text:
Złoto skazać chcył
Wulka Dubrawa. Z njewšědnej naležnosću je so 64lětny muž z Wulkeje Dubrawy na policiju wobroćił. Wón chcyše w interneće złoto skazać. K identifikaciji měješe wón kopiju swojeho wupokaza e-mailnje pósłać. To pak bě jemu podhladne, dokelž móhł něchtó cuzy jeho wosobinske daty znjewužiwać.
Pozdatneju wobšudźerjow lepili
Němcy. Bjez płaćenja tankować drje chcyštaj mužej w Němcach. Na Kulowskej dróze zadźerža policija 33lětneho šofera Renaulta a 35lětneho sobujěduceho. Kontrolujo jězdźidło zastojnicy zwěsćichu, zo stej značce awta po zdaću falšowanej. Nimo toho namakachu w Renaulće wjacore prózdne bencinowe kanistry a poprawnej awtowej značce za njón. Zaměr podhladneju drje běše tankownja na Drježdźanskej dróze. Čerwjene awto bě policiji hižo časćišo w zwisku z njeskutkami napadnyło.
Małe swjedźenje rozpušćili
Budyšin. W nocy na wutoru su policisća w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu dodźerženje płaćiwych postajenjow koronowirusa dla kontrolowali. Při tym wobdźěłachu 52 chłostanskich přizjewjenjow přeńdźenja přećiwo zakonjej wo infekciskim škiće dla a kazachu 20 ludźom, zo měli domoj hić. W Budyšinje na přikład słyšachu haru z bydlenja na Hasy Ricardy Huch. Nimo dweju wobydlerjow běštaj tam hosćej, a wšitcy štyrjo zhromadnje swjećachu. Podobny pad dožiwichu na Löfflerowej we Wojerecach. 28lětny wobydler bě sej sydom ludźi přeprosył. Woni a dalši w Zhorjelcu, Lubiju a Ottendorfje maja nětko z pokutu ličić.
Woheń wulku wěcnu škodu načinił
Šěrachow. Wčera dopołdnja stej so na Chróstawskej dróze we Wurbisu bróžnja a domske paliłoj. Po wšěm zdaću bě woheń z tony za wotpadki wuchadźał. Wjacore wohnjowe wobory běchu zasadźene. Wěcna škoda wučinja 100 000 eurow.
Předjězbu njewobkedźbował
Budyšin. Na křižowanišću Mužakowska/Krakečanska w Budyšinje sta so njedźelu wječor wobchadne njezbožo. Wosobowe awto marki Seat Leon bě z Delnjeje Kiny přijěło, bjeztoho zo by 21lětny šofer předjězbu małotransportera marki Opel Morena wobkedźbował. Tón přijědźe ze směra Budyšin-Bórk a zajědźe do sćežora ample. 47lětna wodźerka Opela a 20lětna sobujězdźerka Seata so zraništej. Wěcna škoda wučinja něhdźe 25 000 eurow.
Pjekarnja wobškodźena
Wulki Šunow. Sobotu wječor chwataštej wohnjowa wobora a policija do Wulkeho Šunowa. Tam dyrbjachu w pjekarni při Hłownej dróze woheń hašeć. Přičina njeje dotal jasna. Palił je so drjewjany twar při pjekarni, kotryž za swjedźenje wužiwaja. Wokna do pjekarnje běchu horcoty dla rozškrěte, a kur stupaše do objekta. Wohnjowa wobora móžeše na zbožo tomu zadźěwać, zo so płomjenja dale rozpřestrěja. Mějićel trochuje škodu na něhdźe 30 000 eurow. Wšako buchu wulkeho kura dla, kiž bě so do pjekarnje dóstał, wjacore mašiny wobškodźene. Ludźo so při wohenju zranili njejsu. Kriminalna policija městnosć njezboža nětko dokładnje přepytuje.
Njewočakowana překwapjenka
Zhorjelc. Zhorjelscy zarjadnicy so wutoru njemało dźiwachu. Jako k swojim awtam přińdźechu, witaše jich wóń kwětkow. Njeznaći běchu pod woknotrějaki kóždeho policajskeho jězdźidła, kotrež stejachu před rewěrom na Gobbinowej, róžu tyknyli. Zarjadnicy dźakuja so nje-znatym darićelam za spodobne floralne hódnoćenja swojeho dźěła.
Psyca zaso doma
Wuskidź. Wutoru wječor wuhlada policija na zwjazkowej dróze B 115 pola Hole samotneho psa a jeho popadny. Po rešerši za wobsedźerku podachu so k jeje adresy, žona pak doma njebě. Tak dyrbjachu psycu sobu na rewěr wzać, hdźež so krótko na to mějićelka přizjewi a swojeho lubuška sobu domoj wza.
Rozestajenje při durjach
Rakecy. Na Kaponičanskej hasy w Rakecach je so wobydler wopytowarjej do puća stupił. 54lětny nochcyše 33lětnemu do domu zastupić dać, dokelž tam njebydli. Tak dóńdźe k ćělnemu rozestajenju mjez mužomaj, při čimž so młódši lochko zrani. Nimo toho wjedźeše zwada k wobškodźenju zachodnych duri. Policija wo to prosy, zo bychu so potrjecheni w tajkich padach na zastojnikow wobroćili, kotřiž njejasnosće wuswětla.
Zetkanku rozpušćili
Awto sej wotewzać
Zhorjelc. Němske awta, kotrež su na parkowanišću při lětanišću Praha-Ruzyně wotstajene, hodźa so hač do pjatka, 27. měrca, wotewzać. Potrjecheni smědźa sej tam z přewodźacej wosobu po awto dojěć, dyrbja pak sej hubu z masku škitać. Při tym akceptuja medicinsku masku abo podobny škit, na přikład husće tkane rubiško abo šawl. Nimo toho trjebaja wobkrućenje, parkowanski tiket abo originalny boarding-pas.
Kradnyć chcył
Niska. Sobudźěłaćerjo nakupowanišća w Niskej su wobkedźbowali, kak chcyše sej muž pakćik kofeja do nachribjetnika tyknyć. Tak jeho zadźeržachu, jako chcyše bjez zapłaćenja nimo kasy. 29lětny měješe w nachribjetniku nimo kofeja hišće dalše kradnjene wěcy.
Postajenje njedodźerželi
Kamjenc/Wojerecy. Policija dźiwa dźeń a raznišo na to, zo maja wobydlerjo powšitkowne postajenja sakskeho ministerstwa za socialne a towaršnostnu zhromadnosć dodźeržeć. Tak dyrbjachu minjenu sobotu wobchod za běrowowu potrjebu na Kamjenskej Willyja Muhlowej zawrěć. Njedźelu dopołdnja su pjeć mužam a jednej žonje přebytk při tankowni we Wojerecach zakazali, kotřiž tam piwo pijachu. W Zhorjelcu hrajkaše sej samsny dźeń pjeć dźěći na Wilhelmowym naměsće. Zastojnicy su je powučili a domoj pósłali.
Pytanu žonu namakali
Wulka Dubrawa. Njedźelu wječor bě muž policiju informował, zo pyta přiwuznu. Wona bě popołdnju zahrodku wopušćiła a njeje so wróćiła. Zastojnicy a wokolne wohnjowe wobory na to za 73lětnej pytachu. Prjedy hač dyrbjachu helikopter zasadźić, nańdźe patrulja Budyskeho rewěra zamylenu seniorku na zahrodkowej ležownosći. Žona bě zranjena a mrěješe zymu. Wuchowanscy pomocnicy dowjezechu ju do chorownje.
Do wobchoda so zadobyli
51lětny při wohenju zemrěł
Běła Woda. Sobotu wječor dóńdźe nuzowy telefonat na čisło 112, dokelž je z bydlenja we wjaceswójbnym domje na Hasy Käthy Kollwitz w Běłej Wodźe kur stupał. Sobudźěłaćerka hladanskeje słužby w přizemju domskeho bě wohnjowu woboru zazwoniła. Kameradojo su z pódlanskeho bydlenja muža chowali, nuzowy lěkar pak zwěsći, zo bě wón hižo mortwy. 51lětny bydleše sam. Wobornicy płomjenja doskónčnje zhašachu. W dalšich bydlenjach a rumnosćach hladanskeje słužby žana škoda njenasta. Móžna přičina wohenja móhła być toaster.


c: text/html

text:
Rŏman Pawlyta: Po welōnku je przed welōnkym
We niydziyla, po prawie tydniu, skōnczyło sie welowaniy nowego europejskiego parlamyntu.
Jake sōm terŏzki ryzultaty?
Na poczōntku trza pedzieć co po 20 lŏtach zajś wiyncyj jak poła ludzi co mōgli, poszli tyż welować. We Polsce, na zicher i na Gōrnym Ślōnsku, bōło to po prŏwdzie trocha manij jak 50% ale nigdy prandzyj welować niy poszło wiyncyj jak 30%. I to trza mieć we zocy.
Jak ludzie welowali we rōztomajtnych krajach Europejskiej Unie? I sam sōm tyż rōztomajtne ryzultaty. Chadeki i socjaldemokraty straciōły na tela co piyrwszy rŏz we historyje europarlamyntu niz bandōm mieć wiyncyj jak poła posłōw.
Kanc sie gŏdało co we tym roku narodowe populisty i nacjōnalisty bandōm rzōndzić we Unie. Tak sie tyż niy stało. Je ich tera wiyncyj ale do kupy niy majōm ani 200 posłōw na 751 wszystkich. Te partyje wygrały we Wielkiej Brytanii (Farage), Francyji (Le Pen), Italii (Salvini), Polsce (Kaczyński) i na Wyngrzech (Orban) ale chto bandzie chcioł iść ze niymi we koalicyjŏ? Orban i jego partyjŏ po prowdzie sōm we frakcyji europejskich chadekōw ale jak dugo jeszczy? Do tego trza dodać co nacjōnalisty skiś narodowego egoizmu niy umiōm rzōndzić do kupy.
Wiyncyj posłōw majōm terŏzki tyż liberały i zielōni. Wyglōndŏ na to co ci piyrwsi wlazōm do rzōndzōncej koalicyji chadekōw i socjaldemokratōw. Europejskŏ Unia bandzie sie dalij zmiyniac bo i świat niy stoji na placu. Tymatōw do roboty je za dojś – imigracyjŏ, zmiana klimatu, ludzie bez roboty (barzij na połedniu Europy), agresywnŏ Rusyjŏ, kōnflikt USA i Chin, etc. Niy ma jednak co marzić ô przestawiyniu zygŏrōw ô 20-30 lŏt do zadku coby zajś bōło dobrze jak piyrwej. Po piyrwsze piyrwej tyz niy bōło wszystko blank dobrze a po druge świat idzie dalij i nikt we Ameryce, Chinach abo Indiach niy bandzie czekoł na nŏs.
Na kōniec pŏra słōwek ô ślōnskej reprezyntacyji we Brukseli. Je tam pŏra Ślōnzŏkōw ale tak richtich ślōnskymi sprawōnkōma interesowoł sie yno chadek Marek Plura. Dostoł tera 3-4 razy wiyncyj gosōw jak 5 lŏt nazŏd ale we tym roku to niy stykło. Do europarlamyntu dostoł sie za to Łukasz Kohut ze Wiosny Biedronia. Je to lewicowŏ partyjŏ ale ôberzymy jak sie bandzie staroł ô ślōnske sprawunki.
Wszystke ryzultaty idzie kuknōńć sam: https://www.politico.eu/article/how-europe-voted-election-2019-parliament-results/
Rŏman Pawlyta – pochodzi spod Ôpolŏ. Skōńczōł geografijŏ i politologiajŏ w Berlinie, robi i żyje w Kazachstanie.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nimo derje dźěłaceje wohnjoweje wobory a młodźinskeho kluba skedźbnjeja na Smjerdźacu w Delanach hnydom štyri daloko znate towarstwa. Jedne z nich je w meji 2001 załožene Towarstwo swj. Filomeny ze swojimi dźewjeć čłonami.
Smjerdźaca (aha/SN). 1995 přepoda tehdy 34lětny Gerat Róbl jako čłon Towarstwa Cyrila a Metoda na putniskej jězbje do Medźugorja za dźěćace rehabilitaciske srjedźišćo w Chorwatskej pjenježnu zběrku. Dokelž bě widźał, kak trěbna tam pomoc nuzu tradacym je, ale tež w Bosniskej, Bołharskej a druhdźe, stara so wón wo pjenježne zběrki a twarski material. Při tym jeho łužiske twarske firmy podpěraja. Gerat Róbl je wjele po puću. W Medźugorju bě hižo wjace hač połsta razow a zmóžni tež mnohim ludźom sej tam dojěć. Tak organizuje putniske jězby. Hakle njedawno tam zaso bě. Dokelž tež za planowanu jězbu w nazymskich prózdninach hižo žanoho městna nima, je so Róbl rozsudźił, wot 31. awgusta do 7. septembra dalšu spřihotować.


text:
Jodło s jarzin a owoców
W Goraliji ludzie sadzili mało jarzin. Ale czym dali na północ, tym wiyncyj jarzin było na zogrodach, przi chałupach. Jarziny sie jodało gor uwarzóne, lebo ukiszóne, czasym przipiekane na blasze, lebo pieczóne w trómbie, w piekarszczoku. Ludzie jodali surowe kwaki, lebo owoce, kiere rosły w lesie. Hań downij się jodało kupa rzepy, a brukwi, ale potym nieskorzi jak sie zaczło sadzić na Cieszyńskij Ziymi ziymnioki, to brukiew, a rzepe sie dowało bydłu, a gowiedzi. Na zogónach, kiejsi a eszcze aji dzisio, ludzie radzi sadzóm kapuste. Sadzili jóm wielcy gazdowie, a aji hudobni kómornicy. S roślin strónczkowych sadziło się fazole, groch, bób, a soczewice. Inksze jarziny – marekwia, pietruzieli, cebula, knobloch, a ogórki dowało sie do jodła, jako dodatki gor do moczek, a do polywek. Dziepro potym nieskorzi zaczło sie sadzić buraki, celer, kelerube, kalafiory, a pomidory. Gaździny po wojnie zaczły dować jarziny do rostomajtych surówek, kiere sie jodało ku obiedzie. Jak kapusta godnie obrodziła na zogónach, to sie jóm targało, a skludzało do chałupy. Czynść sie dowało kansik do szpajski, lebo do corka, a reszte sie krónżało, a potym dowało do dymbowych sudów, a deptało. Deptani kapusty to było dycki w chałupie świynto. Wszyjscy we familiji mieli co robić. Chłopi deptali nogami kapuste w sudzie, a baby suły godnie sól, coby kapusta sie dobrze zakisiła. Czym wiyncyj sie zakisiło kapusty, tym lepszy – bo cało familija miała co jejść, do nastympnego roku. Kapuste sie jodało na surowo, prosto ze sudka, warziło sie kapuśnice, abo bryje ze ziymniokami, a s wyndzónkóm. Świyżóm pokrónżanóm kapuste sie dowało do sałotów, lebo do postrzodka do zawijoka. Fazole, a groch sie warziło na polywki, robiło sie sałot ze szpyrkami, abo jodało sie na sucho s kwaśnym mlykiym. Jak był głód, a biyda, to ludzie jodali bób miasto chleba. Gaździno nawarziła wielkucny garniec bobu, ocedziła, a dziecka go cisły do kapsów, a potym pojodały po chodniku, jak szły do szkoły. Bób sie jodało aji na wieczerze. Na wiosne, a przes lato ludzie jodali świyże owoce – maliny, jabka, ostrynżnice, abo czorne jagody. Na cieszyńskich dziedzinach kole chałupy rosły w zogrodach strómy owocowe, a po miedzach dziczki – jabłónki, wiśnie, śliwki, lebo trześnie. S owoców gaździny robiły rostomajte soki, powidła, a polywki. Świyże owoce sie dowało do placków, kołoczy, zawijaków, a amoletów. Gaździny rade warziły gałuszki ze śliwkami. Starki suszyły na słóńcu pieczki, coby jich potym uwarzić na kómpot, abo na bryje. We spodkach, w głymbokich kapsach nosiły aji całe suszone gruszki, kiere choć były zamazane od popiołu, to przeogrómnie smakowały dzieckóm.
Kapusta smażóno s zaprażkóm
Narychtować:
kilo a siedymdziesiónt deka kiszónej kapusty
liter wody
dziesiynć deka mółki wrocławskij
patnost deka wyndzónej szpyrki
trzicet deka ziymnioków
Jako sie to robi:
Kapuste podwarzić. Srobić zasmożke s wyndzónej szpyrki, a s mółki. Rosfyrtać to wodóm s uwarzónych ziymnioków, dać potrzite ziymnioki, swarzić, a wymiyszać s ocedzónóm kapustóm.
Kapusta kiszóno s grochym
Narychtować:
trzicet deka kiszónej kapusty
jedna cebula
dziesiynć deka grochu
dziesiynć deka szmolcu
trzicet deka ziymnioków
dziesiynć deka wyndzónego boczku
piynć deka wyndzónej szpyrki
Jako sie to robi:
Kiszónóm kapuste uwarzić, ale nejprzód kidnónć do nij łyżke szmolcu. Groch namoczać, uwarzić, cebule pokroć na kónszczyczki, a usmażić na szmolcu, kiery zbył. Ziymnioki uwarzić, popuczyć, a wciepać do nich cebule. Wymiyszać to wszecko s resztom. Jejść wrzawe polote szpyrkami, a boczkiym.
Sałot s modrej kapusty
Narychtować:
kilo modrej kapusty
jedna, dwie łyżki octu
dwacet deka wyndzónego boczku
jedna wielko cebula
cukier, sól, pieprz
jedno kwaśne jabko
pół łyżeczki kminku
Jako sie to robi:
Kapuste pokrónżać na drobne kónszczyczki, dać ocet, a warzić na parze w kapce wody kole sztwierć godziny. Jak uż je miynko (jak zbyło kapke wody to trzeja jóm odloć), to dać do nij stopiónego wyndzónego boczku (dziesiynć, dwacet deka) ze szpyrkami, a jednóm wielkóm cebule pokrónżanóm na kónszczyczki, łyżke cukru, soli, a pieprzu do smaku. W ponikierych dziedzinach sie dowo do sałotu kwaśne jabko pokrote w poski, a pół łyżeczki kminku do warzynio. Sałot sie jy na ciepło, lebo na chłódno. Do sałotu idzie eszcze dać wyndzónóm szpyrke, masło, lebo gynsi szmolec miasto boczku.
Fazole s kwakami na gynsto
Narychtować:
pół kila fazoli
dwa kila kwaków
wyndzóne kojści
wyndzóny boczek
mółka, sól
Jako sie to robi:
Kwaki pokroć w poski, uwarzić. Namoczóne fazole dać warzić, ocedzić. Dać do kwaków rasym s wyndzónkóm, a warzić aż smiynknie. Srobić zasmożke na szmolcu, abo na boczku. Zasmożka mo być gynsto jako bryja. Dać sól a pieprz dlo smaku. Warzi sie to aji jako polywke. Na Cieszyńskim sie to jodało na Wilije.
Groch ze śliwkami
Narychtować:
sztyrycet deka grochu
dziesiynć deka masła
piynć a dwacet deka suszónych śliwek
łyżka mółki, sól
Jako sie to robi:
Groch namoczać w zimnej, przewarzónej wodzie. Ocedzić. Śliwki też namoczać ekstra. Do wrzawej wody dać namoczóny groch, a dać warzić. W połówce warzynio grochu, trzeja wciepać śliwki. Potym srobić zasmożke s mółki, a s masła, wkidać jóm do reszty. Zajś dać warzić. Jak uż groch bydzie miynkki, to go odstawić, a wsuć sól do smaku.
Kwaki ze śmietónkóm
Narychtować:
pół kila kwaków
piynć deka masła
piynć deka mółki
sztwierć litra śmietónki
kminek, sól
młode listki pokrziwy
Jako sie to robi:
Kwaki ołupać, a potrzić na hrubym tarle, zaloć wodóm, a uwarzić na miynkko. Ocedzić, wloć smiyszanóm mółke ze śmietónkóm. Dać warzić. Wszecko musi być gynste. Jy sie to s puczónymi ziymniokami s masłym. Trzeja to posuć pokrónżónymi młodymi pokrziwami. Do smaku sie dowo sól, a kminek.
Fazole z Kiszónóm kapustóm
Narychtować:
dwacet deka fazoli
trzicet deka kiszónej kapusty
dziesiynć deka boczku
piynć deka mółki
jedyn wielki ziymniok
jedna cebula
sól, a pieprz
Jako sie to robi:
Uwarzić ekstra kiszónóm kapuste, a fazole, kiere trzeja nejprzód namoczać. Boczek pokroć w kostki, usmażić, a srobić na nim zasmożke. Ziymnioka potrzić na drobnym tarle, a kidnónć do niego pore łyżek wrzawej wody. Smiyszać Ziymnioka ze zasmożkóm, a dać warzić. Porzóndnie pomiyszać. Cebule sie warzi s kapustóm, lebo podsmażo na boczku.
Sałatka s fazoli
Narychtować:
pół kila fazoli (drobnej, lebo becoków „Jaś)
dwacet deka cebuli
pieprz, a sól
szpyrki ze szmolcym
Jako sie to robi:
Fazole uwarzić, dać do nij pokrotóm cebule, potym szpyrki, dać sól, a pieprz. Podobnie sie robi sałatke s grochu.
Fazole becoki na sypko
Narychtować:
trzicet deka biołych fazoli – becoków
masło do polocio
brezle do posucio
sól
Jako sie to robi:
Fazole poprzebiyrać, opucować, namoczać dziyń rychlij w letnij przewarzónej wodzie. Na nastympny dziyń uwarzić w tej wodzie, co sie fazole moczało. Posolić. Fazole sie jy polotóm stopiónym masłym s brezlami lebo szpyrkami, a kiszónóm kapustóm. Becoki idzie aji jejść s moczkóm cebulowym.
Bób zielóny łupany
Jak uż zorka bobu sóm urośnióne, a sóm eszcze zielóne, a miynkki to jich trzeja ołuskać, a opłukać w zimnej wodzie. Warzić ze solóm, a jejść polote masłym s brezlami, lebo ze szmolcym ze szpyrkami.
Moczka s cebuli
Narychtować:
jedna wielko cebula
masło
woda
mółka
sól, cukier, ocet
Jako sie to robi:
Cebule pokroć w flostry a podsmażić na maśle na brónzowo. Zaloć zimnóm wodóm, a uwarzić aż bydzie miynkko. Potym przetrzić przes sitko, a dać kapke mółki coby sie to srobiło gynste. Dać sól, cukier, a ocet. Jejść ze ziymniokami. Na Cieszyńskim sie warzi aji mocze s kiszonych ogórków.
Szpinok s pokrziw
Narychtować:
pół kila młodych pokrziw
piynć deka masła, lebo wyndzónego boczku
trzi deka mółki
sztwierć litra mlyka
knobloch
sól
jedno żółtko
Jako sie to robi:
Pokrziwy porzóndnie wypucować, wrazić do wrzawej, posolónej wody, a warzić piynć minut na wielkim ogniu. Ocedzić s wody, a potym pokroć, lebo pomleć. Rosgrzoć fet, dać mółke, chwile ogrzywać, potym ściepać s blachy, wloć do tego mlyka, pomiyszać, warzić a fórt miyszać. Do zasmożki wciepać pokrónżane pokrziwy, potym dać sól, a rosmaraszóny knobloch. Na kóniec dać mlyko rosfyrtane ze żółtkiym.
Sałatka s celera
Narychtować:
dziewiyndziesiónt deka celera
łyżka octu
szejść deka cebuli
piynć deka wyndzónej szpyrki
deko cukru
pół pynczka sznytlocha
sól, pieprz, maga
Jako sie to robi:
Celery porzóndnie oszkrobać, opucować, a uwarzić w posolónej wodzie s octym. Uwarzóny celer wycióngnónć, a wrazić do zimnej wody, potym pokroć w drobnóm kostke. Cebule a sztytloch pokrónżać na drobne kónszczyczki, dać pieprz, sól a wyndzónóm szpyrke. Wszecko porzóndnie pomiyszać a niechać na godzine.
Na Cieszyńskij ziymi w lasach, rośnie godnie rostomajtych grzibów – prowoków, kozoków, maśloków, a zajónczków. Ludzie jich aji kiejsi sbiyrali, a jedli s wajecznicóm, lebo warzili polywki – grzibule. Dziecka miały rade posolóne, pieczóne kłobuki s grzibów we fajerze, lebo pieczóne na blasze. Czynść grzibów sie suszyło. Na miedzach, a tam kany sie pasły krowy, ludzie sbiyrali szampióny, a robili s nich moczki na śmietónce, lebo sie jich dowało do szklónek, a marynowało.
Grziby w cieście piwnym
Narychtować:
dwacet deka szampiónów
jedno wajco
patnost deka pszynnej mółki
piynć łyżek piwa
łyżka oliwy
patnost deka szmolcu
sól
Jako sie to robi:
Grziby trzeja porzóndnie opucować, obrać, a podziwać sie czy w nich ni ma jakich chroboczków. Potym odtargać nóżki od kłobuków, a kapke sparzić wrzawóm wodóm. S mółki, oliwy, a piwa srobić rzodki ciasto – jak na kapanke. Pomoczać kłobuki, a nóżki szampiónów w cieście. Smażić na szmolcu na złoty kolor. Trzeja to posolić dziepro jak sie to usmażi. Jy sie to ciepłe.


text:
Natyknjenja dale přiběraja
Budyšin. Natyknjenja z koronawirusom zaso přiběraja. W Budyskim wokrjesu informowachu wčera wo 31 zwěsćenych padach, w Zhorjelskim běše jich 26. Pjeć wosobow w chorowni lěkuja. Tež incidenca wotpowědnje stupa. Roberta Kochowy institut je dźensa za wokrjes Budyšin 18,4 a za wokrjes Zhorjelc 25,9 podał. Po cyłej Hornjej Łužicy płaći nětko winowatosć nahubnik wužiwać.
Kongres FUEN zahajeny
Triest. Rada słowjenskich organizacijow (SSO) wuhotuje wot dźensnišeho hač do njedźele 21. kongres Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin (FUEN) w Triesće. Serbow zastupuja tam Felicia Touvenot z młodźinskeho towarstwa Pawk, Maksimilian Hasacki z Delnjeje Łužicy a Dawid Statnik z Hornjeje Łužicy. Hosćićeljo SSO prócuja so wo słowjensku rěč a narodne sebjewědomje.
Ćeže falowaceje papjery dla
Zrěčenje rozwjazaja
Budyšin. Serbske šulske towarstwo pušći swojeho jednaćela Markusa Bjeńša. To wobkrući našemu wječornikej předsydka SŠT Katharina Jurkowa. Přičiny, čehodla su hakle w aprylu přistajeneho rodźeneho Konječana wupowědźili, pak Jurkowa žane njemjenowaše. Nadawki jednaćela SŠT přewozmje nětko najprjedy raz komisarisce dotalna zastupjerka Bjeńša Kerstin Šołćina.
Wot jutřišeho z nahubnikom
Budyšin. W mnohich wobłukach płaći w Budyskim wokrjesu wot jutřišeho štwórtka zaso winowatosć nahubnik wužiwać. Wšako bě incidenca wčera pjaty dźeń za sobu kritisku hódnotu překročiła. Po RKI wučinja wona dźensa w Budyskim wokrjesu hižo 15,1, wčera běchu tu štyri natyknjenja z koronawirusom. W Zhorjelskim je incidenca na 20,5 postupiła.
Schadowanka lětsa budźe
Škitny nahubnik zaso trěbny
Budyšin. We wokrjesu Zhorjelc je wot jutřišeho we wjacorych wobłukach zaso škitny nahubnik trěbny, dokelž bě incidenca po RKI dźensa z 15,2 pjaty raz za sobu kritisku hódnotu dźesać překročiła. Wot soboty hač do wčerawšeho zwěsćichu tam 13 natyknjenjow z koronawirusom. Nahubnik budźe wot štwórtka tež w Budyskim wokrjesu trěbny. Incidenca po RKI dźensa je ze 13,4 pjaty dźeń za sobu nad dźesać.
Přihotuja změnu nošerstwa
Choćebuz. Choćebuski Carla Thiemowy klinikum chcedźa na uniwersitny klinikum w nošerstwje kraja wutwarić, zo bychu w delnjołužiskej metropoli medicinarjow wukubłali. Změnu nošerstwa ma dźěłowa skupina přihotować, připowědźi braniborska ministerka za wědomosć Manja Schüle (SPD) wčera na wosebitym posedźenju tamnišeje zhromadźizny měšćanskich zapósłancow.
Wo wužadanjach debatowali
Incidenca nahladnje stupa
Budyšin. Ličba natyknjenjow z koronawirusom w Hornjej Łužicy dale přeběra. Po Roberta Kochowym instituće sej dźensa Budyski wokrjes z incidencu 15,8 štwórty dźeń a Zhorjelski ze 17,2 pjaty dźeń za sobu kritisku hódnotu dźesać překročiłoj. Tohodla płaća we wokrjesu Zhorjelc wot zajutřišeho, srjedy, krućiše škitne předpisy. Budyski wokrjes je w Sakskej tón z druhej najnišej incidencu.
Za Serbow wabiła
Hamburg. Jedna z hosći wusyłanja „NDR Talk show“ w telewiziji NDR bě minjeny pjatk dźiwadźelnica Gabriela Marija Šmajdźina. Rodźena Budyšanka mjez druhim porokowaše, zo wědu wo Serbach w šulskej wučbje po wšej Němskej njeposrědkuja. Nimo toho wona za to wustupowaše, zo měli serbscy starši swoju maćeršćinu dźěćom dale dawać a jim tónle pokład njezapowědźić.
Samojo so přesadźili
Z Biedenkopfom so rozžohnowali
Drježdźany. Sakska je so dźensa oficialnje z Kurtom Biedenkopfom, prěnim ministerskim prezidentom po znowazałoženju swobodneho stata 1990, rozžohnowała. Na žarowanskim akće w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje wobdźěli so něhdźe 300 prošenych hosći. Zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier, sakski premier Michael Kretschmer a šef CDU Armin Laschet su skutkowanje Biedenkopfa w narěčach hódnoćili.
Zaso nad kritiskej hódnotu
Budyšin. W hornjołužiskimaj wokrjesomaj je incidenca zaso nad kritiskej hódnotu dźesać. Roberta Kochowy institut mjenuje dźensa za Budyski wokrjes 10,7, za Zhorjelski 12,0. Wo dwanaće natyknjenjach z koronawirusom je wokrjes Budyšin wčera rozprawjał, wot 72 schorjenych lěkuja štyrjoch w chorowni. Zhorjelski informuje wo štyrjoch infekcijach.
Myto za Delnjoserbski gymnazij
Zaso wjace natyknjenjow
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo sydom natyknjenjach z koronawirusom rozprawjeli. Wot 64 schorjenych wosobow lěkuja štyri w chorowni. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa znowa 9,7. Wo 13 dalšich infekcijach informowachu wčera w Zhorjelskim wokrjesu. Incidenca po RKI wučinja tam dźensa 11,6 a je tak po dwěmaj dnjomaj wospjet kritisku hódnotu dźesać překročiła.
Nellessen naslěduje Grossera
Choćebuz. Dr.-ing. Philipp Nellessen je wčera zastojnstwo zamołwiteho za hórnistwo w předsydstwje energijoweho koncerna LEAG nastupił. Wón naslěduje Uwu Grossera, kiž je na wuměnk šoł, kaž předewzaće zdźěli. Grosser je funkciju wot januara 2014 wukonjał a bě tež jednanski partner Domowiny w zhromadnym dialogu z Vattenfallom a LEAG.
Proša wo azyl w Čěskej
Wubědźowanje zahajene
Budyšin. Załožba za serbski lud je dźensa wubědźowanje „Rěč zwjazuje. Rěc zwězujo. Sorbisch verbindet“ startowała. Pytane su inowatiwne a naslědne ideje, z kotrymiž móhli serbšćinu wožiwić a we wšědnym dnju lěpje zakótwić, zo by so serbska zhromadnosć zesylniła a identita skrućiła. Projekty njech zajimcy hač do 7. nowembra pod zapodadźa.
Incidenca zaso pod dźesać
Budyšin. W Budyskim wokrjesu najprjedy žane krućiše naprawy koronapandemije dla njebudu. Roberta Kochowy institut je dźensa incidencu 9,7 podał, tak zo njebě pjaty dźeń za sobu hódnota nad 10. Wčera je tudyši krajnoradny zarjad wo sydom natyknjenjach z koronawirusom informował. Runje telko bě jich w Zhorjelskim wokrjesu. Incidenca po RKI wučinja tam dźensa 9,6.
Bjez wosebitych znamješkow
Premjera nimale wupředata
Chrósćicy. Premjerne předstajenje popopery „Carpe noctem – Njeskónčna nóc“, 10. septembra w Chrósćicach je nimale wupředate. Jednotliwe kartki ma hišće Chróšćanski časnikar Jürgen Njek, pisa kolektiw Trio a kumple. Za dalše předstajenja kartki hišće su. Wozjewili su wčera w přihotach na operu spěw „Rozsudy“ z Helenu Hejduškec, kotryž móžeće sej pod naposkać.
Wobmjezowanja wotwidźeć
Budyšin. Z dźensnišej incidencu 11,4 po Roberta Kochowym instituće je dźeń a prawdźepodobnišo, zo maja so wobydlerjo Budyskeho wokrjesa wot pjatka na wobmjezowanja koronapandemije dla nastajić. Tudyša incidenca je štwórty dźeń za sobu hranicu 10 překročiła. Krajnoradny zarjad informuje wo šěsć dalšich natyknjenjach z wirusom. Incidenca wokrjesa Zhorjelc je po RKI dźensa 6,8.
Firmy zaso personal pytaja
Incidenca třeći dźeń nad dźesać
Budyšin. Po soboće a njedźeli je Roberta Kochowy institut dźensa z incidencu 11,4 za wokrjes Budyšin třeći dźeń za sobu hódnotu nad dźesać podał. Wostanje-li wona tež jutře a srjedu, je wotpowědnje aktualnemu sakskemu korona-postajenju wot pjatka w zjawnych wobłukach zaso nahubnik trěbny. Tež w Zhorjelskim wokrjesu je z incidencu 10,4 prohowa hódnota překročena.
Po Biedenkopfje pomjenować
Drježdźany. Lětanišću sakskeje krajneje stolicy měli čestne mjeno prof. dr. Kurt Biedenkopf spožčić, namjetuje prezident Sakskeho krajneho sejma dr. Matthias Rößler (CDU). „Kurt Biedenkopf ma wo Saksku runje tajke zasłužby kaž FranzJosef Strauß wo Bayersku abo Willy Brandt wo Berlin“, rěka w informaciji zarjadnistwa sakskeho parlamenta.
Jako čerwjeny kraj zastopnjowany
Incidenca łahodnje stupa
Budyšin. Łahodnje drje, ale štwórta žołma koronapandemije je tež w Hornjej Łužicy hižo spóznajomna. Wobaj wokrjesaj stej wčera wo zwěsćenych štyrjoch natyknjenjach z koronawirusom informowałoj. Roberta Kochowy institut mjenuje dźensa za Budyski wokrjes incidencu 9,4 a za Zhorjelski 8,4. Tam rozprawjachu wčera wo dalšich sydom wobkrućenych padach delta-warianty wirusa.
„Něšto wulkotne zdokonjeli“
Drježdźany. Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer je so wčera na zarjadowanju w Drježdźanskim rezidencnym hrodźe mnohim pomocnikam a podpěraćelam w zwisku z koronapandemiju dźakował. Woni su so za druhich angažowali, njejsu při dźěle na časnik hladali a čuwy zhubili, rjekny politikar CDU před nimale 350 hosćimi. „Woni wšitcy su něšto wulkotne zdokonjeli.“
Projekt RKI kritizowała


text:
Handrij Suška
Handrij Suška (němsce Andreas Suschke; * 12. apryla 1795 w Tranjach, † 11. januara 1843 w Drježdźanach) bě serbski wučer a organizator ludoweho šulstwa.
Narodźi so jako syn kublerskeho najenka w Tranjach a wopytowaše wot 1803 do 1804 najprjedy wjesnu šulu w Lipiču a wot 1804 we Wulkim Wjelkowje. Na wustawje hrabje zu Dohna w Delnim Wujězdźe bu na wučerja wukubłany. Po wotchadźe kantora Johanna Georga Eckharta skutkowaše wot 1816 do 1825 jako načolnik tutoho wustawa. Po rozpušćenju seminara poda so do Drježdźan, hdźež bě 1825–27 a znowa 1832/33 nawoda na nowozałoženym Fletcherowym wučerskim seminarje.
Suška wučeše spěwanje, huslowanje, matematiku, zemjepis, přirodopis a pisanje. W Delnim Wujězdźe staraše so nimo wustawa tež wo přizamknjenu šulu, kotraž płaćeše jako přikładna. Nimo toho załoži při wustawje hudźbne towarstwo wučerjow. Z Drježdźan wudźeržowaše jako čłon komiteja tamnišeho misionskeho towarstwa styki k misionstwam w Grönlandskej, Labradorje, Zapadnej a Wuchodnej Indiskej, při Złotym brjoze, w Konstantinopelu a w Kawkazu. Po jeho smjerći załožichu wučomnicy a přećeljo Suškowu załožbu.
LiteraturaWobdźěłać
- Friedrich Steglich: Leben des Seminarlehrers Andreas Suschke. Dresden 1899 (digitalizat).
- Arnošt Holan: Žiwjenjoběh seminarskeho wučerja Handrija Suški. We Łužicy 32 (1913), str. 51–53.
ŽórłoWobdźěłać
- Achim Brankačk: Suška, Handrij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 523sl.


text:
Wojerowski zwěrjenc a susodny hród stej lońšeho dwójneho nanuzowaneho zawrjenja dla nimale 20 procentow mjenje wopytowarjow měłoj.
Wojerecy (SN/MWj). Dohromady 113 468 wopytowarjow su loni we Wojerowskim zwěrjencu a na tamnišim hrodźe zličili. Kaž rěčnica coologiskeje a kulturneje towaršnosće města Stefanie Jürß zdźěli, bě to porno lětu 2019 něhdźe 19 procentow mjenje ludźi, nimale 27 000. Nanuzowaneho zawrjenja koronapandemije dla dyrbješe zwěrjenc 107 dnjow začinjeny wostać, hród a muzej samo 142 dnjow. Tójšto zarjadowanjow hromadźe słušaceju zarjadnišćow dyrbješe wupadnyć. Mjez druhim běchu to tež tajke, hdźež hewak wosebje wjele zajimcow zličeja, kaž měšćanski dźěćacy dźeń, halloweenska party, wulki swójbny swjedźeń a adwentne kuzło na hrodźe a w měšćanskim muzeju. Kubłanske a dožiwjenske poskitki zwěrjencoweje pedagogiki hodźachu so jenož we wobmjezowanej formje wotměć, projekty muzejoweje pedagogiki scyła nic.


text:
Lģto 1905 bģso p¶ed drugimi wa¾ne za na¹o narodne ¾yw“eńe. Naslģdk glģdajuce, wi¼imy z wjaselim ¼ģ³o a póstypowańe we m³ogich wģcach. W¹ake wosebne a wa¾ne knig³y a spisy buchu ¶i¹ęane a hudane, gromadne hukńeńe a rozgrańańe lubowaąow serbskeje rģcy nasta, Ma¶ica Serbska swģ¶a¹o swójo 25-lģtne hobsta¶e, z jadnym s³owora: ¾yw“eńe se giba¹o.
Glģdajmy nejperw“ej na pismowstwo. Jogo zname jo: originalnosę. Ma¶ica Serbska jo do nģta wģt¹y ¼ģ³ jano p¶estawjone hulicowańa do ¶i¹ęa da³a, licba jeje originalnych spisow jo ³oni wó jaden p¶ibģra³a: "Drobeńce ze serbskeje historije." Knig³y su wót Hajna Jordana za jubilej Ma¶ice zestajone. Wóni hop¶im“eju powģsęi ze starych casow serbskich wósadow wót faraąow pó cerkwinych knig³ych zapisane, nastawk kantora ©w“ele wó nasta¶u nowych "duchownych kjar³i¾ow'', nastawk faraąa ©w“ele wo p¶e³o¾eńu biblije do serbskeje rģcy, naslģdku hopisujo Hajno Jordan nadrobno perw“ej¹e "serbske towari¹stwo" a za³o¾eńe "Ma¶ice Serbskeje"; list a pisma, Ma¶icu nastupajuce, su teke tam wót¶i¹ęane. Z tajkim su te knig³y wa¾ne ¾rģd³o za historiju serbskego naroda.
Dalej naspominam ma³ej ³openi, wót hucabnika Fryca Rocha w Tuąeju spisanej; Fryco Rocha jo we m³odych lģtach rģdne arije humysli³, pótom pak hum“elknu³, ka¾ m³ogi sy³owik na serbskich zagonach. Nowy duch lģta 1905 jo teke jogo huzbu¼i³ k nowemu ¼ģ³u a rģdna licba lubosnych pģsńow jo z jogo pilnego pera bģ¾a³a a zwjaseli³a ku¾dego, ken¾ jo je s³y¹a³.
Z drugich Rochowych pģsni naspominam: "Mój Tuąej," "Lubosę," "Dwģ ruce" we Wósadniku. "Powitańe gó¶ci na Ma¶icnem jubileju" - na wósebnem ³openu ¶i¹ęane. Rģdńe jo, ga¾ ma spiwaą ned swójogo zg³osowaąa abo komponistu. Te¾ taki jo nam hobra¼ony. M³ody Kurt Krygaą, syn li¹kojskego hucabnika a sam hucabnik a nanow“y pomocnik, jo swóje bogate musikalne dary do serbskeje s³u¾by staji³ a nģkotare dobre komposicije humysli³, kótare¾ pak na Ma¶icnem jubileju pak na li¹kojskem koncer¶e se s³y¹achu.
Ako dal¹y p³od serbskego pismowstwa ńech se zapi¹o tudy "Wósadnik", wót faraąa Biegera-Picańksego a Riesa-Jan¹ojskego za³o¾one a redigowane cerkwine ³openo. W decembąe 1904 huj¼e prģdny raz na probu. Ned z nowym lģtom 1905 mó¾a¹o se z p¶ijaznym dowolenim redaktorowu "Wósadnik'" te¾ za chó¶ebuzsku serbsku wósadu hudawa¶. Z tajkim mģjachny dwóji hudawk: jaden za picańsku a jan¹ojsku, drugi za chó¶obuzsku wósadu, p¶eto wósebnosę "Wósadnika" jo, a¾ mjasecne powģsęi z wósa¼inego ¾yw“eńa p¶inosy. Cytaąow abo lģpej zap³a¶aąow togo ³opena we spomńenych wósadach jo na 1000; to jo husoka licba; jano p¶ez to mó¾na, a¾ faraąe sami dwór p¶i dwóąe abonentow wabjachu a p'la hucabnikow swģrnu pódperu namakachu. Ze zachop“eńkom nowego lģta jo "Wósadnik" powģt¹ony a tak zestajany, a¾ w¹ykne wósady we ńom swóju domowinu zmģja.
Naslģdkujo z wjaselim se powita³a "Rģcnica dolnoserbskeje rģcy" (prģdny ¼ģ³), hob¼ģ³ana a hudana wot chó¶ebuskego faraąa G. ©w“ele.
To je krotki rozglģd pó dolnoserbskem pismowstw“e zachodnego lģta. W“ele mog³o se hy¹ęi wo tych wģcach pisa¶, p¶eto ¼o¾ jo ¾yw“eńe, tam te¾ mó¾o se nģco hulicowa¶. A p¶i nas jo chwali¶ Boga narodne ¾yw“eńe nasta³o.
Na Ma¶icnej groma¼e 1904 bu hobzamkńone, filologisku wót¼ģ³bu za³o¾y¶. To se sta nazymu samego lģta. Ku¾dy mjasec raz zejdu se c³onki, kótare¾ ze serbskeju rģcu se zabģraju w Chó¶ebuzu a rozgrańaju se wo filologiskich wģcach. P¶ichada jich dosę: ni¼ej 10 jich lģbda raz jo, cesto pak na dwa¼asęa a wģcej. Wósebne póspģchowańe takego ¼ģ³a nasta z togo, a¾ profesor dr. A. Muka na swģtkach na¹ gósę bģ¹o - a na¹ hucabnik. Wģzba mjazy górneju a dolneju £u¾icu dej dlej twar¼ej¹a nasta¶. K tomu pak jano p¶i¼omy, ga¾ se zeznajomy kradu a hoglģdamy how a tam. Rowno jomu mamy se ¼ģkowa¶, a¾ m³ogi se jo serbskej wģcy p¶ichyli³ a m³ogi bu k dal¹ej pilnosęi pogońony a mocowany. We filologiskej wót¼ģlbe sta se teke p¶igótowańe Ma¶icnego 25-lģtnego jubileja, kótare¾ dal¹e póstupowańe p¶ińase a nam mjazy na¹ymi lu¼imi w“ele p¶ija¶e³ow dobywa ka¾ te¾ swģ¼eńu we Zgóąelcu pokaza se na¹a m³o¼ina a bu z p¶ijaznosęu powitana. Kónc lģta huzwoli se z ³ubosnym li¹kojskim koncertom.
To su dobre zachopeńki nowego ¾yw“eńa we Dolnej £u¾ycy, ale jano zachopeńki; to ńocamy zabyę. Kradu smy wi¼eli, a¾ jo mjazy serbskimi burami w“elgin w“ele takich, kótre¾ swój narod lubo maju, wi¼eli te¾ smy, a¾ jo mjazy huconymi Serbami m³ogi, ken¾ mó¾o nģco dobrego na narodnem pólu do¼ģ³a¶. Togodla ¼ģ³ajmy dalej, ku¾dy pó swójich mócach, ku¾dy ¼o¾ stoj.
G. ©wela, £u¾ica 1906
zpģt na obsah Dal¹ķ: Serbska zemja


text:
Jeseník
Spůłrzyndne: 50°13' N 17°12' E
Jeseník (do 1947 Frývaldov, mjym. Freiwaldau) – sztad we půłnocnyj tajli Czeskij Republiki, we olmickim kreju, we kryśe Jeseník (historyczny Dolny Ślůnsk).
Położony je na grańicy Jeśůńikůw (Jeseníky) a Złotych Gůr (Rychlebské hory). Tajla mjasta (Lázně Jeseník) to znůme uzdrowisko.
Cyntrům Jeseníka je od 1992 mjejskům zabytkowům sztrefům (Městská památková zóna).
Geszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We 1910 bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma (99,5%), a we 1930 mjyszkało tukej 8959 Mjymcůw a 1281 Czechosłowakůw. Po 1945 Mjymcůw wyćepano ze Ślůnska do uokupacyjnych sztrefůw alijantůw.


text:
Dymokracke nowiny 6.01.1912
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
12 stycznia 1912 roku bōł u nos federalny welōnek i głosowało sie na posłōw do Reichstagu, stōnd tyla autōr godo ô tym, na kogo niy głosować.
Piszymy terazki już rok 1912.
Ludzie chcieli go przijōńć godnie, tak jak inksze, to niekerzi lecieli do kościoła rzykać na Sylwestra, jeszcze inksi błozny strojili po ulicach a po ôberżach i w chałpach tyż. Ale to wszycko bele co. Zbytki a bozny sōm dobre na zmocniynie, ale nie śmiōm za tylo kosztować ani nikōmu szkodzić. Same tyż nie pōmogōm, trza medykować a robić.
A chto jino rzyko, tyn wszyjsko robota a starość ô byt lepszy ôstawio Panu Bogu, a sōm pado, iże włosny łeb a włosne pazury mo jino do parady albo do roboty dlo panoczkōw a nie dlo siebie, hned a hned do branio prymiji za liziłapstwo i do jałmużny a nie do rynty, jako sie noleży tymu, chto przez całe 50 i wiynkszy rokōw na nia fedrowoł.
No, jo tam cierpistōm nie je ani nie byda, Bo to sie wiy, iże to potōmstwo cynirowe, co je zwiōm cierpisty, nie śmiōm upōminać sie ô swoje prawa, jino chcōm i radzōm wszyjskim prosić a czekać cierpliwie łaski i smiłowanio panoczkōw, a nie chcōm strejku, bo to niby padajōm: „Kochaj biźniygō, — co tobie nie miło, tego drugiymu nie czyń”, ale nijak nie spamiyntajōm sie, iże to przikozanie je dlo wszyjskich, dlo robotnikōw a dlo kapitalistōw tyż. Nie spamiyntajōm sie nijak, iże wołać a molestować ô lepszy dyng nie je krziwdōm dlo kapitalistōw ani nijakōm ale nie wołać, to je krziwda prawie wiynkszo swojim braciōm inkszym robotnikōm a swojim dzieckōm a kobiytōm, no, i sobie samymu tyż niymało. Ale ich ksiynżoszki cyntrowe uczōm, iże Bōg tak chce. To hned ōni majōm pōno inkszygo Boga, bo tyn rychtyczny, Sprawiedliwy, z takich krziwdzicieli włosnyj rodziny i braci porobi chyba same smarżōnki piekelne. To powiydzcie terazki tym ciymnym kamratōm jeszcze przed wyborami, możno sie kerzi namyślōm, czy ôddać głos na cyntrowca.
Bo to Cyntrum, co to za Bilowa do kupy z nami a z Polokami narodowcami było sztacerofajndym, co to sie zwie wrōg wewnyntrzny futterlandu, to Cyntrum terazki przez cołke 5 rokōw chmotrowało sie i jeszczy pije bruderszaft ônymi z nojlepszym i podporami państwa a włosnyj kabzy, z tymi junkrami a barōnami, z tymi, ô chtōrych napisano jesta, iże nie ôrzōm, nie siejōm, a jednak żyjōm. A ōni nie żyjōm ale tuczōm sie potym robotnika.
A co te junkry saske wkrōtce wymedykowały piyknygo na dzieciōntko robotnikōm? Take chcōm prawo, coby wszyjskich robotnikōw, chtōrzi nie chcōm panoczkōm robić darmo, dać na sztacwalda, tych, chtōrzi ich ôdmowiajōm ôd roboty po dziadosku ôpłacanyj, zaśperować razym, zaś tych, co kludzōm inkszych do strejku, nojlepszy powiesić, ale iże to nie idzie, wiync padajōm jino, coby tym dać wycug na zōmkach sōndowych aż do kōńca życio. Przez to takich, co państwo ś nich żyje, koraliby srogo za nic, ale zbrodnie rostmajitych darmozjodōw korałoby sie łagodnie albo wcale nie. Panoczkōm, zaś, ktōrzi pokradli piyniōndze i inksze popełniyli zbrodnie, daje sie dobre posady, a pikelhałbōm, chtōrzi porōmbali spokojnych ôbywateli, daje sie nadgrody a pochwały publiczne.
Ano, tak musi być, kaj rzōnd trzimo sztanga z panoczkami a panoczki padajōm: państwo to my. I minister Vitztun mo tylo „wica”, iże ôbiycuje poparcie takiymu prawu piydknymu! Niech sie radujōm, tym lepszy. 12 stycznia hned, a kejby pierōn na pierōnie jechoł, to psim naszym ôbowiōnzkiym zachodzić, aby czorno-modre farby zmalować na czerwōno.
Takech se medykowoł na Sylwestra, a nieskorzi chciołech podziwać sie, co tyż niekerzi uloli se z ôłowiu a cyny, bo na Andrzejki nie miołech czasu. Wziōnech se wiync cepelina, dobry nowy telefōn bez drōtu wraziōłech w kabza, radjum do prześwietlanio tyż i pojechołech w świat. Ale cepelin mi sie spolōł, ô ech musioł pożyczyć francuski aeroplan, chtōry wdycki lepszy. Ale bo tyż francuzy majōm wdycki i mieli wiynkszy filipa jak niymiecke michle.
Skirz tego widziołech tyż, jak uloł sie Francyji żyzny kans Maroka, a Niymcōm jino nowo targaczka skirz kolōniji, a nowe wydatki tyż na tyn nowy nabytek w Kōngo. Mogōm tam robić sztuczne kamiynie a cegły pioskowe na nagrobki do tych murzinōw, co ich pōmordujōm. Ale tyż mogōm sie pocieszyć, iże jino chcieli brać cudzo włosność świynto, jino im sie nie udało, zaś biydno arcyckrześcijańsko Hiszpanijo musi sie jeszczy ô niōm bić. Katolicke cyntrum tyż bydzie głosowało w parlamyncie za ôdbiyraniym ziymi, miynio a życio murzinōm a piyniyndzy biednym robotnikōm jako podatkōw na take miłosierne uczynki co do duszy i co do ciała,
Chinōm ułoła sie nowo wojna z państwami kōnstytucyjnymi ô lepszo kōnstytucyjo, jak te państwa majōm same.
Na podoba tego w Persyji, kaj Moskwa chce zaprowadzać porzōndek, bo to terazki wszyńdzie majōm być carske rzōndy z łapōwkami, nahajami a szubiynicami.
Turcyji tyż sie ułoło uznanie nauki norodōw pōno cywilzowanych: „Bracie, co twoje to moje, a co mojego, tobie wara ôd tego!”
Dalej widziołech, jak uloło sie:
Austro-Wyngrōm: nowe apetyty na Sandżak nowobazarski.
Prusōm: nowy ślub a nowy prorok w rodzinie panujōncyj z boży łaski.
Ziymiōm polskim: mynij albo wiyknszyj głośne kiwanie palcym w bōcie na nowe bezprawia.
Gōrnymu Slōnskowi: dziwy wyborcze.
Gustlik Beskuryjo.


text:
Problemowa zupa towarišnosći
W ewangeliumje swětego Markusa stoj „Mějśo sol we sebje samych a mějśo měr mjazy sobu.“[Markus 9, 50] Sol jo źinsa wšedna a tunja wěrca jěze, nic wósebnego. Za cas Jezusa jo była wjelgin drogotna. Pódla wužywanja ako jěźna sol jo słužyła za konserwěrowanje a za kultiske zaměry. Za cysćenje su sol pósypali na woprowańske zwěrjeta, nježli až wóni ako spalwopor pśinjasone buchu. Na zakłaźe jeje wuznama za žywjenje a wósebnego wěrcowanego słoda se cesto wó soli symboliski powěda. Tak jo to teke w tom gronku a w Jezusa znatej słowje: „Wy sćo sol teje zemje“.[Matejus 5, 13] Jo jano nadgódnośenje, gaž luź sebje pomjenjujo krona stwórby.Toś, nic zmjatana ale sol!
Nejzwažnjejše w wobchaźe ze solu jo tšocha abo dozěrowanje. Pśemało soli cyni jězu měklatu a za nicym njesłoźecu, pśewjele cyni ju njejědnu. Za cłowjeske śěło jo sol za žywjenje trěbna, ale pśez pśewjele na dlejšy cas schórjejo. Jo zajmne, až žywjenje se nastawa w maśernem žywośe w takej roźeńcowej wóźe, kenž ma samske hobstatki soli hejnak pramórjo. Ta pšawa měšańca jo pótakem za nas a naš poměr k pśiroźe wažne.
Ale to teke płaśi za póśěgi mjazy nami. „Mějśo sol we sebje samych“ jadnorje groni za Jezusa wucbu: Buźćo wucysćone a skšuśone! Zasajźćo se za stojnišćo Jezusa! Ale njezmějomy naše mócy njewuměrnje wugraś a měr k blišemu abo k drugim kupkam wobgrozyś. Ako kśesćijany njamamy mudrosć sami za se pachtowane. Móžomy jano pśidaś našo stojnišćo ako ta wěrca w problemowej zupje towarišnosći. To teke płaśi za našu rolu w Serbach.
Njejźo wó to, až pśesajźijomy njezmilnje našo měnjenje – abo až „kšuty rěp mamy“. Teke njejźo wó to, až se pśecej powdawamy, abo až „měr źaržymy“. Wobej boka – kšuty rěp a měr – słušatej gromadu. To jo tak ako ze solu pśecej pšašanje pšawego dozěrowanja.
Jo nam wót Boga togo našogo wjelikego kucharja dane, až smy sol teje zemje. Dajśo nam pśiwześ tu rulu z wjaselim a wótglědanim. Gaž se zasej pšašamy, dla cogo se tak pjekorimy, dejmy na to mysliś, až šćipka soli dosega, až wšykno ma pšawy słod.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).
Bildka: kristalowa struktura NaCl.


text:
Chrósćicy. Předsydstwo bratstwa swjateho Bosćana přeproša wšitkich na swjedźeń swjateho Bosćana jutře, 20. januara, do Chrósćic. Bože mšě budu w 7 hodź., 9 hodź. a 19 hodź. Swjedźenski nyšpor budźe w 14 hodź., ale bjez procesiona po wsy. Hłowna zhromadźizna čłonow bratstwa tón dźeń njebudźe. Dźensniše zhromadne modlenje na krutym póstnym dnju na wsach aktualnych postajenjow korony dla móžne njeje. Tohodla měli so wšitcy doma modlić. Wěriwi ze wšitkich serbskich wosadow su přeprošeni, do bratstwa swjateho Bosćana zastupić. Štóž chcył so z čłonom bratstwa stać, njech so na Chróšćanskej farje přizjewi, a to pod telefonowym čisłom 035796/ 80 400.
Film wo putnikowanju widźeć


text:
Kotołka
Kotołka (tež Kotečanska woda; němsce Kotitzer Wasser abo Kotitz)[1] je rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž wužórli so blisko Jawornika w Bukečanskej gmejnje a běži mjez druhim přez Wujezd, wusku Łušćansku skału, Kotecy, Worcynsku łučinu a Skanecy. Poslednja wjes při běhu Kotołki je Hlina w Malešanskej gmejnje. Před Hućinu so rěčka wotlěwa do Lubaty wuliwa.
Horni běh Kotołki mjez Jawornikom a Kołwazom mjenuje so tež Butřanka (němsce Buttermilchwasser).
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927 (online).


text:
Incidenca snadnušce stupała
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu 55,4 a w Zhorjelskim 47,1. Wobě hódnoće ležitej nad incidencu Sakskeje 45,3. Wokrjes Budyšin rozprawješe wčera wo 32 natyknjenjach z koronawirusom. Wot 330 schorjenych lěkuja tam dźewjeć w chorowni. Zhorjelski wokrjes rozprawješe wčera wo 42 infekcijach, 15 pacientow tam w klinice zastaruja.
Namjety za swětowe herbstwo
Drježdźany. Železniski cyhelowy móst přez dolinu rěki Göltzsch we Vogtlandskim wokrjesu a Mišnjanski pórclin chce Sakska jako nowej kandidataj za Swětowe kulturne herbstwo UNESCO konferency kulturnych ministrow přizjewić. Kabinet je tomu wčera přihłosował. Na kandidatnej lisćinje steja dale zahrodkowe město a ansambl festiwalneho domu w Hellerauwje kaž tež architekturny ansambl při Viji Regia w Zhorjelcu.
Hudźić w prózdninach


text:
Praha
(ČŽ/K/SN). Wot spočatka noweho lěta je so w Čěskej po zakonju minimalna mzda wo 600 krónow na 15 200 krónow (něhdźe 575 eurow) pozběhnjena. Runočasnje zwyšichu tež zaručenu mzdu, kotruž dóstawaja dźěławi we wosom stopnjach wotpowědnje fachowosći, zamołwitosći a dźiwajo na komplikowanosć dźěła. Přijimar minimalneje mzdy zasłuža při normalnym tydźenskim dźěłowym času na hodźinu 90,50 krónow (3,45 €), dóstawar zaručeneje mzdy wotnjese sej za hodźinu znajmjeńša 181 krónow (6,90 €). Byrnjež lětuši přibytk minimalneje mzdy we wysokosći 600 krónow (ca. 23 €) wo wjele niši był hač lońši – tehdy bě 1 250 krónow (ca. 50 €) wučinjał – su předewzaćeljo přećiwo naprawje wustupowali. Předewzaćelske zwjazki na to pokazuja, zo móže za čas koronawirusoweje krizy tež najmjeńše powyšenje mzdow małe a srjedźne firmy w eksistency chutnje wohrozyć. Dźěłarnistwa běchu sej zwyšenje minimalneje mzdy wo 1 400 krónow (ca. 54 €) žadali, z argumentom, zo njeměli w Čěskej ludźo z najnišej zasłužbu mjenje zasłužić hač w Pólskej abo Słowakskej. Po přiměrjenju tarifow zwyša wot 1.


text:
Budyšin (SN/bn). Kupjele Hornjeje Łužicy hódnoća dotalnu kupansku sezony dosć rozdźělnje. Njehladajo zdźěla wobmjezowane wopytowanske kapacity a winowatosću dodźeržeć hygienowe předpisy je naprašowanje a nawal ludźi tu wulki a tam snadny. Wosebite prózdninske poskitki za dźěći, nawuknyć płuwać, su pak chětro požadane.
„Měnjate wjedro je wuskutkowało, zo so ludźo tak prawje k nam njezwaža. Tuchwilu bychmy wšědnje něhdźe 500 ludźi wjace witać móhli, hač přińdu. Zajimcy maja tuž dobre wuhlady, pola nas tež krótkodobnje městno dóstać. Prózdninske poskitki pak su hižo wot meje wuknihowane“, rozłoži płuwanski mišter Kulowskeje lěsneje kupjele Uwe Mickel.
Podobna je situacija we Wołbramecach (Steinigtwolmsdorf) a Kumwałdźe (Cunewalde). Hinak je połoženje w Budyskej Sprjewinej kupjeli, hdźež prawidłownje aktualnje dowolenych 700 wopytowarjow dospołne wućeženje woznamjenja.


text:
Hórnikecy (SiR/SN). Chłódny nazymski wětřik duje přez dźěry twarjenja, hdźež běchu před lětami hišće durje a wokna. Hdźež bě něhdy třěcha, rosće nětko mała brěza. A přiwšěm ma na terenje Hórnikečanskeje Energijoweje fabriki bywše zarjadniske twarjenje, kotrež su zdźěla hižo wotnjesli, wěsty šarm. Tu chcedźa w druhim tydźenju prózdnin zašłosć, přitomnosć a přichod we wobłuku grafitijoweje dźěłarnički zwjazać a młodostnym składnosć dać so wuměłsce wupruwować.
Projekt organizuje wědomostna wolontarka industrijneho muzeja Juliana Wünsche. W přihotach na njón zezna wona wuměłca Renéja Krunera. 40lětny je we wobłuku wuměłskeho molowanja a designa samostatny, ma w Grodku swój domicil a je w mnohich městach swój wuměłski rukopis zawostajił. Přichodny tydźeń wón grafitijowu dźěłarničku nawjeduje. Po jeho słowach runje Energijowa fabrika dobre móžnosće skići, so ze swójskim wuwićom zaběrać a wotmołwy na prašenja namakać, zwotkel sym a dokal chcu.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 29.11.2020
Co tydziyń granych je już wiyncej szpilōw. We tyn tydziyń na fotel lidera wlŏz yntlich Trziniec, kery mŏ durch zagrane 3 szpile maniyj jak wicelider. Ze Gōrnego Ślōnska mōmy jeszczy liderōw we polksej lidze hokeja i voleybala, a we czeskej handbala.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Piast Gliwice – Lechia Gdańsk 2-0
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Zagłębie Lubin 2-1
Górnik Zŏbrze – Pogoń Szczecin 2-1
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Śląsk Wrocław 0-2
Legia Warszawa – Piast Gliwice 2-2
Po 11 szpilach Górnik Zŏbrze je 3, Piast Gliwice 14, a Biylsko-Biołŏ 16.
Liga czeskŏ chopōw
FC Slovacko – Slezsky Ôpawa 3-1
MFK Karwinŏ – Fastav Zlin 0-2
Po 9 szpilach Karwinŏ je 10, Banik Ôstrawa 13, a Slezsky Ôpawa 17.
Hokej na lodzie
Liga czeskŏ chopōw
Mountfield Hradec Kralove – HC Oceláři Trziniec 0-3
HC Oceláři Trziniec – Bili Tigri Liberec 6-4
HC Oceláři Trziniec – Mountfield Hradec Kralove 2-1
Po 13 szpilach HC Oceláři Trziniec je już liderym, a durch mŏ zagrana 3 szpile maniyj ôd reszty ligi.
Liga polskŏ chopōw
GKS Katowice – Stoczniowiec Gdańsk 4-2
GKS Tychy – Unia Ôświyncim 5-4 (po dogr.)
Stoczniowiec Gdańsk – JKH GKS Jastrzymbiy 1-5
Zagłębie Sosnowiec – GKS Katowice 2-7
GKS Katowice – Stoczniowiec Gdańsk 2-1
GKS Tychy – JKH GKS Jastrzymbiy 2-7
Po 21 szpilach JKH GKS Jastrzymbiy je piyrsze, GKS Tychy druge, a GKS Katowice 4.
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Górnik Zŏbrze – Energa MKS Kalisz 24-25
MKS Piotrkowianin – Górnik Zŏbrze 20-30
Po 10 szpilach Gwardia Ôpole je drugŏ, a Górnik Zŏbrze 4.
Liga czeskŏ chopōw
Ronal Jicin – HCB Karwinŏ 18-29
KH Koprivnice – Pepino SKP Fridek-Mistek 31-31
Po 9 szpilach Karwinŏ je piyrszŏ, a Fridek-Mistek 6.
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
MKS Byndzin – ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly 1-3
Stal Nysa – GKS Katowice 2-3
Po 10 szpilach ZAKSA Kandrzierzin-Kojźly je piyrsze, Jastrzębski Węgiel 3, GKS Katowice 6, a Stal Nysa 13.


text:
Przeszło dwacet roków tymu chciołech se poszukać lepszego życio. Tóż jak moc inszych ludzi przekludziłech sie na zachód Europy.
POLECAMY: Cieszyniacy nie gęsi...
Przeszło dwacet roków tymu chciołech se poszukać lepszego życio. Tóż jak moc inszych ludzi przekludziłech sie na zachód Europy. Zdało mi sie, że pinióndze, kiere żech zaczył zarobiać to bydzie całe szczynści o kierym każdy człowiek fórt rozmyślo. I zdało mi sie, że tam do sie o wszeckim fajnie zapómnieć jak sie człowiek podziwoł na ty piekne cesty i niełodrzite chałupy. Teraz wiym, że mi sie to jyno tak zdowało, a prowda była ganc inszo.
POLECAMY: Wisła: Gwara to nie jest zestaw słówek, to jest system, żywy język
Tynsknota za moim Cieszynym je tak wielko,że teraz jak żech je na pyndzyji to mogym se tu przijyżdżać kiedy jyno chcym i dziwać sie na tóm mojóm Małóm Ojczyznę.Czułech cały czos,żech je tu stela i nimogym fórt sie samego cyganić.I teraz dziynka tymu,że uż ty cesty u nas i w Czechach sóm porzóndne to nima to wielki ostudy se tu jeździć.A nejbardziyj żech je szczynśliwy,że se mogym łod czasu do czasu porzóndzić po naszymu z moimi znómymi.A eszcze tyn internet ku tymu robi mi ogrómnóm ucieche bo mogym se narobić moc rozmajtych fotek a potym z tak daleka całymi tydniami pisać o naszym mieście po naszymu.Jak se bydziecie teraz chcieć roz do tydnia poczytać i posłóchać cosi po naszymu ta starczy jyno wlyś na stróne gazetacodzienna.pl na "Kóncik gwarowy"- Co tydziyn po naszymu.A jak bydziecie cosi chcieli mi napisać to żodyn Wóm nie bydzie brónił ale dobrze by było aby to było napisane naszóm gwaróm.
Tóż mjyjcie sie dobrze i do prziszłego tydnia
Posłuchaj:
F.J. Dral czyta jeden ze swoich ulubionych wierszy autorstwa Jana Chmiela:
Szpacyrkiem po Cieszynie, DZ w Cieszynie 21.01.2011:


text:
Wopisowanje
Knigły dostanjośo teke ako e-book: buecher.de hugendubel.de libreka.de weltbild.de.
Pó górucem lubowanju w hotelu wochłoźujo se młody pórik pśi cołnowanju – a namakajo w tšuze nage śěło cerwjenowłosateje žeńskeje. Zagronite bramborske kriminalisty pšose personelneje nuze dla swójich Barlinskich kolegow wó pomoc. Wjelgin njerad póra se z pódwjacornego źěla města póchadajucy komisar Urban prědny raz w žywjenju do Błotow a starcyjo tam na luźik, kenž jo jomu pśeliš cuzy a suspektny. Beata Mičerlichowa, absolwentka Serbskeje rozšyrjoneje wušeje šule w Chóśebuzu a promowěrowana psychologowka, jo se serbskemu cytarstwu južo z někotarymi wulicowańkami w Serbskej pratyji a antologijoma pórucyła ako teke z Ingrid Hustetoweju spisanym źiwadłowym graśim »Wódny muž«. Z kriminalku »Njaboga nymfa«, spisaneju ako skóńcne źěło studiuma na Nimskem literarnem instituśe w Lipsku.
Cytański wurězk z kriminalki »Njaboga nymfa«
„How, źěło za tebje. Seksualne mordarstwo w Błotach, njaboga nymfa z cerwjenymi włosami, naga w tšuze, glědaj raz, njejo to rědne foto?“ Sabina Braunowa, jogo kolegowka, jo jomu wjelgin zapalona wóspjetowała, co jo w akśe stojało. Ako kužde pónjeźele zajtša jo wóna była połna elana a wócywidnje wjasoła, až jo swójomu cłowjekoju a tśim abo styrim źiśam – tak dokradnje njejo mógał se to Urban markowaś – wuběgnuła, kótarež su jej ceły kóńc tyźenja na nerwy šli. „Take něco njejsmy dawno wěcej měli. Njejo to nic za tebje?“ Urban njejo mógał jeje zapalonosć rozměś. Jo wzeł se kafej, póglědnuł krotko na foto a jo stergnuł z ramjenjoma: „A co nas to stara? Njezwónoźiju wóni to sami ze swójimi pór wumarlikami? Mam źěłowe dogrono w Barlinju a nic w prowincy.“ „K prědnemu jo ta nymfa z Barlinja, k drugemu su nas tamne kolegi oficialnje wó amtsku pomoc pšosyli a k tśeśemu: Co by mógło rědnjejše byś, ako w takem wjedrje w Błotach pśepytowaś. Wšykno jo zelene ...“ „Suzana Jankojc – njejo to pólski?“ Urban jo grěbał w pódłožkach. „Za seksualne mordarstwo jo tšošku pśestara … Jo how na Oranienburgskej bydliła, wuměłstwowědnica! Wótkul ga wóni to wšykno wěźe, gaž jo była naga?“


text: Běła Woda (SN/MWj). Kak wunošne móže koděrowanje kolesow być, je policija nětko w Běłej Wodźe wobkrućene dóstała. Tam móžeše wona 36lětnemu mužej groćaneho konika wróćić, kotryž bu jemu něšto dnjow do toho pokradnjeny. Kedźbliwi wobydlerjo běchu policistow w Mužakowje na to skedźbnili, zo blisko Nysy samelutke koleso steji. A w bliskosći njebě nichtó, kotremuž móhło wone słušeć. Zastojnicy přepruwowachu najprjedy ramikowe čisło, pod kotrymž pak koleso jako pokradnjene přizjewjene njebě. Dokelž mějachu woni njedobre začuće, zwěsćichu z kombinaciju ličbow a pismikow kolesoweho koděrowanja muža, kiž bě slěbro-čerwjene koleso znački Giant něhdy registrować dał. Tón pak zdźěli, zo je je mjeztym w Běłej Wodźe dale předał. Tuž policisća tež noweho wobsedźerja wopytachu. 36lětny swoje koleso spózna a rjekny, zo bě je něchtó pokradnył. Policiji wón to hišće zdźělił njeje.


text:
Już za pora dni, w tyn weekend odbydzie sie 23. edycjo Tatto Konwent – ogólnopolskigo festiwalu tatuażu. 23/24 Wrześnio na terynie Galerii Szyb Wilson, tatuatorzy z cołkigo kraju blank na żywo bydom łonaczyć na skorze swoich modeli prawdziwe dzieła sztuki. Na Liście atrakcji KTK som też miyndzy innymi koncerty składow hip-hopowych - ekipy Dwa Sławy i Otsochodzi Soundsystem i tyż Schizmy i CF98 - kerzi som reprezyntantami polskigo hardcore/punk. Wszystki fany tatuażu obejrzom se tyż pokazy pole dance, bodypaintingu i sztuki flair i bydom brać udział w innych roztomańtych ganc fajnych fajerach.
Roztomańty zort sztuki na Tattoo Konwent
We strefie chill bydom grać dje: PZG, BC, Fatcut. Ze scyny pokazowej polecom sety Sayuri.
W programie festiwalu znejdły sie tyż pokazy performatywne, w tym pełny gryfnego seksapilu wystymp Aleksandry Bednarz, mistrzyni Polski i bronzowej medalistki Mistrzostw Świata w tańcu pole dance. Dodatkowo dziynki umiejyntnościom Michała Strzelczyka, publicznośc TK przekono sie, że szykowani drinkow to ni musi być jakoś oklano robota, a może być fest fajno na zicher sztuka. Na festiwalu bydzie se tyż moc łobejrzeć efekty roboty Marcina Folgi, kery zajmuje sie bodypaintingiem czyli piyknie sztrajchuje skora na ludziach. Atrakcje dodatkowe konwentu nie bydom yno wele scyny pokazowej. W cołki przestrzyni Galerii Szyb Wilson działać bydom na zicher richtowane strefy tematyczne: motoryzacyjno, animacje do bajtli, modowo i barbersko a też bydzie plac kaj pójdzie co zszamać z foodtrakow, kere tam bydom stoły.


text:
Zŏbrze: Alkohol i szwōng mało niy dokludziyły do tragedyje
Zŏbrscy szandarzi klarujōm ôkoliczności zdarzyniŏ drōgowego, do kerego doszło w piōntek na drōdze krajowyj nr 88. Szofer volvo straciōł panowanie nad wozidłym, trzasnōł w jadōncego z przeciwka opla po czym wpŏd do przikopy. Uczestniki na szczyńście ino sie potrzaskali. Sprŏwca bōł po użyciu alkoholu, zastawiōno było mu prawo jazdy, a terŏz ôdpowiy przed gyrichtym.
Do zdarzyniŏ doszło w piōntek po połedniu na drōdze krŏjowyj 88 w rejōnie M1. Ze stympnych ôbsztalowań wynikŏ, iże szofer volvo, co jechoł za wartko jak na warōnki ruchu, straciōł panowanie nad kerowanym wozidłym, ukiołzdnōł, sjechoł na przeciwny pas, trzas w jadōncego z przeciwka opla, po czym wpŏd do przikopy i dachowoł. 44 lata stary sprŏwca kerowoł na fleku. Badanie trzyźwości skŏzało blisko 0,4 prōmila alkoholu w jego ôrganiźmie. Policyjōny wziōnli szofrowi prawo jazdy. Wozidłym rajzowało piyńć ôsōb, na szczyńście żŏdnyj sie nic poważnego niy stało i po podszukowaniach ôsoby ôstały zwolniōne do dōmōw. Szoferka opla, co doznała urazu rynki tyż po przekludzōnych podszukowaniach i danyj pōmocy ôpuściyła lazaryt. Za jazdã po użyciu alkoholu kerujōncymu grozi terŏz kŏra heresztu jak tyż ôbligatoryjny zakŏz kludzyniŏ wozideł. Trwŏ klarowanie ôkoliczności zdarzyniŏ.
Zdrzōdło: KMP Zŏbrze


text:
Ja sym 36 lět stary, studowany stawiznar a dźěłam w Serbskim kulturnym archiwje. Bydlu w Budyšinje a sym w Budyskej wokolinje wotrostł. Sym čłon Maćicy Serbskeje a Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu. Zajimuju so za serbske a powšitkowne stawizny Łužicy.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž sym zwólniwy, funkciju delegata wupjelnić a zajimy Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu zastupować. Widźu w tym čestny nadawk a chcu ze swojim podźělom k dalšej dźěławosći wotběhow přinošować.
Ja sym 36 lět stary, studowany stawiznar a dźěłam w Serbskim kulturnym archiwje. Bydlu w Budyšinje a sym w Budyskej wokolinje wotrostł. Sym čłon Maćicy Serbskeje a Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu. Zajimuju so za serbske a powšitkowne stawizny Łužicy.


text:
Blubry zez Kościana
W tyn czas furt inaczyj niż dzisiej
Dzisieji jak sie kumu papcie rozklejum, a sum zez napisym Made in China na podeszwie, to je wyćpi na gymyle i fertig, bo za 40 złociszy lajsnie so nastympne, co so nie bydzie robić ceregieli zez naprawum starych. Zaś downi buło inaczyj. Jak zdarły sie zelówy abo korki to sie papcie zanosiuło do szewca do podzelowania abo założynia fleków i buły jak nowe. Tak samo zygarki abo sum za dwadzieścia złociszy i nie warto jeich naprowiać, abo zaś za pore stów abo tysiyncy i sie nigdy nie psujum. To co majum naprowiać zegarmistrze?
Zaś downi buło inaczyj. Jak dzieciok dostoł na kumunie zygarek, to go mioł co najmni do dorosłygo. A że najszbci chodziuły zygarki marki "Ruchla" to i zygarmistrze mieli robotę. Stary kluft sie dało do krawca do przenicowania, zaś łojca katane do przeróbki, kołniyrzyk letko przytarty łod jupy abo koszuli do odwrócynia. Przenicowanie polegało na kumpletnym spruciu wszystkich kawołków klufta, rozprasowaniu i na powrót zeszyciu, ino to co buło na wierzchu, tero buło łodwrócune do środka i kluft buł jak nowy.
Dzisiej zaś jest cołkiym inaczyj. Mało ktu sie bawi wew przeróbki, wew lumpeksach połno tego towaru za grosze wedle wagi nieroz i cołkiym nowe, to krawce co najwyży mogum nogowki łod dżinsów skrocać, chocioż młodzioki rosnum coroz wiynksze łożgole i nie skrocajum nowych portków, guli tego co jeich długie szkiyty sum w sam raz.
Downi wew sobote i przed świyntami na kilometr łod piykorzy pochnioł placek zez rabarberym abo dżyzgowkami. Dzisiej jest cołkiym inaczyj. Blaszki zez plackiym nikt do piykorza nie zaniesie do upieczenia, bo tych pyikorzy downo juz ni ma ino kożdyn jedyn wew chaci mo piekarnik, czasym nawet zez elektrunikum, termoobiegiym, abo na mikrofale. A jak ni mo dryga do pieczynia abo uwarzynia jedzy, to bez kómórke zamówi słodkie abo i cołki łobiod i mu wnet do chaty przyniesum. Zaś downi mieli my fest łobiod jak matka uważuła ańtop abo ślepe ryby, abo plynce, abo pyry zez jajcym. Jak ni miała czasu uworzyć jedzy na obiad, to my so musieli sami radzić. Przeważnie buło to pore skibków chleba zez leberkum abo smoluszkiym po dwie złożune do kupy wew klapsztule. I takie sznytki musiały być za cołki łobiod.
Matka miała zeszyt zez przepisami na różniaste potrawy do futrowaniu i tyż na słodkie. Na tyn przykład na pyry zez jajcym wew tym zeszycie stojało nagrygolune tak:
Pyry łod bambra zez jajcym
Najsamprzód natośtej na stół:
piyńć deka boczku
cebule
jedno jajco
ździebko łoleju abo smaluszka
sól, pieprz, papryke mielunum i maryjanke
sztyrdzieści deka pyrów abo i cołki funt
To wszyćko powinno rychtyk rajchnąć.
Narychtuj piyrw tytke na obiyrki i nastrugej pyrów na obółke. Ino akuratnie. Nie jak jaki papudrok, zaś je uworz i porżni łodpowiednim knypym wew ćwiortki. Weź podsmaż boczek na łoleju abo smoluszku, ino wprzód narychtuj go wew ciynkie poseczki. A przykłodej se i uchajtej ciynko, co by wiara do gymby brała ze smakum. Tero jak boczek fest rumiany jak skrzyczka dokłodej pokrojune pyry, drobnno posiekanum cebulke i zaś inne przyprawy i posól do smaki. Miej Baczynie, co byś nie przypoluł, co rug – cug może sie stanuńć jak łogiyń jest fest podhajcowany. Podawej zez jajem sadzonym i kwaśnym mlykiym abo maślankum, ino zbytnio nie nabombej na talyrze, co by sie wiara napoluła na dokładke.
Downi jo zez bracholem co dziyń na wieczór łazili my zez aluminiowum kankum do gospodorza na naszy ulicy po mlyko prosto łod krowy, świyżo udojune. Bamber tyn mioł sporum gospodare, a wew ni łobore zez krowami. Mlyko buło ciepłe, dziebko capiało, ale za to miało gruby kożuch zez śmiytany na wiyrzchu i żodny chemii wew środku. Bez to zawsze nadawało sie na kwaśne abo na gzike. Trzebno dodać, co ta gospodara buła wew mieście, na główny ulicy, na któryj buł bank, poczta, liceum a nawet siedziba powiatowych i miejskch łorganów władzy. Za to buła aby jedna stacja bynzynowo wew mieście, do który nigdy nie stojało sie wew kolejce, a dzisiej jest cołkiym inaczyj. Jest jeich jakie piytnaście abo coś kole tego, zaś mlyko wew kolorowych kartonikach, chocioż pachnie, to nigdy sie nie skwaśnieje.
Downi na ogół wew sobote sporo wiary zasuwalo zez mydłym i ryncznikiym do kumpielki, do miejski łaźni kole gazowni, bo wew chacie mało ktu mioł warunki do kumpania sie wew wannie, co najwyżyj miske do mycio na ryczce i wymborek na ślumpe mieli stojeć wew jakim kuncie, przeważnie wew kuchni.
Downi wew kamienicach tyż na ogół nie buło ubikacji ino drzewnianne wygódki na podwórkach a wew środku decha zez łodpowiednio wyrżniyntum dziurum i drzewnianno pokrywa, na gwoździu, pociynte na łodpowiednie kawołki gazyty robiuły za papiyr toaletowy. Zaś same podwórka dobrze jak buły wybrukowane "kocimi łbami", choć nie zawsze. Doobkoło podwórka połno szopków na wyngle i klotek zez królasami. Wew kuncie murowany śmietnik łopróżniany dzieś tak roz wew miesiuncu. Zapachy zez tych podwórek buły łokropne, guli co ino pasowały szczurum, co jeich tam buło sporo, jak tyż rozwrzeszczanych dzieciorów bez to, co nie buło telewizji, a czynsto to aby harczuncy głośnik zez radiowynzła, co i zaś wiara, zez braku inkszych rozrywków, nierozważnie powiynkszała so rodzine, choć downi przeważnie pomiyszkanie skłodało sie aby zez kuchni i jednygo pokoju, a dziecioki już spały po dwa wew jednym wyrku.
Downi imieniny krzciny, kumunie a nawet wesela nie urzundzało sie wew lokalu, ino cołkiym inaczy, wew chacie. Jak buło trzeba to niektóre groty wyniesło sie na góre, brakujunce krzesołka pożyczyli sumsiedzi i pasowało. Na stole micha kiełbasy na ciepło, tort i placek, kawa i herbata wew musztardówkach, a i pore flaszek czystyj kapslowanyj za sztyrdzieści pore złotych łod flaszki tyż sie nojdło.
A wew sobote wieczorym dzieciary szły nynać, zaś starzy na migane do Migdołka.
Na miganie szpanujunce na bikiniorza szczuny zez plerezum na łbie, wew kraciastych marynarach i wew papciach na słuninie szarpali swoimi melami wew tańcu, co to niby mioł być rock'n'roll. Zarówno fryzur, marynara, papcie na gruby słuninie i tyn dziki taniec buły wew tamtym czasie nowomodum, która miała sporo przeciwników, jednako u stary wiary jak i u młodych ZMP-owców, co sie zaś odróżniali światopoglundym i ciyngiym paplali jakiesiś głupoty, jak to łuni budujum dobrobyt dla wszyćki wiary, aby dla bikiniorzy, co na nich przywlekła sie moda zez zgniłygo Zachodu, to nie.
Te ZMP-owce wew biołych koszulach i czerwunych krawatach, zez odznakum Przodownika Pracy Socjalistycznyj, nie widzieli sie ani staryj wiarze, co czasy przedwojynne pamiyntała i zez żalym wspuminała starum biyde, ani młodymu bikiniarstwu, zapatrzunymu wew Presleja. Zez tego czasym du sie dopadli i nawzajym po sznupach so nawszczylali, co by wage swoich argumyntów podnieś guli lepciejszygo przekunania przeciwników.
Dawni nie roz to nawet szkioły musiały interwyniować, spokój i porzundek zaprowadzić. Jednakoż ZMP-owcum sie zawsze upieklo, a bikiniarstwo lundowało wew areszcie. Szak szkioły zawsze słuszny sprawy bruniuły, a władza dbała o jeich kałundki, żeby byli przekunani światopoglundowo, co to jezd słuszno sprawa. Zaś ZMP buło przedmurzym ty władzy, wiync ni mogło być inaczyj. Nie kce roztrzunsać czy buło lepi jak dziś, czy gorzyj. Pewnikiym dawni buło wszyćko furt inaczyj jak dzisiej.


text:
Jak chycicie1 do rynki nachosa (piyrwy2 tego sam3 niy bōło 😉 ), to dlo niego niy ma lepszego kōmrata4, jak guacamole. Robi sie je blank5 gibko6, ale tego smaku nigdy niy kupicie gotowego we sklepie.
Jak już je mołcie fertich7, to mogecie tym posmarować niyskorzi8 nawet sznita9 abo dać do smaku do miysa.
1 miynke10 awokado
sok ze poły limōnki (choć mogecie dać tyż ze całyj)
poła czerwōnyj cebuli
ździebko11 papryczki chili
2 łeżki liści kolyndry
sōl i pieprz
Ôbrane awokado (nojlepi je przekrołć na pó, a potyn wybrać tyn miōnższ12 łeżkōm) wciepcie13 do blyndera ze inkszymi składnikōma, włōnczcie i po robocie 😉
Mogecie tyż to zrobić blynderym ryncznym. Smacznego 🙂
1chwycicie
2dawniej
3tutaj
4kolegi, przyjaciela
5całkiem
6szybko
7gotowe
8później
9kromkę
10miękkie
11trochę
12miąższ
13wrzućcie


text:
Jakub Anton Kilian
Jakub Anton Kilian (němsce Jacob Anton Kylian; * 25. apryla 1683 w Kulowje, † 15. meje 1759 w Budyšinje) bě serbski katolski farar, spěchowar ludoweho kubłanja, magister filozofije a baccalaureus teologije.
Syn Kulowskeho měšćana wopytowaše wot 1694 do 1699 gymnazij w Žahanju a pokročowaše w čěskim Chomutowje. Wot 1704 do 1707 studowaše we Wołomucu teologije. Po prěnjej staciji jako kapłan w delnjošleskim Peicherwitzu (1707) so do Łužicy nawróći a bě wot 1708 do 1709 katechet při Tachantskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1709 do 1718 bě druhi kapłan a 1718–21 farar při Budyskej Serbskej cyrkwi. Wot 1721 do 1740 bě Kilian kanonik a wot 1740 hač do swojeje smjerće w lěće 1759 senior Budyskeho tachantstwa.
W lěće 1735 wuda Kilian Serbske katolske ABC knižki. Wón bě literarny přećel Jurja Hawštyna Swětlika, kotremuž pomhaše při dźěle na łaćonsko-serbskim słowniku. Swoje zamóženje wotkaza Kilian za twar serbskeje šule, štož so 1785 z prócu Franca Jurja Loka w Kulowje zwoprawdźi. Kilian zawostaji w rukopisu Serbske glosy we łaćonsko-němskim słowniku a štyri zwjazki prědowanjow we łaćonskej a w němskej rěči.
ŽórłoWobdźěłać
-
- Jurij Młynk: Kilian, Jakub Anton. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 250sl.


text:
Stawropolski Kraj
Stawropolski Kraj (ru. CTaBpoпóлbckий kpaй) - je krajem we Rusyje. Kraj znŏjduje siy we regiōniy Pōłnocnegŏ Kaukazu. Stolicōm Stawropolskegŏ Kraju je Stawropol.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Stawropolski Kraj s 66 500 km2 placym je usitułowōny we strzodku Pōłnocnŏ Kaukaskich Wiyrchōw. Bez regiōn przepływŏ rzeka Kubań a rzeka Kuma.
Regiōn graniczy ze regiōnami Rusyje: Rostowskim Oblastem, Krasnodarskim Krajem, Kałmycyjōm, Dagestanem, Czeczeniyjōm, Pōłnocnōm Osetyjōm, Kabardinŏ-Bałkaryjōm, a Karaczaj Czerkezyjōm.
Naturalne Surowce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kraj mŏ surowce[3]:
- Ziymny Gaz
- Ropy
- Uran
- Baumajstrowe materiały
- Geotermiczne Wody
Demografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle spisu perzōnōw we Rusyje s 2010 roku Stawropolski Kraj mŏ 2 786 281 ludnościy.[4]
Etniyczne Skupiny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kole 140 etniycznych skupin miyszkŏ we Stawropolskim Kreju.
Religijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle ankety s 2012 roku 46.9% populacyje je prŏwŏsłŏwnŏ s ruskich cerkwijōw, 7% to inksze krześciyjany, 5% to muzłumōny, 1% to inkszi prŏwŏsłowniy, a 1% to rodnowiyrcy. 19% wiyrzy nale niy praktykuje, 16% to ateisty, a 7.1% to wiyrniy inkszych religijōw abo niy podŏły we ankeciy.[5]
Gospodarka[6][edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bauerstwo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We Stawropolskim Kraju hlawniy uprawiōne je:
A hlawniy hodowōne sōm:
Industria[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Hlawne industria w Staropolskim Kraju to:
- Maszinerstwŏ
- Ylyktrotechniyka
- Wydobyciy a przerōbka ropy a gazōw
- Produkcyjŏ jŏdła
- Chemicznŏ Industryjŏ
- Wyrōb baumajstrowych materiałōw
- Przyndzarstwŏ
- Meblarstwo
- Mikrobiologicznŏ Industryjŏ


text:
Fisze
Fisze to sōm zmiynnocieplne kryngowce wodne, kere dychajōm skrzelami, a poruszajōm sie za pōmocōm płetw. Stanowiōm nojliczniyjszōm i nojbarzij roztōmajtōm skupinã terŏźnie żyjōncych kryngowcōw (wiyncyj aniżeli pōłowa). Rōżniōm sie ôd siebie pod wzglyndym budowy zewnyntrznyj i wnyntrznyj, ônych farb, jak tyż przisztymowaniŏ do warōnkōw strzodowiska.
Naukowo bōło ôpisane już 32 tysiōnce terŏźnie żyjōncych zort fisz, a kożdego roku wyuczyni ôpisujōm ôd 100 do 150 nowych zort morskich i trochã wiyncyj słodkowodnych. Szacuje sie, iże do ôdkryciŏ je jeszcze co nojmynij 5000 zort, zaôbycz fisz głymbinowych ze cōuny klimatu tropikalnego[1].
Fisza je symbolym krześcijōństwa[2].
EwolucyjŏEdytuj
GaleryjŏEdytuj
Przipisy
- ↑ Eschmeyer et al. Marine fish diversity: history of knowledge and discovery (Pisces) (pdf). „Zootaxa”. 2525, s. 19–50, 2010 (ang.).
- ↑ Christian fish symbol has a long history, www.naplesnews.com [dostymp 2021-07-29] (angelski).
Necowe ôdwołaniaEdytuj
- World Register of Marine Species (ang.) Światowy regest zort morskich.
- Eschmeyer W. N. (red.) Catalog of Fishes. Electronic version. (ang.) Taksōnōmicznŏ baza danych ô fiszach.
- FishBase (ang.) Kōmpleksowŏ baza danych z informacyjami ô 32 000 zortach fisz.
- ANGFA – Aquatic Survey Database (ang.) Ilustrowanŏ baza danych fisz słodkowodnych Australije i Nowyj Gwinyje.
- Fischinfos.de (mjym.) Ilustrowanŏ baza danych fisz słodkowodnych Miymiec.
- The Native Fish Conservancy (ang.) Ôchrōna i podszukowania fisz słodkowodnych Pōłnocnyj Ameryki.


text:
Don
Don (rusojski ДoH) jo 1870 kilometrow dłujka rěka w pódpołdnjowej Rusojskej, kótaraž se na srjejźorusojskej plaśe blisko Nowomoskowska w Tulskej oblasći wužrědli a za Rostowom do Azowskego mórja wulewa. Don jo stwórta nejdlejša rěka w Europje.
Don jo był južo starym Gricham pód mjenim Tanais znaty a płaśi až do 17. lětstotka ako pódzajtšna granica Europy. Wót casa cara Pětra Wjelikego jo grajkała rěka za Rusojsku wažnu rolu ako pśistup k Srjejźnemu mórju.
Běg[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žrědła pśiběgow Dona namakaju se něźi 150 kilometrow pódpołdnjownje Moskwy na srjejźorusojskej plaśe. Wót tam běžy rěka nejpjerwjej do pódpołdnjowego a pózdźej do krotkozajtšnego směra. Pśi górnem běgu lažy wjelike město Woronjež, źož se rěka ze samskim mjenim z Donom zjadnośi. Za wulewom rěki Ilowlja we Wolgogradskej oblasći wobrośi se Don do krotkowjacornego směra. Na toś tom wótrězku jo jano 40 kilometrow wót dalej na pódzajtšu běžeceje Wolgi zdalony. Něźi 300 kilometrow dłujki Zimljanski gaśeński jazor jo z lěta 1952 pśez Wolgo-Donski kanal z nejwětšeju europskeju rěku zwězany. Kanal zwězujo tak pśez rěcny system Dona Carne mórjo z Kaspiskim, Baltiskim a Běłym mórjom. Něźi 150 kilometrow za wulewom z Ukrainy pochadajucego Donjeca a za milionowym městom Rostow twóri Don 340 km² wjeliki delta a wulewa se do Azowskego mórja.
Na 1360 wót 1870 kilometrow jo Don łoźowny.
Glědaj teke: Nastawki wó pśi Donje lažecych sedlišćach


text: 3. januara 1933 narodźi so w Klínecu blisko Prahi pozdźiši mjezynarodnje wysoko česćeny stawiznar dr. Zdeněk Boháč. Nimo Jiříja Mudry drje bě wón w druhej połojcy minjeneho lětstotka najznaćiši přećel Serbow w Čěskej. Wot 1975 bě dlěje hač 25 lět předsyda Towarstwa přećelow Serbow (SPL). Jako sobudźěłaćer Čěskeje akademije wědomosćow njeje jenož wjaczwjazkowy atlas wo cyrkwinskich stawiznach čěskich krajow wozjewił, ale z pomocu TCM a wosebje tež fararja Šćěpana Delana 1993 w Tišnovje wudał knihu „Čěské země a Lužice – Böhmen und die Lausitz – Čěska a Łužica“ z wobšěrnymi přehladami wo wobydlerstwje a wosobinach w našich wsach a wosadach. Farar Delan je skutkowanje dr. Boháča po jeho smjerći 25. měrca 2001 takle hódnoćił: „Lětdźesatki je wodźił skupiny do Serbow ... Njeličomnym serbskim skupinam a jednotliwcam je wobstarał přenocowanje w Praze a wokolinje, pomhał program jězbow zestajeć, posrědkował zetkanja z čěskimi skupinami ... Sam pak wosta ze swojej wosobinu zwjetša w pozadku, so wjeselo, hdyž bě so něšto kmaneho na dobro serbstwa poradźiło.“ Bohužel pak dr.


text:
Drježdźanska agentura móhła Budyske Wjacławske wiki wožiwić
Budyšin (CK/SN). Wjacławske wiki skića harmoniski wobraz a k tomu dobre wonkowne wuměnjenja, wšelake temowe wobłuki zapřijeć. To měni Holger Zastrow, kiž w Drježdźanach eventnu agenturu wjedźe a wobstajnje wulke swjedźenje organizuje. Wón chwali tohorunja wobšěrnu strukturu wikowarjow na Budyskich adwentnych wikach. Druhdźe dyrbja zarjadowarjo płaćić, chcedźa-li wikowarjow z tak wulkim wuběrom tworow zdobyć. W rozmołwje z Budyskim wyšim měšćanostu Alexanderom Ahrensom (SPD) pak pokaza Zastrow tež na to, zo hodźało so na Žitnych wikach něštožkuli polěpšić.


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulśe Lipsčańskeje uniwersity jo se załožył 1951 ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na Uniwersiśe w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožona 1409). Wón se zaběra wědomnostnje z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami. Ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w Nimskej (a teke na cełem swěśe) póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptarstwa serbšćiny (ze zakóńcenim Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education). Mimo togo jo móžno, how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś.


text:
Po sakskim hońtwjerskim zakonju ma kóždy wobsedźer abo wužiwar ležownosćow prawo, dźiwje zwěrjata popadnyć.
Budyšin (mwe/SN). Něchtóžkuli so jara hněwa, hdyž jemu šup w nocy zahrodku přerywa, liška po kokoše chodźi abo kunjace psy swoje slědy zawostajeja. K tajkim njeluboznym „hosćom“ słušeja tohorunja šwincy, nutrije a dźiwje nukle. Štóž pak chce je popadnyć, měł zwěrinoškita dla žiwjenske pasle wužiwać a je do schadźenja słónca kontrolować. Při tym wšak hdys a hdy k tomu dochadźa, zo spłóšena domjaca kóčka bojazliwje z tajkich pasli wudźěra. Tež tón abo tamny jěžik sej rady do nich zalěze.
Dosahnjene dźiwje zwěrjata zatřělić je jenož wěcywustojnym wosobam přewostajene, štož je bjezpłatne. K nim słušeja rewěrowi hajnicy, skótni lěkarjo abo rěznicy. Wot lěta 1978 je Jurij Lukaš z Worklec hajnik-hońtwjer, za čož ma wotpowědne wopismo. „Jako běch tehdy w swojim rewěrje prěnjeho šupa zatřělił, so w Jědlicy žónska do mnje da, kak móžu tajke šikwane zwěrjatko morić. Dźesać lět pozdźišo samsna wosoba na mnje swarješe, hdy da skónčnje přijědu a šupa zatřělu“, so Jurij Lukaš dopomina.


text:
Szrajbůnek
Szrajbůnek – systyma znokůw, bez kero mogebne je szrajbować godka.
We welće teroźńi używo śe roztomajtych zort szrajbůnkůw:
- alfabyty (szrajbůnki głoskowe) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska abo samogłoska, lb. łaciński, cyrylica
- spůłgłoskowe (abdżady) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům brane ze kůntekstu, lb. hebrajski szrajbůnek
- alfabytyczno-sylabowe - jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům uoznoczone bez djaktryki, lb. dewangari
- sylaboriusze - jedyn znok uoznoczo jedno sylaba, lb. japůńsko kana


text:
Coronawirus trjechi nětko wosebje najsłabšich našeje towaršnosće
Wojerecy (SiR/SN). We Wojerecach a Habrachćicach su předawanišća tafle zawrjene, we Łutach dotal hišće nic. We Wojerowskim „Domje zetkawanja“, kotryž je w nošerstwje towarstwa „Zjednajomnosć powołanja a swójby spěchować“ je połoženje wosebje ćežke. Dom z poliwkowej kuchnju, taflu a dalšimi wobłukami kaž dźěłarnju za meble a šiće na Ulricha von Huttenowej 31–33 je wot 18. měrca zawrjeny. „Orientujemy so tak na zasadne předpisy zwjazkoweho knježerstwa a Swobodneho stata Sakskeje“, zdźěla nawodnica zarjadnišća Madlen Krenz. Mnohim wužiwarjam tafle je to wulke wužadanje, kaž wona potwjerdźa: „Tafla njeběše a njeje tež bjez coronawirusa za to myslena chłódźaki a składy potrěbnych pjelnić. Podpěrujemy a wudospołnjamy jeničce wšědnu potrjebu na žiwidłach, a móžemy našim kupcam jenož to dać, štož darićeljo, kaž wulkopředawanišća, taflam darja.“


text:
Město Budyšin planuje 120 metrow dołhi móst nad dołom Sprjewje
Budyšin (SN/mwe). Radźićeljo města Budyšina wuprajichu so předwčerawšim, srjedu, k wuslědkam studije nastupajo planowany móst za pěškow nad sprjewinym dołom z Hrodźiška na Hród, a běchu zahorjeni. Hižo dlěši čas zaběra so město z projektom „Wizija stare město 2.0“, minjene tydźenje pak njebě wo tym zjawnje wjele słyšeć. Planowarjo a sympatizanća tajkeho mosta pak zdźěłachu w tym času studiju, hač a kak je scyła móžny. Wšako ma w tym padźe tež pomnikoškit přihłosować, kiž wulke naroki staja. Nimo města nad Sprjewju so dźeń a bóle tež Budyski wokrjes a samo Swobodny stat Sakska za projekt zajimujetej a jón podpěrujetej.


text:
Na njekomplikowane wašnje rozrisachu nětko w Trjebinje prašenje, kotrež je někotrych wobydlerjow zaběrało. Woni chcychu wědźeć, kak maja přijězdy k swojim ležownosćam wuhotować.
Trjebin (CK/SN). Twarscy knježa smědźa přijězdy k swojim domam a garažam mjez hranicu ležownosće a zjawnej dróhu w Trjebinje sami wuhotować. To su gmejnscy radźićeljo na swojim srjedownym posedźenju jednohłósnje wobzamknyli. Po tym zo bě dale a wjac naprašowanjow do gmejnskeho zarjadnistwa dochadźało, je so techniski wuběrk z naležnosću zaběrał.


text:
Piotr Zdanowicz: Gōrny Ślōnsk zadnimi cestōma [300 fotografijōw!]
Na Wachtyrzu pokazuje sie moc piyknych bildōw ze Gōrnego Ślōnska, beztōż tysz chciołbych przidać porã fotoreportażōw ô spōlnym mianie: „Gōrny Ślōnsk zadnimi cestōma”. Jednakowŏż, coby te miano szło lepij spokopić, to przed piyrszōm tajlōm bildōw przidōm dwie ôpowiastki…
Piyrsze beranie bydzie trŏchã dokumyntalne, aji barżyj syntymyntalne… Zacznã ôd tego, żech za bajtla pomiyszkiwoł we Bogucicach (tych co sōm wele Katowicōw). Poprŏwdzie Bogucicy boły już wtynczŏs tajlōm Katowicōw, ale – na tyn przikłŏd – parafijŏ bōła tam już wtynczŏs, kej ô Katowicach, ani Winkler, ani Grundmannn z Holtzem, ani możno Pōnbocek, ni mieli jeszcze pomyślōnku. Beztōż bogucicŏki niy prawiyły wtynczos, że sōm ze Katowicōw.
Jak żech we tych Bogucicach bōł, to my porzōnd ze Starzikym, abo Ujkym po nich łajziyli. Nasze wandrowani bōło skuli tego, co Starka abo Ciotka posyłali do piekŏrza, masŏrza… ale łajziyli my tyż do samego wandrŏwanio, a szpacyry nasze bōły, abo „za drōgōm”, abo „po zadku”. Jak sie szło „za drōgōm”, to durch bōło larmo, smōnd ôd autokōw i dycki te same szaufynstry. Ale jak sie szło „zadnimi cestōma”, to tyn ôszkliwy świat, stŏwoł sie we ôka mrzyku blank inkszōm krajinōm.
Szło sie na tyn przikłod wele pola ôd Milica, abo wele kuźni, kaj kuli podkōwy do koniōw ôd Kympy. Potym bōł park za Ferdinand-Grubōm, we kerym na trŏwie zicali szkaciŏrze, aji szpece ôd chlusta abo „sechsundsechzig”. Zajś wele familokōw szło znojś piekarŏki i chlywiki, a we laubach przi siyni klachały „ôstatnie” starki-chopionki.
Moc rokōw pryndzyj, wele tego parku bōł szportplac kaj grali fusbalŏrze Gwiazdy Bogucice. We tyj Gwiaździe groł tyż mōj Starzik. Niy bōł ôn wirtuoz techniki, ale mioł „pierōńskie kopyto” i beztōż szpiloł na forsztoperze. Jak bōł już ôżyniōny ze mojōm babkōm Franckōm, to Babka chcieli sie pochwŏlić przed swojōm Muter jakigo sie wziōna wyszportowanego karlusa za chopa i namōwiyli jōm coby poszli spōlnie na szpilplac kaj mioł grać Starzik.
Staro Kałużino poszli i choć niy poradziyli spokopić, bez co te chopy tak lŏcōm za tym balym, to przecã bōło fajnie – zicali sie na trŏwie (gynau za bramkōm), słōnko grzoło, furgały szmaterlŏki… a potym prziszoł tyn jedyn mōmynt… Ôbrońca ôdbiył bal, a tyn prziszeł starzikowi Aleksowi gynau „na lać”. Starzik pomiarkowali – jezderkusiu terŏski pokŏża coch je wert i du(…) taki szlag ôćby nigdy pryndzyj…
Jak to gŏdajōm szpece ôd fizyki – wektor siły mioł wartość dobrŏ ino trocha niy za dobry zwrot i kierōnek, bo te wskazowały gynau na punkt przestrzeni, kaj zicali Prababka Kałużino. Wartko tyż ôstali ôni trefiyni balym we chustka (kerŏ mieli na gowie)… Cōż, bōł to definitywny zwrot we cołkij szportowyj karyjerze mojego Starzika, bo ôd tego dnia, ôdgōrnym zarzōndzyniym babki Francki – starzik Aleks fusbal widzieli już dycki, ino na ôbrŏzku i trochã niyskorzyj we telewizorze…
Na drugŏ zajta Bogucicōw, szło sie zajś wele niymcowyj chałpy i bez Słowikowo Łōnka, kaj bez bogucki ôdpust stŏwiali karasole i szisbudy. Dalij bōł szyb Hugo, ôgrōdki i łōnki, co sie spinały na Zowale, na kere gŏdali tysz Bogucke Alpy. Beztōż ôd pōłnocny zajty miały Bogucice zielōno kympa ze kwiŏtkōma, drzewōma i drzewianymi budkami ôd gołymbiŏrzy.
Jak sie już prziszło ku Ludwiksztrasie, to cŏłki bogucki harmider ôstowoł na dole, a piyrsze wejrzynie szło ku kasztanowym strōmōm wele muru ze kamynio, co wōnioł ôćby sztambuch boguckich dziejōw. Bōł tyż piykny gmach Wajzynhauzu, wieżã boguckigo kościoła, a końdek dalij gōrka ze nojstarszym wele Katowicōw smyntŏrzym. Na wierchu gōrki, postrzodku dambōw i kasztanōw – gynau tam, kaj bōł nojpiyrszy bogucki kościōł i kaj moc storŏczy nazŏd miała sie na starym lipŏku pokŏzać Bogucko Paniynka, stoła neoromańsko kaplica ze cegłōw…
Dalij ku Dōmbrōwce bōła trōwã kaj pŏsali baranki, aji glajzy wōnskotorōwki, Świyntojōnka i brzezina z gliniŏkōma, we kerych podug nojstarszych Starkōw dycki pomiyszkiwały utopki… Zajś fōrt, ôd siymianowicky zajty, stoła huta Szelerka, co zdalsza wyglōndała ôćby jaki stary zōmek.
Rŏz za kej trefiyło sie tyż, co my wãndrowali bez połednie. Połednice musiały sie już ze Bogucicōw wykludzić, bo sie niy trefiały, ale trefiŏł sie za to piykny klang boguckich zwōnōw, co biyły na Anioł Pański… Wtynczŏs te moji Bogucicy przełōnacały sie we jakowŏś krajina ulepiono po trosze ze tego, co bōło wele mie, ale moc barżyj ze tego, za cym mi sie cliło, a co pomieszkiwało ino we moji gŏwie.
Bogucicōw – tych sprzed pōł storŏczã – już ni ma. Stŏwy, łōnki, pola i kympy zalŏli betōnowōm brejōm i postawiyli bloki… Ni ma tyż gospodŏrzy i grubiŏrzy, a katowicke rajce zrobiły ze tyj nōjstarszy tajle Katowicōw socyjalne „getto”, kaj tyż i Ślōnzŏka trefić, to je już pomału cufal … Ale ôstały spominki i miarkujã, co ôstały beztōż, żech mioł ta przileżytoś wãndrować „po zadku” i mōgżech wejrzeć na tyn mōj „hajmat” tak, jakbych tego niy zrobiył kejbych łajziył ino „za drōgōm”.
Skuli tego miarkujã i dzisioj, co wãndrowani „zadnimi cestōma” dŏwo przileżytoś wejrzyniŏ na ta barżyj intrygujōnco zajta świata, ôd jego „wersyji ôficyjalnyj” i beztōż tyż, na ŏbrŏzkach kere chca Wōm pokŏzać, ni ma (ze małymi wyjōntkami) tych nojbarżyj znanych ślōnskich landszaftōw, ani tych placōw kere widzymy ze ôkyn autoka, kej jadymy głōwnymi cestōma…
****
Drugo ôpowiastkã bydzie ô cugu i „ślōnski szpetocie” (bez ôbrŏzkōw)… Miołżech za bajtla przileżytoś porzōnd rajzować banōm ze Katowicōw do Kandrzina. Jechołżech tysz rŏz cugym, kery przikuloł sie ze Przemyślo, boztōż już pryndzyj zicała wele ôkna takŏ fest panusia i jak my byli, kanś tak, wele Rudy abo Chebzio, padała do chopa co bōł przy nij: „zobacz jak tu na tym Śląsku brudno, czyż ci ludzie nie mają absolutnie poczucia estetyki i porządku…” – Cōż… majōm, i idzie sie to ôbocyć na starych bildach, kaj sôm take Katowicy ô kerych gŏdali: „mały Paryż”, Bytōń – co ô nim prawiyli: „perła Wajmaru”, aji moc inkszych, gryfnych ślōnskich miastōw i placōw.
Ta panusia na zicher tych bildōw niy znała i – jak moc ludkōw we „ludowyj ôjcyźnie” – niy wiedziała, co we GOP-ie ôd pyńdziałku do niedziele poradzi sie złonacyć tela polskigo PKB, co na wschōd ôd Wisły – „ôd Wielkijnocy do Godōw”. Frelka ta niy poradziyła tyż spokopić, co na Gōrnym Ślōnsku ludziska majōm durch inhalacyjŏ ze kōminowego smōndu, a ziymia stŏwo sie hasiŏkym, gynau skuli tego, coby Ôna i dō nij podane „estety” „w innych regionach ludowej ojczyzny” mōgły „pochłaniając ustami poranne krople dżdżu, oddawać się nostalgicznej zadumie nad pięknem mazowieckich wierzb”.
Spōminōm ta moja rajza, bo choć przeszło już ze 35 rokōw, to przecã siyła ludziōw we Polsce pojmuje Gōrny Ślōnsk gynau tak, jak ta panusia ze pulmanowskego cuga. Poprŏwdzie sōm tukej take place, kaj gynau piyknie niy je (i to jest eufemizm). Ino, że sōm ône tysz we Wrocławiu, Warszawie, Supraślu i Paryżu… ale ino ze ślōnski szpetoty zrobiył sie „dogmat”.
No a jaki richtik je tyn Gōrny Ślōnsk?… Jŏ miarkujã, co ôn je ôćby witrŏż, poskłŏdany ze setkōw szklōnych tajlōw. Kŏżdyn kōnsek wyciōngniōny ze ôkna niy je nic wert, ale we witrŏżu – i ta nojmyńszŏ tajlã je blank ważnŏ. Kandyś tyn „witrŏż” nōm rozpirzyli, krasne szkełka wciepli na kupa i dali pozwolyństwo coby my się, rŏz za kej, poigrali tymi blyskotkami, ôćby dziecka we piŏsku.
Ale moc Ślōnzokōw spokopiyło jusz, że ta szklōno kupa, to je ino blyskajōnco breja bez żŏdny idyji… Beztŏż trza nōm te kōnski, tajlã po tajli, wrażować na swōj plac do witrŏża, bo dziepiyro kej znojdnōm sie gynau tam, kaj majōm być, to ucyniōm piykny ôbrŏz, kery mŏ miano „ślōnskość”.
A eli „ślōnskość” aji Ślōnsk, może być piykny?… Cōż, sōm krajiny co majōm wielke rzyki, lasy, abo gōry… Sōm take, kaj je siyła zōmkōw i take, we kerych je blank zielōno, abo tysz inksze, kaj je ino indusztryjal… A my mōmy wszyskigo po trochã. Mōmy moc indusztryjalnych landszaftōw, ale tyż wielke i piykne lasy. Mōmy nowomodne miasta, aji stare chałpy, zōmki i dwory… (te co sie ôstały). Mōmy wielkŏ rzykã Ôdra i gōry dwojake – bo i Beskidy, i Sudety… Mōmy tyż przecã durch, ślōnskŏ gŏdkã i tradycyjŏ… Beztōż mōmy moc wielã, coby Gōrny Ślōnsk bōł – jak to sie gŏdo po polsku – nietuzinkowy, charakterystyczny i niebanalny…
Na bildach kere chcã Wōm pokŏzać nima za wielã indusztryjalu i miastōw, bo choć to je ważno tajlã gōrnoślōnskigo etosu, to przecã we rokach przeszłych bōło tego aż za moc i beztŏż barżyj mi sie cli za zielōnōm zajtōm Gōrnego Ślōnska. Nikerzy pedzōm: nō ja, Gōrny Ślōnsk je zielōny, za Tarnowskimi Gōrami, wele Opŏlo, Raciborzŏ, Bielska, Cieszyna… i to je prŏwda, ale ôn je tysz zielōny wele Katowicōw, Bytōnia, Glyjwic, Mysłowicōw, Tychōw, Rybnika…
Na tyn przikłŏd moc ludziōw doznŏwo – jak to gŏdajōm – „szoku i niydowierzanio”, kej sie wywiaduje, że nojbarżyj zielōne wielke miasto we cołkij Polsce to sōm… Katowicy, kere majōm u siã 65 km2 lasu. Mało fto wiy, co dwa ze trzech nojwiynkszych parkōw we Polsce sōm tysz we GOP-ie: Park Śląski (piyrwyj WPKiW) aji Katowicki Park Leśny (Sztauwajery) – ôba wiynksze ôd Central Parku we Nowym Jorku…
Camuż ludziskōm – choćby Ślōnzŏkōm ze ŏpolski tajle Gōrnego Ślōnska – dycki tak mitrynżnie je pojōnć, co GOP to niy je żŏdyn corny „hasiok”, aji spokopić, że niy je to tyż cołki Gōrny Ślōnsk?.. Możno beztōż, co bez 70 rokōw rōżniste „szpece” wmowiajōm nōm, że Gōrny Ślōnsk (abo tyż Ślōnsk), to je ino erzac wele Katowicōw, Glyjwic i Bytōnia, a niy wielkŏ krajina ôd Mysłowicōw do Pradziada. Przi tym wszyjskim, bez cołke roki tak mōm pokazowali tyn kōnsek Gōrnego Ślōnska, ôćby boōy tam ino hōłdy, kominy i bajtle co durch sznupiōm za wōnglym na glajzach, abo igrajōm miyndzy klopsztangōm i hasiokym, bo przecã nic inkszego tam ni ma do roboty…
Beztōż możno, rŏz za kej, przidōm „porã” tych barżyj „zielōnych” bildōw ze rōżnistych placōw Gōrnego Ślōnska, ale nojprzōd mix ze cołkij gōrnoślōnski krajiny. Ôbrŏzki niy sōm ôpisany, bo by to bōło fertich możno na Gody, totysz naszkryflōm ino wartko, że pokŏżōm sie – na tyn przikłŏd: Solno drōga, co mo ze 8 storŏczōw, ôstatni kōńdek ślōnski puszczy, kerŏ hańdŏwnij rosła na cołkim Ślōnsku. Sōm gōry, aji tyż: Pradziad i Anaberg. Je porã landszaftōw indusztryjalnych, ale siyła wiyncyj tych, na kerych piyrsze krzipki grajom: pola, kwiŏtkã, strōmy, a roztomajte wsie i zŏwsia. Je tyż gmach kaj pomiyszkiwoł noblista Robert Koch i smyntŏrze na kerych i Katoliki, i Wanieliki, i Żydy znojdły swōj ôstatni ôdpocynek. Je tyż dojś trochã kościōłkōw i kaplickōw, bo Ślōnzŏki do Pōnboczka i Świyntyj Paniynki piyrwyj fest rzykali.
Porã ôbrŏzkōw je ze ślōnskich kolōnijōw, a tyż ze Nikisza i Giszowca, abo pryndzyj ze tego, co ôstało z piyknego „miasta-ôgrodu”, po tym jak sie za niego wziōn niyjaki towarzysz Grudzień, ze swojōm „wesołōm czelodkōm” ze katowickigo PZPR-u (we ôryginale te „przemiany” idzie sie ôbocyć we filmie ôd Kazimierza Kutza: „Paciorki jednego różańca”). Sōm tyż bildy ze Bogucicōw, ô kerych żech beroł trochã pryndzyj.
Je rzyka Ôdra, kerŏ piyrwyj we łacińskich szkryftach boła… „chopym”, co sie mianowoł: „Wiadrus”, aji myńsze rzyki i krzikopy. Je tyż moc landszaftōw ze plaskatyj ôdrzański doliny, no i siyła stŏwōw, we kerych dŏwne Ślōnzŏki howały kapry i inksze ryby, co zŏwdy bōły ślōnskim „produktym eksportowym”, zanim prziszŏł czas na cink i corny wōngel.
Zajś, coby te moje ôsprawianie ô „zielōnojści wszelakij” na cołkim Gōrnym Ślōnsku, nie boło ino „beblaniym ô fultaniu”, powiym że ôbrŏzki ze ôpolski tajle Gōrnego Ślōnska sōm 153, a ze katowicky zajty niywielã mynij bo 122.
Bildy archiwalne kerech przidoł sōm ze archiwum Piotra Zdanowicza (nikere autorstwa Jana Zdanowicza – moigo Taty)
Ôbrŏzki ze galeryji – autorstwa Piotra Zdanowicza z wyjōntkym bildōw: 150; 220; 221; 222; 225 (autor – Krzysztof Kubicki) aji ôbrŏzka 158 (autor – Grażyna Zdanowicz)
Tekst: Piotr Zdanowicz – pasjonat oraz badacz historii, kultury i przyrody Górnego Śląska. Dziennikarz, autor lub współautor książek i reportaży, a także kilkunastu prelekcji, kilkudziesięciu artykułów prasowych oraz kilkuset tysięcy fotografii o tematyce śląskiej. Pomysłodawca rowerowych i pieszych szlaków krajoznawczych na terenie Katowic, Mysłowic i Tychów oraz powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego. Poeta, muzyk i plastyk-amator. Z zawodu elektronik, budowlaniec oraz magister teologii.


text:
W Njeswačanskim hrodowym parku so wo škit ptačkow staraja
Njeswačidło (SN/mwe). „Ptački nas wšědnje ze swojim spěwanjom a fifolenjom zawjeseleja, jich rjanosć a pisanosć nas zahorja. Runočasnje su wone dźěl družinowych zhromadźenstwow z mnohostronskimi ekologiskimi skutkownosćemi a posłužbami“, wuswětla předsyda spěchowanskeho towarstwa Njeswačanskeje ptakoškitneje stacije Georg Richter.
Škit ptačkow je w towaršnostnym wědomju hłuboko zakótwjeny. Někotre družiny maja swoje krute městno w symbolice čłowjeka a so ze swojimi kajkosćemi sčłowječeja. Tak su padušna sroka, chrobły wroblik abo mudry a sylny worjoł charismatiske figury bajkow a bajow, najebać to z nimi w Serbach kóžde lěto ptači kwas swjećimy.