text:
35. MJEZYNARODNY SWJEDŹEŃ SERBSKEJE POEZIJE,
wěnowany Minje Witkojc (1893-1975) a Antonej Nawce (1913-1998)
35. internationales Fest der sorbischen Poesie,
gewidmet Mina Witkojc (1893-1975) und Anton Nawka (1913-1998)
35. mezinárodní Svátek lužickosrbské poezie,
věnovaný Mině Witkojc (1893-1975) a Antonu Nawkovi (1913-1998)
35. Międzynarodowe Święto Poezji Serbołużyckiej,
poświęcone Minie Witkojc (1893-1975) i Antoniemu Nawce (1913-1998)
Sobuskutkowacy/ Mitwirkende:
Rozmołwa z Lubinu Žurowej a Jaroslavom Pukačom
Lětuši 35. swjedźeń serbskeje poezije zahaji so 8. awgusta w Lipsku. Nimo lyriki zapřijmu do njeho tež hudźbu. Tak wustupi znate punkrockowe duwo Berlinska dróha 10. awgusta we wobłuku „Budyskeje nocy poezije“ w Starej wodarni. Samsny dźeń popołdnju zwjeselitaj publikum w programje „Poezija zetkawa so z rězbarstwom“ při Miłočanskej skale mandźelskaj Lubina Žurowa a Jaroslav Pukač jako Choćebuske duwo Słowjańske barwy. Alfons Wićaz je z nimaj porěčał.
Kotry wothłós dóstawa Waju duwo ze swojimi serbsko-słowakskimi hudźbnymi barbami?
J. Pukač: We Łužicy smój nowosć, dokelž njeeksistowaše dotal tajka měšana serbsko-słowakska skupinka. Sym z Hornjoserbowku zmandźeleny, a tuž smój ideju měłoj tele barby do duwa zjednoćić.
L. Žurowa: Mějachmoj wjacore wustupy a žnějachmoj pozitiwny wothłós, dokelž smój so na wotewrjenju wustajeńcow a na zarjadowanjach stajnje derje zarjadowałoj.
Zajimawe su Waju instrumenty, na přikład dudawka, słowakska fujara, dudy a husle kaž tež drasta. Tole zawěsće barbu spěwa sobu wobwliwuje?
J. Pukač: Haj, słowjanske barby njechowaja so prěnjotnje jenož w hudźbje, ale tež w drasće. Naju drasta takrjec sama spěwa. Wóčko a słuch so w našim programje zjednoćatej, a tole zhromadnje harmonuje.
Knježe Pukačo, Waše słowakske spěwy so po stilu hinak hač serbske ludowe pěsnje spěwaja. Kotry wliw wukonjeće ze słowakskim wašnjom na serbski spěw?
J. Pukač: Jasne, słowakske pěsnje su chětro temperamentne, su tež melancholiske a melodije su tróšku hinaše hač w serbskich ludowych. Ale stare serbske ludowe spěwy a tež nowe su něšto wosebite. Wone maja krasne sadźby, tež za wulke chóry, a so rjenje spěwaja. Snadź klinči we mni słowakski dych.
Štó wupyta spěwy za repertoire, wšako Waju serbske spěwy wosebiće klinča?
L. Žurowa: Wupytamoj je zhromadnje. Wosebite klinčenje ma něšto z mojej dudawku činić. Smój so za nju rozsudźiłoj, dokelž sej myslimoj, zo wotpowěduje wosebity zwuk dudawki naju spěwam-melodijam.
Prěni króć je duwo Słowjańske barwy do lětušeho 35. swjedźenja serbskeje poezije zapřijaty. Kak so na to přihotu-jetaj?
J. Pukač: Wjeselu so, dokelž zetkam so při Miłočanskej skale tež ze słowakskimi basnikami. Zajimawe za naju budźe słuchać na nowe basnje we wjacorych rěčach. Sym hižo wćipny. Poezija a hudźba hodźitej wšak so w emocionaliće derje zwjazać, na čož chcemoj tohorunja dźiwać.
L. Žurowa: Wažne za naju je wědźeć, kotre basnje budu přednjesene, potom móžemoj program tomu wotpowědnje přiměrić. Myslu sej, zo so naju spěwy za lyriske programy stajnje hodźa.
J. Pukač: Teksty spěwow w programje, hač serbske abo słowakske, su po wobsahu poetiske, melancholiske. To njeje žadyn kič.
Je Waju program wuraz lubosće, nic jenož mjez Wamaj, ale zdobom mjez serbskim a słowakskim ludom?
L. Žurowa a J. Pukač: Haj, tomu tak je!
J. Pukač: Jasne, hdyž so čłowjekaj lubujetaj, zwuraznja so tole tež w spěwje. Mamoj tajke lubosćinske štučki, ale zdobom quodlibet, hdyž spěwamoj zrazom kóždy druhi serbski spěw – zwuraznjejo takle na žortne wašnje „zwadu“ mjez mandźelskimaj.
Widźitaj ze swojej hudźbnej barbu we wobłuku serbskeje folklory wosebitosć za dalše wuwiće?
L. Žurowa: Myslu sej, zo přinjesemoj tróšku wjace pohiba do spěwanja, za serbski spěw we hłósnej barbje.
J. Pukač: Snadź přinošujemoj k dalšemu wuwiću folklory. Ale myslu sej, zo měła so tradicija – stilistika a charakter – serbskeho a słowakskeho spěwa zachować. Jenož takle ma to swój prawy zmysł.
Z kotrymi přećemi a nadźijemi podataj so na wustup při Miłočanskej skale we wobłuku 35. swjedźenja serbskeje poezije?
L. Žurowa: Sym wćipna na tam přednjesene basnje, na publikum a scyła na atmosferu swjedźenja. Z tejele wokoliny pochadźa mój nan. Tuž je to za mnje něšto wosebite.
J. Pukač: Myslu sej, zo změja serbscy a wukrajni poeća modernu poeziju. A to budźe tón prawy kontrast k našemu programej. Na to so wjeselimoj.
Wutrobny dźak!
Mandźelskaj Lubina Žurowa a Jaroslav Pukač z Choćebuza tworitaj serbsko-słowakske duwo Słowjańske barwy.
žórło: Serbske Nowiny 07/2013
Pismowstwo pozběhnyć do swětła zjawnosće
Rozmołwa z Benediktom Dyrlichom wo přihotach lětušeho 35. swjedźenja serbskeje poezije
Zwjazk serbskich wuměłcow přihotuje z dalšimi partnerami lětuši 35. swjedźeń serbskeje poezije. Tón zahaji so 8. awgusta w Lipsku a zakónči so 21. septembra w čěskim Varnsdorfje. Alfons Wićaz je so z hłownym organizatorom, předsydu ZSW Benediktom Dyrlichom, rozmołwjał.
Sće nimale kaž woženjeny ze Swjedźenjom serbskeje poezije, wšako organizujeće jón hižo wot lěta 1979. Nětko přihotujeće hižo pjećatřicety. Zwotkel bjerjeće mocy a stajnje zaso tež nowe ideje?
B. Dyrlich: Tute rodźa so w dobrych partnerstwach, w předsydstwje Zwjazka serbskich wuměłcow, z wjacorymi našimi čłonami, wosebje pak tež z ludźimi, kotřiž nas wonka w komunach, we wukraju, wosadach, towarstwach a župach podpěruja. Lětsa su to na přikład Uta Henšelowa z Domowinskeje župy Delnja Łužica, z kotrejž wuwich ideju „Poezija na čołmiku“.
Lětuši swjedźeń je wěnowany Minje Witkojc a Antonej Nawce, basnikomaj z Delnjeje a Hornjeje Łužicy. Kak ma so tale regionalna rozdźělnosć a zdobom zhromadnosć w programje wotbłyšćować?
B. Dyrlich: Mina Witkojc a Anton Nawka słušataj do najwuznamnišich duchow serbskeho literarneho a kulturneho kaž tež publicistiskeho žiwjenja 20. lětstotka. Nawka je 20 lět młódši hač Witkojc, kotraž bě so před 120 lětami narodźiła.Wobaj mataj jara wulke zasłužby na wuwiću serbskeho pismowstwa: Mina Witkojc wězo wosebje za delnjoserbsku literaturu a wězo tež za publicistiku jako šefredaktorka Braniborskeho Casnika kaž tež Anton Nawka za hornjoserbsku literaturu, jako awtor romanow, dźěćacych basnjow a wjesołych hrónčkow pod titulom „Wanaw“. Wón bě wuznamny publicist a přełožowar, mjez druhim Swjateho pisma, kotrež bu po II. Vatikanskim koncilu znowa nakładowane. Wobaj staj ćerpjełoj w dwěmaj diktaturomaj, staj přeco zaso ćeže měłoj wustupować jako swětej wotewrjenaj Serbaj. Za mnje je to wulka česć, zo smědźach wobeju w swojich młodych lětach zeznać a Antona Nawku tež měć za dalekubłanskeho wučerja. Mina Witkojc je za mnje sobu najwuznamniša basnjerka Braniborskeje w 20. lětstotku.
Što wobdźiwujeće w jeju basnistwje?
B. Dyrlich: Pola Miny Witkojc je to duša, kotraž z Błótow wuchadźa. Wona je wotewrjena za wšitke ćerpjenja a wjesela w 20. lětstotku, ale tež za přirodu a wokolinu, z kotrejež je wurostła. Anton Nawka je šibałc w swojich rěčnych krajinach. Wón budźi serbsku rěč z poezije a twori njewšědnje rjane, lóštne a zdobom powučne hrónčka.
Stajnje sće so wo to prócował, ze swjedźenjom serbsku poeziju jenož we Łužicy njepředstajić, ale ju samo won do swěta njesć. Tule wopokazuje so wěsty europski charakter tutoho festiwala.
B. Dyrlich: Wot prěnjeho wokomika tohole swjedźenja 1979 su mnozy z nas prajili, zo mamy wurjadne serbske literarne herbstwo. To njejstaj jenož Jakub Bart-Ćišinski a Mina Witkojc, to su Handrij Zejler, Józef Nowak, Jurij Chěžka a mnozy dalši. A by tola škoda było, tychle wuznamnych Serbow pismowstwa njepozběhnyć do swětła zjawnosće. Tute wuchadźišćo smy sej zaso přeco wuwědomjeli a wotpowědne zarjadowanja organizowali. Zdobom pak smy ze swojim nowym tworjenjom spytali druhim słowjanskim narodam, tež němskemu ludej, pokazać, zo serbska literatura, serbska poezija njeje někajki nejkany swět, ale zo ma moderny estetiski, tež duchowny wobłuk, kotryž je hódny, zo jón ludźom druheho maćerneho jazyka pokazamy. A to su swjedźenje poezije w mnohich rěčach pomhali zdokonjeć.
Tohodla je swjedźeń tež stajnje rodźił nowe antologije serbskeje poezije w přełožkach do druhich rěčow. Zawěsće by dźiwne było, by-li tajki na 35. swjedźenju serbskeje poezije pobrachował.
B. Dyrlich: Lětsa mamy zaso hosći ze Słowakskeje. W Bratislavje je před třomi lětami wušła antologija serbskeje poezije. Jedna dalša – antologija na proze – je tam nětko planowana. Tuž so zaso basnicy a přełožowarjo ze Słowakskeje na swjedźenju wobdźěla. A zdruha připowědźa so nětko woprawdźe, štož smy hižo dołho planowali a na tym tež dźěłali, serbiska antologija serbskeje poezije. Wona wuńdźe nazymu w Běłohrodźe. Tohodla směmy lětsa tež wottam dweju basnikow na naš swjedźeń witać. Nětko dyrbimy hišće pólsku antologiju zwoprawdźić a snadź tež rusku.
ZSW je pod Wašim nawodom stajnje na to dźiwał, do festiwala poezije zdobom zapřijeć młodych awtorow. Tónraz budu woni, kaž z programa wučitaš, do „Budyskeje nocy poezije“ w Starej wodarni a we Varnsdorfje zapřijeći.
B. Dyrlich: Haj, na mjenowanymaj zarjadowanjomaj chcemy młodym čłonam našeho zwjazka a tež hudźbnikam městnosć wobdźělenja dać. Na lětušim swjedźenju poezije wobdźělitaj so mjez druhimi znowa Benjamin a Maksimilian Nawka, wobaj staj w serbiskej antologiji sobu zastupjenaj. Dale budźe přitomna Emila Deutsch, młoda pólska basnica z Poznanja, kotraž je w Lipsku sorabistiku studowała a perfektnje serbšćinu nawuknyła. A wosebje mje wjeseli, zo na wječork do Budyskeje wodarnje přichwata znate duwo noweje serbskeje folk-hudźby Berlinska dróha.
Su tež zaso zarjadowanja na łužiskich šulach předwidźane?
B. Dyrlich: LND předstaji na Delnjoserbskim gymnaziju w Choćebuzu z čitanjom poeziju Miny Witkojc. Dalše čitanja su planowane w šulach serbskeje kónčiny Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Při tym njeje hišće jasne, hač móžemy tole wšo organizować, dokelž njeje přichod našeje přistajeneje koordinatorki wot 1. septembra zaručeny. Smy pak zbožowni, zo je Załožba za serbski lud njedawno skónčnje mudry rozsud tworiła: Wot 1. januara 2014 ma so dźesać towarstwam a župam zaručić wobstajne projektowe a personelne spěchowanje. Wuchadźamy z toho, zo tajku pomoc dóstanjemy. Potom bychmy móhli swoje předewzaća dale wjesć a nowe wuwiwać. Tak by móžno było serbskemu pismowstwu, wosebje pak serbskej poeziji a dalšim družinam serbskeho wuměłstwa wotewrěć nowe pola recepcije, ju w blišej domiznje runje tak pomhać wotkrywać a zakótwić kaž zwonka našeho nutřkoserbskeho ruma. Měnju pak tež, zo dyrbimy při tym nowe puće kročić, zo byštej stara a nowa poezija a wuměłstwo měłoj dale swoju wahu w kulturnym a narodnym žiwjenju.
Wutrobny dźak!
Cyły program lětušeho Swjedźenja
serbskeje poezije pod www.zsw-skb.de
Předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow Benedikt Dyrlich je tež hłowny organizator lětušeho 35. swjedźenja serbskeje poezije. Foće: SN/M. Bulank, priwatne
We wobłuku 35. swjedźenja serbskeje poezije skutkujetaj tež sobu młodaj serbskaj poetaj Maksimilian a Benjamin Nawka. Wonaj předstajitaj swoje twórby 10. awgusta wječor w Budyskej Starej wodarni.
žórło: Serbske Nowiny 07/2013
Spušćomny organizator Njebjelčanskeje dźěłarnje
Lubuje zhromadnosć wjesnjanow
67lětny Helmut Schippel w gmejnje Njebjelčicy je znaty jako spušćomny organizator kaž tež hibićiwy swobodny žurnalist. Tež za Serbske Nowiny wón z gmejny rozprawja. Wot 2006, jako bě so wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) jeho za tym prašał, hač njeby prěnju Mjezynarodnu dźěłarnju rězbarjow při Miłočanskej skale hłownje sobu organizował, přihotuje wón ju kóžde lěto zhromadnje z dalšimi pomocnikami, tež lětušu wosmu wot 19. awgusta do 1. septembra. „To je tójšto dźěła, ale wobradźa mi stajnje zaso wjele wjesela, wosebje, hdyž widźiš na kóncu wuspěchi“, powěda z Durinskeje pochadźacy muž.
1996 je so ze swójbu w Njebjelčicach zasydlił. „Čuju so we wsy woprawdźe doma. Mi lubitej so zhromadnosć wjesnjanow mjez Serbami a Němcami a wosebje akuratnosć we wsy.“ Wukubłany inženjer za lětarsku techniku a bywši wučer na Kamjenskej oficěrskej wysokej šuli, kiž je so po přewróće hišće na socialneho pedagogu dale wukubłał a na Budyskim dźěłowym zarjedźe dźěłał, je čłowjek, lubowacy socialnu zhromadnosć, angažement a kulturne žiwjenje. Jako socialny pedagoga je wšak tež młodźinskim klubam pomhał. Tuž běchu jeho kmanosće organizowanja kulturneho žiwjenja znate.
Helmut Schippel je so do serbskich stawiznow a kultury zanurił. „Mějach w błótowskich Bórkowach serbsku wowku. Wona chodźeše w narodnej drasće“, wón přeradźa. Ju pak njebě jako dźěćo hižo dožiwił. Někak jeho to přiwšěm ze serbskosću wjaza. Wo serbskim žiwjenju a stawiznach wón stajnje wukrajnym rězbarjam powěda, tak tež loni na dźěłarničce čěskemu wuměłcej Davidej Farellej. A tón zdoby dalšeju wuměłcow, Čecha Roberta Algera a Italčana Andreju Cappelu, za wosebity wuměłski projekt pod hesłom „Wětřik nadźije, wěry a lubosće“, kotryž wotměje so wot 3. do 18. awgusta. Tak maja nastać tři skulptury z marmora: wóčko jako prěni wid maćerje a jeje lubosće, přez křiž połoženej ruce jako symbol zhromadnosće Serbow, Němcow a Čechow a tři chorhoje – serbska, němska, čěska –, w kotrychž wuzběhuje so čerwjena barba jako znamjo zhromadnosće a lubosće. „Skulptury sadźa na tři granitowe stołpy, kotrež wotkryjemy 18. awgusta na křižowanišću njedaloko Njebjelčic.“
Projekt podpěrujetej Załožba přichoda w Praze a Załožba za serbski lud. „Sym wjesoły, zo móžemy jako Njebjelčanske rězbarske towarstwo lětsa do projekta sobu zapřijeć 35. swjedźeń serbskeje poezije. Naše towarstwo a Njebjelčanske domizniske a kulturne towarstwo, kotrehož čłon sym, pomhatej Zwjazkej serbskich wuměłcow, zo by jeho zarjadowanje pod hesłom „Poezija zetkawa so z rězbarstwom“ sobotu, 10. awgusta, při Miłočanskej skale wuspěšne było.“ Tak wobstara Njebjelčan k tomu zwukowu techniku a wabjenje w gmejnje a tamniše domizniske a kulturne towarstwo poskića kofej a tykanc. „Přeju sej rjane wjedro a wjele wopytowarjow“, praji Helmut Schippel.
A při rozžohnowanju sej přeje, zo měli Njebjelčenjo zarjadowanja, kotrež jich sobuwjesnjenjo organizuja, přichodnje lěpje wužiwać. A. Wićaz
Organizator Njebjelčanskeje dźěłarnje rězbarjow Helmut Schippel Foće: AW
žórło: Serbske Nowiny 07/2013
Programm:
08.08.2013, 19.00 hodź./Uhr/hod./godz.
„Poezija zetkawa so z Europu” - literarny wječork ze serbskimi, serbiskimi a pólskimi basnikami a přełožowarjemi serbskekje poezije w zhromadnosći z Institutom za sorabistiku na Lipščanskej uniwersiće
městnosć zarjadowanja: Uni Leipzig, „Villa Tillmanns”, Wächterstr. 30
„Poesie trifft Europa” - ein Literaturabend mit sorbischen, serbischen und polnischen Dichtern und Nachdichtern in Zusammenarbeit mit dem Institut für Sorabistik an der Universität Leipzig
Veranstaltungsort: Uni Leipzig „Villa Tillmanns“, Wächterstr. 30
Mitwirkende: Dichter aus der Lausitz, Leipzig, Warschau und Beograd
„Poezie se potkává s Evropou” – literární večer s lužickosrbskými, srbskými a polskými básníky a překladateli lužickosrbské poezie společně s Sorabistickým institutem Univerzity v Lipsku
Místko konání: Univerzita Lipsko „Villa Tillmanns“, Wächterstr. 30
Spoluúčinující: Básníci z Lužice, Lipska, Varšavy a Bělehradu
„Poezja spotyka Europę”- wieczór literacki z serbołużyckimi, serbskimi i polskimi poetami oraz tłumaczami poezji we współpracy z Instytutem Sorabistyki Uniwersytetu w Lipsku
Miejsce imprezy: Uniwersytet w Lipsku „Villa Tillmanns“, Wächterstr. 30
Wykonawcy: Poeci z Łużyc, Lipska, Warszawy i Belgradu
10.08.2013, 15.00 – 16.30 hodź./Uhr/hod./godz.
„Poezija zetkawa so z rězbarstwom“ - bjesada při kófeju a tykancu a z basnjemi we wjacorych rěčach a z hudźbnym a spěwnym wobrubjenjom składnostnje mjezynarodneje rězbarskeje dźěłarnički w Njebjelčanskej gmejnje (wokrjes Kamjenc)
městnosć zarjadowanja: Miłoćanska skała (při Krabatowym kamjenju)
„Poesie trifft Bildhauerei“ - Unterhaltung bei Kaffee und Kuchen und mit Gedichten in mehreren Sprachen sowie mit Musik und Gesang anlässlich der internationalen Bildhauerwerkstatt in der Gemeinde Nebelschütz (Landkreis Kamenz)
Veranstaltungsort: Steinbruch Miltitz (am Krabatstein)
Mitwirkende: Dichter aus der Lausitz, Bratislava, Beograd, Warschau und Berlin sowie die Musikgruppe „Słowjańske barwy“ (Cottbus) mit sorbischen, slowakischen und deutschen Liedern; es erklingen mehrere Instrumente, u.a. husle (Geige), dudawka (Drehleier), fujara (Hirtenflöte) und dudy (Dudelsack)
Im Anschluss an das literarisch-musikalische Programm laden der Sorbische Künstlerbund, der Krabat-Verein, die Gemeinde Nebelschütz und der Kunstverein Hoyerswerda zu einer Gesprächsrunde über Erfahrungen bei Überschreitungen von Sprach- und Kulturlandschaften ein.
„Poezie se potkává se sochařstvím“ - posezení při kávě a koláči s básněmi v několika jazycích a s hudbou a zpěvem při příležitosti mezinárodní sochařské dílny v Nebjelčicích (okres Kamjenc)
Místo konání: Miłoćanska skała (u Krabatova kamene)
Spoluúčinkující: Básníci z Lužice, Bratislavy, Bělehradu, Varšavy a Berlína a hudební skupina „Słowjańske barwy“ (Chotěbuz) s lužickosrbskými, slovenskými a německými písněmi; uslyšíte tradiční lužickosrbské lidové nástroje např. husle, dudawka, fujara a dudy
„Poezja spotyka rzeźbiarstwo “ – rozmowy przy kawie i cieście z wierszami w kilku językach, z muzyką i śpiewem, z okazji mjędzynarodowych warsztatów rzeźbiarskich w Nebjelczycach (powiat Kamieniec)
Miejsce imprezy: Kamieniołom Miłocicach (przy skale Krabata)
10.08.2013, wot 19.00 hodź./Uhr/hod./godz.
Budyska nóc poezije w a wokoło Stareje wodarnje; punkrockowy duo „Berlinska dróha“ wobrubi wjacore krótke čitanja a bjesady tohorunja młodych awtorow ze swójskimi songami
městnosć zarjadowanja: Stara wodarnja Budyšin, Serbski kěrchow 2
Bautzener Poesienacht in und um die Alte Wasserkunst; die Kurzlesungen und Gespräche umrahmt das Punkrock-Duo „Berlinska dróha“ („Berliner Straße“) mit eigenen Songs
Veranstaltungsort: Alte Wasserkunst Bautzen, Wendischer Kirchhof 2
Mitwirkende: In- und ausländische Dichter sowie das Anti-folk-Duo „Berlinska dróha“
Budyšínská noc poezie ve Staré vodárně a jejím okolí; krátká čtení mladých autorů svými songy doprovodí punkrockové duo „Berlinska dróha“
Místo konání: Stara wodarnja Budyšin, Serbski kěrchow 2
Spoluúčinkující: domácí i zahraniční básníci a Anti-folk-duo „Berlinska dróha“
Budziszyńska Noc Poezji w i przy Starej Wieży Ciśnień; recytacje w oprawie muzycznej punkrockowego duo „Berlinska dróha“
Miejsce imprezy: Stara Wieża Ciśnień w Budziszynie, Serbski kěrchow 2
11.08.2013, 15.00 – 17.00 hodź./Uhr/hod./godz.
„Poezija na čołmiku“ – krótke čitanja a bjesada při škleńcy wina na wulěće po Błótowskich wódnych pućach
městnosć zarjadowanja: Bórkowy – cołmarnja „K lindobarjoju”, Głowna droga 1
„Poesie auf dem Kahn“ – Kurzlesungen und Gespräche bei einem Glas Wein unterwegs auf den Wasserwegen im Spreewald
Veranstaltungsort: Burg/Spreewald – Bootshaus „Zum Leinenweber“, Hauptstr. 1
(Für diese Veranstaltung mit Unterstützung des Regionalverbandes der Domowina in Cottbus sind Tickets notwendig, die 15 Euro kosten incl. Kahnfahrt und Getränke; Vorbestellungen bzw. Kartenverkauf über den Sorbischen Künstlerbund und die Domowina in Cottbus sowie über die Sorbische Kulturinformation Bautzen und die „Lodka“ in Cottbus)
„Poezie na loďce“ – čtení a povídání při skleničce vína na výletě vodními cestami dolnolužických Blat
Místo konání: Bórkowy – přístaviště „K lindobarjoju”, Głowna droga 1
(Pro tuto akci je nutné mít vstupenky v ceně 15,-€ (zahrnuje jízdu na loďce a nápoje) – vstupenky lze zakoupit v předprodeji prostřednictvím Svazu lužickosrbckých umělců a Domowiny Chotěbuz a rovněž v Lužickosrbském kulturně-informačním centru v Budyšíně a informačním středisku „Lodka“ v Chotěbuzi.
„Poezja na łodzi“ – recytacje i rozmowy przy lampce wina podczas wędrówki szlakami wodnymi Błot
Miejsce imprezy: Bórkowy - przystań„K lindobarjoju”, Głowna droga 1
18.09.2013, 19.00 hodź./Uhr/hod./godz.
Bjesada z poeziju Ludoweho nakładnistwa Domowina na česć Miny Witkojc z Christianu Piniekowej a Stefanie Krawcojc
městnosć zarjadowanja: internat Delnjoserbskeho gymnazija w Choćebuzu, Žylowska 39
Poesieabend des Domowina-Verlages zu Ehren von Mina Witkojc mit Christiane Piniek und Stefanie Krautz
Veranstaltungsort: Wohnheim des Niedersorbischen Gymnasiums in Cottbus, Sielower Str. 39
Večer poezie Lidového nakladatelství Domowinana na počest Miny Witkojc s Christianou Piniekowou a Stefanií Krawcojc
Místo konání: internát Dolnolužickosrbského gymnázia v Chotěbuzi, Žylowska 39
Wieczór poetycki Ludowego Wydawnictwa Domowina na cześć Miny Witkojc z udziałem Christiany Pinekowej i Stefanii Krawcojc
Miejsce imprezy: Internat Dolnołużyckiego Gimnazjum w Chociebużu, Žylowska 39
19.09.2013, 19.30 hodź./Uhr/hod./godz.
Čitanje a bjesada na česć Antona Nawki – zarjadowanje Ludoweho nakładnistwa Domowina
městnosć: Smolerjec kniharnja w Budyšinje, Sukelnska 27
Lesung und Gespräch zu Ehren von Anton Nawka – eine Veranstaltung des Domowina-Verlages
Veranstaltungsort: Smolersche Verlagsbuchhandlung in Bautzen, Tuchmacherstr. 27
Čtení a beseda na počest Antona Nawki – pořad Lidového nakladatelství Domowinana
Místo konání: Smolerovo knihkupectví v Budyšíně, Sukelnska 27
Recytacje i biesiada na cześć Antona Nawki – impreza Ludowego Wydawnictwa Domowina
Miejsce imprezy: Księgarnia Smolera w Budziszynie, Sukelnska 27
20.09.2013, 11.00 hodź./Uhr/hod./godz.
W spomnjeću na Antona Nawku při jeho rowje
městnosć wopomnjeća: Mikławšk w Budyšinje, Mikławškowe wrota 2
In Erinnerung an Anton Nawka an seiner letzten Ruhestätte
Erinnerungsort: Nikolaifriedhof Bautzen, Nikolaipforte 2
Vzpomínka na Antona Nawku u jeho hrobu
Místo vzpomínky: hřbitov Mikławšk v Budyšíně, Mikławškowe wrota 2
Wspomnienie Antona Nawki w miejscu jego ostatniego spoczynku
Cmentarz św. Mikołaja w Budziszynie), Mikławškowe wrota 2
20.09.2013: 16.30 hodź./Uhr/hod./godz.
W spomnjeću na Minu Witkojc při jeje rowje
městnosć wopomnjeća: kjarchob Borkowy, Kjarchobowa droga
In Erinnerung an Mina Witkojc an ihrer letzten Ruhestätte
Erinnerungsort: Friedhof Burg, Friedhofsweg
Vzpomínka na Minu Witkojc u jejího hrobu
Místo vzpomínky: hřbitov Borkowy, Kjarchobowa droga
Wspomnienie Miny Witkojc przy jej grobie
cmentarz w Bórkowie, Kjarchobowa droga
20.09.2013, 18.00 – 19.30 hodź./Uhr/hod./godz.
Literarno-hudźbne počesćenje basnjerki Miny Witkojc – z krótkimi čitanjemi, wobrubjenymi z wuměłskimi spěwami serbskich komponistow; zarjadowanje Zwjazka serbskich wuměłcow w zhromadnosći z delnjołužiskej župu Domowiny
Městnosć zarjadowanja: Błótowska biblioteka „Mina Witkojc” w Borkowach, Při železniskim nasypje 12 b
Literarisch-musikalische Ehrung der Dichterin Mina Witkojc – mit Kurzlesungen, umrahmt mit Kunstliedern sorbischer Komponisten; eine Veranstaltung des Sorbischen Künstlerbundes und des Regionalverbandes der Domowina in Cottbus
Veranstaltungsort: Spreewaldbibliothek „Mina Witkojc“, Burg/Spreewald, Am Bahndamm 12 b
Mitwirkende: Dichter aus der Lausitz, Berlin, Polen und Tschechien, Oksana Weingardt-Schön(Piano) und Gerald Schön (Bariton)
Literárně-hudební pocta básnířce Mině Witkojc – z krótkimi čitanjemi, wobrubjenymi z wuměłskimi spěwami serbskich komponistow; zarjadowanje Zwjazka serbskich wuměłcow w zhromadnosći z delnjołužiskej župu Domowiny
Místo konání: Blatská knihovna „Mina Witkojc” v Borkowech, Při železniskim nasypje 12 b
Spoluúčinkující: básníci z Lužice, Berlína, Polska a České republiky a Oksana Weingardt-Schön (piano) a Gerald Schön (baryton)
Wieczór literacko-muzyczny w hołdzie dla poetki Miny Witkojc – z krótkimi recytacjami, w oprawie pieśni serbołużyckich kompozytorów; impreza Zwjązku Artystów Serbołużyckich we współpracy z dolnołużycką župą Domowiny
Miejsce imprezy: Błótowska biblioteka „Mina Witkojc” w Bórkowie, Při železniskim nasypje 12 b
21.09.2013, 15.00 hodź./Uhr/hod./godz.
Popołdnjo z poeziju a spěwom w serbskej a čěskej rěči
Městnosć zarjadowanja: Měšćanska biblioteka Varnsdorf, Otáhalova 1260
Ein Nachmittag mit Poesie und Gesang in sorbischer und tschechischer Sprache
Veranstaltungsort: Stadtbibliothek Varnsdorf, Otáhalova 1260
Mitwirkende: Dichter aus der Lausitz und der Tschechischen Republik
Odpoledne s poezií a zpěvem v lužickosrbské a české řeči
Místo konání: Městská knihovna Varnsdorf, Otáhalova 1260
Spoluúčinkující: básníci z Lužice a České republiky
Popołudnie z poezją i śpiewem w języku serbołużyckim i czeskim
Miejsce imprezy: Miejska Biblioteka w Varnsdorfie Otáhalova 1260
Wykonawcy: Poeci z Łużyc oraz Republiki Czeskiej
Weitere Lesungen sind an Schulen der Lausitz sowie in Bratislava und Opole geplant
Další čtení jsou plánována ve školách v Lužici, Bratislavě a Opolí.
Kolejne imprezy zaplanowano w szkołach łużyckich jak również w Bratysławie i Opolu.
Změny móžne/Änderungen vorbehalten/Změna vyhrazena/program może ulec zmianie
Staw 05.08.2013
2013
Verleihung des Ćišinski-Preises an Benno Budar
Ansprache des Herrn Landtagspräsidenten Dr. Matthias Rößler zur Verleihung des Ćisinski-Preises am 19. Oktober 2013
Sehr geehrte Frau Theurich,
verehrte Herren Preisträger, lieber Herr Budar,
sehr geehrte Abgeordnete,
werte Gäste,
seit 1995 ehrt nun die Stiftung für das sorbische Volk Persönlichkeiten, welche für den Erhalt der sorbischen Sprache, Kunst und Wissenschaft Herausragendes geleistet haben. Sie wird damit der Verpflichtung gerecht, das Andenken des bedeutendsten sorbischen Dichters und Patrioten, Jakub Bart-Cisinski, zu bewahren.
Hier im Kloster hat er die Schule besucht und ist nach seinem Studium in Prag unter anderem als Kaplan an der Katholischen Hofkirche Dresden tätig gewesen. Als Dichter schuf er formvollendete Sonette und entwirft in der kulturpolitischen Zeitschrift für Junge Sorben „Lipa Serbska“ den richtungsweisenden Plan eines nationalen Theaters. Dass sein Werk auch in deutschen Übersetzungen bekannt wurde, ist das Verdienst des Domowina-Verlag, der in den letzten beiden Jahrzehnten mehrere Titel herausgebracht hat.
Als Lyriker hat auch der diesjährige Träger des Cisinski-Preises begonnen. Das Kuratorium traf die Entscheidung, dass der Hauptpreis Herrn Benno Budar für sein umfangreiches literarisches, kulturgeschichtliches und identitätsstiftendes Schaffen und die Förderung des slawischen wechselseitigen Verständnisses zuerkannt wird.
Ich möchte der Laudatio nicht vorgreifen und zitiere hier den Anfang aus einem Gedicht:
„Kein Schafott auf dem Marktplatz,
kein Handel, keine Prozession.
Das Freie Forum spricht zur Situation,
die Berliner Mauer ist gefallen,
der Bautzner Knast füllt sich mit Krawallen,
die mischen sich mit der Opposition.
Nach den Reden kein langes Gerede,
die Kerzen werden angebrannt
und ziehen die Innere Lauenstraße entlang…“
Mit diesen Worten hat der Dichter die Stimmung des Bautzner Herbstes 1989 zum Ausdruck gebracht und vielen von uns, die damals in Bautzen, Dresden oder Leipzig dabei gewesen sind, aus dem Herzen gesprochen.
Sein Publikum fand auch Michael Ziesch. Er ist als Musiker, Dirigent und Sänger im sorbischen Volk bekannt geworden. Mit dem Förderpreis zum Cisinski-Preis wird er für seine vielseitigen musikalisch-künstlerischen Leistungen und in die generationsübergreifende Förderung der sorbischen Sprache insbesondere auf dem Gebiet der Neuen Medien ausgezeichnet. Er leitet das Studio des Sächsischen Ausbildungs- und Erprobungskanals in Bautzen und hat sich dabei ganz besondere Verdienste um die Vermittlung des Umgangs mit modernen Medien an Schüler erworben. Die elektronischen Medien haben generell immer mehr an Bedeutung gewonnen. Deshalb schließe ich mich der Auffassung der Stiftung an, dass die sorbische Sprache schnellstens für ihre Nutzung in allen elektronischen Medien aufbereitet werden muss.
Als Schirmherr des Wettbewerbs „Sprachenfreundliche Kommune – Die sorbische Sprache lebt“ habe ich meine Verbundenheit mit der sorbischen Sprache und Kultur und ihre Bedeutung für Sachsen und Mitteleuropas bereits zum Ausdruck gebracht. Und ich werde auch weiterhin das Bewusstsein dafür wachhalten, dass es im Falle der sorbischen Sprache und Kultur um einen der höchsten Werte unserer Sächsischen Verfassung und ihrer Lebenswirklichkeit in der sächsischen Oberlausitz geht.
Die eigne Sprache ist für ein Volk das wichtigste Identitätsmerkmal, das im gegenwärtigen Prozess der Globalisierung auch für den Einzelnen immer mehr an Bedeutung gewinnt. Zum einen geht es – zumal für kleine Völker wie die Sorben – darum, die eigene Sprache zu bewahren; zum anderen eröffnen sich immer mehr Möglichkeiten, die Vorteile der Mehrsprachigkeit wahrzunehmen. Mit dem Beitritt unserer Nachbarstaaten zur Europäischen Union hat die Brückenfunktion der sorbischen Sprache bei der gegenseitigen Verständigung von Deutschen, Sorben, Tschechen und Polen weiter zugenommen. Die Sorben sind in Sachsen fest verankert. Das war schon so vor mehr als 1000 Jahren und ist bis in die Gegenwart so geblieben. Seit 2008 ist unser sächsischer Ministerpräsident ein Sorbe. Von 1999 bis 2004 haben wir – Stanislaw und ich – in der Sächsischen Staatsregierung sehr eng zusammengearbeitet. Seit 2009 ist er für mich als Landtagspräsident der wichtigste Ansprechpartner in der sächsischen Landespolitik. Ich habe in all diesen Jahren die Übereinstimmung zwischen deutschen und sorbischen Sachsen auch auf dem Felde der Politik zu schätzen gelernt und einen Grund mehr, meinen Blick nach Panschwitz-Kuckau zu richten.
Es ist mir heute eine ganz besondere Freude und große Ehre, die Verleihung des Ćisinski-Preises im Geburtsort des Nationaldichters des sorbischen Volkes vornehmen zu können.
Ich danke Ihnen.
Laudatio und Dankesworte
Lawdacija Benej Budarjej, lawreatej Myta Ćišinskeho 2013
Luby Beno, česćeni přitomni!
Po wšěm zdaću maš ty, luby Beno, doma tajki wosebity kuzłarski budźak, kotryž zamóže samo rěčeć. Přetož wón přeradźi: Ja sym stajnje naćehnjeny, słyšiće mje tikotać? Wony budźak tikota w lyriskej zběrce z rjanym titulom Spać w meji měli zakazać, wušłej w lěće 1983. Nó haj, před třiceći lětami wšak su budźaki woprawdźe hišće tak wótře tikotali, zo móžachu ći spar rubić. Tola tehdy kaž dźensa je meja za basnika najrjeńši měsac, wšako lěta pozdźišo přiznawa: We mni meja hišće lěha. Do rymoweho borleška hrabnje sej najradšo přirodu a počasy. Tema „čas“ saha w Bena Budarjowych twórbach do zańdźenosće, wjerći so w přitomnosći a mikota do přichoda: hač w słónčnych wokomikach abo na žołmach žiwjenja, hač W susodstwje makrelow abo Na křižerjach. A ze znatymi słowami Ćišinskeho dodam: „Čas nowy stup ma spěšny. Štóž chce w stupje / z nim wostać, šwarnje dyrbi wustupować“. Přetož čas ći ćěka a zhubjeny čas njepřińdźe zas. A tež tohodla zanurja so Beno Budar do stawiznow a stawizničkow, hustodosć do wěrnych. Jako sobuawtor je zdźěłał scenarij za wobšěrnu filmowu seriju wo serbskich stawiznach, kotraž so přewažnje we wučbje wužiwa a šulerjej wobrazliwje a jadriwje historiske mězniki předstaja.
Předewšěm putaja jeho młódše stawizny wokoło Druheje swětoweje wójny. Hakle wóndano je wušła kniha wo wójnskich wosudach serbskich žonow, kiž nawjazuje na jeho wuspěšnu knihu Tež ja mějach zbožo wo dóńće serbskich wojakow. Su to jimace cyle wosobinske powědanja wo hrózbnych wójnskich podawkach a złóstnistwach. A dyrbju přiznać, zo njemóžach wobě knize pospochi přečitać – přetragiska bě bjezmócnosć hrózbnym podawkam a připadam napřećo. Přez lětdźesatkaj je Beno Budar časowych swědkow wopytował a z tym podeńdźenja suroweje wójny za přichodne generacije před zabyćom wuchował. A njeje samozrozumliwje sej zdobyć dowěru powědacych, zo bychu so na najhórši čas swojeho žiwjenja dopominali. Čućiwe zamyslenje je kaž babjace předźeno, kotrehož nitki nimale njewidźomnje žiwjenje wobdawaja. A jeli wětřik zaduje, wone lětaja. Beno Budar je zamóhł ze swojej wotewrjenej bliskosću nitki zapopadnyć a dodnić to čłowjeske we wosudnych situacijach. Jeho zajim za stawizny ma tež wosobinske emocionalne korjenje. Pytawši swojeho nana, štož bě wusko zwjazane z dóńtom maćerje, slědźeše sam za swójbnymi korjenjemi. A „Puškin“ – kaž Bena za čas studija slawistiki w Lipsku mjenowachu – bě móhłrjec hižo na prawym puću, jako studowaše na uniwersiće w Rostowje nad Donom rušćinu.
Beno Budar je awtor wo a we swojej domiznje. Widźi w literaturje praktisku funkciju – chce być zrozumjeny a čitany, štož so jemu bjezdwěla poradźi. Je měnjenja, zo: „Hdyž pisaš, dyrbiš wěrnosć rjec“. Stupi z čitarjemi do dialoga, najradšo wšak na zelenej kupje Hornjeho Hajnka w swojej přitulnej bróžni, hdźež ma za hosći z tu- a wukraja wrota muzeja a durje literatury šěroko wočinjene. Wosebje tež za pisacych Róžeńčanskeho kružka, kotrychž wot lěta 1999 swěru přewodźuje. Sam je był z čłonom Kružka młodych awtorow wokoło Kita Lorenca. Jeho zažne lyriske twórby steja tuž w antologiji Kusk wuznaća, mjez druhim jedna z jeho najrjeńšich: Běłe žarowanje. Temy, kotrež čerpa Beno Budar ze swójskich dožiwjenjow a začućow, čitarja najbóle jimaja. Pusty wječor je za mnje tajki wjeršk jeho powědkow, wozjewjeny tež w zběrce Mjez nami prajene w lěće 1989. Štyri z tu zapřijatych tekstow buchu hižo někotre lěta do toho na dźiwadłowym jewišću w sceniskej montaži pod titulom Na křižerjach předstajene.
Beno Budar njepisa wo dalinje, ale wo swojej bjezposrědnjej wokolinje, kaž je ju sam dožiwił a wobkedźbował. Hižo w prěničce Mikus a Dajkus dopomina so na swoje šćežki / po Kulowskich haskach, / we Łaskowskich lěskach, / na Koslowskich pěskach. Drje je jemu scuzbnjenje w dalokej měrje cuze, tola w awtentiskosći jewi so někotražkuli schowana myslička, kaž w basni Pod Bohatej wěžu, hdźež agěruje hołbjaca žona: A druhdy, hdyž na dróze honja so hrajki,/ powěda wona Bohatej wěži bajki / wo bědźe a hłodźe, / a druhdy, mój ach, / baje wo wójnach / a poslednich dnjach. Naspomnić chcu zdobom powědančko Da sym ja ta poslednja, kotrež fascinuje ze sebjewědomej wšědnosću protagonistki a hdźež tematizuje so wosud staršeje generacije, tež serbskeje. Při wšěch bolostnych wokomikach pak chce Beno Budar zabawjeć a bjesadować, tež přećiwo samoće. Tuž njezadźiwa, zo napisa zhromadnje z Hrjehorjom Nawku tójšto šlagrowych tekstow na hudźbu Měrćina Weclicha. A dźěći so raduja nad zybolacej Małej sněženku, z njej spěwaja, rejuja a dyrdomdeje dožiwja.
Pryzlojte teksty z aha-efektom šibałosće nadeńdźemy bohaće w knižce rjadu Serbska poezija Jurka – Jurja Winarja, kotruž je Beno Budar zestajał. Tam, hdźež „taktika / bě wot basnika / wěcka časnika“ a hdźež „jerje maju ferje“, móžeš so najlěpje do jurkowanja dać. Za rybami so w literarnej rěce wšelko wudźi. W Budarjowej basni Rybow lětni kwas wšak ryby něme wostanu / samo po hrě z lubosću: / žane zwady, / žane blady, / žane słowčko podarmo. Hinak ma so to ze serbskej kóčku, kotraž wo dialektice dialektow běrnjacych nepli powěda abo skerje rozmysluje, hačrunjež by sej radšo rybu zesłodźeć dała.
Wo němosći Beno Budar přewjele njedźerži, ćim lěpje wuznaje so w trojorěčnych rěčiznach. Wažne su jemu zwiski k čitarjam a literatam, kotrež rady tež na swjedźenjach poezije nawjazuje. Wot lěta 1969 skutkuje w Kole serbskich spisowaćelow a pozdźišo w Zwjazku serbskich wuměłcow. Wosebje k słowjanskim spisowaćelam wudźeržuje wuske styki a je zastupjeny w tamnišich antologijach. Mjezdruhim je w lěće 2009 wušła jeho zběrka basnjow w běłoruskej rěči Rěka časa (Rika času) a loni we Warnoćicach čěska zběrka prozy Běchu to złe časy (Byly to zlé časy).
Twórby Bena Budarja docpěja šěroki publikum, tež dźěćacy. Jako dźěd a něhdyši redaktor Płomjenja so na tutym polu derje wuznaje. Hakle před měsacom móžeše wón w Dźiwadle na Hrodźe prapremjeru klankohry po swojej knize Cowboy Tom abo dyrdomdej ze zaka dožiwić. Tež tu wućahny awtor ze swojoh‘ zaka wšě fasety lokalneho kolorita, kiž wjerchola w fantastiskich swětłokulkach w módrej šklě žiwjenja. Beno Budar maćernorěčne syčawki na našim kusku zemje lubuje. Tohodla wšitko čini, zo njebychu jemu ceknyli a ta škla ze swětłokulkami stajnje napjelnjena była.
Tworjenje za serbsku rěč a literaturu je w zmysle Jakuba Barta-Ćišinskeho wažny narok a nadawk, čemuž so Beno Budar jako spisowaćel, přełožowar, zestajer a wudawaćel wuspěšnje a z wjeselom wěnuje. Někotryžkuli doł je wón dyrbjał w zašłym času překročić, tola žiwjenska wola, Bože puće a poezija su jeho kaž škitace předźeno wobjimali.
W basni Ćišinskeho „Lećće z časom“ čitamy: „Čas njese móc a žiwjenje we klinje. / Štóž zbožo časej wudrěć chce, tón hlada / njech z wočomaj, njech k nohomaj spěch spinje!“
Luby Beno, k Mytu Ćišinskeho, kotrež so tebi dźensa spožči, gratuluju z cyłeje wutroby a přeju ći za wšě twoje ideje a předewzaća krutu strowotu a retomas tikotacych budźakow.
Měrana Cušcyna
19.10. 2013
Beno Budar
Dźakne słowa k spožćenju Myta Ćišinskeho 19. oktobra 2013
Sehr geehrter Präsident des Sächsischen Landtages, Dr. Matthias Rößler,
česćeni zapósłancy zwjazkoweho a krajneju sejmow,
česćena předsydka Rady załožby za serbski lud, Lejna Theurigowa, česćeny předsyda parlamentariskeje přirady Marko Šiman,
luba Měrana, luby Michale,
lubi hosćo, přiwuzni a lubowarjo mojich basnjow a powědkow.
Sym přewšo hnuty, zo spožči so mi najwyše statne myto Serbow, myto Ćišinskeho, kotrehož sej wosobinsce jara česću.
Za mnje je dźensa ćežko prawe słowa namakać. Sym zbožowny, zo sym přez připad, kaž wěsće, scyła so narodźił a to hišće wosrjedź Serbow.
A kajke to zbožo, zo sym bohudźakowano z ćežkeje chorosće drje chipry, ale žiwy wušoł a zo směm dźensniši dźeń scyła z wami dožiwić.
Jako prěnje dźakuju so tym, kiž su mje namjetowali a w kuratoriju so za mnje rozsudźili.
Luba Měrana, wulce sym so nad Twojimi hódnoćacymi słowami zwjeselił. Zapłać Ći Bóh!
Dźakuju so tež krajomaj Sakska a Braniborska kaž tež Zwjazkej, kiž přez Załožbu za serbski lud tute wysoke myto Ćišinskeho podpěruja a spěchuja.
Dźakuju so mojim wučerjam, Kołu serbskich spisowaćelow, pozdźišo Zwjazkej serbskich wuměłcow, spisowaćelej Kitej Lorencej, kotryž je nas, Róžu Domašcynu, Benedikta Dyrlicha, Tomasza Nawku, Jurja Łušćanskeho a dalšich w kružku młodych awtorow z wulkej wušiknosću wučił pisać. Dźakuju so Ludowemu nakładnistwu Domowina, w kotrymž je wjetšina mojich knihow wušła. Wosebity dźak słuša lektoromaj Luciji Bejminej, Pětrej Thiemanej a Isy Bryccynej, kotraž njeje jenož moje poslednje knihi wuhotowała, ale je tež ze swójskimi ilustracijemi wobohaćiła. Dźakuju so tež komponistej Měrćinej Weclichej a swakej Hrjehorjej Nawce za rjane zhromadne dźěło po wječorach a po nocach.
Wosebje pak so dźakuju mojej mandźelskej, wam wšěm, zo sće sem přijěli. Móžeće mi wěrić, zo sej wašu přitomnosć dźensa ćim bóle wažu. Dźeń mojoh najwjetšeho swětneho myta, pomjenowany po serbskim klasikarju-basniku europskeho formata. Wón je wosebje w swojich basnjach rysował dušiny staw serbskeho ludu, jeho wjesela, strachi, starosće, bědźenja a nadźije. Na kóždej stronje Zhromadźenych spisow Ćišinskeho w 14. zwjazkach namakaš něšto, štož će puta a jima. Kajki to wukon!
Strachi Ćišinskeho wo přichod našeho ludu přewodźeja tež mje. Nam so poprawom derje dźe. Smy žiwi w technisce a towaršnostnje dotal najzajimawšim času, prěni raz w swobodźe a demokratiji. Mamy wšitko: kubłanych a sebjewědomych młodostnych a nanow a njebojazne mudre holiča a maćerje, k tomu nadpřerěznje wjele duchownje hibićiwych a strowych dźěći. Mamy drohotne zemske pokłady, wot kotrychž nimo dźěłowych městnow bohužel ničo dale nimamy, nawopak zhubimy dźěl našeje domizny.
Njedopušćmy, zo so naša dwurěčna Łužica pod diktatom mamona dale wukutli! Žadosćiwje łakaja wulke koncerny na naš sněhběły kaolin, zemski wolij, kopor, złoto, rědke zemje, wuhlo, na wosebje kruty granit a štó wě, što so hišće we Łužicy chowa. Wězo mamy tež lěsy a haty, ryby a hriby, zela a wuhlo, dobre pola, pěsk a wodu. Směmy hordźi na to być, zo mamy hódnej zběrce Radyserb-Wjelowych ludowych přisłowow a Jana Arnošta Smolerjowych ludowych pěsničkow Hornjo- a Delnjoserbow, gramatiki a słowniki, zo mamy naše 1 500-lětne stawizny, stare bajki a legendy, wušiknych ludźi, pilne kaž pčołki. Mamy samo tři wšelake přełožki biblije a tři rozdźělne knihi kěrlušow/spěwarskich (hornjoserbske katólske a ewangelske a delnjoserbske ewangelske), mamy putniske městno Róžant, pod kotrymž leži požadany kaolin. Njedopušćmy, zo so naše hnadowne městno wohrožuje!
Česćimy sej našeho zbóžnoprajeneho Alojsa Andrickeho, potajkim krute to zakłady žiwjenja.
Wosobinsce zhladuju pozitiwnje do přichoda Serbow. Mamy połne žłobiki a pěstowarnje serbskich a serbsce wuknjacych dźěći. Generacija serbskich młodych swójbow na swoje wašnje rěč a kulturu našich wótcow, kaž by Ćišinski rjekł, cyle wědomje dale dawa. Někotražkuli młoda swójba je so ze zapada zaso do Łužicy nawróćiła abo so domoj hotuje. Žedźba za awtentiskej serbskej zhromadnosću přiběra. Kaž dźiw je nastał njewočakowany fenomen: Serbska zemja za swójski dom je požadana kaž hišće ženje. Ćišinski je hižo před wjace hač 100 lětami warnował: Žadyn hruzlik serbskeje zemje do cuzych rukow! Kak prawje je wón tola měł!
Što činić dźensa?
Bohudźak su někotři wjesnjanosća znamjenja časa spóznali a skićeja skónčnje młodym Serbam jara požadanu twarsku pódu. Tutón zjaw mje wjeseli.
Tež naša małosć ma we wichorach časow swoje lěpšiny. Je tola wulke zbožo, zo tu po tysac a pjećstow lětach hišće smy, zo smy přežiwili. Smy sej wobchowali našu rěč a wěru, wažnej stołpaj tež pola Ćišinskeho za naše dalše byće a traće.
Tež ja mějach zbožo a słušam do generacije tych, kotřiž njetrjabachu wjace do wójny ćahnyć.
Moje prěnje a nanajwjetše zbožo je mi darjene žiwjenje tu – a zo sym po 60 lětach swojeho nana z pomocu mnohich, wosebje Leny Lisinoweje, Alfonsa Wićaza a Hańže Clausoweje namakał. W swojej powědce „Kak swojeho nana namakach“ wšitko napisach – ta je mjeztym přełožena do nimale wšěch słowjanskich rěčow.
Štó by sej myslił, zo dóstanu jónu myto Jakuba Barta-Ćišinskeho? Kajke to zbožo! Haj, tak smy dźensa hišće z jeho duchowneho zawostajenstwa žiwi. Jenož derje, zo so Ćišinskeho wuj farar Jakub Hermann, jako wulkomyslny sponsor wopokaza, bjez kotrehož njeby wón ženje telko basniskich zběrkow wudać móhł.
Bohužel nimamy dźensa ani Ćišinskeho ani Hermanna, za to pak mamy załožbu, ale bohužel z njedosahacym budžetom.
Jara wobžaruju, zo njemóžemy naše dźěći wodźić přez atraktiwny muzej Ćišinskeho, kaž je wón za wuznamneho němskeho spisowaćela Lessinga, w 10 kilometrow zdalenym Kamjencu zarjadowany. Wobaj staj rubałoj puć k tež dźensa hišće njeparujomnemu narodnemu dźiwadłu – jedyn za serbske, tamny za němske dźiwadło a wobaj zaběrjetaj wuznamne městno w němskich a europskich stawiznach.
Kajki traš budźe přichod našich dźěći a wnučkow?
Běchmy, smy a budźemy, dołhož změjemy serbsku swójbu kaž ja, a serbske dźěći a šule a serbskich duchownych – a wězo serbske wowki a serbskich dźědow.“
Znaju tójšto młodych, horliwych serbskich swójbow a sej je jara wažu. Kaž swětłownje steja wone w serbskim kraju. Mjeztym mamy přeco wjace Němcow, kotřiž spytaja sej přiswojić to serbske, serbsku rěč a serbsku kulturu. Před nimi mam wulki respekt. Jako dwurěčny čłowjek z dźěćacych lět najlěpje wěm, kak ćežko to za Němca je serbsce wuknyć. Wjeselu so přez toleratnu zhromadnosć a rudźu so, zo smy pře husto hišće porno sebi žiwi z prastarymi předsudkami.
Sym jara zbožowny, zo směm dźensa swobodnje rěčeć a pisać. Za to smój z mandźelskej a někotrymi z was tu dźensa na žurli w oktobrje lěta 1989 w našim Budyskim bydlenju na Nutřkownej Lawskej 6 nimale połdra lěta dołho kóždu srjedu wječor w iniciatiwnej skupinje Serbskeje narodneje zhromadźizny wo přichodźe Serbow pod nowymi towaršnostnymi wuměnjenjemi wuradźowali, na spočatku ze strachom, zo nas snano do někajkeho NDR-skeho lěhwa njezawleku. K hłownym iniciatoram Serbskeje narodneje zhromadźizny słušeja mój swak farar Michał Nawka, Stani Brězan a Měrko Šołta. Měrliwa rewolucija wostanje njezapomnity podawk w mojim žiwjenju.
Dźensa su prawa Serbow w Sakskej wustawje jasnje sformulowane. Njewustupujmy tuž kaž prošerjo, ale wužadajmy sej, štož nam jako runohódnym staćanam přisteji. Podpěrujmy čestnohamtsce skutkowacych, iniciatiwy a projekty wuchadźace z ludu. Dźěłajmy sobu w našich towarstwach, kotrež maja so nimo institucijow w dosahacej měrje spěchować. Bjez ciwilnotowaršnostnych mocow tež w přichodźe njepóńdźe. Ćišinskeho wotkazanje, zo ma čłowjek, „w šuli, w cyrkwi a w zjawnym žiwjenju skutkowacy lubosć k serbskej narodnosći na wšě strony syć a budźić, hajić, sylnić ze słowom z přikładom… być“, njech je nam dale zawjazk.
Bjez ćežko wubědźeneje swobody, wo tym sym kruće přeswědčeny, njebyštej knize wo dóńtach serbskich wojakow za čas druheje swětoweje wójny „Tež ja mějach zbožo“ mjeztym w třoch nakładach a rozprawy zgwałćenych a poniženych žonow „Sym měła tajki strach“ nastałoj. Sym sej wědomy, zo budu na zakładźe tuteju knihow so dyrbjeć tež serbske stawizny korigować.
Zbožo měrliweje rewolucije bě za mnje runočasnje tež zwjazane z winowatosću, zamołwitosć přewzać. Sym hordy na swój literarny muzej, kotryž sym sej po měrliwej rewoluciji z mandźelskej w Hornim Hajnku natwarił. Wjace hač 2 000 wopytowarjow w nim mjeztym poby. Čuju so winowaty – a činju to tež rady – wosebje w našich dźěćoch a w młodźinje budźić hordosć na swoje stawizny, rěč a kulturu, zo bychu so w Serbach derje čuli a pozdźišo wotežki do rukow wzali. Nadźijam so jara, zo budu moje wnučki Filip, Kito a Majka tutón muzej dale jako zetkanišćo a kubłanišćo wobchować a z pomocu noweho swěta wirtuelnych medijow šěroku syć zajimcow z informacijemi zastarać.
Ćišinski by so dźensa wjeselił, by z nami wupił škleńčku wina a by pokročował pisać „Moje serbske wuznaće“.
www.beno.budar.de


c: text/html

text:
W katolskich Serbach je wjele wjetšich a mjeńšich historiskich drohoćinkow, kotrež sej ludźo jara waža. Jedna tajka – wona zdaše so hižo zhubjena być – je nětko znowa w Ralbicach widźeć.
Ralbicy (aha/SN). Hdyž bu před 16 lětami njeposrědnje za wosadnej cyrkwju wot 1992 njewobydleny statok spotorhany, zhubi so z nim tež Grubertec-Narćikec kapałka. Wuběrny znajer stawiznow delanskeje wsy Pawoł Rota zhladowaše tehdy w Serbskich Nowinach na stawizny wokoło 1840 natwarjeneho statoka a jich wobsedźerjow. Kónc 19. lětstotka bě Šunowčan Michał Narćik dom a ležownosć w Ralbicach kupił. Wón měješe tam swoju šewcownju. Nimo toho wikowaše ze šijawami a kolesami, kotrež tež porjedźeše. Hač bě wón mnohim hišće znatu kapałku z postawomaj Wutroby Jězusoweje a Wutroby swjateje Marije zarjadował, bohužel znate njeje. 1942 je Narćik 77lětny zemrěł.
Wudowa zapisa lěto na to statok swojemu sotrowcej Janej Grubertej. W Katolskim Posole w meji 1956 jeničce čitamy, zo je nowy wobsedźer postawje wobnowić dał a zahrodu před kapałku rjenje wuhotował.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bjez spěchowanja njemóže zarjadniski zwjazk swoje twarjenje ponowić
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Wjacore tydźenje a měsacy je zhromadźizna zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe wo tym rěčała, kak móhli swoje zarjadniske twarjenje w Pančicach-Kukowje přetwarić, zo bychu sobudźěłaćerjo lěpše wuměnjenja a wobydlerjo lěpši serwis měli. Na swojim wčerawšim posedźenju dyrbjachu zastupjerjo pjeć sobustawskich gmejnow nětko słyšeć, zo je planowany přetwar drje na dlěši čas z blida, jeli nic scyła. Přičina je, tak předsyda Měrko Domaška, zo jako zarjadniski zwjazk žane spěchowanje za tajku naprawu njedóstanu.


text:
30 lot czekanio i styknie. Fusbalowy majster wraco nazot na Górny Ślōnsk.
Łostatnio, w "Łokiym regiōnalisty" chyba żech wykrakoł, że nastympny felietōn bydzie ło fusbalu. Ale że tyla te nasze ślōnskie manszafty napochajōm za tyn czos, to bych sie w życiu niy spodziywoł.
Zaczynōmy łod tego, z czego wszyskie prowdziwe, ślōnskie kibice majōm nojwjynkszo ućycha - majstra w tym sezōnie zrobiōł Piast Gliwice i chyba kożdy to przizno, że chop, kiery za tym stoi, to tryner - Waldek KING Fornalik.
Pora lot tymu mało brakło, a majstra zrobiłby z Ruchym. Z Ruchym miszczym był, jak jeszcze we fusbal sōm groł - w 1989 roku. I było to łostatnie miszczostwo do drużyny z naszego regiōnu.
Aż do wczoraj. Bo liga sie już skōńcyła i to Piast jōm wygroł - w tabeli na kōniec mo sztyry punkty przewagi nad warszawiokami z Legii i to Gliwice terozki majōm szansa na Liga Miszczów.
Cieszōm sie tyż we Zobrzu. Górnik niy ino w lidze sie uczimoł, ale mo tyż w swoij kadrze nowego króla szczelców. Bo Igor Angulo w tym sezōnie trefił dwajścia sztyry tory - nojwjyncyj w Polsce - i bezto doszlusowoł do galerii lygynd Górnika takich jak Ernest Pol, abo Włodzimierz Lubański, kierzy tyż tyn tytuł sie "wyszczylali".
I to by bōło tyla, jak idzie ło Ekstraklasa, a niżyj... bydzie już ino gorzij.
Przed sezōnym, po cichu, liczył żech, że w tym roku pjyrszo liga wygrajōm dwa GKS-y: tyn z Tychów i tyn z Katowic. Psinco. Tychy grały raczyj średnio, a Katowice... śleciały z ligi.
Budżet majōm ino trocha mniyjszy łod Piasta, fusbaloków tyż cołkiym-cołkiym, i co? Roz jeszcze psinco - łod nowego sezōnu czeko ich czeci pozióm rozgrywkowy. Szkoda.
Na ja. Ale co majōm pedzieć w takim Chorzowie, kaj czeci rok z rzyndu lecōm liga niżyj i terozki bydōm grać w czecij (czyli tak naprowdy czwortyj) lidze. Abo w Bytōmiu, kaj i Polōnia i Szōmbry sōm w piōntyj klasie.
Polōnia mo w tym sezōnie szansa na awans liga wyżyj, kaj może zagro z Ruchym. I tym z Chorzowa, i tym z Radziōnkowa. Chocioż tyż niy wiadōmo, bo przeca Radziōnków może zlecieć, a Chorzów sie... rozlecieć.
Mele sie tam na tyj Cichyj, prezesy wadzōm sie z kibicami, a Gerard Cieślik sie w grobie przewraco.
Co to dalij bydzie? Z Ruchym, Gieksóm i inkszymi naszymi manszaftami...
Jak to we fusbalu bywo - móndżyjsi bydymy za rok, a terozki wsziscy czimiymy za Piasta, coby do tyj Ligi Miszczów wloz, a potym, nojlepij na Sadiōnie Ślōnskim, klupnōł jakij Barcelōnie abo Ryalowi Madryd.
Przeca z takim trynerym jak Waldek KING wszisko jes możliwe, pra?
*
Felieton z cyklu Okiem regionalisty


text:
Dzisio przyndymy sie po Starym Targu, coby obezdrzić co sie tam pomiyniało w łostatnich rokach. Isto nic takigo, coby szło roz dwa uwidzieć, bo jak budy s zielyninóm kiejsi tam stoły tak stojóm tam do dzisia. Jyno aut przibyło i widać ich tam wszyndzi, że nie idzie razinko dostać sie na Głymbokóm i ani na ulicem Fredry, kiero kludzi ku teatru. Widać też, że kszefciorze łod tej zielyniny prziszli ku pinióndzóm, bo szmaciane wyblakniynte dachy na jejich budach sóm jakisi piekniejsze. Ni ma tam u nich po tymi budami nic łacniejsze, bo przeca to co łoni tam przedujóm kupióne zustało kansi we świecie. Kiejsi na takim torgu tustelocy przedowali to co sami uchowali dóma i co posadzili we swoji zogródce. Człowiek wiedzioł, że je to zdrowe i tymu, bez okocónianio sie, aji jak to było kapke droksze wartko to kupił. Nie wiym jako to dzisio robióm ty wszecki rolniki, że jabka, gruszki i śliwki wyglóndajóm jak s pod jednej sztancy. Możne, że zaczyno sie to łod zorka kiere łóni isto przesiywajóm przez szpecyjalne cedzitko, coby wszecki miały jednakóm miarem. Jak taki jednaki zorka, abo flancki wrazi sie do ziymi to isto na zicher s tego urośnie jednako marekwia, pietruszka, kwak i aji inksze zielyniny. Możne, że na to je eszcze jakosi inkszo metoda, ale jo ło taki nie słyszoł, chocioż roz jedyn chłop mi prawił, że dejmy na to taki jabka przeciskuje sie przez szpecyjalnóm wystrziganóm dziurem w papindeklu. Kiere jabka przelecóm durch idóm do dymióna na wino, a ty wiynksze s jednakóm miaróm, idzie po tym uwidzieć na ladzie w rozmajtych Lidlach i Kauflandach. Je to moc zaimawe czymu dzisio tak to je s tymi jabkami, bo przeca tak samo jako kiejsi naszymu bachorzu było to jedno jaki wielki zjymy to jabko, czy jakóm wielkóm rynglote. Przeca nasz bachórz ni mo łoczy i je mu to isto jedno czy wepierymy do sie dwa małe jabka czy jedno wielki.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i potkómy sie zaś za miesiónc.
obezdrzić – obejrzeć
buda – stragan
razinko – w tej chwili
kludzi – prowadzi
isto – pewnie
łacniejsze – tańsze
kapke – trochę
kwak – brukiew
okocóniać – ociągać
zorko – ziarenko
prawił – mówił
wystrzigane – wycięte
papindekiel – tektura
zaimawe – interesujące
bachórz – brzuch
marekwia – marchew
wepierymy – wepchniemy
rynglota – śliwka


text:
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela (galicyjsko wymowa: [saŋtiˈaɣo ðe komposˈtɛla], szpanelsko wymowa: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela]) – mjasto we půłnocno-zachodńij Szpańije, we prowincyje A Coruña, stolica regjůnu Galicyjo. Mjasto rozlygowane uůn. 35 km uod Atlantyckigo Uoceanu. Je sam mocka zabytkůw růmańskigo kůnsztu, a stare mjasto je wszkryflane we Lista Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO. 24 lipca 2013 we byzirku Santiago de Compostela bůła banowo katasztrofa we kerej (wedle informacyje szpańelskij władzy) umrziło 78 perzůnůw.


text:
Przeglądanie: Marcin Zbigniew Wojciech
Więcej z kategorii:
- Marcin Zbigniew Wojciech – Wkręceni Marcin Zbigniew Wojciech
- Marcin Zbigniew Wojciech – Dlaczego bierzemy ślub Marcin Zbigniew Wojciech
- Marcin Zbigniew Wojciech – Ostania prosta, losowanie nagród 2021
- Marcin Zbigniew Wojciech – Roast, imprezy, alkohol 2021
- Marcin Zbigniew Wojciech – Jak poderwać dziewczynę na oazie Marcin Zbigniew Wojciech
- Marcin Zbigniew Wojciech – Jak piją Polacy Marcin Zbigniew Wojciech
- Marcin Zbigniew Wojciech – Jak to jest być słodziakiem Marcin Zbigniew Wojciech
- Marcin Zbigniew Wojciech – 2 mld na TVP 2020


text:
Elias Howe
Elias Howe (rodz. 9 lipca 1819 we Spencer, um. 3 paźdźerńika 1867 we Brooklyńy, Nowy Jork) to bůu amerikański wynolozca, kery pjyršy uopatyntowou mašyna do šyćo, 10 wřeśno 1819. Ńyskoři wadźiu śe bez gerycht ze Isaakym Singerym, kery začůn produkować mašyny do šyćo we kerych užyto rozwjůnzańo techńičnygo zastřežonygo we patynće. Howe sprawa wygrou i dostou uodškodowańy, s kerego wjynkšość dou na potřeby Armije Uńije we čos wojny secesyjnyj. Som suůžyu we ńi kej uochotńik we lotach 1862-1865. We 1865 zouožyu Howe Machine Company we Bridgeport, a jygo mašyna erbua zuot mydajla na Wystawje Śwjatowyj we Paryžu we 1867.


text:
Jaseńca (Kubšicy)
Jaseńca (němsce Jeßnitz, tež Dürrjeßnitz) je kublerske sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež słuša do Kubšiskeje gmejny. Je dźěl wjesneho dźěla Hruboćic.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo wobsteji z ryćerkubła a třoch dalšich twarjenjow a nadeńdźe so štyri kilometry juhowuchodnje Budyšina při prawym brjoze Bónječanskeje wody. Susodne wsy su Sokolca na sewjerozapadźe, Torońca na wuchodźe a Hruboćicy na juhozapadźe. Jaseńca leži při křižowanišću pjeć pućow (do Budyšina, Jenkec, Torońcy, Lubjenca a Bónjec).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kubło naspomni so prěni raz w lěće 1356 jako Jesnicz, wobsydstwo wěsteho knjeza Jana. Nasta najskerje za čas němskeje kolonizacije Hornjeje Łužicy jako samostatne kubło a dósta swoje mjeno wot rěčki z jasenjoweho lěsa, dźensnišeje Bónječanskeje wody. Jasčanske kubło bě jedne z prěnich we Łužicy, kotrež plahowaše neple, a to hižo w lěće 1762. Zo by so wot Jaseńcy pola Chrósćic rozeznawało, mjenowachu sydlišćo we 18. lětstotku tež Dürrjeßnitz („Sucha Jaseńca“).
Wot lěta 1945 bě kubło jako ludowe kubło „Fritz Joß“ w statnym wobsydstwje a pozdźišo dźěl Pomorčanskeho ludoweho kubła.
Politisce njebě Jaseńca ženje samostatna, ale ze starodawna Hrubočanski wjesny dźěl. 1973 zagmejnowaštej so wobě wjesce do Jenkec, wot 1994 słušatej do Kubšanskeje gmejny.
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Juhowuchodnje Jaseńcy nadeńdźe so při starej šćežce do Lubjenca pokutny kamjeń z lěta 1669, kotryž wopomina na mandźelsku bura Měrćina Taucha, kotraž zmori dnja 9. decembra 1669 swojej dźěsći, kotrejž njemóžeše dla hłodu hižo zežiwjeć. Mordarka bu dnja 6. februara 1670 w Jaseńcy z mječom wotprawjena a Tauchec chěža wottorhana. Kamjeń steješe prěnjotnje na městnje chěžki a bu pozdźišo na městnje njeskutka postajeny.
Twarjenje něhdyšeho ryćerkubła pochadźa z prěnjeje połojcy 19. lětstotka a je připóznaty kulturny pomnik.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jaseńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- Pokutny kamjeń pola Jaseńcy na suehnekreuz.de (němsce)
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy


text:
Austrijo
Austrijo, Republika Austrije (Österreich, Republik Österreich) – państwo położůne we Strzodkowyj Ojropje. Je uůno federacyjům dźewjyńću krajůw zwjůnzkowych (landůw).
Austrijo mo grańica uod zachodu ze Szwajcaryjům (164 km) a Liechtensteinym (35 km), Italijům (430 km) a Słowyńijům (330 km) uod pouedńo, Madźarůma (366 km) a Słowacyjům (91 km) uod wschodu a s Mjymcůma (784 km) a Czeskům Republikům (632 km) uod půłnocy. Cuzamyn dugość lůndowych grańic wynośi 2562 km. Austrijo ńy mo dostympu do żodnygo morza.


text:
Wopisowanje
Spěwam z archiwa Serbskeho rozhłosa je Sylwija Wjeńcyna krótke zwjazowace „mosćiki“ přidała a k tomu so hodźace stawiznički napisała. Gabriela Marija Šmajdźina wě ze swojim ćopłym a měrnym hłosom dźěćom wo swjatej Borborje a swjatym Mikławšu powědać, a tež hodowna stawizna na nowym zynkonošaku njefaluje. Ze spěwami kaž „Horu horje, horu dele“, „Maći, zaswěć swěčki mi“ abo „Bože dźěćo“ móžeja sej dźěći wot 4 lět čakanje na patoržicu přikrótšić.
Słuchańska proba
Wobsah:
1. Wjesoły čas
2. Prěnja sněženka
3. Zyma w kraju
4. Pip pip pip přez woknješko
5. Wonka je zyma
6. Maći, zaswěć swěčki mi
7. Adwentny listonoš
8. Wjeselo na hody
9. Štóž chce k hodam něšto měć
10. Hejsa, hody du
11. W lěsu steji jědlenka
12. Boža nóc bliža so
13. Rumpodichowy dub
14. Rumpodich
15. Bože dźěćo
16. Nadźija w zymje
17. Pastyr woła
18. Wusni, luby jandźelko


text:
Beschreibung
Rěčny centrum WITAJ wuda nětko zhromadnje z LND přiručku “Kak to jenož praju?” z pjera Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje. Je to prěnja jednorěčna hornjoserbska přiručka, w kotrejž nadeńdźe wužiwar za něhdźe 2.100 hesła wotpowědniki, z kotrymiž móže pytane słowo narunać. Njeje to ryzy synonymowy słownik, skerje słownik synonymow a po wobsahu podobnych słowow, kotrež hesłowemu słowu wotpowěduja. Dokelž so hustodosć jich woznam porno hesłowemu słowu změni, maja přikładowe sady prawe nałožowanje znazornić. Rěčne wobroty a přisłowa přiručku přidatnje wobohaćeja.
“Kak to jenož praju?” njeje wědomostna přiručka a nima narok, być dospołna. Ma być wužiwarjej pomoc so hodźace słowo abo wobrot namakać a z tym swój słowoskład rozšěrić. Byrnjež hłownje na šulerjow wot 5. do 12. lětnika wusměrjena była, sej zawěsće tež dalši zajimcy to jedne abo druhe słowo wotkryja, kotrež jim snano w prěnim wokomiku njeby do mysli přišło.


text:
Aralski jězor
Aralski jězor (kazachsce Apaл Teңiзi Aral teñizi; uzbeksce Orol dengizi; rusce Apaлbckoe Mope/Aralskoje morje) je bjezwottokowy słony jězor w Srjedźnej Aziji, kotryž wobsteji wusušenja dla mjeztym z třoch dźělow. Z 1960tych lět dowjedźe wužiwanje wody Amudarje a Syrdarje za powodźowanje hoberskich plahowanišćow bałmy k zesušenju a zapěskowanju něhdyšeho štwórty najwjetšeho jězora swěta. Tute wuwiće słuša k najwjetšim kunštnym wobswětowym katastrofam w stawiznach čłowjestwa.
Powostanki Aralskeho jězora so namakaja w Turanskej nižinje, kotraž přisłuša Aralsko-Kaspiskej nurinje a leža w Kazachstanje a Uzbekistanje. Kontinentalneje klimy dla wobsteji wokolina jězora z pusćinow a połpusćinow. Wulki dźěl něhdy 68.000 km² wulkeje swětliny wody bu dźensa mjenowana jako nowa pusćina Aralkum.


text:
Tour de Pologne przejedzie bez Ślōnsk
We sobota, 3 siyrpnia, zaczyno sie 76. Tour de Pologne. Jak we ôstatnich latach, tajla wyścigu bydzie przejyżdżać bez Gōrny Ślōnsk.
Bez nasz regiōn kolorze przejadōm we drugim etapie, 4 siyrpnia. Wtynczos bydōm jechać ze Tarnowskich Gōr do Katowic. Po drōdze przejadōm bez Świerklaniec, Piekary, Bytōm, Chorzōw i Siymianowice.
Na drugi dziyń (5 siyrpnia) zacznōm na Stadiōnie Ślōnskim we Chorzowie, a skōńczōm we Zobrzu. Tyn etap bydzie jechać bez Ruda, Ôrzesze, Żory, Jastrzymbie, Rybnik i Knurōw.
6 siyrpnia napocznōm we małopolskym Jaworznie, ale wrōcōm na chwila nazŏd na Gōrny Ślōnk i przejadōm bez Mysłowice, Imielin i Chełm Ślōnski. Potym zajś pojadōm do Małoposki, kaj meta planowano je w Kocierzy.
Ôstatni roz wyścig wjedzie na Ślōnsk na kōniec piōntego etapu, 7 siyrpnia. Ta tajla zaczyno sie na Grubie soli we Wieliczce, a kōńczy we Bielsku.
Tour de Pologne noleży do UCI World Tour, nojwyższego poziōmu wyścigōw kolarskich na świecie, i je ôrganizowany ôd 1928 roku. Ôd 1994 je to impreza profesjōnalno, co prziciōngo nojlepszych kolorzōw na świecie.
Foto: Silar, Wikimedia Commons


text:
Essaouira (po polsku As-Sawira, za starego piyrwy Mogador) to je w czasie rajzy po Maroku punkt ôbowiōnzkowy. Wiecznie wietrzne miasto modrych łōdek to nojbardzij wyluzowane postrzōd wiynkszych marokańskich mieścin. Treficie tukej mynij zorganizowanych wycieczek ze rajzybiur, a wiyncyj wandrusōw ze rukzakami na plecach. We lufcie poczujecie czasym kurzōnego skrynta. Je tamek gryfny port, w kerym umicie zoziyrać robota rybokōw i kupić fryszne ryby gynau ze ôcyanu. Kole portu twiyrdza, kero za czasōw Portugalczykōw brōniła miasta. Cołkie marokańskie familije na wczasach. Fol przileżytości ku zakupōm, poprōbowaniu roztōmaitego jodła, ale i chycynia durśfalu. Essaouira je poskłodano ze masy rōżnych tajli, kere do kupy sōm fest zwiedownym, farebnym miastym, w kerym werci sie sztopnyć i na pora godzin, i na pora tydni.
Ludzie Essaouiry
Nojwiyncyj uwidzicie we tym tekście bildōw, na kerych sōm ludzie. Bo to ôni i ôd nich żywot nojbardzij nōm sie we Essaouirze przipodobały. Pomiyszkańcy tego miasta, tak jak kożdy z nos, muszōm dziynnie tyrać do roboty, na zakupy, na klachy do sōmsiodki. Postrzōd tych wożniyjszych marokańskich miast, yno we Essaouirze idzie na to pozoziyrać. Bo chocioż turystōw z cołkigo świata przijyżdżo tamek rok w rok masa, to Mogador żyje se po swoimu, we swoim tympie. Beztōż ni ma tam takigo naciōnganio na zakupy jak we Fezie abo Marrakeszu, idzie se richtich dychnyć. No i postoć se kapka we jednej raji ze Fatimami i Mohamedami. Poznać ôd nich żywot, taki ajnfachowy, ale wyjōntkowy.
Mielimy te szczynście, że moglimy bez sztyry dni cieszyć sie essaouirskimi tażinami, pioskiym (chocioż pogoda niy spasowała), grilowanymi sardynkami i misztrzowskim kwatyrunkiym. I chocioż wszyjscy naôkoło dobrze wiedzieli, że sōm my z Europy, to moglimy sie chocioż kapka poczuć jak Marokanery. Torżylimy, siodalimy wszyjscy razym do ôbiadu przi epnym tiszu, rano lecielimy po gorkie ajerkuchy, godalimy “szokran” i “łacha”. To bōł dobry czos, kery kożdymu, fto bydzie po Maroku rajzowoł, doradzōmy wygospodorzić.
Atrakcyje miasta
Port d’Essaouira
Modre łōdki to symbol Essaouiry. Niy yno skirz tego, że piyknie wyglōndajōm na bildach. Wiynkszo tajla chopōw we mieście to rybiorze, a te kōnski drzewa posztrajchowane na modro to je ôd nich szac, bez kerego niywiela w życiu mogōm. Beztōż rajza po porcie je tako gryfno i tako prawdziwo. My jeszcze sie niy zwyrtnymy we łōżkach na drugi bok, a Hassan z Alim już szkubiōm tamek rekina, czochtajōm ryby i pucujōm ôśmiornice we piosku. Capi tamek jak pierōn, ale choby sie Wōm dźwigało, to połazić musicie (nojlepij idźcie podwiela bydziecie śniodać). Kupcie cosik do pomaszkecynio i zaniyście do keryjś knajpy przed portym. Za pora dirhamōw dociepnōm gewircōw i ugrilujōm. A i dejcie pozōr na mewy!
Twiyrdza – Skala de la Kasbah
Kole łōdek, na szkartkach ze Essaouiry, zawdy je twiyrdza. Postawili jōm Portugalczycy we ôziymnostym wieku, jak sztyjc im sie chciało i kalało tego miasta brōnić. Dzisioj idzie se poszpacyrować po murach, pozaglōndać na kanōny z bliska i na biołe miasto z daleka. O, a zaglōndocie na “Gra ô Trōn”, pra? Kojarzicie Astapor? To tamek Daenerys (ta ôd drachōw, sagich cyckōw i fojery) wziyna se “niyskalanych”. No, to Astapor to Essaouira, a Niyskalani łazili po placu przi Skala de la Kasbah. Tukej umicie wejrzeć na post ô sztelach, w kerych kryncili GoT i wszyjsko bydzie jasne.
Medyna
Essaouiersko medyna je zaplanowano bez Francuza, beztōż ni ma tako skōmplikowano jak kaj indzij we Maroku. Stare miano miasta – Mogador – znaczy “dobrze poplanowane”, tōż już po piyrszym dniu leko pochytocie co kaj je, spamiyntocie bai i kōnkretne geszefty. Medyna ôd 2001 roku je na liście UNESCO, tōż ni ma błoznōw. Na isto uwidzicie, że biołe chałpy ze turkusowymi dźwiyrzami miyszajōm sie tamek ze brōnotnymi, kapka schacharzōnymi stawiyniami przi głōwnej drōdze. To beztōż, że ni ma tamek pojyncio “przestrzyństwa spōlnego” – je abo “moje”, abo “ôd nikogo”. Ale podle nos to dodowo yno medynie klimatu.
Plaża
Szyroko, dugo, snożno – tak spamiyntalimy plaża we Essaouirze. Piyrszo, na kerej kapka my polygiwali bez nasza marokańsko rajza. Chocioż klary niy było, a we plac ôbiecanej powiyruchy nad łepami stoło kalne niebo, to i tak nos wszyjskich spoliło. Tak jak we cołkim mieście, masa je tam artystōw – muzykōw, malyrzy i inkszych. I idzie pograć we fusbal z bajtlami.
Sidi Kaouki
Trocha to gupio wyglōndo, bo jak we jednym wicu ô Sosnowcu*, ale fajnōm atrakcyjōm jak sie je we Essaouirze je tyż byzuch na plaży we Sidi Kaouki. Ni ma to daleko, co chwila ciśnie autobus tam a nazot, a i dychnyć na miyjscu idzie, i trefić kōnie abo kamele. Mekka surferōw.
*Wic: Co nojlepszego idzie trefić we Sosnowcu? Autobus do Katowic.
Essaouira – spanie
Mielimy pomiyszkiwać we Essaouirze we chałpie znolyziōnej bez Airbnb bez trzi dni. Ale tak my wszyjscy tej szteli przoli, że ôstalimy jedyn dziyń dużyj. 40€ za nocka za cołkie miyjsce, ze sześciōma sypialkami i kōmpielkami, epnōm kuchniōm, dwōma tarasami i srogim salōnym – no bojka. Znojdziecie tukej: super chałpa we Essaouirze na Airbnb. Psst… jak sztyjc ni mocie kōnta, to gibko zakłodejcie i biercie ôd nos zniżka: rejestracyjo i zniżka na Airbnb. A! We chałpie je dobre wi-fi, telewizor, satelita i stōł do grania we fusbal (jakby sie tak kerymu
przitrefiło to co Matisowi i musioł ôstoć blisko haźla zmierzło zwiydzanie).
Taszki, mazidła i portōmele – zakupy
Je moc tōnij jak we Fezie i Marrakeszu. We Essaouirze pokupowalimy nojwiyncyj – ôd skōrzanych portōmeli, bez farebne talyrze, ku arganowymu ôlyjowi. Trza yno dać pozōr, bo zdo sie, że wybôr je epny, ale czynsto idzie trefić tyż chiński sprowadzany szajs. Łaźcie, pytejcie sie, zaglōndejcie pora razy, cychtujcie sie. To mo być szpas. 🙂
Essaouira – jodło
Na kōniec naszo ôblubiōno tajla – maszkety. 🙂 Połaźcie, posznupejcie miyndzy stawiyniami, straćcie sie we medynie. Jak bydziecie mieli cufal, to treficie na wōnioczka tażinōw, kere bydōm sie grzoły na ôgiyniu, a wele kerych zicać bydōm yno “lokalsi”. I tam zjydzcie. Torżyć tyż idzie. Yno niy mińcie czasym fynstera, w kerym za 10MAD zjycie żymła ze tōmatowōm zōłzōm i masōm rybnego miynsa. Sprōbujcie tamek tyż “miksa” (sztyry kōnski roztōmaitych rybōw, tyż 10 MAD).
Przidajne dorady
- Petit Taxi ze medyny do Carrefoura – 7MAD, max 3 pasażerōw
- Autobusy Supratours i CTM sztartujōm ze inkszych szteli, wejrzijcie przōdzij na Google Maps
- Jak popołedniu baba przi tażinach mo yno dwa, kere sie sztyjc grzejōm, to dostaniecie ôba za 50MAD


text: Radwor (SN/MkWj). Hižo nětko je jasne, zo změje Radworska gmejna lětsa wo wjele mjenje dawkowych dochodow hač spočatnje planowane. To zhonichu radźićeljo a hosćo předwčerawšim na posedźenju gmejnskeho parlamenta. Wjesnjanostka Madeleine Rentsch (Domizniscy přećeljo Minakał) informowaše, zo njezměja kónc lěta planowane 800 000 eurow přemysłoweho dawka w kasy ale jenož něhdźe 300 000 eurow. Hač stat gmejnje pobrachowace 500 000 eurow naruna, tam dotal hišće njewědźa. Hłowna přičina je, zo sej zawody hižo płaćene dawki wróćo žadaja, dokelž njemóžachu koronapandemije dla produkować.


text:
San José/Panama-město (B/SN). 23 młodostni z biskopstwa Magdeburg a jich přewodźerjo wobdźělichu so na lětušim Dnju swětoweje młodźiny w Panamje. Do zetkanja z bamžom a 200 000 młodostnymi poby skupina w susodnej Kosta Rice, hdźež zeznajomi so z ludźimi a dožiwi tamnišu wulkotnu přirodu. W katedrali Cartago zetkachu Magdeburgčenjo sta młodych putnikow z mnohich krajow swěta. Tež 25 putnikow z biskopstwa Drježdźany-Mišno spomina rady na hospodliwosć w zdźěla jara chudych swójbach. Woni njezabudu dožiwjenja wěry, kotrež wšitke hranicy narodow přesahuja. Wosebje lubili su so wobdźělnikam Bože mšě z hudźbu a rytmiskim spěwanjom. Přichodny Dźeń swětoweje młodźiny budźe za tři lěta w Portugalskej.
Dalekubłanje w Israelu


text: Handrij Róža, nadarjeny syn dźěłaćerki, swjeći dźensa wosomdźesaćiny. Rakojdźan dósta so po wójnje na Serbsku wyšu šulu w Budyšinje, nawukny tam serbšćinu a je 1953 maturował. Cyle w duchu wonych lět dowidźi matematiski talent trěbnotu, w Lipsku sorabistiku a pedagogiku studować. 1957 podawaše serbšćinu šulerjam 9. do 12. lětnika wyšeje šule. Bě w předmjeće wěsty, chcyše w metodice być z pilnym wuknjacym a bě tež to swoje z někotrymi serbskimi ideologami-prawowakami nazhonił. Wědźeše tuž, zo nima jenož w rjadowni woči na chribjeće měć. Dodźensniša je jemu absolutnosć nahladow přećiwna.


text:
Wotewrjenje wosebiteje wustajency SORBIAN STREET STYLE, 22.9.2019 w 15 hodź.
Kak wupada serbska moda za wšědny dźeń?
Moda wuspěšnych designerkow a designerow, dobyćerjow wubědźowanja SORBIAN STREET STYLE kaž tež serbskich gymnaziastow prezentuje so w tutej wustajeńcy. Na zakładźe elementow serbskich regionalnych drastow a łužiskeho ludoweho wuměłstwa nastachu modiske outfity a kolekcije. Wubědźowanje bě zhromadny projekt Ludoweje banki Drježdźany-Budyšin, Sakskeho centruma za kulturne a kreatiwne hospodarstwo a Serbskeho muzeja.
Powitanje: Christina Boguszowa direktorka Serbskeho muzeja
Postrowne słowa: prof. Martina Jess dekanka fakulty design při Fachowej wysokej šuli Drježdźany, předsydka jury wubědźowanja SORBIAN STREET STYLE
Zawod do wustajeńcy: Andrea Pawlikowa kuratorka
Eksperimentalna hudźba a pohibowa performance: Jakub Gruhl, Lipsk a Marthe Howitz, Berlin


text:
Niejdzielne byzuchy za nami. Pogołdali my śe, kafeju my śe napiyli, na i gorzołki tez, a do tego jescy i pośpacyrowalimy. Na dworze tez to fajnie tera je, kwiołtki kwitnóm, wóń nie z tej ziymi, ptołki śpiywajóm, trołwa śe zielyni. Moja kómradka Liska, sła w niejdziela bez wiejś i wdepła dó mie na kafej, z kafeju śe zrobiół fesper. Połosprawiały my śe ło starych i nowych casach. Na tyn przikład, wiela to tera tego tołwaru we sklepach je. Jak śe wlejźe do miynsnego, to dyrekt je cłowiek cały gupi i nie wiy co by kupić. Wsystkygo hołdy. Niechtorzi padajóm ja, ale piyniyndzy niy ma, bo roboty niy ma. Joł śe myślam, juz tam łóne sóm, bo przeca durch śe kupuje. Z tóm robotóm, to zaś je tak, ze zołdyn nie chce leda jakej roboty, yno coby leko robić, nie narobić śe, a kans zarobić. W zesłym tydniu, Hejdla co we lejśe strómiki sadzi i nie narzykoł, ze moł mało piyniyndzy, padała mi ze sukajóm ludzi do roboty, a zołdnymu śe nie zdoł.
Piyrwej to richtig była biyda co kupić. Przed świyntóma jak śe chciało co lepsego dostać to pódniy trza było stołć, do tego jescy róstomajtnego gwołtu śe nasuchać. Było i tak, ze ludzie łod nocy stołli, coby co lepsego dostać, a milicjoł ich łozguniała. Ciyngym nic nie było, a przeca świnie i bydło śe chowało we kozdej chałpie na wsi. Liska je starsoł łodymie, to pamiyntoł case, jak łobowiónzkowe dostawy były. Ludzie wól nie wól państwu musiejli uchować i łoddać. Tuz tej mojej kómradce, spómnioł śe plakat z tamtych casów, piyntnujóncy tych co mało łobowiónzku łoddołwali. Stoł na niym taki wierśyk:
„Nie oddam cię moja jedyna, zbyt piękna na tobie słonina
ze mną zostaniesz po grób, nas nie rozdzieli skup
chyba, że los mi nadarzy pokątnych handlarzy
to wtenczas ryjek twój, sprzedam za gruby banknotów zwój!”
Truda Pietrzikowa


text:
LibreOffice je dostympny po ślōnsku
LibreOffice ôd wersyje 6.3.1 je dostympny po ślōnsku.
LibreOffice to paket biōrowego ôprogramowanio ze ôtwartym kodym zdrzōdłowym rychtowany ôd The Document Foundation. Je dostympny na Windows, Linux i macOS.
Spiyro czytanie i zapisowanie m.in. OpenDocument, formatōw Microsoft Office, CDR (CorelDraw) i PSD (Adobe Photoshop).
Paket je tworzōny ôd 2010 roku na bazie OpenOffice, co przōdzij było czołowym darmowym paketym biōrowym, ale było wykupiōno ôd Oracle, co przestało je budować.
LibreOffice używajōm lokalne i państwowe administracyje na cołkim świecie, postrzōd nich francusko szandarmeryjo, francuske ministerstwa, italijańske ministerstwo ôbrōny, brytyjski regyrōnek, Walyncyjo, Rzim, Mōnachium i Barcelōna.
The Document Foundation rachuje, iże na cołkim świecie 200 milijōnōw ludzi aktywnie używo LibreOffice.
Wiyncyj ô LibreOffice idzie poczytać na ślōnskij Wikipedyji.


text:
Beschreibung
Serbske basnistwo w 17. a 18. lětstotku?
Něšto smy čitali z toho w knize Hinca Šewca wo rěčnych pomnikach abo w "Serbskej čitance" Kita Lorenca. Dopominamy so na kěrluše Albina Mollera, Jurja Hawštyna Swětlika abo Jakuba Xavera Ticina a hnydom hišće na pozbudźacy "Rěčerski kěrliš" wot Jurja Mjenja z lěta 1767. Ach haj: A potom bě tam šće "Jubilejna oda" wot Jurja Raka. Što pak je hišće zachowane mjez łaćonskimi basnjemi Kaspara Peukera a Jana Boka a kołowokoło Mjenjowych twórbow? Su to basnje, zdźěla składnostne, Michała a Abrahama Frencla, Handrija Ruški, Michała Hilbjenca a dalšich. Wosebita chłóšćenka je »Kwasne łopjeno« Michała Jana Wałdy z 20 štučkami.


text: Delni Wujězd (AK/SN). Po 40lětnym skutkowanju jako farar w Delnjowujězdźanskej ewangelskej wosadźe je so farar Matthias Gnüchtel na wuměnk podał. Ze swjedźenskej Božej słužbu w Delnjowujězdźanskej cyrkwi hódnoćeše wosada minjenu njedźelu žiwjenski skutk duchowneho a jeho mandźelskeje Veroniki. Superintendent ewangelskeho cyrkwinskeho wokrjesa Šleska Hornja Łužica dr. Thomas Koppehl je wjelelětneho fararja rozžohnował. W prědowanju poćahowaše so Matthias Gnüchtel na swoje žiwjenske plany jako młody farar. Jeho són tehdy bě, hić jako misionar do Papuwa-Noweje Gineje. Skónčnje pak wosta w Delnim Wujězdźe, a to nimale štyri lětdźesatki. Wot lěta 2005 wukonješe dźěło fararja tež we Łazu a wokolnych wsach, rozłoži Günter Wjenk z Łazowskeje wosadneje cyrkwinskeje rady.


text:
Polonia Bytom
Polonia Bytom to je fusbalowo skupina ze Bytůmja. Ńy ma pewne a je uo to zwada, eli rachować jygo fůngowańy uod 1920 roku, eli uod 1945. Klub uo takim mjańy fůngowoł we lotach 1920 - 1922, nale ńyskorzi uostoł rozwjůnzany, we 1945 uogłoszůno jygo reaktywacyjo, nale powojynny klůb nawjůnzywoł do tradycyje Pogůńi Lwůw, a tygo ńy bůło we downyj Polůńije. Uod Pogůńi Lwůw mo tyż farby we wapyńe. We sezůńe 2009/2010 bydźe grać szpile we Polskij Ekstraklaśe.
Sukcesy:
- Puhar Intertoto we 1965 roku
- Puhar Ameriki we 1965 roku
- Majster Polski we 1954 a 1962 roku


text:
Ôpity kerowca wjechoł w radiowōz
Podle zgłoszyniŏ audi jechało cołkōm szyrokościōm jezdnie. Policyjōny pojechali, by jak nojwarcij zlokalizować i zastawić ôpitego kerowcy. Tyn straciōł panowanie nad autym i wjechoł w jejich radiowōz. 26-latek mioł bez 1,5 promila.
Informacyjõ ô tym, iże w rychtōnku Grodkowa mŏ jechać ôpity kerowca, ôficyr dyżurny ôdebroł we strzodã pŏrã minut po 19:00. To świadek, co jechoł za podyjzdrzanym audi dojzdrzoł niybezpiecznõ jazdã ôd kerowcy. Chop mioł jechać cołkōm szyrokościōm jezdnie i tworzōł ciynżke zagrożynie dlŏ inkszych używŏczōw drōg.
Na skŏzanõ drōgã pojechali szandarzi – jejich cyl, to było jak nojwarcij znojś i zastawić ôpisane we zgłoszyniu auto. Dozdrzeli je pŏrãset metrów za Grodkowym. Wachtyrze prawa zastawiyli radiowóz, żeby skōntrolować wōz. Wtynczŏs chop, co siedzioł za kerownicōm audi straciōł nad nim panowanie i wjechoł w radiowóz.
Jak sie pokŏzało, 26-latek w ôrganiźmie mioł bez 1,5 prōmila alkoholu. Do tego nigdy niy posiadoł prawa do kerowaniŏ. Pasażerka, co ś nim jechała, tyż była ôpitŏ. Maszina pokŏzała bez 0,5 promila alkoholu w jeji ôrganiźmie.
Ôżarci kerowcy to je ryalne zagrożynie dlŏ inkszych. Tym razym uciyrpieli szandarzi, co pojechali ôpitego kerowcy zastawić ôd dalszyj jazdy. Na szczyńście jejich życiu i zdrowiu już nic niy grozi. Kerowca audi może terŏz ôczekować ôbskarżyniŏ spowodowaniŏ wypadku pod wpływym alkoholu. Grozi mu niy mynij aniżeli trzi lata heresztu.
Fot.: KPP Brzeg


text:
Spómniôłech skorzij ło gorzôle, ale same miarkujecie, iże terôzki samtukej na naszym Ślónzeczku słepie sie corôzki wiyncyj biyru, wiyncyj piwa, prôwda? I wiycie, co jô ino przikulwitóm sie ze mojigo szpacyru do dóm, to moja Elza zarôzki łod proga wrzescy:
– Juzaś słepôłeś te dioseckie piwo, juzaś?
Zarôzki słepôł. Przeca piwo to jes festelnie staropolskie słówecko, i blank ci to niy ma ze słepaniym skuplowane. I tak ci sie medikuja, iże jesce niy ma możno za niyskoro ło piwie, i niy ino, deczko połozprawiać, chocia podzim nóm już ślecioł i festelnie dôwno zbiyrali już tyn côłki chmiyl.
Bo niy wszyjskie – a już moja Elza na zicher – niy boczóm po jakiymu my sam na Ślónsku gôdómy piwo. Skany wziyno sie richtik te słówecko „piwo”. Anó, taki jedyn bildowany angyjber tak ci to wytuplikowôł. Słówecko „piwo” idzie wywiyść łod piciô, tak jak słówecko „paliwo” łod pôlyniô. Tak to gôdali po staropolskimu: to co sie pôli – to jes pôliwo, a juzaś to, co sie pije (słepie, jak to gôdô moja starô) to jes PIWO. I tak môcie, iże roztomajte zofty, mlyko, kiszka, maślónka abo śmiytana, to jes na isto piwo, znacy cosik do piciô, pra? Piwo, to ci jes takô zgerowanô brzeczka ze słodu, znaczy ze przerośniyntygo jynczmiynia, chmiylu, drożdżów i wody. I jes ci to pierónym starô zacha, bo jesce starożytne Asyryjcyki, Babilóńcyki, Arabery we Egipcie, Greki i fto tam jesce, już ci to sprôwiali, machlowali i słepali. I tu ci bez cweku jes te côłke wadzynie sie Miymców ze Ślónzôkami: fto tak na isto te piwo wypokopiół. I niy ma co krach robić, bo to Miymce wziyni i zwekslowali „piwo” na jejich „bier”, bo bezmać już tyn côłki Gall-Anonim pisôł bół ło jednym ze naszych Piastów, kiery gôdôł: „Móm ci jô kanka warzónego piwa, com go przirychtowôł na postrzyżyny mojigo jedynôka”.
A już tyn nasz côłki Bolesław Chrobry tela słepôł ci tego piwa, iże go Cysôrz Otton mianowôł: „trink-bier”, znacy „piwosz”. Coby już tu blank ci wszyjsko wytuplikować do łostatka, musza spómnieć, iże niyjaki Kónrad fyrszt Cieniawski, i farorz wrocławski (tak pisôł ci kiejsik Długosz) już we Wiydniu zwiedziôł sie, co we Salzburgu blank niy znajóm, niy wiedzóm pszynicnego piwa, beztóż tyż drabko pociep te swoji arcybiskupstwo, kiere tam miôł łobjimać, i śmiatôł wartko nazôd do swojij dziydziny, do tego ksiynstwa Cieniawskiego sam na Ślónsku. Skuli tego tyż juzaś niyjaki Syrokomla napisôł bół kiejsik na jednyj kufie, na takim zajdlu do piwa gryfne sztrofki:
„Niemcy nam chcieli ukraść Kopernika:
Z przywłaszczonego odarto ich blasku,
Chcieli nam dowieść, że piwo wynika,
Z ich wynalazku.
Ale w Ditmara pismach zostawiona
Pamiątka stara, kronikarska, żywa,
Bolesław Wielki przyjmował Ottona
Kufelkiem piwa”.
I co sam wiela rzóndzić? Już łod starego piyrwyj wszyjskie mieli rade, a to rółz gramatka (łostrzódka z chleba pytlowego, warzónô we piwie, wrółz ze cukrym, kminym i ździebinkóm masła), a to juzaś polywka piwnô, znacy piwo zagrzóne ze jajcym (ino żółtko) i łociupinkóm miodu. Tu tyż trza spómnieć juzaś Jana Kochanowskigo, kiery roztomajtym wymyślatym łoszkliwcóm prziganiôł:
„Gniewam się na te pieszczone ziemiany,
Co piwu radzi szukają przygany.
Nie pij, aż ci się pierwej będzie chciało,
Tedyć się każde dobrem będzie zdało”.
To, co terôzki gôdóm, to sie mógło przidać niyftorym bez post. Bo jak gôdajóm, król Zygmunt I we piytnôstym wiyku ciyngiym we te postne dni słepôł ci na śniôdanie ta gramatka lebo – jak inksi gôdali – biermuszka. A i taki ci fyrszt, ksióndz (ksiônża) Przemysław jesce we półowie trzinôstego wiyka we srogi, śtyrdziystodniowy post „ … prziłobleczóny we włosiynica, używôł bele jakigo piwa…”. I niy byda sam takim srogim angyjberym, kej rzykna, co te piwo mianowali kejsik „płynnym chlebym”, a to beztóż, iże mô tych côłkich kaloryji za tela, znacy dobre to, i na głód, i… na katzynjamer. Ino, ino, trza dać dziepiyro pozór, coby niy przidarziło sie to, co mojimu kamratowi Franckowi:
Łón ci bół ze tego piwa taki ruby, iże grace musiôł zawdy trzimać na plecach, bo kiejby sie trzimôł za basisko, to by go przewôżyło i prasknół by na pysk.
Nó i tak sie medikuja, co to by bóło na tela, a jak gôdôł mój kamrat Hanys Goik: życie napoczynô sie dziepiyro po piyńćdziesióntce!
A psinco prôwda! Po halbie i dwóch piwach. I beztóż niyftorzi pójndóm terôzki na zista i kafyj do Maloty, a jô na srogie piwo do Pyjtra… sto pierónów! i tegoch niy miôł gôdać, bo moja Elza suchô terôzki… śpiywki łod Makule…
„Lyj te piwo, lyj te piwo,
Lyj te piwo, lyj a żywo!
Lyj te piwo w kufle rybko
Lyj te piwo! Lyj a gibko!”
Choby ci terozki i te szykowne, cycate dziołchy we szatach „mini”, bez tych bisynhaltrów, kiere we lepszejszych szynkach bedinujóm. Wrócióło ci sie to, co już we szesnôstym wiyku jedyn istny pisôł:
„Kiejby ci sie bez cufal piwo niy udało,
Niy dôwej go za młodu, niech postoji mało.
Kiej je juzaś môsz napocznóńć, wystôwże przed dóm,
Dziołcha gryfnie łodziónô, kierô mô przed sia dobry króm.
Coby wôbić umiała, bo drugi ło piwo
Niy spytô, kiej dobre – przilejzie jak żywo”.
Jak to pedzieć? Gryfnô dziołcha to i kalne piwo skali takimu, kiery ino gawcy za półrzitkóma lebo łobłónczatym dychaniym.
Ojgyn z Pnioków
przikulwitać sie – przywlec się, przyczłapać;
słepać – pić, żłopać;
podzim – jesień;
skany – skąd;
bildowany angyjber – wykształcony mądrala, mędrek, rezoner, przemądrzalec;
wytuplikować – wytłumaczyć, wyjaśnić;
zgerowanô – sfermentowana;
bez cweku – bez sensu;
robić krach – sprzeczać się, kłócić się;
fyrszt (ksiónża) – książę;
wartko śmiatać – szybko uciekać;
kufa, zajdel – kufel do piwa;
wymyślaty – wybredny, grymaśny;
angyjber – zarozumialec;
bedinować we szynku – usługiwać (być kelnerką) w restauracji;
kalne piwo – mętne, zmętniałe piwo;
łobłónczaste dychanie – krągłe piersi damskie;


text:
Pytomy Wos piyknie na spolne kolyndowani łostatnij kolyndy! Pośpiywomy starodowne pastorałki z Żywiecczyzny! Zaśpiywony to co śpiywali nasi łojcowie, a kie znocie to se przyibocycie, a kie nie znocie to sie naucycie!
Grupa "ino po nasymu" powstała z potrzeby serca coby godaj ino po nasymu, po górolsku i spominaj starodowne casy... Grupa jes łotwarto i pyto kozdego kto mo chynć pogodaj prowdziwom, starodownom gwarom łod Żywca, abo sie jij prziucyj.
Do grupy nolezom: Dorota Gryglak, Jadwiga Jurasz, Anna Łagosz, Mariusz Harnaś Kąkol, Bożena Tyrlik, Robert Maciejowski.
WSTĘP WOLNY
31.01.2020 / godz. 18.00 / Sopki Stopki, Cięcina, ul. Św. Katarzyny 152
Źródło: Sopki Stopki


text:
Budyšin (SN/CoR). Dołho hižo njeje so w Budyskej Smolerjec kniharni telko ludźi zešło kaž wčera wječor składnostnje předstajenja němskeho wudaća knihi Křesćana Krawca „Sej statok stajili“. Něhdźe 40 zajimcow njedožiwi tam jenož premjeru zběrki z třinaće portretami pod titulom „Was wir in uns tragen – Sorbische Lebenswege“, ale zdobom sceniske čitanje. Wšako wobsahuje tež němske wudaće wosebity kapitl „Chróšćan zběžk“, a tak su awtor, bywša jednaćelka Ludoweho nakładnistwa Domowina a lektorka knihi Marka Maćijowa kaž tež lektor LND Pětr Thiemann bój wo zachowanje Chróšćanskeje srjedźneje šule w lěće 2001 wot spočatka hač do njewuspěšneho kónca měšanemu němskoserbskemu publikumej wčera z perspektiwy wobdźělenych zbližili. Tež pasaže z knihi „Gruben-Rand-Notizen“ Jurja Kocha su zapřijeli. Michał Cyž je čitanje natočił.
Berlin/Budyšin. W nadawku telewizijneho sćelaka MDR produkuje Berlinska filmowa produkcija Katapult seriju za internet a pyta za to serbskich komparsow kaž tež klubowy publikum. Pod mjenom „Straight Outta Crostwitz“ ma serija wo wšědnym dnju serbskeje swójby powědać. Při tym póńdźe tež wo konflikty mjez generacijemi swójskeje kultury dla. Nimo Daniela Lwowskeho powjedźe režiju rodźeny Budyšan Andreas Nowak, znaty jako bubnar kapały Silbermond. Dale tež znate wobliča kaž Jasna Fritz Bauer, Daniel Christensen a Volker Michalowski sobu skutkuja.
Za 16. awgust prašani su komparsojo rozdźělneje staroby. Woni měli so za film w swójskej narodnej drasće na lóštnym swjedźenju wobdźělić abo měli so w narodnej drasće direktnje před kameru pokazać. Za 17., 18. a 19. awgust pytaja ludźi w starobje 18 do 40 lět, kotřiž hłownu hrajerku serije při programje w jednym klubje pohonjeja. Sceny swjedźenja nahrawaja w Chrósćicach, tamne w klubje maja w Dźěžnikecach pola Budyšina nastać.
Žitawske wobydlerske Radio Zett ma dowolnosć Sakskeho krajneho medijoweho wustawa w Lipsku, zo smě wusyłać. Mjez druhim chcedźa serbšćinu w internetnym radiju šěrić a změja tuž njedźelu premjeru. To wusyłaja prěni dźěl rjadu serbskich čitanjow.
Žitawa (AB/SN). Nowe internetne radijo w Žitawje, kotremuž rěkaja Radio Zett, wusyła wot njedźele, 8. awgusta, rjad bjesadnych hodźinkow ze serbskej literaturu a hudźbu. Přewažnje budu tele bjesadne hodźinki w serbskej rěči, ale tež čěšćina, pólšćina a němčina budu w nich zastupjene.
W kóždym wusyłanju, kotrež wobydlerske radijo z Łužicy najprjedy jónu hač do kónca januara kóždu druhu njedźelu w přichodnych šěsć měsacach poskići, steji serbska awtorka abo serbski awtor ze swojim wuměłskim tworjenjom w srjedźišću. Pod móža sej zajimcy literarne čitanja wotwołać.
Budyšin (SN/bn). Hrajna doba Serbskeho ludoweho ansambla je zakónčena. Hižo nětko hotuja so na zazběh přichodneje sezony, kotraž „budźe wjacorych přičin dla wosebita. SLA je so pod njewšědnymi wuměnjenjemi a po njewšědnych časach wotnowoty zestajał. Nětko je wažne jeho profil wótřić a – tradicije wobchowujo – modernizować kaž tež mysl, kajkuž słowo ansambl wobsahuje, mjenujcy zhromadnosć, znutřka kaž tež zwonka skrućić a tak zhromadny wuměłski kaž čłowjeski potencial wučerpać“, w zdźělence SLA rěka.
Zdobom připowědźa ansambl personalne změny na wjacorych runinach. Tak nastupi Tomaš Kreibich-Nawka w hrajnej dobje 2021/2022 jako nowy intendant SLA. Dotal bě wón tele zastojnstwo jako zastupjer a po njepodlěšenju zrěčenja ze stron intendantki Judith Kubicec komisarisce wukonjał. „Kreibich-Nawka budźe dom w přichodnymaj lětomaj zhromadnje z jednaćelku Dianu Wagnerec nawjedować“, SLA dale pisa.
Nowa Jaseńca (aha/SN). W aprylu tohole lěta bě tomu 25 lět, zo je Monika Cyžowa Serbski drastowy fundus załožiła. Za swój kredo wona ma, originalnu serbsku katolsku drastu přichodnym generacijam zachować. Z mustrowymi klankami podawa dohlad do wašnjow a tradicijow w katolskich Serbach. Nihdźe njeje tež zličiła, kelko žonam, mužam kaž tež dźěćom je w běhu štwórć lětstotka w swojim Róžeńčanskim fundusu narodnu drastu abo jenož drastowe dźěle wupožčowała. Zo pak móhła so rumnostnje rozšěrić, je sej w běhu dweju lět z podpěru mandźelskeho w Nowej Jaseńcy bróžnju z wulkej prócu a přemóžacymi idejemi jako nowy fundus zarjadowała.


text:
Łobjo
Łobjo (němsce Elbe‚ čěsce Labe) je wuznamna srjedźoeuropska rěka. Wone je 1154 km dołhe a běži přez Čěsku (358 km) a Němsku (696 km) do Sewjerneho morja.
Wužórli so na sewjerowuchodźe Čěskeje w Kyrkonošach we wysokosći wot 1387 metrow a běži najprjedy přez Čěsku žłobinu do zapadneho směra. W Mělníku sewjernje Prahi přiwza wodu Wołtawy. Mjez Děčínom a Pěrnom předrěwa z hłubokej dolinu Połobske pěskowčiny a Saksku Šwicu a je tuž jenička rěka, kiž wotwódnja Čěsku do sewjera. Za Mišnom a Torhowom zastupi do Sewjeroněmskeje nižiny. Najwjetšej měsće při srjedźnym běhu stej Drježdźany a Dźěwin. Za Hamburgom, najwjetšim přistawom při rěce, wuliwa so do Sewjerneho morja.
Łobjo hraje wulku rólu jako wodowy puć, předewšěm jako zwisk Čěskeje ze swětowym morjom.


text:
Awtomatizmej w nastajenju hospodarskeho plana zadźěwać
Ralbicy (SN/JaW). Gmejnska rada Ralbicy-Róžant je swój lětuši hospodarski plan wobzamknyła. W nim zakótwjene su předewzaća komuny, kaž mjez druhim ponowjenje Jitkowskeje dróhi w Ralbicach a tamniše nowe hrajkanišćo. W zwisku z hrajkanišćom, kotrež su hakle njedawno zjawnosći přepodali, wupraji wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) staršim, nošerjej kubłanišća a wšitkim dalšim pomocnikam a podpěraćelam dźak za dźěło, kotrež běchu wukonjeli. „Ze swojim zasadźenjom su zaměrnje k mjeńšemu financnemu podźělej gmejny přinošowali“, Ryćer wuzběhny. Tak su wšitcy něšto wjac hač 20 000 eurow nadźěłali.