text:
Policija je jědnaćelětneho šofera awta zadźeržała. Wupožčiwši sej awto swojeju staršeju wuleća sej pachoł z přećelom. Na jara wuskej dróze wón dalše jězdźidło ze swěcowymi znamješkami nabok stłóči a je naposledk přesćahny. Toho wodźer so chětro dźiwaše a zawoła policiju. Tak wšak młodeho šofera hnydom zadźerža. Konsekwency pak wulět za njeho žane njezměje, dokelž njeje hišće chłostajomny.
Je so wón 1919 abo 1973 narodźił? Z tajkim prašenjom zaběra so nětko krajne socialne sudnistwo Delnja Sakska-Bremen w Celle. Muž z wokrjesa Stade bě so njedawno wo rentu požadał, dokelž je po swójskim wuprajenju hižo 102 lěće stary. Sudnistwu předpołoži wón samospisane wobkrućenje, zo je so 1919 w Hannoveru narodźił. W datach rentoweje zawěsćernje pak steji, zo bě to 1973 w Stade.
Praha (dpa/SN). Čěska zawjedźe w boju přećiwo koronawirusej w mnohich wobłukach prawidło 2G. „Smy so wot bayerskeho modela inspirować dali“, rjekny amtěrowacy ministerski prezident Andrej Babiš wčera po kabinetnym posedźenju w Praze. Štóž chce do hosćenca abo hotela, dyrbi wot póndźele dospołnje šćěpjeny abo wustrowjeny być, negatiwny test wjace njedosaha. To płaći zdobom za posłužby, kaž frizerske, a za wulkozarjadowanja. Nimo toho je wotpohladane, po cyłym kraju zaso spěšnotesty w předewzaćach zawjesć.
Čěske strowotniske zarjady běchu předwčerawšim z 22 511 padami dnjowy rekord nowonatyknjenjow z koronawirusom wozjewili.
Sakska wotpohlada, dźěle zjawneho žiwjenja na něšto tydźenjow wobmjezować, zo by nimoměry rozrosćacu koronapandemiju pod kontrolu dóstała. Za to trěbne pak je zakonjedawstwo Zwjazka.
Drježdźany (dpa/SN). Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) přihotuje ludnosć hladajo na drastisce stupacu koronainfekcijow na dalše wobmjezowanja. W krajnym sejmje rěčeše wón wčera wo krutym a jasnym „žołmyłamaku“ na dwaj abo tři tydźenje, słowo „lockdown“ njeje wužiwał. Nadrobnosće chcyše kabinet dźensa schwalić. Za to mějachu wobzamknjenja na zwjazkowej runinje wočaknyć.
Berlin (dpa/SN). Po wótrym rozestajenju mjez amplowymi stronami a uniju je Zwjazkowa rada dźensa wo nowych naprawach rozsudźiła, kotrež maja štwórtu žołmu korony wosłabić. Unija je poprawom blokadu připowědźiła. Bjez krajow, wot CDU a CSU nawjedowanych, nima knježerstwo žanu wjetšinu. Po wčerawšim zhromadnym wuradźowanju ministerskich prezidentow z amtěrowacej zwjazkowej kanclerku Angelu Merkel (CDU) a kanclerskim kandidatom Olafom Scholzom (SPD) pak běše přiwšěm kompromis móžny. Tak so na to dojednachu, zo ma so nowy zakoń SPD, Zelenych a FDP po třoch tydźenjach posudźować a přiměrić. Hač do 9. decembra ma so pokazać, hač su naprawy dosahace.
Předewšěm dźe wo prawidło 3G na dźěłowym městnje kaž tež w busach a ćahach. Tam maja ludźo dopokaz wo šćěpjenju, wustrowjenju abo aktualnym negatiwnym tesće předpołožić. W hladarnjach a chorownjach pak maja so sobudźěłaćerjo a wopytowarjo testować. Šule a wobchody njeměli přichodnje hižo zawrěć.
Waršawa (JBR/SN). Tysacy ćěkancow wšědnje spytaja běłorusko-pólsku mjezu překročić, štož je za strowotu a žiwjenje přeco wulce riskantne. W oktobru bě so tam 19lětny Syričan Ahmed el-Hasan w rěce Bug zatepił. Kaž jeho towarš powěda, bě jeho běłoruska namjezna straža nuzowała do rěki zalězć a do Pólskeje płuwać. Ahmed pak płuwać njemóžeše. Muslimska skupina pólskich Tatarow je so wo jeho pohrjeb po muslimskim ritusu we wjesce Bohoniki na wuchodźe kraja postarała. Imam Aleksander Bazarewicz, w swojich poslednich słowach rjekny: „Ahmed el-Hasan je heli do lěpšeho žiwjenja wućeknył.“ Mać a bratřa zemrěteho su pohrjeb w internetnej syći sćěhowali.
Znajmjeńša jědnaće ćěkancow je wot spočatka běłorusko-pólskeje namjezneje krizy w mjenowanym pasmje zahinyło. Mjeztym dwanaty smjertny wopor je jednolětne dźěćko. Staršej ćěšenka, kotrejuž je srjedu w nocy team nuzoweje pomocy namakał, rozprawještaj, zo běštaj z dźěsćom dlěje hač połdra měsaca po lěsach błudźiłoj. Syričanaj běštaj zranjenaj a dospołnje wučerpanaj. Ćěło ćěšenka staj w lěsu wostajiłoj.
Wojerecy (AK/SN). Něhdźe 70 zajimcow je so minjenu njedźelu na swjatočnym zakónčacym zarjadowanju Wojerowskeho wuměłstwoweho towarstwa w tamnišej Łužiskej hali wobdźěliło. Po 50 lětach skutkowanja so towarstwo kónc lěta rozpušći (SN rozprawjachu). „Herbstwo towarstwa pak wobchowamy“, rozłoži Angela Potowski z předsydstwa. Irmgard Weinhofen, z 90 lětami najstarša čłonka towarstwa a přećelka spisowaćelki Brigitty Reimann kaž tež mandźelskeju Heleny a Martina Schmidtec, hódnoćeše jeju skutkowanje. Wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) přepoda jimaj čestne wopismo města Wojerec. Wobaj staj so do złoteje knihi města zapisałoj.
Loni je do jstwy mojeho synka nowy knižny rjad zaćahnył. Nańdźech jón w interneće, jako za darami pytach. Su to knihi młodeje awtorki z jendźelskeho Dorseta Rachel Bright. Prěnja kniha, na kotruž storčich, rěka „Law w tebi“ (2016). Na wobalce wuhladaće wulku lawjacu hłowu, na kotrejž sedźi stulena myška. Knihu mój syn lubuje, wězo wulkeho lawa dla. Law pak njeje hłowna wosoba jednanja, skerje wjerći so wšo wokoło małeje myški. W rjanych lochkich rymach wopisuje awtorka jeje dóńt. Tamne zwěrjata dźungla ju přewidźa, dokelž je tak mólička. Teptaja jej samo na wopušku, zo dyrbi sej ju zawobalić. Na wulkich ilustracijach začuwaš, kak samotna, zastróžana a zadwělowana myška je.
njedźelu hornjoserbsce
11:00 Łužica tutón tydźeń z powěsćemi a pokiwami, mjez druhim z rozprawu wo 147. schadźowance
11:20 Situacija we łužiskich chorownjach korony dla
12:00 Nabožne wusyłanje
(Beno Jakubaš)
po tym zbožopřeća
delnjoserbsce
12:30 Aktualny magacin, mjez druhim z přinoškom wo zawostajenstwje Měta Pernaka
13:00 Tematiske wusyłanje k smjertnej njedźeli
13:40 Nabožne wusyłanje
(Manfred Hermaš )
po tym zbožopřeća


c: text/html

text:
Pólske politikarje su se cesćej zaběrali z nastupnosćami serbskego luda. Problemy Serbow su byli teke tematizěrowane we wobłuku statkowanja pólskego Sejma. W toś tom artikelu na wubranych pśikładach se pśedstajijo zajm pólskich wótpósłańcow a jich statki za słowjański lud nad Sprjewju mjazy lětoma 2002 a 2009. Mimo nižej naspomnjonych pšašanjow wótpósłańcow su teke dali druge aktiwity, wusměrjone na šćit Serbow ako w ramiku Sejma tak teke drugich politiskich organow.
Wótpósłańc Pólskeje ludoweje strony Janusz Dobrosz jo se wobrośił w lěśe 2002 na ministaŕskego prezidenta z pšašanim nastupajucym šćit kubłańskich pšawow serbskego luda a jogo małeje domownje w Nimskej. Pó měnjenju Dobrosza »Z pomocu instrumentow industrijoweje a kubłańskeje politiki jo wjeliki źěl serbskeje ludnosći był pśenimcony«. Akle pó lěśe 1990 jo bywało serbske pšašanje do wěsteje měry mjazynarodne a we wukraju su byli protesty pśeśiwo wótbagrowanjeju serbskich jsow a zacynjenju serbskich šulow. Dobrosz jo pódšmarnuł, až w slědnem casu česki parlament jo wustupił dwa raza za šćit serbskich kubłańskich zajmow a až Čechy financielnje pódpěraju Domowinu. W zwisku z wušej naspomnjoneju situaciju jo wótpósłańc stajił ministaŕskemu prezidentoju pšašanje, lěc pólske kněžaŕstwo pśedwiźi wobrośiś se na kněžaŕstwo BRD, aby pokazało na to, až njewódajne jo pókšacowanje w DDR nałožowaneje politiki wótweześa stawnje wětšemu źěloju serbskego luda jogo pšawa na maminu rěc, mału domownju we Łužycy, pśez pó lěśe 1990 pókšacowanu politiku wótbagrowanja serbskich sedlišćow a zacynjenja serbskich šulow. Politikaŕ jo pokazał pśi tom na to, až by se dejało w toś tom nastupanju na to źiwaś, až antiserbske elementy nimskeje narodnostneje politiki se znapśeśiwjaju Europskemu dojadnanjeju k šćitoju narodnych mjeńšynow. Wušej togo Dobrosz jo naspomnjeł, až nimska diplomatija rad powěda wó cłowjeskich pšawach, gaž interweněrujo pla kněžaŕstwow drugich krajow w nastupnosćach zwězanych ze zajmami wšakich nimskich a njenimskich etniskich kupkow w drugich statach. Wótpósłańc jo se teke wopšašał, lěc, gaž jano pólska interwencija njebuźo wunosna, pólske kněžaŕstwo gromaźe z českim kněžaŕstwom buźo interweněrowaś w Europejskej raźe. Dobrosz jo mjazy drugim teke kśěł wěźeś, lěc njeby móžno było, aby pólska konsulariska słužba se starała nic jano wó pólsku, ale teke wó serbsku narodnu mjeńšynu w zgromadnem źěle z Českeju tak, ako jo to było pśed lětom 1939. Jo se teke wopšašał za móžnosću financneje pódpěry Domowiny pśez pólske kněžaŕstwo tak, ako cyni to Česka. Spěchowaś by se měło serbske šulstwo w Sakskej a Bramborskej. Dalšna informacija, kótaruž jo kśěł wótpósłańc dostaś, jo była, lěc šulske wucbne programy za stawizny a zemjepis w Pólskej wopśimuju wědu wó stawiznach a źinsajšnem połoženju serbskego luda, lěc w institutach za słowjańsku filologiju se pódawa serbšćina a lěc wědomnostne institucije njeby se dejali zajmowaś za wósud Serbow. Na kóńcu Dobrosz jo napominał pólske kněžaŕstwo, aby zachopiło diplomatiski a organizatoriski statkowaś za Serbow we wobłukach, kótarež su naspomnjone we wušej pomjenjonych pšašanjach1.
Štó je docyła pisał stawizny Serbow w NDRskim času? Tute prašenje je wuchadźišćo za mały biogram wo stawiznarju Instituta za serbski ludospyt Klaus Jürgen Schiller (1935–1986). Wón je jedyn wot dweju awtorow štwórteho zwjazka »Stawiznow Serbow« z titulom »Wot 1945 hač do přitomnosće«, wobjednawši dobu mjez 1945 a 1977 (Budyšin 1979). Hačrunjež wusměri so kritika na serbskim stawiznopisu wosebje na tutón zwjazk, wostanje wosobina awtora za dźensnišu srjedźnu a młódšu generaciju stawiznisce zajimowanych Serbow skerje njeznata. Toho so njedźiwamy: Schillerowe historiografiske twórby wotbłyšćuja w njesměrnje wysokej měrje legitimatorisku funkciju za politiku NDR a so tohodla dźensa wjace njerecipuja. Nimo toho zemrě hižo před zwrěšćenjom tutoho systema w srěnej starobje. Přiwšěm pak je jeho žiwjenjoběh zajimawy. Wšako bě runje wón (zhromadnje z Manfredom Thiemannom) po słowach zawoda do našeho małeho rjada k nimale pozabytej róčnicy dokónčenja »štyrjoch zwjazkow« zamołwity za »socialistiski happyend« serbskich stawiznow.1 Jeho biografija pokazuje někotre zajimawe zjawy wědomostneho a towaršnostneho swěta w serbskej Łužicy za čas NDR.
Serbske Nowiny, 04.10.1919
(Knjez Bart so zajeć dał.) Knjez Bart bě so před tydźenjom z čěskej delegaciju z Parisa do Čech wróćił. [...] Z jeho listow bě knježerstwo zhoniło, zo wón wutoru abo srjedu sakske mjezy překroči. Duž policija na njeho při mjezach wot wutory čakaše a jeho srjedu rano zaja, hdyž wón pola Georgswalda mjezu překroči. Jeho drje jako politiskeho přestupnika zasudźa, tola jeho přiwisowarjo njetrjebaju so jeho dla přejara rozhorić. Jemu budźe so, runje kaž jeho zasudźenym přećelam, amnestiju dać dyrbjeć. [...] Puće politiskich wjednikow su druhdy ćernjojte a wobćežne. Tež knjez Bart dyrbi po nich hić. Po ćežkim přesćěhanju pak tež jemu zaso słónco swobody a radosće zaswěći. Wón je [...] Serbam na měrowej konferency w Parisu wulke politiske prawa wubědźił. Wo nich budźe so w blišim času z němskim knježerstwom w Barlinje jednać.
Někotre myslički dla našeho přichoda. [...] To je cyle wěste, štož njemóže přećel ani njepřećel prěć, zo za nas w tutej wulkej šmjatańcy něšto dobyć a docpěć hinak móžno njebě, hač jeničce přez Paris. [...] Wulce wažna wěc je, zo smy jako wosebita narodnosć připóznaći. A za to so knjezej Bartej dodźakować njemóžemy. Hdyž pak nětko paragraf wo cuzych mjeńšinach płaći, da za nas rěka: do dźěła hić, a nic so w fantastiskich idejach zhubić, ale solidne fundamenty załožić. Hdyž čitach, kak maju so w Budyšinje a Choćebuzu serbske alumnaty zhotowić, młodźencojo so pytać, kiž bychu studowali a wukli, zo bychmy trěbny wučeny lud měli, abo kak móže w přichodnym serbskim kraju bjez němskeje maturki štó duchowne atd. zastojnstwo dóstać, to chce so mi zdać, kaž by štó třěchu krył, prjedy hač by róžkny kamjeń k swojemu twarjenju połožił abo spódnje murje postajił. Jeli zo ma z našeje wěcy něšto być, maju so po mojim přeswědčenju slědowace dypki přebědźić.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
»Mit groteskem Riesenbogen – Trüb. Ein Pizzicato«. Tajke a podobne titule woli wón za swoje kompozicije, kotrež so jara wot toho rozeznawaja, štož so powšitkownje »serbska hudźba« mjenuje. Pola Jura Mětška nimamy reminiscency na ludowy spěw a reju – a jeli su, jewja so wone jeno »subkutanje« a njejsu jako tajke direktnje słyšeć. Mamy činić ze zastupjerjom awantgardy, tež hdyž je zapřijeće dosć njekonkretne. Bychmy tež rjec móhli, zo klinči hudźba Mětška skerje tak, kaž sebi přitomnostnu hudźbu předstaješ. »Njeje ničeho, čehož móžeš so při słuchanju duchownje dźeržeć«, praji něhdyši hudźbny redaktor sćelaka Deutschlandfunk Kultur Gerald Felber.
Mětšk pochadźa ze serbskeje intelektualneje swójby. Nan Frido Mětšk bě filologa, pedagoga a spisowaćel, hudźbny talent syna bu zahe při domjacym klawěrje wotkryty. Wopyta specialnu šulu za hudźbu a studowaše kompoziciju na Berlinskej wysokej hudźbnej šuli »Hanns Eisler«. Wosebje formował je jeho wučer a komponist Günter Kochan. Po studiju dźěłaše Mětšk jako wučer na hudźbnej šuli w Flöha a absolwowaše mišterski studij při Akademiji wuměłstwow NDR pola přezahe zemrěteho komponista Reinera Bredemeyera. Přizamknychu so tři lěta jako hudźbny dramaturg w NSLDź w Budyšinje, a wot lěta 1986 je swobodnje skutkowacy komponist.
Ako pśipóznata narodna mjeńšyna su Serby a Serbowki źinsa typiske wabidło regionalnego sebjerozměśa. Rowno tak ako na pólu marketinga tak teke w ramiku wósobinskich rozgronow pśedstajaju nejcesćej tematizěrowanu kulturelnu wósebnosć Łužyce. Rad wóni se zapśěguju ako pśikład za wjelerakosć regiona, jim se stakim stawnje gódnota pśiśpiwa. Rowno ze źiwanim na historiju NDR se wuwědobnja, až to njejo nowy fenomen. Pśeto: Narodne staty se wudobywaju abo konstituěruju legitimaciju pśez zapśěgnjenje etniskich a kulturelnych mjeńšynow do swójogo wótpowědnego naratiwa. Pśi tom wšak źo mjenjej wó politiske wobźělenje wótpowědnych kupkow ako skerjej wó zmysłapołne zapśěgnjenje do jadnogo pozitiwnje wobrośonego sebjerozměśa, kótarež se pó móžnosći wjele luźam spódoba. Na taki part wšak su Serby a Serbowki w Nimskej demokratiskej republice k wjele citěrowanej »mjeńšynje k pokazanju« awansěrowali, su pak rownocasnje politiske samopóstajenje pśisajźili a pśez statnje pógónjone wudobywanje brunice kaž teke pśez pśeměnjenja w rolnikaŕstwje wažne sedleńske rumy zgubili. Mjenjej jo wobchowanje pšawow serbskeje ludnosći na prědnem městnje stojało – njeglědajucy na 1948 wudanu kazń samskego mjenja –, ale skerjej zarědowanje serbskeje politiki a kultury do socialistiskego statnego wobraza.1
Jako zaběrach so před lětami ze zakładnej analyzu Hauptowych/Smolerjowych »Pěsničkow«, pytach tež za wonymi žórłami serbskeje ludowědy, kotrež wužiwaštaj snadź wudawaćelej za tekstowe dźěle. Hłownje hladach za najstaršimi, wosebje tež nastupajo wopisowanja kwasnych nałožkow. Jedne bě drje pojednanje Abrahama Frencela, wozjewjene po jeho smjerći w lěće 1754.1 Hłownje pak zepěraštaj so awtoraj na Jana Hórčanskeho.2 Pytajo dale, storčich na wjele lubjacy zapis we Wjacsławkowej bibliografiji.3 Zapis bě bjez podaća awtora a Serbski institut ćišć njewobsedźeše. Mějach tak drje titul, nic pak same žórło. Tuž podach so do wědomostneho wotdźěla Budyskeje měšćanskeje biblioteki. Tam njebě hinak. Dźensniši dźeń wšak mamy nowe móžnosće rešeršowanja. Tuž hladachmoj, bibliotekarka a ja, do wotpowědneje syće: SWB online-katalog. A tu nańdźe so pytane žórło, mjenujcy »Abhandlung von den Heyraths-Gebräuchen der Oberlausitzischen Wenden«. Je wobsedźaca institucija – SLUB w Drježdźanach – bě je tež hižo digitalizowała, ju wužiwarjam poskićujo.4 Na městnje mějach tuž móžnosć, zaběrać so bliže z publikaciju. Jako prěnje napadny mi wažny bibliografiski dodawk: Zdźěli so, zo wobsahuje knižka tež notowe přikłady.
Nimo rólnistwa, skotarstwa, rybarstwa a hońtwy hraješe w hospodarskim žiwjenju starych Słowjanow lěsne pčołarstwo wažnu rólu. Tute ma so wot pozdźišo nastawaceho domjaceho a zahrodneho pčołarstwa w njeposrědnjej bliskosći ludźacych bydlenjow rozeznawać, hdźež běchu pčołki w schownjach z drjewa, skory abo wjerby zaměstnjene. Při lěsnym pčołarstwje wostachu pčołki w swojej přirodnej wokolinje. Čłowjek wšak skićeše jim za čas rojenja přihotowane prózdnicy we wulkich štomach, kotrež ležachu něhdźe pjeć do šěsć metrow nad zemju. Do lěsnych štomow zabiwachu so swójstwowe znamješka, wěste kruchi lěsa za jednotliwych pčołarjow so wotmjezowachu. Tuta naprawa wotbłyšćuje so, připódla prajene, w městnym mjenje Treblitzsch, jw. Belgern, hlej dale deleka.1 Na tute wašnje škitachu so woznamjenjene štomy před wurubjerjemi a paduchami kaž tež před zničenjom. Přeńdźenja so po tehdom płaćiwym prawje kruće chłostachu.2
Předstawy wo rozměrje a wunoškach lěsneho pčołarstwa kaž tež wo jeho wuznamje za tehdomnišu ludnosć posrědkuja po němskim zdobyću w mnohich zapisach zdźeržane podaća wo mjedowej dani. Nimo mnoholičbnych dalšich wotedawkow – kaž na přikład kože, rybow, žita abo skotu, pozdźišo tež pjenjez – mějachu podćisnjeni Słowjenjo němskim feudalnym knježkam kaž tež cyrkwi a klóštram tajki prašany produkt kaž měd wotedawać. Měd njeběše tehdom jenož jenički znaty srědk k wosłódčenju, ale tworješe tež zakład za wopojenski napoj, mjenujcy mjedowe wino. Zdobom wudospołnjowaše wón ze swojimi wuhlowymi hydratami bytostnje cyrobizny čłowjeka, spěchowaše jeho strowotu a płaćeše nic naposledk swojeho dobreho słodu dla jako prěnjorjadne žiwidło. Při dobywanju mjedu nastawaše jako wažny pódlanski produkt hišće wósk. Tutón trjebachu hižo w zažnym srjedźowěku za leće bronzy, pozdźišo w medicinje k zhotowjenju žałbow a pod., předewšěm pak w cyrkwi za swěčki. Bože słužby, křćeńcy, firmowanja, poslednje wolijowanje, měšniske abo biskopske swjećizny njeběchu bjez swětła swěčkow předstajomne.
Před 150 lětami prěnje serbske wopomnišćo za padnjenych poswjećene
W lěće 1869 dósta Njeswačanska cyrkej wopomnišćo za sydom wosadnych, kiž běchu w Prusko-awstriskej wójnje lěta 1866 padnyli. Ze złotym ramikom wobrubjenu owalnu pomjatnu taflu připrawichu napřećo klětce pódla wjelb nošaceho połstołpa na sewjernym boku cyrkwineje łódźe, hdźež bě za prědarja kaž za kemšerjow derje widźeć. Ramik bě horjeka z plastisce wusahowacymi chorhojemi a dalšimi wojerskimi emblemami debjeny. Na tafli steješe w bronzobarbnych pismikach serbski napis w frakturnym pismje: »Mjena / tych ßamych wojakow ſ njeswacžilskeje woßady, kotſiž ßu w wojni lěta 1866 ßwoju ßmjercź namakali: / 1) Jan Huſchmann ſ Bohowa. / 2) Pětr Libſcha ſ Dobroſchez. / 3) Jan August Hummel ſ Nowych Bóſchiz. / 4) Jan Glauſch ſ Małeho Pſchěſdrjenja. / 5) Handrij Schuza ſe Sarycža. / 6) Jakub Miſchnaŕ ſ Banez. / 7) Jan Bohuwěr Wenzel ſ Noweho Łuſcža.« Prawdźepodobnje bě přepodaće wopomnišća ze swjatočnym wotkryćom a spominanjom na padnjenych zwjazane, wo čimž pak powěsće njepředleža. Wotměł bě so podawk w lěću abo nalěću 1869, wšako w nowinskej rozprawje ze septembra rěka, zo bě to »hižom před wjacorymi njedźelemi«.1
Přewažnje prědowachu w bratrowskej jednoće sotry, kiž chór nawjedowachu abo w dalšej wodźacej funkciji stejachu. Husto běchu wone do akolutije přiwzate abo hač do kónca 18. lětstotka na diakonisu abo presbyterku wuswjećene. Tute sotry přewzachu šěroki spektrum duchownych a liturgiskich nadawkow: Nawjedowachu rańše a wječorne nutrnosće a spěwne hodźiny, přiwzachu nowe sotry do chóra, rozžohnowachu mrějacych a mějachu měsačnje rozmołwy ze sotrami wjesć, kiž běchu po charakteru husto spowědne rozmołwy. Sotry, kiž předstejachu chórej zmandźelenych, přewodźachu porody, žohnowachu młode maćerje a nowonarodźene dźěći. Při tutych składnosćach husto tež krótku narěč dźeržachu. Zdźěla čitachu z prědowanjow muži, zdźěla same prědowachu.
Městnosće žónskeho prědowanja běchu tuž prěnjorjadne žónske chóry. Někotre Serbowki postupichu w tutych do wysokich funkcijow a tuž prawdźepodobnje tež k wšelakim składnosćam prědowachu, to rěka zjawne narěče abo krótke nutrnosće dźeržachu. Mjez nimi běchu Margaretha Lehmann, kiž 22 lět čěskim sotram w Berlinje-Rixdorfje předsteješe, Maria Hammer rodź. Papesch, kotraž bu z 33 lětami na diakonisu wuswjećena a mjez druhim chór wudowow w Sarepće nawjedowaše (njenawukny pak rušćinu, jeje dźowka jej přełožowaše), Maria Schaaf rodź. Frenzel*, kiž předsteješe chórej wudatych žonow we wjacorych ameriskich wosadach, a Agnes Cranz rodź. Lange (1734–1779)*, kiž předsteješe młodym sotram w Niskej. Mjenowane žony zawěsće prědowachu, tola nic serbsce. Jenička městnosć serbskeho žónskeho prědowanja su Małowjelkowske chórowe domy a tu předewšěm dom wudowow. Tutomu předstejachu z Magdalenu Clemens (1747–1796), Margarethu Mitasch (1744–1814) a Annu Pöhler (1761–1819) tři rodźene Serbowki.
Pod zapřijećom »Praske nalěćo« hodźi so we wuskim zmysle cyłk wšelakich započatych reformow zjimać, kotrež slědowachu powołanju Alexandra Dubčeka za prěnjeho sekretara Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje KSČ (4.1.1968) a kotrež wšelake politiske a hospodarske wobłuki wobwliwowachu. W šěršim zmysle wopisuje tute zapřijeće tež cyłk towaršnostnych zjawow w ČSSR, kiž bě z naspomnjenymi reformami zwjazany, kaž na přikład rosćaca wotewrjenosć na polu kultury a medijow.
Korjenje tutych reformow sahaja wróćo hač do zažnych 1960tych lět a zwisuja zdźěla tež z narodnostnymi žadanjemi wosebje Słowakow w ČSSR. W běhu prěnjeho połlěta 1968 pak so w přiběracej měrje ćišć přećiwo reformam wukonješe. Wjednistwa statow Waršawskeho pakta, wosebje tež NDR, so móžneho wupřestrěća tajkich idejow w swojich krajach bojachu, tuž politisku situaciju we wosebitej měrje wobkedźbowachu. W nocy na 21. awgust 1968 pochodowachu jednotki wójskow Waršawskeho pakta do ČSSR, wobdźělene běchu jednotki z Bołharskeje, Pólskeje a Madźarskeje. Z tym zadusychu so sony wo reformujomnosći komunizma.
Serbske Nowiny, 06.09.1919
Přechodny zakoń za ludowe šule w Sakskej. Ludowa komora w Drježdźanach je přechodny šulski zakoń dowuradźiła. Hižo z 22. julijom t. l. měješe do skutka stupić. Chwatne dźěło je so z tym dokonjało, tak z chwatkom, zo hakle Weimarske wobzamknjenja wo tutej maćiznje njedočaka. Njedźiwajo na to je w sakskich ludowych šulach nabožina wuzamknjena. Na jeje město stupi někajke moralne wuwučowanje, kiž so w runej měrje tak derje přihodźa za pohanow a muhamedanow. Poslednje słowo njeje hišće wo tym rěčane. Ma so hakle wujasnić, štó wjace płaći, hač Weimar abo Drježdźany. W přechodnym zakonju su tež »nowe puće« za serbšćinu w šulach pokazane. § 2, kiž so ze šulskim planom zaběra, rěka w 5. přestawce: »W ryzy serbskich a po rěči naměšanych šulach ma so za to starać, zo šulerjo němsku rěč ertnje a pisomnje prawje trjebać nawuknu. Dźěćo serbskeho luda ma mjez šulskim planom so serbski čitać wučić a k wuwučowanju w pisomnym trjebanju serbskeje rěče, kaž tež k přiswojenju serbskich dźěćacych a ludowych spěwow so přiležnosć poskićić. Wučerjo w [tutych] šulach maja na wšěch schodźenkach tež serbsku rěč nałožować. Při přiwzaću dźěći [...] ma so pochod postajić. Šulski wodźer móže so wot serbskeho wuwučowanja wuswobodźić, hdyž sebi ći žadaju, kiž maja prawo na woćehnjenju dźěći.«
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Ulrich Pogoda je prěni žiwy serbski komponist, kotrehož w tutym rjedźe předstajimy. A prěni, kiž twori ze swojimi twórbami mosćik wróćo do spočatnych lět serbskeje wuměłskeje hudźby, takrjec k lubosćinskemu spěwarjej Wiclawej Rujanskemu. Pogoda njepřewozmje wšak direktnje melodije lubosćinskeho spěwarja, ale bjerje harmoniski zakład srjedźowěkowskeje hudźby powšitkownje jako wuchadźišćo za swoje kompoziciske dźěło, tak mjenowane cyrkwinske toniny.
»Su to potajkim stupnicy, kiž maja runje kaž dur a moll dwě połtonowej kročeli a pjeć cyłotonowych kročelow, su potajkim ›sedmistupnicy‹. A we wotpowědnych wučbnicach hudźby so tute jako ›modi‹ wobjednawaja. Su pak hišće dalše štyrnaće stupnicow, kiž tohorunja na samsnej bazy eksistuja, tak mjenowane ›submodi‹, a tute sym poprawom za swój zakład wzał«, rozkładźe wón w radijowym interviewje. Wuslědk je hudźba, kiž klinči runočasnje modernje a archaisce. Wosebje skutkowna je tuta kompoziciska technika w jeho koncerće za klawěr a orchester, kiž předstaji so prěni króć 1999.
Rěčna změna a rěčny konflikt w Lubinje w zažnym nowowěku
»Wuměra naša dolnoserbska rěc?« – Z tutym prašenjom zaběraše so njedawno diskusijne zarjadowanje w Choćebuzu. Bjezdwěla słuša delnjoserbšćina k akutnje wohroženym rěčam w Europje. Zakład dźensnišeje situacije su procesy rěčneje změny, kotrež maja swój započatk we wysokim srjedźowěku a kotrež móžemy žórłoweje situacije dla wosebje w nowowěku rekonstruować. Nastupajo historiske rěčne wuwiće w Delnjej Łužicy stejitej sebi we wědomostnej literaturje dwaj interpretaciskej modelej napřećo. Wosebje němscy etnografojo a historikarjo, mjez nimi Richard Andree a Rudolf Lehmann, zastupowachu w 19. a 20. lětstotku měnjenje, zo je serbstwo »w njezadźeržomnym, přirodnje, same wot so« so wotměwacym procesu z němcowstwom jako »wyše stejacej jednotu« zrostło. Tute stejišćo wotpokazowaše w 1950tych lětach so forměrowaca profesionelna serbska historiografija, předewšěm jeje protagonist Frido Mětšk. Wón zastupowaše poziciju planowaneje a wobstajneje knježerstwoweje germanizacije Serbow wosebje w Delnjej Łužicy, při čimž wosebje Delnjołužiskemu konsistorijej w Lubinje negatiwnu rólu připisowaše. Wuzběhowaše při tym wertikalnje spadowacu móc mjez němskej wyšnosću a serbskimi poddanymi, kotřiž běchu objekt a wopor germanizatoriskich zakazow rěče a druhich předpisow.
Hdyž zrozumimy woznamjenjenje a zapřijeće »powołanje« w najšěršim zmysle jako »nawuknjenu a wukonjanu dźěławosć ze zaměrom zežiwjenja«, potom wopokaza so powołanje ratarja a skotarja jako najstarše. Tuta dźěławosć připućowanych Słowjanow, zastupjerjow pózdnjogentilnje-zažnofeudalneje agrarneje towaršnosće, tworješe zakład za eksistencu čłowjeka. Zo by so worak a rólnik, potajkim bur, pomjenował, stejachu w prasłowjanšćinje a w staroserbšćinje wjacore woznamjenjenja k dispoziciji. Najstarše z nich su wotwodźene wot prasł. *orati, ně. pflügen, z toho hs. worać, ds. woraś, pól. orać, čě. orat.1 Korjenje tutoho słowa sahaja wróćo hač do indogermanskeje zakładneje rěče před něhdźe 4000 lětami, přetož słowo ma dokładne wotpowědniki w litawšćinje árti, we łaćonšćinje arāre, w gotišćinje arjan kaž tež w druhich starych rěčach, wšitke z woznamom ›worać‹. Prasł. korjeń *or- twori zakład tajkich słowow kaž hs. starše worak a ds. wórak ›worak, rólnik‹, ds. starše worac, dźensa wóraŕ, k tomu čě. oráč a druhe. Wot samsneho korjenja wotwodźene su prasł. *órtajb a *órdlo, z toho ds. rataj ›ratar, rólnik‹, ds. a hs. radło, to je ›motykowe radło‹, ně. Hakenpflug. Na *ór- załožuja so tež hs. ratar a ds. rataŕ, ně. Landwirt. We wobłuku našeje wulkeje temy zajimuje nas wosebje wotbłyšćowanje tutych słowow w składźe mjenow. Mjeztym zo staroserbske městne mjena lědma tajke pokazki poskićeja, eksistuja mnohe swójbne mjena we Łužicy, kotrež poćahuja so na woraka a rólnika. Najhusćišo mjez nimi wustupuje Rataj, prěni raz 1533 jako Ratey, swójbne mjeno, kotrež namaka so jenož w Delnjej Łužicy. Jenož tam storčimy tež na jara rědku formu Rataŕ, 1636 Rathars Söhnlein. Podobne płaći za Worak ze swojimi wotwodźenjemi, 1518 Woragk. Jónkróćne je Worač, 1657 Wuraczsch z Wysokeje s. Kamjenca. Wšě mjena su historisce dokumentowane a kartěrowane.2
Zo serbske žony we 18. lětstotku jako wučerki skutkowachu, njebě scyła tak njewšědne. Znajemy z powšitkownych stawiznow přikłady, hdźež žony swojim mužam při wuwučowanju pomhachu abo po smjerći muža šulu dale wjedźechu.1 Nowe bě w Ochranowje, zo so přez dźělenje do chórow róla žony jako wučerka institucionalizowa. Hižo w Ćichońcy, hdźež so pobožni spočatnje zetkawachu, skutkowaše žona-wučerka – sotra Hubert. Bohužel nimo swójbneho mjena ničo bliže wo jeje pochadźe njewěmy. Hodźi so jeno zwěsćić, zo běžnje a jara derje němsce pisaše a přiwuznistwo w kruhach zamóžnišich Serbow měješe. Nimo wuwučowanja na němsko-serbskej šuli, kaž so tuta w žórłach mjenuje, bě sotra Hubert w Ćichońcy za nabožne wuwučowanje holcow a žonow zamołwita, měješe so tež dušepastyrsce wo nje starać a organizowaše wopytowanske dźěło na serbskich wsach. Wona wupyta a přewodźeše wopytowarki, kiž mějachu so na serbskich wsach wo žony a holcy dušepastyrsce starać. Wšelake žony w podobnej funkciji kaž sotra Hubert přewzachu tež paćersku wučbu mjez holcami a přewjedźechu přihotowansku wučbu za holcy a žony, kiž chcychu jednoće přistupić. Tole móžemy sej tež pola sotry Hubert a dalšich serbskich wučerkow, na přikład pola Marije Sauer (1715–1788) a Anny Lischke (1734–1796), derje předstajić.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tak po prowdzie, to żech ani wiela niy wierziła, że to chyci, ale dziecka ȏ tym delszy czos pamiyntały. Roz za czos dostowałach kartki ze wierszykami a malunki, a sama, żech tyż ich trocha rozdała! Nojwiyncy żech sie jednako uśmioła, jak mōj przibrany synek koniecznie chcioł mi zrobić uciecha, ale wymyślani wierszyka szło mu ciynżko. Bezto z naszyj domowyj bibliotyczki wyciōngnoł ksiōnżka ze wierszami, co żech ich miała ȏgrōmnie rada a jedyn cołki przepisoł na kartka i sie pod nim podpisoł. Chocioż wierszyk niy pasowoł do sytuacyji, synek skutek ȏsiōngnoł, bo jo żech sie ȏśmioła! Aż żol mi bōło, że musiałach mu potym pedzieć, że tak sie niy robi!
Jak żech za bajtla niyrada szła kaj ze starkōm, dycki mi przipōminała:
- Dziołcha, jak komu niy przajesz, niy pokazuj mu krziwyj gymby, a zamiast padać mu co złego, lepi życz mu „dobrego dnia”, bo taki czowiek bardzi go potrzebuje niż ty!
Troszka mi to zetrwało niż żech pokapowała ta starczyno filozofijo, ale jeji rady mi sie potym czynsto we żywocie przidały!
Na poczōntku dziewiyndziesiōntych lot potrzebowałach trocha przirobić, a założyłach „działalność gospodarczo”, bezto musiałach wiela łazić po urzyndach a tam siedziały taki paniczki, co nikedy poradziyły być fest niyfajne! Moja mało cera niy mogła tego dycki zdzierżyć, a jedyn roz, jak my już wychodziyły, padała na cały głos:
- Mama, po co chodzisz do taki babochy...
Na drugi roz miałach strach tam iść, ale paniczka urzyndniczka była cołkiym fajno, widać se wziena do serca to, co maluśko padała! Ale jo raczyj kaj sie dało, stosowałach filozofijo ȏd moji starki. Jak kiero paniczka wyskoczyła na mie z gymbōm, jo ji jeszcze podziynkowała za informacyjo, a życzyłach „miłego dnia”. Ze poczōntku to sie te baby dziwały na mie, jak na jako waryjatka, ale potym wiela razy mi tyż same ȏd sia co doradziyły.
Widzicie ze tego, że to rychtik działo, bezto radza Wōm: sprōbujcie kerymuś, co wos czasym wkurzo, pedzieć „miłego dnia”, to wiela niy kosztuje, a zarozki sie ciepli ȏd tego jednymu i drugimu na sercu zrobi!
Grymlino


text:
Buźćo witane na Dolnoserbskem gymnaziumje!
Dolnoserbski gymnazium nosy swój profil južo w swójom mjenju, pódla wšednych cuzych rěcow se wuknjo dolnoserbska rěc ako 2. cuza rěc. Z tym institucija wobchowajo rěc serbskeje mjeńšyny a k tomu pśinosujo, až wóstanjo serbska kultura a rěc žywa we Łužycy.
W toś tej modernej šuli wuwucujo 45 ceptaŕjow a ceptarkow 500 wuknicow a wuknikow. Pódla regularnych gymnazialnych rědownjow, kenž z wucbu w 7. lětniku zachopiju, wuknjo z lěta 2001 kuždy lěto teke 5. rědownja z wósebnym wugbaśim a wobdarjonosću (nimski: Leistungs- und Begabungsklasse/LuBk).
Znaty jo Dolnoserbski gymnazium za bikulturelnu atmosferu: Serbske nałogi ako kokot abo zapust pśigótuju a pśewjedu gymnaziasty kužde lěto aktiwnje a pokazuju je teke w zjawnosći.
Wušej togo dopokazuju wósebnje wuměłski wobdarjone wuknice a wukniki na pšawidłownych koncertach a pśedstajenjach źiwadłowych graśow swój wjeliki talent.
Z lěta 2011 nosy šula teke titul „Šula bźez rasizma – šula z kuražu“. Z nim šula jasnje dokumentěrujo swój wótglěd wótkubłanja k demokratiji. Praktiski ta šula pśesajźijo mjazy drugim pśez partnarstwo z šulami drigich krajow. Na wuměnje se wobźěliju tak młodše tak starše wuknice a wukniki.
Dolnoserbski gymnazium jo cełodnjowna šula w zdźěla zwězanej formje. Tak mógu źowća a gólce 5. do 8. lětnika z wšakorakich źěłowych kružkow wuzwóliś, se daś pomogaś pśi dogótowjenju domacnych nadawkow und se daś pominaś a spěchowaś glědajucy na wósosbinske zamóženje. Wósebnje na kulturelnem wobłuku ma šula ceły rěd atraktiwnych móžnosćow zwenka wucby talenty (dalej-)wuwijaś.
Wušej togo: W lěśe 1952 jo se w tej twarje załožyła 1. Serbska wuša šula. Nałog a stawizny Dolnoserbskego gymnaziuma traju mjaztym wěcej ako 70 lět.


text:
Logo
Logo (ukrōcynie ôd logogram abo logotyp)[1] – niyôbyczajnŏ i charakterystycznŏ forma graficznŏ, stylizowany szkryft, symbol abo inkszŏ forma graficznyj ekspresyje sużōncŏ do idyntyfikacyje marki, fyrmy abo ôrganizacyje[2].
Wrażŏ sie jy na drukowanych materyjach, ryklamach, artykułach piśmiynniczych, budōnkach i wozidłach.
Logo wystympuje we trzech postaciach – znaku bydōncego symbolym abo sygnetym, logotypu abo połnego logo[3].
CyleEdytuj
Logo przede wszyjskim suży do idyntyfikacyje kōnkretnyj fyrmy, ôrganizacyje abo marki, tōż bazowym cwekym logo je pōmoc we ôdrōżniyniu jednyj marki ôd drugij. Ôd dŏwna ludzie ôdczuwali potrzã i chyńć podkryślaniŏ swojij indywidualnyj tożsamości i ôdrōżnianiŏ sie ôd inkszych[4]. Bazowe cyle pasowaniŏ logo bez fyrmã, markã abo ôrganizacyjõ:
- ôdrōżniynie sie ôd kōnkuryncyje, pokŏzanie swojij indywidualności
- piyrszy krok we budowaniu wizualnyj idyntyfikacyje
- nakierowanie ciōngu myślowego ôdbiyrŏcza na bazowe priorytety fyrmy, marki, ôrganizacyje
Zorty logoEdytuj
W literaturze idzie trefić na roztōmajte klasyfikacyje firmowych symbolōw. Niykere z nich to[5]:
Budowa logoEdytuj
Ajnfachowe (połne) logo skłŏdŏ sie ze: sygnetu, logotypu, a we niykerych cufalach z przidŏwkym tagline. Pojedyncze elymynta (sygnet, logotyp) mogōm być nazwane logo.
Przipisy
- ↑ Definition of LOGO by Oxford Dictionary on Lexico.com also meaning of LOGO, Lexico Dictionaries | English [dostymp 2021-03-13] (angelski).
- ↑ Znaczenie logo w kreowaniu marki., www.martazalewska.pl [dostymp 2021-03-13] (polski).
- ↑ Steven Bateman, Angus Hyland, Symbol, 2011, ISBN 978-1856697279.
- ↑ David Airey, Logo Design Love, 2015, ISBN 978-83-283-0373-7.
- ↑ G. Hardy, Podręcznik projektantów logo, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2012, s. 22–35.


text:
Skóržba dla njefinancowanja Serbskeho sejmika wopodstatnjena
Spěchowanske towarstwo SMY z. t. je swoju skóržbu přećiwo wotpokazanju spěchowanja zarjada za Serbski sejm před zarjadniskim sudnistwom zapodało a nětko nadrobnje wopodstatniło.
W nim so wuwjedźe, zo je dźěło Serbskeho sejma jeničce přesadźenje dopóznaćow, kotrež bě statna Załožba za serbski lud z posudkow a dźěłowych skupin zdobyła. Ze Serbskim sejmom hodźa so skutkownosć srědkow za serbske wuměłstwo, kulturu a rěč zwyšić a derje zwěsćene deficity demokratije wotstronić, štož leži bjezposrědnje w zmysle załožerjow, kaž so w statnym zrěčenju wo załožbje zwuraznja. Statne knježerstwo bě hižo do 1998 posudk ludoprawnika prof. Kotzura wobstarało a załožba je 2010 dźěłowu skupinu „Korporacija zjawneho prawa“ pod nawodom zwjazkoweho ministerstwa nutřkowneho zwołała. Wuslědk bě, zo njemóže reprezentanca ludu jeničce přez towarstwo ludowym a wustawoprawniskim narokam wotpowědować. Tež tohodla je so jako minimalne rozrisanje załožba zjawneho prawa załožiła. Dokelž pak so deficity přez to wotstronić njemóžachu, wobkrući mjenowana dźěłowa skupina 2011 załoženje korporacije zjawneho prawa ze swójskim parlamentom. Njeje-li to politisce přate, žadaše sej nuzne strukturne reformy załožby a Domowiny. Wot 2011 je drje so wo tym rěčało, stało pak so hač do wólbow sejma 2018 a tež po tym ničo njeje. Tute wólby bě Domowina spytała znjemóžnić.
Prawiznik Baumann-Hasske zastupuje SMY z.t. a wujasni: „Z toho rezultuje konflikt. Po spěchowanskim nadawku statneho zrěčenja ma załožba winowatosć, we wěcy wopodstatnić, čehodla nochce dźěło Serbskeho sejma podpěrać.“


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Dowolnosć Zwjazka k dočasnemu zahajenju strukturnych projektow dóšła
Budyšin / Bautzen,
Załožba za serbski lud wobhospodari nimo regularneho spěchowanja z lětušeho tež srědki ze spěchowanskeho programa "Serbska rěč a kultura w strukturnej změnje" za projekty w Sakskej a Braniborskej. Dla nachwilneho hospodarjenja Zwjazka njebě dotal hišće jasne, hdy trěbne spěchowanske srědki k dispoziciji steja. Zarjad załožby wuchadźeše z toho, zo móža so projekty 1. julija 2022 zahajić.
Dźensa nětko wupraji Zwjazk dowolnosć dočasneho započatka, tak zo móža prěnje projekty wot nětka startować. W Braniborskej su to šěsć hižo kruće postajenych naprawow, w Sakskej pak móža so kóždolětnje próstwy za spěchowanje z tutoho programa stajić.
W swojim posedźenju 24. meje 2022 wobzamknje Załožbowa rada, lětsa tři za Saksku zapodatych naprawow spěchować. Hač do 30. septembra 2022 móža so pola załožby dalše próstwy wo spěchowanje naprawow, kiž maja so klětu započinać, stajić.
Pozadk: 2021 wobzamkny Zwjazkowy sejm w ramiku Zakonja za strukturnu změnu, zo je serbska rěč a kultura ze strukturnych srědkow spěchujomna. Srědki wotpowědnje § 17 čo. 31 InvestKG maja so přez Załožbu za serbski lud wobhospodarić. Za Łužiski rewěr w Sakskej steja hač do 2038 lětnje 2,5 mio. eurow k dispoziciji, w kraju Braniborska su hač do 2031 cyłkownje 19 mio. eurow etatizowanych.
Wot 1. julija powitamy w załožbowym zarjedźe w Budyšinje dwě nowej koleginje. Knjeni Bianka Kubašec budźe nas při wobdźěłanju spěchowanskich próstwow z programa strukturneje změny podpěrać a knjeni Diana Weclichowa přewza w spěchowanskim teamje nadawki koleginy, kiž je so na wuměnk podała.
Waša narěčenska partnerka k prašenjam strukturnych srědkow:
zastupjerka direktora / wotrjadnica Budyšin
Michaela Mošowa
tel.: 03591 550-320
moosche-stiftung@sorben.com


text:
Ferrowy meridian
Ferrowy meridian, pómjenjony pó Ferro, jadnej z Kanariskich kupow, jo w Europje nejdalej rozšyrjony nulowy meridian wót starowěka był, napóslědku k Pariskemu meridianoju skoplowany a – dla pśewažeceje wužywanja Greenwichskego meridiana na mórskich kórtach – na geografiskich kórtach wobgranicowany był. Pó Ferrowem meridianje su koordinaty wjele nawigaciskich a geografiskich kórtow pśedewšym wót 16. do 19. stolěśa wusměrjone.
StawiznyWobdźěłać
Prědny raz wokoło 100 jo Marinos z Tyrosa insulae fortunatae (łatyński za glucne kupy), Kanariske kupy, pódjwacorny kóńc tegdy znatego swěta, ako referencny dypk póstajił. Toś to póstajenje wšak jo se jano pśesajźiło, dokulaž wuznamny astronom Klawdius Ptolemeus jo jo w lěśe 150 pśewzeł. Wóno jo pak skerjej teoretiskego wuznama było, dokulaž Ptolemeus jo se pśi swójom źěle na swóje rodne město Aleksandrija póségnuł, kótaregož połoženje jo na 60,5° póstajił, což scełego njewótpowědujo pšawemu połoženjeju Kanariskich kupow. Ze srjejźowěkom a jogo kólasowymi kórtami su meridiany bźez wuznama byli, Kanariske kupy su se ze znatego swěta Europy zgubili. Teke póznjejše portolanowe kórty njejsu geografiske koordinaty pśedstajili.
Ze znowegonadejźenim Kanariskich kupow w 14. stolěśu a pó tom zachopinajuceju se renesancu su zasej na Ptolemejske pśedstajenja nawězali a nejwěcej pódwjacorna kupa Ferro (źinsa El Hierro) jo se ako nulowy meridian póstajiła. W zwisku z nadejźeńskimi drogowanjami a natwarjenim gwězdarnjow w Europje, na zachopjeńku hyšći bźez linsowych instrumentow, jo licba konkurěrujucych nulowych meridianow wót 16. stolěśa rosła. Ale nejwěcej z nich jo jano lokalny abo narodny wuznam dojśpiło. Pódpěrajuce za wobchowanje Ferrowego meridiana jo teke statkowało, až meridian magnetowego pola, kótaryž zda se nejpjerwjej ako pśirodna definicija nulowego meridiana, jo widobnje jano mało na pódwjacor lažył. Dalšna lěpšyna tos togo licenja dlininy su pozitiwne gódnoty za wšu Europu byli. W aprylu 1634 jo se wót kongresa wuconow wšych łoźujucych narodow Ferrowy nulowy meridian wobkšuśił a rownocasnje hyšći raz dokradnjej na Punta Orchilla, pódowjacornu špicu kupy, póstajił.
Zmólka pśi póstajenju dlininy jo do togo pśi něźi stopnjow była: Ptolemeus jo rozćěgnjenje pó dłujkosći Srjejźnego mórja pśi 62° pódał, Mercator w lěśe 1554 z 52°, napšawdu lažy pśi 42°. Teleskop, kótaryž jo był znaty wót wokoło 1610, jo zmóžnił pśez wobglědowanje astronomiskich tšojenjow, pśedewšym woběgow Jupiterowych mjasecow, za kótarež wót lěta 1668 tabele su eksistěrowali, pomjeńšenje zmólki na 10 do 12 minutow, pśi rownocasnem wobglědowanju na póśěgowem městnje na 2 do 3 minuty. Z tym jo se zachopił wuznam derje wutwarjonych gwězdarnjow dalej rosć. Pśedchadnik jo Brahowy Uranienburg był, mjazynarodny wuznam stej wósebnje Pariski obserwatorium wót lěta 1666 a Royal Greenwich Observatory wót lěta 1676 dojśpiłej, kótarež su wšykne južo z praktiskich pśicynow k nowym meridianowym systemam wjadli. Na kupje Ferro njejo natwarjenje wjelikeje gwězdarnje móžne było. Dokulaž Ferrowy meridian weto njejo dejał se spušćiść, jo pó póstajenju dlininoweje diference k Pariskemu obserwatoriumoju wót 1724 pśez Louis Feuillée na mjazy 19°52' a 20°06' Ferrowe póstajenje na eksaktne 20° na pódjwacor wót Pariskeho obserwatoriuma konsens było. Z tym jo Ferrowy nulowy meridian zakšyty Pariski nulowy meridian był. Do togo jo se z dlininowej diferencu 22,5° Paris–Ferro kalkulěrowało.
Pó tom jo se wjele nulowych meridanow pśez Ferrowy meridian wuměniło abo wótwóźijo se wót Ferrowego meridiana, tak až wót srjejź 18. stolěśa jano Ferro a Paris na jadnom boku a, nejpjerwjej mało Greenwich na drugem boku, su wětšy wuznam měli. Krotko pó tom, wót slědneje tśeśiny, jo teke na mórju spušćobne póstajenje dlininy móžno było, pśez zwěsćowanje dosegajucy dokradnych mjasecnych distancow w mjasecnych tabelach a pśez dosegajucy dokradne chronometry. Z tym su teke dokradne pódaśa dlininy na mórskich kórtach trjebne byli. Dokulaž mórska móc Wjelika Britaniska jo how wjeduca była, jo se na mórskich kórtach Greenwichski nulowy meridian pśesajźił. Akle wót lěta 1884 jo se na zakłaźe togo Greenwich ako póśěgowy dypk mjazynarodnje ako dopórucenje dojadnał a jo se teke wjelgin malsnje pśesajźił. Zawězujucy jo wón wót mjazynarodneje konference swětowych kórtow w lěśe 1913 był.
Teke pó pśestajenju kórtow jo se Ferrowy nulowy meridian w rozměrjeńskich zastojnstwach zwětšego hyšći dalej wužywał. W Nimskej jo se Ferrowy nulowy meridian we wobłuku pśigótowanjow k pśechadoju rozměrjenja kraja na koordinaty Gauß-Krüger w lěśe 1923 pśez Greenwichski wuměnił. Za to jo se wót doněntnych gódnotow dlininy narownana gódnota 17° 40' wótśěgnuła, aby se doněntny łopjenowy pśirěz topografiskich kórtow wobchował. Awstriske rozměrjenje kraja bazěrujo do źinsa na Ferrowem nulowem meridianje. Pśelicenje do Greenwichskich dlininow stawa se z mjazynarodnje normowaneju gódnotu 17° 40' 00" (glědaj teke Hermannskogel a Rauenberg), mjaztym až jo starša gódnota 17° 39' 46,02" z europskego wurownanja dlininow Theodora Albrechta (wokoło 1890) wušła. Dla absolutnego lotowego wótchylenja 13–14" pla Wiena a pla Barlinja jo se naposlědku kulowata gódnota dojadnała.
LiteraturaWobdźěłać
- Gustav Forstner: Längenfehler und Ausgangsmeridiane in alten Landkarten und Positionstabellen. Dissertation, Universität der Bundeswehr München, Fakultät für Bauingenieur- und Vermessungswesen, Studiengang Geodäsie und Geoinformation, Neubiberg 2005. (= Schriftenreihe / Studiengang Geodäsie und Geoinformation, Universität der Bundeswehr München, Heft 80. Teke online ako pdf, ub.unibw-muenchen.de).
Eksterne wótkazeWobdźěłać
- Heinrich Busch: Nulowy meridian. seefunknetz.de, 2000 (z kórtami, nimski)


text:
Vatikan (B/SN). Něhdyšeho prefekta kongregacije wěry, kardinala Gerharda Ludwiga Müllera, je bamž Franciskus 21. junija na pjeć lět za sudnika na Najwyšim cyrkwinskim sudnistwje Japoštołskeje signatury powołał. Potrjecheny ma rozsud bamža za znamjo dowěry. Kardinal Müller bě dotal profesor za dogmatiku na Mnichowskej uniwersiće a njeje w cyrkwinskim prawje wukubłany. K nadawkam japoštołskeje signatury słuša rozsudy druheho najwyšeho cyrkwinskeho sudnistwa w Romje přepruwować. Mjez bamžom Franciskusom a kardinalom Müllerom je w zašłosći k rozestajenjam wo moralnoteologiskich prašenjach dóšło. Tež nadawki kurije nastupajo staj wonaj rozdźělneho měnjenja.
Rozmysluje wo wotstupje


text:
Wróćo zhladujo wšo hinak wupada. Wosobinske žiwjenje zakrywa towaršnostne podawki woneho časa. W najlěpšim kaž tež w najhóršim padźe woznamjenješe podawk nowy směr, cezuru swójskeho byća. Po »wichorojtej nazymje« lěta 1989 započa so lěto wulkich změnow: 1990. Po 30 lětach je načasu wróćo zhladować. Jan Wenzel, rodźeny 1972 w Budyšinje a tehdy abiturient na Rozšěrjenej wyšej šuli »Friedrich Schiller«, je so wonemu, tež za njeho wuznamnemu lětu přiwobroćił, hlada na nje a wuda knihu. Što praju knihu – wulke, tołste, njepraktiske, kaž łónco nowinow, krutych, kiž so rózno njesuwaja, nimale 600 stronow a 2,5 kilogramow ćežke, ničo za nócne blidko – dožiwjenje! Najlěpje wobstaraš sej hnydom čitanski pult k tomu a hižo podaš so na stawizniske slědźerske pućowanje po času.Jan Wenzel: Das Jahr 1990 freilegen. Remontage der Zeit, Spector Books, Lipsk 2019, 592 str. z mnoho wobrazami, softcover, ISBN 978-3-95905-319-8, 36,00 € Reprodukcija: Jürgen Maćij (2)
Wjazba ma prědku cyłostronsku, wysokoformatowu čornoběłu fotografiju wo ludźoch na demonstraciji w Lipsku z dźěsćomaj, kotrejž nowy biksowy napoj Coca Cola woptawatej. Zadnju stronu wupjelnja foto w prěčnym formaće, na kotrymž samotny rentnar na njehotowy platowy twar suta. Pjeć centimetrow šěroki chribjet knihi skića městno za titul »Das Jahr 1990 freilegen«, serbsce snano »Lěto 1990 wuhrjebać«, a wjele dalšich informacijow. Na škitnej wobalce nad wjazbu storčitej prědku čornoběłej fotografiji ze zamyslenymi ludźimi a z rozborkanej dróhu w Lipsku na so. Zady je barbna dynamiska nócna scena z tołkacymi so ludźimi před filialu Němskeje banki w Berlinje při zawjedźenju zapadoněmskeje hriwny wotćišćana. Fota pokazuja na to, štož přińdźe. Nowe lěto je kaž njepopisane łopjeno – kniha zahaji so z prózdnej běłej stronu, naprawo pódla čorna z lětom 1990 w běłym, fachowc praji negatiwnym pismje. A hižo započnje so dźiwja jěchańca přez lěto z dwustronskim wobrazom wo silwestrje při Braniborskich wrotach w Berlinje. Mjeztym wobrazowy klasikar wot Maurica Weissa pokazuje, kak so ludźo wjesela a rozwólnje swjeća. A potom maja so wobrazy a teksty do spěcha. Za sobu slědujo chronologiju podawkow pjelnja strony nimale bjez kromow a pušća će na stronje 587 z knihi z nócnym čornoběłym wobrazom fragmenta Berlinskeje murje a ze słowami: »Před časami, prjedy, njedawno, wčera, dźensa, jutře, bórze, pozdźišo, ženje.« Lěto je nimo. Zbytk je přiwěšk, biografije fotografow, zapis žórłow, lisćina wužiwanych a citowanych publikacijow a podobne.


text:
Tak żech sie ôstatnio1 myśloł, coby sam tego Chopa w kuchni trocha rozwinōńć2. A że niyrołz kupowołech cojsik do jedzynia, a potyn żech tego żałowoł, bo bōło niydobre, to żech prziszoł na tako idyja3, coby te rzeczy prōbować dlo Wołs4– ftojś sie musi poświyńcić. Dziyń zaczyno sie ôd śniołdania i bez to żech sie na poczōntek wziōn5 za syrki śniadaniowe.
Wybroł żech 4 nojbarzi ajnfachowe6, bez dodatkōw, niy spulchniane azotym, richtich7 normalne:
- Goldessa Classic z Lidla,
- Delikate klasyczny z Biedronki,
- Łaciaty z Mlekpolu,
- Twój smak z Piątnicy.
Mogecie sie zapytać, czamu sam niy ma taki popularnyj Philadelphii, a jo Wōm powiym, że po piyrsze je dużo droższoł ôd inkszych (miyndzy 4 a 5 zł), w smaku podobnoł je do tych testowanych, a do tego moł w składzie E410 i jo jōm bez to smola8.
Niy ma syrka z Hochlandu „Kanapkowy śmietankowy”, bo moł za kans9 dodatkowych składnikōw (mączka chleba świętojańskiego, aromaty, guma guar…) i niy ma tyż Bielucha ze Chełma, bo jego piyrszym składnikym je mlyko, a niy syr.
Mōgby sam być jeszcze „Mój ulubiony” z Wielunia, bo moł dobry skład i niy je nojgorszy w smaku, ale żech go niy znod w żodnym10 okolicznym sklepie.
Bierymy sie za robota:
Goldessa je produkowano we Niymcach, a cołoł reszta we Polsce. Syrek z Biedronki je robiōny bez firma Piątnica, ale rōżni sie trocha na plus ôd ichniego „Twojego smaku”. Cyna w Biedronce i Lidlu jest stałoł, a te inksze to mogōm kosztować od 2,19 aż do 4 zł w jakim małym sklepiku (Twój smak). Tyla na poczōntek, a tak to wyglōndo w zestawiyniu:
I tak to wyglōndo. Zawsze sie godało, że co z Niymiec, to lepsze, ale jak idzie o syr twarogowy, to Niymcy sōm jednak daleko do zadku.
Smacznego 🙂
1 ô=ło
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3pomysł
4Was
5wziąłem
6zwykłe
7naprawdę
8nie wracam na nią uwagi
9dużo
10żadnym
11ustach
12kanapki


text:
Jak żech się smykoł1 chwila po Włoszech, to tam nic, yno nudle a pizza. Pizza we Mediolanie za dobrŏ niy bōła, a nudle… zjejś szło, ale lepsze żech sie narychtowoł2 w dōma i to ganz gibko3 😉
(z tego wyńdōm4 take 2-3 porcje)
200-250 g nudli (jŏ żech mioł take bioło-zielōne, kere niyskorzyj fajnie wyglōndajōm na talyrzu)
150 g pokrōnyj wyndzōnki5
150 ml śmietōnki
2 gŏrscie6 szpinatu (tych modych listkōw)
zōmbek czosku7
pieprz
gałka muszkatałowŏ
2-3 łeżki pokrōnyj natki pietruszki
trocha potartego parmezanu
Uwŏrzcie8 nudle. Bez tyn czas, kej9 ône sie warzōm, wciepcie wyndzōnka na jaki wiynkszy tygel10– jak sie podpiecze, wciście tam zōmbek czosku i pōmału wlyjcie ku tymu śmiytōnka (dejcie pozōr11, żeby sie niy zwarzōła). Tera idzie ta śmiytōnka trocha ôdparować. Dociepcie tam tyż trocha pieprzu i gałki. Jak już zōłza bydzie barzi gynstŏ, to dejcie uwarzōne nudle, szpinat, natka, wymiyszejcie i na talyrze. Po wiyrchu posujcie to parmezanym i… smaczego 🙂
1włóczyłem
2przygotowałem
3całkiem szybko
4wyjdą
5wędzonego boczku
6garście
7czosnku
8ugotujcie
9gdy
10patelnia
11uważajcie


text:
Benito Mussolini
Benito Mussolini (rodz. 29 lipca 1883 we Dovia di Predappio, um. 28 kwjetńa 1945 we Giulino di Mezzegra) – italski polityker a dźynńikorz, s anfanga socyjalistyczny, ńyskorzi głůwny założyćel a prziwůdca faszystowskigo ruchu. prymjer Italiji we rokach 1922-1943, we rokach 1943-1945 prziwůdca Italskij Socyjalnyj Republiki. Mjoł udźoł - skiż swoi ekspansjońistycznyj polityki a sojuszu ze III Rajchym- we doprowadzyńu do II wojny śwjatowyj. Uobalůny we 1943 roku, utrzimoł we swoi władzy ino půłnocno tajla Italiji. We 1945 chyćili go a ńyskorzi rozstrzelali antyfaszystowske partyzanty.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Szpatny czas
Dzisio bydzie kapke ło rajzowaniu po Cieszynie, bo w taki szpatny czas kiery nas łostatnio nawszczywio, to lepszyj je se siednóć do żołtego autobusa i jechać ś nim ku miastu. Ni ma to taki leki dlo wszeckich tusteloków, bo starzicy i starki, kierzi eszcze ni majóm siedymdziesiónt roków, nikaj nie poradzóm kupić se bileta na takóm rajzem. Szofer kiery siedzi w autobusie za wolantym, mo zakozane przedować bilety i tymu dlo niekierych je to ostuda. Jesi gdo eszcze mo dóma jakisi stary bilet łod łóńskigo roku, to i tak ni może go nikaj wrazić, coby go skasować. Młodziocy dycki poradzóm se jakosi s tóm nowóm technologijóm i nie robi im to żodnej ostudy zapłacić w autobusie plastikym. Kapke to trwo, bo coby zapłacić za taki bilet to trzeja nejprzód na tej kiśniczce poprziciskać na rozmajte łokiynka, a ni ma to taki ańfachowe. Bo przedstocie se, że nejprzód trzeja sie prziznać czy sie je szkolnikym, abo czy sie je uż na pyndzyji, a na kóniec eszcze wiela sie tych biletów chce se kupić. Ale coby na to wszecko prziś, to trzeja nejprzód mieć kónto w banku, łod kierego dostanymy tyn plastik do kupowanio rozmajtych wiecy. Idzie se też na banhofie kupić ekstra taki plastik, kiery dowo nóm powolyni na taki rajzowani po całym Cieszynie. Je s tym jednakowóż kapke ostudy, bo dycki przi wlazowaniu i wylazowani s autobusa muszymy tyn plastik lekuśko przirazić do tej żółtej kiśnicki, kieróm idzie nónś w postrzodku autobusa. A ostuda je s tym tako, że dwa razy trzeja szybrzikować we swoji taszce, coby mieć tyn plastik dycki gorści. Rozchodzi sie ło to, że jak kierysi przepómni przii wylazowani eszcze roz tyn pastik do tej kiśniczki prziciś to łóna zeżere nóm moc naszych piniyndzy.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kapke - trochę, rajzowanie - podróżowanie, szpatny - brzydki, czas - pogoda, nawszczywio - odwiedza, starzicy i starki - dziadkowie i babcie, wolant - kierownica, łod łóńskigo - od ostatniego, wrazić - włożyć, dycki - zawsze, ostuda - kłopot, kiśniczka - pudełko, ańfachowe - proste, pyndzyj - emeryrura, wieca - rzeczy, banhof - dworzec, powolyni - pozwolenie, wlazowani i wylazowani - wchodzenie i wychodzenie, przirazić - przycisnąć, nónś - znaleźć, szybrzikować - myszkować, zeżere - zje.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.


text:
Swjate romske mócnarstwo
Swjate romske mócnarstwo (němsce Heiliges Römisches Reich (HRR), łaćonsce Imperium Romanum Sacrum (IRS)) bě dominantny a w swojich jadrowych regionach přewažnje němskorěčny stat w srjedźnej Europje, kotryž wobsteješe wot 962 do 1806. Mócnarstwo wobjimowaše dźesatki mjenje abo bóle njewotwisnych kralestwow, wjerchowstwow, hrabinstwow a druhich krajow kaž tež swobodne města. Na čole mócnarstwa steješe němski kejžor, kiž měješe pak zwjetša jenož mało realneje mocy.
Do teritorija Swjateho romskeho mócnarstwa słušachu regiony w slědowacych dźensnišich statach: Němska, Awstriska, Čěska, Šwicarska, Liechtenstein, Nižozemska, Belgiska, Luxemburgska, Słowjenska a tež mjeńše dźěle dźensnišeje Pólskeje, Francoskeje a Italskeje.
Kajkostnik romske pokazuje na wotmyslenu kontinuitu Swjateho romskeho mócnarstwa z Romskim imperijom, kajkostnik Swjate pokazuje na ambicije wobknježić tež Italsku a Vatikan. Wot lěta 1512 rěkaše stata oficielnje Swjate romske mócnarstwo němskeho naroda (němsce Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łaćonsce Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).


text:
Rěčna zawěra Kwětanecy
Rěčna zawěra Kwětanecy (němsce Talsperre Quitzdorf) je rěčna zawěra při Čornym Šepcu blisko Niskeje w Zhorjelskim wokrjesu. Wona słuži jako składźišćo (reservoir) chłódźenskeje wody za Hamorsku milinarnju, za škit před wulkej wodu kaž tež jako wočerstwjenišćo. Spjaty jězor je po přestrjeni najwjetši w Sakskej a bě do pjelnjenja Łazowskeho a Bjerwałdskeho jězora tež scyła najwjetša wodźizna w swobodnym staće.
Na městnje dźensnišeho jězora ležeštej něhdy wjesce Kwětanecy a Kanjow. Rěčna zawěra je so mjez wot 1965 do 1972 natwariła a dźěła wot lěta 1974.


text:
Wziyno mie na reportaże i trzimie dali 🙂 Teroz na tapeta wjyżdżo Hugo Bader ze swojom „Białą gorączką”. Tytuł wziōn sie od pijackigo delirium, beztuż idzie mieć rozeznani o czym bydzie lektura…
Autor to je rajzowicz FEST – som wybroł sie w rajza po postsowiecki Rosji, w tym na Syberia pojszodku zimy
Hugo Bader pokazuje Rosja „od środka”. Ôbrozek kiery przedstawio wzion sie z klytów z Rosjanami kierych spotykoł na swoi drodze w roztomajtych podejrzanych mieścinach. Hugo Bader nie zapuszczoł sie w tereny turystyczne, oj ni… Tam kaj go poniosło przeciętny rajzowicz nie chciołby pojechać.
Autor je pozytywnie wrazidlaty i umi se zjednać ludzi
Miejscowi omajlant zapraszali go do swoich domów beztuż mioł czas coby ich poznać i nasłuchać sie roztomajtych relacyji.
To czego sie dowiadujymy czasym rozbawio ale przede wszyskim przerażo i wstrząso. Zawiyrzej mi, nie chciołbyś sie urodzić w małej wsi pod Irkuckiym kaj biyda, kabociorze, narkotyki i epno korupcja dominujōm w codziennym żywocie i uznowajōm o przyszłości mieszkańców. Ôbroz ganc beznadziejny…
Miliony ludzi zarażonych wirusym HIV i AIDS, chaderloki, przestępczość, alkoholizm, narkomania i prostytucja. I to wszysko przi ruskij propagandzie o tym jako to w ich kraju je zocnie i bogato.
Przi czytaniu dziękowałach w duchu że pochodza skōnd pochodza, miałach jako taki perspektywy, a moja mieścinka za bajtla była spokojno i bezpieczno. I dali tako je.
Ludzie, ludzie i eszcze roz ludzie
Nieistne kaj ale rozchodzi sie o to z kim – cołko ksiōnżka tyczy sie ludzkich historyji, ich dramatów wiykszych i myńszych.
Ni ma to leki czytadło ale wciągo i skłanio do rozmyśliwań – momy sie dobrze i nom sie przidarzyło że mogymy se żyć tu i teroz, w otoczyniu laptopów, smartfonów, uniwerzytrtów i jako takich lazaretów.


text:
Huronski jězor
Huronski jězor (jendźelsce Lake Huron, francosce Lac Huron) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjeć „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora.
Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.


text:
Južny Tirol dobyćer pola muži; pola žonow Korutančanki wuspěšne
Celovcec (SN/JaW). Muske mustwo Južneho Tirola je 4. koparsku europeadu w Awstriskej pola Korutanskich Słowjencow dobyło. Z tym zdobychu sej trofeju wurisanja europskich narodnych mjeńšin 4. króć za sobu. Južnotirolčenjo přewinychu minjenu sobotu domjace mustwo Korutanskich Słowjencow w sportowym parku Welzenegg w Celovcu (Klagenfurt) z 1:0. Z tym zdoby sej domjace mustwo Koroški slěbornu medalju. Serbske mustwo dźěli sej lětsa třeće městno z Němcami z Pólskeje. Wobě mustwje běštej w połfinalu w Sele (Zell) swojim přećiwnikam – Němcy z Pólskeje Južnotirolčanam z 1:2 a Serbja Korutanskim Słowjencam z 0:1 (wjace wo tejle hrě čitaće na 3. stronje) podležałoj.


text:
Herta Wićazec
Herta Wićazec (němsce Johanne Henriette Lehmann; * 4. februara 1819 w Budyšinje; † 24. měrca 1885 w Budyšinje) bě prěnja serbska basnjerka.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Hačrunjež bě jeje serbske mjeno „Jetka“, wona „Herta“ pisaše. Herćiny nan bě Jan Korla Gusta Wićaz, krawc a wobsedźer hosćenca, a jeje mać rěkaše Marja, rodźena Mučerjec. Herta je swoje dźěćatstwo na Budyskej Kamjentnej hasy přežiwiła, hdźež stej staršej krawcownju měłoj, ale tež sadowu zahrodu, wo kotrejž pisaše basnjerka znowa a znowa na wšelakich městnach swojeho dźěła. Swoje cyłe žiwjenje je w Budyšinje bydliła a dźěłaše jako šwalča. Herta je jako jara wotewrjena duša wotrostła, štož je so pozdźišo změniło. Jara zahe je literarnje dźěłać započała – je hižo pisała, hdyž bě 13 lět stara. Herta je pozdźišo tež w chórje spěwała.[1]
Tehdyši BudyšinWobdźěłać
Budyšin bě centrum duchowneho žiwjenja Serbow; wosebje wožiwjenje serbskeje kultury přez spěwanje serbskich spěwow w cyrkwi a załoženje Maćicy Serbskeje stej dobre wuměnjenja za serbsku kulturu tworiłoj. Tehdy Zejlerjowa zběrka ludowych spěwow hišće wušła njebě a eksistowaše jenož jako rukopis. W lěće 1856 bě so artikl Boženy Němcoveje w Serbskich Nowinach wozjewił, w kotrymž wona wo čěskich spisowaćelkach pisaše; Smoler je artikl tak komentował, zo móže so wón jenož na Hertu Wićazec jako serbska spisowaćelka dopomnić a zo su hač do lěta 1900 jenož dwě abo tři druhe serbske spisowaćelki wothladajo wot Herty znate, kotrež pak tajki wuznam kaž wona nimaja. Dokelž njemějachu w tym času Serbowki móžnosće dobreho šulskeho kubłanja abo dalekubłanja po Smolerju žana z nich ani w cyrkwi serbske spěwy spěwała njeje ani bibliju abo Serbske Nowiny čitała abo čitać móhła. Smoler je wo jednym podawku rozprawił: Bě so z jednej Serbowku w někajkej wsy zetkał, kotraž jemu při tutej přiležnosći mału serbsku knihownju přepoda, byrnjež serbsce ani rěčeć ani čitać njemóhła.
Spočatk jeje literarneho dźěła a znajomstwo z MučinkomWobdźěłać
Herta njeje wosobinski přikład měła, kak so serbsce pisa a kak ma serbsku kulturu podpěrać – wona kaž wjele Serbow njeje wědźała, što je serbska identita. Hakle Jan Bohuwěr Mučink je ju k tomu inspirował, serbsce pisać, ale najprjedy je so wona za němsku literaturu zajimowała a je pilnje němskich klasikarjow studowała a je wšitko přiwzała. Jako młoda šwalča bě so w lěće 1841 z Mučinkom zeznała, kotryž je so tež z lyriku wuznał a kotryž bě jako młody wučer a jako publicist předměrca znaty, wosebje bě za jeho powučace powědančko „Ribowčenjo“ z lěta 1849 – jedyn přećel Mučinka je ju na nje skedźbnił. Wona je jemu při wuchodźowanju swoje aforizmy a basnje pokazała a wón je ju pozbudźił, serbsce pisać a swoje basnje na Serbske Nowiny pósłać, ale njeje jasne, hdy je wona započała, serbsce pisać. Hačrunjež je so Herta Wićazec z Smolerjom, z Bartkom, z Radyserbom a pozdźišo z Hórnikom zeznała, a hačrunjež je ju jara inspirowało, hdyž je Smoler swoje spěwy na spěwanskim wječoru pola přećelow spěwał, móžemy zwěsćić, zo cyłe dźěło zwisuje ze znajomstwom z Mučinkom. Tón je samo w swojej knize „Boža krasnosć w stwórbi“ z lěta 1854 někotre basnje Herty wozjewił.
W cyłku bě wona rjana žona, ale z nohomaj je problem měła, tak zo je wona chromiła. Dokelž bě jedna noha krótša hač druha snadź njeje muža měła, a snano so tohodla Mučink z njej njeje ženił. Chcyše pak hač do kónca žiwjenja z njej w přećelskim kontakće wostać. Njeje jasne, hač je dla problemow z nohami bolosće měła, w basnjach so jenož aluzija namaka. Wothladajo wot Mučinka je tež Smoler ju pozbudźił, dale serbsce pisać, a wona je dale, jenož z mału přestawku mjez lětami 1851 a 1854, hač do lěta 1859 pisała. Hakle jako so Mučink z Julijanu Louisu woženi, je Herta přestała jemu listy pisać a basnić. Čehodla je wona womjelknyła? Radyserb je na prašenje wotmołwił: dokelž su powědanja eksistowali, zo je sej ze swojimi spěwami chcyła muža popadnyć, ale Radyserb je nas tež dopomnił, zo je dale pisała, mjenujcy němske basnje a aforizmy za sekle na narownych wěncach za přiwuznych a znatych, ale wona njeje swoje basnje wozjewiła.
Jan Ceśli je pozdźišo wo Herće Wićazec a Mučinku w swojej antologiji pisał: „Herta a Horisław“ (Horisław bě Mučinkowy pseudonym). Wo kóncu jeje žiwjenja njewěmy wjele, jenož zo je so woporniwje wo chorych starała a zo je hač k swojej smjerći w měrcu lěta 1885 w Budyšinje bydliła. Mučinkej bě měsac před swojej smjerću listy na nju wróćo dał a wón njeje je zničił abo zhubił, hačrunjež bě sej wona přała, zo so listy spala.
Jeje dźěło a hłowne fazy jeje dźěłaWobdźěłać
Herta Wićazec słuša k ewangelskim Serbam štyrcetych lět wosomnateho lětstotka. Bohužel su jenož třiceći basnjow wot njeje zwostali, tohodla njeměješe za serbsku literaturu wulki wuznam. Wobsah jeje basnjow je lubosć k přirodźe a mystika, ale tež jeje dźěło je „miły šlewjer, kotry wosłabi barby radosće“, je to předčuće wosebiteje bolosće. Hakle Róža Domašcyna a Christian Prunitsch stej ju a jeje dźěło znowa hódnoćiłoj - po nimaj je wona předchadnica subjektiwiskeje lyriki. Domašcyna je tři fazy jeje dźěła wopisała: mjez l. 1848 – 1850, mjez l. 1850 – 1854 a mjez l. 1856 – 1858. Spočatk jeje dźěło je „Njezapomnička“, prěnja prozowa baseń wot njeje, kotraž je so w Serbskich Nowinach wozjewiła w lěće 1848 a kiž dopomina na idylu němskeje literatury teje doby.
prěnja faza (1848 - 1850): wona je do zjawnosće stupiła a je swoje dźěła we wšelakich nowinach publikowała. Temy su lubosć a ćerpjenja jeje duše.
druha faza (1850 - 1854): wona njeje ničo publikowała, to bě čas metafyziskeje refleksije wo nabožinje a přihotowanja aktiwneje fazy jeje basnistwa z křesćanskimi wobsahami
třeća faza (1856 – 1858): To je transcendentna faza jeje dźěła. Herta je so w druhim swěće pozhubiła, je depresiju přežiwiła, jenož čistosć wutroby a wěra stej puć k zbožu. Ale po Herće njeje zbožo na swěće ničo trajace, wona je předstawy woneho swěta wo raju měła. Antagonizm mjez zemskim swětom a wonym swětom je so w jeje basnjach formował. Wona je wo wěcach wšědneho žiwjenja pisała, kaž na přikład wo spěwanskich swjedźenjach, wo lubosći, wo přirodźe. Tuta faza je so metafyziska refleksija wo zwjazanosći k přirodźe mjenowała.
Staw slědźenja wo Herće WićazecWobdźěłać
Michał Hórnik je w swojej Čitance z lěta 1863 na Hertu Wićazec skedźbnił. Po tym je Adolf Černý w lěće 1900 w Časopisu Maćicy Serbskeje (ČMS) podał zarys jeje žiwjenja a znowa wotkrył basnje Wićazec. W lěće 1906 slědowaše w samsnym časopisu dodawk k jeje žiwjenju – tež z němskimi basnjemi. Róža Domašcyna a Christian Prunitsch stej jeje dźěło 1993 znowa hódnoćiłoj – Wićazec so po tym jako předchadnica subjektiwneje lyriki wopisa.
Tekstowy přikładWobdźěłać
Jedyn přikład jeje basnjow je „Čista wutroba“, baseń, na kotruž Michał Hórnik w jeho zhromadźenych basnjach skedźbnił.[2]
LiteraturaWobdźěłać
MonografijeWobdźěłać
- Adolf Černý: „Herta Wićazec. Žiwjenje a pisma prěnjeje serbskeje basnjeŕki.“ Zestajał a pojednał Adolf Černý. Nakładował E. Muka. Budyšin. 1901.
- Róža Domašcyna: „Herta Wićazec“. Serbska poezija. ToM 32. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin. 1993.
NastawkiWobdźěłać
- Radek Čermák: Prěnja serbska awtorka a hranicy interpretacije. W Rozhledźe 9/2019, str. 6–8
- Bohumila Šretrová: Herta Wićazec. W Rozhledźe 10/11 1958, str. 337-340
- Pawoł Wićaz: Herta Wićazec - prěnja serbska spisowaćelka a pěsnjerka. W Serbskej protyce 1956, str. 75–76
DalšeWobdźěłać
- Michał Hórnik: „Čitanka: mały wubjerk z narodneho a nowišeho pismowstwa hornjołužiskich Serbow. Ze serbskoněmskim słownikom.“ Schmaler & Pech. Budyšin. 1863.
- Peter Kunze: „Jan Arnošt Smoler: ein Leben für sein Volk.“ Domowina-Verlag. Bautzen. 1995.
- Helena Ulbrechtová: „Lužickoserbská literatura: její vývoj a pozice mezi středoevropskými literaturami“. Univerzita Karlova v Praze: Karolinum. Praha. 2009.
ŽorłaWobdźěłać
- Jurij Měrćink: Wićazec, Herta. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 614
- ↑ A. Černý: Herta Wićazec. Přinošk k serbskemu basnistwu. Časopis Maćicy Serbskeje čo. 53 (1900), str. 117.
- ↑ Hórnikowa Čitanka


text:
Elisabeth Prégardier z Oberhausena bě minjeny tydźeń z hosćom sympozija składnostnje 75. posmjertnin dr. Marje Grólmusec w Budyskim muzeju. W lěće 2000 bě dźensa 85lětna sobu wudała knihu „Briefe nach Radibor“, z listami Grólmusec z jastwa a kaceta Ravensbrück. Z Elisabeth Prégardier, kotraž bě 1963 prěnja hłownohamtska sobudźěłaćerka němskeje katolskeje biskopskeje akcije Adveniat, je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Sće nimo knihi z listami Marje Grólmusec tež dalše knihi wudała, wěnowane žonam, kotrež su pod nacionalsocialistam ćerpjeli. Čehodla was tema wabi?


text:
Addis Abeba
Addis Abeba (teke Addis Ababa, amharski አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) jo stolica a nejwětše město pódzajtšoafriskego kraja Etiopiskeje. Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 2.200 do 3.000 metrow nad głaźinu mórja pód góru Entoto a jo toś pó Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) tśeśe nejwuše lažeca stolica na swěśe. Addis Ababa ma wokoło 3,3 mio. wobydlarjow a jo politiske, góspodaŕske a zastojańske srjejźišćo Etiopiskeje kaž teke sedło centrale Afriskeje unije (AU).
Sedlišćo załožy se akle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kótaregož głowne lěgwo jo stojało tegdy na górje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njejo było, tak až su ju w dolinje pód góru załožyli. W lěśe 1892 dósta město swójo mě. 1905 załožyjo se prědna banka, 1908 prědna šula, 1910 prědna chórownja a 1911 prědna śišćernja. Kino jo było w měsće južo wót lěta 1898.
Dla wusokosći a bliskosći k ekwatorej jo klima w etiopiskej stolicy powšykneje miła, z pśerěznymi maksimalnymi temperaturami mjaz 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, maje) a minimalnymi temperaturami mjaz 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maju pśerěznje 123 dešćikojtych dnjow, pśedewšym mjaz aprylom a septembrom.
Addis Abeba ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1950 teke uniwersitu.
Partnerske města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Be'er Scheva, Israel, wót 2004
- Peking, China
- Chuncheon, Pódpołdnjowa Koreja
- Lipsk, wót 2004


text:
Dolnoserbski gymnazium
Dolnoserbski gymnazium jo serbska šula w Chóśebuzu z wósebnym profilom. W šuli wuknjo 620 wuknikow a wuknicow pó normalnem planje za gymnazium w Bramborskej.
Jěźarnja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
„Jěźarnja“ źo wót dolnoserbskeje rěcy a wóznamjenijo „Essensraum“, dokulaž jo "Essensraum“ wót gymnaziuma. Jo mjazy sportoweju halu a starym twarjenim šule. How se swěśe wjele swěźenjow, ako n.pś. „kokot“, „zapust“ abo ABI-pśizamknjenje. Wušej togo ma twarjenje separatny rum za abiturienty za wuknjenje a za domacne nadawki. Pśipódla su tam někotare kašćiki za wukniki a tolety.


text:
Czy wiysz że migdały majōm moc wartości odżywczych? To sōm tak zdrowe ziorka że szłoby o nich szlabikować i szlabikować! Ale postarōm sie zmieścić w jednym wpisie 😉
Momy dwa rodzaje mandli, słodki i gorski
Do jedzynio nadowajōm sie te słodki, z gorskich robi sie olej migdałowy. Miarkujemy co też zocnego dajōm nom słodki mandelki 🙂
- Obniżajōm zły cholesterol LDL przez to że majōm moc zdrowych tłuszczy.
- Białko, białko, jeszcze roz białko – jak kiery chce mieć fajne muskle a nie chce jeść tela mięsa to mandle to je mus!
- Som ganc zocnym źródłym minerałów – cynku, potasu i miedzi. Jja, miedź też nom je potrzebno coby nom sie wchłaniało żelazo i układ krążenio dobrze fungowoł. Poza tym mandle majōm fosfor i wapń.
Chcesz mieć mocne kości – jydz gorść migdałów dziynnie
- Majōm moc nienasyconych tłuszczy kiere pomogajōm na mózg i serducho.
- Mandle majōm kupa magnezu o kiery tak ciynżko w codziynnej diecie (no chyba że kiery sztyjc łyko jaki pile z aptyki…).
- Pomogajōm żyrokom co praje chcōm schudnyć – majōm moc błonnika i witaminy B. Po błonniku nom sie nie chce jeść a witamina B sprawio że nie chce nom sie wcinać tela maszketów.
- Mandle majōm aż za tela kwasu foliowego, babkom w ciąży aji nie trza godać że to je fest ważno rzecz.
- Witamina E, mangan i cynk co je w mandlach na zicher pomoże kobitkom co chcōm mieć mocne włosy i fajno cera. Przi okazji, na fajne włosięta pomogo też ocet jabkowy i zioła.
Czy Cie przekabaciyłach coby jeść mandle? Mom nadzieja że ja! Dbaj o sia, jydz migdały!


text:
Naša awtorka je fararka w Dešnje. Wona koordinuje dźěło ze Serbami w Ewangelskej cyrkwi BerlinBraniborska-šleska Hornja Łužica.
fararka Katharina Köhlerowa
Tež dźensa styska so nam za nawjedowarjom. Bóh někoho pósćele, kotryž naš lud ze wšeho rozdwojenja zaso hromadu wjedźe. Znowa nadźijamy so wuchowarja. Znowa budźi so nadźija, zo Bóh z krutej ruku zapřimnje. Zas a zaso dadźa so ludźo zjebać, hdyž něchtó twjerdźi, zo by tón wočakowany był. Přezawjedna tale předstawa je. Nětko budźe wšitko lěpje. Tón žno budźe rjadować! Dajće jeho raz činić. Do čeho to wěrja? Přeco zaso dadźa so ludźo do pasli zawlec, zo sej mysla, mócny nawjedowar budźe rjadować. Samo cyrkwje su sej do tych pasli zalězli.


text: Dźensa su so čłonojo załožboweje rady na wurjadnym posedźenju z přichodom Serbskeho ludoweho ansambla rozestajeli. Wo wuslědkach njebě našemu wječornikej hač do redakciskeho kónca hišće ničo znate. Wuchadźam pak z toho, zo njejsu jeno prašenje rozjimali, štó ma po intendancy Judith Kubicec ansambl wot awgusta nawjedować. Wot dohromady wosom intendantow a intendantkow w stawiznach ansambla skutkowaše šěsć po towaršnostnym přewróće – přerěznje bě tuž kóžde pjeć lět nowe wjednistwo. Stajna změna na čole dopomina mje tróšku na SPD, a je tu kaž tam znamjo, zo nichtó tak prawje njewě, do kotreho směra ma hić. Wo tym swědči tež prawidłowne pytanje za nošnym konceptom za SLA.


text:
Łužiske hory
Łužiske hory (němsce Lausitzer Bergland, čěsce Šluknovská pahorkatina) je hórkata srjedźohorinska krajina w sakskej Hornjej Łužicy mjez Sakskej Šwicu na zapadźe a Łužiskej Nysu na wuchodźe. Na juhu přechadźeja do Łužiskich horin. Jich němski dźěl - Žitawske horiny - so zwjetša k Łužiskim horam přiličuje. Po krajinje słušeja tež Šluknowski wuběžk (němsce Schluckenauer Zipfel, Böhmisches Niederland, čěsce Šluknovsko) k Łužiskim horam. Łužiske hory su dźěl horinskeho pasma Sudetow.
GeologijaWobdźěłać
Łužiske hory su najwjetša granitowa kónčina w srjedźnej Europje. Tuta saha tež hišće dźensa hač do pólskeho teritorija Hornjeje Łužicy na wuchod wot Łužiskeje Nysy. Byrnjež kamjenizny poprawom geologisce granodiority byli, je so tola pomjenowanje Łužiski granit zadomił. Wottwarjowachu a wottwarjuja so jón we wjacorych skałach a su jako přirodne dźěłowizny daloko rozšěrjene.
Jasnje młódše hač granity su zbytki staršich wulkanow z terciera. Dołhi rjećaz wulkaniskich horow wot Čěskich Srjedźohorin přez Łužiske horiny pokročuje so we Łužiskich horach hač k Łužiskej Nysy. Tajke bazaltowe hory su na př. Kotmar, Lubijska hora a Sedło.
Najwuznamniše geologiske dislokaciske pasmo je Łužiske přesunjenje, při tutym přesunjenju je so granitowa plečica Łužicy nad pěskowc na juhu sunyła. Hórnistwowe pospyty we Łužiskich horach běchu njedostatka na rudach dla mało wuspěšne. Město toho bě tuta kónčina něhdy centrum granitoweje industrije w Němskej. We formje plesternakow, chódnikowych plečicow, płotowych stołpow, elementow fasadow a m.w. so tutón material w cyłkownym srjedźoněmskim rumje namaka.
Topografiske wopisanjeWobdźěłać
Powjerchowe formy su jasnje rozčłonkowane. Łužiske hory zestajeja so z třoch hórskich pasmow, kotrež běža wot wuchoda do zapada. Mjez nimi ležitej dwě šěrokej dólnej wani. Najsewjerniši hórski rjećaz stupa nahle z Łužiskich honow horje. Najmarkantniše hory wot wuchoda do zapada su Rubježny hród pola Dažinka (541 m), Čornobóh (556 m), Lubin (432 m), Mnišonc (447m), Wulki Pichow (499 m), Honak (němsce: Hoher Hahn) pola Trjechowa (446 m) a Pinč (němsce Klosterberg) pola Zemic-Tumic (394 m).
Na juhu wot jich leža w dólnej wani: Kumwałd, Wjelećin a Wjazońca. Druhi hórski rjećaz rozpřestrěwa so wot Běłoboha (499 m) přez Pikowsku horu (486 m), Chołmy (487 m), Weifaer Höhe (505 m) do Sokolnika, kotryž je z 589 metrami najwyše wuhorbjenje Łužiskich hór.
Na juhu wot tutoho hórskeho rjećaza leža zaso w dole: Nowosólc-Horni Hródk, Wopaka, Hołbin, Załom nad Sprjewju a Wołbramecy. Třeći hórski rjećaz twori zdźěla statnu mjezu z Čěskej a započina so při Kotmarju (583 m), pokroči přez Schlechteberg (486 m), Taubenberg (458 m), Brandbusch (443 m), Hutberg pola Wołbramec (503 m), Hoher Hahn pola Langburkersdorfa (528 m) hač k Ungerej (538 m).
Hohwald, ze swojimaj wjerškomaj Sokolnik a Hoher Hahn pola Langburkersdorfa, je najwjetše zwisowace lěsnišćo (na 30 km²) we Łužiskich horach, tu pada tež najwjace spadkow a w zymje su tu najwjetše sněhowe wysokosće tuteje kónčiny. Hłowna rěka we Łužiskich horach je Sprjewja, kotraž so pod Kotmarjom wužórli a najprjedy wot wuchoda do zapada přez Habrachćicy, Nowosólc-Horni Hródk, Hołbin hač do Załomja běži. Wottud wobroća so na sewjer a twori mjez Chołmami a Weifaer Höhe pola Šěrachowa jako šumjaca horinska rěka wuski předrjeńčny doł přez srjedźny hórski rjećaz. W meandrach přeprěkuje potom sewjernu dólnu wanju pola Korzymja, Rozwodec a Jiłoc. Tu so w šěršim dole předrěw přez sewjerny hórski rjećaz započina, a naposledk docpěwa Budyšin.
Doły Łužiskich hór a južneje Hornjeje Łužicy su husće wobsydlene a zatwarjene. Hdyž so wot Wjazońcy po B98 a B96 přez doły do Žitawy jědźe, da wostawaš na něhdźe 60 km dołhej čarje faktisce stajnje w zwisowacym sydlišću, dokelž tu sydlišća kaž na parlowu šnóru stykane leža a jedne do druheho přechadźa.
Łužiske hory su tež hłowna kónčina Hornjołužiskeje narěče z typiskim jazykowym Rrr, praja, zo ludźo maja "a Radl a dr Gurgl" (serbsce koło w kyrku) a tu je tohorunja wjele chěžow ze stołom – domy, kotrež słowjanske kładźite twarstwo a němske tykowane twarstwo w sebi zjednoćeja.
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Přełamoškrutowa tektonika
Z přełamoškrutowej tektoniku wopisuje so proces wutworjenja horinow, kotrež nastachu přez pohibowanje poměrnje małych škrutow. Horiny, kotrež přez tutón proces nastachu, mjenuja so přełamoškrutowe horiny. Napřećiwnje k tomu steji platowa tektonika, kotraž wopisuje pohibowanje kontinentalnych platow a w tutym zwisku tež nastaće sfałdowanych horinow.
K přełamoškrutowym horinam słušeja mjez druhim srjedźne horiny Němskeje, kaž Smoliny, Durinski lěs abo Rudne horiny. Geologisce widźane su tute wo wjele starše hač sfałdowane horiny, kaž Alpy.
Nastaće přełamoškrutowych horinow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wuměnjenje za wutworjenje přełamoškrutowych horinow tworitaj tektoniski ćišć (na přikład pohibowanje platow abo wulkanizm) a krute, krjechke horinske žro, kotrež so wjac sfałdować njehodźi (kaž zornowc, gnajs abo šćěpjel).
Přez koliziju prakontinentaj Lawrazije a Gondwany za čas karbona (před něhdźe 350 do 290 mil. lětami) nasta hoberske horinske pasmo, kotrež so dźensa wot Ameriki, přez sewjerozapadnu Afriku, iberisku połkupu hač do srjedźneje Europy ćehnje. Dokelž kamjenizna přez to hižo wšě fazy sfałdowanja přeběži, dalša deformacija přez nutřkozemske mocy abo tež procesy rozeškrěća a sprostnjenja kamjeniznu sylnje skrući. Na to přizamknje so najprjedy wotnošenje a po tym zapadnjenje horinow. Přez to so něhdyše horiny zhładkowachu. Dalši podzemski ćišć za čas terciera (před něhdźe 100 mil. lětami), kotryž je w srjedźnej Europje tež za nastaće Alpow zamołwity, wuskutkuje so tež na hižo sfałdowane a zrunane horiny. Dokelž běše tutón zdónk horinow hižo metamorfnje formowany a tohodla sylnje skrućeny, njebě dalša deformacija w zmysle sfałdowanja móžne. Sylny ćišć a snadna přetworliwosć kamjenizny złama tuž horiny do jednotliwych škrutow. Škruty móžachu so při tym wertikalnje pozběhnyć respektiwnje spadnyć kaž tež so horicontalnje přećiwo sebi přesunyć. Z tutych wšelakich pohibow sćěhowachu tež wšelake formy powjercha, kotrež přěłamoškrutowe horiny charakterizuja. Tute dźěla so po družiny do horstow (němsce Horst) a hrjebinow (němsce Graben) kaž w Smolinach abo pultowych škrutow w Rudnych horinach.
Zdźěla je krajina, kotraž so přez přełamoškrutowu tektoniku tworješe jenož ćežko spóznajomna. Za tym kak dołho leži přełamanje kamjenizny wróćo, su wotnošenje a wotsadźenje slědy zawostajili. Tak je Hornjorynska nižinowa runina, kotraž so za čas terciera přełama hišće derje jako hrjebina widźomna, rěka Ryn pak dno hižo ze stami metrami šćerkom napjelni.


text:
Chroogomphus papillatus je grzib[2], co go nojprzōd ôpisoł Jørg H. Raithelhuber, a terŏźnõ nazwã doł mu Jørg H. Raithelhuber 1983. Chroogomphus papillatus nŏleży do zorty Chroogomphus i familije Gomphidiaceae.[3][4] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[3]
Chroogomphus papillatus je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Jørg H. Raithelhuber, a terŏźnõ nazwã doł mu Jørg H. Raithelhuber 1983. Chroogomphus papillatus nŏleży do zorty Chroogomphus i familije Gomphidiaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
Rědnučke góry, wjelicne skały a góla – taku idylu pśedstajamy se, gaž myslimy na Dolomity. A taki jo tež mój prědny zaśišć, gaž pó wěcejgóźinskej jězbje skóńcnje stojm na campingowanišću w gmejnje Campitello di Fassa. Lěcrownož som tam južo raz w dowolu był, cuju se pitśku zgubjony a du do recepcije campingowanišća, se naźejucy, až dostanu tam dalšne turistiske informacije. W recepciji gronim »Buonasera! Deutsch? English?« a cakam na reakciju žeńskeje, kenž sejźi za tejku. Žeńska mě wótegronijo, až móžomej powědaś pómałem nimski. W běgu naju rozgrona zgóniju, až žeńska znajo ladinšćinu a ja wulicuju jej krotko wót Serbow a serbšćiny pla nas w Nimskej. Pśi tom jo nastało slědujuce rozgrono, kótarež jo stwóriło zakład za žywe zeznaśe a kótaregož wopśimjeśe směju něnto z Wami źěliś …
Móžośo se nam pšosym krotko pśedstajiś? Chto Wy sćo, źo bydliśo a co źěłaśo?
Mě se groni Marika Favé, oficielnje Marica. Som 48 lět stara a bydlim w Campitello di Fassa w rědnych Dolomitach. Som sněgakowaŕska wucabnica a górska wjednica. Mam jadnasćo lět staru źowku a som Ladinaŕka.
Wy sćo Ladinaŕka. Ladinarje su etniska kupka ze swójskimi tradicijami a swójskeju rěcu w Dolomitach. Kak wjele Ladinarjow zapšawym eksistěrujo a kak derje su Ladinarje zorganizěrowane?
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.


text:
WĘDRYNIA Otestowani dziewióntocy z polski wyndryński szkoły aji z przeoczkowanymi tatami mieli wczoraj wajecznice. Je maj, tóż trza było smażić.
Uzbiyrało sie 150 wajec i mamóm to kapke trwało, niż wszecki rozbiły
Jak prziszło na kroci szpyrki a boczku, tak aji tatowie sie wziyni za robote
Wajca porozbijane, sznytloch nakroty, łogiyń gore, gdo beje smażił?
Miyszać móm z prawa do lewa czy na opak?
Z prawa do lewa
Myślisz, że ku tymu smażyniu potrzebujóm odborny dohled?
Dziecek na poczóntku nie było wiela widać, bo całe wydziwowaczane z tego, że mogóm być społym, góniły kansi po krzokach. Ale jak wajecznica zawóniała, hned sie naszły.
Było to fest dobre
Gdo sie najod, hned był wyśmioty, aji młody
…aji starszy
Potym, dlo zdrowio, trza se było dać półeczke na trowiyni
No a na kóniec sie plotkowało i plotkowało, bo po telkich online miesióncach to ani inaczyj ni mógło dopadnóć
Foto: IKZ


text:
Henryk Jaroszewicz
Henryk Michał Jaroszewicz (nar. 1974[1] we Glywicach) to je ślōnski[2] gŏdkoznawca, socjolingwista i szpecyjalista ôd gŏdek połedniowosłowiańskich[1]. Dŏchtōr habilitowany nauk humanistycznych, adiunkt Instytutu Filologije Słowiańskij Wydziału Filologicznego Uniwerzytetu Wrocławskigo[3].
Biografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Narodziōł sie we 1974 roku we Glywicach. We 1995 roku skōńczōł Technikōm Banowe we Glywicach, a we 1999 roku Uniwerzytet Ôpolski we Ôpolu. Na ôpolskij uczelni ôbrōniōł robotã dŏchtōrskõ Nowe tendencje normatywne w standardowych językach chorwackim i serbskim (2003) (śl. Nowe tyndyncyje normatywne we sztandardowych gŏdkach chorwackij i syrbskij). Bōł asystyntym, a potym adiunktym w Katedrze Slawistyki fungujōncyj w rōmach Instytutu Filologije Polskij na Wydziale Filologicznym Uniwerzytetu Ôpolskigo. Ôd 2001 do 2004 roku wykōnowoł funkcyjõ lektora i wykłŏdowcy polskij gŏdki na Uniwerzytecie we Zagrzebiu. Ôd 2005 roku je zwiōnzany ze Uniwerzytetym Wrocławskim, kaj we 2017 roku dostoł stopiyń dŏchtora habilitowanego dziynki mōnografije Derywacja frazeologiczna w języku polskim i serbskim (śl. Derywacyjŏ frazeologicznŏ w gŏdce polskij i syrbskij)[3]. Terŏźnie je zatrudniōny na stanowisku adiunkta we Instytucie Filologije Słowiańskij na Wydziale Filologicznym Uniwerzytetu Wrocławskigo[3].
Je socjolingwistōm, syrbokroatystōm, polōnistōm, autorym sztyrech mōnografije jak tyż przeszło trzidziystu artykułōw naukowych i rozdziałōw mōnografije. Ôd 2019 roku publikuje felietōny popularnonaukowe na ślōnskim portalu internetowym Wachtyrz.eu[4]. Podszukuje terŏźnõ historyjõ gŏdek połedniowosłowiańskich i zachodniosłowiańskich, zajmuje sie politykōm gŏdkowōm i ekologijōm gŏdkowōm, dŏwŏ pozōr na pogranicza gramatyki i frazeologije.
Publicznie deklaruje przinŏleżność do ślōnskij nacyje. Miyszkŏ we Lignicy, je żyniaty a mŏ trōjkã bajtli. Je czōnkym Stŏwarziszyniŏ Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij[5].
Nojwŏżniyjsze publikacyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Nowe tendencje normatywne w standardowych językach chorwackim i serbskim (Ôpole 2004).
- Jugosłowiańskie spory o status języka serbsko-chorwackiego w latach 1901-1991 (Wrocław 2006).
- Пpилoзи иcTopиjи cpпckoxpBaTckor jeзиka (Бeorpaд 2012).
- Derywacja frazeologiczna w języku polskim i serbskim (Wrocław 2016).
- Literacko-jynzykowŏ erbowizna Gōrnego Ślōnska – in spe, (w:) „Kiedy umrze ślōnsko gŏdka”, red. M. Musiał, M. Rosa, Katowice, 2019, s. 85-91,
- Rozwój języka Górnoślązaków w XXI wieku. Szkic socjolingwistyczny, „Zeszyty Łużyckie”, LIII, 2019, s. 25-42,
- Krytyka prób emancypacji śląszczyzny. Płaszczyzna prawno-ustrojowa, społeczno-polityczna i personalna, „Slavica Wratislaviensia”, CLXIX, 2019, s. 137-166,
- Czy można mówić o istnieniu śląskiego języka literackiego? Współczesny uzus gramatyczno-ortograficzny literackiej odmiany etnolektu śląskiego, (w:) „Area slavica 3. Jazyk na hranici – hranice v jazyku”, red. I. Bogoczova, Ôstrawa, 2020, s. 175-184.
Necowe ôdwołania[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 AUT - Úplné zobrazení záznamu, archive.is, 9 lutego 2021 [dostymp 2021-08-01].
- ↑ Henryk Jaroszewicz: Rozumiem i czuję, że jestem Ślązakiem, wachtyrz.eu, 10 marca 2021 [dostymp 2021-08-01] (polski).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 dr hab. Henryk Michał JaroszewiczID, nauka-polska.pl [dostymp 2021-08-01] (polski).
- ↑ Henryk Jaroszewicz – Wachtyrz.eu, wachtyrz.eu [dostymp 2021-08-01].
- ↑ Instytut Filologii Słowiańskiej UWr - Jaroszewicz Henryk, ifs.uni.wroc.pl [dostymp 2021-08-01].


text:
Nimale 60 lět je wón Domowinjan a wot 1969 hač do 2013 – potajkim 44 lět – bě wón předsyda Janšojskeje Domowinskeje skupiny. Rěč je wo Günteru Zeleńku. Za swoje zasłužby, a tych njeje mało, bu wón spočatk oktobra z Čestnym znamješkom Domowiny wuznamjenjeny.
Za čas předsydstwa Güntera Zeleńka je Janšojska Domowinska skupina na 297 čłonow a čłonkow rozrostła. „Dołhi čas bě wona najwjetša Domowiny. Přewšo wužitny bě čas Zeleńka jako předsyda skupiny a Janšojski wjesnjanosta za wuwiće serbskeho žiwjenja we wsy“, zwurazni Heike Apeltowa w lawdaciji. Zhromadnje z Ursulu Starikowej je wón w tych lětach zakładny kamjeń połožił za nastaće Janšojskeho domizniskeho muzeja. Dale připisuja jemu wuhotowanje wustajeńcy stareje keramiki a burskeho gratu kaž tež jónkrótneje přehladki serbskeje narodneje drasty, w kotrejž widźi wopytowar z kóždeje wosady Delnjeje Łužicy znajmjeńša jednu wariantu, kaž z wobkrućenja za počesćenje wuchadźa.


text:
Wszyjscy godōmy po naszymu, i ci kole Rybnika i ci spod Tarnowskich Gōrōw, yno kożdy robi to troszka inakszy. Rozumiymy Ślōnzokōw ze Cieszyna i tych co miyszkajōm wele Raciborzo, ale kożdy godo po swojimu i tak by to miało nojlepi ôstać!
Jednako nasza godka porzad sie miyni, chocioż my ani na to niy dōmy pozōr. Jo cołki życi miyszkōm we Żorach i pamiyntōm, że nasze starki a starziki troszka inkszy godali, jako my dzisio. Moja starka czynsto powtōrzała: Niy pamiynto wōł, jak cielynciym bōł! Jednako słowa „bōł” już sie u nos niy słyszy, bo modzi i starzi godajōm „byył”, jakby my we tym słowie dwa „y” pisali. Ta wymowa to porzad sie zmiynio, weźma taki słowo jak „robiył”, teroz to sie u nos słyszy „robiił”, abo daliście pozōr, że godōmy jeszcze „wszyjscy”, ale we słowie „wszystek” już się te „j” straciyło? Tak by my se mōgli wiela spōminać, ale zmiynić tego niy poradzymy. Bo ślōnski jynzyk żyje, a jak żyje, to sie zmiyniać musi! Ze jynzykym je jak ze czowiekym. Po tym jako wyglōndo rozeznać idzie, kery je stary, a kery – bajtel! A jak go niy widzymy, bo godōmy ś nim bez telefōn abo słyszymy go we radyjoku – ano po tym, jako godo! Teroz isto rozumicie, co żech Wōm chciała pedzieć?
Jednako we wsiach sie jeszcze porzad słyszy ta staro godka ôd naszych starzikōw. Jo ōgrōmnie rada nawiydzōm nasza ciotka ze Jejkowic, bo ôna tak gryfnie godo po naszymu. Jo by jōm godzinami słōchać mōgła! A wiela ôna roztōmańtych godkōw zno ô utopcach a inkszych straszkach i ô tym, co sie kejś hańdowni przidarziło naszym starzikōm. Nikere słowa to my już pozapominali. Wiycie, co znaczyło kejś słowo stracić sie? Krōm tego, że jak sie kery straciył, to trza go bōło szukać, tyż tak sie godało, jak kery umrził nogle, abo jak jako baba, co zastōmpiła, bez lato ôd hicu sie ôbaliła. Teroz sie godo, że ôna zymdlała. A słyszeli żeście ô utopku, co sie kōmpoł we „kanarze”, a dziecka do sia wobiōł? Wiycie, co to je „rosikōń” abo „kōński zōmb”? Nasze mode tyż po slōnsku godajōm, ale wiela polskich słowōw do niygo miyszajōm. A jedne angielski słowo”kōmputer” isto ôstanie we tym jynzyku na dłōgo, bo żodyn nic lepszego niy wymyślōł! Jo se tak myśla, że jak by my tak za dwiesta lot ze grobōw stanyli, to by my mieli sie ciynżko, że swojimi potōmkami dogodać, a świat tyż bōłby inakszy jako dzisio.


text:
Lěśe
Lěśe jo nejśoplejšy ze styri lětnych casow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym až wóno na pódpołnocnej abo pódpołdnjowej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym lěśim. Pódpołnocne lěśe se rownocasnje z pódpołdnjoweju zymu wótměwa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjoweje a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se lěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu.
Astronomiski zachopina se lěśe z lětnim zawrośenim słyńca: casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad wobrotneju šyrinu stoj a dny nejdlejše su. Na pódpołnocnej połkuli stanjo se to 21. junija, na pódpołdnjowej połkuli 21. abo 22. decembra. Pó tom bywaju dny zasej krotše a nocy dlejše. Lěśe kóńcy z nazymskim rownonocnosću 22. abo 23. septembra na pódpołnocy a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcoju na pódpołdnju.
Dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska, wót eksaktnego drogi do krejza wótchylajuca, njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke. Pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe, dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo.
Fenologiski zachopjeńk lěśa móžo se wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) teke pśez zachopne wjedrowe wjelikosituacije a wjeleserake regionalne faktory wobwliwujo. Rozeznawa se mimo togo mjaz ranym lěśim, srjejźlěśim a póznym lěśim. W lodojcowych regionach wótwisujo ablacija rozsudnje wót togo, ga (zwětšego w septembrje) prědny sněg pada.
Meteorologiski se pódpołnocnemu lěśu mjasece junij, julij a awgust pśirěduju, pódpołdnjowemu lěśu mjasece december, januar a februar. Pśi geografiskich polach kněžy poł lěta dłujko tak mjenjowany polarny źeń, w arktiskich regionach pó tyźenjach połnócne słyńco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane, w Nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń.
Lěśe licy teke ako lětny cas stopnjowaneje žywjeńskeje radosći. To se wósebnje na, pśez wuše temperatury wabjone, pśebytkach pód gołym njebjom pokaza, pśez což cłowjek pśirodu mócnjej zaznawa.


text:
Hłowna a zdobom wólbna zhromadźizna Katolskeho zjednoćenstwa kubłarjow Sakskeje (KEG), w kotrymž je dobra połojca nětčišich a něhdyšich serbskich wučerjow, wučerkow a kubłarkow z čłonom, wotmě so njedawno w Drježdźanskim gymnaziju swjateho Bena.
Na spočatku swjećeše z přichwatanymi čłonami w kapałce Benoweho gymnazija dušepastyr tohole kubłanišća a kapłan Mariusz Noparlik, rodźeny Polak z Hornjeje Šleskeje, Božu mšu, na kotrejž tež serbski kěrluš zanjesechu. Na hłownej zhromadźiznje rozprawješe předsydka zjednoćenstwa Monika Jurkowa, kubłarka w Radworskim katolskim serbskim dźěćacym domje „Alojs Andricki“, wo dźěle minjeneje legislaturneje doby třoch lět. Tohorunja w předsydstwje skutkowaca Jěwa-Marja Elic z Hórkow, wučerka na Budyskim Serbskim gymnaziju, poda přehlad wo financach zjednoćenstwa. Wobě Serbowce dźěłatej hižo dźewjeć lět w předsydstwje KEG.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Prěnje lěta po druhej swětowej wójnje běchu tež za Serbow połne nadźije a wočakowanjow na dalše narodne byće a žiwjenje, po tym zo bě so Łužica runje wot słowjanskich wojakow wuswobodźiła. Wopisuja so šěroke prócowanja serbskeho narodneho hibanja wo zachowanje a wuwiće serbskeje rěče a kultury w prěnich lětach po rozbiću nacistiskeho systema. Ćeže wobstejachu wosebje w Delnjej Łužicy, hdźež běchu wuměnjenja za narodne wuwiće Serbow wo wjele komplikowaniše. Tute a dalše nowe dopóznaća ze swojeho stawiznopisneho slědźenja awtor tu zapleće a z wjele dokumentami, listami a fotami podkładźe. Někotre z nich so tu hakle prěni raz čitarjam spřistupnja.


text:
Katolski Posoł – 24. julija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Štó woprawdźe do toho wěri, zo so modlitwy wusłyša? Tole praša so awtor zawodneho nastawka. W swojich wuwjedźenjach poćahuje so wón na wuprajenje „Prošće a dóstanjeće“, kotrež jewi so na wjacorych městnach Noweho zakonja, a rozłoži, kak maja je křesćenjo zrozumić. […]
Katolski Posoł – 17. julija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Za čim čłowjek žedźi a što je na zemi jenož małe woknješko – wo tym pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón hladajo na starozakonske čitanje tuteje njedźele wuswětli, čehodla měli ludźo přeco jedne durje wotewrjene měć. Rada katolikow a […]
Katolski Posoł – 10. julija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Čehodla je Boža mša w zhromadnosći lěpša hač na wobrazowce? Awtorka pohnuwa w swojim zawodnym nastawku k tomu, wo tym zaso raz rozmyslować. Při tym pokaza na to, k čemu su kemše tež hódne. Drježdźansko-Mišnjanski biskop Heinrich Timmerevers je so w […]
Katolski Posoł – 3. julija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Što wotpřimanaj palcaj z jednym z wuznamneju stołpow za prěni čas cyrkwje činić matej, wo tym pisa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom chce čitarjow k tomu pohnuwać, so z wosobomaj, kotrejž stej z tym měnjenej, rozestajić, a wo tym rozmyslować, […]
Katolski Posoł – 26. junija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Kak bu bójska wutroba za čłowjeka wotewrjena? Wotmołwu na tele prašenje podawa awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom wón rozłožuje, kotra wutroba je přikład za wěriwych a k čemu chce wona jich posylnjeć. Delegacija Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa a Swobodneho stata Sakskeje, mjez […]
Katolski Posoł – 19. junija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Što by cyrkej bjez chlěba była? Tole praša so awtor w swojim zawodnym nastawku. Wón k tomu namołwja, zo měł chlěb wěry zaso w srjedźišću stać – a to we wšěch wobłukach. impresije Božeho ćěła W Bukecach wotmě so 76. serbski […]
Katolski Posoł – 12. junija 2022
deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Potajnstwo Boha a jeho bytosće w Trojicy njebudźe čłowjek ženje wujasnić zamóc. Tole zwěsća awtor w swojim zawodnym nastawku. Wón pak doda, zo jedne z njebjeskich ćělesow ze swojim swětłom čłowječi duch a jeho mudrosć rozswětla a tak dohlad do potajnstwow […]
Katolski Posoł – 5. junija 2022
auf deutsch >>> W aktualnym wudaću nańdźeće mjez druhim tole: Wichor, w kotrymž je křesćan w dźensnišim času po puću, je jara sylny. To zwěsća awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom pak wón k tomu přeproša, Swjatemu Duchej so modlić a z dowěru do přichoda hladać. W Stuttgarće wotmě so […]
1 2