text:
Jeje nastaće a jeje změny
Prěnju wersiju ody »Na serbsku Łužicu« zapisa Handrij Zeler jako student w Lipsku 24. awgusta 1827 do tamnišeje rukopisneje Serbskeje Nowiny z čisłom 18. K tomu pohnuli su jeho po mojim sudźenju tři motiwy. Jako prěnje zajim jeho sobustudenta Hendricha Awgusta Krygarja za zažne stawizny Serbow, štož so w jeho elegijomaj w heksametrach »Tomu serbskemu towarstwu« a »Wěšćenje« wotražuje.1 Zdruha bě Zejler w nalěću 1827 w Lipsku wostał a wjeseleše so na wopyt domizny po jednym lěće w Michałskich prózdninach. Třeću, bjezposrědnju přičinu přeradźa sam w lisće Františekej Ladislavej Čelakovskemu samsny 24. awgust 1827: »Dokelž jedyn duchomny njedušnik ... přećiwo serskej rěči tak njezdobnje zaspěwać so zwažił je, da staj mje knjezaj protonotar Klien a Handr. Lubjenski w Budyšini žadałoj, tutemu hłupemu škrěčatemu sołobikej skerje a lěpje pósk zatykać a ’ho z toho štomika na smjeće (smetiště) sadźić. To je nětko moje najprjeńše dźěło.«2
Jedna so wo nastawk serbskeho fararja Jana Křesćana Rychtarja (1793–1856) ze Złokomorowskich kónčin we wědomostnym časopisu »Neues Lausitzisches Magazin« 1826 »Die wendische Sprache in Bezug auf Staat, Kirche und Volksbildung«.3 W nim argumentuje, čehodla měła so serbska rěč z cyrkwinskeho žiwjenja Łužicy wutłóčić a wopisuje, z kajkimi srědkami móhło so to docpěć. Šamale poniža w nim swoju maćeršćinu: »Hižo tohodla dyrbi so njedospołna mjenować, dokelž duchowny w njej wšě maćizny nabožneho přednoška wobdźěłać njemóže, hdyž jej samo słowa za proste předmjety a zapřijeća wšědneho žiwjenja pobrachuja, kak dyrbi hakle słowa dodać za wuměłstwo a wědomosć? – Nima ani swójske wurazy za ličbje sto a tysac, ani swójske mjeno za štom, ani pomjenowanje za wótčinu njeposkića, kak hakle za aritmetiku, přirodowědu, zemjepis a kóždužkuliž wyšu wědomosć.«4
W sćěhowacym přinošku chcu rozłožić, što je mje pohnuło 2011 prěni raz do Łužicy přijěć. Jako sćěh nastachu 2014, 2015 a 2019/2021 tři mjezynarodne wuměłske projekty, při kotrychž 49 načasnych wuměłčow a wuměłcow z wobłukow tworjaceho wuměłstwa, literatury a hudźby sobu skutkowaše resp. 15 awtorkow a awtorow z třoch krajow (Awstriska, Němska, Słowjenska) komentary za projektowe katalogi přinošowaše.1 Za poradźene přewjedźenje we wšěch lětach bě z wulkeho dźěla Załožba za serbski lud zamołwita: W zmysle basnje Bertolta Brechta »Fragen eines lesenden Arbeiters« słuša mój wutrobny dźak tamnišej zamołwitej Ance Němcec. Jako iniciator projekta chcu so tež wšěm wobdźělenym zjawnym a priwatnym institucijam2 kaž tež nadrjadowanym zastupnikam krajow a zwjazkow w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej za přewostajenje rumnosćow a financne srědki dźakować, bjez kotrychž njeby realizowanje krajow přesahowaceje kulturneje wuměny móžne było.
Wernisaža projekta «Wobrazy krajiny» 22. januara 2020. Wobdźělnicy su (wotlěwa) Igor Pucker (nawoda kulturneho wotrjada Korutanskeje), Edith Bernhofer (Robert Musilowy institut, Nora Leitgeb (MMKK), Heimo Strempfl (nawoda Musiloweho muzeja), Frauke Rahr, Mirjam Schmidt (MMKK), Anka Niemcec (projektna sobudźěłaćerka, Załožba za serbski lud), Iris Brankačkowa, Christina Boguszowa (nawodnica Budyskeho Serbskeho muzeja), Andreja Hribernik (direktorka KGLU Slovenj Gradec), Jan Budar (direktor Załožby za serbski lud), Marko Lipuš, Roman Uranjek (Irwin), Melitta Moschik, Karl Vouk, Peter Kaiser (krajny stotnik Korutanskeje), Andrej Savski (Irwin), Miran Mohar (Irwin), Hella Stoletzky, Nika Autor, Christina Kliemowa (kuratorka Choćebuskeho Serbskeho muzeja), Michael Kruscha, Christine Wetzlinger-Grundnig (direktorka MMKK), Borut Vogelnik (Irwin), Marko Peljhan, Jošt Franko, Zorka L-Weiss. (Z kolektiwa Irwina faluje Dušan Mandič). Foto: Ferdinand Neumüller
Jednanje čłowjekow je wot dopomnjenkow wobwliwowane. Slědujemy přikładam, žedźimy so za złotym časom prjedawšich (dźěćacych) rajow abo za zańdźenymi, jako ideal předstajenymi politiskimi systemami, kotrež so we wšědnym dnju jako njekmane wopokazachu. Peter Handke na př. zasadźowaše so ze swojeje w Francoskej woleneje domizny w knize »Abschied des Träumers vom neunten Land« (1991) za wobstaće Juhosłowjanskeje3 a dósta wot Draga Jančarja, spisowaćel kaž wón a byrgar woneho »wusonjeneho kraja«, hnydom wotmołwu w »Poročilo iz devete dežele – Privid in resničnost« (1991) (Rozprawa z dźewjateho kraja – mylenje a woprawdźitosć). Jako zachadźachu 1996 we »wusonjenym kraju« wot Južnych Serbow naškarane bratrowske wójny, pisaše Handke swoju pućowansku rozprawu »Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien«. Jančar wotmołwi jemu z »Misijonar in njegova pravičnost« (1996; Misionar a jeho sprawnosć), samo z dźensnišeje časoweje distancy čitanja hódna korektura idealneho wobraza.4
»70 Mahlerische An- und Aussichten der Umgegend von Dresden« je titul 1820 wudateje knihi nakładnika Johanna Christopha Arnolda. W prěnim wudaću běchu wobrazy z němskim pomjenowanjom titula a w dalšim (1822) z přidatnym francoskim wuhotowane, štož na to pokaza, zo běše nakład wuspěšny a kniha požadana. A tele wobrazy wužiwachu so zdobom tež za dalše knižne wudaće »Merkwürdigkeiten Dresdens und der Umgegend« (1926), pućowansku ručnu knihu Sakskeje Šwicy wot Wilhelma Augusta Lindauwa (1774–1849). 70 litografijow je hač do lěta 1818 nastało, to rěka, zo běše Ludwig Richter tehdom 15 lět młody, z čimž je sej wjele chwalby a připóznaće zdobył, tež wot rysowarja a kopororytwarja profesora Carla Awgusta Richtera (1770–1848), swojeho nana. So wě, zo běše nan swojemu synej při prěnim tak wobšěrnym wuměłskim dźěle k pomocy. »Na kóncu dósta nan kóždu platu do rukow, zo by ju zdźěla retušěrował abo zdalenosć punktěrował a skónčnje wšitko wužrawał«, dopomni so syn.
Přinošk składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« (20.9.2020–9.5.2021) w Serbskim muzeju w Budyšinje
Jako kuratorka Wuměłskeje galerije Maribor (Słowjenska) přihotuju prawidłownje přehladki na zakładźe našeje zběrki. Wona wobsteji z twórbow słowjenskeho tworjaceho wuměłstwa a wopřija mólby, skulptury, dźěła na papjerje, fotografije, instalacije a wideja.
Při rešerši a přehladanju materiala za jedne naprašowanje storčich stajnje zaso na seriju Serbowkow, »Lužičanke« mjenowane, słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Dokelž wobsedźimy wjele druhich twórbow wot njeho, wahach husto, što móhła wuzwolić, zo by so wuměłc optimalnje prezentował. Často wupytach jednu do dwě monotypiji Serbowkow. Wone běchu tak rjane, ale tež cuze a potajne!
Kóždy króć zaběrach so trochu z Łužicu a spytach zrozumić, kotry woznam je čas we Łužicy za Trstenjaka měł, cyły wobraz pak njezamóch dodnić. Čehodla je wuměłc 1961, jako běše w Mariborje žiwy, seriju Łužičankow zhotowił? A čehodla wužiwaše grafisku techniku monotypije, kotruž do toho wužiwał njebě? Buchu wobrazy na zakładźe eksaktnych skicow zhotowjene? Jeli haj, dźe so wone chowaja? Štó běchu modele? Kak hodźi so mnohotnosć drasty rozkłasć?
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)
Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak běše, zo mějach začuće, moje dźěło je trěbne a so waži. To njebě a njeje w našej branši samozrozumliwe.
Muzeje, priwatnicy, archiwy, hrody abo pokładownje zmóžnichu mi přistup do swojich magacinow a schowanych zběrkow, zdźěla bjez dowolnosće, dokelž chcychu rady ze swojimi eksponatami w nasćěnowej protyce »Křinja« zastupjeni być. Někotre wěcy, kiž smědźach z ćmowych regalow wzać, běchu pozdźišo tón »hit« we wustajeńcach a so wědomostnje wobdźěłachu.
Tu zwobraznjena postawa swjateje Hany samotřećeje słuša do stareje cyrkwički w Radworju a je jedyn z pokładow, kotrež buchu w 1960tych lětach z wěstotnych přičin přeměstnjene a zdźěla w njedosahacej měrje dokumentowane. W fundusu tachantskeje pokładownje pod dohladom dr. Siegfrieda Seiferta smědźach postawu 1989 fotografować. Šćěpan Delan, pozdźišo farar w Radworju, je na zakładźe přirunanja čornoběłych fotow a mojich fotow za dokumentaciju wo starej cyrkwičce w lěće 2000 postawu spóznał a swjata Hana so do Radworja nawróći.Postawa swjateje Hany samotřećeje ze stareje cyrkwički w Radworju Foto: Gerald Große
W běhu časa sym wjele wo swojej łužiskej domiznje a jeje pokładach nawuknył. Při tym dyrbju přiznać, zo naby někotryžkuliž eksponat přez moje wašnje fotografowanja wuznam »drohoćinki«, byrnjež poprawom žana njebě. Přiwobroćich so na přikład narodnym drastam, kotrež so wjace njenoša. Na to je mje dr. Lotar Balke storčił a mi wotpowědne eksponaty z křinjow spřistupnił resp. wobstarał.
Wot nadawka k wobskóržbje (10/11)
Wšědny dźeń w fotografiji njeje jenož lute tworićelstwo, ale ma wjele z organizaciju, jězdźenjom, wadźenjom, wězo z dobrymi idejemi a podpěraćelemi činić.
K mojim najlěpšim pomocnicam we wobłuku łužiskeje fotografije słušeše wjednica muzeja »Alte Pfefferküchlerei« we Wósporku, Irmgard Wenzelowa. Wona je mje při patentnym sudnistwje NDR wobskoržiła. Sudnistwo je skóržbu přećiwo priwatnej wosobje wotpokazało a na LND přepodało. Njewěm, kak je to tehdom wušło. Nimale zmužiće sym skóržbu jako nastork wzał, zo bych so k njej na puć podał. To je so wupłaćiło, wona je mje pozdźišo husto podpěrała. Běše z wašnjom, zo na dnju załoženja NDR wokrjesy a organizacije zbožopřeća a małe dary do Berlina sposrědkowachu. Za Budyski wokrjes abo Domowinu je knjeni Wenzelowa wuměłsce napodobnjene nowolětki zhotowiła, kotrež sym jako kalendrowy wobraz wužiwał.
Ćeže pak mějach z načolnikom Budyskeho Měšćanskeho muzeja w lěće 1987, kiž nochcyše mi eksponaty wupožčić. Nochcyše wěrić, zo so wone jednorje přez škleńcu witriny fotografować njehodźa. Hakle po wobšěrnym listowanju z ministrom za kulturu so hara skónči.
Bjez prócy – žane foto (9/11)
W zwisku z festiwalom 1972 měješe LND wotpohlad, portret Měrćina Nowaka-Njechorńskeho we wulkim formaće wozjewić. To běše za mnje dobra přiležnosć so ze zajimawej wosobu do zwiska stajić. Nochcyše so w swojim ateljeju fotografować dać, ale radšo na zahrodźe w Njechornju, štož njebě žadyn problem. Krótko po tym je so moler na Domowinu abo nakładnistwo hóršił a wozjewjenje fota najprjedy zakazał.
Při swojim wopyće běchu mi tehdom durje do ateljeja napadnyli. Běše to wulkotny drjewjany wudźěłk a srjedźa běše znamjo Nowaka-Njechorńskeho: rězbarjene lipowe łopješko. Dokelž lubuju detaile w fotografiji, chcych »něšto z toho činić«. Ale wón měješe něšto přećiwo tomu.
Pozdźišo, jako dźěłachmy na Křini dopomnichmoj so z Geratom Hendrichom zaso na wone durje. Hendrich je so ze sotru Nowaka-Njechorńskeho rozmołwjał, kotraž při nim přebywaše. Wona měješe zakaz za přehnaty. Přeradźi nam dźeń, na kotrymž so jeje bratr do Budyšina poda a so hakle z poslednim busom nawróći. To smój sej tam dojěłoj, techniku natwariłoj a durje fotografowałoj. Cyle derje mi při tym njebě.
Znamjenja časa (8/11)
Poprawom by derje było, titul rjada wo zhladowanju na wobrazy raz wobroćić. Potajkim by rěkał: Wobrazy mojeho puća. Wjace hač połsta lět sym časy a podawki ze swojimi wobrazami přewodźał. Wosebje napadnje, zo maja wěcy, kotrež njejsym w 1960tych a 1970tych lětach jako hłowne temy fotografował (prajachmy tež: »To njeje zwobraznjenja hódne.«), dźensa jako dokumenty a napohlady swoju woprawnjenu hódnotu a kedźbnosć zbudźeja.Znamjenja časa, Wernarjecy, 1990 Foto: G. Große
1950 je znaty łužiski fotograf Kurt Hajna prezidenta Wilhelma Piecka z holcu w katolskej narodnej drasće na rukomaj fotografował. Holca bě dźowka hibićiweho redaktora Noweje doby a woblubowaneho braški při programach Serbskeho ludoweho ansambla Bena Šołty. W lěće 1980 wopyta prěni němski kosmonawt Sigmund Jähn Budyšin a Beno Šołta běše měnjenja, zo měła so nětko jeho wnučka w samsnej drasće a w samsnej pozy z wysokim hosćom fotografować dać. Tole je woprawdźe přikładnje organizował. Fotografojo su poprawom jara dźakowni za tajke »organizaciske wukony«.
Dóńty (7/11)
Jürgen Maćij pisa jako wudawaćel knihi »Wobrazy z Łužicy« (LND, 2016) k mojim wobrazam: »Wón chce swoje wobrazy ćišćane widźeć.« Tole trjechi a je mi pohon.
1978 sym foto kanony z běłym hołbjom (jako symbol měra po Pable Picassu) na twjerdźiznje Wartburg pola Eisenacha fotografował, štož so ći takle wšědnje njeporadźi. Wo wobrazu so diskutowaše a wobhladowaše so jako symbolowy wobraz, ale njebu ženje wozjewjeny. Wulke wobrazowe agentury njemějachu žadyn zajim na nim.
We wěstych wotstawkach organizowaše DEWAG (wabjenska agentura NDR) wubědźowanje za fotografiju. Mytowane fotografije wužiwachu so za ćišć plakatow a dobre fotowe mapy abo tež za statne wuměłske wikowanje. K tomu přeprosychu někotrych fotografow a kóždy měješe tři dźěła zapodać. Za to sy sto hriwnow dźěłoweho honorara dóstał a 500 hriwnow při přiwzaću wobraza, štož běše za swobodnje tworjacych tehdom cyle šwarny pjenjez. Wone wubědźowanje wotmě so 1983, w času, hdyž rozsudźi NATO wo dalšim brónjenju a hdyž zaměstnichu so sowjetske rakety w lěsu blisko Hornjeho Wujězda. Z mojej fotografiju »Wójna a měr« chcych trochu na tajke zjawy skedźbnić. Jury pak njeje foto přiwzała, za to pak wone wo ptačim kwasu we Wotrowje 1979. Snano k změrowanju mojeje łužiskeje duše. Motiw bu ćišćany a přez wuměłske wikowanje rozšěrjeny. Lěta po tym sym jón pola nowinskeho swjedźenja w Florenzu wuhladał. Hesło »ptači kwas« přełožowar po zdaću w italskim słowniku našoł njeje. Tam steješe »Póstniski přećah w Sakskej pola Budyšina«.
Zmylki (6/11)
Něhdźe kónc 1970tych lět dósta so swět pisanych wobrazow tež do wuchoda, do telewizije abo jako barbna fotografija do wobrazowych zwjazkow, štož bě tehdom za nas komplikowane a drohe.
Tak nasta ideja, mapu z barbnymi plakatami serbskeje Łužicy nadźěłać. Měnjachu, zo njetrjeba wšo tak »šikwane« a ludowe być. A ja mějach tež swoje naroki na tute wašnje fotografowanja.
Tak nastachu ideje a so fotografowachu. K tomu słušeše zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa, kotrež bu we wuměłskej kowarni w Židźinom ekstra za foto zhotowjene. Chcych ze symboliku lipoweho łopješka, z kotrehož staroba a žiwjenje hladatej, k přemyslowanju pohnuć.Zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa Foto: Gerald Große Přiwšěm měješe wobraz nahladny być. Z tutym wašnjom fotografowanja smy spěšnje zwrěšćili a wo mapje z plakatami so hižo njerěčeše.
A tak móžeš jako »naškarak« tež zmylki worać. Dokelž běch wot zerzawjeneho lipoweho łopješka tak zahorjeny, sym je na spodobne kalendrowe łopjeno přeměnił, štož bu w nakładźe wjacorych dźesać tysac eksemplarach ćišćane a mój poprawny wotmysł dospołnje na hłowu staji. Tak so nětko nadźijam, zo to w 30 wudaćach »Křinje« nichtó njenańdźe. Ale to je wosud abo tež zbožo tajkich wudaćow, zo so će po lětdźesatkach prašeja: »Čehodla sy to tehdom takle fotografował?« Tomu přeco hišće tak je.
Zajimy (5/11)Hana Tilichowa we Wojerecach Foto: Gerald GroßeMi bě tehdy napadnyło, zo škraba knjeni Hana Tilichowa z Nydeje pola Wojerec jutrowne jejka z małym kapsnym nožom. Cyle wšědne to njebě. Ale fotografojo lubuja dźiwne situacije. Podach so tuž z ćežkej fotografiskej techniku do Nydeje. Najprjedy předa mi knjeni Tilichowa za 30 hriwnow škrabane jutrowne jejko, kotrež je na wobrazu deleka widźeć. Wšako by so při fotografowanju móhło wobškodźić! Knjeni Tilichowa měješe zawěsće swoje nazhonjenja z fotografami. Wosebje tunje to njebě – naše bydlenje w Halle-Nowym měsće płaćeše ćopłe 76 hriwnow wob měsac.
Za 1981 přihotowaše Institut Goetheho w Parisu wustajeńcu wo ludowym wuměłstwje w Němskej. Za to mějachu so šěsć fotografijow z dotal wušłych Křinje-kalendrow jako přikład serbskeho ludoweho wuměłstwa wužiwać, mjez nimi foto knjeni Tilichoweje. Wot originalnych diasow dyrbjachu so papjerjane kopije 80 × 80 cm zhotowić. Šwarna wěc! Při tej składnosći zhonich, zo kupuje Institut Goetheho kóždolětnje cyły retomas Křinjow ze sortimenta tworow němskeho knihikupstwa a je po cyłym swěće rozdźěluje.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Rozsud (3/11)
Hižo w adwentnym času 1973 mějachmy zaso zetkanje w zwisku z »Łužiskej fotografiju« w Budyšinje. Ja běch spěchowanske pjenjezy we wysokosći 1.500 hriwnow do techniki a njesměrnje drohich wulkoformatowych ORWO-filmow inwestował. Wo mojej lubosći za ORWO napisam hišće pozdźišo. Za swoje snadź wosom probowych fotografijow běch sej znate eksponaty kaž wušiwanki, Róžeńčansku architekturu, wězo jutrowne jejka a nowolětki wupytał. Wšako chcych přewšo łužisku dušu šefow narěčeć. Z dźensnišeho wida sej myslu, zo běchu z mojim fotografiskim wašnjom wěcneje fotografije dosć spokojom a snano samo překwapjeni. Tež pódla wotćišćanu fotografiju starych myšacych paslow z měšćanskeho muzeja w Lubiju (tule znowa fotografowane) mějach při sebi. Ale z nim nochcychu so spřećelić. W foće zbasnichu sej na Łužicu poćahowanu symboliku »pasle, połć a zabiće«, štož njewostaji mi a wobrazej žanu šansu. Přiwšěm namaka foto swój puć a bu 2002 samo kalendrowy wobraz w nakładnistwje Lusatia.
Dopominam so hišće dokładnje na naše zetkanje. Šeflektor dr. Pawoł Völkel jimaše so – nimale kaž w referaće – słowa a rozkładźe, zo wuda LND wuměłski kalendar z łužiskimi fotografijemi. Změje titul »Meine Heimat – Moja domizna« a podtitul »Křinja – Drohoćinki z Łužicy«. Z titulom »Moja domizna« móžachu zakaz ministerstwa za kulturu za nowe kalendrowe titule hač do 1976 a 1977 wobeńć. Hnydom jewješe so prašenje, hač drje »drohoćinki« za pjeć lětnikow dosahaja? Beno Kućank sonješe wo nakładźe 5.000 eksemplarow. Wšitcy běchu wćipni, što drje budu knižne wiki wo nowej serbskej ediciji rjec. Za mnje bě to naraz wulke wužadanje a wjeselo.
Budyšyńske iniciatiwy (2/11)
Ako su mě w ranej nazymje 1973 do Ludowego nakładnistwa Domowina kazali, som był narski: Za blidom na Sukelnskej su sejźeli Beno Kućank z rozšyrjenja nakładnistwa, dr. Pawoł Völkel ako šeflektor a wjednik nakładnistwa Měrćin Benada.
Mimo komuźenja jo šef wózjawił, až co LND naźěłaś kwalitatiwnu publikaciju wó serbsko-łužyskich temach a až smějom a mam wugótowaś wobraze za nju. Pópšawem jo to gwězdna góźina za fotografa. Ale ned jo se zachopiło za nas styrjoch wjelike gódańkowanje wó tom, kak by dejała ta publikacija wuglědaś. Jo to měł byś wobrazowy zwězk, fotowa mapa abo snaź kalendaŕ? Smy pak wšykne wěźeli, až jo tegdy ministaŕstwo za kulturu (Ministerium für Kultur HV Verlage) z pśicyn žarjabnosći zakazało, nowe kalendarjowe title na wiki daś. Ja sam som był cele njepśigótowany a som wopytał naraźiś wudawanje mapy z carnoběłymi originalnymi fotografijami. Z tym njejsom scełego wuspěšny był. Beno Kućank jo ako pśikład měł sobu wabjeński kalendaŕ ansambla SLUK z Bratislavy z rědnymi Słowackami w słowakskich drastwach. Mě su se pópšawem jano te źowća spódobali, taki kalendaŕ njejsom kśěł fotografěrowaś.
Putace lěta (1/11)
Derje ćišćana fotografija nazhoni w 1960tych a 1970tych lětach prawy rozkćěw. Běše to čas hoberskich fotowych posterow, dobrych wobrazowych zwjazkow a mnohich nowych kalendrow. Tež zběraćelske mapy z originalnymi fotami buchu znowa wunamakane.
1972 wuńdźe prěnje němskorěčne wudaće »Playboyja«. Karol Kallay z Bratisławy zamó z publikaciju »Pieseň o Slovensku« přeswědčić. Swět fotografije steješe znak, hdyž wuńdźechu hižo w 1960tych lětach nimale poetiskej fotowej knize »Five Girls« a »Cowboy Kate« Južnoafričana Sama Haskinsa. Ameriscy fotografojo zawostajichu hłuboki zaćišć z jimacymi fotami wójny USA we Vietnamje, kotrež maja dźensa hišće wšitcy před wočemi.
W tutym euforiskim času fotografije poradźi so nam w Ludowym nakładnistwje Domowina wobrazowy zwjazk »Łužiske impresije« wuwić. Teksty k tomu napisa Jurij Brězan. Jako młody fotograf a awtor sym spěšnje nawuknył, zo nimaš sej ani wot wuznamneho zwjazkarja přejara do fotografiskich naležnosćow zasahnyć dać.Wobalka mytowaneho zwjazka »Łužiske impresije« z lěta 1972 Reprodukcija: SNMějachmy zbožo z »Łužiskimi impresijemi«, hačrunjež njeběch z ćišćerskej techniku spokojom, přirunawši ju z tehdyšimi mjezynarodnymi móžnosćemi. Ale tuta tema je mje čas žiwjenja přewodźała a budźe tež w dalšich přinoškach wěstu rólu hrać. Zwjazk bu jako »Najrjeńša kniha 1972« wuznamjenjeny a na Mjezynarodnej knižnej wustajeńcy 1973 (Internationale Buchausstellung IBA) w Lipsku pokazany. To bě mjez druhim zasłužba rjaneho knižneho wuhotowanja Sonje a Gerta Wunderlicha. Najwažniše pak bě, zo bě »žołma derje ćišćaneho fota« tež do Budyšina dóšła.
W zažnej nazymje 1973 mějach zaso do nakładnistwa přińć. Myslach sej, zo chce wjednistwo ze mnu wo honorarje za runje wušły zwjazk »BUDYSSIN – Budyšin« jednać. Přeprošeny běch na Sukelnsku. Tuž špatnje wupadaše! Hdyž měješe něšto dobreho wobrěčeć, zetkawaše so nawoda nakładnistwa Měrćin Benada z ludźimi přeco w kofejowni Lehmann, dźensa Marxec kofejownja. Wćipny pak běch: Za blidom sedźachu Beno Kućank z rozšěrjenja, dr. Pawoł Völkel jako šeflektor a Měrćin Benada.


c: text/html

text:
Ecser
Spůłrzyndne: 47°26'39.73" N 19°19'33.78" E
Ecser (słow. Ečer) to wieś we komitacie Pest na Madziarach, kole Budapeszta, we kerej miyszkŏ 3272 ludzi (2001). Je ôna położōnŏ na połedniowy weschōd ôd tego miasta, blisko lotniska Budapest Liszt Ferenc. Podle leżōm wioski Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. We ôkolicach Ecseru przebiygŏ autobana M0, a sōm Ecser je usytuowany przi sztrece banowyj 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). We Ecser miyszkŏ myńszość słowackŏ.
Piyrsze spōminki ô wsi sōm ze 1315 roku, ale wieś była już ôd 896.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ulice Katowice
ul. 11 Listopada Katowice ul. 18 Sierpnia Katowice ul. 1 Maja Katowice ul. 23 Czerwca Katowice ul. 3 Maja Katowice ul. 73 Pułku Piechoty Katowice ul. 9 Maja Katowice ul. Adama Katowice ul. Adamskiego Katowice ul. Adwentowicza Katowice ul. Agaty Katowice ul. Agnieszki Katowice ul. Akacjowa Katowice ul. Albatrosów Katowice ul. aleja Bolesława Krzywoustego Katowice ul. aleja Korfantego Katowice ul. aleja Roździeńskiego Katowice ul. Aleksandra Gierymskiego Katowice ul. Aleksandra Raka Katowice ul. Alfonsa Górnika Katowice ul. Alfreda Katowice ul. Alpejska Katowice ul. Andrzeja Katowice ul. Anioła Katowice ul. Antoniego Katowice ul. Arki Bożka Katowice ul. Armii Krajowej Katowice ul. Asnyka Katowice ul. Astrów Katowice ul. Azalii Katowice ul. Baczyńskiego Katowice ul. Badury Katowice ul. Bagienna Katowice ul. Baildona Katowice ul. Bałtycka Katowice ul. Bankowa Katowice ul. Baranowicza Katowice ul. Barbary Katowice ul. Barbórki Katowice ul. Barcelońska Katowice ul. Barlickiego Katowice ul. Barwinków Katowice ul. Batalionów Chłopskich Katowice ul. Batorego Katowice ul. Baumgardtena Katowice ul. Bazaltowa Katowice ul. Bażantów Katowice ul. Bazyliowa Katowice ul. Bednarska Katowice ul. Bednorza Katowice ul. Begonii Katowice ul. Berberysów Katowice ul. Beskidzka Katowice ul. Biedronek Katowice ul. Bielika Katowice ul. Bielska Katowice ul. Bieszczadzka Katowice ul. Bika Katowice ul. Bławatków Katowice ul. Błękitna Katowice ul. Błogosławionego Edmunda Bojanowskiego Katowice ul. Bocheńskiego Katowice ul. Bocianów Katowice ul. Boczna Katowice ul. Bogedaina Katowice ul. Bogucicka Katowice ul. Bogumiła Kobieli Katowice ul. Bohaterów Monte Cassino Katowice ul. Bohdanowicza Katowice ul. Bolesława Chrobrego Katowice ul. Boliny Katowice ul. Bończyka Katowice ul. Borowa Katowice ul. Borówkowa Katowice ul. Borysa Katowice ul. Boznańskiej Katowice ul. Braci Stawowych Katowice ul. Braci Wiechułów Katowice ul. Braci Wieczorków Katowice ul. Braci Woźniaków Katowice ul. Bracka Katowice ul. Brata Alberta Katowice ul. Bratków Katowice ul. Bromboszcza Katowice ul. Broniewskiego Katowice ul. Bronisławy Katowice ul. Brygadzistów Katowice ul. Brynicy Katowice ul. Brynowska Katowice ul. Brzoskwiniowa Katowice ul. Brzozowa Katowice ul. Budowlana Katowice ul. Budryka Katowice ul. Bugli Katowice ul. Bukowa Katowice ul. Bukszpanowa Katowice ul. Burowiecka Katowice ul. Bytkowska Katowice ul. Bytomska Katowice ul. Bzów Katowice ul. Cedrowa Katowice ul. Cegielnia Murcki Katowice ul. Ceglana Katowice ul. Ceramiczna Katowice ul. Chabrowa Katowice ul. Chełkowskiego Katowice ul. Chełmska Katowice ul. Chemiczna Katowice ul. Chłodna Katowice ul. Chmielna Katowice ul. Chocimska Katowice ul. Chodnikowa Katowice ul. Cholewy Katowice ul. Chopina Katowice ul. Chorzowska Katowice ul. Chroboka Katowice ul. Chromika Katowice ul. Cicha Katowice ul. Ciemały Katowice ul. Cienista Katowice ul. Ciesielska Katowice ul. Cieszyńska Katowice ul. Cietrzewi Katowice ul. Cisowa Katowice ul. Cmentarna Katowice ul. Ćwiklińskiej Katowice ul. Cyklamenów Katowice ul. Cynkowa Katowice ul. Cyprysów Katowice ul. Cyranek Katowice ul. Czajek Katowice ul. Czapli Katowice ul. Czarnuszki Katowice ul. Czecha Katowice ul. Czechowa Katowice ul. Czeczotta Katowice ul. Czempiela Katowice ul. Czeremchowa Katowice ul. Czerwińskiego Katowice ul. Czoika Katowice ul. Czyżewskiego Katowice ul. Czyżyków Katowice ul. Dąbrówki Katowice ul. Dąbrowskiego Katowice ul. Dąbrowskiej Katowice ul. Damrota Katowice ul. Darwina Katowice ul. Dębowa Katowice ul. Dekerta Katowice ul. Dereni Katowice ul. Deszczowa Katowice ul. Didura Katowice ul. Długa Katowice ul. Dłuskiego Katowice ul. Dobra Katowice ul. Dobrego Urobku Katowice ul. Dobrowolskiego Katowice ul. Dolna Katowice ul. Domeyki Katowice ul. Domina Katowice ul. Drozdów Katowice ul. Drzewna Katowice ul. Drzymały Katowice ul. Dudka Katowice ul. Dudy-Gracza Katowice ul. Dulęby Katowice ul. Dunikowskiego Katowice ul. Dworcowa Katowice ul. Dworska Katowice ul. Dyrekcyjna Katowice ul. Działkowa Katowice ul. Działowa Katowice ul. Dzięciołów Katowice ul. Dzierżonia Katowice ul. Dziewanny Katowice ul. Dziewięciu z Wujka Katowice ul. Elsnera Katowice ul. Emerytalna Katowice ul. Energetyków Katowice ul. Ewy Katowice ul. Fabryczna Katowice ul. Fałata Katowice ul. Feliksa Nowowiejskiego Katowice ul. Ferdynanda Adamczyka Katowice ul. Ficka Katowice ul. Filarowa Katowice ul. Fiołków Katowice ul. Fitelberga Katowice ul. Fliegera Katowice ul. Floriana Katowice ul. Fojcika Katowice ul. Fojkisa Katowice ul. Franciszkańska Katowice ul. Franciszka Lubeckiego-Druckiego Katowice ul. Francuska Katowice ul. Fredry Katowice ul. Gajowa Katowice ul. Gałczyńskiego Katowice ul. Gallusa Katowice ul. Garbarska Katowice ul. Gawronów Katowice ul. Gdańska Katowice ul. Generała Józefa Bema Katowice ul. Generała Stefana Grota-Roweckiego Katowice ul. Generała Tadeusza Bora-Komorowskiego Katowice ul. Gerberów Katowice ul. Gierlotki Katowice ul. Gilów Katowice ul. Giszowiecka Katowice ul. Glebowa Katowice ul. Gliwicka Katowice ul. Głogowa Katowice ul. Głogowska Katowice ul. Głowackiego Katowice ul. Głuszców Katowice ul. Gminna Katowice ul. Gnieźnieńska Katowice ul. Goeppert-Mayer Katowice ul. Goetla Katowice ul. Gołby Katowice ul. Gołębia Katowice ul. Góralska Katowice ul. Górna Katowice ul. Górnicza Katowice ul. Górniczego Dorobku Katowice ul. Górniczego Stanu Katowice ul. Górnośląska Katowice ul. Gorzowska Katowice ul. Gorzycka Katowice ul. Gościnna Katowice ul. Gospodarcza Katowice ul. Goździków Katowice ul. Grabonia Katowice ul. Grabowa Katowice ul. Grabskiego Katowice ul. Granica Wesołej Katowice ul. Graniczna Katowice ul. Grażyńskiego Katowice ul. Grodowa Katowice ul. Gromadzka Katowice ul. Grottgera Katowice ul. Grundmanna Katowice ul. Grunwaldzka Katowice ul. Gruszowa Katowice ul. Grządziela Katowice ul. Grzegorzka Katowice ul. Grzesika Katowice ul. Grzybowa Katowice ul. Grzyśki Katowice ul. Gwarków Katowice ul. Hallera Katowice ul. Hałubki Katowice ul. Harcerska Katowice ul. Harcerzy Września 1939 Katowice ul. Helska Katowice ul. Henryka Brodatego Katowice ul. Henryka Wieniawskiego Katowice ul. Hercena Katowice ul. Hetmańska Katowice ul. Heweliusza Katowice ul. Hiacyntów Katowice ul. Hierowskiego Katowice ul. Hodowców Katowice ul. Honorowych Dawców Krwi Katowice ul. Hoppego Katowice ul. Hortensji Katowice ul. Huberta Katowice ul. Huculska Katowice ul. Hutnicza Katowice ul. Ignacego Daszyńskiego Katowice ul. Ignacego Mościckiego Katowice ul. Iłłakowiczówny Katowice ul. Imieli Katowice ul. Jabłoniowa Katowice ul. Jacka Koraszewskiego Katowice ul. Jagiellońska Katowice ul. Jagodowa Katowice ul. Jałowcowa Katowice ul. Janasa Katowice ul. Jana Chęcińskiego Katowice ul. Jana Kasprowicza Katowice ul. Jana Kściuczyka Katowice ul. Jana Pawła II Katowice ul. Jankego Katowice ul. Janowska Katowice ul. Japońska Katowice ul. Jaracza Katowice ul. Jargonia Katowice ul. Jaronia Katowice ul. Jarzębinowa Katowice ul. Jasieńskiego Katowice ul. Jaskółek Katowice ul. Jaskrów Katowice ul. Jaśminów Katowice ul. Jaśminowa Katowice ul. Jasna Katowice ul. Jastrzębia Katowice ul. Jaworowa Katowice ul. Jaworowa Tylna Katowice ul. Jęczmienna Katowice ul. Jemiołowa Katowice ul. Jemiołuszek Katowice ul. Jerzyków Katowice ul. Jesienna Katowice ul. Jesionowa Katowice ul. Jesiotra Katowice ul. Jeżynowa Katowice ul. Joachima Lelewela Katowice ul. Jodłowa Katowice ul. Joliot-Curie Katowice ul. Jordana Katowice ul. Jordan-Łowińskiej Katowice ul. Józefa Biniszkiewicza Katowice ul. Józefa Pankiewicza Katowice ul. Józefa Rostka Katowice ul. Józefa Skrzeka Katowice ul. Józefowska Katowice ul. Jutrzenki Katowice ul. Kaczeńców Katowice ul. Kadłubka Katowice ul. Kaktusów Katowice ul. Kalinowa Katowice ul. Kałuży Katowice ul. Kamelii Katowice ul. Kamienna Katowice ul. Kamieńska Katowice ul. Kanałowa Katowice ul. Kanarków Katowice ul. Kantorówny Katowice ul. Karasiowa Katowice ul. Karbowa Katowice ul. Kardynała Augusta Hlonda Katowice ul. Karliczka Katowice ul. Karłowicza Katowice ul. Karola Katowice ul. Karola Chodkiewicza Katowice ul. Karolinki Katowice ul. Karoliny Katowice ul. Karpacka Katowice ul. Kaskady Katowice ul. Kasztanowa Katowice ul. Kaszubska Katowice ul. Kątowa Katowice ul. Katowicka Katowice ul. Kazimierza Lepszego Katowice ul. Kazimierza Wielkiego Katowice ul. Kempki Katowice ul. Kempy Katowice ul. Kępowa Katowice ul. Kiepury Katowice ul. Kijowska Katowice ul. Kilińskiego Katowice ul. Klakusa Katowice ul. Klimczoka Katowice ul. Kłodnicka Katowice ul. Klonowa Katowice ul. Kluzika Katowice ul. Kobylińskiego Katowice ul. Kochanowskiego Katowice ul. Kochłowicka Katowice ul. Kocura Katowice ul. Koczeby Katowice ul. Kokota Katowice ul. Kolejowa Katowice ul. Kolibrów Katowice ul. Kolista Katowice ul. Kołłątaja Katowice ul. Kołobrzeska Katowice ul. Kołodzieja Katowice ul. Kołodziejska Katowice ul. Kolonia Amandy Katowice ul. Kolońska Katowice ul. Komandorska Katowice ul. Kombajnistów Katowice ul. Konckiego Katowice ul. Konduktorska Katowice ul. Koników Polnych Katowice ul. Konna Katowice ul. Konopnickiej Katowice ul. Konwalii Katowice ul. Kopalniana Katowice ul. Kopaniny Lewe Katowice ul. Kopernika Katowice ul. Korczaka Katowice ul. Kordeckiego Katowice ul. Koreańska Katowice ul. Kormoranów Katowice ul. Kornasa Katowice ul. Kościuszki Katowice ul. Kosmiczna Katowice ul. Kosów Katowice ul. Kossaka Katowice ul. Kossak-Szczuckiej Katowice ul. Kossutha Katowice ul. Kostki-Napierskiego Katowice ul. Kosynierów Katowice ul. Koszalińska Katowice ul. Koszarowa Katowice ul. Koszykowa Katowice ul. Kotlarza Katowice ul. Kowalówki Katowice ul. Kowalska Katowice ul. Kozielska Katowice ul. Kozioła Katowice ul. Krahelskiej Katowice ul. Krakowska Katowice ul. Krakusa Katowice ul. Krasińskiego Katowice ul. Kraszewskiego Katowice ul. Krawczyka Katowice ul. Kredytowa Katowice ul. Kręta Katowice ul. Krogulcza Katowice ul. Krokusów Katowice ul. Królowej Jadwigi Katowice ul. Krótka Katowice ul. Krucza Katowice ul. Kruczkowskiego Katowice ul. Krupińskiego Katowice ul. Kryniczna Katowice ul. Krzemienna Katowice ul. Krzywa Katowice ul. Krzyżowa Katowice ul. Książęca Katowice ul. Księdza Alojzego Lazara Katowice ul. księdza Biskupa Józefa Gawliny Katowice ul. księdza Biskupa Teodora Kubiny Katowice ul. księdza doktora Wiktora Siwka Katowice ul. Księdza Franciszka Blachnickiego Katowice ul. Księdza Józefa Szafranka Katowice ul. księdza Kardynała Bolesława Kominka Katowice ul. Księdza Pawła Pośpiecha Katowice ul. Księdza Ściegiennego Katowice ul. Kubisty Katowice ul. Kujawska Katowice ul. Kukułek Katowice ul. Kulika Katowice ul. Kupca Katowice ul. Kurpiowska Katowice ul. Kuśnierska Katowice ul. Kuźnicka Katowice ul. Kwiatkowskiego Katowice ul. Kwiatowa Katowice ul. Łabędzia Katowice ul. Łączna Katowice ul. Łąkowa Katowice ul. Langego Katowice ul. Łanowa Katowice ul. Laskowskiego Katowice ul. Lawendowa Katowice ul. Lechicka Katowice ul. Legnicka Katowice ul. Lelków Katowice ul. Leopolda Katowice ul. Leśmiana Katowice ul. Leśna Katowice ul. Leśnego Potoku Katowice ul. Leśników Katowice ul. Leszczy Katowice ul. Leszczynowa Katowice ul. Letnia Katowice ul. Łętowskiego Katowice ul. Le Ronda Katowice ul. Ligęzy Katowice ul. Ligocka Katowice ul. Ligonia Katowice ul. Lipowa Katowice ul. Lisa Katowice ul. Lisieckiego Katowice ul. Literatów Katowice ul. Lniana Katowice ul. Lodowa Katowice ul. Lompy Katowice ul. Łopianowa Katowice ul. Łososiowa Katowice ul. Lotnisko Katowice ul. Łowiecka Katowice ul. Łubinowa Katowice ul. Lubiny Katowice ul. Lubuska Katowice ul. Ludowa Katowice ul. Ludwika Katowice ul. Łużycka Katowice ul. Lwowska Katowice ul. Macieja Katowice ul. Macieja Ledóchowskiego Katowice ul. Macierzanki Katowice ul. Magazynowa Katowice ul. Magnoliowa Katowice ul. Maków Katowice ul. Makuli Katowice ul. Mała Katowice ul. Małachowskiego Katowice ul. Malczewskiego Katowice ul. Malinowa Katowice ul. Małobądzka Katowice ul. Malwy Katowice ul. Mamoka Katowice ul. Marcina Katowice ul. Marcinkowskiego Katowice ul. Mariacka Katowice ul. Mariacka Tylna Katowice ul. Markiefki Katowice ul. Marmurowa Katowice ul. Marzanny Katowice ul. Matejki Katowice ul. Matki Teresy z Kalkuty Katowice ul. Mazowiecka Katowice ul. Mazurska Katowice ul. Medyków Katowice ul. Melchiora Wańkowicza Katowice ul. Meteorologów Katowice ul. Miarki Katowice ul. Michałowskiego Katowice ul. Mickiewicza Katowice ul. Mieczyków Katowice ul. Miedziana Katowice ul. Międzyblokowa Katowice ul. Mielęckiego Katowice ul. Mieroszewskiego Katowice ul. Mierzejewskiego Katowice ul. Mieszka I Katowice ul. Miętowa Katowice ul. Migdałowców Katowice ul. Mikołowska Katowice ul. Mikusińskiego Katowice ul. Miła Katowice ul. Milowicka Katowice ul. Mleczna Katowice ul. Młodzieżowa Katowice ul. Młyńska Katowice ul. Modelarska Katowice ul. Modrzejewskiej Katowice ul. Modrzewiowa Katowice ul. Moniuszki Katowice ul. Morawska Katowice ul. Morcinka Katowice ul. Morelowa Katowice ul. Morwowa Katowice ul. Motyli Katowice ul. Mroźna Katowice ul. Mruczka Katowice ul. Murckowska Katowice ul. Musialika Katowice ul. Musioła Katowice ul. Myśliwska Katowice ul. Mysłowicka Katowice ul. Nadgórników Katowice ul. Nad Jarem Katowice ul. Nad Osiekiem Katowice ul. Nad Stawem Katowice ul. Nad Strumieniem Katowice ul. Nagietek Katowice ul. Nałkowskiej Katowice ul. Narcyzów Katowice ul. Narutowicza Katowice ul. Nasypowa Katowice ul. Na Obrzeżu Katowice ul. Niedurnego Katowice ul. Niepodległości Katowice ul. Niezapominajek Katowice ul. Niska Katowice ul. Niwna Katowice ul. Nizinna Katowice ul. Norblina Katowice ul. Norwida Katowice ul. Nowa Katowice ul. Nowotarska Katowice ul. Nowy Świat Katowice ul. Objazdowa Katowice ul. Obrońców Westerplatte Katowice ul. Ociepki Katowice ul. Oddziałów Młodzieży Powstańczej Katowice ul. Odrodzenia Katowice ul. Odrowążów Katowice ul. Odrzańska Katowice ul. Ofiar Katynia Katowice ul. Ogrodowa Katowice ul. Ogrodzińskiego Katowice ul. Okoniowa Katowice ul. Okrąglica Katowice ul. Okrężna Katowice ul. Okrzei Katowice ul. Olchawy Katowice ul. Olchowa Katowice ul. Olimpijska Katowice ul. Olszynowa Katowice ul. Ondraszka Katowice ul. Opalińskiego Katowice ul. Opolska Katowice ul. Ordona Katowice ul. Orkana Katowice ul. Orla Katowice ul. Orlików Katowice ul. Orzechowa Katowice ul. Orzeszkowej Katowice ul. Osiedlowa Katowice ul. Osikowa Katowice ul. Ossowskiego Katowice ul. Oświęcimska Katowice ul. Oswobodzenia Katowice ul. Owocowa Katowice ul. Owsiana Katowice ul. Paderewskiego Katowice ul. Panewnicka Katowice ul. Paproci Katowice ul. Parczewskiego Katowice ul. Parkowa Katowice ul. Partyzantów Katowice ul. Pasterska Katowice ul. Pawia Katowice ul. Pawła Katowice ul. Pawła Dytrycha Katowice ul. PCK Katowice ul. Pelargonii Katowice ul. Pelikanów Katowice ul. Piaskowa Katowice ul. Piastów Katowice ul. Piastowska Katowice ul. Piechy Katowice ul. Piękna Katowice ul. Piernikarczyka Katowice ul. Pierwiosnków Katowice ul. Pietrusińskiego Katowice ul. Pilotów Katowice ul. Piotra Katowice ul. Piotra Bardowskiego Katowice ul. Piotrowicka Katowice ul. Piwonii Katowice ul. Plac Alojzego Budnioka Katowice ul. Plac Filipa Limańskiego Katowice ul. plac Grunwaldzki Katowice ul. plac Jana Filaka Katowice ul. Plac Księdza Józefa Londzina Katowice ul. Plac Obrońców Katowic Katowice ul. plac Ogród Dworcowy Katowice ul. Plac Ojca Józefa Nieborowskiego Katowice ul. Plac Ojca Justyna Widucha Katowice ul. plac Pod Lipami Katowice ul. plac Rady Europy Katowice ul. plac Synagogi Katowice ul. plac Szewczyka Katowice ul. plac Wyzwolenia Katowice ul. Plac Żołnierza Polskiego Katowice ul. Plater Katowice ul. Plebiscytowa Katowice ul. Płochy Katowice ul. Pocztowa Katowice ul. Podchorążych Katowice ul. Podgórna Katowice ul. Podhalańska Katowice ul. Podlaska Katowice ul. Podleśna Katowice ul. Pod Kasztanami Katowice ul. Pod Młynem Katowice ul. Poetów Katowice ul. Pogodna Katowice ul. Pokładowa Katowice ul. Pokoju Katowice ul. Pola Katowice ul. Polarna Katowice ul. Poleska Katowice ul. Policyjna Katowice ul. Polna Katowice ul. Północna Katowice ul. Połomińska Katowice ul. Południowa Katowice ul. Pomorska Katowice ul. Pomorskiego Katowice ul. Poniatowskiego Katowice ul. Popiełuszki Katowice ul. Poprzeczna Katowice ul. Porcelanowa Katowice ul. Porfirowa Katowice ul. Porzeczkowa Katowice ul. Powstańców Katowice ul. Poziomkowa Katowice ul. Poznańska Katowice ul. Promienna Katowice ul. Prosta Katowice ul. Prowansalska Katowice ul. Przebiśniegów Katowice ul. Przedwiośnie Katowice ul. Przekopowa Katowice ul. Przelotowa Katowice ul. Przemysłowa Katowice ul. Przepiórek Katowice ul. Przerwy-Tetmajera Katowice ul. Przodowników Katowice ul. Przyjazna Katowice ul. Przyjemna Katowice ul. Przyklinga Katowice ul. Pstrągowa Katowice ul. Pszczyńska Katowice ul. Pszenna Katowice ul. Puchacza Katowice ul. Pukowca Katowice ul. Pułaskiego Katowice ul. Puławska Katowice ul. Pusta Katowice ul. Raciborska Katowice ul. Racławicka Katowice ul. Radockiego Katowice ul. Radomska Katowice ul. Radosna Katowice ul. Rataja Katowice ul. Ratuszowa Katowice ul. Rębaczy Katowice ul. Reja Katowice ul. Rejtana Katowice ul. Reymonta Katowice ul. Rezedowa Katowice ul. Robotnicza Katowice ul. Rodańska Katowice ul. Rolna Katowice ul. Rolnicza Katowice ul. Romualda Pitery Katowice ul. rondo Generała Stanisława Maczka Katowice ul. rondo Pietera Katowice ul. rondo Rostworowskiego Katowice ul. rondo Stryi Katowice ul. rondo Sybiraków Katowice ul. rondo Wolnego Katowice ul. rondo Zenktelera Katowice ul. rondo Ziętka Katowice ul. Równoległa Katowice ul. Różana Katowice ul. Rożanowicza Katowice ul. Roździeńska Katowice ul. Rozmarynu Katowice ul. Różyckiego Katowice ul. Ruczajowa Katowice ul. Rudnicka Katowice ul. Rudolfa Niemczyka Katowice ul. Rumiankowa Katowice ul. Rybacka Katowice ul. Rybnicka Katowice ul. Rycerska Katowice ul. Rymarska Katowice ul. Rymera Katowice ul. Rynek Katowice ul. Rysia Katowice ul. Ryszarda Katowice ul. Rzeczna Katowice ul. Rzepakowa Katowice ul. Rzeszótki Katowice ul. Rzymełki Katowice ul. Sabaudzka Katowice ul. Sądowa Katowice ul. Saint Etienne Katowice ul. Saloniego Katowice ul. Samsonowicza Katowice ul. Sandacza Katowice ul. Sandomierska Katowice ul. Sarmacka Katowice ul. Sasanek Katowice ul. Saska Katowice ul. Ścianowa Katowice ul. Ściegiennego Katowice ul. Ścigały Katowice ul. Scipio del Campo Katowice ul. Sępia Katowice ul. Sezamkowa Katowice ul. Siedliska Katowice ul. Siekierskiego Katowice ul. Sielawy Katowice ul. Sielska Katowice ul. Siemianowicka Katowice ul. Siemońska Katowice ul. Sienkiewicza Katowice ul. Sienna Katowice ul. Siewna Katowice ul. Sikorek Katowice ul. Sikorskiego Katowice ul. Skalna Katowice ul. Skargi Katowice ul. Skiby Katowice ul. Składowa Katowice ul. Skłodowskiej-Curie Katowice ul. Skotnica Katowice ul. Skowronków Katowice ul. Skowrońskiego Katowice ul. Skrzypów Katowice ul. Śląska Katowice ul. Sławka Katowice ul. Ślazowa Katowice ul. Słoneczna Katowice ul. Słonecznikowa Katowice ul. Słonimskiego Katowice ul. Słowackiego Katowice ul. Słowiańska Katowice ul. Słowików Katowice ul. Słupska Katowice ul. Ślusarska Katowice ul. Śmiłowicka Katowice ul. Smoleńska Katowice ul. Smolna Katowice ul. Smugowa Katowice ul. Śniegowa Katowice ul. Śnieżyczek Katowice ul. Sobańskiego Katowice ul. Sobieskiego Katowice ul. Sobocińskiego Katowice ul. Sokola Katowice ul. Sokołowskiego Katowice ul. Sokolska Katowice ul. Solika Katowice ul. Solskiego Katowice ul. Sołtysia Katowice ul. Sosnowa Katowice ul. Sosnowiecka Katowice ul. Sowia Katowice ul. Sowińskiego Katowice ul. Spacerowa Katowice ul. Spokojna Katowice ul. Spółdzielczości Katowice ul. Sportowa Katowice ul. Sputników Katowice ul. Średnia Katowice ul. Środkowa Katowice ul. Stabika Katowice ul. Stacyjna Katowice ul. Staffa Katowice ul. Stalmacha Katowice ul. Stalowa Katowice ul. Stanisława Konarskiego Katowice ul. Stanisława Rochowiaka Katowice ul. Stanisława Żółkiewskiego Katowice ul. Stara Kłodnicka Katowice ul. Staromiejska Katowice ul. Starowiejska Katowice ul. Staszica Katowice ul. Stawiska Katowice ul. Stawowa Katowice ul. Stefana Czarnieckiego Katowice ul. Stefana Żeromskiego Katowice ul. Stellera Katowice ul. Stoińskiego Katowice ul. Stokrotek Katowice ul. Stolarska Katowice ul. Storczyków Katowice ul. Strażacka Katowice ul. Stroma Katowice ul. Strumienna Katowice ul. Strzałowa Katowice ul. Strzelców Bytomskich Katowice ul. Strzelecka Katowice ul. Strzeleckiego Katowice ul. Strzelnica Katowice ul. Studencka Katowice ul. Studzienna Katowice ul. Styczniowa Katowice ul. Sucha Katowice ul. Sucharskiego Katowice ul. Sumów Katowice ul. Surowcowa Katowice ul. Surówki Katowice ul. Świderskiego Katowice ul. Świdnicka Katowice ul. Świdra Katowice ul. Świerkowa Katowice ul. świętego Jacka Katowice ul. Świętego Jana Katowice ul. Świętego Stanisława Katowice ul. świętej Anny Katowice ul. Swinarskiego Katowice ul. Szabelniana Katowice ul. Szadoka Katowice ul. Szafirowa Katowice ul. Szałwiowa Katowice ul. Szarotek Katowice ul. Szarych Szeregów Katowice ul. Szczecińska Katowice ul. Szczupaków Katowice ul. Szczygłów Katowice ul. Szebesty Katowice ul. Szeligiewicza Katowice ul. Szenwalda Katowice ul. Szeptyckiego Katowice ul. Szeroka Katowice ul. Szewczenki Katowice ul. Szewska Katowice ul. Szklarskiego Katowice ul. Szmausa Katowice ul. Szojdy Katowice ul. Szopienicka Katowice ul. Szpaków Katowice ul. Szpitalna Katowice ul. Szramka Katowice ul. Szronowa Katowice ul. Sztygarska Katowice ul. Szurleja Katowice ul. Szybowa Katowice ul. Szybowcowa Katowice ul. Szymanowskiego Katowice ul. Tadeusza Fijewskiego Katowice ul. Tadeusza Kalinowskiego Katowice ul. Targowa Katowice ul. Tarninowa Katowice ul. Tartaczna Katowice ul. Teatralna Katowice ul. Techników Katowice ul. Telewizyjna Katowice ul. Teofila Patalonga Katowice ul. Teresy Katowice ul. Tokarska Katowice ul. Tokarskiego Katowice ul. Tomasza Katowice ul. Topolowa Katowice ul. Traktorzystów Katowice ul. Transportowców Katowice ul. Trasa Nikodema i Józefa Renców Katowice ul. Trojoka Katowice ul. Truskawkowa Katowice ul. Trzech Stawów Katowice ul. Tulipanów Katowice ul. Tunelowa Katowice ul. Tuwima Katowice ul. Twarda Katowice ul. Tylna Katowice ul. Tymiankowa Katowice ul. Tysiąclecia Katowice ul. Tyska Katowice ul. Uklejowa Katowice ul. Ułańska Katowice ul. Uniczowska Katowice ul. Uniwersytecka Katowice ul. Upadowa Katowice ul. Urbana Katowice ul. Urocza Katowice ul. Ustronna Katowice ul. Ustrońska Katowice ul. Wajdy Katowice ul. Walecznych Katowice ul. Waleriana Katowice ul. Wałowa Katowice ul. Wandy Katowice ul. Wantuły Katowice ul. Wapienna Katowice ul. Warmińska Katowice ul. Warszawska Katowice ul. Warsztatowa Katowice ul. Warzywna Katowice ul. Wąska Katowice ul. Wawelska Katowice ul. Wczasowa Katowice ul. Wędkarska Katowice ul. Węglana Katowice ul. Węglowa Katowice ul. Węgorzy Katowice ul. Wesoła Katowice ul. Wesołowska Katowice ul. Wiązowa Katowice ul. Widłaków Katowice ul. Widok Katowice ul. Wiejska Katowice ul. Wielkopolska Katowice ul. Wiertnicza Katowice ul. Wierzbowa Katowice ul. Wietnamska Katowice ul. Wieżowa Katowice ul. Wiklinowa Katowice ul. Wilcza Katowice ul. Wilczewskiego Katowice ul. Wilcze Kąty Katowice ul. Wileńska Katowice ul. Wilhelma Rogosza Katowice ul. Wilimowskiego Katowice ul. Wincentego Styczyńskiego Katowice ul. Winorośli Katowice ul. Wiosenna Katowice ul. Wiosny Ludów Katowice ul. Wiślana Katowice ul. Wiśniowa Katowice ul. Wita Stwosza Katowice ul. Witkiewicza Katowice ul. Witosa Katowice ul. Władysława Łokietka Katowice ul. Władysława Skoczylasa Katowice ul. Włodzimierza Majakowskiego Katowice ul. Włodzimierza Stahla Katowice ul. Wodna Katowice ul. Wodospady Katowice ul. Wojciecha Katowice ul. Wojciecha Bogusławskiego Katowice ul. Wojewódzka Katowice ul. Wojska Polskiego Katowice ul. Wojtalewicza Katowice ul. Wolnego Katowice ul. Wolności Katowice ul. Wolskiego Katowice ul. Worcella Katowice ul. Woszczerowicza Katowice ul. Wozaków Katowice ul. Woźniaka Katowice ul. Woźniczki Katowice ul. Wrębowa Katowice ul. Wróblewskiego Katowice ul. Wróbli Katowice ul. Wrocławska Katowice ul. Wronia Katowice ul. Wrzosowa Katowice ul. Wspólna Katowice ul. Wybickiego Katowice ul. Wyciągowa Katowice ul. Wymysłów Tylna Katowice ul. Wyplera Katowice ul. Wypoczynkowa Katowice ul. Wyrobiskowa Katowice ul. Wyszyńskiego Katowice ul. Wytapiaczy Katowice ul. Wyzwolenia Katowice ul. Zabłockiego Katowice ul. Zabrska Katowice ul. Zachodnia Katowice ul. Zacisze Katowice ul. Zagrody Katowice ul. Zająca Katowice ul. Zajączka Katowice ul. Zakątek Katowice ul. Zakopiańska Katowice ul. Załęska Katowice ul. Załogowa Katowice ul. Zamenhofa Katowice ul. Zamiejska Katowice ul. Zamkowa Katowice ul. Zamułkowa Katowice ul. Zapolskiej Katowice ul. Zarębskiego Katowice ul. Żarnowcowa Katowice ul. Zaułek Katowice ul. Zawilców Katowice ul. Zawiszy Czarnego Katowice ul. Zbigniewa Cybulskiego Katowice ul. Zbożowa Katowice ul. Zdrojowa Katowice ul. Zdrowa Katowice ul. Zegadłowicza Katowice ul. Żelazna Katowice ul. Żeliwna Katowice ul. Zgody Katowice ul. Zgorzelecka Katowice ul. Zgrzebnioka Katowice ul. Zielona Katowice ul. Zielonogórska Katowice ul. Ziembowa Katowice ul. Zimorodków Katowice ul. Zimowa Katowice ul. Ziołowa Katowice ul. Złocieni Katowice ul. Złota Katowice ul. Żniwna Katowice ul. Zofii Koniarkowej Katowice ul. Żogały Katowice ul. Żołnierska Katowice ul. Żołnierzy Września Katowice ul. Źródlana Katowice ul. Zubera Katowice ul. Żurawia Katowice ul. Żurawinowa Katowice ul. Żużlowa Katowice ul. Związkowa Katowice ul. Żwirki i Wigury Katowice ul. Żwirowa Katowice ul. Zwoźniakowej Katowice ul. Zwrotna Katowice ul. Zygmunta Noskowskiego Katowice ul. Żytnia Katowice ul. Żyzna Katowice
Noclegi Bogucice Katowice Noclegi Brynów-Osiedle Zgrzebnioka Katowice Noclegi Dąbrówka Mała Katowice Noclegi Dąb Katowice Noclegi Giszowiec Katowice Noclegi Janów-Nikiszowiec Katowice Noclegi Kostuchna Katowice Noclegi Koszutka Katowice Noclegi Ligota-Panewniki Katowice Noclegi Murcki Katowice Noclegi Osiedle Tysiąclecia Katowice Noclegi Os. Paderewskiego - Muchowiec Katowice Noclegi Os. Witosa Katowice Noclegi Piotrowice-Ochojec Katowice Noclegi Podlesie Katowice Noclegi Śródmieście Katowice Noclegi Szopienice-Burowiec Katowice Noclegi Wełnowiec-Józefowiec Katowice Noclegi Załęska Hałda-Brynów Katowice Noclegi Załęże Katowice Noclegi Zarzecze Katowice Noclegi Zawodzie Katowice
Polub nas!
Zobacz także
Mapa Anglii Mapa Austrii Mapa Belgii Mapa Białorusi Mapa Bułgarii Mapa Chorwacji Mapa Czarnogóry Mapa Czech Mapa Estonii Mapa Finlandii Mapa Francji Mapa Grecji Mapa Hiszpanii Mapa Holandii Mapa Irlandii Mapa Litwy Mapa Łotwy Mapa Polski Mapa Portugalii Mapa Rumunii Mapa Słowacji Mapa Słowenii Mapa Szwecji Mapa Ukrainy Mapa Węgier Mapa Włoch Wszystkie państwa


text:
2016/2017
Rozprawa sekcije literatura/wuměłstwo na hłownej zhromadźiznje Maćicy Serbskeje
Na spočatku 90tych lět je Jurij Brězan w interviewje tajke měnjenje zwuraznił: pismowstwo hraješe w serbskej kulturje wot časa narodneho wozrodźenja dominantnu rólu; to rěka, pisane słowo měješe mjez wobłukami wuměłstwa rozsudnu móc při zdźerženju etniskeje identity serbskeho ludu. Hač to přitrjechi abo nic (hudźba bě tola tež přewšo wažne) – w Maćicy Serbskej twori Sekcija literatura – dokładnje prajene: literatura a tworjace wuměłstwo – dźensa bytostny dźěl wšitkich aktiwitow towarstwa. K sekciji słuša tuchwilu něšto wjace hač 20 (serbskich) čłonow. Něhdźe połojcy z nich je so po zašłej hłownej zhromadźiznje zešła, mjenujcy loni 19. apryla, a wo tym diskutowała, kotre předewzaća móžeja so w přichodźe přewjesć.
Tule chcu hnydom na to pokazać, zo njezaběra so jenož Maćica w swojich zarjadowanjach z literaturu a wuměłstwom. Na tutym polu je předewšěm serbske nakładnistwo, ale tež Serbski muzej, z mnohimi poskitkami zastupjene. Tohodla namołwjam Was zasadnje k tomu, zo byšće tute móžnosće hišće bóle wužiwali. Hač budu to knižne premjery abo rozmołwy z młódšimi abo staršimi awtorami, hač budu to składnosće druhich, spřećelenych towarstwow abo institucijow kaž čitanja, přednoški, předstajenja abo mnohostronski lětny Swjedźeń serbskeje poezije – tu tola njetrjebamy čakać na přeprošenja Maćicy Serbskeje! Nam wšěm steji šěroki zjawny spektrum stajnje k dispoziciji.
Rozdźělne namjety wusłyšachmy pak tež we wobłuku našeje sekcije, tehdom w aprylu. Tuž by mnohich z nas zajimowało, kotru strategiju nałožuje Ludowe nakładnistwo Domowina nastupajo dwurěčnosć dźensnišeje serbskeje literatury; trěbne je wudawanje prozy, lyriki a dramatiki we woběmaj serbskimaj rěčomaj kaž tež w němčinje. K tomu planuje LND srjedź lěta wuradźowanje sobudźěłaćerjow z potencielnymi awtorami a awtorkami k wšelakim prašenjam. To chcemy podpěrować. – Přewjedli smy 27. awgusta, na jednej soboće, cyłodnjowsku kubłansku ekskursiju do Wrocławja, lońšeje kulturneje stolicy Europy, a to zhromadnje ze spěchowanskim towarstwom Serbskeho muzeja a z našej sekciju ludowědu/muzejownistwo. Wjeršk wobšěrneho wopytowanskeho programa – pěši a z łódźu – běše hakle loni w meji wotewrjeny literarny muzej za Adama Mickiewicza, pólskeho narodneho basnika z doby romantiki, na tamnišim Hłownym torhošću. Mjeno “Muzej Pana Tadeusza” přeradźuje hižo wosebity koncept literarno-wuměłskeje zběrki, kotryž namaka tež mjezynarodnje wjele připóznaća.
Kónc septembra mějachmy jako Maćicarjo přiležnosć, skupinje pólskich geografow katolski serbski region na busowym wulěće zbližić; do toho dóstachu woni, kiž přińdźechu z wědomostneje konferency we Łódźi, w Serbskim domje wot nas přednošk w pólskej rěči wo stawiznach a přitomnosći tak mjenowaneje Germania Slavia, wosebje pak Łužiskich Serbow. Wo wšěch tych iniciatiwach su Serbske Nowiny prawidłownje rozprawjeli. Štož sej wězo přeco žada, zo něchtó z našich čłonow zapoda wotpowědnu informaciju w redakciji. Wutrobny dźak tež za to!
Za lětsa měrimy so mj. dr. na dalši wopyt pola wuměłče abo wuměłca. Tež 100. posmjertne narodniny Jurja Chěžki w juliju wobchowamy we wočach – tule skići so snadź zhromadne počesćenje ze zwjazkom serbskich wuměłcow. Přeju sebi a nam, zo so wysoka ličba sobustawow sekcije tež w tym wotbłyšćuje, zo budu literarne a wuměłstwowe zetkanja w serbskim konteksće wosebje derje wopytane. Přetož literatura a wuměłstwo słušatej k sylnym hałžkam našeje kultury – z nimaj steji a padnje renomej wědomostno-kulturneje towaršnosće kaž Maćicy Serbskeje.
prof. dr. D. Šołta
předsyda sekcije
11.3.2017


text:
Wopisowanje
Znajeće wy šibałca Rufusa? Je to rapak, kiž dožiwi wjele lóštneho, žortneho a napjateho. Wón chce šulerjow, kotřiž wobdźěleja so na serbskej wučbje po modelu 2plus, přidatnje pozbudźować k zaběrje ze serbskej rěču. Šibałc Rufus jewi so w jednotliwych zešiwkach čitanskeho rjadu nakładnistwa Cornelsen za zakładnu šulu. W nich pleče so stajnje jedna stawiznička kołowokoło rapaka Rufusa, kiž přebywa w swójbje z dźěćimi a z nimi žortne wěcy dožiwja. Nimo lochkich tekstow móža šulerjo doma abo w šuli wšelake zmysłapołne nadawki k čitanemu spjelnić. Su to namołwy za wudospołnjenje a wumolowanje wobrazow, wobkruženje podatych předmjetow, nakřižowanje prawych wotmołwow a za přirjadowanje słowow a sadow k wobrazam. Z tym móža so dźěći same kontrolować, hač su zmysł teksta prawje zrozumili.


text:
12.09.2022 - Serbske žnjowne swěźenje / Wendische Erntefeste
Rědny wobraz jo to był cora na kokośe we Žylowje. 24 źowćow jo rejtarjow pógóniło z rejami a spiwami. 8 gólcow jo se wuběźowało we Žylowje a ten, kótaryž jo prědny raz sobu rejtował a sebje dobył titel žnjownego krala, jo Aleksander Blödon. Ako swóju kralowku jo sebje ze zawězanyma wócyma Lusie Joel Lütkojc wupytał. Jaden rejtaŕ jo dwa raza z kónja padnuł, sebje ruku złamał a musał bóžko do chórownje. Aleksandera Blödona, žylojskego žnjownego krala, pón 24. septembera na superkokośe w Nowej Niwje zasejwiźimy, ako teke wšych drugich žnjownych kralow ze jsow, ako su se lětosa na wuběźowanju wobźělili.
+++++++
Teke žnjowny swěźeń w Depsku jo był derje woglědany. Pó serbskem wuwitanju su woglědarje dožywili 9 rejtarjow a 17 źowćow w serbskej swěźeńskej drastwje. Kokot na wrotach jo był śěgnjaty, ale slědkoju jo se Marvin Reinschke cesć prědnego krala wudobył. Wěcej zaśisćow wót swěźenja w Depsku dostanjośo sobotu w serbskem telewizijnem magacinje "Łužyca", napoł dweju (13:30) w rbb-telewiziji. Pón zgónijośo teke wó jubileju WITAJ-źiśownje w Chóśebuzu a wó digitalnem pśestajeńskem programje SOTRA. Ten dej w pśichoźe teke dolnoserbske teksty do nimšćiny a slědk pśestajiś.


text:
Prěnja swětowa wójna
Prěnja swětowa wójna wjedźeše so wot 1914 do 1918 w Europje, Bliskim wuchodźe, Africe, wuchodnej Aziji a na swětowych morjach a sebi něhdźe 17 milionow smjertnych woporow žadaše.[1] Wójna započinaše so po atentaće w Sarajewje z wójnskim připowědźenjom Rakusko-Wuherskeje Serbiskej 28. julija 1914 a skónči so 11. nowembra 1918 z přiměrom w Compiègne, kotryž dobyće mocow Triple-Entente a zwjazkarjow woznamjenješe. Hłowni wobdźělnicy wójny běchu Němska, Rakusko-Wuherska, Osmaniske mócnarstwo a Bołharske carstwo na jednej stronje kaž tež Třeća francoska republika, Wulka Britaniska a Britiski imperij, Ruske kejžorstwo, kralestwo Serbiskeje, Belgiska, kralestwje Italskeje a Rumunskeje, Japanske kejžorstwo a USA na tamnej stronje. 40 statow[A 1] wobdźělichu so na hač do teje doby najwobšěrnišej wójnje w stawiznach – cyłkownje běchu přibližnje 70 milionow ludźi wobrónjeni.[2]
Přehlad podawkowWobdźěłać
Při atentaće w Sarajewje 28. junija 1914 so rakuski naslědnik na trónje, arcywójwoda Franc Ferdinand wot čłonow ilegalneje rewolucionarneje organizacije Mlada Bosna morješe, kotraž w zwisku z oficielnymi instancami Serbiskeje steješe respektiwnje so z nimi do zwiska staješe. Hłowny motiw běše wuswobodźenje Bosniskeje a Hercegowiny wot rakusko-wuherskeho knjejstwa ze zaměrom zjednoćenstwa južnych Słowjanow pod wjednistwom Serbiskeje.
Za postupowanje přećiwo Serbiskej, štož móžeše Rusku na plan zwołać, pytaše Rakuska z misiju Hoyos (Alexander Hoyos, 1876–1937) škit přez Němske kejžorstwo. Kejžor Wilhelm II. a kancler Theobald von Bethmann Hollweg slubištaj Rakusko-Wuherskej spočatk julija 1914 bjezwuměnitu podpěru a wupisachu z tym tak mjenowany blankošek. Z pokročowanjom julijskeje krizy staješe Rakusko-Wuherska po třoch tydźenjach 23. julija ultimatum na kralestwo Serbiskeje. W nim kazaše sebi wot Serbiskeje mj. dr. sudniske přepytowanje wobdźělnikow komplota wot 28. junija, zwisowace ze žadanjom, zo so kejžorsko-kralowske organy při tym wobdźěleja. Tuto so wot serbiskeho knježerstwa, posylnjene wot ruskeho připrajenja wojerskeje podpěry w konfliktowym padźe, jako njepřijimajomne pomjeńšenje suwerenity wotpokaza. Ruske wot panslawizma sobupostajowace stejišćo so přez statny wopyt Francoskeje w Pětrohrodźe (20. do 23. julija) skrući, kotraž z francosko-ruskej aliancu Ruskej w padźe wójny z Němskej podpěru garantowaše.
Dnja 28. julija 1914 připowědźi Rakusko-Wuherska kralestwu Serbiskeje wójnu. Zajimy wulkomocow a němske wojerske plany (Schlieffenowy plan) dachu lokalnu wójnu z wobdźělenjom Ruskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 1. awgusta 1914) a Francoskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 3. awgusta 1914) eskalěrować. Politiske konsekwency Schlieffenoweho plana – wuhibujo so francoskich twjerdźiznow mjez Verdunom a Belfortom nadpadnychu němske wójska Francosku ze sewjerowuchoda a zranichu při tym neutralitu Belgiskeje a Luxemburgskeje – bě wobdźělenje Wulkobritaniskeje, garantijoweje mocy Belgiskeje z přisłušnymi dominionami (britiske wójnske připowědźenje wot 4. awgusta 1914).
Postup Němskeje so w septembrje při Marne zahaći, mjez nowembrom 1914 a měrcom 1918 fronta w zapadźe sprostny. Dokelž so Ruska hač k Oktoberskej rewoluciji 1917 a separatnemu měrowemu zrěčenju w Brjest-Litowsku dale na wójnje we wuchodźe wobdźěli, běše Němska dołhi čas přećiwo planam w dwufrontowej wójnje. K typiskim znamjam wojowanja bu zakopowa wójna a materialowe bitwy z wulkej škodu při snadnym dobyću krajiny. To potrjechi na přikład Bitwu wo Verdun, Bitwu při Somme, Bitwy při Soči w dźensnišej Słowjenskej a štyri Flandernske bitwy. Jako wosebite stopjenja eskalacije płaća płunowa wójna, njewobmjezowana wójna z podnurjakami – kotraž wuskutkowa 1917 zastup USA přećiwo srjedźnym mocam – a w zwisku z wójnskim jednanjom stejacy genocid Armenjanow w Turkowskej.
Ruski wustup z wójnskeho jednanja po separatnym měrje z Bolšewikami zmóžni drje ofensiwu Němskeje w nalěću 1918, ale tež tuta zwosta na kóncu bjez wuspěcha. Falowace zastaranje přez britisku mórsku blokadu, rozpad zwjazkarjow a wuwiće na zapadnej fronće za čas stodnjowskeje ofensiwy aliěrowanych wjedźeše k posudźowanju němskeje wojerskeho wjednistwa, zo bu němska fronta njedźeržomna. Dnja 29. septembra 1918 informowaše Najwyše wójskowe wjednistwo přećiwo wšěm dotalnym wozjewjenjam němskeho kejžora a knježerstwo wo bjezwuhladnym połoženju wójska a sebi přez Ericha Ludendorffa ultimatiwnje žadaše přiměrske jednanja přewzać. Mócnarski kancler Max von Baden poprosy 4./5. oktobra 1918 aliěrowanych wo přiměr. Z flotowym rozkazom wot 24. oktobra 1918 chce mórske wójnske wjednistwo w zmysle „čestneje smjerće“ dotal wobeńdźenu rozsudnu bitwu z britiskej Grand Fleet pytać, zbudźi pak spjećowanje namórnikow, kotřiž w přiběracej ličbje přikazy zapowědźa a jako sćěh Nowembersku rewoluciju wubudźa. Dnja 11. nowembra 1918 naby přiměr w Compiègne płaćiwosć. Měrowe wuměnjenja so w lětach 1919 do 1923 w Pariskich předměšćanskich zrěčenjach, do kotrychž tež Versailleske zrěčenje liči postajowachu. Přěhrawarske mocy móžachu jeničce Bołharsku konstituciju dowójnskeho časa zdźeržeć, Osmaniske mócnarstwo a Rakusko-Wuherska rozpadnyštaj, w Ruskej so carstwo powali, w Němskej kejžorstwo.
Prěnja swětowa wójna tworješe zakład za fašizm w Italskej kaž tež nacionalsocializm w Němskej, bu z tym pak tež k předchadnikej Druheje swětoweje wójnje. Zasudźenjow, kotrež Prěnja swětowa wójna budźeše, a sćěhow hač do najmłódšeje zašłosće dla płaći wona jako „prakatastrofa 20. lětstotka“. Z njej skónči so doba (wysokeho) imperializma a započinaše so hač do dźensnišeho trajace rozestajenje prašenja wójnskeje winy. Tež na kulturnym polu twori Prěnja swětowa wójna cezuru. Remarqueowe wjelekróć wuznamjenjene frontowe dožiwjenja w zakopach, mrěće masow a nuzowy přewrót wšědneho dnja tež ciwilneho wobydlerstwa změni měritka a perspektiwy wuměłcow a spisowaćelow nic jenož w porewolucionarnych towaršnosćach Sowjetskeho zwjazka a Weimarskeje republiki.
Ze serbskich kulturnych prócowarjow padnychu Jan Rječka, Franc Kral-Rachlowc, Hajno Jordan a Jurij Delenk.
WotkazWobdźěłać
ŽórleWobdźěłać
- ↑ Spencer Tucker (wud.): The Encyclopedia of World War I. A Political, Social and Military History. Verlag ABC-Clio, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2, str. 273.
- ↑ Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich a Irina Renz (wud.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76578-9, str. 664 sl.
PřispomnjenjeWobdźěłać
- ↑ Z britiskimi dominionami. Ćeže při definowanju statneje samostatnosće někotrych wobdźělnikow dla so po zdaću wšelake ličby w literaturje jewja; mnoho awtorow so tuž podaća dokładneje ličby wobdźělnikow wzda.


text:
Miłoćicy. We wobłuku Interreg-projekta „Kubłanje k zachowanju starych sadowcowych družin w namjeznym regionje“ wotměje so sobotu, 5. septembra, wot 14 hodź. wosebite zarjadowanje při Miłočanskej skale. Tam móža wopytowarjo stare družiny jabłukow woptać a nadrobnosće wo nich zhonić. Předewšěm póńdźe wo zažne družiny. Na dalšim zarjadowanju 3. oktobra wot 10 hodź. steja potom srjedźozažne družiny w srjedźišću. Štóž chcyše stajnje hižo raz wědźeć, kak jeho stara jabłučina na zahrodźe poprawom rěka, njech přinjese někotre płody sobu a da wot fachowcow zwěsćić, wo kotru družinu so jedna. Wopyt zarjadowanja je darmotny.
Druhich wuchować wuknyć
Budyšin. Přijězd šulerjow do internata Budyskeho Serbskeho gymnazija budźe njedźelu, 30. awgusta, wot 17.30 do 21 hodź. móžny. Kaž internatny team zdźěli, smědźa wšitkich přizjewjenych šulerjow, tež nowačkow, w internaće přiwzać. Nadrobniše informacije nadeńdu šulerjo na internetnych stronach Serbskeho gymnazija abo internetnje pod www.lernsax.de.
Porěča wo planach
Budyšin. Na spočatku noweho šulskeho lěta 2020/2021 přeprošuje Budyska wokrjesna hudźbna šula šulerjow a staršich na rozmołwu wo hodźinskich planach. Lětsa wotměje so tale jeničce telefonisce. Wučerjo so póndźelu, 31. awgusta, resp. wutoru, 1. septembra, pola swojich šulerjow přizjewja. Časy za teoriju, ansamble a chóry budu potom na internetnej stronje www.kreismusikschule-bautzen.de wozjewjene. Na woběmaj dnjomaj poskićuja poradźowanje tež online.
Budyšin. Štwórtk, 27. awgusta, přeprosy wokrjesny radźićel Lěwicy, prawiznik Hajko Kozel, na darmotne socialne poradźowanje do Njebjelčic. Zhromadnje z prawiznikom Gregorom Janikom, kiž je w socialnym prawje wosebje wobhonjeny, móže wón pomoc skićić při rozrisanju problemow, kotrež so husto w socialnych prašenjach jewja. Poradźowanje budźe wot 14 do 16 hodź. w rumnosćach Njebjelčanskeho gmejnskeho zarjadnistwa. Zajimcy njech sej pod telefonowym čisłom 0 35 91 / 49 09 76 termin dorěča.
Proba budźe w sportowni
Budyšin. Čłonojo 1. serbskeje kulturneje brigady su wutrobnje přeprošeni na chórowe proby štwórtk a pjatk, 27. a 28. awgusta, wot 9.30 do 14.50 hodź. Proby wotměja so we wulkej sportowej hali na Třělnišću. Brigadnicy njech přinjesu sej sami dosć k jědźi a k piću sobu. Nimo toho płaća krute korona-předpisy, potajkim dosć wulke wotstawki, nahubny škit a wužiwanje desinfekciskeho srědka.
Budyšin. Čłonojo 1. serbskeje kulturneje brigady su wutrobnje přeprošeni na chórowe proby štwórtk a pjatk, 27. a 28. awgusta, wot 9.30 do 14.50 hodź. Proby wotměja so na Młynkec łuce (na přihladowarskej tribunje pod třěchu) abo we wulkej sportowej hali na Třělnišću. Rozsud jutře, srjedu, na lernsax a na homepage gymnazija wozjewja. Brigadnicy njech přinjesu sej sami dosć k jědźi a k piću sobu a wjedrje přiměrjenu drastu. Nimo toho měli wobkedźbować, zo płaća tež za proby brigady krute korona-předpisy, potajkim dosć wulke wotstawki, nahubny škit a wužiwanje desinfekciskeho srědka.
Zhromadne plany zwoprawdźić
Njebjelčicy. We wobłuku zhromadneho dźěła Njebjelčanskeje gmejny a Budyskeje wokrjesneje ludoweje uniwersity wotměje so štwórtk, 27. awgusta, w 19 hodź. na žurli Njebjelčanskeho gmejnskeho zarjadnistwa prěnje zarjadowanje pod hesłom „Hromadźe na wsy – myslić, wuknyć, wuwić, činić“. Tam chcedźa wo tym rozmyslować, kak móhli zhromadne plany zwoprawdźić. Nimo wobydlerjow wšitkich wjesnych dźělow su tež zastupjerjo towarstwow a předewzaćeljo wutrobnje přeprošeni.
Wuježk. Dokelž po wěšćenju wjedrarjow zajutřišim, 23. awgusta, hižo cyle tak horco kaž dźensa njebudźe, móhł so tón dźeń wulět na Čornobóh zadanić. Wot 14 hodź. mjenujcy spěwa chór Budyšin na Čornoboze před tamnišej hórskej bawdu. Koncert wotměje so we wobłuku lětušeho Dnja Hornjeje Łužicy.
Čitaja a hudźa
Liboń. Štyristronski statok w Libonju w Hodźijskej gmejnje budźe jutře, sobotu, wot 15 hodź. městnosć za njewšědne zarjadowanje pod hołym njebjom. Wopytowarjo dožiwja tam čitanja a hudźbu dohromady dźesać sobuskutkowacych z Erfurta, Drježdźan, Budyšina a Berlina. Mjez druhim wustupi Anna-Maria Bretschneiderec.
Seniorojo škotuja
Kozarcy. Přichodny škotowy turněr serbskich seniorow wotměje so wutoru, 25. awgusta, w 14 hodź. Kartyplacarjo zetkaja so tónraz w Kozarčanskim hosćencu „Při kupjeli“, zdźěli organizator Měrćin Nowak. Tež nowačkojo su tam witani.
Na dworowy swjedźeń
Sprjejcy. „Wróćo zhladować na puć do přichoda“ rěka hesło wosadneho wječora jutře, 21. awgusta, w Sprjejcach. Tam předstaji farar Jörg Michel we wobłuku Dnja Hornjeje Łužicy třeći a štwórty zwjazk Sprjejčanskeje cyrkwinskeje chroniki. Hinak hač připowědźene pak njewotměje so zarjadowanje we wosadnej rumnosći, ale w cyrkwi, hdźež móžeja wěstotny wotstawk lěpje dodźeržeć. Započatk budźe w 19 hodź.
Rejuja před hrodom
Ramnow. Rejwanske popołdnjo wotměje so njedźelu, 23. awgusta, w 15 hodź. w parku Ramnowskeho hrodu. Tam předstajeja klasiske reje k hudźbje Beethovena. Zajimcy płaća jenož normalny zastup.
Rowno (AK/SN). Wohnjowi wobornicy w Rownom dóstanu modernu gratownju. Spočatk julija su tam zběhanku swjećili, twarske dźěła derje postupuja. Nowotwar płaći něhdźe milion eurow, 70 procentow dóstanje gmejna spěchowane. Gratownja je prěni komunalny objekt, kotryž gmejna Slepo južnje železniskeje čary twari. Tule kónčinu chcyše LEAG něhdy wotbagrować, čehoždla njebu tam wjele lět ničo inwestowane. Ze swojim nowym rewěrowym konceptom pak bě so energijowe předewzaće toho wzdało.
Awto dobyła
Budyšin. We wobłuku PS-loterije Budyskeje wokrjesneje lutowarnje je žona ze Šěrachowa-Korzymja njedawno rjane myto dobyła. 78lětnu běchu do tamnišeje wotnožki pjenježneho instituta přeprosyli a jej tam dobyćerske wopismo přepodali. Rentnarka smě sej nětko awto w hódnoće hač do 29 000 eurow wupytać. Při přichodnym wosebitym wulosowanju spočatk nowembra budźe hłowne myto swójski dom.
Čita z tekstow Brězana


text:
Lětsa 4. měrca by naš sławny spisowaćel Kito Lorenc 80. narodniny swjećił, njeby-li wuznamny serbski literat a nošer Myta Ćišinskeho, Heiny a Lessinga loni 24. septembra zemrěł. Kito Lorenc zawostaja serbskej, ale tež němskej načasnej literaturje wulki pokład swojich twórbow lyriki a prozy. Wo tym je so w zwisku z jeho smjerću w mnohich medijach w tu- a wukraju wobšěrnje pisało, a jeho tworjenje bu wotpowědnje hódnoćene. Tola wnuk spisowaćela Jakuba Lorenca-Zalěskeho je nimo swójskeho tworjenja tež na serbski literarny dorost myslił, zo njeby wuměłske literarne tworjenje w Serbach w přichodźe wusnyło. Tohodla je we wobłuku Koła serbskich spisowaćelow załožił Kružk młodych awtorow. W nim je młodych talentowanych Serbow w prozy a lyrice wuwučował, jich wjedł k wuspěšnemu spisowaćelenju a basnjenju. Někotři z nich tule na kružkowe zetkanja z Kitom Lorencom z česćownosću a dźakownosću spominaja:
Dźewjaty zwjazk Zhromadźenych spisow Mata Kosyka wušoł
Dwě lěće po tym zo bě před 65 lětami prěnja powójnska knižka dźěłow Mata Kosyka wušła, pisaštaj Józef Frencl a Marja Rječkojc w zawodnych słowach druheje knižki, zo podawataj nam „prěnje pokazki z dźěła do našich dnjow najwjetšeho basnika Delnjeje Łužicy“. Wudawarjej dodaštaj: „Njemóžemy pak so spokojić z tutej 70 stron wopřijacej zběrku.“ Ani ze 111 stronami druheje Kosykoweje knižki.
Lětsa nětkole dźewjaty zwjazk „spisow“ Mata Kosyka wšej serbskej zjawnosći předleži.
Jako serbski wyši šuler dóstach lěta 1955 w nakładnistwje Volk und Wissen wudaty spis „Serbska swajźba w Błotach“ a „Pśerada markgroby Gera“ do ruki, dźensa je to za mnje knižna drohoćinka. Lětsa móžu k wudatym spisam Kosyka 272 stronski 9. zwjazk jeho zhromadźenych spisow přistajić. Same přirunowanje wobeju edicijow wjele wo tym wupraja, na kajke spomóžne wuwiće wudawanja serbskich knihow zhladujemy – dźakowano před 55 lětami załoženemu serbskemu Ludowemu nakładnistwu Domowina.
Nic naposledk zašłe wólby do Němskeho zwjazkoweho sejma su pokazali, kelko ludźi chce měr měć před susodom, před cuzoródnymi a ćěkancami, na kóncu před mjeńšinami. AfD sta so w Sakskej z najsylnišej stronu. Scyła so ći zda, jako by so swět chětro ćěmnił. Prawicarske mocy a rasizm přiběraja a demokratiju wohrožeja. Naprašowanje a wuslědki Sakskeho monitora z 28. nowembra 2017 pokazuja trend, kotryž mnohich demokratow znjeměrnja. Na přikład sej 62 procentow Saksow žada, zo dyrbja so „němske zajimy energisce a radikalnje přesadźić“. To je porno lětu 2016 dźesać procentow wjac a kryje so z wuwićom w USA, hdźež prezident Donald Trump do swěta trubi: „America First!“
Wot Ingrid Juršikoweje w Ludowym nakładnistwje Domowina wudata nowa antologija serbskeje prozy „Mlóče“ wobsahuje 24 powědančkow cyłkownje 20 awtorow. Hrubje hodźeli so přinoški do štyrjoch podnadpismow rozrjadować: historija, wobkedźbowanje, fantasmagorija a klasiska proza.
Ptači kwas spodobne pućowanje po zemskej kuli było
Dołhož Serbski ludowy ansambl stajnje spočatk lěta swój pisany ptačokwasny program wuhotuje – lětsa bě to 61. raz –, wjedu so wo tym tež přeco diskusije. Na spočatku, jako bě SLA wustupował z tradicionalnymi spěwami, rejemi w narodnej drasće ze wšěch łužiskich regionow, běchu hišće wšitcy spokojom. Po lěće 1990 pak, jako chcychu (abo dyrbjachu) wšitko hinak činić, modernizować, přiběrachu kritiske hłosy, samo wot tych, kotřiž su na kóncu wšitko zapłaćili. Na to je ansambl reagował, je spytał měšeć tradicionalne z modernym, haj, samo z politiskimi wobsahami. Tak prawje pak so to poradźiło njeje. Wosebje starša generacija bě njespokojom a wosta doma.
Před lětami bě wón mi hižo pozitiwnje napadnył, jako přednošowaše we wobłuku Swjedźenjow serbskeje poezije swójske basnje w delnjo-, hornjoserbskej, němskej kaž tež w pólskej rěči w Budyšinje, Choćebuzu, w Opolu a dalšich pólskich městach. Polyglot wón je, tak sej myslach, hdyž zamóže swoje literarne wupłody samo do wjacorych rěčow přenjesć, přebasnić.
Tehdy bě Jan Měškank, pochadźacy z Choćebuza, hišće student sorabistiki, žurnalistiki a polonistiki. A hižo tehdy je na polu lyriki do zjawnosće stupił. Wobdźěleše so tež na literarnym wubědźowanju „Młode pjero“, kotrež kóžde druhe lěto Ludowe nakładnistwo Domowina a Załožba za serbski lud wuhotujetej. Tam wudoby sej w lěće 2007 za baseń „Francosce“ 1. myto a 2009 za prozowy „Prolog“ 3. myto. Při basni „Francosce“ připosłucharjo wuši nastajachu. Młody basnik je so na zajimawe wašnje pospytał, wo seksu wotewrjenje lyrisce přemyslować a wěsty tabu přełamać. Tak spožči serbskej lyrice nowy kolorit.
Bywši wudyrnicy wuměłstwa přińdu do změrowanych lět. Nic kóždy, nic kóžda pak swoje opoziciske zhladowanje na towaršnosć a na wuměłstwo kaž přewuski płašć na čapornik estetiki ćisnje. Angela Hampel, rodźena 1956 we Worklecach, je sej swěrna wostała. Wona bě wusko zwjazana z nowoekspresiwnym wuměłstwowym hibanjom molerjow wosomdźesatych lět w NDR, twjerdźi wuměłstwowa wědomostnica Karin Weber. To njeje hołe twjerdźenje, kaž so to rady hewak mnohim za tehdyši čas připisuje.
Angela Hampel je direktnje do rozestajenja NDRskeho časa zapřimnyła, a wona to tež dźensa z derje schowanej zasakłosću čini. Najnowša wustajeńca někotrych jeje dźěłow w Budyskim krajnoradnym zarjedźe tole podšmórnje. Swěrny zběraćel literatury serbskich awtorkow a awtorow ma w pomjatku jeje ilustracije w knize Róže Domašcyneje „Der Hase im Ärmel“. Angela Hampel ma jara eksponowany, wuzrawjeny poměr ke kniham – wot ilustracijow hač k unikatnej knize grafiki – a haji wosebitu lubosć k zwěrjatam. Tajku wustajeńcu wo zwěrjatachrybach pokazuja tuchwilu w Mišnje.
Lěto 2018 je so tež za LND mjeztym z połnej paru započało. Kak nakładnistwo swoju lońšu dźěławosć hódnoći a kotre wudaća ma lětsa planowane, wo tym je so Alfons Wićaz z jednaćelku Marku Maćijowej rozmołwjał.
Što bě za Was loni w LND z najwažnišim nadawkom?
M. Maćijowa: Smy wjele zarjadowanjow měli a wažne knihi wudali. Chcu jenož na jednu wěc pokazać. Přewjedźechmy loni w juniju wuradźowanje z našimi hornjoserbskimi awtorami. Trěbne při tym bě problemy nakładnistwa předstajić, z awtorami do rěče přińć a jich wid na naše dźěło słyšeć.
Kotre nowostki 2017 maja za Was wosebitu hódnotu a čehodla?
Wuměłcy bywaju na wšelakore wašnje wjelezajimowani, tuž tež wjele pućuja a su jako wuslědk toho wosebje zajimawi ludźo. Tak tež Reinhard Roy, syn serbskeho komponista Hinca Roja. Lětsa swjeći w Klětnom rodźeny, na Wysokej šuli za wuměłstwo a zhotowjenje Burg Giebichenstein wukubłany a wot lěta 1983 jako fachowy poradźowar za wuměłstwo, design a architekturu skutkowacy sydomdźesaćiny. Reinhard je z mnohimi knihami skicow ze swojich pućowanjow, w kotrychž zamó wuměłstwowe skicy ze słownymi zapiskami zjednoćić, dawno daloko a šěroko znaty. Loni je z wustajeńcu „We wokrjesu myslić“ hinak hač dotal na so skedźbnił. Jako zhotowjer formy, praktisce a filozofisce. Je sej wotkrył potajnosće a móžnosće prosteho dypka jako jadro wuměłstwa. „Z jednoreje formy nastawa kompleksna struktura“, wón rjekny.


text:
Chrósćicy (SN/MWj). Za 18 000 eurow kupi Chróšćanska gmejna digitalne tafle za štyri rjadowniske rumnosće tamnišeje zakładneje šule. To su gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju wobzamknyli. Gmejna bě za digitalnu wučbu dohromady 52 000 eurow dóstała a dźěl toho mjez druhim hižo do datoweje syće kubłanišća, do nawušnikow a do laptopoweho woza inwestowała, praji wjesnjanosta Marko Kliman (CDU). Dźakowano zhromadnemu wupisanju zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe docpěchu „za jara dobry produkt jara dobru płaćiznu“, kaž to předsyda Měrko Domaška rozłoži. We wulkich prózdninach nowe tafle připrawja. Dotalne zelene tafle w zakładnej šuli dale wobchowaja. Za wupisanje bě so najprjedy 22 firmow zajimowało, poskitk wotedali pak su na kóncu jeno tři, kaž na posedźenju gmejnskich radźićelow zdźělichu.
Klóšterski swjedźeń přestorča


text:
Indexes
- Uniwersytet, Wrocław 1
- Uniwersytet Wrocławski 20
- Uniwersytet Wrocławski. Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych 4
- Uniwersytet Wrocławski. Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych. 1
- Uniwersytet Wrocławski. Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy Brandta 1
- Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta 1
- Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta. Wydawnictwo. 1
- Uniwersytet Wrocławski im. Bolesława Bieruta zob. Uniwersytet Wrocławski 2
- Uniwersytet Wrocławski Instytut Archeologii 1
- Uniwersytet Wrocławski Instytut Filozofii 1
- Uniwersytet Wrocławski. Instytut Historii 2
- Uniwersytet Wrocławski Instytut Historii Literatury Polskiej 1
- Uniwersytet Wrocławski. Instytut Historyczny 2
- Uniwersytet Wrocławski. Instytut Matematyczny 1
- Uniwersytet Wrocławski Instytut Politologii 1
- Uniwersytet Wrocławski Instytut Psychologii 1
- Uniwersytet Wrocławski. Katedra Etnologii Antropologii Kulturowej. Ośrodek Badań Wschodnich 1
- Uniwersytet Wrocławski Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej 1
- Uniwersytet Wrocławski. Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej. 1
- Uniwersytet Wrocławski Ośrodek Badań Wschodnich 1
Displaying records 16941-16960 of 19214 in total


text:
Mnozy, kotřiž hewak z awtom do Róžanta k Suchecom přijědu, zo bychu je přehladać abo porjedźeć dali, su so tam dźensa z kolesom abo pěši podali, zo bychu Janej Suchemu k 70ćinam gratulowali.
Jubilar je so 21. pražnika 1950 narodźił. Jeho kolebka steješe w čěskim Rumburku. Po dwěmaj lětomaj wróći so swójba do Róžanta, hdźež Jan 1957 do šule zastupi. W běhu dźesać šulskich lět je wón tež w Dobrošicach a Ralbicach wuknył. Po tym zo bě nadarjeny pachoł pruwowanje srjedźneje zrałosće złožił, nawukny wón powołanje zamkarja w firmje Waltera Blocka w Kamjencu. Hižo za šulski čas zajimowaše so za kolesa a motorske. Jako chodźeše do 5. lětnika, natwari sej z dweju kolesow, kotrejž dyrbještej do črjopjenca, jedne a z nim dołho jězdźeše. Jeho sćerpnosć a wušiknosć sej w Kamjenskej firmje wažachu. Hač do přewróta tam dźěłaše.


text:
Serby – w Europje regionow
W lěśe 2018 jo se wóliło we Łužycy demokratiski legitiměrowane serbske ludowe zastupnistwo, »Serbski Sejm«. Toś ten parlament, kenž jo wujšeł z lichego, tajnego a dirktnego huzwólowanja, wójujo něnto za serbski lud wó status samozarědniskeje korperacije zjawnego pšawa. Z toś tym połnje wuwijanym instrumentom indigenego samopóstajanja dobydnjo überwindet serbski lud status »mjenjej gódnego«. Pśi tom njedej se śěgnuś mroka wokoło wěstego kraja, ale dej se wuwijaś za pśichoda zamóžnu Europu powšykne derjeměśe, kenž se na zgromadne statkowanje pśeglědnych socialnych a kulturnych jadnotkow orientěrujo W toś tom zmysle wótwórjo serbski parlament diskusijny rum, kenž dej segaś daloko pśez Łužycu. Jadno moto Serbskego sejma jo toś doslědnje: My, lud Serbow, dawamy!
Serby su w dwěma zwězkowyma krajoma žywe, powědaju dwě rěcy - dolno- a górnoserbski - a slěduju dwěma konfesijoma. Serbski lud njehobsejźi žednego statnego teritoriuma; Łužyca jo jich regionalna domownja. Serbski sejm slědujo zgromadnemu statkowanju, kenž jo husměrjone na dobro wšych město politice mócy a centralizěrowanju. Pódobnje Słowakam w Serbiskej abo ak Samam w Finskej Serby kśě sobupóstajowaś wó hobgóspodarjenju swójogo kraja, wódy a zemskich pókładow, nic aby hosejźeli kraj, ale aby jen za pšawdu hužywali pó swójich tradicijach a swójich pśedstajenjach wó pśichoźe a huchowali za pśiduce generacije.
Huwěrny lud
Huwěrnosć serbskego luda ma ceło wósebne pśiznamje: Serbowka abo Serb smějo byś kužda a kuždy, jano pśez huznaśe, nic pśez póchad. Separatizm a nacionalizm z pomocu znatych srědkow twórjenja narodnosćow - hutamanje a hugnawanje konkurěrujucych etnijow - stej jim cuzej. Jich domownja, jadnorje »sedleński rum« pomjenjona njama žedneje nacionalneje granicy; Wóno hobpśimjejo jano strony gmejnow serbskich komunow.
Serbski lud jo wjelgin śěžke stawizniske wótrězki pśežywił. Feudalistiska, kejžorska, fašistiska a stalinistiska Nimska su ze wšymi móžnymi formami wójowali pśeśiwo dostojnosći Serbow. Pódtłocowanje, nanuzowanu asimilaciju a namócne politiske husměrjenje jo derbjał znjasć. Razka w casu pó II. swětowej wójnje njejo se póraźił žeden napšawdny diskurs wó dificilnych nimsko-serbskich póśěgach. Njeglědajucy kazniskego gódnośenja a rosćecego zacuśa za indiwidualne pšawa zdašo se zwopšawdnjenje samopóstajowanja Serbow njedojśpijomne.
Jadnota we wjelerakosći
Staw se změni, ako se ludowe zastupnistwo, Serbski sejm, lichotnje huzwóli a swóje parlamentariske źěło chopi. Togodla glědaju Łužyske Serby źinsa do pśichoda a pomogaju, aby se nahuknuło hobchadowaś mimo pśedsudkow z rozdźělami mjazy wjelikeju a małeju towarišnosću. W swójom wósebnem, centralnem połoženju mógu wóni ako pśikład za wjele drugich małych etnijow wósebje na europskich granicach pósrědkowaś, aby se wjeliki potencial rozdźělnych kulturow ako hobogaśenje huwijało. Něnto jo wažnje, až ten wjeległosny chor kulturnych a etniskich identitow chapja klincaś a luźe wšakorakich rěcow, kulturow a idejow se na tom hobźěluju. Dynamika globalneje moderny trjeba za swójo trajuce powšykne derjeměśe regiony kaž serbsku Łužycu – ako zwězujucy element mjazy krajami a regionami, za rosćecu zwězanosć w nutśikownej Europje.
Znamje Serbskego sejma jo płod lipy
Swěty bom słowjańskeje mytologije jo lipa. Wóna symbolizěrujo srjejźišćo zgromaźeństwa a stoj za lichotu a gluku. W młogich serbskich zwiskach jawijo se tśiłopjenjowa lipa abo teke jadnotliwe lipowe łopjeno. Smy měnjenja, až jo nam cas zdrjałosći dojšeł. Serbska kultura ma swětoju něco dawaś, což ma rowno źinsa esencielny wóznam: měrowa wóla, zgromaźeństwo, zwězanosć z pśirodu. Togodla pokazujo znamje płody lipy. Tśi wórješki, kótarež wisaju na zgromadnej šyšce, stoje za wólu, pytaś zgromadne źěło ze wšymi serbskimi kupkami a zmócnjaś zwězanosć pluralistiskeje towarišnosće w hobyma Łužycoma. Kśidlaško płoda daś dajo našym procowanjam lažkosć a Serbstwu »nošnosć«!


text:
Kerala
Kerala (Malayalam: കേരളം, Keralam, po słowje: „Kraj kokosnikow“) je zwjazkowy stat w juhozapadźe Indiskeje. Ma 33,3 miliony wobydlerjow na přestrjeń wot 38.863 km², potajkim wjace hač 850 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Thiruvananthapuram. Kerala ma drawidski Malayalam jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Tamil (1,9%) a dalše rěče rěči.
Tropiski stat Kerala mjezuje z Karnataku na sewjeru a Tamil Nadu na wuchodźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica. We wuchodnym dźělu so horiny zapadnych Ghatow namakaja.
Kerala ma wot lěta 1957 komunistiske knježerstwo a bě prěni kraj na cyłym swěće, hdźež je komunistiska strona swobodne wólby dobyła.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony Keralskeho knježerstwa (jendźelsce)
- Turistiske informacije (němsce, jendźelce, francosce)


text:
Až do togo tyźenja wobstoj móžnosć, se woglědaś w Měsćańskem muzeju wustajeńcu z titelom „A njedajśo nam se wótchyliś wót pšaweje drogi ewangeliona“.
Titel citěrujo serbskego reformatora dr. Jana Brězana, kenž jo prjatkował w lěśe 1522 ako prědny pó nowej wašni w Chóśebuzu. Take reformatoriske wustupy w Kloštarskej cerkwi njejsu byli rad wiźone wót wušnosći. Brězana su z města wugnali. Wón jo zawóstajił kśesćijańskej wósaźe w Chóśebuzu swóje „Wucby a napominanja“. Knigły su łoni znowa wujšli w rěźe Cottbuser Blätter.
Kak su pśiwzeli drogu ewangelija we Łužycy w slědnych 500 lětach, jo tema wustajeńce. Na slědach reformacije wopisujo wóna wuznamne wósobiny, socialne wuwiśe a změny šulstwa w našom regionje. Wósebna gódnota wustajeńce jo, až pokazujo na rolu reformacije pśi nastaśu serbskeje pisneje rěcy w Dolnej Łužycy. Wjelgin chwalobne jo w tom zwisku, až wšykne tofle a napise na sćěnach su konsekwentnje dwójorěcne.


text:
Mój rezimej po wjele nazhonjenjach: Sym wjesoła, zo smój so z Brankom na puć podałoj a zo wudawamoj moje teksty nětko we wjele rěčach. Njeje wšitko mědlizanje a přewzamoj z tym tež wšitke wobłuki nakładnistwa: tworjenje a lektorizowanje tekstow, namakanje ilustratora, wabjenje, rozšěrjenje a nic naposledk knihiwjednistwo a hospodarske riziko. Za přełožki a nahrawanja trjebamoj spušćomny a dobry team sobuskutkowacych. A wězo trjebamoj za wšo to fenki. Tola je to runočasnje tež móžnosć, w małym kruhu z Brankom a Dušanom rozsudźeć, kak sej što předstajimy, a to cyle jednorje wuspytać. A sprawnje prajene njewěm, hač bych bjez toho woprawdźe swoje knihi w Francoskej poskićała. Hač bych so prócowała njeličomne nakładnistwa we wšelakich krajach wo wudawanje swojich knihow prosyć? Najskerje nic. Tuž sym wjesoła, zo je runje wšo hromadźe přišło, a bych wulku šansu skomdźiła, hdyž njebych Brankowemu namjetej připrajiła. Wón ma znajomosće moderneho marketinga, za kotryž stajnje zličbowanki dóstawam, hačrunjež jón cyle njedodnju – ale wón skutkuje; mjeztym eksistuja techniske móžnosće, knihi sam/a wudawać; mam wjeselo při wuknjenju nowych kmanosćow kaž stajenja knihow abo nahrawanja zwukow za słuchoknihi – a jako bazu a pozadk mam naš serbski swět. Naju wudawaćelski projekt njezabjerje jenož čas a mocy, wón dawa mi wobstajnje energiju a lóšt k pisanju. Myslu mjeztym we wjetšich dimensijach, štož tež serbskim tekstam tyje. A hdyž mje Branko rano zazwoni a mi z wulkim wjeselom zdźěli, kelko knihow smy dźeń do toho předali, mje to pohonjuje a přeswědčuje, zo su wone woprawdźe dobre. Njeje to wulkotne, zo je myška Měrka nětko samo hač do dalokeje Kanady dóšła?
Hdyž so mje prašeće, hač bych to tež druhim serbskim awtoram doporučiła, bych prajiła haj. Naju projekt je přez swoju wjacerěčnosć kompleksny, dźe pak tež jednorišo. Štóž chce swoju knihu němsce abo jendźelsce wudać, móže to jako e-book abo ćišćanu knihu činić. Štóž zajimuje so skerje za słowjanske rěče, móže to dwurěčnje činić. Dźěłamy z Adobe Cloud-programami, kiž su jara dozrawjene a wšitke dźěłowe kročele při zhotowjenju knihow a słuchoknihow zmóžnjeja. Połojca nadawkow je kwalita knihi, druha połojca je wabjenje, a to měnju tež financielnje. A hdyž sym hižo raz při ličbach: Něšto nowe za mnje je, zo njesměm so wudawkow bojeć. Hišće smój w fazy wuspytanja, kotre wiki w kotrych krajach kak derje běža. Na kóncu pak je rozsudne, hdyž pisa mi mać z Francoskeje, zo čaka ze synom hižo žadosćiwje na pokročowanje dyrdomdejow z »Doliny při rěce«. Stejimoj hišće cyle na spočatku, ale smój so na nowe puće podałoj a budźemoj dale po nich kročić.


text:
Saksůńijo
Saksůńijo (mjym. Sachsen, g-sorb. Sakska), uoficjalńy Swobodny Krej Saksůńijo (mjym. Freistaat Sachsen, g-sorb. Swobodny stat Sakska) – land we wschodńij tajli Mjymcůw. Je to dźyśůnty land podle srogośći (18 413 km²) a szůsty podle wielośći ludźi (4,3 milijůna). Stolicům Saksůńije je Drezdyn, nale nojwjynkszym mjastym – Lajpcik. Je to land dwůch nacyji – Mjymcůw a Sorbůw.
Gyszichta kreju napoczyno sie we roku 966, kej Otto I Wjelgi na podbityj źymji Słowjanůw utworził Majzyńsko Marchijo. Uod 1089 regjyrowali ńům Wettyny, a we 1423 roku sie stała tajlům Saksůńije (kera na poczůntku uobyjmowała dzisiyjszo Dolno Saksůńijo i Westfalijo). Ze czasym strzodek kreju sie przesunył na połedńe a Drezdyn sie stoł jego stolicům. Saksůńijo bůła samostanowjůny elektorat aż do roku 1871 (skuplowańy Mjymcůw).


text:
W taki dugi weekynd to fto yno poradzi1, tyn grilluje. A jak na grill wciepniecie2 konsek wôsztu3, to żeby tak sōm4 niy leżoł potyn5 na talyrzu6, przido7 Wōm sie jaki szałołt8. Joł tam sie lubią tyż pogrillować i w dōma9, na gyburtstag10 żech kedyjś dostoł11 tako grillowo patelnia i to je richtig12 co dobrego. Nierozki13 czowiek chce, żeby jak nojpryndzy14 jedzynie wylōndowało15 na talerzu. I wtedy przidajom się take gotowe biōle wōsztliki16. Niyftorzy pedzōm17, że tam dużo chymi18, ale jakbyjście tak po prołwdzie19 chcieli sie zjejś20 zdrowego wōszta, to trza by sie ufutrować jakego wieprzka21, a potyn sie zrobić świniobicie22. Ale jak sie niy mo co sie lubi…choć joł23 tam te wōsztliki lubia.
Co potrza?
wōsztliki- sam wybōr je srogi24
tōmaty25
mozarella- jedna na 3-4 tomaty
liście bazylii
oliwa
łocet26– moge być tyż trocha soku ze citrōłny27
sōl i pieprz
Wôsztliki na grilla abo na patelnia grillowo. Jak mołcie28 mocno empfintlich29 żołōndek30, to te tomaty się opołrzcie i łobiercie31 ze skōry. Pokrejcie32 je, pokrejcie tyż ta mozarella, listki mogecie potargać na małe kōnski, pokroć abo i wciepnōńć33 take w całojści. Doprołwcie34 sie to solōm, pieprzym, oliwōm, łoctym, abo i tym sokym ze citrōłny. Wōsztliki już bydôm35 upieczōne, szałołt na stōł, trocha jaki bōłki abo chleba i siadocie36 do jedzynia. Smacznego 🙂
1potrafi
2wrzucicie
3kawałek kiełbasy
4sam
5nie leżał później
6talerzu
7przyda
8sałata
9domu
10urodziny
11kiedyś dostał
12naprawdę
13czasem człowiek
14najprędzej
15wylądowało
16białe kiełbaski
17niektórzy powiedzą
18chemii
19na prawdę
20zjeść
21utuczyć jakiegoś świniaka
22nagłe pozbawienie świni życia, związane z jej konsumpcją 😉
23ja
24duży
25pomidory
26ocet
27cytryna
28macie
29wrażliwy
30żołądek
31oparzcie i obierzcie
32pokrójcie
33wrzucić
34doprawcie
35będą
36siadacie


text:
Don Bosco
Giovanni Melchiorre Bosco, (* 16.01.1815 w Becchi/Castelnovo; † 31.01.1888 w Turinje) znaty pód mjenim Don Bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda Salesianow Don Bosca. Wón pomjenjujo se teke “Pósoł spušćoneje młoźiny“.
Źiśetstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.
Gaž jo Don Bosco był źewjeś lět stary, jo měł cesto samske cowanje: Jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje. Někotare źiśi su tšašnje sakrowali. Z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś. Na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił: „Nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś.“ Źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali.
Kubłanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował. 1831 jo prědny raz do zjawneje šule zastupił a juž 1835 jo gymnazium zakóńcył. Dokulaž jo wjelgin chudy był, jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś. Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja. Lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił. Pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w Chieri zastupił a 1841 su jogo na mjeršnika wuswěśili.
Młoźinske źěło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow. Jo zachopił se wó nich staraś. W katechizmje, pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował. Jo zarědował rucnikarske źěłarnicki. Źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało. Wšykno, což jo sam wuměł, jo jich wucył, wšykno, což jo wobsejźeł, jo za swóje młoźinske źěło wužywał. Jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich 1846 dom w Valdocco, pśedměsće Turina, kupił. Don Bosco jo casy za nich warił, jich crjeje płatał a drastwu šył. Pózdźej jo teke jogo maś pśišła do Valdocco a jo jomu pomagała.
Załoženja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
1859 jo załožył „Towaristwo swětego Franca wót Salesa“, kótarež se źinsa Salesiany Don Bosca pomjenjuju. Swěty Franc wót Salesa (1567 – 1622) jo był za Don Bosca pśikład w kubłanju źiśi dla swójeje wjasołeje, swětoju wótwórjoneje a lubeje wašnje. Cłonki toś teje kongregacije su se starali a se staraju wó kubłanje chudych a wobgrozonych źiśi. Wót 1875 jo Don Bosco pśidatnje pósłał misionarjow do Pódpołdnjoweje Ameriki.
1872 jo Don Bosco gromaźe z Mariu Mazzarellu załožył žeński rěd „Źowki Marije, pomoc kśesćijanow“ (Figlie di Maria Ausiliatrice). Źinsa se wóni pomjenjuju Don Bosco sotšy a se staraju wó chude źowća.
Zawóstajeństwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako jo Don Bosco 1888 zemrěł, jo eksistěrowało 250 domow w Europje a Pódpołdnjowej Americe, w kótarychž jo statkowało 956 bratšow a mjeršnikow. Wót 1846 do 1888 jo se dogromady něźi 130 000 kubłańcow w Europje a w Pódpołdnjowej Americe pśiwzeło. Z toś tych jo se 18 000 wucabnikow wukubłało a 6000 su wustuděrowali na mjeršnika. 2003 jo źěłało 16 290 Salesianow w 1853 domach na cełym swěśe. Salesiany su źinsa pó Jezuitach drugi nejwětšy muski rěd.
Don Bosco bu 1929 zbóžny a 1934 swěty wurjaknjony.


text:
Požčonka
Požčonka je w rěčespyće słowo, kotrež bu z jedneje rěče (darićelskeje abo žórłoweje rěče) do druheje (ciloweje) rěče přewzate (wotpožčene). Darićelska rěč njetrjeba při tym na kóždy pad tež pochadna rěč być, ale na přikład jenož posrědkowaca rěč.
Słowo móže so wjacekróć, we wšelakich časach a tež ze wšelakich posrědkowacych darićelskich rěčow do ciloweje rěče přewzać. Nimo toho móže w tutej potom tež we wšelakich woznamach, wurjekowanjach abo pisanjach wustupować. Nadrjadowany proces, kotryž wjedźe k tworjenju požčonkow, mjenuje so požčenje. Požčonka je wažny faktor w změnje rěče a je předmjet wučby pomjenowanja (onomasiologije).
Zwěsćenje pochada słowow je wěc etymologije; z motiwami, přičinami a wuwabjenjemi požčonkow – kaž tež cyle powšitkownje ze změnu pomjenowanjow – zaběratej so onomasiologija a slědźenje wo rěčnej změnje.
Požčonki w serbšćinjeWobdźěłać
Nimo mnohich mjezynarodnych požčonkow wosebje z łaćonšćiny a grjekšćiny, ze susodnych słowjanskich rěčow kaž tež dźensniši dźeń z jendźelšćiny ma serbšćina jako mjeńšinowa rěč wosebje wjele požčonkow z němčiny, předewšěm w serbskej wobchadnej rěči. Někotre přikłady ze standardneje serbšćiny su štom (wot Stamm), scomt (wot samt), žohnować (wot segnen).
Na tamnym boku ma tež němčina, wosebje jeje regionalne warianty, někotre požčonki ze serbšćiny abo přiwuznych zapadosłowjanskich rěčow. K tomu słušeja Quark, Plins, Mauke (muka) a Plauze (płuca).


text: Do přichada Słowjanow nachadźeše so nad hornim Łobjom wulki kmjen Hermundurow, kotrychž hižo romski historiograf Tacitus (55–120 po Chr.) naspomnja. Wokoło lěta 100 po Chr. sydlachu mjez Łobjom a Wódru Semnonojo, w Šleskej měješe kmjen Silingow swoje bydła. Durinčenjo zabrachu kónčiny mjez Durinskim lěsom, Werru, Smolinami a Łobjom. Germanske kmjeny běchu w běhu ćahanja ludow hač na někotre skupiny we wjetšinje wotpućowali, hdyž w času wokoło 600 po Chr. prěnje skupiny słowjanskich sydlerjow do nimale bjezludneho kraja přichadźachu. Wo nich rozprawja prěni króć Fredegarii Chronicon k lětomaj 631/632. Wone městno, hdźež je rěč wo Dervanus dux gente Surbiorum, rěka w němskim přełožku: »Dervanus, Fürst des Volkes der Sorben, die slawischen Stammes waren und schon seit langer Zeit zum Frankenreich gehörten«. Wotkel Słowjenjo pochadźachu a po kotrym puću so do sydlenskich kónčin při wuchodnej hranicy regnum Francorum dóstachu, wo tym mjelčachu pisomne žórła tež w dalšich lětstotkach. Hakle kónc 1940tych lět storčichu slědźerjo při přepytowanjach słowjanskich wurywankow w srjedźnych Čechach na swobodnje z ruku formowane, jednore sudobja, kotrež so pozdźišo jako keramika »Praskeho typa« woznamjenichu. Němscy archeologojo namakachu při swojich wurywanjach sewjernje Rudnych horow samsny typ keramiki a sudźachu z toho, zo běchu Słowjenjo srěnjopołobskeje kónčiny z Čěskeje připućowali. Při pozdźišich archeologiskich slědźenjach so wukopa, zo zwisuje keramika »Praskeho typa« z palnym pochowanjom, mohilemi a twarom jamowych domow, wuhotowanych z kachlemi abo wohnišćom. Na tute wašnje hodźeše so archeologisko-kulturelny kompleks postajić, kiž zwjazowaše srěnjopołobsku kónčinu hač k Solawje a daloko hač do sewjera z Čěskej a Morawu. Słowjanske wobsydlenje dyrbješe so potajkim wot juha sem po Łobju dele hač do kónčin srjedźneje Habole wotměć.


text:
Wopisanje
To je nic jenož tykač, symbolizuje w dwěmaj słowomaj, spěwanej wot Louisa Armstronga, nadźiju a entuziazm cyłeje generacije: Hello, Dolly. Hdyž je zmóžnjeny, so připadnje tekstowe linki z Hello, Dolly w hornim prawym róžku swojeje administratoroweje wobrazowki na kóždej stronje pokazać.
Dźakujemy so Sandźibej Ahmadej za grafiku.
Pohódnoćenja
Sobuskutkowarjo a wuwiwarjo
„Hello Dolly“ je softwara wotewrjeneho žórła. Slědowacy ludźo su k tutomu tykačej přinošowali.Sobuskutkowarjo
„Hello Dolly“ je so do 48 rěčow přełožił. Dźakujemy so přełožowarjam za jich přinoški.
Přełožće „Hello Dolly“ do swojeje rěče.
Na wuwiću zajimowany?
Přehladajće kod, hladajće do SVN-repozitorija abo abonujće wuwiwanski protokol přez RSS.


text:
Gaž som pśed lětami pśigótował pśeglěd wó pówójnskich dolnoserbskich beletristach, som zwěsćił, až wětšyna wót nich póchada z Górneje Łužyce. Wuwześe ako wobtwarźijo pšawidło, jo był Wylem Bjero, zastupnik socialistiskego realizma. Dalšny awtorski fenomen, respektiwnje spisowaśelska wósobina z kórjenjami w Dolnej Łužycy, jo rowno Fryco Libo. Ze swójim talentom jo pśewušył nacasnu literarnu produkciju, kótaraž ma do źinsajšnego mócnje folkloristisku barwu abo nawopak zegibujo fiktiwny swět w publicistiskem stilu. Togodla jo jogo juž Josef Suchý wumarkował a jogo w lěśe 1976 zapśimjeł do prestižneje antologije serbskeje poezije »Vřesový zpěv« (wrjosowy spiw) pódla Frida Mětška, Jurija Młynka, Jurija Kocha, Kita Lorenca a Benedikta Dyrlicha. »Wósebnje pó późiwabnje komponowanej basni Pumpot [...] móžo se suźiś, až z Libom rosćo nowej serbskej poeziji wósebny lyriski talent. [...] W basni Liba wustupujo Pumpot ako nimjernje se wobnowjecy princip narodnego byśa«, argumentěrujo Suchý. Pśi cytanju poezije Liba, ako jo rozdrosćona pó casopisach a antologijach, som musał zwěsćiś, až pśinosk Liba njedajo se wobejś, ale jogo źěło jo se zdało byś fragmentariski zawrěte w 1970tych lětach.
W lěśe 2016 pak jo LND wudało jogo zgromaźone twórby pód titlom »Bóśon z Mósta« widobnje k sedymźasetemu narodnemu dnju basnikarja. To jo wobźiwowanja gódny statk. Njamamy jano móžnosć sebje źěło basnikarja w jadnej publikaciji pśecytaś, ale jo wiźeś procowanje, pěśźasetlětnemu twórjenju zwězujucy element daś a »bóśonowy« póglěd wót zwjercha. Gaž smy mógli pla drugich awtorow póstupujucemu wuwiśu slědowaś, mamy how naraz wšykne lyriske etapy w jadnych knigłach (bźez lěta nastaśa).