text:
Konwaliowa Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Brochów, Wrocław, Polanowice, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Dąbie, Wrocław, Bieńkowice, Wrocław, Gaj, Wrocław, Kowale, Wrocław, Biskupin, Wrocław, Maślice, Wrocław, Żerniki, Wrocław, Muchobór Mały, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Strachowice, Wrocław, Rędzin, Wrocław, Strachocin, Wrocław, Różanka, Wrocław, Ołtaszyn. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Prudnicka, Leopolda Staffa, Rubinowa, Wojnowicka, Wołczyńska, Nadolicka, Ignacego Chrzanowskiego, Brochowska, Park Południowy, Tybetańska. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Ramiszów, Pruszowice, Mirków, Cienin, Domaszczyn.


c: text/html

text:
10. błótowska bajowa nóc znowa tysacy wopytowarjow přiwabiła
Bórkowy (CRM/SN). Hordozna to bilanca komunalneho hamta Bórkowy po dźesać lětach „Błótowskich bajowych nocow“: 28 předstajenjow z wjace hač 50 000 wopytowarjemi. Na minjenych třoch wječorach, wot soboty hač do wčerawšeje swjatkowneje póndźele, přinošowaše zaso Serbski ludowy ansambl k wuspěchej tychle zarjadowanjow pod hołym njebjom. Z kapitlom „Naźeja“ (Nadźija) hudźbnjeje trilogije wo serbskim kralu zakónčichu ansamblowcy lětsa trojodźělnu fantastisku stawiznu, kotrejež inscenaciju Němsko-serbske ludowe dźiwadło Budyšin sobu podpěrowaše.
Při přijomnym wjedrje wotmě so kónc meje w Ramnowje mjeztym hižo 6. Fichtowy běh. Tam je 217 lubowarjow na běhach a 28 atletow w skatowanju startowało. Jednotliwe distancy za běharjow běchu 0,8 km, 2,2 km a 7,5 km a za skaterow 2,0 km a 10 km. Horstka Serbow wubědźowaše so na najdlěšim běhu 7,5 km, kotryž wjedźeše po asfaltowej dróze a lěsnych pućikach. Cyłkownaj dobyćerjej na tutej distancy rěkaštaj Marc Überfuhr (25:18 min) a Sandy Pollack (31:32 min). Najspěšniši Serb běše Jakub Čórlich z Němcow, kiž doběža w swojej skupinje 20-29 lět jako štwórty do cila (27:33 min). W samsnej skupinje wobsadźi Richard Paška z Kanec 5. městno (29:01 min). Młodostny Leo Čórlich z Budyšina wubědźi sej prima 2. městno w skupinje U 18 (35:36 min). Jurij Nuk
Młody serbski měšnik Florian Mróz je swjatki njedźelu w ródnej Kulowskej wosadźe primicu swjećił. Drježdźansko-Mišnjanski biskop Heinrich Timmerevers bě 27lětneho dźeń do toho w Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi na měšnika wuswjećił. We Wojerecach narodźeny młody muž bě lěta 2015 w Erfurće studij teologije skónčił. Naposledk skutkowaše Florian Mróz jako praktikant w Budyskej wosadźe swj. Pětra. Foto: Martin Kliemank
Stotki wěriwych na swjatkownym putnikowanju do RóžantaRóžant (SN/MWj). Při přijomnym wjedrje su so wčera stotki serbskich wěriwych na kóždolětne putnikowanje do Róžanta podali. W dźesać procesionach nóžkowachu pak wot domjaceje wosadneje cyrwje abo z Róžantej bliskich wsow k hnadownemu městnu. Prěni raz zasadźichu nowu zwukowu připrawu, kotruž bě klóšter Marijina hwězda na putniskej łuce připrawić dała. Božu mšu wuhotowała je Budyska wosada. Hłowny celebrant bě tachantski farar Wito Sćapan, kiž kemše hromadźe z dalšimi duchownymi swjećeše. Wo hudźbne wobrubjenje postarachu so chór 1. serbskeje kulturneje brigady pod nawodom Friedemanna Böhmy a Ralbičanscy pozawnisća pod nawodom Achima Dučmana.
Budyšin (SN/MiR). 19 šulerjow 3. a 4. lětnika Ralbičanskeje, Radworskeje, Chróšćanskeje, Pančičansko-Kukowskeje a Worklečanskeje zakładneje šule su zańdźeny pjatk na sobotu nóc w Budyskim Dźiwadle na hrodźe přebywali. Tam wotmě so lětuša, mjeztym 11. čitanska nóc, kotruž Němsko-Serbske ludowe dźiwadło zhromadnje z Rěčnym centrumom WITAJ wuhotuje. „W běhu jenož dweju dnjow po wozjewjenju, běchu wšitke městna wobsadźene“, rjekny projektowa sobudźěłaćerka RCW Michaela Hrjehorjowa. Po zetkanju při Maćijowej wěži podachu so dźěći do dźiwadła. Tam hrajachu hry k mjezsobnemu zeznaću. Wjerškaj wječora běštej wopyt probow za lěćne dźiwadło a klankodźiwadłowe předstajenje. Nimo toho rozhladowachu so po domje. Při wšěm tym jim zastupjerka intendanta za serbske dźiwadło Madlenka Šołćic někotružkuli rumnosć pokaza, kotraž hewak přihladowarjam přistupna njeje. „Mnozy nawróća so po tymle zarjadowanju ze staršimaj na předstajenja NSLDź, dokelž maja čitanskeho zarjadowanja dla wosebity poměr k dźiwad ...
Praha (ČŽ/K). Čěski prezident Miloš Zeman přebywa z wulkej delegaciju přede- wzaćelow tuchwilu na wopyće we Vietnamje. Na programje ma mjez druhim jednanja z prezidentom kraja Tran Đai Quang wo zběhnjenju winowatosće wizuma za čěskich turistow a wo direktnym lětarskim zwisku mjez Čěskej a Vietnamom. Tema je tohorunja nahladna vietnamska mjeńšina w Čěskej, mjez druhim nastupajo jeje wuspěšne integrowanje, ale tež wšelkich kriminelnych počinanjow dla kaž zhotowjenja drogow. Zeman wobdźěli so tež na čěsko-vietnamskim hospodarskim forumje. Padłych za swobodu kraja počesći z wěncom při pomniku narodnych rjekow. Wuprawa ma wunjesć rjad zrěčenjow, hłownje wo wzajomnym wikowanju a jedne wo zhromadnym dźěle policije wobeju statow a wróćozwjedźenju zasudźenych wosobow. Naslědnje wopyta prezident Zeman ze swojim přewodom Kazachsku. W stolicy Astanje wobdźěli so wón pjatk na zahajenju mjezynarodneje wustajeńcy Expo 2017. Tón dźeń ma na programje tež jednanja z kirgiskim prezidentom Almazbekom Ata ...
W 81. žiwjenskim lěće je ludowy wuměłc Pawoł Janca na prawdu Božu wotešoł. Najwjace ludźi drje znaje Konječana jako woblubowaneho, stajnje wjesołeho a ze šibałym posměwkom wustupowaceho dźiwadźelnika lajskeje skupiny Konjecy-Šunow. Wot załoženja cyłka w lěće 1992 je wón njeličomnych lubowarjow lajskeho dźiwadła zawjeselił.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magdalena Grabowska
Wóda święcona (gość)
A ilu Ślązaków ustrzelili ci polscy patrioci z piórkiem w głowie, z tych swoich armat (wideo z Wodzisławia Śląskiego)?
Francik Posypa (gość)
No paczcie ino, jak to pjyknie Slonzoki obchodzom te swjynto ty waszy konstytucji!
A tak niydowno jeszcze, to kozali nom polcke okupanty naszego Hajmatu fajrowac napisano na kolanie konstytucjo...rozwiń całość
No paczcie ino, jak to pjyknie Slonzoki obchodzom te swjynto ty waszy konstytucji!
A tak niydowno jeszcze, to kozali nom polcke okupanty naszego Hajmatu fajrowac napisano na kolanie konstytucjo lubelsko - ta, kero godala, jake my to teroski bydymy szczynsliwe.
No i co - kejsik sie pokozauo, co to wszyjstko bouo o dupa roszczasc - tyn couki socjalistyczno - robotniczo - chopski dobrobyt, ta przewodnio sioua sztyroliterofki - no i ta couko konstytucja!
Kejsik juzajs nom ftojs powjy, co s to konstytucjom czecigo maja, tysz nos wcisli za balek!
zwiń


text:
Cynk
Cynk je chemiski element ze symbolom Zn a rjadowej ličbu 30. Wone słuša k přechodnym metalam a steji w periodowym systemje w štwórtej periodźe a druhej pódlanskej skupinje (skupinje 12), tak mjenowanej cynkowej skupinje, ke kotrejž słušeja nimo toho tež kadmium, žiwe slěbro a kopernikium. Cynk je módrojto-běły kow a wužiwa so mjez druhim za cynkowanje železowych a woclowych elementow. Za wšěch zwěrjatow je cynk esencielny jako wobstatk wjele encymow.
Hižo w srjedźowěku wužiwaše so cynk jako wobstatk lećiny mosaz (Messing). Jako samostatny kow bu pak hakle w 17. lětstotku w Indiskej předźěłowany.
Najwažniše cynk produkowace kraje běchu w lěće 2013 China (5000 kilotonow), Awstralska (1.523 kt), Peru (1.351), Indiska (793) a Zjednoćene staty (784). W Europje běchu hišće cynkowe podkopki w Irskej, Pólskej, Bołharskej, Finskej a Šwedskej.[1]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ USGS 2013 Minerals Yearbook. wotwołany dnja 29. junija 2016 (PDF). (PDF; 276 kB).


text:
Już dzisiaj powinniśmy poznać ostateczne wyniki wyborów ze wszystkich komisji. 4 lipca będzie druga tura, w której Bronisław Komorowski zmierzy się z Jarosławem Kaczyńskim.
Fakt.pl zebrał głosy znanych ludzi, gwiazdy sportu, telewizji, mediów, polityków. Choć wybory są tajne pochwalili się przy czyim nazwisku skreślili X:
Agnieszka Rylik - Jarosław Kaczyński
Aleksander Kwaśniewski - Grzegorz Napieralski
Andrzej Chyra - Bronisław Komorowski
Andrzej Gołota - Jarosław Kaczyński
Andrzej Grabowski - Bronisław Komorowski
Andrzej Wajda - Bronisław Komorowski
Anna Samusionek - Andrzej Olechowski
Arkadiusz Onyszko - Jarosław Kaczyński
Artur Barciś - Bronisław Komorowski
Daniel Olbrychski - Bronisław Komorowski
Dariusz Michalczewski - Bronisław Komorowski
Ewa Wachowicz - Waldemar Pawlak
Halina Frąckowiak - Jarosław Kaczyński
Iwona Węgrowska - Jarosław Kaczyński
Jan Englert- Bronisław Komorowski
Jan Tomaszewski - Jarosław Kaczyński
Janusz Gajos- Bronisław Komorowski
Jerzy Dudek - Bronisław Komorowski
Jerzy Zelnik - Jarosław Kaczyński
Joanna Horodyńska - Grzegorz Napieralski
Karolina Malinowska - Grzegorz Napieralski
Kora Jackowska - Bronisław Komorowski
Krzysztof Kowalewski - Bronisław Komorowski
Krzysztof Materna - Bronisław Komorowski
Krzysztof Skiba - Bronisław Komorowski
Lech Wałęsa - Bronisław Komorowski
Marcin Dubieniecki - Jarosław Kaczyński
Maryla Rodowicz - Bronisław Komorowski
Olaf Lubaszenko - Bronisław Komorowski
Stanisław Tym - Bronisław Komorowski
Paweł Kukiz - Marek Jurek
Piotr Adamczyk - Bronisław Komorowski
Sylwia Gruchała - Waldemar Pawlak
Szymon Ziółkowski - Bronisław Komorowski
Tadeusz Drozda - Andrzej Olechowski
Tomasz Adamek - Jarosław Kaczyński
Tomasz Frankowski - Bronisław Komorowski
Tomasz Gollob - Bronisław Komorowski
Tomasz Karolak - Bronisław Komorowski
Wojciech Fibak - Bronisław Komorowski
Wojciech Kilar - Jarosław Kaczyński
Wojciech Pszoniak - Bronisław Komorowski
Zbigniew Zamachowski - Bronisław Komorowski
Zofia Czerwińska- Bronisław Komorowski


text:
Homeland: Sezon 1 ścieżek dźwiękowych
Epizody Spisały spis
- Epizode 1: Pilot Muzyki z filmu: 5
- Epizode 2: Grace Muzyki z filmu: 3
- Epizode 3: Clean Skin Muzyki z filmu: 4
- Epizode 4: Semper I Muzyki z filmu: 6
- Epizode 5: Blind Spot Muzyki z filmu: 3
- Epizode 6: The Good Soldier Muzyki z filmu: 2
- Epizode 7: The Weekend Muzyki z filmu: 2
- Epizode 8: Achilles Heel Muzyki z filmu: 3
- Epizode 9: Crossfire Muzyki z filmu: 3
- Epizode 10: Representative Brody Muzyki z filmu: 5
- Epizode 11: The Vest Muzyki z filmu: 2
- Epizode 12: Marine One Muzyki z filmu: 3


text:
reżyseria: Tomasz Węgorzewski / obsada: Joanna Żurawska, Maria Magdalena Kozłowska , Jan Niemczyk, Karol Kubasiewicz, Michalina Rodak , Katarzyna Kalinowska, Wojciech Kalinowski, Martyna Rozwadowska, Leszek Wojtaszak, Iwona Sapa, Maciej Hązła, Wojciech Siedlecki, Bogdan Ferenc, Roland Nowak
reżyseria: Łukasz Gajdzis / obsada: Jonasz Kopecki, Patrycja Plucińska, Paweł Dobek, Michalina Rodak , Katarzyna Kalinowska, Wojciech Kalinowski, Martyna Rozwadowska, Leszek Wojtaszak, Iwona Sapa, Andrzej Malicki, Maciej Hązła, Wojciech Siedlecki, Bogdan Ferenc, Marian Jaskulski, Agnieszka Dulęba-Kasza
reżyseria: Justyna Łagowska / obsada: Dominika Lichy, Paweł Dobek, Anna Pijanowska, Michalina Rodak , Katarzyna Kalinowska, Wojciech Kalinowski, Maciej Hązła, Wojciech Siedlecki, Bogdan Ferenc, Rozalia Mierzicka
reżyseria: Małgorzata Bogajewska / obsada: Paweł Dobek, Anna Pijanowska, Michalina Rodak , Katarzyna Kalinowska, Tomasz Marczyński, Wojciech Lato, Wojciech Kalinowski, Martyna Rozwadowska, Iwona Sapa, Maciej Hązła, Wojciech Siedlecki, Bogdan Ferenc, Mariusz Saniternik


text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Wopśimjeśe
- 1 Žrědła a jich wugódnośenje
- 2 Póchad
- 3 Statkowanje
- 4 Pasion
- 5 Wěra wó górjejstawanju
- 6 Žrědła
Žrědła a jich wugódnośenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
Njekśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Kśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangeliumow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangeliumach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangeliumow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliumje pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangeliumje pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a je do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Slěźenje žywjenja Jezusa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Póchad[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliumje a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangeliumy rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Familija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł je wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó wšyknych ewangeliumach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikarje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangeliumy wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnarstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangeliumy njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Gójśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ewangeliumach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnarstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale je dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo je do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a je z tym pśechwataś a je z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby je teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnarstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnarstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangeliumach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa . Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangeliumow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
Zeloty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnarstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
Pasion[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangeliumach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangeliumach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
Zaśěg do Jeruzalema[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jeruzalemski tempel grajo w ewangeliumach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale je lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangeliumach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnarstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergarskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Wěra wó górjejstawanju[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nimska Wikipedija


text:
Pòrtal:Kòreja
Pòrtal Kòreja
Kòreja to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi Azëji, greńcząca òd zapôdu z Chinama a z Ruską òd norde ë Japòńską przez Kòrejańską Gardzelëznã. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru".
To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W
1905 rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japòńską ë 5 lat pózdze òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska Sowiecczégò Związkù ë USA ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, Nordową ë Pôłniową Kòrejã z grańcą midze nima na równoleżnikù 38 o.
Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach.
W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno
Kòrejanów, co gôdają jednym jãzëkã zwónym kòrejańsczim a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu hangeul.
Wëbróny artikel
Kòrejańsczi jãzëk (한국어/조선어) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: Pôłniowi ë Nordowi. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji Yanbian w Chinach. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w Rusczi, Chinach, Aùstralëji, USA, Kanadze, Brazylëji, Japòńsczi a slédnio téż na Filipinach.
Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy
ałtajsczich jãzëków, jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu SOV w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z chińsczégò jãzëka abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów.
Wëbróny òdjimk
Taepyeongmu (태평무), to Kòrejańsczi tùńc bãdący proszbą ò pòkój dlô kraju. Jegò pòchodzënk nie je znóny, trzëmô sã, że béł òkazjonalnié tùńczony przez królów òb czas panowaniô
dynastëji Joseon. Na zaczątkù 20 stalata òstôł rearanżowóny przez Hahn Seungjuna (한성준 韓成俊 1875-1941) ë òn téż zabédowôł, że ruchna brëkòwóné bez tùńcerzów szlachùją za królewsczima gwanbok (관복, òficjalné ruchna). Taepyeongmu je jednym z Wôżnëch Niematerialnëch Kùlturowëch Swòjiznów Pôłniowi Kòreji.
Wëbrónô biografija
béł kòrejańsczim ùczałim ë astronomã òbczas dinastëji Joseon ( Jang Yeong-sil 1392- 1910). Ùrodzëł sã jakno słëga, leno nowô pòlitika króla Sejonga Wiôldżégò znosënia klasnëch różnic pòzwòliła Jangòwi robic w nôrodny cywilny służbie. Wënalôzczi Janga, jakno deszczomierzôk ë wòdomierzôk, pòdczorchniają technologòwé awansowónié dynastëji Joseon.
Czë wiész, że...
...pierszô zwada midze
Ruską a Kòreją miôła swój môl czedë wòjska dynastëji Joseon pòd prowôdzëzną Sin Ryu dobéłë nad wòjskama Rusków w 1650?
...
Pôłniowô Kòreja bëła pierszim na swiece krajã, w jaczim we wszëtczéch szkòłach bëł chùtczi przistãp do internetu?
...Hotel Ryugyong w
P'yŏngyang ( Phenianie), mògł bë bëc nôwëższim hotelã na swiece, eżlë bë òstôł skùńczony?
...
Jikji (Baekun Hwasang Chorok Buljo Jikji Simche yojeol, wëdóny 1377) je nôstarszą wëdrëkòwóną na metalu knéżką?
Kòrejańsczé słowò
jeséń
Nie widzysz kòrejańsczéch céchów - zainstalëjë wspiarcë dlô azjatëcczëch jãzëków abò kòrejańsczé fòntë


text:
Serbšćina
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kiž so dźensa přewažnje we Łužicy rěči.
Serbšćina dźěli so do:
- Hornjoserbšćiny, kotraž so w sakskej Hornjej Łužicy rěči a
- Delnjoserbšćiny, kotraž so w braniborskej Delnjej Łužicy rěči.
Serbske narěče[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.
Rěčne přirunanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěče / Bluń, dialogi z rumunskeje wučbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w zapadnej Grodkowskej narěči


text:
Michoł Ańoł
Michou Ańou, po prowdźe Michelangelo Buonarroti, poune mjano Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (rodz. 6 marca 1475 we Caprese, um. 18 luty 1564 we Řimje) – italski malyř, řeźbjoř, poeta a twůrca baukunštu s epoki uodrodzyńo. Mjyndzy inkšymi, namalowou freski we Kaplicy Sykstyńskij, a s řeźbůw kere zuůnačůu nojbaři znůme sům "Pietà" a Dawid. Zaprojektowou tyž kopůua Bazyliki Śwjyntygo Pyjtra.
Dźouou we Bolůńije, Floryncyje, a nojwjyncyj we Řimje, kaj můg kořistać s mecynatu papjyža.


text:
Przeszukano 110 822 395 wypowiedzi na 4 089 forach
lager laband - najlepsze wpisy
-
lager laband
kto z wos mo jakes wiadomosci zwionzane ze lagrym we Laband? idzie mi o kozdy z nich i we kozdym okresie czasu Czytaj więcej...
-
Lager in Laband
Ramon, mousz recht! dyc lager je lager, egal eli Dachau abo Laband nale widac ze Labandery niy chcom uo tym pamiyntac, bo nawet mszou robioom wy Zobrzu - choby we Laband kojscioua niy bouo " Czytaj więcej...
-
Lager Laband
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=94&w=10446607 Czytaj więcej...
-
Lager Laband i inksze
No to mozno bou tysz we lagrze we Laband, bo ze Laband zaczynauy sie te ruske szyroke tory. Czytaj więcej...
lager laband - pozostałe wpisy
Re: Lager in Laband
Ramon, mousz recht! dyc lager je lager, egal eli Dachau abo Laband nale widac ze Labandery niy chcom uo tym pamiyntac, bo nawet mszou robioom wy Zobrzu - choby we Laband kojscioua niy bouo "Wilder Wermut" mom na regale stouc, ze 2 razy juzech go pszeczytou -- Gruß Anton
Re: Lager in Laband
. Przeca z tego,że wywiyżli kogoś wrouz z maszynom a po tym zastrzelyli na Ukrainie nie powstoł Massengrab we Laband. Jak ludzie o nim nie wiedzom to musioł powstać jak ich tam nie było. A to znaczy,że zdarzynie miało miejsce zaroz po przejściu frontu. Tyn nabor chłopow do lagru też mioł na celu zebranie
Re: Lager Laband i inksze
No to mozno bou tysz we lagrze we Laband, bo ze Laband zaczynauy sie te ruske szyroke tory.
Re: Lager Laband i inksze
osoiscie wiym wiyncyj na temat lagru we Laband, ale mogesz sie zguosic do Knurowa, tam je intytucja kero sie podobno tym konsek zajmuje - a mozno jom znosz?
Re: Lager in Laband
Ramon mie sie tysz to dziwne zdowo z tym naszym biskupym - mozno cza bydzie do niego co szkryfnonc ofucjalnie ... (?)
Re: Lager in Laband
e tym wydaniu "Zadej pytanie", biskup na zadane przezymie mu zapytanie: www.itv.gliwice.pl/artykul.php?id=1790
Lager in Laband
Do chopcow s Laband, je we Laband jakous tabula, kerou upamiyntniou deportacje Slonzoukow do Rusyje? We Laband bou, podwiela sie niy myla cyntralny Sammellager dlou tych chopow. -- Nicht der Weg ist das Schwere, sondern das Schwere ist der Weg
Re: Lager in Laband
szwager_z_laband napisał: > Ramon mie sie tysz to dziwne zdowo z tym naszym biskupym - mozno cza > bydzie do niego co szkryfnonc ofucjalnie ... (?) > A panie z metarmofozow moze by sie troche...? -- Nicht der Weg ist das Schwere, sondern das Schwere ist der Weg
Re: Lager in Laband
no to jako to? Panstwo to smoli, bo to byli Niymce, to idzie jeszcze zrozumiec, ale kojsciou sie s tym niy zajmuje tego naprowdy niy rozumia. -- Nicht der Weg ist das Schwere, sondern das Schwere ist der Weg
Re: Lager in Laband
mom tela dotego do pedzyniou: jak by na Slonsku jyny aniouy miyszkauy, to by zoudyn s tamtond niy wyjechou. Weszyndzie kaj som repressje, tam som i suabi ludzie. Ale we lagrze niy byli jyno jakes tam zdradzyni bes somsiadow, jyonbyli blank normalne robole, kerych zaroski se maszynom na kery
Re: Lager in Laband
Bracie Jakuba, we Laband naprowdy mauokery wiy ze tam som masowe groby, a jeszcze dotego rodzonych Labanderow je coroski to myniyj, no a te gorole co sie wkludziyli majom to kajs. Z tymi porachunkami ze szywaudu to niywia, ale wia ze szywaudzke familie ze Ostropy to faktycznie niykedy mogom
Re: Lager in Laband
biskup kerego uojciec tyn lager pszeszou sie tym niy poradzi zajonc. Na poczontek kouzdymu s naszy uokolicy kouza pszeczytac "Wilder Wermut" uod Josef Ploch ISBN3-8330-0422-3. Je w tym uopisanou droga jakou pszeszo 40 chopow ze Sibiou (Schwiben). -- Nicht der Weg ist das Schwere, sondern
Re: Lager in Laband
szwager_z_laband napisał: Slonzoki ze Ostropy(np tzw "polski krol ze Ostropy), > ale i ze inkszych slonskich okolic, tysz som dzisiej wszyscy we > Niymcach abo we DFK. Abo? To mosz recht.Jo som znom ze 4 osoby ze swojego otoczynio co piyrsi wyjechali jak im sumiynie i somsiedzi
Re: Lager in Laband
Co wy chcecie od biskupa?Przeca jak mo być tablica abo denkmal to same Labandery muszom to zrobić.Tak je przeca w kożdej dziurze. Nowet nimiecke Kriegerdenkmale nazot postawiyli. A jeszcze jedno.Trza by drugo tablica powiesić,kiero by ostrzegała przed tymi falszywymi przocielami i o tym,że to brat
lager laband
kto z wos mo jakes wiadomosci zwionzane ze lagrym we Laband? idzie mi o kozdy z nich i we kozdym okresie czasu
Lager Laband i inksze
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=94&w=10446607&a=10446607 Komitet Za³o¿ycielski Katowice 23.01.2005 Zwi±zku Ludno¶ci Narodowo¶ci ¦l±skiej Initiator's Committee of Union of People of Silesian Nationality Redakcja Editorial Office &q
Re: lager laband
www.forumromanum.de/member/forum/forum.cgi?USER=user_239103&ACTION=view&ENTRY=1075557361&mainid=1075557361
Re: lager laband
"Labedy (Laband) W obozie gromadzono w nim do wywozu mezczyzn z Chorzowa. Ogolem przejsc mialo przez niego okolo 50 tys. ludzi.Nie jest jasne przejecie przez wladze polskie i dalsze funkcjonowanie."
Re: lager laband
Prawie mom przed sobom lezec ta spominano sam wyzyj ksionzka od Gerolda Schneidera, jak jom przeczytom to dom na glywice.de.tf pora z niyj fragmyntow. Sprawa tego lagru jeszcze niyroz przidzie nazod (tysz we Polsce). Tyn lager je kompletnie niyznany a porownywalny do tych najgorszych, kere sie
Re: lager laband
Hinweise hat er dem Bischof von Gleiwitz weitergeleitet, in dessen Bistum der Ort Laband liegt." A jo wom wszyskim sam piyknie dziynkuja za niyspotykano reakcja. Czesc!
Re: lager laband
Oboz we Laband ""znany z uwolnienia z nich przez staroste w Strzelcach Opolskich Zygmunta Nowaka 13 sierpnia 1945 r. 1,2 tas. Slazakow. Wiezniowie demontowali nowoczesna hute "Hermann Göring", wywozona do ZSRR. Ofiary smiertelne powodowane byly przez wypadki przy pracy
Re: lager laband
"Wedlug jakich podzialow terytorialnych i kompetencyjnych kierowano do obozow? Do malych obozow trafiala miejscowa ludnosc. Osoby podejzane o przeszlosc nazistowska przechodzily przez lokalne izby przesluchan, trafiajac nastepnie do wiezien powiatowych, a dalej do obozow centralnych. Nie zaws
Re: lager laband
Coby tragika tego obozu boua jeszcze wiyncyj zrozumiauo, cza dodac ize we tym obozie niy ino Slonzoki(chopy i kobiyty) siedzieli we cztyrdziestym piontym, niy - tam siedziauy tysz ruske(ukrainske) kobiyty kere bouy na robotach we Niymcach a kere przez som fakt, ize bouy w niywoli, uwazane bouy za
Re: lager laband
A sam jeszcze jedyn cytat, tym razym po niymiecku, kery zahaczo o oboz we Laband: "Kaum daß die Front über die Städte und Dörfer hinweg gerollt war, wurde an den letzten beiden Januartagen im Westteil des Reviers Bekanntmachungen der Sowjetarmee ausgehangen. Alle M
Re: Lager Laband i inksze
niypamiyntom juz, ale jak sie niy myla to musiou bys sie dowiadywac o "Stowarzyszenie Ofiar Tragedii Slaskiej" abo jakos tak
Re: Lager Laband i inksze
5 marca br. o godzinie 18,00 będzie Msza Św. w kościele Św. Jerzego w intencji internowanych w 1945 roku. Olbrzymi obóz internowania Ruscy urządzili 60 lat temu w środku Łabęd.
Re: Lager Laband i inksze
W kosciele katolicki Cyryla i Metodego w Knurowie 5.02.2005 o godz. 12.00 odbêdzie siê msza w intencji ofiar Tragedii Górnoslaskiej.
Re: lager laband
"Około 1700 ofiar Mimo, że od zakończenia II wojny światowej minęło już 54 lata, wciąż ujawniana jest prawda o nieludzkich obozach hitlerowskich i radzieckich i ciągle odkrywane są nowe ślady okrutnych zbrodni. Na Śląsku mniej lub bardziej znana jest prawda o istnieniu obozu NKWD w Toszku, a
Re: lager laband
"Ta wielka akcja odwetowa rozpoczela sie od razu po wkroczeniu Armii Czerwonej na Slask. Wladze komunistyczne, Urzad Bezpieczenstwa z pomoca NKWD i zolnierzy sowieckich rozpoczely aresztowania Slazakow. Zabierano ludzi z mieszkan, miejsc pracy, nawet z ulicy. Do obozu trafialy matki z malym
Re: Lager Laband i inksze
Ojciec mój, rocznik 1927, (wtedy miał jak łatwo policzyć 17 lat skonczone - jest z listopada) wymaszerował ze swoją grupą z punktu zbornego z dworca w Gliwicach.
Re: Lager Laband i inksze
laband napisał: > kaj wymaszerowou? Naprawdę nie wiem. Wiem, że przy dworcu, gdzie PKS odchodzi na Kleszczów, Brzezinkę, Rudno po drugiej stronie na placu musieli sie wstawić. W niewoli był niedaleko Mińska. Wrócił w 1948 roku.
Re: Lager Laband i inksze
Czynsto sie suyszy ize bez Glywice szou tzw "pochod smierci" ze Oswiyncimia, ale ludzie kere tam zyjom i widzieli potym tyn drugi "pochod smierci" nic o tym nikaj niy godajom. A wy o tym wiedzieliscie aby?
Re: Lager Laband i inksze
Dnia 23 stycznia 2005, w sześćdziesiątą rocznicę likwidacji nazistowskiego obozu "Laurahuette", działającego jako podobóz KL Auschwitz na terenie siemianowickiej huty, delegacje Ruchu Autonomii Śląska i Bractwa Ziemi Śląskiej złożyły kwiaty pod tablicą upamiętniającą ofiary obozu. www.
Re: Lager Laband i inksze
Wiysz jo niy wierza ajnfach ize Goroli na to stac nawet tela lot od tamtych czasow. Ale niy zmiynio to faktu ize cza o tym pamiyntac tak samo jak sie pamiynto o piyrwotnym obozie we Oswiyncimiu, a mozno prawie jeszcze wiyncyj.
Re: Lager Laband i inksze
Socer jak cos na ten temat jest to w Berlinie, bo wiekszosc internowanych byla prziwiezonou do Berlina. Wiym tysz ze z Plawniowic, Rudna, Rudzinca mode dziouchy pozbierali i w kierunku Rosenbergu (Olesno) maszerowali -- pyrsk Ballest
Re: Lager Laband i inksze
z tego co slyszalem to w Niemczech jest zabronione przenoszenie terminologi zaczerpnietej z Holokaustu do podrobek relatywizujacych zbrodnie niemieckie Typu Holokaust w Dreznie pochody smierci... Takich porownan uzywa swiadomie wlasnie NPD i ich zwolennicy. To nie zart ..wlasnie za takie porow
Re: Lager Laband i inksze
śwęte słowa. trza by jechać/pisać no do auschwitz i złożyc petycje o odsłoniecie tablicy upamietniajacej te ofiary. co wy na to? a poza tym, pierwszymi ofiarami faszystowskich obozów koncentracyjnych byli przeciwnicy faszyzmu - niemcy. o tym też mało kto wspomina.
Re: Lager Laband i inksze
Bardzo prawdopodobne. Wiem, że jak ojciec opowiadał, z dworca musieli maszerować a później ich załadowali, jak to mówił, do "krowioków". Muszę się przyznać, że moja wiedza na ten temat jest prawie żadna. Byłem wtedy młody to po prostu mnie to nie interesowało, a temat ten nie był też te
Re: Lager Laband i inksze
Ods³oniêto tablicê ku czci mieszkañców £azisk wywiezionych do sowieckich obozów w 1945 roku Miros³aw Du¿y, burmistrz £azisk, ods³ania tablicê po¶wiêcon± pamiêci mieszkañców wywiezionych w
Re: Lager Laband i inksze
W Knurowie uczczono ofiary deportacji Józef Krzyk 06-02-2005, ostatnia aktualizacja 06-02-2005 22:01 Setki knurowian wzięło udział w uroczystościach z okazji 60. rocznicy deportacji Ślązaków do obozów w ZSRR. W lutym 1945 r. NKWD internowało i wywiozło do pracy w kazachskich i syberyjskich kopa
Re: Gerhard Gruschka
a mie ciekawi czymu najwiynkszy lager, lager we Laband dalyj je tajymnicom (?)
Re: Posel sie biere za goroli
niygodanie o tym przez dziesiontki lot to drugo rzecz --- zresztom to samo odnosi sie i do Lagru we Laband i do dziesiontkow inksztych lagrow ps Dzisiej godo sie w glywicvkich szkouach o marszu kery szou w konsek wczesniyj jako o marszu tzw wiynzniow niymieckego KZ a dalyj systymatycznie milczy sie dzisiej
cynzura?
suchejcie od jakegos czasu za kozdym razym jak zaczynom szkryflac o lagrze we Laband to nagle(ale naprowdy nagle) mom przerwane pouonczynie internetowe. Merknou ktos u wos podobno rzecz?
Re: Szwager
Ana zanim tyn pomnik we Laband postawiyli to na moje pytanie najpszod biskup we TV Gliwice odpowiadou, a do kuri zech tysz list szkryfnou = i we necu kuria tera tysz daua plan tego lagru.
Re: Tak mordowali Czesi
we tyk knidze o lagrze we Laband, autor to opisuje - niymom jyj tera do dyspozycji, bo pozyczouech jom onklowi we Minden:(
Re: Laband
szwager_z_laband napisał: > powia Ci krotko, bo pszekamazac sie niy byda z Tobom > > wola Tuska bo pszi Kaczynskim by Slonzoki siedzieli w lagrach > > tela co do pizniyncia sie w gowa ================================== Ty mogesz go woleć bo Ci kole dupy nie robi jak nom sam
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
co mie jeszcze interesuje to lager do kobiyt! autor pisze ze jak bou we Laband to: jak my dalyj jechali richtunk kanau, durch pszi i wzduz wysokego ogrodzynia zakuadu, zdo mi sie zauwazouech miyjwiyncyj miejsce lagru do kobiyt."
Re: Szwager
To je na " Glywicke Slonzoki",we temacie -Lager Laband,on Cie z tamtod zno.Jou tam nie piszam,to Ty mu odpisz,bo w sumie liczy na Cia:)Mogesz go skierowac do tyj p.,kero nous oprowadzala po Laband(kolezanka twojej zony)
Re: Tak mordowali Czesii
przez lager we laband pszeszuo poradziesiont tysiyncy chopa. Laband od ruskich stosunkowo mauo uciyrpiou jak idzie o ludzi i w porownaniu ze inkszymi miejscowosciami na ziymi glywickyj to chyba nojmyniyj. co ale Ruske niy zagizdziyli to gorole szafli "lepiyj" - obejz jak Laband
Re: Bolesne powroty w przeszłość
o Lagrze we Laband tysz udowajom ze niywiedzom i masowych grobow niychcom wzionc do swiadomosci ...
Re: ps
jo wiym jeszcze ze kedys we polskyj TV(jak zech jeszcze miyszkou we Laband) bouo oguoszynia od jednego Walijczyka co siedziou we tym lagrze we Laband i poczebowali jakes wiadomosci jak krynciyli film fabularny(o odniego geszichcie i miuosci z tamtych czasow) niy pamiyntom tera juzas jaki to byou
Re: Ukraince we Glywicach
jeszcze jedna ciekawostka We Glywicach bouo dos' Ukraincow w czasie wojny - np H.Bienek pisze o tym we swojyj tetralogii We Laband po wojnie byli/bouy Ukraince i Ukrainki w jednym Lagrze i pisze o tym tysz w swojyj knidze o tym lagrze Gerold Schneider
Re: Czecha sie juz prziznajom ...
a co z Gliwiczanami? po tzw "wyzwoleniu" przez polskie Gliwce szou "marsz smierci" ze Lagru do Slonzokow we Laband do dzisiej zodyn Polok niy zdobou sie na odwaga to powiedziec! oni szli do powojynnego lagru we Oswiyncimiu i nazod wstyd niych bydzie Gliwiczanom = nikaj
Re: szkoda twego czasu,berncik...
wiysz mozno tysz czymu niy je niykaj w polskich zroduach wspominane o tzw marszu smierci do Oswiecimia z lagru w Laband? w czasie kedy to sie dziauo w tzw polskich Gliwicach mieszkalo tysiace Goroli a ludzie z tego marszu przechodzili przez miasto. czymu niy zwraco sie miyszkan i ziymi prawowitym
Re: "Groby szanować, ale pamięć zachować"
a o lagrze we Laband dalyj cicho ... 50 000 przez niego przeszuo!
jeszcze roz
www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=ubb_tindex&USER=user_239103&threadid=2 sam kliknonc i potym roztwozyc temat "Lager Laband"!
ps
pomijajonc ale to: jak tysionce sie udauo wyratowac, to setki tysiyncy niy som sie plonczesz we wuasnych twierdzyniach:) Andrzejku pszijmij do wiadomosci ze 50 000 kero sie delikatnie szacuje na som Lager we Laband to ino delikatne szacowanie, a twoja naiwnosc granic niymo = wiynkszo czynsc z
Re: "z 50tys Slazakow wrocil tylko co piaty"
szwager_z_laband napisał: > no, jo tysz je ciekawy eli cos o Laband bydzie! Boło,to lager przejściowy,akurat włonczołach to leciało.
kto je autorym
tyj mapki-szkicu lagru we Laband? niywiycie bez cufal?? stolarzowice.info/index.php? option=com_content&view=article&id=131:nad-ostatnim-nie-miaem-siy- nawet-si-pomodli&catid=53:1945&Itemid=114
Re: Corka HIMMLERA vs "kulawy" Edzio
szwager_z_laband napisał: > w lagrze Łambinowice praktykowali Wieśki itp, to opowiydz nom tera pora mondros > ci z tyk pouki > > > A znasz moze, jakiegos Wieska "rzeznika" z Lambinowic ?
Re: Nic nowego Ballest
a jak to mom rozumiec np w stosusunku do lagru w kerym mordowou Morel? pszeca to bouo wczesniyj jak 49 ... We np Laband Poloki tysz duzo wczesniyj zaczli rzondzic!
Re: Patrzac do przodu.
czytous ta ksionzka o lagrze we Laband. co jom tyn pozniejszy ewangelicki pastor ze DDR szkryfnou? tam je opisane jak oni Hermina, a w tym i odniyj czynsc kero botym na BUMAR pszerobiyli, no i "Niklownia" rozbiyraali te ze tego lagru!
Re: Tak mordowali Czesi
beztoch swojego czasu biskupowi zadou pytanie i bezto je tyn pomnik odsuoniony to juz cos i za to dziynkuja, ale i autor ksionzki o lagrze we Laband szkryfnou list do biskupa we Opole i tyn pszesuou do dalyj do glywickego.
Re: Wystawa pt. Deportacje Górnoślązaków do ZSRR
jo! a szczegolnie mie interesuje co tam bydzie o lagrze we Laband!?
Re: POOMNIK DEPORTOWANYCH S´LOONZOKOOW
Niypowia, ale Laband skuli tego lagru by bou lepszy i co nojwaznijsze mauo kery zno "lager Laband"- a Anaberg mo juz swojo sztela u Slonzokow.
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
to som do mie wazne informacje - pozwol ze je podom dalyj, do jednego chopa ze Glywic kere pomogo jednyj studyntce pisac o lagrach we Laband praca! - zgodzosz sie? no i czekom na dalyj!
Re: $wiatowa mlodziez interesuje sie AUSCHWITZ
siedzieli tam i ludzie inkszych narodowosci - a liczby ofiar som ogromne pszipominom ze masowe groby np we Laband(ttu bou lager pszesz kery pszeszuo 50 000 som dalyj tematym tabu. to ino jedyn pszikuad.
Re: "Groby szanować, ale pamięć zachować"
szwager_z_laband napisał: > dodom ze we J.Schmidta ksionzce o Laband je plan/szkic tego lagru. to dawniejsze wydanie ? czy z tej nowej serii ?
Re: Coś o Gliwicach, tych dawnych
tytkom ze jabkami - sleciaua ta tytka na ziymia abo jako? = tego zech jakos niy spokapiou. Pszi okazji mom do wos jedne ekstra zapytanie skuli Laband i Pyskowic. Jak wiycie we Laband bou lager(wusciwie lagry) kaj Rusy czimali naszych ludzi. Ze tego lagru na "nowym osiedlu" wiynznie musieli
Re: Pogromy Niemcow
jak to czytom to zaro mi sie przipomino tyn co szkryfnou ksionzka o lagrze we Laband - jakos podobnie to widzom chyba ...
Re: Gorole we Laband
jak niy to powia ci co tam stoi - on we tym lagrze we Laband wyprosiou u Rusow zrobic mszo = samo komunia czi godziny dowou ...
Re: ps
szwager_z_laband napisał: > > > na tyj jednyj fotce tysz widac jakes domy ze Laband i kominy od Herminy Za nic nie umia tej fotki we Laband einordnen Tam ino bou jedyn taki srogi dugi dom ,na Pyskowickej(Strzelcow Bytomskich).Ta droga to bou pierwi asfaltowano,a Ci tam lazom w
Re: Corka HIMMLERA vs "kulawy" Edzio
Andrzejku, we Laband je masowy grob, po lagrze we kerym w sumie conajmiyj 50 000 Slonzokow bouy po wojnie - powiydz mi czymu je to temat zakazyny do dzisiej? o tym pan P. niy pisou i liczba pszeszuo 1200 polskich obozow dlo Niymcow i 300 takich wiynziyn tysz niy spominou, no i jak wiysz zodyn
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
szwager_z_laband napisał: > > > co mie jeszcze interesuje to lager do kobiyt! > > autor pisze ze jak bou we Laband to: > > jak my dalyj jechali richtunk kanau, durch pszi i wzduz wysokego > ogrodzynia zakuadu, zdo mi sie zauwazouech miyjwiyncyj miejsce lagru > do
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
we tym lagrze byli SP (Sluzba POlsce).A teraz co szwager mi ten link dou do tej ksionzki co tyn farorz napisou o lagrach w Laband to On pisou ze jeszcze jedyn lager bou keis we hucie albo we Herminie,co On poznou te miejsce kaj te 1700 slonsokow lezy pochowanych(nie wiem czych dobrze zapamientou te
Re: ps
mocy porozumiynia niymiecko-ruskego --- jeszcze zanim Niymcy na Rusa ruszyli. Inkszo rzecz ze potym wiynkszosc z tych Ukraincow co byli w niywoli, na robotach itp tysz kradua. A zeby bouo ciekawiyj to ich potym Ruske czimali jako zdrajcow ojczyzny we Lagrze we Laband np ... cza dokuadnie zowdy
Re: Szklarnia fertig.
szwager_z_laband napisał: > a moga sie spytac kaj escie mieli we Laband tyn ogrodek? > > jo miou kole domu / potym miyszkouech krotko we Glywicach i tam tysz > kole domu miouech ogrodek -- tera mom razym z mamom(to znaczy jo jyj > pomogom) dziauka i ze tesciowom tysz, ale juz
Re: Patrzac do przodu.
tak myslouech - bo zes sam je relatywnie "nowy" == sam mosz link kaj cos o niyj szkryfuech: www.forumromanum.de/member/forum/forum.php?action=ubb_tindex&USER=user_239103&threadid=2 jak to klilkniesz to potym czytej temat "Lager Laband" !
Re: "Groby szanować, ale pamięć zachować"
schlesien.nwgw.de/foto/albums/userpics/Lager%20-%20Laband.jpg Tu jest ta mapka -- pyrsk Ballest "Dobra retoryka jest tarcza niewiedzy"
Re: Slask sie zmieni?
Ciekawe kaj uoni tyn tonszy wongel dostanoom?? W Laband boua gruba, ludzie mieli robota - a teroski uod roku gruba zasuli, plac zroownali z ziymiom Wydowauo se ze tam las wyrojsnie - ale zrobiyli Logistikzentrum, wielki lager kaj jedyn tir za drugym wjyzdzo -- Gruß Anton
Re: No i dobrze.
dziwi mie dalyj ze o lagrze we Laband dalyj sie niy spomino - dyc przez niego przeszuo 50 000 ludzi a odniego groby masowe do dzisiej som corozuki to wiynkszom publicznom tajymnicom ...
Re: Nienawisc a Polska?
zakopane we Laband?, czymu niyma epitafium poswiynconego 50 000 ludziom kerzy przeszli przez lager Laband, i czymu niy godo sie o tym drugim marszu smierci??? czymu?
Re: PONISZOWICE
Hallo Laband, Dzienki! Te wesela we Lager Laband jakojsik sie nie zgoudzajom ze tym co nom o tych obozach we zajtungach i telewizji pokazujom m.s.m Ramon
Re: pora starych fotkow do wos
co napendzaua wszystke maszyny.Te kola co te pasy po nich chodziouy bouy z dwuch czynsci ze drzewa .Jo kedys tako mini anlaga naprawiou we Laband w Gorzelni. Te lagry od tych osi bouy wyczaskane,na koniec kerownik gorzelni nos orzar tym pieronskiem bimbrem .We tyj Gorzelni uzywali ta anlaga( to boua
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
to sie zgadzo z moimi informacjami tysz, ale ze przewaznie ze Opolskego to piyrszy roz suysza - jak ziymia glywicko i zabrzansko ale sam zaliczosz do oplskego(bo przeca tak bouo do 45go) to mogesz miec recht ale! moja ouma z tego osiedla musiaua sie ewakuowac na Stare Laband jak szli Ruske i
Re: Gorolske chadziaje sluzyli Hitlerowi i Niemco
szwager_z_laband napisał: > W Oswiyncimiu bou polski lager i niyma to zodne "pou prowdy", bo jo > nikej niy zapszeczou ze tam najpiyrw bou hitlerowski lager, > > abo
sprawa Starych(Starego) Laband
Czynsto sam i kaj indziyj krytykuja to co sie robi w Glywicach i Laband, i musza oddac "prowda" tym kere se to wziynli do serca - zaro wyklaruja o co mi idzie ... ... zadouech pytanie jednymu biskupowi z Glywic zwionzane ze pamiynciom o pomordowanych po wojnie we lagrze we Laband
Re: Tacy ludzie zabiją sąsiada jak i przyjaciela
czuowieku jo je ze famili kero miyszkaua jeszcze we Laband zanim psziszou Adolf i potym Gorole - co ty mi chcesz opowiadac sam za bajki?! Niymcy byli wypyndzane, osadzane we lagrach i mordowane i okrodane - ludzie sie ratowali jak sie dauo = jak by ktos wyloz na ulica i po niymiecku padou ze
Re: niy ino do frakcji starych Labanderow
szwager_z_laband napisał: > a co bouo z tymi barakami kaj potym boua tzw "administracja"? > > > mie sie zdo ze w tym lagrze kaj za wojny siedzieli to potym tysz i > slonzoki byli, ale moga sie ymlic(myslouech ze to wszysko razym bou > jedyn lager!) > > Mama
Zdjęcia - lager laband
Najpopularniejsze:
- progi punktowe liceum
- piersi z kaczki
- punkt_przedszkolny
- poczucie humoru
- multi hekk
- elzbieta.24
- kuchnia polska
- ciekawe miejsca
- ciasto cytrynowe
- fryzjer do domu
- temperatura w pochwie
- studia doktoranckie rozmowa kwalifikacyjna
- dziewiarstwo
- calun_torunski
- bool_a
- krew w stolcu dziecka
- ogrodnik warszawa
- hiszpania i portugalia
- czacz
- b?k ryszard
- OdpoWiemy
- Gry
- gry zręcznościowe
- gry mario
- gry gotowanie
- gry wyścigowe
- jak założyć bloga
- blogi podróżnicze
- jak wypromować kanał na You Tube
- Tematy Ładny Dom
- Tematy motocyklowe
- Tematy ogrodowe
- Tematy wnętrzarskie
- Tematy Logo24
- Pogoda na jutro
- Komputer - forum
- Jak wywołać okres
- Agata Meble
- Neosine
- Dieta Kopenhaska jadłospis
- Chełmno
- Mapa burzowa
- Ładny dom
- Miejsca w Olsztynie
- Multi Multi-Wyniki
- Kumulacja w Lotto
- 6 tydzień ciąży
- Praca w Olsztynie
- Praca Inżynier
- Praca Nowa Sól
- Praca Szczecinek
- Praca Agent Ubezpieczeniowy
- Radio internetowe
- kalkulator bmi
- prawidłowe tętno
- kolka
- dieta wegańska
- e621
- glukoza
- ksylitol
- mel b pośladki
- Życzenia
- Życzenia imieninowe
- Życzenia urodzinowe
- Zaproszenia na urodziny
- Jak narysować kota?
- Holandia informacja
- Holandia pogoda
- Holandia dojazd
- Holandia hotele
- Holandia atrakcje
- Holandia kuchnia
- Neapol informacje
- Neapol pogoda
- Neapol atrakcje
- Projektowanie ogrodów
- Florystyka
- Choroby roślin
- Pielęgnacja trawnika
- Zamiokulkas
- Krzewy
- Agata Kulesza
- Agnieszka Chylińska
- Agnieszka Włodarczyk
- Agnieszka Szulim
- Andrzej Grabowski
- Imiona dla chłopców 2015/2016
- Jak opóźnić okres
- Pierwsze ruchy dziecka
- Bajki na dobranoc
- turecki ma mam talent
- historia wok? nas
- rafał g
- 6 lat córka wesele
- płazy
- lublin 3
- bioetanol
- jolanta g?
- moskitier
- stambuł samolotem
Agora S.A. - wydawca portalu Gazeta.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść wypowiedzi zamieszczanych przez użytkowników Forum. Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną.Regulamin


text:
Muzyka
Muzyka to je kůnszt uorgańizacyje dźwjynkowych sztruktur we czaśe. Sztruktury dźwjynkowe skłodajům śe ze zestowůw akustyznych welůw uo uodpedńo nasztalowanych czynstotliwośćach a amplitudach. Cwekym muzyki je dźałańy na śwjadůmość tygo, co uůn sucho. Muzyka je uodbjerano subjektywńy, znoleżńy na uosobistych dośwjodczyńach suchocza, kulturowygo kryngu, nastroju a inkszych. Uod mołwy uodrůżńo śe tym, co jeji treśći sům barzi absztrakcyjne, a do jeji tworzyńo używo śe, krům głosu, roztůmajtych muzycznych insztrůmyntůw. We tradycyjnym a nojbarzi ajnfachowym ujyńću, na muzyka składo śe rytm, nuta a ajnsztimůng.


text:
Mnichojstwo
Mnichojstwo jo wót asketiskich idealow formowana nabóžna praktika, z kótarejuž co mnich w tom, až se wót swěta wótwobrośijo a se swětnym celam wótrjaknjo, swójo žywjenje dopołnje danemu spirituelnemu celoju woprowaś. We wšakorakich nabóźninach eksistěruju wšakorake formowanja mnichojstwa, pśedewšym w buddhismje a kśesćijaństwje, teke w hinduizmje a daoismje, nic pak na pśikład w islamje.
Wopśimjeśe
Póchad słowa
Słowo mnich se wótwóźijo wót grichiskego słowa uovaxός, monachos, kótarež jo wótwóźone wót grichiskego monos „sam“. To pak njewóznamjenijo, až jo mnich sam žywy, ale až jo jano na Boga wusměrjony žywy - na Boga samego wusměrjony. To wuswětlijo regula swětego Benedikta z Nursije (Kap. 1, „Družyny mnichow“).
Mnich resp. jogo žeński pendant, mnichowka, kněžnicka abo rědniska sotša, jo asketiski žywy cłonk nabóžniny, kótarež se nachylnje abo na cas swójogo žywjenja do słužby swójeje wěry stajijo.
Zasadne
Głowny zaměr mnichojstwa jo mystiske procowanje tenbocnje se zjadnośiś ze wšo wopśimujucym bogojstwom resp. dojśpijucy połnu nutśikownu proznosć njepósrědnje nazgóniś bogojsku transcendentnu realitu, kótaraž zwucone cłowjeske zamóžnosći dopóznaśa pśesega. Tomu celoju mógu słužyś na pśikład: meditacija, ekstatiska zagóritosć, bjatowanje, askeza, spót, marskanje se a techniki wójowanja.
Formy žywjenja
Sam abo gromaźe samotno
Mnich móžo byś žywy ako eremit abo anachoret sam za sebje pak blisko sedlišćow pak daloko w źiwiznje lěsow abo w samotnosći pusćiny. Irske a galiske mnichy su w 5. a 6. lětstotku wuběgnuli na wubocne kupy abo su se pśewóstajili mórju w małych cołnach. W Tibeśe daju se mnichy hyšći źinsa zamurjowaś do śamneje jamy z jano jadnučkeju źěrku za pódawanje piśa a jěźe.
Druge mnichy, tak pómnjenjone Koinobity, su w kloštarjach „zgromadnje žywe“ (= grichiski koinos bios).
Vita contemplativa a Vita activa
Ako Vita contemplativa se rozmějo w tradiciji Benedikta z Nursije mnichojski ideal wótśěgowanego žywjenja, pó kótaremž su južo buddhistiske mnichy w 5. lětstotku do Chr. a teke eremity w 3. a 4. lětstotku pó Chr. žywy byli. Vita contemplativa se pomina, aby mnich se wótwobrośił wót swětnych wěcow (na pśi. bogatstwo, cesć, móc a seks) a se pśiwobrośił Bogoju. Napśeśiwne zapśijeśe Vita activa wuzwignjo statkownu lubosć k blišemu.
Acedia contra ora et labora
W dožywjenjach prědnych kśesćijańskich samotarjow wopisujo Acedia, pógniłosć wutšoby abo ducha, wustatkowanja śěžkich myslow, kótarež wobgrozyju wósobinu a depresiju wuwołaju. Spisowaśel Evagrios Pontikos jo rozměł depresiju ako nadměru wobuze, žadanja a sytnosći. Pisał jo wó tšašnem wósłabjenju dušenych mócow, kótarež wjedu mnicha do błudnosći a jogo prócowanja zanicujo. Wuchadajucy ze žywjeńskich wašnjow swětego Antoniusa, su kśesćijańske mnichy wuwili program, w kótaremž stojtej źěło a bjatowanje w strowem poměrje napśeśiwo. Źěło jo šćitało mnicha pśed pśegnatym koncentrowanim na sebje samogo a jo słužyło dwěma celoma: pla bjatowanju mysli wězaś, aby do dali njewuběgali a k drugemu, aby mnichy zasłužyli, což za žywjenje trjebaju. Wjele buddhistiskich šulow wótpokazujo źěło a mnicham njejo dowolone aktiwnje pšosyś. Mógu jano braś, což se jim dobrowólnje dawa. W Zen-Buddhizmje jo źěło pak źěl prakse.
Wójowanje a wójna
Za tym ako su buddhistiske mnichy w Chinskej wupytnuli, až dłujka meditacija kšejnemu wobběgoju škóźi, jo mejstaŕ Bodhidharma na zakłaźe indiskeje techniki wójowanja wuźěłał pógibowański program za swóje mnichy, kótaryž jo se pózdźej ke Kung Fu wuwijał. Skóro su byli Kung Fu-mnichy woblubowane sobuwójowarje we wójowanjach wó móc lokalnych knězow a kejžorow.
Teke w orientalisko-kśesćijańskem mnichojstwje su nastali južo w pózdźejšej antice wobronite mnichojske rědy, kótarež su pódpěrali aleksandrinske biskupy pśi wójowanju napśeśiwo tatanjam a riwalizěrujucym kjacarstwam. Na kśesćijańskich idealach bazěrujuce wójowańske mnichojstwo (tempelowe ryśarje, rěd nimskich ryśarjow) bu za cas kśicnych wójnow jaden ze słupow pśi dobyśu a zašćitowanju swětego kraja.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Wot wulkeho róžka hač k hodownikej chce tuta knižka serbske dźěći přez lěto přewodźeć. Nimo kalendarija je we wudaću mnoho rjanych nimale pozabytych rěčnych wobrotow wopisanych. Młodźi wužiwarjo zhonja na přikład, što je „koči měrkuš“, čehodla „chlěb sedźi“ abo hdy komu „hrjebjeń rosće“. Zetkaja pak tež lutki, wódneho muža, připołdnicu a dalše postawy ze serbskich bajow. Wězo su tekstam Měrćina Nowaka přidate krasne jeho ilustracije. Na zabawne wašnje zbliži so dźěćom jedyn z najznaćišich a najwoblubowanišich serbskich wuměłcow 20. lětstotka. Trajna protyka je dźěćom zakładneje šule rjany dar k narodninam abo k hodam. Wšako je we njej tež městno za prěnje swójske zapiski.


text:
Strona rządowo-koalicyjna Władysław Baka – przewodniczący Stanisław Długosz Ryszard Gorycki Jerzy Gruchalski Jan Kaczmarek Józef Kaleta Grzegorz Kołodko Jan Kołodziejczak Wincenty Lewandowski Maciej Manicki Wacław Martyniuk Józef Okuniewski
, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan Kulczyk, Aleksander
, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan
, Roman Jagieliński, Aleksandra Jakubowska, Krzysztof Janik, Grigorij Jankielewicz, Jerzy Jaskiernia, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz
, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan Kulczyk, Aleksander
Jankielewicz, Jerzy Jaskiernia, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek
Jagieliński, Aleksandra Jakubowska, Krzysztof Janik, Grigorij Jankielewicz, Jerzy Jaskiernia, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek
Jakubowska, Krzysztof Janik, Grigorij Jankielewicz, Jerzy Jaskiernia, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko
, Wojciech Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan
, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan Kulczyk, Aleksander
Jaruzelski, Włodzimierz Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan Kulczyk
Jurkowski, Wiesław Kaczmarek, Ryszard Kalisz, Czesław Kiszczak, Krystyna Kofta, Grzegorz Kołodko, Bogusław Kott, Wojciech Kostrzewa, Jerzy Koźmiński, Ludwik Klinkosz, Jacek Kluczkowski, Piotr Kraśko, Andrzej Kratiuk, Ryszard Krauze, Marek Król, Edward Kuczera, Jan Kulczyk, Aleksander Kwaśniewski, Jolanta


text:
Nenckiego Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Pilczyce, Wrocław, Kleczków, Wrocław, Bartoszewice, Wrocław, Stabłowice, Wrocław, Wojnów, Wrocław, Rędzin, Wrocław, Strachocin, Wrocław, Różanka, Wrocław, Leśnica, Wrocław, Ratyń, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Pawłowice, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Karłowice, Wrocław, Polanowice, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Marszowice, Wrocław, Widawa. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Polarna, Rondo Ronalda Reagana, Wójtowska, Marka Hłaski, Paulińska, Plac Westerplatte, Robotnicza, kard. Stefana Wyszyńskiego, gen. Augusta Emila Fieldorfa, Teatralna. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wysoka, Radomierzyce, Biestrzyków, Ślęza, Iwiny.


text:
Mezopotamiska
Mezopotamiska (grjeksce: Meσoπotauίa Mesopotamia, aramejsce: ܒܝܬܢܗܪܝܢ Beth Nahrin, kurdisce: Mezopotamya arabsce: بلاد مابين النهرين Bilād mā bain an-Nahrain) woznamjenja (kraj) mjez (dwěmaj) rěkomaj abo tež krótko Mjezyrěčina a woznamjenja w historiskim zmysle kónčinu dólnych runinow mjez rěkomaj Eufratom a Tigrisom, w kotrejž měšćanske staty Sumeričanow, Babylonjanow, Aramejčanow a Assyričanow ležachu.
Wobsah
- 1 Zapřijeće a definicija
- 2 Geografija
- 3 Předstawizny
- 4 Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa
- 5 Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje
- 6 Kultura a towaršnosć
- 7 Žórła
- 8 Eksterne wotkazy
Zapřijeće a definicija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše wužiće mjena Mezopotamiska za kraj mjez rěkomaj zapřijima kónčinje wot Sumer a Akkad, kotrejuž dólne runiny su znate pod mjenom Južna Mezopotamiska.[1] Prěnjotnje so kónčina Mezopotamiskeje we wysokosći dźensnišeho Bagdada započa a rozpřěstrě so hač do regionow sewjerneje Syriskeje.[1]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z Mezopotamiskej jako Mjezyrěčina su geografisce dźensniše kónčiny Iraka sewjerowuchodneje Syriskeje kaž tež juhowuchodneje Turkowskeje definowane.[2] Za přirodne mjezy maja wuchodne dólne nakromne kónčiny horinow Zagros a Taurus, pobrjóžna kónčina Persiskeho golfa a započinaca so syrisko-arabska pusćina.[3] Žórłowe regiony Eufrata a Tigrisa pak geografisce k Mezopotamiskej njesłušachu.[3] Z kóncom nowowbabylonskeho mócnarstwa so tež historiske stawizniske zapřijeće Mezopotamiska kónčeše. Slědowace epochi z jich nowymi politiskimi statnymi wutworami tohodla pod historiske mjeno Mezopotamiska njesłušeja.[3]
Politiske wliwowe kónčiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Assyriska, Babyloniska a Sumer pěstowachu dalokosahace politiske poćahi k susodnym krajam, kotrež buchu tež zdźěla za prowincy mezopotamiskich jadrowych krajow deklarowane. Mjez krajemi starowěka, kotrež njesłušeja k historisce definowanym geografiskim kónčinam Mezopotamiskeje, su mj. dr. Armenska, Urartu, Mittani, Mediska, Elam a zažne persiske mócnarstwo, prjedy hač wot lěta 539 př. n. l. prěni naslědny stat stareje Mezopotamiskeje tworješe.[3]
Předstawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najstarše archeologiske wobsydlenske sćěhi hodźa so za połojcu 11. lěttysaca př. n. l. při srjedźnmy Eufraće w Murejbeće dopokazać, hdźež su so pochowane byče nopy w kulojtych domach namakali. Hodźi so z wěstotu předpokładować, zo běchu podobne poměry w susodnych regionach, dokelž družina namakankow typiske znamjenja cyłkowneje Mezopotamiskeje reprezentuje.[4] Wot 10. lěttysaca př. n. l. hodźa so wumodelowane žónske figuriny namakać. Obsidian w małych mnóstwach pokazuje na wikowanje z Kapadociskej. Namakane obsidianowe brjenki su dopokaz zažneho wikowanja.
Hač do 8700 př. n. l. móžemy architektoniski pokrok wobkedźbować. Něhdy kulojte bydlišća přeměnjachu so do róžkatych domow, kotrež nětko tež nad wjacorymi rumnosćemi disponowachu. Žitne zbytki w silach pokazuja na prěnje ratarkse činitosće. Něhdźe wot 7700 př. n. l. pokazuja wšě domy, w kotrychž buchu čłowjeske nopy namkane, róžkaty stil. Specialny porjad pokazuje podobnosće na kult mortwych Jericha. Ze sedmoho lěttysaca do Chrystusa pochadźeja najstarše dokłady za keramiku. Objekty pokazuja měnjace so motiwy a techniki, kotrež pokazuja na dołhi wuwiwanski proces přez wjacore lětstotki. Wot 6. lěttysaca př. n. l. hodźi so prěni raz palena hlina z prehistoriskimi modelemi hornčerskeje tačele dopokazać.[4]
Južna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobsydlenje započa so mjez 5000 a 4000 př. n. l. w Obejdskej dobje. Ratarjo wobsydlachu kraj mjez Babylonom a Persiskim golfom, wjedźechu prěnje ratarstwo. Dźělenje dźěła nasta, hornčerska tačel bu wunamakana, Temple z hlinjanych cyhelow su nastate. Wot Urukoweje doby (4000–3100 př. n. l.) namakachu města a spočatki pisma, kotrež so ze systema piktogramow k sumeriskemu klinowemu pismu wuwiwaše.
Srjedźna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W dólnych runinach srjedźneje Mezopotamiskeje ležachu jako najwuznamniše městnosće Sippar, Dur-Kurigalzu a Opis. Kónčina bě přez rěku Dijala a horni běh Delnjeho Zaba wobmjezowana. Plahowachu hłownje žito. Najwažniša hospodarska hałza wšak bě zhotowjenje smoły a kołmaza w regionje Opis.
Sewjerna Mezopotamiska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wosebitu rólu hraješe w 4. a 3. lěttysacomaj př. n. l. tež sewjerna Mezopotamiska, kotrež so wobchadnje druhdy tež Hornja Mezopotamiska mjenuje. K njej słušachu kónčiny při hornim běhu Eufrata, Tigrisa a Habura. Wuznamne města su tam nastali, kaž Mari, Ebla, Hama, Hamukar, Tell Halaf/Aleppo, Nabada, Niniwa a tež Assur.
W druhej połojcy 3. lěttysaca př. n. l. da so nimo toho jednotna kultura w tutej kónčinje zwěsćić, kotraž so mjez druhim přez standardizowany załožk Akropolisa z palastom a templemi w srjedźišću sydlenskeje hórki wuznamjeni.
Wot Sumera hač ke kóncej nowobabylonskeho mócnarstwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetši dźěl znatych stawiznow Mezopotamiskeje je přez připućowanja po skupinach charakterizowany. Zwjetša rozpadny region do wjele měšćanskich statow, podobnje kaž w starowěkowskej Grjekskej, pod kralemi, kotřiž nachwilu jedny přećiwo druhemu wojowachu. Běchu fazy, kotrež buchu přez wulke mócnarstwa dominowane a druhe, w kotrychž mócy ze susodnych regionow dobywanske wójnske wuprawy wjedźechu.
Chronologija zepěra so na assyrisku lisćinu kralow, lisćinu eponymow a chroniku eponymow. Přez rjad synchronizmow hodźi so najwjace babylonskich kralow (po sumeriskej a babylonskej lisćinje kralow A) do systema zasunyć. W Babylonskej so lětnje mjěna (po wažnym podawkom) hač do časa knjejstwa krala Kurigalzu I. wužiwachu, po tym wužiwa so zwjetša jenož lěto knjejstwa krala jako referencu.
Nimo toho su synchronizmy znate: Šamši-Adad I. z Assyriskeje zemrě w 17. lěće knjejstwa krala Hammurabi, Ammiṣaduqa, kral Babylona knježeše 146 lět po stupjenju krala Hammurabi. Babylon připadny w lěće 31 krala Šamšu-ditana k Hetitam pod Muršili I. Z wobkedźbowanjow Wenusy w času krala Ammiṣaduqa spytachu, absolutne daty wotwodźić. Wotpowědny podawk wospjetowaše so kóžde wosme lěto. Nimo toho je rozprawa wo dwěmaj zaćmićomaj měsačka za čas UR-III-dynastiju.
Tež archelogoiske namakanki su snadne. Wjele starobabylonskich sydlišćow bu rozpušćeno. Po Gasche et al. (1998, 7) je so tutón proces wšak hižo před padom Babylona započał a zda so, zo to bě ze změnu hydrologiskeho systema w času knjejstwa Samsuiluny zwjazane. Ur, Uruk a Larsa nad Eufratom běchu potrjechene, ale tež Girsu a Lagaš buštej rozpušćenej, w 30. lěto knjejstwa Samsuiluny potom tež Isin a Nippur. Tež rozpjeće keramikowych formow jasnje woteběra (Gasche et al. 1996, 43). Zda so, zo bě kónčina na wuchod Tigrisa mjenje potrjechena.
Sumeričenjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje pisomne dopokazy w južnej Mezopotamiskej su w sumeriskej rěči spisane. Někotři rěčespytnicy měnja, zo sumeriska rěč móhła z mongolšćinu, finšćinu, madźaršćinu abo z turkowšćinu přiwuzna być a wotwodźeja z toho připućowanje Sumeričanow do Mezopotamiskeje z wuchoda, měnjo, zo tam su korjenja tutych rěčow. Njejsu žane archeologiske dokłady za tajke připućowanje. Teorija, zo južna Mezopotamiska w neolitikumje hišće pod mórskej hładźinu ležeše, njeda so mjeztym wjace dźeržeć, chibazo přińdźe přez eroziju w sćěwku rólniskeho wužiwanja a přepasenja w Taurusu a Zagrosu k sylnemu nanjesenju pódy.
Kónc 4. lěttysaca př. n. l. buchu technologije za efektiwniše powodźenje polow wuwite a etablěrowane, tak zo móhli so prěni raz města tworić. Rozhałžkowany kanalowy system bu wot tak mjenowanych měšniskich wjerchow zorganizowany a zhromadnje wobtwarjeny („templowe hospodarstwo“).
Rjemjesło a wikowanje nabywaštej dale a bóle wuznam a města buchu dale a bóle zamóžite. Kóžde z tutych sydlišćow bě politisce samostatne.
Přiběrace žadanja na organizaciju a tež templowe hospodarstwo wuměnjachu a spěchowaštej wuwiwanje pisma. Na spočatku słužeše pismo jenož knihiwjedstwu- Najwažniše město Sumeričanow bě Uruk, jedyn z jeho knježićelow bě Gilgameš. Epos wo tutym rjeku maja so za najstarši wobchowany literarny dokument čłowjestwa. Wokoło lěta 2700 př. n. l. bě klinowe pismo w swojich móžnosćach dospołnje wuwite.
Wot lěta 3000 př. n. l. připućowachu nomadźa ze sewjera do južneho Mezopotamiskeje. Sumeriska lisćina kralow, kotraž tež wo lijeńcy powěda, dokumentuje tute pućowanja přez mjenowanje semitiskich mjenow. Historikarjo mjenuja tutu dobu zažnodynastisku periodu, kotraž so w 23. lětstotku př. n. l. skónči.
W tutej dobje rozłama jednota duchowneje a swětneje mocy. Palasty buchu za kralow natwarjene, kotrež nic jenož reprezentaciji słužachu. Kralojo tuteje doby mjenowachu so lugal (= „wulki čłowjek“). Swój mócnarski narok pokazachu knježićeljo tež přez swoje rowy, dajo so z swojej družbinu pohrjebać. Wjacore tutych kralowskich rowow namakachu blisko města Ur.
Dalše namakanki, kotrež mějachu za hospodarstwo rozsudny wuznam, běštej koleso a hornčerska tačel (pózdnja Uruk-doba).
Zjednoćenje a čas rozkćěwa pod Akkadom[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze Sargonom z Akkada so nowa epocha započa (wokoło 2235-2094 př. n. l.). Załoži prěnje wulke prědnjoaziske mócnarstwo, zjednoćejo wjele měšćanskich statow. K swojemu mócnarskemu wobwodej słušeše cyłu Mezopotamisku, dźěle Syriskeje, Irana a Małeje Azije. Město Akkad, kotrehož zbytki hišće njebuchu namakane, bu knježerstwowe sydło. Akkadska rěč wutłóči sumerišćinu jako rěčanu rěč; sumerišćinu wšak wužiwachu dale jako sakralnu, ceremonialnu, literarnu rěč a jako rěč wědomosće. Dobywanja Sargona wjedźechu k hospodarskim a kulturelnymi zwiskam z podćisnjenymi ludami a z nowymi susodami. Přistup k Persiskemu golfej daše florěrowace mórske wikowanje nastać.
Mócnarstwo Akkada žane dołhe wobstaće njeměješe. Mnoholičbne zběžki a předewšěm připućowacy hórski lud Gutejčanow skónčichu tutu epochu.
Tute prěnje wulke mócnarstwo zwosta w mytach regiona žiwe. Tak wjele pozdźišo samo Assyričenjo w swojich stawiznach wo Sargonje rozprawichu.
Nowosumeriske mócnarstwo dynastije Ur III[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po nic cyle 100 lětach buchu Gutejčenjo wuhnaći, a sumeriske měšćanske staty dóńdźechu zaso k mocy a wulkosći. Město Ur bu znowa srjedźišćo. Sumerišćina bu zarjadniska rěč. prěnje cikuraty nastawaja.
Tuta doba wuznamjeni so přez krute zarjadnistwo a přez wudawanje prawniskich wukazow (Kodeks Ur-Nammu). Je to poslednja wot Sumeričanow charakterizowana epocha. Jich rozpad je přez zańdźenje mocy městow wuznamjeny. přez to měł dalši nomadny lud swoju šansu k postupej dóstać (hlej tež: Lisćina kralow z Ura).
Starobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pod kralom Hammurabi, w starobabylonskej periodźe (2000 př. n. l. - 1595 př. n. l.), so město Babylon do srjedźišća tehdyšich podawkow dósta a bu tak wuznamne za region, zo Grjekojo pozdźišo cyłu Mezopotamisku Babylonsku mjenowachu. Hammurabi je znaty, dokelž spisa jednu z prěnich traděrowanych zběrkow zakonjow, tak mjenowany kodeks Hammurabi. W 280 paragrafach prawidłowaše aspekty ciwilneho prawa, chłostanske prawo a zarjadniske prawo. Poda nam wjele rozsudźenjow jednotliwych padow, kotrež so často přez wulku krutosć wuznamjenjachu. Historikarjo njejsu sej wěsći, kak dołho so tuta zběrka zakonjow wobkedźbowaše.
Assyriska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We 18. lětstotku př. n. l. knježeše Šamši-Adad I. wjetše mócnarstwo na sewjer wot Mezopotamiskeje, ale w prěnjej połojcy 17. lětstotka Assyriska zaso rozpada a staroassyriske mócnarstwo so skónči.
W 14. lětstotku př. n. l. Assyriska zaso na mocy naby. Stolica Aššur ležeše při hornim Tigrisu. Historikarjo měnja, zo tute město najprjedy bě pod knjejstwom Akkada, mjeztym zo prěni Assyričenjo běchu nomadźa.
Na čole Assyričanow steješe kral, kiž so tež za zastupjerja bóha Aššur měješe. Pódla kupnicy wulku móc w kraju wukonjachu. Assur, geografisce ležo při wažnych wikowanskich pućach, wikowaše z Babylonom, Anatolskej a dźensnišim Iranom.
Pod Aššur-uballit I.om (1353-1318 př. n. l.) naby Assyriska swój wliw wróćo. Mnoholičbne dobywanja wjedźechu k hospodarskemu rozmachej. Kral Tukulti-Ninurta I. zrozumi so zaso jako zastupjer boha Assur. Mjenowaše so tež "knježićel štyrjoch zemjedźělow”. Z jeho smjerću so tak mjenowane srjedźoassyriske mócnarstwo skónči.
Posledni rozmach dožiwi mócnarstwo z kralom Aššur-danom III. (935-912 př. n. l.), kiž wjele aramejskich městow doby. Assyričenjo poněčim pismo a rěč wot Aramejčanow přejimachu.
Kralej Aššur-nasir-apli II. (883-859 př. n. l..) a Šulmanu-ašared III. (858-824 př. n. l.) rozšěrištaj assyriski mócnarski wobwod hač do Syriskeje. Po někotrych poražkach a nutřkownych wadźeńcach je so Tukulti-apil-Ešarrje III. (745-727 př. n. l.) poradźiło, Fenicisku, Palestinu a Israel dobyć. Babylon dobywachu w lěće 689 př. n. l. Dobywanska žadosć namaka swój wjeršk w dobywanju Egyptowskeje přez Aššur-ahhe-iddina (681-669 př. n. l.). Aššur-bani-apli (669-627 př. n. l.) bě posledni wuznamny knježićel. Wón bě nazhonity politikar, kiž bě jara wobčitany. Jeho knihownja je wuznamne žórło za stawizny Mezopotamiskeje.
Nowobabylonska doba[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po spadźe Assyriskeje Babylon zaso na mocy naby. Kral Nabopolassar dobywa naposledk nad Assyriskej. 18 lět po smjerći Assurbanipala dobychu zjednoćeni Medojo a Babylonjenjo wójska Assyriskeje (609 př. n. l.). Potom bu Babylon znowa kulturelny centrum Mezopotamiskeje. Assur a Niniwa buštej dospołnje zničenej a Assyričenjo so skónčnje z pomjatka naslědnych generacijow zhubjachu, doniž so tute mjeno z politisko-socialnych přičinow znutřka assyriskeho luda na wuchodźe w 19. lětstotku n. l. zaso njewožiwi.
Naslědnicy Stareje Mezopotamiskeje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Achejmenidźa dobywachu wot 550 př. n. l. Bliski wuchod a Mału Aziju. W Babylonje zawostaji Cyrus II. 539 př. n. l. swoju proklamaciju na Cyrusowym cylindrje a Mezopotamiska bu dźěl mócnje ekspandowaceho Persiskeho mócnarstwa. W času persiskeho knjejstwa bu aramejšćina mócnarstwowa rěč, t. mj. mócnarstwowa aramejšćina. W lěće 330 př. n. l. dobywaše Aleksander Wulki persiske mócnarstwo a po jeho smjerći přewza jeho něhdyši wójnski wjednik Seleukos móc a załoži dynastiju Seleukidow.
Kultura a towaršnosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hospodarstwo a wikowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W 3. lěttysacu (za Sumeričanow) knježachu měšniscy wjerchojo, kotřiž politisku a nabožnu móc w swojich rukach dźeržachu. Organizowachu tež kanalizowanje kraja a rólnistwo. Etat stata bě identiski z tym knježićela, tutón hospodarski system rěka oikosowe hospodarstwo. Organizacija trjebaše za to wulki zarjadniski aparat. Njewólnicy, kotřiž za měšniskich wjerchow dźěłachu, dóstachu za to naturalije. Priwatne swójstwo hakle w Babylonskej dobje nasta. Nadawki stata su so w běhu časa zdźěla “priwatizowali”, t. r. najenk přewza dźěła a dyrbješe za to wukon (na př. slěbro) přinjesć.
Ratarjo w 2. a 1. lěttysacu př. n. l. wšak wuměnjachu swoje produkty za trěbne žiwidła a tekstilije. Temple a jich měšnicy mějachu w Assyriskej wjele mjenje wliwa na hospodarstwo. Assyriski stat dopušći priwatne swójstwo a financowaše so přez tributy a dawki. Ležownosće běchu we wobsydstwje zemjanskich swójbow, kotrež małych ratarjow dale bóle k wotwisnym činjachu. Wulku lěpšinu měješe wobsydstwo na pódźe - wono bě bjezdawkowe. Nimo pódy wobsedźechu tute zemjanske swójby zwjetša hišće wulke wikowanske předewzaća.
Tež w Babylonje běchu wliwapołni překupcy, kotřiž ze swojimi swójbami hotowe dynastije tworjachu. Nic jenož přez wikowanje powjetšachu swoje zamóženje, ale tež přez pjenježne wobchody. Přećiwo wšemu wočakowanju njeběchu po wšěm zdaću žane wiki (bazary), kaž by so poprawom wot orientaliskeho kraja wočakowało. Ale namakane dokumenty wo tutej wikowanskej formje ničo njerozprawjeja.
Mezopotamiska wikowaše ze susodnymi krajemi. Poćahi dalokowikowanja sahachu samo wot Baltiskeho morja hač k Indusowej delće. Twory přinjesechu přez lódź abo karawanu do kraja. Karawany najprjedy swoje wikowanske twory z wosołami transportowachu, wot 1. lěttysaca př. n. l. wjelbłudy twory njesechu. W snadnej měrje su so tež konje a wozy wužiwali. Dróhi běchu hakle wot nowoassyriskeho mócnarstwa.
Rěč, pismo a ličby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do 4. lěttysaca př. n. l. wužiwachu wobydlerjo Mezopotamiskeje tak mjenowane ličenske kamuški za ličenske nadawki wšědneho dnja. Rozrostowace wikowanje wjedźeše w 3. lěttysacu k wuwiću klinoweho pisma. Najprjedy klinowe pismo zestaji so hłownje z wobrazowych symbolow. Pozdźišo bu wono abstrakniše. Dokelž wjele ludźi njemóžeše pisać, wužiwachu za swoje zaměry słužby pisarjow. Pisar sta so tak z nahladnej wosobu w towaršnosći.
Znamješka buchu z pisakami do hlinjanych taflow zadrapane. Najprjedy so na hlinjanej tafli padorune a wodorune linije ćahachu. Potom zapisuja symbole do nastatych kašćikow, zatłóčujo je z třiróžkatym kónčkom ćeńkeho drjewjaneho kuska do mjechkeje hlinjaneje tafle. Pisachu a čitachu wotlěwa doprawa. Klinowe pismo docpě wo 2700 př. n. l. swoju dokonjanosć. Klinowe pismo bu 2500 lět w Mezopotamiskej nałožene a namaka so tež w Syriskej a pola Hetitow kaž tež w diplomatiskich archiwach Egyptowskeje.
Pola Sumeričanow jednotliwe znamješka najprjedy cyłe słowa předstajichu, kotrež móžachu tež woznamy měć. Druhdy so znamješka kombinowachu, zo bychu činitosće předstajili. Tak zapřijeće "jěsć" předstaji so přez symbolej „huba“ a „chlěb“. Tute wobrazowe pismo dowoli ludźom, wšědne wěcy lěpje organizować.
Pismo bu w běhu časa kompleksniše, jednotliwe symbole móžachu nětko tež zwuki resp. wjacore symbole móžachu cyłe sady předstajic. To zmóžni narod literatury, kaž so tež na př. w Gilgamešowym eposu wotbłyšćowaše, kotryž je w cyłym region znaty był. Do 2. lěttysaca w Mezopotamiskej žana z wužitych rěčow dominowaše. Rěčachu sumerišćinu a akkadšćinu runoprawnje. Lětstotki dołhe zasydlowanje a rozšěrjowanje najrozdźělnišich aramejskich kmjenow po cyłym Płódnym měsačku činjachu aramejšćinu k nawodnej rěči Bliskeho wuchoda.
Sumeriska rěč wosta hač k přewrótej časow rěč zdźěłanych ludźi, podobnje kaž bě to grjekšćina za Romske mócnarstwo abo łaćonšćina w srjedźowěku. Wot Aramejčanow bu tež pismikowe pismo, kotrež su wot Feničanow přewzali, zawjedźene. Při tym pisachu jenož konsonanty, wokale so w přisłušnym pismje njepisaše (samsne płaći za prapisma Biblije kaž tež hieroglyfowe pismo Egyptowčanow). W tutej dobje pisachu na papyrusu a pergamenće.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 Gebhard Selz: Sumerer und Akkader. C.H. Beck, München 2005, S. 11-13.
- ↑ Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 10.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 13-16.
- ↑ 4,0 4,1 Dietz-Otto Edzard: Geschichte Mesopotamiens. C.H. Beck, München 2004, S. 16-20.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Klíma, "Ludźo Mezopotamiskeje" (hornjoserbsce, přełožk ze słowakšćiny, PDF-dataja: 1.786 KB)
- Zur Frühgeschichte Mesopotamiens (PDF-dataja; 1,32 MB)
- Deutsches Archäologisches Institut: Übersicht über archäologische Grabungen in Mesopotamien
- Geschichte Mesopotamiens