text:
Judo: Podsumowanie 2009 roku na Dolnym Śląsku
Zakończył się sezon judo. Dolnośląski Związek Judo jest już po uroczystym podsumowaniu, na którym nagrodzono najlepszych.
[url="http://galerie.sportall.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=186%3Apodsumowanie-sezonu-w-judo-2009-dolny-lsk-21122009&catid=6%3Asztuki-walki&Itemid=1"]Zobacz zdjęcia >>>[/url]
WYNIKI W POSZCZEGÓLNYCH KLASYFIKACJACH:
SENIORZY
1. Łukasz Błach - AZS-AWF Wrocław
2. Łukasz Koleśnik - AZS-AWF Wrocław
3. Patryk Janik - WKS Śląsk Wrocław
4. Janicki Sebastian - WKS Śląsk Wrocław
5. Andrzej Umański - WKS Śląsk Wrocław
6. Radosław Zamęcki - AZS-AWF Wrocław
6. Mariusz Janicki - WKS Śląsk Wrocław
7. Maciej Zamęcki - AZS-AWF Wrocław
7. Piotr Czech - AZS-AWF Wrocław
8. Maciej Kostrzewa - AZS-AWF Wrocław
8. Mirosław Wolszczak - WKS Śląsk Wrocław
9. Michał Zamęcki – AZS-AWF Wrocław
9. Piotr Nowak - AZS-AWF Wrocław
SENIORKI
1. Katarzyna Wojtowicz - WKS Śląsk Wrocław
2. Małgorzata Górnicka - AZS-AWF Wrocław
3. Karolina Koszela - AZS-AWF Wrocław
4. Justyna Dorlet - AZS-AWF Wrocław
5. Marzena Makuła - AZS-AWF Wrocław
MŁODZIEŻ MĘŻCZYŹNI
1. Paweł Wituś - KS Gwardia Wrocław
2. Jakub Wójcik - KS Gwardia Wrocław
3. Patryk Jamiński - KS Gwardia Wrocław
4. Adam Mycek - AZS-AWF Wrocław
5. Piotr Sulecki - WKS Śląsk Wrocław
6. Bartosz Bibrowicz – AZS-AWF Wrocław
7. Michał Puńko - KS Gwardia Wrocław
7. Krzysztof Zamęcki - KS Gwardia Wrocław
8. Michał Zakolski - KS Gwardia Wrocław
9. Paweł Górak - WKS Śląsk Wrocław
10 Paweł Dudek - KS Gwardia Wrocław
MŁODZIEŻ KOBIETY
1. Agnieszka Podkówka - AZS-AWF Wrocław
2. Agnieszka Niewirowska - MKS Juvenia Wrocław
3. Anna Zowczak - AZS-AWF Wrocław
4. Justyna Duszyńska - AZS-AWF Wrocław
5. Katarzyna Eibin - AZS-AWF Wrocław
6. Anna Kmetko - MKS Juvenia Wrocław
6. Aleksandra Zowczak - MKS Juvenia Wrocław
6. Ewelina Lech - AZS-AWF Wrocław
JUNIORZY
1. Płoński Piotr - KS Gwardia Wrocław
2. Mateusz Rudnicki - KS Gwardia Wrocław
3. Michał Paszkiewicz - AZS-AWF Wrocław
4. Krzysztof Ciesielski - KS Gwardia Wrocław
5. Bartłomiej Bochniak - KS Gwardia Wrocław
6. Marcin Paszkiewicz - AZS-AWF Wrocław
7. Bogdan Józwik - WKS Śląsk Wrocław
8. Grzegorz Gajerski - KS Gwardia Wrocław
9. Adam Zamęcki - KS Gwardia Wrocław
10. Marcin Kusz - KS Gwardia Wrocław
11. Adam Pawłowski - UKS Głogów
12. Robert Piekarz - KS Gwardia Wrocław
12. Krzysztof Latocha - KS Gwardia Wrocław
13. Wojciech Duda - AZS-AWF Wrocław
13. Antoni Jatowtt - WKS Śląsk Wrocław
JUNIORKI
1. Klaudia Kurzej - AKS Strzegom
1. Adriana Grabowicz - AKS Strzegom
2. Joanna Wojna - MKS Juvenia Wrocław
3. Sylwia Tomczak - MKS Juvenia Wrocław
4. Izabela Korzystka - UKS Głogów
4. Kamila Wasek - MKS Juvenia Wrocław
4. Emila Szwiec - MKS Juvenia Wrocław
5. Sylwia Kałużna - MKS Juvenia Wrocław
JUNIORZY MŁODSI
1. Krzysztof Kiełbus - MKS Juvenia Wrocław
2. Karol Kurzej - AKS Strzegom
3. Damian Szwarnowiecki - MKS Juvenia Wrocław
4. Kacper Kazimierowicz - MKS Juvenia Wrocław
5. Łukasz Szewczyn - MKS Juvenia Wrocław
6. Arkadiusz Makarewicz - MKS Juvenia Wrocław
7. Patryk Iwaszkiewicz - MKS Juvenia Wrocław
8. Michał Pańko - MKS Juvenia Wrocław
9. Patryk Bandziak - AZS-AWF Wrocław
10. Konrad Klecuń - MKS Juvenia Wrocław
10. Damian Parka - AZS-AWF Wrocław
11. Maksymilian Rusowski - MKS Juvenia Wrocław
11. Wojciech Jelonek - MKS Juvenia Wrocław
12. Bruno Jamuła - MKS Juvenia Wrocław
13. Arkadiusz Misztela - MKS Juvenia Wrocław
14. Robert Kortowski - MKS Juvenia Wrocław
14. Damian Sztal - MKS Juvenia Wrocław
14. Maciej Pawelec - AZS-AWF Wrocław
JUNIORKI MŁODSZE
1. Szczypior Edyta - AZS-AWF Wrocław
2. Karolina Ładysz - MKS Juvenia Wrocław
3. Agnieszka Ososińska - MKS Juvenia Wrocław
4. Daria Kurzej - AKS Strzegom
5. Magdalena Korzystka - UKJ Głogów
6. Marta Ejneberg - MKS Juvenia Wrocław
7. Sara Juszkiewicz - MKS Juvenia Wrocław
8. Lucyna Piskozup - AZS-AWF Wrocław
9. Magdalena Ciszewska - MKS Juvenia Wrocław
MŁODZICY
1. Arkadiusz Kisielewicz - MKS Juvenia Wrocław
2. Krystian Biedrzyński - AKS Strzegom
3. Mateusz Kwiatkowski - MKS Juvenia Wrocław
3. Rafał Kozłowski - MKS Juvenia Wrocław
4. Olaf Machander - MKS Juvenia Wrocław
5. Przemysław Gąsiorowski - MKS Juvenia Wrocław
6. Artur Kubisa - MKS Juvenia Wrocław
7. Michał Duda - AZS-AWF Wrocław
8. Damian Swornowski - MKS Juvenia Wrocław
8. Hubert Kurzej - AKS Strzegom
8. Stanisław Tomaszewski - AKS Strzegom
9. Bartosz Waśniewski - MKS Juvenia Wrocław
9. Dawid Borkowski - AZS-AWF Wrocław
9. Marcin Kwiatkowski - MKS Juvenia Wrocław
10. Maciej Hamoud - MKS Juvenia Wrocław
10. Łukasz Kożlik - AZS-AWF Wrocław
10. Filip Sługocki - MKS Juvenia Wrocław
10. Adam Sadowski - AKS Strzegom
10. Michał Pukało - UKS Mietków
MŁODZICZKI
1. Angelika Swornowska - MKS Juvenia Wrocław
2. Urszula Hofman - MKS Juvenia Wrocław
3. Magdalena Adamusik - AZS-AWF Wrocław
4. Katarzyna Bardłowska – UKS Świdnica
5. Patrycja Bruśnicka – MKS Juvenia Wrocław
DANIEL E. GROSZEWSKI
dziennikarz SportAll – wszystko o sporcie


c: text/html

text:
Cug
Cug - skupina transzportowych uobjektůw (cestowy, banowy, bankowy, wodny, metra, kosmiczny itp.); skupinowy cug - zestawjůny s uobjektůma przirychtowanych do wyłůncznyj roboty we skupińy (poszczygůlne człůny majům roztomajte fůnkcyje): banowo skupina trakcyjno (jydnostka cugowo)- wyposażůno we swůj napynd a sygnalizacyjo, skupina maszyn do uobsugi techńicznyj banowych glajzůw (usuwańy chwastůw, śńyga), naprawy, śodłowy ćůngńik s naczepům. Słowo cug fůnguje tyż kej przejazd (kurs) pojydynczygo banowygo pojazdu abo jejich skupiny podug rozkłodu jozdy. Roz na kedy cugowi dowone je mjano - głůwńy do stale kursujůncych pasażerskych cugůw, rzadźij towarowych cugůw.
[Sprowjej] Zobocz tyż

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aralski jězor
Aralski jězor (kazachsce Apaл Teңiзi Aral teñizi; uzbeksce Orol dengizi; rusce Apaлbckoe Mope/Aralskoje more) je bjezwottokowy słony jězor w Srjedźnej Aziji, kotryž wobsteji wusušenja dla mjeztym z třoch dźělow. Z 1960-tych lět dowjedźe wužiwanje wody Amudarje a Syrdarje za powodźowanje hoberskich plahowanišćow bałmy k zesušenju a zapěskowanju něhdyšeho štwórty najwjetšeho jězora swěta. Tute wuwiće słuša k najwjetšim kunštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach čłowjestwa.
Powostanki Aralskeho jězora so namakaja w Turanskej nižinje, kotraž přisłuša Aralsko-Kaspiskej nurinje a leža w Kazachstanje a Uzbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobsteji wokolina jězora z pusćinow a połpusćinow. Wulki dźěl něhdy 68.000 km² wulkeje swětliny wody bu dźensa mjenowana jako nowa pusćina Aralkum.


text:
Gůry Uolbrzimje
Gůry Uolbrzimje[1] (mjanowane tyż ze polskij godki Karkůnoszůma, czes. Krkonoše, pol. Karkonosze, dowńi Góry Olbrzymie, mjym. Riesengebirge, śl-mjym. Riesageberge[2] abo Riesageberche[3]) - gůrske pasmo we połedńowyj Polsce a we půłnocnyj Czeskij Republice. Gůry Uolbrzmije sům tajlům Sudetůw.
Nojwyższym wjyrchym je Śńyżka - wysoko na 1602 lebo 1603 metry (je to tyż nojwyższo gůra Ślůnska a Czeskij Republiki). We Karkůnoszach je mnogo turystycznych cestůw (lo pjeszych a narćorzůw), schrůńiskůw a inkszych uobjektůw lo turystůw.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis gůry u̯olbžiḿy.
- ↑ Konrad Werner, Schlesische Nachrichten:, Eeener aus dam Riesageberge, Königswinter, Nummer 13/2003
- ↑ Franz Ronefeld, Riesengebirgs-Buchkalender 1998, Autor: Hans Wimmer: Mir kumma vom Riesageberche


text:
Fjodor Michajlowič Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo jaden z njewuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut "Chude luźe". (Eksistěrujo górnoserbski pśełožk wót Katy Malinkoweje!)
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow bu denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 wujdu jogo knigły "Zapiski z marłego doma" - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje "Grac" (wudate 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pšed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman "Idiot". Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. "Bratšy Karamasow" jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Chorwacyjo
Chorwacyjo (Chorwacko Republika) - państwo we połedńowyj Ojropje, nad adrjatyckym morzym, kere grańica mo uode poułdńo s Bośńům a Hercygowinům a Czornům Gůrům, uode wschodu ze Syrbijům a Madźarůma a Słowyńijům uode půłnocy. Na połedńowym zachodźe je przi Morzu Adrjatyckym. Samostanowi uo śe uod 1991, kedy uodkuplowała śe uod Jugosławije.
Chorwacyjo mo fest dźiwne wybrzeże; taki typ wybrzeżo s mocům dugich wyspů ustawjůnymi růwnolygle do lyńjie brzygowyj, zostoł zmjanowany dalmatyńskym uode mjana chorwackigo regijůnu Dalmacyjo.


text:
Krůl
Krůl – titel perzůny kero sprawuje nojwyższo władza w państwje uo ustroju můnarchicznym; władca zauobycz korůnowany we szpecjalnym uobrzyńdźe; nojpowszychńi wystympujůncy titel můnarszy.
Po czaśe, nadańy titla krůlewskigo chrześćijańskymu władcy połůnczůno zy namaszczyńym uod papjyża abo arcybiskupa. Insygńa krůlewske to korůna, berło, jabko. We toroźńich czasach krůlowje państw ojropejskich połńům jynoż fůnkcyje reprezyntacyjne a sům jedźińy symbolym mocletńich tradycyjůw państwowych, jak ntp. we Wjelgij Brytańiji abo Szwecyji. W krajach pozaojropejskych krůl mo znoczńy wjynkszo władza (l. b. Maroko, Jordańijo, Tajlandyjo). We ńykerych państwach sprawuje władza absolutno (Arabijo Saudyjsko).


text:
Fana Chicago
thumb|150px|right|Fana Chicago
Fana Chicago to je puot bjouyj tkańiny s dwůma jasnomodrymi pasůma s kerych koždy je wysoki na 1/6 coukij fany. Jasnomodre pasy sům umješčůne trocha nižyj jak 1/6 wysokośći uod wjyrchu a od douů fany. Mjyndzy ńymi na bjouym polu sům štyry čyrwůne gwjozdy šeśćoromjynne.
[Sprowjej] Symbolika
- Bjoue a modre pasy, cuzamyn pjyńć, uoznačajům:
- tři bjoue, kolejno uod wjyrchu: puůnocno, zachodńo a pouedńowo tajla Chicago
- jasnomodry pas na wjyrchu uoznačo Jeźoro Michigan a půunocny břyg řyki Chicago
- jasnomodry pas na spodku uoznačo pouedńowy břyg řyki Chicago a Kanou Illinois-Michigan
- čyrwůne gwjozdy uoznačajům, kolejno uod lewyj:
- pjyršo Fort Dearborn, s kerygo rozwinyuo śe mjasto Chicago
- drugo wjelgi požar Chicago we 1871, podug podańo spowodowany bez krowa kero kopua w petronelka
- třećo gwjozda symbolizuje World's Columbian Exposition - Wystawa Śwjatowo we Chicago we 1893
- čworto gwjozda uoznočo inkšo śwjatowo wystawa kero mjoua plac we Chicago we lotach 1933-1934: Wystawa Śwjatowo Stuleće Postympu
Proponowane je dodańy pjůntyj gwjozdy, jeli Chicago dostańe prawo do uorgańizowańo Uolimpjady we 2016.


text:
Rzeszůw
Wspůłrzyndne: 50°02'00" N 22°00'17" E
Řešůw (pol. Rzeszów, uać. Resovia, rus. ЖэшoB, ůkr. PяшiB, hebr. Reisha, jidiš רײַשע, mjym. Reichshof) - mjasto na prawach powjatu w Polsce, stolica wojewůdztwa podkarpackigo a djecezyje řešowskij. Řešůw je powjatym grodzkim, a tyž je śedźibům źymskigo powjatu řešowskigo.
Mjasto je guůwnym uostřodkym admińistracyjnym, přymysuowym, handlowo-usůgowym, akadymickym a kulturalnym w Polsce pouedńowo-wschodńij. Řešůw mo mjyndzynarodowy port lotńičy a Podkarpacki Park Naukowo-Technolůgičny ukerůnkowony na industryjo wysokotechnolůgično. W mjeśće znojdujům śe wjelge państwowe učelńe wyžše tj. Uńiwersytet Řešowski (z 11 abtajlůngůma) a Politechńika Řešowsko, a kilka prywatnych m. in.: Wyžšo Šula Informatyki a Zařůndzańo, jedna s nojwjynkšych ńypubličnych učelńi w kraju.
We stolicy Podkarpaćo dźouajům tři uřyndy kůnsularne (Republiki Federalnyj Ńymjec, Republiki Suowacyje a Ůkrajiny). Řešůw je čuůnkym Uńje Metropolije Polskych a Stowařišyńo Ojrocities - zřešajůncygo wjelge mjasta ojropejske.


text:
Abchazyjo (abch. AҧcHы Apsny, gruź. აფხაზეთი Apchazeti abo Abchazeti, rus. Aбxáзия Abchazija) – podug prowa mjyndzynarodowygo republika autůnůmično we skuodźe Gruzyje. Po prowdźe je kůntrolowano bez Rusyjo a je państwym ńyuznowanym. Jedyne państwa kere uznajům ńypodleguość Abchazyje to Rusyjo (uod 26 śyrpńo 2008) a Ńikaragua (uod 3 wřeśno 2008).
Abchazyjo ležy we půunocno-zachodńij Gruzyje, we rejońe Kaukazu, a zajmuje 8 550 km² placu. Pomjyškuje we ńi ůng. 250 000 ludźi. Uod 1992 roku Abchazyjo je de facto ńyzoležno, coukowiće poza kůntrolům wuadz centralnych Gruzyje. Wuadza a kontrola nad coukim terytorjum republiki sprawuje separatystyčny řůnd wspjerony militarńy, polityčńy a gospodarčo bez Federacyjo Rusyjsko.
Abchasko Kůnstytucyjo


text:
Murzin je kapke podobny do chleba, jak sie go roskraje to widać kónski szónki, wórsztu, abo szpyrki (boczku) wtopióne w chlebowe ciasto. Murzin musi być dobrze wypieczóny, musi mieć rumianóm skórke, kraje sie go w grube kónski s szónkóm, wórsztym, abo szpyrkami, kiere sóm w postrzodku. To ciasto wónio tym, co je do niego zawinióne. Murzin mo kształt hań downij pieczónego chleba, ale sóm aji murziny okróngłe. Murziny sóm rostomajcie wielki, zoleży do czego sóm pieczóne. Jak sóm pieczóne dlo dziecek, to sóm małe, jak dlo Tacika, to sóm wiynksze, nejczyńścij był tak wielki jak chlyb. Murzin je brónzowy, a w postrzodku, zoleży od mónki – jasnożółty, lebo brónzowy s uwyndzónymi kónskami. Musioł mieć dobrze wypieczónóm skórke i chrupkóm, w postrzodku sóm uwyndzóne kónski, a ciasto je wilgłe. Murzin s kónskami wórsztu
Murzin wónio chlebym i wyndzónym boczkiym, szónkóm i wórsztym. Na Cieszyńskij Ziymi sie dycki piykło murziny na Wielkanoc, a piecze sie go uż długo. Hań downij babucia sie zabijało na jesiyń przed Godami. Ludzie ni mieli lodówek, tóż nejlepszy było miynso uwyndzić we wyndzoku, coby wydzierżało do nastypnych Świónt. Wyndzok stoł na polu, abo na zogrodzie, hajcowało sie w nim twardym drzewym s jabłóni, gruszek, abo ze śliwek. Pod kóniec wyndzynio sie przikłodało eszcze gałynziami jałowca. Jak sie uż wszecko uwyndziło, to sie to dowało do szpyrczoka, kiery był na wyrchu we skrzini, kiero była zawrzito, coby żodyn tam po to nie sióngoł. Ciasto na Murzina sie piykło w piekarszczoku. To był taki piec, kiery sie rospolało drzewym s buka – bo bukowe drzewo je twarde i długo dzierży hyc. Na Cieszyńskij Ziymi buków je kupa, tóż szło we wyndzokach hajcować. Jak uż ciasto na murzina było narychtowane, to sie go dowało do brutfani, a potym sie tóm brutfanie dowało na rosżażóne drzewo. Jak sie przikłodało drzewa to sie robiuł popiół, kiery siadoł na ciasto i barwiuł go na czorno, i isto tymu sie to ciasto nazywo murzin. Hań downij murziny sie piykło aji s żarnówki, to ciasto było ciymne i gaździnki też isto tymu mianowały go murzin. Na Wielkanoc na stole musioł być paradny, szumny, bioły obrus, na kierym było poukłodane świónteczne jodło. Na postrzodku stoła był wiyniec wielkanocny, posuty makiym, koszyczek kroszonek ozdobióny bukszpanym – tego było kupa aji sto na jednym stole. Była tam eszcze warzóno szónka, szónka surowo, wyndzóny warzóny boczek i inksze jodło – świyży wórszt i wyndzóny, leberka a raucherki. Był tam eszcze krzón, musztarda, masło i murzin.


text:
O strzygaf przy Smietanioku
Blisko wsi Lapse Wysnie, byla i jest gorka, ftoro sie wolo Smietaniok. Byl tam
potocek, zarosniynty krzokami. Bywaly tam strzigi, ftore podchodziyly ku domom
i podbiyraly ludziom jedzynie. Jednego razu jedna gazdyni posla doic krowy, a male
dziecko zostawiyla w doma spac. Strziga, ftoro tyz miala dziecko, wiedziala o malym
chlopcu gazdyni. Jak ta dojyla krowy, strziga podmiyniyla dzieci – swoje zostawiyla,
a wziyna dziecko gazdyni. Jak baba wrociyla sie ze stajni do domu, dziecko barz skom-
lalo. Matka nie wiedziala co robic, posla do somsiadki i powiedziala jyj, ze dziecko
na cuda becy, krzicy i ze pewnie je chore. Pytala jom tyz, zeby przisla do jyj domu,
to moze cosi poradzi. Przisla ta somsiadka i od razu zauwazyla, ze w kolysce lezy
cudze dziecko i ze na pewno to jest robota strzigi. Doradziyla, zeby naryftuwac kije,
a jedzynie polozyc na ziymi na oborze. Kiedy strziga przisla po jedzynie, dozrala pod
progiym boty. Frysko je odziola, fciala jesce porwac cosi do jedzynio. Ale gazdyni,
rodzina i somsiedzi ino no to cekali. Jak przysla po jedzynie, wtedy sycka ruciyli sie
na niom, zlapali jom i zacyni bic. Pruguwala uciekac, ale w duzyf botaf ni mogla. Jak
jom biyli, to strziga sie tak darla, ze syckie strzigi przilecialy ze Smietonioka, razym
z dzieckiym gazdyni. Zostawiyly je na oborze, a swoje porwaly. Jak to widzieli ludzie,
to strzige pusciyli. Tak tys sie ta historia scynsliwie skoncyla.
Zapisal Mateusz Gryglak
Opowiadala: Cecylia Gryglak lat 79, Lapsze Wyzne


text:
Budyšin
Budyšin ? / i (němsce Bautzen — wurjekowanje [ˈbaʊ̯t͡sən] ? / i, delnjoserbsce Budyšyn, pólsce Budziszyn) je stolica Hornjeje Łužicy a kulturelne srjedźišćo Serbow.
[wobdźěłać] Stawizny Budyšina
[wobdźěłać] Zažne stawizny
Prěni raz naspomni so město w lěće 1002 jako civitas Budusin[2]). W lěće 1018 podpisa so tu "Budyski měr" mjezy Němcami a Polakami. 1231 jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo, 1250 dósta město prawo swobodneje komuny. W lěće 1346 wutwori so zwjazk šesćiměstow, do kotrehož słušachu nimo Budyšina tež Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij a Žitawa. 1391 dóstachu Budyšenjo prawo, měšćansku radu swobodnje wolić.
[wobdźěłać] 1400 do 1700
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkam rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618-1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin - a z nim cyła Hornja Łužica - do Sakskeje.
[wobdźěłać] 1700 do 1900
Tež spočatk 18. lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam, a to 1707 a 1720. Stawiznisce poměrnje sławna je bitwa pola Budyšina (1813). Zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam. Tutón historiski podawk rysuje tež Jan Radyserb-Wjela w swojej wobšěrnej powědce "Bitwa pola Budyšina". 1815 so zwjazk šesćiměstow rozpušći. 1846 wotewri so železniska čara mjez Drježdźanami a Budyšinom, kotruž twarjachu tež Serbja - mjez nimi ludowy basnik Pětr Młónk - sobu. Hač do lěta 1868 rěkaše město němsce Budissin, hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje Bautzen. 1872 nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w Němskej. Mjezy 1888 a 1891 twarješe so cyrkej Marje a Marty ("Čerwjena cyrkej"), mjezy 1897 a 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach, kotryž pak so 1945 zniči. 1902 dósta Budyšin wot sakskeho krala Jurja tak mjenowane Ričelowe swisle, kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła.
[wobdźěłać] 1900 do 1945
1904 wotewri so Sakski krajny chłostanski wustaw, kotryž dósta pozdźišo přimjeno "Žołta běda". W lětomaj 1908 a 1909 natwari so Kronprincowy móst (dźensa Móst měra). 1912 zagmejnuje so něhdy serbska wjes Třělany. W lěće 1917 wopruja so 11 cyrkwinskich a swětnych zwonow brónjenskej industriji. Dwě lěće po wójnje, 1920 wotewri so Sprjewina kupjel. 1921 załoži so pod bamžom Benediktom V. biskopstwo Mišno znowa. Biskopske sydło bě Budyšin. Tachantska cyrkej sta so tak z katedralu. 1922 zagmejnuje so wjes Židow. 1928 wobnowi so křižerski procesion z Budyšina do Radworja, kotryž bě kónc 18. lětstotka wusnył. 1933, za čas nacionalsocialistow, woswjećichu prěni króć "tysaclětny jubilej". Wuchadźišćo za to bě róčnica rozšěrjenja župy Mišno na teritorij Milčanow. 1938 dóńdźe tež w Budyšinje k pogromam přećiwo tu bydlacym židowskim měšćanam. Mnoho wobchodow so zniči, runje tak židowska modlernja na Hornčerskej hasy. 1944 nastanje wotnožka koncentraciskeho lěhwa Groß-Rosen we wagonowni. Kónc wójny wutwari so Budyšin jako "twjerdźizna", štož wuskutkowa sylniše boje wo město. Něhdźe 10 procentow bydlenskich domow z něhdźe třećinu bydlenskeje płoniny so tak zniči. Nimo toho skóncowa so 18 mostow, 35 zjawnych twarjenjow, 46 mjeńšich zawodow a 23 srěnich zawodow. W poslednich dnjach wójny padny na woběmaj stronomaj něhdźe 6500 wojakow. Tohorunja přisadźi něhdźe 350 ciwilistow swoje žiwjenje. Statistiki wo tym pak su rozdźělne.
[wobdźěłać] Powójnski čas a doba NDR
Mjez 1945 a 1950 wužiwaja wobsadnicy jastwo Budyšin I jako interněrowanske lěhwo. Je dopokazane, zo přisadźi tu w tutym času 2714 ludźi swoje žiwjenje. Mjez 1956 a 1989 přesłyšuje Stasi ludźi w jastwje Budyšin II. Mjez 1966 a 1989 přewjedźe so w Budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury. 1969 potorhny so stare měšćanske dźiwadło z Ričelowymi swislemi. Tež wrota při Bohatej wěži so spotorhaja. W lětach 1973 do 1975 nastawa nowa sydlenska štwórć "Dr. Salvador Allende" z něhdźe 1500 bydlenjemi. 1974 nastanje spjaty jězor, kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje. 1975 natwari so nowe Němsko-Serbske ludowe dźiwadło. Mjez 1977 a 1987 nastawa štwórć "Strowotna studnja" z něhdźe 5900 bydlenjemi.
[wobdźěłać] Po 1989
1991 wutwori so zwjazk šesćiměstow znowa. Samsne lěto nastanje tež "Załožba za serbski lud" ze sydłom w Budyšinje. W lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města, štož bazuje do dalokeje měry tež na "Wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města" z lěta 1992. Wot 1994 stej tež něhdyšej wsy Delnja Kina a Sćijecy měšćanskej dźělej Budyšina. Wot 1995 wjedźe město titul "wulke wokrjesne město". 1999 stanje so tež Mały Wjelkow dźěl Budyšina.
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
[wobdźěłać] Měšćanske dźěle
Budyšin ma pjećadwaceći měšćanskich dźělow. Woprawdźitemu městu přisłušeja:
- Južne předměsto (Südvorstadt), 1.707 wobydlerjow
- Nutřkowne město (Innenstadt), 5.369 wob.
- Sewjerowuchodny wobkruh (Nordostring), 10.706 wob.
- Strowotna studnja (Gesundbrunnen), 7.832 wob.
- Wuchodne předměsto (Ostvorstadt) z Třelanami, 6.167 wob.
- Zapadne předměsto (Westvorstadt) ze Židowom, 3476 wob.
Zagmejnowane wjeski su:
- Błohašecy (Bloaschütz), 141 wob.
- Bolborcy (Bolbritz), 119 wob.
- Bórk (Burk), 315 wob.
- Ćemjercy (Temritz), 53 wob.
- Ćichońca (Teichnitz) z Nowej Ćichońcu, Nowymi Małsecami a Wownjowom, 365 wob.
- Debrikecy (Döberkitz), 55 wob.
- Delnja Kina (Niederkaina) z Bozankecami, 521 wob.
- Horni Wunjow (Oberuhna) z Delnim Wunjowom, 78 wob.
- Hornja Kina (Oberkaina) z Bobolcami, 846 wob.
- Lešawa (Löschau), najmjeńši dźěl Budyšina, 29 wob.
- Lubochow (Lubachau), 95 wob.
- Mały Wjelkow (Kleinwelka), 778 wob.
- Nadźanecy (Nadelwitz), 274 wob.
- Sćijecy (Stiebitz) z Ratarjecami, 509 wob.
- Słona Boršć (Salzenforst), 289 wob.
- Smochćicy (Schmochtitz), 54 wob.
- Wulki Wjelkow (Großwelka), 248 wob.
- Wuricy (Auritz) z dźěłom Jenkec, 457 wob.
- Zajdowk (Kleinseidau), 161 wob.
Hlej tež: Lisćina budyskich dróhow
[wobdźěłać] Wobydlerstwo Budyšina
Dźensa ma Budyšin 42.199 wobydlerjow, z toho je 20.159 muskich (48 %) a 22.040 žónskich (52 %). Něhdźe 2.190 ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy Hornjeje Łužicy.
[wobdźěłać] Wobchad
Přez Budyšin wjedźe zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowe dróhi B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (z Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotra spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo, ale dźensa přez njeho běži jenož čara z Drježdźan do Zhorjelca. Budyski wotrězk železniskeje čary Budyšin-Žandow je dźensa zawrěty a na železniskej čarje Budyšin-Wojerecy je zastajeny wobchad.
[wobdźěłać] Twarske pomniki
Budyšin ma derje zdźeržane stare město. Znata je Bohata wěža, kotraž je na swoju dołhosć wo 1,44 m nachilena. Wažny twarski pomnik je tež Budyski hród (němsce: Ortenburg), kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća. Tež tachantska cyrkej je hódna wobhladanja. Wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w Němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Tež Budyska radnica a Mikławšk, na kotrymž staj mj. dr. Michał Hórnik a posledni serbski biskop Jurij Łusčanski pochowanaj, stej zajimawostce Budyšina.
Dalšej twarskej pomnikaj stej Stara wodarnja a Nowa wodarnja.
[wobdźěłać] Partnerske města Budyšina
- Worms, Němska (wot 1990)
- Heidelberg, Němska (wot 1991)
- Dreux, Francoska (wot 1992)
- Jelenia Góra, Pólska (wot 1992)
- Jablonec nad Nisou, Čěska republika (wot 1993)
[wobdźěłać] Serbske institucije w Budyšinje
W měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow. W Serbskim domje na Póstowym naměsće je sydło Domowiny, Załožby za serbski lud, Serbskeho rozhłosa kaž tež Młodźinskeho towarstwa Pawk z. t.. W domje nastawa tež časopis Katolski Posoł. Rěčny centrum WITAJ, kotryž stara so mj. dr. wo serbske wučbne materialije, je napřećo Serbskemu domej w twarjenju Němskeho pósta zaměstnjeny. Na Sukelnskej hasy je Ludowe nakładnistwo Domowina (LND), kotrehož wudźěłki předawaja so w Smolerjec kniharni, kotraž je w samsnym domje zaměstnjena. Na Budyskim hrodźe, w twarjenju něhdyšeje sólnicy je Serbski muzej. Na Dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo Serbski institut. Wažnej kulturnej instituciji stej tež Němsko-serbske ludowe dźiwadło (NSLDź) a Serbski ludowy ansambl (SLA).
[wobdźěłać] Bibliografija
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
[wobdźěłać] Žórła
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska je zwjazkowy kraj w sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
[wobdźěłać] Geografija
W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitaj najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Jězor rěka němsce Müritz, kotrehož mjeno pochadźa wot słowjanskeho słowa morica, a kupa je Rujany.
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běža wulka rěka Łobjo, ale tež małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej, ale Warnow a Peene do Baltiskeho morja. Łobjo běži přez zwjazkowy kraj Schleswigsko-Holsteinska, přez Hamburg a potom zaso přez Schleswigsko-Holsteinsku a skónčnje do Sewjerneho morja.
Najwjetše města su
- Roztok (blisko Baltiskeho morja při wuliwje Warnowa),
- Zwěrin (w zapadźe zwjazkoweho kraja),
- Wismar (při Baltiskim morju),
- Stralsund (blisko kupy Rujanow),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
[wobdźěłać] Stawizny
Mecklenburgsko-Předpomorska so zaso w lěće 1990 załoži. Tutón zwjazkowy kraj eksistowaše hižo raz mjezy lětami 1945 a 1952. W lěće 1952 bu rozwjazał a potom su so wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěće 1945 je so nastał z Mecklenburgskeje a zapadneje dźěla Pomorskeje zapadnje dźensnišeje hranicy mjez Němskej a Pólskej.
[wobdźěłać] Mjeno
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" woznamjeni hród. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
[wobdźěłać] Mjena sydlišćow
W Mecklenburgsko-Předpomorskej eksistuje wjele mjenow, kotrež ze słowjanskeje rěče pochadźa. Tuta słowjanska rěč wjace njeeksistuje, ale wona bě přiwuzna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Hornjoserbšćinu, Delnjoserbšćinu, Čěšćinu a Słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Pak tež mjena z němskeho pochada eksistuja tam.
• Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjernorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15


text:
Piotr is the Polish variant of the name Peter.
Piotr Tokarz, Piotr Szczepaniak, Piotr Słomianny, Piotr Rutka, Piotr Mazur, Piotr Wasiak, Piotr Zawisza, Piotr Pszyczka, Piotr Ważny Wazny, Piotr Szczepanik, Piotr Rak
Piotr Wieclawski, Piotr Zieliński, Piotr Picyk, Piotr Gurzyński, Piotr Drozdowski, Piotr Młodak, Piotr Kławsiuć, Piotr Drozd, Piotr Lorenc, Piotr Brzozowicz, Piotr Linek, Piotr Łopusiński, Piotr Perss Książyński, Piotr Kasdserewaxs, Piotr Stahl, Piotr Pawlowski, Piotr Nowak, Piotr Malewski, Piotr Kolaj, Piotr Mrozowski, Piotr Kusiak, Piotr Żelasko, Piotr Łyskawiński, Piotr Płużek, Piotr Piroń, Piotr Brocławik, Piotr Bujok, Piotr Pasieka, Piotr Płoskoński


text:
München
Wspůłrzyndne: 48°08' N 11°34' E
München je mjasto we Mjymcach, stolica landu Bajery a rejyncyje Gůrne Bajery. Leży na Bajerskij Wyżce nad rzykům Izara. Je znamjynnym kulturalnym, naukowym a industryjnym uostrzodkym we Bajerach. Zołożůne we 1158 roku. Jygo mjano pochodźi uod położyńo wele klasztoru (mjym. bei den Mönchen). We 1919 powstała sam Bajersko Republika Rad. We uokryśe Wajmarskij Republiki uostrzodek naźistowskigo ruchu. We München we 1938 podpisano Ukłod ze München. We 1972 bůły sam Uolimpijske Igrziska. Terozki mjasto je śedźibům bankůw, werku BMW a inkszych.


text:
Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyrzůnt
Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyřůnt (ang. Animal Liberation Front, ALF) – radykalno mjyndzynarodowo uorgańizacyjo walčůnco uo prawa zwjyřůnt.
Animal Liberation Front powstou we 1976 roku jako uogůlnośwjatowy ruch radykalnych uobrůńcůw zwjyřůnt. Jigo aktywisty prowadzům tajne akcyje bezpostředńo do půmocy zwjyřůntům. Akcyje te majům na cylu abo gibke uoswobodzyńy zwjyřůnt s placu, kaj majům křiwda, abo radykalne akcyje přećiw instytucyje kere powodujům uůne ćerpjyńy. Skuli tygo sům akcyje uoswobodzańo zwjyřůnt s fermůw futřarskych a hodowlanych (podle ALF ńyma to kradźež, bo uwažo śe zwjyřynta za istoty s natury swobodne) a ńiščyńy mjyńo laboratoryjům wiwisekcyjnych, masarńi atp. Je to pojmowane bez ALF kej akcyjo uzasadńůnyj samouobrůny wspůuodčuwajůncych ludźůw.
We 1988 roku powstou we Polsce we Grudźůndzu polski Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyřůnt. Zouožůu go Dariusz Paczkowski, kery bůu tyž liderym FWZ do 1996 roku. FWZ we počůnkowym uokreśe mjou być polskym uodpowjydńikym ALF – stůnd wźyno śe mjano a stylizowane na ALF logo FWZ, nale FWZ coukym uodžygnou śe uod stosowańo přymocy a prowadzyńo akcyje bezpośredńich kej ALF. Aktywisty FWZ postowili na zaangažowańy bezpostředńy, nale we relacyje čowjek-čowjek. Akcyje take wskazujům, aže we radykalnyj uobrůńy prow zwjyřůnt dowańy naćisku na akcyje jawne – protestacyjne a edukacyjne skerowane do ludźůw, přinośi tyž bezpostředńo wymjerne kořiśći do zwjyřůnt a jejich prow.


text:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (rodz. 2 kwjetńa 1805 we Odense, um. 4 śyrpńa 1875 we Rolighed kole Kopynhagi) - duński pisoř a poeta, nojbaři znůny kej autor berůw a bojań. We 1819 wyjechou do Kopenhagi, kaj mjou zamjar uostać aktorym. Dostou śe do šule baletowyj, ńyskoři průbowou tyž dostańo jakij role we tyjatře, nale uodćepńynto jygo kandydatura. Wůunčas začůn škryflać štuki tyjatralne. Ůune tyž mu nojčyńśćij uodćepywano, skiž felernyj uortůgrafije, gramatyki i inkšych felerůw godkowych. Pjyršo jygo štuka, kero wystawjůno we 1829, to Kjærlighed paa Nicolaj Taarn ("Pšojyńy na Wježy Mikouaja"). We 1822 erbnyu stypendjum uod krůla, bez cůž můg kůntynuować nauka. Pisańy lo bajtli s anfanga traktowou kej ubočne zdřuduo dochodu. Nale som godou, co ńy sům to jyno powjarki a bery lo bajtli, a "lo bajtli je pudyuko, a dozdřaue ludźe majům poradźić uobejzdřeć co je we jygo wnyntřu". Ńy připuščou, aže gynau skuli berůw uostańy suawny. Pjyršy jeich zbjůr wydou we 1835, a dwa nostympne we 1836 a 1837. Jygo powjarki a bery bůuy tuplikowane a tumačůne na wjyncy jak 80 godek.
[Sprowjej] Ńykere bery H. Ch. Andersena
- Den grimme Ælling (Řodno mouo kačka)
- Tommelise (Calinečka)
- Den lille Pige med Svovlstikkerne (Dźouška ze štrajcheclami)
- Den standhaftige Tinsoldat (Dźelny wojok s ouowju)
- Sneedronningen. Et Eventyr i syv Historier (Krůlowo Śnyga)
- Keiserens nye Klæder (Nowe uoblyčyńa Cysořa)


text:
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je zorta kōnsztu, kerŏ porodziōła sie we Francyji we XI stoleciu a bōła we Ojrŏpie do trzinastygo stoleciŏ. Głownymi a znamiynnymi postrzodkōma rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōła tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnōma. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formōma. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
[Sprowjej] Znōme rōmańske werki
- Francyjŏ: kościoły we Tours, Poitiers, Toulouse, Moissac, Velezay, malōnki we Saint-Savin-sur-Gartempe, Tavant a Vic;
- Italijŏ: katedrala we Pisa, kościōł S.Miniato we Firenze, malōnki na ścianie we San Angelo in Formis;
- Szpanijŏ: dŏmy we Santiago de Compostela a Salamance, ścianowe malōnki we Tahull a León;
- Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.
[Sprowjej] Zdrzōdła
- Historia. Średniowiecze i epoka nowożytna, zbiorowǒ robota, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, zajta 66


text:
Lazaryt
Lazaryt to je fest ważno jydnostka uorgańizacyjno we systymje zdrowotnygo pjastůnku. We lazaryće dowo śe śwjadczyńo zdrowotne we warůnkach zawartych. Nojważńijszym cwekym dźołańo lazarytůw je kuryrowańy pacjyntůw, nale lazaryty dowajům tyż pjastůnek do ludźi zdrowych, jako np. lazaryty położńicze.
Wele lazarytůw czynsto sům tyż przichodń ambulatoryjne a zakłady djagnostyczne. We lazaryće pacjyntům dowo śe lekarski a uopatrůński pjastůnek bez cołki dźyń. Ńykere lazaryty, uosobliwje akadymicke lazaryty, zajmujům śe prowadzyńym dydaktyki przed- a podyplůmowyj.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) - angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje jak i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, jak guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
[Sprowjej] Dźeua Newtona
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe w 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text:
Nowy Jork
Wspůłrzyndne: 40°42' N 74°00' W
Nowy Jork abo Mjasto Nowy Jork (ang. New York, New York City abo City of New York, uoficjalńe The City of New York) - mjasto we stańy Nowy Jork, nojwjynkše pod wzglyndym ličby ludnośći mjasto we Stanach Zjydnočůnych. "Mjasto, kere ńigdy ńy zasypjo", zwane tyž "Wjelgim Jabkym" ("Big Apple"). Ležy na wschodńim (atlantyckym) wybřežu USA, při ujśću řyk Hudson i East River do Zatoki Nowojorskij.
Ůwožany za śwjatowe cyntrům m.in. reklamowe i medjalne (do ńydowna tyž finansowe). W Nowym Jorku mjeśći śe guůvno śedźiba UoNZ.
[Sprowjej] Historyjo
Novy Jork zouožůny zostou we 1614 bez Holyndrůw na wyspje Manhattan kej faktorja handlowo, we 1625 zouožůno uośedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), guůwny port kolůńji Nowe Ńiderlandy. Prawa mjejske Nowy Amsterdam zyskou w 1653. We 1664 wroz s kolůńjům zostou zdobyty bez Anglikůw i přemjanowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holyndři uodzyskali mjasto, nale na mocy pokoju we Westminster 19 lutygo 1674 uoddali mjasto Anglikům w zamjan za uznańy holynderskych praw do Surinamu. W XVIII wjeku podčas wojny uo ńypodleguość USA (1775–83) brytyjske wojsko prowadźiuo uokupacyje mjasta. W lotach 1785–90 bůu śedźibům wuadz USA. We 1929 krach na geudźe nowojorskij započůntkowoú wjelgi śwjatowy kryzys gospodarčy. 11 wřeśńa 2001 přeprowadzůno zamach terrorystyčny na World Trade Center, wskutek kerygo zginyuo ůng. 3000 ludźi, w tym 343 stražokůw FDNY (Fire Department New York City abo Fire Department New York) a zńiščůny zostou couky kůmpleks WTC.


text:
مراجعة موقع polskokatolicki.strzyzowice.pl (زيارة)
أو وضع لافتة على موقعك
مراجعة الموقع هنا يمكنك أن تعبر عن رأيك
Please enable JavaScript to view the
comments powered by Disqus.
الفوقية المعلومات
مجال الملكية الفكرية 94.152.192.132
منظمة
Centrum Uslug Internetowych EBITDA Sp. z o.o.
مزود خدمة الإنترنت
Krakowskie e-Centrum Informatyczne JUMP Dziedzic
مجال المعلومات نطاق الموقع بولندا - PL , POL منطقة: , مدينة: الرمز البريدي: خط العرض: 52
, خط الطول: 20 رمز المترو: كود المنطقة:
الموقع على خريطة كاملة للنطاق:
أرشيف الموقع ترى كيف بدا هذا الموقع في الماضي رابط لموقع أرشيف
DMOZ التصنيفات
رابط الى مشروع الدليل المفتوح -- دليل تحرره البشرية
الاختلافات
تظهر الاختلافات
إخفاء الاختلافات
oolskokatolicki.strzyzowice.pl lolskokatolicki.strzyzowice.pl -olskokatolicki.strzyzowice.pl 0olskokatolicki.strzyzowice.pl pilskokatolicki.strzyzowice.pl pklskokatolicki.strzyzowice.pl pllskokatolicki.strzyzowice.pl pplskokatolicki.strzyzowice.pl p0lskokatolicki.strzyzowice.pl p9lskokatolicki.strzyzowice.pl pokskokatolicki.strzyzowice.pl popskokatolicki.strzyzowice.pl pooskokatolicki.strzyzowice.pl polakokatolicki.strzyzowice.pl polzkokatolicki.strzyzowice.pl polxkokatolicki.strzyzowice.pl poldkokatolicki.strzyzowice.pl polekokatolicki.strzyzowice.pl polwkokatolicki.strzyzowice.pl polsjokatolicki.strzyzowice.pl polsmokatolicki.strzyzowice.pl polslokatolicki.strzyzowice.pl polsookatolicki.strzyzowice.pl polsiokatolicki.strzyzowice.pl polskikatolicki.strzyzowice.pl polskkkatolicki.strzyzowice.pl polsklkatolicki.strzyzowice.pl polskpkatolicki.strzyzowice.pl polsk0katolicki.strzyzowice.pl polsk9katolicki.strzyzowice.pl polskojatolicki.strzyzowice.pl polskomatolicki.strzyzowice.pl polskolatolicki.strzyzowice.pl polskooatolicki.strzyzowice.pl polskoiatolicki.strzyzowice.pl polskokztolicki.strzyzowice.pl polskokstolicki.strzyzowice.pl polskokwtolicki.strzyzowice.pl polskokqtolicki.strzyzowice.pl polskokarolicki.strzyzowice.pl polskokafolicki.strzyzowice.pl polskokagolicki.strzyzowice.pl polskokayolicki.strzyzowice.pl polskoka6olicki.strzyzowice.pl polskoka5olicki.strzyzowice.pl polskokatilicki.strzyzowice.pl polskokatklicki.strzyzowice.pl polskokatllicki.strzyzowice.pl polskokatplicki.strzyzowice.pl polskokat0licki.strzyzowice.pl polskokat9licki.strzyzowice.pl polskokatokicki.strzyzowice.pl polskokatopicki.strzyzowice.pl polskokatooicki.strzyzowice.pl polskokatolucki.strzyzowice.pl polskokatoljcki.strzyzowice.pl polskokatolkcki.strzyzowice.pl polskokatolocki.strzyzowice.pl polskokatol9cki.strzyzowice.pl polskokatol8cki.strzyzowice.pl polskokatolixki.strzyzowice.pl polskokatolivki.strzyzowice.pl polskokatolifki.strzyzowice.pl polskokatolidki.strzyzowice.pl polskokatolicji.strzyzowice.pl polskokatolicmi.strzyzowice.pl polskokatolicli.strzyzowice.pl polskokatolicoi.strzyzowice.pl polskokatolicii.strzyzowice.pl polskokatolicku.strzyzowice.pl polskokatolickj.strzyzowice.pl polskokatolickk.strzyzowice.pl polskokatolicko.strzyzowice.pl polskokatolick9.strzyzowice.pl polskokatolick8.strzyzowice.pl polskokatolicki.atrzyzowice.pl polskokatolicki.ztrzyzowice.pl polskokatolicki.xtrzyzowice.pl polskokatolicki.dtrzyzowice.pl polskokatolicki.etrzyzowice.pl polskokatolicki.wtrzyzowice.pl polskokatolicki.srrzyzowice.pl polskokatolicki.sfrzyzowice.pl polskokatolicki.sgrzyzowice.pl polskokatolicki.syrzyzowice.pl polskokatolicki.s6rzyzowice.pl polskokatolicki.s5rzyzowice.pl polskokatolicki.stezyzowice.pl polskokatolicki.stdzyzowice.pl polskokatolicki.stfzyzowice.pl polskokatolicki.sttzyzowice.pl polskokatolicki.st5zyzowice.pl polskokatolicki.st4zyzowice.pl polskokatolicki.strxyzowice.pl polskokatolicki.strsyzowice.pl polskokatolicki.strayzowice.pl polskokatolicki.strztzowice.pl polskokatolicki.strzgzowice.pl polskokatolicki.strzhzowice.pl polskokatolicki.strzuzowice.pl polskokatolicki.strz7zowice.pl polskokatolicki.strz6zowice.pl polskokatolicki.strzyxowice.pl polskokatolicki.strzysowice.pl polskokatolicki.strzyaowice.pl polskokatolicki.strzyziwice.pl polskokatolicki.strzyzkwice.pl polskokatolicki.strzyzlwice.pl polskokatolicki.strzyzpwice.pl polskokatolicki.strzyz0wice.pl polskokatolicki.strzyz9wice.pl polskokatolicki.strzyzoqice.pl polskokatolicki.strzyzoaice.pl polskokatolicki.strzyzosice.pl polskokatolicki.strzyzoeice.pl polskokatolicki.strzyzo3ice.pl polskokatolicki.strzyzo2ice.pl polskokatolicki.strzyzowuce.pl polskokatolicki.strzyzowjce.pl polskokatolicki.strzyzowkce.pl polskokatolicki.strzyzowoce.pl polskokatolicki.strzyzow9ce.pl polskokatolicki.strzyzow8ce.pl polskokatolicki.strzyzowixe.pl polskokatolicki.strzyzowive.pl polskokatolicki.strzyzowife.pl polskokatolicki.strzyzowide.pl polskokatolicki.strzyzowicw.pl polskokatolicki.strzyzowics.pl polskokatolicki.strzyzowicd.pl polskokatolicki.strzyzowicr.pl polskokatolicki.strzyzowic4.pl polskokatolicki.strzyzowic3.pl polskokatolicki.strzyzowice.ol polskokatolicki.strzyzowice.ll polskokatolicki.strzyzowice.-l polskokatolicki.strzyzowice.0l polskokatolicki.strzyzowice.pk polskokatolicki.strzyzowice.pp polskokatolicki.strzyzowice.po olskokatolicki.strzyzowice.pl plskokatolicki.strzyzowice.pl poskokatolicki.strzyzowice.pl polkokatolicki.strzyzowice.pl polsokatolicki.strzyzowice.pl polskkatolicki.strzyzowice.pl polskoatolicki.strzyzowice.pl polskoktolicki.strzyzowice.pl polskokaolicki.strzyzowice.pl polskokatlicki.strzyzowice.pl polskokatoicki.strzyzowice.pl polskokatolcki.strzyzowice.pl polskokatoliki.strzyzowice.pl polskokatolici.strzyzowice.pl polskokatolick.strzyzowice.pl polskokatolickistrzyzowice.pl polskokatolicki.trzyzowice.pl polskokatolicki.srzyzowice.pl polskokatolicki.stzyzowice.pl polskokatolicki.stryzowice.pl polskokatolicki.strzzowice.pl polskokatolicki.strzyowice.pl polskokatolicki.strzyzwice.pl polskokatolicki.strzyzoice.pl polskokatolicki.strzyzowce.pl polskokatolicki.strzyzowie.pl polskokatolicki.strzyzowic.pl polskokatolicki.strzyzowicepl polskokatolicki.strzyzowice.l polskokatolicki.strzyzowice.p oplskokatolicki.strzyzowice.pl ploskokatolicki.strzyzowice.pl poslkokatolicki.strzyzowice.pl polksokatolicki.strzyzowice.pl polsokkatolicki.strzyzowice.pl polskkoatolicki.strzyzowice.pl polskoaktolicki.strzyzowice.pl polskoktaolicki.strzyzowice.pl polskokaotlicki.strzyzowice.pl polskokatloicki.strzyzowice.pl polskokatoilcki.strzyzowice.pl polskokatolciki.strzyzowice.pl polskokatolikci.strzyzowice.pl polskokatolicik.strzyzowice.pl polskokatolick.istrzyzowice.pl polskokatolickis.trzyzowice.pl polskokatolicki.tsrzyzowice.pl polskokatolicki.srtzyzowice.pl polskokatolicki.stzryzowice.pl polskokatolicki.stryzzowice.pl polskokatolicki.strzzyowice.pl polskokatolicki.strzyozwice.pl polskokatolicki.strzyzwoice.pl polskokatolicki.strzyzoiwce.pl polskokatolicki.strzyzowcie.pl polskokatolicki.strzyzowiec.pl polskokatolicki.strzyzowic.epl polskokatolicki.strzyzowicep.l polskokatolicki.strzyzowice.lp ppolskokatolicki.strzyzowice.pl poolskokatolicki.strzyzowice.pl pollskokatolicki.strzyzowice.pl polsskokatolicki.strzyzowice.pl polskkokatolicki.strzyzowice.pl polskookatolicki.strzyzowice.pl polskokkatolicki.strzyzowice.pl polskokaatolicki.strzyzowice.pl polskokattolicki.strzyzowice.pl polskokatoolicki.strzyzowice.pl polskokatollicki.strzyzowice.pl polskokatoliicki.strzyzowice.pl polskokatoliccki.strzyzowice.pl polskokatolickki.strzyzowice.pl polskokatolickii.strzyzowice.pl polskokatolicki..strzyzowice.pl polskokatolicki.sstrzyzowice.pl polskokatolicki.sttrzyzowice.pl polskokatolicki.strrzyzowice.pl polskokatolicki.strzzyzowice.pl polskokatolicki.strzyyzowice.pl polskokatolicki.strzyzzowice.pl polskokatolicki.strzyzoowice.pl polskokatolicki.strzyzowwice.pl polskokatolicki.strzyzowiice.pl polskokatolicki.strzyzowicce.pl polskokatolicki.strzyzowicee.pl polskokatolicki.strzyzowice..pl polskokatolicki.strzyzowice.ppl polskokatolicki.strzyzowice.pll
العالمية أحدث المراجعات لجميع المواقع الأخرى وهنا لائحة قصيرة من المواقع الأخرى التي هي قيد المراجعة


text:
Tradicije a nałogi
Tradicije a nałogi su wjeraški a bytostne wurazy serbskeje kultury – ale nic jadnučke. Nejwěcej rozšyrjone nałogi w Dolnej Łužycy su zapust a camprowanje, jatšowny wogoń, stajanje majskego boma, tak teke łapanje kokota. Toś te nałogi su wusko zwězane z pśirodu su zwětšego tatańskego pochada a su po wěrje našych prědownikow dejali zymu wugnaś a płodnosć powušyś.
W Chóśebuzu swěśe se toś te nałogi wosebnje w takich měsćańskich źělach, kěnž maju wejsańsku strukturu ako na pśikład w Strobicach, Zaspach, Škodowje, Žylowku, Dešanku, Depsku, Rogoznje abo w Žylowje. Wosebnosć jo teke zapustowy pśešěg Dolnoserbskego gymnaziuma pśez centrum města, kotaryž gymnaziasty w lěśu 2006 k 20. razoju pśewjedu.
W našej zarědowańskej pratyji namakaśo kulturne porucenja Serbow.


text:
Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu
My srjejź Europy
Z lěta 1992 słuša naša institucija ako samostatny wobcerk Ludowej šuli w Chóśebuzu. Wóna ma za nadawk spěchowaś, we sedleńskem rumje Dolneje Łužyce (we Bramborskej), woplěwaś a zdźaržaś kulturne derbstwo Serbow.
"Rěcna šula" procujo se wo to, aby pśiběrało rozměśe, wótwórjonosć a akceptanca drugich kulturow a rěcow we našom regionje, kótaryž rozmějomy ako wrota do słowjańskich krajow.
Kurse, pśednoski, projekty a dalejkubłanje
- serbska rěc
- pólska rěc a druge słowjańske rěcy
- serbske stawizny, wuměłstwo, nałogi, drastwa, muzika a literatura
- Euroregion a EU
Zajmce
- wuknice a wukniki
- dorosćone
- seniory
- fachowce, amty, institucije, towaristwa
Pśizjawjenje, póraźowanje a informacije telefoniske abo wósobinski we běrowje rěcneje šule.
Powšykne informacije


text:
Karlowa uniwersita
Karlowa uniwersita (čěsce Karlova universita v Praze, łaćonsce Universitas Carolina Pragensis) w Praze je najwažniša uniwersita Čěskeje republiki a najstarša uniwersita Srjedźneje Europy. Druhdy je tež mjenowana jako najstarša němska uniwersita, dokelž wulki dźěl prěnich wučerjow a studentow bě němsce rěčacy. Dźensa ma cirka pjećdźesat tysacow studentow.
[wobdźěłać] Stawizny
Karlowa uniwersita bu załožena 26. wulkeho róžka 1347 wot bamža Klementa VI., załoženje bu wobkrućene wot čěskeho krala Karla IV. 7. jutrownika 1348 a uniwersita spočała fungować w lěće 1349. Karlowa uniwersita bu prěni uniwersita w regionje, tohodla jejne wučerja a studenća njebě jenož z Krajinow Čěskeje króny (z Čech, Morawy, Šleskeje a Łužicy), ale tež z Sakskeje, Bayerskeje, Durinskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje a dalšich. Wulki dźěl wukrajnych studentow ale wopušćił Karlowu uniwersitu w lěće 1409, hdyž čěski kral Václav IV. wuda w Kutnej Horje Kutnohorský dekret, kotryž wobmjezował jich woprawnjenja. Wot nich bu to same lěto załožena Lipšćanska uniwersita.
[wobdźěłać] Karlowa uniwersita a Serbja
Sorabistika bu wuwučowana na Karlowej uniwersiće hižo wot spočatka 20. lětstotka. W lěće 1933 bu załožena katedra sorabistiki a powołany prěni profesor sorabistiki, Josef Páta (kotryž bu zamordowany wot nacistow w lěće 1942). W časach komunistiskeho knjejstwa we wuchodnej Europje bu oficialne slědźenje a studij z politiskich přičin załoženo w Lipsku, hdźež bu wutworjeny Institut za sorabistiku, a w Praze bu katedra sorabistiki rozpušćena, ale wot lěće 1989 je na Filozofiskej fakulće Karlowy uniwersity wospjet móžno ji studować.[1][2]
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Sorabistika / Serbowěda na stronkach Towarstwo přećelow Łužicy (čěsce)
- ↑ Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Oficialne stronki (čěsce, jendźelsce)
- Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)


text:
Uojle
Uojle (Strigiformes) - řůnd ptokůw s podgrůmady ptokůw nowočesnych Neornithes. Uobejmuje gatůnki drapjyžne, kere přistosowouy śe do polowańo po ćmoku a uo zmroku, choć ńykere gatůnki powrůćiuy do trybu žyćo po jasnoku. Zamjyškujům couki śwjot, prowadzůnc nojčyńśći uośaduy tryb žyćo, krům ńykerych půunocnych populacyji kere kočujům abo wandrujům.
Uojle ńy sům spokrewńůne ze ptokůma drapježnymi, nale wykazujům s ńimi kůnwergyncyjo – tzn. pośadajům wjela cech wspůlnych, wyńikajůncych s podobnygo trybu žyćo. Postřůd ńich idźe wymjyńić: uostre dźoby a špůny, dobry wzrok, zdolność filowańo stereoskopowygo (dwuślypjowygo). Růžńice to přede wšyjskym nocny tryb žyćo uojli a jejich doskůnouy suůch.
U uojli wystympuje tzw. zwyrtnyty dymorfizm puećowy - samice sům wjynkše kej samce. Růžńice ale ńy sům zwykle tak sroge, jak u ptokůw špůńastych. Poza tym uobje pueće nojčyńśći ńy růžńům śe wyglůndym.
Uojle uodžywjajům śe pokarmym zwjyřyncym uod uowadůw pů ssaki. Nojčynstše stratygije polowań u uojli to čatowańy (zaśadka) a ńiski lot patrolowy, zwykle ůng. 1-3 m nad źymjům. Ńykere gatůnki (jak půjdźka) polujům na uowady a gryzůńe uažůnc pů źymji, inkše (jak puomykůwka, ušatka, uojla bařouowo) poradzům zawisać w lufće, podobńy jak pustůuka; ńykere tyž, jak uojlečka, šnupjům za uofjarůma we korůnach strůmůw.


text:
Murmańsk
Wspůłrzyndne: 68°57' N 33°04' E
Murmańsk (rus.: MypMaHck) - mjasto we Rusyje, hawyna nade Zatokům Kolskům. Ležy ńydaleko uode grańicy s Norwygijům a Finlandyjům. Je stolicům uobwodu murmańskigo. Mjasto zouožůno 4 paźdźernika 1916 kej Růmanow nade Murmamjym. Murmań to je downe ruske mjano na Moře Barentsa. Po 1917 mjano zmjyńůno na Murmańsk. We lotach 1918-1920 mjasto bůuo uopanowane bez alijůntůw zachodńich, kere wspomogouy stůnd Bjouych we walce s bolšewikůma. We 1940 we wyńiku umowy s III Řešům hawyna we Murmańsku stoua śe bazům lo mjymjeckich U-bootůw. Po napaśći III Řešy na SSSR, hawyna we Murmańsku bůua placym kaj kůńčyuy trasa kůnwoje ze zachodńům půmocům lo Armije Čyrwůnyj. We lotach źimnyj wojny bůua sam baza sowjeckich uokryntůw podwodnych. Terozki je sam baza Ruskij Floty Půunocnyj.


text:
Serby
Serby su pódwjacornosłowjański lud. Pó doněntejšnych dopóznaśach wědomnostnikow su w 6. stolěśu do stronow źinsajšneje Łužyce pśidrogowali. Tam su bagnišća wusušyli, kraj zdobyli a zachopili rolu wobźěłowaś.
Mjazy 9. a 12. stolěśim jo jich Nimske mócnarstwo w tak pomjenjonych "Wendenkreuzzügen" póbiło. Tak su Serby něnto južo wokoło 1000 lět pód cuzym kněstwom a źinsa jadna ze styrich pśipóznatych narodnych mjeńšynow Nimskeje.
Wóni maju dwě spisownej rěcy: dolnoserbšćinu a górnoserbšćinu. Ale eksistěrujo mimo togo ceła kopica narěcow, ako na pśikład slěpjańska.


text:
Howard Phillips Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft (rodz. 20 śyrpńa 1890 we Providence, um. 15 marca 1937 we Providence) - amerikański pisoř, autor kśůnžek ze zorty fantasy a růmanůw grozy, kere cuzamyn twořům fikcyjno mitolůgijo Cthulhu. Je jednym s prekursorůw zorty science fiction, do kerych wkludzou fikcyjne istoty s tyj mitolůgije. Inkše znůme motywy s jygo twůrčośći to postać klepńůnygo Araba, Abdula Al-Hazreda, kery napisou bluźńerčo kśynga pode titlym "Necronomicon", we keryj je spisano wjedza uo pradawnych bůstwach, jake dowńij řůndźiuy na Źymje a terozki čekajům na momynt coby powrůćić. Bez dugi čos uwožano, aže "Necronomicon" richtig istńeje, a som Lovecraft dugo tymu ńy zapřečou, nale na kůńec we jydnym s brifůw přiznou aže je to fikcyjo. Nale powstouo nawet pora kśůnžek pode tym titlym, pisanych bez inkšych pisořy abo bez fanůw Lovecrafta.
Akcyjo růmanůw Lovecrafta nojčyńśćij dźeje śe we Nowym Ynglandźe, kery je we ńich předstowjany kej kraina fest groźno a pouno mročnych tajemńicůw a magije, heimat lo pradawnych kultůw.
Motywy s jygo růmanůw a powjarek sům čynsto uobecne we kultuře, powstoua tyž mynga adaptacyjůw radyjowych a filmowych jygo dźeu.
[Sprowjej] Dźeua (ńykere)
[Sprowjej] Růmany
- The Case of Charles Dexter Ward
- The Doom That Came to Sarnath - 1919
- At the Mountains of Madness - 1931
- The Quest of Unknown Kadath
- The lurker at the threshold - Howard Phillips Lovecraft & August Derleth
[Sprowjej] Uopowjadańa
- The Call of Cthulhu - 1926
- The Shadow over Innsmouth
- The Colour of the Space
- The Whisperer in the Darkness
- The Ghost of the Darkness
- The Dunwich Horror
- The Music of Erich Zann
- The Hound
- The Picture in the House
- The Thing on the Doorstep
- In the Vault
- The Temple
- The Lurking Fear
- The Tomb
- The Outsider
- The Shunned House
- Cool Air
- He
- The Dreams in the Witch House
- Pickman's Model - 1927
- Herbert West - Reanimator
- The Rats in the Walls
- Dagon
- The Transition Of H.P. Lovecraft: The road to madness
[Sprowjej] Gedychty
- Fungi from Yuggoth
[Sprowjej] Auskuplůngi


text:
Jacmjeński
Awgust, jacmjeński (górnoserbski žnjenc) - jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě awgust pó łatyńskem Augustus Caesar. Do togo mjasec (kótaryž do togo jo měł mě Sextilis, "šesty" (glědaj september) jo měł 30 dnjow; ale ako wón se jo dostał druge mě pó Augustus, se jo jen wó jaden źeń pódlejšował, aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij, mjasec mjenjowany pó Julius Caesar.
Mě jacmjeński póchada wót jacmjenja, kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo.
Awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Kněžna.
Awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta.
januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski


text:
Auto
Auto to je pojazd mechańičny přeznačůny do užywańo we ruchu drůgowym, kery mo wuosny napynd (śilńik) a zdřůduo energije (ropa, benzina, LPG, abo akumulatory; a inkše). Nojčyńśći je dwuśladowy a mo štyry (we autach osobowych) abo wjyncyj kůu. Uod motorůw a moplikůw uodřůžńo śe tym co mo nadwoźe.
[Sprowjej] Historyjo
Pjyršy pojazd, kery by my terozki mogli uznować za auto, skonstruowou Nicolas-Joseph Cugnot we 1769 roku. Wjyncyj jak 100 rokůw ńyskoři pojawiuo śe pjyrše auto na benzina, kere skonstruowou Siegfried Marcus we 1870.
[Sprowjej] Zorty aut
Auta sům produkowane we roztůmajtych zortach, zaležńy uod jejich přeznočyńo. Nojbaři podstawowy, nale fest ńyśćisuy je tajlůng na auta osobowe a auta ćynžarowe.
[Sprowjej] Auta


text:
Madźarsko godka
Madźarsko godka (magyar nyelv) - je godka we podskupińe ugryjskich godkůw, kero przinoleży do podfamilije ugrofińskij (ze familije uralskij).
Godkům tům godo ůngyfer 13,6 mln ludźůw - ze czygo nojwjyncy (wele 9,5 mln) we Madźarach), nale tyż we połedńowyj Słowacyji, postrzodkowyj Růmůńiji (Śedmjogrůd), půłnocnyj Syrbiji (Wojwodina), zachodńij Ukrajińe (Zokarpaće), wschodńij Słowyńiji (Prekmurje) a wschodńij Austriji (Burgynland).
Madźarski je to aglutynacyjno godka.
[Sprowjej] Madźarske abecadło


text:
Litewsko godka
Litewsko godka je indoojropejsko godka s familije bałtyckich godkůw. Mo uůna dwa głůwne djalekty - żmudzki (dolnolitewski) a auksztocki (gůrnolitewski). Litewsko godka używo szrajbůnku uopartygo na łaćińskim abecadle, nale mo djakratyki. Litewsko godka je urzyndowo we Litwje.
Je to interesantno godka lo godkoznawcůw, beztůż co zachowała archajiczne morfologiczne zachy a typowe lo godkůw indoojropejskich. Godo śe, iże litewsko godka je nojbliższo godce praindoojropejskij. Ńykere zdrzůdła godajům, co familijo bałtyckich godkůw ewulowała uoddźelńy uode inkszych godek indoojropejskich już we 10. stoleću przed Kristusym[zdrzůdło?] . Ewolucyjo godki litewskij uode godki prajindoojropejskij ńy ma do kůńca znůmo.


text:
Adolf Hitler
Adolf Hitler (ur. 20 kwjetńa 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwjetńa 1945 w Berlińe) – polityk mjymjecki, kanclyř Ńymjec uod 1933, führer i kancleř Řešy uod 1934, přiwůdca Narodowo-Socjalistyčnyj Ńymjeckej Partii Robotńikůw (NSDAP), ideolůg mjymjeckej uodmjany fašyzmu zwanyj uod jygo nazwiska hitleryzmym abo narodowym socjalizmym (naźismym), twůrca i dyktator III Řešy mjymjeckij, zbrodńoř wojynny, uodpedźalny za zbrodńy přećiw ludzkośći.
Po uobjyńću uobu fůnkcyji zmjyńůno nazwa jygo stanowisko na "Führer und Reichskanzler" (Wůdz i kanclyř Řešy). Ůznowany je bez wjynkšość historykůw za uosobiśće uodpedźalnygo za polityka rasowům naźistowskych Ńymjec, Holocaust a za śmjerć miljůnůw ludźi zabitych podčas jygo řůndůw. Agresywno polityka zagrańično, kerům stosowou doprowadźiua do rozpyntańo bez Ńymcy II wojny śwjatowyj, w wyńiku keryj zginyuo 55 miljůnůw ludźi.


text:
Wszyjskich Śwjyntych
Wszyjskich Śwjyntych (łać.: festum omnium sanctorum) to je chřeśćijańsko uročystość uobchodzůno 1 listopada ku čći wšyjstkich znajůmych a ńyznajůmych śwjyntych, kere přebywajům juž we chwole buogosuowjůnych. We tym dńu wspůmino śe ńy yno umartych, kerych Kośćou uznou za śwjyntych, nale wšyjstkich ludźi, kerych žywot bůu prawy a uchodźiu za śwjynty. Je to tyž śwjynto tych, kere důnžům ku śwjyntośći a zbowjyńu.
Uročystość Wšyjstkich Śwjyntych wywodźi śe guůwńy s čći uoddowanyj mynčynńikům, kere ńy bůuy wspůminane we kanůńy Mšy Śwjyntyj. We III wjeku wkludzůno zostoua tradycyjo překludzańo coukich relikwije śwjyntych abo jeich tajli we roztůmajte place, kej znok, co śwjynte sům wuasnośćům coukigo Kośćoua. We 610 roku papjyž Bůńifacy IV erbnyu uod cysořa dowńij půgańsko śwjůntyńijo Pantyjůn, kozou zuožyć tam mynga relikwije śwjyntych a pośwjyńćiu ja pod wezwańy Matki Boskij Mynčynńikůw. Uod tygo času wšyjstkim umartym mynčynńikům uoddowano čeść 1 maja. We 731 papjyž Gřygoř III přećepou ta uročystość na 1 listopada, a we 837 Gřygoř IV zažůndźiu, coby tyn dźyń pośwjyncano pamjyńći ńy yno mynčynńikůw, nale wšyjstkich śwjyntych.
Terozki je to na Ślůnsku dźyń wolny uod roboty a mynga ludźi přiuaźi na kirchofy uobstroić grůby, zaśwjyćić zniče a pořykać za umartych.


text:
Wjeś
Wjeś (tyż dźedźina, dźydźina) - podug polskigo prawa "uosadńiczo jednostka uo zwartej abo rozproszůnej zabudowje i istńijůncych fůnkcyjoch rolńiczych abo zwjůnzanych s ńimi usůgowych abo turystycznych, ńypośadajůnca prow mjejskych abo statusu mjasta" (art. 2 ustawy s dńo 29 śerpńa 2003 uo urzyndowych mjanach mjejscowośći i uobjektůw fizjůgraficznych).
De facto sům roztůmajte defińicyje wsi, uopjerajům śe uůne na przećiwstawjyńu wśi mjastu, ji fůnkcyje rolńiczyj abo ńyzwjůnzanyj s industryjům, abo tyż na wspůlnotowośći strzodowiska, w uodrůżńyńu uod mjasta, kere dowo pewno anůńimowość.


text:
Sokrates
Sokrates (gr. Ewkpάtnς, ur. 4 čerwca 469, zm. 7 maja 399 p.n.e.) – jydyn s nojwjynkšych filozofůw greckych. Urodźiu śe i zmar w Atynach.
Jedyne, co uo ńim wjymy, to relacyje jygo učńo Platůna (w postaći spisanych djalůgůw) a Ksynofůnta, a tyž překazy Arystotelesa, Arystofanesa a historykůw greckych. Učńe Sokratesa růžńili śe w wjelu sprawach, a w jejich pismach Sokrates wystympuje čynsto kej retoryčny autorytet, wykuadajůncy půglůndy autora. Ale mimo kwestii spornych pewne půglůndy uwažo śe za řečywiśće sokratejske.
Coukość podyjśćo do wuasnyj wjydzy a překůnań Sokratesa streščo připisywane mu zdańy "wjym, aže ńic ńy wjym" ("scio me nihil scire"). Tradycyjńy předstawjo śe Sokratesa kej wrůga dymokracyji, wskazujůnc na jygo krytyka řečywistośći atyńskij i ludźi kerujůncych sprawůma państwa, a tyž na fakt, iže wśrůd jygo školoři znojdowali śe znůńi wrůgowje ustroju dymokratyčnygo (np. Alkibjades, Platůn, Krycyjoš). Možliwa je ale tyž inkša interpretacyjo, zapropůnowano bez Karla Poppera w dźele Spouečyństwo uotwarte i jygo wrůgowje. Wedle ńij istotno do dymokracyji je wolność suova umožliwjajůnco swobodno krytyka dostřežůnych felerůw i swobodno dyskusyjo uo napotkanych problymach. Wolność suowa je čynńikym wjynkšej efektywnośći państw dymokratyčnych, aby ale w peuńi můguy śe ujawńić pozytywne jeji skutki, kůńyčne je pobudzyńy uobywateli do krytycyzmu (w tym samokrytycyzmu) i samodźelnośći intelektualnyj.


text:
Lůndůn
Wspůłrzyndne: 51°30' N 00°07' W
Lůndůn (ang.: London) - mjasto w pouedńowo-wschodńij tajli Wjelgij Brytańije, stolica tygo państwa, a tyž stolica Ynglandu. Pouožůny nad Tamizům, je drůgim nojwjynkšym mjastym Ojropy (pů Moskwje, před Paryžym), je tyž jydnym s wjynkšych mjast śwjata zarůwno w skali samygo mjasta jak i aglůmeracyje. Ličba mjyškańcůw Lůndůnu (w grańicach tzw. Wjelgigo Lůndůnu) wynośi kole 8,2 miljůna (2006) na placu 1607 km²; couko zaś aglůmeracyjo lůndyńsko, uůnčńy ze wšyjskimi přilyguymi mjastůma (uod Tůnbridge na pouedńowym wschodźe pů Windsor na půunocnym zachodźe) ličy ůngyfer 20 miljůnůw ludźi (uobšar tzw. mygalopolis). Ůngyfer 20% mješkańcůw pochodźi s Azyji, Afriki i Karajibůw.
Teroźni Lůndůn je nojwjynkšym cyntrům finansowym śwjata (uod roku 2006 před Nowym Jorkym). Třidźeśći procynt śwjatowygo uobrotu walutami, štyrdźeśći procynt śwjatowygo uobrotu Ojrobůndow itd. W Lůndyńe usytuowanych je kilkaset bankůw, nojwjynkšo geuda w Ojropje (třećo na śwjeće), lične towařistwa ubezpječyńowe i inwestycyjne. Lůndůn je tyž uogrůmnym uostřodkym medjalnym. Mjasto poune zabytkůw a muzeůw přićůngo ročńy ůngyfer 30 miljůnůw turystůw. Je tyž nojwjynkšym mjyndzynarodowym wynzuem kůmůńikacyje lotńičyj (lotńisko Heathrow a lotńisko Gatwick přijyuy w 2003 roku přez 110 miljůnůw pasažerůw; Heathrow (kere je nojwjynkšym lotńiskym mjyndzynarodowym pod wzglyndym ličby pasažerůw) ůngyfer 65 miljůnůw, Gatwick ůngyfer 30 miljůnůw, lotńisko Stansted ůngyfer 19 miljůnůw i Lutůn ůngyfer 3 miljůnůw itd.).
Admińistracyjńy Wjelgi Lůndůn (Greater London) je podźelůny na 32 dźelńice (Boroughs) a autůnůmične City: s tygo 12 a City of London twořům Inner London (Wewnyntřny abo Cyntralny Lůndůn), a pozostoue - Outer London.
Nojwažńijše (tyž ze wzglyndůw historyčnych) dźelńice to City of London i City of Westminster pouožůne na půunocnym břygu Tamizy, a Southwark i Lambeth na pouedńowym břygu.


text:
Portugalsko godka
Portugalsko godka (port. Português) je godka ze skupiny růmańskich godkůw. Rzůńdźi we ńi 210 mln ludźůw we Portugaliji a jeji downych kolůńijach, co dowo ji 6. plac, kej idźe uo wjelość godajůncych. Literacko portugalsko godka je uoparto na půłnocnym djalekće. Nojstarsze zapisowańo po portugalsku sům ze XII stolećo. Państwa, we kerych portugalsko godka mo sztatus urzyndowyj godki (Angola, Brazylijo, Gwinyjo Bissau, Růwńikowo Gwinyjo, Mozambik, Portugalijo, Republika Źylůnygo Przilůndka, Wschodńi Timůr, Wyspy Śwjyntygo Tůmasza a Kśůnżynco) wespůłrobjům ze sobům we zołożůnyj we 1996 Spůlnoće Portugalskogodkowych Krajůw.
Do zapisowańo portugalskij godki używo śe zmodyfikowanygo łaćińskigo abecadła.
[Sprowjej] Klasyfikacyjo
Portugalsko godka je to godka indoojropejsko -> italsko -> růmańsko -> zachodńorůmańsko -> galo-iberyjsko -> zachodńoiberyjsko -> galajiko-portugalsko.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
Wikipedyjo we portugalskij godce


text:
information about : gazetacz.com.pl
Domain Name : gazetacz.com.pl
Information : Gazeta Czêstochowska OnLine - Czêstochowa, kultura, rozrywka czêstochowa, czestochowa, nieruchomosci czestochowa, domy weselne czestochowa, azs czestochowa, posrednictwo nieruchomosci czestochowa, pks czestochowa, autokomisy gieldy czestochowa, wlokniarz czestochowa, mpk czestochowa, urzad miasta czestochowa, rozrywka czêstochowa, dyskoteki czêstochowa, kluby czêstochowa czêstochowa, czestochowa, nieruchomosci czestochowa, domy weselne czestochowa, azs czestochowa, posrednictwo nieruchomosci czestochowa, pks czestochowa, autokomisy gieldy czestochowa, wlokniarz czestochowa, mpk czestochowa, urzad miasta czestochowa, rozrywka czêstochowa, dyskoteki czêstochowa, kluby czêstochowa Gazeta Czêstochowska OnLine - Czêstochowa, kultura, rozrywka
Pagerank : 4
Ip address :212.85.107.69
Country Name / Code : POLAND / PL
Dmoz Base : category : Częstochowa Media Url : World Polski Regionalne Europa PolskaŚląskie Miejscowości Częstochowa Media
Yahoo Info : Index : - - Link : -
Bing Info : Index : 322 - Link : 1,090
Ask Info : Index : -
Title : Gazeta CzÄ?stochowska
Description : Tygodnik wychodzÄ?cy co czwartek o zasiÄ?gu byÅ?ego województwa czÄ?stochowskiego.
Related Url : gazetacz.com.pl
Region : MAZOWIECKIE
City : WARSAW
Isp : HOME.PL WEBHOSTING FARM
Isp Domain Name : NET.PL
Zip Code : -
Time Zone : +01:00
Net Speed : -


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (němsce: Johannes Choinan(us)) (* 1616, † 1664) běše serbski rěčespytnik a teologa. Spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.
Chojnan bě w srjedźiznje 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach pola Lubnjowa.
Na zakładźe choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w l. 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak nječišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.
Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.


text:
Wjazońca (gmejna)
Wjazońca (němsce Neukirch/Lausitz) je wjes, gmejna a statnje připóznate wočerstwenišćo na juhowuchodźe zwjazkoweho kraja Sakska. Słuša ke krajnemu wokrjesej Budyšin a lězi zanurjena mjez dwěmaj hórskimaj rjećazomaj Hornjołužiskich hór pod bohaće zalěsnjenym 587 m wysokim Sokolnikom.
[wobdźěłać] Geografija
[wobdźěłać] Geografiske połoženje
Sokolnik je Wjazońčanska "domjaca hora". Pod nim so přez Wjazońcu běžaca rěka z jenakim serbskim mjenom Wjazońca, kotrejež němske mjeno je Wesenitz. Wjetše města we wokolinje stej Budyšin (15 km) a Biskopicy (12 km).
[wobdźěłać] Susodne gmejny
Přimjezowace gmejny su (po směrje časnika) Dobruša-Huska, Wjelećin a Wołbramecy z wjesnym dźělu Ringenhain w krajnym wokrjesu Budyšin, Neustadt in Sachsen w krajnym wokrjesu Sächsische Schweiz kaž tež Smělna-Póckowy w krajnym wokrjesu Budyšin.
[wobdźěłać] Stawizny
W lěće 1222 je so Wjazońca ze swojim němskim mjenom „Neinkirgen“ prěni raz we wopismje naspomniła. Mjeztym zo so němske mjeno na tehdy nowotwarjenu cyrkej we wjesnym dźělu Delnja Wjazońca poćahuje, pokazuje serbske mjeno na geografiske połoženje nad rěku Wjazońca[1].
W bliskosći sydlišća su so w meji 1813 w zwisku z bitwa pola Budyšina boje mjez francoskimi a ruskimi jednotkami wotměli.
[wobdźěłać] Wuwiće wobydlerjow
Ličby wobydlerjow (staw 31. decembra):
- 1960 - 7.134
- 2002 - 5.680
- 2004 - 5.540
- Datowe žórło wot lěta 2002: Statistisches Landesamt Sachsen
[wobdźěłać] Měšćanske partnerstwo
Wot lěta 1992 je Bönnigheim w krajnym wokrjesu Ludwigsburg partnerske město Wjazońcy.
[wobdźěłać] Hospodarstwo
Najebać woteběracych tendencow w Hornjej Łužicy, ma gmejna Wjazońca wobdźiwajomny hospodarski róst. Bytostny přinošk za to wukonja zhotowjer gratowych mašinow Trumpf, kotryž w regionje wjele dźěłowych městnow wutworja.
[wobdźěłać] Wažne firmy we Wjazońcy:
- TRUMPF Sachsen GmbH
- Käppler und Pausch GmbH
- Tradicionelna cwibakowa fabrika
Hornčernje:
- Heise - Original Bunzlauer Keramik
- Kannegießer Keramik
- Karl Louis Lehmann GmbH
- Hornčernja Heinke Neukirch
K tradicije hornčerstwa we Wjazońcy słuša tež kóždolětny hornčerski swjedźeń.
[wobdźěłać] Infrastruktura
Wot Wjazońcy hač do Žitawy wjedźe derje z taflemi wuhotowana kolesowa ruta - hornjołužiska kolesowarska šćežka chěžow ze stołom.
[wobdźěłać] Wobchad
Awtodróha A 4, kotraž 13 km na sewjer Wjazońcy nimo wjedźe, je najspěšnišo po dojězdnej dróze k najězdej Słona Boršć docpějomna. Lětanišćo Drježdźany je 40 awtowych mjeńšin zdalene. Wjazońca leži direktnje na B 98, kotraž so w Biskopicach započina a so we Wopakej z B 96 zjednoća, kotraž wot Budyšina přińdźe a k čěškej hranicy na sewjernej kromje Žitawskich horin wjedźe.
Za železniskich pućowacych steja wobě dwórnišći Wjazońca-zapad a Wjazońca-wuchod k dispoziciji, kotrejž na zelezniskej čarje Biskopicy - Žitawa ležetej, z direktnymi zwiskami do Drježdźan a Libereca. Hač do něšto lět bě direktny železniski zwisk Žandawa - Zebnica - Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad - Wjazońca-wuchod - Wjelećin - Budyšin. Mjeztym wšak je wobchad na čarowymaj wotrězkomaj Neustadt w Sakskej - Wjazońca-zapad a Wjelećin - Budyšin zastajeny.
Z regionalnymi busowymi linijemi su Biskopicy, Budyšin, Wopaka a Neustadt w Sakskej docpějomne. Wot Neustadta su busowe linije do Zebnicy a dale do Žandawy, do Drježdźan, do Pěrna a Hohnsteina. Nimo toho leži Neustadt w Sakskej na železniskej čarje Pěrno - Zebnica - Žandawa.
[wobdźěłać] Zdźěłanje
Wjazońca ma dwě zakładnej šuli, Pestalozziowa šula a Lessingowa šula a jedna srjedźnu šulu.
[wobdźěłać] Literatura
- Domizniski slědźer Jurij Pilk (němsce Georg Pilk) je dwě knize wo stawiznach Wjazońcy spisał: „Neukirch am Hohwald in den Befreiungskriegen“ und „Neukirch im 18. Jahrhunderte“.
[wobdźěłać] Přispomnjenki
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz; Domowina Verlag, Bautzen 1973; S. 97
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Ruski rubel
Ruski rubel (rus.: pyблb) to je waluta używano we Rusyji a tajlowo we Abchazyji a Połedńowyj Uosetyji. Podug ISO 4217 mo kod RUB, dowńi mjała kod RUR aże do denůminacyje we 1998. Ruski rubel tajluje śe na 100 kopjejkůw (rus.: koпéйka). Dowńi rublůw używało śe we SSSR a jeszcze dowńi we Ruskim Imperyjům. Rubel je we użyću uod 500 lot, uod 1710 tajluje śe na kopjejki. Ńy mo uoficjalnygo symbolu, jak amerikański dolar, fůnt szterling abo ojro. Propůnowane sům dwa: przekreślůne P (cyrylica, uodpado łaćińskimu R) abo . We uobjygu sům banknoty 5, 10, 50, 100, 500, 1000 a 5000 rublůw a klepoki 1, 5, 10 a 50 kopjejkůw a 1, 2, 5 a 10 rublůw. Krům ruskigo, je tyż bjołoruski rubel a waluta ńyuznowanygo Naddńestrzo, naddńestrzański rubel.


text:
Turecko godka
Turecko godka (tur. Türkçe) to řeč, we kerej godo přez 50 miljůnůw ludźi na coukym śwjeće[3], čyńůnc ja nojbaři rozpowsechńůnům godkům tureckům. Jeji užytkowńicy mjyškajům přede wšyjskim w Turcyji a na Cypře, we myńšych grupach tyž we Grecyji, Bůugaryji, Kosowje a wschodńij tajli Ojropy . Pů turecku godojům tyž miljůny imigrantůw do Ojropy Zachodńij, guůwńy we Ńymcach.
Kořyńy godki mogům być znejdźůne we Azyji Střodkowyj, ze swojimi pjyršymi naskryflůnymi śwjadyctwůma datowůnymi na bezma 1 200 lot nazod. Na zachůd ajnflus tureckij godki ottomańskij – prekursora dźiśejšygo tureckigo – rozšyřyuo Imperyjům Ottomańske. We 1928 roku, jako jydno s reformůw Atatürka we wčesnyj Republice Tureckij turecki alfabyt ottomański uostou půmjyńůny na fůnetyčny alfabyt uaćiński. Co wjyncyj, nowo zouožůne Stowařyšyńy Tureckij Godki napočyuo usuwańy perskich a arabskich požyček we suowńictwje, zastůmpjajůnc je rodźimymi suowůma s kořyńůma tureckimi.
Godka turecko wyrůžńo śe harmůńijům wokaličnům a posuńyntům aglutynacyjům. Podstawowo raja koždygo zaca to SOV. Turecki mo tyž rozrůžńańy zajimka “ty” (sız) na gřečnośćowy a zwykuy. Ńy mo atoli we tureckim zort řečowńikůw lebo rodzaja gramatyčnygo.
Przipisy
- ↑ Ino tam, kaj pů turecku godo přez 20% ludźi
- ↑ Jydno s rygjůnalnych godek
- ↑ Raport Ethnologue


text:
Mars - sztworto podug uoddalyńo uod Słůńca planeta Ůkuodu Słůnečnygo. Mjano planety je wźynte uod mjana rzimskigo bůga wojny – Marsa. Przijynto tak skiż jygo farby, kera przi uobserwacyji wydowo śe być rdzawo-czerwůno a kojarzůła śe starożytnym s pożůgům wojynnům. Widźany uodćyń bjere śe stůnd, aże powjerzchńo planety je pokryto tlynkůma żelaza. Mars mo dwa ńywjelge kśynżyce uo ńyrygularnych ksztoutach – Fobosa a Deimosa – prawdopodobńy sům to dwje planetoidy przechwycůne bez pole grawitacyjne Marsa. Przipuszczo śe, co na Marśe můguo kjejś powstać żyće, nale uobecńy ńy mo na to solidnych dowodůw.
Mars je jydnům s pjyńću planet widocznych gouym ślypjym. W uopozycyji uośůngo jasność do -3,0 wjelgośći gwjazdowyj a szyrzka kůntowo do 25".


text:
Kantela
Kantela (finski kantele abo kannel, estniski kannel) jo narodny muzikowy instrument Finskeje a wóna jo znaty tšunaty instrument teke w drugich krajach pśi Baltiskem mórju.
[wobźěłaś] Struktura a stawizny
Tradicionalna kantela jo měł pěś tšunow, kótarež su pśicynjali na drjewowem ramiku a dolny bok jo wótwórjony. Nowšu tak mjenjowanu dwudrjewowu pěśtšunowu kantelu nejpjerwjej grifeluju. Pótom su gótowali wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samskej swójźbje muzikowych instrumentow.
Něnto kantelowa muzika jo wjelgin žywa a se pitśku licba grajarjow pówětšujo. Ewolucija jo zachopiła dla źěła Kannelliitto za cas 1970. lět a trajo něnto dla zgromadnego źěła muzikarjow, muzikowych šulow, firmow a zwězkow.
Nejstarše dopokaze za take instrumenty (mjaz drugim finsku kantele, estnisku kannel, letisku kokle [wugroni kuokle], litawsku kanklės a rusojsku gusli) snaź su archeologiske namakanki z lět 900-1400 w Velikij Novgorod a w regionach Opola a Gdańska w Pólskej.
Kantela jo muzikowy instrument Väinämöinen w Kalevala, kótaraž jo finska narodna poezija.
Finski kantelowy muzej (finski Suomen kantelemuseo) jo w měsće Jyväskylä.


text:
Astronomija
Astronomija (ze starogrichiskeje ἀσtpovouίa, astronomía, „wobglědowanje gwězdow“, nastało ze starogrichiskego ἄσtpov [ástron], „gwězda, njebjaske śěleso“, a vόuoς [nómos], „nałog, kazń“) jo wědomnosć wó njebjaskich śělesach. Wóna pśepytujo z pśirodowědomnostnymi srědkami kakosći objektow we uniwersumje, pótakem njebjaskich śělesow (planety, mjasec, gwězdy inkluziwnje słyńca, gwězdowe gromady, galaksije a galaksijowe gromady), interstelarneje materije a we swětnišću wustupujucego promjenjenja. Mimo togo pyta wóna za rozměśim uniwersuma ako cełka, jogo nastaśa a jogo natwari.
Lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo, wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby (glej amaterowa astronomija). To zwisujo na jadnom boce z "pózwigujucym" zaśišćom, ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš, na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću, dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku.
Astronomija njedej se z astrologiju zaměniś (grich. ἀσtpoλoYίa, astrología, „wěda wó gwězdach“), ako jo měła w Antice samski wóznam ako astronomija.
[wobźěłaś] Stawizny astronomije
Astronomija płaśi ako jadna z nejstaršych wědomnosćow. Zachopjeńki astronomije laže wěrjepódobnje w kultiskem cesćenju njebjaskich śělesow. W lěttysacy trajucem procesu su se źělili nejpjerwjej astronomija a pśirodowa religija, pózdźej astronomija, meteorologija a kalendarjowe licenje, w pózdnem srjejźowěku potom astronomija a astrologija. Bytostne mrocniki za našu wědu wó swětnišću su byli wunamakanje teleskopa pśed něźi 400 lětami, kenž jo Kopernikowy pśewrot dokóńcył, ako teke pózdźej w 19. stolěśu wunamakanje fotografije a spektroskopije. Wót srjejźi 20. stolěśa mógu astronomy z bźezwobsadkoweju a wobsadkoweju kosmonawtiku zemsku atmosferu pśewinuś a bźez jeje wobgranicowanjow wobglědowaś, to groni we wšyknych wobłukach elektromagnetiskego spektruma. K tomu pśiźo hyšći móžnosć, pśespytowanym objektam direktnje woglědaś a tam dalšne, nic jano wobglědujuce měrjenja gótowaś. Paralelnje se twarje pśecej wětše teleskopy za wobglědowanje ze zemje.
[wobźěłaś] Fachowe wobłuki astronomije
Astronomiska wědomnosć se źěli powšyknje pó pśepytowanych objektach, a pó tom, lěc jo slěźenje teoretiskego abo wobglědujucego razu. Wažne zakładne wobłuki su astrofyzika, astrometrija a njebjaska mechanika, nejwažnjejše póla su fyzika słyńcnego systema, wósebnje planetologija, galaktiska astronomija, kótaraž pśeslěźujo ptaškowu drogu a jeje centrum, ekstragalaktiska astronomija, kótaraž pśepytujo natwaŕ drugich galaksijow a jich aktiwne jědra, abo błyski gammapromjenjow ako nejwěcej bogate na energiju procese uniwersuma, ako teke relatiwistiska astrofyzika, kenž se na pśikład z carnymi źěrami zaběra. Stelarna astronomija pśepytujo naroźenje, wuwiśe a smjerś gwězdow. Kosmologija se zaběra ze stawiznami a nastaśim uniwersuma, a kosmogonija wopisujo stawizny našogo słyńcnego systema. Dla integracije wjelich metodow se źěli wobglědujuca astronomija pśecej mjenjej pó wužywanych wobłukach žwałowych dłujkosćow (radijowa astronomija, infracerwjena astronomija, wizuelna astronomija, ultrawioletna astronomija, roentgenowa astronomija a gammapromjenjowa astronomija), dokulaž slěźeńske kupki a (w idealnem paźe) teke jadnotliwe wědomnostniki mógu wužywaś informacije ze wšyknych tych žrědłow. Tencasnje nejnowšy wobłuk jo eksoplanetologija.
Wusčejše metody klasiskeje astronomije su ako poziciska astronomija z pomocu astrometrije a njebjaskeje mechaniki njebjaske śělesa katalogizěrowaś (gwězdowy katalog, efemeridy), a w astrofyzice fyziku swětnišća a we njom zdźaržanych objektow pśeslěźowaś. Pódla togo se móžo kosmonawtika ako eksperimentelna astronomija wobglědowaś, a kosmologija ako teoretiska disciplina.
[wobźěłaś] Astronomija a druge wědomnosći
Wusko z astronomiju zwězanej stej fyzika a matematika, tej fachowej wobłuka stej se cesto mjazsobnje wopłoźowałej a wobglědujotej se teke w studiumje astronomije ako cełk. Uniwersum se wopokažo we wjele padach ako laboratorium fyziki, wjele jeje teorijow se móžo jano w jogo dalokosćach a na górucych, na energiju bogatych objektach pśepytowaś. Mimo togo su byli wobšyrne wobliceńske nadawki astronomije nastark až do numeriskeje matematiki a pśeźěłanja datow.
Pó tradiciji źěła astronomija gromaźe z geodeziju (astrogeodezija, zwěsćenje městna a zwěsćenje casa, póśěgowańske systemy, nawigacija), z licenim casa a kalendarjowym licenim (astronomiska chronologija) ako teke z optiku (wuwijanje astronomiskich instrumentow a sensorow). Dla instrumentow a metodow jo teke wjele paralelow k technice, kosmonawtice a matematice (měrjeńske srědki, satelitowa technika, modelěrowanje drogow njebjaskich śělesow). Geodetiske metody se wužywaju teke za zwěsćenje grawitaciskego póla a figurow drugich njebjaskich śělesow.
W slědnych lětźasetkach jo nabyło na wažnosći zgromadne źěło astronomije z moderneju geologiju a geofyziku, pśeto se kšyjo źěłowe pólo geowědomnosćow ze źělami planetologije. Mineralogija analyzěrujo kamizny zemje z pódobnymi metodami ako te drugich njebjaskich śělesow. Kosmochemija ako źěl chemije pśepytujo nastaśe a rozdźělenje chemiskich elementow a zwězanjow w uniwersumje a chemisku ewoluciju, eksobiologija pak wobstojnosći nastaśa a eksistence žywjenja zwenka zemje.
Dalej pśiběra mjazydisciplinowe slěźenje z něga skerjej duchownowědomnostnje wusměrjonymi wědomnostnymi disciplinami:
Astronomiske stawizny ako źěl stawiznowědomnosćow pśepytuju stawizny astronomije. Twarjenja a namakanki z pśedstawiznoweje a jěsnostawiznoweje doby se gódnośe źeń a wěcej w astronomiskem zwisku (archeoastronomija). Dokulaž astronomija se zaběra mimo togo we wobłuku kosmologije z pšašanjami za nastaśim, wuwiśim a kóńcom uniwersuma, su teke zrězki z teologiju a filozofiju.
[wobźěłaś] Glej teke
[wobźěłaś] Literatura
[wobźěłaś] Jadnotliwe twórby
- Albrecht Unsöld, Bodo Baschek: Der neue Kosmos. ISBN 3-540-42177-7
(standardna wucbnica za studium)
- Meyers Handbuch Weltall, Wegweiser durch die Welt der Astronomie. 1994 (7. pśeźěł. nakład), ISBN 3-411-07757-3
- P. Murdin (Hrsg.): Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics. 2001, ISBN 0-333-75088-8 – http://eaa.iop.org/
- Der Brockhaus Astronomie: Planeten, Sterne, Galaxien. F. A. Brockhaus, Mannheim – Lipsk 2006, ISBN 3-7653-1231-2
- Kurt Hopf: Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen – didaktiska zběrka meterialow na CD-ROM za źiśownje, šule, gwězdarnje a planetariumy, COTEC-Verlag Rosenheim
- Harry Nussbaumer: Das Weltbild der Astronomie. 2007, ISBN 978-3-7281-3106-5, 2. rozšyr. a aktual. nakład. vdf Hochschulverlag.
[wobźěłaś] Periodikumy
- Sterne und Weltraum, mjasecnik za astronomiju
- Astronomie Heute, popularny magacin za astronomiju a kosmonawtiku, 10 wudaśow wob lěto, nimske wudaśe wót Sky & Telescope (eng. wikipedija)
- Sternenbote, awstriski mjasecnik za astronomiju
- Interstellarum, dwójo-mjasecnik za praktisku astronomiju
- Astronomie + Raumfahrt, dwójo-mjasecnik za wucbu, dalejkubłanje, lichy cas ISSN|0004-6310
- Regiomontanusbote, kwartalne wudaśe Nürnbergskego astronomiskego towaristwa a Nürnbergskego astronomiskego źěłowego zjadnośeństwa ISSN|0938-0205
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Cogodla astronomija? W: Max-Planck-Institut für Astronomie
- ceste pšašanja w nimskej astronomijowej diskusijnej kupce de.sci.astronomie
- NASA: Astronomy Picture of the Day – wšednje nowy astronomiski wobraz z rozjasnjenim (engelski)
- NASA ADS – datowa banka astronomiskeje slěźeńskeje literatury (eng.)
- njebjaske fota – digitalna astrofotografija
- astronomiske powěsći w 11 rěcach
- nimskorěcne boki wó astronomiji
- pódłymjone artikle k wobłukam astronomije a astrofyziki
- Astronomy – A History – G. Forbes – 1909 (eLibrary Project – eLib Text)
[wobźěłaś] Wideo
Z telewizije Alpha Centauri (glej teke: archiw wusćełanja. W: http://www.br-online.de/alpha/):
- Harald Lesch. Cogodla astronomija? (RealPlayer-format)
- Harald Lesch. Quo vadis astronomija? (RealPlayer-format)


text:
Giordano Bruno
Giordano Bruno (rodz. we styčńu 1548 w Noli, um. 17 lutygo 1600 we Genue) - italski filozof, s anfanga faroř katolicki a důmińikůn, ńyskoři uznůny za heretyka. Guośiu teoryje uo ńyskůńčůności a jydnorodności Wšechśwjota a tyž kůncepcyje zbližůne do pantejizma. Ńy je prowda to, co nojčyńści idźe uo ńym suyšeć, co bůu shajcowany na stośe za poparće heljocentryčnyj teoryje Koperńika. Uostou skozany za to co ńy odwouou swojich nauk a krytyki Kośćoua, we keryj zapřečou m. in. fizyčności ćoua Jezusa, co bůuo znůne kej doketyzm a uznowane za herezyjo. Jygo nauki mjouy tyž elemynta ezoteryki a magije. Pora rozy zgadzou śe odwouać publičńe to co guośiu, nale za koždym razym śe s tego wycofywou. Uostatečńy shajcowano go na stośe kej heretyka.


text:
Kazimir Malewicz
Kazimir Siewjerinowicz Malewicz (ros. KaзиMиp CeBepиHoBич MaлeBич; rodz. 23 lutego 1879 we Kijowje, um. 15 maja 1935 we Lyńingradźe) – ruski malyrz a znowca sztuki.
Porodźůł śe we Kijowje, jigo fater Siewjeryn bůł Polokym a robjůł we fabrice zukru. Kazimir bůł pjyrszy ze sztyrnostu rodzyństwa. Jigo familijo czansto sie przekludzała, za bajtla mjyszkoł na roztůmajtych Ukrajińskich dźedźinach ze gryfnym landszaftym, kery joł ajnflus na jigo uobrozy. Sztudjyrowoł rysowańi we Kijowje we rokach 1895-1896. Uod 1896 půmjyszkiwoł we Kursku, kaj chajtnył sie we 1899.
We rokach 1905-1910 sztudjyrowoł sztrajchowańi u Iwana Rerberga we Moskwje. We tym czaśe przekludźůł śe do Moskwy a chajtnył drugi roz. Uod 1910 malowoł ze moskewskům awangardům, ntp. ze skupinami Bubnowyj Walet, Gołubaja rosa, Oslinnyj chwost. Za pjyrwa przi ajnfluśe Paula Cézanne'a, ruskich postimpresjůnistůw, fowismu, ekspresjůńismu a kubismu. We 1915 we Pyjtergrodzie zaczůn suprematysm, nojbardzi radykalno forma abstrakcjůnismu. Uznowoł prosto lyńijo a kwadrat za symbole wygrany czowjeka nade chaosym, a skirz tego to uůnych poużywoł na uobrozach.
Po oktobrowyj rewolucyje rzůńdźůł Państwowym Insztytutym Artystyczny Kultury we Pyjtergrodźe. Ńyskorzi mjyszkoł we Warszawje a Berlińe. Tedy uopublikowoł traktat Bezprzedmiotowy świat, skirz czego stoł sie autoritetym ojropejskij awangardy. Ńyskorzi rozwijoł suprematism a sznupoł zastosowańo swoij teoryje we urbańistyce. Przi krańcu żywobyćo skůńczoł ze absztrakcjůńismym a wrůćůł do sztrajchowańo pejzażůw, uobrozůw ze figurami. We podźim 1930 haresztowało go NKWD za bycie mjymjeckym szpjegym. We hareszcie bůł aże do 1930. Umrził 15 maja 1935 we Lyńingradźe.
Malyrz ten mjoł epny ajnflus na kůnstruktywistów a polsko awangarda.
Do jigo nojbardzi znůmych uobrozůw wrachowuje sie Czorny kwadrat na bjołym tle, pokozany pjyrw roz we 1915 roku we Sankt Petersburgu. Ajnfal na tyn uobroz powstoł we 1913, wczas roboty przi scynografiji do uopery.
[Sprowjej] Nedowe uodwołańa
- "Shishanov V.A.Vitebsk museum of the modern art history of creation and collection. 1918-1941. - Minsk: Medisont, 2007. - 144 p.[1]
- Bjografijo po rusku
- DA Collection


text:
Suzanne Vega
thumb|220px|right|Suzanne Vega
Suzanne Vega (rodz. 11 lipca 1959 we Santa Monica we Kaliforńiji) - amerikańsko pjosynkorka wykonujůnco muzyka ze sorty folk a rock. Jeji twůrčość to we wjynkšośći poetycke ballady. Jeji pjosynka Tom's Diner buůa wykořistano při twořyńu algorytma kůmpresyji plikůw dźwjynkowych do formatu mp3, skiž tygo, co fest ćynžko bůuo ja skůmpresować bes utraty jakośći.
[Sprowjej] Dyskůgrafijo
[Sprowjej] Albůmy
- Suzanne Vega (1985)
- Solitude Standing (1987)
- Days of Open Hand (1990)
- 99.9F° (1992)
- Nine Objects of Desire (1996)
- Songs in Red and Gray (2001)
- Beauty & Crime (2007)


text:
Państwa Europy i ich stolice
Albania- stolica Tirana * Łotwa- stolica Ryga
Andora- stolica Andora * Macedonia- stolica Skopie
Austria- stolica Wiedeń * Malta- stolica Valletta
Belgia- stolica Bruksela * Mołdawia- stolica Kiszyniów
Białoruś- stolica Mińsk *Monako- stolica Monako
Bośnia i Hercegowina- stolica Sarajewo
Bułgaria- stolica Sofia *Niemcy-Berlin
Chorwacja- stolica Zagrzeb *Polska- stolica Warszawa
Czechy-Praga * Portugalia- stolica Lizbona
Norwegia- stolica Oslo *Rosja- stolica Moskwa
Dania- stolica Kopenhaga * Rumunia-Bukareszt
Estonia- stolica Tallin *San Marino- stolica San Marino
Finlandia- stolica Helsinki *Słowacja- stolica Bratysława
Francja- stolica Paryż *Słowenia- stolica Lublana
Grecja- stolica Ateny * Szwajcaria- stolica Berno
Hiszpania- stolica Madryt *Szwecja- stolica Sztokholm
Holandia- stolica Amsterdam *Turcja- stolica Ankara
Irlandia- stolica Dublin *Ukraina- stolica Kijów
Islandia- Rejkiawik * Watykan - Watykan
Jugosławia- stolica Belgrad *Węgry- stolica Budapeszt
Kazachstan- stolica Ałma-Ata *Włochy- stolica Rzym
Lichtenstein- stolica Vaduz *Wielka Brytania- stolica Londyn
Litwa- stolica Wilno
Luksemburg- stolica Luksemburg
Polecamy prace o podobnej tematyce
Polecamy na dziś


text:
Efekt Coriolisa
Efekt Coriolisa - efekt kery do śe uobserwować we tych ukłodach uodńeśyńo, kere śe zwyrtajům. Uobjawjo śe tym, co ćoła we takim ukłodźe ńy poruszajům śe po prostyj, ino zakryncajům. Zdowo śe, co zakryncajům skiż dźołańo jakij śůły. Je to śůła pozorno, kero lo uobserwatora s poza ukłodu ńy fůnguje. Lo uůnygo to ukłod zmjyńo rozlygowańy a ćoło poruszo śe po prostyj, do zgody ze pjyrszům zasadům dynamiki.
Śůła Coriolisa idźe porachować podug mustra:
Ze uůnům śůłům je zwjůnzany szwůng Coriolisa:
Uoznaczyńo: m – masa ćoła, v – uůnygo gibkość, w – gibkość kůntowo ukłodu, a – wektorowy iloczyn.
Na Źymji skirz dźołańo uůnygo efektu woda we badywańe kej ślatuje do gulika zwyrto śe do zgody ze ruchym wskozůwek zygora na połedńowyj půłkugle, a na uopy do ńij na půłnocnyj půłkugle. Na růwńiku ślatuje rajn, bes zwyrtańo. Tak samo zwyrto śe wjater we cyklůnach.
Skirz efektu Coriolisa we balistyce bjere śe poprowka, coby ńy trefić mino.


text:
Saksůńijo
Saksůńijo (mjym. Sachsen, g-sorb. Sakska), uoficjalńy Swobodny Krej Saksůńijo (mjym. Freistaat Sachsen, g-sorb. Swobodny stat Sakska) – land we wschodńij tajli Mjymjec. Je to dźyśůnty land podle wjyrchu (18 413 km²) a szůsty podle liczby ludźůw (4,3 miljůna). Stolicům Saksůńije je Drezdyn, nale nojwjynkszym mjastym – Lajpcik. Je to land dwůch nacyj – Mjymcůw a Sorbůw.
Gyszichta kreju napoczyno sie we roku 966, kej Otto I Wjelgi na podbityj źymje Słowjanůw utworził Majzyńsko Marchijo. Uod 1089 regjyrowali ńům Wettyny, a we 1423 roku sie stoła tajlům Saksůńije (kera na poczůntku uobyjmowała dzisijszo Dolno Saksůńijo a Westfalijo). Ze czasym strzodek kreju sie przećepnył na połedńe a Drezdyn sie stoł jego stolicům. Saksůńijo bůła samostanowjůny elektorat aż do roku 1871 (skuplowańy Mjymjec).


text:
Mokszańsko godka
Mokšańsko godka (mokš. MokшeHb kялb, mokshanj kälj) – ůgrofińsko godka s grupy godek woužańskych užywany uod jydnyj s dwůch grup etńičnych skuodajůncych śe na norůd mordwiński - Mokšanůw. Užywany je na wschodńim kraju ojropejskij tajli Rusyje, ščygůlńy w zachodńich rygjůnach Mordowije, kaj je uřyndowům godkům a we uobwodźe pynzyńskym, a tyž Tatarstańe, Baškiryji, a uobwodach: uorynburskym, rjazańskym, samarskym, saratowskym a tambowskym. Mokšańe žyjům tyž we ńywjelgich grupach na dalekym wschodźe Rusyje, a poza grańicůma tygo kraju – we USA.
Godka mokšańsko je užywano uod ůng. 400 tys. ludźi, eli ůng. 40% Mordwinůw posůgujůncych śe uojčystům godkům.


text:
Dakel
Dakel (mjym.: Dackel) to je rasa, a wuaściwje 9 ras psůw, kere charakteryzujům śe krůtkymi nůgůma, wydužůnym tuowjym, pyskym a tyž dość dugim, prostym šwancym. Uůmaščyńy nojčyńśći rudobrůnzowe abo čorne podpalane. Rozrůžńůmy rasy podug śerśći (dakel krůtkokuduy, dakel dugokuduy i dakel šorstkokuduy) i wjelgośći (krůličy (karuowaty), mińaturowy i standardowy). Kůmbinacyje tych cech dajům w sůmje 9 ras.
Dakle pochodzům z Ńymjec, nale ńymal identyčńy wyglůndajůnce psy znejdźono w Egipće na rysunkach we śwjůntyńi Bescheb. W Ńymcach bouy uone opisane we XIV wjeku.
[Sprowjej] Cechy ras daklůw:
- wysokość w kuymbje: 17 do 25 cm.
- uobwůd klotki pjerśowyj: jamńik krůličy uod 30 cm; mińaturowy do 35 cm; standardowy powyžej 40 cm i uo wadze 8 kg.
- přećyntno dugość žyćo - 13-14 lot.
Dakel je psym myśliwskym.
[Sprowjej] Charakter
Dakel to pjes fest žywy, uodwažny, čujny a inteligyntny. Půmimo, aže je fest přiwjůnzany do swojigo uopjekůna, nadal zachowuje wrodzůno ńyzaležność. Uod ščyńjyńća wymogo kůnsekwyncyji při wychowańu a dobrygo kůntaktu s uopjekůnym, skuli tygo co inačyj možno śe rozwinůńć u psa zuośliwy i ńypřijymny charakter.
[Sprowjej] Linki zewnyntřne
Wzorce rasy:


text:
Szpòrt
Szpòrt je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë celestny ë môgòwi aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. fùsbala) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. jogging).
[edicëjô] Niechtërné szpòrtowé discëplinë
play game online games play games movies
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Culture.pl Superbrands 2012 go to Krzysztof Warlikowski i Grzegorz Jarzyna - 25 May 2012, Warsaw (Grzegorz Jarzyna, Paweł Potoroczyn) photo M. Dusza
Culture.pl Superbrands 2012 go to Krzysztof Warlikowski i Grzegorz Jarzyna - 25 May 2012, Warsaw (Grzegorz Jarzyna, Paweł Potoroczyn, Dariusz Sobkowicz) photo M. Dusza
Culture.pl Superbrands 2012 go to Krzysztof Warlikowski i Grzegorz Jarzyna - 25 May 2012, Warsaw (K. Warlikowski, G. Jarzyna, P. Potoroczyn), photo M. Dusza
Culture.pl Superbrands 2012 go to Krzysztof Warlikowski i Grzegorz Jarzyna - 25 May 2012, Warsaw (P. Potoroczyn, G. Jarzyna, K. Warlikowski), photo. M. Dusza


text:
Filozofijô
Termin "filozofijô" pòchòdô òd grecczich słów philos (miłota) ë sophia (mądrosc), ë je dolmaczony jakno "miłota mądroscë". To czim filozofijô dokładno je, abò czim darwô bëc, je samò w se filozoficzną problemą, jaką filozofòwie w historëji rozmajice rozmieli ë traktowelë.
Filozofijô mòże bëc rozmiónô jakno discëplina, co òna zajimô sã nôbarżi òglowima ë fùndamentalnyma pëtaniama chtërné mòże człowiek pòstawic, np.:
- czim je jistnienié?
- czim je wiedzba?
- czim je dobro ë zło?
- jakô je nôtëra czasu ë rëmù?
- czim je mëslenié ë swiąda?
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Grecyjo
Grecyjo (grec. Eλλάδa (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] abo Eλλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecko (Eλλnvιkή Anuokpatίa (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) - państwo w pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy, pouožůny na krańcu Půuwyspu Boukańskigo. Grańičy s Albańjům, Republikům Macedůńii i Buugarjům na půunocy a s Turcyjům na wschodźe. Mo dostymp do dwůch můř: Mořa Egejskigo na wschodźe, a Mořa Jůńskigo na zachodźe. Na uobu znojduje śe wjela wysp, tyž bydůncych tajlům Grecyje.
Uznowano za kolebka zachodńij cywilizacyji i bydůnco mjejscym narodźin dymokracyji, filozofji, športůw, polityki i dramatu, Grecyjo mo dugo i bůgato historyjo i dźedźictwo kulturowe, kere wpuynůuo na inkše kultury Ojropy, půunocnyj Afriki i Bliskigo Wschodu. Uobecńy je rozwijajůncym śe krajym, bydůmcym čuůnkym Uńii Ojropejskij uod 1981 r. a strefy ojro uod 2002 r.
Przipisy
- ↑ Dane za CIA The World Factbook [1].


text:
Binůminalne mjanowańy
Binůminalne mjanowańy (uod łać. binomen - dwa mjana) to je systym mjanowańo wszyjskich zortůw żywych uorgańizmůw dwůma mjanami. Uopracowoł go szwedzki przirodńik Carl von Linné. We tym systymje kożdo zorta żywych uorgańizmůw mo dwa mjana łaćińske (abo postłaćinske), bez tyn przikłod Aquila chrysaetos - Aquila, adler, a chrysaetos - skolny. S anfanga dowo śe mjano zorty, a ńyskorzi mjano gatůnku. Skiż używańo łaćińskich mjanůw, s kerych kożde jednoznaczńy uokryślo gatůnek, idźe lekuśko go idyntyfikować uod używaczůw kożdyj godki.


text:
Smažki
Smažki, smažnik,[1] junij (górnoserbski smažnik) – jo šesty mjasec w gregoriańskem kalendarju. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mě junij pó łatyńskem słowje Juno, žeńska Jupitera, kralowka romskich bogow a bogowka manźelstwa.
Junij jo lětni mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juniju stej Dwójniki a Rak.
Žeden drugi mjasec njezachopina ze samskim wšednym dnju kaž junij.
[wobźěłaś] Referenca
- ↑ Bogumil Šwjela: Dolnoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn, 1963., bok 376.


text:
Wodźik (tež hydrogen abo hydrogenium) je chemiski element ze symbolom H (za łaćonski hydrogenium „wodozhotowjer“; wot starogrjekskeho słowa ὕδwp hydōr „woda“ a YίYvouaι gignomai „bywać, nastać“) a rjadowym ličbnikom 1. Ma najmjeńše atomy wšěch elementow. Je jenički element, kotrehož jadro při najčasćišim izotopje jenož proton ma, ale žadyn neutron nima. Nimo toho eksistujetej dwaj dalšej izotopaj, a to deuterium a tritium, kotrejž matej nimo protona tež jedyn neutron resp. dwaj neutronaj.
Na zemi wodźik je najčasćišo chemisce zwjazany, dokelž je jara reaktiwny.
Nimo toho wón je najčasćiši element w kosmje. Zjednoći so w hwězdach k heliumej.
Wodźik so na powětrje a kisliku k wodźe spali. Płomjo je módre. Při wěstym měšenskim poměrje so to kaž eksplozija stanje.
Wodźik wustupuje w dwěmaj oksidomaj, při tym wodźik přeco je jednohódnotny.
- H2O (woda) je najčasćiša wjazba wodźika. Nastanje přez spalenje wodźika.


text:
Perejil
Perejil (szp. Isla Perejil, we dosłownym tuplikowańu "pjetruszka"; berb.: Tura, we Maroku zauboycz mjanowano Leila, we dosłownym tuplikowańu "noc") - wyspa we Gibraltarskij Wynżyźńe, 200 myjtrůw uod wybrzeży Maroka a 5 km uod szpańelskij eksklawy Ceuta. Je uůna skalisto a ńypůmjyszkano, mo 1,35 km² wjyrchu. Uo Perejil je zwada mjyndzy Szpańijům a Marokym. Podle Szpańije, Perejil je plaza de soberanía, co uoznoczo, iże je tajla jeji terytoryjům. Prow do wyspy domogo śe Maroko. 11 lipca 2002 wyspa uostoła zajynto uod marokańskich wojokůw, kere zołożůły na ńi uobůz. Ńyskorzi, skiż protestu Szpańije, stało baza założůły na Perejil kadety ze szuli wojynnyj marynarki Maroka. 18 lipca Szpańijo posłała na wyspa kůmandosůw, kere wyspa uodbjůły.
Wyspa ńy mo stałych mjyszkańcůw, je roz za kedy wykorzistywano jako poszo lo kozůw. Podle Maroka, je tyż wykorzistywano uod przemytńikůw a ńylygalnych imigrantůw kej baza.


text:
Jaborygyny
Jaborygyny - mjano rdzynnygo noroda Australije, kery přibůu na tyn kůntynynt s Azyje kole 40 000 lot tymu nazod. Terozki žyje uůnych sam kole 460 tyśůncůw.
Přemjyškujům zauobyč licho zaludńůne a ńyurodne uobšory Zachodńij Australije, Queenslanda a Půunocnygo Terytoryja. Mnogo populacyjo Jaborygynůw přemjyškuje nale šrůmowiska we srogich mjastach Australije.
Jaborygyny sům zauobyč zarachowane do čorny čowječyj rase, baj podug ńykerych antrůpolůgůw twořům špecyjalno rasa abo zorta australojidalno. Pod wzglyndym fizykowym majům natura:
- ćymno karnacyjo (farba uod šekůladowyj do čornyj)
- kryncůne abo welowane, brůnotne a čorne kuduy
- dugo gowa (dolichocefalijo)
- šyroko šnupa
- průgnatyzm
- mocne zymby
Uchowali swojy zawjyřyńa. Religijo Jaborygynůw, tako jak inkšych norodůw co žyjům w takućkich warůnkach, je fest zmotlano s noturům a źymjům - čowječům muterkům. Rdzynne pńoki Australije kwolůuy grůnt, zawjyřajůnc, iže dušyčki uojcůw učyńůuy jeji forma downo rańśi na co prawjům Čas Śńika. To ś ńich bjerům śe wšyjske elymynty notury, ćoua na ńebje, flancynweld, founa a jejich potůmne.
Cifra Jaborygynůw bez fal ślatowaua aže do 30. rokůw XX wjeka, kedy (1933) jejich cifra uocyńano jyno na 67 tyśůncůw. Australijowe regyrůngi aže do pouy 60. rokůw XX wjeka uůnačůuy napřoćiw Jaborygynůw politika asymilacyje pod drukym a dźepjyro uowdy wyškryfloli uůnych s uoficjalnygo Festbucha Flancynwelda a Foůny tygo landu i přijmńůnto prawiduo asymilacyje ze samośćy. Dźepjyro uode 1984 goda radujům śe uůńi we pounośći welůnkowym rechtym. Postřůd Jaborygynůw ukozuje śe srogšo arbajtlůuza a uožarstwo jak postřůd uostauyj tajle noroda Australije.
13 lutygo 2008, prymjer Australije wyguośůu w parlamyńće ryjda, w keryj wajou uo wybočyńy Jaborygynůw za sekirowańy a půńywjyrańy, we tymu za praktiki mjan. zraubowany gynyracyje.