text:
Kornwalijo
Kornawalijo (ang. Cornwall IPA: /ˈkɔrnwɔːl/; kor. Kernow IPA: /ˈkɛ(r)nɔʊ/ abo /ˈkɛ(ɹ)nɔʊ/) – gyszichtowo-geograficzny kraj, a tyż nojbarzi na zachůd położůne hrabstwo Ynglandu. Je uůno położůne na Kornwalijskim Půłwyspje, na zachůd uod rzyki Tamar. Ferwaltůngowe cyntrům a tyż jedźine mjasto uo katedralnym (city) sztatuśe je Truro. Wjyrch Kornwalije (do kupy ze wyspůma Scilly je 3 563 km². Gynstość zaludńyńo hrabstwa je 144 ludźi na km².
Kornawlijczyki to je jedyn ze sześću celtyckich norodůw. Ńykere ś ńich uodporujům uobecnymu politycznymu sztatusowi regijůnu a fantujům uo wjynkszo autůnůmijo.
Treść
Ferwaltůngowy tajlůng[Sprowjej]
Kornawlijo tajluje śe na 7 dystryktůw. Tyn tajlůng ukozuje karta.
Mjano[Sprowjej]
Mjano Kornawlije (Kernow) wźyno śe uod celtyckigo plymjyńa, kere kejśik pomjyszkiwało teroźno Kornwalijo, a kere Rzimjany zmjanowali Cornovii. Uůne słowo wźyno śe uod jeszcze wcześńijszygo mjana plymjyńa Brytůw - Corneu. Celtycki zdrzyń cern abo łacińske mjano cornu - uoba uoznoczajům winkel abo půłwysep[1] - mogům pokozować, co mjano uodnośi śe do kształtu Kornwalije [2]. Podańy na to używane uod ůng. 700r. p.n.e. mjano Cornubia uoznaczo ludźůw winkla[3] a nawjůnzuje do kształtu půłwyspa.
We VI a VII stoleću mjano bůło pomjyńane skiż ewolucyje staroangelskij godki[4]. Anglosasy dodali przirostek -wealas (auslyndery), kery we przikuplowańu do jednyj ze nowszych form stworził mjano Corn-weales[5].
Symbole[Sprowjej]
Fana[Sprowjej]
Fana Kornwalije (fana św. Pirana) to je czorny prostokůnt ze bjołym krziżym, kery je prostopadły do podstow a bokůw. Powjarka godo, co tworzićel fany, śwjytny Pirůn (patrůn kornwalijskich grubjorzůw cyny) stworził ja, kej widźoł erc cyne, kery rozpuszczoł śe we uogńu. Jeji pochodzyńy ńyma ale do kůńca ustalůne. Terozki je coroz czyńści używano, choćoż dali je powożano za nacjonalistyczny symbol.
Fana ta jest podano na fana św. Dawida.
Patrůny[Sprowjej]
Patrůnym Kornwalije je śwjynty Piran, kery je tyż patrůnym grubjorzůw cyny. Je uo ńim kupa kornwalijskych powjarkůw[6]. Kornwalijczyki fajrujům uůnygo dźyń 5 merca[6].
Krům tygo roz za kedy godo śe, co patrůny Kornwalije to tyż św. Petroc a św. Michał. Nale tyn pjyrszy czyńśći kojarzůny ze sztadym Padstow a drugi ze gurům St Michael's Mount.
Korńijsko godka[Sprowjej]
Korńijsko godka przinoleży do skupiny celtyckich godkůw a je fest spokrewńůno ze walijskům a bretůńskům, myńi ze irlandzkům, szkockům gaelickům a manx. Korńijski fůngowoł jako godka społecznośći do kůńca XVIII stolećo. We 1904 wydany uostoł "Porynczńik korńijskij godki", kery napisoł Henry Jenner. Podszukůnki ze 2002 pokozały, iże po korńijsku poradźi godać do porzůndku wele 300 perzůnůw, a 3 000 poradźi po korńijsku jyn trocha pogodać[7]. We Wjelgij Brytańiji ńy mo uůna uokreślůnygo prownygo sztatusu, nale uczům jeji we 12 kornwalijskich podstawowych szulach. Używo śe ji na przileżytość religijnych a śwjeckich śwjůnt[8]. We 2002 korńijski uostoł uoficjalńy uznany za godka norodowyj myńszośći we Wjelgij Brytańije[9], a we 2005 lokalny regjyrůnek dostoł pjyńůndze uod cyntralnygo rejyrůnku na jeji průmocyjo a uochrůna[10]. Sztandardowo forma godki przijyli we 2008[11]. Dwa człůnki brytyjskigo parlamyntu: Andrew George, deputowany ze St Ives a Dan Rogerson, kery reprezyntowoł Půłnocno Kornwalijo, złożyli parlamyntarno prziśynga po kornijsku.
Dymografijo[Sprowjej]
We Kornwaliji pomjyszkuje 513 527 perzůnůw[12], co dowo 144 ludźe na km2. Bestoż pod zglyndym gynstośći zaludńyńo Kornwalijo je 41 na 47 hrabstwůw Ynglandu. Strzedńi stoleće je 42roki. Kornwalijo mo zatela wysoki wzrost populacyje - 11,2% we dźyśyńćoleću 80. a 5,3% we dźyśyńćoleću 90. co dowo ji zaś pjůnty plac pojstrzůd hrabstwůw[13].
Regijůn tyn ńy ma zaludńony růwno. Połedńowo tajla Kornwalije je wjyncyj zaludńono kej půłnocno, zaś wschodńo wjyncyj kej zachodńo.
Nojmyńszo gynstość mo půłnocne wybrzeże a Wyspy Scilly. Jedźińy dystrykt Restormel je mo gynstość zaludńyńo wjynkszo ańiżeli cołki regijůn South West England.
Podug uůńskigo wszechuobecnygo wykozu (2001) nowjyncyj we Kornwaliji je Ynglanderůw, zaś Kornwalijczykůw je ino 7%. Godo śe, iże wele 50% mo richtig celtycke korzyńe.
Klimat[Sprowjej]
Kornwalijo je rozlygowano na nojbarzi wysůńůnyj na połedńe tajli Wjelgij Brytańije, skuli czygo jeji klimat je ćopły a słůneczny. Źimy sům łagodne a śńyg ślatuje fest rzodko. (krům wyżki we postrzodkowyj tajli Kornwalijskigo Půłwyspa). Strzedńo roczno tymperatura je mjyndzy 9,8 a 12°C. We Kornwaliji je moc łagodnych zachodńich wjatrůw uod Atlantyckigo Uoceanu a je sam trocha deszczůw, nale myńi kej we inkszych tajlach zachodńigo wybrzyżo Wjelgij Brytańije. Rocznych uopadůw je kole 1100mm[15].
Przipisy
- ↑ Cornwall – Online Etymology Dictionary (en)
- ↑ Cornwall (en)
- ↑ Michael Newton: Cornish (Cornwall)
- ↑ Cornubia (en)
- ↑ Cornubia – Corniu – Cerniw (en)
- ↑ 6,0 6,1 St. Piran's Day
- ↑ The Cornish language in education in the UK
- ↑ European Comission: Cornish in United Kingdom
- ↑ Cornish gains official recognition
- ↑ Cash boost for Cornish language
- ↑ An Outline of the Standard Written Form of Cornish
- ↑ Population Change in England by County 1981-2000
- ↑ 200 years of the Census in Cornwall and the Isles of Scilly
- ↑ Cornwall and the Isles of Scilly: Total Population
- ↑ Average rainfalls


c: text/html

text:
Winston Churchill
Winston Churchill (rodz. 30 listopada 1874 we Blenheim Palace, um. 24 styčna 1965 we Lůndyńy) – brytyjski polityk, stratyg, pisoř a historyk. Dwa razy bůu prymjerym Wjelgij Brytańije. We 1953 erbnyu Nagroda Nobla we literatuře, za uopracowańo historyčne, kej The Second World War, The World Crissis a A History of the English–Speaking Peoples. We 2002 wygrou we abštimůngu na nojwybitńyjšygo Brytyjčyka we gešychće. Brou udźou we kůnferencyje můnachijskij a kůnferyncyjach we Teherańy, Jouće a Počdamje, kaj wlazowou we skuod Wjelgij Trůjki. Jymu je připisywane autorstwo kůncepcyji Stanůw Zjydnočůnych Ojropy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bohotski wokrjes
Bohotski wokrjes (němsce Vogtlandkreis) je krajny wokrjes w juhozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma wokoło 242.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1412 kwadratnych kilometrow.
Wokrjes mjezuje z durinskim wokrjesom Greiz na sewjeru, z wokrjesom Šwikawa na sewjerowuchodźe, z Rudnohórskim wokrjesom na wuchodźe, z Čěskej na juhu a na zapadźe z wokrjesomaj Dwórc (Bayerska) a Solawa-Orla (Durinska).
Wulke wokrjesne města su Auerbach, Oelsnitz, Pławno a Reichenbach w Bohotskej.
Najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju staj Šwikawska Modłej a Běły Halštrow. Najwyša hora je Schneehübel (974 m) blisko Morgenröthe-Rautenkranz.
Města a gmejny[wobdźěłać]
Wotkaz[wobdźěłać]
Bohotski wokrjes | Budyšin | Drježdźany | Kamjenica | Lipsk (město) | Lipsk | Mišno | Rudnohórski wokrjes | Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory | Sewjerna Sakska | Srjedźna Sakska | Šwikawa | Zhorjelc


text:
Safůna
Safůna, Safo, Sapfo (gr. Eaπφώ, uac. Sappho) – nojsuawńiyjšo půytka starožytny Grecyje s přeuůma VII a VI wjeka p.n.Kry., znoċno předstowićelka půyzyje liryčny (liryka eolsko).
Pochodźiůua s Mitelany na wyspje Lesbos. Bůua cerům Skamadrymanosa i Kleuis. Mjarkuje śe, iže pochodźiůua s arystokratyčny familije. Wydaua śe za zabranygo handlyřa. W čaśe breweryjůw na wyspje muśaua s ńyj uchodzować. Schrůńůua śe na Sycylyji, ńyskoři wroco nazod na Lesbos. Wedle powiarki uobmjyuowaua śe ńyščyńśliwjy we Faůńy i hopnůua ze skouy na wyspje Leukada.
Twůrčość (zawarto bez njům we 9 kśyngach) zachowaua śe we fragmyntach:
- Hymny do bogůw
- Pjyśńe wyselne
- Pjyśńe mjyuosne
- Pjyśńe do kamratek
Safůna wkludźyua wuosno mjara wjeršowo (strofa saficko). Bůua inspiracyjům lo Katullusa, kery jedyn jeji wjerš přetuplikowou na uaćina, a na wjela zbjyrou szprymy. Do twůrčośćy Safůny nawjůnzywauo wjela půytůw starožytńich i teroźńich:
- Uowidjuš - List Safo do Faůna we Heroidy
- Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - Růuzy do Safůny we Krystalizacyje


text:
Dańijo
Dańijo, Krůlestwo Dańije (duń. Kongeriget Danmark) – państwo rozlygowane we půłnocnyj Ojropje (Skandynawijo), nojmyńsze ze nordyckich państwůw. We jeji skłod wlazujům tyż Grynlandyjo a Faerske Wyspy jako autůnůmiczne terytoryja. Grańiczy uod połedńo ze Mjymcůma.
70% placu Dańije przipado na Jutlandzki Půłwysep (Jutlandyjo, Jylland). Reszta kraju położůno je na 443 wyspach, ze czygo na 76 mjyszkajům ludźe. Nojwjynksze a nojważńijsze wyspy to Zelandyjo (Sjælland, na keryj je stolica kraju, Kopynhaga), Fjůńijo (Fyn), Amager, Lolland a Bornholm.


text:
Nowo Zylandyjo
Nowo Zylandyjo (ang. New Zealand, maorysko godka Aotearoa – Kraj Dugij Bjouyj Chmury) – państwo wyspjarske na pouedńowo-zachodńim Pacyfiku, kere skuodo śe s dwůch srogich (Wyspa Půunocno a Wyspa Pouedńowo) a raje mjyńšych wyspůw, we tym Wyspy Steward a Wyspy Chatcham. Je to nojdalij na pouedńe wysuńynto tajla Uoceańije. Do Nowyj Zelandyje noležům tyž Wyspy Cooka, Niue, Tokelau, Dependencyjo Rossa, s kerych Wyspy Cooka a Niue majům wuasne samořůndy.
Mimo aže Nowo Zylandyjo formalńy je můnarchijům kůnstytucyjnům, ńy mo ůuna kůnstytucyje we ojropejskim rozumjyńu, yno kupa roztůmajtych a we růžnym čośe uchwolanych aktůw prawnych.
Kraj s anfanga besludny, zaśedlůny bez Maorysůw kole 1000 roku, lo Ojropejčykůw uodryu go we 1642 Abel Tasman. Kolůńizacyjo začua śe we 1769, kej wyspy uodkryto drugi roz, co zrobjyu James Cook. Bůuo při tymu kupa kůnfliktůw mjyndzy Maorysůma a Brytyjčykůma, a dźepjyro Traktat Waitangi šrajbńynty 6 lutygo 1840 přińus na chwila stabilizacyjo. Dokumynt tyn je powažany za anfang Nowyj Zelandyje. Ročńica jygo šrajbńyńćo je sam uobchodzůno kej śwjynto państwowe. We II pouowje XIX wjeku mjouy plac dwje wojny maoryske, kere Maorysy přegrouy. Uod 1907 Nowo Zylandyjo mjoua status důmińjům, a uod 1947 je ńypodleguo.
Gospodarka je fest zrůžńicowano. Tradycyjńy, fest sroge znočyńe mo hodowla uowcůw. We eksporće nojsrogšy udźou mo mjynso a jygo přetwory, a tyž produkty bauerske a leśńictwa. Nale je sam tyž rozwińynto industryjo, we tym zaawansowane technolůgije, jako l. b. elektrůńika.
We Nowyj Zelandyje uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.


text:
Szcny Udhygl
¶ << dlh 9=<9
Cleą dąuzyhoj Şh hgsjgt'hhoj fzrjygąyhony yjejgsj uzfjylz nyflgh{lyj Şh elcjgt'ą el ol lydlsą/czŞdlgzo bhhgc dlh cjfylią }yn}yhl }n}zolt'hj/ fzrjyglyjl ]ngsl uj }lyj eą rl bzget'hngl ezslesheh cj fajyhoą' Losą linyclyj/ chg }ąelsj lejolŞh czŞdlg' Ej losejrl uj }nlsj çgt'jojfj chgsy$n ohusą cjnihjeshrj lsés cj alnsheą/ dąely çg l}lyjgt'ą/ el ejl }yj{jgslsą cj Rhesny ]ngsl uą}sądéglsyjezsą> Ejl dlh t'h}ąsnlyj engsylchet'hj jusj çgsyj hgsjgt'hl cj l ueącjl
ELU
$zo ‗ol lgflklsny— Şhejl cj l eyjŞsj ulolyhzo dhghd']jgsyz l çgt'jojfj eés cj lhzyhsnlyj jusj loąszylyjl ejony cnzą }yn}zgjyh/ alhcjt'h uą rjcjd ej çgujldgą uą lh ulolyhz }j n }hlt'ą bzget'hngloą' Çgséh/ el uą }yhdjŞsh ulolyhz/ syjizhj uą çgujdghejrl }j }hlt'ą' Ejjl ej çg ohdilkzo usyą{hh u$ly jq}yhdl }yhg ‗}hjt'joj dą hzijŞsj bhhgceą ld rlonlyj—/ jengndhŞshh gzdjue
]RDL
; }ynczeshrhslsj rlonyheą dlyfhgloą leszloh{lsą'Cleą usylcl lyj cnly n hgszht'hj izgą/ jengndhŞshh uzgs lejhl elyj lz bnydloh{ls lcjrąyzo eą zgozeyąsny/ bhj jo {hohjy ulz dlglfjy/ çŞh }yhdjŞsj cj ol enguzdlsnyhh bhgloh/ }yhg }hlt'ą/ lsés eésdjyhsą'Chgenon cj lu}jeszo jqsjyhny lo }ynejuzozh cj engsyleslyj/ zgcj uj }lyj eą lgsyj}yjgnyhh uzgscjehcjgt'hh elyj çh lgflkjl{ą }j ulolyhlt'h ol }yjt'zo }j elyj lz jh eajb uą$o cjl !gjcyj}s cj dhe/jrhcjgs(/ uj lboą zydąsnyzo olgt' elz{lo; çgsy$zg }yneju cj }ynczet'hj zg ulolyhls çg }ozu }nlsjeyjŞsj }ynczeshrhslsjl çgsy$n lgzdhsą dąuzyą' Ez jo }ynczet'hl j dlh dlyj cjeés bąyą jo' Lgsyj}yjgnyzo çŞh blej unensjlol eą lejl }ynczet'hj lcht'hngloą uj rl rhgcj ol }hlt'ą ez n uzdąengeyjsą'Chg lejl uzdą lgsyj}yjgnyzo syjizhj uą uenlsą enuszo shd}zozh; zgl jusj eégc }ynczet'hl jflsl Şh uj }nlsj rhgcj çgsy$n {h/ losl eégc lkzgfj }j }hlt'ą lihl cz}ą eésjrl ozgh' Lejl uzdąyjczuą ez ylsl cniég{hh !enuszo cj n}nyszghslsj lo bnonuhyhh yjuzyujony çg losj }ynhjesj/ jushdlsuzihjeshr cj lgsyj}yjgny/ gz ej cjeyjsjl{ą
IGY
$zo ( jusj ohdhsl dlqhdą çg elyj jo rl gjfnehlez ulolyhlszo'Ohdhsl dhghdą jusj clsą cj engezyjgt'l chrjyujony }ynejuj }ynczeshrj çg elyj ulolyhlszo Şh$ly}zsjl eajoszh ez bnonu jgjyfhl !lgsyj}yjgnyzo elyj gz }oąsjŞsj yjlohus çŞh rl }hjycj ozeyąsnyhh(']j n }hlt'ą bojqhihoą ohdhsl dhghdą Şh ejl dlqhdą rny lczej ol zg }zges bhq hgsjyrlozo çg elyj uj}nlsj engeyjsh{l uzusjgliho ulolyhzo'Cleą lejlusą ojfj jengndheą l ulolyhzozh jusj rlolihoą/ lszgeh syjizhj uą sylfjd cnząengeoz{hh' Çg }yhdzo yégc/snlsj slqjoj }j ulolyhz uzgs ozlsj cj usls cj ol ulolyhls/ hlylgflklsnyzo lyj yno cj }hng enojesny !jo gz }nlsj eyjŞsj }yjt'zyhoj bąyą l$Şh }hjycj }hlt'l/ lŞl eą}zgj ulolyhlt'hh çg blt'l eyzcjh yjlohsąt'h(' Çd}ąyt'hyjl
ELU
$zozh ol lgflklsny rjyuzu lgflkls jusj


text:
Harry Houdini
Harry Houdini (rodz. 24 marca 1874 we Budapešće, um. 31 paźdźerńika 1926 we Detroit) – amerikański uošydzac žydowskigo pochodzyńo (rodzůny kej Ehrich Weiss), macher uode citańo a wyswobodzańo śe s roztomańtych ketůw, pyntůw, zawarćůw a t.p. Wywouany tyž kej dymaskator cauber-maubrůw. Jygo binowům partnerkům a prywatńy - žonům bůua Wilhelmina Beatrice (Bess) Rahner. Kej anfag, špecyjalizowou śe we klasyčnych trickach karćanych, a iże ńy darziuo Mu śe skiž tygo, ańi ńy dowauo mu to zarobku, začůn předstowjać wyswobodzańy śe ze pyntůw a zabićůw, a tyž prezyntowou "tracyńy" śy roztůmańtych wihajstrůw, a ńy ino - l.b. ukozywou tyž stracyńy śy elefanta cuzamyn s jygo tryserym. Stou śe wywouany we coukym USA po wystympach we wodewilu Orpheum, a rychuo ńyskoři (uod 1900) začůn wystympować na tournee tyž we Ojropje. Uod lot 20. XX wjeku, po tym kej umřyua jygo matka, zaangažowou śe we tropjyńy a demaskowańy medjůw a parapsycholůgůw, fundujůnc nagroda lo tego kery udowodńi co richtig poradźi mjeć kůntakt ze zaśwjatůma a duchůma. Skuli jygo wjedzy uo techńikach iluzyje, ńy znoloz śe žodyn kery by umjou mu to udowodńić, a nagrody ńigdy ńy wypuacůno. Umřyu na zapolyńy blindarma.


text:
Dwupuklato kamela
Dwupuklato kamela, inakszy baktryjůn (łać.: Camelus ferus) to je srogi parzistokopytny cyckocz, kery je dźiwokim zwjyrzym, co uůn żyje we strzodkowyj Azyji (Můngolijo a Chiny), atoli tyż jako chowny gadźina (Camelus bactrianus). Mo trocha rubszo budowa kej jednopuklato kamela (drůmedar), nale je myńszy atoli barzi kudłaty. Srogszo tajla dwupuklatych kamelůw żyje we ńywoli (przez 1,4 milijůna sztuk), nojsrogszo grupa dźiwokij gadźiny tygo gatůnku pomjyszkuje Pustyńa Gobi (ůng. 1000).
Dwupuklate kamele sům źelinożerne a przistosowane do żyćo na pjoskowym teryńe. Jejich futro chrůńi je uod źimna po ćmoku a uod gorkośći po jasnoku. We kłymbje majům uůne do 2 myjtrůw a jejich woga poradźi dolyźć do 725 kg. Poradzům strzimać bez wody bez pora dńůw, a ńyskorzi wyduldać jeji aże 120 litrůw naroz.


text:
Fusbalplac
Fusbalplac (ze mjym. Fußballplatz) – szpilplac na kerym gro śe szpile we fusbalu. Fusbalplac je uotoczůny zicami do kibicůw i moge być tyż placym grańo inkszych szportůw (stadjůn wjelofůnkcyjny), abo impryz, kůncertůw.
Mjary[1][Sprowjej]
14 marca 2008 roku FIFA a IFAB postanowjili, iże mjary nowych szpilplacůw majům mjeć 68 m szyrzce na 105 m lang. Ńyskorzi mjary Torůw to 2,44 na 7,32 myjtrůw[2].
Przipisy
- ↑ Dopuszczalne mjary nowych fusbalplacůw na stan 15 moja 2013
- ↑ Wjadůmości uo raporće


text:
Joseph von Eichendorff
Joseph Karl Benedikt Freiherr von Eichendorff (rodz. 10 marca 1788 we Lubowicach, um. 26 listopada 1857 we Ńiśe) bůł ślůnski dichter. Pisoł uůn we mjymjeckij godce. Tworził we růmantyźmje.
Mody Eichendorff chodzowoł do katolickij gimnazyje we Breslau. Ńyskorzi sztudjyrowoł prawo a filologijo we Hali a Heidelbergu. Kej bůło mu na dwadźeśća rokůw, zrobjůł śe rajza do Paryża a Wjedńa. Po jakim czaśe śe uokozało, co uůnygo dźedźina ńy dowo mu utrzimańo. Pojychoł skiż tygo do Wjydńa a tak złożoł egzam na referyndorza, dźynki kerymu můg stać śe urzyndnym państwowym. Tam tyż uůnygo przoćelym uostoł Friedrich von Schlegel a jigo baba.
Uode 1816 bůł urzyndnym we pruskim państwowym ferwaltůngu. Po ůngyfer 6 rokach stoł śe radcům. Uode 1821 bůł radcům do zachůw katolickigo Kośćoła a szuli we Zachodńich Prusach. Uode 1855 do śmjyrći żůł a pisoł gydichty we Ńiśe. Kupa czasu spyndzoł tyż we Javorníku. Umrził we 1857 roku a pochowali go na kirhofje we Ńiśe, wele swoji kobjyty.


text:
Carl von Linné
Carl von Linné (uać. Carolus Linnaeus) (rodz. 23 maja 1707 we Råshult, um. 10 styčńa 1778 we Uppsali) – šwedzki přirodńik, profesor ůńiwersyteta we Uppsali. Je autorym Systema Naturae we kerym předstowjůu zarys systyma klasyfikacyje uorgańizmůw kery sům wymyślůu. Jygo publikacyjo dopůmůgua we powšychnym přijyńću binůminalnygo (dwůmjanowygo) systyma mjanowańo gatůnkůw. Uopisou ůng. 7700 gatůnkůw roślinůw a 4162 gatůnki gadźiny. We 1737 uopublikowou Genera Plantarum, kere to dźeuo douo podstawy wspůučesnyj botańice.


text:
Meridian (astronomija)
Meridian abo dokradnjej teke njebjaski meridian (łatyński circulus meridianus = połdnjowy krejz) jo w astronomiji wubrany imaginarny wjeliki krejz na njebjaskej kuli, wótwisny wót pozicije wobglědowarja na zemskem powjerchu. Wopśimujo pódpołnocny a pódpołdnjowy dypk horiconta, pódpołnocny a pódpołdnjowy njebjaski pol ako teke cenit a nadir. Meridian stoj mimo togo padorownje na lokalnem horiconśe wobglědowarja.
Horicont wotpowědujo how, cele w astronomiskem zmysle, imaginarnej horicontowej liniji, teke wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
W meridianje dojśpiwaju wšykne gwězdy swóju nejwětšu wusokosć (wuša kulminacija) a dwanasćo góźinow gwězdnego casa pózdźej swóju nejmjeńšu. Pśi tom měni a wobglědujo se z meridianom cesto, zjadnorjone, jano běrtylkrejz mjazy cenitom a pódpołdnjowym horicontom (na pódpołnocnej połkuli) resp. pódpołnocnym horicontom (na pódpołdnjowej połkuli), kótaryž jo za kulminaciske wobglědowanje wažny.
Jolic změnja se stopjeń dlininy wobglědowańskego stojnišća, ga změnja se teke pśeběg njebjaskego meridiana.


text:
Łužica
Łužica (dsb. Łužyca, něm. Lausitz, pól. Łużyce, čěs. Lužice) je historiski kraj w srjedźnej Europje, kotryž wobsteji z Delnjeje Łužicy w sewjeru a Hornjeje Łužicy w juhu. We woběmaj dźělomaj Łužicy su Serbja domoródni, čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno Łužicy sameje serbskeho pochada. Najwjetši dźěl Łužicy słuša dźensa k Němskej, mjeńši k Pólskej.
Něhdyši wuchodny dźěl słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Województwo lubuskie a Województwo dolnośląskie, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec.
Wobsah
- 1 Hymna Łužicy
- 2 Stawizny Łužicy
- 3 Wotkazy
Hymna Łužicy[wobdźěłać]
Njeoficielna hymna (serbskeje) Łužicy je spěw Rjana Łužica na hudźbu Korle Awgusta Kocorja.
Stawizny Łužicy[wobdźěłać]
Wot starowěka do 9. lětstotka[wobdźěłać]
Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w druhej połojcy 9. lětstotka. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij Delnjeje Łužicy (bywšeje Wuchodneje marki).
W starowěku bu teritorij wot germanskich Hermundurow, Langobardow a Wandalow wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so słowjanske kmjeny Serbow zasydlichu: w Hornjej Łužicy předewšěm Milčenjo (Budyšin) a Bjezunčenjo (Zhorjelc), w Delnjej Łužicy pak Łužičenjo. Hižo wot wobrota 8. a 9. lětstotka so wuchodny namjezny region Łužicy z cilom ekspansije Frankowskeho mócnarstwa, pozdźišo Wuchodnofrankowskeho mócnarstwa stawaše. Te tu w połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku wutwori. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje rěki Łobjo nowa Serbska marka załožena. W samsnym času w lětach 883–897 móc Wjelkomorawskeho mócnarstwa sem sahaše.
10. lětstotk[wobdźěłać]
Po nastaću Němskeho kralestwa bu Łužica wot sakskeho wójwody Hendrich I. Ptačnik (912 – 936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) a do Marki Mišno (južny dźěl). Na Budyskim teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka Wettinojo zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).
Wot 11. lětstotka do Třicećilětneje wójny[wobdźěłać]
Wot spočatka 11. lětstotka so w Łužicy mócne němske, pólske a čěske zajimy zetkawachu. Konflikt mjez pólskim kralom Bolesław I. Chrobły a Hendrichom II. (wot 1003) so w Budyšinje kónčeše, přez čož Budyske kónčiny buchu jako mócnarske leno k Pólskej přizamknjene. Po smjerći Bolesława I. Chrobłeho a rozpadźe centralneje mocy w Pólskej słušeše Budyski region wot 1033 zaso wot kejžorej. W lěće 1076 dósta wjerch a pozdźiši kral Wróćisław II. dźěl teritorija pozdźišeje Hornjeje Łužicy a dźěl Delnjeje Łužicy (Wuchodnu marku) jako leno, ale njeje so jemu poradźiło jón do 1081/1086 wobknježić. Hakle w lěće1036 (hač do lěta 1253) za Soběsława I. bu teritorij pozdźišeje Hornjeje Łužicy znowa k Čěskemu statej přizamknjeny. Krótko po tym (w lěće 1268) dóńdźe tež prěni raz k dźělenju Zhorjelskich wot Budyskich kónčin, kotrež so potom hač do kónca 14. lětstotka samostatnje wuwiwachu. Delnja Łužica bu w 11. - 12. lětstotka wot sakskich Wettinow dobyta (bytostny dźěl - Wuchodna marka abo Ostmark w lěće 1031), wot 1303/1304 słušeše Askanjanam, kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće 1253 z čěskej princesnu Božena Budyške a Zhorjelske kónčiny naženili. Po wotemrěću braniborskich Askanjanow dobywachu Luksemburgčenjo poněčim teritorij Łužicy: w lěće 1319 Budyske kónčiny , w lěće 1329 Zhorjelske kónčiny a w lěće 1346 Luban, kotrež prjedy z čěskimi Žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu, kotryž je wot lěta 1410 pod mjenom Hornja Łužica znaty. W lětach 1348 a 1364 – 1368 přikupi Korla IV. Čěskej Krónje Delnju Łužicu (wot 1378 trajnje), kotraž bu hižo w lěće 1356 do wobłuka krajow Čěskeje Króny zarjadowana a do čoła markhrabinstwa bu bohot postajeny, wot 16. lětstotka buštej dwaj bohotaj mjenowanej.
Wuznamnu poziciju we wobłuku Łužicy měješe Zwjazk šesćiměstow.
Delnjołužiske markhrabinstwo w lětach 1445/1462 město Choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi (teritorij dósta braniborski kurwjerch). W lětach 1471 – 1490 dźeržeše Maćij Corvinus jako krónowany čěski kral wobě Łužicy ze Šleskej a Morawu. Po jeho smjerći znowa dźěl krajow Čěskeje Króny tworjachu.
Wot Třicećilětneje wójny do Wienskeho kongresa[wobdźěłać]
Za čas Třicećilětneje wójny doby sakski kurwjerch Jan Jurij wot kejžora Ferdinanda II. cyłu Łužicu (nimo teritorija wokoło Choćebuza, kotryž wot 15. lětstotka Braniborska wobknježi), najprjedy jako zastawk (1624), potom přez Praski měr z lěta 1635 jako leno Čěskeje Króny.
Wot Wienskeho kongresa do kónca druheje swětoweje wójny[wobdźěłać]
Po postajenju Wienskeho kongresa (1814-1815) cyła Delnja Łužica a sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy Pruskej připadnještej. Znutřka Pruskeje bu Delnja Łužica do prowincy Braniborska zarjadowana, mjeztym zo so Hornja Łužica z wobstatkom prowincy Pruska Šleska sta. Zbytk Hornjeje Łužicy zwosta Sakskej a tworješe jedyn z jeje krajow („Markhrabinstwo Hornja Łužica, w lětach 1835 - 1932 „Budyski kraj“). Sakski dźěl Hornjeje Łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje swójski sejm inkluziwnje. Po Prěnjej swětowej wójnje so hibanje zjewi, kotrež wutworjenje jednotneho Łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku Němskeje požadowaše, štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje Łužicy do Pruskeje a Sakskeje z časa Wienskeho kongresa hač do kónca druheje swětoweje wójny. Potom w lěće 1932 dóńdźe k wotstronjenju Budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom Drježdźany do Drježdźansko-Budyskeho kraja.
Wot kónca druheje swětoweje wójny do přitomnosće[wobdźěłać]
Na Podstupimskej konferency bu teritorij Łužicy znowa rozdźěleny. Teritorij na wuchod wot rěki Nysy bu k Pólskej přizamknjeny (dźensa je tutón dźěl Łužicy do Lubuskeho a Delnjošleskeho wojewódstwa) rozdźěleny, mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom Sowjetskeje wobsadźeneje zony sta. W samsnym času sej Łužiscy Serbja, kotřiž běchu w Čěskosłowakskej žiwi, přizamknjenje Łužicy k Čěskosłowakskej žadachu, štož wšak njebu zwoprawdźene. Domowina (třěšna organizacija Łužiskich Serbow) pak požadowaše zarjadowanje cyłeho němskeho dźěla Łužicy do Sakskeje. W referendumach w do toho pruskim dźělu Łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje Hornjeje Łužicy (wobstatk dotalneje pruskeje prowincy Šleska za přizamknjenje k Sakskej), mjeztym zo wokrjesy na teritoriju Delnjeje Łužicy (wobstatk dotalneho pruskeje prowincy Braniborska) to wotpokazachu. Tohodla bu dotal pruski dźěl Hornjeje Łužicy do Sakskeje zarjadowany, mjeztym zo Delnja Łužica Braniborskej zwosta, kotrejež status bu pozdźišo na kraj změnjeny (Pruski stat bu přez rozsud zwjazkarjow 25. februara 1947 wotstronjeny).
7. oktobra 1949 bu na teritoriju Sowjetskeje wobsadźeneje zony Němskeje nowy wot komunistow wobknježeny statny wutwor Němska demokratiska republika (NDR) wozjewjeny, kotraž bě na spočatku hač do 22. julija 1952 federacija 6 krajow (Berlin, Braniborska, Durinska, Mecklenburgska, Sakska, Saksko-Anhaltska). 23. julija 1952 buchu kraje wotstronjene a NDR so z centralistiskim statom stawaše, w kotrehož wobłuku Delnja Łužica bu do wobwoda Choćebuz zarjadowana, mjeztym zo Hornja Łužica bu do wobwoda Drježdźany (wjetšina teritorija) a wobwoda Choćebuz (sewjerny dźěl) rozdźělena. W času NDR bu wotbagrowane wjace hač 70 łužiskich wsow za brunicowe jamy (hlej tež lisćinu wotbagrowanych wsow).
W lěće 1989 bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny. 3. oktobra 1990 dóńdźe k zjednoćenju NDR ze Zwjazkowej republiku Němska. Toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje NDR; w tym času skutkowaše na teritoriju němskeho dźěla Łužicy regionalistiske hibanje „Iniciatiwa za njerozdźělenu Łužicu“ (Inititative „Für eine ungeteilte Lausitz“), kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka. Nimale cyły němski dźěl Hornjeje Łužicy bu znowa do wobnowjeneho kraja Sakska zarjadowany a Delnja Łužica z małym dźělom Hornjeje Lužicy do Braniborskeje. Tutón staw do přitomnosće traje.
Wotkazy[wobdźěłać]
- Serbski portal (de) (dsb) (en)
- Domowina (dsb) (hsb) (de) (en)
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska republika • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Republika Makedonska • Rumunska • Ruska1 • San Marino • Serbiska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Zjednoćene kralestwo
Rozkorne teritorije:Kosowo • Podnisterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Ferejske kupy • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Kalmyska • Katalanska • Korniska • Łužica • Man • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Waliziska
1 Leži zdźěla w Aziji.


text:
Lazaryt
Lazaryt to je fest ważno jydnostka uorgańizacyjno we systymje zdrowotnygo pjastůnku. We lazaryće dowo śe śwjadczyńo zdrowotne we warůnkach zawartych. Nojważńijszym cwekym dźołańo lazarytůw je kuryrowańy pacjyntůw, nale lazaryty dowajům tyż pjastůnek do ludźi zdrowych, jako np. lazaryty położńicze.
Wele lazarytůw czynsto sům tyż przichodń ambulatoryjne a zakłady djagnostyczne. We lazaryće pacjyntům dowo śe lekarski a uopatrůński pjastůnek bez cołki dźyń. Ńykere lazaryty, uosobliwje akadymicke lazaryty, zajmujům śe prowadzyńym dydaktyki przed- a podyplůmowyj.


text: Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Kajir
Wspůłrzyndne: 30°03' N 31°14' E
Kajir (arab. القاهرة; [al-Qāhirah]) je stolicům a nojwjynkšym mjastym Egiptu (214 km², ličba ludnośći 6 787 000 mješkańcůw, zespůu mjejski 15,2 mln mješkańcůw (nojwjynkše mjasto Afriki). Ńy mo dokuadnych statystyk na tyjma ludnośći Kajiru. Powodujům to ćůngue wyndrůwki mješkańcůw. Ůng. 2 mln uosůb mješko we tzw. "Mjeśće umartych".
Uoficjalne, arabske mjano mjasta to "al-Qahira".
Kajir (Al- Kahira) je ůmješčůny nad břygůma i na wjelu wyspach Ńilu, ńydaleko mjejsca, kaj řyka ta twoři delta.
Nojstaršo dźelńica mjasta ležy ńyco na wschůd uod Ńilu. Dali, mjasto rozpośćero śe na zachůd, zajmujůnc downe teryny rolńiče. Zachodńy dźelńice bůuy zbudowane we XIX w., bez co wjyncyj je tam šerokych alei, źelyńi i uotwartych přestřyńi. Natůmjast stare, wschodńy dźelńice, majům blank uodmjynny wyglůnd: gynsto zabudowa i moue, zatuočůne alejki, kůńčůnce śe čynsto ślepymi zaůukůma. Skiž tygo wjynkšość bjur i budynkůw řůndowych mjeśći śe we zachodńij tajli mjasta, a dźelńice wschodńy cechuje wjelgo ličba mečetůw.


text:
AKTUALNOŚĆI:
Joanna Redloch, ortodonta Bydgoszcz, stomatolog Bydgoszcz, dentysta Bydgoszcz, Redloch ortodonta, ortodonta NFZ, ortodonta NFZ Bydgoszcz, aparat ortodontyczny Bydgoszcz, aparat stały Bydgoszcz, Krzysztof Redloch, usg Bydgoszcz, usg dzieci Bydgoszcz, usg Redloch, radiolog Bydgoszcz, usg głowy Bydgoszcz, usg główki Bydgoszcz, usg przezciemieniowe Bydgoszcz, usg jąder Bydgoszcz, usg brzucha, Bydgoszcz, usg jamy brzusznej Bydgoszcz, Elżbieta Domaracka, Domaracka stomatolog, Domaracka Bydgoszcz, Zbigniew Domaracki, Piotr Domaracki, ginekolog Bydgoszcz
Domaracki Bydgoszcz, Domaracki ginekolog, prowadzenie ąży Bydgoszcz


text:
Wierzbowo
8 miejscowości w Polsce:
- Wierzbowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. chełmińskim, w gminie Lisewo
- Wierzbowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. ciechanowskim, w gminie Opinogóra Górna
- Wierzbowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Grajewo
- Wierzbowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Śniadowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. działdowskim, w gminie Iłowo-Osada
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. ełckim, w gminie Kalinowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. mrągowskim, w gminie Mrągowo
- Wierzbowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gminie Kozłowo


text:
Google je wulke internetowe předewzaće, kotrež je wosebje znate přez swoju pytawu (pytansku mašinu). Předewzaće financěruje so hłownje přez wabjenje. Wažnu rolu hraje při tym rjadowanje wotkazow na strony, w kotrychž so wot wužiwarja pytane słowa namakaja. Hłowne sydło Google je w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožiło je so předewzaće 7. septembra 1998 wot Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hišće samsny dźeń stej přinjesłej prěnju testowu wersiju programa na wiki a samsne lěto je šła pytawa oficialnje do syće.
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije


text:
Chojnowo
7 miejscowości w Polsce:
- Chojnowo - wieś w woj. lubuskim, w pow. krośnieńskim, w gminie Bobrowice
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. makowskim, w gminie Sypniewo
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. przasnyskim, w gminie Czernice Borowe
- Chojnowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. żuromińskim, w gminie Kuczbork-Osada
- Chojnowo – część wsi Zdrojki, w województwie mazowieckim, w powiecie żuromińskim, w gminie Lubowidz
- Chojnowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Szczuczyn
- Chojnowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. monieckim, w gminie Trzcianne
- Chojnowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. elbląskim, w gminie Tolkmicko


text:
Mołdawijo
Mołdawijo (mołd., rům. Moldova), Republika Mołdowije (mołd., rům. Republica Moldova) – państwo we wschodńij Ojropje, kere powstało po upodku Sowjeckigo Sojuszu we kerygo skłod wlazowało uod 1924 do 1991 (krům lot 1941-1944). Je uůne kůntynuacyjům Mołdowskigo Hospodarstwa (atoli tajla downygo Mołdowskigo Hospodarstwa wlazuje terozki we skłod Růmůńije). We skłod Mołdawije wlazuje tyż autůnůmiczno republika Gagauzyje, keryj 80% mjyszkańcůw to Gagauzy. Uosobno tajla, kero ńy uznowo władzůw we Kiszyńowje, to Naddńestrze ze stolicům we Tyraspolu, kere je de facto ńypodległe, nale ńy je uznowane uod mjyndzynorodowyj społecznośći.
Mołdawijo je ńiźinnym krejym uo umjarkowanyj klimje, rozlygowanym we dorzyczu Dńestru a Prutu.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo ino 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.
Przipisy


text:
Skopje
Koordinaty: 42°00′0″N 21°26′0″E /  42, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Skopje (makedonsce Ckoпje) je stolica a najwjetše město Makedonskeje. Ze swojimi 540.000 wobydlerjemi móže so Skopje zarjadować do srěnjowulkich městow Europy a je tróšku wjetši hač Lipsk.
Stawizny[wobdźěłać]
Město Skopje so prěni raz naspomni přez Klaudiusa Diolomeja pod swojim starym mjenom Skupi. W třećim lětstotku do Chrystusa bu Skupi wot Dardancow załoženy, pozdźišo, z přijězdom Romancow, bu Skupi z dźělom Romskeho mócnarstwa. W tutej dobje rozkćě město mócnje na wšelakich polach a bu z wažnym cyrkwinskim srjedźišćom ze sydłom biskopa. W lěće 518 bu město přez wulke zemjerženje zničene. Hač do dźensnišeho dnja pak su rjane romske twarjenja kaž zjawne kupjele a amfiteatry w měsće dodźeržane. Po zemjerženju běše město swoje wobličo dospołnje zhubiło a je nastało město Justiniana prima. Na kóncu 6. lětstotka zasydlichu so słowjanske kmjenje z Karpatow. Wokolina Skopja bě wot kmjenow Beregheziti wobydlana, kiž spožčichu městu nowe mjeno Skopje.
Dnja 26. julija 1963 zemrě jako wuslědk ćežkeho zemjerženja mjez 1.000 a 1.100 ludźi, mjez tym zo bu znajmjeńša 3.000 ranjenych. 200.000 ludźi wosta bjez swojeho domu. Njeposrědnje po zemjerženju rjekny prezident Juhosłowjanskeje Josip Broz Tito: „Skopje njewidźanu katastrofu dožiwi, ale budźe znowa natwarjene. Skopje so stanje z hordosću bratrowstwa a jednoty, juhosłowjanskeje a swětoweje solidarity.” Dźensa naspomnja hišće ruiny stareho dwórnišća na katastrofu.
Wot lěta 1991 je Skopje stolica njewotwisneje Makedonskeje.
Partnerske města[wobdźěłać]
- Bradford, Zjednoćene kralestwo, wot 1961
- Dijon, Francoska, wot 1961
- Drježdźany, Němska, wot 1967
- 1971: Tempe, Arizona, USA
- 1971: East York, Toronto, Kanada
- 1973: Roubaix, Francoska
- 1974: Waremme, Belgiska
- 1982: Nürnberg, Němska
- 1983: Ech Cheliff, Algeriska
- 1985: Nančang, Chinska
- 1985: Manisa, Turkowska
- 1985: Suez, Egyptowska
- 2001: Pittsburgh, Pennsylvania, USA
- 2003: Istanbul, Turkowska
- 2005: Lecce, Italska
- 2005: Craiova, Rumunska
- 2006: Blagoewgrad, Bołharska
- 2006: Běłohród, Serbiska


text:
Ćulik
Pyńis (pot. pulok, ćulik) to je nařůnd kopulacyjny samcůw cyckočy a ńykerych inkšych kryngowcůw (majům go tyž ńykere gody a ptoki).
Budowa[Sprowjej]
Pyńis (uać. membrum virile) – nařůnd hůmologičny babskij uechtački. U chopůw bez pyńis přebjygo uostatńi uodćinek ukuodu močowygo. Skuodo śe s dwůch růwnoleguych ćou jamistych a ćoua gůmbčastygo kere formuje žouůńdź pyńisa a uopuška, a uosuańo tyž cewka močowo. Pyńis dozdřauygo a sprownygo seksualńy chopa mo zdolność ku erekcyje, we keryj krew wypuońo ćoua jamiste a skiž tygo pyńis rubńe a stowo śe twordy.
Dugość pyńisa[Sprowjej]
Istńije mynga mitůw uodnośńy ajnflusu dugośći pyńisa na satysfakcyjo seksualno baby. Seksuologi prawjům co ńy je to prowda, skiž tygo co štandardowo dugość pyńisa we spočynku to 6–10 cm a we wzwodźe 11–16 cm, a dugość pochwy to štandardowo ůng. 10 cm. Badańa we kerych wyńik podowo som badany sům powažane za zcygańůne skiž tygo co chopy zawyžajům jeich wyńiki. Badańo robjůne bez naukowcůw dowajům wyńiki půmjyndzy 13 a 14,5 cm. Trefajům śe udchylyńo we uobje strůny, uod 7 cm (mikropyńis) do aže 30 cm, nale tako srogość je fest a fest řodko.


text:
Kopruchowate
Kopruchowate, Kopruchy (uać.: Culicidae) to je familijo chrobokůw ze řyndu muchůwkůw, kero wystympuje na coukim śwjeće. Znůmych je 40 zortůw a ůng. 3,5 tyś. gatůnkůw s tyj familije. Kopruchowate sům zwjůnzane ze střodowiskym wodnym, skiž tygo co we wodźe rozwijajům śe jejich larwy. Dozdřaue kopruchy majům aparat gymbowy kujůnco-ssůncy, jejich samice cyckajům krew ńykeryj gadźiny a tyž čowjeka, zaś samce za joduo majům nektar ze kwjotůw. We Ojropje nojbaři pospolity je kopruch břynčůncy. Ńykere gatůnki, nojbaři tropikalne, roznošům roztomajte ńymoce, uosobliwje malaryjo a žůuto febra.


text:
Uniczowy Stowarzyszenie, które powstało w 1993 roku
NUMER 01/2010 Miesięcznik Stowarzyszenia Uniczowy 4 KWIETNIA 2010
pierwszy numer 04.12.1993rok.
Orczokowo
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Naszo gazeta, abo nasz Zeitung jak wto chce, bydzie zaś do Nos wydowano. Zebrali sie gryfne Dziołszki i Chopcy nasze Podleskie Sztudynty i Szkolorze, no i jest, zaś momy „Uniczowy”.
Ja, ja, tak to było, Uniczowy powstały jak nasz Farorz – ksiądz Benedykt Hałota przyszoł do Podlesio, numer piyrszy wyszoł 4 grudnia 1993r..
Tamte redaktory to tera som już specjalisty w rozmaitych dziedzinach, a redaktor naczelny to doktor historii.
Dugo myślałach łod czego zaczońć.
No i zaczynom łod pozdrowiyń, we naszym Podlesiu zowdy kożdymu wto był młodszy to starszymu godoł: Dziyń Dobry, Szczyńść Ci Boże, Szcyńśc Boże.
Były to dobre czasy, wszyscy sie znali, a cudze co sie przyżynili, abo przykliudzali to tysz starali sie coby być jednymi z Nos.
Ja, ja kinderschtuba to kożdy musioł mieć. Jak sie leciało na na cug, abo sie szło bez Podlesie to jak wto robił na polu, we łogrodku to si godało „Boże pomogej”, a ci Istni łodpowiadali „Dej Panie Boże”. Tera to tak ciyszko niykierym pozdrowiać, jak sie idom bez Podlesie te co sie sam przykludzili, a tysz te co som sam łod pokolyń to udowajom co nikogo niy widzom, godajom bez komorki – udowajom niy wiadomo kogo, abo udowajom co niy słyszom.
No, ale momy Zmartwychwstanie, bez to wszystkie co sie czujom Podlesiokami niych sie zacznom pozdrowiać jak sie na drodze spotkajom, a jak idom kole łogrodka kaj wto co robi to niych pedzom Boże Pomogej.
Jo wszystkim co sie sam przykludzili godom Witejcie u Nos. Boło by hyrsko coby te dzieci Podleskie tysz kożdymu co je łodnich starszy godały Dziyń Dobry, abo Szczyńść Boże, to je hyrski (dobry) zwyczaj, no i tak trza jak sie mo kinderschtuba.
Mom tysz prośba do wszystkich młodych ludzi, we Podlesiu. W czasie uroczystości kościelnych zawsze we ławkach było miejsce dlo SENIOROW, wnuki leciały wcześni i zajmowali swoim Omom, Babciom, Opom, Dziadkom miejsca, a sami stoli. To tysz hyrski Podleski zwyczaj, byz to pamiyntejcie ło tym, abo przyjmnijcie tyn zwyczaj.
We niedziele to kożdy mo swoje miejsce zapłacone (złożono ofiara na cołki rok), toż to przeca trza utrzymać nasz kościoł.
Tosz do wszystkich co majom nasze „Uniczowy”godom, co łogromnie sie ciesza co sie zaś bydymy spotykać, a nasze Sztudynty i Szkolorze bydom mogli dować nom radość i uczyć sie aktywnego życio, no i pokazywać wszytkim, co bydom chcieli nasze Podlesie.
Witom Wos, Szczyńść Wom Boże, a młodym redaktorom godom Boże Pomogej, a wy łodpowiydzcie Dej Panie Boże.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Myślałach łod czego zaczońć, we tyn majowy miesionc.
To czas kaj wszystko kwitnie, przyroda rozbudzono, miesionc matur no i czas dlo zakochanych, i bych zapomniała momy tysz Dzień Matki we maju.
Bez to może sie porozmyślom o miłości. Niy byda rozmyslać o tyj miłości, co sie niykiere myślom co to miłość, jak se idom i sie mamlaja na drodze, bo przeca we miłosci jest szczunek dlo drugigo człowieka, a przede wszystkim do tego kierego richtig kochom.
We pionto niedziela Pon Boczek do nos godo: co dowo nom nowe przykozanie. Coby My sie wzajymnie miłowali, jak Jo wos umiłowoł. No to trza ło tym pamiyntać, niy jest to proste, tak kożdego i zowdy miłować, bo przeca my som ino słabymi ludźmi, ale trza sie starać.
Zaglondnyłach do ksionzeczki Miłość autorstwa ksiyndza Jerzego Szymika w kiery som trzy teksty poświycone Miłości i miłości.
We jednym z tekstow jest zacytowano wypowiydź ksiyndza Jana Twardowskiego, kiery młodyj dziołszce ekleruje, co On pisze o miłości, bo o niczym innym niy warto pisać. Jak dziołszka godo to czamu ze tom miłościom som komedyje, to Mistrz Ksiondz Jan Twardowski godo: „Bo jeśli człowiek zapomina, że należy najpierw do Boga, a potem dopiero do człowieka, to są same kłopoty”. Bóg jest miłością, ale miłość nie jest Bogiem.”
Zaś we tekście kiery boł pedziany jako kozanie rekolekcyjne dlo studyntow ks. prof. Jerzy tysz godoł by pamiyntac co miłość niy jest Bogiem, ino Bog jest Miłością. Tam tysz pedzioł, a potym to napisoł, o jednyj ważnyj miłości, to miłość do naszyj ziymi do Ślonska. Proponuje coby sie my zrobili rachunek sumiynio ze tyj miłości, ekleruje co to „szmaragdowość Śląska, przypomino słowa poetow ślonskich Gryphiusa i Mühlpforta. Podkryślo tysz jak ważne som dlo ks. profesora Jerzego słowa biskupa Nosola :co my Ślonzoki som takom miyszaninom zachodnio – słowiańskom, bezto myślymy sercem i kochomy rozumym. We tych rekolekcjach tysz jest skierowano do nos prośba, co by my dlo Ślonska robili bez kompleksow i bez pychy- bo łone niy som łod Boga.
Byda juz kończyć, tak se myśla czy pamiyntomy wiela zrobili dlo naszyj ziymi nasze Patrony Ślonska.
Świynto Jadwiga Ślonsko, matka Ślonskich Piastow, wyuczono kobiyta – co jej wnuki i krol Czeski dużo zrobili coby była swiytom. Dlo mnie ważne co uczyła dziołchy co by sie we życiu dowały rady. Wychowała swoje dzieci i dziołszka co sie wziyni pod opieka.
No i drugi swiynty, świynty Jacek ze Odrowążów – prawnik wyuczony we Bolonii, kiery uratował Pana Jezusa we Przenajświytszym i Paniynka Maryja przed Tatarami. Zrobioł dużo, a tysz dlo Gdańska, Krakowa, no to Krakusy go nazwały „Światłym ze Ślonska”. Jedyny świynty, ze ziymi nad Wisłom, co jest we panteonie świyntych na placu swiyntego Piotra we Watykanie.
No widzicie co warto pamiyntać Co Pon Boczek jest miłościom, a niy miłość Bogiem.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER 03/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 20 CZERWCA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Wiycie mom tako komedyjo, godałach ze czytelnikami, jedyn godoł, tak bez kwiotki, co pisza homilie, inkszy co zaczyno czytać „Uniczowy” łod Orczokowyj, a take co niy miyszkajom we Podlesiu godajom co gryfne.
No, i musiałach sie naparzyć melisy i pisać, bo przeca kożdymu niy dogodzisz.
Tyn numer to tysz jest lipcowy, bez to zaczna łod świyntyj Anny i świyntego Joachima, bo to przeca Babcia i Starzyk abo Oma i Opa Pana Jezusa, a i łojcowie Paniynki Maryji.
We tyn dziyń przypominom sie moich Dziadkow - Grosseltern, ale niy ino.
Pamiyntom jak se chodziłach na łodpust na Burowiec, do parku u Kule, a we niedziela do koscioła pw. św Antoniczka. Zowdy tysz cołki tydziyń boł poukłodany i wiadomo było, co we czwortek jest szałot (kartofelsalat) i kotlety, we piontki były dymfkartofle ze sledziym, na wieczerzo harbata co kaj indzi taki niy piłach. Widziałach tysz kaj była granice ze Sosnowcym i pedzieli co sie tam dobrze i tonio kupowało. Starzyk chodził do roboty piechty ze Dombrowki Małyj na Wujek, bez 50 lot. To było u moich Babci i Starzyka.
Zaś ze Omom i Opom to sie trocha rajzowałach, a tyż rano sie piłach bonkawa ( wiedziałach co poznali malckawa jak sam Ruse wleźli). Oma chodziła zy mnom do Kryształowyj, a zowdy jak dostałach świadectwo na koniec roku to na lody casaty do małyj lodziarni we Katowicach przy ul. Kościuszki. Ze Opom suchałach dobranocki ze Wiednia na radiu Szarotka. Jeździli my po Ślonsku, chcieli my sie pojechać we trojka do RFN, ale mie i Opy niy puścili. Za to my czekali na przyjazd Omy.
Uczyli mnie tysz szacunku dlo ludzi, nasza Podlesko sonsiadka była ewangeliczkom i dlo ni blank wielgie swiynto to Wielki Piontek to i u nos już musiało być cicho i myślynie ło tym co sie dzioło we tyn dziyn z Pon Boczkiem.
Jedni i drudzy majom dobre korzynie bo Rybnickie i Raciborskie, bez to zowdy my wiedzieli co trza szanować ludzi i pamiyntać co tu zowdy przychodzili za robotom cudze. Przeżyli dużo, bo przeca dwie wojny, a dali mi tyla dobra i radości i nauczyli co na świecie som ludzie i ludziska.
Patrza sie na moich Łojców wiela ciepła dali moim dzieciom, ale tyż jak to dobrze jest żyć we rodzinie wielopokoleniowej. Som przeca tymaty co lepi pogodać ze Omom i Opom niż ze zalotanymi rodzicami.
We tyn dziyń musza tysz pedzieć ło Martusi, bo to fest ważno osoba dlo nos. Martusia była zowdy, a przy łożeczku naszego syna była gibci niż jo, choć spała we drugi izbie. Nosiła go we hacce, śpiywała i bez to łon zaroz godoł, mówił i szprechoł i nie wiedzioł co to coś dziwnego. Ważno była, bo swymu bratu tak ło ni godoł co tyn boł pewny co przy nim tyż była.
Momy radość, co mogemy patrzeć teroz na nasza mało dziołszka i wiela radości dowo nom, a tyż swoim Gross Omie i Gross Opie. To łoni uczom jom co jajo jest łod kury, a niy ze sklepu, a radiski rosnom na grzondkach. Patrzyłach łostatnio jak łobiyranie kartofli może być nauczyniym godanio prosze i dziynkuje, a przy tym jeszcze dużo graczkow. Łod swoi Gross Omy łodbiyrała kartofel i słyszała prosze, mało dziołszka godała dziynkuje i wciepowała go do wody.
Som tysz u nos modlitwy, kiery przechodzom ze pokolynio na pokolynie, ale łotym kiedy indzi.
To piykne tak sie powspominac, a jeszcze moc sie z Wami tym podzielić. Dziynkuja moim Dziadkom – Grosseltern, moim Łojcom za wyuczynie, a moim dzieciom za radość kiero nom dowajom.
Wszystkim Babciom, Omom, Starkom, Dziadkom, Opom, Starzykom życza coby umieli łonczyć pokolynia.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER SPECJALNY 04/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 29 SIERPNIA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Kończom sie feryje, no i we naszym Podlesiu momy łodpust. Łodpust Podleski momy we dziyń naszyj Patronki, Paniynki z Czynstochow.
Musza przypomnieć, choć wiym, co kożdy co sam miyszko wiy, co Jasno Gora to dzieło ksiyncia Władysława Opolczyka kiery to we sierpniu 1382 roku dokonoł uroczystyj fundacji kościołka we Czynstochowie, sprowadził zakonnikow z Węgier - ojcow Paulinow. Bez to momy dodatkowo radość, bo to dziynki ślonzokowi Paniynka miyszko se tyż we Czynstochowie.
Tak to łod lot świyntujymy we niedziela po świyncie - to jest 26 siyrpnia. We tym roku to jest niedziela 29 siyrpnia.. W dziyń roboczy jak przypado nasz łodpustowy dziyń to pamiyntomy co trza rzykać, ale tyż trza robić. Toż se myśla co to wyniko z tego ślonskigo myślynio sercym i kochanio rozumym i pamiyntanio o dewizie św. Benedykta Ora et labora (rzykej i rób).
Łodpust to ważne świynto parafialne. Katoliki podkryślajom co trza przed łodpustym pokutować, możno sie tyż nawrocić. No i trza sie wyspowiadać.
Do łodpustu trza sie przygotować i duchowo i po ludzku. Kole domów i w doma mo być czysto. Majom tyż mieć hyrsko nasi przodkowie – trza wysprzontac na cmyntorzu. co by odpoczywajoncy tyż mieli gryfnie. Niykierzy sie tyż kupujom nowe łachy.
Zowdy przychodzili goście na łobiod, abo choć na kołocz i bonkawa.
Trza było być we kościele. Jak sie już sprawy duchowe załatwiło to można było iść na rozpust.
Tak myśla ło tyj pokucie przed łodpustym. No i tak, warto by za pokuta dać tym łonym co zlikwidowali budka przystankowo przy przystanku Strzelnica coby jom postawili – może być po łodpuście bele przed jesiyniom.
Tym co sie chodzom ze psami coby zbiyrali za swoimi psami to co zostawiajom na chodnikach.
Możno tyż dać za pokuta nauczynie sie godać, a niy łobgadywać. Możno i pouczyć coby niy zazdrościć ino sie cieszyć jak sie komu co udo. To trza sie z nim radować i samymu tyż robić tak coby sie udało.
Som tyż niykierzy co sie zachowujom „ja kozły uparte” i im trza by dać za pokuta coby przód pomyśleli, to może by niy bodli innych, ani sie gowy ło mur niy trzaskali.
Trza by tyż zarzondcy downyj Jarczykowyj willi nakozać co by sie wziyni ze renowacja pod łokiem konserwatora zabytkow za to co sie wziyni za swoje.
Jak sie już pomyślymy co chcymy mieć łodpuszczony i co muszymy poprawić w sobie i dlo innych to trza iść do koscioła coby tyn łodpust był cołki
No a potym zaczyno sie rozpust to jest to fajrowanie, kupowanie we budach, karasole, możno i uszczelynie kwiotka we szisbudach – jak jeszcze som. Kupowanie luftbalonów, pierscionków, pukawek, futermwloków, makaronów, kostek imbirowych no i waty na patyku.
Jak sie przydzie do dom to czeko łobiod, abo swaczyna - kołocz, babowka, abo mołkranc. Nojlepszy kołocz we Podlesiu to kołocz łod Kozoczki, czyli od pani Kozok. Wto go niy jod niych żałuje, tak se myśla co to produkt regionalny i trza mu dać Certyfikat. Dziynkuja czytelniczce co zadzwoniła do mnie i przypomniała łotym i tyj co dała przepis na tyn kołocz.
To ło łodpuscie tela, mogymy mieć jeszcze jedno swiynto kiere we nikierych parafiach łobchodzom to kiermasz we dziyn poświyncynio koscioła. To świynto mogliby by my zaczońć i mogłoby to być pokozanie sie wszyskich miyszkańcow Podlesio ze tym co sami umiom zrobić. Ja, ino trza pamiyntać co muszom sie wszyscy wtedy zebrać, a niy zawodzać, niy wadzić, niy szukać jak komu zaszkodzić, ino wspiyrać.
To z Pon Boczkiem
Orczokowo
Kołocz łod Kozoczki, blank orginalny.
Na 25 kołoczy – 2 kostki drożdży,
Spod (ciasto) na 10 kołoczy
7,5 kilo monki
2,5 kilo cukru
2,5 kilo tustego (masło)
15 jajek cołkich
2-5 cukry waniliowe
mlyko (tela wiela trza)
sol -ciut
Syr – na 1 kołocz
2,5 kilo syra
0,5 kostki masła
3 jajka ubić
na 1 kilo syra 1 łyżeczka krupczatki
cukier do smaku
Mak na 1 kołocz
1,2 kilo maku
1 kostka tustego na 1 kilo
1 jajko na 1 kilo maku dodać na końcu, ubite
cukier do smaku
Posypka -na 1 kołocz ze posypkom
75 deko monki
40 deko tłuszczu
40 deko cukru2-3 żołtka ubić
utrzyć tuste ze cukrym
Pamiyntejci co te tuste to masło, no abo margarina, co by wto fetu nie doł do kołocza,
toż fajrujcie
Orczokowo
NUMER SPECJALNY 05/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 5 WRZEŚNIA 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Momy we naszym Podlesiu Żniwne, to dziyn w kiery dziynkujymy za to to co dała nom ziymia i co
naszymi rynkami i gowom my dlo tyj ziymi zrobili.
Jak tak se szukałach ło żniwnym infomacji, to musza Wom pedziec co podobo mi sie godanie ło
zniwnym Dzienkczyniynie - das Erntedankfest.
We Europie Zachodni, to i na Ślonsku, żniwne obchodzono ze błogosławieństwem Kościoła
katolickiego. Tu trza pamiyntac co je obchodzono i u Rzymnskokatolikow i Wanielikow, bo jedni i
drudzu sam miyszkali, we Podlesiu tyż.
Kej wszystko zebrano, ściernisko wygrabiono to ze zebranyj słomy robiono snopki, na kiere po
śląsku godo sie ociepki, no a we Podlesiu godo sie lalki (jak wiymy łod pani Krysie Nidziński).
Musza jeszcze przypomniec ło jednym zwyczaju, choć wiym co to wiycie, ale znodłach co to
ślonski zwyczaj – jak jechali ze łostatnim wozym, to przy kapliczce kiero była po drodze
dziynkowali Pon Boczkowi..
Wszystkim co gospodarzom we naszym Podlesiu i mieście Katowice życza coby te dary dobrze
dzieli i coby mogło byc ich zowdy dość. Trza pamiyntać co My PORADZYMY
to z Pon Boczkiem
Orczokowo
NUMER 06/2010 MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY BOŻE NARODZENIE - GRUDZIEŃ 2010
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Czekomy na Godne Świynta, znakiem tego jest Adwentkrac i zapolono na nim świyczka we kolejne niedziele. Kożdo swiyczka mo swoje znaczynie. Adwentkrac jest symbolym wieczności Pon Boczka, kiery niy mo poczontku ani końca. No, tysz radości oczykiwanio na Dzieciontko.
Kej wszystke świyczki sie polom, we czworto niedziela toz już dzieciontko jest chnet.
13 grudnia momy świyntyj Łucyji i trza zaczonć we kożdy dziyń pisać aż do wiliji jako pogoda dziynnie była. Kożdy dziyń łod 13 grudnia do wiliji pokazuje nom pogoda na kożdy miesionc nowego roku.
Wilijo. Łod rana trza pamiyntac, co to robisz dzisioj to bez cołki rok bydziesz robił, nojważniysze co dzieci byłyby grzeczne, bo bydom cołki rok. W doma wonio świyntami i jest tak inaczy. Kożdy wiy co mo robić, trza iść po światełko wigilijne – to tako nowo tradycja. Musi być goik/choinka/ Krisbaum i Betlyjka. Tata łoblyko choinka z tymi nojmłodszymi w doma. W kuchni Mama rychtuje to co jest na naszym stole wigiljnym: siymiyniotka, moczka, ryby (rozmaite), kartofle, kapusty z grochym i grzybami, makowki, kompot ze suszonych owocow. No i musi być dobre biołe wino. Stoł nakryty bardzo uroczyście, zastawa, sztućce odpowiednie do tylu potraw i ryb, kieliszki do biołego wina, dzieci mają sok. Talyrzyk ze opłatkami, talyrzyk ze chlebym i solą. Musi być nakrycie dlo przybytnego. Przed jedzyniem modlitwa kiero zaczyno senior rodziny, cicho kożdy dziynkuje za cołki rok i dary na stole. Do wiliji trza siednonć we strojach wizytowych. Wszyscy pamiyntomy ło piyrszyj gwiozdce, ale siadomy do stołu jak wszyscy som w doma. Po wiliji, wieczerzy wigilijny trza porzykać i skłodomy sie życzynia i łomiymy opłatkiem. Jak sie kończy łomanie opłatkiem to cichutko zadzwoni dzwoneczek i przez lekko łotwarte łokno wleci i zaroz wyleci Dzieciontko. Dzieciontko umiy tak gibko łostawić dzieciontkowe gyszynki.
No, a potem oglondanie dzieciontka, godani, telefony do bliskich i łod bliskich. Śpiywanie kolynd. Kiedyś moj Tatuś groł na skrzypcach i tysz groł do telefonu znajomy jak dzwonili z życzeniami. Trza było tysz dać ze wigilijnego stołu gowiedzi, no i nikierzy mogli posuchać jak ło 12 w nocy godo gowiydź ludzkim głosym. Młodziyż rychtuje sie do Pasterki w kosciele, a blank małe i seniory rychtujom sie do Papieski Pasterki z Watykanu.
Piyrsze świento, po przyjsciu z kościoła uroczyste śniodanie, kiere trwo. Na sniodanie musi być bioły wuszt, frankfuterki, no i tyż jest kołocz. Przeca bez kołocza niema świynta. Przychodzom zawsze bliscy z życzeniami. Przychodzom nasze dzieci. Downi kiedy świyta rychtowała moja Oma to we piyrsze swiynto musiała na swiąteczny łobiod być gynś, chyba ze jabkami. Teraz staromy sie co by we piyrsze swiynto na stole było to co we wilijo. Jak som w doma blank maluśkie dzieci to trza ło nich pomysleć, no i musi być to co im trza.
Obowiązkowo jest mszo we Panewnikach przy nojwiynkszy we Europie Betlyjce. No, a teraz jest tysz żywo betlyjka we franciszkańskim ogrodzie, jest tysz tako co sie krynci. Trza łobejrzec tysz betlyjki ze krajow kaj franciszkany som na misjach.
Drugie swiynto, świynto rodziny i trza sie wybrać do rodziny, abo czekać na rodzina w domu, by sie radować co mogymy sie widzieć.
Teraz to co jymy, tako moja wigilijno ksionszka kucharsko.
Wilijo to co blank nasze:
Siemieniotka
Siemieniotka abo konopionka to zupa blank z kuchni śląskiej. Kożdo Ślonzoczka miała swoj przepis wigilijny. Siymiyniotka podowo sie ze pogańskimi krupami. Na talerzu som nasiona prosa, tatarki i konopi, piyrwy godali co mo to potynżno siła i dobrze wrożyło na przyszłość. Znodłach tako historia ło siymiyniotce;
„Było to tak, że jak się Pan Jezus narodził, to w Betlejem razem spotkali sie Żydzi i poganie, co tam mieszkali. Spotkali się i trzeba było potem coś zjeść, bo już zgłodnieli, jak mówili o tym narodzeniu, i się też zastanawiali co z tego będzie. To wtedy ugotowali siemieniotka, po raz pierwszy. Konopie, co były potrzebne to przynieśli Żydzi. No a krupy, to przynieśli ci poganie i przez to nazywają się „pogańskie”. To przy tej siemieniotce była ta ich wieczerza. To na pamiątkę tego, że była w dniu Bożego Narodzenia, teraz się jom też je na wilijo”.
To tak jak na naszym Ślonsku, My: Rzymskokatoliki, Wanieliki i Żydy umiymy sie razem cieszyć ze naszych swiont i niych ta siymiyniotka dali nos łonczy.
Co trza na siymiyniotka:
50 dag konopi, abo mni (mniej) Trza pedzieć co konopie idzie kupic na torgu we Mikołowie, noj lepi u Chopa.
2 litry wody, (lub 1 litr wody)
1 łyżka masła
2 cebule
sól, pieprz
Jak jom zrobić:
Konopie opłokać,umyć, sparzyć wrzoncom wodą i zawarzyc na momynt. Ta woda wyloć. Zaloć konopie przegotowanom ciepłom wodom i warzyć na małym ogniu.Warzyc 1 godzina, abo trocha wiyncyj. Jak konopie zacznie pynkać i bydzie widać bioło zawartość z nasion trza przecedzić je na sitku; wsypać do garnka, wloć ciut wrzątku i uciyrać tłuczkiem (dobrze jakby mioła prosty doł) aż ze konopi wyciśnie się biołe mlyko. Przeciśniynte konopie trza przepłokać wrzoncom wodą, tak by nie przywarły do dna garca, wyciskanie konopi trza robic pora razy „co by dobrze wygniyść”. Wycisniynte mlyko tak trocha sie ciongnie jak kleik. Jo sie Wom przyznom co zamiast tłuczka używomy blendera. Jest z tym zwiazano rodzinno historia, to wom powiym na bezrok.
Do konopiowego mlyka doloć wody, dodać cebula pokrojono drobno. Jo dodowom masło, sol i pieprz i trocha śmietany. Śmietana dodowom na som koniec. Pogańskie krupy warza osobno. Siymiyniotka to dobro zupa na żołondek.
Moczka
Co trza na moczka:
Pasternok
Rodzynki, śliwki suszone, migdały, figi, morele suszone, jabłka suszone
Piernik do moczki –1/2kg, jest we Podleskij piekarni
1 kromka chleba
Cytryna 1 lub 2
1 butelka ciemnego piwa
masło, mąka do zasmażki, (szczypta soli)
Jak jom zrobić:
Pasternok warzyć 1 godzina, po godzinie dodać suszone owoce i bakalie. Warzyć jeszcze 0,5 godziny. Wciepać cytrona pokrojono w plasterki..Wciepać 2 laski cynamonu. Dodać.Piernik i kromka chleba żozmoczone w wodzie i przetarte. Dodac zasmażka. Warzyć na chwila. Na końcu wloć ciemne piwo.
Makowki
Co trza na makowki:
1kg maku, abo ½ kg mielymy we Podleskil pierani, można sie poklachac we kolejce do mielynio
rodzynki migdały, cukier
2 kostki masła
francuzy abo bułki
Co trza zrobić:
Mak zmielić. Zmielony mak zaloć goroncom wodą i warzyć na małym ogniu. Dodać rodzynki, migdały, cukier, masło – 2 kostki. Francuzy abo bułki pokroić. Nikerzy dowajom chałka abo sucharki. Do misek wloć mak – trocha, położeć bułki, zaś mak, zaś bułki, aż wszystko się wyrobi. My robiymy mak na wodzie i polywomy sie ciepłym mlykiem jak jymy.
Kapusta – jo wiym co wiycie, grzyby i groch zamoczyć dziyń wcześni przed warzyniym.
To życza Wom dobrych świont i bogatego dzieciontka
Orczokowo
MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA UNICZOWY 30 STYCZEŃ 2011
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam sie przykludzili.
Momy Nowy Rok 2011 i kożdy choć chwilka se rozważo co za mnom, a co przyniesie Nowy Rok.
Jo sie tysz myśla łod czego zaczonć w tym roku, no i znodłach, tak se myśla co Duch Św. wiy co robi jak podpowiado kaj szukac i nad czym sie zatrzymać.
No to cytuja co pedziała Matka Teresy z Kalkuty: „Zawsze, kiedy dajesz odrobinę nadziei tym, którzy są przytłoczeni ciężarem fizycznego, moralnego i duchowego ubóstwa - jest Boże Narodzenie. Zawsze, kiedy sam nie mając wiele potrafisz dzielić się z innymi i obdarzasz ich radością - jest Boże Narodzenie. Zawsze, kiedy czynisz swoje serce bezpiecznym domem dla przestraszonych, utrudzonych, odepchniętych i wzgardzonych - jest Boże Narodzenie”.
Toż życzy kożdymu z nos co by nasze słowa i czyny dowały Boże Narodzynie dlo siebie i dlo innych.
Znodłach tysz przypowiyść ło człowieku co godoł rozmaite gupoty ło ludziach ze miejsca w kierym żył. Sumiynie go zaczono gryść i poszoł do spowiedzi. Chcioł co by Pon Boczek mu wyboczył te gupie słowa i co by mog jakoś naprawić to co złego zrobił.Farożyczek doł mu pokuta: Weż puchowy zegłowek, rozerwij go i porozciepuj piyrze na wietrze. Jak to zrobisz przydź zaś. Czowiek pomyśłoł, co to lekko, no i dośc dziwno pokuta. Zrobił co mioł i przyszoł drugi roz do faroża. Teraz dostoł druga czyńść pokuty: Idź i pozbiyraj te piyrze. Wiela rozwionego piyrzo pozbiyrosz tyla krzywd naprawisz.
Tosz życzy kożdymu z nos co by niy musioł zbiyrac piyrzo na wietrze.
Przeca słowo to jak szczała, jak jom wyszczelisz to już niy zatrzymiesz i niy zawsze leci tak jak byś chcioł. Bez to trza lepi dować słowym Boże Narodzynie a a niy zbiyrać piyrze na wietrze.
No to kończa, a wszystkim co używajom słowa czy we mowie, czy we piśmie, a czasym go pokożom bez słow dedykuja łostatnio zwrotka wiersza Josepha von Eichendorffa „Modlitwa poranna”
A gdybym miał za marne grosze
Śpiewac nie Tobie...to choć drżę:
Roztrzaskaj moją lutnię, proszę,
Wiecznie przed Tobą milczeć chcę.
Toż z Pon Boczkiem
Orczokowo
Ponboczek rozdawali różnym ludom języki.
Ci dostali mowa niemiecko, ci francusko,
inksi angielsko itd.
Na koniec przychodzą Ślązoki.
Siengo Ponboczek do miecha.
Szuko, szuko... pusto.
Patrzy na śląski ludek i godo:
"Wiecie co roztomili, godki mi sie skończyły".
Ludziska gowy pozwieszali, zmarkotnieli.
Ponboczek sie zafrasowoł,
w broda się podropoł i godo:
"No dobra, to wy bydziecie godać tak jak jo"
przysłoł Gerad z Mysłowic
30 STYCZEŃ 2011 - NUMER 01/2011
Podleski Karnawał
To sie zdo jakoś dziwne, no ja:
był Podleski Karnawał.
Przod napisza trocha co to karnawał, a bo Karnevall, bo sam obowiozywały te łobie nazwy.
W Polsce piyrsze zapisane informacje o karnawale pochodzom ze XII wieku ze Śląska.
We Polsce piyrsze opisy uciech karnawałowych pokozały sie we XVw., a tak blank rozpoczon sie karnawał we XVII i XVIII wieku i to jako szlacheckie kuligi, bo tam we Polsce było bardzo zimno. Niekierzy godajom co krolowa Bona (XVI w.)pokozała co to karnawał. O karnawale we Polsce tyż dowiadujemy się z XV wiecznych dokumentów kościelnych zakazujących niekierych zabaw.
Bliskie nom cyntrum karnawału to północno Nadrenia-Westfalia no i miasto Köln (kaj miyszko dość dużo Podlesiokow). Przygotowania zaczynały sie i zaczynajom sie we Adwyncie co by wszystko było jak trza. Karnawał zaczyno sie we Trzech Kroli, łod tego czasu som bale, zabawy i domowe spotkania. No, a jak sie zbliżomy ku końcowi, to nikierzy sie bierom urlopy i zaczyno sie zabawa we łostatni czwortek karnawału – u nos Tłusty Czwortek. My we Tłusty Czwortek jymy kreple a we Köln Kobiety użynajom chopom, a szczególnie urzyndnikom bindry i bierom władze we swoje rynce na te pora dni (komu by tak ucion binder we Podlesiu i choć na pora dni wprowadzić Kobiyce rządy) Główne parady na głownych ulicach Köln i we małych dzielnicach tego miasta tyż zaczyno sie we Różany poniedziałek (Rosenmontag) i bawiom sie durch aż do wtorku do 12 w nocy (Fastnacht). Po 12-tej w nocy zaczyno sie środa popielcowa i post.
No i fertig instrumynty pochować, czekomy do Wielkanocy co by sie bawić.
Trza jeszcze wspomnieć co na Bale Karnawałowe były wprowadzane Panny i Kawalerowie kiere wchodziły we dorosłość i życie towarzyskie, to był ich debiut. Teraz idom na studniówka.
No ale jak to było we Naszym Podlesiu.
Zaczynało sie we Adwyncie oczywiście co motorem byli nauczyciele i rodzice. My szkolorze robili na pracach ryncznych czapki karnawałowe, maski, kotyliony na taniec „walc kotylionowy”. Ze rodzicami rychtowali my fanty na loterio, fanty musiały być śmiyszne na przykład: Nachtop a we nim pora frankfuterkow, żywe kokoty, żywe gęsi. Pan Mikołajko podarowoł cało świnia i sie zrobiło wyroby kiere były na bal. Przed samym balem wszyscy dmuchali balony do dekoracji.
Wszystko było, no tak jak trza, tak jak jest na balach o kierych teraz dzieci czytajom we bojkach, abo patrzom we internecie, abo we telewizorze co tak jest we Wiedniu, abo we Köln. Pisza o Köln bo to miasto partnerskie Katowic.
W czasie Podleskiego Karnawału były Bale przebiyrańcow, sama pamiyntom jak dwie dziołchy (Elinor i Gerda) szyły sie stroje za dama karo i krola kier i jak to im sie pomogało by były nojfajniyjsze. Bal odbywoł sie we sali u Sztobika, to była bardzo piykno sala, cało we dymbowyj boazerii ze parkietym i ze scynom (możno wto mo fotografie, to sie jom bydymy mogli obejrzeć)
Był to bal kaj sie tańcowało był polonez na poczontek, był walc kotylionowy a jak sie już wszyscy rozbawili to i zatańcowali mietlorza. Wszyscy tam sie bawili i wszyscy przygotowywali bal, po balu posprzontali i szli na ranno mszo św. Za piniondze z fantow kupowano to co trza było dlo uczniow we szkole.
Tak myśla co o tyj sali „U Sztobika”napisza osobno, bo szkoda co jom nowe czasy – prywatyzacji i powrotu do właścicieli zniszczyły.
We szkole były tyż bale dlo dzieci szkolnych, ostatni taki bal szkolny to komers po skończyniu 8 klasy.
Były jeszcze we Podlesiu bale dlo dorosłych we szkole, we straży i we Stodole, wiym co teraz ino na zabawach bawiom sie Podlescy Seniorzy i tam sie jeszcze tańcuje, bo młodzi chodzom tam kaj grajom „Szarpi Druty” jak godała Martusia.
Wspomna o ludziach kierzy ten Podleski Karnawał organizowali: pani Orawska, pani Górecka, pani Zielosko, pani Dudzik, pani Ryżewska, pani Loska, pani Róża Wrosz, pani Ogierman, państwo Mikołajko, państwo Walter, państwo Szymik, państwo Pawlas, pan Melerowicz, pan Zemła, pan Mrowiec, pan Rajmund Stabik, pan Cudak, pan Kubista, pan Jurowicz.
Nauczyciele: pan Kierownik Szkoły Marcin Trojok, pani Ernestyna Kołodziej, pani Urszula Szojda, pani Ewa Trzaskalik, pani Barbara Brząkała, pani Irena Stencel, pan Jan Brząkała, pan Stefan Paliszewski, pan dyrektor Henryk Wrosz.
Niy było wtedy organizacji poza rządowych, ani rad osiedli byli ludzie co im sie chciało robić co by było we wsi Podlesie Śląskie dobrze. Była nasza gmina tam pan Otka i było wiadomo co kto powiniyn, ale to tyż był czas, kiedy sie Katowice do Nos jeszcze niy przyłączyły.
Jeszcze wyjaśniynie, a w Köln to niy w Cyntrum i na głownych ulicach sie coś dzieje, ale we dzielnicach tyż życie sie rozwijo i dzielnice sie rozwijajom i ło rynku tam durch niy godajom, tam som głowne ulice i plac Katedralny.
No, ale kończąc to wierza co te młode ludzie co się we Uniczowach uczom działanio może zaś zorganizujom Karnawał Podleski.
Jo nie byda musiała spiewać: „To był świat zupełnie w starym stylu”.
to z Pon Boczkiem
Orczokowo
Przepis na Fastnachtkreplen
od Valeska Biela (1898-1981)
Przepis na ostatkowe pączki
po polsku i po śląsku w numerze marcowym.
27 MARZEC 2011 - NUMER 03/2011
Szczyńść Boże wszystkim downym czytelnikom i tym co sam się przykludzili.
Momy wiosna i nasze Podlesie jest coroz to piykniejsze. Mogymy se chodzić na szpacyr, pojechać na kole starom drogom do Mikołowa, na Dąbrowa, na Gniotek, na Kąty Podleskie, Pietrowickie abo Kostuskie. Zoboczyć czy most Cygański jeszcze stoi. Przypomnieć sie kaj była kapliczka – co i już nima, namalowoł jom pan Brząkała. Zoboczyć wyremontowano Gmina, abo wiela jest nowych domów. Trza tyż kajś sie siednoć po tym szpacyrze, trza tyż patrzeć coby nasze Podlesie piykniało i coby wszystko zowdy fungowało.
Dejcie pozor coby belejakigo marasu niy przywożono i niy wyciepowano u Nos. Coby my tego we telewizorze niy musieli zaś łoglondać.
Dzisio tych co majom internet zaproszom co by łô naszym Podlesiu poczytali i tyż wpisali co jest u Nos gryfnego do zoboczynio.
http://www.goldenline.pl/forum/podlesie-sl-katowice
Tu sie zoboczycie staro kronika naszyj szkoły:
http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=17631&dirds=1&tab=1
To strona parafii, kaj zoboczycie co daleko we świecie i na nia zglondajom:
http://www.podlesie.net/~parafia/
To jest strona łô Podlesiu Ślonskim coś tam możno łobejrzeć: http://www.podlesie.bo.pl/
To pozaglondejcie i napiszcie co, abo dejcie fotografka. Poślijcie tyż co do „Uniczowow”.
Przeproszom, zapopmniałach napisać co przy zabawach karnawałowych pomogoł pan Kurzok, pan Kubista, pani Irena Stencel, pani Holecka. Piyknie prosza wyboczcie mi.
Miejsca zabrakło na recepta krepli, bydzie we innym numerze.
to z Pon Boczkiem
Orczokowo


text:
Google jo wjelike internetowe pśedewześe, kótarež jo wósebnje znate pśez swóju pytawu (pytańsku mašinu). Pśedewześe financěrujo se głownje pśez wabjenje. Wažnu rolu grajo pśi tom rědowanje wótkazow na boki, w kótarychž se wót wužywarja pytane słowa namakaju. Głowne sedło Google jo w Mountain Viewje w Kaliforniskej. Załožyło jo se pśedewześe 7. septembra 1998 wót Larryja Paga a Sergeyja Brina. Hyšći samski źeń stej pśinjasłej prědnu testowu wersiju programa na mark a samske lěto jo šła pytawa oficialnje do seśi.
Z Wikipedije


text:
Rijeka
Koordinaty: 45°19′0″N 14°25′0″E /  45.31667, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Rijeka [ˈrijɛːka] (italsce a madźarsce Fiume; słowjensce Reka; němsce (zestarjene) St. Veit am Flaum (tež Pflaum); madźarsce něhdy tež Szentvit) je přistawne město při Kvarnerskim zaliwje w Chorwatskej. Mjeno město wotwodźuje so wot twjerdźizny a cyrkwje při rěce Rječina w dźensnišim měšćanskim dźělu Trsat (łaćonsce Flumen Sancti Viti)[1] Chorwatsce, słowjenske a italske pomjenowanje woznamjeni serbsce rěka. Pomjenowanje Flaum w němskim mjenje wotwodźuje so wot łaćonskeho flumen (serbsce rěka).


text:
Analny wobchad
Analny wobchad (we wobchadnej rěči tež analny seks) je warianta heteroseksualneho abo homoseksualneho splažneho wobchada, při čimž so erigowany penis do zadka seksualneho partnera zadobywa. Wokolnosć anusa je wjele čuwowych kóncow dla pola wobeju splahow erogena cona.
W někotrych statach, kaž na přikład w Guyanje, Jamaice, Sawdi-Arabskej abo Indoneskej je analny wobchad zakazany. Tež po moralnych předstajenjach někotrych nabožinow je wón hrěch, dokelž ma splažny wobchad jenož słužić rozpłodźenju.


text:
Harry S. Morgan
Harry S. Morgan, po prowdźe: Michael Schey (rodz. 29 śyrpńa 1945 we Essen, um. 30 kwjetńa 2011 we Düsseldorfje) to je mjymjecki producynt, režyser a aktor filmůw pornografičnych, a tyž dźyńńikoř.
Na anfangu studjowou fotografijo we Essen. Pjyršy film pornografičny zuůnačyu we 1986. Zwjůnzany a kojařůny ze wytwůrńům Videorama. Zrealizowou wjyncyj kej 400 filmůw ze zorty hardcore, we tym seryje "Happy Video Privat", "Teeny Exzesse" a "Maximum Perversum".
Nagrody[Sprowjej]
- 1997: Nagroda Venus – Nojlepšy Režyser Seryje
- 1997: Bruksela – Nojlepšo Seryjo -> Happy Video Privat: Locker vom Hocker a Happy Video Privat: Zuckerbrot und Peitsche
- 1997: Austryjo – Nojlepšy Režyser Ńymjecki
- 1998: Barcelůna – Nojlepšy Režyser Ńymjecki
- 2001: Nagroda Venus – Nojlepšy Režyser Ńymjecki
- 2003: Ekstra Nagroda Venus


text:
Złotowò
Złotowò (we zdrojach: Vulatovum 1370, Welatowo, Zlothaue, Majus Zlothkowo XV w., Slothowo 1491, Plotho XVIII w., Flatow, Złotowo; pòl. Złotów, miem. Flatow) je krézewim gardã we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Głomią ë piãcoma jezorama. Je jednëm z nôwikszich gardów Krajnë. Mô 18 712 mieszkańców ë zajëmô 11,58 km2. Òd 1772 (pierszi rozbiór Pòlsczi) do 1945 (kùńc drëdżi swiatowy wòjnë) słëchôł do Miemiecczi, dze béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë. W latach 1938-45 w Pòmrach, 1945-46 w bëdgòsczim wòjewództwie, w 1946-50 w szczecënsczim, w 1950-75 w kòszalënsczim, w 1975-98 w pielsczim.
Złotowò leżi nad jezorama: Złotowsczim (Miesczim), Babą, Bùrméstrowim, Probòszczowim, Zalesczim ë rzéką Głomią, we westrzédnozôpadnim cządze Krajnë. Twòrzi 0,7% wiéchrzëznë złotowsczégò krézu.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Chlyb
Chlyb to je pjeczywo, kere je uotrzimywane bez wypjykańy ćasta kere je kuplůngym můnki uobjylowyj s wodům, ćasto te poddowo śe nojczyńśći gyrowańu alkoholowymu abo mlykowymu (bakteryjnymu) a we efekće dostowo śe bochny roztůmajtych ksztołtów a srogośći. Sům tyż uodmjany chlyba kere ńy sům spulchńane wyrobjane s ćosta kruchygo. Chlyb we starożytnośći ńy bůł podany na teroźńi, a barzi na podpłůmyki, maca abo spůd uod pizzy. Taki chlyb barzi łatwo bůło łamać kej rżnůńć a bestůż we downych czasach chlybum śe łůmano, co mo do terozki uodńeśyńy we krześćijaństwje a je dali praktykowane we kulturze strzůdźymnůmorskij.


text:
Tuvalu
Tuvalu je mały kupowy stat w Ćichim oceanje. Wón bu w lěće 1978 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha. Z něhdźe 10.000 wobydlerjemi a přestrjenju wot jenož 26 km² je Tuvalu třeći najmjeńši stat na swěće nastupajo wobydlerstwo a štwórty najmjeńši po přestrjeni. Hač do njewotwisnosće rěkaše teritorij Ellice Islands.
Mjeno kraja woznamjenja „wósom kupow“, dokelž bě hač k wobsydlenju najjužnišeje kupy Niulakita w lěće 1949 jenož wósom wobsydlenych.
Geografija[wobdźěłać]
Archipel namaka so w juhozapadnym dźělu Pacifika wuchodnje Papuwy-Noweje Gineje a sewjernje Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje leža kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidźi a Vanuatu.
Najwyši dypk kupow leži jenož pjeć metrow nad mórskej hładźinu, tak zo je Tuvalu chutnje wohroženy wot změny klimy a přepławjenja přez morjo. Dla toho planuje tuvaluske knježerstwo dołhodobnje ewakuěrowanje wobydlerstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.
Na kupach knježi horca tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 30 °C.
Stolica je centralny atol Funafuti, hdźež je połojca wobydlerstwa žiwa, a sydło knježerstwo na tym atolu ležaca wjes Vaiaku.
Stawizny[wobdźěłać]
Tuvaluske kupy su wot něhdźe 2000 lět wobsydlene. Prěni europski wotkrywar, kotryž w lěće 1568 na kupy dóńdźe, běše Španičan Alvaro de Mendaña de Neyra. Hakle 1861 započa so pokřesćanšćenje wobydlerjow z přijězdom prěnjeho britiskeho misionara. Hižo 16 lět pozdźišo dóńdu kupy w lěće 1877 pod britiske zarjadnistwo a wot 1915 běchu zhromadnje ze susodnymi Gilbertowymi kupami – dźensnišim Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.
W lěće 1974 rozsudźichu so wobydlerjo za wotdźělenje wot Gilbertowych kupow a njewotwisnosć jako přidatny stat. Wot lěta 2000 je Tuvalu ze sobustawom Zjednoćenych narodow.
Tuvalu njeje w žanym wojerskim zwjazku organizowany, ani ma swójske wójsko.
Hospodarstwo[wobdźěłać]
Hłownej hospodarskej hałuzy stej ratarstwo a rybarstwo. Hłowne ratarske produkty su kokosowe worjechi, banany a taro. Najwažnišej eksportowej produktaj staj kopra (kokosowe mjasko) a listowe znamki. Tež předawanje prawow na internetowych domenach .tv, kotrež su wosebje pola telewizijnych sćelakow jara woblubowane, měješe w 2000tych lětach wěsty hospodarski wuznam.
Infrastruktura[wobdźěłać]
Wot lěta 2002 ma Tuvalu cyłkownje wósom kilometrow asfaltowaneje dróhi a z tym najkrótšu nadróžnu syć na swěće. Wot lětanišća we Funafuti dawa liniju do Fidźija. Wobchad mjez kupami přewjedźe so z přewoznymi čołmami.
Wotkazaj[wobdźěłać]
- Potepjenje Tuvalua (jendź.)


text:
Wikipedyjo:Admińistratory
Admińistratůr (sysop) to je aktywny a godny zaufańo używacz, kery mo szpecyjalne uprowńyńa, ńydostympne uobyczajnym używaczům.
Treść
Uprowńyńa admińistratorůw[Sprowjej]
Admińistratory mogům:
- sprowjać a przećepować zajty cołkym zabezpjeczůne
- gibko cofać půmjyńańa (rewert)
- uobźyrać gyszichty wyćepanych zajtůw a wyćepany ajnzac używacza
- wyćepować a prziwrocać nazod zajty
- zawjyrać (block) a uodmykać (unblock) sprowjyńa adresům IP, zakrysům IP a zalogowanym używaczům
- filować we lista zajtůw na kere żodyn używacz ńy dowo pozoru
- zabezpjeczać uobrozki przed jejich wyśwjetlańym na zajtach (pojawjo śe jyno link do grafiki) bez zajta MediaWiki:Bad image list
Kůntakt ze admińistratorůma[Sprowjej]
- Jeli scesz śe skůntaktować ze kůnkretnym admińistratorym, uodymkńij zajta używacza uod ńego, naćiś na Dyskusyjo a wepisz tam co mosz pedźeć.
- Mogesz tyż skůntaktować śe ś ńim bez e-brif, abo internecowe kůmůńikatory, jeli uůne majům.
- Prowje cołki czas idźe nojść kerygo ze admińistratorůw na IRCu sam.
- Jeli scesz śe skůntaktować ze admińistratorym, kery je terozki we Wikipedyji, szukej za ńim bez zajta Specjalna:Log/delete. Je to register uostatńo wyćepanych zajtůw, a uprowńyńo do jejich wyćepańo mo jyno admińistratůr.
Lista admińistratorůw[Sprowjej]
Połny automatyczny wykoz sysopůw je sam
Uobocz tyż[Sprowjej]
- Wikipedyjo:Prziznowańy uprowńyń admińistratora (terozki zajta do pomjyńańo)
- Uprawńyńo grup używaczůw


text:
Rožnov pod Radhoštěm
Wspůłrzyndne: 49°27'35" N 18°8'17" E
Rožnov pod Radhoštěm (IPA:[ˈroʒnof ˈpodradɦoʃcɛm], mjym. Rosenau) je mjasto we Czeskij Republice, we zlinskim kreju, we kryśe Vsetín. Leży uůne nad rzykům Rožnovský Becva, wele vsetínskich vrchůw, 12 km na wschůd uode Valašskich Meziříčůw. Mjasto je znůme skiż wołoskigo skansynu, kery założyli Bohumír a Alois Jaroněk.
Pjyrsze zapisowańo uo Rožnovje pod Radhoštěm sům ze 1267 roku we dokumyntach jigo założyćela Bruna ze Schauenburku. Mjasto uod XVIII stolećo bůło zdrojym, nale we 1960 wszyjske uzdrowiska zawarli. Terozki ńy do śe ich nazod zuůnaczyć, skiż zmjyńyńo charakteru mjasta na barzi industryjalny.
Wjyrch mjasta je 39,47 km², zaś pomjyszkuje je 17 276 ludźůw. Rožnov pod Radhoštěm leży 378 m. p.p.m.
Dymografijo[Sprowjej]
Zdrzůdło: Statystyczny Urzůnd Czeskij Republiki


text:
Marseille
Koordinaty: 43°17′0″N 5°22′0″E /  43.28333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Marseille (okcitansce Marselha, w časach Romskeho imperija łaćonsce Massallia, serbsce tež Marsilija[1]) je najwažniši francoski přistaw, po Parisu druhe najwjetše město Francoskeje a tež hłowne město historiskeho kraja Provence a dźensnišeho regiona Provence-Alpes-Côte d'Azur. Leži na sewjernym brjoze Srjedźneho morja, na wuchodnej kromje Lawjaceho zaliwa.
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920, LCCN 21-016343, OCLC 444808485 (PDF, DjVu).


text:
Ruch Autůnůmije Ślůnska
Ruch Autůnůmije Ślůnska (pol. Ruch Autonomii Śląska, mjym. Bewegung für die Autonomie Schlesiens) je czelodka założůno we styczńu 1990 roku uod perzůnůw ze Gůrnygo Ślůnska. Uod 27 czyrwca 2001 mo sztatus stowarzyszyńo. Śedźibům uůnyj czelodki je Rybńik. Głůwnym cwekem fůngowańo RAŚ je prziwrůcyńe autůnůmije lo ślůnskigo wojewůdztwa, kero uůne mjoło we II Rzeczpospolityj, a podug RAŚ ńyprowńe uodebranygo. Inksze postulaty RAŚ to wkludzyńe do szulůw regijůnalnyj edukacyji, przidańy ślůnskij godce sztatusu regijůnalnyj godki a uznańy Ślůnzokůw za mjyńszość narodowo lebo etńiczno, dźałańo lo chrůńyńo ślůnskij tożsamośći a spůminańy t. mj. gůrnoślůnskij tragedyji - t. j. zdarzyńůw kere sam bůły we rokach 1945-1950, jako fůngowańy uobozůw lo Ślůnzokůw (Uobůz Zgoda, COP Jaworzno, Łambinowicy a inksze), gwołty, szlachtowańy a chabjyńe uod Czyrwjůnyj Armiji, wywożyńy Ślůnzokůw, gł. hajerůw do przimusowych robotůw we grubach DONBASu a dźołańe polskich służbůw bezpjeczyństwa.
Przewodńiczůncym RAŚ je Jerzy Gorzelik.
Barzi znůme akcyje RAŚ: uorgańizowany roz do roku Marsz Autůnůmije, a akcyjo "Mosz prawo deklarować ślůnsko narodowość" przed Wszechuobecnym Wykozym we 2002 roku.
We samorzůndowym wotůngu we Polsce we 2010 roku dostoł 8,49% welowań a dostoł trzi mandaty do Wojewůdzkigo Sejmiku we ślůnskim wojewůdztwje.
RAŚ wydowo cajtůng "Ślůnsko Szwalbka". RAŚ noleży tyż lo Swobodnygo Sojuszu Ojropejskigo.


text:
Lilith
Lilith to je babski dymůn ze mezopotamskij mitologiji. Ńykej je brany za pjyrszo baba uod Adama. Lilith je spůmńano we Bibliji we Kśyndze Izajasza 34,14. Cołki mit uo Lilith jako babje Adama nojsampjyrw uopisuje anůńimowo kśůnżka ze Strzedńich Storoczůw, "Alfabet Ben-Sira". Podug ńi, Lilith uostała stworzůno do kupy ze Adamym, nale śe ś ńim powadźůła skiż tygo, co ńy przistała na podlygłość jymu. Ńyskorzi urodźůła Liliny (we islamje znůme jako dżiny). Adam błagoł Boga, coby mu sprowadźić Lilith nazod. Bůg posłoł za ńům trzi jańoły, Senoya, Sansenoya a Semangelof, kere pedźały Lilith, co bydům kożdy dźyń szlachtować co setne ze jeji bajtlůw, aże śe ńy wrůći nazod do raju. Lilith do Raju ńy wrůćůła a zeszła do pjekła, kaj uostała libstům uod nojwyższygo ze szatanůw. We strzedńich storoczach ńykere Żydy dowały bajtlom amulety ze mjanůma trzech jańołůw, coby jejich uchrůńić uod Lilith.


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo ze dobywańo naftowyj ropy.


text:
Myšyn
Myšyn (nim. Müschen[1]) jo mała gmejna w pódzajtšu Bramborskeje a lažy něźi 15 kilometrow wót Chóśebuza. Taka wjas słuša k amtoju Bórkowy a wót lěta 2001 jo teke wejsny źěl Bórkow. Myšyn zabjerjo 465 hektarow.
Wopśimjeśe
Geografija[wobźěłaś]
Myšyn lažy w centrumje Górnych Błotow. Wón jo źěl Bórkow, kótarež maju płoninu wót 35 kwadratnych kilometrow a su nejwětša gmejna w Nimskej.
Stawizny[wobźěłaś]
Myšyn jo prědny raz naspomnjeł w lěśe 1412 ako „Mieschen“. Ale wóznam takego pomjenjenja hyšći njejo znaty. Pśi i takem dokumenśe se jadna wó dokłaźe pśedankow gola, wót Chośebuza na Wjerbno. W lěśe 1850 młynikaŕ Kerstan jo twarił młyn. Wót lěta 1890 familija Paulick wobsejźi młyn. Až do 1945 wjele zemjańskich luźi su bydlili w Myšynje.
Wognjowa wobora[wobźěłaś]
Až do 1924 wognjowa wobora wót Myšyna jo słušała k zwězkoju někotarych wognjowych woborow. Ale na 13. decemberje 1924 jo se załožyła dobrowólna wognjowa wobora a jo měła južo 44 cłonkow, kótarež su wojowali pod gronidłom: "k cesć Boga, sobucłowjek na pomoc". 1925 wognjowa wobora kupujo sebje nowe wugótowanje. Psinosk za cłonkow jo był 50 pjenježkow a woni su teke pjenjeze płaśili, gaž woni su se pśejli pśeśiwo póstajonym pšawidłom. Pśi tzych padach a pśestupach cłonk jo se wuzamknuł. Na 12. septemberje 1926 jo był prědny lětoski swěźeń, ale take zarědowanje jo było jano za cłonkow a za kameradow wót Bórkow a Wjerbna. Taki swěźeń bywa tradiciju w Myšynje.
W lěśe 1933 jo twarske źěło se zachopiło za sykawowy dom. Na 24. juniju zwiganje takej twari a na 17. septemberje cłonki su mógali wuswěśenje swěśiś. Na takem dnju jo był w Myšynje wjeliki swěźeń z pśeśěgom, swěźeńskim nagronom wot župana Kals a Myšyńske luźi teke su reju organizěrowali k takej goźbje. Twarjenje sykawowego doma jo kóštował 4450 mocnarstwowych markow.
Ale na 18. měrcu 1934 stej Myšyńska a Wjerbańska wognjowa wobora se rozpušćowałej na zakłaźe nacionalsocialistow. Na samskem dnju jo zastojnstwowa wognjowa wobora se załožyła. Pśi tom Wjerbańske wognjowe woborniki su twarili prědny gaseński śěg a Myšyńske kamerady su twarili drugi gaseński śěg. Kuždy cłonk jo dostał nowu uniformu a pśinosk cłonkow jo był nižej. Na 13. decemberje 1934 Myšyńske cłonki su swěśili źaseślětne wobstaśe wognjoweje wobory z reju.
Sportowe towaristwo[wobźěłaś]
Sportowe towaristwo Myšyn–Bobow jo se załožyło w lěśe 1948. Wóno ma 123 cłonkow. W prědnem mustwje grajo 18 grajarjow a w drugem mustwje grajo 21 grajaŕ. Towaristwo ma teke žeńskece mustwo a źiśi mógu teke treněrowaś. Pśedsedaŕ towaristwa jo Siegbert Budischin a swój zastupnik se groni Oliver Bramer.
Tradicije[wobźěłaś]
K zachopjeńkoju kuždego lěta se womějo woklapnicu. Na takej zgromaźinje šołta abo šołtowka zespominajo pśechadany lěto. To znani, až wón abo wona wugódnijo, chtož se wumrěł, kak wjele luźi su pśeśěgnuli a lěc źiśi su se naroźili.
Druga tradicija Myšynje jo Zapust a camprowanje w februarje abo měrcu. Wóženjone luźi campruju a jaden kóńc tyźenja pózdźej woni śěgnu pśez wjas w drastwje. Młoźina Myšyna swěśe Zapust na drugem kóńcu tyźenja ako wóženjone luźi. Ale młode luźi camprujo a swěśe Zapust na samkem końcu tyźenja. Na wjacorje se wótmějo reju w góźbje za luźi wót Myšyna a drugich jsow.
Na prědnem kóncu tyźenja w awgusće jo wejsny swěźeń. W ramiku takego zarědowanja se wótmějo na sobotu turněr za balokopanje, reja na wjacorje a na njeźelu jo luštne program, kótaryž jo se organizěrujo zwětšego wot młoźiny.


text:
Auto
Auto to je pojazd mechańičny přeznačůny do užywańo we ruchu drůgowym, kery mo wuosny napynd (śilńik) a zdřůduo energije (ropa, benzina, LPG, abo akumulatory; a inkše). Nojčyńśći je dwuśladowy a mo štyry (we autach osobowych) abo wjyncyj kůu. Uod motorůw a moplikůw uodřůžńo śe tym co mo nadwoźe.
Historyjo[Sprowjej]
Pjyršy pojazd, kery by my terozki mogli uznować za auto, skonstruowou Nicolas-Joseph Cugnot we 1769 roku. Wjyncyj kej 100 rokůw ńyskoři pojawiuo śe pjyrše auto na benzina, kere skonstruowou Siegfried Marcus we 1870.
Zorty aut[Sprowjej]
Auta sům produkowane we roztůmajtych zortach, zaležńy uod jejich přeznočyńo. Nojbaři podstawowy, nale fest ńyśćisuy je tajlůng na auta osobowe a auta ćynžarowe.
Auta[Sprowjej]


text:
Antonie Sminck Pitloo
Antonie Sminck Pitloo (rodz. 21 kwjetńa abo 8 maja[1] 1790 we Arnhem, um. 22 czyrwca 1839 we Neapolu) -ńiderlandzki malyrz. Rodzůny kej Antonie Pitlo, nale dodoł do drugigo mjana druge "o" skiż tygo, co kej bůł we Italiji mylůno go ze inkszym malyrzym uo drugim mjańe "Pitlo"[2]. We Italiji znůmy tyż jako Antonio van Pitloo. Sztudirowoł malyrstwo we Paryżu a Rzimje. Ńyskorzi uostoł proszůny do Neapolu uod princa Grigorija Orłowa. We 1820 hajtnůł śe ze Giuliům Mori, bezcůż dostoł uobywatelstwo Krůlestwa Uobadwůch Sycylijůw. We Neapolu uostoł aże do śmjyrći. Jygo malyrstwo podle krytyki przinoleży ku szuli Posillipo, kero je poważano za prekursorko lo impresjůńizmu, kery mjoł anfang 60 lot nazod.
Przipisy
- ↑ Netherlands Institute for Art History
- ↑ Giancarlo Alisio, Il Cimitero degli Inglesi, Napoli, 1993, ISBN 8843545205


text:
Elba
Elba (italsce Isola d'Elba) je kupa w Srjedźnym morju a po Sicilskej a Sardiniskej třeća najwjetša Italskeje. Leži mjez Ligurskim a Tyrrenskim morjom, dźesać kilometrow zapadnje italskeje twjerdźe a pjećdźesat kilometrow wuchodnje francoskeje kupy Korsiki.
Přestrjeń kupy je cirka 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobjim cirka 147 kilometrow.
Najwjetše město Elby je Portoferraio z dwanaće tysac wobydlerjemi.
W lětomaj 1814 a 1815 bě prjedawši francoski kejžor Napoleon Bonaparte po wuhnanstwje z Francoskeje wjerch Elby.


text:
Linux
Linux [ˈliːnʊks] teke pomjenjony GNU/Linux jo familija lichych, unix-pódobnych źěłańskich systemow, wužywajucych Linux-kernel.
Distribucije Linuxa su kombinacije Linux-kernela a wubraneje software, kótarež se njewótwisnje wuwijaju. Pśigótowaŕ distribuciji wobstara źěl źěła twarjenja gótowego systema. Pśi twarjenju Linuxa wobźěluju se firmy, organizacije a teke dobrowólniki. Wobstoje ako dermotne (na pś. Debian, Fedora) tak teke komercielne distribucije (na pś. Red Hat, SUSE).
Linux wužywa se na wjele pólach: w serwerach, supercomputerach, personalnych computerach, routerach a zasadźenych systemach, a teke mobilnych telefonach (ako baza systema Android). Ako system za serwery jo Linux jaden z nejwěcej wužywanych źěłańskich systemow; ako system za personalne computery njejo tak popularny. K wužywarjam Linuxa słušaju teke wjelike pśedewześa a kněžarstwa, na pśikład francojski parlament, ministarstwo za zašćitowanje USA, München, Amazon, Google, Peugeot a Samsung.
Mě Linux póchada wót awtora Linux-kernela, Fina Linusa Torvaldsa, kenž dotychměst nawjedujo wuwiśe kernela.
Wuglěd[wobźěłaś]
Na rozdźěl k wjele komercielnym systemam, njewobstoj jaden jednotny grafiski pówjerch za Linux, dokulaž Linux njejo kšuśe zwězany z takim pówjerchom (jo móžno instalěrowaś system bźez njogo a jano w tekstowem modusu źěłaś − na pśikład na serwerach). Popularne grafiske pówjerchy stej na pś. KDE a GNOME, kenž njejstej specifiskej za Linux, ale źěłatej na wjele unix-pódobnych systemach. Wobstoj teke wjele drugich grafiskich pówjerchow z wšakorakim wuglědanim. Zwětšego distribucija wuběra za sebje jaden pódprěty grafiski pówjerch, su pak distribucije, kótarež daju wužywarjam liche wuzwólenje.
Software[wobźěłaś]
Na zachopjeńku instalacija noweje software jo se wótměwała z wužyśim kompilacije žrědłowego koda programa, a źěłowe rědy za kompilaciju su byli wažne źěle systema. Někótare distribucije su stwórili swójske formaty binarnych paketow, to wuznamjenijo paketow z kompilěrowanymi programami. Něnto wjele distribucijow dajo móžnosć lažkeje instalacije noweje software pśez manager paketow, kótaryž pokazujo pakety grafiski a wólodujo a konfigurěrujo je awtomatiski, tak až wužywaŕ njemusy rozměś techniske detaile. Zasej jo pak móžno, programy direktnje ze žrědłowego koda instalěrowaś, jolic njewobstoj binarny paket za danu distribuciju abo wužywaŕ co optiměrowaś program za swój computer.
Popularne formaty binarnych paketow su deb (stwórjony za distribuciju Debian, teke wužywany na pś. wót Ubuntu) a RPM (stwórjony za Red Hat, teke wužywany na pś. wót Fedora, SUSE, CentOS a Mandriva). Zwětšego distribucija wužywa jano jaden format binarnych paketow, jo pak móžno formaty mjazy sobu konwertěrowaś. Paket w danem formaśe pśigótowany za jadnu distribuciju móžo źěłaś w drugej distribuciji, ale njejo garantija za to we wšych padach. Za formaty dajo wjele programow za zastojanje paketow - ako grafiske, tak teke tekstowe.
Su distribucije, źož do togo casa instalacija software wótměwa se pśedewšym ze žrědlowego koda. Tak jo na pś. w Gentoo, kenž specielnje spěchujo taku źěłowu wašnju.
Linux jo zwětšego zwězany z wótworjonym software, źož wužywarje maju lichy pśistup k žrědłowemu kodoju programa. Njejo to pak regula: dajo teke programy za Linux, kenž se wótbywaju jano w binarnej formje, bźez žrědłowego koda, kótaryž dajo se kompilěrowaś. Pśikłady su gónjaki za grafikowe kórty a někótare komercielne programy, ako platforma computerowych graśow Steam wót Valve Corporation, źož za graśa dej se płaśiś a pśistup k nim jo wobgranicowany.


text:
Grodk
Grodk (němsce Spremberg) je małe město w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Grodk ma něhdźe 23.000 wobydlerjow, leži w Delnjej Łužicy a serbskim sydlenskim rumje.
Geografija[wobdźěłać]
Grodk leži na juhu Braniborskeje we wysokosći 97 metrow nad mórskej hładźinu blisko hranicy ze sakskim wokrjesom Budyšin. Přez město ćeče so rěka Sprjewja. Město Choćebuz leži něhdźe dwaceći kilometrow sewjernje a němsko-pólska hranica so cirka pjećadwaceći kilometrow wuchodnje Grodka namaka.
Měšćanske dźěle[wobdźěłać]
Ke Grodkej słušeja slědowace wsy a sydlišća:
- Čorna Pumpa (Schwarze Pumpe), 1.900 wobydlerjow
- Dubrawa (Trattendorf), 2.111 wob.
- Gózdź (Haidemühl), 595 wob.
- Łojow (Groß Luja), 285 wob.
- Lěsk (Lieskau), 197 wob.
- Prašyjca (Schönheide), 103 wob.
- Syjk (Graustein), 328 wob.
- Terpje (Terpe), 288 wob.
- Wjaska (Weskow), 823 wob.
- Zakrjow (Türkendorf), 122 wob.
- Zelezna (Sellessen), 859 wob.[1]
Wobchad[wobdźěłać]
Přez Grodk wjedźe ze sewjeru na juh zwjazkowa dróha 97 z Gubina do Drježdźan. Ze zapada na wuchod wjedźe přez Grodk zwjazkowa dróha 156 z Ranja do Budyšina.
W Grodku je dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc.
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2012; zdźělenka Grodkowskeho měšćanskeho zarjadnistwa
Wotkaz[wobdźěłać]
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Krzest
Krzest – to je sakramynt praktykowany we mocce religijůw krześćijańskich. Udźelo śe uůnygo na uodpuszczyńe grzychůw. To rytuał, we kerym leje śe woda, abo śe toplo krzczůno perzůna. Krzest we wodźe to je sakramynt, kery uodradzo. Perzůna, kero uostała okrzczůno we wodźe a we Duchu Śwjyntym przijmuje krzest we mjańy Pana Jezusa Kristusa.
Etymologijo słowa[Sprowjej]
Pochodzyńe ńy je blank jasne. Wywodzi śe uůne we ostatecznym rechnůngu uod mjana Kristusa (łać. Christus, grecke Khristos – od khrein – namaszczać).
Zwyki[Sprowjej]
Na Gůrnym Ślůnsku skirz krztu familijo urzůndzo fajer, mjanowany radośnik.


text:
Biškek
Biškek je hłowne město a runočasnje politiske, ekonomiske a kulturne srjedźišćo Kirgiskeje. Ma 589.000 wobydlerjow.
Geografija[wobdźěłać]
Biškek leži we wysokosći 800 metrow nad mórskim niwowom při sewjernym dźělu hač do 4800 metrow wysokeho Ala-Too-hórskeho hrjebjenja, podlěšk Tien Šan-horiny. Sewjernje města so rozpřesćěra žołmojta stepa hač do nimale Kazachstana. Blisko města běži rěka Čuj.
Stawizny[wobdźěłać]
Město so je z karawanskeho wotpočowišća při židźaneje dróhi wuwiwało, kotraž wjedźe přez Tian-Sxan-horinu. W lětu 1825 daše uzbekski Chanpo z Kokanda twarić tam cyhelowu twjerdźiznu, kotruž ruske wojacy su w lětu 1862 okupowali a rozbiwali. Rusy su tam garnizonu załožowali a přiwabjowane ruscy burja su produktiwne čornozemjowe dno zwužitkowali a městno wuwiwaše so spěšnje. W lěće 1878 su tam załožili město Pišpek.
W lěće 1926 město so sta hłowne město nowje załožowaneje, sowjetskeje Kirgiziskeje a runočasnje změni mjeno k Frunse – po Michail Wasiljewič Frunse, kotryž so narodźeny w Pišpeku a wuspěšnje wojował za čas Ruskeje nutřkokrajneje wójny w centralnej Aziji za bolšewizm.
Z njewotwisnosću Kirgiziskeje zaso dósta město swoje stare mjeno – w kirgiziskej formje – a rěka wot toho časa Biškek.
Mjeno[wobdźěłać]
Kirgizisce słowo biškek abo pišpek znamjeni sudobjo za kumys. Eksistuja wjele legendow, kotrež pospytuja zwisk mjezy městom a tajkim sudobjom dopokazować. Wědomostne kalrigoj měnja, zo mjeno nasta přez ludetymologiske wuznaće (interpretaciju) stareho słowo wo Městno niže při horje.
Biškek dźensniše[wobdźěłać]
Dla krótkich stawiznow, Biškek nima stawizniske twarjenja. Wón je typiske sowjetske město z wulkimi městna, typiskimi platowymi domami, wulkimi pompskimi domami.
Powětrowe womazanje w Biškeku je jara małe, hačrunjež w bliskosći leži nimale cyła industrija Kirgiziskeje.


text:
Ślůnsko mjymjecko godka
Ślůnsko godka (ślůnski djalekt mjymjeckij godki; śl. Schläsche Sproache abo tyż Schläsisch lub Schläs'sch, mjym.: Schlesisch abo Schlesische Sprache) – godka, kerům posůgiwała śe rdzynno ludność Dolnygo Ślůnska a reliktowo tajla ludnośći Gůrnygo Ślůnska. Na ksztołtowańy śe słowńictwa godki mjała ajnflus mjymjecko godka a tajlowo zapożyczyńo s godki polskij a czeskij (a raczyj morawskigo, fungujůncygo kejśik jako uodrymbno godka). Godka mo kod ISO sli.
Treść
Djalykta a gwary ślůnsko mjymjeckej godki[Sprowjej]
- Oberschläsch, mjym: Oberschlesisch (Gůrny Ślůnsk- ynklawy)
- Gleetzisch, mjym: Glatzer Dialekt / Glätzisch / Gletzisch (Źymja Kłodzko a uokolice)
- Mundart des Brieg-Grottkauer Landes (uokolice Brzygu a Grodkowa)
- Nordböhmisch (Liberec a uokolice)
- Kräuter Mundart / Kräutermundart (Wrocław a uokolice)
W tym djalykće przedźwjyn - kiwała trocha godka uosadnikůw ze Frankońi i Turyngji.
- Neiderländisch (mjyndzy Źelůnům Gůrům a Uoleśńicům)
- Gebergsschläsch, mjym: Gebirgsschlesisch (uokolice Sudetůw)
We rzeczowńikach a czasowńikach tygo djalektu sům przemjyńůne "en" na "a", lb: Kirschen - Kerscha, essen - assa, a sylaba zdrobńojůnco "lein" we reszće ślůnska "el" zmjyńo śe sam na "la", kej lb.: Bäumchen (Bäumlein) – Beemla, Töpfchen – Tippla
- Äberlausitzer Mundoart, mjym: Oberlausitzer Mundart (Görlitz, Dolnoślůnski powjat gůrnołůżycki a uokolice)
Zachowoła śe ślůnsko szpracha do dźiśej. Tam je tyż sorbsko godka.
Bajszpil tekstu[Sprowjej]
Dykcjonorz[Sprowjej]
Autory kśůnżek we ślůnsko mjymjeckij godce[Sprowjej]
Badńij tyż[Sprowjej]
Auskuplůngi[Sprowjej]
- Test-Wikipedia uff Schläsch
- Uo dolnoślůnskij a ślůnskij godce
- Farby ślůnskich godek
- Stary djalykt Ślůnski
- Mutter schläsing, deene Usingern - zdebko uwag uo Mundarće a ślůnskośći
- Dolnoślůnsko godka
- Ueber deutsche Dialectforschung: Die Laut-und Wortbildung und die Formen der Schlesischen Mundart
Przipisy
- ↑ Klaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (ISBN 3-8083-1161-4), S. 260-262
- ↑ http://web.uni-marburg.de/sprache-in-hessen/flash/dt.swf
Literatura[Sprowjej]
- Klaus Ullmann: "Schlesien - Lexikon", Bechtermünz Verlag, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-184-8


text:
Juhosłowjanska
Juhosłowjanska nasta po Prěnjej swětowej wójnje z tehdy njewotwisnych kralestwow Serbiskeje a Čorneje Hory (Montenegro). Tutón kraj rěkaše najprjedy „Kralestwo (Južnych) Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow. 1929 pomjenowa kral Aleksandr kraj „Kralestwo Juhosłowjanska“. Pozdźišo słušachu k tutomu kralestwu tež něhdyše prowincy Rakusko-Wuherskeho kejžorstwa. To běchu Makedonska, Bosniska a Hercegowina a k tomu hišće Kosovo.
W lěće 1943 přewzachu komunisća pod nawodnistwom Josipa Broza “Tita” (1892-1980) móc. Wot nětka rěkaše kraj “Socialistiska zwjazkowa republika Jugoslawija”. Stolica kraja bě Běłohród (Beograd), wot tam so wšo centralnje wodźeše. Tamniše stolicy kaž Zagreb (Chorwatska), Ljubljana (Słowjeńska), Sarajewo (Bosniska), Skopje (Makedonska) a Podgorica (Čorna Hora) njemějachu ničo prajić. Kosovo so jako serbiska prowinca wobhladowaše a hišće wobhladuje.
Spočatk 90tych lět Socialistiska Republika Juhosłowjanska rozpadny, štož njewosta bjez wójny: Najprjedy w Słowjenskej (dźesać dnjow), potom w Chorwatskej, někak runočasnje w Makedonskej a naposledk w Bosniskej (1995). Čorna Hora a Kosovo (wjetšina albanskeje ludnosće) wostaštej abo skerje dyrbještej ze Serbiskej hromadźe w nowej “Zwjazkowej Republice Jugoslawija wostać – njemějachu pak dale žane prawa. 1998 wotmě so poslednja wójna a to na Kosovo polu. Po wotsadźenju prezidenta Južnosłowjanskeje Slobodana Miloševića w lěće 2000 sta so Vojislav Koštunica z prezidentom Južnosłowjanskeje. W lěće 2003 wutwori so nowy stat “Srbija i Crna Gora”. Serbiska a Čorna Hora stej z tym nutřkownopolitisce samostatnej (w Čornej Horje płaća z Euro) wonkownopolitisce so Čorna Hora hišće přez Běłohród zastupuje. Lětsa chcedźa w Čornej Horje wo dospołnej njewotwisnosći wothłosować. Po internacionalne prawa łamacej wójnje NATO w lěće 1999, na kotrejž je so mjez druhimi tež Němska wobdźěliła, knježi w Kosovje nětko UN. Ale tež Kosovo chce so zesamostatnić.


text:
Wynezuela
Wynezuela (Boliwarjańsko Republika Wynezueli, República Bolivariana de Venezuela, mjano wprowadzůne bez Hugo Cháveza we 1999 roku) – państwo pouožůne we půunocnyj tajli Ameriki Pouedńowyj.
- Wjynkše mjasta: Caracas, Maracaibo, Valencia, Barquisimeto, Ciudad Guayana, Maracay, Ciudad Bolívar, San Cristobal, Maturín, Barcelůna
- Wynezuela grańičy s nastympujůncymi państwůma:
- Coukowita dugość grańic: 4 993 km
- Nojwyžšy půnkt: Pico Bolivar 5 007 m
- Nojńižšy půnkt: tafla Mořa Karaibskigo 0 m
- Podźou admińistracyjny: 22 kraje zwjůnzkove, jydno terytorjům federalne a 72 depyndyncyje.
- Wyznawcy poščygůlnych religji: 95% katolicy, 2% protestańći
- Klimat: tropikalny, ćepuy, wilgotny, baři ůmjarkowany na wyžynach.