text:
Łozprowki, bery, szpasowne gyszichty a wszyjsko we naszyj szykownistyj ślónskij mółwie!
sobota, 30 listopada 2013
Andrzyjki i katarzyńske...
„We dziyń świyntyj Katarzyny chopcy pod zegówek dziołszyny”,
„Na świyntego Jyndrzeja dziołszannych wróżbów nadziyja”.
Świyntyj Katarzyny jes dzisiej, dwadziestego pióntego, a te côłkie „andrzyjki” to przeca miarkujecie, iże terôzki trefióm ci we pióntek. Côłke te planetowanie, te wróżynie i to, i we Andrzyja i we Katarzyny, to bóło zawdy we wilije tych dni. Fajrowanie świyntyj Katarzyny wywandlowało sie bezmać ze starożytnij Grecji, bo łod takigo greckigo słówecka „katharos” znacy „czysty”, i beztóż ta świyntô Katarzyna patrónuje wszyjskim „niywinnym i czystym dziywicóm”, znacy sie jóngferóm. A jedyn istny, Stanisław Trembecki, taki królewski „szambelan” dôwôł dorady karlusóm, fyrniokóm takóm gryfnóm sztrofkóm :
„Poradzić się Minerwy – sposób to jedyny,
Którą świat pod imieniem wielbi Katarzyny.”
Mocka ze tym fajerym bóło tyż skuplowanych zwyków, ło kierych już terôzki żôdyn cheba niy boczy, ale wtynczôs dôwali zwólô we tyn dziyń na wszyjskie (wszyjskie !) uciychy, bo gôdali za pierónym starego piyrwyj tak:
„Świyntô Katarzyna śmiychym, świynty Andrzyj grzychym”
abo tyż jesce inakszij, iże:
„Świyntô Katarzyna jagwiynd zabinduje,
kónduje i słepie, a nóm zaszperuje”.
Karlusy we wilijô świyntyj Katarzyny wstyrkali pod pierzina szkartki ze mianami roztomajtych freli i ta dziołcha, z kieryj mianym ze rańca wyjmli, miała łostać jejich babeczkóm. Byli tyż zawdy na podzim wiesiela, żyniacki i skuli tego tyż starecki gôdali jesce i takô powiarka:
„Na świyntô Katarzyna bier swoja dziołcha pod pierzina”.
Nó, i to by możno bóło ło tyj côłkij szpasownyj Kaśce na tela. A terôzki możno ździebko ło świyntym Andrzyju. Wszyjskich gryfnych zwyków skuplowanych ze fajrowaniym „andrzyjków” niy byda tukej terôzki tak gynał eklerowôł, bo to jesce mocka ludzi do dzisiej miarkuje i boczy, i we tyn dziyń, a tak ci na isto, to we ta andrzyjkowo noc, dalszij bajstluje. We ta ino nocka szło razinku mocka wszyjskigo we żywobyciu dziołchów, freli, samotnych przepedzieć. Te côłke planetowanie we „andrzyjki” łodbywało sie roztomajcie. Na tyn przikłôd:
Kôżdô dziołcha wziyna sie jakosik kostyrka (gansiô kostyrka, bo to bóło już po świyntym Môrcinie) i skukała jóm bele kaj we izbie. Niyskorzij kludziyło sie jakiegosik psioka i kaj łón nôjprzodzij potyrôł, ftorô kostyrka nôjprzodzij łapnół, to ta dziołcha mógła sie już na bezrok rychtować do żyniacki. Inksze gracki byli ze szczewikami, ale to jużech sam kiejsik tuplikowôł. Nôjgryfniyjszy juzaś zwyk, kiery mi sie zdo, to bół taki, iże samotnô, frela naćkała sie na łodwieczerz słónygo harynka i bez popiciô szła do prykola, tela, co ze chopskimi galotami pod jeji zegówkiym. Bez ta noc miôł ku nij przijńść tyn istny, tyn fyrniok za kierego by sie niyskorzij wydała. Nó, i jesce mocka inkszych takich fali, ze kierych szło na isto przepedzieć, ftorô, kiej i kaj wydô sie na bezrok.
Nale, „andrzyjki”, dziyń świyntego Andrzyja-apostla nôjbarzij bół zawdy fajrowany we Szkocji. Ja, we Szkocji, we kraju, kierego patrónym jes tyn świynty Andrzyj. Świynty Andrzyj-apostel bół ci bezmać bracikiym samygo świyntygo Pyjtra, uczniym Jóna Krzciciela, i bół misjonôrzym nad Czôrnym Morzym. Urodziół sie łón we galilyjskij Betsaidzie a zemrził na krziżu we miyście Patras na Peloponezie we 30 listopada 30 roka. Tyn krziż bół podany na literka „X” łod kieryj biere sie miano „krziża świyntygo Andrzyja”. Tyn krziż bół tyż dyngóm, zimbolym côłkij Burgundii. Jes tyż tyn Andrzyj patrónym Rosji i Szkocji, a uważowali go już we szczwôrtym wiyku, i bez pôraset lôt grudziyń pisali jego mianym. Bół tyż ci u nôs patrónym rybôków, masarzy, hajerów (ja! tyż), zyjmanów i takich dôwniyjszych woziwodów. Zawdy ci tyż do niygo rzykali dziołchy, frele, samotne ło dobrygo, szykownygo, pijynżnygo i moc ci majyntnygo chopa. Kiej tyż napoczli ludzie te palnetowanie we ta noc przed św. Andrzyjym? Jedne gôdajóm, co to jes zwyk łod wyspów na Morzu Egejskim, ze Sporadów, kaj planetowali już łod blank starego piyrwyj ze łozkidanyj świycki. Juzaś Miymce miarkujóm, co te „andrzyjki” to jes blank jejich, miymiecki zwyk skuplowany ze takim bogiym Freym. Mie sie jednakowóż zdo, iże możno jes to sknółtlowane ze naszym słowiańskim bożkiym Godunym. Dôwno tymu nasze strzydniowiyczne Polôki (i Ślónzôki !) wykłôdali, co bożkiym côłkigo przóniô baby i chopa bôł bożek Lubicz, kiery tyrôł po świycie do kupy ze inkszym, ze bożkiym żyniaczkowych godów – ze Godunym. I bôło tak, co jedna herskô bóginka Łada ugryfniała wszyjskich modzioków, fyrnioków i frele, bindowała jich we pôry, i cióngła ci jich do sia. Juzaś tyn bożek Lubicz tych modzioków łozhajcowôł i rozgzukôł, a Godun kuplowôł jich tym „małżyńskim” knółtlym. Szło by sam jesce mocka berać i bojcyć, ale rzykna ino jedne. Byli dziołchy łostrzymne, kiere niy planetowali ze wszyjskimi inkszymi dziołchami we jejich dziydzinie, ino szli same na łodwieczerz na zagón i tam siôli pakopie i rzykali festnie do tego świyntygo. Niyskorzij legnyli sie na ziymi ze jakómsik bergóm pod gowóm i doczkali tak bez pôrã godzin, aże jim we śniku pokôzôł sie tyn jedyn, tyn roztomiyły, kiery wylazuje ze tych pakopi. Bocza jesce takô szykownô sztrofka Władysława Sabowskigo z dziewiytnôstygo wiyka, kiery tyż gôdôł ło planetowaniu ze świycki i blaju:
„Ową przyszłość dziś bez wielkich mozołów
Wskazać może wosk stopiony lub ołów,
Gdy swobodną kroplą w wodę upadnie.
Rzecz ciekawa co tam z niego się złoży...
Pewno młodzian urodziwy i hoży.”
I na łostatek dejcie sie jesce pozór jakô pogoda bydzie we tyn pióntek, we Andrzyja, bo już nasze starki zawdy gôdali, co:
„Na świyntygo Jyndrzyja, trza kożucha dobrodziyja.”
piątek, 29 listopada 2013
Zupermyn...
Łod tisza wstowo inkszy fric, podlazuje ku niymu i sie pytô:
– Panoczku! A jak wyście to zrobiyli? Przecamć my sóm jakiesik sto myjtrów nad ziymióm!
– Wiedzóm łóni, ta tequila jes ci jakosik dziwokô. Słepia jóm, skokóm, gzuja ku ziymi i jakisik myjter nad ziymióm brymzuja i miyntko landuja. Kuknijcie se panoczku...
I richtik – jak tyn istny pedziôł, tak tyż zrobiół. Tyn jego łozmówca do łostatka wyproszczóny uzdoł, iże zrobi te same. Na eks szluknół ta tequila, fuk bez łokno i... blank ci sie łoztrzas ło ziym.
Wtynczôs tyn szynkiyrz, po lekuśku glancuje szklónka, i rzóńdzi do tego istnego:
– Wiysz ty, Zupermyn, jak tak sie deczko napieresz, to ze cia robi sie na isto stopieróński... kutas!
czwartek, 28 listopada 2013
Japtykôrz...
– Co, piyrsze zolyty, ja?
– Gorzij! – łodrzykô tyn karlus. – Piyrszy byzuch u mojij dziołchy.
– Ja, miarkuja – gôdô japtykôrz – môsz sam chopie kóndóna.
Karlus sie łozgzukôł...
– Panoczku! A dajóm mi łóni dwa kóndóny... jeji mamulka to tyż fajnistô dupa.
Po byzuchy dziołcha gôdô do tego karlusa:
– Kiejbych wiedziała, iżeś taki blank niymoreśny, rozwiyzióny.... iże côłki wieczór nic żeś niy rzyknół, inô gawcół sie we dyliny... to bych cie nigdy dó mie do dóm niy zaprosióła...
– A kiejbych jô wiedziôł, iże twój tatulek jes... japtykôrzym, to tyż bych nigdy ku wóm niy prziszôł!
środa, 27 listopada 2013
Zapukôłech psa...
– Wiedzóm łóni, łoni majóm festelne szczyńści, bo wszyjske dziecka przeżyjóm. Niy poradzymy ale wyjmnóńć śnich te kulki... dziecka muszóm sie śniymi urodzić...
Baba usuchła dochtora i urodziyła dwie dziołszki i jednego synecka bez wyciónganiô tych kulek.
Rółzczasu (śleciało kole dwanôście lôt) przilazuje ku mamulce jedna ze tych dziołszków i trzimie cosik we gorzci.
– A cóż to ci sie stanóło cerzicko? – pytô sie mamulka tyj dziołszki.
– Anó, poszłach jscać i cosik takigo mi wyleciało.
– Niy trôp sie ceruszko, to ino kiźlik. Wszyjske ludzie tak majóm, nic wiyncyj ci sie niy stanie! – łodpedziała mamulka.
Za jakisik czôs przilazuje ku mamulce drugô cera:
– Mamulko, mamulko, a kuknijcie ino co mi przi jscaniu wyfukło do nachtopa.
– Niy trôd sie dziołcha, kôżdy kiejsik tak mô, ale już wiyncyj ci sie to niy przitrefi. – uholkała swoja cera mamulka.
Łorôz ta mamulka słyszy larmo we izbie. Łotwiyrô dźwiyrze i widzi swojigo synecka ze ciulikym w gracy...
– Jezderkusie! Synek, pewnikiym kciôłeś sie wyjscać i kiźlik ci wyleciôł, ja?
– Niy mamulko, niy! Walółech kónia i psa żech zapukôł, zaszczelółech naszego psioka!
wtorek, 26 listopada 2013
Zorty gorzôły...
Nôjprzodzij Pepik:
– Co to za ankohol?
– Anó, piwo...
– Dobra, a ze jakigo kraju?
– Eee, za tela niy miarkuja... dóm se pokój...
Terôzki we raji bół Ruski.
– Co to za ankohol?
– Anó, to jes piwo.
– Jakô marka?
– Guiness...
– Dobra! A terôzki co to za ankohol?
– Biôłe wino...
– Ze jakij dziydziny?
– Eeee, niy miarkuja... tyż se dóm pokój...
Na łostatku bół Polôk.
– Zgodnijcie panoczku, co to za ankohol?
– Piwo... słowacke... Smädny Mnich...
– Dobra! A terôzki?
– Wino... Tokaj... Madziary...
– Dobra, dobra! A terôzki co to za ankohol?
– Szampan... CoBeTckoe ИrpиcToe... ruske...
– Nó, bardzo dobrze...
Polôk tak by tak już wygrôł, ale te côłke „jury” uzdało, coby mu dać jesce szluknóńć naszygo rodnygo bimbru, bo tak prôwdóm, co to take trzi ajnfachowe ankohole dlô naszego richticznego Polôka.
– A terôzki panoczku rzyknijcie nóm, coście sie szluknyli?
– Żytniô...
Côłke publikóm, wszyjske cuszałery do kupy ze tym „jury” napoczło sie łoszkliwie chichrać, bo cóż tyż to za Polôk, kiery niy poradzi łozpoznać naszego bimbru...
– Cicho łoszkliwce! Jescech niy skóńczół, jesce to niy ma szlus... Żytnô.. to bydzie Żytniô 45... Maciyjkowice wele Chorzowa...
poniedziałek, 25 listopada 2013
Zefel...
– Kurwa, a co łóne takigo wy mie widzóm?
sobota, 23 listopada 2013
Szwigermuter...
To jô... hmmm, to jô przed kwilkóm tak swami sam mamulko? – wrzescy fest zdeszperówany chop.
– Nó, ja, jużcić – łodpedziała ze rułóm jego świekra, i ino sie frizura poprawióła.
– Nó, tóż po jakiymu, do sto pierónów, łóni, szwigermuter, nic niy gôdaliście?
– Przecamć my ze sie już pôra lôt... niy godómy, prôwda?
piątek, 22 listopada 2013
Inżiniyr...
– Te, Lucyper, a jak tam u wôs na dole?
– He, he... zajebiście, mómy „klima”, haźliki ze szpilóngami, słody... ruchóme słody, i tak do łostatka żôdyn niy miarkuje ze czym jesce tyn nasz inżiniyr samtukej wyskocy! – łodrzyknół tyn dzioboł.
– Co? Môcie ta u wôs inżiniyra? To jakiesik szajsniyńcie, jakisik fyjler. Tyn chop nigdy niy powiniyn trefić tam na dół. Môcie go zarôzki poswać go sam dó mie, na wiyrch! – pedziôł wnerwióny Pónbóczek.
– Pónbóczku! A zapómnij ty ło tym. Tyn inżiniyr wszyjskim sie samtukej nóm podobô. Jô go sam dlô sia zatrzimuja!
– Môsz go w te pyndy poswać sam dó mie do niyba! A kiejbyś tego niy zrobiół to cie zarôzki pozwia do gyrichtu, miarkujesz?
Tyn Lucyper sie ino żadnie lachnół, żadnie łoześmiôł i gôdô:
– Ja, ja. Jôch ino jes ciekôw skany ty Pónbóczku weźniesz juristów i inkszych hadwókatów, kiej – jak miarkujesz – wszyjske tyż ci siedzóm ... u MIE?
czwartek, 21 listopada 2013
Baba u dochtora...
– Panie dochtorze, jôch ci jes sztyjc i jednym ciyngiym wkurwiónô, wszyjsko i wszyjske mie wkurwiajóm, a nôjbarzij mie wkurwiô to, iże wszyjsko mie wkurwiô... prosza wôs dochtorze ło hilfa, ło dopómożynie!
– A próbowali łóni paniczko we jakisik szimel sie wyciszyć, spamiyntać sie, uholkać, na tyn przikłôd jakiesik szpacyry we lesie, we parku pojstrzód śpiywu ptôków, szpacyrować po bosoku po trôwie... Wiedzóm łóni, kóntakt ze nôturóm festelnie spómogô...
– Bogać tam, dochtorze! – łodrzykô baba. – Ptôki mie wkurwiajóm, bo drzóm dzióby, we trółwie mocka chroboków, jakiesik pajynczyny, asty chytajóm ci mie za prziłobleczyni... Niy, niy... nôtura tyż mie wkurwiô...
– To możno cosik inkszego, na tyn przikłôd kómpiyl we badywannie pôłnyj szuminów ze tóm modernóm terôzki „aromaterapijóm” przi takij mankulijnyj muzyce?
– Aaaa, bogać tam, ponoczku dochtorze! Tego tyż żech próbowała, ale szuminy mie wkurwiajóm, bo szczypióm mie łoczy. Muzyka tyż mie wkurwiô, kôżdô muzyka mie wkurwiô. a ta mankulijnô nôjbarzij mie wkurwiô, te wóniónce łolyjki, to ci mie dziepiyro wkurwiajóm, klyjóm sie, klyjmujóm, flekujóm... niy, niy łolyjki mie nôjbarzij wkurwiajóm!
– Nó, dobra, tóż możno... zeks? Jak wyglóndô wasze paniczko życie zeksualne?
– Zeks, dochtorze? A cóż tyż to takigo? Blank niy miarkuja!
– Nó, niy wiedzóm łóni, co to jes zeks? – pyrô zadziwióny dochtór. – Nó, dobra, zarôzki wóm paniczko pokôża, wlazujcie paniczko wartko za wandszirm..
Po pôruch kwilkach na tym wandszirmie landujóm tajle prziłodziyniô: galoty, kiecka, kitel, jakla, cycnhalter, batki... po nastympnych pôruch kwilkach słychać ino fucynie i wzdychani, i łorôz łozlygô sie głós tyj baby:
– Panoczku dochtorze! Niech łóni sie yntlich uzdajóm! Wrażujóm łóni abo wycióngajóm, bo już mie to napoczynô wkurwiać!
środa, 20 listopada 2013
Spôł ze lôtawicóm...
– Panoczku dochtorze! Móm stopieróńskô utropa. Staróm sie skuli tego, iże zdô mi sie, co mój synek przespôł sie ze jednóm dziołchóm... i łóna cheba zarazióła tego mojigo synka takóm ci gańbnóm chorobóm... miarkujecie...
Nó, tóż niych tyn wasz synek przijńdzie ku mie, to możno cosik poradzymy – pedziôł tyn dochtór.
– Ja, ja... ale to jesce niy wszyjsko... tyn mój synek zaraziół tym choróbskym naszô sużóncô!
Nó, niygryfnô zituacyjô, aże niygryfnô...
– Ale, wiedzóm łóni panoczku dochtorze, to tyż jesce niy wszyjsko. Jôch zaraziół moja babeczka, moja starô...
– Nó, kuknij pón! – zawrzesknół tyn dochtór. – Jedna, jedzinô lôtawica a zarazióła tela słósznych i porzómnych ludzi!
wtorek, 19 listopada 2013
Sómsiôdy...
– Panoczku! – napoczynô sómsiôdka. – A rzyknijcie mi ino, jak łóni to robióm, iże te wasze tómaty sóm take sroge, gryfne i cerwióne?
– Anó, bo jô móm mój włóśny patynt na to. Wylazuja ło szaroku do mojij zegródki we badymantlu, we szlafroku i kiej wszyjske jesce śpióm, jô go ściepuja i szpacyruja sie blank sago miyndzy lyskami, miyndzy rajami, nó i te tómaty tak ci sie ku mie czyrwiynióm... I to wszyjsko!
Sómsôdka chycióła tyn knif i tyż tak bez jakisik miesiónc szpacyrowała po swojij zegródce blank sago. Na łostatku trefióła juzaś tego swojigo sómsiada.
– Nó, i jakóż tam paniczko? Fónguje tyn mój patynt, ja?
– Anó, wiedzóm łóni panoczku... te tómaty jake byli take sóm, take łostali, ale łogórki... to sóm ci taaaakeee!
poniedziałek, 18 listopada 2013
Radiowóz...
– Szefie, móm maluśko utropa... przejechôłech psa. Co móm robić?
– Te, chopie, a autok jes we côłkości? – pyto szef.
– Ja, ja, ani jednyj nuty, ani jednego kracera!
– To wciep tego psioka do rantu i jedź dalszij! – łodrzykô zadowolnióny szef.
... Śleciało jakiesik dziesiyńć minutek a tyn szoferok juzaś glingo do szefa:
– Szefie! A co móm zrobić ze.... radiowozym?
sobota, 16 listopada 2013
Pyndala...
– Côłkô flaszka gorzôły bych se łobsztalowôł. Musza sie na zicher terôzki naprać...
– A co to tyż wóm sie stanóło? – pyto szynkiyrz.
– Razinku żech sie dowiedziôł, iże mój bracik jes pedałym... takóm chopskóm pyndalóm...
– Nó ja, to dobry grónt, coby sie łożrić. Festelnie wóm spółczuja...
Tydziyń niyskorzij tyn sóm chop wkarowôł do tego samiuśkigo szynku i prosi tego samego gospodzkigo ło côłkô flaszka gorzôły, rzóńdzi, co juzaś sie musi do imyntu naprać.
– A co sie terôzki stanóło? – pyto tyn sóm zaciykawióny szynkiyrz.
– Razinku żech sie dowiedziôł, że i mój fater jes pedałym, łoszkliwóm ciotóm...
– Jest mi wôs festelnie żôl skuli tego! – i stôwiô flaszka na szynkwasie.
Śleciôł juzaś jakisik możno tydziyń i juzaś tyn sóm fric wkarowôł ci do tego szynku, i u tego samego gospodzkigo sztaluje flaszka gorzôły, i juzaś tuplikuje, iże musi sie na zicher terôzki festelnie naprać...
– Wyboczóm mi panoczku, iże wstyrkóm sie we niyswoji zachy, ale jes ftosik we waszyj familiji, fto giździ sie, dupczy sie ze babami? – pytô szynkiyrz.
– Kurwa, JA! Moja starô... razinku ‘ech sie ło tym dowiedziôł...
piątek, 15 listopada 2013
Pónkowe kerny...
– A co ty tam we tym korbie môsz?
– Sprzedowóm kerny ze pónków, ze jabek...
– A do czego łóne mogóm sie przidać? – pytô juzaś policajt.
– Anó, po zjedzyniu jednyj cowiek robi sie zarôzki móndrzyjszy.
– A po wiela łóne stojóm?
– Anó, jedyn korn, jedna pestka jes we wercie 15 złocioków.
– Nó, tóż dej mi chopie jedne ziôrko.
Tyn policajt wećkôł tyn kern, pomedikowôł deczko i rzóńdzi:
– Doczkej ino giździe! Za 15 złocioków mógdych sie lajstnóńć piyńć kilo jabek i mieć pôłno kernów w gorzci, miasto tyj jednyj jedzinyj...
– Nó, i widzóm łóni, panoczku policajcie... już poskutkowało, prôwda?
– Nó ja, richtik... tóż dej mi jesce dwa te kerny!
czwartek, 14 listopada 2013
Pojadymy...
– Pod..ciepniesz... mmm... mie.., podwieziesz... tego... mie... do miasta, do ... tego... wiysz... cyntróm...
– Kaj?
– Niy! Tóż niych cie pierón strzeli!
Prask! Zawiyrô dźwiyrze... po pôruch minutkach juzaś:
– Pod..ciepniesz... mmm... mie.., podwieziesz... tego... mie... do miasta, do ... tego... wiysz... cyntróm...
– Kaj?
– Niy! To srôł cie pies!
I juzaś prask dźwiyrzami... Pół nocy śleciało i chop na łostatku usnół. Rano cuci sie ze festelnym kacynjamrym. Zaziyrô na dźwiyrze łod kilszranku... łóne wydrzite, wyrwane na amyn... Po cichuśki wycis tyn kilszrank do siyni, coby jejigo starô sie nie spomiarkowała i napocznół ci jóm rychtować, naprôwiać...
We tym łoka mrziku jego baba wlazuje do kuchyni, przeciyrô ślypia ze łosupiyniô i gôdô sama do sia:
– Ło tyn łochyntol, ło tyn żadziol... jakosik gizd pieróński... pojechôł!
środa, 13 listopada 2013
Plómpanie...
– Mamulko! A co żeś to robióła naszymu tatulkowi?
Mamulka, deczko szarłatniô łodrzykła:
– Anó, synecku, miarkujesz, co twój tatulek mo sroge basisko, prôwda?
– Nó ja, mamulko, mô...
– Nó, tóż dzisz, jô musza ci go rółz za czôs splaszczyć, prziklapnóńć. – rzykła na to mamulka.
A synecek ze rułóm na to:
– Ino mamulko marnisz czôs, to nigdy niy bydzie fóngować!
Mamulka, deczko zgańbiónô, spytała ino:
– A po jakiymu, synecku, tak miarkujesz?
– Bo za kôżdóm razóm, jak idziesz po sprawónki, ta baba ze drugij siyni przilazuje, klynkô przed naszym tatulkym i plómpie go juzaś snowa...
wtorek, 12 listopada 2013
Caryca...
– Abo ty mie chopie wygódzisz 100 razy za rajóm, abo mój szarfrichter, mój kat uchlastnie ci gowa.
Tyn sióngôrz sie zdodziół i spólnie ze tóm łoszkliwóm Kaśkóm napoczli rachować kolyjne „orgazmy”:
– 1, 2, 3,... 50,..... 90,....
Ta caryca już niy poradzi szczimać, ale tyn sióngôrz gôdô, iże miało być 100, tóż tyż bydzie 100. Nó i rachujóm dalszij. Kiej już doszli do 99 „orgazmu” ta Katarzyna wrzeskła:
– Już bóło sto!
– Niy, niy paniczko, dziepiyro bóło 99...
– Podug mojigo rachowaniô na zicher bóło 100 – wrzeskła jesce rółz caryca.
– Moja wy paniczko – pedziôł ze rułóm tyn sióngôrz – jôch jes blank ajnfachowy cowiek, ale ućciwy. Potraciylichmy sie we rachowaniu, tóż tyż, paniczko, napocznymy... snowa!
poniedziałek, 11 listopada 2013
Baba ze Hameryki...
Tyn istny na binie stôwiô stołecek, wycióngô ze kabzy łorzech, walnus, kładzie ci go na stołku, wycióngô z galot swojigo ciulika. Przimiyrzô sie tym ciulikym ku niymu i wali w niygo takim szlagym „karate”! Tyn łorzech łozpyrsknół sie na blank drobne kónski – baba jes ci mocka łocałbrowanô. Wrôcô zatym do dóm i łozprawiô to wszyjsko swojim znôjómym.
Śleciało możno ze trzidziyści lôt i ta istno uzdała, coby jesce rółz łobejzdrzić tyn nómer, tyn kónsztik. Jedzie do tego Paryża, wlazuje do tego szynku i czekô. Wylazuje przepowiadacz i juzaś zapowiadô tego Pepee. Baba zadziwanô, bo jakóż to, przecamć to niy ma możebne, coby to bół tyn sóm fric. Musiôłby być festelnie zwiykowany. Nó, ale czekô i widzi tego samego chopa, tyn sóm stołek, tela ino, co chop we gracy dziyrżi kokosnus. Tyn istny bajstluje tyn sóm nómer ze kokosym i idzie za kulisa. Baba niy strzimuje, lajstła se kwiôtki, flaszka szmektnyj gorzôły i gzuje na zadek tyj biny. Tam trefiô sie ze tym Pepee i fest łocałbrowanô pytô:
– Panoczku! A jak wyście to zrobiyli? Jôch sam bóła trzidziyści lôt tymu nazôd i wyście panoczku łoztrzaskiwali walnusy, normalne łorzechy, a terôzki tyn srogi kokosnus? Wiela to tyż lôt ‘eście to trajnowali... i jak łóni panoczku to robióm? Nó, prôwdóm pytanióm niy bóło szlus...
– Moja roztomiyło paniczko! U wôs pewnikiym... już niy te łoczy, prôwda?
piątek, 8 listopada 2013
Paranoja...
– Idź do kuchyni i spytej sie twojij szwestry, mamulki i starki, eźli dupnyli by sie ze cudzym chopym, kiejby jakisik fric dôwôł jim za to 1000 dularów.
Po pôruch minutkach synek wrôcô ku łojcu i rzykô:
– Moja szwestra pedziała, iże zrobióła by to bez gańby i wahaniô, mamulka juzaś, iże zrobióła by to i za 200 dularów, a starka to i za 50.
– Dzisz synek, mómy dóma trzi kurwy, a brakuje nóm sztyjc i jednym ciygym pijyndzy. I to ci jes synek razinku ta... paranoja!
czwartek, 7 listopada 2013
Marihuana...
– Nó, i po jakiego pieróna chopie to targosz, kiej samtukej môsz pôłno już natargane?
Chop, narkóman zaziyrô, a sam richtik fol frisznego ziyla. Loce i napoczynô przeciepywać te ziylô, coby gibcij schło. A sam ci dzioboł juzaś go szteruje:
– I na jakigo dioska to suszysz, kiej môsz już tam nasuszóne?
Nó, i richtik, fol tego nasuszónygo. Tyn fikser, narkóman podlazuje i napoczynô swijać skrynty. Swijô tak, swijô te skrynty a sam juzaś dzioboł rzóńdzi:
– I po pieróna chopi swijôsz te skrynty? Przecamć sam môsz pôłno naswijanych skryntów!
Tyn narkóman kukô, filuje i richtik, côłke kopice, hółdy naswijanych skryntów. Wybiyrô nôjsrogszego skrynta i pytô tego dziobła:
– Te, dzioboł! A łognia môsz?
A na to tyn dzioboł ze śmiychym:
– Kiejby sam bół łogyń, to bółby to przecamć... RAJ...
środa, 6 listopada 2013
Papagaj we kilszranku...
Nó, i rółzczasu, kiej tyn papagaj łocuciół sie, wstôł – jak to móndroki gôdajóm – lewóm szłapóm i bół ci łón stopieróńsko łoszkliwy, tyn istny niy strzimôł. Napocznół ryczeć, ale tyn papagaj wrzescôł jesce głóśnij. Tyrpôł ci fest niym i wtynczôs tyn papagaj niy dosik, iże chopa spieróniół, to go jesce pôra razy dziabnół. Zjowiejczóny, zdeszperówany wciepnół ci tyn istny tego ptôka do kilszranku, do frostra i zatrzas dźwiyrze, łoprził sie łó nie i łosmyknół sie pó nich na dyliny. Papagaj ciepnół sie pôra razy o dźwiyrze kilruły, frostra, cosik tam pomamrôł, pomrónczôł i łorôz wszyjsko ucichło.
Tyn istny łotychnół, pozbiyrôł sie i napocznół mieć szczypani sumiyniô. Wrółz tyż wartko łozewrził dźwiyrze kilruły. Tyn papagaj wlôz na jejigo ramiy i cicho pedziôł:
– Nôjbarzij wôs panoczku przeprôszóm, iże wôs sztychnół, zaufryjgowôł mojim słównictwym i zachowaniym. Prosza ło wyboczyni, i byda sie festelnie starôł, coby sie poprawić i niy dopuścić do czegosik takigo, jak skorzij.
Chop niy poradziól sie pochytać i już ci łozdziawiół japa, coby sie spytać, cóż tyż takigo sie tymu ptôkowi stanóło, iże tak pieróńsko sie łodmiyniół, kiej łorôz juzaś sie tyn papagaj łozwôł:
– A moga sie wôs panoczku spytać, cóż tyż to zrobiół tyn kokocik, kiery jes tam driny?
wtorek, 5 listopada 2013
Lôtawica...
– Jak sie môsz moja ceruszko? Jak ci sie wiydzie? Co słychać u cia?
– Aaa, łostałach tatulku lôtawicóm, prostytutkóm...
– Co? Jakóż to? Jakeś mógła sie na to łopowôżyć? Ty hadro stopieróńsko, ty kurwo, ty motyko...
– Ale dyć żysz tatulku! Tatulku, a miarkujesz ty wiela jô ci móm terôzki prziłodziyniô, fajnistych modernych klajdów. Móm zapłacóne aże do łostatka te moje sztudiyrowanie. Jeżdża sie jaguarym a moja siestra zaprôszóm ku mie na latowe feryje. Wóm ze mamulkóm fóndłach miesiynczne wywczasy na Majorce i sprawiyłach ci, tatulku, srogi jacht... już tam na wôs we porcie czekô...
– Doczkej, doczkej dziołcha... jakoś to pedziała? Kimeś to łostała?
– Prostytytkóm, nó, lotawicóm...
– Nó, tóż Pónbóczku łodpuść mi tyn grzych! A jôch myślôł, iże łostałaś jakómsik ci tam... protestantkóm!
poniedziałek, 4 listopada 2013
Lajstnij sie misia...
– Hanysku, môsz kupić chlyb, margarina i kónsek kyjzy. Reszt môsz prziniyś we côłkości nazôd.
Hanysek poszôł do sklepu ale po dródze spodobôł mu sie pliszowy misiek za côłke 50 złocioków. Sprawiół sie tego miśka i gzuje ku chałpie. Kiej ci go ino mamulka ujzdrzała ze tym miśkym, kôzała mu w te pyndy pójńść kajsik i skalić tego łoszkliwego miśka.
Hanysek dugo niy medikowôł, ino poszôł do jejich sómsiôdki, coby skalić tego miśka. Wlazuje do jeji pomiyszkaniô a ta sósiôdka leży we prykolu ze jakimsik absztyfikantym. Łorôz klupanie do dźwiyrzy, sómsiôdka wciskô tego frica do kupy ze Hanyskym do szranku. We tym szranku Hanysek spómniôł sie ło tym miśku, ftorego miôł skalić, i gôdô do tego istnego:
– Panoczku a lajstnijcie sie tego gryfnego miśka!
– Cicho być giździe!
– Bo byda wrzescôł panoczku...
– Môsz 50 złocioków i zawrzij pychol!
– Panoczku, a łoddejcie mi nazôd tego miśka!
– Cicho bydziesz łochyntolu! Niy dóm ci go nazôd i tela..
– Bo byda wrzeescôł...
Nó, zituacyjô powtôrzała sie tak kielanôście razy. Hanysek zarobiół kupa pijyndzy, wrôcô nazôd do dóm ze sprawónkóma (kawior, krewetki, szinki roztpomajtych zortów) i jesce mocka pijyndzy przismycół ze sia i dôł mamulce.
– Cóżeś ty giździe diosecki bank łobrabowôł, abo co? Zarôzki idź mi do kościoła i wyspowiadej sie u farorza!
– Hanysek poszôł do tego kościoła, podlazuje ku suchatelnicy i gôdô:
– Jô, jô... przewielybny... jôch prziszôł samtukej skuli tego... miśka...
A na to ze suchatelnicy głós:
– Spierdalej synek... jô już blank niy móm pijyndzy!
sobota, 2 listopada 2013
Klosztornô panna...
– Gryfnisty tyn autok, pewnikiym môcie paniczko galantnô fónkcyjô, sztela, iże stôć wôs na taki autok...
– Aaa, niy, niy, to mój trzeci gamrat, miyłóśnik mi je sprawiół.
– Jakóż to, niy majóm łóni paniczko chopa?
– Niy, niy móm chopa. Żyjymy na kryja, i jô lepszij na tym wylazuja, bo – na tyn przikłôd – tyl pelc na zadnim kanapyju erbłach łod inkszego gamrata a te szykowniste klyjnoty, sóm lod jescse inkszego absztyfikanta.
Na łostatku dojużdżajóm ku klôsztorowi, ta klôsztornô panna wysiadła fest jankornô, zachmulónô, iże jeji życie jes take myszate, ale tuplikowała se, iże kej wybrała klôsztorne życie, tóż tyż tak musi łostać.
Fest na łodwieczerz, tak kole dziesióntyn na wieczór ta istno porzykała swoji zdrowaśki i już sie kciała legnóńć do prykola, kiej łorôz słyszy klupanie na dźwiyrze.
– Fto tam?
– Anó, to jô... ksióndz Jółzel...
A ta klôsztornô panna ino tela:
– A jô w dupie móm te twoje bómbóniyry i szekulady!


c: text/html

text:
Swěte romske mócnarstwo
Swěte romske mócnarstwo (nimski Heiliges Römisches Reich (HRR), łatyński Imperium Romanum Sacrum (IRS), italski Sacro Romano Impero, česki Svatá říše římská) jo był dominantny pśewažnje nimski stat w Srjejźnej Europje w lětach 962-1806. Jo był na městnu źinsajšnych statow: Nimskeje, Awstriskeje, Českeje, Šwicarskeje, Liechtensteina, Nižozemskeje, Belgiskeje, Luxemburgskeje, Słowjeńskeje a teke mjeńšych źělow Pólskeje, Francojskeje a Italskeje.
Kakostnik romske pokazujo na wótmyslonu kontinuitu Swětego romskego mócnarstwa z Romskim imperiumom, kakostnik Swěte pokazujo na ambicije wobkněžyś teke Italsku a Vatikan. Wót lěta 1512 jo było oficialne mě Swěte romske mócnarstwo nimskego naroda (nimski Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łatyński Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Göteborg
Göteborg ? / i [ˌʝøtəˈbɔrj] je wulkoměsto w Šwedskej, kotrež leži při Kattegaće, mórskim přeliwje mjez Sewjernym a Baltiskim morjom. Hačrunjež běše městnosć hižo přez lěttysacami wobsydlena, załoži so dźensniše město Göteborg hakle w lěće 1619.
Techniska uniwersita Chalmers załoži so 1829. Mjez jeje studentami běštaj tež norwegski železniski inženjer Carl Abraham Pihl (1825–1897) a šwedski nošer Nobeloweho myta za fyziku Gustaf Dalén (1869–1937). Statna Göteborgska uniwersita so w lěće 1891 załoži.


text:
Blubry zez Kościana
Piyrszy roz
Tero rychtyg bydzie ło tym, jak żym piyrszy roz zez mojum melum..... A właśnie, że nie ło tym, bo to szak ło tym, to kożdyn jedyn, nawet łostatni papudrok i gylejza knap wiy i kapuje, co jezd lołz. Wiync jo tyż ło tym nie byde blubroł, bo nikoguśko by to nie zainteresowało. To jezd oklepano gadka i nudno jak flaki z olejym.
Rug cug wiync łobjaśnium, żeli rozchodzi mi sie ło to, co gzubowi, szarankowi a zaś i szczunowi sie rypło abo smykło, abo trafiuło po roz piyrszy wew życiu. Ni miało być, ale sie nie do ze szagi łobejść tematu ło meli, co mi sie piyrszy roz wew życiu barzy widziała jak inksze mele. Buła mojum partnerkum do miotlorza (taki taniec ludowy, zez moich łokolic), wew kółku tanecznym u starszoków wew przedszkolu. Jak mi jum zmiynili, nie wiada czymu na inkszum, to żym wloz pod stół i za diabła nie dołym sie wytośtać ani wyleźć po dobroci, ino żym ryczoł ciyngiym jak wół, aż dopiyro matka przyszła po mnie, jak buł czas do chaci. Buł to zarazym, bez to złamane serce, smutny kuniec moji karyjery wew kółku tanecznym.
Piyrsze techniczno-portkowe doświadczynie, bo technika zez moimi portkami jakoś dziwnie wew nim sie ciyngiym łunczuła, żym mioł jak skuńczułym piynć lot. Przy pumocy młotka i kumbinerek rozebrołym łojca zygarek. Zaś na powrót żodyn zygarmistrz nie doł rady poskłodać. Kuniecznie kciołym sie jorgnuńć, co wew nim tak tyko, a dowiedziołżym sie, aby, zez ty okazji, po roz piyrszy, jak tyko łojca posek, kiedy wylundowoł na moich portkach wew łokolicy tyłka. To bolesne doświadczynie nauczuło mnie, co kumbinery i młotek pasujum do zygarka tak samo kiepsko, jak posek do tyłka.
Ciung do techniki pozostoł, a i rychtyg kapłym sie, co wiedza wymogo poświyncyń. Wiync zaś krótko po tym, miołżym piyrsze ekszperymenta zez prundym, jak próbowołym sie jorgnuńć, co to jezd ta eleksztryka, co siedzi wew gniozdku i kożdyn jedyn mo fefra tam grzebać. Obmyślułym, co lepi bydzie sprawdzić nie wew gniozdku, a wew sznurze do lampy, przy pumocy nożyczek. Jakoż wew półowie doświadczynia trzepło mnie tak, że nie wiada jak i kiedy wylundowołżym wew kóncie pokoju, zaś nożyczki poleciały wew drugi kónt. Jak żym doszedł du sie, to już znołym eleksztryke na tyle dokładnie, co na dalsze ekszperymynty i zdaje sie, że na możliwe kopniyńcia straciułżym cołkum ochote. Zaś rodzice ni mogli sie jorgnuńć, skyndyk tako równiutko, łokrunglutko szczyrba jezd wew nożyczkach, przeciyż tyn mały bymbas tegu nie buł w stanie wywinuńć. Dopiyro coś jeim zaświtało, jak najdli uszkodzynie na sznurze łod lampy, co stale korki wywolało.
Wew szpitalu znalozłym sie piyrszy roz, tyż jakoś krótko po tych badaniach elektryki. Kciołym łokazać sie barzy przydatny wew chaci, nie jak tero, co ino mieli same straty bez mój zapał do rozeznawania sie wew wszyskim. Tak tyż, na poczuntek, obmyślułżym so, według mnie, łatwe zadanie. Zabrołym sie sum, wew kumórce, do rumbaniu drewna na podpołke. Siekiyra buła ciut wielgo i wysmykła mi sie zez pazury tak nieszczyńśliwie, że na prawy giyrze założyli mi porenaście szwów pod narkozum i trzymali mnie tydziyń wew szpitalu.
Zaś wew lani piyrszum pałe dostołżym nie inaczy, jak wew piyrszy klapie, zez polywy za zadanie dumowe. Nie to, co bym nie łodrobiuł, ale żym tak nagrygoluł i pokleksoł, że zaś ło tym, co tam stojało nabazgrane, sum nie umiołżym wydukać. I tak mi łostało sie do dziś. Jak mi jaki fest pomyślunek do gora wleci i ciyngiym kce zapisać, a akurat ni mum dostympu do kumputra, co rychtyg ciyngiym fest kaligrafie za nos łodwolo, ni ma rady, musze sum nagrygolić wew kajecie, ino zaś musowo, ta fest myśl musi mi ciyngiym drugi roz do łba wprysnuńć, co bym sie jorgnuł, ło czym żym wew tym kajecie nagrygoluł.
Zaś dali buła piyrszo ryba, a raczy kiołbik, na hoczyku moi wyndki, piyrszo jazda rowerym, zaś motorym czy autym na kursie jazdy, piyrszy ćmik i piyrsze ryganie po nim, piyrsze wino, które za ministranta łobciungli my zez gwinta ksiyndzu, co zakuńczuło naszum kariere wew ty służbie, bo ksiundz mioł zaznaczune na flaszce. Zaś pore jeszczyg inkszych piyrszych razów, co kożdyn jedyn mioł to tak samuśko, choć rychtyg ciyngiym nieroz poważnie wpłynęły na nasze życie. Letko sie można miarknuńć, co bydzie dali i jak sie skuńczy, jak ino zaczniecie ło tych piyrszych razach blubrać.
Znakiym tego i jo, jak żym zaczuł łod tego, co kożdyn jedyn mioł piyrszy roz zez melum, bez stalowanio sie, na kuniec tyż ło takich,co wszyscy mieli, blubroł nie byde, co by wos nie zanudzać bele czym, co sami znocie i co by nie usłyszeć: „Tej, łe jery, skuńcz tum głupium gadke, co kożdy rychtyk zno, bo mioł tak samo”.


text:
Astronomija
Astronomija (ze starogrichiskeje ἀσtpovouίa, astronomía, „wobglědowanje gwězdow“, nastało ze starogrichiskego ἄσtpov [ástron], „gwězda, njebjaske śěleso“, a vόuoς [nómos], „nałog, kazń“) jo wědomnosć wó njebjaskich śělesach. Wóna pśepytujo z pśirodowědomnostnymi srědkami kakosći objektow we uniwersumje, pótakem njebjaskich śělesow (planety, mjasec, gwězdy inkluziwnje słyńca, gwězdowe gromady, galaksije a galaksijowe gromady), interstelarneje materije a we swětnišću wustupujucego promjenjenja. Mimo togo pyta wóna za rozměśim uniwersuma ako cełka, jogo nastaśa a jogo natwari.
Lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo, wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby (glej amaterowa astronomija). To zwisujo na jadnom boce z "pózwigujucym" zaśišćom, ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš, na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću, dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku.
Astronomija njedej se z astrologiju zaměniś (grich. ἀσtpoλoYίa, astrología, „wěda wó gwězdach“), ako jo měła w Antice samski wóznam ako astronomija.
Wopśimjeśe
Stawizny astronomije[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Astronomija płaśi ako jadna z nejstaršych wědomnosćow. Zachopjeńki astronomije laže wěrjepódobnje w kultiskem cesćenju njebjaskich śělesow. W lěttysacy trajucem procesu su se źělili nejpjerwjej astronomija a pśirodowa religija, pózdźej astronomija, meteorologija a kalendarjowe licenje, w pózdnem srjejźowěku potom astronomija a astrologija. Bytostne mrocniki za našu wědu wó swětnišću su byli wunamakanje teleskopa pśed něźi 400 lětami, kenž jo Kopernikowy pśewrot dokóńcył, ako teke pózdźej w 19. stolěśu wunamakanje fotografije a spektroskopije. Wót srjejźi 20. stolěśa mógu astronomy z bźezwobsadkoweju a wobsadkoweju kosmonawtiku zemsku atmosferu pśewinuś a bźez jeje wobgranicowanjow wobglědowaś, to groni we wšyknych wobłukach elektromagnetiskego spektruma. K tomu pśiźo hyšći móžnosć, pśespytowanym objektam direktnje woglědaś a tam dalšne, nic jano wobglědujuce měrjenja gótowaś. Paralelnje se twarje pśecej wětše teleskopy za wobglědowanje ze zemje.
Fachowe wobłuki astronomije[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Astronomiska wědomnosć se źěli powšyknje pó pśepytowanych objektach, a pó tom, lěc jo slěźenje teoretiskego abo wobglědujucego razu. Wažne zakładne wobłuki su astrofyzika, astrometrija a njebjaska mechanika, nejwažnjejše póla su fyzika słyńcnego systema, wósebnje planetologija, galaktiska astronomija, kótaraž pśeslěźujo ptaškowu drogu a jeje centrum, ekstragalaktiska astronomija, kótaraž pśepytujo natwaŕ drugich galaksijow a jich aktiwne jědra, abo błyski gammapromjenjow ako nejwěcej bogate na energiju procese uniwersuma, ako teke relatiwistiska astrofyzika, kenž se na pśikład z carnymi źěrami zaběra. Stelarna astronomija pśepytujo naroźenje, wuwiśe a smjerś gwězdow. Kosmologija se zaběra ze stawiznami a nastaśim uniwersuma, a kosmogonija wopisujo stawizny našogo słyńcnego systema. Dla integracije wjelich metodow se źěli wobglědujuca astronomija pśecej mjenjej pó wužywanych wobłukach žwałowych dłujkosćow (radijowa astronomija, infracerwjena astronomija, wizuelna astronomija, ultrawioletna astronomija, roentgenowa astronomija a gammapromjenjowa astronomija), dokulaž slěźeńske kupki a (w idealnem paźe) teke jadnotliwe wědomnostniki mógu wužywaś informacije ze wšyknych tych žrědłow. Tencasnje nejnowšy wobłuk jo eksoplanetologija.
Wusčejše metody klasiskeje astronomije su ako poziciska astronomija z pomocu astrometrije a njebjaskeje mechaniki njebjaske śělesa katalogizěrowaś (gwězdowy katalog, efemeridy), a w astrofyzice fyziku swětnišća a we njom zdźaržanych objektow pśeslěźowaś. Pódla togo se móžo kosmonawtika ako eksperimentelna astronomija wobglědowaś, a kosmologija ako teoretiska disciplina.
Astronomija a druge wědomnosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wusko z astronomiju zwězanej stej fyzika a matematika, tej fachowej wobłuka stej se cesto mjazsobnje wopłoźowałej a wobglědujotej se teke w studiumje astronomije ako cełk. Uniwersum se wopokažo we wjele padach ako laboratorium fyziki, wjele jeje teorijow se móžo jano w jogo dalokosćach a na górucych, na energiju bogatych objektach pśepytowaś. Mimo togo su byli wobšyrne wobliceńske nadawki astronomije nastark až do numeriskeje matematiki a pśeźěłanja datow.
Pó tradiciji źěła astronomija gromaźe z geodeziju (astrogeodezija, zwěsćenje městna a zwěsćenje casa, póśěgowańske systemy, nawigacija), z licenim casa a kalendarjowym licenim (astronomiska chronologija) ako teke z optiku (wuwijanje astronomiskich instrumentow a sensorow). Dla instrumentow a metodow jo teke wjele paralelow k technice, kosmonawtice a matematice (měrjeńske srědki, satelitowa technika, modelěrowanje drogow njebjaskich śělesow). Geodetiske metody se wužywaju teke za zwěsćenje grawitaciskego póla a figurow drugich njebjaskich śělesow.
W slědnych lětźasetkach jo nabyło na wažnosći zgromadne źěło astronomije z moderneju geologiju a geofyziku, pśeto se kšyjo źěłowe pólo geowědomnosćow ze źělami planetologije. Mineralogija analyzěrujo kamizny zemje z pódobnymi metodami ako te drugich njebjaskich śělesow. Kosmochemija ako źěl chemije pśepytujo nastaśe a rozdźělenje chemiskich elementow a zwězanjow w uniwersumje a chemisku ewoluciju, eksobiologija pak wobstojnosći nastaśa a eksistence žywjenja zwenka zemje.
Dalej pśiběra mjazydisciplinowe slěźenje z něga skerjej duchownowědomnostnje wusměrjonymi wědomnostnymi disciplinami:
Astronomiske stawizny ako źěl stawiznowědomnosćow pśepytuju stawizny astronomije. Twarjenja a namakanki z pśedstawiznoweje a jěsnostawiznoweje doby se gódnośe źeń a wěcej w astronomiskem zwisku (archeoastronomija). Dokulaž astronomija se zaběra mimo togo we wobłuku kosmologije z pšašanjami za nastaśim, wuwiśim a kóńcom uniwersuma, su teke zrězki z teologiju a filozofiju.
Glej teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jadnotliwe twórby[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Albrecht Unsöld, Bodo Baschek: Der neue Kosmos. ISBN 3-540-42177-7
(standardna wucbnica za studium)
- Meyers Handbuch Weltall, Wegweiser durch die Welt der Astronomie. 1994 (7. pśeźěł. nakład), ISBN 3-411-07757-3
- P. Murdin (Hrsg.): Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics. 2001, ISBN 0-333-75088-8 – http://eaa.iop.org/
- Der Brockhaus Astronomie: Planeten, Sterne, Galaxien. F. A. Brockhaus, Mannheim – Lipsk 2006, ISBN 3-7653-1231-2
- Kurt Hopf: Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen – didaktiska zběrka meterialow na CD-ROM za źiśownje, šule, gwězdarnje a planetariumy, COTEC-Verlag Rosenheim
- Harry Nussbaumer: Das Weltbild der Astronomie. 2007, ISBN 978-3-7281-3106-5, 2. rozšyr. a aktual. nakład. vdf Hochschulverlag.
Periodikumy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Sterne und Weltraum, mjasecnik za astronomiju
- Astronomie Heute, popularny magacin za astronomiju a kosmonawtiku, 10 wudaśow wob lěto, nimske wudaśe wót Sky & Telescope (eng. wikipedija)
- Sternenbote, awstriski mjasecnik za astronomiju
- Interstellarum, dwójo-mjasecnik za praktisku astronomiju
- Astronomie + Raumfahrt, dwójo-mjasecnik za wucbu, dalejkubłanje, lichy cas ISSN|0004-6310
- Regiomontanusbote, kwartalne wudaśe Nürnbergskego astronomiskego towaristwa a Nürnbergskego astronomiskego źěłowego zjadnośeństwa ISSN|0938-0205
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Cogodla astronomija? W: Max-Planck-Institut für Astronomie
- ceste pšašanja w nimskej astronomijowej diskusijnej kupce de.sci.astronomie
- NASA: Astronomy Picture of the Day – wšednje nowy astronomiski wobraz z rozjasnjenim (engelski)
- NASA ADS – datowa banka astronomiskeje slěźeńskeje literatury (eng.)
- njebjaske fota – digitalna astrofotografija
- astronomiske powěsći w 11 rěcach
- nimskorěcne boki wó astronomiji
- pódłymjone artikle k wobłukam astronomije a astrofyziki
- Astronomy – A History – G. Forbes – 1909 (eLibrary Project – eLib Text)
Wideo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z telewizije Alpha Centauri (glej teke: archiw wusćełanja. W: http://www.br-online.de/alpha/):
- Harald Lesch. Cogodla astronomija? (RealPlayer-format)
- Harald Lesch. Quo vadis astronomija? (RealPlayer-format)


text:
wopisanje
W najnowšim wudaću woblubowaneje Serbskeje protyki zabjeru tutón króć Bukecy wosebite městno a narańši Serbja steja w srjedźišću. Thomas Haenchen rozprawja mjez druhim wo stawiznach Bukečanskeje wosady, Arnd Matthes rysuje nazornje podawki wokoło zahubneje bitwy 1758, Arnd Zoba wěnuje so wjesnemu muzejej, Manfred Laduš rozkładuje, čehodla su Bukecy zepěranišćo Serbow a Trudla Malinkowa zbliži čitarjam zamórske sydlišća ze samsnym mjenom. Ale tež druhich awtorow je redaktor Pětr Šołta do pisanja pohonjować zamóhł. Tak zhladuje Michał Kokla na zajimawu a wotměnjawu słužbu Chróšćanskeho zwóńka, wopisuje Milan Pohonč, kak je tomu dóšło, zo je so w Rocky Mountains zasydlił, přeradźa Lydija Maćijowa, što so za zapřijećom wwoofowanje chowa, a rozprawja Šćěpan Ričel wo sporušku, tajnym přewodźerjom čłowjeskich stawiznow. A za praktisku rubriku je Erwin Hanuš do wjelbika pokuknył, zo by kajkosće zežiwidłow bliže předstajał.


text:
Palau
Palau (palausce Belau) je kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje, kotryž je z lěta 1994 njewotwisny. Leži sewjernje kupy Nowa Gineja a wuchodnje Filipinow a słuša k Mikroneziji. Wobsteji z Palauskich kupow, kiž słušeja k Zapadnym Karolinam a z někotrych wotležanych kupow na juhozapadźe. Cyłkownje 356 kupow, wot kotrychž su jenož jědnaće wobsydlene, słušeja k šěsć skupinam. Stolica je wot lěta 2006 Melekeok na najwjetšej kupje Babelthuap, mjeztym zo wostanje stare hłowne město Koror z 12.000 wobydlerjemi najwažniše hospodarske srjedźišćo.
Na kupach knježi włóžna, tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 27° C.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot 1574 słušeše Palau k Španiskej. Po poražce w Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Španičenjo kupy Němskemu kejžorstwu. Tak słušachu hač do lěta 1914 k němskej koloniji Němska Nowa Gineja. W Prěnjej swětowej wójnje wobsadźi Japanska Palau a zarjadowaše je hač do Druheje swětoweje wójny. Po wójnje stejachu pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow. W lěće 1978 rozsudźichu so wobydlerjo přećiwo přizamknjenju k Mikroneziskej a hłosowachu za njewotwisnosć. Po dołhej přechodnej dobje sta so Palau dnja 1. oktobra 1994 z njewotwisnym statom a w decembrje z čłonom Zjednoćenych narodow.


text:
Alternatiwa za Němsku
Alternatiwa za Němsku (němsce Alternative für Deutschland, AfD) je prawicarska strona w Němskej, kotraž je so 6. februara 2013 załožiła. Předsydźe staj wot julija 2015 frakciska předsydka strony w sakskim krajnym sejmje Frauke Petry a Jörg Meuthen. Mjeztym ma AfD zastupjerjow w krajnych sejmach Sakskeje, Durinskeje a Braniborskeje (wot 2014), w parlamentach Bremena a Hamburga (wot 2015) kaž tež w krajnych sejmach Badensko-Württembergskeje, Porynsko-Pfalcy, Saksko-Anhaltskeje, Mecklenburgsko-Předpomorskeje a Berlina (wot 2016).
Po poražce hospodarsko-liberalneho křidła wokoło załožerja strony, Hamburgskeho profesora Bernd Lucke je so tutón z přiwisnikami wot AfD wotšćěpił a swójsku stronu ALFA załožił.


text:
Italijo
Italijo, Republika Italsko (it.: Italia, Repubblica Italiana) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.
Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).
Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.
Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.
Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.


text:
Projekt je wot wobsaha sem stawizniski projekt,w kotrymž so zhromadne stawizny Serbow, Čechow a Němcow w třoch wurjadnych časowych wotrězkach přepytuja. Runje w našim času, hdźež mamy so rozestajeć z politiskimi napjatosćemi a předsudkami, dźe wo spóznaće&xnbsp; swójskich korjenjow, zeznaće stawiznow&xnbsp; a wuměrjenje na přichod. Njeje to trěbne jenož za nas, ale tež za našich susodow w Čěskej. Projekt je tuž wusměrjeny na hišće hłubše zeznaće wosebitosćow swojich susodow nic jenož na politiskim, ale tež na kulturnym, hospodarskim a socialno-nabožnym polu. Nawuknjenje rěče swojeho partnera a susoda je dalši pozitiwny narok z tutoho projekta. Tuž budźe spomožne, sej přiswojić w tutym nastupanju dobre znajomosće. To budźe tyć projektej a nic naposled lěpšemu mjezsobnemu zeznaću.
Šulerjo rjadownje 10a nadźěłachu pod nawodom knjenje Šenkoweje, knjenje Pjechoweje a knjeza Stehfesta projekt wo serbskich spisowaćelach. Strony homepage so přewažnje wot šulerjow samostatnje nadźěłachu.
K předstajenju serbskich spisowaćelow.
Wobsah projekta su žiwjenske stawizny ludźi, kotrež su za dźensnišu generaciju wurjadne, kotrež pak su za tehdyšu generaciju dźědow a wowkow typiske.
Šulerjo Serbskeho gymnazija Budyšin a Čěskeho gymnazija Warnočic nazhonjeja tajke stawizny w rozmołwje ze staršimi ludźimi swojeje domizny, kiž su mjez tym w starowni, sami abo w kruhu swojeje swójby žiwi..


text:
Premiery teatralne, telewizyjne i radiowe dramatów z I tomu antologii Transformacja. Dramat polski po 1989 roku
Miłość na Krymie
Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, Kraków 1994, reż. Maciej Wojtyszko;
Teatr Współczesny, Warszawa 1994, reż. Erwin Axer;
Teatr im. Stefana Żeromskiego, Kielce 1994, reż. Piotr Szczerski;
Teatr Telewizji, 1998, reż. Erwin Axer;
Teatr Współczesny, Szczecin 2001, reż. Anna Augustynowicz;
Teatr Polskiego Radia, 2005, reż. Krzysztof Zaleski;
Teatr im. Juliusza Osterwy, Lublin 2006, reż. Krzysztof Babicki;
Teatr Narodowy, Warszawa 2007, reż. Jerzy Jarocki.
Czwarta siostra
Teatr Polski, Wrocław 1999, reż. Agnieszka Glińska;
Teatr Powszechny, Warszawa 1999, reż. Władysław Kowalski;
Teatr Polski, Bydgoszcz 2001, reż. Iwona Kempa;
Teatr Telewizji, 2003, reż. Agnieszka Glińska;
Teatr Zagłębia, Sosnowiec 2003, reż. Jerzy Schejbal;
Teatr im. Stefana Jaracza, Olsztyn 2005, reż. Cezary Ilczyna (pod tytułem Siostry);
Teatr Polskiego Radia, 2010, reż. Henryk Rozen.
Czwarta osoba
– brak premiery.
Requiem dla gospodyni
Teatr Narodowy, Warszawa 2000, reż. Kazimierz Dejmek;
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego, Katowice 2001, reż. Bogdan Tosza; przedstawienie impresaryjne, 2004, reż. Stefan Szmidt.
Świetlistość
– brak premiery.
Człowiek ze śmieci
– brak premiery.
Ofiara Wilgefortis
Towarzystwo Wierszalin Teatr Supraśl, Supraśl 2000, reż. Piotr Tomaszuk;
Teatr Lalek Banialuka, Bielsko-Biała 2001, reż. Piotr Tomaszuk;
Towarzystwo Wierszalin Teatr Supraśl, Supraśl 2006, reż. Piotr Tomaszuk.
Katarantka
Teatr Polski, Warszawa 2001, reż. Tomasz Man.
Nondum
Teatr im. Juliusza Słowackiego, Kraków 2002, reż. Magdalena Łazarkiewicz;
Teatr Polski, Warszawa 2001, reż. Piotr Kruszczyński.
Dzień świra
Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza, Gdynia 2006, reż. Tomasz Man;
Teatr Współczesny, Szczecin 2007, reż. Piotr Ratajczak.


text:
Dymokratyczno Republika Kůnga
Dymokratyčno Republika Kůnga (République démocratique du Congo) – třeće pod wzglyndym wjelgośći państwo Afriki, pouožůne we jeji střodkowyj tajli, we dořeču řeki Kůngo, u kerej ujśćo pośado 37 km dostympu do Uoceanu Atlantyckigo. Nazwa, uoznačajůnco "myśliwy", pochodźi uod ludu Bakůngo. W uokreśe kolůńalnym DR Kůnga wystympowoua kej Wolne Państwo Kůngo (do 1908) i Kůngo Belgijske (do 1960), a po uzyskańu ńypodlygośći we lotach 1971-1997 kej Zair. Do uodrůžńyńo uod sůmśadujůncyj Republiki Kůnga (Kůngo-Brazzaville), DR Kůnga wystympowoua tyž kej Kůngo-Léopoldville, a uobecńy po zmjańy nazwy stolicy, kej Kůngo-Kinšasa.
Nojwjynkše mjasta kraju: Kinšasa, Lubůmbashi, Mbuji-Mayi, Kisangańi, Kananga. Kraj zamješkuje 250 grup etńičnych. Nojwjynkše to Kůngo, Luba i Můngo.


text:
Krónowe łopješko
Krónowe łopješka (petale) su nutřkowne kćenjowe přikrywne łopješka. Krónowe łopješka su často napadnje zbarbjene a/abo sformowane a maja funkciju překasancy za popróšenje přiwabić (přir. entomogamija).
Kćenjowa króna móže radiarnosymetriska abo zygomorfna być, su tež wšě předstajomne přechody wot lochko hač sylnje zygomorfne. Krónowe łopješka móža ze sobu zrosćene abo swobodne być.
Swobodne krónowe łopješka dźěla so často do ćeńkeho zakładneho dźěla, do "hozdźa", a do šěrokeho dźěla, do „platy“, mjez kotrymajž so zhibk přeběži (na př. pola najwjace nalikowych rostlin). Pola zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je často krónowe łopješko, kotrež dele pokazuje, zwjetšene a/abo nadpadnje zbarbjene a twori jako huba abo delnja huba „přizemišćo“ za překasancy (na př. fijałki, orchideje). Wosebita družina zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je mjetelojte kćenje.
Kćenjowe króny ze zrosćenymi łopješkami móža likojte być (na př. płótna wijawka, petunije, kirbsy) abo zwonojte (na př. zwónčki, hórkowcy) być; často je wšak zakładny dźěl k wuskej krónowej role zrosćeny, kotraž často za chowanje nektara słuži. radiarnosymetriske kćenja z krótkej krónowej rołu rěkaja „kolesojte“, tajke z dlěšej krónowej rołu „stołpikotalerjojte“. Zygomorfne kćenja z krónowej rołu su často dwuhubate, t. r. kćenjowa króna je jenož do hornjeho dźěla (hornja huba) a do delnjeho dźěla (delnja huba) rozšćěpjena; krónowe łopješka, kotrež su na tworjenju dateje huby wobdźělene, su zwjetša jako miłke karby spóznajomne (na př. kozylisty z jednołopješkatej delnjej a štyriłopješkatej hornjej hubu).
Cil plahowanja rostlin je často, hišće napadniše krónowe łopješka docpěć.


text:
Macedůński Aleksander
Aleksander III Wjelgi, znůmy tyż jako Macedůński Aleksander (gr.: ἈλέEavδpoς ὁ Tpίtoς ὁ Makeδώv Aleksandros ho Tritos ho Makedon) (rodz. 20 abo 26 lipca 356 p.n.e., um. 10 czyrwńa 323 p.n.e.) – krůl starożytnyj Macedůńije ze dynastyje Argeadůw, je poważany za wjelgigo stratega a jydnego s nojwjynkszych zdobywcůw we gyszychće. We lotach 334-327 p.n.e. pobił nojsrogsze wuůnczas państwo na śwjeće - Perske Imperyjům. Jak umrził, jygo imperyjům bůło na przez 5 tyś. kilomyjtrůw szyroke.


text:
Fusbalplac
Fusbalplac (ze mjym. Fußballplatz) – szpilplac na kerym gro śe szpile we fusbalu. Fusbalplac je uotoczůny zicami do kibicůw i moge być tyż placym grańo inkszych szportůw (stadjůn wjelofůnkcyjny), abo impryz, kůncertůw.
Mjary[1][edytuj | sprowjej zdrzůdło]
14 marca 2008 roku FIFA a IFAB postanowjili, iże mjary nowych szpilplacůw majům mjeć 68 m szyrzce na 105 m lang. Ńyskorzi mjary Torůw to 2,44 na 7,32 myjtrůw[2].
Przipisy
- ↑ Dopuszczalne mjary nowych fusbalplacůw na stan 15 moja 2013
- ↑ Wjadůmości uo raporće


text:
Stup dale
Přełam: Serbska wučba we Drježdźanach nětk započnje
Lubi starši serbskich dźěći,
Lubi Serbja w Drježdźanach a druhdźe,
z wulkim wjeselom rozprawjamy wo wčerawšim (14.6.) rozsudnym zetkanju z SBA, hdźež je so zwopradźenje serbskeje wučby w DD skónčnje wobzamknyło.
Najpjedy raz wutrobny dźak Wam wšěm za přemóžacu podpěru.
Hač do póndźele, 13.6., smy 61 pisomnych přizjewjenjow za serbsku wučbu dóstali, za dźěći ze skoro 40 swójbow.
Za lětniki 2016/17 - 2022/23 mamy ličby wokoło 10 dźěći / lětnik, štož trajnosć potrjeby skutkownje podšmórnje a twori dobry zakład za dalše wuwiće.
SBA běše zastupjena přez nawodnicu Drježdźanskeje SBA, knjeni Stephanowu, a wotrjadnika za šule, knjeza Dreski, a direktorki 108. žakłaneje šule, knjeni Köhlerowu.
Z našeje strony bě tam šulski wuběrk Stup Dale a jedna potencielna wučerka pódla.
Wunoški skrótka:
- Započatk popołdnišeho poskitka za 2016/17 je wobkrućene (12 přizjewjenjow).
- Ličba přizjewjenjow so pozitiwnje na wobjim popołdnišeho poskitka wuskutkuje ( 2 město 1 hodź. tydźensce).
- Započatk dopołdnišeho poskitka za 2017/18 je wobkrućeny.
- Popołdniši poskitk ma so po 2017/18 přidatnje dale wjesć, za tych, kotřiž njemóža 108. jako regularnu šulu wopytać, a za intenziwěrowanje serbskeho poskitka.
- SBA ma wotpohlad, za zawěsćenje serbskeje wučby krótkodobnje znajmjeńša dalšu maćernorěčnu wučerku na 108. šuli přistajić.
- Ta nahladna ličba zajimcow so tež na zarjadowanskej runinje argumentatiwnje positiwnje wuskutkuje.
Zarjadowanskich drobnosćow dla hišće njeje jasne, štó budźe prěni serbski wučer wot awgusta 2016. Hromadźe z SBA pytamy tohodla tučasnje w rynkach serbskich basnikow, wučerjow a studentow (wšojedne, kajki předmjet) za kmanymi zajimcami, kotřiž bychu zajim měli, nětk wažny započatk wuhotować.
Formelna kwalifikacija abo studij jako wučer za to njeje žadana ze stron SBA. Tuž požadanja prošu krótkodobnje k nam (pjenjezy tež dawa, ale to njeměła hłowna motiwacija być)
Ze staršimi lětušich započatkarjow budźemy kontakt nawjazać, zo bychmy najlěpši kompromis za termin (dźeń a čas) namakali.
Snadź činimy hišće jedyn štaršiski wječor abo swjedźeń wotwisujo wot Wašeje rezonancy. Nětk dyrbimy najprjedy raz zaso něšto dźěłać.
Wutrobnje,
Šulski wuběrk Stup dale
Christian Šewc
Hubertus Delenk
Bianka Klugowa
Andreas Kluge
Wunoški a nastorki z 1. Serbskeho sympozija w Drježdźanach
Hladajo na nic runjewon rozbuchnjace ličby serbowacych Serbow - Móžemy spokojom być z połoženjom w Serbach, myslo na kulturu, politiku a zjawny wobraz serbskeho naroda? Čehodla spaduje ličba serbskorěčnych dźěći, byrnjež měli my nětk serbskeho ministerskeho prezidenta a aktiwnu rěčnu politiku? Njedóstawaja Serbja wjac rady dźěći? Je přewjele měšanych partnerstwow wina? Abo dyrbimy so tež prašeć, čehodla mnoho młodych Serbow we Łužicy samej mjez sobu radšo hnydom němcuje, a serbšćinu za komunikaciju ze staršej generaciju rezerwuje? Je to snadź prašenje niskeho socialneho prestiža rěče pola Serbow samych? Hdyž haj, wotkal to přińdźe? Je to móžno, zo čini chroniske redukowanje serbskeho naroda na folkloru a zdobom pobrachowace intelektuelne wuprudźenje młodym identifikaciju ćežku? Kak tomu dopomhać? Zamóža eksistowace struktury a naprawy, wěcy efektiwnje a přeražace polěpšić? Wobsedźimy so hodźace mechanizmy, kotrež wuspěchi serioznje přepruwuja, a tež dowola konsekwency ćahnyć, jeli to trjeba? Mamy prawe wučbne poskitiki za eficientne posrědkowanje serbšćiny dorosćenym partneram w měšanych swójbach a druhim zajimcam?
Prašenja a wjac prašenjow, kotrež je sej wěsće hižo wjele Serbow stajiło. Tak tež my wot Drježdźanskeho towarstwa Stup dale z.t. Ale hdźe so docyła tajke prašenja w Serbach zjawnje a sprawnje diskutuja? Dokelž njejsmy spokojacu wotmołwu namakali, smy so rozsudźili składnostnje našich pjatych narodnin 1. Serbski sympozij organizować a z tym serbsku přitomnosć w Drježdźanach podšmórnyć.
Serbska kultura w Drježdźanach
Serbska kultura je wažny korjeń kultury cyłeje Sakskeje. Wjele Saksow, hdyž nic wjetšina z nich, ma serbskich prjedownikow. Hač do dźensnišeho je serbšćina maćeršćina wjacorych stow Drježdźanjanow.
Stup dale z.t. bu 2009 załožene jako towarstwo serbskich a rěčnje měšanych swójbow w Sakskej stolicy. Zaměr je polěpšić tučasne deficity w poskitku za kubłanje w druhej krajnej rěči w Drježdźanach ale tež druhdźe, hdźež Serbja žiwi su.
Chcemy našim dźěćom tež zwonka Łužicy połnohódnu kompetencu swojeje maćeršćiny zmóžnić. Zdobom chcemy njeserbskorěčnym dźěćom a dorosćenym přiležnosć dać, sej znajomosće serbskeje rěče a kultury přiswojić, takrjec jako jězdźenka do kompetentneje dwurěčnosće a do wulkeho swěta słowjanskich rěčow.
Mjeztym organizuje Stup dale z.t. swójbne a kulturelne zarjadowanja za dźěći a dorosćenych (-> Protyka), rjaduje serbskorěčne pěstonjenje dźěći (- > Skupiny), poradźuje priwatne a zjawne zarjadnišća w kubłanskich prašenjach (- > Projekty), poskićuje rěčny kurs a kulturne materiale ( - > Poskitki) a je so samo wuwiło do kulturneje platformy.
My so přeco wjeselimy nad dynamiskimi sobuwojowarjemi,
Dr. Andreas Kluge
předsyda


text:
Tereza Pöpelec z Chrósćic bě z 414 dypkami znowa najlěpša sportowča
Při suchim a zdźěla słónčnym wjedrje skónči so tydźenja tradicionelne wubědźowanje Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB) w lochkoatletice na Młynkec łuce z wurjadnymi rezultatami. Tak docpěchu 36 šulerjow w třiboju (běh, dalokoskok, mjetanje bulika abo storčenje kule) wjac hač 200 dypkow, štož je nowy rekord. K přirunanju šulskemu sportej, wotpowěduja 180 dypkow cenzurje “jedynki”. Talentowana lochkoatletka Tereza Pöpelec z Chrósćic docpě z 414 dypkami znowa najlěpši rezultat serbskeho kubłanišća. Šulerka z rjadownje 10-1 zmištrowa běh na 75 metrow w 9,8 sekundach, skoči 4,45 metrow daloko a storči kulu na 9,73 metrow. Haklec před lětom nastaji Tereza na samsnym městnje z 445 dypkami sensacionelny nowy rekord SGB. Druha najlěpša cyłeje šule bě Lea Krječmarjec z Wulkeho Wjelkowa. Wurjadna koparka a volleyballistka z rjadownje 9-2 polěpši so k minjenemu lětej wo hnydom 120 dypkow na nowy wosobinski rekord z 372. Sobušuler Fridtjof Schade z Budyšina zakitowa swoje třeće městno z lěta 2015 a wuwojowa sej 293 dypkow.
K foće : Najlěpši lětušeho sportoweho swjedźenja Serbskeho gymnazija na Budyskej Młynkec łuce běchu w lochkoatletiskim třiboju Tereza Pöpelec z Chrósćic 414 dypkami (srjedźa), Lea Krječmarjec z Wulkeho Wjelkowa z 372 dypkami (nalěwo) a Budyšan Fridtjof Schade z 293 dypkami (naprawo).
Najlěpša lochkoatletka našich młódšich sportowcow bě Aquina Žurec z Róžanta z 262 dypkami. Šulerce z rjadownje 7-1 zešlachči so w septembrje z 1,40 metrami we wysokoskoku wuběrny rezultat w tutej starobnej skupinje. Prjedy hač podachu so lětniki 5 do 8 domoj, wotmě so hišće woblubowany staflowy běh (stajnje štyri holcy a štyrjo hólcy z jedneje rjadownje) na 400 metrow. A na kóncu sportowych wubědźawanjow dóstachu najlěpši třo lochkoatleća kóždeho lětnika z rukow šulskeho nawody Renéja Wjacławka wopismo a medalju.
Najlěpši lochkoatleća Serbskeho gymnazija Budyšin:


text:
Sztrahecle
Sztrahecle – krůtke kůnski drzewa abo tektury taplane we parafińe abo inkszyj substancyji podatnyj na hajcowańy, kerych jedyn kůńec je pokryty masům, kero rozhajcowuje śe uod tarćo.
Sztrahecle wynejdźůno we Chinach we 508 roku. We Ojropje pjyrsze sztrahecle zrobjůno we 1805, a jejich fabrika, we keryj pakowano je we kisty ze wysuwanům szuflodům (take kej wjymy terozki) uodymknůł we 1855 we Jonköping Szwed John Edvard Lundström.
We kulturze znůmo je bojka Dźouszka ze sztraheclůma, kero napisoł Hans Christian Andersen. Po ślůnsku śpjywo ja skupina "Ausdruk".


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Jedyn ze krajōw araberskich, islamskich. Drōgōm idzie blank zababulōnŏ, łokutanŏ dziołcha i idzie ujzdrzić u łōnyj ino jeji srogachne czŏrne łoczy. Zmiyrzŏ łōna ku szumnyj, caubrownyj rezidyncyji. Łorŏz mody karlus, kery przelazwowŏł wele nij lachnōł sie ku nij i bliknōł, ciepnōł łoczko. Dziołcha w te pyndzy pogzuła ku dźwiyrzōm srogij chałpy, wkarowała do takigo srogachnego kabinytu, pokazuje na łokno i wrzescy choby jōm fto ze skōry łobdziyrŏł:
– Tatulku! Tatulku, a tyn synek tam mie napasztowŏł!
Na cŏłke niyszczyńści tego karlusa łojciec napasztniyntyj freli bōł jynerŏłym. Wartko przizwŏł ku sia swojich wojŏkōw i łozkŏzŏł chycić tego modzioka. Po jakisik piyńciuch minutkach blady choby śmiyrtka synek łostŏł postawiōny przed fresōm grōźnygo i łozkokocōnygo łojca-jynerŏła.
– Ty zasrańcu, ty psie – wrzesknōł jynerŏł – jakeś sie łopowŏżōł spojzdrzić, kuknōńć na moja ceruszka?
– Abdul Kaliq! Pōdź sam ino! – wrezsknōł tyn jynerŏł.
Jak spode ziymi wyrosnōł srogachny, gniady na licach, brodziaty chop we mōndurze wachmajstra.
– Abdul Kaliq! – juzaś zawrzesknōł jynerŏł. – Weźniesz tego lōmpa, tego łacha, zakludzisz go na naszŏ skukanŏ farma na pustyni i wydupczysz go. Wachmajster zasalutjyrōwŏł, chyciōł synka za szkrawitel i pociōngnōł do autoka, do dżipa. Przikowŏł, przikrymplowŏł szpangami do zica i sztartnōł ku zapłociu miasta.
Po pŏruch minutkach rajzy karlus łodzyskŏł mōłwa i cichuśko dŏł wachmajstrowi do wymiarkowaniŏ:
– Abdul Kaliq, dōm ci 200 dularōw jak mie niy wydupczysz.
Abdul Kaliq nic, nul ryakcyji.
– Abdul Kaliq! – juzaś rzōńdzi tyn karlus. – Dōm ci 500 dularōw, ale niy wydupcz mie, co?
Dalszij nic.
– Abdul Kaliq! Dōm 1000 dularōw...
W tym łoka mrziku brodziaty wachmajster kuknōł ci na tego karlusa tak, iże łodekciało mu sie dalszij gŏdać. Dojechali do tyj farmy, tyn brodziaty wojŏk wywlōk synka ze autoka, wciōngnōł rajn, ciepnōł go na prykol i seblyk mu galoty. Zatym napocznōł sie sōm seblykać. Bōł już chnetki blank sagusiyńki, kej zaglingŏł telefōłn. Wrzesk we suchŏwce bōł ci tak srogi, iże bali i tyn karlus, kery leżŏł gymbōm we zegōwku usłyszŏł jynerŏła:
– Abdul Kaliq! A wrŏcej ty w te pyndy nazŏd!
Ibramim łoblyk sie, kŏzŏł łoblyc sie tymu niyszczysnymu karlusowi, przikowŏł go juzaś do zica we autoku i wartko pogzuli nazŏd do miasta. Wleźli rajn do rezidyncyji kaj jynerŏł blank szarłatny ze złōści wrzeszczŏł na dwiōch modych wojŏkŏw araberōw a zatym wrzesknōł ku Abdulowi Kaliqowi:
– Abdul Kaliq! Weźniesz terŏzki sam tych dwiōch, tego modego karlusa ku tymu i zarŏzki łōnych wszyjskich łozszczylŏsz!
Wachmajster wziōn cŏłko trōjka, wkarycōł łōnych do dżipa, przykrymplowŏł sztram do zicōw i sztartli. Bez cŏłkŏ drōga bōła złōwiyszczŏ cichōść. Niymota, milczyni przerwŏł tyn mody karlus:
– Abdul Kaliq! Ale pamiyntŏsz? Pamiyntŏsz, iżeś mie miŏł nŏjprzodzij wydupczyć?


text:
Pólske knježerstwo chcyło dopokazy za ruski atentat na swoje lětadło
Waršawa. Plany pólskeho knježerstwa, wšitke w rowach pochowane wopory lětadłoweje katastrofy pola Smolenska ekshuměrować a znowa přepytować dać, zbudźa mjez přiwuznymi a w medijach kraja razne reakcije. Knježerstwo chcyło po tutym puću dopokazać, zo njebě katastrofa njezbožo, ale ruski bombowy atentat. Dnja 10. apryla 2010 bě mašina z te- hdyšim prezidentom Lechom Kaczyńskim a 95 dalšimi wosobinami pólskeho towaršnostneho žiwjenja při pospyće, w ruskim Smolensku přizemić, znjezbožiła. Nichtó njeje tehdy přežiwił. Bjezposrědnje po wólbnym dobyću 2015 je nawoda narodnokonserwatiwneje strony Prawo a sprawnosć Jarosław Kaczyński, bratr znjezboženeho prezidenta, nowe přepytowanja připowědźił.


text:
Rocznik 2008, grupa czarna
GKS Katowice – Jedność Siemianowice 5:3
GKS Katowice – APN Katowice 5:0
GKS Katowice – Silesia Katowice 5:2
Zagrali: Filip Drobot, Piotr Pietruszka, Kacper Olsza, Wiktor Pyrek, Jakub Spandel, Filip Ryszka, Igor Guzik, Eryk Drzał
Trenerzy: Kamil Androsiuk, Rafał Gniot.
Rocznik 2008, grupa zielona
GKS Katowice – FC Katowice 2:2
GKS Katowice – Orlik 1:2
GKS Katowice – Gwiazda Ruda Śląska 1:1
Zagrali: Oliwier Mielcarek, Mikołaj Wozniak, Dawid Wyłupek, Mateusz Jojko, Mikołaj Kaszczak, Tymoteusz Kostka, Filip Dudziński, Wojtek Siedlecki
Trener: Arkadiusz Bywalec.
Rocznik 2008, Filia Południe
GKS Katowice – Pogoń Ruda Śląska 1:2
GKS Katowice – Wyzwolenie Chorzów 4:0
GKS Katowice – Pogoń Imielin 4:3
Zagrali: Jakub Mazur, Wiktor Słysz, Maciej Witkowski, Marcin Limański, Maksymilian Kątny, Krzysztof Ochman, Wojciech Smolorz, Ksawery Koter, Paweł Kuczka, Laura Bujak
Trener: Henryk Kaleta.
Rocznik 2009, grupa czarna
GKS Katowice – Sparta Katowice 3:3
GKS Katowice – Rozwój Katowice 11:0
GKS Katowice – Wyzwolenie Chorzów 4:3
Zagrali: Tymoteusz Majos, Filip Kurtok, Alan Griksa, Patryk Bajerski, Maksymilian Solik, Tymoteusz Browarski, Marcel Misztela, Maciej Miłek, Kacper Kapuściński
Trener: Kamil Androsiuk, Rafał Gniot.
Rocznik 2009, grupa zielona
GKS Katowice – Śląsk Świętochłowice 2:2
GKS Katowice – Victoria Katowice 5:0
GKS Katowice – Stadion Śląski 2:9
Zagrali: Jakub Birlet, Tymoteusz Majos, Igor Włodarczyk, Nikodem Śrutwa, Franek Zajewski , Alan Cecot, Patryk Franek, Robert Pyrtek, Kamil Majewski
Trener: Arkadiusz Bywalec.
Rocznik 2009, Filia Południe
GKS Katowice – Pogoń Ruda Śląska 4:1
GKS Katowice – Gwiazda Ruda Śląska 4:0
GKS Katowice – Jedność Siemianowice 1:3
Zagrali: Mateusz Bednarski, Kajetan Stokłosa, Piotr Wójcik, Kamil Myćka, Maciej Witkowski, Wiktor Słysz, Hubert Siwitza, Kamil Pytlarz
Trener: Henryk Kaleta.


text:
Malezyjo
Malezyjo (mal. Malaysia) – państwo we Połedńowo-Wschodńij Azyji, na Malajskim Půłwyspje a wyspje Borneo; wjyrch 329 847 km², ludźůw 23 275 tyś. (lipjec 2000), stolica Kuala Lůmpur (ůng. 1 500 000 mjyszkańcůw), śedźiba rzůndu we Putrajaya. Malezyjo na Malajskim Půłwyspje mo grańica s Tajlandyjům, na wyspje Borneo s Brůnei a Indůnezyjům.
Państwo uobejmuje dwa terytoryja uoddźelůne Połedńowochińskim Morzem: połedńowo tajla Malajskigo Půłwyspu a tyž půłnocno tajla wyspy Borneo. Uksztołtowańy terynu je podane na śa we uobu tajlach - nadmorske růwńiny przechodzům we gynsto zaleśůne zbocza gůrůw. Nojwyższym szczytym Malezyji je Kinabalu, 4101 m n.p.m., położůny na Borneo.
Malezyjo znojduje śe we strefje růwńikowyj klimy. Nawjydzajům jům połedńowo-zachodńe (uod kwjetńa do paźdźerńika) a intynsywńijsze, půłnocno-zachodńe můnsůny (uod paźdźerńika do lutygo).


text:
Tak mi sie jakoś sentymentalnie zrobioło bo tam za modych lot sie bywało.
Na początek kompleks wybudowany przez Huta Zygmunt. Niy zostało z tego już nic.Byli my tam kiedyś z Eugynym i płakać mi sie chciało
Z basynu zrobiyli wysypisko a z amfiteatru yno schody łostały. Tak sie skończoł moj świat z modych lot.
Chodziyli my tam w wakacje dziynnie na basyn a jak boł festyn to amfiteatr odwiedzały ówczesne gwiazdy muzyki.
Smutne to wszystko bo jakby coś nowego powstało w zamian to machnoł bych ręką ale jak sie niszczy i nic w zamian to sie płakać chce, tym bardzin ,że większość powstała dzięki pracy naszych rodziców


text:
Republika Chińsko
Republika Chińsko, znono nojčyńśći kej Tajwan (Taiwan) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje na wyspje Tajwan (dowńij Formoza) u wybřežy ChRL. Do Republiki Chińskij noležům tyž wyspy Peskadory (Pynghu Ljydao), Kinmyn (Quymoy) a Matsu.
Do 1971 Tajwan reprezyntowou Chiny we UoNZ. Zbližyńy kůmůńistyčnych Chin a USA na počůnku lot 70. a naćiski wuadz we Bejdžingu spowodowouy, aže uobecńy Republika Chińsko je uznawano bez 24 państwa (2007), guůwńy suabo rozwińjynte ekůnůmičńy wyspjarske kraje rejůnu Pacyfiku, kraje Ameriki Střodkowyj a Mořa Karaibskigo a kilka mouych państw we Africe. W Ojropje uznowo ja ino Watykon; we lotach 1999-2001 uznawoua ja tyž Macedůńijo we zamjan za půmoc finansowo ("dyplůmacyjo dolarowo"). Uod 1 styčńa 2002 Republika Chińsko noležy do WTO pod mjanym "Uoddźelny Uobšar Celny Tajwanu, Pynghu, Kinmyn a Matsu".


text:
Spezialitaeten
Fleischerei Walde in Räckelwitz
Specialita: serbska domjaca kołbasa
Serbska domjaca je produkt burskeho razu serbskeje Łužicy, kotraž so dźěłaše po tradicij při swinjo rězanju we našich domjacnošćach. Přez nanuzowane zestatnjenje burow w 60-tych lětach pak wosta přeće našich kupcow, dale tutu domjacu kołbasu kupować móc.
Smy so tehdy rozsudźili přećiwo statnym standartam swójski standart wúdźěłać a z tym tutu specialitu
našim kupcam dale poskićić. Wosebitostka tuteje kołbasy je wuběr materiala kotryž so hišće ćopłe předźěła. Wužiwamy libojte a přerosćene dźěle mjasa , jatra, swinjacu hłowu a cyblu. Ze selu popjerom, pimentom, nalikami, kimjelčku a majronom ju korjenimy.
Specialita: Kamjenske kołbaski
Dźeń swjateho Bartrołmja, patróna rěznikow, so w Kamjencu hižo přeco wopomina. Kóždolětnje ćahnu běłe zdrašćene dźěći w ćahu k tradicinalnej Kamjenskej boršći, hdźež cyłe město porjadnje swěći.
Před 150 lětami, w awgusće 1859 , je sebi rězniski mištr, Johann Carl Mierisch za tutón swjedźeń přewjele mjasa nakupował, njewědźeše kak dyrbješe je w ćopłoće a bjez chłódźaka dźeržeć. Jemu přindźe myslička ćenke kołbaski nadźěłać a je kurić. Zwohrěwane, kaž najlěpje słodźa , jemu z “rukow storhachu”.
Ludźo chcychu nětkole tež wědźeć, kak rěkaja.” Na kak da - Kamjenske”! je Mierisch wołał. Wot toho časa so Kamjenska na Kamjenskej boršći jako ta kulinariska wosebitosć wokoło 24. awgusta wuwiwa. Dźensa hišće so Kamjenske kołbaski po tradicijonelnym recepće mištra Mierischa dźěłaja: Dwaj dźělaj howjazeho mjasa jedyn dźěl swinjaceho mjasa z pikantnymi korjeninami, w ćenkim wowčim črjewje a kurjene na bukowych tružkach. To je jakna delikatesa z kisawymi njeplemi abo całtu a z Budyskim žonopom.


text:
Ukwalowali, my noród cyli górole, pisać rezolucyje do Komitetu Centralnygo, znacy Krojowej Rady, coby kazdy dostoł telo pleksiglasu kielo mu potrza. Cy ka piykny cy ka corny. Trza ino dać krzyzok. U cie to bedom trzi krzyzoki – ozbębnieła juz ode dźwiyrzy babecka moja ostomiylso zaroz po raniyjsy msy.
Zjedyjek. Siednijciez na zydelku mojaśty cud boski – zwitołek jom cieplućko.
Cosik nie kapuje – dodołek od sie zwycojnie za Jaśkiem Głuptokiem i wzionek głymboki deh.
Prziboce co kapke miesioncy tymu nie poseł jo s mojom ślubnom na wybory do salówki na plebaniji coby znacyć dusycke poselskom. Zrobioła sie cisa i póst wielgi w chałupie. Cas useł wartko. Pore kilo u cłeka ubyło to i ździebko rozumu przibyło. Usłysołek co pleksiglas sóm jest tela zmyśna nakładka na śklany ekran cobyś nie uwidzioł tego syćkiego co widzis. Kie chłop widzi za duzo to mu sie odekciewa – godajom kumoski po całyj wsi.
Dyć Rade wybiyrajom posłowie, a posłów samiućkaś znacyła. Po prowdzie zbójeckim prawem ino jednego a nie dwenastu jako stoi w okrongu. Po kiego ciorta ceregiele. Pleksiglas mos jak w banku – odpedziołek.
Ksiondz strasy co pleksi sóm jest towor unijny,dotowany. Kazdyn nie dostanie. Cekani ze zadka sóm jest znachory, ciymne grody i cała chudobno reśta. Nei trza poprzić wiynksom mniyjsość a moze i proporcyje – rzeknóła naucynie.
Wej, toli nie lepi nagabywać i molestować nasego posła coby hasnu syćkich pilnowoł. Tak majom Jangliki hań za wielgim potókiem. U nik sóm jest jedyn poseł w jednym okrongu wyborcym, to i biedacysko musi ciyrpieźliwie wysłuchiwać rózne rzecy. O pleksi tyz. Totyn nie obróci się ku wyborcy rzyciom – zagodołek apryndowany.
Zyjdyc to! Nie medetuj, ba se pomiarkuj ździebko. Bodaj ze bodaj wiym co godom. Wse mómy demokracyje ludowom. Pozegnoł jom samiućki pirsy baca s Warsawy. Drzewiej ksiondz furmanił u bacy to widzioł. Kie nowe casy nastały dy u frajerek Magdy i Lenki starsy a cerwony diasek i młodse nieboze dogadowali sie coby syćko ostało jako dawno bywało. Cyli demokracyja ludowa i śleboda. Śleboda pisanio rezolucyji do KC. Baca zabocył co mo jakisie owiecki to i juhas cyli naski ksiondz musi ciorać się w tyj robocie – dokumyntnie wygarnona moja druga połówka.
Dołek się babie. Ksęcy nie ksęcy podpisołek rezolucyje. Ba dodołek cichućko a nie głóskiem:
Ba haj, nie beek wiyncy pisoł i ugadywoł s diaskiem. Kie dogodujes s jazernym to pryndzyj a nie wolno ón cie wyonacy jak tyn diaboł w opowiostce Kazika Tetmajera co wzion i wyzwyrtał babe.
Naremnie końcyłek gwarzbe i wysłek do swoik owiecek. Scynśliwe óne sóm bo pasterzuje im jedyn włodorz ka pierwej u ludzisków był jino cysorz. Teroz ludziska kcom mieć lepsiyjsom demokracyje. Już nie trzi a śtyry władze kcom mieć. Cworta zaś rzondzi pleksiglasym. Co za casy. Haj.
Wojtas b’Sportas, AD 2012
- JOW jak z Orwella? – 27 lipca 2016
- Dwuetapowy JOW – 3 marca 2016
- Doświadczenia brytyjskie vs. polskie – 12 lutego 2016
- Wenecki KOD – 27 stycznia 2016
- Naiwność habilitowana – 8 stycznia 2016
- Rok 1924 – Feliks Koneczny o stronnictwach – 24 czerwca 2015
- Groźny system wyborczy – 30 maja 2015
- Finansowanie partii politycznych w Wielkiej Brytanii – 28 maja 2015
- Niezbędna jest zmiana ordynacji – 23 maja 2015
- JOW jako taki – cz. 2 – 19 maja 2015


text:
Połedńowo Amerika
Amerika Pouedńowo – kůntynynt, kery ležy na půukuli zachodńij. Uod wschodu grańičy s Uoceanym Atlantyckym, a uod zachodu s Uoceanym Spokojnym. Powjyřchńo Ameryki Pouudńowyj wynośi 17,8 mln km². Bez Ojropejčykůw, uobje Ameryki sům tyž mjanoane Nowym Śwjatym.
Państwa Ameriki Pouedńowyj a jejich stolice[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- Argyntyna - Buenos Aires
- Boliwijo - La Paz a Sucre
- Brazylijo - Brasila
- Čile - Santiago
- Ekwadůr - Quito
- Gujana - Georgetown
- Kolůmbijo - Bogota
- Paragwaj - Asuncion
- Peru - Lima
- Surinam - Paramaribo
- Urůgwaj - Montevideo
- Wynezuela - Caracas
Klimat[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
W Americe Pouedńowyj sům wšyjske strefy klimatyčne. Uod klimatu růwńikowygo na půunocy kůntynyntu, bez zwrotńikowy, podzwrotńikowy, ůmjarkowany do subpolarnygo na pouedńu kůntynyntu. Pod wzglyndym uopadůw we Americe Pouedńowyj sům teryny uo uobfitych uopadach (Ńiźina Amazůnki), nale tyž pustynne (we Andach).


text:
Iran
Iran (farsi: ايران – Īrān), uoficjalno nazwa: Islamsko Republika Iranu (farsi: جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskym Wschodźe, ležůnce nad Mořym Kaspijskym, Zatokům Perskům i Zatokům Uůmańskům.
Pjyršo wersyjo mjana Iran pojawjo śe juž we Aweśće, kaj je mowa uo Aryānām – [kraju] Arjůw. Jeji formům středńoperskům bůuo užywane bez Sasańidůw uokreślyńy Ērānšahr – kraj Arjůw. Mimo to we ojropejskych godkach aže do XX wjeku na uokreślyńy Iranu užywano powšychńy mjana Persyjo, a ńy Iran. Mjano Persyjo pochodźi uod nazwy ludu stanowjůncygo tajla ludůw irańskych přibůuych na terytorjům dźiśijšygo Iranu pod kůńec II tyśuncleća p.n.e.


text:
Robin Hood
Robin Hood – postać ze powjarkůw, strzedńowjeczny bohatyr kery habjůł bogoczom a rozdowoł bjydokom. Bůł to banita, kery pomjyszkiwoł we leśe wele Sherwood uoroz ze swojimi kůmpanůma, do kerych należeli braćik Tuck, Will Stuteley, mody David ze Doncasteru, Mały John s Hathersage, Much syn młynorza, Allan ze Doliny a Will Szkarłatny. Jygo lipstům bůła Lady Marion. Podug powjarki, Robin Hood uprzikrzoł żywot szeryfowi Nottingham Robertowi de Rainault a pozostoł wjerny krůlowi Richadowi Lwje Śerce, uod kerego uostoł na kůńec ułaskowjůny. Nojbarzi znůmo adaptacyjo powjarki we literaturze napisoł Howard Pyle, powjarka mo tyż mynga adaptacyji filmowych, we tym "Robin of Sherwood" Kevina Costnera.


text:
Łozprowki, bery, szpasowne gyszichty a wszyjsko we naszyj szykownistyj ślónskij mółwie!
środa, 28 września 2016
Kŏżdy chop to świnia...
A rzyknij ty mi fuksiczko, po jakymu jeżeś tako markotno, takŏ jankornŏ?
– Anō, wiysz hazoczku... Nŏjprzodzij miyszkałach ze ryżokudłōm, ze starym fuksym. Po jakimsik czasie urodziōłch ci mu... prosiŏki, tōż tyż ci mie ganc ajnfach wyciep. Niyskorzij przigarnōł mie srogachny wolf, i dobrze ci nōm bōło aże do czasu kejech zaciōnżŏła i juzaś uplōncli mi sie prosiŏki. Nō i zwykowo... tyż mie wyciep na zbity pychol.
– Nō, niy ślimtej fuksiczko. Zamiyszkŏsz symnōm. Bydziesz symnyōm i bydzie dobrze!
Żyli se łoba bez dugszy czŏs aże fuksiczka juzaś bōła nabito, ciynżobnŏ. Nō, i jak zawdy juzaś sie łōnyj uplōncli prosiŏki....
Nō, i jak ze tyj gyszichty mōrał:
Anŏ.... kŏzdy facet to świnia!


text:
po
czyszecku:
Co tam we krzach szczebioce?
Bezmała
piyrszô ornitologicznô wandrówka po ślónsku.
Ujzdrzeć małégo ptôszka we chrańściach abo we tich pómatlanich gałańziach
na kraju lasa nie je leko, ale ptôszi śpiyw dycko słychać z daleka. Tymu
ptôkôrze znajóm mocka ptôszich głosów na spamiyńć. Każdégo ptôka poradzóm
poznać po głojsie, a ani go niy muszóm dojzdrzeć.
A òsobliwie
teraz, na wiosnã, ptôki już od samégo rana śpiywajóm aże śpiywajóm. Na
polu, w lôsku, na graniczkach, we sicie, na łónkach i przi rzyce –
napotkać idzie jé wszandzie. Na ti ranni wandrówce przi Odrze poznómy
mocka naszich krzidlatich przôcieli i nauczymy se jejich ślónskich miónów.
Isto obôczymy sztyrnôla, pluskwã, ptaszégo króla,
raszkã, kowôlika i moc inszich ptôków. Nauczymy se je
rozeznôwać po śpiywie i po piyrzu. O jejich życiu i obyczajach bańdziymy
rozprawiać blank po ślónsku.
Tôwarzistwo
Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“ w Czyszkach projsi Wôs piyknie na ranni
szpacyr przi Odrze i na spólné śniôdanié na Ketzlerowym statku w Kotlinach
– we gniôździe naszégo tôwarzistwa.
Kedy?
W sobotã, 4. kwietnia, o godzinie 6.00.
Kandy?
Na parkingu przi kaczmie „Garden Cafe” w Czyszkach (Cisek) wele Kojźlô.
Wandrówka
bańdzie twać dwie abo trzi godziny i kosztuje do kupy ze śniôdaniã 8 zł.
Chto chce prziś, musi se nôprzód zamelduwać u Alojza Ketzlera, tel. 77
4 87 11 14 (zwónić nejlepszi popołedniu!).
Dejcie pozór:
Liczba miejsc je ograniczónô! Na naszã wandrówkã bierymy nejwyżi 15
ludzi. Poranki sóm jeszcze bardzo chłódné.
Oblyczcie se blank ciepło. Chto może, niech se sprawi fernglas (lornetkã)
i ksiónżkã ò ptôkach, a niech je wejźnie ze sobóm.


text:
Nepal (nep.trl.Nepāl, přijynto we 2007 roku nowa tymčasowo kůnstytucyjo ńy wprowadzo do kraju dugij formy mjana) – dymokratyčno republika federalno we Azyji Pouedńowyj, we środkowyj tajli Himalajůw, grańičůnca na půunocy s Chinůma a na pouedńu, wschodźe we zachodźe s Indjůma; bez dostympu do mořa.
Přez 80% placu pokrywajům sam gůry uo středńij wysokośći ůng. 6000 m n.p.m.
Pouedńowo tajla kraju zajmujům wyžyny a teryny pagůrkowate pokryte džůnglům, a půunocny kraj Ńiźiny Hindustańskij (tzw. Teraj). Na půunocy rozćůngo śe gůuwny uańcuch Himalajůw (Himalaje Wysoke) s nojwyžšym ščytym śwjata, Čůmolůngmům (Moůnt Everest) – 8850 m n.p.m. a śedmjůma inkšymi uośmjotyśynčńikůma. W środkowyj tajli kraju ležům Himalaje Moue uo středńij wysokośći 2400–4300 m n.p.m. s ličnymi kotlinůma (Dolina Katmandu je wśrůd ńich nojwjynkšo).


text:
Hajiti
Hajiti, Republika Hajiti (fr. Haïti, République d'Haïti; hait. Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo we Americe Půunocnyj, na Mořu Karajibskim. Zajmuje zachodńo tajla wyspy Hajiti. Grańica mo s Důmińikanům. Je to kraj gůřysty, srogo jygo tajla zajmuje puaskowyž, ńiżiny sům ńywjelge a ino na wybřežu. Dowńij ůng. 60% placu zajmowouy sam losy, nale bezma 90% ś nich wyćynto. Skiž tygo postympuje sam jouowjyńy gleby a yrozyjo. Je to nojstaršy ńypodleguy kraj we Americe Střodkowyj. Walki uo samostanowjyńy mjouy sam anfang we 1790 roku, a we 1804 uoguošůno ńypodleguość. Bez lota 1822-1844 Hajiti bůuo potajlowane na tajle lo Negrůw na půunocy a tajla lo Mulatůw na pouedńu. Ńyskoři wzmogouy śe sam ajnflusy USA, aže přišuo do amerikůńskij uokupacyje we lotach 1915-1934. Sytuacyjo polityčno je sam durś ńystabilno.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na Źymje, we kerym 80% ludźi žyje we ubůstwje.


text:
Čitanje z knihi „CAVREIN“
Wutoru 11. měrca 2014 wopytaštaj Šwicaraj naš Serbski gymnazij. Čitanje a knižne předstajenje wuhotowa so jako přihot za 11. lětnik, kotryž poby štwórtk, 13.měrca, na knižnych wikach. Zdobom bě čitanje dźěl Tandem-projekta Šwicy. Lětsa steji Šwica w srjedźišću Lipšćanskich knižnych wikow. Šwicaraj słušetaj pak tež k 0,5% ludnosće w Šwicy, kotraž rěči retoromansce. Leo Tuor, awtor předstajeneje knihi a Claudio Spescha, jeho přełožowar, předstajištaj nam powědacy essay „Cavrein“.
Leo Tuor bydli dźensa w Surrein, něhdźe 3 hodźinow wot St.Moritz zdalene a žiwješe so jako młodostny wot pastyrjenja wowcow, přez čož zamóže jara dokładnje přirodu jeho wokoliny a hońtwu wopisować. Dźensa je swobodny spisowaćel.
Přełožowar Claudio Spescha, bydlacy w Zürichu, dźěła jako redaktor při šwicarskim, retoromanskim radijowym a telewizijnym sćelaku RTR. Wobě wobknježitaj retoromanšćinu z dźěćatstwa sem.
Essay „Cavrein“ je Tuorowa mjeztym štwórta kniha a tematizuje zwrěsćenje hajnka při hońtwi skalnych kozowow (Steinbock). Tuor sam je hajnk a podawizna je wosebje zajimawa, dokelž je w retoromanšćinje spisana. Tola w tutej twórbje zhladuje tež kritisce na hońtwu, zasudźi falšny wobchad z natřělenymi zwěrjatami. Tuor wustupowaše jako jara přemyslowacy čłowjek. Jeho twórby wobsahuja tuž njemało filozofiske zhladowanja. Cituje rady wulkich filozofow, kaž Friedricha Nietsche.
Wjeršk knižneje prezentacije bě čitanje z knihi w retoromanšćinje. Je to woprawdźe rjana rěč, kotraž jara přijomnje we wušomaj klinči. Tuor sam wopisuje retoromanšćinu jako wosebje klinčacu, zwukowu rěč.
Nawjazajo na čitanje w retoromanšćinje sćěhowaše žiwa rozmołwa, přirunajo našej dwě mjeńšinje. Při tym mnoho zajimaweho zhonichmy, na přikład, zo je retoromanšćina w Šwicy připóznata hamtska rěč a tuž stat tutu wotpowědnje aktiwnje spěchuje. Retoromanaj zajimowaštaj pak so tež za nas, wšako chcychu tež wjace wo nami a našej situaciji zhonić.
Zasadnje je so čitanje wšěm jara derje lubiło a nadźijamy so, zo so tež w přichodźe tajke projekty přewjedu, wšako so tak tež naše narodne wědomje skrući.
Lydija Sćapanec.


text:
Niy dojś1, że śliwki sōm2 dobre we smaku, to jeszcze majōm kans3 fetaminōw4: magnez, potas, żelazo i inksze5, ale- co dlo niyjednego je nojważniyjsze- sōm richtich6 dobre na trołwiynie7. I żech sie tak pomyśloł, że jak tera mōmy jeszcze na nie sezōn, to trza to wykorzystać. Receptōw8 na take ciasta je połno, ale joł żech […]
Cukinia ze wyndzōnkōm i daktylōma (Ot,co ;) )
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać. A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô […]
Hiszpańskoł smażōnka (Tortilla de patatas)
Tak po prołwdzie, to niy je takoł richtig1 smażōnka, yno ōmlet, ale jakosik mi sie ta nazwa barzi spodobała. Żeby bōło jeszcze ciekawiyj, to żech sie te hiszpańske danie nauczōł robić we Francji. Tortilla [czyt.: tortija] ze kartołflōma2 je klasycznoł, bo rajn3 idzie tyż wciepōńć i wōszt4, i inksze warzywa. Robi sie to trocha dużyj5 […]
Francuski Ajntopf (Ratatouille/Ratatuj)
Tym daniym to żech sie piyrszy rołz zainteresowoł, jak żech łoglōndoł tako bajka, we ftoryj małe zwierzynta- co to normalnie ich niy lubiymy, ale we bajkach nawet ja- robiōły we restauracji za kuchorzy i narychtowały jednymu ważnymu chopowi właśnie take danie. Potyn żech pojechoł do Prowansji, a to właśnie stamtōnd pochodzi te danie i żech […]
Szałołt ze granatym (Wybuchowa sałatka ;) )
Niyftorym sie bez lato tak miyrznie1, że potrzebujōm mocniyjszych wrażyń: skokajōm na tym gumowym powrozie2, nurkujōm po jakich starych potopiōnych szifach3… abo sie robiōm szałołt ze granatym 😉 Joł wiym, że niyftore chopy to zarozki chcieliby go narychtować do swoji teściowyj, ale musza Wołs zmartwić- tym granatym to sie mogecie, co najwyżyj, zmarasić4 koszula 😉 […]
Tarta po lotaryńsku (Quiche Lorraine)
Piyrszy rołz jołd1 żech takoł tarta we Lotaryngii (to je tyn regiōn zaroz przi Niymcach) i tak mi łōna2 zasmakowała, że musiołech sie jōm niyskorzi3 tyż narychtować4. Połra razy już żech z tōm tartōm eksperymyntowoł- rołz mi nawet śleciała5 na dylōwka6… ale i tak my jōm zjedli 😉 Joł robia zawsze ta wersja tarty dlo […]


text:
Niyrozki dostana1– a to łod sōmsiada2 od moji Mutry, a to łod jyj kōmratki3– kōnsek4 szpeku5, ale to niy byle jaki szpek, bo łod świnie, co to bōła chowano6 do siebie, a niy na sprzedyj i bez7 to dostowała ciyngiym8 lepszy futer.9 Moja Muter to sie tam z tym niy smoli- zeskwarzi10, do krauzy11 i fertich12, ale joł żech sie tak pomyśloł, że jak już wieza13 takoł daleko drōga we tym swojim kofrze14 ta świnia, to należy jyj sie już co lepszego 😉
Co potrza?
20 dkg szpeku
1 jabko- niy za miynke
3-4 suszōne śliwki
sōl, pieprz (korzynie)
pó15 łeżeczki majeranku
pó łeżeczki tymianku
Tego szpeku mogecie dać tyż wiyncyj, ale joł do tych eksperymyntōw niy chcioł zarozki dołwać pó kilo, bo jakby mie to potyn niy smakowało, to bych sie z tym musioł dużyj trołpić.16 I jak na te 20 dkg szpeku to jest tyż dojś dużo jabka, ale to bez to, żeby te tuste17 niy bōło za tuste.
Pokrejcie18 sie tyn szpek na drobno kosteczka i wciepcie na patelnia abo do jakego garca i niech sie pomału skwarzi. Te śliwki zalyjcie na chwila wrzōncōm wodōm i potyn pokrejcie razym ze jabkym. Jak już we garcu bydōm take fajne brōnołtne szpyrki19, symnijcie20 go ze łognia, wciepcie tam pokrōne jabko, śliwki, prziprawy, fajnie wymiyszejcie, przelyjcie do jakego gorczka abo krauzy i fertich. Jak tyn fet już ochōdnie,21 to nic yno brać sznita22 chleba, smarować i smacznego 🙂
1dostanę
2sąsiada
3koleżanki
4kawałek
5słoniny
6chodowany
7przez
8ciągle
9karmę
10topić słoninę
11słoika
12gotowe
13wiozę
14walizce
15połowa
16męczyć
17inna nazwa na smalec
18pokrójcie
19skwarki
20zdejmijcie
21się ostudzi
22kromkę


text:
Ajnlauf
W ślonskij chałpie w niedziela zawdy je nudelzupa! I czasym sie zdarzo, że sie nawarzi do nij za mało nudli a zupy je tela, żeby szło pół chałpy wykarmić tyż w poniedziałek. I rozchodzi sie tyż ło to coby sie nic niy zmarnowało, pra. Skisz tego idzie zrobić coś takigo fest dobrego co u nos nazywomy ajnlauf a kaj indzyj lane ciasto.
Jak bajtle niy chcom jeść jajca, to idzie jim go dać w tym ajnlaufie. I jo go tak dowom niy ino do nudelzupy, ale do prawie kożdyj i takij z gymizami i tyż łogórowej.
A potym jeszcze idzie sie z bajtlami podziwać na to co wyńdzie i znojść w nij pieska, abo jakigo konika. Jak tak sie zrobi to żodny syropy niy bydom potrzebne coby dziecka zaczły jeść. A takom zupom z ajnlaufym se idzie na prowda pojeść i zatkać!
Co nom bydzie trza do ajnlaufu?
- 2 jajca
- 3 łyżki mołki
- wody tak „na łoko”
Jak to sie robi?
- Jajcami trzeja trzasnyć ło stół coby sie potrzaskały.
- Wloć jich do szolki abo jakij salaterki.
- Dać do nich ta mołka i rozfyrlać. Nojlepij to sie robi widełkom. Idzie tyż łeżyczkom.
- Kiej sie łokoże że je to za gynste trzeja kapnyć trocha zimnyj wody i dalij fyrlać. Rozchodzi sie ło to coby sie taki grudki niy porobiły.
- Jak już to bydzie, taki jak mo być, czyli niy za gyste ani niy za rzodki wlywomy go bez widełka na zupa, kiero sie musi wreć.
- Bydziecie widzieć, że jak sie bydom robić na tyj zupie taki żółty pierzinki, to żeście som w doma i to je to!
- Na som koniec trzeja to jeszcze trocha wymiyszać łyżkom, coby sie niy pozlepiało.
A u Wos w doma sie robi ajnlauf?


text:
Już dołwno żech niy zaglōndoł do tyj staryj ksiōnżki ze receptami1, kero mi pożyczōła kōmratka2 od moji Mutry3. Ksiōnżka ta moł w tym roku 90 lołt i bez to werciōłoby4 sie cojsik z ni upiyc, tym barzi, że nawet Pani Truda- bo tak sie nazywo ta kōmratka- gołdała mi, że sie mōm zrobić te windbojtle. […]
Tag: #śląskie
Szołdry abo murziny (Wielkanocne mięsiwa zapiekane w drożdżowym cieście na śląską modłę)
U nołs1 w dōma sie tego niy robiōło, nawet żołdno ciotka tego niy znała, ale rołz moja Baba znołdła to w jaki ksiōnżce i sie ji tego zachciało. Na poczōntku trzo bōło szukać, skōnd sie to wziyno, co to z tym zrobić i jak wyłōnaczyć2. Ponojś je to popularne na Ślōnsku Cieszyńskim, ale same słowo […]
Armeriter de lux (Bułkowy recykling de lux ;) )
Mōndre1 ludzie by pedzieli,2 że ta nazwa to je richtig3 oksymoron, bo armeriter pochodzi łod niymieckego Arme Ritter, co znaczy biydny rycerz, a co to je de lux, to już chyba wiedzōm nawet małe bajtle4– jak we jednyj nazwie sie znojdōm 2 przeciwstawne wyrazy, to je oksymorōn; rechtory5 bydōm6 zachwycōne 😉 De lux tak po […]
Armeriter (Danie recyklingujące czerstwe bułki)
Jak żech bōł bajtlym1, to mi Muter niyrozki to robiōła, bo przeca cojś trza bōło ze tymi starymi bōłkami zrobić, ale że to sie nazywo armeriter, to żech sie dowiedzioł dopiyro niydowno, bo piyrwy my przypiykali bōłki tōnkane2 we jajku i mlyku i żodnych nazwōw to niy potrzebowało. Terozki to żech sie nawet posprawdzoł historia […]
Smażōnka (Jajecznica)
Pomyśloł żech sie, że trza by sam wciepnōńć1 tyż jaki recept2 do tych, co to majōm dwie lewe rynce do warzynia.3 Coś ajnfachowego,4 a przi tym- jeszcze jak sie moł5 jajca łod szczyńśliwych kurōw- tak dobrego, że niyjedna baba abo chop bydzie chcioł łostać6 na taki frisztik.7 Dać sam idzie8 i szinka, i wōszt,9 i […]
Tuste ze jabkym i śliwkōm (Smalec z jabłkiem i śliwką)
Niyrozki dostana1– a to łod sōmsiada2 od moji Mutry, a to łod jyj kōmratki3– kōnsek4 szpeku5, ale to niy byle jaki szpek, bo łod świnie, co to bōła chowano6 do siebie, a niy na sprzedyj i bez7 to dostowała ciyngiym8 lepszy futer.9 Moja Muter to sie tam z tym niy smoli- zeskwarzi10, do krauzy11 i […]


text:
List przeczytany pó mszy na Górze Św. Anny, 17 października 2009 r.
Moc już sie Ślónzôki narzóndziyli ò tym, iże trza sie starać ò to, coby ślónskõ môwã òbchować. Zdô mi sie, że dzisioj rozumiyniy tego rozprzestrzyniyło sie miyndzy nami i małowiela żôdyn już niy jes tymu przeciwny. Starómy sie, coby nasza môwa była òficjalnie uznanô, próbujymy budować kómisyjõ kodyfikacyjnõ. Chcieli by my ale dzisioj pouwôżać niy nad kómisyjami kodyfikacyjnymi i prawym sejmowym, ale nad tym, co kôżdy z nôs może sóm ku tymu zrobić, coby naszã òjcowõ môwã retować.
Piyrsze: Snôżność i staraniy. Durch jes jeszcze moc ludzi, co im sie zdô, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niejedyn myśli, że to jes blank po ślónsku, jak se te swojy paplaniy ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami, pôrma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa prostôków i lómpów. Ci to ludzie czynióm naszyj rzeczy nôjwiynkszõ krziwdã!
Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òsprawiać po ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym. Tóż, starejmy sie, coby môwa, co nióm kôżdy z nôs rzóndzi, była òkludnô i piyknô.
W tym szukaniu snôżności kôżdy musi sie spuścić na swój rozum i swojy wyczuciy. Swojymu wyczuciu mogiymy tyż ale pómóż. Tak jak sie idzie wyćwiczyć w nauce, abo w jakim fachu, tak tyż sie idzie ćwiczyć w môwie. Tóż przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje, a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo szumnõ śpiywkã, nauczmy sie ich na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.
Drugiy: Bildónek abo ksztôłcyniy. W teraźniejszym czasie już bezmała żôdyn z nôs w rozeznôwaniu, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, niy umiy sie spuścić ino na swojã pamiyńć i wyuczuciy. My w „Dandze” gôdómy: „Niy ma gańba niy wiedzieć, abo sie òmylić, gańba sie niy uczyć!”. Coby świadómie, rozumnie piastować prawõ ślónskõ môwã, kôżdy musi sie w nij durch bildować.
Zdrzódłym prawyj ślónszczyzny powinna być dló nôs môwa naszych starzików. Tóż szukiejmy ludzi starych, co pamiyntajóm ślónszczyznã z czasów, jak jeszcze ludzie niy znali telewizyje i mediów, òpytujmy sie i uczmy sie òd nich. Nowô technika dôwô nóm dzisiôj do rynki nôczyniy, co nim łacno mogiymy dźwiynk registrować. Tóż nagrôwejmy starzików! Szukiejmy ludzi, co poradzóm se spómnieć, jak sie nazywało nôczyniy murarskiy, bergmóńskiy, rzeczy w dóma, w ògrodzie, we werkszteli. Poprośmy ich, coby nóm ò tym poòzprawiali. Mogiymy ku tymu przidać tyż pôrã fotografijek. Tak òbchowiymy spómniynia tych ludzi, a ś niymi prawõ starõ ślónszczyznã, nawet jak ci ludzie zemrzóm.
Kôżdô ludzkô môwa mô swój systym, swojy prawa. Lżyj nóm bydzie rozumnie rozsóndzać, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, jak spróbujymy te prawa poznać i sie ich nauczyć. Ku tymu potrzebujymy uczydłów i popularnych poradników. Podwiela tych uczydłów napisanych òd fachmanów niy mómy, mogiymy spróbować òbsztalować se literatrurã naukowõ. Niy bójmy sie tego. W literaturze dialektologicznyj jes moc takich rzeczy, co jy i niyuczóny czowiek poradzi zrozumieć.
Myślã, iże moc z Wôs, zôcni suchacze, co tu siedzicie, była dzisiôj rano na „Marszu jedności”. Isto potrzebujymy jedności, coby nóm lżyj było starać sie ò òbchowanie erbizny naszych òjców i starzików, a przi tym tyż naszyj òjcowyj rzeczy. Tyj ślónskij jedności w môwie niy mogiymy ale rozumieć tak, że wszyskich Ślónzôków wyrôwnómy do jednego mustra. Reinchold Olesch we słowniku môwy ludu z Góry Św. Anny zapisôł takiy to przisłowiy: Padali świynty Ignacy, iże my niy wszyjscy jednacy. Wiymy, że môwy w roztómajtych czyńściach Ślónska trochã sie òd siebie różnióm. To isto niy bydzie żôdnô jedność, jak sie bydymy wadzić, czyja môwa jes lepszô, a na kóniec wszyskim nakôżymy gôdać na tyn przikłôd po katowicku. Prawõ ślónskõ jedność i braterstwo zbudujymy ino wtynczôs, jak Ślónzôk z jednyj czyńści Ślónska bydzie poradziył przijóńć Ślónzoka z drugiygo kóńca z jego côłkóm erbiznóm: z jego òblyczym, zwykami, z jego môwóm, jak włôśnego brata! Piyrszym krokiym do budowaniô takiygo braterstwa jes nauka. Tóż chcymy Wôs wszyskich namówić ku tymu, cobyście bildowali sie niy ino w môwie ze swoij wsi, abo swojygo placu, ale cobyście tyż aby trochã poznali roztómajte môwy na côłkim Ślónsku. Pómoże nóm to inkszych Ślónzôków rozumieć i szanować.
Trzeciy: Rzóndzić, gôdać, radzić, śpiywać, òzprawiać… I ze spóminaniô starych ludzi, i z badań uczónych wiymy, że dôwnij ludzie rzóndziyli po ślónsku bezmała wszyndzie: niy ino w dóma, ale tyż na dródze, na placu, we sklepie, w robocie, nawet w urzyndzie. Wszyskiy kómisyje kodyfikacyjne, tôwarzistwa i uczydła na nic sie niy przidajóm, jak ludzie sami niy bydóm chcieli po ślónsku rzóndzić. Tóż i my niy mogiymy sie lynkać i zawiyrać naszã môwã za dźwiyrzami pómiyszkaniô. Niy mogiymy sie skirz nij gańbić! Lżyj nóm bydzie sie na to òdpowôżyć, coby po ślónsku gôdać tyż w jawności, miyndzy ludźmi, jak sie w rzóndzyniu po ślónsku wydoskónalymy, jak sami bydymy czuli, że nasza môwa jes òkludnô i piyknô. Tego nóm żôdyn zakôzać niy może! Ale jak fto, chocia poradzi, a niy gôdô po ślónsku nawet w dóma, jak fto niy uczy po ślónsku swoich dzieci, kładzie naszã môwã do truły i niy może sie mianować prawym brónicielym ślónskości!
Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały. Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Prziszłość naszyj òjcowyj môwy zôleży nôjbarzij òd nôs samych, òd tego, co sami poradzymy zrobić ze sobóm i (dlô siebie), bez òglóndaniô sie na cudzych beamtrów!
Zerzykiejmy pôciyrz do świyntyj Jadwigi i Świyntyj Any, coby pómógły nóm uprosić u Pana Boga Ducha Świyntego, bo to Ón òświycô ludzióm rozum i rozwiónzuje jynzyki.
Dr Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”
Ò I Marszu Jedności Górnoślónskij w Òpolu możecie se poczytać tukej: „Pómóżcie retować naszã ślónskõ môwã!“


text:
Kaliforńijo
Kaliforńijo (angelsko godka: California) to je stůn na pouedńowym zachodźe USA, nad Uoceanym Spokojnym. Je to nojludńyjšy a nojbogatšy stan we USA, a třeći podug zajmowanyj powjyřchńe. Grańica mo na půunocy ze stanym Oregon, na wschodźe ze stanůma Newada a Arizůna, a na pouedńu ze Meksykym, ze stanym Baja California. Na teryńe stanu ležům ůuožůne pouedńikowo pasma gůrske, jygo pouedńowo-wschodńo tajla to pustynne wyžyny a kotliny. Je sam tyž nojńižšy we coukich Stanach Zjydnočůnych punkt: Dolina Śmjerći, do 86 m p.p.m.
S anfanga pomjyškiwano bez Indjanerůw, bez Ojropejčykůw uodkryto we 1542 roku (Juan Rodrigueza Cabrillo). We 1769 powstaje pjyršo misyjo (San Diego). We 1841 mo anfang uosadńictwo amerikańske. We 1846 Kaliforńijo uoguošo ńypodleguość kej Republika Kaliforńije. We 1848 překozano USA bez Meksyk.
Industryjo zaawansowanych technolůgji (m. in. Dolina Křymowo), we tym i kosmičnych, wydobyće ropy naftowyj, uostřodek produkcyji filmůw (Hollywood). Rozwińynte sadowńictwo a coroz wjynkše znočyńe turystyki.
Nojsrogsze mjasta: