.
Szwager


text:
Rozprŏwki ô Gogōwku i ôkolicach: Na rajtferdzie do piekła
Wszyscy durch pamiantajōm i spōminajōm, jak w Gogōwku na zōmku bōł polski krōl, Jan Kazimiyrz. Ale ôn tan bōł jyno na bezuchu. Prołda, że prziciōng z całōm czelŏdkōm, ale to jyno skuli tygo, że mu porty drżały, bo w Polsce se już niy mioł dzie podziŏć. Wdycki se padoł, że Gogōwek bōł wtedy stolicōm Polski, ale bōło to blank krōtko i jyno z przimusu.
Mało kedy se zaś pamiantoł, że były taky czasy, iż Gogōwek ryjchtich bōł stolicōm. Na miejsce swojyj siedziby wybroł se go ôpolski hercog Bolko V. Mioł ôn siyłã ziymie, bo dostoł jeszcze ôd swojego ōnkla Bernarda, chtory niy mioł synōw. Ja, bōł bogaty, ale nie mogecie se forksztelować, co to bōł za gizd. Dziecka złoci, takygo złygo władcy jak ôn to wiōnże jeszcze na Ślōnsku nie było.
Zaczło se ôd tygo, że na naukã posłali go na uniwersitet do Pragi, do Czechōw, a tan prawie zacznōn ludzi bamōńcić Jan Hus. Bolko se to wszystko prziposuchoł, na rajzie nic nie padoł, jak se zaś wyuczōł, to przijechoł nazŏd do Gogōwka.
Ôżyniōł se z niewłŏśnōm cerōm ôd polskygo krōla Władysława Jagełły – Elżbietōm. Mioł z niōm jedynygo syna, ktōrymu fest przoł. We wszystki mu doł pokōj, bo bōł za ni rychtich gupi.
No ale za jego matkōm już ni. Bōł z niōm do kupy jyno dziesiyńć lŏt, a potyn borŏkã wyciep i musiała se wrōcić du dōm, ani panna ani wdowa, bo przecã wtedy rozwodōw nie bōło. No ale tyż se roztōmajty rzeczy dzioły, bo Bolko, choć tyż nie bōł ani kawalyr, ani wdowiec, to se zaś ôżyniōł. Jak to było myjglich, tygo do dzisiej żŏdyn nie wiy, ale mioł ôn dziwny kōnszachty z franciszkanōma. Co tał miandzy niymi było, to było, dość, że mu wdycki folgowali i wtedy tyż mu dali ślub, choć przecã nieśmieli. Biskup go ekskōmunikowoł, ale ôn se z tygo nic nie robiōł.
Jak spŏlyli Husa i w Czechach wybuchła wojna, chtorŏ se przeniōsła na Ślōnsk, to dopiero Bolko pokŏzoł, co ôn je za pierōn. Kedy na Głogōwek najechały huzity, Bolka gynał nie było, bo pojechoł fōrt. Jak ty huzity se rozsiadły na łōnkach pod Głogōwkał, to ôn se wrōciōł du dōm i padoł, że Czechy majōm recht. To, co głosiōł Hus, zani go spŏlyli, to była prołda – i tak se dołōnczōł do huzitōw. Eli ryjchtich wierzōł w tan kociõ wiarã, to nie wiymy, możno jyno tak udŏwoł, bo mōg wtedy grabić, wiela jyno wlazło. Nŏprzōd ôgrabiōł kościoły w Gogōwku, ale nie doł zabić ani farŏrzōw, ani zakōnnikōw. Możno bestōż ci franciszkanie potyj wdycki tak za ni byli. Jak już w Głogōwku zaprowadziōł Bolko tan kociõ wiarã, to zacznōł napadać na inne miasta na Ślōnsku i w Polsce, na swojich kuzynōw, co byli dobrymi katolikōma. Krŏd, co popadło, powiankszoł swōj majōntek, ale jeszcze mu było mało. Zacznōnł napadać na kupcōw i zrobił se z niygo rychtich rojber. Co nakrŏd złota, to se nie mogecie ani forksztelować!
Niektorzi padali, że to ôn z kamratōma napŏd w Wielkanoc 1430 roku na Czanstochowa i zniszczōł ôbrŏz Matki Bosky Czanstochowsky, ale nie wiymy, eli to je prołda. Niektōrzi padajōm, iże na tyn Cudowny Ôbrŏz napadły Polŏki, a potyj wszysko swalyli na Bolka, bo bōł znanyj jako wielki huncwot. No ja, w każdy nŏrodzie sōm roztōmajci ludzie.
Jŏ tan Bolka nie brōniã, bo skuli tygo gizda huzity spŏlyły nasz kościōł w Mochowie-Paulinach i wszystkich zakōnnikōw wymordowały, ale jak ludzie poszli potyn ôbejrzeć pogorzelisko, to znŏdli tan niynaruszōny ôbrŏz Czanstochowsky Paniynki, ktory bōł nŏstarszōm kopiōm tygo z Jasnyj Gōry. To bōł ryjchtich cud i miejscowi ô ni do dzisiej pamiantajōm. Tak jak pamiantajōm, że mieszkańcy Strzeleczek prziłōnczyli se do Bolka i do dzisiej na nich gadajōm Huzity.
Tygo Bolka tyż Pōn Bōczek skŏroł za wszystky bezecyństwa – umar mu tyn jedyny syn, chtorymu tak bardzo przoł. Wszyscy se wtedy myśleli, że Bolko dostanie do gowy. Tela nakrŏd, tela nagrōmadziōł a przecã do grobu se tygo ze sobōm nie weźnie. Strata jedynygo syna to bōł do niego szlag, po chtoryj se już nie spamiantoł. Zresztōm, huzitōw ze Ślōnska przegōniyli a ôkradzyni zaczli Bolkowi ôdbijać swoje ziymie.
Myślicie se możno, że tak jak tyn zły łotr Bolko se w kōńcu ôpamiantoł? Nic z tygo. Do kōńca bōł z niego huzita i gizd. Jak już leżoł blank chory i wiedzioł, że śmiertka niedugo po niygo przidzie, to se kŏzoł przikludzić do łōżka swojego nŏfajniejszygo rajtferda. Padoł, że jak mu już diŏbły kiwajōm z piekła, to ôn tan wjedzie na kōniu, jak wielki pōn. W takij pysze i zatwardziałości umar. Franciszkanie go pochowali w swoji kościele, tak, jak se nŏleżało Panu na Gogōwku, ale tygo już było dość biskupowi. Nakŏzoł im tygo bezbożnika ze świantygo miejsca zabrać i musieli usuchnōńć. Dzie go potyj pochowali, tygo żŏdyn nie wiy.
Głogōwek zaś se straciōł z ôczōw, bo Bolko V wiancyj dzieci niy mioł i spadek po ni dostoł jego bratanek, hercog ôpolski Hanusz, chtorygo ludzie nazwali Jan Dobry. Bolko V tyż mioł szpicnamã – Wołoszka, a to znaczyło rozbōjnik. Wszystko, co nakrŏd tyn huzitek przipadło Janowi. Ludzie pamiantali, że Jan bōł dobry i skuli tygo postawiyli mu pōmnik w Ôpolu przed uniwersitetam, ôdwiedzajōm jego grōb w ôpolskij katedrze. No ja, ale to je ajnfach robić se dobryj, jak se erbnie po ujku Bolku tela bogajstwa, a se niy mŏ swojyj familije. A czy chto se kedy spyjtŏ, skōnd tyn Jan mioł tela złota?
Renata Larysz


text:
„Złodziyj” we Gōrnoślōnskim Parku Etnograficznym
„Złodziyj” Wiesława Myśliwskigo to gra z 1970 roku, cosikej już przepōmnianŏ, ale skirz napiynciŏ we terŏźnym świecie zaś aktualnŏ. Ôsprawiŏ ô wiejskij familiji, co pod wpływym permanynt zagrożyniŏ ulygŏ doimyntnyj destrukcyji. Myśliwski w swōj włŏsny spusōb tyknōł kwestyji nojważniyjszych i zastanŏwioł sie nad tym, jeźli mocka znaczōm nasze systymy moralne i religijne w ôbliczności wojny i jeji skutkōw. Pokŏzoł tyż terŏźne funkcjōniyrowanie w naszyj ryalności antycznego archetypu kozła ofiarnego, za adresata rosnōncyj niynawiści i agresyje.
Teatr Nowej Sztuki:
reżyseryjŏ: Dariusz Jezierski
ôprawa scynicznŏ: Anna Maksym
wystympujōm: Anna Maksym, Łukasz Gawin, Krzysztof Surma, Tomasz Wegner, Jakub Łasut
Bilety: 10 i 20 zł.


text:
Adwynt
Adwynt (łać. adventus - przijśće) – to je we krześćijaństwje uokres, kery poprzedzo Gody a trwo uod pjyrszych ńyszporůw sztwortyj ńydźeli przed Godůma aże po Wilijo. Je to uokres, kery spůmino uo przijśću nazod Kristusa a je tyż pamjůntkům jygo narodzyńo. We adwyńće kśynżyńća uoblyczůne sům do mszy we uornaty lilowyj farby, co je symbolym pokuty a przigotowańo na jedno ze nojwożńijszygo fajrowano - Gody. We Ślůnsku a we Polsce uodprowjo śe we adwyńće poranne msze mjanowane roratůma, kere sům ku czći Maryje, na pamjůntka tygo, co przijyna uůna nowina uod archańoła Gabryjela, kery ji zwjastowoł, co porodźi Bożygo Syna. We pjyrszo ńydźela adwyntu mo anfang we Kośćele rzimskokatolickim rok liturgiczny.


text:
15 kwjetńa
15 kwjetńa – pjyntnosty dźyń kwjetńa, a 105. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 260 dńi.
Wydarzyńa na śwjeće
- 1970 - we rewanżowym fusbalowym szpilu na Ślůnskim Stadjůńe uo Puhar Zdobywcůw Puharůw Górnik Zabrze zremisowoł ze AS Roma we půfinale 2:2. Ńyskorzi awansowoł cufalnym losowańu po trzećim szpilu.
Rodźyli śe
- 1452 - Leonardo da Vinci, italski rynesansowy malyrz, baumajster, filozof, muzykant, dichter, uodkrywca, matymatyk, anatům, geolog
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 15.11.2020
Napoczynŏ grać corŏz wiyncej lig, ale durch je to fest nieregularne. Rewelacyjny tydziyń mioł HC Oceláři Trziniec, kery wygroł 4 szpile za rajōm i je ôstatniym manszaftym we lidze, kery jeszcze nie przegroł.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Pogoń Szczecin – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 1-1
Po 9 szpilach Górnik Zŏbrze je 3, Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 14, a Piast Gliwice 16.
Liga polskŏ babōw
Czarni Sosnowiec – GKS Katowice 1-1
Po 11 szpilach GKS Katowice je 5, Rolnik Biedrzichowice 11, a ROW Rybnik 12.
Hokej na lodzie
Liga czeskŏ chopōw
Energie Karlovy Vary – HC Oceláři Trziniec 2-7
Bili Tigri Liberec – HC Oceláři Trziniec 1-3
HC Oceláři Trziniec – HC Olomouc 5-2
HC Oceláři Trziniec– PSG Berani Zlin 5-2
Po 10 szpilach HC Oceláři Trziniec je 3, ale mŏ zagrane 3 szpily maniyj niż manszafty przed nim.
Liga polskŏ chopōw
JKH GKS Jastrzymbiy – Stoczniowiec Gdańsk 6-0
GKS Katowice – Podhale Nowy Targ 2-0
GKS Tychy – KS Toruń 4-1
JKH GKS Jastrzymbiy – Podhale Nowy Tŏrg 7-1
KH Sanok – GKS Katowice 0-5
Zagłębie Sosnowiec – GKS Tychy 5-8
Podhale Nowy Tŏrg – GKS Katowice 4-2
Cracovia Krakōw – JKH GKS Jastrzymbiy 2-3
Po 17 szpilach liderym je GKS Tychy przed JKH GKS Jastrzymbiy, GKS Katowice je na 5 placu.
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
AZS Stal Nysa – MKS Byndzin 2-3
Czarni Radōm – GKS Katowice 0-3
AZS Stal Nysa – MKS Ślepsk Malow Suwałki 1-3
Jastrzębski Węgiel – Cuprum Lubin 3-0
Po 11 szpilach ZAKSA Kandzierzin-Kojźly je na piyrszym placu, choć grała ô 3 szpile maniyj. Za niōm Jastrzębski Węgiel, GKS Katowice je 9, a Stal Nysa 14.
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Górnik Zŏbrze – Gwardia Ôpole 23-24
Gwardia Ôpole – SPR Tarnōw 31-30
Zagłębie Lubin – Górnik Zŏbrze 20-26
Po 8 szpilach Gwardia Ôpole je 2, a Górnik Zŏbrze 5.
Liga polskŏ babōw
SPR JKS Jarosław – Ruch Chorzōw 30-28
KPR Ruch Chorzōw – KPR Gminy Kobierzyce 22-31
Po 7 szpilach Ruch Chorzōw je 8.
Liga czeskŏ chopōw
Pepino SKP Fridek-Mistek – Cement Hranice 24-30
Po 6 szpilach HC Banik Karwinŏ je 4, a Pepino SKP Fridek-Mistek 5.


text:
Aleksandr Wladimirowič Zacharčenko
Aleksandr Wladimirowič Zacharčenko (rusce AлekcaHдp BлaдиMиpoBич ЗaxapчeHko; ukrainsce OлekcaHдp BoлoдиMиpoBич ЗaxapчeHko/ Oleksandr Wolodymyrowič Zacharčenko; 26. junija 1976 w Donjecku, Ukrainska SSR, Sowjetski zwjazk; † 31. awgusta 2018 runje tam) běše politikar Donjeckeje ludoweje republiki.
Wot lěta 2014 hač do 2018 běše prěni prezident mjezynarodnje njepřipóznateje republiki a zdobom jeje ministerski prezident.
Dnja 31. awgusta 2018 bu w Donjecku zamordowany, po čimž wobwinowaše Ruska wjednistwo Ukrainy, kotrež pak kóždužkuli zamołwitosć wotpokaza.[1]


text:
Wiązarka
Wiãzarka je ôrtã architektoniczny kònstrukcëji w jaczi drzewiané balczi zagwësniwają srąb (szkelet) bùdinkù. Drzewiany srąb je wëfùlowëwóny mùrã z cegłów, glëniano-słomianym abò gliniano-strzënowim, przë czim balczi òstôwają na wiéchrzù ë mògą bëc dekòracëjnym elemeńtã.
Wiãzarka bëła baro pòpùlarną metodą bùdowaniégò òd póznégò strzédnowiekù do XIX stolatô, przede wszëtczim w krôjach Nordowi Eùropë: w Anielsce, Dëńsce, Miemiecce, Francësce, Pòmòrsce a nawetka we Wiôlgòpòlsce czë Szląskù.
Zwëskã z wiãzarkòwi kònstrukcëji je relatiwno dobré trzëmanié cepła bënë bùdinkù. Wiãzarkòwô architektura je téż ùznôwónô przez wiele lëdzy za baro esteticzną. Felą je pòdajnosc balków na gnicé, zato procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, dobrze zaprojektowóny wiãzarkòwi bùdink nie je barżi pòdajny na zapôlenié jak kònstrukcëje jinëch ôrtów.
Przëmiarë wiązarkòwi bùdowiznë:
Kòscół w Tëłowie Kòscół - Sanktuarium Kaszëbsczi Królewi w Sjónowie Rôtësz w Heppenheim, Hesë
LëteraturaEditëjë
Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom I, s. 333.


text:
Gmin
Gmin (uod mjym. Gemeinde - komuna, społeczyństwo) – wspůlnota samorzůndowo ludziůw kerzy zamjyszkujům jakiś teryn, istńejůnco we admińistracyjnym tajlůngu we Polsce i Fracyji.
Uokreślenie "gmin" uobstowo tyż inkszych wspůlnot lb. "gmin krześćijański", "gmin szulny".
Uorgany władzy gminy we PolsceEdytuj
- władza ustawodawczo a kontrolno:
- władza wykonawczo:
- wůjt (gmina wjejska)
- burmistrz (gmina mjejska, gmina mjejskowjejska)
- prezydent mjasta (gmina mjejska, gmina mjejska na prawach krysu)


text:
FC Bayern München
FC Bayern München to je mjymjecki szportklub ze Můnachijům. Je to jedyn ze nojbarzi utitlowanych klubůw we gyszichće fusbalu. Klub tyn dwa razy wygroł Interkůntynyntalny Puhar, pjyńć rozy UEFA Champions League, roz Puhar UEFA a Puhar Zwyćynzcůw Puharůw. 21 razy bůł majstrym Mjymjec, a 14 razy wygroł jich puhar.
Farby klubu sům czyrwjůno-bjołe. Bayern szpile gro na Allianz Arena, na kery wleźe 69 901 ludźi. Bayern je jednym ze trzech zawodowych fusbalklubůw we Můnachjům. Jigo nojwjynkszy spůrńik to TSV 1860.
Krům sekcyje fusbalowyj mo tyż szachowo, handbalowo, korbbalowo, turnowańo, krynglůw a stołowygo tyńisa.
Wapyn[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Od 1900 wapyn Bayernu München bůł aż pjetnoście razy pomjyńany. Farby Bawarji bůły wykorzistane pjyrszy roz we 1954[1].
Terozki (uod roku 2008) wapyn Bayernu mo na strzodku bawarske farby, a wele wapyn je czyrwjůny ze bjołům szrajbům FC Bayern München. Cołki je otoczůny bjołům a modrům lińům.


text:
Handrij Zejler
Handrij Zejler, nimski Andreas Seiler (roź. 1. februara 1804 w Słonej Boršći pla Budyšyna w Górnej Łužycy – wum. 15. oktobra 1872 we Łazu pla Wórjejc) jo był górnoserbski basnikaŕ a ewangeliski faraŕ. Won płaśi ako załožaŕ modernego serbskego basnistwa a jo ako lyrikaŕ głowny zastupnik serbskeje romantiki.
Familija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Handrij Zejler jo se naroźił ako syn chudego budkarja a studnjarja Jana Zejlera. Južo jogo starki Jan Jakub Zejler (roź. 1746) jo śěgnuł z Bolborc do Słoneje Boršće, źož won jo se ženił. Ze ženja su dostali tśi źiśi: Jan, Hana a Michał. Jan Zejler jo se naroźił dnja 30. nowembra 1767 a zemrěł dnja 26. septembra 1844; won jo se zalubował do Marje (13.4.1773-18.8.1847). Zgromadnje wonej stej teke měłej tśi źisi: nejpjerwjej Handrij (1804), pótom źowku Marju a syna Jana Michała (1806-1811).
Wjas Słona Boršć jo měła wjele kraja: 350 hektarow a w lěśe 1837 jano 148 luźi jo tam bydliło, a to 86 ewangeliskich a 62 katolskich. Burske žywjenje, wuska zwězanosć z rolu, rolnikaŕske źěła a swěźenje su wobwliwowali mysli wobydlarjow w takem casu a su dostali swój wuraz w jich wobraznej serbskej rěcy. To jo był swět, w kótarymž Handrij Zejler jo wótrosł. Jogo bajki wobrazuju burske žywjenje a serbske ludowe spiwy su dalej pěstowali a spěchowali jano z nejwětšym spiwaŕjom.
Swoju domownju Zejler jo lubował, což wón jo w młodych lětach ducy ze Słoneje Boršće wuraz dał w serbskej hymnje Na serbsku Łužycu: Rědna Łužyca, spšawna, pšijazna, mojich serbskich woścow kraj, mojich glucnych myslow raj, swěte su mě twoje strony![1]
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Handrij Zejler jo do šule chójźił do Bolborca a do Wjelikego Wjelkowa. Šuli stej w pietistiskem casu załožowatej a togodla wukniki su se wótkubłali w pietistiskem duchu: wopokazanje wěry w praktiskem pobožnjenju a žywe dožywjenja wěry.
Južo w swójom šulskem casu na Budyšyńskem gymnaziumje Zejler jo pśišeł do kontakta z idejami humanizma a jo se wót rozwijanja indiwidualizma rozsudnje wobwliwował. Lichota, rownosć a demokratija su byli póžedanja casa. Na gymnaziumje klasiska rěc jo se pěstowała nejdokradna. Nimska rěc jo se wužywała jano w nišych rědownjach a wucba jo wopśimowała pisanje nastawkow, wuknjenje prawijenje, cytanje a zwucowanje w myslenju.
Za tym až Handrij Zejler jo skóńcnje se rozsuźił za studium teologije, won jo pśišeł do Lipska 1825 se zaběraś z wědomnosću ducha. How ideje słowjańskeje romantiki wot wósebnego identiskego filozofa Schellinga, po kótarejž stej pśiroda a duch identiskej, su jogo zagórjeli.
Romantika jo stojała za wójowanje wó totalnosć žywjenja, wo nabóžny kosmos. Luźi su rozwili lubosć za maminu rěc, ludowe spiwy, bajki, pśisłowa, žorty a swójsku kulturu. Pódla łužyskich lyrikarjow ako Fichte, Gustav Theodor Fechner, Hermann Lotze, Friedrich August Carus a teke lyrikarjowu B.A. Koethe a K.B. Stempel Handrij Zejler jo pisał wjele (wětšy part serbskich) bajkow a pěsni wob swój studijny cas. W tych won se chyla pśeśiwo starym konserwatiwnym kněžaŕskim warstam pśez pśirownanje z pśirodu a wopyta pomagaś serbskemu ludoju pśi namakanju swójskeje nacionalneje identifikacije.
Bajki ako na pśikład Pśeśiwnikam postupa abo Słyńco-lichota (1848) wobźěłaju pśedewšym patriotiske mysle, kótarež su nastali pśez bergaŕske rewolucionarne gibanje w Nimskej w 19. stolěśu. Zejler jo se naźeł na socialne a nacionalne lichoty za swójogo luda. W bogatej licbje teke bajki su pózdźej byli znate ako spiwy a su se komponěrowali, na pśikład Lubka leluja.
Hyšći mjaztym až jo swój studijny cas w Lipsku skóńcył (1825-1829), jo won był nawjedujucy zastupnik serbskego studentskego zjadnośeństwa “Sorabija” a wudawaŕ swójogo casnika “Serbska Nowina”, kótaryž jo se rukopisnje spisał. Stakim Handrij Zejler jo se wuwójował nejwušu dobru poziciju na uniwersiśe, což jo mu pomagało serbski lud pódprěś – aktiwny ako redaktor a teke ze swojim basnistwom. Wopśimjeśe casnika su byli mjazy drugim wuslědki jogo folkloristiskeje zběrki, slěźeńske wuslědki rěcneje wědomnosći a swójske basni.
W lěśe 1835 jo Zejler nastupił amt ako faraŕ we Łazu, to jo wjas w Górnej Łužycy w Sakskej, kenž ma 6200 wobydlarjow. Łaz lažy jano 15 km na pódpołdnjo wót Worjejcow, ale licy k pódpołnocnem źěłoju Budyšyńskego wokrejsa. Handrij Zejler jo swojej łužyskej domowni zwěrny wóstał až do kóńca swójogo žywjenja a jo we Łazu załožył familiju. Wósebne pśijaśelstwo jo jogo zwězało ze synom wucabnikojskeje familiji, Janom Arnoštom Smolerom (1816-1884). Pózdźej Smoler jo był centralna wjednistwowa wósoba serbskego nacionalnego žywjenja a jo pśewzeł redakciju tyźenika wot Zejlera. We Łazu Handrij Zejler jo teke namakał burow, rucnikarjow a pśekupcow, kótarež jogo su wažyli dla swójich idejow a myslow, jogo su podprěli, cesćili a dowěrili.
Źěłabnosć ako lyrikaŕ[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wjerašk jogo publicistiskego źěła jo było wudaśe tyźenika Tydzenska Nowina (wot 1842), kenž jo nawjedował ako redaktor wót 1848. Handrij Zejler jo był teke wuzwólony ako pśedsedaŕ komiteja serbskich patriotow a wědomnostnikow, kótarež su se zmakali za pśigótowanje swójskego wědomnostnego towaristwa. Pó załoženju Maśice Serbskeje 1847 jo był cłonk pśedsedaŕstwa. Maśica Serbska jo słušała k nejwažnjejšym nakładnistwowym institucijam togo casa; wóna jo se rozměła ako towaristwo za kubłanje serbskego luda a ako spěchowaŕka cełych serbskich kulturnych a wědomnostnych procowanjow a institucijow.
Zejler jo napisał wušej 200 fabulow z etniskim-moraliskim a teke towarišnostno-kritiskim wopśimjeśim. Někotare tychch fabulow jo wózjawił w zběrce Maśice Serbskeje 1855. Dokulaž pśi wjele serbskich gibanjow a procowanjow nastaś njepóznaty jo se cesto wopokazało nuznje w politiskich pšašanjach, Handrij Zejler jo dłujko nastał njepóznaty a njewumarkowany.
Zejler jo teke serbsku gramatiku wudał: Orthografne Nazpomněnja dnja 3. awg. 1827 w Lipsčańskej Serbskej Nowini:
Stare a nowe pismo
c = z
ć = cż
č = tsch
s = ß
š = sch
z ze = s’, se
ž = ż
ě = 3ći e Łós
ň = nj[2]
Swóje źiwadłowe graśa a spiwy su se mjazy drugim wot Jana Bartka (1821-1900) pśedstajili a swóje serbske basni, fabule a pěsni su se dopołnili wót zasejbasnistwow (Kito Lorenc, Jurij Brězan, Elke Nagel, Handrij Zejler sam).
Spomnjeśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Po smjerśi Zejlera (1871) profesor Arnošt Muka jo wudał wubraśe wót jogo spisow w styrich zwězkach mjazy 1883 a 1891. Cełycki pśistupnje jo Lucija Hajnec spis cyniła ze zgromaźonymi spisami ze sedymi zwězkami, kótarež su se wudawali mjazy 1972 a 1996.
Row sławnego serbskego lyrikarja jo na kjarchobje we Łazu, ned za cerkwju. Pśez wjednistwo Domowiny a na iniciatiwje łazkich wobydlarjow pomnik k cesći Zejlera jo se natwarił dnja 30.awgusta 1931 na naměsće we Łazu. W juliju 1999 město jo swěśiło wótworjenje wót Doma-Zejlera-Smolera.


text:
Fater ôd Szekspira i Superhanysa
Z rysownikiym Jackiem Zygmuntem godo Adam Papierniok
– Prawie filuja na Wasze komiksy ô “Superhanysie” i musza pedzieć, co to niy ma nojgryfniyjszy superbohatyr, jakygo żech widzioł.
– No i ô to sie rozchodzi! Jo wiym, co Superhanys je mały, ruby i mo fōnsa, nale to wszysko naskwol! Wiysz, taki Hamerykon wejrzy na swojigo Supermana i zarozki chyto go lankor. Bo tyn Superman to je kyns pakera, mo gryfno faca i ta tako wela, wiysz ô czym godōm. A tyn Hamerkon ciyngiym frygo te hamburgery i wyglōndo bardzij jak nasz Superhanys. I zaroz robi mu sie trocha niypeć. A u nos je inakszyj. Ślōnski chop wejrzy na tego Superhanysa i myśli sie: „Jezderkusie, jo je fajniejszy jak tyn ślōnski superbohatyr!”
– Jak wyście tak po prowdzie prziszli ku tymu, co Ślōnsk musi mieć swojigo superbohatyra.
– Kożdy zasługuje na jednego! Downo tymu Ponbōczek rozdowoł roztomajtym nacyjōm superbohatyrōw. Pra-Ślōnzok, jak to Ślōnzoki, zetrwale stoł w raji i już bezma miōł prziś dran, nale wtynczos prziszoł ku niymu Pra-Hamerykon i zaczōn mu wiyszać nudle. Pado mu tyn Pra-Hamerykon: „Dej pokōj, na pierōn wōm superbohatyr, przedej mi go, jo ci za to ôddōm wōngel”. No i Pra-Ślōnzok przedoł swojigo superbohatyra za wōngel. Beztōż Hamerykony majōm terozki i Supermana i Batmana i Spidermana, a my jeszcze niydowno mieli ino wōngel. Nale styknie! Terozki my tyż mōmy swojigo superbohatyra.
– Fajne nudle nōm wiyszocie na uszach. A tak naprowdy?
– Pora lot tymu prziszoł żech ku tymu, co Ślōnzoki bydōm rade takim komiksōm. Ino żech jeszcze musioł znojś chopa, kery bydzie mi pisoł scynariusze po ślōnsku. Prawie żech wtynczos czytoł ksiōnżka ô komisorzu Hanusiku Marcina Melona. Napisoł żech do Marcina na facebooku i ôd tyj pory wroz richtujymy te komiksy. Kożdego miysiōnca jedna tajla je w cajtungu, kery sie mianuje „Twōj Chorzōw”.
– Nale przeca to niy ma Waszo jedyno robota, w keryj rozchodzi sie ô ślōnsko godka?
– Terozki na topie je projekt „Co by pedzioł Szekspir?”, kerymu na facebooku przaje już bezma trzi tysiōnce norodu. Rozchodzi sie ô to, co przekłodomy z Marcinym Melonym roztomajte cytaty z angelskij godki na ślōnsko. Roz to sōm take ańfachowe godki, a roz cytaty z uwożanych śpiywokōw, szauszpilerōw, politykōw…
– Freddie Mercury już terozki niy śpiywo „You don’t fool me”, ino „Niy bydziesz mie robić za bozna”. A Oscar Wilde uznowo, co „wszyscy siedzymy we guliku, ino niyftorzy z nos kukajōm ku gwiozdōm”.
– Je tego w pierōny, kożdy ôbrozek mo mocka przajek, beztōż prziszli my ku tymu, coby zrichtować z tego porzōndno ksiōnżka. Jak dobrze pōdzie, to tako ksiōnżka bydzie fertiś kajś za pora miysiyncy. Wydawnictwo Silesia Progress je zainteresowane.
– Do kogo bydzie tako ślōnsko-angelsko ksiōnżka?
– Do Ślōnzokōw, kere przajōm swojij godce i do Ślōnzokōw, kere rade uczōm sie angelskij godki. Nale tyż poradzi robić za geszynk do Polokōw abo ludzi z inkszych nacyji, kere poradzōm po angelsku czytać. Wierza to bydzie szlager.
– Mōm jeszcze jedne pytaniy ô tego Superhanysa. Niy lepij, jakby sie mianowoł „Superchop” abo cosik takigo?
– Nale dyć co ôn poradzi, co tak sie mianuje? Mie je Jacek, a ciebie Adam, ja? No, a ôn je Hanys. Hanek. Johann. Jasiu. Kożdy jakoś mianować sie musi, pra? No i Superhanys to w skrōcie SH. Terozki kożde auto zarejestrowane w Chorzowie reklamuje naszego superbohatyra. Ino wejrzyjcie co majōm na rejestracjach!
– Toć, mocie recht. No to ôstowo mi ino winszować wom dużo sukcesōw i szpasu.
– Jo zowdy mōm mocka szpasu, kej moga cosik nakryklać, a przi tym promować naszo godka.


text:
Změna jenož z brunicu
Podstupim/Wjelcej (dpa/SN/ch). Strukturna změna we Łužicy so po słowach braniborskeho hospodarskeho ministra Albrechta Gerbera (SPD) jenož zhromadnje z brunicowym hospodarstwom poradźi. Jenož z brunicu jako mostowej technologiju je změna energije móžna, praji minister wčera na nowinarskej jězbje po rewěrje. Wuhlowe jamy a milinarnje poskićuja tysacam ludźom we Łužicy dobre dźěło. Je tuž wjesoły, zo je koaliciski wuběrk Zwjazka spočatk julija rozrisanje k redukowanju emisijow wuhlikoweho dioksida w energijowym hospodarstwje namakał. Kompromis předwidźi, dźěło w milinarskich blokach hač do 2020 zastajić.
Ryby mrěja


text:
Elwer (fusbal)
Elwer (z ńym. "elf" - jedynośće) – we fusbalu je to jedyn s rzutůw, wykonuje śe uůnygo s uodlygłośći 10,9728 myjtrůw uod tora. We ślůnskij godce uůnygo mjano je trocha felerne, skiż tygo co půnkt s kerygo śe strzylo elwra ńy je gynau 11 myjtrůw uod tora, nale 12 jardůw. Wźyno śe to stůnd, co regle fusbalu uopracowano we Ynglandźe, kaj śe ńy używo systyma SI nale ynglosaskigo systyma mjarůw a wogůw. We ńykerych godkach mjano elwra uoznaczo "rzut karny", jako we polskij ("rzut karny"), angelskij ("penalty kick") a inkszych.
Podug zasad fusbalu, we polu karnym mo recht być yno tormůn a zawodńik przećiwnygo manszaftu kery strzylo elwra. Tormůn ńy może zejść s lińji torowyj ńim strzylajůncy ńy tykńe bala. S anfanga, elwry zarzůndzano yno za jake przewińyńe, jako faul we polu karnym abo tykńyńće bala rynkům. Terozki elwry sům tyż knifym na rozstrzygańy szpili we systymje pucharowym, a strzylo śe je kej po cołkim szpilu a dogrywce dalij je rymis.


text:
Mirosław Syniawa: PIAZZA TRILUSSA
Skuli tego, że sōm piszã w jynzyku – jak by to pedzieli dŏchtōr Czesak – „niyôczywistym”, mōm słabość do autorōw, kerzi tyż w takich jynzykach piszōm. Dzisioj chciołbych przedstawić wōm poety, kery pisoł w romanesco, prawyj rzymskij gŏdce, co jōm literacki jynzyk włoski wycis na Zŏtybrze. Jak bydziecie kejś w Rzymie i bydziecie szli na Zŏtybrze bez Ponte Sisto (bez kery idzie jyno przelyź piechty abo przejechać na kole), to dejcie pozōr na plac, co sie na niego włazi prosto z tego mostu. Mianuje sie ôn Piazza Trilussa i stoji na nim dynkmal, kery upamiyntniŏ nojbarzij znanego poety z Zŏtybrzŏ. Ôkrōm figōry Trilussy znojdziecie tyż na nim wiersz „All’ombra”, kery możecie se przeczytać niżyj.
Trilussa je anagramym nazwiska ôd chopa, kery mianowoł sie naprŏwdy Salustri, a kerymu na krzcie dali miana Carlo Alberto Camillo Mariano. Urodziōł sie w Rzymie 26 października 1871 roku, tam tyż umar 21 grudnia 1950 roku (pochowany je na Cimitero del Verano). W czasach jego modości pisało sie corŏz wiyncyj w romanesco, w gŏdce tyj wydŏwany bōł tyż wtynczŏs cajtōng „Rugantino”. Jak Salustriymu było 16 lŏt, zaniōs Giggiymu Zanazzo, redachtorowi tego cajtōnga, swoje piyrsze wiersze, kere podpisoł już tym pseudōnimym, co go używoł do kōńca życiŏ. Wiersze poszły do durku, a dwa lata niyskorzij, w roku 1889, Trilussa wydoł piyrszy tōmik swojich poezyj, kerymu doł tytuł „Stelle de Roma” (Gwiŏzdy Rzymu). Takich tōmikōw mioł bez nastymnych 61 lŏt wydać jeszcze 41.
Wydany jakiś czas tymu bez firmã Arnoldo Mondatori tōm „Tutte le poesie di Trilussa” (Wszyjske poezyje ôd Trilussy) zawiyrŏ 704 wiersze. Jŏ bych chcioł dzisioj zaprezyntować Wōm piyńć ś nich z tumaczyniami na ślōnski (699 ôstawiymy se na inkszõ przileżytość). Jak bydzie sie Wōm zdŏwać, że te wiersze ôdnoszōm sie do jakichś dzisiyjszych spraw, to z jednyj strōny biere sie to z tego, że wiersze ôd Trilussy sōm pōnadczasowe, a z drugij – że świat sie ôd jego czasōw aż tak fest niy zmiyniōł.
ALL’OMBRA
Mentre me leggo er solito giornale
spaparacchiato all’ombra d’un pajaro,
vedo un porco e je dico: – Addio majale! –
vedo un ciuccio e je dico: – Addio somaro! –
Forse ’ste bestie nun me capiranno,
ma provo armeno la soddisfazzione
de potè di’ le cose come stanno
senza paura de finì in priggione.
W CIYNIU
Jak se w ciyniu pod siana kupkōm znojdã suchy
kōnszczek placu i czytōm w cajtōngu nowinki,
to wszyjskim ôsłōm padōm „z Bogym, kłapouchy!”
i wszyjskim wieprzōm padōm „z Panym Bogym, świnki!”
Możno bestyjōm ciynżko bydzie mie spokopić,
dyć jŏ uciechã z tego mōm aby nareszcie,
że mogã pedzieć, co chcã, i niy muszã trŏpić
sie skirz tego, że zawrzōm za to mie w hereszcie.
NUMMERI
– Conterò poco, è vero:
– diceva l’Uno ar Zero –
ma tu che vali? Gnente: propio gnente.
Sia ne l’azzione come ner pensiero
rimani un coso vôto e inconcrudente.
Io, invece, se me metto a capofila.
de cinque zeri tale e quale a te,
lo sai quanto divento? Centomila.
È questione de nummeri. A un dipresso
è quello che succede ar dittatore
che cresce de potenza e de valore
più so’ li zeri che je vanno appresso.
LICZBY
Małoch we wercie, żŏdnŏ era,
a tak ôd jednego do zera
wielaś we wercie ty, kolego?
Nic. W myśli i w działaniŏ sferach
niy przidŏsz ty sie dō niczego.
Dyć dejmy na to, że zer wiyncyj
bydzie – piyńć, a jŏ z przodku stanã.
To co dostaniesz? Sto tysiyncy.
Te liczby! Już my to widzieli:
z dyktatorami tak sie dzioło –
im wiyncyj zer za nimi stoło,
tym wiyncyj siyły mieli.
LA LIBERTÀ DI PENSIERO
Un gatto bianco, ch’era presidente
der circolo der libbero pensiero,
senti che er gatto nero,
libbero pensatore come lui,
je faceva la critica
riguardo a la politica
ch’era contraria a li principi sui.
– Giacchè nun badi a li fattacci tui,
– je disse er gatto bianco inviperito –
rassegnerai le proprie dimissioni
e uscirai dalle file der partito:
chè qui la poi pensa’ libberamente
come te pare a te, ma a condizzione
che t’associ a l’idee der presidente
e a le proposte della commissione!
– E’ vero, ho torto, ho aggito malamente… –
rispose er gatto nero.
E pe’ resta’ ner libbero pensiero
da quella vorta nun penso’ piu’ gnente.
WOLNOŚĆ MYŚLYNIŎ
Kot bioły, co bōł za prezesa
w kōłku myśli wolnyj,
usłyszoł, że kot czŏrny,
co sie za wolnomyśliciela
mioł tyż, razu jednego
powiedzioł, że ôd niego
poglōndōw niy myśli podzielać.
– Kej sie ô swoje sprawy starać –
– pedzioł – niy umiysz, gupi kocie,
to zarŏz słōż rezygnacyjõ
i ôdyjdź ôd nŏs po dobroci,
bo u nŏs to se myśleć możesz,
co chcesz, bele sie to niy mijŏ,
z tym wszyjskim, co ci prezes kŏże,
i z tym, co kŏże kōmisyjŏ!
– To prŏwda, mŏsz recht, bioły kocie –
ôdpedzioł na to mu tyn czŏrny
i ôstoł w kōłku myśli wolnyj
i blank myślynie pociep.
LA GUERRA
Ner mejo che un Sordato annava in guerra
er Cavallo je disse chiaramente:
– Io nun ce vengo! – e lo buttò per terra
precipitosamente.
– No, nun ce vengo, – disse – e me ribbello
all’omo che t’ha messo l’odio in core
e te commanna de scannà un fratello
in nome der Signore!
Io – dice – so’ ‘na bestia troppo nobbile
p’associamme a l’infamie che fai tu:
se vôi la guerra vacce in automobbile,
n’ammazzerai de più!
WOJNA
Usłyszoł wojŏk, co sie chcioł na wojnã zbiyrać,
jak mu kōń padŏ i to wcale niy do szpasu:
– Jŏ niy idã – i z grzbietu wziōn go ściep na ziymiã,
drek do marasu.
– Niy idã – mu powiadŏ, – bo strŏwić niy mogã
tych, co chcōm, żebyś krziwdã wyrzōndzoł bliźniymu,
żebyś niynawiść czŏrnõ mioł w sercu i Boga
na gymbie ku tymu!
Ku ôstudzie i gańbie take cojś jyn kludzi,
a na to zazbyt zŏcnŏ zy mie je bestyjŏ;
jedź se na wojnã autym – wtynczŏs isto ludzi
wiyncyj pozabijŏsz!
LA STATISTICA
Sai ched’è la statistica? È ‘na cosa
che serve pe’ fa’ un conto in generale
de la gente che nasce, che sta male,
che more, che va in carcere e che spósa.
Ma pe’ me la statistica curiosa
è dove c’entra la percentuale,
pe’ via che, lì, la media è sempre eguale
puro co’ la persona bisognosa.
Me spiego: da li conti che se fanno
seconno le statistiche d’adesso
risurta che te tocca un pollo all’anno:
e, se nun entra ne le spese tue,
t’entra ne la statistica lo stesso
perché c’è un antro che ne magna due.
STATYSTYKA
Co to je statystyka? W tym czymś ô to chodzi,
ażeby porachować wszyjskich, co umarli,
co niymocni, tych, kerych w hereszcie zawarli,
kożdego, co sie żyni i kery sie rodzi.
Dyć je w tym rachowaniu tyż cojś maszketnego,
bo na kożdego, jak nōm statystyka padŏ,
wszyjskego tela samo dycki durch przipadŏ,
chociŏżbyś i blank niy mioł, czowieku, niczego.
Wytuplikujã ci to zarŏzki, borŏku:
jak postrzednie wartości bydōm rachowali,
wyjdzie im, że jysz jednã kurã rŏz do roku.
I choćbyś w swojich kabzach mioł jyn same dziury,
to wōl niy wōl cie bydōm w tyn rachōnek brali,
bo zjŏd w tym samym roku ftoś inkszy dwie kury.
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Szanghaj
Spůłrzyndne: 31°12' N 121°30' E
Šanghaj to nojwjynkše mjasto we Chińskij Republice Ludowyj, pouožůne we delće řyki Jangcy. Mjasto je nojwjynkšym chińskym uośrodkym gospodarčym, finansowym a kůmůńikacyjnym, a tyž třećům co do wjelgośći (po Rotterdamje a Singapurze) hawynům morskům na śwjeće.
Mjano mjasta skuodo śe ze znokůw "na" a "moře" (ńy znočy nale "na mořu" - "na mořu" to po chińsku 海上 hǎi shàng), čynsto interpretuje śe je kej "Nojdalšy zaśyg mořa" abo "(Napřůd) w moře". Skrůcone mjano to 滬 (uprošč. 沪, Hù) abo 申 (Shēn). Šanghaj mjou tyž lične přidůmki, nadane bez přibyšůw s zachodu, m.in. Paryž Wschodu, Krůlowo Uorjyntu a Azyjotycko Prostytutka (chodźi sam uo lota upadku Šanghaju - dwadźeste a třidźeste - kedy šeřůua śe přestympčość a prostytucyjo).


text:
Njewočakowana diskusija wo poslednjej twarskej fazy šulskeho kompleksa
Slepo (AK/SN). Kak měł Slepjanski nowy němsko-serbski šulski centrum rěkać? Płaći dotalne mjeno zakładneje a wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“ abo měł šulski centrum Kitu Lorencej pomjenowany być? Jeho mjeno sej šulska konferenca wyšeje šule přeje. „Tomule namjetej so přizamknjemy. Po našim měnjenju měli wobě šuli samsne mjeno nosyć“, praji nawodnica zakładneje šule Petra Rübesamowa na zašłym posedźenju Slepjanskeje gmejnskeje rady. We wobłuku naprašowanja wobydlerjow chcyše wona wědźeć, kak gmejna a gmejnska rada wo tym myslitej. Wjesnjanosta Reinhard Bork (CDU) pokaza na prawniske połoženje. Hižo lěta 2013 běchu so dojednali, dotalne mjeno „Dr. Marja Grólmusec“ dale wjesć. „Naš namjet njeměri so přećiwo serbskej žurnalistce a wojowarce přećiwo nacionalsocializmej, ale mjeno Kita Lorenca je ze Slepom wušo zwjazane“, rozłoži nawoda wyšeje šule a gmejnski radźićel Wolfgang Goldstein.


text:
Mortkow (AK/SN). „Wjera Baba Jaga pyta rumpodicha“ rěka bajka, kotruž wjerća jako telewizijnu hru wot 1. decembra na Mortkowskej Jakubec twjerdźiznje. Ideju za to Andreas Pippart hižo dołho ma. Mjeztym pjeć lět nawjeduje režiser a jednaćel swoju Drježdźansku produkcisku firmu MyTVplus. Priwatny sćelak zwoprawdźa telewizijne produkcije, live-wusyłanja a multimedijowe produkcije. Hakle w septembru je Pippart w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje wjerćał. W filmje sobu skutkować budźe countryjowa spěwarka Linda Feller, kotraž chce z rumpodichom duet spěwać. Dokelž pak wón njepřińdźe kaž wučinjene, wona hromadźe z wjeru Babu Jagu rumpodicha pyta, mjez druhim na potajnej twjerdźiznje.
Na Mortkowsku twjerdźiznu bu Andreas Pippart skedźbnjeny, jako bě we łužiskej jězorinje na wopyće. Minjene dny bě ze swojej sobudźěłaćerku Manuelu Lange na městnje. „Twjerdźizna so perfektnje hodźi“, bě wón zahorjeny. „Hollywood by tajku hakle za wjele pjenjez natwarić dyrbjał. Tu so za naš film wšitko wulkotnje hodźi.“ Tež mějićel twjerdźizny dr. André Jakubetz projekt podpěruje.


text:
Wielko Sobota.
„Dlaczego krzyż
uśmiech
rana głęboka
Widzisz
to takie proste kiedy się kocha”
(ks. Jan Twardowski)
Piękne słowa wielkiego poety w tak prostym tekście? Czy tak można? – Dlaczego nie! – Skoro miłość jest prawem każdego z nas, a Wielka Sobota to okazja do dawania świadectwa tego uczucia jak mało który czas.
Wielko Sobota-wielki świynty czas, dzwony zasznalowane, zaduma, czuwanie. Pon Boczka trza iść pocałować. Trza by pedzieć, że je to przed łostatni dziyń Wielkigo Tydnia. Je to czas żałoby po ukrziżowaniu Jezusa Chrystusa. Wczas rano wierni idom do kościoła i adorujom Nojświętszy Sakramynt. Jako wszyjscy wiymy w tyn dziyń świyncymy tyż jodło, co je podomy jako świyncone na stoł wielkanocny. Niy mogymy tego czasu mylić ze Wilijom Paschalnom, te uroczystości se zaczynajom we wieczor, we sobota i noleżom łone do Niydziele Wielkanocny. Wyniko to jako wiymy ze tradycje żydowski, kej nowy dziyń se zaczyno po cimoku. – Jo tam już wola po naszymu ale tradycjo je tradycjom i trza jom uszanować. Pospominom Wom troszka tak łod siebie co mi ze tych downych lot we pamiyńci łostało. Toż dejcie pozor, pamiyntom choćby to boło wczora jak ech szoł ze mamom ze kościoła łod pocałowanio Pon Boczka toch zowdy dostoł fajny bombon, abo małego baranka ze ciasta chlebowego i pamiyntom choć boła biyda tak my se radowali tacy chma byli niyjako „czyści” tam kajsik w pojszodku.
Tak by szło pedzieć czowiek czuł, że mo ta swoja dusza. Powiydzcie sami czy dzisioj se to jeszcze tak samo czuje? Piyrwy dostało se na zajonczka trocha maszketow we misce, fuzekle na lato a jak boł jaki grosz to se i zandale we gniozdku znodły bo to przeca wiosna, za chwila lato a niy boło w czym po placu lotać, co to boło uciechy pamiyntocie? Dzisioj takymu bajtlowi to już richtich czowiek nikej niy wiy co mo kupić, na co niy wejrzycie to już to mo, a powiydzcie sami widzicie ta radość i ta uciecha co kejsik?
Dzisioj niy umiymy se już radować tak jak kedyś a czamu? – Na to je proste choć smutne wytłumaczynie… Radość, uciecha, to, że se przajymy jedyn drugymu, że se chatruszymy ale dycko godzymy-to, żechma som do kupy choć rozmajcie w życiu je, to wszysko wyniko z naszy wiary. To że tera modzi se wadzom i rozchodzom, że niy umiom se wyboczać, to, że se mogom sobie łobmierznońć to wyniko z braku wiary, bo wiara w Tego co nos stworzoł dowo wiara w siebie. Jak wierzymy w to co duchowe to kochomy niy yny ciało co se może zowdy łobmierznońć ale miyłujymy i przajymy jego dusza a to se niy łobmierznie nigdy. Co by tak se jednak stało trza nom wielki wiary. Czynsto powtorzom te słowa modym to co mi kejsik ujek zza miedze połedniowy godoł, jako mi se tera zdarzi litery a słowa poprzekroncać to mi wyboczcie ale chciołbych keby te słowa wyglondały tak choćby to łon godoł a prawioł mało wiela tak:
,,Pon Boczek Wos do milovani stworzoł a ni do wojowani a jako se w tym przatelstwi nejako zapomnete, nigdo ne bude wam to za pokutoł obrane jeno se s Bohem musite pojednać. Tako se to prawi i na naszy ziymi. Przajcie se i miyłujcie a jako se w tym przoniu zapomnicie pewnikym Wom to Pon Boczek wyboczy yny niy śmiycie ło nim zapomnieć a to co zostało poczynte z waszego miyłowanio niech bydzie i niech łostanie, bo to ciało z waszego ciała i krew z waszy krwi.
– Po jakymu cie tak chopie na te spominanie tera wzionło, chtoś za chwila powiy. Jo zaś, na to prawia tak, powiydzcie sami czy som inksze świynta co bardzi pasujom do tego tymatu?
Jo se tak myśla, że to je dobry na to czas, a tera, życza wszyskim Wom i sobie tyż, keby my tyn świynty czas spyńdziyli w powadze i spokoju. Chcioł bych Wom jeszcze wiela łopedzieć jako mie bydziecie jeszcze kej chcieli posuchać. Ździebko do szpasu ło poważnych sprawach pospominoł Wasz Ślonzok – miyjcie se w zdrowiu toż pyrsk.
Autor: Tadeusz Puchałka


text:
K 50. posmjertninam wuměłče Dorotheje von Philipsborn
Dorothea von Philipsborn narodźi so 20. róžownika 1894 jako třeće dźěćo zemjanskeje swójby w šleskim Strehlitzu pola Schweidnitza, dźensa Strzelce Świdnickie. Hižo zahe jewjachu so jeje talenty paslenja a modelěrowanja kaž tež zajim za rěče. Pozdźišo nawukny wona francošćinu a jendźelšćinu. Jako 16lětna wukubła so na rězbarku na Akademiji wuměłstwa we Wrócławju a po tym w Drježdźanach. Kónc Druheje swětoweje wójny běše nuzowana swoju domiznu wopušćić. Staršej bratraj a wona wzdachu so wjetšeho kubła, a bjez zamóženstwa namaka Dorothea von Philipsborn z dwěmaj přistajenymaj – ze swojej bywšej wučerku a swojej domjacej – prěni kwartěr w Trjebinskej korčmje. Kónc 1940tych lět přidruži so žónskej trójce hišće molerka a wučerka wuměłstwa Eva-Maria Volck, wuhnanča z baltiskeho města Rigi. Wottam pochadźeše tež pola nas znaty wuměłc Friedrich Krause-Osten, molowacy wosebje w Slepom. Wosom lět pozdźišo namaka sej kwartet žonow přijomniše přebywanišćo w Běłej Wodźe.


text:
Zasoby (ogółem 1)
XX URODZINY MÓZGU
Gwinciński, TomaszMazzoll, JerzyMolenda, IgorDuda, JoannaPtaszyńska, JustynaSroczyński, TomaszPospieszalski, MarekChmara, BartekWęgłowski, StefanJanicki, QbaMajewski, Antoni Jędrzejczak, ŁukaszYakiSoulitaryWalerian, MateuszZieliński, MikołajPopowski, TomaszZiołek, JakubTrzaska, MikołajTymański, TymonGrodzki, PiotrWoźniak, GrzegorzMazolewski, WojtekSikorski, KrzysztofWalicki, OloJanicki, SławekPawlak, PiotrJabłońska, ElżbietaBuhl, JacekPodlaska, DorotaCharchan, JoannaPawlicki, TomaszMaćkowiak, ArturDobie, JonBuchanan, SteveKowalczyk, WojciechPleszyński, GrzegorzGoldyszewicz, LeszekStasiulewicz, StanisławGlazik, TomaszZdunek, JanuszMackiewicz, DanielZamiara, WojciechGruse, KrzysztofZbyZielSzwajgier, OlgaPiernik, Zdzisław
Na przestrzeni lat…


text: Awtor dźensa Jan HrjehorSłuchajće najprjedy na tamnu stronu, prjed hač sudźiće abo „Njesudźće a njebudźeće sudźeni!“ Cituju dźensa z Ewangelija po Mateju (7,1), dokelž je so tydźenja póndźelu na sportowym polu něšto njepředstajomne, kuriozne, haj samo chětro mjerzace stało. Běch sej w Chrósćicach druhi połčas serbskeho koparskeho derbyja mjez druhim mustwom tamnišeje sportoweje jednotki a prěnim mustwom Sportoweho towarstwa Radwor wobhladał, kotryž bě so napoł jednej započał. Po tym mějachu tam popołdnju w třoch hišće dalši derby, a to wokrjesny w krajnej klasy mjez prěnimaj zastupnistwomaj Chróšćanskeje SJ a Drohotki z Ramnowa. Wobě hrě běštej za fana SJC kaž tež za neutralneho přihladowarja na papjerje zajimawej. Tak mějachu zamołwići SJC jara dobru ideju: Přihladowar, kiž chce sej serbski koparski derby we wokrjesnej lize wobhladać, zapłaći štyri eura a smě sej po tym tež hišće wyšoklasowy duel dožiwić. Za kóždu hru stej to potajkim 2 euraj zastupa, štož je fairna płaćizna. A štóž nochce druhu hru widźeć, tón dwaj euraj zaso wróćo dóstanje.


text:
Sewjeroatlantiski zwjazk
Sewjeroatlantiski zwjazk (jendźelsce North Atlantic Treaty Organization – NATO a francosce Organisation du Traité de l’Atlantique Nord – OTAN) je mjezynarodna organizacija, kotraž přesadźi Sewjeroatlantiske zrěčenje, wojerski zwjazk mjez 30 europskimi a sewjeroameriskimi statami.[1] Sydło Sewjeroatlantiskeje rady, hłowneho organa NATO, nadeńdźe so wot 1967 w Brüsselu. Po wotzamknjenju Sewjeroatlantiskeho zrěčenja dnja 4. apryla 1949 běše sydło mjez 1949 do 1952 najprjedy we Washingtonje, D.C. a po tym wot 16. apryla 1952 do 1967 w Parisu.[2]
Sobustawske staty[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
NATO ma tuchwilu 30 sobustawow. Dwanaće załožerskich statow, kotrež zwjazkej wot 1949 přisłušeja, su Belgiska, Danska, Francoska, Islandska, Italska, Kanada, Luxemburgska, Nižozemske kralowstwo, Norwegska, Portugalska, Zjednoćene staty Ameriki a Zjednoćene kralestwo. W lěće 1952 přistupištej Turkowska a Grjekska a 1955 přistupi Zwjazkowa republika Němskeje k NATO. Španiska je so zwjazkej 1982 přizamknyła a 1990 so Sewjeroatlantiski zwjazk na cyłu Němsku rozšěri.
W zwisku z wuchodnym rozšěrjenjom NATO přizamknychu so Čěska, Pólska a Madźarska zwjazkej. Po tym přistupichu 29. měrca 2004 Estiska, Letiska, Litawska, Słowakska, Słowjenska, Bołharska a Rumunska k NATO. Albanska a Chorwatska přistupištej 1. apryla 2009 Sewjeroatlantiskemu zwjazkej, Čorna Hora 5. junija 2017. Najmłódši čłonski stat je Sewjerna Makedonska, kotraž bu 27. měrca 2020 přiwzata.


text:
August Leskien
August Leskien (roź. 8. julija 1840 w Kielu, wum. 20. septembra 1916 w Lipsku) jo był nimski rěcywědnik, indogermanist a slawist, profesor słowiańskich rěcow na uniwersiśe w Lipsku. Wón płaśi ako jaden ze załožarjow tak pomjenjoneje lipšćańskeje šule (młodogramatikarjow).
W lětach 1860-1864 jo wón studěrował klasisku filologiju w Kielu a Lipsku. W 1866 jo wón zachopił w Jenje rěcne studije ako wuknik Augusta Schleichera.
August Leskien jo awtor młogich nastawkow na pólu pśirownujuceje gramatiki indogermaniskich, wósebnje słowjańskich a baltiskich rěcow. Jo napisał mj.dr. pśirucku za starobulgaŕsku rěc (starocerkwinosłowjańšćinu, 1871), pón teke gramatiku starobulgaŕskeje rěcy (1909).
Jo pisał teke nastawki, serbskej tematice pósćone, na pś.
- Die Sorbische Neue Testament von 1548, Archiv für slavische Philologie, zwězk 1 z 1876
- Bemerkungen über den niedersorbischen Dialekt von Tharaeus, Archiv für slavische Philologie, zw. 2/1876.