text:
Łužica
Łužica (delnjoserbsce Łužyca, němsce Lausitz, pólsce Łużyce, čěsce Lužice) je historiski kraj w srjedźnej Europje, kotryž wobsteji z Delnjeje Łužicy na sewjeru a Hornjeje Łužicy na juhu. We woběmaj dźělomaj Łužicy su Serbja domoródni, čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno Łužicy sameje serbskeho pochada. Najwjetši dźěl Łužicy słuša dźensa k němskimaj zwjazkowymaj krajomaj Braniborskej a Sakskej, mjeńši k Pólskej.
Wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Lubuš a Delnjošleska, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec.
GeografijaWobdźěłać
Łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje, Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Někotři liča tež Srjedźnu Łužicu jako wosebity region. Wobě Łužicy matej zhromadnje něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow – wot toho někak 350.000 w Pólskej – na přestrjeni 13.000 kwadratnych kilometrow.
Delnja ŁužicaWobdźěłać
Delnja Łužica je sewjerny dźěl Łužicy a leži zwjetša w Braniborskej. Wona je wobmjezowana přez Fleming na sewjerozapadźe a Čorny Halštrow na zapadźe. Na wuchodźe stworitej Wódra a Bobr přirodnu hranicu. Najsewjerniše město Delnjeje Łužicy nadeńdźe so pola Eisenhüttenstadta. Krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny, hdźež rostu wot 19. lětstotka wosebje chójny. Prěnjotne biotopy běchu bahniska, łuhi, bukowiny a dubiny.
K Delnjej Łužicy słušeja tež Błóta.
Hornja ŁužicaWobdźěłać
Hranica mjez Delnjej a Hornjej Łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje podłu linije Běła Woda–Wojerecy. W zapadnym wotrězku je Čorny Halštrow historiska mjeza, tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło Złeho Komorowa a Rólan k Hornjej Łužicy.
Najzapadniši dypk Hornjeje Łužicy nadeńdźe so při awtodróze 13 pola Rólan, mjeztym zo je rěka Hwizdź, přitok Bobra, wuchodna mjeza ze Šleskej.
Hornjołužiska krajina wobsteji z hole a hatoweje krajiny sewjernje Kamjenca, Budyšina a Niskeje, z hórkatych a zdobom płódnych Hornjołužiskich zahon wokoło Budyšina a Lubija a z Łužiskich hor na juhu, při čěskej hranicy. Najwyše hory nadeńdu so w Žitawskich a Jizerskich horinach na samym juhowuchodźe. Najwyše městno cyłeje Łužicy je Taflowy kamjeń na Smrku při dźensnišej pólsko-čěskej hranicy (1072 m).
Łužiske horiny na čěskim boku hranicy su drje po Łužicy pomjenowane, njesłušeja pak – hač na němski dźěl Žitawskich horin – k njej.
Łužiske městaWobdźěłać
Najwažniše města Delnjeje Łužicy su Choćebuz (jeničke wulkoměsto), Eisenhüttenstadt, Gubin, Baršć, Łukow (historiska stolica Delnjeje Łužicy), Grabin, Zły Komorow a Grodk kaž tež Wětošow, Lubin a Lubnjow w Błótach. Najwjetše město pólskeje Delnjeje Łužicy je Žarow.
Hłowne městna Hornjeje Łužicy su šěšćiměsta Budyšin (jako zarjadniske srjedźišćo), Zhorjelc/Zgorzelec (jako najwjetše město), Lubań, Žitawa, Lubij a Kamjenc. Mjeńše města su Biskopicy, Niska, Běła Woda, Wojerecy a Mužakow kaž tež Bogatynia na pólskim boku.
Stawizny ŁužicyWobdźěłać
Wot starowěka do 9. lětstotkaWobdźěłać
Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w druhej połojcy 9. lětstotka. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij Delnjeje Łužicy (bywšeje Wuchodneje marki).
W starowěku bu teritorij wot germanskich Hermundurow, Langobardow a Wandalow wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so słowjanske kmjeny Serbow zasydlichu: w Hornjej Łužicy předewšěm Milčenjo wokoło Budyšina a Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, w Delnjej Łužicy pak Łužičenjo. Hižo wot wobrota 8. do 9. lětstotka stawaše so Łužica jako wuchodna namjezna kónčina z cilom ekspansije Frankowskeho mócnarstwa, pozdźišo Wuchodofrankowskeho mócnarstwa, kotrež wutwori tu w prěnjej połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje Łobja nowa Serbska marka załožena. Za samsny čas sahaše w lětach 883–897 wliw Wulkomorawskeho mócnarstwa sem.
10. lětstotkWobdźěłać
Po nastaću Němskeho kralestwa bu Łužica wot sakskeho wójwody Hendricha I. (912–936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana, wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) resp. do Mišnjanskeje marki (južny dźěl). Na Budyskim teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka Wettinojo zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).
Wot 11. lětstotka do Třicećilětneje wójnyWobdźěłać
Wot spočatka 11. lětstotka so w Łužicy mócne němske, pólske a čěske zajimy zetkawachu. Konflikt mjez pólskim kralom Bolesław I. Chrobły a Hendrichom II. (wot 1003) so w Budyšinje kónčeše, přez čož Budyske kónčiny buchu jako mócnarske leno k Pólskej přizamknjene. Po smjerći Bolesława I. Chrobłeho a rozpadźe centralneje mocy w Pólskej słušeše Budyski region wot 1033 zaso kejžorej. W lěće 1076 dósta wjerch a pozdźiši kral Wróćisław II. dźěl teritorija pozdźišeje Hornjeje Łužicy a dźěl Delnjeje Łužicy (Wuchodnu marku) jako leno, ale njeje so jemu poradźiło jón do 1081/1086 wobknježić. Hakle w lěće 1036 (hač do lěta 1253) za Soběsława I. bu teritorij pozdźišeje Hornjeje Łužicy znowa k Čěskemu statej přizamknjeny. Krótko po tym (w lěće 1268) dóńdźe tež prěni raz k dźělenju Zhorjelskich wot Budyskich kónčin, kotrež so potom hač do kónca 14. lětstotka samostatnje wuwiwachu. Delnja Łužica bu w 11. - 12. lětstotka wot sakskich Wettinow dobyta (bytostny dźěl - Wuchodna marka abo Ostmark w lěće 1031), wot 1303/1304 słušeše Askanjanam, kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće 1253 z čěskej princesnu Božena Budyške a Zhorjelske kónčiny naženili. Po wotemrěću braniborskich Askanjanow dobywachu Luksemburgčenjo poněčim teritorij Łužicy: w lěće 1319 Budyske kónčiny , w lěće 1329 Zhorjelske kónčiny a w lěće 1346 Luban, kotrež prjedy z čěskimi Žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu, kotryž je wot lěta 1410 pod mjenom Hornja Łužica znaty. W lětach 1348 a 1364 – 1368 přikupi Korla IV. Čěskej Krónje Delnju Łužicu (wot 1378 trajnje), kotraž bu hižo w lěće 1356 do wobłuka krajow Čěskeje Króny zarjadowana a do čoła markhrabinstwa bu bohot postajeny, wot 16. lětstotka buštej dwaj bohotaj mjenowanej.
Wuznamnu poziciju we wobłuku Łužicy měješe Zwjazk šesćiměstow, kotryž wobsteješe z Budyšina, Kamjenca, Lubanja, Lubija, Zhorjelca a Žitawy.
Delnjołužiske markhrabinstwo w lětach 1445/1462 město Choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi (teritorij dósta braniborski kurwjerch). W lětach 1471 – 1490 dźeržeše Maćij Corvinus jako krónowany čěski kral wobě Łužicy ze Šleskej a Morawu. Po jeho smjerći znowa dźěl krajow Čěskeje Króny tworjachu.
Wot Třicećilětneje wójny do Wienskeho kongresaWobdźěłać
Za čas Třicećilětneje wójny doby sakski kurwjerch Jan Jurij wot kejžora Ferdinanda II. cyłu Łužicu (nimo teritorija wokoło Choćebuza, kotryž wot 15. lětstotka Braniborska wobknježi), najprjedy jako zastawk (1624), potom přez Praski měr z lěta 1635 jako leno Čěskeje Króny.
Wot Wienskeho kongresa do kónca Druheje swětoweje wójnyWobdźěłać
Po postajenju Wienskeho kongresa (1814–1815) cyła Delnja Łužica a sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy Pruskej připadnještej. Znutřka Pruskeje bu Delnja Łužica do prowincy Braniborska zarjadowana, mjeztym zo so Hornja Łužica z wobstatkom prowincy Pruska Šleska sta. Zbytk Hornjeje Łužicy zwosta Sakskej a tworješe jedyn z jeje krajow („Markhrabinstwo Hornja Łužica], w lětach 1835–1932 „Budyski kraj“). Sakski dźěl Hornjeje Łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje, mjez druhim swójski sejm.
Po Prěnjej swětowej wójnje so zjewi ze Serbskim narodnym wuběrkom wokoło Arnošta Barta hibanje, kotrež požadowaše wutworjenje jednotneho Łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku Němskeje abo samo njewotwisnosć, štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje Łužicy do Pruskeje a Sakskeje z časa Wienskeho kongresa hač do kónca Druheje swětoweje wójny. Potom w lěće 1932 dóńdźe k wotstronjenju Budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom Drježdźany do Drježdźansko-Budyskeho kraja.
Wot kónca Druheje swětoweje wójny do přitomnosćeWobdźěłać
Na Podstupimskej konferency bu teritorij Łužicy znowa rozdźěleny. Teritorij na wuchod wot rěki Nysy bu k Pólskej přizamknjeny (dźensa je tutón dźěl Łužicy do Lubuskeho a Delnjošleskeho wojewódstwa) rozdźěleny, mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom Sowjetskeje wobsadźeneje zony sta. W samsnym času sej Łužiscy Serbja, kotřiž běchu w Čěskosłowakskej žiwi, přizamknjenje Łužicy k Čěskosłowakskej žadachu, štož wšak njebu zwoprawdźene. Domowina (třěšna organizacija Łužiskich Serbow) pak požadowaše zarjadowanje cyłeho němskeho dźěla Łužicy do Sakskeje. W referendumach w do toho pruskim dźělu Łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje Hornjeje Łužicy (wobstatk dotalneje pruskeje prowincy Šleska za přizamknjenje k Sakskej), mjeztym zo wokrjesy na teritoriju Delnjeje Łužicy (wobstatk dotalneho pruskeje prowincy Braniborska) to wotpokazachu. Tohodla bu dotal pruski dźěl Hornjeje Łužicy do Sakskeje zarjadowany, mjeztym zo Delnja Łužica Braniborskej zwosta, kotrejež status bu pozdźišo na kraj změnjeny (Pruski stat bu přez rozsud zwjazkarjow 25. februara 1947 wotstronjeny).
7. oktobra 1949 bu na teritoriju Sowjetskeho wobsadźenskeho pasma Němskeje nowy wot komunistow wobknježeny statny wutwor Němska demokratiska republika (NDR) wozjewjeny, kotraž bě na spočatku hač do 22. julija 1952 federacija 6 krajow (Berlin, Braniborska, Durinska, Mecklenburgska, Sakska, Saksko-Anhaltska). 23. julija 1952 buchu kraje wotstronjene a NDR so z centralistiskim statom stawaše, w kotrehož wobłuku Delnja Łužica bu do wobwoda Choćebuz zarjadowana, mjeztym zo bu Hornja Łužica do wobwoda Drježdźany (wjetšina teritorija) a wobwoda Choćebuz (sewjerny dźěl) rozdźělena. Za čas NDR bu wotbagrowane wjace hač 70 łužiskich wsow za brunicowe jamy (hlej tež lisćinu wotbagrowanych wsow).
W lěće 1989 bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny. 3. oktobra 1990 dóńdźe k zjednoćenju NDR ze Zwjazkowej republiku Němska. Toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje NDR; w tym času skutkowaše na teritoriju němskeho dźěla Łužicy regionalistiske hibanje „Iniciatiwa za njerozdźělenu Łužicu“ (Inititative „Für eine ungeteilte Lausitz“), kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka. Nimale cyły němski dźěl Hornjeje Łužicy bu znowa do wobnowjeneho kraja Sakska zarjadowany a Delnja Łužica z małym dźělom Hornjeje Łužicy do Braniborskeje. Tutón staw do přitomnosće traje.
Hymna ŁužicyWobdźěłać
Njeoficielna hymna serbskeje Łužicy je spěw Rjana Łužica z pjera Handrija Zejlerja na hudźbu Korle Awgusta Kocora. W němskim dźělu Hornjeje Łužicy spjelnja spěw Oberlausitz, geliebtes Heimatland tule funkciju.
WotkazyWobdźěłać
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska republika • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Rumunska • Ruska1 • San Marino • Serbiska • Sewjerna Makedonska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Zjednoćene kralestwo
Zwadne teritorije: Kosowo • Podnisterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Ferejske kupy • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Katalanska • Korniska • Łužica • Man • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Waliziska
1 Leži zdźěla w Aziji.


c: text/html

text:
Pśeglěd serbskich stawiznow
Pśeglěd serbskich stawiznow (nimski Abriß der sorbischen Geschichte) su knigły serbskego historikarja Jana Šołty, wózjawjone w lěśe 1976 w Ludowem nakładnistwje Domowina. Toś te knigły originelnje su byli pisane w nimskej rěcy, pśestajił jo je do serbšćiny Erwin Hanuš.
W toś tych knigłach jo pśedstajona historija Serbow wót wjelikego šěganja ludow až do casa Nimskeje demokratiskeje republiki (DDR). W pśedłowje awtor pišo, až knigły su material za towarišnostnowědne wucbne pśedmjaty w šulach a ako popularnowědomnostna publikacija za šyršy krejs cytaŕstwa[1].
Wópśimjeśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Knigły wóbstoje z šesćo kapitelow:
- Wot pratowarišnosći až k feudalizmoju
- W poznem feudalizmje
- Byrgarske pśewrośenje towarišnosći
- W pšusko-nimskem kejžorstwje
- Wot swětoweje wojny k swětowej wojnje
- Serby w socializmje
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Jan Šołta, Pśedsłowo, [w:] Pśeglěd serbskich stawiznow, Budyšyn 1976, b. 7

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
7. Ludowy ton trjechił – Jan Bulank
Atribut »ludowy« ma w scenje »wysokeje kultury« skerje negatiwny přisłód. Hač do 1980tych lět wšak bě pozitiwnje konotěrowane, jeli so komponist jako »ludowy« wobhladowaše. To mjenujcy rěkaše, zo bě wón kmany, »ludowy ton« trjechić. A tón je něšto za koncertne žurle a kulturne domy.
Jan Bulank je tajki w dobrym zmysle »ludowy« komponist. Bě žiwy w tradiciji serbskeho ludoweho spěwa a dawaše tutu tradiciju na najžiwiše wašnje dale, z tym zo pisaše hudźbu, kotraž tutu tradiciju wožiwi a ju tež »modernizowaše«.
Jako dojědźech sej 1985 krótko do matury prěni króć do NDR, wudach swoje pjenjezy z nanućeneje změny za tačele. Tak přińdźech tež k swojej prěnjej tačeli ze serbskej hudźbu. Tačel »Och, rjana róža« Statneho ansambla za serbsku ludowu kulturu wotewrě mi nowy zwukowy swět. Přetož słowjanska »ludowa« hudźba za koncertnu žurlu bě mi lědma znata, wothladajo wot Dvořakowych »Słowjanskich rejow« abo wot wěstych pasažow w Smetanowej »Předatej njewjesće«. Dźěl spěwnych sadźbow a rejow bě wot Bulanka w »ludowym tonje« nowy skomponowany a měješe na mnje jako njenazhoniteho, ale tež bjezpředsudkoweho słucharja enormny wuskutk. Hakle lěta pozdźišo sym zhonił, zo bě hudźba pola Serbow samsny wulki wuskutk wuwabiła ...


text:
True Jesus Church
"True Jesus Church" je njewotwisna cyrkej, kiž bu załožena w Pekingu (Chinska) w lěće 1917. Dźensa ma něhdze 1,5 milionow čłonow w 45 krajach a na šěsć kontinentach. Cyrkej słuša k Swjatkownej hałzy Křesćanstwa, kiž je w zažnym 20-tym lětstotku nastała. Jich zaměr je, wšitkim ludam Swjate sćenje prědować, prjedy hač přińdźe Jězus druhi raz na zemju. Dźesać hłownych elementow wěry tuteje cyrkwje su:
- Swjaty duch
- wukřćenje dorostłych
- wumywanje nohow
- swjate woprawjenje
- sabat
- Jězus Chrystus
- wumóženje
- cyrkej
- sudny dźeń


text:
Njebjelčicy (JK/SN). Podpismo na wopismje, kotrež su Njebjelčenjo hakle njedawno jako připóznaće za čiłe wjesne žiwjenje dóstali, njeje ani hišće suche, to měrja so woni na dalše wubědźowanje. Sakske ministerstwo za ratarstwo a wobswět je w awgusće wosebje wjesne komuny namołwiło wuwiwać ideje, kotrež wjeskam tež přichodnje wotměnjawe aktiwne žiwjenje zaručeja.
Njebjelčicy wobdźěla so na wubědźowanju z projektom „Wnučkokmana rejwanska lipa – wróćo ke korjenjam“. Zaměr projekta je, we wsy wutworić pod lipu na centralnym městnje srjedźišćo wjesneho a wuměłskeho žiwjenja. Zrodźili běchu mysl hižo loni na zarjadowanju „Wótře a mjelčo“. Fachowsce poradźować budźe jich dr. Fabian Jacobs z Budyskeho Serbskeho instituta. Pomoc a podpěru připrajichu mjeztym Žuričan Alojs Šołta a dalši wuměłcy, kotřiž chcedźa projekt rejwanskeje lipy wuměłsce a rjemjeslnisce přewodźeć. Lipa ma być wobydlerjam wsy a jich hosćom srjedźišćo wjesneho žiwjenja a zdobom zetkawanišćo kulturow.


text:
Hůmer
Hůmer (grc. Ὅunpoς Homeros uoznačo "ślepy") (VIII vjek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas) čyli bard. Bůu uůn śpjywokym wyndrownym. Uwožany je za uojca poezyji epickij. Nojstaršy znůny s imjyńo ojropejski poeta, kery zapewne přejůu dźedźictvo dugij i bůgatej tradycyji poezyji heroičnyj (kerej istńyńy je nale ino důmysuym).
Hůmer je autorym poymatůw Ilijody i Uodysei. Grecko tradycyjo widźoua we ńim tyž autora epopei kůmičnyj Batrachomyomachji (podug nojnowšych teorje ńy uůn je jeji twůrcům) i Hymnůw hůmeryckych. Žodyn poeta grecki ńy přewyžšůu suawům Hůmera. Na wyspach Ios i Chjos wzńyśůno pośwjyncůne mu świůntyńy, a we Uolimpji i Delfach postawjůno jygo posůngi. Pizystrat wprowadźiu recytacyje hůmeryckych poymatůw na panatynoje.
Podug ńykerych lygyndarnych informacyji Hůmer pjyrwotńy nazywou śe Melesigenes i bůu synym bůga řyki Meles, puynůncyj kouo Smyrny, i ńimfy Kreteis. Śwjadčy to uo randze Hůmera we śwjeće greckym, gdyž zawše wybitnym ludźům připisywano tam boske abo půuboske pochodzyńy.
Ńy zachowouy śe žodne wjarygodne wjadůmośći uo jygo žyću i, kej škryflou badoč John Myres, žodne zdańy dotyčůnce Hůmera ńy je bezsporne. Ńymńij, antyčńi Grecy ńigdy ńy wůntpili we jygo istńyńy. Prawdopodobńy urodźiu śe we Smyrńy abo na wyspje Chjos we Jůńji – kraińy we Azyji Mńijšej, nale wjela mjast greckych ubjygouo śe uo tyn hůnorowy zaščyt. We spoře uo pochodzyńy Hůmera brouo udźou śedym mjast: Argos, Atyny, Chjos, Itaka, Kolofůn, Pylos a Smyrna. Podug lygyndy Hůmer bůu ślepcym. Teza ta můgům wspjerać dwa epizody ůmješčůne we hůmeryckych epopejach. W Uodysei ńywidůmy bard Dymodokos uopjewo bohaterske čyny, a autor, prawdopodobńy Hůmer, we Hymńy hůmeryckym piše do Apollina: "Pozdrawjům was wšyjstke. A uo mńy pamjyntejće, jak přijdźe jakiś čowjek uobcy, co śwjata dośwjadčůu, i zapyto: Dźouški, kery je wům nojmilšy s aojdůw, co sam přichodzům? Wuůnčas wšyjstke cuzamyn uodpowjeće: Ślepjec, kery mješko na skalistym Chjos – jygo pjeśńi bydům zawše nojgryfńijše"(...). Martin P. Nilsson we Homer and Mycynae podowo, aže we wjelu rygjůnach bardowje byli we rytualny sposůb pozbawjańi wzroku, co mjouo stymulować pamjyńć.
Autorstwo Ilijody a Uodysei wzbudzo ale do dźiś wůntpliwośći, a problym tyn nazywany je kwestjům hůmeryckům. Brak je wjarygodnych danych uo žyću Hůmera, ńykeři badače, a nawet juž antyčńi choridzontes, wysuwali hipoteza, aže Hůmer ńigdy ńy istńou. Podwaliny do tygo půglůndu, zwanygo teorjům pluralistyčnům (oba dźeua sům zlepkym pjeśńi s růžnych časůw, pouůnčůnych we Atynach we VI w. p.n.e.), dou mjymjecki filolůg F.A. Wolf we wydanyj we r. 1795 kśiůnžce Prolegomena ad Homerum. Po uokouo stu pjyńćdźeśyńću lotach dyskusyji i sporůw zwyćynžůua teorja ůńitarystyčno, kero twjerdźi, aže Hůmer istńou i bůu autorym uobu poymatůw, a jygo zasůgům je stwořyńy wybitnych dźeu we uoparću uo wjelowjeko tradycyjo pjeśńi heroičnych istńijůnco we starožytnyj Grecyji.


text:
Zjednoćenje ze Sprjewinym Dołom a Halštrowskej Holu by lěpšiny měło
Wojerecy (AK/SN). Město Wojerecy měło móžne zjednoćenje ze susodnymaj gmejnomaj Sprjewiny Doł a Halštrowska Hola dokładnje pruwować. To podšmórny předsyda frakcije Swobodnych wolerjow w měšćanskej radźe Lutz Tantau wčera na wobydlerskej rozmołwje. „Při tym dyrbjeli zwěsćić, hač wobydlerjo fuziju chcedźa a kak zarjadnistwo k njej steji“, wón rjekny. Swobodni wolerjo chcedźa temu nastorčić a jako frakcija Wojerowskeje měšćanskeje rady kontakt k Swobodnym wolerjam Sprjewineho Doła nawjazać. Prěnje zasadne rozmołwy maja potom slědować.


text:
W Serbskich Pazlicach a Njebjelčicach budźe twarjene
Njebjelčicy (JK/SN). Po wotpokazanju pjenježnych darow za Njebjelčansku gmejnu přez gmejnskich radźićelow widźi wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) wupuć w formje towarstwa.
Po tym zo běchu radźićeljo gmejny Njebjelčicy hižo dwójce wotpokazali, přiwzać pjenježne dary třećich, kotrež běchu mjez druhim podpěrje wuprawy gmejnskich zastupjerjow do afriskeho Benina wěnowane, informowaše jich wjesnjanosta na wčerawšim posedźenju wo tym, zo załoža nowe towarstwo. Wone ma skutkować ze zaměrom, hajić a skrućić mjezynarodne styki gmejny. Za to gmejnje darjene pjenjezy zasadźa, kotrež tak cyle zaměrnje wužiwaja. Gmejna ma hižo wjele lět kontakty k partnerskim gmejnam a bliskim organizacijam, kotrež chce dale hajić. Čornak widźi w towarstwje móžnosć, njewotwisnje wot gmejnskeje rady na dobro komuny zaměrnje skutkować a gmejnje poskićenu pomoc w pjenježnej a materielnej formje k skrućenju mjezynarodneho dźěła gmejny wužiwać.


text:
Lětuša bičwolejbulowa tura Radija Satkula je so 2. julija zahajiła. Hač do kónca awgusta hišće so mustwa na dohromady dźewjeć stacijach wubědźuja. W małej seriji jednotliwe hrajnišća předstajamy.
Worklecy (SN/pdź). Zo so we Worklecach za wolejbul horja, je w Serbach derje znate. Sportowe towarstwo Victoria Worklecy 1992 je dźě jedyn z najwuspěšnišich wolejbulowych cyłkow našho regiona. Zwjetša trenuja dwě muskej mustwje a jedne žónske w sportowej hali, nětko w lěću pak podawaja so tež hdys a hdys na pěskowe hrajnišćo při sportnišću.


text:
Ruch Chorzów wygrŏł we drugim szparingu przed nowym syzonem, ze Ruchem Radzionków 4-1.
Tory do nŏs szczylali: Mateusz Winciersz, Jakub Słota, Mateusz Duchowski i Mariusz Idzik.
Skład: Lech (63 Bielecki) – Kwaśniewski (46 Lipp), Słota, Kulejewski, Kowalski – Sikora (46 Dąbrowski), Duchowski – Paszek (63 Starzyński), Foszmańczyk, Winciersz (75 Paszek) – Idzik.
Nŏstympny szparing Niybiescy zagrajŏm we sobota, 11 lipca ze Stalą Brzeg.
Szpil łodbyndzie sie na Cichyj 6, ło 11:00.
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
„Našeje serbskeje maćeršćiny“ dla. 50 dokumentow k stawiznam serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja w Lubinje 1540-1791
Wobdźěłał Madlena Malinkowa
Předležeca edicija wobjimuje 50 dokumentow z wobłuka serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja bjezwokrjesneho města Lubin w markhrabinstwje Delnja Łužica. Dokumenty pochadźeja z časa mjez 1540 a 1791 a pokazuja čas serbskeho ewangelsko-lutherskeho dušepastyrstwa w Lubinje. Editowane dokumenty pochadźeja ze zdźeržanych aktow Lubinskeje rady a Delnjołužiskeho konsistorija. Hłowny wuzwolenski kriterij za ediciju běše signifikantna wuprajiwosć wo wuwiću serbskeho cyrkwinskeho žiwjenja a, w tutym ramiku, serbskeje rěče. Zdobom je so spytało, na šěroki spektrum tekstowych družinow dźiwać.


text:
21.02.2012
Feliks Brojer z Budyšina wudoby sej na kompozitoriskim wubědźowanju Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow prěnje a druhe městno. Jeho kompozicija „Wuznaće“ přeswědči čłonow serbskich chórow na mytowanskim koncerće (njedźelu 19. februara) na žurli Serbskeho ludoweho ansambla w Budyšinje, runje tak kaž znowawobdźěłana „Strowa sy Marija“, za kotruž druhe městno dósta. Baseń "Wuznaće" je wot Štefana Zarjeńka, ju namakaće tež pola nas na literarnym konopeju. 23-lětny Feliks Brojer, student cyrkwinskeje hudźby. Třeće myto dósta Sebastian Elikowski-Winkler z Choćebuza. Za wubědźowanje bu dohromady šěsć spěwow zapodatych, kotrež je chór ansambla wčera předstajił.


text:
Nětko móžemy přistupić k wopisanju mjezow narodneje serbskeje reje. Wona so rozpřesćěra, respective so rejwa, hač runje nic wšudźom jenak husto, z prěnja w tych wokolinach, hdźež so narodne nastroje, husle abo dudy, namakaju. Dale sym ju nadešoł na zapadźe Hornjeje Łužicy pruskej najpołnócnišo w Brětnej, hdźež je mi ju hišće herc Nazdala z Michałkow na modernych huslach piskał a hdźež, kaž su mi tam prajili, so hišće hdys a hdys rejwa. Tež we wokolinje Wóslinka su ju hišće znali. Nowotnik w Ćisowje mi hišće někotre hewak mi znate reje piskaše. Herc we Wysokej mi tež praješe, zo znaje serbske reje piskać, njeměieše pak khwile a přislubi mi, je napisane pósłać. Třeća kupa, hdźež sym hisće narodnu reju namakał, je - kućik zady Picnja w Delnjej Łužicy.
To je jara zajimawy, škoda zó zabyty kruch serbskeje domizny. Cisće serbski jako w rěči, tak te w drasće a pěsnjach. W cyłej Delnjej Łužicy njenamakach žadneje jeničkeje serbskeje reje - hač tudy, w tym zastorčenym, w dalokej, šěrokej holi skhowanym kruchu serbskeje zemje. Tu je mi herc Pětac w Drejcach na huslach - modernych - tři jara originalne a zajiinawe reje, druheho kharaktera hac hornjolužiske su, piskał. To bě pozdźe wječor a wón potom njechaše wjacy piskać. Škoda, zo runje tajke hubjene zymne, dešćiwe a wětrne wjedro knježeše tak zo dyrbjach khwatnje so do Budyšina podać, bojo so wo swoju strowotu. Sym kruće pŕeswědčeny, zo so w Drycach, Janšojcach a wokolnych wsach hodźi hišće wšelake rezběrać, štož budźe za serbsku narodnu hudźbu zajimawe.
W druhich kónčinach, wosebje w Delnjej Łužicy, njejsym serbsku reju z cyła rejwać widźał. Wšudźom rejwacłiu "němski". Dowolće mi hišćemałe prašeńko, serbsku narodnu reju nastupace. Znaju jednu jeničku serbsku reju, w kotrejž rejwarjo (hdyž taj, kotrajž "reju měještaj", porejwaštaj) 8 kročeli doprědka, 8 wróćo du a potom štyrikročelowu reju na jednym městnje rejwaju. Njebě něhdy wjacy družinow narodnych serbskich reji?
Podobnje, kaž běše pola susodnych Čechow, kotřiž mějachu wšelake "strašáky, vrtáky, řezanky, rejdováky, kominíky, furianty" a druhe reje? Snadź by so hišće tu a tam někotry stary člowjek na druhe wašnje narodneje serbskeje reje dopomnić wědźał? Za tym slědźić by za serbsku ethografiju jara trěbne a wažne było. Mi w tym nastupžmju něšto wuslědźić njeje so radźilo, tak zo so mi nimale zda, zo su stari Serbja woprawdźe jenož jednu reju měli, na čož zda so tež jenajkosć hlosow serbskich reji pokazować.
Adolf Černý, Narodne hłosy łužiskoserbskich pěsni. Budyšin 1888.
zpět na obsah Další: Serbska meja


text:
Włōmowoł sie do aut
Kryminalni znŏdli i chyciyli nastolatka, co włōmowoł sie do aut. Raubiyrz pod ôsłōnōm nocy w czasie dwōch tydni ôkrŏd fiata i mazdã. Prōbowoł tyż włōmać sie do toyoty atoli spłoszōł go posiedziciel.
W ôstatni piōntek 19-latka zastawiyli kryminalni z Żor. Dowiedli mu, iże w nocy z 24 na 25 mŏja włōmoł sie do fiata na ôsiedlu Powstańcōw Ślōnskich i mazdy zaparkowanyj przi ulicy Wodzisławskij. Nastolatek porwoł z nich ôdkurzacz autowy, bryle, pendrive i terminal płatniczy wert 5 tys. złotych.
Jak sie pokŏzało, 19-latek pŏrã dni wczaśnij prōbowoł włōmać sie tyż do toyoty, tym razym jednak bez skutku, bo ôstoł spłoszony ôd posiedziciela.
Sprŏwca usłyszoł trzi ôbskarżynia i prziznoł sie do wszyjskich czynōw. Grozi mu terŏz do 10 lŏt za krŏtkami.
Foto na wiyrchu: KMP Żory


text:
Chorzůw
Spůłrzyndne: 50°18' N 18°57' E
Chorzůw[1] (historyczne ślůnske mjana: Krůlewsko Huta[2], pol.: do 1934 Królewska Huta, póżniej Chorzów, mjym.: Königshütte) je mjasto we Polsce, położůne we Gůrnym Ślůnsku, we ślůnskim wojewůdztwje, we cyntrům Gůrnoślůnskigo Industryjnygo Uokryngu, wożny lokalny gospodarczy a kulturalny postrzodek. Je mjastym na prawach krysu.
GeografijoEdytuj
Chorzůw leży na Bytůńsko-Katowickij Płaskij Wyżyńe, kero je tajlům Ślůnskij Wyżyny. Bez Chorzůw przepływo rzyka Rawa, kero je fest zamaraszůno. Sůmśaduje ze Katowicůma, Rudům, Śwjyntochlowicůma, Śymjanowicůma, Pjekarůma a ze Bytůńym.
Znůmy je mjyndzy inkszymi ze Wojewůdzkigo Parku Kultury a Dychu a szportowygo klubu Ruch Chorzów. Je sam tyż Tyjater Rozrywki rozlygowany we downym Hotelu Redyn.
Gyszichta ChorzowaEdytuj
- 24 czyrwńa 1257 - spisano akt, kery dozwoloł budować wjeś Chareu Bożogrobcům ze Mjechowa. Spisoł go fyszt Władysław Opolski
- 1778 - uoddekńyńćy złożůw wůngla we Chorzowje
- 1790 - zaczyno śe fedrůnek na půźńejszyj Gůrze Redyna
- 1791 - drugo gruba we Chorzowje - "Prinz Carl von Hessen", kerům we roku 1800 smjanowano "Königsgrube"
- 1799 - hrabja Friedrich Wilhelm von Reden doł mjano Königshütte (Krůlewsko Huta) nowo uotwartymu postrzodkowi metalurgije
- 1809 - powstoł lazaryt przi teroźńij hulicy Strzelców Bytomskich
- 1853 - postawjůno dynkmal uod hrabjego von Redena przi byću włodcy Prusůw Friderika Wilhelma IV Hohenzollerna
- 1864 - pośwjyńcyńy pjyrszygo kośćoła powołańo śwjyntyj Barbary
- 1868 - Königshütte dostowo mjejske prawa, Chorzůw dali ńy je mjastym
- 1868 - utworzyńy pjyrszego banhowu we mjeśće - Königshütte Mitte, eli dźiśdńowe Chorzów Miasto
- 1872 - zadecydowali, coby zbudować huta we Hajdukach, kere wuůnczas ńy noleżały do Königshütte
- 1903 - gůrne a dolne Hajduki połůnczůno a smjanowano Bismarckhütte
- 1921 - znůmy plebiscit, mjyszkańce Krůlewskij Huty uopedźeli śe we 75% za noleżyńym dů Mjymcůw, a mjyszkańce becyrkowych wśůw we 60% za tym, coby Ślůnsk noleżoł do Polski
- 1 lipńa 1934 - do Krůlewskij Huty włůnczůno wśe Chorzůw, Maćejkowice a Nowe Hajduki. Powstałe mjasto smjanowano Chorzůw.
- 1939 - do Chorzowa włůnczůno Wjelke Hajduki. Wybuch drugij śwjatowej wojny, Chorzůw bez walki wkuplowano do III Rajchu.
- 1945 - Czyrwjůno Armijo włůnczyli Chorzůw do Polski, wjelge prześedlańy Ślůnzokůw, masowo imigracyjo goroli, wywůz ślůnskich bergmanůw do ZSRR, na radźecke gruby
- 1951 - rozpoczyńćy budowy Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku
- 2006 - budowlano katastofa na teryńe Międzynarodowych Targów Katowickich, umrziło 65 persůnůw.
Zwykowy a ferwaltůngowy tajlůngEdytuj
Uode downa Chorzůw je tajlowany na:
- Chorzůw Mjasto, inakszy Krůlewsko Huta, terozki je to Cyntrům
- Drugi Chorzůw
- Krajcok, inakszy Chorzůw Stary - nojstarszo tajla mjasta
- Bismarkhuta[3] (Hajduki, inakszy Chorzůw Batory)
- Maćejkowice[4] (leżům kole Krajcoka)
- Klymzowjec[5] (zidlůng coroz czyńśći wrachowowany do Cyntrům)
- Pńoki
- Gůrne Łagewńiki
- Szarloćińec
Uoficjalńy, Chorzůw tajlowany je na sztyry dźelńice:
- Centrum
- Chorzów II
- Chorzów Stary
- Chorzów Batory
Do żodnyj ze dźelńicůw Chořůwa ńe wrachowuje śe Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, nale leży uůn na teryńe mjasta.
GospodarkaEdytuj
IndustryjoEdytuj
Gyszichta mjasta je skuplowano fest blisko ze rozwojym bergmaństwa, hutńictwa, ynergetiki a chymije. Teroz wszyske gruby we Chorzowje sům ale pozawjyrane, dźołańy hutůw tyż je uograńiczůne. We mjeśće fůngujům atoli dali Azotowe Zakłady a Elektroćepłowńa ELCHO. Chorzůw mo tyż znůme zakłady KONSTAL, kere produkujům bany.
HandelEdytuj
Głownym handlowym cyntrům Chorzowa je hulica Wolności.
TransportEdytuj
We Chorzowje je dobrze rozwińůno śeć banowygo a autobusowygo ruchu. Krům tygo sům sam trzi banhowy - Chorzów Miasto, Chorzów Batory a Chorzów Stary. Wele mjasta bjygńe tyż autobana A4.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis xožůf.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis krůlefskou̯ xuta.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis b́ismark.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis maćei̯kov́icy.
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis klymzov́ec.


text:
Szpil Ruchu Chorzów ze Chojniczanką Chojnice łotworzy 7 seria szpilów we eWinner II Lidze. Sztart szpilu…
Tag: #RelacjaLive
Zaś rymis… [KONFERYNCJA PRASOWO]
Ruch Chorzów walczōł, ale niy stykło na to coby wygrać i prziwieźć do Chorzowa trzi punkty.…
Ślōnski LIVE ze szpilu Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów
28 siyrpnia – we sobota – przijdzie szpilać Ruchowi na wyjyździe ze Pogonią Grodzisk Mazowiecki. Szpil…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Szpil na szczycie: Ruch Chorzów – Ślęza Wrocław [ZAPOWIYDŹ]
Nadszed jedyn ze nôjważniyjszych szpilów we syzonie. Ruch Chorzów, u sia zagro ze Ślezą Wrocław, kiero…
Piast Żmigród – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We łostatnij – przedświōntecznyj raji szpilów III grupy, III Ligi Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze…
Ruch Chorzów wraco na Cicho! Ruch – MKS [ZAPOWIYDŹ]
Ruch Chorzów wraco do szpilanio u sia. 27 marca, we sobota zagrômy ze MKSem Kluczbork, a…
Ruch Chorzów – Pniówek Pawłowice w Radiu Widzew!
Dzisiej dogrywomy 17 raja szpilów we III grupie III Ligi. Do Chorzowa przijeżdżo drużina Pniówka Pawłowice…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Polonia Bytom ino u nŏs!
Dzisiŏj, ło 19:20 mŏ być fol na sztadionie przi Cichyj 6! Ale, wiymy, że sztadion mŏ…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Rozwój Katowice ino u nos!
Dzisiŏj, ło godzinie 13:05, na sztadionie we Chorzowie, przi Cichyj 6 zacnie sie łostatni szpil 25…
Skra Czynstochowa – Ruch Chorzów oczami kamery Życia Na Niebiesko (WIDEO)
Zapraszomy na krótki matyriał filmowy ze przijazdu drużiny i dopingu kybiców Ruchu Chorzów, oczami noszyj kamery:…
Galeria „Ze Murawy” ze szpilu Skra – Ruch (1-0)
Zapraszomy na galeria ze szpilu Skry Czynstochowa ze Ruchem Chorzów. Zdjyncia wykonali Niebieeski Rooben i Dawid…
Wypowiydzi i konferyncja po szpilu Skra – Ruch (WIDEO)
Zapraszomy na wideo ze wypowiydziami i konferyncjom prasowom po szpilu Skra – Ruch. Wypowiydzi: Konferyncja prasowo:…
Ślonski LIVE ze szpilu Skra – Ruch ino u nos!
Dzisioj ło godzinie 13:00 zacynomy nostympny szpil we II Lidze. 20 raja, zaś wyjazd. Tym razym…
Ślonski LIVE ze szpilu Radomiak – Ruch ino u nos!
Dzisioj, ło godzinie 13:00 zacynomy szpil 19 raji we II lidze. Tym razym we Radomiu zagromy…
Ślonski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Siarka Tarnobrzeg ino u nos!
Dzisioj sztartuje runda rywanżowo we II Lidze. Ruch łod osiymnostyj zagro szpil ze Siarkom, a fto…
Ślonski LIVE ze szpilu Ruch – Pogoń ino u nos!
Dzisioj, na Cichyj 6 łode osiymnostyj zagromy piyrwszy szpil pode wodzom nowygo trynera – Marka Wleciałowskiego.…
Bądź zawsze na bieżąco z wynikami w aplikacji od – Flashscore!
Wejdź na wyższy poziom typowania wyników meczów z nowa aplikacją Darmowa aplikacja FlashScore.pl – wyniki na…


text:
Arnošt Muka: Statistik der Lausitzer Sorben, wudał a přełožił Robert Lorenc, 532 str., sfałdujomna karta, 978-3-7420-2587-6, 34,00 €
Wuznam »Statistiki łužiskich Serbow« z lět 1884 do 1886 ležeše w prěnim rjedźe w materialu k ličbje hornjo- a delnjoserbskeje ludnosće na kóncu 19. lětstotka. Tola kniha je wjace hač prosta statistika. Z wobšěrnymi wopisowanjemi wsow, z rěčnopolitiskimi hódnoćenjemi a namołwami je wona fascinowace žórło za ludowědnika, stawiznarja a sociologu kaž tež za wjesneho chronista abo na lokalnych stawiznach zajimowaneho.
Zo by so Mukowe dźěło šěršej wědomostnej a powšitkownej zjawnosći we Łužicy a zwonka njeje přistupniło, je etnologa Robert Lorenc twórbu přełožił a kritisce hódnoćace předsłowo napisał. Přidał je Mukowe dodawki z lět 1896 a 1900, kotrež wudospołnjeja wopisowanja někotrych delnjo- a hornjołužiskich wosadow, a jeho kartu serbskeho rěčneho teritorija.


text:
Lětopis
Lětopis (dospołnje: „Lětopis – Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow“) je wědomostny časopis Serbskeho instituta w Budyšinje, kotryž wot lěta 1952 połlětnje wuchadźa. Historiski přikład bě Časopis Maćicy Serbskeje. Přinoški w Lětopisu su předewšěm w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči, husto pak tež rusce, pólsce abo čěsce. Lětopis informuje wo aktualnym slědźenju na polu serbskeje kultury, stawiznow a rěče.
W časach NDR wuchadźachu lětnje štyri samostatne zwjazki (A, B, C a D). Zwjazk A zaběraše so ze serbskim rěčespytom, zwjazk B ze stawiznami a narodnej politiku, zwjazk C z ludowědu a zwjazk D z kulturnej a wuměłstwowej wědomosću.


text:
Rejuja-li poriki w třištwórćikowym takće přez jewišćo a hiba-li so walčik na trunach huslow, potom dožiwiće Serbski ludowy ansambl w zwučenym dobrym stawje z operetowu galu “Sy swět za mnje”. Operetu njewučini jenož dramatika a konfuznje skutkowane hraće na jewišću, ale wosebje tež hnujaca hudźba. Ansamblowcy su z wulkeho poskitka najrjeńše arije, duety, musicalowe a walčikowe melodije wuzwolili a z toho program spletli. Skutkowni solisća a balet ansambla garantuja wosebity wječor. Nimo dynastije Strauss, kiž su stajnje prezentni, zaklinča twórby talentowanych rowjenkow kaž Franza Lehára abo Richarda Taubera. Runje Tauberowa twórba je programej mjeno spožčiła. Wyše toho je tej jednej abo tamnej chłóšćenki serbskeje zabawjaceje hudźbje w programje. Moderatorka Kristina Nerád wjedźe směšnje a ze stilom přez program. Dajće sej wječor z wjele humorom, lochkosću a zabawy lubić.
Impresije
WOBSADŹENJE Orchester a balet Serbskeho ludoweho ansambla, spěwni solisća, moderatorka
SPĚWNI SOLISĆA Julia Ebert (Sopran), Andrés Felipe Orozco | Mikołaj Jan Walerych (Tenor)
MODERACIJA Kristina Nerád
HUDŹBNY NAWOD Peter Wesenauer
HUDŹBA wuběr operetow
CHOREOGRAFIJA Mia Facchinelli, Juraj Siska
DOŁHOSĆ PROGRAMA něhdźe 90 min., přidatnje přestawka


text:
Hanka Krawcec
Hanka Krawcec (němsce Hannah Schneider; * 13. měrca 1901 w Drježdźanach, † 19. oktobra 1990 w Filipowje, Čěska) bě serbska wuměłska molerka, grafikarka a ilustratorka a płaći jako prěnja profesionelna serbska wuměłča.
Narodźi so jako dźowka w Drježdźanach bydlaceho serbskeho komponista Bjarnata Krawca a nawukny grafikarske rjemjesło najprjedy w sakskej stolicy a pozdźišo pola Františeka Kysele na Wysokej šuli wuměłskeho rjemjeslnistwa w Praze. W lěće 1921 bě sobuzałožerka Koła serbskich tworjacych wuměłcow. Po nawróće do Němskeje w lěće 1928 dźěłaše hač do kónca Druheje swětoweje wójny w Berlinskim wabjenskim ateljeju Egona Judy a hnydom po wójnje pola Domowiny w Budyšinje, hdźež stwori hač do dźensnišeho płaćiwy emblem Zwjazka łužiskich Serbow.
W lěće 1947 přesydli so na přeće maćerje k staršimaj do čěskich Warnoćic, hdźež hač do lěta 1986 bydleše. Poslednje lěta swojeho žiwjenja přebywaše w hladarni bliskeho Filipova pola Jiříkova. Wona bu pohrjebana w swójbnym rowje na Warnočanskim měšćanskim kěrchowje.
Najwažniši dźěl jeje twórbow bu w cyklusu Člověk by člověku světlem měl být (1961–75) wozjewjeny. Jeje dźěła su zastupjene mjez druhim w zběrkach Čěskeje narodneje galerije a Narodneho muzeja w Praze. W lěće 1982 dósta Myto Ćišinskeho za swój žiwjenski skutk.
LiteraturaWobdźěłać
- Milan Hrabal: Hanka Krawcec. Varnsdorf 2001. ISBN 80-238-7019-X
- Cyril Kola: Hanka Krawcec njeboha. Rozhlad 1990 (12), str. 351sl.
- Milan Hrabal: Hanka Krawcec – výtvarné dílo / tworjace wuměłstwo. Varnsdorf 2011. ISBN 978-80-86409-29-0


text:
Hůnduras
Hůnduras (Hůnduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo we Strzodkowyj Americe, mjyndzy Karajibskim Morzym a Pokojnym Uoceanym (Zatoka Fonseca), do kupy mo 820 km wybrzeżo. Hůnduras mo grańica na zachodźe ze Gwatymalům (dł. grańicy 256 km), na połedńowym wschodźe ze Ńikaraguům (922 km) a na połedńowym zachodźe ze Salwadůrym (342 km). Do Hůndurasu przinależům tyż przybrzeżne wyspy, ze kerych nojsrogsze to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Uod 1972 roku do Hondurasu przinoleżům Islas Santanilla.
Bezma 90% mjyszkańcůw hůndurasu to Metysy, 6,7% Indjanery, 2,1% Negry a 1,3% bjołe. 24% ludźi sam je analfabetůma.


text:
Allgegenwärtig
Před štyrjomi lětami přiwyskachmy němskemu mustwu, hdyž doby swětowe mišterstwa w kopańcy. A tež nětko sydaja zaso dźěći, młodostni a dorosćeni hodźiny dołho před telewizorom a sćěhuja z wulkej napjatosću pospyty koparjow, bul do wrotow třělić. A to nic jenož w Ruskej, hdźež so lětuše swětowe mišterstwa wotměwaja, ale tohorunja w druhich kónčinach swěta a wězo we Łužicy. Kopańca je potajkim zaso wšehowšudźomna. Wuraz wšehowšudźomny jako serbski wotpowědnik za němske „allgegenwärtig“ wustupuje w hornjoserbskim pismowstwje jenož zrědka, hačrunjež je zapisany w Pfulowym słowniku z lěta 1866 kaž tež w dwuzwjazkowym němsko-hornjoserbskim słowniku. Mamy pak hišće dalšej serbskej wotpowědnikaj: wšudźomny a omniprezentny. Dalši wuraz wšudźom přitomny so dźensa wjace njewužiwa. Nawjazujo na moje prěnjotne myslički, móžemy potajkim prajić, zo je kopańca tuchwilu wšehowšudźomna, wšudźomna abo omniprezentna. Wuběr konkretneho wuraza wotwisuje drje wot wosobinskeho słoda awtora, štož je na kóncu wšojedne, hdyž němske mustwo derje hraje a dobre městno wobsadźi.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: adjektiw
hesła: allgegenwärtig, wšehowšudźomny, omniprezentny, wšudźomny


text:
Dlúgùszkò ë njecerzplëvje żdóni Kamerdinér, kinovi fylm Fjilëpa Bajona, vëwolëje rozmajité emòcëje. Njiżé Czëtôrz/Czëtôrka naléze subiektivnõ spjiskã plusóv ë mjinusóv wobrazë, jacjé zavjérajõ tak vjele spoileróv, że zalécô sã nje czëtac przed séansã.
Ceż sã vjidzi?
Vjidzõ sã wodjimcji, dbalosc wo detal ë aktorskô gra. Na fylmòvé landszaftë, stroje z epòcji ë zachji zdrzi sã z przëjemnotõ, Kamerdinér mô svój klimat ë je to v pjerszi rédze klimat Nordë. Cjéjbë fylmòvce zrobjilë lepszi risercz, móże bë sã mjelë wustrzëglé przed dosc banalnima felama, na jacjé jú dôl bôczenjé Róman Drzéżdżón: kaszëbscjé svjetlëcové rúchna ë spjévóné ve fylmje pjesnje sõ anachronismã v przedwojnnim kònteksce.
Vjidzi sã próba pòkôzanjô vjelenôrodnéwo ë vjelejãzëkòvéwo, chòc kùlturno blëzcjémù sobje wuniversum przedwojnovëch Kaszëb, Pòmòrzô, Zôpadnëch Prësóv. V Bajonovim fylmje Kaszëbji ë Njemce to sõsadze, jacji sã dobrze znajõ ë pòspòle żëjõ. V tim przipôdkú je to simbjoza szlacheccjé njemjeccjé rodzëznë z kaszëbskõ gbúrzëznõ, co wod té dzél nalôżô robòtã v panscjim palacú jakò jizdebné, kùcharze abò titlovi kamerdinérovje. Na plus gvës vëchôdô wodvôżné jak na pòlscji fylm pòkôzanjé njeletcjéwo kavla tútésznëch Njemcóv: nacionalizacëjô majõtkù przez Pòlskã, zamòrdovanjé sëna przez hyclerzi v rezultace bútenparijnëch kònfliktóv NSDAP (sóm bél nôleżnjikã Sturmabteilung, chòc reszta famjilëjé nje pòpjéra nazëstóv), na wostatk barbarzinstvò Czerzvjoné Armeje. Dzélã te vjelenôrodnéwo wuniversum je téż vjelosc jãzëkóv. Tú ceszi ta czãstosc, z jakõ móżemë czëc kaszëbjiznã. V Kamerdinérze kaszëbscji pò prôvdze je – kòl pòlszczëznë – drëdzjim jãzëkã fylmù, a njé blós   dlô dodanjô farvjistosce przedstôvjonéwo svjata. Takõ rolã mô zó to njemjeccji, jacji wuczëjemë blós v pôrã frazach, chòc mòglo bëc wo përzinkã vjicé. Brava sã nôleżõ Januszovi Gajosovi (Bazyli Miotke) ë Sebastianovi Fabijańskémù: chòcô ten, chto gôdô pò kaszëbskú, zarô zmerkô akcenjt, a Gajos próbùje téj-séj nadrobjic njevëraznõ vimòvõ, je czëc, że wobadvaji varkòvno pòdeszlë do spravë ë robjilë, co mòglë. Cjéj chto pamjãtô np. Gajosóv njemjeccji v Psach, ten znaje mòżlëvòsce ne aktora.
Filip Bajon vzõn do té produkcëjé gvjôzdë pòlscjéwo kina: Gajos, Olbrychski, Szyc, Woronowicz. Aktorskô gra vësocjé klase ë barzo zaslúżonô nôdgroda za rolã Adama Woronowicza na festivalú ve Gdinje. Tim barżé, że aktorzë mùszëlë sã përznã nagimnastikòvac, bò dialodzji samë ze se bëlë dosc strzédné. Ë tú przechôdômë do te, co cignje kónjecznõ notã fylmù v dól.
Co sã nje vjidzi?
Jeżlë chto je nastavjoni na genjalné dialodzji abò tekstë, jacjé vpôdajõ v wuchò ë flot vchôdajõ do slãgù abò wostôvajõ rozpòznôvalnëmi memami, zavjedze sã Kamerdinérã. Dialodzji tam zdôvajõ sã bëc blós temù, że vëpadô ve fylmje cos gadac. A cjéj co je jú rzeklé, nôczãszczé vëchôdô sztivno, banalnje, czasã pateticzno. Jak mie njic, tobje njic pateticznô vëpòvjesc stôréwo kamerdinéra wo mjilosci Matéùsza ë Maritë ë jewo roli v palacú. V svòji roli njé do kònca sã nalôz Janusz Gajos, móże téż temù, że vnetka tã calõ rolã zagrôl v njeznónim so jãzëkú?
Chòcô fylm mjôl pòkazac pòmachconõ historëjõ Kaszëbóv ë rozmajité żëcové vibjorë, zrobjil to czôrno-bjôlo. Propòlscji Kaszëbji sõ tú charaktérama czëstima jak lza (Miotke, téż Matéùsz, jeżlë njikòmù nje vadzi kazirodczi zvjõzk ze żenjalõ Maritõ), Kaszëbji, co bëlë za Njemcamë sõ v Bajonovim wobrazú co do jednewo banjditamë, zdrôdcamë a hytlerovcamë. Chùtczé zavjedzenjé vjele Kaszëbóv pòlscjima pòrzõdkama dôvô sã vëczëc blós v jedni scenje, chòcô ë tam Miotke bronji môlovëch Njemcóv ë skarżi sã na nacionalizacëjõ majõtkù von Kraussóv, a njé na tôkle svòjincóv. Za Pòlscji Miotke wostaje starostõ, chòcô II RP nje chca dopùszczac Kaszëbóv do tak vësocjich wurzãdóv.
Lúbjã fylmë, jacjé dôvajõ do mëszlenjô ë zadôvajõ pitanja, a njé vcëskajõ wobzérajõcim wodpòvjesce. Kónjecznô nota dlô fylmù bë bëla wo pùnkt vëższô cjéjbë njé ta fatalnô slédnô kvestia Matéùsza pò ti slédni scenje, przë czôrnim ekranje. Pòdsëmòvanjé, chtërno brzëmji jak: dobra, nje vjémë, co Va so donëchczas pòmëslëlë wo Kaszëbach, ale më vama terô richtich rzeknjemë, chto wonji sõ. Ale vjidzec tacjé czase, tacji spònsorzë. 6/10.


text:
Chcedźa woběmaj stronomaj wotpowědować a na maćeršćinu njezabyć
Budyšin (SN/JaW). Serbske a dwurěčne serbsko-němske wěrowanja w Hornjej Łužicy snadnje přiběraja. To je wuslědk naprašowanja našeho wječornika mjez stawnistwami regiona. Kaž z wotmołwow wuchadźa, poskića šěsć stawnistwow serbske a dwurěčne wěrowanja. Jeničce tři, mjez druhim we Łazu a Hodźiju, tajke docyła njeposkićeja. Kaž Łazowska stawnica Martina Schneider zdźěli, „njejsu pory dotal žanu potrjebu signalizowali“. W Rakecach, tak piše tamniši wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU), „nachwilnje bohužel žane serbske wěrowanja wotměć njemóžemy, dokelž naša stawnica serbšćinu njewobknježi“.
Powšitkownje ludźo poskitk serbskorěčnych wěrowanjow skerje mjenje wužiwaja. „Ani lětsa ani w zašłych pjeć lětach njemějachmy tajke naprašowanje“, měni sobudźěłaćerka za zjawnostne dźěło města Wojerec Silke Braun. Tež w Njeswačidle maja „wob lěto jedne abo dwě serbskej wěrowani“, praji stawnica Petra Ziegenbalg.


text:
Tyźeń
Tyźeń jo źinsa w pśisamem wšych kulturach na swěśe casowa jadnotka, kótaraž wobstoj ze sedym dnjow. Wót lěta 1970 w NDR, 1975 w Zwězkowej republice a 1978 teke mjazynarodnje pśipóznaty moderny tyźeń źo wót pónjeźele až do njeźele, tradicionelny žydojsko-kśesćijańsko-muslimiski tyźeń pak wót njeźele až do pónjeźele. Jadno lěto ma nejmjeńša 52 njeźelow; mjasec nejmjeńša styri.
Źěłowe a šulske dny su w srjejźnej Europje zwětšego pónjeźela, wałtora, srjoda, stwórtk a pětk, mjaztym až sobota a njeźela ku kóńcoju tyźenja słušatej. Njeźela je w Nimskej samo oficielnje wólny źeń. W Zjadnośonych statach, Awstralskej a někotarych arabskich krajach płaśi njeźela teke oficielnje dalej ako prědny źeń.
W serbšćinje wužywamy za jadnotliwe dny skrotconki z dweju pismikow (pó, wu, sr, st, pj, so, nj) kaž w nimšćinje, wótergi teke skrotconki z tśich pismikow kaž w engelšćinje.


text:
Lětuše wjerški w Němcach dyrbja dróhotwara dla wotprajić
Němcy (UH/SN). Runja zašłym lětam su zawčerawšim tež w Němcach zaso meju stajili. Ze 37 metrami je wona znowa chětro nahladna. Z meju zwjazane běchu minjene lěta wjacore wjerški, kotrež bychu tónraz 18. a 19. meje slědowali. Bohužel pak dyrbja někotre woblubowane zarjadowanja skromnišo wuhotować abo samo cyle wotprajić. Z tajkej špatnej powěsću je so nawoda wjesneho kluba Bernd Grofa hromadźe z dalšimi čłonami kluba kaž Handrijom Korchom a Matijasom Kochtu na kromje mejestajenja na nowinarjow wobroćił. „Přičina su dale trajace dróhowarske dźěła. Samo wjesnjenjo mjeztym něhdźe lěto lědma z jednoho městna na druhe přińdu. Jeničce z kolesom abo pěši so někak předrěješ“, praji Bernd Grofa.


text:
Kartki Świąteczne Wlk.
1,60 zł
Kartki Świąteczne Wlk.
Kartka Świont Wielij Nocy ze ślonskimi życzeniami dostępna w pięciu wzorach.
W uwagach proszę podać nr wybranego wzoru.
Życzenia zamieszczone w podanych wzorach:
– Wzór 1
Stoła ôdświyntnego, mocka kroszōnek co i świyncōnego
Błogosławiyństwa Jezusa Dobrego,
w tyn dziyń Zmartwychwstałego !
– Wzór 2,3
Mocka radości, uradowanio sie przebywaniym
ze przocielami a kamratami,
A ku tymu ôdpoczynku i zdrowio.
Niych światło Wielkanocnego poranka zaświyci
Wōm i we Waszych dōmach,
I niych Wos napołni wiarōm we zwyciynstwo
dobrego nad złym !
– Wzór 4,5
Na przileżytość Świōnt Wielij Nocy
Dyngowych kroszōnek, świynōnego wiela,
Mokrego śmiyrgusta, wszyjskigo za tela.
Coby my się mieli w zocy, wszyjskim piyknyj Wielij Nocy !
Alleluja ! Radosnych Świōnt !
Wiynszujymy Wōm i Waszym Familijōm


text:
Ôn bōł taki trocha wigyjc, bo rod rozprowioł roztōmańte fale ze swojego życio, ale nikedy niy szło mu wierzić! Bo jak go ludzie słōchali ze ōtwartymi gymbami, to ôn praje we tym mōmencie sie na głos ôśmioł, a padoł, alech Wos nabroł!
Wszyjscy wiedzieli, ze kejś na szifie po świecie pływoł, ale jako sie ku takij robocie dostoł , żodyn niy wiedzioł. Jak sie go nasz ujek ô to spytoł, to mu padoł tak:
- Jo za bajtla bōł ôgrōmnie ciynżki do nauki, a moja mamulka se przedstowiała, że jo byda jaki inżiniyr, reksenwald abo chocioż farorz, ale na to jo bōł za gupi, bo mi sie uczyć niy chciało! Bezto żech zderził z chałpy jak mi bōło 17 lot a po świecie żech sie tułoł to sam, to tam. Tam żech przeszoł ta prawo szkoła ôd żywota! Do mamulki żech pisoł roz za czos jaki brif, a kwolōł żech sie jako mi tam we tym świecie dobrze idzie, chocioż to niy bōła prowda. Ôna na te pisani czakała jak na zbawiyni, a jak go rynkōw dostała, to cołko Ôgrodowo ulica musiała wysłōchać, co jo robia. Jedyn roz dostoł żech sie na szif co pływoł ze Hamburga do Ameryki. To bōło straszne: spani na gołych deskach, smrodlawe jodło, a robota ôd rana do wieczora! No i co jo ji mioł napisać? Napisoł żech ji, że jo teroz je zyjman, po naszymu namorznik abo marynorz, cołkōm gymbōm, a byda dali sztajgowoł, a we kożdym piśmie żech to robiōł, a mamulka isto mi chciała wierzić a we to, coch napisoł wierziła!
Jedyn roz prziszoł ku ni jedyn mōj kamrat ze modych lot, co go pora dobrych lot we Żorach niy bōło, a spytoł sie, co porobiōm?
- Ja! – padała moja mamulka. – Wyście sie wszyjscy ze Lojzika śmioli, że gupi je, a ōń teroz na szifie jeździ a fest sztajgowoł!
- A co, jaki oficyjer je? – dziwowoł sie mōj kamrat.
- Wyży, synku, wyży! Godej mi sam zaroz, jaki to sōm te nojważniyjsze persōny na szifie!- znerwowała sie moja mamulka.
- No niy godejcie, eli by bōł sōm ober – kapitan? – tego kamrat niy poradziōł spokopić!
- Praje, synku praje! – a moja mamulka padała mu, co jo ji we piśmie nadrzistoł. – Ôd tego nojważniyjszygo kapitana nachtopy ôdnosi!
Wiela we tyj godce bōło prowdy, a wiela szpasu tego żodyn niy doszeł!
Grymlino
P.S. Podziynkowani do panoczka Alojza Zimōńczyka za pōmōc we ślōnski korekcie.


text:
Wojerecy (AK/SN). Do Wojerowskeho coowa chcedźa přichodnje wjace kubłanja, přirodoškita a slědźenja zapřijeć. Wón ma wopytowarjam tež wjace wjesela wobradźeć. Tak rěka w aktualizowanym zwěrjencowym koncepće, kotryž su měšćanscy radźićeljo na swojim wčerawšim posedźenju nimale jednohłósnje wobzamknyli. „Kročimy dale po swojim koncepće geo-coowa“, podšmórny jednaćel tamnišeje zwěrjencoweje, kulturneje a kubłanskeje towaršnosće Arthur Kusber. Komunalne předewzaće je loni susodne ležownosće při zwěrjencu we wulkosći 13 000 kwadratnych metrow kupiło. Tak maja nětko dosć městna za moderne dźěłowe wuměnjenja z dobrym wobchadnym přizamknjenjom kaž tež za socialne rumnosće sobudźěłaćerjam.
Chwaćicy (ES/SN). Hač na poslednje městno wobsadźena bě minjenu njedźelu Chwačanska cyrkej. Tam rozžohnowachu ewangelskeho fararja Wilfrieda Noacka na zasłuženy wuměnk.
Wilfried Noack bu spočatk septembra 1993 do zastojnstwa fararja zapokazany. Ze swojim čućiwym wašnjom zdoby sej wón spěšnje přichilnosć wosadnych a cyrkwinskeho předstejićerstwa. Do jeho časa jako farar sahachu wjacore naprawy k zachowanju cyrkwinskich twarjenjow a skrućenju wosady. Předewšěm twarske naprawy je w swojim 28lětnym skutkowanju w Chwaćicach přihotował a přewodźał. Wosebje wuzběhnyć ma so wobšěrne ponowjenje žarowanskeje hale kaž tež saněrowanje cyrkwineje wěže inkluziwnje jeje časnika. Dale su cyrkwine wokna, murju a naměsto před Božim domom ponowili. Jedyn z wjerškow w zastojnstwje Wilfrieda Noacka bě 100. róčnica natwara Chwačanskeje cyrkwje 1999.
Wojerecy (AK/SN). Wjace hač sto wobydlerjow je so minjeny pjatk na njewšědnej akciji před Wojerowskej Łužiskej halu wobdźěliło. We wulkich pismikach bě tam na zemi čitać „HOYERSWERDA SAUDA MOCAMBIQUE“ (Wojerecy strowja Mosambik). Z tymile słowami solidarizowachu so z něhdyšimi mosambikskimi zrěčenskimi dźěłaćerjemi. Po wukročenjach přećiwo wukrajnikam 1991 dyrbjachu woni chcyjo nochcyjo město wopušćić. „Dopominamy na to a so tak z tehdyšimi potrjechenymi solidarizujemy“, podšmórny Cindy Paulick jako sobuorganizatorka z iniciatiwy za ciwilnu kuražu. Sobu skutkowali su zastupjerjo towarstwow, politiskich stron, sportowych skupin, wohnjoweje wobory a mnozy dalši. „Chcemy wědu wo tehdyšich podawkach žiwu dźeržeć. Tu njeńdźe wo prašenje winy, ale wo zamołwitosć“, praji dalša organizatorka Sabine Proksch.
Korona-prawidła dale płaća
Drježdźany/Budyšin/Zhorjelc. Sakska je wobstejace prawidła koronawirusa dla njezměnjene hač do 25. awgusta podlěšiła, kaž su wčera po posedźenju kabineta w Drježdźanach wozjewili. Budyski wokrjes informowaše wutoru wo dalšim natyknjenju, incidenca wučinja tu po RKI dźensa 2,0. Wokrjes Zhorjelc rozprawješe wo dwěmaj koronainfekcijomaj, dźensniša incidenca po RKI je tam 1,2.
Zhromadnje za akciski dźeń
Budyšin. Za wulki zaměr „ludźi pohibować“ dźěłatej Wokrjesny sportowy zwjazk Budyšin a Wobchadny zwjazk Hornja Łužica-Delnja Šleska hromadźe, štož stej wčera z podpisanjom dojednanja wobkrućiłoj. Partneraj chcetej „aktiwny dźeń“ wuwić, při čimž matej so pohibowanje w přirodźe a jězba z busom a ćahom ze sobu zwjazać. Premjera budźe 18. septembra na temu „Pućować, přirodu sej wotkrywać – z wjeselom“.
Njewšědny křiž za bamža
Twarski grat a material kradnyli
Wojerecy. Paduši běchu w nocy wot minjeneje njedźele na póndźelu we Wojerecach po puću. Woni měrjachu so na wšelki grat a twarski material, kotryž namakachu w pódlanskim twarjenju na kromje města. Hódnotu rubizny trochuje policija na něhdźe 2 000 eurow. Wěcna škoda wučinja dwaceći eurow.
Nimale 60 wobdźělnikow Chróšćanskeho wjesneho towarstwa Domizna a Kamjenskeje župy „Michał Hórnik“ poda so minjenu sobotu na wuprawu do Bórkowow. Jako so wobdźělnicy popołdnju při busowym zastanišću w Chrósćicach zetkachu, nochcyše nichtó tak prawje wěrić, zo planowane čołmikowanje woprawdźe budźe, wšako runje sylne zliwki zachadźachu. Před Choćebuzom pak so wulětnikarjam hižo słónco směješe, a w Bórkowach jenož hišće někotre łužički na dešćikojty dźeń dopominachu.
W Bórkowach poskića delnjołužiske zapisane kulturne towarstwo Studnja wosebitu dźiwadłowu jězbu z čołmikom do raja bajow. Na třoch čołmach dožiwi tuž skupina Hornjoserbow na hodźinje trajacej jězbje bajowe postawy kaž błudničku, wódneho muža a připołdnicu. Tele postawy a dalši su zdźěla tež delnjoserbsce rěčeli a spěwali. Wosebitosć tamnym turistam zawěsće bě, słyšeć z nimo jěducych čołmow rjane hornjoserbske pěsnje, kotrež sej wulětnikarjo zhromadnje zaspěwachu.
Hosćency a korčmy su za towaršnostne žiwjenje wažne městna, wšako so tam ludźo rady zetkawaja. Často pak maja tež zajimawe stawizny. W swojej lětnjej seriji tajke gastronomiske předewzaća předstajamy, dźensa hosćenc při lěsnej kupjeli w Nižej Wsy. (3)
Budyšin (SN/at). Budyski wokrjes njeskorži přećiwo Sakskej nastupajo dźělny plan syće za powołanske šule. Wostanje tuž při tym, zo přeńdźe wukubłanje pjekarjow a frizerow z Budyskeho powołanskošulskeho centruma do Zhorjelca. Wjetšina wokrjesnych radźićelow je so na wčerawšim posedźenju Budyskeho wokrjesneho sejmika přećiwo skóržbje rozsudźiła. Frakcija AfD bě namjet podała, w mjenowanej naležnosći skoržić.
Na posedźenju kulturneho a kubłanskeho wuběrka sejmika dnja 28. junija bě krajnoradny zarjad nadawk dóstał so wo kompromis starać. Kaž zastupjer krajneho rady Udo Wićaz wčera nowinarjam rozłoži, bu tón z wokrjesom Zhorjelc a z kultusowym ministerstwom docpěty. Wukubłanje pjekarjow hišće tři lěta w Budyšinje dale powjedu, přizjewja-li pjekarske zawody z wokrjesa hač do 11. awgusta 16 wučomnikow-započatkarjow. Doba hodźi so wo dwě lěće podlěšić, zo móhli wšitcy, kotřiž su wukubłanje mjeztym w Budyšinje započeli, je tež tu zakónčić. Druhi dypk kompromisa předwidźi, zo mjenowane rjadowanje jenož płaći, hdyž wokrjes Budyšin njeskorži.


text:
Zwěsćenje rěčneho stawa w serbšćinje
L1, L2, L3 … wjacerěčnosć za wuknjenje strategisce wužić
Strategisce – taktisce – mudrje: rěče přirunować – rěče wotkrywać
Štóž je nimo swojeje maćeršćiny (L1) hižo druhu rěč abo prěnju cuzu rěč (L2) wuknył, ma wjetši repertoire rěčnych parametrow, wuknjenskich strategijow a metarěčneje wědy k dispoziciji, štož móže jemu nawuknjenje dalšich cuzych rěčow (L3) wolóžić. Wosebje w typologisce bliskich přiwuznych rěčach skića so móžnosće za pozitiwny transfer. W prěnim dźělu přednoška so pokaza, w kotrych wobłukach maja wuknjacy ze serbskorěčnymi znajomosćemi lěpšiny při zrozumjenju dalšich (słowjanskich) rěčow. W druhim dźělu dźe wo rěče přesahowacy potencial transfera, kotryž hodźi so při wotpowědnym wuwědomjenju tež při wuknjenju wšelakich šulskich cuzych rěčow we wobłuku cyłkowneho rěčneho curriculuma zwužitkować.
prof. dr. Grit Mehlhorn
Institut für Slavistik Universität Leipzig
Prof. Grit Mehlhorn je wot měrca 2007 profesorka za didaktiku słowjanskich rěčow při Insituće za slawistiku Lipšćanskeje uniwersity. Do toho běše wona junior-profesorka za němčinu jako cuza rěč při Instituće za rěč a komunikaciju Techniskeje uniwersity Berlin.
Wot 1992 hač do 1997 studowaše Grit Mehlhorn wuchodnu slawistiku, nałožowanu rěčnu wědomosć, wuchodo- a južnoeuropske wědomosće na Lipšćanskej uniwersiće a na uniwersiće Tarasa Ševčenka w Kiewje (Ukraina) a pozdźišo w natwarjacym studiju němčinu jako cuzu rěč na Herderowym instituće Lipšćanskeje uniwersity.
Kak wěm, što ty wěš? do I know you know? W bilingunalnej wučbje systematisce wěcnofachowu literalitu (Fachliteralität) wuwić -
Model "Didaktiskeho žra za diskursy pozbudźowacu wěcnofachowu wučbu"
Wopisować, přirunować, rozjasnjeć, wuhódnoćeć, posudźować, diskutować, wopodstatnjeć atd. su, kaž w kóždej wěcnofachowej wučbje, tež w bilingualnej wučbje typiske šulerske aktiwity. Wone sej aktiwne kognitiwne a wosobinske rozestajenje z fachowymi informacijemi a prašenjemi w cuzej rěči žadaja (input, reorganizacija). Runočasnje dyrbja šulerki a šulerjo sami fachowe wuprajenja w tutej rěči formulować, zo bychu k zaměrej dóšli docpěli (zakónčenje, output). Pokazuje so potajkim, zo njemóže so we wučbje jeničce wo přiswojenje wědy a přiswojenje zamóžnosćow jednać. Z tym njedźělomnje zwjazana je kompetenca wjesć wěcnofachowy diskurs jako zakładne wuměnjenje za wuknjenje w šulskim/akademiskim konteksće a za wobdźělenje na žiwjenju w 21. lětstotku.
Oliver Sesemann
Institut za wuwiwanje kwality na šulach Schleswigsko-Holsteinskeje
Oliver Sesemann je wukubłany wučer za jendźelšćinu a geografiju. Hižo wjele lět dźěła jako studijny nawoda a krajny fachowy poradźowar za předmjet geografija kaž tež jako krajny fachowy poradźowar za bilingualnu wučbu při Instituće za wuwiwanje kwality na šulach Schleswigsko-Holsteinskeje. Wón organizuje mjeztym 9. Krajny fachowy dźeń za bilingualnu wučbu.
Registrowa kompetenca - serbska šulska wobchadna rěč w předmjeće serbšćina a we fachowowěcnej wučbje
Bohatosć serbšćiny pokazuje so mjez druhim we wšelakorosći nałožowanja rěčnych wariantow, t.r. w indiwiduelnej wjacerěčnosći jeje rěčnikow. W kubłanskim wobłuku so dotal na sposrědkowanje spisowneje rěče wobmjezujemy. We wšědnym dnju pak šulerjo hinak mjez sobu rěča hač we formelnych situacijach. Tole jenož za wučbu serbšćiny konsekwency nima, ale tež za bilingualnu wěcnu resp. fachowu wučbu. Tohodla maja so w dźěłarničce rozdźěle mjez serbskej wobchadnej a šulskej rěču kaž tež mjez rěčanej a pisomnej formu pomjenować. Sylnišo hač dotal měło so w šulskej wučbje systematizowanje registroweje kompetency zwučować: Kotra rěčna warianta ma so w kotrej komunikaciskej situaciji nałožować a što su rěčne rozdźěle mjez woběmaj registromaj?
dr. Jana Šołćina
Serbski Institut z. t. Budyšin a Institut za sorabistiku Lipsk
Jako wědomostna sobudźěłarka Serbskeho instituta a docentka při Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity slědźi a wuwučuje dr. Jana Šołćina k slědowacym temam: • stawizny a přitomnosć hornoserbskeje spisowneje rěče • dwu- a wjacerěčnosć • bilingualne přiswojenje rěče • fachowa didaktika serbšćiny • didaktika bilingualneje wučby
"Zwěsćenje rěčneho stawa w serbšćinje - 8. lětnik"
Manuela Smolina I Jadwiga Kaulfürstowa
Rěčny centrum WITAJ
- Dźěłarnička njeje so wotměła. -
Kedźbliwosć a jeje wuznam za wuknjenje w šuli – kak ju trenować?
Wosebje w Americe a w Jendźelskej, ale tež w zapadnej Němskej, so kedźbliwosć dźeń a bóle w šulskej wokolinje zadomi. Wuwili su so wšelakore programy a wučerjo kaž tež šulerjo rozprawjeja wo dobrych wuskutkach: mjenje mylenjow a konfliktow, přijomniša wuknjenska atmosfera, wjace měra a wjesela. By kedźbliwosć tež našim serbskim šulam tyła? Prjedy pak hač móžemy ju jako wučerjo šulerjam zbližić, dyrbimy ju sami za nas wotkryć a ju trenować. W tutej dźěłarničce zeznajomimy so ze wšelakorymi zwučowanjemi kedźbliwosće, kotrež hodźa so w krótkej a dlěšej formje jara jednorje do wšědneho dnja zatwarjeć a tohorunja (pozdźišo) ze šulerjemi w šuli přewjesć. Wšitcy su wutrobnje na kurs přeprošeni - znajomosće njejsu žane trěbne.
- Dźěłarnička je so bjez prezentacije wotměła. -
Dušan Šołta
swobodny docent für serbšćinu a meditaciju z Drježdźan
Dušan Šołta je wukubłany wučer za serbšćinu, chemiju a matematiku a dźěła jako docent za serbšćinu na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće. Wot lěta 2012 do 2015 je w meditaciskim centrumje
Plum Village w Francoskej žiwy był a so do praksy kedźbliwosće zanurił. Po tym je wjele dalšich kursow, dźěłarničkow a dalekubłanje w zwisku z kedźbliwosću a meditaciju wopytał. W Drježdźanach přewjedźe kursy kedźbliwosće za studentow a šulerjow a je wotewrjenu meditacisku skupinu załožił.
Inspektor Lupas přepytuje - pój a slědź sobu! Na motiwaciju a čitansku kompetencu wusměrjenametoda zhromadneho wobdźěłanja slědźerskich nadawkow
We dźěłarničce předstaja a wupruwuja so na zakładźe teamoweho wobdźěłanja wuzwoleneho teksta strategije k samostatnemu planowanju a k samostatnej regulaciji swójskich wuknjenskich procesow šulerjow. Při zhromadnym přeběhu teamoweje struktury wuswětla so strategije dobreje wuknjenskeje klimy, skutkowneje motiwacije a koncentracije. Dale zwučuja so techniki k wobstaranju, předźěłanju a ke korekturje čitanskich informacijow. Wosebje interpretacija čitaneho, reflekciska rozmołwa a wěcna diskusija steja w srjedźišću dźěłarnički. Wobdźělnikam předstaja a spřistupnja so zdobom načasne kooperaciske a komunikaciske techniki wotewrjeneje wučby serbšćiny 2+.
- Dźěłarnička je so bjez prezentacije wotměła. -
Daniela Knoblichowa
Krajny zarjad za šulu a kubłanje
Daniela Knoblichowa je fachowa wukubłanska wjednica w fachowej didaktice serbšćina a němčina při Wučenskim hamće za zakładnu šulu Krajneho zarjada za šulu a kubłanje (LaSuB), wotnožka Drježdźany. Nimo toho je fachowa poradźowarka za serbšćinu po koncepće 2plus a serbšćinu ISL (intensiwne wuknjenje rěče) při LaSuB, wotnožka Budyšin.
Nadźěłanje serskorěčnych kubłanskich medijow a jich wužiwanje w šuli
Wolfram Wiezorek
Medijowy pedagogiski centrum Budyšin
- Dźěłarnička njeje so wotměła. -
Teamteaching po standardach a w praksy
Dźěłarnička nawjaza na dźěłarničku Teamteaching - móžnosće a hranicy z lěta 2017 a bazuje tohorunja na publikaciji Kerstena Reicha a Meike Kricke "Teamteaching - eine Kultur des Lehrens und Lernens". W dźěłarničce předstajeja so přikłady teamteachinga z praksy, wosebje nastupajo zhromadne zrozumjenje teamteachinga, planowanje, přewjedźenje a refleksija zhromadneho wuwučowanja. Na tutym zakładźe diskutuja so wuzwolene standardy teamteachinga, kotrež měli na serbskich šulach měritko profesionelneje praksy być.
Diana Šołčina I Beno Hojer
Serbska wyša šula „Michał Hórnik“ Worklecy
Diana Šołćina je wukubłana wučerka za stawizny a sport. Wona wuwučuje na Serbskej wyšej šuli “Michał Hórnik” Worklecy nimo toho towaršnowědu a skutkuje po wotpowědnym dalekubłanju jako poradźowaca wučerka.
Beno Hoyer je wukubłany wučer za stawizny a nabožinu. Wón wuwučuje na Serbskej wyšej šuli “Michał Hórnik” Worklecy nimo toho towaršnowědu.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com


text:
Lubowarjo karnewala mějachu dotal snano hišće tróšku nadźije, zo so po wotprajenju lětušich zarjadowanjow te w lěće 2021 tola hišće wotměja. Znajmjeńša w Kulowje je so tale nadźija nětko zhubiła.
Kulow (SN/MWj). Předsydstwo Kulowskeho karnewaloweho towarstwa je na swojim posedźenju předwčerawšim rozsudźiło, 315. póstnisku sezonu 2020/2021 dospołnje wotprajić. „Jako smy kónc awgusta toho lěta zarjadowanja na žurlach za nowember wotprajili, mějachmy hišće nadźiju, druhi dźěl sezony přewjesć móc. Hač do spočatka tydźenja smy tole w towarstwje přihotowali“, rěka we wčera wozjewjenym nowinskim zdźělenju prezidenta karnewaloweho towarstwa Mathiasa Glaaba. Před pozadkom sakskich koronowych postajenjow, kotrež hač do 25. januara 2021 płaća, a hladajo na aktualne wuwiće infekcijow su tule nadźiju spušćili. Ani přihoty ani přewjedźenje zarjadowanjow na žurli abo přećahow njejsu hižo móžne. Přidatnje k zarjadowanjam w nowembru su tuž nětko tež te w januaru a februaru wotprajene. To potrjechi kapičkowe wječory, maskowy bal kaž tež norskej ćahaj póstnisku sobotu a róžowu póndźelu.


text:
Interfejs
Jako interfejs (jendźelsce interface) jednoho kompjuteroweho systema woznamjenja so powšitkownje wšitke wot wonka trěbne a wšitke wot wonka wotwołace wulkosće, kaž tež powšitkowne informacije wo wužiwanju systema. W kóždym systemje eksistuja wšelake interfejsy mjez wšelakimi dźělnymi systemami a funkciskimi jednotami. Jednotliwje dźěłace funkciske jednoty (kaž na př. składowak, tastatura, procesor atd.) su z pomocu hardwarowych interfejsow mjez sobu zwjazani. Při tym jedna so wo fyzikaliske tykački (kable) abo wo škričkowe zwiski. Hardwarowy interfejs wopisa so často přez swoju kajkosć přenošowanskeje čary (kabl, tykačka atd.) a přez wašnje a woznam na elektroniskim wodźe přenošowanych signalow.
Pod hardwaro-softwarowym-interfejsom zrozumi so postajenje, kajke funkcije ličaka so wot hardwary a kajke wot softwary přewozmu, kak so tute funkcije wužiwać a wotwołać hodźa.
Softwarowe interfejsy definuja so mjez programami a w programěrowanju mjez programowymi dźělemi (modulemi). K tomu so wšitke nadawki, kotrež modul spjelni, wšitke trěbne atributy, funkcije a parametry, wotwołanske móžnosće datow a jich wzajomne poćahi, rjad jich wužiwanja, wuměnjenja atd. sformuluja. Interfejs zapřija wšitke wot zwonka widźomne informacije wo modulu. Specifikacija tajkich interfejsow zmóžnja při naćisku softwary njewotwisne implementowanje programowych dźělow, wolóži wužiwanje a pytanje za zmylkami a je wuměnjenje za aktualizowanje programowych systemow (softwarowa technika).
Čłowjekow-mašinowy-interfejs, tež wužiwarski interfejs mjenowany, zapřija rěče, software a hardware, kotrež wužiwarjej při dźěle ze kompjuterowym systemom k dispoziciji steja. Tute móža so za wšelakich wužiwarjow w wšelakim rozměrje postajić: tak ma na př. administrator jednoho systema wjace funkcije k wuběrkej hač normalni wužiwarjo. To rěka, zo definuje wužiwarski interfejs wužiwarski wid na system.
K pisanju interfejsow wužiwaja so specifikowanske rěče a datowe typy.


text:
Kōniec ślōnskij historyje ôd Banika Ôstrawa?
Napoczło sie wybulanie starego stadiōnu ôd Banika Ôstrawa. Legyndarne Bazaly, kere w 1959 roku ôstatły ôtwarte we ślōnskij tajli miasta, z kerōm Banik je powiōnzany ôd poczōntku klubu, kaj Banik we latach 70-tych nie przegroł 74 szpilōw w raji (bez mała 5 lŏt!), już ôd 2016 roku nie sōm placym, kaj swoje szpile grŏ Banik. Stadiōn nie bōł na tela moderny i fusbalŏrze przeniyśli sie na stadiōn miejski do Witkowic, kere leżōm we morawskej tajli Ôstrawy.
W miejsce wybulanych Bazalōw mŏ być budowane cyntrum tryningowe dlŏ modych fusbalŏrzy ôd Banika.
Kibice ôd Banika, kerzy zwiōm sie Chachaři, cołki czas przipominajōm, co jych klub nŏleży do ślōnskij tajli miasta. Na szportplacu we Witkowicach wiyszajōm banery “Baníček patří do Slezska“ abo “Slezsko” (na dole fotografijŏ ze szpilu z Pilznym). Pytaniy ale je, jak dugo ślōnskŏ historyjŏ Banika bandzie żyć, jak piyrszy manszaft swoje szpile bandzie dalyj grać na Morawach?
Smutny kōniec dlŏ Bazalōw przewidzioł już we 2011 roku Jaromir Nohavica:
Foto na wiyrchu: Darwinek [CC BY-SA 3.0], Wikimedia Commons


text:
Turecke godki
Godki turecke lebo turkijske – nojličńijšo podfamilijo godek autajskych, uobejmujůnco ůngyfer 140 mln godajůncych. Zamješkujům uůńi uobšar Azyji Myńšyj (Turcyjo), Zakaukaźa (Azerbejdžan), Azyji Střodkwyj (Kazachstan, Kirgistan, Tadžykistan, Turkmyńistan, Ůzbekistan, Rusyjo a Chiny) a Syberyje (Jakucyjo), a tyž Ojropy Wschodńij (Karaimi, Tataři, Baškiři, Čuwaše). Dźelům śe na nastympujůnce grupy: bůugarsko (dźiś ino čuwasko godka), uoguzyjsko, kipčacko, karucko eli krachańidzko, půunocnosyberyjsko (ino jakucko a dougańsko godka) a pouedńowosyberyjsko.


text:
Eli Pōnbōczek sie pochyto?
Eli Pōnbōczek sie pochyto?
Krześcijany do Soboru Watykańskigo II ôdprowiali msze yno w łacinie, jynzyku umrzitym. Żydzi sztyjc rzykajōm a czytajōm Tora po hebrajsku, chocioż niykōniecznie tyn jynzyk muszōm dobrze znać. Podobnie we islamie. Podstawowe muzułmański rzykania muszōm być wypedziane po arabsku, chocioż wierni islamu miyszkajōm tyż i fōrt poza granicami świata arabskigo. Przekłody świyntych pism to tyż ni ma lekko sprawa. Trza mieć forgot grajfka a wyczuci. Niychby tak kery muzułmańskigo Allaha mianowoł „God”, „Dieu”, czy „Dio”, abo chrześcijōnskigo Boga przełożōł na „Allaha”… Haja murowano. Larmo zrobiōm nadgorliwe krześcijany a tym bardzij muzułmany. A bezmałaś Pōnbōczek je jedyn i rozumi kożdo godka?
Tak rychtyg Bōg niy noleży do jednej religie, kultury czy jynzyka. Trzi spōmniane na wstympie religie, chocioż majōm swoji głōwne jynzyki liturgiczne, to w jakimś myjszym abo wiynkszym kōnsku muszōm dopuszczać rzykani we jynzykach bliższych wiernym. Pōnboczek godo na dyć niy yno po hebrajsku, arabsku czy łacinōm. Padajōm, że Ôn wiy wszyjsko, tōż żodnym jynzykiym Go niy zagniesz. Chyba że ślōnskim…? Po ślōnsku bezmałaś niy idzie rzykać, ôdprowiać msze czy czytać Pisma Świyntego – przinajmij tak padajōm nikere „szpece”. Piyrszy roz we dyskusjo na tyn tymat wdołech sie po wyleziyniu ze mszy kludzōnej po katalōńsku. Po usłyszyniu słōw „po ślōnsku niy idzie”, zaczōn żech przekłodać stałe kōnski msze na ślōnski… Eli tako robota mo syns? Przeciwnikōw tej zorty pōmysłōw telki przekłody raczyj niy przekōnajōm. Same Ślōnzoki zresztōm tyż przeważnie majōm sie do telkich inicjatyw z dystansym. „Ôjcze Nasz” po naszymu do niyjednego ślōnskigo krześcijōna bydzie mieć dziwny klang, bo jak sōm pado ni ma do telkij wersji przibadany. Yno kto bōł przibadany do msze po polsku jeszcze we pokolyniach naszych starzikōw/prastarzikōw? Kościōł wyloz ze swoich ortodoksyjnych regułōw dziynki ôstatnimu soborowi. Ksiōndz zwyrtnōł sie do wiernych i zaczōn godać we jynzyku, w kerym szło sie pochytać. Istno rewolucjo! Yno to już ponad 50 lot tymu. Jako je tera? Zdo sie, że we wylazowaniu do ludzi jeszcze kōnsek dalij idzie papiyż Franciszek, kery doł sie poznać swojōm ôtwartościōm, prostotōm i szporobliwym jynzykiym – tōż godaniym prosto a ofyn. Niydowno we improwizowanym kozaniu we Niedziela Krztu Pōńskigo pedzioł: „Przekozywani wiary moge sie dokōnywać yno we dialekcie, dialekcie familii, taty, mamy, starzika, starki”. Dyć wiara ni moge być ôderwano ôd normalnego codziynnego życio, musi być prawdziwo, beztōż trza jōm przekozywać jynzykiym serca. Do papiyża tym codziynnym jynzykiym familii a serca, w kerym za bajtla uczōł sie rzykać była godka piemōncko, regiōnu z kerego skludziyli sie do Argyntyny jego ôjce.
A jako to sie mo dō nos? Jak rzykać po ślōnsku? Mōmy już niy yno ślōnski kolyndy a pastorałki. Regularnie ôdprowio sie tyż msze św. z kozaniami po naszymu. Telko inicjatywa zrodziyła sie 10 lot tymu we Mysłowicach. Idymy dalij. Rzykani wiernych po ślōnsku ôd 2014 słyszymy rok w rok na mszy chopskij pōnci do Piekor. Przibywo tyż przekłodōw Pisma Św. na ślōnski. Z kōńcym 2017 doczkalimy sie wydanio Nowego Testamyntu po ślōnsku, kery zrychtowoł byrgermajster Radziōnkowa, Gabriel Tobor. Za ôficjalny przekłod uznać tego niy pódzie. Taki, jak godo Kōnstytucjo ô Ôbjawiyniu Bożym (dokumynt Soboru Watykańskigo II ôgłoszōny we 1965), musiołby być zônaczōny bezpośrednio z „ôryginalnego jynzyka biblijnego”, tōż w przipadku NT z greki. Niy zmiynio to tego, że telki przekłod wert je docyniynio, kere prziszło ôstatnio ze samego Watykanu. Papiyż Franciszek podziynkowoł a pogratulowoł autorowi za perfekcyjny przekłod NT na jynzyk ślōnski. To wielko rzecz, że w kōńcu Ślōnzoki mogōm czytać Pismo Świynte we swoim jynzyku. Chocioż ôdzyw na ślōnsko Biblio bydzie roztomańty. Prof. Miodek i jego kōmple po fachu bydōm mieli sie z czego wylachać (to niy wic! Autorytet polskich polōnistōw ofyn nazywo pisani po ślōnsku ô poważnych, abstrakcyjnych, filozoficznych kwestiach „groteskowym” abo „żenującym” i godo że przekłodać Biblio na ślōnski idzie yno „w żartach”. Telki „żartobliwe” przekłody zdarzo mu sie wygłoszać swoim polskim kōmplōm coby ci mōgli „porechotać”). To gynał skrajno reakcjo. Inksi potyncjalni ôdbiorcy ślōnskij Biblie niy uznajōm nij po prostu za coś fest potrzebnego. Siōngnōm pō nia beztōż yno ci nojbardzij zainteresowani. Siyła przibadanio je na dyć wielko. We kościele tak jak we szkole czy w urzyndzie Ślōnzok przeważnie autōmatyczne przesztelowuje sie na polski i je to dō niego normalne.
Swojo relacjo z Bogiym tyż kożdy ukłodo se po swoimu i jego sprawa jak a po jakimu ś nim godo. Ni ma sie co styrkać. Trza yno pamiyntać ô jednym… Wierzysz w Pōnbōczka czy niy, wiydz aże w rzykaniu rozchodzi sie ô godka ś nim. Mono zamiast sztyjc godać mu yno wierszyki, kere Ôn a ty znocie na pamiynć, pedzieć Mu coś rychtyg ôd sia, jynzykiym serca?
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal we Dzienniku Zachodnim.
http://www.dziennikzachodni.pl/blogi/slonski-fusbal/
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/
Foto tytułowe: Munkácsy “Ecce homo” / Wikimedia Commons


text:
Czesi zaś zawrzili nóm granice, ale tak to wyszpekulyrowali, coby ji jadnakowóż tak na fest nie zawiyrać, bo łóni dycki sóm szporobliwi i wszecko tak robióm, coby swojich korónek za moc na darmo nie wyciepować. Bo podziwejcie sie jaki to je szprytne ! Nie trzeja żodnych wojoków, ani żodnej budy s haźlym na granicy stawiać, a i tak wszedcy tustelocy mieli mokro w galatach i nie zachycili czy idzie wlyź do tych Czech s nawszczywóm czy ni. Mało tego, napisali w rozmajtych publikatorach, że jak uż sie kierymu podarzi do nich przez tyn most przelyź, to ni może tam być delij jak dwanos godzin. Jako bydzie to gdo kóntrolowoł, to isto też żodyn nie wiy, bo przeca sie isto ło to rozchodzi, coby wszedcy mieli fórt kapke namiyszane w czepaniach i nie wiedzieli kaj je prowda. Moc je takich, co prawióm, że jak sie przez most przelezie, to Czesi strzelóm mu fotke i jak pudzie spadki, a przewali tych dwanos godzin to zapłaci sztrof. Nie bydzie to jednakowóż taki „jednoduche”, bo wszedcy dzisio na gymbach noszóm maski i dycki bydzie biyda chycić tego prowdziwego barabe. Sóm też tacy, kierzy dycki majóm w kapsie rezewnóm maske, kiero je ganc inszo łod tej w kierej rychlij szli do Czech. Dzisio przeca idzie kupić maske w każdym kszewcie i to eszcze se idzie wybrać jakóm yno farbem chcecie. Przedujóm czorne, czyrwione, biołe, modre, kwiaciate i bóg yno wiy eszcze jaki. A to przeca ni ma wszecko, bo idzie też ty maski dostać s namalowanymi rozmajtymi gymbami, cudokami i literami, coby każdy też wiedzioł s jaki partyje gdo je. Tak czy inakszyj, Czesi zaś nas szlagli, bo zrobili na tym zawrziciu granicy takóm propagandem, coby tak do kóńca żodyn nie wiedzioł czy może roz, abo dwa razy do dnia ich nawszczywić, czy mo siedzieć po cichu dóma na swoji rzici. Kiery jednak ni może na zadku dóma usiedzieć, to w tyn piekny jesiynny czas może poszpacyrować po łobu strónach Olzy. Ani my sie bardzo nie obezdrzili, a uż zaś jak każdego roku jesiyń prziszła ku nóm. Idzie to ganc dobrze uwidzieć po liściach, kierych je na cieszyńskich cestach wszyndzi pełno. Tak rozmyślóm kiery s rotuzowych urzyndników je taki uwziynty
i koże fórt sadzić taki strómy, kiere majóm na sie tak moc liści. Kiejsi hańdownij taki strómy rosły yno w lesie i na jesiyń listki, kiere ś nich łopadły, nieskorzij skrymbiały, a rozmajte grziby i chroboki dziynka tymu miały cały rok co krónżać. W Cieszynie s tymi liściami je każdego roku wielko łostuda, bo żodyn tak naprowde nie wiy co ś nimi zrobić. Jedni śmiatajóm ich do takich wielkich czornych pytli i nieskorzij kansi to wywożóm, a drudzy majóm na plecach taki duchaczki, kierymi ty liści zduchujóm do przikopy. Robióm przi tym tela krawalu, że jak sie wedla nich stanie, to nie idzie ze żodnym ani dobrze porzóndzić. Nie sóm łóne też dobre na ekologije, bo motory, kiere majóm na sobie, wyciepujóm do luftu tela smrodu, że wedla nich nie furkajóm żodne ptoki ani kumory. Je to zaś jedna wiec, kiero zdrowio nóm nie przidowo, a żodyn s miastowych urzyndników ni mo tego we starości. Mjynij na jesiyń tych liści by sie po cestach poniewiyrało, jakby rotuzowe urzyndniki wstyrczyły do ziymi wiyncyj strómów, kiere zamias liści majóm yno zielóne jegły. Szło by też zaszporować na tych plastikowych czornych pytlach, do kierych wrażowane sóm ty liści i na bynzinie kierom potrzebujóm ty motory łod duchaczek. U nas przeca isto idzie łacno kupić ty strómy s zielónymi jegłami, bo tu wedla na gorach rosnóm smreki, jedle, cisy, brzimy, kiere szło by aji razym s korzyniami wstyrczyć do ziymi. Możne, że kierysi porachowoł ty strómy s liściami i priszeł na to, że łóne dowajóm wiyncyj zdrowego luftu niż ty s zielónymi jegłami.
SŁOWNICZEK
zawrzili – zamknęli
wyszpekulyrowali – wymyślili
fest – mocno
dycki – zawsze
szporobliwi – oszczędni
wyciepować – wyrzucać
podziwejcie sie – popatrzcie się
haziel – toaleta
nie zachycili – nie zrozumieli
wlyź – wejść
nawszczywa – wizyta
podarzi – uda się
delij – dłużej
dwanos – dwanaście
„jednoduche” – proste/cz/
isto – zapewne
fórt – ciągle
czepanie – głowy
dycki – zawsze
kszeft – sklep
kapke – troszkę
kaj – gdzie
ganc – całkiem
spadki – z powrotem
rychlij – wcześniej
rzić – tyłek
sztrof – kara
uwidzieć – zobaczyć
stróm – drzewo
cesta – droga
łostuda – kłopot
krónżać – przeżuwać
pytel – worek
przikopa – rów
krawal – hałas
wedla – obok
skrymbiały – zbutwiały
porzóndzić – porozmawiać
wyciepujóm – wyrzucają
wiec – rzecz
żodyn – nikt
we starości – w opiece
wstyrczyły – włożyły
zaszporować – zaoszczędzić
łacno – tanio
smrek – świerk
jedla – jodła
brzim – modrzew
wedla – obok
wstyrczyć – włożyć
luft – powietrze
prziszeł na to – wpadł na to
jegła – igła


text:
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito (* 25. meje 1892 jako Josip Broz w Kumrovecu w dźensnišej Chorwatskej; † 4. meje 1980 w Ljubljanje) běše juhosłowjanski komunistiski politikar, partizanski wjednik, předsyda Juhosłowjanskeje a wuznamna figura mjezynarodneje politiki.
Wón bě sedme dźěćo Franja Broza a Marije Brozoweje. Jeho nan Franjo Broz běše Chorwat a jeho mać Słowjenka. Josip Broz chodźeše dźěl swojeho dźěćatstwa w Posredźe po prošenju a pozdźišo na zakładnu šulu w Kumrovecu. Njeje pak hižo do druheje rjadownje postupił. 1905 wopušći šulu a w lěće 1907 započa jako mašinski wučomnik w Sisaku dźěłać. Tam dósta wědomje za wažnosć dźěła a je prěni raz 1. meju jako dźeń dźěła sławił. W lěće 1910 zastupi do Socialnodemokratiskeje strony Chorwatskeje a Słowjenskeje.
1937 wuzwoli so na generalneho sekretara Komunistiskeje strony.
Z lěta 1943 bě Josip Broz (z partizanskim přimjenom Tito) prezident "Antifašistiskeje rady narodneho wuswobodźenja", kotraž přewza wot 1945 prowizoriske knježerstwo we wot fašistow wuswobodźenych kónčinach. W samsnym lěće bu ministerski prezident a zakitowanski minister Zwjazkoweje republiki Juhosłowjanskeje. 1953 přewza funkciju statneho prezidenta, kotraž spožči so jemu 1963 na čas žiwjenja.


text:
Walijsko godka
Walijsko godka (wal. Cymraeg, y Gymraeg) to godka, a po prowdźe grupa godek s brytyjskij familije godek celtyckich, rozpowšechńůno we zachodńij tajli Wjelgij Brytańije (Walijo – wal. Cymru) a tyž we Chubuće, kolůńiji walijskich ymigrantůw we Argentyńe.
Posuguje śe ja přez 500 tyś. mjyškańcůw Waliji. W rygjůńe tym mo uůn status uřyndowyj godki. Do śe wyuodrymbńić štyry guůwne djalykty: wynedocjůński, powyski, důmecki a gwyncki. Nojstarše zabytki literacke pochodzům s VI w. Blisko spokrewńůne ś ńim sům godki: bretůńsko a korńijsko.
Podle spisa ludnośći s 2001 roku, kole 611 000 uosůb (11,5% mjyskańcůw Waliji) godo po walijsku.[1] Walijsko godka je žywo a wykořistywano we koždodźynnym žyću – radyju a telewizyji. Mynga neczajt je tyž po walijsku.
Uortůgrafijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Walijsko godka škryflano je wersyjům alfabyta uaćińskigo tradycyjńy zawjerajůncům 29 liter, s kerych uoźym je dwuznakůma traktowanymi kej jydno buchštaba:
a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, j, l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y
Buchštaba "j" je powšychńy wuůnčano do alfabyta půmjyndzy "i" a "l", bo stosuje śe ja we ńykerych wyrazach zapožyčůnych s angelskigo (np. nazwisko Jones). Buchštaby "k", "w", "x" a "z" užywane sům we ńykerych terminach techńičnych, kej kilogram, volt, xeroser eli zero, atoli můgům uostać zastůmpjůne (co čynsto śe robi) buchštabůma walijskymi: cilogram, seroser a sero.
Nojčynstšym znokym djakrytyčnym je cyrkůmfleks, užywany do zaznačyńo dugich samoguosek.


text:
Farmaceuta amatōr handlowoł narkotykami i sterydami
Szandarzi z Gliwic, społym ze policyjōnami kōmyndy wojewōdzkij w Katowicach, przekludziyli akcyjŏ przeciwko handlyrzowi niyprzizwolōnymi postrzodkami. W jednym z gliwickich pōmiyszkań, ôkrōm narkotykōw, znŏdli niylegalny „skłŏd apteczny” z bez pŏrōma tysiōncami sztuk ôbpakowań rozmajtyj zorty farmaceutyków i sterydów. Sprawa bydzie sie rozwijać.
23 kwietnia przed połedniym do jednyj z kamynic w gliwickij dzielnicy Szobiszowice weszli kryminalni. We nojmowanym ôd 35-letnigo pyskowiczana pōmiyszkaniu w rejōnie ulice Tarnogōrskij znodniynto było pŏrã tysiyncy sztuk rozmajtyj zorty anabolikōw we formie pulwrōw, pilōw i szpricōw.
Na szlak niylegalnego procederu policyjōny wpadli przi robocie ôperacyjnyj, w tym rozpoznaniu „rynku”. Narkotyki we formie bez 100 gramōw amfetaminy, myńszych wielości marihuany, narkotyku MDMA jak tyż niylegalne postrzodki farmaceutyczne (w srogich wielościach) zarekwirowano i przetransportowano do gliwickij kōmyndy. Społym ze tŏwŏrym trefiōł tam tyż ôbrotny pyskowiczōn.
Sprawa kludzōnŏ je ôd prokuratury w Gliwicach. Wszyjske zabezpieczōne specyfiki ôstanōm pozornie przebadane w laboratorium kryminalistycznym – trza terŏz uzdać, jake prawie substancyje sōm w ôbpakowaniach. Podyjzdrzane je to, iże czyńść zarekwirowanego tŏwaru to nowe, prōzne ôbpakowania na postrzodki sterydowe. Ôpiniijŏ bydzie za podstawã do uzdaniŏ, czym gynau handlowoł dōmorosły biznesmyn i farmaceuta amatōr.
Za handel narkotykami jak tyż postrzodkami farmaceutycznymi chycōnego czekajōm terminy i rozsōndek sōndowy, grozi mu nawet 10 lŏt heresztu.
Fot. na wiyrchu: KMP Gliwice


text:
Dadajizm
Dadajizm to bůł artystyczny nurt we sztuce XX stoleća, kery mjoł anfang we 1916 roku. Same mjano pochodźi, podug szyroko przyjmowanyj wersyji, uod "dada" co uoznaczo drzewjanne bawidołko abo beblańy bajtla, kery ńy zno jeszcze żodnyj godki. Dadajizm negowoł artyzm a twůrczy wysiłek artysty, kej dźeła sztuki dadajisty przedstowjali gotowe wyroby, l. b. pisuar abo reprodukcyjo uobrozu s domalowanymi wůnsoma a brodům. Tworzyli collage, uobrozy na kerych przedstowjali roztomajte ukłody tajli uod maszynůw a gydichty ze losowo dobranych słůw. Kůmponowali tyż "muzyka larma". Skiż tygo dadajizm bywoł mjanowany "antysztukům", keryj cechůma bůły absurdalność a przipadkowość. Dadajisty wydowali pisma: Cabaret Voltaire a Dada (we Zurichu), Litterature (Paryż), Dada Club a Der Dada (Berlin) a tyż The Blind Man (Nowy Jork). Kůńec dadajizmu uogłoszůno we maju 1922 we Weimarze na "Kůnferencyje we sprowje kůńca dada". Ńyskorzi srogo tajla dadajistůw zwjůnzoła śe ze surrealizmym.
Dadajisty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- "Sztuka czy antysztuka" we magazyńe Histmag (we polskij godce)


text:
Chdzeż më mdzemë v 20 lat wod terô? Dô to lëdzi, co wó tim mëszlõ? Mómë më jakjis plan? Ë nôvażnjészé: vjerzimë më dërch, że jesz mómë jakõ przińdzotã?
A móże vjerzimë, że przed 100 latama sã zdarzil jakji ôrt Fùkùyamòvewo kòńca historëjé? Kò ve vjele narracëjach pòkazëjõ Kaszëbóv zvjiksza jakò ten bjédni, germanizovóni lúd prostëch, pasivnëch gbùróv ë rëbôkóv, chtëren vjérno trëvô a le żdże jaż nastanje Pòlskô, ta krôjna szczestlëvòsce, a téj… në pravje, a téj co? „Czart znaje Rúsa”. „Pòlskô nastala, glúpëch nasrala”. „Chto gôdô pò-pòlskú, ten lże”. Takjima rzeczenjama nové realia zaczãłë sã szpéglovac v jãzëkú, pòlskô jistnosc sã pòkôza jednak nje bëc tak pjãknô ë kvjecim wobsëpónô jak jegòmòsc na kôzanjim zagvësnjôl, a historëjô njijak nje chca mjec kóńc. Vedle jinëch, drëgji finis historiae sã zdarzil v 2005 rokú. Véjtale, lëdze zbavni, na wostatk Pòlskô achtnã Kaszëbóv, je wuznóni jãzëk, mdze v szkòłach, wurzãdach ë na tôflach, tak stoji na papjerze ë ve Varszavje przëklepalë, a jak stoji na papjerze, téj je prôvdzëvô prôvda. Në dobrze, a téj co?
Të nôvjikszé dva kaszëbskjé ferejnë sã zdajõ mjec prosti plan. Kaszëbskò-Pòmòrskjé Zrzeszenjé zadbô, cobë wuczba kaszëbskjéwo trafja do jesz vjicé szkól, vëdô jesz vjicé wuczbòvnjikóv ë zajiniciuje stôvjanjé jesz vjicé dëbeltjãzëkòvëch tôflóv na drogach. Kaszëbskô Jednota téż zadbô wo stôvjanjé tôflóv, a nódto mdze dokòniva, że Kaszëbji zaslúgùjõ na sztatus etnjiczné mjészëznë, a za deklarovanjé kaszëbskjé nôrodnosce móże jednak nje je nót njikòwo wobskarżac wo separatism. Vôżné spravë, prôvda, ale téj co?
Mést anjé sami dzejarze nje vjerzõ, że chòcbë v kòżdërni szkòli na Kaszëbach wuczëlë pò trzë gòdzënë v tidzenjú kaszëbskjéwo, a Pòlskô przëzna Kaszëbóm sztatus etnjiczné mjészëznë ë dodôvkòvi strëmjénj dëtkóv vspjar kùlturalné projektë, to generacëje mlodëch nôgle sã veznõ do kaszëbjiznë ë „pònjesõ naji vjid”, tak jak chcôł Jan Trepczik.
Ale jakji vjid ë dokõdkaż pònjesõ? Nôród parlãczi njé le blós pòspólnô przeszłota, ale téż pòspólnô vizëjô przińdzotë. Té Kaszëbji nji majõ. Vszëtkji vektorë dzejanjô sõ dopjérze skjerovóné na achtnjenjé przeszłotë ë jé rejinterpretovanjé. Pamjõtkòvé tôfle, benefjise, nôdgrodë, bjografje, woprôcovanja. Jak starc, chtëren chce pò kóńc żëvòta sã rozrechòvac ze svòjim żëcim ë zeżorgac wostatné spravë. Navetka wuczba jãzëka zdaje sã bëc wobrechòvónô „cobë dzecë vjedzałë, jakùż jich starëszkòvje gôdalë”. Njé rozvjicé, njé ekspansëjô, ale stagnacëjô, przedërchanjé, pamjãc. Kjéjbë v Pòlsce chto zrobjil kònkùrs pòlskjéwo jãzëka „aby nie zapomnieć mowy dziadków”, lëdze bë robjilë vjelgjé woczë. Më tú jesmë nôlożen takjéwo nastavjenjô. Plënje jú v naszich żëlach wospónõ, stëdnõcõ krëvjõ.
Ale jakùż jã zrëszëc ë signõc rãkõ ë wokã dalé, kjéj nôvjikszima njedrëchama emancipòvanjô sã samòjidentifjikacëjé Kaszëbóv ë jich kùlturë sõ sami Kaszëbji? Jeden senatór njedôvno pòróvnôl Kaszëbóv do Valijczikóv ë rzek z nôdzejõ, że ë kòl nas sã wudô wuchòvac jãzëk tak jak kòl tëch drëgjich. Kaszëbji jednak sõ diametralno jinszi wod Valijczikóv. Kjéj ti zaklôdelë woprzéczkji na sztrasach, blokòvalë mòstë, rzõdové bùdinkji ë nadavczé antenë radiové v bùńce procëm diskriminovanjô valijskjéwo jãzëka, kaszëbskjé elitë sã sztridovalë mjedzë sobõ, czë kaszëbjizna je jãzëk czë dialekt ë czë to sã v calosci slëchô, żebë mja jinszõ jak pòlskô ortografjijõ, a celebrovóni latos dzejôrz tlomaczil vnenczas nôrodnõ epòpejã z „gwary kaszubskiej”.
Bò Kaszëbji doch takji nje sõ, Kaszëbji sã nje bùńtëjõ, dobri Kaszëba sedzi sztël a „vjé svòje ë robji svòje”. Navetka jeżlë to doprovadzi do zgúbjenjô vszëtkjégò, co stanovji, że Kaszëba je Kaszëbõ. Njevôżné, że jãzëk ë tak vëmjérô. Że mjasta vjedno barżé sã pòlonizëjõ, a z njimi jich tak zvóné sypialnie, Mòstë, Réda, Rëmjô, Banjino… Njevôżné, że mlodi masami wodszmërgùjõ kaszëbskõ kùlturã. Że sã radikalizëjõ v pòlskjim nacionalisticznim dëchú dëcht jak jich róvjenjicë z óstovi a pôlnjovi Pòlskji. Że chvôlõ tëch, jakji nje zgôrajõ mjészëznóv, chòcô jesz jich starszi ë starëszkòvje sami bëlë njezgôrónõ mjészëznõ. 3 x A. Asekùranctvò, Apòliticznosc ë Autocenzura jakò cnota (to bë mògla bëc nastãpnô Labùdova „tôfla falszëvëch vôrtnotóv”!).
Lepjé sedzec cëszé kòta, njé jak ti kjidli, co glosno gôdajõ wo kaszëbskjim nôrodze, ti bjédë narobjõ. Njé le bjédë, ale to téż svjãtokradztvò. Kaszëbji bò jú dôvno przëjãnë pòlskõ perspektivã, że pòlôsztvò je tõ nôvëższõ fòrmõ człovjectva. Pòlôsztvò tczõ jak bóżka (móże temù, że przëszło tú zvjiksza na zlotëch lëpach ksãżi jegòmòscóv), temù na vôltarzú pòlôsztva sõ kapòvjen pòsvjãcëc vszëtkò svòje, cobë le bóżk gòrzë nje dostôl. Społeczność posługująca się językiem regionalnym jo, ale etnjicznô mjészëzna? Etnofjilologijô jo, ale fjilologijô? Gôdka do króv pasanjô jo, ale jãzëk? Kaszëbji sõ pjerszi do fejrovanjô pòlskjich svjõt a kjivanjô bjôlo-czerzvjonima fanama. Ale kaszëbskjé svjãta ë simbòle? A docz? A nje je to rõganjé bóżkòvi? Kaszëbji majõ ten quasi-religijni lëk przed svòjim njedopòlôsztvã, jakji rôd nadrôbjajõ nadgòrlëvim kjivanjim fanama ë përznã panjicznim deklamòvanjim z kòżdërné leżnosce, że „Nji ma Kaszëb…”. Kjéjbë takji Mazovszanje abò Vjelgòpòlanovje lezlë z transpareńtama “Nji ma Mazovsza bez Pòlskji, a Pòlskji bez Mazovsza”, lëdze bë sã klepalë na glovã ë zdrzelë na njich jak na chlaplëch. Tú jednak z czim vjikszõ jintensivnoscõ pòvtôrzajõ Derdovskjéwo, tim vjicé je vjidzec, że cos je lós, że je v tim jakô falszëvô nóta, że chtos próbùje cos zamaskòvac.
Ale je fejn, jakòs to vszëtkò sã kùlô, fejn je. Jesmë rôd, że vjedno sã naléze na gróstka mlodëch, co chcõ cos zrobjic, jesmë rôd z kòżdé jiniciativë. Kòżden takji pòvjévk frësznéwo lëftë sprôvjô, że nen vszechprzitómni svõd trúpa wonjô jakbë përznã mjé, na sztërúszk navetka jidze wó njim zabëc. Jesz je kòwo achtnõc, kòmù zrobjic benefjis ë kòmù napjisac bjografjã.
Móże jednak sã nalézõ takji, chtërnëch na wonjô mjerzi? Cos sã kóńczi ë cos vjisi v lëfce, mést vjele lëdzi to czëje. Jeżlë terô nje zdefjinjujemë célóv, nje vëprôcëjemë sztrategijé ë nje dokònómë do te mas, a njé blós gróstkji aktivjistóv, za 20 lat nje mdze jú czewo retac. Dzisô stojimë bezradni procëm przińdzotë. A móże jú je za pòzdze ë wostôvô le bjôdka wo honór? Paradoks kaszëbskjé spravë je ale takji, że cobë zretac kaszëbstvò, mùszi narzec wojnã samim Kaszëbóm. A navetka v svòjim kaszëbstvje bëc radikalno antikaszëbskji. Jak pjisôł Aleksãder Labùda: Odrodzenie Kaszub – to wyzwolenie przyszłości naszej. Lecz kto pragnie wyzwolić przyszłych, musi usprawiedliwić przeszłych i wojnę wydać współczesnym. My stoimy na granicy pomiędzy przeszłością a przepaścią i pragniemy być pomostem ku przyszłości. Lecz, aby stać się tym pomostem, należy stoczyć wpierw walkę duchową z samym sobą, wyzwolić samego siebie spod wpływów dotychczasowych pojęć i narzuconych poglądów na sprawy kaszubskie. Wyzwolony winien podać rękę wyzwolonym i razem z nimi stanąć na tej granicy, gotów do głównej rozprawy pojęć i przekonań z ogółem ludu naszego. Pò 80 latach në slova dërch sõ aktualné, ale pjôskù v klepsidrze dichtich je wulejcalé. Dzisô to jú le entfeder smjerc abò żëvòt, stanjenjé do pòslédné bjôdkji abò zark.


text:
Dla nieznających cyrylicy wklejam tekst ukraiński w transliteracji łacińskiej.
W s. Podusiw Stryjs’koji eparchiji parafija UAPC ob’ednalasja z greko-katolykamy w odnu relihijnu hromadu Nadrukuwaty Nadislaty elektronnoju posztoju
PODUSIW. Blyz’ko p’jaty rokiw trywaw pidhotowczyj proces ob’ednannja dwoch relihijnych hromad w s. Podusiw peremyszljans’koho rajonu na L’wiwszczyni. Inicijowanyj w 2004 roci Wladykoju Julijanom (Gburom) namir poednannja dosjah swoho zawerszennja 10 serpnja 2008 roku. Swjaszczenyk ta wirni Ukrajins’koji Awtokefal’noji Prawoslawnoji Cerkwy perejszly w lono Stryjs’koji eparchiji UGKC.
KartynkaOb’ednawczi iniciatywy dowerszyw Wladyka Taras (Sen’kiw), Epyskop-pomicznyk Stryjs’koji eparchiji, jakyj widwidaw podusiw 10 serpnja 2008 roku. pry wchodi do cerkwy na Wladyku czekaly swjaszczenyky ta parafijany greko-katolyc’koji i prawoslawnoji spil’not. Razom iz epyskopom wony zajszly w cerkwu.
Opislja, posered chramu prawoslawnyj swjaszczenyk s. podusiw Mychajlo Romanjuk razom iz wirnymy UApC oczikuwaw momentu oficijnoho pryjnjattja w lono UGKC. pislja proczytannja Ewanhelija otec’ oficijno ta pryljudno sklaw Wyznannja wiry i swjaszczenyczu prysjahu na wirnist’ papi Ryms’komu, Hlawi UGKC ta Eparchu Stryjs’komu. Wid c’oho momentu o. Mychajlo staw do spil’noho slużinnja Liturhiji iz Wladykoju. pered prokazuwannjam Symwolu wiry wsi prysutni u chrami obminjalysja bratnim ob’ednawczym pocilunkom myru.
Iz Wladykoju Liturhiju takoż molylysja o. Taras poszywak, Kancler Stryjs’koji eparchiji ta o. Iwan Hembara, swjaszczenyk s. Iwaniwka, jakyj trywalyj czas opikuwawsja greko-katolykamy w podusowi. «Zaklyk apostola pawla u poslanni do Koryntjan buty odnieji dumky mae nasampered duchownyj wymir, – pidkreslyw Wladyka u propowidi pislja Ewanhelija. Cja wydyma ednist’, jaka s’ohodni nastupae u Waszij parafiji, zawżdy mae żywytysja ednistju Waszych serdec’ iz Bohom ta spil’nistju dumky miż soboju. prawdywe poednannja wyplywae iz hlybyny sercja, a ne koryslywych material’nych namiriw».
Dowhooczikuwane prymyrennja nastupylo pislja trywaloho procesu obhoworen’, zustriczej na eparchial’nomu, oblasnomu ta rajonnomu riwnjach. Stryjs’ka eparchija inicijuwala obhoworennja temy podolannja miżkonfesijnych problem na peremyszljanszczyni. W c’omu konteksti slid zhadaty zustricz w peremyszljans’kij rajderżadministraciji 4 czerwnja 2008 roku. predstawnyky eparchiji, rajonnoji wlady ta swjaszczenyky z podusowa obhoworyly pytannja spil’noho slużinnja greko-katolykiw ta prawoslawnych UAPC.
6 serpnja potocznoho roku do podusowa pryjichaw o. Taras poszywak. Win zustriwsja iz swjaszczenykamy ta predstawnykamy relihijnych hromad. «prystupyty do ednosti spromożnyj toj, chto mae ljubow i dobryj namir, – pidkreslyw na zustriczi o. Taras. Bo chto mae ljubow, toj perebuwae w Bozi, a de Boh, tam i proszczennja». Ci slowa poslużyly dodatkowym stymulom w ob’ednawczych iniciatywach greko-katolykiw ta prawoslawnych s. podusiw.
9 serpnja c’oho roku na spil’nij zustriczi dwoch relihijnych hromad ostatoczno bulo pidtwerdżeno potrebu relihijnoji ednosti w seli. SZljachom samolikwidaciji relihijnoji hromady UApC i reestraciji edynoji hromady UGKC w s. podusiw bulo widnowleno istorycznu ednist’, jaka isnuwala do 1946 roku.
Naprykinci bohoslużinnja o. Taras poszywak zaczytaw Dekrety Epyskopa-pomicznyka Stryjs’koji eparchiji pro pryznaczennja o. Mychajla Romanjuka duszpastyrem parafiji s. podusiw Stryjs’koji eparchiji UGKC. Wladyka udilyw epyskops’ke blahoslowennja wsich parafijanam, jaki prystupyly do ednosti z UGKC ta kożnomu podaruwaw ikonku prepodobnomuczenyci Tarasykiji, prykladenu do jiji moszczej.
Wirjany zadowoleni takym wyriszennjam sprawy, adże w seli prypynylysja miżkonfesijni protystojannja majże dwadcjatylitn’oji dawnosti. Jichnij pryklad rozpoczaw proces ob’ednawczych iniciatyw, jaki trywalyj czas nazriwajut’ w inszych parafijach Stryjs’koji eparchiji.
o. Pawlo Chud
keriwnyk pres-slużby Stryjs’koji eparchiji


text:
Godka Klachuli, 20.02.1922
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Tak mi, wōm padōm, jest markotno, jak se tak pōmyśla, ize sie tyn wielki zwiōnzek towarzistwōw Polek, zkiż tej głupi granicy, musioł ôzerwać na dwie połowy, bo to tak choćby scyńśliwo i zgodliwo familijo z kupy ôzłōncył. No, ale jo myśla, iże my zawsze jedne ô drugich bydymy pamiyntały i bylebyście wy tam po drugij strōnie, moje złote dziubecki, sie trzimały mocno do kupy i ô nos i ô Polsce nie zapōmniały i dzieci po polsku wychowały, to z łaski Pana Boga jeźli nie dziś ani jutro, to kedyś jednak zaś do kupy przidymy i wszystke bydymy noleżeć do Polski.
Prawiech se tak dumała nad tōm niesprawiedliwōm granicōm, i smuciłach sie, a tu przichodzi Pietrek z roboty i pado, iz na dole juz niechtorzi „robotnicy” wymierzili i wynuchtali wszystke „śtreki”, ktore idōm bez granica z Prus do Polski i juz sie radujōm na to „szwarcōwanie” pod ziymiōm, kaj przeca nie byńdzie ani kōmory ani zielōnkōw. Tak to, widzicie moji złoci, jednym ta granica jest na smutek, a drugim na „geszeft”.
Byłach tyz tukejś w Piekarach i jagech ślazła z „banki”, toch sie wōm, padōm aze za głowa chyciła. Pełniutko drōga ludzi, nojwiyncej bob i dziołch, a kole kościoła i w kościele toch sie ani nie mōgła przeciść, co tyla było norodu. Padōm se, bydzie jaki pochōd polski, abo nobożyństwo zkiż nowego Ôjca świyntego cy co? bo to przeca bez tydziyń i prawie jak baby ôbiod warzōm i azech juz chciała zacōńć piekarske baby i dziołchy kwolić. Az tu dopiero słysza ize sie jedna dziołcha z Piekor z francuskym wojokym wydowo i wszystke baby i dziołchy z Piekor i ze Szarleja przileciały tyn ślub ôbejrzeć!?
Tak to kamrajstwo polsko-francuske zamiyniło sie w miłość i bydōm z tego Francuzo-Poloki.
Pietrek mi porzōnd jesce kuco i pluje corno. Jo mu padōm, cy to nie jest aby zepsuto krew, ale ôn pado ize to jest kurz i stare gizdarstwo z wōnglo, co mu sie tak wzarło do płuc, bez to, ize latoś nie zaloł chroboka jak sie noleży, a ize gorzołka teroz jest niewiela wort, i tako słabo, że jōm mogōm baby w połogu pić, ale nie „bergmōn”! Mnie sie tyz kōniecnie chciała ta grypa chycić, alech sie nie dała, nie położyłach sie, jynoch jōm tak ôzłaziła. Z tych łōńskich prosiōnt, to mi sie zdo, nie byda miała wiela pociechy. Niechcōm i niechcōm mi zrić, choć majōm żarcie dobre, bo przeca nosza pōmyje ôd masarzi i ôd iśpechtora z lazarytu.
Cōzbyście wy na to pedzieli, moji złoci, dyć tu u nos jesce teroz sōm kobiety take popsute panuchny, co wōm dzieci na niymiecki katejmus posłały. Ale nie darmo to padajōm, ize na głupota nie ma lyku ani rady! To jyno dobrze, że takich głupich juz niyma dużo. Co prowda, to prowda, ale ci Polocy w tym Wilnie sōm jednak lepsi i mōndrzejsi niz my. Tam wszyjscy chcōm noleżeć do Polski. Niech im do Bōg zdrowie!
Ale tyz to, ludkowie, tyn mrōz psiokość trzimo, aze trzimo! Tak ech, wōm padōm, zmarzła, jak my z Pietrkym na saniach (śrōmbek nōm porwoł „gryncszuc”) jechali do Bytōmia na jarmak, izech juz nie mōgła wytrzimać, a Pietrkowi to wisiały świycki u wōnsa, choćby ze strzechy. Dobrze izech se podwlykła pod kecki Pietrkowe spodnioki „futerbarchanowe”. Ale wōm to padōm, jak tak cłowiek przymarznie to mu sie nicego nie chce, i az sie boja, by tam cego, Boże nie dej, ta nasa kōmisyjo, co pojechała do tyj Gynewy po drōdze sie nie zaziōmbiła i nie ôdmroziła se mōzgu, coby my nie byli casym ze szkodōm.
A mocie to juz wszyjscy lōsy z tyj loteryje ôd zwiōnzku powstańcōw, co to z niej tyn profit pudzie na gdowy i sieroty ôd zabitych powstańcōw? Bo ciōngniynie bydzie juz zaroz na pocōntku marca. Tōz jeźli jesce lōsōw nie mocie, kupujcie je po gibku co ich lo wos nie braknie i cobyście tyz co wygrali. Jakech przedwcorym jechała do Cieszyna ôdwiedzić synka, co sie tam ucy za zielōnki, toch słyszała, jak sie w „cugu” wadziły dwie baby ô to, ktoro z nich wygro tyn wielki lōs na te 50000 mk. Jo tyz mōm dość tych lōsōw, ale sie tam nie łasca na tyn nojwiynkszy lōs, jynobych juz była rada, kebych tak choć aby pora marek wygrała. A choćby i nic, toch tyz zadowolōno bo to przeca idzie na dobro rzec.
Nō ale już tego dość, bo mi w piecu wygasło i palce mōm zgrabiałe.
Tōz do widzynio i dobranoc, bo juz właza do łōżka pod pierzina.
Wasza
Rōźla Pyscycka.