text:
Liechtenstein
Liechtenstein, Kśůnżynstwo Liechtenstein (mjym. Fürstentum Liechtenstein) to je ńywjelge państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje, mjyndzy Austrijům a Szwajcaryjům, we gůrnym bjygu Rynu, we Alpach . Ńy mo dostympu do morzo.
Kwestyjo mjanowańo państwa ńy je we ślůnszczyźńe rozwjůnzano; je problyma ze tym, eli to mjůno trza by bůło blank ześlůnszczyć, eli ńy.
We strzedńich wjekach fůngowały sam dwa kśůnżynstwa - jedne ze stolicům we Vaduz, druge ze stolicům we Schellenbergu. Uobadwa kupił růd Liechtenstein, a we 1719 Austrijo uznała, iże je samodźelne kśůnżynstwo mjydzy krejůma Mjymjyckigo Cysarstwa. We 1866 Liechtenstein wyloz sy Mjymjyckigo Zwjůnzku a stoł śe blank ńypodlygły. Uod 1924 celno ůńijo ze Szwajcaryjům, ńyskorzi tyż walutowo a pocztowo uńijo. We absztimůngu we 2003 uobywatele dali srogszo władza fysztowi, bezcůż Liechtenstein mo terozki nojbarzi ze wszyjskich państw Ojropy podany na tradycyjno můnarchijo ůstrůj.
Państwowům religijům je sam rzimski katolicyzm, kery wyznowo 75% uobywatelůw.
Je to jedne sy nojbogatszych państw na śwjeće, skiż liberalnyj dowkowyj a bankowyj polityki.


c: text/html

text:
Andy
Andy (španisce Cordillera de los Andes, kečwa Anti) su z dołhosću wot 7.500 km najdlěši hórski rjećaz na Zemi a namakaja so podłu pobrjoha Ćicheho oceana w Južnej Americe, dokładnišo we Venezuelje, Kolumbiskej, Ekwadorje, Peru, Boliwiskej, Chilskej a Argentinskej.
Z wjetšeho dźěla wobsteja Andy z dweju paralelneju rjećazow. Najwyši dypk wulkaniskich sfałdowanych horin je Aconcagua (6.962 m) při hranicy mjez Chilskej a Argentinskej, kiž je nadobo najwyša hora cyłeje Ameriki. W Andach wužórli so tež Amaconas, najwjetša rěka na swěće.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pózymski
Pózymski, nalětnik,[1] měrc (górnoserbski nalětnik) – jo tśeśi mjasec w gregoriańskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě měrc pó Marsu, romski bog wójny. Pśed dodaśim januara a februara, měrc jo był prědny mjasec kalendarja.
Měrc jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Jaden z dweju rownonocnosći se za cas měrca wótměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Baran.
Měrc zachopina ze samskim wšednym dnju kaž nowember w kuždych lětach, a kaž februar mimo za cas pśestupnego lěta.
Referenca[wobźěłaś]
- ↑ Bogumil Šwjela: Dolnoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn, 1963., bok 177.


text:
Kėdainiai
Kėdainiai (pol. Kiejdany) je mjasto we strzodkowyj Litwje, we uokryngu Kaunas, po uobuch strůnach rzyki Nevėžis, 51 kilomyjtrůw na půłnoc uod Kaunas. Půmjyszkuje we ńim bezma 31 tyś. ludźůw. Kėdainiai je głownym mjastym gminu Kėdainiai a szołtystwa uo takym samym mjańe. Na teryńe mjasta do rzyki Nevėžis wpado tyż Dotnuvėlė a Smilga (uod zachodu) a Obelis (uod wschodu).
Stare mjasto we Kėdainiai je wpisane we register kulturalnyj erbizny jako mjejski dynkmal. Stojům tam sztyry kośćoły (katolicki kośćůł Śwjyntygo Zefyla a kośćůł Śwjyntygo Jerzygo a tyż protestancke a Kośćůł Pańskigo Przemjyńyńo). Lů mjasta wożno je industryjo (znamjyńńy chymiczno a przerobjyńo jodła). Sům sam tyż dwje poczty.


text:
Šěrokostnik
Šěrokostniki su kruhi na (idealizowanym) zemskim powjerchu z konstantnej geografiskej šěrokosću B, kotrež paralelnje k ekwatorowej runinje k wuchodno-zapadnemu směrej běža.
Mjeztym zo wšě dołhostniki, kotrež běža padorunje k šěrokostnikam, su wulke kruhi, su šěrokostniki powšitkownje małe kruhi – nimo ekwatora, kotryž jako nulowy šěrokostnik zemju do sewjerneje a južneje hemisfery dźěli. Dalše wosebite šěrokostniki su wobrotnikaj a polarnej kruhaj, kotrež dobywaja wuznam za słónčny staw w běhu počasow přez křiwosć ekliptiki. Tež definicija klimowych pasmow poćahuje so na wěste šěrokostniki.
Wotstawk dweju šěrokostnikow z rozdźělom jednoho stopnja šěriny je přerěznje něhdźe 111 km, je wšak zemskeho wopłonjenja dla w bliskosći ekwatora mjeńši hač w ekstremnje sewjernych a južnych šěrinach. Podobny zmylk by wobličenje dołhosće šěrokostnikow jako 2πR·cos B z konstantnym zemskim radiusom R było.
Šěrokostniki jako hranicy[wobdźěłać]
Šěrokostniki wužiwaja so často jako hranica mjez krajemi abo regionami, předewšěm w Sewjernej Americe.
- 49 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez USA (J) a Kanadu (S)
- 45 stopnjow sewjer: Hranica mjez Vermontom (J) a Kanadu (S), hranica mjez Wyomingom (J) a Montanu (S)
- 42 stopnjow sewjer: Hranica mjez Kaliforniskej (J) a Oregonom (S), dźěl hranicy mjez Pensylwaniskej (J) a New York (S)
- 41 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez Koloradom, Utahom (J), Wyomingom a Nebrasku (S)
- 40 stopnjow sewjer: Hranica mjez Nebrasku (S) a Kansasom (J)
- 38 stopnjow sewjer: Hranica mjez sewjernej a južnej Koreju w lěće 1945
- 37 stopnjow sewjer: Hranica mjez Utahom, Koloradom a Kansasom (S) kaž tež Arizonu, New Mexico a Oklahomu (J)
- 36 stopnjow 30' sewjer: Hranica mjez statami njewólnikarjow na juhu a statami ze zakazom njewólnistwa na sewjer Zjednoćenych statow
- 35 stopnjow sewjer: Hranica mjez Tennessee (S) kaž tež Mississippi, Alabamu a Georgia (J)
- 32 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez New Mexico (S) a Teksasom (J)
- 26 stopnjow juh: Dźěl hranicy mjez South Australia (J) kaž tež Northern Territory a Queensland (S)


text:
Oktoberfest
Oktoberfest (s mjym. Paźdźyrńikowe Śwjynto) to sům chmjelowe dożynki, kere sům uobchodzůne na kůńec wrześńa a s poczůntku paźdźerńika we München. Pjyrszy Oktoberfest bůł uobchodzůny 12 paźdźerńika 1810. Terozki je to nojsrogszy na śwjeće festyn, we kerym bjere udźoł przez 6 miljůnůw perzůnůw. Oktoberfest trwo nojczyńśći bez 16 dńůw a bez tyn czas wypijo śe tam przez 5 miljůnůw litrůw bjyru. Oktoberfest zowdy uodmyko modo frelka na kůńu, za ńům jadům burmistrz München a gubernator Bajerůw. Na Oktoberfeśće uobowjůnzujům bajerske uobleczyńa jednako lo babůw a chopůw. Oktoberfest dowo finansowy uobrůt ůng. 1 milijard ojro.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Mato Kósyk
Mato Kósyk (*18. 6. 1853 we Wjerbnje, † 22. 11. 1940 w Albionje ) - dolnoserbski basnik, spisowaśel, faraŕ, farmaŕ, klasikaŕ dolnoserbskeje literatury.
Roźony ako syn srjejźnego bura jo Kósyk w lětach 1867 do 1873 chójźił na gymnazium w Chóśebuzu. Pótom jo tśi lěta dłujko statkował ako zeleznicaŕ w Lipsku. Pózdźej jo wopytał se žywiś ako literat we Wjerbnje a wót 1880 jo sobu redigěrował Bramborski Casnik. 1883 do 1885 jo w ameriskem Springfielźe a Chicagu študěrował teologiju. Wótglědajucy wót krotkich woglědow we Łužycy, jo basnikaŕ pón až do kóńca žywjenja wóstał w pódpołnocnej Americe. Wót 1885-86 jo był faraŕ we Wellsburgu. Wót 1887 do 1907 jo statkował we wšakorakich wósadach w staśe Nebraska (Ridgeley 1887-89, Princeton 1889-95, Roca 1895-96, Stamford 1896-97, 1897-07 Ohiowa). Wót 1907 až do wuměńka 1913 jo był faraŕ w El Renou w Oklahomje, pótom jo žywy był ako farmaŕ w Albionje.
W lichem casu w Lipsku ako zeleznicaŕ jo se Kósyk awtodidaktiski zakłady poetiki nawucył. Jogo prědne zdźaržane basnje su ze slědnego lěta w Lipsku. Dla chórosći jo Kósyk 1877 musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś. W tom casu su se teke wuwijali jogo kontakty z drugimi serbskimi procowarjami ako M. Hórnikom, H. Jordanom a A. Muku. Mimo togo jo nawězał kontakt z G. Surowinom, kenž jo jogo do dalšnego literarnego źěła pógnał, a z pólskim spěchowarjom A. Parczewskim, kenž jo sobuiniciator załoženja Maśice Serbskeje, na kótaremž jo se 1880 teke Kósyk wobźělił.
Dłujke pśebywanje w rodnej jsy Wjerbno jo było nejpłodnjejšy cas literarnego twórjenja Mata Kósyka. Wón jo napisał wjele lyriskich basnjow a baladow, kótarež su se pózdźej do cełkow zarědowali: Pytajcy duch, Źiśecy raj, Wóstań pobožny, Z paradiza wšyknych swětow, Ze stwórjenja jo mój spiw, Cysta roža serbojska, Serbskich duchow kralejstwo. Do šyršeje epiki słušatej jogo w heksametrach spisana tśiźělowa idyla Serbska swajźba w Błotach (Wórjejce 1880, 1955) a jogo historiska trilogija Serbskich wóścow śerpjenja a chwalba z episkimi spiwami Pśerada Markgroby Gera (ČMS 1881, 1924, 1955), Branibora pad a Jacsław (hyšći njewózjawjonej). Kósyk jo se teke póspytał w dramatice: Cesć łužyskego ryśarja (1881) a Bóžemje serbskich wójakow (1882). Wjele proce jo teke inwestěrował do pśeglědowanja a basnikarskego wuspórjeźowanja Dolnoserbskich spiwarskich knigłow a do redigěrowanja Casnika, do kótaregož jo teke dodał swóje pśinoski.
Dokulaž njejo spisowaśelske źěło za zežywjenje dosegało, jo wón 1883 do Ameriki wudrogował. Tam jo teke študěrował teologiju, což jomu w Nimskej bźez matury njejo móžno było. Teke w Americe jo na zachopjeńku dalej basnił. Tak jo nastał cyklus W cuzej zemi z wjele nowymi impresijami. Bóžko njejo wóstał taki produktiwny. W běgu dalšnego žywjenja w Americe jo jano hyšći napisał dwa cyklusa: Serbske bratśi pśistupimy (1892-99) a Droga do njebja (1922-33). Weto jo měł wjeliki wuznam za dolnoserbsku literaturu a jo jej wugótował městno mjazy drugimi słowjańskimi literaturami. Eksistujo wěcej ako 50 pśełožkow jogo jadnotliwych twórbow do drugich słowjańskich rěcow.
Dalšne materialije[wobźěłaś]
Marti, R. (wud.), Mato Kosyk 1853–1940. Materialije prědneje Kosykoweje konference. Wjerbno 15.–18. 6. 2003. Budyšyn, 2004.
R. Dalitz/G. Stone, Mato Kosyk in Amerika - Lp A 24/1 (1977), str. 42-79
F. Mětšk, Zu einigen Fragen der Legendenbildung in der Kosyk-Biographie - ZfSl 22 (1977), str. 142-148; ts., Serbski basnik kónčaceho so 19. lětstotka w Americe - R 28 (1978), 6, str. 212-217; ts.. Wo Kosykowych basniskich rukopisach a jich wuznamje za ZSMK - R 29 (1979), 6, str. 216-220; ts., Wo Kosykowej episkej trilogiji ze serkeje starodawnosće - R 29 (1979), 9, str. 324-332; ts., Aktualnosć Kosykoweje biografije wčera a dźens - R 31 (1981), 9, str. 318- 321
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
- http://www.mato-kosyk.de (Wobšyrna biografija a bibliografija. Teke teksty how skóro budu)


text:
Maria Goeppert-Mayer
Maria Goeppert-Mayer lub Maria Göppert-Mayer (urodzono 28 czerwca 1906 roku we Katowicach, umrziła 20 lutego 1972 we San Diego we Kaliforńiji) – fizykerka amerikańsko mjymjeckego pochodzyńo. We 1963 roku erbła Nobelprajsa s fizyki za "uoddekńyńćo przi powłokowyj sztrukturze atůmowygo jůndra"[1]. Sům ino dwje baby kere sům loberńikůma nobelprajsa, uůna, a Maria Skłodowska-Curie.
Biografijo[Sprowjej]
Pochodziła ze zasłůżonyj lo Ślůnska familiji uczůnych. Uod strůny fatra Maria bůła śůdmům generacyjům uńiwersyteckich profesorůw. Rodzono bůła 28 czyrwca 1906 we Katowicach we doma na hulicy Młyńskij 5. Mjoła krzćiny we ywangelickim kośćele Zmartwychwstańa Pańskigo wele Warszawskij hulicy, tym we kerym jeji uojce mjeli żyńaczka.
We 1910 przekludzili śe do Getyngi. W 1924 zdoła matura, nasomprzůd bez trzi roki sztudjyrowała matymatyka, a ńyskorzi půmjyńyła richtung na fizyka. We 1930 zdobůła doktorat ze kwantowyj fizyki. Po wydańu śe za Josepha Edwarda Mayera przekludziła śe do USA, kaj rodźůła dwoje dźećkůw Marie Ann Wentzel a Petera Conrada. Bez drugo śwjatowo wojna robjůła wele projektu Manhattan. Robota kero przińosła uůnyj Nobelprajza robjůła we Argonne National Laboratory.
Aspoń wykludziła śe ze Ślůnska we trzećim roku żyćo to czuła śe zwjůnzana ze Ślůnskem. Rychtowała půmoc lo Gůrnoślůnzokůw we USA, krům tygo spomůgała geselszaft Gůrnoślůnzakůw we Pensylwanii - World Association of Upper Silesians. W 1967 bůła we Warszawje skuli fajrowańo stoleća urodźin Marii Skłodowskiej-Curie. Jak naukowy sekretorz PAN prof. Henryk Jabłoński doł ji anfrag czy ma uůna jake szpecyjalne życzyńo, pedźała zarozki, co chćoła by być we Katowicach. Ku swoji utropje ńy mogła uůnygo jasta uobejrzeć.
We 1972 umrziła na hercszlag a uostoła pogrzebano na kirchowje El Camino Memorial Park we San Diego.
Erbizna[Sprowjej]
Amerikański Gezelszaft Fizyczny je szypferem wyróżńeńo uo mjańe Marii Göppert-Mayer, dowanygo modym uczůnym dźołchům we fizyce s anfanga uůnych karjery. We roku 2011 Amerikůński Postamt wydoł brifmarka s uůnyj uobrozkem.[2]
Maria Göppert-Mayer uostoła uszanowano gryfńy pamjůntkowům tabulkům na murze katowickiej chałpy we kerej śe rodźůła. Dźyńki starańom Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach mjanym Marii Göppert-Mayer uostoła mjanowano hulica we cyntrum Katowic, mjyndzy ulicůma Grundmanna a Sądowům. We fajrowańu nadańa mjana uůnyj hulicy broł udział źyńć noblistki Donat Wentzel [3]
Przipisy
- ↑ Oficjalno cytacyjo Noblowskigo Kůmiteta
- ↑ "UCSD Nobel Laureate Maria Goeppert Mayer to Appear on New U.S. Postal Service Stamp June 16", University of California San Diego News Center (angelsko godka) dostęp 2011-07-19
- ↑ Projekt WebQuest ZSO nr 1 we Katowicach


text:
Szport
Szport to sům roztomajte formy fizycznyj a filipowyj aktywnośći, kere sům podejmowane lo szpasu abo lo rywalizacyje. Uode rekreacyje uodrůżńo śe tym, co jygo dyscypliny majům richtich uokryślůne regle. We ńykerych dyscyplinach rywalizuje śe samymu ze sobům (alpińizm, ekstrymalne szporty). Szporty idźe potajlować na indywidualne a manszaftowe, a podug inkszygo kryteryjům szport tajluje śe na amatorski a zawodowy. Uosobliwe dyscypliny sům zuorgańizowane we krajowe a mjyndzynorodowe federacyje, kere uorgańizujům szportowe zawody. Ibůngi a szkolyńa uorgańizujům szportowe kluby, abo szportowe szule.


text:
Pictures: KSW 21 ‘Final Resolution’
Maciej Jewtuszko vs. Artur Sowinski
Maciej Jewtuszko Maciej Jewtuszko Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski Maciej Jewtuszko (blue glove tape) vs. Artur Sowinski
More info about KSW 21


text:
Armyńijo, Republika Armyńije (Հայաստան - Hajastạn, Հայաստանի Հանրապետություն - Hajastani Hanrapetutjun) – państwo na Zakaukaźu. Grańica mo s Gruzyjům, Iranym a Azerbejdžanym - jygo guůwnům tajlům a tyž azerskům eksklawům Nachiczewan. Ńy mo dostympu do mořa. Kraj je gůřysty, ůng. 90% jygo powjyřchńe ležy powyžyj 1000 m n.p.m. Nojwyžšym ščytym je wygosuy wulkůn Aragac (4090 m n.p.m.). Podug uormjańskij powjarki, Uormjany pochodzům uod Togarma, prawnuka Noego. Přijyńy uůńi chřeśćijaństwo na anfangu III wjeka. We lotach 1895 a 1915 mjouy plac dwje wele ludobůjstwa we kerych uod Turkůw poginyuo ůng. 1-1,5 mln. Uormjanůw. We lotach 1922 -1991 Armyńijo bůua wćelůno do SSSR.
Uobocz galeryjo na Wikimedia Commons:
Armyńijo


text:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (rodz. 2 kwjetńa 1805 we Odense, um. 4 śyrpńa 1875 we Rolighed kole Kopynhagi) – duński pisoř a poeta, nojbaři znůny kej autor berůw a bojań. We 1819 wyjechou do Kopenhagi, kaj mjou zamjar uostać aktorym. Dostou śe do šule baletowyj, ńyskoři průbowou tyž dostańo jakij role we tyjatře, nale uodćepńynto jygo kandydatura. Wůunčas začůn škryflać štuki tyjatralne. Ůune tyž mu nojčyńśćij uodćepywano, skiž felernyj uortůgrafije, gramatyki i inkšych felerůw godkowych. Pjyršo jygo štuka, kero wystawjůno we 1829, to Kjærlighed paa Nicolaj Taarn ("Pšojyńy na Wježy Mikouaja"). We 1822 erbnyu stypendjum uod krůla, bez cůž můg kůntynuować nauka. Pisańy lo bajtli s anfanga traktowou kej ubočne zdřuduo dochodu. Nale som godou, co ńy sům to ino powjarki a bery lo bajtli, a "lo bajtli je pudyuko, a dozdřaue ludźe majům poradźić uobejzdřeć co je we jygo wnyntřu". Ńy připuščou, aže gynau skuli berůw uostańy suawny. Pjyršy jeich zbjůr wydou we 1835, a dwa nostympne we 1836 a 1837. Jygo powjarki a bery bůuy tuplikowane a tumačůne na wjyncy kej 80 godek.
Ńykere bery H. Ch. Andersena[Sprowjej]
- Den grimme Ælling (Řodno mouo kačka)
- Tommelise (Calinečka)
- Den lille Pige med Svovlstikkerne (Dźouška ze štrajcheclami)
- Den standhaftige Tinsoldat (Dźelny wojok s ouowju)
- Sneedronningen. Et Eventyr i syv Historier (Krůlowo Śnyga)
- Keiserens nye Klæder (Nowe uoblyčyńa Cysořa)
Auskuplůngi[Sprowjej]


text:
Republika
Republika (uać. Res publica, dosuowńy řeč pospolito) – zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny we wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.
W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
- prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
- řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;
S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.
Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej republika, a nawet republika dymokratyčno, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.
Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.


text:
Zachodńi Brzyg
Zachodńi Brzyg (arab.: الضفة الغربية ad-Diffa al-Gharbija), dowńi Zachodńi Brzyg Jordanu, Cisjordańijo, we zdrzůdłach izraelskich mjanowany Judyjo a Samaryjo יהודה ושומרון - je tajla Palestyny, kero je uokupowano uod Izraela a je tajlům historycznych krajin Jydyjo a Samaryjo, na zachůd uod rzyki Jordan. Zajmuje 5800 km² placu, a půmjyszkuje sam 2,3 mln Palestyńczykůw a 475 tyś. Żydůw mjyszkajůncych we 141 kolůńijach kere pobudowoły władze Izraela, mimo iże mjoły to zakazane uod UoNZ. Nojsrogsze mjasta: Jerycho, Betlyjym, Dżenin, Nablus, Ramallah a Hebrůn.
We lotach 1920-1948 bůła to tajla brytyjskigo mandatu Palestyny. Po roztajlowańu jeji na tajla arabsko a żydowsko noloz śe we tajli arabskij. We 1967 zajynty uod Izraela we wojńe sześćodńowyj a uodtůnd uod ńigo kůntrolowany. We 1988, kej uogłoszůno powstańy państwa palestyńskigo, Jordańijo zrzyknyła śe prow do tygo uobszaru. We 1994 Palestyńczyki erbnůły autůnůmijo we Sztrefje Gaze a we Jerychu. We 1995 autůnůmijo poszyrzůno uo kůnsek placu. Na Zachodńim Brzygu durch sům haje a ńypokoje mjyndzy bojůwkůma palestyńskimi a armijům Izraela.


text:
7 kwietnia 2007
Alelujo!
Kwietno Niedziela przesła. Bazicki poświyncone. Dlo hasnu trza ik bedzie dodać do siocio, do sadzynioków, pośmigać tyz nimi bydlontka i owiecki, nim ta na pose sie ik wygno. Tak przecie oćce i dziady cyniyli. Myśle, ze we Wielgi Piontek, fto ta nie zabocył, to sie we źródlanyj wodzicce opłukoł ku pozytkowi zdrowio i urody.
Zaś dzisiok, w dziyń Sobotni, musowo przyniyść świynconyj wody i świynconego ognia. Domowników, przychówek i chałupe noleźnie pokropić i okadzić. Trza tyz zadbać o świynceline. I do kosyka nie załować, ba mo być fnim Kochani i masło i jojecko, spyrka, bundz, kiełbaska, oscypecek, cebulki główecka, wykrowek grulany, krzon i moskolicek nicego. Syćko zaś piyknie miyrtem i jaferzynom umojone. Boccie tyz, by ze świyncelinom wracać sie sporo, bo jako ta cłek pokroco, tak wej mu i na polu rosnonć bedzie. Nim zaś próg sie przekrocy, wypadnie rzeknonć: "Syćka z chałupy uciekojcie i tu nijak nie wracojcie". Takim to sposobym złe dusyska ulecom. Do Niedzieli świyncelina mo być w siyni, zaś sie jom napocnie, kie juz z Rezurekcyje przikrocomy. Przed nami jysce śmigurzt i cało polywacka. Jakby sie ta Wom trefiył jakisi śmigurztnik, ftory zaśpiywo: "Przysedek tu po śmigurzcie, ino mie ta nie opuście. Dejcie chleba i wina w imie Ojca i Syna", to go ta skrzepcie. A tak po prowdzie Moji Ostomiyli, to bez te Świynta prowdziwie świyntujcie we zdrowiu i radości. Alelujo! STANISłAW A. HODOROWICZ Artykuł udostępniony przez Dziennik Polski
Artykuł udostępniony przez Dziennik Polski


text:
Jošt Morawski
Jošt Morawski (tež Jošt Luxemburgski, němsce Jobst von Mähren, čěsce Jošt Moravský; * 1351 w Brnje; † 18. januara 1411 tež tam) běše morawski markhrabja z dynastije Luxemburgčanow, luxemburgski wójwoda, braniborski markhrabja a wot 1. oktobra 1410 romsko-němski kral. Wón běše syn morawskeho markhrabju Jan Hendrich Luxemburgski (bratr Korle IV.) a Margarety z Opawy z dynastije opawskich Přemyslidow.
Jošt Morawski bě na kralowskim dworje w Brnje (1351–1410) žiwy a knježeše mjez 1388 do 1411 tež w Delnjej Łužicy jako markhrabja Braniborskeje.


text:
Keltiske rěče
Keltiske rěče tworja staru skupinu indoeuropskich rěčow. Na přewróće ličenja časa rěčeše je wobydlerstwo wulkeho dźěla zapadneje, srjedźneje a juhowuchodneje Europy. Hač do 21. lětstotka su jenož štyri z nich přetrali, wužiwane w Bretani, w Irskej a w Wulkej Britaniskej. Wšě su na swojich teritorijach mjeńšinowe rěče, wustajene ćišćej jendźelšćiny respektiwnje francošćiny.
Wobsah
Rozdźělenje[wobdźěłać]
- keltiske rěče na kupje
- goideliske (geliske) rěče
- prairšćina
- staroiršćina
- srjedźnoiršćina
- iršćina
- šotiska gelišćina
- manšćina - mortwa rěč na kupje Man
- britanske rěče
- kumbrijšćina
- piktšćina
- starowalizišćina
- srjedźnowalizišćina
- walizišćina (tež kymrišćina[1])
- britišćina
- juhozapadne britanske rěče
- bretonšćina - rěč rozšěrjena w Bretanji we Francoskej
- kornišćina - rěč na jendźelskej połkupje Cornwall
- goideliske (geliske) rěče
- keltiske rěče na twjerdźi
- gallišćina - mortwa rěč na historiskim teritoriju Galliska - dźensniša Francoska, zapadna Němska a sewjerna Italska
- keltoiberišćina - mortwa rěč, rěčana na sewjernym dźěle Pyrenejskeje połkupy
Přikłady[wobdźěłać]
Nota[wobdźěłać]
- ↑ Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki, ISBN 978-3-7420-2012-3, strona 93 při hesle "Kymrisch"


text:
Auspuf
Auspuf (roz za kedy tyż s polskigo wydechowo ruła) je tajla auta, kero suży do pozbyćo śe spalinůw raus ze śilńika. Mo forma dugij, pogńůnyj abo poszwajsowanyj ruły uo roztomajtych szyrzkach, kero kůńczy śe nojczyńśći na zadku auta.
Tajle auspufa[Sprowjej]
- Auspufkolektůr – rułki podepńůne do cylindrůw, połůnczůne rubszům zbjorczům rułům, bez kere spaliny dostowajům śe do dalszych tajlůw auspufa.
- Katalizatůr – suży do zmyńszyńo ymisyje szterujůncych gazůw, jak: czad, tlynki azotu.
- Tůmńik – szyroko, plaskato tajla ruły, nojczyńśći naroz przi kůńcu auspufa. Je potrzebno do wyćiszyńo klangůw śilńika.


text:
Uolsztyn
Wspůłrzyndne: 53°47' N 20°30' E
Uolsztyn (pol. Olsztyn, downij Holstin, mjym. Allenstein) – nojwjynkše mjasto i stolica wojewůdztwa warmińsko-mazurskigo, powjat grodzki Uolsztyn, stolica powjatu źymskigo uolsztyńskigo, archidjecezyji warmińskij, a uod 1992 r. metropoliji warmińskij. Guůwny uośrodek gospodarčy, edukacyjny i kulturowy, śedźiba wuadz i nojwažńijšych instytucyji rygjůnu, a tyž wažny wynzeu kolejowy i drůgowy.
Uolsztyn ležy we pouedńowyj tajli Warmji, historyčnyj krajiny noležůncyj we lotach 1466-1772 do Řečypospolityj. Wbrew powšechnyj uopińji, ńy je pouožůny na Mazurach.


text:
Longyearbyen
Longyearbyen – to mjasto-cyntrům admińistracyjne norwyskigo rygjůnu Svalbard, na wyspje Spitsbergen. We marcu 2007 mjyškouo sam 2075 ludźi i bůuo jydnym s nojwjynkšych ludzkych uośedli půunocy. Zdecydowano wjynkšość uobywateli Longyerbyen to Norwygowje, nale mjyškańcy repryzyntujům přez 40 narodowośći. Uobywatele państw, kere podpisouy Traktat Spirtsbergyński, majům prawo přebywać we Longyerbyen bezpuatńy.
Mjasto zostouo zouožůne we 1906 roku bez Johna Monroe Longyeara. W 1943 zostouo zńiščůne bez Ńymcůw, atoli uodbudowano je po drůgij wojńy śwjatowyj.


text:
Arabiske mórjo
Arabske morjo je źěl Indiskego oceana mjaz Aziju a Afriku. Na pódzajtšu granicujo z Indiskej połkupu, na pódpołnocu z Iranom a Pakistanom, a na pódwjacorje z Omanom a Jemenom na Arabiskej połkupje a ze Somaliju w Africe. Arabiske mórjo jo pśez Adenski zalew z Cerwjenym mórjom zwězane (a dalej pśez Suezkanal ze Srjejźnym mórjom) a pśez Omanski zalew z Persiskim zalewom.
Mórjo ma płoninu wót pśisamem styrich milionow kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 4 625 metrow.
Wuznamne města a pśistawy Arabiskego mórja su na pśikład Bombay w Indiskej, Maskat w Omanje a Karači w Pakistanje.


text:
Polokwane
Wspůłrzyndne: 23°54' S 29°27' E Polokwane to je mjasto we Republice Połedńowyj Afriki, stolica prowincyji Limpopo. Podug danych ze 2003 roku, mjoło przez 440 tyś. mjyszkańcůw. Je uůne uostrzodkem fedrowańo djamyntůw. Założůne uod Burůw we 1886 roku pode mjanym Pietersburg, uod generała Piet Jouberta. W czas burskich wojnůw bůło uůne stolicům Transwalu. Teroźńe mjano mjasto dostoło we 2003 roku, wroz ze inkszymi mjastůma, kerych mjana bůły kojarzůne ze poliykům apertheidu. We 2010 roku we Polokwane bydům grane szpile Mistrzostw Śwjata we Fusbalu.


text:
Szczećiński Stargard
Wspůłrzyndne: 53°20' N 15°02' E
Stargard Ščećiński (pol.: Stargard Szczeciński, pům.: Stôrgard, uać. Stargardia, ńym. Stargard in Pommern, Stargard an der Ihna) – mjasto a gmina we wojewůdztwje zachodńopůmorskim, we kryjśe stargardzkym, nad Inům. W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa ščećińskigo. Noležy do nojstaršych grodůw na Půmořu Zachodńim. Jygo anfang śyngo VIII-IX stolećo. Rozwojowi uosady spřijouo pouožyńy při křižujůncych śe cestach handlowych, prowadzůncych s Santaka do Wolina i ze Ščećina do Kouobřygu. Čuůnek Nowyj Hanzy. Mjasto je śedźibům powjatu stargardzkigo i gminy. Podle danych s 30 čerwca 2005, mjasto mjouo 71 017 mjyškańcůw.


text:
Uorangutůn
Urangutůn (Pongo) – zorta srogich afůw prawych, kere żyjům ino na Borneo a Sumatrze. Mjano Orangutan je wźyne uod malajskij godki - orang uoznoczo "czowjek", a hutan "las". Majům blank duge, czyrwjůne abo brune wosy na cołkim ćele.
Bjotop[Sprowjej]
Uorangutany żyjům we familijnych skupinach we dyszczowych lasach, bezmała cołke żyće wysoko na strůmach. Gowům familije je baba. Poradzům skokać mjyndzy strůmůma bez brachjacyjo, to je kolybjyńy śe na ramjůnach.
Jodło[Sprowjej]
Żywjům śe roztomajtymi uowocůma a liśćůma. Kej trefjům, żrům tyż chroboki a jajca leśnych ptokůw. Poradzům używać norzyńdźůw, coby zdobyć jodło.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyrzůnt
Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyřůnt (ang. Animal Liberation Front, ALF) – radykalno mjyndzynarodowo uorgańizacyjo walčůnco uo prawa zwjyřůnt.
Animal Liberation Front powstou we 1976 roku jako uogůlnośwjatowy ruch radykalnych uobrůńcůw zwjyřůnt. Jigo aktywisty prowadzům tajne akcyje bezpostředńo do půmocy zwjyřůntům. Akcyje te majům na cylu abo gibke uoswobodzyńy zwjyřůnt s placu, kaj majům křiwda, abo radykalne akcyje přećiw instytucyje kere powodujům uůne ćerpjyńy. Skuli tygo sům akcyje uoswobodzańo zwjyřůnt s fermůw futřarskych a hodowlanych (podle ALF ńyma to kradźež, bo uwažo śe zwjyřynta za istoty s natury swobodne) a ńiščyńy mjyńo laboratoryjům wiwisekcyjnych, masarńi atp. Je to pojmowane bez ALF kej akcyjo uzasadńůnyj samouobrůny wspůuodčuwajůncych ludźůw.
We 1988 roku powstou we Polsce we Grudźůndzu polski Frůnt Wyswobodzyńo Zwjyřůnt. Zouožůu go Dariusz Paczkowski, kery bůu tyž liderym FWZ do 1996 roku. FWZ we počůnkowym uokreśe mjou być polskym uodpowjydńikym ALF – stůnd wźyno śe mjano a stylizowane na ALF logo FWZ, nale FWZ coukym uodžygnou śe uod stosowańo přymocy a prowadzyńo akcyje bezpośredńich kej ALF. Aktywisty FWZ postowili na zaangažowańy bezpostředńy, nale we relacyje čowjek-čowjek. Akcyje take wskazujům, aže we radykalnyj uobrůńy prow zwjyřůnt dowańy naćisku na akcyje jawne – protestacyjne a edukacyjne skerowane do ludźůw, přinośi tyž bezpostředńo wymjerne kořiśći do zwjyřůnt a jejich prow.


text:
Szpańijo
Szpańijo, Krůlestwo Szpańije (szp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, arag. Reino d'España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d'Espanha, ast. Reinu d'España) – nojwjynkse ze trzech państw położůnych na Půłwyspje Iberyjskym. Na zachodźe Szpańijo mo grańica s Portůgalijům, na połedńu ze Gibraltarym kery noleży do Wjelgij Brytańije, a bez Ceuta a Melilla zy Marokym. Na půłnocy, bez Piryneje, krej grańiczy ze Francyjům a Andorům. We skłod Szpańije włażům tyż Baleary na Strzůdźymnym Morzu, Kanaryjske Wyspy na Atlantyckim Uoceańe a tak mjanowane terytoryja suwerynne (szp.: plazas de soberanía), we skłod kerych włażům dwja szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe, Ceuta i Melilla, a roztoliczne ńypůmjyszkane wyspy po sztrzůdźymnůmorskij strůńe Gibraltarskij Wynżyźńe, take kej Chafaryny, Alborán abo Perejil. Do Szpańije, a gynau do Katalůńije, noleży tyż uotoczůne bez terytoryjům francuske mjasteczko Llívia.
Szpańijo tajluje śe na 17 autůnůmicznych spůlnotůw (Comunidades Autónomas), kere majům szyroko autůnůmijo (uosobliwje jeli chodźi uo edukacyjo, dowki atp.), a dwa autůnůmiczne sztady (Ciudad Autónoma).
Intygralnům tajlům Szpańije sům tak mjanowane szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe. Autůnůmiczne spůlnoty Szpańije tajlujům śe na 50 prowincyjůw.
Szpańijo je człůnkym Ojropejskij Uńije a NATO.
Przipisy
- ↑ Avance del padrón municipal a 1 de enero de 2007 (datos provisionales), Instituto Nacional de Estadística (szp.)


text:
Bihar
Bihar (Hindi: बिहार) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 96,5 milionow wobydlerjow a přestrjeń 94.163 km², potajkim wjace hač 1000 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Patna, starodawny Pataliputra. Bihar ma Hindi a Urdu jako zarjadniskej rěči, ale tam so tež Maithili (14,3%) rěči.
Je jedyn najchudšich statow Indiskeje a mjezuje z Nepalom na sewjeru, Zapadnej Bengalskej na wuchodźe, Dźarkandom na juhu a Utarpradešom na zapadźe. Přez Bihar běži rěka Ganges.
Zaćišće[wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Webstrony Biharskeho knježerstwa (jendźelsce)


text:
Italijo
Italijo, Republika Italsko (it.: Italia, Repubblica Italiana) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.
Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).
Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.
Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.
Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ Szacůnkowe dane za World Gazetteer [1], CIA The World Factbook szacuje wjelość ludźůw we 2007 roku na ůng. 58 150 000 [2]


text:
Geografiska dlinina
Geografiska dlinina (něga: „stopjeń dlininy“), λ, mjazynarodnje skrotcona z long. (longitudo = lon., longitude = eng., franc. atd. „dlinina“), wopisujo jadnu z wobeju koordinatowu městna na zemskem powjerchu, a to jogo poziciju na pódzajtšo abo na pódwjacor wót definěrowaneje (pśipadnje póstajoneje) pódpołnocno-pódpołnjoweje linije, nulowego meridana. Wóna jo se něga stopjeń dlininy groniła. Geografiska dlinina jo kut, kótaryž měri se, wuchadajucy wót nulowego meridiana (0°), až do 180° w pódzajtšnem a 180° w pódwjacornem směrje. Wjeršk toś togo kuta jo srjejźišćo mysloneje zemskeje kule, ramjenja wuchadaju ze srjejźišća pśez nulowy meridian resp meridian, na kótaremž městno lažy, kótaregož geografiska dlinina ma se pódaś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódzajtšo, −pódwjacor) jo teke E resp. W dowólony (skrotconki "O" wobijaju se tšacha zaměnjenja dla, glej dołojce).
- Městna ze samskeju dlininu laže na meridianje. Meridian źo wót pola k poloju a jo połojca dlininowego krejza. Na zemskej kuli jo dlininowy krejz (wobstojecy z dweju napśeśiwneju meridianowu) wjeliki krejz.
- Za póstajenje dypka na zemskem powjerchu – za pódawanje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje pódawanje jogo geografiskeje šyriny (něga: jogo „stopnja šyriny“) ako druga koordinata trěbna.
Wopśimjeśe
Póstajenje městna a casa[wobźěłaś]
Nulowy meridian[wobźěłaś]
Dokulaž njejo pśirodna nulowa marka za meridiany (poł dlininowego krejza), ako je ekwator za měrjenje šyriny, musy se nulowy meridian definěrowaś. Wót antiki jo se Ferro-meridian wužywał. Akle w lěśe 1884 jo se swětodaloko jadnotnje ten meridian póstajił, na kótaremž jo srjejźna wóska wěstego teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (glej Stawizniske).
Geografiska dlinina pódawa se ako kutowy wótstawk w stopnjach, (wobłukowych) minutach a sekundach wót nulowego meridiana na pódzajtšo (E) abo na pódwjacor (W). Skrotconka E za pódzajtšo (wót engelskego „east“) pśiraźujo se pśez DIN 13312, kótaryž jo rozsuźecy za nawtiku a nawigaciju lesénja, aby se zmólkow pśez zaměnjenje pismika O z licbu 0 a z francojskeju škrotconku za pódwjacor ("ouest") wót wšogo zachopjeńka wobinuło.
Nejwětša móžna licbna gódnota jo pótakem 180 stopnjow, pśi comž 180°E = 180°W. Pśibližnje spóromje toś teje geografiskeje dlininy, ale z bejnymi wótchylenjami, źo w Pacifiku datumowa granica póstajona wót pótrjefjonych krajow.
Wótstawk meridianow[wobźěłaś]
Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma jo na ekwatorje nejwětšy. Tam jo wótšyrjenje wót jadnogo stopnja 111,32 km wjelike. Toś ta distanca wótpowědujo eksaktnje 60 mórskim milam, dokulaž mórska mila jo se spócetnje z jadneju wobłukoweju minutu na ekwatorje definěrowała.
Na poloma wšak padnu wšykne dlininowe krejze w jadnem dypku na jadno. Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma dajo se za šyrinu φ a zemski radius r pśibližnje ze slědujuceju formulu woblicyś:
W Nimskej lažy wón mjazy 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja licbnych gódnotow[wobźěłaś]
Wobgranicowanje pódaśow dlininy na cełolicbowe stopnje by pótakem skoro wšuźi za pódaśa pozicije pśeliš njedokradne było (w direktnej bliskosći k poloju wuwzete) (to jo pśicyna za to, až wuraz stopjeń dlininy jo zestarjony). Dokradnjejše pódaśa geografiskeje dlininy daju se na slědujucy nałog wugótowaś:
- w kutowej jadnotce stopjeń w decimalnem pisanju (na pś. 66,34°) - teke pódaśe lěc na pódwjacor abo na pódzajtšo nulowego dlininowego krejza jo móžno (na pś. 66,34° pódzajtšo resp. 66,34° E). W geoinformatice zwuraznja se pódaśe °E zwětšego pśez pozitiwnu a pódaśe °W pśez negatiwnu licbu.
- seksagezimalnje w minutach a sekundach (w samskem pśikłaźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ jo krotke pisanje za slědujucu sumu tśich kutow 66° + 20′ + 24″. Toś tej plusowej znamješce se wuwóstajotej. Sumandy wuběraju se pśi tom tak, až licbowe gódnoty pśed minutu a sekundu su mjeńše ako 60. Sekunda geografiskeje dlininy wótpowědujo na ekwatorje cerje něźi 31 metrow, w srjejźnej Europje (na 50° N geografiskeje šyriny) něźi 20 metrow.
- W nawtice wobija se źinsa pśi pódawanju geografiskich koordinatow kutoweje jadnotki sekunda, tak až górni pśikład buźo: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hyšći dokradnjejše pódaśa pozicije, ako dojśpiwaju se na pś. w satelitowej nawigaciji, wótbłyšćuju se w dalšnych městnach za komu.
- Pśedewšym w namórnistwje pišu se dlininowe krejze z 3 městnami pśed komu. Pśez to wuzwigujo se rozdźěl k šyrinowym krejzam jasnjej. Pśikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 góźinach, dajo se geografiska dlinina teke ako cas zwurazniś. Městny góźinski kut wužywa se w astronawigaciji.
Pśikłady[wobźěłaś]
- Barlin: 13° 19′ pódzajtšo
- Hamburg: 10° 00′ pódzajtšo
- München: 11° 35′ pódzajtšo
- Tokio: 139° 42′ pódzajtšo
- San Francisco: 122° 25′ pódwjacor
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' pódzajtšo
Cas[wobźěłaś]
Rotacije zemje dla jo městny cas na rozdźělnych šyrinach rozdźělne. Casowy rozdźěl k nulowemu meridianoju jo jadna góźina na 15° dlininowego rozdźěla. Z togo slěduju casowe cony.
Pla 0° wótpowědujo srjejźny městny cas (SMČ) UTC.
Stawizniske[wobźěłaś]
Grichiski astronom a matematikaŕ Hipparchos (wok. 190–120 pś.n.l.c.) jo zemju w pódzajtšno-pódwjacornem směrje prědny raz do 360 stopnjow źělił.
W europskem namórnistwje jo póśěgowy system dlininowych krejzow dłujko njejadnotny był. Wót 2. stolěśa n.l.c. až do 19. stolěśa jo Ferro-meridian dominantny był, kótaryž jo Klawdius Ptolemeus póstajił a kótaryž pósěgujo se na nejwěcej pódwjacornu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W).
Pó naciji su se koordinatowe seśe na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu póśěgowali. Akle na mjazynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, jo se Greenwich pla Londona swětodaloko póstajił, mj.dr. dokulaž britiske mórske kórty su se swětodaloko wužywali.
Zwěsćenje geografiskeje dlininy[wobźěłaś]
Mjaztym až geografiska šyrina jo relatiwnje jadnorje woblicujobna pśez měrjenje wertikalnych kutow słyńca abo polarneje gwězdy, jo se woblicenje aktualneje geografiskeje dlininy z pódobneju dokradnosću dłujki cas ekstremnje śěžko wuwiło. Toś ten za mórsku nawigaciju wažny dlininowy problem jo se akle kóńc 18. stolěśa rozwězał. Za to su wjelgin dokradne zegery trěbne, kótarež funkcioněruju spušćobnje teke pśi nejmócnjejšem mórskem žwalenju, mimo až wóne by se pśez wjedrowe wliwy ako górcota a mokśina pówětša kazyli. Prědny zeger, kótaryž jo toś te wuměnjenja docynił, jo „H4“ był, kótaryž blidaŕ John Harrison jo w měrcu 1762 wunamakał. Mytowe pjenjeze wustajone za to wót dlininoweje komisije britiskego parlamenta we wusokosći 20.000 puntow jo Harrison akle pó wukazu krala Jurja III. w lěśe 1773 dostał. Aby trěbnu dokradnosć dojśpił, jo swój zeger pód wužywanim kulowych lagwow skoro bźez šurowanja a z bimetalami zgótowił, aby temperatury wobstawne wóstali.
Wótwisnosć wót referencnego elipsoida[wobźěłaś]
Dlinina wariěrujo wó sekundy, jolic se drugi referencny elipsoid abo wótchylajucy geodetiski datum wužywa. Jolic njewužywa se globalnje nejlěpjej pśiměrjujucy se elipsoid, powěda se teke wó geodetiskej dlininje.
Glej teke[wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrěrowane wudaśe ISBN 3-8270-0364-4)


text:
Szpòrt
Szpòrt je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë celestny ë môgòwi aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. Bala) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. jogging).
Niechtërne szpòrtowé discyplinë[edicëjô | edytuj kod]
- Bala
- Figùrowé szrëcowanié
- Kòlarstwò
- Krãgle
- Płiwanié
- Rãcznô bala
- Sécowô bala
- Stołowi tenys
- Zemny tenys
- Żeglowanié
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Joseph Smith
Joseph Smith Junior (rodz. 23 grudńa 1805 we Sharon (Vermont), um. 27 czyrwńa 1844) – zołożyćel a prziwůdca Ruchu Śwjyntych we Uostatńich Dńach (Mormůnůw), kery je czczůny uod wyznowcůw jako prorok a mynczeńńik. Bůł tyż politykerym a sztartowoł we welůngu na prezydynta USA we 1844, s programym abolicyje. Podug doktryny Mormůnůw, kej bůł 14 lot stary mjoł przi rzykańu religijno wizyjo, we keryj uoboczył Boga Uojca a Jezusa, kerzi pedźeli mu, coby ńy przistympowoł do żodnygo kośćoła, a ńyskorzi mu pedzům co mo robić dali. Trzi lata ńyskorzi uobjawjůł mu śe prorok Morůni, kery pedźoł mu, co na gůrze Cůmorach znejdźe złote platy s tekstym we reformowanyj egipskij godce. Joseph Smith przetumaczůł a wytuplikowoł tekst kery bůł na ńich a spisoł we Kśyndze Mormůna, kero je terozki powożano za śwjynto kśynga uod Mormůnůw. Założůł tyż jejich Kośćůł 6 kwjetńa 1830. Uod 1830 do swojigo umarćo we 1844 mjoł pora babůw, bezcůż mjoł ajnflus na poligamijo we założůnym uod ńygo Kośćele. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, bůł ze 29 do 33 babůma żyńaty, s kerych pora bůło myńi kej 18 lot stare, nale ńy ze wszyjskimi mjoł intymne relacyje. Joseph Smith uostoł zaszlachtowany 27 czyrwńa 1844 we Carthage (Illinois). Ńyskorzi powstoł pochwalny hymn na jygo cześć Praise to the Man (Chwolmy Proroka).


text:
Józef Kożdoń
Zefyl Koždůń (czes.: Josef Koždoň, pol.: Józef Kożdoń, mjym.: Josef Koždon), ur. 8 wrześńa 1873 we Lesznyj Gůrnyj kole Ćeszyna, zm. 15 grudńa 1949 we Uopawje) – ślůnski polityker, zołożyćel a reskierok Ślůnskij Partyje Ludowyj, spůłzołożyćel a sekretorz gyneralny Zwjůnzku Ślůnzokůw na Ślůnsku Ćeszyńskym, zwolynńik autůnůmije a ńypodlygośći Ślůnska, propagator ślůnskij narodowośći. Dźołocz społeczny a samorzůndowy, posůł Ślůnskigo Sejma Krajowygo we Uopawje we lotach 1909-1918, ekspert delygacyje czechosłowackij na kůnferyncyje wersalskij we roku 1919, człůnek ślůnskij Krajowyj Ferwaltůngowyj Kůmisyje we Uopawje we lotach 1919-1927, burmistrz Czeskigo Ćeszyna we lotach 1923-1938, zołożyćel (1925) a prezes we lotach 1940-1944 Ślůnskigo Banku Ludowygo.


text:
Albańijo Kaukasko
Albańijo Kaukasko (uorm.: Աղվանք - Aghvank, azer.: Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl. Arran, arab.: Al-Ran, gr.: ἈλBavίa - Albanía) to bůło krůlestwo kere fůngowoło we starożytnośći na terynach kaj terozki je Azerbejdżůn a połedńowo tajla Dagestanu. Mjano "Albańijo" je pochodzyńo grecko-łaćińskigo, we tych godkach uoznačo "gůrzysty kraj". Jygo stolicům bůło Gabala, s kerygo terozki uostoły śe yno ruiny, a bůło połožůne we dźiśyjszym rejůńy Quabala we Azerbejdżůńe. Mjyszkańcy podug relacyje Strabůna godali we 26 roztůmajtych godkach, podug Roberta Hewsena bůły to ludy ibero-kaukaske, ńyspokrewńůne s indoojropejczykůma. Krůlestwo zouożůno we 2. stoleću p.n.e. We 65 n.e. průbowali je podbić Rzimjany, nale jejich uodparto ze srogimi stratůma. We lotach 252-253 Albańijo zostoła podbito bez Sasańidůw. We 387 roztajlowano půmjyndzy Bizancyjům a Persyjo. We 451 bůło sam powstańy, stuomszůne bez Sasańidůw. We połowje VII wjeku Albańijo przelozua pod panowańy arabske.


text:
Růwńik
Růwńik – pojyńće, kere dotyčy takej kuli, kero uobraco śe wkole uośi přeuažuncyj bez mitua tyj kuli. Růwnik je kouem wjelgym powstouym bez přećyńće kuli puaščyznům prostopaduům do tyj ośi a přechodzuncům bez mitau kuli. Růwńik to je najdužšy růwnoležńik. Jigo šyrokość geůgrafično to je 0°.
Růwńik kuli źymskij dźeli ja na dwje půukule: půunocnům a pouedńowům, a jigo dugość wynośi 40 075,704 km.
Państwa, bez kere přeuaźi růwńik to:
- Wyspy Śwjyntygo Tůmaša a Kśůnžynco, přeuaźi bez wyspa Ilhéu das Rolas
- Gabůn
- Kůngo
- Dymokratyčno Rypublika Kůnga
- 20px|Ůganda Ůganda
- 20px|Kyńijo Kyńijo
- 20px|Sůmalijo Sůmalijo
- 20px|Malediwy Malediwy, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- Indůnezyjo
- 20px|Kiribati Kiribati, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- 20px|Baker (terytoryjům USA)|Baker Baker, ńy přeuaźi bez lůnd, nale bez přinoležne terytoryjům morske
- Ekwadůr
- Kolůmbijo
- Brazylijo
Mimo mjana růwńik ńy přeuaźi bez terytoryjům Gwinyje Růwńikowyj.


text:
Estuaire
Estuaire je jydno ze dźewjyńću prowincyjůw Gabůnu. Je uůna położůno na zachodźe państwa, nad Atlantyckym Uoceanym. Grańica mo uod wschodu ze prowincyjům Woleu-Ntem, uod połedńowego wschodu ze prowincyjům Postrzodkowe Ogowe a uod połedńo ze Nadmorskym Ogowe. Uod půłnocy grańiczy ze Růwńikowům Gwinyjům. Wjyrch Estuaire je 20 740 km² a mjyszko we ńim 638 219 perzůnůw (bezma půł cołkij populacyje państwa), co dowo zagynszczyńy 22,33 perz./km². Stolicům prowincyje je mjasto Libreville, kere je ku tymu stolicům cołkigo Gabůnu.
Tajluje śe na trzi departamynty: Kůmo (stolica: Kango), Komo-Mondah (Ntoum) a Noya (Cocobeach).


text:
Internec
Internec (łac. inter mjyndzy, ang. net nec, dosłowńy mjyndzynec) – uůgůlnośwjatowy nec kůmputerowy[1] lůgiczńy połůnczůny we jydnorodny nec adresowy uoparty na protokole IP (ang. Internet Protocol). Dostarczo abo wykorzistuje usůgi wyższygo poźůmu uoparte na telekůmůńikacyji i zwjůnzanyj s ńům infrastrukturze.
Historyjo[Sprowjej]
Poczůnki Interneca wjůnżům śe s powstańym Internecu ARPANET a śyngajům kůńca lot 60. XX wjeku, gdy amerikańsko firma RAND Corporation prowadźiła badańo studyjne nad możliwośćůma dowodzyńo i łůncznośći we warůnkach wojny nuklearnyj. Na podstawje jeji raportůw podjynto prace projektowe nad skůnstruowańym neca kůmputerowego kery by můg fůnkcjůnować půmimo zńiszczyńo jygo tajli.
Przipisy
- ↑ Andrev S. Tannenbaum w kśůnżce Nece kůmputerowe (ISBN 83-7361-557-1) zaznaczo, aże Internec ńy je pojydynczům śećům, ino necem necůw (co ńy pasuje do klasycznyj defińicyji neca kůmputerowygo)


text:
Bruksela
Wspůłrzyndne: 50°50' N 04°21' E
Bruksela (fr. Bruxelles, niderl. Brussel, mjym. Brüssel) – mjasto a stolica Belgije a Uńje Ojropejskij, pouožůne we střodkowyj tajli kraju nad řykům Senne.
Krům mjasta na prawach gminy, mjanym Bruksela uokreślo śe tyž rygjůn stouečny Bruksela, kery skupjo tyž 18 inkšych gmin (mjyndzy inkšymi Anderlecht, Etterbeek, Sint-Gillis, Uokkel, Schaarbeek) a mo ůngyfer 1 mln. mjyškańcůw. Aglůmeracyjo brukselsko (w syńśe geůgrafičnym) uobejmowo tyž pewno ličba gmin flamandzkych.


text:
Hewimetal
Hewimetal abo po prostu Metal – zorta pjosynek muzycznych uo ćynżkim, mocnym brzmjyńu gitary a uostrym szlagcojgu, podgatůnek muzyki rokowyj[1]. Powstowoł pod końec 60. lot XX st. we Wjelgej Brytańiji a USA zapoczůntkowany m.in. bez take skupiny jak: Black Sabbath, Led Zeppelin, Iron Maiden, a Deep Purple. Hewimetal je uoparty na roztomajtych elektrycznych gitarach (zowdy tyż gitarze basowej), szlagcojgu a wokalu. Teksty pjosynek sům bezma zowdy uo ponurej a roz za kedy i depresyjnej tematyce[2].


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart, poune mjano: Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (rodz. 27 styčńa 1756 we Salzburgu, um. 5 grudńa 1791 we Wjedńu) – austryjocki kůmpozytor a muzyk, uoroz s Haydnym a Beethovynym zaličany do klasykůw wjedyńskich, jedyn s nojwybitńijšych we gešychće. Kůmponowou guůwńy uopery (20), krům ńich tyž utwory religijne (19 mšy), symfůńije (68), kůncerty fortepjanowe a na inkše inštrumynty (27). Cuzamyn stwořyu wjyncyj kej 600 roztůmajtych kůmpozycyji.
Uopery[Sprowjej]
- Die Schuldigkeit des ersten Gebotes
- Apollo et Hyacinthus
- Bastien und Bastienne
- La finta semplice
- Mitridate, re di Ponto
- Ascanio in Alba
- Il sogno di Scipione
- Lucio Silla
- La finta giardiniera
- Il re pastore
- Zaide
- Thamos König in Ägypten
- Idomeneo
- Die Entführung aus dem Serail
- L'oca del Cairo
- Lo sposo deluso
- Der Schauspieldirektor
- Le nozze di Figaro
- Don Giovanni
- Così fan tutte
- Die Zauberflöte
- La clemenza di Tito


text:
Kuba
Republika Kuby (mjano uoficjalne República de Cuba) – państwo we Americe Střodkowyj pouožůne na Mořu Karaibskym we archipelagu Wjelgich Antyli. Państwo to skuodo śe s wyspy uo mjańe Kuba a šerygu uotačajůncych jům myńšych wysepek, s kerych nojwjynkšo je Isla de la Juventud. Stolicům Kuby je Hawana, a nojwjynkše mjasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.
Geůgrafijo[Sprowjej]
- Dugość grańic: 0 (ńy grańičy ze žodnym państwym, Baza Guantanamo je wydźeržawjůna USA)
- Dugość wybřeža: 3736 km
- Nojńižšy půnkt: 0 m n.p.m. (Moře Karaibske)
- Nojwyžšy půnkt: Pico Turquino 1974 m n.p.m.
Kuba to nojwjynkšo s wysp karajibskych, a na liśće nojwjynkšych wysp śwjata zajmuje 15 plac.


text:
opowiedział(a) 2013-11-11 20:10:13:
Babiogórski Park Narodowy, Białowieski Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy, Park Narodowy Bory Tucholskie, Drawieński Park Narodowy, Gorczański Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych, Kampinoski Park Narodowy, Karkonoski Park Narodowy, Magurski Park Narodowy, Narwiański Park Narodowy, Ojcowski Park Narodowy, Pieniński Park Narodowy, Poleski Park Narodowy, Roztoczański Park Narodowy, Słowiński Park Narodowy, Świętokrzyski Park Narodowy, Tatrzański Park Narodowy, Park Narodowy Ujście Warty, Wielkopolski Park Narodowy, Wigierski Park Narodowy, Woliński Park Narodowy.
Proszę czekać...


text:
Ślůnzoki
Ślůnzoki (śl-mjym. Schläsinger, pol. Ślązacy, czes. Slezané, mjym. Schlesier, ang. Silesians) – mjano skupiny ludnośći, kero mjyszko na Ślůnsku.
We tym artiklu uomawjo śe Ślůnzokůw we znoczyńu perzůnůw kere deklarujům narodowość ślůnsko, abo kere zachowujům poczuće pewnyj uodrymbnośći kulturalnyj, godkowyj a etnicznyj, nale deklarujům narodowość polsko, mjymjecko abo czesko. Roz na kedy tyż mjanym Ślůnzokůw uokryślo śe mjyszkańcůw Ślůnska, bez wzglyndu na jejich zwjůnzki s kulturům ślůnskům abo jejich brak.
Podug roztůmajtych szacůnkůw, we Polsce a Czeskij Republice mjyszko uod 800 tyś. do 1 250 tyś. Ślůnzokůw. Je tyż djaspora ślůnsko we Mjymcach, Zjednoczůnych Sztatach, Australiji a inkszych krejach, uo kerej numerze ńy ma wjarygodnych danych.
Ślůnzoki posůgujům śe ślůnskům godkům a ślůnskům mjymjeckům godkům. Ślůnsko godka kero ńykere uznowajům za djalykt polskij abo czeskij godki a Ślůnsko mjymjecko godka kero ńykere uznowajům za djalykt mjymjeckij.
Narodowość[Sprowjej]
Do zgody s wyńikůma Nacyjowego Wszechuobecnygo Wykozu s 2011, ślůnsko nacyjo we polskij tajli Gůrnygo Ślůnska deklarowało 817 000 perzůnůw, we tym 362 tyś. kej jedźino, 56 tyś. kej pjyrszo ze dwůch, a 391 tyś. kej drugo.[1] Do zgody s wyńikůma Nacyjowego Wszechuobecnygo Wykozu s 2002, narodowość ślůnsko we polskij tajli Ślůnska zadeklarowouo 173 200 uosůb[2], guůwńy mjyškańcůw Gůrnygo Ślůnska. Na we czeskim spiśe powszychnym s 2001 roku do narodowośći ślůnskij prziznoło śe 10 878 uobywatelůw Czeskij Republiki, głůwńy mjyszkańcůw morawsko-ślůnskigo kreju (we wykoźe s 1991 roku ta nůmera bůła 44 446 perzůnůw). We ślůnskim wojewůdztwje 148,5 tyś perzůnůw deklarowało narodowość ślůnsko, a we uopolskim wojewůdztwje deklarowało 24,2 tyś uosůb.
Dane uoficjalne ńykere ślůnske uorgańizacyje, lo bajszpilu Ruch Autůnůmije Ślůnska abo Zwjůnzek Ludnośći Narodowośći Ślůnskij uznowajům za fest zańiżůne. Podug uůnych, rachmistrze spisowe we wjelu przipadkach wpisywali do formularza nacyjo polsko mimo aże anketowańe podowali ślůnsko, abo wpisywali narodowość blajsztiftym, coby můc ja ńyskorzi zmjyńić. Zasadność zarzutůw potwjerdźili ńyzależne uobserwatory s Helsińskij Fůndacyje Prow Czowjeka[3].
Narodowość ślůnsko ńy je prawńy uznowano we Polsce ańi we Czeskij Republice. Polski gerycht uokreślůł Ślůnzokůw kej "grupa rygjůnalno zamjeszkujůnco Ślůnsk".


text:
Strziga
Strziga (ze łaćiny striga bez grecke σtpίE, σtpίYE)[1], abo mynski uodpowjydńik strzigůń – dymůn ze prasłowjańskich wjerzyńůw, uobecny tyż we kulturze, bojkach a uosprowkach wywodzůncych śe ze rygjůnu Ślůnska. Coby tako strziga ńy můgła ludźům szkůdźić, trza jům bůło wykopać a przebić ji śerce dymbowym kołkym (we Ślůnsku, bo kaj ińdźi godało śe, co nojlepszy je uośinowy), abo ji uoberznůńć gowa a wraźić ji jům mjyndzy nogi. Jak już kogo za żywobyćo mjeli we podejzdrzyńu, co po śmjyrći może śe uostać strzigům, to go chowali gymbům na důł a wstyrczali mu do gymby kamjyń.
Treść
Zewnyntrzny wyglůnd[Sprowjej]
Padało śe, co tako strziga już za żywobyćo mjała dwa śerca, dwje dusze a dwje raje zymbůw, nale drugo ńy je zauobycz dobrze widoczno, przinojmyńi na pjyrszy rzut uoka. Bestůż mjanuje śe je tyż dwuduszńicůma abo dwuduszńikůma. Po śmjyrći ino jydno duszyczka uopuszczała ćało, a ta drugo uostowoła we ńim, a skiż tygo żyła uůna dali we grobje, we kerym ńům pochowali. Strzigi forsztelowano śe tyż kej ojle.
Pochodzyńy powjarki[Sprowjej]
Dowńij wjerzůło śe, iże ńykedy umarlok cycko abo zjodo we trule śmjertelńica a bez to sprowadzo śmjyrć na familijo a sůmśadůw uod ńygo. Ta prziwjarka śe nojczyńśći szerziła we czasach srogich zarazůw, kedy jedyn po drugim umjyroł, ńykej a cołke wśe, a ludźe ńy wjedźeli pojakymu. Ńykej tyż můg taki umarlok wylazować ze grobu a stroszać, szterować a nynkać ludźi po nocach, larmo robić a jodło wyżyrać. Jak wloz kaj na jako wjeża, to kaj by ńy wezdrzoł, nauobkoło wszyndy půmjyrali ludźe. We Dolnym Ślůnsku to śe na takigo padało Nachzehrer abo Wiedergänger, a we Gůrnym – strziga, jeli to bůła baba, abo strzigůń, jeli to bůł chop. Padało śe tyż, co dobrze je ukraść strzidze śmjertelńica uod ńi abo śe legnůńć we trule uod ńij, bo śe wtynczos ńy můgła do grobu wrůćić a cołko moc traćůła, nale to bůło fest a fest ńybezpjyczne a mało bůło takich, kere śe na to powożyli. Na uodwyrtka do upjorůw, ukůnszyńy strzigi ńy muśi uoznoczać śmjyrći uofjary ańi tyż půmjyńyńo śe tyjże we strziga. Bez jaki czas můgům śe uůne tyż zadowolać krwjům zwjyrzyncům[2].
Gyszichta[Sprowjej]
Uo strzigach ze Ślůnska stoji już we hańszrifće ze stolećo, kery mo titel Contra incubum, alias latalecaem[3]. Uo takich, kere we trule cyckajům abo zjodajům śmjertelńica, pelcjakla (to bůł prawje taki jedyn uowczorz) abo gryzům swoje palcyska, we stoleću szkryflali Martin Böhm[4] a Joachim Curaeus[5]. Dwa znane przipodki strzigůńůw – szewjeca-samobůjce ze Breslau a Johannesa Cuntiusa ze Bennisch (Horní Benešov wele Krnova) – uopisoł tyż lykorz ze Breslau, Martin Weinrich, we wstympje do kśůnżki Giovanniego Francesco Pico della Mirandoli, kero wydoł we roku 1612 we Sztrasburgu[6].
Podwjela śe we cołkij Ojropje ńy zrobjůło głośno uo syrbskich wampjyrzach, we kśůnżce Sympathetisch- und Antipathetischer Misch Masch ze roku 1715[7] stoło już uo strzigach ze kole Tarnowskich Gůr. Pisoło tam, kej te strzigi wyglůndajům, jako mogům ludźi ukrziwdźić i jako to śe przede ńymi idźe uobrůńić. Bůło tyż tam uopisane, co groźi takymu, co strzidze śmjertelńica powoży śe ukraść. Potym te nojgłośńyjsze to już bůły ino te syrbske wampjyrze.
Tych serbskich wampjyrzůw badało we roku 1732 trzech austryjockich lykorzůw, kere słůżili przi wojsku – Flückinger, Siegele i Baumgarten. Cołko historyjo ze serbskij dźedźiny Medwegja uopisali te lykorze we raporće Visum et repertum[8]. Raport tyn narobjůł kupa larma we cołkij Ojropje a dyskusyjo uo wampjyrzach ćůngnyła śe aże po lata 60. XVIII wjeku. Ńykere ze dyszkutantůw, lo bajszpilu Augustin Calmet[9] spominali tyż przi przileżytośći uo ślůnskich strzigach. A we Ślůnsku tyż śe uo tych syrbskich wampjyrzach szkryfloło. Już we tym samym 1732 roku pisoł uo ńich legńicki lykorz Pohl[10], a potym Christian Stieff we Ślůnskim labiryńće historycznym[11], kaj spůmńoł i uo tych strzigůńach, uo kerych pisoł przůdźi Weinrich.
Potym śe za tyn tyjma wźyńi literaty, a skuli tego, co do růmanůw ńijak ńy pasowoł bjydny chop ze dźedźiny, zrobjyli wampjyrzami grofůw i princůw.
We wjeku XIX mocka gyszichtůw uo strzigach pozbjyroł Józef Lompa[12], a ńyskorzij pokozało śe uůnych ńymało we zborńiku Richarda Kühnaua[13] a tyż we Zarańu Ślůnskim.
Tradycyjo strzig we Ślůnsku[Sprowjej]
W ślůnskij tradycyji folklorystycznyj znůme sům uosprowki uo strzidze, kero do śe uodpyńdźić, bez trzi dńi gynau dajůnc pozůr na jeji truła. Krům tygo, co wůntek tyn przekazywano we wjelu uodmjanach a warjacyjach, nojczyńśći uůnczy śe ze strzigům, kero pochodźiua s krůlewskigo lebo kśůnżyncygo rodu.
Na kożdym zakůntku downyj Polski we XVIII wjeku tradycyjo strzigi wygasło lebo przejszła we jakego upjora a wampjyrza, nale na Gůrnym Ślůnsku ńy przijůny śe nowe mjana. Dali uostawoła sam strziga kej persońifikacyjo epidymije – pochodzeńy uobrozu strzigi ńykerzi wjůnżům s tym, co we czośe zarazy ludźi grzebano wartko a przitrefiło śe tyż, co půgrzebano kogoś, kto jeszcze żůł, nale bůł głymboko uomdloły. Tedy śe uůńi průbowali wygrzebać, a jejich ćoła uodnajdywano ńynaturalńy powykryncone, s poszarpanym uobleczyńym a krwjům na wargach. Ludźe godali, co je to tedy strziga a muśeli uodprowić drůgi půgrzeb.[14]
Bajszpil uosprowek uo strzigach[Sprowjej]
Podane půńiżyj fragmynty uostoły wźynte ze Zarańo Ślůnskigo (cajtůnga ćešyńskigo) s 1932 roku.[15]:
Ćekawostki[Sprowjej]
- Strzigi kej pjyrwotny elymynt słowjańskich wjerzyńůw uostoły użyte i we růmańe Wiedźmin (Wjydźmin) Andrzeja Sapkowskigo, i we szpilu kompůtrowym uo tym samym titlu.
- Mjano Strzyga (Strziga) we polskim tumaczyńu nośi jydno s bohaterek amerikańskigo syrjalu ańimowanygo Kim Possible (polske tumaczyńy: Kim Kolwiek).
Biblijografijo[Sprowjej]
- Dorota Simonides, Śląski horror: o diabłach, utopcach i innych strachach, Katowice 1984.
- Jan Piotr Dekowski, Strzygi i topieluchy. Opowieści sieradzkie, Waršawa 1987
Przipisy
- ↑ Jan Piotr Dekowski, Strzygi i topieluchy. Opowieści sieradzkie, Warszawa 1987
- ↑ Bestyjoryjusz słowjański dostympny na zajće izomag.friko.pl
- ↑ Uob. Klapper J., Die schlesischen Geschichten von den schädigenden Toten, w: Mitteilungen der Schlesischen Gesellschaft für Volkskunde, 1909, zaj. 63.
- ↑ Chronik von Lauban (1567) a Vom Schmätzen im Grabe (w: Die drei grossen Landtplagen: 23 Predigten erkleret durch Martinum Bohemum Laubanensum, predigern daselbst, Wittenberg 1601).
- ↑ Gentis Sileziae annales contexti ex antiquitate sacra et scriptis recentioribus a Joachimo Curaeo, Wetten-Friestadiensi, Wittenbergae 1571.
- ↑ Joh. Francisci Pici Mirandulae Domini Concordiaeque Comitis Strix Sive De Ludificatione Daemonum Dialogi Tres: Nunc primum in Germania eruti ex bibliotheca M. Martini Weinrichii. Cum eiusdem Praefatione luculenta, continente narrationem duorum operum magicorum & iudicii de iis lati, ut verissimam, ita cognitione dignissimam, itemque Epistola Ad Cl. Medicum Et Philosophum D. Andream Libavium, de quaestione, Utrum in non maritatis & castis mola possit gigni? Argentorati 1612.
- ↑ Sympathetisch- und Antipathetischer Misch Masch, das ist Compendium Magisch-, Sympathetisch- und Antipathetischer Arcanitäten wider die Zaubere, Hexen, Unholden und Truten mit etlichen sehr nützlichen Medizinalischen, Ökonomischen und anderen Künstlichen Geheimnissen untermischet, Franckfurt-Leipzig-Regenspurg 1715.
- ↑ Visum et repertum über die so genannten Vampirs, oder Blut-Aussauger, so zu Medwegia in Servien, an der Türckischen Granitz, den 7. Januarii 1732 geschehen, Nuremberg 1732.
- ↑ Dissertations sur les apparitions des anges, des démons et des esprits, et sur les revenants et vampires de Hongrie, de Bohême, de Moravie et de Silésie, Paris 1746.
- ↑ Dissertatio de hominibus post mortem sanguisugis, vulgo sic dictis vampyren, auctoritate inclyti philosophorum ordinis publico eruditorum examini die xxx aug. an. MDCCXXXII. submittent M. Io. Christophorus Pohlius, Lignicens. Silesius et Io. Gottlob Hertelius, philos. et med. stud., Langenheimii, Leipzig 1732.
- ↑ Schlesisches historisches Labyrinth oder kurzgefaste Sammlung von hundert Historien allerhand denckwürdiger Nahmen, Oerter, Personen, Gebräuche, Solennitäten und Begebenheiten in Schlesien, Bresslau und Leipzig 1737.
- ↑ Schlesien in slavisch-mythologischer Hinsicht, Schlesische Provinzialblätter, 1862, zaj. 393-396; Bajki i podania: zebrou Józef Lompa, red. naukowo J. Krzyżanowski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965.
- ↑ Schlesische Sagen, Bd. 1-4, Leipzig 1910-1913.
- ↑ Strzyga - z serii "Demonologia Śląska" w: neczajta Przerażacze
- ↑ Zaranie Śląskie, 1932, z. 4, s. 228.


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.
Przipisy


text:
Rembrandt
Rembrandt Harmenszoon van Rijn (rodz. 15 lipca 1606 we Lejdźe, um. 4 paźdźernika 1669) – ńiderlandzki artysta. Je uůn podle wjelu powożany za jednygo ze nojwjynkszych malerůw ńiderlandzkich Złotygo Stolećo - abszńitu, we kerym kultura, nauka a gospodarka Ńiderlandůw uośungnůła nojwjynkszo wartość; a tyż za jednygo ze nojsrogszych malerůw ojropejskich. Realistyczńy przedstowjoł natura, a degradowoł czowjeka bez pokazywańy jigo gorszych zajt. Stoł śe znůmy po namalowańu uobrozu "Lekcyjo anatůmije dochtora Tulpa" (1632 we Hadze) a tyż kej utalyntowany portrećista. Mjanowany bůł "malerym duszy" - na uopy kej Rubens, "maler ćoła". Pozostoło po ńym uůn. 700 uobrozůw uolejnych, 300 grafik a ůng. 1000-2000 rysunkůw.


text:
-
112628
-
6049984
-
2031403
-
1241257
-
-
-
-
3234143
-
-
2592811
-
by Goverdose, Jakub Polek, Krzysztof Olak, Peter Nowacki, Wojciech Magierski, Parabolic Playground, Trisme Trs, Kamil Kotarba, Bartek Bojarczuk, Konrad Kirpluk, Łukasz Nosek, Mateusz Sypien, Przemek Nawrocki, Jakub Głowacki, Maciej Żelaznowski, Artur Szymczak, Marcin Przybys, Rafał Jagielski, Lukasz Wrona, Peter Tarka, Michal Sycz, Michal Tarka, Łukasz Samiec, Tomasz Guz, Tom Wysocki187924788
-
by Goverdose, marko markowicz, Kacper Spala, Trisme Trs, Jakub Głowacki, Tomasz Guz, Jakub Polek, Krzysztof Olak, Marcin Przybys, Łukasz Nosek, Bartek Bojarczuk, Paul Marcinkowski, Artur Szymczak, Wojciech Magierski, Przemek Nawrocki, Kamil Kotarba, Michal Tarka, Konrad Kirpluk, Mateusz Sypien, Adam Hudyma, Piotr Gąsior, Zdunkiewicz, Maciej Żelaznowski, Michal Sycz, Piotr Holub, Aleksandra Marchocka, Tom Wysocki192932779

seg_langs: unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk szl_Latn unk szl_Latn


text:
Glagolica
Glagolica jo nejstarše słowjańske pismo.
Glagolicu jo w 9. stolěśiu natworił swěty Konstantin, lepjej znaty ako Ciril, aby jeje wužywaś za zapisywanja słowjańskich rěcy pla Sołuńja (něnto Saloniki w Grichiskej). Glagolica jo był prědny alfabet staro-cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
Wesjie[wobźěłaś]
Móžno namakaś dweju zakładnej wersijej glagolicy: kulowatu (bulgarskeju) wužywanom do 12. stolěśia a kawderatisku (chorwatskeju), kótaraž wót 14. stolěśia do źniśajšogo dnja jo wužywana w liturgiskich cilach w chorwatskeje Dalmaciji.


text:
Indeks > Mapy > G > Gorzów+Wielkopolski > Spis ulic
A - Spis ulic - Gorzów+Wielkopolski - Zumi.pl
- Gorzów Wielkopolski, Akacjowa, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Akacjowa, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Alabastrowa, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Alabastrowa, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Aleje 11 Listopada, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Aleje 11 Listopada, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Ametystowa, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Ametystowa, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Andersa, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Andersa, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Armii Krajowej, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Armii Krajowej, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Armii Ludowej, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Armii Ludowej, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Armii Polskiej, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Armii Polskiej, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Artylerzystów, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Artylerzystów, woj. Lubuskie - mapa
- Gorzów Wielkopolski, Asnyka, woj. Lubuskie - firmy na tej ulicy »
- Gorzów Wielkopolski, Asnyka, woj. Lubuskie - mapa


text:
Serbski program
MDR KRAJNY SĆELAK SAKSKA wěnuje so w specielnych wusyłanjach a rubrikach tež w Sakskej bydlacym Serbam.
Serbski program we wusyłanjach MDR 1 RADIO SAKSKA
W MDR-studiju w Budyšinje je tež SERBSKI ROZHŁÓS zaměstnjeny. Z wjace hač 30 sobudźěłaćerjemi nałožuje Budyske studijo najwjace prócy w swojim programje, zo by so serbska rěč w zjawnosći nałožowała a zdźeržała. Wot załoženja sćelaka MDR 1992 je wone najwažniše regionalne studijo MDR 1 RADIJA SAKSKEJE a spěchuje serbsku rěč a kulturu cyłeho regiona. MDR – SERBSKI ROZHŁÓS wusyła tuchwilu 21,5 hodźinow tydźensce w hornjoserbskej rěči a přewza nimo toho hišće na tydźeń 6,5 hodźinow rozhłosoweho programa RBB w delnjoserbšćinje.
Wšědnje wusyła so z Budyskeho studija třihodźinski rańši program w serbskej rěči. Njedźelniši program SERBSKEHO ROZHŁOSA je jako program za cyłu swójbu natwarjeny a skića připosłucharjam mjez druhim specielne hudźbne wusyłanja, słuchohry, čitanja kaž tež dlěše reportaže k specielnym problemam narodnych mjeńšinow. Za młodźinu mjez 14 a 25, ale tež za wšitkich, kotřiž so młodźi čuja abo su młodźi wostali, wusyła stajnje póndźelu wot 20 do 22 hodź. Radijo SATKULA – młodźinske radijo SERBSKEHO ROZHŁOSA.
WUHLADKO - telewizijny magacin w serbskej rěči
Jónu měsačnje rěka sobotu 11:30 hodź. w MDR – telewiziji: „WUHLADKO“. W srjedźišću wusyłanja steji žiwjenje Serbow, jich tradicije, kultura a wšědne problemy. Redaktorojo pak pohladnu hdys a hdys tež do susodnych krajow. „WUHLADKO“ je połhodźinski hornjoserbski magacin wot Serbow za Serbow z aktualnymi přinoškami, hosćimi w studiju, ze stawiznami z Łužicy a mnohimi pokiwami na zarjadowanja. Magacin wusyła so w serbskej rěči z němskimi podtitulemi. WUHLADKO moderěruje Bogna Korjeńkowa.
Pěskowčik serbsce
Tež woblubowany „Pěskowčik“ móže so w telewiziji MDR kóždu njedźelu wječor w dwukanalowym systemje němsce a serbsce přijimować.


text:
Tuste
Tuste to je przetopjůny fet uod zwjyrzůnt, nojczyńśći ze szpyrki uod świńe, kery śe wykorzistuje do przigotowywańo jodła lebo tyż do bezpostrzedńigo jedzyńo.
Wzbůgaco śe tuste czysto uo źdźebko soli, kůnski rozdrobńůnygo wůsztu a cwibla abo szpyrki, roz na kedy tyż inksze, myńi kůnwyncjůnalne zulagi kej lb. kůnski drobno pokrojůnygo jabka. Fest dobrze kůmpůnujům śe ze tustym uogůrki kiszůne lebo kůnserwowe. Czynsto kanapki ze tustym do śe kupić na jarmarkach śwjůntecznych, kej bajszpil dożynkowych, eli na przileżytość Ńydźeli Palmowyj. Kanapki ze tustym sprawdzajům śe tyż dobrze kej zakůnska do gożołki eli przygryzka do bjyra.
Głůwnym składńikym tustygo (bez 99%) sům roztůmańte fety, postrzůd kerych przeważajům nasycůne, choć krům uobjygowych uopińji zawjero uůno tyż mynga fetůw ńynasycůnych, kerych udźoł może dochodźić ańi do 40%. Uodźoł ńynasycůnych kwasůw fetowych zależy uod paszy, kerům bůły karmjůne zwjyrzynta, ze kerych wytopjůno tuste a uod sposobu wytapjańo. Krům tygo tuste mo normalńy tyż ńywjelge ilośći cholesterolu a ślady soli mineralnych a fragmynty tkanek mjynkych (muskli, skůry, atp.) zwjyrzůnt, ze kerych uostoł wytopjůny. Mo śe to durś szczygůlńy do tustygo ze szpyrkůma.


text:
Pod Mocnym Aniołem Cały Film [Lektor Pl]
Oglądaj: http://goo.gl/3RAuwQ
01:38
Movies
15/01/2014 07:09:04
odsłon 997
Pobierz: http://hostujmy.pl/download/167504/jk1OWR
Pod Mocnym Aniołem ,
Pod Mocnym Aniołem online ,
Pod Mocnym Aniołem całość online ,
Pod Mocnym Aniołem online pl,
Pod Mocnym Aniołem online całość ,
Pod Mocnym Aniołem cały film pl ,
Pod Mocnym Aniołem całość pl ,
Pod Mocnym Aniołem zalukaj ,
Pod Mocnym Aniołem torrents ,
Pod Mocnym Aniołem filmweb ,
Pod Mocnym Aniołem ekino ,
Pod Mocnym Aniołem chomikuj ,
Pod Mocnym Aniołem pobierz ,
Pod Mocnym Aniołem download ,
Pod Mocnym Aniołem lektor ,
Pod Mocnym Aniołem lektor pl ,
Pod Mocnym Aniołem napisy pl ,
Pod Mocnym Aniołem napisy ,
Pod Mocnym Aniołem oglądaj ,
Pod Mocnym Aniołem za darmo ,
Pod Mocnym Aniołem bez rejestracji ,
Pod Mocnym Aniołem zwiastun pl ,
Pod Mocnym Aniołem trailer ,
Pod Mocnym Aniołem hd ,
Pod Mocnym Aniołem cały polski ,
Pod Mocnym Aniołem, Pod Mocnym Aniołem online , Pod Mocnym Aniołem całość online, Pod Mocnym Aniołem online pl, Pod Mocnym Aniołem online całość, Pod Mocnym Aniołem cały film pl, Pod Mocnym Aniołem cały film pl, Pod Mocnym Aniołem całość pl, Pod Mocnym Aniołem zalukaj, Pod Mocnym Aniołem Torrens, Pod Mocnym Aniołem filmweb, Pod Mocnym Aniołem ekino, Pod Mocnym Aniołem chomikuj, Pod Mocnym Aniołem pobierz, Pod Mocnym Aniołem download, Pod Mocnym Aniołem lektor, Pod Mocnym Aniołem lektor pl, Pod Mocnym Aniołem napisy pl, Pod Mocnym Aniołem napisy, Pod Mocnym Aniołem oglądaj, Pod Mocnym Aniołem za darmo, Pod Mocnym Aniołem bez rejestracji, Pod Mocnym Aniołem zwiastun pl, Pod Mocnym Aniołem trailer,
Pod Mocnym Aniołem (2014),
Pod Mocnym Aniołem (2014) online,
Pod Mocnym Aniołem (2014) całość online,
Pod Mocnym Aniołem (2014) online pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) online całość,
Pod Mocnym Aniołem (2014) cały film pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) cały film pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) całość pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) zalukaj,
Pod Mocnym Aniołem (2014) Torrens,
Pod Mocnym Aniołem (2014) film web,
Pod Mocnym Aniołem (2014) ekino,
Pod Mocnym Aniołem (2014) chomikuj,
Pod Mocnym Aniołem (2014) pobierz,
Pod Mocnym Aniołem (2014) download,
Pod Mocnym Aniołem (2014) lektor,
Pod Mocnym Aniołem (2014) lektor pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) napisy pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) napisy,
Pod Mocnym Aniołem (2014) oglądaj,
Pod Mocnym Aniołem (2014) za darmo,
Pod Mocnym Aniołem (2014) bez rejestracji,
Pod Mocnym Aniołem (2014) zwiastun pl,
Pod Mocnym Aniołem (2014) trailer,
Pod Mocnym Aniołem (2014) hd,
Pod Mocnym Aniołem (2014) cały polski,


text:
Budapeszt
Wspůłrzyndne: 47°30' N 19°03' E
Budapešt (madź.: Budapest, cyg.: Peszta) – mjasto we Madźarach pouožůne we půunocnyj tajli kraju, nad Důnajym. Stolica Republiki Madźarskij. Do XIX wjeku tři uosobne mjasta: Buda a Óbuda na prawym břygu Dunaju a Pešt – na lewym.
Budapešt je jydnům s nojwažnijšych metrůpoliji Ojropy Střodkowyj. Wjelgi uostřodek kulturalny (Biblijoteka Narodowo, lične muzyja, galeryje, tyjatry, 2 uopery) a naukowy (Akademijo Nauk, ůniwersytet (uod 1635), politechńika (uod 1782), Akademijo Kunštůw Gryfnych, wjela inkšych učelni a instytutůw badawčych). Wožny uostřodek turystyčny (gorůnce zdřůdua mineralne). Na Wyspje Mougořaty znojduje śe wjelgi kůmpleks balnyjolůgičny.


text:
Muammar al-Kaddafi
Muammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي (rodz. 13 wrześyńa abo 7 czyrca 1942 we Syrće, um. 20 paźdźerńika 2011 wele Syrty) – polityker, půłkowńik, prziwůdca a dyktatůr Libiji we rokach 1969–2011.
1 wrześyńa 1969 zrobjůł zamach stanu a odsunůł uod władzy Idrisa I, krůla Libije. Průgowoł wkludźić ustruj, kery uopisoł we swojij Źelůnyj Kśůnżeczce. Dowoł uodpora USA a Izraelowi, popjeroł islamske kreje. Uobalony uod rebelije we 2011 roku. Chycůny a zaszlachtowany wele Syrty, kaj śe skitroł.


text:
Republika Połedńowyj Afriki (ang.:Republic of South Africa) – państwo na połedńowym ranće Afriki.
Uůnygo anfang to dwje burske republiki: Transwal a Uorańijo. Bury bůły potůmkůma uosadńikůw ńiderlandzkych przibůłych sam we XVII stoleću. Pod kůńec XIX stolećo wybuchły dwje burske wojny s Wjelgům Brytańijům. Do roku 1994 we RPA uobowjůnzywoł raśistowski systym społeczny (apartheid). Postaćům symbolizujůncům walka s państwym prześladujůncym czornych uobywateli bůł Nelson Mandela. Za swůj wkłod we dymokratyczne przemjany Mandela erbnůł we 1993 roku Pokojowo Noblowo Nadgroda. Ale uod czasu przejyńćo władzy bez czornych, gwołtowńy půgorszůła śe sytuacyjo gospodarczo a wewnyntrzno kreju, a dyskryminowańi bywajům terozki jigo bjołe mjyszkańce. Mimo tygo, RPA pozostowo nojbůgatszym państwym na kůntynyńće.
Zobejzdrzij tyż[Sprowjej]


text:
Oslo
Wspůłrzyndne: 59°56'58" S 10°45'23" W
Oslo – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).
W Oslo je Krůlewski Pałac, mo swůj plac parlamynt Norwegije (Storting) a inksze władze cyntralne a placůwki dyplůmatyczne - ambasady.
Kole Oslo je nojwjynkszo we państwje hawyna Oslo-Gardermoen.


text:
Zjednoczůne Arabske Ymiraty
Zjednoczůne Arabske Ymiraty, Państwo Zjednoczůnych Arabskich Ymiratůw (ar.: الإمارات العربيّة المتّحدة) – państwo we Azyji, na Bliskim Wschodźe, na Půłwyspje Arabskim nad Perskům Zatokům a Uůmańskům Zatokům. Skłodo śe ze śedmju ymiratůw: Abu Zabi, Dubaj, Szardża, Ajman, Umm al-Kajwajn, Ras al-Chajma a Fudżajra. Grańica mo s Saudyjskům Arabijům, Katarym a Uůmůnym.
We VII stoleću teryn ZAY zajyńi muzułmany, pynetracyjo ojropejsko uod XVI stolećo (wuůnczas pora fortůw założyli sam Portugalczyki). We XVII stoleću tajlůng sztrefůw ajnflusu mjyndzy Portugalijům a Uosmańskům Turcyjům. We 1892 Wjelgo Brytańijo szrajbowała traktaty ze wszyjskimi ymiratůma, podle kerych uůna uodpadoła za jejich zagrańiczno polityka. Mjanowano to bůło Traktatowy Uůmůn, a rzůndźiła ńim rada śedmju ymirůw. We lotach 60. XX wjeka Traktatowy Uůmůn wzbogaćił śe skiż eksploatacyji ropy naftowyj. We 1968 Wjelgo Brytańijo uodgłośiła co wycofo swojo armijo, a ymiraty uogłośiły powstańy Federacyje Arabskich Ymiratůw, do keryj wlazowały tyż Katar a Bahrajn. We 1971 wylozły s Federacyje Bahrajn, Katar a Ras al-Chajma, kere proklomowoły własne państwa. Reszta ymiratůw utworzůła Zjednoczůne Arabske Ymiraty. Rok ńyskorzi, we 1972, Ras al-Chajma przistůmpiła do tyj Federacyje nazod.
Terozki je to jedyn s nojbogatszych a nojgibćij rozwijajůncych śe krajůw śwjata. Dochůd narodowy na mjyszkańca wynośi ůng. 28 tyś. USD. We gospodarce i terozki sroge znoczyńe mo ropa naftowo a jeji rafinacyjo, nale rozwijo śe tyż nowe technologije a inwestuje we turystyka.
Skiż srogigo zapotrzebowańo na śiła roboczo, przilozło sam kupa ymigrantůw a terozki Araby a Persy to yno 42% mjyszkańcůw ZAY. Reszta ludźi to ymigranty, głůwńy s połedńowo-wschodńij Azyje, Indji a Bangladeszu.
Prawo sam je uoparte na islamje a je fest surowe, uorzekano je kara śmjerći, we tym za buzeranctwo.


text:
Provided by hex-code.com - Color hex code related information and conversions
uekstowo, wekstowo, tgkstowo, tmkstowo, tqkstowo, trkstowo, tesstowo, tevstowo, tewstowo, texstowo, tekmtowo, tekntowo, teksowo, teksxowo, teksyowo, tekstawo, tekstdwo, tekstqwo, tekstomo, tekstooo, tekstoqo, tekstoto, tekstowa, itekstowo, tlekstowo, trekstowo, txekstowo, tyekstowo, teakstowo, telkstowo, tetkstowo, tewkstowo, teykstowo, tekkstowo, tektstowo, tekustowo, teksjtowo, teksltowo, teksqtowo, tekstkowo, tekstpowo, tekstuowo, tekstwowo, tekstoiwo, tekstowco, tekstowjo, tekstowro, tekstowof, tekstowox, tekstowoz,


text:
Syrbijo
Syrbijo, Republika Syrbije (syrb.: Peпyблиka Cpбиja) to państwo we pouedńowyj Ojropje, powstoue 5 čerwca 2006 roku po rozpadźe Syrbije a Čornogůry. Stolicům je Belgrad. Syrbijo grańičy s Madźarůma na půunocy, Růmůńjům a Bůugarjům na wschodźe, Macedůńijům, Kosowym, Čornogůrům, Chorwacyjům a Bośńům i Hercygowinům na zachodźe.
Syrbijo dźeli śe na 29 uokryngůw (okpyзи), s kerych 5 znojduje śe we Kosowje, kere jydnostrůnńy uoguośiuo ńypodlyguość, krům cyntralnyj admińistracyji řůndowyj. Uodrynbnům jydnostkům admińistracyjnům je mjasto Belgrad. Uokryngi sům podźelůne na gminy (cuzamyn 108).


text:
Go (graśe)
Go (jap.: 囲碁 igo, chinski 圍棋 / 围棋 wéiqí , kor.: 바둑 baduk) jo jadne strategiske delkowe graśe za dwa grajarja.
Pšawidła graśa za krotkim[wobźěłaś]
Grajarski material a druge informacije[wobźěłaś]
Grajarske polo ma 19 horicontalnych a 19 wertikalnych linijow, kótarež twórje brjažkowanje z 19×19 = 361 dypkami. Na te dypki se dawaju kamjenje. Wobej grajarja, carny a běły mjenjowane, maju k dispoziciji njewobgranicony skład jadnakich kamjenjow w bywajucej barwje. Tradicijnje su to 181 carnych a 180 běłych kamjenjow, zwětšego to dosega. Zachopjenkarje maju grajarsku delku mjeńšu, zwětšego we wjelikosći 13×13 abo 9×9. Pšawidła su za wše wjelikosći delki te samske.
Žrědła[wobźěłaś]
- Nimska wikipedija
- Grajom Go


text:
Ślōnsk
Ślōnsk (śl-mjym.: Schläsing, pol.: Śląsk, niēm. Schlesien, czes. Slezsko, łac. Silesia)[1] – historyczno kraina położōno we Strzodkowyj Ojropie, na placu Polski, Czeskiēj Republiki i Niēmiec. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj Ŏdry a poczōnkowygo biygu Wisły. Terozki skiż ŏdmiynnych geograficznych, historycznych, ekonōmicznych a etnicznych warunkōw, Ślōnsk tajluje siy na: Gōrny i Dolny.
Nojwjynkszům gōrůō Ślōnska je Śniēżka.
Treść
Geôgrafijo[Sprowjej]
Granice[Sprowjej]
Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj Ŏdry. Poza Ślōnskiym rozlygowany bôł Bytōń, kery leżoł we dorzyczu Wisły (małopolski grōd). Ślōnsko-wielgopolsko granica bōła ŏznoczano ŏd lynije wodnygo tajlungu Ŏdry i Warty, a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludnośći rzykoma, do Ślōnska wrachowowała siy kłodzko ziēmia we dorzyczu Ŏdry. Nojstarszo granica Ślōnska a Łużyce biygła podle Łużyckij Nyse.
Na połedniowym wschodzie tradycyjnōm granicōm je rzyka Bioło (kraj miyndzy downymi diecezyjōma – wrocłowskōm i krakowskōm, choć ŏd 1179 roku do XV stolecio ziymie Ŏświēncimskiēgo Ksiōnżynstwa, Zatorskiēgo Ksiōnżynstwa a Siewierskiēgo Ksiōnżynstwa noleżały do ślōnskich Piastōw). Na połedniowym wschodzie kraj biygnie wiyrchōma Ślōnskigo Beskidu, jak: Klimczok, Kotorz, Malinowsko Skała, Baranio Gōra a Ŏchodzita. Na wyżce sztadōw Czechowicē-Dziedzicē, Pszczyna a Bieruń granicowōm rzykōm je Wisła (do ujścio Przēmsze), a potym Przymsza. We Gōrnoślōnskim Industryjnym Ŏkryngu krajym je Brynica.
We niymieckij tradycyji granice prowincyje Ślōnsk spamiyntane sōm jako tradycyjne kraje Ślōnska, przi czym wrachowujōm do niygo m.in. teryny rozlygowane na zachōd ŏuod Kwise, przi tym we polskij tradycyji na zachodzie to gynau Kwisa je krajym. Te porōżniynia dajōm baza na haja ŏ tyn kraj. Problym je tyż połedniowo granica Dolnēgo Ślōnska, kero biygnie wiyrchōma Sudetōw – podle niykerych kłodzko ziēmia je ŏsobnym historycznie placym.
Kultura[Sprowjej]
Litēratura[Sprowjej]
Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je ksiēnga hēnrykowsko. Je to stuzajtno ksiynga spisano po łacinie chrōnika ŏpactwa cystersōw we Hēnrykowiē we Dolnym Ślōnsku. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez Hajnla Brodatygo do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane): ,,Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai" co je po ślōnsku:,,Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej, a po polsku: ,,Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj.
Muzyka[Sprowjej]
Na Ślōnsku je sam 7 filharmonii, a dwie Akademie Muzyczne - we Katowicach a Wrocławie. Trza jeszcze pedzieć o ludziach, kerzy ta muzyka piszom. Nojbarzi znani we świēcie to: Grzegorz Gerwazy Gorczycki, Georg Philipp Tellemann, Edward Bogusławski, Jan Wincenty Hawel, Wojciech Kilar. Schlesisches Musikfest (ślōnske tumaczeniē:Ślōnski Muzyczny Fest) to fest kery ôdbywo siē ôde 1876 z pauzōm we lotach 1942-1996.
Ślōnsko kuchnia[Sprowjej]
Ślōnsko kuchnia je fest charakterystyczno, noleżi do kuchńi strzodkowoojropejskich, nale mogymy pedzieć, że w każdyj tajli Ślōnska warzi siē trocha inaczij. Bez wiela lot mioła ajnflusy ze polskom, mjymjeckom a czeskom, beztoż na cołkim Ślōnsku jodło niē je take some. Na Ślōnsku je wiela jodła kere nikaj indzij na zimji niē ma, nale nikere potrawy sōm take kej na terynach z kerych mioły ajnflus. Powszechnie uważo siē, iże nojczēnstszym ślōnskim jodłym sōm rolady wroz ze ślōnskimi kluskōma a modrōm kapustōm, zaś piērsze danie musi być nudelzupa.
Folklor[Sprowjej]
Ôblēczēnia ludowe[Sprowjej]
Ôblēczēnia ludowe Dolnēgo Ślōnska[2]:
- ôblēczēnie jelyniogōrske
- ôblēczēnie kaczawsko-nadŏbrzańske
- ôblēczēnie karkonoske
- ôblēczēnie kłodzke
- ôblēczēnie wołbrzyskie
- ôblēczēnie wrocłowskie
- ôblēczēnie głogowske (ôsobno zorta)
- ôblēczēnie z tyrynōw Nysy
Ôblēczēnia ludowe Gōrnēgo Ślōnska[2]:
- ôblēczēnie cieszyńske
- ôblēczēnie pszczyńske
- ôblēczēnie raciborske
- ôblēczēnie rozbarske (gōrzańske)
- ôblēczēnie Jackōw jabłōnkowskich
- ôblēczēnie Gōrali ślōnskich
- ôblēczēnie Lachōw ślōnskich
Tańce[Sprowjej]
Nojbarzij znane ślōnske tańce to: Trojak, Grozik, Ôwczarek, Diobōłek, Gołōmbek, Puszczany, Ôd buczku. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy.
Tradycyje[Sprowjej]
- Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne świēnto Barbory, patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja Dziēń św. Floriana - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest.
- Na Ślōnsku ôbchodzi siy Abrahama - 50. geburstag
- Na Ślōnsku popularny je karciany szpil szkat.
- Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach).
- Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin
Nauka a ôświata[Sprowjej]
Ze Ślŏnska je 17 ludzi, kerych ŏtrzymoło nadgroda Nobla, ze tygo dziesiynciu pochodziōło ze Wrocłowia:
- pisorze – Theodor Mommsen (1902), Gerhart Hauptmann (1912)
- fizyki – Otto Stern (1943), Phillip Lenard (1905), Max Born (1954), Maria Goeppert-Mayer (1963), Johannes Georg Bednorz (1987), Hans Georg Dehmelt (1989)
- chymiki – Eduard Buchner (1907), Fritz Haber (1918), Friedrich Bergius (1931), Kurt Alder (1950), Konrad Bloch (1964)
- dochtōry a biochymiki – Paul Ehrlich (1908), Gerhard Domagk (1939), Günter Blobel (1999)
- ekonōmista – Reinhard Selten (1994)
Bez lauryatōw nadgrody Nobla, wstrzōd Ślōnzokōw je tyż wiela inkszych naukowcōw, do bajszpila: Theodor Kaluza, Gregor Mendel, Fritz London, Maria Cunitz, Richard Courant, Carl Friedländer a Carl Wernicke.
Ôbejrzij tēż[Sprowjej]
Przipisy
- ↑ Mjano połaźi uod "ślyng" lub "ślymp", co uoznoczo wilgły abo podmokły plac
Marek Szołtysek: Ślonsk je piykny = Śląsk jest piękny = Silesia is beautiful = Schlesien ist wunderschön = Slezsko je krásné = La Slesia é bella = La Silésie est belle: Rybnik 2007: ISBN 978-8388966-21-7 ; zajta 44
- ↑ 2,0 2,1 Barbara Bazielich: Tradycyjne stroje dolnośląskie Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.


text:
Merkury
Merkury – to je pjyrszo podug uodlygośći uod Słůńca planeta we Słůnecznym Ukłodźe. Tak kej Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu. Merkury je jydnům ze pjyńću planet, kere idźe uobejdrzić gołymi ślypjůma. Ńy je ajnfachowo do uobserwacyje, skuli tygo co kej planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole Słůńca. Merkury je widoczny ino przed wschodym abo po zachodźe Słůńca.
Plac rozlygowańo Merkurygo je fest podany na plac Mjeśůnczka: je sam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńi waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere dowo magnetyczne pole lajchtsze uod pola Źymje.[3]. Wjelgość jůndra powoduje, aże Merkury mo jydnům ze najwjynkszych gynstośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu[4] (kapka wjynkšům mo Źymja).
Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům ze pjyrszygo tyśůnclećo p. Chr. Do IV stolećo p. Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne ino przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne ino po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes)[5]. Bez gibki ruch planety Řymjańe mjanowali jům merkury Astrůnůmiczny symbol planety to stylizowana wersyjo kaducyjusza Hermesa[6].
We porůwnańu s inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy ino kapka. Bez problymy natury techńicznyj, zbadały go ino dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyřchńe. Nostympńy, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bydźe kole Merkurego zaś we 2009, a we 2011 bydźe na uorbiće a zmajstruje couko karta planety.
Przipisy


text:
Great Glen
Great Glen („wulka dolina“, wot šotisko-gelskeho gleann mhor; jendźelsce tež Glen More) je tektoniske łamanje, kotrež běži srjedźa přez Šotisku a dźěli Šotisku wysočinu do Grampian Mountains a Northwest Highlands. Geologiske łamanje je seismisce aktiwne. W kóždym lětstotku maja tam wjacore zemjerženja ze sylnosću wot 4 na Richterowej skali.
W dolinje leža tři dołho rozćehnjene jězory: na zapadźe Loch Lochy, srjedźa Loch Oich a na wuchodźe najznaćiši šotiski jězor - Loch Ness. Wódny rozwod namaka so mjez jězoromaj Lochy a Oich: Loch Oich wuliwa so přez rěku Oich do Loch Ness, kotryž je přez rěku Ness ze Sewjernym morjom we wuchodźe zwjazany. Woda z jězora Lochy běži do zapadneho směra a wuliwa so blisko města Fort William do mórskeho promja Loch Linnhe. Tektoniske łamanje pokročuje so hač do Irskeje.
W dolinje Great Glen bu Kaledoniski kanal jako krótki zwisk mjez Irskim a Sewjernym morjom připrawjeny. Kanal běži paralelnje k rěkam mjez městomaj Fort William a Inverness a zwjazuje mjenowane tři jězory mjez sobu.


text:
[yulur
Jidjmbuihiijd l`pjbj Jiijd [.^.R l`rjcj b`cnjc f`rljt bjc l`hzhcjc bjrhCyj, mjlj sjyj t`ijd bjpjt m`cyhjpljc tunjsjc L`rej Lursus N`onrjah WMV 67:; b`cnjc ejyjcyj. Hcsyjjiijd, tunjsjc l`rej lursus hch jljc m`mf`rhljc fjcyjl mjcajjt l`pjbj sjyj bjrh s`nh p`cn`tjdujc bjc p`cnjijmjc s`mjsj m`mfujt ljehjc bjc bh mjsj djbjpjc. [jyj hcnhc m`cnukjpljc f`rfjcyjl-fjcyjl t`rhmj ljshd bjc s`thcnnh- thcnnh p`cndjrnjjc l`pjbj Rujc W`cn`tuj hjhtu Rujc De Xusoaa fhc Otdmjc bjc nuru p`mfhmfhcn sjyj hjhtu @c Modb Cjzrh fhc Mjt Jih,l`rjcj thbjl e`mu-e`mu m`mf`rh fhmfhcnjc, borocnjc, bjc tuceul jejr t`ctjcn kjrj-kjrj m`mfujt ljehjc m`cnhlut lrht`rhj yjcn bht`tjpljc.F`ihju turut m`cy`mjl bjtj, ijporjc bjc m`mfujt t`nurjc jnjr m`mp`roi`d djshi ljehjc b`cnjc k`m`rijcn. [jyj eunj hcnhc m`cnukjpljc rhfujc t`rhmj ljshd l`pjbj l`buj-buj hfu fjpj sjyj hjhtu jyjdjcbj Modb Mjrzulh fhc Xusoaa bjc focbj Jarhbj fhcth @bby [ubjrshs yjcn turut m`mfjctu uctul m`cyhjpljc l`rej-l`rej hch. Rjcpj solocnjc m`r`lj mucnlhc sjyj thbjl bjpjt m`cyhjpljc l`rej-l`rej s`p`rth hch. Hch l`rjcj l`rej-l`rej uctul m`cyhjpljc l`rej lursus hch m`m`riuljc mothvjsh, usjdj, fujd ahlhrjc bjc wjcn rhcnnht. R`rhmj ljshd eunj bhukjpljc l`pjbj jbhl sjyj s`rtj rjljc-rjljc sjyj yjcn sjcnjt s`thj b`cnjc l`rej-l`rej yjcn bhf`rhljc bjc m`mpucyjh s`mjcnjt s`thj ljwjc yjcn utud bjijm m`mf`rhljc fujd ahlhrjc bjc s`mjcnjt, kjbjcnjc s`rtj rueuljc bh f`f`rjpj ljwjsjc ljehjc.
W@CNDJVNJJC


text:
Roman Kotliński
Roman Kotliński (rodz. 15 marca 1967 we Kole) – polski pisorz, dźynńikorz, wydowca, poseł na Sejm RP VII kadyncyji.
12 czyrwca 1993 uostoł plebůnkem, bůł ńym do 1996, kej to poćepoł. Ńyskorzi wydoł kśůnżka Bůł'ech plebůnkem a sztartnůł kretykůwać Rzimskokatolicki kośćůł, skirz tygo wydowo do terozki cajtůng Fakty i mity.
Przinoleżoł do SLD, ńyskorzi doł anfang ku tworzyńu partyji RACJA Polskiej Lewicy (s anfanga: Antyklerykalno Partyjo Postympu "Recht").
We 2011 roku kandydowoł do Sejma RP ze listy Ruchu Palikota, we welowańu dostoł 17 720 głosůw a uostoł posłym.


text:
Praga
Wspůłrzyndne: 50°05' N 14°25' E
Praga stolica a nojwjynkše mjasto Českij Republiki. Nazwa zostoua wyprowadzůno uod českigo suowa "práh" kere uoznačo průg důmu (zwjůnzane je to s lygyndům uo Libušy) nale tyž průg na řyce. Mjasto pouožůne je po uobu strůnach řyki Weutawy. Uobšar: 496 km²; 1 205 000 mjyškańcůw. Guůwny uośrodek gospodarčy kraju. Přymysu mašynowy, elektrotechńičny, wůkynńičy a inkše. Uočelńy: m.in. Ůńiwersytet Karola (data zouožyńo 1348, nojstaršy ůńiwersytet we Ojropje Střodkowyj).


text:
Słowińsczi jãzëk
Słowińsczi jãzëk - to miono brëkòwóné dlô wëmarłi gwarë pòmòrsczégò jãzëka. Na zôczątkù swòjegò badérowaniô, pisôł [1]ò ni jakno ò jãzëkù słowińsczim Friedrich Lorentz rozdzelając jã òd kaszëbsczégò. Zmienił òn równak swój na to pòzdrzatk ju czile lat pòzdze[2], pò tim jakno blëżi pòznôł pòrenkòwé dialektë pòmòrsczégò jãzëka. Gwara słowińskô nalazała tuwò wedle niegò plac w dzélu nordowich dialektów pòmòrsczégò jãzëka, kòl tich ze sztolpsczégò, lãbòrsczégò ë pùcczégò krézu. Przëdzelëł ji òn wprôwdze òsoblëwé pòłożenié, nie rodzëlôł ji równak òd tich dialektów, jaczé dzysô nazëwómë kaszëbsczim jãzëkã.
Zdroje[edicëjô | edytuj kod]
- ↑ Friedrich Lorentz, Slovinzische Grammatik, I, St.Petersburg 1903[1]
- ↑ Friedrich Lorentz, Slovinzisches Wörterbuch, I,II St.Petersburg 1908, 1912
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Aleksandryjo
Wspůłrzyndne: 31°12' N 29°55' E
Aleksandryjo (grc.: ἈλeEάvδpeιa; łac.: Alexandria; arab.: الإسكندرية Al-Iskandrija) – druge podug wjelośći ludźůw mjasto we Egipće, rozlygowane nad brzegym Strzůdźymnygo Morza, nojrogszo hawyna morsko we Egipće. Podug tradycyji, zołożůno we 332 p.n.e. uod Macedůńskigo Aleksandra. Podug Alaina Verona mjasto istńoło uod 2686 p.n.e., a Macedůński Aleksander yno je rozbudowoł a doł mu swoje mjano. Za Ptolymyjuszůw Aleksandryjo bůła stolicům Egiptu, ńyskorzi za Rzimskigo Cysorstwa stolicům prowincyje. We 641 zdobyto uod muzułmanůw, kere shajcowoły Aleksandryjsko Biblijoteka, poważano za jedyn ze Śydmju Cudůw Śwjata. Ńyskorzi utraciła znoczyńe skiż coroz srogszyj roli Kajiru. Terozki je srogim uostrzodkem naukowym, kulturalnym a industryjowym.


text:
Kśynga hynrykowsko
Kśynga hynrykowsko (Kśynga zouožyńo klaštoru Panny Maryje we Hynrykowje) – stustrůńicowo spisano po uaćińy krůńika opactwa cystersůw we Hynrykowje we Dolnym Ślůnsku. Powstoua na počůntku jako spis majůntku klaštornygo, skuli ńystabilnyj sytuacyje po wojńe ze Můngouůma we 1241.
Tajla pjyršo tyj kśyngi uopisuje lota uod fůndacyje klaštoru we 1227 bez Hynryka Brodatygo do 1259, tajla drůgo prowadźi historyjo uopactwa do 1310.
Kśynga znojduje śe terozki we Muzyjům Archidjecezyjolnym we Wrocuawju, a jeji kopja znojduje śe henrykowskym uopactwje.
Zdańy we godce polskij, českij a ślůnskij[Sprowjej]
Kśynga zawjero we zapiskach s 1270 zdańy, kere je uwožane za nojstarše zapisane we godce polskij, českij a ślůnskij (te godki bůuy wtedy blank na śa podane):
Day, ut ja pobrusa, a ti poziwai
Co znočy: Dej, dyć jo pobrusa, a ty uodpočywej.
Uostouo uůno wypedźane bez uośaduygo we Dolnym Ślůnsku českigo ryceřa Boguchwoua do jigo mjejscowyj baby, kedy uůna bruśiua meuua źarno. Zdańy to znojduje śe we uopiśe pochodzyńo nolyžůncyj do majůntku klaštornych pobliskij dźedźiny Brukalice. Aže brušyńy źarna bůuo wtedy uwožane za robota ńy do chopůw, Čech tyn uostou zmjanowany bez sůmśadůw Brukouům (zbrukůny), a přezwisko to douo tyž mjano coukij uosadźe.
Zdańy to uostouo uokreślůne bez krůńikořa jako polske (Ślůnsk znojdowou śe wtedy pod řůndůma Polski), zawjero nale we śa charakterystyčne cechy tako dźiśijšyj polskij godki, českij godki a ślůnskij godki - "day" (polsko kůńcůwka "-aj", we českym a ślůnskym "-ej"), "ut" (česke "at'", po ślůnsku "dyć", po polsku "niech"), "pobrusa" (echt ślůnsko kůńcůwka "-a", we polskym "-ę", we českym "-ím").


text:
Ilich Ramírez Sánchez
Ilich Ramírez Sánchez (rodz. 12 paźdźerńika 1949 we Caracas we Wynezueli) – jedyn ze nojbarzi znůmych terrorystůw, uod cajtůngůw mjanowany Szakalym. Bůł chowany uod uojca markśisty, a skiż tygo przijůn pjyrsze mjano "Ilich", uod Lyńina. Bůł szkolorzym we szuli partyzantůw we Kubje a ńyskorzi sztudyrowoł we Moskwje, na Uńiwersyteće mj. Lumumby. Ńyskorzi uostoł terrorystům. Jygo pjyrszo akcyjo to zamach na Edwarda Sieffa, biznesmana żydowskigo pochodzyńo. Nojbarzi znůmo akcyjo we jygo karjerze bůła we Wjedńu, kej 21 grudńa 1976 wloz ze pjyńćůma inkszymi terrorystůma na tref mińistrůw OPEC, zaszlachtowali uůńi wuůnczas 3 perzůny a wźyńi 81 zakłodńikůw. Zażyczyli śe fligra, a kej go dostali uwolńili 41 zakłodńikůw a ze pozostałům tajlům polećeli do Algeru. Godo śe, aże wźyńi wuůnczas 50 milijůnůw dolarůw za jejich uwolńyńy a citli do Libije. We 80. lotach XX stolećo Ilich Ramírez Sánchez bůł terrorystům za kerym nojwjyncy sznupały wszyjske policyje śwjata. Na kůńec chyćili go we 1984. Terozki je zawarty we anclu do kůńca żywobyćo. Jygo perzůna a gyszichta żywobyćo uostała śe inszpiracyjům lo Roberta Ludluma, kery uopisoł jygo smyślůne dźeje we bestsellerowyj seryje růmanůw "The Bourne Identity".


text:
Mokszańsko godka
Mokšańsko godka (mokš. MokшeHb kялb, mokshanj kälj) – ůgrofińsko godka s grupy godek woužańskych užywany uod jydnyj s dwůch grup etńičnych skuodajůncych śe na norůd mordwiński - Mokšanůw. Užywany je na wschodńim kraju ojropejskij tajli Rusyje, ščygůlńy we zachodńich rygjůnach Mordowije, kaj je uřyndowům godkům a we uobwodźe pynzyńskym, a tyž Tatarstańe, Baškiryji, a uobwodach: uorynburskym, rjazańskym, samarskym, saratowskym a tambowskym. Mokšańe žyjům tyž we ńywjelgich grupach na dalekym wschodźe Rusyje, a poza grańicůma tygo kraju – we USA.
Godka mokšańsko je užywano uod ůng. 400 tys. ludźi, eli ůng. 40% Mordwinůw posůgujůncych śe uojčystům godkům.


text:
Tuvalu
Tuvalu – państwo we Uoceańiji, na Pokojnym Uoceańe, na wyspach we zachodńij Polinezyji. Dowńi mjanowane "Wyspy Ellice" a "Lagůnowe Wyspy".
Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1586 roku uod Szpańeloka Alvaro Mendana de Neyra, a zaś we 1764 uod Brytyjczykůw. Uod 1892 pod brytyjskim zarzůndym, uod 1916 jako tajla kolůńije Wyspy Gilberta a Lagůnowe, uod 1975 uosobno kolůńijo. Uod 1978 ńypodległe państwo.
Mimo iże je to ino 9 atolůw, kerych wjyrch mo do kupy 26 kwadratkilomyjtrůw, sům uůne porozćepowane po wjyrchu aże 1,3 mln km² Pokojnygo Uoceanu.


text:
Kościół św. Michała
Świątynie pod wezwanie św. Michała Archanioła w Polsce:
- Kościół św. Michała Archanioła w Binarowej
- Kościół św. Michała Archanioła w Błędowie
- Kościół św. Michała Archanioła w Brzeżawie
- Kościół św. Michała Archanioła w Dębnie
- Kościół św. Michała Archanioła w Gdyni
- Kościół św. Michała Archanioła w Gnieźnie
- Kościół św. Michała Archanioła w Karlinie
- Kościół św. Michała Archanioła w Katowicach
- Kościół św. Michała Archanioła w Kotulinie
- Kraków:
- Kościół św. Michała w Kwielicach
- Kościół św. Michała Archanioła w Lublinie
- Kościół św. Michała Archanioła w Michalicach
- Kościół św. Michała w Nielubi
- Kościół pw. św. Michała Archanioła w Nowej Soli
- Kościół św. Michała w Polkowicach
- Kościół św. Michała Archanioła w Poznaniu
- Kościół pw. św. Michała Archanioła w Sławie
- Kościół św. Michała Archanioła w Szalowej
- Bazylika katedralna św. Michała i Floriana w Warszawie
- Kościół św. Michała Archanioła w Wieluniu
- Kościół św. Michała Archanioła we Wrocławiu
- Kościół św. Michała Archanioła w Zebrzydowicach
- Kościół św. Michała Archanioła w Żernicy
Na świecie:


text:
Elektronegatiwita jo chemiska kakosć, kótaraž wopisujo, kak mócnje atom elektrony we jadnej wězbje k sebje śěgnjo. Z diference elektronegatiwitow atomow w molekulu dajo se polarita wězby abo zwězanja zwěsćiś. Elektronegatiwita njamóžo se direktnje měriś, ale musy se z drugich atomowych abo molekulowych kakosćow woblicyś. Eksistěruju wšake metody za woblicenje, woblicone gódnoty pak jano tšošku wariěruju. Nejwěcej rozšyrjona jo metoda Paulinga. W periodowym systemje pśiběra elektronegatiwita z lěwego delnjego rožka do pšawego górnego rožka. Element z nejwětšeju elektronegatiwitu jo fluor (4,0) a element z nejmjeńšeju jo francium (0,7).
Periodowy system z gódnotami elektronegatiwity pó Paulingu:


text:
Litium
Litium (wědomostnje Lithium), [ˈliːtiʊm] (z grjekskeho λίθoς líthos „kamjeń“) je chemiski element ze symbolom Li a rjadowym ličbnikom 3. Mjeno Litium dósta element, dokelž bu na rozdźěl wot natriuma a kaliuma w kamjeniznje wotkrył. Wón je alkaliski kow druheje periody periodoweho systema elementow. Litium je lochkometal a wobsedźi najmjeńšu hustosć pod standardowymi wuměnjenjemi krutych elementow. W elementarskej formje reaguje kaž wšě alkaliske kowy hižo při dótkanju z kóžnej włóžnotu a tak zawinuje ćežke wužraća a spalenja. Jeho wjazny su strowoty škody, ale wězo w zdawna snadnišim rozměrje hač tute jeje periodoweho susoda Berylium.
Litium bu 1817 wot Johan August Arfwedson wotkrył. Wón njewustupuje w přirodźe dla jeje wysokeje reaktiwnosć elementarny. Při rumowej temperaturje je jenož na cyle suchim powětrje za dlěši čas stabilny, na włóžnym powětrje so na powjerchu spěšnje mutnošěra woršta z litiumoweho hydroksida wutwori. Pomału reaguje tež na suchim powětrje k litiumowemu nitridej. Jako mikroelement je w formje jeho selow časty wobstatk wot mineralneje wody.
W čłowjekowym organizmje su małe mnóstwa litium na składźe; element pak njeje esencielny a žanu znatu biologisku funkciju nima. Najebać toho maja někotre litiumowe sele medicinski wuskutk a wuskutkuja při bipolarnych afektowych mylenjach, maniji, depresijach a kluserowych hłowybolenjach.
Noty[wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 M. Hesse, H. Meier, B. Zeeh: Spektroskopische Methoden in der organischen Chemie Thieme, 2002


text:
Forrest Edward Mars
Forrest Edward Mars (rodz. 21 marca 1904 we Tacomie, um. 1 lipca 1999 we Miami) – amerikański przedśymbjorca. Syn uod Franklina Marsa, zołożyćela firmy kero produkuje maszkety Mars Incorporated. Nojbarzi znůmy ze stworzyńo marki szekůladowych bůmbůnůw M&M's a tyż Uncle Ben's.
Ze małżyństwa ze Audrey (umrziła we 1989) mjoł trzich bajtlůw: synůw Foresta i Johna, a cůra Jacqueline.
Forrest Edward Mars umrził kej bůł 95 lot stary, zostowjůł erbizna wertno 4 miljardy dolarůw. Podug cajtůngu "Forbes" bůł 30. za rajům nojbogatszym czowjekym we USA.


text:
Hypatyjo ze Aleksandryje
Hypatyjo ze Aleksandryje (gr.: Ὑπatίa; rodz. 355 abo 370, um. marzec 415 we Aleksandryje) – neoplatůńsko filozoferka a matymatyczka ze starożytnyj Aleksandryje. Podug powjarki, wynojdła astrolabijům a zorta aeromyjtra. Bůła cerům uod Teůna ze Aleksandryje, filozofera, matymatykera a astrůnoma. Je przimowane, aże pomogała Ptolymejuszowi a Euklidesowi we redagowańu naukowych pracůw. Pisoła komyntarze do pracůw Djofantosa a Apolůńijusza ze Fergi. Jako filozoferka, mjoła we kole śa szkolorzůw uoddanych jeji filozoficznyj szuli, kero bůła zwjůnzano ze ezoterykůma metafizykům. Publiczńe uczůła astronomije a matymatyki. W czas kůnflikta mjyndzy mjyndzy prefektym Egipta Orestesym a biskupym Cyrylym wźyna strůna prefekta. Cyryl uobwińoł ja uo zawodzańe we dojśću do zgody ze prefektym. Podległe biskupowi ludźe zaszlachtowali Hypatja bez porżńyńce uostrymi muszlůma. Skiż tygo powstoło sroge zgorszyńe, tyż postrzůd krześćijanůw (mimo aże Hypatja bůła poważano za poganka).
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Pod Mocnym Aniołem Caly Film za darmo - Pobierz - Streaming
Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmo
Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmoOglÄ daj Caly Film Online: Home
Pod Mocnym Aniolem Ogladaj Caly Film Online Free Streaming Download ... pod mocnym aniolem caly film; pod mocnym aniolem ogladaj za darmo; ...
Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmoPod Mocnym Aniolem film polski | Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmo
pod mocnym aniolem caly film; pod mocnym aniolem ogladaj za darmo; pod mocnym aniolem chomikuj; Share and Enjoy. Tagi: Pod Mocnym AnioÅem 2013 pobierz darkwarez, ...
za+darmo -
Obejrz online za darmo bez limitów na : ... Zobacz caly film Online! ... Pod Mocnym Aniolem ogladaj online za darmo bez limitów .
Pod Mocnym Aniolem CAlY FILM ONLINE - Video Dailymotion
film za darmo bez limitu pod mocnym aniolem caly film,pod mocnym ... Uniwersytet potworny online pl 2013 pobierz ogladaj caly film Przez New4Films.
Pod Mocnym Aniolem | Caly Film Online | LINK w OPISIE ...
... online pl Pod Mocnym Aniolem film Pod Mocnym Aniolem Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmo po polsku ... film film bez limitu filmy za darmo bez logowania film za darmo ...
Pod mocnym aniolem Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmo
Pod Mocnym Aniolem ekino | Pobierz-Darkwarez.pl
chomikuj filmy pod mocnym aniolem; ... pod mocnym aniolem caly film cda; pod mocnym aniolem cda; ... Pod Mocnym Aniolem za darmo ...
Pod Mocnym Aniolem cda | Pobierz-Darkwarez.pl
chomikuj filmy pod mocnym aniolem; ... Pod Mocnym Aniolem za darmo ... Phillips torrent Kapitan Phillips za darmo lincoln 2012 caly film lincoln 2012 cda lincoln ...
Pod Mocnym Aniolem za darmo
P Pod Mocnym Aniołem Cały Film za darmoewnego dnia idzie prosto do baru Pod Mocnym AnioÅem, ... pod mkocnym aniolem wiÄcmiewicz peb; ... Pod Mocnym AnioÅem za darmo ...


text:
Rěčny delta
Rěčny delta je wosebita družina napławjeneho kehela, pola kotrejež leži kehel k wulkim dźělam abo tež dospołnje pod wodowej hładźinu jězora abo morja. W stejatych wodach so spěšnosć ćečaceje wody spomałši, tak zo so wulki dźěl materiala rěki wotsadźi – hruby material w bliskosći brjoha a drobniši material dale zwonka. Mórske błóto abo pěsčišća nastanu a rěka wusuny swój přeběh přeco dale do morja doniž dyrbi swoje wotsadźenja sama wobćec. Ze stupacej wodu je móžno, zo so rěčne delty dospołnje přepławja a nimo přepołoženja rěki spody wody dale zdźerža. Tute podwódne delty móža něhdyši staw wody wujasnić.
Grjekski stawiznar Herodot twori formikoniski wuraz delta za rěčny delta Nila, dokelž wuliw rěki na formu wulkeho grjekskeho pismika delta (A) dopomina.