text:
Category:Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
Pages in category "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego"
The following 200 pages are in this category, out of 3,618 total.(previous page) (next page)
A
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aahof
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aal
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aalbeck
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aalfang
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abakłydżaba
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abawa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abazowski ucząstek
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abazówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abbau
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abbus
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abela
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abele
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abelin
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abeliny
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abeliszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abelskie
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abgulde
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abgulden
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abgunst-Kampe
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abos
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamfalva
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamowce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamowszczyzna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamsdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamsfalva
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamshof
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrahamów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramowsk
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramowska Wola
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramowszczyzna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abramówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abranowce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrany
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abrau
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abschermeningken
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abschruten
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abse
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Absteinen
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abstich
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Absze
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Abt
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Achodden
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Achthuben
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Achtuba
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Achtyrka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ackmenischken
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ackmonienen
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ack…
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Acstass
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Acukiewicze
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aczujew
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aczytskaja
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adachów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamańce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamczowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamejciszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamek
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamfoeldje
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamierz
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamiszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamkowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowicze
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowizna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adampol
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamsdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamsguth
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamsheide
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamshof
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamsverdruss
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamy
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adamówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adasiewszczyzna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adelig...
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adelinów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adelnau
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adelsdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adler
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adlerberg
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adlerhorst
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adolfowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adolfowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adolphsheim
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adomiszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adryan
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adryanów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adsel
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adwa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adwokacie
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adyszów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adził
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adżamka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Adżałyk
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Afryka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agajmany
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agatyn
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agatówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aglona
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aglonen
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agnieszkowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agnopol
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agonki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agrafinówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agrypiszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agtelek
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agłona
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agłony
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Agłuna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ahlbeck
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ahlgraben
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ahsputte
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ahswikke
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ainsingen
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aisputte
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajbar
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajciuny
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajdar
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajnacsko-Söreg
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajsyń
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajszputa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajtra
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajwiksta
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajzpuryszy
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Ajłupa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akczuryno
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akerman
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akimowa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akmath
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akmeny
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akmin
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akmina
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aknista
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akra
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akreszory
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akryn
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aksaj
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aksamitka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aksamitowizna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aksmanice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Akszynka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aktir
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alabastrowa jaskinia
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alagna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alant
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alau
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alauńskie
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alańskie góry
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alba
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albeka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albendorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alberga
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albersdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albertinenhof
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albertowskie Olędry
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albertsdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alberty
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albertów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albigowa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albinowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albinowska Wola
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albinówka
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albis
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrachtowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechcice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrecht
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechta
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtau
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtsdorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtshof
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtsthal
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtyce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrechtówko
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Albrychtów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alchimce
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alchimowszczyzna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alck
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alden
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aldendorf
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Alechnowicze
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleja
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrowice
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrowo
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrowsk
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrowska
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrya
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandryszki
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrów
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrów Nowy
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego/Tom I/Aleksandrów Pograniczny


c: text/html

text: 22. junija 1941 dopołdnja wozjewi němski wonkowny minister Joachim von Ribbentrop wo nadpadźe fašistiskeho kraja na Sowjetski zwjazk (ZSSR) tole: „Němska chce swět před smjertnym strachom bolšewizma wuchować a je tohodla wójnu započała, zo by hrožacemu nadpadej Čerwjeneje armeje na Němsku a z njej zwjazane staty zadźěwała.“ Hišće 22. junija stej knježerstwje fašistiskeje Italskeje a Rumunskeje Sowjetskemu zwjazkej wójnu přizjewiłoj. Tomu přizamkny so hišće 23. junija satelitny kraj Němskeje Słowakska, 26. junija Madźarska a dźeń po tym Finska. Ze 40 armejemi podpěrachu zwjazkarjo Němsku při nadpadźe na ZSSR.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Czytanie dawnego Śląska. O wielce uczonym farorzu co szedł do nieba wśród bzyczenia pszczół
Czytanie dawnego Śląska. O wielce uczonym farorzu co szedł do nieba wśród bzyczenia pszczół, o ciężkiej pracy na roli, zwyczajach weselnych i saksach z północy Śląska. Godki północnego pogranicza.
Przepisanie to dedykuję pamięci najstarszych „sōmsiadek stōnd” na ulicy mojej parafii oraz mojej babci, dla których spólne rospowiedanie / rozmówianie sie / opowiostki / klachy na bance / łowce (dzisiaj byśmy powiedzieli elegancko o paniach – konwersacje) od wiosny do połowy lata (babcia wracała do siebie na żniwa) były największą przyjemnością towarzyską.
Ten fragment wywiadu (1) postanowiłem przepisać ze źródła do współczesnej, uzgodnionej pisowni śląskiego; lepiej brzmi, chociaż dodałbym jeszcze ó kreskowane – mnogość samogłosek pochylonych jest tak duża, że chyba żaden popularny alfabet nie odda tego bogactwa i różnorodności. / Tyn fragmynt tekstu (1) uzdołch przepisać ze źrzōdła do terŏźnego szrajbōnku ślonskiygo; lepij brzmi, chociŏż przidołbych jeszcze ó kreskowane – mnogość samogłosek pochylōnych je tako srogŏ, iże bodej żŏdna popularnŏ alfabeta niy ôddŏ tego bogajstwa i roztōmajtości.
„Kiej juz tak prosicie, to wōm ôpowiym ô sobie ôd pacōntku. Jŏ, Anna Słowik, urodziōłach siã dnia 20 maja 1881 roku w Łowkowicach(2). Wielgo to dziedzina (3) na drodze pomiyndzy Bycynŏ a Klucborkiym. Mōj ôjciec Symon Bociōnek się zwoł, a matka rodzona Skowrōnek, a jŏ po chopku Słowik, chociaz w myntryce mioł miano Szlawik (Schlawig), ale we wsi ta nie inaksy na mnie nie mówiyli jak Słowicka, wiync same ptŏki, jak widzicie. Jak zech bōła mało, to zech posła gansi, a lŏtała i skodowała. Jak zech bōła mało dzieuska, to zech sła cansto do farorza Dzierzōna (4), bo wiycie ôn miŏł kans pszczół i miodu, to mi zawse doł. Ôn to bōł dobry cłowiek i bardzo ucōny (5). A jak umiyroł [1906r.] to sobie kozoł wstawić do izba ul z pszczołami. A jak pomarli, to jŏ pamiyntōm, bōł już bez 95 lot i tukej jes na kierhofku pochowany.
Po tych zech w dōma musiała cepōma młōcić, krowy i konia ôpatrywać. Ale ze nōm ciysko bōło w dōma wyzyć, to jak miałach piyntnoście lot, to zech wyjachała w świat za robota. To zech tam siedem razy rok po roku jachała na te roboty do Saksōw (7). Ô tam bōło kans polskich ludzi i dzieuch. My tez tan duzo śpiywały, bo jŏ śpiywać zawse lubiała. Wiedzōm, jŏ bōła wesołŏ i śwarno dzieuska. Mie wsyscy lubieli. I na robotach, i tukej we wsi wsyscy my po polsku gwazyli. A jak roz zech stoła z kamrotkōm kole dynkmalyra, przyjechŏł szandara i pedziŏł: Frau Szlawik, co wy nie wiycie, ze po polsku nie wolno gŏdać? A jŏ mu na to – mojŏ muterszpracha (Mutterschprache – mowa ojczysta, przyp. PK) jes polsko i jŏ po polsku gŏdać nie przestana. Szandara pojechŏł i psinco mi zrobiōł.
Jak zech wrōciōła po siōdmym razie z robōt, toch miała wesele. Bo wiycie w roku 1903 wydałach sie za Szlawika (od Lasowic Wielkich – przyp. P.K.), co to bōł mi namieniōny ôd dŏwna. A piykne bōły te nase ślōnskie wesela. Wesołe i kolorowe. Druzbowie mieli wōniacki, a dziouchy długie szlajfy. Skoda, ze juz dzisiŏ młodzi tego nie pamiyntajōm, a zyniōm się po miastowymu. Kiejch bōla mało dzieuska, toch nieroz lotała ze starsymi popatrzeć na ta ich zabawa, ale kiej bōła ôsmo, to druzba zawołŏł: dzieci do dōm, bo jutro do skoły a celodka spać bo jutro do roboty. Juz na wiele dni psed weselem druzki i druzbowie sprŏsali gości, a śpiywali. A jak zech podrosła, toch sama bōła za druzkã. Za druzkã bōłach ze trzi razy w Kujakowicach, a tukej bōłach ze śtyry razy, to my śpiywali ze w Kujakowicach dziouchy stare, a w Łowkowicach młodziusiynkie i słodziusiynkie. Jak tu tez rŏz bōło jedno wesele i bōłach na nie prosōna, to jedna starso druzka miała wyprŏsać (8) – prowda – ale ôna niy poradziōła. Jŏ ji padała: cekej, za ciebie banam wyprŏsać (8) – prowda – ale musis stŏć przi mnie z talyrzem. I jŏ wtedy zacynła:
‘Wcora o te case,
Jechali my bez góry i lase,
bez wielgie marase.
A tam bōł wielgi strach, bo tam był kōmor.
Kônicki się powystrŏsały
brycuski poprzewracały,
warzyski połōmały,
garnce pocaskały.
Tak by ni miała młodŏ pani w cym warzyć,
Musiała by się razym z młodym panem powadzić.
Anŏ, a przeca my do tego nie dozwolimy,
bo my młodōm paniã wspōmozymy.
Ale sie po mnie nie rychtujcie,
po talarku po dwa ciepejcie.
Bo jŏ jes ubogo dziywecka,
ni mōm ani jednygo selōntecka.
Ubogōm matkach miała,
do skoły mie nie posyłała.
Nic mnie nie naucōła,
ino do kacmy chôdzić,
a chłopcōw swodzić.
Ale ich nie uwiōdła wiela,
jyno pōłtora myndela.
Ale dziesiej jesce musã uwieś tego,
coch jes za druchna do niego.
A wy miyli goście jeli wŏs cym ôbraziōła,
to mie za zopiecek posodźcie,
a samymi wursztōma, a kołōckoma mie obłōzcie,
A wy muzykancio to tero wroz symnŏ zagrejcie’.
A juz mieli trōmpejty w gambie,
A jŏ musiała zaśpiywać:
‘Młodo pani cepca ni mo,
Grochowinŏ łeb ôwijŏł,
Dejcie, dejcie, nie załujcie,
Młodŏ paniōm wspomogejcie.’
A ôna potym musiała z tym talyrzem iś, to ji potym piniōndze ciepali. A jŏ ji padała: jak ôbyjdzies wkoło rum, to potym młodyj pani do klina wsuj. Niech z tym robi co kce. To potym mōgła prosie kupić, co by ji się chowało.
A jak się miało wesele zacōnć, to przyjachoł młody pōn, ktōremu jescy do dōmu posłała przed tym młodo pani bioło kosula i krawat, a ôn ji môdlitewnik do nabozyństwa. Starosta miōł wōniacka i szlajfy w rozmaite kolory. Druzby mieli wōniacki u mycki. Młody pōn musioł przōdy wykupić młodōm paniōm. Targowali sie do trzech razy. Starso druzka włozōła młodej pani do tcewika piniōndz, co znacōło zeby zawse w zyciu miała gros jaki. A jak wrociŏła z kościoła, to wyjynła ji i dała do rynki. A ślub brali na wiōnki. A zeli dzioucha miała przōdzi dziecko, to wiōnek miała niedopleciōny do kōńca. Po ślubie druzka zdjynła wiōnek młodej pani, a druzba młodymu panu, a młody pōn musioł za to zapłacić litrem wôdki. Przed wyjazdem do kościoła rodzice dowali młodym błogosławiyństwo:
‘Błogosławieństwo Boże,
Niechaj idzie z wami
I niech mieszka z wami. Amen!’ (9)
Przy wyjeździe do kościola muzyka grała poboznŏ pieśń. A jak już byli przed ōłtozym młodo pozycała ôd młodygo piniōndze na ofiarã, aby zawse rzondzić piniōndzami. Abo tyz nadepła mu na rōg mantla, zeby ôd nij nie ôdsed. A jak świyca zgasła, to znak, ze jedno umrze tego roku. Jak długo byli w kościele i przi kościele to śpiywali pieśni pobozne, ale za kościołym to zaroz śpiywali weselne i muzyka grała:
‘Jak ze ślubu jechali, juześ jes moja,
Juści a juści niech nōm Pōn Bōg ôdpuści,
Grzychy ôbiyma.’
Po ślubie młodzi, starsy druzba i druzka śli do dōmu młodygo, aby zaniyś błogosławiyństwo, a ci drudzy śli na salōm. A kiej juz byli za wrotōma, to śpiywali:
‘Rachuj pani matko kôkot,
Bo juz młodo pani za płotym.
Matka kôkoty rachuje, zawse jednygo brachuje.’
Kole drugiyj po połedniu bōł ôbiod w domu weselnym, a po ôbiedzie zbiyrali na cepiec, to zech wōm juz pedziała. Po cepcu wszyscy śli do karcmy. Tam muzyka grała, a druzbowie wykupowali przodki i śpiywali. Para, co kupiła przodek, tańcowała w pośrodku, a wszyscy stoli wkoło rum. Po wiecerzy bōły śpiywane kawołki przed kucharki, stare baby, przed pijokōw i dzieci:
‘Sum, sum, sum,
Portki mi sie drōm.
Tatulicek potargali
Mamulicka naprowiali,
Sum, sum, sum,
Portki mi sie drōm.’ ”
Źródła, przypisy i komentarze:
(1) – dr Józef Majchrzak „Polska pieśń ludowa na Dolnym Śląsku” PWN Wrocław – Warszawa 1983
Pomijam wszelkie ideologiczno – polityczne aspekty tej pracy, skupiam się na plonie Jego etnograficznych badań polowych. Z perspektywy czasu i tak należy się cieszyć, że Mu tę pozycję wydano, bodaj blisko po 20 latach od chwili zakończenia badań (dr Majchrzak kończył je własnym sumptem).
(2) – O Łowkowicach (Lowkowitz / Bienendorf / Łowkowice) patrz:
https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81owkowice_(powiat_kluczborski)
Od końca 1936r Bienendorf, pono dla uczczenia zasług ks. Dzierzona w dziedzinie pszczelarstwa, po 1945 zaś Łowkowic, za to dostało się Rychbakowi (Reichenbach) i stał się Dzierżoniowem. Podobnie zresztą jak np. Fyrlond / Fyrląd (Friedland), który obrócono w Korfantów itd. itp.
(3) Dziedzina – tutaj wieś.Dawniej posiadłość, majatek ziemski; później wieś lub gmina; w języku niem. Gut. Od dawnej dziedziny mamy przecież ciągle używanego również w j. polskim dziedzica.
(4) Do pobliskiego Maciejowa, gdzie emerytowany ks. Dzierzon wybudował wraz z bratankiem Franciszkiem dworek, dzisiaj jest to Pasieka Zarodowa w Maciejowie “Dolina Stobrawy”. Bocionkowie byli dalekimi powinowatymi ks. Dzierzona. Jak to po wsiach, wszandy familijo.
(5) Więcej o ks. Janie Dzierżoniu, jego dziele i przekonaniach:
http://pasieka.maciejow.eu/historia/dzierzon/
https://nto.pl/jan-dzierzon-zakochany-w-ulu/ar/4176503
https://nto.pl/maciejow-to-tutaj-zmarl-ks-jan-dzierzon/ar/9318094
(6) – Innym krewnym ks. Dzierzona, urodzonym w Łowkowicach, był, zapomniany dzisiaj i nie wiem czy nie skazany na całkowite wymazanie z pamięci współczesnych Ślązaków pisarz niemieckojęzyczny, Victor Kaluza (Wiktor Kałuża), wysłany wraz z rodziną po ostatniej wojnie przez władze PRL-u z wilczym biletem do Niemiec, a wciągnięty na listę pisarzy zakazanych w NRD.
Czy ktoś z Szanownych Tłumaczy / Wydawców śląskich przywróci tego bardzo poczytnego niegdyś pisarza?
https://plus.nto.pl/victor-kaluza-narazil-sie-mocno-nazistom-zdjecia/ar/11419481
http://www.polunbi.de/bibliothek/1946-nslit-k.html
https://de.wikipedia.org/wiki/Victor_Kaluza
(7) Wspomnienie p. Michaliny Jakubowskiej z Joanki Mroczeńskiej (wówczas ziemie również należące do Prus / Cesarstwa Niemiec) dokładnie naświetla panujące stosunki w końcu ubiegłego stulecia i warunki pracy robotnic na saksach (pozostawiam zapis oryginalny z opracowania):
„Kiedy już mie tak prosicie, to wóm wszystko uopowiym. Urodziółach się na Mrocyniu 10.IX.1874 r. Jak joł bóła mało dzieuska to joł przesła bardzo źle. Jag moja piyrso matka umarli, to zech miała 9 lot. Jag zech dóstała drugą matke, toch miała ciyskie zycie. Wiyncej zech dóstała bicio, jak jedzynio. Jag chodziółam do skoły toch się ucóła nojpsód po polsku, a potym po niymiecku.Jag zech miała 16 lot, to zech jechała do Saksów na robotę, to zech musiała biydować miedzy drugiymi ludźmi. To zech zarobióła 45 talarów, toch uojcu posłała. Mój uociec chudziosek mie ratowali, to zech ich tez musiała ratować. Mój uociec chodzili po drzewo do boru i nosili do piykarza, rzeźnika, mydlorza. A to bóło ciysko, bo przed soby i zasoby mieli byrda, a to się tyla nawłócyli. A tero do Kempna było daleko wlyc. A potym zandary* stoły i wachowały, to bez łąki uciykali. Nieroz oze się we wodzie pomocali. Tero poładajóm ze majóm biyde, ale piyrwej – jak bych to miała wsycko uopowiedzieć?
A jak przyjśli z miasta, to poładali: dzieci wstajta, bo uociec wóm przyniósł chleba. To uociec nóm posmarował tym „tłustym”, to my go oze całowały tyn chlebosek, bo my go nie miały tyla tak jak teroł. Nie myślcie zech jyno roz bóła w Sachsach, nie! Tam bółach 25 razy rok po roku. Za dziywcyne zech bóła trzy razy, a potem wysłam za Jakubowskiego, to zech razem z nim jeździóła. Mój chopek Jakubowski nie zyje już 14 lot. Uon bół dworokiym i pochodziół ze Słupi, a wiync biyda z biydą się uozynióła. Jag mie nie chcioł słuchać, abo się uopiół, to zech go loła kijem. Tam w „Saksach” gotowali my uobiod, abo kawe na „grónie”, to ale bóło ciyskie gotowanie, bo to polół się koks. Jag której dziołse się woda na tyn koks wyloła, to nase jodło bóło corne i zasuło się popiołem i tym marasem. To sa jest uo tym w jednej śpiywce:
‘Kawy nóm tam dali,
cornej gotowanej,
z tym cornym przeklętem koksym
a nie cukrowanej.’
Zawsech brała do Saksów mój cepiec i moje kiecki, bo my sie ta po polsku stroiły i po polsku śpiywały. Tam bóły rozmaite dziołski, od Poznania, Rawica, Ostrowa, Klucborka i Kongresówki. Ale my się ta wszyskie zguodzióły i zawsze przy robocie śpiwały. Cekajcie, cekajcie, bo wóm jednóm zaśpiywóm.
‘Mój Boze jedyny z wysokiego nieba
nie daj mi docekać słuzebnygo chleba.
Bo ten słuzebny chleb, ciysko zarobiony
jesceć go nie dają juz jes wymówióny
Dająć mi go dają, jak dymbowy listek,
Jesce sie pytają zelich zjadła wszystek
Nie zjadłach nie zjadła, lezy nad drzwijami,
co spójrzym na niego, zalejym sie łzami.
Mamo moja mamo, wy se w grobie śpicie,
a uo mnie siyrocie, wcale nic nie wiycie.
Mama usłysała, to słowa mówióła,
zebyś ty siyrotą na świecie nie była.’
”
*zandary – szandarzi, szandary, policjōny (od fr. Gendarme – żandarm)– jak fto rzōndzi …
Więcej – patrz: Józef Majchrzak „Folklor ziemi kępińskiej” pod red. Dr Anny Weroniki Brzezińskiej, str. 159 – 165; Wydawca: Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T. P. Potworowskiego w Kępnie (Publikacja wydana na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne -Na tych samych warunkach 3.0 Polska).
(8) Zbierać datki dla państwa młodych (dzisiaj zastąpione „kopertówami”)
(9) Pewnie z modlitewnika albo innej nabożnej książeczki.
Ilustracje: polska-org.pl, Wikipedia Commons, ŚBC.
Piotr Kaczmarczyk – rodem z Wrocławia, mieszka w Wałbrzychu, kolebce śląskiego górnictwa kruszcowego i węglowego; absolwent Instytutu Inżynierii Lądowej Politechniki Wrocławskiej, przez 30 lat był zawodowo związany z przemysłem wydobywczym oraz przeróbki kopalin a także z przemysłem przetwórczym żywności na Dolnym i Górnym Śląsku.
Pasje – historia, i choć w niej szczególne miejsce mają od ponad dwóch dekad dzieje Śląska, to i tak wciąż odkrywa jego różnorodność, wieloznaczność, wielokulturowość oraz przebogate pokłady jego dawnej prężności, bogactwa materialnego i kultury. Inne – muzyka, szczególnie klasyczna, także ta najnowsza, pisana w ostatnich latach; fotografia. Sercem Brochowianin, bo tam się wychował – stąd niejako wrodzona fascynacja koleją.
Uważa, że w czasach tak bardzo przeładowanych wszechotaczającą informacją i tak przegadanych rola poezji, w tym współczesnej, teraz tworzonej, jest nie do przecenienia.


text:
Gaž słaby som, som mócny
Kśica stoj nam pśed wócyma. Za wóterych jo skandal, kenž móli ako symbol smjerśi, ako instrument skatowanja. Žyźi maju za absurdne, až wumóžnik, kótaryž pśinjaso Bóžu móc a kšasnosć, žałosnje wuslěknjo na kśicy. Ten, kenž tam wisy, jo kamsy šeł, nic ga? Kak móžo taki kśicowany Bóžy Syn byś? Jo ten wšogomócny tak bźezmócny? Kśica zmuśujo. My se myslimy na Boga ako na mócnego kněžarja, kenž nad wšyknym tronujo abo na šaltowańskem pulśe swěta stoj. „Gaž ty sy ten Kristus, ga pomogaj tebje a nami!”[Lk 23,39], tak luźe wołaju. Jezus pak wutrajo swóje bóli a wóstanjo sebje zwěrny. Njeklějo, ale bjatujo za swójich katow. Až do kóńca njewótpadnjo wót Boga a wumrějo do carneje nocy Bóžeje śmy.
Bog nam njoco pokazaś žednogo źiwa, aby luźi wobrośił. Bog nikogo k wěrje njenuzka. Kśica napomina, až Bog respektěrujo lichotu luźi. We wósuźe Jezusa wiźimy, až Bog wuźaržy byś wótpokazany, wuchyśony, zaprěty a wótkatowany. Z tym jo kśica teke manifestacija lichoty w religiji. Rownocasnje jo kśica wjelike pśiśpiśe z tym śerpjecym cłowjekom. Jo jaden wobraz, kenž nas dopomina na to, k comuž luźe su zamóžne. Snaź trjebamy taki wobraz, aby cłowjecne wóstali? Taki Bog njejo daloko pšec nad mrokami, ale bydli mjazy nami, wesrjejź śerpjenja. Gaž njewěš dalej, gaž starcyjoš na swóje granice, tam namakajoš swójogo Boga. Njemusyš super abo perfektny byś. Bog pśiźo ku tebje, gaž sy słaby.
Samo na se njecesćimy kśicu, ale kśicowanego. Cesćimy-li jogo, pón dejali mysliś na wšyknych śerpjecych na swěśe. My njedejali tšachnuś pśed bólu, ale ju zawupytnuś: Śerpjenje źiśi, žeńskich a muskich w syriskich lěgwach, w chuźinowych běrtylach wót Rio, na wótpadkowych nasypanišćach we Manile na Filipinach abo w džungelu pla afriskich źiśecych wójakow, we chaosu w ukrainskem Ługansku abo na naduwańskem cołnje we Srjejźnem mórju – tam wšuźi Bog sam śerpi pód tym, což luźe luźam nacyniju.
Jezus groni: „Wóśc, wódaj jim, pśeto wóni njewěźe, co cynje.”[Lk 23,34] Jezus swójich katow njezaklějo. Na kśicy ma hyšći móc lubosći: Až teke katy su wopory, wopory togo złego.
Kśica jo znamje nimjernego zwězka Boga a nas cłowjekow. Teke w nejgóršej situaciji njejsmy wót Boga spušćone, dokulaž wón śerpi z nami, a za nas. „Wóśc, do twójeju rukowu pśirucyjom mójogo ducha.”[Lk 23,46] To su slědne słowa Jezusa, ako stoj pla ewangelista Lukasa.
Bibliski citat pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pʃcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868).
Bóže słowo w Serbskem rozgłosu RBB na Śichy pětk 2020-


text:
Zniszczōł szpilplac
Mysłowscy policjanciŏ chyciyli chopa, co zniszczōł ôgrodzynie szpilplacu w Mysłowicach. Wandala nagrała kamera monitoringu, a dziynki dzielnicowymu poradziyli znojś jego personalia.
Dewastacyjŏ trefiyła sie 26 listopada łōńskigo roku. Szkody wandalizmu to kole 1500 złotych. Jego ôbrŏz bōł zarejestrowany bez kamery monitoringu, dziynki czymu dzielnicowy z tego rejōnu st. sierż. Tomasz Psot mōg poznać sprŏwcy i przekŏzać jego dane policjantōm kryminalnym.
Wandal to 24-letni mysłowiōn, znany już przōdzij mysłowskij policyji. Chop usłyszoł ôbskarżynie zniszczyniŏ statku i użōł prawa do dobrowolnego poddaniŏ sie sztrŏfie.


text:
Czasu się nie zadzierży i dzisio zaś w trzi a dwacatym nomerze naszego TRAMWAJU porzóndzymy s takim jednym szykownym panoczkym s Wiseł, kiery moc swojigo żywobycio poświyncił wiślańskim tustelokóm, a nieskorzij aji wszeckim dziedzinóm, kierymi regiruje powiat.
Andrzej Molin – były burmistrz miasta uzdrowiskowego Wisła, a także wieloletni nauczyciel w popularnym „Patelnioku”. Obecnie radny powiatu cieszyńskiego. Miłośnik zgłębiania historii miasta Wisły, a także korzeni swojej rodziny, którą z wielką satysfakcją przekazuje swoim synom i wnukom. Obecnie na emeryturze jest członkiem zespołu powołanego przez Biskupa Diecezji Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko- Augsburskiego ks. Adriana Korczago w celu zorganizowania obchodów 100 lecia odzyskania niepodległości.
Fryderyk Dral: Panie Andrzeju we Wiśle prawióm ło was jako o człowieku, kierymu Wisła dycki leżała na sercu i skyrs tego uczyliście we waszym „Patelnioku” wiślański dziecka wychowanio i rozmajtych przedmiotów. Podarziło sie wóm też dobrze przez sztyry roki regirować Wisłóm s wiślańskigo rotuza, co do dzisia moc wiśloków se to szanuje. Jak byście to całe swoji wiślański żywobyci poradzili rzeknóć po naszymu czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, to łóni wóm tego dłógo nie zapómnóm.
Andrzej Molin: tóż dobre panie redaktorze, chocioż dlo mie nie bydzie to leki, bo uż dziynnie nie prawiym po naszymu i skyrs tego bydym mioł s tym kapke ostudy. Móm jednakowóż cosi takigo w sobie, że prawiyni i rzóndzyni po naszymu to nie robi mi żodnej gańby.
Rodzóny żech je w jednej dziedzinie kolem Biylska, kiero Międzyrzeczem Górnym sie mianuje. W tej dziedzinie na farze miyszkali od 1945 roku moji łojcowie, kaj tata był farorzym we wangelickim kościele. Ciynżki powojynne czasy i mało parafija nie poradziła na tej dziedzinie wykustować moji familije i skyrs tego mój foter s mamulkóm dali sie do gospodarzynio w polu. Tata mioł uż to gospodarzyni we krwie, bo jego łojciec był wielkim siedlokym w Simoradzu i tam za chłapca nauczył się tej roboty w zogrodzie i na zogónach. Jo se dzisio eszcze spóminóm jak za naszóm chałupóm plyntło się pełno rozmajtego dómowego zwiyrza. Muczały krowy, beczały barny, gdokały kogóty, gulgały gynsi i kwakały kaczki. I to naprowde była ganc prowdziwo ekologija. Wedla kościoła rosły zaś jabłónie, gruszki, śliwki, brzoskwinie i moc eszcze inszych strómów na kierych kónory uginaly się łod owoca. A w zogródku rosły rybiźle i agryst s kierych naszo mama zawarzowała na zime kómpoty. W polu robiła cało moja familija, bo każdo pora rónk była przidajno. Tóż też moji tatowie, starka i mój brat dziynnie chodzili do pola coby cosi zasioć i zasadzić a nieskorzij na jesiyń to pozbiyrać. Dzisio to se spóminóm s wielkim syntymynym, ale kiejsi s takim pasiynim krowy to było moc ostudy. Trzeja było wachować coby tako mućka nie wlazła na cudze pole i nie zrobila żodnymu szkody. Jak żech uż był wiynkszy to dołech sie do chowanio pszczół co mie to potym dzierżało też dłógi roki. Ty roki kolegowanio się s przirodóm zustawiły wy mie aże do dzisia takóm pokorem do wszeckigo co żyje i do tego czego my jako ludzie naprowde potrzebujymy do życio. A zaś robota w polu pokozała mi, jako se trzeja szanować czas i jako nim rozporzóndzać, coby dycki mieć, jak jo to dzisio prawiym taki cieszyński stosunek do życia.
Słowa prof. Jana Szczepańskiego są dla mnie zdefiniowaniem postaw życiowych mieszkańców Ziemi Cieszyńskiej- „Człowiek żył po to, by robić, to znaczy wykonywać przeznaczoną mu robotę. Robota była też miarą najistotniejszą treścią życia […] Była też miarą wartości człowieka, codziennym sprawdzianem jego możliwości […] Robota także oznaczała potwierdzenie wartości moralnej gazdy i jego rodziny.”
Dzisio rozmyślóm nad tym czy my sóm chocioż kapke podobni do naszych łojców i starzików. Chciołbych, coby chocioż tak kapke było jak kiejsi, ale nie wiym czy nóm sie to podarzi. Jak żech uż dorosnył i pokóńczyłech rozmajte szkoły to chyciłech się roboty s dzieckami, kaj dane mi było sprugować mojóm kóncepcyje wychowanio chłapców i dzieuch. Dłógi roki robiłech we wiślańskim „Patelnioku” jako rechtór, a nieskorzij aji jako dyrektor. Po tym prziszeł taki czas, że trzeja było cosi dobrego zrobić dlo mojigo miasta Wisły i skyrs tego dolech się wybrać do rotuza na sztyry roki regirować naszóm Wisłą. Moc wiecy sie mi podarziło we Wiśle zrobić i dzisio jak szpacyrujym ze swojimi wnukami po miejskich cestach, to mogym im ukozać, kiere chałupy i insze wieca kozoł postawić jejich starzik. Przy tym starka też mo pełno radości, bo chwoli się starzikym przed swojimi wnukami, ale dóma je pocichu. Wszeckim nigdy jednakowóż nie do się dogodzić, bo to uż je tako je robota w rotuzie i jak sie tam idzie to trzeja być no to przirychtowanym. Dzisio jak żech uż je na pyndzyji to tak jak moc inszych mojich znómych móm mjynij czasu dlo siebie jako miołech kiejsi. Ze dwa razy do miesiąca je żech w Cieszynie, coby radzić o powiecie, bo sztyry roki tymu zustołech wybrany do rady powiatu cieszyńskiego. Jako wierzóncy wanelik zustolech człónkym zespołu u naszego wanelickigo biskupa, kiery mo we starości świyntowani 100 rocznicy odzyskania niepodległości. Robiymy to tymu, coby wszedcy wiedzieli i żodyn nie zapómnioł, wiela to dobrego sto roków tymu zrobiłi wanelicy tu stela, coby na Śląsku Cieszyńskim spadki była Polska. Muszym się tez pochwolić, że jako stary Wiślanin w łósmym miesióncu tego roku dołech sie też do roboty przi organizowaniu we Wiśle XXII Forum Ewangelickiego. Mieli my tu pore dni doś wielki wupucz, bo jak wiycie w siyrpniu każdego roku do nas przijyżdżo strasznie moc rozmajtych lufciorzi i letnikorzi. Tego roku na jesiyń muszym się wóm prziznać panie redaktorze, że zaś sprubujym się dać wybrać do jakigosi samorzóndu, coby nie mitrynżyć czasu i fórt cosi dobrego robić dlo moich tusteloków. Nie wiym czy mi sie to podarzi, ale ty cieszyński geny, kiere wy mie drzymióm sóm fórt przirychtowane do jakisi roboty i nie dowajóm mi spokóju coby, siedzieć dóma po cichu i nic nie robić.


text:
Koncept přichoda wohnjoweje wobory šefa statneje kenclije přeswědčił
Chrósćicy (JK/SN). W gratowni Chróšćanskeje wohnjoweje wobory hašenskej jězdźidle tak wusko stejitej, zo so lědma łopješko mjez njej hodźi. Mała pódlanska rumnosć, w kotrejž móhli so kameradojo snano raz po zasadźenju abo zwučowanju posydnyć, skići jeno dźesaćom z nich městno za sedźenje. Wo sanitarnych připrawach so ani rěčeć njehodźi. Tohodla je nuznje trjeba twarić nowu gratownju ze wšěm, štož načasnej woborje wotpowěduje. Kak sej kameradojo přichod swojeje wohnjoweje wobory předstaja, zestajichu woni do koncepta přichoda. Najwažniši dypk w nim je nowa gratownja. Zo bychu jeje trěbnosć a nuznosć wobkrućili, přeprosychu sej minjeny pjatk šefa sakskeje statneje kenclije Olivera Schenka. Jeho přewodźeše zapósłanc krajneho sejma Alojs Mikławšk.


text:
Trziniec we finale! [+fotorelacyjŏ i filmy ze 7 szpilu]
Szafli to! Ôstatni, 7 szpil, ô awans do finału HC Oceláři Trzinec wygroł u siã z HC Škoda Pilzno aże 5-1 (3-0, 0-1, 2-0) i mogōm fajerować awans do finału play-off ligi czeskiej.
We finale na manszaft ze Ślōnska czekŏ Bílí Tygři Liberec, kery bōł tyż na piyrszym placu we rundzie podstawowej. Skuli tego tyż piyrsze szpile bańdōm grać we Libercu.
Tukej cołki program:
18.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
19.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
22.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
23.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
26.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
28.04.2019: HC Oceláři Trzinec – Bílí Tygři Liberec
30.04.2019: Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trzinec
Grŏ sie do 4 wygranych szpilōw.
Fotorelacyjŏ ze 7 szpilu HC Oceláři Trzinec – HC Škoda Pilzno naszykowoł Krzysztof Rogalski:
Film:


text:
Rybnik: Cyntrum do przesiodanio sie
Przi ul.Kościuszki, kole banohowa stawiajōm cyntrum do przesiodanio sie, co bydzie noleżało do zistymu zrōwnoważōnej mobilności miejskij.
Cyntrum do przesiodanio sie kole banhowa bydzie miejscym dlo kolorzi, kaj bydōm sztyndry na koła, szranczki, szyldy, ławki a hasioki.
Ludzie, co jeżdżōm do roboty np. cugym do Katowic, bydōm mōgli przijechać na banhōw na kole, ôstawić go tam pod szyldym zanknyte, a jak przijadōm nazod, to zaś siednyć na koło.
Na cołkim placu bydzie poukłodano trelinka, bydōm grzōndki na kwiotki a trowniki. Postawiōne bydōm tyż ławki z egzotycznego drzewa.
Cyntrum do przesiodanio sie, to je jedyn z elemyntōw, co płaci za to UE, a przinoleżōm ku tymu tyż miedzki dlo kołōw. Inksze rzeczy, co ku tymu przinoleżōm, to sōm cyntra do przesiodanio sie przi banhowie na Paruszowcu a na Banhowie dlo Autobusōw, ale tyż miedzki wzdłōż ul.Żorskij, Raciborskij, a kōnsek tyż pogroble kole Nacyny .
Człość, to je siedym zadaniōw – pado Prezidynt Rybnika Piotr Kuczera. Trzi zadania, to je postawiyni cyntrōw do przesiodanio sie, coby szło tam ôstawiać koła, abo auta. Sztyry inksze zadania, to je szykowani miedzek dlo kołōw.
Na cołki tyn projekt udało sie Rybnikowi dostać ze Unije praje 10 mln zł.
Fotografije: Agnieszka Skupień (UM Rybnik)


text:
Swojski buchty
Tyn, kierego bawiła starka w doma zawdy zno smak prawdziwych buchtów. Som jeszcze buchty, kiere sie pamiynto z przedszkola. Ale to niy było to samo, co wyrobiane w doma przez stareczka i z wielkigo przonio.
Je prowda tako, że chyba ni ma takigo na świecie, kierymu tyn maszket by niy posmakowoł.
I pasuje go zjeś na słodko posute cimtym i cukrym abo z zołzom borówkowom.
Tak czowieka czasym nojdzie na co inkszego i ni ma to, że ino jak je jesiyń abo zima. Cołki rok prziłazi smak na buchty. Beztóż kiej mocie czas, coby se jich zrobić samymu a niy kupować gotowych, godom jak to sie zawdy jich u mie w doma robiło:
Co nom bydzie potrzeja:
- 1 kg mołki
- 5 dag drożdży
- 3 jajca
- 1,5 szklanki mlyka
- 1/2 kostki masła
- 3 łyżki cukru
- 1/2 krauzy borówek
- puding wanilkowy
- cimt do posucio
Jak to sie robi:
- Masło roztopić w gorczku i dać do ochłodniyńcio, ale coby zaś za zimne niy było. Musi być letni.
- Mlyko troszka podgrzoć ale niy za fest. Drożdże wciepać do tego mlyka, dociepać cukier i pomiyszać tak, coby sie rozpuściły. Kiej mlyko bydzie za gorki to sie Wom zwoży i niy bydzie to dobre.
- Mołka wsuć do miski, wloć ta zajzojera z mlyka, drożdży, masła.
- Nadkryć dekom kuchynnom i czekać trocha aż sie to zacznie ruszać.
- Kajś po 20 min dociepać jajca i wszyjstko dobrze wymiyszać.
- Trzeja miyszać tak kajś ze 30 min tak coby pokozały sie taki bomble z luftym. I znakiym tego, że je dobrze wymiyszane bydzie to że ciasto bydzie sie łodklejać łod rynki i że jak sie na niego naciśnie to łono sie bydzie dźwigać ku wiyrchu.
- Na stolnica wysuć trocha mołki, i poleku łodrywać konski tego ciasta i rozkulać nudelkulom. Wykrować szolkom kółeczka i ukłodać jich na czystyj ściyrce kuchynnyj. To jeszcze fajnie urośnie.
- Wloć woda do gorka, przikryć go pieluchom, przewionzać szpagatym abo gumom. I jak bydzie wreć, to poukłodać ty kluski na wiyrch. Przikryć miskom. I warzić tak z 10 min. Idzie dugnyć patyczkiym coby łobejrzeć czy już som gotowe i czy na patyczku niy łostało ciasto.
- Wyłożyć na talyrz i poloć zołzom z borówek. Kiero sie robi tak, że borówki zaważo sie pospołu z pudingiym i wszysjtko fajnie blynduje.
- Idzie tyż poloć masłym, posuć cukrym i cimtym.


text:
Sorbische/wendische Bräuche
Serbske nałogi / Serbske nałožki
Die Lausitz, ein Landstrich im Osten der Bundesländer Brandenburg und Sachsen, ist die Heimat der Sorben (Wenden), des kleinsten slawischen Volkes. Neben der Begegnung mit einer anderen Sprache werden die Besucher überrascht sein, die vielfältige Pflege noch lebendiger Volksbräuche zu erleben. Besonders anziehend dabei sind die festlichen Volkstrachten, die zu diesen Anlässen getragen werden. Brauch und Tracht sind regional unterschiedlich, die Aufnahmen belegen es.Ohne Anspruch auf Vollständigkeit erheben zu wollen, werden hier die noch lebendigen sorbischen Bräuche mit einer kurzen Erläuterung vorgestellt.
Die Bräuche der Sorben stehen auf der immateriellen Kulturerbe-Liste.
Hier erfahren Sie mehr dazu.
Łužyca, krajina w pódzajtšu Zwězkoweju krajowu Bramborskeje a Sakskeje, jo domownja Serbow, nejmjeńšego słowjańskego naroda. Pódla zmakanja z drugeju rěcu budu woglědarje pśechwatane, wjelerake woplěwanje hyšći žywych ludowych nałogow dožywjaś. Wósebnje wabjeca jo swěźeńska drastwa, ako se k tym góźbam njaso. Nałog a drastwa se regionalnje rozeznawaju, fota to wobkšuśiju. Pó prědnyma nakładoma tych knigłow 1992 a 1996 su se wše nałogi w lětoma 2005 a 2006 znowego sfotografěrowali, teke tekst jo se kradu pśeźěłał a aktualizěrował. Bźez wupominanja za dopołnosć pśedstajijomy how hyšći žywe serbske nałogi z krotkim wujasnjenim.
(Niedersorbisch / dolnoserbšćina)
Łužica, krajina we wuchodźe Zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje, je domizna Serbow, najmjeńšeho słowjanskeho naroda. Pódla zetkanja z druhej rěču budu wopytowarjo překwapjeni, wjelerake pěstowanje ludowych nałožkow dožiwjeć. Wosebje wabjaca je swjedźenska drasta k tutym přiležnosćam. Nałožk a drasta so po regionach rozeznawaja, to wobkruća fota. Po prěnimaj nakładomaj knihi 1992 a 1996 buchu wšitke nałožki w lětomaj 2005 a 2006 znowa sfotografowane, tež tekst je so sylnje wobdźěłał a aktualizował. Bjez naroka na dospołnosć předstajimy tu hišće žiwe serbske nałožki z krótkim wujasnjenjom.
(Obersorbisch / hornjoserbšćina)


text:
Rybnicki Plynerowy Festiwal Ger Komputrowych „Leśne e-gierki” – zaproszynie
Gry kōmputrowe na świyżym lufcie? Atrakcyje dlo rojbrōw i nojmodszych? Turnieje fuzbalowe na kōmputrze i zawody w majsterkowaniu? Ôdpadōmy: To możliwe, a do tego już hned!
Leśne E-Gierki to inicjatywa skerowano do szyrokij widownie, co chce pōmału przepyńdzić sobotni wypoczynek. Narychtowano strefa dlo dzieci, wystowka figurek i dmuchańce zaspokojōm kożdego!
Coby niy zapōminać ô tych starszych, mōmy tyż strefa darmowego granio, a ta przizwoli wszyjskim cofnōńć sie w czasie i zaś sprōbować siył w ponadczasowych hitach, takich jak „Worms” abo „DSJ”.
Gamedot Rybnik narychtowoł dlo Wos ekstra mistery boksy ze sprzyntym Genesis, strefa VR jak tyż możliwość przetestowanio nojnowszych autek RC!
Dlo wyczynowcōw strefa ASG zapewni ôdpednio dowka adrynaliny, a turniyj FIFA’19 zapewni szpilanie na nojwyższym poziōmie. Nic tak niy cieszy jak pobity rekord skocznie, abo wygrano w turniyju, a to wszyjsko w sobotnie popołednie.
Starsi na zicher pamiyntajōm, jak dostowali ôd swojigo tatulka w take sobotnie dni „Bojowe zadanie”. Naszym zadaniym dlo Wos bydōm zawody ô Puchar Prezydynta Rybnika w skłodaniu kōmputrōw na czas narychtowane ôd CooliClockerz PL. Nojlepsi majsterkowicze tyż mogōm liczyć na puchary jak tyż coś ekstra!
Laserhouse prziwiyzie bōmba! to znaczy zogodki, co bydzie trza rozwiōnzać, coby uretować nos wszyjskich.
A dlo głodnego abo spragniōnego wandrowca Zbeereźnik zaproszo do strefy gastrōnōmicznyj. Stamtōnd niy wyjdziecie z prōznymi brzuchami!
To i jeszcze wiyncyj już 10 siyrpnia w Rybniku – Golejowie przi ul. Podgórnej 50. Zaczynōmy ôd 12!
Zopisy na turniyj Fifa ô Puchar Prezydynta Rybnika:
proszymy ô maila z nickym na piotr@squirrelgaming.pl
Wpisowe 20 PLN


text:
Arne Næss
Arne Næss (rodz. 27 styczńa 1912, um. 12 styczńa 2009) bůł norweski ekologiczny dźołocz a wybitny filozof. Je znůmy jako tworzićel głymbokij ekologije, kero kupluje starańy uo bjoroztůmajtość a uochrůna przirody ze filozofijům uopartům na myśli Mahatmy Gandhigo, Spinozy a tajlowo buddyjskij filozofiji. Sům szykowoł a broł udźoł we radykalnych akcyjach, bajszpilym je kej przikuł śe do szuli coby zaprotestować przećiw planům budowy wodnyj elektrowńe, kero mjała powstać przi ślatowodźe Mardola.


text:
Łazowska gmejna chce 20 000 eurow z komunalneje pawšale Swobodneho stata Sakskeje w swojich wjesnych dźělach za zwyšenje hódnoty zasadźić.
Łaz (AK/SN). Łazowska gmejna chce lětsa wot Sakskeje přewostajenu pawšalu 70 000 eurow k sylnjenju wjesneho ruma zmysłapołnje a zaměrnje zasadźeć. To podšmórny wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) na njedawnym posedźenju gmejnskeje rady. Jednohłósnje wobzamknychu jeje čłonojo wužiwanje srědkow za Łaz, za Drěwcy (Driewitz)/Lipiny (Lippen), za Wulke Ždźary (Groß Särchen) / Koblicy (Koblenz) a za Běły Chołmc (Weißkollm) / Tři Žony (Dreiweibern) / Roholń (Riegel) / Tyhelk (Tiegling).
Prěnjotnje chcychu kompletnu sumu za wudźeržowanje wodźiznow wužiwać. Dokelž pak dóstanje gmejna kóšty za to zarunane, chce wona nětko jenož 50 000 eurow z pawšale za wodźizny wudać. Tak maja wšitke wsy komuny dohromady 20 000 eurow za inwesticije.


text:
Wynus z Ôpawy mŏ 6000 lŏt
Grupa archeologōw z Ôpawy ôdkryła kōncek statuetki kobiyty sprzed 6000 lŏt.
Ta unikatowŏ Wynus z niyskorego neolitu abo wczesnego chalkolitu była znŏlyziōnŏ dziynki pracōm przed zaczyńciym budowy we mieście. Ino dolnŏ tajla statuetki dotwała do naszych czasōw. Całość je mynij wiyncyj sześ cyntymetrōw dugŏ.
Podle archeologōw ze lokalnego ôddziału Akadymije Nauk, statuetka, stworzōnŏ kole roku 4200 p.n.e. ôd ludzi kultury lyńdzielskij, co pokrywała Hungaryjõ, Słowacyjõ i Gōrny Ślōnsk, sużyła za ôbiekt kultu pogańskigo.
Pŏrã statuetek było znŏlyziōno tyż w latach 80. we Wielkich Hošticach, ale wyglōndały inakszyj. Ta wyglōndŏ jak ze kultury Trypole, co fungowała we dzisiejszyj Ukrajinie.
Naukowcy znŏdli tyż tajle prehistorycznyj ôsady, fragmynta ceramiki i rozmajte nŏczynia. Pokrytŏ marasym statuetka była ôdkrytŏ pŏrã dni tymu przi katalogowaniu ôbiektōw. Hned Wynus bydzie przedmiotym badań naukowych.


text: Wona słuša nimo šefredaktora a redaktorki Stefanie Krawcojc do redaktorskeho teama delnjoserbskeho tydźenika Noweho Casnika. Ines Neumannojc je zdobom naměstnica šefredaktora Gregora Wieczoreka a jeho swěru zastupuje, hdyž je w dowolu abo zwonka redakcije. „Mi so redaktorske dźěło jara lubi, dokelž je mnohostronske. Zdobom zetkawaš wjele ludźi, zhoniš wo jich radosćach a starosćach. Sym zbožowna, zo móžu dźěło wukonjeć“, mi delnjoserbska žurnalistka powěda. Nowinarka so wo to prócuje poskićeć čitarstwu zajimawe přinoški wo kulturnym a towaršnostnym žiwjenju w Delnjej Łužicy, předewšěm ze wsow. Tohodla často wo tym rozmysluje, kak móhła nowina čitarjam rjane čitanske dožiwjenja z rozprawami a reportažemi wo žiwjenju ludźi we wšědnym dnju wobradźeć, ale tež z přinoškami wo stawiznach. Runje tak redaktorka z kritiskim wóčkom rešeršuje, zo by njedostatki w towaršnosći wotkrywała.


text:
Końskowola
Końskowola je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe Pólskeje, w Powiaće Puławskim w Lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku Kurówka.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot 8. junija 1532 hač do lěta 1870 měješe status města. Wjes bu po swojim załožerju Jan Koninski mjenowana a bu prěni raz w lěće 1442 přispomnjena.
W lěće 1532 Końskowola měšćanske prawo dósta. Sta so srjedźišćom překupstwa ze žiwidłemi a měješe někotre tekstilne fabriki. Ludźo z cyłeje Pólskeje a tež ze Sakskeje so tu zasydlichu.
Za čas třećeho pólskeho rozdźělenja přińdźe městno w lěće 1795 pod rakuske knjejstwo. W lěće 1809 sta so z dźělom wójwodstwa Waršawy. Po januarskim zběžku zhubi Końskowola w lěće 1870 měšćanske prawo. Wot lěta 1918 słuša zaso k Pólskej.
Na spočatku Druheje swětoweje wójny, 15. septembra 1939, bu Końskowola wot Němskeje okupowana. Tam bu lěhwo za wójnskich jatych załožowane, kotrež pak jenož krótke wobstaće měješe. Tu załožowane koncentraciske lěhwo eksistowaše hač do lěta 1943.
W lokalnym ghetće, buchu městni Židźa, ale tež Židźa ze Słowakskeje zasydleni. 8. meje 1942 bu wjele Židow do zaničowanskeho lěhwa Sobibor deportowane. W oktobrje 1942 bu gheto přez bataljon 101 rezerwneje policije zlikwidowane. Při tym je něhdźe 1000 ludźi zemrěło.
Gmejna[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke gmejnje Końskowola słuša městno Chrząchów.
Turizm[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najznaćiša zajimawostka wot Końskowole je katolska cyrkej z Opalinskich a Lubomirskich swójbnym rownišćom a narownymi kamjenjemi, kotrež buchu wot Tylman van Gameren planowane. Dalša cyrkej we wsy je w stilu "Lubline Renaissance" w lěće 1613 natwarjena. Tež eksistuje ewangelske pohrjebnišćo.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Końskowoli stej pólskaj basnikaj Franciszek Dionizy Kniaźnin a Franciszek Zabłocki wumrěłoj.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text:
Berlin/Budyšin. W nadawku telewizijneho sćelaka MDR produkuje Berlinska filmowa produkcija Katapult seriju za internet a pyta za to serbskich komparsow kaž tež klubowy publikum. Pod mjenom „Straight Outta Crostwitz“ ma serija wo wšědnym dnju serbskeje swójby powědać. Při tym póńdźe tež wo konflikty mjez generacijemi swójskeje kultury dla. Nimo Daniela Lwowskeho powjedźe režiju rodźeny Budyšan Andreas Nowak, znaty jako bubnar kapały Silbermond. Dale tež znate wobliča kaž Jasna Fritz Bauer, Daniel Christensen a Volker Michalowski sobu skutkuja.
Za 16. awgust prašani su komparsojo rozdźělneje staroby. Woni měli so za film w swójskej narodnej drasće na lóštnym swjedźenju wobdźělić abo měli so w narodnej drasće direktnje před kameru pokazać. Za 17., 18. a 19. awgust pytaja ludźi w starobje 18 do 40 lět, kotřiž hłownu hrajerku serije při programje w jednym klubje pohonjeja. Sceny swjedźenja nahrawaja w Chrósćicach, tamne w klubje maja w Dźěžnikecach pola Budyšina nastać.


text:
Wojerecy (AK/SN). Zetkawanski kofej towarstwa „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ a iniciatiwy „Sylnić aktiwnych w dźěle z ćěkancami“ (samo.fa) wjedu ćěkancow a Němcow hromadźe. To ma dale a wjac Wojerowčanow za spomóžne.
Tójšto rěčow je na žurli młodźinskeho kluba „Ossi“ słyšeć. Prawidłownje přichadźeja tam Syričenjo, Irakčenjo, Libanonjenjo, Eritrejčenjo, Němcy a dalši na zetkawanski kofej. Tak tež minjenu srjedu. „Přińdźemy, dokelž trjebamy zwiski. Jenož tak němčinu derje nawuknjemy. Jeničce wučba w šuli njedosaha“, měnitaj Gamela Ebey a jeje mandźelski Mustafa Omar ze syriskeho Kobanê. Ze swojimi dźěćimi Aziz, Hivi, Mohamadom a Hesu bydlitaj wonaj hižo dwě lěće we Wojerecach, lěto maja swójske bydlenje. Na srjedownym zarjadowanju woni kulturny program kedźbliwje sćěhuja. Dźěći ćěkancow rejuja a spěwaja. „Předewšěm na zetkawanskim kofeju tworja so kmótřistwa a přećelstwa. My skićimy jenož móžnosće za to“, podšmórnje koordinatorka wobydlerskeho zwjazka „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ Birgit Radeck.


text:
Karl Gottlob von Anton
Karl Gottlob von Anton (* 23. julija 1751 w Lubanju; † 17. nowembra 1818 w Zhorjelcu) běše jurist, filolog, historikar a załožer Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Karl Gottlob Anton narodźi so 1751 jako syn překupca Gottloba Antona (1705–1758) w Lubanju. Wuchodźiwši tamniši gymnazij studowaše Anton mjez 1770 do 1774 filozofiju, filologiju, stawizny a prawnistwo w Lipsku, hdźež běše wot 1772 wurjadny čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju běše Anton adwokat při wyšim hamće w Zhorjelcu a wot 1797 tamniši senator. W lěće 1782 kupi wón namrěwske ryćerkubło w Oberneundorf blisko Zhorjelca. Wón běše sobustaw ložy swobodnych murjerjow „Zur gekrönten Schlange“. W lěće 1802 bu Anton do zemjanstwa pozběhnjeny. Wědomostne dźěło Antona koncentrowaše so wosebje na filologiju, stawiznopis a agrarne prašenja.
Karl Gottlob Anton pěstowaše zwiski k wuznamnym słowjanskim, ale tež serbskim wučencam. Tak steješe na přikład we wuskim kontakće z Janom Hórčanskim a přiswoji sej dobre znajomosće serbšćiny. Hromadźe z nim poda wón 1797 sorabistiski zarys hornjoserbskich dialektow (Etwas über die Oberlausizische Wendische Sprache). Nimo toho jeho pak tež delnjoserbšćina zajimowaše a kupi zawostajenstwo Georga Körnera.
Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dnja 21. apryla 1779 załožištaj Karl Gottlob Anton a přirodowědnik Adolph Traugott von Gersdorf (1744–1807) w Zhorjelcu Hornjołužisku towaršnosć wědomosćow. Sobustawojo tuteje towaršnosće běchu wot idejow rozswětlerstwa, kotrež čłowjeski rozum do srjedźišća staješe, pohonjowani a slědźachu we wšěch wědomostnych disciplinach. Jako sekretar tuteje, za němsku kaž tež słowjansku kulturu a wědomosć wuznamneje towaršosće přepoda jej Anton 1801 swoje wědomostne dźěła a něhdźe 10.000 knihow. W lěće 1804 kupi wón dom w Zhorjelskej Neißstraße 30, kotryž 1807 towaršnosći dari a hišće dźensa sydło towaršnosće je.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wilhelm Zeil, Jan Šołta: Anton, Karl Gottlob von. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 33sl.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)


text:
Internet jo mjaztym tak wažny ako elektricita a běžeca wóda, tak jo wažnjej ako do togo, nejlěpšy wobglědowak wubraś. Internet jo drugi běrow, wucabnik a wótergi medicinski raźiśel, samo gaby waš pópšawny gójc měł lubjej, až za swójimi symptomami online njeglědaśo.
Srjejź źewjeśźasetych lět su Netscape, Internet Explorer a AOL krajinu dominěrowali. Jo był jadnorjejšy cas, gaž jo se słodka melodija wólenskego interneta pśez kraj zazwóniła. Sćo wuknuł, sćerpny byś, daniž se webboki njezacytaju. Tegdy jo se licyła jano malsnosć wobglědowaka.
Źinsa to jo hinaše. Wabjenje, pśekśiwjenja priwatnosći, wěstotne źěry a falšne powěsći wjedu k tomu, až maśo druge kwality wobglědowaka za wažnješe. Kak wobglědowak wašu priwatnosć šćita? Dowólujo pśeslědowakam, až wam pó webje slěduju? Jo se napórał za multiprocesowe źěło a aby z wjele operacijami licadła a interneta naraz wobchadał?
Jeli se sebje pšašaśo, co groni, priwatny abo malsny wobglědowak měś, how jo zestajanka tśich wěcow, kótarež wobglědowak dejał měś.
Wobglědowak, kótaryž jo se wuwił za malsnosć.
Wobglědowak źe jo rěd, togodla jo zmysłapołnje, až za swójo źěło nejlěpšy wuběraśo. Jolic sćo cłowjek, kótaryž musy źěłaś, aby pśežywił, trjebaśo malsny internetny wobglědowak. Jadna wěc, kótaruž musyśo se spomnjeś, jo. až wobhlědowak, kótaryž pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow wužywa, jo nejskerjej pomałšy ako wobglědowak, kótaryž to njecyni. Pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow su cookieje, a lěcrownož njamóžośo je wiźeś, běže w slězynje sedła a płaśi wam drogotny cas. Šym wěcej pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow wobhlšdowak blokěrujo, śim malsnjej móžo běžaś.
To jo jadna z wjele pśicynow, aby wobglědowak Firefox wubrał: Firefox pó standarźe pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow blokěrujo. Mamy hyšći dalšne pśicyny, a buźomy se pózdźej z nimi zaběraś.
Wobglědowak, za kótaryž wěstota na prědnem městnje stoj.
Dopominaśo se na slědnu wjeliku datowu źěru? Jolic nic, nejskerjej dokulaž se to dosć cesto stawa. Pśedewześa daty kupcow wobchowuju, na pśikład jich wósobinske abo financielne informacije a hackerje je kšadnu. Jolic wěstośe prioritu dajośo, jo wěsty wobglědowak nejlěpšy wobglědowak za was.
Su někotare móžnosći, aby wobglědowak pomagał, až jogo wužywarje wěste wóstanu. Wobglědowak, kótaryž jo na nejnowšem stawje wěstotneje techniki, móžo wašo licadło a websedła pśed njewitanymi woglědowarjami šćitaś, na pśikład pśed škódneju softwaru abo kompjuterowymi wirusami.
Mimo togo njeměł pśewjele wužywarskich datow składowaś. Hackery njamógu kšadnuś, což njejo, togodla jano minimum informacijow wó swójich wužywarjach wobchowujo. Firefox wě, lěc wobglědowak wužywaśo a wašo powšykne stojnišćo, ale njewě mě wašogo domacnego zwěrjeśa abo wašu nejlubšu barwu.
Wósebnje wěsty wobglědowak měł rědy póbitowaś, kótarež wam pomagaju, swóje konta we wócyma wobchowaś. Na pśikład powěźeńki, kótarež se direktnje na wašu e-mailowu adresu sćelu, jolic se jaden z wašych kontow kśiwi abo symbole, kótarež wam k wěsć daju, lěc websedło jo skoděrowane (t. gr. lěc jo dobra ideja, numer swójeje kreditoweje kórty na pśedawańskem sedle zapódaś).
Firefox něco nowego bitujo, aby was wěsty źaržał: Firefox Monitor. Jo dermotna słužba, kótaraž wam k wěsći dajo, lěc su někake zjawne datowe źěry we wašych kontach a informěrujo, lěc su se zadobyli južo w zachadnosći do wašych kontow. Druga spódobna funkcija jo zelene pytko. Wuglěda ako mały zeleny symbol górjejce nalěwo we woknje wobglědowaka. Jolic z Firefox źěłaśo, a wiźiśo zelene pytko, to groni, až websedło jo skoděrowane a wěste. Jolic pytko jo šere, pśemyslujśo se snaź dwójcy, lěc sensibelne informacije zapódaśo.
Wobglědowak,, kótaryž se wó swóje nastupnosći stara.
Priwatnosć we webje jo wažna tema. Jolic jo priwatnosć za was na prědnem městnje, sćo wěsće na wobglědowaku zajmowany, kótaryž to serioznje měni. Aby se nejlěpšy priwatny wobglědowak za was wubrał, źiwajśo na slědowańske směrnice a na to, kak wobglědowak z wašymi datami wobchada. To drje wjelgin techniski klincy, ale jo pśicyna, až někotare wobglědowaki su priwatnjejše ako druge.
Pśeslědowaki su wše te gramne „cookieje“, kótarež na pśikład na sedłach lětaŕstwowych towaristwow dostawaśo. Toś te pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow wěźe, źož kliknjośo a daju se wužywaś, aby wašo zaźaržanje analyzěrował. Priwatny wobglědowak měł wužywarjam móžnosć daś, pśeslědowaki tśeśich póbitowarjow znjemóžniś, znjemóžniśo pak je w idealnem paźe pó standarźe.
Druga móžnosć, aby slědowanjeju pśez pśeslědowaki zajźowało, jo wužywanje priwatnego modusa. Kuždy wobglědowak, kótaryž twarźi, priwatny byś, měł pśeglědowanje w priwatnem modusu póbitowaś.
Lažka móžnosć, aby to pśeglědował, jo, k bokoju wopśimjeśowych nastejenjow a k pšawidłam priwatnosći woglědaś. Webbok priwatnosći měła wuwjasć, lěc se waše daty źěle a cogodla. Togodla móžośo pšawidła priwatnosći Firefox lažko cytaś a lažko namakaś.
Wuběranje nejlěpšego wobglědowaka za was jo ako wuběranje swójskogo doma. Cośo swóje móžnosći wuslěźiś, někotare rešerše pśewjasć a na zakłaźe togo rozsuźiś, co jo wažne za was.
Pśi Firefox smy śěžko źěłali, aby my wobglědowak napórali, kótaryž jo dwójcy tak malsny ako do togo a wužywarjam wěcej kontrole wó jich žywjenju online dawa.


text:
MARSZ AUTŮNOMIE - MANIFESTACJO Ô SAMORZŮNDNOŚĆ
Jak kożdego roka we lipniu bez Katowice przeszoł Marsz Autůnomie. Mo łůn spůmnieć ô Ślůnzokach, kerzi walczům ô wiynkszo samorzůndość we Polsce.
Juże trodycyjnie we połowie lipnio bez Katowice przeszło poraset ludzi ze żůłto-modrymi fanami. Wszysko przede wszyskim po to, coby zamanifestować swoje poczucie przinoleżności do swojego Hajmatu.
Mo łůn tyż jednako kůnkretne cweki a postulaty. Przede wszyskim jako tublikujům Jerzy Gorzelik - Ryskiyr Ruchu Autonomii Śląska - ślůnsko kultůra, tożsamość a trodycjo musi być kultywowano tyż we szuli a powinna być zrychtowano dobro edukacjo regiůnalno.
Mo taki marsz tyż wymiar historyczno-polityczny, skiż tego, co je łůn bajslowany we rocznica prziznanio śląskimu wojywůdztwu autonomie juże przed II welt wojnům. Spůmino sie bezto ô bezprownie ôdebranym prziwileju a przi tymu chce pokozać, co Ślůnsko tożsamość mo tyż swůj wymiar polityczny. A jako dodowajům Henryk Mercik - ze Zarzůndu Śląskigo Wojywůdztwa - chcymy być partnerym dlo władzy cyntralnyj, a niý petyntym, kerego sie niý sucho. Bo autůnomio to partnerstwo.
Przi tymu dobrze spůminajům Jerzy Ciurlok, co autůnomio znaczy tyż samorzůndność, czyli możebność reskiyrowanio juże tukej na regiůnal szczeblu a niý cyntralnie we Warszawie. Skiż tego tyż hasłym marszu bůło "Odłączamy ładowanie Warszawy".
Co interesant piyrszy roz we historyji przedstowiůno tyż uostała propozycjo hymna ślůnskigo, kery szkryfniynty je aże we 4 lynzykach: polskim, czeskim, niýmieckim a przede wszyskim ślůnskim. Coby spokopił go kożdy, wto je stůnd.
PIECHTY PO BYTŮNIU - COBY POZNAĆ HISTORYJO A ARCHITEKTURA
Bez cołke letnie feryje poradzi sie zwiedzać Bytůń ze ôkludzoczym, a wywiedzieć na prowda interesantnych rzeczy, ô kerych mocka s nos niý wiy.
Bez dwa miesiůnce lata we Bytůniu co weekynd bajslowane sům wycieczki piechty po sztadzie, we kerych ôkludzocz pokozuje, uosprawio a przedstowio roztomajte fakty a ciekawostki ze historyje tego sztada.
We lipniu szło sie dejmy na to wywiedzieć jake perełki willowe sům we sztadzie, iże elektrociepłownia Szombierki to niýôbyczny zobytek industryjnyj architektury abo jako wyglůndoł kejsik wymiar sprawiydliwości we Bytůniu. Bůła tyż interesantno rajza Szlakiym św. Jakuba po sztadzie, kery leci fůrt aże do Santiago de Compostela.
Kej jednako kůmuś niý udało sie być na ôstatnich wycieczkach, mo szansa jeszcze pozwiedzać we kożdy weekynd augusta. Wiyncyj informacji snojdziecie u bajslyrzy akcje "Poznaj Bytom z przewodnikiem", czyli we bytůńskim ôddziole PTTK a Biurze Průmocje Sztada.
NOWO IDYJO NA PUSTOSTANY - BYTŮŃ MO BYĆ GLANC
TBS ze Urzyndym Sztada we Bytůniu przirychtowały nowo ôferta dlo inwestorůw, dziynka keryj pustostany uostanům wyrychtowane a sztad bydzie nazod gryfny.
Puste miynkszania, kamiynice a place majům juże niýdugo zyskać nowe ôblicze. Towarzystwo Budownictwa Społecznego a Sztad Urzynd we Bytůniu przirychtowali nowo ôferta, kero mo być atrakcijno dlo inwestorůw a przi tymu być win-win dlo sztada. Jako tublikowali nům Bogumiła Krystek-Kucewicz ze TBS Bytůń, sztad chce sprzedać, wymiynić abo wynajyńć puste miynkszania, kamiynice a nawet grunty zainteresowanym inwestorům.
Dziynka tyj ôfercie inwestor niý musi kupować cołkij kamiynice, abo kej chce kupić niý musi za nia zabilić piniůndzami, bo moge iś na wymiana. Polegać bydzie łůna na tym, co inwestor zabuli za ta kamiynica swojům robotům rymůntujůnc inksze kamiynice ôd sztada. Dziynka tymu mo zyskać i inwestor i sztad, jako tublikujům Bogumiła Krystek-Kucewicz.
Coby wszysko bůło akuratne a lepsze do ôbrachowanio zrobiůno uostała inwyntaryzacjo wszyskich pustostanůw a przirychtowane roztomajte przekroje, rzuty, ekspertyzy a nawet wytyczne kůnserwatorske. Dziynka tymu kożdy bydzie wiedzioł co a wiela je do roboty.
A chocioż do zrobiynio jeszcze je dużo, to je ô co sie starać, bo jako spůmnieli sama Bogumiła Krystek-Kucewicz, Bytůń bůł kejsik mianowany Paryżym půłnocy.
BYTOM TO NIE HASIOK - GODAJŮM SAME MIYNKSZAŃCE
Ôd downa juże miynszkańce Bytůnio protestujům przeciwko zasypywaniu Bytůmio roztomajtymi harmoziami ze cołkij Polski. To jednako nic niý dowo, a ciyrpiům na tym niý ýno ludzie, nale cołko notura. Nale przede wszyskim bajtle.
Jak tu dalij żyć. Jak dychać, jak dbać ô zdrowie. Tukej, czyli we Bytůniu, a nojbarzi na Bobrku. Sytuacjo sam je na tyla trogiczno, co miynkszańce roz za razym bajslujům protesty a blokady. Chcům w kůńcu normalnie żyć, bez trucio sie choby zwykłym dychaniym. A jako dodowajům Katarzyna Jaksik-Lądwik - miynkszańce sam sům już zdesperowani, bo swozi sie sam rotzomajte substacje, kere zatruwajům, luft, ziymia a woda niý ýno na Bobrku, nale we cołkij ôkolicy.
W sumie styknie powůniać, jaki smrůd je ze ciynżarůwek, kere sam przijyżdżajům wyciepować harmozie. A przijyżdżajům ze daleka bo nawet ze Nowego Targu. Niýstety wszysko podle prowa a zgodnie ze roztomajtymi dorzůndkami, kere podszrajbowali we samym Urzyndzie.
Niýstety skuli tego je to trocha walka ze wiatrakami, tym barzi, co ôstatnie badania przekludzůne bez Fojerwera niý wykozały niýprawidłowości, a wichajstry do mierzynio niý pokozały podwyższynio szkodliwych substancji, jako tublikowali Tomasz Rutkowski - rzecznik prasowy KM Fojerwery we Bytůniu. Ôd razu jednako dało sie usłyszeć argumynt, co take badaniý niý ma za doś dobre, bo trza by bůło pobrać průbki a zawiyź do laboratorium.
Narazie jednako żodyn niý chce sůchać samych miynszkańcůw, kerzi nojbarzi na tym ciyrpiům. Wszysko idzie zgodnie ze prowym, a zdo sie, co kůnsekwyncje tego wszyskigo interesujům ýno tych, co sam miynszkajům.
NA KOLE PO ŚWIYNTOCHLOWICACH - DOBRO ALTERNATYWA
Świyntochlowice tak jak pora inkszych sztadůw metropolie ustawiło wypożyczalnia kołůw, kerymy mogymy jeździć po sztadzie. Narazie na testy, jednako mono uostanům na dużyj. To nojwiyncyj bydzie zoleżeć ôd tego, jako ta idyjo spodobo sie samym miynkszańcům.
We Świyntochlowicach sbajslowano uostała piyrszo wypożyczalnia, kaj wypożyczyć idzie 32 koła do jeżdżynio po sztadzie, w tym 1 tandym a 4 koła dlo bajtli. To dobro idyjo, jako godali nům same miynkszańce, bo w kůńcu we Świyntochlowicach bydům koła jak we Katowicach, Wrocławiu, abo inkszych srogich sztadach. A jako tublikujům Marek Pogorzelski ze fýrmy, kere te koła postawiła, chocioż sům to narazie testy, to we inkszych sztadach, choby Tychach abo Pszczynie, take testy wypadły pozytywnie.
Narazie we Świyntochlowicach sům 4 sztele: przi Sztad Urzyndzie, przi ceście Katowickij, na OSiR Skałka ai przi filii nr 1 Sztad Publik Bibliotyki. Ku tymu już tera je zrychtowanych 20 km trasůw na koła, a jako sie godo, majům być nostympne, wroz ze nostympnymi rymůntami drůgůw. Zresztům niý ma sie tyż co dziwować, jak terozki tako aktiwnoś je we modzie a czynsto tyż po prostu wygodno. Jako dodowajům Dawid Kostempski - Sztad Prezydynt Świyntochlowic - koło moge być do jazdy rekreacyjnyj, tryningu, abo po prostu przemieszczanio sie z punktu A do B.
A chocioż we Świyntochlowicach roz je z gůrki a roz pod gůrka, to tako jazda na kole po sztadzie, moge prziszporować nům i czos i piniůndze. Beztuż, dlo zdrowio, czasu, abo szporunku, werci sie zoboczyć, jak na takim kole idzie wandrować po sztadzie.
"ULICZNICY" - FESTIWAL ULICZNIKŮW A MONO TYJATER?
Ôd porunostu juże lot we Glýwicach bajslowany je tyjeter festiwal zmianowany "Ulicznicy". Wszysko wziyno sie ôd tego, co artisty uzdali, coby wylyź ze sztukům do ludzi. I do dicht na ulica.
Juże dwanosty roz we Glýwicach sbajslowany uostoł festwal "Ulicznicy", na kerym idzie posuchać jazzu, zoboczyć tyjatralne przedstowiynia a wystympy artistůw. Co interesant szpektakle, wystypmy a happeningi rychtowane i przedstowiane sům gynau na drůgach, parkach, abo rynku. Praje wszysko na placu i blank wszysko na fatki.
Dziynka takij formie kożdy moge choć ôd czosu do czosu trocha zbliżyć sie do sztuki a wybrać sie we keryś ze weekyndůw praktycznie cołkigo lipnio do Glýwic. Program zowdy przedstowiůny je na jejich nec zajcie, bez co poradzymy prydzy uoboczyć, na co sie wybrać. A werci sie to zrobić, bo je to festiwal miyndzynacjůnalny. Latosi byli artisty ze miyndzy inkszymi Italie, Wielgij Brytanie, Belgie, Izreala, Portugalie abo Katalonie.
Je to na prowda interesant inicjatywa, na kero werci sie wybrać. Nostympno ôkazjo můmy nodziyjo juże za rok.
GRY XXL - CZYLI ZAGREJMY NA KATOWICKIM RYNKU
We połowie lipnio ai na poczůntku augusta na katowickim rynku sbajslowane je wielge granie we roztomajte gry w formacie XXL. XXL i we rozmiarze i we skali.
Na katowickim rynku sbajslowane uostało wielge granie we szachy, warcaby, domino a inksze gry logiczno-umysłowe. Wszysko na wiynkszo skala a we formacie XXL. Szło przi tymu niý ýno poszpilać ze inkszymi we szachy plenerowe abo stolikowe, nale tyż zoboczyć a kupić fachowo literatura do tych grůw ai pogodać ze welt rekordzistům we nojdugszym maratůnie szachowym.
Cołki cwek tego evyntu bůł jednako taki, coby ôdciůngnyć młodziyż a bajtle ôd kůmputerůw a zachyncić ich do spyndzanio czosu na placu, na lufcie - jako padali nům Jacek Gajewski. I w sumie ta idyjo spodobała sie festelnie uczystnikům, bo ludzi bůło na prowda mocka, a kej my ich pytali, eli take gry sům dobre, to za kożdym razym potwierdzali a dodowali, co nawet lepsze jak te kůmputerowe, bo niý ma sam agresji, a za to trza myśleć i uozwijajům umysł.
A chocioż jedna tako impreza juże za nami, to niý przepůmnijcie sie ô nostympnyj, kero planirowano je na piyrszy weekynd siyrpnio. Przi dobryj pogodzie na zicher bydzie mocka atrakcjůw.
CIDERLATO 2018 - SZACHOWY TURNIYJ WE RADZIŮNKOWIE
Nostympny juże roz sbajslowany uostoł szachowy turniyj Ciderlato, kery mo průmować a uatrakcyjnić gra krůlůw, kerům sům szachy.
MOSiR Radziůnkůw juże trodycyjnie sbajslowoł szachowy turniyj Ciderlato. Jako tublikowali nům Rudolf Sobczyk - bajslyrz a syndzia tego turniyja - cołko idyjo pojawiła sie juże poranoście lot tymu i ôd tego czosu bajslowane sům turniyje szachowe Ciderlato a Ciderzima. Latosi, jak i ôstatnio, letni cider sbajslowany uostoł we Ślůnskim Ôgrodzie Botanicznym we Radziůnkowie.
Na zainteresowaniý tyż niý idzie narzykać. We zawodach sztartło 32 zawodnikůw, we tym 12 bajtli co mieli myni jak 16 lot. Jako spůminajům same bajslyrze, poziům tyż bůł na prowda wysoki. W sumie, niý ma sie co dziwować, kej na Ślůnsku můmy tyla uobmiłowanych we tyj grze krůlůw, jako mianujům Szachy.
Moge to jednako radować, bo jak spůminali same uczystniki, je to gra, kero dobrze wpływo na myślyniý, uozwijo logika a spůmogo pamiyntaniý. A jako padali nům Rudolf Sobczyk - szachy majům przed sobům dobre perspektywy na prziszłoś, bo we cołkim welcie napoczyno sie docyniać logika, a besto i we Americe, i Azji ai u nos we Unii Europyjskij, coroz czynścij stawio sie na logiczne rozumowaniý juże u bajtli.
SZTELA BIBLIOTYKA - BIBLIOGRODY NA BANHOFIE NA CHEBZIU
Na Banhof? A mono do Bibliotyki? Abo do Bibliogrodu? Juże niýdugo wszysko to bydzie we jedym miyjscu. Na zabytkowym banhofie na Chebiziu rychtowany je szpecjalny plac, kery bydzie niý ýno do rajzyndrůw, nale kożdego, wto lubi choć trocha czosu spyndzić ze ksiůnżkům.
Jedzie cug na banhof. A chocioż egal jaki cug, to wożne coby na niýôbyczny banhof na Chebziu. Tam teroźnie rychtowano je Sztela Bibliotyka. Wszysko napoczło sie ôd tego, kej Urzyndowi udało sie ôdkupić stowiyniý banhofu ôd PKP łůńskigo roka. Potyn prziszoł czos na rychtůng, kery napoczyn sie we styczniu a mo skůńczyć pod kůniec tego roka. Na kůniec przidzie czos na rychtowaniý bibliotyki a społycznyj przestrzyni.
Jako tublikowali nům Krystian Gałuszka - Dyrehtor Sztad Publik Bibliotyki we Rudzie Ślůnskij - na downy banhof przeniesiůno uostanie bibliotyka cyntralno z jeszcze teroźnyj na Wirku. Wszyske ksiůnżki bydům we przestrzyni echt bibliotycznyj. Bydzie tyż jednako przestrzyń kulturalno-animacyjno rajn we stawiyniu ai ze wyńściym na plac, czyli do "Bibliogrodu". Fajny knif tyż je na poczekalnio dlo rajzyndrůw, w keryj juże niýdugo bydzie poczekalnio, czytelnio a kafyjka.
Jak widać idyjo na prowda je fajnisto, a efekt moge być na prowda super. Coby jednako wszysko było akuratnie zrychtowane, trza bůło dobrze zaplanirować finanse. Jako padali nům Michał Pierończyk - Zastympnik Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - Urzynd sztartnył ze tym projektym we 2 kůnkursach, ze czego udało sie wygrać ôba. Dziynka tymu udało sie pokryć aże 95% utroty z cołkij roboty, kero wyńdzie kajś wele 8 mln zł.


text:
Hižo wjacore tydźenje su wrobliki z łužiskich třěchow fifolili, zo budźe Claus-Dieter Wollitz pječa nowy trenar mustwa FC Energije Choćebuz. Wukubłany koparski wučer bu mjenujcy přeco zaso w delnjołužiskej metropoli a wokolinje widźany. To pak njeměješe ničo z angažementom pola FCE činić. Běchu to bóle priwatne přičiny, kotrež su 55lětneho často do Łužicy na wopyt wjedli. Minjenu srjedu pak dóstachu tukanja nadobo woprawdźitu cyrobu, jako přeprosy FC Energija medijowych zastupjerjow na nowinarsku konferencu. Ta wotmě so w awtowym domje sobustawa prezidija Hagena Ritzkowskeho. Na improwizowanym małym jewišću mějachu swoje městno nowy šeftrenar, sportowy nawoda Maximilian Zimmer a prezident FCE Sebastian Lemke.
Wšo na Wollitza přitrjechiło
„My smy dobyli, my smy dobyli ...“ tak drje by wčera nawječor po swjatkownym turněrje w Pěskecach klinčało. By, ale nažel druhi raz za sobu njeje. Cyle wěsće bě to wosebje za wuhotowarjow znowa njezwučena swjatkowna póndźela. Póndźela bjez koparskeho turněra, bjez tysacow přihladowarjow (po słowach dołholětneho komentatora Jurja Matki-seniora), bjez piwoweho woza a bjez wulkeho stana. Je ćežko nastajić teoretiske přemyslowanja, štó drje by sej lětsa pokal wudobył. Wěm jenož, zo so tam wobdźělace mustwa stajnje połnje koncentruja a je za kóždeho přěhračka słaby tróšt, hdyž hakle w třělenju jědnatkow podležiš a wšitcy će tróštuja. Snano by to było zaso raz lěto koparjow z Noweje Wjeski, wšako smy w poslednich lětach dosć dobre wukony docpěli – k cyle wulkemu wuspěchej nažel wjace dosahało njeje. A tu pohladam raz do stawiznow turněra: spočatnje njeběchmy jako wjeska pódla, tola njetraješe dołho a swójbne kontakty wobradźichu nam startowe městno. Podźakowali smy so potom z tym, zo wudobychmy sej na přeco legendarny pokal koparja.
Dynamo chce mišterstwo
Nowy druhi zwjazkowy koparski ligist Dynamo Drježdźany hraje jutře, sobotu, w 13.30 hodź. we Wiesbadenje wo mišterstwo w třećej koparskej lize Němskeje. Hladajo na dwaj dypkaj a dwanaće wrotow předskoka k Hansy Rostock dyrbjał koparjam ze sakskeje stolicy přećiwo mustwu SV Wehen Wiesbaden dypk dosahać.
Firmowy běh ma nowy termin
Sportowy klub Wojerecy je druhi nakład Krabatoweho firmoweho běha wo tři njedźele na 30. junij přesunył. Přičina je aktualna situacija. Přihoty pak dale běža, tak zamołwići Wojerowskeho SC. Na firmowym běhu dyrbi kóžde mustwo 20 kilometrow běžeć, pak z dwěmaj abo štyrjomi kilometrami na wobdźělnika. Loni bě w Čornym Chołmcu 222 sportowčow a sportowcow startowało.
Přewjedu probowe treningi
3. liga, aktualna tabulka
1. Dynamo Drježdźany 37 60:29 72
2. FC Hansa Rostock 37 51:32 70
3. FC Ingolstadt 04 37 53:39 68
4. TSV 1860 Mnichow 37 68:32 66
5. 1. FC Saarbrücken 37 66:49 59
6. ST Wehen Wiesbaden 37 57:52 56
7. SC Verl 37 65:54 54
8. SV Waldhof Mannheim 37 49:54 51
9. 1. FC Magdeburg 37 41:44 50
10. Viktoria Köln 37 51:58 50
11. Halleski FC 37 50:58 49
12. FSV Zwickau 37 44:45 48
13. Türkgücü Mnichow 37 44:54 46
14. MSV Duisburg 37 51:65 43
15. 1. FC Kaiserslautern 37 46:51 42
16. KFC Uerdingen 05 37 37:49 40
17. SV Meppen 37 35:60 38
18. Bayern Mnichow II 37 47:57 37
19. VfB Lübeck (N) 37 40:56 34
20. SpVgg Unterhaching 37 39:56 31
Dynamo Drježdźany – Türkgücü Mnichow 4:0 (2:0)
Zestawa domjacych: Broll – Ch. Löwe (60. Kwadwo), Knipping, Ehlers, Meier (46. Vlachodimos), Kade, Stark, Diawusie (46. Kreuzer), Mörschel (74. Stefaniak), Königsdörffer (56. Hosiner), Daferner
Minjenu njedźelu móžachu koparjo Dynama Drježdźany z dalšimi třomi dypkami postup do druheje ligi perfektny sčinić. To je so jim z jasnym dobyćom 4:0 zešlachćiło. W spočatnej fazy duela drje bližeše so Türkgücü Mnichow dwójce strašnje Drježdźanskim wrotam. Ale ani Yi-Young Park z wólnym kopom (5.) ani Kilian Fischer po flance (14.) njemóžeštaj přetworić.
Do poslednjeho hrajneho dnja w druhej a prěnjej zwjazkowej koparskej lize, ale tež po tym njebudźe hišće cyle jasne, kajka ma doskónčna zestawa druheje zwjazkoweje ligi za sezonu 2021/2022 wupadać. Mjez prěnjej ligu a druhej kaž tež mjez druhej a třećej ligu dyrbja hišće relegaciske hry přewjesć. W druhej najwyšej klasy za nowu hrajnu dobu wěsće zastupjene su dotal slědowace cyłki:
FC Schalke 04
Fortuna Düsseldorf
Hamburgski SV
1. FC Heidenheim
Karlsruheski SC
SV Darmstadt 98
FC St. Pauli
SC Paderborn 07
Hannover 96
1. FC Nürnberg
Rudne horiny Aue
Dynamo Drježdźany
Z prěnjeje ligi zestupić móhli hišće Arminia Bielefeld, Werder Bremen a 1. FC Köln. Wo postup z třećeje do druheje ligi wojuja Hansa Rostock, FC Ingolstadt a TSV 1860 Mnichow. Přewjesć maja so w nowej sezonje w druhej lize cyłkownje 306 dypkowych hrow a štyri relegaciske partije. David Matik
Wot spočatka apryla hač do spočatka meje mějachu wšitke juniorske mustwa Łužiskich lodohokejowych liškow přestawku. A dokelž tež prěnje mustwo Běłowodźanow wjace njehraje, dachu zamołwići 12. jutrownika w liščej jamje lód wottać.
Spočatk meje započachu wšitke młodźency z lěćnym treningom. Dwaj měsacaj dołho zwučuja woni nětko wonka abo w sportowej hali, prjedy hač póńdu spočatk julija zaso na hrajnišćo w swójskej lodowej arenje.
Planowane je, zo trenuja wotnětka starobne skupiny U 9 dwójce wob tydźeń, U 11 trójce a tamne (U 13/U 15/U 17/U 23) hižo štyri razy w běhu sydom dnjow, tak zo najwažniše fitnesowe zakłady polěpša.
Skupinje U 9 a U 11 matej stajnje hłowneho trenarja a třoch pomocnikow. Dwě mustwje U 13 matej wobě jednoho šefnazwučowarja. Team U 15 ma přez lěćo hnydom dweju trenarjow. Jedyn zamołwja fitnesowy wobłuk a wobłuk wokoło muskulatury, tamny atletiku. Třo dalši kolegojo pomhaja jako nazwučowarjo lodohokeja. Tež U 17 a U 23 matej wobě po jednym šeftrenarju.
Kooperacija z ELV Niskej w nowej lodohokejowej sezonje wjace njebudźe.
Wuchodoněmske mišterstwa U 15 2020/2021 – hłowne koło
Dynamo Drježdźany – Biskopičanske KT 08 2:0 (0:0)
Zestawa domjacych: Kiefer – J. Meier (46. Weyh), Hollenbach (58. Königsdörffer), Kühn, Kreuzer, – Oehmichen, Kulke, Großer, – J. Löwe (33. Stefaniak) – Harres, Sohm
Zestawa hosći: M. Schneider – Čermák, Fromm (90. Meinel), Sanin (60. Jacob), Kießling, Fluß, Stiller (80. Valenta) – Moravec, Stradins, Schiemann, Genausch
Minjenu srjedu wojowaštej zastupjer koparskeje třećeje ligi Dynamo Drježdźany a regionalny ligist, Biskopičanske KT 08, wo zaćah do połfinala krajneho pokala. Duel je faworit ze sakskeje stolicy po dołhim boju z 2:0 za sebje rozsudźił. Drježdźanski trenar Alexander Schmidt daše rezerwu respektiwnje tež dorostowych koparjow Phila Harresa, Jonasa Oehmichena a Lorenza Hollenbacha hrać. Alexander Schmidt z prěnjej garnitury Dynama nastupić nochcyše, dokelž dyrbješe předwčerawšim, njedźelu, wo postup do druheje ligi sobu hrać. Dokelž njeje žane dalše zranjenja stajnych akterow we tutej horcej fazy riskěrować chcył.
Žonow, kotrež so za motorske horja, je tež w Serbach dźeń a wjace. Jedna z nich je samo swój hobby k powołanju sčiniła: Andrea Thielec. Mnohim je wona w Serbach znata jako něhdyša čłonka młodźinskeje redakcije Serbskeho rozhłosa. Rodźena Šunowčanka bydli mjeztym dźesać lět w Mnichowje a dźěła tam w marketingu za wulku bayersku awtomobilowu firmu. Wona zamołwja móhłrjec dožiwjenski marketing po cyłej Němskej. Zajim na spěšnych mašinach je so pola njeje poměrnje zahe zbudźił. Běchu to spočatnje wosebje dožiwjenja motocrossa w Jaworje. Tak prawje započała za motorske horić pak je so z 18 lětami, jako złoži jězbnu dowolnosć za awto a motorske. W lětach po tym je z motorskim na dowolu była, mjez druhim w Italskej, Chorwatskej a samo w afriskim Marokku. Wot lětušeho chce so Andrea Thielec hišće intensiwnišo do aktiwneho motorsporta zanurić, kaž je Clemensej Šmitej powědała.
Wšojedne hač w enduroklasy abo w motocrossu, Andrea Thielec, Wy sće so w najwšelakorišich motorskich disciplinach hižo wuspytała. Mjeztym pak najradšo po motorskich čarach na čas smaliće!
Regionalny ligist FC Energija Choćebuz najebać dočasny kónc w krajnym pokalnym kole pilnje na zestawje noweho kadra dźěła. Jako prěnje koparski klub wozjewi, zo přińdźe kapitan Berlinskeho AK (BAK) Shawn Kauter jako nutřkowny škitar do Choćebuza. Jeho bilanca je wjele lubjaca. 25lětny bě w třećej lize dotal 37 króć zasadźeny a w štwórtej najwyšej lize Němskeje 129 razow. Jan Koch, kiž je zrěčenje z Energiju podlěšił, so na nowopřichad wosebje wjeseli. Wón znaje Kautera ze sezony 2018/2019, jako staj „zhromadnje pola BAK hrałoj a w škiće prima harmoněrowałoj“.


text:
»Serbske knihi mam přeco při sebi«
Rozmołwa z Markom Malinkom, profesorom za filozofiju a starogrjekšćinu na New York University, wo pochadźe, pěstowanju serbšćiny a widźe wotwonka na Łužicu
Wy sće profesor na New York University. Před kelko studentami swoje zarjadowanja wotměwaće a kajka je zestawa studentow?
Dawaja wjetše čitanja z wjace hač sto studentami, ale zwjetša poskićujemy mjeńše seminary z někak 10 do 25 wobdźělnikami. Runje w New Yorku je zestawa studentow dosć mjezynarodna, wosebje Chinjenjo a Indičenjo su sylnje zastupjeni. Uniwersita je priwatna. Štóž tam studuje, dyrbi chětro wjele płaćić, za BA něhdźe 50.000 do 60.000 $ na lěto. Porno Němskej je to hinaši model. Problem při tym je, zo je tajke wukubłanje husto jenož za tych přistupne, kotřiž móžeja sej to dowolić. Přiwšěm eksistuja wěste programy a stipendije, z kotrymiž maja tež studenća z mjenje bohatych kruhow šansu, na tutej uniwersiće studować. Na tamnym boku dyrbju přiznać, zo ma kwalita wučby wyši niwow hač w Němskej, dokelž je ličba profesorow w poměrje k ličbje studentow wjetša a wukubłanje tuž bóle na potrjeby studentow wusměrjene.
Prof. dr. Christian Voß je profesor za južnosłowjanske rěče při Humboldtowej uniwersiće w Berlinje a zaběra so wosebje ze słowjanskimi mjeńšinami w sewjernej Grjekskej, kotrež ze strony grjekskeho stata jako tajke připóznate njejsu. Ze studentami slawistiki poby nimo toho w zašłych lětach wjacekróć w serbskej Łužicy a přewjedźe z nimi mjeńše naprašowanja a slědźenja na serbskich wsach. Składnostnje 200. róčnicy grjekskeho zběžka přećiwo osmaniskemu knjejstwu, kotryž wjedźeše 1830 k připóznaću njewotwisneje Grjekskeje, sym so z nim wo połoženju słowjanskich mjeńšin rozmołwjał.Prof. dr. Christian Voß Foto: Luisa VoßKnježe prof. Voßo, prošu wopisajće skrótka słowjanske mjeńšiny w Grjekskej. Hdźe bydla a wo kotrej ličbje scyła rěčimy?
W kónčinje, wo kotrejž rěčimy, rěča so hižo znajmjeńša ze 7. lětstotka słowjanske dialekty. Něhdy rozpřestrěwaše so rěčny teritorij tutych skupin wo wjele dale do juha, hač na połkupu Peloponnes, kaž widźimy na přikład z mjenowědnych přepytowanjow. Słowjenjo su potajkim domoródni w tutych kónčinach, najznaćiši zastupjerjo su drje swj. Cyril a Metod, kotrajž pochadźeštaj ze Soluna (Thessaloniki). Dźensa rěčimy dohromady wo někak 150.000 domoródnych rěčnikach słowjanskich dialektow w Grjekskej, při čimž njejsu dokładne ličby znate. K nim słušeja na jednym boku křesćanska ludnosć na sewjerozapadźe, wosebje we wokolinje města Florina (Lerin), na tamnym boku muslimscy Słowjenjo w zapadnej Thrakskej, tak mjenowani Pomakojo.
»To, což sy w źiśetstwje wót starjejšeju a stareju starjejšeju sobu dostała, až domownja ma něco cyniś z wutšobnosću, tebje pregujo«
Rozgrono z wjednicu Domowniskego muzeja Dešno Babette Zenkeroweju wó pśedstajenju domownje w muzeju, wuznamje stawiznow a nałogow a źo se doma cujoWy nawjedujośo Domowniski muzej Dešno a sćo sebje – wěsće nic jano w ramiku Wašogo źěła – mysli gótowali k temje domownja. Co jo domownja za Was wósobinski a kak wóna se pśedstaja w muzeju a se luźam zbližujo?
Ze wšakimi projektami ako z pśigótowanim butry abo pjaconych jabłukow, z mólowanim serbskich jatšownych jajow wopytujomy źiśi a dorosćonych naglědniwje ze žywjenim prědownikow našogo regiona wopóznawaś. Rozmjej jo to teke rozestajenje z temu domownja a póchad. Zajm woglědowarjow, nawuknuś jatšowne jaja pó serbskem nałogu mólowaś, jo wjeliki. Za mnjo jo to było motiwacija, wótpowědne kurse do programa muzeja pśiwześ. Ja som južo ako góle jajkamólarjam pśez ramje glědała na tradicionalnych wikach jatšownych jajow w Slěpem a Wórjejcach. Se wě, až som doma to teke sama wuproběrowała. Rezultaty pak su tegdy žałosne wuglědali. Myslim se, až źo se luźam źinsa wěsće pódobnje. Togodla som sebje groniła, až cu móju naźěłanu wědu našym woglědowarjam dalej dawaś.
»Potom je wójna wudyriła a je jasnje było, zo njezměju žanu domiznu, do kotrejež móhł so nawróćić.«
Dušan Hajduk-Veljković Foto: Lubina Hajduk-Veljkovićowa
Rozmołwa z lektorom za bosnišćinu, chorwatšćinu a serbišćinu na uniwersitomaj w Lipsku a Halle-Wittenbergu, spisowaćelom, přełožowarjom a tołmačerjom Dušanom Hajdukom-Veljkovićom wo pochadźe, cuzbje a hdźe so doma čuje
Wy sće wotrostł w Běłohrodźe, potom do Saarbrückena ćahnył a bydliće mjeztym wjele lěta w Lipsku. Hdźe čujeće so doma?
Jenož w Lipsku.
To rěka Waša krajina dźěćatstwa wjace žanu rólu za Was njehraje?
Wona hraje jara wulku rólu, ale jenož jako rjana dopomnjenka. Je to tajki reservoir, z kotrehož swoje ideje za literaturu wozmu. Žiwjenje w Juhosłowjanskej je za mnje hižo lětdźesatki nimo.
Dlěje hač tři lětdźesatki wozjewja Róža Domašcyna (*1951) swoje basnje, eseje a přebasnjenja. Rozmołwa z poetku, kotraž eksperimenty lubuje.Róža Domašcyna (*1951) Foto: Maćij BulankW dopomnjence »Jako chcych so z knihikupču stać« wopisujeće na humoristiske wašnje požadansku rozmołwu srjedź 60ych lět w Budyskim Domje knihi. Hdy sće započała so za knihi zajimować?
Jara zahe. Na započatku njebě to pisane słowo, ale rěčane. Moja wowka je bajki bała, a te běchu to prěnje, štož sym wo literaturje sobu dóstała. Pozdźišo, hdyž móžach pisać a čitać, sym wězo knihi čitała. Móžu so dopomnić, zo běše moja prěnja serbskorěčna dźěćaca kniha »Směj so!« wot Josefa Lady. Sym wšě štučki z hłowy znała a mojej wowce stej mi je stajnje znowa předčitałoj. Někotre strony knihi hišće wobsedźu.
»Serbska rěč je mi při pisanju bóle domizna hač němska«
Rozmołwa ze spisowaćelku Měrku Mětowej wo Budyšinje a literaturje jako domizna
Wy sće čas žiwjenja wosrjedź Łužicy bydliła. Što je domizna za Was?
Cyle spontanje bych prajiła, zo je to město Budyšin. Lubuju je a sym tajke prawe Budyske dźěćo. Sym přeco z městom zwjazana była. Narodźiła sym so na zapadźe, w nowym měsće. Potom smy wjace hač dwaceći lět w starym měsće bydlili a nětko, trochu do wuměnkoweho časa, smy takrjec do wuchodneho dźěla města ćahnyli. Cyły Budyšin je za mnje domizna. Lubuju tohorunja Łužiske hory. Tohodla so wjeselu, zo w nowym bydlenju tute hory widźimy, kaž Čornobóh abo Pichow. Hdyž tam pućuju, mam začuće, zo sym w domiznje po puću. A pućowanje tam mje tež za nowe spisowaćelske ideje inspirěruje. A potom mamy hišće zahrodu w Smochćicach, kotraž je tež tajke něšto kaž doma za mnje, dokelž sym tam jako dźěćo wotrostła. Mój nan je ju za swój čas kupił a wobhospodarił. Lubuju tež wid z Mosta měra. Jeli z dowola abo zwotkel tež přeco přijědu, přez móst jědu a nalěwo Budyske wěže widźu, mam hłuboke začuće domizny. Domizna je za mnje na kóždy pad geografisce wjazana. To je jedyn dźěl domizny.
Rozgrono z kuratorku chóśebuskego Serbskego muzeja Martinu Nowakoweju wó zmodernizěrowanem muzejuCogodla jo se dejał Serbski muzej w Chóśebuzu wobnowiś?
Serbski muzej ga jo se južo w lěśe 1994 wótwórił. Za to jo se na zachopjeńku 1990tych lět dom na Młyńskej droze 12 ako muzej wutwarił a w samskem casu jo se teke stawna wustajeńca k stawiznam a kulturje Serbow w Dolnej Łužycy koncipěrowała.
Pó někak 25 lětach jo něnto notne było dom z twaŕskich aspektow saněrowaś a renowěrowaś. Dalej jo se dejało twarjenje teke tak pśetwariś, až jo za zbrašnych lěpjej pśistupne.
Nejwažnjejša pśicyna pak jo była, až smy kśěli muzej modernizěrowaś. Pó tak dłujkem casu njedajo jano drugich srědkow, aby se woglědarjam wěda pósrědniła, na pśikład moderne medije, ale dajo teke wjele nowych wědomnostnych dopóznaśow. W minjonych lětach ga smy mógali wjele zajmnych objektow za muzej nakupiś, žedne smy dostali darjone. Tak su se muzejowe zběrki zaměrnje rozšyrjali. Z kuždym objektom, kenž smy wobźěłali, smy mógali se teke nowu wědu pśiswójś abo druge wědomnostne zwiski dopóznaś. Wjele tych informacijow smy woglědarjam we wósebnych wustajeńcach dalej dawali abo w publikacijach wózjawili. Něnto smy kśěli nowe dopóznaśa teke we wobnowjonej stawnej wustajeńcy prezentěrowaś, a to teke z nacasnymi technikami a medijami. Comy ga z casom hyś a na pśikład teke młody publikum dojśpiś. A nowe medije su rowno teke za Serbski muzej wažne, dokulaž muse wšykne woglědarje a woglědaŕki muzeja teke móžnosć měś dolnoserbsku rěc abo muziku słyšaś.
»Za naju je domizna tež tam, hdźež bychmoj so pochować dałoj. Hdźe to je, pak njewěmoj.«
Rozmołwa z fararjom dr. Robertom Malinkom a wědomostnicu dr. Lubinu Malinkowej wo wuznamje domizny a serbskeje rěče a žiwjenju jako ewangelska farska swójba
Farar dr. Robert Malink a wědomostnica dr. Lubina Malinkowa Foto: Jürgen Maćij
Po tym zo sće w Spitzkunnersdorfje z fararjom był, sće mjeztym hižo wjace hač dwě lěće w Rakecach. Běše serbska wokolina přičina za změnu?
Robert Malink: Haj, na kóždy pad. Za Lubinu běše to wažne. Wona je přeco prajiła, kak rjenje by było, hdy bychu naju dźěći na Serbski gymnazij chodźić móhli. Jej je to serbske w Spitzkunnersdorfje falowało. A potom běše to tajke wjedźenje, zo smy telefonat dóstali, hdźež smy zhonili, zo pyta Rakečanska wosada serbskeho fararja respektiwnje serbsku farsku swójbu. Tu su ludźo, kotrymž je to serbske cyle wažne.
»Druhdy wobžaruju, zo serbšćinu tak derje njewobknježu, zo móhł w tutej rěči sonić«
Rozmołwa z etnologom dr. Robertom Lorencom wo pochadźe, krajinje dźěćatstwa a dwurěčnosći
Wy sće we Wuježku wotrostł, potom wjele lět w Berlinje bydlił, potom zaso we Wuježku a nětko w Zhorjelcu. Čehodla sće so za tute město rozsudźił?
Rozsud za Zhorjelc měješe hłownje swójbne přičiny. Wotnajimane bydlenje při Čornobohu bu přewuske a běchmy tež pytnyli, zo so to z cyle zanjesenej wjesku tohorunja stajnje njehodźi. Potom bě jasne, zo ma to tola měšćanska kónčina być, hdźež móžeš lóšo kontakt k druhim ludźom nawjazać. A Zhorjelc bě za nas najzajimawši. Mamy pak we Wuježku hišće zahrodu z dowolnosću za twarjenje, njebě to potajkim doskónčne rozžohnowanje.
Jako sće so do Wuježka nawróćił, běše to hišće samsna wjes, kaž sće ju ze swojeho dźěćatstwa znał?
Mějach tam rjane dźěćatstwo. Husto słyšiš, zo chcedźa ludźo preč do města a žiwjensku staciju za sobu wostajić, dokeIž jim druzy na čuwy du. To wšak su zwučene naratiwy. Pola mje to tak njebě. Dźěch studija dla a njejsym zwisk k nakrajnej kónčinje abo do Wuježka přetorhnył. Mějach pozitiwne začuća za wjesku a mam je přeco hišće. Tež swoje magisterske dźěło sym wo Łužicy pisał. Bě přeco jasne, zo mje tema kónčiny dale zaběra.
Rozmołwa ze skupinu »kolektiw klanki« wo hudźbje, twórbje »Družki« a žonach w serbskej towaršnosćiMóžeće so wšitcy skrótka našemu čitarstwu předstajić a přeradźić, što nimo hudźby hišće činiće a zwotkel so znajeće?
Chcemy jenož telko přeradźić, zo smy hižo někotre lěta dołho spřećelene. Poprawom znajemy so z internata Serbskeho gymnazija w Budyšinje.Hdy a kak sće ze swětom hudźby do kontakta přišli a kak je k załoženju »kolektiwa klankow« dóšło?
Mějachmy hižo dołho lóšt zhromadnje něšto na nohi stajić. Dokelž maja někotři z nas hižo pozadk w elektroniskej hudźbje, hłubše znajomosće na tutym polu a wotpowědnu techniku, je so w lěću ideja hiphop skupiny zwoprawdźić móhła.Běše za Was zwoprědka jasne, zo chceće hiphop činić, tež dokelž je móžno so z tajkej hudźbu direktnišo k wšelakim towaršnostnym zjawam wuprajić?
Hiphop běše za nas wosebje zajimawy, dokelž skići žanr wjele ruma za słowo a rěč. Nimo toho móžemy wobsahi wurjekować, kiž nam na wutrobje leža, a so raznje a wótrje wuprajić. Tež estetisce je nas hiphop jara přićahował.Kak pisaće teksty, zhromadnje abo su jednotliwcy za nje zamołwite? A kak je to pola melodije a rytmusa?
Kóžda z nas je na přikład pola »Družki« njewotwisnje wot druhich swójske linki napisała, kiž smy potom kaž kolažu hromadźili a zestajili. Tak mějachmy fundament za flow. Rym smy potom wězo hišće připodobnili a skrućili. Teksty su samo na sebi skerje mozaik našich wšelakorych perspektiwow.
»Tutu swobodu nochcych spušćić«
Rozmołwa z w Eula pola Nossena bydlacej wuměłču Maju Nagelowej wo pochadźe, distancy a hdźe so doma čuje
Wy sće w Złyčinje, Berlinje a Budyšinje wotrostła. Při Wašim wuměłskim skutkowanju so hola pola Złyčina časćišo jewi? Je Was tute městno bóle wobwliwowało hač te druhe?
Hola a tamniši ludźo su mi jara bliscy. Sym so jako dźěćo kóžde lěćo w šulskich prózdninach do Złyčina nawróćiła, dokelž staj dźěd a wowka tam bydliłoj. A přez zwjazanosć z mojej swójbu běchu Łužica, Budyšin a Złyčin wažne, rum mjez tutymaj městnomaj, hdźež běchmy husto z kolesom po puću. To je so zašćěpiło, to bě kontinuita.
Hodźi so rjec Łužica je Waš pochad, ju nosyće we sebi?
Haj, to hodźi so bjezdwěla takle rjec. Na tamnym boku sym tež rady w Berlinje, dokelž sym jako dźěćo w Berlinje žiwa była. Tež tam čuju so doma, toho sym so jako dźěćo tež nasrěbała. Sym rady w Berlinje a tohodla sym tam tež wěsty čas po studiju bydliła.
A nětko sće w Eula pola Nossena žiwa. Trjebaće distancu k Łužicy, tutón wid wotwonka, zo byšće so jako wuměłča łužiskim temam wěnować móhła?
Za mnje je distanca poprawom cyle dobra. W Berlinje sym zwisk k serbsce rěčenju zhubiła, ale nic k serbskemu docyła. Tam běchu knihi, tam bu spěwane, dawachu zapřijeća, rěčne wobroty, nałožki, swójbne rituale, kiž mějachu z tym serbskim činić. Jako so jako młodostna do Budyšina nawróćich, běše to, dokelž bě to serbske stajnje prezentne, kaž nawrót domoj. Mějach pak hinaši wid, wěsty wotstawk. Za wuměłske tworjenje je to cyle derje, přinjese wěstu njewotwisnosć, njeběch dźě nihdźe zawjazana. Njezačuwach žadyn ćišć – njeje snano cyle prawe słowo za to –, tohodla móžach lochce z tym wobchadźeć. To je bohatstwo za mnje, bjez toho zo čuju so někomu winowata. Móžu swobodnje z tym wobchadźeć. To je moja lěpšina, při čimž móže zwjazanosć tež rjana być. To wšak je wotwisne wot toho, što z toho činiš.
Rozmołwa ze samostatnym poradźowarjom za IT-procesy a zamołwitym za wudźěłanje digitalineho koncepta za Załožbu za serbski lud Měrkom ŠenkomWy sće samostatny poradźowar za IT-procesy. Za koho zwjetša dźěłaće a što sej firmy, kotrež Was angažuja, wot Was přeja?
Sym diplomowy hospodarski informatikar. Hižo jako student sym jako poradźowar za firmy a organizacije dźěłał pola studentskeje poradźowarnje za předewzaća PAUL Consultants při TU w Drježdźanach.
Dźěłowe žiwjenje sym potom započinał pola wulkeje poradźowanskeje firm KPMG w Mannheimje a sym so pozdźišo zaso do Drježdźan nawróćił a za ministerstwa a zarjadnistwa kraja Sakskeje wobdźěłał temy IT, digitalizaciju a procesowy management.
Wot lěta 2018 poradźuju jako samostatny poradźowar z fokusom na digitalizaciju a management procesow předewzaća a zjawne zarjady. Přewodźuju mojich klientow při projektach we wobłukach digitalizacije a wolóženju při wužiwanju techniskich srědkow. Za mojich klientow analyzuju za to aktualny staw techniskich dźěłowych srědkow kaž ličakow a programow, ale tež kak so wokomiknje z digitalnymi srědkami dźěła. Po tym zhromadnje ze sobudźěłaćerjemi a klientami přemysluju, kotre změny móhli wšitkim we wšědnym dźěle pomhać. Na to rešeršuju programy, kotrež problemy klientow rozrisaja a pomham při tym, je instalować a sobudźěłaćerjam rozjasnić, kak maja z nowymi programami, procesami a nowej techniku wobchadźeć.
»Domownja móžo byś wěcej nježli jano meštno«
Rozgrono z wuměłcowku a muzikaŕku Marion Kwicojc wó domowni, póchadu a móžnosćach we wuměłstwje se zwurazniś
Wy póchadaśo z Bórkow, sćo pak južo wjele lět w Lipsku žywe. Źo cujośo se doma?
Pópšawem cujom se na wobyma městnoma doma. Doma, to jo teke we Łužycy pla starjejšeju, rowno tak ako how w Lipsku. Njeby pak kśěła bydliś w Chóśebuzu, how w Lipsku se wěcej tšoj. How mam teke tśi muzikowe projekty z tudejšymi muzikarjami, źož irsku, šotisku, amerikańsku pśewažnje koncertantnu folkmuziku grajomy ze žeńskecym trio »Isle of Sounds«, rusku a serbsku rejowańsku muziku z trio »Kupazukow« a srjejźowěkowu rockowu muziku z band »Ohrenpeyn« na jawišćo spórajomy. W toś tom nastupanju w Błotach tak derje njewuglěda, rownož jo teke tam móžno, we wěstem ramiku muziku gótowaś. Tak som cesto we Łužycy, źož grajom teke solistiski na akordeonje a gitarje pśi cołnowanjach abo mjeńšych zarědowanjach. Pśi tom profitěrujom teke wót serbskich spiwow. Ja znajom pśisamem wšykne spiwy, kenž tam raźi spiwaju. Mimo togo som za Rěcny centrum Witaj pšawidłownje we Łužycy, aby na se wótměnjajucych městnach ze źiśimi muzikopedagogiski źěłała a gromaźe muzicěrowała.
Interview z Cathy Petersen, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w Iowje
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa, kotrež je Trudla Malinkowa w zašłych čisłach Rozhlada z interviewami z předsydkomaj Jan Slack a Betty Huf kaž tež z předsydu Lyall Kupke předstajiła. Rjad wotzamknje rozmołwa z Cathy Petersen z Kaliforniskeje, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w US-staće Iowa.
Sće potomnica delnjoserbskich zapućowarjow 19. lětstotka do Iowy. Kak sće wo swojich serbskich korjenjach zhoniła – ze swójbneje tradicije abo ze swójskeho slědźenja?
Cathy Petersen, potomnica delnjoserbskich wupućowarjow do Iowy a spěchowarka jich serbskeho namrěwstwa. Zmij na wjertawce pokaza jeje zwjazanosć z Hochozu (Drachhausen), ródnej wsu jeje swójby. Foto: priwatne
Jako započach za stawiznami swojeje swójby slědźić, njewědźach ničo wo tym serbskim. Hdyž běch dwanaće lět stara, bě mje mój dźěd napominał, spominać na jeho swójbu, a wón přistaji: »Nichtó druhi to njebudźe činić.« Zdaše so jemu to jara wažne być. Tohodla započach, jako běch 40 lět stara, za stawiznami swojeje swójby slědźić. Hakle při tym sej to serbske wotkrych. Hdyž běch 1990 prěni raz na wopyće w Hochozy, mje wjacori ludźo korigowachu, hdyž rjeknych, zo sym němska, a prajachu mi, zo sym we woprawdźitosći serbska. Dźiwach so, ale njewěrjach jim. Zaso doma, prašach so swojeje maćerje a wona wotmołwi: »Haj, to je prawje, mój nan běše serbski.«
»Tuta zwjazanosć je přez wšitke lěta wostała«
Rozmołwa z dr. Hyncom Rychtarjom, bywšim wědomostnym sobudźěłaćerjom sorabistiki Lipšćanskeje uniwersity, wo pochadźe, hódnoće serbšćiny a hdźe so doma čuje.
Kak daloko su Was serbske wašnja, kotrež sće za čas dźěćatstwa w Slepom w swójbje nazhonili, w žiwjenju přewodźeli a kotru hódnotu su za Was měli?
To je jara wulku hódnotu měło. Smy wšak z tym wotrostli, jako dźěći smy kóždy dźeń žony w serbskej drasće widźeli a słyšeli, kak wone a wězo tež mužojo mjez sobu serbuja. A serbske tradicije kaž molowanje jutrownych jejkow a serbske swjedźenje ze serbskim spěwom běchu tež w našej swójbje z wašnjom. Wot wowki sym slepjanšćinu nawuknył, jeje powědanje na paski nahrawał a sej słowa, wobroty a gramatiske formy zapisował. Wosebity wliw měješe na mnje to, štož je mi wona ze swojeho žiwjenja powědała, z młodych lět a kajke je žiwjenje tehdy w Slepom było. Wona wšak bě so spočatk 20. lětstotka narodźiła a wysoku starobu 90 lět docpěła. Pola njeje běštej husto tež susodka a wowcyna sotra a stej runje tak rady powědałoj. Sym hodźiny dołho pola nich sedźał z pomazkami, tykancom, palencom a piwom. A sym wjele žiwjenskich mudrosćow wot nich nazhonił, wo ratarskim žiwjenju a wašnjach, serbske zapřijeća za wšě móžne graty, dźěła a zela, a tohorunja mnohe moraliske pokiwy. Tak je ćichi pjatk woprawdźe ćichi pjatk, tež dźensa hišće za mnje w Lipsku. Serbske tradicije a serbske jědźe warić – to sym sej wot nich wotposłuchał a wothladał. Tak je pozdźišo k tomu dóšło, zo sym hromadźe z Iris Brankačkowej a Manfredom Starostu knihu »Naš dom hostliwe blido« napisał. A jěm tež dźensa hišće twaroh z lanym wolijom, prampany kał a kisałe běrny po našim wašnju. Hdyž přijědu domoj, da mi mój bratr přeco něšto dobre po maćernym wašnju nawari.