text:
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska je zwjazkowy kraj w sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
Geografija[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitaj najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Jězor rěka němsce Müritz, kotrehož mjeno pochadźa wot słowjanskeho słowa morica, a kupa je Rujany.
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běža wulka rěka Łobjo, ale tež małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej, ale Warnow a Peene do Baltiskeho morja. Łobjo běži přez zwjazkowy kraj Schleswigsko-Holsteinska, přez Hamburg a potom zaso přez Schleswigsko-Holsteinsku a skónčnje do Sewjerneho morja.
Najwjetše města su
- Roztok (blisko Baltiskeho morja při wuliwje Warnowa),
- Zwěrin (w zapadźe zwjazkoweho kraja),
- Wismar (při Baltiskim morju),
- Stralsund (blisko kupy Rujanow),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
Stawizny[wobdźěłać]
Mecklenburgsko-Předpomorska so zaso w lěće 1990 załoži. Tutón zwjazkowy kraj eksistowaše hižo raz mjezy lětami 1945 a 1952. W lěće 1952 bu rozwjazał a potom su so wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěće 1945 je so nastał z Mecklenburgskeje a zapadneje dźěla Pomorskeje zapadnje dźensnišeje hranicy mjez Němskej a Pólskej.
Mjeno[wobdźěłać]
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" woznamjeni hród. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej eksistuje wjele mjenow, kotrež ze słowjanskeje rěče pochadźa. Tuta słowjanska rěč wjace njeeksistuje, ale wona bě přiwuzna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Hornjoserbšćinu, Delnjoserbšćinu, Čěšćinu a Słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Pak tež mjena z němskeho pochada eksistuja tam.
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15


c: text/html

text:
Snæfellsnes
Snæfellsnes – půłwysep we zachůdńij tajli Islandyje, na zachůd kole mjasta Borgarfjörður. We cyntralnyj tajli tygo regjůnu nojdźi śe wulkůn Snæfellsjökull. Jigo wyżka mo 1446 m n.p.m. a na wjyrchu je lodowjec. Wulkůn je znony bez francuskigo pisorza Julesa Verne'a, kery uůnygo uopisoł we swym buchu Voyage au centre de la Terre (śl. tumaczeńy: Rajza do postrzodka Źymje). Na tym teryńe islandzki rzůnd zuůnaczůł nacyjny park. Na půłnocnym brzygu je pora małych mjast, a mocka rybackich portůw.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorsce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.


text:
Osetišćina
Osetišćina (osetisce иpoH æBзar [iRON avŽAG]) so hłownje w Sewjernej Osetiskej a Južnej Osetiskej rěči (hdźež je připóznata oficialna rěč). Wuznamne diaspory eksistuja tež w Moskwje, Pětrohrodźe, Toronće a někotrych druhich wulkich městach w swěće. Cyłkownje je něhdźe 600 tysac rěčnikow (po druhich powobličenjach, je snadź nic wjace hač 400 tysac dobrych rěčnikow ).
Rěč słuša k iranskej skupinje indoeuropskich rěčow (wuchodo-iranska skupina, ke kotrejž słušeja tež paštušćina w Afghanistanje, jagnobišćina w Tadźikistanje a někotre dalše). Wjele iranistow wužiwa osetišćinu, zo by dešifrěrowało mjena eminentiskich Skitow, kotrež su w antiknych wopisach regiona zwostali. Eksistuja spušćomne etymologiske a historiske dopokazy něhdyšich kontaktow osetiskich rěčnikow ze słowjanskimi, finno-ugriskimi a turkiskimi ludami. Mnoho je hižo z kawkaskeje wokoliny do rěče dóšło.
Wobsah
Alfabet[wobdźěłać]
Za napisanje osetiskeje rěče hodźa so alfabety na zakładźe georgiskeho abo łaćonskeho alfabeta wužiwać. Wot lěta 1937 so oficielnje alfabet wužiwa, kotryž na ruskej graždance bazěruje:
Charakteristiski pismik w alfabeće osetišćiny je æ, kotryž w žanym hinašim kyriliskim alfabeće njewustupuje.
Pismiki ë, ж, ш, щ, ъ, b, э, ю, я, so wužiwaja jenož w požčonkach z rušćiny a we swójskich mjenach, kaž na př.: жypHaл, ШaляпиH, oбъekT, пbeca, эkBaTop, Юpиk, яkopb.
Pismiki a, б, B, r, д, e, и, й, л, M, H, o, p, ф su blisko rušćiny po swojich wurjekowanju.
Maд – mać; kapд – nóž; бaл – wišnja; apB – njebjo; apM – ruka; kaд – česć; бeл – łopač; Teл – nić; epдo – kamin; иx – lód; xид – most; иpд – jaskrawy; иBaд – blědy; иBap – chłostanje; иxдoH – lodowa woda; MиT – sněh; бoH – dźeń; HoM – mjeno; koM – huba.
Łaćonski alfabet[wobdźěłać]
Wot lěta 1923 hač 1937 je so warianta łaćonskeho alfabeta wužiwała.
Nimo toho pismikaj Š a Ž so běštej wužiwajali zo by transkribowali ruske słowa. "Słabej" wokalaj æ [ɐ] a ы [ɨ] stej jara powšitkownej w rěči, kajkosć kotraž je zhromadnosć z Persišćinu.
Gramatika[wobdźěłać]
Osetiski zwukowy system, słowoskład a samo gramatika buchu sylnje wot ibero-kawkaskich a turkiskich rěčow wobwliwowane. Tak je w rěči 9 padow (najebać powšitkowneje tendency iraniskich rěčow deklinaciju zjednorjować), słowje kъyx (někak "kuch") a kъax ("kach") za ruku (něm. Arm) a nohu (něm. Bein) paralelnje k indoeuropskimaj apM (ruka, něm. Hand) a фæд (noha, něm. Fuß). W zwukowym systemje su so specifiske kawkaske glotalne okluziwne konsonanty zjewili, přez kotrež su trójki "spěwny-njespěwny-glotalny": d - t - t', b - p - p', d - t - t', dz - c - c' nastali atd. Podobnje spodźiwny za indoeuropsku rěč je uwularny zwuk [q], kotryž so mjez druhim w arabskimaj słowomaj qalbī ("moja wutroba") a Qaddafi namaka, we wjele turkiskich rěčach (nic w turkowšćinje samej) a w ajmaršćinje.
W literarnej warianće osetiskeje rěče je 35 fonemow: 7 wokalow, 2 połwokalow a 26 konsonantow.
Akcent je dynamiski; je přeco na prěnjej złóžce, nimo padow, hdyž w njej je "słaby" wokal (æ abo ы) — w tym padźe akcent je na druhej złóžce. Słowa tworja syntagmy w osetišćinje, a akcent kóžda syntagma ma, nic wšak kóžde słowo. Digorski dialekt (hlej "Dialekty") maja bóle komplikowane akcentowanje.
Osetišćina ma zbytki gramatiskich přiznamjenja, zo bychu definitnosć markěrowali: w digorskim dialekće je wobchował definitny artikl i (němsce "der", "die", "das"), mjeztym zo w ironskim dialekće akcent móže na prěnju złóžku ze słabym wokalom dóńć (kaž by hišće dalša słaba złóžka před njej, kotraž je něhdy artikl była), jeli dźe wo definitny objekt, wo kotrymž rěčnicy wědźa.
Osetišćina ma bohaty a žiwy słowotwórbny system, tworjo nowe słowa předewšěm přez zestajenje korjenjow a přidaće sufiksow (rědšo prefiksow). Najebać wjele ruskich požčonkow, osetišćina je relatiwnje puristiska rěč porno druhim mjeńšinowym rěčam Ruskeje, z tójšto neologizmami přihódnje wutworjenymi z pomocu swójskich morfemow.
Substantiw[wobdźěłać]
Substantiwy so po genusach njerozeznaja. Nimo toho njeje artikl. Maд "mać", бeл "łopač".
Pronomen[wobdźěłać]
- æз – ja
- ды – ty
- yый – wón, wona, wono
- Max – my
- cыMax – wy
- yыдoH – woni, wone
Werb[wobdźěłać]
Infinitiw : Kóncowka infinitiwa je -ыH.
бaдыH – "sedźeć", бapыH – "wažić, wuwažić", дapыH – "dźeržeć", aMoHыH – "pokazać", aMaйыH – "tružić", иBыH – "měnjeć, změnić", HæMыH – "bić"
Prezensowy zdónk wotpowěduje korjenjej werba.
- kæHыH "činić" kæH-
- дзypыH "rěčeć" дзyp-
- kycыH "dźěłać" kyc-
- цæpыH "žiwy być" цæp-
- xæpыH "jěsć" xæp-
Preteritowy zdónk twori so přez přidaće sufiksa -T- abo -д- ke korjenjej werba.
- лac (ыH) "wjesć" лacT
- дap (ыH) "dźeržeć" дapд
- дac (ыH) "truhać" дacT
- yap (ыH) "lubować" yapзT
- æxræH (ыH) "začinić, začinjeć" æxræд
- caй (ыH) "jebać" caйд
- cид (ыH) "wołać" cидT
- Tworjenje preteritoweho zdónka so často wot alternacije wokalow æ/a přewodźuje:
- цæp (ыH) "žiwy być" цapд
- xæcc (ыH) "njesć" xacT
- фæpc (ыH) "prašeć so" фapcT
- kæc (ыH) "čitać" kacT
- Tæx (ыH) "lětać" TaxT
- cæй (ыH) "być chory, chorjeć" caд
Abo nawopak a/æ
- æMбap (ыH) "rozumić" æMбæpcT
- æййaф (ыH) "zaso popadnyć, dosahnyć, łójić" æййæфT
- apaз (ыH) "činić" apæзT
- æBHaл (ыH) "so dótkać" æBHæлд
- caф (ыH) " zhubić, zhubjeć, zhubjować" cæфT
Druha móžna alternacija je æ/o
- kæH (ыH) "činić" koHд
и/ы
- фид (ыH) "zapłaćić, płaćić" фыcT
- æpBиT (ыH) "słać, pósłać" æpBыcT
y/ы
- kyc (ыH) "dźěłać" kyыcT
- kyp (ыH) "prašeć so" kyыpд
- kyB (ыH) "strowić, postrowić" kyыBд
- дзyp (ыH) "rěčeć" дзыpд
- aryp (ыH) "pytać" aryыpд
ay/ы
- cTay (ыH) "přenajeć??, chwalić?? " cTыд
- pæBдay (ыH) "majkać" pæBдыд
- apдay (ыH) "přesćěhać, přesćěhować" apдыд
æy/ы
- цæy (ыH) "hić" цыд
- kæy (ыH) "płakać" kyыд
o/ы
- зoH (ыH) "znać" зыHд
- xoH (ыH) "wołać" xyыHд
- aMoH (ыH) "pokazać" aMыHд
žadyn/a
- cT (ыH) "stanyć, stawać, postanyć" cTaд
- cc (ыH) "mlěć " ccaд
- æxc (ыH) "myć" æxcaд
- Někotre infinitiwy.
- цæpыH – žiwy być
- фæpcыH – prašeć so
- æййaфыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- caфыH – zhubić, zhubjeć, zhubjować
- koMыH – zarjadować so
- æMбyлыH – dobyć, dobywać
- apayыH – pjec
- xилыH – lězć, łazyć
- xизыH – na pastwu wjesć
- TæpыH – honić
- kæpдыH – rězać
- xæccыH – njesć, nosyć
- æMбapыH – rozumić
- æBHaлыH – dótkać so
- kæHыH – činić
- æфTayыH – dodać, přidać
- cypыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- здyxыH – wjerćeć
- pизыH – třepotać
- æфcaдыH – syćić
- cæTTыH – rozłamać, kóncować
Dialekty[wobdźěłać]
Stej jenož dwaj dialektaj w osetišćinje: digorski, w kotrymž powěda jedna šesćina cyłeho luda, a ironski. Digorojo a Ironojo so wzajomnje chětro ćežko rozumja, ale po trochu praksy so problemy zhubja.
Digorojo často rozumja a hač wěsteho stopnja rěča ironiski dialekt, ale nic nawopak.
Sociolinguisća zwěsćuja, zo rěčnicy wšelakich dialektow wola rušćinu, zo bychu so wzajomnje rozumili.
Ironski dialekt[wobdźěłać]
Ironski ma tři poddialekty: sewjerny (mjeńšina rěčnikow), kudarski (mjeńšina wobydlerjow Južneje Osetiskeje, tež njeosetojo) a ksaniski abo čisanski (rozšěrjeny pódla brjoha rěki Ksani, ale cofa nětk kudarskemu).
Digorski dialekt[wobdźěłać]
W prěnich lětach sowjetiskeje mocy mějachu digorski dialekt za wosebitu rěč. W nim buchu wučbnicy publikowane, literarne twórby atd., ale w 1930. lětach bu digorska literariska tradicija "přećiworewolucionarna" mjenowana a wot toho je nihdy nowe zakćěće nazhonił. W poslednim času je so dźěło nastupajo to zaso aktiwizowało: wuńdźe tydźenska nowina "Digora" a literarny časopis "Iraf" w digorskim dialekće, je tež statnje podpěrowane Digorske dźiwadło. Wustawa sewjerneje Osetiskeje připóznawa osetišćinu "we woběmaj jeje formomaj — ironskej a digorskej", štož faktisce nowe prawniske připóžnaće digorskeho dialekta po wjele lětach zanjechanja woznamjenja.
Digorojo su zwjetša třirěčni — woni derje rěča swój dialekt, rušćinu a literarnu osetišćinu.
Literarna forma Osetišćiny[wobdźěłać]
Literarna osetiska rěč (rěč w radiju, telewiziji, wučbje atd.) je na zakładźe ironskeho dialekta (z někotrymi leksikaliskimi požčonkami z digorskeho dialekta) nastała.
Hač dotal wostanje njerozrisany problem z ortoepiju (wurjekowanske prawidła) literarneje osetiskeje rěče: do toho připóznate prawidła bazuja na nětko faktisce njepopularnej wurjekowanskej normje, kotruž pak w Južnej Osetiskej dale wužiwaja a wuča. W Sewjernej Osetiskej so literarna rěč faktisce na najbóle rozšěrjenym (najbóle wužiwanym) wašnje. Su na přikład tele prawidłowne rozdźěle kaž w słowje цæдиc ("jednota"), kotrež hodźi so wurjekować:
- [caDIS] po starej literarnej normje (wuči so dale w Južnej Osetiskej jako norma) a w někotrych wsach jako lokalne wurjekowanje;
- [saDISx] po nowej literarnej normje sewjerneje (a tež po wurjekowanju wužiwanym we wjetšinje sydlišćow);
- [sxaDIS] po najbóle popularnym wurjekowanju Južneje Osetiskeje (tež wurjekowanje stolicy Cchinvali).
Hačrunjež w literarnej rěči dwaj dźenikaj wuchadźetej, ("Rastdzinad" w sewjerje a "Churzarin" w juhu, hačrunjež so knihi wudawaja a rěč so w srjedźnych šulach wuči, sociologiske slědźenja pokazuja wysoki stopjeń analfabetizma mjez rěčnikami osetišćiny (nic wjace hač 20% rěčnikow osetišćiny móže rěč po prawidłach pisać). To bu přez rozšěrjenje rušćiny zawinowane, mjez druhim w zdźěłanju. Nětko so zasozawjedźenje dwurěčneje wučby přihotuje, dźiwajo na fakt, zo za młodych Osetow we Wladikawkazu je hižo rušćina prěnja rěč, kotruž lěpje rěča. W eksperimenće wuknu rjadownje po nowym programje, z wobšěrnišim wuknjenjom osetišćiny a studowanjom wosebitych studijnych objektow w osetišćinje.
Słowoskład[wobdźěłać]
Moderna osetiska rěč ma podobnosć ze starymi iranskimi rěčemi: stara persiska, awestiska, sanskrita. To pokaza, zo so prjedownicy osetow zahe rozdźělachu wot druhich iranrěčnych ludow.
Hačrunjež osetišćina je iranska, njeje jara podobna druhim iranskim rěčam. Osetojo njerozumja, na př., persiske abo paštuske prajenje. Samnoformowe wostanu numerale, někotre słowa, mjeztym zo gramatiske kategorije zdźěla su rozdźělne.
Na př. w tadźikiskej rěči „wysoka hora“ je kӯҳи бaлaHд — substantiw před adjektiwom, substantiw je markěrowany přez izafet (kóncowka -i). W osetiskej rěči ta samsna zestajenka słowow je „бæpзoHд xox“: adjektiw přeco steji pře substantiwom, wonej njewjazatej někajke specifiske kóncowki. Tola forma adjektiwow nimale sej wotpowěduje: бæpзoHддæp xox — kӯҳи бaлaHдTap „wyša hora“.
Osetišćina ma wjele słowow z druhimi indoeuropskimi rěčemi hromadźe.
Literatura/Beletristika[wobdźěłać]
Załožer osetiskeje literarneje tradicije je talentowany poet Konstantin (K'osta/KъocTa) Chetagurov (Xetagkaty). Mjez dźěłami K'osty je wjele ludowych bajkow a legendow, kotrež je w rymach zasopowědał. Nimale w samsnym času z Chetagurovom, na spočatku 20-a lětstotka su někotři dalši osetiskorěčni spisowaćeljo (Arsen Kocojev, Seka Gadijev a dr.) swoje twórby spisali, kotrychž dźěła su dźensa klasiske.
Osetiska literatura je swój rozkćěw mjez dwěmaj swětowymaj wójnomaj nazhoniła, najebać fakta, zo literatura tehdy bě njewobeńdźomnje ideologiska. W poslednim času rěča wo krizy osetiskeje literatury a wudaću knihow; wysokosć nakłada nowych literariskich twórbow je rědko wjace hač 500.
Slědźenje[wobdźěłać]
Wuslědźenje osetišćiny je swój zakład we 18. lětstotku dóstało, hdyž pućowacy napisachu swoje zaćišće wo wopytach w Osetiskej. Mjez nimi běchu N. Vitsen, I. A. Guldenstedt, J. Reineggs. Najwažniši přinošk bě dźěło němskeho orientalisty von Klaprot „Pućowanje w Kawkaziskej a Georgiskej“ (wudate w lěće 1812). Von Klaprot bě prěni, kotryž tukanje wo genealogiskim poćahu mjez osetišćinu a alanšćinu wupraji a digorski idiom jako dialekt osetišćiny zwěsći, ale nic jako wosebitu rěč.
Mjez najsławnišimi wuslědźerjemi osetiskeje rěče je
- Andreas Sjögren (załožer prěnjeho alfabeta, 19. lětstotk),
- Vsevolod Miller (awtor dźěła "OceTиHckиe эTюды"/"Osetiske studije"),
- Vaso Abajev (mjez druhim awtor 4-zwjazkoweje knihi "Historisko-etymologiski słownik osetiskeje rěče", 1957-1989).
Hlej tež[wobdźěłać]
Přispomnjenki[wobdźěłać]
- ↑ Južna Osetiska je faktisce samknježeny teritorij ze zarjadniskim srjedźišću w Cchinvali, ale jeje status jako njewotwisny stat je připóznata jenož wot někotrych druhich njepřipóznatych statow a wot Ruskeje (2008).
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Vjaĉeslav (Slavik) IVANOV: KAŬKAZIO: La oseta lingvo Monato (2003/01, str. 24, (eo))
- «OceTиHckий языk oH-лaйH». Zběrka materialijow za studentow osetišćiny (rus.), (jendź.), (fr.)
- Esperanto-oseta vortaro por ĉ. 3 mil vortoj en Multizaurus (eo)
- Internetowy kurs osetišćiny w ruskej rěči (rus.)


text:
Watykůn
Watykůn, Watykańske Państwo-Mjasto (it. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-mjasto we Ojropje, na Apeńińskim Půłwyspje, ynklawa na terytoryjům Italije, we mjeśće Rzim. Nojmńyjsze państwo śwjata podle zajmowanygo placu.
Watykůn je śedźibům nojwyższych władzůw Rzimskokatolickigo Kośćoła, kaj rezyduje papjyż. Je skuplowany bez personalno uńijo ze Apostolskům Stolicům (łac. Sedes Apostolica, Sancta Sedes). Uobywatelstwo Watykanu majům znamyńńy kośćelne dygńitarze, kardynały a Szwajcarsko Gwardyjo. Krům tygo ůng. 3000 ludźi kere ńy sům uobywatelůma Watykanu prziłaźi sam do roboty na poczće, banhowje, we radyju, cajtůngach, sklepach, medycznych służbach a inkszych. Uobywatelstwo Watykanu idźe dostać ino czasowo, kardynały dostajům je na czas byćo we Rzimje.
Geszychta Watykanu śyngo po IV stoleće n. e., wuůnczas rzimski cysorz doł we gyszynku biskupům Rzimu jedyn ze swojich pałacůw. Ńyskorzi, za sprawům důnacyje Kůnstantyna, powstało Kośćelne Państwo. Przetrwało uůne aże po 1870 rok, kej we czas zjydnoczańo Italije armijo italskigo krůla prziłůnczůła je do Krůlestwa Italije. Papjyż tygo ńy uznoł a uogłośůł aże je "wjynźńym Watykanu". Dźepjyro we 1929 roku faszystowki rzůnd Benito Mussolinigo a Apostolsko Stolica zaszrajbowały laterańske traktaty, kere dowoły gwarancyjo istńyńo państwa watykańskigo we becyrku pałaca a zygrodůw papjyskich.
Cołke terytoryjům Watykanu je uod 3 strůnůw uobtoczůne murůma. Je sam pałacowo-kośćelno skupina ze Bazylikům św. Pyjtra, placym św. Pyjtra, pałacym a krům tygo stowjyńa muzyjůw, galeryji a stowjyńůw admińistracyje. Je sam tyż Papjysko Akadymijo Naukůw a Watykańske Uobserwatoryjům (zoł. 1576).
Galeryjo[Sprowjej]


text:
Azowske morjo
Azowske morjo (ukrainsce AзoBcbke Mope - Azowske more, rusce AзoBckoe Mope - Azowskoje more, krimskotatarsce Azaq deñizi) je małke morjo w juhowuchodnym dźělu Europy. Mjezuje na zapadźe z Ukrainu a na wuchodźe z Ruskej federaciju. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana a je wažene za dźěl wjetšeho Čorneho morja, wot kotrehož je na juhozapadźe wotdźělene połkupu Krim a z kotrymž je zwjazane na juhu přez Kerčsku wužinu njedaloko Kerča.
Azowske morjo ma přestrjeń nimale 40 tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 15 metrow. Jeho najwjetši přitok je Don. Azowske morjo ma jara nisku sólnosć.
Wuznamne přistawy su Mariupol a Berdjansk na Ukrainje a Taganrog a Jejsk w Ruskej federaciji.


text:
Brno
Wspůłrzyndne: 49°12' N 16°36' E
Brno (mjym. Brünn, łać. Bruna) – mjasto we Czeskij Republice, stolica połedńowomorawijskigo kreju a historyczno stolica Morawiji. Druge podug wjelośći ludźůw mjasto we Czeskij Republice. Je srogim uostrzodkem kulturalnym, naukowym a industryje (m. in. werk Zbrojovka a bauerske ćůngńiki Zetor). Mjejske prawa mo uod 1243 roka.
Kamracke sztaty[Sprowjej]
- Dallas, USA
- Kowno, Litwa
- Leeds, Yngland
- Lajpcik, Mjymcy
- Poznańy, Polsko
- Rennes, Francyjo
- Sankt Pölten, Austrijo
- Stuttgart, Mjymcy
- Utrecht, Ńiderlandy
- Wjedyń, Austrijo
- Woroneż, Rusyjo
- Odense, Dańijo
- Płowdiw, Bułgaryjo


text:
Dańijo
Dańijo, Krůlestwo Dańije (duń. Kongeriget Danmark) – państwo rozlygowane we půłnocnyj Ojropje (Skandynawijo), nojmyńsze ze nordyckich państwůw. We jeji skłod wlazujům tyż Grynlandyjo a Faerske Wyspy jako autůnůmiczne terytoryja. Grańiczy uod połedńo ze Mjymcůma.
70% placu Dańije przipado na Jutlandzki Půłwysep (Jutlandyjo, Jylland). Reszta kraju położůno je na 443 wyspach, ze czygo na 76 mjyszkajům ludźe. Nojwjynksze a nojważńijsze wyspy to Zelandyjo (Sjælland, na keryj je stolica kraju, Kopynhaga), Fjůńijo (Fyn), Amager, Lolland a Bornholm.


text:
Górski nosowy mjadwjeź
Górski nosowy mjadwjeź (Nasuella olivacea) jo rubjažne zwěrje ze swójźby małkich mjadwjeźow (Procyonidae). Wón jo pśiswójźbny z nosowymi mjadwjeźami (Nasua), se pak w swójskim roźe Nasuella wjeźo.
Wopis[wobźěłaś]
Górski nosowy mjadwjeź ma oliwobrunu až šerobrunu kóžu. Wopuš jo śamno kuźerjony.
Rozšyrjenje a žywjeński rum[wobźěłaś]
Górski nosowy mjadwjeź jo žywy w górach dłujkowjacorneje pódpołdnjoweje Ameriki.
Žrědła[wobźěłaś]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwězk, ISBN 3-411-12023-1, bok 222, pód lemma Nasenbären (nim.)


text:
Wjelge Morawy
Wjelge Morawy – pjyrsze strzedńowjyczne słowjańske państwo. Bůło rozlygowane na teroźńich terynach Madźarůw, Słowacyje i Czychůw, a jigo stolicům bůł Velehrad.[1]
Gyszichta[Sprowjej]
Bezmała we 805 roku cesorz Karol Wielgi podbjůł wandrowne plymjůna Awarůw we Ojropie Strzodkowyj. Wuůnczas polityczno sytuacyjo śe sam uspokojůła, co doło hilfa słowjańskemu kśyńćowi Mojmirowi do utworzyńo kole 820 roku swojigo państwa, kere śe mjanowało Wjelge Morawy.[1]
Te Wjelge Morawy tyż, za rzůndůw kśyńćp Śwjyntopełka, zawojowoły kole 875 roku Ślůnska i Małopolski. Bezmała tedy Morawjoki zburzůły ńykere ślůnske grodźiska, kej lo bajszpila we Lubomi kole Raćibůrza.[1]
Wjelge Morawy ńy szafły by uobstoć, atoli by niy przijynto krześcijaństwa. Nojprzůd we 822 roku wstympńy przyjyli je we ceremůńiji rzimskij uod Wschodńich Frankůw, ńyskorzi zaś, coby śe uod frankońskigo kamracyńo wyswobodźić, to wźynli zaś we 863 roku krzest we greckij ceremůńiji uod Wschodńigo Cesarstwa. We tych latach mjoł tyż być uokrzczůny noleżůncy do Morawjokow wuůnczas Ślůnsk. Juzaś blank ńyskorzij skiż frankońsko-mjymjeckich biskupůw poleku zaczli przeuůnaczać śe na ceremůńijo rzimsko.[1]
Te sroge Wjelge Morawy, krům tygo aże śe ćůngnyły uod Wrocławjo do Budapesztu a uod Pragi do Krakowa, to ńyskorzi uostoły blank zburzůne we 907 roku skuli angrifůw madźarskich wojokůw. Skuli tych wojyn Ślůnsk przeloz spod morawskij pod czesko władza.[1]


text:
Isfara
Wspůłrzyndne: 40°07' N 70°38' E
Isfara (tadżycko godka: Иcфapa) je mjasto we sogdyjskim wilajeće, we půłnocnym Tadżykistańe. Mo uůno 37 300 mjyszkańcůw. Je to tyż stolica dystyktu Isfara.
Gyszichta[Sprowjej]
Isfara je jedno ze nojstarszych mjastůw we Strzodkowyj Azyji, za pjyrsze mjanowano Asbara. Mjasto je wymjanowane we kśyndze "Gyszichta Tabary" ze X wjeku, kedy bůuo gryfnym přistankym na Ńydbownyj Ceśće. Isfara mo mauzolyjům s tygo uokresu – Hazrati Shoh Mausoleum, wyćupkane we dřewje i uńikalne lo Azyje. We wjekach XI a XII, rozwinyua śe ekůnůmijo. Babur (1482-1530) mjanowou Isfara kej guůwny štad rygjůnu. We XVI wjeku pobudowano mynga stawjyń, kej moszeje, a we XVII wjeku Isfara bůua pod panowańym Chanata Kokandu.
Geůgrafijo[Sprowjej]
Isfara je pouožůno při grańicy třech ńypodlyguych państw – Tadžykistanu, Ůzbekistanu a Kirgistanu, na wysokośći 863 myjtrůw n.p.m. a jeji terytoryjo mo 832 km2
Demůgrafijo[Sprowjej]
Populacyjo Isfary to gůwńy Tadžyki.
Ekůnůmijo[Sprowjej]
Bezma 20 kůmpańiji industryjnych mjasta wyrobjo elyktryčne, chymične a metalugične produkty, matyrjouy kůnstrukcyjne, joduo a inkše. Isfara je tyž znano ze swych sadůw aprikůzowych, ńy ino we Tadžykistańe.


text:
Meridian (geografija)
Słowo meridian (tež: połodnica) woznamjenja w stopnjowej syći zemje poł dołhostnika (połdołhostnik) na zemskim powjerchu, kotryž wot jednoho geografiskeho čopa k druhemu běži. Je zwjazowaca linija wšěch geografiskich městnow, na kotrychž słónco w jenakim času najwyši dypk swojeje dnjoweje čary (dnjowy wobłuk) na njebju zaběra, na kotrychž je potajkim připołdnjo. Pochad słowa wot łaćonskeho circulus meridianus „připołdniši kruh“ tohorunja na tutón zwisk pokazuje.
Wšě dypki z jenakej geografiskej dołhosću, tuž z jenakim "stopnjom dołhosće", leža na jednym a tym samym meridianje. Zapřijeći 'stopjeń dołhosće' a 'meridian' woznamjenjetej tuž jenakej liniji na zemskim powjerchu a hodźa so tohodla synonymnje wužiwać, při wužiwanju zapřijeća 'stopjeń dołhosće' wšak so aspekt kutoweho podaća a při wužiwanju zapřijeća 'meridian' aspekt słónčneho stawa připołdnišeho časa podšmóruje.
Druhdy so tute zapřijeće mylnje tež jako synonym za połny dołhostnik wužiwa.
Strach zaměny wobsteji z meridianowym zapřijećom astronomow, kotřiž njebjeski meridian skrótka tež meridian mjenuja a pod tym specialny wulki kruh na njebjeskej kuli rozumja.
Wobsah
Meridiany jako idealna linija[wobdźěłać]
Meridiany maja (hdyž so zemja jako kula abo dokładnišo jako rotaciski elipsoid wobhladuje) wšě jenaki rozsah, přetož wotstawk mjez čopomaj je při rotaciskim ćělesu přeco konstantny. Potajkim su dołhostniki na rozdźěl wot šěrokostnikow přeco wulke kruhi a tohodla meridiany přeco tež poł wulkeho kruha. Dołhosć meridiana je na referencnym elipsoidźe WGS84 wok. 20.003,9 km.[1]
Wuchadźejo wot čopa, so wotstawk mjez dwěmaj meridianomaj přeco wjace powjetša, doniž skónčnje na ekwatorje swój maksimum njedocpěje. Wotstawk mjez meridianami, kotrež su wo 1° mjez sobu zdalene, pomjenuje so wotšěrjenje. Wono je wotwisne wot wužiwaneho referencneho elipsoida. Při Besselowym elipsoidźe na př. je wotšěrjenje na ekwatorje 111,307 km a na 50. stopnju šěrokosće, tuž w Srjedźnej Europje, wšak jenož 71,687 km.
Wosebite meridiany[wobdźěłać]
Pariski meridian je nulowy meridian był, kotryž bě so do Mjezynarodneje meridianoweje konferency z lěta 1884 wužił a leži 2° 20' 14.025" na wuchod wot Greenwichoweho meridiana, kotryž so hakle wot toho powšitkownje wužiwa. Parisowy meridian dźe prěki přez Pariski obserwatorij.
Hórka w Greenwichu je stejnišćo něhdyšeho Royal Greenwich Observatory (Flamsteed House), přez kotryž nulowy meridian běži, kotryž bu w lěće 1884 dojednany a po kotrymž je Greenwich Mean Time postajeny.
Wěste meridiany wobmjezuja časowe pasma, do kotrychž zemja je rozdźělena. Połny wobwjert zemje wo 360 stopnjow traje jedyn dźeń z 24 hodźin, tuž 1.440 mjeńšin. Z tuteje přičiny je časowy wotstawk mjez dwěmaj meridianomaj dokładnje 4 mjeńšiny (1.440 : 360). Diferenca městneho časa dweju městnow, kotrejž matej w stopnjowej syći zemje wotstawk wot 15 stopnjow dołhosće, je tohodla dokładnje 1 hodźina = 60 mjeńšin (jeli so [srjedźna] geografiska časowa definicija wužiwa).
Zhorjelc, najwuchodniše město Němskeje, leži dokładnje na 15. meridianje (geografiske połoženje: 15° 00' w. d.) a by tohodla wot Greenwicha dokładnje wo jednu hodźinu časowje přesunjeny był.
Dokelž so přeběh časowych pasmow wšak nic jenož na geografiskich, ale tež na praktiskich a politiskich směrnicach orientuje, móže diferenca zakonskeho časa mjez dwěmaj městnomaj tež wjetša abo mjeńša hač městna časowa diferenca być. Postajene časowe pasma rozeznawaja so zwjetša wo połne hodźiny, zrědka tež wo poł hodźiny. Wosebitosć stej čopaj, dokelž tu wšě meridiany a z nimi tež wšě časowe pasma hromadźe padaja. Na čopje je móžno, z mało krokami wšě časowe pasma překročić. Za Antarktis je so postajiło, zo tu wšudźe koordinowany swětowy čas płaći.
Meridianowa ekspedicija[wobdźěłać]
W lěće 1792 dyrbjała so jako přikład tak dołheje kaž móžno prosteje zdalenosć mjez Dünkirchenom a Barcelonu eksaktnje zwěsćić. Tak mjenowana meridianowa ekspedicija je so wot Jean-Baptiste Joseph Delambre, Pierre Méchain a jeho asistenta Jean Joseph Tranchot přewjedła resp. nawjedowała. Méchain a Tranchot přewzaštaj južny a Delambre přewza sewjerny sektor. Ekspedicija traješe hłownje dla wuskutkow francoskeje rewolucije a wojerskich podawkow (inwazija přez Prusku a francosko-španiska wójna) naposlědk sydom lět. Zakładnu liniju triangulacijow su woni blisko Parisa rozměrili. Jich wuslědki su so přez mjezynarodnu konferencu wědomostnikow 1799 w Parisu akceptowali. Direktny sćěh je wobličenje a konstrukcija prametra, kotryž jako měra najprjedy w cyłej Francoskej płaćiwosć naby. Jeho wotchilenje wučini měrjenskeje njedokładnosće dla jenož 0,2 milimetrow porno pozdźišim měrjenjam. Něhdyša nowa měra bě jako dźesaćmilionty dźěl čary wot čopa k ekwatorej definowana. Dalše spóznaće přez ekspediciju běše, zo woprawdźita forma zemje runoměrny elipsoid njeje, ale je w swojej njeprawidłownosći skerje je na powjerch běrny podobna.
Hlej tež[wobdźěłać]
Film[wobdźěłać]
- Axel Engstfeld: Terra X - Die Jagd nach dem Urmeter. Deutschland, Großbritannien, Frankreich, 2010, 52 min. Dokumentacija z hrajnymi scenami, zdźěla na originalnych městnach. Mjezynarodny geografiski institut[2] w Parisu staji za wjerćenske dźěła tež original repeticiskeho kruha k dispoziciji.
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ The Earth according to WGS 84; calculated by Sigurd Humerfelt.
- ↑ http://www.ign.fr/ Mjezynarodny geografiski institut (Institut géographique national)


text:
Lěśe
Lěśe jo nejśoplejšy ze styri lětnych casow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym až wóno na pódpołnocnej abo pódpołdnjowej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym lěśim. Pódpołnocne lěśe se rownocasnje z pódpołdnjoweju zymu wótměwa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjoweje a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se lěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu.
Astronomiski zachopina se lěśe z lětnim zawrośenim słyńca: casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad wobrotneju šyrinu stoj a dny nejdlejše su. Na pódpołnocnej połkuli stanjo se to 21. junija, na pódpołdnjowej połkuli 21. abo 22. decembra. Pó tom bywaju dny zasej krotše a nocy dlejše. Lěśe kóńcy z nazymskim rownonocnosću 22. abo 23. septembra w pódpołnocy a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcoju w pódpołdnju.
Dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska, wót eksaktnego drogi do krejza wótchyleca, njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke. Pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe, dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo.
Fenologiski zachopjeńk lěśa móžo se wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) teke pśez zachopne wjedrowe wjelikosituacije a wjeleserake regionalne faktory wobwliwujo. Rozeznawa se mimo togo mjaz ranym lěśim, srjejźlěśim a póznym lěśim. W lodojcowych regionach wótwisujo ablacija rozsudnje wót togo, ga (zwětšego w septembrje) prědny sněg pada.
Meteorologiski se pódpołnocnemu lěśu mjasece junij, julij a awgust pśirěduju, pódpołdnjowemu lěśu mjasece december, januar a februar. Pśi geografiskich polach kněžy poł lěta dłujko tak mjenjowany polarny źeń, w arktiskich regionach pó tyźenjach połnócne słyńco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane, w Nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń.
Lěśe licy teke ako lětny cas stopnjowaneje žywjeńskeje radosći. To se wósebnje na, pśez wuše temperatury wabjone, pśebytkach pód gołym njebjom pokaza, pśez což cłowjek pśirodu mócnjej zaznawa.
Glědaj teke[wobźěłaś]
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Madama Butterfly
„Madama Butterfly“ jo japańska tragedija w tśich aktow wot Luigi Illica, Giuseppa Giacosa a wosebnje Giacoma Puccini, kotaregož jo komponěrował muziku.
Wopśimjeśe
Role[wobźěłaś]
Solisty[wobźěłaś]
- Cio- Cio- San, pomjenowa Butterfly(młody- dramatiski sopran, teke lyriski koloraturny
sopran)
- Suzuki, swoja słužabnica(mezzosopran, teke dramatiski alt)
- Benjamin Franklin Pinkerton, leutnant mariny zjadnośonych statow(lyriski tenor, teke
młodny ryśaŕ- tenor)
- Sharpless, konsul ze zjadnośonych statow w Nagasakem(charakter- abo lyriski bariton)
- Goro, Nakoda(tenor buffo)
Małe role[wobźěłaś]
- Kate Pinkterton (mezzosopron)
- Wjerch Yamadari (tenor abo bariton)
- Wujk Bonze (charakter- bas)
- Kejžorski komisaŕ (bariton abo bas)
- Stawnik (bas)
- Maś Cio- Cio- Sany (sopran)
- Śota (sopran)
- Śeśenica (sopran)
- Gole (něme)
Chor[wobźěłaś]
- Stawnik, maś Cio- Cio- Sany, śeśenica a śota
- Swojźbne, pśijaśelki a pśijaśele Cio- Cio- Sany a słužabniki
- Jano źeńscyny chor a tenorow
Jadnanje[wobźěłaś]
1. akt[wobźěłaś]
Terasa pśed dom na gorce pśi Nagasakem. Amerikański leutnant Pinkerton jo najmał dom wot japańskego posrědnika w bliskosći pśistawa. W casu, w kotarejž won jo ze swojej łozu w Nagasakem stacioněrowny, won co se ženi z geishu Butterfly, kotaru jo 15 lět stara. Prědny gosć na swajźbje jo konsul Sharpless. Won warnujo Pinkertona pśed lažkomsylnym jadnanjom, dokulaž won jo słuchał, až Butterfly bjerjo zjadnośenje za wažne. Butterfly pśiźo z pśijaśelkami a ze swjoźbami. Wona jo wjelgin glucna, až možo Sharplessoju wulicowaś, až wona pochada z bogateje familije. Ale nan Cio- Cio- Sany jo musał cyniś „Harakiri“, dokulaž won jo zejgrał bitwu a togodla wona jo musała byś geisha.
2. akt[wobźěłaś]
3. akt[wobźěłaś]
Tworba[wobźěłaś]
Slězyna[wobźěłaś]
Zawěsće „Madama Butterfly“ jo tworba Puccina, kotarejež tšojenje jo take wěrne, tšasne a bliske realnosći kak žednych swojich operow. Komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował. Skoro 1867 jo se dało rewoluciju, pśez kotarejuž kraj jo był konstitucionelnu monarchiju. Japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo- wěkoskim pśedstajenjom Samurai- kastow a pozdatneju gluku paradiza za Yankee- a to jo historiska slězyna „Japańskeje tragedije“. 1900 jo se dało kus na Broadway, w kotaremž jo se wulicowało njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha Cio- Cio- San. Pśedstajenje jo pognuło Puccina pisaś operu.
Tekst[wobźěłaś]
Jo se dało pěś wšakich posłownych tekstow mjazy drugimi wot slěźara Japańskeje John Luther a wot francojskego oficěra Pierre Loti (roman „Madame Chrysanthème“). 1901/02 Puccini jo pisał libreto z pomocnikoma Luigi Illica a Giuseppe Giacosa.
Muzika[wobźěłaś]
Charakteristiski za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću. Popšawna partitura jo wjelgin jadnora, ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot „Butterfly“. Typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja. Weto Puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta: slědy cełych tonow, pśewušone tśizuki a kwintowe paralele. Komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował. Wosebnosć jo, až amerikańska narodna hymna zazněwa casy, gaž Pinkerton powěda abo gaž Butterfly groni, až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta. Taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego Pinktertona, dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu.


text:
jendźelski
jendźelski jendźelski
jendźelski (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
adjektiw[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow: jen-dźel-ski
Semantika
Přikłady:
- A hlej, tutoho nazhoniteho čłowjeka, kiž znaješe nimale wšitke kraja a ludy Europy, kiž rěčeše grjeksce, łaćansce, italsce, francosce a jendźelsce a wobknježeše dospołnje rušćinu, pólšćinu a čěšćinu, tutoho mudreho muža je jónu jedyn prosty serbski bur tak truhnył, zo je sej to Mosak hač do kónca žiwjenja spomjatkował. (Iselt)
Wotwodźene wopřijeća:
- jendźelšćina = jendźelska rěč


text:
VIEWS: 35 PAGES: 4 POSTED ON: 9/23/2011
American Society for Quality Confidential 6e75c6a0-1f93-466b-ae2d-978236c6d1ae.xls LEADERSHIP OPERATIONS CONTINUOUS IMPROVEMENT/PERF EXCELLENCE REGULATORY /COMPLIAN HEALTHCARE: Quality Job FunctionFunction & Competency Matrix Leadership Team Facilities, resources, ADT, Business Excellence, Six Sigma, Project Management Gen. Product, Serv/stands. (Reg) C Organization Change Managers Hospital Quality Council Chair/ COO Chief Operations Officer, Auditor - Internal (QC/QA Mgt) Auditor - External (Regulatory) CIO Chief Information Officer Safety and Quality MD leader CEO, Chief Executive Officer Director of Quality, PI, Safety Departmental Administrators CFO, Chief Financial Officer Hospital Department Heads CMO Chief Medical Officer Advanced Practice Nurses Hospital Director (Hospital CNO Chief Nursing officer CAO Chief Administrative Lead Auditor (Regulatory Quality Improvement /PI Consultant (Regulatory) Utilization Management Medical Staff Executive Six- Sigma Black Belt, Hospital Administrator Specialist/Coordinator Operations Managers Six Sigma Green Belt Chief Strategy Officer Facilities/Engineering Legend: Quality Coordinators Discharge Planners Committee Leaders Infectionus Control A=awareness: is familiar with content but does not necessarily apply on a daily basis Project Managers Master Black Belt Clinical Directors Nurse Managers Case Managers W=working knowledge: is familiar with and able to apply content to situations PMO Director Data Analyst E=expert: is very comfortable, skilled and competent in area of expertise Admistrator) Specialists Facilators Auditor) VP Ops Officer Auditing Types A E W W E A W W W W W W W W W A W A A W A A E E E W A W A W A W A A W E E E E Roles and Responsibilities A W W W W W W W A W A W W W A A W A A W A A W W W W A A A A A W A A A E E E E Planning and Implementation W W W W W W W W W W A W W W A A W W W W W W E E E W A A W W W W W A A E E E E Reporting and Follow-up W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W E E E W A E W W W W W A W E E E E Continuous Improvement Tools Improvement Models & Methods (PDCA, Six Sigma, Lean, Kaizen) A A A A A A A A A W A A A A A A A W A W W W W W E E E E E W A W W W E W W W W Basic Seven Quality (pareto, histogram, fishbone/cause&effect, checksheet, scattergrams, control charts, flow charts) W E W W W W W W W W W W W W W W A W A W W W E E E E E E E W E W W W W W E E E Seven Management and Planning Tools (affinity diagram, relationship diagram, tree diagram, matrix, L-shape matrix, Process Decision Program Chart, arrow diagram) W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W E W E E E E E W W W W W E E E Benchmarking W W E W E W W E E E W W E E W E W W A W W W W W E E E E E W W A W A E W E E E Elements of corrective and preventive action (Correction/Containment, Root Cause Analysis, Recurrence Prevention, Verification & Validation) A A A A A A W W W W W W A W W W A W A W A A E E E E E E W W W W A W E W W W W Voice of the Customer W W W W W W W W W W W W E W W W W E E W E W E E W E E E E E W A A E E W W W W Process & Product Management Capability Analysis (Performance vs Spec, Indices) A A A A A W A W A W A A A A A W A A A W A E W W E A E E A w W A A A W W E E E Statistical Process Control (Objectives & Benefits, Common & Special Causes, Variable Selection, Rational Subgrouping) W W W W W W W W W W W A W A W W W W W W W W E E E W E E W W E W A A W E E E E Process Analysis (SIPOC) W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W E E W W A A A A W E E E E Material Control (Traceability, Segregation, Classification of Defects, Material Review Board) N A N N N N N N N A A A A A A A N A N A N W A A A A E W A A A A A A A A W W W Measurement, Inspection & Testing (Basic Concepts, NDT, Inspection Planning) A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A E A A A A E W A A A A A A A W W W W Metrology (Calibration, Measurement methods, Measurement Tools) N N N N N N N N N N N N A A A A A A A A A E N N N N E W A A A W A A A W E E E Quality Characteristic Classification W W W W W W W W W W W W W W W A W W A A W E A W W W E W A E W W A A A W W A W Innovation and Creativity TRIZ A A W A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A W E W A W A na A A W A A A A Axiomatic Design W A A A A A A A A A A A A A A A W W A A E A A A A W E W A W A na A A W E E E E Systems Thinking W W E W W W W E E E W W W W W W W W W W W W E E W E E E W E A A W A E E W W W Quality Function Deployment A W A A A A A A A A A A A A A A A A A W A W W W W W E E W E W na A A W E W W W Types & Tools (Brain Storming, 6 Thinking Hats ) W W W W W W W W W W W W A A W A A A A W A W W W W W E W W W A W W E W E E W E Leadership Organizational structures & cultures E E E E E E E E E E E E W W W W A W W W W W E E W W W W W E A W W E W A A A A Roles and Responsibilities (leaders & managers) E E E E E E E E E E E E E E E E W W A W W W E E A E W E W E A W W E W E E E E Change Management E W E W W W W E W W W W W W W W W W A W A W E E E A W E W E A A A E E E E E E Ethics E E E E E E E E E E E E E E E E W E W W E W E E E E W E W E W A W E W E W W W Empowerment, Motivation, Influencing E E E E E E E E E E E E E E E E W E A W A E W E W W E W W E A A W E W E E E E Prioritization E E E E E E E E E E E E E E E E W W A W W E W E W A E E W E A W E E A W W A W Corporate Social Responsibility E E E E E E E E E E E E E E E E W W W W E E E E E W E W W W W W W E W E E E E Management Principles, theories E E E E E E E E E E E E E E E W E E W W W E E W W A E W W E W A W W A E E E E Time Management E E E E E E E E E E E E E W E W W W W W W E E E W A E E W E W A E W W E E E E HR Management W E W W E W A W W W W A E W W W W W A W W W W W A W E W A E W A W E W A A A A Finance Management W E E W E W A W W A A W E W A W W W A A W W W W W W E W A E E A W A W E E W E Knowledge Management W E E W E W W W W A A W W W A W W W W W W A A E E E E W A E W A W W W E E E E Communication Skills W E E W E W W W W W W W W W W W W W A W W W W E E A E W W E W W W E W W W W W Supplier Management W W W W A E A A W A W A A W A A A A A A A W A A W A W W A A A A W A A A A A A Project Management Project planning and estimation tools E E E E E E E E E E E E E E E E E E W W W E E E E W E E W E W A E W W W W W W Project Integration & Scope Management E E W E W E W W W E W W W W W W A W A W W E E E W E E W W W A A E W W W W W W Project Time & Cost Management W E W E W W A W W W W W W E E E A W A W W E E E W W W W A W A A E W W W W W W Project Quality Management A W W W W W W W W E E E W W W W A W A W W E E E E E E W W W W A E W E E E E E Project Risk Management W E W W W W A E W W W W W W W W W W A W A E E W W W E W W W A A E E E E E E E Project Procurement Management W W A W W E A W W W W W W E E E A W A W A E W W W W W W A W A A E A W E E E E Project Communications Management W W E W E W W E W W W W W W W W A W W W A E E E W W E W W W A A E E W W W W W Measure and monitor project activity W E E W E E W E W E E E W W W W W W W W W E E E W W E E W E W A E W E W W W W Project documentation W W W W W W W W E E E W W W W W E E W W E E E E E E E E W E W A E W E E E E E Quality Basics Benefits of Quality E E E E E E E E E E E E W W E W W W A W W W E E E W E E W E W A W E W E E E E Quality Philosophies, Models & Theories (Juran, Crosby, Deming, Feigenbaum) A A W A A A A A A A A A W A A A A W W W A W A E W W E E W E A A A W E E E E E Terms, Concepts, and Principles E E W E E E E E E E E E W W E W W W A W W W E E E E E E W E W A A W E E W W W Quality standards, requirements, and specifications A A A A A A W W W W W W W W W W A W W W A W E E A W E E A E W A A W E E W W W Quality planning W E E E E E E E E E E E W W E E W W W W A W E E E W E E W E W W A W W E W W W Documentation systems A A A A A A W W W W W W W W W W A W W A A W W W A W E E A E W W A W E E E E E Barriers to Quality W W W W W W W W W W W W W W W W A W W W A W E E A W E E W E A A A W W E E E E Management of the Quality System Elements of the Quality System W W W W W W W W W E W W W E W W E E W W W E E E E W E E W E W W A A W E E E E Documentation of the Quality System W W W W W W W W W E W W W A A A W A A W A E A A W W E W W W A A A A A E E E E Quality Standards and Other Guidelines A A A A A A A W A W A W W W A A E W E W E E E E W A E W W W W E A A W E E E E Deployment techniques W W W W W W W W W W W W W W W W A W A A W W W W E E E W W W A W A E W E E E E Quality Audits W E W W W W W W W W W W A A W A W A W A W W W W W A E W A W W E A W W E E E E Quality Training A A A A A A A A A A A A W W A W W W A W A A A A A W E W W W A W A E W W A A A Management Reviews W E E W W W A E E W E W W E E E A W A W A W E E W W E W W E A W W E W W W W W Quality Information System (QIS) W W A W E W A W W W W A W A W W W A W A E A W W A W W W A E A E W A W W E E E Strategic Planning W W E W E E E E E E E E E E E E W E W W A W E E W W E W A W A A W E W W W W W Training Development and Delivery Training Plans A A A A A A W W W W W W E W W W W W A W A A W W W W W W W W A W W E E E A A A Needs Analysis A A A A A A A A W W E E E W E W W W A W A A E A W W W W A W A W A E E E A A A Training Materials/Curriculum Development and Delivery A A A A A A A A A A A A A W A A W W A W A A A A E A E W A W A W A E E E E E E Training Effectiveness and Evaluation A A A A A A A A A A A A A W A W A W A W A A W W E A E W W W A W A E W A W A W Adult Learning Theories A A A A A A A A A A A A A W A W A W A W A A W W E A W W A W A A A E W E E E E Product and Process Design Classification of Quality Characteristics W W W W W W W W W N W W W W W W W W W A W E W W W W E E W W A A A A W W W W W Design Inputs and Reviews A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A E W W W W E W W W A na W A W W W W W 1 of 4 American Society for Quality Confidential 6e75c6a0-1f93-466b-ae2d-978236c6d1ae.xls LEADERSHIP OPERATIONS CONTINUOUS IMPROVEMENT/PERF EXCELLENCE REGULATORY /COMPLIAN HEALTHCARE: Quality Job FunctionFunction & Competency Matrix Leadership Team Facilities, resources, ADT, Business Excellence, Six Sigma, Project Management Gen. Product, Serv/stands. (Reg) C Organization Change Managers Hospital Quality Council Chair/ COO Chief Operations Officer, Auditor - Internal (QC/QA Mgt) Auditor - External (Regulatory) CIO Chief Information Officer Safety and Quality MD leader CEO, Chief Executive Officer Director of Quality, PI, Safety Departmental Administrators CFO, Chief Financial Officer Hospital Department Heads CMO Chief Medical Officer Advanced Practice Nurses Hospital Director (Hospital CNO Chief Nursing officer CAO Chief Administrative Lead Auditor (Regulatory Quality Improvement /PI Consultant (Regulatory) Utilization Management Medical Staff Executive Six- Sigma Black Belt, Hospital Administrator Specialist/Coordinator Operations Managers Six Sigma Green Belt Chief Strategy Officer Facilities/Engineering Legend: Quality Coordinators Discharge Planners Committee Leaders Infectionus Control A=awareness: is familiar with content but does not necessarily apply on a daily basis Project Managers Master Black Belt Clinical Directors Nurse Managers Case Managers W=working knowledge: is familiar with and able to apply content to situations PMO Director Data Analyst E=expert: is very comfortable, skilled and competent in area of expertise Admistrator) Specialists Facilators Auditor) VP Ops Officer Technical Drawings and Specifications N N N N N N N N N N N N N N N N N N N A N E N N N N W A A A N na W A N W W W W Design Verification & Validation A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A E A W W A W W A W A na W A A W W W W Testing A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A A E A A E A W E W W A na W A A W W W W Reliability and Maintainability A A W A W A A A A A A A W W A W W W W A W E W W W E W E W W A na W A A W W W W Basic Statistics (Data Analysis) Terms and definitions W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W W E E W E E W W W E W W W W Data types and collection methods W W W W W W A W W W W W W W W W W W W W W W W W W W E E W E E W A W E W E W W Basic distributions A W W A W A A A A A A A W W A W W W A W W W W W W W E E W E E W A W E W E E E Probability W W W W W W A W A W A A W W A W A A W W W W W W W W E E W E E W A W W W E E E Sampling W W W A W A A A A A A A W W A W W W W W A W A W W W E E W E E W A A W W W W W Regression and correlation W W W W W W W W W W W W W A W W A A A W W A E E W W E E A W E W A A W W W W W Hypothesis testing W W W W W W W W W W W W W W W W W W A W W A W W W A E E A W E W A A A W W W W Advanced Statistics (Quantitative Methods and Tools ) Analysis of variance (ANOVA) W E A W W W W W W W A W W W A A A A A W W A W W W A E E A W E W A A W W W W W Contingency tables W W A W W W W W W W W W E W W A A W W W W A W W W A E E A W E W A A W W W W W Process and Performance Capability (capability studies, performance vs. specifications, capability indices, performance indices) A A A A A A A A A A A A A A A A A A A W W W W W W A E E A W E W A A A W W W W Design and Analysis of Experiments (terminology, one-factor, full-factorial, 2- level fractional factorial) A A A A A A A A A W A A A A A A A A A W W A W A W A E E A W E A A A A W W W W Teams and Team Processes Types of teams W W W W W W W W W W W W W A W W A W A W A A W W E E E E E E A A W E E W A A A Stages of team development A A A A A A A A W W A A A A A W A W A W A A E W E E E E E E A A W E E E A A A Team-building techniques W A A W W W W W W W W W A A W W A W A W A A W W E E E E E E A A W E E W A A A Team roles and responsibilities A A A A A A A A A A A A A W A W W W A W A A W W E E E E E E A A W E E E W W W Team performance and evaluation W A A W A A A W W W W W A W W W W E A W A A W W E E E E E E A A W E E E A A A Customer Service Customer Relationship Management CRM (customer focus, relationships, needs, satisfaction, QFD, CPVM, deploying VOC information & managing multiple customers) W W E W A A A W A W W A W W A A A A W A A A W W W W E W A W A A A E A A A W A Customer Identification and Segmentation (internal and external customers) A A W A W W A W W A W A W W W W A A W W A A A W W W E W W W A A W W A A A W A 2 of 4 American Society for Quality Confidential 6e75c6a0-1f93-466b-ae2d-978236c6d1ae.xls REGULATORY /COMPLIANCE EDU/TRAIN PATIENT CARE SYSTEMS AND DOCUMENTATION SUPPORT oduct, Serv/stands. (Reg) Compliance ORG DEV Service Delivery, Advocacy,Marketing EMR/ Systems & Procedures/ Knowledge Mngmt. Health Information Technologist Human Resources recruitment Clinical Educators/Unit based Unit secretaries/ Health Unit Director of Development and CME Specialists (Continuing Safty Engineer (QC/QA), fire Coordinators, Administrative Health Information Director JCAHO & Mandatory Data Quality Control Technician Quality Control Specialist Value Analysis (product) Clinical Documentation patient advocate/service NES Nursing Education Marketing Strategist Medical Education ) Systems Analyst Analysts (RHIT) reporting Mngr Billing/ coding Risk Manager Statisticians Assistants, Specialists Educators Specialist Training safety RHIA A E W E E W W W A A N A N W E W W W E A A E A E W A A A A A N A N W E W W A E A A E W W E A A A A A N A N W E E W A W W W E W W E W W W W A N A N W E E W A W W A W W A E W A W A A N A A A W W A W W A W W W W W A A A A A W A W W E A A W W A W W W W W W W W W A A A W W W W A W W W E E W A E A A A A W E A W W E E A A A W W E W W E A A W W E A A A W W W A A A E W E E A W W W W W W W A W W E E W E W W E A E W E N N N N N N N N N A N N W A A E W W W W W W A W W A A A W W W A E A A E E E A W W A A A A A A A A W W A W A A A A E A W N N N N N N N N N N N N W A A A W E W W N N N N N N N N N N N N W A A A A E A W N N N N N N N N N N N N A N A W E E W E A A A A A A N N W W W W A N A A A A A A W W A W W W N A A A A A A A A A W A A A W W A W W A N A A W A A A A A W W W W W E E W E W E A A W E W W W W W W E W W E A A W A W W A A W W W W A A A W A W W A W W W W W W A A A W A A A A A A A A A A A W W A E E W A W W W A W W A A E A A E W E W W E E W A W E E A W A A A W A W A A W W A E E A A W W E A W A A W E A W A W W W W E W A W W E E W W W A A W A A A W W W A W W A A A W W A W W A A W W W A W W W A W W W A A W W A A A A W E W W W W W W W E E A E A W W W A A W W E A A W W E W W E W A A W W E A A A W W W A W W W E W W W W W W W W E A W W W A W A A W A E W A E W A W A W E A A A E W W A A W A E A A W A A A A W E A E A E A E W W E W E A A W E A W A E E A W E E A E W W W W E W W W E W E A E W W W W W A A A A A A A A A A W A A A A A A E A W W E W W W W E W W E A A A W E A A W A E A W W W W W W W A A W A A A W A E W W E W W W W A W W W A W W A A A A A A E A W A E W W E W W W A W W A A W W W W E W W A E W E W A A W A W E A A A E W A E W W A A A A A A W W W W A A A W A A W E A W A E W E A W W W W W E A A A A W W W A E A W W E W A W W W E W W A W E W W W W W A E W E E W W W W E W W A W E E W W E E A E W W E W W W W W W W W W E W A E E W A E W W E A W W A W W A A W E W W W W W W W A W E W W W W W W W A W E W A W E W A E E E E A W W A W W A A W E W W W E W A E W W E W W W W W W A A W E W A E W W A E E E E A W W A W W W W W E W W E E E A E W W E A A W A W W W E A E W W E E E W E E W E W E W E E W W W W E A W E A E A E E E E A A W A A W W A A E W E W E E A W E W E A W W A W W W A W E W E W W E A W W W A A A W A A W A W A A A A W A E A E E E E A A A A A A A A W W W W W W W W A W A E E E E E A A W A W W A A A W A W W W A W W W A W W A A A W W A A A A W A W W W W W A W W W A A E W E E A W E A W W A A A W A W E W A A A W E A A A A A E A A W E E E E E W A W A W E A A A W A E A A W E E E E E E A A A E E A A A W A A A A E E E E E E W A A A E W A A A A A A A A E E E E E E W A A A E W A A A A A A A A E E E E E E W A W A E W A A A A W A W W E W E A W E A N A W W W W E A W A A W W W A A A A A A N A A A A A E A A 3 of 4 American Society for Quality Confidential 6e75c6a0-1f93-466b-ae2d-978236c6d1ae.xls REGULATORY /COMPLIANCE EDU/TRAIN PATIENT CARE SYSTEMS AND DOCUMENTATION SUPPORT oduct, Serv/stands. (Reg) Compliance ORG DEV Service Delivery, Advocacy,Marketing EMR/ Systems & Procedures/ Knowledge Mngmt. Health Information Technologist Human Resources recruitment Clinical Educators/Unit based Unit secretaries/ Health Unit Director of Development and CME Specialists (Continuing Safty Engineer (QC/QA), fire Coordinators, Administrative Health Information Director JCAHO & Mandatory Data Quality Control Technician Quality Control Specialist Value Analysis (product) Clinical Documentation patient advocate/service NES Nursing Education Marketing Strategist Medical Education ) Systems Analyst Analysts (RHIT) reporting Mngr Billing/ coding Risk Manager Statisticians Assistants, Specialists Educators Specialist Training safety RHIA A A E A A N N N N N N N N N A N N E A A A A W A A A A A A A A N A A A A A E A A W A W A E W E A W E A N A W W W W E A E W A E A W A E A A W A N A W W W A E A E E W W W W W A W W W W A A W E W W W W W E W W W E W A W W W E A A W E W W W W W E W W W E W A W W W W A A W E W W W A W E W A W E W A W W W W A A W E W W A A W E A A W E W A W W W E A A W E W A A A W E W A W W A A A A W W A A A E W A A A E E W W W W W A A A A W A A A W W W A A W E A A A W W W A W W W A A W E W W A A W E W A A E W W A W W W A A W E E W A A W E A W A E W W A A W W A A A E E W A A A E A A A E A A A A W W A A A W E W A A A A W A A E W E E W W W W W W W W W W W A A W A A W W E E W E W W W A W W W W W A A W A A E E E E W W W A W A W W W W W A A W A A W E E E W E W A W A W W W W W A A W A A W E E E W E W A W A W W W W W A W W A A A A W W W W E A E A W A A W A W W W A A A A W A W W E A E A W A A W A W 4 of 4


text:
Wjedyń
Wspůłrzyndne: 48°13' N 16°22' E
Wjedyń (mjym. Wien, fr. Vienne, ang. Vienna, uać. Vindobona, madź. Bécs, čes. Vídeň, suowac. Viedeň, suowyń. Dunaj, sch. Beč, gre. Bιέvvn, ros. BeHa, it. Vienna ) – je stolicům Austrije, jeji nojwjynkšym mjastym a kulturalnym i polityčnym cyntrům. Ležy nad Důnajym, na kraju Lasu Wjydyńskigo; plac 415 km², ludźi 1 631 000 (2005). Wjedyń stanowi tyž jydyn s dźywjyńću krajůw zwjůnzkowych Austryji. Je to jydno s baři znůnych mjast střodkowyj Ojropy i je wažnym mjejscym lo historyje a kultury tygo kůntynyntu.
Mjano mjymjecke Wien pochodźi uod uaćińskigo "Vindobona", co s kolei pochodźi uod celtyckigo zuožyńo "Vedunia", znočůncygo "strůmyk/potok leśny".


text:
Mjasec
Mjasec jo casowa jadnotka a źěl lěta. Za tym kak se definěrujo, trajo mjasec wšako dłujko:
- w powšyknem trjebanju wóznamjenijo dobu styrjoch tyźenjow.
- kalendery wužywaju mjasec k rozrědowanju casa. K tomu pśirěduju dobje kalenderowego mjaseca konkretne mě mjaseca. Pó našej kalendarje trajo mjasec 28, 29, 30 abo 31 dnjow.
- W astronomiskim zmysle jo mjasec ako doba definěrowany, w kótarejž wobkružujo pśirodny satelit swój planet. We wušem zmysle póśěgujo se "mjasec" jano na mjaseck zemje: Mjasec zemskego mjasecka trajo mjaz 27⅓ a 29½ dnjami.
Mjasece maju w serbšćinje dwóje pomjenjowanja. Głownje wužywaju se łatyńske mjenja, pódla kótarychž pak eksistěruju teke mjenja serbskego póchada.
Mjenja mjasecow:
1. januar (wezymski)
2. februar (swěckowny)
3. měrc (pózymski)
4. apryl (jatšownik, nalětny)
5. maj (rozhelony)
6. junij (smažki)
7. julij (žnjojski)
8. awgust (jacmjeński)
9. september (požnjenc)
10. oktober (winowc, winski)
11. nowember (młośny)
12. december (zymski)


text:
- Mazowieckie = 30
- Warmińsko-mazurskie = 13
- Pomorskie = 8
- Kujawsko-pomorskie = 5
- Śląskie = 4
- Dolnośląskie = 3
- Opolskie = 2
- Świętokrzyskie = 1
- Wielkopolskie = 1
- Łódzkie = 1
» Top Global
» Ranking
The popularity rank in Poland is #N/A (rare name)
Worldwide there are 116+ people named Pokrzywnicki
» Popular firstnames for surname Pokrzywnicki
Stanislaw Pokrzywnicki (5) Krzysztof Pokrzywnicki (4) Zbigniew Pokrzywnicki (4) Jozef Pokrzywnicki (4) Tadeusz Pokrzywnicki (4) Jerzy Pokrzywnicki (4) Piotr Pokrzywnicki (3) Miroslaw Pokrzywnicki (3) Grzegorz Pokrzywnicki (2) Marek Pokrzywnicki (2) Henryk Pokrzywnicki (2) Jacek Pokrzywnicki (2) Dariusz Pokrzywnicki (2) Bogdan Pokrzywnicki (2) Wlodzimierz Pokrzywnicki (1) Arkadiusz Pokrzywnicki (1) Marian Pokrzywnicki (1) Zdzislaw Pokrzywnicki (1) Leszek Pokrzywnicki (1) Teodor Pokrzywnicki (1) Roman Pokrzywnicki (1) Paul Pokrzywnicki (1) Kazimierz Pokrzywnicki (1) Slawomir Pokrzywnicki (1) Waldemar Pokrzywnicki (1) Edmund Pokrzywnicki (1) Jan Pokrzywnicki (1) Wieslaw Pokrzywnicki (1) Rudolf Pokrzywnicki (1) Zygmunt Pokrzywnicki (1) Marcin Pokrzywnicki (1) Robert Pokrzywnicki (1) Czeslaw Pokrzywnicki (1) Franciszek Pokrzywnicki (1) Andrzej Pokrzywnicki (1) Wojciech Pokrzywnicki (1) Ryszard Pokrzywnicki (1) Jaroslaw Pokrzywnicki (1)


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (tež Iberiska połkupa[1]) je wulka połkupa na juhozapadźe Europy, najzapadniša z třoch wulkich južnoeuropskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkanskeje. Ma přestrjeń wot něhdźe 580.000 km² a je tuž po Skandinawiskej połkupje druha najwjetša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom a na zapadźe z Atlantiskim oceanom. Z Europu je wona na sewjerowuchodźe zwjazana, hdźež tworja Pyreneje jeju hranicu. Na juhu Pyrenejskeje połkupy leži Gibraltarski přeliw, kotryž wotdźěluje Europu wot Afriki. Najwažniše rěki su Tajo, Duero a Ebro.
Na Pyrenejskej połkupje leža Španiska, Portugalska, Andorra, mały dźěl Francoskeje a tež Gibraltar, kotryž je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa.
Nóžki[wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
-
Commons: Pyrenejska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Halloween
Halloween abo Hallowe'en to je śwjynto ubchodzůne roz do roku 31 paźdźerńika, nojhuczńij we anglosaskich krejach. Wywodźi śe uůne s celtyckego uobrzůndku Samhain. Tradycyjo ta przekludźili do USA s Irlandyje irlandzke imigranty. We Irlandyje tygo dńa hajcowano fojyry a uodprawjano rzykańa za duszyczki umartych. Dowńij bůł to dźyń, we kerym żygnano lato, witano źima a spůminano umartych. We půgańskich czasach ludźe we Halloween przeblykali śe we kolorowe kostjumy a uodprowadzali duchy poza grańice ludzkich uosad. Mjano Halloween pochodźi wjerza uod ynglickego All Hallows Eve - "wilijo Wszyjstkich Śwjyntych".
Tradycyjo teroźnigo Halloween to uůnaczyńe roztůmajtych wrůżbůw, przeblykańy śe za duchy, wampjyrze a inksze strachy a stowjańe we uokńy wydrůnżůnych korboli s wyćyntymi dźurůma kere robjům ja podano na gowa ze ślypjůma a zymbůma uod jakego ducha; rajn do jej środka dowo śe zapalůno śwjyczka (śwjotło śwjyczki je symbolym barzołowych uogńikůw, kere poważano za duszyczki umartych). Trefjo śe tyż kośćotrupy, śmjertki a inksze. Bajtle poprzeblykane za strachy łażům po chałpach a dostowajům za byzuch bůmbůny.
Helloween je krytykowany uod bezma wszyjstkich religijůw. Krześćijańske kośćůły, judajizm a islam skiż uůnygo půgańskigo pochodzyńo, zaś rodźimowjercy skiż jygo kůmercjalizacyje, a te słowjańske skiż tygo co je to tradycyjo uobco a jeich zdańym powinno śe we krajach słowjańskich uodprowiać Dźady.


text:
Splažny wobchad
Splažny wobchad (tež splažny akt, koitus, přilěhwo, wulg. tež zlěhanje) je we wuskim zmysle seksualne zjednoćenje cycakow, při kotrymž so erigowany muski penis zadobywa do žónskeje waginy, potajkim waginalny wobchad. Dźensa wužiwa so zapřijeće dźeń a bóle tež za druhe seksualne praktiki, kotrychž zaměr njeje jenož rozpłodźowanje. Wobchadnorěčnje mjenuje so splažny wobchad tež krótko jako seks, štož pak eksaktne njeje, dokelž ma tute zapřijeće šěrši woznam.
Pola wobeju splahow móže přez splažny wobchad k orgazmej (wjerškej rozbudźenja) přińć, kotryž je pola mužow w normalnym padźe zwjazany z ejakulaciju. Waginalny splažny wobchad z wupławjenjom symjenja je zwjetša wuměnjenje za přirodne płodźenje potomnikow. Woprawdźite wopłodźenje žónskeje jejkoweje bańki přez musku symjentnu bańku stawa so wěsty čas (druhdy něšto dnjow) po splažnym wobchadźe w ćěle žony.
W tradicionalnym moralnym systemje mnohich kulturow a nabožinow je splažny wobchad jenož w mandźelstwje mjez mužom a žonu dowoleny.


text:
Bangkok
Wspůłrzyndne: 13°45' N 100°31' E
Bangkok (taj.: Krung Thep; กรุงเทพฯ, abo Krung Thep Mahanakhon; กรุงเทพมหานคร) to je stolica a nojsrogše mjasto we Tajlandyji, pouožůne we pouedńowej tajli kraju nad řykům Menam, ůng. 40 km uod jeji ujśćo do Zatoki Tajlandzkij. Podug Śwjatowyj Uorgańizacyje Meteorolůgičnyj je to nojgoryntše mjasto na śwjeće. Je to tyž jydno s nojgibći rozwijajůncych śe mjast, uod zakońčyńo II wojny śwjatowyj jygo ličba ludnośći wzrosua 10-krotńy. Je wjelgim uostřodkym turustyki, a we tym tyž seksualnyj.


text:
Abraham Van Helsing
Abraham Van Helsing je wynukwjůno perzůna, kero pokozuje śe ńy, kej je to ńykej felerńe podowane, we růmańe Brama Strokera "Drakula"[1], nale dźepjyro we uůnygo filmowych adaptacyjach a tyż we kůmiksach Marvela. Je to Holynder a ze fachu antropolog, kery mo za cweka wojowańy ze wůmpjyrzůma. Ńykej mo půmjyńůne pjyrsze mjano na Gabriel. Pjyrszy roz pokozany je we filmje ze 1931 roka.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]
Przipisy
- ↑ We uůnym růmańe pogrůmca wůmpjyrzůw je mjanowany John Seward.


text:
KWordQuiz
KWordQuiz – kompůtrowy program, kery suży do nauki nowygo słowńictwa, tajla KDE Education Project, kere zaś je tajla uod środowiska graficznygo KDE. Program je na licyncyji GNU GPL. KWordQuiz uůżiwo formatu kvtml[1]. Je mogebne uůnygo używoć do nauki słowńictwa, skoro wszyjskich godek welta, pońyważ fest wspjyro Unicode[2]. Krům nauki słowńictwa je mogebne używoć uůnygo do uczyńo śe terminologyji ze wjela inkszych dźyedźin nauki[3], lo bajszpila do nauki mjan stolic państw welta.
Reżimy[Sprowjej]
Program tyn je mogebny robić we kilku reżimach. We jydnym můmy dwje kolůmny do kerych je mogebne szkryflać roztůmajte słůwka abo zwroty a uůnych tuplikowańa. Drugi to typowy program flashcard, we trzećyj pokozuje śe jydno słowo/zwrot uoroz trzi słowa s drugjyj kolumny do wyboru. We uostotńim reżimje pokozuje śe słůwko i trza samymu naszkryflać uůnygo tuplikowańy. We wszyjskich reżimach egzistuje mogebność wyboru eli majům śe pokozywać słůwka ze jednyj godki na druga, nauopak abo losowo.[4][5]
Programy podańy na KWordQuiz[Sprowjej]
We KDE 4 KWordQuiz zastůmpił KVocTrain ze KDE 3. Je tyż wersyjo lo Windows, Mac OS X a tyż lo iPad uo mjańe WordQuiz[2], krům tygo programu, we środowisku KDE je mogebne wysznupać program podańy na KWordQuiz uo mjańe Parley[6].


text:
Johana von Puttkamer
Johanna von Puttkamer (ùr. 1824 rokù; ùm. 1894 rokù), prëskô szlachcónka, białka Òtto von Bismarcka - prësczigò kanclérza. Òn pisôł do ni w lësce z 1847 r. ò „pògańsczëch Kaszëbach (Kassuben)”. Zeswiôdczenié, że kòl Kòłczëgłowów "wëją wilczi i Kaszëbi" je w wspòminkach Bismarcka. To znaczi, że chòc w Kòłczëgłowach ju w 1740 r. bëłë zniosłé nôbòżéństwa dlô Kaszëbów - bò bëło rzekłé, że jich ni ma - òni równak, jak je widzec jesz pò kòl 100 latach, tam bëlë.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Mjeloproliferacyjno skupina
Mjeloproliferacyjno skupina wrachowowano je dů ńymocůw krwjotwůrczygo układu a cechuje śe ńyprawym rozrostym maćerzistych kůmůrkůw mjelopoeze. Wrachowuje śe sam:
- Przewlekło marksowo bjołoczka
- Prawo czerwjyńica
- Samostatno nadplatowość
- Samostatne wůkńyńy marksu
- Hipereozynofilowo skupina a przewlekło eozynofilowo bjołoczka
- Mastozytoza
- Przewlekło neutrofilowo bjołoczka
- Przewlekło mjelůmůnocytowo bjołoczka
- Atopowo stowa przewlekłyj marksowyj bjołoczki
Biblijografijo[Sprowjej]
- Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne, tom II. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005. ISBN 83-7430-069-8.


text:
Hajiti
Hajiti, Republika Hajiti (fr. Haïti, République d'Haïti; hait. Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo we Americe Půunocnyj, na Mořu Karajibskim. Zajmuje zachodńo tajla wyspy Hajiti. Grańica mo s Důmińikanům. Je to kraj gůřysty, srogo jygo tajla zajmuje puaskowyž, ńiżiny sům ńywjelge a ino na wybřežu. Dowńij ůng. 60% placu zajmowouy sam losy, nale bezma 90% ś nich wyćynto. Skiž tygo postympuje sam jouowjyńy gleby a yrozyjo. Je to nojstaršy ńypodleguy kraj we Americe Střodkowyj. Walki uo samostanowjyńy mjouy sam anfang we 1790 roku, a we 1804 uoguošůno ńypodleguość. Bez lota 1822-1844 Hajiti bůuo potajlowane na tajle lo Negrůw na půunocy a tajla lo Mulatůw na pouedńu. Ńyskoři wzmogouy śe sam ajnflusy USA, aže přišuo do amerikůńskij uokupacyje we lotach 1915-1934. Sytuacyjo polityčno je sam durś ńystabilno.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na Źymje, we kerym 80% ludźi žyje we ubůstwje.


text:
Fana Dańije
Fana Dańije mo forma prostokůnta uo czyrwjůnyj farbje na kerym je bjoły krziż. Je powożano za nojstarszo ze wszyjskich państwowych fanůw terozki używanych we Ojropje. Podug powjarki, przifurgnyła ś ńeba 15 czyrwca 1219, kej duński krůl Waldymar I Zwyćynski bůł ze krucjatům we Estůńiji, a ś ńům we rynce wygroł bitwa wele Tallinna. Take same sům farby we wapyńe Tallina, estůńskij stolicy - bjoły krziż na czyrwjůnym tle. Proporcyje fany (dugość:szyrzka) sům abo 28:37, abo 28:34, te pjyrsze mo cywilno fana. Ukłod důńskij fany stoł śe wzorym lo inkszych skandynawskich państwůw - Finlandyje, Norwygije, Islandyje a Szwecyje.


text:
Forrest Edward Mars
Forrest Edward Mars (rodz. 21 marca 1904 we Tacomie, um. 1 lipca 1999 we Miami) – amerikański przedśymbjorca. Syn uod Franklina Marsa, zołożyćela firmy kero produkuje maszkety Mars Incorporated. Nojbarzi znůmy ze stworzyńo marki szekůladowych bůmbůnůw M&M's a tyż Uncle Ben's.
Ze małżyństwa ze Audrey (umrziła we 1989) mjoł trzich bajtlůw: synůw Foresta i Johna, a cůra Jacqueline.
Forrest Edward Mars umrził kej bůł 95 lot stary, zostowjůł erbizna wertno 4 miljardy dolarůw. Podug cajtůngu "Forbes" bůł 30. za rajům nojbogatszym czowjekym we USA.


text:
Wapyn
Wapyn (mjym. Wappen) – zimbol, grafika prziznowana lo wyrůżńeńo pjyrwy familiji rycerskich, ńyskorzi adli, roztomajtych ferajnůw, mjast, jednůstek ferwaltůngowego tajlungu a państwa. We Ojropje bůły pjyrszy roz we Strzedńich Storoczach ino lo familiji rycerskich. Nauka, kero bado gyszichta wapynůw to heraldyka.
Wapyny na ślůnsku[Sprowjej]
Wapyny na Ślůnsku bůły używane już na poczůntku XIII st., a przilozły ze zachůdu. Na teroźnim Wapyńe Ślůnska je zimbol czornygo orła na złotym tle. Wapyn ze orłym użył pjyrszy roz we 1222 kśůnże uopolski Kaźimjyrz I.


text:
Reykjavík
Reykjavík (serbski Dymowy zalew) jo stolica a nejwětše město Islandskeje a teke nejwěcej pódpołnocne głowne město na swěśe. Město lažy pśi zalewje Faxaflói Atlantiskego oceana pód góru Esja. Ma wokoło 120.000 wobydlarjow, pótakem wěcej ako tśeśinu wobydlarstwa cełego kraja.
Reykjavík bu w lěśe 870 wót prědnych sedlarjow pód wóźarjom Ingólfur Arnarson załožony a jo tak teke nejstarše sedlišćo Islandskeje. W měsće namaka se wětšyna fakultow jadnučkeje islandskeje uniwersity, kaž teke źiwadło, muzeje a mórski pśistaw.
Partnarske města[wobźěłaś]
- Helsinki (Finska)
- Kingston upon Hull (Zjadnośone kralojstwo)
- Kopenhagen (Dańska)
- Nuuk (Grönlandska)
- Oslo (Norwegska)
- Sankt Petersburg (Rusojska)
- Seattle (ZSA)
- Stockholm (Šwedska)
- Tórshavn (Färöje)
- Vilnius (Litawska)
- Winnipeg (Kanada)


text:
Pšužyna
Jolic póstajotej se na krejzu dwa někakejžkuli dypka a toś tej zwězujotej se pśez cery ze srjejźišćom krejza, stej woba źěla płoniny krejza, kótarejž wótźělujotej se pśez toś te cery jaden wót drugego, wurězka krejza (teke sektora krejza pomjenowanej). Wurězk krejza wurězujo se pótakem ako se groni pśez dwa radiusa z krejza. Źěl cery krejza, kótaryž słušy ku sektoroju krejz, groni se pšužyna; kut mjazy woběma radiusoma groni se srjejźišćowy kut.
Woblicenje[wobźěłaś]
Dłujkosć b pšužyny ze srjejźišćowym kutom a w kutowej měrje a radiusu r dajo se pśez slědujucu formulu woblicyś:
Wopśimjeśe płoniny wótpowědnego wurězka krejza woblicujo se tak:
Jolic srjejźišćowy kut a pódawa se we wobłukowej měrje, plaśitej slědujucej formuli:
Tšuna krejza dłujkosći l dostanjomy pśez slědujucy zwisk z pšužyny b a radiusa r:


text:
Maćeršćina
Jako maćeršćinu woznamjenja w zažnym dźěćatstwje bjez formalneje wučby wuknjenu rěč, prěnju rěč. Tuta zašćěpi w jeje zwukowej podobje a gramatiskej strukturje tak hłuboko, zo rěčnicy jich maćeršćina do dalokeje měry zawtomatizowanje wobknježa. W cyłku njemóže něhdźe wot puberty žana druha rěč tute městno wjace wobsadźić. Kóždy nic na wosebje rěčnu słabosć chorowacy čłowjek nawuknje w tutym času w jeho wokolinje přewažowacu rěč w samsnej perfektnosći kaž předchadna generacija.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitaj, zo młody čłowjek nad přinarodźenymi strukturami disponuje (Uniwersalna gramatika), kotrež rěčne přiswojenje aktiwnje podpěraja (přirunaj Generatiwna gramatika). Tutu nasadu rozšěri Jerome Bruner wo staršiski podpěranski system za rěčne přiswojenje, kotryž k tomu wjedźe, zo interakcija z mjeńšimi dźěćimi jich wuknjenje wosebje pohnuwa. Nowše přepytowanja pokazaja, zo rěčne přiswojenje tež bjez připušćenja přinarodźenymi rěčospecifiskich mozowych strukturow je wujasnjomne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wysoke plasticitu w zažnych lětach a dźěćo je regularnje jara pohnuwace wuknjenske wokoliny přez dlěši čas wustajene. Wažne je při tym, zo druzy ludźo nad přirunajomnymi duchownymi strukturami (wotpohlady, zaměry) disponuja, kotrež dźěćo z nimi přez rěču dźělić móže („Theory of Mind“, kulturna teorija wot Tomasello). Zhromadne činjenje we wjetšich skupinach so zda tež z ewolucionarneho hladanišća nastork k wutworjenju rěče był być (Dunbar).
W Zjednoćenych statow Ameriki, ale tež w druhich dźělach swěta, so hodźi tendenca wobkedźbować, kóždu wosobu, kotraž ma chětro wužitne znajomosće w cuzej rěči, jako „bilingualna“ abo „multilingualna“ woznamjenić. Rěčopolitisce to so móže jako pospyt wobhladać, woprawdźitu wjacerěčnosć wulkich skupin wobydlerstwa, kotrež nimo rěče majority druhu maćeršćinu rěča, w poměrje k jako idealizowanje zapřijomnej a jenož myslenej jednorěčnosći powyšić. W Němskej to mjez druhim na migrantowych skupin powójnoweje doby přitrjechi.
Bilingualnosć w eksaktnym woznamje rěka, zo so druha rěč z runje tajkej wysokej kompetencu kaž maćeršćina rěči.
Po spóznaćach neurowědomostneho instituta w La Jolla pječa hudźba komponista rěčnu melodiju jeho maćeršćiny wotražuje. Maćeršćina da jeje charakteristiski raz po tutym slědźenskim wuslědku tuž tež hudźbje kraja. Jeli so rozeznawa na přikład wysokosć tona jedyn na druhi sćěhowaceju złóžkow we potrjechenej rěči sylnje, da pokaza tež hudźba wurazne skoki tonow.


text:
Wierzbowo
8 miejscowości w Polsce:
- Wierzbowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. chełmińskim, w gminie Lisewo
- Wierzbowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. ciechanowskim, w gminie Opinogóra Górna
- Wierzbowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Grajewo
- Wierzbowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Śniadowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. działdowskim, w gminie Iłowo-Osada
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. ełckim, w gminie Kalinowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. mrągowskim, w gminie Mrągowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gminie Kozłowo


text:
Chojnowo
7 miejscowości w Polsce:
- Chojnowo - wieś w woj. lubuskim, w pow. krośnieńskim, w gminie Bobrowice
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. makowskim, w gminie Sypniewo
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. przasnyskim, w gminie Czernice Borowe
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. żuromińskim, w gminie Kuczbork-Osada
- Chojnowo – część wsi Zdrojki, w województwie mazowieckim, w powiecie żuromińskim, w gminie Lubowidz
- Chojnowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Szczuczyn
- Chojnowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. monieckim, w gminie Trzcianne
- Chojnowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. elbląskim, w gminie Tolkmicko


text:
Borkowo
Część miasta:
14 miejscowości w Polsce:
- Borkowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gm. Inowrocław
- Borkowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gm. Nasielsk
- Borkowo – wieś w woj. podlaskim, w pow. kolneńskim, w gm. Kolno
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. kartuskim, w gm. Żukowo
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. tczewskim, w gm. Morzeszczyn
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. sławieńskim, w gm. Malechowo
- Borkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. świdwińskim, w gm. Połczyn-Zdrój
- Borkowo-Falenta – wieś w woj. mazowieckim, w pow. przasnyskim, w gm. Czernice Borowe
- Borkowo Kościelne – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gm. Sierpc
- Borkowo Lęborskie – wieś w woj. pomorskim, w pow. wejherowskim, w gm. Choczewo
- Borkowo Łostowickie – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gm. Pruszcz Gdański
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gminie Sierpc
- Borkowo Wielkie – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. łobeskim, w gminie Radowo Małe
- Ryki-Borkowo – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gm. Janowo
inne


text:
Central Intelligence Agency
CIA (Central Intelligence Agency) (z ang.: Cyntralno Wywjadowczo Agencyjo) – regjyrůnkowo agyncyjo wywjadowczyj sużby USA, kero zajmowo śe brańym a analizům informacyjůw uo zagrańicznych regjyrůnkach, korporacyjach a indywidualnych perzůnach a uopracowowańym na baźe tych informacyjůw raportůw lo regjyrůnkowych instytucyjůw USA. Agyncyjo uorgańizowała tyż uoperacyje, kerych cwekym bůła interwyncyjo we wewnyntrzne sprawy wybranych państwůw, uod propagandy po wspjyrańy paramilitarnych uoddźałůw. Jednym ze moce przikłodůw takich interwyncyjůw je udźoł we uorganizacyji zamachu stanu we Irańe we 1952 (Uoperacyjo Ajax).


text:
Slawistika
Slawistika je wědomosć słowjanskich rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi bohemistika (čěsce), chorwatistika, polonistika (pólsce), rusistika, serbistika (serbisce) a sorabistika (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć cyrkwinosłowjanskeje rěče.
W Němskej je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w Berlinje (Humboldtowa uniwersita, najstarši a najwjetši institut w Němskej), Freiburgu, Gießenje, Greifswaldźe, Hamburgu, Jenje, Lipsku, Mohuču, Podstupimje, Rěznje a Tübingenje. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.


text:
Wjeliki krejz
Wjeliki krejz jo tak wjeliki ako móžno krejz na kulowem powjerchu. Jogo srjejźišćo padnjo pśecej ze srjejźišćom kule na jadno a rěz na wjelikem krejzu źěli kulu na kuždy pad do dweju („jadnak wjelikeju“) połojcowu. Dokulaž jo pśewšo wjele móžnosćow, kulu tak rozrězaś, aby rězna płonina srjejźišćo kule trjefiła, jo teke pśewšo wjele wjelikich krejzow. Wósebny pad wjelikich krejzow su meridiany, kótarež su poł wjelikego krejza, kótarež wupśestrěwaju se wót pódpołnocnego do pódpołdnjowego pola.
W geografiskem koordinatowem systemje zemje su ekwator (módry) kaž teke kuždy por jadnogo drugemu „napśeśiwo lažecych“ stopnjow dlininy wósebnje lažece wjelike krejze (stopnje dlininy = meridiany, how žołte), na pś. nulowy meridian (0°) a meridian 180°. Šyrinowy krejze pak (smužkowane linije) z wuwześim ekwatora njejsu wjelike krejze, ale mjeńše ako maksimalna wobměra kule. Gronje se togodla póbocne abo małe krejze.
Na wjelikich krejzach zemje wótpowědujo jadna wobłukowa minuta jadnej mórskej mili, skrotconej sm (eng. nautical mile, nm abo NM). Dajo se (pótakem ako „dlininowa minuta“ resp. ako „šyrinowa minuta na ekwatorje“) z 1.852 metrami pśi gódanej zemskej wobměrje 40.000 km woblicyś. Pśerězny zemski radius jo 6.371 km.
Nejkrotšy zwisk mjazy dwěma dypkoma na kulowem powjerchu – tak pomjenjona ortodroma – jo pśecej źěl wjelikego krejza (tak pomjenjony głowny wobłuk). Togodla du ruty łoźnistwa a pśedewšym ruty leśenja zwětšego spóromje wjelikich krejzow. Wobjězdźowanje zemskeje kule na ortodromach groni se płachtowanje na wjelikich krejzach; „kurse wjelikich krejzow“ dojśpěwaju pitśku wětše šyriny ako wótpowědujucy startowy a celowy dypk (na pś. München–Peking pśez Sibirsku).
Na zemskem elipsoiźe a drugich płoninach groni se ortodroma geodetiska linija. Wóna jo kśiwanka wětšego rěda (wótchylenje wót wjelikego krejza kule wó někotare promile) a wótpowědujo pśeběgoju wjelgin wupněteje niśi bźez šurowanja.
Zwobraznjenje na kórtach[wobźěłaś]
Dokulaž se wjele kórtow (na pś. pśi merkatorowej kórśe) tak zwobraznja, až pokazuju se šyrinowe krejze ako rowne, wodorowne linije, statkuju ruty leśenja njeglědajucy na swóju krotkosć skśiwjone a du dalej k poloju (glej teke loksodroma). Aby zjadnoriło kreslenje, su specialne kórty wjelikich krejzow (glej gnomonisku projekciju), na kótarychž pokazuju se wšykne wjelike krejze ako rowna cera, wokolina pak jo pitśku spryšćona.
Na mórskich kórtach jo na pšawej a lěwej kšomje geografiska šyrina pódana, t. g. wótpowědujucy wurězk wótpowědnego wjelikego krejza dlininy. How móžo nawtikaŕ ze zaštapnym kružydłom distancu pśepśimaś (1 wobłukowa minuta = 1 mórska mila) a za zakreslenje kursa do kórty pśenjasć.
Woblicenje[wobźěłaś]
Kut mjazy dypkoma A a B z koordinatami šyriny a koordinatami dlininy na wjelikem krejzu woblicujo se tak:
Jolic pódawa se we wobłukowej měrje, dajo se zdalonosć wjelikego krejza d mjazy wobyma dypkoma ze zemskego radiusa rE woblicyś:
Zdalonosć wjelikego krejza jo maksimalnje poł zemskeje wobměry.
Rězny kut wjelikego krejza wót A a B z meridianom w dypku A groni se kursowy kut . Woblicujo se pśez:
Za pódzajtšne kurse (λB > λA) lažy kursowy kut mjazy 0° a 180°, za pódwjacorne kurse (λB < λA) lažy kursowy kut mjazy 180° a 360°. Na rozdźěl wót rowneje geometrije njerozeznawaju se kursowe kuty wót A do B a wót B do A wó 180°. W ekstremnem paźe, gaž wjeliki krejz źo pśez pola, móžotej wobej kursowej kuta samo jadnak byś.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
- Zběrka formulow k nawigaciji na wjelikich krejzach (nimski)
- Great Circle Mapper - Great Circle mapper including ETOPS ranges (engelski)
- Woblicadło wjelikich krejzow (nimski)


text:
Michael Ballack
Michael Ballack (26 wrześna 1976 we Görlitz) – fusbalista, kery wystympuje we reprezentacyji Mjymcůw a we Premier League kej napodźorz. Bůł chowańcym Chemnitzer FC, kaj zagroł 49 szpilůw a trefjůł 10 torůw. We lotach 1997 - 1999 wystympowoł we 1. FC Kaiserslautern, kaj zagroł 46 szpilůw a trefjůł 4 torůw. We lotach 1999 - 2002 wystympowoł we Bayer 04 Leverkusen, kaj zagroł 79 szpilůw a trefjůł 27 torůw. We lotach 2002 - 2006 wystympowoł we Bayern München, kaj zagroł 107 szpilůw a trefjůł 44 torůw. Uod 2006 gro we FC Chelsea, kaj zagroł (do 23 lutego 2009) 41 szpilůw a wbjůł 16 tory.
We pjyrszyj reprezentacyji Mjymjcůw we fusbalu napoczůn grać we 1999 roku, a do 1 kwjetńa 2009 zagroł we ńi 62 szpilůw a wbjůł 11 torůw.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Bozůn
We fizyce čůnstek bozůny (ang. boson uod nazwiska fizyka Satyendra Bose), sům čůnstkůma pośadajůncymi spin coukowity. Wjynkšość bozůnůw to čůnstki zuožůne, jydnokže 12 s ńich (tak zwane bozůny cechowańo) sům čůnstkůma elymyntarnymi, ńyzuožůnymi s myńšych čůnstek (čůnstki fůndamyntalne).
Wuaśćiwośći bozůnůw[Sprowjej]
Koždo čůnstka je bozůnym abo fermjůnym, zaležńy uod pośadanygo spinu - twjerdzyńy statystyki spinowyj nařuco wyńikajůnco s ńygo statystyka kwantowo, kero uodrůžńo fermjůny uod bozůnůw. Zgodńy s Modelym Standardowym fermjůny sům čůnstkůma elymyntarnymi "materji", natůmjast bozůny překludzajům uoddźouywańo.
W zwjůnzku ze spinym coukowitym, ńyoddźoujůnce bozůny podlygajům statystyce Bosego–Einsteina. Jednům s jeji kůnsekwyncyji je istńyńy kůndynsatu Bosego–Einsteina, „pjůntygo” stanu skupjyńo materii, we kerym dowolno ličba bozůnůw može dźelić tyn sům stan kwantowy. Kůndynsat Bosego-Einsteina ńy mo kej dotůnd žodnygo praktyčnygo zastosowańo. Pozwalo natůmjast na uobserwowańy efektůw kwantowych we skali makroskopowyj l. b. bez swobodny spadek kůndynsatu we źymskym polu grawitacyjnym idźe eksperymyntalńy pokozać zasada ńyoznačůnośći Heisenberga.
Uoddźouywańo wirtualnych bozůnůw s řečywistymi fermjůnůma nazywomy oddźouywańůma podstawowymi. Zachowańy pyndu we tych uoddźouywańach uobjawjo śe matymatyčńy we wšyjstkych znůnych śiuach. Bozůny učestńičůnce we tych uoddźouywańach nazywůmy bozůnůma cechowańo. Sům to:
- dwa bozůny W i jydyn Z (oddźouywańy suabe)
- uoźym gluůnůw (oddźouywańy śilne)
- fotůn (oddźouywańy elektrůmagnetyčne)
- hipotetyčny grawitůn pośredńičůncy we grawitacyje.
Čůnstki zuožůne s kilku inkšych čůnstek (tak kej protůny abo neutrůny) můgům być jednako fermjůnůma a bozůnůma, zaležńy uod jeich coukowitygo spinu. Skiž tygo wjela jůnder atůmowych je bozůnůma. Půmimo tygo, aže čůnstki twořůnce jůndra, t.j. protůn, neutrůn, a tyž krůnžůnce wokůu jůndra elektrůny, sům fermjůnůma, možliwe je by jydyn pjyrwjostek (lo bajšpila hel) mjou izotopy bydůnce fermjůnůma (l.b. 3He) i inkše bydůmce bozůnůma (l.b. 4He). (3He) je zuožůny s jydnygo neutrůnu a dwůch protůnůw [PNP]. Podańy deuter (2H), zuožůny s jydnygo protůnu i jydnygo neutrůnu [NP] je bozůnym, podčas gdy tryt (3H), kery je zuožůny s dwůch neutrůnůw i jydnygo protůnu [NPN] je fermjůnym.
Růžńica půmjyndzy statystykůma bozůnůw a fermjůnůw istńije wyuůnčńy při dužych gynstośćach – kedy ich fůnkcyje zachodzům na śebje. W ńiskych gynstośćach, uobydeje statystyki redukujům śe do statystyki Maxwella-Boltzmanna, wjync zarůwno bozůny i fermjůny zachowujům śe kej čůnstečki klasyčne.
Přikuody bozůnůw[Sprowjej]
- kožda čůnstka uo spińy coukowitym
- jůndra deuteru
- atůmy helu-4
- atůmy sodu-23
- fotůny, překludzajůnce oddźouywańo elektrůmagnetyčne
- bozůny W i Z, překludzajůnce uoddźouywańo suabe
- gluůny
- fůnůny
- bozůny Higgsa


text:
Karńůw
Karńůw (czes. Krnov, mjym. Jägerndorf, pol. Krnów lebo Karniów, łać. Carnovia) – mjasto we Czeskij Republice, we Ślůnsku, wele grańice ze Polskům, we Morawskoślůnskim kraju. Bez Karńůw płyńe rzyka Uopawa.
Pjyrsze spůmńyńy kole 1240, mjeske prawa Karńůw dostoł kole 1260 roku uod uopawskich fysztůw. Po 1918 noloz śe we grańicach Czechosłowacyje, nale bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma abo Żydůma. We 1945 a 1946 Mjymcůw wyćepano ze Ślůnska do uokupacyjnych sztrefůw alijantůw.
Dźiśej je wożnym cyntrům kultury we Czeskim Ślůnsku.


text:
Benedikt XVI.
Benedikt XVI. (łaćonsce Benedictus PP. XVI), z byrgarskim mjenom Josef Alois Ratzinger (* 16. apryla 1927 w Marktl am Inn), běše wot 19. apryla 2005 do 28. februara 2013 bamž a z tym nawoda romsko-katolskeje cyrkwje a Watikana. Wón bě hakle třeći bamž w cyrkwinskich stawiznach, kiž wotstupi.
Wón wuzwoli so 19. apryla 2005 wot 115 wobdźělenych kardinalow w štwórtym wólbnym kole po jenož 26 hodźin trajacej konklawje za naslědnika Jana Pawoła II..
Wón wobsedźi němske a watikanske staćanstwo.
Do swojeho wuzwolenja na bamža bě Benedikt XVI. dekan kardinalskeho kolegija a prefekt kongregacije za wučbu wěry. Płaćeše jako jedyn z najwuznamnišich kardinalow a wopisowaše so husto jako teologiska a cyrkwinopolitiska prawa ruka bamža Jana Pawoła II.
W zjawnosći płaći Benedikt XVI. jako konserwatiwny.


text: Top Tags: Na Tum Jano Na Hum songs, Na Tum Jano Na Hum mp3 songs, download Na Tum Jano Na Hum free music, Na Tum Jano Na Hum hindi song, download Na Tum Jano Na Hum indian movie songs, indian mp3 rips, Na Tum Jano Na Hum 320kbps, Na Tum Jano Na Hum 128kbps mp3 download, mp3 music of Na Tum Jano Na Hum download, hindi songs of Na Tum Jano Na Hum soundtracks, download bollywood songs, listen Na Tum Jano Na Hum hindi mp3 songs, Na Tum Jano Na Hum songs.pk.com, torrents download Na Tum Jano Na Hum songspk.info tracklist.


text:
Siciliska
Siciliska (italski Sicilia) jo nejwětša kupa Srjejźnego mórja. Lažy blisko krotkowjacornego rožka Apeninskeje połkupy a słuša k Italskej. Zgromadnje z małkimi kupami we wokolinje wutwórjujo Siciliski awtonomny region (italski Regione Autonoma Siciliana).
Region ma pśestrěń 25 703 km² a pěś milionow wobydlarjow. Wuznamna góra regiona jo Etna, wulkan kótary lažy blisko pódzajtšneje kšomje Siciliskeje a jo nejwušy wjerch kupy.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
-
Commons: Siciliska – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Aleksandryjo
Wspůłrzyndne: 31°12' N 29°55' E
Aleksandryjo (grc.: ἈλeEάvδpeιa; łac.: Alexandria; arab.: الإسكندرية Al-Iskandrija) – druge podug wjelośći ludźůw mjasto we Egipće, rozlygowane nad brzegym Strzůdźymnygo Morza, nojrogszo hawyna morsko we Egipće. Podug tradycyji, zołożůno we 332 p.n.e. uod Macedůńskigo Aleksandra. Podug Alaina Verona mjasto istńoło uod 2686 p.n.e., a Macedůński Aleksander yno je rozbudowoł a doł mu swoje mjano. Za Ptolymyjuszůw Aleksandryjo bůła stolicům Egiptu, ńyskorzi za Rzimskigo Cysorstwa stolicům prowincyje. We 641 zdobyto uod muzułmanůw, kere shajcowoły Aleksandryjsko Biblijoteka, poważano za jedyn ze Śydmju Cudůw Śwjata. Ńyskorzi utraciła znoczyńe skiż coroz srogszyj roli Kajiru. Terozki je srogim uostrzodkem naukowym, kulturalnym a industryjowym.


text:
Ochotske morjo
Ochotske morjo (rusce OxoTckoe Mope, japansce ホーツク海) je nakromne morjo w sewjerozapadźe Ćicheho oceana. Na wuchodźe mjezuje z połkupu Kamčatka, na juhowuchodźe z Kurilemi, na juhozapadźe z japanskej kupu Hokkaido, na zapadźe ze Sachalinom a na sewjeru z ruskej twjerdźu. Přestrjeń Ochotskeho morja je cirka 1,5 miliona kwadratnych kilometrow a maksimalna hłubokosć je 3521 metrow. Najwažniši přitok Ochotskeho morja je rěka Amur. Wuznamne přistawy su Južno-Sachalinsk, Magadan, Ochotsk a Palana.


text:
Japůńijo
Japůńijo (jap. 日本 – Nihon abo Nippon; 日本国 – Nihon-koku abo Nippon-koku posuchej po japůńsku) – państwo wyspjarske leżůnce we Azyji Wschodńij na Pacyfiku. Morze Japůńske uoddźelo kraj uod kůntynyntu azyjotyckigo. Archipelag Japůński rozćůngo śe uod Wysp Nansei na połedńu do Hokkaido na půłnocy i skłodo śe s ůngyfer 4 000 wysp. Nojwjynksze s ńich to: Honsiu, Hokkaido, Kiusiu i Sikoku.
Japůńczyki sům dźiś społeczyństwym jydnolitym pod wzglyndym narodowośćowym, godkowym, kej tyż wyznańowym i kulturowym.
Mjyszkańcy uowygo kraju uod zarańo dźijůw muszům zmagać śe s śiłami przirody: trzyńśyńůma źymje, wybuchůma wůlkonůw, ńiszczyćelskymi falůma tsůnami i katastrofalnymi sztůrmůma. Natůmjast rzeźba terynu i skrůmne złoża surowcůw mineralnych ńyzbyt sprzijajům powstańu śilnygo państwa. Gůrzisty charakter Japůńje sprawił, iże wůnske ńiźiny nadbrzeżne stoły śe głůwnym mjejscym uosadńictwa ludnośći; sam tyż rozwinyła śe gospodarka, sam powstoły mjasta; rozkwitła cywilizacyjo. Choby na przekůr tym ńysprzijajůncym warůnkům wspůłczesny Kraj Kwitnůncyj Wiśńi je nojbardźij rozwińjyntym państwym Azyje i jydnym s nojlepij rozwińjyntych na źymskym globje.


text:
Loire
Loire ([lwaːʁ]; bretonsce Liger) je wulka rěka w Francoskej. Wona wužórli so w Centralnym masiwje na wysokosći wot 1408 m, běži do sewjerneho směra přez Roanne, Nevers a Orléans, zwotkelž běži dale do zapada, přez Tours a Nantes do Atlantiskeho oceana. Rěka je 1004 km dołha a jeje rěčina ma přestrjeń wot nimale 120.000 km², štož wotpowěduje pjećinje cyłkowneho teritorija Francoskeje. W starowěku njeseše wona łaćonske mjeno Ligera abo Ligara.
We wokolinje města Tours namaka so wulke mnóstwo krasnych hrodow, dla kotrychž je doł rěki Loire swětodaloko znaty. Wot lěta 2000 słuša wotrězk mjez městomaj Sully-sur-Loire a Chalonnes-sur-Loire k swětowemu kulturnemu herbstwu UNESCO.


text:
Budyšin je jako moderne, do přichoda orientowane hospodarske stejnišćo najwažniši dźěłodawar cyłeho regiona – z poskitkom 516 dźěłowych městnow na 1000 wobydlerjow steji město na čole wšěch sakskich komunow. Dwě třećinje tutych dźěłowych městnow wužiwaja so wot ludźi z wokoliny. Wažne wuměnjenje za to je zasadnje polěpšena infrastruktura. Při transeuropskej wuwićowej wósce, zwjazkowej awtodróze 4, zawěsćeja tři wot- a dojězdy krótke puće, runje tak wjacore zwjazkowe dróhi do wšěch směrow a železnica. Derje wutwarjene lětanišćo Budyšin-Lětoń zwjazuje město ze swětom. Global Player kaž Bombardier Transportation (CA), AFT-Transportne připrawy (CH), edding abo Sphairon Access Systems tzwr maja swoje produkciske stejnišća w našim měsće, wone su wodźace marki abo produkuja Brand Marks „made in Budyšin“. Jadrowe kompetency leža w našich klučowych branžach kolijo- a wozydłotwarstwa, dodawanskeje industrije za motorske jězdźidła, graty- a formotwarstwa, předźěłanja plasty, produkcije pisanskich nastrojow abo připrawytwarstwa. Lukratiwne industrijowe a přemysłowe přestrjenje a přihódne kóštowe struktury činja přisydlenje w Budyšinje wosebje efektiwne – jenož 25 minutow jězby wot krajneje stolicy zdalene, móža předewzaća tule z najwyšim spěchowanjom swojich inwesticijow ličić.
Budyšin prezentuje so z přeswědčacej branžowej paletu jako wažne stejnišćo mašino-, připrawy- a gratytwarstwa, twarstwa kolijowych jězdźidłow a zhotowjenja plastowych dźělow. Mjezynarodnje agěrowace předewzaća kaž Philips Röntgentechnik, Bombardier Transportation z wagonotwarom (zawod Budyšin) abo zhotowjenje pisanskich nastrojow Edding postajeja hospodarsku strukturu runje tak kaž wukonliwa twarska industrija a sylne rjemjesło. Nowe firmy inowatiwneje informaciskeje techniki a předźěłanja datow kaž na př. Vodafone etablěruja Budyšin jako stejnišćo za technologije přichoda.
Zaměry
Měšćanske zarjadnistwo Budyšin Zarjad za hospodarske spěchowanje
Mjasowe wiki 1
02625 Budyšin
Telefon: 0 35 91 / 5 34 - 5 90 /-91
Telefaks: 0 35 91 / 5 34 - 5 99
E-Mail: wirtschafts-
foerderung@bautzen.de


text:
Biskupice
Miejscowości w Polsce:
- Biskupice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. legnickim, w gminie Legnickie Pole
- Biskupice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. oleśnickim, w gminie Syców
- Biskupice – osada w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, w gminie Wisznia Mała
- Biskupice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. wołowskim, w gminie Wołów
- Biskupice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. wrocławskim, w gminie Jordanów Śląski
- Biskupice – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. radziejowskim, w gminie Radziejów
- Biskupice – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. toruńskim, w gminie Łubianka
- Biskupice – wieś w woj. lubelskim, w pow. świdnickim, w gminie Trawniki
- Biskupice – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Sieradz
- Biskupice – wieś w woj. małopolskim, w pow. dąbrowskim, w gminie Gręboszów
- Biskupice – wieś w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Iwanowice
- Biskupice – wieś w woj. małopolskim, w pow. miechowskim, w gminie Miechów
- Biskupice – wieś w woj. małopolskim, w pow. proszowickim, w gminie Koszyce
- Biskupice – wieś w woj. małopolskim, w pow. wielickim, w gminie Biskupice
- Biskupice – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Brudzeń Duży
- Biskupice – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Drobin
- Biskupice – wieś w woj. mazowieckim, w pow. pruszkowskim, w gminie Brwinów
- Biskupice – wieś w woj. opolskim, w pow. kluczborskim, w gminie Byczyna
- Biskupice – wieś w woj. opolskim, w pow. oleskim, w gminie Radłów
- Biskupice – wieś w woj. śląskim, w pow. częstochowskim, w gminie Olsztyn
- Biskupice – wieś w woj. śląskim, w pow. zawierciańskim, w gminie Pilica
- Biskupice – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Pacanów
- Biskupice – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. opatowskim, w gminie Sadowie
- Biskupice – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. pińczowskim, w gminie Złota
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gnieźnieńskim, w gminie Kłecko
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Blizanów
- Biskupice - osada leśna w woj. wielkopolskim, w pow. ostrowskim, w gminie Sieroszewice
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. konińskim, w gminie Grodziec
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. ostrowskim, w gminie Nowe Skalmierzyce
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Pobiedziska
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. średzkim, w gminie Dominowo
- Biskupice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. wolsztyńskim, w gminie Przemęt
- Biskupice – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. szczecineckim, w gminie Biały Bór
Gminy w Czechach:
- Biskupice – gmina w powiecie Chrudim
- Biskupice – gmina w powiecie Prościejów
- Biskupice – gmina w powiecie Svitavy
- Biskupice – gmina w powiecie Zlín
Inne:
- Biskupice Melsztyńskie
- Biskupice Oławskie
- Biskupice Ołoboczne
- Biskupice Podgórne
- Biskupice Radłowskie
- Biskupice Zabaryczne
Zobacz też:
- Bischofswerda - polska nazwa miejscowości


text:
Myšyn
Myšyn (nim. Müschen[1]) jo mała gmejna w pódzajtšu Bramborskeje a lažy něźi 15 kilometrow wót Chóśebuza. Taka wjas słuša k amtoju Bórkowy a wót lěta 2001 jo teke wejsny źěl Bórkow. Myšyn zabjerjo 465 hektarow.
Wopśimjeśe
Geografija[wobźěłaś]
Myšyn lažy w centrumje Górnych Błotow. Wón jo źěl Bórkow, kótarež maju płoninu wót 35 kwadratnych kilometrow a su nejwětša gmejna w Nimskej.
Stawizny[wobźěłaś]
Myšyn jo prědny raz naspomnjeł w lěśe 1412 ako „Mieschen“. Ale wóznam takego pomjenjenja hyšći njejo znaty. Pśi i takem dokumenśe se jadna wó dokłaźe pśedankow gola, wót Chośebuza na Wjerbno. W lěśe 1850 młynikaŕ Kerstan jo twarił młyn. Wót lěta 1890 familija Paulick wobsejźi młyn. Až do 1945 wjele zemjańskich luźi su bydlili w Myšynje.
Wognjowa wobora[wobźěłaś]
Až do 1924 wognjowa wobora wót Myšyna jo słušała k zwězkoju někotarych wognjowych woborow. Ale na 13. decemberje 1924 jo se załožyła dobrowólna wognjowa wobora a jo měła južo 44 cłonkow, kótarež su wojowali pod gronidłom: "k cesć Boga, sobucłowjek na pomoc". 1925 wognjowa wobora kupujo sebje nowe wugótowanje. Psinosk za cłonkow jo był 50 pjenježkow a woni su teke pjenjeze płaśili, gaž woni su se pśejli pśeśiwo póstajonym pšawidłom. Pśi tzych padach a pśestupach cłonk jo se wuzamknuł. Na 12. septemberje 1926 jo był prědny lětoski swěźeń, ale take zarědowanje jo było jano za cłonkow a za kameradow wót Bórkow a Wjerbna. Taki swěźeń bywa tradiciju w Myšynje.
W lěśe 1933 jo twarske źěło se zachopiło za sykawowy dom. Na 24. juniju zwiganje takej twari a na 17. septemberje cłonki su mógali wuswěśenje swěśiś. Na takem dnju jo był w Myšynje wjeliki swěźeń z pśeśěgom, swěźeńskim nagronom wot župana Kals a Myšyńske luźi teke su reju organizěrowali k takej goźbje. Twarjenje sykawowego doma jo kóštował 4450 mocnarstwowych markow.
Ale na 18. měrcu 1934 stej Myšyńska a Wjerbańska wognjowa wobora se rozpušćowałej na zakłaźe nacionalsocialistow. Na samskem dnju jo zastojnstwowa wognjowa wobora se załožyła. Pśi tom Wjerbańske wognjowe woborniki su twarili prědny gaseński śěg a Myšyńske kamerady su twarili drugi gaseński śěg. Kuždy cłonk jo dostał nowu uniformu a pśinosk cłonkow jo był nižej. Na 13. decemberje 1934 Myšyńske cłonki su swěśili źaseślětne wobstaśe wognjoweje wobory z reju.
Sportowe towaristwo[wobźěłaś]
Sportowe towaristwo Myšyn–Bobow jo se załožyło w lěśe 1948. Wóno ma 123 cłonkow. W prědnem mustwje grajo 18 grajarjow a w drugem mustwje grajo 21 grajaŕ. Towaristwo ma teke žeńskece mustwo a źiśi mógu teke treněrowaś. Pśedsedaŕ towaristwa jo Siegbert Budischin a swój zastupnik se groni Oliver Bramer.
Tradicije[wobźěłaś]
K zachopjeńkoju kuždego lěta se womějo woklapnicu. Na takej zgromaźinje šołta abo šołtowka zespominajo pśechadany lěto. To znani, až wón abo wona wugódnijo, chtož se wumrěł, kak wjele luźi su pśeśěgnuli a lěc źiśi su se naroźili.
Druga tradicija Myšynje jo Zapust a camprowanje w februarje abo měrcu. Wóženjone luźi campruju a jaden kóńc tyźenja pózdźej woni śěgnu pśez wjas w drastwje. Młoźina Myšyna swěśe Zapust na drugem kóńcu tyźenja ako wóženjone luźi. Ale młode luźi camprujo a swěśe Zapust na samkem końcu tyźenja. Na wjacorje se wótmějo reju w góźbje za luźi wót Myšyna a drugich jsow.
Na prědnem kóncu tyźenja w awgusće jo wejsny swěźeń. W ramiku takego zarědowanja se wótmějo na sobotu turněr za balokopanje, reja na wjacorje a na njeźelu jo luštne program, kótaryž jo se organizěrujo zwětšego wot młoźiny.


text:
Skandinawiska połkupa
Skandinawiska połkupa je połkupa na sewjeru Europy. Leža na njej Norwegska, Šwedska a wulki dźěl Finskeje.
Skandinawiska połkupa je něhdźe 1850 kilometrow dołha a 370 hač 805 kilometrow šěroka. Na juhowuchodźe mjezuje z Baltiskim morjom a z jeho Bottniskim zaliwom. Na zapadźe a juhozapadźe mjezuje ze Sewjernym morjom. Na sewjerozapadźe mjezuje z Norwegskim morjom a na sewjeru z Barentsowym morjom.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
-
Commons: Skandinawiska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Južnochinske morjo
Južnochinske morjo (chinsce 南海, pinyin Nán Hǎi, vietnamsce Biển Đông) je nakromne morjo w zapadźe Ćicheho oceana při juhowuchodnej kromje Azije. Mjezuje z Chinu na sewjeru, z Chinskej republiku na sewjerowuchodźe, z Filipinami na wuchodźe, z Malajziju a sultanatom Brunei na juhowuchodźe, z Indoneskej na juhu a zapadźe a z Vietnamom, Kambodźu a Thailandskej na zapadźe. Je zwjazane z Wuchodochinskim morjom na sewjerowuchodźe, z Filipinskim morjom na wuchodźe, ze Suluskim morjom na juhowuchodźe, z morjom Java na juhu a přez Malakkaski přeliw z Andamanskim morjom w Indiskim oceanje na zapadźe.
Přestrjeń Južnochinskeho morja je 3,5 miliona kwadratnych kilometrow, maksimalna hłubokosć je 5559 metrow.
Eksterny wotkazy[wobdźěłać]
-
Commons: South China Sea – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Uodra
Uodra[1] (czes. a pol.: Odra, mjym.: Oder, dolnośl. Uder) to je rzyka we Postrzodkowyj Ojropje. Płyńe bez Czesko Republika, Polsko a Mjymcy. Mo 854 km dugośći a 118 861 km² wjyrchu śćykańo. Wypływo na wschodzie Czech na wysokości 634 myjter n.p.m. W dorzyczu uodry je 7 elektrownia wodna[2].
Przi uodrze sům take mjasta jak: Ostrawa we Czechach oraz Uopole, Wrocłow i Sztetin we Polsce[2].
Wojewůdztwa przez jake płyńe to[2]:
- Wojewůdztwo ślůnske;
- Wojewůdztwo uopolske;
- Wojewůdztwo dolnoślůnske;
- Wojewůdztwo lubuske;
- Wojewůdztwo zachodńopůmorske


text:
Pùck
Pùck (téż: Pùckò, Pëck, pl. Puck, miem. Putzig) - nadmòrsczi gard nad sztrądã Pùcczi Hôwindżi, stolëcô krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Florióna Cenôwë; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara - rzimskòkatolecczi kòscół pòd wezwanim sw. Piotra ë Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów.
Historëjô[edicëjô | edytuj kod]
- 12 strumiannika 1945 r. - dobëcé gardu bez sowiecką armijã
- 26 czerwińca 2010 r. - XII Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Uljanowsk
Wspůłrzyndne: 54°19' N 48°22' E
Uljanowsk (ros. yлbяHoBck) je mjastym we Rusyji a stolicům uobwodu Uljanowskigo. We Uljanowsku mjyško 638,3 tys. ludźi (2005).
Zouožůne we 1648 roku bez bojara Bogdana Chitrowo na břygu Wougi a Swijagi, pod mjanym Symbirsk. Uod 1780 pośado prawa mjejske, uod 1796 bůuo stolicům guberńi, a uod 1943 stolicům uobwodu. We 1924 r. zmjyńůno mjano na Uljanowsk, s kuli tego co urodźiu śe sam tukej Wuodźimjeř Lyńin, čyli Wuadimir Iljič Uljanow. Průč Lyńina, urodźili śe sam tyž Aleksandr Kerenskij a Paweł Jasienica.
Mjasto znůne je ze fabryki aut – UAZ, mo port řečny, lotńisko i šula wyžšo.