text:
Marcin Melon: Durś ta sama śpiywka…
Achcich na skryncie, kożdy loto choby pofyrtany… Idzie zmiarkować, co mōmy nowy rok szkolny. Bajtle jeszcze sie alujōm, pukeltasze pochowane durś po szrankach, tyty ciyngiym prōżne, nale rechtōry już sie nerwujōm. Warszawa zaś ściepła na nos nowo epno reforma i zaś przepōmnieli jōm do porzōndku narichtować. Wetna sie, co, eli ino wrazicie gowa bez dźwiyrze keregoś szkolnego sekrytariatu, zaroz ftoś Wōm frōnknie: „Ciś mi samstōnd, niy widzisz wiela mōmy roboty? Tela papiōrōw i żodyn nic z tego niy poradzi spokopić!”
A wele dźwiyrzy stojōm durś Ślōnzoki, kere zetrwale czekajōm, aże ślōnske szkolorze bydōm mogli sie we szkołach nauczyć cosik ô swojim Hajmacie. Spōmna Wōm sztyrysta dwanosty roz: na dziesiynć ślōnskich bajtli, dziewiynć niy poradzi pedzieć ani jednyj postaci i ani jednego wydarzenio z naszyj gyszichty. Małowiela z nich poradzi sie dogodać we godce swojich starzikōw. Cyntrala mo to kajś, a ślōnske gminy, kere znodły trocha piyniyndzy na edukacjo regiōnalno, idzie porachować na palcach.
Ślōnzoku, Ślōnzoczko! – pedzōm Wōm – Chopie, babo, eli Wōm sie richtiś zdowo, co polsko edukacyjo niy mo inkszych utropōw? Tako epno reforma, co żodyn jij niy poradzi spokopić, nawet te, kere jōm wynokwiły! Wszysko muszymy pomiyniać, a Wy stojicie wele dźwiyrzy choby te lajermany i ciyngiym jedna a ta sama śpiywka ô tyj Waszyj edukacyji regiōnalnyj! Dejcie sie już pokōj, ja?
I, musza to pedzieć, niyftore z nos dały sie przegodać. Ja, ta edukacyjo regiōnalno to je blank ważno, nale dyć niy nojważniejszo. Fajnie by było, jakby bajtle poradziły godać po ślōnsku, wiedziały kaj tak po prowdzie je tyn Ślōnsk i po jakiymu Altrajch to już niy, a Opawa – ja. Nale możno to richtiś niy ma aże take ważne? No, bo co sie złego stanie, kej mōj bajtel niy bydzie wiedzioł, fto to bōł Karol Godula?
Jo już ôd poru lot tuplikuja, co na edukacyjo regiōnalno muszymy wejrzeć choby na srogo inwestycjo. Spokopić, co bajtle, kere bydōm umieć czytać po ślōnsku, same znojdōm robota za rechtorōw ślōnskigo, abo dajōm zarobić pisorzōm, kere bydōm pisać po naszymu. Turystyka regiōnalno nigdy niy nabiere szwōngu, kiej żodyn sam niy bydzie wiedziōł fto to bōł Guido von Donnersmarck i po jakiymu ta gruba we Zobrzu mianuje sie jego mianym. No i nojważniyjsze, za dziesiynć lot Wasze bajtle bydōm musieli ôdpedzieć na sroge pytaniy: ôstać tukej na Ślōnsku abo wykludzić sie kajś indzij. „Kajś indzij” je zowdy fajnij. Hameryka, Australijo, Lōndyn, Paryż abo choby Warszawa? Wiyncyj roboty, inksze perspektywy. Możno naszymu Ślōnskowi niy styknōnć argumyntōw, coby im przegodać do filipa. Wtynczos jedne, co nōm ôstanie to emocje. Rachowanie na to, co dzisiejszy szkolorz, wtynczos już majerantny karlus abo frela, spokopi, co możno kaj indzij je fajnij i bardzij sie werci robić, nale ino tukej bydōm tak po prowdzie u siebie. Eli niy spokopiōm, to sie wykludzōm, a z nimi jejich batjle i żodyn sam niy ôstanie, możno ino lōmpy, kere i tak wszysko majōm w rzici. I na pierōn nōm wtynczos bydzie cōłko ta zreformowano edukacyjo, kej niy bydzie sam bajtli?
Marcin Melon – nowiniorz, felietōnista, rechtōr, Ślōnzok. Dwa razy wygroł konkurs na “Jednoaktōwka po ślōnsku”. Autor kultowej seryje ô “Kōmisorzu Hanusiku“.


c: text/html

text:
Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow
Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow (němsce Oberlausitzische Gesellschaft der Wissenschaften, skrótka OLGdW) ze sydłom w Zhorjelcu je jedna z najwjetšich wědomostnych towaršnosćow w srjedźnej Europje. Wona je so dnja 21. apryla 1779 załožiła wot stawiznarja a rěčewědnika Karla Gottloba Antona, ryćerkublerja a přirodospytnika Adolf Traugotta z Gersdorffa a wosomnaće dalšich wučencow z Hornjeje Łužicy. Jeje zaměr je spěchowanje stawizno- a přirodowědy w Hornjej Łužicy.
Po Druhej swětowej wójnje bu towaršnosć w lěće 1945 rozpušćena. Dom na Zhorjelskej Nysowej dróze 30 přeńdźe do wobsydstwa města Zhorjelca. Hódnotna knihownja hornjołužiskeje towaršnosće bě wot lěta 1951 jako Hornjołužiska biblioteka wědomosćow znowa zjawnosći přistupna. Towaršnosć sama załoži so po politiskim přewróće w NDR w lěće 1990 na Budyskim hrodźe znowa.
Jako organ towaršnosće słužichu najprjedy Provinzblätter (1781–83) a wot 1793 do 1799 Lausitzische Monatsschrift, kotraž wuchadźeše dale hač do lěta 1808 jako Neue Lausitzische Monatsschrift. Wot 1822 do 1941 wozjewjachu lětnje Neues Lausitzisches Magazin, kotryž tež wot lěta 1994 zaso prawidłownje wuchadźa.
Wot lěta 2007 spožči towaršnosć kóždolětnje Hermanna Knothowe myto – wědomostne myto Hornjeje Łužicy za wuběrne wukony na polu wuslědźenja hornjołužiskeje kultury a stawiznow.
WotkazyWobdźěłać
- Webstrona towaršnosće (němsce, pólsce, čěsce)
- Webstrona biblioteki

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tego testamyntu jes kupa wiyncyj, jak byś mioł ochota tam wejżeć to prześla Ci to na majla, pracuja terouz nad historjum lokalnum mojego miasteczka, tyn Gallinek wydzierżawiuł w 1811 roku huty i folwarki przi Gorzowie Sl. od grafa von Bethusy-Huc zu Bankau (z Bąkowa koło Kluczborka), byłoby piyknie jak byś mi poradzioł w tym pumóc, uostatni właściel tych posiadłości buł dr.Ernst Gallinek, to tyn od tych tych skamiyniałych rybow i GEOLOGI, chciołbych sie kunsek wjyncyj o tej rodzinie dowiedzieć bezto zamowiułech tyn testamynt w AP Opole, bołbych Ci bardzo wdziynczny jak byś dopomóg.
Pozdrowiynia
Hyno


text:
Budyšin/Zhorjelc (SN/at). Na za kónc tydźenja připowědźene akcije towaršnostneje njeposłušnosće zwjazkarstwa „Ende Gelände“ we Łužicy stej Budyski a Zhorjelski wokrjes ze zakazom zhromadźowanja pod hołym njebjom reagowałoj, dokumentowanym we wčera wozjewjenymaj powšitkownymaj postajenjomaj wokrjesow. Nichtó njesmě tam zarjadowanja přewjesć abo so na tajkich wobdźělić. Zakaz płaći wot dźensnišeho w 0 hodź. hač do njedźele w 24 hodź. Potrjechene w Zhorjelskim wokrjesu su areale Wochožanskeje a Rychwałdskeje jamy kaž tež Hamorskeje milinarnje. W Budyskim wokrjesu je to železniska čara LEAG stajnje we wobłuku koridora 50 metrow po woběmaj stronomaj kolijow. Zawrjena je Sprjewina dróha mjez Hamorom a Nowym Městom. Busy pak tam jězdźa.
Kaž „Ende Gelände“ dźensa zdźěli, chce přećiwo zakazam prawnisce postupować. „Swoboda so zhromadźować je elementarne zakładne prawo w demokratiji. Wobstatk toho je, sej městnosć protesta wólnje wuzwolić směć“, rjekny prawiznik Michael Plöse. Wón zwjazkarstwo w tym padźe juristisce zastupuje.


text:
Ústecký kraj
Ústecký kraj (serbsce Wusčanski kraj) je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w sewjernych Čechach a ma něhdźe 820.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a najwjetše město je Ústí nad Labem (Wusće).
Ústecký kraj mjezuje ze Sakskej na sewjeru, z Libereckim krajom na wuchodźe, Srjedźočěskim krajom na juhu a Karlowarskim krajom na zapadźe. Wobsteji z 354 gmejnow, z nich 46 městow. Najwažniša rěka w kraju je Łobjo ze swojimaj lěwymaj přitokomaj Wohra a Bílina a prawymaj přitokomaj Ploučnice a Kamenice. Sewjernu hranicu z Němskej tworja Rudne horiny, Połobske pěskowčiny a Łužiske horiny. K Wusčanskemu krajej słuša tež Šluknovski wuběžk, najsewjerniša kónčina Čěskeje republiki.
WokrjesyWobdźěłać
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Wusčanskeho kraja su:


text:
Zjednoczůne Sztaty
Zjednoczůne Sztaty, Zjednoczůne Sztaty Ameriki (ang.: United States, United States of America, we abrewjacyji: US, USA) – państwo rozlygowane we Půłnocnyj Americe. Grańica mo s Kanadům na půłnocy a Meksykym na połedńu; uod wschodu grańica kraju stanowi Atlantycki Uocean, uod půłnocnygo wschodu Arktyczny Uocean, a uod zachodu Pokojny Uocean. Je to trzeće państwo śwjata jeli chodźi uo terytoryjům (po Rusyji a Kanadźe), a tyż trzeće we wjelośći ludźi (po Chinach a Indyjach).
Zjednoczůne Sztaty powstały pod kůńec XVIII stolećo, Deklaracyjo Samostanowjyńo uogłoszůno we 1776 roku. Na poczůntku mode państwo toczůło wojny, wpjyrw ze Ynglandym, do kerygo zawczasu uosobne sztaty noleżały jako kolůńije, ńyskorzi we rokach 1861-1865 bůła secesyjno wojna, mjyndzy půłnocnymi sztatůma, kere bůły za zńyśyńym ńywolńictwa, a połedńowymi, kere chćały je utrzimać, a tyż we tym samym XIX stoleću ze Meksykym.
Terozki Zjednoczůne Sztaty sům nojwjynkszům ekůnůmicznům a armijnům potyngům śwjata. We zagrańicznyj polityce uod wrześńa 2001, po terrorystycznych zamachach na World Trade Center a Pentagůn, kůncyntrujům śe na wojńe s terroryzmym.
Admińistracyjńy sům potajlowane na 50 sztatůw a dystrykt Kolůmbijo, s czygo 2 sztaty - Alaska a Hawaje - leżům poza zasadńiczym uobszarym kůntynyntalnyj tajli USA - Alaska na půłnoc uod ńygo a Hawaje furt na zachůd, na Pokojnym Uoceańe.


text: Budyšin (SN/bn). Kónc tydźenja po swjatkach zarjaduje město 1 016. Budyske nalěćo. Wot 25. do 27. meje wuhotuje dohromady wjace hač 500 sobuskutkowacych na štyrjoch centralnych hrajnišćach kaž tež po nutřkownym měsće kulturny program. Nowe je jewišćo w saněrowanej rozwalinje Mnišeje cyrkwje na Wulkej Bratrowskej. Tam wustupitej mjez druhim Budyski chór Harmonija a młodźinski dujerski orchester wokrjesneje hudźbneje šule, sobotu pokazaja tam film „Mamma Mia!“ Na Hłownym torhošću předstaja so kapała Jolly Jumper, spěwarjo, hudźbnicy a rejwarjo čěskeje folklorneje skupiny Šafrán, tribute-band Reckless Roses a dalši. Na Mjasowych wikach zaklinča na přikład łaćonskoameriske zynki kapały Trio Milón, psychedeliski stoner-rock Drježdźanjanow Lasse Reinstrøm, spěwy serbskeho talenta Gabriela Momméra a čěske kaž tež serbske ludowe pěsnje ansambla Lidová muzika z Chrástu. Na Žitnych wikach pokaza Serbski ludowy ansambl swój program „Moja reja“, Horjany přeproša do toho na rańše piwko.


text:
Serbske husle
Serbske husle je zhromadne pomjenjowanje dweju typow ludowych instrumentow, kotrejž Serbja wužiwachu w swojej ludowej hudźbje. Dźe wo wulke husle, kotrež maja tři truny a wužiwachu so w katolskej wokolinje Łužicy. Instrument je něhdźe 60 centimetrow dołhi. Serbja maja tež małe husle, kotrež mjenuja kwasne abo wěrowanske huslički. Tutón typ instrumenta ma tež tři truny. Małe husle wužiwachu jenož w slepjanskej wokolinje w srjedźnej Łužicy. Hercy piskachu na nich jenož na kwasach a jenož z přewodom dudow. Serbja dźensa w normalnym padźe tute tradicionalne instrumenty hižo njewužiwaja, maja pak ansamble, w kotrychž hraja hercy na kopijach serbskich husli.


text:
190 infekcijow w Hornjej Łužicy
Budyšin. W Hornjej Łužicy natyknjenja z koronawirusom zaso chětro přiběraja. Budyski wokrjes informowaše wčera wo 120 w běhu 24 hodźin, Zhorjelski wo 70. Ličbje wotbłyšćujetej so zdobom w incidency, kotruž Roberta Kochowy institut dźensa podawa. Wona je we wokrjesu Budyšin 105 a we wokrjesu Zhorjelc 95,4.
Chcedźa wotnožki institucijow
Wojerecy. Nowe předsydstwo župy „Handrij Zejler“ je so wčera we Wojerecach skonstituowało. Županka Gabriela Linakowa a župan Marcel Brauman staj gremij wo konkretnym stawje jednanjow z městom wo kooperaciji při projektach we wobłuku změny strukturow informowałoj. Župne předsydstwo wočakuje, zo wšitke serbske institucije z hłownym sydłom w Budyšinje přichodnje tež wotnožku we Wojerecach wudźeržuja.
Přećiwo šćežce po wjerškach


text:
Spisënk pòlsczich kòmiksów, w jaczich móże nalezc kaszëbsczé drobnotë, òpùblikòwôl jem na nym blogù w gromicznikù 2018 rokù (nalézeta gò TUWÒ). Nen spisënk jesz nie je fùl, le pòmalinkù, z pòmòcą żëczlëwëch lëdzy, m.jin. Tomôsza Meringa, Henrika Czonstczi, Piotra Pieniążka czë Mareka Adamkòwicza, dopisëjã nowé title.
Ò kòmiksu zrëchtowónym na spòdlim pòwiescë „Krwawy sztorm” Aùgùstina Necla (1902-1976) òpòwiedzôl mie Macéj Tamkùn – zó co jemù baro dzãkùjã!
Òbrôzkòwi „Krwawy sztorm” bél drëkòwóny w latach 1994-95 w pùcczim cządnikù „Gazeta Nadmorska”. Scenarnik napisôl Krësztof Misdzol (pòl. Krzysztof Miśdzioł), zôs céchùnczi òd dzélu 1 do 4 robil Macéj Tamkùn, a òd dzélu 5 do 21 Béjata Glosa (pòl. Beata Glosa).
Tuwò dlô przerównaniô a òszmakaniô dôwajã dwie próbczi:
Wicy sztëczków „Krwawego sztormu” mdze móg òbezdrzec latos pòd kùńc lżëkwiata na wëstawie w Wejrowsczim Mùzeùm.


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (tež Iberiska połkupa)[1] je wulka połkupa na juhozapadźe Europy, najzapadniša z třoch wulkich juhoeuropskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkanskeje. Ma přestrjeń wot něhdźe 580.000 km² a je tuž po Skandinawiskej połkupje druha najwjetša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom a na zapadźe z Atlantiskim oceanom. Z Europu je wona na sewjerowuchodźe zwjazana, hdźež tworja Pyreneje jeju hranicu. Na juhu Pyrenejskeje połkupy leži Gibraltarski přeliw, kotryž wotdźěluje Europu wot Afriki. Najwažniše rěki su Tajo, Duero a Ebro.
Na Pyrenejskej połkupje leža Španiska, Portugalska, Andorra, mały dźěl Francoskeje a tež Gibraltar, kotryž je zamórski teritorij Zjednoćeneho kralestwa.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Telewizōr
Telewizōr, telewizyjny ôdbiornik (ôd gr. tele „daleko” a łac. visio „widziany ôbrŏz”) – maszina elektrōnicznŏ przeznaczōnŏ do zdŏlnego ôdbiōru ruchōmego ôbrazu, kery je nadŏwany bez telewizyjõ a skłŏdŏ sie z dalszo wyświytlanych niyruchōmych ôbrazōw, ze frekwyncyjōm 25 abo 30 ôbrazōw na sekundã abo inkszõ. Pojedynczy ôbrŏz (nazywany tyż „klŏtkōm” – dlŏ frekwyncyje 25 wynosi 50, za to dlŏ 30 wynosi 60 klŏtek) potajlowany je z bany na sznōrze poziōme a piōnowe. Ajnfachowe wartości piski to 2160, 1080, 720, 625 abo 525 piski.
Transmisyjŏ ôbrazuEdytuj
Ôbrŏz je transmitowany we formie analogowyj piska po pisce – elymynt analizujōncy cŏfŏ sie po ôbrazie wzduż piski, a wartość sygnału w danyj chwili ôdpadŏ jasności tego pōnktu w tyj samyj chwile. W ajnfachowych warōnkach pasmo telewizyjnego sygnału wynosi 6.5 abo 5.5 MHz, co dŏwŏ kole 800 pōnktōw we pisce. Ku cylu unikniyńciŏ herskigo migotaniŏ ôbrŏz tajluje sie na dwa pōłôbrazy (piyrszy mŏ ino sznōrze tuplowane, a drugi – ino niytuplowane), nadŏwane dalszo po sie.
W skłŏd połnego sygnału telewizyjnego ôkrōm informacyje ô jasności (luminancyje) wchodzi tyż informacyjŏ ô farbie (chrōminancyjŏ), sygnały synchrōnizujōnce (wyznaczajōnce zaczōntek nowyj piski i nowego ôbrazu) jak tyż klang.


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo ze dobywańo naftowyj ropy.


text:
Tyrrenske mórjo
Tyrrenske mórjo jo źěl Srjejźnego mórja pśi pódzajtšnem brjoze Apenninskeje połkupy, kótara jo wótźělujo wót Jadrańskego mórja.
Na pódzajtšu a dłujkem zajtšu granicujo Tyrrenske mórjo z italskeju twardeju zemju, na pódpołdnju z italskeju kupu Siciliska a na pódwjacorje z italskeju kupu Sardiniska a z francojskeju kupu Korsika. Na pódpołdnju jo pśez Messinsku wuscynu zwězane z Ioniskim mórjom a na pódpołnocy jo zwězane z Ligurskim mórjom.
Tyrrenske mórjo ma maksimalnu dłymokosć wót 3840 metrow a płoń wót 231 000 kwadratnych kilometrow.


text:
Chcedźa sportowe zarjadowanje při Třižonjanskim jězoru tež lětsa přewjesć
Łaz (AK/SN). Lětuše triatlonowe wubědźowanje KnappenMan při Třižonjanskim jězoru chcedza korony dla z wobmjezowanjemi a krutymi postajenjemi po móžnosći 29. a 30. awgusta přewjesć. To zdźěli Łazowski wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) předwčerawšim Łazowskim gmejnskim radźićićelam na posedźenju. Po tuchwilnych planach přewjedu zarjadowanje w mjeńšej formje. Njebudźe pak žanoho wubědźowanja za dźěći, kaž su je hewak poskićeli. Jenož dorosćeni sportowcy sami smědźa so w tak mjenowanym nutřkownym wobłuku pohibo- wać. Wopytowarjo dyrbja za zašlahanjemi wostać. Nimo toho njezměja žane předawanišća zakuskow a napojow za přihladowarjow. „Smy dobreje mysle“, rjekny Leberecht, kiž přihoty z wjacorymi partnerami wobstajnje wothłosuje.


text:
Gelt
Gelt (piyniōndz, pijondz) - towar wszeôbecnie używany za poszczodek umiany. Terŏzki używŏ sie ino papiōrowego geltu abo kryptowalut, atoli dŏwnij używało sie roztōmajtych towarōw jak złotŏ, strzybro eli nawet kakau w prekolumbijskim Meksyku[1].
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Według ekōnōmisty Carla Mengera gelt powstoł na drōdze swobodnyj umiany miyndzy ludźmi. Coby niy musieć sznupać ludzi chcōncych danygo towaru w rōmach barteru, kery bōł ciynżki kedy kożdy potrzebował inkszych dobr, to zaczynto używać fest, snadnie transportowalnych i wertownych towarōw jak złotō eli strzybro, nojczynścij we formie mōnet czy sztabyk[1]. Papiōrowy gelt kery używōmy terŏzki, powstoł po likwidacyje sztandardu złota, za iże dŏwnij banknoty miały zabezpieczynie we złocie i idzie było wymiynić papiōrowy gelt na złoty gelt[2].
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ 1,0 1,1 Carl Menger: Zasady ekonomii. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 1871. ISBN 978-83-89812-90-8.
- ↑ Murray Newton Rothbard: Złoto, banki, ludzie. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 1990. ISBN 978-83-89812-00-1.


text:
Tetovo
Tetovo (makedonsce TeToBo, albansce Tetova/Tetovë, turkowsce Kalkandelen) je město z něhdźe 90.000 wobydlerjemi na sewjerozapadźe Sewjerneje Makedonskeje blisko horin Šar Planina a je přez rěku Pena rozdźělene. Tetovo ma přestrjeń wot 1.080 km².
Město je stejišćo dweju uniwersitow, Statneje uniwersity Tetovo a mjezynarodneje Juhowuchodneje uniwersity. Tetovo je najwjetše makedonske město ze zwjetša albanskim wobydlerstwom a sydło wjele albanskich institucijow, čehoždla płaći jako stolica makedonskich Albanjanow.


text:
Młynkowa naslěduje Kowarja
Choćebuz. Nowa hornjoserbska zastupowaca čłonka rady Załožby za serbski lud je Marlis Młynkowa ze Serbskeho šulskeho towarstwa. Wona naslěduje Marka Kowarja, kotryž je zastojnstwo z wosobinskich přičin złožił, poinformowa předsyda Domowiny Dawid Statnik na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa sobotu w Choćebuzu.
Zwjena z noweje twornje
Kodersdorf. Zajutřišim, srjedu, je zazběh za nowotwar zawoda k zhotowjenju zwjenow z lochkometala firmy Borbet w Kodersdorfje pola Zhorjelca. Zawod nastanje bjezposrědnje při awtodróze A 4. Tam ma nastać 400 nowych dźěłowych městnow. Požadanja k tomu přijimuje dźěłowa agentura w Niskej.
Sakska atraktiwne stejnišćo
Drježdźany. Hospodarske spěchowanje Sakskeje (WFS) zmóžni loni zasydlenje 13 nowych předewzaćow a rozšěrjenje dalšich dźesać. Z tym bu 600 nowych dźěłowych městnow wutworjenych, wuchadźa ze zdźělenki towaršnosće. Cyłkownje je so 182 milionow eurow inwestowało. WFS zregistrowa 37 procentow wjace naprašowanjow za nowozasydlenje hač 2013.
Kanada dale bjez poražki
Wjesny swjedźeń z jubilejom
Němcy. Składnostnje 80lětneho wobstaća Němčanskeje wohnjoweje wobory přewjedu tam wot 15. do 17. róžownika swój lětuši wjesny swjedźeń. Po pjatkownym wubědźowanju wobornikow budźe wječor diskoteka. Sobotu je wot 15.30 hodź. dźěćacy swjedźeń z mnohimi překwapjenkami předwidźany. W 17 hodź. přizamknje so mejemjetanje. Wječor budu reje. Po njedźelnym rańšim piwku započnu so w 14.30 hodź. žortne wubědźowanja na Čornym Halštrowje. Wot 16 hodź. poskića na jewišću pisany program, mjez druhim z „najlěpšim hłosom Němcow“. Wjesny a młodźinski klub kaž tež wohnjowa wobora wšitkich wutrobnje přeprošeja.
Koncertuja na zahrodźe
Pančicy-Kukow. Křesćansko-socialny kubłanski skutk a chór Lipa přeprošujetej njedźelu, 17. meje, w 15.30 hodź. na nalětni koncert na zahrodźe zežiwjenskeho a zeloweho centruma w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje. W kćějacej přirodźe zanjese chór Lipa pisany kwěćel pěsnjow na rjanosć nalěća. Hóstny chór je lětsa dźěćacy chór Budyskeho Serbskeho gymnazija pod nawodom Bernadet Hencyneje. Wot 15 hodź. poskića tam kofej a tykanc.
Gumijowy čołm pokradnyli
Wulke Ždźary. Na kotrym z łužiskich jězorow drje paduši swoju rubiznu wužiwaja? Z tymle prašenjom zaběra so policija we Wulkich Ždźarach, hdźež běchu sej njeznaći njewšědnu rubiznu wupytali. W nocy na minjenu srjedu přewinychu woni płót wokoło saněrowanskeje kónčiny Hórnikečanskeho jězora a dóstachu so tak na twarnišćo. Tam pokradnychu industrijowy gumijowy čołm, štyri padle a wonkowny motor. Škodu na skóncowanym płoće a hódnotu pokradnjeneho dźěłoweho gratu saněrarjow trochuja na dohromady 5 500 eurow. Kriminalna policija pad přepytuje a nětko najskerje při jězorach wosebje kedźbuje.
Njedźelu, hornjoserbsce
11:00 Łužica tónle tydźeń, mjez druhim wo konferency „Oskar Kolberg a Europa małych regionow“ w Choćebuzu
11:10 Dźensa dźeń maćerje
12:00 Nabožne wusyłanje
(Hans Friedrich Fischer)
po tym Zbožopřeća
delnjoserbsce
12:30 Aktualny magacin, mjez druhim z portretom serbskeje maćerje
13:00 Koncert po hudźbnych přećach připosłucharjow
13:30 Nabožne wusyłanje
(Manfred Hermaš)
13:40 Zbožopřeća
Pjatk 8.5. 19:00 Program madźarskich a Radworskich šulejow na žurli Radworskeje „Meje“
19:00 Tradicionalny nalětni koncert na Worcynskim hrodźe z chórom Meja
19:30 Přednošk Juliana Nyče pola Bizoldec w Haslowje
19:30 Wotewrjenje noweje wustajeńcy Jana Buka w Choćebuskim Serbskim muzeju
19:45 Wopomnjenske zarjadowanje składnostnje znowazałoženja Domowiny w Chrósćicach
Sobotu 9./10.5. Hornčerske wiki w Halštrowje
9:30 Keramiska dźěłarnička Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu we Wulkej Dubrawje
10:00 Posedźenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny w Choćebuskim delnjoserbskim internaće
17:30 Kamjenska nóc cyrkwjow a muzejow
Njedźelu 10.5. 14:30 Oficialne wotewrjenje Njebjelčanskeje pěstowarnje
Póndźelu 11.5. 17:00 Posedźenje wokrjesneho wuběrka Budyskeho wokrjesneho sejmika
19:30 Přednošk wo islamje a křesćanstwje w Smochčanskim Domje biskopa Bena
Srjedu 13.5. 19:00 Rakečanska serbska bjesada w farskej bróžni
Informuja wo božej ručce
Budyšin. Wo přičinach božeje ručki (Schlaganfall), wo rizikowych faktorach a wo móžnych naprawach, schorjenju zadźěwać, informuje infobus jutře, sobotu, wot 10 hodź. na Budyskich Žitnych wikach. Zajimcy móža w rozmołwje z fachowymi lěkarjemi swoje prašenja wotbyć a swój riziko božeje ručki zwěsćić dać. Nimo toho so wjacore přednoški na městnje z božej ručku a dalšimi chorosćemi wutroby zaběraja.
Poswjeća pěstowarnju a pomnik
8. meje rano je 8. pólska diwizija pěškow bjez wjetšich bojow Budyšin zdobyła. Jednotki Wehrmachty běchu město hižo wopušćili. Třećina twarjenjow bě zničena abo ćežko wobškodźena, mjez nimi bě tež wupaleny Serbski dom na Lawskich hrjebjach. Samsny dźeń hakle je 2. pólska tankowa brigada po ćežkich bojach Biskopicy wobsadźiła. Pola Neustadta dóńdźe znowa k ćežkim wojowanjam. Pólske wójsko bě nawječor Pirnu zabrało a němsko-čěsku hranicu mjez Łobjom, Sebnitzom hač do Habrachćic wobsadźiło. Sowjetska 28. a 52. armeja je 8. meje Lubij a Zhorjelc bjez bojow wuswobodźiła. Wobě měsće přetraštej wójnu bjez škodow.


text:
Meksyk
Stany Zjydnočůne Meksyku (hišp. Estados Unidos Mexicanos[1]; nahuatl Mēxihco) – państwo we Americe Půunocnyj, grańičůnce uod půunocy s USA a na pouedńu s Gwatymalům i Belize. Uod zachodu jygo terytorjům uůgrańičůne je wodůma Pacyfiku, a uod wschodu Zatoki Meksykańskij i Mořa Karaibskigo. Třeći co do wjelgośći kraj Ameryki Uaćińskij i nojwjynkšy kraj Ameryki Střodkowyj.
Připisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Pisowńo Méjico je powšychńy uznowano we wšyjkych pozostouych krajach hišpańskogodkowych. Nale we Meksyku može być uůna uodbjerano kej uobelžywo abo lekcewažůnco.


text:
Mailand
Mailand (italsce Milano) je z 1,3 milionami wobydlerjow druhe najwjetše město Italskeje a stolica Lombardiskeje. Mailandski metropolowy region ma něhdźe wósom milionow wobydlerjow a je najwjetši w Italskej.
Město leži w runinje mjez rěku Po na juhu a wuběžkami Alpow na sewjeru. Srjedźowěkowske kanale, zwjazujo Mailand z hornjoitalskimi jězorami a lombardiskimi rěkami, mějachu hač do 20. lětstotka wulki wuznam za hospodarstwo. Přez město same běžitej rěce Olona a Lambro.
Sydlišćo je keltiskeho pochada a dožiwi pod romskim knjejstwom spěšny pozběh. W běhu swojich stawiznow steješe Mailand pod wliwom němskich, francoskich a rakuskich kejžorow a wuwiwaše so po zjednoćenju Italskeje w druhej połojcy 19. lětstotka k najwjetšemu industrijnemu městu. Dźensa je wodźaca kulturna, medijowa a modowa metropola Italskeje kaž tež uniwersitne město a jako sydło italskeje bursy tež jedne z mjezynarodnych financowych srjedźišćow.
Dźakowano swojemu přijomnemu połoženju w sewjeroitalskej runinje rěki Po je Mailand tež wažne wobchadne křižowanišćo železniskeje a awtodróhoweje syće kaž tež druhi najwjetši lětarstwowy suk z třomi mjezynarodnymi lětanišćemi.
Mjeno Milano pochadźa z łaćonskeho Mediolanum, zestajenki z medio („wosrjedź“) a planum („runina“).
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Mały Kólsk (JoS/SN). Geomobil Němsko-pólskeho UNESCO Global geoparka Mužakowski zahork su tele dny před cyhelernju w Małym Kólsku (Klein Kölzig) we wokrjesu Sprjewja-Nysa předstajili. Małobus z elektriskim ćěrjenjom, kotryž jězdźi hač do 220 kilometrow, su ze srědkami programa Interreg financowali. Wonkowne wuhotowanje wozydła je němsko-pólski team zarjadnistwa geoparka naćisnył. Wšitko praktisce zeskutkowniła je fachowa firma ze Żarow.
Derje wuhotowane laborowe a pólne wozydło skići mnohostronske zasadźenske móžnosće za projekty w přirodźe. Tak zmóžnjeja laborowe nastroje wodu, rostliny, kamjenje a pěsk přepruwować. Nimo toho su utensilije za geografiske wurywanja w Mužakowskim zahorku k dispoziciji.


text:
Dzéń Jednotë Kaszëbów
Dzéń Jednotë Kaszëbów - swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò Kaszëbach. Papiéż Grégòr IX 19 strëmiannika 1238 rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (duce Cassubie). Pòtemù ksyżëc Zôpadny Pòmòrsczi nôsy titel dux Slauorum et Cassubie tj. ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc Barnim I (1210 – 1278).
Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbëł sã 19 strëmiannika 2004 rokù we Gduńskù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak:


text:
Buks Fyrtok z Ruły, 8.07.1920
Kochany Kocyndrze!
Posyłōm ci moja fotografijo, co jōm tu widzisz, bo sie już ze mie dziouchy śmiejōm, iże malujesz zielōnych buksōw, a nie mie, choćech twōj chmoter i szwager. Libsta se myśli iżech ôd macochy, a to nieprowda, boch mioł swoja matka, jak kożdy porzōndny kocynder. Nie biera ci za złe, iżeś nie drukowoł mojego cyferblatu wroz ze zielōnkami, bo by mi to ubliżyło.
Leberyjo w Bobrku była jyno tako szarpaczka. Dyrektor i inżynier z Julii dostali hierajn. Zebyś był widzioł, jak dyrektor kozoł robotnikōm stoć sztram i draj szryt fōm lajbe. Jak ci go koleks Pyrlik wypolił w latarnia, to zaroz ziymia pocałowoł. Pierōn nie umioł stoć sztram, jyno sie ôdkulnōn ôd Pyrlika draj szryt. Na ziymi zostoł złoty zōmb i dwa knefle. Libsta Zeflikowa pado, iże tyn jedyn knefel jest ôd inżynierowych galot.
Drugo leberyjo w Szarleju była jeszcze lepszo. Dwanoście skurczybykōw ôd Heimattreue, policyōn Bula i rechtor Grim se myśleli, iże Polocy nie widzieli jeszcze, jak to sie majto. Nasi koleksy namajtali im, Bula dostoł take buły, że zymby niōs w sznuptychli do chałupy, a Grim, co chcioł telefōnować po zielōnych, jyno tak telegrafowoł “stanami zjednoczōnymi”.
W Karbie było jeszcze inakszy. „Schwarze Burg” ôd Reichswehry lubowała sie z flōndrami. Reichswehra miała rewolwery i handgranaty, a Sicherheitswera tańczyła lyndra. Naroz jakiś buks ôd Reichswery chcioł zagrać Fussbal i ciepnōł granat na chłopcōw z Karbu. Musisz wiedzieć, chłopcy z Karbu to nie bylejacy chłopcy i dziouchy też. Jantōń ôd aprelii ôdbił granat po miliōńsku, że wpadł buksowi do gymby. Ci padōm, taki granat jest lepszy niż Fussball, bo sie zaroz wie kto wygroł. Jantōń kozoł buksowi granat wypluć, ale głupi tego nie zrobił. Insi buksowie ciepali jeszcze potym granatami i strzelali z rewolwerōw, ale Jantōń nie głupi nie chcioł kulek chytać. To była polityka kulkowa. Na takej polityce lepiej sie znajōm nasi chłopcy.
Koleksy ze Lwowa też grali Fussball w Katowicach i Bytōmiu i zerżnynli Kartofelfresserōw. Niymcy z „09” już inaczej sie nazywajōm. Grali jak masarze, a jednak przegrali. Jedyn Lwōw pobił szwobōw, a coby to było, keby cało Polska grała. Niymcōw wstyd, bo już Berlin zakozoł im grać z Polokami. Ano polski fussball medykuje i wie kaj mo lecieć, a niymiecki fussball to choć go masarze bijōm idzie do fałszywych wrōt. Niymcowi zawsze trzeba poradzić „rechts” albo „links gehen” – tak, jak krowie „na stōnie”.
W Lubōmi Sicherheitswehra chciała na autach wywieźć wszycko tabaka. Chłopcy i dziouchy lubōmscy namajtali im. Było to wielke świynto w Lubōmi. Tabaki nie zabrali zielōnkowie, bo dziouchy pedziały iże tabaka jest dla chłopcōw lubōmskich a nie dla buksōw z Berlina. Chłopcy lubōmscy też za to przajōm swojim dziouchōm. Ale mie pierōny nie chcōm dać tabaki. Trzeba im jako dzioucha ôdbić, bo tabakaby sie przydała.
Ciyngym medykuja nad Fipperym, tym wygnanym sztacanwaltym z Bytōmia. Był to mōj dobry przijociel. Ôn zawsze ô mie pamiyntoł. Czynsto pisywoł do mie, a joch mu ôdpisowoł. Nieroz tego pisanio było tak dużo, żech musioł wziōńść rechtsanwalta do pōmocy. Fipper zawsze był ciekawy, co porobiōm, kaj mieszkōm, jak mi idzie. Niekedy był taki ciekawy i niecierpliwy ô to, co mi jest, że przysłoł do mie na spytki policyjōna, i zawsze sie radowoł, jakech mu dużo pedzioł. Czynsto mie zaproszoł bez policyjōna do siebie, a taki był gościnny, że wystaroł sie dlo mie ô frajny kust i frajne mieszkanie. I koalicyjo takego sztacanwalta wygnała! Joch utracił bez to dobrego przyjociela, bo jak go wygnali, Fipper już nie pisze do mie. Myślołech, iże sie postaro, abych sie dostoł na jego sztela, ale kaj tam, spyszniōł pierōn!
Za toch sie zgłosił do Finanzamtu, bo już Steueramtow niyma. Taki finanzamt lepiej wie kōmu wziōńść podatek 10% i wiyncyj. Jeli mie przyjmiōm, to każdymu byczybajtlowi wejrza do kapsy, a najprzōd Ulitzce abo Jankowskymu, bo ksiynża niechcōm płacić podatkōw, a sōm teraz bez plebiscyt na frōncie. Downij na wojnie byli za frōntym, a jyno nasze Hanysy i Karliki iść musieli na frōnt. Terazki przy płacyniu podatku, ci co byli na zadku muszōm iść na frōnt. Jak chcōm polityki frōntowej, to niech jōm majōm. Moja libsta też tak pado.
Trzimej sie sztangi!
Francek Fyrtok.
Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.


text:
Aby wěc měła wuspěch, musyš teke na wenkowne wuměnjenja glědaś. Za wustup Nimsko-Serbskego ludowego źiwadła w Dešnje 5. rožownika njejsu take optimalne byli, dokulaž jo było wjele paralelnych zarědowanjow, pśed gósćeńcom »Serbski dwór« njejo žeden plakat pokazał na wustup źiwadła a mimo togo jo se kjarcmaŕ ze zachopjeńkom pśedstajenja mólił. Weto jo mógało něźi šesćźaset pśiglědarjow dypkownje do zala. Jano 15% z nich jo trjebało simultane pśełožowanje, dokulaž wětšyna luźi su byli Słowaki z Bratisławy. Źiwadłowe graśe »Łapanje šefa« Thomasa Steinkego ma tśi akty bźez pśestawki. To jo mě było wjelgin lubo, dokulaž wobsejźaŕ gósćeńca jo swójim swójźbnym piwko pśinjasł, ale jogo kjarcmaŕ njejo pšašał za łacnymi gjargawami dalšnych pśiglědarjow. Serbske wuměłce a jich publikum su pak we Łužycy južo spokojom, gaž něchten jim zal wótwórijo.
Jadnanje graśa »Łapanje šefa« wzejo pśiglědarje sobu do hobbyjoweje piwnice Kowalkojc Uschi a Harryja (Anna-Maria Brankačkec a István Kobjela). Strowoty dla njamóžo wóna wěcej ako chórobna sotša źěłaś. Jogo su pušćili ze šesć tysac dalšnymi ze zawoda a pśekubłuju jogo něnto na konditarja. To njama perspektiwu a se jomu njoco, ale jo spěchowane wukubłanje. K tomu pśiźo, až jima grozy tšach, swójo bydlenje zgubiś, dokulaž njamóžotej dalej najm za pśebytk zapłaśiś. Togodla stej na mysl pśišłej, žeńsku Harryjowego něgajšnego šefa Ludwiga Stromppa (Jan Mikan) wuwjasć a za jeje pušćenje milion eurow se pominaś. Ale z njedoglědanim łapjo Harry město teje žeńskeje Stromppa samego. Mimo togo jo Harry pśi tom njestatku Opel Uschinego bratša Lea Zippela (Tomaš Cyž) wobškóźił. Njegluka bywa hyšći wětša, dokulaž žeńska Stromppa groni Zippeloju telefoniski, až njebuźo milion za swójogo manźelskego płaśiś, ale by tśi miliony dała, joli by trijo jogo zamordowało, dokulaž ako wudowa by derbnuła sto milionow eurow. Teke zastupny šef Stromppowego koncerna njama zajm Stromppa wulichowaś, dokulaž jo něnto sam ze šefom.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
„Kóžde lěto wjesele ptači kwas nam přinjese“, tak zaklinči kóždolětnje 25. januara po wšej dwurěčnej Łužicy, hdyž zawdataj sej sroka a hawron ruce. Ptački kwasuja a dźěći w pěstowarnjach a šulach swjeća z nimi. Zajim staršich, dźědow a wowkow a kubłarjow, ale tež turistow a zwonka Łužicy bydlacych na woblubowanym łužiskim nałožku njeje so přez lětstotki zhubił. Kak pak je nałožk scyła nastał? Čehodla stejitej runje sroka a hawron w srjedźišću? Kotre spěwy so spěwaja abo kak paslimy sej pysk a křidlešce? Na tute a dalše prašenja kołowokoło přihotow a pěstowanja nałožka doma abo w pěstowarni kaž tež šuli da awtorka kompetetnje a zrozumliwje wotmołwu. Nastała je praktiska přiručka z paslenskimi a pječenskimi pokiwami, kotraž stwori mosćik mjez tradicionalnym daledaćom a dźesnišim pěstowanjom nałožka.


text:
Mužakowske stawowe knjejstwo
Mužakowske stawowe knjejstwo (němsce Standesherrschaft Muskau) bě najwjetše ze štyrjoch hornjołužiskich stawowych knjejstwow, kotrež wobsteješe wot 14. hač do 20. lětstotka. Wone wobjimowaše nimale cyły sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy. Jeho srjedźišćo bě Mužakowski hród, kotryž bě nastał z wodoweho hrodu, při Nysy za čas němskeje kolonizacije załoženeho.
Za čas jeho najwjetšeho rozpřestrěća kónc 17. lětstotka słušeše do knježeho wobsydstwa přestrjeń wot wjace hač 500 kwadratnych kilometrow. Do stawoweho knjejstwa słušachu nimo centralneho městačka Mužakowa ze swojim hrodom 36 zwjetša serbskich wsow, šěsć wazalskich wsow, 23 wudworow, tři hamory, 14 młynow, dwě cyhelnicy, papjerowy młyn, alawnowe podkopki a wjele rybjacych hatow. Serbske wjeski we wobsydstwje Mužakowskich knjezow běchu mjez druhim Trjebin, Jabłońc, Wuskidź, Podroždź a Čelno.
Ležo w rědko wobsydlenej holanskej krajinje bě stawowe knjejstwo wjetše hač někotrežkuli němske wjerchowstwo tehdyšeho časa.
Najsławniši knjez Mužakowskeho stawoweho knjejstwa bě wjerch Pückler, kotremuž słušeše knjejstwo wot 1811 do 1845. Za čas jeho knjejstwa nasta Mužakowski hród kaž tež Mužakowski park w swojej dźensnišej formje. Dnja 11. julija 1945 bu swójba Arnim-Muskau wuswojena, wobsydstwo přeńdźe na Rózborski wokrjes.
LiteraturaWobdźěłać
- Graf Hermann von Arnim, Willi A. Boelcke: Muskau. Standesherrschaft zwischen Spree und Neiße. Frankfurt am Main/Berlin 1978, ISBN 3-549-06695-3
- E. Merkle (wud.): Chronik von Stadt und Park Bad Muskau. Weißwasser 1997, ISBN 3-932541-00-6


text:
We wtorkowe popołudnie „Niebiescy” robili trzecie podejście do rozegrania finału okręgowego Pucharu Polski w podokręgu Katowice.…
Tag: #PucharPolski
Finał Pucharu Polski znowu przełożony!
Nie odbędzie się zaplanowany na 14 kwietnia mecz finału Pucharu Polski w podokręgu Katowice, pomiędzy Pogonią…
Termin finału Pucharu Polski z Pogonią Imielin
Z powodu obostrzeń i panującej pandemii koronawirusa nie udało się rozegrać finału jeszcze w 2020 roku.…
Finał Okręgowego Pucharu Polski również przełożony!
Klub poinformował dzisiaj, że finał Okręgowego Pucharu Polski, w którym „Niebiescy” zmierzą się z Pogonią Imielin…
Finał Pucharu 100lecia Śl. ZPNu przełożony!
Ruch Chorzów czeka rozegranie dwóch finałów pucharowych. W finale Okręgowego Pucharu Polski z Pogonią Imielin (11…
Sukces KPRu II!
KPR II Ruch Chorzów wygrŏł okryngowy Puchar Polski! We finale pokonali MTZ Żory 35-28! Tym samym…
Ruch Chorzów – Stomil Olsztyn [GALERIA]
Ruch Chorzów mimo chynci i dobryj postawy sfalōł szpil I rundy Pucharu Polski ze Stomilem Olsztyn.…
Piyrwsze szpile Pucharu Polski za nami – sŏm niyspodzianki!
24 wrzesniŏ łodbōły sie piyrwsze szpile Pucharu Polski. Ruch Chorzów, u sia sfalōł po elwrach ze…
Podlesianka Katowice – Ruch Chorzów 2-2 (4-5 p.k.) [GALERIA]
Ruch Chorzów, we ramach Pucharu Poslki okryngu Katowice, po elwrach wygrŏł ze Podlesianką Katowice. Na szpilu…
UKS Ruch Chorzów – Ruch Chorzów [II GALERIA]
Mŏmy do Wŏs jesce drugŏ galeria ze szpilu Pucharu Polski UKS – Ruch. Foty cykŏł zaprzijaźniōny…
UKS Ruch Chorzów – Ruch Chorzów [I GALERIA]
Ruch Chorzów wygrŏł dzisiej swój szpil we ramach II Rundy Pucharu Polski na szczeblu okryngowym. Rywalem…
Znŏmy rywala Ruchu we 1/32 Pucharu Polski!
Dzisiŏj łodbōło sie losowanie par 1/32 Totolotek Pucharu Polski. Ruch Chorzów po wygranyj ze Skrą Częstochowa…
Wsziscy na szpil ze Skrą!
7 sierpniŏ, we środa, zagrŏmy szpil we ramach Rundy wstympnyj Pucharu Polski ze Skrą Częstochowa. Szpil…
UKS Ruch Chorzów – Wawel Wirek [GALERIA II]
Jeszcze mŏmy pora fotek łod zaprzijaźnionygo ze nami fotoreportera – Eugeniusza Furasa: Link mŏcie tukej =>…
UKS Ruch Chorzów – Wawel Wirek 2-2 (5-4 P.K.) [GALERIA]
Gorko zapraszŏmy do łoglōndaniŏ galerii ze szpilu Pucharu Polski, we kierym UKS Ruch Chorzów po elwrach…
Zapraszŏmy na szpil UKSu!
Gorko zapraszŏmy wszistkich kybiców na szpil Pucharu Polski, we kierym zagrŏ UKS Ruch Chorzów ze Wawelem…
Runda Wstympnŏ Pucharu Polski – znŏmy rywala Ruchu!
Niybiescy po zakończyniu syzonu we II Lidze poznali swojigo rywala we rundzie wstympnyj PZPN Pucharu Polski.…
Pary 1/2 Finału Pucharu Polski
Znŏmy pary 1/2 finału Pucharu Polski syzonu 2018/19. Szpile rozegrane łōstanom 9 i 10 kwietnia. Raków…


text:
Krajny rada Harig a wjesnjanosta Kreuz žadataj sej wótriše naprawy
Budyšin (SN/mwe). „Takle dale njeńdźe“, rěka w nadpismje nowinskeje zdźělenki Budyskeho krajnoradneho zarjada, kotruž je nam Tobias Schilling, fachowy referent krajneho rady Michaela Hariga, wčera sposrědkował. Po aktualnym wjelčim nadpadźe w Žuricach žadataj sej Harig a Markus Kreuz (wobaj CDU), wjesnjanosta gmejny Pančicy-Kukow, razniše zapřimnjenje přećiwo wjelkej. Wuchadźišćo jeju postupowanja je, zo je wjelk minjenu sobotu rano w šesćich wulkeho borana z pastwišća přez Žuricy ćěrił, njeposrědnje pódla wjesneje dróhi morił a tam hač do połojcy zežrał. Hišće w 6.45 hodź. je wobydler rubježne zwěrjo při bliskim kamjentnym nasypje wobkedźbował, prjedy hač so wone do směra na Rušicy zhubi. Z wotškódnjenjom za grawoćiwje zakusaneho borana jeho plahowar ličić njetrjeba, dokelž njebě minimalny škit zawěsćeny. „Najebać to njemóžemy akceptować, zo wjelk wosrjedź sydlišća skoćo zakusa a scyła spłóšiwy njeje“, Michael Harig wuswětla.


text:
Je żeś Ślůnzok? Poradzisz godać, a może niý? Chcesz poszkryflać po naszymu? Abo miarkujesz sie jako cosik pedzieć abo zrobić, a niý mosz sie kogo spytać?
Tukej pogodosz a pouosprawiosz, spytosz a ôdpowiysz, poznosz nowych ludzi, a trefisz kamratůw. Zocnie zaproszůmy kożdego na Šlůnske Forum.
Mosz czosym tak, iże chocioż chciołbyś być miły a przijazny, ludzie majům Cie za gbura abo sorůnia? A mono co chwila wadzisz sie s kimś a niý poradzisz sie dogodać? A jeszcze kedy indzij żyjesz we wiecznyj panice, iże ze niczym sie niý wyrobiosz, bo zowdy mosz za mało czosu? Je jedne lykarstwo na colke Twoje problymy – tryning umiyjyntnosci miynkich.
Termin „kůmunikacjo” ôznaczo łůncznoś, wymiana a uosprowianiý. Przekozaniý kůmunikatu polego na słownym abo bezsłownym przesyłaniu informacyj, a dziynka tymy wpływaniu na miyndzyludzke relacje.
Naszo wystowka moge pojechać we świat dziynki Ciebie.
Desiderata
Przełaź spokojnie bez larmo a niýciyrpliwoś,
a pamiyntej, jaki pokůj idzie snojś we cichości.
Kej ýno idzie, bez ôdrzekanio siebie,
miyj dobry kůntakt ze wszyskimi.
Strona 3 z 3


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 13.09.2020
Napoczły sie już rozgrywki we prawie wszystkich ligach. Dzisiej 27 szpilōw ze 6 szportōw: fusbal (trzi ligi), hokej na lodzie (jedna liga), handbal (trzi ligi), voleybal (jedna liga), basketbal (2 ligi) i fusbal amerykōński (1 liga). Nie grała jeszczy czeskŏ liga hokeja na lodzie, ale kōńczyli tam Puchar Lata , kery wygrało ślōnske HC Oceláři Třinec.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Jagiellonia Biołystok – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 2-2
Warta Poznań – Piast Gliwice 0-0
Górnik Zŏbrze – Lechia Gdańsk 3-0
Po 3 szpilach je Górnik Zŏbrze piyrszy, Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 11, a Piast Gliwice 15.
Liga polskŏ babōw
Górnik Łynczna – GKS Katowice 4-1
Czarni Sosnowiec – ROW Rybnik 5-1
Rolnik Biedrzichowice – UKS SMS Łōdź 0-2
Po 6 szpilach GKS Katowice je 8, Rolnik Biedrzichowice 11, a ROW Rybnik 12.
Liga czeskŏ chopōw
FK Jablonec – Banik Ôstrawa 2-0
1.FK Przibram – Slezsky FC Ôpawa 1-1
MFK Karwinŏ – Sparta Praga 2-5
Po 3 szpilach MFK Karwinŏ je 11, Banik 13, a Ôpawa 14.
Hokej na lodzie
Liga polskŏ chopōw
Ciarko STS Sanok – GKS Tychy 2-3
JKH GKS Jastrzymbiy – Zagłębie Sosnowiec 7-2
KH Energa Toruń – GKS Katowice 3-2
GKS Tychy – Unia Ôświyncim 3-2
Zagłębie Sosnowiec – GKS Katowice 2-3
Stoczniowiec Gdańsk – JKH GKS Jastrzymbiy 1-2
Po 2 szpilach Tychy i Jastrzymbiy ze kōmpletym pōnktōw.
Handbal
Liga polskŏ babōw
KPR Gminy Kobierzyce – KPR Ruch Chorzōw 36-22
Liga polskŏ chopōw
SPR Chrobry Głogōw – Gwardia Ôpole 31-35
Wisła Płock – Górnik Zŏbrze 27-18
Po 2 szpilach Gwardia Ôpole je 3, a Górnik Zŏbrze 8.
Liga czeskŏ chopōw
Cement Hranice – HC Banik Karwinŏ 25-28
HK FC Mesto Lovosice – SKP Pepino Fridek-Mistek – (ôdwołany)
Po 2 szpilach HC Banik Karwinŏ je drugŏ, a Fridek-Mistek 6.
Voleybal
Liga polskŏ chopōw
Stal Nysa – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 0-3
Ślepsk Malow Suwałki – GKS Katowice 0-3
Aluron Virtu Zawiercie – Jastrzębski Węgiel 2-3
Basketbal
Liga polskŏ chopōw
Stalmet Zielōnŏ Gōra – GTK Gliwice 92-73
Po 3 szpilach GTK Gliwice je na szōstym placu.
Liga czeskŏ chopōw
Sluneta Usti nad Labem – BK Ôpawa 94-96
Fusbal amerykōński
Liga polskŏ chopōw
Silesia Rebels – Panthers Wrocław 7-52
Warsaw Mets – Falcons Tychy 0-16
Po 2 szpilach Falcons Tychy sōm 4, a Silesia Rebels 6.


text:
Ślōnski to gwara
Dyskutujymy. I dyskutujymy. I dyskutujymy. Ôd lŏt. Gwara abo jynzyk? Mogymy sie krziczeć, że jynzyk, mogymy to powtŏrzać na zabito, ale cōż z tego, jak sami traktujymy ślōnski jak gwarã?
Co to je jynzyk? To je jakiś kod przenoszyniŏ informacyji. Bez cołke żywobycie używōmy jakichś jynzykōw. Nojważniyjszŏ we kożdym jynzyku je gramatyka. Bez gramatyki niy ma jynzyka. Jak sie losowo dobierymy ślōnske słowa bez gramatyki, to to niy bydzie po ślōnsku, pra? Być słowo ino los to. Znaczy bydōm to ino losowe słowa.
A jak my myślymy ô gŏdce, to ô czym myślymy? Ô słowach. I skuli tego, że my myślymy ô słowach, my robiymy corŏz wiyncyj błyndōw we gramatyce, a jak robiymy corŏz wiyncyj błyndōw we gramatyce, to gŏdōmy abo corŏz barzij po polsku, abo gŏdōmy źle.
To niyma problym ino istych ludzi. To je problym wszyjskich – ôd pani Gizele, co sie nigdy gŏdkōm niy interesowała aż do tumaczy, pisŏrzōw i autorōw słownikōw. Weźcie wszyjske nasze słowniki. Ône podŏwajōm ino podstawowe formy. Mało tego, ône niy notujōm słōw, co sōm po ślōnsku take same jak po polsku. Co to znaczy? Że polski to je podstawa i na tyn polski nakłŏdōmy jakeś ślōnske słowa. Znaczy ślōnski to je ino nakłŏdka na polski. Gwara. A jak w tych słownikach sōm ino podstawowe formy, to jak te słowa ôdmiyniać? Po polsku? No chyba ja, jak nikaj niy ma napisane, że ôdmiyniŏ sie inakszyj. Jadłem klapsznitę i piłem tyj.
Tyn sōm problym myślyniŏ gwarowego majōm pisŏrze. Niy ma dŏwaniŏ pozōr na to, żeby było dobrze ôdmiyniōne po ślōnsku. Je durch ino szukanie słōw, żeby były inksze niż po polsku. Myślicie, że jŏ je czysty? „Niyprzileżytość” trefiŏ sie 9 razy, wszyjske u mie. A jak sie wpisze „niyprzileżytość” do Google, to pokŏżōm sie ino moje teksty abo wywiady zy mnōm.
Jynzyk to gramatyka. Jak powiym „dzisiej zjŏd żech fast food – cheeseburgera i wrapa – a potym postawiōłch opensource’owy serwer maila”, to użyjã siedmiu słōw ślōnskich i siedmiu angelskich. Ale to niy znaczy, że jŏ pōł zdaniŏ pedzioł po angelsku. Jŏ te słowa ôdmiyniōł po ślōnsku, tōż pedziołch to po ślōnsku.
Skuli tego myślyniŏ ô słowach my tyż uciykōmy ôd cołkich grup słōw, bo nōm sie zdŏwŏ, że ône sōm za polske i po ślōnsku musi być inakszyj. Tracōm sie bez tyn przikłŏd nogi, ôczy, chodzynie, za nie wchodzōm szłapy, ślypia, łażynie jako pōno richtich ślōnske słowa, chociŏż po polsku tyż sōm łapy, ślepia i łażenie. Ubogŏ sie ta nasza gŏdka robi. A jak coś ubożeje, to sie traci.
Muszymy zmiynić myślynie ô gŏdce. Jak my patrzymy na ślōnskõ gŏdkã, to porzōnd robiymy to bez polske bryle. Nasz jynzyk bōł tu bez setki lŏt i milijōny naszych praôjcōw go używały bez polskich kōmpleksōw. Nojwyższy czas, żeby my wziōnli robić to samo, żeby ślōnskŏ gŏdka przestała być gwarōm w naszych gowach.


text:
Do tańca, do rōżańca, yno niy do roboty
We jednyj wsi miyszkoł synek, co już swoji lata mioł, ale niy zamiarowoł sie żynić, boby musioł na baba a dziecka robić, a samymu było mu dobrze!
Pultok na kościelnyj wieży
a poczōntku sześdziesiōntych lot napoczłach chodzić do podstawowej szkoły, co do dzisio stoji kōnsek ôd żorskigo rynku a naprzeciw starego kościoła. Za szkołōm był plac, kaj ...
Wielgi gōn na św. Huberta
„Hubertus” – tak fesztry a myśliwce godali na gōn, co go dycki wyrychtowali na dziyń św. Huberta (03.11.).
Ô tych, co poszli do Pōnbōczka II
Terozki to je s tym troszka lepij jako hańdowni, bo wszyjski kerchowy sie szanuje. Już niy dziwōmy sie na to, kerzi tam leżōm, eli to sōm cudze abo nasze ludzie, yno godōmy, ...
Kamratki metoda na inkasynta
To było wiyncy jak dziesiyńć lot nazod. Wtynczos przijechała ku nōm jedna moja kamratka, co nad morzym miyszkała, bo chciała se gōry ôbejrzeć. Jednako cosikej my sie niy dogodały bo ...
Jeś, pić a szporować
Po naszymu
Ô jednej cyrkuśnikowej małpicy
Po naszymu
Trzi trupy we aucie
Po naszymu
Kozoł pies psowi
Po naszymu
Boczōnie na żorskich Hulokach
Po naszymu
Legynda o Janko Ptoku
Po naszymu
Czamu Cygōn bardzi mioł w zocy nogi niż gowa
Po naszymu
Dejcie pozōr ze dobrociōm
Po naszymu
Ôgrōmnie wielgo gańba
Po naszymu
Co to wszystek je wert
Po naszymu
Tego roku momy wielgi hyc
Po naszymu
Swojski wyndzōnki
Po nanszymu
Co wyrychtowali elwry na Piekuczu
Po naszymu
Co musi umieć fest dobro kucharka?
Po naszymu
Porzondne wywczasy we Bułgaryji
Po naszymu


text:
Mały wobraz »Schmeckwitz bei Camenz« na titulu aktualneho Rozhlada je dopokaz za to, zo běše młody Ludwig Adrian Richter (1803–1884) tež w našej blišej domiznje z kedźbliwymaj wočomaj, wołojnikom a łopjenami papjery w tobołce po puću. Poměrnje dokładnje móžemy zwěsćić, hdy je młody wuměłc hdźe z kim po puću był a hdy je so wobraz wozjewił. We wobšěrnych »Žiwjenskich dopomnjenkach němskeho molerja« Ludwiga Richtera (w pokročowanjach 1909 w ewangelskim časopisu »Der Friedensbote« wozjewjenych) na swoje prěnje wobšěrne wuměłske dźěło takle spomina: »Jako běch něhdźe 12 lět, přesta mój šulski čas a wot nětka dóstach małe městno pódla nanoweho dźěłoweho blida abo při druhim woknje přikazany, hdźež molowanje zwučowach. Nihdy njebuch prašany, kotre powołanje bych sej snano wuzwolić chcył, ale samozrozumliwje so z toho wuchadźeše, zo chcył to być, štož mój nan běše, mjenujcy rysowar a kopororytwar.« A potom dopomni so na wony wječor, »jako nakładnik Johann Christoph Arnold (1763–1847) z nanom do jstwy zastupi ... a wonaj bjesadowaštaj wo prjedawšich zetkanjach. Pytnych, hdyž druhdy z mojeho dźěła k nimaj pohladach, kak mje stary Arnold wobkedźbowaše. Wón so prašeše, hač sym syn, što tam dźěłam atd. – Skónčnje so nana prašeše, hač chcył wjetši nadawk přewzać ... Měješe wjetši rjad jehłowych rytwow nastać, molowane napohlady Drježdźan a wokoliny. A rysowanki měli po přirodźe molowane być. A dokelž widźeše, zo sym k tomu kmany, tak móhł při tym sobu dźěłać a so tak cyłe předewzaće poradźić. Nanej běše nadawk witany, tak je so wšitko nanajlěpje zrjadowało. Měrny, nahladny muž poskići mi k rozžohnowanju ruku, při čimž z ćichim zadźiwanjom zwěsćich, zo měješe sylzy we wočomaj. – A jako nan po rozžohnowanju zaso do jstwy stupi, praji mi, zo bě jemu Arnold hłuboko znjeměrnjeny zdźělił, kak bě so z pohladom na mnje na jeho njedawno zemrěteho syna, kotremuž sym jara podobny, na žiwe wašnje dopominał, a zo je wón jeho prosył, hač móhł na wosebitym wječoru kóždeho tydźenja pola njeho a jeho swójby přebywać.« Richter běše bórze w »zamóžnej, ale tola jednorje byrgarsce žiwej swójbje kaž doma«. A dale wuzna: »To najpřijomniše při Arnoldowym nadawku běše, zo mje husto pósłachu, zo bych někotre wokoliny Drježdźan narysował. Haj, přez Arnoldec samych so někotre dlěše wulěty po wjacorych dnjach přewjedźechu, na kotrychž je so wón z mandźelskej a dźowku wobdźělił a kotrež nam wšitkim wulke wjeselo wobradźachu. Hromadźach pilnje wšitko, štož zdaše so za naš skutk wužitne, a Arnold běše z mojimi rysowankami spokojom.« Telko z knihi dopomnjenkow Ludwiga Richtera, hdźež wopisuje přihoty wobrazow za wosebitu wabjensku knihu, dźensa bychmy prajili za turistisku knihu.
»70 Mahlerische An- und Aussichten der Umgegend von Dresden« je titul 1820 wudateje knihi nakładnika Johanna Christopha Arnolda. W prěnim wudaću běchu wobrazy z němskim pomjenowanjom titula a w dalšim (1822) z přidatnym francoskim wuhotowane, štož na to pokaza, zo běše nakład wuspěšny a kniha požadana. A tele wobrazy wužiwachu so zdobom tež za dalše knižne wudaće »Merkwürdigkeiten Dresdens und der Umgegend« (1926), pućowansku ručnu knihu Sakskeje Šwicy wot Wilhelma Augusta Lindauwa (1774–1849). 70 litografijow je hač do lěta 1818 nastało, to rěka, zo běše Ludwig Richter tehdom 15 lět młody, z čimž je sej wjele chwalby a připóznaće zdobył, tež wot rysowarja a kopororytwarja profesora Carla Awgusta Richtera (1770–1848), swojeho nana. So wě, zo běše nan swojemu synej při prěnim tak wobšěrnym wuměłskim dźěle k pomocy. »Na kóncu dósta nan kóždu platu do rukow, zo by ju zdźěla retušěrował abo zdalenosć punktěrował a skónčnje wšitko wužrawał«, dopomni so syn.


text:
Powiat gryfiński
Powiat gryfiński je powiat (wokrjes) na juhozapadźe pólskeho Zapadopomorskeho wojewódstwa a po přestrjeni najwjetši we wojewódstwje. Nadeńdźe so južnje wulkoměsta Šćećin a słuša k jeho metropolowemu regionej.
GeografijaWobdźěłać
Susodne wokrjesy su Powiat policki a bjezwokrjesne město Šćećin na sewjeru, Powiat stargardzki na sewjerowuchodźe, Powiat pyrzycki na wuchodźe a Powiat myśliborski na juhowuchodźe. Na zapadźe twori rěka Wódra statnu hranicu z Braniborskej.
Města a gmejnyWobdźěłać
Powiat wobsteji z dźewjeć gmejnow, mjenujcy šěsć měšćansko-wjesnych a třoch wjesnych gmejnow:
- měšćansko-wjesne gmejny
- Cedynia (němsce Zehden)
- Chojna (Königsberg in der Neumark)
- Gryfino (Greifenhagen)
- Mieszkowice (Bärwalde)
- Moryń (Mohrin)
- Sobiemyśl (Frankenberg)
- Trzcińsko-Zdrój (Bad Schönfließ)
- wjesne gmejny
- Banie (Bahn)
- Stare Czarnowo (Neumark)
- Widuchowa (Fiddichow)
WotkazajWobdźěłać
- Webstrona powiata (pól.)
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text:
Jakub Šewčik
Jakub Šewčik (němsce Jacob Schewtschik; * 6. septembra 1867 w Baćonju, † 3. awgusta 1935 w Chrósćicach) bě serbski farar, kulturny stawiznar, basnik a wot 1927 hač do 1930 druhi předsyda Domowiny.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jakub Šewčik – bratr Jurja a Michała Šewčika – narodźi so jako syn kublerja w Baćonju. Po wopyće Čornečanskeje wjesnje šule, wón, přihotowawši so na studij duchownstwa, tachantsku šulu a preparandu katolskeho seminara w Budyšinje wopyta. Jako 15lětny poda so Jakub Šewčik do Prahi, hdźež so jako chowanc Serbskeho seminara wot 1882 do 1889 na němskim Małostronskim gymnaziju wuwuči a na němskej uniwersiće hač do 1892 teologiju studowaše. W Praze bě Šewčik wot 1882 čłon a mjez 1889 do 1892 tež starši tamnišeho towarstwa Serbowka, spisa lyriku a prozu přewažnje patrotiskeho charaktera do Kwětkow a do Łužicy. Składnostnje połstateho jubileja Serbowki wudachu so Jubilejne spisy Serbowki w kotrychž Šewčik 1899 třeći zešiwk Baje a basnički redigowaše.
Nawróćiwši so do Łužicy běše spočatnje katechet při tachantskej šuli w Budyšinje a sta so 1893 z prěnim katolskim duchownym w Lubiju wot časa reformacije. Kipreje strowoty dla so wón w lěće 1895 do Worklec přesydli, hdźež běše hrodowski kapłan hrabinki Moniki ze Stollberg-Stollberg a so zdobom wulěkuje. W lěće 1896 powoła so wón na tachantskeho prědarja do Budyšina. Tu redigowaše wot 1896 spočatnje jenož politiski rozhlad Katolskeho Posoła a mjez 1906 do 1908 tež cyły časopis. Jakub Šewčik bě wot lěta 1890 čłon Maćicy Serbskeje, pozdźišo jeje sekretar a mjez 1900 a 1908 zdobom prěni kustos Serbskeho muzeja, kotryž so po Drježdźanskej wustajeńcy w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach w Budyšinje załoži. Wón spisa pojednanje Prěnički křesćanstwa mjez Serbami, kotrež so 1902 w Časopisu Maćicy Serbskeje wuda a rjad dalšich nabožinskich spisow. Tutych nadawkow pak měješe so wón w lěće 1908 wzdać, dokelž jeho Budyske tachantstwo jako fararja do Kamjenicy přesadźi.
Dnja 1. meje 1922 so Šewčik jako farar do Chróšćanskeje wosady nawróći. Jako konzerwatiwnje orientowany zastupjer Serbow bu wón 20. februara 1927 za předsydu Zwjazka Łužiskich Serbow a naslědnika Arnošta Barta woleny. W lěće 1933, Šewčik so na wuměnk podawši, swoje zastojnstwo złoži.
ŽórłaWobdźěłać
- Jurij Młynk: Šewčik, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 533.
- Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa: 2. dźěl Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 1960. str. 85–89.
- Adolf Černý: Šewčik, Jakub. W: Jan Otto (wud.): Ottův Slovník Naučný. Zwjazk 24: Staroženské–Šyl. Praha 1906, str. 596.
WotkazWobdźěłać
- Jakub Šewčik: Zběrka hornjoserbskich přisłowow po alfabetiskim rozrjedźe. Digitalizowany rukopis na slub-dresden.de
Arnošt Bart (1912–1927) • Jakub Šewčik (1927–1930) • Jan Křižan (1930–1933) • Pawoł Nedo (1933–1950) • Kurt Krjeńc (1951–1973) • Jurij Grós (1964–1990) • Bjarnat Cyž (1990–1991) • Jan Pawoł Nagel (1991–1992) • Jakub Brankačk (1993–2000) • Jan Nuk (2000–2011) • Dawid Statnik (wot 2011)


text:
Zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe naćisk etata wupołožił
Wudwor (AK/SN). 2020 budźe za wopłóčkowy zwjazk Při Klóšterskej wodźe (AZV) lěto mnohich nowosćow a dalšich nadawkow. Klětuši hospodarski plan je hižo na to wusměrjeny. Tak ma so zwjazk Kamjenskemu zaměrowemu zwjazkej za pitnu wodu přizamknyć. Wot klětušeho móhł tuž tamniši zastaraćel z energiju a wodu Ewag wšitke zawodne wobstarowanja přewzać. „To sej čłonske gmejny přeja“, podšmórnje Jan Mikel, tuchwilu amtěrowacy jednaćel AZV, a pokazuje na protokolowu noticu njezjawneho wuradźowanja zwjazkoweje zhromadźizny ze 24. septembra. „To pak je hišće dołhi puć. Za to dyrbimy tójšto prašenjow rozrisać a wobzamknyć.“


text:
Serbski institut ma nowu wědomostnicu za literaturu. Wot 1. junija skutkuje germanistka dr. Juliane Rehnolt na poł městnje w Budyskim slědźenišću kaž tež na Instituće za slawistiku Drježdźanskeje techniskeje uniwersiće (TU).
Kak sće jako germanistka k Serbam přišła?
J. Rehnolt: Kito Lorenc twori móst. Hižo dźesać lět skutkuju we wšelakorych funkcijach na Drježdźanskej TU, mjez druhim na Instituće za germanistiku. Ludźo so mjez sobu znaja, tež prof. Christiana Pruniča z Instituta za slawistiku, kotrehož sobudźěłaćerka wot tohole lěta sym. Wudamy hromadźe z dr. Francom Šěnom knihu „Gedicht-Geschichten – Literaturkritische Studien/ Wólny wjerš a formy ryma – literarnokritiske studije. Edicija, kotraž ma w oktobrje wuńć, zapřija spisy ze zawostajenstwa Kita Lorenca. W jeho namrěwstwje móžeš hišće tójšto wotkrywać!
W kotrej měrje wabi Was Kito Lorenc?


text:
Antanztrick
Paduši sej stajnje zaso nowe triki wumysluja, zo bychu ludźom pjenjezy pokradnyli. Tež we Łužicy znaty je mjeztym tak mjenowany wnučkowy trik. W zašłych tydźenjach a měsacach pak bě w medijach přeco zaso rěč wo poměrnje nowym wašnju kradnjenja, mjenujcy z pomocu tak mjenowaneho „Antanztricka“. Paduch so swojemu potencielnemu woporej rejujo bliži, při tym pyta z nim ćělny kontakt, zo njeby wopor pytnył, kak jemu móšnju abo handy ze zaka wućehnje. W samsnym času bliži so dalši paduch, kotryž pokradnjene wěcy hnydom přewozmje. Tajcy paduši su trikowi jebakojo (ně. „Trickbetrüger)“; konkretnje móžemy tajkeho „Antänzera“ mjenować rej(o)wacy jebak/paduch, rej(o)war-jebak, rej(o)war-paduch abo jebak/paduch z rej(o)warskim trikom. A „Antanztrik“ móžemy serbsce pomjenować rej(o)warski trik. Komuž je to spodźiwne, móže wuraz tež do pazorkow stajić kaž to němčina čini. – Kedźbujće tuž: Tykńće sej móšnju a handy do nutřkownych zakow a njedajće so mylić wot rejowacych jebakow – radšo so jim wuwińće.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa
klučowe słowa: substantiw
hesła: antanzen, Antänzer, Antanztrick, Trickbetrüger, jebak, rejować, rejwać


text:
Na fleku z bajtlami
Bezma 2,5 prōmila alkoholu miała starka ôd dwōch małych synkōw. 55-letniŏ bytōmianka ôpitŏ zajmowała sie wnukami. Chopcy, co im je 3 i 5 lŏt trefiyli w rynce matki, kerŏ synōw ôstawiyła pod starce pod ôpiekã. Terŏz ô dalszym losie kobiyty uzdŏ prokuratōr. Grozi jij nawet do 5 lŏt heresztu.
Wczorej kole połednia do patrolu funkcjōnariuszy Wachy Miyjskij przi ulicy Kōnstytucyje podeszli miyszkańcy i poinformiyrowali, iże widzieli kobiytã z małymi dziyciami, kerŏ może być ôżartŏ. Patrol tyn po chwili trefiōł na kobiytã i dwōch synkōw. Funkcjōnariusze wyczuli ôd nij alkohol i zawołali policyjōnōw. Alkōmat pokŏzoł u 55-latki hned 2,5 promila alkoholu w ôrganiźmie. Szandarzi dowiedzieli sie, iże dwa synki to sōm synowie ôd cery ôd bytomianki. Na miyjscu ukŏzała sie matka ôd dzieci, kerŏ wziōnła je spod ôpieki ôżartyj starki. Terŏz 55-latka ôdpowiy przed prokuratorym. Grozić jij może nawet do 5 lŏt heresztu.
Fot. ilustracyjnŏ: KPP Cieszyn


text:
Projekt Europskeje unije „55+“ posylnja angažowanych seniorow
Wostrowc (AK/SN). Za někotre lěta budźe kóždy druhi wobydler Zhorjelskeho wokrjesa znajmjeńša 55 lět stary. „Runje tući ludźo pak su sej zdobyli wysoke kompetency w powołanju, swójbje a wólnym času. Chcedźa so angažować a woni maja za to chwile. „Trjebamy starych a jich nazhonjenja za přichod“, potwjerdźa dr. Michael Schlitt, předsyda Mjezynarodneho zetkawanskeho centruma Marijiny doł (IBZ), zańdźeny štwórtk we Wostrowcu. Tam wotměchu po zahajenju projekta Europskeje unije loni nětko druhu fachowu konferencu „Natwar kompetencneho teama 55+ w němsko-pólskim pomjeznym rumje“. Projekt traje wot lěta 2017 do 2019. Iniciatorojo a partnerojo za IBZ su agentura za regionalne wuwiće Kyrkonošow (Riesengebirgsregion KARR) z města Jelenia Góra w Pólskej. Za projekt móža nałožić 669 000 eurow. Z nich přińdźe 568 000 eurow ze spěchowanskich srědkow europskeho programa „Interreg Pólska-Sakska“. 101 000 eurow swójskeho podźěla njesetej kooperaciskej partneraj. Po intensiwnym wuhódnoćenju chcedźa zdźěłać brošuru z dokumentaciju.


text:
Ôżarty wytrzas szybã w autobusie
Policyjōny zastawiyli ôżartego wandala. 20-latek wybiōł przodniõ szybã w miyjskim autobusie. Bytōmiōn mioł bezma 2 prōmile alkoholu w ôrganiźmie. Chop usłyszoł już ôbskarżynie. Terŏz ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu do 5 lŏt heresztu.
W niydzielã po połedniu kerowca autobusu miyjskigo w czasie kursu ulicami Bytōmia powiadōmiōł policyjōnōw ô chopie, co robiōł breweryjõ. Mody chop wysiŏd na przistanku w cyntrum miasta. Trzimanõ w rynce flaszkã ciepnōł w przodniõ szybã autobusu, kerŏ ôstała poprzniōnŏ. W tym czasie mōndurowi z kōmisariatu przi ul. Chrzanowskiego dojyżdżali do autobusu. 20-latek wziōn uciykać, jak ôbejzdrzoł policyjōnōw. Po krōtkim pościgu wachtyrze prawa chyciyli wandala. Podszukowanie alkōmatym wykŏzało u niego bezma 2 prōmile alkoholu w ôrganiźmie. 20-latek trefiōł do izby wytrzyźwiyń. Z ôbsztalowań śledczych z kōmisariatu wynikŏ, iże mody chop bōł pasażerym autobusu i zachowywoł sie za głośno co szterowało inkszych pasażerōw. Kerowca napōmnioł 20-latka, co prziniosło agresyjõ. Kerowca zawołoł policyjōnōw. Po wytrzyźwiyniu bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie. Cyna szyby porachowano na kole 8 tysiyncy złotych. Terŏz 20-latek ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu do 5 lŏt heresztu.
Zdrzōdło i fotografijŏ: KMP Bytōm


text: Wojerecy (SiR/SN). Wojerowčanka Dagmar Steuer je projekt do žiwjenja zwołała, na łukach štomy a kerki sadźeć. A je za swoju ideju dotal wjele připóznaća žnjała. Wotpowědnu ležownosć přewostaja wona ze swójskeho wobsydstwa. „Mam wulke wjeselo a začuwam, zo něšto dobre zdokonjam. Widźiš-li, kak sterilnje sej někotři swoju zahrodu wuhotuja, ale sej jabłuka z Južneje Afriki kupuja, da maš tola rozmyslować. Wobhladuju projekt tuž jako jara trěbny. Je to mój přinošk za wobswětoškit. Njeměli rěčeć, ale jednać!“ Mjeztym su wobydlerjo na 1,3 hektary wulkej priwatnej łuce njedaloko Němcow něhdźe 250 štomow, kerkow a dalšich rostlin nasadźeli.


text:
Radwor (SN/MkWj). Madeleine Rentsch je nowa Radworska wjesnjanostka. Gmejnscy radźićeljo su 43lětnu z Łupoje na swojim wčerawšim posedźenju spřisahali a ju tak do zastojnstwa zapokazali. Runočasnje je so dotalny wjesnjanosta Wincenc Baberška po 27 lětach w zastojnstwje rozžohnował. Wón dźakowaše so w tym zwisku sobudźěłaćerjam gmejnskeho zarjadnistwa za wjelelětne dobre zhromadne dźěło kaž tež zastupowacemu wjesnjanosće Pětrej Klimanej, kiž je wčera nowu wjesnjanostku spřisahał.
Madeleine Rentsch bě při wólbach wjesnjanosty 9. februara za Minakałskich domizniskich přećelow nastupiła a so hnydom w prěnim wólbnym přeběhu z wjace hač 55 procentami hłosow wolerjow jasnje přesadźiła.


text:
Stephen King
Stephen Edwin King (ur. 21 wřeśńa 1947 we Portland) – amerikoński pisoř, autor guůwńy literatury grozy. Pjyrwyj wydowou kśůnžki pod pseudůńimym Richard Bachman a jydyn roz kej John Swithen.
Je autorym horrorůw, kere přešuy do klasyki gatůnku, kej lo bajšpila: Lśńyńy, Mjastečko Salem, Carrie. Ńy uůgrańičo śe ale do jydnygo gatůnku, čygo přikuodym sům: Štyry pory roku, Źelůno mila, Ślypja Smoka, Bastjůn a 7-tůmowy cykl powjeśći fantasy Mročno Wježa.
W 2003 zostou uodznačůny prestižowům nagrodům DCAL (Medal za wybitny wkuod we literatura amerikańsko) bez National Book Foundation.


text:
Bjedrich August Bergan
Bjedrich August Bergan (němsce Friedrich August Bergan; * 15. septembra 1824 w Dołhej Boršći, † 16. februara 1901 w Drježdźanach) bě serbski ewangelski farar a zakitowar serbstwa.
Narodźi so jako syn Boršćanskeho wučerja Jana Bergana a wopytowaše wot 1841 do 1843 Budyski gymnazij, hdźež bě z čłonom towarstwa Societas Slavica Budissinensis. Wot 1843 do 1846 bě šuler Zhorjelskeho gymnazija a potom studowaše hač do lěta 1848 ewangelsku teologiju we Wrócławju. Wot 1848 do 1852 bě kandidat duchownstwa w pruskim Rózborku a 1852 nastupi farske městno we Wulkich Zdźarach, hdźež skutkowaše přez 45 lět hač do lěta 1898, hdyž so na wuměnk do Drježdźan poda.
W Zdźarowskej wosadźe, tehdy k Pruskej słušacej, haješe Bergan serbsku rěč a wašnja a zakitowaše serbšćinu před pruskej wyšnosću.
Přećel Handrija Zejlerja bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a wot 1897 jeje čestny sobustaw.
Narowny pomnik Bjedricha Augusta Bergana a mandźelskeje Luizy Klary, rodźeneje Kubicec (1837–1916), nadeńdźe so na Zdźarowskim kěrchowje. Jeju dźowka Margareta bě zmandźelena z Jánom Emanuelom Dobruckim.
LiteraturaWobdźěłać
ŽórłoWobdźěłać
-
- Arnošt Simon: Bergan, Bjedrich August. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 46


text:
Slawistika
Slawistika jo interdisciplinarny wědomnostny pśedmjat, kótaryž se zaběra we wšakich tematiskich wobcerkach pśedewšym z rěcywědu, literaturu, kulturu a teke historiju wšyknych słowjańskich ludow.
Slawistika se dalej rozrědujo do specializacijow, kótarež su: sorabistika (rěc a kultura Dolnych a Górnych Serbow), bohemistika (česka rěc a kultura), bulgaristika, chorwatistika, polonistika, rusistika, serbistika (rěc a kultura pódpołdnjowych Serbow). Dalšne slěźeńske pólo slawistiki jo tak pomjenowana staroslawistika abo paleoslawistika, to groni wědomnosć Staro-cerkwjejno-słowjańskeje a cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
Slawistika wuwucujo se na młogich uniwersitach pśedewšym w słowjańskich krajach, ale teke w Nimskej, Awstriskej a drugich.


text:
Czej jô blós sã dowiedzôl, że Marszôlk Wòjewództwa Pòmòrsczégò, z pòpiarcym Sejmikù, mô ùszëkòwôné Kaszëbską Nôdgrodã Lëteracką, jô bél rôd, że na òstatk najã kaszëbską nôrodną lëteraturã mają achtnioné, przez co dele swiatu klëkã, że je to lëteratura apartnô ë samòstójnô. Tak jak jãzëk kaszëbsczi brëkòwôl taczégò pòliticznégò achtnieniô ë je mô òd 2005 r., jistno brëkòwala gò naja lëteratura ë tere mô je dostôné. Fejn sã stalo, że na nôdgroda mô téż swòjã pòmòrską sostrã, w tim samim czasu dôną Pòmòrską Lëteracką Nôdgrodã „Wiater òd Mòrzégò”, jakô je przeznôwônô pisarzóm z Pòmòrzô Wschòdnégò za lëteraturã pòlskòjãzëkòwą abò za ksążczi ò témie zrzeszony z Pòmòrzim.
Gratulérëjã Stanislawòwi Jance, że to do niegò na pierszô Kaszëbskô Lëterackô Nôdgroda trafia. Janka je prosto dobrim kaszëbsczim pisôrzã. Jeżlë òn abò móże jesz chtos pò mòjim pierszim, na gòrąco napisônym na fejsbókù, òtaksowanim ùroczëstoscë wrãczeniô Pòmòrsczi ë Kaszëbsczi lëteracczëch nôdgród, zrozmiôl jinaczi, pò prôwdze sã zmilil. Jistno nen tu ùmëslënk ë bédënczi na przińdnosc jô napisôl nié dlôtë, cobë kritikòwac, jamrowac ë sã mądrowac, le żebë nasza (wszëtczich) redosc bëla drëgą razą jesz wikszô.
Jô z niecerplëwòtą żdôl za pierszim rozdanim Kaszëbsczi Lëteracczi Nôdgrodë, a nawetka wząn jô sã za bédowanié do kapitulë ti nôdgrodë najich pisarzi, jak téż za zachãcanié jinëch do sklôdaniô swòjich bédënków. W tim dzejanim szlo mie ó to, cobë nie pòkôzalo sã, że ni ma kòmù ti nôdgrodë dac, bò strzodowiszcze nie je nią zajinteresowôné. Na òstatk przëszed nen dzéń – 18. pajicznika 2018 r. – czedë ma z bialką jacha do Nadbôltowégò Ceńtrum Kùlturë, Kòscola sw. Jana, w Gduńskù na nã ùroczëstosc rozdanié Kaszëbsczi ë Pòmòrsczi lëteracczëch nôdgród.
Fot. A. Jablonsczi
Mùszã rzec, że òglowò dosc paradno tam bëlo ë bókadosc kaszëbiznë to dalo w òbùdwùch dzélach: pòlsczim ë kaszëbsczim. Ju sóm Marszôlk Mieczislôw Struk wiele piãknëch slów ò kaszëbiznie rzek, a pòtemù Martina Bùnda (z dodomù Mistarz) z Kartuz, nôdgrodzonô pierszą Pòmòrską Lëteracką Nôdgrodą za ksążkã „Nieczułość”, w jaczi napisa ò żëcym kaszëbsczëch bialk, snôżo dzãkòwala swòji kaszëbsczi Tatczëznie ë ze znajôrstwã ò jãzëkù kaszëbsczim gôda. W kaszëbsczim dzélu wëbrzmiôl jãzëk kaszëbsczi, w jaczim krótką przëmòwã zacząn Stanislôw Janka ë w jaczim gôdkã ò rozsądzenim kaszëbsczi kapitulë Daniel Kalinowsczi skùńczil.
Tak bëlo. Leno, że w cali ti ùroczëstoscë bëlë téż rzeczë, jaczé përznã skazëlë ù mie nã calą ùdbôną so przez miã dejã ò achtnienim kaszëbsczi lëteraturë. Nié blós jô nó nie kriticzno zdrzã. Jistno w tim falu mësli Adóm Hébel. Ma sedza kòl se, czej na binowim ekranie pòkôzalë sã pierszé lëtrë wëjimkù z ùtwórstwa nôdgrodzonégò Kaszëbë, a z glosników szed glos aktora Zbigórza Jankòwsczégò: „Lëtwò, òjczëzno mòja…”. Kòmeńtôrz A. Hébla je ùchwôcenim téż mòjëch mëslów: „Jakno wëjimk ùtwórstwa Stanisława Janczi jô bë rôd ùczuł wëjimczi z jegò prozë abò poezje, a nié dolmaczënkù – bò zôs   lëteratura nie gôdala ò se i swòjich sprawach, le ò cëzëch”.
Nie bëlo to pò richtoscë zycher zamierzoné, le bëlo mòżno téż z ti ùroczëstoscë merkac, że naja lëteratura ë ji twórcë są përznã taczima palëpiéckama kòl pòlsczi lëteraturë ë pòlsczëch twórców. Tëch òstatnëch, wszëtczëch 9 nominowônëch, pòkôzalë baro fejn w krótczich filmikach ò nich ë jich ùtwórstwie. Z naszëch – òkróm laùréata – nie pòkôzalë nikògò. Z regùlaminu nôdgrodë je wiedzec, że kaszëbsczi pisarze ë jich ksążczi nie bëlë nominowôny, le blós zglôszôny. Kò jo, ale nëch zgloszonëch wôrt bëlo równak pòkazac. Dlôcze? Żebë tak cos szlo w swiat, cobë swiat pòznôl najëch pisarzów, żebë òprzestelë bëc anonymòwi abò znôny leno „swòjim”. Nie jidze ó to, żebë z nich robic celebritów, blós ó to, cobë celebrowac najã lëteraturã.
Krótkò rzec: to, co jô przeżil, widzôl ë czul na òpisôny ùroczëstoscë, dalo mie widzec, że Kaszëbskô Lëterackô Nôdgroda je wôżnô sama w sobie, le jesz mòcniészim pòdskôcenim do pisaniô pò kaszëbskù stanie sã òna dopiérze, czej mdze mòderno òpakòwônô, jak na Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda, a nié kòl ti drëdżi ùpchônô përznã w nórt.


text:
Znamje na sćěnje nichten njemógał pśewiźeś, ale Belšazar, ten pśeskobodny babyloniski kral, njejo zamógł jo wukłasć. Jano mudry profet Daniel jo mógał wucytaś, až kraj pójźo kamsy. Parada zwěšćelowarjow zagubjenja slědnych 3000 lět wobskjaržujo skazenje a pśemódlenje pśibogam. Menetekel pśibytnosći pak njejo napisał Bog starego testamenta, ale dogma njeskóńcnego rozrosćenja. Mene mene tekel uparsin – licone, wažone a ako njedosegajuce pósuźone. Take powědanje jo witśi watśi, groni frakcija žorta a šposa. Wót lěgwa wubójanych jo jich wótstawk wjele wětšy ako jo w casu pandemije do rady dane. Wšykno w mjenju lichoty, pódpěrane wót samsewumjenjonych ekspertow, kenž maju wšo rozpłošenje za wuzbytne. Kśik pak buźo wjeliki: »Běda, běda, ty wjelike město Babylon, ty mócne město, pśeto we jadnej štunźe jo twój sud pśišeł. A kupce na zemi budu płakaś a žałosćiś nad nim, dokulaž jich wóru nicht wěcej njebuźo kupowaś.« (Zjawjenja Jana 18).
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.