text:
Šuša
Šuša (azerbajdźansce Şuşa; armensce Շուշի/ Šuši) je město w Nahórskim Karabachu na zapadźe Azerbajdźana. Leži něhdźe šěsć kilometrow južnje Stepanakerta, někak 1300 do 1500 metrow nad mórskej hładźinu. Najwažniša dróha mjez Stepanakertom a Armenskej wjedźe nimo města.
Ma wokoło štyri tysac wobydlerjow[1].
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło a ma wot lěta 1840 měšćanske prawa. Armenske wobydlerstwo, kotrež tworješe hač do lěta 1920 snadnu wjetšinu, bu w pogromje wućěrjene. Do prěnjeje Karabachskeje wójny spočatk 1990tych lět měješe město něhdźe 17.000 zwjetša azerbajdźanskich wobydlerjow, bu pak w běhu bitwy wopušćene. Wot lěta 1993 słušeše de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. W běhu druheje Karabachskeje wójny nazymu 2020 bu město dnja 7. nowembra wot azerbajdźanskeho wójska zdobyte.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Шyшa// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa: B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.
- Шyшa// Бoлbшoй эHциkлoпeдичeckий cлoBapb


c: text/html

text:
Ślōnsko Wikipedyjo mo 10 tysiyncy haseł!
We strzoda, 18 września na wieczōr, na ślōnskij wersyji Wikipedyje pokozało sie hasło numer 10000. Jublieuszowe hasło ôpowiado ô brytyjskim DJ-u i producyńcie muzycznym Jonasie Blue.
Niy je to po prowdzie liczba tako, jak we angelskij wersyji (5,9 mln haseł) abo chocioż polskij (1,3 mln), ale przeca ślōnsko godka niy mo takij siyły. Przi dziesiyńciu tysiōncach haseł ślōnsko Wikipedyjo je na 144. placu na 304 jynzyki, co w nich je pisano internetowo yncyklopedyjo.
Wikipedyjo, to miyndzynorodowo internetowo yncyklopedyjo, co jōm kożdy może edytować. Jeji miano wziōnło sie ze złōnczynio hawajskigo słowa „wiki” (wartki) i „yncyklopedyjo”. Powstała we 2001 roku i zaroz zrobiyła sie popularno.
Piyrszy roz prośba ô umożliwiynie Ślōnzokōm pisanio swojij włosnyj Wiki była przedstawiōno już we 2006, ale wtynczos Fundacyjo Wikimedia, co kōmandyruje Wikipedyjōm, niy przijōnła wniosku skuli braku kodu ISO jynzyka. We 2007 ślōnsko godka dostała kod „szl”, tōż drugo prośba była posłano do Fundacyje. Wniosek bōł przijynty, tōz we 2008 roku ślōnsko wersyjo była ôtwarto.
Wiynszujymy naszyj Wikipedyji nastympnych 10 tysiyncy artykułōw, a potym nastympnych, aż do milijōna!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nukničanska jolka je kóžde lěto prěni wjeršk zabawnych serbskich swjedźenjow. Lětsa pak je tež wón wot pandemije potrjecheny, a wšitko budźe hinak. Tež njedawne wabjenje bě njezwučene.
Nuknica (mdź/SN). Lětsa su přihoty na jolku tróšku hinaše. Prawidłownje so organizaciski team online schadźuje – a to hižo někotre tydźenje. Zhromadne zetkanja dźě tuchwilu móžne njejsu, digitalny puć přihotow je tuž dobra alternatiwa. „Mamy tójšto dźěła“, praji sobuorganizator Jakub Brězan z Prawoćic. „Na njedawnym zetkanju smy wo tym rěčeli ludźom wuwědomić, zo so jolka-swjedźeń přiwšěm wotměje, jenož na hinaše wašnje. A zo dyrbimy za prěni wulki serbski podawk lěta wabić.“ Tak je mjez druhim ideja nastała, z wabjenskim Trabijom po Łužicy jězdźić, k tomu z připowěšakom, na kotrymž stej wulkej tafli z datumom a napisom „jolka“ čitać byłoj. Samo serbska chorhojčka z nabóčneho wokna hladaše. Na swojej silwesterskej jězbje bě Jakub Brězan 50 kilometrow po Serbach z „jolka-trabijom“ po puću.


text:
Trziniec wygroł we Libercu! [film]
Po przegranej dogrywce we wtorek u siã, dzisiej HC Oceláři Trziniec wygroł we Libercu ze Bílí Tygři, tyż we dogrywce, 2-3. A gynau to trzeba bōło aże dwōch dogrywek. We szpilu bōło 2-2 (1-0, 1-1, 0-1) ale we drugej minucie piyrszego tora we play-off trefioł Ondřej Kovařčík, kery dobiōł krōnżek po fest szlagu Arona Chmielewskygo.
We Trzińcu fest srogŏ euforyjŏ, skuli tego co po 5 szpilach Trziniec wygrywoł 3-2 i w niedzielã szōsty szpil bańdzie grany na Ślōnsku. Styknie go wygrać, coby Trziniec drugi rŏz ostoł majstrym ligi czeskej.
A sã mŏcie wszystkie tory dzisiejszego szpilu.


text:
Měrc
Měrc (tež: nalětnik; łaćonsce Martius) je třeći měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón wobsteji z 31 dnjow a ma swoje mjeno po Marsu, romskim bohu wójny. Do dodaća januara a februara bě měrc prěni měsac protyki.
Měrc je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Jedyn z dweju runonócnosćow so za čas měrca wotměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Boran.
Měrc započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž nowember a – nimo přestupnych lět – tež ze samsnym dnjom kaž februar.


text:
Wobšěrne inwesticije w Slepjanskej a Trjebinskej gmejnje planowane
Trjebin (CK/SN). Nimale dźesać milionow eurow chcedźa přichodnje w gmejnomaj Trjebin a Slepo inwestować. To je sakske krajne knježerstwo minjeny tydźeń wobzamknyło. Kaž statny minister a šef statneje kenclije Oliver Schenk (CDU) w Trjebinje zdźěli, přewostaji swobodny stat 2,8 milionow eurow za wopłóčki, pěstowarnju a wohnjowu woboru z wotpowědnych fachowych spěchowanskich fondsow. Přidatnje přewozmje Sakska swójski podźěl wobeju komunow we wobjimje 6,5 milionow eurow. „To je wuwzaćny rozsud na zakładźe wosebiteho połoženja“, rjekny šef sakskeje statneje kenclije. W meji bě energijowy zastaraćel LEAG zdźělił, zo swój dotalny rewěrowy koncept změni, tak zo njetrjebaja južny dźěl Slepoho, Rowno, Mułkecy a Trjebink wotbagrować. W meji 2017 su LEAG, swobodny stat, wokrjes a wobě gmejnje deklaraciju podpisali, kak chcyli přez hórnistwo zawinowany inwesticiski zastatk nachwatać. LEAG přewostaji za to 780 000 eurow. Po tym pak njeje so po měnjenju gmejnskich radźićelow Slepoho a Trjebina dołhi čas ničo stało.


text:
Lědma bě prěni šulski tydźeń nimo, su na dworje Ewangelskeje zakładneje a srjedźneje šule we Wóslinku wulki stan za lětuši šulski swjedźeń natwarili.
Wóslink (DJ/SN). Na Wóslinčanskej šuli su minjenu sobotu šulski swjedźeń wotměli. Jednaćel towarstwa šulskeho nošerja Henry Nitzsche je přitomnych postrowił a farar Michael Nicolaus swjedźeń z krótkim nyšporom zahaji. Na to zaćahnychu cowboyjojo do swjedźenskeho stana. Pod hesłom „Dźiwi, dźiwi wuchod …“ běchu šulerjo wotměnjawy program z akrobatiku, linedance a dresuru psa nazwučowali. Band, w kotrejž nanojo a šulerjo hudźachu, je spektakl přewodźała. Při kofeju a tykancu bě składnosć bjesadować. Byrnjež so dešćowało, knježeše přewšo dobra nalada.
Wjeršk šulskeho swjedźenja je kóžde lěto znowa běh sponsorow na sportnišću. Wot 1. do 10. lětnika su so wšitcy šulerjo wo najlěpše wukony prócowali. To bě wulkotne dožiwjenje za wobdźělenych, jich staršich a přiwuznych. Skakanski hrodźik bu čile wužiwany. Mjeńši wopytowarjo dachu so šminkować a stachu so z fablowymi postawami. Wo ćělne derjeměće starachu so pilni pomocnicy.


text:
Birma
Birma (Myanmar, Mjanma, Zwjůnzek Birmański – Zwjůnzek Myanmar) – państwo pouožůne we Azyji Pouedńowo-Wschodńij, nad Zatokům Byngalskům a Mořym Andamańskym. Grańičy s Bangladešym, Indjami, Chińskům Republikům Ludowům, Laosym a Tajlandyjům. Wjynkše mjasta: Rangůn, Mandalaj, Basejn.
Mjano[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Jůnta wojskowo we 1989 r. přijůnua Myanmar (Zwjůnzek Myanmar) kej nowe mjano kraju. Skuli tygo co zmjana ta ńy zostoua zaaprobowano bez žodyn uorgan ustawodawčy Birmy, nowe mjano ńy je uznowane bez wjynkšość krajůw. Zaakceptowůua je nale UoNZ.


text:
Klachule ze Zowodzio: Gymby na szperplatach
– Hned bydzie strach z dōma wylyź! – rozciepała sie Bregulino – Kaj niy pōda, wszandy na mie filujōm!
– Nale fto? – niy spokopiyła Drzyzdzyno – Kaj?
Bregulino szczeliła macha, kero godała: „Jerōna, Wyście sōm ale zacofano, wszysko Wōm trza tuplikować!”
– No, dyć godōm ô tych gymbach – pedziała i pokozała na epno szperplata, wele keryj prawie stoły. Chop na szperplacie kukōł na nie maszketnie i ôbie miały taki gyfil, co hned ślyzie do nich, coby im zachachmyncić portmanyje.
– Aaa, no, ja… – uznała Drzyzdzyno – Nale to, wiycie, dyć tak je zowdy, kej idzie ku jakymuś welowaniu…
– Tak po prowdzie, to jo ani niy wiym kogo my terozki bydymy wybierać… – Bregulino poszkrobała sie po gowie – A Wy?
– No, dyć Prezydynta, Rada Miejsko i Sejmik, pra?
– Ach, zou… – pedziała Bregulino – Jo byda welować chyba na ta Kanclyrz.
– Wōm sie pokićkało! – Drzyzdzyno klupła sie w gowa – Dyć na kanclyrza to welujōm we Niymcach. My mōmy premiyra.
– To premiyra tyż bydymy wybierać?! –zdziwowała sie Bregulino – I dobre, bo jo tego bryloka szczimać niy poradza!
– Niyyy. Terozki ino Sejmik, Rada i Prezydynta Miasta…
– No, toż godōm, co jo byda welować na ta…
– Ach, zou! Jo myślała, co Wy godocie ô Angeli!
– A ônyj je Angela?
– Niy, Ilona. Gryfno baba i ôblyko sie galantnie. Fajne mo te szakety…
– Angela, pra? Toooć!
– Niy, jo godōm ô tyj Ilonie. No bo przeca niy byda welować na tych gizdōw, co godajōm ô nos, co my sōm zakamuflowane Niymce!
– Ani mi niy spōminejcie ô tych podciepach pierōńskich! – rozhajcowała sie Bregulino – Abo ô tych drugich ciućmokach, kere nōm tak piyknie świadczyli, a jak prziszło co do czego, to pedzieli mōmy im na pukel skoczyć. Nale godocie, co te ślepry bydōm lepsze?
– Jake zaś ślepry? Aaa, Wy godocie ô tyj Ślōnskij Partyji Regionalnyj? No, mie sie zdowo, co Ślōnzok zowdy je bardzij robotny ôd gorola…
– Dejcie pokōj, jak jo patrza na tych naszych ślōnskich elwrōw, to mie sie aże dźwigo! Jo to bych zawelowała nojlepij na partyjo, kero niy bydzie sie lynkać ciynżkij roboty! Tako Partyjo Robotnych Ludzi! O!
– Ja, ja, Angliki, majōm tako Partyjo Pracy – spōmniało sie Drzyzdzynie – Po angelsku na nich sie godo Leber Party.
– A jo to Wōm powiym, co u nos lebry sōm we kożdyj jednyj partyji! – znerwowała sie Bregulino – I ino czekōm kej ftoś im pościepuje te szperplaty, bo mie to szteruje, kej tako epno gymba durś na mie filuje, jak ida do sklepa.
Drzyzdzyno prziszła ku tymu, co dyć Bregulino robi gynau to samo, co te gymby na szperplatach, kej sztyjc siedzi we ôknie i filuje na ludzi, nale psinco pedziała. Po co miałaby skirz polityki prziś ze sōmsiadkōm na krziwe pyski?


text:
Božidar Dobrucky
Božidar Dobrucky (němsce Theodor Dobrucký; * 7. oktobra 1893 we Wojerecach, † 7. měrca 1957 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar, narodny prócowar a spisowaćel.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Wón narodźi so 1893 jako syn ze Słowakskeje pochadźaceho Wojerowskeho archidiakona Jána Emanuela Dobruckeho, kiž bě so 1882 do Łužicy přesydlił, a jeho mandźelskeje Margarety , rodź. Berganec († 21. oktobra 1919). Jeho dźěd bě Zdźarowski farar Bjedrich August Bergan. Božidar wopytowaše wot 1909 do 1913 gymnazij w Zhorjelcu a studowaše potom wot 1913 do 1916 w Lipsku teologiju a filozofiju. Tam złoži tež statne pruwowanje za wyše šulstwo. Prěnje wučerske městno měješe 1916/17 jako pomocny wučer w Rabensteinje. Wot 1917 do 1924 skutkowaše jako farar w Budyšinku, hdźež bě spřećeleny z tamnišim wučerjom Arnoštom Holanom.
1924 bu jemu dalše skutkowanje w Serbach znjemóžnjene. Po krótkim studiju w Bratisławje nawróći so do Němskeje a nastupi farske městno w južnodurinskim Heldburgu (1925–30); wot 1930 hač do 1948 bě na powołanje basnika Börriesa knjeza von Münchhausena farar a zarjadnik knihownje we Windischleuba pola Starohroda. 1948 wzda so duchownstwa a sta so z wotrjadnikom nowozałoženeho Serbskeho kulturneho zarjada w Budyšinje. 1953 poda so na wuměnk. Pochowany bu na Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje.
SkutkowanjeWobdźěłać
Hižo jako gymnaziast zezna so z idejemi dźěłaćerskeho hibanja a dopisowaše do Görlitzer Volkszeitung. Wot 1918 podpěraše prócowanja Arnošta Barta w serbskim narodnym hibanju a běše čłon wjednistwa Serbskeho narodneho wuběrka, za kotryž nakupi srjedź lěta 1919 tež tydźenik Serbske Słowo, kiž měješe so z organom wuběrka stać. W samsnym lěće bu Dobrucky k pjenježnej pokuće a 1924 samo k połlětu jastwa zasudźeny, štož so pak přez amnestiju spušći. Wot 1920tych lět bě čłon SPD.
Za čas Weimarskeje republiki wozjewješe swoje dopisy a powědančka w Serbskich Nowinach a we Łužicy. Tež po Druhej swětowej wójnje wozjewichu so hišće někotre powědančka w Nowej dobje a w Protyce. Dobrucky bě po wójnje jako wyši referent za wědomosć a kulturu w Serbskim kulturnym zarjedźe sobu zamołwity za załoženje serbskich kulturnych institucijow a organizowanje studija sorabistiki při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Nimo toho fungowaše wot 1950 do 1955 jako zamołwity redaktor ewangelskeho časopisa Pomhaj Bóh. Pawoł Nedo mjenowaše jeho w Rozhledźe 10/1973 pozdźišo architekta noweje serbskeje kultury.
Božidar Dobrucky bě wot lěta 1918 čłon Maćicy Serbskeje.
WozjewjenjaWobdźěłać
- Wo čłowjeku z dwěmaj wutrobomaj. W Serbskich Nowinach dnja 24. decembra 1924
- Pusty kraj. We Łužicy 1931.
- Serbski Diogenes. Budyšin 1970, str. 181–211
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Dobrucky, Božidar. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 112sl.
WotkazajWobdźěłać
- Dokumenty Božidara Dobruckeho w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
- Krótkobiografija na webstronach Serbskeho instituta


text:
Zawodny nastawk Symana Pětra Cyža w zašłym Rozhledźe je nas do swěta wuspěšnych młodych muži wjedł, kotrychž žiwjenje so w start-upach wothrawa. Myslenje a rěč stej w tutych kruhach dominowanej wot jendźelskeho marketing-wokabulara a šmóratko je jim najwažniše woknješko do swěta.
Prašamoj pak so: Što činja poprawom serbske holcy, žony a maćerje? Što je z Madlenu, Vanessu, Hańžku, Marku a Terezu? Je so ze zwučenosće abo ignorancy na nje zabyło? Nimaja wone městno we wuspěšnym wobswěće digitalnych start-upow? Sedźi Hańžka z bobriju małych dźěći sama doma, trochu wostudźena do šmóratka hladajo, hač so přećelkam lěpje njewjedźe?
A njeje ćeta Madlena wnučkam w Mnichowje za čas zawrjenych pěstowarnjow a šulow stajnje popołdnju w pjećich serbske stawizny čitała? A njejsu Vanessu hakle loni do šefoweje etaže woneho start-upa powołali, w kotrymž Michał dźěła? Wo dračinje so přećiwo muskim kolegam a jich syćam přesadźić powěda přećelkam hakle po třećim winje.
A Marka, kiž hižo třeći měsac wo poćahu mjez formu, funkciju a wobsahom přemysluje? Bórze ma masterowe dźěło wotedać a hišće waha, kak měła mjezsobne wobwliwowanje najlěpje sformulować. Je sej wěsta, zo njeje wot formy a funkcije njewotwisneho wobsaha.


text:
We niydziela na Cichyj 6 bōł komplyt kybiców. Ruch zrymisowoł szpil na szczycie ze Stalą Rzeszów…
Tag: #RuchStal
Zapisujymy punkt i lecymy dalyj! [KONFERENCJA PRASOWO]
„Niebiescy” zagrali dobry szpil i do szczynścia brakło ino tora. Trza jednak szanować tyn rymis i…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Stal Rzeszów!
Ponoć brakowało, pra? Po problymach ze sprzentym wracômy na szpile Ruchu Chorzów! Ze szpilu przeciw Stali…
Ruch Chorzów – Stal Brzeg [ZAPOWIEDŹ]
Sztartuje 13 raja szpilów we III grupie III Ligi. Do Chorzowa przijedzie dzisiej Stal Brzeg. Stal…
Ruch Chorzów – Stal Stalowa Wola (GALERIA)
Ruch Chorzów dalyj je bez zwyciynstwa. Niybiescy zagrali dobro ino piyrwszŏ połowa, co bōło za mało…


text: Na sportowym dnjowym porjedźe steji tučasnje jenož jedna wulka tema, a to wótra šćuwańca přećiwo Dietmarej Hoppej z Hoffenheima. Štož je so sobotu w Hoffenheimje stało, je nowum. Mała horstka tak mjenowanych fanow by nimale docpěła, zo su hru dočasnje skónčili. Dobry a rozhladniwy sudnik Dingert, hrajerjo wobeju mustwow a wšitcy zamołwići pak wědźachu prawu wotmołwu. Poslednje štwórć hodźiny partije koparjo dohrachu, bjeztoho zo bychu nadběhowali. Sylne to znamjo na trawniku a dobry to protest přećiwo tajkim hłupakam. W dalšej hrě mjez Borussiju Dortmund a SC Freiburgom pokazachu domjacy wospjet skandalozny plakat. A wčera bě wukónc nimale samsny kaž w Hoffenheimje, tónkróć mjez Union Berlinom a Wolfsburgom. Sudnik dyrbješe tež tu hru dwójce přetorhnyć. Prašenje je, kak póńdźe docyła dale abo kak wupada přichodny schodźenk namocy. Němski koparski zwjazk (DFB) je wužadany a dyrbi skónčnje rigoroznje zapřimnyć. Wčera běch w Drježdźanach jako pobóčny sudnik zasadźeny. Tam dožiwich premjeru, bohužel tohorunja negatiwnu.


text:
Tagi Po naszymu
Tag: po naszymu
Kożdego polskigo polityka wyciepołbych raus do Araberōw i Rusōw
Jo bych tych polityków, kerzi gŏdajōm – ôd ludzi my sōm i Polsce ino przajymy – na sztyry strōny świata raus wygōnioł. Ino ze rajzyntasiōm, flaszkōm wody i korōnkōm, co by do swojigo Pōnbōczka porzykać mogli, jak śniŏdać niy bydōm co mieli, abo cliwić sie im bydzie. Co by Araberōw, Rusōw, Niymcōw i Murzinōw ô szolka wody i sznitka chleba prosić musieli.
#śląska rzecz – zolyty
Zolyty to po polsku randka. Na zŏlyty karlus prosi frelka, kero fest mu sie spodobała abo swoja dziouszka abo libsta, keryj przaje. To je fest wŏżne, aby pamiyntać, iże na zolyty to niy ino na poczōntku kōnszachtu, ale durś łazić.
#śląska rzecz – kreple
Ftoś kejś pedzioł, iże ślōnskie kreple to niy je to samo, co polskie pączki. Jŏ tam niy wiym - u mje w dōma krepli sie nie warziło bo moja mamulka takich tustych maszketōw niy lubi. Ja - tortensztik, kopa, kołŏcz z posypkōm abo inksze ajnfachowe maszkety jŏ za bajtla jŏd bez kożdy wikynd. Dōmowego krepla jŏ nikyj niy zjŏd.
Chopy, co z Wami je niy richtich?
Pŏra dni do zadku suchoł żech w radyju, jak Grzegorz Franki gŏdoł, czamu przestoł być prezesym Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj. Pedzioł, że o swojij decyzyji poinformowoł ekskamrata bez wiadōmość SMS. Franki spokopiōł, że we ŚPR tak naprŏwda to nic sie niy dzioło, ludzie to niy byli fachmōny, a Mercik piyrszy poszoł weg, bo nic niy robiōł. Tego było za wiela i bestōż Franki poszoł nazŏd do PO.


text:
Szkubaczki to było dycki świynto, bo sie sbiyrały gaździny s całej dziedziny i szły szkubać piyrzi. Tako gaździno, kiero szła na Szkubaczki sie nazywała szkubaczorka. Było tak, że Szkubaczki trefiły na jaki świynto, abo na jaki ważny dziyń, tóż baby sie musiały wypyrczyć i wystrojić, jakby szły na wiesieli. Na Szkubaczki sie szło do tej chałupy, kaj była dziołucha na wydaniu. Każdo dziołucha potrzebowała wiano, coby ji chłop nie wyczytoł, że ni mo nic. Tóż musiała mieć aspóń szumnóm pierzine i zogłowki. Tako młoducha, co miała pierzine a eszcze cosi w trówle to było cosi. Ale piyrsze było trzeja tóm pierzine usuć, tóż baby na szkubaczkach miały co robić.
Szkubaczki
Szkubaczki były s muzykóm, s potańcówkóm, abo bez. Jak były s muzykóm to były Szkubaczki do porzóndku i nazywały sie wyblyszczóne, szło se pojejść, wypić i eszcze pozwyrtać. Ślepo szkubaczka była bez potańcówki. Dycki gaździno – Mama młoduchy dowała po kósku buchty, a gazda musioł mieć w bintfelu narychtowanóm warzónke. Baby szkubały i śpiywały, a chłopi szli do szopy, abo do chlywa i tam se polywali. Chłapcy, kierzi uż poglóndali na dziołuchy, siedzieli pod oknami i podglóndali co sie robi w chałupie. Potym jednako dycki prziszeł gdosi s hóślami s gajdami zagrali i zaczynało sie tańcowani. Na szkubaczkach też dycki sie opowiadało o straszydłach, utopcach, abo o diobłach. Opowiadoł to starzik, abo starka – bo óni wiedzieli nejwiyncyj. Dzisio uż szkubaczek sie nie robi, bo pierzin sie uż nie suje, a zogłowki idzie kupić w magacynie, ale czasym by sie tak ludzie mógli ros za czas zynść, porozrzóndzać, pośpiywać a potym se potańcować. No ale cóż, kie wolóm siedzieć i dziwać sie do pudła…


text:
Malkorb
Malkorb – wihajster zakuodany na sznupa zwjyrzyńćo (nojczyńśći psa) coby ńymożebne bůuo harńjyńće czowjeka abo inkszygo zwjyrza. Nojczyńśći spawjůny we patrůńe metalowych abo skůrkowych gitrůw, s przerwůma mjyndzy pryntůma abo paskůma coby zwjyrzy můguo dychać. W ńykerych zortach malkorbůw uotwarće bez zwjyrza sznupy ůńymożliwjo gůrt ze skůry abo mocnygo sztofu, krymplujůncy sznupa takym kńifym co ale dowo możebnoś dychańo a fuczyńo.
Zakuodańy malkorba moge być nakozane zakůnym, lo bajszpila we Polsce uobowjůnzuje uůne we publiczny kůmůńikacyji.


text:
Jakby tak Ôscary miały siyła
Jak jo bych chcioł, coby Ôscary to niy bōł ino event ze filmowyj branży, niy ino zdarzynie (pop)kulturowe, niy ino biznes. Jakby tak aby troszyczka, ino latoś, poradziyły tyknōńć ludzi. Jakby tak skuli nich cosik dobrego sie podzioło.
Dyć sygnoł dowajōm elegancki.
Sztyry Ôscary do “Parasite” – wielko niyzgoda na dwa światy – świat biydokōw i bogoczōw, morlokōw i elojōw. Na to, w jakij ciżbie je tyn spodek, co go zalywajōm flyje, i kaj to mo tyn piykny, moderny wiyrch, ôbgrodzōny rubymi murami, kamerami, alarmami. Na jedyn świat, co czuchnie i drugi, co wōnio.
Dwa do “Jokera” – po kierym człowiyk tyż rod by sie poburzōł, bo te ône – z wiyrchu – majōm nos – sam tukej – kajś. Do filmu, co ôfyn dowo znać, jak fest te społeczne życie skuplowane je ze życiym wewnyntrznym, ôsobistym, a tyż psychicznym.
I cosik do “Jojo Rabbit” – coby my niy zapōmnieli, co to je niynawiś, nacjōnalizm, rasizm… To wszysko, co dostało nalepka nazizmu, a dzisio nazod sie wroco – z inkszymi, a niyroz ani niy za fest inkszymi szildami. I to wroco sie bezmała wszyńdzie: ôd polityki regiyrōnkōw, aże do tego, jak na inkszych we społeczyństwie zaglōndajōm ańfachowe ôbywatele.
Ja, chciołbych wierzić, iże te nagrody to je głośny głos, co bydzie ôd kogo zmiarkowany. Ale, przerzinie, niy wierza. Jako by niy było siyła tych nagrōd, na zicher niy tyko sie zmiynianio ludzi na lepsze.


text:
Ksiynga Rodzaju
Rozdzioł piyrszy
1. Na poczóntku Pón Bóczek stworził niebo a ziymie.
2. A ziymia była prózno i bes żodnego kształtu, ćma było nad wielkucnymi wodami, a duch Pón Bóczka sie unoszoł nad wodami.
3. I Pón Bóczek przerzóndziuł: Niech sie srobi światło. I światło sie srobiło.
4. Pón Bóczek widzioł, że światło było dobre i doł go ekstra od ćmoka.
5. I Pón Bóczek mianowoł ćmok – nocóm, a światło mianowoł dniym. I tak przeszoł wieczór i rano – piyrszy dziyń.
6. A potym Pón Bóczek zajś przerzóndziuł: niech sie srobi wielko dziura w postrzodku wód i niech ta dziura odgrodzi jedne wody od drugich.
7. I jak uż Pón Bóg srobiuł tóm wielkucnóm dziure, to odgrodziuł ty wody na wyrchu, od tych na dole, a jak uż to było gotowe,
8. To Pón Bóg mianowoł tóm wielkucnóm dziure niebym. Zajś przeszoł wieczór i rano – drugi dziyń.
9. Potym Pón Bóczek przerzóndziuł: Niech sie sbieróm wszecki wody pod niebym na jedno miejsce, i niech sie pokoże suche miejsce. A jak sie uż tak stało,
10. Pón Bóg mianowoł to suche miejsce ziymióm, a wielkucne wody mianowoł morzym. Widzioł, że to wszecko było dobre,
11. przerzóndziuł zajś: Niech ziymia obrodzi i wydo zielóne zieliny: trowe, kiero dowo nasióna, strómy s owocami, kiere bydóm rodzić rostomajte owoce s nasiónami podle gatunku. I tak sie stało.
12. Ziymia obrodziła zielóne rośliny i zieliny: trowe s nasiónami podle gatunku i strómy, kiere rodziły owoce s nasiónami podle jejich gatunków. A Pón Bóg widzioł, że to było dobre.
13. Zajś przeszoł wieczór i rano – trzeci dziyń.
14. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech sie srobióm ciała niebieski, kiere bydóm świycić na niebie, coby dzieliły dziyń od nocy, coby znaczyły pory w roku, dni i roki.
15. Coby były ciałami, kiere bydóm świycić na niebie i coby świyciły nad ziymióm. I tak sie stało.
16. Pón Bóczek srobiuł dwa wielki ciała, kiere świyciły: wiynksze coby świyciło w dziyń i miyńszy coby świyciło w nocy, srobiuł też gwiozdy
17. I powiesiuł to wszecko na niebie, coby świyciły nad ziymióm.
18. coby świyciły przes dziyń i w nocy i coby grodziły ćmok od światła. Pón Bóg widzioł, że to wszecko było dobre.
19. Zajś przeszoł wieczór i rano – sztworty dziyń.
20. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech sie wypełniam wody rostomajtymi rybami, godami i żywymi stworzyniami, a ptoki niech furgajóm nad ziymióm i pod niebym.
21. Tóż Pón Bóg srobiuł wielkucne potwory w morzach, rostomajte ryby i rostomajte stworzynia w morzach.
22. I pobłogosławiuł jim i prawił: Bydźcie płodne, mnożcie sie, cobyjście zapełniły wody morski, a ptoki niech sie też lyngnóm i płodzóm na ziymi.
23. I zajś przeszoł wieczór i rano – piónty dziyń.
24. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech ziymia wydo rostomajte zwierzynta żywe, bydło, gody, dziki zwierzynta, podle jejich rodzajów. I tak sie stało.
25. Pón Bóg stworził rostomajte rodzaje dzikich zwierzónt, bydło, rostomajte gody, kiere sie czołgajóm po ziymi. I widzioł, że to było dobre.
26. Na kóncu Pón Bóg przerzóndziuł: Sróbmy eszcze człowieka, podobnego do nas. Niech dyryguje wszeckimi rybami w morzach, ptokami, kiere furgajóm w lufcie pod niebym, bydłym, ziymióm i wszeckimi godami, kiere sie czołgajóm po ziymi.
27. Pón Bóg stworził człowieka podobnego do siebie, stworził go na swój obraz: stworził chłopa i babe.
28. Potym jim błogosławiuł i prawiuł: Bydźcie płodni, mnóżcie sie, cobyjście zapełnili całóm ziymie, i sróbcie se jóm poddanóm; cobyjście dyrygowali rybami w morzach, ptokami, co furgajóm pod niebym w lufcie i wszeckimi godami, kiere sie czołgajóm po ziymi.
29. Potym eszcze prawiuł: Tukej wóm dowóm wszecki zieliny i rośliny, kiere majóm nasióna na całej ziymi i wszecki strómy, kierych owoce majóm nasióna: to wszecko bydziecie jejść.
30. A wszecki zwierzynta kiere sóm na miedzach, wszecki ptoki w lufcie i wszecko, co sie ruszo na ziymi bydóm żrać zielónóm trowe. I tak sie stało.
31. I Pón Bóg widzioł, że wszecko co srobiuł było dobre. I tak przeszoł wieczór i rano – szósty dziyń.
Rozdzioł drugi
1. I tak zustało skónczóne niebo a ziymia i wszecki stworzynia i zwierzynta,
2. Jak Pón Bóg skóńczył w szóstym dniu swojóm robote, to se spocznył w siudmym dniu, bo sie ganc urobiuł.
3. Wtynczas Pón Bóg pobłogosławiuł siódmy dziyń i srobiuł go świyntym; w tym dniu Pón Bóczek se spoczón po całej ciynżkij robocie, jakóm srobiuł, jak wszecko stworzoł.
4. A tukej sóm dzieje poczóntków po stworzyniu nieba a ziymi. Kiej Pón Bóg srobiuł niebo a ziymie
5. Nie było eszcze żodnego krzoka na miedzach na ziymi, nie było też żodnej trowy – bo pón Bóg nie posyłoł deszczu na ziymie i nie było człowieka kiery by jóm oroł, abo brónowoł.
6. Żodyn też nie kopoł przikopów, coby nawadniać ziymie
7. Wtynczas Pón Bóg ulepiuł człowieka s prochu ziymi i dmuchnył w jego nos dech żywota, a człowiek sie stanył żywóm istotóm.
8. Jak uż Pón Bóg posadziuł zogrode w Edyn na wschodzie, to tam wraziuł człowieka, kierego ulepiuł.
9. Pón Bóg kozoł rość rostomajtym szumnym strómóm, kozoł coby rosły ze ziymie, coby też rodziły dobre owoce, posadziuł też jedyn stróm w postrzodku zogrody – stróm poznanio dobrego i złego.
10. S Edynu wychodziła rzyka, kiero nawodniała całóm zogrode i tam stela sie rosdzielała na sztyry rzyki.
11. Piyrszo sie mianowała Piszon, óna płynie dokoła kraju Chawila, kaj je złoto
12. A złoto w tej krajinie je nejlepsze, tam je aji żywica, kiero wónio i czyrwióny kamiyń.
13. Drugo rzyka sie mianuje Gichon, płynie dokoła krajiny Kusz.
14. Trzecio rzyka sie mianuje Chiddekel i płynie na wschód od Aszszuru. Sztworto rzyka sie mianuje Perat.
15. Tóż Pón Bóg wzión człowieka i go wraziuł do zogrody Edyn, coby tam uprawioł ziymie i coby wszyjstkigo wachowoł.
16. Pón Bóg tez przikozoł człowiekowi: bydziesz jod wszecki owoce ze wszeckich strómów, jaki ci sie podobajóm.
17. Ale s jednego nie śmisz jejść, ze stróm poznanio dobrego i złego. Jak s niego słysz owoc to umrzesz.
18. Potym Pón Bóg eszcze przerzóndziuł: Ni ma dobrze, coby chłop był sóm, tóż mu srobiym cosi ku pómocy.
19. Pón Bóg ulepiuł s gliny wszecki zwierzynta na ziymi i wszecki ptoki, kiere sóm w lufcie i przikludziuł ich Pón Bóg do chłopa, coby tyn jich wszecki pomianowoł. Jednako każde zwiyrze, kiere chłop pomianowoł sie mianowało istota żywo.
20. I tak chłop pomianowoł wszecki bydło, ptoki, kiere furgajóm w lufcie, wszecki zwierzynta na miedzach, ale to nie była dobro pómoc dlo tego chłopa.
21. Wynczas Pón Bóg posłoł głymboki spani na tego chłopa, a jak społ to mu wycióngnył jedno żebro, a na to miejsce mu doł ciało.
22. Potym Pón Bóg s tego żebra, kiere wycióngnył chłopu srobiuł babe. A jak jóm przikludziuł do chłopa
23. To chłop przerzóndziuł: to je dziepro kojść s kojści mojich i ciało s mojigo ciała!
Óna sie bydzie mianować niewiastóm, bo zustała wziynto s chłopa.
24. I tymu chłop opuści swojigo Ojca i swojóm Matke i idzie ku babie i łónczy sie s nióm, tak że sie s nich robi jedno ciało.
25. A choć chłop i baba byli sadzy, to jednako nie było ich gańba.
Rozdzioł trzeci
1. A god był nejchytrzejszy ze wszyjstkich zwierzónt, kiere żyły na ziymi i kiere Pón Bóg stworził. Prawi do baby: Fakt wóm Pón Bóg zakozoł że nie śmicie jejść ze wszeckich strómów w tej zogrodzie?
2. A baba prawi: wszecki owoce ze zogrody mogymy jejść.
3. Yny o jednym owocach s jednego stróma Pón Bóg prawiuł: nie śmicie s niego jejść, ani go nie śmiymy macać, coby my nie pomrzili.
4. Wtynczas god przerzóndziuł do baby: Ale dyć nie umrzicie!
5. Ale Pón Bóczek wiy, że jak sjycie owoc s tego stróma, to sie wóm odewrzóm oczy, i bydziecie tacy jako Pón Bóg, bydziecie znać dobre i złe.
6. Wtynczas baba sie podziwała na tyn owoc i se wszymła, że je ganc szumne i że by go szło sjejść i że jak go sjy to bydzie tak móndry, jak Pón Bóczek. Stargała tyn owoc, wziyna kónsek do gymby na skosztowani, potym dała też kónsek swojimu chłopu i ón też sjod.
7. Naroz sie jim odewrziły oczy i se wszymli, że sóm sadzy, tóż zeszulali gałynzi s figi i srobili se taki przeposki.
8. Jak chłop s babóm usłyszeli, że Pón Bóg chodzi po zogrodzie, jak wioł wiaterek, to sie przed nim pochowali miyndzy strómami.
9. Pón Bóg zawołoł na chłopa i sie go spytoł: Kaj żejś je?
10. A ón przerzóndziuł: Usłyszołech cie i żech sie slynknół, a potym żech sie schowoł, bo przeca żech je sagi. .
11. A Pón Bóg przerzóndziuł: Gdo ci prawiuł, żejś je sagi? Nie jodejś czasym s tego strómu, s kierego żech ci zakozoł jejść?
12. Chłop przerzóndziuł: Ta baba, kieróm żejś przi mie postawiuł, mi dała owoc s tego stróma i żech go sjod.
13. Wtynczas Pón Bóg przerzóndziuł do baby: Czymu żejś to srobiła? A óna na to: God mie namówiuł i żech sjadła.
14. Pón Bóg przerzóndziuł do goda: Żejś tak srobiuł, to bydziesz przeklynty miyndzy wszyjstkimi zwierzynami na ziymi i na miedzach. Na brzuchu sie bydziesz czołgoł i bydziesz żroł proch do kóńca swojigo żywota.
15. Srobiym też zwade miyndzy tobóm i miyndzy babóm, miyndzy twojim nasiyniym i nasiyniym baby.
Nasiyni baby ci zmarasi głowe, a ty mu zmarasisz piynte.
16. Do baby przerzóndziuł: Jak bydziesz nie sama to bydziesz cierpieć, w bólu bydziesz rodzić dziecka, bydzie cie cióngło ku chłopu, a ón bydzie nad tobóm panowoł.
17. Do chłopa Pón Bóg przerzóndziuł tak: Żejś posłuchoł swoji baby i sjodejś ze stróma, s kierego żejś nie śmioł jejść to skuli ciebie cało ziymia bydzie przeklynto, kupa sie urobisz, coby obrodziła, bydziesz ciynżko robiuł aż do kóńca swojigo żywota.
18. Ziymia ci bydzie rodzić ciernie i osty, a przeca ty musisz jejść to co ci na nij urośnie.
19. Bydziesz sie pociuł, nim cosi ci ziymia urodzi, pokiel sie nie wrócisz spadki do ziymie, s kierej żejś je ulepióny, bo żejś je proch i zajś sie w proch obrócisz.
20. chłop mianowoł swojóm babe Ewa, bo óna je matkom wszeckich, kierzi żyjóm na ziymi.
21. Pón Bóg srobiuł eszcze chłopu i babie lónty ze skóry i ich oblyk.
22. Potym Pón Bóg eszcze przerzóndziuł: Człowiek sie stanył taki, jako my, zno dobre i złe. Terazy nie śmi wycióngnyć rynki, coby stargoł owoc ze stróma żywota i sjod go i żył uż na wieki.
23. Tóż Pón Bóg wygnoł człowieka s Edynu, coby robiuł na ziymi, s kierej zustoł wziynty
24. Jak uż Pón Bóg wygnoł człowieka, to postawiuł przed zogrodóm Edyn cherubów i miecz, kiery sie obracoł i blyskoł, coby wachowali cesty do stróma żywota.
Rozdzioł sztworty
1. Potym chłop społ ze swojóm babóm Ewóm, a óna zustała nie sama i urodziła Kaina, prawiła: dostałach syneczka od Pón Bóczka.
2. Potym eszcze urodziła Abla, brata Kaina. Abel był pastyrzym, a Kain robiuł na polu.
3. Potym za jakisi czas Kain skłodoł ofiary Pón Bóczkowi na ołtorzu, to co sie mu urodziło na polu.
4. A Abel też prziniós na ołtorz barusia i umaste s niego, ale Pón Bóczkowi sie barży spodobała ofiara od Abla.
5. Na Kaina i na jego ofiare sie nie chcioł ani podziwać. Kain chodziuł nasrany i mioł zawieszónóm gymbe.
6. I Pón Bóg sie go spytoł: czymu żejś je smutny, i czymu twoja gymba je tako zawieszóno?
7. Dyć jakbyjś robiuł wszecko dobrze, to byjś mioł gymbe uradowanóm; jak nie bydziesz robiuł dobrze, to grzych uż stoji przi dwiyrzach i czako na ciebie, a ty przeca mosz być nad nim.
8. Potym Kain przerzóndziuł do Abla: Póćmy na pole. A jak uż byli na polu, to Kain skoczuł na Abla i go zabiuł.
9. Wtynczas Pón Bóg sie spytoł Kaina: Kaj je twój brat Abel? A ón na to: Nie wiym, czy jo wachujóm swojigo brata?
10. Pón Bóg zajś przerzóndziuł: czyrwióno twojigo brata wołała do mie ze ziymie!
11. Bydź przeklynty na tej ziymi, kiero odewrziła gymbe, coby połknyć czyrwiónóm twojigo brata, kieróm żejś przeloł.
12. Jak bydziesz robiuł na polu, to ci ziymia nie do wiyncyj plónu. Bydziesz sie belóncoł po ziymi i bydziesz fórt uciekoł.
13. Kain przerzóndziuł do Pón Bóczka: Ta pokuta je za wielko, jo ji nie sniesym.
14. Jak uż mie wyganiosz s tego pola i móm sie przed tobóm chować i belóncać sie po ziymi i fórt uciekać, każdy gdo mie spotko bydzie mie móg zabić!
15. Ale Pón Bóg przerzóndziuł: O, ni! Gdo zabije Kaina dostanie siedym razy wiynkszóm kore! Doł też Pón Bóg kainowi taki znak, coby go żodyn nie zabiuł, jak go spotko.
16. Po tym Kain poszoł od Pón Bóczka i zamiyszkoł w krajinie Nod, na wschód od zogrody Edyn.
17. Potym Kain społ ze swojóm babóm, a óna zustała nie sama i urodził Henocha. Jak Kain wystawiuł miasto, to go mianowoł tak jak synka: Henoch.
18. A Henoch to był ojciec Irada, Irad był ojcym Mechujaela, a Mechujael ojcym Metuszaela, a Metuszael ojcym Lameka.
19. Lamek mioł dwie baby. Jednej było na miano Ada, a drugij Silla.
20. Ada urodziła Jabala, ón był praojcym wszyjstkich tych, kierzi sóm pastyrzami i miyszkajóm w namiotach.
21. Jego brat mioł na miano Jubal: od niego pochodzóm wszyjscy kierzi grajóm na cytrze i na flecie.
22. Potym eszcze Silla urodziła Tubal – Kaina, ón był kowolym i robiuł rostomajte narzyndzia s brónzu i żelaza. Siostra Tubal – Kaina miała na miano Naama.
23. Lamek przerzóndziuł do swoji bob Ady i Silli: Posłuchajcie co wóm powiym, baby Lameka, nastawcie uszy na mojóm rzecz. Jeżech w stanie zabić chłopa, jak mie dziubnie i bajtla jak mi srobi sinioka.
24. Jak Kain był mszczóny siedym razy, to Lamek bydzie mszczóny siedymdziesiónt siedym razy!
25. Potym eszcze ros Adam społ ze swojóm babóm, a óna zustała nie sama i urodziła mu synka, kierego mianowała Set. Bo prawiła, że Pón Bóg ji doł synka za Abla, kierego zabiuł Kain.
26. Setowi sie tez urodziuł synek i mianowoł go Enosz. Wtynczas ludzie zaczli wołać do Pón Bóczka po mianie.
Rozdzioł piónty
1. Jak uż Pón Bóg srobiuł człowieka, to go ulepiuł tak, coby był podobny do niego.
2. Srobiuł chłopa i babe, błogosławiuł im i mianowoł ich ludzie, jak ich robiuł.
3. Kiej Adamowi było sto trzicet roków, to urodziuł sie mu synek, ganc podobny do niego, jak obrozek i Adam go mianowoł Set.
4. Potym Adam żył eszcze osiemset roków i mioł synków i dziołuchy.
5. Adam żył dziewiyńcet trzicet roków i umrzuł.
6. Kiej Setowi było sto piynć roków, to sie mu urodziuł synek, kierymu na miano było Enosz.
7. Potym eszcze żył osiemset siedym roków i mioł dziołuchy i synków.
8. I potym Set umrzuł, a żył dziewiyńcet dwanost roków.
9. Kiej Enosowi było dziewiyndziesiónt roków, to sie urodziuł synek, kiery mioł na miano Kenan.
10. Potym eszcze Enos żył osiemset patnost roków i mioł synków i dziołuchy.
11. Enosz umrzuł jak mu było dziewiyńcet piynć roków.
12. Kiej Kenanowi było siedymdziesiónt roków, to sie mu urodziuł Mahalaleel.
13. Potym Kenan żył osiemset sztyrycet roków i mioł synków i dziołuchy.
14. Kenan żył dziewiyńcet dziesiyńć roków i umrzuł.
15. Kiej Mahalaleelowi było szejdziesiónt piyńć roków, to sie mu urodziuł synek Jered.
16. Potym żył eszcze osiemset trzicet roków i mioł synków i dziołuchy.
17. Kiej Mahalaleelowi było osiemset dziewiyndziesiónt roków to umrzuł.
18. Kiej Jeredowi było sto szejdziesiónt dwa roki, to sie mu urodziuł synek Henoch.
19. Potym eszcze Jered żył osiemset roków i mioł synków i dziołuchy.
20. Jered żył dziewiyńcet szejdziesiónt dwa roki i umrzuł.
21. Jak Henochowi było szejdziesiónt piynć roków, to sie mu urodziuł synek Metuszelach.
22. Henoch potym żył s Pón Bóczkiym we zgodzie trzista roków i mioł synków i cery.
23. Henoch żył trzista szejdziesiónt piynć roków i umrzuł.
24. Henoch żył we zgodzie s Pón Bóczkiym, a potym go uż nie było, bo go Pón Bóg zebroł.
25. Jak Metuszelachowi było sto osimdziesiónt siedym roków, to sie mu urodziuł synek Lamek.
26. Potym eszcze żył siedemset osimdziesiónt dwa roki i mioł synków i cery.
27. Metuszelach umrzuł, jak mu było dziewiyńcet szejdziesiónt dziewiyńć roków.
28. Jak Lamekowi było sto osimdziesiónt dwa roki, to sie mu urodziuł synek.
29. A mianowoł go Noe, bo prawiuł: niech tyn chłapieczek bydzie do nas pociechóm w naszej robocie na ziymi, kieróm Pón Bóg przeklół.
30. Lamek potym eszcze żył piyńcet dziewiyndziesiónt piyńć roków i umrzuł a mioł synków i cery.
31. Jak Lamek umiyroł to mu było siedymset siedymdziesiónt siedym roków.
32. A jak Noymu było piyńcet roków to sie mu urodzili trze syncy: Sem, Cham i Jafet.


text:
Pstrowski sie niy straci
Problym dynkmalu Wincynta Pstrowskiego sie kōńczy? Rada Zŏbrzŏ uzdała, iże plac, kaj dzisiej stoji dynkmal, weźnie Muzeum Gōrnictwa Wōnglowego, a sōm mōnumynt bydzie poświyncōny hajerōm. Ôficjalnie mŏ to być nowŏ rzeźba, ale użytŏ bydzie terŏźnŏ infrastruktura. Tōż zmiyni sie ino postumynt.
Podle nowego prawa do 31 marca symbole kōmunizmu abo inkszych systymōw totalitarnych majōm sie stracić z placōw publicznych. Jak to sie niy stanie, wojewoda ślōnski sōm je zlikwiduje, a rachōnek pośle lokalnym regyrōnkōm.


text:
Pŏtka
Gyszichta ze zbioru „Gwara Schodni i okolicy” autorstwa Pietra Gołōmba.
Jedyn chop mioł bardzo kans dzieci. Jak potyn mu sie urodziyło te ôstatniy, żŏdyn mu nie chcioł być pŏtkym do tego ôstatniygo dziecia. Zaszoł do bogatego, nie chcioł iś, zaszoł do ubogygo tyż, nie chcioł iś. Prziszoł do kobiyty i prawiōł jyj, ize żŏdyn za pŏtka do tego dziecia nie chcioł iś. Ta kobiyta potym mu pedziała:
– Idź, wele kerchowa robiōm robotnicy, jeli fto z tych robotnikōw nie przidzie za tego pŏtka.
Tyż żŏdyn nie chcioł iś, ani z tych robotnikōw. Tak sie ôbrōciōł zaś do tego dōmu, żeby tej kobiycie pedzieć, ize żŏdyn nie chce iś, ani z tych robotnikōw.
Jak sie ôbrōciōł ku tymu dōmowi zajś do swojyj kobiyty, tak na rogu tego kerchowa stoła takŏ srogŏ pani i ôdezwała sie do tego chopa:
– Idź po te dziecio do dōmu, jŏ ci pōjdã ś nim, co jy ôkrzcimy.
A tyn chop tak wejzdrzoł na niã i padoł:
– Panuchno, niech mie za błŏzna nie robiōm, bo ôni by mi niej śli z tym dzieciym.
A ôna zajś na nowo:
– Idźcie po te dziecio, my jy pōjdziymy ôkrzcić.
No, tyn chop poszoł do tego dōmu po te dziecio. Prziniōs tej pani te dziecio i pojśli do kojścioła i ôkrzciyli. Potyn ta pani dŏwŏ te dziecio nazŏd i padŏ:
– Tego wiōnzka jŏ niy mōm dlŏ tego dziecia. No, ale jŏ wōm dōm taky ziely, bańdziecie ludziōm pōmŏgać. Ftory chory bańdzie, to jyno pŏrã kropelek dŏcie z tego, to ôsdrowieje. To kans piniyndzy za to dostaniecie.
No, a tōż potym sie dōmōwiyli ize ôn przi kozdym chorym jōm bańdzie widzioł:
– Tōż jak przidziesz do tego chorego a jŏ banã przi gowie siedziała, tōż już nie dŏwej, to już mu nie pōmoże.
No i to tak poszoł i przi pŏru zrobiōł, jak ôna padała i kożdymu pōmōgło, co ta pani przi nogach siedziała. I to sie po całym świecie ôzeszło, ize ôn taki mōndry. I potym przi dwiōch ta pani siedziała przi gowie. Bardzo mu to w gowie bōło, co mŏ robić. I wziōn to łōżko prandko ôbrōciōł, kajń były nogi, to potyn gowã doł. Ôna mu pogroziyła i musiała ôdyjś. Zajś bōł drugi, co u gowy siedziała, bardzo bogaty. Zajś tyż posłali pō niego do drugygo. No, jak zaszoł do tego bogatego, bardzo bōł smutny, a bardzo widzioł kans piniyndzy, coby bōł dostoł te piniōndze, jak mu pōmoże tymu bogatymu. Wyskocōł po chopōw prandko i ôbrōciōł te łōżko, co była gowa, kajń były nogi. Ôna mu pogroziyła palcym i żeby jyj wiyncyj nie robiōł za błŏzna.
Bardzo zajś chodziōł do tych chorych, a jyno im pōmŏgoł. Potym na kōniu pojechoł do tych ludzi. I potyn jak na tym kōniu jechoł, to ôna już ku niymu szła, co na niego już tyn lōz prziszoł. Ôni sie potyn na drōdze zejśli s tōm pani srogōm. Ta mu potym pedziała:
– Teraz mie juz za błŏzna nie zrobisz, teraz ty pōjdziesz sy mnōm.
Ôn ślŏz z tego kōnia. Projsi tej panuchny:
– A dyć niech mi dajōm pokōj, bo jŏ sie teraz tak dobrze mōm, tela piniyndzy mōm, do dopiyro chcã żyć na świecie.
No, tōż jōm uprosiōł. Potym ôn musioł iś ś niōm, aże zajśli do wsi, kaj ôna chciała. Zawiōdła go do takygo srogygo zŏlu.
– Pōdź sy mnōm do tego zŏlu, jŏ ci pokŏżã twojã familijõ.
No, jak wlejźli do tego zŏlu, tam bardzo kans świycek gorało. Tak zaszła i pokazuje mu tã jego familijõ, wiela mŏ dzieci: Kajń te dzieci te świycki miały i ci ôjcowie ôbadwa mieli swojy świycki. A jego już dogorŏwała. A tego syna tã pani, coby dobyła tã świyckã, co dogorowała, a inszõ tam dała. I uprojsiōł jyj. Ôna dobywŏ tã świyckã i chciała tam inszõ dać. Jak dobyła tyn ôstatek, tak ôn też pŏd i kōniec jego. Bo jak ôna jōm dobiyła, tak ta świycka zgasła przityn.
Foto na wiyrchu: Casey Horner


text:
W třoch sakskich stronach skutkuje
serbski cyłk. Z rěčnikom dźěłoweho kruha Zwjazka 90/Zelenych w Sakskej Robertom Krawcom je Axel Arlt wo skutkowanju w lěće 2019 rěčał.
Waš cyłk bě so hakle loni wutworił, z kotrymi temami sće so tam zaběrali?
R. Krawc: Hłowne zaměry wězo su serbsku rěč a kulturu zachować a dalewuwić, prawa za samo- a sobupostajowanje našeho ludu skrućić. Wuchadźejo z toho smy spytali formulować, što měło so zakładnje změnić abo tež wobchować. Rozjimachmy na přikład móžne puće za wutworjenje demokratisce woleneho ludoweho zastupnistwa abo aktualne wuwiće nastupajo zachowanje Miłoraza a kónc wotbagrowanja serbskich wsow. Loni činjachmy to wězo wosebje pod aspektom wólbow krajneho sejma.
Kak posudźujeće podpěru krajneho zwjazka Zwjazka 90/Zelenych Sakskeje za serbske naležnosće?


text:
Wuspěšni sportowcy - Erfolgreiche Sportler [04/2017]
Wokrjesny sportowy zwjazk je njedawno najbóle sportowsku šulu wokrjesa Budyšin wuznamjenił. Jedyn z pokalow přija za Serbsku wyšu šulu „Michał Hórnik“ Worklecy sportowy wučer Křesćan Bejmak. Šulerjo-sportowcy wudobychu sej w swojej kategoriji 3. městno.
Dohromady je so loni 24 šulow z wokrjesa nai šulerskim wubědźowanju wobdźěliło. Z 5.500 wobdźělnikow zaruči sej wjac hač 3.300 šulerjow złote, slěborne a bronzowe sportowe znamješko. Tak tež Worklečanska wyša šula. Mjez wobdźělenymi wyšimi šulemi a gymnazijemi Budyskeho wokrjesa wjesela so Worklečenjo nad 3. městnom a pjenježnym mytom 200 eurow. 160 Worklečanskich šulerjow-sportowcow wuwojowa sej 81 čestnych znamješkow - 27 złočanych, 45 slěbornych a 9 bronzowych. Druhe městno wobsadźi Lessingowy gymnazij Kamjenc a dobyćer tuteje kategorije bu Leon-Foucalt gymnazij z Wojerec. Jednaćel wokrjesneho sportoweho zwjazka Lars Bauer počesći dobyćerjow w krajnorjadnym zarjedźe zhromadnje z 1. přirjadnikom krajneho rady Udom Wićazom.
Worklečanscy šulerjo maja nětko tež ponojenu sportowu halu, a tak je jim myto wokrjesneho sportoweho zwjazka dalši pohon za přichodne wubědźowanja.
Error
foto a tekst: F. Zopic


text:
Joseph von Eichendorff
Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff (rodz. 10 marca 1788 we Lubowicach, um. 26 listopada 1857 we Ńiśe) bůł ślůnski dichter. Pisoł uůn we mjymjeckij godce. Tworził we růmantyźmje.
Mody Eichendorff chodzowoł do katolickij gimnazyje we Breslau. Ńyskorzi sztudjyrowoł prawo a filologijo we Hali a Heidelbergu. Kej bůło mu na dwadźeśća rokůw, zrobjůł śe rajza do Paryża a Wjedńa. Po jakim czaśe śe uokozało, co uůnygo dźedźina ńy dowo mu utrzimańo. Pojychoł skiż tygo do Wjydńa a tak złożoł egzam na referyndorza, dźynki kerymu můg stać śe urzyndnym państwowym. Tam tyż uůnygo przoćelym uostoł Friedrich von Schlegel a jigo baba.
Uode 1816 bůł urzyndnym we pruskim państwowym ferwaltůngu. Po ůngyfer 6 rokach stoł śe radcům. Uode 1821 bůł radcům do zachůw katolickigo Kośćoła a szuli we Zachodńich Prusach. Uode 1855 do śmjyrći żůł a pisoł gydichty we Ńiśe. Kupa czasu spyndzoł tyż we Javorníku. Umrził we 1857 roku a pochowali go na kirhofje we Ńiśe, wele swoji kobjyty.


text: Njedawny swjedźeń Křesćanskeju šulow we Wóslinku bě zaso dobra składnosć zetkanja a bjesady, wosebje wučerjam, rozmołwjeć so z něhdyšimi šulerjemi, kotřiž su nětko zaso raz kubłanišćo wopytali. Nawodaj šulow Kerstin Hörig a Steffen Günther witaštaj hosći do swjedźenskeho stana z nazymsce pyšenymi blidami. Po nyšporje z fararjom Michaelom Nicolausom a po krótkej narěči noweho wjesnjanosty Johannesa Nitzsche wustupichu šulerjo ze swojim cirkusom EVMOLINO. Tak móžachu wšitcy wobdźiwać dompterku hada. Swoju akrobatisku dokonjanosć předstajištej Johanna Schöne a Eva Domscheck ze 7. lětnika. Runje tak imponowacy běše poskitk Lary Rieger ze 6. lětnika na jednokole. Cirkusowa direktorka Anna z rjadownje 9a měješe swoju nuzu z klawnomaj Wilhelmom a Juliusom. Za kulojty program přijachu šulerjo wutrobny přiklesk. Na to zesydachu so sobu na ławki za blidami, a wšitcy zhromadnje swačachu.


text:
Szlagry nad szlagrami – 30.10.2018 [Ślōnski fusbal, film]
Górnik Zobrze wygroł ôstatni szpil z Zagłębiym Lubin 2:0 bez to na chwila ôdsuwo dekel z truły i wylazuje ze strefy spadkowej. Cufal abo idzie ku dobrymu? W ôstatnim czasie na dyć nasi “Ekstraklaseiros” szału niy pokozywali. Ślōnskigo fusbalowego szlagru weekendu szukalimy beztōż kaj indzij. Wielkich gości przijōn zaś Stadiōn Ślōnski. Fusbaloki na szpil charytatywny ôbuli tym razym polityki a dziynnikorze.
Telki szpile to dycki fol uciechy, ale i walka bez ôdpuszczanio. Fto niy wierzy niych se “wygoogluje” zabōjczy rajd byłego ministra Ryszarda Kalisza z 2013. Ôstro było tyż w sobota na Ślōnskim, a dowodym niystety kōntuzjo Prezydynta Świyntochłowic. Poza tym szpil skōńczōł sie sukcesym, bo tyż szpile charytatywne sōm gwarancjōm sukcesu na trzech polach:
- Bezpieczyństwo – ryzyko haji miyndzy kibolami politykōw i dziynnikorze niy za wielki.
- “Ekumynizm” – taki same koszulki ôblykajōm kōnkuryncyjni dziynnikorze a nawet politycy rozmańtych ôpcji (tukej: ôd posłōw PO, przez szefōw ślōnskich miast, po prezydynta Sosnowca).
- Dobro – ekstra zastrzik piniyndzy dostowajōm instytucje charytatywne (tukej: ôśrodek do niypełnosprawnych intelektualnie w Chorzowie).
Ślōnsk ôstatnio moge asić sie coroz wiynkszōm ilościōm telkich imprez. Podobny szpil mielimy pod kōniec września w Tychach (“Giganci dla Świetlikowa”). A jeszcze przed wakacjami dziwalimy sie na dokludzōno już do perfekcji nastympno edycjo Legendarnego Kosmicznego Meczu w Rybniku, kaj na zaproszyni Kabaretu Młodych Panōw zaś sjechały sie elity szportu a kabaretu. Przi ôkazji szło sie dziwać na żużlowcōw a wyścigi traktorōw. Majōm synki fantazjo!
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Půłnocno Macedůńijo
Republika Půłnocnyj Macedůńije (mac. Peпyблиka CeBepHa MakeдoHиja) – państwo na Bałkańskim Půłwyspje, powstołe po rozpadńyńću śe Jugoslawije.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Powjyrchńa cołkowito: 25 713 km²
- Powjyrchńa lůndowo: 24 856 km²
- Powjyrchńa wůd: 447 km²
- Cołkowito grańica lůndowo: 748 km
- Dugość wybrzeżo: ńy mo dostympu do morza
- Dugość grańic ze sůmśodujůncymi państwůma: Albańijo 151 km, Bůłgaryjo 148 km, Grecyjo 228 km, Kosowo 159 km, Syrbijo 62 km.
- Nojwyższy půnkt: Korab 2 753 m n.p.m.
- Nojńiższy půnkt: rzyka Wardar na grańicy s Grecyjům – 50 m n.p.m.
Macedůńijo je krajym głůwńy gůrskym a wyżynnym. Na teryńe cołkigo kraju sům porozćepowůne masywy gůrske, s kerych nojwjynkszy a nojwyższy to Szar Płanina.
Mjyndzy masywůma leżům kotliny – Prilepsko Pole, we dolińe Crnyj Reki, Polog we dolińe gůrnygo Wardaru, Owcze Pole a Koczansko Pole nad Bregalńicům a tyż dolńy wjynkszych rzyk – Strumicy, Wardaru a Drinu.
Nojwjynkszům a nojdugszům rzykům je Wardar (320 km), kerego najwjynkszymi dopływůma sům Treska, Pczińa, Bregalńica a Crna Reka, krům tego terytoryjo Půłnocnyj Macedůńije uodwodńujům jeszcze Strumica a Drin (kery noleży do zlewiska Adrjatyckigo Morza).


text:
Wotrow (MP/SN). Při rjanym słónčnym wjedrje a přijomnych temperaturach zetka so zawčerawšim, njedźelu 15 zajimcow zbliska a zdaloka, zo bychu sej stare kultury a twarcow Wotrowskeho hrodźišća zbližili. Přeprosyła na nalětnju ekskursiju bě wjednica Kamjenskeho Muzeja zapadneje Łužicy Friederike Koch-Heinrichs.
Wěcywustojnje rozłožowaše wona stawizny kulturow, kotrež su w Hornjej Łužicy slědy zawostajili. Wotrowske hrodźišćo je impozantny swědk łužiskeje kultury, wosebje Billendorfskeje skupiny, kotraž tworješe kónčnu fazu łužiskeje kultury. Na městnje pokaza wjednica Kamjenskeho muzeja, hdźe běchu tysac lět pozdźišo stari Słowjenjo hrodźišćo dźělili a hdźe běštaj před sto lětami archeologaj Ludwig Feyerabend a Walter Frenzel wurywałoj.
Namjety zapodać
Budyšin. Domowina chce tež lětsa zasłužbne wosoby z Mytom Domowiny za zaměrne a wuspěšne zachowanje a wozrodźenje serbskeje rěče a kultury, z Mytom Domowiny za dorost a z Čestnym znamješkom Domowiny jako připóznaćom zasłužbow w towarstwowym dźěle wuznamjenić. Čłonojo župow, towarstwow a jednotliwcy su tuž namołwjeni, hač do 30. junija namjety zapodać.
Jurij Brězan tež mjenowany
Budyšin. Wotpowědnje napominanju direktora Serbskeho instituta prof. dr. Dietricha Šołty je město Budyšin informacisku taflu na Philippa Melanchthonowym gymnaziju njedawno wobnowiło. Nimo dalšich wosobinow je na tafli nětko tež Jurij Brězan mjez bywšimi šulerjemi mjenowany.
Bitzka oficialny kandidat
Při Nysy ćěło namakali
Zhorjelc. Po pokiwje swědki su zastojnicy cła wčera wječor w Zhorjelcu w starym industrijowym twarjenju při Nysy skeletěrowane ćěło njeznateje wosoby namakali. Statne rěčnistwo a kriminalna policija pad přepytujetej. Tuchwilu žane informacije njepředleža, kak a hdy je wosoba do hižo lětdźesatkaj njewužiwaneho twarjenja přišła. Tež k narodnosći a splahej ćěła njehodźi so tuchwilu hišće ničo rjec, kaž Zhorjelska policajska direkcija zdźěli. Kriminalisća tukaja na to, zo bu areal jako njeoficialne přebywanišćo wužiwane. Z obdukciju ćěła matej so jeho identita kaž tež přičina smjerće wujasnić. Hač jedna so wo njeskutk abo hač hodźi so tajki wuzamknyć, móža hakle po prawniskomedicinskim přepytowanju rjec. Policija dale informowaše, zo budu spušćomne informacije wo tym hakle za něhdźe tři tydźenje předležeć.
Wčerawša wólbna njedźela za wolerjow Rakečanskeje gmejny je z hladanišća předsydki gmejnskeho wólbneho wuběrka Franziski Pfeiffer a čestnohamtskich pomocnikow we wólbnych lokalach derje wotběžała.
Rakecy (aha/SN). Cyłkownje 2 947 wólbokmanych měješe rozsudźić, kotry ze štyrjoch nominowanych kandidatow ma přichodne sydom lět jako wjesnjanosta na čole gmejny z 3 607 wobydlerjemi stać. Wólbne wobdźělenje z 63 procentami, z cyłkownje 1 846 wotedatych hłosow bě 26 njepłaćiwe, swědči wo zajimje ludnosće wo dobre rozrisanje palacych načasnych problemow w gmejnje. Wužiwać móžachu ludźo wólbne lokale w Rakečanskej radnicy a sydarni Treffpunkt kaž tež w Komorowje.
Doskónčny wuslědk wotedatych hłosow přeswědča. Komorowčan Swen Holger Nowotny – nominowany wot CDU – nažnja 1 048 hłosow, štož wotpowěduje 58 procentam. Sven Barthel na lisćinje Swobodneho wolerskeho zjednoćenstwa dósta 354 a Peter Klemmer na lisćinje Njestronskich wolerjow 269 hłosow. Za njestronjana Svena Helma rozsudźi so 149 wolerjow.
W Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje su sej sobotu a wčera sta ludźi přewažnje z holanskeje wokoliny, z Grodkowskeho a Złokomorowskeho regiona kaž tež ze sakskich kónčin přehladku orchidejow wobhladali.
Haslow (bn/SN). Prěni nalětni koncert lětsa w Haslowje, kotryž je tamniša Domowinska skupina z podpěru Załožby za serbski lud wuhotowała, dožiwi wčera něhdźe 80 wopytowarjow. Młoda kapała SerBeat wobradźi přihladowarjam pisany kwěćel mjenje abo bóle znatych serbskich kaž tež mjezynarodnych pěsnjow. Nimo klasiskeje rockoweje hudźby z gitary, basgitary a bijadłow wobstejaceje wobsadki zaklinčachu we wobdźěłanjach přewažnje cuzych kompozicijow seksteta tež trompeta, saksofon a keyboard. Tak zasłyša w přiběracej měrje roztawacy publikum rockowe a popowe štučki kaž tež kompetentnje zanjesene wulěty do Jamaiki – při čimž skupina hustohdy stilej reggae a ska bjezposrědnje do kompozicijow zapřija, kaž instrumentalny medley (mjez druhim „Ja sym najrjeńši serbski cowboy“ a „Live is Life“) pokaza. Wjerški pak běchu tola nowše, znate serbske pěsnje, kaž na přikład „Ja sym zaso kradnył“ Lózych hólcow, „Młody być“ skupiny Łužica abo za serbskich hudźbnikow drje winowatostny „Palenc, palenc“.


text:
Ślōnski alfabet fōnetyczny
Ślōnski alfabet fōnetyczny[1] (ślůnski alfabyt fůnetyčny) to je jedyn ze szrajbōnkōw dlŏ ślōnskij gŏdki, kery powstoł we 2006 roku podle czeskigo abecadła[2][3]. Bōł ôn prōbōm usystymatyzowaniŏ ślōnskigo szkryftu i stworzyniŏ „interpisma”, kery by mioł wszyjske logiczne i nŏleżne elymynta z kożdego piyrwyjszego. Zŏlytōm jego je ujednolicōny szkryft miynkich spōłgłosek. Jednak wiynkszość Ślōnzŏkōw niy chce używać tego szrajbōnku, pōniywŏż niy chcōm czeskich „háčkōw” nad literami.
AbecadłoEdytuj
Ślōnske abecadło we wersyji fōnetycznyj ôparte je na łacińskim abecadle. Abecadło skłŏdŏ sie ze 32 buchsztabōw:
We alfabecie fōnetycznym je jedna ekstra litera wzglyndym polskigo abecadła: ů. Zastympuje ôna polske ó (kere mŏ taki sōm klang [u]), ale mŏ tyż funkcyjõ inkszyj głoski - [o] - pōmiyndzy polskimi [u] a [ɔ] (kere brzmi jak miymiecke o w słowach: wohen, Kohl). Używanŏ je nojczyńścij przed literami m, n, ń, kaj we polskij gŏdce wystympuje ą. Bajszpil: mąka → můnka, robią → robjům.


text:
Stach Kropiciel 20.04.1924
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Niech bydzie pochwalōny Jezus Chrystus!
Nie myślołech sobie że mojōm ôstatniōm gawyndōm bodna w gniazdo ōs. Bo jakzech Wōm kochani czytelnicy machnoł w strōna tych pań, ktōre sie to terazki pokazujōm w swojich brzidkich kostiumach na salkach, tak prawie że dnia nie ma żebych nie dostoł porzōndnej nauki w tej sprawie bōńdź to listkym bōńdź też w ôsobistej gawyńdzie.
Dotōnd moja staro ôdebrała 13 listkōw w tej sprawie, bo w mojej nieobecności kedy sie włocza po świecie ôdbiero moja połowica wszystke rzeczy dla mnie przeznaczōne. I jakzech Wōm ściōngnoł do chałupy, to sie biedaczysko mało nie rozrzewniło, czy też to byda wstanie z tego bałaganu sie wydropać. I rychtyg, żech nie myśloł, aby moje słowa napisane w ôbrōnie przizwojitości znalazły take echo w ôbrōnie zniewieściałości. Bo z tych wszystkich listkōw, ktōre leżōm na mym stole jedyn jyno Wōm kochani czytelnicy podam do przeczytania, abyście sie przekōnali że modne, nieprzizwojite kostiumy majōm dzi swojich ôbrōńcōw. Pisze mi jedna pani dyrektorowa banku tak:
Szanowny Panie Kropicielu!
Czytałam w gawędzie W. Pana ostre słowa krytyki w sprawie naszych modnych garniturów damskich, jakie wdziewamy, z okazji rautów, balów lub innych uroczystości. Nie myślałam, że dzisiaj w tych postępowych czasach znajdzie się człowiek, który przeciwko tym modnem i pięknem ubraniom naszem publicznie wystąpi. Żyjemy przecież w wieku oświeconym i nie możemy się ubierać tak, jak chodzili ludzie w wiekach średniowiecznych, w których jak Jemu wiadomo szalała mafia inkwizycyjna. Niech nikt od inteligentnych dam nie wymaga, aby się one ubierały tak jak możno żona Pana, która zdaje się ze wsi pochodzi i w chuście i mazelonce chodzi. To też nie dziw, że się od takiego ubrania ciało poci, głowa parzy, co się fatalnie na stanie umysłowym odbija. Już my Panie wolimy nasze modne kostiumy, które i światło i powietrze dopuszczają, a więc służą zdrowiu i postępowi.
Niech Pan Kropiciel nie będzie gniewliwy otwartością powyższych wywodów, ale uważałam, że musiałam stanąć w obronie kultury i postępu.
Z poważaniem
Janina Z.
Masz babo placek! Choćbych chcioł sie wysilać i wysokōm poszczyznōm ôdpowiedzieć, nie szło by mi ôd rynki, to też po prostu zarosinkoj ôdpowia. Szanowna Pani! według mego prostego rozumu postymp i kultura a modne kostiumy i niymoralność to dwie rzeczy, ktōre nie bardzo do kupy pasujōm. Jeśli mocno wyrżniynte bluzki i z prziporami na boku zrobiōne suknie bydōm ôdznakōm wykształcynia i postympu, to musza Szanownej Pani brewider rzeknōńć, że sie Pani z tym postympym co najmniej ô 3 tysiōnce lat zpōźniła, bo dokumyntnie wiym, że już w Sodōmie i Gōmorze damulki bardzo niechlujnie sie ubierały. Nawet jeszcze wiyncej wyrżniynte ubrania miały, bo sie na wpōł nago nosiły, aby swe cielsko gapiōm wywieszać! Nie moga sie w tym dopatrzić postympu, jeźli sie coś robi, co już kilka tysiyncy lat przedtym ktoś inkszy robił. Jeźli mi Pani zajechała ôd inkwyzycji, to musza Pani powiedzieć, że to z kostjumami mo tyla do roboty co mōj nieboszczyk dziadek z kwokōm naszego ôwczorza. Gdzie Rzim, gdzie Krym a gdzie karczmy poleske zapyta Polak, ktōry list Pani przeczyta. Przeca inkwyzycja, ktora miała w średniowieczu istnieć była robotōm ōwczesnych rzōndōw świeckich, ktōre zawsze sie wykolejały no a i dzisiej nie braknie tego, aby świecke rzōndy nie zrobiły kozła. I najlepsze ôryńdzie powagi kościelnej można wypaczyć, jeżeli je ktoś wykōna, ktōry nie mo pojyńcia ô rzeczy. Toć dzisiok żyjymy w czasach postympu i kultury jak Pani twierdzi, dziś nie ma inkwyzycji a jednak patrzmy na Rosja, tam w imia wolności i postympu zarzinajōm ludzi, strzelajōm starcōw, mordujōm kobiety a nawet dzieci mynczōnza co? za to, że ktoś sobie pozwala mieć inksze zdanie ô żydowskim kōmunizmie i bolszewiźmie niż klikażydowska, ktōra sprawuje rzōndy sowiecke. Dzi jesteśmy świadkami najgorszego gatunku inkwyzycji, a czy za to kościōł katolicki może? Przecież ôn gwałty zawsze potympiał. Co do ôstatniego zarzutu, że ôd wiejskich strojōw ciało sie poci a głowa zaparzi, to niech Pani bydzie spokojna ô zdrowie naszych kobiet, bo lepiej i zdrowiej jest sie wypocić, niżeli by miał ktosikoj chodzić źle ôkryty i marnie ubrany, bo ôd takego „modernego” stroju może niejyno z ciała ale i z głowy wywietrzić, a potym to już takej pustej głowie nic nie pōmoże. Tyla ô sprawie modnych kostjumōw. Musza kochanych czytelnikōw przeprosić, że tak dużo gderam ô sprawie już raz poruszōnej a miołbych coprawda jeszcze bardzo dużo rozmajitych rzeczy do ôpisanio. Bo jak sie człowiek włoczy po świecie to tych nowin sie tyla nazbiero, żebyś nimi całego „Gościa Niedzielnego” zapełnił. Ale mnie już ôstatni roz ksiōndz redaktor świyńcił, że tak dużo bajdōm a ôn nie mo na moje tyrkoty wiela miejsca. Toż musza sie krotko trzima. Jednak ô jednej sprawie zapōmnie nie mogōm.
Czytaliście kochani czytelnicy list pasterski naszego Przewiel. ks. Administratora Apostolskego, w ktōrym to tak ślicznie stoji, abyśmy wszyńdzie zaagitowali za ligōm katolickōm, ktorōm mamy po świyntach stworzić. Słyszołech tyn list z ambōny w Starym Bieruniu, boch tam sie prawie był włōczył w tym czasie, i musza wōm powiedzieć, że nad tymi słowami naszego Arcypasterza warto sie zastanowić! Musimy przistōmpić do dzieła. Dzisiejszego dnia wszyscy sie ôrganizujōm – skoro wiync wrogowie krziża zwartym szeregym idōm przeciwko nam tedy my na wezwanie naszego Arcypasterza zapisujmy sie do ligi katolickej. Jeszcze jedna sprawa. Czcigodnyksiōndz redaktor prosi ô składki na „Gościa Niedzielnego” dla chorych, ktorzi w lazaretach leżōm. Jak to moja staro czytała, zarosinkoj wydobyła z kufra pod ôknym cosikoj grosza i nuże mnie pcha miyndzy ziebra, abym był taki dobry, a jej to w liście do redakcji „Gościa Niedzielnego” doōnczył. Naturalnie e to chyntnie zrobia, bo to dobra rzecz. Niech też chorzi majōm cosikej do czytania.
Jeszczech mioł rōżne rzeczy ôpisać, ale że to dziś dziyń pogodny, musza iść na pole zasioć ôwies i kōniczyna, bo latoś jakosikoj ta wiosna jeszcze bardzo słabo.
Przi jajku wielkanocnym prosza sobie przipōmnieć, że wszystkim, wszystkim, ktōrzi ta gawynda przeczytali „wesołego Alleluja” życzy
uniżōny sługa
Stach Kropiciel.


text:
Kobiōr: Groźny wypadek na DK1
Policyjōny z Pszczyny ôbsztalujōm ôkoliczności dzisiyjszego wypadku drōgowego, co sie trefiōł w nocy na DK-1 przi sjeździe do zōmeczku w Prōmnicach. Strzasły sie tam dwa auta: lastauto Daf i Renault Master. Skuli ciynżkigo poprzniyniŏ wozideł niy ôbyło sie bez zawołaniŏ pōmocy drōgowyj. Interwyniowały tyż pogotowie, fojerwera i policyjŏ. Kerowca piŏskarki żałowoł sie na bōl gowy, a kerowca mastera złōmoł nogã. Ôba chopi trefiyli pod ôpiekã medykōw.
Wypadek wyglōndoł barzo powŏżnie. Szczyńśliwie, życiu ôd szoferōw niy zagrŏżŏ niybezpieczyństwo. W chwili zdarzyniŏ ôba byli trzyźwi.
Ze stympnych ôbsztalowań policyjōnōw wynikŏ, iże kerowca piŏskarki jechoł jedynkōm w strōnã Pszczyny. W Kobiōrze, na wysokości Aleje Ksiōnżyncyj, uzdoł sie zawrōcić. Chcioł zaś jechać w rychtōnku Tychōw. Niystety, w tym rychtōnku jechoł tyż szofer renaulta. Ôba wozidła sie strzasły. Dinst pszczyńskij kōmyndy ôdebroł zgłoszynie ô 3.40. Czynności zwiōnzane z ôbsugōm zdarzyniŏ trwały do godziny 7:30.
Zdrzōdło: KKP Pszczyna


text:
Pore legynd o śmierci, o nieboszczykach, o czarownicach i o straszydłach...
Jak Hołómek ze śmiercióm rzóndziuł
Stary Hołómek szeł s aryndy od Tramera, a było to uż nieskoro w nocy. Naros słyszy, że kole niego gdosi idzie. Choć było ćma, miesiónczek kapke blyszczoł, tóż było widać słaby ciyń wedle niego. Ale człowieka nie było widać. Dobry wieczór, gdóż to je, stejizbiok? – pyto Hołomek. Ale to, co kole niego szło, nic nie prawiło, yny szło krok za krokym wedle Hołómka.
– Cożeś je guchy czy niymy? – zajś do niego prawi. Ale tyn nic.
Prow, cojś jest za jedyn. A tyn fórt nic, yny idzie z Hołómkym. Stary, że mioł cosikej wypite, myśloł se, że tamtyn nie chce ś nim rzóndzić, tak go sprzezywoł i prawi se mu tak:
– Na wiysz co, guptoku, myślołech żeś je móndrzejszy. Przeca w nocy cie nie poznóm. Idymy isto społym s aryndy. Myślołech, że se po ceście podrzistómy, ale kieżeś jest taki hónorny i sy mnóm nie chcesz rzóndzić, nie bydym.
Uż sie też wiyncyj nie odzywoł. Jak przyszli na krziżówke, tyn chłop skrynciuł w inkszóm stróne, bo to było słychać po chodzie. Hołómek podziwoł sie za nim i naros uwidzioł, że to jakisi wielkolud, cały bioły, a chudy jak szczypa. S daleka sie coroz wiyncyj bielił i choć było ćma, fajnie go teraz było widać. A wtynczas psy po dziedzinie zaczły strasznie szczekać a wyć. A tyn wielkolud szoł ku chałupie starego Pilorza, co był obłożnie nimocny, prawie na umrziciu. Wtynczas też Hołómek se wszymnół, że to była śmierć. Dziepro chłop sie najod strachu i ani sie nie spamiyntoł, jak sie snalos w chałupie, ledwo żywy ze strachu. Na drugi dziyń Pilorz uż był mortwy.
Jako Tacik wiyźli śmierć na wozie
Tacik też roz wiyźli śmierć na wozie. Przisiadła sie bez pytanio. Kónie jóm, ale zaros poczuły i zaczły forskać. Tacik wziyni za lice (opraty), śmigli karwaczym i kónie pognały. S boku pozorowali, jaki ta baba miała strasznie zepsute zymby i chude a dłógi palce. Dojechali do gospody, kaj była muzyka.
– Stój – zawołała baba – Stanyli. Baba biere Tacika i kludzi ku dwiyrzóm.
– Dziwej sie przez kluczowóm dziurke, co sie bydzie robiło s tym nejpiekniejszym synkiym na sali. Tata sie dziwali, a óna wlazła do postrzodka. Wszyscy tańcowali. Śmierć se stanyła s boku i jak tyn synek tańcowoł kole ni, óna go śmigła takim ciynkim próntkym po spaniu. Ón sie chyciuł za głowe, ale tańcowoł dali. Jak go flinkła po trzeci, przewróciuł sie i skónoł. Śmierć wylazła i prawi: „terazy możesz jechać”. I straciła sie.
Śmierć po biołu
Było to wtedy, jak Tata eszcze byli swobodni. Chodzowoł do jednego gazdy, kaj były trzi dziołuchy. Był uż wieczór, jak szoł przes zogrode. Naros widzi, a trzi dziołuchy tańcujóm po biołu. Myśloł, że to były ty cery ty od gazdy.
– Cóż wóm tak wiesioło? – spytoł.
– Ha ha ha...Bydóm ludzie umiyrać. Jedni bydóm jeść gliniec – prawi piyrszo, drudzy biedrziniec – prawi drugo, a trzecim nie bydzie nic – prawi trzecio. A tata im na to:
– Dyć tak nie krakejcie. Cóż im możecie srobić. Ale óny nic nie prawiły dostoł, bo znikły naros. Wlos kapke wylynkany do izby gazdy, a tu Matka w płaczu, bo ta nejmłodszo cera umiyrała. Ty trzi taniecznice to były śmierci.
W wigilijnóm noc
Jako sie nieboszczyk pomściuł na kopidole
Za oknami, kiere były ozdobióne mrozym i biołymi kwiotkami było uż ganc ćma. Pod blachóm w piecu poluł sie ogiyń, wóniało świóntecznym jodłym, szło se pospómninać hań downe czasy i tych, co uż umrzili. Prziszła grudniowo noc, jedyno tako w roku, kiej wilk sie godzi s człowiekiym, ludzie se podowajóm rynce na zgode i wyboczajóm se krziwdy i to, co kiery kómu ubliżuł. To jedyno tako noc, kiej sie wyprawiajóm cuda, góry sie otwiyrajóm i skarby zakopane w ziymi idzie nalyźć, ale trzeja mieć czyste serce. Zwierzynta rzóndzóm ludzkim głosym, a nad światym chóry annielski śpiywajóm: „pokój ludzióm dobrej woli”. W to wszyjstko nie wierzuł Tómanek, wielki gazda na dziedzinie, słuszny, móndry, mioł hyr na dziedzinie, a ludzie go mieli radzi. Śmioł sie s tych wszyjstkich ludzi, kierzi wierzili w ty cuda, a był ś niego wielki błoźniorz. We Wilije ni móg usnónć i fórt sie obracoł s boku na bok, choć było uż nieskoro. Tropiły go jakisi mory, i sjawy, i nie dowały mu usnónć. Oczy sie mu uż kleiły, bo był smordowany, ale naros usłyszoł że cosi rzóndzi: „Czymu nie idziesz, ni mosz opowogi”? zimne poty mu wystómpiły na czoło i musioł sie uciyrać rynkowym koszuli. Długo ni móg dónść do siebie. Wszymnół se, że isto sie mu to zdało, ale zaros zajś cosi zaczło rzóndzić: „ni ma żeś ciekawy, co bydóm rzóndzić?” Dyć dzisio to je tako jedyno okazja w roku, zajś trzeja bydzie czakać dwanost miesiyncy. A możne to ni ma prowda, co ludzie rzóndzóm – trzeja sie przekónać. Gazda nie wydzierżoł. Po cichu, coby nie obudzić baby, wylos s łóżka, obuł se bótki, galaty i oblyk se kożuch. Zaświyciuł maszynke, podziwoł sie na godziny, było za piyńć dwanost. Serce mu przeogrómnie waliło, tak że musioł se rynke dać ku piersi, bo sie boł, że mu wyskoczy. Po cichu wylos na pole. Wioł taki zimny wiater. Gazda zacisnął na siebie kożuch, podziwoł sie eszcze czy żodyn go nie widzi i poszoł kole ściany, jak ciyń do masztale. Śniyg skrzipioł pod bótkami, a w oczach gazda mioł strach. Chłop sie przilepiuł do dwiyrzi, był jak mortwy. Wszyndzi dokoła było cicho, jak nie wiym co. Yny kóń dychoł, że go było słychać i lańcuch co chwile zazwóniuł. Tómanek chcioł eszcze uciyc, ale nie poradziuł, mioł nogi jak s ołowiu. Czuł jakby wrosnół w ziymie, a czas sie cióngnół przeogrómnie. Każdo minuta była jak sto roków. Naros Tómanek przestoł dychać. Zdało sie mu, że słyszy całóm armie aniołów, kierzi śpiywali w rostomajtych jynzykach. Śpiywały wiesiołóm kolynde: „W żłobie leży, gdóż pobieży kolyndować małymu...”. Tómanek klynknył na kolana. Zaczón sie bić w piersi, to była ta godzina cudu, kiero prziszła. Zdało sie mu, że usłyszoł ludzki głosy, kiere szły s masztale, kaj stoła pora jego szumnych kóni, kierymi sie chwoluł przed całóm dziedzinóm. Piękniejszych kóni żodyn ni mioł. Pokój tej chałupie i naszymu gazdowi, kiery był dlo nas dobry – rzóndziły se miyndzy sobóm – krziwdy nóm nie robiuł, dycki nóm doł żrać i nigdy nie zapómnioł nas wypucować. Ja, ja, mosz recht – prawi drugi – yny szkoda, że musi dzisio umrzić, bo tak mo przeznaczóne. Ja, ja – prawi zajś piyrszy kóń – za trzi dni odwiezymy naszego gazde na kierchów. Naros wszyjstko dokoła ucichło, nie było słychać ani annielskij muzyki, yny gwiozdki blyszczały se na niebie spoza chmor i dziwały sie na świat. Tómanka naszli wczas rano w piyrsze świynto Bożego Narodzynio. Był cały twardy, sztywny w kolanach i dziwoł sie ku niebu, jakby chcioł uwidzieć ty chóry anniołów, co śpiywały:”pokój ludzióm dobrej woli”.
Było to w kierejsi dziedzinie kole Skoczowa, ale kaj, to wóm nie powiym, bo tyn, co to wyrzóndzoł, to nie pamiyntoł. Użech też zabył, gdo mi to wyrzóndzoł, bo to było dojść downo. Wedle fary miyszkoł tam kopidoł, co też mioł strasznie rod gorzołeczke. A był ś niego przeogrómny wiłogłów, tóż dycki sie go też gupoty i błozna dzierżały. Roz sie też zasiedzioł dłógszy w aryndzie s chłopami przi sztamperlu, a jak sie uż miało ku wieczorowi, spómnioł se, że musi eszcze wykopać grób na jutro, bo dopołednia mioł być pogrzyb. Tóż wzión se eszcze sztwiertke u aryndziorza na gebyno, bo uż ni mioł grejcarów, wraził do kapsy i poszoł na kierchów kopać tyn grób. Przi robocie od czasu do czasu łyknół se s flaszki, zakurzuł se skrynta z machorki i kopoł dali. Jak dziura była uż prawie wykopano jak trzeja, na samym dole pod łopatóm natrefił na czaszke jakigosi nieboszczyka, co tam uż przedtym downo był pochowany. A ćma sie uż zrobiło, tóż prziświyciuł se maszynkami, obezdrził czaszke, a że była jeszcze cało i dzierżała sie kupy, wycióngnył jóm na wyrch i postawiuł na kupie wykopanej ziymi. Siednół se też wedle ni, skryncił zajś cygaretle, zapoluł maszynke, a potym wraził tóm zapolónóm cygaretle czaszce do zymbów. Na, zakurz se stary – prawi kopidoł do tej czaszki – bojś uż isto, boroku downo cygaretli w gymbie ni mioł. A jo se za tyn czas łyknym kapke s flaszki. Ale tobie gorzołki nie dóm, bo uż mi wiela nie zustało. I wycióngnył flaszeczke s kapsy, pocióngnył se godnego szluga, a reszte zajś schowoł. A jak sie zajś podziwoł na te czaszke, widzi że cygaretla fajczy sie ji w zymbach, a s dziury, kaj nieboszczyk mioł nos, wychodziuł dym jak u kurzoka. Dziwne to było kapke chłopu, ale że mioł uż cosi w czubie, a nie był też strachliwy, tóż se nic s tego nie robiuł. Ale nie było mu wcale do śmiychu, tóż zaś prawi tak: No, ale uż mosz dojś, bo mi całóm cygaretle wykurzisz, a tabaki uż ni móm. Teraz pujdziesz se zajś dali spać. Wycióngnył cygaretle ze zymbów czaszki, potym jóm doł spadki do grobu, przisuł ziymióm, wzión łopate na pleca i poszoł do chałupy. W nocy sie mu fórt śnił kościotrup, a rano, ledwo sie obudziuł, poczuł w gymbie taki przeogrómny smród od dymu s cygaretli, jakby mu fajczorz duchoł do gymby. Ani śniodani mu nie szmakowało i choć sie napiuł, nic nie pumógło. I tak uż było cały dziyń. Ni móg ani jejść, ani pić, bo nic mu nie szmakowało, yny mioł pełnóm gymbe smrodu. Jak co sjod na siłe, abo wypiuł, bo już przeca był głodny, to zaroz wyrzigoł i nacióngało go, a wszecko mu smerdziało cygaretlami. Ani gorzołka mu nie pumogała, ani żodne zieliny. Potym dycha go zaczła dusić i tak strasznie hórckoł, że płuca mu chciało wytargać. Mynczył sie tak chłopisko, za jakisi czas go zadusiło i skónoł. Tak to nieboszczyk pomściuł sie na kopidole za zniewage, że ś niego błozna zrobił i nie doł mu spoczywać na wieczny spoczynek.
Pokuta Hołoty
Jak eszcze dzisio starzi ludzie ,wyrzóndzajóm był ros jedyn taki przeogrómnie nieużyty siedlok, bogaty, co sie nazywoł Hołota. Nie zaznoł, co to je biyda, nigdy za żodnóm usłóge żodnymu nie podziynkowoł, wszyjstko od ludzi za darmo chcioł wycióngnyć a nikómu nie pumóg. Tak że uż potym ludzie ani do niego po pomoc nie szli. I tak żył, chłopisko, wykorzystywoł kogo sie dało. Aż jedna biydno baba miała chłopa, co sie mu przi robocie stało nieszczynści. I wziyni go na wóz i wiyźli go do chałupy. Ale chłopisko uż ducha po chodniku wypuściuł. Przijechali też tam pod tyn kopiec, a że to było przi roztokach wiosynnych, cesta grzónsko i zajś wozym ni mógli wyjechać na tyn kopiec:
Baba w pytke do siedloka:
– Na dyć, gazdoszku, bydźcie tak dobrzi, pumóżcie nóm wycióngnyć wóz.
Ale tyn nieuczynliwy człowiek, jako dycki, swrzeszczoł babe, tóż óna prawi:
– Jak uż nóm nie chcecie pumóc wycióngnyć tego wozu, bo ta naszo szkapa se ni może dać rady, ale aspóń nóm światełka jakigo pojczejcie.
– Co? Eszcze latarnie byjś ody mnie chciała? Czy jo dlo ciebie nafte kupujym, albo świyczki? Co se ty myślisz?!
No, baba poszła. Prawi:
– Bodejbyś ty nigdy nie zaznoł pokoju. Bodejbyś sie tłók po tym świecie.
Tak tam eszcze taki przeklyństwa, jako to downij bywało, wyrzóndzała i poszła. Jakosi uż tego nieboszczyka do tej chałupy dosmyczyli, a siedlok uż tam potym dłógo nie żył. Hnet umrzuł. No i nie minyło wiela czasu, zaczyno sie mówić, że tam pod tym kopcym chodzi tyn siedlok kole tej swoji chałupy ze świyczkami i czako, aż go gdo o światełko popyto, coby poświyciuł i przi tym coby mu podziynkowoł. Bo tako sie rzecz rosniósła, że tak dłógo bydzie pokutować, aż mu gdosi za to światełko podziynkuje.
Tak to dłógi, dłógi roki trwało, także ludzie prziwykli, że jak gdo pod kopcym ugrzóns, to jyny zawołali:
– Hołota spod plota, pódź poświycić, bo je ćma.
I hnet sie światełko sjawiało. To nie yny na tej ceście. Ale i jak gdo w nocy zabłóndziuł polami, niech to było, kiedy chciało. Czy w lesie, jak yny go zawołali, prziszoł w nocy ze światłym i każdego na prawdziwóm ceste wykludzoł.
Ale ludzie myśleli se: „Ha, co tam! Jak żejś ty ni mioł takigo serca dobrego ku ludzióm, ku borokóm, to sie trop! „Bo ludzie też umióm być mściwi. Pamiyntajóm dobre, ale złe eszcze dłóżyj. I tak potym zwykli, że żodyn tymu światełku nie dziynkowoł. I uż to tak dłógo, dłógo trwało. Ros też jedyn siedlok szoł i zabłóndziuł. Bo to w adwyncie mgły bywajóm, rostomajte duchy – jak to ludzie prawióm – chodzóm, a tamtyn chłop pocióngnył kapke moc s flaszki i potym do chałupy ni móg trefić. Tóż też zawołoł:
– Hołota spod płota, pódź poświycić, bo je ćma.
Sjawiło sie światełko i pieknie, pieknie wykludziło go aż ku chałupie. Aż ku samymu progu. Jak uż tyn chłop wlos do siyni, to światełko stoi fórt. Tóż ón prawi tymu światełku:
– Teraz cie uż nie potrzebujym. Idź se spadki, skóndeś wylos, cobyjś mi świyciuł. Zajś nie podziynkowoł. I tyn Hołota, tyn duch tego Hołoty sie tak pomściuł na tym chłopie, że jak ón uż był jisty, że już sie mu nic nie stanie, to akurat wtedy wiater duchnył, trzasło dwiyrzami i przibiło mu piynty. I tak od tych piynt sie mu ciało zaczło psuć, długo był nimocny aż umrzuł. Duchy sie też umióm zemścić. I musioł uż kiejsik gdosi tymu Hołocie podziynkować, bo dzisio uż żodyn nie prawi, coby sie tam ze swoim światełkym Hołota sjawioł, bo starzi ludzie uż wymrzili, co to wszecko, ty bojki wyrzóndzali i mało nas uż zustało, co to jeszcze od dzieciyńcych roków pamiyntómy.
Możne to uż je pomiynióne, ale tela, co eszcze pamiyntómy, to eszcze opowiymy, coby ludzie wiedzieli, jak to kiejsi, hań downij bywało.
Czarownice
W jednej dziedzinie pod gróniami chodziuł dziod po prośbie. Wlos do jednej chałupy, gaździno mu dała kónsek chleba i gorczek mlyka. Dziwo sie na gaździnóm, a ona cosikej tako biydno wyglóndała. Pyto sie ji co ji je, czy nie ma nimocno. A óna wtynczas zaczła wyrzóndzać, że na dziedzinie je czarownica, bo krowie mleko odbiyro i krowa mo coros miyni mlyka. Dziod ji prawiuł coby sie nie starała, że ón sie zno na czarach i krasule odczaruje. Prawił ji, coby poszła o północy do izby, seblykła sie do saga, maśniczke wraziła pomiydzy kolana i robiła masło ganc o północy. przy zapalonym świetle. Wtynczas czarownica przidzie i bydzie sie dziwać przes szybe na nióm, to óna pozno gdo to je – ta czarownica na dziedzinie. Poszeł dali do chałupy na kóńcu dziedziny i to samo usłyszoł od gaździnej, że czarownica odbiera mleko jeji krowie, Gwiazduli. To samo powiedzioł coby sie nie starała, że ón wiy jako odczarować Gwiazdule. Doradził ji, coby poszła o północy tam, kaj sie drogi roschodzóm. Tam, kaj sie świyciło światło w chałupie, tam bywo czarownica, kiero jeji mleko od Gwiazduli odbiyro. Óna bydzie ona siedzieć na sztokerdli ganc sago, maśniczke bydzie miała miyndzy nogami i bydzie robić masło, od jeji krowy Gwiazduli. Stejizbianka widzi światło na końcu dziedziny, idzie za okno i widzi sagóm babe, jak robi masło. To co sie tam o północy robiło w izbie, to świat nie widzioł! Ta co była sago, była cało sdrapano, posiniaczono przes swojóm stejizbianke. Drugo co była obleczóno, też stoła sago, bo jeja stejizbianka co robiła masło była silniejszo, młodo i wszecki lónty na nij podrziła, aji włosy miała całe potargane. Jak ludzie usłyszeli taki krawal, to przilecieli, i jich rosłónczyli, coby sie nie pozabijały. Jak sie dowiedzieli, że to dziod narobiuł takóm sumeryje, to polecieli go chledać, ale ón uż był daleko, od dziedziny. Zebroł od tych bob grejcary za odczarowani krów i wieczór uż go nie było. Ludzie na dziedzinie mieli co wyrzóndzać potym przez cały rok, jak ich dziod wyfikoł s tymi zabobónami. Ty dwie gaździny były potym dobre przocielki, na złe i dobre czasy.
O straszydle
Tu była kiejsi jedna gaździno uż boroczka umrziła. To bez ni sie dziecko nie urodziło, bez ni sie krowa nie ocieliła, świnia nie oprosiła. Wszyndzi była tak potrzebno. I też miała cere, i ta cera sie ji dobrze nie wydała. I miała dziecko, i tyn chłop rok siedzioł w gospodzie, i óna, jako matka, choć miała grónt, tak eszcze ku ni leciała wieczór po robocie sie podziwać, czy to dziecko mo okómpane, abo co. Bo była jakosi nimocno. Aż teraz szła na spadek, uż było cosi po północy. A szła po ceście. A na tej ceście leżoł pies. Taki wielki brytan. Tak że óna ni miała wcale kany przyńść. A óna teraz jednako chciała ijść, a pies sie nie ruszoł. A óna prawi: “Uciecz tu stela”. A ón nic. A nie wiedziała, jak go smianować. Jo uż nie wiym, jak go to smianowała. Smianowała go a tak tóm rynkóm machła, a ón sie ji z te cesty ugnół. A wiyncyj razy szła, a wiyncyj razy tam tyn pies leżoł na tej ceście. I że tam potym postawiyli krziż. Tam nie było tego krziża. To było tu w dziedzinie. Za kaplicóm kónsek.
Straszydło spod kościoła
W jednej dziedzinie przi kościele straszyło. O północy s kierchowa wylazowoł na ceste taki szkaredny karzeł, a jak gdo szeł tyndy tak nieskoro w nocy, to ciepoł na niego kamiyniami. Ros sie też zeszło trzech odważnych ożralców w aryndzie i jak se tak dobrze popili, jedyn sie założył ze swoimi kamratami, że przikludzi to straszydło do gospody. Poszeł ku kościołu i jak sie yny tyn karzeł pokozoł na ceście, tyn go znienazdanio drapnół, ciepnół se go do pieca i prziniós do szynku. Posadził straszydło na stole i dali piuł s kamratami. Błozna se robili ze straszka, ciśli mu gorzołke, tłókli boroka kryglami po głowie, ale tyn nic. Gorzołki nie chcioł, rynkami sie oganioł, ale nic nie rzóndził. Kiej uż było moc po północy, straszek piyrszy ros sie odezwoł i prawi:
– Zaniyś mie tam, skónżeś mie wzión.
Ale chłopi sie ś niego wyśmioli. A tyn, co go prziniós, prawi:
– Siedź tu, kie ci dobrze, lepi se s nami napij.
Ale straszydło pić nie chciało. Za jakómsi chwile zaś sie odzywo:
– Zaniyś mie tam, skóndżeś mie wzión.
A chłop zajś nic, yny sie śmieje i pije dali.
I tak było po trzeci roz. Ale karzeł był uż nasrany. Toż kamratów kapke strach oblecioł i pytali chłopa, aż go już odniesie. Tóż wzión go zajś na pleca i zaniós przed kościół, a ci dwo poszli ś nim. Ledwo karzeł stanół na nogach, strzelił chłopu facke i tyn zustoł mortwy na miejscu. A kamraci ze strachu uciykli. Od tego czasu straszek sie już wiyncyj nie pokozoł.


text:
Berlin (B/SN). Berlinska CDU je žadanje za wólnym předmjetom w šuli zesylniła. Wučba nabožiny jako alternatiwa k předmjetej etika móhła wažny přinošk w boju přećiwo antisemitizmej być a móhła k tomu přinošować, zo muslimscy młodostni nabožinu wopak njeinterpretuja.
Přepytuja wěstotu cyrkwje
Berlin (B/SN). Po zasadźenju policije z wužiwanjom bróni w Berlinskej katedrali, při čimž buštej dwě wosobje zranjenej, pruwuje cyrkwinska wosada móžne konsekwency. Prědar Thomas C. Müller pokaza pak na to, zo ma Berlinska hłowna cyrkej hišće bóle zawěsćena być hač druhe Bože domy. Wosada dźěła hromadźe z priwatnej wěstotnej słužbu, kotraž tam wodnjo a w nocy stražuje.
Pisane stawizny traja 120 lět
Magdeburg (B/SN). Na swoje 120lětne wobstaće móžeše katolska pěstowarnja swj. Marije w Magdeburgu-Sudenburgu njedawno spominać. We wobłuku swjedźenskeho tydźenja so na to dopominachu, kak běchu šěre sotry z kongregacije swj. Hilžbjety dom 1898 załožili a zo ma wón zawěrno pisane stawizny.
Hódnoty za towaršnosć


text:
Firefox jo njewótwisny a źěl za wše wužytnego Mozilla, kótaryž za waše pšawa online wójujo, źaržy móc pśedewześow w granicach a cyni internet wšuźi pśistupny za kuždego.
Firefox jo se wót za wše wužytneje organizacije wuwił. To groni, až móžomy wěcy gótowaś, kótarež druge njamógu gótowaś, na pśikład nowe produkty a funkcije bźez schowanego dnjownego pórěda wuwijaś. Zašćitujomy wašo pšawo na priwatnosć z rědami ako priwatnym modusom ze slědowańskim šćitom.
Wěrimy, až internet jo za luźe, nic za komericelne zaměry. Na rozdźěl wót drugich pśedewześow, njepśedawamy pśistup k wašym datam. Wy maśo kontrolu nad tym, chtož wašu pytańsku a pśeglědowańsku historiju wiźi. Wólba - jo to, wó což pla strowego interneta źo!
Wójujomy za waše pšawa online, źaržymy teke komercielne pśedewześa w šachu a źěłamy z partnerami z cełego swěta gromaźe, aby my wašnje póstupowanja za strowy internet spěchowali. Gaž se za Firefox rozsuźujośo, rozsuźujomy teke za was.


text:
Via Regia a zdobom wjesna dróha přez stare Lejno stej tuchwilu přetorhnjenej, dokelž bu móst wobškodźenja přez Małowosyčansku rěku dla zawrjeny. Železne nošaki su přezerzawjene, tak zo su so kamjenje jězdnje pušćili.
Wohnjowa wobora, wuchowanske a zastaranske awta a dalše jězdźidła docpěwaja tam bydlacych nětko jenož hišće z wuchoda abo zapada wot statneje dróhi S 100 hač k rěčce. Za to je komunalny twarski zawod gmejny Pančicy-Kukow jězdnju w šěrokosći třoch metrow spřihotował.
Dalši móst w bjezposrědnjej bliskosći je tohorunja wobškodźeny. Tam pak město železnych nošakow dołhe zornowcowe stołpy přez rěku leža. Gmejnscy dźěłaćerjo powjerch mosta nětko z betonom wukidaja. Hdyž budźe dźěło zdokonjane, smědźa po nim jenož hišće hač do 3,5 tonow ćežke wozydła jězdźić.
Wobydlerjo Lejna so wězo nadźijeja, zo budźe stary móst Via Regije bórze zaso znowa natwarjeny, wšako je historiski puć w originalnej čarje přez wjes wosebity swědk stawiznow – nic jenož Lejna – a zdobom wažny wobchadny zwisk při njej bydlacym. Benedikt Cyž
Přińdźe nazyma, přewjedu so po tradiciji kubłanske jězby Domowiny. Župa „Jan Arnošt Smoler“ wjedźeše wobdźělnikow minjenu sobotu do Łazowskich kónčin. Nichtó njemóže so wo to wadźić, hač maja tute zajězdy woprawnjene mjeno „kubłanska jězba“, je dźě zeznajomjenje z krajinu a stawiznami Łužicy dosć sylny stołp narodneho kubłanja. Čim bóle, hdyž je jězba wuraznje zazběh za přichodne lěto Zejlerja-Smolerja. Spočatnje bě turistiska atrakcija Jakubec hród w Mortkowje stacija wulěta, prjedy hač wjedźeše puć dale do Łaza.
Jězbu do raja bajow stej minjenu sobotu župa „Handrij Zejler“ a Kulowske towarstwo Bratrowstwo organizowałoj. Nimale 40 wobdźělnikow je so z busom na puć do błótowskich Bórkowow podało. Tam měješe towarstwo Studnja pisany program spřihotowany. Za čas, jako wopytowarjo z Hornjeje Łužicy čołmikowachu, předstajichu čłonojo Studnje na kromje groblow bajowe figury, kaž wódneho muža, připołdnicu a błudničku. Tež dudak hudźeše.
Po čołmikowanju porjedźeše Spornec swójba wulětnikarjam w swojej hospodźe „K zelenemu róžkej“ słódnu wječer. Nasyćenych prošeše jich na to skupina Kula Bula do rejki. Tež Domowinjenjo z Janšojc běchu sej samsny dźeń do Błótow wulećeli. Wšitcy hromadźe sej zarejwachu a bjesadowachu. Dokelž mějachu Wojerowscy a Kulowscy hosćo daloki dompuć, dyrbjachu hižo trochu zašo wotjěć. Janšojčenjo so hišće hač do połnocy dale zabawjachu. Sonja Hrjehorjowa
Po dołhim času móžeše Domowinska skupina Pančicy-Kukow wčera zaso raz zhromadne zarjadowanje přewjesć. Kóžde lěto zaplanuja sej mjeńši wulět, na kotryž móža so zajimcy tež z kolesom podać. Wčera bě město Kamjenc cil, a pjeć skupinarjow je sej tam z kołom dojěło. Hromadźe z dalšimi zetkachu so woni při měšćanskej informaciji. Wottam podachu so dohromady nimale dwacećo na wodźenje po Lessingowym měsće na slědach Serbow.
Přewodźer Bernd Moschke je skupinarjam wjele wědźenjahódneho ze stawiznow města rozłožił a jich k zajimawym městnam wjedł. Serbske srjódki zašłosće a přitomnosće pak dyrbješe tež wón móhłrjec zeškrabać. Tak wón mjez druhim naspomni, zo bě dźensniši sakralny muzej, cyrkej swjateje Hany, něhdy serbski Boži dom. Hač do lěta 1926 tam hišće prawidłownje serbske kemše swjećachu.
W nocy wot 28. na 29. junij stej sylny wichor a dešć dopomhałoj, zo so Henčlec dodźeržana pólna bróžnja w Lejnje doskónčnje sypny. Nětko je wjes wo markantny a historiski twar chudša.
Idylisce steješe bróžnja w dolinje Małowosyčanskeje rěki, wobdata wot polow a łukow mjez Lejnom a Wučkecami (Auschkowitz). Znowa natwarić dał bě ju bur Otto Lein, pochadźacy z Porchowa. Wón je 1927 Lejnjanske ryćerkubło II kupił a z nim pólnu bróžnju z lěta 1912, kotruž bě serbski bur a tehdomniši wobsedźer Lejnjanskeho ryćerkubła II Mikławš Ješka natwarić dał. Po tym zo so wona při młóćenju žita wotpali, skaza Lein w Čornym lěsu nowu modernu bróžnju. Drjewo bu tam pušćene, wobdźěłane a na měru přirězane. Cyły twarski material kaž hrjady, łaty a deski bu z nakładnym ćahom do Porchowa transportowany, zwotkel jón potom ze zapřahami na twarnišćo do Lejna wjezechu. Tam nastajichu ćěslojo drjewjany kosćowc z rjadow. Na njón přišrubowachu dokoławokoło deski, a drjewjana třěcha bu z blachom kryta.
Hladajo na wokomiknje zaso stupace korona-ličby a tak hrožace wospjetne čujomne wobmjezowanja zhromadneho schadźowanja smy sej jako Domowinska skupina Worcyn krótkodobnje swoju kubłansku jězbu zarjadowali. Jasne hnydom bě, zo pojědźemy k Monice Cyžowej do Noweje Jaseńcy. Ju wšak skoro wšitcy z njedawneho zarjadowanja župy Budyšin znajachu, hdźež wustupištaj Cyžec mandźelskaj z lóštnym hudźbnym programom.
Najprjedy pak wjedźeše nas puć do klóštra Marijineje hwězdy w Pančicach-Kukowje. Tam njewobhladachmy sej jenož jara rjanu wučbnu zahrodu, ale z runje tak wulkim zajimom tež wustajeńcu narodneje drasty, wot Moniki Cyžoweje wuhotowanu. Prjedy hač so k Cyžecom do Noweje Jaseńcy podachmy, dachmy sej hišće w Kozarčanskim Fischerec hosćencu wobjed zesłodźeć.
Pola sebje doma překwapi nas Monika Cyžowa z dalšej nahladnej kopicu eksponatow serbskeje drasty. Wuběrnje rozłoži nam spore dźěło, ke kotremuž njesłušeja jenož lubosć, ale předewšěm wušiknosć a sćerpnosć. Jeno žony so tomu njedźiwachu, ale tež mužojo njemóžachu přehladku dochwalić.
Na poslednim dnju šulskeho lěta je so šulska słužba za Martinu Jancynu zakónčiła. Wona bě na Wojerowskej Zakładnej šuli „Handrij Zejler“ při Worjole wot 1985 to, štož so dobra duša šule mjenuje. Jako zastupowaca nawodnica je minjene lěta hodźinski plan tak zestajała, zo bě wšitko za koleginy optimalnje zrjadowane a na wosobinske wobstejnosće přiměrjene.
Kóždy na šuli, hač koleginy, šulerstwo, starši šulerjow, socialna słužba abo techniski přistajeny měješe w Martinje Jancynej stajnje wotewrjene wucho za słužbne abo tež priwatne naležnosće. Sćicha staraše so wona wo wšě małe, ale tež wulke šulske problemy, njehladajo na swjatok. Tež w času najwjetšich wužadanjow je z přećelnym optimizmom měrnje wustupowała. Wona bě na Zejlerjowej šuli najdlěje wuwučowaca a drje poslednja wučerka, kotraž so z tohole šulskeho městna na wuměnk poda, wšako ma kubłanišćo po přichodnym šulskim lěće na nowe městno přećahnyć.
Wopytowarjo Baćońskeje cyrkwje Jězusoweje wutroby dožiwichu njedawno njewšědny wječor. Na wšěch 80 zajimcow ze wsy a wokoliny kaž tež z Budyšina, Drježdźan a Pirny, je pišćelowy koncert z Klausom-Dieterom Untchom přiwabił. Organist a pedagoga ze Sedmihródskeje w Rumunskej bě na přeprošenje wosadneho fararja Gerata Wornarja přijěł. Na Baćońskich pišćelach hrać bě nazhonitemu cyrkwinskemu hudźbnikej wužadanje, wšako dyrbja je nuznje wobnowić. Hósć hudźeše bjez honorara, koncert měješe beneficny raz. Tak chcedźa wšitke darjene pjenjezy za wobnowjenje pišćelow wužiwać.
Klaus-Dieter Untch bě hižo před dźesać lětami w Baćońskej cyrkwi na swójbnym swjedźenju na pišćelach hudźił. Tak zahaji wón swój nětčiši koncert w spomnjeću na prěnje zetkanje ze Serbami z improwizaciju na serbski kěrluš po słowach a hłosu Michała Wałdy „Knježe, tu smy zhromadźeni“. Druhi barokny kruch „Ciacona“ komponista Josephusa Fazakasa Krisbaciensisa wjedźeše připosłucharjow do sedmihródskeje domizny hudźbnika.
Ze swojej wjelelětnej sobudźěłaćerku Lydiju Šołćinej z Hórkow su so njedawno kubłarki a dźěći pěstowarnje „Chróšćan kołć“ rozžohnowali. Wot lěta 1977 dźěłaše wona jako kubłarka, spočatnje we Wětrowje. Jako pak tamnišu pěstowarnju zawrěchu, namaka w Chrósćicach nowe dźěło. W horće skutkowaše 19 lět, wot lěta 2012 w žłobiku. Serbska rěč a nałožki su Lydiji Šołćinej stajnje wutrobna naležnosć. W tym zmysle je generacije dźěći kubłała. Při dźěle bě je stajnje ze swojej wulkej wutrobu hladała, pěstoniła a, bě-li trjeba, tež lubosćiwje tróštowała. Za kolegij bě wona kruty, spušćomny, přećelny a mudry stołp a je tež w ćežkich časach měr wuprudźała.


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Suchŏłech kejsik (niy tak dŏwno) jednego wywołanego szauszpilera Bernarda Krawczyka i stopierōńsko mi sie zdała jedna Łōnego łozprŏwka, a tak prŏwdōm ryjda, mōnolog ło Jejigo babeczce. Jŏch to ździebko zwekslowŏł, deczko przipasowŏł do mojij Haźbiytki i tak to terŏzki rzykna.
Moja babeczka je już tyż – jak jŏ – małowiela zwiykowanŏ. I chocia jesce robi we takim priwatnym knapszafcie, to ale przilazuje do chałpy niyskoro na lodwieczerz festelnie zmŏchano, diosecko usiotanŏ. I zawdy wtynczŏs rychtuja wieczerzŏ, zatym nalywōm woda do badywanny i kej łōna je już po wszyjskim, idymy opaternie do izby, coby kuknōńć na telewizyjŏ abo ino deczko na zofie, na szezlōngu kapka dychnōńć.
Kejsik nale moja Haźbiytka spytała, poprosiōła mie, cobych jōm tak opaternie, libeźnie podrŏpŏł po plecyskach. Bōłech deczko zgniyły wtynczŏs i niy za tela łōnyj sie te moje drŏpanie zdało.
– Mōgbyś to jakosik tak ze gyfilym robić! – pedziała ździebko niyrada. – Abo niy łobrzinej pazurskōw do samyj skōry, bo mie ino szlichtujesz, głŏskŏsz, a jŏch kciala cobyś mie podropŏł... mie tak je niyskorzij dobrze.
Wōl niy wōl (a niy mōm rŏd mieć dugich pazurskōw) poszŏlech do miasta, coby sprawić sie takŏ drzewniannŏ, bambusowŏ dropaczka. Sōm take dinkse ino trza lecy kaj posznupać. Nawiydziōłech pŏra roztomajtych składōw, a przi tyj przileżitōści wysłepŏłech pŏra lagōw biyru i naszŏłech yntlich na łostatku takŏ kracbyrsta, drŏpacka. Nad gysztelami, nad fachami we tym składzie stŏło napisane:
„Eźli ckni ci sie, tynskno ci do uczucia bezgranicznygo szczyńściŏ?
Sprŏw se naszŏ nowŏ drŏpacka,
kerŏ łodszpanuje Cie łod gowy do piyntōw.”
Nō, tōż lajstnōłech sie ta kracbyrsta, prziszŏłech do dōm i niy poradziōłech sie doczkać na moja Elza.
Nō, i niyskoro na lodwieczerz, po wieczerzy moja starŏ siadła sie na zofie a jŏ napocznōł ci jōm opaternie i ze gyfilym drŏpać po jeji plecyskach...
– Ło ja, Ojgyn, ja... niy ustowej...
– Jesce, jesce... barzij do lewa... terŏzki dobrze nale siōngnij gymbij... ja, ja... jezderkusie... ja... deczko mocnij... jesce, jesce... niy ustŏwej Ojgyn. jesce, jesce trocha nizyj... mocnij.... wyżij... ja, ja... ino dak dalszij...
– Jak mie ci je terŏzki dobrze, jakŏ jŏch je terŏzki łodszpanowanŏ, łotychniōnŏ!
A, iże miyszkōmy we takim betōniŏku pewnikym sōmsiŏd to wszyjsko na wieczōr słyszŏł, bo ło szaroku łapnōł ci mie za knefel łod wesy i ze pōdziwym napocznōł:
– Nō, panie Ojgyn, tego bych sie po wŏs, we waszych latach niy spodziŏł.. niy, blank bych sie niy spodziŏł!
Nō, jak sie chopy za modu szporowało, to terŏzki na starōść jesce cosik sie do, do zrobić, prŏwda?


text:
Budyšin
(SN/MiR). Dwaceći fotow wopřijima wustajeńca, zaběraca so z temu ćěkanje a strach. Widźeć su portrety a pjasće ćěkancow, w kotrychž chowaja kluč. Pokazka to na dom abo bydlenje, kotrež dyrbjachu woni wójny abo wohroženja dla wopušćić. Hornjołužiski zwjazk Carity přeproša na přehladku organizacije Caritas International „Kluče nadźije“ (Keys of Hope) do zetkawanskeho centruma w Budyskej Strowotnej studni. „Nažel móžemy ju jenož někotre dny pokazać“, rozłožuje Felizitas Birkhofenowa, zamołwita tam za zjawnostne dźěło, „dokelž je pućowanska wustajeńca jara požadana.“ Hižo sobotu, 25. awgusta, budu fota wo čłowjekach kotrež maja wjele rjec, dale pućować. „Za kóždym klučom tči dóńt čłowjeka“, wona rjekny, „a za kóždym čłowjekom stawizny.“ Fotografowani wo swojich dožiwjenjach a myslach powědaja. Nawróća so młodostni a dorosćeni do swojeje domizny? Namakaja woni swoje doma? Je kluč nadźija na nawrót? Putace su začuća młodeho muža Bacela ze syriskeho Homsa. Wón powěda wo swojej maćeri, při kotrejž měješe „najćopliše městno na cyłym swěće“. Płuwajo bě so do Europy dóstał.


text:
Sars-Cov-2, Covid-19 abo jednorje korona – wšojedne, kotre zapřijeće za wirus wužiwamy. Zo swójbne mjeno koronawirow kaž słowo „króna“ klinči, móhło ryzy připad być. To pak njetrjechi.
Łaćonske słowo corōna woznamjenja prawdźepodobnje króna abo wěnc. Je wotwodźene wot grjekskeho słowa korṓnē (kopώvn), štož telko woznamjenja kaž „skřiwjene“. Tež stara wysoka němčina ma słowo korōna za woznamjenjenje króny jako symbol dostojnosće knježićela. Wužiwa je specielnje za ćernjowu krónu Chrystusa a jako znamjo dobyća. To wšitko spožča rozbudźakej ze samsnym mjenom njewoprawnjeny majestetiski image. Hdyž sej wirus pod mikroskopom dokładnišo wobhladaš, wšak wón woprawdźe wupada kaž króna – abo znajmjeńša kaž wěnc połny ćernjow.


text:
Ŕ
Ŕ ŕ su grafemy dolnoserbskego a teke słowakskego alfabeta, lěcrownož toś ten pismik we dwěma alfabetoma kradu hynakše wěcy wóznamjenijo.
W słowakšćinje pismik Ŕ ŕ wužywa se za markěrowanje dłujkego konsonanta, kenž móžo złóžki twóriś (tak pomjenjony dłujki sonant).
W dolnoserbšćinje pak pismik ŕ wóznamjenijo měke (palatalizěrowane) r a wužywa se na kóńcu měkich maskulinowych i femininumowych substantiwow, na pś. jaščeŕ, njetopyŕ, pjepjeŕ (mask.) a ceŕ, paśeŕ, twaŕ (fem.)[1]. Toś ten pismik wužywa se teke w serbskich a zeserbšćonych słowach ze sufiksom -aŕ a -eŕ, na pś. amtaŕ, casnikaŕ, faraŕ, gribaŕ (-aŕ), źěłaśeŕ (-eŕ)[2]. Dokulaž w dolnoserbskej pisnej rěcy pismik ŕ se wužywa jano na kóńcu słowow, w dolnoserbskem alfabeśe dajo jano małki pismik ŕ, wjeliki njejo how typiski[3].
Do 19. stolěśa jo se toś ten pismik teke w górnoserbskej rěcy wužywał.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Manfred Starosta, Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła, Budyšyn 1976, b. 17
- ↑ Manfred Starosta, Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła, Budyšyn 1976, b. 18
- ↑ Manfred Starosta, Dolnoserbsko-nimski słownik, Budyšyn 1999, b. 15
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Manfred Starosta, Ortografija a interpunkcija dolnoserbska. Pšawidła, Budyšyn 1976, b. 17-18.


text:
Před sto lětami běchu we Wudworju na česć padłych wjesnjanow Prěnjeje swětoweje wójny pomnik stajili.
Wudwor (aha/SN). Nimale wšěch Wudworčanow, ale tež zapósłanca Sakskeho krajneho sejma Alojsa Mikławška (CDU), witaše minjenu njedźelu popołdnju Worklečanski wjesnjanosta Franc Brusk (CDU) na wobnowjeny areal wosrjedź wsy, hdźež bu před dokładnje sto lětami pomnik na česć padłych wjesnjanow Prěnjeje swětoweje wójny stajeny. Wuběrny znajer stawiznow swojeje wsy a wjesny chronikar Eckhard Kliemann zhladowaše ze zajimawym přednoškom na wony podawk.
Hłowny iniciator postajenja pomnika z Rochlitzskeho porfyra bě swój čas wobsedźer kobłarnje Alfons Porak. Jednory kamjeń ze serbskim a němskim napisom a kulu na wjeršku słuži jako symbol česćenja padłych Wudworčanow. Wosebitosć wopomnišća je, zo maš tam nimo toho rownišćo za třoch cuzych němskich padnjenych Druheje swětoweje wójny. Najmłódši z nich bě hakle 17 lět. Woni su w njepřewidnych poslednich bitwach w aprylu 1945 žiwjenje přisadźili.


text:
Dźiwoćicy
Dźiwoćicy (němsce Siebitz) su wjeska ze 77 wobydlerjemi[2] w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hodźij a leža 221 metrow nad mórskej hładźinu. Ze starodawna su Dźiwoćicy wjesny dźěl Małeje Boršće.
Susodne wjeski su Mała Boršć w sewjerowuchodźe, Družkecy w juhu a Žičeń ze Žičenkom w zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po sydlišćowej formje jedna so wo rozšěrjeny kulowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako Dewecicz pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło w susodnej Małej Boršći. Cyrkwinsce słušeja Dźiwoćicy ze starodawna do Hodźijskeje wosady.[3].
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 121 wobydlerjow, z nich 108 Serbow (89 %).[4]
Dźiwoćicy běchu ze sydłom Serbskeho ewangelsko-lutherskeho misionskeho towarstwa pod nawodom ludoweho basnika Pětra Młónka, kotrež so měsačnje w domje kublerja Łonjerja (Lehnert) w Cokowje zetkawaše.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbski ludowy basnik Pětr Młónk bydleše přez lětdźesatki na statoku čo. 3 w Dźiwoćicach. Domske je so jako kulturny pomnik hač do dźensnišeho wobchowało.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ Dźiwoćicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski


text:
Laos
Laos (Lao, Laotańsko Republika Ludowo-Dymokratyčno – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje, na Půuwyspje Indochińskim, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Birmům a Chinůma na půunocy, Wjetnamym na wschodźe, Kambodžům na pouedńu a Tajlandyjům na zachodźe. Bez Laos puyńy m. in. řyka Mekůng. Bezma couki kraj je pokryty lasůma. Kilmat sam je můnsůnowy ze srogimi uopadůma uod moja do paźdźerńika.
Polityčńy uobowjůnzuje sam ůstrůj dymokracyje ludowyj a jedynům legalnům partyjům polityčnům je Laotańsko Partyjo Ludowo-Rewolucyjno.