text:
zwučowanje 1 / Übung 1
rěčne elementy / Sprachbausteine
Tutón test ma dwaj dźělej. Wobdźěłaće wosobinski a oficialny list z prózdnymi městnami, kotrež maja so wudospołnić.
Sće w prěnim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom započina so druhi dźěl. Hdyž sće wobaj dźělej absolwował/absolwowała, zhoniće wuslědk.
Čitajće slědowacy tekst. Naklikńće za kóžde prózdne městno prawe słowo. (für die Lücken im Text das richtige Wort anklicken)
Luba mama,
nětko sym hižo ( 1 ) njedźele po puću. Moje sportowe koleso so woprawdźe ( 2 ) hodźi za tajku turu. Ale ty sy zawěsće ( 3 ), što sym dožiwił, abo?
( 4 ) Stockholmje sym dwaj dnjej wostał. Město je krasne a wjedro bě rjenje słónčne a ćopłe. Potom sym z ( 5 ) do Uppsale jěł a sej tam znatu katedralu a uniwersitu wobhladał.
Potom pak ( 6 ) wulki čas, dale pućować. Mějach tola hišće 1000 kilometrow před ( 7 ). Z kolesom podach so ( 8 ) regiona Dalarny, kotryž je woprawdźita parlička. Štomy su wulke a stare, jězory čiste a błyšćate a mój stan wobdawachu čorne ( 9 ) a wonjaty wrjós. Sym tam tajku ćišinu dožiwił, ( 10 ) běch cyle zakuzłany. Bě ćežko za mnje, so zaso na ciwilizaciju zwučić. Sym momentanje žiwy bjez chwatka a bjez toho, zo stajnje na časnik hladam.
Nětko ( 11 ) w ćahu do Trondheima, do Norwegskeje. To je moja přichodna stacija. Sym strowy a ( 12 ) so derje wjedźe. Nječiń sej žane starosće.
Ze sewjera strowi
twój Matej
(swobodnje po Nowym Casniku)
Sće w druhim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom zhoniće wuslědk wotrězka rěčne elementy.
Čitajće slědowacy nawěšk a list. Potom čitajće słowa w kašćikach. Rozsudźće, kotre słowo so najlěpje do kotreho prózdneho městna hodźi a ćehńće je z myšku na wotpowědne městno. Směće kóžde słowo jenož jónu wužiwać. (für einen Lückentext die passenden Wörter auswählen; jedes Wort nur einmal verwenden)
List
Česćeny knježe Kobano,
chcu so ( 13 ) wutrobnje dźakować za historisku bursku lódku, ( 14 ) sće muzejej přewostajił. Smy ( 15 ) do stajneje wustajeńcy zarjadowali.
W ( 16 ) wobstatku mamy nětko lódku z lěta 1807 a Wašu z lěta 1795. ( 17 ) je starša a je wjetša, ma ( 18 ) naš region typiske pomolowanje w tehdy ( 19 ) wužiwanych barbach: čerwjene, žołte a módre. Lódka je prědku a tež na ( 20 ) wěku z tulpami, stilizowanymi kćenjemi a łopjenowymi rankami wudebjena.
Zajimawy je tež zeleny, najskerje originalny zamk ( 21 ) prawym boku, w kotrymž tči hišće železny kluč. Lódka je ( 22 ) chójnoweho drjewa. Štó je blidar abo štó je lódku pomolował, njeda so wjace zwěsćić. Prjedy chowachu burske žony w lódkach swoju drastu a nimo toho móžachu na ( 23 ) sedźeć. ( 24 ) běchu lódki wažny předmjet wšědneje potrjeby w dwójnym zmysle.
Z přećelnym postrowom
Waša Wórša Mudrina
(swobodnje po Nowym Casniku)
słowničk:
lódka = Truhe
domjaca nadoba = Hausrat
wobstatk = Bestand


c: text/html

text:
Donald Trump
Donald John Trump (nar. 14 czyrwnia 1946 w Nowym Jorku) – amerykōński gyszefciŏrz, ôsoba telewizyjnŏ jak tyż politiker, 44. prezydynt Stanōw Zjednoczōnych w latach 2017–2021.
Biografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
W 1968 dostoł dyplōma z ekōnōmije na Wharton School of Business. W 1971 przejōn familijnõ fyrmã Elizabeth Trump & Son, przi zmiynianiu niyskorzij jeji miano na The Trump Organization. W czasie swojã karierã biznesowej wybudowoł, wyremontował jak tyż zarzōndzoł licznymi statkami kōmercyjnymi i pōmiyszkaniowymi, hotelami, kasynami i polami golfowymi. W latach 1996–2015 bōł posiedzicielym kōnkursōw Miss Universe, Miss USA i Miss Teen USA, a w latach 2004–2015 bōł gospodŏrzym programu telewizyjnego The Apprentice, ymitowanego na kanale NBC. W 2015 znŏd sie na 72. placowi zestawiyniŏ nojbarzij wpływowych ludzi świata, a w 2016 – z statkym wartym 4,5 mld dolarōw – ôstoł sklasyfikowany na 324. placowi brify najzebranych ludzi świata dwutydnika „Forbes”.
Rozwŏżoł kandydowanie w wotōngu prezydynckim w 1988, 2004 i 2012, jednak antlich niy powzimoł decyzyje ô udziale. W wotōngu w 2000 ubiygoł sie ô funkcyjõ prezydynta Stanōw Zjednoczōnych z ramiynia Partyje Reform, wycŏfoł sie jednak na etapo prawotōngu partyjnych. W czyrwniu 2015 ôgłosiōł swojã kandydaturę w wotōngu prezydynckich w 2016. Zdobōł nojwiyncyj głosōw wszeôbecnych i głosōw delegatów w prawotōngu Partyje Republikańskiej i ôficjalnie dostoł nōminacyjõ tyj partyje na kandydŏcie na prezydyncie Stanōw Zjednoczōnych, a Mike Pence na kandydŏcie na wiceprezydenta Stanōw Zjednoczōnych.
Jego ôstatni ôpōnynciŏ partyjni zawiesiyli swoje kampanije w mŏju 2016, w wyniku czego w lipniu Trump dostoł ôficjalnõ nōminacyjõ Partyje Republikańskiej na stanowisko prezydynta USA, za to Mike Pence ôstoł nōminowany na stanowisko wiceprezydenta USA. Kampanijŏ prezydynckŏ Trumpa trefiyła sie z niespotykanym baczyniym mydiōw jak tyż miyndzynŏrodowym napōmniyniym. We swojim programie ôbiōrczym zakłŏdoł rynegocjacyjõ relacyji chińsko-amerykōńskich jak tyż ugŏd ô swobodnym handlu, takich jak NAFTA, eli Partnerstwo Transpacyficzne. Ôsprawioł sie tyż za zaostrzeniem prawa imigracyjnego (społym z budowõ muru na granicy amerykōńsko-meksykańskij) jak tyż znaczōncym ôbniżyniym dŏwek. Krytycznie wypadoł sie na tymat NATO przi prawiyniu, iże pakt tyn je niykorzistny dlŏ Stanōw Zjednoczōnych. Podkryśloł swoje pozytywne ôpinie na tymat prezydynta Rusyje Władimira Putina, a tyż skazowoł na potrzebę spōłprace USA z Rusyjōm przeciwko Państwu Islamskimu. 8 listopada 2016 wygroł wotōng prezydyncki, przi pokōnowaniu kandydatkę Partyje Dymokratycznyj, Hillary Clinton. Amt ôbjōn 20 stycznia 2017. Je nojstarszõ (w mōmyncie ôbjyńciŏ amtu) i najzebranõ ôsobōm w historyji sprawujōncõ amt prezydynta Stanōw Zjednoczōnych. Pōnadto je piyrszõ ôsobōm na tym stanowisku, kerŏ niy zajmowała żŏdnego stanowiska przi wojsku, rządzie abo wyłanianego w wotōngu, a tyż piōntõ ôsobōm ôbranõ na to stanowisko, kerŏ niy dostała nojsrogszego numera głosōw w welowaniu wszeôbecnym.
W 2020 roku ubiygoł sie ô reelekcyjõ, jednak przegroł wotōng z Joe Bidenem.
Ôdznaczyniŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Medal Hōnoru Wyspy Ellis (USA) – 1986[1]
- Medal Prezydyncki „Lyskaniŏ” (Gruzyjŏ) – 2012[2]
- Keta Medalu Krōla Abdulaziza Al Sauda (Arabijŏ Saudyjskŏ) – 2017[3]
- Medal za Ôpowŏgã (Afganistan) – 2018[4]
Przipisy
- ↑ Dan Evon, Donald Trump Received an Ellis Island Award in 1986?, snopes.com, 5 września 2016 [dostymp 2021-01-12] (angelski).
- ↑ CaakaшBили Harpaдил ДoHaлbдa TpaMпa OpдeHoM CияHия, cisnews.org, 22 kwietnia 2012 [dostymp 2021-01-12] (rusyjski).
- ↑ Alexandra Wilts, Donald Trump awarded with Saudi Arabia’s highest civilian honour within hours of landing in the country, independent.co.uk, 20 mŏja 2017 [dostymp 2021-01-12] (angelski).
- ↑ Trump Awarded ‘Bravery’ Medal By Afghans For Pakistan Stance, rferl.org [dostymp 2021-01-12] (angelski).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Twarske dźěła za přichodny šulski kompleks w Barće, gmejna Malešecy, bórze nowu fazu docpěja. Po tym zo w nowembrje nowu sportowu halu dotwarja, zahaja klětu w januarje pódlanske twarjenja potorhać, kotrež wjace trěbne njejsu.
Bart (UM/SN). Po wotpowědnym wupisanju Budyskeho krajnoradneho zarjada su slědowace pódlanske twarjenja potrjechene: stara ćěłozwučowarnja, dotalnej dźěłarni za metal a drjewo kaž tež tepjernja z wuhenjom. Při twarje ćěłozwučowarnje běchu asbest w formje zatykowanskeho materiala we wonkownych fugach a při woknach zasadźili, kaž z wotstronjenskeho koncepta inženjerskeho běrowa NUB z gmejny Feliksowy jazor (Felixsee), wokrjes Sprjewja-Nysa, wuchadźa. W špundowanju a na třěše bu kołmazowy papjerc zatwarjeny, runje tak wužiwachu tam wobarbjenja z kołmazom. Platy wonkownych sćěnow su z kamilitom, w NDR často wužiwanej dźěłowiznu z mineralneje włokniny, izolowane.


text:
Chcedźa sportowe zarjadowanje při Třižonjanskim jězoru tež lětsa přewjesć
Łaz (AK/SN). Lětuše triatlonowe wubědźowanje KnappenMan při Třižonjanskim jězoru chcedza korony dla z wobmjezowanjemi a krutymi postajenjemi po móžnosći 29. a 30. awgusta přewjesć. To zdźěli Łazowski wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) předwčerawšim Łazowskim gmejnskim radźićićelam na posedźenju. Po tuchwilnych planach přewjedu zarjadowanje w mjeńšej formje. Njebudźe pak žanoho wubědźowanja za dźěći, kaž su je hewak poskićeli. Jenož dorosćeni sportowcy sami smědźa so w tak mjenowanym nutřkownym wobłuku pohibo- wać. Wopytowarjo dyrbja za zašlahanjemi wostać. Nimo toho njezměja žane předawanišća zakuskow a napojow za přihladowarjow. „Smy dobreje mysle“, rjekny Leberecht, kiž přihoty z wjacorymi partnerami wobstajnje wothłosuje.


text:
Runje tak kaž loni tež tónkróć wotewrjenje Małowjelkowskeho prazwěrjenca koronapandemije dla přestorča. Hač móža kaž před lětom 20. meje wočinić, wšak tuchwilu jasne njeje.
Mały Wjelkow (UM/SN). Wobrazy su podobne, a přiwšěm je wulkich rozdźělow. Runje tak kaž loni je Małowjelkowski prazwěrjenc srjedź apryla hišće we hłubokim zymskim sparje. W normalnym padźe so tu hižo wot 1. apryla z ludźimi mjerwi, kotřiž prazwěrjata wobdźiwaja a na to čakaja, zo w dožiwjenskim swěće Lavaris wulkan zaso wudyri. Minjene lěto smědźeše woblubowany wólnočasny park 20. meje swoje durje wočinić, jako měnjachu, zo je hladajo na koronapandemiju najhórše přetrate. Dźensa wědźa to lěpje (abo špatnišo). „Tuchwilu njeje scyła hišće wotwidźeć, hdy a pod kotrymi wuměnjenjemi móžemy prazwěrjenc wotewrěć“, praji nawodnica za wólny čas a turizm z Budyskeje wobdźělenskeje a wobhospodarjenskeje towaršnosće (BBB) Katharina Görnitz na naprašowanje. Štož móžachu, su činili.


text:
Kito Mudra
Kito Mudra (němsce Christian Mudra; * 28. nowembra 1799 w Běłej, † 7. junija 1883 w Picnju) bě serbski farar, přełožowar a zakitowar delnjoserbskeje rěče.
Narodźi so jako syn sudniskeho šołty a wopytowaše wot 1816 do 1822 Choćebuski gymnazij. Wot 1822 do 1825 studowaše ewangelsku teologiju w Hali. Po nawróće do Łužicy bě najprjedy z wučerjom na Hólčej wyšej šuli w Choćebuzu a wot 1829 do 1839 wyši wučer a třeći farar w Picnju. Wot 1839 do 1873 skutkowaše při tamnišej cyrkwi jako wyši farar. W lěće 1873 poda so na wuměnk.
Mudra zastupowaše prawo za šulske zdźěłowanje w delnjoserbskej rěči a wojowaše wo zachowanje serbstwa w Delnjej Łužicy. Přełoži knihu Pój k Jězusej (Barmen 1860), někotre spěwy a kěrluše a pomhaše při wudawanju serbskich prědarskich knihow. W lěće 1865 dósta wot pruskeho knježerstwa nadawk, nawjedować komisiju za wudawanje serbskich wučbnicow za delnjołužiske šule a spisać serbske šulske knihi. Nimo njeho słušachu tež Fryco Bojt, Pawoł Fryco Broniš a Karl Eduard Haußig do tuteje komisije. Na zakładźe spěšnje změnjenych politiskich wobstejnosćow w Pruskej hodźachu so tute plany pak jenož zdźěla zwoprawdźeć.
Kito Mudra bě wot 1880 čłon Maśicy Serbskeje.
Dalšej spisaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ten knjez jo moj pastyŕ. Chośebuz 1869 [prědowanje čo. 45]
- Serbske arije za našu lubu młoźinu. Chośebuz 1867 [sobuawtor]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Korla Awgust Jenč: Pismowstwo a spisowarjo delnjołužiskich Serbow wot (1548) 1574–1880. W: ČMS 33 (1880), str. 150
- Benjamin Běgaŕ: Wušy farar Mudra. W: SC 82, čo. 14, 11. apryla 1931
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk/Pětr Kunze: Mudra, Kito. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 398


text:
Lubiymy tradycyje i fajery. Nojlepij te swoje. Beztōż fajrujymy greckie andrzejki, rzymskie walyntynki i słowiōńskigo śmiyrgusta. Ale halloween? Niy no, co to to niy.
Masa ludzi sie gorszy, jak yno ô halloween słyszy. “Na co to?”, “mōmy swoje świynta!”, “raus ze pogōńskim pierōństwym!” – to je yno pora bajszpili tego, co ludzie godajōm ôd poru lot na kōniec paździyrnika.
Jo patrza na halloween bez to, jako to wyglōndo we Ameryce. W USA, kaj napoczło sie fajrować tyn dziyń tak richtich fest, to je ajnfach szpas. Na nowojorsko parada, na kero mielimy przileżytość sie podziwać pora lot do zadku, prziłażōm setki tysiyncy ludkōw. Lezōm czynsto porami i trzimiōm sie przi tymu za rynce, a czasym prziłażōm i cołkimi familijami. Toć, je tam fol bebokōw: sztrzigi, zombie, połednice. Sōm heksy i zakrwowiōne kaspry. Ale sōm tyż miniōnki, żōłwie ninja i Batman. Hitym podzimia 2014 bōł Pikachu.
Przajymy przeblykaniu sie. Kukaniu sie za farebnōm maskōm, kero dowo anōnimowość i zezwolo pobłoznować tak, jak niy śmiymy na beztydziyń we roboczym ancugu. Wiela mōmy bez rok takich przileżytości ku szpasowi? Ku ôblyczyniu jakiś cyrkuśnych łachōw? Jedna – na sylwestra? Abo ze dwie, możnej trzi? Za moc utrop i powogi mōmy wele nos kożdy dziyń. Tōż czamu by sie niy trefić ze kamratami, potańcować, pośmioć, dać se kapka folgi roz za świynty czos?
Ci, kerych halloween fest gorszy, godajōm czynsto, że nojgorsze przi tym fajerze je ôd niego “niybezpieczne, satanistyczne pochodzynie”. Tōż prowda je tako, że tradycyjo halloweenowo przilazła do skōmercjalizowanej Ameryki ze Irlandyji, a wziyn sie ze tradycyji celtyckich. Tōż mo pogōńskie pochodzynie, ja? Toć, gynau tak samo jak spōmniane już andrzejki abo niyôdłōnczno tajla nojsrogszego chrześcijańskigo fajeru – śmigus-dyngus. Terozki halloween to je ajnfach epny bal przeblykańcōw.
Sōm żech niy ma fanym bebokōw, a nojbardzij ôkropicznym horrorym, na jaki umia wejrzeć je “Stranger Things”, kery ze horrorami ani niy mo nic spōlnego. Ale niy ôto sie tukej rozchodzi. Ajnfach niy śmiymy być hipokrytami i dować se pedzieć, że dzisiej kōniecznie trza sie przeblyc abo że maski na gymba ôblyc w żodnym razie niy śmiymy. Trzimejmy sie prawideł, nojlepij tych swoich – jak mi sie zdo, że stowianie se bani na łepie je gupie, to tego niy robia, a jak mi sie uzdo, że paradne łażynie we klamotach choby Hulk je super fajne, to właża we zielōny kostium i skocza jak muzyka gro. Niy ôbszeredzejmy fajrujōncych dzisiej modych i niy spoziyrejmy jutro szpetnie na ôjcōw ôd bajtli, kere pod wieczōr stowały do zdjynć we ôblyczkach morōw i strzigōw.
Fest mōm w zocy, jak fto niy siedzi i wajo, yno sznupie za idyjami i inkszymi ôpcyjami. Modzi chcōm fajrować, ôd nich “fajno, amerykańsko imprezka” przidzie chned, a nōm sie sztyjc te halloween niy podobo? Pedzieć “niy” niy starczy. Beztōż fest jeżech rod, jak pokazujōm sie fajery, kere sōm takim ôdpedzyniym na te maskaradowe zapotrzebowanie. Kuknijcie, to sōm naprowda mega idyje, a z kożdym rokiym welunek je coroz szyrszy. Dzisiej srogōm popularnościōm pochwolić sie umiōm np. zabawy choby “Holy Wins – Świynty Wygrywo”, bez czos kerych cołko ferajna przeblyko sie za ôblubiōnych świyntych.
Jako Ślōnzoki sōm my z natury kōnserwatywni. Na świot ôtwiyrōmy sie pōmału, na przichwolynie nowościōm trza nōm kapka wiyncyj czasu. I tak se myśla, że to w żodyn roz niy ma złe, ale czynsto biere sie ajnfach z naszego niyzdecydowanio. Bo sami już niy umiymy spokopić, eli cosik nowego je dobre, eli szpetne. A to zaś biere sie przede wszyjskim ze szumu medialnego naôbkoło nos i godki ôd tych, kerzi ryczōm do nos ze dwōch blank inkszych krajōw. Miyjmy swōj pōmyślunek, ôbiyrejmy zgodliwie ze sumiyniym, niy godejmy za gibko szpetnie ô inkszych.
A jutro rekōmanduja byzuch na cmyntorzu i chnedka skupiynio przi grobach. Spamiyntejmy, że dziyń, w kerym dziwie sie na ôd kogoś klamoty, to je ôstatni dziyń paździyrnika, a niy piyrszy listopada. 😉
Chcesz cosik pedzieć? Skōmyntuj tekst na Facebooku!


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny znowa pozbudźiło. Serbske Nowiny tule w serialu rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Wón bě wusko ze Slepjanskej wosadu zwjazany a česćeše sej lětstotki zakorjenjenu tradiciju hudźenja na dudach. Na kozole a na měchawje wón hraješe. „Korla Tilich z Małeje Nydeje njehudźeše jenož na dudach. Wón je tež sam twarješe, porjedźeše a wukubła njeličomnych młodostnych w hraću na tymle instrumenće. Za naš ansambl je wón samo wšelake twórby za dudy spisał“, powěda předsydka Serbskeho folklorneho ansambla Slepo Stephanie Bierholdtec. Wot lěta 2015 je wona zdobom społnomócnjena za turizm gmejny Slepo a dźěła w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje.


text:
Serbska cyrkej
Serbska cyrkej w Budyšinje (tež cyrkej Našeje lubeje knjenje, němsce Kirche Unserer Lieben Frau, tež Liebfrauenkirche) je Boži dom katolskich Serbow, kotryž přisłuša tachantskej wosadźe swjateho Pětra. Cyrkej namaka so zwonka něhdyšeje nutřkowneje měšćanskeje murje, wuchodnje Bohateje wěže na historiskich Selowych wikach.
StawiznyWobdźěłać
Serbska cyrkej je po tachantskej cyrkwi swj. Pětra po zdaću druha najstarša Budyska cyrkej. Prěnje dopokazane naspomnjenje pochadźa z lěta 1293, hačrunjež eksistuje tež starši zapisk z lěta 1240. Stawiznarjo wuchadźeja pak wot toho, zo steješe hižo w 11. lětstotku Boži dom na samsnym městnje.[1] W srjedźowěku steješe cyrkej zwonka města wosrjedź wikowarskeho sydlišća na tehdyšich Selowych wikach, dźensnišim Cyrkwinym naměsće. Znajmjeńša wot 1318 a hač do lěta 1865 běše pódla cyrkwje tež pohrjebnišćo. W běhu woblěhowanja Budyšina přez Husitow so twarjenje zniči, njeje pak jasne, kotra strona zamołwitosć za to měješe. 1443 bu znowa poswjećena. Při nowym woblěhowanju w Třicećilětnej wójnje a pola wulkeju wohenjow lětow 1634 a 1686 bu cyrkej wospjet zničena. Po zničenju Mikławskeje cyrkwje sta so cyrkej Našeje lubeje knjenje z wosadnej cyrkwju za wsy wokoło Budyšina. Za čas wuswobodźenskich wójnow 1813 do 1815 so cyrkej zdobom jako ewangelski Boži dom wužiwaše, dokelž bě cyrkej swjateho Pětra w tym času lacaret za w měsće zaměstnjene wójska. Přez přetwarjenje mjez 1864 a 1900 dósta swój dźensniši napohlad.
Lětstotki dołho słužeše cyrkej jako wosadna cyrkej katolskich wobydlerjow předměsta a wokolnych wsow, po zdaću pak hač do 20. lětstotka ženje swójsku wosadu njeměješe. Po zarjadowanju swójskeje wosady w lěće 1926 zasadźi biskop Christian Schreiber 1927 němskeho fararja při serbskej cyrkwi, štož ke konfliktej mjez Serbami a jich biskopstwom přinošowaše.
W běhu bitwy wo Budyšin ke kóncej Druheje swětoweje wójny bu cyrkej znowa ćežko wobškodźena, potom pak spěšnje zaso reparowana. Wosada našeje lubeje knjenje so po jenož 58 lětach 1984 zaso rozpušći a do tachantskeje wosady integrowaše.
TwarjenjeWobdźěłać
Cyrkwinska łódź je 25 m dołha a 8 m šěroka. Wěža ze sakristiju w podzemju a Michałskim wołtarnišćom w prěnim poschodźe je w sewjerowuchodźe cyrkwje. We hłownym wołtarnišću namakaja so tři wokna z pisaneje škleńcy, kiž buchu w lěće 1970 wot Gottfrieda Zawatzkeho wuhotowane.[2] Napohlad cyrkwje je so w běhu lětstotkow zničenjow dla wjelekróć změnił, tak zo njeleži wuznam Božeho domu dźensa w twarjenju samym, ale w jeho róli jako centralna měšćanska cyrkej katolskich Serbow. Wotnutřka je so cyrkej w lětach 1912, 1936, 1972 a k poslednjemu razej 1998 přetworiła.
K jutram je cyrkej Našeje lubeje knjenje wuchadźišćo Budyskeje křižerskeje procesiony, kiž trójce kołowokoło cyrkwje jěcha.
WosobinyWobdźěłać
Při serbskej cyrkwi skutkowachu mjez druhimi Měrćin Ferdinand Brückner z Brückensteina jako farar, Jakub Žur jako kapłan, Michał Awgust Brojer jako organist a Jurij Šołta jako kantor.
LiteraturaWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Die Liebfrauenkirche. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 33. Zwjazk: Bautzen (Stadt). C. C. Meinhold, Dresden 1909, str. 58–62. (wobšěrne wopisanje)
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Rochus Schrammek: Verkehrs- und Baugeschichte der Stadt Bautzen. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984.
- ↑ Christine Seele, Siegfried Seifert: Bautzen und seine Kirchen. Benno, Lipsk 1996, ISBN 3-7462-1118-2


text:
Michael Ballack
Michael Ballack (26 wrześna 1976 we Görlitz) – fusbalista, kery wystympuje we reprezentacyji Mjymcůw a we Premier League kej napodźorz. Bůł chowańcym Chemnitzer FC, kaj zagroł 49 szpilůw a trefjůł 10 torůw. We lotach 1997 - 1999 wystympowoł we 1. FC Kaiserslautern, kaj zagroł 46 szpilůw a trefjůł 4 torůw. We lotach 1999 - 2002 wystympowoł we Bayer 04 Leverkusen, kaj zagroł 79 szpilůw a trefjůł 27 torůw. We lotach 2002 - 2006 wystympowoł we Bayern München, kaj zagroł 107 szpilůw a trefjůł 44 torůw. Uod 2006 gro we FC Chelsea, kaj zagroł (do 23 lutygo 2009) 41 szpilůw a wbjůł 16 tory.
We pjyrszyj reprezentacyji Mjymjcůw we fusbalu napoczůn grać we 1999 roku, a do 1 kwjetńa 2009 zagroł we ńi 62 szpilůw a wbjůł 11 torůw.


text:
Banhow
Banhow – stawjyńy lo uobsłůgi banowygo ruchu. Banhowy mogům być wjelge (uokryślane mjanym stacyje), a małe (banowy przistanek).
Wjelge banhowy majům pora bansztajgůw, ńykedy restauracyje, sklepy, haźle a inksze place lo podrůźnych.
Banowe przystanki zauobycz ńy majům kas, czynsto sům zawarte lo ludźi.
Ślůnske banhowy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojstarszy banhow we Ślůnsku je we Wrocłowju ze 1842 roku – tyż nojstarszy banhow we Polsce (Oberschlesischer Bahnhof, Wrocław Górnośląski). Dźiśej już ńe dźało, je tam banowo przichodńo.
Inksze znajůme banhowy we Ślůnsku sům we Bjelsků (Bielitz, Bielsko ze 1890, dźiśejsze mjano Bielsko-Biała Główna), Uopolu (Oppeln Hbf, Opole Główne ze 1845), Glywicach (Gleiwitz, Gliwice ze 1845, nowe stawjyńy ze 1906) Katowicach (nowy banhow dźałoł we latach 1972-2010) a tyż we Wrocłowju (gůwny banhow - Oberschlesischer Bahnhof; Hauptbahnhof, Wrocław Główny ze 1857).


text:
Poznejcie familijo Gryfnie
Dzisiej rozprawiomy na roztomajte tymat ze sprzedowaczkom w katowickim i chorzowskim gyszefcie Grtyfnie – Martynom Budzanowskom. Czytejcie!
1. Powiydz nom coś ło sobie, czym sie zajmujesz w Gryfnie, jak żeś tu trefiła i w kierym gyszefcie mogymy Cie trefić?
Mianuja sie Martyna i jeżech ze Rybnika. Mom moc pasji, ale jednom z nich je sprzedowanie w Gryfnie. Siostra posłała mi ogłoszynie o robocie w gyszefcie, poszłach na rozmowa (fest sie stresowałach) ale sie udało i terozki treficie mie w chorzowskim i katowickim Gryfnie.
2. Co robisz po robocie? Jakie je twoje hobby?
Po robocie rajzuja po górach z moim fafikiem Czosnkiem, cisna kajś na kole ale nojbarzij lubia sie trefić kajś ze moimi kamratami.
3. Jakie je twoje ulubione ślonski słowo i czamu?
Moje ulubione ślonski słowo to je łonaczyć. Łonaczyć idzie wszyjstko. Idzie złonaczyć gardina abo łobiod. Tym słowem poradzicie wytłumaczyć wszyjstko. To je podug mie słowo – joker!
4. Kaj sie widzisz za 10 lot?
Jo niy poradza pedzieć co byda jutro robić, a kaj tam za 10 lot! Za to pewno jestech, że jak sie moja życiowo rajza niy potoczy, to zawdy moim kamratem bydzie ślonsko godka.
5. Jaki towor Gryfnie je podug Ciebie nojlepszy i czamu?
Nojlepsze som treski oversizowe, bo kożdo baba, kiero lubi luz i swoboda znojdzie co dlo siebie!


text:
Tego roku też nie bydymy spoczywać i tak samo jak łóńskigo, dómy sie do rzeczy s naszymi tustelokami. Dzisio porzóndzymy zaś s takóm szykownóm paniczkóm, kiero łod mała je tusteloczkóm, chocioż rodzóno je kaj indzij. Je to paniczka kiero moc swojigo żywobycio poświyńciła na tropiyniu się s dzieckami we szkole, a nieskorzij aji na wandrowani po gorach i ukazowaniu naszóm ziym cieszyńskóm lufciorzóm i letnikorzóm.
Władysława Magiera – była pracownica Instytutu Historii UŚ, a także długoletnia nauczycielka w Zespole Szkół Technicznych w Cieszynie. W jej zainteresowaniach leży także czynna turystyka, a także praca przewodnika i pilota wycieczek krajoznawczych. Jest autorką cyklu biograficznego o kobietach Śląska Cieszyńskiego pt.” Cieszyński Szlak Kobiet”. Autorka wielu publikacji w lokalnej prasie, a także laureatka Srebrnej Cieszynianki, oraz Złotej Honorowej Odznaki za zasługi dla Województwa Śląskiego. Aktywna działaczka Macierzy Ziemi Cieszyńskiej, oraz inicjatorka współpracy z Kongresem Polaków w Republice Czeskiej i PZKO.
Fryderyk Dral: Pani Władziu w naszym powiecie o was prawióm żeście sóm takóm szykownóm duszóm, kiero dycki pordzi cosi dobrego dlo tusteloków zrobić. Fórt też mocie na wszecko czas i żodnymu nie prawicie, że sie czegosi nie do. Całe swoji żywobyci mieliście na sercu to, coby napisać ło tym, jakóm ceste przeszły zasłóżóne nasze paniczki tu stela. Jak byście to całe swoji cieszyński żywobyci poradzili rzeknóć po naszymu to na zicher czytmiorze naszego TRAMWAJU s tego byliby moc radzi.
Władysława Magiera: jak uż mie tak fest pytocie panie redaktorze to poprugujym to rzeknóć wszecko po naszymu, ale sie moc na mie gniywejcie jak mi to nie pudzie snadno, bo dziynnie przeca prawiym po polsku i kapke bydym miała s tym ostudy. Od mała miyszkałach we Hażlachu chocioż tam żech ni ma rodzóno, ale tam zaczłach być szkolniczkóm i moji serce je tam aże do dzisia. To kochani naszej Ziymi Cieszyński isto żech wyduldała s mlykym matki i sie uż łod tego isto nigdy nie strzepnym. Móm też rada prawić po naszymu, a jak się znóndym na Zaolziu to poradzym aji rzóndzić po czesku. Ta czesko rzecz plyncie się wedla mie łod mała, bo jako dziywcze nawszczywiałach mojich starzków łod stróny taty moc razy każdego roka. I tu muszym pognać s tóm mojóm rzeczóm fest do przodku i prziznóm się wóm panie redaktorze, że jak żech była w stanie błogosławiónym i prziszeł na mie czas, to gnałach aże z Katowic do Cieszyna, skyrs tego, coby mój chłapiec mioł w metryce napisane CIESZYN. Przidarzi mi się nikiedy letnikorzóm wypolić s jakimsi naszym cieszyńskim ausdrukym jak idym ś nimi na wander i po tym je s tego kapke srandy i ostudy, bo łóni tego nie rozumióm. Podstawówke skóńczyłach we Hażlachu boch tam s mojimi łojcami miyszkała, a nieskorzij poszłach się uczyć do cieszyńskigo „Kopera” w kierym podarziło się mi zdać mature. Wszystkich belfrów tam stela do dzisia se dobrze spóminóm, skyrs tego, że byli ogrómnie fajni i ukozali mi, jako to trzeja robić, coby s młodziokami prziś do porzóndku. Ze szkoły móm do dzisia dobróm kamratke s kieróm sie koleżankujymy, bo łóna je tako, że poradziłach by ś nióm aji „kónie kraś”. Mómy jóm s mojim chłopym fest radzi, bo sóm my oba jedzinioczami i jeji nawszczywa robi nóm dycki moc szpasu. Nauka mi dobrze szła i skyrs tego ni miałach żodnej ostudy zacznóć sztudyrowani na UŚ w Katowicach, kaj na kóniec po zarachowaniu wszeckich egzaminów dostalach też robote. Po poru rokach, a było to w 1982 roku tak mie było teschno za Cieszynym, żech se tu naszła robote w „Rolniczoku” jako rechtorka łod historyji i tam w tej szkole podarziło mi sie wydzierżeć, aże do pyndzyji. Jak byłach rechtorkóm to żodyn na mie nie fluchcił i myślym se, że chłapcy i dziywczynta kierych uczyła byłi s tego radzi i mieli ucieche posłóchać tego czegoch ich uczyła.
Dycki jak żech uczyła cióngło mie do pisanio i dziepro na pyndzyji mógłach sie dać do tego. Zaczło się to we 2009 roku ganc przed świyntowanim 1200-lecia narodzynio naszego miasta. Prziszeł mi taki napad, coby napisać cosi zaimawego o naszych paniczkach ze Śląska Cieszyńskigo, kiere kiejsi cosi dobrego zrobiły dlo Cieszyna. Czasu miałach nie wiela i skyrs tego ta piyrszo moja ksiónżka je kapke ciynko, ale to coch chciała do ni wrazić mi sie podarziło. Pochwolić tu muszym pana dr.Szymeczka, kiery kiejsi regirowoł Kongresem Polaków w Czeskiej Republice, że pumóg mi przi wydrukowaniu tej ksiónżki, a nieskorzij aji też inszych ksiónżek. Fórt se jednakowóż spóminóm ty czasy jak żech uczyła we szkole w kierej wedla mie uczyly moji kamratki s kierymi sie do dzisia spotykómy, coby se ze sobóm porzóndzić. To kamracyni wyszło nóm na dobre, bo jak my sie roz trefiły do kupy to uznały my, że dobre by było zapisać się do taki światowej babski ogranizacyji Soroptymist International. Całe życi miałach też takigo kóniczka, coby wandrować po świecie, po naszych gorach i po naszych dziedzinach. Skyrs tego uznałach, że się zapiszym na kurs przewodników. Kosztowało mie to moc nerwów i utropy, coby pozdować ty wszecki egzaminy i rzeknym wóm, że uż po drugi bych tego nie poradziła. Ale jak uż żech zustała tym przewodnikym toch dała się roz nachósować, coby sztartnóć w ogólno polskich zawodach na przewodnika, kiery poradzi dłógo i pieknie rzóndzić o wiecach, kiere chce ukozać lufciorzóm. Muszym się wóm redaktorze pochwilić, że sie mi nie podarziło stanóć na pudle, alech była sztworto, co se też fest chwolym. Dzisio jak uż nie robiym jako rechtorka to moc razy szpacyrujym po Cieszynie s rozmajtymi wycieczkami i wyoślóm wszeckim rozmajte wieca o naszym mieście. Móm też strasznie rada dzielić się s ludziami wszeckimi móndrościami, kiere podarziło sie mi wrazić do czepani w całym mojim żywobyciu. Chocioż żech je s daleka łod polityki to podarziło mi się kiejsi porzóndzić s tak ważnymi polskimi paniczkami jakimi sóm prezydyntowe J.Kwaśniewska i A.Komorowska, a roz aji s marszałkinią Kidawą-Błońską i wnuczką p.Z.Kirkor-Kiedroniowej. Miałach też moc inszych przileżytości trefić na rozmajtych polskich ważnych ludzi i ło tym też się muszym pochwolić. Roz jak żech była we Warszawie toch w sali kóngresowej trefila na premiera Buzka, kiery mi naździoł na głowe szatke, kiero mi sklejzła s czepca i naroz znaszła sie na mojim karku. Kómusi podarziło sie to naździowani wyfocić i nieskorzij rozmajci moji znómi i przibuźni fórt mi sie pytali skyrs czymu premier sie nady mnóm zgiboł. Muszym sie też wóm prziznać panie redaktorze, że strasznie móm rada chodzić wyczepióno i robi mi to wielki szpas. Roz żech w tym czepcu chodziła aże patnos godzin, bo w tym dniu telach miała ze sobóm zwyrtu, że chybiło mi czasu, coby się przewlyc miyndzy wycieczkami, kierech obkludzała po Cieszynie. Jeszcze żech se spómniała, jak roz prziszło mi się pokozać w czepcu na mównicy w sejmiku wojewódzkim w Katowicach we świyntowani 80 rocznice jak sie pominył J.Kiedroń. Kapke sie eszcze inszych wspóminek nazbiyrało i taki dejmy na to wroku 2013, taki kryncyni filmu w moji chałupie, o „Cieszyńskiej Uliczce Kobiet”, kiery tyn wielki hałdamasz moja familija musiała jakosi przeżć. Była s tym wielko breweryja, bo moja chałupa zustała zwekslowano na studio TV i nie wszeckim domownikóm się to podobało, ale za to zustoł mi s tego piekny film i wspóminki.
Dzisio jak uż żech je na pyndzyji, to nic nie muszym i robiym yno to, na co móm chynć i to co uznóm, że mi przinoszo moc uciechy i szpasu. Skyrs tego nie poradzym siedzieć dóma na zadku i nic nie robić, bo nie leży to w moji noturze.Jak przidzie lato to jeżdżym na kole, a w zimie jak nasuje śniega to gzujym na biegowych skijach kaj się yny do. A na kóniec powiym wóm panie redaktorze, że czasami se tak rozmyślóm, czy dłógo bych wydzierżała siezieć dóma na zadku i zgibać się nad ksiónżkami. Isto by mi się to nie podarziło i muszym eszcze s tym czytanim ksiónżek kapke doczkać do czasu, aż sie tak naprowde posunym w rokach. A kiedy tyn czas przidzie TEGO NIE WIYM !
Chciała bych eszcze na kóniec rzyc, że ta rzecz po naszymu nie idzie mi uż tak gibko jak kiejsi i tymu uznałach że pochwolym pana redaktora F.J.Drala kiery mi w tym pumogoł i tak szykownie to napisoł.


text:
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Serbska reja, Traditional Sorbian Dance Music, Załožba za serbski lud 2020, 11,90 €Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«
Rěc jo poměrnje derje wuslěźona, co něnto dalej?
Pśi mimo cwiblowanja wjelgin zasłužbnem wědomnostnem slěźenju a wobźěłanju rěcneje maśizny njejo se nejskerjej na to mysliło, až by mógała se na zakłaźe nagromaźoneje wědy wuwijaś wucba drjewjańšćiny za zajmowanych luźi. Woglědajo-li Słowjan do Wendlanda, ga co tež rady wěźeś, kaka jo drjewjańšćina była a lěc by ju sam rozměł abo nic, kake wósebnosći jo měła a co jo wót njeje snaź zwóstało. Tež praktiske wužywanje smějomy how a tam a pśichodnje wócakowaś. Za to su ze zajźonych tśich lětźasetkow žedne drobne pśikłady znate. Powšyknje póbrachuju wšak kontinuita a zaměrnjejše statkowanje a spěchowanje. Ale toś te pśikłady pokazuju, až wužywanje drjewjańskeje rěcy a zmysłapołna zaběra z njeju njejstej wótwisnej wót licby luźi, kótarež ju rozměju abo wuměju. Wó tom som pśeznanjony. Cu je howko raz nalicyś, dalokož mě znate su:
1994 wótwórjony Serbski muzej w Chóśebuzu jo w swójej prědnej stawnej, až do 31. decembra 2015 prezentěrowanej wustajeńcy měł mały wótrězk, kótaryž jo był pósćony Obodritam a Hannoverskemu Wendlandoju, we njom jo była mała pokazka teke na drjewjańsku rěc. Pśi tom jo šło wó to, woglědarjam znate cyniś, až to słowjańske w Nimskej njejo, abo něga njejo było, wobgranicowane na serbsku Łužycu, ale jo se wupśestrěło pśez nanejmjenjej tśeśinu teritorija źinsajšneje Zwězkoweje republiki Nimskeje. Spomnjejom se na woglěd kupki žeńskich z Wendlanda krotko pó wótwórjenju Serbskego muzeja, kenž su byli zaźiwane a zwjaselone, wu nas teke něco z dolnosakskeje domownje namakaś. Ako se jich wopšašach, lěc su drjewjańšćinu gdy raz sami słyšali, ga njeběchu. Su pak byli śim wěcej pśechwatane, až su to w Chóśebuzu mógali. Som jim ned z głowy nawuknjonu módlitwu »Wóścenaš« w drjewjańšćinje pśednjasł. Toś to bjatowanje słuša k pórědkim, w 17. stolěśu zapisanym a zachowanym drjewjańskim tekstam, źěkowano procowanjam wuconego G. W. Leibniza w lěśe 1691, wó tom buźo hyšći grono. Mjaztym eksistěrujo nacasna wudopołnjona wersija.
Rozgrono z kuratorku chóśebuskego Serbskego muzeja Martinu Nowakoweju wó zmodernizěrowanem muzejuCogodla jo se dejał Serbski muzej w Chóśebuzu wobnowiś?
Serbski muzej ga jo se južo w lěśe 1994 wótwórił. Za to jo se na zachopjeńku 1990tych lět dom na Młyńskej droze 12 ako muzej wutwarił a w samskem casu jo se teke stawna wustajeńca k stawiznam a kulturje Serbow w Dolnej Łužycy koncipěrowała.
Pó někak 25 lětach jo něnto notne było dom z twaŕskich aspektow saněrowaś a renowěrowaś. Dalej jo se dejało twarjenje teke tak pśetwariś, až jo za zbrašnych lěpjej pśistupne.
Nejwažnjejša pśicyna pak jo była, až smy kśěli muzej modernizěrowaś. Pó tak dłujkem casu njedajo jano drugich srědkow, aby se woglědarjam wěda pósrědniła, na pśikład moderne medije, ale dajo teke wjele nowych wědomnostnych dopóznaśow. W minjonych lětach ga smy mógali wjele zajmnych objektow za muzej nakupiś, žedne smy dostali darjone. Tak su se muzejowe zběrki zaměrnje rozšyrjali. Z kuždym objektom, kenž smy wobźěłali, smy mógali se teke nowu wědu pśiswójś abo druge wědomnostne zwiski dopóznaś. Wjele tych informacijow smy woglědarjam we wósebnych wustajeńcach dalej dawali abo w publikacijach wózjawili. Něnto smy kśěli nowe dopóznaśa teke we wobnowjonej stawnej wustajeńcy prezentěrowaś, a to teke z nacasnymi technikami a medijami. Comy ga z casom hyś a na pśikład teke młody publikum dojśpiś. A nowe medije su rowno teke za Serbski muzej wažne, dokulaž muse wšykne woglědarje a woglědaŕki muzeja teke móžnosć měś dolnoserbsku rěc abo muziku słyšaś.
(19.11.1933–18.2.2021)
Nekrolog pisaś za Pětša Janaša njejo pśeliš śěžko, jo jano notnje, jogo žywjeńske statki nalicyś, a južo su někotare boki połne. Staram se wó to, to nejwažnjejše wufiltrowaś.
Pětš Janaš jo se naroźił 1933 w Chóśebuzu, źiśecy cas jo był cas wójny a nan jo wóstał we njej. Wótrosł jo mały Pětš pla stareju starjejšeju maminego boka w srjejźnej Łužycy, w Hórnikecach, a lěśojski cas pśebywa pla stareju starjejšeju nanowego boka w Krosnje nad Odru. Pó naraźenju tamnego fararja Zyguša slědujo wucba na Serbskem gymnaziumje w Budyšynje, což wóznamjenijo nawuknjenje górnoserbskeje rěcy a prědne zmakanje z Fridom Mětškom, direktorom gymnaziuma, kenž jo dejał hyšći měś wjeliki wliw na žywjeńske rozsudy Pětša Janaša. Rownocasnje jogo wuwucujotej Michał Nawka a Jurij Wjela, pśisłušnika serbskeje inteligence stareje šule, což wopśimjejo kubłanje k serbskemu patriotizmoju! Teke I. serbska kulturna brigada, źož jo grał trompetu, jo lubosć k serbstwu zmócniła. Tak rosćo młody Janaš ako wótnabocnik nutś do serbskego žywjenja.
Pó naraźenju Mětška pódajo se na studij do Lipska, a to nic sorabistiki, ale germanistiki. Mětšk běšo měnjenja, až w sorabistice dajo pśemało literarnych wědomnostnikow. Janaš jo był pósłušny, jo ga literaturu a lyriku južo wót źiśetstwa lubował. Za pózdźejše zaběranje ze serbskeju literaturu jo było toś to zakładne wukubłanje wjelgin wužytne.
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
W juliju 2021 planujo se tśeśi raz jaden »Wendentag« w kulojcowem muzeju w Lübelnje, źož ma se na słowjaństwo we Wendlanźe spominaś. To jo witana góźba se w seriji bližej z drjewjańšćinu zaběraś.
Dajo se źinsa zwenka linguistiki hyšći něco zachopiś z rěcu, kótaraž jo pśisamem tśi stolěśa njaboga?
Pód titlom »Proces reaktywacji języka połabskiego oraz słowiańskich tradycji i folkloru w Wendlandzie. Wyzwania i perspektywy« jo se w decembrje 2020 na uniwersiśe w Lublinje pśednjasł referat we wobłuku mjazynarodneje wědomnostneje konference »Folk – Folklor – Folkloryzm«. We njom jo se wobtwarźił žywy zajm za drjewjańšćinu a za pśikłady wobgranicowanego, ale zmysłapołnego nałožowanja teje rěcy w zajźonych lětach.
Až do 18. stolěśa jo se we Wendlanźe w Dolnej Sakskej powědała awtochtona pódwjacornosłowjańska rěc. 1756 jo w měsće Wustrowje pśi rěce Jeetzel wumrěła 88-lětna wudowa, Emerentz Schultze (1668–1756) ze jsy Dolgen, ako slědna, kótaraž jo drjewjańšćinu ako maminu rěc wobkněžyła. Wó njej jo w zastojnskich aktach zapisane: »Toś ta stara wudowa jo slědna z tych, kótarež su perfektnje wuměli drjewjański wulicowaś a spiwaś, togodla jo derbjała tež pśiś pśed jogo kralojsku majestosć našogo nejgnadnjejšego krajnego kněza do Göhrde, aby wón toś tu rěc słyšał ze jeje wust.«1
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Skóńcnje jo tak daloko! Njedawno jo wujšeł dolnoserbski knigłowy kalendaŕ za lěto 2021. Serbska pratyja słuša zazdaśim k nejwěcej woblubowanym a wuspěšnym publikacijam w dolnoserbšćinje. Wót lěta 1880 zagórjujo wóna z někotarymi pśetergnjenjami cytaŕki a cytarjow wšyknych starstwowych kupkow, generacijow a schójźeńkow kubłanosći. Ale co na nas tenraz caka na sto a jadenašesćźaset połnje nakłaźonych bokach? Co jo se tenraz něźi tśiźasća awtorkow a awtorow za nas wumysliło?
Głowna tema lětosneje pratyje jo gmejna Běła Góra, kótaraž słuša k serbskemu sedleńskemu rumoju, a kenž jo prezentna wót zachopjeńka až do kóńca knigłow. Fotowa reportaža, stawizny, tšojenja, legendy, powěsći, wurězki ze starych wudaśow Casnika, warjeńske recepty a dalšne rozwjaselece fakty zwězuju se cele normalnje a awtomatiski do žywego, barwnego a informatiwnego pśewódnika za Běłu Góru, kótaryž se rowna změstymi napšawdnemu lubosćinskemu póznaśu.Serbska pratyja, redakcija Horst Adam, Ingrid Hustetowa, Bernd Pittkunings, Budyšyn: LND 2020, 161 b.
Awtorki a awtory lětosnego dolnoserbskego knigłowego kalendarja su byli tenraz wjelgin kreatiwne. Wše cytaŕki a cytarje pśidu mimo wuwzesá k swójomu. Wósebnje rědne su w głownem wótrězku pratyje ideje za dekoracije z pśirodnych materialijow z pjera Bianki Šeferoweje, kenž te kreatiwne mjazy nami budu zawěsće wopytowaś. Źěl za kśesćijanow jo šyroko rozrědowany. Mimo tradicionelnych tekstow z pjera Marjany Domaškojc namakaju se tam reportaža wó jatšownych nałogach w Pólskej, pśinosk wó młodyma serbskima kśesćijanoma, psalm a dalšne fakty z cerkwinego žywjenja. Wjelgin derje cytaju se wjedrowe prognoze w stolětnej pratyji, kótaraž ma se wě skerjej amizěrujucu daniž informatiwnu gódnotu. Wjelgin informatiwne pak su staroserbske mjenja mjasecow – wěrna chłošćonka za lubowaŕki a lubowarjow dolnoserbšćiny! W źiśecem źělu pratyji namakaju młode cytaŕki a cytarje směšne tšojeńka, wabjecej gódańce, basni a žorśiki, kótarež spóraju bźeze cwiblowanja tež wjele dorosćonych k smjejkotanju.
W lěśe 2000 zachopijo kóńc apryla solarny załožk na Kochojc domje w Žylowje źěłaś, wón sejźi na jich kšywje »kaž serbski plon«. A pśi tom gibjo se toś ta špatna wědobnosć z nadpisma, pótrjefjecy fakt, »až njejo dawno južo na ten part wuglowy koncern góriła«.Jurij Koch, Gruben-Rand-Notizen, Budyšyn: LND 2020, 192 b.
Ludowe nakładnistwo Domowina jo pód titelom »Gruben-Rand-Notizen« wudało, wóspjet kradu spódobnje wót Ise Bryccyneje wugótowany, nimskorěcny wuběrk zapisow z dnjownika a pśewažnje až dotychměst njewózjawjonych fragmentow proze Jurija Kocha z lět 1996–2006. Jo nastał wójowaŕski tekst se politiski stawnje jasnje pozicioněrujucego cłowjeka k nacasnym stawiznam dwójorěcneje Łužyce. Ned na zachopjeńku pomjenijo Koch w prědnem zapisku z apryla 1996 za swójo pśedewześe wjeliki pśikład: Victora Klemperera. Jo źe znate, až jo Nakładnistwo Aufbau za jogo dnjowniki epochy 1933–1945 wuzwóliło titel »Ja cu znaniś až do slědnego«, kótaryž jo źinsa źe južo pśisamem pśigrono. Wó take znankstwo Kochoju how źo, a wón jo rozmějo jasnje politiski. To njewóznamjenijo, až njenadejźoš na bokach knigłow teke zapiski wó žywjenju familije, kótarež se głownje wiju wokoło pówołańskeje a priwatneje žywjeńskeje drogi źiśi, a z dodankom wó naroźenju syna syna z lěta 2009 se knigły zakóńcyju. Pśewažujo pak politiski komentar, konsekwentnje pśednjasony z perspektiwy jadneje w a z NDR socializěrowaneje, kritiskeje pódzajtšnonimskeje lěwice, ku kótarejež drje nejwěcej eksponěrowanym serbskim zastupnikam źinsa 84lětny Jurij Koch licy.
Z mecha rosćo twójo woblico
Twójo žywjeńko
sejźi dłymoko
Pawki hajckaju twóje mysli
Casy samo myški
How jo swětašk mjerwjenja
a rypnjenja
a pyskanja
a lěbda sy ty cypała
Z mecha rosćo twójo woblico
Twójo wuměłstwo
cele śiche jo
Słyńcne pšugi tyju
Chrapki dešća ryju
źěrki do tebje
ale njemóle
zajtšna rosa
comne słowa
połnje je
Z mecha rosćo twójo woblico
A wjele paprośi jo wokoło
a to jo wšo
ŹILKA


text:
Diskusija:Jan Renč
@Mikławš: Rěkaše jeho nan woprawdźe "Jan Karl" abo tola "Jan Korla"? Při narownym kamjenju steji wězo jenož "Joh. Karl". --j.nyča+/- 3. meje 2017, 10:43 (CEST)
- "jako młódši syn tehdomnišeho Ketličanskeho kapłana Jana Karola Renča a jeho mandźelskeje Thusneldy rodź. Fuhrmanec z Wóslinka" pisa Jan Křižan w nekrologu w ČMS. W lěće 1912 pisa JK tež nekrolog wo Marćinu Renču, kotrehož tam (jenož w teksće, nic w nadpismje) pomjenuje jako "Dr. phil. Khorla Marćin Renč". Mjeno nana na tutym městnje nažel njewozjewi. "Jan Karl" nětko potajkim dopokazać njemóžu. --Mikławš+/- 4. meje 2017, 23:05 (CEST)


text:
Inwesticije su předewšěm wot eksternych faktorow wotwisne
Rakecy (JK/SN). Złožujo so na dobre wuslědki konsolidacije a spokojacy staw likwidnych srědkow planuje Rakečanska gmejna w přichodnymaj lětomaj wjetše inwesticije. Wosebje tak mjenowane klučowe produkty maja při tym prioritu. To je dopóznaće ze septemberskeho posedźenja gmejnskeje rady.
Při planowanju wobkedźbuje gmejna hižo tučasnje stupace kóšty za energiju a material. Wona liči ze spěchowanskimi srědkami z boka kraja Sakskeje kaž tež ze srědkow za strukturnu změnu.
Zo je gmejna zlutniwje hospodariła pokazuje fakt, zo je so jeje dołh wot 2,3 miliony eurow w lěće 2013 na 780 000 eurow w lěće 2024 pomjeńšił. Tute eficientne hospodarjenje a wobkedźbowanje datych poměrow a so wuwiwacych kóštow su wuchadźišćo za naročne nadawki gmejny, kaž to wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) zwurazni. Tuž ma gmejna na to dźiwać, zo wostanje runowaha mjez dochodami a wudawkami gmejny zawěsćena, jeli chce, kaž plan předwidźi, kónc 2024 měć wurunany etat.


text:
Gůrnoślůnski djalekt
Gůrnoślůnski djalekt ślůnskij mjymjeckij godki (tyż Gůrnoślůnsko mjymjecko godka, gś-mjym.: Oberschläs'sche Schproche abo Obrschläs'sche Schproche; śl-mjym.: Aeberschläsch, mjym: Oberschlesisch) je używany we uopolskim wojewůdztwje a tyż we enklawach wojewůdztwa ślůnskigo.
Djalekta a gwary gůrnoślůnskij godki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Bielitzer Mundart (Bjelsko-Bjoło)
- Falkenberger Mundart (Ńymodlin)
- Kostenthaler Mundart
- Oberglogauer Mundart
- Gůrnoślůnsko gwara
- Patschkauer Mundart
- Schönwälder Mundart (Szywołd a uokolice)
Bajszpil tekstu[edytuj | edytuj zdrzōdło]


text:
Malešecy
Wutoru, 29.9.2020, zetka so Domowinska skupina Malešecy na zabawne popołdnjo. Běchu sej Witaj-pěstowarnju přeprosyli za krótki program. Dźěći jim při dodźeržanym wotstawku serbsce zaspěwachu. Starši z pěstowarnje předstajichu projekt, za kotryž zu pjenjezy z fonds “Čin sobu” dobyli. Projekt mjenuje so “Kreatiwne tydźenje kołowokoło serbšćiny”. Na štyrjoch dźěłarničkach chcedźa so starši ze serbskej rěču zaběrać. Při tym wuknu słowa a sady ze wšelakorych wobłukow. Temy su na př. z přiroda, warjenje, zahroda a kreatiwna zaběra. Motiwator projekt rěčnje přewodźa, tak zo nawuknu słowa prawje wurjekować. Spočatk oktobra maja prěnju akciju před pěstowarnju a gmejnu. Ideju zrodźichu Malešan starši hromadźe z Witaj-pěstowarnju we wsy. Čłonam skupiny předstaji regionalna rěčnica přichodne terminy w župje.


text: Kamjenc (UM/SN). Něhdźe 20 procentow wužiwarjow Kamjenskeje měšćanskeje biblioteki je ze wsow serbskeho sydlenskeho ruma. To wuchadźa z wuwićoweho koncepta za zarjadnišćo, kotrež ma w zwisku ze saněrowanjom Lessingoweho gymnazija w jeho twarjenju nowy domicil namakać. 40 procentow wužiwarjow pochadźa z wokoliny Kamjenca, połojca z nich „z wosom serbskich wsow“, kaž nawodnica biblioteki Marion Kutter rozprawja. Tele daty pak su jenož mały dźěl statistiki, kotraž je wobstatk koncepta. Wšako jedna so wo dospołnje nowy start Kamjenskeje biblioteki na nowym městnje. „Bychmy-li w Lessingowym domje wostali, by to rumnostnych problemow dla stagnaciju na tuchwilnym niwowje woznamjenjało“, nawodnica zwěsći. Budyski wokrjes jako nošer šule přewostaji městu 800 kwadratnych metrow za biblioteku. Předwidźany je swójski zachod wot Wuchodneje hasy.


text:
Hač sće nazhonjeny fanatikar WordPress abo hač so runje ćopły běžiće, njesće swoju zahoritosć za WordPress z hordosću. Officielny wobchod WordPress shirty a pulowry z kapucu w rozdźělnych designach a barbach předawaja, wućišćanych na materialu socialnje zamołwitych předewzaćow.
Wobchod tež druhe produkty prawidłownje w sortimenće wjedźe.
Dochody z tutych předanjow pomhaja, kóšty wurunać, kotrež za poskićowanje darmotnych tworow (přitykowaki, nalěpki atd.) za WordCampi a zetkanja WordPress w cyłym swěće nastawaja.
Pokazajće tuž swoju horliwosć a rozšěrće ju &mdash wobstarajće sej dźensa swoje twory WordPress.


text:
Běła Woda (AK/SN). Před lětom při wulkim wohenju mócnje wobškodźeny Běłowodźanski Ludowy dom chcedźa 2028 za kulturne žiwjenje města zaso wočinić. „Tole je naš zaměr k 100. róčnicy domu“, rjekny předwčerawšim wyši měšćanosta Torsten Pötzsch (Klartext). Hromadźe z wobydlerjemi wotkry wón informacisku taflu, kotraž dopomina němsce, pólsce a čěsce na architekta twarjenja Emila Langu (1884– 1968). Z tym rozšěrja město swoju škleńčersku šćežku, z kotrejž hódnoća historiske městna kaž bywše škleńčernje abo prěni lodowy stadion. Tafla při Ludowym domje je mjeztym dźesata tajkeho razu w Běłej Wodźe.
Tež lěto po wohenju, kotryž je dźěl twarjenja ze swjedźenskej žurlu dospołnje zničił, prócuje so město juristisce wo zarunanje škody přez zawěsćernju. Runočasnje zestajeja wužiwanski koncept, zo móhli snano w septembru próstwu wo spěchowanske srědki za nowonatwar Ludoweho domu zapodać, informowaše twarska nawodnica města Dorit Baumeister.


text:
Serbski muzej pokazuje hóstnu wustajeńcu w kašubskim Bytowje.
Tučasnje pokazuje so hóstna wustajeńca Serbskeho muzeja w Zapadnokašubskim muzeju w pólskim Bytowje z titulom „Serbja. Mały Lud. Bohata kultura. Die Sorben. Kleines Volk. Reiche Kultur.“ Předstajeja so serbske stawizny a moderna, kaž tradicije a drasty. Kooperaciski projekt mjez serbskim a kašubskim muzejom započinaše so hižo 2014 z wosebitej wustajeńcu ke Kašubam w Serbskim muzeju. Wot wotewrjenja wustajeńcy pjatk, dnja 16.6.2017 hač do kónca, njedźelu, dnja 15.10.2017 informuje ekspozicija wo dwurěčnej Hornjej a Delnjej Łužicy. Tohorunja zajimawa je zapřijata pućowaca wustajeńca „Prjedy hač woteńdźeš – Bevor Du gehst“ z fotogafijemi Maćija Bulanka.


text:
Bałtycke Morze
Bałtycke Morze, Bałtyk – mjałke strzůdlůndowe morze na szelfje kůntynyntalnym we Ojropje Půłnocnyj. Połůnczůne ze Morzym Půłnocnym bez Ćeśńiny Důńske (Sund, Mały a Wjelgi Bełt) a Kattegat i Skagerrak. Za zachodńům grańicům Bałtyku przijmuje śe ćeśńina Sund a podwodny průg, kery ćůngńe śe na głymbokośći 18–20 m uod przilůndka Gedser (wyspa Falster) do przilůndka Darßer Ort (Darß). Dostymp do Bałtyckigo Morzo majům: Szwecyjo, Finlandyjo, Rusyjo, Estůńijo, Łotwa, Litwa, Polska, Mjymcy a Dańijo. Nojwjynkszo wyspa na Bałtyku je Zelandyjo, kero je tajlům Dańije.


text:
Nō, tōż mōmy już za pǒra dni wiesna. Tela, co to jes kalyndǒrzowǒ wiesna a tak na isto, to trza jesce na ta richticznǒ deczko doczkać. Chocia bez łostatnie dni, a i we lutym, klara bez dziyń gryfnie ci już blyndowała, ale to niy ma ta wiesna na kierǒ wszyjskie niy poradzōm sie po tyj blank niy gryfnyj zimie doczkać. Coby sam jōm prziwołać, wciepna sztrofki, kiere napisǒł mōj nternecowy kamrat Bogdan Dzierżawa mianowany Utopkiym:
„Prziszła do miasta, paniczka wystrojōnǒ!
W parkach przisiadła i w łogrodach.
Bolerko biǒłe łoblykła i kiecka zielōnǒ,
Boso jes boroczka, nic niy mǒ na nogach.
Sikorka jōm witǒ: Widzi Pōn! Widzi Pōn!
I miyndzy astkami lipy sie uwijǒ.
Szpok ji łodpedziǒł: Widza jōm! Widza jōm!
A jakǒ jest gryfnǒ bestyjǒ!
Paniczka udǒwǒ, że nic niy słyszała,
Biere sie zarǒz gibko do roboty.
Kwiǒtki i listki na stromach powiyszała,
Bo przeca zdōnżyć chce do soboty.
Wiśnie i cześnie nǒjprzōd ukwiyciyła,
Potym gruszki i płōnki paradne,
Choby mode panie do ślubu przistrojyła,
Ślub bydzie w niydziela, potym szlajer spadnie.
Już nad stromami żynioki furgajōm,
Pszczoły, ćmiyle i szmaterloki.
Drabko te wszyskie kwiǒtki zapylajōm,
Przeca robotne to sōm chroboki. (…)
Kto tak poradzi łozweselić ludzi?
I do zegrōdek z grabkami posłać.
Cǒłkǒ do życiǒ prziroda łobudzić!
Jest takǒ paniczka – nō przeca Wiosna!”
Gryfne to, pra, i do tego po naszymu.
Wiesna, wiesna niyftorym chopōm wyrcy, niyftorym babōm zawǒdzǒ tyn fet nasztaplowany i naściubiōny bez zima i sam terǒzki taki fal:
Chop z babōm powadziyli sie jak sto dioskōw; wadzōm sie wadzōm, bo łōn kajsik poszoł ze geltakiym, łōna tyż cosik tam napochała, larmo na cǒłki karpyntel. Łorǒz baba idzie do badycimra, seblykǒ sie blank do saga, zwyrtła sie tak pǒra razy przed zdrzadłym ze kǒżdyj zajty i gǒdǒ:
– A dobrze pierōnowi tak! Niych mǒ, co mǒ!
Nale wiesna, to niy ino gryfny czǒs. To tyż tak, co cowiek sie corǒzki barzij zgniyły robi, niy kce ze prykola wylazować i take tam. I tu ci jes fal, kiej cowiek sie cuci z rańca, łotwiyrǒ polekuśku ślypia i blank nic niy widzi, to znacy niy jes jesce mōnter i… trza jesce łod nowa cosik szluknōńć na łocucynie. Bo jak gǒdali ło wieśnie: „Wczas kacyce z żurawiami, znaczōm wiesna ze ciepłami”. I take ku tymu jesce słōwecka Mieczysława Romanowskiego:
„Skąd lecą ptacy? Lecą z daleka,
W powietrzu gwarzą radośnie.
Czy to już wiosna? Serce jej czeka,
Śni nieustannie o wiośnie.”
A furgajōm te ptǒki, furgajōm, tela, co nōm sam terǒzki mogōm juzaś przismycyć ta diosecko „ptasiǒ gripa”. Przismycyli kiejsik ta diosecko „ptasiǒ gripa”. A możno to ino jakiesik mōndroki cosik na wiesna wypokopiōm, coby nǒs sztyjc strachować, bo przeca my sam mieli już roztomajte chorōbska, te łod tych zegziołych kalymbōw i take tam inksze. A ludziska żyjōm, tela, co te wszyjskie japtykorze nabijajōm kabzy na tych wszyjskich medikamyntach, kiere sōm tak by tak ło dupa łoztrzaś. Spomiarkowaliście, moje Wy roztomiyłe, wiela latoś we telewizyji jes ci ryklamōw roztomajtych medikamyntōw na kucanie, gripa, gǒrło? Przecamć styknie ino kupić te, kiere reklamujōm bez jedyn tydziyń, i żǒdne ci już nōm tam jakiesik dochtory niy bydōm przidajne, prǒwda?
Jǒ tam ze mojōm Elzōm, a po mojij świekrze, mōmy jedyn gryfny medikamynt na cǒłkǒ niymoc, ale niy byda sam tego gǒdǒł, bo musza dǒwać pozōr na ustawa ło wychowaniu we trzyźbōści.
Podwiyl co, jesce niy wszandy, i niy cǒłki śniyg ze cestōw sie łoztopiōł, niy łozszmelcowǒł, a sam jedyn taki starzik gzuł wiela ino mōg do autobusa, kiery już na haltynszteli stǒł.
– Pōnbōczku, dej cobych go jesce chyciōł! Pōnbōczku dej, cobych go zgōniōł! Pōnboczku dej, coby mie łōn niy pitnōł!
Łorǒz chlast, łobalōł sie borok i pycholym prasknōł do jarugi, do marasu.
– Pōnbōczku! A musiǒłeś mie dichtować, musiǒłeś mie sztuchać, ja?
Ojgyn z Pnioków
płōnki (pōnki) – jabłka, jabłoni, dzikie jabłka,
szlajer – welon,
żyniok, żyniol – nowożeniec, żonkoś,
szmaterlok – motyl,
fet – tłuszcz,
nasztaplowany – nagromadzony, nazbierany, naskładany,
naściubiōny – zaoszczędzony, naskładany,
geltak – wypłata, pensja,
na cǒłki karpyntel – na cały regulator,
zegziǒłe kalymby – wściekłe krowy,
łozszmelcować – roztopić, rozpuścić,
dichtować – pchnąć,
sztuchać – popychać,


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Zhyrkli sie do kupy
Dzisio miało być ło czymsi inszym, ale możne że sie to podarzi na prziszły tydziń napisać. Zwekslowane to zustało skyrs tego, że zaś naszo studnia Trzóch Braci to przedbiygła. Przedstowcie se, że tyn tydziyń we wtorek rzykało i śpiywało przi tej naszej studni porem ludzi, a wygłóndało to na to, że isto łóni też majómm uż doś tego marasu wedla ni. Czy to śpiywani do Pónbóczka cosi pumoże tego nie wiym, ale wiym, że moji pisani przez pore łostatnich roków nic nie pumugło. Ło co tak naprowde rzykali tego nie wiym, ale możne ło to, coby se żodyn tam klepeta na tym rozciepanym skolu nie rozraził. Bo coby sie kierysi za zrychtowani tej studni wzión, to żodne rzykani uż isto nie pumoże, chyba żeby przi tej studni zhyrkli sie do kupy wszedcy tustelocy, kierzi majóm inszych bogów przed sebóm. Tak czy inakszyj, wyglóndało to srandownie jak na tej dziurawej ceście s wytarganym skolim, stoł wózek na gumianych kolcach ze świyntym obrozkym. Możne, że go majóm poświyncóny i skyrs tego wiedzóm, że nic, ani żodyn tych gumianych kolców im nie przeżgo. Coby eszcze tego było mało, to we sztwortek szło tam przi tej studni trefić na jednego chłapca, kiery tam do ni bez bótów wloz i zdało mi sie, że udowo morsa, bo na polu było plus trzi stopnie Celsjusza. Tyn gizd mi jednakowóż prawił, że chledo tam na dnie piniyndzy, za kiere chce se kupić chleba. Wiela w tym je prowdy tego nie wiym, ale nie wyglóndało to pieknie, bo lufciorze, kierzi tam szpacyrowali dziwali sie na niego jak na jakigosi waryjota. Kierysi isto zaś przepómnioł wrazić do tej studni jakisi zieleźny rószt, przez kiery nie szło by żodnymu sióngnóńć, do tych wciepowanych tam piniyndzy.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
sie to podarzi - to się uda, skyrs - z powodu, przedbiygła - wyprzedziła, przedstowcie se - wyobraźcie sobie, rzykało - modliło, isto - pewnie, maras - brud/nieporządek, wedla - obok, klepeta - nogi, skoli - kamienie, nie rozraził - nie uszkodził, zrychtowani - naprawianie, zhyrkli - spotkali się, srandownie - śmiesznie, cesta - droga, przeżgo - przedziurawi, wloz - wszedł, gizd - nieposłuszny chłopak, prawił - mówił, lufciorze - turyści, dziwali sie - patrzyli się, wrazić - włożyć, wciepowanych - wrzucanych.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Nyks
Nyks[1] a nykus[2], we Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow Arnošta Muki: nyks a nykso[3] jo mytiska bytosć, kotaraž jo znata pśedewšym we folkloru słowjańskich a teke germańskich ludow. Pla Serbow nyks jo teke znaty pod mjenim "wodny muž".
Serby su se wšako nyksa pśedstajali. Na pśikład: (…) naraz jo pśipłuwał nykus. Wón jo měł cerwjeny kamzol a cerwjeny zec, zewšym jo był cerwjeny woblacony[4]. Nyksa jo było lažko póznaś, dokulaž wón jo był mokšy: Raz jo jaden młody nykus z tymi wejsnymi gólcami sobu šeł źowćam na pśězu. Poznali su nykusa na tom, až wobrub jogo kapy jo spozy był mokšy[5]. Su byli teke žeńske nyksy: jo pśišła nykusowa žeńska. Ta pak jo była ceła naga[6]. Nyksy su teke mógali źiśi měś: jadna źowka nykusa jo něga chójźiła do Brjazyny na reju, źož jo měła lubego. Dłujko njejsu wěźeli, až wóna jadna nykusowka jo. Potom pak su ju póznali na mokšych wobrubkach[7].
Wó nyksach w serbskej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik Adolf Černý w knigłach Mythiske bytosće łužiskich Serbow (1893).
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ nyks
- ↑ nykus
- ↑ nyks
- ↑ W. Měškank (wub.), Plon na najśpje, b. 12
- ↑ W. Měškank (wub.), Plon na najśpje, b. 20
- ↑ W. Měškank (wub.), Plon na najśpje, b. 35
- ↑ W. Měškank (wub.), Plon na najśpje, b. 53


text: Delnjoserb, farar, rěčewědnik a spisaćel Jan Bjedrich Fryco narodźi so 20. požnjenca před 275 lětami jako syn duchowneho w Gołkojcach. Kaž jeho tři lěta starši bratr Pomgajbog Kristalub wopyta Jan Bjedrich Fryco gymnazij, a to w Choćebuzu a Lubinje, a studowaše teologiju kaž bratr w Halle. W tamnišej syrotowni w Frankowych wustawach wuwučowaše wón jeje chowancow. 1769 jeho we Wětošowje ordiněrowachu, a wón bě tam hač do lěta 1773 archidiakon a rektor. W sćěhowacych pjeć lětach fararješe w Korjenju a wot 1778 bě w ródnych Gołkojcach dwaj lětdźesatkaj z wosadnym fararjom. Jako so 1781 wulki dźěl Gołkojc přez wulki woheń wotpali, pěsnješe wón dwaj kěrlušej a da jej ćišćeć. Jeho najwjetši skutk za serbske pismowstwo bě přełožk Stareho zakonja do delnjoserbšćiny, kotryž bu 1796 ćišćany. Pjeć lět bě Fryco z pruskej wyšnosću Choćebuskeho wokrjesa zasakle wo ćišćersku dowolnosć wojował. Swoju „Rěčnicu“ a delnjoserbski słownik njemóžeše pobrachowacych pjenjez dla ćišćeć dać. Wón je tež zestawu Serbow w delnjołužiskim sakskim markhrabinstwje 1767 zestajił za Budarjowe wotkazanje pjenjez za chudych Serbow.


text:
Kiej downo tymu na Zołynżu żyła se bogato wdowa co miała dwie cery i pasiyrbica Cery były brzidki i złe,…
5 rzeczy kiere miałach usłyszeć jak ech była siksōm
Jak sie mie kiery pyto czy bych nie chciała mieć zaś ozimnoście lot to gibko godōm że ni! Kaj by…
„Biała gorączka” Jacek Hugo Bader
Wziyno mie na reportaże i trzimie dali 🙂 Teroz na tapeta wjyżdżo Hugo Bader ze swojom „Białą gorączką”. Tytuł wziōn…
Gustlik i 40 bestyjoków Araberów
Był se ôńskigo razu biydny handlyrz Gustlik co handlyrzył chryściym Roz jak szeł ze wsie do wsie, fōrt dojrzoł rajtujące…
Królewna Śnieżka i siedym cwergów
Kiejsik downo tymu żyła se gryfno królowo kiero chciała mieć piykno cera z czornymi jak heban włosami i biołom jak…
¡Hola ¿qué tal? – hiszpański przigody w katalońskim landzie
Tym razym na lotani wybralimy sie w Pireneje. Jo fest przaja Hiszpanii i świynty był czas coby tam latoś noreszcie…
Hanzlik i Małgosia
Podle lasa miyszkoł drwol ze swojom drugōm babōm i bajtlami – synkowi było Hanzlik a dziołszka sie mianowała Małgosia Ciynżko…
Wymyślato ksiynżniczka na ziorku grochu
Był se ôńskigo razu taki ksiōnże z Rajchu co to fest chcioł być żyniaty Rajzowoł po świecie i chledoł swoji…
Czerwiono Kapucka i wilk ze Sosnowca
Była se roz mało szykowno dziołszka na Giszowcu, kierej fest przała jeja ōma Kiejsik starka dała bajtlowi w gyszynku czerwiono…
Ślōnski słowa kiere omajlant używom a kierych możesz nie znać
Skiż tego że zaglondajōm tu nie yno Ślōnzoki, narychtowałach lista trudniejszych słówek kierych używom i kiere nie som taki oczywiste.…


text:
Ôstrawa: Banik – Celtic na stolecie
Banik Ôstrawa fajeruje latoś 100 lŏt swojego ferajnu. We wrzejśniu planowany je srogi fest z kōncertōma na Zōmku Ślōnskoôstrawskim (9-10.09), ale jutro (13 lipca) bydzie nojważniejszy pōnkt sportowy tego fajeru: szpil Baniku Ôstrawa ze Celtikym Glasgow. Szpil napocznie sie ô szōstyj na wieczōr na Stadiōnie Miejskim we Ôsrawie-Witkowicach.
Idzie jeszcze ôbsztalować bilety, a kożdy fto przidzie na szpil dostanie pamiōntkowy szal.
Przipōmnijmy: Celtic Glasgow ôstoł już 51. razy majstrym Szkocyje! Banik Ôstrawa ôstoł założony 100 lŏt do zadku we ślōnskij tajle Ôstrawy, jako SK Slezská Ostrava (Sportovní klub Slezská Ostrava) i do dzisiej sie chlubi tym, iże je ślōnskim manszaftym. We 1945 przemiyniyli mu miano na SK Ostrawa, a ôd 1952 mianuje sie Banik (po naszymu Grubiŏrz). Banik Ôstrawa bōł 3. razy majstrym Czechosłowacyje i rŏz majstrym Czech.


text:
Nalěśe
Za tym, až nalěśe na pódpołdnjowej abo pódpołnocnej połkuli kněžy, se mjazy pódpołnocnym a pódpołdnjowym nalěśim rozeznawa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjazy pódpołdnjoweju a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se nalěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu. Togodla jo teke móžne, z pódpołdnjowego nalěśa pódpołnocnu nazymu slědowaś a nawopak.
Casowy rum[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zachopjeńk nalěśa se móžo pak astronomiski, toś pó połoženju zemje k słyńcu, pak se fenologiski pó stadiumje wuwiśa rostlinow póstaj.
Astronomiski zachopina se z nalětnym ekwinoktiumom:
- na pódpołnocnej połkuli 20. abo 21., w rědkich padach južo 19. měrca
- na pódpołdnjowej połkuli 22. abo 23. septembra
Z astronomiskim zachopjeńkom lěśa k lětnemu zawrośenju słyńca 21. junija se kóńcy nalěśe něnto pśecej na samskem dnju.
Pó fenologiji zachopina se nalěśe z prědnym kwiśenim regionalnje rozdźělnych družynow rostlinow. W pódpołnocnej hemisferje to zastupi powšyknje w mjasecach měrc, apryl a maj, w pódpołdnjowej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowemberje.
W srjejźnej Europje zachopina se pótakem pódnalěto južo z prědnym kwiśenim sněgulkow, dopołne nalěśe jo pak akle z zachopjeńkom kwiśenja jabłušcynami dośěgnjone.
Toś ten casowy rum, w kótaremž pśiroda wóžywjujo, se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako Frühjahr wóznamjeni.
W meteorologiji nalěśe zachopina se pśecej 1. měrca. Wóno bu z pśicynow wěcej jadnorego wjeźenja statistika na prědny źeń mjaseca scynjone a jo (meteorologiski glědane) – kaž teke tśi druge lětne case lěto, nazyma a zyma – dokładnje tśi mjasece dłujke. Tak se mógu lětne case wěcej jadnory do „suche“, „góruce“, „zymne“ atd. rozdźěla.
Wucynk na cłowjeka[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z stupajucej swětłowej intensiwnosću se wósebnje pśi primitiwnych ludach wěcej serotonina a dopamina wusypuju (w ciwilizowanych kulturach se njezměnijo pśez wuměłsku swěcu pśiwzeta swětłowa intensiwnosć). Toś te se staraju za w cełku lěpše strowotny staw a wustatkuju lažku euforiju. Teke žycenje pó partnera jo pśi nejwětšych ludach w nalěśu mócne, wowołowany mjaz drugim pśez pówušone wusypowanje hormonow. To jo pak wědomnostnje njeje dopokazane. Zazdaśim graju optiske powabki pśez lažčejšu drastwu wětšu rolu.
Na rozdźěl wót toś tych tak mjenjowanych nalětnych cuśow nastanjo pśi někotarych ludach nalětna mucnosć. Toś ta se pśedewšym hyšći mócnje w kšwi eksistěrujucemu spańskemu hormonoju melatonin pśipišo, ale jo dokładna pśicyna hyšći njewujasnjona.
Lubowarjow pśirody a drogowarjow pśiwabjaju cesćej do pód gołe njebjo, a wjele gromaźi nalětne zela (na pś. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje pódnalěśneje kuchniny.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Fenologija wopśimjejo pśednalěśo, prědne nalěśo a dopołne nalěśe
- Frühling, Sommer, Herbst, Winter… und Frühling (Film)
- Le sacre du printemps, Ballett von Igor Strawinski
- Styri lětne casy, prědna sajźba; wiolinowy koncert wót Antonio Vivaldi
- Primavera (nalěćo), mólba wót Botticelli
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nalětnje fota, Fotowa galerija "Grundschule Friedrichsfehn" (nim.)
- "ZDF Abenteuer Wissen" wo temu (nim.)
- Fota nalěśa (nim.)


text:
Pówušenje kwality za dolnoserbsku pšawopisnu kontrolu: Rozšyrjenje zakłada datow I (projekt z tśeśich srědkow) (CB)
Južo 2015 jo se naźěłała prědna wersija datoweje bazy za aplikaciju pšawopisneje kontrole za dolnoserbšćinu, kótaraž jo se mjaztym pśistupniła. Zakład datow za wuwiśe jo był DNW . Za rozšyrjenje zapśimjetego słowoskłada a stakim za pólěpšenje wugbałosći wótpowědnych aplikacijow ma se datowa baza nejpjerwjej rozšyriś wó słowoskład dolnoserbsko-nimskego słownika (Starosta 1999) (faza I). Toś ta a dalšne móžne fazy wutwari maju se sfinancěrowaś we wobłuku inciatiwy za zmócnjenje serbskosći w „nowych medijach“, kótaruž koordiněrujo tuchylu Załožba za serbski lud a kótaruž njaso rěd serbskich institucijow – mj. dr. Serbski institut (pśir. modul „referencnej korpusa“ ). Njeglědajucy na generelne pśizwólenje srědkow jo móžno, až móžo se glědajucy na formelne zadory (financěrowańske směrnice za sakske financne srědki) akle 2017 zachopiś z toś tymi napšawami, ako se póśěguju na dolnoserbšćinu.
Na projekśe wobźělone: Marcin Szczepański


text:
Jŏr
Jŏr to je jedna ze sztyrech pōr roku we przirodzie, w cōunie umiarkowanego klimatu. Cechuje sie umiarkowanymi tymperaturami luftu z rosnōncõ strzedniõ dniowõ, jak tyż umiarkowanõ wielościōm ôpadu atmosferycznego. Świat roślin i zwiyrzōw przechodzi ôkres budzyniŏ sie do życiŏ, a potym poczynŏ sie piyrszŏ faza ôkresu rozmnŏżaniŏ, to znaczy dobiyranie partnyrōw i zapłodniynie u zwiyrzōw, a u roślin kwitniynie i zawiōnzywanie zalōnżkōw.
Astrōnōmiczny jŏr poczynŏ sie w mōmyncie jŏrnyj rōwnōnocy i trwŏ do mōmyntu latowego przesilyniŏ, co we przibliżyniu ôznaczŏ na pōłkuli pōłnocnyj ôkres pōmiyndzy 21 marca a 22 czyrwnia (czasami daty te wypadajōm dziyń wczaśnij abo dziyń niyskorzij, a w roku przestympnym mogōm być cŏfniynte ô jedyn dziyń). W czasie jŏr astrōnōmicznego jŏra pora dnia je dugszŏ ôd pory nocnyj, a pōnadto z kożdym dalszym dniym dnia przibywŏ, a nocy ubywa.
Za klimatyczny jŏr przijmuje sie ôkres roku, w kerym strzednie dobowe tymperatury luftu chwiyrajōm sie pōmiyndzy 5 a 15 °C. Zasadniczo jŏr poprzedzŏ zima, jednak pōmiyndzy tymi ôkresami je klimatyczny etap przechodni – przedjŏr.
Dlŏ pōłkuli połedniowyj wszyjske ôpisane daty i zjawiska sōm cŏfniynte ô pōł roku. Za miesiōnce jŏrne na pōłkuli pōłnocnyj uznŏwŏ sie marzec, kwieciyń i mŏj, a na połedniowym wrzesiyń, paździyrnik i listopad[1][2].
Przipisy
- ↑ pory roku, encyklopedia.pwn.pl
- ↑ Astronomia a pory roku, apollo.astro.amu.edu.pl


text:
Bože ćěło
Bože ćěło (łaćonsce Corpus Christi abo dospołnje Sollemnitas Sanctissimi Corporis et Sanguinis Christi, „swjedźeń najswjećišeho ćěła a kreje Chrysta“) je wysoki swjedźeń w cyrkwinskim lěće katolskeje cyrkwje, z kotrymž swjeći so ćělna přitomnosć Jězusa w sakramenće eucharistije (Božeho blida). Ewangelske cyrkwje tutón swjedźeń njeznaja.
Štwórtk jako termin steji we wuskim zwisku ze zelenym štwórtkom, na kotrymž swjećeše Jězus sam poslednju wječer. Najwažniši dźěl swjedźenja su kemše, po kotrychž slěduje we wjele kónčinach – tak tež w katolskich Serbach – procesion přez wupyšenu wjes abo město. Husto swjeća so tež kemše same pod hołym njebjom.
Termin[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokładny termin swjedźenja je wotwisny wot jutrow a leži na štwórtku po prěnjej njedźeli po swjatkach. Najzaši termin je tuž 21. meje, najpozdźiši 24. junija.
- 2016: 26. meje
- 2017: 15. junija
- 2018: 31. meje
- 2019: 20. junija
- 2020: 11. junija
Zakonski swjaty dźeń[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Němskej je Bože ćěło zakonski swjaty dźeń w Badensko-Württembergskej, Bayerskej, Hessenskej, Sewjerorynsko-Westfalskej, Porynsko-Pfalcy a Posaarskej kaž tež w někotrych gmejnach z přewažnje katolskej ludnosću w Sakskej (serbsko-katolske wosady) a Durinskej (Eichsfeld).
Po postajenju sakskeho nutřkowneho ministerstwa płaći Bože ćěło w slědowacych gmejnach jako zakonski swjaty dźeń:
- Bóšicy
- Budyšin (jenož wjesnej dźělej Bolborcy a Słona Boršć)
- Hodźij (jenož wjesny dźěl Prěčecy z Baćonjom, Čornecami, Haslowom a Pozdecami)
- Chrósćicy
- Kulow
- Njebjelčicy
- Njeswačidło (jenož Njeswačidło z Dobrošicami a Zarěč)
- Pančicy-Kukow
- Radwor
- Rakecy (wšitke dźěle nimo Stróže)
- Ralbicy-Róžant
- Wojerecy (jenož Němcy)
- Worklecy
- Wulka Dubrawa (jenož Zdźěr)
Nimo toho je Bože ćěło swjaty dźeń mjez druhim w Awstriskej, Chorwatskej a Pólskej kaž tež we wěstych dźělach Šwicarskeje.


text:
Rozszerzone szukanie pozwoli szukać po mieście, ulicy itp.Szukanie zaawansowane
Katedra Hodowli Koni i Jeździectwa Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Usługi Turystyczno-Rekreacyjne Janusz Kojrys Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Ośrodek Jeździecki Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Extreme Karts Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
STRZELNICA VIP Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Almax Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Strzelnica LOK Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
STRZELNICA MYŚLIWSKA IM. WŁADYSŁAWA... Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie
Olsztyńskie Centrum Bowlingu Olsztyn woj. Warmińsko-Mazurskie


text:
Prezidij Domowiny je štyrjoch młodostnych do poradźowaceho wuběrka za prašenja serbskeho ludu powołał a aktualne wuwiće nastupajo europsku wobydlersku iniciatiwu Minority SafePack rozjimał.
Budyšin (SN/JaW). Poradźowacy wuběrk za prašenja serbskeho ludu při zwjazkowym ministerstwje za nutřkowne naležnosće ma štyrjoch dalšich młodych čłonow. Na swojim wčerawšim wuradźowanju je prezidij Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny studentku prawnistwa Ellu Bergelec, studentku filozofije a dźiwadłowych wědomosćow Katju Hrjehorjec, šulerskeho rěčnika na Serbskim gymnaziju Budyšin Maximiliana Grubera a šulerja Kita Pawlika z Berlina do gremija powołał, kaž třěšny zwjazk informuje. Woni štyrjo maja přichodnje wo wšěch temach w zwjazkowym wuběrku sobu diskutować a wo serbskim młodźinskim dźěle rozprawjeć. Zdobom chce Domowina tak młodostnych sylnišo do tworjenja měnjenja w mjeńšinowej politice na zwjazkowej runinje zapřijeć.
Pančicy-Kukow (SN). Chór Lipa je swoju hłownu a zdobom wólbnu zhromadźiznu přewjedł – lětsa prěni raz digitalnje. Předwčerawšim zhladowachu čłonojo towarstwa na dźěławosć lěta 2020: Spočatk februara běchu Lipjenjo hišće wuspěšny koncert „Lipa a přećeljo“ w Haslowje wuhotowali. Po tym pak překwapi jich pandemija. Wěsty čas zwučowachu online a pozdźišo pod hołym njebjom. Koncerty pak njeběchu žane móžne, jeničce Božej mši móžachu ze spěwnymaj skupinkomaj wobrubić.
Do předsydstwa wuzwolichu Lipjenjo nimo dweju dotalneju čłonow třoch nowych. Bywši městopředsyda Beno Wawrich towarstwo wotnětka nawjeduje. Jeho zastupjerce stej Katka Baierowa a Melanie Bulankowa, Damian Dyrlich skutkuje jako nowy protokolant. Uwe Pjetaš je dale pokładnik. W tej funkciji bě do wólbow swoju lětnu rozprawu podał a solidny staw kasy zwěsćił.
Dźakownje přiwza něhdźe 60 čłonow wopřijace towarstwo informaciju wo anonymnym pjenježnym daru. Na kóncu zhromadźizny sej Lipjenjo dorěčachu, zo budu wotnětka zaso digitalnje probować.
Budyšin (SN/JaW). Serbske šulske towarstwo ma wotnětka jednaćela. Wo tym informowaše předsydka SŠT Katharina Jurkowa dźensa dopołdnja w nowinskej zdźělence.
Nawodne zastojnstwo přewozmje 1. apryla Markus Bjeńš. To je předsydstwo SŠT na swojim wirtuelnym wuradźowanju wčera wječor rozsudźiło, kaž Katharina Jurkowa našemu wječornikej wobkrući. 35lětny Bjeńš bě so přećiwo dwěmaj dalšimaj požadarjomaj přesadźił. „Z Konjec pochadźacy diplomowy pedagoga skutkowaše minjene lěta we wukraju. Mjez druhim dźěłaše za mjezynarodnu kubłansku organizaciju Coaches Across Continents. Tam měješe Serb koordinatorske, poradźowanske, wukubłanske a managementowe nadawki w swójskej zamołwitosći spjelnjeć“, rěka w zdźělence SŠT.
„Wjeselimy so na zhromadne dźěło z nim w Serbskim šulskim towarstwje. Markus Bjeńš je wjacore lěta w kraju a wukraju nazhonjenja na kubłanskim polu zběrał a ze wšelakimi gremijemi a institucijemi hromadźe dźěłał. Přeju jemu a našemu towarstwu wjele wuspěcha z nowym nadawkom“, zwurazni předsydka SŠT Katharina Jurkowa.
Budyšin (SN). Hłowna a wólbna zhromadźizna Domowiny kaž tež Lěto župow steještej w srjedźišću wčera přewjedźeneho lětušeho wuradźowanja předsydy Domowiny Dawida Statnika z předsydami třěšnemu zwjazkej přisłušacych towarstwow a župow. Wot 23 wobdźělenych běše 21 přez widejowu konferencu přitomnych.
Kaž Domowina informuje, je so Statnik wšěm towarstwam za jasny signal dźakował, zo chcedźa lětušu hłownu zhromadźiznu najebać koronapandemiju jako prezencne zarjadowanje přewjesć. Tak móhli so ludźo wosobinsce zetkać. Tohodla wotměja „hłownu“ 12. junija w ćěłozwučowarni šulskeho kompleksa w Slepom, zo bychu trěbny wěstotny wotstawk dodźeržeć móhli.
Pančičansko-Kukowska młodźina chce Kamjenskej župje „Michał Hórnik“ na jeje hłownej zhromadźiznje 23. apryla přistupić, informowaše županka Zala Cyžowa. Towarstwo Serbski kulturny turizm je wo sydom čłonow rozrostło, rjekny předsyda Pětr Brězan.
Póndźelu we wječorniku nadrobnišo wo zarjadowanju rozprawjamy.
Budyšin (SN). Staršiska iniciatiwa Radwor z. t. přisłuša nětko Domowinskej župje „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin. Župne předsydstwo je cyłk jako nowe sobustawske towarstwo přiwzało. Wo tym informowaše tudyša regionalna rěčnica třěšneho zwjazka Katja Liznarjec wčera po wuradźowanju gremija w formje telefoniskeje konferency: „Wjeselimy so, zo mamy angažowanych a kompetentnych zwjazkarjow za skrućenje a rozšěrjenje serbskich rěčnych rumow na zakładnej a wyšej šuli.“ Radworske towarstwo organizuje tuchwilu tež kóždy tydźeń serbskorěčne poskitki za swójby na internetnej stronje www.schadźowanka.de. Doskónčny rozsud wo přiwzaću maja wobdźělnicy župneje hłowneje zhromadźizny kónc lěta tworić.
Dale dorozumi so gremij wčera wo delegatach za hłownu zhromadźiznu Domowiny 12. junija, hdźež budźe župa z pjeć wosobami zastupjena. Dawida Statnika podpěruja za wospjetnu kandidaturu jako předsyda Domowiny.
Wobnowjenje statneho rozhłosoweho zrěčenja MDR předwidźi, Serbam stajne městno w rozhłosowej radźe přewostajić. Serbski sejm prosy zjawnosć, za to kmane wosoby namjetować. Rozsudźić měli w konsensu z Domowinu.
Drježdźany/Njebjelčicy (SN/at). Dlěje hač tři měsacy předleži Załožbje za serbski lud próstwa Serbskeho sejma, tři planowe městna institucionelnje financować. Na swojim sobotu znowa digitalnje přewjedźenym posedźenju njemóžachu sejmarjo „žadyn spóznajomny postup“ w naležnosći zwěsćić. Tohodla su pokładnicy towarstwa Smy z.t. nadawk dali, financny plan za lěto 2021 zestajeć a móžnosće financowanja za běžne wudawki sejma zdźěłać, wo čimž tón w nowinskej zdźělence informuje.
Wojerecy (SN/at). W Delnim Wujězdźe su wobydlerjo serbske towarstwowe žiwjenje wozrodźili a „Zahrodku 1921 z.t.“ załožili. Předsydstwo Wojerowskeje župy „Handrij Zejler“ je towarstwo na swojim wčerawšim posedźenju do Domowiny přiwzało. Wotpowědnu próstwu bě dopołdnja w Delnjowujězdźanskej radnicy předsyda towarstwa a wjesny předstejićer Frank Knobloch regionalnej rěčnicy Domowiny Soni Hrjehorjowej přepodał.
K projektam iniciatorow „Zahrodki“ słuša (dotal digitalny) kurs serbšćiny za započatkarjow. Mjeno towarstwa poćahuje so na 1921 załožene towarstwo ze samsnym mjenom. Zdobom nawjazuje cyłk na bywšu Domowinsku skupinu, kotraž bě w 1990tych lětach dźěłać přestała.
Čłonojo župneho předsydstwa pomjenowachu Lubinu Dučmanowu a Milu Libšowu jako kandidatce za wólby zwjazkoweho předsydstwa na lětušej hłownej zhromadźiznje Domowiny. Jednohłósnje podpěruje Wojerowske župne předsydstwo kandidaturu Dawida Statnika za dalšu dobu jako předsyda Domowiny, kaž župa po posedźenju informowaše.
Z kóždym dnjom jasnišo wěmy, kajke wulke škody je korona we wšěch swojich formach dotal naparała a to dale čini. Kóžda a kóždy to na někajke wašnje dožiwja, wšojedne hač na strowotniskim, hospodarskim, financnym, psychologiskim abo socialnym polu. Serbam korona hišće přidatnje škodźi. Wosebje, hdyž dlěši čas w šulach serbska wučba abo projekt Witaj w pěstowarnjach wotpočnjetej, hdyž serbski chór wjace njezwučuje a njewustupuje, abo hdyž wšo to wupadnje, hdźež móža ludźo swoju serbsku maćeršćinu nałožować. Mnohe serbske rěčne rumy nětko pobrachuja. Přez digitalizaciju drje je so to a tamne wurunało, ale dawno nic wšitko.
Budyšin (SN). Serbski informatikar prof. dr. Mikławš Joachim Wićaz by 15. měrca sto lět stary był. Datum je za Budysku župu „Jan Arnošt Smoler“ wuznamny, wšako je so Wićaz w Kamjenej pola Radworja narodźił. Župa so tuž nad online-poskitkomaj wjeseli. Renoměrowany hobbyjowy historikar a awtor wjacorych knihow wo Drježdźanskich stawiznach Christoph Pötzsch serbskeho IT-pioněra we wusyłanju MDR 1 Radijo Sakska póndźelu, 15. měrca, wot 15 hodź. w rozmołwje šěršej zjawnosći předstaji.
Župne předsydstwo same wotpohladuje, hdyž to połoženje koronapandemije dla dowoli, na wuznamneho krajana při jeho rowje w Drježdźanach-Strěžinje spominać. Mjez tymi, kotřiž tam słowa wopominanja přednjesu, budźe bywša nawodnica Serbskeho gymnazija Rejza Šěnowa. Přeprošeni su zajimcy a česćowarjo z Łužicy kaž tež Drježdźanscy Serbja.
Wojerowski Konrada Zusowy kompjuterowy muzej wěnuje informatikarjej 14. měrca pod titlom „M. J. Wićaz 100 – anekdoty & wobrazy k stoćinam wuchodoněmskeho pioněra kompjuterow“ darmotne online-zarjadowanje.


text:
18 lipca
18 lipca – uośymnosty dźyń lipca, a 199. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 166 dńi.
Wydarzyńa na śwjeće
- 2002 - Szpańijo posłoła kůmandosůw na wyspa Perejil, coby ja uodbjůli uod marokańskich wojokůw
- 2007 - Bibljoteka Kůngresu USA wszkryfloła ślůnsko godka we regest godek śwjata
- 2013 - Amerikańske mjasto Detroit uogłośůło plajta
Rodźyli śe
- 1918 - Nelson Mandela, połedńowoafrikański polityker
Umrzili
- 1817 - Jane Austen, angelsko pisorka
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text:
Chcielibyjście gibko1 narychtować ôbiołd? To tyn recept2 bydzie do Wołs.
Co potrza?
500 g hańdyka (jŏ żech doł polyndwiczki)
500 g szampiōnōw3
1 cebula (jŏ mioł szalotka)
łeżeczka tymianku
poła4 łeżeczki czosku niydźwiedziego abo 1 wyciśniynty zōmbek
150 ml śmietōnki (nojlepi 30 %)
łeżka mōnki kartoflanyj5 do zagynszczynia zōłzy
sōl i pieprz
łeżka masła klarowanego
Pokrejcie6 hańdyka na mańsze7 kōnski8 i wciepcie9 na patelnia. Jak już sie trocha podpieke, to dejcie10 tam masło, prziprawy i pokrōno cebula. Kedy cebula sie leko11 zbrōnołci12, wrojście pokrōne na wiynksze kōnski szampiōny. Jak puszczōm woda, mogecie ji trocha zebrać i dać do śmietōnki, żeby jōm leko zahartować. Terozki wlyjcie na patenia śmietōnka, mogecie dać tyż trocha wody i jak sie to zawarzi, mogecie jeszcze trocha zagyńścić ta zōłza mōnkōm łozrobiōnōm13 we zimnyj wodzie. Dosmakujcie i za połra minut mogecie sie brać za jedzynie. Tako zołza bydzie idealno do klōzek, nudli, krupōw i blank14 normalnyj żymły15.
1szybko
2przepis
3pieczarek
4pół
5ziemniaczanej
6pokrójcie
7mniejsze
8kawałki
9wrzućcie
10dajcie
11lekko
12przypiecze
13rozrobionom
14całkiem
15bułki


text:
Te Europejczyki we Indiach na wszyske gynste1 zōłzy2 gołdali3 curry- bo sami Hindusi kołżdo4 mianowali5 inaczyj. To trocha tak, jakby na wszysko, czym sie hajcuje6 we piecy, gołdać wyngel7 😉 Anglikōm- bo ich tam przeca bōło nojwiyncyj- tak te prziprawy zasmakowały, że sie chcieli je zawiyś8 do dōm i tak sie narodziōła prziprawa curry, co to jōm idzie kupić u nos9 we sklepie. Ze ftoryj czyńści Indii je tyn recept, co go sam na dole mołcie, to ciynżko pedzieć, a jeszcze ciynżyj by bōło znojś łod niego hindusko nazwa. Jedno je pewne: smakuje jak we Indiach, a wiym, jak tam te roztomajte10 jołdła11 smakujōm, bo żech sie już tam 2 razy smykoł12 😉
Co potrza?
2 piersi ze kury abo kokota13
1 cebula
3 zōmbki czosku
2 krauzki kōncyntratu ze tōmatōw14
2-3 łeżki15 klarowanego masła (we Indiach gołdajōm na nie masło ghi)
kapka16 oliwy
0,5 szklônki wrzōntku
4 łeżki mlyka skōndynsowanego (abo ze 8 normalnego- niy musi być świyżo dojōne, moge być ze sklepu 😉 )
Prziprawy:
2 łyżeczki garam masala *
1 łyżeczka zmielōnych goździkōw
1 łyżeczka cynamōnu
1 łyżeczka mielōnych nasiōn kolyndry
1 łyżeczka kminu rzymskego
1 łyżeczka kurkumy
trocha pieprzu i chili
Do tego curry Hindusi niy dołwajōm soli, a je tam tyla inkszych arōmatōw, że nawet mi jyj niy brakuje. Na końcu mogecie sie tego dania sprōbować i keby Wōłs dali ciōngło do tego biołego proszku, to mogecie go ździebko17 dać.
Na patelnia dejcie18 masło klarowane i zeszklijcie na nim pokrōno19 cebula. Dociepcie20 wyciśniynty czosnek i prziprawy- kapnijcie do tego jeszcze trocha oliwy, żeby niy bōło za suche. Jak już prziprawy napocznōm21 fajnie wōniać,22 wrołźcie23 do tego tyż tego pokrōnego kurczaka i niech sie łon z tymi prziprawōma przegryzie. Dejcie pozōr,24 żeby sie Wōm to niy przipołlōło.25 Potyn wciepcie kōncyntrat, dolyjcie wrzōntek, pomiyszejcie, przikryjcie i niech sie to chwila na małym łogniu podusi- 10-15 min. Na koniec wlyjcie26 mlyko, wymiyszejcie i fertich.
Tyn placek na zdjyńciu to je czapati- smakuje i wyglōndo podobnie jak pszynne tortille. Idzie27 je kupić we sklepie oriyntalnym, ale take curry mogecie sie zjejś tyż ze ryżym abo jakōm dobrōm bōłkōm. Smacznego 🙂
*Garam masala to we jynzyku hindi znaczy gorke28 prziprawy i tak sie je tyż rychtuje-29 na gorko i bez to łone po tyn tak dobrze czowieka rozgrzywajōm. Takoł miyszanka mogecie sie narychtować30 sami. Zrōbcie sie ji31 wiyncyj, a bajecie32 mieć jōm33 na dugo.
Na patelnia wciepcie:
6 łeżek pieprzu, 5 łeżek kminu rzymskego, 2 łeżki cynamōnu, 1,5 łeżki goździkōw, 2,5 łeżki kardamonu, 6 łeżek nasiōn kolyndry, 2 łeżki pokruszōnych bobkowych34 liści i łyżeczka zmielōnyj gałki muszkatołowyj. Podpiyczcie ze 30 sekund na średnim łogniu i łodstołwcie do ochōdzynia.35 Tera zmielcie i zawrzyjcie36 w jaki krauzce.37 Niech Wōm dugo pomołgo38 we warzyniu 🙂
1gęste
2sosy
3mówili
4każdą
5nazywali
6pali
7węgiel
8zawieść
9nas
10różne
11dania
12włóczył
13koguta
14pomidorów
15łyżki
16odrobinę
17trochę
18dajcie
19pokrojoną
20dorzućcie
21zaczną
22pachnieć
23włóżcie
24uważajcie
25przypaliło
26wlejcie
27można
28gorące
29przygotowuje
30przygotować
31jej
32będziecie
33ją
34laurowe
35ostudzenia
36zamknijcie
37słoiczku
38pomaga


text:
Kwadrat
Kwadrat – prostokůnt kery mo růwne boki.
Ńykere właśćiwośći kwadrata[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Jak we prostokůnće, tyż we kwadraće:
- eki wewnyntrzne sům proste.
- Przećiwległe boki sům růwnoległe (je to růwnoległobok).
- Przekůntne sům růwnyj dugośći.
- Przekůntne przećinajům śe we połowje.
- Půnkt przećyńćo przekůntnych je strzodkym symetryji.
- Suma ekůw je 360° = (2π) rad.
Właśćiwośći kere mo ze prostokůntůw ino kwadrat:
- Przekůntne kwadratu sům uodćinkym dwuśecznych ekůw kwadratu.
- Przekůntne przećinajům śe pod ekům prostům.
- Kwadrat je sztworokůntym forymnym.
- Kwadrat je růmbym.
- Kwadrat mo sztyry uośe symetryji: proste zawjerajůnce przekůntne a symetralne bokůw.
- Uośe symetryji kwadratu tajlujům go na 8 przistajůncych prostokůntnych trziekůw.
- Kożde dwa kwadraty sům do śe podobne.
Wzory[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- - dugość boku.
- Plac:
- Dugość przekůntnyj:
- Průmjyń uokrynga wpisanygo we kwadrat:
- Průmjyń uokrynga opisanego na kwadraće:
Geůmetryjo ńyeuklidesowo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We ńyeuklidesowyj geůmetryji, kwadrat je to wjeloek ze 4 růwnymi bokůma a ekůma.
Bajszpile:


text:
Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw
Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw (ang. Alice’s Adventures in Wonderland) – ôpublikowany we 1865 roku rōman Lewisa Carrolla (naprŏwdã Charles Lutwidge Dodgson)[1], ôsprawiajōncŏ ô przigodach dziouszki Alicyje we fantastycznym Kraju Dziwōw. Skuli ôryginalność tyj ksiōnżki nawiōnzuje do nij mocka wytworōw literackich, filmowych i inkszych.
Na ślōnskõ gŏdkã rōman przełożōł Grzegorz Kulik we 2020 roku[2].
Przipisy
- ↑ BBC's Greatest English Books list
- ↑ Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw, grzegorzkulik.pl [dostymp 2021-03-16].
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Alice’s Adventures in Wonderland – ôryginalny angelski tekst ksiōnżki


text:
„Nětk, hdyž mamy, štož smy chcyli“, drje je w sporće bjezwuwzaćnje wuprajenje dobyćerjow. Haj, nad wuspěchom so radować směć, jón tež hišće ze swojimi přećelemi abo přiwisnikami swjećić drje je to najrjeńše!
Awtor dźensa
Michał Nuk
Budyska Młynkec łuka je w prěnim rjedźe znata jako domicil koparjow Budissy Budyšin. Tuchwilu wšak so z mało wuspěchom přećiwo zestupej ze štwórteje najwyšej koparskej lize wobara, tuž drje so tak spěšnje njestanje, zo tu raz němska koparska elita na wopyty přijědźe. Trochu hinak je to w druhej sportowej družinje, w kotrejž ma Budyšin tohorunja dołhu tradiciju. Lochokoatleća dweju towarstwow tu na tartanowym kole nimale wšědnje zwučuja, tež wubědźowanja za dorost tam prawidłownje přewjeduja. W zašłych pjeć lětach móžeše Wuchodosakske lochkoatletiske towarstwo (OSLV) Budyšin dwójce k sakskim mišterstwam w crossowym běhanju přeprosyć, hdźež tón abo tamny atlet wukony pokaza, kotrež móža so tež na narodnym niwowje widźeć dać.
Awtor dźensa
André Strelow
Lube sportowče a lubi sportowcy, jutrowne haleluja zaklinča zaso radostnje a krasnje w našich křižerskich procesionach. W nich běše tež wulka syła aktiwnych sportowcow, kiž poselstwo zrowastanjeneho Jězu Chrysta na dostojne wašnje wozjewjachu. Wosebje hordy běch, hdyž wuhladach mojeho syna Uwe ze slěbornym a wnučka Paula ze zelenym wěnčkom.
Awtorka dźensa
Halena Jancyna
Što činić, hdyž tak prawje njeběži? Swarjeć móžeš wjele, inowatiwne ideje pak nimaš. Podpěru tež njedóstanješ. W tójšto sportowych towarstwach wuchodneje Sakskeje zdawna wjac wšo tak derje njefunguje. Na jednej stronje pobrachuja angažowani čłonojo, kotřiž so dźěła njeboja. Na tamnej stronje pjenjezy prědku a zady njedosahaja.
Podobna je situacija w Sportowym towarstwje Marijina hwězda. Wone dyrbješe loni přinošk zwyšić, a to wo 20 procentow, zo by budget za lěto 2017 dosahał. Tež Sokoł Ralbicy/Hórki wo zwyšenju rozmysluje – rěč je tam samo wo wjac hač 20 procentach.
Pismikaj RB stejitej aktualnje za njepřestajnu debatu w koparskim swěće. Wšudźe so wo tym w němskich medijach rozprawja a tež na kromje serbskich sportnišćow so mócnje diskutuje. Kawsa RB Lipsk dźěli, kaž to tydźenja w nowinje LVZ čitach, přiwisnikow kopańcy kaž něhdy profet Mójzes Čerwjene morjo. Po kóncu tydźenja dóstanje tale tematika zawěsće přidatny pohon, dokelž je mustwo RB Lipsk po dobyću přećiwo Leverkusenej a po poražce Bayerow w Dortmundźe načolnistwo prěnjeje koparskeje zwjazkoweje ligi přewzało. Z tym do sezony zawěsće nichtó ličił njebě! Za někotrych woznamjenja to dotalny wjeršk dospołneho wutupjenja koparskeje kultury. Tamni widźa w tym skónčnje zaso šansu, zo bój wo němske mišterstwo na napjatosći dobywa.
Fakt je: W běhu jeno sydom lět poradźi so konstruktej RB Lipsk razantny postup z pjateje ligi na čoło tabulki prěnjeje koparskeje ligi. Prěni raz po 14 měsacach njesteja nětko Bayerojo na prěnim městnje, ale nowačk z Lipska.
„Christiano, pój!“ – „Ja njejsym Christian, ja sym Frederic!“ Tajku abo podobnu situaciju dožiwju nimale kóždu wutoru na treningu a zdźěla tež kónc tydźenja při hrach Ralbičanskeje młodźiny F. Třeće lěto sym tam nětko hižo trenar. Hišće ženje pak njemějach tajke ćeže z mjenami swojich chowancow. Čehodla pak? Zdźěla su wutoru popołdnju wjac hač 30 dźěći na delanskim trawniku a honja za bulom. Wězo stanje so mi při tym, zo raz te abo tamne mjeno zaměnju. Zo pak so mi tole pola Christiana a Frederica kaž tež Richarda a Ludwiga stajnje stawa, ma druhe přičiny. Wobaj porikaj staj dwójnikaj a so woprawdźe jenož w najmjeńšich detailach rozeznawaja. Te pak wot daloka hišće njespóznaju a mi ničo druheho njezwostanje, hač mjena hódać. Najhórje wšak stajnje je, hdyž mataj wobaj při treningu hišće samsny trikot – a to so scyła tak zrědka njestanje. Langec a Ditrichec bratraj pak njejstaj jeničkaj dwójnikaj. Tež Frenclec Lavinia a Livius honitaj wuspěšnje za Sokołsku młodźinu F za bulom.
„Kajka je to radosć, w našej młodźinje, stari čuja žadosć być jónu młodźi šće ...“, takle klinčeše w minjenych dnjach časćišo w Nowej Wjesce pola Pjechec mandźelskeju kotrajž swjećeštaj złoty kwas.
Radosć pak njeknježeše cyle wěsće jenož mjez młodźinu, ale tež mjez staršimi přiwisnikami koparjow Dynama Drježdźany. To štož ći čorno-žołći w minjenymaj hromaj pokazachu, bě cyle jednorje wokřewjace a radosć zbudźace. Haj, nětko maš zaso wjeselo, hladać na hry abo słuchać na drje najemocionalnišeho reportera Gerta Zimmermanna. Heinz Florian Oertel drje bě hižo jara emocionalny, naš Měrćin Štrawba wo žadyn kusk mjenje, „Zimmi“ pak je w tym nastupanju po mojim měnjenju najlěpši. Wón raduje so nad wuspěchami, ale ćerpi tež při njetrjebawšich, wobeńdźomnych poražkach.
W minjenych dnjach je so wjele rěčało a pisało wo noworjadowanju směrnicow za spěchowanje sporta, předewšěm wukonoweho sporta w Němskej. Fakt je, zo je so podźěl wot němskich sportowcow dobytych medaljow na olympiskich hrach a swětowych mišterstwach w zašłosći pomjeńšił. Za wutworjenje lěpšich wuměnjenjow njejsu jenož lěpše treningowe móžnosće z wysoko kwalifikowanymi trenarjemi, ale předewšěm wjele wjac pjenjez trěbnych. Dźe mjez druhim tež wo to, kotre sportowe družiny lubja najwjace medaljow a kotre měli so najefektiwnišo spěchować. Zo njepóńdźe to bjez horceje diskusije a wótreje kritiki tych, kotřiž čuja so zludani, je jasne. Tola w zajimje zasadneho polěpšenja tuchwilneje situacije we wukonowym sporće budźe trjeba tworić jasne, byrnjež tež bolostne rozsudy.
Awtor dźensa
Michał Nuk
„To je postup do zwjazkoweje ligi marathonow!“, běše wčera z wótřerěčakow podłu čary Drježdźanskeho marathona słyšeć, jako doběhny Keničan Joseph Kyengo Munywoki w 2:10:21 h do cila před krajnym sejmom. Tajkale zwjazkowa liga drje njeeksistuje, tola wukonaj prěnjeho a druheho běharja pokazujetej, zo słuša Drježdźanski marathon nětko k prěnim adresam w Němskej. Po Berlinje, Hamburgu a Kölnje bu tu lětsa štwórty najlěpši čas docpěty, štož je hladajo na dosć naročnu čaru z plesternakami, mnohimi křiwicami a mostami čim kedźbyhódniše. A wjace hač 7 500 wobdźělnikow z 61 krajow je znamjo za to, zo je sej Drježdźanske wubědźowanje mjezynarodne připóznaće nadźěłało.


text: Habrachćicy-Nowe Jěžercy (SN/MiR). Skónčnje zaso je składnosć, wotkryć sej kuzło tradicionalneje łužiskeje architektury. Załožba Dom ze stołom pyta ludźi, kotřiž chcyli swój dom wotewrěć zajimowanym wopytowarjam. Njedźelu, 29. meje, chce wona přewjesć mjeztym 18. dźeń wotewrjeneho domu ze stołom. Tón dźeń wot 10 do 17 hodź. móža sej zajimcy twarske drohoćinki wobhladać. Po Europje jónkrótne wašnje ludoweho twarjenja hodźi so ze wšelakich widow wotkryć. Wšako su do starych murjow mjeztym zwjetša młode swójby zaćahnyli, zo bychu tradiciju z načasnym wašnjom bydlenja zwjazali. Při tym mějachu někotružkuli wosebitosć, ale tež pomnikoškitne rjadowanje wobkedźbować.