text:
Tradicionalnej wolejbulowej dwubojej na Serbskim gymnaziju Budyšin (SGB) wotměštej so minjeny štwórtk. 29. duel muskeje generacije rozsudźichu maturanća z 3:0 přećiwo swojim wučerjam, rozžohnowace so abiturientki přewinychu wučerki z 2:0.
Tradicionalnej duelej při wysokim saku stej minjeny štwórtk krótko do 14 hodź. mnohich šulerjow wjacorych lětnikow přiwabiłoj, a to do sportownje Serbskeho a šulskeho zetkawanskeho centruma Budyšin. Wulki fanowy blok našich dwanatkarjow postara so wo porjadnu atmosferu a tworješe tak perfektny ramik wubědźowanja. Za musku generaciju SGB bě to mjeztym 29. wolejbulowy duel. 26. meje 1993 běchu so abiturienća přećiwo swojim wučerjam z 3:2 přesadźili. Tež tónraz juskachu woni nad jasnym 3:0, dobywši jednotliwe přechody 25:21, 25:19 a 25:18. W mustwje tči njesměrny potencial, kotryž je wone tón dźeń přeswědčiwje wužiwało. We wurisanjach „Młodźina trenuje za olympiju“ je tónle lětnik 2019 z kapitanom Jakubom Bobku mjez šěsć finalistami 4. městno wobsadźił a lěto pozdźišo so z bronzu do Łužicy wróćił (SN rozprawjachu).


c: text/html

text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci po prowdźe Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwjetńa 1452 r. we Vinci we Italiji, um. 2 moja 1519 r. we Clos Lucé we Francyji) – italski, rynesansowy malyrz, baumajster, filozof, muzykant, dichter, uodkrywca, matymatyk, anatům, geolog.
Rodźił śe a wychowoł kole mjasta Vinci, kej ńyślůbny syn notarjusza kyjza Pjera da Vinci a chopki, Cateriny. We wspůłczesnym pojmowańu ńy mjoł nazwiska, człůn "da Vinci" uoznoczo "ze mjasta Vińći". Jigo cołke nazwisko, nadane mu przi narodźinach, to "Leonardo di ser Piero da Vinci", co uoznoczo "Leonardo, syn sera Piera s mjasta Vińći"[1].
Leonardo ńyroz bůł uopisywany kej archetyp "czowjeka rynesansu", kerygo ćekawośći dorůwnywoła ino śůła jigo pomysłůw. Szyroko uważo śe uůnygo kej jydnygo ze nojsrogszych malyrzy a prawdopodobńy nojbarzij uobdarzůnům wszychstrůnnům grafikům uosobům we gyszichće[2].
To właśńy grafika przisporzůła Leůnardowi nojsrogszyj popularnośći. Dwje ze jigo prac, Mona Lisa i Uostatńo Wjeczyrza, majům przodńy mjejsca na listach nojznůńszych, nojczyńśći imitowanych i wspůminanych portretůw i dźeł malarstwa. Růwńy sroge znoczyńy we gyszichće kůnsztu mo szkic Leůnarda Czowjek witruwjański. Do czasůw teroźńich przetrwoło nojprawdopodobńij 15 jigo uobrozůw[3].
Kej inżyńyr, Leůnardo tworzůł projekty wyprzedzajůnce jigo czas, uobsztalowujůnc kůncepcyjo helikoptera, pancerwagyna, wykorzistańo podstaw tektůńiki plat, podwůjnygo kaduba szifu a wjela inkszych inkszowacyji. Wzglyndńy moła licza jygo půmysłůw uostoła wćelůno we żywobyće za jigo czasůw[4].
Da Vinci robjůł na nojsrogszych dworach Ojropy, m.in. do rodu Sforzůw a Medyceuszy. Doprowadźił do znocznygo wzrostu poźůmu wjydzy uo anatůmiji, Lůndowym budowńictwje a hydrodynamice. Zaznaczůł swojo uobecność tyż we dźedźińy architektury, rzeźby, filozofiji a pisorstwa, nale te zajyńća uodgrywoły myńijszo rola we jigo żywobyću. Do dźiśoj przetrwoło 7000 zajtůw jigo notatkůw ze rysůnkůma a szkicůma.
Przipisy
- ↑ We Italiji nadowano wuůnczas nazwisko podug pochodzyńo, placu porodzyńo abo fachu
- ↑ Podug takich ludźůw kej choby: Gjorgo Vasari, Gjovanni Antonio Boltraffio, Baldassare Castiglione, "Anůńimo" Gaddjano, Berynsyn, Hipolit Taine, Henry Fuseli, Rio, Bortolon
- ↑ Je 15 znoczůncych uobrazůw, kerych autorstwo przipisywane je bez historykůw Leůnardowi. Bezma ino sům to uobrazy na desce, nale tyż fresk, srogi rysůnek na papjůrze i dwa dźeła, kere znojdno we wczesnych stadjach pracy. Do tygo je pewno liczba inkszych prac we roztomajty sposůb przipisywanych Leůnardowi
- ↑ Przodńy wyńikoło to ze uůgrańiczyń techńicznych epoki. Leůnardo prezyntowoł nowoczesne podejśće naukowe do metalurgiji a inżyńyryji, kere we czasach rynesansu bůły modymi dźedźinůma. Ńykere ze jigo půmńijszych půmysłůw, take kej autůmatyczno nawijarka do szpul, eli maszyna lo sprawdzańo wytrzimałośći drutu na rozćůngańy, wlozły do śwjata techńiki bez wjynkszygo rozgosu

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nowa kolesowarska šćežka wokoło Rańskeho jězora ma wotnětka wjac dowolnikow do Łužicy wabić.
Rań (AK/SN). ) Kolesowarki a kolesowarjo móža wotnětka Rański (Großräschen) jězor dospołnje wobjěć abo sej jón pěši wotkryć. Zmóžnił je to zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Braniborska. Nastała je nowa 2,8 kilometrow dołha kolesowanska šćežka we wobłuku wyšiny Reppister. Wona skulojća kołopuć wokoło jězora, podšmórnje sobudźěłaćerka zaměroweho zwjazka Julia Kussatz. „Hišće dosć dobre elementy při wuhladnišću smy zachowali a z pomjeńšenym zwobraznjenjom wotbagrowanych sydlišćow wudospołnili. Elementy słuža dopomnjeću na hórnistwo w regionje“, wona informuje. Nastało je nimo toho wotpočnišćo.


text:
„Pòd òkã Jastrë” – to je titel te pierszégò w historëji romanu fantasy w kaszëbsczim jãzëkù
Dziennikarz Radio Kaszëbë, 4 grudnia 2019
To je ten pierszi roman fantasy w kaszëbsczim jãzëkù. „Pòd òkã Jastrë” mô bëc wëdóny na drëdżi rok.
Je òpiarti na mòtiwach znónëch z kaszëbsczi mitologiji. Zamiast alfów, entów ë drëdżich ras znónëch lubiéńcóm tegò ôrtu lëteraturë, pòjôwiają sã tu: stolëmë, krôsniãta, klabaternicë, złi démón Szôlińc, panownik mòrzi Gòsk abò Bòrowô Cotka. Aùtór romana Dariusz Majkòwsczi pòdsztrichùje, że twòrzącë swiat, co w tim sã dzejô akcëjô – a òsoblëwie pòstacëje – òpiérôł sã dosc tëlé na egzystëjący ju lëteraturze.
Łoni zaczątkòwi wëjimk „Pòd òkã Jastrë” béł achtniony òd jurorów Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsa miona Jana Drzéżdżona, jaczi przëznãnë mù tã pierszą nôdgrodã w kategòrëji proza. Latos Dariusz Majkòwsczi skùńcził pisanié romana, a zalatos zamiszlô jen wëdac pòspòle z wëdôwizną Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.
Na napisanié te pierszégò w historëji romana fantasy pò-kaszëbskù aùtór miôł dostóné stipendium marszôlka pòmòrsczégò wòjewództwa dlô ùtwórców.


text:
Mrowcowate
Mrowcowate, mrowce (łać. Formicidae) – familijo uowadůw ze raji błonůwkůw, podraji Apocrita. Fest uobyczne, idźe je trefić pod bezma kożdům geograficznům szyrzkům. Je ich ůng. 12 tyś. gatůnkůw.
Mrowce majům samce, samice a tyż robotńice - samice uo ńyrozwińyntych płećowych narzůndach. Robotńice idźe uodrůżnić skirz tygo co ńy majům krzidłůw. Sům uůne zuorgańizowane we społecznośći we kerych kożdyn mo przidźelono rola a zadańa. Samce majům ino zapłodńić krůlowo a ńyskorzi ginům. Krůlowo skłodo jajca ze kerych lyngnům śe mode mrowce. Robotńice stowjajům gńozdo mjanowane mrowiskem, zbjyrajům futer a brůńům gńozda uod wrogůw.
Futer mrowcůw je roztomajty, ńykere gatůnki sům źelinożerne, inksze wszyjskożerne. Ńykere, ntp. ze zorty atta we Połedńowyj Americe uprowjajům we swojich mrowiskach grziby na futer.
Wszyjske majům jadowy gruczoł a jeich jod mo we śa mrowcowy kwos.


text:
Jak idzie1 zrobić szpajza ze pozimkōma,2 to czamu3 niy zrobić sie i taki4 barzi5 oriyntalnyj ze mango. Pomysłōw na roztomajte6 szpajzy mōm7 jeszcze trocha i to może mi z tego wyjdzie tako całoł seria. Pamiyntejcie, że nojważniysze jest sam8 te mango, niy moge9 być twarde, ale fajnie miynke i soczyste. Tyn deser je taki odświyżajōncy, niy za słodki i jak żech go testowoł na gościu, to niy dojś,10 że przeżōł, to jeszcze pedzioł,11 że je bardzo dobry 🙂
Co potrza?
1 sroge12 i dojrzałe mango
400 ml śmiytōnki ( 36 % )
2 łeżki cukru pudru
3 łyżeczki żylantyny
połra13 łeżek wody
Do posypania na gōra:
płatki biołyj14 szokolady, abo kōłkōsraszple,15 abo płatki migdałów, abo jeszcze jake inksze rzeczy, co to bydōm fajnie wyglōndać na wiyrchu.16
Mango łobiercie,17 pokrejcie18 na byle jake kōnski19 i dejcie20 je do jaki miski, abo blyndera. Ta pestka, co je we środku, mogecie wyciepnōńć.21 Mango zmiksujcie, dodejcie do niego rozpuszczōno we wrzōntku żylantyna i wejście22 sie za śmiytōnka. Ubijcie jōm, a pod kōniec dejcie cuker puder. Tera nastołwcie23 sie mikser na mańszo24 pryndkość i pomału25 dodołwejcie sie dō ni te zmiksowane mango. Przelyjcie ta szpajza do jaki fajny miski, na wiyrchu posypcie szokoladōm abo i jakim inkszym łōnym do posypowania, dejcie do lodōwki, poczekejcie, aże stwardnie i …smacznego 🙂
1można
2truskawkami
3dlaczego
4takiej
5bardziej
6różne
7mam
8tutaj
9może
10dość
11powiedział
12duże
13kilka
14białej
15wiórki kokosowe
16górze
17obierzcie
18pokrójcie
19kawałki
20włóżcie
21możecie wyrzucić
22zabierzcie
23ustawcie
24mniejszą
25powoli


text:
Wjesny předstejićer spřisahany
Čorny Chołmc. Peter Michala je wot wčerawšeho Čornochołmčanski wjesny předstejićer. Wojerowski socialny měšćanosta Thomas Delling (SPD) bě jeho na posedźenju wjesneje rady spřisahał. 60lětny energijowy inženjer Michala je zastojnstwo wot lońšeho junija komisarisce wukonjał, po tym zo bě předstejićer Mirko Pink wotstupił.
Eva Menasse čita w cyrkwi
Kamjenc. Znata w Berlinje bydlaca Wienska awtorka a publicistka Eva Menasse změje jutře, štwórtk, mjeztym „4. Kamjensku narěč w klóšterskej cyrkwi“. Spisowaćelka čita ze swojeje zběrki krótkopowědančkow „Zwěrjata za pokročenych“. Zarjadowanje organizuje zarjad za recepciju Lessinga we wobłuku 8. interkulturneju tydźenjow.
3,5 milionow ludźi smě wolić
Kamjenc. Něhdźe 3,5 milionow wobydlerjow Sakskeje smě so na wólbach zwjazkoweho sejma přichodnu njedźelu wobdźělić. Tole zdźěla krajny statistiski zarjad ze sydłom w Kamjencu. Ludźo smědźa we 16 wólbnych wokrjesach swój hłós wotedać. 17 politiskich stron je lětsa za wólby dowolenych a steji tuž na wotpowědnej wólbnej lisćinje.


text:
Prjedy hač dom spotorhaja, sej zajimcy to abo tamne sobu wzali
Slepo (CK/SN). Za čas minjenych prózdnin su na šulach w Zahorju, Krušwicy, Hamoru a Běłej Wodźe dodźeržane meble z derje zdźeržanym mobiliarom narunali. Tón pochadźa ze stareje Slepjanskeje šule. Po wotewrjenju noweho němsko-serbskeho šulskeho kompleksa w februaru móžachu nošerjo kubłanišćow a towarstwa swój zajim za inwentar stareje šule přizjewić. Blida, stólcy, kamory a tafle za šulske rjadownje běchu požadane. Slepjanska dobrowólna wohnjowa wobora dojědźe sej po sportowe nastroje, tež pěstowarnjam gmejny a hortej tajke přewostajichu. Towarstwa zawěsćichu sej dźěle wučbneje kuchnje a dalši mobiliar.


text:
Christian Huth stanje so z nowym Łazowskim fararjom. Wot 1. septembra ma wón nowe zastojnstwo nastupić a zamołwitosć za wulkowosadu Hornjołužiska jězorina přewzać, zestajanu z wosadow Łaz, Delni Wujězd a Wulke Ždźary.
Łaz (AK/SN) Christian Huth naslěduje fararja Matthiasa Gnüchtela, kiž so na wuměnk poda, a je so wčera na kemšach wosadźe we Łazowskej ewangelskej cyrkwi předstajił. „Mamy běžny přechod. Směm swojeho naslědnika witać, a to je rědka hnada“, farar Matthias Gnüchtel dźakownje rjekny, witajo Christiana Hutha a jeho swójbu. „K zastojnstwu fararja słuša stajnje tež farska žona. Pytajće za radu čłonow wosady. Dźiwajće na fararsku swójbu tak, kaž sym to tež ja činił“, Gnüchtel wosadnych namołwi.
Farar Huth změje přichodnje zamołwitosć za wosady Łaz z 566 wěriwymi, Delni Wujězd z 364 a Wulke Ždźary z 564 přisłušnikami. Wot lěta 2007 tworitej Delni Wujězd a Łaz zhromadnu wosadu. Wot lětušeho februara nětko wobsteji wulkowosada Hornjołužiska jězorina, kotrejž tež Wulke Ždźary přisłušeja.


text:
Železniska čara Berlin–Zhorjelc je hłowna železniska čara w Berlinje, Braniborskej a Sakskej. Wjedźe z Berlina přez Łužicu do Zhorjelca.
Čara spočina w Berlinje a wjedźe přez Parsk, Lubin, Choćebuz, Grodk a Hórku. Je 207 kilometrow dołha a bu w lětomaj 1866/67 natwarjena.
Z Parska wjedźe čara do Beeskowa. Čara do Chudowiny słuša dźensa k Draisinenbahnen Berlin/Brandenburg GmbH & Co. KG.
Z Lubina wjedźe čara do Falkenberga.
Z Lubnjowa wjedźe čara do Kamjenca.
Choćebuz je wulke železniske křižowanišćo. Wottam wjedu čary do Halle, Wulkeho Hojna, Gubina a Baršća. Něhdyša čara do Frankobroda nad Wódru bu w lěće 2000 zawrjena.
Ze Syjka wjedźe čara do Hórnikec.
Běła Woda je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa wužiwa so pak jeničce hišće čara z Berlina do Zhorjelca. Železniska čara do Mužakowa bu w lěće 2001 zawrjena, železniska čara do Baršća hižo 1998.
W Hórce je křižowanišćo z železniskej čaru Węgliniec–Falkenberg.
Ze Zhorjelca wjedu dalše čary do Drježdźan, do Nikriša (a Žitawy), do Zawidowa,
do Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.


text:
Polacy deklaraciju prěnjeje konstitucije w Europje z lěta 1791 wopominali
Waršawa. Pólska swjećeše minjeny kónc tydźenja róčnicu, kiž je ludźom wosebje wuznamna a kotruž sej přewšo waža: 230lětne wobstaće konstitucije, Zakładneho zakonja. Tak bě so Pólska 3. meje 1791 z konstitucionelnej monarchiju stała. Bě to prěni moderny Zakładny zakoń w Europje, zepěracy so na tři stołpy demokratije, tehdy hišće z kralom na čole: parlament, statny aparat a justicu. Do toho bě Pólska wot lěta 1772 mjez Pruskej, Awstriskej a Ruskej dźělena. Polacy zwjazowachu ze swojej nowej konstituciju nadźiju, zo budźe kraj nětko zaso samostatny a swobodny.


text:
Korla Božidar Křižan
Korla Božidar Křižan (němsce Karl Theodor Zieschang; * 15. awgusta 1886 w Hodźiju, † 27. měrca 1924 w Rakecach) bě serbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskeje literatury.
Narodźi so jako šeste dźěćo kublerja Pětra Wilhelma Křižana a jeho mandźelskeje Hany Wilhelminy, rodźeneje Valtenec. Jeho starši bratr bě Jan Křižan, wuj Jan Pawoł Křižan bě w Hodźiju z fararjom. Korla Božidar wopytowaše Budyski gymnazij a pokročowaše po semestru stareje filologije ze studijom ewangelskeje teologije w Lipsku. Jedyn z najlěpšich přećelow za čas studija bě pozdźiši wučer a sobuzałožer Domowiny Franc Kral.
Wot 1911 do 1913 bě Křižan wikar a wot 1913 do 1917 farar w małej Hućinjanskej wosadźe. W lěće 1917 dósta farske městno we wo wjele wjetšej Rakečanskej wosadźe, hdźež hač do swojeje zaheje smjerće na zahorjenje płucow w starobje jenož 37 lět wosta. Bu na starym Rakečanskim kěrchowje při cyrkwi pochowany.
W lěće 1919 zmandźeli so z Marju Wirthec ze Stróže (1892–1955), sotru Pawoła a Gerharda Wirtha. Zawostaji ju a dźowce Marju (1920–2007, pozdź. Herrmannowa) a Martu (1922–2002, pozdź. Cyžowa).
W Pomhaj Bóh wozjewi někotre prědowanja a tež basnje. Wot 1914 bě z čłonom Maćicy Serbskeje a nimo toho pokładnik Serbskeho ewangelskeho knihoweho towarstwa.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Gerhard Wirth: Křižan, Korla Božidar. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 311
- Gerhard Herrmann: Korla Božidar Křižan. W Serbskej protyce 1999, str. 65–66


text:
Galeria zdjęć
Archiwum zdjęć
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stilon Gorzów - Stadion, 7 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stilon Gorzów - Stadion, 7 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Ruch, 6 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Ruch, 6 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Śląsk, 2 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Śląsk, 2 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: 1 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: 1 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2009: Mikołajkowe granie na Śląskim Stadion Śląski Chorzów 2009: Mikołajkowe granie na Śląskim
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Stadion Śląski - Pomologia Prószków Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Stadion Śląski - Pomologia Prószków
Stadion Śląski Chorzów 2004: Wręczenie medali za zwycięstwo w lidze : Obóz w Augustowie - drużyny 04, 05, 06 Stadion Śląski Chorzów 2004: Wręczenie medali za zwycięstwo w lidze : Obóz w Augustowie - drużyny 04, 05, 06
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień II Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień II
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień I Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień I
Stadion Śląski Chorzów 2002: Orlik Ruda Śląska - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Orlik Ruda Śląska - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2003: Wręczenie medali za Mistrzostwo I Ligi Stadion Śląski Chorzów 2003: Wręczenie medali za Mistrzostwo I Ligi
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Górnik Jaworzno Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Górnik Jaworzno
Stadion Śląski Chorzów 2002: MUKP Dąbrowa Górnicza - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: MUKP Dąbrowa Górnicza - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A. Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A.
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Zagłębie Sosnowiec Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Zagłębie Sosnowiec
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Orbita Bukowno Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Orbita Bukowno
Stadion Śląski Chorzów 2002: Górnik Jaworzno - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Górnik Jaworzno - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Rozwój Katowice - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Rozwój Katowice - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: GKS Katowice - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: GKS Katowice - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Orbita Bukowno - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Orbita Bukowno - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Zagłębie Sosnowiec - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Zagłębie Sosnowiec - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Rozwój Katowice Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Rozwój Katowice
Stadion Śląski Chorzów 2002: UKS Szopienice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: UKS Szopienice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A. Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A.
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion Śląski - Polonia Bytom Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion Śląski - Polonia Bytom
Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów: Stadion Śląski - Sparta II Katowice Stadion Śląski Chorzów: Stadion Śląski - Sparta II Katowice
GTV Stadion Śląski 97: Stadion Śląski - Warta Mstów GTV Stadion Śląski 97: Stadion Śląski - Warta Mstów
Stadion Śląski Chorzów 99: Stadion Śląski - Górnik Zabrze Stadion Śląski Chorzów 99: Stadion Śląski - Górnik Zabrze


text:
Pore opowiadań o tym, jako to kiejsi bywało i o hań downym żywobyciu...
Nasza chałupa w Baszce
Jak żech był małym chłapcym, to my miyszkali w takij małej drzewianej chałupce w postrzodku dziedziny przi potoku. Ta drzewiónka była nisko, srobióno s hrubych belek, a miyndzy nimi był postyrkany mech, coby wiater nie fukoł. Na dachu były szyndzioły, a po nich sie czołgoł grómotrzask, kiery mioł chronić chałupe przed pierónami. S cesty sie szło na chodnik, kole chodnika była miydzka a na nij pieknie naszczypane piyńki s lasa i chołda karkoszków, kiere starka dycki nasmykała. Dwa malusińki okiynka były obłożóne drzewym i zasłaniały wszecko, jak sie człowiek chcioł kapke podziwać na świat. Pod dachym wisiała drabina i hoki na chytani drzewa, jak była w lecie powódź. Do naszej chałupy sie chodziło przes wysoki próg. Dymbowe dwiyrze, kiere ni miały zómka szły do siynie. W siyni były drzewiane schody na wyrch, kole nich stoła putnia na wode, żarna na mielyni obilo, łopata i brzozowo mietła. Potym były dwiyrze do izby, w kierej sie warziło, jadło, spało i miyszkało. Ta izba była przestróno, na sztwierć izby był wielki piec s trómbóm na pieczyni chleba, abo kołoczy. Powół s desek uż był czorny, a miyndzy tragarzami dziury były zalepióne celinóm, coby sie nie suła szpina do izby. Na postrzodku powołu, na tragarzu był wydłubany rok, kiej tóm chałupe stawiali. Kole niego było wydłubane eszcze kółko i napisane IHS. Na tragarzu sie kredom dycki pisało kiej sie kiery urodziuł, kiej kiery umrzuł, a aji kiej sie krowa biegała. Na postrzodku powołu w tragarzu był aji wbity hok do wieszanio zabitego babucia. Dłaszka była bez desek, s gliny, to byłą tako celina rosbabrano s czyrwiónóm i s wajcami, udeptano jak na gumnie. Dłaszke sie zamiatało i szłapało sie po nij fórt tóż była wyglancowano jak bótki wojoka. Od dwiyrzi na wszeckich ścianach wisiały obrozki świyntych. Na nejlepszym miejscu, tak że zaros człowiek uwidzioł wisioł starzików patrón – Świynty Jozef. Pod oknami, kaj było nejwiyncyj widno stoła stolica, a pod nióm trówła s rostomajtymi szkarbołami. Miyndzy oknami wisioł Świynty Kryspin – patrón wszyjstkich szewców – bo mój starzik byli szewcym. Naprociw dwiyrzi wisioł wielki krziż, a pod nim lampka, w kierej sie dycki poluł ogiyń. Pod krziżym był eszcze wielkucny dymbowy stół. W jednym kóncie stoł kredyns, a w drugim legier s pierzinami. Kole ścian i kole pieca były małe stolice. Przi stole stoły sztyry stołki. Bliży pieca wisiały godziny, pod nimi była malowano trówła. Przi tej trówle stoł drugi kredens a w nim były poukładane gorki i glinioki. Nad piecym starka dycki wieszali jakisi miyszki s zielinami, abo suszyli pokrziwy. Na murku od pieca były łyżki. Na progu był przibity grejcar i podkowa na szczynści.
Downe żywobyci
Na dziedzinie, w każdej chałupie gazdowie i dziecka wczas stowali, dyć roboty dycki było moc. Pole trzeja było obrobić na czas, a przi chałupie też fórt sie naszła jakosik piloba. To je procny chlyb – tak prawili starziki. Óni downo pomrzili i spoczywajóm na kierchowie. A dziśka inksze czasy. Toż podziwejmy sie, jaki to było żywobyci za młodych roków starki i starzika. W lecie wszyjscy dómownicy stowali hónym, kie sie yny słóńce pokozało nad chrostami za potokym. Myli sie w laworze i gibko oblykali szaty na każdo. Dziołuchy sie czosały przed zdrzadłym, plótły binkosze i wiónzały maszki na kistke. Wszyjscy sie rychtowali czym rychlij i każdy patrził swoji roboty. Gaździno naporynczyła starszej dziołusze, coby rożła ogiyń pod blachóm. Sama wziyna szkopiec i pospołu z młodszóm ceróm poszła do chlywa dojić krowe. Dziołucha sie dziepro prziuczała i nie była obeznano s bodlawóm Malinóm. Nie dała se pozór i krowa flinkła ji chłostym po gymbie i nastómpiła na noge. Dziołucha sie slynkła, klejzła na krowińcu, pizła mamie do szkopca i uloła kapke mlyka. Zaczyna jowejczeć i podyrdała ku chałupie. S dzieckami było dycki moc ostudy. Mama w kuchyni ocedziła mlyko do glinioka i zaniósła do piwnice. Na piecu postawiła wczorajsze mlyko, s kierego rychli posbiyrała śmietónke i dała zawarzić na szwołki. Poszła zozdrzić na nimocnóm ciotke, co mieli swojóm izbeczke w giblu. Dziołuchy nie dały pozór i mlyko uskipiało. Gazda hónym pojod chleba ze szpyrkóm i leberkóm, wypiuł duszkiym dwa gorczki kawy s mlykym, do kapsy w kabocie wraził kónsek brutwanioka ze szmolcym na swaczyne i poszoł do pola. Poklepoł kose i zaczón kosić prziłóg za potokym. W chałupie gaździno i dziecka fórt cosik mieli do roboty. Chłapiec nejprzód poszeł po obili na wyrch do fachu. Wzión se baterke, bo tam je dycki ćma. Nabroł owsa do sztwiertki, slos opaternie po schodach i posuł kuróm do korytka kole stodoły. Jak dziołuchy pośniodały, to ta młodszo chyciła sie szkrobanio ziymnioków na obiod. Gaździno namoczyła prani do żbera. Dziwo sie, a pod blachóm ćma – wszyjstko wygorało. Przikozała chłapcu, coby wzión cieślice i narómboł karkoszek. Nale tyn naszoł yny jakisi wilgłe chrości. Ogiyń yny bełknie i gaśnie. Chłapiec poszoł po drugi. Prziniós suche szczapy i w kiblu wónglo s piwnice. Gaździno ciepła do pieca stare papióry i poloła brynym, coby sie to rychli rospoliło. Postawiła na blasze owiynzine w garcu. Dziywcze grzoło w łogniu cegliczke do biglowanio. Potym naszkróbione cychi, cyszki i płachty pokropiło wodóm i biglowało. Młodszo cera ukłodała prani na stusek do odmaryji. Chłapiec wykludziuł krowe i jałówke s chlywa i poszoł pajść na miedze za zogónami. Starka siedzieli przi oknie, ficowali stare fusekle i prziszywali knefle ku jakli. Dycki im było zima, tóż mieli na plecach hacke. Na nogi wzuwali kopytka, bo ich oziómbało i krynciła ich rewma w nortach. Gaździno posłała cere po wajca i przikozała, coby niechała na gnioździe podkładek. Dziołucha wziyła po chodniku mlyka s chlebym dlo psa i wykidała mu to do szolki kole budy. W połednie gazda i chłapiec prziszli na obiod. Była owiynzio polywka s nuglami i francki z trzicieliny, pieczóne na fandli. Gazda jod faszyrki s dynstowanóm kapustóm. Staro koczka nuchciła pod stołym, plóntła sie pod nogami i czakała na jakisi podnoski. Jak poobiadwali, starsze dziywcze wloło s garca, co stoł na blasze, ciepłej wody do lawora, wziyno myjke i hónym pomyło garce i miski. Gaździno gichła pumyje do ampra, ciepła tam pore ziymnioków i zaniósła babuciowi do corka. Potym poukludzała kram w kuchyni i siyni, a deliny wydrziła kartaczym. Dziywczynta poszły biylić prani na miedze, co go mamulka rano wyprali. Gaździno wziyna do kosza wajec, szwarny kónsek kołocza ze syrym i wyndzónej szónki, i poszła s nowiyckóm do bratówki, co miyszkała po sómsiedzku. Za półdrugo godziny była naspadek. Ni mógła tam być deli, dyć jóm fórt góniła robota. Wziyła dziełchy i pospołu poszły na zogóny przebiyrać ćwikle, póki je dobry czas. Od czwortku miesiónczek je w kole i isto zaś gichnie deszcz, abo krupy, bo je fórt parno. Po połedniu gazda odchyboł krowóm gnój s chlywa. Zakiyl sie bydło nie pasło w rajczuli, oba z chłapcym wziyli cieślice, klepocz i kastlik z gwoździami i poszli sprawić płot. Synek se nie doł pozór i piznył sie klepoczym do palca, jak przibijoł lajśniczke do dwiyrek. Kiej sie zećmiło, wszyjscy byli dóma. Starsze dziywcze hónym prziniósło szczap na podpołke i srobiło ogiyń pod blachóm. Gaździno wziyna ze szpajski jelita i upiykła w piecu na brutwani, a zakiyl sie piykły, poszła dojić krowe. Głodne dziecka chyciły sie jedzynio okrajków s kołocza, co był upieczóny na niedziele i popijały to dojankóm. Gaździno wloła śmietónke do maśniczki i ubijała masło. Starka rożli lampe na nafte, pochladali w podstolu jeglic i zaczli sztrykować kopytka. Dziełchy chycily sie szycio spodków, coby były szumne, jak pujdóm ku muzyce. Godziny wartko żynóm i trzeja sie było pomyć, oblyc nocne koszule, porzykać i ijść do łóżek. Legli na zogłówku, abo strużok, a przykryli się hrubóm pierzinóm. I tak uciekały dziyń za dniym i rok za rokiym. Robota fórt góniła i trzeja było gibko sie zwyrtać, coby nastarczyć do wieczora i coby wszyjstko było, jak sie patrzi. Robotny gazda i gaździno, pókil byli zdrowi, dycki mieli pełne rynce roboty. Jak sie podzioły młode roki, to starzicy byli na wymowie i póki mógli, fórt sie plyntli kole chałupy i cosik pumogali. Taki było hań downi żywobyci.
Hań downij na dziedzinie
Hań downij to były czasy, ja, ja, mój Boże. Jak se człowiek pomyśli, to nie do uwierzynio, jak sie smiyniło. Jak żech chodziła do szkoły, to zeszytów my ni mieli, kaj też tam. Pisało sie na tabliczkach rysikym, a jak sie tabliczka zapisała, to sie jóm utrziło chadróm i pisało sie na nowo. Przed rakuskóm wojnóm było dojść biydy na dziedzinie. Jak sie szło do szkoły, to sie nabrało kapke fazoli, abo bobu do płóciennego miyszka, a chłapcy do kapsy, abo kónsek chleba, przeważnie suchego, a jak u kogo było lepi, to s masłym. Nosiło sie też placek z kukurzice, abo ze ziymioków i to było na swaczyne. Prziszło sie ze szkoły, to było trzeja wyganiać krowy na posiónek i posało sie aż do ćmoka. Przi tym pasiyniu, to se dziecka chocioż kapke użyły. Pasało sie czasym w pańskich rajczulach. Paśli tam ponikierzi ci, co na pański chodzili i dostali od sprawcy pozwolyni. Wiynksi chałupnicy, abo siedlocy pajśli se na swojich gónach, abo na miedzach. Dziecka, co pasły do spółki w rajczulach, sbiyrały sie dycki do grómady i bawiły sie. Grały rostomajte gry, na schowki, na lajdy, kiczkerle, abo se srobiły ogiyń, pieczoków napiykli i tela miały uciechy. Krowy sie pasły same. Nie dej Boże, jak sie pobódły. A czasym to sie bódły do upadku, ani ich rosegnać s kupy nie szło. Nejgorsze, jak se rogi sraziły, abo jedna drugi ubliżyła. Jak była krowa cielno, to aji spómietała, jak dostała rogiym. Możecie se myśleć, co sie potym robiło. Mie sie to nejgorsze, dziynki Bogu nie przitrefiło, ale sie mi też nieros pobódły. A potym tóż tatulek mieli kij w robocie. Nejwiyncyj ostudy s krowami to my mieli na jesiyń po Świyntym Michale. Obili było zebrane, zielina ze ziymioków na poły ususzono, a czasym aji ziymioki były s pola zebrane, to krowy mógły chodzić, kaj sie im podobało. Tóż sie gziły, a chodziły, jako chciały, a dziecka nie wiedziały se ś nimi wrotu. Pasło sie też wtedy kaj przipadło. Je też taki powiedzyni: „Po Michale paś aji na powale”. Na dziedzinie chodziło sie boskym. Jo miałach jednóm pore bótków, to sie szło w nich yny w niedziele do kojścioła, a potym żech ich ściepowała. Jak sie szło do miasta, brało sie bótki pod paże, szło sie boso, a dziepro przed samym miastym sie obuwało. Jak nóm tatulek na zime kupił bótki, to sie musiało w nich pore roków pochodzić. W biydniejszych rodzinach, kaj było wiyncyj dzlecek, kupiło sie pore bótków nejstarszymu, a jak drugi dziecka dorosły, to jedyn po drugim w nich chodziły, powiyl sie do cna nie rosleciały. Jodało sie też rostomajcie. Jak było kónsek miynsa, to w niedziele, abo od wiynkszego świynta. Pamiyntóm, jak też tatulek, abo mamulka prziwiyźli czasym s miasta kónsek wórsztu, abo preswórsztu, a eszcze żymełke ku tymu, to była okropno uciecha, dziecka miały
świynto. Przes tydziyń sie jodało byle jak. Ziymioczónke, kapuśnice, bryje, abo czoskule – nazywało sie jóm „chudo jewa”. Wiela razy my jodali polywke s pokrziw, fazole zasmażóne i na sucho s mlykiym, abo maślónkóm, abo aji bób. Warziło sie też krupice s mlykiym, abo ściyrke s mónki, napiykło sie stryków, a czasym aji s krupice na blasze. Jak sie srobiło kapke masła w maśniczce, to nejlepsze były ziymioki s takóm świyżutkóm maślónkóm. Ros za dwa, abo i trzy tydnie piykło sie reżny chlyb w piekarszczoku. Upiykło sie naros szejść, abo osim bochynków, zoleży jaki gdo mioł wielki piekarszczok. S reszty ciasta, co sie zeszkrobało s dziyżki, okróm nociasty, piykło sie podpłómyk. To był taki mały chlebiczek, a wsodzało sie go do pieca na ostatku. O niego to dziecka robiły miyndzy sobóm nejwiyncej krawalu. Nejwiynkszo biyda doskwiyrała dycki na przednówku, jak sie łóński obili skóńczyło, a nowego eszcze sie nie zebrało. Wtynczas to aji czasym chleba chybiało. We wojne światowóm było eszcze gorzi. Mónki było mało, bo obili sbiyrali do wojska, tóż sie piykło chlyb s kukurzice, a jak chybiło, to sie przidowało rzozu, abo sie mleło żołyndzie. Tojście mógli wiedzieć, jaki tyn chlebiczek wyglóndoł – gorski, że ani go bardzo zjejść nie szło, a okropnie sie kruszył. Ale głód to je nejlepszo prziprawa. Kawe, takóm zbożowóm, jako terazy je we sklepach, my pili yny w niedziele. A to sie też przeważnie samymu robiło. Upoliło sie w trómbie jynczmynia, dało sie cygoryje i to sie mleło w młynku. Jak była wielko biyda, co ani cygoryje nie było, to sie dodowało kapke upolónych żołyndzi. Ale nie wszyjstkim biyda tak doskwiyrała. Siedlocy, to sie dycki lepi mieli. Jak prziszli rekwirować do wojska, to se tam dycki cosi pochowali. Yny tych biydoków to do cna oszkubali. Czasym też było aji wiesioło. Jakżech była młodo, to żech przeogrómnie rada chodzowała na muzyki. Kiejsi na muzykach bawili sie yny starsi. Bogatsi gazdowie mieli swoi hónorowe miejsca w zolu za stołami, a ta bydniejszo gowiydź siodała na ławach pod ścianóm kole dwiyrzi. Ale też yny starsi. Smarkoczy to tam nie uwidzioł. Gdo ni mioł osimności roków, to sie na muzyce ni mioł co pokazować. Chyba jakby go gdo nie znoł, a był wyrośnióny, to mu mógli uwierzić, że mioł wiyncyj. A choć sie miało uż tych osimnoście skóńczóne, to sie też szło s tatulkami. Za dziecka chodziło sie yny na wyblyszczki pod okna. Jak było wiesieli s muzykóm, to sie szło na czakaczki. Czakało sie na polu, pod oknami, a jak starostowie czynstowali, to sie też czasym dostało kónsek kołocza, abo aji półke. Tóż to był człowiek rod. Mało sie też zdarziło, coby sie na muzyce nie pobili. Nejwiyncyj zajś o dziołuchy. Nejwiynkszo praczka była dycki, jak na muzyke prziszli pachołcy s inkszej dziedziny. Do nas chodzili syncy s Wiślice, s Kiczyc, s Drogomyślo, abo eszcze s dalsza. Chodzili dycki całóm grómadóm, coby sie mógli lepij brónić. Ros zakatrupili u nas człowieka nożami. Jednymu wyloli oko i do śmierci chłop zustoł kalykóm. Tóż jak też prziszła tako banda na muzyke, to uż lepi było zawczasu sie wytracić. Jo też moc chodziła po chałupach na szkubaczki, abo na łuskani fazoli. To sie robiło dycki na jesiyń (jak sie uż wszyjstko s pola skludziło i nie było uż takij roboty) i przes całóm zime. Zebrało sie dycki pore bob, siodało sie kole stołu ku piyrzu, baby fulały i tak sie wiesioło szkubało. A rzóndzynio było dycki moc, jako to baby. Gazet to kiejsi tak nie było jako teraz, a nie wszyjscy też umieli czytać, tóż na takich szkubaczkach sie człowiek dowiadowoł, co we świecie słychać, bo każdo gaździno cosi wiedziała. Nejraczy to my wyrzóndzali o duchach, nocznicach i rostomajtych straszkach. Potym, jak sie uż sbliżało ku północy, to my sie boły ijść do chałupy. Jezeryjo, to dycki było ostudy. Jak byli syncy w chałupie, to nas musieli odkludzać. Terazy to sie ludzie s tego śmiejóm, bo w to nie wierzóm, ale kiejsi naprowde straszyło. Mie też ros postraszyło, a było to w połednie. Szła żech kole wierzbiny, a był tam taki kowiór s wodóm, a dojść tam było głymboko. Akurat w kojściele przezwóniło klynkani na połednie, a przez połednie i o północy chodzóm dycki duchy i straszki. To je ich czas. Tóż szła żech kole tego kowiora, dziwóm sie a na strómach siedziały taki małe karzełki w czyrwiónych czopeczkach i mrugały na mie. Strach mie wzión, boch sie smiarkowała, że to były utopce. Móglijście widzieć, jak żech uciekała, żegnała żech sie ze strachu. A na tych szkubaczkach było godki co niemiara. Plotkowało sie też, że na żodnym suchej nitki nie zustało, bo baby se dycki rade poplotkujóm. Na kóniec szkubaczek gaździno upiykła kołocza, poczynstowała gorzołkóm, tóż było wiesioło aż hej.
Herkules mnie mianowali...
Herkules mnie nazywali, bo żech umiała za trzóch srobić i za trzóch zjejść. Siłech niesamowitóm miała, miech s ziymiokami, pindziesiónt kilo, to żech tak yny wciepała na pleca. Mój Tacik pochodził z Ustrónio, był nejwiynkszy w całej dziedzinie i mianowali go Cholewa Wielki. Cało naszo „rasa” była tako wielko. Jo żech miała meter siedymdziesiónt osiym. Tata był straszny śpiywok i po nim móm tyn dar. Bo jak żech krowy pasła, toch przi krowach śpiywała. A śpiywałach tak okropnie, że mie aż było ku tartaku do Ustrónio słyszeć. A w Ustróniu uż wtymczas byli letnikorze, to były poczóntki, eszcze w szopach spowali. Żodyn nie chcioł ijść jejść do chałupy i gaździno była nieszczynśliwo, bo Milka śpiywo i trzeja im wieczerze nosić pod kasztan. Panoczkowie s miasta chodzili po miedzach posłóchać mojigo śpiywanio. Mielimy chałupe na Gojach i trzi krowy, a przeszło trzi hektary. Nie było rajczul s czego porobić i sie musiało na porwozie krowy pajść. A krowy, jak sie pasły po miedzach, to sie urywały na ziymnioki i trzeja ich było dycki wachować. Wiyncyj młodych pastyrzi razym śpiywało, to było helokanio:
Helo, helo, Janiczku nadobny
A jako ci sie pasie
A jako ci sie pasie
Helo, helo, Janiczku nadobny
S krowami wygnali
Swaczyny nie dali
Śpiywać mi kozali
Mie sie śpiywać nie chce
Yny sie mi jejść chce
Helo, helo, Janiczku nadobny!
Jak my, taki bajtle, uż do szkoły chodzili, to kiery mioł krowy, od maja uczuł sie yny od jednej do sztwortej po połedniu. We szkole pore roczników było w jednym oddziale i każdy musioł zrobić szejść klas. Szkoły były religijne, naszo przi katolickim kojściele. Noty my mieli od jedyn do piynć, jedyn to była ta nejlepszo. Uczyli nas polski, a za Austryje godzine nimieckigo. Uczyli nas tej prowdziwej historyji, geografiji, religiji, kaligrafii. Na rachunkach my brali yny dzielyni, mnożyni i cosi s ułamków. Do szkoły my brali tabliczke, rysik i gómbke. Przewiónzowało sie przez piersi szatke, do trójkónta słożonóm i sie elemyntarze w ni nosiło, kiere my jedyn od drugigo pojczowali. Kapke bogatsze dziecka nosiły ruksaki. Na swaczyne nóm ojcowie naciśli do kapsy bobu, pieczek, aji fazoli. Uczyli nas starzi kawalerzi, a jak my byli spórni, to my dostowali lej, to od Ziyntka abo od Kurusa. Przeogrómnie bolało, jak na rynke bili, a eszcze barży na rzici. Mie sie fórt gupoty dzierżały i jak mie Ziyntek bjuł kijym, to jo sie eszcze tymu śmioła. Śpiywu mie uczuł Chroboczek, niezawodny, straszny śpiywok, kiery był też organistóm. I ón mie od trzeci klasy broł śpiywać ku organóm do kojścioła. Chcioł mie dać do szkoły muzycznej, ale ojciec prawił: „A czy ni mo roboty dóma? Tóż krowy sóm, koń je, a óna do szkół póndzie?!”.
Po szóstej klasie uż nas kapke ubywało s chałupy. Dziołuchy szły do państwa na szkoły – to je na słóżbe. Trza im było wynś s chałupy, coby sie też czegosik nauczyły – warzynio, sprzóntanio, ścielynio łóżek podle listwy. Ale ledwo takóm dziołuche obsnechtali, uż sie wracała ku ojcóm, bo na wiosne była robota w chałupie. Tata był kowolym. Chodziuł robić do huty do Trzińca, jak w Ustróniu kuźnie zawrzili. Jan Wantuła, tyn pisorz, też chodziuł s chłopami s Gojów piechty przes Czantoryje i Lysznóm, przes Cisownice i Tuł. Dobre dwie godziny sie szło, rano tata wychodziuł kole sztwortej, pół pióntej. Tam byli na siódmóm, robili do drugi, a spadki do chałupy sie nie wszyjscy wracali, ponikierzy yny na niedziele. Spowali tam w barakach, abo na ziymi. Ojciec był móndry, „Gwiazdke Cieszyńskóm” czytoł i straszny był ś niego polityk, patryjota, a twardy katolik. Szkryfoł po gazetach czyrwiónym ołówkiym: „nie targać!”, a skyrs tego tatowego czytanio yny s mamóm piekło było:
– „Mama – prawiuł tata – wiysz, jaki norechty przidóm? Bydóm w Hameryce rzóndzić i śpiywać, a my to bydymy widzieć i słyszeć!”
A mama na to:
– „Ty eszcze płacisz za ty chandry! Lepszy byjś dziecku bómbóna kupiuł!”
Kiejsi my żyli strasznie skrómnie, jadło sie warzóne, abo pieczone ziymioki mlykiym, abo kiszkóm po wirówce przilote, groch, fazole, reżny chlyb i zupe – wodziónke s ziymioczkami. My, dziecka, to miynsa nie dostali, ale tata ciynżko robiuł i mioł każdy ros owiynzi rosół. Mie to tak wóniało, że bych sie mu tego była chyciła. Chałupe my mieli drzewianóm i niskóm. Mieli my dwie izby, w jednej miyszkoł starzik, i kuchynie. Do chałupy przistawióny był chlyw. Stodoła była mało, naprzeciw chałupy. Do nij sie szło przes plac, a pod stodołóm była piwnica. Chałupa była w postrzodku wybiylóno wopnym i popyrskano kolorowymi kropkami, srobiónymi piórkiym – taki sdobiyni. S niskij siyni szły schody, kiere przes taki małe dwiyrze kludziły do chlywa. Do chlywa dochodziuł eszcze ustymp – drzewiano deska s dziuróm. Jak sie chałupe stawiało, to sie musiało mieć zdrowe, wysuszóne drzewo, na jesiyń sie go ścinało. Jak cieśla budowoł, to go na kanty ukłodoł, potym go przetykali mchym s maltóm. Potym sie robiło wiynźbe. Do świyntego rogu sie dowalo ksiónżke, różaniec, obrozki świynte sie wieszało na ścianie. Jak sie przekraczało próg nowej chałupy, to sie wieszało pod wyngłym kucianki s palm i brzozowe gałynzie, coby opatrowały przed pierónami. Ale nejprzód sie chałupe witało chlebym i solóm. Jaki meble były? – S zapuszczónego drzewa, to sie aji samymu legier robiło, bo też cudów nie trzeja było. Na takim łóżku s desek był strużok ze słómóm reżnóm, abo owieśnióm, miasto materaców, i pierziny. Yny ojcowie spali na łóżku. My na nolepach, przi piecu, tam sie sztyrzo smieścili. Na sianie, na piyntrze, zaczón brat spować, jak ku dziołusze chodziuł. Cyganiuł, że tam spi, a chodziuł ku dziołusze na noc. Ros w nocy sie też mama chciała podziwać, czy Jozef spi na piyntrze, ale spadła na sieczkarnie i strasznie sie połómala, bo szła po ćmoku. Downij nie było światła, to my mieli latarnie, abo taki „janiczki”, w kierych była nafta, abo świyczka. Po drugi mama uż tam nie lazła – czy był dóma czy ni. W kuchyni my mieli wielki drzewiany stół. Na boku stoła odmaryja – kredyns na talyrze. Mieli my też szafe – niby na chadry, ale wyprawe dziołuchy sbiyrały w trówłach – skrziniach. Jo miała rzeźbiónóm i malowanóm w zielóne kwiotki. Deliny my uż mieli w izbie, ale u starzika fórt było ubite z gliny taki klepisko. Całóm zime sbiyrało sie chrust, rómbało go i podkłodało pod blache, piyrzi szkubało,
fazole i bób łuskało, mleło sie na żarnach. Nic w chałpie sie nie robiło do przijymności, nejwyżyj kwiotki na oknach: georginy, astry, zuzki. Dziecka nosiły lónty s kryncónego papióru – takigo jak drelich. Był taki modry, szyty grubymi niciami, dziecka w tym chodziły aż do zedrzicio, bo tego nie szło prać. Tako biyda była! Hań downij sie cepym młócilo. A potym sie obili dowało do burdaka, coby sie oczyściło s plewów. Ty plewy leciały pod maszyne. Jo żech dycki przi żniwach za chłopa robiła. Pojczowalimy burdak od takigo starszego gazdy, i potym my musieli to u niego odrobić. I przi swaczynie tyn starszy gazda prawi: „Milka, narychtuj majtki, bo cie chłopi majóm zawiónzać do ostatnigo snopa, a ci ty majtki seblyc! Dostanóm za to po półce!” Trzo chłopi, jo jedna, jakoch mógła, toch sie zabezpieczyła i czakała, aż mie przewrócóm. Gryzłach, plułach, kopałach, dropałach, alech sie nie dała! Miałach całe pleca sine, bo żech sie obiła o betón we stodole. A stary gazda sie tak okropnie śmioł! Jak prziszoł czas, cobych sie wydała, to nasze poznani schłopym było połónczóne s takimi gupotami. Bo niby jo sie synkowi podobała, a ón mie ni, bo był miynszy ody mie. I ón był strasznie ciekawy, czy sie sy mnóm ożyni. Jo miała wtynczas osimnost roków. A óni z kamratami mieli taki stół do wywoływanio duchów. To musioł być stolik okróngły bez grzebyków, klejóny, rynce musieli mieć wszyjscy na nim i sie za ty rynce dzierżeli. A jedyn, co w ty duchy wierził, wołoł: „Duchu, duchu, powiydz, czy sie za niego wydo, czy ni?” A jak sie wydo, to sie udźwignie stół, a jak ni, to zustanie stoć. A jak za miesiónc ni, to bydzie próbowoł za rok, za dwa. To była tako wróżba andrzejkowo. I wyszło, że sie za dwa roki za niego wydóm. I wydałach sie. Ale musiałach być dycki bez kłobuka i na niskim krómfleku. My szczynśliwie żyli, chłop nie chodziuł po gospodach i rod mie mioł. Jo była tymperamyntno, ón kapke flagmatyczny, a tak my sie dobrze rozumieli. Eszcze rada wyrzóndzóm jedno, a to je ganc prowda: Roz prziszli do kojścioła na krzest ożrali potkowie. A nie spytali sie ojców, jako tymu dziecku dać na miano. Na sumie sie farorz pyto: „Jako mu docie na miano?” a potek na to: „Jezeryja, my sie nie spytali!”. Tóż farorz doł im ksiónżke s litanijóm wszyjstkich świyntych. A tyn zajś nie umioł czytać. I se prawi tak: „Nale wielebniczku, co bydymy tela chledać? Dejmy mu Chryste Eleisón!”…
O ciotce Banotce
Hań downij, hned po wojnie, jak było trzeja, chodzowało sie po kwiotki do ciotki Banotki. Uż nie pamiyntóm, jak miała na miano, bo wszecy jóm tak nazywali. Była to samotno, bezdzietno wdowa, mało, chuderlawo, rużowo na licu. Wżdycki miała szateczke na głowie a chodzowała w dłógich lóntach przeposanych zapaskóm. Miyszkała za miastym sama w swoji chałupce z zogrodóm przi potóczku. Na kónszczyczku gróntu, kiery obrobiała yny kopaczkóm, sadziła se ziymnioczki, fazole, kapuste, bób, pietruzieli, sznytloch, marekwie i kwaki. Miała to dlo siebie i dlo swoji gowiydzi w chlywku. A była tam koza, barónek, trzi króliki, kohut i pore kurek. W zogrodzie zajś sioła i sadziła moc rostomajtych kwiotków i zielin, o kiere sie moc starała. Rosły tam gwoździki, aji ty turecki, kiere przepieknie wóniały, ale aji i taki, pómarańczowe i żółte nogietki, dalije, piwónie, floksy, lilije biołe i czyrwióne i biołe rużyczki. Były tam też szczypióne krzoki bzu lila i biołej barwy. Banotka sadziła też tam zieliny, na kierych sie znała, w lyczyniu rostomajtych słabości. I tak rosła tam miynta, piełoń, szałwia, boże drzywko, ślaz, krzón, macierzónka, dziurawiec, bałuszónka i wrotycz. Banotka sama żyła i miyszkała skrómnie, ale dycki w izbie miała czysto i wszecko było pieknie poskludzane. Stół przikryty był czystym obrusym, a legier był zaścielóny dekóm, na kierej w leżały jedyn na drugim szumne zogłówki. Deliny były biołe, do czysta wydrzite kartaczym. Przi dwiyrzach, pod ścianóm, stoła ława, dali drzewiano odmaryja, a naprociw był zaś szyfóner, na kierym stoł ołtarziczek, krziżyk i zdrzadełko w ramce. Kole umywalni s laworym i żbónkym stoł amper s czystóm wodom, kieróm Banotka przysmyczyć se musiała s pola, od studni pod daszkiym i s rympołym na lańcuchu. W łódkach na oknach sie pieknie czyrwiyniły pelargónije. Na wybiylónych ścianach wisiały w ramkach świynte obrazy. Wszyndy tu wóniało pieczkami s jabłek i zielinami. Wedle starego pieca kachlowego s blachami do warzynio stoł ograbczok s narómbanym drzewym, szczapkami i patykami. Zaros po wojnie Banotka ni miała eszcze w chałupie elektryki, tóż po ćmoku świyciła ji w izbie petryolka. Choć żodnych wygód w chałupie nie było, to Banotka dycki była rada ze wszyckigo. Nigdy nie narzykała, ale sie do nas uśmiychała i prawiła, że yny czako na nas, na dziołuszki, coby nóm jakisi szumne puketki s kwiotków przirychtować, kiereby my mógły zajś podarować naszym Ojcóm, Mamulkóm, Starkóm abo aji naszym rechtorkóm na kóniec szkoły. Robiła to dycki z radościóm. Eszcze terazy to wszecko pamiyntóm i jak mi kiedy w lecie zawóniajóm bezy, gwoździki, laki abo piwónije, to spóminajóm mi sie nasze wyprawy po kwiotki do ciotki Banotki, downo, downo tymu…
Jako sie kiejsi szporowało
Pamiyntocie ludeczkowie, jako sie hań downi szporowało? Spómnicie se na takóm pieśniczke: „Dostołech też potym kabot na świynta, co nieboszczyk starzik pos w nim cielynta.” No i tak to doista mógło być, że niejedyn młody po starziku kabot dostoł i eszcze był tymu rod. To sie wóm zdo nie do uwierzynio, dyć dzisio niejedyn bajtel każdego roku musi mieć nowóm oblyczke i bótki. Wiycie przeca, że hań downij ludzie byli strasznucnie szporobliwi. Prowda, była biyda i tymu każdy wszycko szanowoł. Ale też był taki nawyk i tak dycki robowali. Choć uż cosi było stare, zedrzite i dziurawe, to eszcze rosmyślali, czy sie tego nie do jako sprawić i dali używać. Nóm by sie zdało, że to ani psu na bude sie nie godzi. Co tu bydym sie nad tym rozwodzić, dyć przeca ponikiery dzisio aji nowe wiecy wychybuje na gromadniczke. Toż pospóminejmy se kapke jako to hań downi szporowali. Oto baji taki papiór, wiela sie go dzisio wychybuje. Jakby żodyn nie pomyśloł, jako dłógo musi drzewo rosnóć. A przeca hań downij sie mało gazet kupowało, a jak uż jóm wszyjscy w chałupie poczytali, to abo sie do ni zawijało swaczyne i eszcze chłop w robocie móg se cosik po drugi poczytać, abo sie jóm postrzigało na kónski i w aporcie na grzebyku niechało. Abo jak gaździno umyła deliny, to dowała na dłaszke stare gazety, coby jóm zaros dómownicy nie poszmatłali, jak przidóm s pola w charbołach od bagna. Gazeta przidała sie też na podpołke, jak rożygali ogiyń pod blachóm. Ponikiery nie wychybowoł gazet, yny schowoł do jaki kiśni i tymu dzisio mogymy ich czytać. Oblyczke też sie dycki szanowało. Każdy mioł insze szróty do kojścioła, a inksze na każdo, a eszcze inksze ku jakisi szpatnej robocie. A że używali oblyczki moc roków, tóż ponikiedy robiła sie dziura, kieróm trzeja było połotać. Fusekle i kopytka gaździno wieczorami ficowała, a knefle do kabotów czy jakli to aji małe dziywcze umiało prziszyć. Dyć przeca łotało sie aji dzichte, abo miyszki na obili, co myszy dycki przegryzły. Ze starych szrótów gaździno przeszywała oblyczke dlo dziecek. Prało sie wszycko ryncznie we wodzie z rospuszczónym szarym mydłym i drziło sie o drzewianóm pralke. Jak woda s mydlinami nie była fest zmazano, to eszcze nióm umyli deliny, werande, abo schódki przed chałupóm. Botków na każdo ludzie hań downi nie obuwali, yny do kojścioła. Dycki po chałupie i po polu chodziło sie boskym, aji po ściyrnisku, chocioż to pichało w szłapy jak diobli. W zimie starka obuwali kiyrpce na kopytka usztrykowane z owczej wełny, a do chlywa ku krowie, czy babucióm, szło sie w drzewiokach. Jak szli stareczka w niedziele do kojścioła, to bótki dzierżeli w rynce i dziepro oto w potóczku, blisko kojścioła umyli se nogi i obuli strzewiki. Podziwejcie sie, wiela mocie w swoich chałupach roztomaitych wiecy. Zdo sie mi, że to sóm same plastikowe żdziorba. A downij ludzie używali drzewiane putnie i żbery na wode. Były też plechowe lawory, garce zieleźne, abo gliniane czepniki na śmietónke i żbónki. Gazda sóm robiuł stół, ławki, łyżniki, drzewiane łyżki, warzeszki i rogule. Fajansowe talyrze i gorczki s rużyczkami czy fijołkami ze strzybnóm piskóm sie kupowało w mieście, abo na torgu. Ponikiedy chodzili z towarym po dziedzinie od chałupy do chałupy, tóż niejedna gaździno mógła kupić aji warzeche czy szpyndliki i kaj jaki wiecy. Nale jak w zieleźnym garcu srobiła sie dziura, tóż sie go łotało, lutowało i eszcze szło w nim warzić pore roków. Glinioki, jak pynkły, abo spadły na deliny, to szporobliwo gaździno posbiyrała ty szkorupy i niechała kansik w szpajsce do czasu, aż po dziedzinie chodził dróciorz. Tyn dycki poskłodoł wszycki kónski do kupy i drótowoł tak, że ani woda ś niego nie ciykła. Nie chcym uż prawić, wiela jedzynio sie dzisio wychybuje. Kiedysi to było nie do pomyślynio, dyć każdy by powiedzioł, że to przeca grzych i tak sie nie godzi robić. Hań downij jak uż co zustało z obiadu, oto baji ziymnioki, to sie przigrzywało i jadło na wieczerze z kiszkóm abo dojankóm. Ponikiedy jakisi skrowki i skurki s chleba ciepło sie gowiedzi abo psu. Dyć jak garce a talyrze myli, to aji pumyje wylywali s lawora do ampra i s jakómsik kłótkóm, abo ziymiokami niyśli babuciowi. Nasi starzicy kłóska na ściyrnisku sbiyrali, coby sie nic s obilo nie zniszczyło, karkoszki w lesie na podpołke i liści na ściółke skludzali całóm jesiyń. I tak by eszcze niejedyn starszy ustróniok móg wyrzóndzać a wyrzóndzać cały wieczór, nale czy to eszcze kiery chce posłóchać?
Spóminki mojij potki
Było to kupa roków tymu, jak naszczywiła mie moja zacno przocielka, kiero mi była hań downij za potke. Rzodki przibuźny, tóż też rozprawiało sie fórt, a fórt i było też i o czym. Spóminała swoji żywobyci, jak sie tu dostała za młodu w nasze stróny, bo pochodziła z drugigo kóńca Polski. Do czasu, aż prziwykła do naszych obyczajów i pojyła naszóm cieszyńskóm rzecz – nie było ji hersko. Prawi – „jako młode dziywcze poznałach jednego gryfnego wojoka, co słóżył we wojsku w mojich strónach. Chodzowoł ku mnie, jak yny dostoł przepustke, a moji ojcowie ni mieli nic prociw tymu, bo to był słószny synek. Wysłóżył swoji, dwa roki minyły gibko, a my sie mieli coroz bardży ku sobie. Straszucnie mi przoł, tóż też zakochani byli my w sobie na amyn. Cóż jednak z tego – borok musioł sie wracać spadki do swojich. Jego ojcowie chcieli mu odporynczyć swój grónt, bo był jedynokiym. Ni mógłach go skyrs tego udzierżeć przi sobie. Wólka nie wólka, trzeja nóm było spakować swoji manatki i pojechać na tóm dziedzine kole Ustrónia. Ojcowie i familia mojigo wojoka godnie mie przijyni i radzi też isto byli, że dostali do chałupy gryfnóm i robotnóm dziołuche. Sprawili nóm zaroz szumne wiesieli, aji s muzykóm w aryndzie. Mieszkali my w jednej połówce chałupy, tej uż murowanej, ale z ordekóm i s drzewiannóm dłaszkóm. W giblu pod kalynicóm mieli my eszcze małóm izbeczke, s kierej żech sie ni mógła nadziwać na ty piekne gory, postrzodku kierych była hrozno Równica. W drugij połówce chałupy, w tej drzewiónce, miyszkali ojcowie mojigo. Dwiyrze s pola ni miały rygla, ale yny klamke i zapore, kieróm sie wycióngało ze ściany na noc, abo jak żodnego ni miało być dóma. Przed tymi dymbowymi dwiyrzami stoła drzewianno wysiodka, s kierej żech była strasznie rada przez lato, jak było fest ciepło. Tam my siedzieli w połednie przy obiedzie, bo nie było nóm tam tak ciepło jak baji w kuchyni. Inksze budynki w obejściu też uż były starszawe i przeważnie stawiane s kamiynio i cegły. Prowie szopa na wozy i gajno na ściyl były drzewianne. Dachy na nich były tak jak połówka chałupy, kaj miyszkali mojigo Ojcowie, przikryte szyndziołami, a stodoła, chlyw i masztol – słómom i papóm. Czakała na nas, młodych gazdów, harówka, bo trzeja było stare budy rozebrać i postawić nowe, wygodniejsze dlo bydła i ludzi. Po wiesielu, jak moja rodzina pojechała, nie było mi za wiesioło. Nie znałach tutejszych obyczajów, ani też mowy cieszyński, tej rzeczy, co nióm w koło rzóndzili. Przez dłógi czas sie mi fórt myliły miana wszelakigo dobytku, czy to w chałupie, czy w obejściu. Nejwiyncyj zajś taki, co żech ni mógła do niczego dopasować, abo też wykómbinować, s czym by sie wiónzały. Na przikład taki miana jak baji łoktusz, forhanga, cycha, szufeca, oblyczki, jakla, trómba, pónclok, amper, rechla, szpajska, lawór, odmaryja i wiela inkszych. Lebo tako powiadaczka: „godziny idóm po zadku”. Z tego mylynio i mojij niewiedzy było wiela szpasu i wiesiołości w moji nowej familiji. Hnetka cosikej podchycili, a potym se sy mie zdrowo robili błozna.
Jako starzik umioł lyczyć
Mój starzik to był morowy chłop. Umioł aji lyczyć. Kiejsi za Austryje był u Larysza ogrodnikym w parku. Jako dobry ogrodnik umioł rospoznać wszyjstki roślinki, korzónki i wiedzioł, kiero zielinka na jaki lyczyni sie godzi. Tymu też starka nigdy nie chodziła ze swojimi dziołuchami, a miała jich siedym, do dochtora Olszaka, ani do Glajcara czy Rotigla. Była szporobliwo. Każdy grejcar w palcach dwa razy obróciła. A starzik, tyn umioł wylyczyć wszyjstko sóm. Na przikład: Jak kieróm dziołuche bolało ucho, tak nakroł na płosteczki ziymiok, poloł szpyrytusym, prziłożył na bolawe ucho, obwiónzoł chustkóm kole głowy i na drugi dziyń było wszyjstko w porzóndku. Umioł aji naprawiać połómane rynce i nogi. W słómanej rynce palcami swoji rynki pogruchotane kości fajnie poskłodoł, porychtowoł, potym narobiuł takich drzewianych szczypek, kiere prziłożył ku bolawej rynce, owinył ferbantym i za pore tydni było wszystko srośnióne i w porzóndku. Nie potrzebowoł żodnego gipsu. Podle wspómniyń moji mamy na sztudyje lykarski ku starzikowi chodziła nieboga Szwachułka. Nauczyła sie to od starzika moc dobrze. Eszcze dzisio ludzie w Karwinej na nióm spóminajóm. Starzik sie tej rostomańtej medycyny też prziuczoł przi wojsku, bo tam był wojskowym felczerym. Snoci lyczył wojoków lepszy niż ci sztudyrowani dochtorzi. Ros co sie mu przigodziło: Mieli w jednej kómpanije majora, a tyn mioł kónia. Major każde rano robiuł swoji kómpaniji musztre na placu, a siedzioł przi tym na kóniu. Swoji befele, roskazy, wywrzaskiwoł tak głośno, że go było słyszeć i za płotym koszarów. A to wóm było każde rano, świóntek czy pióntek. Czy świyciło słónko, czy padoł deszcz. Nie było rana, coby nie wrzeszczoł: „Kompanijo – haptak! Kompanijo – hinlegn! Kompanijo – aufszten! I tak dali. Wojocy uż tego mieli akurat tak pełne zymby, ale nie wiedzieli jak tymu sekirowaniu zaradzić. Starzik nie musioł w tych musztrach być, bo przeca był w wojskowym lazarecie. Yny to widowoł s okna i było mu strasznie luto wojskowych kamratów jak ś nimi major poniewiyroł. Jednego dnia prziszoł major ze swojim kóniym za starzikym i prawi mu: Wy, felczer, wy mnie teraz posłóchejcie. Jo idym na miesiónc na orlab. Jo wóm tego mojigo kónia niechóm, bo sie jakosi ciynżko ruszo, cosikiej mu chybio. Niech je tyn kóń ganc richtik jak przidym z orlabu. Inakszy wóm pokożym, jak wyglóndo wojna! Taki wojskowy felczer musioł umieć wszyjstko, lyczyć wojoków aji wojskowe kónie. Starzik podziwoł sie na kónia i w duchu se prawi: „Jo cie kóniczku, wylyczym jak sie patrzi. To sie pan major bydóm dziwić, jaki szykowny bydziesz”! Przi tym se wszymnół, że kónisko je pieróńsko wypasióne, bo wyglóndoł jak nadynto krowa, kiero sie nażrała mokrej kóńczyny. Ku tymu lyczyniu majorowego kónia wyreklamowoł u kapitana swojigo kamrata, Lojzika, kiery był w cywilu pachołkiym przi kóniach we dworze. Prawiuł, że inakszy se z tym kóniym nie do rady. I tak sie stało, że starzik zaczón kuracyje kónia. Piyrsze z Lojzikym srobili dlo niego w masztali taki mały corek, coby sie ni móg do boków moc ruszać. Żrać mu dowali ros na dziyń, a wode mu dowali po każdej kuracyji, kieróm ś nim robili piynć, szejść razy na dziyń. Starzik chyciuł kónia za uzde na krótko i wrzeszczoł mu do uszy wszyjstki majorowe befele, kiere dowoł wojsku na placu. Lojzik zajś przi każdym rozkazie spoza winkla przedzioł kónia po zadku łopatóm, abo go pichnył widłami. Kóń przi taki kuracyji stowoł roz na przedni, roz na zadni nogi. I tak to szło od rana do wieczora, podobnie jak to robowoł major ze swojóm kómpanijóm. Kóń dostoł aji pieknóm figure, bo jak go major uwidzioł, jak przijechoł z orlabu, tak starzik dostoł od niego pochwałe. Tak sie przeokropnie majorowi tyn kóń podoboł. Prziszło rano. Pan major siednył na wylyczónego kónia i pojechoł na plac wojskowy robić te swojóm musztre. Wojsko uż tam było, a było tam same bagno i sama kałuża, bo padało całóm noc. I major zawrzeszczoł swoji: „Kómpanijo – ...” Ale dali uż nie dopowiedzioł, bo kóń, jak usłyszoł tyn roskaz, zarżoł, postawiuł sie na przedni nogi, a tymi zadnimi, jak był za miesiónc kuracyje nauczóny, chledoł tej łopaty, abo wideł. A pan major? Tyn wylecioł ze siodła jako Oskarek Feniklowy i szasnył pyskym na ziym, do tej nejwiynkszej kałuże s bagnym. Co zajś robiła cało kómpanija przi tym widowisku, to se możecie uż sami pomyśleć. I tak wylyczuł mój starzik kónia.


text:
Sćěhowace bě so mi 7. nowembra w Choćebuzu stało a rysowach podawk hnydom na to w mejlce nadawkidawarjej:
Krotko pó zeger 8:00 som šła k listowemu kašćkoju pśi ABC, aby jen prozniła, Tam jo był hyšći roznosowaŕ wót LR z kólasom.
Roznosowaŕ: »Hier, die könn’se auch noch kriegen!« (Jo mě napśeśiwo tyknuł dwa/tśi eksemplary Nowego Casnika.)
Ja: »Ich brauche nicht mehr Zeitungen, nur die, die wir bestellt haben.«
R: »Die sind übrig, was soll ich mit denen.«
Ja: »Ich brauche sie nicht.« A som listowy kašćik wócyniła, tam su byli wšykne casniki nutśi: pózdźej librowany a tej dwa aktualnej.
R: »Nehm’se die auch noch. Sie beschweren sich doch immer, dass ich zu wenig liefere.«
Ja: »Nicht zu wenig, sondern wenn, dann gar nicht.«
R: »Was soll ich mit denen?« Jo casniki roztergnuł a pśi tom, až jo šeł na tamny bok drogi, aby roztergnjone casniki do tuny za wótpadanki chyśił, jo mě pśiwołał: »Serska riś.«
Ja: »Ach, daher weht der Wind.«
R: (ducy wót tuny): »Wissen Sie was das heißt? Arschloch.«
Ja: »Ah, serbski teke hyšći rozmějośo a samo powědaśo.«
Na to jo se roznosowaŕ na kólaso sednuł a wótjěł.
Wót dalšnych juristiskich kšacow wótglědajom, gaž se toś ten pad politiski motiwěrowanego zranjenja/skśiwźenja wót źěłodawarja z roznosowarjom wugódnośijo a wón kaž teke źěłodawaŕ se pśi mnjo zagronijotej.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
Lubi bratřa a sotry, w zwisku z trajacej strukturnej změnu a jeje wužadanjemi pytaja Serbja za móžnosćemi wliw wukonjeć a sej něšto za serbstwo wužebrić. Jedyn móžny, jara legalnje wupadacy puć je ćišć na politiku. Politikarjam maja so serbske problemy direktnje předstajić. Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy: Trajne informacisko-propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam. Zo by tute prócowanja podpěrała, organizuje a płaći Załožba za serbski błud wotnětka dalekubłanja na serbskeho politikarja. Klučowy element politiki su narěče, a štó je hač k wothłosowanju přetraje. Njezabudźmy pak, zo dyrbi so jara dokładnje dozěrować. Za to zwučuje nětko česćelakoma młoda garda serbskich politikarjow z uniwersalnym kodom po pólskim wašnju:
Uniwersalny kod za narěče
Zwjazuj někajke wuprajenje ze stołpika I z dalšimi z tamnych stołpikow (po šemje I-II-III-IV) a dóstanješ uniwersalny tekst. Móžnych kombinacijow je 10.000, štož dosaha za 40 hodźin narěčow.
I
II
III
IV
Lubi bratřa a sotry!
zwoprawdźenje nakreslenych programowych nadawkow
nuzuje nas k analyzy
eksistowacych administraciskich a financnych wuměnjenjow.
Na druhim boku:
wobłuk a městno kubłanja kadrow
spjelnja bytostnu rólu při wuhotowanju
dalšich wuwićowych směrow.
Podobnje zwěsćamy:
stajny přirost mnóstwa a wobłuk našeje aktiwity
wužada sprecizowanje a wopisowanje
systema powšitkowneho wobdźělenja.
Njezabudźmy pak:
aktualna organizaciska struktura
pomha při přihotowanju a zwoprawdźenju
stejišćow wobdźělnikow napřećo stajenym nadawkam.
Tute wašnje je směrodajne, přetož
nowy model organizaciskeje dźěławosće
zawěsća šěrokej skupinje wobdźělenje při wuhotowanju
nowych namjetow.
Praktika wšědneho dnja pokazuje:
dalše wuwiće wšelakich formow dźěławosće
spjelnja wažne nadawki při wudźěłanju
směrow pokročowaceho wukubłanja.
Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy:
trajne informacisko propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće
zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje
systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam.
Po wšelakorych bohatych nazhonjenjach, hodźi so rjec:
zmócnjenje a wuwiće strukturow
wuskutkuje připóznaće wahi
wotpowědnych wuměnjenjow za aktiwizowanje.
Prócowanje organizacije, a wosebje
konsultacija ze šěrokim aktiwom
předstaja zajimawy pospyt zwěsćenja
wuwićoweho modela
Naspomnjene idejowe předpokłady, a tohorunja
započatk powšitkowneje akcije za tworjenje zakładow
ćehnje za sobu proces zawjedowanja a modernizowanja
formow skutkowanja.
z pólšćiny adaptował: REINHARDT MJECHKIWON
Nadpisma su stajnje po samsnym mustru natwarjene, kaž na přikład »Un regard polonais sur la Lituanie« [Wěsty pólski wid na Litawsku], po formuli: wid z perspektiwy jednotliweje wosoby wěsteje narodnosće na wěsty kraj/lud). Po tym sćěhuje titul žórła, krótki zawod z informacijemi wo awtorje abo teksće. Zdźěla – drje tam, hdźež zezda so to trěbne być – su přidatne informacije jako nóžki podate. Wosebje za prěnju a druhu dobu namakamy tež wurězki tekstow serbskich awtorow, mjez druhim nazhonjenja Jurja Wićaza w Serbiskej a Bołharskej (Z Kamjenskim nosom). Měrćina Nowaka-Njechorńskeho (Mjez Wardanom a Jadranom; Bołharske podlěćo) runje tak cituja kaž Jurja Brězana (Ohne Paß und Zoll), kotrehož Stil so samo w francoskim přełožku wot druhich serbskich awtorow wotzběhuje. Wot Róže Chěžkec, pozdźišeje Domašcyneje, je so pólskich wojakow wopominaca baseń »Pomnik namołwja« wuzwoliła. Z nowšeho časa staj zastupjenaj Křesćan Krawc (Jónu je kónc sćerpliwosće) z dožiwjenjemi na Balkanje a Jěwa-Marja Čornakec w zwisku z němsko-serbskim poměrom (Kastanija).
Paweł Goźliński Akan. Powieść o Bronisławie Piłsudskim, Warszawa: Agora, 2019, 450 str., 9788326829161
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.
Na premjerje 21. požnjenca 2019 na žurli SLA w Budyšinje zdawa so wšo hinak hač hewak zwučene być. Na městnje, hdźež orchester syda, pobrachuja stólcy a pulty za smyčkowe instrumenty. W bliskosći instrumentalistow – dujerjo a hrajerjo na bijadłach, harmoniumje a klawěrje – zabjeru muscy spěwarjo městno. Chór žónskich so póćmje zady za přihladowarstwom zaměstni. A prjedy hač swětłomjetaki jewišćo wobswětla, słyšiš prašenje »Dopominaš so?« a znaty hłós dźiwadźelnicy Gabriele Marije Šmajdźineje wupjelnja z prologom rumnosć. Po tym hakle zběhnje dirigentka Judith Kubicec swój taktowy kiješk, hudźba so cunjo započina a poněčim slěduja pohiby na jewišću.
K 75. posmjertninam dr. Marje Grólmusec, kotraž je 6. žnjenca 1944 w žonjacym koncentraciskim lěhwje w Ravensbrücku zahinyła, je SLA po wopominanskich zarjadowanjach w Radworju a w Budyšinje překwapił ze swójskim, jara naročnym wuměłskim programom, kotryž pyta w jeho stawiznach runjeća: »Za Marju – Wosrjedź nocy. Balet z hudźbu Bohuslava Martinůwa.« Libreto je spisał wjelestronski a w nadobnych wědomosćach nazhonjeny awtor Wilfried Buchholz, nawodnica baleta SLA Mia Facchinelli je stworiła choreografiju. Wšitke sparty ansambla su do inscenacije zapřijate.
»To je krótczé, to je dłudżé, to kaszëbskô stolëca« – to su prědne słowa drje nejwěcej znatego ludowego spiwa Kašubow. Jano w Kašubskej? Ně, w cełej Pólskej znaju ga »kašubski alfabet« (kašubski Kaszëbsczé nótë, pólski Alfabet kaszubski abo Kaszubskie nuty). Ale co to ma na se, w kraju, źož njepłaśe Kašuby až do źinsajšnego ako pśipóznata etniska abo narodna mjeńšyna?
Bźez cwiblowanja jo, až Kašuby južo dłujko wěcej njejsu mógali ze swójeju kulturneju identitu we takej lichośe žywe byś, ako pó padnjenju zeleznego zapowjeska w lěśe 1989. Móžomy samo wó «kašubskem wózroźenju« powědaś. Pšawniski wiźone se Kašuby jano na bazy jich rěcy šćitaju – powěda se wó »regionalnej rěcy«. Fokus stakim na rěcy lažy a to hyšći pśed woplěwanim kulturnych nałogow. Dajo wšak jaden element, z kótarymž móžomy wobej faktora šykownje ze sobu zwězaś: muziku. Wóna tak a tak jo kšuty wobstatk kašubskeje identity a jo se wopšawdu kontinuěrujucy celebrěrowała. Ironiski jo, až jo tomu tyła wobstojnosć, až jo komunistiska ludowa republika Pólska kašubsku rěc na dialekt zdegraděrowała. Su se w bogatej licbje wózjawili słowniki a publikacije wó »kašubskem dialekśe«. Dokulaž su w komunizmje folkloru pódpěrowali a propagěrowali, su se rowno dialekty mógali w spiwnej formje na jawišćach Pólskeje prezentěrowaś. Źinsa jo stojnišćo kašubskego ako dialekt wětšy źěl passé. Wucynki su pak weto hyšći do wěsteje měry dłymoko zakórjenjone – teke w kašubskej zgromadnosći samej. Pśedewšym młodej generaciji su bóžko to »kašubske byśe« z wjelikim wuspěchom zagnali. Pśeśiwo tomu slědne dwaźasća lět aktiwnje wójuju. Etablěrowanje šulskego systema wubuźujo wjeliki zajm, tak až licba źiśi, kótarež wuknu w šuli kašubski, sega pśecej bližej 20.000. Tendenca stupa lěto wob lěto! Za rewitalizaciju kultury a rěcy jo wšak jeje witalita wažna, howac grozy tšach, až se Kašuby ako wěsty part atrakcije a žywy muzej pód gołym njebjom pśenjeroźiju.
BERND PITTKUNINGS
Štóž je sej lětsa čorny outfit za schadźowanku wuzwolił, je z tym chcyjo nochcyjo do čorneho trjechił. Hnydom dwaj kabaretaj w programje tematizowachu wotemrěće a smjerć – jónu žarowachu studenća wo serbsku etažu w Drježdźanach a zdruha přewodźachu gymnaziasća »wódneho muža« na jeho posledni wotpočink. Ale wšitko po rjedźe a wot spočatka. Skoro hač na poslednje městno wobsadźena bě žurla hłowneho jewišća Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła na 145. schadźowance dnja 23. nazymnika 2019. Hačrunjež bě městnosć wospjet zetkawanišćo za studowacych, absolwentow, maturantow a hosći, jewi so přiběrajcy přeće za swjedźeń zwonka města na kraju, a samo wo pućowacej schadźowance na wšelakich městnosćach so rěči. Swjatočny raz za program pak jewišćo dźiwadła bjezdwěla měješe a profesionelna technika domu tomu polěkowaše.
Serbski studentski chór z napadnje wysokej ličbu sobuskutkowacych zahaji galu ze zynkami horceje sawany Afriki. Prawu atmosferu stwori k tomu jewišćowy wobraz, kiž pokaza so chowace słónco na horiconće. Filmowu hudźbu musicala »Kral lawow« zamó dirigent Syman Hejduška z chórom, solistomaj a instrumentalistami přeswědčiwje prezentować. Młody student wučerstwa za hudźbu měješe swój wuměłski cyłk w horšći. Tež na kritiskich městnach zamó jón wušiknje wjesć a njerunosće spěšnje korigować. Hejduška sam chwaleše wuměłske zamóžnosće studentow, jeničce na spušćomnosći bychu hišće dźěłać móhli, wón po programje reflektowaše. Na kóncu spěwa »Circle of life« zběhny jedyn ze spěwarjow małeho plišoweho lawa. Filmowy citat běše radźeny směšk, kotryž by pak kaž scyła wuzwoleny spěw na kóncu programa lěpje skutkował.
Čitajo wospjet basnje Petera Handkeho nańdźech jednu, pod titlom »Nowe nazhonjenja« (original hlej »Leben ohne Poesie« – »Žiwjenje bjez poezije«, přeł. R. D., str. 9–14), kotraž ma dźělne napismo »1952«. Zezda so mi, zo wopisuje tam situaciju po pohrjebje mojeje wowki. Widźach čorny wóz, před kotrymž bě wuj čornakaj zapřahnył, ze Šunowa do Ralbic jěć. Widźach sebje, krótko do wotchada w našej dobrej stwě stejacu, po tym zo běchu kašć na wóz stajili. Basnik pisa wo smjertnym strachu, kiž ma, po swójbnym prajenju w Korutanskej, čłowjekej huškanje po chribjeće słać. A prajidmo sej wospjetujo je so hólčec w stwě, hdźež bě wowka na marach stała, prěni raz dožiwjeneho smjertneho stracha dowobarać zamóhł.
Štó je basnik, kiž tole wě? Basnik z Korutanskeje. Něchtó, kiž je zdobom doma a cuzy w ródnej kónčinje. Basnik, přisłušacy słowjenskej mjeńšinje w Rakuskej, hdźež bydli jeje wjetšina blisko. Zamyslu so do słowa »mjeńšina«: mjeńšich, mjeńša, na mjeńšich maće kedźbować, jich wobwarnować, z mjeńšimi ma so chlěb dźělić, dajće mjeńšim doprědka stupić, zo bychu lěpje widźeli, štóž so pomjeńši, budźe powyšeny.
To a hišće wjele wjace móže mi serbšćina poskićić. A němčina? »Minderheit« měni we słowje tež minder. Minder bemittelt, minderwertig, minder zurechnungsfähig. To a hišće wjace ze słowa wučitam.
W Serbskej kulturnej informaciji LODKA w Choćebuskim Serbskim domje je poskitk dobry a poradźowanje přećelne a serbske, jelizo chceš so serbsce posłužować dać. Wjace městna za spisane a spěwane słowo a za wjetši poskitk dalšich wudźěłkow by za kupcow kaž tež za tu dźěłacych lěpje było. Delni Serbja w Choćebuzu měli tola zasadnje přibližnje telko kaž w Budyšinje Horni Serbja dóstać. Ale tole njeje problem, kiž by sej něchtó z wodźacych srjedźodobnje na blido sćahnył, dołhož dźěło pod skromnišimi wuměnjenjemi někak běži. Mi so zda a tež njelubi, zo so přez lěta nimale jenož hišće wo kubłanskich problemach rěči a pisa. Kaž zo njebychmy měli tež hdys a hdys na druhe pohórški a brachi pohladać, wo změnach a polěpšenjach přemyslować a skónčnje znajmjeńša někotre z hrubych zmylkow poprawić.
Hdyž chcu sej w delnjoserbskej »Lodce« literaturu w hornjoserbskej rěči kupić, mam ju husto hakle skazać. Pódla delnjoserbskeho wšak dosć městna za cyłkowny poskitk LND njeje. Najskerje so w Delnjej Łužicy hornjoserbska kniha hižo lědma kupuje. Njewudani so wšitko poskićeć, štož w Budyšinje maja. Hornich Serbow je w Delnjej Łužicy jenož hišće mało. Z tych něhdźe 90 hornjoserbskich wučerjow a kubłarjow, kotřiž su w času NDR tule dele přišli, a jich swójbow je jenož mała horstka serbsce rěčacych potomnikow wušła abo tu w Delnjej Łužicy wostała. Kaž by čas wotběžał. Powójnski spagat mjez tudyšimi třomi rěčemi znaje dotal stajnje jenož jednoho dobyćerja: němčinu.
My potomnicy smy zamołwići za to, kak a na čo so dopominamy. Dokładnje 75 lět po Skalowej smjerći mamy so prašeć: Je poet a politikar swojemu ludej něšto trajaceho zawostajił?
Jeho serbska lyrika, zbasnjena ze serbskej wutrobu, je žiwa a skutkuje hižo lětdźesatki dołho, nic jenož na mnohich »swjedźenjach serbskeje poezije«. Tuta česć pak Skalowej lubosći k domiznje a swojemu ludej jenož zdźěla wotpowěduje. Přetož, němske nastawki politikarja w časopisu »Kulturwehr«, spisane runje tak ze serbskej wutrobu, su zjawnosći mjenje znate.
Wjesoły bě, štóž je spočatk septembra hišće jednu z požadanych zastupjenkow za wusahowacy šulski projekt Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule dóstał: předstajenje musicala »Quo vadis – dokal dźeš?«, kotrež běchu wučerjo a šulerjo w zhromadnym dźěle wuwili. W štyrjoch planowanych předstajenjach a dalšim přidatnym je cyłkownje 2.500 ludźi w Chróšćanskej »Jednoće« musical dožiwiło, kotraž so na tutych zarjadowanjach ze wšěch šowow pukaše. Wjace hač sto šulerjow 6. do 10. lětnika bě na nim sobu skutkowało – 80 spěwarjow, dźesać hrajerjow a dalši za kulisami – a kóždy króć so jim poradźi, publikum zahorić.Lisa Marija Cyžec a Marie Luise Paškec w rólomaj Lejny a Aleny a chór pod nawodom Diany Šołćineje Foto: Hanka ŠěnecHižo měsacy do premjery bě w Serbach znate: Tu so něšto wulkeho přihotuje. Lětaki so šěrjachu, Serbski rozhłós připowědźeše z wjele lubjacym nowym popowym spěwom Worklečanskich šulerkow »Dale, přeco dale« wosebity šulski event, spěwarjo musicala předstajichu hudźbne chłóšćenki we wobłuku Mjezynarodneho folklorneho festiwala »Łužica« w Chrósćicach, na wjesnym swjedźenju w Sernjanach – haj samo w Sakskim ministerstwje za kultus w Drježdźanach. Tajke intensiwne wabjenje za šulske zarjadowanje namaka drje lědma runjeća. Snadź bě to hižo prěni přinošk k pozdatnje natykliwej euforiji, kotruž musical skónčnje w publikumje, wosebje pak mjez sobuskutkowacymi wubudźi. Zmóžnił bě so hudźbno-dźiwadźelniski projekt dźakowano ideji a angažementej wučerskeje trójki, wobstejaceje z Diany Šołćineje, Bena Hojera a Symana Bjarša. Jim so poradźi mjez šulerjemi telko zahoritosće, wjesela a zapala budźić, zo so tući jako wulki šulerski cyłk wutrajnje do wobšěrnych přihotow musicala dachu. Cyłe zašłe šulske lěto hač k premjernemu předstajenju so tydźensce zetkawachu, zo bychu wuwiwali a zwučowali spěwy, wotběhi a sceny za musical. Intensiwnej probowej lěhwje dopomhaštej k dalšemu skrućenju a zdokonjenju nadawkow kóždeho jednotliwca. A próca je so zawěrno wudaniła. Publikum měješe swoju radosć nad wjeselom a zahoritosću, kotraž z kóždeho sobuskutkowaceho prudźeše – wosebje z impozantneho chóra młódšich a staršich šulerjow a šulerkow pod nawodom Diany Šołćineje. Tež hladajo na to, zo jednaše so wo projektowy chór – Worklečanska wyša šula nima swójski šulski chór, kiž by regularnje zwučował – njech je ćělesu za jeho spěwnu kwalitu wosebity kompliment wuprajeny. Bjezdwěla bě so spěwarjam tu jónkrótne dožiwjenje zmóžniło. Štó drje ma w swojich młodych lětach składnosć, we wulkim cyłku spěwać a to popowe hity z přewodom live-band z wotpowědnym espritom, kajkuž sej hudźba žada? Na dźěćoch a młodostnych bě widźeć, kak tutu wosebitu atmosferu do so srěbaja.
Tak kaž spěwarjo prezentowachu tež hrajerjo na wulkim jewišću chwalby hódny wukon. Něhdyša dźiwadźelnica NSLDź a režiserka Liza Čornakowa bě Jasmin Bulankec, Lisu Mariju Cyžec, Verenu Čornakec, Luizu Kralec, Lydiju Krječmerjec, Marie Luisu Paškec, Franca Bulanka, Steve Dórnika, Feliksa Jacobija a Wincenca Kilanka na jich róle přihotowała a jich dźiwadźelniski talent wuwabiła. Woni zawostajachu přez cyłe předstajenje zaćišć, zo so w swojej róli derje čuja a so z wobsahom identifikuja. Tole bě jedna ze sylnych stronkow libreta, kiž bě šulerjam a šulerkam po wobsahu runje tak kaž po rěči bliski a awtentiski.
Domowinskej župje »Handrij Zejler« Wojerecy a »Jan Arnošt Smoler« Budyšin zarjadowaštej sej lětsa swój župny wulět dnja 4. winowca do Libereca, zo bychu z wjele druhimi Serbami a Čechami sobu dožiwili wulkotne zahajenje jónkrótneho serbskeho kulturneho lěta w Čěskej. Naši čěscy susodźa mjenuja tutón kulturny wjeršk »Rok Lužických Srbů v Libereckém kraji«. Dźakować mamy to iniciatiwy jednotliwcow, čěskich entuziastow, kaž su to Jana Vančatová, Zlatuše Mat'átková, Libuše Vítová abo Tomáš Břeň wot młodeho towarstwa SAL (Societas Amicuum Liberec).1 Woni chcychu hordźe 70. róčnicu toho wosławić, zo móžeštej w šulskim lěće 1949/50 dwě serbskej rjadowni na Libereckim gymnaziju F. X. Šaldy studować. Tak započachu slědźić a nadeńdźechu hišće štyrjoch Serbow z tehdyšeho časa, rodźeni w lěće 1932 a chodźiwši na tudyši gymnazij: Jana Barta, prof. dr. Helmuta Fasku, dr. Jana Brězana a dr. Jurja Kubicu. Přeprosychu sebi jich a pomyslichu při rozmołwje w běžnej čěšćinje, zo by so k tomu hodźał dokumentariski film a knižka pod titulom »To byla pěkna věc / Lužickosrbská gymnaziá v Československu (1945–1950)«, zo by so dale móhła wopomnjenska tafla při durjach hišće eksistowaceho gymnazija přičinić a swjatočnje wotkryć a scyła by so dyrbjało planowane lěto serbskeje kultury wustojnje zahajić.
Znaty Budyski fotograf Jürgen Maćij móžeše w poslednich měsacach na dwě přewšo wuspěšnej wustajeńcy zhladować. W Kamjenskej słodarni wotmě so wot 26. julija do 29. septembra fotowustajeńca »Městnosće pisanja. Łužiscy spisowaćeljo« a wot 7. septembra do 3. nowembra pokaza so we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy fotowustajeńca »Wuměłcy Hornjeje Łužicy 2«, kotraž je pokročowanje jeho w lěće 2009 wudateho prěnjeho zwjazka. Nětko, dźesać lět pozdźišo, móžemy so nad dalšej wobšěrnej knihu z cyłkownje 70 fotowymi portretami wuměłcow wjeselić, kotrež maja swoje korjenje abo srjedźišćo žiwjenja a tworjenja w Hornjej Łužicy. Projekt bě zhromadne dźěło mjez fotografom a towarstwom Kulturne koło Ernsta Rietschela, kotrež wobaj zwjazkaj tež wuda.Wuměłc zetkawa wuměłcow: Wustajeńca Künstler der Oberlausitz Jürgena Maćija we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy, 07.09.–03.11.2019W swětłej a wulkej wuměłstwowej hali witachu wopytowarja najprjedy wuměłske twórby dźesać wuzwolenych wuměłcow. Eksponaty sahachu wot zwuzdźeneje ekspresiwity Manfreda Schuberta, rodźeneho Budyšana, přez kubistiske krajiny Martena Kirbacha, rodźeneho w Zhorjelcu, hač k sensibelnosurealnym wobrazam Carly Weckeßer, rodźeneje w Jonsdorfje. Pola twórbow Ansgara Skiby, rodźeneho w Drježdźanach, napadnje, zo rysuje wuměłc hišće ze slěbornym pisakom, kaž je jón tež Otto Dix nałožował. Dalše twórby a plastiki přewodźachu wopytowarja do zadnjeho wotdźěla, hdźež móžeše so do portretow zanurić. Mólby, rysowanki, plastiki, keramiki abo rězbarjene dźěła pak na Maćijowych fotach hłownu rólu njehraja, skerje decentnje wobraz wudospołnjeja. Fokus leži na wuměłcu jako wosoba a čłowjek, čehoždla nastachu portrety pola wuměłcow doma abo w ateljeju. Tući sedźa, steja, su přilehnjeni k blidu abo k jednomu ze swojich dźěłow, hladaja jasnje a direktnje abo so lochce do kamery směja.
Po starobje wot 28 do 97 lět je paleta portretowanych wuměłcow šěroka a kóždy jednotliwy wobraz skići šansu, hłubšo do jedneje wuměłskeje duše hladać, dokelž nawjazuje portretowany ze swojim pohladom zwisk k wobhladowarjej. Při tym pomha tež, zo su wobrazy čorno-běłe, tak zo žana pisanosć abo barba wot bytostneho njewotwjedźe. A tak wuhladaš we wustajeńcy a w knize mjez wjetšinu němskich wuměłcow tež serbske wobliča kaž na přikład molerku Měrku Pawlikowu, rodźenu w Lipsku, Maria Ošiku z Worklec abo Marcela Noacka, rodźeneho w Mužakowje, kotryž dokumentowaše intensiwnje a na dlěši čas pozhubjenje srjedźołužiskich wjeskow přez brunicu. Dale zastupjenaj staj we Wojerecach rodźeny moler a fotograf Michael Kruscha a filmowča Frauke Rahr, kotrejež dokumentariski film »Wopyt w domiznje« wšědny dźeń serbskeje žony z Rownoho dokumentuje.


text:
…to niy je Nikisz, ale dycki Siymianowice zawsze mioły podobne place kaj sie miyszkało. Toć, to nasze siymianowickie Familoki. Dzisioj chyba jedyne we mieście we tak dobryj formie… choć niykere chlywiki sie sypiom, i walom, to jeszcze stojom, a w familokach do dziś toczy sie życie. To niy je jak we wieżowcu, tukej sie wszyscy znajom. Dlo nich to codziynność – dlo nos modych, co miyszkajom we blokach, w domkach, trocha już tako niycodzienność, zowdy je to jednak Górny Ślonsk.
Zaproszom Cie, przilyź sie na szpacyr do Siemianowic. Kej przijedziesz do Cyntrum autym abo autobusym to wysiednij wele Rynku. Potym zwyrtnij się i ciś na Bergmonka (ul.Górnicza), to uobejrzysz gryfne familoki, a przy kożdym z nich chlywiki z gołmbnikami. Nojgryfniejsze je to, że w jednym z nich durch sie chowiom gołymbie i uod czasu do czasu, furgajom nad gowami. Potym zlyź sie na dół do ul. Michałkowickiej i tam bydziesz widzioł Neubau. Tam za bajtla, łaziłech z mojom Omom do jeij szwester, i jak żech lotoł wele stołu w kuchnie, toch sie nabiył srogo ojla… Jak już zoboczysz familoki na Neubale to uoboczysz wiadukt, wlyź na wiyrch i jest żeś na Richterze. Familoki kere dycki stoły w ciyniu jednyj z nojsrogszych grub na Ślonsku KWK Siemianowice. Pewnikiym dycki sam mieszkali grubiorze ze swymi familiami. Kuknij na plac, wele chlywików… może trefisz co ciekawego 🙂 Pyrsk.


text:
Bielsko-Biołŏ: chycyni za rozbōj
Policyjōny z Bielska-Biołyj zastawiyli 27-latka i jego 22-letnigo spōlnika. Starszy z chopōw je podyjzdrzany ô rozbōj, groźby i poprzniynie statku. Ôba ôdpedzōm za napaść na interwyniujōncych wachtyrzy prawa. Zastawiyni sōm już po ôbskarżyniu. Zgodnie z decyzyjōm gyrichtu, 27-latek przepyndzi w hereszcie nojbliższe miesiōnce.
Do zdarzyniŏ doszło na bielskij ul. Trzech Dyjamyntōw. Chopi ôba piyli alkohol. W jednym mōmyncie starszy z nich napŏd i ôkrŏd 43-letnigo bielszczana. Sprŏwca ciynżko sproł pokrziwdzōnego. Jego łupym padły dokumynta i mobilniŏk. Groziōł tyż świadkowi zdarzyniŏ, kery stanōł w ôbrōnie ôfiary, a niyskorzij wybiōł szybã w dźwiyrzach pobliskigo bloku.
Świadkowie zaalarmowali ô tym policyjōnōw. Chwilã niyskorzij mōndurowi zastawiyli sprŏwcōw. Ôba byli wyjōntkowo agresywni. Żeby udarymnić zastawiynie, napadli interwyniujōncych szandarōw. Szarpali sie, ôbrażali i prōbowali uciyc. Podszukowanie alkōmatym wykŏzało, iże ôba byli ôpici. Mieli ôd 1,5 do 2 prōmilōw alkoholu we ôrganiźmie. Zastawiyni trefiyli do policyjnego heresztu. Na nastympny dziyń usłyszeli ôbskarżynia. Starszymu z nich za przestympstwa te grozi terŏz do 12 lŏt za krŏtami. Bielski gyricht, na wniosek śledczych, podjōn już decyzyjõ ô jego tymczasowym heresztowaniu. W przeszłości bōł ôn już spisowany za przestympstwa przeciwko życiu. Jego 22-letni spōlnik ôdpowiy za naruszynie niytykalności cielesnyj i zniywŏgã policyjōnōw. Grozi mu do 3 lŏt heresztu. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym.
Zdrzōdło: KMP Bielsko-Biołŏ


text:
W niejdziela 17.listopada, fajrowali my kiermas ugiańskygo kościóła. Co prawie, to 8. wrzejśnia minóno 141 lołt jak nas bozy dóm poświyncóno. Zachowało sie upoważniyniy biskupa wrocławskygo Henryka Forstera iz : “skoro kościół je wybudowany, to upowaźnioł sie go urocyście poświyncić dnia 8. wrzejśnia 1872r.” Musicie wiejdziejć, iz diecezja wrocławskoł była w tantych casach nołwiynksoł w Europie, siągała az po Ost Projse. Chto richtig dokónoł benedykcji, nie wiadómo. Przewaźnie koscioły wtedy świynciyli dziekani, bo biskp sie cansto nie wyrusoł w teryn. Ugiański kościól nie je kónsekrowany, niy moł wmurowanych zacheuszy.
Kozdy rok w ta urocystość, przipóminoł sie historia nasej świątyni i jak do tego dosło iz tera mómy dzie prziś porzykać. Joł zaś we te świynto śtałnuja, jak to taky narobióne ludzie ze wsi bez zołdnej techniki , poradziyli w niecałe dwa lata zbudować takoł łogrómnoł budowla. Popróbujcie sie to forśtelować. TIR -ów nie było.Tóz co, tymi ryfiołkóma po wołpno jejździyli, a nie do Łopoloł, yno pewno po mojymu do Tornowa abo do Gogolina. Jedyn ryfiołk ungyfer na mejter takygo rubego, kościelnego muru styknón. Całoł wiejś i łokolice musiały ciągnąć po materyjoł. Potyn cóz, cegły na plecach wtargać ołze na wiyrzch, prawie 40 mejtrowej wieze! Nasi przodkowie musiejli sie uwijać, jak mrowce we wrowisku!
Truda Pietrzikowa


text:
Blubry zez Kościana
Olas warszawiok
Wew wakaje do Juasa przyknajuł sie banum zez Warszawy kuzyn łod ciotki Peli. Ciotka Pela, siora moi matki, jeszczyk przed wojnum uczapiuła się wew stolicy, dzie ochajtała się zez takim jednym, warszawskim cwaniokiym, co mu buło wuja Gienek.
Kuzynowi Jurasa buło Aleksander. Ciotka, znaczy sie jego matka, wołała go Oleś, ale dla nos nie buł łun żodyn Oleś - koleś, ino po naszymu Olas – co dzieś polaz. Nie bul zez niego kumpletny szplin, ino tak się gupio stalowoł, że co my tam wiymy, jak łun jezd zez Warszawy. I jeszczyk do Jurasa zwrocoł się - “Jerzyk”. Tego Juras już ni mug ścierpieć, i jak roz tego Olesia ze stolicy, znaczy sie Olasa deknuł za tego “Jerzyka” wew kałudek, to zaro łyn sie jorgnuł, że tutej trza godać Juras, jak inkszo wiara na ece. Szak jeżyk to tako winkciejszo mysz zez kolcami, co łazi wew nocy i fuko. Trza mieć rapla, co by Jurasa pomylić zes tym stworym. Wiara, co go zapoznała, czynsto godała do unygo:
-Tej! Zez kyndyk ty jezdeś i dzieś ty sie chowoł, co nie kapujesz co sie du cie godo Na co łyn paploł ciyngiym jak zdarto płyta na patefunie.
-Ja jestem z Warszawy rozumiecie, z W A R S Z A W Y
Chichrali sie kumple na ece i co rusz to ktuś wpuszczoł go wew radlunki po naszymu. Zaś Biniu wymysluł, co jak u nos godajum “siedzi sroka no płocie i dziubie luńt” to wew ty Warszawie musowo pewnikiym mówium “siadzi sraka na płacie i dziabie lańt”.
Mieli my zez tego Olasa - co loto na golasa, niezły ubaw.
Roz, zaro na poczuntku, naszo matka kozała unymu przynieść pyrów ze sklepu.
Łe jery wiara! Matka oż pape roztwarła zez zdziwiynia jak ekła Olasa zez tytkum
( bydzie zez trzy kilo) pyrów . Zaś tyn warszawiok godo:
-Długo, bo była kolejka , należy sie trzy czterdzieści, bo dalem ze swoich.
-Dzieś ty wylyngo, ty ćmoku warszawski, poloz po te pyry? Do składu?
Miołeś je przynieść ze sklepu. Szag mumy tam jeszczyk zapas jakie dwa cyntnary. Zaś dopiyro Olas sie jorgnuł, na co sie godo sklep, a na co skład, ale aby u nos wew poznańskiym.
-U nas w Waszawie w sklepie się kupuje, a zpasy trzyma się w piwnicy, łodbrynknuł naborchany.
-Nie struj muków jak mosz ambe i nie godej piyrduł - wetkoł sie do tych blubrów Juras
- Te pore banioków, coś straciuł niepotrzebnie bez gupote, pumogum ci wew zapoznaniu sie zez mowum twoi matki, co jum kiedys znała, a tero wew ty Warszawie, abo jei wywietrzało, abo sie klamkuje godać, że jezd zez poznańskiygo.
Innum razum Juras godo do Olasa:
- Bier badejki, bo idymy sie bachać, klara fest grzeje, to num bydzie plożyć.
- Co ?Z czym? Gdzie?- wydar sie zdziwiuny Olas.
- Na kanoł na drugum wyrwe, bo tam jezd fest grunt to i kopy można dawać.
Olas mioł mine nie do zdżarcia, co widać buło, że nic nie kapuje, co sie do unygo godo. Juras musioł wew te i nazot, pore razy klarować tymu intyligyntowi zez Warszawy, co jezd lous zanim usłyszoł :
- Aha ! Więc badejki to kompielówki, idziemy się kąpać.
- Badejki to badejki, odburknuł Juras.
Zaś pod kuniec wakaji, jak Olas zez Jurasym byli na rybach i Juras warknuł:
- Nie plumpej tym swoim kneblym, bo tu fest barwanki chodzum. Olas zaro wiedzioł, co mo sie namknuńć zez swojum wyndkum, bo brzany Jurasowi płoszy. Szak to warszawiok, a wiadumo, co warszawioki bystre sum i migiym kapujum, prawie tak bystro jak poznanioki.


text:
Gloria Žurec skedźbnja z wosebitymi widami na swójbnych kaž tež na přećelow a swjedźenje, kotrež zhromadnje wotměwaja. W knize „Wćipni być“ předstaja so wona jako młoda fotografowka. Loni wobdźěli so Róžeńčanka na dźěłarničce fotografowanje, kotruž běštej Ludowe nakładnistwo Domowina a Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu wuhotowałoj. „K tomu pohnuł, tam sobu činić, je mje Ralbičan Jan Šołta, kiž wědźeše, zo so za fotografowanje zajimuju“, rozłožuje šulerka 10. lětnika Budyskeho Serbskeho gymnazija. Na swojich fotach předstaja wona předewšěm ludźi, žony při přihotach na Kulowski póstniski ćah abo dźěći wulkeje Brězanec swójby, kotrež w delnich Sulšecach jutry swjeća. „Sulšecy su za našu swójbu takrjec korjenje a domizna. Wottam Brězanecy pochadźeja a tam so stajnje rady zetkawamy“, młodostna podšmórnje. Tak bě jej tež poměrnje lochko, mjezwoča a rjane žiwjenske wokomiki zapopadnyć.
Nimale tysac wuknjacych z kubłanišćow w swobodnym nošerstwje po cyłej Sakskej, jich starši a wučerjo su zańdźeny pjatk před a w Sakskim krajnym sejmje w Drježdźanach na swoje žadanja a starosće skedźbnili.
Jutře wotměje so w Sakskim krajnym sejmje zjawne słyšenje k nowelěrowanju zakonja wo šulach w swobodnym nošerstwje. Serbske šulske towarstwo kaž tež Rada za serbske naležnosće Sakskeje su statnemu ministerstwu za kultus swoje stejišćo posrědkowali.
Ze splećenjom přez syć je Budyšan Markus Gießler iniciatiwu za lěpše hladanje dźěći zahajił. Sobu dźěłać a njeswarjeć je jedna dewiza sobuskutkowacych, ćišć na wšitkich runinach dalša. Najpozdźišo jako běchu tež w Budyskim wokrjesu dźěćace dnjowe přebywanišća zawrěli, zo bychu z pomocu stawka na ramikowe wuměnjenja při hladanju dźěći skedźbnili, zjawnosć jara kompleksnu temu chutnje bjerje. To saha wot rumnostnych wuměnjenjow přez ličbu personala a jeho kwalifikaciju hač k zastaranju z jědźu w dźěćacych dnjowych přebywanišćach a šansa za staršich sobu rěčeć.
Markus Gießler, student politiskich wědomosćow a sociologije, je so před lětom na čoło splećenja přez syć stupił. Constanze Knappowa je so z 22lětnym rozmołwjała.
Što je scyła splećenje přez syć?
„Rěč hrajersce lochko nawuknyć“ rěka dźěłarnička, kotruž poskićuje awtorka, pedagogowka a spěwytwórča Beate Tarrach ze Sowrjec (Soritz) w gmejnje Kubšicy. Jeje koncept rěka, zapřijeć cyłe ćěło do wuknjenja.
Beate Tarrach dawa čućiwy dohlad do jendźelšćiny. Słowo po słowje wona postupowanje při nawuknjenju rěče rozłožuje. Hižo dwanaće lět praktikuje Sowrječanka projekt „Dyrdomdej jendźelšćina. Rěče wuknyć wobradźa wjeselo“. Jeju protagonistaj James a Emma pućujetaj po swěće. Při tym wuknjetaj stajnje zaso nowe słowa. „Ideja je, rěč z pohibom zapřimnyć, z cyłym ćěłom, žiwjenju blisko, z wutrobu, ze wšěmi zmysłami“, praji Beate Tarrach. Dyrdomdejske pućowanje słuži jako zhromadne dožiwjenje za dźěći. Hry kaž „Knjez rybar, knjez rybar, kak hłuboka je woda?“, „Moje prawe, prawe městno je swobodne“, „Što mam w swojej ruce?“, „Hdźe je kwětka?“ a dalše hodźa so zapřijeć. Spěšnje přeměnja so rumnosć na krajinu. Ze stólcow stawaja so hory, z papjerca rěka. „Wužiwajće rumnosće“, zmuža wona wobdźělnikow swojeje dźěłarnički, „to spožča dźěćom začuće, zo woprawdźe pućuja.“
Smjerdźaca (aha/SN). Brošurka kubłanskich poskitkow a planowanych zarjadowanjow Serbskeho kubłanskeho srjedźišća LIPA Smjerdźaca je wušła. Hižo wonkowne wuhotowanje w módro-čerwjeno-běłej barbje wabi. Z logomaj LIPY a Serbskeho šulskeho towarstwa skedźbnja so na jeju zhromadne dźěło. Dalša pokazka je na zarjadowanje w septembru składnostnje 15lětneho wobstaća kubłanskeho srjedźišća, kotrež ma wot časa załoženja swój domicil w tehdy zawrjenej Smjerdźečanskej pěstowarni. Wulka paleta poskitkow je přewidnje tak rjadowana, zo su wšitke starobne skupiny narěčane. Na zadnjej stronje brošurki podawaja přehlad dalekubłanskich poskitkow za kubłarki. Tam zapřijate su móžnosće wukubłanja na mentorku z kwalifikaciju za fachowy nawod praktikantow w kubłanskich zarjadnišćach. Wažne městno tohole wobłuka je tež wěnowane rěčnemu kubłanju a wukmanjenju w serbšćinje.
Statna studijna akademija Budyšin dóstanje nowe laborowe twarjenje. Kaž je Budyski zapósłanc krajneho sejma Marko Šiman (CDU) zdźělił, je w dwójnym etaće Swobodneho stata Sakskeje za lěće 2015 a 2016 za to 3,7 milionow eurow předwidźane. Přihłosuje-li krajny sejm, móhło so w druhej połojcy lěta twarić započeć. Direktorka studijneje akademije Barbara Wuttke je wolóžena. „Tuchwilne zaměstnjenje našeho laboroweho wuhotowanja časej hižo njewotpowěduje“, wona rozjasnja.
Wojerecy (HH/SN). Dźěćaca a młodźinska farma we Wojerecach chce zajimcam přichodnje poskićić, so na serbskich farmowych popołdnjach wobdźělić. Rafaela Wićazowa, kotraž poskitk nawjeduje, chce tam mjeztym hižo štyri lěta zakótwjene dźěłowe zjednoćenstwo Serbšćina z nowym konceptom wobohaćić. „Ma to być poskitk dźěćom a młodostnym, kotřiž so za serbsku rěč a kulturu zajimuja. Chcemy za swoje tematiske zarjadowanja tak wabić, zo so nichtó k ničemu nućeny nječuje. Wšitke serbske popołdnja so tak wuhotuja, zo je po kóždym zarjadowanju móžno, tež wšitke dalše wopytać“, powěda w Radworju bydlaca Serbowka. Wona pěstuje swoju maćernu rěč a kulturu w swójbje, wosebje tež jako spěwarka Radworskeho chóra Meja. Zachować a šěrić serbsku kulturu je jedne ćežišćo dźěła na Wojerowskej dźěćacej a młodźinskej farmje, kotraž je w nošerstwje Miłočanskeho Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka.
90 młodostnych je so na lětušim jutrownym seminarje Młodźiny europskich narodnych mjeńšin (MENS) na přeprošenje mjeńšiny Arumunow w rumunskim Tulcea wobdźěliło.


text:
Produktbeschreibung
Slěźenje na jsach. Pśedlažeca edicija prezentěrujo wuběrk dolnoserbskich dialektnych nagrawanjow z 1950tych a 1960tych lět, rezultaty źěłabnosći dialektologow Instituta za serbski ludospyt. Originalne paski se chowaju w Serbskem instituśe - w serbskem kulturnem archiwje. Tencasne wulicowanja mógu se něnto, teke źěkowano pomocy tamnjejšych sobuźěłaśerjow, šyršej zjawnosći pśistupniś. Zukowy material wudopołnjaju śišćane teksty, ako pśedstajaju na popularnu wašnju wósebnosći narěcow žednych jsow. W nich wopisane fenomeny móžo psisłuchaŕ, słucha-lic dokradnje, na cejdejkoma wótergi jasnje zasłyšaś. rěc: serbski, 2 CD, 72 bokow, z wobrazami


text:
Zachodńosłowjańske godki
Zachodńosłowjańske godki – jedno ze trzech skupinůw słowjańskich godkůw (wele wschodńo- a połedńowosłowjańskich), kerymi posuguje śe kole 56 milijůnůw ludźi we Strzodkowyj Ojropje.
Zachodńosłowjańske djalekta wyuodrymbńůły śe już we uokreśe wandru ludůw, nale dźepjyro wele VII stolećo idźe godać uo jejich uosobnośći. Mjyndzy VII a X stolećym porůżńajům śe skupiny łużycko a lechicke, a we IX stoleću dolajzuje czesko-słowacko skupina. Je uůna kůntynuowano uod czeskij a słowackij godki, kej to lechicko - uod polskigo, kaszubskigo a ślůnskigo. Ze łużyckich godkůw wyuodrymbńo śe dźiśo ku tymu dwje literacke godki - dolnosorbsko a gůrnosorbsko.


text:
Niy ma nadzieje dlo ludzkości, 25.08.2019
- miasto niy istniyje,
- chaja niy istniyje,
- wygoda niy istniyje
Niymiecke miasto, co bez lata było przedmiotym internetowyj wicowyj teoryje spiskowej, co prawi, iże ône niy istniyje, ôferuje sroge piniōndze kożdymu, fto dowiydzie, iże to je prowda.
Urzyndnicy we Bielefeld pedzieli we strzoda, iże dadzōm 1 milijōn ojro ôsobie, co przedstawi richtich dowōd jego niyistniynio.
Pedzieli, iże „niy ma ôgraniczyń kreatywności” dlo uczestnikōw, ale ino niepodwożalne dowody kwalifikujōm sie do nadgrody.
Idyjo, iże Bielefeld niy istniyje, była po piyrszy roz przedstawiōno ôd fachmana kōmputrowego Achima Helda, co w 1994 roku ôpublikowoł we Internecie satyryczne twierdzynie, co prōbowało wyśmioć teoryje spiskowe online.
Muszymy poprawić piyrsze zdanie: Rzekōme niymiecke miasto.
Zdrzōdło: AP News
Jeźli jedna chaja by mogła uretować małżyństwo, to je to. Ale usużny ślubny warzōł, skludzoł, śmiatoł i przoł swojij ślubnyj ze pasyjōm. Doimyntnie. Jōm za to dowiyło jego uczucie i teroz kobiyta ze Fudżajry we Zjednoczōnych Ymiratach Arabskich chce weznōńć z nim szajdōng.
– Nigdy na mie niy krziczoł, ani mie niy ôdciepnōł – pedziała kobiyta. – Dowiyło mie ekstrymalne miyłowanie i uczucie. Pōmōg mi nawet poskludzać dōm.
Czasami warzōł dlō nij i niy było żodnych spiyrek w jejich rocznym małżyństwie, pedziała.
– Potrzebuja richtich dyskusyje, nawet chaje, a niy tego bezproblymowego życio w posuszyństwie.
Chop pedzioł, iże niy zrobiōł nic złego.
Ôna pado, iże jōm coś dowi. Ô wiela weta, że kajdanki, trocha spandeksu, skōrzanny posek, i cołke małżyństwo bydzie jak nowe?
Zdrzōdło: Khaleej Times
Apple zrobiyło sie we USA nowo karta kredytowo Apple Card, co je połōnczōno ze Apple Wallet. Karta fajnie wyglōndo i je minimalistyczno, ale je jedyn problym: ludzie majōm jij niy nosić we niczym skōrzannym ani dżinsowym, bo może sie przefarbić. Niy majōm tyż jij nosić we taśce ze luźnymi rzeczami, ani we portmanyju, we jednyj przegrōdce ze inkszymi kartami, bo może sie porysać. Karta nojlepij tyż myć haderkōm z mikrofibry zwilżōnōm alkoholym izopropylowym.
Za miesiōnc ôgłoszōm ekstra portmanyj na swoja karta. Cyna: 500 dolarōw.
Zdrzōdło: CNN