text:
Něćin
Něćin (němsce Niethen) je hornjołužiska wjeska w sakskim Budyskim wokrjesu a słuša ke gmejnje Bukecy. Leži 210 m nad mórskej hładźinu na prawym boku rěčki Koporčanka.
Susodne wjeski su Rodecy w sewjeru, Kołwaz w juhowuchodźe, Koporcy w juhu, Pomorcy w juhozapadźe a Wawicy w zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Conradus Nydener pochadźa z lěta 1338.[2] Nahladne Něćinske hrodźišćo wysoko nad Koporčanku hraješe pak hižo dołho do toho wažnu rólu při zakitowanju wuchodnych mjezow Milskeje. Ležownostne knjejstwo w Něćinje dźělachu so w lěće 1777 tamniše ryćerkubło, kuble w Njechornju a Běłej Horje kaž tež krajne hejtmanstwo w Budyšinje. Cyrkwinsce słušachu wobydlerjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 125 wobydlerjow, z nich 104 Serbja (83 %) a 21 Němcow.[3]
Jednanje romana Marje Kubašec Lěto wulkich wohenjow hraje hłownje w Něćinje a susodnych Koporcach.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Bukecy
- ↑ Něćin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 106. → wšě wjeski


c: text/html

text:
Ni mōm za wiela czasu na czytanie ksiōnżek. Tōż czytōm zaôbycz we metrze – 12 minut dziynnie tam, a 12 minut nazot jak jada do roboty. Tak żech se to nasztelowoł i ôd poru miesiyncy tego sie trzimia. Czamu bez ôstatnie tydnie było mi ajnfach żol, że rajza do roboty niy trwie dużyj abo że do tej roboty niy musza jechać dwa, trzi razy do dnia? Wszyjsko skirz jednego Ślōnzoka. Hanysa ze krwie a kości, kery je na nojlepszej sztrece ku tymu, coby na dugie lata ôstoć nojlepszy spōłczesnym autorym, kery pisze po polsku.
Szczepōn Twardoch, bo ô nim godōm, pedzioł kedyś we wywiadzie, że “niy lubi pisać, lubi mieć napisano ksiōnżka” (wywiad “Jeżech stōnd” dlo Gryfnie). Jo mōm gynau tak samo, jak Pōn Szczepōn – lubia, jak ôn mo już napisano ksiōnżka.
Niy czytołech przōdzij żodnego tworu pisorza ze Pilchowic. Niy znōm wszyndzi chwolōnego “Dracha”, ani fol razy nagradzanej “Morfiny”. Ale pora razy trefiłech ôstatnio na zdanie, że “Krōl” je dobry, ale te dwa spōmniane tytuły mocka lepsze. Tōż to muszōm być richtich majstersztiki, bo nojnowszo powiyść Twardocha to je hit, kery mie wciōngnył bardzij, jak seriale na Netflixie. A to już je cosik.
We “Krōlu” je wszyjsko, na co sie czeko przi czytaniu spōłczesnej literatury. Akcyjo, historyjo, zamotlanie, ôstudy, głōwny bohatyr niy do przepōmniynio i – no toć – przōnie. I gynau na te dwa ôstatnie elymynty trza dać ôsobliwy pozōr.
Jakub Szapiro, nojwożniyjszo persōna. Bohatyr. Szportowiec. Gizd. Żyd. Mordyrz. Ftoś, skirz kogo je nōm gupio, jak ta ksiōnżka czytōmy. Chop zabijo, ôszydzo, budzi hrōza, a my – faceci – i tak chcymy być jak ôn. Baby ô takim chopie blyndzōm, ale przi takimu tyż by żodno niy chciała być. Mōmy to bodej kajś głymboko skukane we DNA, że choby niy wiadomo jak persōna była zło, to moc podziwiōmy zawdy. Ale Szapiro mo tyż pora cechōw, kere idzie pochwolić. Jedna to na isto przipantanie do… hajmatu? Chałpy? A mōno do włodzy, kere ôn mo, ale yno tak lokalnie? Jedno wiymy na zicher, Jakub przaje przedwojynnej Warszawie jak żodnymu na świecie.
I to je gynau przōnie, kere je pokozane we “Krōlu” we nojlepszy możliwy spusōb. Przeczytejcie, spokopicie. Relacyjo Szapiry ze Warszawōm to je definicyjo przōnia.
Ale feler zrobi tyn, fto pōmyśli se terozki, że “Krōl” to je rōmantyczno powiyść, we kerej przajanie gro głōwno rola. Oj niy, cołkij akcyji deferuje… krew. I miszōng gorzoły ze naroktykami. Brōń polno, piyńści i galantny burdel. Gangsterski, warszawski, polsko-żydowski świot ôpisany je bez autora we spusōb ôstry, czasym i drastyczny. Akcyjo je we nim gibko i dynamiczno, tōż ôd kolejnych rozdziałōw niy idzie sie ôdtargać. Gynau na to licza zawdy, jak siadōm do jakijś ksiōnżki.
We ksiōnżce je jeszcze Bernsztajn. I Kaplica, i Pantaleon, i Ryfka. Ukozujōm sie tyż miana wszeôbecne, jak Ignacy Mościcki abo Edward Rydz-Śmigły. Twardoch je majstrym wyônaczanio, charakteryzowanio i rozwijanio postaci. Ku tymu, dowo sie do pisanio richtich doskōnale prziszykowany – ôd niego wiydza na tymaty historyczne musi być srogo. To, jako ôsadził persōny fikcyjne miyndzy tymi realnymi ze historyje to je klasa. No i tyn sztil, kerego żodyn niy podrobi, chocioż na isto poru by sie znojdło takich, co by to zrobić chciało. W tym i jo.
Pōnie Szczepōnie, chapeus baux.
Wiyncyj recynzyji i inksze bliki na “Krōla”: lubimyczytac.pl

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tusteloki – nie bydzie to isto dlo was żodno nowinka jak rzeknym, że u zaś dzisio sóm my starsi ło miesiónc i prziszeł czas na drukowani sztyry a dwacatego naszego TRAMWAJA. Bydymy dziśka rzóndzić s jednym panoczkym s Czeskigo Cieszyna, kiery je uż na pyndzyji i mo takigo kóniczka zbiyranio rozmajtych ksiónżek i fotografiji ło naszym mieście.
Walter Potyka – Były pracownik dziećmarowickiej elektrowni oraz witkowickiej i trzynieckiej huty żelaza. W obydwu hutach pracował przeszło 30 lat, najpierw jako wytapiacz stali przy piecach hutniczych, a następnie jako walcownik. Zagorzały miłośnik sportu, a w szczególności kulturystyki, z którą związany był w klubach sportowych jako trener i sędzia zawodów. Obecnie na emeryturze zajmuje się kolekcjonowaniem wszystkich publikacji o cieszyńskim tramwaju.
Fryderyk Dral – panie Walterze, w Czeskim Cieszynie prawóm ło was jako o człowieku, kiery je fest zamiłowany w naszych łobu miastach i dziśka cały swój czas poświynco na hledaniu i zbiyraniu starych ksióńżek i kartek pocztowych s naszych łobu miast. Jak byście mógli rzeknóć, to co dziśka robicie i aji jako wóm się podarziło w tak dobrym zdrowiu docióngnóć do tej pyndzyji, to czytmiorze naszego TRAMWAJU isto moc by s tego byli radzi.
Walter Potyka – tak poprugujym wóm to rzeknóć panie redaktorze po naszymu, ale nie wiym czy mi się to ganc dobrze podarzi, bo moc mi się w moji mowie plyncie eszcze czeskich słów.
Rodzóny żech je po zaroz drugi Światowej Walce w Czeskim Cieszynie, kaj żech też nieskorzij chodził dziewiyńć roków do szkoły. Po polsku żech się nauczył rzóndzić łod mojigo tatinka, kiery pochodził s Pszczyny i łod moji mamulki, kiero miała polski szkoły, a pochodziła s Jabłónkowa. Jak żech skóńczył nauke w Cieszynie to łojcowie posłali mie do technicznej szkoły w Ostrawie, kaj uczyłech się za ślusorza. Kiejsi w Czechach za socjalizmu lepszyj było mieć czeski szkoły, bo dycki dziynka tymu dostało sie lepszóm robote. Jak żech się wyuczył to miołech tela roków, że mie zebrali do wojska. Było to daleko łod Cieszyna, bo aże przi nimiecko-austryjacki granicy w gorach, kiere Szumawóm się mianujóm.Tam żech słóżył dwacet sześć miesiyńcy, a było też to w tym czasie jak prziszli nas oswobodzić wojocy ze warszawski smołwy i mie to tam dopadło. Ale, że moja kaserna była wedla Pilzna, kiery za Drugi Światowej Walki był oswobodzóny przez Americzanów to skyrs tego ruski wojska tam do Pilzna nie wlazły. Nieskorzij nóm rzekli, że za granicóm stoły wojska NATO i prziszły by nas obrónić przed rusami. Jak mie s tego wojska puścili do chałupy to żech znaszeł se robote w elektowni Dziećmarowice, ale piniyndzy tam nie płacili wiela i nieskorził taki mój jedyn kamrat naporynczył mi robote we witkowicki hucie za tawicza / wytapiacza /. To potrzebowało ody mie zaś szpecyjalnej szkoły, co bych móg robić w tej hucie tego wytapiacza stali. Tam żech robił dwacet osim roków i każdy dziyń żech jeździł do Witkowic tam a spadki cugym, aże na trzi szychty. Dopołednia, po połedniu i na noc. Jak nóm sniżyli płaty to mój synek snaszeł mi robotem we trzyniecki hucie we poboczce Bohumin za walcownika. Życi żynyło fórt do przodku i noroz jak żech prziszeł ku sześdziesiyńcu rokóm to mie posłali na pydzyj. Na ni żech mioł moc wiyncyj czasu i żech zaczył zbiyrać stare widokówki polskigo i czeskigo miasta Cieszyna. Móm uż ich szesć albumów, a o tramwaju też móm wszecko co podarziło mi się zegnać. Zaczło się to od tego jak żech prziszeł ku taki broszurze „Tramwaje v Teśine”, kiero zustała wydano w roce 2000 przez Sursum Brno. Te broszure zegnało dlo mie muzeum z Czeskiego Cieszyna do kierogo chodzym na rozmajte prelekcyje i kie-
re mie dycki powiadómio o rozmajtych wystawach i inszych nowościach. Tam żech też poznoł takich trzóch chłopów kierzi sie tak samo jako jo zaimali historyjóm cieszyńskiego tramawaja. A sóm to, Ladislav Starzik i Karel Peterka, kiery yno piyńć roków sie s nami kamracił, a dzisio to uż poniechoł. Kiejsi my chodzili po Cieszynie społym i focili my miejsca kaj była sztreka i kaj sóm i kaj były rozety na sztróm. Skamraciłech się też s miłośnikym cieszyńskich tramwajów s Maciejem Dembiniokiem, kiery powykłodoł mi jako znaszeł tyn kónsek glajzy łod cieszyńskigo tramwaja w zogródce u swoji starki. Dzisio ta staro sztreka kiero mo zdelke meter dwacet je wkopano na cieszyńskim rynku, w tym samym miejscu kieryndy kiejsi jechoł tyn nasz tramwaj. Miołech też pozwani na tóm uroczystość pokozanio cieszynokóm kaj ta sztreka łod tego tramwaja szła po rynku, a z czeski stróny my tam yno byli dwo. Muszym wóm sie też prziznać panie redaktorze, żech dłógo nie wiedzioł ło tym waszym CIESZYŃSKIM TRAMWAJU i dziepro łóńskigo roku wyście mi go pokozali na szpacyrze s Maciejym Dembiniokiem, kiery ukazowoł ludzióm kieryndy gzuł po sztrece tyn nasz tramwaj. Eszcze wóm kapke opowiym o moji familiji, kieróm żech założył we siedymdzisióntym roce. Nejprzód żech miyszkoł ganc wedla Olzy w Czeskim Cieszynie, tam kaj dzisio je policja, a niskorzij jak moja paniczka dostała robote w mlyczarni to my się do tej chałupy przekludzili i tam miyszkalimy trzicet osim roków. Móm cere i synka, kierzi też majóm uż dziecka, tak że tej familiji móm razym do kupy dwóch wnuków i jednóm wnuczke. A teraz eszcze połopowiadóm wóm ło szporcie kiery mie też całe żywobyci zaimoł. Miołech takigo kóniczka na kulturystyke, kieróm żech nejprzód sóm trynowoł we wojsku, a nieskorził byłech aji trynyrym i syndzióm na rozmajtych zawodach. Byłech też piyrszym przewodniczóncym łod kulturystyki w Severomorawskym Kraju w Czechach. We młodości o było to isto w siedymdziesióntym roku potkołech tego sławnego boksera Mistrza Europy Bolko Kantora w Sikorowym Parku, kaj my na polu w lecie trynowali kulturystyke. Bolko nóm radził jako to mómy trynować i tam ku nóm przichodził dłógi czasy. Mogym wóm też rzeknóć, że Bolko Kantor był rodzóny w Suchej, kiero była i je w Czeski Republice i tam s tela naprowde pochodził. Tak że łón był tak po prowdzie takim w połówce czeskim, a w połówce polskim bokserym. Na kóniec wóm rzeknym panie redaktorze, że się mi bardzo podobo tyn wasz tramwaj i życzym mu coby eszcze dłógi roki był wydowany, a sobie życzym co bych mioł każdy wasz nowy numer na regale.


text:
Plan wohnjowoborneje potrjeby Hamorskeje gmejny předwidźi za přichodny čas najwšelakoriše inwesticije. Přiwšěm njejsu radźićeljo na swojim póndźelnym posedźenju dokument wobzamknyli.
Hamor (CK/SN). Jednotliwe wohnjowe wobory w gmejnje Hamor su tuchwilu „woprawdźe derje wuhotowane“. To płaći za techniku runje tak kaž za jězdźidła. Personelne wuhotowanje je „zasadnje rozumne“. Dnjowu hotowosć woborow pak docpěwaja jenož w kooperaciji z druhimi abo ze zawodowej woboru předewzaća LEAG. Ličba wužiwarjow dychanskich škitnych nastrojow je we wšitkich woborach přesnadna. Nimo toho wostanje wažne ćežišćo, dalši dorost wabić. Takle je nawoda hłowneho zarjada Arian Leffs předwčerawšim na posedźenju Hamorskeje gmejnskeje rady tuchwilne połoženje zjimał. Radźićeljo mějachu so z dalewjedźenjom plana wohnjowoborneje potrjeby w gmejnje zaběrać. Po diskusiji w zarjadniskim wuběrku pak dóstachu woni 15 stron wopřijacu kónčnu wersiju hakle na spočatku póndźelneho posedźenja předpołoženu. Při tym 14 přiłohow z dohromady 35 stronami ani připołoženych njebě.


text:
Salzburg
Salzburg (serbski teke Solnogrod[1][2]) jo město w Awstriskej a głowne město zwězkowego kraja Salzburg. Salzburg ma něźi 150 tysac wobydlarjow a jo stwórte nejwětše město cełeje Awstriskeje.
Salzburgske stare město (Altstadt) z barokoweju architekturu słuša wót lěta 1996 oficielnje k swětowemu derbstwoju UNESCO.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Salzburg lažy nad rěku Salzach blisko granicy mjazy Awstriskeju a Nimskeju pśi pódpołnocnej kšomje Alpow. Bliske wuznamne europske města su München něźi 150 kilometrow na pódwjacor, Ljubljana něźi 280 kilometrow na krotke zajtšo a Wien něźi 300 kilometrow na pódzajtšo.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ W internetowem słowniku: Salzburg
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 458


text: Źo ga comy se lětosa wudaś z našym zgromadnym wulětom, na kótaryž Domowinskej kupce Chóśebuz a Žylow južo wjele lět pśepšosujotej swójich cłonkow? A glědaj pśedłujko njejsu wó tom pśemyslowali. Pśisamem ceły swět ga glěda lětosa do města Wittenberg, źož jo se kradu pśed 500 lětami, zachopiła Lutherowa reformacija, ako jo teke wažnje sobu póstajiła cerk-winsku a docełego kulturnu historiju Serbow. Wóna ga jo teke k tomu wjadła, až su se biblije, katechizm a spiwarske a bjatowarske knigły pó tom pśestajili z łatyńskeje do młogich rěcow, teke do dolnoserbskeje a górnoserbskeje rěcy. Wósrjejź 16. stolěśa jo Mikławš Jakubica nowy testament pśestajił do dolnoserbskeje rěcy, což pak bóžko njejo se žednje ako knigły śišćało. W lěśe 1706 pón jo Jan Bogumił Fabricius, faraŕ w Kórjenju, nejpjerwjej pśestajił mały katechizm do dolnoserbskeje rěcy, a tśi lěta pózdźej jo dał śišćaś staršy manuskript Nowego testamenta w dolnoserbskej rěcy, kótaryž jo wobźěłał.


text:
Mikroneziska
Federěrowane staty Mikroneziskeje (jendźelsce Federated States of Micronesia) su njewotwisny kupowy stat w zapadnym Ćichim oceanje. Wobjima najwjetši dźěl Karolinowych kupow w Mikroneziji. Federacija wobsteji ze statow Chuuk, Kosrae a Pohnpei we wuchodnym dźělu Karolinow a stata Yap, kotryž twori hromadźe z njewotwisnym statom Palau Zapadne Karoliny. Stolica je Palikir.
Na kupach knježi włóžna, tropiska klima.
StawiznyWobdźěłać
Kupy běchu hižo kónc třećeho lěttysaca do Chrystusa wobsydlene. Jako prěni Europjenjo přińdźechu Portugalčenjo do tuteje kónčiny a w lěće 1696 přewzachu Španičenjo kontrolu na kupach. Po Španisko-ameriskej wójnje lěta 1899 předachu Mikronezisku Němskemu kejžorstwu. Tak stachu so z dźěłom kolonije Němska Nowa Gineja. Spočatk Prěnjeje swětoweje wójny wobsadźi Japanska mikroneziske kupy a měješe je hač do Druheje swětoweje wójny jako mandatowy teritorij. Po japanskej poražce steješe Mikroneziska wot 1947 hromadźe z druhimi pacifiskimi kupami kaž Guam a Marshallowymi kupami pod mjenom Trust Territory of the Pacific Islands pod zarjadnistwom Zjednoćenych statow, najprjedy ameriskeje mariny a wot 1961 nutřkowneho ministerstwa. Kupy wužiwachu so dźěla za wojerske potrjeby.
Dnja 10. meje 1979 podpisachu štyri zwjazkowe staty wustawu Federěrowanych statow Mikroneziskeje a rozsudźichu so, w swobodnej asociaciji ze Zjednoćenymi statami wostać. Po kóncu Zymneje wójny dósta Mikroneziska w lěće 1990 swoju njewotwisnosć. Zakitowanje kraja leži dale w zamołwitosći Zjednoćenych statow.


text:
Strug, Joanna ; Deniziak, Stanisław ; Sapiecha, Krzysztof
Artykuł z : Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio AI, Informatica, Vol. 2 (2004), s. 173-182
Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio AI, Informatica. Vol. 2 (2004)
Biblioteka Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Mar 12, 2015
Mar 12, 2015
6
6
http://bc.umcs.pl/publication/20158
Grela, Damian Sapiecha, Krzysztof Strug, Joanna Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Grela, Damian Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Pawiński, Grzegorz Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Pawiński, Grzegorz Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Chrobot, Arkadiusz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Łukawski, Grzegorz Sapiecha, Krzysztof Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawski, Grzegorz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Sapiecha, Krzysztof Łukawska, Barbara Bedla, Mariusz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)


text:
Za konkretne planowanje a přewjedźenje wučbnych hodźin smy zestajeli za Was w praksy wupruwowane kopěrowanske předłohi za wšitke předmjety, kiž wuwučuja so w zakładnej šuli a w sekundarnym schodźenku 1 a 2. Wone orientuja so na aktualnych wučbnych planach a hodźa so bjez wulkeho přihota we wučbje wužiwać. Rady směće sej wšitke łopjena jako dokument w formje pdf-kow darmotnje wućišćeć. Dalše wučbne materialije namakaće pod linkom přidatne materialije, kiž steja Wam tohorunja darmotnje k dispoziciji abo kotrež móžeće sej w RCW skazać.
Jeli hišće žadyn account njewobsedźiće, móžeće so pod tutej stronu registrować.
Artikl bu do nakupowanskeho košika połoženy.dale pytać naprašenje produktow


text:
1. Grzech Piotrowski, Marcin Masecki – Charleston Charliego Stąd (Dracula in Bucharest)
2. Grzech Piotrowski, Marcin Masecki – Ostatnie Tango w Bangladeszu (Dracula in Bucharest)
3. Grzech Piotrowski – Sfera szeptów (Sfera szeptów)
4. Grzech Piotrowski – Kochanek (Sfera szeptów)
5. Grzech Piotrowski – Chik Chika (Sin)
6. Grzech Piotrowski, Marcin Masecki – Sin (Sin)
7. Grzech Piotrowski, Marcin Masecki, Dariusz Krupa, Piotr Żaczek, Grzegorz Grzyb – Nexo (Oxen)
8. Dariusz Krupa, Grzech Piotrowski – Ox in Hell (Oxen)
9. Grzech Piotrowski – Chodzi Lisek Koło Drogi (Acoustic Jazz Sextet)
10. Grzech Piotrowski – Jeziora (Acoustic Jazz Sextet)


text:
Incidenca zaso přiběra
Budyšin. Natyknjenja z koronawirusom najebać lětnje temperatury tež w Hornjej Łužicy zaso přiběraja. W běhu tydźenja je incidenca po Roberta Kochowym instituće wot pod 100 na dźensa 193,3 w Budyskim wokrjesu a 183,6 we wokrjesu Zhorjelc stupała. Tuchwilu wothladuja w Budyskim wokrjesu jědnaće wosobow z pozitiwnym koronatestom w chorowni.
Wuměłcy móža so přizjewić
Lubin. Za Błótowski wuměłski festiwal aquamediale 15, wotměwacy so klětu wot 3. junija do 30. septembra, staj zarjadowarjej wokrjes Dubja-Błóta a spěchowanske towarstwo aquamediale open call wozjewiłoj. W nim namołwjeja wuměłcow swoje projektowe namjety k lětušej temje „Unart Natur | čłowjek prokontra přiroda“ zapodać, a to hač do 15. julija.
Rudne hory zwičnjeć


text:
Dróhotwarske naležnosće sej wuwzaćne rjadowanje žadali
Rakecy (JK/SN). Na minjenym posedźenju Rakečanskeje gmejnskeje rady wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) radźićelow prošeše, přihłosować spěšnemu rozsudej, kotryž bě nuznje trěbny, zo njebychu so dźěła při Jitkowskim puću dale dlijili. Z objektiwnych přičin bě trjeba wutworić dalšu, přidatnu nachwilnu dróhu, zo bychu předewzaća podłu Jitkowskeje dróhi za čas twarskich naprawow docpějomne byli a paralelnje twarske dźěła njemylene pokročowali. Pomocna dróha wjedźe přez gmejnsku ležownosć, ale zawinowaše přiwšěm přidatne wudawki 85 000 eurow. Tež hdyž je Rakečanska gmejna kmana tutu sumu zwjesć, so wjesnjanosta nadźija, zo dóstanje za přidatne wudawki spěchowanje. Wón liči z 75 procentami. Tak su dróhotwarskej firmje najprjedy raz podźěl we wobjimje 59 000 eurow zapłaćili, zo njebychu so dźěła při wažnym předewzaću gmejny dlijili a zo by firma dróhu w planowanym času zhotowiła. Mjeztym su tež próstwu wo spěchowanje zapodali a so nadźijeja, zo ze strukturneho fondsa spěchowanje přizwolene dóstanu.


text:
Běła Woda (AK/SN). Ramikowe dojednanje mjez energijowym koncernom LEAG a městom Běła Woda k podpěrje powšitkownowužitnych towarstwow tež lětsa płaći. Tole zdźěli wyši měšćanosta Torsten Pötzsch (Klartext) na zašłym posedźenju měšćanskeje rady. Towarstwa móža hač do kónca februara w měšćanskim zarjadnistwje próstwu wo pjenježne spěchowanje za tele lěto zapodać.
Běłowodźanskim towarstwam přewostaji LEAG lětsa 80 000 eurow. Zakład je w lěće 2011 wotzamknjene zrěčenje z městom. „Prěnjorjadnje spěchujemy dźěło towarstwow, dokelž wone ze swojim skutkowanjom k žiwjenskej kwaliće w Běłej Wodźe přinošuja“, rjekny rěčnica LEAG Kathi Gerstner. Kelko pjenjez energijowy koncern w lěće 2022 a pozdźišo přewostaji, njeje dotal jasne.
Zajim towarstwow za spěchowanske srědki je kóžde lěto jara wulki. Jeničce loni zapodachu towarstwa próstwy wo spěchowanje w cyłkownym wobjimje 184 000 eurow. Rozdźělić pak móžachu „jenož“ 80 000 eurow. W minjenych lětach bě spěchowanski hornc wo wjele wjetši. W prěnich lětach dósta Běła Woda hač do miliona eurow. 2017 bě to hišće 360 000 eurow, lěto pozdźišo 200 000 eurow a 2019 dohromady 100 000 eurow.


text:
Perejil
Perejil (szp. Isla Perejil, we dosłownym tuplikowańu "pjetruszka"; berb.: Tura, we Maroku zauboycz mjanowano Leila, we dosłownym tuplikowańu "noc") – wyspa we Gibraltarskij Wynżyźńe, 200 myjtrůw uod wybrzeży Maroka a 5 km uod szpańelskij eksklawy Ceuta. Je uůna skalisto a ńypůmjyszkano, mo 1,35 km² wjyrchu. Uo Perejil je zwada mjyndzy Szpańijům a Marokym. Podle Szpańije, Perejil je plaza de soberanía, co uoznoczo, iże je tajla jeji terytoryjům. Prow do wyspy domogo śe Maroko. 11 lipca 2002 wyspa uostoła zajynto uod marokańskich wojokůw, kere zołożůły na ńi uobůz. Ńyskorzi, skiż protestu Szpańije, stało baza założůły na Perejil kadety ze szuli wojynnyj marynarki Maroka. 18 lipca Szpańijo posłała na wyspa kůmandosůw, kere wyspa uodbjůły.
Wyspa ńy mo stałych mjyszkańcůw, je roz za kedy wykorzistywano jako poszo lo kozůw. Podle Maroka, je tyż wykorzistywano uod przemytńikůw a ńylygalnych imigrantůw kej baza.


text:
Protest přećiwo přesadźenju serbskeho duchowneho dr. Jensa Buliša zwonka serbskeho sydlenskeho ruma
Z přesłapjenjom a njezrozumjenjom smy wotpohlad wjednistwa Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa słyšeli, serbskeho kapłana dr. Jensa Buliša serbskej katolskej wosadźe we Wotrowje sćazać a zwonka serbskeho sydlenskeho ruma zasadźeć. Dźělimy zjawnje zwuraznjenu starosć mnohich potrjechenych wosadnych, zo so ze přesadźenjom kapłana dr. Buliša serbskorěčne dušepastyrstwo a wozjewjenje křesćanskeho poselstwa w maćeršćinje pohubjeńši. Jedyn z najwažnišich rěčnych rumow teje - po UNESCO wohroženeje - serbskeje rěče by so do prašenja stajił; wšako za kapłana dr. Buliša žaneho serbskorěčneho narunanja njeje. Wočakujemy tuž, zo da so wjednistwo Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa w swojim rozsudźe wot sensibelnosće a wědomja zamołwitosće za wosebite rěčne potrjeby serbskich wěriwych wodźić.
Nimo toho wočakujemy wot zamołwitych katolskeje cyrkwje w Sakskej zrěčensku swěru nastupajo w artiklu 10 zrěčenja mjez Swjatym stołom a Swobodnym statom Sakskej dóšły zawjazk k "hajenju serbskich naležnosćow." Přetož staja so prašenje, kak ma so słowo artikla 10 - "Katolska cyrkej budźe katolsce charakterizowane serbske kulturne herbstwo wobchować a škitać." - ze žiwjenjom napjelnić, hdyž serbscy duchowni za serbskich wěriwych w swojich wosadach k dispoziciji njesteja resp. z tutych wosadow so wotćahnu.
Wot Swobodneho stata Sakskeje, jako druheho zrěčenskeho partnera, wočakujemy, zo wón zamołwitych katolskeje cyrkwje k zrěčenskej swěrje zadźerži, jich při tym we wobłuku swojich móžnosćow podpěrane (artikl 10 sada 2) a kotryž w artiklu 2 rjadowany instrument wužiwa, biskopa při "prašenjach, kiž maja za wobě stronje wosebity wuznam", na rozmołwu přeprosyć. Pad kapłana dr. Buliša woznamjenja po našim měnjenju dla jeho bjezposrědnich wuskutkow na hajenje serbskich naležnosćow - a tole nic jenož we wosadźe Wotrow - tajke prašenje wosebiteho wuznama.
Za to rěči tež historiski kontekst. Wospjet dźě běchu w zašłosći zahubne personalne rozsudy na njedobro hajenja serbskich naležnosćow w jednotliwych wosadach. Prominentny přikład je wosud Jakuba Barta-Ćišinskeho, woporniwy dušepastyr a zdobom wusahowacy serbski spisowaćel a žurnalist, kotremuž cyrkwinska wyšnosć před wjace hač 120 lětami na dwaj lětdźesatkaj přistajenje jako duchowny w serbskej wosadźe zapowědźi. Najmłódši přikład bě dotal młody duchowny Tomasz Dawidowski, kiž bu před 12 lětami přećiwo swojej woli ze serbskeje wosady - tež tehdy dźěše wo Wotrow - preč přesadźeny. Za čas nacistiskeho režima kłonješe so biskopski ordinariat ćišćej mócnarjow a přesadźi wšitkich serbskich duchownych do němskich wosadow.
Zo by so přichod katolskeje cyrkwje w serbskej Łužicy wuhotował, je trjeba, ze zmylkow zašłosće wuknyć a tute njewospjetować. Nabožnosć a narodnosć stej w katolskich Serbach wzajomnej zepěrje. Přichodny dialog k zawěsćenju přichoda katolskeje cyrkwje w serbskim sydlenskim rumje dyrbi tutemu dopóznaću wotpowědować. Zapósłancy Serbskeho sejma buchu wot wěriwych z Wotrowa wo podpěru prošeni a steja samozrozumliwje jako dialogowi partnerojo k dispoziciji.


text:
Lay's
Lay's – marka czipsůw kartoflanych produkowanych bez Frito-Lay (terozki tajla PepsiCo).
Historia[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Produkcyjo czipsůw tyj marki sztartnůł we 1932 roku Herman W. Lay, kery we 1938 roku po przejynćiu Barrett Food Company utworzůł H.W. Lay & Company. We czaśe II wojny śwjatowyj spożyće czipsůw znoczńe wzrosło (we dużyj mjyrze skiż racionowańo cukru i szekulady) a firma Hermana Laya stoła śe znaczůncym producyntym na rynku. Po wojńy Lay zautůmatyzowoł produkcyjo, a tyż sztartnůł wspůłpraca ze Charlesym Elmerym Doolinym, właśćićielym The Frito Company, kerům Lay przejůn we 1961 roku, dwa lata po śmjerći Doolina, tworzůnc we ten sposůb firma Frito-Lay. Sztyry lata ńyskorzij firma skuplowoła śe ze Pepsi Cola Company, tworzůnc PepsiCo.
Marka Lay's gibko stoła śe jydnom ze nojbarzi rozpoznowanych marek czipsůw, podańy na Frito-Lay, kery na kůńec lat 60. stoł śe wjodůncym śwjatowym producyntym maszketůw i pozostoje nim do dziś[1]. We ńykerych krejach marka Lay's wystympuje půd inkszym mjanym, ntp. we Wjelgij Brytańiji kej Walkers, a we Brazyliji – Elma Chips[2].


text:
- About Institute
- adidas Ozweego adiPRENE Big Pant EH0252 Release Date - adidas originals yeezy 350 v2 leaf - SBD
- Jordan Spizike 270 Boot Surfaces in Smoke Grey Elevate Low DV1494 , SBD - 001 Release Date - Mens Air Jordan 1 High OG 555088-404 Marina Blue
- IetpShops - "Barkroot Brown" - zappos nike free rn 2017 mens soccer tournament - Nike Lunar Force 1 Sneakerboot
- Sb-roscoffShops , Nike Dunk SB Low Blue Lobster Special Box313170-342 , nike wmns flex experience rn 9 iced lilac light the Nike Dunk Low “Jackie Robinson”
- Two Glow In The Dark Air Force 1's Are Set To Release As Part Of The 'Have A Nike Day' Pack , buy nike sb zoom blazer mid prm white bicoastal green , IetpShops
- 417944 nike air max plus
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- air jordan releases 2022
- air jordan 33 tiger camo aq9244 016
- air jordan release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Luksymburg
Luksymburg, Wjelge Kśůnżynstwo Luksymburga (Lëtzebuerg) – państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje. Grańica mo ze Francyjům uod połedńa, Mjymcůma uod wschodu a Belgijům uod zachodu a půłnoce. Ńy mo dostympu do morzo. Je to nojmńyjsze ze trzech krejůw kere wlazujům we skłod Beneluxu. Krům Beneluxu, Luksymburg noleży tyż do Ojropejskij Uńiji a NATO.
Je to krej wysoko rozwińůny, we gospodarce důminuje sektůr usugowańo, a nojbarzi - bankowość. Hůtowo industryjo (nojwyższo na śwjeće produkcyjo stali na mjyszkańca) a tyż spożywczo, cymyntowo a inksze. We bauerstwje nojwjynksze znoczyńy mo chůw bydła a uprowjańy zbożo a burokůw. Coroz srogsze znoczyńy mo turystyka.


text:
Łobeski krys
Łobeski krys (pol.: Powiat łobeski) – krys we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we Polsce. Je to nojmodszy krys wojewůdztwa, uostoł utworzůny we 2002 roku ze poru gminůw, kere właźiły we skłod krysůw: golyńowskigo, gryfickigo a stargardzkigo.
Śedźibům krysu je mjasto Łobez. Krys rozlygowany je na Łobeskij Wyżce a na Ińskim a Drawskim Pojeźerzu.
We skłod krysu włażům:
- mjejsko-wjejske gminy: Dobro, Łobez, Resko, Wyngorzino
- wjejske gminy: Małe Radowo
- mjasta: Dobro, Łobez, Resko, Wyngorzino


text:
Rozprawa dźěławosće sekcije stawizny 2009/2010
Wot lońšeje hłowneje zhromadźizny sem je stawizniska sekcija wjacore zarjadowanja přewjedła.
Najwjetše z nich a z najwjace přihotowanskej prócu zwjazane bě zarjadowanje k 20lětnej róčnicy přewróta w Serbach. Tute wotmě so pod temu „Nalěćo w nazymje. Serbja a lěto 1989“ dnja 13. nowembra we wulkej žurli w Dźiwadle na Hrodźe w Budyšinje. Stawiznar dr. Timo Meškank z Lipska přednošowaše wo přewrótowych podawkach w Serbach. Předstajichmy někotre filmowe wurězki ze serbskich zarjadowanjow za čas přewróta, kotrež bě nawjerćał njeboh Mato Šołta z Budyšina. Přednošk so wobrubi z hudźbu Jura Mětška. Zarjadowanje wotmě so we wobłuku rjada „Herbsthoffnung 89 / Nadźija nazymy 89“, kotrež wšelake institucije města Budyšina přihotowachu. W přihotowanskim kruhu tutoho rjadu kładźeše so wažnosć na to, zo je naše serbske zarjadowanje tež němskim zajimcam přistupne. Tohodla prócowachmy so wo simultany přełožk do němčiny, kotryž přewza dr. Anja Pohončowa, a dokelž maja dobru přełožowansku připrawu, wotnajachmy wulku žurlu w Dźiwadle na hrodźe. Zličichmy blisko 70 wopytowarjow, běchu to hłownje Serbja a mjez nimi jednotliwi Němcy. W serbskich a trochu tež w němskich medijach bě Maćica z tutym zarjadownajom prezentna. Cyłkownje móžemy prajić: Je derje, zo smy serbske zarjadowanje k přewrótej přewjedli, dosahało pak by, hdyž bychmy je w mjeńšim wobłuku přewjedli a ryzy na serbski publikum wusměrili. Tajke kaž bě, je nimale mocy našeje sekcije přežadało. W tym zwisku dźakuju so předsydstwu MS a mnohim dalšim, kiž su nas při tutym zarjadowanju podpěrali.
Dale je naša sekcija dała nastork a je přihotowała wopominanje njeboh předsydy MS dr. Měrćina Völkela składnostnje jeho 75. narodnin dnja 16. nowembra 2009. Při jeho poslednim wotpočinku na kěrchowje w Chrósćicach měješe Beno Budar wopominansku narěč. Po tym běchu
zarjadowarjo z předsydstwom MS do Völkelec hospodliweho domu w Róžeńće na kofej přeprošeni. Myslu, zo bě to zarjadowanje cyle w zmysle našeho njezapomniteho njeboh předsydy.
Skónčnje móžu hišće wo tym rozprawjeć, zo smy naše loni na tutym městnje přednjesene předewzaće, załožić přednoškowy rjad „Maćična akademija“ zwoprawdźili. Po dlěšim pytanju smy
tež přihódnu rumnosć za to namakali w Budyskim hosćencu „Wjelbik“. Wutrobny dźak słuša Malinkec mandźelskimaj, zo naše zarjadowanje zwólniwje přiwzaštaj. Wob lěto planujemy tři zarjadowanja: w nazymje, zymje a w nalěću. „Maćična akademija“ so zahaji 8. oktobra 2009 z přednoškom młodeje wědomostnicy Lubiny Malinkoweje składnostnje jeje wuznamjenjenja ze stipendijom Gregora Mättiga na temu „Serbska cyrkej w Lubiju“. Druhi přednošk měješe dnja 7. januara 2010 dr. Měrćin Wałda wo prašenju „Kelko je katolskich Serbow?“. Wobě zarjadowani
běštej jara derje wopytanej a žněještej tež wobšěrny echo w serbskich medijach. Na 3. „Maćičnu akademiju“ chcu Was tu wutrobnje přeprosyć. Štwórtk, 22. apryla, přednošuje teologa dr. Hans-Jürgen Sievers z Lipska na temu „Oskar Pank – serbski duchowny, spowědny wótc Bismarcka a superintendent w Lipsku“. Budźe to prěnje zarjadowanje, kiž přewjedźemy w němskej rěči a nadźijamy so tež tu bohateho wopyta. Z „Maćičnej akademiju“ chcemy tež w přichodźe pokročować. Štóž ma přeća, namjety abo pokiwy nastupajo temy a referentow, njech mi to prošu zdźěli.
Stawiznisku sekciju nawjedujetaj Trudla Malinkowa jako předsydka a dr. Edmund Pjech jako městopředsyda. Wot lońšje hłowneje zhromadźizny MS sem so jako sekcija njejsmy zešli. To ma pak so nětko zaso w nalěću stać, hdźež chcemy sej swoje přichodne předewzaća dorěčeć.
W swojej lońšej rozprawje běch na to pokazała, zo ma naša sekcija mało sobustawow. Bohužel smy loni hišće jednu čłonku přez wustup zhubili. Bychmy trjebali dalšich, wosebje młódšich čłonow.
Trudla Malinkowa,
předsydka


text:
- About Institute
- zapatillas de running Under Armour talla 21
- IetpShops STORE - Air Jordan ZION 1 "BLACK" , air jordan 1 low se aurora green , DA3130 , 001
- Tony Wroten defends in the Air Room Jordan 6 Carmine
- 001 Release Date - SBD - 400 DZ4509 - Check Out the Nike Zoom Fly 5 - Black 429659 , Nike Zoom Kobe 6 'Duke' Varsity Royal White
- nike shox tlx 0018 for sale ebay cheap shoes
- nike dunk release dates
- air jordan 1 high stash white
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- nike air max 1 travis scott cactus jack baroque brown do9392 200
- nike lebron 20 violet frost
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Serbski kulturny archiw
Serbski kulturny archiw jo jadnučki zjawny archiw za serbske a sorabistiske dokumenty a zběrki. Tak ako biblioteka jo archiw nastał na zakłaźe zběrkow něgajšneje Maśice Serbskeje. Wjeliki źěl archiwalijow twórje zawóstajeństwa serbskich procowarjow, wědomnostnikow, spisowaśelow, wuměłcow a komponistow Dolneje a Górneje Łužyce. Dalšny wažny wobstatk jo aktowy archiw Domowiny wót jeje załoženja w l. 1912 až do l. 1989. K tomu pśidu pódłožki serbskich towaristwow, na pś. Maśice Serbskeje, studentskich zjadnośeństwow, chorow, sportowego towaristwa „Sokoł“ kaž teke někotarych kubłanišćow a institucijow NDRskego casa. Wuznamne mjazy wobstatkami su naglědne zběrki fotografijow, zawóstajeństwa fotografow, zukowe paski, wideja a filmowe nagrawanja. Mimo togo zběramy kwalifikaciske źěła, casnikowe wurězki, plakaty a programowe zešywki. Chowamy a pśistupnimy je za historiske slěźenje. Rowno tak twórje wóni zajmny pókład za źinsajšne serbske kulturne žywjenje.
Wjeliki źěl wobstatkow w Serbskem kulturnem archiwje su dary. Wjaselimy se kuždyckemu pśedmjatoju – dopisoju, protokoloju serbskich towaristwow, fotografiji, amaterskemu filmoju, dopomnjeńce –, z kótarymž wudopołnijo se wobraz našych stawiznow a našeje kultury.
We wirtuelnej cytaŕni su wšykne póbitowanja Serbskego kulturnego archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki na jadnom městnje zgromaźone.
Wótwórjeński cas
Pónjeźelu – srjody: 9.00 – 16.00 góź.
Stwórtk: 9.00 – 18.00 góź.
Pětk: zacynjone
Kontakt: biblioteka-archiw@serbski-institut.de
Cytarnja Serbskeje centralneje biblioteki ako teke Serbski kulturny achiw stej pó něnto płaśecych póstajenjach w našom domje wócynjonej.
Za wužywanje źěłowego městna w cytaŕni płaśe slědujuce wuměnjenja:
- Pśizjawiś se telefoniski (0 3591 4972-0) abo z mejlku (biblioteka-archiw@serbski-institut.de) a dojadnaś se na cas wužywanja.
- W cytaŕni smějo jano jadyn wužywaŕ/jadna wužywaŕka źěłaś.
- Glědajucy na Covid-19: dopokaz dospołnego šćěpjenja abo dopokaz wustrowjenja (nic starše ako 6 mjasacow) abo tak pomjenjony negatiwny koronatest.
- Źiwajśo pšosym na znate hygienowe pśedpise (nosyś FFP2- abo mediciniske maski, wósobam z typiskimi symptomami pśezymnjenja jo pśistup zakazany, …)


text:
Katolska fara "Swjateho Měrćina"
Farar: Michał Nawka
Hłowna dróha 27
01920 Njebjelčicy
telefon: 03578 302005
faks: 03578/308866
e-Mail:
dale tež pod:
- Katolski Posoł ⇒
- Informacije k Swjatym Měrćinje pod ⇒
- wobnowjenje terasy při wosadnicy [⇒]
Rěčne hodźiny
Bože mšě
Farska cyrkej
Wot starodawna steješe wosrjedź wsy - na něhdyšim kěrchowje - drjewjana kapałka, swj. Měrćinej poswjećena. Bože słužby zastarachu mniša z klóštra we Kamjencu a to něhdźe hač do lěta 1500. W lěće 1739 wotpali so drjewjana kapałka.
Nětko bu wot lěta 1740 do 1743 nowa cyrkej natwarjena. Wona je po swojim stilu drje jedna z najrjeńšich cyrkwjow daloko a šěroko. Stoji wysoko postajena na skale a hlada majestotnje do wsy dele. Cyrkej je wysoki twar, nutřka na 18 m wysoki. Cyrkej bu 1907 wot wušikneho mištra Hinrichsa z Lipska krasnje wumolowana. Rjane serbske wobrazy debjachu sćěny, zo bychu pozdźišim splaham swědčiłe, wo serbskim žiwjenju. Tež wšitke druhe wobrazy a symbole maja swoju wažnosć a debja a pyša krasnu swjatnicu. Tak běše tu cyły katechismus a swj. pismo na sćěnach. Wumolowanja stachu so po předpismach knjeza fararja Kubaša.
Rjany a wuměłski je tež wulki wołtar. Wón je 16 m wysoki, korintiske stołpy a pilastry jón debja a na stronach stejitej postawje swj. Marhaty a Katyrny. Wyše wulkeho swjećeća, kotrež swj. Marijine donjebjesspěćo předstaja, je swjećo swj. Měrćina, ze stareje cyrkwje hišće zdźeržane. Na nowym wołtarju swj. Marije je rjane wołtarne swjećo swj. Měrćina. Tute je kralowska princesna Mathilda molowała a cyrkwi dariła.
1912 dósta cyrkej nowe pišćele a 1923 tři nowe zwony. Dokelž so w druhej swětowej wójnje wšě tři zwony zebrachu, dósta cyrkej w lěće 1964 štyri nowe zwony z Apoldy.
Do wosady słušeštej zwotprědka jenož Njebjelčicy a Serbske Pazlicy. 1765 buchu Pěskecy do Njebjelčic zafarowane.
1993 so wosadna katolska cyrkej wonkownje dospołnje wobnowi. Stara třěcha so zwottorha, zo bychu přez Gerntkec třěchikryjarsku firmu ze Smječkec so móhli nowe cyhele připrawić.
Cyłe lěto 1993 so cyrkej tež wotnutřka wobnowi. Molerjo su jara pilnje dźěłali. Wjerch a sćěny dyrbjachu so pjeć razow z ruku bělić. Za to wužiwachu jenož běłe wapno bjez kóždeho dalšeho přidawka. Dospołnje wobnowi so tohorunja barokowy wołtar. Poslednje wobnowjenje sta so před 20 lětami. Tójšto dźěła maja hišće elektrikarjo. Za porjadne elektriske dźěła rukuje tu Špitankec firma ze Zejic. Wša elektriska instalacija bu wobnowjena. Wšě powody dyrbja so nětko hišće w kašćikach zwjazać. Drjewjane schody na chór so tohorunja wobnowja. Cyrkej nutřka budźe potom dospołnje ponowjena.
Tež wěža wot nutřka je dospołnje hotowa. Stary wobmjetk bu wotstronjeny a nowy připrawjeny.


text:
Připućowacy Słowjenjo přińdźechu do njewobdźěłaneho, wot hoberskich pralěsow a bahnišćow pokryteho kraja. Něhdyše sydlenske rumy Germanow, kotřiž běchu hač na někotre wostatne skupiny hižo dawno wotpućowali, běchu so zaso do pusteho kraja z kerčinami a lěsami přeměnili. Prěnja a najwažniša kročel při wobsydlenju teritorija bě wuběr noweho sydlenskeho městna. Z dotalnych sydlerskostawizniskich přepytowanjow staroserbskeho rěčneho ruma – mjez Bobrom a Kwisu we wuchodźe a Solawu na zapadźe – wuchadźa, zo běchu za zasydlenje we wěstej kónčinje sćěhowace geografiske wobstejnosće bytostne wuměnjenja: Słowjenjo njesydlachu zwjetša na wysokosćach nad 300 metrow, na pódach pod hódnotu 50 dypkow na skali wot 1 do 100, při přerěznej lětnej temperaturje pod 8 °C, při spadkowym wobjimje pod 600 mm wob lěto. Twjerde, kamjenjate a jenož ćežko wobdźěłajomne pódy woni wobeńdźechu. Wěste wotchilenja do plusa abo minusa běchu móžne. Wjeski załožichu při mjeńšich a wjetšich běžitych abo stejacych wodźiznach a w škitanych połoženjach.
Z připućowanjom započa so za Słowjanow jako rólnikarjow a plahowarjow skotu agrikulturne wotkrywanje kraja, wutworjenje materielnych zakładow za zežiwjenje, załožowanje sydlišćow, natwar prěnich bydlišćow, trjebjenje pralěsow. Z tym zahaji so tež rěčne wopisowanje ležownosćow, jich geografiskich wosebitosćow, jich wodźiznow, horow, lěsow ze swojim rozdźělnym štomowym wobrostom, nowonastawacych sydlišćow, potajkim wšeho toho, štož bě za žiwjenje a přežiwjenje w nowej wokolinje bytostne. Hakle tute we wulkim stilu přewjedźene pomjenowanje wažnych objektow garantowaše orientaciju w dotal njeznatych teritorijach. Tajkule akciju směmy za tehdomniši čas jako hoberski rěčno-kulturelny wukon hódnoćić. Wona budźe w tutym přinošku w srjedźišću stać, mjeztym zo změje jedna z přichodnych studijow za předmjet wutrjebjenje lěsa jako bytostne wuměnjenje za wužiwanje kraja.
»Pomyslmy sebi stajnje na to, zo słužimy z našim zhromadnym dźěłom narodej, a štóž tutu bratrsku přezjednosć podrywa, přehrěši so na ekistenčnej zamóžnosći serbskeho naroda«1 (Jakub Šajba)
Mój dźěd Jakub Šajba (11.6.1899– 13.9.1956) skutkowaše wot 1922 do 1933 w Serbskim Sokole, w hibanju, kiž bě z myslički słowjanskeho wozrodźenja nastało. Hač do zakaza sokołskeho zwjazka 1933 bu wón dźesać króć za starostu a dwójce za městostarostu wuzwoleny. Z časa Weimarskeje doby wobdźěli so wón aktiwnje na prócowanjach Domowiny a serbskeho dźiwadłoweho hibanja, kiž so předewšěm w Budyskim towarstwje »Nadźija« wuspěšnje wuwiwachu. Tak zezna w chórje »Nadźije« tež moju wowku Emu Šajbinu rodź. Kučkec, z kotrejž so w lěće 1922 woženi. Jako awtor publikowaše mnohe nastawki k zaměram Domowiny, při čimž so hłownje žonje a jeje nadawkam w serbskim ludowym kubłanju wěnowaše. Dźěłaše jako pismikistajer w Smolerjec knihićišćerni a nakładnistwje w Budyšinje. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow buchu 1933 wodźace serbske wosobiny zajate, tak tež mój dźěd Jakub Šajba jako starosta Serbskeho Sokoła. Na tón čas dopomina našu swójbu stajnje rysowanka mnicha wot Měrćina Nowaka-Njechorńskeho, kotruž mojemu dźědej po jatbje dari, kotruž běštaj jako susodaj cele přetrałoj.2 Po pušćenju a bjezdźěłnosći bě Šajba hač do januara 1936 w ćišćerni Monse přistajeny, pozdźišo w ćišćerni Jana Cyža, kiž Serbske Nowiny wudawaše. Tuta bu 1937 w zwisku ze zakazom Domowiny zlikwidowana. Hač do 1940 dźěłaše mój dźěd potom w Donnerhakec ćišćerni w Budyšinje, kotraž dyrbješe w lěće 1940 jako poslednja serbska ćišćernja zawrěć. Wot 1940 do 1945 skutkowaše we wulkowikowanskej firmje Gretschel, hdźež sej hospodarske nazhonjenja přiswoji. Hačrunjež bě mój dźěd ćežkeho drjenja dla wojakowanja njekmany, dósta so do ruskeje wójnskeje jatby, bě w Lwowje, Bresće a Odessy. Po wójnskej jatbje 1948 zasadźowaše so za natwar noweje serbskeje ćišćernje. Wot 1948 do 1950 bě hłowny sekretar Domowiny a wot 1950 hač do swojeje smjerće načolnik ćišćernje a nakładnistwa Nowa Doba.3 Wo wulkim wuznamje, kiž Šajba w serbskim kulturnym žiwjenju měješe, swědči tež akwarel z napohladom wsy Rowno wot Horsta Šlosarja (1903–1964), kiž dósta mój dźěd 1949 k swojim 50. narodninam darjeny a kiž je w swójbnym wobsydstwje. Na zadnjej stronje je napisane: »Wěnowane wot starych přećelow.« Pod tym steja slědowace mjena: Pawoł Nedo, Arnost Simon, dr. Jan Cyš, Jurij Wjela, Jan Krawc, Pawoł Nowotny, Jurij Winar a Arnošt Bart. K jeho 50ćinam wuzběhny so wosebje jeho wukon za Serbski Sokoł. Tak pisaše Nowak-Njechorński w čisle 66/1949 Noweje doby: »Jeho wašnje postupowanja a jednanja zjednoćene z njewšědnym rěčniskim a tež spisowaćelskim darom, jeho měrniwa a rozwažna powaha su jemu dobyli přećelow-sobudźěłaćerjow a z tym wěsty wuspěch. Předewšěm pak je jeho dźěło spěchowała a k dobyću dopomhała myslička, kotruž stajnje zastupowaše – myslička postupa a doprědkarstwa.«
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Po tym zo sym w poslednim wudaću korjenje serbskeje artificielneje hudźbneje kultury wobjednał, dźe tule wo jeje prěni wjeršk: tworjenje Korle Awgusta Kocora, kotrehož móžemy bjez přehnawanja »nana serbskeje wuměłskeje hudźby« mjenować.
Jako prěnja wusahowaca wosoba w němskej hudźbnej tradiciji płaći Heinrich Schütz. W ćmowym času Třicećilětneje wójny rozšěrješe ze swojimi twórbami tróšt a nadźiju a bu tohodla »Lumen Germaniae« (»swětło Němskeje«) mjenowany. Přez wukubłanje w Italskej bě hudźbnje na wyšinje časa a jako dwórski kapałnik w Drježdźanach je twórby stworił, kotrež němsku hudźbnu kulturu trajnje formowachu a płódnu pódu tworjachu, na kotrejž móžeše na př. Bach rosć.
Serbja, kiž žanu aristokratiju njemějachu a połnje pod němskim knjejstwom stejachu, njemóžachu dwórsku hudźbnu kulturu wuwić. Hakle w 19. lětstotku běchu wuměnjenja za samostatnu wuměłsku hudźbu date, wurosćace přez nastawace narodne wědomje a na zakładźe poměrnje liberalneje kulturneje politiki w sakskim dźělu Łužicy. Krajnostawske wučerske seminary postarachu so wo rozmach kubłanskeho niwowa a přićahowachu młodych muži, kiž chcychu wjace hač status »chudeho wjesneho wučerja«. W Budyskim seminarje hromadźeše so »serbska awantgarda«, prócujo so po přikładźe młodych čěskich a pólskich intelektualnych wo narodne zbudźenje we wuměłstwje. Mjez nimi běše K. A. Kocor, pochadźacy ze Zahorja pola Budestec.
Před lětami mějach składnosć za krótki wopyt w Serbinje w Texasu, hdźež zetkach so z potomnikami Łužiskich Serbow k bjesadźe. Wědźo wo mojich zajimach nastupajo staru wědu, přiwěrki, powěsće, hrónčka atd. přinošowachu hłownje stari swoje dopomnjenki na wosebje wašničkojtych rowjenkow swojich staršich a prastaršich, kotřiž móžachu wjac’ »hač chlěb jěsć«, předewšěm chorosće zaprajić a hojić. Znajachu powěsće wo błudničkach a wohnjowym mužu, kotrež zdźěla němsce, zdźěla jendźelsce přednjesechu. Naraz zanjese z wotstawkom najstarša žona prěnju a druhu štučku Zejlerjoweho spěwa »Zady našej’ pjecy« w rozumliwej serbšćinje. Dopomni so, zo měješe spěw wjace štučkow, ale je hromadźe njedósta. Jenož prěnju linku dalšeho hrónčka hišće znaješe: »Zady našoh’ gumna wjelki ruja ...«. Běch překwapjena, dokelž tajku štučku ženje hišće słyšała njeběch. Woprašach so za wjelkami w Texasu, ale nichtó prawje wotmołwić njewědźeše. Płaća tam pječa jako wutupjene. Su dźensa jenož hišće w dźiwinowych parkach žiwi. Wo wulkich wojowanjach z rubježnymi zwěrjatami w času załoženja sydlišća njebě ničo znate, štož pak njerěka, zo tehdy žane wjelki njeběchu. Prašach so, hač bě štučka hižo do wupućowanja we Łužicy znata. Mnohe ze Zejlerjowych pěsničkow su so spěšnje jako ludowe spěwy rozšěrjeli a wyše toho k dalšemu rynčkowanju animěrowali. »Zady našej’ pjecy« hodźi so po formje a rytmusu jara derje jako »wuženjenje« – po Smolerju za »Rundgesang« –, při čimž kóždy spěwar swoju štučku přibasni. Jeli bychu wjelki srjedź 19. lětstotka we Łužicy wšědnje »za gumnami ruli«, by kóždy tajke přibasnjenje rozumił. Ale wosebje hladajo na dźensnišu situaciju we Łužicy dwěluju na tym, zo móža ludźo swój strach před wjelkami na tajke wašnje do lóštneho spěwa přetworić.
Sym w Poznanju, we Waršawje a w Berlinje kulturnu antropologiju a europsku etnologiju studowała. Z najwjetšim zajimom sym so z prašenjemi čłowjeskeje kultury zaběrała, to rěka z tym, na kotre wašnje su ludźo w jednej towaršnosći žiwi. Při tym je mi přeco zaso naš izolěrowacy wid na čłowječich akterow napadnył, kiž pak za wšostronske wopisowanje a dodnjenje kulturnych poměrow w towaršnosći njedosaha. Přetož čłowjek njeje jenički »agens«. Što by towaršnosć na přikład bjez zwěrjatow, rostlinow abo hribow była? Drjewjany stólc, na kotrymž doma w kuchni sedźu, jědź, kotraž mje zežiwi abo tež domjace zwěrjo, kiž mi emocionalnje tyje – naše zwiski k nas wobdawacym wěcam a bytosćam su wšelakore a husto połne přećiwkow. Europske kulturne wědomosće wěnuja so hižo tójšto lět mjezsobnemu agěrowanju čłowjeka z druhimi specijemi. Wosebity směr předmjeta mjenuje so »Multispecies Ethnography«. Z nim sym so hižo za čas swojeho studija w Berlinje rozestajała, kotryž sym z masterskim dźěłom wo předstawach Berlinskich dźěći wo pčołach wotzamknyła. Wone je wozjewjene pod titlom »Von Menschenkindern und Honigbienen. Multispecies-Perspektiven auf Begegnungen am Bienenstand« w rjedźe »Würzburger Studien zur Europäischen Ethnologie« (digitalisat hlej https://opus.bibliothek. uni-wuerzburg.de/frontdoor/index/index /docId/16707).
... »lipojty« njeje – je »libojty«1
Před štyrjomi lětami zetkach w Budyšinje připadnje profesora Hinca Šewca, wuznamneho serbskeho sorabistiskeho rěčespytnika, kotrehož znajach derje z časa při Lipšćanskej uniwersiće. W krótkej rozmołwje dótknychmoj so nowšich publikacijow wo mjenowědźe. Tehdy bu znate, mjez druhim z interviewa z onomastikarjom a historikarjom Hansom Waltherom w najwjetšim Lipšćanskim dźeniku Leipziger Volkszeitung, zo pječa hižo njepłaći wujasnjenje mjena Leipzig ze słowjanskeho słowa lipa. Jako prěnjej zastupowaštaj profesor onomastiki Karlheinz Hengst a po nim Hans Walther měnjenje, zo wotwodźuje so mjeno wot předsłowjanskeho rekonstruowaneho germanskeho słowa *libja, z woznamom ›krajina bohata na rěčnu wodu‹. Čehodla? Bě so pokazało něšto, štož mjenowědnicy dołhi čas njeběchu wobkedźbowali abo prawje posudźowali, mjenujcy wobstejnosć, zo so najstarše dokłady mjena z b- pisachu, nic z -p-, a zo so tole -b- na žadyn pad njehodźi wujasnić jako wotpowědnik staroserbskeho -p-. Partneraj naspomnjeneho zetkanja wšak běštaj sej přezjednaj w dwělach na prawosći noweho pospyta wujasnjenja. Wěrještaj do słowjanskeho pochada, za swoju wosobu dyrbju rjec: skerje intuitiwnje.
Do přichada Słowjanow nachadźeše so nad hornim Łobjom wulki kmjen Hermundurow, kotrychž hižo romski historiograf Tacitus (55–120 po Chr.) naspomnja. Wokoło lěta 100 po Chr. sydlachu mjez Łobjom a Wódru Semnonojo, w Šleskej měješe kmjen Silingow swoje bydła. Durinčenjo zabrachu kónčiny mjez Durinskim lěsom, Werru, Smolinami a Łobjom. Germanske kmjeny běchu w běhu ćahanja ludow hač na někotre skupiny we wjetšinje wotpućowali, hdyž w času wokoło 600 po Chr. prěnje skupiny słowjanskich sydlerjow do nimale bjezludneho kraja přichadźachu. Wo nich rozprawja prěni króć Fredegarii Chronicon k lětomaj 631/632. Wone městno, hdźež je rěč wo Dervanus dux gente Surbiorum, rěka w němskim přełožku: »Dervanus, Fürst des Volkes der Sorben, die slawischen Stammes waren und schon seit langer Zeit zum Frankenreich gehörten«. Wotkel Słowjenjo pochadźachu a po kotrym puću so do sydlenskich kónčin při wuchodnej hranicy regnum Francorum dóstachu, wo tym mjelčachu pisomne žórła tež w dalšich lětstotkach. Hakle kónc 1940tych lět storčichu slědźerjo při přepytowanjach słowjanskich wurywankow w srjedźnych Čechach na swobodnje z ruku formowane, jednore sudobja, kotrež so pozdźišo jako keramika »Praskeho typa« woznamjenichu. Němscy archeologojo namakachu při swojich wurywanjach sewjernje Rudnych horow samsny typ keramiki a sudźachu z toho, zo běchu Słowjenjo srěnjopołobskeje kónčiny z Čěskeje připućowali. Při pozdźišich archeologiskich slědźenjach so wukopa, zo zwisuje keramika »Praskeho typa« z palnym pochowanjom, mohilemi a twarom jamowych domow, wuhotowanych z kachlemi abo wohnišćom. Na tute wašnje hodźeše so archeologisko-kulturelny kompleks postajić, kiž zwjazowaše srěnjopołobsku kónčinu hač k Solawje a daloko hač do sewjera z Čěskej a Morawu. Słowjanske wobsydlenje dyrbješe so potajkim wot juha sem po Łobju dele hač do kónčin srjedźneje Habole wotměć.
Po cyłej Łužicy běchu pobožni ewangelscy wěriwi w lěću 1751 znjeměrnjeni. Hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf, wyši hamtski hejtman Hornjeje Łužicy a spěchowar pobožnych kruhow, bě njenadźicy zemrěł. Gersdorf bě w minjenych lětach z Ochranowa wuchadźace nabožne budźenje podpěrował a so wo to prócował, zo by so tež mjez ewangelskimi Serbami šěriło. Tak je mjez druhim hród w Ćichońcy před wrotami Budyšina k nadregionalnemu zetkanišću zbudźenych Serbow wutwarić dał. Jeho namrěwc pak nochcyše pobožnych Serbow dale w Ćichońcy hospodować. Tohodla přeprosy Matej Dołhi, jedyn z Gersdorfowych najwušich sobudźěłaćerjow, zbudźenych Serbow na swoje kubło do Małeho Wjelkowa, kotrež bě sej něšto lět do toho z pomocu Gersdorfa kupił. Spočatnje bě Małowjelkowske ryćerkubło jeno centralne zetkanišćo pobožnych. Zbudźeni Serbja pak prócowachu so zaměrnje Mały Wjelkow po přikładźe Ochranowa a Niskeje k Ochranowskemu sydlišću wutwarić, w kotrymž Boža słužba wšědny dźeń postajowaše. Tak wuwi so ze skromneho Małowjelkowskeho ryćerkubła w druhej połojcy 18. lětstotka nahladne Ochranowske sydlišćo ze wšěmi funkcijemi a wosebitymi twarami. Hladajo na stawizny serbskeho pismowstwa směmy zdobom zwěsćić: W běhu mało lět wuwi so Mały Wjelkow k centrumej serbskeho (rukopisneho) pismowstwa we 18. lětstotku.1 Prjedy hač tute wuwiće bliže předstaju, chcu skrótka z Ochranowa wuprudźace nabožne hibanje charakterizować.2
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
»Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene, mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.«
Takle rozłoži 2007 zemrěty muzikologa Jan Rawp, jedyn z najwažnišich znajerjow serbskeje hudźby, w interviewje ze sćelakom Deutschlandfunk pochad mjena swojeho luda. A njeje žadyn připad, zo je so při tym skrótka zaprajił a zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« rěčnje jedne z druhim zwjazał. Přetož spěwy, kotrež su serbske maćerje přez generacije dale dawali, tworja hudźbny pomjatk serbskeho naroda, su zarodk wuměłskeje hudźby.
W běhu křižneje wójny přećiwo Serbam wokoło lěta 1000 sej němscy kejžorojo poněčim słowjanske kmjeny podćisnychu. W dźensnišej Předpomorskej eksistowaše pak tež potym »słowjanska hudźba«. Ryćer a pozdźiši lubosćinski spěwar Wiclaw Rujanski, zemrěty wokoło 1325, je 17 melodijow zawostajił. Namakamy je w »Jenaskim rukopisu spěwow«. Tutón codex je jedna z najwažnišich zběrkow swětnych spěwow wysokeho srjedźowěka. Wiclaw słušeše drje k Rujanjanam, druhemu słowjanskemu kmjenej hač dźensniši Serbja we Łužicy, a tola su jeho spěwy za mnohe lětstotki posledni dopokaz zapadosłowjanskeje wuměłskeje hudźby. Spěwany ludowy spěw sta so ze zakładom wšěch hudźbnych aktiwitow.
W lěće 1974, składnostnje 400. róčnicy wuńdźenja Albina Mollerowych spěwarskich z małym katechizmom, zestaji dr. Frido Mětšk w 9. čisle Rozhlada »Časowu tabulu k stawiznam a wo wosudach prěnjeho serbskeho ćišća«. Składnostnje lětušich 400. posmjertnin Albina Mollera poskićam podobny přehlad, kiž wobsahuje nowe fakty a nowe prašenja wokoło prěnjeje serbskeje knihi.
narodźi so Albin Moller w Tšupcu jako syn zastojnika městneho stawoweho knjejstwa.
W zapisu studowacych na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru jewi so Albinus Mollerus Kalowensis. Swójba bě drje do Kalawy přećahnyła a tam wopyta wón łaćonsku šulu.
zapisa so Moller do matrikle uniwersity we Wittenbergu jako Albinus Mollerus Straupicensis.
Nimo teologije studowaše matematiku, ze studijnym předmjetom astronomija, a hudźbnu teoriju.
Moller je krótki čas farar w Hornjej Łužicy, w Hrabowej pola Njedźichowa. Zastaruje magistrat města Kalawy lětnje z protyku a dóstawa za to 12 krošow.
wuńdźe w Zhorjelcu Calendarium Ecclesiasticum & HOROSCOPVM PERPETVVM. Ein ewigwerender Calender. Erstlich mit den vnbeweglichen Festtagen der allgemeinen Catholischen Kirchen/ Sampt der Corrigirten Guelden zal ... Darnach besonder auff alle Jahr nach Christi Geburt der Sonnen Zirckel, ... Alles zu nutz vnd gebrauch gemeiner Christenheit, wehrend von Anfang der Geburt Christi biss zum Ende der Welt. Do změny časoweho ličenja w lěće 1582 přez bamža Gregorija a hišće w 17. lětstotku bě tajka cyrkwina protyka wužitna za wuličenje termina jutrow a druhich cyrkwinskich swjedźenjow – z pomocu njedźelneho pismika a złoteje ličby. Jeje spisar bě Bartholomäus Scultetus.
Dosłowo Mollerowych spiwarskich Reprodukcija: SCB
Lěto 2018 se chyla z dwěma wažnyma serbskima jubilejoma: Pśed styrista lětami, běrtyllěto pó smjerśi hodźijskego fararja Wjacława Warichiusa (1564–1618) dnja 1. septembra 1618, jo na drugem gódownem swěźenju teke jogo pitśku staršy kolega Albin Moller w dolnołužyskej Starej Darbni wumrěł. Warichius jo 1595 prědne górnoserbske knigły wudał, Moller jo dwaźasća lět do togo prědne dolnoserbske knigły do śišća dał. Wobej, Warichius a Moller, stej byłej duchownej. Wobej stej pśełožyłej katechizm Luthera wót 1529: jaden do górnoserbskeje, drugi do dolnoserbskeje rěcy. Wobyma pśistoj z tym až do źinsajšnego cesne městno w serbskich kulturnych, duchnych a literarnych stawiznach. Njeglědajucy na wjele gromadnosćow dajo pak teke rozdźěle. Warichius jo pó studiumje w Hodźiju nejpjerwjej diakon a pózdźej tam faraŕ był. We wjelikej wósaźe Hodźij jo źe wjele źěła měł, ale zrownju se kradu derje zežywiś mógał. Glědajucy na spisowaśelske statkowanje jo katechizm wót 1595 jogo jadnučka twórba wóstała.
Napśeśiwo tomu njejo se Molleroju raźiło, trajne pśistajenje ako faraŕ dostaś. Tak njejo wón – wótglědajucy wót pór lět – ako duchowny statkowaś mógał, ale jo musał swójo pśichylenje k spisowaśelenju wužywaś, aby swóju familiju zežywił pśez publikacije, kótarež jo na pśedank pódał. Wón jo spisał pisma k astronomiskim problemam z astrologiskimi spekulacijami a wšakorake kalendarje. Pśedewšym te tencas woblubowane kalendarje su někotare nabranki pśinjasli. Moller jo je mógał, pśecej z drobnymi změnami, lětnje wudaś. Wóni su wopśimjeli pódla kalendariuma teke pśispomnjeśa k astronomiskim zjawjenjam togo lěta a – njewuzbytnje za rolnikarsko-małoměsćańsku ludnosć – pokaze k wuseśu a žnjam tak ako terminy markow blišeje a dalšeje wokolnosći. Z pjera Mollera jo wušej 100 pismow zdźaržanych. Změstymi su jogo kalendarje samo w drugich rěcach, na pśikład česki a pólski, wujšli. Naźeja na šćodru źěkownosć wónych wósobow, kótarymž jo Moller swóje pisma w pśedsłowach pósćił – wliwa połnym zemjanam, zastojnikam, zwětšego pak měsćańskim raźcam – njejo w někotarych padach była póprozna. Tak stej měsćańskej raźca wót Gubina a Kalawy Mollera pódpěrałej z pjenjezami, samo z Neuruppina su płaśenja znate. Ale teke z tym, až města su za swójich pśistajonych bejnu kopicu kalendarjow kupili,1 jo Moller dojśpił refinancěrowanje.


text:
Wutwar normatiwneje bazy za hornjoserbski prawopisnu kontrolu (faza II)
Wot lěta 2009 nadźěłachu informatikarjo nimopołowansce a prěnjotnje na swójsku iniciatiwu hornjoserbski prawopisny modul za Microsoft Office a Open/LibreOffice. Zakład tworještej Hornjoserbsko-němski słownik Pawoła Völkela kaž tež nowowuwity morfologiski generator. Wot 2015 dźěłaja rěčespytnicy Serbskeho instituta na dalewuwiću datoweho wobstatka, najprjedy 2015/2016 přez rewiziju a korekturu morfologiskeho generatora, potom přez rozšěrjenje leksikaliskeje datoweje bazy přez zapřijeće dalšich leksikografiskich žórłow – naposledk zintegrowa so 2019/20 přidatna leksika z Němsko hornjoserbskeho słownika 1989/91 (wozjewjene na soblex.de 18.01.2021). Z tutoho w instituće nadźěłaneho słownika móžeše so dotal ca. 9300 přidatnych słowow z wjac hač 330 000 słownymi formami zapřijeć. Zwostanje hišće něhdźe 8 000 bis 10 000 přidatnych słowow.
Hakle ze zapřijećom cyłeho słowneho wobstatka z tutoho žórła móže so hornjoserbska prawopisna kontrola zepěrać na dospołny w aktualnych słownikach zapisany słowoskład. To njeje jenož za rozšěrjenje datoweje bazy prawopisneje kontrole wažne, ale tež jako zakład přirunanja za 2019 zahajeny stajny monitoring pismowstwa , z kotrehož wurostu potom dalše leksikaliske wudospołnjenja za prawopisnu kontrolu a tohorunja za leksikografiske zaměry.
Na projekće wobdźěleni: Božena Braumann


text:
Junij
Junij[1], literarne: smažki, smažnik[2][3], (górnoserbski smažnik) – jo šesty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mě junij pó łatyńskem słowje Juno, žeńska Jupitera, kralowka romskich bogow a bogowka manźelstwa.
Junij jo lětni mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w juniju stej Dwójniki a Rak.
Žeden drugi mjasec njezachopina ze samskim wšednym dnju kaž junij.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ W internetowem słowniku: März
- ↑ Bogumil Šwjela: Dolnoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn, 1963., bok 376
- ↑ W internetowem słowniku: smažnik, smažki


text:
Serbscy wokrjesni radźićeljo w swojej maćeršćinje spřisahani
Budyšin (SN/at). Nowy sejmik Budyskeho wokrjesa je so wčera w sprjewinym měsće konstituował. Jemu přisłuša 98 wokrjesnych radźićelow a krajny rada Michael Harig (CDU). Wón je 93 přitomnych radźićelow spřisahał, na dobro wokrjesa skutkować a škodu wot njeho wotwobroćeć. Michael Harig připowědźi spřisahanje w bloku w němskej a prěni raz na samsne wašnje w serbskej rěči. Wón předčita němski tekst, kotryž wjetšina wokrjesnych radźićelow wospjetowaše. Na to je Regina Krawcowa, wokrjesna społnomócnjena za serbske naležnosće, samsny wobsah serbsce přednjesła, a čłonojo frakcije CDU Wincenc Baberška, Dawid Statnik a dr. Robert Böhmer kaž tež radźićelej Serbskeho wolerskeho zjednoćenstwa Jan Budar a Lěwicy Hajko Kozel jón wospjetowachu. Dwurěčne spřisahanje je nowosć w stawiznach Budyskeho wokrjesneho sejmika.


text:
2020/2021
Rozprawa sekcije literatura a wuměłstwo 2020/2021
Aktiwity „Sekcije literatura a wuměłstwo“ stejachu 2020/21 tohorunja w sćinje koronoweje krizy. Ani Ludowe nakładnistwo Domowina ani Zwjazk serbskich wuměłcow njepřewjedźeštej přez wěsty čas zjawne zarjadowanja, na kotrychž bychu naši čłonojo – kaž zwučene – swoje fachowe kompetency pokazać móhli. Tak wosta při někotrych wozjewjenjach a pomocnych skutkach w pozadku:
- Annett Brězanec je dwurěčne wudaće dźenikow Bogumiła Šwjele (1873–1948) dale zaćichim přihotowała; wone maja klětu wuńć – w 1. kwartalu – a wubudźa zawěsće wulki zajim w serbskej zjawnosći.
- Křesćan Krawc (nar. 1938) je rozšěrjenu němsku wersiju swojeje zběrki interviewow zhotowił (w originalu: „Sej statok stajili“; 2018); jeje premjera – titul: „Was wir in uns tragen“ – běše zaso w Budyskej Smolerjec kniharni.
- Jurij Koch (nar. 1936) woswjeći srjedź septembra swoje 85. narodniny. W tutym zwisku ma so wuzběhnyć, zo je naša čłonka Christiana Piniekowa w „Serbskej protyce“ za lětsa kedźbyhódny přehlad wo cyłkownym dźěle Choćebuskeho prozaista předpołožiła, k narodninam samym je to činił – w „Nowym Casniku“ – Horst Adam.
Někotři sobustawojo našeje sekcije su nimo toho originelne recensije abo druhe nastawki k serbskej abo serbowědnej literaturje abo wo wuměłstwje napisali, a to za „Rozhlad“, „Serbske Nowiny“, „Serbsku šulu“, „Katolski Posoł“ a za „Pomhaj Bóh“. Smy dźakowni, zo móžachu wšitke naše periodika – njehladajo wjacorych lockdownow abo zakazow – prawidłownje a dypkownje pola abonentow dóńć. Tohodla chcemy redaktoram a redaktorkam na tutym městnje dźak a připóznaće wuprajić. Je wulke zbožo, zo mamy – mjeztym dlěje hač poł lětstotka – swoje serbske nakładnistwo.
Dietrich Šołta, předsyda


text:
We Wieli Pióntek
We Wieli Pióntek przed wschodym słóńca strzigóm kwosty kónióm a zgrziwy. A z topola ty pómpki łobiyrajóm. Jak tego nazbiyroł a we Wieli Pióntek łusmażił, to mioł szumne dłógi włosy. Tóż łuż łod dziywczyńcia tym mazali. To szumnie wóniało, łokropnie. To sie smażiło na maśle. Jyny sie musiało to masło zeszkwarzić, coby sie nie zepsuło. No a potym zaś warzi sie szpyrka. Choćbyście jóm w jakim cieple mieli, tak wóm sie nie zasmerdzi cały rok.
Po północy chned sie leci sagi do potoka, kiery mo świyrbiónczki. A łumyje sie cały ganc. Aji skoczi do wody, choć je jak zimno, a potym jyny chyłko, a leci do chałupy. Tóż to też poroz na trzeci dziyń szczernióm a łuż jich ni ma. Stracóm sie.
A kiejsi ludzie szli aji po kolanach we Wieli Pióntek. Jo sama szła roz. Jezusmaryja, marzło, taki krokodyle były zmarznióne, tóż mi ciurkym na ziym ciykły lzy, a mama sie dziwali, abych nie wstała na nogi. Jakście prziszli, nikiedy krew z kolan szła ciurkym, a to tak ludzie łokropnie wierzili. Nie kurzili przez post, nie pili, fajki se łodmówili przez tych siedym tydni. Gorzołki żodyn do gymby nie wzión.
O autorce vyprávění: Anna Chybidziurowa se narodila v Bukovci na sklonku panování císaře Františka Josefa I., 26. července 1898 ve dvoru u Wocławků (Wocławky). Rovněž její rodiče pocházeli z Bukovce, otec z osady Malinky, matka Marie rozená Ćmielová z Markova. Její vypravěčské nadání obdivovali všichni od Hrčavy po Bukovec.
Děkujeme autorovi publikace Karolovi Danielovi Kadłubcovi a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Opowiado Anna Chybidziurowa. Publikaci (již II. vydání) lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Budyšin (SN/MWj). Dwójce za sobu dyrbjachu Budyske Wjacławske wiki korony dla wotprajić. Nětko móža so wone zaso wotměć, a to 639. raz. Wot 25. nowembra hač do 22. decembra poskićuje 80 wikowarjow swoje twory na Hłownym torhošću, Bohatej a na Žitnych wikach, zdźělichu Budyski wyši měšćanosta Karsten Vogt (CDU) a jeho sobudźěłaćerjo wčera nowinarjam. Wotewrjene budu wiki wot njedźele do štwórtka wot 11 do 20 hodź., pjatk a sobotu wot 11 do 21 hodź.
Wotewrěć budźe Vogt wiki dźensa za tydźeń w 17 hodź. z wokna sukelnicy, při čimž ma tež wulka hwězda na žerdźach wěstu rólu hrać. Nazajtra budźe takrjec serbski dźeń hodownych wikow. Wot 14.30 hodź. Wojerowske dźěćatko na Hłownym torhošću ludźom dariki rozdźěli a jich pomajka. W 15.30 hodź. přizamknje so před radnicu koncert chóra Budyšin z hodownym programom.


text:
My mōmy jednorodzinno chałpka a miyszkōmy ze cerōm a ze jeji familijōm. U nōs w dōma dycki keryś je, jak niy starzi to modzi, ale tyż sōm taki dnie, że ni ma do kogo gymby ôdewrzić, jak kajś modzi pojadōm, abo jak nikerzi sōm chorzi. To coby chorōbska niy roznosić, to niy idymy jedni ku drugim. Wtynczos to nōm yno telefon ôstanie i tak zwōniymy ze dołu na wiyrch. Jak by sie kery tymu przidziwoł ze boku, toby sie uśmioł, bo teroz bez telefōna to, jak bez rynki, prowda godōm, co? Jeszcze ze dwaścia lot nazod mało kery tyn telefōn w dōma mioł , a ze poczty, to trza było słōno zabulić, chocioż sie yno po Polsce zwōniyło i to jeszcze we wielgi potrzebie. Taki miyszkani do kupy mō tyż swoji dobre strōny. Jak żech kaj musiała jechać, aboch we szpitalu bōła, to nasz tatulek ze głodu niy umrził, bo dycki mode cosikej nawarzyli. Jednako po cichuśku już wszyjscy rachowali dni, kej mamulka bydzie nazōd, a co dobrego nawarzi! Wnuczek, co s nami miyszko, tyż do nōs sie podziwo wincy niż te drugi wnuki, co kōnsek dali miyszkajōm. Ale czasym jak sie na mie pogorszy, to poradzi bez dwa dni sie niy pokozać! Moja kamratka Zofija miyszko we swoji chałpce sama, dziecka ni majōm ku ni daleko, ale zajrzōm do ni roz we tydniu, bo ni majōm czasu, sztyjc yno robota i robota!
– A jo dycki dō nich czas znodła, jak mali byli! – lamynciła we tyj kafyji. – Ty isto mosz s tym lepi, twoji modzi sōm na zawołani, a jo co, sama jak duch siedza, choćby mie i kery zatrzas, to by sie dziepiyro kapli, jak bych śmierdzieć zaczła!
– A co jo mōm padać, jak moji przijadōm do mie ze tyj zagranice yno roz za rok i to jeszcze yno na pora dni, bo zaroz do roboty muszōm brać sie nazod. – wzdychła se kamratka Maryjka.
Było mi jich ôbu żol, ale coch im miała pedzieć? Jo tyż czynsto sama w dōma siedza, jak mōj ślubny poleci ze kamratami sie kaj potkać na mieście, a wtynczos gibko nazōd niy przidzie!


text:
Swjateho Měrćina lěta 1754 bě so Pělcec kubło we Wotrowje wotpaliło, na čož Pělc dospołnje wochudni a swój wotpaleny statok Budyskemu kapitlej swj. Pětra poskići. Tachantstwo kupi Pělcec kubło w lěće 1755 za 535 tolerjow a da hižo lěto pozdźišo bróžnju, hródźe a kólnju natwarić, zo by so hospodarstwo dale wjesć móhło. Dwuposchodowy dom da serbski biskop Jakub Jan Józef Wóski natwarić, zo bychu ludźo Bože słužby swjećić móhli, doniž so cyrkej njedotwari. Twar cyrkwje so hakle w lěće 1771 dowoli a hižo lěto pozdźišo bu wona poswjećena.
Prěnjotnje bě Wotrowska cyrkej mjeńša hač dźensa. Do wosady buchu w 19. lětstotku dalše wsy zafarowane, tohodla njenamakachu wšitcy wěriwi městno w cyrkwi. Wšelakich přičin dla pak zwrěšćichu plany nowotwara. Farar Mikławš Just da 1933/34 na wuchodnej stronje cyrkwje wołtarnišćo přitwarić; při tym nasta tež nowa sakristija (na južnej stronje).
W lěće 1972 ponowichu cyrkej nutřka kompletnje; mjez druhim wottorhachu horni chór, začinichu zachod na južnej stronje a přepołožichu zachod na zapadnu stronu.
Dotal poslednje nutřkowne a wonkowne ponowjenje sta so 2001/2003.
Nutřkowne wuhotowanje
Wołtar, wołtarne blido a dupa su originale ze srjedź 18. lětstotka, zdźěla pokazuja stilowe elementy rokoko. Dupa, wuhotowana z pjeć hłójčkami jandźelow, pochadźa najskerje z Čěskeje.
Na wołtarnym wobrazu spóznajemy swjateho Bena z biskopskim kijom a mitru, před nim stejacy jandźel podawa jemu kluč a rybu (to stej atributaj swjateho Bena). Wobraz nasta po motiwach něhdyšeho wołtarneho wobraza Budyskeje tachantskeje cyrkwje, kotryž je prawdźepodobnje italski wuměłc Stefano Torelli wokoło 1750 stworił a kotryž nadeńdźemy dźensa w Tachantskej pokładni.
Nad wołtarnym wobrazom je widźeć skupina Swjateje Trojicy. Wěnc pruhow z mróčelemi a hłowami jandźelow a srjedźa hołb jako znamjo Swjateho Ducha twori hornju kromu.
Na sewjernej stronje wołtarja steji postawa swjateho Jakuba staršeho, kotryž je předstajeny jako putnik z tobołu, kijom a blešu. Na južnej stronje steji postawa swjateho Jana Nepomuka, kotryž so k swjatemu křižej modli.
Klětku je firmownik Marian Wjeńk z Wotrowa po přikładźe staršeje předłohi jako swój mišterski kruch zhotowił (2008). Nimo toho natwari po starych fotografijach nabóčny wołtar, kotryž bu 2013 poswjećeny.
Barbojte wokno
Při składnosći swojeho złoteho měšniskeho jubileja bě farar Herrmann 1910 cyrkwi darił barbojte wokno z podobiznu Sixtinskeje madony. Na nim napisane je: K dźakownemu wopomnjeću na swój złoty měšniski jubilej 9. novembra 1909 swojej farskej cyrkwi wěnował Jakub Herrmann, kanonikus a farar.
Pišćele
W lěće 1815 dósta Wotrowska cyrkej prěnje pišćele z třomi registrami, kotrež so dwě lěće pozdźišo na sydom a 1880 na dźesać registrow zwyšichu. Tehdy zatwarištej so dwaj chóraj; twar zapłaći biskop Franc Lok. 1944 so pišćele kompletnje ponowichu a w lěće 1994 natwarichu so nowe pišćele (Budyskeje firmy Eule).
Zwony a časnik
Wotrowska cyrkej ma štyri wulke bronzowe zwony. Prěnja a štwórta pochadźatej z Drježdźanskeje lijernje Weinhold (1772); wonej matej serbske napismo. Druhi a třeći zwón zhotowištej so 1964 w Apoldźe w Schillingec lijerni.
Wěžowy časnik je z lěta 1929 a ma dwaj woclanej zwonaj.


text:
Striptiz
Striptiz (ze ang. Striptease, co idźe tumaczyć jako "seblykańy kere podńeco") je zorta erotycznygo pokazu, kerygo cwekym je wywołańy u widzůw podńecyńo bez pokozańy we tańcu golizny. Jygo charakterystyczno cecha je tako, co tancyrka abo tancyrz naschwol spowolńo seblykańy gynau we můmyntach, kej widze nojbarzi by śćeli uobejzdrzeć gibko wjyncy nagośći. Jydnům ze popularńijszych zortůw striptizu je tańcowańy wele rule. Nojczyńśći striptiz prezentujům baby, nale trefjo śe, co robjům go tyż chopy, kerych mjanuje śe czipyndejlsůma. Striptiz idźe uobejzdrzeć we ńykerych nocnych klubach a inkszych lokalach. Jygo teroźnijszo uodmjana wywodźi śe ze XIX stolećo ze burleski.


text:
Serbski ewangelski domizniski dźeń w Sprjejcach a Nowym Měsće wotměli
Sprjejcy (AK/SN). Z chlěbom a selu a narodnej drasće witachu wčera hosći dźesateho Serbskeho ewangelskeho domizniskeho dnja před Sprjejčanskej cyrkwju. Bohosłužbu na to wobrubi Židźinski chór. Pod hesłom z biblije „Žně su wulke, ale dźěłaćerjow je mało“ superintendent Jan Malink rozłoži, zo maja žně wjele wobličow. Žně su zdokonjane žiwjenje, cyrkwinske kaž tež kulturne. Woboje je w domizniskim dnju zjednoćene. Po słowach Malinka ma tónle dźeń wěru skrućić a hordosć na serbske korjenje budźić. „Serbja su wulke bohatstwo za cyrkwinski kruh kaž tež za krajnu cyrkej“, podšmórny generalny superintendent Martin Herche ze Zhorjelca w swojich postrownych słowach. „Žiwe tradicije w Serbach woznamjenjeja žiwu wěru.“ Tole začuwa wón runje tež we Wojerowskim regionje.


text:
Spis treści I. ZAGADNIENIA OGÓLNE II. ORTOPEDIA I TRAUMATOLOGIA REGIONALNA
(Marek Rocławski, Wojciech Wawrzynek, Anna Siemianowicz, Bogdan Koczy, Łukasz Kubaszewski)
(Julian Dutka, Łukasz Dutka)
(Tomasz Mazurkiewicz, Jacek Gągała)
(Wojciech Marczyński, Juliusz Rager)
(Jarosław Czubak, Szymon Pietrzak)
(Jan Skowroński)
(Paweł Małdyk)
(Marek Synder)
(Grzegorz Szczęsny)
(Krzysztof Kolarz, Mariusz Treder, Tomasz Mazurek, Szymon Dragan)
(Marcin Ceynowa, Rafał Pankowski, Marek Rocławski, Tomasz Mazurek)
(Andrzej Nowakowski, Lech Rohde)
(Rafał Pankowski, Jarosław Deszczyński, Julian Dutka, Jarosław Michał Deszczyński)
(Tadeusz Niedźwiedzki, Łukasz Niedźwiedzki)
(Tadeusz Niedźwiedzki, Łukasz Niedźwiedzki)
(Łukasz Sieczka, Daniel Kotrych, Andrzej Bohatyrewicz)
(Jan Skowroński)
(Łukasz Matuszewski, Agnieszka Łabuć, Tomasz Mazurek)
(Lucjan Samson, Filip Dąbrowski, Piotr Michniowski, Tomasz Mazurek)
(Andrzej Nowakowski, Jacek Kaczmarczyk, Paweł Michalski, Marek Paściak, Łukasz Kubaszewski, Adam Caban)
(Leszek Romanowski, Przemysław Lubiatowski, Bartłomiej Kordasiewicz)
(Stanisław Pomianowski, Tomasz Mazurek, Maciej Piotrowski, Marcin Błoński, Maciej Makowski, Dariusz Michalik, Szymon Pietruszka, Mariusz Urban)
(Tomasz Mazurek, Agnieszka Łabuć, Marcin Stopa, Klaudiusz Pobłocki, Maciej Piotrowski, Filip Dąbrowski)
Jacek Gągała, Piotr Michniowski, Marek Synder, Maciej Kołban, Bogdan Koczy, Michał Mielnik, Andrzej Sionek)
(Łukasz Matuszewski, Julian Dutka, Marek Synder, Jaromir Jarecki, Paweł Skowronek, Wojciech Widuchowski, Andrzej Borowski)
(Łukasz Kołodziej)
Spis treści
I. ZAGADNIENIA OGÓLNE
II. ORTOPEDIA I TRAUMATOLOGIA REGIONALNA


text:
Po krizy je do krizy – a tele dny skoro hižo zabyte je bjezdwěla dale chutne a w zmysle słowa palace sćoplenje zemje a hrožacy kolaps klimy. Snano tež dla toho, dokelž šulerjo tuchwilu wjace pjatk wob pjatk njedemonstruja, z čimž by znajmjeńša skutkownosć zjawneho protesta – nic naposledk sylneje medialneje prezency dla – dopokazana była.
»Fridays for future« běchu Choćebuskemu awtorej Danielej Rattheijej nastork, temu we formje dźiwadłoweje hry wuswětlić. A tele słowjeso je zawěrno dosć přisprawne, wšako je so jemu z hru »Greta« šlachćiło, motiwaciju hibanje pohonjacych šulerkow a šulerjow wotbłyšćować – a nic jenož to. Takrjec jako znapřećiwjenje k často a wosebje ze stron liberalno-konserwatiwnych kruhow (wo prawicarsce orientowanych zapřisažnych teoretikarjach a/abo populistach cyle wothladajo) »kompleksne zwiski njespóznawaceje« młodźinje wumjetowanej »pobrachowacej ekspertizy« wón šibale njekmanosć někotrehožkuli politikarja, ale tež toho abo tamneho přežadaneho »jednoreho« dorosćeneho pokazuje, sami mjenowanu kompleksitu woprawdźe dodnić.
Snano nic najlěpša, na kóždy pad pak najbohatša jendźelska spisowaćelka Joanne K. Rowling je jednej ze swojich figurow sćěhowace słowa do erta kładła: »Młodźina njemóže wědźeć, kak staroba mysli a začuwa. Hrěch staroby pak je, zo je zabyła, kak je być młody.« Ratthei, sam na mjezy k tomu, štož hodźało so jako dorosćeny (z dorosćenymi mozami) wopisać, rysuje na tutu diskrepancu nawjazujo – hišće raz – kompleksny wobraz. Młoda Annegret tči wosrjedź pózdnjeje puberty, ze wšěm chwatkom a šmjatkom, wšej rozwólnosću a wšěm dwělom, wšej rebeliji a wšěm zwrěšćenjom. Karusel hormonow, w inscenaciji Činohrajneho studija při Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle kongenialnje po wašnju cartoona a »štwórtu sćěnu« přełamujo pokazany, ju znajmjeńša runje tak tyši, kaž omniprezentna, přiwšěm difuzna apokalypsa in spe. Starši (najprjedy raz) na nju njeposkaja, wučerjo zdadźa so pačeni a reaguja zdźěla ze zrozumjenjom, zdźěla z raznym wotpokazanjom, přećeljo chabłaja ćišća přichoda dla – špatne znamki a tuž špatne powołanske wuhlady abo wjele lubjaca karjera połna špatneho swědomja? A k tomu njepřewidna situacija nastupajo informacije: Komu (do)wěrić? Štó profituje? Kelko móžeš docyła sam sej wotkryć?
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Redakcija prosy wo »kritisku debatu wo zakładach načasneje serbskeje kultury«. Sym so z tym pospytał, ale z tutym nastawkom móžu na spočatku jenož ironisce wobchadźeć:
W lěće 1949 je so w Barće stał žałostny njeskutk: Tam su wottorhali hród a hižo lěto pozdźišo na samsnym městnje započeli šulu twarić – a w tutej šuli je so potom, kaž pisa druhi nětčiši serbski stawiznar (w připisu tu w Rozhledźe abo w Serbskich Nowinach) wučiła jenož ideologija, potajkim nic fyzika, matematika, chemija atd., tež nic nabožina! A Malinkowa pisa w sćěhowacym wotrězku, hdźež rěči wo wuswojenju a wuhnaću zemjanow a wo zemskej reformje: »Skrótka: jedna so tule wo socialistisku propagandu w historizowacym šaće, kiž ma načasnu politiku legitimować.«
A w slědowacym wotrězku, hdźež dźe wo wobraz Měrćina Nowaka-Njechorńskeho »Wot našich robotow rosćechu knježim jich wisate kutła« pisa awtorka: »Při tym konstruuje Njechorński zahubny a hač do dźensnišeho skutkowacy wobraz lětstotki potłóčowaneho a wuklukowaneho Serba. Tutón pak njeje žadyn ›stawizniski fakt‹, ale produkt socialistiskeho swětonahlada.«
Tute wuprajenje móžu jenož tak do normalneho zrozumjenja přewjesć: Wuklukowanje a potłóčowanje Serbow (a wězo tež němskich burow – hlej burske zběžki za čas Müntzera a Luthera a tež zběžki serbskich burow) njejsu »žadyn stawizniski fakt«, ale Měrćin Nowak je tajke něšto »konstruował« a socialisća/komunisća su sej to wumyslili, zo bychu swoju »načasnu politiku legitimowali«.
W přirodźe woznamjenjeja kaskady schodźenki we wodopadźe, přez kotrež woda bjez přestaća prudźi. Bjez přestaća prudźa tež wuměłske twórby Maje Nageloweje w běhu wjace hač štyrceći lět wuměłskeho skutkowanja. Tworićelske etapy – časowe kaskady – rjaduja wobšěrnu wobrazowu přehladku. Dohromady wobsahuje kniha šěsć kaskadow a w kóždej su mjez štyrceći do pjećdźesat twórbow wotćišćane, kotrež časowje na so slěduja. Započiwši z prěnjej kaskadu a twórbu »Zwei Vögel« z lěta 1983, slěduja wšě dalše, zakónčiwši ze šestej kaskadu a twórbu »hinfort, na kromje 12« z lěta 2018.
Zo pokazuje so »Krabat« po Preußlerowej knize na wulkich němskich jewišćach, njeje wulka wosebitostka. W zašłych lětach inscenowachu maćiznu mjez druhim w Bad Hersfeldźe, Frankobrodźe nad Mohanom, Hamburgu abo Oldenburgu (tam w delnjoněmskej rěči). Zo při tym pak serbšćina tajku wulku rólu zaběra kaž w tuchwilnej inscenaciji režisera Markolfa Naujoksa při Statnym dźiwadle w Mohuču (Mainz), je za profesionelne dźiwadło zwonka Łužicy – abo samo zwonka Budyšina – skerje žadnostka. To chcychmoj sej bliže wobhladać a podachmoj so w decembrje do Mohuča.
Stawizna je znata a sćěhuje hłownje Preußlerowy original a z tym serbsku ludowu bajku. Estetisce pak so młynska wobsadka dźensnišim předstajenjam přiměri. Kołowokoło charismatiskeho čorneho młynka (Rüdiger Hauffe) z mócnym hłosom a muskuloznym ćěłom je so natwariło zapřisahane zhromadźenstwo młodostnych młynskich, kotrež dopomina na tajne zwjazki. Jej přistupi tež młody Krabat (Julian von Hansemann), po zahorjenych reakcijach publikuma wočiwidnje młoda hwězdźička Mohučskeho dźiwadła. Z čornymi chorhojemi na jewišću, z ritualom přiwzaća do skupiny, z łamanjom swójskeje wole młodych młynskich, ze stajnje prezentnej namocu a šěrjenjom njejednoty mjez jednotliwymi hólcami skutkuje cyłk sčasami kaž sekta – abo tež młodźinska organizacija totalitarneho režima, štož je wočiwidnje wotpohlad, wšak pokazaja młynscy sami wjacekróć na »česć, swěru, kameradstwo«. Tuta parabla njeje subtilna, ale skerje plakatiwna, štož pak jeje skutkownosći nješkodźi. Hižo Preußler sam bě wšak na to pokazał, zo dźe w swojim »Krabaće« hłownje tež wo to, kak lochko so wosebje młodostni wot charismatiskeho wjednika zawjesć (abo tež zakuzłać) dadźa.
Benedikt Dyrlich w Nowej Wjesce w lěće 1975 Foto: Leoš Šatava
Wurjadny serbski literat, žurnalist a dramaturg Benedikt Dyrlich (*1950, Nowa Wjeska) je šěršej zjawnosći znaty najpozdźišo wot lěta 1975, jako bě jeho prěnja basniska zběrka Zelene hubki wušła. W slědowacych lětdźesatkach so wón dale wuprofilowa, swój njeprějomny spisowaćelski talent w swojich dalšich poetiskich twórbach połnje wobkrući a hišće dale wuwi. Eksperimentalne formy a originalne wašnje zhladowanja na běh swěta jeho tworjenje woznamjenjatej.
Njedawno pak překwapi Benedikt Dyrlich z nowym dźěłom cyle hinašeje družiny. Jedna so wo dwaj zwjazkaj jeho memoarow, zaramikowanej w lětach 1964–1989 a 1990–2018 a wopřijacej tak cyłkownje wjace hač połojcu lětstotka. Předpołoženej knize žiwjenskich dopomnjenkow (w Dyrlichowej generaciji poprawom hižo něšto skerje wuwzaćne), oscilowacej mjez ryzy priwatnej a wšopłaćiwej čłowjeskej runinu, stej bjezdwěla jónkrótny skutk. Unikatnosć tekstow tči hižo we wurjadnej metodźe. Awtor je so dźě při jich pisanju (husto skerje »redigowanju«) móhł zepěrać na wobšěrne, nimale cyłožiwjenske dźenikowe a druhe zapisy. Njejedna pak so wo standardne wjedźenje dźenika, ale husto tež wo nutrniwe filozofiske abo towaršnostne refleksije pytanja principow a zmysła žiwjenjoběha. Jónkrótnosć přeměšuje so z powšitkownym: Pódla wšopłaćiwych temow a prašenjow namaka so tule tež nimoměry sylna priwatna runina, w kotrejž stej stajnje přitomnej mandźelska Monika a serbska Łužica. Druha »eksaktna« zepěra teksta su wotćišćane kopije listow (zdźěla tež w němčinje), wotpósłane wot Dyrlicha w běhu žiwjenja pak Monice abo přećelam a znatym, pak tež oficialnym institucijam; jako vice versa su wozjewjene tež někotre wotmołwy. Hižo to, zo bě awtor kmany mnohe (tež wjace hač połsta lět stare podawki) systematisce wobswědčić z pomocu »archiwalisce« wobchowowanych a zrjadowanych dokumentow, móže so jako něšto cyle njewšědne hódnoćić.
Rapper Jakub Gruhl bě na wotewrjenju wustajeńcy na serbsku roztorhanosć pokazał: »A abo B«. Elektroniska hudźba a delnjoserbski hiphop, k tomu symboliska reja Marthy Howitz z naddimensionalnym płatnom demonstracije »Fridays for future«, kiž bu z empory žurle pušćene, tworještej zazběh za SORBIAN STREET STYLE (22.9.2019–1.3.2020) Budyskeho Serbskeho muzeja.
Kak so wotewrěć nowemu časej, młodźinje generacije »Z«, kiž je we wšěm kusk hinaša, hač generacije do toho? Hudźba, grafiti, lifestyle, kiž jewi so we wosebitej drasće. Je SORBIAN STREET STYLE serbska moda z dróhi? W 1980tych lětach w USA wužiwane zapřijeće za subkulturu z ležernej modu njehodźi so cyle za Serbow, abo snadź tola bóle, hač sej myslimy.
Łužiskoserbska moda za wšěch, za Serbow a za Němcow, kiž wottwari hranicy předsudkow. Rjenje by było, tuž čehodla nic započeć? Tak bě wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE Serbskeho muzeja, Ludoweje banki Drježdźany-Budyšin a KREATIWNEJE SAKSKEJE pytanje za tym typiskim we Łužicy, z čimž móhł so kóždy identifikować. Tohodla bu po wšej Němskej a samo w euroregionje Nysa wupisane, dokelž pomha wid wotwonka jasnišej poziciji wotnutřka. Ale wězo smy wšitcy designerojo swojeje přitomnosće a tak běchu tež na zbožo serbscy wobdźělnicy na wubědźowanju. Starobna hranica 18–35 bě někotrych wuzamknyła kaž tež definicija designer a wuměłc. Přiwšěm je to, štož bě so wot jednotliwcow a teamow wotedało, hódne, zo so do produkcije zawjedźe. Tak bě wustajeńca tež wabjenski forum za designerow.
Štož pak bě w žołmje wotprajenjow jako prěnje alternatiwnje organizowane, a informacija roznjese so spěšnje přez socialne syće, běštej internetnej wusyłani njedźelnišich katolskich kemšow z Chrósćic a Radworja 15. měrca. Sobotu bě Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo wozjewiło, zo so žane kemše wjace njewotměwaja a hižo njedźelu rano sedźachu wěriwi před wobrazowku a swjećachu na te wašnje zhromadnje Božu mšu. Njepřijomne začuća njewěstosće na njedźelnišim dopołdnju najskerje na wjele městnach začuwać njeběchu.
MARIAN WJEŃKA
Lětosna tema, pśestrukturěrowanje Łužyce, wóstanjo zawěsće hyšći tśiźasća lět aktualna, což »wuspěchy« na tom pólu w Poruhrskej pokazuju. Ale program njebudu wóspjetowaś, dokulaž serbski publikum wócakujo kužde lěto něco nowego, chóśebuska młoda generacija zazdaśim mało wócakujo. Na plakatach za program SLA jo se wabiło z fotom młodych žeńskich w pseudorebeliskich drastwach punkeroweje resp. wójarskeje mody. Weto njejo razka źaseś procentow tych wósymźaset pśiglědarjow dnja 18. januara w Komerowem jawišću młodšych ako tśiźasća lět było. Móžno jo pak teke, až młoźina źinsa njejo taka rebeliska ako młoźina něga, ale wěcej bergarska. Generacija 50+ jo se zwětšego wjaseliła na program SLA z ludowymi spiwamy a z rejowarjami w drastwach abo kostimach ptaškow. Zachopił jo se wopšawdu ze spiwom Handrija Zejlera: »Gaž bóžemje ptaški kśě dawaś«, spiwany wót chora a Johanny (Heleny Bětnarjec), kótaraž jo głowna figura programa. Toś ten spiw ma něco z ptaškami cyniś, ale chtož tekst znajo, wě, až basnikarjeju se styska pó raju na njebju, aby měł tam pokoj wót žywjenja how na swěśe. To jo zacuśe stotysacow luźi w Nimskej, kenž śerpje na depresiju, ale za dobry pśichod to njepowěda. Johanna pśiźo pak z cuzby slědk do Łužyce, aby se w domowni nowu eksistencu natwariła. How wužywa inscenacija móžnosći techniki, dokulaž witanje do starjejšynego doma pokažu na sćěnje w slězynje jawišća ako film. Tak móžo SLA teke w małych zalach wustupiś, dokulaž licba trjebnych kulisow jo minimalna. Johanna »skocyjo« ako se groni z filma do jadnanja na jawišćo, což pomina se wjelgin kradosćiwe graśe źiwadłownice. Taki efekt jo mógał publikum w běgu wjacora hyšći někotare raze wobźiwaś. Wósebna dobrota togo graśa z filmom jo była, až balet jo rejował rownocasnje na jawišću a w filmje, což dawa za choreografiju Kornela Kolembusa wjele móžnosćow za kreatiwnosć. »Carnoběła reja«, kótaraž symbolizujo konflikt neoliberalnego towaristwa mjazy profitom a šćitom pśirody, jo za to dobry pśikład. Za wideowe filmy mamy se źěkowaś Michałoju Cyžoju. Wósebnje kreatiwny jo pak libreto Wita Bejmaka. Zwětšego jomu se raźijo, kabaret z tradicionalnym źiwadłom a tradicionalnymi spiwami zgromaźiś, a mimo togo pśechwataś. Tak groni Johanna raz: »Musym bamža zazwóniś«, pón zwóni smartfon dirigenta a muzikaliskego wjednika pśedstajenja, Andreasa Pabsta, a wón se rozgranja pó nimsku z Johannu. Pśipódla: Andreas Pabst spušćijo SLA. Togodla how: Wutšobny źěk za Wašo źěło w Serbach!
Mjeztym hižo 25. raz zarjadowaše Heidemarja Wiesnerec rjad »Wosebitych koncertow na spočatku lěta«. Premjera aktualneho programa pod hesłom »Wšě dobre duchi« bě 18. wulkeho róžka w Budyskim Serbskim muzeju. Titul zwobraznja dwuzmysł, ambiwalencu w času změny lětow. Gregor Kliem wjedźeše jako moderator wěcywustojnje a lochce-šarmantnje po wječorje.
Linda Mančewa na cellu hraješe z ćopłym zwukom, ze zdźeržliwej prezencu a z přeswědčacym, interpretowacym frazěrowanjom, z čimž so wona z fundamentom koncerta sta. Mančewa je ze »Spěwom« z »Bołharskeje suity op. 21« swojeho krajana Panča Wladigerowa programej twórbu přidružiła, kotraž awansěrowaše k centralnej cyłeho wječora. Lěta 1899 narodźeny komponist je w Berlinje studował a, wućěknywši nacionalsocialistam, w Sofiji wjacore lětdźesatki tamnišu wysoku hudźbnu šulu kaž tež koncertowu kulturu bytostnje wobwliwował. Jeho twórba wotbłyšćuje zešlachćenu symbiozu klasiskeho wašnja komponowanja a zynkow a melodijow Bołharskeje, kotrež korjenja tež w Bliskim ranju. Ze »Spěwom« so bliskosć cella čłowječemu hłosej wosebje wopokaza.
Sćěhowace bě so mi 7. nowembra w Choćebuzu stało a rysowach podawk hnydom na to w mejlce nadawkidawarjej:
Krotko pó zeger 8:00 som šła k listowemu kašćkoju pśi ABC, aby jen prozniła, Tam jo był hyšći roznosowaŕ wót LR z kólasom.
Roznosowaŕ: »Hier, die könn’se auch noch kriegen!« (Jo mě napśeśiwo tyknuł dwa/tśi eksemplary Nowego Casnika.)
Ja: »Ich brauche nicht mehr Zeitungen, nur die, die wir bestellt haben.«
R: »Die sind übrig, was soll ich mit denen.«
Ja: »Ich brauche sie nicht.« A som listowy kašćik wócyniła, tam su byli wšykne casniki nutśi: pózdźej librowany a tej dwa aktualnej.
R: »Nehm’se die auch noch. Sie beschweren sich doch immer, dass ich zu wenig liefere.«
Ja: »Nicht zu wenig, sondern wenn, dann gar nicht.«
R: »Was soll ich mit denen?« Jo casniki roztergnuł a pśi tom, až jo šeł na tamny bok drogi, aby roztergnjone casniki do tuny za wótpadanki chyśił, jo mě pśiwołał: »Serska riś.«
Ja: »Ach, daher weht der Wind.«
R: (ducy wót tuny): »Wissen Sie was das heißt? Arschloch.«
Ja: »Ah, serbski teke hyšći rozmějośo a samo powědaśo.«
Na to jo se roznosowaŕ na kólaso sednuł a wótjěł.
Wót dalšnych juristiskich kšacow wótglědajom, gaž se toś ten pad politiski motiwěrowanego zranjenja/skśiwźenja wót źěłodawarja z roznosowarjom wugódnośijo a wón kaž teke źěłodawaŕ se pśi mnjo zagronijotej.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
Lubi bratřa a sotry, w zwisku z trajacej strukturnej změnu a jeje wužadanjemi pytaja Serbja za móžnosćemi wliw wukonjeć a sej něšto za serbstwo wužebrić. Jedyn móžny, jara legalnje wupadacy puć je ćišć na politiku. Politikarjam maja so serbske problemy direktnje předstajić. Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy: Trajne informacisko-propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam. Zo by tute prócowanja podpěrała, organizuje a płaći Załožba za serbski błud wotnětka dalekubłanja na serbskeho politikarja. Klučowy element politiki su narěče, a štó je hač k wothłosowanju přetraje. Njezabudźmy pak, zo dyrbi so jara dokładnje dozěrować. Za to zwučuje nětko česćelakoma młoda garda serbskich politikarjow z uniwersalnym kodom po pólskim wašnju:
Uniwersalny kod za narěče
Zwjazuj někajke wuprajenje ze stołpika I z dalšimi z tamnych stołpikow (po šemje I-II-III-IV) a dóstanješ uniwersalny tekst. Móžnych kombinacijow je 10.000, štož dosaha za 40 hodźin narěčow.
I
II
III
IV
Lubi bratřa a sotry!
zwoprawdźenje nakreslenych programowych nadawkow
nuzuje nas k analyzy
eksistowacych administraciskich a financnych wuměnjenjow.
Na druhim boku:
wobłuk a městno kubłanja kadrow
spjelnja bytostnu rólu při wuhotowanju
dalšich wuwićowych směrow.
Podobnje zwěsćamy:
stajny přirost mnóstwa a wobłuk našeje aktiwity
wužada sprecizowanje a wopisowanje
systema powšitkowneho wobdźělenja.
Njezabudźmy pak:
aktualna organizaciska struktura
pomha při přihotowanju a zwoprawdźenju
stejišćow wobdźělnikow napřećo stajenym nadawkam.
Tute wašnje je směrodajne, přetož
nowy model organizaciskeje dźěławosće
zawěsća šěrokej skupinje wobdźělenje při wuhotowanju
nowych namjetow.
Praktika wšědneho dnja pokazuje:
dalše wuwiće wšelakich formow dźěławosće
spjelnja wažne nadawki při wudźěłanju
směrow pokročowaceho wukubłanja.
Waha a wuznam tutych problemow njetrjebatej so dale wopodstatnić, dokelž wěmy:
trajne informacisko propagandowe wotwěsćenje našeje dźěławosće
zmóžnja na wyšim stopnju tworjenje
systema kadroweho kubłanja wotpowědnje potrjebam.
Po wšelakorych bohatych nazhonjenjach, hodźi so rjec:
zmócnjenje a wuwiće strukturow
wuskutkuje připóznaće wahi
wotpowědnych wuměnjenjow za aktiwizowanje.
Prócowanje organizacije, a wosebje
konsultacija ze šěrokim aktiwom
předstaja zajimawy pospyt zwěsćenja
wuwićoweho modela
Naspomnjene idejowe předpokłady, a tohorunja
započatk powšitkowneje akcije za tworjenje zakładow
ćehnje za sobu proces zawjedowanja a modernizowanja
formow skutkowanja.
z pólšćiny adaptował: REINHARDT MJECHKIWON
Nadpisma su stajnje po samsnym mustru natwarjene, kaž na přikład »Un regard polonais sur la Lituanie« [Wěsty pólski wid na Litawsku], po formuli: wid z perspektiwy jednotliweje wosoby wěsteje narodnosće na wěsty kraj/lud). Po tym sćěhuje titul žórła, krótki zawod z informacijemi wo awtorje abo teksće. Zdźěla – drje tam, hdźež zezda so to trěbne być – su přidatne informacije jako nóžki podate. Wosebje za prěnju a druhu dobu namakamy tež wurězki tekstow serbskich awtorow, mjez druhim nazhonjenja Jurja Wićaza w Serbiskej a Bołharskej (Z Kamjenskim nosom). Měrćina Nowaka-Njechorńskeho (Mjez Wardanom a Jadranom; Bołharske podlěćo) runje tak cituja kaž Jurja Brězana (Ohne Paß und Zoll), kotrehož Stil so samo w francoskim přełožku wot druhich serbskich awtorow wotzběhuje. Wot Róže Chěžkec, pozdźišeje Domašcyneje, je so pólskich wojakow wopominaca baseń »Pomnik namołwja« wuzwoliła. Z nowšeho časa staj zastupjenaj Křesćan Krawc (Jónu je kónc sćerpliwosće) z dožiwjenjemi na Balkanje a Jěwa-Marja Čornakec w zwisku z němsko-serbskim poměrom (Kastanija).


text:
Slawistika
Slawistika je wědomosć słowjanskich rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi bohemistika (čěsce), chorwatistika, polonistika (pólsce), rusistika, serbistika (serbisce) a sorabistika (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć cyrkwinosłowjanskeje rěče.
W Němskej je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w Berlinje (Humboldtowa uniwersita, najstarši a najwjetši institut w Němskej), Freiburgu, Gießenje, Greifswaldźe, Hamburgu, Jenje, Lipsku, Mohuču, Podstupimje, Rěznje a Tübingenje. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.


text:
Pod zapřijećom španiska gripa rozumi so pandemija influency, kotraž so w třoch žołmach po cyłym swěće z powyšenej ratu letality jewi. Pomjenowanje španiska gripa złožuje so na wubuch chorosće w Madridźe w pózdnjej meji 1918. Dźensa so z toho wuchadźa, zo pochadźeše tuta influenca prěnjotnje z USA. W Němskej wužiwaštej so za to pomjenowani »Flandern-Fieber« abo »Blitzkatarrh«, jendźelsce pak husto »three-day-fever« abo »purple death«, dokelž so koža potrjechenych pobrachowaceho kislika dla husto ćmowomódrje barbi. Prěnja žołma chorosće jewješe so w nalěću 1918 a w juniju so w němskich časopisach z wjerškom prěnjeje žołmy wo tym pisaše. Druha žołma w nazymje samsneho lěta bě po zdaću hórša, hladajo na ličbu smjertnych woporow. Za Němsku trochowaše so, zo dwaj wot třoch wobydlerjow schorještaj. Hladajo na smjertne wopory njebě třeća žołma, kotraž wubuchny w februarje lěta 1919 we Wulkej Britaniskej, tak sylna. Wona rozpřestrě so w meji do druhich krajow, doniž njezachadźeše 1920 w Americe a Europje.
Jara wysoke mnóstwa smjertnych woporow w relatiwnych ličbach, přirunujo ze zapadnymi krajemi, žadaše sej španiska gripa w južnych krajach a kolonijach. Dohromady sta so 50 do 100 milionow ludźi z woporom pandemije, wjac hač direktnje přez Prěnju swětowu wójnu.1 Spěšnosć wupřestrěća gripy zwisowaše z wutworjenjom swět přesahowaceje transportoweje a komunikaciskeje syće za zastaranje frontow w Europje za čas wójny2.