text:
Jadno pśisamem zabyte, ale weto wuznamne tšojenje serbskich kulturnych stawiznow lětni se 2019 k styrźastemu razoju. W lěśu 1979 jo wujšeł stwórty a slědny zwězk »Stawizny Serbow« w serbskej a nimskej rěcy. Prědne wědomnostnje wuźěłane a za šyroki publikum wobźěłane cełkowne pśedstajenje serbskich stawiznow, wót wšogo zachopjeńka až do pśibytnosći, běšo z tym dokóńcone.
Dobrej dwa lětźasetka jo se sorabistiske slěźenje z tym projektom zaběrało. 15 awtorkow a awtorow Instituta za serbski ludospyt w Budyšynje ako teke Karla Marxoweje uniwersity w Lipsku su pó wopśimjeśu ku tym styrim zwězkam pśinosowali. Z wusokosću nakłada wót 5.000 (wudaśe w nimskej rěcy) respektiwnje 1.000 (serbske wudaśe) eksemplarow na zwězk lice »Stawizny Serbow« k twórbam sorabistiki z nejwušym nakładom.
Wjelika proca, kótaruž su wobźělone tencas do tych styrich zwězkow inwestěrowaś mógali, ma w prědnem rěźe něco cyniś z politiskim wuznamom toś togo projekta. Historiografija jo měła w NDR jadnu eminentnje legitimatorisku funkciju a jo była wažny kněžaŕski instrument partaje. Wóna jo dejała płaśecy politiski system a towarišnostny pórěd tak pomjenjonego stata źěłaśerjow a burow wobtwarźiś, z tym až jo ideologiski fundament SED-diktatury – marxizm-leninizm – ako historiski njewobinjece wuwiśe portretěrowała. »Stawizniska propaganda jo póśěgnjenje na praksu se wuwijajuceje marxistiskeje [serbskeje – F. P.] ludowědy wósebnje mócnje pódšmarnuła«, jo Jan Šołta, wjednik cełkowneje redakcije styrich zwězkow, slědkglědajucy wuzwignuł.1 Towarišnostny nadawk historiografije jo dejał byś, socialistiske wědobnje Serbow spěchowaś a jich identifikaciju ze statom mócowaś. Wšykne styri zwězki su prezentěrowali źěłowy rěd wóneje stawizniskeje propagandy.
W cynjenju měr měr w gronje
źeń swětowego měra wójna
buźo pśecej
buźo pśecej měr dokulaž
wile pśekupcow bronjow su
wjelike jich pool módry dosć dosegajucy
jich jachty se błyskaju
cogodla pśekupcow bronjow dalej kjarmiś
rozpušćiś źěłowe městna
w kowalnjach bronjow
Te něnt liche zamóžne źěłaśerje
zakóńcuju brach na fachowych mócach
B’źomy my fachnikow lěpjej wužyś
Stśělne rany pak spiwaju
mało rědnych spiwow pancery
buchaju grozne walcyki
UDO TIFFERT
pśełožk: DIANA ŠEJCOWA
UDO TIFFERT (* 1963) jo łužyski basnikaŕ a prozaist, stawny awtor
mjasecnego cytańskego jawišća w Chóśebuzu, bydli w Rózborku
Serbske napise su zmuśece. To jo znate. Pó sobuzjadnośenju Nimskeje ze zasejźělonyma Łužycoma su njelicobne raze njewinowate kubłane pódwjacorniki tudy bywajuce se zlěknuli, měnjece, až su zamólnje pólsku statnu granicu pśejěli. Kake dłujkodobne škódy z togo změju, nicht njewě.
Pśisamem styrista cejdejkow »Sněžynka« jo w běgu zajźoneju lětowu namakało drogu k zajmcam. Projekt bu spěchowany wót Domowiny, Załožby za serbski lud a wót RBB. Nosaŕ muzikowego projekta, Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z.t., jo projekt w nalěśu wótlicył a zwóstaty źěl nakłada pśepódał župje Domowiny Dolna Łužyca z.t.
Zukownik »Sněžynka« z 23 spiwanymi zymskimi, adwentskimi a gódownymi pěsnjami a pśipołožonym notowym a tekstowym zešywkom se dalej pśedawa w serbskima kulturnyma informacijoma. Wótgłos zboka wucabnicow a wucabnikow, kubłaŕkow a kubłarjow jo był zwjaselecy, rowno tak statkowna pódpěra RCW, Domowiny a drugich institucijow. Bóžko njejo se našej projektowej kupce raźiło, starjejšych Witaj-źiśi direktnje dojśpiś a informěrowaś. Tak jo se dotychměst jano mały źěl nakłada dostał do toś teje ciloweje kupki. Tež mjazy dalšnymi wuknicami a wuknikami, kótarež se w měsće a wokolinje na šulskej wucbje dolnoserbšćiny wobźěluju, a jich starjejšymi jo toś hyšći wjele stow potencielnych zajmcow. Snaź by Serbske šulske towaristwo abo Rěcny centrum Witaj pśi góźbach direktnego kontakta mógałej Witaj-familije lětosa nazymu zawcasa na »Sněžynku« pokazaś. Kužde serbski wuknjece Witaj-góle dejało spiwy ze »Sněžynki« póznaś kaž tež cejdejku »Gwězdka« z gódownymi spiwanjami, kótarež jo towaristwo wudało južo 2013. Nanejmjenjej dwě »Sněžynce« stej se dostałej pśez wjelike mórjo do Awstralskeje ku pótomnikam wudrogowarjow. Jaden z nich jo se pisnje wuźěkował tak: »I really enjoy listening to it. We hardly ever hear any Wendish words in Australia. The words are very clearly sung. It is a big help that you sent printed copies of the words and I could see and hear the words. And the names of the songs in German helps me too. Apart from the spiritual gifts, I am sure this will be the best Christmas present I will receive this year.«
Stwórtego apryla jo se w literarnej kafejowni lipsčańskego Doma knigłow lyriski wjacor pód temu »Erdkunde« wótměł. »Zemjepis« jo se how ako lyriske wusměrjenje pśedstajił. Pśeto – ako moderator wjacora, germanist Peter Geist, jo wuzwignuł – wót někotarych lět jo to pśedewšym lyrika, kótaraž namakajo wósebnje se góźecu rěc za wuzgónjenje našogo se malsnje změnjajucego swěta, za refleksiju póměra mjazy indiwiduumom a towarišnosću, za nowe zwězowanje zazdaśim rozrytego banta mjazy zachadnosću, pśibytnosću a pśichodom. Nowe synergije twóri lyrika źinsa rowno glědajucy na pśechady (»transicije«) na wšakoraku wašnju, z tym teke glědajuca na globalizaciju, globalny kapitalizm, wuklukowanje planeta a znicenje pśirody.
Pśistupy k takemu su wšakorake, teke mjazy europskeju lyriku pśibytnosći. To su publikumoju zwobraznili tśi basnikaŕki a jaden basnikaŕ z cytanim ze swójich basnjow. Ako »Schwergewichte der deutschen Gegenwartslyrik« jo moderator jich nejpjerwjej pśedstajił, a pón jo precizěrował. Na jaden part stej tam ako gósća byłej Kerstin Hensel a Marcel Beyer (»Erdkunde« ako tema togo zarědowanja jo librowała titel jogo zběrki basnjow wót 2002), kótarejuž twóŕby w nimskej rěcy su. Na drugi part jo tam teke była Olga Martynova, w Nimskej bydleca Rusowka, kótaraž ako ruski teke nimski pišo. A mimo togo jo samo Serbowka, naša Róža Domašcyna, pśibytna była, kótaraž, to se wě, serbski a nimski pišo.
W lěśe 2016 pak jo LND wudało jogo zgromaźone twórby pód titlom »Bóśon z Mósta« widobnje k sedymźasetemu narodnemu dnju basnikarja. To jo wobźiwowanja gódny statk. Njamamy jano móžnosć sebje źěło basnikarja w jadnej publikaciji pśecytaś, ale jo wiźeś procowanje, pěśźasetlětnemu twórjenju zwězujucy element daś a »bóśonowy« póglěd wót zwjercha. Gaž smy mógli pla drugich awtorow póstupujucemu wuwiśu slědowaś, mamy how naraz wšykne lyriske etapy w jadnych knigłach (bźez lěta nastaśa).
Aby wěc měła wuspěch, musyš teke na wenkowne wuměnjenja glědaś. Za wustup Nimsko-Serbskego ludowego źiwadła w Dešnje 5. rožownika njejsu take optimalne byli, dokulaž jo było wjele paralelnych zarědowanjow, pśed gósćeńcom »Serbski dwór« njejo žeden plakat pokazał na wustup źiwadła a mimo togo jo se kjarcmaŕ ze zachopjeńkom pśedstajenja mólił. Weto jo mógało něźi šesćźaset pśiglědarjow dypkownje do zala. Jano 15% z nich jo trjebało simultane pśełožowanje, dokulaž wětšyna luźi su byli Słowaki z Bratisławy. Źiwadłowe graśe »Łapanje šefa« Thomasa Steinkego ma tśi akty bźez pśestawki. To jo mě było wjelgin lubo, dokulaž wobsejźaŕ gósćeńca jo swójim swójźbnym piwko pśinjasł, ale jogo kjarcmaŕ njejo pšašał za łacnymi gjargawami dalšnych pśiglědarjow. Serbske wuměłce a jich publikum su pak we Łužycy južo spokojom, gaž něchten jim zal wótwórijo.
Jadnanje graśa »Łapanje šefa« wzejo pśiglědarje sobu do hobbyjoweje piwnice Kowalkojc Uschi a Harryja (Anna-Maria Brankačkec a István Kobjela). Strowoty dla njamóžo wóna wěcej ako chórobna sotša źěłaś. Jogo su pušćili ze šesć tysac dalšnymi ze zawoda a pśekubłuju jogo něnto na konditarja. To njama perspektiwu a se jomu njoco, ale jo spěchowane wukubłanje. K tomu pśiźo, až jima grozy tšach, swójo bydlenje zgubiś, dokulaž njamóžotej dalej najm za pśebytk zapłaśiś. Togodla stej na mysl pśišłej, žeńsku Harryjowego něgajšnego šefa Ludwiga Stromppa (Jan Mikan) wuwjasć a za jeje pušćenje milion eurow se pominaś. Ale z njedoglědanim łapjo Harry město teje žeńskeje Stromppa samego. Mimo togo jo Harry pśi tom njestatku Opel Uschinego bratša Lea Zippela (Tomaš Cyž) wobškóźił. Njegluka bywa hyšći wětša, dokulaž žeńska Stromppa groni Zippeloju telefoniski, až njebuźo milion za swójogo manźelskego płaśiś, ale by tśi miliony dała, joli by trijo jogo zamordowało, dokulaž ako wudowa by derbnuła sto milionow eurow. Teke zastupny šef Stromppowego koncerna njama zajm Stromppa wulichowaś, dokulaž jo něnto sam ze šefom.
kótara warstwa mójogo wobraza
jo gótowa, jo dopołna?
póglědnjenje njedobywa se
pśez dłymi studnje, wóneje
nimeje studnje znamjenjow
bźez dna, bźez źaržawow
zacuwam proznosć, dal a dłym
w graśu z rědnym a tym žadliwym,
źož jo městno, kenž jo njeměstno,
zwenka casa, źož drje něco jo,
což łaka, grozy, póžera
słowa, crjowa, njesłowa
warstwy wobraza su zmjerwjone
wóznam něźi zwenka chowa se,
lěbda pśistupny dla sprošenja,
kenž se skšajźu rozwija
weto pišom, stajam znamjenja,
ak som w mjazybyśu pócrěła
ŹILKA
Něgajšne funkcije, zawiny zachadanja a pśikłady něntejšnych kontekstow wustupowanja
Narodna drastwa wulicujo wó swójom nosarju – cłowjeku z wěstymi ekonomiskimi móžnosćami, socialneju poziciju a zacuśim estetiki, wó cłowjeku, kótaryž jo był źěl we wšakich nastupanjach wjelerakego zgromaźeństwa. Njedejali pak zabyś, až jo była tradicionalna narodna drastwa praktiski wužywana, a dla togo jo musała byś wužytna, jo była pśedewšym woblekanje, nic kostim. Jo spokojła wšak pótrjebu, abo samo notnosć, se z kupku identificěrowaś a jo wuzwignuła zwězanosć cłowjeka z lokalnym zgromaźeństwom, ale rownocasnje jo była na wěsty part awtoprezentacija, wašnja zwuraznjenja bogatstwa, ekonomiskeje njewótwisnosći, socialneje pozicije, proce wó estetiku, sprocniwosći, kradosćiwosći, šykownosći. Narodnu drastwu su mody wobliwowali, lěcrownož su faze mody, wósebnje we wejsnej kulturje, něga radnje dlej trali nježli źinsa. Zawěsće su to ekonomiske wobstojnosći zawinowali, ale teke konserwatizm wejsanarjow.1 Rownocasnje jo narodna drastwa nosaŕ materielneje kultury, wón statkujo naměsće, wót prědnego póglědnjenja. Woblekanje wótcerjujo granice.2 Su to granice na dwójaki part. Na woblekanju su spóznali, chto jo swój a chto cuzy a teke z kótareje wokoliny kraja jo pśišeł. Drugi part su za cłowjeske woko njewidne, ale w mentaliśe wejsanarjow pśibytne granice, kótarež su byli źěl njematerielneje kultury našych prědownikow. Na tom městnje góźe se pomjeniś někotare pśikłady, kenž pśedstajaju, kak jo we wejsnej towarišnosći narodna drastwa cłowjeka wopisowała: Jo na jogo zamóžeństwo, familijowy staw, starstwo, pówołanje, regionalnu, etnisku a narodnu pśisłušnosć pokazowała, jo měła funkcije we wěrje a magiji, to groni, jo definěrowała pśi familijowych a cerkwinych tradicijach a w socialnem wejsnem žywjenju wugbanu rolu jadnotliwca, a drastwa jo měła teke wěste detaile, kótarež su cłowjeka pśed škódnymi statkami demonow, pśed złymi luźimi abo chórosćami šćitali, na pś. cerwjene parlickowe rjeśazki, casy jo to był symbol wugbanego pówołanja, na pś. pastyŕske pase pla wójcarjow.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.


c: text/html

text:
Smażonka ze szpyrkami
Godajom że śniodani to nojważniyjszy jodło dnia, bez kierego niy ma siły do roboty i inkszych rzeczy… i majom recht! Co je nojlepsze coby trzimać człowieka bez cołki dziyń? Smażonka ze szpyrkami ze ciepniyntym na wiyrch sznitlochem!
Co nom bydzie trza?
- 4 jajca
- 5 dkg szpeku (słonina) abo wyndzonki
- cebula
- sznitloch (szczypiorek)
- sól
Jak to sie robi?
- Szpek pokroć na jak nojmyjsze konski i zeskworzić ale niy za długo, coby sie niy przychycił.
- Cebula tyż pokroć jak nojciynij i dociepać do tych szpyrek.
- Jajca trzasnyć ło kanta, powoniać, czy som dobre, wciepać do jakij asjetki abo szolki. Pofyrlać widełkom, coby biołko sie połonczyło z żółtkiym. Bo jak to zrobicie rzadnie, to bydziecie mieć łosobno biołko a łosobno żółtko, a to niy za piyknie wyglondo.
- Jajca wloć do tego miszongu szpyrki z cebulom. I polekutku miyszać, coby jajca sie zetły, ale tyż coby sie to fajnie zmiyszało pospołu. I teroz tukyj dejcie pozór jaki wto mo kust bo jedyn woli, coby jajca były zesmożone tak, że jak sie wrazi widełka, to łona by poradziła stoć, a inkszy, coby biołtko sie niy ściyno za fest. Jo godom, że nojlepij tako wersja pojszczodku.
- Na koniec jeszcze posolić smażonka i ciepnyć pokrony sznitloch.
- I idzie wszamać!
- Idzie se jeszcze zrobić tako wersja fit, kaj bydzie mynij tych kc. Toż zamiast szpeku abo wyndzonki zeskworzić szinka z pultoka
- Tak ekstra bydzie tyż dociepać świyże prawoki, maśloki abo zajynczoki.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jewka Trzynczanka: Moja świger je cyntralny welin
Chłopi, jak cosi wlejóm do lampy, tak nie trzeba ani plotkorza ,,Blesk” citać. A gorzołka nikiedy ni jyny dżwiyrze łotwiyro, ale nikierym aji gymby do korzón. Jako niedowno. Zaszli my z mojim Pawłym na jego urodziny do jednej restauracyje na łobiod. Za nasimi plecami siedzieli dwo panowie w takim strzednim wieku. Najisto jeszcze tyn wydobytek, co sie pyndzyj nazywo, żodyn z nich nie pobiyroł. A jak sie nie mówi ło hokeju, fuzbalu abo polityce, tóż ło cim insim, jako nikiedy ło rodzinie.
Tyn jedyn prawi, że już mo ponad jego łysóm głowym swoji szwiger. „Nieuwerził byś Franta, jaki to je cyntralny muzg w chałpie. Una je jako welin na betrybie.Wdycki prawi, że mo swoje paki, kierymi ni jyny swojigo chłopa dyryguje. Gdo do nas przidzie, ło każdym wiy. A ni jyny, jak przidzie, ale aji kiedy łodchodzi. A jak nie pozno, gdo to był, tak sie śmigo na wyrch pytać, kogo zaś tu do nas świńsko noga prziniysła. Uż roz jo ji powiedzioł, że jak jóm ku nóm nie zawołómy, tak se nie żicimy, aby do nas bez zaklepanio wlazowała. Chwilym była łodulóno, ale jakisi czas to wydzierżała. Ale dłógo to nie trwało. Nejpiyrwej sie wypytowała dziecek, gdo u nas był i co my mu dowali jeść abo pić i jesi aji my pili. Bo gdo pije, tyn grzesi. Roz ji prawiła wnuczka: „Dyć starko, ty też każdy dziyń rano pijesz śliwowicym, a to ni ma grzych?”
„Ni ma,” ji powiedziała, „bo to je na dobre trowiyni aji przeciw wszelijakim hiszpankóm. „Hiszpankóm starko? Ci tu jaki baby z Hiszpanije przilecóm?” Wszecy my sie śmioli. Jo se już planujym, że jesi to tak dali pujdzie, tak se z mojóm zrobimy ekstra wchód do chałpy, z drugi stróny.
„A jakóm ty mosz swojóm świger,” pyto sie kamrata. „Też je tako zwiedawo, jako ta moja?”
,,Jo mioł przesikownóm świger, ale już nie żije. My ani ło ni nie wiedzieli, że je w chałpie. Nigdy sie nas na nic nie pytała, ani kany idymy a kiedy przidymy. My ji to sami powiedzieli, jak my łodchodzili. Ale wdycki czakała, aż przidymy, bo nóm dziecka prziziyrała. Ani ku nóm na wyrch nie szła. Dziecka były przi ni na dole.”
„Kurcze, toś mioł szczynści. My, jak chcieli dziecka powachować, tak my jich zawiyżli do mojich tatów, bo dómowo pómoc łodmówiła, że ji też żodyn nie pómogoł. Ale że una tak nie łobganiała jako z nasolónóm, jako teraz my. Chcieli ście mieć dziecka, tak sie ło nich starejcie a fórt kajsi nie góncie. Ale dyć my se jyny sym tam kajsi chcieli zónść.”
Nó, w łobóch pracowała gorzołka a gdo mioł prowdym, to jyny uni dwo wiedzieli. Ale podoboł sie mi tyn drugi kamrat, że tak pieknie ło tej swoji świgierce mówił. Żodyn z nas tam anielskimi ideałami nie łopływo, ale miała by być granica, za kieróm by my sie już ni miało jiść a ni w nocy zaziyrać drugim do sypialnie, ci spióm abo grzeszóm.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Runja mnohim druhim gmejnam tež Hodźijska stajnje spočatk lěta statistiku wuwića swojeho wobydlerstwa wozjewja. Tele dny je so tuž tamniša gmejnska rada z ličbami zaběrała.
Hodźij (CK/SN). Kónc lěta 2019 bydleše w gmejnje Hodźij 3 083 ludźi. 20 wukrajnikow mjez nimi woznamjenja podźěl snadnych 0,6 procentow. Lońše 32 porodow 32 zemrětych takrjec narunaja. A trochu kuriozne snano tež je, zo bě so 128 ludźi do druhich kónčin přesydliło, ale runje telko do Hodźijskeje gmejny přićahnyło. Ličba wobydlerjow wosta potajkim njezměnjena. Na zašłym posedźenju gmejnskeje rady předstaji wjesnjanosta Gerald Meyer (njestronjan) wobydlersku statistiku wot lěta 1992. W tychle 27 lětach je komuna dohromady 377 wobydlerjow zhubiła. Wona wobsteji z 32 wjesnych dźělow něhdyšich samostatnych gmejnow Hodźij, Prěčecy a Koblicy. Z 857 ma Hodźij najwjace, Mała Praha z 15 wobydlerjow najmjenje.


text:
Jeszcze dobrze sie niý napoczyn nowy rok, a my juże dostali propozycjo sbajslowanio norychtůw ze ślůnskij godki. Tym razym ôdezwoł sie do nos Samorzůnd Sztudyncki Politechniki Śląskij, kery to bajslowoł latosi Forum Uczelni Technicznych. Je to zrzeszyniý Samorzůndůw Sztudynckich Uczelni Technicznych ze cołki Polski.
Beztuż, coby dobrze sie przirychtować do tego zadanio, ugodalimy sie na tref roboczy ze przedstowicielym Samorzůndu Sztudynckigo na Politechnice we Glýwicach. Uzdalimy tam co a jak bydymy robić, a uzgodnili forplan dziołanio.
Cołko idyjo bůła tako, coby przedstowicieli ze cołkij Polski prziwitać u nos sam na Ślůnsku tyż po ślůnsku a przedstowić im trocha ta noszo kultůra a godka. Jednako coby niý bůło to take ôklepane uzdalimy, iże przirychtujymy norychta ze umiyjyntności miynkich (z anglickigo "soft skills"). Bůła to tym barzi fajno idyjo, bo můglimy skorzystać ze materiałůw przirychtowanych juże we projekcie Silesia Skills. Dziynka tymu nortycha bůły po ślůnsku, jednako ze materiałami przitychtowanymi bez profesionalnych trynerůw (abo jako to z anglicka godajům - coach'ůw).
Dlo uczystnikůw przirychtowalimy Vademecum, kere bůło materiałami pomocniczymi do norychtůw. Vademecum dostali we wersji polskij (coby poradzili wiyncyj spokopić) ai po ślůnsku, coby zoboczyli, jako tako godka moge wyglůndać. Coby bůło im zaś lecyj poczytać, dostali tyż nodbytnio zakůny szkryflanio a czytanio po ślůnsku użyte we Vademecum.
No i prziszła sobota 27 stycznio. Tref sbajslowany uostoł we Mrowisku we Glýwicach, kaj wszyske przedstowiciele byli juże ôd rana. Nosze norychta usztalowane uostały na 17:00. Przirychtowoł żech szpecjalno prezyntacjo multimedialno po polsku, coby lecyj bůło wszyskim spokopić ô czym je godka. Bůło to ô tyla wożne, bo cołke norychta kludzůne bůły po ślůnsku.
Uczystniki nojprzůd posuchali ô kůmunikacji, cwekach we dziołaniu, formowaniu manszaftůw a uozwiůnzywaniu haji, ze zajty psychologiczno-prakticznyj. Bůła niý ýno teorio, nale tyż praktika. Nojlepij to sie chyba podoboł przikłod ze "suchaniym a przeglůndaniym facebooka jednocześnie". Tak sie wszyscy ôśmioli, co zdać sie můgło, iże kożdy wiy, ô czym je godka.
Po talij wykładowyj prziszoł czos na trocha luźniyjsze prakticzne zadaniý. Cołki łůnego cwek polegoł na tym, coby kożdo grupa (po 3 ludzi kożdo) przirychtowała jakoś krůtko uosprowka ô haji. Coby jednako niý bůło za leko, uosprowka miała być po ślůnsku. Jednako przirychtowalimy dlo ułatwiynio ekstra dykcjůnorz wyświytlůny na prezyntacji, a ku tymu mielimy jeszcze ksiůnżkowe dykcjůnorze, kej wtoś by potrzebowoł kereś słowo przetublikować.
Po kajś 15 minutach wszyscy byli fertich. Trza sam pedzieć kożdo grupa szkryfnyła cosik inkszego, kożdy tyż staroł sie jak umioł. Kreatiwności niý zabrahło żodnymu. A jako śmiało moga pedzieć, rada bůło suchać kożdyj ze tych ôsprowek. Chocioż trza tyż sam pedzieć, co bůło słychać, we keryj grupie bůł wtoś ze Ôpolo, abo cieszyńskigo.
Na kůniec, kej cołke norychta sie skůńczůły, napoczła sie jeszcze interesantno godka ze niýkerymi uczystnikami, nale to juże mono uostawiymy miyndzy nami;)


text:
Stepan Bandera
Stepan Bandera (rodz. 1 styczńa 1909 we Starym Uhrynowi, um. 15 paźdźerńika 1959 we München) – ukrajiński politikier nacyjonalistyczny.
Dźołocz lo samostanowjyńo Ukrajiny, wespłůzrichtowoł rewolucyjno ("banderowsko") frakcyjo Orgańizacyje Ukrajińskich Nacyjonalistůw (OUN-B). Skirz tego Poloki uoskarżajům, aże je uůn postrzedńo winny zbrodńi na Wołyńu a wschodnij Galicyji (wuůnczas bůł we kůncytracyjnym lagrze).
Zginůł we zamachu przirychtowanym uod agynta uod KGB Bohdana Staszyńskigo, kery użůł szpecyjolnyj pistoule co rozpylo cyjanek[1].


text:
Radosław Janukiewicz, Adam Frączczak, Wojciech Golla, Maciej Dąbrowski, Mateusz Lewandowski, Patryk Małecki (70' Michał Walski), Rafał Murawski, Pavle Poparabookmark (40' Maksymilian Rogalskibookmark), Takafumi Akahoshi, Takuya Murayamabookmark (45' Dominik Kun), Marcin Robakbookmark
trener: Dariusz Wdowczyk
Mateusz Bąkbookmark, Deleubookmark, Krzysztof Bąk (18' Jarosław Bieniukbookmark), Paweł Dawidowicz, Nikola Leković, Maciej Makuszewski (74' Przemysław Frankowski), Marcin Pietrowskibookmark, Piotr Wiśniewski, Stojan Vranješ, Piotr Grzelczak, Zaur Sadajew
trener: Ricardo Moniz


text:
Nimo cyrkwjow su tež farske domy něme swědki stawiznow. Ze swojej lětnjej seriju so po serbskich a dwurěčnych katolskich a ewangelskich wosadach rozhladujemy a někotre fary předstajimy – dźensa Hodźijsku.
Byrnjež drje za zažnu dobu srjedźowěka žane dokładne ličby za farski dom w Hodźiju njepředleželi, wjacore zapiski na załoženje Hodźijskeje wosady pokazuja. Wone sahaja do časa skutkowanja swjateho Bena, Mišnjanskeho biskopa wot lěta 1066 do 1106. Wón je na městnje dźensnišeje fary załožił biskopski wudwór, kotryž jeho mać wobhospodarješe. Rozsudne za to, wutworić cyrkwinsku wosadu a wukonjeć dušepastyrske dźěło přez fararja, běchu stabilne hospodarske zakłady. Wšako wěriwi cyrkwinske dawki w dźensnišim zmysle njepłaćachu. Na wsy bě farar runočasnje nawoda ratarskeho kubła. Kak prěnjotne twary na farskim dworje wupadachu, drje njehodźi so dźensa rjec. Z wěstosću pak pokazuja stare murje za tamnišej bróžnju, wuhotowane z třělnicami (Schießscharten), na pózdni srjedźowěk.
Budyšin (SN/MWj). Sakski minister za justicu Sebastian Gemkow (CDU) přepoda wčera w Budyskim jastwje ponowjenej jastwowej twarjeni a ponowjenu murju. W domje 1 stej nětko wuchodny a zapadny dźěl saněrowanej. Tež přetwar domu 2 za škitnu jatbu (Sicherheitsverwahrung) je wotzamknjeny. Za tele naprawy su dohromady 37,2 milionaj eurow wudali. Cyłkownje je Sakska wot lěta 1991 něhdźe 100 milionow eurow do Budyskeho jastwa inwestowała. „Twarske wuměnjenja moderneho jastwa maja na jednym boku wšitkim wěstotnym žadanjam wotpowědować, na tamnym boku pak tež jatych motiwować swoje žiwjenje změnić. Ze zakónčenjom twarskich dźěłow wotpowěduje Budyske jastwo nětko modernemu a humanemu zarjadnišću“, rjekny Sebastian Gemkow.
Njeswačidło (LR/SN). Tež jědnata šlagrowa nóc w parku Njeswačanskeho barokneho hrodu bě sobotu znowa połny wuspěch. Byrnjež temperatury skerje ke kupanju wabili, přińdźechu wopytowarjo po stach. Witali su jich sportowče w baroknych kostimach. Wuhotowar mjeztym derje znateho a woblubowaneho zarjadowanja bě znowa Njeswačanske sportowe towarstwo Módro-běłych. Dokelž bě předpředań zastupnych lisćikow dosć dobra, móžachu na tónle wječor měrnje zhladować, rjekny předsyda towarstwa Frank Fliegner. Za njeho a wšitkich pomocnikow je šlagrowa nóc mjeztym nimale rutina. Kóždy wotrjad sportoweho towarstwa wě, kotre nadawki a dźěła maja so hdy a hdźe zdokonjeć.
Dokelž so šlagrowa nóc stajnje prěnju sobotu pražnika wotměwa, je to mnohim bywšim Njeswačanam kruty termin, so tónle wječor „doma“ z přećelemi zetkać a zhromadnje swjećić. Tež busowe předewzaća maja Njeswačansku šlagrowu nóc w swojim programje a poskićeja wosebite jězby. Hosći zabawješe lětsa šěsć šlagrowych spěwarkow a spěwarjow, mjez druhim Linda Hesse a Ina Colada.
Běła Woda. Wuchowansku słužbu a policiju wołachu wčera připołdnju na Liebknechtowu w Běłej Wodźe. Tam běchu wobydlerjo žonu namakali, lěkar pak móžeše jenož hišće jeje smjerć zwěsćić. Při prěnich přepytowanjach so wukopa, zo bě žona po wšěm zdaću z balkona bydlenja na štwórtym poschodźe padnyła. Jedna so wo 56lětnu wusydlenču, kotraž w Běłej Wodźe bydleše. Kriminalna policija nětko wobstejnosće, kotrež běchu k smjerći žony wjedli, bliže přepytuje. Tež złóstnistwo při tym njewu- zamkuja.
Chrósćicy (CRM/SN). Dźěćacy chór Sołobiki, dźěćaca rejwanska skupina Łužičanka kaž tež dźěćacy balet prezentowachu wčera popołdnju w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“ swoje wuslědki we wobłuku wukubłanja na hudźbnej akademiji Serbskeho ludoweho ansambla Budyšin. „Něhdźe 350 dźěći zaběra so we wšelakich skupinach ze spěwanjom. Fachowcy je tohorunja na polu hłósneho kubłanja wuwučuja. A dalše 200 dźěći wšelakich starobnych skupin dóstawa fundamentalne wukubłanje w rejowanju.“ Takle zrysowa intendantka SLA Milena Vettrainowa skrótka rozměr dźěła swojeho domu z wuměłskim dorostom. Wona pak njedźakowaše so jeno zajimowanym dźěćom a jich angažowanym staršim, ale wosebje tež šěsć přitomnym wuměłcam-pedagogam.
Na jubilejnym 40. wjesnym swjedźenju w Nowej Wjesce je předsyda towarstwa Wjesna zhromadnosć Křesćan Korjeńk wčera hosći, kotrychž njebě horce wjedro zatrašiło, w kopatym połnym stanje na połdrahodźinski zabawny program witać móhł.
Nowa Wjeska (aha/SN). W dwaceći programowych dypkach předstaji něhdźe 35 sobuskutkowacych Nowowješćanske wjesne žiwjenje. Najmłódši bě hakle šěsć lět a ze 76 lětami bě drje Jan Pjech najstarši. Manuela Čornakowa, Kathrin Pěčcyna, Monika Klimantowa a Milena Korjeńkec běchu wšěm znate podawki a wjerški w běhu lěta kaž póstnicy, mejemjetanje a hodowne wiki do zajimaweho cyłka zestajeli. Akterojo poslednjeho wobraza běchu rumpodichojo, kotřiž drje so při 40 stopnjach w stanje w swojej drasće najbóle poćachu. Město horceho wina pak mějachu w swojich škleńcach zawěsće zymne napoje.
Lětnja šula wotprajena
Lipsk. Serbska lětnja šula lětsa wupadnje. Tole zdźěla prof. dr. Edward Wornar z Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity. Dotal je so jedna jenička wosoba přizjewiła. „Tohodla smy nětko wobzamkli, zo lětnju šulu wotprajimy“, wón piše. Připrajenu pomoc z Čěskeje za klětušu lětnju šulu chcedźa za přihot noweho kursa wužić.
Hilbert nowy měšćanosta
Drježdźany. Politikar FDP Dirk Hilbert je nowy wyši měšćanosta Drježdźan. Wón přesadźi so we wčerawšim druhim kole wólbow z 54,2 procentomaj přećiwo sakskej ministerce za wědomosć EvjeMariji Stange (SPD), kotraž dósta 44 proc. hłosow. Na wólbach wobdźěli so 42,7 proc. ludźi. Hilbert bě kandidat towarstwa Njewotwisni wobydlerjo.
Wobsah žiwidłow rozdźělny
Praha. Wobsah tyzow žiwidłow ze samsnym mjenom móže w Němskej a Čěskej rozdźělny być. Tole su čěscy posudźowarjo wuslědźili. Woni zwěsćichu tajki zjaw w cyłkownje 24 padach. Tak je jogurt Activia w Němskej tučniši. Porno tomu je kwalita mjasa w konserwach w Němskej lěpša hač w Čěskej. Firmy wopodstatnjeja to z rozdźělnymi słodami w krajach.
Nětko online rešeršować
Budyšin. Archiwowane kubła města Budyšina hodźa so nětko online rešeršować. To zmóžnja nowe perspektiwy, přeslědźić regionalne stawizny. Něhdźe dwě třećinje cyłeho wobstatka stej online přistupnej. W Budyskim statnym archiwje chowa so 2,7 regionalnych kilometrow aktow, 1 500 wopismow a 6 600 kartow z minjenych sydom lětstotkow.
Folklorna lawina zahajena
Choćebuz. Mjeztym 15. folklorna lawina je so dźensa w Delnjej Łužicy zahajiła. Sta wobdźělnikow ćehnješe we wulkej paradźe po Choćebuzu. Přizjewiło bě so 400 hudźbnikow a rejwarjow z 13 krajow, kaž zarjadowarjo zdźěleja. Staciji lětušeho festiwala stej nimo Choćebuza tež Baršć a Lubnjow. Folklorna lawina traje hač do njedźele, 5. julija.
Planowanje projekta běži
Zhorjelc. Přihoty za znowawotewrjenje Zhorjelskeje kupnicy derje postupuja. Tuchwilu dźěła skupina projektoweho nawody Jürgena Friedela na planowanju dowolnosćow. Paralelnje k tomu wjedu rozmołwy z móžnymi wotnajerjemi. W domje budźe luksus runje tak zaměstnjeny kaž kupjomne wěcy. Nazymu 2017 chcedźa kupnicu wotewrěć.


text:
KAFHAUS - PERŁA BAUKUNSZTU WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
Kafhaus na Frynie we Rudzie Ślůnskij zno bezmaś kożdy. Niý kożdy jednako wiy, co je to na prowda interesantny a festelnie we wercie zidlůng. Dziynka rewitalizacji na noszych ôczach napoczyno gryfnieć.
Historyjo Kafhausu napoczła sie juże dowiyn downo. Kejsik bůł to zidlůng downyj cynkowni, kaj miyszkali ludzie co tam robili a jejich familije. Jako pedzieli nům Andrzej Godoj - Kustosz Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnskij - stawianie tego ziglůnga napoczło sie sam juże we latach 70. XIX storoczo. Niýskorzi bůło dalij uozbudowywane. Potyn postawiůny uostoł szykowny Kafhaus, kery ôd 1904 je ôzdobům tukejszych stawiyń. Niýstety skiż I Welt Wojny projekt uozbůdowy nigdy niý uostoł skůńczůny
Potyn prziłaziły ýno gorsze czasy. Wroz ze latami stawiynia shaharzały a niýkere s nich bůły nawet uozbiyrane. Jeszcze do niýdowna býło widać efekty. Teroski jednako napoczła sie juże rewitalizacjo. Jako padali nům Michał Pierończyk - Zastympni Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - jedyn projekt rewitalizacji juże je skůńczůny. A skuli tego co je jeszcze mocka do zrobiynio, můmy juże nostympny, we kerym latosi mo sam być rychtůng za wele 2 mln zł. Tyn projekt to jednako inwestycje na nostympne lata, dziynka kerym Kafhaus - ta perła baukunsztu - mo ôdzyskać swůj downy blask.
NOC TYJATRU - MCK WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostał noc tyjatrůw, na keryj szło niý ýno uoboczyć szpektakle, ale nawet wlyź za bina.
Chocioż we Rudzie Ślůnskij takigo rýchtých tyjatru niý ma, to co roz bajslowano sam je noc tyjatrůw. Jako padali nům Patrycja Rygula-Mańka, je to trocha przewrotno nazwa, bo chocioż tak po prowdzie je to we Sztad Kultůr Cyntrum, to je sam mocka roztomajtych grup a manszaftůw tyjatralnych ai mocka miłośnikůw tego rodzaju sztuki.
Noc tyjatrůw we Rudzie Ślůnskij to jednako niý ýno szpektaklowy maratůn. Idzie tyż wlyź za bina abo do pýwnicy, kaj je staro drukarnia a posuchać interesantnego, jak pedzieli same uczystniki, uosprowianio ô historyji drukowanio.
Sům tyż przi tyj ôkazji rychtowane tyjatralne norychta, kaj idzie uoboczyć jako to je być szauszpilerym na deskach tyjatralnych. A chyntnych niý brahowało i do norychtůw i na szpektakle, co pokozuje, iże choć tyjatru sam niý ma, to we Rudzie Ślůnskij sztuka je to na prowda cyniůno. Mono już czos, coby cosik i we tyj sprawie pomiynić a zrychtować taki rýchtých tyjater we sztadzie? To uostowiůmy do zmiarkowanio juże Wům.
KATŮNG MODELE - SZTUKA ZE KATŮNGA
Kożdy rok we Důmu Kultůry Inny na Kochlowicach we Rudzie Ślůnskij idzie trefić interesantne modele za katůngůw. A je co ôglůndać, bo rýchtých fany poradzům nad nimi siedzieć i po pora lot.
Chocioż katůngowe modelarstwo niý ma za fest popularne, to we Rudzie Ślůnskij poradzi sie trefić roz za kedy na tref fanůw tyj sztuki. Bo to rýchtých je sztuka ze katůnga poskłodać take figury a ôdwzorować roztomajte stawiynia abo pojazdy.
Przi ôkazji ôglůndanio poradzi sie tyż trefić ludzi, kerzi to robiům a pogodać s nimi. Dziynka tymu udało nům sie pouosprowiać nawet ze Welt Majstrym we skłodaniu katůngowych modelůw Kamilym Harupa, kery - jak sům padoł - blank bez cufal trefił do kadry Polski a potyn we Czechach uostoł Majstrym.
Co interesant coby sprůbować to na prowdy niý trza wiela. Jako padali nům Mariusz Krzysztofik - Insztruktor modelarstwa we Důmie Kultůry Inny - sklejać moge kożdy niýzoleżnie ôd wieku. Wożny jednako je zapał a przede wszyskim chynci. No przido sie tyż trocha grajfki, nale kej sie niý sprůbuje, to sie czowiek niý dowiy. A sprzynt? Jako padali nům Welt Majster Kamil Harupa, sprzynt je blank ainfach: nożyczki, szkalpel, linijka, pynseta a klyje.
Tuż kej czujecie chynć a mocie ôkazjo, to pamiyntejcie, co werci sie sprůbować. Mono akurat snojdziecie swoja nowo grajfka, kero wům do mocka uciechy.
BEZ PAPIŮRŮW - IDZIE JUŻ JEŻDZIĆ BEZ
Ôd 1 ôktůbro pomiyniůły sie przepisy a dziynka tymu szofery niý muszům juże mieć przi siebie papiůrůw ze auta a polisy OC.
Kejsik niýôdzwone bůło jeżdżynie autym ze wszyskimi papiůrami. Teroźnie po nowelizacji ustawy ô prawie drůgowym, trza mieć już ýno prawo jazdy. Papiůry ze auta a polisa OC juże niý sům potrzebne.
Prowda je tako, że po tyj pomianie niý wszyske szofery uostowiajům te papiůry w důma. Niýkerzi ze przizwyczajynio niýkerzi ze przezorności. Jednako niýkerych to festelnie raduje, bo jako padali, kejsik niý roz dostali sztrofa, kej papiůrůw zapůmnieli w důma.
Sům jednako i take szofery, kerzi wożům papiůry, bo bojům sie ô to, co bydzie kej trefi sie jaki unfal autym. Jednako jako padali nům Ôficyr prasowy ze KMP we Rudzie Ślůnskij Arkadiusz Ciozak, kej trefi sie unfal na drůdze, zowdy mogymy sprowdzić eli dane auto mo OC. Styknie wlyź na nec zajta Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i tam snojdymy wszyske potrzebne informacje.
Pamiyntejcie jednako, co chocioż do jeżdzynio papiůry sie już niý przidajům, to dalij sům potrzebne kej jadymy na stacja kůntrole abo wyjyżdzůmy autym ze Polski. Wtedy trza je mieć przi sia.
KŮNGRES MSP - TREF GYSZEFTMANŮW A FACHMANŮW
We Katowicach sbajslowany uostoł 8. juże Kůngres Małych a Strzednich Fýrm, kerego mottym bůły hasła: technologio, czowiek a ôpowiydzialnoś. Na tyn tref przijechało mocka byzuchantůw, niý ýno ôd nos, nale tyż ze auslandu.
We Katowicach co roz bajsluje sie kůngresy a kůnferyncje. Ôstatnio sbajslowany uostoł tref dlo gyszeftmanůw a fachmanůw swiůnzanych ze małymi a strzedni,i fýrmami. Uosprowiali łůni przede wszyskim ô jejich aktualnyj sytuacji, gospodarczych a politycznych warunkach u nos ai tryndach we nowoczysnych tychnologiach.
Na kůngresie szło tyż trefić przedstowicieli ze wyższych uczelni. Toć jako juże wiadůmo, spůlne cyle a robota miyndzy uczelniami a fýrmami dowo efekty a zyskujům na tym wszyscy. Powstowo tyż dziynka tymu mocka nowych rzeczy, kere mianujům sie innowacjami. Te nojlepij bůło zoboczyć na wystowce sbajslowanyj skiż kůnkursu Ślůnsko Rzecz, kery mo průmować innowacyjne idyje ze noszego regiůnu.
Na kůngresie sbajslowane uostały tyż norychta dlo uczystnikůw. Jedne ze barzi widzianych bůły te ô kůmunikacji interpersůnalnyj a we fýrmie. Przede wszyskim jednako nojbarzi interesantne bůły debaty a prelekcje, kerych bez trzi dni bůło aże 80.
Tuż jak widać na kůngresie sbajslowanym bez Regiůnal Izba Gospodarczo we Katowicach na prowda mocka sie dzieje, a poradzi sie wywiedzieć interesantnych rzeczy. Nostympno edycjo juże za rok.
ZIELŮNO BANKA - EKO WE TRANSPORCIE A NIÝ ÝNO
Bez pora dni we ôktůbrze jeździła zielůno banka po naszych sztadach. Zielůno niý skuli tego, co bůła tak zafarbiůno, ýno skiż tego, co průmowała łůna ekologio a dobry wpływ roślin na nosze żywobyciý.
We walka ô świyży luft a czysto prziroda zaangażowany je tyż Marszałkowski Urzynd we Katowicach. Ôstatnio sbajslowano uostała nowo akcjo průmujůnco eko styl. Ekstra zielůno banka, kero jeździła po Katowicach a inkszych sztadach, bůła przirychytowano tak, coby ludzie můgli poczůć kůntakt ze zielyniům a kej mieli trocha czosu a chynci doedukować sie ekologicznie. Uozdowane bůły tyż rośliny, kere choć pojedynczo niy dowajům wiela, to sům puzzlym we cołkij eko ukłodance ô czysty luft, jako padali Michał Gramatyka - Wicy Marszołek ślůnskigo wojywůdztwa.
Kożdo tako akcja je dobro, bo na prowda je ô co walczyć. Podle ôszacowanio, rok rocznie we Polsce skuli zatrutego luftu moge umiyrać nawet 40 tyś. ludzi. Beztuż dalij je co robić, a jako padali Jarosław Makowski - Rajca Ślůnskigo Syjmiku - robi sie dużo, jednako to dalij je za mało, a edukować powinni my juże ôd nojmodszego. Dziynka tymu jak urosnům nosze bajtle, to eko niý bydzie już do nich ýno modům, nale czymś normalnym.
I ô to w sumie łazi, bo kożdy z nos mo udzioł we tym co můmy w lufcie. Niýzoleżnie eli kopcymy ze kůmina, abo jadymy autym, do luftu wypuszczůmy trujůnce substancje, kere szkłůdzům i nům i przirodzie. Beztůż kej umiymy, werci sie zmiarkować, eli rýchtých tym autym trza jechać, abo mono lepij na kole czy busym. Przede wszyskim trza jednako zmiarkować co sie wciepuje do pieca a spolo i wypuszczo do luftu. Pamiyntejcie, co kożdy z nos mo wpływ na to, czym dychůmy. A dychać muszymy, bo jak przestanymy, to....
MYJNIA DLO CUGŮW - TEROSKI LEPIJ A GIBCIJ BYDZIE SZŁO UMYĆ CUGI
Bana we noszym regiůnie napoczyno sie coroz lepij radzić. Coroz wiyncyj pasażerůw przekłodo sie na coroz wiyncyj kursůw a to zaś przekłodo sie na lepsze prosperowaniý Kolei Śląskich. Dziynka nowym inwestycjům durś sie uozwijajům a poprowiajům jakość swojich usług.
Ôd downa wiadůmo, co trza dbać ô klijynta. Wiedzům tyż ô tym Koleje Ślůnske, kere dbajům ô to, coby pasażery bůły zadowolůne ze rajzowanio cugami a bůło ich coroz wiyncyj. Teroski majům dodatkowy atrybut, kery ta wygoda pomoge zwiynkszyć.
Jako padali Magdalena Iwańska - Rzecznik Prasowy Kolei Ślůnskich - fýrma włazi tera na wyższy poziům. Do teroski, coby umyć cugi, musieli to robić ryncznie, abo jechać kajś na myjnia. Teroźnie majům juże swoja a dziynka tymu bydzie im lecyj dbać ô czystość.
Bydzie tyż efektywnij, bo chocioż myjnia mo wielgo przepustowość (moge umyć nawet 10 dugich cugůw na doba), to przi tymu robi to akuratnie a nowoczyśnie. Jako tublikowali nům Grzegorz Gostkowski - producynt a dostawca myjni - cug bydzie myty przejazdowo, czyli przejyżdżo bez kolejne punkty, we kerych nojprzůd je ôpłukany, potyn dostowo chymio a na kůniec pucowany je roztomajtymi szczotkami. Co ciekawe do cołkij roboty potrza ýno maszynisty we cugu a 1 ôperatora.
To jednako niý kůniec ôstatnich inwestycyj. Koleje Ślůnske zainwestowały tyż we sztywno sieć przestawno, kero rozkłodo sie podle potrzeb a dziynka tymu zwiynkszo efektywność a sprawność hali maszynowyj - jako tublikujům Wojciech Dinges - Pryzes Zarzůndu KS. Co intresant je to dopiyro drugo tako sieć we Polsce.
Tuż jak widać ze cugami we noszym regiůnie mocka sie dzieje, a dziynka tymu zyskujymy przede wszyskim my, pasażery. To jednako mo tyż przekůnać inkszych, co cugym jeździ sie łatwo fajnie a przijymnie.
MARATŮN WE RADZIŮNKOWIE - SZPORT ZAWODY A INTEGRACJO
We Radziůnkowie sbajslowano uostała sztafeta miast a gmin. Sztartowało w nij na tyla dużo zawodnikůw, co Ksiynżo Gůra wyglůndała jak rýchtých szportowio wioska.
We Radziůnkowie na Ksiynżyj Gůrze sbajslowany uostoł juże IV Sztafetowy Maratůn Miast a Gmin sbajslowany bez MOSIR. Jako padali nům Marian Prodlik chyntnych bůło mocka, jednako limit usztalowany bůł na 90 manszaftůw. Beztuż na sztarcie zgłosiůło sie aże 450 zawodnikůw ze czego 120 to bůły kobiyty. Co fajne, grupy bůły roztomajte, bo lecieli i starsi i modsi, i amatory i szportmyny.
Jednako ôd szportowyj rywalizacje bůło cosik wożniyjszego. Jako tublikowali nům Gabriel Tobor - Bergmajster Radziůnkowa - je to tyż impreza integracyjno. Toć 4/5 zawodnikůw czekało na swoja sztafeta a bez tyn czos kibicowali a uosprowiali. A jako podkryślili Tobor, integracjo je wożno; niý ýno dlo Radziůnkowa, nale dlo cołkigo noszego regiůnu.
Tako ôkazjo to zaś na prowda dobry knif. Zawodniki mieli na prowda dobre nastawiyniý a humor dopisywoł chyba wszyskim. Wiadůmo, coby dostać jakiś prajs trza bůło trynować ôdpowiydnio wcześnij, do czego prziznali nům sie niýkere zawodniki. Jednako do mety dolecieli wszyscy a dziynka tymu kożdy mioł swůj mały sukces. Teroski czos na dolsze tryningi, bo nostympno edycjo juże niýdugo.
DZIYŃ STRŮMŮW - INTERESANTNO LEKCJO WE ŚOB
10 ôktůbro můmy miyndzynajcůnalny dziyń, kej spůminano je rola strůmůw. Choć poradzi sie je trefić byle kaj, to je ich coroz mynij, co blank niý ma take dobre. Czamu sům łůne take wożne a niý ýno szło sie wywiedzieć na Dniu Strůwmůw sbajslowanym we ŚOB we Radziůnkowie.
Ôstatnio coroz barzi widziano je moda na bycie eko. Przi tymu trza tyż myśleć ô strůmach, kere we żywobiyciu noszym a cołkij planety sům festelnie wożne. Beztuż 10 ôktůbro we welcie fajrowany je Dziyń Strůmůw, we kery niý ýno sadzi sie nowe strůmy, nale tyż spůmino ô jejich roli a edukuje we tym zakresie.
Gynau skiż tego tyż sbajslowany uostoł we Ślůskim Ogrodzie Botanicznym we Radziůnkowie fajer, na kerym coś interesantnego snolyź můgli i starsi i modsi. Przede wszyskim bůła edukacjo. Szło wywiedzieć sie czym zajmujům sie dyndrologi we skali mikro ai makro. We ekstra zali przirychtowane bůły sztele ze mikroskopami, kaj szło uoboczyć jako wyglůndo struktura liścia abo nasiůna z blank bliska. Zrychtowane bůły tyż chymiczne norychta, na kerych poradzilimy sie wywiedzieć jako substacje przepływajům bez drzewa, abo jako robi sie wůngel drzewny.
Dlo aktiwnych tyż bůły propozycje. Szło przyńść bez ôgrůd a zagrać przi tymu we terynowym szpilu ekstra przirychtowanym na tyn dziyń. Bůły tyż sztandy ze norychtami manualnymi, na kerych robili roztomajte ôzdoby a nawet drzewne magnesy na lodůwka.
Przede wszyskim jednako bůła edukacjo, kero spůminała jak wożno je rola strůmůw na noszyj planecie a noszym żywobyciu. Spůmniane tyż bůło, co wszyske rośliny sům festelnie wożne, nawet te we miynkszaniu, kere mogům polepszyć luft we sztyrech ścianach.


text:
Zwjazkowy etat wobzamknjeny
Berlin. Z přizwolenjom krajow je zwjazkowy etat wobzamknjeny. Z tym je wot dźensnišeho tež nachwilne hospodarjenje Załožby za serbski lud zakónčene. Wona móžeše lětsa dotal jenož spěchować, hdźež wobsteješe prawniska winowatosć.
Pomoc Ukrainjanam
Budyšin. Wot spočatka junija stara so jobcenter krajnoradneho zarjada Budyšin wo podpěru ćěkancow z Ukrainy. Za prašenja, za kotrež je wosobinska přitomnosć potrjechenych trjeba, dosaha, hdyž jedyn swójbny tam přińdźe. Za Ukrainjanow, kotřiž nětko hakle přińdu, płaći, zo maja so w zarjedźe za wukrajnikow přizjewić. Tón rozsudźi, hač smědźa we wokrjesu wostać abo hač jich na dalše zarjadnišća za přiwzaće ćěkancow w Sakskej rozdźěla.
Namjeznej kriminaliće zadźěwać


text:
Wupisanje za 34. sokołski volleyballowy turněr wo pokal Domowiny 2016
termin turněra: 12. měrca 2016
městnosć: sportowa hala na Budy- skim Třělnišću
čas: 8 do 18 hodź.
zarjadowar: Serbski Sokoł z.t.
wuhotowar: Sokoł Budyšin z.t., Škit Budyšin, Mustwo 1296
zaměr turněra: Pod sokołskim hesłom „Sportej a narodej – zdar!“ chcemy so zetkać k sportowanju a zabawje. Zdobom chcemy styki mjez serbskimi volleyballistami a jich přećelemi ze słowjanskeho wukraja skrućić a k popularizowanju Serbskeho Sokoła přinošować.
přeprošene mustwa: Na turněr witane su mustwa dotalnych turněrow a nowačcy, zastupnistwo z Pólskeje a jedne z Čěskeje. Kóždy volleyballist/kóžda volleyballistka, kiž so do jednoho mustwa zarjaduje, njech so w swójbje sportowcow derje čuje!


text:
LOKALNE BOHATYRY - COBY DZIOŁAĆ A MIEĆ Z TEGO SATYSFAKCJO
Juże nostympny roz sbajslowany uostoł tref, na kerym trefili sie ludzie, co dziołajům, pomogajům a chcům pomiyniać tyn świot. Idzie pedzieć lokalne bohatyry społyczności. Werci sie posuchać choć niýkerych s nich, coby czosym pomiynić swoje życie na lepsze.
Lokalne bohatyry to wydarzyniý bajslowane bez Marszałkowski Urzynd Śląskigo Wojywůdztwa ai Muzeum Śląskie we Katowicach. Je to ôkazjo, coby trefili sie ludzie, kerzi we swojich społycznościach cosik robiům a dziołajům. A jako tublikowali Wojciech Saługa - Marszołek śląskigo wojywůdztwa - nojwiynszko siýła a skarb danego regiůnu to sům gynau take ludzie.
Beztuż werci sie choć czosym posuchać a zobejrzeć na historyjo inkszych, kerzi spůminajům, co niý roz je ciynżko i niý roz je pod gůrka, nale kej sie czowiek niý poddo, to dopłynie do brzegu, jak padali Artur Szaflik.
Ekstra byzuchantym latośnyj edycje tego fajeru bůł Jerzy Owsiak, kery motywowoł do dziołanio niý ýno lokalnie. Przi tymu spůminoł, co tako robota moge dować na prowda hołda satysfakcje. I gynau do ludzi, kerzi robiům, dziołajům, a chcům pomiyniać tyn świot na lepsze Jurek sam przijechoł.
Na binie zoboczylimy tyż zespůł Trio, kerzi niý ýno przedstowili gynialno muzyka, nale przi tymu spůmnieli, co lecyj a lepij działo sie z kimś jak samymu.
Jednako cwekym cołkij imprezy bůło tyż wyrůżniyniý niýkerych, co tyla dobrego robiům. Jak kożdego roka, ze mocki ludzi, kerzi dziołali dlo społyczności, wybrani uostali Lokalne Bohatyry, kerym bajslyrze a niý ýno, chcům w tyn sposůb podziynkować za cołko jejich robota.
BARBŮRKA - FAJER GRUBIORZY WE DZIYŃ ŚWIYNTYJ BARBARY
4. decymbro, jak kożdego roka na Ślůnsku fajruje sie Barbůrka. Je to niýôbyczno ôkazjo dlo nos, coby spůmnieć sie, jako trudno robota je na grubie a dlo grubiorzy, coby můgli fajrować nostympny rok szczynśliwie przerobiůny na dole.
Bezmaś we kożdym sztadzie na Wiyrchnim Ślůnsku, 4 grudnio fajrowano je Barbůrka. We tyn dziyń grubiorze idům do kościoła na mszo porzykać do Świyntyj Barbary ô nostympny szczynśliwy rok roboty na grubie ai podziynkować za tyn ôstatni.
Je to tyż ôkazjo do fajrowanio ze swojimi kamratami ai na rostolicznych galach. Choby na takij, jako uostala sbajslowano bez PGG. Pokozywane tam bůły plany na nostympne lata, czyli dwa nowe energetik bloki na wůgnel ai plany fedrowanio aże do 2050. Bůły tyż ôdznoczynia a nadowanie grubskich stopni.
We Rudzie Ślůnskij trodycyjnie juże bůł tyż przemarsz do Kościoła pw. Matki Boskij Růżańcowyj we Halymbie, kaj ôdprowiůno uostała Mszo Świynto we intyncji wszyskich grubiorzy. Na nij to farorze życzyli wszyskigo nojlepszego, coby robota bůła lżyjszo a zowdy szczynśliwych zjazdůw. Spůminali tyż, coby wszyske bermůny byli dobrymi chopami a ôjcami.
I my sam jeszcze roz winszujymy nojlepszego a nostympnego dobrego roku na grubie.
BARTYLA DALIJ NA STANOWISKU - ZA NISKO FREKWYNCJO NA REFERYNDŮM
Teroźny Sztad Prezydynt Bytůnio Damian Bartyla uostowajům na stanowisku, bo chocioż na poczůntku decymbro mielimy skiż tego referyndům, to bůła za nisko frekwyncjo, coby bůło łůne wożne.
We piyrszo niýdziela grudnio sbajslowane ustało referyndům, coby zawelować za tym, eli ôdwołać teroźnego Sztad Prezydynta Bytůnio Damiana Bartyle. Po cołkim podrachowaniu, ôkozało sie, co cołke welowaniý je niýwożne, bo bůła za nisko frekwyncjo.
Coby wszysko bůło akuratne, to zawelować miało minimalnie 26 177 ludzi. Do urnůw prziszło ýno 19 826 miynszkańcůw Bytůnio. Nojwiyncyj s nich, bo aże 17 300 bůło za ôdwołaniym Sztad Prezydynta. Ýno 1 087 chciało, coby Damian Bartyla uostali dalij na stanowisku. Kejby zaś wejrzeć na landkarta Bytůnio, to nojwiyncyj ludzi poszło welować we Szůmbiyrkach a Miychowicach. Nojmynij zaś we Stolarzowicach, Bobrku a Górnikach.
Spytalimy jednako ludzi, eli prziszli na referyndům abo czymu niý. Ci kerzi byli welować, godali, co trza pomiynić władza, coby poprawić sytuacjo sztada. Jednako bůło tyż mocka takich co padali, iże to blank niý mo synsu. Nojczynścij tublikowali, co ganc egal, wto tam siedzi, bo i tak kożdy je taki sům a i tak nic niý pomiyni. Prowda jednako je tako, iże na takim miarkowaniu przi tyj cołkij sytuacji, nojwiyncyj traci sům Bytůń a jego miynszkańce.
INWESTYCJE WE ŚWIYNTOCHLOWICACH - NOWE PLANY NA NOJBLIGSZY ROK
We Świyntochlowicach planirowane sům nowe inwestycje, coby ludziům żyło sie lepij.
Jednům ze srogszych inwestycyj we Świyntochlowicach na bezrok bydzie na zicher ta wele DTŚ. Mo sam być postawiůno fýrma, keryj hale bydům sroge na 155 tyś. m.kw. Ku tymu inwestor pado, co zatrudniać bydzie wele 500 ludzi.
Przi tymu majům tyż być zrobiůne nowe drůgi a ai růnda, dziynka kerym bydzie miało sie tyż trocha lecyj jeździć autokami. Coby jednako wszysko niý ôdbiło sie negatywnie na samych miynszkańcach, to Piaśniki ôd nowyj fýrmy ôdzielać bydzie ekstra zrychtowany pas zielyni.
Zrychtowanio doczko sie tyż stow Kalina, kaj planirowano je rewitalizacjo. Je juże podszrajbowany ekstra dorzůndek na to ze Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Dziynka tymu sztad dostanie dofinansowaniý na 59 mln zł, jak padali nům Sztad Prezydynt Dawid Kostempski.
II PLAC DLO RUDY ŚLŮNSKIJ - WE RANKINGU LOKALRYGIYRŮNGŮW
Cajtůng "Rzeczpospolita" przirychtowoł ranking lokalrygiyrůngůw, kery pokozuje jak wykorzystywane sům unijne piniůndze. Drugi plac zajyna Růda Ślůnsko, piyrszy Rybnik. Wiyncyj we materiale.
Bezmaś we cołkij Polsce realizowane sům roztomajte projekty ze unijnych piniyndzy. Coby sprowdzić, jako sům łůne wykorzystwane cajtůng "Rzeczpospolita" przirychtowoł ranking. Na drugim placu we zorcie sztadůw ze prowami krysu můmy Ruda Ślůnsko a na piyrszy plac wskoczył Rybnik.
Je to fest dobro informacjo dlo Sztad Urzynda Rudy Ślůnskij, bo jako tublikujům, Krzysztof Mejer - zastympnik Sztad Prezydynt - pokozuje to, co cołko robota niý poszła na marne, a jak dużo uostało zrobiůne. Spůminajům przi tymu, że dziynka tymu tyż, teroźnie banki same przijyżdżajům ze finans propozycjami do Sztad Urzynda, choć jeszcze pora lot tymu, to nawet zbytnio niý chcieli s nimi godać.
Podle porachowanio, kere brane bůło do rankinga, we samym 2016 Ruda Ślůnsko uzyskała dofinansowania na wele 300 mln zł. Trza przi tymu spůmnieć, co porachowane uostały ýno fundusze zewnyntrzne, czyli bez tych piniyndzy, co sztad musioł mieć wkłodu swojego. Jednako jako dodowajům Krzysztof Mejer, teroźnie je za doś piniyndzy na swůj wkłod, a bezto dalij idzie ô te dotacje antragować.
Co interesant, chocioż bez ôstatnie 3 lata udało sie zrealizować bezmaś 38 projektůw ze spůmogům unijnům, to jak my spytali samych miynszkańcůw Rudy Ślůnskij, to za dużo niý poradzili nům pedzieć. A przeca bůły projekty drůgowe, ekologiczne, szportowe.
Przi tym wszyskim jednako niý ma co sie asić za wiela a trza sie brać do roboty, bo jako spůmnieli nům jeszcze Krzysztof Mejer, take finansowaniý sie juże poleku kůńczy. Wszysko skiż tego, co ôd 2020 wkroczo nowo perspektywa, we keryj piniůndze sům juże blank inakszy potajlowane.
ŚCIWMiS - CZYLI MEDIK INŻYNIERIO NA ŚLŮNSKU
W połowie grudnio podszrajbowny uostoł dorzůndek na sbajslowaniý Śląskiego Centrum Inżynierskiego Wspomagania Medycyny i Sportu. Dziynka tymu nowoczysno technologio u nos bydzie włazić tyż we sfera medicyny.
Projekt Śląskiego Centrum Inżynierskiego Wspomagania Medycyny i Sportu w kůńcu nabiyro szwůngu. We Marszałkowskim Urzyndzie podszrajbowny uostoł dorzůndek, dziynka kerymy postawiůny uostanie nostympny srogi krok do nowoczysnego Ślůnska. Jako klarujům Wojciech Saługa - marszołek śląskigo wojywůdztwa - dziynka tymu zrychtowane uostanům nojnowoczyśniyjsze laboratoria, kaj naukowce a fýrmy, bydům můgły cuzamyn robić. Wszysko po to, coby zrobić sam zagłymbie nowoczysnyj medycyny.
Wszysko zrychtowane uostanie we na prowda dobryj lokalizacji, bo we Zobrzu przi Politechnika Ślůnskij, kero juże mo hołda partnyrůw ze dziydziny medicyny a kludzi mocka projektůw. Jako dodwajům Marek Gzik - dziekan wydziołu Inżynierie Biomedycznyj Politechniki - tyn wydzioł to jedyny taki we Polsce a sama uczelnio je jednum ze nojlepszych. Ôd 7 lot majům łůni zrychtowane labolatoria za 20 mln, a durś sie uozwijajům.
Cołko inwestycjo sztartnie we 2018, a utrota została porachowano na wele 92 mln zł. Jednako za te piniůndze mo sam być plac dlo nowoczysnych technologi, kere wkludzane bydům, do medicyny, szporta a żywobycio. Dziynka tymu mo sie tyż dalij pomiyniać nosz regiůn a ôdzyskać miano nowoczysnego a prynżnego ôstrzodka.
LANDKARTA PARKU ŚLŮNSKIGO - COBY POTAJLOWAĆ KAJ CO JE
Park Ślůnski, coby wiedzieć kaj co je, a kaj co idzie robić, przirychtowoł szpecjalno landkarta. Dziynka tymu bydzie tyż szło planirować uozwijanie przestrzyni we tym nojsrogszym u nos parku.
Rada ds. Roztomajtości Biologicznyj Parku Ślůnskigo cuzamyn ze przedstowicielami ślůnskich uczelni sbajslowała landkarta stref przirodniczo-użytkowych Parku.
Wszysko po to, coby potajlować cołki Park na myńsze kůnski a bezto lepij uzdować uwzglyndniajůnc potrzebny przirodnicze. Przi tymu lecyj bydzie sie tyż dować pozůr na to, co sie kaj moge a mo dzioć. Beztuż bydzie szło uozwijać kożdo tajla niýzoleżnie a przi filowaniu na jejij indywidualne funkcje a charakter.
Cołke tajlowaniý wyznoczyło 9 stref, we kerych snojdymy miyndzy inkszymi strefa ścisłyj ôchrůny przirody, kůmunikacyjno, rekracyjno-parkowo a place inwestycyjne.
LOTANIÝ MIKOŁOJA - WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We Rudzie Ślůnskij Lotani Mikołoja to juże trodycjo. Latosi poleciało bezmała 100 ludzi, a bezto tyż pomogli łůni we tyn świůnteczny czos spełnić marzyniý niýmocnyj na glejaka Oli.
Roz za rok na Frynie we Rudzie Ślůnskij poradzi sie zoboczyć hołda mikołojůw. Tak po prowdzie to sům to ludzie, kerzi ze dobroci a ciepłych serc chcům we radości spůmogać inkszych lotaniym. Wszysko to kupluje sie we charitatiwnym lotaniu, kere juże ôd poru lot bajslowane je tukej na placu Jana Pawła II.
Latosi charitatiwnym cwekym lotanio bůła spůmoga dlo 15-letnij Oli, kero je niýmocno na glejaka a bezto dużo swojego czosu musi spyndzić we lazarycie.
Coby zaś ij pomůc, niý trza bůło nawet wiela robić. Stykło zapisać sie na charitatiwne lotaniý a zabulić dowolne wpisowe. Kożdy tyż umioł sie ôbrać jakům trasům chce lecieć, bo wyznoczůne bůły dwie. Tym barzi, co niý łaziło sam ô ściganiý sie, ýno ô coś blank inkszego, co gynau pedzieli nům same uczystniki.
Toć jako szło sie wywiedzieć ôd nich, take wydarzyniý to na prowda dobro akcjo, bo bez charitatywne lotaniý idzie pomogać inkszym, a przi tymu zadbać tyż ô swoje zdrowie. Jako godali je to chyba nolepszo forma pomoganio i rada by byli, keby bůło takich akcyj jeszcze wiyncyj. Tym barzi, co jak fajnie padali, teroski bele kaj je tyn "wyścig szczurůw", a tako akcjo to fajny knif, na ôderwaniý sie ôd tego a pomoganiý inkszym.
ANGELUSY WOLŮNTARIATU - NA MIYNDZYNACJŮNALNY DZIYŃ WOLŮNTARIATU
5 decymbro fajrowany je Miyndzynacjůnalny Dziyń Wolůntariatu. Skiż tego we roztolicznych sztadach bajslowane sům roztomajte Gale a Fajery, we kerych docynio sie cołko robota tych, kerzi swůj czas poświyncajům inkszym.
Jak i we inkszych sztadach, tak i we Bytůniu 5 grudnio sbajslowano uostała Gala skiż Dnio Wolůntariatu. Juże dwanosty roz uostała łůna sbajslowano, coby uozdać sztatuetki Angelusy Wolůntariatu we bytůńskim Tyjatrze Rozbark.
Latosi taki prajs dostali Pryzes Ferajny Ligi Kobiet Nieobojętnych Anna Kowolik za cołko swoja społyczno robota. Piyrszy roz tyż prziznany uostoł prajs Miyndzynacjůnalnego Angelusa Wolůntariatu, kero wrynczůny uostoł OSP ze słowyńskigo Ormozu.
Cołki fajer a jego cwek by niý bůł jednako we wercie, keby niý ci wszyscy, kerzi cosik robiům do inkszych. Niý robiům łůni tego do piniyndzy, ýno gynau skiż tego, co chcům pomogać, a dzielić sie swojim czosym, drukym a uśmiychym ze inkszymi.
We Bytůnio tak jak i we inkszych sztadach je na prowda hołda ludzi, kerzi angażirujům sie we wolůntariat, a bezto robiům tyn świot lepszy. Co raduje, mocka ze wolůntariuszy, to modzi ludzie, kerzi majům jeszcze kupa czosu a możliwości na pomoganiý. Ale trza pamiyntać, że werci sie im tyż za to podziynkować. Choby roz za rok, 5 decymbro we Dziyń Wolůntariusza.


text:
Hebridy
Hebridy (jendźelsce Hebrides, šotisko-gelsce na h-Innse Gall) su skupina kupow před sewjerozapadnym pobrjohom Šotiskeje a słušeja do Britiskich kupow. Podrjaduja so do Wonkownych a Nutřkownych Hebridow, kiž su dźělene přez mórski přeliw „Little Minch“. Hebridy rozpřestrěwaja so na dołhosći wot nimale 200 km a tworja na te wašnje „nasyp“ mjez Atlantikom a pobrjohom šotiskeje twjerdźe. Najwyše městno Hebridow je 993 m wysoki Sgurr Alasdair na kupje Skye.
Wot něhdźe 500 kupow je jenož wokoło 70 wobsydlene. Mjez kupami wobchadźuja přewozne łódźe, zdźěla tež lětadła. Cyłkownje maja Hebridy wokoło 60.000 wobydlerjow, wot kotrychž rěči wjetšina hišće šotisko-gelsce, wosebje na Wonkownych Hebridach a na kupje Skye. Zarjadniski centrum kupow je městačko Stornoway na kupje Lewis.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Pismikowy mandala jo pśidatny wuknjeński srědk pśi zawjeźenju pismikow a skšuśenju zukow. Za kuždy pismik pśedlažy jadno łopjeno. Na jadnom boce jo pśecej mandala. W njom su schowane pismik a wobraze k słowam, kenž z wótpowědnym nazukom zachopiju. Wuwześa su pismiki y, ě, ó, ń, ć a ŕ. How namakajomy wobraze k słowam, kenž maju wótpowědny pismik w srjejźi abo na kóńcu. Na drugem boce su dalšne luštne zwucowanja z pismikom, ako na pśikład wobkruženje wšyknych wobrazow z pytanym nazwukom, zwězanje wobrazow a pismikow, dalewjeźenje mustrow abo pšawe pśirědowanje wobrazow.


text:
Absolutorium a apyl - sesyjo Syjmika
Syjmik Ślůnski Rejyncje udzielůł Zarzůndowi Absolutorium za wykůnaniý budżeta na 2015. Na tyj sesyji Racje uzdali jednako tyż, coby uznać apyl do Prezydynta Rzeczypospolity Polski ô niýpodszrajbowaniý ustowy z dnio 10 czyrwnio 2016 ô pomianie ustowy ô działalności lyczniczy ai niýkerych inkszych ustow.
Na sesyji Syjmika Rajce uzdowali ô budżecie za 2015. Jako bůło pedzane, utrota ze dziołanio wyszła na wele 1,79 mln zł, zaś przichůd bůł na wele 1,76 mld zł. Jako idzie porachować deficyt wyloz bezto kajś na 28,4 mln zł a bůł myńszy ô 102,5 mln ôd tego ze 2014 roka. Nojwiyncy piniyndzy poszło na transport a łůnczność (wele 939 mln zł). Nostympno bůła ôświata (w. 104 mln zł), kultura (w. 164 mln zł), ôchrůna zdrowio (w. 55mln zł) a rolnictwo (w. 52 mln zł). Kej wszysko uostało pedzane, kożdy Rajca zawelowoł. 28 s nich przijyło taki budżet, 12 niý bůło za.
Nostympnie na sesyji godka bůła ô apylu do Pezydynta Polski ô to, coby niý podszrajbowoł ustowy. Je to ustowa ze dnio 10 czyrwnio 2016 ô pomianie ustowy ô działalności lyczniczy ai niýkerych inkszych ustow. Jako je we apylu, rajce niý zogodzajům sie ze niýkerymi założyniůma do tyj ustowy a godajům, iże to niý ma dobro idyjo, coby lokalrygiyrůngi finansowały utroty ze dziołanio lazarytůw.
Jako teroski do tego podyńdzie Prezydynt Polski? Bydymy widzieć, jednako ôd tego na prowda mocka bydzie zoleżeć.
Rewitalizacjo - we Radziůnkowie
Gminny Program Rewitalizacyjny je rychtowany we Radziůnkowie. Miynszkańce nojprzůd můgli skłodać propozycje do niego, a teroźnie zgłoszać uwagi do wstympnie przirychtowanego programa.
We Radziůnkowie przirychtowywany je Gminny Program Rewitalizacyjny, do kerego propozycje můgli zgłoszać same miynszkańce. Sztad mo dostać dofinansowaniý do tego programa na aże 5 mln euro ze Europyjski Unie.
Dziynka programowi bydzie szło zrealizować hołda inwestycyj podle rychtowanego forplana. Rewitalizowane bydům przi tymu place downego PGR we centrum ai zidlůng Hugona we Rojcy. Teroźnie miynszkańce mogům się zobejrzeć tyn plan a zgłoszać swoje uwagi ku niýmu.
Brif Marszołka - do Wicyprymiera Morawieckiego
ojciech Saługa – Marszołek ślůnski rejyncji przekozali brif do Wicyprymiera Mateusza Morawieckigo, we kerym spůminajům lista projektůw dobrych dlo ślůnski rejyncje. Apylujůmu przi tymu, coby niý zaglůndać na polityczne potajlowaniý, a wziůń sie do roboty dlo dobra wszystkich.
We ekstra brifie Wojciech Saługa spůminajům Mateuszowi Morawieckimu, iże rygiyrůng ślůnski rejyncji chyntnie bydzie dali spůłarbajciůł ze Rzůndym Polski, niýzoleżnie ôd tego, jako partia tam teroski ryskiyruje. Je to tyż ôdpowiydź na rychtowano bez polski rzůnd strategio na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju, we keryj je tyż godka ô Ślůnsku.
We brifie je tyż przedstowiůny forplan regiůnal projektów, kere majům rewitalizować a dować możnoś dolszego uozwijanio ślůnski rejyncje. Pomůc we tym majům miyndzy inkszymi projekty uozbudowanio drůgůw, we tym dolszo robota przi A1 a S2 ai rychtůng sztreki cugów ze Katowic do Krakowa. Mo tyż być zrychtowano sztreka dlo cugůw ze Katowic na Pyrzowice.
Niý myni wożne bydům projekty swiůnzane ze Parkym Ślůnskim, kery tyż mo być zrewitalizowany a zrychtowanych do porzůndku. Dziynka tymu mo łůn dować sposobnoś do powstowanio tam nowych a uozwijano teroźnych innowacyj a kultůr atrakcjůw.
Jednako coby wszysko můgło sie dobrze uozwijać, trza tyż poradzić sie ze smůndym we lufcie, wyeliminować ekologiczne bůmby a zrewitalizować place, kere sům u nos zdegradowane.
Marszołek spůminajům tyż, iże łůńskigo roka, polski rzůnd przijůn program zmianowany „Śląsk 2.0”. Podle Wojciecha Saługi werci sie niý przepůmnieć ô tyj inicjatywie, kero bůła uzgodniano bez praje půł roka kůnzultacyjůw.
Coby sie uozwijać - nowy Pryzes MPGM
Juże bezmaś miesiůnc je jak we Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Mieszkaniowej we Rudzie Ślůnski můmy nowego Pryzesa. Teroźnie je nim Katarzyna Adamek.
Po rezygnacji Hynryka Knapika ze funkcje Pryzesa, nowym uostali Katarzyna Adamek. Majům łůni juże doś sroge doświadczyniý we zarzůndzaniu ai plan na dolsze dziołanie MPGM. Wiedzům przi tymu, iże czeko ich doś trocha roboty. Jednako jako sami padali, nowożniyjszy je dobry manszaft, bo gynau to dowo druk do dziołanio a uozwijanio sie. A jako my sie wywiedzieli stawiajům łůni na to, coby MPGM umiało sie dali uozwijać.
Co jednako je we forplanie? Nojwożniyjsze, coby kůntynuować dziołania a robota juże zaczynto. Beztuż dalij majům być můntowane klar kolektory na miynszkalnych stawiyniach a tych ôd publik użyteczności.
Awitorskie norychta - kludzůne bez TV SFERA
Skůńczůły sie juże kludzůne bez TV Sfera awisorske a fotograficzne norychta. Dziynka nim uczestniki projekta můgli bez pora miesiyncy pozaglůndać na funkcjůnirowaniý telewizje ôd postrzodka.
Rola a robota awisorza ai cołki telewizje můgli bez pora ôstatnich miesiyncy poznać uczystniki spůłfinansowanego ze unijnych piniyndzy projekta "Drogowskaz". Je łůn sbajslowany bez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we Zobrzu.
Przirychtowane bůły bezto ekstra norychta we TV Sfera, we kerych uczystniki poradzili uczyć sie můntowanio materiałůw, ryskiyrować newsroomym ai analizować awisorske prawo. Bůły zadania ai wnioski. Můgli sam uzdać eli telewizjo manipuluje abo eli media rýchtých sům szwortům władzům.
Coby jednako dobrze umieli sie zaprezyntować przed kamerům, przedstowiůne bůły im tyż zakůny skuteczny kůmůnikacje a autoprezyntacje.
Kej zaś wtoś mo grajfka do knipsowanio, poradziůł tyż chycić pora knifůw na norychtach fotograficznych. A bůło na prowda interesantnie, bo ôd ôperatora TV Sfera Bartosza Lipińskigo szło sie wywiedzieć, co robić, coby fotka dobrze wyszła, jako ja wykadrować, jako trza pstrykać autoki, kere jadům, a przi tymu na co je migawka a przisłůna. No a na kůnieć jak zowdy pamiůntkowe zdjyńcia.
Harcyrsko abrajza - Jako downi tak i tera
Chorągiew Śląska Związku Harcerstwa, jak kożdy rok, tak i latośi na letnie feryje bajsluje abrajza dlo swoich harcyrzy. Fajny plan a plac na tako abrajza je możliwy tyż dziynka dofinansowaniu, kere latośi dostali.
Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach doł Ślaskiej Chorągwi ZHP na latośno abrajza 660 tauz. zł. Dziynka tymu praje 4 tauz. bajtli bydzie umiało bez te letnie feryje na tako rajza pojechać a choć trocha dychnyć.
Te piniůndze pomůgły tyż hufcowi ze Bytůnio zrealizować jejich plany. Jak co rok, tyn hufiec bajsluje wszysko na Kokotku. I jak każdego roka, mocka modych ludzi sie tym interesanci. Idzie pedzieć, iże feryje na Kokotku to tako harcersko trodycjo. Trodycjo, kero pomogo trocha dychnyć ôd cołkigo zalotanio a świota elektrůnicznego czosu.


text:
To miŏł być prowdziwy test nôszyj drużiny. Czworto raja, szpil na szczycie nôszyj grupy III Ligi, kybice, doping i nôjważniejsze 3 punkty.
Szpil jak szpil. Juz my sômy nauczyni, że rywale chcôm przyciś, ale dzisiôj wyglondało to trocha inaczyj. Fusbalorze gospodôrzy skupiyli sie na Mariuszu Idziku, co bōło widać fest. Dziynki tymu, że pilnowało go kupa fusbalorzy, to zrobiôł sie plac do inkszych nôszych grajków.
Gospodôrze dugo utrzimywali zero ze zadku, ale widać bōło, że to ino kwestia minut, coby bala wleciôła do nyca Dawida Witka. Łod 30 minuty na szpilplacu grôł juz ino Ruch. We 32 minucie Wini podôł bala do Foszmańczyka, tyn uderzōł i bala po rynce tormana wkulała sie do tora! Eins do Ruchu! Trza tu pedzieć, że tak richtig to bōł farfocel, ale liczy sie, że wleciała bala do tora 🙂
Pora minut pôźnij juz mielimy zwei! 39 minuta, cyntruje fajnie Wini, a we elwrze MKSu fajnie uwalniô sie Kasolik. Kepa i bala we torze! Ruch grôł tak pewnie bo côłki czôs trwôł doping kybiców Ruchu Chorzów! Naliczylimy, ze do pauzy kybice mieli 3 minuty bez dopingu.
We drugij połowie szpilu mielimy łobrôz ze łostatnigo szpilu (u sia ze Wartą Gorzów Wlkp.). Niy musieli my forować tympa, ino grać spokojno bala i czekać na swoje łokazje. Te jednak mieli fusbalorze MKSu. We 57 minucie za dużo placu łostawiyli my byłemu fusbalorzowi nôszyj drużiny – Bartoszowi Włodarczykowi. Uderzōł na wysokości kolan tormana i Tomek Nowak niy dôł rady tego łobronić. 1-2.
Tyn tor rozochociōł gospodôrzy, kierzi co chwila starali sie wlyźć na nôsze pole karne, ale widać bōło naszô mondrość we grze. Niy wybijali my bala na oślep, a pode pressingiem potrafili my sie poradzić i wyłazić ze zagrożyniô. Bōło widać trocha nyrwów, bez co syndzia gwizdôł trocha czynścij faule do MKSu, ale ze tych wolnych nic niy wynikało.
We 81 minucie zacli my akcja ze środka szpilplacu, a kole 16 metra stôł Ecik. Dostôł bala i… zawinôł do tora MKSu. Bala sleciôła za rynce tormana i mieli my drei!
Szpil bôł momyntami nyrwowy, ale Ruch pokozôł klasa i zasłużynie, już do końca szpilu niy dôł łokazji gospodôrzom na jakieś poważne zagrożynie. Ze nôszyj ligi włazi ino jedna drużina i na tym placu kiery je prymiowany awansym jest Ruch. Bo liderów dwóch nŏm niy potrzeba 🙂
Trza tyż podziynkować gospodôrzom, że organizacyjnie niy dali plamy. Kybice Ruchu we dosyć znacznyj liczbie udali sie na szpil. Poczôntkowo niy wpuszczali wszistkich, ale to ze wzzdlyndu na pandymia. Co ciykawe, znalyźli do nôs place na innych sektorach i bōła bez to fajnô atmosfera. Dziynkujymy MKSowi Kluczbork.
Nŏsz plus szpilu: Ciekawe, czy wôs zaskoczymy, ale nôszym zdaniem to Mateusz Winciersz zasłużōł na tego plusa. Zbierōł już we szpilu ze Wartą, ale dzisiej 3 asysty i 120% jego zaangażowaniō fest pomogło przi utrzimaniu dobrego wyniku. Wini tora niy szczelōł, ale stawiômy, że za chwila tyż bydzie sie wpisywać na listy szczelców. Póki co taki asystent tyż je potrzebny. Gratulujymy udanygo wystympu!
MKS Kluczbork – Ruch Chorzów 1-3 (0-2)
Skład MKSu: Witek – Orłowicz, Nykiel, Paradowski, Mazur, Jaszczak, Baraniak, Smolarek, Przystalski, Witkowski, Włodarczyk.
Skład Ruchu: Nowak – Kasolik, Kawula, Kulejewski – Kwaśniewski, Mokrzycki, Sikora, Foszmańczyk, Winciersz – Janoszka, Idzik.
Tory: Włodarczyk 57 min. – Foszmańczyk 32 min., Kasolik 39 min. Janoszka 81 min.
Kartki: 6 min. Kulejewski (żk), 74 min. Kawula (żk)
własne


text:
Modo kapusta, jak tak leży na sztandzie1, to aże sie projsi, żeby my jōm wziyni 2do dōm. Ta bydzie bez wynołkwianio3 i na zicher4 kołżdymu przipasuje.
gōwka modyj kapusty
małoł cebula
2 łeżeczki cukru
2 łeżki ôctu
połra łeżek oliwy
2 łeżki pokrōnego koperku
sōl i pieprz
Cebula pokrejcie5, posujcie6 cukrym, ôblyjcie ôctym, wymiyszejcie i niech ôna sie trocha przeżre7. Ze kapusty wyciepcie te liście z wiyrchu, przeżnijcie8 jōm na pó, wykrejcie tyn głōmb, a reszta pokrajejcie na drobne połski9. Przeciepcie to do jaki miski, oblyjcie oliwōm, dejcie zamarynowano cebula, koperek, sōl, pieprz, wymiyszejcie i biercie sie za jedzynie 😉 Ajnfachowe10? Takoł surōwka bydzie dobroł do kołżdego miysa abo i ryby. To smacznego 🙂
1stoisku
2zabrali
3wydziwiania
4na pewno
5pokrójcie
6posypcie
7przegryzie
8przetnijcie
9paski
10proste


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Lejnjanski dumperowy klub (14).
16. měrca 2003 załožichu w Lejnjanskim hosćencu towarstwo „Dumperowy klub Lejno“, kotremuž tehdy sydomadwacećo přistupichu. Spočatki pak leža dale wróćo. Jako trjebaše Zejičan Frank Domš 1995 při twarje swójskeho domu transportne wozydło, sej wot znateho dumper wupožči. Štož bě w NDRskim času trabant na dróhach, bě dumper na twarnišćach. Wot lěta 1958 do 1972 su we Wölkauwje pola Lipska tutón małotransporter, wuhotowany z ROBUR-motorom z wukonom 8,5 PS twarili. Zajimawe na jězdźidle je, zo ma prědku dwě kolesy a zady jedne, z kotrymž je šoferojo wodźa. Tak je dumper jara wobrotny, na tamnej stronje pak hrozy strach, zo so lochce zwróći.


text:
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Slepa ćma prof. Winka wobdawa. Wójna je zaso tu. Wójna je hewak přeco tam wonka, nětko pak bliska domiznje. Je w předzahrodce a prosy wo zastup. Sym žona, kotraž je sama doma, a cuzy muž wo durje kłapa, prošo wo pomoc. Daš jemu zastupić, byrnjež nutřkowna sirena wuła, abo wotpokazaš njewinowateho muža, kiž zadwělowany pomoc trjeba?
Wo wójnskej politice a wójnskich kóštach bu tójšto pisane. Njemóžu ničo dodać, jenož to, zo prof. Wink njeje ženje žiwa była bjez wójny – bjez spominanja na nju abo hrožaceje wójny dla. Zwučowachmy w zakładnej šuli błaznu škitnu naprawu „duck and cover“ – kaž bychu nas šulske ławki wobchowali přećiwo wjećbje za 18 atomowych raketow typa Titan II, wobdawacych moje domizniske město. Dopominam so, kak bě mje naš nan nowiny čitać wučił. Zakopolich so přez słowo a prašach so: „Što je genocid?“


text: Wojerecy (SN/MWj). Najebać wšitke ćežke wobstejnosće koronapandemije dla zhladuje Wojerowski zwěrjenc na wuspěšne plahowanske lěto 2020. Kaž w nowinskim wozjewjenju woblubowaneho coowa rěka, mějachu pola 21 wot cyłkownje 120 družin dorost. Cyłkownje maja tam 910 indiwiduumow, kaž je lětuša inwentura wunjesła. W minjenych tydźenjach su sobudźěłaćerjo wšitkich zwěrjećich wobydlerjow statistisce zapisali a sej jich dokładnje wobhladali. Při tym zwěrjata měrjachu, wažachu a přepruwowachu jich strowotniski staw.


text:
Zašłej lěće su wuměłcy parowali móžnosće zjawnje wustupić. Milenka Rječcyna a Jan Bogusz staj so ze 18lětnym šulerjom Weimarskeho hudźbneho gymnazija „Hród Belvedere“ Matteom Hórnikom rozmołwjałoj.
Chodźiće we Weimarje na gymnazij. Při wšěm sće z Budyšinom zwjazany. Na kotre wašnje to aktualnje zdokonjeće?
M. Hórnik: Tež hdyž w Durinskej do šule chodźu, sym z Łužicu zwjazany. Planuju 7. awgusta koncert w Budyskim Serbskim muzeju. Njebudu pak samlutki hudźić, ale přinjesu někotrych młodych hudźbnikow, swojich přećelow z gymnazija sobu. Zastup je bjezpłatny. Jeli so publikumej spodoba, móža nas rady z pjenježnym darom podpěrać.
Je tuchwilu scyła dosć móžnosćow za Was zjawnje wustupić?
M. Hórnik: Składnosće zaso přiběraja. Sym pak w prěnim rjedźe sam zamołwity za to, so starać wo wustupy. Runje tak wabju za nje sam. Koncert w Budyšinje tajka składnosć je, hudźić a z tym nadźijomnje publikum zawjeselić. Wužiwam socialne syće kaž Instagram abo Facebook, zo bychu zajimcy zaćišć dóstali, kak to klinči. Tež na mojim YouTubowym kanalu hudźbu wozjewjam.
Z awtorom krucha Danielom Rattheijom je so po premjernym předstajenju „Pink Guerilla“ w Budyskim dźiwadle na hrodźe Cordula Ratajczakowa rozmołwjała. Před lětomaj bě činohrajne studijo při NSLDź hižo jeho kruch „Greta“ předstajiło.
Što prajiće k inscenaciji?
D. Ratthei: Sym dospołnje zahorjeny, to dyrbju woprawdźe tak rjec. Předewšěm je dźiwadźelenje elewki Saryh Cyžec wulki zaćišć we mni zawostajiło. Jako elewka je wona hižo nětko tajka kmana, zo móhł někotryžkuli dźiwadźelnik abo dźiwadźelnica něšto wot njeje nawuknyć. Telko wjesela při hraću, telko rozuma, tež, kaž je wona přeco přešaltowała a tak łamki a změny w teksće zwoprawdźiła, to wšo bě přeswědčace. A dokelž wona tak derje hraje, dóstanje to, štož wona praji, naraz cyle nowu, njepřijomnu dimensiju. Dale a zawjedliwiše jeje słowa skutkuja – a štož wona praji, je dźě woprawdźe zlě. Wona tak derje hraje, zo našu wotstawk dźeržacu membranu přełama a ju nutř pušćimy ze jeje poselstwom, a to je zawjedowace a strašne. Dyrbiš započeć sam rozmyslować: Što tu runje powědaja? Tónle efekt, kiž je dźensa tu nastał, je wulkotny.
W Slepom hotuja so na jubilejny swjedźeń składnostnje 750. róčnicy załoženja wsy kaž tež na paralelnje wotměwacy so 9. mjezynarodny festiwal dudakow přichodny kónc tydźenja. Jost Schmidtchen je so z regionalnej rěčnicu župy „Jakub Lorenc-Zalěski“ Dianu Maticowej wo swjatkomaj rozmołwjał.
Knjeni Maticowa, podawajće nam tola prošu krótki přehlad: Što steji na planje?
D. Maticowa: Na woběmaj dnjomaj změjemy pisane wiki z něhdźe 50 rjemjeslnikami, přemysłownikami a wikowarjemi regionalnych wudźěłkow. Nimo toho poskićamy bohaty wuběr kulinariskich přikuskow. K rańšemu piwu zahratej sobotu Grodkowska dujerska gilda a njedźelu Šalmajowa kapała z Rownoho. Wobě skupinje matej tež serbske štučki w swojim hudźbuym składźe. Wosebje za dźěći přihotujemy na woběmaj dnjomaj wosebite programy, kaž na přikład přehladku mydliznojtych pucherjow k sobu činjenju a stacije za šminkowanje. Nimo toho móža so zajimcy z helikopterom na kołolět nastajić a sej wustajeńcu historiskich wohnjowobornych jězdźidłow wobhladać.
Syman Hejduška z Hórkow je jedyn z wobdźělnikow wčera zahajeneho programoweho rjadu Kulturneje zahrody, noweho lěćneho eventa Serbskeho ludoweho ansambla. Nimo toho je młody Serb jedyn z dobyćerjow Simul + wubědźowanja. Za swoju swoju ideju „Minikoncert w neoklasiskim stilu“ zdoby sej wón 5000 eurow. Jan Bogusz je so z nim rozmołwjał.
Slědowacu sobotu, 11. junija wustupuješ we wobłuku programa Kulturneje zahrody. Što hosći a zajimcow na zahrodźe SLA při twojim wustupje wočakuje?
Wo lětušich Dnjach we Łužiskej jězorinje je Andreas Kirschke z Kathrin Winkler, jednaćelku krajej přesahowaceho turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina porěčał.
Kotry započatk maja dny w jězorinje?
K. Winkler: Z ryzy informaciskeho zarjadowanja Łužiskeje a srjedźoněmskeje towaršnosće hórnistwoweho zarjadnistwa (LMBV) su so wopytowarske dny we Łužiskej jězorinje wuwili. Wone stawachu so lěto a bóle z woblubowanym ludowym swjedźenjom a wotměwachu so kóžde lěto druhdźe. Dny w jězorinje 2014 při Bjerwałdskim jězoru su so prěni raz z dotalnymi wopytowarskimi dnjemi wotměnili. Wot lěta 2015 wotměchu so tele dny k zazběhej sezony spočatk apryla. Po dwěmaj lětomaj přestawki pandemije dla startujemy na zakładźe noweho koncepta z wodźenymi dožiwjenskimi turami w juniju znowa.
Kotre su Waše nazhonjenja?
Wot 15. meje móža sej zajimcy słowaksku wustajeńcu „Party w 21. lětstotku“ w Budyskim Serbskim muzeju wobhladać. Zeskutkownili su wuměłski projekt fotografaj Ľubomír Sabo a Zuzana Sénášiová, etnologowka Katarína Sabová a molerce Sarah I. Avni a Ivana Mintálová. Jan Bogusz je so z fotografom Ľubomírom Sabom rozmołwjał.
New York, Istanbul, Peking a mnohe dalše městna – z wašej wustajeńcu sće móhłrjec hižo po cyłym swěće po puću był. Što je zakładna mysl, kotruž chceće publikumej we wukraju sposrědkować?
Motiwator za tworjenje rěčnych rumow w Malešecach a wokolinje Lucian Kaulfürst je minjeny štwórtk předsydstwu župy „Jan Arnošt Smoler“ swoje projekty předstajił (Serbske Nowiny rozprawjachu). Bosćan Nawka je so z nim wo nich rozmołwjał.
Knježe Kaulfürsto, sće njedawno wuhotował tak mjenowany medijowy klub. Što so za tym chowa?
Wjace hač 20 lět zwičnja priwatne předewzaće Icestorm Media z Berlina komercielnje filmowe namrěwstwo DEFA, wot lěta 2019 su w rjedźe „NDR w originalnych nahrawanjach“ mjeztym 36 DVDjow wo wšelakich temach wudali. Nětko chcedźa tam DVD z historiskimi filmami wo Serbach wudać. Cordula Ratajczakowa je so z Axelom Poike z Icestorm Media rozmołwjała.
Kak sće ideju zrodźili, filmy wo serbskim žiwjenju wudać?
A. Poike: Zasadnje je ideja rjadu, filmowe materialije z NDRskeho časa – tež, hdyž su wotpowědnje politisce barbjene, dźensa snano hižo politisce njekorektne a duchej časa njewotpowěduja – wobchować a zdobom zjawnosći spřistupnić. Při tym pytamy přeco něšto wosebite. Ze zapada pochadźacy kolega je w archiwje na přinoški wo Serbach storčił, to jeho fascinowaše, dokelž njeje dotal ničo wo Serbach wědźał. Tuž myslachmy sej, zo je to snano dobra ideja, serbsku tematiku do rjadu přewzać, wšak je to na kóždy pad něšto wosebite. Wězo smy jako priwatne předewzaće na to pokazane, zo kupcy tež zajim na wudaćach maja. Tuž nadźijamy so, zo so nam to tež z DVD wo Serbach poradźi.
Spěwarka delnjołužiskeho jazzoweho duwa LeDazzo, Choćebužanka Lena Hauptmann, bu za wubědźowanje „Women in Jazz – Next Generation“ nominowana. Bosćan Nawka je so z młodej hudźbnicu rozmołwjał.
Knjeni Hauptmann, što Wam nominacija woznamjenja?
L. Hauptmann: „Women in Jazz“ słuša k najwuznamnišim festiwalam žanra w srjedźnej Němskej, na kotrymž so prawidłownje mjezynarodne wuměłče, kaž na přikład Silje Nergaard, Julia Hülsmann a Judith Hill, w Halle nad Solawu prezentuja. Šansa, z tajkimi koryfejemi na samsnym jewišću stać móc, je wulke wuznamjenjenje! Nažel je podźěl žonow w jazzu runje tak kaž w tamnych hudźbnych žanrach přeco hišće dosć małki, předewšěm w tak mjenowanych wodźacych pozicijach. Často so publikum dźiwa, wuhlada-li mojedla bubnarku na jewišću. Samo na Lipšćanskej wysokej šuli Felix Mendelssohn Bartholdy, hdźež tuchwilu jazzowy a popowy spěw studuju, su žony we wěstych instrumentalnych předmjetach skerje wuwzaće. Festiwal chce na tym něšto změnić, štož podpěruju.
Tuchwilu dźěłaja intensiwnje na Leaderowej strategiji regiona kónčiny Hornjołužiska hola a haty. Zawčerawšim je so rozsudny gremij w Njeswačidle zetkał a wuradźował. Bianka Šeferowa je so wo zarjadowanju z Andréjom S. Köhlerom z regionalneho managementa ze sydłom w Rakecach rozmołwjała.
Što bě ćežišćo wuradźowanjow rozsudźaceho gremija?
André S. Köhler: Hižo loni w septembrje zahajichmy wobdźělenje wobydlerjow kónčiny Hornjołužiska hola a haty. Ludźo dyrbjachu swoje ideje zapodać, za kotrež měli so spěchowanske srědki Leaderoweho programa zasadźić. Na dźěłarničkomaj w Radworju a Chrósćicach, na onlinowej sćěnowinje a z kartkami, kotrež su nam ludźo připósłali, je wjele namjetow dóšło. Na tymle zakładźe je Zhorjelski planowanski běrow Richter+Kaup akciski plan zdźěłał a zawčerawšim w Njeswačidle prěni raz čłonam rozsudźaceho gremija předstajił.
Kak su čłonojo reagowali?


text:
Z wobnowjenjom dróhow maja w Rakecach dobre nazhonjenja
Rakecy (JK/SN). Runja druhim gmejnam steja tež w Rakecach před wulkim wužadanjom, komunalne dróhi dale w dobrym a wužiwajomnym stawje dźeržeć abo je do tajkeho dóstać. Zo bychu to z wobmjezowanym etatom 76 000 eurow k spokojnosći wšitkich potrjechenych zdokonjeli, su sej prioritnu lisćinu nastajili. Po njej chcedźa postupować. Na minjenym posedźenju gmejnskeje rady je nawodnica twarskeho zarjada gmejny Martina Nytsch hromadźe z wjesnjanostu Swenom Nowotnym (CDU) lisćinu a naprawy k wobnowjenju abo wuporjedźenju mjenowanych dróhow předstajiła.


text:
Štyri dny połne kultury ze wšeho swěta a zdobom štyri dny předewšěm měrneho swjećenja bjez rozestajenjow su nimo. Festiwal pak njebě za wšěch hnydom njedźelu zakónčeny. Pomocnicy a dobrowólnicy wšak su hakle po njedźelnym finalnym programje w Chrósćicach a zawěsće tež w Hochozy hakle započeli prawje rumować, tak zo nimale ničo wjac na to njepokazuje, zo su tam tysacy ludźi hejsowali. Z wulkej dźakownosću zhladuju na tónle poradźeny kónc tydźenja, předewšěm wšak tež, dokelž mějachu lětsa předewšěm wohnjowi wobornicy přidatnje mocy nałožić, zo bychu wšěm měrny swjedźeń zmóžnili. Runje tak słuša dźak tym, kotřiž su so direktnje na festiwalu wo porjad a wěstotu starali, a to zwjetša w pozadku. Su to woprawdźe profesionelnje zmištrowali. Wšako wo někajkich rozestajenjach ničo słyšeć njebě.
Tak ćopło kaž w minjenym měsacu tu pola nas hišće ženje njebě. Němska je so pod rekordnymi temperaturami hač do 40 stopnjow nad nulu poćiła, a posledni dźeń junija bě dotal najćopliši lěta. Što na nas w tymle lěću hišće čaka, nichtó njewě. Horcota a suchota zawostajatej swoje slědy. Wuskutk toho je jasnje přiběraca ličba lěsnych wohenjow. Hewak bě jich w Budyskim wokrjesu něhdźe dwaceći wob lěto. Hižo nětko pak ležimy daloko nad štyrceći. Tež ratarske zawody, zahrodnistwa a zahrodkarjo maja swoju bědu ze suchotu. Na wuchodźe Westfalskeje njesmědźachu ludźo mało wody dla swoje trawniki krjepić. A wodu z rěkow, hatow a jězorow brać bě a je tež w Budyskim wokrjesu zakazane.
Horcota, tužnota, hdys a hdys liwki šwihel w prawym a mócny zliwk w z wěstosću wopačnym wokomiku: Z lěćom je zdobom sezona festiwalow pod hołym njebjom zahajena. W minjenych lětach su tajke swjatki kaž hriby ze zemje šuskali, kóždy, rady tež podlěšeny kónc tydźenja so něhdźe syły ludźi k rytmam najwšelakorišeho razu w próše abo błóće pohibuja. Jeli za swjedźenjom dobry koncept tči, njeje nadposkitk žadyn problem. Konkurenca tu woprawdźe wožiwja. Přiběrajcy pak přeprošeja sej zarjadowarjo stajnje samsnych wuměłcow na swoje jewišća. To zaleži zdźěla na tym, zo wjetše a wulke agentury swojich chowancow dźeń a časćišo w paketach posrědkuja.
A wot toho časa, zo je za hudźbnikow dźeń a wobćežnišo swoje žiwjenjatrěbne wudawki (podźělnje) z předawanjom zynkonošakow sej zasłužić – tak mjenowany streaming liči so poprawom jeno za nanajznaćišich wuměłcow –, su koncerty a z nimi zwisowace, nadźijomnje na městnje kupowane merchandisingowe artikle najwažniše žórło dochodow.
Dźensa je zaso tak daloko: W Kamjencu, Zhorjelcu a Połčnicy wotměwa so runja swětowym městam, kaž su to Berlin, Barcelona a New York, Fête de la musique – swjedźeń hudźby. Cyłkownje wobdźěla so na nim po cyłej zemi wjace hač tysac městow, mjez nimi něhdźe połsta z nich w Němskej. Za ani fenka honorara amaterojo kaž tež powołanscy hudźbnicy a spěwarjo na naměstach, w hosćencach, w parkach, klubach a druhdźe cyły wječor hač do połnocy na swoje wašnje a w cyle rozdźělnych hudźbnych stilach a formacijach wjeselo, dobru naladu a žiwjensku radosć šěrja.
Tworićelskosć je wulka, ideje wjelestronske. Přelistuješ-li we wobłuku Sakskeho fondsa Čiń sobu mytowane projekty, čuješ so zawěsće w tym měnjenju wobkrućeny. Wobydlerjo brunicoweju rewěrow we Łužicy kaž tež w srjedźnej Němskej su sej hłójčku łamali a napisali, z čim chcyli zhromadne žiwjenje w komunje abo regionje přisporjeć. Wuslědki swědča wo tym, zo njejsu so serbscy požadarjo ze swojimi namjetami jeničce na wosebitu kategoriju „Łužica – žiwa dwurěčnosć“ koncentrowali. Jich namjety běchu tež hódne za Myto ReWir, Myto mobility a Myto MINT . Gratulaciju!
Wězo wučitaš z lisćin mytowanych jenož hesło nastupajo zapodatu ideju. Zapodaćelam to dosaha, zjawnosć pak ma zdźěla jenož łahodne předstawy wo tym, što so za jednotliwej płódnej myslu chowa. Zawěsće budźe to přichodne tydźenje a měsacy nadawk nowinarjow, prawje wjele z mytowanych projektow předstajić.
Hižo dołho je rěč wo tym, zo njeměli telko žiwidłow do wotpadkowych sudobjow mjetać, ale město toho wědomišo nakupować a žiwidła lěpje zwužitkować. Zo dyrbja za to wosebite kursy přewjedować, mje samo na sebi zrudźa, ale je najskerje tola trěbne. Ćim lěpje, hdyž so tón abo tamny na te wašnje pohnuty čuje wo tym chutnišo rozmyslować.
Do kotreho směra pak so diskusija wo tejle temje minjene dny wuwiwa, mam runjewon za absurdne. Tak bych jara witał, zo smě so potrěbny darmotnje posłužować, hdyž mojedla kupnica twory hižo předawać njemóže, dokelž je wěsty datum překročeny. Twory dźě njejsu potom hnydom jědojte a su bjeze wšeho hišće wužiwajomne. A kak reaguja na to w Sakskej? Čłowjek móhł wočakować, zo pytaja za pućemi, kak hodźał so tajki namjet najlěpje zwoprawdźić. Ale ně, jako prěnje widźa zamołwići najprjedy kopicu problemow, kotrež móhli z toho wurosć, na přikład tón, zo potom něchtó domowy měr kazy, hdyž snano na teren kupnicy stupi. To strowy rozum njezapřimnje.
Wobraz Sakskeje, kotryž je Sächsische Zeitung minjenu wutoru na 1. stronje wozjewiła, dyrbjeli sej wšitcy – ludźo a wosebje politikarjo – zaramikować a na sćěnu powěsnyć: Wša srjedźna a wuchodna Sakska je z někotrymi wuwzaćemi w rukach strony AfD. To je wuslědk wólbow Europskeho parlamenta a w mnohich padach tež komunalnych wólbow. Ludźo so přiběrajcy wot wulkich a tak mjenowanych ludowych stron wotwobroćeja. Bjezradnje su nawodnistwa stron mjeztym wo wuslědkach a móžnych konsekwencach wuradźowali, bjez widźomnych wuslědkow. Podobnje drje so tež sakskemu ministerskemu prezidentej Michaelej Kretschmerej (CDU) dźe. Njesprócniwje je wón minjene měsacy po kraju jězdźił, diskusijne forumy organizował a politiku lutowanja swojich předchadnikow w šulach, pěstowarnjach a pola policije skónčił. Ludźo njejsu jemu to wočiwidnje mytowali. W Zhorjelcu so mjeztym zapósłanc AfD w Sakskim krajnym sejmje na to hotuje, zastojnstwo wyšeho měšćanosty přewzać.
Wjac hač tři miliony wobydlerjow Sakskeje maja zajutřišim wjacore wólbne rozsudy tworić. Njeńdźe dźě jenož wo to, nowy parlament Europskeje unije wolić. Připódla prajene, hłosowanski lisćik w Sakskej je nimale meter dołhi. Kóždy woler pak ma jenož jedyn hłós. Nadźijam so tuž, zo su wšitcy na wólby přihotowani a derje informowani.
Nimo toho wolimy njedźelu nowych gmejnskich radźićelow. Prawidłownje wobdźěleja so redaktorojo SN na posedźenjach gmejnskich a měšćanskich radow regiona a po tym wo wobjednawanych temach rozprawjeja. Tak ludźo zhonja, hač radźićeljo jich zajimy chutnje bjeru a z čim so zaběraja. Wězo móža wobydlerjo zjawne posedźenja gmejnskeho parlamenta wopytać a sej tak swójski wobraz wo dźěławosći komunalnych zastupjerjow tworić. Kóždy wólbokmany wobydler smě njedźelu mjena třoch kandidatow na lisćinje nakřižikować. Hač wšitke křižiki jednomu abo rozdźělnym požadarjam da, je jemu přewostajene. Dale wolimy hišće wokrjesny sejmik. Tež tu ma woler tři hłosy.
Rjana słužbna jězba njedawno do Lejnoho (Geierswalde), wo čimž w Předźenaku pisach, we mni přeco hišće někotre prašenja zbudźa. Tak mi nastajnosći we hłowje chodźi, čehodla njesmědźach so w hosćencu a hotelu „K swětłowni“ personal při tejce a pinčnikow za ničim, ale woprawdźe ničim prašeć. „Naš šef je nam kazał, datoweho škita dla medijam ničo njeprajić“, mi jedna z přećelnych žonow w srjedźnej starobje přišeptny.
Zo njesměš so dźensa z kameru a mikrofonom cyle jednorje na hosći w tajkim lokalu měrić, je jasne. Ale zo nětko tež hižo personal ničo rjec njesmě, je mi nowe. Štó da koho před kim a za čo škita? Nochcych tola scyła wědźeć, kajki maja tam wobrot a kak su wuknihowani. Prašam so, čehodla njesmě mi pinčnica abo kuchar rjec, zo rady swoje dźěło wukonjataj a što so jimaj na tym najbóle lubi. Haj, što da scyła směm?
Minjenu wutoru wopominachmy 30. róčnicu poslednich komunalnych wólbow w bywšej NDR. Tehdy běchu so někotři wobydlerjo zmužili, wuličenje hłosow po zawrjenju lokalow přewodźeć a dokumentować. Při tym so wukopa, zo su mócnarjo tež najebać tute kontrole wuslědki wólbow falšowali. Na to dóńdźe spontanje k prěnim demonstracijam za swobodne wólby, štož bě spočatk kónca NDR. Rozsudne na tym wšak bě, zo su ludźo swój strach přewinyli a so zmužice do wólbnych lokalow a pozdźišo na dróhu stupili. Tale zmužitosć wjedźeše k masowym protestam, kaž w Lipsku w oktobru 1989, a k powalenju murje.


text:
Choćebuz (HA/SN). Zhromadne dźěło nawodnistwa Domowiny ze župu Delnja Łužica – to bě hłowna tema posedźenja prezidija Domowiny minjeny štwórtk w Choćebuzu. Wobaj gremijej běštej so lěta 2014 z kooperaciskim zrěčenjom na to dojednałoj. W diskusiji, na kotrejž so nimo prezidija a župneho předsydstwa tež čłonojo noweho zwjazkoweho předsydstwa, braniborskeje serbskeje rady a Rěčneho centruma WITAJ wobdźělichu, dźěše hłownje wo ćežišća tajkeje kooperacije. Tak so dojednachu, přewjesć serbsku kubłansku konferencu za Delnju Łužicu, prawdźepodobnje klětu nalěto.
Rozjimali su tež połoženje hladajo na wuhlowu a energijowu politiku we Łužicy a na nowe wusměrjenje energijoweho koncerna LEAG. Tež k tej tematice měła so wosebita konferenca přewjesć, wobdźělnicy namjetowachu. Přezjedni sej běchu, zo wotwisuje přichod serbskeho ludu wot hospodarskeje a socialneje situacije. Tuž ma Domowina prawo, w tychle wažnych prašenjach sobu rěčeć. A to chcedźa spočatk septembra w Budyšinje z kandidatami jednotliwych stron k wólbam zwjazkoweho sejma činić.
Choćebuz (SN/JaW). Wo zwoprawdźenju kooperaciskeho zrěčenja Domowiny ze župu Delnja Łužica je so prezidij zwjazkoweho předsydstwa wčera w Choćebuzu sam wobhonił. Kaž předsyda Domowiny Dawid Statnik zdźěla, bilancowachu přitomni dotalnu skutkowansku dobu. Načeli su tež temu strukturna změna we Łužicy. Facit bě, zo je połoženje serbskeho ludu wusko z hospodarskej situaciju we Łužicy zwjazane.
Wuhódnoćili su čłonojo gremija mjez druhim XII. mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica/Łužyca 2017“, wabjenje za wobydlersku iniciatiwu Minority SafePack kaž tež FUEN-seminar słowjanskich mjeńšin. „Prezidij dźakuje so wšitkim wuměłcam a kulturnym ćělesam kaž tež čestnohamtsce skutkowacym pomocnikam, kotřiž su k poradźenju festiwala přinošowali. Wosebje dźakujemy so wobsedźerjam statokow w Hochozy a Chrósćicach, kotrež běchu festiwalej wosebity raz spožčili. Bjez nich njeby folklorny festiwal tak wuspěšny był“, Statnik wuzběhny.
Pozitiwnje wuprajichu so wčera tež wo debaće Sakskeho krajneho sejma k serbskim wobsaham.
Po wšěch serbskich katolskich wosadach je so minjenej dnjej zrudźaca powěsć rozšěriła, zo bě wutoru w 82. žiwjenskim lěće znaty a woblubowany braška Jakub Młynk z Rakec na prawdu Božu wotešoł.
Sprawny, wotewrjeny a horliwy Serb a přikładny wěriwy křesćan, kiž bě stajnje wjesołeje mysle, narodźi so 25. julija 1935 w Róžeńće. We wójnskich lětach zastupi wón tam do šule, a ju wuchodźiwši je w Radworju nawuknył powołanje pjekarja. Po tym zo bě tež w Budyšinje chlěb a całty pjekł, dźěłaše krótki čas we Wulkodubrawskej Margarećinej hěće a we Wětrowskej šamotowni.
Woženiwši so bydleše ze swójbu w Rakecach, hdźež je hač do rentnarskeje staroby w tamnišim rybarstwje jako šofer dźěłał. Njeličomne tysacy kilometrow běše wón z tehdyšim nawodu Rakečanskeho rybarstwa Walterom Rudolfom po cyłej wuchodnej Němskej po puću. Z nakładnym awtom wožeše rybu tohorunja do Pólskeje a Čěskeje, hdźež je so dźakowano swojej maćeršćinje derje dorozumić móhł. Jeho zasłužba je, zo nawjaza Rakečanski rybarski zawod lěta 1966 přećelske zwiski z čěskim statnym rybarstwom w Blatnje blisko Českich Budějovic.
Budyšin (SN). Swoje čestnohamtske skutkowanje za přihoty 39. swjedźenja serbskeje poezije staj Benedikt Dyrlich a Měto Benada wot wčerawšeho dnja wusadźiłoj, kaž we wozjewjenju zdźělataj. Z přihotowanskim wuběrkom planowany a zdźěłany tuchwilny koncept je po jeju měnjenju „wuskeho časoweho ramika hač do planowaneho zahajenja swjedźenja 22. julija dla lědy hišće zwoprawdźomny“. Wobaj wobwinujetaj předsydu Zwjazka serbskich wuměłcow Jana Bělka, zo njeje mjez nim a nimaj hač „do dźensnišeho dnja k žanomu dojednanju wo tymle skutkowanju dóšło“, za kotrež běchu jimaj gremije ZSW nadawk dali.
Předsyda ZSW Jan Bělk ma wumjetowanja za lózyskosć. Jako přičinu mjenuje wón rozdźělnej prawniskej poziciji wobeju stron nastupajo zrěčenje za Dyrlicha a Benadu, kotrež jeju skutkowanje za Swjedźeń serbskeje poezije rjaduje. Pozicija Bělka je, zo ma so tajke dojednanje na prawniske zasady złožować. Lětuši literarny swjatk ma wón za wohroženy.
Budyšin/Chrósćicy (SN). Jutře, 21. junija, je sćelak Deutschlandfunk z hosćom w Chrósćicach. Kaž Domowina zdźěli, wusyła Deutschlandfunk dźeń do zahajenja XII. mjezynarodneho folklorneho festiwala „Łužica“ z farskeho dwora live-přinošk „Länderzeit“ (10.10–11.30 hodź.).
Rozhłosownicy chcedźa pokazać, kak wobydlerjo we Łužicy swoju kulturu, wuměłstwo a rěč haja a što to za jich zwjazanosć z domiznu woznamjenja. Tule temu ma redakcija tež za připosłucharjow w druhich zwjazkowych krajach za zajimawu. Nimo toho chcedźa wuwědomić, kak je móžno wohroženu rěč zachować a přichodnym generacijam dale dawać kaž tež, kak maja so etniske mjeńšiny škitać.
Rozmołwni partnerojo budu jutře mjez druhim Chróšćanski farar Měrćin Deleńk, direktorka Budyskeho Serbskeho muzeja Christina Boguszowa, młodostni Antonija Wjeselic, Pětr Dźisławk a Lukaš Kólca kaž tež předsyda Domowiny Dawid Statnik. Wšitcy zajimcy su wutrobnje přeprošeni, so jutře jako hosćo live-wusyłanja wobdźělić.
Njechorń (CS/SN). Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho móžeš sej poprawom jenož po přizjewjenju wobhladać. Mjeztym 80lětna Róžamarja Pinkawina je zajimcow dotal po domje wodźiła. Nětko pak je jeje wnučk Florian Kießlich tónle nadawk přewzał. Zo by sej zjawnosć muzej zaso bóle wuwědomiła, wuhotowachu tam sobotu dźeń wotewrjenych duri. Ideju, tole prawidłownje přewjesć, běchu před lětomaj zrodźili. Do toho bu muzej ponowjeny. Kaž regionalna rěčnica Domowiny za teretorij Budyskeje župy „Jan Arnošt Smoler“ Sonja Hrjehorjowa zdźěli, je župa zarjadowanje organizowała. Wona sama kaž tež Jana Pětrowa z dźowku Juliju pokazachu w domje Njechorńskeho wuměłstwo wušiwanja. Regionalna rěčnica zajimcam zdobom rozłožowaše, zo běštej dwě kuzinje Měrćina Nowaka jeho rysowane motiwy z jehłu a nitku wušiwałoj. Mjenowane tři žony je nětko napodobnjachu.


text:
Pós 8,30
wusoki egyptojski zastojnik pśiźe do Swětego města, do Jerusalema, aby se wobgónił, co to na se ma z tym „žywym Bogom“. Zaźiwany se woglědowaŕ wobglědowašo nabóžny swěźeń. Nic njerozmějašo. Boga njamóžašo niźi wiźeś. Teke w tempelu žednogo Boga njenamaka. Wobtužony se dajo na domojdrogu. Njejo pak kśěł domoj pśiś z proznyma rukoma a bźez wuswětlenja. Nježli až wótjěźo, kupi sebje Bibliju, to groni jadnu pergamentowu rulu z tekstom profeta Jezajasa. Sednu se na swój wóz a chopi cytaś. Ako wuźěra na te cuze hebrejske pismika, jo pó krotkem casu ceło bźezradny. Wón pismikowa: „חֲזֹון יְשַעְיָהוּ בֶן-אָמֹוץ – To jo wiźenje Jezajasa, Amosowego syna…„Jez 1,1 A dalej: „Wón jo ako wójca k zarězanju wjeźony, a ako jagnje pśed swójim stśigarjom nime jo, tak njejo wón wótwórił swóje husta“. Jez 53,7 Tak cytajucy stawnje wěcej zacwiblowašo. Njerozmějašo; co to wšo dej groniś?
Naraz stoj pśi wózu cuzy cłowjek, kenž se na zastojnika wobrośijo: „Rozmějoš ty teke, což lazujoš?“Pós 8,30 Ten pšosy cuzbnika, aby se k njomu sednuł a jomu rozkładł, chto to jo, to Bóže jagnje. Hyšći se jomu njeswida, až jo kazał Filipu, jadnomu pósołoju Jezusa, kenž móžo ceło dokradnje wót žywego Boga wulicowaś.
Ako tomu egyptojskemu drogowarjeju jo se drje zejšło młogemu, kótaryž jo zachopił cytaś w našej starej cesći dostojnej serbskej Bibliji z lěta 1868. Tam a how smy ju hyšći za wjele pjenjez kupiś mógali w antikwariatach. Ale sam pismikowaś w šwabachu, w tych staronimskich znamuškach? Tekst jo wěc a wěcej jano něco za znajarjow a fachnikow był. Kak móžomy rozměś Bóže słowo, gaž wójujomy z pismikami?
Dłujcko jo se w Serbach diskutěrowało, kak mógali zwónoźeś nowe wudaśe Biblije w dolnoserbskej rěcy. Poměry njejsu byli zgódne. Něga stat a cerkwja stej wjele mócow nałožowałej, aby se serbska rěc pódtłocyła, zakazała a wutamała. Wětš jo se pak pśewobrośił. Smy wjelgin źěkowne, až smy dostali za nowośišć pjenjeze wót bramborskego kulturnego ministaŕstwa a wót ewangelskeje cerkwje. Njezabyś dejm teke pilne a lěta dłujke źěło bibliskeju kupkowu Serbskego instituta a cerkwinego Spěchowańskego towaristwa. Něnto móžomy Bibliju zasej w rukoma źaržaś – a cytaś w nacasnem pšawopisu a w modernej sajźbje. Wótněnta móžomy se na dalšne źěło daś. Rozmějomy hyšći, což lazujomy? Gaž Bibliju wócynijomy, źiwamy se wó tom, kak wjele jo se změniło w našej rěcy w běgu połtera stolěśa – a teke wó tom, kake rědne rěcne wobroty su skóro wótzabyte. Mudrosć Swětego pisma jo pak za nimjernosć, teke, gaž jeje cłowjecna formulacija se zda zestarjeta.
Egyptojski zastojnik, wó kótaremž wulicuju Pósołske statki, jo se z Filipom rozgranjał, co jo zmysł teksta. My dejmy se teke nadrobnje wuměniś, aby pšawje rozměli, což lazujomy w našom bibliskem pókłaźe.
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na prědnu njeźelu spótnego casa, 2021-02-21.
Bibliske citaty pó: Biblija: Nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi 2020.
Bildka: Marion Kwicojc.


text:
Kśesćijaństwo
Kśesćijaństwo jo nejwětša nabožnina we swěśe. Wóna ma něźi 2 miliardy pśiwisnikow.
Nastaśe kśesćijaństwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kórjenje kśesćijaństwo laže w žydojstwu, w casach romskego imperiuma, kótaryž jo wobkněžył źinsajšny Israel. To jo było na zachopjeńku 1. stolěśa. Ze žydojstwa wužywa kśesćijaństwo prědny źěl biblije Stary testament. Głowna wosoba kśesćijaństwa jo Jezus Kristus.
Texty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zakładnym textom kśesćijaństwa jo biblija, kótaraž jo za kśesćijanow swěte pismo abo teke bože słowo.
Zakłady kśesćijaństwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jesus jo po kśesćijańskem wěrjewuznaśu rownocasnje pšawy Bog a pšawy cłowjek.Kśesćijańska wucba, kótaraž na bibliskem znakstwu stoj, ma slědujuce centralne wopśimjeśe: Bog jo pśišeł na swět w swójom synu Jezusu Kristusu. Smjerś Jezusa Kristusa na kśicy jo wucyniła wumoženje pśez wótporanje wót winow a grěchow cłowjeka.
Rozšyrjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kśesćijaństwo we swěśe w cysłach (2000)


text:
Šprjejcy (JoS/SN). Jutry drje su dawno nimo, ale tež krótko do swjatkow hišće ludźo wo wrota Rainera Grosy w Šprjejcach kłapaja a chcedźa wědźeć, hač móža jedne z rjanych styroporowych jejow kupić, kotrež běchu jutry na zahrodźe wuměłca widźeć. Nětko Rainer Grosa zdźěli, zo tele eksemplary zasadnje na předań njejsu.
„Zo jutrowne jejka škrabam, mjeztym mnozy wědźa. Ideju ze styroporowymi jejami pak sym swojej ródnej wsy wěnował a tu tež wostanu“, Rainer Grosa podšmórnje. Jeho ležownosć ze zahrodu leži direktnje při wokrjesnej dróze, kotraž Braniborsku ze Sakskej zwjazuje. Tohodla přichadźeja zajimcy z regiona wot Budyšina hač do Lubnjowa. „Za tajke styroporowe jejo je wjele wjace dźěła trěbne hač za kokošace. Njemóžeš je w twaršćiznowym wikowanišću kupić. Ja sej wotpowědne štyriróžki pola producenta wobstaram a je potom z motorskej piłu wobdźěłam, doniž maja formu jeja. Štóž je hižo raz styropor z motorskej piłu rězał, wě, kak piła po tym wupada.


text:
Běła Góra. Štó dźens hišće wě, kak su něhdy w Błótach syno na ćežko přistupnych łukach žnjeli a za zymu składowali? Po dwulětnej přestwace su w Běłej Górje (Byhleguhre) natwar tradicionalneho błótowskeho kopjeńca – w Błótach rěkaja tomu stog (Heuschober) – na swjatkownym kóncu tydźenja demonstrowali.
Hižo tydźeń do poprawneho wjerška su z přihotami započeli. Mužojo su chójnowe zdónki wobstarali a krosno natwarili. Wšako ma syno poł metra nad zemju być, zo móže wětřik stog derje přewětrić. Błótowski stog wobsteji z něhdźe 33 dwójnych centnarjow syna, štož wotpowěduje dźensa něhdźe 13 kulojtym walčkam.