text:
– Jerrronie, jak mie ale łeb boli – pedzioł sōm do siebie kōmisorz Hanusik, jak ino ôtwar ôczy. Richtich, downo już niy mioł takigo kaca, a kaca mioł prawie kożdego jednego dnia, bo, jak kożdy porzōndny ślōnski chop, wypić sie lubioł.
– Ale jo je gupi! Po co jo tela pija, sōm sie robia krziwda – wajoł Hanusik, kej ôblykoł galoty. Ale wiedzioł, że mynij pić niy bydzie, bo ślōnski chop pić musi, a już na zicher policaj, ślōnski policaj z Wydziału Szpecjalnego.
Trza zaroz pedzieć, że kōmisorz Hanusik mioł prawie richtich dobry powōd do picio. Pierzińsko utropa: ôziym umrzikōw we sztyry tydnie. Ôziym trupōw ôd czasu, jak znodli piyrszego na Sztauwajerach. Sztyjc tyn sōm muster: mody karlus abo modo frelka fajeruje w kerymś szynku na Mariackij, a niyskorzij, jak idzie do dōm, traci sie kajś wele Sztauwajerōw. A na drugi dziyń zawdy ftoś znojdzie trupa we kerymś stowie. Wiadōmo, że to niy ma żodyn seksualny maniak, bo żodnyj ze sztyrech frelek niy zgwołcił. Wiadōmo, że żodyn ajnfachowy kradziok, bo żodnymu nawet bajtlika niy wziōn. Czysto sprawa – psychopatyczny, seryjny mordyrz, kery zabijo ino skuli tego, coby zabijać. Możno je rod, że bez te pora sykund czuje sie choby pon życio i śmiyrci? Gorzyj, co niy ma żodnych śladōw, żodnych podejrzanych. Psinco, a trupōw na zicher bydzie wiyncyj. Jezderkusie, takij sprawy sam niy bōło ôd czasōw Marchwickigo… A ôn, Hanusik, mo go znojść. Tela, co blank niy mo pojyncio, kaj tego gizda szukać!
Hanusik wejrzoł na zygor. – Jeronie, już trzi ćwiyrci na jedna – pedzioł sōm do siebie i wtynczos kapnył sie, że je niedziela, a ôn mioł jechać na ôbiod do swojij Ōumy na Nikisz. Niy bōł tymu szpecjalnie rod, bo Ōuma zawdy buczała skuli tego, że je ôżyrok, a ku tymu zaś bydzie musioł jij tuplikować, czamu taki stary chop durś niy znod sie baby. Ale wiedzioł tyż, że Ōuma na zicher uwarzi mu normalny ôbiod, a po cołkim tydniu kebabowego kustu rod by co kōnkretnego pomaszkecił. Jak pomyśloł ô gumiklyjzach, roladzie i modryj kapuście, to hnet mu sie zrobiło lepij. Ôblyk ôstatnio wybiglowano, bioło oberhymda, jako znod we szranku, na nia swoja staro jak świat, czorno lyjderjakla i wyszoł z dōma.
– Jak tam, synku, znod żeś to już jako gryfno frela? – spytała sie Ōuma Hanusikowo i postawiła na biołyj tiszdece talyrz zupy z nudlami. Hanusik udoł, że niy słyszy pytanio i chciōł zmiynić tymat godki.
– Mōm terozki tako fest ciynżko sprawa w robocie… Słyszeliście możno, Ōumo, ô tych modych karlusach i frelkach, co to ich na Sztauwajerach znodli?
– A, dej mi pokōj, fto to widzioł, żeby porzōndno dzioucha smykała sie kajś po nocy?! Dobrze im tak, dyć to jakieś fuchtle być musiały! Chcesz, synek, magiwyrfel do tyj zupy?
– Katać tam fuchtle, co wy godocie? Normalne dziouchy. Czasy sōm teroz inksze. Jak wyście modo byli, to żeście nic niy śmieli, terozki je inakszyj.
– Jo tam swoje wiym. Jak jo bych nazod do dōm prziszła po cimoku, to bych ale szmary zebrała. Ale co, niy umicie znojść tego gizda, co ich zabijo?
– No, genau… Za pierōna niy wiym…
– Niy godej tak brzidko, synek! – wlazła mu ôroz w godka zeszterowano Hanusikowo, kero zicła sie po drugi strōnie stoła.
– Dejcie pokōj, Ōumo, katać jo brzidko godōm? Dyć to je dwudziysty piyrszy wiyk. Dzisiej „pierōn” to je normalne słōwko. Jakbyście słyszeli, jak ludzie poradzom wyklinać, to by wōm sie gupie zrobiło…
– Jo tam już tego niy chca suchać. Wszysko skuli tego gorolstwa! Naskludzało sie tego tukej i zaczli tak brzidko godać. Żodyn porzōndny Ślōnzok tak godać niy bydzie! Jakby niy ône, to byś już downo, synek, bōł inspektorem, a niy ino durś ajnfachowym kōmisorzym. Jo ci to godōm, Ślōnzok zawdy bydzie…
– Dejcie pokōj, Ōumo… Tak jak godōm, niy ma żodnych śladōw, żodnych podejrzanych, żodnych poszlakōw! – borok tak sie znerwowoł, że aże sie załknył, a nudel wylecioł mu z gymby i wpod nazod do talyrza.
– A bo to piyrszo tako sprawa? – Ōuma Hanusikowo szczeliła macha „wiym wszysko nojlepij, ale i tak wōm niy powiym” – Pamiyntōm, jak za modu mōj ujek Rudolf pił gorzoła z sōmsiodym Papierniokiym, tym, co to chowoł te psy…
– Ja, ja, znōm ta historyjo. Papierniok go zaciukoł i nafutrowoł nim psy.
– Abo ta krowa, synek… Godałach ci, jak moimu tacie straciła sie krowa, ta, co dostoł ôd Korfantego za to, że welowoł za Polskōm? Mamulka cołkie życiy ryczeli na niygo, że przepił ta krowa, a ôn durś wajoł, że to niy ma jego wina…
– Zaś sie wōm wszysko pokićkało. Krowy żodyn niy wziōn, bo żeście jij nigdy niy mieli. Korfanty ino jōm ôbiecoł, a psinco wōm doł.
– Ale niy kożdo sprawa do sie wyerklerować, synek, przeca ô tym wiysz. Niyroz je tak, że na rozum niy do sie czegoś…
– Wszysko sie do wyerklerować, Ōumo.
– Jo tam swoje wiym, jo wierza we duszyczki. A ciebie sie zdowo, że fto nōm dowo znaki?
– Niy wiym, fto wōm dowo znaki, ale chciōłbych, żeby doł mi jaki znak, kaj mōm szukać tego pierō… tego mordyrza.
– Pamiyntosz, synek, ta noc, jak twojigo ôjca zasuło na grubie? Pamiyntosz?
Hanusik pamiyntoł, katać by mioł niy pamiyntać? Mioł wtynczos piynć lot, ôjciec mioł nocka, a ôn ôstoł u Ōumy. Genau ô tyj godzinie, kej tōmpło na grubie, kloper ślecioł z hoka, chocioż durś tam wisioł i żodyn go niy tykoł. Tak po prowdzie, Achim Hanusik wierził w roztomajte stworoki i inksze pierōństwa, ino że majerantnymu kōmisorzowi Hanusikowi niy pasowało wierzić w takie gupoty.
– Ja, ja, synek, niy wszysko do sie wyerklerować na rozum… A godałach ci, jak staro Żymlino znodła podciepa zamiast swoigo bajtla?
– Co wy zaś fandzolicie? – znerwowoł sie zaś Hanusik – Dyć Pyjter Żymła robi terozki zy mnōm, normalny karlus, a niy żodyn podciep. Pomyśleliście chocioż roz, jak ôn sie musioł czuć za bajtla? Ino ludziom krziwda robicie takim fulaniym!
Jakieś trzidziści piynć lot nazod cołki Nikisz godoł ô tyj sprawie. Staro Żymlino, kero bōła kōncek pitōmo, narobiła larma, że dioboł wziōn jeji bajtla i zamiast niygo doł podciepa. Wszysko bez to, że mały Pyjter mioł srogo gowa i ryczoł skuli bele czego. Ftoś pedzioł Żymlinie, że jak taki podciep dostanie sroge szmary, to dioboł sie zlituje, przidzie po niygo i weźnie go nazod. No i zaczła loć boroka kloprym po rzici, a tyn ryczoł coroz to głośnij i głośnij. Yntlich zamiast diobła prziszła Milicja Obywatelsko i zebrali Żymlinie bajtla. Gupio baba poszła do wiynziynio za znyncanie sie nad bajtlem, a Pyjtra dali do dōmu dziecka. Ôd tamtego czasu ôstała mu srogo sympatia do milicjantōw, kerzi po prowdzie uretowali mu życiy. Sympatia bōła tako, że majerantny Pyjter Żymła sōm poszoł za policaja i terozki bōł partnerym Hanusika w Wydziale Szpecjalnym. Hanusik z poczōntku mioł ciynżko przekonać sie do Pyjtra, ale yntlich prziszoł ku tymu, że Żymła je normalny chop, co to i wypić sie lubi, i robotny je. Skuli tego fest go nerwowało, że Ōuma Hanusikowo durś fandzoliła takie gupoty.
– Pyjter to je terozki mōj kamrat i mōj partnyr w robocie i niy chca, co byście tak ô chopie godali. Jużeście mu za tela, wszyskie klajcbaby, narobiły ôstudy za bajtla – pedzioł Hanusik i ôdstawił talyrz na znak tego, że tymat mo za zawarty, i na znak tego, że czeko na drugie daniy.
– No, jo tam swoje wiym – pedziała cicho Ōuma Hanusikowo – A jak wyerklerujesz to, jak Hitler dō mie szczyloł afy z ôbrozka? Godałach ci to?
– Jakiś milijōn razy. Docie mi yntlich pojeś?! – pedzioł doś frechownie kōmisorz Hanusik. Ōuma, tyż znerwowano, poszła do kuchni.
Achim Hanusik i Pyjter Żymła stoli we wieczōr przed klubem „Szaufynster” na Mariackij. Żymła kurził cygareta, a Hanusik, kery ciepnył, muldoł kałguma. „Szaufynstra” ôtwarli niydowno, ale hnet stoł sie, jak to godajom modzioki, kultowy, skiż tego ôba policaje musieli wystoć swoje we raji, zaczym prziszli dran i mogli wlyź do klubu. Kożdo noc fajerowały sam roztomajte sztudynty i niy ino. A nojważniejsze, że w „Szaufynstrze” ôstatnio noc swoigo życio spyndziło piynć ze ôźmiu ôfiar mordyrza ze Sztauwajerōw.
– Jo ci godōm, chopie, mordyrz to musi być jedyn z nich, możno prawie nos mijoł – pedzioł Żymła, jak już tam wlyźli – Na zicher to je tak. Tańcujom i pijōm wroz gorzoła, pra? Wtynczos ôn za nimi idzie, zaciuko ich kajś we krzokach i wciepuje do stowu. Możno bez cufal go sam trefiymy.
Jedna rzecz ôstała blank tako sama u Pyjtra z czasōw, jak ôba z Hanusikiym bōli bajtlami. Łeb mioł glacaty, kōncek kanciaty i niyproporcjonalnie srogi do reszty cołkigo Pyjtra. Skuli tego frechowne rojbry na placu godali na niygo „telewizor”. Gryfny tyż nigdy niy bōł, tōż i freli znojś sie nigdy niy poradził. A że Hanusik tyż niy nadowoł sie do monogamii, to chopy wtedy ôwdy po robocie szli na piwo i tak sie ôroz porobiło, że bōli partnyrami niy ino we robocie, ale i kamratami po fajrancie.
We klubie fest woniało parfinami i cygaretami. Policaje kupili po piwie, coby sie niy ciepać w ôczy i zicli sie wele szynku. Hanusik zaczōn filować po ludziach. Tam, kaj siedzom takie dziwne karlusy z kolorowymi kudłami, to na zicher muszōm być jakie artysty. Kōmisorz niy umioł strzimać artystōw, bo to fest maszketne ludzie. Z eki co chwila bōło słychać jakieś śpiywki po niymiecku, a wele stolika stoła epno ślōnsko fana. Tam siedzieli i pili piwo chopy ze stowarziszynio Nowy Lepszy Ślōnsk. Fajne karlusy, kere jak ino sie trefili, to zawdy mieli kupa pōmysłōw, co by zrobić, coby sie kożdemu sam lepij żyło. Ino jak na drugi dziyń sie budzili, to żodyn niczego niy poradził sie spōmnieć. W drugij ece ôboczyli trzi frele, kere ku nim roz za kedy kukały. Hanusik i Żymła wejrzeli na nie ino roz. Ôba dobrze wiedzieli, że ône i tak niy godajom z chopami z geltagiym bez nojmynij piynciu cyfr.
– Pomyśl, chopie, kożdy z nich to może być nasz mordyrz – pedzioł Żymła, kery tyż durś kukoł po sali. Hanusik zaczōn sztaunować: jedyn z artystōw mioł taki frechowny pysk, trza na niygo dać sie pozōr. A ta ryszawo, gryfno frela w miniōwie? Toć, fto pedzioł, że mordyrz to musi być chop? Przeca kożdy wiy, że ryszawe je zawdy frechowne, a ôna wyglōndo na dość wyzgerno, tako, co poradzi sie schować i jak chopa dobrze piźnie ôd zadku we gowa to… Ōuma zawdy godali: „Ryś, pyś, puternoga, to ôd diobła ôdernoga”.
Hanusik i Żymła filowali na ludzi i pili piwo.Po trzecim kōmisorz kapnył sie, że jakby tak prawie terozki wloz ftoś w tresku, na kerym stoło: „To jo żech ich zabił”, to miołby ciynżko go zaaresztować.
– Ida do haźla – Pyjter Żymła wloz Hanusikowi we te medykowaniy. Kōmisorz ôstoł sōm. Ôroz ôboczył, że wele niygo zicła sie gryfno frela. Szlangōwa miała dugie blōnd wele i krōtko kecka.
– Sōm żeś je tukej? – zagodała do niygo ze seksownym, ślōnskim akcyntem i ciepła mu ślypko.
– Wiysz, kożdy z nos sōm sie rodzi i sōm umiyro – ôdpedzioł kōmisorz pomału i tak trocha filozoficznie – Za to ty, widza, żeś je pierōnem zmysłowo.
– Niy, jo niy ma z Mysłowic – bōło fest larmo, jak to zawdy we klubie – Jo je ze wsi, ale miyszkom terozki tukej, na Paderewie.
– Aha.
– Wyglōndosz na chopa, kery mo jakoś srogo utropa – napoczła go bamōncić blōndyna.
– Dzioucho, a fto sam na Ślōnsku niy mo problymōw?
– Dobra, powiym tak: co tako frela jak jo musiałaby zrobić, coby iść z tobōm do lyża? – zachichrała sie zolytnie.
– Normalnie to styknie, że zaklupie na dźwiyrze…
– Ja, ale skōnd jo bych miała wiedzieć, kaj ty miyszkosz?
Kōmisorz sztaunowoł chwila. Niyrod dowoł inkszym swoja adresa, do tego w chaupie mioł bajzel i bōło mu gańba.
– A możno pōdymy do ciebie? – pedzioł.
– Dobra, to pōdź dō mie, na Paderewa.
– Musza ino pedzieć moimu partnyrowi, że ida – Hanusik ôroz spōmnioł sie, że sōm sam niy prziszoł.
– Twojemu partny… Ty, tyś chyba niy je ale… – dzioucha trocha sie chyba wylynkała.
– Niy, niy. Niy ô tym godōm! Chciōłech pedzieć: kamratowi, no, tymu, co żech z nim poszoł do haźla… Co jo godōm… Tymu, co żech z nim sam prziszoł, ale ôn terozki poszoł do haźla… – Hanusik spokopił, że bez te sztyry piwa, co je mioł wypite, sōm niy wiy, co beblo.
– Dobra, dej już pokōj, i tak mi sie podobosz. Idymy dō mie – zakōmandyrowała blōndyna, rozśmioła sie i pokozała wszyskie zymby. Kōmisorz ôboczył, że mo je fest żōłte i jakieś krziwe. Pomyśloł, że to na zicher skuli cygaretōw, ale po sztyrech piwach bōło mu i tak egal.
– Pōdymy na skrōty, ja? Bez Sztauwajery? – pedziała blōndyna, jak już wylyźli ze „Szaufynstra” i szli ku Paderewie.
– Bez Sztauwajery? A niy ma ci strach? Słyszałaś ô tych ôźmiu trupach? – spytoł sie kōmisorz.
– Tyś je taki strachliwy, ja? Mie tam niy ma strach, złe sie złego niy chyto – zachichrała sie fidryna i pokozała rynkom na keryś blok – Miyszkōm w tamtyj chaupie. Wynajmuja miyszkanie z kamratkami, ale dzisiej ich prawie niy ma. Pojechały nazod na wieś, w polu robić.
Jak sztopli na chwila wele piyrszego stowu, Hanusik drap wytrzyźwioł i zaczōn filować, czy aby kajś w krzokach niy ôboczy tego gizda, za kerym tela tydni cichtowoł. Frelka psinco sie z tego robiła. Durś sie chichrała, dowała mu kusiki i godała ô gupotach. Yntlich prziszli ku jeji chaupie. Ôroz w siyni zrobiło sie blank cima.
– Pierōnie, nic sam niy widać. Na zicher sie wōm byrna przepoliła – pedzioł kōmisorz.
Wtynczos kole jego gowy pokozała sie epno, świyconco kula, tak nogle, że sie aże wylynkoł.
– Ô, dziynki! Downo żech cie niy widziała. Przidosz sie. – pedziała frela.
– Z kim ty godosz? – spytoł sie Hanusik, kery żodnygo niy widzioł.
– To? Nooo… Nasz wachtyrz…
– Ô tyj godzinie mocie wachtyrza, kery wōm świyci? No nic, chwała Pōnbōczkowi, że niy społ, bo idzie krapyki sam połomać.
– Eee! – dzioucha szczeliła macha, jakby jōm co zabolało – Pōnbōczka do tego niy miyszej. Taki żeś je religijny?
– Jo i religijny? Niy, niy. Jo je fest mroczny, jak ta gruba, na keryj mi fatra zasuło. Żyja w grzychu.
– No i dobre.
– Ale ty niy mosz jakigo chopa? Bo wiysz, religijny żech niy ma, ale mōm zasady…
– Pora rokōw nazod miała żech sie hajtać, ale w sōm dziyń weselo stała sie tragedyjo… Ino że jo niyrada ô tym godōm. Muszymy?
– Godać? Toć, że niy muszymy, godka je przereklamowano. – pedzioł Hanusik.
Wlyźli do jeji miyszkanio na czwortym sztoku. Frelka znodła kajś wino i zaczli swoja upojno noc…
Kōmisorz Hanusik zaś sie ôbudził na kacu. Ino że terozki niy we swoim lyżu ino w ciasnyj ajncli ze zmaraszonym bifyjem, na kerym stoła prōzno flaszka z modrymi kwiotkami. Na gipsdece ôboczył jakeś fleki. Potrzebowoł pora sekund, coby sie spōmnieć, skōnd sie wziōn w tyj ajncli, byzuch we „Szaufynstrze” i blōndyna, z kerom poszoł do lyża. Ale terozki w lyżu bōł sōm. Wejrzoł na zygor: za piynć dwanosto. Klara fest świyciła bez takie maszketne, pōmarańczowe forhangi. Łeb zaś go boloł fest i rod by sie powajoł, ale ôroz usłyszoł głos frelki z łaziynki.
– Durś nynosz?
Hanusik ze wszyskich sił prōbowoł sie spōmnieć, jak ôna sie mianuje. Niy poradził. Lygnył sie nazod na zygōwku i wystynkoł:
– Już stowom.
Blōndyna wlazła do izby po sagu, z lajbikiem w rynce. Terozki, po jasnoku, Hanusik ôboczył, co blank niy bōła tako gryfno, jak mu sie przōdzij zdowało. Kudły potargane, niywysztiglowano, fest chudo, z żōłtymi zymbami, na kerych miała jakieś żelozne plōmby. Ale i tak durś miała coś, co go ku nij ciōngło.
– Pōdź sam dō mie – pedzioł kōmisorz, bo sōm niy mioł siły ślyź i sie ôblyc.
Blōndyna ze szwōngiym ciepła sie do lyża i ôroz już siedziała na nim. Chyciła go za hyrtōń i udowała, że go dusi. Kōmisorz pomyśloł, że robi go za bozna i zaczōn sie śmioć.
– Ty giździe, połednie, a ty sam śpisz, zamiast robić, co do ciebie przinoleży? – frelka chichrała sie zolytnie i dusiła go coroz to mocnij. Ôroz Hanusik kapnył sie, że to już niy sōm bozny.
– Dobra, ustōń, już stowom… Ykh… Czekej, bo mie udusisz… Słyszysz? Przestōń! Niy poradza dychać! Dej już pokōj…
Wejrzoł na jeji faca i spokopił, że to niy sōm graczki. Zrobiła sie blank poważno, a jeji wysztrekowane rynce coroz mocnij go dusiły. Skacowany Hanusik wiedzioł, że niy mo za tela siły, coby sie ôd nij uwolnić. Ôroz lyże niy szczimało tego huśtanio i zynkło sie, a materac z kōmisorzem i frelkom ślecioł na zol.
– Dziynki ci, Ponbōczku, za te lipne meble z Ikei – rozśmioł sie Hanusik.
– Co ty mosz z tym Ponbōczkiem? Coś je, kapelōnek?! – rykła frela i terozki derech bōło widać, jakie mo ôszkliwe zymby.
Ale wtynczos Hanusik już mioł inicjatywa w tyj chaji. Piznył jōm lewym siyrpowym we faca, aże sie przekopyrtła, gibko znod kajdanki w kapsi swoigo mantla i za chwila gizd-baba ôstała leżeć na zolu, a piana loła sie z jeji pyska.
Achim Hanusik i Pyjter Żymła siedzieli w gabinecie Hanusika na kōmisariacie. Żymła prawie przysmyczył papiōry.
– Sprawdziłżeś jōm? Mosz coś? – spytoł Hanusik, kery durś chytoł sie za bolawy hyrtōń.
– Nic szpecjalnego, chopie – pedzioł Pyjter – Mianuje sie Krista Połedniok. Normalno motyka, fuchtla, połno sam takich. Bydzie piynć lot, jak sie skludziła do Katowic. Bezma kajś ze wsi wele Pszczyny. Notowano za prostytucja. Wcześnij niy bōła agresywno, musiołżeś jōm czymś znerwować.
– Niy, niy – Hanusik zamyślił sie – Jo mōm taki gyfil, że to mo coś wspōlnego z naszōm sprawōm. Jo we cufal niy wierza.
– Ale ô co sie sam może rozchodzić, chopie? Jak sie zadowosz z fuchtlami, to potym mosz takie przigody. A mordyrza jak my niy mieli, tak niy mōmy.
– Sprowdź jeszcze jeji nōmera telefonu, klijyntōw i tak dalij.
– Jużech to zrobił, chopie. Je tam jedna doś znano persona.
– Fto?
– Jōzef Walynciok. Coś ci to godo?
Toć, że godało. Jōzef Walynciok – prezes Wszechgōrniczego Zwiōnzku Zawodowego „Hajer”, keremu kyjzynblaty dały miano „Piyrszego Hajera Ślōnska”. Epny chop, kerego boł sie kożdy polityker, niy ino sam na Ślōnsku, ale w cołkij Polsce. Stykło, że Prezes Walynciok tak pedzioł i sto autobusōw ze znerwowanymi hajerami jechało na Warszawa ciepać koktajle Mołotowa i loć kilofami borokōw policajōw. To skuli niyustympliwości Jōzefa Walyncioka żodno partia w Polsce ani niy śmiała tykać tymatu posyłanio hajerōw na wcześniejszo pynzyjo, a ô zawiyraniu grubōw niy bōło godki.
– Pierōnie, a wetnołbych sie, że taki chop jak Jōzef Walynciok rodszyj mo gryfniejsze frele – pedzioł sōm do siebie Hanusik.
Hanusik i Żymła zaklupali na dźwiyrze i wlyźli do biura Wszechgōrniczego Zwiōnzku Zawodowego „Hajer”. Jōzef Walynciok pedzioł, że ja, pogodo z nimi, ale zaroz dodoł, że mo mało czasu. Siedzioł na zeslu i dziwoł sie choby na jakichś gupielokōw. Na stole mioł leżeć złoty aszynbecher i filok, kery kosztowoł tela, że z geltagu policaja niy szłoby na niygo uszporować i bez cołki rok. Bōł to srogi chop ze siwōm brodōm, ôblyczony w elegancki ancug ze złotymi kneflami. Mioł westa i modry binder, a z kapsy wystowoł mu kōncek biołego taszyntucha. Hanusik widzioł go przōdzij ino we telewizorze, ale mioł dziwny gyfil, że sie już kajś trefili.
– Jak moga wōm pomōż? – spytoł Prezes.
– Chcymy ino sie ô coś spytać. – pedzioł Żymła – Znocie tako baba jak Krista Połedniok?
– Piyrsze słysza, fto to je?
– Motyka tako, ôskarżono ô prōba zamordowanio policaja. Wasza nōmera znodli my w jeji telefōnie.
– Niy gorszcie sie, ale chyba wōm sie niy zdowo, że znōm ze miana kożdo jedna fuchtla.
– Ale prziznowocie sie do korzystanio z jeji usług? – spytoł sie Żymła i powyciyroł swoja wielo gowa taszyntuchym, bo tako godka zawdy fest go mynczyła.
– Blank możliwe, ale to chyba niy ma niylegalne, pra? – ôśmioł sie Prezes Walynciok – Chcecie mie zawrzić za seks pozamałżeński?
– Jo myśla, że wos szłoby ôskarżyć ô kupa inkszych rzeczy – wyrwało sie Pyjtrowi. Pyjter niy mioł hajerōw w zocy, a zwiōnzkowcōw to już nojmynij. Szterowało go, że durś robiōm sztrajki i chaje i pierōm policajōw kilofami.
– Dej pokōj – sztuchnył go Hanusik, kery sōm mioł fatra hajera.
– Chopy, nic niy wiym ô ty waszyj Kriście, a że chop roz za kedy musi sie zabawić, to wiadōmo. Mōm ciynżko robota. Wiycie, co to je brōnić gōrniczych przywil… tfu! Ôdwiecznych praw naszyj branży?
– Ja, ja. Robicie ino chaje, a co mo z tego taki borok, normalny hajer? Kej żeście ôstatnio na dole bōli? – wyrychlił sie Żymła.
– Synek! – Jōzef Walynciok tyż sie już trocha znerwowoł – Jo żech pomogoł hajerom, jak wos jeszcze na świecie niy bōło! Ani waszych fatrōw, ani ōupōw…
– No, poleku! My zaś niy sōm takie mode. Niy rōbcie ze siebie takigo starzika – prōbowoł załagodzić naszpanowano sytuacjo Hanusik.
– No, byście sie zdziwili, kejbyście wiedzieli, wiela jo mōm lot. – ôpamiyntoł sie kōncek Prezes WZZ „Hajer” – Ale dobra, mōm roboty w pierōny. Chcecie sie jeszcze ô coś inkszego pytać? Bo jak niy, to…
Kōmisorz Hanusik przijechoł nazod do dōm niyskoro, już po cimoku. Ôd razu kapnył sie, że coś mu niy sztimowało. Dźwiyrze bōły ôdemkniynte, chocioż pamiyntoł dobrze, że jak w niedziela broł sie do Ōumy na ôbiod, to na zicher wszysko pozawiyroł. Seblyk szczewiki we siyni i po cichu wloz do antryju. W chaupie bōł bajzel, jeszcze wiynkszy jak tyn, kery ôstowioł normalnie. Dźwiyrze do izby ôtwarte bōły do mola i ftoś tam rōmplowoł. Hanusik wyciōngnył pistoula i wloz rajn. Ôboczył małego chopka, kery sznupoł mu we szranku.
– Niy ruszej sie! – pedzioł kōmisorz. Kradziok tak sie skōncetrowoł na sznupaniu, że ani sie niy spodziewoł, że ftoś wlyzie do chaupy. Pomału ôbrōcił sie ôd szranku.
– Znōm cie, ty ôchyntolu – pedzioł kōmisorz, jak ino ôboczył jego faca – Ty sie mianujesz Poliwoda, Hanek Poliwoda. Chyba ze trzi razy żech cie już zawar, kradzioku pierōński. Czego sam szukosz?
– Jeronie, panie Hanusik, niy gorszcie sie. Kozali mi! – zaczōn szkamrać kradziok – Jo wōm powiym, wszysko wōm powiym, ino schrōńcie ta pistoula.
Kōmisorz wyciōngnył kajdanki i aresztowoł Poliwody. Wtynczos wybroł na mobilnioku nōmera ôd Żymły.
– Pyjter? Godo Achim. Jeżech w dōma. Prawie żech sam znod jednego lebra. Pamiyntosz takigo paciuloka, Hanka Poliwody? Ja, tyn kradziok z Nikisza. Czegoś u mie szukoł, zaroz sie dowiym, fto go sam przisłoł. I niy godej mi, że to wszysko niy mo… Poczkej chwila…
„Przeca tyn gizd sam przed chwilōm jeszcze bōł, jak to możliwe” – pomyśloł Hanusik. Tam, kaj ôstawił kradzioka Poliwody w kajdankach, ôboczył ino kajdanki leżeć na zolu. Kaj je tyn pierōn, jak ôn citnył? Bez dziurka ôd klucza? Przeca wszysko do sie wyerklerować na rozum… A możno Ōuma miała recht? Możno sōm rzeczy, kerych na rozum sie niy do?
Kōmisorz Hanusik stoł wele chaupy na Nikiszu, w keryj miyszkała jego Ōuma. Tak już mioł, że jak keroś sprawa wydowała mu sie za ciynżko, to jechoł do Ōumy i pytoł sie ô jeji zdanie. Chocioż żodnymu na kōmisariacie ô tym niy godoł, niyroz już tak bōło, że Ōuma Hanusikowo poradziła mu pedzieć cosik takigo, że ôroz zaglōndoł na cołko sprawa z blank inkszyj zajty.
Ino że Ōumy prawie niy bōło w dōma, a kōmisorz niy wziōn sie z chaupy kluczōw do jeji miyszkanio. „Na zicher poszła do Zielenioczki po żur” – pomyśloł i chciōł poczkać, aże przidzie nazod. Jak tak stoł, ôroz zza winkla wyloz mody karlus, hip-hopowiec w tych jejich szerokich galotach i mycce ôblyczonyj do zadku. Jak szoł wele Hanusika i wachlowoł rynkami choby jakiś pitōmy, zarapowoł mu:
– Widzisz wiyncyj, wiysz wiyncyj, tak to je mnij wiyncyj…
„Co to ale sōm za gupieloki, te hip-hopowcy” – pomyśloł kōmisorz, ale zaroz pedzioł sie: „A może coś w tym je? Coś, czego jo niy widza, a co je blank blisko? Jak to ôbocza, to byda wiedzioł wiyncyj?”. I zaczōn filować naobkoło. Po drugij strōnie ulicy, wele fotografa Niyszporka, stoła jakoś matka z bajtlym, kery mioł możno z piynć lot i durś robił larmo. Hanusik pomyśloł, że bajtel mo, tak jak i Pyjter Żymła, fest epno gowa.
– Zawrzij gymba – doradziła mu matka i durś klachała ze sōmsiadkom.
„Skōnd sie bierom takie nieusuchane, dopolōne bajtle?” – pomyśloł kōmisorz – „Żodnego sie taki niy boi. Jakby to bōło sztyrdziści lot nazod, to skuli tego srogigo łeba zaroz kożdy by pedzioł, że na zicher podciep”.
Hanusik za bajtla boł sie, że jak bydzie rojbrowoł, to przidzie po niygo bebok i go zebiere. „Ja, ale terozki żodyn już w podciepy, beboki i utopce niy wierzi, pra?”. Ôroz we gowie kōmisorza cosik zaświtało. „Egal! U Ōumy zjym kołocz i napija sie kawy na drugi roz” – pomyśloł, wloz do autoka i pojechoł.
Tak mu sie mierzło, że we sztyry godziny wachowanio we autoku pod chaupōm Jōzefa Walyncioka poradził zeżrić wszyskie klapsznity z kyjzom i dwa razy przegroł płyta ze ślōnskimi szlagrami. Przōdzij stoł tukej Pyjter Żymła, kery zaś mioł prziś wachować wele jedynostyj na wieczōr.
Kōmisorz pomyśloł, że z tym cichtowaniym to jednak gupie wynokwili, bo we chaupie durś bōło cima. Walynciok popołedniu wloz niby rajn, ale potym jakby go niy bōło. „Ale mo ruła”, myśloł sie kōmisorz i już sztaunowoł, coby ciepnōnć te wachowanie w pierōny i pojechać sie na piwo do szynku.
Yntlich Hanusik doczkoł. Prezes wyloz z doma już po cimoku, trzi ćwiyrci na dziysiōnto. Terozki niy mioł już ancuga, ino ajnfachowy dres z kapucom na łebie, jakby szoł sie polotać na Sztauwajery. Hanusik zaroz szczyrknył do Żymły.
– Pyjter, widza go. Tak sie macoł, że jużech myśloł, że dōm mu pokōj. Idzie sie polotać. Cisna za nim.
– Dobra, chopie. Jo je fertich cołki czos. Jak co, to dowej znać – pedzioł Żymła, a kōmisorz poznoł po godce, że je fest znerwowany.
Kōmisorz, choby ciyń, poszoł za Walynciokiym. Tak doszli nad stow. Jōzef Walynciok siednył sie na trowie, a Hanusik siupnył za hasiokiym ôszprejowanym bez kibicōw. Wiedzioł, że Prezes czeko na kogoś, ino niy wiedzioł: na swoja ôfiara, abo na kogoś, z kim mioł sie trefić.
Ôroz stało sie cosik tak dziwnego, że kōmisorz sōm do kōńca niy wiedzioł, eli to mu sie niy śni. Z tyj zmaraszonyj wody wyloz chop. Niy bōł ôblyczony choby nurek, wyglōndoł wiyncyj jak normalny elwer. Mioł zielōny cwiter, a kudły tuste i poklejone ciaplytom. Na łebie mioł maszketno, czerwōno mycka, choby jaki hampelman. Kōmisorzowi zdało sie dziwne, że tako ważno persona jak Prezes WZZ „Hajer” trefio sie w nocy, na Sztauwajerach z ajnfachowym haderlokiym.
Hanusik lygnył sie za hasiokiym we chabaziach i staroł sie dychać tak cicho, jak ino poradził, coby niy przepasować nic z ich godki.
– Mōm już tego doś! Tyś chyba ôgup! – pedzioł Prezes Walynciok – Ôziym trupōw? Ôziym? I myślisz, że żodyn sie niy kapnie?
– Jo tyż mōm doś, dyć skuli tego to robia – ôdpedzioł dziwny elwer-niy-elwer. – Wiela jeszcze mōmy udować, że nos niy ma? Jak dugo jeszcze bydymy sie ich boć? To ôni majōm sie boć nos, a niy my ich!
– Ciebie sie zdo, żeś je fest ôdważny, ale to niy ma żodno ôpowoga. To je gupota! Ty wiysz chocioż, kery mōmy rok? Ciebie durś sie zdowo, że żyjymy sto lot do zadku, że utopisz jakigoś pampōnia i żodyn go niy bydzie szukoł? Policja bōła u mie wczorej. Krista zawarli, Hanek mało wiela tyż poszoł do wiynziynio skuli ciebie. Niy ma ci gańba?
– To wōm powinno być gańba, pierōńskie kōnformisty – ôdpedzioł tyn w czerwōnyj mycce, jakby psinco sie robił z tego, co godo Prezes Jōzef Walynciok.
– My sie dostosowali do nowych realiōw, ino ty jedyn niy poradzisz. Jo rozumia, sōm my solidarni. Ale czamu niy możesz robić tego po nowymu? Choby Paterples?
Hanusik pomyśloł chwila i spōmnioł sie. Paterples Diving Center Ltd! Bōła to firma, w kerej szło borgnōnć sprzynt do nurkowanio. Pora lot nazod bōło w cajtōngach mocka larma skuli firmy i włościciela, Hajnela Paterplesa. Poru klijyntōw utopiło sie, jak nurkowali. Bōły podejrzynia, że sprzynt bōł felerny, ale psinco kōmu udowodnili. Ôroz wszysko zaczło sie ukłodać kōmisorzowi we gowie.
– Paterples to konformista, genau taki sōm, jak i ty. Kej żeś ôstatnio sjechoł na dōł na grubie? Spodobały ci sie gabinety, mobilnioki i sekretarki, prowda, panie Prezesie? Wiysz, że terozki ani baby hajerōw niy godajom im „szczynśliwo”, jak idōm do roboty? – dziwny chop w czerwōny mycce godoł coroz głośnij.
– Sōm inksze czasy, kożdy z nos sie musioł dopasować. A ty ino auflaufu nōm narobisz.
– A co wy z tego mocie? Poloki sam przylyźli i co? Ftoś nos mo w zocy? Ftoś ô nos pamiynto? Nawet bajtli sie ô nos niy uczy! Wiysz ô czym bajtle sie uczom? Ô złotych kaczkach i smokach wawelskich. Takie pierdoły! Myślisz, że keryś z tych ôźmiu, co żech ich utopił, skapnył sie, fto jo je? Do kōńca żodyn niy wiedzioł! Zrobili zy mie ajnfachowego mordyrza.
Hanusik słyszoł już za tela, coby wylyź z chabaziōw.
– Stoć, policyjo! Dźwigać rynce, szlus. Aresztuja wos. Tego hampelmana za seryjne mordy, a wos, Walynciok, za…
– Niy, chopie, to niy ma tak ruk-cuk – Hanusik usłyszoł ze zadku głos, kery skōndś znoł. Ôbrōcił sie i ôboczył za sobom stoć swoigo partnera, Pyjtra Żymły. Ino, że pistoula Żymły niy bōła ucylowano we Walyncioka i jego kamrata, ino we kōmisorza.
– Pyjter, czyś ty ôgup? Jo już wszysko wiym! Tyn we czerwōnyj mycce prziznoł sie do mordowanio, a Walynciok ô tym wiedzioł – prōbowoł tuplikować kōmisorz.
– Jo tyż to wiedzioł, Achim, i to downo. – pedzioł Żymła – Niy gorsz sie, chopie, cołkie życiy żech chcioł udowodnić, żech je taki sōm, jak wy. Ale niy, jo żech je jedyn z nich. I jo ich, chopie, rozumia.
– Ty? Ty giździe! To jo żech sie skuli tyj twojij epnyj gowy proł z chacharami na placu, coby na ciebie niy godali „Telewizor”, a ty mi terozki tako nōmera robisz? Ale żech sie chachnył! Ty…, ty…, ty podciepie pierōński!
– Ja, jeżech podciep. Zawdy żech nim bōł. Ino jedna Żymlino sie kapła, żech niy ma jeji bajtlym. Jak mie wtynczos prała kloprym, to już hnet moje mieli prziść pō mie, ale milicjanty bōły gibcij. No i ôstołech tukej, chopie, ale zawdy bōłech inkszy. Nigdy żech sie sam niy czuł choby u siebie.
Znać bōło, że tyn coming out Pyjtra fest go sztresowoł, bo durś ôbciyroł pot ze swojij srogij gowy.
– Dobra, Pyjter, szczylej i do wody z nim – pedzioł chop w czerwōnyj mycce. Sytuacjo zrobiła sie fest naszpanowano.
– Niy, niy, poczkej! Achim to je mōj kamrat, jo mu to chca wytuplikować – pedzioł Żymła – Pomyśl, Achim. Niby je rōwnoś i demokracja, pra? Co dziysiynć lot, chopie, Poloki robiōm tyn swōj spis powszechny. Myślisz, chopie, że tam idzie zadeklarować, że ftoś je utopcym choby Ernest, abo podciepym jak jo? Katać! Przeca nos ôficjalnie niy ma. No, to co my zrobili? Zadeklarowalimy, chopie, że my sōm Ślōnzoki, gynau takie same jak i ty. I co sie ôkozało? Poloki pedzieli, że Ślōnzokōw tyż niy ma! Niy ma! Poradzisz to spokopić?! Jo rozumia, że ftoś może niy wierzić w podciepy i utopce. Ale we Ślōnzokōw? No to fto jo, chopie, tak po prowdzie je?!
– No, ja, to niy ma fajne – prziznoł Hanusik.
– Ernest już niy strzimoł. Nojprzōd zebrali mu jego przestrzyń życiowo. Miyszkoł sie normalnie we Rawie, a ône zaczli sam stowiać jakieś bulwary. Trudno darmo, przekludził sie na Sztauwajery. Wtynczos bajtlom pedzieli, chopie, że go niy ma. Niy ma ślōnskich stworokōw żodnych, bo po co? Lepij fandzolić ô jakichś goblinach, elfach. Kaj fto widzioł sam na Ślōnsku goblina abo elfa? Ernest je chop spokojny, ôn sie, chopie, niy nerwuje jakoś ekstra gibko. Ôn by sie pogodził z tym, że zakozali mu utopkowygo życia, kere mioł we Rawie bez sztyrysta lot. Ôstołby sie normalnym Ślōnzokiym. Ale jak mu pedzieli, że Ślōnzokōw tyż niy ma…
– Dobra, Pyjter, jużeś mu wszysko wyerklerowoł. Terozki i tak muszymy go zabić – ôdezwoł sie karlus w czerwōnyj mycce mianowany Ernestym.
– Przebocz, Achim. Niy mōmy wyjścio – pedzioł Pyjter.
– Achim! Co ty sam robisz ô tyj godzinie? – kōmisorz ôroz usłyszoł głos Ōumy Hanusikowyj – I kogo jo widza, Pyjter?
– Ōumo, pierōnie, co Ōuma sam robiom ô jedynostyj w nocy?! – Hanusik bez momynt przepomnioł ô pistouli podciepa.
– Sōm żeś godoł, że terozki sōm inksze czasy – ôdpedziała Ōuma – Bōłach na klachach u mojij kamratki, kero tukej miyszko… O, tyś tyż tukej je – ôboczyła Prezesa Walyncioka i ôroz pomiyniała sie na gymbie.
– Witom wos, Hanusikowo – pedzioł Prezes i znać bōło, że je mu kōncek niypeć.
– Ōumo, skōnd wy go ale znocie?! – kōmisorz zrobił ślypie wiele choby kartofle.
– Downe dzieje, fest downe – pedzioł Walynciok – Suchejcie, kōmisorzu, mocie dzisiej szczynście. Jo mōm wasza Ōuma fest w zocy. Ale lepij do wos bydzie, jak żodnymu nic niy powiycie, coście tukej ôboczyli, ja? Nojlepij, jak byście przepomnieli ô tym wszyskim. – Ôbrōcił sie do kamratōw – Chopy, idymy!
Prezes Walynciok, Żymła i Ernest w czerwōnyj mycce znikli we cimoku. Hanusik czuł, że nic niy poradzi spokopić z tego wszyskigo. Abo radszy czuł, że spokopić by poradził, ale wtynczos musiołby wszysko poukłodać sie w łebie ôd nowa, wszysko, czego sie bez cōłkie życie nauczył.
– No i po ptokach – pedziała Ōuma Hanusikowo – Idź, synek, wyśpij sie. Ôstatnie tydnie miołżeś fest ciynżkie.
Sprawa ôźmiu trupōw ze Sztauwajerōw bōła zawarto. Rano kōmisorz Hanusik napisoł raport z tego, co sie pochało w nocy wele rzeki. To musioł być, wiadōmo, jedyn z tych raportōw, kaj prowdy napisać niy szło. W tym raporcie stoło, że Jōzef Walynciok, potynżny Prezes WZZ „Hajer”, zamordowoł ôziym ludzi i chciōł zabić Hanusika dziewiōntego, tela ino, że policaj Pyjter Żymła go sztopnył. Pech chciōł, że przi chaje ôba wlecieli do stowu, a trupōw żodyn niy znod i na zicher terozki robiom już za waserflyje.
Krista Połedniok dostała wyrok w zawiyszyniu i ponoć pojechała nazod do siebie, na wieś. Kradzioka Hanka Poliwody tyż żodyn wiyncyj w mieście niy widzioł.
Kōmisorz Hanusik napisoł raport, zawar kōmputer i pomyśloł, że po robocie dobrze bydzie zōnś do szynku. Na piwo, abo i na sznapsa.
* Artykuł stanowi fragment książki pt. „Komisorz Hanusik 1” Marcin Melon http://ebookpoint.pl/ksiazki/e_b158.htm (Silesia Progress).


c: text/html

text:
Zmysł drustwa je hospodarske spěchowanje čłonow a serwis čłonam.
Banka
Što nas wot druhich skupin bankow rozeznawa?
Ludowa banka Raiffeisenowa banka Delnja Šleska eG je prawnisce samostatna drustwowa banka, kotraž słuša jeničce swojim čłonam. Čłonojo našeje banki su klienća a zdobom wobsedźerjo banki. Móža jako wobsedźerjo zasadne prašenja politiki našeho předewzaća wowliwować a při wažnych rozsudach sobu postajeć. Direktnje abo přez swojich zastupjerjow wola dohladowansku radu. Dohladowanska rada zasadźi jednaćela, kotryž banku wjedźe. Na zastupniskej zhromadźiznje podźělnikow rozprawjataj jednaćel a dohladowanska rada wo minjenym wobchodnym lěće.
Wo wužiwanju lětneho wuzbytka rozsudźa zhromadźizna zastupjerjow. Kóždy zastupjer ma jedyn hłós.
Jednotliwy podźěl na drustwje wučinja 105,00 euro.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godka Klachuli 20.11.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Z tym ôstatniym pisaniym narobiłach se wōm padōm, tyla ôstudy, ize mie aze w dołku boli ôd jankoru i ôd zgorsynio. Tolich wōm jak wiecie w ôstatnim numerze przedstawiła dwie moje kōmratki, ktōre teroz zymnōm porzōnd pierze szkubiōm a ô tej trzeciej, ktōro siedzi kole pieca, toch wōm moji złoci na grunt zapōmniała. A to wszystko skiz tej głupi karbitki, przi ktōrej pisa, a przi ktōrej cłowiek se ôcy i pamiyńć popsuje. Tōz ta trzecio sie nazywo Jadwiga Klajturzino z Gōrki i jo myśla, ize teroz kech wōm jōm przcdstawiła, juz sie uspokoji i nie bydzie mnie tak „sztychać” i dziubać przi godce.
Dzisioj musa juz aby roz poôdpowiadać tym wszystkim, co mi listki pisali skirz tych mojich dziołch i kuli inkszych rzecy. Ci z tego trojprzimierzo z Halymby niech se ani smaku nie robiōm, bo po pierse, choć mōm trzi dziołchy, toch już roz pisała, ize ta starso jest po słowie, Gertruda tez juz tak choćby ôbiecano na Szōmbierki a Maryna tyn śpik to sie musi jesce naucyć roboty po chałupie, a nie ô zolytach myśleć, bo choć tyn skrzot tam dość urosł i wielko dziewa z niej, to jednak przeca nie mo lot ani rozumu. Bardzo mi żol, że wōm musa ôdkozać, ale wōm tez brewider powiym, ize sie tez i gorsa na wos. Nie starejcie sie ô moja uroda, bo jo za dziołchy była nojpiynkniejso we wsi a i teroz mi jesce przigany nie ma, jyno mie tyn djobli Karlik tak głupie namalowoł, boch mu roz barzo nazdała. A skirz tego ize se te dziołchy na Halymbie tak dużo dufajōm, to tam tak źle nie jest. Ône sie tak ino wdziyncōm, choćby młode kozy a w duchu se padajōm: „Ciōng mie, a jo rada puda!” Zaś tyn Pietrek Kapuśnik ôd Katowic, co mi napisoł listek taki wielki, choćby nieprzimierzajōnc sznuptychla ôd nieboscyka ôrganisty z Piekor, to widać jest morowy synek i bardzo mi sie te jego pisanie podobo. Jyno do tego mojego śpika do tej Maryny to trocha za stary. Pra? Tyn ôpis ô tej zabawie, ô tym lotaniu kuli tej medalje, co mi pisoł jakiś karlus z raciborskej kuźni, to mi sie podobo, jyno że sie tyn djobli najduch naśmiewo zymnie, izech jest rubo. Dziś go se! Cy ty wies, co jo juz przesła z dziećmi? A take klodki na piersi jak te fidryny z miasta nosōm, przeca bych na brzuch nie zapiyna. Byłabych tam kedy do wos zajrzała, ale skoro tam take kōnski jak sziber tańcujecie, to tam tako porzōndno i stateczno kobieta jak jo nie mo nic do szukanio. Byłabych sie na ciebie gorsyła a gorsyła, ale iześ tak dojść dobrze po polsku pisoł, i że jyno na polske zabawy chodzisz, to tyn roz jesce przeboca. Ale sie statkuj!
Wcora wpodł mōj synek do izby z jakimś „cajtungym” i wrzescy: mamulko! Wiluś z Holandyje uciekł, naucył sie po polsku i skōmracił sie z Kupkōm!” Azech wōm padōm struchlała i pytōm sie synka co i jak? I ôn mi pokazuje tyn „cajtung” i widza gazeta jakoś po polsku, (ale ôkropnie) i po niymiecku drukowano. Roz w niej stoji coś przeciwko Prusokōm a dziesiyńć razy i ôstrzej przeciwko Polsce. Ślepy i gupi zaroz pozno, ize to jakiś nowy sposōb agitowanio za Miymcami i ôgłupianio nasych ludzi. No ale se teroz padōm, co to mo z Wilusiym do cyniynio, choć to coprowda podług jego myśli pisano. Dopiero mi synek pokazuje, iz tam na dole stoji, ize to wydowo Kupka a podpisuje Cesarz Wilhelm, co se synek, przetłōmacył na kajzer Wilhelm. – My wszyscy w śmiech a potym my se padali, jak to tak wszystko do kupy pasuje. Tyn „cajtung”, tyn Kupka, tyn Cysorz Wilhelm i ta kupka, co była w Kocyndrze namalowano.
Tu kejś stanęło nos pora kobiet na targu w Bytōmiu i jedna z Brzezin pytała nos sie, jak długo sie idzie ze Żychcic w Polsce do Brzezin? Jedna z Kamiynia ji pedziała, ize to ani ni trwo godzina. Na to se ta istno z tych Brzezin wzięła dropać po głowie i pado: Tōz wōm padōm, zech jest cało głupio teraz nie moga tego pojōńć. My sie wszystke pytōmy, co takego i dopiero zacyno baba godać. Pado ize był jakiś porzōndny chłop w Żychcicach w Polsce i mioł syna, a tyn syn sie u nos ucy i wyucył sie az za farorza, a teroz jest zazartym miymcym i nic ô tym nie chce wiedzieć, ize z Polski pochodzi. I toz jo myślała, ize z tych Żychcić to bardzo długo, długo trzeba iś do nos, tak długo, ize sie az zapōmni ô ôjcu ô matce, ô staroskach, ô swojej mowie i ô wszystkym z cego sie pochodzi. Ize tak długo trza iść, aze po drōdze cłowiek stanie sie judosym, choć sie nawet i ô Panu Jezusie ucył. Na to dopiero wszystke kobiety z Kamiynia, z Brzezin, z Radziōnkowa, z Piekor, ze Szarleja i z inkszych jesce wsi zacyny ji godać, że tacy to nojgorsi, i ize u nich pełno takich Dudōw, Kloscykōw, Drorokōw, Przibylokōw, Baciōw, Wojciechowskich i dużo tam jesce mianowali rozmajitych zdrajcōw, co za dobro robota na Ślōnsku zapōmnieli cym sōm i dzisioj ani porzōndny Miymiec ani porzōndny Polok im rynki nie podo.
Puda jesce synkowi kupić do banku tako polsko pożycka, coby se wygroł miljōn marek, a choćby nie wygroł, to bydzie juz mioł co za sobōm.
Tōz do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 3.06.2018
- mp3 na ebola
- smrōd we fligrze
- stracōne koty
We Kaliforniji dŏchtōr lyczōł bez internet. Ebola. Welami źwiynkowymi. Znaczy przedŏwoł bez swojã strōnã internetowõ hōmeopatyczne zbiory mp3 ze źwiynkami i padoł, iże ône lyczōm Ebola, SARS, świńskõ grypã, malariã, tyfus i kolerã.
Rada medycznŏ Kalifornije napisała skargã do stanu, kaj ôbskarżyła go ô rażōnce zaniydbania i wniosła ô przesuchanie, co na nim by było uzdano, czy zabrać abo zawiesić mu licyncyjõ. Dŏchtōr we wywiadzie dlŏ Los Angeles Times pedzioł, iże niy bydzie dyskutowoł ze ôbskarżyniami, bo za wiela by to kosztowało, a ôkrōm tego „Po prŏwdzie myślã, iże tak czy tak by my przegrali”.
No aby je szczyry.
Zdrzōdło: Ars Technica
Normalnie fligry lōndujōm awaryjnie skuli problymōw technicznych abo medycznych. Ale niy tyn. Lot Liniji Transavia ze Holandyje na Wyspy Kanaryjske lōndowoł awaryjnie we Portugaliji skirz smrodu, co wyłaziōł z jednego z pasażerōw. Chopa czuć pōnoć było tak fest, iże persōnel prōbowoł go zawrzić we abtrycie, ale i to niy pōmogło. Ludzie wziōnli mdleć i swrŏcać, tōż fliger lōndowoł we Fargo we Portugaliji.
Co ci ludzie tacy delikatni? Mogli by sie rŏz przejechać KZK GOP w czasie hicy.
Zdrzōdło: Fox News
Eifel Zoo kole Lünebach we Rajnlandzie zaczło wielkõ akcyjõ szukaniŏ zwiyrzōnt, co pouciykały ze klŏtek w czasie burzy i zalōniŏ w piōntek wczas rano. Dwa lwy, dwa tigry, niedźwiydź i jaguar sie im straciyły. Pŏrã godzin niyskorzij podanŏ była informacyjŏ iże wszyjske zwiyrzynta podarziło sie chycić nazŏd. Ale niy pedziano jednego. Zwiyrzynta ani niy wyszły ze swojich klŏtek, ino poskrywały sie przed burzōm i deszczym. Ino niedźwiydź wyszoł na alejã, bo wodã podmyła i ôbalyła pot z jego klŏtki.
Zawsze z kotami tak je, pra? Myślymy, iże sie straciyły, a ône siedzōm pod szrankym.
Zdrzōdło: Deutsche Welle


text:
Rovaniemi
Spůłrzyndne: 66°30' N 25°43' E
Rovaniemi (lap. Roavenjarga) – mjasto we Finlandyji, stolica regijůnu Lapůńijo. Na 2010 rok mjoło 59 845 mjyszkańcůw. Je rozlygowane bezma gynau na půłnocnym podebjegůnowym kole (ino pora km na połedńe).
Znůme skiż tygo co bajtle szrajbujům na uůnygo adresa brify do Santa Klausa (adresa je: FIN-96930 Napapiiri).
Je sam fusbalklub Rovaniemen Palloseura.
Kamracke mjasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Ajka, Madźary
- Cadillac, Michigan, USA
- Drvar, Bośńa a Hercegowina
- Frederikshavn, Dańijo
- Grindavík, Islandyjo
- Harbin, Chiny
- Kassel, Mjymcy
- Kiruna, Szwecyjo
- Murmańsk, Rusyjo
- Narwik, Norwygijo
- Neustrelitz, Mjymcy
- Uolsztyn, Polsko
- Sankt Johann in Tirol, Austrijo
- Veszprém, Madźary


text:
Předstawy wo tym, kak maš křižerske sekle wušiwać, su dosć wšelakore. Zašły pjatk a sobotu su sej žony na dźěłarničce wuwědomili, zo słuša k tomu wjace hač jeničce wušiwanje.
Chrósćicy (SN/MiR). Projektowa koordinatorka Domowiny Rejzka Krügerowa witaše pjatk popołdnju na zetkanju w sydarni Chróšćanskeho gmejnskeho zarjada šěsć žonow, kotrež přinjesechu jara wšelake wuměnjenja nastupajo wušiwanje sobu. Někotre běchu hižo wušiwali, tamne scyła hišće nic. Tež we woblěkanju serbskeje narodneje drasty, hač swjedźenskeje abo družčeje, běchu někotre hižo nazhonite. Što nětko wabješe k tomu, so na kursu pod hesłom „Wušiwamy a wjazamy křižersku seklu“, kotryž bě Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu zarjadował, wobdźělić? Na jednym boku chcychu žony swojemu mandźelskemu abo synej spřihotować seklu za křižerskeho konja. Druhe zaso zajimowachu so za wšelake techniki wušiwanja.


text:
Stacija, kotruž Michał Zahon z Wěteńcy na sportowym a pućowanskim dnju Serbskeho šulskeho towarstwa poskićeše, bě dźěćom wosebje zajimawa. Milenka Rječcyna je so ze serbskim hajnikom rozmołwjała.
Kak je k tomu dóšło, zo sće staciju wo přirodźe na sportowym a pućowanskim dnju Serbskeho šulskeho towarstwa zarjadował?
M. Zahon: Monika Süßowa z SŠT bě so na lěsniski wobwod Hornja Łužica w Budyšinje z próstwu wobroćiła, sej material za wuhotowanje tajkeho swjedźenja wupožčić. Za mnohe dźěći bě to přidatny serbskorěčny poskitk, wšako mnohe z nich zapřijeća z přirody skerje jenož w němskej rěči znaja. Tak sym staciju wuhotował a dźěćom w serbskej rěči lěs a jeho wobydlerjow zbližił. Tajke dźěło słuša mjez druhim tež k mojim nadawkam jako hajnik lěsnistwoweho rewěra.
Maće časćišo składnosć, z dźěćimi dźěłać?


text:
Ôstatnio1 bōły2 u nos na bezuchu3 mode4 frelki5 i tak żech sie pomyśloł, że trza by narychtować6 co lekego, bo ône przece7 terozki cołki8 czas rachujōm te kalorie i tak żech prziszoł na tyn szałołt. Potyn sie ôkołzało, że ône przikludziōły9 mi do dōm ciastka i cołko teoryjo10 szło o kant rzici roztrzajś11– kōniec kōńcōw my zjedli i dietetyczny szałołt, i niydietetyczne ciastka. Do szałołtu bōły trzołski12 ze miysa, ale co to je, to do tego przidymy trocha niyskorzi13.
Co potrza?
pó gōwki14 kapusty pekińskyj
150 g szpinatu15 (tych modych16 listkōw- tak ze pó bojtlika17 mogecie sam wsuć)
biksa majsu18
1 cebula
2 łeżki ôctu
2 łeżki cukru
2 jabka
250 g kiszōnych ôgōrkōw
Zōłza19:
sok ze poły citrōłny20
3 łeżki oliwy
3 łeżki ôleju
sōl i pieprz
Cebula pokrejcie21 i wymiyszejcie ze cukrym i ôctym- fajnie puści sok i bydzie miała blank22 inkszy23 smak. Składniki zōłzy wymiyszejcie w jakim gorczku24. Kapusta pekińskoł, szpinat, jabka i ôgōrki pokrejcie na mańsze kōnski. Cuzamyn25 ze majsym wciepcie26 do srogi27 miski, dociepcie do tego cebula, ôblyjcie zōłzōm i fertich28. Tyn słodko- kwaśny smak bydzie pasowoł29 do kołżdego miysa, ale i do fajnie przipieczōnyj abo narychtowanyj na parze ryby. Smacznego 🙂
1ô= ło
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3w odwiedziny
4młode
5dziewczyny
6przygotować
7przecież
8cały
9przyniosły
10teoria
11to dość dosadne określenie braku powodzenia
12trzaski, małe drewienka
13później
14główki
15szpinaku
16młodych
17woreczka
18puszka kukurydzy
19sos
20cytryny
21pokrójcie
22całkiem
23inny
24garnuszku
25razem
26wrzućcie
27dużej
28gotowe
29pasować


text:
Rakečanska ewangelska srjedźna šula wobsteji dźesać lět
Markus Henninger je nawoda Rakečanskeje Pawołskeje šule. Pochadźacy z Kamjeneje chodźeše wón w Rakecach do šule a studowaše w Dortmundźe wučerstwo. Nawróćiwši so do Sakskeje skutkowaše najprjedy w Budyšinje a Malešecach. Wot wšeho spočatka je wón z projektom Pawołska šula zwjazany a ju wot jeje druheho lěta wobstaća nawjeduje. Lětsa swjeći ewangelska srjedźna šula w swobodnym nošerstwje dźesatu róčnicu wobstaća. Měrćin Weclich je so z Markusom Henningerom rozmołwjał.
Kajka je struktura Pawołskeje šule?
M. Henninger: Mamy kóžde lěto wjace hač 150 šulerjow wot 5. do 10. lětnika. Tež jako swobodna šula poskićamy realne a hłowne zakónčenje. Smy jednočarowe kubłanišćo ze šěsć rjadownjemi. 15 wučerjow pola nas skutkuje, zdźěla połnje, zdźěla jenož někotre hodźiny, hdyž su w druhich šulach zasadźeni. Přisłušamy Ewangelskemu šulskemu towarstwu Budyskeho wokrjesa.
Zwotkel šulerjo pochadźeja?


text:
Jadranske morjo
Jadranske morjo (serbsce tež Adriatiske morjo)[1] je dźěl Srjedźneho morja, potajkim słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Leži na juhu Europy a wotdźěluje Apenninsku wot Balkanskeje połkupy.
MjenoWobdźěłać
Mjeno Jadranske morjo pochadźa wot łaćonskeho Mare Hadriaticum (abo Mare Adriaticum), kotrež ze swojeje strony wot mjena města Adria (abo Hadria) pochadźa, kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało.
GeografijaWobdźěłać
Staty, kotrež z Jadranskim morjom mjezuja, su Słowjenska, Italska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora a Albanska. Na juhu je Jadranske morjo zwjazane přez Otrantsku wužinu z Ioniskim morjom.
Wjele přistawow leži na Jadranskim morju, wosebje Bjenatki a Terst, kotrejž běštej wažnej wuchadźišći rakusko-wuherskeho mócnarstwa do Srjedźneho morja.
Wosebje před wuchodnym přibrjohom Jadranskeho morja je wjele mjeńšich a wjetšich kupow, z kotrychž su najwjetše Krk, Cres, Brač a Hvar, kotrež słušeja wšě do Chorwatskeje.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Na lěsnej łuce knježi hołk a tołk a wšitcy chwataja na wulki hermank. Tež žabka Šlapka a jeje přećeljo myška, jěžik a šwjerče nochcedźa tutón wažny podawk skomdźić. Napjeku tykanc, nazwučuja program a předstaja jón publikumej. Jako dźak dóstanu pisane zwěrjeće balonki. Tajki žabkacy je sej Šlapka přeco hižo přała a je wša zbožowna. Dołhož so ći tamni na hoberskim kole a při třělenskej budce zabawjeja, smě wona wšě balonki dźěržeć. Ale što to? Naraz duja wětřikec hólcy přez łuku tak mócnje, zo pozběhnje so žabka dowysoka. Šlapka wostanje w štomje wisajo, ale potom potorha wětrik wo hałzu a wona leći dale a wyše. Balonki pušćić, kaž běchu jej přećeljo radźili, nochce. Tuž leći přez kraj łužow a hatow a wjeseli so hižo na Afriku, njebyli wyše njeje škraholc zalětował. Štó móže jej nětko hišće pomhać?


text:
Na Śląsku i... po śląsku!
Dwa razy kożdego roku bez cyntrum Katowic cisła srogo tulma norodu z fanami, poôblykano w ślōnske kolory.
Piyrszy złoto-modry marsz szoł kożdego lipca, coby upamiyntnić rocznica uchwolynio autōnōmie. Drugi roz w październiku, coby pokozać zoca, kero Ślōnzoki majōm do swojij patrōnki, świyntyj Jadwigi.
Poranoście tysiyncy ludzi ôsprawiało, śmioło sie, frygało krupnioki i piyło piwo. Tulma tako, że ani sztrahecli eli szpyndlika niy wrazisz.
Niykere baby, poprzeblykane za Hyjdle, łaziyły po bosoku, a szczewiki miały powieszōne na karku, egal im było, że to już idzie podzim pōmału (legynda pado, co świynto Hyjdla uznała, że niy bydzie nosić szczewikōw, kej niykerych borokōw tyż na nie niy stykać. Jeji chop fest sie nerwowoł i godoł, że ksiynżno niy śmiy robić takij ôstudy, nale niy poradziōł jij przegodać. Dała sie pedzieć dziepiyro ôd swojigo ksiyndza, ino że wtynczos tyż zrobiyła go za bozna. Pedziała, że bydzie nosić szczewiki, richtiś, zaczła je nosić… na sznurku na karku).
Chopy, z przidinksowanymi brodami, udowali ksiyńcia Hynryka Brodatego, za kerego świynto Hyjdla sie wydała za modyj dziouchy. Te, kere niy udowali ksiyńcia i ksiynżnyj, przinojmnij mieli ôbleczōne treski z jejich facami. Na sztandach, wele piwa, szło sie tyż lajstnōńć „Woda ôd świyntyj Hyjdle” – tak naprowdy było to normalne wino, ino że przedowali je we flaszkach, na kerych stoło, że to je woda (inkszo legynda zaś pado, co świynto Hyjdla niy chciała pić wina. Wtynczos trefiōł sie richtiś cud, bo woda w jeji szolce przemiyniyła sie we wino. Ta szolka - kero fater jeji chopa przismyczōł z krucjaty - to niyskorzij bōł zabytek w Muzeum w Lōndynie, zaczym jedyn gizd go niy zachachmyńciōł. Ślōnsko policjo i Scotland Yard poradziyli wroz jōm znojś i wtynczos szolka trefiyła do Muzeum Ślōnskigo w Katowicach. Drugi roz szolka straciyła sie, kej prziszło do Srogij Chaje. Nale ôkozało sie, że Lyjo Bylok, kery wtynczos robiōł za dyrechtora Muzeum, schrōniōł jōm u siebie w dōma, coby żodyn jij zaś niy zachachmyńciōł. Kej Bylok prziszoł robić za wojewody ślōnskigo, ôddoł szolka nazod do Muzeum Ślōnskigo, kaj durś idzie jōm trefić. Cołko ta gyszichta je ôpisano w ksiōnżkach „Kōmisorz Hanusik” i „Kōmisorz Hanusik: w tajnyj służbie ślōnskij nacyje”).
A wele tych flaszek, choby na nojepniyjszym ôdpuście, krupnioki, makrōny, bōmbōny i roztōmajte cicidełka. Take juble jak Marsz Autōnōmie abo Dziyń Świyntyj Hyjdle to była do Ślōnzokōw przileżytość, coby sie trefić z kamratami z inkszych tajli Ślōnska, abo i z roztōmajtych inkszych tajli świata. Kożdego roku mocka norodu zjyżdżało sam z Rajchu, nale tyż z cołkij Europy i Hameryki. Co chwila ftoś sie na kogoś ciepoł, dowoł kōmuś kusiki abo dowoł kogoś pozdrowić. „Jerōna, Pyjter, tyś to je?”, „Zobocz, eli hań wele tego sztandu to bydzie nasza Marika?”, „Wiela to lot bydzie, jak my sie ôstatni roz trefiyli?”...
*
Powyższy tekst jest fragmentem książki "Kōmisorz Hanusik i umrzik we szranku". Autor: Marcin Melon. Wydawnictwo: Silesia Progress. Książkę można kupić tutaj
W opactwie mogilskim. A w przyszłym roku 800-lecie ich obecności w tym miejscu.
Serial pandemiczny? A może, po prostu, przypominający nam, że pieniądze szczęścia nie dają i że bliscy są najważniejsi.
Znakomity włoski dokument opowiada o relikwiach, których historia kryje w sobie wiele tajemnic.
„Lato 1993” ma charakter na wpół biograficzny, bo reżyserka Carla Simon również straciła rodziców w dzieciństwie.
Strój policjanta, okno w toalecie, a nawet dźwig – wszystko to może się przydać, jeśli planujemy... skok stulecia.
To tam koty wychodziły pisarzowi naprzeciw, gdy przyjeżdżał z Pragi autobusem. Jaki los spotka dom Bohumila Hrabala w Kersku?
Jedną z zalet pisarstwa prof. Andrzeja Nowaka jest stawianie aktualnych pytań w kontekście wydarzeń historycznych.
Głównymi wątkami serialu są problemy moralne związane z wyborami, jakich muszą dokonywać więzień i jego strażnik.
„Mam na imię Sara” to kolejny, po „Ciotce Hitlera” i „Cudaku”, film poświęcony tematyce Holocaustu.


text:
Nakupowanski a dožiwjenski wječor za tydźeń w sprjewinym měsće
Budyšin (SN/MWj). Hakle njedawno je staroměšćanski swjedźeń wjele ludźi do Budyšina wabił, da wotměje so tu za tydźeń hižo přichodny wulki podawk. 3. nowembra wabja wikowarjo w nutřkownym měsće na nakupowanski a dožiwjenski wječor Romantica. Wot 16 hač do 22 hodź. budźe dohromady něhdźe 200 wobchodow wočinjenych. W mnohich z nich překwapja wopytowarjow z kulinariskimi a kulturnymi wosebitosćemi. Nutřkoměšćanske towarstwo jako organizator je z pomocu mnohich partnerow najwšelakoriše dalše poskitki přihotował.
Kaž cityjowa managerka Gunhild Mimuß wčera rjekny, budu fasady domow wosebje wobswětlene. Na Bohatej wěži pokazaja widejowe animacije, na Žitnych wikach pak swětłowe pišćele. W tachantskej cyrkwi zaklinči w 19.30 hodź. romantiski pišćelowy koncert. Laserowu show dožiwja wopytowarjo wjacekróć na Timmec sportowym wobchodźe. Cyły wječor rozdawa 15 holcow we wobswětlenych kostimach na hasach wutrobički, w kotrychž namakaja ludźo wosebite poskitki wobchodow.


text:
Moldawa
Moldawa[1] (czes. Vltava, mjym. Moldau) je nojdugszo rzyka we Czeskij Republice. Mo uůna swoje zdrzůdła na Szůmawje a potym płyńe bez Český Krumlov, České Budějovice a Praga. Swůj kůńec mo we Mělníku, kaj wpado do Elby. Moldawa je 430 km dugo a wjyrch jeji zlywńe je 28,090 km². Nojwjynksze dopływy Moldawy sům: ze lewyj strůmy Berounka a Otava, zaś ze prawyj Lužnice a Sázava.
Mjano we czeskij godce (Vltava) bjere śe uode starogermańskich słůw *wilt ahwa, kere uoznoczajům "dźiwoko woda".
We śyrpńu 2002 bůła wjelgo woda uod Moldawy, we keryj umrziło pora ludźi.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis moldava.


text:
Ôbsztaluj przekłod
Ślōnsko godka widzōm niy ino wielge fyrmy, ale tyż lokalni gyszefciorze, dyrechtōry państwowych instytucyjōw i towarzistwa non-profit. Przistōń dō nich i ôstōń tajlōm rynesansu ślōnskij godki.
Narychtujymy dlo Ciebie przekłod:
- internetowyj zajty
- papiōrōw ryklamowych
- ôprogramōwanio
- zaproszyń i powinszowań
- menu
- insztrukcyjōw ôbsugi
- godki z filmōw
- ksiōnżek
- i kożdego inkszego projektu, ô kerym pomyślisz!
Dziynki naszym przekłodōm:
- bydziesz ôryginalny i barzij widoczny
- cylniesz w nowo skupina kliyntōw
- Ślōnzoki bydōm mieli Cie w zocy
- pōdziesz za nojnowszymi tryndami
- bydziesz tajlōm ôdrodzynio ślōnskij godki
Doradzymy Ci tyż, jako trza rychtować skuteczno ryklamowo kampanijo do ślōnskego kliynta. Poradzymy Ci tyż zrychtować prōmocyjo na fanpage „Ślōnski suchar na dzisiej”, kerymu przaje bezma 90 tauzynōw ludziōw na Facebooku.
Dej nōm znać, co Ci sie zdo. Skōntaktujymy sie wartko i dōmy Ci ôdpedzynie na wszyjske Twoje pytania.


text:
Zimowe starości
Bez zima to je tak: Jak je śniega za tela, to je źle, ale jak go ni ma, to je jeszcze gorzi!
Nojlepi by było, coby tego śniega było w somroz. Mrozu troszka niy zaszkodzi, coby chrobajstwo wyginyło i coby wietrziska niy było. Wtynczos trza fest we piecu polić, a nade wszystek, coby nasze umiłowane słoneczko bez cołki rok świyciło a grzoło! Taki to som nasze pobożne życzynia. Jak insi godajom sztelongi, a we żywocie roztomańcie bywo!
Spominom se jedna tako zima,
kej fest śniega nasuło. Zumiynta siongały do trzićwierci naszego płotu. Podle nos, bajtli, łon był richtik fest wysoki! Ze chałpy niy szło wylyź, podwiela tatulek gonka do fortki niy wykopoł! Nasz pies, Burek niy poradził ze budy wylyź i tyż trza było mu do ni gonek wykopać. Jak jeszcze śniega przipadało, to musioł siedzieć we chlywku ze kurami. Co mu sie fest niy widziało, bo lepszy domek ciasny, ale własny! Jednako ku czymuś sie tako zima przydała! To było zaroz po Nowym Roku, my mieli feryje. Tatulek jeszcze reszta urlopu łod łońskigo roku, chlyb był kupiony na pora dni do przodku. To my we chałpie przi żeleźnioku siedzieli, a książki czytali. Bezto nos ludzie niy widzieli łazić, a nikerzi se myśleli, że my kajś pojechali! Tyż gupi myślyni, bo kery by łopatrowoł nasza gowiydź, a jak by mioł ku nom prziś. Kej cołko droga była zasuto śniegym a zumiynta siongały starym do połrzitkow, a dzieckom wyżyj pasa?
We tako noc wybroł sie ku nom złodziyj,
co kury krod. My już spali, pies niy szczekoł, bo siedzioł we chlywiku, co był yno na szkubel zaparty, a we szkublowym uszku wsadzony był dugi patyk. Mój tatulek dycki godol, ze wiyncy niy trza, bo przeca za ścianom śpiymy! Łoroz łobudził nos wielgi wrzask: kury gdokały, kokot pioł, psiok zawyrczoł a potym zaczon wrzeszczeć chop! Moji łojcowie wyskoczyli ze łożka, wciepli na sia stare mantle, co wisiały we siyni, a yno we laczach pognali na plac. Somsiod, co ło nim wszyscy wiedzieli, już był przi fortce. Nasz Burek wisioł mu u rynkowa a ciongnoł go nazod, w końcu mu tym rynkow utargoł! Za tynczos tyn istny zdonżył fortka zawrzić a uciyć. Na drugi dziyń rynka mioł bindom zawionzano.
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Zimowe starości” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Awtor dźensa
Tomaš Faska
Kóžde serbske sportnišćo ma swoje wosebitosće. Tež kóždy mjeńši abo wjetši koparski stadion je na swoje wašnje jónkrótny – hač w Ralbicach, Chrósćicach abo druhdźe. Wšudźe pak je trawnik zeleny, smužki su běłe, a na woběmaj kóncomaj hrajnišća steja wrota. Te su dźensa tež wšudźe ze samsneho materiala, z metala – a to přewažnje z aluminija. Něhdy wšak běchu pobóčnej žerdźi a prěčna łata koparskich wrotow z drjewa. Ja sam sym tajke hišće zeznał. A sprawnje prajene, hustodosć jako wrotar mjez žerdźomaj stejo mějach před tajkim drjewjanym kolosom mjenje respekta hač pozdźišo před železnymi wrotami. Štóž je, za bulom skakajo, hižo raz ćělny kontakt z njepowalnym ćělesom měł, wě, wo čim rěču.
Ale, što rěka njepowalny? Z tej kajkosću bě to pola drjewjanych wrotow druhdy chětro łoskoćiwa wěc. A hižo sym při temje swojeje dźensnišeje kolumny. Wjerću koło časow zaso raz wróćo a hladam na 3. apryl 1971. Třeći dźeń jutrownika před 47 lětami směmy mjenujcy historiski datum mjenować – štož postajenje materiala wrotow za kopanišća nastupa.


text:
Choćebuska zhromadźizna měšćanskich zapósłancow chce na swojim dźensnišim posedźenju jako prěnja komuna Braniborskeje wustawki wo spěchowanju serbskeje rěče a kultury wobzamknyć.
Choćebuz (SN/at). Aktualny braniborski serbski zakoń bě měšćanskemu zarjadnistwu delnjołužiskeje metropole z nastorkom, sej na tym zakładźe swójski zawjazk tworić. W zamołwitosći běrowa wyšeho měšćanosty Holgera Kelcha (CDU) su hač do januara trěbne předdźěła wukonjeli. Na to su w běhu štyrjoch tydźenjow wšitke wobdźělene gremije naćisk předłohi rozjimali. „Hač na jedyn wuběrk wšitke tamne jednohłósnje za to hłosowachu, zo měšćanski parlament předłohu wobzamknje“, rjekny Choćebuska społnomócnjena za serbske naležnosće Anna Kosacojc-Kozelowa. Runje pak we wuběrku za socialne, runostajenje a prawa mjeńšin běchu šesćo za naćisk, dwaj zapósłancaj so hłosa wzdaštaj.


text:
Fizyka
Fizyka (ze gr. φύσις physis - "natůra") – nauka uo przirodźe we nojszyrszym znoczyńu tygo słowa. Fizykery podszůkujům właśćiwośći a půmjany materje a energje a tyż uoddźoływańy mjyndzy uůnymi. Do uopisu zjawisk fizycznych używajům wjelgośći fizycznych, wyrażonych ze půmocům pojyńć matematycznych, takich kej liczba, wektor, tensor.
Fizyka je mogebne potajlować na fizyka tyjorytyczno a ekszperymentalno. Fizyka tyjorytyczno zajmuje śe uogůlńańim, a interpretowańym danych ekszperymentalnych. Fizyka ekszperymentalno zbjyro dane s ekszperymentůw, a weryfikuje tyjorje.


text:
Chojniczanka Chojnice mioła być piyrwszom weryfikacjom drużiny trynera Skrobacza. Jak tak patrzeć, to mômy piyrwszo weryfikacjo pozytywno. Po szpilu zapraszômy do lektury zapisu konferyncji prasowyj. Po naszymu:
Tomasz Kafarski (tryner Chojniczanki): „Na poczōntek gratuluja wygranyj. Wydowo sie, ze fto łoglōndoł tyn szpil, to na pywno fest nyrwowo bo poczōntek dobry do nôs, potyn szibkie tympo i fajne łokazje. Wydowô sie, że spotkały sie dwie dobre drużiny.
My mieli we tym szpilu roztomajte fazy. Poczōntek szpilu na pywno do nôs, potyn trocha dominowoł Ruch, moja drużina fest fajnie reagowała po zmianach i trza sie pedzieć, że conojmynij jedna srogo kontrowersyjo we szpilu bôła. Jakby syndzia podjon inkszo decyzjo, a mioł tako łokazja to szpil skończōłby sie inaczyj. Kybice łobejrzeli bardzo dobrze szpilajonco Chojniczanka, ale tyż i bardzo dobrze szpilajōncy Ruch”.
Jarosław Skrobacz (tryner Ruchu): „Dziynkuja za gratulacje. Wygralimy i bez żodnyj kurtuazji godom, że ze nôjlepszom drużinom jakom gralimy do tyj pory. Poczôntek szpilu fatalny we nôszym wykonaniu i mogło sie to skōnczyć srogo, ale côłkie szczynście, ze goście niy wykorzistali łokazji wiela mieli, bo jakby my sfalali 0-2 to ino do sia bōłyby pretynsje. Potyn szpil sie wyrownôł i to nom pomogło bo na drugo halbka lepij my wylyźli, wiadomo bôło, że po nôszym torze goście musieli sie łodkryć i momyntami sytuacje sie wypracowywali.
Sytuacjo ze elwrem bōła łody mie daleko i niy chca sie wypowiadać, ale tyż łod nôs dwie łokazjie Siwka i bōłoby tyż inaczyj. Ze przebiegu szpilu bōł łon fest wyrównany i my go wygrali, a niy poradziyli my wygrywać szpilów ze srogom przewagom, niykiedy tak to jest. Mômy dzisiej 3 punkty i sie fest cieszymy.
Niy chciłbych indywidualnie łocyniać, ale Szczepan grôł dzisiej dobrze. Wygrôł pora pojedynków ze srogimi łobrońcami. Tyn tor mu sie należôł i na pywno pomoże mu myntalnie”.
własne / foto: dario


text:
Gmejnska rada Ralbicy-Róžant měła posedźenja efektiwnišo wužiwać
Róžant (JK/SN). Za wothłosowanje předwidźane wobzamknjenja gmejnskeje rady Ralbicy-Róžant dyrbjeli so přichodnje lěpje a dokładnišo přihotować. Za to wupraji so na zašłym posedźenju parlamenta jeho čłon Tomaš Bjeńš.
Poprawom mějachu radźićeljo wo wjacorych nowych wustawkach wothłosować, štož pak so jeno dźělnje a z njewočakowanym wukóncom poradźi. Tak wostanu dotalne wustawki z lěta 2004 wo zarunanju čestnohamtskeho dźěła dale płaćiwe. Gmejnske zarjadnistwo drje bě nowe wustawki přihotowało, wobsah a formulacije pak po słowach Tomaša Bjeńša a dalšich radźićelow njewotpowěduja angažementej čestnohamtsce skutkowacych, wosebje nic dźěłu zastupowaceju wjesnjanostow. Po kontrowersnej diskusiji wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) přiwšěm na tym wobsta, wo wustawkach wothłosować, dokelž hižo chwile njeje znowa wo nich wuradźować. Wuslědk wothłosowanja bě, zo njedósta namjet wjetšinu hłosow; a tak wostanje wšitko při starym.


text:
Wokrjesam přisłušace łužiske města so eksplicitnje nastupajo połoženje koronapandemije dla na swojim teritoriju njewuprajeja. W Grodku pak so wo transparencu prócuja.
Grodk (JoS/SN). Město Grodk měri so na tysac natyknjenych wosobow po wudyrjenju pandemije. Dokładne daty pak swjatych dnjow dla hakle w tym tydźenju předleža. Wšědne nowoinfekcije w Grodku njezamjelča. Nawopak, prawidłownje přeproša měšćanske zarjadnistwo na nowinarsku rozmołwu, hdźež medijam połoženje rozłožuja. Zajim nowinarjow bě tuž tež minjeny pjatk wulki.


text:
Blubry zez Kościana
"Kiedyś tutej... czyli blubry zez Kościana" to zbiór krótkich, zabawnych w treści i ciekawych w formie opowiadań Mariana Antoniego Bartkowiaka wydanych drukiem w 2009 r.
Opisują one życie powiatowego miasteczka w połowie XX wieku. Napisane są językiem, który jeszcze sześćdziesiąt lat temu był w Wielkopolsce powszechny, a dziś znany jest jedynie pasjonatom. Opowiadania wartko przeczytał Arkadiusz Wesołek.
(Wszystkie audiobooki można pobrać także w formie plików mp3)
Przezwiska
Niewiada zez kyndy niektóro wiara na ece miała takie dziwaczne przezwiska. Zaś na tyn przykład „GENEWA” „GLAGOT” „KENEDY”abo „JEJUŚ”, co do niszego nie pasowoły, niczego nie przypuminały tak jak na tyn przykład „CUKRÓWA”. Nik tyż się nie głowiuł nad jeich pochodzyniym. A i unych przezywanych tyż malo co łobleciało zez kyndy takie przezwiska. Sum- to rychtyk majum być i fertyk. Co innygo „PORYPANY KAJU", WARWSZAWIOK, abo JACHU...posłuchaj i czytaj
Gra wew dołka
Na kożdy ece dzieś tak na wiosne wiara dostawała szplina na punkcie gry wew dołka. Trzebno dodać, że grajało się na bejmy. Bez poru złotych nik nie buł dopuszczuny do granio. Zaś jeszczy ważny buł sprzynt wew postaci tak zwany szajby. Przeważnie wiara miała pudołko łod wikspasty, łobciunżune wew środku śrubkami, nakryntkami abo inkszym złumym. Tako szajba miała tum wade, co chocioż feste ciasno zamkniynte pudołko to...posłuchaj i czytaj
Wielgie sprzuntanie
Wew czwartek uradzli my zez żunum, to znaczy mojo ślubno uradziuła, a jo nie śmioł żym sie sprzeciwić, że jutro robiymy ordung wew pawlaczach i wew sklepie. "Co cie siekło? Jutro jezd piuntek i na dodatek trzynasty"- probowoł żym nieśmialo wpłynuńć na kuńcowe postanowiynie i chocioż dziepko łodsunuńć wew czasie to, co nie przeszkodzało num bez dwadzieścia siydym lot. Szak tyle lot mummy to pomiyszkanie wew bloku na...posłuchaj i czytaj
Rekordy
Co by wiara na ece nie wystworzała, nie? ciyngiym nojdnuł się taki, co buł wew tym wystworzaniu lepciejszy łod inkszy wiary, a zez tego ryn robiuła sie musowo jakoś rywalizacja i nowy knyf do bicia rekordów, ktu wiyncy, mocni, dali, dłuży, szybci, wolni, gorzyj, lepi, akuratni, głośni, wyżyj, barzyj i co tam jeszczyk, wszyćko można buło pobić, mieć rekord, wszyćko nadawało się do rywalizowaniu. Chocioż co niektóre kunkuryncje...posłuchaj i czytaj
W tyn czas furt inaczyj niż dzisiej
Dzisieji jak sie kumu papcie rozklejum, a sum zez napisym Made in China na podeszwie, to je wyćpi na gymyle i fertig, bo za 40 złociszy lajsnie so nastympne, co so nie bydzie robić ceregieli zez naprawum starych. Zaś downi buło inaczyj. Jak zdarły sie zelówy abo korki to sie papcie zanosiuło do szewca do podzelowania abo założynia fleków i buły jak nowe. Tak samo zygarki abo sum...posłuchaj i czytaj
Wuja Stachu
Dzsieś pod kuniec roku szkolnygo wew trzeci klasie naszy lani, chebać buło to wew maju i pewnikiym buł to puniedziałek. Dobrze pamiyntum, bo rychtyk puniedziałki buły najgorszymi dniami wew cołkim tygodniu, bez to, co mieli my oż sześć leji, w tym dwie polywy i dwie matmy i szli my na wpół do dziewiunty, a kuńczyli kole trzeci po obiedzie. Łokropnie ciynżko buło spiłować wew puniedziałek wew lani po...posłuchaj i czytaj
Przysłowia polskie
Przysłowia PolskieBaba z wozu , koniom lżej ….................................Kuj żelazo póki gorące …......................................O ko za oko ząb za ząb............................................Kto mieczem wojuje od miecza ginie.....................Szewc bez butów chodzi........................................ Lepiej nosić niż prosić............................................ Wszędzie dobrze ale w domu najlepiej..................Ale oblatany ,jak szczur po kanalizacji...................Bez pracy nie ma kołaczy …...................................Lepi ej z mądrym zgubić jak z głupim znaleźć........Kto rano wstaje temu...posłuchaj i czytaj
Na ece
Nojczyńści jezd tak, co wiara, któro pomiyszkuje wew jednym fyrtlu, gdzie nik nie jezd obski, sum takie nigdzie nie nagrygolune zasady, co by wiara miała rozeznanie, ktu jakum mo pozycje, jak na boichu na meczu. U nos na ece wiara sie fest znała i kożdyn jedyn, czy to mały pungiel, czy starszy ożgol, czy gideja, czy kakaludek, kożdyn jedyn znoł swoje miejsce i nie wychylol się, co...posłuchaj i czytaj
Olas warszawiok
Wew wakaje do Juasa przyknajuł sie banum zez Warszawy kuzyn łod ciotki Peli. Ciotka Pela, siora moi matki, jeszczyk przed wojnum uczapiuła się wew stolicy, dzie ochajtała się zez takim jednym, warszawskim cwaniokiym, co mu buło wuja Gienek. Kuzynowi Jurasa buło Aleksander. Ciotka, znaczy sie jego matka, wołała go Oleś, ale dla nos nie buł łun żodyn Oleś - koleś, ino po naszymu Olas – co dzieś...posłuchaj i czytaj
Scyzoryk
Już od małygo gzuba miołżym pociung do łojstrych narzyńdzi. Nu, bo jak tu bez fifnygo knypa wystrugać so, sipla abo knebloszek na szpade, abo drzewnianny karabin czy pistolet. Nojczyńści to podprowadziułym matce zez szuflody, wew kuchynnym kredensie, piyrszy lepszy hajek, jaki wew pośpiechu udało mi się głabnuńć. Taki kuchynny knyp nie buł za doś przydatny do moich potrzeb, ale jak godajum „zez braku laku dobry kit”. Musowo wiync...posłuchaj i czytaj
Zaś jak nastała moda na akwaria
Buł żym jeszczyk gzubym, jak ekłym u mojygo sumsiada wielgachne akwarium na jakie 100 abo nawet wiyncy litrów wody, jakie mioł stojeć na szafunierce wew pokoju. Wew akwarium mioł fifne rybcie i znoł sie na nich. Te plaskate wew paski to skalary, a tamte to weluny, a tyn szary stwór to glunojad...i tak bajtlowoł bez dobre pół godziny, a jo żym ni móg ślypsków łoderwać łod tego cuda....posłuchaj i czytaj
Niespełniune marzynia
Jak dzisiaj szpycuje na te elektruniczne cuda, co je tero majum sszaranki za zabowki, to rychyk przychodzum mi na pamiynć moje zabowki, jakimi jo żym się bawiuł. Drzewnianne pistolety, bunki, staro felga rowerowo z drutym do popychania, czy gry planszowe “Młynek, Damka i Chińczyk” i te, ło których marzułym, co by je mieć ino co żym wiedzioł, że nigdy unuych na własnosć mioł nie byde, chocioż bym sie...posłuchaj i czytaj
Na wsi chałtura
Wew czasach naszygo muzykowania, wiycie, co żym nagrygoluł wew moich blubrach pod tytułym: “Wew muzycznym kryngu”, mieli my u wiary niezłe wziyncie i to nie aby na ece ale wew cołkiym mieście, a zez czasym to nawet wew powiecie. Tak tyż okazji do chałturzynia nie brakło wew kaździutkum sobote. Z tego chałturzynia to nojbarzy pasowały num wesela na wsi, bo zawżdyk szło napić się i nafutrować do oporu...posłuchaj i czytaj
Kiepskum zimum wew świetlicy
Wew czasie zimy buło czasym tak, że jak sie przyknajuła wielgo łodwilż, to na pore dni abo i tygłodni przed normalnum zimum ni miała zamiaru ustumpić i na nowo mróz wpuścić, jak sie należy. Śniyg zamiyniuł sie wew błocko, stopnioł cołki lód, wpiyrw na kanole, a zaś potym na lodowiskach i na wylywach Obry. A do tegu ciyngiym siumpiuł dyszcz i żeby nie świetlica wew Peesesach, to nie...posłuchaj i czytaj
Sami wew chacie
Stanuło sie tak roz, że zez bracholym na jakie dwa tygodnie ostali my sie sami wew chacie. Miołym wtynczas jakie siydymnaście lot i buło to wew wakaje. Łojciec zez matkum byli precz zez chaty. Pojechali na jakiesiś wywczasy czy cóś, dokładnie nie pamiyntum. Zostawili num, znaczy sie mi i młodszymu bracholowi, dziebko bejmów i przykozali, co by my sie sprawowali jak sie należy. Nie urzundzali żodnych imprez, bumsów,...posłuchaj i czytaj
„Brynczykojko"
Zawżdy jak my na podwórku coś nabroili, wybili jakum szybe, abo bez gupie pomysły narobili my jakiesiś inkszych szkodów, to zawżdy jakoś sprawa sie rypła i wydało sie, że to naszo sprawka. Zaś kuńczuło sie loniym wew chaci łod łojca. Chyba co by sie wydało, ktu jezd winny, to by buła kara indywidualno. Ale nik nie śmioł sie wychylić i skarżyć na drugiygo brachola. To dopiyro by buła...posłuchaj i czytaj
Wybiyrki
Na jesiyń dziebko smutnawo robiuło sie wew naszym fyrtlu. Ciyngiym zez siumpiuncym dyszczym i ołowiannymi chmurskami skuńczuło sie lotanie po dworze i zaś tam nasze ulubiune zajyńcia. Na dwór tyż trzebno buło przywdziywać cwyter abo jakum jupe czy wiatrówe, bo dni nastawały coroz chłodniejsze. Bez miasto waluły do cukrowni wozy zez cukruwum, nagibane zez czubym, tak, że coroz to który, gubiuł olgachne buroki. Zaś ta wiara, co...posłuchaj i czytaj
Tedziu, piółka i łogrodowy
Na naszym podwórku buł bruk, takie kocie łby, co num dziepko przeszkodzało wew lotaniu, a najbarzy to naszym papcium i kolańskum. Ale co tam, czynsto zez wiarum z naszy eki grajali my tam tyż wew kitowanygo, guli tego, co podwórko buło doś spore, wew prostokuncie i miało feste sztynder do trzepania dywanów. A un rychtyk sie nadawoł na bude. Buły, po prowdzie, inksze zawady do kopanio pióły....posłuchaj i czytaj
Wew kolejce
Nie rozchodzi sie tu o kolejke linowum czy inkszum bane, jak PKP, ani tyż zabowke dla dzieciorów, co lotała po szynach wew chaci na dywanie u ty wiary, co raczy zez kolejkum, ło który tu bydzie mowa, niewiele miała wspólnygo. Rozchodzi sie ło to, co dzisiej, jak so ekniecie wew supermarketach, na nagrumadzune tam towary i tak poukłodane, co by wew ślypia same wpodały i pakowały sie...posłuchaj i czytaj
Kakuś
Kakuś to buł rychtyg najwiynkszo ciaracha, religa i ćmok naszy eki. Nieroz by kozali mu kumple fyrać precz i jeszczyk nawszczylaliby mu po papie, jak kumu głupio przyloz. Dawali so i jymu spokój ino bez to, że buł jedynok, łoczko wew głowie swoi famuły, bez co mioł zawdy dziebko banioków, nowiutkum skórzannum, śnurowanum blaze do kitowanio (choć niewiada po co, bo barzy gorzy łod niego już grajeć nie...posłuchaj i czytaj
Gdzie sie podziały niektóre fachy
Gdzie sie podziały niektóre fachy, co jeich tero już sie nie spotyko? Buł wew naszym mieście kunserwator łod miejskich lampów gazowych. Łun co dziyń na wieczór zapoloł, a rano gasiuł wszyćkie gazlampy wew cołkim mieście. Buł tyż kowol, co kónie podkuwoł. Mioł kuźnie przy Placu Żołnierza. Buł rymarz łod kóński uprzynży. Nima już piykorzy zez małymi piekarniami, do których nosiuło sie blachy zez plackiym, guli wypieku wew...posłuchaj i czytaj
Cyrk
Kożdygo roku, a czasym nawet czynśći,na świńskim placu kole rzeźni, rychtyg tam, gdzie i karuzel, rozkłodoł swoje retynta łobjazdowy cyrk. Złazili my sie tam, jak tylko zaczli ustowiać tyn wielgi namiot i szpycowali bez płot, co tyż te cyrkuśniki przywlekli ze sobum. Nojczynści mnij, niż to stojało nabazgrane na plakatach, co tydziyń wcześni sie pojawiuły wew cołkiym mieście. Ale i tak wew tym czasie, kiedy jeszczyk bułym mały...posłuchaj i czytaj
Na autostopie
Wew latach sześćdziesiuntych, razym zez big-bitym nastała moda na podróżowanie po kraju autostopym. To znaczy byle czym, z byle kim, byle jak, byle gdzie, byle jak najdali łod haci i za darmoche. Nieważne dokund, ważne, co by nagibać jak najwiyncy kilosów. Buły nawet takie fest, rychtyk do tego szportu akuratne ksiunżeczki zez kuponami dla kierowców, co zaś który frajer nazorgowoł łod autostopowiczów wuchte kupunów, móg wew losowaniu wygrać...posłuchaj i czytaj
Dubelt nie do żdżarcia
Wew październiku, cheba to buło wew tysiunc dziewińset sześdziesiuntym siódmym roku, abo coś kole tego, cołkiym niedowno, dwa moje kumple, Rychu i Adziu, co mioł tyż przezwisko Plyndz, bo buł gylejza ciynki i jakiś taki nieudany, zaczli pobierać, do kupy zez inkszum wiarum, nauki na WSE wew Poznaniu. Dubel buł zez nich nie do żdżarcia. Rychu łożgol, zez długiymi szwajsami, feste szyroki wew klocie, łopoluny na papie, blundas...posłuchaj i czytaj
Piyrszy roz
Tero rychtyg bydzie ło tym, jak żym piyrszy roz zez mojum melum..... A właśnie, że nie ło tym, bo to szak ło tym, to kożdyn jedyn, nawet łostatni papudrok i gylejza knap wiy i kapuje, co jezd lołz. Wiync jo tyż ło tym nie byde blubroł, bo nikoguśko by to nie zainteresowało. To jezd oklepano gadka i nudno jak flaki z olejym. Rug cug wiync łobjaśnium, żeli...posłuchaj i czytaj
Psi rajd
Wew gaji profesor łod bioli, co sie zwoł pun Tamcibierski, buł miłośnikiym kościański ziymi i mioł fest smykałke i kumpletnum szajbe na tle łorganizacji pieszych rajdów wew cołki łokolicy. Totyż co wiosna i co jesiyń zapychali my bez drogi i bezdroża naszygu powiatu na rajd. Tyn rajd, co go fest pamiyntum (a zaś dali, bydzie czymu), buł akurat do Kunojadu. Tako wieś na ziymi kościański, nazwano bez to,...posłuchaj i czytaj
Biwak
Już jako prawie dorosłe szczuny wew wakaje wypuścili my sie zez wiarum zez naszy eki nad jezioro pod namiot. Kożdyn jedyn mioł pore banioków wew kiejdzie. Buło tego jakiesiś tam dwadzieścia złociszy uszporane za butelki abo od ciotki za torganie zez miasta zakupów, jak tyż za handlyżynia jakim inkszym towarym, jak który mioł gołymbie abo królasy. Łoprócz tego łod matki dostali my po bochynku chleba, kostke margaryny, paczke...posłuchaj i czytaj
Wew harcerski drużynie
Buło to cheba wew czworty klapie, jak żym sie zapisoł do harcerzy, do drużyny imiyniym tegu rycerza, co ciyngiym szczerum prowde godoł, a nazywoł sie Zawisza Czorny. Rychtyg bez to chusty ty drużyny buły czorne. Bułym dumny zez mundurka, co mi go matka saprawiuła, łodkupujunc łod kulawygo Jacha zez szósty klapy, bo Jachu bez łostatni rok wystrzeluł i zrobiuł sie łożgol. Musieli na te gideje winkciejszy mundur wyrychtować. ...posłuchaj i czytaj
Gnociu
Gnociu abo tyż Kościa, to buły łod zawsze przezwiska naszygo najmłodszygo bracholka - Zbyszka. Zez kyndyk sie rychtyg takie nojdły? Anu zez tyndy, że buł ło pore lot od nos młodszy i jako gzubek to buł zez niego straszno parzynga, żeli szło mu wszystkie gnotki na krybunkach porachować. Buł dziebko mrzywa do jedzy i co my szpycli na tego chuderlokato zez gymby samo wylatywało przezwisko Kościa abo Gnociu....posłuchaj i czytaj
Jak uszporać dziebko banioków?
Łe jery! Wiara ni mocie pojyńciu, jaki buł to wielgi kłopot. Bo przecie bejmy, dejma na to, sum potrzebne nawet małymu gzubkowi. Na klymki, na oranżade, na koperytka i na wiele inkszych wydatków, zaś starszym szczunum to nawet nie byde wyminioł, bo niż bym skuńczuł, to już byście nynali. Jak my sie z wiarum zez naszy eki zebrali kole śmietnika, ciyngiym ino godanie num schodziuło na tyn...posłuchaj i czytaj


text:
- Naklejka "Jsem Slezan, ne Polák. Česko mám rád"
- Magnes Oberschlesien
- Przigody ôd Alicyje we Kraju Dziwōw - Lewis Carroll (książka+audiobook)
- CSŚB 8 - Charles DICKENS - Godniŏ pieśń
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Magnes Górny Śląsk
- Kalendarz 2022 "Obrazki ze Śląska" Grzegorza Chudego
- Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku - Zbigniew Rokita
- Naklejka "Bajtel we aucie"
- Atlas plebiscytu górnośląskiego / Atlas des oberschlesischen Plebiszits
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Pakiet: Ślōnski DICKENS zdobywŏ świat
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Jeden z najpopularniejszych literackich tekstów anglojęzycznych w śląskim przekładzie Grzegorza Kulika. Ponieważ to przekład z angielskiego oryginału (a nie adaptacja, jak to bywa z polskimi wersjami), to taki pakiet będzie wspaniałym materiałem porównawczym dla lingwistów zainteresowanych poznaniem stanu języka śląskiego.
Cena pakietu (48 złotych) zawiera koszt książki + zagranicznej wysyłki poleconej + dostawy certyfikatu do donatora.
Instytucje które otrzymały książkę:
- Uniwersytet w Marburgu, Slawistik - donator A. Hajman
Instytucje oczekujące:
- British Library - Londyn
- University of Pittsburg, Slavic Studies Major, Slavic Languages & Literatures
- Biblioteka Uniwersytetu w Innsbrucku (Austria) - Instytut Slawistyki
- Biblioteka Uniwersytetu w Lipsku (Niemcy) - Instytut Slawistyki
- wkrótce kolejne
"Godniŏ pieśń" to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa "A Christmas Carol" (pol. "Opowieść wigilijna") dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Fragmenty:
Co to sōm do ciebie Gody, jak niy ino czas płacyniŏ rachōnkōw, jak żeś je bez piniyndzy? Czas, jak widzisz, żeś je ô rok starszy, ale ani trochã bogatszy! Czas, jak po kludzyniu ksiōng bez dwanŏście miesiyncy, widzisz, iże niy mŏsz ani ceskigo profitu! Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ „Radosnych Godōw”, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było!
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
Grzegorz Kulik - ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.


text:
Ślōnskŏ gŏdka – już jynzyk abo jeszcze gwara?
W piōntek, w rōmach festiwalu Do you speak gŏdka?, ôdbyła sie w Katowicach kōnferyncyjŏ Ślōnskŏ gŏdka – już język czy jeszcze gwara? Widać we zalu było, iże Ślōnzŏkōw moc interesuje to, co dzieje sie terŏz ze ślōnskōm mŏwōm, bo ciynżko było znojś wolny stołek.
Cołki tref zaczōn sie ôd wygłoszyniŏ ôryńdziŏ prof. Zbigniewa Kadłubka, a zarŏz po tym zastympca marszałka wojewōdzwa ślōnskigo Henryk Mercik po ślōnsku ôficjalnie ôtwar festiwal.
– Niy je dobrze gŏdać na gŏdkã „gwara”. „Gŏdka” to mŏwa, a mŏwa to niykōniycznie gwara. – powiadoł. Spōmnioł, iże szteruje go wrażanie ślōnskij mŏwy do rōmōw wicōw. Padoł, iże gŏdka niy suży ino do rozprawianiŏ ô roladach i piwie.
Pō nim wziōnła gŏdać dyrechtorka Instytutu Języka Polskiego prof. Mirosława Siuciak, co spōminała ô piyrszyj takij kōnferyncyji, co ôdbyła sie dziesiyńć lŏt tymu. Prawiyła, iże jednym z efektōw tamtyj kōnferyncyje sōm prōby standaryzowaniŏ zŏpisu ślōnskigo.
[mp3j track=”/media/1.%20Miroslawa%20Siuciak.mp3″ title=”Mirosława Siuciak”]
Prof. Jolanta Tambor powitała potym wszyjskich gości we zalu. Pedziała trochã wiyncyj ô tyj kōnferyncyji sprzed dziesiyńciu lŏt. Spōmniała ô Krystynie Bochenek, co była popularyzatorkōm ślōnskij mŏwy i co spōłôrganizowała tamtã kōnferyncyjõ, a co straciyła życie we 2010 roku. Gŏdała ô ymocyjach, co tŏwarziszōm porzōnd ślōnskij mŏwie i tym, jak jã ôkryślać. Wytuplikowała, czymu słowo „gwara” ôdbiyrŏ sie negatywnie.
[mp3j track=”/media/2. Jolanta Tambor.mp3″ title=”Jolanta Tambor”]
Po powitaniach wykłŏdać wziōn prof. Tomasz Wicherkiewicz z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i ôpowiadoł ô mŏwach, co niy sōm zinstytucjōnalizowane, to znaczy ô takich, co istniejōm, ale niy majōm sparciŏ ôd państwa. Prawiōł ô pojawianiu sie w Europie jynzykōw regiōnalnych. Przedyskutowoł tyż rozmajte podejścia do takich jynzykōw i prōby ôkryślyniŏ ich we terminologiji naukowyj.
[mp3j track=”/media/3. Tomasz Wicherkiewicz.mp3″ title=”Tomasz Wicherkiewicz”]
Nastympnŏ prawiyła prof. Ewa Michna z Uniwersytetu Jagellōńskigo, fachmanka ôd gŏdki łymkowskij i ôpowiedziała ô tym, jak postrzōd nich wyglōndała kodyfikacyjŏ mŏwy.
[mp3j track=”/media/4. Ewa Michna.mp3″ title=”Ewa Michna”]
Prof. Tambor przeczytała potym wykłŏd ôd prof. Bogusława Wyderki, co niy mōg przijechać na kōnferyncyjõ. Ôpisoł ôn tam proces tworzyniŏ stympnych prawideł, co miało miyjsce we 2009 roku w Cieszynie i brak dalszyj roboty nad rozwijaniym kodyfikacyje. Wymianowoł tyż terŏźne potrzeby badawcze i kodyfikacyjne ślōnskij mŏwy.
[mp3j track=”/media/5. Bogusław Wyderka.mp3″ title=”Bogusław Wyderka”]
Potym prof. Tambor przekŏzała mikrofōn Anastazji Reis, co ôpowiedziała ô projekcie Uniwersytetu Ślōnskigo społym ze Uniwersytetym w Oldynburgu, co mŏ na celu przebadanie ślōnskij gŏdki ôd strōny zapożyczyń niymieckich.
[mp3j track=”/media/6. Anastazja Reis.mp3″ title=”Anastazja Reis”]
Dŏchtōr Krzysztof Karwat potym zastanŏwioł sie nad tym, kedy umrze ślōnskŏ gŏdka.
[mp3j track=”/media/7. Krzysztof Karwat.mp3″ title=”Krzysztof Karwat”]
Nastympny gŏdoł Jerzy Ciurlok, co namyśloł sie nas tym, czy ślōnskŏ mŏwa przeżywŏ regres, stagnacyjõ, czy rozwōj. Ôsprawioł tyż ô funkcyji użytkowyj i estetyce gŏdki. Prawiōł ô nojdŏwniyjszych publikacyjach ślōnskich ôd XVIII stoleciŏ.
[mp3j track=”/media/8. Jurek Ciurlok.mp3″ title=”Jerzy Ciurlok”]
Ôstatni we tyj czyńści wypowiadoł sie Alojzy Lysko. Ôsprawioł ôn ô wyciōnganiu ze ślōnskij gŏdki szumnoty i szykowności.
[mp3j track=”/media/9. Alojzy Lysko.mp3″ title=”Alojzy Lysko”]
Po ôstatnim wykładzie prziszoł czas na wypowiedzi ze zalu i dyskusyjõ.
Mie samymu bardzo podobała sie ta kōnferyncyjŏ. Była na wysokim poziōmie, była merytorycznŏ, była ciekawŏ. Dobrze by było, jakby take trefy było przileżytość ôrganizować czyńścij jak rŏz na dziesiyńć lŏt. Mōm nadziejã, iże dalszŏ dyskusyjŏ bydzie trwać we formie pisanyj tyż we naszym serwisie.


text:
2. nowembra
2. nowembra abo 2. nazymnika je 306. dźeń gregorianiskeje protyki (307. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 59 dnjow hač do kónca lěta.
PodawkiWobdźěłać
- 1919: Załoženje Łužiskeje ludoweje strony.
NarodninyWobdźěłać
WumrěćeWobdźěłać
- 1786: Matej Dołhi – serbski Ochranowski prócowar
- 1865: Dabit Boguwěr Głowan – serbski wučer, wuznamny pedagog, spisowaćel, zakitowar serbstwa
- 1983: Jan Suchy – serbski wučer a dźiwadźelnik
Swjate dnyWobdźěłać
- katolski: Chudych dušow
- ewangelski: Albrechta Bengela


text:
Wuježk. Dokelž po wěšćenju wjedrarjow zajutřišim, 23. awgusta, hižo cyle tak horco kaž dźensa njebudźe, móhł so tón dźeń wulět na Čornobóh zadanić. Wot 14 hodź. mjenujcy spěwa chór Budyšin na Čornoboze před tamnišej hórskej bawdu. Koncert wotměje so we wobłuku lětušeho Dnja Hornjeje Łužicy.
Čitaja a hudźa
Liboń. Štyristronski statok w Libonju w Hodźijskej gmejnje budźe jutře, sobotu, wot 15 hodź. městnosć za njewšědne zarjadowanje pod hołym njebjom. Wopytowarjo dožiwja tam čitanja a hudźbu dohromady dźesać sobuskutkowacych z Erfurta, Drježdźan, Budyšina a Berlina. Mjez druhim wustupi Anna-Maria Bretschneiderec.
Seniorojo škotuja
Kozarcy. Přichodny škotowy turněr serbskich seniorow wotměje so wutoru, 25. awgusta, w 14 hodź. Kartyplacarjo zetkaja so tónraz w Kozarčanskim hosćencu „Při kupjeli“, zdźěli organizator Měrćin Nowak. Tež nowačkojo su tam witani.
Na dworowy swjedźeń
Sprjejcy. „Wróćo zhladować na puć do přichoda“ rěka hesło wosadneho wječora jutře, 21. awgusta, w Sprjejcach. Tam předstaji farar Jörg Michel we wobłuku Dnja Hornjeje Łužicy třeći a štwórty zwjazk Sprjejčanskeje cyrkwinskeje chroniki. Hinak hač připowědźene pak njewotměje so zarjadowanje we wosadnej rumnosći, ale w cyrkwi, hdźež móžeja wěstotny wotstawk lěpje dodźeržeć. Započatk budźe w 19 hodź.
Rejuja před hrodom
Ramnow. Rejwanske popołdnjo wotměje so njedźelu, 23. awgusta, w 15 hodź. w parku Ramnowskeho hrodu. Tam předstajeja klasiske reje k hudźbje Beethovena. Zajimcy płaća jenož normalny zastup.
Rowno (AK/SN). Wohnjowi wobornicy w Rownom dóstanu modernu gratownju. Spočatk julija su tam zběhanku swjećili, twarske dźěła derje postupuja. Nowotwar płaći něhdźe milion eurow, 70 procentow dóstanje gmejna spěchowane. Gratownja je prěni komunalny objekt, kotryž gmejna Slepo južnje železniskeje čary twari. Tule kónčinu chcyše LEAG něhdy wotbagrować, čehoždla njebu tam wjele lět ničo inwestowane. Ze swojim nowym rewěrowym konceptom pak bě so energijowe předewzaće toho wzdało.
Awto dobyła
Budyšin. We wobłuku PS-loterije Budyskeje wokrjesneje lutowarnje je žona ze Šěrachowa-Korzymja njedawno rjane myto dobyła. 78lětnu běchu do tamnišeje wotnožki pjenježneho instituta přeprosyli a jej tam dobyćerske wopismo přepodali. Rentnarka smě sej nětko awto w hódnoće hač do 29 000 eurow wupytać. Při přichodnym wosebitym wulosowanju spočatk nowembra budźe hłowne myto swójski dom.
Čita z tekstow Brězana
Budyšin. Posledni raz w tymle lěću wotměje so jutře, srjedu, na terenje něhdyšeho woclotwarskeho zawoda při Sprjewinym kolenju w Budyšinje kinowy wječor Wot 21 hodź. pokazaja tam film „Das perfekte Geheimnis“. Zastupny lisćik w předpředani za 7,70 eurow dóstanu zajimcy online pod www.tixforgigs.com. Alternatiwnje hodźa so lisćiki tež w Budyskim Kamjentnym domje kupić, tam pak njehodźi so z kartu płaćić. Zbywace lisćiki maja při wječornej kasy za wosom eurow. Wopytowarjo měli hygieniske předpisy wobkedźbować.
Předstaja wobrazowy zwjazk
Wojerecy. Za wólby Wojerowskeho wyšeho měšćanosty 6. septembra je w tamnišej nowej radnicy wot dźensnišeho běrow za listowe wólby wočinjeny. Štóž chce riziku infekcije we wólbnym lokalu zadźěwać, móže so na te wašnje na wólbach wobdźělić. Wolerjo pak dyrbja škitne naprawy dodźeržeć. Mjez druhim trjebaja škitny nahubnik a swójski pisak za wupjelnjenje hłosowanskeho lisćika.
Serbske blido so zetka
Drježdźany. Trochu wodychnjenja a wokřewjenja wot přehorceho a přesucheho lěća lubi přichodna serbska bjesada w sakskej stolicy. Wona wotměje so srjedu, 19. awgusta, w 19 hodź. w hosćencu „The Red Rooster“, Rähnitzgasse 10.
Hórnikecy. Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu přewjedźe wot 18. do 20. septembra molersku dźěłarničku pod hesłom „Duch industrializacije“ w Hórnikečanskej Energijowej fabrice. Wuměłski nawod změje Maja Nagelowa. Myslena je dźěłarnička za nazhonitych wuměłcow runje tak kaž za započatkarjow. Wobdźělenje płaći za młodostnych 15 eurow, za dorosćenych 40 eurow a za čłonow towarstwa 20 eurow. Dalše informacije podawa a přizjewjenja přijimuje projektowa managerka Domowiny Rejzka Krügerowa hač do 20. awgusta pod telefonowym čisłom 03591/ 550 291.
Póńdźe wo rěčne rumy
Łaz. 16. Łazowske nazymske wiki w septembru wupadnu, kaž předsydstwo tamnišeho domizniskeho a kulturneho towarstwa informuje. Wiki a dźěćacy swjedźeń běštej 19. a 20. septembra planowanej. „Stajnje spytamy wiki tak organizo- wać, zo su wone kóždemu wopytowarjej rjane dožiwjenje. To pak aktualnych wobmjezowanjow dla lětsa móžno njeje“, pisa předsydstwo towarstwa.
Wotnožku přetwarja
Budyšin. Hdźež hewak ludźi wo pjenježnych posłužbach poradźuja, knježi wot přichodneje póndźele twarska hara. Wotnožku Budyskeje wokrjesneje lutowarnje w Strowotnej studni přichodne tydźenje přetwarja. „Mobilar a technika stej zestarjenej, a dyrbimy jej wuměnić“, zdźěli nawoda předsydstwa lutowarnje Dirk Albers. Kónc oktobra maja twarske dźěła wotzamknjene być. Nimo wjacorych dalšich firmow je tež předewzaće Rječka & Čornak z Kamjeneje wobdźělene.
Drježdźany. Trochu wodychnjenja a wokřewjenja wot drača přehorceho a přesucheho lěća lubi přichodna serbska bjesada w sakskej stolicy. Wona wotměje so srjedu, 19. awgusta, w 19 hodź. w hosćencu „The Red Rooster“, Rähnitzgasse 10. Organizator Benedikt Dyrlich naležnje prosy, jemu hač do 17. awgusta signalizować, hač so zajimcy na bjesadźe wobdźěla. Móžno je to telefonisce, z SMS abo přez Whatsapp pod čisłom 0177-4576695.
Kino pod hołym njebjom
Budyšin. Tragikomediju „The Farewell“ pokazaja jutře, srjedu, pod hołym njebjom na terenje bywšeho Budyskeho woclotwarskeho zawoda na Sprjewinej hasy 10. W pasku dźe wo poćahi w swójbje a kak wone při wšěch rozdźělach ludźi skrućeja. Film započnje so w 21 hodź. Zastup płaći 7,50 eurow.
Rukowaćelnja we wustajeńcy
Budyšin. We wobłuku Zhorjelskeje policajskeje direkcije pytaja tuchwilu zaso čestnohamtskich zajimcow, kiž chcyli so we wobłuku sakskeje wěstotneje straže angažować. Woni dóstanu wotpowědne wukubłanje a wuhotowanje a podpěraja dźěło policije w komunach, hdźež maja tež swoje bydlenje a hdźež maja wotpowědne zwiski k wobydlerjam. Za swoje skutkowanje dóstanu woni pjenježne zarunanje. Dalše informacije, na přikład kotre wuměnjenja dyrbja zajimcy spjelnić, nadeńdu zajimcy internetnje pod www.polizei.sachsen.de. Požadanja přijimuje Zhorjelska policajska direkcija hač do 20. awgusta.
Zańdźeny přichod


text:
Susanne Hozyna, Madlena Malinkec, Friedrich Pollack (wud.): Reformation und Ethnizität. Sorben, Letten, Esten im 16. und 17. Jahrhundert. Budyšin: LND, 2019 (=Spisy Serbskeho instituta, 67), 260 str., 978-3-7420-2588-3, 29,90 €
Pačenje cyrkwje a wuwiće nowych křesćanskich konfesijow woznamjenješe tež za mjeńše ludy, kaž na přikładźe Serbow, Estow a Letow w knize wopisane, hłuboku cezuru a wjedźeše k sylnym socialnym a kulturnym změnam. Zběrnik wěnuje so dołhodobnym wuskutkam reformacije a wutworjenju konfesijow a wobswětli nabožny a žiwjenski wobswět małych ludow w 16. a 17. lětstotku. Cyłkownje 16 přinoškow ze stawizniskich, kulturnych, literarnych a rěčnych wědomosćow přepytuje na jednym boku łamki a dołhodobne wuwića w zwisku z reformaciju, praša pak so tež za kontinuitami wot před- do poreformaciskeho časa. Wobswětluje so literarne a rěčne wuwiće a konfesionalizacija ludoweje kultury.


text:
Ochotske morjo
Ochotske morjo (rusce OxoTckoe Mope, japansce ホーツク海) je nakromne morjo w sewjerozapadźe Ćicheho oceana. Na wuchodźe mjezuje z połkupu Kamčatka, na juhowuchodźe z Kurilemi, na juhozapadźe z japanskej kupu Hokkaido, na zapadźe ze Sachalinom a na sewjeru z ruskej twjerdźu. Přestrjeń Ochotskeho morja je někak 1,5 miliona kwadratnych kilometrow a maksimalna hłubokosć je 3521 metrow. Najwažniši přitok Ochotskeho morja je rěka Amur. Wuznamne přistawy su Južno-Sachalinsk, Magadan, Ochotsk a Palana.


text:
Dwěsćě lět stare kładźite twarjenje z Wochoz krok po kroku a z wulkej čućiwosću restawruja
Ćmowe kaž ebenowe drjewo abo tola radšo w měšeńcy z palizandrom? Z tajkimi nadrobnymi prašenjemi zaběraja so w Dźěwinskim (Groß Düben) ćěsliskim zawodźe Haralda Röscha. Drjewo- a třěchitwarske předewzaće ma nadawk, Šwjelowu bróžnju z Wochoz (Nochten) po pomnikoškitnych předpisach restawrować. Jako pospyt su sobudźěłaćerjo někotre deski rozdźělnje wobarbili. Tak móža sej na restawraciju specializowany planowar Dirk Böhme, farar Daniel Jordanov a čłonojo Wochožanskeho towarstwa Šwjelowa bróžnja lóšo předstajić, kak jednotliwe barby skutkuja.
Cyły rozměr škodow widźeć


text:
Dynkmal we Warszawie za ślōnske piniōndze
– Milijōn złotych, co go ślōnske lokalne regyrōnki i metropolijŏ majōm przekŏzać na postawiynie dynkmala Korfantego we Warszawie idzie udać moc pożytecznij – gŏdoł dzisioj na kōnferyncyji Marek Nowara, radny miasta Katowice z ramiynia Ruchu Autōnōmije Ślōnska.
Dzisiyjszŏ kōnferyncyjŏ pod siydzibōm Gōrnoślōnsko-Zŏgłymbiowskij Metropolije zeszła sie w czasie z podpisaniym we Warszawie umŏwy miyndzy władzami miasta głōwnego i przedstawicielami ślōnskich miast. Ci ôstatni na budowã dynkmala Wojciecha Korfantego uzdali sie udać milijōn złotych.
– Korfanty stoł sie przedmiotym brzidkigo politycznego szpilu miyndzy PiS a PO. Ta ôstatniŏ, kerŏ niy poradziyła dokludzić do postawiyniŏ dynkmala, jak miała cołkõ władzã w państwie, terŏz prōbuje nadrobić stracōny czas za piniōndze ślōnskigo podatnika – gŏdŏ Marek Nowara. – Niykerym sie zdŏwŏ, co przecinanie styngi we Warszawie prziniesie im sukcesy na welōnek na Gōrnym Ślōnsku – przidŏwŏ.
Przedstawiciele Ruchu Autōnōmije Ślōnska padajōm, iże te piniōndze idzie udać lepij. – Stawianie dynkmalōw to niy jedyny elymynt polityki historycznyj. Srogszy walor edukacyjny miałoby przeznaczynie tych piniyndzy na dodruk ksiōnżki Jana F. Lewandowskigo ô Wojciechu Korfantym i rozesłanie jij do wszyjskich szkolnych bibliŏtyk – gŏdŏ Nowara.
Ôkrōm tego Ruch Autōnōmije Ślōnska narachowoł, co za piniōndze przekŏzane na budowã dynkmalu ślōnske lokalne regyrōnki mogłyby:
1. zmyńszyć ymisyjõ:
- pyłōw zawieszōnych ôd 10 do 20 tōn rocznie w przipadku zmiany kotłōw na wōnglowe 5. kategoryje abo ôd 29 do 40 tōn rocznie w przipadku zmiany na gazowe,
- dwutlynku siarki SO2 ôd 4,5 do 8,5 tōn rocznie w przipadku zmiany kotłōw na wōnglowe 5. kategoryje abo ôd 15 do 20,5 tōny rocznie w przipadku zmiany na gazowe,
- dwutlynku wōnglŏ CO2 ôd 460 do 920 tōn w przipadku zmiany kotłōw na wōnglowe 5. kategoryje abo ôd 1,7 tys. do 2,4 tys. tōn w przipadku zmiany na gazowe,
2. sfinancować kust dlŏ dzieci we przedszkolach ôd bezma 115 tys. do 225 tys. jŏdeł (śniŏdanie + ôbiŏd + swaczyna) co przekłŏdŏ sie na darmowe jŏdło dlŏ ôd 615 do 1200 dzieci bez cołki rok szkolny.
Na kōnferyncyji spōmniano było tyż ô szykanowaniu i heresztowaniu Korfantego ôd sanacyjnych władzōw. Ilustracyjōm tego może być rzeźba Korfantego z kajdankami na rynkach, co zaprezyntowano była w czasie kōnferyncyje. RAŚ deklaruje, iże pōnad 2 metrowõ rzeźbã może ôddać Metropoliji, by ta przekŏzała jã Warszawie.
Ruch Autōnōmije Ślōnska apeluje do władzōw metropolije i miast regiōnu ô reszpekt dlŏ regiōnalnyj spōlnoty i pozorne dyspōnowanie danymi im piniyndzmi ślōnskigo podatnika.
Padajōm tyż, co kultura pamiyńci je ważnym skłŏdnikym tożsamości, co jã lokalny regyrōnek winiyn spiyrać, ale financowanie ôd ślōnskigo podatnika dynkmala w dalekim mieście idzie widzieć ino za symbol cynicznyj prōby wciśniyńciŏ sie przed kamery w ôkresie przed welōnkym.
Zdrzōdło: autonomia.pl.


text:
Czŏrnŏ dziura
Czŏrnŏ dziura to je plac we czasoprzestrzyństwie, kerego bez wpływ grawitacyje, nic – cuzamyn ze światłym – niy może ôpuścić[1]. Zgodnie ze ôgōlnõ teoryjōm zglyndności, do jeji nastōniŏ zdatne je nagrōmadzynie dostatecznie srogij masy we ôdpednio małyj ôbjyntości. Czŏrnõ dziurã ôbtŏczŏ matymatycznie zdefiniowanŏ wiyrchnia nazywanŏ horyzōntym zdarzyń, kerŏ wyznaczŏ granicã bez nawrotu. Nazywŏ sie jōm „czŏrnõ”, pōniywŏż doimyntnie pochłōniŏ światło trefiajōnce w horyzōnt, a niy ôdbijŏ niczego, jak ciało perfekt czŏrne w termodynamice[2]. Kwantowŏ teoryjŏ pola przewiduje, iże czŏrne dziury ymitujōm prōmiyniowanie jak ciało perfekt czŏrne ô niyzerowyj tymperaturze. Tymperatura ta je ôpacznie proporcjōnalnŏ do masy czŏrnyj dziury, co sprawiŏ, iże barzo ciynżko jy zaôbserwować we wypadku czŏrnych dziur ô masie gwiŏzdowyj abo srogszych.
10 kwietnia 2019 wyuczyni z programu EHT ôpublikowali piyrszy w historyji ôbrŏz czŏrnyj dziury, bydōncyj w cyntrum galaktyki Messier 87[3].
„Czŏrnŏ Dziura” Laplace’a[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We klasycznyj teoryji grawitacyje Isaaca Newtona tajleczka we spoczynku daleko ôd cyntrum grawitacyje mŏ imyntnõ ynergijõ rōwnõ nulowi
stōnd mōmy:
Prōmiyń Schwarzschilda je delkōm ôd cyntrum prziciōnganiŏ, w keryj wartkość tajleczki je rōwnŏ wartkości światła w prōzni Stōnd
Przipisy
- ↑ Robert M. Wald, General Relativity, University of Chicago Press, 15 mŏja 2010, ISBN 978-0-226-87037-3 [dostymp 2021-05-06] (angelski).
- ↑ Thermodynamics of Black Holes, web.archive.org, 20 listopada 2012 [dostymp 2021-05-06] [zarchiwizowane z adresy 2012-11-20] .
- ↑ The Event Horizon Telescope Collaboration, et. al. First M87 Event Horizon Telescope Results. I. The Shadow of the Supermassive Black Hole. „The Astrophysical Journal Letters”. 875 (1), s. L1, 2019-04-10. The American Astronomical Society. DOI: 10.3847/2041-8213/ab0ec7. ISSN 1538-4357 (ang.).


text:
Mjymjecko godka
Mjymjecko godka (tyż: ńymjecko, mjym. Deutsch, deutsche Sprache) – godka ze grupy zachodńij familije godek germańskich. Je fest zrůżńicowano rygjůnalńy, a ńykere djalekta – take kej djalekt używany we "mjymjeckogodkowyj" tajli Szwajcaryje (Schweizerdeutsch albo Schwyzerdütsch/Schwiizertüütsch, noleżůncy do grupy djalektůw alymańskich) – sům roz za czas klasyfikowane jako uosobne godki. Nojbliży spokrewńůno je ze godkům ńiderlandzkům, kero ale cechůje barzi uproszczůny gramatyczny systym.
Mjymjecko godka dała kupa ausdrukůw a gramatycznych strukturůw do ślůnskij godki. Bajszpil takich słůw to: aszymbecher (uod Aschenbecher), cug (uod Zug), bajszpil (uod Beispiel) a moc inkszych. Do 1945 bůła uůna důminujůncům godkům we Ślůnsku.