text:
Świyntochłowice: Chaja we sklepie
Policyjōny z Kōmyndy Miastowyj Policyje we Świyntochłowicach zastawiyli 28 lŏt starego sprŏwcy porwaniŏ rozbōjniczego. Miyszkaniec Świyntochłowic nojprzōd porwoł tŏwŏr ze sklepu, a potym, jak ôchrōniŏrz prōbowoł go zastawić, ôn sie szarpoł, by utrzimać porwany statek przi siebie. Terŏz grozi mu nawet 10 lŏt heresztu.
Świyntochłowscy szandarzi dostali zgłoszynie ô popołniyniu przestympstwa w jednym ze sklepōw. 28 lŏt stary chop mioł porwać tŏwŏr. Dozdrzoł to ôchrōniŏrz i prōbowoł ôdebrać ukradziōne przedmioty. Doszło do szarpaczki. Policyjōnōm podarziło sie jednak zastawić sprŏwcy. 28-latek usłyszoł już ôbskarżynie. Decyzyjōm prokuratury dostoł dozōr policyjny. Ô dalszym jego losie uzdŏ gyricht. Grozi mu nawet do 10 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Świyntochłowice


c: text/html

text:
Hišće dwaj tydźenjej hač k prezidentskim wólbam w Pólskej
Waršawa. Wulki wuspěch wuwojował je kandidat opozicionalneje Wobydlerskeje platformy za zastojnstwo prezidenta Rafał Trzaskowski. Waršawski wyši měšćanosta měješe runje sydom dnjow chwile, zo by 100 000 podpěraćelskich podpismow znosył, kotrež dyrbi po wólbnym zakonju předpołožić, zo móhł kandidować. Jako jeho pomocnicy wutoru dopołdnja kartony z lisćinami wólbnej komisiji přepodachu, běchu w nich lisćiny z wjace hač 1,6 milionami podpismow. Wosebje wjele hłosow nazběrał je Trzaskowski w městach. Na widejach pokazowachu dołhe rynki ludźi w Krakowje, kotřiž sćerpnje na Hłownym torhošću čakachu, zo móhli so do lisćin zapisać. Podobnje bě to w Zakopanym a we Łódźi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Za mnohotnosć a tolerancu
Grodk (SN/ch). 37 zastupjerjow šulow, młodźinskich a měšćanskich zarjadnišćow, towarstwow, zwjazkow, zhromadźizny měšćanskich zapósłancow kaž tež ewangelskeje a katolskeje cyrkwje je minjeny kónc tydźenja na dźěłarničce přichoda w Grodkowskim Hórskim hrodźiku wiziju wo swojim měsće w lěće 2050 wuwiwało. Po jich předstawach měł Grodk potom profitować wot mnohotnosće generacijow, etnijow a nabožinow, měł pěstować tolerantnu a přećelnu zhromadnosć, podpěrać lokalne hospodarstwo, njeměł pak ekstremizmej žadyn rum skićić. Za to ma město hosći a nowych wobydlerjow wutrobnje witać. Jedyn z tajkich projektow, kotryž je zdobom wuslědk dźěłarnički, ma prawidłowne zetkanja generacijow zmóžnjeć. Hižo bórze chcedźa měsačne zetkanja na měnjacych městnosćach zahajić.
Pisany platowy dom


text: Wjace hač 100 wopytowarjow – mjez nimi tójšto dźěći – přichwata minjenu sobotu do gratownje Dźěžnikečanskeje dobrowólneje wohnjoweje wobory na dźeń wotewrjenych duri. W chłódnej garaži poskićachu tykanc a kofej kaž tež dalše napoje. Pozdźišo sydachu tež pražene kołbaski. Njepobrachowaše samo mopedist z připowěšakom, z kotrehož wón dźesać družin lodu poskićeše. Dźěći móžachu so na skakanskim hrodźe zabawjeć a za dołhim blidom sedźo molować a paslić. Wjesnjan Benno Jacob z Lipšćanskeje wohnjowoborneje centrale je zwučowanje młodźinskeje wobory z wosom młodostnymi zajimawje moderěrował. Po alarmowanju přismalichu woni do gratownje, zdrasćichu so, wukładźechu hadźicy, přizamknychu je hydrantej a podusychu woheń z třomi sykawami. Wšitko z prawymi komandami zmištrowachu. Přiklesk přitomnych běše jim zasłuženy dźak.


text:
Luksymburg
Luksymburg, Wjelge Kśůnżynstwo Luksymburga (Lëtzebuerg) – państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje. Grańica mo ze Francyjům uod połedńa, Mjymcůma uod wschodu a Belgijům uod zachodu a půłnoce. Ńy mo dostympu do morzo. Je to nojmńyjsze ze trzech krejůw kere wlazujům we skłod Beneluxu. Krům Beneluxu, Luksymburg noleży tyż do Ojropejskij Uńiji a NATO.
Je to krej wysoko rozwińůny, we gospodarce důminuje sektůr usugowańo, a nojbarzi - bankowość. Hůtowo industryjo (nojwyższo na śwjeće produkcyjo stali na mjyszkańca) a tyż spożywczo, cymyntowo a inksze. We bauerstwje nojwjynksze znoczyńy mo chůw bydła a uprowjańy zbożo a burokůw. Coroz srogsze znoczyńy mo turystyka.


text: Hórki (JK/SN). Prjedy hač sej gmejnscy radźićeljo w Chrósćicach swój zasłuženy dowol popřeja, wobzamknychu woni na swojim wčerawšim posedźenju wjacore wažne naležnosće, kotrež maja přichodnje zwoprawdźić. Za wšelake twarske naprawy su wjesnjanostu Marka Klimana (CDU) społnomócnili, hospodarsce najpřijomniše poskitki přiwzać a wotpowědnje rozsudźić. Tak ma wón podpisać honorarne zrěčenje za inženjerske planowanje přetwara Chróšćanskeje nawsy a areala při Cyrkwinskej horje. Za tele naročne předewzaće je gmejna tež próstwu wo spěchowanje zapodała a nadźija so wo přizwolenje. Wotpowědny program předwidźi spěchowanje we wobjimje 75 procentow. Swójski podźěl wozmje gmejna z pjenjez, kotrež je jako myto w lońšim wubědźowanju simul+ dobyła. Kajka ma Chróšćanska nawjes jónu wupadać, móžachu sej zajimcy na njedawnym zarjadowanju w „Jednoće“ wobhladać.


text:
Gynsipympki, Paktofonika i ślōnske noblisty
Eli ftoś kozōłby Wom forsztelować sie konkurs do szkolorzy, to na zicher byście forsztelowali sie znerwowane bajtle we biołych oberhymdach i wybiglowanych keckach/galotach, a wele nich lagramyncko strasznych rechtorōw, kere pytajōm sie ich ô roztomajte ciynżke rzeczy. Nale to niy ma obrozek, kery zoboczycie na finale Wojewōdzkigo Konkursu Wiedzy ô Regionie “Silesia Incognita”.
Latoś finał bōł we sobota dwanostego czyrwca we tyskij Szkole Podstawowyj nr 37 im. Makuszyńskigo, kero rychtuje tyn konkurs wroz ze Muzyjym Miyjskim we Tychach. Udział wziynło trzydziści nojlepszych manszaftōw, kere jury (kludzone bez dochtora Michała Dziōbka) wybrało spostrzōd bezma setki inkszych, kere wziynły udział we eliminacyjach. Nojlepsze ôkozały sie Aleksandra Morawiec i Anna Musioł, frelki ze Szkoły Podstawowyj im.Pawła Stalmacha w Przegędzy i to ône bydōm rajzować do Bruksele z Europosłym Łukaszym Kohutym, kery już drugi roz robiōł za patrona honorowego i drugi roz fōndnōł tako rajza nojlepszyj drużynie. Nale inksze manszafty tyż jechały do dōm rade, dziynki piyknym nagrodōm (m.in.ślōnske treski i ksiōnżki), fōndniyntym bez nowego sponsora, firma www.kajonshow.pl.
Nojważniyjsze je to, co we finale kożdy miōł mocka szpasu. Szło sie posuchać ślōnskij muzyki (była Trzecio Symfonio Henryka Mikołoja Gōreckigo, ale bōły tyż kōncki Paktofoniki, Myslovitz i Kata), trza było wiedzieć w kerych obozach po drugij wojnie światowyj trzimali naszych starzikōw, jak wyglōndała Maria Goeppert-Mayer, kere ślōnske manszafty zrobiyły majstra we hokeju i na kero Ślōnzoczka godali “Gynsipympek” (angelske “Daisy”, polsko “Stokrotka”). Latoś we Tychach zaś udowodnili, co ô Ślōnsku do sie uczyć tak, coby kożdy miōł z tego szpas: i bajtle i rechtory.
Foto: Grzegorz Krzysztofik


text:
Jan Bohuwěr Mučink
Jan Bohuwěr Mučink (němsce Johann Traugott Mutschink; * 12. decembra 1821 w Njechanju, † 24. januara 1904 w Zemicach) bě serbski ludowy spisowaćel, wučer a domiznowědnik. Słušaše srjedź 19. lětstotka k załožerjam swětneje serbskeje wuměłstwoweje prozy a pisaše pod pseudonymom „Horisław“.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so w Njechanju pola Lubija jako syn chěžkarja a nadróžneho dźěłaćerja Jana Mučinka a jeho mandźelskeje Hańže, rodźeneje Eiseltec. Po ludowej šuli w Dažinje, hdźež bě Korla Awgust Mosak-Kłosopólski jeho sobušuler, móžeše so z chudych wobstejnosćach pochadźacy Mučink z podpěru sakskeho knježerstwa wot lěta 1839 při Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje wukubłać dać. Tam bě w samsnej šulerskej generaciji kaž na přikład Korla Awgust Kocor, Michał Domaška, Jan Wjela-Radyserb, Michał Rostok a Jan Bartko. Po zakónčenju seminara dósta wot lěta 1842 najprjedy městna jako pomocny wučer w Klukšu, Barće, Bolborcach a Njeswačidle. 1845 sta so z wučerjom noweje šule w Zemicach. Po 45-lětnej dźěławosći jako Zemičanski wučer poda so 1890 na wuměnk. Wón bu pochowany na pohrjebnišću w Zemicach-Tumicach po boku swojeje mandźelskeje Juliany Luisy, rodź. Dammec (1835–1898).
Roman Herta Bohumile Šretroveje z lěta 1965 tematizuje mjez druhim wuske přećelstwo mjez Janom Bohuwěrom Mučinkom a Hertu Wićazec.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mučink słuša k aktiwnym młodym serbskim wučerjam doby narodneho wozrodźenja. W lěće 1843 jima so Mučink k prěnjemu razej słowo w nowinach a podpěraše w nastawku serbske narodne hibanje, kotremuž porokowachu němscy liberalisća pozdatne panslawistiske prócowanja k lěpšemu Ruskeje. W swojej replice mjenowaše město toho zbudźenje serbskeje kultury jako zaměr hibanja. W lěće 1847 słušeše k załoženskim čłonam Maćicy Serbskeje. W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 skutkowaše jako zapisowar burskeju towarstwow w Njezdašecach a Stachowje. Dla swojeho 1849 wozjewjeneho pisma „Ribowčenjo abo politiske powědančko z nětčišich časow“ steješe pod wobkedźbowanjom sakskich zarjadow dla „sylnych demokratiskich tendencow“. 1850 wozjewi so dalše powědančko „Hród na Zhorjelskej horje Landskrónje“, kotrež so runje tak ze strony wyšnosće kritizowaše, na čož namołwichu jeho k zdźerženju za powołanje wučerja trěbneje loyality a neutrality.
Tomu sćěhujo wozjewješe Mučink w slědowacych lětach w němskich nowinach kaž „Sächsischer Erzähler“ abo „Gebirgsfreund“ mnoholičbne powědančka, basnje, jězbne rozprawy a nastawki, kotrež mějachu jako temy předewšěm přirodne podawki, ratarstwo, zahrodnistwo a pčołarstwo. Nimo toho pisaše přinoški wo stawiznach serbskeho ludu a předstaješe serbske wosobiny.
1856 załoži so w Zemicach po Mučinkowym namjeće pčołarske towarstwo.
Dźensa je w Zemicach-Tumicach dróha po Mučinku pomjenowana.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Šołta: Mučink, Jan Bohuwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 396sl.
- Jörg Nadolny: Pisaše a wozjewješe bjez přestawki. W: Serbskich Nowinach, 17. septembra 2021 (Předźenak), str. 2
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunca: Krótkobiografija na stronach Sakskeje biografije (hsb.)


text:
Cosi do śmiychu, sranda, błozna...
Opowiym Wóm dzisio takóm historyje s mojigo żywobycio. Jeżech s familije, kiero dycki była blisko kościoła, a dycki my chodzowali na msze w niedzielym. Foter był ministrantym, drugi na dziedzinie po farorzu, ale trefił na mojóm Matkym, tóż żech sie jo urodził, a mie też hned na ministranta do kościoła posłali, cobych przed ołtorzym służył. Roki leciały, niedowno mi było osimnost, tóż Foter mie wzión ku stole a tak do mie prawi: - Mój chłapcze, pódź haw, musisz cosi wiedzieć, bo uż mosz swoji roki, a bydziesz mioł kupa wyborów w życiu. Baji, ożynisz sie abo ni. Jak sie ożynisz to żeś przepod, ale jak sie nie ożynisz to mosz dwa wyjścia: abo cie weznóm do wojska, abo pójdziesz za farorza. Jak pójdziesz za farorza to żeś przepod, a jak cie weznóm do wojska, to mosz dwa wyjścia: abo cie weznóm do kuchynie, abo cie ciepnóm na frónt.Jak cie weznóm do kuchyni to żeś przepod, a jak cie ciepnóm na frónt, to mosz dwa wyjścia: abo cie zabijóm, abo cie weznóm do niewoli. Jak cie weznóm do niewoli, to żeś przepod, ale jak cie zabijóm, to mosz dwa wyjścia: abo cie zakopióm w piosku abo w ziymi. Jak cie zakopióm w piosku, to żeś przepod, ale jak cie zakopióm w ziymi, to mosz dwa wyjścia: abo na ciebie wyrośnie stróm abo kwiotek. Jak na ciebie wyrośnie kwiotek, to żeś przepod, ale jak na ciebie wyrośnie stróm, to mosz dwa wyjścia: abo cie przerobióm na forszty, abo na papiór. Jak cie przerobióm na forszty, to żeś przepod, ale jak cie przerobióm na papiór to mosz dwa wyjścia: abo trefisz do haźla chłopskigo, abo do babskigo. Jak trefisz haźla chłopskigo to żeś przepod, ale jak trefisz do babskigo to mosz dwa wyjścia: abo sie tobóm baba utrze s przodku abo ze zadku. Jak sie tobóm utrze ze zadku to żeś przepod, bo to je tak, jakbyś trefił do chłopskigo haźla. Ale jak sie tobóm utrze s przodku, to tak, jakbyś sie ożynił...
Jedyn Górol szoł s babóm i ze synkiym przez rzyke. Synkowi było możne ze siedym roków. Na postrzodku rzyki baba sie go pyto:
- A kaj je Jóntek?
- Nie starej sie o niego – prawi chłop – kludzym go za rynke.
W gorolskim kojściółku wypyrczóne gaździnki klynczóm przed ołtorzym i rzykajóm.
Naros jedna se drzisła. Srobiła sie czyrwióno po gymbie, zatkała se noc i prawi:
- Kiero to, kiero?
A Staro Maciejowa ji prawi:
- A tóż co, Jaśkowa? Mosz dwie rzici, że nie wiysz kiero?
Baca z gaździnóm jadóm do pola:
- Posłuchej chłopie - prawi gaździno – cosi sie mi zdo, że naszo Mania jest w ciónży.... yny jako to je możne? Galana ni mo, na muzyki nie chodzi, w nocy spi z nami...
- A, bo z wami tak je dycki – szkubnył sie baca - w nocy się poodkrywocie, rzić wypniecie, a po ćmoku poznej człowiecze kiero rzić je czyjo…
Starka, kiero mo osimdziesiónt roków prawi wnuczce:
- Wiysz poszłach na galan s chłopym kiery mo dziewiyndziesiónt roków
- I jako było, wyrzóndzej...
- Wiysz musiałach go trzi razy wyfackać po gymbie
- Czymu? Chcioł co po tobie?
- Ni, myślałach że je mortwy...
Jozef prawi swoji babie:
- Posłuchej zaroz wyciepiym to zdziorbo, fórt yny pokazujóm same programy o warzyniu!
- Jozef, to ni ma telewizor, to je mikrowela...
Chłop robi wajecznice w kuchyni, naroz wleciała baba a ryczy:
Dowej pozór!!! Wiyncyj masła!!! Pierónie, smażisz za kupa wajec na roz!!! Prawiym, że za kupa!!!Rosfyrtej!!! Rozfyrtej wartko!!! Dej eszcze kapkym masła!!! Kany mosz to masło?!!! Wajca Ci sie przilepióm!!!Dowej pozór!!! Prawiym Ci, cobyś dowoł pozór!!! Nigdy mie nie posłechniesz, jak robisz wajecznice!!! Nigdy!!!Poobracej ty wajca!!! Wartko!!! Jeżeś przigłupi?!!! Wali Ci na dekiel?!!! Sól!!! Wsuj tóm sól!!!
Chłop sie podziwo na babe a prawi:
- Przestón, myślisz że nie poradzym srobić wajecznicy?
- Jo Ci yny chciała pokozać, jako sie czujym kiej jadym autym, a Ty siedzisz kole mie...
Karol prawi do Jónka:
- Wiysz, jo se myślym, że kawa w człowieku rodzi przeogrómnóm agresje.
- Czymu?
- Wczora żech prziszoł do chałupy s haryndy, we kierej żech wypił dwanoście piw. Moja baba przes tyn czas wypiła yny dwie kawy, a była tak nasrano, że mie chciała pobić...
Synek idzie sie do farorza wyspowiadać a prawi:- Proszym ksiyndza, myślym, żech je opyntany. Cały dziyń słyszym jakisi głos, kieri mi prawi, co móm robić...- Synku, to ni ma żodne opyntani, jeżeś żonaty...
Dziołucha sie pyto Mamy:
- Mamo, a tyn szumny mantel to ci Ojciec kupił?
- Ty głupio, jak jo bych na Twojigo Ojca spolygała, to bych ani Ciebie ni miała...
Baca siedzóm na Gróniu przed Sałaszym, prziszoł ku nimu letnikorz a prawi:
- Baco, grocie na hóślach?
-Ni-
A Wasza baba gro?
- Ni
- A ujec abo ciotka grajóm?
- Ni
- A na ozajst nie znocie kogosikej, gdo gro na hóślach?
- Ni-
Letnikorz zeszoł s wysokigo grónio na dolinym, a baca woło s wyrchu:
- Panoczku! Panoczek tukej przidóm a chute!
Letnikorz sie wydropoł na wysoki gróń, cały je spocóny, a nie poradzi dychać, co go tak ta cesta wymynczyła. Jak se uż siod na kamiyń kole bacy to prawi:- Co baco żeście po mnie chcieli?
- Panoczku, chciołech wóm rzyc, że móm eszcze szwagra, ale łón też nie gro na hóślach...
Synek s Warszawy sie ożynił s dziołuchóm s dziedziny, a było go za nióm kapke gańba, bo wyrzóndzała po naszymu, tóż coby jóm kapke nauczyć miejskigo życio jóm posłoł do ciotki do Ameryki. Za miesiónc dziołucha przileciała na spadek, wylazujeze samolotu a woło do synka:
- Heloł bejbi! Heloł bejbi!
Synek se myśli, no terazy to uż bydzie tako baba s wielkigo miasta. Yny że dziołucha woło dali:
- Heloł bejbi! Uż żech sie wróciła spadki, a było mi za Tobóm przeogrómnie teschno!
Wiysz Jozef, moja baba mi oto prawi:
- Jo Cie uż wiyncyj s chłopami do aryndy na piwo nie puszczym!
A jo nic, yny żech se pomyśloł:
- Hanko, tela roków po ślubie, a Ciebie sie fórt błozna dzierżóm...
Chłop sie dziwo, jak baba biere wórszt a nożym obcino kóńce przed warzyniym. Pyto sie ji:
- Cóz to wyprawiosz s tym wórsztym?
- Moja mama tak robiła, to jo też.
Chłop zwóni do teściowej:
- Witej mamo, wiysz moja baba obcino kóńce wórsztu, nim go wciepie warzić do wody.
- Wiysz jo tak robiła, bo żech to widziała u mojij mamy.
Naros w telefónie starka ryczy:
- Eszcze ście se nie kupili wiynkszego garca!?
Mama sie pyto synka:- Janku jako sie czujesz we szkole.- Mamo jak na kómisaryjacie, fórt sie mie cosi pytajóm a jo nic nie wiym.
Baba sie wadzi s chłopym a ryczy:
- Jak żech sie za ciebie wydowała to żech isto była głucho a ślepo!
- Nó widzisz s jakich ciynżkich nimocy żech cie wylyczył...
Mój starzik dycki prawili:
- Nim poseblykosz babe, to se pomyślij, esi mosz grejcary, coby ji kupić nowe lónty, w kiere jóm pooblykosz.
Starzika piyrszy ros w żywocie wziyni do tyjatyru do Cieszyna. Wnuki sie go potym pytajóm:
- Starziku i jako sie Wóm podobało?
- Wiycie przełogrómnie sie mi podobało, a nejbarży na sóm kóniec, bo dowali mantle, tóż żech zebroł trzi.
Synek sie pyto dziołuchy:
- Jako Ci je na miano?
- Joanna (Jo Anna)
- A jo je Jyndrys, też żech że stela.
Była na dziedzinie jedna dziołucha, kiero przeogrómnie miała rada chłopów. Jak zaczła chodzić nie sama, a potymurodziła, to poszła do sóndu, bo chciała coby ojciec dziecka płacił alimynta, ale nie poradziła pokozać chłopa,s kierym to miała. Tóż sónd uznoł, że trzeja wziónść krew łod wszystkich chłopów na dziedzinie, aji łod sołtysa. Sołtys wloz do gabinetu, a wszyscy chłopi czakajóm przed dwiyrzami, sóm przełokropnie nerwowi a przedreptujóm. Naroz sołtys wylazuje a prawi:
- Chłopy nie starejcie sie, óni nie dóndóm gdo je ojcym, bo krew bieróm s palca...
W magacynie Hanka sie nasrała na chłopów a prawi:
- Uż tego je dość, wiyncyj piwa ani gorzoły nie dostaniecie na zeszyt!
Odzywo sie jedym ożralec a prawi:
- Nale Hanko, jak nie bydziesz pisać w zeszycie, to jako to wszystko spamiyntosz?
- Gazdo, Wasze kónie kurzóm?
- Ni!
- To sie Wóm poli stodoła.
Siedlok prawi sołtysowi:
- Wiysz dokupiłech se dziesiynć hektarów gróntu przi sztrece.
- Dyć wiym.
- Skónd?
- Twoji kónie łod rana sie chowióm u mnie w masztali.
Tirówka stoji przi ceście. Podjyżdżo do nij siedlok na traktorze a pyto sie:
- Wiela?
- za 150 srobiym wszystko co bydziecie chcieć.
- Tóż dobre, siadej jadymy kopać ziymnioki a targać rzepe!
Dwie starsze paniczki se rosprowiajóm:
- Wiysz Haniczko, kiejsi jak mi było dwacet roków, a poszłach do dochtora, bo mie bolało w karku to żech sie musiała cało poseblykać. A terazy styknie jak ściepiym mantel.
- Nó widzisz Jewka, jako ta medycyna poszła do przodku.
Jozef prziszoł w nocy ożrały do chałupy. Wszyndzi ćma, maco ściany, zakopnył o tepich, kopnół do lawora, w kóńcu woło:
- Mania, zacznij narzykać, bo nie poradzym trefić do legiera!
Baba s chłopym se siedli przed telewizorym a akurat tam był program o eutanazyji.
Naroz chłop prawi:
- Wiysz jakbych kiedy, nie dej Boże ulegnył, a musiołbych być podłónczóny we szpitolu do aparatu s telewizorym, a do flaszki s rurkóm, przes kieróm mie bydóm kormić, to lepszy mie łod tego pieróństwa odłónczcie. Naros baba stowo, wylywo piwo a gasi telewizor...
Starka mieli jednóm jałówke. Pomyśleli se, że by było dobre, coby miała cieloka a dowała mlyko, tóż pozwała chłopa, co zapłodnio krowy. Tyn prziszoł, poklepoł jałówke, pooglóndoł jóm a prawi:
- Paniczko, narychtujcie mi lawór s ciepłóm wodóm, mydło a uciyrok.
Starka wszystko narychtowali a niesóm aji wieszok. Insyminator sie pyto:
- Nale paniczko na co mi ty wieszok?
- Tukej se panoczku powieście galoty...
Synek prziszeł s wojska, tóż jego Foter mu zaczół chledać baby. Poszeł do drugij dziedziny, a jak sie wrócił na spadek, to prawi synkowi:
- Posłuchej, ani nie wiysz jakóm żech Ci naszeł galanke.
- je piekno?
- Eszcze jak. Ani nie wiysz jak warto siano widłami podowo do sómsieka!
Chłop całóm noc pił s kamratami, bo jedym s nich sie żyni, tóż musieli to jakosik obloć. Wlazuje wczas rano do chlywa s amperkiym a idzie podoić Mućke. Naros krowa mu prawi:
- I co chlastało sie w nocy?
- Tóż wiysz Mućka, to kawalerski my musieli Jónkowi przepić.
- Boli głowa?
- Jak pierón, ani nie prow...
- Tóż dobre, chyć mie za wymiyń a jo zacznym skokać...
Niedźwiydź szoł w nocy przes las. Było ćma, tóż nie widzioł cesty a wpod do wielkucnej jamy.
Fest sie potrzaskoł a wybił se wszystki zymby. Zastarane zwierzynta poszły do lasa go hledać.
Zajónc mioł silnóm baterke, kiero mu fest świyciła, doszeł do tej jamy, kany niedźwiydź wpod,
świyci na dół a słyszy, że cosik tam szuści. Pyto sie:
- Gdo tam je:
- Nieświyć!
- Tóż dobre nie bydyć świycił.
Zajónczek zgasił baterke a poszoł spadki do chałupy...
Siedlok sie pyto drugigo siedloka, kiery sie jónkoł:
- Wiela mosz królików?
- Trzi...trzi...trzista...
- Aż tela?
- Ni, ni,ni...trzi stare... a jedyn młody...
Siedlok prziwióz ziymnioki ku chałupie a woło:
- Hanka ziymnioki żech prziwióz, trzeja jich ściepać do corka do piwnice. Kóń to usłyszoł a prawi se:
- Ja, ja ón jich prziwióz...
Chłopu w zogrodzie urosło wielkucne jabko, kiere wożyło aż dwie tóny. Wraził go na drabiniok, a
zawióz do skupu, coby go sprzedać, jednako żodyn go nie chcioł. Dziepro wieczór do niego podeszeł jakisi chłop a prawi:
- To je Wasze jabko?
- No moji.
- To jedźcie se spadki z nim do chałupy, bo mi chrobok zeżroł psa!
We Wilije chłop jedzie ku chałupie wozym, a kole niego leci pies. Kóń lyniwie drepce, tóż chłop go pogadnio karwaczym.
Naros kón mu prawi:
- Eszcze ros mie flinkniesz to cie śpiepiym a bydziesz szoł pieszo.
Chłop ni może uwierzić, spiepoł czopke a prawi:
- Piyrszy ros słyszym, coby kóń wyrzóndzoł.
- Jo też, prawi pies.
Jedyn siedlok chcioł sprzedać gospodarke, tóż okludzoł po nij kupca. Tyn sie go pyto:
- Czymu ta pasieka s hólami stoji tam blisko cesty? Dyć pszczoły mogóm kogosi pogryźć.
- Wiycie, ty hóle tukej stojóm uż dziesiynć roków, a eszcze żodnego nie pogryzły - prawi gazda.
Kapke eszcze powyrzóndzali, a potym sie założyli. Kupiec mioł być prziwiónzany sagi do strómu łod rana do wieczora, a esi by go ugryła pszczoła, tak kupi gospodarke o połówke łacniejszy. Jak go pszczoła nie ugryzie, to zapłaci za nióm o połówke wiyncyj. Wieczór gazda idzie pod stróm, kany je uwiónzany kupiec. Tyn je cały je blady, jak go roswiónzali, to ledwo stoł na nogach. Siedlok se pomyśloł: "tóż uż żech przegroł zakład..."
Pyto sie kupca:
- Tóż co, kaj Was kiero pszczoła ugryzła?
- Nigdzi mie nie ugryzła, ale rzeknijcie mi gazdo, czymu żeście nie uwiónzali tego cieloka!?
Chłop prziszoł do kamrata, a we dwiyrzach stanyła jego baba.
- Witej Hanko, jo do Jarka.
- A jo kosiarka!
Rosprowiajóm dwa siedlocy:
- Ty jako to robisz, że twoja teściowo tak rada Ci kopie na zogónach?
- Wiysz fórt ji prawiym, że je na to za staro...
Chłopi chcieli zwożyć babucia, bo go chcieli zawiyźć na spynd, ale ni mieli wogi, tóż dali kormika na jednóm stróne forszta, a pore wiynkszych kamiyni na drugi kóniec, aż sie tyn forszt wyrownoł.
Jedyn s chłopów prawi:
- Nó, terazy eszcze sie muszymy dozwiedzieć, wiela wożóm ty kamiynie.
Chłop u psychiatry:
- Panie dochtorze, tak mi sie zdo żech je przigupi, a wali mi na dekiel.
- Czymu tak myślicie panoczku?
- Jak żech leżoł w nocy w legierze, to słyszołech jak szafa wyrzóndzo.
- Tóż jako?
- Tóż szafa prawi: Ty Hanka, ón uż spi?
- A moja baba: na ni musisz kapke doczkać.
- Tóż dobre, to se uż pójdym.
- A jo na to: nigdzi nie idziesz, ni ma ześ eszcze spłacóno!
Chłop prziszoł do wróżki, bo sie chcioł cosi mało wiela dozwiedzieć, co go czako.
Wróżka sie dziwo do kule ze szkła a prawi:
- Widzym Panoczku, że mocie dwoje dziecek.
- Tak myślicie wróżko?
Chłop sie zaczón śmioć a prawi:
- Móm troje dziecek.
Wróżka sie zaczła śmioć a prawi:
- To Wy se panoczku tak myślicie...
Jedyn chłop sie dostoł do szpitola do Cieszyna na operacyj oka, bo mioł zaćme. Jakosi
miesiónc po operacyji jego baba podała dochtorów do sóndu, bo chłop uż nie chcioł s nióm
w legierze nic robić. Przedtym to robili aji kazdy dziyń. W sóndzie syndzia sie pyto
ordynatora:
- Panie dochtorze coście srobili tymu chłopu, że ni mo chynci na seks?
- Wysoki sóndzie, my mu nic nie srobii, my mu yny poprawili wzrok...
Baba sie pyto chłopa:
- Coś mi kupił na rocznicym ślubu?
- Póć haw ku oknu. Widzisz tego czornego Mercedesa tam hanej pod płotym?
- Tóż toć że widzym.
- Nó, to w takim kolorze żech Ci kupił póńczochy...
Starka wlazujóm do autobusu a prawióm:
- Panie szofer chcecie lyskowy orzech?
- Tóż dejcie.
Na drugi dziyń zaś starka prawióm szoferowi:
- Witóm Was, chcecie lyskowy orzech.
- Dejcie, bo tyn wczora był przełokropnie dobry.
Na trzeci zaś starka prawi szoferowi:
- Chcecie orzech?
- Ja, a rzeknijcie mi paniczko, skónd ty orzechy mocie?
- Panoczku, na jak żech wycyckała Toffifee to mi zbył orzech, kierego ni mogym pogryźć...
Paniczka zwóni na policje, że ji gdosi okrod auto:
- Panie policajcie, złodzieje mi wykradli s auta wolant, pedały a aji szalterpake.
Za chwile paniczka zwóni na Policje zaś:
- Panoczku wyboczcie, myślałach, że mi auto wykradli, bo żech se siadła do zadku...
Wlazuje chłop do magazynu s puzzlami a prawi:
- Paniczko, dejcie mi wielkucne puzzle.
Paniczka wycióngo taki, w kierych je 100 kónsków. Chop jich oglóndo a prawi:
- Taki, to moji dziecka ukłodajóm we sztwierć godziny.
Baba wycióngo taki, w kierych je piyńcet kónsków. Chop prawi.
- E, taki to moja baba ukłodo w pół godziny.
Baba nasrano, dowo mu nejwiynksze jaki mo, w kierych je tysiónc kónsków.
- Paniczko, taki to jo sóm ułożym w godzine.
Baba sie nasrała a prawi:
- Wiycie co idźcie na prociw do piekorza, kupcie se raczy brezle a poskłodejcie s tego chlyb!
Baba ajzybanera, kiero miyszkała w chałupie przi sztrece, kany jeździły cugi, se kupiła szafe.
Chłopi jóm wniyśli do chałupy, postawili przi ścianie, przejechoł cug, a szafa sie obaliła.
Paniczka se myśli, nó darmo, pujdym po sómsiada, coby mi pómóg, bo mój je na szychcie.
Sómsiod prziszoł, podziwoł sie na szafe, a przikryncił jóm do ściany śrubkami. Przejechoł cug, a szafa zaś
sie obaliła. Sómsiod prawi babie:
- Wiycie co, pyty zróbcie mi kawe, jo wlezym do szafy, a bydym sie dziwoł, kiery śrubek wypaduje, że sie ta szafa bulo.
Jaktóż tam wrażym wiynkszy.
Tóż dobre, sómsiod jako prawił, tak srobił, wloz do szafy a czako. Baba srobiła kawe a dała na stół kónsek buchty.
Naroz do chałupy prziszoł chłop, bo dzisio mioł krótszóm szychte. Dziwo sie, na stole stoji kawa, buchta, a w szafie
cosi puko. Otwiyro szafe, a sómsiod mu prawi:
- Jozef, możesz mi chned dać w pysk, bo i tak nie uwierzisz, jak Ci rzeknym, że tukej czakóm na cug...
Rechtorka na biologiji prawi dzieckóm:
- Dzisio wóm łopowiym, skónd sie bieróm dziecka.
Jónek sie głosi a prawi:
- Pani rechtorko jo uż chledoł dziecek w kapuście, to mogym iść do chałupy?
Starka jadóm windóm. Na trzecim piyntrze wlazuje paniczka przeogrómnie naperfumowano, dziwo siena starke s wyrchu a a prawi:
- perfum za sztyrysta złotych, tymu tak wónio.
Na szóstym piyntrze wlazuje nastympno paniczka, kiero tak wónio, że aż w nosie gryzie.
Dziwo sie na starke a prawi:
- na sobie móm perfum za siedymset złotych.
Starka uż ni może dychać, jak winda sie zastawiła na dziesióntym piyntrze to se drzisła a prawi tym paniczkóm:
- Fazole, piynć złotych za kilo...
Taksówkorz wiezie paniczke s Cieszyna do Skoczowa. Jak uż dojyżdżali do jeji chałupy, to óna se wszymła, że nimo ze sobóm geldtaszki. Taksówkorz jak to usłyszoł, to sjechoł na miedze pod las, wycióngnył deke a rosłożył jóm na trowie.Baba mu prawi:
- Ale panoczku jo Wóm oddóm co do grosza za tyn kurs, nie róbcie mi nic, jo móm chłopa a troje dziecek!
Taksówkorz sie na nióm podziwoł a prawi:
- Klynkej na deke a targej trowe, móm dóma sztyrycet królików...
Dziołucha sie pyto Mamy:
- Mamo a aniołki majóm skrzidła a poradzóm fruwać?
- Ja a czymu sie pytosz Zofijko?
- Bo wczora żech słyszała, jak Tata prawił naszej niani: "Ty mój aniołku", to kiej óna bydzie fruwać?
- Uż jutro Zofijko...
Starka zanim umrziła, to prawi do swoji familije:- Spolcie mie, a potym popiół postowcie w garcu w Biedrónce.
- Ale starko tóż czymu?
- Bo wtynczas bydym wiedzieć na isto, że mie bydziecie nawszczywiać aspóń ros za tydziyń, a nie ros na rok we Wszystkich Świyntych.
Dwa chłopi sie dostali do nieba. jedyn prawi:
- Wiysz jo żech umrził ze zimna, ni miołech oblyczek a żech zamorz. A Ty?
- A jo żech umrził ze zdziwiynio.
- Tóż jako?
- Prziszełech ze szychty do chałupy, a moja baba leży sago w legierze. Dziwóm sie pod łóżko,do szafy, na balkón, do kuchynie, do szpajski, a umrził żech ze zdziwiynio, że nigdzi żodnego chłopa ni ma...
- Wiysz co, jakbyś sie podziwoł do lodówki, to by my eszcze oba żyli!
Baba sie budzi o drugij w nocy, żducho chłopa a prawi:
- Ty Jozef, chłopa mi sie chce...
- Zofija, przestóń, kaj jo Ci w postrzodku nocy chłopa nóndym!
Chłop leci na autobus a ryczy:
- Stójcie, zastawcie tyn autobus bo przidym nieskoro do roboty.
Ludzie w autobusie to usłyszeli, tóż wołajóm na szofera, coby doczkoł. Chłop sfuczany lezie po schodach, wycióngo legitymacyj a prawi:
- Nó, a terazy proszym bilety do kóntroli!
Foter kupił w Skoczowie na torgu tagigo robota, kiery dowoł facke po gymbie każdymu, gdo cygani.Posadził go na stołku ku stole jak wszyscy jedli łobiod, a pyto sie niejprzód synka:
- Coś robił po szkole?
- Pisołech zadani.
Robot drzisnół synka po gymbie.
Foter sie pyto eszcze ros:
- Coś robił po szkole?
- Byłech u Gynka, dziwali my sie na film.
Robot sie ani nie poruszoł.
- Jaki film? Pyto sie foter.
- Wiysz tako bojka.
Robot drzisnół synka zaś.
- Taki szpatny film, porno...Robot stoi.
Foter sie nasroł a prawi:
- Jak żech był tak stary jak ty, to żech ani nie wiedzioł co to je porno!
Robot fotra drzisnół po gymbie.
Odzywo sie Mama:
- Ha, ha, ha, widzisz Jozef ganc sie na Ciebie podoł!
Terazy robot Mame drzisnół po gymbie...
Letnikorz sie stracił na dziedzinie a pyto sie starki:
- Paniczko kaj miyszkajóm Kule?
- A za wiela?
- Za Pón Bóg zapłać.
- Tóż to niech Was Pón Bóczek kludzi...
Prziszoł zajónc do piekorza niedźwiedzia a sie pyto?
- Mocie dwumetrowy chlyb?
- Ni ma.
Pore dni zajónc chodził a pytoł sie o to samo niedźwiedzia. Kierysi dziyń zaś prziszoł a sie pyto:
- Mocie dwumetrowy chlyb?
- Móm, prawi niedźwiydź.
- Tóż to mi dejcie dwie żymły.
Rechtor napisoł w zeszycie dziołusze uwage:
- Zofija na lekcyji se nie dowo pozór a fórt wyrzóndzo.
Na drugi dziyń Zofijka pokazuje zeszyt rechtorowi, w kierym jeji foter napisoł:
- Panie rechtorze Zofija to eszce nic. Posłuchejcie kiedy jejóm Matke...
Był na dziedzinie jedyn wysrany siedlok. Ros se kupił ksiónżke, czyto jóm a co chwila gasi petryolke.Baba sie go pyto:
- Tóz czymu fórt tóm lampe gasisz?
- Przeca jak szkartujym, to nie muszym mieć światła!


text:
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.


text:
Feliks Steuer umar 30 mŏja 1950 roku, co ôznaczŏ, iże 1 stycznia 2021 roku podle ôrdōnku ô prawie autorskim autorske prawa majōntkowe do jego dzieł wygasły i ôd tego dnia mogymy je publikować bez potrzeby wykupowaniŏ licyncyje.
Steuer narodziōł sie we 1889 roku we Sulkowie. Sztudiowoł słowiańskõ filologijõ we Innsbrucku i na Ślōnskim Uniwersytecie we Wrocławiu. Po sztudyji wyrobiōł dyplōm rechtora i we Katowicach robiōł za rechtora i dyrechtora Państwowyj Gimnazyje Klasycznyj i Miastowyj Gimnazyje Matymatyczno-Przirodniczyj.
Do historyje ślōnskigo jynzyka przeszoł ôpracowaniym sztyrech dzieł ô mŏwie swojigo regiōnu. Dwie ś nich to naukowe prace dialektologiczne: „Dialekt sulkowski” z 1934 roku i „Narzecze Baborowskie” z 1937. Dwie nastympne to dziełka literacke: „Ostatni gwojźdźaurz” i „Z naszej źymjy ślůnskej”, ôba ze 1935 roku.
Mŏwa Baborowsko nŏleżała do dialektōw laskich, to znaczy tych, co ś nich Erwin Goj, co pisoł pod mianym Óndra Łysohorsky, stworzōł laski jynzyk literacki. Reszta prac tykała sie mŏwy ze Sulkowa, co je bliższŏ srogim ślōnskim dialektōm.
Do napisaniŏ „Ostatnigo gwojźdźaurza” i „Z naszej źymjy ślůnskej” stworzōł nowy alfabet, moc zbliżōny do sulkowskij wymŏwy. Tyn alfabet – po małych modyfikacyjach – bōł krōtko na poczōntku XXI stoleciŏ rychtowany i widziany za podstawã do kodyfikacyje ślōnskijgo jynzyka.
We Bibliŏtyce Silling idzie znojś ôba dziełka przetransliterowane do alfabetu ślabikŏrzowego, co ôznaczŏ, iże jejich tytuły zmiyniajōm sie na „Z naszyj ziymie ślōnskij” i „Ôstatni gwoździŏrz”. Jedyn i drugi je dostympny do czytaniŏ prosto ze strōny, jak tyż we formatach pdf, epub, mobi i txt.


text:
Prezident ČR na Ślōnsku
Miloš Zeman, prezident Republiki Czeskej, we dniach 24-26 wrzejśnia przebywŏ na bezuchu gospŏdarskim we Krŏju Ołomunieckim. Krŏj Ołomuniecki to we wiynkszości Morawy, ale jedyn powiat – Jeseniki – to historycznie Ślōnsk. Piyrszego dnia Miloš Zeman bōł we Ołomuńcu, kaj terfiōł sie ze hetmanym tego Krŏju, Jiřím Rozbořilem.
We wtorek bandzie w Przerowie i Szumperku, a ôstatniego dnia planowany je tyż bezuch prezidenta na ślōnskij tajli Krŏju Ołomunieckiego. Pojedzie do Mikulowic (blank blisko granicy ze Polskōm) a na nojwyższym wiyrchu Gōrnego Ślōnska, Pradziadzie, trefi sie ze hetmanōma Krŏju Ołomunieckygo i Krŏju Morawsko-Ślōnskygo. Tam bandōm gŏdać ô problymach tych ôbu krŏjōw, we kerych podzielōny sōm ślōnsky ziymie, co przinŏleżōm do Republiki Czeskej.
Foto tytułowe: Jakub Res [CC BY-SA 4.0], from Wikimedia Commons


text:
„Wažny je sylny diskurs wo identiće“, namołwja prof. Christian Voß w interviewje, kotryž je Julian Nyča z nim za nowy Rozhlad wjedł. Voß je profesor za južnosłowjanske rěče na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje a zaběra so wosebje ze słowjanskimi mjeńšinami w sewjernej Grjekskej, kotrež ze stron grjekskeho stata připóznate njejsu. Ze studentami slawistiki je nimo toho wjackróć w serbskej Łužicy był a naprašowanja a slědźenja přewjedł.
Kak móža zastupnicy mjeńšin a małych narodow sebjewědomje wustupować, rysuje Justyna Michniuk na přikładźe Shiny Novalinga z naroda Inuit, kotraž pěstuje na platformomaj Tik Tok a Instagram tradicionelne nadkyrkowe spěwanje (Kehlkopfgesang), z čimž po wšěm swěće wulki wothłós žněje. Zdobom skedźbnja wona na aktualne połoženje Inuit a wopisuje, kak je swoju identitu zaso namakała.


text:
Serbskosć młodźenca Georga bě přičina jeho smjerće. Dźewjaty błótowski krimi „Hra ze smjerću“ je telewizija ZDF póndźelu wječor wusyłała. Dotalna bajkojkosć Błótow dóstawa hrózbne akcenty.
„Serbja: Kulturna mjeńšina, kulturna wulkosć“ rěka reportaža studenta žurnalistiki Marcusa Döpela z Magdeburgsko-Stendalskeje wysokeje šule. Jutry chce wón z projektom pokročować.
Budyšin (SN/mwe). Filmowało je mustwo Marcusa Döpela njedawno w Dešnjanskim domizniskim muzeju, poda so w bliskosći na pućowanje k Čertowej horje a natoči interview ze znatym serbskim spěwytwórcom Berndom Pittkuningsom. Wopytało je dale wječorne ptačokwasne předstajenje Serbskeho ludoweho ansambla w Chróšćanskej „Jednoće“. Nimo toho pobychu filmowcy a žurnalisća w Berlinskej cyrkwi, hdźež su koncert skupiny Berlinska dróha nahrawali. Dosć materiala nazběrachu sej na dźěćacym ptačim kwasu SLA „Myška w mróčelach“ w Budyšinje a na ptačokwasnym swjedźenju 25. januara w Pančičansko-Kukowskej pěstowarni CSB, hdźež rozmołwjachu so z wjednicu Petru Bačcynej. Na planje hišće maja, natočić jutrowne křižerske procesiony a spočatk junija Błótowsku bajowu nóc.
Budyšin (CS/SN). Prašenje, čehodla ludźo medijam hižo njedowěrjeja, je dale chětro aktualne. Tole pokaza so we wulkim wothłosu na přeprošenje na Budysku akademiju wčera wječor. Wulka žurla kubłanišća bě kopata połna, jako so Ine Dippmann, sakska krajna předsydka Zwjazka žurnalistow Němskeje (DJV), k tomule prašenju wupraji.
Najprjedy raz Ine Dippmann zwěsći, zo njemóžeš wo „tych“ medijach rěčeć. Jich spektrum je hoberski a narěči ludźi wšeho politiskeho nastajenja, wot prawicarskeho hač do lěwicarskeho zmyslenja. Po naprašowanjach je dowěra wobydlerjow tomu wotpowědnje rozdźělna: Tak je dowěra do nowiny Bild a do socialnych medijow skerje snadna. Porno tomu ludźo lokalnym nowinam bóle wěrja.
Budyšin (UM/SN). Team jendźelskorěčneho chinskeho telewizijneho sćelaka cctv.news bě wot minjeneho štwórtka do soboty w Budyšinje po puću. „Nahrawamy za něhdźe wosom mjeńšin trajacy film na temu ‚integracija w Němskej‘, kotryž ma so w januarje wusyłać“, rjekny kameramuž a producent Hans Schauerte. Zo je wón zhromadnje z europskim korespondentom sćelaka Guyjom Hendersonom za to do Budyšina přijěł, njeje připad. „Wobrazy palaceho domu za požadarjow azyla a krawale w septembrje běchu tež pola nas widźeć. Chcemy so intensiwnišo z tym rozestajeć a so prašeć, čehodla je integracija tajke wulke wužadanje“, Schauerte rozłoži. Budyski swobodny žurnalist je jimaj na městnje pomhał kontakty nawjazać.
Budyšin (SN/CoR). Lěto po tym zo je linguistka Sara Mičkec redakciju Rozhlada přewzała, chce wona wot klětušeho wuhotowanje serbskeho kulturneho časopisa změnić.
„Njeńdźe wo to, zwučene wobličo dospołnje na hłowu stajić a čitarjow wottrašić. Sym z wuhotowarku Aileen Burkhart, kotraž bě so hižo wo nowy layout Serbskich Nowin starała, wuradźowała. Zwěsćichmoj někotre dostatki, kotrež je wona z nowym naćiskom wurunała“, powěda šefredaktorka Rozhlada. Konkretnje potrjechja změny na přikład družinu a wulkosć pisma, rozrjadowanje stron kaž tež zasadźenje wobrazow.
Z nowym layoutom su zdobom techniske wuměnjenja za to date, zo hodźi so časopis přichodnje tež jako e-paper internetnje abonować. Na te wašnje budu wšitke přinoški inkluziwnje wobrazowy material tež online čitajomne. „Wobličo Rozhlada so jenož njewomłodźi, ale wotpowědujemy tež zwučenosćam tych, kotřiž medije radšo w digitalnej formje wužiwaja“, praji Sara Mičkec.


text:
Mosela
Mosela (francosce la Moselle, luxemburgsce Musel, němsce Mosel) je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez Francosku, Luxemburgsku a Němsku. Z 544 kilometrami je wona po Mohanje druhi najdlěši a zdobom najsylniši přitok Ryna w Němskej. Jako zwisk mjez Rynom a francoskim kanalowym systemom słuša wona k najwažnišim wodowym pućam srjedźneje Europy. Přitočnišćo rěki wobjimuje cyłkownje 28.286 km², z toho 15.360 km² w Francoskej, 9.637 km² w Němskej, 2.521 km² w Luxemburgskej a 767 w Belgiskej.
Wužórli so na juhu francoskich Vogesow při horje Col de Bussang we wysokosći wot 715 m nad mórskej hładźinu a běži přez Lothringsku a jeje krajnu stolicu Metz k francosko-luxemburgsko-němskemu třiróžkej pola Schengena. Potom twori hranicu mjez Luxemburgskej a němskim zwjazkowym krajom Posaarskej. Krótko před Trierom, najznaćišim a zdobom najstaršim němskim městom při Moseli, so Saar jako najdlěši přitok wotprawa do njeje wuliwa. Za Trierom sćěhuje charakteristiski Moseliny doł z meanderami a chětro nahłymi skłoninami, při kotrychž so wino plahuje. Na woběmaj brjohomaj steji tójšto hrodow, pokazujo na wulki wuznam rěki jako wobchadneho puća hižo ze starodawna. Horiny při lěwym brjoze rěki su Eifel, při prawym brjoze nadeńdźe so Hunsrück. Znate městačka při tutym wotrězku su Bernkastel-Kues, Traben-Trarbach a Cochem. Při tak mjenowanym „Němskim róžku“ w Koblenzu so Mosela wotlěwa do Ryna wuliwa.


text:
Biłgorajski, Piotr Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kuźniar, Adrian Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Soniewicka, Marta Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Juruś, Dariusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Mrugalski, Damian Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Dąbek, Dariusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szuta, Wiesław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Łukaszewska-Haberkowa, Justyna Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kijewska, Agnieszka Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Jarocki, Jacek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Życiński, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Zeidler, Paweł Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtysiak, Jacek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szydłowski, Marek ; Tambor, Paweł Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Rzepiński, Tomasz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pleszczyński, Jan Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Piersa, Henryk Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Moskal, Piotr Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pastuszka, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodzimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Waszkinel, Romuald Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pastuszka, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Gałkowski, Jerzy W. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Krąpiec, Mieczysław A. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodzimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Czerkawski, Jan Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtyła, Karol Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodzimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Mazierski, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Majdański, Stanisław Wojtkiewicz, Czesław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Bronk, Andrzej Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Buczek, Anna Izabella Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kiczuk, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szostek, Andrzej Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Krąpiec, Mieczysław A. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stępień, Antoni Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Chudy, Wojciech Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stępień, Antoni B. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.


text:
Zmakanje seśi pódpěrarjow Serbskego Sejma
Źěłowa kupka Rady starostow, Towaristwa „Smy“ z. t. a Iniciatiwy za Serbski Sejm jo stwórtk 17. awgusta 2017 w Njebjelčicach wuraźowała. Głowna tema jo była zgłosenje zjawnostnego źěła. Zastupniki Rady starostow su chwalili wěcywuznate wuźěłanje informaciskich materialow, kenž se rozdźeliju w blišem casu na bergarjow, a prědne nacerjenje wólbnego pórěda we zmakanjach do togo.
Towaristwo „Smy“ jo pśed krotkim pla Załožby za serbski lud póžedanje na financielnu pódpěru pśigótowanja wólby do Serbskego Sejma stajiło.


text:
9. nazymnika 1920 běchu w Budyšinje prěnju jednotu Serbskeho Sokoła załožili. Hač do lěta 1930 nasta dwaceći dalšich: w Hrodźišću najdale na wuchod, we Wotrowje najdale na juh, w Njebjelčicach na zapad a w Delnim Wujězdźe na sewjer. Dale do srjedźneje a Delnjeje Łužicy so Serbski Sokoł njedósta. Ze stron wjednistwa sportoweho zwjazka wšak běchu wot spočatka prócowanja skutkownosć Sokoła rozšěrić.
Hižo we wustawkach steješe, zo stej hornjo- a delnjoserbšćina jednanskej rěči. Měsačnik Sokołske Listy wozjewi kurs delnjoserbšćiny. Měrćin Nowak-Njechorński k tomu pisaše, zo „njeje smjerććežke rěč našich delnjoserbskich bratrow zrozumić“. Jako Sokoł 1930 swoje dźesaćlětne wobstaće w Budyskim Serbskim domje woswjeći, zwurazni čłon předsydstwa tole: „Smy towarstwo, wšoserbski zwjazk, do kotrehož wšitcy Serbja słušeja, Horni a Delni, młodźi a stari, mužojo a žony ... mamy dźě jednu krej, jednu rěč a jednu domiznu.“


text:
Muzej Budyšin swjeći lětsa 150. róčnicu załoženja. Kónc tydźenja docpěje swjatk swój wjeršk. Bosćan Nawka je so z nawodu institucije dr. Jürgenom Vollbrechtom rozmołwjał.
Knježe Vollbrechto, što móžeće nam wo swjedźenskich zarjadowanjach přeradźić?
J. Vollbrecht: Na žurli wulkeho domu Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła chcemy jubilej sobotu wječor porjadnje woswjećić. Dotal je so hižo něhdźe 300 ludźi přizjewiło. Čestny rěčnik budźe direktor Drježdźanskeho Němskeho hygienoweho muzeja dr. Klaus Vogel. Nimo toho staj mjez druhim ministerski prezident Sakskeje Michael Kretschmer a Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens připowědźenaj. Dohromady porěči wosom wosobinow. Trio Milón chce swjedźeń hudźbnje wobrubić.
Samsny dźeń chceće tež přichodnu wosebitu wustajeńcu wotewrěć ...


text:
Rěč a kubłanje
Zdźerženje a spěchowanje serbskeje rěče a kultury kaž tež žiweje dwurěčnosće ma wulki woznam w župje. Nimo serbskich pěstowarnjow „Alojs Andricki“ w Radworju a „Jan Radyserb Wjela“ w Budyšinje je tež w pěstowarnjach z Witaj-skupinami móžno, najmjeńšim dźěćom serbsku rěč posrědkować.
W lěće 1998 wutworjeny Witaj-projekt zapřija serbsku rěč do kubłanja dźěći. Witani su we Witaj-skupinach wšitke dźěći – z měšanych, ze serbskich a z němskich swójbow.
Lěpšina dwurěčneho kubłanja we Łužicy je, zo wjedźe so serbskorěčne kubłanje po pěstowarni tež na šulach dale. Při tym rozsudźa starši, hač pósćelu swoje dźěći na serbsku šulu ze serbšćinu jako wuwučowacej rěču we wjacorych předmjetach abo hač sćelu je na šulu, hdźež wuwučuje so serbšćina jako cuza rěč. Serbske zakładne a wyše šule su w Budyšinje a w Radworju. We wjacorych druhich šulach regiona je móžno, serbšćinu jako přidatny rěčny předmjet wuzwolić.
Na slědowacych šulach wuwučuje so serbsce:
Serbska zakładne šula Budyšin
Serbska zakładna šula „Dr. Marja Grólmusec“ Radwor
Serbska wyša šula Budyšin
Serbska wyša šula „Dr. Marja Grólmusec“ Radwor
Serbski gymnazij Budyšin
Serbska fachowa šula za socialnu pedagogiku při Powołanskim šulskim centrumje za hospodarstwo a techniku w Budyšinje
Na slědowacych šulach wuwučuje so serbšćina jako cuza rěč:
Zakładna šula Bošecy
Zakładna šula Bart
Zakładna šula Hodźij
Zakładna šula Wulka Dubrawa
Zakładna šula Bukecy
Zakładna šula Rakecy
Zakładna šula Njeswačidło
Zakładna šula Hućina
Domowina prócuje so syć Witaj-skupinow stajnje rozšěrjeć a serbskorěčneho kubłanje na šulach zdźeržeć.


text:
-
ul. Franciszkańska przy ul. Brzezińskiej (Wojska Polskiego)ul. Franciszkańska przy ul. Brzezińskiej (Wojska Polskiego)
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38-40ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 38-40
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 41ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 41
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 45ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 45
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 46ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 46
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 52ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 52
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 58ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 58
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) przy Marynarskiejul. Brzezińska (Wojska Polskiego) przy Marynarskiej
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 - narożnikul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 - narożnik
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 od Obrońców Westerplatteul. Brzezińska (Wojska Polskiego) 82 od Obrońców Westerplatte
-
ul. Brzezińska (Wojska Polskiego)ul. Brzezińska (Wojska Polskiego)


text:
Wólby zwjazkoweho sejma su nimo. Štó móhł nowe knježerstwo wutworić, budźe so hakle w přichodźe pokazać. Serbske Nowiny su so wobhonili, što ludźo wo wólbnych wuslědkach mysla:
Měrka Pawlikowa z Berlina: Spěšne jednanje za škit klimy a wobswěta je mi najwažniša tema. Zeleni wustupuja najraznišo w zajimje přichodnych generacijow. Starosće a strachi dźěći a młodostnych, kiž so na přikład pola Fridays for Future angažuja, maja so wot knježerstwa chutnje brać! Tuž sym wjesoła, zo budu Zeleni w dobrej poziciji – nadźijomnje w ampli – přichod kraja sobu postajeć. Zo pak wolachu w Durinskej a Sakskej telko ludźi jednu prawicarsku, rasistisku stronu, je katastrofa.
Michael Harig, wokrjesny předsyda CDU Budyšin: Wuslědki wólbow su za Budysku wokrjesnu CDU njespokojace. Přičinje toho njejstej ani kandidat Roland Ermer ani situacija w Budyskim wokrjesu. Wuslědk wotbłyšćuje politiske debaty w Zwjazku a je wuraz njewotmołwjenych prašenjow a wopačnych ćežišćow, kotrež žiwjenskej woprawdźitosći tu bydlacych ludźi njewotpowěduja.


text:
Digraf
Digraf je dwójny pismik, kotryž steji za jedyn zwuk.
Wón wobsteji w šěršim zmysle z dweju grafemow, kotrejž hodźitej so jednemu fonemej přirjadować. We wušim zmysle su digrafy pismikowe poriki, kotrež w datej rěči tak wusko zwisuja, zo so jako jenički pismik wobhladuja a jako tajke tež w słownikach abo při pismikowanju wustupuja. W serbšćinje potrjechi to digrafaj dź a ch.
Runje při němskim pisanju słowjansce wobwliwowanych swójskich mjenow wustupuja tež tetragrafy (ze štyrjoch pismikow) abo samo pentagrafy (pjeć pismiki). Přikłady za to su wjesne mjena kaž Zscharnitz (zsch jako tetragraf) abo Pietzschwitz (tzsch jako pentagraf) abo tež wjele swójbnych mjenow słowjanskeho abo słowjansko-germanskeho pochada, wosebje w něhdy słowjanskich kónčinach na wuchodźe dźensnišeje Němskeje.


text:
Na Świyntego Krzisztofa
- Na niedziela auto drabko wyglancujcie.
Ôdkurzejcie zice, szyby wypucujcie.
Czy mosz drogie auto, czy z Niymiec skludzōne.
Kożde w ta niedziela bydzie poświyncōne.
Krzysztof fest był łasy na dioblo pokusa.
Do czasu aż poznoł nauka Jezusa.
Za pokuta przijōn se takie zadanie.
Że przekludzoł ludzi, wodōm, we Jordanie.
Roz przekludzoł bajtla małego na barku.
A tyn coroz ciynższy. Wiela wożysz smarku?
Mało sie niy tōnkli i ftoś dō nich godo.
Głos to był ôd tego, co wszechświatym włodo.
“… Jo je Jezus, twōj Zbawiciel. Jak Mie tukej dźwigosz, to cołki świat dźwigosz. ..”
Stōnd sie wziyno miano, Christoforusa.
Że to je tyn chop, co dźwigo Jezusa.
Tak że na parkingu hneda sie widzymy
Z Krzisztofym bryloczek tyż wōm poświyncymy.
Nojważniyjsi wyście, szofery z parafije.
Kożdy z wos po drōdze jeździć fest potrafi.
Za wos tyż bydymy fest mocno rzykali.
Byście zowdy dō dōm szczyńśliwie jechali.


text: W ramiku programa kooperacije INTERREG VA Bramborska-Polska 2014-2020 a wuskego gromadnego źěła mjazy coologiskeju šulu zwěrjeńca Chóśebuz a Botaniskim parkom w měsće Zielona Gora, jo se wudała rědownja 3a na cełodnjowny jězd do města Zielona Gora. Tśi starjejše a kněni Balzerowa su pśewóźowali nas. Sobuźěłaśeŕka coologiskego gumna jo nas wutšobnje pśiwitała a pśez rědne Botaniske gumno pśewóźowała. Źiśi su namakali wjele ranych kwětkow a druge nalětne () pósoły. Pó tom smy twarili z pśirodnych materialow pomocy za měwanje insektow a lěsnych pcołkow (Waldbienen). Tśi domcyki buźomy na šulskem dwórje nastajaś. Wobjed su se pón wšykne chytśe zasłužyli. Dalšny wjerašk jo był woglěd w pśirodnem centrumje. To jo technisko-pśirodowědny muzeum. Z wjelikim zajmom su źiśi wopyty a eksperimentypśewjadli. Highlight ale jo było poznaśe kijaškowych skóckow a drugich skóckow. Skobodne wukniki a wuknice su wzeli skócki samo do ruki. Porucenje, někotare wósebne skócki (Samtgespenstschrecken) za kubłanje sobu wześ, njesu kśeli źiśi skomuźiś. Raz glědaś, kak se skócki w terariumje wuwijaju a kak wšykne gromaźe se staraju wónje


text:
Serbski Casnik w casu nastawajucego nacionalsocializma (1933)
Fryco Rocha
(* 1863 w Šejnejźe,
† 1942 w Klingmühlu)
W lěśe 1931 jo se pówołał ako głowny zagronity redaktorFryco Rocha, 68lětny wucabnik a basnikaŕ, ako ma wjelike zasłužby pśi wuwiśu dolnoserbskego pismojstwa. Minje Witkojc jo zwóstała jano jeje pśiłoga. Fryco Rocha jo Casnik redigěrował až do lěta 1933. W tom casu jo serbske łopjeno se kradu chyliło na nowy, „bruny bok“. Južo zasej jo serbski casnik musał se pódwóliś nowym mócnarjam a nimskej wušynje, wót kótarejež pśichylnosći jo był mimo wopśestaśa wótwisny. Jano tak jo mógł docełego w nacionalsocialistiskej Nimskej wobstaś. To pódwólenje jo tenraz wóznamjeniło dopołne „glajchšaltowanje“ a wuznaśe redakcije k nacionalsocialistiskej ideologiji, a to w serbskej rěcy. W lěśe 1933 su se chopili śišćaś mjazy drugim artikele, kótarež su wuchwalowali nowu móc, Adolfa Hitlera, partaju NSDAP a slědkoju – za tym, ako su nacije wšu móc w staśe na se stergnuli – teke restriktiwnu politiku nowego stata pśeśiwo politiskim mjeńšynam a Žydam. Redaktor Fryco Rocha jo wopytał swóju spšawnu lubosć k serbstwu zjadnośiś z nimskim nacionalsocializmom. Na zachopjeńku, na prědne póglědnjenje, njejo to była žedna napśeśiwnosć. Pśeto nacionalsocialistiski režim jo měł zaprědka druge starosći ako zjawne wustupowanje pśeśiwo serbstwoju. Na šybały part su nacije samo konserwatiwnu serbsku ludnosć wopytali zakólebaś a zawjasć a su se wudawali ako pśijaśele a spěchowarje „błośańskego ludstwa“. Na wjelikem Błośańskem domowniskem swěźenju 25. junija 1933 w Bórkowach su wusoke zastojniki (mjazy drugim wušy prezident Bramborskeje Kube a landrot dr. Eichler) chwalili „Błośanarje“, jich „błośańske“ ludstwo, nałogi, drastwy a rěc a su se tam wobźělili na serbskej namšy, ako jo była ta docełego prědna serbska namša w Bórkowach pó lětźasetkach. Z tym pózdatnje proserbskim kursom jo nimska nacionalsocialistiska wušyna konserwatiwnego Fryca Rochu zawjadła a wobšuźiła: Wón jo wšykne nagrona wótśišćał w casniku a z wjelikim juskanim a zapalonosću jo ten swěźeń chwalił ako proserbski. Za wšym zdaśim jo wón spšawnje do togo wěrił, až nimski nacionalsocializm co serbstwo zeźaržaś a dalej wutwariś. Pó wónem Bórkojskem domowniskem swěźenju jo Rocha wěrił, až ma nowe argumenty za zeźaržanje serbskeje rěcy a kultury. Winikam serbstwa jo woborał citěrujucy wugrona Kubego a Hitlera. Serbske pócynki jo wuchwalował ako nawłos take, ako nowa wušyna jo pominała wót luda: Lubosć a zwěrnosć wóścojskej, pódwólnosć wušynje a zwěrnosć starym nałogam a rěcy.
Bórkojski domowiny swěźeń
[...] Bórkojski domowiny swěźeń dejašo Błośańskego ludu swěźeń byś, dejašo lubosć k domacnej wósebnosći mócowaś, kótaraž jano wótnožka jo wót togo wjelikego boma nimskego ludstwa. Pśeto nimski lud a serbski lud słušatej gromadu, twardo zwězanej pśez kšawne zwězby, góleśi teje sameje wóścojskeje, kótaruž gromaźe hutwariłej stej. Serbski lud njejo žedna „mjeńšota“ we nimskem ludu, žeden cuznik, wjele wěcej z nim k jadnosći gromadu zrosćony. We Błośańskich žyłach běžy serbska a nimska kšej. Chtož nas Błośanarjow wót nimskego ludu rozdźěliś kśěł, musał nas rozrubaś. [...]
Fryco Rocha, slědne wudaśe Serbskego Casnika 28/1933
Ale razka wóna njepśikrotcona loyalnosć napśeśiwo Hitlerowemu kněžarstwoju njejo Casnik z nuze wumóžyła. W slědnem wudaśu z 29. julija 1933 (28/1933) móžomy lazowaś Fryca Rochy górke słowa mimo kuždego optimizma: „Naš luby Serbski Casnik jo humrěł. Dla pjenjezneje njamócy“.
Krotka powěsć wó „tužnem kóńcu“ Serbskego Casnika
Typiske jo, až w tom samem slědnem wudaśu ten samy redaktor štyri pśeśiwo Žydam a ze spokojnosću informěrujo lazowarje, až wšykne partaje su se rozpušćili a jano hyšći NSDAP eksistěrujo. Mimo wósebnych historiskich slěźenjow njedajo se groniś, wót źo jo se brał jogo angažement na dobro nacionalsocializma. Jo wón kśěł na ten part dobyś pśichylnosć wušyny za Casnik, ako jo ceły cas był we wjelikej góspodarskej nuzy? Jo to był jano tšach pśed zakazom a wótpóranim serbskego łopjena? Fakt jo, až Casnik jo z wjelikeju pósłušnosću, pódwólnosću a zagórjonosću propagěrował ideje nacionalsocializma, togo „nowego ducha“, ako jo dejał Nimsku pśenowiś. W tom gibanju jo Rocha wiźeł pśirodnego zwěstkarja serbskeje konserwatiwneje a póbóžneje burskeje ludnosći we wójowanju pśeśiwo boganjebójaznemu komunizmoju a socializmoju. W jogo wócyma jo Bog z nastaśim nacionalsocializma skóńcnje dobył nad mócami carta. („Cartojska móc lažy póbita na zemi, Bog jo dobył, a jomu słuša źěk, cesć a chwalba.“)
Nacionalsocialistiska linija Serbskego Casnika (wuběrk tekstow z lěta 1933):
– Wuzwólowanje do nimskego sejma, SC 04.03.1933: wobraz
– Nowa Nimska, SC 18.03.1933: wobraz
– „Nowy nimski raj jo se naroźił“ SC 01.04.1933: 1.źěl, 2.źěl
– Zrownanje zastojnstwow, SC 22.04.1933: wobraz
– Pśenowjenje nimskego stata w nacionalnem duchu, SC 29.04.1933: wobraz
– Wuchwalenje Adolfa Hitlera, „Jadna mysl, jadna wóla, jaden wjednik“, SC 17.06.1933: wobraz
– „Wšyknych hužytk źo pśed swójim“, SC 15.07.1933: wobraz
– Nagrono wušego prezidenta Bramborskeje Kubego (wurězk), SC 15.07.1933: wobraz
– Pśeśiwo Žydam a komunistam, SC 29.07.1933 (slědne wudaśe): wobraz
– Slědne wudaśe Serbskego Casnika we cełem: bok 1, bok 2, bok 3, bok 4
Stakim jo Serbski Casnik docakał swój napšawdu tužny kóńc a to ned dwójaki – wón njejo był jano góspodarski dopórany, ale teke moraliski: Serbske łopjeno jo wumrěło ako tšubawa noweje „bruneje“ ideologije a politiki. Njeglědajucy na pósłušnosć a nacionalsocialistiski duch serbskego łopjena njejo ta wuchwalona nowa wušyna se gibała, aby Casnikoju pódpěru dała. Casnik jo na 16 lět zajšeł.
Nacionalsocializm jo nastał a jo se wopokazał ako wótśejšy a kšuśejšy, ako jo Mina Witkojc jen sebje mógła pśedstajiś. Wóna jo była mjazy serbskimi casnikarjami jaden z prědnych woporow noweje mócy. Južo w lěśe 1932 su pśeśiwo njej proces wugótowali dla „českeje agitacije“ a „njepśijazneje politiki napśeśiwo Nimskej“, a w lěśe 1933 su jej zakazali žurnalistiske źěło. W lěśe 1941 su ju wupokazali z Łužyce.


text:
Dyć ślōnskie jodło niy musi być ciynżkie, pra? Tōż dzisio mōmy dlo Wos superowy maszket – wygańsko sznita z fetym (bez fetu)!
NAJNOWSZE TEKSTY
-
-
Winszowanie ślubne po ślōnsku to niy ma nic lekigo. Wejrzijcie jako fajnie idzie powinszować Modej Porze gynau tego, co sie im nojbardzij sprzido.
-
“Ślōnski Podcast” i “Ślōnsko Rozprowka” to seria artykułów i nagrań po śląsku. Doskonała jako powtórka śląskiego słownictwa. Temat: śląskie powiedzenia.
-
“Ślōnski Podcast” i “Ślōnsko Rozprowka” to seria artykułów i nagrań po śląsku. Doskonała jako powtórka śląskiego słownictwa. Temat: Książki.
-
“Ślōnski Podcast” to je audycyjo dlo tych, kerzi chcōm se posłuchać ślōnskigo, spōmnieć se ślōnskie słowa abo napoczōnć nauka. Ôdcinek 2: Rajzy.
-
“Ślōnski Podcast” to je audycyjo dlo tych, kerzi chcōm se posłuchać ślōnskigo, spōmnieć se ślōnskie słowa abo napoczōnć nauka. Ôdcinek 1: Interneca.
-
Zōmek Chałupki to je sztela szpecjalno, w kerej historyjo kupluje sie z modernościōm. Umicie tukej porajzować, poznać atrakcyje a dychnyć we piwnym SPA.
-
Dziesiyńć zdań po ślōnsku, kere kożdy bajtel słyszoł w dōma. Wlazły do łepy tak fest, że za pierōna już ich wyciś niy idzie. Znocie je na zicher!


text:
Krok po kroku: Jak zainstalować LibreOffice po ślōnsku?
Przi instalacyji pakietu LibreOffice dōmyślnie zainstaluje sie tako jynzykowo wersyjo, w jakij mosz swōj systym – bez przikłod polsko. Coby to zmiynić – i ôbrać sie ślōnsko wersyjo – trza trocha poklikać we sztelōnkach. Niy ma to ciynżkie – pokoża ci to w poru krokach. Zaczynōmy?
Krok 1.
Ze strōny LibreOffice pobier plik insztalatora, co je dobry do twojigo systymu.
Coby to zrobić, kliknij knefel ‘Download’.
Krok 2.
Ôdewrzij zebrany plik. Systym może cie sie spytać, jeźli na zicher chcesz to zrobić. Ja, przitupluj mu to. Hned prziwito cie kreatōr instalacyje. Klikej ‘dalej’, aże pokoże sie kōmunikat ô ôbraniu zorty instalacyje (PL: Wybierz typ instalacji). To je tyn mōmynt, kiej trza przełōnczyć wersyjo polsko (abo inkszo) na ślōnsko. Ôbier ôpcyjo “użytkownika” i kliknij “dalej”.
Krok 3.
Pokoże ci sie ôkno włosnego sztalowanio. Prziciś mały plus (+) przi ôpcyji “Dodatkowe języki interfajsu użytkownika”. Pokoże ci sie wykoz z godkami.
Krok 4.
Znojdź na nim “Silesian”. Rozwiń krziżyk i kliknij na ôpcyjo z ikōnkōm dysku.
Krok 5.
Jak niy chcesz mieć tyż polskij wersyje, znojdź jōm (“Polski”) i zmiyń ikōnka dysku na krziżyk.
Krok 6.
Jak mosz to nasztalowane, kliknij “dalej”. Na nastympnym ôknie możesz nasztalować, jakie dokumynty majōm być dōmyślnie ôtwiyrane ôd LibreOffice. Możesz ôcechować sam wszystkie ôpcyje.
Potym jeszcze jedne ôkno, co pyto, kaj chcesz widzieć LibreOffice na swojim kōmputrze i pakiet zacznie sie instalować. Na ôstatku Windows poprosi ci, cobyś przituplowoł instalacyjo. Dej sie zainstalować LibreOffice. Jak ino skōńczy, bydzie gotowy do roboty. Styknie ôdewrzić bele jaki program z pakietu, coby go mieć we ślōnskij wersyji.
Instalowanie ślōnskigo korektora ôrtografije
Krok 1: Ôtwōrz strōna ze korektorym na Silling.org i kliknij tam Pobier.
Krok 2: Spamiyntej zbiōr na dysku.
Krok 3: Ôtwōrz keryś ze programōw z paketu i ôtwōrz Noczynie / Mynedżer rozszyrzyń.
Krok 4: Ôtworzi sie ôkynko i kliknij w nim Przidej.
Krok 5: Ôbier pobrany zbiōr i kliknij Otwórz.
Krok 6: Pokożōm sie informacyje ô licyncyji. Kliknij Zaakceptuj.
LibreOffice spyto sie, czy zawrzić program i ôtworzić go na nowo, abo ôstawić to na niyskorzij. Jak klikniesz, żeby zresztartować ôd razu, to ôn sie nazod włōnczy do tego ôkna i zaś sie bydzie pytać, czy zainstalować paket. To je jakiś feler we LibreOffice, co robi sie we wszyjskich wersyjach jynzykowych. Bez to naciś Zresztartuj niyskorzij i pozawiyrej wszyjske ôkna LibreOffice. Jak ôtworzisz je nazod, to korektōr ôrtografije bydzie fungować.


text:
Anaberg (gůra)
Anaberg[1], dowńij Śwjynto Anna[2] (śl-mjym. Annabarg, mjym. St. Annaberg, pl. Góra św. Anny) – wzńyśyńy, czynsto mjanowane tyż gůrům[3] we Ślůnskij Wyżyńy we uopolskim wojewůdztwje, we strzelyckim kryśe. Jigo wyżka mo 408 m n.p.m.[4]. Na wzńyśyńu rozlygowano je wjeś Anaberg.
Anaberg zbudowany je ze uosadowygo wapńo a bazaltu, powstały skiż wybuchu wulkůnu. Na połedńowym stoku nojdům śe stare kamjyńołomy. Na jich placu we 1921 zbudowano amfityjater zaprojektowany bez Franza Böhmera a Georga Petricha. Můg uůn 7 000 placůw widzůw śedzůncych a 23 000 stojůncych. Rachujůnc wolny plac nauokoło mogła pomjyśćić 50 000 ludźi[3].
Pod kůńec XV stolećo na szpicy tedy Georgsbergu (Gůrze św. Jorga) bůła mało kaplica pod wezwańym św. Any, ńyskorzi zbudowany uostoł klasztor franćiszkanůw, kery uod XVIII stolećo je srogim punktym lo pjylgrzymůw[3].
Przipisy
- ↑ Mjano "Anaberg" je terozki używane uod Ślůnzokůw, ańi tych, co uůni tam mjyszkajům
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis śv̭́yntou̯ anna.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Maximilian Eiden, Marek Masnyk Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 439
- ↑ Niedźwiedzki R., 2008: Klasztor na Górze na krawędzi zagłady. Tygodnik Strzelec Opolski, 23 (3 VI 2008)


text:
Buks Fyrtok z Ruły 24.04.1921
Wachtyrz prezyntuje teksty ze starych cajtōngōw we zŏpisie ślabikŏrzowym. Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.
Kochany Hanysie! Jak widzisz, mieszkōm se jak grof w zōmku. Tego roku wcześnie sie zaczōn majluft, tōż zabrołech sie do przekludzki, bo nie ma to, jak na lufcie. Wszyńdzie jest dobrze, ale w rule, w zōmerwerku jest nojlepiej. Teraz przinojmniej dziouchy nie bydōm mie drożnić. Teroz, to jo byda chodzić na zolyty. Ale nojprzōd musza sie trocha wyflegować, bo jak sie trocha spasa, dziepiero wtedy bydōm sie dziouchy ô mie bić. Ale cōż tam z tego, kedy dziouchy już nie sōm teroz wymyślne. Bylejaki śpik mo już libsta abo dwie, bo sie dziouchōm bardziej spieszy. Wszystko to skirz tego iże se dziouchy teraz nie statkujōm i radujōm sie, jak im taki szpicok powie: jeszcze roz, dziouszko gymby dosz! Ty Hanysie padosz, iże to wszystko jedno. Ale to tak nie jest, bo kij abo drewno nie jest jedno. Zebych szpicokōm zazdrościł, to nie, ale mie to korci, iże dziouchy i tak wiedzōm, że z tej mōnki chleba nie bydzie, a jednak nie sōm wymyślne. Bez tyn przikłod, joch jest bardzo wymyślny. Tak byleco mi sie nie podobo ani teroz bez wiosna. Szełech niedowno na spacer. Nie uwierzisz co mi sie przitrefiło. Nagle przedymnōm pora krokōw szła bardzo gryfno dzioucha. A zamnōm też pora krokōw jeszcze fajniejszo. Ta na przodku rwała mi ôczy, a ta za mnōm aż mie w pleca poliła. Co tu robić? Nie miołech pokoju ani z przodku ani z tej drugej strōny. I wiesz coch zrobił? Nic ech nie zrobił, jynoch se zaklōn, żeby wszystke nojpiekniejsze pokusy nogi połōmały. Iżech tak zasiarczył, byłaby sie moja staro cieszyła, ale jej przi tym nie było.
Jeszcze bych ci mioł dużo do napisanio, ale cōż kedy to wszystko cynzor czyto, a jak ôn czyto to tak wyczyto dokumyntnie, że ôstanie gołe miejsce. Jeśli by w mojym piśmie wyczytoł coś do golutka, to na tōm miejscu wydrukuj fotografio cynzora. Koalicyo zrobiła Belagerungszustand. Ale z niego nic, bo sie Niymcy nie cieszōm. Jak jo zrobia Belagerungszustand kole mojej libsty, to libsta sie raduje. Jo sie na Belagerungszustandzie lepiej znōm niż Koalicyjo; skiż tego też Koalicyjo go zniosła.
Z politykōm niymieckōm jest teroz i tak i tak. Na Slōnsku zaś mōmy polityka niepolityczno, to też niby tak i niby tak. Niymcy bez dwa lata medykowali, co majōm Koalicyji pedzieć. Może co mōndrego wymedykowali. Bez dwa lata protestowali iże nie bydōm płacić, a teroz kedy sie a 1 moja bydzie im loła woda za kragel, chcōm z Koalicyōm godać. Z godanio jednak piyniyndzy nie ma, padajōm Francuzi, i trzeba bydzie jeszcze wiyncej landu niymieckego zajōńć. Niymcy majōm piyniōndze na Orgesch ale nie na ôdszkodowanie. Bankrut zwyczajnie nie chce płacić. Niymcy jednak mogōm dużo uszporować, keby chcieli. Bez tyn przikłod niepotrzebujōm wcale zdrzadeł, bo im sie galoty tak świecōm że sie mogōm w nich przejrzeć. Niymki sie już godzōm na to, jyno Niymcy nie, skirz tego chcōm wojny z Polskōm i Koalicyōm. Kobieta zawsze chce wiyncej uszporować niż chłop, choć rzecz sie mo na ôpak.
W Katowicach skarżōm sie ludzie, iże nie ma wody. Niymcy już godajōm, iże gōrnicy polscy wszystka woda wysłali do Polski, ażeby katowskich Niymcōw wysuszyć. Jo zaś padōm, iże lo Niymcōw w Katowicach jest dosyć wody, bo tam drukuje sie Kattowitzer Zeitung, Oberschlesische Morgen Zeitung, u Siwinny jest kupa redaktorōw, to wody majōm satt. Keby tak pynkła głowa jakego redaktora toby sie Katowice utopiły. Dobrze, że już tam nie mōm żodnej libsty. Tōż Hanysie kup se nowe buty żōłte, bo jak na Slōnsk przijdōm wojska polske, to musisz wyglōndać jak porzōndny Kocynder.
Francek Fyrtok


text:
Namibijo
Namibijo (Republika Namibije, ang. Republic of Namibia, afrik. Republiek van Namibië, mjym Republik Namibia) – państwo we połedńowyj Africe, nad Atlantycki Uoceanym (mo 1572 brzygowyj lyńije). Grańica mo s Angolům, Botswanům, RPA, Zambijům a Zimbabwe. Dowńi kraj bůł mjanowany "Połedńowo-Zachodńo Afrika".
S anfanga zaśedlůno bez Buszmynůw a Hotyntotůw. Skiż trudno dostympnych brzygůw a ńygośćinnygo, skalistygo a pustynnygo lůndu, bez dugszy czas uomijano uod Ojropejcykůw. Pjyrsze ojropejske pośadłośći założyli sam Ńiderlandczyki we XVIII stoleću (Wjelorybjo Zatoka a Wyspa Halifax). Uod 1884 uostała mjymjyckům kolůńijům pode mjanym Mjymjecko Połedńowo-Zachodńo Afrika. We 1915 zajůno bez armijo RPA, ńyskorzi, we 1920, uostała jeji mandatowym terytoryjům.
We 1959 powstało SWAPO, kere bůło uorgańizacyjům walczůncům uo ńypodległość lo Namibije. We 1968 Uorgańizacyjo Zjydnoczůnych Norodůw půmjyńůła mjano kraju na Namibijo a uodebrała RPA mandat do kůntroli nad Namibijům. RPA ńy uznała tyj decyzyje a durch Namibijo uokupowała, aże po 1990 rok.


text: Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“ słuša k cyłoswětowej swójbje UNESCO-biosferowych rezerwatow. W lěće 1996 bu připóznaty. UNESCO je podorganizacija Zjednoćenych narodow (UNO) za kubłanje, wědomosć a kulturu. Předpokład za tute připóznaće je spjelnjenje „Kriterijow za připóznaće a pruwowanje UNESCO-biosferowych rezerwatow w Němskej“. BRHHH spjelnjuje tute kriterije, kotrež buchu dnja 18. decembra 1997 do postajenjow Sakskeho statneho ministerstwa za přirodu a wuwiće kraja a z tym do sakskich zakonjow zapřijate.


text:
Marcin Szewczyk: „Uprzejmie prosza o wypisani sie…”
Jako stały ôbserwator a jednocześnie doś aktywny używocz portali społecznościowych dołech se ôto pozōr na pewno nowomoda, kero festelnie kojarzy mi sie z takim dziecinnym powiedzyniym „Jak Ci sie nie podobo, to pozbiyrej swoji graczki i zmiyń piaskownica”. Rozchodzi mi sie ô coroz to czynści pojawiajōnce sie w internecie zdani „Uprzejmie prosza ôsoby, kere (tukej wstow se dowolny powōd) ô wypisani sie z grōna mojich kamratōw”.
Jak bumerang zdani te wraco przi kożej wiynkszej społecznej polaryzacji, kero niezależnie ôd tego czego gynał sie tyczy, to zouwizou skludzo sie jednak prawie dycki do jednego wspólnego mianownika, jakim je niestety polityczno ôpcyjo. I tak latoś powyższe zdani zalywało portale społecznościowe już przi takich ôkazjach jak prymiera filmu braci Sekielskich, strajk rechtorōw, parady Lesbijek, Gejów, Biseksualistōw, Transwestytōw, a terozki przi strajkach klimatycznych.
Niniejszo ôsprowka ni mo na cylu zajmowanio sie żodnym z powyższych tymatōw, a jedynie sposobu w jaki zachowujōm sie ludzie w internecie i jako przekłodo sie to na tzw. „real”. Niestety w miara jak posztympuje do przodku XXI wiek, tak ludzie coroz to barzi poddowajōm sie najnowszej chorobie cywilizacyjnej zwanej cyfrozōm. Tyko to już nie yno pokolyni tzw. „millenialsōw”, ale zarażo też coroz to czynścij i starsze roczniki. Dochodzymy do mōmyntu, w kerym wszysjcy zaczynōmy w jakiś sposōb dziecinnieć. Wszyjscy (zwłaszcza w mediach!) majōm gymby fol frazesōw ô demokracyji a dialogu, ale jak trza pogodać, to wolōm zachować sie jak bajtel, co jak zakrywo ślypia rynkami to liczy se, co go nie widać i wpisujōm na publicznym profilu jakże elokwyntne zdani:
Uprzejmie prosza ôsoby kere popiyrajōm strajk rechtorōw / nie popiyrajōm strajku rechtorōw / łamistrajkōw; popiyrajōm ideologijo Lesbijek, Gejōw, Biseksualistōw, Transwestytōw / piyntnujōm ideologia Lesbijek, Gejów, Biseksualistōw, Transwestytōw: ekoignorantōw / ekoterrorystōw; zwolynnikōw partie X / przeciwnikōw partie X (etc.) ô wypisani sie z grona mojich kamratōw.
Prowda, taki ewyntualny dialog mało kiedy je letki. Przi takich tymatach moge niejednokrotnie sporo kosztować, tak nerwōw jak i ôpowogi. No ale, jak sie sztyndich fandzoli ô demokracyji, dialogu etc. no to do czegoś to mi sie zdo zôbowionzuje, pra?
Do tego sama powyższo „prośba” zakrawo ô jakiś tchōrzostwo z jednej strōny – no bo nie chce sie jednak samymu wywalać kamratōw czy ustawiać ich jako „unfollow”, abo z drugij na sztuczność takij cyfrowej znajōmości i pisze sie to, bo samymu nie wiy sie, co kery ô czym myśli.
Tako to mōmy cyfrowo hipokryzja, rōżowe bryle skonstruowane ze spersonalizowanego portalu społecznościowego, fraj ôd treści kere nōm nie pasujōm, tako gryfno bańka, kero w ôstatecznym rozrachunku zouwizou jeszcze bardzij dzieli ludzi na „swojich” a „jejich”.
Dziyki tej hipokryzji, mōmy same plusy dyć. Po piyrsze ni muszymy dziwać sie na treści tych (takich a ônakich) i darymnie sie nerwować, a po drugi mogymy ofyn ich ôbrażać i godać co rychtyk myślymy bez niebezpieczyństwa, co dońdzie to do nieôdpowiednich profili.
No ale Ponbōczek doł nōm wolno wola, to niech kożdy se robi jako chce, kożdy moge se prōbować budować swoja bańka i izolować sie ôd niewygodnych mu treści i prōbować unikać ôdpowiedzialności za swoiji poglōndy. Jo preferuja staromodno dyskusja i
“Uprzejmie prosza mojich kamratōw coby zachowywali sie jak majoranty. A jak co to zapraszōm do dyskusyje i polecōm dobrze uzbrojić sie w argumynty.”
Patrzcie tam jako!
Marcin Szewczyk
Historyk, pasjonat rekonstrukcji historycznej, od wielu lat zaangażowany w działalność bractwa rycerskiego. Prezez Stowarzyszenia BASZTA promującego regionalne zabytki. Propagator używania ślōnskij godki kaj sie yno do. Autor powieści “Silesia Noir”, wielokrotny laureat konku


text:
W nocy wot 28. na 29. junij stej sylny wichor a dešć dopomhałoj, zo so Henčlec dodźeržana pólna bróžnja w Lejnje doskónčnje sypny. Nětko je wjes wo markantny a historiski twar chudša.
Idylisce steješe bróžnja w dolinje Małowosyčanskeje rěki, wobdata wot polow a łukow mjez Lejnom a Wučkecami (Auschkowitz). Znowa natwarić dał bě ju bur Otto Lein, pochadźacy z Porchowa. Wón je 1927 Lejnjanske ryćerkubło II kupił a z nim pólnu bróžnju z lěta 1912, kotruž bě serbski bur a tehdomniši wobsedźer Lejnjanskeho ryćerkubła II Mikławš Ješka natwarić dał. Po tym zo so wona při młóćenju žita wotpali, skaza Lein w Čornym lěsu nowu modernu bróžnju. Drjewo bu tam pušćene, wobdźěłane a na měru přirězane. Cyły twarski material kaž hrjady, łaty a deski bu z nakładnym ćahom do Porchowa transportowany, zwotkel jón potom ze zapřahami na twarnišćo do Lejna wjezechu. Tam nastajichu ćěslojo drjewjany kosćowc z rjadow. Na njón přišrubowachu dokoławokoło deski, a drjewjana třěcha bu z blachom kryta.


text:
Wiktor Stribog. Sny o byciu zjedzonym w CSW Kronika
Ôd 28 lipnia do 7 września we Cyntrum Sztuki Spōłczesnyj Kronika idzie ôglōndać wystawa Sny o byciu zjedzonym autorstwa Wiktora Striboga.
Bez wywiertane jabko Agatka trefiŏ do Krajiny Grzibōw, kaj poznŏwŏ wywiōrkã Małgosiã ô mocce ôbliczności. Małgosia je wszyńdzie – tyż w nosie ôd Agatki – i zachyncŏ jã do ôdnŏdniyńciŏ w siebie grzibowego światła. Z jejich spōlnych przigōd dowiadujymy sie, jak zrobić z papiōru, jak sprŏwnie telefōn jak tyż jak swoje dziycio.
Krajina Grzibōw TV zaistniała jako anōnimowy kanał YouTube w 2013 roku. Projekt stoł sie rozpoznŏwalny dziynki swojij zagadkowości, ôdwołaniōm do formatōw telewizyjnych przełōmu lŏt 80. i 90. jak tyż ściyżce źwiynkowyj. Ôsobne czynści Poradnika Uśmiychu wprŏwiały ôglōndŏcza w udziwiynie i wciōngały w psychodelicznõ szpricã świadōmości. Ukŏzało sie mocka interpretacyji, co postrzōd nich ciekawŏ była przepowiydź kōnfliktu nuklearnego.
Na szczyńście wojna atōmowŏ niy wybuchła, a tajymnica Krajiny Grzibōw TV ôstała zdradzōnŏ ôd autora sztyry lata po prymierze piyrszego ôdcinka. Skuli swojij interdyscyplinarności i uniwersalnego irracjōnalizmu, projekt funkcjōniyruje na wielu poziōmach. To niy ino internetowy fynōmyn, ale tyż ciekawy krōtki metraż, wideo art abo content marketing.
Wystawa Śniki ô byciu zjedzōnym zestawiŏ projekt Krajina Grzibōw TV z niyskorniyjszymi ryalizacyjami, w kerych autōr nawrōcŏ do eksplorowaniŏ absurdu i stylistyki retro. Seryje Berkelesz, Gęgaloma jak tyż Animals, except with human legs wykludzajōm logikã na manowce, choby ôna była psym Zbigniewym. Niydomōwiynia, neologizmy jak tyż czŏrny humor szpilajōm sam z estetykōm starych ôgłoszyń reklamowych i kōmiksōw. Wizualnŏ uciecha idzie w pŏrze z psychicznōm udrynkōm, co w nij idzie stracić sie bez pamiyńci i możno nigdy już niy wrōcić ze szpacyru. Światy wyforsztelowane Striboga witajōm gości przijaznym billboardem i autyntyzmym jakości lo-fi. Zatrucia kustowe trefiajōm sie w nich rzŏdko, choć wiymy już, iże pleśń niy ôbiyrŏ.
Wiktor Stribog (1988) – kulturoznŏwca, twōrca treści tekstowych, muzycznych i wizualnych, autōr projektu Krajina Grzibōw TV, ôsoba ludzkŏ.


text:
Budyšin (SN/mwe). 636. króć wotměja so wot 29. nowembra do 22. decembra Budyske Wjacławske wiki. Program a nowosće je město jako zarjadowar po chronice najstaršich hodownych wikow Němskeje wčera nowinarjam z prezentaciju programoweho zešiwka předstajiło. Zapisane su do njeho mjez druhim kulturne programy.
Tak móža so wopytowarjo wikow 30. nowembra na serbski podźěl wjeselić. W 15.30 hodź. wuhotuje chór Budyšin na Hłownym torhošću hodowny koncert. Za 16 hodź. je na samsnym městnje Wojerowske dźěćatko přizjewjene. Na serbsko-němske adwentne spěwanje na Hłownym torhošću přeprosy njedźelu, 8. decembra, wobydlerjow a hosći wot 15 do 16 hodź. serbske towarstwo Škit Budyšin. Woknješko adwentneho kalendra chce tam rumpodich 16. decembra w 15 hodź. z dźěćimi Budyskeje Serbskeje pěstowarnje „Jan Radyserb-Wjela“ wočinić. Serbski ludowy ansambl planuje we wobłuku Wjacławskich wikow předstajenje rejwaneje bajki za dźěći „Hodowne potajnstwo“.


text:
Turistiski zwjazk přećahnył
Wojerecy/Zły Komorow (SN/ch). Turistiski zwjazk Łužiska jězorina je do Złeho Komorowa přećahnył. Twarjenje, w kotrymž bě zašłe lěta we Wojerecach zwjazk zaměstnjeny, ma noweho wobsedźerja, kotryž jón mjeztym na běrowowy a bydlenski dom přetwarja. Zwičnjenski centrum je nětko zaso w Małej galeriji při hrodowym parku w Złym Komorowje, wozjewi nowina Lausitzer Rundschau. W Braniborskej a Sakskej pak wostanu turistiske stejnišća, w kotrychž dóstawaju domjacy a dowolnicy informacije. Z Małeje galerije bě turistiski zwjazk před třomi lětami wućahnył. Wot toho časa steješe wona prózdna.
Gmejnscy radźićeljo wotstupili


text:
Mickiewicz a Holokaust: Alternatywno historyjo
Tomasz Kamusella
Uniwersytet St Andrews
Ôd połowy XIX stolecio Adam Mickiewicz (1798-1855) je pōmału zmiyniany we norodowy symbol ôd Polokōw i jejich kultury. Portrety ôd poety we szkołach, dynkmale a poezyjo ôd niego porzōnd sużyły polskimu norodowymu państwu założōnymu we 1918 roku. Mało dowo sie pozōr na fakt, iże Mickiewicz po prowdzie urodziōł sie we Ruskim Imperium. Toć, we 1795, trzi lata przed tym, jak sie narodziōł, Habsburgi, Prusy i Rusyjo wypucowały ôstatek Polsko-Litewskij Republiki z politycznyj karty Europy. Wieś ôd Mickiewicza, Zaosie (dzisio ЗaBocbce Zawosie we Białorusi), znodła sie we Rusyji. Wielgie Litewskie Ksiynstwo – downij jedna z dwōch tajli ôd Republiki – ôbstoło przi Ruskim Imperium do 1840 roku, kaj było za z wiynksza autōnōmiczno gubernia z polskōm godkōm ze sztatusym ôficjalnyj.
Tōż Mickiewicz mioł Wielgie Ksiynstwo za swoja ôjczyzna i durś identyfikowoł sie za jego ôbywatela, jak już permanyntnie ôpuściōł Ruskie Imperium we 1829 roku. Jego widzany poymat Pan Tadeusz (Pōn Tadeusz, 1834) ôtwiyro inwokacyjo do Litwy, a niy do Polski.
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie;
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił.
Litwo, Ôjczyzno moja! Jeżeś choby zdrowie;
Jak trza cie se wożyć, ino tyn sie przewiy,
Fto cie straciōł.
To je prawo zagodka do polskich szkolorzy, co muszōm czytać tyn wierszowany rōman we szkole powszechnyj, jak im je dwanoście. Urodziyli sie i chowali we polskim norodowym państwie, w kerym godka i norōd to je jedno, i w kerym wierzi sie, że polsko nacyjo tworzōm wszyskie użytkowniki polskij godki. I wiyncyj – wszyskie człōnki tak mianowanyj polskij nacyje majōm żyć we granicach swojigo norodowego, polskigo państwa. Bezto zdo sie tym szkolorzōm niylogiczne, iże Mickiewicz ôfyn ôbroł za swoja patria Litwy, a przi tymu pisoł po polsku – we godce, kero “prawnie przinoleży” dzisio do Polski, a niy do Litwy, w keryj za ôficjalno godka robi litewsko.
Ale Mickiewiczowo polityczno rzeczywistoś durś była klarownie niynorodowo. Etnolingwistyczno definicyjo polskigo norodu sformowała sie we ôstatnich 30-40 latach XIX stolecio, zrealizowała po 1918, a wiynkszoś miyszkańcōw Polski przijina jōm za “normalno” dopiyro po II światowyj wojnie. Litwa ôd poety to niy było nic inkszego, jak spōmniane Wielgie Litewskie Ksiynstwo. Niy ma to tyż moderno Litwa, bo terytorium Wielgigo Ksiynstwa rozciōngo sie dzisio na dwa norodowe państwa: Białoruś i Litwa. Litewskie norodowe państwo mianuje sie po litewsku Lietuva, a na Wielgie Ksiynstwo padało sie we wtynczos ôficjalnych godkach Polski i Rusyje Litwa a ЛиTBa Litva. Terozki ale te polskie i ruskie miana tykajōm sie tyż litewskigo norodowego państwa. Ino po białorusku ôstało sie te rozrōżniynie, tōż miano ЛiTBa Litva tyko sie Wielgigo Ksiynstwa, a ЛeTyBa Lietuva – modernyj Litwy. Te drugie słowo – wiadōmo – ôddowo fōnetycznie miano Litwy w litewskij godce.
Ôstowmy ale terminologiczne pōmatlanie – nojwiynksze potajlowanie we Wielgim Ksiynstwie ze czasōw Mickiewicza niy szło podug godki, ino podug bogajstwa a religije. Elity skłodały sie z polsko-litewskij szlachty, kero była tyż uznano ôd Petersburga za człōnkōw multietnicznego stan szlacheckigo (szlachta downyj Republiki to było mało wiela ⅔ cołkij szlachty we cołkij Rusyji). Ańfachowy polsko-litewski szlachcic podug stereotypu musioł być rzimskim katolikiym a znać polsko i francusko godka. Krōm Żydōw, Ormianōw a Tatarōw, kierzi mieli swoje niyterytoriowe, etnoreligijne autōnōmije jeszcze za polsko-litewskigo państwa, wiynkszoś pozostałyj populacyje to były niywolne pańszczorze. Z wiynksza godali po słowiańsku (krōm terytoriōm modernyj Litwy) i byli katolikami, unitami (grekokatolikami), abo (coroz czyńścij) prawosławni. Pańszczorze niy byli za niywolnikōw, ale do 1861 roku byli prziwiōnzani do ziymi – włosności ôd ich panōw, szlachty. Pōn niy śmioł kupić abo sprzedać pańszczorza choby ruchomości (wtynczos niy byłoby rōżnicy miyndzy pańszczorzym a niywolnikiym), ale szlachta i bogate mieszczany mieli prawo kupować i sprzedować ziymia ze wsiami i pańszczorzami, co na nij byli. Ani spōlnoś religije, ani spōlnoś godki niy były za tela siylne, coby przewożyć rozdzioł majōntkowy, kery bōł nojważniejszy. Szlachta i pańszczorze przinoleżeli do dwōch blank inkszych socjopolitycznych światōw. Ruski szlachcic polsko-litewskigo pochodzynio mioł wiyncyj spōlnego ze swojimi ôdpowiednikami we Niymcach abo Brytanije, jak ze “swojimi” pańszczorzami.
Mickiewicz przinoleżoł do uprzywilejowanego szlacheckigo stanu. Byli z wiynksza prawosławne te pańszczorze w dziedziynie ôd jego familije, co godali po słowiańsku w dialektach, kere dzisio by my mianowali białoruskimi. Jego świat bōł multijynzykowy. Szlachta z Wielgigo Ksiynstwa godała i pisała po polsku, patrzyła znać francuski, pisała po łacinie i pōmału polepszała sie we ruskim, co zaczynoł robić za preferowano godka cołkij szlachty we Rusyji. Ruskie beamtry i administracyjo – po 1840 zaôbycz prawosławno szlachta – godali i pisali ino po rusku. Po cezurze 1840 roku polsko godka była wyrojmowano z ôficjanego użycio we Wielgim Ksiynstwie, zamiynionym na moc ańfachowych ruskich guberni. Żydy pisali po hebrajsku, a przi tymu godali w jidysz, a te z ideałami Haskali (Żydowskigo Ôświecynio), patrzyli tyż nauczyć sie po niymiecku. Ôrmiany pisali po ôrmiańsku, a godali we tureckim dialekcie kipczackij godki. Tatary pisali po arabsku, ale godali po słowiańsku.
Chocioż spōlno tradycyjo polsko-litewskigo państwa rozleciała sie na ôsobnie, norodowe tradycyje Armenije, Białorusi, Izraela, Łotwy, Litwy i Ukrainy, głōwno polsko narracyjo zowistnie fantuje ô Mickiewicza ino do polskij nacyje i polskij kultury. A Mickiewiczowi – ô ironijo! – żodyn roz niy podarziło sie ôdwiydzić dzisio nojważniejszych polskich miast: Warszawy abo Krakowa. Do niego te miasta były we przocielskim Krōlestwie Polskim, co leży ale za granicami jego włosnego kroju, Wielgigo Litewskigo Ksiynstwa. Przi swojich rajzach poeta krōtko ôdwiedziōł ino Poznań we Pruskim Krōlestwie. Jakby Mickiewicz sie przewiedzioł ô przyńściu swojij ôsoby i twōrczości na wyłōnczne posiedzicielstwo Polski i jeji nacyje, to by sie ale udziwiōł. Teroźnie te udziwiynie dzielōm Białorusy, co uwożajōm poety ze swojigo podug terytorium, a Litwiny, do kerych miano ôd Mickiewiczowyj ôjczyzny ze wiersza to je argumynt, iże jego poezyjo aby trocha przinoleży tyż do nich. Niy ino polsko godka zrobiyła z Mickiewicza znōnego na cołkim świecie kowola słōw.
A tyż Żydy prziznowajōm sie do poety, אדאם םיצקעוויטש, podug szkolnyj edycyje wierszōw ôd niego w przekładzie na jidysz ze 1955 roku, ôpublikowanyj na przileżytoś stu lot po jego śmierci do używanio ôd systymu szkolnego żydowskij myńszości we modyj kōmunistycznyj Polsce. Tyn systym zaczōn sie tracić we latach 60., jak wiynkszoś tych, co przeżyła Holokaust, wyjechała ze Polski, i blank umar przi etnicznych czystkach ôstatku żydowkij społeczności we 1968 roku. Do kōmunistyczno-norodowego regiyrōnku niy było ważne, iże te Żydy czuły sie człōnkami polskigo norodu. Wiynkszoś tyż niy praktykowała judaizmu, a ku tymu polsko kōnstytucyjo ôfyn zakazowała kożdyj dyskryminacyje skuli religije abo etniczności. We kōmunistycznyj Polsce żodyn ani niy myśloł ô zdegradowaniu wysokich kōmunistycznych beamtrōw skiż wiary jejich ôjcōw, kero mogła być katolicko, grekokatolicko abo prawosławno. Ale w przipadku Polokōw żydowskigo pochodzynio kulturowo pamiyńć ô judaiźmie i downo lojalnoś ôd nich familijōw do tyj religije robiły za argumynt, podug kerego niy śmieli sie stować “prawymi Polokami”. Tyn “argumynt” usprawiedliwioł coroz wiynksze wyłōnczanie Żydōw ze kōmunistycznyj Polski, a potym ich wygnanie.
Mickiewiczōw portret cmyntorzowy ôpublikowany we פֿאָלקס שטימע Fołks Sztyme, cajtōngu z PRL wydowanym w jidysz. 26 November 1955 (Zdrzōdło: Wikimedia Commons, https://he.wikipedia.org/wiki/אדם_מיצקביץ%27#/media/קובץ:אדאם_מיצקעוויטש.JPG)
Z wiynksza utajōno antysymicko baza polskigo etnolingwistycznego nacjonalizmu wygrała, wesparto za II światowyj wojny niymeckimi prawami przeciw Żydōm i Holokaustym. Bez czas wojny i zaroz po nij do ańfachowego Poloka zaczło być “normalne”, iże tyn, co godo po polsku i sōm sie mo za Poloka, niy śmiy być “prawym Polokiym”, jak fto z jego familije – egal jak downo tymu – wyznowoł judaizm. Jedyn z nojważniejszych poetōw z miyndzy- i powojynnyj Polski, Julian Tuwim, przeżōł skuli tego, iże poradziōł wyjechać do USA bez Rumunijo i Brazylijo. Ukochany dziecinny poeta, Jan Brzechwa, ôstoł bez wojna we Warszawie, a jego życie uretowało bezwzajymne miyłowanie, skuli kerego ôszaloł. Brzechwa blank niy staroł sie ô swoje żywobycie – tak aże Niymce uznali, co ś niego niy może być Żyd. Polski Kafka – Bruno Schulz – niy mioł tela szczyńścio. Niymecki wojok zastrzylōł go na ulicy ze zowiści, iże jego kamrat mo do sia takigo talyntnygo żydowskigo artysty. Inacyj jak Schulz, kierego ôsprowki za kōministycznyj Polski były durkowane we antologijach, talyntno modo poetka Zuzanna Ginczka była aże do poczōntku XXI stolecio przepōmniano po swojij przedwczesnyj śmierci, jak jij było 27. W jeji przipadku “norodowo niypołnosprawnoś” – bycie za Żydōwka – spotyngowały jeszcze jeji wiyk i pōłć. To jeji polsko (i, toć!, katolicko) sōmsiadka wydała jōm Gestapo, coby erbnōńć w nagroda piniōndze.
Zuzanna Ginczanka
(Zdrzōdło: Wikimedia Commons, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zuzanna_Ginczanka.jpg)
Chocioż “prawe Poloki” rytualnie ôdciepli tych polskich pisorzy żydowskigo pochodzynio, pisma ôd nich to je zdrzyń polskij literatury XX stolecio. Ani antysymityzm polskigo nacjōnalizmu, ani norymberski ordōnek z Niymec niy poradziły wyrojmować tyj poezyje, prozy a dramatōw z noleżnego im placu. Podug norymberskigo ordōnku stykło mieć aby jednego żydowskigo ōupy abo ōumy (chocioż by byli po kōnwersyji na krześcijaństwo), coby być podyjzdrzanym ô zakozane żydostwo. Ôrdōnek tyn bōł sztryng używany w Niymcach – i to w Niymcach była możnoś administracyjnego ôdwołanio sie ôd niego. Jak sie zaczła wojna, do niymeckich administratorōw ôkupowanyj Polski i sowieckich krojōw żodyn ôrdōnek niy stoł we zocy. Niymce spuszczali sie na lokalne społeczności krześcijańskie, coby znojdowały Żydōw i przekazowały ich administracyji do ekterminacyje. We szwōngu rozkulanyj masziny śmierci Niymce niy mieli ani czasu ani kogo do badanio, jeźli jakie ôbskarżynia niy były fałeszne. Niy tak rzodko zgłoszynie sōmsiada za Żyda do niymieckij policyje było spusobym na wyrōwnanie starych rachōnkōw.
Regiyrōnkowy niymecki cajtōng Reichsgesetzblatt z ôbznojmiyniym norymberskigo ôrdōnku.
(Zdrzōdło: Wikimedia Commons, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RGBL_I_1935_S_1145.jpg)
Ale po jakimu matlać Mickiewicza i Holokaust? Niy umar ôn aby 90 lot przed tymi tragicznymi zdarzyniami? Toć, umar. Ale co jakby sie narodziōł jedne stolecie niyskorzij, we 1898 roku? Żōłby tak samo dugo – do 1955 roku – abo niy? Za jego życio podyjzdrzynie żydowskigo pochodzynio ôd matki mało kogo udziwiyło, ani tyż niy zawodzało ruskimu regiyrunkowi uznać szlachetnego sztatusu familije ôd poety. Dyskusyjo naôbkoło tego zapolyła sie dopiyro we XX stoleciu, jak już polskie norodowe państwo zrobiyło se z Mickiewicza nojwiynkszego polskigo poety. Dyskusyji doł szwōngu tajymny antysymityzm skryty w takij definicyji polskigo norodu, jako uznowajōm polskie etnoligwistyczne nacjōnalisty. Podug nij polski norōd to sōm wszyscy, co godajōm po polsku, ale bez polskojynzycznych Żydōw (ôsobōw, co abo wyznowajōm judaizm, abo kejś mieli jego wyznowcōw we familiji). “Prawe Poloki” – podug niymeckij nauki rasy (Rassenkunde) – chcieli “wypucować” poety ze wszyskich “ôbskarżyń” ô “żydowsko erbowizna”, coby bōł blank judenfrei (“bez żodnego żydostwa”). Po drugij strōnie ale przeciwniki ôd nich uwidzieli sie fajrować możnoś żydowskigo pochodzynio Mickiewicza za akuratne pokozanie wielowyznaniowego i wieloetnicznego charakteru społeczyństwa we downym Wielgim Litewskim Ksiynstwie.
Alternatywny Mickiewicz – co by mu było 41, jak Niymce zaatakowały Polska w 1939 roku – direkt by wlecioł pod norymbersko definicyjo Żyda. Stykły by fałszywstwa abo i wiedza ô żydowskim pochodzyniu jego matki. Siōngła by ônego niymiecko maszina śmierci – ôsobliwie skuli jego wogi do polskij kultury i intelektualnego życio. Niymce chcieli zmiynić wszyskich słowiōn we niywolnych robotnikōw, co pociōngło za sobōm likwidacyjo intelektualnych i administracyjnych elitōw słowiańskich krojōw. Mickiewicz na zicher by bōł zaklasyfikowany za człōnka polskij elity. Szanse, coby przeżōł, niy byłyby wielkie, jak wejrzeć na to, iże – z wiynksza – tak mało Polokōw katolickigo pochodzynio ôpowożało sie pōmogać Polokōm żydowskigo pochodzynio bez czas Holokaustu. Nojwiyncyj prawdopodobne je, iże Mickiewicza by zabili we lagrze śmierci w Ôświyncimiu we 1944 roku, jak bōł 46 lot stary. Po wojnie jego poezyja byłaby publikowano, ale skuli “cechy” swojij prawdopodobnyj żydowskości, żydowski Mickiewicz na zicher niy dostołby uwożanego placu na polskim norodowym panteonie, kery tradycyjnie noleży mu sie ôd połowy XIX stolecio.
Bōłby ino za “ważnego polskigo” poety ze “wōntpliwōm polskościōm”. “Prawe Poloki” robiyliby wszysko, coby wyciepać ksiōnżki ôd niego ze szkolnych programōw uczynio, jak to robiōm dzisio z przipadkami polskich pisorzy “żydowskigo pochodzynio” ze XX wieku, ô kerych my spōminali, a kerzi abo przeżyli Holokaust, abo ôstali jego ôfiarami. Tyn tryning z alternatywnyj historyje koże dać pozōr, jak fest definicyjo wielgości zoleży ôd kōntekstu socjopolitycznego czasu, bez kery żōł i pisoł pisorz. Woga etnolingwistycznego nacjōnalizmu we Polsce ze XX stolecio, co robi za głōwno ideologijo legitymizacyje i ôbstowanio państwa, jeszcze zwiynkszo ta arbitralnoś skuli tego, jak anachronicznie pokazuje niynorodowo przeszłoś Wielgigo Litewskigo Ksiynstwa choby “norodowo”, co “przinoleży” ino do polskigo norodu. Styknie ale ino nasztalować koła czasu na stolecie niyskorzij, coby “nojwiykszy polski poeta norodowy” zmiyniōł sie we gōniōnego Żyda, co sie “przeblyko” za Poloka. To, co do polskigo nacjōnalisty zdowo sie szpicōm literackigo gyniuszu w kōntekście XIX stolecio, sto lot niyskorzij stowo sie dowodym na “perfidno niypolskoś”. Dynamika antysymityzmu je niylogiczno, a przeca porzōnd stowo sie śmiertelno, jak moc ludzi durś wyznowo ta forma ksenofobije. Beztōż kożdy roz fajruje sie rocznice narodzin i śmierci ôd szlachcica Mickiewicza – a niy byłoby tego przi alternatywnym Mickiewiczu, Żydzie podug norymberskimu ôrdōnku. Ôto jeszcze jedna typowo ôsprowka ze “modernyj” Europy i Polski.
Czerwiyń 2019
Na ślōnski przełożōł Rafał Szyma


text:
Z wjacorymi twarskimi nadawkami zaběrała je so Malešanska gmejnska rada na swojim zašłym posedźenju. Při jednym tajkim je sobudźěło młodostnych trěbne.
Malešecy (CS/SN). Młodźinski klub w Połpicy bě tele dny jedna z temow na posedźenju Malešanskeje gmejnskeje rady. Dokelž je jeho twarjenje k zawrjenemu hosćencej „Sprjewina parlička“ přizamknjene, dyrbjachu w zymje wodu zawjertnyć, zo njebychu roły rozmjerznyli. Srjedź apryla su hromadźe ze zastupjerku młodźinskeho kluba a z instalaterom na městnje wo tym rozmyslowali, kak ma tam nětko dale hić. Zo móhli hač ke klubej separatny wodowód kłasć, dyrbja 50 metrow dołhu hrjebju wuzběhnyć. Za to pak twarski zawod gmejny tuchwilu žane kapacity nima. Tuž namjetowachu, zo móhli to młodostni w swójskej režiji zmištrować. Material a techniku za tajke dźěło móhła gmejna přewostajić. Dotal pak w gmejnskim zarjedźe hišće žana reakcija młodźinskeho kluba dóšła njeje. Nimo toho dyrbja třěchu twarjenja ponowić. Młodostni bychu za to blachowu konstrukciju faworizowali.


text:
Na wobydlerskim dialogu plany za nowy Miłoraz předstajili
Miłoraz (CK/SN). Wona přeje sej ručež móžno přesydlenje, praji Liesbeth Fabian. To měješe so hižo před pjeć lětami stać. 74lětna chce „skónčnje wědźeć, kak dale póńdźe.“ Tuchwilne połoženje je ćežke dosć. Rodźena Miłoražanka a jeje syn André, kiž w swojim staršiskim domje bydli, běštaj dwaj z wjace hač 80 zajimcow tele dny na wobydlerskim dialogu w Miłorazu. Slepjanska gmejna bě k tomu na žurlu Miłoraskeho hosćenca „K wočerstwjenju“ přeprosyła. Tam móžachu so ze zastupjerjemi gmejny, zarjadnistwow, LEAG a z planowarjemi rozmołwjeć, sej naćisk twarskeho plana za nowy Miłoraz wobhladać a so wo znowanatwarje towarstwoweho domu, kupjele a wo wjele dalšim wobhonić. Wužiwali su to mnozy Miłoraženjo, ale tež wobydlerjo Slepoho, kotřiž mějachu wjele prašenjow wo přichodnym susodstwje, zwěsći Sten Kowalick z přirady za přesydlenje.


text:
Wjesny dźěl Budyšina Słona Boršć zhladuje na wotměnjate stawizny, kotrež wopřijimaja mjez druhim přisłušnosć ke křesćanskimaj konfesijomaj. Na to je minjeny pjatk we wsy tež poswjećenje křiža pokazało.
Słona Boršć (CS/SN). Wjes Słona Boršć, přisłušaca Budyskemu tachantstwu, bu pjenježneje nuzy dla w lěće 1649 ewangelskemu knježkej jako zawdawk přewostajena. Wjetšina Słonoboršćanow bě katolskej wěrje přiwšěm dale swěrna. Tak postajichu w lěće 1902 wosrjedź wsy křiž ze serbskim napisom „Jězuso, smil so“. Na městnje, hdźež so wjacore puće křižuja, bě drje tež hižo wjele lět do toho křiž stał. Wšako wjedźe tam mjez druhim dawna putniska šćežka do španiskeho Santiaga de Compostela.
Loni hišće bě křiž z kerkami wobrosćeny a njebě hižo hladany. Tak je město Budyšin, kotremuž ležownosć słuša, městnosć z křižom sporjadkować dało. Móžno bě to dźakowano spěchowanju 7 500 eurow z komunalneje pawšale Sakskeje. Kaž Budyski financny měšćanosta dr. Robert Böhmer rjekny, bě zhromadne dźěło mjez městom a cyrkwjomaj jara płódne. Tak su křiž nětko we wobłuku ekumeniskeje nutrnosće poswjećili.


text:
Katolske zjednoćenstwo kubłarjow Sakskeje organizuje hižo wjele lět za wšitkich sobustawow w małym róžku tradicionalny kulturny dźeń. Tón wjedźeše jich lětsa, 6. februara, do cyle zažnych stawiznow archeologije.
Wjetšina sobustawow wopyta w Drježdźanach „Zeitenströmung“ – wuběrnu wustajeńcu hoberskeho rownišća staro- egyptowskeho faraona Tutanchamuna, kiž bě před wjace hač 3 300 lětami zemrěł. Napodobnjenje jeho rownišća je hakle docyła móžne, dokelž je britiski archeologa Howard Carter row faraona 1922 w dole kralow blisko egyptowskeho města Luxor wuslědźił. Wuznamnu namakanku je fotograf Harry Burton dokumentował. Na zakładźe jeho 2 800 wulkoformatnych škleńčanych negatiwow, kotrež wšitke objekty a jich połoženje w rownišću jasnje pokazuja, su němscy egyptologojo a egyptowscy wuměłcy rownu komoru ze sarkofagom, amuletami, sćěnowymi mólbami a pozłoćanymi figurami Bohow natwarili.


text:
Něhdźe połojca 230 dróhow a hasow sprjewineho města je po wažnych wosobinach pomjenowana. Někotre z nich je Hagen Schulz minjenu njedźelu popołdnju nahladnej ličbje wobdźělnikow wodźenja w Muzeju Budyšin předstajił.
Hnydom w předhali domu steja tři stele z podobiznami dobroćelow města. Nimo knihikupca Oskara Roesgera, kiž zběraše starožitnosće za přichodne generacije, staj to za muzej wosebje zasłužbnaj jurist, politikar a astronom dr. Friedrich Carl Gustav Stieber a fabrikant Otto Weigang. Žiwjenje a skutkowanje mjenowanch třoch padnjetej do doby, jako so město do wuchodnych a južnych stron rozšěrješe.
Ale hižo w poreformaciskim času słušeše medicinar dr. Gregorius Mättig do najwažnišich dobroćelow města. Jeho mać Margaretha běše młódša sotra Kaspara Peukera. Po jeje synje Kasparu, uniwersalnym wučencu a diplomaće, 1525 w Budyšinje rodźenym, bu po zagmejnowanju Małeho Wjelkowa do města hasa pomjenowana, kotraž rěkaše do toho Zinzendorfowa.


text:
Rěčny centrum WITAJ
Rěčny centrum WITAJ, krótko RCW je samostatny wotrjad Domowiny, kotrehož zaměr je spěchowanje, zdźerženje, posrědkowanje a rozšěrjenje hornjo- a delnjoserbskeje rěče. Wón bu w lěće 2001 w zwisku ze strukturnymi změnami serbskich institucijow załoženy, ma swoje sydło w Budyšinje a wudźeržuje delnjołužisku wotnožku w Choćebuzu.
Do nadawkow słušeja wudawanje wučbnicow a wučbnych srědkow, šulske socialne dźěło, młodźinske dźěło, dalekubłanje kubłarjow a wučerjow kaž tež projektowy management a wědomostny přewod modeloweho projekta WITAJ.
Rěčny centrum WITAJ wudźeržuje internataj Serbskeho gymnazija Budyšin a Delnjoserbskeho gymnazija w Choćebuzu. Wón wudawa dźěćacej časopisaj Płomjo a Płomje, fachowy časopis za wučerjow Serbska šula a informaciski zešiwk Lutki za pěstowarske dźěći.
WotkazWobdźěłać
- Webstrona Rěčneho centruma WITAJ


text:
Zobrze: Wpod po 6 latach
Zobrscy kryminalni, co zajmujōm sie poszukowaniym ôsōb, co sie kryjōm przed wymiarym sprawiedliwości, chyciyli chopa, co sie krōł ôd 6 lot. Poszukowany bōł do ôdbycio kory pozbycio swobody za znyncanie sie nad byłōm partnerkōm i dzieckym. Nojbliższy rok przepyńdzi za krotami heresztu.
57 lot stary chop krōł sie za granicōm. Szandarzi ôbsztalowali, iże miyszkoł w Niymcach. Jak przijechoł na pora godzin do Zobrzo, to zaroz bōł chycōny w cyntrum miasta. Chop bōł barzo udziwiōny. Ekstra niy lecioł fligrym, ino siyła godzin jechoł autym na Ślōnsk, coby policyjōny niy przewiedzieli sie ô jego poragodzinnym byzuchu. Chocioż bōł pozorny, niy pōmogło mu to uciyc przed chycyniym. Chop już je we hereszcie, kaj przepyndzi nojbliższy rok.
Fot.: KMP Zobrze