text:
We wobłuku sportoweho spěchowanja je město Budyšin awtomatisku krjepjensku připrawu koparskeho wotrjada Pósta Germanije Budyšin podpěrało. Nimo su tuž na hrajnišću při Edisonowej časy sucheho trawnika w lěću.
Budyšin (SN/MWj). Wjele słónca, wysoke temperatury a mało spadkow – štož w lěću mnozy witaja, tych, kotřiž dyrbja so wo trawniki starać, kóžde lěto znowa wužaduje. Tež za koparski wotrjad towarstwa Póst Germania Budyšin. Hižo lěta so tam z wulkim angažementom prócuja, zo by jich koparski trawnik tež w lěću zeleny był. Wuslědk su na kóncu přiwšěm jenož brune blaki. Ćim bóle so tam tele dny wjesela, zo maja nětko modernu połnoawtomatisku krjepjensku připrawu instalowanu. Dohromady 14 nastrojow je pod trawnikom schowanych. Hdyž ze zemje wujědu, wone pak w połnym kruhu pak w dźělnym dosć wody na trawnik pryskaja a tak kóždy kućik kopanišća docpěwaja, rěka w nowinskim wozjewjenju měšćanskeho zarjadnistwa.


c: text/html

text:
Słupski Teatr Dramatyczny
Sezon: 1980 / 1981
Kierownictwo
dyrektor naczelny i artystyczny:
Marek Weiss-Grzesiński
kierownik chóru:
Jarosław Bagrowski
Zespół artystyczny
aktorzy: Jolanta Banak-Nowak, Renata Berger, Ewa Biała, Kazimierz Janus, Bogdan Kajak, Jerzy Karnicki, Kaja Kijowska, Wojciech Królikiewicz, Jerzy Nowacki, Cezary Nowak, Sławomir Olszewski, Maria Pakulnis, Jan Polak, Anna Szymańska, Krzysztof Tyniec
adepci: Tadeusz Błażyński, Krystyna Jędrys, Jerzy Karnicki, Piotr Emanuel Kraus
inspicjenci/suflerzy: Marek Huczyk

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wystawa „Ślōnskŏ rzecz 2017” we Muzeum Gōrnoślōnskim
Design w Muzeum Gōrnoślōnskim w Bytōmiu? Ja – to możliwe! Zaprŏszōmy na piyrszõ po prezyntacyji w Cieszynie ôdsłōnã wystawy pokōnkursowyj „Ślōnskŏ Rzecz 2017” w muzeum w cyntrum wojewōdztwa ślōnskigo, co na zicher zainteresuje miyłośnikōw niy ino działalności lokalnych projektantōw, marek projektowych i gyszefciŏrzy, co stawiajōm we swojij strategiji rozwoju na design. Przed nami przeglōnd dobrze zaprojektowanych ślōnskich produktōw, projektōw graficznych i usug, co pokazuje, iże laureaciŏ kōnkursu sōm nojlepszymi symbolami swojich regiōnōw.
Wystawa to zestawiynie trzinŏstyj edycyje jedynego regiōnalnego kōnkursu designu w Polsce, ôdprŏwianego ôd Zōmku Cieszyn – piyrszego we krŏju regiōnalnego cyntrum designu. Prezyntowane sōm na nij nojlepsze wdrōżōne w wojewōdztwach ślōnskim i ôpolskim w łōński rok produkty, projekty graficzne i usugi, co sużōm jego miyszkańcōm. W kōnkursie docyniane sōm wysokŏ jakość wzornictwa jak tyż funkcjōnalne i innowacyjne rozwiōnzania. Wystawa ta ukazuje, iże dziynki spōłpracy fyrmōw i projektantōw powstŏwajōm w ôbōch regiōnach produkty, projekty graficzne i usugi przidajne, dostympne, dobrze ôbmyślane i stworzōne z myślōm ô używŏczach. A dziynki nim poprawiŏ sie jakość życiŏ kożdego z nŏs.
W latosij edycyji idzie ujzdrzeć ryalizacyje, co pokazujōm, iże designu niy idzie kojarzić jyny z estetykōm i potrzebōm wybiciŏ sie, a je przede wszyjskim ôdpowiedziōm na ryalne, choć niy dycki widzialne, potrzeby i wyzwania w kożdyj sferze życiŏ. Take je choćby nagrodzōne w kategoryji „produkt” Teddy Bed, to znaczy łōżko szpitalne dlŏ starszych dzieci, wyprodukowane ôd fyrmy Formed z Łodygowic abo wyrōżniōnŏ w kategoryji „usuga” platforma mōnitorowaniŏ jakości luftu „SmogOrFog”, wdrōżōnŏ bez fyrmy Fulco System z Gliwic. Bydzie szło tyż ujzdrzeć swojisty „design wŏgi ciynżkij”, to znaczy Sōndã SYS 01 – industryjalnõ drukarkã 3D, co przizwŏlõ wytwŏrzać ôbiekty do wartkigo prototypowaniŏ, projektu Michała Latki z Bytōmia.
Tych rozwiōnzań i ôferowanych ôd designu nŏczyń używajōm niy ino fyrmy, ale i instytucyje publiczne (jak sfera kultury) jak tyż samoregyrowania lokalne. Przikładym tego je nadgrodzōnŏ w kategoryji „grafika użytkowŏ”, zaprojektowanŏ ôd Matyldy Sałajewskij dlŏ wojewōdztwa ślōnskigo, ksiōnżka kucharskŏ „Ślōnske ôd kuchnie”, co skazuje, jak w ôryginalny knif prōmować regiōn, abo wyróżniony w kategoryji „grafika użytkowŏ” rebranding systymu idyntyfikacyje wizualnyj Tyjatru Małego w Tychach projektu ôd Marty Gawin.
Postrzōd dalszych dwudziestu trzech nōminowanych do wystawy wdrożyń zwiydzajōncy ôbejzdrzōm: szaty dlŏ prŏcownikōw chorzowskigo Tyjatru Rozrywki, ôdpadajōncych za ôbsugã widownie, spersōnalizowane ksiōnżeczki sensoryczne dlŏ dzieci, a nawet deski longboardowe. Wielbicieli grafiki użytkowyj zainteresujōm na zicher: nowŏ idyntyfikacyjŏ wizualnŏ Stadiōnu Ślōnskigo, ôprawa wizualnŏ kōnferyncyje „TEDx” w Katowicach jak tyż wydany ôd Fundacyje Iskierka poradnik kulinarny „JedzONKO” z propozycyjami atrakcyjnych receptōw dlŏ pacjyntōw ôddziałōw ônkologije dzieckowyj.
Ważny plac postrzōd dalszych nōminowanych do wystawy wdrożyń zajmujōm ryalizacyje autorstwa projektantōw swiōnzanych z Bytōmiym: projekt trofeum Ślōnske Laury za Znŏczne Ôsiōngniyńcia Sportowe, prziznŏwanego ód wojewōdztwa ślōnskigo, kerego spōłautorym je Michał Latko; lampy Minimal, zaprojektowane ôd Łukasza Jaworskigo; ôryginalnŏ prōmocyjŏ miasta we formie projektōw etyket przetworōw „Sosnowoc” autorstwa Pawła Krzywdy i Agaty Korzeńskij ze sztudia projektowego IDEE (co narychtowali tyż idyntyfikacyjõ graficznõ latosij edycyje kōnkursu jak tyż projekt katalogu wystawy); publikacyje Cyntrum Sztuki Współczesnej Krōnika” z Bytōmia zaprojektowane ód Piotra Kowalczyka i Marcina Wysockigo jak tyż publikacyjŏ „Solidaryca – fenomen komunikacyjny” projektu Tomasza Bierkowskigo.
Wykŏz laureatōw kōnkursu „Ślōnskŏ Rzecz 2017″
Katalog wystawy pokōnkursowyj „Ślōnskŏ Rzecz 2017″
ôtwarcie wystawy: 6 września 2018 (sztwŏrtek), godz. 17.00
czas trwaniŏ: 6.09–14.10.2018
miyjsce: pl. Jana III Sobieskiego 2
wystawa ôtwartŏ:
wtorki, piōntki w godz. 9.00-15.00
strzody, sztwŏrtki w godz. 10.00-18.00
soboty, niydziele w godz. 12.00-18.00
cyny biletōw:
ôd wtorku do piōntku, bilet szporobliwy (dlŏ indywidualnych gości 50% tōnij):
4,00 zł – bilet normalny / 2,50 zł – bilet ulgowy
soboty, niydziele:
8,00 zł – bilet normalny / 5,00 zł – bilet ulgowy


text:
Jozef Stalin
Jozef Wissarionowič Stalin (rusojski Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH Iosif Vissarionovič Stalin, * 6. decembrajul./ 18. decembra 1878greg.[1] - † 5. měrca 1953) jo był sowjetski politikaŕ. Wón jo był diktator Sowjetskego zwězka wót 1941 až do swójeje smjerśi 1953.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ 1,0 1,1 Iossif Dźugašwili se w zapiskach Uspenskeje cerkwje w Gori ako dnja 6. decembra 1878 naroźony pomjenjujo. Toś ten datum pokaza se teke w jogo šulskem wopismje, jogo wobšyrnej caristiskej policajowej kartajowej kórśe a wšych drugich wobchowanych dokumentach pśedrewolucionarneje doby. Snaź pak jo było jogo osetiske mě Soslan Dsugajew. Až bu w policajowych aktach pód georgiskim mjenim Dźugašwili zapisany, mógł z jogo źěłom ako wliwowy agent Ochrany pód georgiskimi nacionalistami zwisowaś, což jo Edward Ellis Smith w Der junge Stalin 1969 dokumentěrował. Stalin sam jo hyšći w lěśe 1920 rukopisnje dnja 18. decembra 1878 ako datum naroźenja podał. Pó tom až wón jo móc w lěśe 1922 pśewzeł, jo se datum bźez wujasnjenja k 21. decembra (pó starej pratyji: 9. decembra) 1879 změnił; což jo był wótněnta w Sowjetskim zwězku wužywany a swěśony datum.


text:
Nirozki trza zrobić mitag,1 a czasu mōmy2 małowiela.3 Nojlepi wtedy powciepować4 połra5 rzeczy na patelnia abo do jakego garca i jedzynie mōmy zarozki6 fertich.7 Chciołech tak cojsik zrobić ze wōsztym8– bo to najmani roboty- i jak żech już go mioł,9 to zauważōłech we sklepie jarmuż. Tak mie zainspirowoł, że żech yno jeszcze chyciōł tam pieczarki i polecioł żech do dōm warzić. Jarmuż bōł bez lata zapōmniany, ale za starego piyrwy10 szło go znojś11 nawet na zygrōdce12 u moji Ōłmy13 Any.14
Co potrza?
3 wōszty- niy za sroge15
1 cebula
1-2 zōmbki czosku16
20 dkg pieczarkōw
10-15 dkg jarmużu
sōl i pieprz
trocha masła klarowanego
kapka oliwy
oregano- jedna łyżeczka na pewno 😉
Na patelni na maśle klarowanym podpiyczcie pokrōny17 wōszt. Jak już sie baje18 brōnołciōł19, to dejcie tam pokrōno cebula i wyciśniynty czosnek. Jak mołcie srogo patelnia, to jeszcze do tego tu mogecie20 dociepnōńć pieczarki, a jak niy, to wōszt ze cebulōm przeciepcie do wiynkszego gorka, a na patelni na oliwie (na małym łogniu21) leko22 podpiyczcie same pieczarki. Potyn wciepcie je razym ze jarmużym do gorka, dejcie tam trocha soli, pieprzu,oregano i niech sie to trocha podusi. Jak już tyn jarmuż zmiynknie (niy potrzebuje wiyncyj niż 5 min.), to dosmakujcie23 sie to jeszcze, przigotujcie sie talyrze i … smacznego 🙂
Nojlepi do tego pasuje świyżo bōłka 🙂
1obiad
2 ō- samogłoska w wymowie między o i u
3mamy
4powrzucać
5kilka
6za chwilę
7gotowe
8kiełbasą
9miałem
10dawniej
11znaleźć
12ogródku
13babci
14Anny
15duże
16czosnku
17pokrojony
18będzie
19przypiekał
20możecie
21ogniu
22lekko
23doprawcie


text:
Nowe władze ôd Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj na poczōntku 2019
Konwent Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj na przełōmie stycznia i lutego 2019 r. ôbiere nowe władze ŚPR – tak napisałŏ Rada Politycznŏ partyje, kerŏ trefiyła sie piyrszy rŏz po welōnkowej przegranej.
Rada Politycznŏ ŚPR napoczła sie ôd podsumowaniŏ kampanije welōnkowej i analizy prziczyn ôbiōrczyj porażki partyje. Podle czōnkōw Rady srogi wpływ na wynik welōnku mioł fejler przi registracyji kōmitetu, bez kery na welōnkowym cetlu widniała jyno przima miana partyje. Zdaniym Rady ludzie mogli być zdezorientowani, bo kole na cetlu inkszy ślōnski kōmitet, kery posużōł sie połnym i wyrazistym mianym. Rada swrōciyła tyż napōmniynie na polaryzacyjõ biny politycznyj wymuszanyj bez dwa cyntralne bloki polityczne – co sprawiyło, iże mocka ludzi ôbiyrało tzw. myńsze zło jak tyż za wiela krōtki czas ôd zaregistrowaniŏ partyje do welōnku, kery niy dozwolōł na należyte wypromowanie miana partyje, a tym samy skrōtu miana i samyj partyje jako nowyj politycznyj marki.
Rada ustalōła tyż, iże do czasu ôbraniŏ nowych władz partyje, działŏcze ŚPR skupiōm sie na budowaniu terenowych struktur i dokōńczyniu formowaniŏ terenowych władz partyje. Ôbrani ôstanõ tyż delegaci na Konwent Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj. Rada Politycznŏ powołała tyż roboczŏ grupa, kery narychtuje rekōmyndacyje od poszyrzyniŏ programu ŚPR.


text:
Dudy, fujawa, fujara, serbske husle a akustiska gitara w jednym koncerće - njeklinči to njewšědnje? Dajće so prosće překwapić! Dudy a serbske husle so we Łužicy husćišo při programach jewitej. Ze skutkownej fujawu (ně.: Alphorn), kiž je samo narodny symbol w Šwicy, a ze słowakskej fujaru, pastyrskej pišćałku z Wysokich Tatrow skića so překwapjaca hra zynkow z tradicionalnymi instrumentami. A zhromadnje z akustiskej gitaru postaraja so dudy wo cyle nowe zynki.
Napjaty hudźbny pospyt pod nawodom dudaka Andreasa Henčla.
Pod rjanej kulisy Budyskeho stareho města wjerći so wšitko dokoławokoło dudow we wšěch wariacijach.
WOBSADŹENJE
DUDY Andreas Henčl
FUJAWA (ALPHORN) Bernd Neffe
FUJARA Ludovit Matiaško, Jaroslav Pukač
SERBSKE HUSLE Julius Katona
AKUSTISKA GITARA Valentin Dimov
MODERACIJA Kristina Nerád


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Ze žortnym ale tež wótrym wóčkom zhladuje Wórša Šołćic na poměry w Serbach a je z ironiju a ćichim posměwkom w prěnim serbskim telewoknje inscenuje. Hač wobswětluje dźěławosć Domowinskeje skupiny, kofejowe jězby do Błótow abo bachtańcu kemšerkow, přeco zapopadnje awtorka wosebite wobstejnosće a wašnja w serbskim ludźe. Tak chce zběrka skečow na jednym boku k čitanju wabić, ale tež jednotliwym dźiwadłowym skupinam zmóžnić, tute při wšelakich składnosćach předstajić.


text:
Horst Šlosar
Kurt Horst Šlosar (němsce Horst Schlossar, * 23. septembra 1903 w Drježdźanach, † 10. měrca 1964 runje tam) běše serbski moler a grafikar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Horst Šlosar narodźi so w Drježdźanach jako syn pórclinoweho molerja Gustava Šlosarja (1875 –1961) z čěskeho Žebráka a serbskeje maćerje Liny rodźeneje Šwabic (1877–1951) z Delnjeje Kislicy pola Bjenadźic. Němske staćanstwo dósta swójba hakle w lěće 1923. Wuchodźiwši ludowu šulu w Drježdźanach 1910–1918, dźěłaše Horst Šlosar najprjedy jako metalownik a po tym jako pórclinowy moler. Zdobom dźěłaše jako tajki tež w madźarskej pórclinowej manufakturje blisko Budapesta.
Wot lěta 1927 do 1934 studowaše Horst Šlosar na Drježdźanskej Akademiji za tworjace wuměłstwo, hdźež běše mjez druhim mišterski šuler pola molerja Otto Dixa. Po studiju dźěłaše wón jako swobodny skutkowacy wuměłc w Drježdźanach. Šlosarjowy zwisk k Dixej, kotryž so jako jedyn z prěnich profesorow wuměłstwa hižo 1933 pušći, wobćeži jeho wuměłske tworjenje za čas Nacionalsocializma. Najebać toho so twórby Šlosarja mjez 1933 do 1942 w Drježdźanach dale wustajeja. Kónc lěta 1942 respektiwnje spočatk 1943 dyrbi wón do wójska a wulki dźěl jeho twórbow so při bombardowanju Drježdźan 13. februara 1945 spali. Kónc Druheje swětoweje wójny přińdźe wón 5. meje 1945 do ameriskeje jatby w Krems při Dunaju, wot tam do lěhwow w Vöcklabruck a Mauerkirchen w Awstriskej a so 30. meje 1945 zaso z jatby pušći.
Šlosar wěnowaše so nětko předewšěm motiwam znowanatwara a pohibuje so w přeco wjetšej měrje tež w serbskich kružkach. Tak běše wón wot lěta 1949 čłon a pozdźišo naměstnik Koła serbskich tworjacych wuměłcow, kotrež Conrad Felixmüller wot 1948 nawjedowaše. Tute spožči jemu 1949 stipendij, zo by 12 dnjow w Slepom molował. W Radworskim hrodźe, hdźež běše so 1946 Serbski wučerski wustaw załožił, je Šlosar 1949 jeho jenički nasćěnowy wobraz molował, zapopadny pak tež wopyt statneho prezidenta NDR Wilhelma Piecka 1950 w Budyšinje abo industrializaciju w serbskej holi. W poslednjej fazy žiwjenja předstaja Šlosar sylnišo motiwy Narodneje ludoweje armeje.
W lěće 1959 wuznamjeni so Horst Šlosar (w kolektiwje) z Mytom Ćišinskeho.
ŽórleWobdźěłać
- Jonathan Osmond: Horst Schlossar. Dix-Meisterschüler, sorbischer Volksmaler, sozialistischer Realist und NVA-Künstler. W: Lětopis. Zwjazk 60 (2013), čo. 2, str. 3–24.
- Alfred Krawc: Šlosar, Horst. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 546sl.


text:
BETINA KAUNOWA
»Pomyslmy sebi stajnje na to, zo słužimy z našim zhromadnym dźěłom narodej, a štóž tutu bratrsku přezjednosć podrywa, přehrěši so na ekistenčnej zamóžnosći serbskeho naroda«1 (Jakub Šajba)
Mój dźěd Jakub Šajba (11.6.1899– 13.9.1956) skutkowaše wot 1922 do 1933 w Serbskim Sokole, w hibanju, kiž bě z myslički słowjanskeho wozrodźenja nastało. Hač do zakaza sokołskeho zwjazka 1933 bu wón dźesać króć za starostu a dwójce za městostarostu wuzwoleny. Z časa Weimarskeje doby wobdźěli so wón aktiwnje na prócowanjach Domowiny a serbskeho dźiwadłoweho hibanja, kiž so předewšěm w Budyskim towarstwje »Nadźija« wuspěšnje wuwiwachu. Tak zezna w chórje »Nadźije« tež moju wowku Emu Šajbinu rodź. Kučkec, z kotrejž so w lěće 1922 woženi. Jako awtor publikowaše mnohe nastawki k zaměram Domowiny, při čimž so hłownje žonje a jeje nadawkam w serbskim ludowym kubłanju wěnowaše. Dźěłaše jako pismikistajer w Smolerjec knihićišćerni a nakładnistwje w Budyšinje. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow buchu 1933 wodźace serbske wosobiny zajate, tak tež mój dźěd Jakub Šajba jako starosta Serbskeho Sokoła. Na tón čas dopomina našu swójbu stajnje rysowanka mnicha wot Měrćina Nowaka-Njechorńskeho, kotruž mojemu dźědej po jatbje dari, kotruž běštaj jako susodaj cele přetrałoj.2 Po pušćenju a bjezdźěłnosći bě Šajba hač do januara 1936 w ćišćerni Monse přistajeny, pozdźišo w ćišćerni Jana Cyža, kiž Serbske Nowiny wudawaše. Tuta bu 1937 w zwisku ze zakazom Domowiny zlikwidowana. Hač do 1940 dźěłaše mój dźěd potom w Donnerhakec ćišćerni w Budyšinje, kotraž dyrbješe w lěće 1940 jako poslednja serbska ćišćernja zawrěć. Wot 1940 do 1945 skutkowaše we wulkowikowanskej firmje Gretschel, hdźež sej hospodarske nazhonjenja přiswoji. Hačrunjež bě mój dźěd ćežkeho drjenja dla wojakowanja njekmany, dósta so do ruskeje wójnskeje jatby, bě w Lwowje, Bresće a Odessy. Po wójnskej jatbje 1948 zasadźowaše so za natwar noweje serbskeje ćišćernje. Wot 1948 do 1950 bě hłowny sekretar Domowiny a wot 1950 hač do swojeje smjerće načolnik ćišćernje a nakładnistwa Nowa Doba.3 Wo wulkim wuznamje, kiž Šajba w serbskim kulturnym žiwjenju měješe, swědči tež akwarel z napohladom wsy Rowno wot Horsta Šlosarja (1903–1964), kiž dósta mój dźěd 1949 k swojim 50. narodninam darjeny a kiž je w swójbnym wobsydstwje. Na zadnjej stronje je napisane: »Wěnowane wot starych přećelow.« Pod tym steja slědowace mjena: Pawoł Nedo, Arnost Simon, dr. Jan Cyš, Jurij Wjela, Jan Krawc, Pawoł Nowotny, Jurij Winar a Arnošt Bart. K jeho 50ćinam wuzběhny so wosebje jeho wukon za Serbski Sokoł. Tak pisaše Nowak-Njechorński w čisle 66/1949 Noweje doby: »Jeho wašnje postupowanja a jednanja zjednoćene z njewšědnym rěčniskim a tež spisowaćelskim darom, jeho měrniwa a rozwažna powaha su jemu dobyli přećelow-sobudźěłaćerjow a z tym wěsty wuspěch. Předewšěm pak je jeho dźěło spěchowała a k dobyću dopomhała myslička, kotruž stajnje zastupowaše – myslička postupa a doprědkarstwa.«


text:
Dalše pokalne koło
W dalšim volleyballowym pokalnym kole zetkatej so póndźelu wječor w sportowej hali na Kamjentnej w Budyšinje volleyballisća Sokoła Budyšin a ST Marijina hwězda. Wot 19 hodź. hraje Sokoł Budyšin přećiwo VV Biskopicy, po tym VV Biskopicy přećiwo ST Marijina hwězda a naposledk Sokoł Budyšin přećiwo Marijinej hwězdźe.
Wo pokal Serbskeho Sokoła
Sportowe towarstwo Viktoria Worklecy budźe jutře, sobotu, zarjadowar a wuhotowar volleyballoweho turněra žonow a holcow. Hrać budźe so wot 10 hodź. we Worklečanskej ćěłozwučowarni. Mustwa njech so pola Marcela Rjelki pod přizjewja. Hrać budźe so wo pokal Serbskeho Sokoła.
Treningowe lěhwo
Tež lětsa přewjedźe motosportowe towarstwo MC Jawora zaso treningowe lěhwo za dźěći. Lětsa pak bu wone wot spočatka meje na 6. junij přepołožene. Wobdźělić móža so dźěći w starobje 5 do 14 lět. Přizjewjenja su jenož z online-formularom na homepage MC Jawory móžne.
Jěchanske turněry


text:
Michaił Gorbaczow
Michaił Sergejewicz Gorbaczow (rus. Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB; rodz. 2 marca 1931 we Stawropolu) – radźecki a ruski polityk, uostatńi prziwůdca Kůmůńistycznyj Partyji Sowjeckigo Sojusza a jedyny prezydynt Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik. Uod 1952 bůł partyjnym funkcyjonarjuszym we KPSS. Po umrzyńu Kůnstantina Czerńenki uostoł Generalnym Sekrytorzym we Centralnym Kůmiteće KPSS, a uogłośił nowo polityka "głastost'i" a "pjerjestrojki" (uotwartośći a przebudowy). Cechůma tyj reformy bůło złagodzyńe cenzury a wjynkszy liberalizm we gospodarce a polityce. Stoł śe fest popularny na Zachodźe. Jygo polityka doła możliwość ku pokojowym przemjanom we Strzodkowyj a Wschodńij Ojropje, we tym zjydnoczyńo Mjymcůw. We 1990 roku dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Je to dosć njepřijomna wěc, hdyž w ćichim kućiku swojej najlubšej njelepje a njejasnje započinaš rozkładować, štož ći hižo dołho we hłowje a wutrobje brunči. A prjedy hač sy jej jenož jónu trochu hłubšo do woči pohladnył, je ći twochnyła. Přepozdźe so domasliš, zo sy so přez njezrozumliwu rěč wo najrjeńšu wěc swěta přinjesł. Serbski spisowaćel a basnik, nowinar a přełožowar je so lětdźesatki dołho ze serbšćinu zaběrał. Je zezběrał šwarnu šwitu rěčnych njeleposćow a zmylkow a chce čitarjej z radu a pokiwami pomhać, zo by kročił po puću k dobrej serbšćinje a zo by nic naposledk z prawje špatneho słowa narostła ta wulka lubosć.


text:
Odkrywaj z nami parki krajobrazowe
Od gór do morza, od borów po puszcze, od dzikich rzek po ukryte w lasach jeziora, od bagien po… pustynie. W ponad 123 polskich parkach krajobrazowych znajdziecie to, co najlepsze w polskim krajobrazie. W ramach akcji #123krajobrazy dzielimy się swoimi doświadczeniami z wyjazdów w te ciągle mało oblegane miejsca. Dołączcie do nas!
Mapa
If you see this after your page is loaded completely, leafletJS files are missing.
Lista parków
- Książański Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Chełmy
- Park Krajobrazowy Dolina Baryczy
- Park Krajobrazowy Dolina Bystrzycy
- Park Krajobrazowy Dolina Jezierzycy
- Park Krajobrazowy Doliny Bobru
- Park Krajobrazowy Gór Sowich
- Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich
- Przemkowski Park Krajobrazowy
- Rudawski Park Krajobrazowy
- Ślężański Park Krajobrazowy
- Śnieżnicki Park Krajobrazowy
- Brodnicki Park Krajobrazowy
- Chełmiński Park Krajobrazowy
- Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
- Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy
- Krajeński Park Krajobrazowy
- Nadgoplański Park Tysiąclecia (kuj.-pom.)
- Nadwiślański Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Góry Łosiowe
- Tucholski Park Krajobrazowy
- Wdecki Park Krajobrazowy
- Chełmski Park Krajobrazowy
- Kazimierski Park Krajobrazowy
- Kozłowiecki Park Krajobrazowy
- Krasnobrodzki Park Krajobrazowy
- Krzczonowski Park Krajobrazowy
- Nadwieprzański Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Lasy Janowskie
- Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu
- Park Krajobrazowy Pojezierze Łęczyńskie
- Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
- Poleski Park Krajobrazowy
- Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
- Skierbieszowski Park Krajobrazowy
- Sobiborski Park Krajobrazowy
- Strzelecki Park Krajobrazowy
- Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy
- Wrzelowiecki Park Krajobrazowy
- Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy
- Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy
- Dłubniański Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Beskidu Małego
- Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie
- Park Krajobrazowy Orlich Gniazd
- Park Krajobrazowy Pasma Brzank
- Popradzki Park Krajobrazowy
- Rudniański Park Krajobrazowy
- Tenczyński Park Krajobrazowy
- Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy
- Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy
- Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy
- Jaśliski Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy Doliny Sanu
- Park Krajobrazowy Gór Słonnych
- Park Krajobrazowy Lasy Janowskie
- Park Krajobrazowy Pasma Brzank
- Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego
- Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej
- Dolina Kamionki
- Lednicki Park Krajobrazowy
- Miedzichowski Park Krajobrazowy
- Nadgoplański Park Tysiąclecia (w.-pol.)
- Nadwarciański Park Krajobrazowy
- Park Krajobrazowy im. gen. Dezyderego Chłapowskiego
- Park Krajobrazowy Promno
- Park Krajobrazowy Puszcza Zielonka
- Powidzki Park Krajobrazowy
- Przemęcki Park Krajobrazowy
- Rogaliński Park Krajobrazowy
- Sierakowski Park Krajobrazowy
- Żerkowsko-Czeszewski Park Krajobrazowy


text:
Nazyma
Nazyma jo jaden wót styrich lětnych casow. Nazyma wóznaměnujo pśechod wót lěśa do zymy.
Někótare kultury wobglěduju nazymsku rownosć źeń-noc ako srjejź nazymy, gdyž druge z dlejšym temperaturnym zaźaržowanim měnje, až wóna jo jeje zachopk. Meteorologi (a teke wětšyna klimatiski wosrědnych conow w podpołdnjowej hemisferje) nałožuju póstajenje bazěrowane na Gregorjaniskej pratyje, źož nazyma su september, oktober a november, pak měrc, apryl a maj w podpołdnjowej hemisferje.
Galerija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nazyma w New Hampshire


text:
Jak to po co, Pani Synatorko?
Niy idzie synatorce Pańczyk-Pozdziejowyj ôdmōwić tego, iże niymałõ czyńść swojigo żywobyciŏ prōbowała abo prōbuje popularyzować ślōnskõ mŏwã. Niy idzie sie ale zgodzić z tym, co napisała w lutym we swojim tekście „Po co nam język śląski” w Tygodniku Powszechnym.
Synatorka spiyrŏ sie na tym, co powiedziała kedyś Rada Języka Polskiego. Padŏ iże to grymium je przeciwne „nobilitacyji” ślōnskij mŏwy. RJP sie myli. RJP niy znŏ sie na rzeczy. A niy znŏ sie na rzeczy skuli tego, iże niy widzi rōżnicy miyndzy pojyńciym „jynzyk” i „jynzyk regiōnalny”. Jak te dwie rzeczy to je to samo, to na co tyn przimiotnik tam je? RJP padŏ, iże ślōnskŏ gŏdka to sōm gwary polske. Jeszcze niydŏwno RJP padało, iże kaszubskŏ to sōm gwary polske, ale niy szterowało żŏdnego wpisać jã na listã, bo jynzyk regiōnalny to niy to samo, co jynzyk. W układzie słōnecznym do niydŏwna było dziewiyńć planet, ale dzisiej je ôziym, bo uznano, iże jedna z nich – Plutōn – to niy planeta, ino planeta karłowatŏ. Planeta karłowatŏ to niy to samo, co planeta, tak jak jynzyk regiōnalny to niy to samo, co jynzyk.
Nojwiyncyj pisze Synatorka ô rozmajtości ślōnskij gŏdki. Padŏ, iże uznanie jij za jynzyk regiōnalny zabije tã rozmajtość. To prŏwda, iże ôna sie straci, ale ôna sie traci we wszyjskich gŏdkach; jak niy na cołkim świecie, to isto we świecie zachodnim. I we ślōnskij gŏdce ta rozmajtość tyż sie straci, bez znaczyniŏ, czy bydzie tyn jynzyk regiōnalny, czy niy. We modernych społeczyństwach mobilność ludzkŏ je moc srogszŏ aniżeli kedyś, a ludzie z wiynksza siyłã lŏt spyndzajōm we systymie edukacyje. Wkłŏd jynzykowy, co go dostŏwajōm modzi ôd lokalnyj zorty gŏdki, je tōż bardzo zredukowany. Beztōż sōm dwie drōgi: drōga po standaryzacyji, kaj ślōnske dzieci przechodzōm bez 12-17 lŏt polsko-ślōnskij edukacyje i jejich lokalnŏ zorta sie straci, ale bydōm znać dwie mŏwy: ślōnskõ i polskõ, abo drōga ôd pani Synatorki, kaj ślōnske dzieci przechodzōm bez 12-17 lŏt blank polskij edukacyje i jejich lokalnŏ zorta gŏdki tak czy tak sie straci na rzecz ino jednyj – polskij.
Pani Pańczyk-Pozdziejowŏ podŏwŏ tyż piykny anegdotyczny argumynt. Pōnoć jacyś uczestnicy jeji kōnkursu padajōm jij, iże „Niech pani godo w radiu, co by nie zniszczyli naszyj godki, albo niech panią Pon Bócek broni, co by pani dźwigła w Senacie ręka za tym językiem.” To ci uczestnicy jeji kōnkursu niy gŏdajōm za dwoje abo za troje, ino bez „Pani”, ja? Bardzo dziynkujymy za dowōd tego, jak gŏdka sie ze swojōm rozmajtościōm traci. Kōncek po kōncku.
Dziynkujã tyż za zilustrowanie swojigo tekstu mojōm grafikōm z 2012 roku zapisanōm we alfabecie ślabikŏrzowym. Bardzo mi miyło.


text:
Serbski spěwny wječork za projekt w Ruskej wotměli
Jaseńca (RL/SN). Zhromadnosć mjez Serbami a hudźba stej młodostnu Judith Pjetašec z Pančic-Kukowa runje tak kaž wjace hač sto dalšich ludźi na spěwny wječork sobotu, 8. decembra, do Jaseńcy wabiłoj. Skupina PoŠtyrjoch bě mjeztym wosme lěto pospochi na beneficny koncert do bróžnje Floriana Rynča přeprosyła. Tónraz je hosćićel, kiž so wo wšu logistiku stara, zdobom sam jako hudźbnik w programje sobu skutkował, a to z dujerskej kapału Tuten und Blasen.
Zběrali su na koncerće za projekt biskopa Clemensa Pickela w ruskim Saratowje. Tam hižo wot 1990tych lět swójby mjez druhim z tym podpěruja, zo jim kruwu jako žiwjenski zakład přewostajeja. Moderator Jan Rjeda rozłoži, zo płaći jedna něhdźe 500 eurow. Wunošk wječora wučinja tysac eurow – takrjec dwě kruwje za swójbje w Ruskej.


text:
Stach Kropiciel 4.05.1924
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Niech bydzie pochwalōny Jez. Chr.
W świynta Wielkanocne nie włoczyłech sie po świecie, bo trzeba było w spokoju spożyć szołdra i w chałupie podzielić sie jajkym. Anich se po cichu nie myśloł, że byda musioł w tak poźne świynta jeszcze wyciōngnōńć z kufra kożuch, bo, niechże las strzeli ta zima, jeszcze tu na wsi w druge świynto śnieg padał.
Świynta szczyńśliwie przeszły a że to dużo sōmsiadōw posłało mi świōnteczne życzynia, to prosza tōm drogōm przijōńć szczere za nie „Bōg zapłać!” Ô jedno bych prosił mojich sōmsiadōw, aby na prziszłość dali mojej babie spokōj i nie sprawiali jej śmigusu, boć już to kobiecko stare i cierpi na reumatyzm. A była tak utoplana nibykaczka, i potym mōm w chałupie termedyje, bo trzeba bōl z kościskōw wyganiać. Dobry jest dyngus ale nie dla starych dziadōw, jyno dla młodych.
Po świyntach trzeba sie było jōńć roboty w polu. Przi naszej chudobie byliśmy z niōm pryndko gotowi, to też według zwyczaju mōgech sie znowu puścić w świat. Tōm razōm wybrołech sie w Tarnogorske, aby sie przijrzeć robocie tamtejszej wiary. W samych Tarnowskich Gorach poznać, że z gōry wieje lepsze powietrze, bo jak posłano staro rada miasta na pynsja, tak teraz czyszczōm i ôdnawiajōm miejsce dla nowych ôjcōw miasta. Ale nie jyno z Magistratu bije prōmiyń poprawy, lecz także z probostwa, ktōrym zawiaduje znany wszyńdzie i wszyńdzie lubiany ks. Lewek. Moji kochani tam wszyńdzie widać, ôwoce dobrej pracy duszpasterskej i dobitnie mi to mōj kumotr Wicek tuplikowoł, że teraz aże uciecha iść do kościoła, bo na straży służby Bożej stoji kapłan a nie jak to dawniej było germanizator. Dobrze jest, że ksiynża idōm miyndzy lud do towarzistw i zwiōnzkōw ôświatowych, bo tam swojim przikładym dużo dobrego zdziałajōm. Na mōj chłopski rozum myśla, że słowa nauczajōm a przikłady pociōngajōm, to też dobrze bydzie na Ślōnsku, gdy kapłani pōjdōm z ludym a lud z kapłanami. Prziznōm sie, że w Tarnowskich Gorach mi sie podobało.
Ale kedych wsiod do pociōngu, aby jechać w Lubliniecke, anichsie nie spostrzegł jak tu jakisik zawalidroga zacznie rozdawać broszurki na ktōrych widnieje napis: Polska Ôdrodzōna. Myśla sobie „Polska Ôdrodzōna” to dobra rzecz, bo ktōżby to nie chcioł mieć Ôjczyzny bogatej, silnej i ôdrodzōnej. Ale skoroch przeczytoł dwie strōnicy tej broszurki zarozechsie dowiedzioł, czym ôna pachnie. Dyć to najgorszego gatunku paszkwil, ktōry zohydza kościōł rzimskokatolicki, taki szumny tytuł nosi. To mi tak przipadało, jakgdyby ktosikoj naloł do flaszki arszyniku i napisoł na flaszce „Stary Wyngrzin” wino bardzo dobre. Jak to wypijesz – dobrze, gdyś zrobił testamynt. I jużech nie mōgł w tym przedziale do najbliższej stacji dosiedzieć, boch chcioł kōniecznie tego agitatora złapać.
I rychtyg! za Koszyncinym rozdawa ci swoje paszkwile śmiało dalej. Jakzech go też nie machnōn synkatym w grzbiet, aż ci mu sie nos zaczerwiynioł. A ty drapichrucie, łapserdaku, urwijpołciu, czy myślisz, że my na G. Ślōnsku damy sobie ôd was przibłyndōw i zawalidrogōw trucizna do gardła nalać? wynoś mi sie smyku, bo jaki ci dōm w twōj tramwaj, to ci kōnduktor wyskoczy. Jakzech Wōm go kochani czytelnicy tak skrziczoł, nie trwało chwilki, jak zapakował swoje manatki i czmychnoł. Tego nam jeszcze na G. Ślōnsku brakowało. W tych broszurkach to agitujōm przewrotni ludzi za jakisik tam kościołym narodowym. To jest to samo co protestantyzm. Nie chcōm uznać głowōm kościoła papieża – uznawajōm krōla, ale za to ôd niego już nie jyno duchownie ale i politycznie i gospodarczo sōm zależni. My w Polsce na take plewy nie pōjdziymy, bo wolimy być w łōnczności z tōm ôgrōmnōm potyngōm, jakōm jest i bydzie kościōł rzimsko-katolicki. Niech sie jeszcze jaki agitator do Was pojawi, to wiecie co mu zrobić – przegnać draba przez suchy las.
Jakzechsie pojawił w redakcji „Gościa Niedzielnego” ôddano mi znōw kilkanaście listkōw, ktōre dla mnie nadeszły.
Rōżne sprawy ludziska sie chcōm ôdymnie starego dziada dowiedzieć. Ôtōż pyta mnie sie sam niejaka pani S. z Kamiynia, abym jej wytłōmaczył, co to znaczy ôpcja i kto to mŏ bez na przikłod na Ślōnsku Ôpolskim za Polskōm ôptować. Ôtōż kochana Pani, prosza sobie spamiyntać, że tu u nas na polskim G. Ślōnsku muszōm za Niymcami ôptować ci Gōrnoślōnzacy, ktōrzi sie tu rodzili a chcōm być Niymcami. Ci muszōm potym sie stōnd wybrać do Niymiec. Na Ślōnsku Ôpolskim nie muszōm nasi rodacy wogōle ôptować, czyli sie ôrzec, jakōm chcōm mieć narodowość. Bo ôni tam sōm narodowo Polakami a prawnie poddanymi niymieckimi. Wiync ôni nic nie muszōm robić, bo gdyby ôptowali za Polskōm, musieliby w krotkim czasie swoje siedziby ôpuścić i tu prziciōngnōńć.
Na inne sprawy pōźniej ôdpowiym, bo nadymnōm ôstrzi ksiōndz redaktor znowu swoje nożyce, abym mu długej gawyndy nie narznōn. Jedna sprawa chca jeszcze poruszyć, bo wydaje mi sie ważno. Pan W. z Krol. Huty pisze mi, że znajduje sie tam jakaś kawiarnia, ktora jest istnym rynsztokym niymoralności i zepsucia. W niej to młode dziewczynta i stare kōnie a stare krowy i młode młokosy prowadzōm ôhydny proceder rozpusty. Nie znōm dobrze Krōl. Huty – ale cosikoj wiym, że tam jest spora paczka ludzi szczerze katolickich, ktōrzi miastym rzōndzōm. Słyszałym, że p. prezydynt Dōmbek i pan radca Grześ to wzorowi katolicy, ktōrzi nie powinni dopuścić, aby miasto moralnie podupadło. Z takymi niechlujnymi miejscami precz. Atoli czytam w inkszym liście z Krōl. Huty ôd pana Z., że Magistrat ta buda niymoralno zamknōn, lecz kōmynda policji ôwe rozporzōndzynie zniosła i kōncesja tymczasowo udzieliła. Ôbywatele Krōl. Huty na to sie mocno żalōm. –
To moga rozumieć i służa jyno radōm, aby katolicy Krōl. Huty nie pozwolili sobie na take zanieczyszczynie miasta przez jakegoś żydka. Tyle w ôdpowiedzi na listki.
W kōńcu musza wspmnieć ô naszej uroczystości narodowej 3 maja, ktōrōm dzisiaj ôbchodzimy.
Jak Polska długa i szeroka, tam płynie do Boga pieśń: „Przed Twe ôłtarze zanosim błaganie, Ôjczyzna naszo pobłogosław Panie”. Dumni Jesteśmy, żeśmy sōm katolikami i Polakami, to też w uroczystym ôbchodzie i nabożyństwie w ôdświyntnej sukmannie wraz ze swojōm żōnōm weźmie udział
uniżōny Wasz sługa
Stach Kropiciel.


text:
Wot 1. oktobra 1938 překročichu jednotki Wehrmachty němsko-čěskosłowaksku statnu hranicu, mjez druhim w Hornjej Łužicy pola Załomja, Habrachćic, Neugersdorfa, Wodowych Hendrichec a Žitawy. Hižo měsacy běchu němscy wojacy njedaloko lětstotki wobstejaceje mjezy w lěsach a w domach namjeznych wsow na tutón wokomik čakali. Hač do 10. oktobra wobsadźichu woni bjez bojow 41 100 kwadratnych kilometrow wulke, tak mjenowane sudetskoněmske namjezne kónčiny Čěskosłowakskeje republiki (ČSR), w kotrychž bydleše tehdy wjace hač pjeć milionow staćanow susodneho kraja. Něhdźe milion z nich běchu Češa abo Słowacy, wostatni Sudetscy Němcy a Madźarojo. Wjetšina Sudetskich Němcow hitlerske wójsko zahoriće witaše. Předewšěm w tych kónčinach bydlacy Češa buchu w slědowacych měsacach ze swojeje domizny wuhnaći.
21. awgusta dopołdnja knježeše wulka nerwoznosć w redakciji Noweje doby, dokelž njemějachmy jako jeničcy ani rjadku dołheje powěsće TASS na blidźe. Tydźenje do toho bě mjenujcy direktor LND lutowanja dla, přećiwo protestej šefredaktora Maksa Pilopa přikazał, zo ma wrotar LND swoju słužbu hižo w 20 hodź. skónčić a dalokopisak hasnyć, kotryž powěsće posrědkowaše. Nowa doba dyrbješe sej nětko znowa powěsć agentury skazać a ju zeserbšćić. Hakle nazajtra móžachu abonenća potom nimale cyłostronsku powěsć wo zaćahu wójska do ČSSR čitać.
21. awgusta 1968 wobsadźichu armeje Sowjetskeho zwjazka, Pólskeje, Madźar- skeje a Bołharskeje Čěskosłowaksku a podusychu z wojerskej mocu „Praske nalěćo“ reformerow wokoło woblubowaneho šefa komunistiskeje strony KSČ Alexandera Dubčeka. Hižo měsacy běchu wojacy krajow Waršawskeho pakta, tež Narodneje ludoweje armeje, w lěsach na mjezy k ČSSR přebywali. W juliju a awgusće 1968 wotměchu so zeńdźenja nawodnistwow komunistiskich stron Sowjetskeho zwjazka, Pólskeje, NDR, Madźarskeje a Bołharskeje z načolnikami KSČ w Bratislavje kaž tež mjez KSSZ a KSČ w Čiernej nad Tisou a hišće 12. awgusta mjez KSČ a SED w Karlovych Varach. Z mjeztym přistupnych dokumentow z archiwow zhonimy, zo je generalny sekretar Leonid I. Brježnjew dołho spytał konflikty z reformerami KSČ politisce rozrisać, dokelž boješe so mjezynarodneho protesta při wojerskim zakročenju. Přiwšěm rozsudźi so za wojersku akciju.
Jako bě Sowjetska armeja před 75 lětami hobersku bitwu w Kuršćanskim wobkruhu dobyła, změni so tež w južnej Europje wójnske połoženje na dobro antihitlerskeje koalicije. Nalěto 1943 běštej ameriske a jendźelske wójsko w sewjernej Africe tam wojowacych wosom italskich diwizijow kaž tež štyri němske diwizije Afriskeho korpsa generalneho pólneho maršala Ericha Rommela pobiłoj. Jendźelčenjo běchu pod komandom pólneho maršala Bernarda Lawa Montgomeryja kónc lěta 1942 planowanemu dobyću Egyptowskeje zadźěwali a spočatk 1943 w Libyskej fašistiske nadběhi rozbili.
Lěto 1943 sta so z rozsudnym přewrótom w Druhej swětowej wójnje. 2. februara bě zbytk wójnskeho kotoła pola Stalingrada kapitulował, a Sowjetska armeja bě hobersku bitwu nad Wolgu dobyła. Wot 19. nowembra 1942 hač do 2. februara 1943 běchu sowjetske fronty na 330 000 wojakow sylnu 6. němsku armeju pod komandom generalneho pólneho maršala Friedricha Paulusa wobkružili a 22 diwizijow zničili. 91 000 němskich wojakow poda so do wójnskeje jatby. Nimo němskeho wójska porazychu tež jeho zwjazkarjow – 8. italsku, 2. madźarsku kaž tež 3. a 4. rumunsku armeju – w bitwje nad Wolgu. Fašistiske wójsko zhubi w tutym njesměrnym wojowanju dohromady 800 000 wojakow, 2 000 lětadłow, 2 000 tankow a 10 000 kanonow.
Po dobyću nad Stalingradom wuswobodźi Sowjetske wójsko 8. februara Kursk a 14. februara 1943 Rostow nad Donom, postupowaše na juhu kraja 700 kilometrow na zapad a bě poł miliona kwadratnych kilometrow wróćo zdobyła. Srjedź lěta 1943 słužeše 35 procentow Němcow we Wehrmachće. Sowjetsko-němska fronta ćehnješe so wot Finskeje a Leningrada 3 000 kilometrow hač k Čornemu morju.
3. junija před 150 lětami wuda sakskokralowske ministerstwo nutřkowneho postajenje, zo njeměło město nad Sprjewju kaž lětstotki do toho němsce Budissin, ale wotnětka hamtsce Bautzen rěkać. Komentar k ministerialnemu wukazej z Drježdźan tak wopodstatnja, zo „změna mjena města wotpowěduje žadanjam wikowarjow a přemysłownikow, přetož woni sej hamtske wužiwanje mjena Bautzen žadaja. Te bě so hižo dlěši čas nimo oficialneho pomjenowanja Budissin wužiwało.“ Wot ministra von Nostitza Wallwitza podpisany wukaz bu hakle 9. junija w Budyskej němskej wokrjesnej nowinje wozjewjeny.“ Wot toho dnja njerěkaše nowina hižo Budissiner Nachrichten, ale Bautzener Nachrichten.
Na Praskich Hradčanach dóńdźe 23. meje 1618 k podawkej, kotryž bě spočatk Třicećilětneje wójny. Čěske stawy, předewšěm protestantiscy zemjenjo, wobarachu so krutym naprawym kejžora Matthiasa, kiž chcyše jich wot kejžora Rudolfa II. lěta 1609 spožčene priwilegije za škit ewangelskeje wěry wotstronić a ludnosć kraja k nawrótej ke katolskej wěrje nuzować. Hospodarstwo zemjanow bě so zesłabiło, a Němcy jich ze zastojnstwow wutłóčichu. Čěscy byrgarjo pak stonachu wysokich dawkow dla, a burja žadachu sej wuswojenje z robotow. Rozhorjeni čěscy zemjenjo zhromadźichu so tuž 23. meje 1618 před kencliju na Praskim hrodźe a ćisnychu kejžorskeho naměstnika Jaroslawa von Martineca, hrabju Wilhelma von Slavatu a tajneho pisarja Philippa Fabriciusa ze 17 metrow wysokim woknom. Podobne bě so hižo 200 lět do toho w radnicy stało, jako běchu přiwisnicy Jana Husa pod nawodom Jana Želivskeho 30. septembra 1419 němskich radźićelow z woknom ćisnyli, štož bě spočatk wojowanja husitow. Druhe Praske z-woknom-ćisnjenje 1618 je tak Třicećilětnu wójnu zawiniło.
II. festiwal serbskeje kultury wot 18. hač do 26. meje 1968 je něhdźe 90 000 hosći w Budyšinje dožiwiło. Wón bě 20. róčnicy schwalenja sakskeho serbskeho zakonja wěnowany. Festiwal sławjachu jako „Sinfoniju radosće“. 130 kulturnych ćělesow z wjace hač 3 200 akterami, mjez nimi 2 400 serbskich lajskich wuměłcow, wuhotowa 80 programow. Chóry Meja, Lipa a Budyšin zanjesechu Zejlerjowy/Kocorowy oratorij „Serbski kwas“, hudźbnje přewodźany wot Lipšćanskeho rozhłosoweho orchestra pod dirigatom Jana Bulanka.
Lětstotki přisłušeše Hornja Łužica čěskemu kralestwu, něhdźe sto lět pak tež braniborskemu markhrabinstwu. Lěta 1231 wuda so sotra Beatrix čěskeho krala Otokářa II. na markhrabju Otta III., kiž zhromadnje z bratrom Johannom I. z rodu Askaněrow nad Braniborskej knježeše. Dokelž njemóžeše čěski kral swojej sotře wěno wupłaćíć, přirjadowa so hač do lěta 1253 Hornja Łužica Braniborskej. W kraju knježeše tehdy pokoj, hospodarstwo bujnje rozrostowaše a města so wobohaćachu. Otto III. a Johann I. wobzamknyštaj, zo ma so po jeju smjerći Hornja Łužica mjez jeju synami rozdźělić.
W dnja 1. meje 1268 w Plauenje wustajenym wopismje so dźělenje do wokrjesow Budyšin (Budissin) a Zhorjelc postaji. Hranica mjez wokrjesomaj bě rěka Lubata wot jeje žórła hač tam, hdźež so wona do Sprjewje wuliwa. Wottam wjedźeše hranica runu smuhu, trochu zapadnje nětčišeje dalnodróhi 156, dale hač do Mužakowa nad Nysu. Před Mužakowom bě cyrkwinska wjes Jabłońc jako hranica naspomnjena. Kaž Wojerecy a Njeswačidło bu Jabłońc w dźělenskim wopismje prěni króć naspomnjeny.
Waršawa bě w lěće 1939 město z najwjace Židami na swěće. Poł miliona bě tam doma. Nadpad němskeho wójska 1. septembra 1939 na Pólsku bě za nich kaž za dalšich Polakow čas złóstnistwow. Wot lěta 1940 dyrbjachu wšitcy Židźa pólskeje stolicy w štyri kwadratne kilometry wulkim ghetće wusko hromadźe stłóčeni bydlić. Něhdźe 100 000 z nich špatnych poměrow dla zahiny. 1942 započachu esesacy Židow deportować, zwjetša do sto kilometrow zdaleneho koncentraciskeho lěhwa Treblinka. Něhdźe 323 000 Židow z Waršawy bu tam z płunom morjenych. Hač dosrjedź lěta 1944 přisadźi w Treblince dohromady na 900 000 Židow swoje žiwjenje. Wot lěta 1964 dopomina tam wopomnišćo z hoberskim kamjenjom z napismom „Nigdy wiecej“ (Nihdy wjace) a ze 17 000 narownymi platami na tamniše wopory fašizma.


text:
Masa
Masa to je jednŏ z bazowych srogości fizycznych ôkryślajōncŏ bezwładność (masa bezwładnŏ) i wpływanie grawitacyjne (masa grawitacyjnŏ) ôbiektōw fizycznych. Je srogościōm skalarnōm. Potocznie miarkowanŏ za miarã wielości materyje ôbiektu fizycznego. We ôsobliwyj teoryji relŏtywności zwiōnzanŏ z wielościōm ynergije zawartyj we ôbiekcie fizycznym. Nojczyńścij ôznaczanŏ je literōm m.
Wartość masy idzie porachować ze mustra:
Kaj
- F – siyła z jakõ fungujymy na ciało
- a – przispiyszynie, z kerym poruszŏ sie ciało
Masa bezwładnŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
kaj:
- – wektor siyły fungujōncyj na ciało,
- – wektor szwōngu ciała,
- – czas,
- – masa bezwładnŏ ciała,
- – wektor przispiyszyniŏ.
Masa grawitacyjnŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
kaj:
- – siyła wpływaniŏ ciał,
- – stała grawitacyje,
- – masy wpływajōncych ciał,
- – delka ciał.
Masa spoczynkowŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
kaj ôznaczŏ masã spoczynkowõ ciała (ôznaczanõ tyż ).


text:
W piątk, 20 łżëkwiata, béł jem zajachóny mòją trzãsącą sã frańcëską auto-karą do Wiôldzi Wsë. Òd czwiôrtkù warałë tã warstatë dlô kaszëbsczi młodzëznë Remùsowô Kara. Bëła to ju piątô edicjô nëch pòtkaniów rëchtowónëch pòd ną pòzwą bez nôleżników Sztudérsczégò Klubù Pòmòraniô.
Na latosą Karã, jakô dosta zewiszcze Mòderné Kaszëbë, przëjachało 36 sztëk ùczniów wëżigimnazjowëch szkòłów, m.jin. zez Brus, Kòscérznë, Kartuz, Wejrowa, Pùcka, Lãbòrga. Ùdzél w Karze béł nôdgrodą za wëkònanié jednégò z zabédowónëch bez òrganizatorów dokôzów: 1. zrëchowanié plakatu, 2. nakrãcenié filmù Kaszëbë – My love, 3. napisanié òpòwiôdaniô fantasy z pòstacëjama z kaszëbsczi mitologie.
W piątk òd rena młodi mielë wiele warstatowëch zajmów m.jin. z geògrafie ë historie Kaszëb. A pò pôłnim karno pòdzelëło sã na mùzyków ë lëteratów.
Nëch pierszich prowadzący ùczbã, Tómk Fópka, pòdzelëł na sztërë pòdkarenka: lëteracką, mùzyczną, chòreograficzną ë téatralną a zanëkôł do robòtë. Pisalë òni tekstë, kòmpònowalë, spiéwalë a tuńcowalë.
Lëteracë mielë mni do robòtë. Bez wiãkszi dzél ùczbë słëchalë òpòwiescy ò pisanim ë lëteraturze. Nié le ti rodny, ale téż cëzojãzëkòwi, jakô nawlékô do kaszëbiznë. Pò wësłëchanim „pleszczeniô” jedny wzãlë sã za pisanié hòroskòpù, drëdżi dolmaczëlë tekst kaszëbsczi na pòlsczi jãzëk, a trzecy dzél òpòwiescë Leo Frankòwsczégò „Chłopiec i jego czołg” z pòlsczégò jãzëka tłómaczëlë na kaszëbsczi.
Pò wieczerze bëła gôdka ò kaszëbsczich sprawach wëgłoszonô bez przédnika KPZ, Łukasza Grzãdzëczégò, a diskùsëjô. Na gwës do pòzdny nocë warałë „młodych Kaszubów rozmowy” w wiãkszim dzélu w pòlsczi gôdce prowadzoné. Czemùż nié pò kaszëbskù? Hmmm…


text:
Gramatyka
przymiotnik niestopniowalny
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy | pokaż wszystkie formy
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy; niearcypolska; niearcypolską; niearcypolski; niearcypolskich; niearcypolskie; niearcypolskiego; niearcypolskiej; niearcypolskiemu; niearcypolskim; niearcypolskimi | zwiń


text:
Róžant (jh/SN). 17 porow pěstowarskich dźěći, šulerjow a młodźiny w starobje třoch do 17 lět – wšitke holcy w serbskej narodnej drasće – je so minjenu sobotu w Róžeńće na lětušim mejemjetanju, kotrež měli poprawom mejudelebraće mjenować, wobdźěliło.
Kaž hižo loni so Róžeńčanscy mužojo rozsudźichu meju ze žerdźemi zaso pomału dele wzać, zo njeby so wona wospjet złamała, a zo njeby so metalowa rynka wěnca wobškodźiła. Wšo to bě so jim minjene lěta mjenujcy někotre razy stało, dokelž padnje meja w hnadownym měsće při klasiskim mejemjetanju na twjerdy puć a na kromu granitoweho chódnika. Dalša wosebitostka lětsa bě, zo dyrbjachu tři hodźiny do mejemjetanja we wokolnych wsach a w Budyšinje wo pomoc prosyć, dokelž bě jedyn z rejwarjow-młodostnych krótkodobnje zastupny lisćik za pokalne finale RB Lipsk – FC Bayern Mnichow dóstał a do Berlina jěł. Na zbožo Budyšan Filip Budar připraji a tak wodźělenje rejwarki zaruči. Tež z druhich wokolnych wsow a samo z Drježdźan běchu holcy a hólcy Róžeńčanam wupomhali a so wo nahladnu ličbu porow postarali.


text:
Fto niy może jechać do Bielsko – Biołyj to może sie zawsze siednonć w doma i poczitać noszo ślonsko rylacjo live ze szpilu. Dzisioj zrobiemy rylacjo ze szpilu ze Podbeskidziem Bielsko – Bioło.
Przewidywane jedynostki:
Podbeskidzie: Zubas – Nowak, Mójta, Horoszkiewicz, Kwame – Kowalski, Kato, Możdżeń, Hiszpański – Demjan, Szczepaniak
Ruch: Putnocky – Konczkowski, Grodzicki, Cichocki, Koj – Mazek, Surma, Lipski, Iwański, Zieńczuk – Stępiński
Noszo rylacjo live po ślunsku bydzie do śledzynio tukej: Relacjo live: Podbeskidzie – Ruch
źródło: własne


text:
Jan Skala
Jan Skala (pseudonymy: Luboměr, Serbomił, Kukowski, Ahaswer, Jan Lipski; * 17. junija 1889 w Njebjelčicach, † 22. januara 1945 w Dziedzitzu, Delnja Šleska, tehdy Erbenfeld) bě serbski publicist a spisowaćel. W mjezywójnskim času angažowaše so w „Zwjazku narodnych mjeńšinow w Němskej“ za prawa njeněmskich ludow w němskim mócnarstwje.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jan Skala bě syn skałarja a šwalče a wotrosće w Njebjelčicach. 1901 wopytowaše wón jenož chwilku katolsku tachantsku šulu w Budyšinje, dokelž njemóžachu jeho staršej šulski pjenjez dozapłaćić. Tohodla wuknješe wot 1902 w Kamjencu na keramikarja a dźěłaše po tym hač do 1916 na wšelakich městnach w zawodach chemiskeje a keramiskeje industrije. Připódla kubłaše so w kubłanskich towarstwach za dźěłaćerjow a pisaše artikle do socialdemokratiskich nowin. 1910 so prěni raz někotre z jeho serbskich basnjow wozjewichu; 1912 zastupi do Maćicy.
Wot 1916 do 1918 bě Skala jako wojak na Balkanje a na wuchodnej fronće w Ruskej. Tam wuknješe wón serbochorwatsce a rusce. W zymje 1918/19 dźěłaše Skala na Berlinskim zastaranskim hamće. Za čas Nowemberskeje rewolucije wusměri so přećiwo Spartakistam a angažowaše so za natwar a zakitowanje parlamentariskeje němskeje republiki.
1919/20 bě Jan Skala redaktor Serbskeho Dźenika w Běłej Wodźe. Kónc lěta 1919 wobdźěli so při załoženju Łužiskeje ludoweje strony, kotraž měješe politiske zajimy Serbow zastupować. Strona bu 1924 do "Serbskeje ludoweje strony" přemjenowana. Při wólbach njezdoby pak ženje žane mandaty.
Tohorunja wobdźěli so Skala při załoženju Serbskeho Sokoła. 1921 dźěłaše Skala někotre měsacy při Serbskich Nowinach w Budyšinje. Tu zapřimny mjez druhim do publicistiskeho rozestajenja wo zawrjenju Serbskeho seminara ze strony Budyskeho tachantstwa. W samsnym lěće dósta městno při „Prager Presse“, oficielneje němskorěčneje nowiny čěskosłowakskeho knježerstwa. 1923 wozjewi w Budyšinje mału zběrku basnjow „Škrě. Zběrka z lubosće khwilow“.
W lěće 1924 zastupi do słužby „Zwjazka Polakow w Němskej“. Organizacija najwjetšeje mjeńšiny w Němskim mócnarstwje měješe swoje sydło w Berlinje. Wot 1925 do 1927 wobdźěli so na Europskich mjeńšinowych kongresach w měsće Genf.
Skala natwari 1925 redakciju časopisa „Kulturwille“ (wot 1926 „Kulturwehr“) a wodźeše jón jako hłowny redaktor hač do jeho zakazanja w lěće 1936. Bě to časopis „Zwjazka narodnych mjeńšinow w Němskej“.
W samsnym lěće zakazachu jemu nacisća tež kóždźičku žurnalistisku a spisowaćelsku dźěławosć. Skala wróći so do Budyšina a bu tam 1938 wot Gestapo zajaty a dźewjeć měsacow bjez wobskóržby w přepytowanskim jastwje w Drježdźanach zawrjeny. Po pušćenju dźěłaše wón we wšelakich Budyskich a Berlinskich zawodach.
1943 wopušći Berlin a přećahny do Erbenfelda w Delnjej Šleskej k přiwuznym swojeje žony. W bliskim městačku Namslau přistajichu jeho w elektrotechniskej firmje. Tam měješe kontakty k pólskim spjećowarjam.
Jako w januarje 1945 Čerwjena armeja do Erbenfelda zaćahny, witaše Skala wojakow jako wuswobodźerjow. Krótko na to zwadźi so ze sowjetskim wojakom, kotryž jeho zatřěli.
PočesćowanjaWobdźěłać
W Njebjelčicach, Budyšinje a Kamjencu su dróhi po Janu Skale pomjenowane. W pólskim Namysłowje dopomni pomnik na njeho.
TwórbyWobdźěłać
Jan Skala wozjewi jenož mało swójskich knihow. Wjetšina swojich basnjow, nastawkow a artiklow publikowachu so w serbskich a němskich nowinach a w časopisu „Kulturwehr“.
- Škrě. Zběrka z lubosće khwilow (Budyšin 1923)
- Stary Šymko (Budyšin 1924), nowela, w kotrejž so prěni króć negatiwne wuskutki wudobywanja brunicy na serbsku kulturu tematizuja
- Die nationale Minderheiten im Deutschen Reich und ihre rechtliche Situation. (zhromadnje z Juliusom Bogenseejom, Budyšin 1929)
WotkazWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Dietrich Scholze: Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945. LND, Budyšin 1998, str. 89–100
- Jan Cyž: Skala, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 506ff.


text:
Na slědy Mollera so podać
Zhorjelc (SN/ch). Přewodźejo wosebitu wustajeńcu „DENKFABRIK 1600 – Gymnazij Augustum a Zhorjelske duchowne žiwjenje“ poskića Kulturnohistoriski muzej Zhorjelc wosebite stawizniske wuchodźowanja. Štwórtk na přikład poda so Christian Wesenberg ze zajimcami „Na slědy Martina Mollera“. Zajimcy zetkaja so w 16 hodź. při Baroknym domje Nysowa 30. W ćežkich časach wot lěta 1633 do 1649 skutkowaše Martin Moller jako administrator Zhorjelskeho gymnazija. Mór a Třicećilětna wójna šulstwo tehdy wospjet wohrožowaštej. Dokelž bě Moller jara připóznaty, spožčichu jemu 1637 titul rektora.
Wjace wlečerjow lepili


text:
Nowe twórby za muzej
Zhorjelc (dpa/SN/ch). Kulturnohistoriski muzej Zhorjelc dóstanje dwanaće twórbow molerja Manfreda Pietscha darjene. Jědnaće akwarelow a jednu mólbu přiwozmu po zdźělence muzeja do wobstatka grafiskeho kabineta. Mólba budźe přichodnje w Kaisertrutzu widźeć, hdźež je kulturnohistoriski muzej spočatk lěta swoju galeriju moderny wotewrěł. Pietsch, rodźeny 1936 w šleskim Bernstadće (dźensa Bierutów), wěnowaše so w swojich twórbach wospjet tež łužiskej krajinje. K darej słuša mjez druhim 2012 nastaty akwarel „Rogeńc“, pokazowacy motiw wot wjercha Pücklera załoženeho krajinoweho parka w Choćebuzu.
Trjebaja wjace policistow


text:
Serbšćina
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kotrejž so dźensa přewažnje we Łužicy rěčitej.
Serbšćina dźěli so do:
- hornjoserbšćiny, kotraž so w sakskej Hornjej Łužicy rěči a
- delnjoserbšćiny, kotraž so w braniborskej Delnjej Łužicy rěči.
Wobě serbskej rěči stej we wotpowědnej połojcy serbskeho sydlenskeho ruma oficielnje připóznatej a słušatej k oficielnym mjeńšinowym rěčam w Němskej. Wonej wužiwatej łaćonski alfabet z někotrymi wosebitymi pismikami.
Serbske narěče[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.
Rěčne přirunanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěče / Bluń, dialogi z rumunskeje wučbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w zapadnej Grodkowskej narěči


text:
Idzie to tyż posuchac na www.ojgyn.blog.onet.pl
Niydŏwno dzieckōm napoczli sie feryje. I kejsik tak niyskoro na łodwieczerz jedna mamulka kukła do izby swojij ceruszki i ujzdrzała na zofie listecek we ftorym stŏło tak:
Moja roztomiyłŏ Mamulko!
Yntlich mōmy już szlus ze szulōm. Dlō mie już na... zawdy. Łod pierōnym dŏwna przaja jednymu karlusowi i uzdalichmy śniym, co terŏzki już na zicher drapsnymy, pitnymy łod naszych łojcōw. Jŏ miarkuja, iże tobie by sie to niy zdało, ale łōn ci je taki caubrowny, taki szmelcich! Te jejigo wyżgane na ciyle łobrŏzki, te wrajżōne bele kaj piestrzōnki, ringi... A tyn jejigo motorcykel!
Ali (bo tak mianuje sie tyn mōj szac) miyni, iże jazda na tym motorcyklu we chelmisku to stopierōński grzych. Tyn Ali je na mojim pōnkcie do łostatka pofyrtany, blank ferikt. Gŏdŏ, iżech to jŏ go retła, bo tyn ankohol, to by go na zicher na łostatku zakatrupiōł...
Aha..., i nŏjważniyjsze! Bydziesz miała mamulko wnuka! Takŏ jeżech rada! Kamrat mojigo Alego mŏ ci kajsik we lesie maluśkŏ drzewiannŏ chałupka. Jōm ino trza deczko wyrychtować, i niy ma we tyj chałpie ani światła, ani wody, ale to bydzie tyn nasz nowy dōm. I niy trŏp sie mamulko! Bydymy mieli ze czego żyć. Tyn mōj szac Ali mŏ fajnistŏ, wybōrnŏ idyjŏ, szykownisty pomys. Bydymy do kupy uprŏwiać „marihuana” i sprzedŏwać jōm na miyście. Mŏ ci być ze tego pierōńskŏ kupa pijyndzy! Takŏch je ci rada! Ino sie mamulko niy trŏp, prosza! Chnetki już mi piźnie śtyrnŏście lŏt i na isto moga już przecamć dŏwać na sia pozōr. Mōm ino nŏdziyja, iże chnetki wypokopiōm mōndroki jakŏ szczypiōnka na AIDS... Alymu by to festelnie mōgło spōmōc...
Twoja roztomiyło cerzicka!
Aha! Na łostatek! Wszyjsko to sōm mamulko duperszwancwe i belakwastry. Wszysko to je jak wjechać ryczkōm pod łōżko!
Jeżech u Kristy, łoglōndōmy telewizyjŏ, i grōmy na kōmputrze. A jŏ ci kciałach wystawić, iże sōm gorszyjsze zachy niźli tyn mōj cŏjgnist, te moje cynzōrki, ftore znŏjdziesz na mojim nachtiszu! Kusiolki!


text:
Zubel, Henryk ; Kossak-Jagodzińska, Anna ; Balcer-Zgraja, Małgorzata ; Serdyńska, Joanna ; Maryńczuk, Paweł
M-Projekt Biuro Usług Projektowych Paweł Maryńczuk
Serdyńska, Joanna. Red. ; Maryńczuk, Paweł. Red.
Inicjacje w architekturze ; T. 3, Cz. 1
Baza „Dorobek” – nr opisu: 0000089203 ; Katalog OPAC ; oai:repolis.bg.polsl.pl:28913
Wydział Automatyki. Politechnika Śląska
brak możliwości drukowania i edycji dokumentu
UDA-RPSL.01.03.00-00-042/12-00
Jul 16, 2015
Jul 15, 2015
53
https://repolis.bg.polsl.pl/publication/32648
Zubel, Henryk Kossak-Jagodzińska, Anna Czarnecki, Jakub Balcer-Zgraja, Małgorzata Serdyńska, Joanna Maryńczuk, Paweł Maryńczuk, Paweł. Red.
Balcer-Zgraja, Małgorzata Czarnecki, Jakub Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Radwański, Damian Maryńczuk, Paweł. Red. Serdyńska, Joanna. Red.
Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena Czarnecki, Jakub Maryńczuk, Paweł Olejko, Wiesław Radwański, Damian Maryńczuk, Paweł. Red.
Kossak-Jagodzińska, Anna Balcer-Zgraja, Małgorzata Bonenberg, Agata Czarnecki, Jakub Maryńczuk, Paweł Sobolewski, Andrzej Czajka, Roman Gronostajska, Barbara Wrana, Jan Dworak, Inga Radwański, Damian Średniawa, Piotr Witkowski, Bogusław Kossak-Jagodzińska, Anna. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac.
Stania, Andrzej Witeczek, Jerzy Duda, Andrzej Pallado, Jan Wagner, Tomasz Sokołowska-Moskwiak, Joanna Czarnecki, Jakub Lenartowicz, J. Krzysztof Kyselka, Mojmír Šamánek, Josef Gronostajska, Barbara Peřinková, Martina Bursiewicz, Natalia Bonenberg, Agata Brych, Małgorzata Bujniewicz, Zbyszko Podgórna, Diana Cibis, Jerzy Bednarski, Adam Czajka, Roman Sobolewski, Andrzej Eckert, Wojciech Nowogońska, Beata Grzegórzko, Radosław Jóźwik, Anna Jóźwik, Renata Kochański, Paweł Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Łotysz, Sławomir Majerska-Pałubicka, Beata Maryńczuk, Paweł Nadolny, Adam Nawrot, Grzegorz Olejko, Wiesław Radwański, Damian Špačková, Eva Tomanek, Michał Dębowski, Janusz Witkowski, Bogusław Wojewódka, Jerzy Wrana, Jan Zabawa-Krzypkowska, Joanna Zubel, Henryk Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.
Maryńczuk, Paweł Olejko, Wiesław Załęcka, Magdalena Zubel, Henryk Maryńczuk, Paweł. Red.
Błażyca, Paweł Witeczek, Jerzy Pallado, Jan Kyselka, Mojmír Radwański, Damian Cibis, Jerzy Olejko, Wiesław Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Czarnecki, Jakub Nawrot, Grzegorz Krystek-Kucewicz, Bogumiła Wojewódka, Jerzy Krčmâř, Igor H. Wojtas, Justyna Wagner, Tomasz Wrana, Jan Nadolny, Adam Czajka, Roman Sobolewski, Andrzej Sobierajewicz, Piotr Balcer-Zgraja, Małgorzata Lewicka, Anna Jóźwik, Anna Świt-Jankowska, Barbara Janowski, Maciej Łotysz, Sławomir Marańczuk, Paweł Mazik, Anna Witkowski, Bogusław Przybyłek, Angelika Peřinková, Martina Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.
Witeczek, Jerzy Wagner, Tomasz Bonenberg, Wojciech Bonenberg, Agata Bujniewicz, Zbyszko Cibis, Jerzy Czajka, Roman Czarnecki, Jakub Duda, Andrzej Gronostajska, Barbara Jóźwik, Anna Magdziak, Monika Majerska-Pałubicka, Beata Maryńczuk, Paweł Nakonieczny, Ryszard Nawrot, Grzegorz Olejko, Wiesław Pallado, Jan Peřinková, Martina Student, Aleš Raczyński, Miłosz Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Sobolewski, Andrzej Sokołowska-Moskwiak, Joanna Tomanek, Michał Witkowski, Bogusław Wojewódka, Jerzy Zalewski, Krzysztof Gil, Adam Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac.


text:
Awtor dźensa
Michał Nuk
Zašłe kóncy tydźenja stejachu zaso w znamjenju wutrajnostneho třiboja we Łužicy. Knappenman we Łazu je tež lětsa znowa syłu sportowcow přiwabił. Triatlon při Třižonjanskim jězoru je tak woblubowany, dokelž namaka kóždy zajimc, wšojedne hač dołholětny rutinjej abo započatkar, kmany poskitk. Předewšěm kolesowanska čara po dobrym asfalće je płona a spěšna, nichtó so dołhich horow bojeć njetrjeba. Kontrast k tomu mamy 80 km južnišo. Krótko do Knappenmana wotměwa so wokoło Olbersdorfa O-See-Challenge, kotraž słuša do swětoweje wubědźowanskeje serije XTERRA. Tu je hinaši material trěbny – po płuwanju dźe na mountainbiku přez kamjenje a korjenje Žitawskich horin, prjedy hač so naročny crossowy běh přizamknje. To wosebje na kolesu woznamjenja, zo trjebaš nimo wutrajnosće tež dobre techniske a koordinaciske zamóžnosće, njechaš-li přewjele mocow a časa zhubić.


text:
Hawaje (ang. Hawaii, haw. Hawaiʻi) – sztat we USA rozlygowany na Pokojnym Uoceańe, kery uobejmuje 137 wyspůw ze archipelagu Hawaje (we tym 8 půmjyszkiwanych: Hawaii, Oahu, Kauai, Molokai, Lanai, Maui, Niihau a Kahoolawe). Ńy mo uůn ńijakigo kuplůngu ze głůwnům tajlům USA, kero je rozlygowano na kůntynyńće.
Wyspy Hawajůw sům gůrzyste a je na ich mocka wulkůnůw.
Rdzynno, polinezyjsko ludność Hawajůw to je ino 6,6% ludźi, nojwjyncyj je sam imigrantůw ze Azyji a jejich potomkůw.
Lo Ojropejczykůw uoddykńůne uod Jamesa Cooka we 1788 roku, we 1898 anektowane bez USA, uod 1959 majům status sztatu.


text:
-
Znamy nowych mistrzów Dolnego Śląska weteranów
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 29 Maja 2012
Tomasz Hrynacz (Świdnica), Jerzy Florczak (Lubin), Zbigniew Okołotowicz (Boguszów Gorce), Ryszard Banaszkiewicz (Brzeg Dolny) i Edyta Walawender (Wrocław) zostali mistrzami Dolnego Śląska weteranów w tenisie stołowym.
Tagi: weterani, dolny śląsk
-
Daria Łuczakowska i Jakub Dorociński zostali mistrzami Dolnego Śląska!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 20 Lutego 2012
Daria Łuczakowska (KU AZS UE Wrocław) i Jakub Dorociński (LKS Odra Głoska) zostali mistrzami Dolnego Śląska w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, dolny śląsk, dolnośląskie, Jakub Dorociński, seniorzy, Daria Łuczakowska
-
Paulina Knyszewska i Przemysław Kwaszyński wygrali III WTK juniorów na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 12 Lutego 2012
Paulina Knyszewska (AZS UE Wrocław) i Przemysław Kwaszyński (Orlęta Krosnowice) wygrali III WTK juniorów w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, juniorzy, dolny śląsk, dolnośląskie, Przemysław Kwaszyński, Paulina Knyszewska
-
Agata Uchnast i Maciej Łuczyk wygrali III WTK kadetów na Dolnym Śląsku
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 05 Lutego 2012
Agata Uchnast (MKS Rokita Brzeg Dolny) i Maciej Łuczyk (KU AZS UE Wrocław) wygrali III WTK kadetów w woj. dolnośląskim.
Tagi: WTK, kadeci, dolny śląsk, Agata Uchnast, dolnośląski, Maciej Łuczyk


text:
Sulkůw
Spůłrzyndne: 50°10' N 17°57' E
Sulkůw (pol. Sulków, mjym. Zülkowitz, 1936-1945 Zinnatal) je szołtysko dźydźina we Polsce, we uopolskim wojewůdztwje, we hlubczyckim kryśe, we gmińe Baworůw. Wjeś rozlygowano je na lewym brzygu rzyki Cyny.
Mjyndzy rokami 1975 a 1998 wjeś admińistracyjńy przinoleżała do uopolskigo wojewůdztwa sprzed admińistracyjnyj reformy.
GodkaEdytuj
We wśi fůnguje uosobliwo zorta ślůnskij godki - sulkowski djalekt. Pisowoł we ńim swoje gydichty a inksze teksty Feliks Steuer, lo kerygo Sulkůw bůł placym urodzyńo. Do 1905 roku bezma cołke ludztwo Sulkowa godało jynoż po polsku, nale dycki śe ta zorta uod literackij godki porůżńała, bo sam wszyjske baworowske farorze prawjyli ze kozatelńicůw po morawsku.


text:
Informatyka
Reprezentanci: Janusz Andrzej Adamowski, Bogusław Kazimierz Bieda, Krzysztof Boryczko, Bogusław Wojciech Bożek, Witold Andrzej Byrski, Krzysztof Cetnarowicz, Bogusław Cyganek, Jan Tadeusz Duda, Ewa Krystyna Dudek-Dyduch, Piotr Faliszewski, Bogusław Paweł Filipowicz, Zygfryd Głowacz, Marek Gorgoń, Ryszard Jakubowski, Tadeusz Kaczorek, Zbigniew Kasina, Ryszard Klempka, Jarosław Jan Koźlak, Jan Marek Kusiak, Andrzej Leśniak, Antoni Robert Ligęza, Władysław Kazimierz Mierzwa, Jacek Mościński, N. R. Narayana Murthy, Elon Musk, Edward Nawarecki, Marian Noga, Marek Romuald Ogiela, Maciej Paszyński, Tadeusz Pawlak, Edward Preweda, Stanisław Raczyński, Leszek Rutkowski, Tomasz Idzi Paweł Sulima-Samujłło, Tadeusz Syryjczyk, Andrzej Michał Szewczyk, Tomasz Bartłomiej Szmuc, Ryszard Tadeusiewicz, Wiesław Józef Wajs, Konrad Adam Wala, Jan Węglarz, Stefan Węgrzyn, Kazimierz Wiatr, Krzysztof Jan Zieliński, Małgorzata Maria Żabińska-Rakoczy


text:
Žonjacy póstniski ćah magisku ličbu wobdźělenych skupin docpěł
Kulow (aha/SN). Wot lěta 1988 je w Kulowje z tradiciju, zo wuhotuja žony a młodostne sobotu do róžoweje póndźele swój wosebity póstniski ćah. Tón wopokaza so zawčerawšim jako přiwabliwa tradicija, k čemuž je poměrnje rjane wjedro přinošowało. Irena Nowakowa a Birgit Šimanowa stej na torhošću jednotliwe wobrazy na temu „Orient“ připowědźiłoj. Wonej zwěsćištej, zo su lětsa w Kulowje ze sto wobdźělenymi skupinami magisku ličbu docpěli. Wjace hač 1 500 žonow a holcow bě do ćaha zapřijatych. Wone su tydźenje do toho wjele dźěła na so wzali, zo bychu ze swojimi přewšo pisanymi a kreatiwnymi kostimami lóštnu naladu přisporjeli. Dwójce su nory na połtřeća kilometrow dołhej čarje, kotraž z wobdźělenej ličbu skupin runje tak dosahaše, tysacy ludźi zbliska a zdaloka zawjeselili. Napadnyło je, zo bě mjez wopytowarjemi wjele předrasćenych.


text: Tonija Bruka zeznach dnja 12. julija 2011 na swojej prěnjej jězbje do Łužicy, jako sej wón cyły dźeń chwile wza, zo by mi kulturu Łužiskich Serbow zbližił. Jědźeše ze mnu a z mojej swójbu po Budyskej wokolinje, pokaza nam chěžu Jurja Brězana a Ralbičanski kěrchow, serbske tykowane domy a hrodźišća, přeprosy nas do hosćenca ze serbskimi specialitami a Krabatowym piwom, powědajo wo swojich filmach wo mjeńšinach cyłeje Europy: wo Kašubach w Pólskej, Danach w Němskej, Bretonach w Francoskej, Molisanskich Słowjenjach w Italskej, Chorwatach w Gradźišćanskej a Słowjencach w Korutanskej, Madźarach w Słowakskej a Słowakach w Madźarskej, Polakach w Čěskej, Saterfrizach a Frizach w Friziskej, Łemkach w Pólskej a Serbach po wšěm swěće. Předewšěm pak powědaše wo serbskim wuměłstwje a kulturje na wašnje, kotrež zahorješe. Jeho powědanja běchu wuchadźišćo projekta »Přechod. Übergang. Prehod – Serbska kultura/Sorbische Kultur/Lužiškosrbska kultura«, kotryž so 2014 w Korutanskej wotmě. W ramiku projekta měješe Tonija Brukowy »Rekwiem za Mata Starika« w Měšćanskej cyrkwi w Pliberku jako sceniske čitanje swoju prapremjeru.


text:
Benedikt XVI.
Benedikt XVI. (łaćonsce Benedictus PP. XVI), z byrgarskim mjenom Josef Alois Ratzinger (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn), běše wot 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawoda romsko-katolskeje cyrkwje a Watikana. Wón bě hakle třeći bamž w cyrkwinskich stawiznach, kiž wotstupi.
Wón wuzwoli so 19. apryla 2005 wot 115 wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož 26 hodźin trajacej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..
Wón wobsedźi němske a watikanske staćanstwo.
Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.
W zjawnosći płaći Benedikt XVI. jako konserwatiwny.


text:
Bioły sezam
Chcesz mieć mocne kości? Je taki jedyn ganc leki knif – jydz dziynnie ziorka sezamu. Sezam mo moc wapnia kiery oprócz tego że dobrze działo na kości wspomogo też serducho, działo prociw miażdżycowo i obniżo ciśniyni. A do tych co sie bojōm hercszlagu – sezam to je mus.
Sezam mo witaminy A, K i witaminy z grupy B.
Sezam mo też kupa białka beztuż jak kiery ni ma miynsok to mu sie fest sprzido dziynnie se pojodać te fajne ziorka.
Olej sezamowy
Czorny sezam
Czorny sezam to tyż som ganc zocne ziorka. Czamu?
- dodowo energie
- mo moc przeciwutlyniaczy
- jak kiery słabo widzi eli mo suche ôczy od siedzynio przed kompem – czorny sezam nojlepszy
- zocnie odżywio mózg
- dobrze działo na stawy, pomogo w niecherskościach i napięciu muskli
- starość z cholesterolym? Dobrze je dziynnie se pojodać czorny sezam bo obniżo poziom tego pieroństwa


text:
Tři Hwězdy
Tři Hwězdy (němsce Dreistern) su małe sydlišćo z 38 wobydlerjemi[2] w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1974 ke gmejnje Hodźij a leža 238 m nad mórskej hładźinu při statnej dróze 111 mjez Budyšinom a Hodźijom. Běchu ze starodawna wjesny dźěl Małeje Boršće.
Susodne wjeski su Błohašecy na sewjeru, Ratarjecy a Sćijecy (město Budyšin) na wuchodźe, Hornja a Mała Boršć na juhu a Nowe Błohašecy na zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Tři Hwězdy su młode sydlišćo, kotrež je so wuwiło z Małoboršćanskeho wudworja z hosćencom a kowarnju. Hosćenc „K třom hwězdam“ bě so załožił w lěće 1823 při nowej, 1820 dotwarjenej šoseji z Budyšina do Biskopic a spožči pozdźišo nastatemu sydlišću swoje mjeno. W lěće 1848 załožichu serbscy burja z wokoliny w tudyšim hosćencu Serbske towarstwo za Tři Hwězdy a wokolnosć.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Tři Hwězdy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Němska železnica a předewzaće Łužiska energija a milinarnje chcetej zhromadnje dźěłowe městna we Łužicy wutworić a zawěsćić a na te wašnje přichod regiona wuspěšnje wuhotować.
Choćebuz (SN/BŠe). Wužadanja hladajo na strukturnu změnu we Łužicy su jara wulke, štož je mnohim předewzaćam wědome. Zo móža mjezsobne kooperacije zakład wuspěšneje změny być, stej Němska železnica (DB) a koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) spóznałoj. Minjeny pjatk stej wonej kooperaciske dojednanje podpisałoj a chcetej přichodnje we wobłukach wukubłanje, kwalifikacija a přewzaće personala wusko hromadźe dźěłać. Něhdźe 1 200 nowych dźěłowych městnow ma na stejnišću Němskeje železnicy w Choćebuzu hač do lěta 2026 nastać, hdźež budźe nowa moderna, wobswětej nješkódna twornja natwarjena. Wot spočatka septembra je znate, zo chce DB wulce do Łužicy inwestować. Tuchwilu dźěła na jeje Choćebuskim stejnišću 450 ludźi.


text:
Walizišćina
Walizišćina (tež kymrišćina[1], walizisce Cymraeg abo y Gymraeg) je keltiska rěč, kotraž so we Waliziskej, w Jendźelskej při hranicy z Waliziskej a w enklawach po cyłym swěće rěči. Walizišćina je dźensa najbóle wužiwana keltiska rěč na swěće a rěči so wot wokoło 750 tysac ludźi.
Byrnjež wuznam walizišćiny wot něšto lětdźesatkow woteběrał, je so w lěće 1993 jeje oficielne wozrodźenje stało, hdyž ju Britiski parlament na samsnu runinu z jendźelšćinu za wužiwanje w běžnym zjawnym žiwjenju staji.
Na rozdźěl wot bretonšćiny je walizišćina hišće jara witalna, dokelž bu přeco hišće wot wjele dźěći jako maćeršćinu nawuknjena a so wot wšěch towaršnostnych worštow rěka. Wuhlady, rěč wobchować, su tohodla relatiwnje dobre, dokelž zo walizišćina hišće nad zwisowacym rěčnym teritorijom disponuje; w někotrych krajnych dźělach, wosebje w sewjerje, staja waliziskorěčnicy tež dźensa hišće wjetšinu, z podźělom wot hač do 70 %. Za čas poslednich dźesać lět je procentualny podźěl rěčnikow konstantnje wostaja, mjeztym zo do toho pomału, ale njepřestawajcy wotewza; absolutna ličba rěčnikow je so samo zaso zwyšiła. Wot załoženja swójskeho waliziskeho parlamenta, National Assembly for Wales / Cynulliad Cenedlaethol Cymru, buchu naprawy k spěchowanju walizišćiny hišće intensiwniše. Nimo toho je walizišćina hordosć a identitu wuskutkowacy element wjele Walizičanow, samo jeli ju sam wjace njewobknježa.
Po ludličenju wot lěta 2001 rěči wokoło 21 % Walizičanow rěč. Wobmjezowane znajomosće walizišćiny (na př. jenož čitanske znajomosće) maja něhdźe 8 % wobydlerstwa. Zo su wuhlady na wobchowanje rěče přiwšěm dobre, zwisuje předewšěm z tym, zo koncentruje so jendźelšćina w měšćanskich regionach Waliziskeje, mjeztym zo su nakrajne regiony, hdźež poměrnje mało ludźi bydli, často hišće přewažnje waliziskorěčne.
WurjekowanjeWobdźěłać
Waliziski alfabet wobsahuje slědowace pismiki:
a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y
ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh und th liča so jako swójske pismiki a wobjednawaja so tež při zrjadowanju w słownikach jako tajke.
k, q, v, x a z njewustupuja we waliziskich słowach; j jewi so jeničce w jendźelskich požčonkach.
- a: a (krótki abo dołhi).
- ae: něhdźe kaž němske ei.
- b: b.
- c: k.
- ch: kaž němski ch w Buch (ženje kaž w ich).
- d: d.
- dd: spěwny th kaž w jendźelskim this.
- e: e, ä (krótki abo dołhi).
- f: kaž w w němčinje.
- ff: kaž f w němčinje.
- g: g.
- ng: nimale přeco kaž ng w Ding, jenož wuwzaćnje kaž w Bingo.
- ngh: ng ze słyšomnym h.
- h: h.
- i: kaž i (krótki abo dołhi) resp. před wokalemi kaž němske j.
- j: kaž jendźelske j.
- l: l.
- ll: njespěwny frikatiwny l. (nastanje, jeli so l a h runočasnje wurjekujetej; wot rěčnikow jendźelšćiny so často jako thl abo khl wurjekuje.)
- m: m.
- mh: mh ze slědowacym h.
- n: n.
- nh: n ze slědowacym h.
- o: o (krótki abo dołhi).
- oe: něhdźe kaž němski eu.
- p: p.
- ph: kaž f w němčinje.
- r: sylnje jazykowy spěwny r kaž w španišćinje.
- rh: sylnje jazykowy njespěwny r z runočasnje wurjekowanym, jasnje słyšomnym h.
- s: njespěwny s.
- si: š.
- t: t.
- th: njespěwny th kaž w jendźelskim thing.
- u: W južnej Waliziskej kaž i; w sewjernym Waliziskej mjenje abo bóle kaž y w němskim Pyramide (krótki abo dołhi; = IPA [
i]).
- w: kaž němski u (krótki abo dołhi) resp. před wokalemi kaž jendźelski w.
- wy: pak kaž ui pak kaž jendźelski wi w wit abo kaž (britisko-)jendźelski wer w follower.
- y: (1) W jednozłóžkowych słowach a w poslednjej złóžce wot wjacezłóžkowych słowow kaž waliziski u (hlej horjeka). (2) Hewak kaž njepřizwučny němski e w bitte. – Cymry = „Walizičenjo“ (plural) so praji něhdźe kaž kömri.
Wokale móžeja krótke abo dołhe być:
- krótke su
- wšě njepřizwučne wokale ale tež
- přizwučne wokale před konsonantowymi skupami (ch, dd, ff, th su pak kóždy króć jednotliwe konsonanty!) a před p, t, c, m, ng; nimo toho jeli buchu z grawisom markěrowane (à, è atd.).
- dołhe su přizwučne wokale před b, ch, d, dd, f, ff, g, s, th, jednorym n, jednorym r; nimo toho jeli buchu z cirkumfleksom markěrowane (â, ê atd.).
Přizwukowanje leži, wot mało wuwzaćow wothladane, na druhej poslednjej złóžce: brénin = „kral“, brenhínes = „kralowka“, breninésau = „kralowki“. Jedne mało wuwzaćow je Cymráeg = „waliziski“.
NotaWobdźěłać
- ↑ Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki, ISBN 978-3-7420-2012-3, strona 93 při hesle "Kymrisch"
LiteraturaWobdźěłać
- Britta Schulze-Thulin: Walisisch – Wort für Wort, 192 stronow, Reise Know-How Verlag, ISBN 3-89416-571-5


text:
Mladoboleslavska sokołska župa Fügnera a započatki serbskeho Sokoła
W měrcu 1933 – potajkim měsac do toho, zo nacistiski režim Serbski sokołski zwjazk k tomu nuzowaše, so rozpušćić; tola hižo po konfesionalnym rozpačenju, kotrež woznamjenješe faktiski rozpad jeho činitosće – reziměrowaše Josef Maštálko (1876–1950) na stronach župneho łopjena Ruce čěsko-serbske sokołske aktiwity. Maštálko bě funkcionar sokołskeje župy Fügnera z Mladá Boleslava a hižo wjace hač dźesać lět zamołwity za poćahi k serbskemu Sokołej. W swojim teksće tuž njelutowaše ze sebjekritiku: »Dyrbimy přidać, zo mamy sami wulku winu na tym, zo smy bratrow we Łužicy zanjechali, kotřiž ćežkich wuměnjenjow dla njemóžachu k nam přińć. Naše styki běchu hłownje wobmjezowane na inteligencu – ale lud wo tym wjele njewědźeše« (3/1933).1
Z jeho słowow klinči hórkosć nad tym, zo njebě so serbskemu Sokołej najebać čěsku pomoc poradźiło narodnu mysl mjez Serbami bóle rozšěrić. Maštálkej drje zdachu so poćahi župy Fügnera ze serbskim Sokołom z perspektiwy lěta 1933 podarmo być, my wšak njemóžemy z jeho rezignowacymi słowami scyła přezjedni być. Župa Fügnera přewodźeše mjenujcy serbski Sokoł po cyłej dobje jeho mjezywójnskeje eksistency. A tutón zhromadny puć je zajimawy.


text:
Zŏbrze: zastawiōny ginekolog podyjzdrzany ô gwołt
Zŏbrscy policyjōny w ciōngu śledztwa kludzōnego pod kōmyndōm Prokuratury Rejōnowyj w Zŏbrzu zastawiyli ginekologa. Chop je podyjzdrzany ô zgwołcynie, a tyż dokludzynie 4 pacjyntek do poddaniŏ sie inkszym czynnościōm seksualnym. Podyjzdrzany ôstoł ôbjynty m.in. policyjnym dozorym i zakazym wykōnowaniŏ fachu. Medykowi grozi kŏra do 12 lŏt wiynziyniŏ. Śledczy apelujōm do kobiyt, co mogły być pokrziwdzone ôd zastawiōnego ginekologa, ô zgłŏszanie sie na policyjõ abo do prokuratury
Z policyjnych ôbsztalowań wynikŏ, iże do przestympstw miało dojść w prywatnym gabinecie dŏchtōrskim w latach 2016-2018. Medyk bōł zastawiōny, jak wyjyżdżoł z dōmu do kancylaryje. Zŏbrscy kryminalni w czasie kludzōnych czynności ôbejzdrzeli miyjsce. Śledczy zabezpieczyli m.in. dokumyntacyjõ medycznõ i laptopy. Podyjzdrzany niy prziznoł sie do przewiny. Na czas postympowaniŏ chop dostoł policyjny dozōr. Pōnadto zastosowano było mu zakŏz wykōnowaniŏ fachu medyka ginekologa, zakŏz zbliżaniŏ sie i kōntaktowaniŏ z pokrziwdzōnymi jak tyż porynczynie majōntkowe. Na kōnto prziszłych kŏr i zadośćuczyniyniŏ dlŏ pokrziwdzōnych zabezpieczōno było 2 auta i pijōndze. Łōncznŏ cyna zabezpieczōnego statku wynosi 90 tys. zł. Medykowi grozi kŏra do 12 lŏt wiynziyniŏ.
Śledczy apelujōm do kobiyt, co mogły być pokrziwdzōne ôd podyjzdrzanego ginekologa, ô zgłŏszanie sie do zŏbrskij kōmyndy policyje abo do prokuratury.
Zdrzōdło: KMP Zŏbrze


text:
Ceuta
Ceuta je španiske město a zdobom španiska eksklawa na sewjeru Afriki. Leži na južnym brjoze Gibraltarskeho přeliwa napřećo Gibraltarej. Mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom, na sewjerozapadźe z Atlantiskim oceanom a na zapadźe z Marokkom. Ceuta ma dobry přirodny přistaw.
Dźensa je Ceuta awtonomne město, ale hač do lěta 1995 bě z dźělom prowincy Cádiz. Ceuta ma někak 75 tysac wobydlerjow a cyłkowu přestrjeń 18,5 km². Z tym ma město něhdźe 4000 wobydlerjow na kwadratny kilometer. Najwyša hora eksklawy je Monte Hacho (starowěkowske mjeno Mons Abila) z wysokosću 204 metrow nad mórskej hładźinu. Monte Hacho leži nad přistawom na połkupje Peninsula de Almina a na jeho wjeršku je wojerske zepěranišćo španiskeho wójska.


text:
Mogliby my skōńczyć z tym „eli”?
Ślōnskŏ gramatyka to je coś, co traci sie warcij aniżeli nōm sie zdŏwŏ. Skuli tego, iże porzōnd naôbkoło słyszymy polske formy, ône cisnōm sie do ślōnskij gŏdki. Je to normalne przi dziynnym gŏdaniu, ale przecã jak piszymy, to sōm my barzij pozorni. Powinni my aby być.
1. Pytania ja-niy.
Po ślōnsku pytania stawiōmy inakszyj aniżeli po polsku. Po polsku, jak sie chce usłyszeć ôdpowiydź ja abo niy, dŏwŏ sie na przodek słowo „czy”:
– Czy Piotr ma nowe auto?
– Tak.
Po ślōnsku, tak jak po czesku, przi takich pytaniach używōmy ino intōnacyje, bez żŏdnych ekstra słōw:
– Pyjter mŏ nowe auto.
– Pyjter mŏ nowe auto?
– Petr má nové auto.
– Petr má nové auto?
Przikłady:
Radzibyście jōm widzieli? (Dzielōw, 1869)
Jes to możliwe? (Radostynia, 1959)
Mocie tako jako bryła, panie Zeflik? (A. Halotta, Śląskie bery i bojki z dawnych lat)
Mŏsz jaki klepŏk? (R. Szyma, Leanderka)
Idzie tyż używać inwersyje, to znaczy zamiynić podmiot i ôrzeczynie:
– Mŏ Pyjter nowe auto?
Wtynczŏs używōmy tyż takij samyj intōnacyje jak wyżyj.
Przikłady:
Bōł dziś w nocy Hanys na dole? (Repty Stare, 1939)
2. Pytania ô alternatywy.
Po polsku, jak chcymy kogoś zapytać ô jego wolõ, używōmy słowa „czy”:
– Chcesz kawę czy herbatę?
Po ślōnsku używōmy podobnyj formy, jak we czeskim, niymieckim, angelskim a nawet hiszpańskim:
– Chceš kávu, nebo čaj?
– Möchtest du Kaffe oder Tee?
– Do you want coffee or tea?
– Quieres café o té?
– Chcesz kawã abo tyj?
Przikłady:
Cera mosz abo niewolnica? (A. Lysko, Duchy Wojny)
Kery to już bydzie roz w tym roku? Trzeci abo czworty? (M. Melon, Kōmisorz Hanusik we tajnyj sużbie ślōnskij nacyje)
Bydzie to kejsik lepi abo nie? (Gość Niedzielny, 1947)
Dyć eś go zabiył! Ja abo ni?! (M. Szewczyk, Silesia Noir)
3. Zdania słożōne z pytaniym.
We takich zdaniach mogymy użyć dwōch słōw: czy i jeźli. Jeźli mŏ rozmajte formy: jesi, jezi, jeli, eli, eźli i mŏ take samo znaczynie, jak polske jeśli i jeżeli, czeske jestli, angelske if, niymiecke ob, hiszpańske si itd.
Bez tyn przikłŏd je minus dwadziścia stopni, stojymy na banhowie i chcymy kōmuś pedzieć, iże niy wiymy, co z cugym.
– Niy wiym, czy cug przijedzie.
– Niy wiym, eli cug przijedzie.
Ôbie te formy sōm dobre. Piyrszŏ je używanŏ tyż po polsku:
– Nie wiem, czy pociąg przyjedzie.
Drugõ znojdymy w czeskim, niymieckim, angelskim i hiszpańskim:
– Nevím, jestli vlak přijede.
– Ich weiss nicht ob der Zug kommt.
– I don’t know if the train is coming.
– No sé si el tren viene.
Przikłady:
W tyj japtyce maścioch nie wiedzioł czy chłopa gōnić czy kokota chytać (Szobiszowice, 1869)
Toch sie go już nie mógł spytać, czy Hilger jeszcze drugi roz pojedzie po psidrek do Spaa, czy nie. (Kocynder, 1920)
Tak jŏ już nie wiym, czy tego psa trefiōł, czy mie bez nogã (E. Jeleń, Pamiętnik górnika)
Jŏ nie wiã, czy tam utopiec, abo ôn tam sōm szoł. (Radostynia, 1959)
I rano zaś wczas, wiycie, tulma ludzi prziszło ôglōndać, eli zaś jeszcze tyn wojŏk je żywy. (Dzierżysławice, 1959)
Prziszeł do jednej wsi a pitoł sie eli by tam nie dostoł służby (Karniōw, 1869)
Ôn stanōł tak go sie było pytano jeli sie boji ôn ôdpowiedzioł iże ni (Nagodowice, 1869)
I wypytowoł jyj sie, jeli co nie ôstała kōmu dużna ôd dŏwnych lŏt. (Wielke Staniszcze, lata 30.)
Tyn lykarz zaś mōwiōł mu, jeźli mŏ podstawe jakōm, poświadczynie, niby ôd drugigo lykarza. (Bieruń, 1934)
4. Nowoślōnske problymy.
Ôd jakigoś czasu corŏz czyńścij idzie trefić we nowoślōnskich tekstach formy, co nigdy niy były używane. Nawet nojlepsi, nojwiyncyj czytani autorzi piszōm pytania i zaczynajōm je ôd eli:
Eli naprowdy je sie ô co ciepać? (M. Szołtysek, Ksiynga Proroka Jonasza)
Eli ôna go richtiś zabiyła? (M. Melon, Kōmisorz Hanusik i umrzik we szranku)
Eli Pōnbōczek sie pochytŏ? (G. Buchalik, Wachtyrz.eu)
Jak sie wejzdrzi do słownika ôd Bogdana Kallusa, to tam pod hasłym czy podany je ôdpowiednik ślōnski eli bez żŏdnego ôpisu:
Tōż jak weznymy te trzi zdania i podmiyniymy je słowo w słowo podle słownika, to mōmy:
Czy naprawdę jest się o co rzucać?
Czy ona go naprawdę zabiła?
Czy Bozia się połapie?
Jŏch niy je w sztańdzie spokopić tego, na co sie tworzi nowe formy, jak ślōnske już sōm inksze ôd polskich. Mało tego, te nowe sōm we stu procyntach symetryczne z polskimi. Na co nōm tyn zakamuflowany polski? Do czego to mŏ sużyć? Mōmy swōj systym gramatyczny i pisaniym po antypolsku nikaj niy zajdymy.
Dyć durch gŏdōmy ô tym, że ślōnski jynzyk sie polōnizuje. Nojważniyjszŏ w jynzyku je gramatyka. Kod jynzykowy z niyswojōm gramatykōm to gwara. Naprŏwdã potrzebujymy kōntrole jakości, a ślōnscy autorzi muszōm sie sami edukować. Ino tak mogymy podnosić jakość ślōnskich tekstōw.


text:
Inowaciski centrum zahaji dźěło
Podstupim/Choćebuz (SN/ch). Inowaciski centrum Moderna industrija Braniborska na Braniborskej techniskej uniwersiće Choćebuz-Zły Komorow (BTU) započnje w juliju dźěłać. Tak nastanje nowy kontaktny a poradźowanski běrow za małe a srjedźostawske předewzaća, kotrež chcedźa wužadanjam přiběraceho splećenja produkcije z informaciskimi technologijemi wotpowědować. Braniborska je kraj srjedźneho stawa. Nimale 95 procentow zawodow w předźěłacym přemysle su małe a srjedźne předewzaća. W inowaciskim centrumje dóstanu wone radu a podpěru ekspertow z wědomosće a slědźenja.
Rozsudźa wo spěchowanju


text:
Na digitalnym twarnišću chcedźa nowu techniku wupruwować
Wojerecy (SiR/SN). Město Wojerecy budźe za něšto měsacow dźěl wobšěrneho slědźerskeho programa Drježdźanskeje Techniskeje uniwersity. Tón zaběra so z wobłukami twarstwo, jězdźenje a lětanje z dalnowodźenymi a awtomatiskimi techniskimi systemami.
Połdra lěta trajacy Wojerowski slědźerski projekt, tak mjenowany „digiBauHoy“, chcedźa wot nazymy na pospytnej płoninje Ćišćanskeho industrijnišća přewjesć. Nadrobnosće su tele dny we Wojerecach rozłožili. Přepytować budu, kak móža twarske jězdźidła a mašiny wotdaloka posłužować a wodźić a kak hodźa so jednotliwe mašiny hromadźe z druhimi do syće zwjazać.


text:
Kulowc so w sewjeru Kulowa direktnje dótka. Na juhozapadźe so Čorny Halštrow wokoło wsy wije a na wuchodźe ćeče Wudra.
Mjeno wsy pochadźa wot słowa “kulowc”, w kotrymž słowo kula tči. Kulowc je potajkim „mały kulowc“. Tutu formu sydlišća tež dźensa hišće derje spóznawaš. Wot 1936 do 1945 běchu nacisća serbske mjeno Kulowc z němskim Runddorf narunali.
W Kulowcu namakane dopokazy wo zasydlenju ludźi su něhdźe 3.000 lět stare. K tomu słušeja hlinjane črjopy, kiž su po wšěm zdaću z bronzoweho časa. Swoje korjenje ma Kulowc drje hižo z časa do 1248. Přetož Kulow, kotryž so w tutym lěće prěni raz pisomnje naspomnja, bu na zahonach Kulowca natwarjeny, a tak bu jeho mjeno wot mjena Kulowc wotwodźene.
Prěni pisomny zapisk wo wsy „Chula“ je z lěta 1286. 1308 je klóšter Marijina hwězda wjes za 70 slěbornych hriwnow kupił. W zańdźenych lětstotkach běchu wsy často woheń, wulku wodu, wójnu a mrětwy poćerpjeli, kiž sej wjele woporow žadachu. 1603 na přikład mór we wsy zachadźeše. Mortwych pohrjebachu na hórce při puću do Spal. Na wopory tuteje mrětwy dopominaše hač do njedawna drjewjane swjećo.
krótka info
prěnje naspomnjenje: 1286
zagmejnowanje: 1980
ličba wobydlerjow: 202
ličba bydlenskich domow: 70
wjesny předstejićer: Peter Schubert
ZAJIMAWOSTKI
Žłob z jahłoweho młyna
Před „Archu“, zetkawanišćom wjesnjanow w Kulowcu, steji něhdźe 3,5 m šěroki žłob ze zornowca. Pochadźa ze srjedźneho młyna, kotryž něhdy w lěsu mjez Kulowom a Dubrjeńkom steješe, kiž pak bu kónc 19. lětstotka spotorhany. W młynje běchu jahły mlěli. Kamjentny žłob trjebachu za tołkanje jahłow. Jahły běchu w prjedawšich časach wažna pica za skót a žiwidło za ludźi – jako muka za chlěb a wusmuž abo jako krupy do poliwki.
Baćonjace hnězdo
Wot lěta 1930 je dokumentowane, zo w Kulowcu baćony hnězdźa. Před něšto lětami je sej porik baćonow hnězdo w lipje při wjesnej łučinje natwarił. Tajke hnězdo w štomje je w našim regionje něšto wosebiteho.
Wjesna kapałka
Wot 1613 ma Kulowc kapałku. Nutřka je jenož 6 m² wulka a z tym drje je najmjeńša kapałka w Zhorjelskim biskopstwje.


text:
Ôd soboty do soboty: 03.03.2018
27-02-2018: Bez hidżabu? Do heresztu!
Bez ôstatnie dwa miesiōnce w Teheranie do heresztu trefiyło wiyncyj jak 35 kobiyt za to, co publicznie ściōngły hidżab. Nojwiyncyj znanŏ je sprawa ôd Vidy Movahed, kiero we grudniu łōńskigo roku zaheresztowali za dymōnstrowanie bez hidżabu.
Kobiyty burzōm sie skuli prawa religijnego, co regiyruje we Iranie ôd rewolucyje z 1979 roku i przikŏzuje kożdyj kobiycie starszyj jak 13 lŏt nosić hidżab a ôblykać szaty, kiere skryjōm jeji figura. Ôd pŏru lŏt we kraju corŏz siylniejszy je szwōng ku ôdciepaniu tego prawa.
Irańskŏ policyjŏ dała znać, iże kobiyty, kiere dymōnstrujōm bez hidżabōw, bydōm sōndzōne za namŏwianie do prostytucyje a korupcyje. Sztrofa za to – dziesiyńć lŏt wiynziyniŏ.
Źrōdło: Daily Mail
27-02-2018: Straciyło sie dwōch człōnkōw z kapele Pussy Riot
Olga Borisowa i Sasza Sofjejew zaginyli we wtorek na Krymie, w drōdze na lotnisko w Simferopolu, z kierego mieli lecieć nazŏd do Moskwy. Punkowŏ, politycznie zaangażowanŏ kapela przijechała na Krym, coby protestować w sprawie ukrajińskigo reżysera, Ołeha Sencowa, zawartego bez ruskie władze na dwajścia lŏt wiynziyniŏ.
Pussy Riot durś działŏ naschwŏl ruskim władzōm, skuli czego niy rŏz byli zawiyrani w hereszcie. Terŏzki ale pŏra godzin niyskorzij na Twitterze ôd kapele pokŏzała sie nowina, co Olga a Sasza sōm już bezpieczni.
Źrōdło: Newsweek
01-03-2018 Nowŏ nuklearnŏ brōń ôd Putina
Na przileżytość kożdorocznyj mŏwy do nacyje Władimir Putin poasiōł sie nowōm broniōm nuklearnōm, kiero mŏ ruskŏ armijŏ. Padoł ô podwodnym drōnie z nuklearnym ladunkiym i ô nadźwiynkowym fligrze, co lŏtŏ we chmōrze plazmy, skuli czego niy poradzōm go zmiarkować systymy namiaru.
Prezyntacyjo idzie czytać choby dymonstracyjo siyły, ale tyż za gest skierowany do ruskich ôdbiorcōw. 18 marca we Rusyji bydzie prezydyncki welōnek, w kierym – zdŏ sie – prezydynt Putin wygrŏ nastympne szejś lŏt kadyncyje.
Źrōdło: ABC News
02-03-2018: Posłabowoł ôstatni nosorożec pōłnocny
Na świecie ôstały sie ino trzi nosorożce pōłnocne – wszyskie we rezerwacie Ol Pejeta we Kyniji. Sōm to dwie samice, Fatu a Najin, i jedyn samiec, Sudan, kiery prawie zachorzoł. Nosorożec je już stary (45 lŏt) i infekcyjŏ może skōńczyć sie śmierciōm. Szanse na wyretowanie tego gatōnku, kiere zależały ôd tego, coby Sudan zapłōdniōł te dwie samice, terŏzki sōm mało wiela zerowe.
Nosorożce pōłnocne – a ś nimi i inksze gatōnki a podgatōnki nosorożcōw – sōm bliskie wymarciŏ. Ludzie łowiyli je skuli ich cynnych rogōw.
Źrōdło: The Guardian


text:
Albin Moller
Albin Moller (tež Albinus Mollerus; * 1541 w Tšupcu, † 26. decembra 1618 w Starej Darbni) bě serbski ewangelski farar, astronom, protykar, přirodospytnik a pioněr spisowneje serbšćiny. Wón wuda prěnju serbsku ćišćanu knihu.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Albin Moller narodźi so wokoło lěta 1541 jako syn oficianta Tšupčanskeho knjejstwa, nawukny pak hižo jako dźěćo tamnišu serbšćinu. W Kalawje wopyta najprjedy łaćonsku šulu, prjedy hač so 1559 za studij teologije na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru a wot 1568 we Wittenbergu zapisa. Po złoženju magisterstwa skutkowaše Moller jako farar a protykar na wšelakich městnach w Delnjej Łužicy, kaž hač do 1572 w Tornowje, mjez 1572–74 w Tšupcu a 1582 we Wjelikich Dobrynjach. W Starej Darbni wobsedźeše Albin Moller mjez 1608 do 1618 lejnsku chěžu.
W lěće 1574 da Albin Moller w Budyšinje pola Michała Wolraba prěnju serbsku (delnjoserbsku) knihu ćišćeć. Tute ewangelske spěwarske z małym katechizmom wuda Moller na swójske kóšty. Twórba wopřija 120 kěrlušow a psalmow, kotrež běše wón z němčiny do serbšćiny přenjesł. Jako sobudźěłaćer na Leonharda Thurneysserowej zelowej knize, sposrědkowa wón jemu 240 rostlinskich mjenow z delnjoserbskimi ekwiwalentami. Z tym je podał najstaršu zestawu serbskich rostlinskich mjenow. Moller slědźeše pak tež na polu astronomije, kotraž bě tehdy hišće wot astrologije njediferencowana. Jeho zdźełane protyki wón prawidłownje znowa wobdźěła a wuda. K jeho spěchowarjam na tutym polu słušeštaj rada města Kalawy a kejžor Rudolf II.. Tute protyki wuchadźachu němsce, pólsce a čěsce a wudachu so tež hišće po jeho smjerći hač do lěta 1630.
Česćowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Před faru w Tšupcu dopomni pomnik na Albina Mollera.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frido Mětšk: Moller, Albin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 391sl.


text:
Nowa Cala (B/SN). Kónc awgusta załoži skupinka cisterciensow, pochadźacych z klóštra K swjatemu křižej blisko Wiena, w braniborskej Nowej Cali swój priorat. Hinak hač dotal předwidźane, njebudu mniša w starych klóšterskich murjach bydlić, ale chcedźa sej w bliskosći nowy klóšter natwarić. „Smy mniša 21. lětstotka“, praji abt Maximilian. „Chcemy wutworić oazu, hdźež móža ludźo mocy čerpać a hdźež čuja so cuzy přiwzaći.“ Mnich Maximilian wěri do toho, zo móže centrum zetkawanja z Bohom cyły region wožiwić. Braniborska ministerka za wědomosć, slědźenje a kulturu Martina Münch (CDU), zdobom předsydka Załožby Nowa Cala, rozsud mnichow witaše a rjekny: „Wjeselu so, zo su štyrjo cisterciensojo w 750. jubilejnym lěće wobstaća klóštra priorat w Nowej Cali załožili.“
Połoža zakładny kamjeń


text:
Francek Fyrtok: 10.12.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Już sie Dzieciōntko zbliżo, a nie wiym, co wszystkim mojim dziouchōm życzyć. Nojlepiej nic, bo wszystke libsty ô mnie zapōmniały. Jużech se pedzioł, że se naraja jako murzinka, skoro mie nasze dziouchy nie chca. Tycititam napisała mi roz i już niy pisze. Kryńcifōrtka też roz, i teraz jakby do studni wpadła. Marysiyńka z przedmieścio zymnōm godać nie chce. Maryśka z Makoszōw prziobiecała mi wyhaftować galoty i pōł roku czekōm na nie, a Jaga ze Zobrzo ani wejrzi na mie, bo synkōw bis tausynd. – Choć dziouszki ô mie zapōmniały, choć se Fyrtoka nie przipōmnōm we wilijo, przi siymiyniotce i makōwkach, to jo mōm lepsze serce, i myśla i pamiyntōm ô wszystkich mojich libstach i gryfnych dziouszkach, i życza im przi tym Dzieciōntku, aby w miynsopuście wszystke miały weselisko, aby na to druge Dzieciōntko, kedy już Ślōnsk bydzie przi Polsce, wszystke piastowały, a mie na chmoterka zaprosiły. A jak teroz we wilijo miłe dziouszki puszczać bydziecie na woda listki z merty, to pamiyntejcie, iże Fyrtok mo dobre serce, jak kożdy chłop, i życzy wōm jeszcze dlaej, nie jyno weseliska, ale żeby co rok był prorok.
A teroz musza pogodać z tymi koleksami i dziouchami, kere do ciebie Hanysie napisały na mie roztōmajte klachy.
Maciek z Czułowa naklachoł w piśmie, iże jo wsōmpia do Yntklejidungskōmmissiōn. Przeca jo sie zebleka bez kōmisji, jak kożdy porzōndny karlus, kedy idzie spać.
Dziouchy ze Żernicy pisały, iżech był w Czynstochowie, a to nieprowda. Pisały też cosik ô winklach. Joch sie cieszył jak stary kōń na te fajne winkle, ale cōż kedy nie mōm antresy. Żerniczanki, jeszczech z niymi nie jest po słowie, już mie przezwały lochyntołym. Za to se jeszcze pogodōmy.
Kryńcifōrtka z Kamiynia (buks nad buksami) pisze, że mie szukoł po darymnicy. Kaj mia mōgł szukać, kedych jo tańczył z jego libstōm.
Icek Waligōra z Piekor radzi mi abych zamieszoł w latarni? Z takōm doradōm… nic mi nie poradził, bo moja staro by sie tam nie przekludziła.
Szewc w Żernikach, jak pisza, chce mie wziōńść na kōmpanigeszeft do swojego mieszkanio. Zgoda, ale musi być gryfno kucharka, a za to wykadzimy z Żernicy hejimatsfojerōw.
Antkowi z Chropaczowa musza ôdpedzieć, iże jo nie grōm na lajerce, jyno na basie, a jak nie wierzi, niech sie spyto dziouch, co mie znajōm.
Ze Sośnicy dziouchy dwie: Kryńcipiynta I i Fyrtoczka II, wziyny mie w zymby i chłopcōw ze swojej wsi też. Mie tam nie idzie ô ta klipa, jak chcōm, to jōm mogōm mieć, ale niech sie dziouchy nie skarżōm na swojich chłopcōw, iże se wiyncej myslōm jak krziwe draj. Niech mie jyno Sośniczanki zaproszōm, to im dōm dopiero dobro rada na chłopcōw, że jakby rynkōm przewrōcił.
We Wielkich Borkach znodł sie jakiś chachor, co sie podszył pod moje piekne miano Francka Fyrtoka, i wadzi sie w piśmie z klachulami. Za to, że ukrodł moje przezwisko, trzaby go ôddać do sztacanwalda. Lepiejby zrobił, keby klachule wytańczył na babskim cmbrze, to we Wielkich Borkach byłaby zgoda. Ale jak teroz to kamrajstwo beb z hajmatstrojami nie ustanie, to w całej wsi wybuchnie zoraza pyska i racic.
Takich liebesbrifōw z klachami jest jeszcze cała kupa, ale zaczna ô inszej sprawie, jyno sie siednij na ławie. Ulitzka mo dużo zgryzot skiż tego pisma ôd biskupa. Już se usiodł na głowa i medykował, jakby to naprawić, bo cało ta sprawa była ôcyganiyniym papieża. To też Ulitzka szkrobie sie po głowie i dziwi sie, że potym mo palce zielōne. Kardynał Bertram sie na niego pogniewoł zwłaszcza po tym wiecu w Zobrzu. Dyć już wiesz, że Ulitzka tam sprowadził swojich chacharōw z Raciborza i Koźlo i zrobił szarpaczka. Ale musioł sam przez ôkno zrobić rückzug, boby mu byli Zobrzanie namajtali.
Biskup wezwał Ulitzka, by zaprzestoł buksōwek, bo sie już w Rzimie ô tym dowiedzieli. Tōż Ulitzka z „hōnorym” ôświadczył w „Volksstimmie”, że nie bydzie dalej godoł ô plebiscycie. No, zobaczymu, czy to „naczynie duchowne teraz słowa dotrzimo!
Bez całe dwa tydnie byłech na kocynderce. Szukołech gōrnoślōnskich redaktorōw, bo szmaty niymiecke ciōngle poszōm, iże w polskich redakcyach nie ma Gōrnoślōnzokōw. Byłech we wszystkich polskich redakcyach i przi kożdym stole siedzieli Gōrnoślōnzocy, co sie naredaktorōw urodzili. Pykali z fajfek jak z kōmina, a kożdy taki do tańca jak do rōżańca. Pogodali my se, a naśmioli, żebyś tego z miechu Urbankowym nie uniōsł. Poszełynch potym ôbejrzeć niymiecke redakcye, czy tam gōrnoślōnzacy sōm czy nie sōm.
Nojprzōd poszołech do redakcyje „Kattowitzer Zeitung” i „Morgenzeitung”. Nie było tam ani jednego Gōrnoślōnzoka. Siedziały tam same głodōmory z Niymiec i żydzi. Z tych głodōmorōw bydzie coś, jak se ta drugo dziurka, co wyglōndo, jakby kwak wyrwoł zalepiōm cymyntym. Byłech potym w „Tageblacie”, ale ani gip, redaktora gōrnoślōnskego niyma, ani tyla co za pazurym.
Medykuja, co to może być, że w niymieckej redakcyji nie ma ani galot gōrnoślōnskego redaktora? Przeca nie pija, tak jak Urbanek, nie byłech ôlejiany, jeszcze na ôczy jakoś widza. Kwoli pewności kupiłech se karbitka i poszełech do „Oberschlesische Volksstimme”. Karbitka fachlowała jak siarōna. Ôbejrzołech w redakcyji kożdy kōnt, ale redaktora gō©noślōnskego nie było tyla, co w japtyce. Za to byli tam tacy, co, jak byli mali, szyfcikym pisali na piosku nad Rhejinym i w Bajerach.
Mysla se, abo karbitka moja źle świeci, abo redakcye niymiecke sōm hampelmanami. Kwoli pewniejszej pewności kupiłech se drugo karbitka i polozłech do „Ostdeutsche Morgynpost”. Moje dwie karbitki świeciły jak sztery łysiny polskich redaktorōw. Pytōm sie „Ostdeutsche Morgynpost” kaj to mo redaktora gōrnoślōnskego. Ale kaj tam, pedzieli mi, iże za pōłtora roku posadzi Gōrnoślōnzaka do redakcyji, bo pryndzejnie może. Ano, jak nie może, niech se kupi ôleju, to to ulży i może jechać aeroplanym hinter Dojczland.
Dr. Quester, co jest kmyndant ôd Hejimatstrojōw, naszafnōnł se libsta. Ôna go nogli, żeby sie żynił, no i tōż bydzie Verlobung. Ôna jest drahtlos, ale jak Niymcy przegrajōm plebiscyt, to Quester musi wyrukować i ôna zostanie na drucie.
Do Katowic przikicało sie 50 ôficerōw ôd Szpreje bo Hejimatstroja chcōm nie wojny, jyno tako mało szarpaczka. Ulitzka i Quester czynsto ô tym godajōm – i rzōndzōm. Urbanek sie boji tej szarpaczki i ani Ulitzka ani Quester nie poradzōm go pocieszyć. A quester już teraz nie kładzie kole swojego łōżka rewolweru bo dostania kanōna, tako „dicka Berta”. Do kogo ôn bydzie strzelać? Pewnie do skoczek i do wancek. Bo jak Quester idzie do hotelu spać i zapisuje sie do ksiyngi, to skoczki i płoszczyce przichodzōm czytać, aby sie dowiedzieć w kerym łōżku bydzie spać.
Tōż do widzynio Hanysie. A zabij tam wieprzka i zaproś mie na podgardle.
Francek Fyrtok.


text:
SilNN podcast – ôdcinek 05 – Gra ô trōn
Posuchejcie sie nowego ôdcinka podcastu SilNN. SilNN to ślōnski kōmyntorz u wos w dōma. W naszym podcaście dowōmy kōmytorz do tego, co je louz na świecie. Klachōmy ô tym, co je dō nos ciekawe. Ku tymu ôsprawiōmy ô tym, co sie podzioło u nos, chocioż niy chcymy godać durś ino ô tym Ślōnsku. Skuli tego co ślōnskij godki niy ma za moc we programach i audycyjach, to my se jōm sami do nich wkludzymy; sami se taki program zrychtujymy.
Cołki ôdcinek godōmy ô serialu “Gra ô trōn”, na przileżytoś trzecigo ôdcinka z finałowego sezōnu:
- czymu my byli radzi, a czymu niy
- jeźli “internet” no recht z wōntami
- fto podug nos na ôstatku siednie sie na żeloznym trōnie
Zaabōnuj SilNN na swojij ulubiōnyj platformie do suchanio podcastōw i dostowej powiadōmiynia, jak ino pokoże sie nowy ôdcinek! SilNN idzie znojś na: Anchor, Mixcloud, Spotify, Google Podcasts, Breaker, RadioPublic, Stitcher
Kōnsek przekładu “Gry ô Trōn” na ślōnski, z kierego ôstatek my przeczytali: tukej
Muzyka: “Hot Pursuit” Kevin MacLeod (incompetech.com), Licensed under Creative Commons: By Attribution 3.0 License, http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/


text:
Wodopad
Wodopad je městno abo wotrězk w běhu rěki abo rěčki, na kotrymž pada jeje woda přez topografiski próh wertikalnje deleka do hłubiny. Wodopady, kotrež wobsteja z wjacorych schodźenkow, mjenuja so tež kaskady.
Najwyši na zemi je Angelowy wodopad (Salto Ángel) we Venezueli, kiž pada wot tafloweje hory Auyan-Tepui 978 metrow do hłubiny. Dalše znate wodopady su na přikład Yosemite Falls w Zjednoćenych statach (739 m), Niagaraske wodopady (na wodu najbohatše w Sewjernej Americe), Victoriaske wodopady w južnej Africe abo Rynski wodopad při němsko-šwicarskej hranicy, najsylniši w Europje.