text:
Radwor
Radwor (po starym prawopisu Radwoŕ; němsce Radibor) je wjes a přisłušaca gmejna we wokrjesu Budyšin w Hornjej Łužicy, něhdźe 10 km sewjernje Budyšina. Wjes sama ma wokoło 650 wobydlerjow, gmejna wokoło 3200. Wosebje w přewažnje katolskim juhu gmejny rěči wulki dźěl ludnosće serbsce.
Gmejna słuša do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Sakskej.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Radworski gmejnski teritorij rozpřestrěwa so wot Budyskeje měšćanskeje hranicy na juhu hač do krajinje hornjołužiskeje hole a hatow na sewjeru.
Južny dźěl gmejny słuša k pahórkatym Hornjołužiskim honam z wunošnymi pódami. Najwyše wuhorbjenje je 199,3 m wysoka Kaponica mjez Drobami a Łupjanskej Dubrawku. Přez płony sewjer gmejny běži Mała Sprjewja, najdlěša rěka w Radworskej gmejnje a zdobom zakład mnohich rybjacych hatow. Z jeje přitokom je z Łomska pochadźaca Łomšćanka. W samym sewjeru leži z Minakałskej holu jedne z najwjetšich lěsnišćow Hornjeje Łužicy.
Radwor mjezuje na gmejnje Łaz a Hamor na sewjeru, Wulku Dubrawu na wuchodźe, město Budyšin a gmejnu Hodźij na juhu a na gmejnje Njeswačidło a Rakecy na zapadźe.
Ležownostne mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za tehdyšu Radworsku gmejnu: Lišonc, Hózdź, Pola zwěrinownje, Na Traškowje, Hućina, Chasowske lada, Butřeńka, Popec hory, Fararjec jězor, Kobańkec jězor, Chěžkec hórka, Fararjec skała, Wulki hat, Mały hat, Młynske chěže, Čorny Hodleŕ, Na wětrniku, Kšibjeńčna korčma, Haćišća, Čorne hory, Wińca.[2]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1221 jako Ratibor, bě pak hižo w srjedźowěku stejišćo wodoweho hrodu, ležaceho w sewjernym dźělu nowowěkowskeho hrodu. Hrjebja tuteje twjerdźizny je pola dźensnišeho hrodu přeco hišće spóznajomna. Na Hrišći, małym kopcu z dobrym wuhladom přez nižinu Łomšćanki při puću do Kamjeneje, namakachu w běhu twarjenja železniskeje čary Radwor–Lubij w lěće 1905 zažnostawizniske pohrjebnišćo, kotrež so wot srjedźneje bronzoweje doby (1500 do Chr.) hač do zažneje železoweje doby (500 do Chr.) wjace hač tysac lět dołho wužiwaše.
Za zakład wjesneho mjena maja mjenowědnicy muske předmjeno z woznamom „tón, kiž rady wojuje“ (rad = rady, wjesoły; boriti = wojować).
Prěnja drjewjana cyrkej steješe hižo w lěće 1270 při nawsy.[3] Za lěto 1359 su skótne wiki w Radworju zapisane, kotrež so pozdźišo do Rakec a wokoło 1870 do Njeswačidła přepołožichu. Jako zarunanje dósta Radwor kermušne wiki za holanske produkty. W lěće 1397 załoži wěsty Sigmund Behr z Budyšina Radworsku křižnu cyrkej a dari ju wjesku Kamjenej. W lěće 1495 naspomni so Radworska cyrkej w Mišnjanskim wopismje jako jedna z 18 Budyskemu tachantstwu podrjadowanych cyrkwjow. Wot teje stareje wosadneje cyrkwje z 15. lětstotka je so jenož něhdyše wołtarnišćo wobchowało, kotrež je dźensa po zdaću najstarše twarjenje we wsy. Posledni pohrjeb na tamnišim starym kěrchowje bě 1883.[3]
Doba reformacije a jeje wuskutki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Radworske ryćerkubło bě wot 1463, přez dobu reformacije, hač do 1589 we wobsydstwje swójby von Plaunitz. Jako Radworski knjez spyta Hans von Plaunitz, ewangelsku konfesiju přećiwo woli Radworčanow zawjesć, štož bu pak 1575 wot kejžora Maksimiliana II. zakazane. Jeho naslědnik kejžor Rudolf II. w ramiku pobyta w Budyšinje zasadźenje katolskeho duchowneho w Radworju wosobinsce podpěrowaše. Zwada wo nabožinsku přisłušnosć serbskeje wsy traje tež pod knjezami von Minckwitz w 17. lětstotku a wosebje w Třicećilětnej wójnje dale. 1632 chcyše knjez Christoph von Minckwitz samo jutrowne jěchanje jako typiski katolski nałožk zakazać, štož k wulkej bijeńcy z dobyćom wjesnjanow wjedźeše. Diferency mjez Radworčanami a jich knjezom trajachu hač do lěta 1675 a Radwor wosta jako wuslědk jenička katolska wosada z ewangelskim knjezom w cyłej Sakskej.
Dźensniši hród bě so hižo wokoło 1720 natwarił. K prěnjemu razej po reformaciji přewza z generalom Josephom von Riedom w lěće 1765 zaso katolski knjez Radworske ryćerkubło. Wot 1782 bydleše tam hrabina von Bolza, pod kotrejež knjejstwom so poćeženje Radworčanow přez wotedawki přiwótři. 1854 kupi Clemens von Einsiedel ryćerkubło.
19. lětstotk[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo 1650 měješe Radwor swójsku šulu, na kotrejž wučeše hač do 1850 jenički wučer. Mikławš Brojer wuwučowaše w lěće 1836 na přikład cyłkownje 120 šulerjow w třoch rjadownjach. W lěće 1848 so mjeztym hižo wjace hač 200 šulerjow na Radworskej šuli wuwučowachu, z kotrychž rěčachu 98 % serbsce.[4] Wjetša šula natwari so w lěće 1874 za hatkom w zapadźe wsy.
W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 wuwi so Radwor k srjedźišću serbskeho burskeho hibanja. Při tym hraješe Serbske burske towarstwo, kotrež so 4. junija 1848 załoži, z jeho předsydu Michałom Ćěslu centralnu rólu. Po tutym přikładźe załožichu so podobne towarstwa w dalšich serbskich wsach, kotrež wjesne towaršnostne žiwjenje organizowachu. W oktobrje 1848 so 17 towarstwow z 1200 čłonami k Zjedoćenym serbskim towarstwam zjednoćichu a tak prěni serbski třěšny zwjazk załožichu. Po poraženej byrgarskej rewoluciji w meji 1849 bu zwjazk zakazany.
Po zwrěšćenym pospyće Christopha von Minckwitza křižerski procesion 1632 zakazać, so nałožk tola zhubi. Hakle 1882 so jutrowne jěchanje, po wjace hač dwě sćě lětach, znowa wožiwi, spočatnje do Zdźěrje a wot 1892 do noweje Baćońskeje wosady. Jenož we wójnskim lěće 1945 so njejěchaše.[3]
Dokelž njebě dalšeho městna we wjace hač 400 lět starej cyrkwi při nawsy, staji hrabja von Einsiedel ležownosć při puću do Chelna w juhu wsy za nowotwar k dispoziciji. Tam natwari so w lětomaj 1895/96 po namjeće Mikławša Žura a pod nawodom Drježdźanskeho architekta Ernsta Giese nowa wosadna cyrkej „Marije kralowny róžowca“.
20. lětstotk[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na hibanju za serbsku awtonomiju wokoło Serbskeho narodneho wuběrka wobdźělichu so tež wjacori Radworčenjo, wosebje Michał Nawka. Dnja 29. oktobra 1922 załoži so Radworska jednota Serbskeho Sokoła pod nawodnistwom Mikławša Bjarša a Michała Rječki.[5]
W lěće 1935 wučachu při Radworskej šuli pjećo serbscy a jedyn němski wučer, štož bě w tym času nimale jónkrótne. Prawidłownje protestowaše wjednistwo nacionalsocialistiskeho „Jungvolka“ přećiwo tymle wobstejnosćam a přećiwo narodnemu nastajenju serbskich wučerjow, při čimž naspomnichu wosebje wučerja Michała Nawku a šulskeho nawodu Jana Andrickeho jako „radikalneju Serbow“. Zdobom spyta němski wučer Ebermann na šuli struktury nacionalsocialistiskeho młodźinskeho dźěła přesadźić. Farar Józef Nowak a serbscy wučerjo přećiwo tomu swójske serbsko-katolske młodźinske dźěło zesylnjachu, tak zo bě w awgusće 1935 jenož 29 wot 64 Radworskich hólcow z čłonom Jungvolka.[6] 1937 přesadźichu so serbscy wučerjo Michał Nawka, Jurij Kubaš a Hańža Welsec do zapadneje Sakskeje, tak zo bě na Radworskej šuli jenož hišće jedyn serbski wučer přistajeny.[7]
Poslednja wobsedźerka před rólnej reformu po Druhej swětowej wójnje bě Johanna von Welck. Přez rólnu reformu rozdźělichu so ležownosće ryćerkubła. Pri tym přeńdźe tež dźěl něhdyšeho kublerskeho lěsa za dźensnišim stadionom do wobsydstwa Radworskeje gmejny, kotryž słuša dźensa k poslednim lěsam na Radworskich honach.
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Při starej Budyskej dróze južnje wsy steji srjedźowěkowski kamjentny křiž.
Ze starej wosadnej cyrkwju z 15. lětstotka při nawsy, trochu staršej křižnej cyrkwju na kěrchowje při puću do Lutobča a nowej wosadnej cyrkwju swjateje Marije, kralowny róžowca z lěta 1896 steja w Radworju tři katolske cyrkwje. We wsy a na Radworskich honach namakaja so mnoho swjatych křižow a postawow madony, kotrež zwjetša z 19. a 20. lětstotka pochadźeja.
Radworski hród je so ze zažneho 18. lětstotka wobchował.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Arnošta Mukowej statistice měješe Radwor we 1880tych lětach 571 wobydlerjow, mjez nimi 548 Serbow (96 %) a 23 Němcow.[8] W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot 73,2 %,[9] zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 705 wobydlerjemi 579 katolskich (82,1 %) a 126 ewangelskich (18,9 %). Po ludličenju lěta 2011 bě 34,4 % wobydlerjow Radworskeje gmejny katolskeje a 32,6 % ewangelskeje konfesije. 33 % njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.[10]
Wobkedźbowanja hódny je snadny podźěl žónskeho wobydlerstwa w starobje 18–29 lět. Wot 385 wobydlerjow w tutej starobnej skupinje bě 234 mužow (60,8 %) a jenož 151 žonow (39,2 %).[11]
Wjesne dźěle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźewjatej najwjetšej gmejnje Budyskeho wokrjesa přisłušeja slědowace dohromady 21 wjesnych dźělow (tabulka hodźi so sortěrować):
Sydlišći Stróžišćo a Přezdrěnk słušatej k Miłkecam respektiwnje Wulkemu Přezdrěnjej.
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 55 (Budyšin 4) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska rada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Radworska gmejnska rada ma tuchwilu 16 čłonow. Minjene komunalne wólby mějachu slědowace wuslědki:
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
- Swobodni wolerjo: Dr. Monika Liznarjowa, Thomas Wierig, Manfred Hörauf, Maik Wirrig, Eva-Maria Chěžcyna
- CDU: Philipp Wjerš, Sven Lorenz, Tomaš Rječka, Pětr Kliman, Šćěpan Dej,
- Domizniscy přećeljo Minakał: Thomas Scheffel, Madeleine Rentsch, Ronny Janaš, Lothar Bomsdorf
- Serbske wolerske zjednoćenstwo: Jovan Hrjehor, Pětr Hantuš[13]
Wjesnjanostka[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Radworska wjesnjanostka je wot apryla 2020 Madeleine Rentschowa (Domizniscy přećeljo Minakał) z Łomska. Wona dósta při wólbach dnja 9. februara 2020 jako jenička njeserbska kandidatka hnydom w prěnim wólbnym kole absolutnu wjetšinu hłosow (55,6 %).[14] Rentschowa je prěnja wjesnjanostka Radworja po 1945, kiž serbsce njerěči. Jeje předchadnik bě Wincenc Baberška (CDU), kiž gmejnu přez 27 lět nawjedowaše.
Gmejnske reformy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W zwisku ze sakskej wokrjesnej reformu chcyše so gmejnske zarjadnistwo w lěće 2008 ze susodnej Wulkej Dubrawu zjednoćić. Při wobydlerskimaj rozsudomaj rozsudźi so w Radworju snadna wjetšina za fuziju, we Wulkej Dubrawje pak wulka wjetšina přećiwo tomu.
Infrastruktura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwažniše dróhi na gmejnskim teritoriju su Zwjazkowa dróha 96, kiž zwjazuje Budyšin z Wojerecami a wjedźe přez Chelno a Čorny Hodler kaž tež statnej dróze 106 (Mały Wjelkow–Minakał) a 107 (Delnja Hórka–Radwor–Haslow). Najblišej najězdaj awtodróhi 4 stej Budyšin-zapad něhdźe sydom a Słona Boršć wokoło wósom kilometrow wot Radworja. Na železniskej čarje Lubij–Radwor z dwórnišćomaj pola Lutobča a Radworja jězdźachu wot 1. meje 1906 hač do nazymy 1972 wosobowe ćahi. W 1990tych lětach so čara tež za nakładny wobchad zawrě a so w lěće 2004 doskónčnje wottwari.
Kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ wjedźe přez Měrkow, Lutobč, Radwor a Chasow dale do Njeswačidła. W sewjeru gmejnskeho teritorija přeprěkuje „Žabjacy kolesowarski pućik“ gmejnske dźěle Hat, Wjesel, Lipič a Psowje.
Kubłanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Radworskej gmejnje stej dwě šuli; Serbska zakładna a Serbska wyša šula „dr. Marja Grólmusec“ w Radworju samym. Do zakładneje šule chodźachu w šulskim lěće 2014/15 149 šulerjow.[15] Na wyšej šuli běchu w samsnym času 170 šulerjow a 22 wučerjow. Šulske twarjenje bu w lětomaj 1925/26 natwarjene.
Pěstowarnja eksistuje we wsy hižo z lěta 1898. 1984 so do farskeho domu přesydli a mjeno „Alojs Andricki“ přiwza. Pod nacionalsocialistiskim knjejstwom přińdźe statna pěstowarnja k tomu, w kotrejž so pak zwjetša němsce rěčeše, tež w časach NDR. Prěni statny žłobik nasta hakle w lěće 1991.[3]
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Radworju so narodźili[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Jurij Prokop Hančka (1731–89), rjadnik, rěčespytnik, spisaćel nabožinskich spisow
- Michał Awgust Brojer (1801–71), wučer, kulturny stawiznar
- Michał Ćěsla (1809–52), zahrodkar a gmejnski předstejer, wjednik serbskeho burskeho hibanja 1848/49
- Michał Handrik-Ćěsla (1846–1928), mjezynarodnje připóznaty wuměłski knihiwjazar
- Jan Grólmus (1851–1924), wučer, šulski direktor, kulturny prócowar
- Jakub Wróbl (1853–1933), zamkar a misionar
- Jurij Kral (1864–1945), farar, słownikar, gramatikar
- Jakub Lorenc-Zalěski (1874–1939), spisowaćel
- Michał Nawka (1885–1968), wučer, narodny prócowar, spisowaćel, basnik, rěčespytnik, hudźbnik
- Franc Kral (1886–1915), wučer, spisowaćel a redaktor
- Jurij Šołta (1886–1978), wučer, kantor, kulturny prócowar
- Beno Šołta (1891–1968), farar, dr. phil.
- Pawoł Kurjo (1897–1935), prawiznik, stawiznar, redaktor, załožer časopisa Serbski student
- Maks Rječka (1908–44), wučer, domiznowědnik
- Jurij Winar (1909–1991), komponist
- Anton Nawka (1913–98), spisowaćel
- Alojs Andricki (1914–1943), katolski měšnik a martrar
- Błažij Nawka (1922–2008), ludowědnik
- Cyril Kola (* 1927), publicist, spisowaćel a kulturowědnik
- Ludwig Kola (1931–2018), rozhłosownik a přełožowar
- Alfons Wićaz (* 1945), žurnalist
W Radworju skutkowali[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mikławš Čórlich (1784–1858), duchowny a narodny prócowar; 1813–20 kapłan a 1820–58 farar w Radworju
- Jakub Nowak (1821–75), duchowny, kulturny prócowar; 1858–75 farar w Radworju
- Jakub Kral (1828–1911), wučer, domiznowědnik, ludowy spisowaćel; 1853–94 wučer w Radworju
- Beno Pětr Šołta (1851–1908), wučer a towarstwowy prócowar; 1872–1908 wučer w Radworju
- Mikławš Žur (1859–1932), farar a awtor; 1886–95 administrator a 1896–1903 farar w Radworju
- Jakub Nowak-Horjanski (1864–1938), farar, domiznowědnik a spisowaćel; 1891–96 kapłan a 1903–31 farar w Radworju
- Jurij Winger (1872–1918), farar, spisowaćel a přełožowar; 1896–1903 kapłan w Radworju
- Jurij Słodeńk (1873–1945), wučer, spisowaćel a komponist; 1894–99 wučer w Radworju, załožer „Meje“
- Jan Andricki (1880–1955), wučer, kantor, kulturny a narodny prócowar, dirigent; 1900–08 wučer a 1908–37 kaž tež 1945–48 šulski nawoda w Radworju
- Józef Nowak (1895–1978), duchowny, basnik, dramatikar a redaktor; 1931–40 a 1945–67 farar w Radworju
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 223–228.
- M. Kral: Stawizniske powěsće z našich serbskich wsow [=Serbska ludowa knihownja, čo. 44]. Budyšin, 1937, str. 53–85.
- Hańža Winarjec-Orsesowa: Radwor - starodawna cyrkwinska wjes. Radwor 1996, 116 str.
- tas.: Radwor - ze stawiznow wjesneje šule. LND, Budyšin 2006, 168 str.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Radwor w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- Cornelius Gurlitt: Radibor. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 32. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Bautzen (II. Teil). C. C. Meinhold, Dresden 1908, str. 48.
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 12 (digitalizat).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Hańža Winarjec-Orsesowa: Wobraz Radworja něhdy a dźens. W Rozhledźe 2/1993 [43], str. 45–49
- ↑ Peter Kunze: Sorbisches Schulwesen. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002, str. 126
- ↑ Přehlad něhdyšich jednotow Sokoła, wotwołane dnja 25. januara 2020
- ↑ Edmund Pjech: Wuskutki nacionalsocializma na serbske šulstwo w Sakskej. W Rozhledźe 2/53 [2003], str. 57/58
- ↑ Edmund Pjech: Wuskutki nacionalsocializma na serbske šulstwo w Sakskej (2. dźěl). W Rozhledźe 3/53 [2003], str. 96
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246. [1418 wobydlerjow, z nich 759 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 5 z pasiwnymi, 274 serbskich dźěći a młodostnych, 380 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Radworsku gmejnu: Nabožina
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Radworsku gmejnu: Staroba a splah
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Radwor (němsce)
- ↑ Tole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo. W Serbskich Nowinach dnja 29. meje 2019.
- ↑ Wólbne wuslědki Radworskich wólbow wjenjanosty dnja 9. februara 2020 na wahlen.sachsen.de
- ↑ Podaća w sakskej šulowej datowej bance
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


c: text/html

text:
Woheń na zbožo žadyn njebył
Pančicy-Kukow. Krótko do połnocy na njedźelu wołachu wohnjowu woboru a policiju do klóštra Marijineje hwězdy w Pančicach-Kukowje. Na zbožo pak so wukopa, zo so tam ničo njepali. Płomjenja we wohnjowej škli na ležownosći napřećo dźěłarni běchu so w škleńčanych durjach špihelowali.
Paducha lepił
Kamjenc. Sobudźěłaćer Kamjenskeho nakupowanišća je předwčerawšim paducha lepił. Podhladny bě bjez toboły do wobchoda šoł a jón bórze na to z tobołu a tołstym nachribjetnikom wopušćił. Jako jeho sobudźěłaćer narěča, poča tamny agresiwny być a jeho snadnje zrani. Paduch wostaji rubiznu stejo a z kolesom ćekny. Daloko přišoł pak njeje, přetož alarmowana policija jeho bórze dosahny. Rubiznu – drastu a kapsnu lampu w hódnoće 400 eurow – móžachu kupnicy wróćić.
Pedalej zaměniła
Kamjenc. Při wuparkowanju na Njebjelčanskej dróze je předwčerawšim w Kamjencu 77lětna wodźerka VWja město spinadła na płun stupiła. Jeje awto zrazy na to do Opela a suny jón dźesać metrow dale, hdźež steješe 76lětna pěška. Wona so při tym ćežko zrani, zo dyrbjachu ju do chorownje dowjezć.
Jastwo runje tak wotwobarał
Kamjenc. Zo je lěpje stajnje připasany za wodźidłom awta sedźeć, dyrbješe wčera dopołdnja 33lětny muž na Kamjenskej dróze Při wětrniku nazhonić. Při wobchadnej kontroli jeho mjenujcy bjez škitneho pasa lepichu. To pak bě hišće najmjeńši problem Bołharja. Přećiwo njemu předležeše mjenujcy wukaz zajeća. Dokelž pak je dotal wotewrjenu pokutu 300 eurow nablaku zapłaćił, móžeše wón jastwo wotwobarać.
Paduši pola pjekarja
Wojerecy. Do jedneje z Wojerowskich pjekarnjow su so njeznaći minjeny kónc tydźenja zadobyli. Z chłódźaka spakosćichu skućićeljo cyły blach tykanca a so z nim zhubichu. Wobsedźer hódnoćeše škodu na něhdźe 50 eurow. Wěcna škoda na durjach wobchoda wučinja porno tomu dźesać króć telko.
Ampla skóncowana była
Budyšin. Hdźež hewak stajnje ampla wobchad rjaduje, maja někotři šoferojo z předjězbu problemy, hdyž ampla raz wupadnje. Tajki pad sta so sobotu dopołdnja na Budyskim křižowanišću Mužakowska/Krakečanska při Röhrscheidtowej kupjeli. Jako ampla njefungowaše, stej tam BMW a VW do so zrazyłoj. Jedna wosoba so při tym snadnje zrani.
15lětnu křiwdźili
Wojerecy. Pasanća běchu srjedu nawječor swědcy, kak so mužej w starobje 26 a 32 lět a 29lětna žona na přibrjoze Šibojskeho jězora 15lětneje přimaja a ju křiwdźa. To wobkedźbujo přihladowacy hnydom policiju zawołachu. Při kontroli zastojnicy zwěsćichu, zo běchu njeskutka podhladni z pokradnjenymaj kolesomaj po puću, a jich nachwilnje zajachu.
Składnosć znjewužiwali
Kamjenc. Njeznaći su předwčerawšim w Kamjencu njekedźbliwosć wobsedźerja wosoboweho awta, kiž bě wokno na prawym boku jězdźidła jeno přizačinjene wostajił, šamale znjewužiwali. Skućićeljo sahnychu přez wokno a wotamknychu durje. Na to spakosćichu ručnu tobołku, w kotrejž běchu 60 eurow, wupokaz a dalše wosobinske wěcy wobsedźerja. W tym zwisku policija na to skedźbnja, zo je minjeny čas wjacekróć k tajkim deliktam dóšło. Šoferojo a sobujěducy měli na to kedźbować, zo w awće žane hódnotne wěcy widźomnje ležo njewostaja.
Dwójce tak spěšnje jěł
Lěskej. Na zwjazkowej dróze B 156 w Lěskej w Malešanskej gmejnje je policija póndźelu dopołdnja spěšnosć měriła. Při dowolenych 50 km/h jědźeše w běhu pjeć hodźin nimale tysac wozydłow nimo błyskača. 72 šoferow bě přespěšnych. 41 z nich dósta warnowanje, wjac hač třicećo pak dyrbja pokutu płaćić. Najspěšniši bě Škoda ze Zhorjelskim čisłom. Jeho wodźer z 99 km/h po wsy smaleše, potajkim nimale dwójce tak spěšnje kaž dowolene. To woznamjenja 200 eurow pokuty, dwaj dypkaj a měsac nóžkować.
W nocy wokoło so třěleli
Pančicy-Kukow. Kedźbliwy swědk bě w nocy na póndźelu w Pančicach-Kukowje słyšał, zo něchtó třěla, a je tuž policiju alarmował. Zastojnicy zwěsćichu tam krótko do połnocy štyri wosoby w starobje 16 do 32 lět. Tři z nich běchu chětro alkoholizowane. Pola nich naměrichu mjez jednym a 2,40 promilemi alkohola. W bliskim kerku namakachu policisća dwě trašawce a powětrowku, kotrež běchu lepjeni tam spěšnje schowali. Jako podhladneju identifikowachu młodeju muži w starobje 19 a 32 lět. Žanu dowolnosć, někajku bróń wobsedźeć směć, wonaj předpołožić njemóžeštaj. Tak je policisća sćazachu. Kriminalna policija so z padom nětko zaběra a přepytuje přeńdźenja přećiwo zakonjej wo brónjach dla. 16lětneho młodostneho přepodachu zastojnicy hišće w samsnej nocy jeho staršimaj.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wšo druhe hač zapróšena a starodawna prezentowaše so njedźelu serbska kultura na Wojerowskim staroměšćanskim swjedźenju. Hordźe předstajištej tam Ćišćanska rejwanska skupina a tamniše dźěćace towarstwo pisany program.
Wojerecy (SiR/SN). Najebać horce wjedro móžeše župan Wojerowskeje župy Marcel Brauman na serbski program lětušeho Wojerowskeho staroměšćanskeho swjedźenja wjace hač sto přihladowarjow witać. Jim wón rjekny, zo stej Domowina a Serbstwo najspušćomnišej garantaj w regionje za zdźerženje domizny. Dale župan rozłoži, zo spytaja z nowymi idejemi serbsku kulturu a rěč spěchować a do wšědneho dnja zapřijeć. Tak so iniciatorojo prócuja, w šulach rěč sylnišo spěchować, w susodnej Čěskej za wučerskim dorostom pytać, rěčnu šulu załožić kaž tež nowych kubłarjow a sobudźěłaćerjow za serbske pěstowarnje zdobyć. „Njetrjebamy so w přirunanju z druhimi serbskimi regionami schować, a to njezaleži jenož na našej rjanej Wojerowskej narodnej drasće, kotraž słuša k najrjeńšim“, Marcel Brauman podšmórny.


text:
Tydźeń
Tydźeń (tež njedźela) je dźensa w nimale wšěch kulturach na swěće časowa jednotka, kotraž wobsteji ze sydom dnjow. Wot lěta 1970 w NDR, 1975 w Zwjazkowej republice a 1978 tež mjezynarodnje připóznaty moderny tydźeń dźe wot póndźele hač do njedźele, tradicionelny židowsko-křesćansko-muslimski tydźeń pak wot njedźele hač do póndźele. Jedne lěto ma znajmjeńša 52 njedźelow; měsac znajmjeńša štyri.
Dźěłowe a šulske dny su w srjedźnej Europje zwjetša póndźela, wutora, srjeda, štwórtk a pjatk, mjeztym zo sobota a njedźela ke kóncej tydźenja słušatej. Njedźela je w Němskej samo oficielnje wotpočny dźeń. W Zjednoćenych statach, Awstralskej a někotrych arabskich krajach płaći njedźela tež oficielnje dale jako prěni dźeń.
W serbšćinje wužiwamy za jednotliwe dny skrótšenki z dweju pismikow (pó, wu, sr, št, pj, so, nj) kaž w němčinje, druhdy tež skrótšenki z třoch pismikow kaž w jendźelšćinje.


text:
Štóž pyta, tón namaka. A štóž rjaduje, hišće wjac namaka. W padźe ansamblowcow su tute namakanki zajimawostki serbskeje hudźbneje literatury. W času corony je so notowy archiw renowěrował a znowa rjadował. Tójšto materiala je so wotkryło, mjez druhim kruchi, kiž njejsu dołho wjac w zjawnosći zaklinčeli. Su to na přikład twórby Jana Arnošta Frajšlaga, Jana Rawpa abo Artura Immischa. Immisch běše znaty pianist, kiž zawostaji pak tež jara dobre kompozicije, wosebje na polu komorneje hudźby.Zaklinči koncert z rědko předstajenymi twórbami, zahrate wot smyčkarjow orchestra Serbskeho ludoweho ansambla.
Smyčkarjo Serbskeho ludoweho ansambla
Solistaj: Pětr Cyž (tenor), Ralf Sarodnik (obowa)
Hudźbny nawod: N.N.
Keine weiteren Aufführungen in dieser Spielzeit.


text:
Stach Kropiciel, 1.04.1945
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Niech bydzie pochwalōny Jezus Chrystus!
Moji Kochani! Witōm Wos z Bogym po piyńciu latach i siedmiu miesiōncach! Zabrołech sie dziś do gawyndy, żebyście jōm mieli na Alleluja – zamiast kroszōnki. Bo wiym, że sie już ludzie ciyngym dopytywali: – „Gość” już pora niedziel przichodzi, a kaj sie podzioł Stach Kropiciel? Co prawie, ech sie już pryndzej zaganioł do pisanio, ale w piyrszych tydniach mieli tam w „Gościu” ważniejsze i poważniejsze rzeczy do pisanio, toch nie mioł tego sumiynio sie tam ciść. A potym – tyn nasz „Gość” jeszcze taki chudy (tak jak my wszyscy bez ta wojna), to tyż tam do mnie wiela placu nie majōm.
Troszkach sie tyż boł, żeby mi nie przeciepowali, żech sie jeszcze doporzōndku po polsku nie nauczył, alech przed poru dniami wyczytoł w jednej katowickej gazecie, że sie naszej ślōnskej mowie hōnor należy, bo to jest staro, jyndrno, dobrze zakōnserwowano mowa polsko, tōżech zaroz nabroł śmiałości do godki.
Z poczōntku myśloech se tyż: Jako tu wesoło gwarzić, kej tu jeszcze wojna, biyda, ciynżke czasy, ludzie sie starajōm… Ale potym ech se pedzioł: „Kroćsetkandy, przeca wszyjscy nie mogymy łebōw spuszczać i biadolić, bo przez to lepi nie bydzie, a Panu Bogu tyż bydzie miło, jak sie troszeczka weselej poôzprawiōmy, bo w Piśmie św. stoji: „Służcie Panu z weselym” – ale nie ino w dobrych czasach! A przeca muszymy tyż Panu Bogu za to dziynkować, że my zaś sōm w Polsce, że zaś mōmy naszego „Gościa”, że na drodze mogymy głośno po polsku ôzprawiać, że w kościele mogymy dziś zaś, jak downi, zaśpiewać „Chrystus zmartwychwstan jest”! I za to dziynkować muszymy, że jeszcze żyjymy.
Nie chca sie tam kwolić, ale wiym, że Wōm sie bezy mnie mierzło. Wiym, żeście nieroz za Niymca wyciōngali w niedziela stare „Goście”, zawieraliście drzwi i ôkna, i potym eście głośno czytali, co to „Gość” i Kropiciel przed wojnōm pisali. Potym sie troszka politykowało, troszka prorokowało, a starka, co przi ôknie siedzieli, kōńczyli te ôbrady zawsze tymi samymi słowami:
– Tak, tak! Wszystko to było dobrze, keby nie ta wojna!
A czasym sie spōminało:
– Pamiyntocie, jak to Kropiciel pisoł ô tym, abo ô tym, abo ô tym?
– No, no, tyn Kropiciel, kaj tyż tyn boroczek bydzie?
– Możno w Dachau siedzi! I mioł prawie tyn istny, co to pedzioł. Posiedziołech w Dachau, w Gusyn, troszkach tyż zajrzoł do Mauthausyn, ale jakoś mnie dobry Pan Bōg zaś wywiōdł.
I musza pedzieć szczerze i ôtwarcie, coch już niejednymu pedzioł, że dziynkuja P. Bogu za wszystko, coch tam przeżył i tego czasu być nie chcioł z mojego życio wymazać. Nie żeby mi sie tam tak dobrze powodziło – niektōrzi z Wos sami wiedzōm, jak tam było, bo tam byli, a inksi w gazetach wyczytali, nie ma co ô tym błoznōw robić – ale za te wszystke łaski Boże i dobrodziejstwa dziynkuja, coch ich tam doznoł. A ta ôpieka Bożo czuło sie w takim ôbozie bardzi, jak na wolności, jak czowiek mioł ôczy ôtwarte. Za to wszystko P. Bogu dziynkuja, ale i za to tyż dziynkuja P. Bogu, że mie stamtōnd wybawił.
Dużoch sie tyż tam nauczył i doświadczynio zebroł, bo choć człowiekowi już na ôsiymdziesiōnty idzie, to takego coś sie jednak nie przeżyło przedtym.
Pōniewierki sie tam użyło niymało, ale hōnoru ech tyż tam zaznoł. Pojakymu? – Boch tam przebywoł i robił do kupy z wielkimi i uczōnymi ksiynżmi ze Ślōnska: z ks.
prałatym Szramkym z Maryji Panny z Katowic, z ks. prałatym Tōmankym, z ks. kanōnikym Barabaszym, z ks. dziekanym Czympielym z Hajduk, z ks. Mastajym z Rudy, z ks. Klimkym ze Żorōw, z ks. Ścigałōm z Bogucic i jeszcze z innymi. Ks. Mastaj sōm dali w Rudzie, ci drudzy wszyscy już sōm świyntej pamiyńci.
Ale dość ô tym ôbozie. Może Wōm jeszcze czasym ô tym co wspōmna. A na dziś by tego tyż już dość było.
Chciołech Wōm ino pedzieć, że dziynki Bogu, jeszcze dychōm, a jak zaś bydzie czas po tymu, a ks. Redaktor w Gościu pozwolōm, to Wōm zaś kejś po starymu mojim synkatym pogroża, ale sie ô to nie śmiecie gorszyć, bo jak Wōm wszystkim groża, to sobie samymu tyż, a nieroz jak wywina tym synkatym, to mi sie kōńcym kija tyż coś dostanie.
A to, coch Wōm przed chwilkōm napisoł, że mi ôsiymdziesiōnty idzie, to nie jest prowda. Chciołech Wos ino troszka kiwnōńć, bo dziś jest „Prima Aprilis”. Po żniwach bydzie mi dopiero… a, kajś to tam mōm napisane.
Ale wszystko inne coch napisoł, jest prowda! Ôstańcie z Bogym!
Wasz Stach Kropiciel


text:
Prěni wobydlerski hospodarski plan za Wojerecy a přisłušace wsy je nimale na cilu. K tomu bě so měšćanska rada wčera wuznała a z wjetšinu hłosow lisćinu namjetow za etat wobzamknyła.
Wojerecy (AK/SN). „Cyłkownje 180 wobydlerskich namjetow je dóšło, mjez nimi 122 namjetow jednotliwcow, skupin a towarstwow. 92 namjetow Wojerowska měšćanska rada přiwza, dohromady 88 radźićeljo wotpokazachu, dokelž wone budget překročeja, su přepowšitkownje sformulowane, abo su z přewysokimi naslědnimi kóštami zwjazane.“ To rozłoži wčera Olaf Dominick, nawoda běrowa wyšeho měšćanosty a čłon dawkoweje skupiny wobydlerski etat, na naprašowanje měšćanskeho radźićela Martina Schmidta (CDU).


text:
Ńil
Ńil to je nojdugszo rzyka we Africe, podug ńykerych zdrzůdłůw je tyż nojdugszo na Źymji (podug inkszych dugszo je Amazůnka). Płyńe bez Burůndi, Ruanda, Tanzańijo, Uganda, Sudůn a Egipt. Je 6695 kilomyjtrůw dugo a wjyrch jeji dorzyczo mo 2 870 000 km². Zdrzůdła Ńilu průgowali nolyź już za czasůw Nerůna (54-68 n.e.), nale noloz je dźepjyro Henry Morton Stanley we XIX stoleću. Za zdrzůdłowo rzyka lo Ńilu je powożano Kagera. Wele dolnygo bjygu Ńilu rozwijała śe egipsko ciwilizacyjo. Ńil mo deltowe ujśće do Strzůdźymnygo Morzo.


text:
Po dobrym wothłosu loni wotmě so minjenu sobotu znowa škotowy turněr we Wěteńcy. Mikławš Zahon je sej młódšich kaž tež staršich přećelow zbliska a zdaloka přeprosył, zo bychu najlěpšich kartyplacarjow ze swojich rjadow zwěsćili. Wubědźowali su so wo pućowanski pokal. Cyłkownje wobdźěli so 22 lubowarjow škota.
Po tym zo bě po prěnim kole z 21 wobdźělnikami dobyćer wječora z 1 827 dypkami hižo nimale wěsty, popřachmy sej přestawku z ćopłym přikuskom. Nalada při rozmołwje a wosebje napjatosć na wuslědk druheho koła w běhu wječora widźomnje přiběraše. 22. hrajerjej, kiž so hakle druhemu kołu přidruži, přiznachu přerězk dypkow prěnjeho koła ze šwarnymi 1 008 dypkami. W prěnim kole bě so za sydom blidami ze stajnje třomi škotowarjemi 36 hrow wotměło. W druhim kole rozrjadowachu so hrajerjo na štyri blida ze stajnje štyrjomi a na dwě blidźe z třomi hrajerjemi.


text:
Allianz Arena
Allianz Arena – fusbalowy sztadjůn rozlygowany we půłnocnyj tajli Můnachjum we Mjymcach, na kerym uod sezůnu grajům dwa manszafty - Bayern i TSV 1860, a roz a kedy tyż reprezentacyjo Mjymcůw. Uůnygo mjano pochodźi uod jednygo ze jigo szponsorůw - Allianz. Cołko pojemność stadjůnu to 69 901 (kaj 13 769 to place stojůnce), wjelgość fusbalplacu to 105x68 m, a prajza budowy to 340 mln €. Allianz Arena bůła jednym ze sztadjůnůw na Mistrzostwa Świata we Fusbalu 2006 a grony bůł na ńij finoł UEFA Champions League 2012.
Panůrama[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Finoł Champions League 2012[edytuj | edytuj zdrzōdło]
19 moja 2012 bůł sam grony finoł Ligi Majstrůw sezůnu 2012, a Bayern Munchen groł na důmowym fusbalplacu:
(po elwrach. 3:4)


text:
Francek Fyrtok, 1.02.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie! Mosz moja nowo fotografio. Musisz jōm wydrukować, bo mie libsty molestujōm, iże mōj ôbrozek to go drukujesz kedy chcesz i kedy możesz. Teroz już mōm izba ekstra przed siebie. Z pod hołdy jużech sie wykludził, bo tam Hejimatstroje wszystko zapaskudzili, tōż widzisz iżech sie w tym mojim salōnie tu w giblu pod dachym urychtowoł fajn. Staro kista mōm za stoł i do jedzynio i do pisanio, śpia zaś w miechu, jak tyn koleks, co w „Kocyndrze” ô tym pisoł. Na ścianie mōm ôbrozek z Ulitzkōm, bo jo go aż do plebiscytu byda kochoł, a kole niego to fotografije mojich dziołch, kere ale dycki byda libowoł, bo „mejin Herz ist ejin Biynynhaus”.
Legirunek niymiecki jest bardzo mōndry, bo ci kożdziuszki dziyń wysyło noty do yntynty. Quester robi to samo. I wiesz, iże i Quester i Legirunek napisali, że na Ślōnsku polscy karlusy ciōngle sie bijōm, iże skiż tego nie może być plebiscytu. Ale nie wiesz, dloczego tak napisali. Jo zaś wiym. Było to tak. Questerowi zepsuła sie lampa, a w Berlinie był zaś sztrajk elektryczny i ani jedyn ani drugi niymieli światła a mieli pisać noty. Ôtōż prali sie tak po cyferblotach, aż im sie w ślepiach ôświeciło i tymu to w notach była godka ô biciu. Ale koalicjo już Niymcōm ôdpedziała, iże noty sōm pisane na twardym papierze.
Te noty i tyn twardy papior niymiecki mie nie korci ale nynko mie to, iże sie dziouchy i żaby bojōm boczōnia. Spytej sie ty Hanysie twojej libsty czymu to tak jest, bo mojie libsty sie na mie gorszōm i nie pedzōm mi. Moje libsty, abo sie żyniōm, abo też zbuczały. W Maciejkowicach sōm jeszcze kobiety, nie take jak byś se myśloł, bo tam nasze rybki sprały stosstruplera Berlinskego wiyncej, niż do niego wlazło. Ale go sprały nie po fōnografie jyno po tej drugej strōnie, ażeby nie mioł sie z czym przekazować. I mioły recht. Było to tak. Stosstrupler chcioł bez ôkno wrzucić handgranat do salu, kaj było zebranie kobiet. Kobiety go tak spłōkały, że ôddoł rewolwer, sztery granaty i zapōmnioł jak sie zwyczajnie siedzi. Te maciejkowicke kobiety chciołbych roz widzieć.
Z Niymcami jest już blank bankrot. Jeszcze nie dawno pyskowały blaty niymiecke. Niymcy chcieli zrobić rebelio i szarpaczka, Quester już mioł kozik nabruszōny, Ulitzka byłby już schützyngraby kopoł, a tu poszło im kole nosa.
Teroz zokłodo sie na Gōrnym Ślōnsku kōmitety parytetyczne, niby do połowy z Niymcōw a do połowy z naszych rodakōw. I cōż? W takim Bytōmiu, w Katowicach i w Gliwicach Niymcōw zabrakło. Niymcy krziczōm, że ich jest pełny Ślōnsk, a do Kōmitetōw parytetycznych ich zabrakło, bo musieli ich żydzi zastōmpić. Niymcy, jak z tego widać, zbankrutowali do imyntu, i to nie jyno na Ślōnsku, ale i tam u siebie na Niymcach.
Bo przijechoł mōj koleks Pawlik, co kocyndrowoł na Niymcach i rozprowioł, że Niymcy szukajōm nowych podatkōw i zaprowadzōm teraz podatek niby za reszpechtym ôd „wielkego dworu”. Ci padōm, na Niymcach bydzie kōntrola i becugschejin na wielki dwōr, bo Niymcy dowiedzieć sie muszōm, nie jyno co i wiela kto godo, ale z tego poznajōm też, wiela kto mo przichodu, naco bydzie ekstra podatek. Bo u Niymcōw jest wszystko akuratnie, wychody muszōm pokryć przichody. Minister finansōw w Berlinie jeszcze medykuje, czy podatek podwyższyć ô jedna abo ô dwie sztufy, dla tych co lotać muszōm z lotaczkōm, bo rabatu nie bydzie. Jak tego podatku nie styknie to i tyn mały geszeft też ôpodatkujōm.
Poradź mi Hanysie czy mōm mojej starej kupić kecka i jako, bo se potargała swoja kecka w lesie. A rychtyk ô tym lesie to jeszcze musza ci napisać. Szełech społym z mojōm libstōm bez las kole Kozłowejgōry. Nie daleko Świerklańca taki orgeschoficier ibowoł stosstruplerōw i padoł, iże z tych nojodważniejszych zrobi Elitetrupe. No i tōż prōbowoł, kery z stosstruplerōw jest nojśmielszy. Zawołoł ci jednego: Wilhelm Pierdziwol vortretyn! Tyn wylozł i stanōnł stillgestandyn. Ôficer wziōnł rewolwer i pado: teroz cie zastrzela. Jak zmierził, przestrzeloł mu kapelusz. Pierdziwol stał jak wryty. Potym ôficer strzelił drugi roz i przestrzelił mu rynkōw. Pierdziwol ani drgnōnł. Ôficer uradowany zawołał:
Pierschiwol sie habyn die Probe bestandyn, sie kōmmyn in die Elitetruppe, der Rock und der Hut wird ihnyn bezahlt — a nadto ôdezwoł sie Pierdziwoł: „Jawohl Herr Lojtnant und die Hosyn nicht? — Ôficer zdziwiōny rzekł: Nanu, ich habe nur dyn Rock und dyn Hut, aber nicht die Hose durchgeschossyn.
— Aber ich! — ôdpedzioł stosstruppler. Take bezecyństwa musiała moja libsta słuchać w lesie i podarła se przitym kecka. Czy kupić jej nowo? Ôdpisz jak najpryndzej
Franckowi Fyrtokowi.


text:
Wikipedyjo:Admińistratory
Admińistratůr (sysop) to je aktywny a godny zaufańo używacz, kery mo szpecyjalne uprowńyńa, ńydostympne uobyczajnym używaczům.
Uprowńyńa admińistratorůw[edytuj zdrzōdło]
Admińistratory mogům:
- sprowjać a przećepować zajty cołkym zabezpjeczůne
- gibko cofać půmjyńańa (rewert)
- uobźyrać gyszichty wyćepanych zajtůw a wyćepany ajnzac używacza
- wyćepować a prziwrocać nazod zajty
- zawjyrać (block) a uodmykać (unblock) sprowjyńa adresům IP, zakrysům IP a zalogowanym używaczům
- filować we lista zajtůw na kere żodyn używacz ńy dowo pozoru
- zabezpjeczać uobrozki przed jejich wyśwjetlańym na zajtach (pojawjo śe jyno link do grafiki) bez zajta MediaWiki:Bad image list
Kůntakt ze admińistratorůma[edytuj zdrzōdło]
- Jeli scesz śe skůntaktować ze kůnkretnym admińistratorym, uodymkńij zajta używacza uod ńego, naćiś na Dyskusyjo a wepisz tam co mosz pedźeć.
- Mogesz tyż skůntaktować śe ś ńim bez e-brif, abo internecowe kůmůńikatory, jeli uůne majům.
- Prowje cołki czas idźe nojść kerygo ze admińistratorůw na IRCu sam.
- Jeli scesz śe skůntaktować ze admińistratorym, kery je terozki we Wikipedyji, szukej za ńim bez zajta Specjalna:Log/delete. Je to register uostatńo wyćepanych zajtůw, a uprowńyńo do jejich wyćepańo mo jyno admińistratůr.
Lista admińistratorůw[edytuj zdrzōdło]
Połny automatyczny wykoz sysopůw je sam
Uobocz tyż[edytuj zdrzōdło]
- Wikipedyjo:Prziznowańy uprowńyń admińistratora (terozki zajta do pomjyńańo)
- Uprawńyńo grup używaczůw


text:
Delnjoserbski magacin Łužyca wusyła telewizijny sćelak RBB jutře, 20. februara, po zwučenym wašnju w 13.35 hodź. Ćežišćo tónraz budźe wjerch Hermann hrabja Pückler-Mužakowski. Składnostnje jeho 150. posmjertnin wěnuje so reportaža prašenju za poćahom mjez Pücklerom a Serbami. W rubrice „Namakanka“ přepytuja k tomu markantne, často pyramidu mjenowane rownišćo Pücklera. Je tónle tumulus wuraz gigantomanije abo naposledk snano tola šibałosće wjercha?
Dalši přinošk předstaji staršisku iniciatiwu Serbskeho swójbneho towarstwa „Gromaźe“. Franziska Albertowa, kotraž bě projekt sobu nastorčiła, organizuje z pomocu Europskeje uniwersity Viadrina w Frankfurće nad Wódru digitalnu wučbu za zakładnych šulerjow. Łužyca jej při tym přez ramjo hlada.
Tohorunja wo kubłanje dźe w rozprawje „Korona a wučba serbšćiny“. Telewiznicy su so mjez wučerkami a wučerjemi wobhonili, kak je so pandemija na jich dźěło wuskutkowała a kak z nowej situaciju wobchadźeja.


text:
Wikipedyjo:Ujednoznaczńajůnco zajta
Zajta ujednoznaczńajůnco (ang. disambiguation page, potoczńy disambig) to je zajta Wikipedyje, kero zawjyro linki (uodnośńiki) do zajt precyzujůncych poszczygůlne znoczyńo danygo hasła (a ino take linki). Na przikłod mjano Piotr Domaradzki mo dwůch znajůmych ludźi, bestoż je tam zajta ujednoznaczńajůnco. Sům to blank růżńi ludźe, informacyje uo ńich powinny śe nolyźć we 2 růżnych artiklach. Nale autorzi artiklůw na tyjma literatury abo dźynńikarstwa můgům być ńyśwjadůmi tygo, aże istńije jakiś "inkszy" Piotr Domaradzki abo po prostu ńy wjydźeć, pod jakům tytůłům znojduje śe artikel uo ńim, bestůż stworzůno zajty ujednoznaczńajůnce.
Połno lista takich zajt znajduje śe sam.


text:
Hùrma lëdzy przëszła do wejrowsczégò mùzeum bë kùpic, abò chòc òczë napasc 🙂 , Pana Tadeùszã, wzyc autograf òd pana Stanisława, òbezdrzec ë pòsłëchac panią Danutã ë pana Macéjã a pògadac z panã Jerzim…
W piątk piątégò lëstopadnika ò szósti wieczór òdbëła sã na zalach Mùzeum Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi promòcjã dokôzu Adama Mickewicza przedolmaczonégò na kaszëbsczi bez Stanisława Janke a wëdónégò bez wëdôwiznã Maszoperia Literacka. Dzélëczi pòémë czëtelë znóny Kaszëbi: Danuta Stenka ë Macéj Miecznikòwsczi. Rzecz òbgôdôł kònsultant dolmaczënkù prof. Jerzi Tréder, a całosc prowadzëlë direktór mùzeum Radosłôw Kamińsczi ë Tomôsz Żuroch von Piechòwsczi. Mùzyczną òprawã zagwësnilë Witosława Frankòwskô, Aleksandra Kùcharskô–Szefler a Tomôsz Fópka.
Filmòwi materiał nalézeta na starnie Telewizje TTM


text:
Hłowu do pěska tykać ničo njepřinjese – wažne je dale činić
Brězowka (CK/SN). Korony dla je připrawa Wake & Beach při Brězowskim jězoru (Halbendorfer See) lětsa wjele pozdźišo startowała. Přiwšěm mějićel André Böhme hłowu do pěska njetyka, ale dale čini. Wšako z dowolnosću za sport pod hołym njebjom lóšt za zaběru při a na wodźe mjez ludźimi zaso přiběra, tež hdyž je to dotal jeno z wobmjezowanjemi móžne. Tak smě maksimalnje 20 wakeboarderow na dwě hodźinje na jězor. „Koordinacije dla dyrbja so zajimcy do toho přizjewić“, je Böhme wjesoły, zo jězor nětko scyła zaso wožiwja.


text:
„Kajke móžnosće digitalny hornjoserbsko-němski słownik Soblex skići, to předstajataj Katka a Bernhard Baierec nětko z němskorěčnym tutorialom na internetnym filmowym kanalu Youtube wot SAEK. Cordula Ratajczakowa je so z Bernhardom Baierom rozmołwjała.
Kak staj z mandźelskej ideju digitalneho nawoda za wužiwanje Soblexa zrodźiłoj?
B. Baier: Poprawom njebě to naju myslička, ale Wito Bejmak a Michał Cyž staj nastork dałoj. Hdyž su nětko w času koronakrizy šulerjo a wučerjo doma, njeby špatne było jim tajke dalekubłanje poskićić. Na kóncu sym ja čestnohamtski nadawk přewzał, dokelž so jako sobu zamołwity za program z techniskimi aspektami Soblexa derje wuznawam. Moja žona je teksty rěčała, Budyske studijo Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala je tutorial nahrało a online stajiło.
Što poskićeće?


text:
Godka Klachuli 10.03.1922
Wachtyrz prezyntuje artykuły po ślōnsku ze downych cajtōngōw. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy prezyntujōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Byłach wōm padōm tu kejś na bolu. Tak mie juz dzieci kusiły, aze mie skusiły, a nojbarzij mie namowiała Getruda z tym swojym zolytnikym. No i dałach sie namōwić, boch se tyz i padała, ize przeca miynsopust sie kōńcy i ôstatki na karku, a jo se jesce ani jednego kōnska nie wyskocyła. Kupa rozmajtych ludzi tam było na tym bolu, po pańsku, po chopsku i po miejsku poôbōcōnych. Fyrtok, Karlik i Gustlik tyz byli. Jeźli tak mōm ôtwarcie pedzieć, tōz mi sie, moji złoci, nie widziało na bolu, a nojbarzij mi sie nie podobały te nowe tańce, jakeś tam fokstroty, nozdepy, szymy i inksze. Jednego, jedniuśkego waloskach se, wōm padōm, wyskocyła z Karlikym, bo to statecny karlus. Fyrtok abo wykwiyloł, wōm padōm, mioł papiōrzanno copka na głowie i ciepoł jakymiś kōnfektami z papiōru na dziołchy. Ale mi sie nie podoboł, jak tańcowoł te nowe kōnski i azech sie, wōm padōm, wstydziła, bo bardzo noga cis do kroku tej dziołse; a ôna mu tyz i zamiast porzōndnie tańcōwać, to sie tak jyno pociskali po zolu. I to sōm te nowōmodne tańce! Ej! Nie ma to jak nase stare kōnski: polka, walosek, ôbracan, trojok, drybek i inksze. Jakech potym we strzoda była na popielcu, to mi było bardzo markotno i żałowałach bardzo, izech tam na tyn głupi bol poszła. Nō ale mie tyz tam juz teroz tak pryndko żodyn nie skusi, aze nie skusi.
Ta Gynewa to musi być piykne i wesołe miasto i tym kōnwisyjōm sie tam musi bardzo podobać, bo nie mogōm z tym narodzaniym skōńcyć. Ale jo zawse padała, ize take narady nie majōm być urzōndzane tam, kaj sōm bilijaty, tyjatry, piykne dziołchy i wino, jyno w jakym cajchałzie na grubie, w jakij cyngowni abo we szkole na Zopłociu. Możno sie teraz po Ôstatkach weznōm w kupa i z tymi naradami trocha popilnujōm, bo sie juz ludziōm mierznie, iz z tōm sprawōm ślōnskōm tak sie wlece i wlece, az sie cłowiekowi źle robi. Z tego ôdwlykanio to sie nojbarzij ciesōm miymce, szwarcowniki i złodzieje. A z tōm granicōm do Polski to tyz tak! Jak cłowiek porzōndny chce ôd nos jechać do Polski, to musi sie nałazić, zapłacić pora set marek, potym go na granicy całego ôbmacajōm, tak iz mu sie tej jazdy na drugi rołz ôdechce, a polske żydki za pora polskich marecek majōm przepustki i jezdzōm pora razy za dziyń na Ślōnsk, tu nakupujōm i nasiachrujōm, a potym se towor kozōm prześwarcōwać bez granica. Kole Kamiynia to nie jyno piniōndze ale nawet towary fōrami szmuglujōm.
Jo jyno jest, moji złoci, ciekawo, jak tyz to potym na granicy bydzie, jak przijdōm ci nowi zielōnkowie, co sie teraz ucōm w Cieszynie, bo sie tam, skiz tego ize tōm sprawōm rzōndzōm ludzie, co ani nasej ziymi, ani nasych ludzi nie znajōm, nawciskało dużo kōnkolu kursach śpiegōw, szmuglerōw i miyndzy pszynica i juz tam nasi porzōmni chłopcy trefiyli na tych rōzmajtych bandytōw co sie teroz niedowno, jak nōm pisoł tyn zolytnik ôd moji Stazyje, nożami tak poźgali ize jednego zaźgali na mier. Bydymy mieć pjyknych zielōnkōw, pra? Jo jest głupio baba i nie chca tam żodnymu prziganiać i robić przepisōw, ale mi sie zdo, ize jak dalij bydōm wszyndy rzōńdzić nie powołani, to byńdzie kepsko i możno byndōm nami rzōńdzić casym bylejake chachary i downiejse zaprzańce.
Co wōm tyz jesce musa pedzieć. Tolich na to ôgłoszynie w „Kocyndrze” posła do Piekor do tego Siefra Kazimierza i kupiłach se, wōm padōm, tako piykno figura tego nasego Kościuski, izech ani w Krakowie takij nie widziała jakech tam była przed wojnōm na rekolekcyjach. Nie mogłach sie, wōm padōm, napatrzeć w tym sklepie na te roztolicne figury i ôbrazy ślicne. Po geltaku se jesce kupia Nojśw. Paniynka Czynstochowsko u Siefra. Musymy teroz dōmy i kanclaryja prziôzdobić w polske ôbrozki i figury, kej mōmy tako dobro polsko fabryka w Piekarach a powyciepōwać germańske figurki i ôbrozki.
Z Pietrkym my sie zaś poôstudzali, bo ôn mi padoł ize sie nie mōm wrozać do chłopskich zwiōnzkōw i nie pisać balachwastōw, a jo mu pedziała ize keby nie był mamlasym i nie był przisiōngoł na kilof, toby sie tyz mōg kaj dorwać za derektora abo za co, tak jak Sosiński i inksi. Sie musicie ludkowie nie dziwać iz my sie z mojym starym teroz cynsto powadzymy, bo przeca sie teroz wszyjscy wadzōm. Gazyty nase sie przegadujōm, partyje sie sarpiōm i ôpisujōm, gospodorze sie wadzōm a casym nawet bijōm z kōmornikami, we zwiōnzakch sie spierajōm ô posłōw i tak sie wszyjscy teroz do kupy wadzōm. A Niymcy sie śmiejōm i ôrganizujōm. Nawet w Nocelnej Radzie przisło do ôstudy i socyjaliści z niej wystōmpili, a teroz chodzōm na zolyty do miymieckich socyjalistōw, jak na przikłod w Zołynżu.
Nō, ale dość tych klachōw na dzisioj i do widzynio! Wasza
Rōźla Pyscycka.


text:
Chlyb żytni nigdy tak fajnie niy urojśnie, jak tyn pszynny, bo moł1 trocha inkszy2 glutyn. Pōnojś3 niy buduje takich lyńcuchōw4, jak tyn ze mōnki pszynnyj, ja mani5 robotny. Mōnka żytnioł niy moł tyla biołka, ale za to wiyncyj minerałōw i błōnnika. A jak do tego dociepnymi6 jeszcze roztomajte7 ziorka, to już niy bydziecie musieli jejś8 żołdnych tabletkōw, bo tela zdrowotnojści bajecie9 mieli we jednyj sznicie10 takego chleba 😉
Co potrza?
2 szklōnki mōnki żytniyj (zorta11 720; jedna szklōnka moł 120-130 g)
2 szklōnki mōnki żytniyj razowyj
10 g soli (2 łeżeczki)
1 szklōnka ciepłyj wody
poła szklōnki zakwasu (recept znodziecie sam: https://chopwkuchni.pl/?p=1510 )
szklōnka roztomajtych ziorek12 (joł żech doł poła szklōnki słōnecznika, a reszta to bōły ziorka ze banie13, sezam i lyn14)
słōnecznik do posypania po wiyrchu
Piyrszy etap nojlepi zrobić na wieczōr dziyń przed pieczyniym (mogecie to tyż zrobić rano, a na wieczōr napocznōńć pieczynie). Wlyjcie do miski woda, zakwas i dejcie tam szklōnka mōnki żytniyj 720, szklōnka żytniyj razowyj, wymiyszejcie to byle jak i odstołwcie w jake ciepłe miejsce.
Na drugi dziyń/na wieczōr dejcie tam reszta mōnki, sōl i wymiyszejcie to porzōndnie jakōm warzechōm abo rynkōm. Na kōniec wmiyszejcie do tego ziorka. Narychtujcie15 sie forma na kyksōwka, dejcie dō ni papiōr do pieczynioł i wciepcie tam te ciasto. Gōra wyrōwnejcie rynkōm abo warzechōm pomoczōnōm wodōm. Odstołwcie to na 2-3 godziny w jake ciepłe miejsce. Joł łozgrzywōm16 na chwila bratruła, wyłōnczōm i wrołżōm17 tam ta forma.
Jak już wyrojśnie, to wyciōngcie ta forma ze bratruły i łozgrzyjcie jōm na 220 stopni. Jak już wrojzicie tam tyn chlyb, to bez 10 minut niech sie piecze na 220 stopni, potyn 20 minut na 200, a ôstatnie 40 minut na 180 stopni.
Jak już bydzie fajnie przibrōnołcōny18, to wyciōngcie go ze bratruły i formy (symnijcie19 tyż tyn papiōr) i niech sie tyn chlyb ochōdzi20 na jaki kratce.
A potyn to już yno ździebko masła, fetu i… smacznego 🙂
1ma
2inny
3podobno
4łańcuchów
5mniej
6dorzucimy
7różne
8jeść
9będziecie
10kromce
11typ
12ziaren
13dyni
14len
15przygotujcie
16rozgrzewam
17wkładam
18przypieczony
19zdejmijcie
20ostudzi


text:
Ruch Chorzów niy wyjedzie za granica, ale za to we Polsce zaplanowane som dwa zgrupowania i aż 7 szparingów.
7 stycznia fusbalorze zacnom przigotowania do rundy wiosynnyj II Ligi. Na som poczontek fusbalorze przyjdom badania wydolnościowe i medyczne.
19 stycznia na Kresach zagromy szparing ze Ruchem Radzionków, a 21 wyjadymy do Rybnika – Kamienia na zgrupowanie.
26 stycznia, we Rybniku – Kamieniu zagromy szparing ze Hutnikiem Kraków.
Potyn wracomy do Chorzowa. Zagromy 2 szparingi. 2 lutego ze NKP Podhalem Nowy Targ i 9 lutego ze GKS-ym Tychy, a 11 lutego wyjadymy do Uniejowa.
We Uniejowie zagromy 2 szparingi: 13 lutego ze Poloniom Warszawa i 16 lutego ze Pelikanym Łowicz.
Łod 18 lutego trynujymy ino na własnych obiektach, a wszistko zakońcy sie szparingiem ze Górnikiym Polkowice (23 lutego).
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
Wikipedija:Wandalizm
Wandalizm je přidaće, wotstronjenje abo změna wobsaha, z wotmysłom činjena zo by kajkosć Wikipedije pomjeńšował. Najbóle wšědne wašnje wandalizma je narunjene teksta přez obscene wěcy, wuprózdnjowanje strony abo zasadźowanje žortow abo druhich njezmysłow. Na zbožo, tajki wandalizm powšitkownje je lochko namakomny.
Wšón dobrowolny pospyt Wikipediju polěpšić, njeje wandalizm, samo jeli wón je faktisce wobsah zhóršował.
Hdyž namakaš wandalizm, wobnowjej předchadnu wersiju nastawka. Zo by to činiło, wužiwaj rajtark "stawizny" w hornjej pole strony. Potom klikń na njewandalěrowanu staru wersiju, po tym klikń "wobdźěłać" a skónčnje "składować".
Jeli wužiwar wjacekróć wandalěruje, proš na stronje Wikipedija:Wozjewjenje wandalizma, zo administrator by tutoho wužiwarja zablokować měł. Jeli sy sam administrator, na tutym padźe móže jednory sam jeho zablokować.
Jeli strona bu wjacekróć wandalěrowana rozdźělnych wužiwarjow, potom proš zo administrator njech stronu škita. Administratorojo njech znowa jednory sam činja.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Luiza, Jan a Damian smědźa někotre dny pola wowki a dźěda na wsy přebywać. To je wjeselo, wšako mataj wowka a dźěd stajnje chwile a w zahrodźe a lěsu móža so dźěći wuběhać. Tola tež na łubi chowa so mnoho zajimaweho a putaceho! Luizy so wosebje wutykana sowa Otilija lubi. Jako dźěd dźěćom přeradźi, zo je tež w bliskim lěsu hižo sowu wuhladał, njedadźa wone hižo měra. Chcedźa sowu widźeć! Hač pak ju wodnjo nadeńdu? Abo dyrbja traš póćmje do lěsa hić? Prěnja dźěćaca kniha z pjera Měrany Cušcyneje puta dźěći wot 4 lět ze swojej wobrazliwej rěču. Barbne ilustracije Gudrun Lenz wuběrnje z tekstom korosponduja. Kniha hodźi so jara derje k předčitanju, ale tež jako prěnja lektura za dźěći, kiž su runje čitać nawuknyli.


text:
Familijŏ von Tiele-Winckler
Niyma to starŏ familijŏ; jedyn ze nojstarszych znanych czōnkōw ôd nij to bōł Franc Winkler, kery narodziōł sie w 1724 roku, a drugi to Johann Christian von Tiele, kery we pōłowie XVIII stoleciŏ przekludziōł sie z Berlina do Kurlandyje. Potōmni ôd nich – Waleska von Winkler i Hubert von Tiele – wziōnli ślub 7 listopada 1854 roku w Miechowicach. Pō miesiōncu wielgi fyrszt Meklymburgije przizwolōł im połōnczyć miana i wapyny. Ôd tego mōmyntu zaczynŏ sie historyjŏ familije von Tiele-Winckler. Bez XIX stolecie zrobiyli ôni kariera jak Rotschildy abo Rockefellery.
Jejich pałac bōł w Miechowicach i stamtōnd prŏcowali przi powiynkszaniu swojigo bogajstwa.
W 1866 ôd Henrika von Erdmansorfa kupiyli statek w Mosznyj, kery niyskorzij erbnōł ôd nich jejich nojstarszy syn Franc Hubert. Pałac wyglōndoł cołkym inakszyj aniżeli dzisiej. Franc przebudowoł go po ôgniu z lipca 1896 roku. Familijŏ przekludziyła sie do nowyj siedziby w 1901 roku, kaj ôstała do 1945.
Pałac wyglōndŏ choby z bojki i pōnoć skuli tego z Tiele-Wincklerōw sie lachali, iże sie zrobiyli nowobogajsko chałpa, a niy pałac. Wele pałacu je stohektarowy park, a za nim smyntŏrz ôd familije.
Niy idzie tyż niy spōmnieć ô Matce Ewie z Miechowic. Była ôna modszōm siostrōm ôd Franca Huberta, a cołke swoje życie pōmŏgała chorym i biydnym. Cołki swōj majōntek wydŏwała na pōmoc potrzebujōncym, a wedle woli jij ôjca, co rok dwa tysiōnce szły na ausflug, coby dychła. Działała niy ino w Miechowicach, bo stawiała dōmy dlŏ bezdōmnych w Norwegiji, Egipcie, Syryji, Chinach, Indyjach, Gwatymali i na Wyspach Salōmōna. Umrziła 21 czerwca 1930 roku, a na grobie ôd nij je ino napisane Ancilla Domini 1866-1930 (Sużebnica Pańskŏ 1866-1930).
Ôba pałace doznały ciynżkich zniszczyń w 1945 roku. Miechowicki bōł cołkym spŏlōny, a w 1954 roku to co ôstało, było wysadzōne w luft. W Mosznyj ruske wojŏki spŏlyli dokumynty ôd familije, a ôbrŏzy wytli z rōm i użyli do przikryciŏ taboru. Wytrzaskali tyż zdrzadła, a w kaplicy zrobiyli masztalnia.
Dzisiej Pałac w Mosznyj je srogōm atrakcyjōm turystycznōm. W Miechowicach bez lata stoły ino kōncki rujin, a niydŏwno zaczło sie ôdnŏwianie ôficyny i ôna mŏ być ôtwartŏ do zwiydzaniŏ.
Richtich ślōnskŏ arystokracyjŏ
Tiele-Wincklery byli richtich ślōnskōm arystokracyjōm, a dowody sōm dwa. Rŏz, że w 1907 roku byli przeciwni pruskimu ôrdōnkowi ô ekspropriacyji, kerŏ była krokym we polityce germanizacyje wschodnij tajle Prus. Franc Hubert w Landtagu stoł po strōnie Polŏkōw i Ślōnzŏkōw. Matka Ewa zaś we swojich wierszach pisała po niymiecku ô podziale Ślōnska miyndzy Niymcy i Polska. Deklarowała, że u nij plac sie znojdzie dlŏ kożdego, niyważne jakŏ bydzie jego nŏrodowość. To nojlepij pokŏzuje, że realia swoje, a stolica swoje. Kejś bōł to Berlin, a terŏzki Warszawa.
Werci sie pamiyntać ô Tiele-Winklerach. Dyć bez nich Gōrny Ślōnsk by niy bōł tym czym je terŏzki, a nojbarzij chyba dziynkować muszōm Katowice, bo jakby sie ta familijŏ tam niy wkludziyła, to pewnikym by były wsiōm kajś z boku GÔP. Ale to je już tymat na inkszo ôsprŏwka.


text:
Čitamoj a kupujemoj knihi bjez přestaća. Knihi su naju (tele-)wizory do swěta a runje tak do nutřkowneho swěta ludźi. Jedna z minjeny čas čitanych je Jurja Kochowy dźenik „Gruben – Rand – Notizen“. Smój sej jón mjez sobu z ruki wzałoj, dokelž je naju do čitanja ćahnył. Tež měsacy po tym wo Kochowej knize rěčimoj, hdyž dźe wo prašenja přitomnosće, a přirunamoj swoje měnjenje z Kochowym. Při tym wjace na to njemyslimoj, zo je w němskej rěči spisana. Za naju je wona serbska kniha. Serbska literatura w němskej rěči? Hač w tym padźe tak je, abo je to scyła móžno, njech wědomostnicy rozsudźa!
Jednanje na kromje wuhlowych jamow, kaž titul praji, tak jara do čitanja njewabi. Tola čłowjek dyrbi wědźeć: Tu njeńdźe jenož wo wuhlo, dźe wo žiwjenje scyła. Dźe wo nas w našim času. Kniha móhła tež rěkać: Swójba a swět – w přewrótach časa. Jurij Koch wopisuje priwatne žiwjenje we wuskim zwisku z politiskimi prudami. To so dźiwaš, kak sylnje politika do našeho swójbneho žiwjenja zasahuje. Kak wona našim dźěćom jich powołanja nadiktuje, jich prócu wo zastup do sebjezastaranja.


text:
Karpaty
Karpaty (pólsce a słowaksce Karpaty, ukrainsce KapпaTи [Karpaty], rumunsce Carpați, južnoserbsce KapпaTи/Karpati) su wjelhoriny w srjedźnej, wuchodnej a juhowuchodnej Europje. Wone tworja přez 1300 kilometrow dołhi a 100–350 kilometrow šěroki wobłuk, kotryž saha wot zapadneje Słowakskeje přez Pólsku, Ukrainu a Rumunsku hač do wuchodneje Serbiskeje.
Najwyši masiw Karpatow su Wysoke Tatry při słowaksko-pólskej hranicy z najwyšim wjerškom Gerlachovský štít (2655 metrow); slěduje Făgăraș w Rumunskej z horu Moldoveanu (2544 metrow).
Wažne rěki, w Karpatach so wužórlace, su (ze zapada do wuchoda): Morawa, Wisła, San, Už, Tysa, Dnjestr, Prut a Seret.
Wosebje w srjedźnych a južnych Karpatach su hišće zwěrjata žiwe, kotrež su w druhich kónčinach Europy hižo wotemrěty, kaž na přikład bruny mjedwjedź, rys a wjelk.


text:
Jak żech łajziōł1 po sklepie, to jakosik mi tyn wyndzōny pstrōng wskoczōł do koszyka, a potyn mie mynczōł,2 jak leżoł we lodōwce, bo żech cały czołs3 niy wiedzioł co z niego narychtować4– ale niy bōjcie sie, niy zepsuł sie. Choć jak do czowieka mo5 prziś6 bezuch7, to zarozki do łeba mi sie cisnōm pomysły i tak żech prziszoł na ta pasta. Przegryzka z ni8 wyszła bardzo dobro, a to, że jedyn z naszych gości polecioł zarozki potyn do Chin, to przeca niy musi wcale znaczyć, że uciekoł przed mojim warzyniym… 😉
Co potrza?
125 g wyndzōnego pstrōnga (jak kupicie trocha wiynkszy kōnsek9, to tyż mogecie10 dać)
3 uwarzōne jajca
1 avokado (bez skōry i pestki)
2 małe kiszōne łogōrki11
pó12 małyj cebuli
2 łeżki majonezu
sōl i pieprz
Wszyske te składniki- yno pamiyntejcie, żeby łobrać te jajca, no chyba, że chcecie całoł pasta wyciepnōńć kurōm 😉 – mogecie wciepnōńć13 do blyndera abo do jaki maszyny, co to fajnie posieko i jōm włōnczyć. I sam już się nōm całoł filozofia tyj pasty kōńczy. Potyn doprołwcie to yno do smaku i z jakim dobrym chlebym na stōł… smacznego 🙂
1chodziłem; ō- samogłoska w wymowie między „u” a „o”
2męczył
3czas
4przygotować
5ma
6przyjść
7goście
8niej
9kawałek
10możecie
11ogórki
12połowa
13wrzucić


text:
Kaž žane druhe twarske předewzaće minjenych lět w Pančicach-Kukowje budźe wottorhanje stareho hosćenca wonkowny napohlad wsy změnić. Na zašłym posedźenju gmejnskeje rady so z tejle temu hnydom wjacore razy zaběrachu.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Hač do kónca apryla ma stary hosćenc w Pančicach-Kukowje spotorhany być. Wulka hromada twaršćiznow drje potom hišće wotnjesena być njetrjeba, ale twarjenja maja takrjec spowalene być, zo njebychu hižo žane hnězdźenske móžnosće za njetopyrje abo ptački eksistowali. Tole zdźěli wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) na zašłym posedźenju gmejnskeje rady we Wotrowskej starej šuli. Tam jeho radźićeljo społnomócnichu, nadawk wottorhanja firmje přepodać.


text:
Zapraszamy jesce na barzij szportowŏ galeria zdjynć ze szpilu CLJ U`18: Ruch Chorzów – Śląsk Wrocław.…
Tag: #CLJU18
CLJ U`18: Ruch Chorzów – Śląsk Wrocław 1-3 [GALERIA]
Zapraszŏmy do łoglōndaniŏ nŏszyj galerii zdjynć ze dzisiyjszygo szpilu we Cyntralnyj Lidze Juniorów. Niy brakuje fotek…
Zapraszŏmy na szpil CLJ U18!
We nŏjbliższŏ niydziela – 26 maja – ło godzinie 12:00 na bocznym szpilplacu przy Cichyj 6,…
Zapraszŏmy na szpil CLJ U`18!
We nŏjbliższŏ sobota, ło 11:00 na bocnym szpilplacu przy Cichyj 6 nŏsze juniory ze CLJ U`18…
CLJ U`18: Ruch Chorzów – Jagiellonia Białystok (0-2)
Dzisiŏj ło 11 nŏsze juniory szpilały we Cyntralnyj Lidze Juniorów. U siã sflailimy 0-2 ze Jagiellonią…


text:
1/. Wotrězk ewangelija dźensnišeje njedźele mjenujemy powołanja prěnich wučomnikow. Tam zaklinči dwójce słowo, kotrež je jara wažne za naše křesćanske žiwjenje. Njeje to pak słowo „Bóh” abo „lubosć”, abo „wěra”. Dźe wo pozdatnje mało wažne słowčko mjenujcy „hnydom”. Jězus powoła Pětra a Handrija prajo Pójtaj za mnu, a potom čitamy: Hnydomsyće wostajiwši sćěhowaštaj jeho. Samsnje: „Hnydom” dźěštaj za Jězusom bratraj Jakub a Jan.
Před lětami, na jednym zetkanju katólskeje młodźiny, so praša wjednik młodostneho, kotryž prědku sedźeše: Sy ty swjaty? Wony so tutym słowam tróšku dźiwaše a wotmołwi: Hmm, ja spytam swjaty być. Tajku wotmołwu by snadź kóždy, z přitomnych młodostnych w žurli, dał. Wjednik po chwili praji: Spytaj nětk so pozběhnyć. Hdyž je so wony pozběhnył, njeběše tamny spokojom. Wón znapřećiwi: Sym tebi prajił: Spytaj so pozběhnyća nic: Pozběhń so. Młodostny sydnje so a hišće jónu so pozběhnje. Zaso njeběše wjednik spokojom: Ty sy so runje pozběhnył, ja pak sym ći prajił:SPYTAJ so pozběhnyć. Młodostny so dźiwa a praji: Kak móžu jaspytać so pozběhnyć?Pak sedźu, abo so pozběhnu. Što rěka: Spytać so pozběhnyć? A nětko přindźe na tymle zetkanju wotmołwa, kotraž je tež za nas prašenje: Što rěka, zo ja spytam swjaty być? Tak to njeńdźe – pak sy ty w kontretnej situaciji, wokomiku, swjaty, abo swjaty njesy. Stej potajkim w našim žiwjenju dwě słowje, kotrejž wojujetej přećiwo sebi. To stej słowo spytać a słowo hnydom.
2/. Jasne, zo njeje špatne, hdyž křesćan spyta něšto dobreho činić, ale dźe mi wo to, zo by wón (tež ja a ty) jednał rozsudnje a kruće, a činił hnydom wšo, štož je móžne. Swjate Pismo praji: Njebjeske kralestwo ćerpi přez móc, a ći, kiž móc nałožuja, torhnu je na so (Mt 11,12). Tohodla je wažny tón wokomik w našim nabožnym žiwjenju, hdyž prajiš: Stanu so ze swjatym – chcu, nětko, runje nětko.
Zo by ty k tajkemu rozsudej přišoł, maš najprědy přećiwo złemu duchej wojować. Tón će mjenujcy spytujo praji: Njesy ty naduty, hdyž prajiš, zo chceš swjaty być?Spomnij na swoje poslednje hrěchi, wone běchu hišće wjetše hač prjedy. Haj, móžeš spytać, ale budź realist. Njetrjebaš hnydom započeć, wzmi sej tróšku časa. Hladaj na druhich – su mjez nimi swjeći ludźo? Woni su wšědni, maja druhdy wuspěchi a druhdy woni zwrěšća. Jasne, móžeš być porjadny, přistojny, ale... – Haj, runje z tutym „ale” dyrbiš so rozestajeć. Tu runje dyrbiš hejaty a zasakły katólik być a prajić: Tola ja budu swjaty!
Jan Bosko je často prajił: Pak budźeš swjaty, abo njejsy! Tež potom, hdyž moje hrěchi mje přeco zaso poniža, ja pak stanu a znowa započnu. Wěm, zo njemóžu so spušćeć jenož na swoje mocy a kmanosće. Tohodla dowěrjam so Bohu, kotryž mje w spowědnym stole wot hrěchow wotwjaza nic sydomkróć ale sydomdźecać sydomkróć. Dowěrjam so Bohu, kotryž mje žiwi z swojim ćěłom. Njesym potajkim błudny, hdyž praju: Budu swjaty!
3/. Nazhonjamy pak, zo we wšědnym dnju často chabłamy. Mamy być swjeći, k tomu smy powołani, a runje we wšědnym dnju pokazamy so často jako njelubozni w słowach a skutkach. Smy tež zawistni a njespokojni. Nochcemy druhdy susoda postrowić, hladamy na swoje lěpšiny, a powšitkownje smy słabi, tež ćežko je nam druhdy něšto swěru dodźeržeć. Jeli chabłamy, zwostanjemy tola wot Boha powołani! Powołani – ze swjatym so stać! Kóždy dźeń je čiste łopjenjo knižki našeho žiwjenja. Kóždu hodźinu móžeš na nje napisać Bohu swoje HAJ! Kóždy wokomik móžeš dać Bohu swoje cyłe JA!
Jenož Bóh Knjez rěka za nas žiwjenje w połnosći. Dokelž wšo, štož je ryzy zemske zańdźe a našej wutrobje njedosaha. Jasne, zo smy wusměrjeni na wjac. Tutu najhłubšu žadosć wutroby njesměmy sej zasypać dać přez moderne zwjeršnosće. Smy křesćenjo, potajkim mamy hinašu perspektiwu, a wona přesahuje naše zemske, materialistiske žiwjenje a požadliwosće. Smy powołani, w połnosći žiwi być!
Bratřa a sotry, budźće tak žiwi, zo njebyšće žiwi byli zboka wašeho poprawneho žiwjenja! Pytajće a žadajće za tym, štož je woprawdźe hódne, zo byšće waše žiwjenje za to zasadźili. Nic ja spytam, ale ja to sčinju – hnydom. Amen.
TAD


text:
Otto von Bismarck
Otto von Bismarck (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë. Òn béł junkrem.
Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł: "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/ Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã"
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
22. oktobra wupadnjene posedźenje Trjebinskeje gmejnskeje rady postaja přeco hišće diskusije mjez radźićelemi. Nětko pytaja čłonojo parlamenta takrjec za nowej zhromadnosću.
Trjebin (AK/SN). Zadźerženski a čestny kodeks předčita Norbert Struck na zašłym regularnym posedźenju Trjebinskeje gmejnskeje rady. „Při tym dźe wo zamołwitosć napřećo wobydlerjam. Tež w Žitawje, Zhorjelcu a Budyšinje je tajki kodeks w radnicy wupowěsnjeny“, rozłoži Trjebinski gmejnski radźićel. Mjez druhim wón citowaše: „Podrjaduj swoje starosće gmejnskim.“ Tole, tak Norbert Struck podšmórny, měł sej kóždy w gmejnskej radźe k wutrobje brać. Přičina bě njewšědny podawk. 22. oktobra měješe Trjebinska gmejnska rada zakładnemu zrěčenju wo přesydlenju Miłoraza přihłosować. Dokelž pak bě přemało radźićelow přišło, njebě gmejnska rada wobzamknjenjakmana. 5. nowembra swoje posedźenje wospjetowachu a zrěčenju jednohłósnje a bjez diskusije přihłosowachu.


text:
Mnichojstwo
Mnichojstwo jo wót asketiskich idealow formowana nabóžna praktika, z kótarejuž co mnich w tom, až se wót swěta wótwobrośijo a se swětnym celam wótrjaknjo, swójo žywjenje dopołnje danemu spirituelnemu celoju woprowaś. We wšakorakich nabóźninach eksistěruju wšakorake formowanja mnichojstwa, pśedewšym w buddhismje a kśesćijaństwje, teke w hinduizmje a daoismje, nic pak na pśikład w islamje.
Póchad słowa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Słowo mnich se wótwóźijo wót grichiskego słowa uovaxός, monachos, kótarež jo wótwóźone wót grichiskego monos „sam“. To pak njewóznamjenijo, až jo mnich sam žywy, ale až jo jano na Boga wusměrjony žywy - na Boga samego wusměrjony. To wuswětlijo regula swětego Benedikta z Nursije (Kap. 1, „Družyny mnichow“).
Mnich resp. jogo žeński pendant, mnichowka, kněžnicka abo rědniska sotša, jo asketiski žywy cłonk nabóžniny, kótarež se nachylnje abo na cas swójogo žywjenja do słužby swójeje wěry stajijo.
Zasadne[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Głowny zaměr mnichojstwa jo mystiske procowanje tenbocnje se zjadnośiś ze wšo wopśimujucym bogojstwom resp. dojśpijucy połnu nutśikownu proznosć njepósrědnje nazgóniś bogojsku transcendentnu realitu, kótaraž zwucone cłowjeske zamóžnosći dopóznaśa pśesega. Tomu celoju mógu słužyś na pśikład: meditacija, ekstatiska zagóritosć, bjatowanje, askeza, spót, marskanje se a techniki wójowanja.
Formy žywjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sam abo gromaźe samotno[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mnich móžo byś žywy ako eremit abo anachoret sam za sebje pak blisko sedlišćow pak daloko w źiwiznje lěsow abo w samotnosći pusćiny. Irske a galiske mnichy su w 5. a 6. lětstotku wuběgnuli na wubocne kupy abo su se pśewóstajili mórju w małych cołnach. W Tibeśe daju se mnichy hyšći źinsa zamurjowaś do śamneje jamy z jano jadnučkeju źěrku za pódawanje piśa a jěźe.
Druge mnichy, tak pómnjenjone Koinobity, su w kloštarjach „zgromadnje žywe“ (= grichiski koinos bios).
Vita contemplativa a Vita activa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako Vita contemplativa se rozmějo w tradiciji Benedikta z Nursije mnichojski ideal wótśěgowanego žywjenja, pó kótaremž su južo buddhistiske mnichy w 5. lětstotku do Chr. a teke eremity w 3. a 4. lětstotku pó Chr. žywy byli. Vita contemplativa se pomina, aby mnich se wótwobrośił wót swětnych wěcow (na pśi. bogatstwo, cesć, móc a seks) a se pśiwobrośił Bogoju. Napśeśiwne zapśijeśe Vita activa wuzwignjo statkownu lubosć k blišemu.
Acedia contra ora et labora[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W dožywjenjach prědnych kśesćijańskich samotarjow wopisujo Acedia, pógniłosć wutšoby abo ducha, wustatkowanja śěžkich myslow, kótarež wobgrozyju wósobinu a depresiju wuwołaju. Spisowaśel Evagrios Pontikos jo rozměł depresiju ako nadměru wobuze, žadanja a sytnosći. Pisał jo wó tšašnem wósłabjenju duchnych mócow, kótarež wjedu mnicha do błudnosći a jogo prócowanja zanicujo. Wuchadajucy ze žywjeńskich wašnjow swětego Antoniusa, su kśesćijańske mnichy wuwili program, w kótaremž stojtej źěło a bjatowanje w strowem poměrje napśeśiwo. Źěło jo šćitało mnicha pśed pśegnatym koncentrowanim na sebje samogo a jo słužyło dwěma celoma: pla bjatowanju mysli wězaś, aby do dali njewuběgali a k drugemu, aby mnichy zasłužyli, což za žywjenje trjebaju. Wjele buddhistiskich šulow wótpokazujo źěło a mnicham njejo dowolone aktiwnje pšosyś. Mógu jano braś, což se jim dobrowólnje dawa. W Zen-Buddhizmje jo źěło pak źěl prakse.
Wójowanje a wójna[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Za tym ako su buddhistiske mnichy w Chinskej wupytnuli, až dłujka meditacija kšejnemu wobběgoju škóźi, jo mejstaŕ Bodhidharma na zakłaźe indiskeje techniki wójowanja wuźěłał pógibowański program za swóje mnichy, kótaryž jo se pózdźej ke Kung Fu wuwijał. Skóro su byli Kung Fu-mnichy woblubowane sobuwójowarje we wójowanjach wó móc lokalnych knězow a kejžorow.
Teke w orientalisko-kśesćijańskem mnichojstwje su nastali južo w pózdźejšej antice wobronite mnichojske rědy, kótarež su pódpěrali aleksandrinske biskupy pśi wójowanju napśeśiwo tatanjam a riwalizěrujucym kjacarstwam. Na kśesćijańskich idealach bazěrujuce wójowańske mnichojstwo (tempelowe ryśarje, rěd nimskich ryśarjow) bu za cas kśicnych wójnow jaden ze słupow pśi dobyśu a zašćitowanju swětego kraja.


text:
Awtor dźensa
Křesćan Korjeńk
„Money, money, money ...“ njespěwaše jeno znata šwedska skupina ABBA. Takle rěka tež w filmowym musicalu „Cabaret“.
Čehodla runje z „pjenjezami“ swój přinošk zahajam? Wěcywustojni znajerjo kopańcy drje hižo dawno wědźa, na čo so měrju! Wězo dźe wo miliony, kotrež koparske kluby za hrajerjow płaća. Někotryžkuli cyle wěsće z hłowu wije, hdyž so wo tajkich sumach słyši. Je da kopar woprawdźe miliony hódny abo wjerći so spirala do bjezdna? Dawno hižo zwěsćamy, zo płaća so runje w kopańcy njesměrnje wysoke sumy: Hač su to pjenjezy za docpěće dalšeho pokalneho koła abo za wusyłanje w telewiziji. Wo płaćiznje zastupnych lisćikow nochcu ani rěčeć. Nochcu tež naličić, kak dołho dyrbi „normalny“ čłowjek dźěłać, zo by lětnje telko zasłužił kaž někotři hrajerjo wšědnje! Sport honi za rekordami, dale a bóle pak za pjenježnymi.


text:
Nowe narodne hibanje w Hornjej úużicy njeskutkowa╣e na Delnju úużicu. ętyristalýtne braniborske knjeżenje a prˇcowanje nýmskich a nýmcowatych duchownych a wuŔerjow bý serbskeho ducha mori│o. M│od╝ina njekhwata╣e na studije do Lipska, hd╝eż by so zahoriŠ moh│a, ale do Berlina a Halle. Nýmscy ryŠerjokublerjo njeżadachu pozbýhnjenje ludoweho rozwuŔenja, ale jenoż p°enýmŔenje. Bożi dom bu arena za swýtne pożadanki, z pomocu nýmskich prýdowani a modlitwow dyrbje╣e so serbski lud do nýmskeho p°estworiŠ. W khoŠebuzskim a hrˇdkowskim wokrjesu býchu hi╣Še na spoŔatku tuteje doby serbscy prýdarjo, ale w kalawskim a żarowskim býchii mýstna z Nýmcami wobsad╝ene, abo prýdowa╣e so jara z rýdka po serbsku. W lýŠe 1848 bý w Delnich Serbach hi╣Še 36 serbskich prýdarjow w 33 cyrkwjach; po casu su hi╣Še wotebýrali. W ╣ulach so z mocu p°enýmŔowa╣e. Serbska rýŔ zahanje╣e so tarn z pukami a pjenjeżnym khostanjom! Tak njemˇże╣e żadne wop°ijeŠe wo samsnej narodnej dostojnosŠi w lud╝e nastaŠ abo so wobkhowaŠ.
Zad╝ýwk pˇzdnjeho wocuŠenja a zcy│a s│abosŠe Delnjeho Serbstwa je njedostatk wid╝omeho centra w mýsŠe KhoŠebuzu, njedostatk star╣eho pismowstwa abo spisowaÓskeje tradicije a njeważenje narodnostneje ideje.
WocuŠenje wozjewje╣e preni a jeniŔki Ŕasopis "Bramborski serbski Casnik" 1848 pod redakciju fararja Nowki; ale wˇn chcy╣e bˇle p°eŠiwo nýmskim demokratam skutkowaŠ dyżli za Serbstwo.
Tohodla za˝d╝e 1852 dla njedostatka wotebýrarjow na po│ leta potom pak so dale wudawa╣e wot fararja Pauka z De╣na a wot 1867 wot wuŔerja ęwjele. W tym Ŕasu nasta prýnje towaÓstwo serbskich gymnasiastow pod J. F. Te╣narjom w KhoŠebuzu. W lýŠe 1859 za│ożi so "serbske towari╣stwo niżneje úużicy" ale zemjanskeho namýrjenja swojeho patrona v. Werdecka za˝d╝e po wudaŠu ma│ych brożurkow.
Sami duchowni wod╝iŠerjo ludu njemýjachu tehdy nad╝ýje, zo lud wot ponýmŔenja wotwobaraju. Wid╝achu, zo je ma│o delnjoserbskich knihow a sami njemýjachu ani wýdomosŠe ani srýdkow, zo by chudosŠ trýbnych nowych knihow wudali. Nýkbt°i duchowni każ ętempel a wuŔeÓ Grys wobstarachu nýkotre kniżki, ale za lud bý lo p°ema│o.
Najpilni╣i spisowarjo býchu slýdowacy: J. F. Te╣naÓ, serbski duchowny w KhoŠebuzu (1857-63) porjed╝i prawopis, wuda nowy zako˝ (1862) a nýkotre druhe nabożne ("prjatkaÓske") a ╣ulske knihi. WuŔeÓ ęwjela doby sej zas│użbu z tym, zo 1863 redakciju "Bramborskeho serbskeho casnika" na so wza a arije za ╣ule wuda. WuŔeÓ Grys wozjewi "kjarliże" a "spiwanja" za lud, mjez tym zo býchu orjginalne a z Phaedra a Theokrita p°e│ożowane kruchi fararja ętempela jenoż pokazki delnjoserbskeje rýŔe za wuŔenych. FaraÓ Pawo│ Broni╣ wudawa╣e nabożne kniżki a spýwy. WuŔeÓ Hendrich Jordan zbýra╣e wot l. 1873 ludowe pýsnje, wuda wjacore knihi a s│u╣a do najpilni╣ich serbskich spisowarjow. Nýmc dr. Sauerwein z Hanoverskeje wuzwoli sebi Delnju úużicu za druhu wˇtŔinu a serbsku rýŔ nawuknyw╣i pýsnje╣e w njej a wozjewi "serbske stucki" (1877). Mato Kˇsyk z WjeÓbna poŔa pilnje serbski pisaŠ a pýsniŠ, wozjewi idylu "Serbska swa╝ba w B│ˇtach", sy│u pýsni w Ŕasopisu a w nowinach. Nýkot°i druzy wozjewjachu mje˝╣e literarne wud╝e│ki.
Tola w╣itke prˇcowanja jednotliwych p°eŠelow serbskeho ludu njedosahachu. Lud sam hi╣Še p°ema│o ważnosŠe na swoju rýŔ k│ad╝e╣e, wjesni hospodarjo sŠelechu ma│o synow na gymnasium w KhoŠebuzu, haŔ runje bý tam dr. Tschirner serb╣Šinu jako dobrowˇlny p°edmjet postaji│. Zd╝ýla maja tam Serbja ma│o srýdkow, zo bychu synam studowaŠ dali a zd╝ýla so p°ewulkich wudawkow boja.
We w╣itkim tym nasta wobrˇt k lýp╣emu w lýŠe 1880. Tehdy wuda nazymu Alfons Parczewski ze swojim nak│adom prýnju serbsku pratyju. Na jeho narnjet za│ożi so "delnjo│użiski wotrjad" p°i MaŠicy Serbskej w Budy╣inje a poŔa 27. meje 1880 z prýnjej zhromad╝iznu swoju d╝ý│awˇsŠ za serbski lud. Do p°edsydstwa s│u╣eja Te╣naÓ, Rocha, Jordan, ęwjela a Latk. Tak nasta literarne zjednoŠenje mjez p°eŠelemi Serbow, kiż chcychu serbskemu ludej duchownu żiwnosŠ poskiŠeŠ, a pˇdla też "TowaÓstwo Pomocy", kotreż studowacych podpýraŠ poŠa podobnje jako w Hornjej úużicy. Spomnjeny wotrjad wuda wottal nýkotre wużjtne knihi, pˇdla wozjewi parczewski hi╣Še druhu a t°eŠu pratyju, potom wotrjadej p°epodatu. W decembru 1880 p°emýni Casnik swoje mjeno na "Bramborske Nowiny", kotreż wottam ęwjela, Jordan a Kˇsyk redigowachu. Poslýdni z nich bˇrzy z redakcije wustupi, hdyż so do Ameriki na studije p°esydli. P°ez pratyju, Nowiny a druhe spisy, kiż so nýtko pilni╣o rozno╣owachu, nawukny lud lýpje serbscy ŔjtaŠ. W tym zamýrje spisa H. Jordan na pohnuwanje A. Parczewskeho wosebitu "Cytanku" (1883). Hdyż so lud bˇle do serbskeho Ŕitanja zalubuje, bud╝e też w Delnjej úużicy mˇc serbskeje narodnosŠe p°ibýraŠ.
Mjez tym pak dyrbi za Serbstwo w cyrkwi a ╣uli so hi╣Še wjele staŠ. W politiskim nastupanju su Serbjo kraloswýrni, plahuja wosebje wojeÓske a nýkotre spýwaÓske towaÓstwa. Na swoje prawa p°i wobsad╝owanju duchownskich mýstnow hi╣Še p°ema│o ked╝buja, p°i wˇlbach na sejmy su hi╣Še jara indiferentni a njemýjachu dotal żenje żadnoho serbskeho zapˇs│anca.
Historija serbskeho ludu w tymaj provincijomaj, h╝eż wˇn dotal traje, ma we wobýmaj p°i w╣ej rozd╝ýlnosŠu wjele podobneho. Tohodla je nýtko trjeba, zo sebi Horni a Delni Serbjo z radu a skutkom blizcy wostanu po p°ik│ad╝e lubosŠiweju sotrow.
W. Boguslawski - M. Hˇrnik, Historija serbskeho naroda.
zpýt na obsah Dal╣Ý: Sprewja w B│ˇtach


text:
Kamraty i kamratki: Marian Kulik
Sōm dō mie teksty, co ich tak festelnie rod czitōm, aże mie robiōm lepszejszym i mocniyjszym, bo wspōmogajōm wiara w siyła naumiōnego fiipa (rozumu) i srogiygo ducha. Sōm autory, pisorze, publicysty, co jo sie im mogōm ino pokłōnić we podziynkowaniu i mieć ich w zocy. Sōm chopy i baby, kiera dajōm mi wiara w to, iże gupota niy wygro tego szacha z prowdōm ô rodzaj ludzki.
Jednym stakich pisorzy i publicystōw jest pan Marian Kulik. Absichtlich szrajbuja: pan, bo niy je to autor bylejki, co ze palucha wycycko, abo ze luftu biere.
Zacytuja tukej Leszka Millera (Polacy hajlują, link: http://www.se.pl/wiadomosci/opinie/leszek-miller-polska-hajluje_1037410.html):
W książce Mariana Kulika “Gott mit uns – ostatni żołnierze” ranny Niemiec mówi do znajomego Ślązaka: “Idę na tyły! Dla mnie ta wojna się skończyła. Ale powiem ci, August, jeśli będziesz miał synów, a ci zechcą maszerować i śpiewać patriotyczne piosenki, bij ile wlezie, aż im przejdzie. Bo u nas od tego się zaczęło”.
Miller cytuje Kulika? Echt? To znaczy, iże Miller niy je cołkiym gupi i Kulik mo poukłodane. Tela i styknie.
Miller we januarze 2018 cytuje Kulika, coby Polokōm cojś pedzieć o hajlowaniu bez modych wyznawcōw wodza III Rzeszy, fundacyjo “Orle Gniazdo” i stowarzyszenie Duma i Nowoczesność.
Trza kupić i przeczitać buch Mariana Kulika “Gott mit uns – ostatni żołnierze. Wspomnienia Ślązaków z armii III Rzeszy”. Na co? A na co sie czito? Coby niy dać robić ze sia gupka i niy dać śpiywać Tomorrow belongs to me.
Kulik szkryflo tyż spolegliwie ô Tragedyji Gōrnoślōnskij, szrajbuje ô tym „zamilczanym na śmierć” (O/S wird doch totgeschwiegen, oder?) wydarzeniu bez polityki. Trza znać to pisanie Kulikowe. I to ô downiyjszych wojnach i ludziach, bo wiycie, co ôn pedzioł ô niyjakim Czarneckim, ô tym ze polskiygo hymnu? Niy wiycie. No to poszukejcie i znojdźcie.
Patrza na te Kulikowe artikle i bajtragi kiej na teksty, co idōm cestōm do prowdy, bo tak to widza. Kulik idzie i bydzie szoł, a wy…? A wy?
Dziynki Wōm Marianie Kuliku, bo prowda je piykno, aliści fto jeji szuko niy ino do sia, tyn musi mieć twordo rzić. Staro prowda, aliści i dzisiok prowda.
Aleksander Lubina


text:
Wójca
Naše domacne zwěrjeta lubujomy, ale jich mjenja cesto wužywamy ako gódła: Drjewjana gus, głupa kóza abo stara krowa – to su južo mócne zranjenja. Pla wójcow jo to wšak hynac. Gronimy „ty luba wójcka” abo boga wójca, carna wójcka, śibka, což jo skerjej jano milnje wótgódnośujuce abo samo lubosne mě. Weto njepłaśe wójce ako pśeliš mudre. Za wjelkow jo rědownja wójcow póbitowanje ako all you can eat, dokulaž mimo pastyrja su ceło bźez woboranja. Cirkus z nimi njamóžo nic zachopiś, pśeto jadnorje nic njepśiwuknu. Znajomy Kölner Haie, Kassel Huskies abo Hamburg Lions, ale kak by klincało „Chóśebuske jagnjetka” za Energie Cottbus? Wóstupjenje do 6. ligi z wěstotu móžomy pśedwiźeś.
Pótakem, wójce su głupe, njezamóžne, njamócne a pómałe. A pón ten něgajšny šapaŕ Dabit pišo: „Ten Kněz jo mój pastyŕ.” Njama jogo sławny psalm 23 naraz źiwny pśisłod? Chto co ako wójca pśez žywjenje tšabotaś?
My ga smy tak mudre, nic na swěśe nam njewucynijo. Nikula se njedajomy na kśiwe drogi, źo ga! Njebójmy se nicogo a nikogo. – Napšawdu? Snaź njejo źe pśirownanje z wójcami wopacne. Njetrjebamy notnje pastyrja, dla togo až wšykno njamóžomy sami zwónoźeś? Něchten, kenž nas za ruku wjeźo, gaž bywa śma. Něchten, kenž jo za nas tam, gaž njejsmy k rěchoju pśišli abo smy zranjone. Něchten, kenž nas pónjeźele zajtša motiwěrujo. Něchten, kenž pśiźo sobu, gaž mamy wobuzne rozgrona. Něchten, kenž źo z nami ku gójcoju pó diagnozu. Něchten, kenž jo z našymi źiśimi, gaž wóni wjedu swóje žywjenje. Něchten, kenž tebje do łona wzejo, rownož sy zas něco zwórał.
Psalm njepópišo žednu idylu. W kuždej saźe tam stoj: WÓN jo ten dobry pastyŕ. Wón, ten Kněz. Nic někakižkuli bog z fantazije abo tradicije. Ten Wóśc nam groni: Ja som tam, za tebje. To jo jogo mě. Ako wójce zglědajomy na togo pastyrja: „Co cynimy něnt?”. Z nim móžomy w měrje wusnuś a licyś: 1 wójcka, 2 wójcce, 3, … 23 wójckow.
Bóže słowo w Nowem casniku, maj 2019.


text:
Jãzëk ë jewo pjisënk sõ fùńdameńtã etnjicznoscë Kaszëbóv. Jeżlë më, Kaszëbji, chcemë, cobë kaszëbskji jãzëk sã stôl fùńdameńtã etnjicznoscë ë rodnõ mòvõ naszëch dzeci, żebë sztôlcëlë sã në dzecë v dëchù vjelekùlturovòscë ë dëbeltjãzëkòvòscë, żebë vëroslë z nëch dzeci bëlni, majõci klúcz do svòjéwo dôdomù Kaszëbji ë wobëvatele Pòlskji, Europë a svjata, je nôvëższi czas vrócëc do pjisënkù sztôltovônéwo na spòdlim vlôsnéwo, vërobjonéwo przez pòkòlenja ôrtë zdrzenjô. Pjisënk, jakno grafjiczné przedstavjenjé jãzëka, jistno jak jiné zachë, takjé jak svòja zemja, historicznô pamjãc abò religiô, je dzélã pòczëcô etnjiczni jednotë.
V jinternece, wod kjile dnji, nalezc jidze rôczbã Radzëznë Kaszëbskjéwo Jãzëka „do pògłãbiony diskùsji na témat zachòwaniô i rozwiju kaszëbsczégò jãzëka w przińdnoscë”. Pòdpjisôni pòd njõ nôleżnjicë RKJ dzëkùjõ vszëtkjim, co dozérajõ pjisënkù z „historiczny ùgòdë” z 1996 r. wod jakji vnetka mjinje 25 lat. Jô téż rôd do nëch slóv pòdzãkji sã dolõczajã, bò jem dbë, że bél to vôżni etap. Blós czas je nôvëższi sã z njewo vëcopac. Mòje mjono ë nôzvëskò róvnak pòd tim dokùmeńtã sã nalazlo ë temù pravje jô przëjõn rôczbã RKJ ë chcã mòje zdrzenjé nó tã spravã pjisënkù, kaszëbskji grafji, v timtú teksce pòkazac ë dokazac, czemù jô jú dali tewo kompromjisë nje wuvôżajã.
Zicher njicht bë nje „fejrovôl” żódnéwo „25-lecô ùgôdënkù z 1996 r.”, kjéjbë njé pòrëch, jakji sã zrobjil vkól naji grafji pò vëdrëkòvanjú pò-kaszëbskù „Môléwo Princa” v pjisënkù zabédovônim przez Maceja Bańdura, autora tlomaczenjô romana Antoine de Saint-Exupéry. Jô tam w ti ksõżce vëdôni lonji, v pòslovjú, napjisôl tak: „Przëklôd »Môléwo Princa«, jakji Kaszëbji pravje dostelë, móże bëc blëzkji kòżdémù, co gôdô v rodni mòvje, a norma, v jakji won wostôl stvòrzoni, je bëlnim bédënkã dlô pjiszõcëch pò-kaszëbskù, cobë jic nõ stegnõ, jakô daje nôdzejã na rozvjij kaszëbjiznë. V ti robòce Maceja Bańdura, v tim céchùnkù nama dônim, abò më wuzdrzimë élefańta dzegvjonéwo przez znjijã bóa, abò më móżemë dalé so pòvjadac »wo brëdżú, golfie, pòlitice a szlipsach«”. Pòrëch sã zrobjil, jo. Téj nastôl czas, cobë nã mòjã mëslã rozvjic.
Jô mjôl to szczescé, że na mòji drodze żëcô, kjéj jô bél 20 lat stôri, jô spòtkôl ksãdza Frãca Grëczã, Jana Drzéżdżona ë karno sztúdéróv redagùjõcëch pjismjono „Tatczëzna”. Jô mjôl to szczescé, co jô żil v baro cekavëch latach 90. dvadzestéwo stalata, kjedë czëlo sã, że wóz na jakjim nëkô svjat – téż nen nasz kaszëbskji – je na vjôlgjim zôkrãce a léckji mògõ wuchvacëc ti, co nji majõ strachù bëc aktiv ë majõ chòc përzinkã pòjãcéwo, v jakõ stronã wonji chcõ kùczrovac. Pòd dejovim cëskã wostatnéwo Zrzeszińca Grëczë ë pjisôrza Drzéżdżóna, më, mlodi z „Tatczëznë”, jesmë sã pòdpjisalë pòd „stanovjiszczã” vëdônim v czas II Kòngresë Kaszëbskjéwo v 3. numrze „Lecëdła” (bjuletinë kòngresovéwo), jakjé mjalo titel „Fundament naszej etniczności” ë tikalo sã kaszëbskjéwo jãzëka ë pjisënkù v tim jãzëkù przed vszëtkjim.
Më bëlë v sztãdze bronjic newo „stanovjiszcza” jak samòstójnotë, a Eugenjusz Prëczkòvskji, chtëren je napjisôl ë z karnã „Tatczëznë” wobgôdôl, hewo tak argùmeńtovôl naszõ wupjartosc v spravje: „(…) dobór odpowiedniego systemu ortograficznego uzależniony jest od przekonań językowych dobierającego. I to jest właśnie sedno całego problemu. Ażeby go z najlepszym i trwałym skutkiem rozwiązać, trzeba jak najszybciej powrócić do pisowni historycznej (wypracowanej na przestrzeni prawie całego wieku od F. Ceynowy do A. Labudy) i do projektu S. Bieszka z 1959 r., osadzonego na gruncie języka, powtarzam – języka kaszubskiego.”
Tëma, co móże nje vjedzõ, nót v tim placú napjisac, że pjisënk, jakji wod 1990 r. stosovôni bél v „Tatczëznje”, v jakjim 4 Evanjelie na kaszëbskji tlomaczil ks. F. Grëcza, jakji przëjãnë za svój jú tédë m.jin. Eugenjusz Gòłõbk – tlomôcz Novéwo Testameńtë czë autor romana „Tvôrz Smãtka” (z nordovima zjinakama) Jan Drzéżdżón, bél wuprocëmnjenjim sã do „Zasad pisowni kaszubskiej” E. Brezë a J. Trédra stvòrzonëch v 1975 r. Në pòvstalë na spòdlim vjarë v to, że kaszëbjizna je dialechtã pòlskjim ë dlôte ji grafja: „(…) powinna być jak najbardziej zbliżona do pisowni języka polskiego literackiego; wówczas będzie jak najbardziej przystępna dla Kaszubów i innych Polaków oraz cudzoziemców”.
To bëla wojna dvúch czësto różnëch pòzdrzadków, wo jakjich më dzisô gôdômë, że jeden je „pòlonocentriczni” a drëgji „kaszëbòcentriczni”. Ten etnjiczni dobivôl. Biblëjô, ksõżkji, gazétë, slovôrze – redaktorskô robòta E. Prëczkòvskjéwo ë jewo znajomòsc pjisënkù, za jakjim won wobstojivôl – przenôszala brzôd. Ale ze stronë strzodovjiszcza pòlonistóv Gdúńskjéwo Wuniversitetë téż nje chcelë wodpùscëc svòjéwo „doróbkù”. Mëszlã, że ten dualism pjisënkù bë varôl jesz dlúgò, kjéjbë njé cësk corôz to vjikszéwo karna szkólnëch, jakjé chcalo mjec dlô vigòdë wornung z kaszëbskõ grafjõ zrobjoné. Chto chce znac vjici drobnotóv tewo, jak doszlo do „ùgòdë z 1996 r.”, njech przeczëtô dnjovnjik Stanjislava Pestkji – dzél, jakji sã nalôz v ksõżce „Pro memoria. Stanisław Pestka 1929-2015” na stronach 286-290.
Ta lektura móże zadzëvòvac przed vszëtkjim tëch, co cvjerdzõ v svòjich vëpòvjescach v jińternece, jakjé to „mõdré glovë” ë jak baro zaslúżoné dlô „rozvjiju jãzëka kaszëbskjéwo” sã medzë sobõ dogôdalë ë salomònové rozrzeszenjé v spravje pjisënkù zrobjilë. Kjile pjisôrzóv, përznã szkólnëch, kõsk gazétnjikóv – do jakjich móże z vjiksza pasovac mësla S. Pestkji: „Dla mnie pisenk, zwłaszcza z rozmnożonymi znakami diakrytycznymi, nigdy nie był sprawą życia i śmierci” – żdalo na kúńc jãzëkòvëch sztridóv pòlonistë prof. Edvarda Brezë, jinżinérë/gazétnjika E. Prëczkòvskjéwo a tlomacza/elektrika E. Gòlõbka. Jô (historik/gazétnjik) stojôl za Prëczkòvskjim ë Gòlõbka ë na tamten czas jô bë v spravje pjisënkù le jima vjerzil.
Jak to sã stalo, że kòl tamtewo, vnetka wokrãgléwo, stolë pòlég zôpjis tipù „Szed, móg” zamjast „szedł, mógł” ë przed vszëtkjim przepadlo „jotovanjé”, wo jakjim E. Prëczkòvskji v stanovjiszczú „Fundament naszej etniczności” pjisôl, że: „Jest to najistotniejsza zasada systemu ortograficznego kaszubszczyzny, eliminujõca podwójnõ funkcję samogłoski »i« (…) oraz stosowanie w ogóle nie występującej w kaszubszczyźnie samogłoski »y«”, jô do dzisô nje rozmjejã. Cësk szkólnëch? Mést jo. Blós czë ti „prakticë” vjedzelë, co robjõ, kjedë wòlalë wo „zachowanie rozsądku i umiaru w modyfikacji pisowni” abò jiscëlë sã, że bõdõ mùszëlë wuczëc „nowego jakby języka”? Szlo jima wo jãzëk kaszëbskji? Mùszã z tim tôklã żëc, bò móm v tim wugôdënkù svój wudzél…
Le kjéj jô na to tam vszëtkò, co wostalo przëjaté ë nazvóné „kompromjisã” z 1996 r., zdrzã z tõ vjédzõ, jakõ jô dzisô móm, to v calosci zrozmjalõ je dlô mje ta jesz jedna mësla S. Pestkji z jewo dnjovnjika: „Pozostałe zmiany prof. Breza łaskawie zaaprobował.” Kò doch! Mjenjenjé „ę” na „ã”, abò „o” na „ò” ë „u” na „ù” abò vëzbëcé sã „i” v slovach tipù „cziedë”, njick nje pòpsëlo pòlonisticznéwo/pòlonocentricznéwò pjisënkù autorstva prof. Brezë ë prof. Trédra. Kaszëbji dali pjiszõ v grafji „jak najbardziej zbliżonej do języka polskiego” ë nje przëszkôdzô jima, że gôdajõ ë wuczõ sã „języka regionalnego”. Chcemë wotemknõc woczë! Bédëjã, żebë kòżdi z tëch, co majõ pòdpjisôné tamten dokùmeńt, przëpòmnõn so, jakjé mësle njim kjerovalë v tamtim czasú ë zestavjil no z dzisdnjovòscõ ë tereczasnim svòjim zdrzenjim na kaszëbskji jãzëk ë svòje pòczëcé kaszëbskòscë.
Jô, Artur Jablonskji – jeden z tëch, co sã pòdpjisalë pòd wugòdõ v spravje pjisënkù z 1996 r., chcã vama pòvjedzec, że fùńdameńtã mòji etnjicznoscë je apartni, slovjańskji jãzëk kaszëbskji, jakjéwo znakã je apartnô, klasicznô grafja, jakô nôlepji woddôvô dëcha ë mòvné znankji kaszëbjiznë, mòji rodni/nôrodni mòvë.


text:
Flensburg. Poprawom je so lěta 2015 wšitko derje započało nastupajo poměr mjez Němcami a Danami. W měrcu woswjećichu w Berlinje 60. róčnicu podpisanja Bonnsko-Kopenhagenskich zrěčenjow, z kotrymiž bě so 1955 wujednanje mjez woběmaj narodnosćomaj po lětach konfliktow a wojerskich rozestajenjow zahajiło. Tehdy buchu rozsudźace prawa kruće zapisane, kotrež wot toho časa w Němskej sydlacej mjeńšinje Danow zmóžnichu, swójske šule, dźěćace dnjowe přebywanišća, cyrkwje, sportowe a wólnočasne kluby po danskim wašnju wobhospodarjeć.
Tola přiwótřaceje so situacije ćěkancow dla hroža znowa njepřihódnosće a zwada w němsko-danskej pomjeznej kónčinje. Po tym zo bě humanistiska Šwedska počała w naležnosći nuzowe spinadło ćahać, liča nětkole kóždy čas tež w Flensburgu z přewšo njerjanymi a politisce wobmyslomnymi sćěhami toho.


text:
We XXI stoleciu niy ma do jynzyka nic gorszego ôd wykluczynio cyfrowego. Świat cyfrowy to je doś nowe strzodowisko, co w nim fungujōm jynzyki, ale już teroz wiymy, iże mynij jak 5% z nich wszyjskich (rachuje sie, że jynzykōw na świecie je kole 7000) może do niego wejś.
Chocioż jynzyk może niy być mortwy podwiela niy umrzi ôstatnio ôsoba, co go używo, to sōm trzi klarowne znaki, że go hned śmierć najdzie. Nojprzōd przichodzi strata funkcyje, jak inksze jynzyki przejmujōm cołke ôbszary życio, bez przikłod handel. Potym przichodzi strata prestiżu, co ja nojlepij widać we nastawiyniu modszego pokolynio. Na kōńcu przichodzi strata kōmpetyncyje, co manifestuje sie tym, że pojawiajōm sie pōłużywocze, co durch rozumiōm starsze pokolynie, ale przijmujōm moc uproszczōno wersyjo gramatyki.
We cyfrowyj erze, co w nij teroz żyjymy, jynzyk może tyż umrzić cyfrowo. Strata funkcyje wykōnowanyj cyfrowo tyko sie kożdego ôbszaru dziynnyj kōmunikacyje, ôd pisanio SMS-ōw i maili po handel, biznes itp. Strata prestiżu pokazuje sie we powiadoczce Jak tego niy ma w necu, to to niy istniyje, a strata kōmpetyncyje to niymożność wychowanio cyfrowych autochtōnōw we włosnym jynzyku.1
Jak je ze ślōnskōm mowōm? Jak wejzdrzimy na nia ôd strōny niycyfrowyj, to wyglōndo na to, że ôna ôd dekad, jak niy dużyj, walczy ze utratōm funkcyje. Ôd aby dwiestu lot niy używo sie jij we ôficjalnych zopisach kancelaryjnych, niy używo sie jij tyż we handlu ani edukacyji. Niy mo ślōnski jynzyk prestiżu. Je mało grupa modych, co sie interesujōm tym, żeby podtrzimać mowa swojich ôjcōw, ale to durch mało. Brak kōmpetyncyje widać po miyszanych polsko-ślōnskich zdaniach, ôdmiynianiu słōw po polsku, przekōnaniu, że mowa chałpy i placu to cołki ślōnski jynzyk, i że mowa chałpy i placu je noleżno i bezbłyndno („ōpa padoł poszłech, to znaczy, że u nos sie tak godo”; to tak, jakby Polok padoł, że „dziadek mówił poszłem, to znaczy, że tak jest po polsku”). Trudno pedzieć, czy poradzymy to kejś ôdwrōcić.
Ślōnsko mowa istniyje we internecie, ale to jeszcze niy znaczy, że normalnie w nim funguje. Sōm jynzyki, co ôd dekad abo stoleci niy majōm ani jednego używocza, a istniyjōm online. Jynzyk musi rozszyrzać swoje funkcyje, żeby weszoł w te piyńć procynt. A żeby rozszyrzoł swoje funkcyje, to jego używocze muszōm mieć wolo, żeby do tego doszło.
Silling prōbuje zbudować miyjsce, kaj kożdo ôsoba, co bydzie chciała używać ślōnskij mowy we świecie cyfrowym, bydzie mogła znojś noczynie, co jij w tym pōmoże. We katalogu ôprogramowanio idzie znojś pōmoce do pisanio po naszymu we nojważniyjszych przeglōndarkach internetowych i paketach biōrowych, ślōnske wersyje programōw i inksze.
We serwisie idzie tyż znojś maszinowy translatōr polsko-ślōnski i ślōnsko-polski, co pōmoże sprownie przełożyć teksty w ôbie strōny. Ôkrōm tego wszyjskigo dostympny je tyż Korpus Ślōnskij Mowy, co może ôdpowiedzieć na rozmajte pytania na tymat ślōnskigo jynzyka.
We krōtkij perspektywie znojdzie sie w serwisie tyż słownik ślōnski ze wielōma informacyjami na tymat kożdego hasła, a z niym słownik wielojynzykowy.
1Piyrsze trzi akapity za András Kornai, Digital Language Death.


text:
Zwiyrzynta
Zwiyrzynta (łać. animalia) – krōlestwo ôbyjmujōnce wielokomōrkowe ôrganizmy cudzożywne ô kamerlikach eukariotycznych, bez ściany kōmōrkowyj, z wiynksza talyntne do aktywnego poruszaniŏ sie. Sōm nojbarzij zrōżnicowanym gatunkowo krōlestwym ôrganizmōw. Nojsrogszõ grupã zwiyrzōw stanowiōm bezkryngowce, a postrzōd nich ôwady. Drugõ, kole bezkryngowców, grupōm zwiyrzōw sōm kryngowce. Postrzōd nich tradycyjnie wyrōżniŏ sie fisze, płazy, gady, ptŏki i cyckocze, do kerych przinŏleży tyż czowiek.
Nojstarsze znaleziska kopalne zwiyrzyn – morske zwiyrzynta ô miynkich ciałach – sōm z kōńca prekambru, neoproterozoiku (fauna ediakarańska – 630 do 542 mln lŏt tymu), za to skamieniałości strunowcōw – z kambru i ordowiku. W kambrze, kole 500 mln lŏt tymu, wystympowali już przedstŏwiciele wszyjskich znanych terŏźnie zort bezkryngowców.
TerminologijŏEdytuj
W nomenklaturze zoologicznyj zwiyrzynta (łać. animalia) klasyfikowane sōm za taksōn w gradusie krōlestwa (regnum). Taksōn tyn ôbyjmuje wszyjske zorty zwiyrzōw, w tym tyż czowieka (Homo sapiens). Poza terminologijōm fachowōm wyrŏz „zwiyrz” ôkryślŏ kożde żywe stworzynie z wyjōntkym czowieka.
Nauka ô zwiyrzach to zoologijŏ, jejich klasyfikacyjōm zajmuje sie systymatyka biologicznŏ, a doległościami zwiyrzōw – medycyna weterynaryjnŏ. Wszyjske zorty zwiyrzōw wystympujōnce na danym przestrzyństwie to fauna.
CharakterystykaEdytuj
Za znaku ôdrōżniajōnce zwiyrzynta ôd inkszych ôrganizmōw przijmuje sie knif ôdżywianiŏ, brak ściany kōmōrkowyj, grōmadzenia glikogenu jak tyż ôbecność (u wyżyj uorganizowanych zwiyrzōw) układu miynśniowego i porwanego.[1]
Knif ôdżywianiŏEdytuj
Zwiyrzynta niy potrefiōm przed siebie wytwŏrzać substancyji ôdżywczych. Wszyjske sōm cudzożywne, tzn. żywiōm sie inkszymi ôrganizmami, jejich kōnskami abo aprytowniōm. W tyn knif żywiōm sie tyż grziby. Zwiyrzynta wyspecjalizowały sie w mocka roztōmajtych knifach zdobywaniŏ i kōnsumowaniŏ kustu.
Kamerlika zwiyrzynceEdytuj
Ciała zwiyrzynt zbudowane sōm dycki z kamerlikōw eukariotycznych. Taki znak majōm tyż kamerlika roślinne. W ôdrōżniyniu ôd nich kamerlika zwierzynce niy majōm chloroplastōw i ścian kōmōrkowych. Sōm ôbtoczōne ciynkõ błōnōm kōmōrkowõ. Wytwŏrzajōm kolagen. Brakym ściany kōmōrkowyj cechujōm sie, ôkrōm zwiyrzōw, niykere grziby.
Fōnkcjōnalnie zrōżnicowane kamerlika zwiyrzōw zôrganizowane sōm w kapele zwane tkankami (z wyjōntkym szwamōw), a tkanki w ôrgany, tworzōnce z bany wyspecjalizowane układy ôrganōw, pełniynce w ôrganiźmie zwiyrza ôkryślōne funkcyje żywobyciowe (bp. ukłŏd krwiōnośny, ôddechowy, wydalniczy). Wszyjske zwiyrzynta ôdbiyrajōm zachynty zewnyntrzne za pōmocōm receptorōw i ryagujōm na niy odruchami.
GlikogenEdytuj
Grōmadzenie glikogenu, za materyje ibrycznego je charakterystyczne dlŏ zwiyrzōw i mocka grzibōw.
Ukłŏd miynśniowy i porwanyEdytuj
Zwiyrzynta, choć niy wszyjske jejich zorty, sōm jedynymi ôrganizmami, u kerych wystympujōm układy miynśniowy i porwany. Zdatność poszukowaniŏ kustu dokludziyła u zwiyrzōw do bildōngu talyntu do aktywnego ruchu. Ôpowŏżnŏ wiynkszość z nich wykształciyła wyspecjalizowane tkanki miynśniowe tworzōnce ukłŏd miynśniowy spōłpracujōncy z ôrganami ruchu. Niykere (szwamu i polipy parzydełkowcōw) kludzōm po prŏwdzie ŏsiadły tryb życiŏ, ale kamerlika szwamōw sōm talyntne do ôgraniczōnego ruchu, u wiynkszości z nich wystympuje swobodnie pływajōnce stadium larwalne, a parzydełkowce sōm ŏsiadłe jyno w stadium polipa.
Aktywne poruszanie sie wykształciyło u zwiyrzōw ôrgany zmysłōw spōłpracujōnce z układym porwanym.
RozmnŏżanieEdytuj
Hned wszyjske zwiyrzynt rozmnŏżają sie płciowo, aby w zicher stadium swojij raje żywobyciowego. Niykere potrefiōm rozmnŏżać sie bezpłciowo.
Przipisy
- ↑ Zoologia. Bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8


text:
Ruch obecnie mŏ fest skomplikowanŏ sytuacjŏ co do utrzimaniŏ sie we II Lidze. Niy wszistko zależy już łod Modrych. Wszistko bez kolejne sfalône. Tym razym ze Widzewem Łódź. Zapraszŏmy do lektury wypowiydzi trynerów po tym szpilu:
Karol Michalski (Ruch): „Poczôntek szpilu bōł do nŏs trudny, bo Widzew wiyncyj grŏł bokami. Jak już lepij zacli my szpilać, to Widzew szczelōł tor. My dalyj chcieli szpilać środkiym szpilplacu bo takie mielimy założynie na tyn szpil. We drugij halbce, zaś grŏmy trocha lepij i tracymy drugi tor, kiery Widzewowi uspokojôł szpil.
Mŏmy fest różne emocje po tym szpilu i niy łatwo bydzie siã uspokoić, zgŏdzom sie, że sômy we trudnym momyncie, ale zakładŏmy wszistko, coby dwa łostatnie szpile wygrać”.
Jacek Paszulewicz (Widzew): „Ciesza sie, bo łod dŏwna czekŏłech na tyn momynt, co zagości u nŏs trocha uśmiychu i radości. Szpil bōł trudny, bo trudny bōł cŏłki ubiegły tydziyń, kaj sporo sie dziŏło we drużinie. Szczelili my trzi tory, żôdnygo my niy stracili i za to chca podziynkować fusbalorzom. Chca te zwyciynstwo zadedykować jeich rodzinom. Dziynki nim stanyli my na wysokości zadaniŏ”.
własne


text:
Sewjerne morjo
Sewjerne morjo je nakromne morjo Atlantiskeho oceana na sewjerozapadźe Europy, mjez połkupomaj Jütlandskej a Skandinawiskej na wuchodźe a Britiskimi kupami na zapadźe. Je to šelfowe morjo, ma přestrjeń 750.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 700 metrow. Na juhu je přez Doverski přeliw z Atlantikom zwjazane.
Mjezowace staty su Norwegska, Šwedska, Danska, Němska, Nižozemska, Belgiska a Zjednoćene kralestwo.
Najwjetše rěki, kotrež so do Sewjerneho morja wuliwaja, su Ryn w Nižozemskej, Łobjo w Němskej a Themse w Jendźelskej.


text:
J
J abo j (při pismikowanju: jot) je dźesaty pismik moderneho łaćonskeho alfabeta a pjatnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so J přez · − − −.
We łaćonskim alfabeće stej so I a J dołho jako warianće samsneho pismika wužiwałoj, bjez toho zo bě z nimaj zwukowy rozdźěl zwjazany. Paralelne wužiwanje bě tež w němčinje hišće hač do zažneho 20. lětstotka rozšěrjene.
J je mjezynarodna awtowa značka za Japansku. Při němskich awtach steji za město Jena.