text:
Ja som Franciska Albertowa a bydlim z familiju (źowka, manźelski a mója mama) we Wjerbnje. Z Domowinu som dłujko zwězana, ako 18-lětna som zachopiła rejowaś w TEF, źož źinsa hyšći rejujom a kenž jo cłonk župy Dolna Łužyca. Wót lěta 2013 statkujom za TEF w župnem pśedsedaŕstwje a cynim to teke w nowej legislaturje. Mimo togo som pśedsedaŕka serbskego familijowego towaristwa „Gromaźe", kenž jo w lěśe 2020 župje Dolna Łužyca pśistupiło.
Kandiděruju za zwězkowe pśedsedaŕstwo, dokulaž mógu z nazgónjenjami wšakich pólow k narodnemu źěłoju pśinowsowaś. Ako zagronita za serbske młoźinske źěło w Chóśebuzu cu młodostnym našogo regiona głos daś, ako serbska maś našym familijam, ako rejowaŕka našym wuměłski statkujucym.
Ja sym mandźelski, nan dweju dźěsći, studowany jurist, čłon gmejnskeje rady Pančicy-Kukow, zastupowacy wjesnjanosta a nawoda wjacorych wotrjadow w jednym zarjedźe.
Kandiduju za změrcowski wuběrk, dokelž skići mi móžnosć, moje dotal w studiju a w powołanju jako justiciar a prawiznik zdobyte kmanosće we wobłuku mediacije na dobro serbskeho luda zasadźeć.
Sym Wito Bejmak, Radworčan, Serb, woženjeny, nan 3 třoch synow, diplomowy informatikar a master w informaciskich wědomosćach, z 25-lětnym skutkowanjom jako IT-poradźowar w tu- a wukraju, a nětko nawoda Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa při Serbskim instituće; něhdyši sobustaw Lózych hólcow, wot spočatka pódla na polu digitalizacije za serbsku rěč a ko-předsyda Radworskeje staršiskeje iniciatiwy.
Kandiduju, dokelž chcu z mojej powołanskej ekspertizu, nazhonjenjemi, wašnjom a z mojimi idejemi zwjazkowe předsydstwo zesylnjeć. Nětko w času strukturneje změny staja so wuhibki za perspektiwu dorosćaceje generacije we Łužicy – moderneje, kubłaneje, digitalneje, serbskeje Łužicy. Postarajmy so ze zwjazkarjemi, zhromadnje atraktiwitu posrědkowanja a wužiwanja serbšćiny zwyšić, z nowymi idejemi barjeru přistupa k serbšćiny znižić a wosebje so masiwnje digitalnemu kubłanju dźěći, dorosćenych/wučerjow wěnować.
Ja sym Jan Bělk. Sym předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow z.t. a kandiduju za naše towarstwo za zwjazkowe předsydstwo Domowiny z.t. Hižo w zańdźenymaj legislaturomaj běch z čłonom w tutym najwyšim wolenym zastupnistwje Serbow. Zdobom běch předsyda kulturneho wuběrka třěšneho zwjazka.
Kandiduju, dokelž wobhladuju dźěło Domowiny, hač na zarjadniskej abo na čestnohamtskej runinje, za přewšo wažne za zdźerženje serbskeje narodneje identity. Sym hordy na to a zdobom sej swojeje zamołwitosće wědomy, směć bjezposrědnje ze swojim skutkowanjom rozsudy k skrućenju našeho luda wuwiwać a k politiskim rozsudam wjesć.
Ja rěkam Florian Brězan, sym 32 lět stary a dźěłam jako hospodarski inženjer w Lipsku. Bydlu tu ze swojej małej swójbu. Mjez druhim sym tež čłon serbskeho towarstwa škit z.t. a wobdźělam so aktiwnje na wšelkich škitnych akcijach.
Kandiduju znowa za rewizijny wuběrk, dokelž mje mjezsobne dźěło na dobro Serbskeho ludu wobohaća a zwjesela. Moje hospodarske znajomosće su mi tež při dźěle w rewizijnym wuběrku husto hdy kmany grat.
Měrćin Brycka
Ja sym 36 lět stary, studowany stawiznar a dźěłam w Serbskim kulturnym archiwje. Bydlu w Budyšinje a sym w Budyskej wokolinje wotrostł. Sym čłon Maćicy Serbskeje a Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu. Zajimuju so za serbske a powšitkowne stawizny Łužicy.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž sym zwólniwy, funkciju delegata wupjelnić a zajimy Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu zastupować. Widźu w tym čestny nadawk a chcu ze swojim podźělom k dalšej dźěławosći wotběhow přinošować.
Jan Clausen
Ja sym Jan Clausen, 19 lět stary, a studuju tučasnje w Lipsku prawnistwo. Pochadźam z Pančic-Kukowa, hdźež so přeco rady w cyrkwi a młodźinje angažowach. Tu w Lipsku sym započał so intensiwnišo z politiku rozestajić, tak sym so ze sobustawom CDU a RCDS stał. Kaž kóždy młody Serb nadźijam so wězo tež, zo so jednoho dnja po mojim studiju zaso do Łužicy nawróćić móžu.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo Domowiny, dokelž stej serbska rěč a serbska kultura drohotny pokład, kotrejuž hódnotu dale a wjac ludźi z woči zhubja. Chcu docpěć, zo so nic jenož w Serbach, ale w cyłej Sakskej resp. cyłej Němskej na naš pokład skedźbni. Přez to dyrbja so narodne mjeńšiny mócnišo do fokusa kulturelneho kubłanja na šulach a w towaršnosći stajić, tak zo njejsmy jako mjeńšina jenož bóle připóznaći, ale tež znaći.
Ja sym Marka Cyžowa, wuměnkarka, bydlu w Lejnje w gmejnje Pančicy-Kukow. Sym čłonka třoch pod třěchu Domowiny skutkowacych towarstwow: Towarstwa Cyrila a Metoda z.t., Maćicy Serbskeje a Domowinskeje skupiny w Pančicach-Kukowje. W nětřišej legislaturnej periodźe sym jako čłonka Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny była předsydka jeho wuběrka za zjawnostne a lobbyjowe dźěło.
Kandiduju do změrcowskeho wuběrka Domowiny, dokelž je mi serbske dźěło wěc wutroby. Wšudźe, hdźež so dźěła, padaja třěski. Při tym móže tež ke konfliktam přińć. Změrcowski wuběrk je organ, kotryž nikoho njewinuje, ale za kompromisami pyta. Chcu w trěbnym padźe ze zrozumjenjom wobeju stronow pomhać wujednawać.
Ja sym Tadej Cyž, 51 lět stary. Sym nan třoch dźěći a bydlu ze swojej mandźelskej w Chrósćicach. Dźěławy w zarjadnistwje Sakskeho krajneho kuratorija, sym zamołwity za mjezynarodne projektowe dźěło. Hižo wjacore lěta skutkuju nimo toho w předsydstwje SJ Chrósćicy z.t. jako jednaćel. Moje znajomosće z powołanja a tež nazhonitosć w komunalnej politice chcu wosebje rady tež na dobro Serbstwa aktiwnje zasadźeć. Tak kandiduju znowa za rewizijny wuběrk.
Jěwa-Marja Čornakec
Sym we Wotrowje wotrostła a po maturje bibliotekarstwo, kulturne wědomosće a sorabistiku w Lipsku studowała. Po nimale 20lětnym šefredaktorstwje Rozhlada dźěłam z lěta 2011 jako dramaturgowka w SLA. Čestnohamtsce skutkuju tuchwilu w předsydstwomaj ZSW kaž tež Towaršnosće za spěchowanje SLA.
Kandiduju za změrcowski wuběrk, dokelž chcu sobu pomhać, zo my Serbja w padźe rozkory puć k wujednanju namakamy.
Lubina Dučmanowa
Ja sym Lubina Dučmanowa a bydlu w Spalach. Dźěłam jako wučerka serbšćiny na Krabatowej zakładnej šuli w Kulowje. Dźěłam dotal w župnym předsydstwje župy Wojerecy sobu.
Kandiduju za Zwjazkowe předsydstwo, dokelž chcu so za wobstaće a rozšěrjenje serbskeje rěče w našej regionje zasadźić. Njeje wjace wjele ludźi wokoło Wojerec, kiž serbsku rěč tak wobknježa, zo moža so na posedźenjach w mačernej rěči rozmołwjeć a su zdobom zwólniwi, so w swobodnym času towaršnostnje angažować.
Damian Dyrlich
Ja sym Damian Dyrlich z Noweje Wjeski. Wot 2013-2018 studowach wučerstwo w Lipsku. Tam běch aktiwny čłon studentskeho towarstwa Sorabije Lipska, kaž tež župan zwjazka serbskich studowacych. Studenća delegowachu mje do zwjazkoweho předsydstwa. Mjeztym sym wučer na Serbskim gymnaziju w Budyšinje.
Kandiduju, dokelž sym widźał, zo je sobudźěło w zwjazkowym předsydstwje jara spomóžne za nas studentow było. Dale mam za wažne, zo tež my jako młoda generacija naše zajimy w Serbach zanjesemy. Jako aktiwny křesćan sym so za to pola TCM naprašował, zo by móhł katolske towarstwo zastupować.
Fotograf: Jakub Wowčer
Som Kito Ela. Póchadam z Górneje Łužyce a bydlim mjaztym wušej 50 lět w Chóśebuzu. Som 58 lět cłonk Domowiny. Do Dolneje Łužyce jo mě wjadła mója žywjeńska a powołańska droga. How som lětźasetki cłonk Chóśebuskeje Domowinskeje kupki a how som se ze swójeju manźelskeju za dalejdawanje našeje serbskeje rěcy zasajźował.
Kandiděrujom za Zwězkowe pśedsedaŕstwo Domowiny, aby teke w pśichoźe na pótrjeby w Dolnej Łužycy glědało a aby se rěcspěchujuce projekty ako WITAJ abo Zorja pódpěrowali a serbskorěcnu situaciju polěpšyli. Ako dalšny cil wiźim mjazy drugim skšuśiś serbsku zgromadnosć mjazy Dolneju, Srjejźneju a Górneju Łužycu.
Milan Funka
Sym šěsć lět starosta třěšneho zwjazka sportowych zjednoćenstwow a jednotkow Serbskeho Sokoła z.t. a nawjedowach wot 2003 štyrnaće lět jako předsyda serbske wolejbulowe towarstwo Sokoł Budyšin z.t. Wjele lět běch tam tež jako hrajer aktiwny. Wot 2009 bu woleny jako sobustaw Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. Sym 62 lět stary, dipl. jurist a financny poradźowar w Budyšin.
Kandiduju za Zwjazkowe předsydstwo, dokelž je mi předsydstwo Serbskeho Sokoła z.t. za dalšu legislaturnu periodu dowěru wuprajiło. Nazhonjenja wot bywšeho dźěła w Zwjazkowym předsydstwje su nadosć, tak, zo so njeboju, zo za dalše štyri lěta zamołwitosć přewzam a so z přeswědčenjom za serbske naležnosće a zajimy našich serbskich sportowčow a sportowcow zasadźuju.
Sym rodźena Chasowčanka, 27 lět stara a studowana sorabistka. Z ćěłom a dušu wěnuju so serbskej rěči, kulturje a narodnemu herbstwu. Wšědnje zasadźuju so w zhromadnym dźěle z komunami za žiwu zjawnu dwurěčnosć w Sakskej.
Hibićiwu konstruktiwnu wuměnu młodeje a staršeje generacije mam za dobry zakład tworjenja rozsudow wo našim přichodźe. Tohodla kandiduju za Zwjazkowe předsydstwo Domowiny, dokelž chcu přinošować ze swojimi myslemi a wizijemi k atraktiwnosći našeje serbskeje Łužicy wosebje za młodych Serbow.
Sym 25 lět stary a pochadźam z Chasowa. Tučasnje bydlu w Berlinje a studuju prawnistwo. Angažuju so pola młodźiny europskich narodnych mjeńšinow (MENS) jako sobustaw dźěłoweje skupiny mjeńšinowe prawo a politika. Serbšćinu sym wosebje wot mojeho dźěda nawuknył, kiž je mi tež wid ewangelskich Serbow zbližił. Sym nominowany wot Serbskeho młodźinskeho towarstwa „Pawk" z.t.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž chcu wid Serbow zwonka Sakskeje a Braniborskeje sposrědkować. Wosebje mje zaběra wutworjenje serbskeje identity, njehladajo na politiske a nabožne přeswědčenja. K tomu słušeja tež prašenja pochada a domizny, kiž jednotu Serbow spěchuja.
Ja sym Marko Hančik, 68 lĕt stary. Bydlu w Mĕrkowje pola Radworja. Jako diplomowy biologa dźĕłach na 40 lĕt w instituće za patologiju w Choćebuzu.
Sym čłon TCM z.t. a chóra „Meja z.t.“. Do „serbskeje politiki“ dóstach so w januaru 1990 w župje Choćebuz. W lĕtach 1998 – 2002 bĕch čłon rady Załožby za serbski lud a z lĕta 2001 sym čłon Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny.
„Maćernu rĕč lubuju“, starosć wo jeje dalše traće, ale tež dźakownosć, zo smĕdźach bohatosć našeje ludoweje/nabožneje kultury dožiwić, bĕchu a su přičiny mojeho skutkowanja w Domowinje. Ličba „68“ wšak signalizuje, zo je tak pomału na času. Z mojej wospjetnej kandidaturu za mĕstopředsydu Domowiny chcu mjez druhim sobu zaručić, zo móžemy wo ĕrje a bjez wjetšich łamkow pokročować generacijsku zmĕnu we wolenych gremijach Domowiny.
Maksimilian Hasacki
Som Maksimilian Hasacki, póchadam z Dešna a źěłam ako chemikaŕ w Chóśebuzu. Ako cłonk pśedsedarstwa Dešańskeje młoźiny som kradu aktiwny w serbskem, wejsańskem žywjenju w župje Dolna Łužyca. W projektowej iniciatiwje "Zorja" se z cełeju dušu za wóžywjenje dolnoserbskeje rěcy zasajźaju.
Kandiděruju, dokulaž pśiduca wólbna perioda buźo rozsuźeca w dalejwuwiśu našeje serbskeje towaršności a institucijow, aby wupominanja strukturneje změny a rěcneje rewitalizacije gromaźe zmejstrowali.
Sym Jan Kliman, 45 lět, woženjeny a nan štryrjoch dźěći, bydlu we Wudworju a dźěłam jako nawjedowacy přistajeny we wulkim němskim socialnym zwjazku, sym čłon gmejnskeje rady Worklecy a sobustaw wosadneho předstejićerstwa
Jako nan serbskeje swojby je mi žiwa serbska rěč a kultura we wšěch žiwjenskich wobłukach jara wosobinska naležnosć, w tutym zwisku chcu tež podpěrać, serbske zarjady a institucije skrućić a do přichoda wjesć a při tym moje powołanske nazhonjenja w rewizijnym wuběrku Domowiny zasadźeć.
Alfons Korjeńk
Sym Alfons Korjeńk z Budyšina
Kandiduju (za rewizijny wuběrk): za narod a wěru. TCM
Sym Matej Mark, 22 lět, a pochadźam z Noweho Łusča. Tučasnje sym student wučerstwa w Lipsku. Mjez druhim sym sobustaw tamnišeho studentskeho towarstwa Sorabija Lipsk, čłon Serbskeje Murje a jedyn z dweju županow Zwjazka serbskich studowacych – župy „Jan Skala”.
Kandiduju, dokelž je młodźina přichod Serbstwa. Naše ideje, mysle a sony su zakład za dalewobstaće serbskeje rěče a kultury. Hdyž młodźina wo narodnym dźěle Domowiny přeswědčena njebudźe, njebudźe so tež za tute angažować. Chcu předstawam serbskich studowacych hłós dać.
Ja sym Marja Michałkowa, wuměnkarka, bydlu w Lichanju w gmejnje Wulka Dubrawa. Sym čłonka towarstwa Cyrila a Metoda z.t. Běch 20 lět předsydka Sakskeje Rady za serbske naležnosće a běch w nětřišej legislaturnej periodźe prěni raz čłonka Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny.
Kandiduju znowa za Zwjazkowe předsydstwo Domowiny, dokelž je mi zjawne wustupowanje za sebsku rěč a kulturu wažna naležnosć. Chcu moje dołholětne politiske nazhonjenja a moje zwiski do wšelakich gremijow na dobro Serbskeho ludu zasadźeć.
dr. habil. Hartmut S. Leipner
Som fyzikaŕ a docent na uniwersiśe Halle–Wittenberg a angažěrujom se cesnoamtski we Łužycy za serbsku ewangelsku wósadu. Som Bogu źěkowny, až som mógał statkowaś na wšakich pozicijach w dalinje a som se naslědku mógał wrośiś do rěcy a kultury swójich prědownikow.
Kandiděruju (za městopśedsedarja), dokulaž kšywowy zwězk wšyknych Serbow trjeba wěcywuznatu pódpěru, aby sobu wugótował strukturnu změnu domownje. Zwězujom z kandidaturu wótmyslenje, zmócniś rolu Maćicy/Maśice Serbskeje w Domowinje a skšuśiś paritetnosć Górneje a Dolneje Łužyce.
Mila Libšowa
Ja sym Mila Libšowa, 67 lět „młoda", bydlu w Ćisku pola Wojerec. Sym 43 lět ženjena, mam dwě dżěsći a pjeć wnučkow. Sym nawuknyła powołanje cuzorěčneje korespondentki na rěčnej šuli w Minakale, sym była dołholětna šefsekretarka 1. sekretara Domowiny, 1989 sym dyrbjała ze swójskich /swójbnych přičin zastać a sym dóstała dźěło pola sudnistwa we Wojerecach, hdźež sym 27 lět dźěłała. Nětko sym wot 2016 pensionarka.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž sym wot lěta 2019 čłonka župneho předsydstwa we Wojerecach. Chcu so za to zasadżeć, zo by so serbska rěć a kultura dale pěstowała, serbska rěč našim młodym dale podawała a zo bychu w přichodże serbske tradicije dale žiwe byli.
Diana Maticowa
Ja sym Diana Maticowa a bydlu w Slepom. Wot lěta 2014 dźěłam jako regionalna rěčnica w župje Jakub Lorenc-Zalěski z.t. w Slepom. Sym městopředsydka župy Jakub Lorenc-Zalěski z.t. a předsydka serbskeho kwasneho ćaha Slepo.
Kandiduju, dokelž su za mnje w mojim dźěle za zwjazkowe předsydstwo hłownje rewitalizacija serbskeje rěče w našej regionje, zdźerženje nałožkow a tradicijow a předewšem jednota wobydlerjow wosady wažne, pod wosebitymi wobstejnosćemi w zwisku z wudobywanjom brunicy a wužadanjemi strukturneje změny.
Feliks Ričel
Ja sym Feliks Ričel (30) a bydlu z mojej přećelku a naju dźowku w Berlinje. Po tym zo sym swój masterowy studij politiskeje ekonomije wotzamknył, dźěłam wot započatka lěta w Mjeńšinowym sekretariaće. W běhu lěta chcu tež, w ramiku promocije, regionalne wuwiće w serbskim sydlenskim rumje přepytować.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž chcu so za prawa a spěchowanje Serbow angažować. Lěpšiny kaž tež wužadanja narodnych mjeńšinow su so mi w běhu mojeho žiwjenja wuwědomili. Po tym zo je so naju dźowka narodźiła, sym so prašał, kak móžu jej nimo šwedšćiny a němčiny tež serbšćinu wšědny dźeń zbližić.
Beno Sćapan
Ja sym Beno Sćapan, 24 lět stary a bydlu w Radworju. Dźěłam wot 2016 jako samostatny finančny poradźowar. Sym maćernorěčny Serb a kandiduju za župu Jan Arnošt Smoler Budyšin.
Kandiduju, dokelž chcu młodostnym serbšćinu zbližić. Chcu so za zdźerženje a spěchowanje serbskeje kultury, rěče a našich nałožkow zasadźować. Sam sym dołholětny aktiwny sobustaw serbskeho Radworskeho młodźinskeho kluba z.t., w kotrymž lěto wob lěto při wšelakich zarjadowanjach na serbski duch wažnosć kładźemy. Naše najznaćiše zarjadowanje je lětne mejemjetanje.
Dawid Statnik
Ja sym Dawid Statnik, 37 lět stary a pochadźam z Ralbic. Do mojeho skutkowanja w Domowinje dźěłach w Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje. Sym maćernorěčny Serb a tež ze swójbu pěstuju wšědnje serbšćinu. Při tym dźiwam na to, wosebje tež dźěći kubłać w runohódnosći našeje maćeršćiny.
Kandiduju, dokelž je mi wutrobita naležnosć, z mojim skutkom situaciju Serbskeho ludu polěpšić. Smědźach hižo jako předsyda Domowiny našemu třěšnemu zwjazkej słužić a rady steju za dalšu dobu k dispoziciji. Dotal smy hromadźe wjele docpěli, a tež přichodne lěta lubja zajimawe a wažne wuwića.
Sym Marko Wjesela, rodźeny 1974, pochadźam z Radworja a bydlu ze swojej swójbu w Šleswigsko-Holšteinskej. Dźěłam jako zamołwity za financy pola europskeho mjeńšinoweho zwjazka.
Kandiduju znowa za rewizijny wuběrk, dokelž chcu wuwiće Domowiny při wužadanjach přichoda a strukturneje změny we Łužicy sobu přewodźeć. Čestnohamtski angažement a narodne dźěło za Serbow mam za wažne a móžu ze swójskimi nazhonenjemi w gremijowym dźěle tomu přinošować.
Ja sym Diana Wowčerjowa, 46 lět stara, mać třoch dźěći a bydlu w Nuknicy. Rady jězdźu na dźěło do Radworja. Tam dźěłam jako wučerka za stawizny a towaršnowědu na wyšej šuli „Dr. Maria Grólmusec”. Runje tak rady angažuju so jako županka župy „Michał Hórnik” a w předsydstwje SŠT. Wurunanje namakam při spěwanju w Radworskim chórje „Meja”.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž chcu sobu k tomu přinošować, zo so zakłady za wuknjenje a nałožowanje serbskeje rěče, hajenje serbskeje kultury a sposrědkowanje wědy wo Serbach, wosebje na našich serbskich kubłanišćach, rozšěrjeja, polěpšeja a/abo skrućeja. Runja k tomu chcu z přikładom być při spěchowanju tolerantneje towaršliwosće mjez Serbami a Němcami.
Lubina Žurec-Pukačowa
Ja sym Lubina Žurec-Pukačowa a kandiduju jako čłonka towaršnosće za spěchowanje SLA.
Kandiduju za zwjazkowe předsydstwo, dokelž mam dołholětne nazhonjenja na polu serbskeje hudźby, wosebje jako dirigentka delnjoserbskeho chóra „Łužyca”. Zajimuju so wobstaće a wuwiće SLA a jeho skutkowanje w cyłej Łužicy.


c: text/html

text:
Rakečanska wohnjowa wobora dóstanje nowe dychanske nastroje
Rakecy (JK/SN). Z dróhotwarskim projektom puć mjez Rakecami a Nowej Wsu ponowić je so Rakečanska gmejnska rada zawčerawšim na swojim prěnim posedźenju po lětnjej přestawce zaběrała. Na wupisanje twarskich dźěłow běchu jenož tři firmy reagowali a swój poskitk předpołožili. Rozsudźili su so radźićeljo za Ćisowsku firmu ETD, kotraž ma za dobre 16 000 eurow dróhu a paralelnje wjeducu kolesowansku šćežku ponowić. Předewzaće je w Rakečanskej gmejnje hižo na druhich městnach derje dźěłało.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wot lěta 2012 sym žiwy we wšelkich dźělach swěta. Spočatnje dźiwach přeco na rozdźěle jednotliwych městnosćow. Nadeńdźech je prosće we wšěm: rěč, krajina, jědź, nabožina, tradicije, wupadanje a drasta čłowjekow, formy mjezsobneho wobchada a prawidła. Tež w rozmołwach z domoródnymi stajnje słyšach, zo su wobydlerjo susodneje kónčiny, wjeski abo kmjena dospołnje hinaši. Mi zdaše so to być podobnje rozmołwam we łužiskich wjeskach, hdźež so twjerdźi, zo su Chróšćenjo cyle hinaši hač Radworčenjo a Ralbičenjo wjele zhromadneho z Wotrowčanami nimaja. Zawěsće njejsu tute wuprajenja stajnje chutnje měnjene a tola zrawješe we mni prašenje: Čehodla złožujemy so w našich wobkedźbowanjach tak husto na rozdźěle? A leži w tym snano tež hłowna přičina za rozdwojenje mjez čłowjekami? Z toho wuchadźejo počach so za zhromadnosćemi na swěće rozhladować. Chowa so za wonkownymi rozdźělemi něšto zwjazowace? W běhu mojeho skutkowanja pola mjezynarodneje organizacije Coaches Across Continents přewjedźech dalekubłanja na temu »Sport a kubłanje« w přibližnje 30 krajach. W běhu časa bu mi atmosfera při dalekubłanjach wažniša hač wobsahi. Spěchować dowěru, sobuzačuwanje a swobodu, zesylnić samostatne myslenje a jednanje buchu mi wutrobita naležnosć.
Před něšto tydźenjemi započach koparske mustwo pola Jednoty Kamjenc trenować. Spěšnje spóznach, zo so wužadanja we Łužicy wot wužadanjow druhdźe na swěće njerozeznawaja. Samostatne myslenje a dowěra do swójskich kmanosćow njejstej samozrozumliwej, tu runje tak nic kaž w Tansaniji, Kolumbiskej, Jordaniskej abo Nepalu.


text:
Inżynieria i ochrona środowiska
Reprezentanci: Jan Andrzej Adamczyk, Krzysztof Leon Bahranowski, Tomasz Piotr Bajda, Paweł Batko, Danuta Wiktoria Bielewicz, Wiesław Bogacz, Władysław Adam Borowiec, Zdzisław Jan Broda, Marian Brożek, Marek Capik, Jerzy Andrzej Chojnacki, Jerzy Chwastek, Lucyna Daniela Czekaj, Józef Stanisław Dańko, Jan Wincenty Dobrowolski, Stanisław Józef Dubiel, Józef Antoni Dubiński, Tadeusz Zbigniew Dworak, Teresa Eckes, Stanisław Franciszek Marian Fertig, Edward Antoni Garścia, Janusz Maria Gołaś, Andrzej Gonet, Wojciech Kazimierz Górecki, Piotr Paweł Izak, Aleksandra Jamrozik, Jerzy Klich, Łucja Kraj, Piotr Krzysztof Krokoszyński, Wojciech Krzaklewski, Iwona Maria Kuczyńska, Szymon Kuczyński, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Jan Macuda, Grzegorz Malina, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Jacek Lucjan Motyka, Krystyna Teresa Norwicz, Zofia Jadwiga Ociepa, Andrzej Jan Olajossy, Barbara Sabina Peszko, Zbigniew Andrzej Piotrowski, Wiktor Pudło, Stanisław Rybicki, Stanisław Antoni Rychlicki, Stanisława Sanak-Rydlewska, Zbigniew Tadeusz Sitek, Krzysztof Mariusz Skrzypaszek, Tadeusz Solecki, Stanisław Antoni Stryczek, Wojciech Bogusław Suwała, Stanisław Franciszek Szafran, Nikodem Szlązak, Maria Szymańska-Czaja, Ryszard Piotr Ślusarczyk, Maria Władysława Trafas, Jacek Maria Traple, Tadeusz Tumidajski, Kazimierz Zbigniew Twardowski, Jerzy Walerian Wiciak, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Stanisław Lech Witczak, Henryk Leopold Woźniak, Jan Dariusz Ziaja


text:
Gŏdka Klachuli 22.07.1920
Bardzo sie Miymce cieszyli nad tym plebiscytym u tych Mazurōw i zaroz sie chwolyli, iże tu u nos tyz tak bydzie. No! jo jest prosto baba i nie jest ech żodno prorocka, ale to wōm moga pedzieć, że my nie sōm ani zmiymcōne i wystrasōne ermlyndery, ani tez ciymne i wanielicke Mazury, ktōrych jak wilka do lasa, do wanielickego Berlina ciōngnie. My chcymy noleżeć do katolicki Polski. A nos też tam żodyn miechym nie wystrasy jak tam tych. My mōmy wiyncyj filipa i ôleju w głowie, a te Mazury to dopiero ślypie za jakiś rok ôtworzōm i łebie im sie rozjaśni jak bydōm musieli płacić podatki i długi lejmana, a na wsi zaś siandara bydzie Panym Bogym i bydōm sie walić w piersi i wołać: „Panie, głupich był, bardzoch wielke ciela był!”
Byłach tyz w niedziela 18 lipca w Piekarach na ôdpuście i wōm padōm ludkowie, ze azech sie spłakała. Tysiōnce ludzi! a wszyscy śpiywajōm po polsku te nase stare pieśni, ktōre i w Poznaniu i w Warsawie i w Krakowie śpiywajōm, bo tyz my a ci tam to wszystko jedno. W Berlinie, padoł mi synek, takich pieśni ani tyz na przykłod takich kolynd nie słychać i jak cłowiek wlezie do kościoła to wie zaroz, ze jest w cudzym kraju i miyndzy cudzymi, a jak ech była w Krakowie, to my te same pieśni słyseli bo tam tyn sōm lud, tyn sōm śpiyw – bo my i ôni to jedna familijo. I jyno Boga prosa, zeby jak najpryndzej my sie mogli juz połōncyć.
O jake tyz to ślicne kozania były na kalwaryji a potym przy Mszy św. to ci Warszawiacy, co to grali „Halka”, śpiywali – ale wōm padōm wszystko cichutko było i łzy nōm tyz ciche kapały z ôcōw.
Bo to jest prowda, ze Polok to do tańca i do rozańca. Ciekawoch tyz jest, cy te miymiecke kōmedyjanty z Wiednia tyz tak pieknie do Pana Boga śpiywać umiōm i cy tyz byli w kościele. Jednym słowym wōm padōm – „Do Polski!” bo to matka nasza, tam noc rozumiōm i z nami umiōm śpiywać i tańcować ale tyz i rzykać i płakać.
Widziałach tyz w Piekarach jak dzieci z Bytōmia i z inksych wsi sły z muzykōm do lasa na Jōzefka. Jake te dzieci były postrojōne, jake wesołe! Mōj Boze, jak Ci tyz dziynkuja, ześ mi pozwolōl dożyć tego casu, ze dzieci nase z polskōm rechtorkōm sie bawiōm, po polsku śpiywajōm. Bo moja szkoła, to było ôziym lot mynki i płacu. Siedziały my dziołchy tak jak wystrasōne kurzynta skulōne w ławkach a rechtōr z krzcinōm w rynce szwandroł, wrzescoł i bił. Kożdy dziyń to była nowa mynka, nowy strach. Chwała Boga, ze dzieci nase niedługo tej mynki sie pozbydōm, bo w Polsce inacej ucōm i skoła bydzie nasa, i rechtor nas. To sie rozumieć bydziymy i przeca roz juz bydzie zgoda miyndzy rodzinōm i skołōm, – bo ôbie byndōm polske.
Przeboczcie, żech sie tak smutnie rozpisała, ale bo tyz cłowiek nie zawsze może być wesoły w dzisiejszych casach!
Już tyz dzisioj ani tych drugich klachuli nie wysłuchōm az dopiero na drugi roz. Jyno wōm jesce chca pedzieć, ize w Bytōmiu tyn stary Fryc, co go to nieboscyk Hakuba (Boze ôdpuść – mu tyn grzych, bo to był dobry chłop, ale strasnie głupi) kupił i postawił, już ôd tego waru zakwitł i sie ustroił w niedziela, co tak porusyło kamiynie na tretuarze, że niektore z nich z radości, iż ta żelazno kobyła sia stroji ôglosiły, że sōm „deutsch”. No! Wszystke psy na Ślōnsku sōm już deutsch, kōnie w miastach tyż, niymowy tyz jyno szprrrrrrechujōm palcami i mmmuttrrrrrrujōm pppo niymiecku a teraz jesce kamiynie!? – lo Boga! to przepadnymy przi plebiscycie!
Toz do widzynio
Rōźla Pyscycka.
Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.


text:
Arnošt Bjedrich Šołta
Arnošt Bjedrich Šołta (němsce Ernst Friedrich Schulze; * 13. meje 1763 w Rychwałdźe, † 1. měrca 1832 we Wojerecach) bě serbski wučer, słownikar a rěčnicar.
Narodźi so jako syn fararja a studowaše wot 1783 do 1787 ewangelsku teologiju we Wittenbergu, hdźež bě z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše jako domjacy wučer na wšelakich městnach, mjez druhim w Picnju a Mokrej. Wot 1796 hač do wuměnka w lěće 1831 skutkowaše jako holči wučer we Wojerecach.
Šołta zawostaji wobšěrnu knihownju a mnohe rukopisy, mjez nimi jeho serbsko-němski a němsko-serbski słownik kaž tež serbska rěčnica.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Gerat Hančka: Šołta, Arnošt Bjedrich. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 547


text: 27. januara 1945 wuswobodźichu sowjetscy wojacy 1. ukrainskeje fronty najwjetše němske zaničowanske lěhwo Auschwitz, kotrež dachu fašisća wot nalěća 1940 pola pólskeho města Oświęcim natwarić. Tam nadeńdźechu wuswobodźerjo hišće 9 000 wot esesowcow zawostajenych wosłabjenych jatych. Wjetšinu z nich pak běchu do toho na zapad ćěrili. Němske lěhwo Auschwitz wobsteješe z třoch kacetow. W Auschwitzu I dyrbješe w 20 blokach stajnje nimale 20 000 jatych pod nječłowjeskimi wobstejnosćemi tradać. W bloku 20 morichu jatych z chemiskimi injekcijemi, w dalšim přewjedowachu lěkarjo kaceta złóstniske medicinske eksperimenty ze smjertnym wuskutkom. Wot nazymy 1941 su tam dźesaćitysacy sowjetskich wójnskich jatych z cyanowodźikom (Blausäure) zamordowali.


text:
#cukinia
Ajntopf ze krupami (Zupa a’la krupnik)
Ajntopf1 to je super zupa, gibko2 sie jōm robi, a wiela czasu sie naszporuje3– niy trza przeca wtedy warzić drugego dania 😉 Co potrza? 1 […]
Gornek roztomajtości (Garnek różności)
To trocha taki barzi1 gynsty ajntopf, ale tyla sam je dobroci, że i dwa dni za kupōm2 idzie sie tego pojejś. Niy ma co sie […]
Cukinia ze bakłażanym
Sōm1 dania tak ajnfachowe2, że sie niy mogōm niy udać- nawet, jak fto3 moł4 do warzynia dwie lewe rynce. A jak sie Wōm moł wprać5 […]
Kurki ze szpinatym (Kurki ze szpinakiem)
Kurki to sōm1 chyba jedne z nojlepszych grzibōw. Majōm delikatny smak, kery2 fajnie sie łōnczy niy yno ze inkszymi3 warzywami, ale i niyjednym miysym abo […]
Kiszōnoł cukinia (Kiszona cukinia)
Wejrzoł1 żech sie na cukinia i pomyśloł: a czamu2 by jyj3 tak niy zakisić? Jak sōm4 kiszōne ôgōrki5, to mogōm być i inksze6 warzywa. Niyskorzi7 […]
Kartołfle ze liściami winogrōn (Ziemniaki z liśćmi winogron)
Czowiek sie smyko1 po świecie, prōbuje2 roztomajte3 smaki, a potyn idzie do Teściowyj na zygrōdka,4 widzi świyże liście winogrōn i zarozki5 chce je narychtować6 na […]
Cukinia ze apfylzinōm (Cukinia z pomarańczą)
To, że lubia trocha poeksperymyntować, to już chyba wiycie1, a niyrołz2 to aże mie samego zaskoczy tyn smak, kery na sōm3 kōniec bańtuje4 na moich […]
Dlo zgniōłych (Dla leniwych)
Niy mōm1 szasu2, niy chce mi sie warzić3, zmiyrzły4 mi sie pierogi ze sklepu, niy ma nic w zamrażalce…, a jejś5 sie chce… Niy bōjcie […]
Ciasto ze cukiniōm (Ciasto cukiniowe)
Cukinia je dobroł na wszysko… to czamu by sie niy narychtować z ni1 ciasta? Muter2 mi pedziała3, że ciotka Eldza moł4 recept na ciasto ze […]


text:
Jockusch, Patka a Henčl dale w čorno-běłym trikoće krajneho ligista
Jockusch so w lěću nawróći
Budissa Budyšin wužiwa koronowu přestawku wědomje za to, přichodnu sezonu planować. Tak hodźi so po někotrych podlěšenjach tež transfer naspomnić. Akter za srjedźne polo Paul Jockusch so po třoch lětach pola KST 1990 Nowosólca-Hródka w lěću zaso k Budissy wróći. Mjeztym 21lětny kopar je mjenujcy hižo hač do młodźiny A w čorno-běłym Budyskim trikoće wo dypki wojował a tam nazhonjenja zběrał.
Z kopańcu započał bě Jockusch pola Traktora Malešecy. Tam šnórowaše kopački hač do młodźiny D, prjedy hač so w starobnej klasy młodźina C za stolicu Serbow rozsudźi. W Nowosólcu-Hródku je wón w dohromady 49 partijach krajneje ligi 17 razow sam trjechił a dalše 19 wrotow za sobuhrajerjow spřihotował. Tak běše zdobom wulki garant za wuspěch swojeho mustwa. Pola swojeho noweho-stareho teama chce nětko z podobnej strašnosću před přećiwnymi wrotami wustupować. Wšitcy přiwisnicy so nadźijeja, zo so jemu to poradźi.
Statistika zasadźenjow Paula Jockuscha za jednotliwe cyłki


text:
Rybnik: We tōnelu widać światło
Tōnel pod beszōngym na Paruszowcu, co mo „skuplować” ze sobōm dwie rybnicki dzielnice – Paruszowic-Pioski a Rybnik Pōłnoc, je już do pōł wykopany. Już bezmała na wiosna pudzie tam przelyź piechty, abo przejechać na kole miyndzy ul. Mikołowskōm a Żużlowōm.
Ekstra siyłowniki wciskajōm do beszōnga graniato betōngowo „ruła”, a z pojstrzodka wybiyrano je ziymia. Jedna tako „graniato ruła” już je wcisnyto do beszōnga, a trza jeszcze wciś drugo. Trza to tak robić, bo na wiyrchu po beszōngu sztyjc jeżdżōm cugi na sztrece Rybnik-Katowice. Bez tyn tōnel bydōm mōgli jeździć ludzie na kołach, ale pudzie tyż chodzić piechty, a niy trza bydzie sie spinać po beszōngu, a przelazować bez glajzy, kaj jeżdżōm cugi.
Sōm tōnel, to niy ma wszystko, bo bydzie tyż tam plac do przesiodanio sie z koła, abo ze auta do cuga, kery bydzie sie mianowoł cyntrum do przesiodanio sie „Paruszowiec”.
Kożdy, gdo bydzie chcioł jechać cugym do roboty, abo do szkoły, bydzie mōg se tam ôstawić pod dachym swoji koło. Bydōm tyż place, kaj bydzie szło stanyć na chwila autym, jak kery prziwiezie drugigo na cug (Park&Ride) – pado prezidynt Rybnika Piotr Kuczera. – Na placu bydzie światło a kamery. Bydōm tam tyż trowniki a ławki do siednycio.
Tōnel kopiōm fyrmy ze Byndzina, co wygrały przetarg, a kosztować to bydzie wszystko wiyncyj, jak 5,8 mln zł. Trza pedzieć, że praje 2,5 mln na ta robota dała Unijo Europejsko ze swojigo Planu Zrōwnoważōnej Mobilności.
Fotografije: W. Troszka
Materiały UM Rybnik, po ślōnsku napisoł Stanisław Neblik.


text:
Szczepiynie liszek na wiosnã
Ôd 4 do 13 kwietnia 2018 r. we cołkim wojywōdztwie ślōnskim trwŏ akcyjŏ szczepiyniŏ liszek przeciwko ściykliźnie. Akcyjŏ je kludzōnŏ bez użycie fligrōw, co startujōm z lotniska Katowice-Muchowiec. Szczepiōnka je ściepowanŏ z wysokości kole 200 metrów, na bez 10 tys. km kw. terynōw zielōnych.
Ślōnski Wojewōdzki Dochtōr Weterynaryje prosi miyszkańcōw wojewōdztwa ô niypodnoszynie szczepiōnek ze ziymie. Spōminŏ tyż, iże bez dwa tydnie po akcyji niy winno sie wykludzać zwiyrzōnt dōmowych na teryny zielōne. Szczepiōnka niyma przeznaczōnŏ dlŏ zwiyrzōnt dōmowych ani gospodarskich, tōż niy funguje na nie dość skutecznie.
Na terynie cołkigo wojewōdztwa ślōnskigo bydzie ściepniyntych bez 200 tysiyncy dŏwek – niy ino nad lasami, ale tyż nad inkszymi terynami zielōnymi, jak pola, łōnki abo zegrōdki działkowe. Szczepiōnka bydzie tyż wyłożōnŏ m.in. we Parku Ślōnskim w Chorzowie (WPKiW).
Szczepionki dlŏ liszek to małe brōnŏtne rolki, co wōniajōm jak zepsutŏ ryba. Takŏ wōń liszki czujōm z 800 metrōw.
Sama szczepiōnka niyma niybezpiecznŏ dlŏ ludzi, ale trzeba dać pozōr, bo przecã je w nij ôsłabōny wirus ściyklizny. Przi kōntakcie czowieka ze płynym ze postrzodka, trzeba zarŏz ôbmyć wodōm z mydłym wszyske tajle ciała, co sie stykły ze szczepiōnkōm.
Wkludzynie akcyje doustnego szczepiyniŏ liszek przeciwko ściykliźnie pokŏzało sie być nojskuteczniyjszym spusobym walki ze tōm chorobōm w Europie.
Akcyjŏ wykłŏdaniŏ szczepiōnek we wojewōdztwie ślōnskim dzieje sie ôd 1995 r., dwa razy bez rok: na wiosnã i podzim, financowanŏ je z rezerwy budżetu państwa jak tyż ôd Unije Europejskij.
Wszyske ekstra informacyje w tyj sprawie dŏwać bydōm urzyndnicy Ślōnskigo Wojewōdzkigo Inszpektoratu Weterynaryje w Katowicach pod numerym telefōnu: 32 42 88 615.


text:
” Blank bych sie niý umioł forsztelować, co kejsik zobocza cosik takigo jak pod szulům. Na prowda hołda lotaczy przebleczůnych tak roztmajcie a przi tymu tak festelnie radzi wszyskigo, co…
– Marek Bogdoł
” Poprzeblykanych hołda. Cuż sie dziwować, bůł to jedyn ze tych fajerůw, kaj gańba by bůło sie niý przeblyc. Po tym cołkim sezůnie walki ô coroz lepsze czasy, a niýkedy…
– Tomasz Chmielewski
” Bo Bieg po Moczkę i Makówki to gynau tako bojka. Włażymy w nia, my dorośli, przeblykůmy sie na pora chwil we nosze bojkowe szaty. Napoczynůmy fantazirować. Tak jak za…
– Izabela Weisman
” Cołki fajer bůł na prowda super. W sumie sztartłach, bo regulamin mie rozłůnaczył. Trocha sie miarkowałach, eli to wszysko wypoli, toć to bůło ledwo trzi dni przed Wilijům, a…


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ znowa tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny pozbudźiło. W serialu Serbske Nowiny tule rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Prochnawe a roztłate drjewo je. Barba na dubowych deskach so pušća. Motiw „Braška a njewjesta“ – w lěće 2004 bě ju Běłochołmčanka Maren Behrens molowała a wot Łazowskeje gmejny na prědnim Drěwčaskim křižowanišću při wohnjowobornym domje nastajić dała – chcedźa nětko wobnowić. Domizniske towarstwo Drěwcy 99 z. t. dósta za to z fondsa „Čiń sobu“ něhdźe 900 eurow. „Nam dźe wo wjetše hódnoćenje wjesneho srjedźišća a turizma. To sej wobydlerjo přeja“, měnitaj iniciatoraj Frank Linge a Werner Bunk, wobaj wot lěta 1993 čłonaj Drěwčanskeje wjesneje rady. Werner Bunk běše dlěje hač lětdźesatkaj nawoda tamnišeje wohnjoweje wobory. Frank Linge skutkuje wot lěta 2017 jako wjesny předstejićel za Drěwcy a Lipiny.


text:
We wobłuku slěźarskego projekta, kótaryž jo wótźělenje Maxa Planckowego instituta za ewolucionarnu antropologiju (Lipsk) iniciěrowało, dej se teke wobstatk póžyconkow w dolnoserbšćinje pśeslěźiś. W projekśe njejźo jano wó rozměru póžycowańskich procesow, ale teke wó pšašanje, do kótarych wobłukow słowoskłada se "cuze" słownistwo relatiwnje lažko zadobywa resp. w kótarych wobłukach se jano śěžko etablěrujo. Zakład za toś to, něźi 30 do 40 rěcow pó cełem swěśe wopśimjece, rěcy pśirownujuce slěźenje jo lisćina ca. 1500 leksikaliskich jadnotkow resp. wóznamow. Ze słowjańskich rěcow jo jano dolnoserbšćina zastupjona.
Źěła na projektowej datowej bance su se zakóńcyli 2007. Pśeglědowe wopisanje wó dolnoserbšćinje wózjawijo se nejskerjej 2009.
- Hauke Bartels: Loanwords in Lower Sorbian. In: Haspelmath, Martin & Tadmor, Uri (eds.) : Lexical borrowing in cross-linguistic perspective. Berlin: Mouton de Gruyter
Mimo togo jo wótmyslone, rěcne daty, kótarež su se we wobłuku mjazynarodnego projekta jano we formje datoweje banki spśistupnili, pśidatnje ako śišćany tekst k dispoziciji stajiś.
Pśedewześe stoj we wuskem tematiskem zwisku z Projektom "Wobstatk, pśidostawanja a wustarkanje nimskich póžyconkow w dolnoserbskej pisnej rěcy".
Wobźěłaŕ projekta: Dr. Hauke Bartels
Status: Pódlański projekt
Cas: 2. kwartal 2005 do 2008


text:
Winston Churchill
Winston Churchill (rodz. 30 listopada 1874 we Blenheim Palace, um. 24 styčna 1965 we Lůndyńy) – brytyjski polityk, stratyg, pisoř a historyk. Dwa razy bůu prymjerym Wjelgij Brytańije. We 1953 erbnyu Nagroda Nobla we literatuře, za uopracowańo historyčne, kej The Second World War, The World Crissis a A History of the English–Speaking Peoples. We 2002 wygrou we abštimůngu na nojwybitńyjšygo Brytyjčyka we gešychće. Brou udźou we kůnferencyje můnachijskij a kůnferyncyjach we Teherańy, Jouće a Počdamje, kaj wlazowou we skuod Wjelgij Trůjki. Jymu je připisywane autorstwo kůncepcyji Stanůw Zjydnočůnych Ojropy.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 28 marca 2021
Nojwiycnej dzioło sie we voleybalu. ZAKSA Kandzierzin-Kojźly awansowała do finału Europejskej Ligi Majstrōw, a ôba manszafty ze Gōrnego Ślōnska we lidze polskej awansowały do halbfinału. We polskej lidze hokeja dobry sztart we finale dlŏ manszaftu ze Jastrzymbiŏ, a we lidze czeskej suwerynny awans Trzińca do halbfinału. Do tego rekordowy szpil we czeskiej lidze handbala ze udziałym manszaftu ze Karwinej. Ôbejrzcie wszystke rezultaty.
Hokej na lodzie
Liga polskŏ
Finał
JKH GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 3-0
JKH GKS Jastrzymbiy – Cracovia Krakōw 3-2
Po 2 szpilach 2-0 dlŏ Jastrzymbiŏ, grane je do 4 wygranych.
Szpil ô plac 3
GKS Tychy – GKS Katowice 5-1
GKS Tychy – GKS Katowice 3-1
Po 2 szpilach 2-0 dlŏ Tychōw, grane je do 4 wygranych.
Liga czeskŏ – sztwierćfinał play-off
Kometa Brno – HC Oceláři Trziniec 1-4
Kometa Brno – HC Oceláři Trziniec 1-4
Po 4 szpilach 4-0 dlŏ Trzińca i awans do halbfinalu, kaj ôd Wielkej Soboty bańdzie sie bić ze Mladōm Boleslav.
Voleybal
Europejskŏ Liga Majstrōw
ZAKSA Kandzierzin-Kojźly – Zenit Kazań 2-3 (piyrszy szpil 3-2)
Złoty set: 15-13 dlŏ ZAKSY i awans do finału Europejskej Ligi Majstrōw.
Liga polskŏ chopōw
Sztwierćfinały
Aluron Virtu Zawiercie – Jastrzębski Węgiel 1-3
Po 2 szpilach 2-0 dlŏ Jastrzębski Węgiel i awans Jastrzymbiŏ.
Ślepsk Malow Suwałki – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 1-3
Po 2 szpilach 2-0 dlŏ ZAKSY i awans do halbfinału.
Szpile ô place 9-12
GKS Katowice – AZS Ôlsztyn 3-1
AZS Ôlsztyn – GKS Katowice 2-3
2-0 dlŏ Katowic i 9 plac dlŏ GKS.
Handbal
Liga czeskŏ
Dukla Praga – HCB Karwinŏ 28-26
Pepino SKP Fridek-Mistek – HC ROBE Zubři 25-34
HCB Karwinŏ – SHC Maloměřice 52-23 (!)
Po 22 szpilach Karwinŏ je piyrszŏ, a Fridek-Mistek 6. Ôba manszafty awansowały do play-offōw.
Liga polskŏ
Wybrzeże Gdańsk – Górnik Zŏbrze 24-29
Wisła Płock – Gwardia Ôpole 28-18
Po 18 szpilach Górnik Zŏbrze je 4, a Gwardia Ôpole 6.


text:
Njeswačidło (LR/SN). Mjeztym 14. muzejowy swjedźeń wotměchu minjenu njedźelu w Njeswačidle. Byrnjež tež w druhich wsach mejemjetanja a lětnje zabawy wabili, je wjele wopytowarjow přeprošenje do Njeswačidła sćěhowało. Dujerjo kapały Morawscy wagabundźa starachu so cyłe popołdnjo wo lóštnu zabawu. Skupina šulskich dźěći, kotrež so na cyłodnjowskim poskitku za rejwanje wobdźěleja, wobkuzła hosći z jara zajimawymi rejkami.
Na woblubowanych wikach rjemjesła a přemysła bě lětsa 35 rjemjeslnikow. Woni prezentowachu so na Parkowej kaž tež na Lehmannec a Róblec statokomaj. Wšudźe knježeše přijomna atmosfera. Mjez druhim wobdźělichu so zaso rězbar z rjećazowej piłu, skupina studnjetwarcow kaž tež Budyski zhotowjer powjazow. Pola njeho móžachu sej dźěći na wosebitym nastroju sami powjaz zhotowić. Hižo wjacore lěta je polstrowar Handrij Kral z Kamjeneje na tutych wikach pódla.


text:
Klěb
Klěb jo tradicionalna caroba, kótaraž jo pjacona wót śěsta pśigótowanego z muki, wódy, gibadła a drugich pśicynkow. Toś ten twardy, śamny zwenkowny źěl klěba jo škórka, nutśikowny źěl pak jo srjodka. Z klěbowego śěsta móžo se teke druge typy pjacywa źěłaś, na pś. guski.
Dajo wšakorake sorty klěba: běły klěb, gropnik, płone kołace, knykate klěbaški, topjeńkowy klěb, měšany klěb atd.
Etymologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dolnoserbske słowo klěb jo pódobne do drugich słowjańskich mjenjow togo pjacywa: górnoserbske chlěb, pólske chleb, česke chléb, słowakske chlieb, ruske chleb atd. Wšykne te mjenja du wót prasłowjańskeje formy chlěbъ, kótaraž wěrjepódobnje jo póžyconka wót někotareje germaniskeje rěcy (germ. xlaiƀaz)[1]. Pó drugej wersiji toś to słowo móžo byś indoeuropejskego póchada a jo zgromadne dla słowjańskich a germańskich rěcow.
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Franciszek Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego 1958, Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego 2005.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 29.04.2018
Tyn tydziyń yno ô fusbalu. To bōł blank dobry tydziyń dla gōrnoślōnskich manszaftōw we polskej ekstraklasie i Banika we lidze czeskej. Napoczniymy ôd Banika Ôstrawa, kery w sobota gościōł u siã klub ze stolicy – Sparta Praga. Emocje z takim szpilym sōm tam take same, jak po naszyj strōnie, jak na szpil przijyżdzŏ Legiŏ Warszawa. Tōż nie bandziymy pisać ô ôprawie szpilu bez kibicōw, bo ôna bōła barzyj niecynzuralnŏ, jak to bywŏ na szpilach polskej ekstraklasy. Moc sie tyż dzioło na samym szpilplacu. Banik cołki czas zbiyroł punkty do utrzimania i fusbalŏrze poradziyli wygrać ze Spartōm Praga, kerŏ durch walczy ô udział we europejskych pucharach. Banik wygroł 3-2 (1-1) po szpilu połnym walki i szpany do samego kōńca. Nŏpiyrw na 1-0 we 22 minucie tora strzelōł Martin Šindelář. We 28 minucie ze elwra dlŏ Sparty wyrōwnoł Guelor Kanga. Po przerwie zajś Banik wyszoł na prowadzynie po torze Marka Hlinki ze 51 minuty. 10 minut niyskorzyj wyrōwnoł Vaclav Kadlec. We 86 minucie ô sobie przipōmnioł Milan Baroš, kery strzelōł tora na 3-2. To wymarzōne zakōńczyniy szpilu dlŏ tego fusbalŏrza, kery we 2004 ôstoł krōlym strzelcōw Euro we Portugalyji, a przed pynzyjōm jeszczy wrōciōł do Ôstrawy, kaj zaczynoł swoja przigoda ze fusbalym i pōmołgŏ Banikowi po grze dlŏ takich ferajnōw jak Liverpool, Aston Villa, Olympiqe Lyon abo Galatasaray. Banik po tym szpilu je durch przedôstatni, ale brachuje mu już yno jednego punkta do placu, kery dŏwŏ utrzimaniy.
Milan Baroš – Banik Ôstrawa
(foto: fcb,cz (fcb.cz) [CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons])
Ale to co dŏwŏ nadziejŏ Banikowi zaczynŏ być strachym ôd MFK Karwinej. Fusbalŏrze z tego miasta przegrali drugi szpil pod rzōnd (we Pilźnie z Viktoriōm 2-0) i to ôni sōm tym manszaftym, do kerego 1 punkt traci Banik Ôstrawa. Do kōńca czeskej ligi ôstały kożdymu manszaftowi po 4 szpile. Mōmy durch nadzieja, co utrzimiōm sie ôba manszafty ze Ślōnska i doskoczy do nich Slezky Ôpawa, kerymu do awansu brachuje już yno 4 punktōw we ôstatnich 5 szpilach. Ô II lidze w Rep. Czeskej napiszymy jeszczy nieskorzyj.
Blank dobrze poszło tyż Gōrnikowi Zŏbrze i Piastowi Gliwice we polskej ekstraklasie. Fusbalŏrze z Zŏbrzŏ grali we Poznaniu ze Lechym, kery walczy ô majstra. Nie yno wygrali tyn szpil, ale zrobiyli to szumnym stylu. Po 72 minutach prowadziyli już we Poznaniu 4-0, coby wygrać cołki szpil 4-2. Tory dlŏ Gōrnika strzelyli: Marcin Urynowicz (17 min.), Mateusz Wieteska (34 min.), Szymon Matuszek (67 min.) i Damian Kędzior (72 min.). Dlŏ Lecha katastrofa prōbowali ratować Oleksij Chobłenko (74 min.) i Maciej Gajos (92 min.). Szkoda tych pŏru remisōw na wiosna, bo Gōrnik mōgby zagrać we europejskich pucharach, a tak yno stoł sie postrachym dlŏ manszaftōw, kere walczōm ô majstra polskej ligi.
Ô utrzimaniy walczy Piast i ôgroł we Gdyni Arka aże 5-1. Tory dlŏ Gliwic strzelyli Saša Živec (24 i 50 minuta), Tom Hateley (49 min. ze elwra), Martin Konczkowski (81 min.) i Michal Papadopulos (91 min.). Hōnorowego tora dlŏ Arki we 61 minucie strzelōł Maciej Jankowski.
II liga polskŏ:
Ôdra Ôpole – Chrobry Głogōw 1-1
Miedź Legnica – Ruch Chorzōw 6-1
Pogōń Siedlce – GKS Tychy 0-1
Puszcza Niepołomice – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 1-3
GKS Katowicy – Bytovia Bytōw 0-0
GKS Katowicy je 3, GKS Tychy 9, Ôdra Ôpole 10, Biylsko-Biołŏ 11, Ruch 18.
II liga czeskŏ:
Fotbal Trziniec – MAS Taborsko 5-1
FK Varnsdorf – Slezsky Ôpawa 1-2
Hradec Kralove – MFK Fridek-Mistek 4-0
SFC Ôpawa je 1, Trziniec 5, a Fridek-Mistek 14.
Foto na wiyrchu: fcb,cz (fcb.cz) [CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons]


text:
20. lětstotk
20. lětstotk započa so dnja 1. januara 1901 a traješe hač do 31. decembra 2000. Po dekreće kejžora Wylema II. swjećachu započatk noweho lětstotka w Němskej pak hižo 1. januara 1900. 20. lětstotk słuša k dobje nowowěka.
Najwažnišej podawkaj lětstotka běštej Prěnja (1914–18) a Druha swětowa wójna (1939–45) z holocaustom, zničenjom europskich Židow přez nacionalsocialistisku Němsku. Wot kónca druheje wójny hač do lěta 1990 steješe swět pod wliwom tak mjenowaneje „Zymneje wójny“ mjez supermocomaj, Zjednoćenymi statami a Sowjetskim zwjazkom, kotrejž reprezentowaštej dwaj systemaj – kapitalizm a komunizm. Němska bu mjez 1949 a 1990 do dweju statow rozdźělena – Zwjazkoweje republiki a Němskeje demokratiskeje republiki (NDR) – mjeztym zo zhubichu tamne tradicionelne europske wulkomocy kaž Zjednoćene kralestwo a Francoska dźeń a wjace mjezynarodneho wuznama a w běhu dekolonizacije tež swoje kolonije w Africe a Aziji. Tam nastachu wjele nowych njewotwisnych statow (n.př. Indiska, Pakistan, Algeriska, Kenija atd.). W srjedźnej Europje wobstejachu w běhu 20. lětstotka wjacore mnohonarodnostne staty, kotrež so po 1990 rozpušćichu, zdźěla měrliwje (Sowjetski zwjazk, Čěskosłowakska), zdźěla krawje (Juhosłowjanska).
Za Serbow bě 20. lětstotk dwustronski. Na jednym boku dóstachu po potłóčowanju a zakazu rěče pod nacionalsocialistami w NDR k prěnjemu razej šulstwo, swójske institucije, wědomostnaj institutaj, zjawnu dwurěčnosć a statne připóznaće, na tamnym boku zhubichu so runje w srjedźnej Łužicy wjele serbskich wjeskow dla wudobywanja brunicy a ličba serbskorěčnych spadny wot někak 150.000 kónc 19. lětstotka na mjenje hač 40.000 w lěće 2000.
Cyłkowna ličba swětoweho wobydlerstwa přiběra w běhu sto lět tak spěšnje kaž ženje do toho, wot něhdźe 1,8 miliardow w lěće 1900 na wjace hač 6 miliardow w lěće 2000.
Wrota koncentraciskeho lěhwa Auschwitz – symbol holocausta
Buzz Aldrin – druhi čłowjek na měsačku (1969)
Powalenje Berlinskeje murje w lěće 1989


text:
Trzyśńa
Trzyśńa, mjanowano tyż amlarům, ptaśům trzyśńům (Prunus avium, Cerasus avium (L.) Moench.) – gatůnek uowocowygo strůmu, kery noleży do familije růżowatych. Rośńe we dźiwokim stańe uod půłnocno-zachodńij Afriki a zachodńij Azyje, bez Brytyjske Wyspy[1] na połedńe dů Maroko a Tůnezyjo do połedńowyj Szwecyje, Ukrajiny aże śyngo na Kaukaz a půłnocny Irůn, s mołymi populacyjůma we zachodńich Himalajach[2][3]. We Polsce trefjo śe ja na teryńe cołkigo kreju, uod ńiźinůw po pogůrze a ńiższe gůrske teryny (po 700 – 900 m n.p.m.), nale znamjyńńy na połedńu kreju.
Charakterystyka źeliny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trzyśna je to strům śćepujůncy liśće na źima, kery dorosto ańi do 15-32 myjtrůw, s pńym uo szyrzce 1,5 m. Mode strůmki pokozujům śylno apikalno důminancyjo ze prostym pńym a symetrycznům korůnům, kero pomjyńo śe na ńyregularno ino we starych strůmach. Trzyśńa wyrobjo żywica ze swojich ranůw na pńu, kerům lakuje se rany coby ńy wpuśćić do śe chrobokůw a grzibowych infekcyjůw.[4]
Pjyń a liśće[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pjyń je lekuśko modro-brůnzowy a mo mołe gůmkowe wćyńća na modych strůmkach, kere stowajům śe ćmawo czorno-brůnzowe a rube na starych uosobńikach. Liśće sům uobłůnczaste a uostre, 7–14 cm duge a 4–7 cm szyroke, gładke a matowe lebo leko śe jarzůnce na wjyrchu, roz za czas tyż uomszůne, ze zůmbkowanym brzygym a szpicatym kůńcym. Sům utwjyrdzůne do sztyngla mołym źylůnym abo czyrwjůnym sztyngelkym uo dugośći uod 2 do 3,5 cm, kery mo na śe jake gruczołki (uod dwůch do pjyńću). A tyż na brzygach liśći wystympujům take gruczouki.[5] Na podźim, liśće stowajům śe apluzinowe, růżowe abo czyrwjůne podwjela ślatujům.
Kwjoty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kwjoty pojowjajům śe na trzyśńi wczesnym zeźimkym tedy, kedy robjům to tyż liśće. Rodzům śe we wjechach od dwůch do szyśću, kożdy kwjotek mo 2,5-3,5 cm wjelgośći a 2-5 cyntymyjtrowo szypułka, 5 śńyżnobjołych płatkůw, żůłte pryńćiki a srogi supek (kwjoty sům uobupłećowe a zapylane uod pszczołůw).
Uowoce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uowoc je 1-2 cyntymyjtrowy we uobwodźe kostkowjec (może być srogszy we chowanych zortach), leko czyrwjůny do ćmawomodry kedy je już dojzdrzały latym), kożdy je zjodliwy, uod słodkich bez ćyrpke, do gorzkich. Amlarowe jagůdki nodajům śe do jedzyńo na surowo. Skłodo śe ze uoźmju- do dwanastumilimyjtrowyj szupy szyrokij na 7–10 mm a rubyj na 6–8 mm, mjůnższowyj uotoczki a samygo źorynka dugigo na 6–8 mm. Uowoc je jydzůny uod moce ptokůw a cyckaczůw, kere trowjům trzyśńa a wydolajům źorynka we uodchodach. Ńykere gryzůńe a pora ptokůw (uosobliwje rubodźůb) uodmykajům szupa coby zeźreć naśůnko. Wszyjske tajle trzyśńe krům dozdrzałych uowocůw sům leko trujůnce skuli tygo, co zawjyrajům glikozydy.[6][7][8]
Jako jodło, amlarowe jagůdki sům zdrzůdłym cukrůw, uorgańicznych kwasůw, pektyny, witaminy C, prowitaminy A, mineralnych solůw a srogij ilośći ryboflawiny.[9]
Uodmjany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Postrzůd uodmjan trzyśńi mogymy stworzić podstawowy tajlůng na syrcůwki (uo uowocach mjynkich a pounych soku) a chrzůnstki (uo uowocach twordych, nale lepi przetrzimujůncych transportowańy)[9]. Jagůdki mogům być zbjyrane uod styczńa do wrześńa, zależy to uod uodmjany (kej bajszpil zorta Rivan wytrzimuje do styczńa, mo strzedńo podatność uowocůw na pynkańy, nale jeji jagůdki sům fest moue; půźno zorta Regina zbjyro śe uod śyrpńa do wrześńa, nale sam już uowoce barzi pynkajům, choć sům srogsze). Nojbarzi wytrzimołům zortům amlarowům je Sam, kery jednocześńy mo nojwjynkszo śyła wzrastańo strůmůw.[9]
Nůmynklatura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Downo historyjo klasyfikacyje trzyśńe ńy je fest jednoznaczno. We pjyrszyj edycyji Species Plantarum (1753) Karol Linneusz traktuje tyn uowoc ino jako waryjacyjo a ńy jako gatůnek, Prunus #8 cerasus [var.] ι avium, cytujůnc Pinax theatri botanici (1596) Gasparda Bauhina. Jigo uopis, Cerasus racemosa hortensis ("Wiśńa grońasto zygrodowo") dowo bewajs, co uopisańy gatůnku mjouo plac na roślińe uprowjanyj.[10] We drůgij edycyji Flora Suecica ze 1755 roku Linneusz pomjyńo waryjacyjo na uosobliwy gatůnek Prunus avium, co śe tuplikuje "ptaśo wiśńa" s łaćiny[11]. Mjano łaćińske trzyśńi to zaadaptowane a przetumaczone słowo we słowo mjana duńske a mjymjecke (uodpowjydńo: Fugle-Kirsebær, Vogel-Kirsche)[3]. We angelskij godce mjano Bird Cherry (ptaśo wiśńa) je używane lo czeremchy pospolityj (Prunus padus).[12]
Cucht a używańy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uowoce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dźiwoke jagůdki amlarowe skłodoły śe na ludzke jodło juz pora tyśůncůw lot nazod. Skamjylinki uodnejdźůno na roztůmajtych stanowiskach s Epoki Brůnzu, pojstrzůd cołkij Ojropy, a we tym tyż we Wjelgij Brytańiji[13]. We jydnym bajszpilu uod ńich, skamjyńołośći trzyśńe znjedźůno we uodwjyrće uod nygůw spode důma na palach, wywodzůncygo śe ze wczesnyj lebo strzodkowyj Epoki Brůnzu, a stawjůnygo kole jeźora Garda we Italiji. Pri půmocy datowańo radyjowůnglowygo ustalůno, co průnbka pochodźi s przydźouł czasowygo uod 2077 do 10 roku p. Chr. Naturalne lasy bůły wtynczos fest wyplewjůny.[14]
Kole 800 roku p. Chr. trzyśńe bůuy już cylowo cuchtowane we Turcyji, a ńyskorzi potym we Grecyji.[13]
Jako poprzedńik chowanyj suodkij wiśńe, dźiwoko amlara je pod tyn czas jydnym s dwůch gatůnkůw kery dostarczo nojwjyncyj plůnůw pode industryjo a handel zjodliwymi gatůnkůma wiśńe (tyn drůgi to je wiśńa pospolito – Prunus cerasus – używano guůwńy do warzińo; reszta zort mojům sam fest mouy ajnzac)[13]. Roztůmajte uodmjany trzyśńe do chowu sům cichtowane na coukim śwjeće kaj ino klimat na to pozwolo; nůmera uodmjan do chowu je fest wjelgo[13]. Gatůnki tyż a ućyknůuy uode chowu a stouy śe wynaturalizowane we ńykerych uagodnych rygjůnach, wuůnczajůnc sam Kanada, Japůńijo, Nowo Zelandyjo a ańi půunocno-zachodńe a půunocno-wschodńe tajle Stanůw Zjydnoczůnych.[3]
Uobecńy, srogům problymům we chowańu trzyśńi je uobecność muszki trzyśńůwki s gatůnku Rhagoletis cingulata. Skuodo uůna jajca we uowocach, ker stanowjům potym joduo lo larw. Take uowoce sům po wylyngu skurczůne, uodksztoucůne a ńywyrůśńynte. Gibći tyż gńijům a dozdrzewajům, a jejich mjůnższ je wydrůnżůny uod larw. Uobecność Rhagoletis cingulata wymogo uod sadowńikůw kůntrola kożde dźyśyńć dńůw.[15]
Zdobńictwo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trzyśńa je czynsto chowano lo swych kwjotůw. Skiż swygo rozmjaru, je durś używane we parkach, nale tyż myńi czynsto na ulicach. Nojczyńśći ale spotykano uodmjano, kero nadaje śe do tygo cyla to je Plena, skuli tygo, co mo podwůjne kwjoty, uodmjyńńy uod dźiwokich, jednokwjotowych zortůw.[16]
Dwje specyficzne mjyndzygatůnkowe hybrydy, P. x schmittii (P. avium x P. canescens) a P. x fontenesiana (P. avium x P. mahaleb) sům tyż cuchtowany ńyrzodko jako strůmy zdobńicze.[16]
Drzewo trzyśńe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ćymne, czyrwůno-brůnzowe drzewo kere śe pozyskuje uod trzyśńi, je wysoko cyńůne we swyj roli jako uatwo formowalne strům do tokarstwa. Powszechńy wyrabjo śe ś ńigo meble a tyż i instrumenta muzyczne.[4]
Inksze stosowańo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Je możność żućo żywicy amlarowyj kej substytut gumy do żućo. Medikamynta mogům być narychtowane sztyngelkůw - mojům uůne tedy dźołońy śćůngajůnce, przećiwkrzipotny a moczopyndny.[17] Ze strůmu do śe ańi pozyskać farba uo uodćyńu źylůnkawym.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Już Plińjusz Starszy rozrůżńo gatůnek Prunus, śliwkowy[18], a Cerasus, wiśńowy[19]. We zdrzůduach uode ńigo je cytowane mynga uodmjan, ńykere ale to jedźińy warjanty, a ńykere mogły być uosobnymi gatůnkůma. Wymjyńo uůn take kej Aproniana, Lutatia, Caeciliana atd. Dźeli je podug szmaku, włůnczajůnc sam dulcis (słodke) a acer (ćerpke)[20]
Idźe we swych szrajbůngach ańi dali, kedy godo, co podwjela rzimski kůnsul Lucius Licinius Lucullus pokonoł Mitradytůw we 74 roku p. Chr., Cerasia... non fuere in Italia, “Ńy bůło trziśńowych strůmůw we Italiji”. Podug ńigo, Lucullus sprowadźił je ze Pontu a po 120 lotach rozplywiły śe po cołkij Ojropje a Wjelgij Brytańiji.
Naśůnka kupy zort amlarowych uostoł znejdźůne we Epoce Brůnzu a rzimskich stanowiskach archyjolůgicznych po cołkij Ojropje. Uodńeśyńa do “słodkich” a “gorzkich” wspjyrajům uobecno teza, co “słodko” bůła Prunus avium; ńy mo bowjym inkszych kandydatůw postrzůd znajůmych wiśńi. We 1882 roku Alphonse de Candolle wskozoł co naśůnka Prunus avium trefjůno na na zachach uod kultury Terramare na půłnocy Italije (1500-1100 p. Chr.) a przez warstwůma uod szwajcarskich důmůw na palach[21]. Uo zdańu Plińjusza godo (z. 210):
De Candolle sugeruje, iże to co Lucullus przińůs to bůła zorta Prunus avium s Kaukaza. Pochodzyńy uodmjan Prunus avium je durś problematyczno a uodymkńynto kwestyjo. Ńykere uoźymnasto- a dźewjytnastowjeczńi botańiki przipisujům pochodzeńy amlary ze zachodńij Azyje, bazujůnc na szrajbůngach Plińjusza; zaprzeczajům tymu ale uodkryća archyjolůgiczne a uodnejdźůne naśůnka s prehistorycznyj Ojropy.
Uobecńy cuchtowane trzyśńe růżńům śe uode dźiwokich skiż tygo, co mojům wjynksze uowoce uo uobwodźe 2–3 cm. Strůmy sům chowane na karuowatych kłůnczach coby utrzimać je myńsze a łatwijsze we plonowańu.[22]
Przipisy
- ↑ British Trees Online
- ↑ Euro+Med Plantbase Project: Prunus avium
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Den Virtuella Floran: Prunus avium (po szwedzku; s map)
- ↑ 4,0 4,1 Vedel, H., & Lange, J. (1960). Trees and Bushes in Wood and Hedgerow. Metheun & Co. Ltd., London.
- ↑ Jim Conrad's Newsletter. Cherry leaf glands.
- ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- ↑ Mitchell, A. F. (1974). Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe. Collins ISBN 0-00-212035-6.
- ↑ Flora of NW Europe: Prunus avium
- ↑ 9,0 9,1 9,2 http://www.brzezna.pl/CZERESNIA.htm
- ↑ Linnaeus, C. (1753). Species Plantarum 1: 474. Online facsimile.
- ↑ Linnaeus, C. (1755). Flora Suecica, ed. 2: 165.
- ↑ Flora of NW Europe: Prunus padus
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
- ↑ Marinis, R. C. de, Rapi, M., Ravazzi, C., Arpenti, E., Deaddis, M., & Perego, R. (2005). Lavagnone (Desenzano del Garda): new excavations and palaeoecology of a Bronze Age pile dwelling site in northern Italy. In: DellaCasa, P. & Trachsel, M., eds. Wetland Economies and Societies. Proceedings of the International Conference in Zurich, 10-13 March 2004. Collectio Archæologica 3: 221–232 Available online (pdf file)
- ↑ http://www.virginiafruit.ento.vt.edu/cff.html
- ↑ 16,0 16,1 European Garden Flora; Volume IV
- ↑ Plants for a Future: Prunus avium
- ↑ Natural History Book XV Section XII.
- ↑ Pliny. Natural History Book XV Section XXX.
- ↑ N.H. Book XV Sections XXXI-II.
- ↑ Candolle, A. de (1882). Origine des plantes cultivées. Geneva.
- ↑ Panda, S., Martin, J. P., & Aquinagalde, I. (2003). Chloroplast DNA study in sweet cherry cultivars (Prunus avium L.) using PCR-RFLP method. Genetic Resources and Crop Evolution 50 (5): 489-495. Abstract


text:
ETA przeprosiyła swoje ôfiary przed swojim rozwiōnzaniym
Baskijskŏ ôrganizacyjŏ separatystycznŏ ETA przeprosiyła w piōntek za krziwdy swojich ôfiar i jejich przŏcieli w czasie swojij piynćdziesiōnt lŏt dugij kampanije przemocy dlŏ stworzyniŏ niypodległego państwa we pōłnocnyj Hiszpaniji i połedniowo-zachodnij Francyji.
Przeprosiny pojawiyły sie przed tym, jak grupa mŏ ôgłosić swoje rozwiōnzanie we mŏju, rok po tym, jak zakōńczyła swojã kampanijõ separatystycznõ bez ôddanie swojij brōni i materyji wybuchowych.
Grupa ôgłosiyła zawieszynie brōni w 2011 roku, co zakōńczyło ôstatnie zbrojōne powstanie we zachodnij Europie.
„Wiymy, iże w czasie tego dugigo ôkresu zbrojōnyj walki przinieśli my moc bōlu, w tym zniszczynia, co na nie niy ma rozwiōnzaniŏ. Chcymy pokŏzać reszpekt dlŏ umartych, skrziwdzōnych i ôfiar, co były spowodowane ôd ETA (…) Szczyrze przeprŏszōmy.” – napisała grupa we ôświadczyniu we baskijskij gazycie „Gara”.
„Patrzynie naprzōd i pojednanie to zadanie, co musi być przekludzōne we Krŏju Baskōw, coś, co już terŏz dzieje sie postrzōd ôbywateli. Potrzebne je kōnstruktywne uznanie prŏwdy, wylyczynie ran i zbudowanie gwarancyji, żeby take ciyrpiynie niy trefiyło sie już wiyncyj”.
Hiszpański regyrōnek je rŏd z przeprosin i padŏ, iże grupa była pokōnanŏ brōniōm dymokracyje.
„Ôfiary, jejich pamiyńć i jejich zŏca były nojważniyjsze we pokōnaniu ETA. ETA miała przeprosić za krziwdy szczyrze i bezwarunkowo już dŏwno tymu.” – pedziało biuro ôd Prymiera.
ETA (Euskadi Ta Askatasuna – Baskijski Krŏj i Swoboda) zaczła fungować we 1959 roku ze zgorszyniŏ i frustracyje postrzōd Baskōw, co majōm swojã włŏsnõ gŏdkã i kulturã, a co je represjōnowoł hiszpański dyktatōr gyneroł Francisco Franco.
Kampanijŏ, co niosła ze sobōm tak polityczne mordy, jak tyż zamachy bōmbowe przeciwko ludności cywilnyj, wybuchła we latach 60. XX stoleciŏ i trefiyła sie z ôdpowiedziōm reżimu ôd Franco.
Baskijskŏ telewizyjŏ ETB pedziała, iże ETA ôgłosi połne rozwiōnzanie we piyrszy weekynd mŏja.
Szczegōły majōm być podane na kōnferyncyji prasowyj we pyńdziałek ôd połedniowoafrykańskigo prawnika Briana Currina i inkszych czōnkōw International Contact Group – grupy, co pracuje na kōńcowe rozwiōnzanie kōnfliktu we Krŏju Baskōw.


text:
Duch časa wjedźe tuchwilu syły ludźi wšěch předrentnarskich starobow do tak mjenowanych tattoo-studijow, hdźež jim mjenje abo bóle wěcywustojny čłowjek wšelakobarbne juški pod kožu syka, zo krej jenož tak běži. Hdyž so koža nošerja podkóžneje wuměłskeje twórby poněčim změruje a rany zažija, wostanje wobrazk tam w najlěpšim padźe hač do kónca žiwjenja – jelizo jón njezlikwiduješ. To so čini wězo zaso z techniskej namocu.
Reporter rozblada je w Choćebuzu na Grodkowskej dróze zetkał tetowěrowaneho muža, kiž je so dał wot mustrow na serbskich jutrownych jejkach inspirěrować.
Prašenje: Z tutymi mustrami pisanja Serbja jutry swoje jejka. Čehodla sće sej Wy wjelče zuby dał na pažu tetowěrować? Muž: Tak móža je wšitcy wobdźiwować, a nic jenož moja žona …
Naše nałožki so potajkim njezhubja, ale stajnje dale wuwiwaja. Zajimawe zetkanje dožiwi reporter rozblada tež wóndano w Błótach při čołmikowanju, hdźež pyšeše wobraz Delnjoserbowki jakne bristwo młodeje žony.


text:
Bohatosć serbšćiny pokazuje so mjez druhim we wšelakorosći nałožowanja rěčnych wariantow, t.r. w indiwiduelnej wjacerěčnosći jeje rěčnikow. W kubłanskim wobłuku so dotal na sposrědkowanje
spisowneje rěče wobmjezujemy. We wšědnym dnju pak šulerjo hinak mjez sobu rěča hač we formelnych situacijach. Tole jenož za wučbu serbšćiny konsekwency nima, ale tež za bilingualnu wěcnu
resp. fachowu wučbu. Tohodla maja so w dźěłarničce rozdźěle mjez serbskej wobchadnej a šulskej rěču kaž tež mjez rěčanej a pisomnej formu pomjenować. Sylnišo hač dotal měło so w šulskej
wučbje systematizowanje registroweje kompetency zwučować: Kotra rěčna warianta ma so w kotrej komunikaciskej situaciji nałožować a što su rěčne rozdźěle mjez woběmaj registromaj?
dr. Jana Šołćina
Serbski institut Budyšin a Institut za sorabistiku na Lipšćanskej uniwersiće
Jako wědomostna sobudźěłaćerka Serbskeho insituta a docentka při Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity slědźi a wuwučuje dr. Jana Šołćina k slědowacym temam: • stawizny a přitomnosć hornjoserbskeje spisowneje rěče • dwu- a wjacerěčnosć • bilingualne přiswojenje rěče • fachowa didaktika serbšćiny • didaktika bilingualneje wučby
Po koncepće „2plus“ maja wšitcy šulerjo na dwurěčnych serbsko-němskich šulach aktiwnu serbsko-němsku dwurěčnosć docpěć. Wulka ličba dobrych a jara dobrych wuslědkow wobkruća wuspěch koncepta.
Zo bychu w přichodźe přepruwujomne hódnoćenja za jeho wukonokmanosć předleželi, přewjedźe so nětko we 8. lětniku zwěsćenje rěčneho stawa w serbšćinje. Prěni pilotowy přeběh je w tutym šulskim
lěće na třoch šulach planowany. Dźěłarnička je wotewrjena za wšitkich zajimowanych wučerjow, zo bychu so informowali wo ramikowych wuměnjenjach a modalitach kaž tež wo wobsahu
přepytowanjow.
Manuela Smolina I Jadwiga Kaulfürstowa
Rěčny centrum WITAJ
Manuela Smolina je wědomostna sobudźěłaćerka a wotrjadnica w Rěčnym centrumje WITAJ. Do toho wuwučowaše jako wučerka za němčinu a serbšćinu na wyšej šuli w Pančicach-Kukowje a na Serbskim gymnaziju Budyšin. Wona je mjez druhim zamołwita za spřistupnjenje zakładow serbskeje gramatiki a ortografije za šulsku potrjebu. Dalše ćežišćo jeje dźěła je koncipowanje a nadźěłanje zakładow za certifikowanje serbskorěčnych kmanosćow po Europskim referencnym ramiku za rěče. K tomu eksistuje wosebita webstrona za zajimcow, kotřiž wuknu hornjo- abo delnjoserbšćinu. Nimo toho je zapřijata do přihotow za zawjedźenje zwěsćenja rěčneho stawa w serbšćinje we 8. lětniku.Jadwiga Kaulfürstowa je wědomostna sobudźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ. Do toho skutkowaše sorabistka a hudźbna wědomostnica jako doktorandka w Serbskim instituće. W rěčnym centrumje dźěła na polu serbskorěčneho kubłanja w předšulskim wobłuku. Mjez druhim je wudźěłała zakładny spis za kubłarki a kubłarjow „Katalog kwalitatiwnych kriterijow k spěchowanju a posrědkowanju serbskorěčnych znajomosćow w dźěćacych dnjowych přebywanišćach w Sakskej“. K jeje nadawkam słušeja tež wuwiwanje pruwowanskich nadawkow za certifikowanje serbskorěčnych kmanosćow po Zhromadnym europskim referencnym ramiku za rěče a přihoty za zawjedźenje zwěsćenja rěčneho stawa w serbšćinje we 8. lětniku.
Předznajomosće z hižo nawuknjenych rěčow móža so při wuknjenju dalšich rěčow wužitnje nałožować - znutřka rěčneje swójby runje tak kaž rěčne swójby přesahujo. W dźěłarničce předstaja so
přikłady za nastorki k přirunowanju rěčow, kotrež wotkrywace wuknjenje pola šulerkow a šulerjow spěchuja. Wobdźělnicy rozrisaja sami nadawki we wšelakich rěčach, pola kotrychž jim jich
serbskorěčne znajomosće pomhaja, a diskutuja móžnosće transfera za wotpowědny wučbny kontekst
prof. Grit Mehlhorn
Uniwersita Lipsk I Institut za slawistiku
Prof. Grit Mehlhorn je wot měrca 2007 profesorka za didaktiku słowjanskich rěčow při Insituće za slawistiku Lipšćanskeje uniwersity. Do toho běše wona junior-profesorka za němčinu jako cuza
rěč při Instituće za rěč a komunikaciju Techniskeje uniwersity Berlin. Wot 1992 hač do 1997 studowaše Grit Mehlhorn wuchodnu slawistiku, nałožowanu rěčnu wědomosć, wuchodo- a južnoeuropske
wědomosće na Lipšćanskej uniwersiće a na uniwersiće Tarasa Ševčenka Kiew (Ukraina) a pozdźišo w natwarjacym studiju němčinu jako cuzu rěč na Herderowym instituće Lipšćanskeje
uniwersity.
Dźěłarnička nawjaza na prašenja impulsoweho přednoška:
Oliver Sesemann
Institut za wuwiwanje kwality na šulach Schleswigsko-Holsteinskeje
Oliver Sesemann je wukubłany wučer za jendźelšćinu a geografiju. Hižo wjele lět dźěła jako studijny nawoda a krajny fachowy poradźowar za předmjet geografija kaž tež jako krajny fachowy
poradźowar za bilingualnu wučbu při Instituće za wuwiwanje kwality na šulach Schleswigsko-Holsteinskeje. Wón organizuje mjeztym 9. Krajny fachowy dźeń za bilingualnu wučbu.
Wosebje w Americe a w Jendźelskej, ale tež w zapadnej Němskej, so kedźbliwosć dźeń a bóle w šulskej wokolinje zadomi. Wuwili su so wšelakore programy a wučerjo kaž tež šulerjo rozprawjeja wo dobrych wuskutkach: mjenje mylenjow a konfliktow, přijomniša wuknjenska atmosfera, wjace měra a wjesela. By kedźbliwosć tež našim serbskim šulam tyła? Prjedy pak hač móžemy ju jako wučerjo šulerjam zbližić, dyrbimy ju sami za nas wotkryć a ju trenować. W tutej dźěłarničce zeznajomimy so ze wšelakorymi zwučowanjemi kedźbliwosće, kotrež hodźa so w krótkej a dlěšej formje jara jednorje do wšědneho dnja zatwarjeć a tohorunja (pozdźišo) ze šulerjemi w šuli přewjesć. Wšitcy su wutrobnje na kurs přeprošeni - znajomosće njejsu žane trěbne.
Dušan Šołta
swobodny docent za serbšćinu a meditaciju z Drježdźan
Dušan Šołta je wukubłany wučer za serbšćinu, chemiju a matematiku a dźěła jako docent za serbšćinu na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće. Wot lěta 2012 do 2015 je w meditaciskim centrumje
Plum Village w Francoskej žiwy był a so do praksy kedźbliwosće zanurił. Po tym je wjele dalšich kursow, dźěłarničkow a dalekubłanje w zwisku z kedźbliwosću a meditaciju wopytał. W
Drježdźanach přewjedźe kursy kedźbliwosće za studentow a šulerjow a je wotewrjenu meditacisku skupinu załožił.
We dźěłarničce předstaja a wupruwuja so na zakładźe teamoweho wobdźěłanja wuzwoleneho teksta strategije k samostatnemu planowanju a k samostatnej regulaciji swójskich wuknjenskich procesow
šulerjow. Při zhromadnym přeběhu teamoweje struktury wuswětla so strategije dobreje wuknjenskeje klimy, skutkowneje motiwacije a koncentracije. Dale zwučuja so techniki k wobstaranju,
předźěłanju a ke korekturje čitanskich informacijow. Wosebje interpretacija čitaneho, reflekciska rozmołwa a wěcna diskusija steja w srjedźišću dźěłarnički. Wobdźělnikam předstaja a
spřistupnja so zdobom načasne kooperaciske a komunikaciske techniki wotewrjeneje wučby serbšćiny 2+.
Daniela Knoblichowa
Sakski krajny zarjad za šulu a kubłanje
Daniela Knoblichowa je fachowa wukubłanska wjednica w fachowej didaktice serbšćina a němčina při Wučenskim hamće za zakładnu šulu Krajneho zarjada za šulu a kubłanje (LaSuB), wotnožka
Drježdźany. Nimo toho je fachowa poradźowarka za serbšćinu po koncepće 2plus a serbšćinu ISL (intensiwne wuknjenje rěče) při LaSuB, wotnožka Budyšin.
Kotru rólu hraja kubłanske medije ze wšelakimi rěčnymi wersijemi w modernej wučbje? Na čim spóznajemy dobry film za wučbu? Za kotre předmjety a temy su dalše medijowe produkcije trěbne?
Wuchadźejo z nazhonjenjow wobdźělnikow dźěłarnički ma dosć časa być, prašenja zhromadnje wobšěrnje diskutować. Hódnoćenje prěnich předležacych projektowych přikładow serbsce synchronizowanych
medijow ma so do rozmołwy zapřijeć. Nic cyle njesebičnje wočakuje nawoda tuteje dźěłarnički pokiwy, ideje a dalše namjety wobdźělnikow, do kotreho směra móhł so projekt dale wuwić a kak sami
aktiwnje sobu skutkuja.
Wolfram Wiezorek
Medijowy pedagogiski centrum Budyšin
Wolfram Wiezorek je wukubłany fachowy wučer za geografiju a stawizny a podawa nimo toho mjeztym nimale 30 lět tež informatiku na jednej Budyskej wyšej šuli. Wot 1994 nawjeduje wón něhdyši wokrjesny medijowy centrum a je dźensa koordinator teama medijoweho pedagogiskeho centruma wokrjesa Budyšin. Nimo mnohich medijowych projektow, prewencije a poradźowanja, je jedne ćežišćo jeho skutkowanja aktiwna podpěra wužiwanja tradicionalnych a modernych medijow we wjace hač 130 šulach wokrjesa. Mnohim wučerjam je wón jako wuspěšny dalekubłar kołowokoło temy medije a z tym zwjazanymi šulskimi wuwićemi znaty. Nimo toho je wón jako fachowy redaktor, kameramuž, producent abo koordinator za zestajenje cyłeho rjada regionalnych, tež serbskich medijowych produkcijow a kubłanskich medijow zamołwity.
Dźěłarnička nawjaza na dźěłarničku Teamteaching – móžnosće a hranicy z lěta 2017 a bazuje tohorunja na publikaciji Kerstena Reicha a Meike Kricke „Teamteaching – eine Kultur des Lehrens und
Lernens“. W dźěłarničce předstajeja so přikłady teamteachinga z praksy, wosebje nastupajo zhromadne zrozumjenje teamteachinga, planowanje, přewjedźenje a refleksija zhromadneho wuwučowanja.
Na tutym zakładźe diskutuja so wuzwolene standardy teamteachinga, kotrež měli na serbskich šulach měritko profesionelneje praksy być.
Diana Šołćina I Beno Hoyer
Serbska wyša šula “Michał Hórnik” Worklecy
Diana Šołćina je wukubłana wučerka za stawizny a sport. Wona wuwučuje na Serbskej wyšej šuli “Michał Hórnik” Worklecy nimo toho towaršnowědu a skutkuje po wotpowědnym dalekubłanju jako poradźowaca wučerka.Beno Hoyer je wukubłany wučer za stawizny a nabožinu. Won wuwučuje na Serbskej wyšej šuli “Michał Hórnik” Worklecy nimo toho towaršnowědu.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com


text:
Podobne artykuły
-
LIGA OKRĘGOWA
GW Katowice
Grupa I Górnik Brzeszcze - Inkom Pszczyna 2:0 (1:0), Kontakt Czechowice - Górnik Jaworzno 1:3, Walcownia Czechowice - GKS II Katowice 1:1 (1:3), Sokół Wola - LKS Bestwina 2:2 (1:0), Iskra Pszczyna -
-
LIGA OKRĘGOWA
GW Katowice
Grupa I Walcownia Czechowice - Instal Katowice 2:2, Inkom Pszczyna - Górnik MK II Katowice 1:1, Kontakt Czechowice - Sokół Wola 2:2, Górnik Brzeszcze - Iskra Pszczyna 3:2, Górnik Jaworzno - Polonia Ł
-
LIGA OKRĘGOWA
GW Katowice
Grupa I Iskra Pszczyna - Inkom Pszczyna 0:0, Polonia Łaziska - Sokół Wola 1:1, Wawel Wirek - Instal Katowice 2:1, Zgoda Bielszowice - Walcownia Czechowice 2:1 (2:1), Naprzód Lipiny - Kontakt Czechowi


text:
Nagroda Nobla zaś na Ślōnsku
Olga Tokarczuk była uhōnorowano literackōm nadgrodōm Nobla za rok 2018.
Akadymijo Szwedzko postanowiyła prziznać Nadgroda Oldze Tokarczuk „za fantazyjo narracyjno, co ze yncyklopedycznōm pasyjōm reprezyntuje przekroczanie granic jako forma życio”.
Tokarczuk narodziyła sie we Sulechowie na Dolnym Ślōnsku. Jak jij było 11 lot, to przekludziyła sie ze ôjcami do morawskigo Ketrza, kaj skōńczyła liceum. Na Uniwersytecie Warszawskim sztudiowała psychologijo.
Po sztudyji robiyła za psychoterapeutka we Wałbrzichu, a jak zaczła robić ino za pisarka, to przekludziyła sie do Nowyj Rudy. Dzisiej durch miyszko na Dolnym Ślōnsku i dzieli swōj czas miyndzy Wrocław i Krajanōw.
Jeji piyrszy rōman, „Podróż ludzi księgi” (Rajza ludzi ksiyngi) ze 1993 roku dostoł nadgroda Polskigo Towarzistwa Wydowcōw Ksiōnżek. Jeji trzeci rōman, „Prawiek i inne czasy” (Prawiek i inksze czasy) bōł nōminowany do Nadgrody Literackij „Nike”, a autorka dostała za niego Paszport „Polityki”.
We 2007 roku ôpublikowała rōman „Bieguni”, co za niego dostała Nadgroda Literacko „Nike” we 2008 roku, a we 2018 – społym ze Jennifer Croft, tumaczkōm na angelski jynzyk – Miyndzynorodowo Nadgroda Bookera.
Latoś, przi ôdbiyraniu hōnorowego ôbywatelstwa Wrocławia pedziała:
„Joch je federalistka i regiōnalistka, wierza w Europa zjednoczōnych regiōnōw i marzi mi sie Polsko Republika zdecyntralizowano, co mo siyła we swojij rozmajtości. Wierza tyż we ruchōmy ukłod rozmajtych warstw naszyj tożsamości, co sie niy eliminujōm, ale wzajymnie dopołniajōm. Idzie być we jednym czasie Europejkōm, Polkōm, Dolnoślōnzoczkōm, a tyż wrocławiankōm”.
Tokarczuk to drugo literacko noblistka ze Ślōnska i drugo kobiyta – noblistka ze Ślōnska. We 1912 roku we dziedzinie literatury nadgrodzōny bōł Gerhart Hauptmann, a we 1963 we dziedzinie fizyki Nadgroda dostała Maria Göppert-Mayer.
Ilustracyjo na wiyrchu: Olga Tokarczuk, fot. Borys Nieśpielak / DeFacto, CC BY-SA 4.0


text:
W juniju chcedźa w Čornym Chołmcu nowu pěstowarnju twarić započeć
Čorny Chołmc (AK/SN). Za zažne dźěćace kubłanje na wsy maja so wuměnjenja w Čornym Chołmcu přichodnje wo tójšto polěpšić. To rjekny přirjadnica Budyskeho krajneho rady Birgit Weber tam wčera na městnje, jako přepoda přizwolenje spěchowanskich srědkow za tamnišu nowu pěstowarnju „Krabat“. Projekt płaći 1,9 milionow eurow. Z toho přewozmjetej Dźěłaćerske dobroćelstwo (AWO) jako nošer a město Wojerecy něhdźe poł miliona eurow. 1,4 miliony eurow dóstanu ze sakskeho spěchowanskeho programa za witalne wjesne srjedźišća. Spočatk junija chcedźa twarić započeć, zdźěli nawoda twarskeho wotrjada města Wojerec Dietmar Wolf. Wón liči z tym, zo móhli nazymu 2021 zaćahnyć.


text:
Beschreibung
Wosrjedź črjódki čerwjenych, brunych, čornych, běłych a čornoběłych šipjerkatych kokošow wjedźe honač Bobi spokojne žiwjenje. Měr a pokoj knježitej na dworje wowki Katy-Marki, doniž … haj, doniž so jednoho dnja dalši honač z jejka njewudypa. Putki nimaja Bobija hižo zańč. Jich nowy kral rěka Pawl, a kóžda chce so jemu lubić. Tole njemóže sej Bobi lubić dać! Hněwny storči Pawla z kokošaceho rěbla do hownow. Z tym je bój wo prědnosć na kokošacym dworje zahajeny. Štó jón dobudźe a što so při tym wšo stanje, zhonja dźěći wot 5 lět w nowej lóštnej powědce Jurja Kocha. Pisajo za najmłódšich njelutuje awtor ze žortom a šibawosću. Při tym swoje ideje přewšo wobrazliwje zwuraznja. Błyšćate barbne ilustracije wotpowěduja wuběrnje wašnju Kochoweho powědanja. Kniha je chłóšćenka za wuši a woči młodych, ale tež staršich čitarjow.
Čitanski wurězk
Jednoho dnja rano zahe, tak wokoło napoł šesćich, abo napoł pjećich, prajmy ... jara, jara zahe, steješe Pawl w kurjencu na kokošacym rěblu a spěwaše: »Kikerikiii a kikerikuuu, čakajće putki, ja hižo duuu!«
»To by so ći tak lubiło«, rjekny sej Bobi. Wón zleća tohorunja na kokošacy rěbl.
Pawl naćahowaše šiju a chcyše runje druhu štučku rańšeho spěwa zaspěwać: »Kikerikooo a kikerikaaa ...«
W tym wokomiku storči Bobi swojeho konkurenta z rěbla. Pawl so zasrěbny, zo bě wot kikerikaaa jenož ...aaa słyšeć a zleća z rěbla.
Bobi so směješe a placaše z křidłomaj. Wón so nadźiješe, zo so tež kokoše z cyłeje šije směja, hdyž widźa, kak so Pawl w hownach wala. Hdyž so mjenujcy kokoše směja, njemóže žort wjetši być hač je. Ale wot tych čerwjenych, brunych, čornych, běłych a čornoběłych šipjerkatych kokošow so jenož jedna zasmja. To bě ta, kotraž bě towaršku wusměšowała, zo je kawka a za Pawla přemałka.
Honač Pawl so zhraba, wutřase sej křidle a přemyslowaše, kak by so na Bobiju wjećić móhł. Wón wulahny plan, kajkiž njebě so w kokošacym swěće hišće ženje wulahnył.


text: Amsterdam (kh/SN). Nižozemska narodna koparska wubranka je wčera při swojim comebacku na wulkim jewišću tež swoju druhu hru europskich koparskich mišterstwow (EM) dobyła a prěnje městno w skupinje C přewzała. Nawjedowani wot trenarja Franka de Boera podachu so jeho chowancy po wothwizdanju na čestne koło po Amsterdam-arenje. Ze sylnej ofensiwnej kopańcu je team „Oranje“ dočasnje wosmifinale EM docpěł. Nižozemjenjo běchu so z 2:0 suwerenje přećiwo Awstriskej přesadźili. Tak zdobywaja sej sydom lět po poslednim wobdźělenju na wulkim koparskim turněrje dale a bóle rólu faworita. Memphis Depay přetwori w prěnim połčasu jědnatku, a Denzel Dumfries třěli w druhim połčasu 2:0.


text:
Snooker
Snooker jo billardowa sportowa družyna, kenž jo nastała w 19. stolěśu w Indiskej. Cil graśa jo z pomocu jadnogo queue (kija) a jadnogo grajnego bala 15 cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Billard jo se prědny raz grał w 16. stolěśu. W toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był. Blida njejsu měli bandy a tak bala su padali, gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli, na zemju. A teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći.
W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.
Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.
Swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe. Groni se, až mě jo nastało, gaž jo Chamberlain něga někomu gronił, až jo špatnje, "kaž snooker", grał.
Prědne oficialne zasady su se pisali 1882 w Ootacamunźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, jo 1885 w Indiskej Chamberlaina zmakał a pón snooker do Engelskeje pśinjasł. Jo pitśku casa trało, až prědne turněry su se organizěrowali. 1916 jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a Joe Davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe 1927. Dobywaŕ jo teke Davis był, kenž jo myto wót 6,10 £ domoj wzeł. Niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był, nejwětšy break jo 60 dypkow měł. Prědny cas Joe Davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do 1946. Wón jo teke prědny był, kenž dosegnuł maximum break. W pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach 1958 až do 1963.
Wumóžaŕ jo telewizija była. Ako jo barwojta telewizija jo pśišła, redaktory wót BBC su pytali nowu sportowu družynu, kenž w barwojtych wobrazach derje wuglěda, a su wzeli snooker. Za to su 1969 nowy turněr zwónoźeli z mjenim Pot Black. Pón jo popularnosć stupiła. Wažne jo teke było prědne wusćełanje swětowego mejstarstwa 1973, což jo sport hyšći popularnjejšy cyniło. Swětowa poziciska lisćina dajo wót 1976 a 1977 jo swětowe mejstarstwo prědny raz w Crucible Theatre w Sheffielźe było, źož jo hyšći źinsa kužde lěto. Nowa generacija snookerowych grajarjow, wósebnje Steve Davis, jo pomagała sportoju tak wuspěšny byś. Wjeršk popularnosći jo było finale swětowego mejstarstwa 1985 mjazy Steve Davisom a Dennis Taylerom, kenž su glědali 18,5 milionow pśiglědarjow, což jo až do źinsa nejwuša kwota sportowego wusćełanja w engelskej telewiziji.
Źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako Stephen Hendry hyšći wěcej wjelgin popularny, něnto teke w cełem swěśe, wósebnje w Chinskej, ale teke w Nimskej a we Łužycy wjele luźi lubujo snooker.
Graśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Snooker jo grany na snookerowem bliźe, kenž jo 3569 mm dłujke, 1778 mm šyroke a 851 až do 876 mm wusoke. Blido ma šesć kapsow, styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu. Dajo baulk linija 737 mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo “D”. Dajo spot abo carny spot za carne balo, pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo. Teke roga a srjejź wót D su spoty za brune, zelene a žołte balo. Nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone.
W snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu. Jaden zachopijo ze swójom queue grajne (běłe) balo wót D graś. Ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ, gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo, dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś. Pón musy na kuždy pad barwojte (njecerwjene) balo graś, ale barwa musy teke nominěrowana byś, to groni, až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom (gaž njejo widobne). Barwy maju rozdźělne gódnoty:
- žołte – 2 dypka
- zelene – 3 dypki
- brune – 4 dypki
- módre – 5 dypkow
- pinkowe – 6 dypkow
- carne – 7 dypkow
Barwy pśidu tak dłujko až hyšći cerwjene su na bliźe pśecej zasej na swóje spoty. Gaž slědna cerwjena jo źěrkowana, musy grajaŕ hyšći jadnu lichu barwu graś a pón pśiźo kóńcne graśe na barwy. Tam ma grajaŕ wšykne barwy źěrkowaś ale wót nejmjeńšeje (žołta) až do nejwětšeje (carna).
Grajaŕ tak dłujko dypki zběra, kaž bala źěrkujo bźez foulow. Taka faza, kenž grajaŕ jo pśi bliźe, ma mě “break”. Nejwětšy móžny break jo 147 dypkow a znaty ako “maximum break”. To jo wjelgin rědke. Gaž break ma 100 abo wěcej dypkow, powědamy wót “century breaka” a za kuždego grajarja dajo lisćina z wšyknymi century breakami.
Jaden frame ma kóńc, gaž wšykne objektowe bala su w kapsach a jaden wót grajarjowu ma wěcej dypkow. Pón taki jo frame dobył. Gaž matej wobej samsku licbu dypkow (wjelgin rědke), grajotej “respotted black” (engelski za: zasej na spot scynjone carne). Pón carne balo jo zasej na spośe a grajarja zachopijotej wót D wopytaś carne balo źěrkowaś. Ten, kenž to docyni, dobywa frame. Grajaŕ ma teke móžnosć frame wóstajiś, gaž njamóžo bźez foulow pśeśiwnika dobyś. Takej situaciji se groni w snookerowem sporśe “snooker trjebaś”. Jaden snooker jo pón, gaž njedajo korektne balo, kenž móžoš połnje trjefiś, dokulaž druge balo lažy mjazy takima. Cesto jo w snookerje notne drugego snookerowaś, to groni snookery konstruěrowaś a tak fouly wunuźiś, což k tomu wjeźo, až grajaŕ ma wěcej dypkow a tak zasej móžnosć dobyś. Jaden foul jo, gaž:
- grajaŕ trjefijo wopacne balo
- grajaŕ źěrkujo wopacne balo
- grajaŕ žedne balo njetrjefijo
- grajne balo pada do kapsy
- grajaŕ dotyknjo jadno balo (teke z drastwu)
- a wjele wěcej
Za foul dostanjo pśeśiwnik tak wjele dypkow, kaž nejwuše balo, kenž jo inwolwěrowane było, ma, ale nanejmjenjej styri dypki.
“Match” jo mě za graśe, kenž grajotej a w kótaremž zwětšego někotare frame su se wuběźowane. To licymy ako to:
- Best of 3 - ten, kenž ako prědny dwa dypka ma, dobywa
- Best of 5 - ten, kenž ako prědny tśi dypki ma, dobywa
- Best of 37 - ten, kenž ako prědny 19 dypkow ma, dobywa a.t.d.
Snooker graju normalnje w někotarych “sessionach”. Normalny session ma wósym frame a jadnu pśestawku pó stwórtem frame z mjenim “midsession interval”. Dłujke matche, ako w swětowem mejstarstwje, mógu měś tśi abo styri sessiony a traju někotare dny.
Dajo wjele wěcej pšawidłow, kenž how njejsu zapśimjone. Za kompletne zasady (w nimskej rěcy) pšosym glědajśo na http://www.billard-union.de/downloads/3.4spielregelnsnooker.pdf
Turněry[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W snookerje dajo dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim. W turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś. To su aktualnje:
- Swětowe mejstarstwo (World Championship)
- UK Championship
- World Open (něga Grand Prix)
- Welsh Open
- China Open
- Shanghai Masters
- Northern Ireland Trophy
- Wuxi Classics
- German Masters
Turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje, kenž su pśepšosone (cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje). Nejwažnjejšy pśikład jo Masters. Ale jo teke raz German Open w Fürth był.
Znate grajarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
How jano jadna lisćina z prědnymi 16 grajarjami poziciskeje lisćiny [staw maj 2011] (take 16 njemuse se kwalificěrowaś za turněry poziciskeje lisćiny):
- Mark Williams (Waliziska)
- John Higgins (Šotiska)
- Mark Selby (Engelska)
- Ding Junhui (Chinska)
- Neil Robertson (Australiska)
- Alister Carter (Engelska)
- Shaun Murphy (Engelska)
- Stephen Maguire (Šotiska)
- Judd Trump (Engelska)
- Graeme Dott (Šotiska)
- Ronnie O’Sullivan (Engelska)
- Mark Allen (Engelska)
- Peter Ebdon (Engelska)
- Matthew Stevens (Waliziska)
- Jamie Cope (Engelska)
- Stephen Hendry (Šotiska)
Aktualny swětowy mejstaŕ jo John Higgins.
Reference[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Pěčkec stadło wowcow cil suroweho nadpada było
Sernjany (SN/MWj). Hrózbne wobrazy skićachu so Józefej Pěčce minjenu sobotu rano, jako w swojim 180 wowcow wopřijacym stadle na kromje wsy, něhdźe sto metrow wot prěnich bydlenskich domow zdalene za prawym hladaše. W nocy bě tam wjelk elektriski płót přeskočił, w stadle surowje zachadźał a po wšěm zdaću kaž wot kreje wopojeny wjacore wowcy zakusał. Někotre ležachu na pastwje, dalše namakachu Józef Pěčka a jeho swójbni pozdźišo na druhich městnach w bliskosći na łuce. Jednu wuhladachu samo direktnje před jednym z nowonatwarjenych jednoswójbnych domow do směra na Róžant. Při bliskim lěsku zwěsćichu wowcu, kotraž bě hišće žiwa, kotrejž pak nutriny z brjucha wisachu. Ju su pozdźišo wot jeje čwělow wumóžili. Wulki dźěl skoćatow bě před wjelkom ćeknyć spytał. Při tym padny jedna do rěčki, njemóžeše so hižo z njeje wuswobodźić a so we wodźe zatepi.


text:
Skopje
Skopje (makedonsce Ckoпje) je stolica a najwjetše město Sewjerneje Makedonskeje. Ze swojimi 540.000 wobydlerjemi móže so Skopje zarjadować do srěnjowulkich městow Europy a je tróšku wjetše hač Lipsk.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město Skopje so prěni raz naspomni přez Klaudiusa Diolomeja pod swojim starym mjenom Skupi. W třećim lětstotku do Chrystusa bu Skupi wot Dardancow załoženy, pozdźišo, z přijězdom Romancow, bu Skupi z dźělom Romskeho mócnarstwa. W tutej dobje rozkćě město mócnje na wšelakich polach a bu z wažnym cyrkwinskim srjedźišćom ze sydłom biskopa. W lěće 518 bu město přez wulke zemjerženje zničene. Hač do dźensnišeho dnja pak su rjane romske twarjenja kaž zjawne kupjele a amfiteatry w měsće dodźeržane. Po zemjerženju běše město swoje wobličo dospołnje zhubiło a je nastało město Justiniana prima. Na kóncu 6. lětstotka zasydlichu so słowjanske kmjenje z Karpatow. Wokolina Skopja bě wot kmjenow Beregheziti wobydlana, kiž spožčichu městu nowe mjeno Skopje.
Dnja 26. julija 1963 zemrě jako wuslědk ćežkeho zemjerženja mjez 1.000 a 1.100 ludźi, mjez tym zo bu znajmjeńša 3.000 ranjenych. 200.000 ludźi wosta bjez swojeho domu. Njeposrědnje po zemjerženju rjekny prezident Juhosłowjanskeje Josip Broz Tito: „Skopje njewidźanu katastrofu dožiwi, ale budźe znowa natwarjene. Skopje so stanje z hordosću bratrowstwa a jednoty, juhosłowjanskeje a swětoweje solidarity.” Dźensa naspomnja hišće ruiny stareho dwórnišća na katastrofu.
Wot lěta 1991 je Skopje stolica njewotwisneje Republiki Makedonskeje.
Partnerske města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bradford, Zjednoćene kralestwo, wot 1961
- Dijon, Francoska, wot 1961
- Drježdźany, Němska, wot 1967
- 1971: Tempe, Arizona, USA
- 1971: East York, Toronto, Kanada
- 1973: Roubaix, Francoska
- 1974: Waremme, Belgiska
- 1982: Nürnberg, Němska
- 1983: Ech Cheliff, Algeriska
- 1985: Nančang, Chinska
- 1985: Manisa, Turkowska
- 1985: Suez, Egyptowska
- 2001: Pittsburgh, Pennsylvania, USA
- 2003: Istanbul, Turkowska
- 2005: Lecce, Italska
- 2005: Craiova, Rumunska
- 2006: Blagoewgrad, Bołharska
- 2006: Běłohród, Serbiska
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W tehdyšim osmaniskim Üskübje narodźi so w lěće 1910 Agnes Gonxha, pozdźišo znata jako rjadniska sotra a misionarka Mać Tereza.


text:
Ličba dotal wotzamknjenych wukubłanskich zrěčenjow je lětsa w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu zaso niwow kaž do koronapandemije docpěła. To je pozitiwna powěsć z Drježdźanskeje rjemjeslniskeje komory.
Drježdźany (SN/at). 529 młodych ludźi je so hač do kónca apryla hižo rozsudźiło, zo chcedźa so po wuchodźenju šule we wuchodosakskim rjemjeslnistwje wukubłać dać. W ličbje ma Drježdźanska rjemjeslniska komora spad za přewinjeny, kotryž dyrbjachu loni w fazy prěnjeje žołmy koronapandemije dla zwěsćić. Před lětom předležeše z mjenowaneje přičiny 435 podpisanych wukubłanskich zrěčenjow we wuchodnej Sakskej. Dopokaz wróćenja k wěstej dokoronowej normaliće dowola přirunanje z aprylskej ličbu před lětomaj. Tehdy bě dohromady 512 žonow a muži wukubłanske zrěčenje z tudyšimi rjemjeslniskimi zawodami kruće wotzamknyło.


text:
Francek Fyrtok, 5.09.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Kocyndrze!
Ale ci to była szarpaczka, jak farōna. Praliśmy plugawych szwobōw, bo se myśleli, iże jyno lo nich jest miejsce na Ślōnsku. Z ruły, z zōmerwerkōw wszyscychmy wyszli, libsty zostawili, i wio do pucōwki. Nasze kobiety sōm roz dobre. W Piekarach jedna kobieta chlasła zielōnki w gymba to sie dziepiero w Raciborzu przewrōcił. Że Sicherheitswehra dostała hierajn, radowali sie wszyscy, i moja staro wołała do koleksōw: „ot lej!” Lolichmy, aż w Rudnych Piekarach jedyn z rechtorōw dostoł prowdziwej biegunki.
Ô rechtorach trza ekstra napisać. Rechtory mieli szczyńście, jeśli mieli zdrowe nogi. Sadzili bez płoty i łōnki, bo jak szarpaczka to szarpaczka a rechtor chce mieć cołke kości. Bezmała kożdy nauczyciel zrobił se przed siebie ausflug. Uciekali jak tyn byk wyngerski, co mu chłop papryki posuł na ôgōn z tej drugej strōny. To było tak: Wynger gnoł roz byka na jarmak, ale uparł sie i nie chcioł iść, niby tyn byk. Poradzili ludzie chłopu aby mu majtnōn trocha papryki. Miołeś widzieć, jak byk sadził! Chłop nie mōgł nadōnżyć i dechu mu już brakło. Ale nie głupi chłop majtnōn se też papryki i potym tak gnoł, pryndzej jeszcze niż byczek. Tak też gnali nauczyciele skirz tej szarpaczki.
Joch zawsze mōwił, iże Niymiec jyno kija sie boji. Szarpaczka pokazała Niymcōm na ich własnym ôbartlu, że kij mo dwa kōńce, a murzin jest czorny kej sie napije czernidła. Skirz tego kija zycherka w Mysłowicach przisiyngała, że już nigdy zielōnych galot nie ôblecze. Bo Niymiec bardziej sie boji kija niż kanōny. Moja staro skirz tego prosi: Boże, dej wojny niewojny, jyno tako mało szarpaczka choć roz na miesiōnc. Ale jakby tak co miesiōnc była szarpaczka, to by sie kożdy Niymiec musioł kupić papryki.
Sicherhajtka jest przetrzepana. Należała ôna do rzeczy, kere sōm, a kerych niyma. Była policjōm i nie była policjōm. Szukała niby łotrōw a sama robiła jak łotry. Matki straszyć bydōm dzieci Sicherheitkami. Berchmōn ślepra sprzezywo Sicherheitkōm, a mōj piesek już sie nazywo Sicherheitka i cieszy sie.
Moja libsta sztudyruje też na redaktora bo napisała mi take pismo polityczne:
Najmilejszy ty mōj Fyrtocku!
Przeboc iże ci tak zaros pisa, ale ci tez inacej nie moga, bo jak tez tyn Kocynder Twoje widowisko wymalowoł, a jo ciebie ôbocyła, toch myślała, iże mi dusycka do kecki uciece. Takeś mi sie zaros spodoboł. A niech mi tam godo wto chce co chce, ty mi sie jednak ôgnisto podobos. A za mie sie tez
nie musisz wstydzić, bo jo jest gryfno i sykowno dziołcha, choć tam nie mōm nosa na fleku i dwa zymby mi brakujōm. Z tymi zymbami było tak: jakech we szkole zawołała na moja kamratka „Jadwiś”, to rechtor strzelił mie w pysk, az mi dwa zymby wyleciały. Ôn chcioł, abych wołała „Hedel”. Nasi mamulka pośli do niego, ale im sie to nie ôpłaciło, bo ich sprzezywoł polnische Sau, aze im sie wszystkego ôdechciało.
Choć mi siarcysty rechtor wybił zymby, toch sie jednak jesce Niymcowi spodobała. Rozech sła z miasta. Miałach nowe szaty i bardzoch w nich przeciskała. Nie trwało długo, a szło za mnōm dwōch „sicherkōw”. Tyn jedyn padoł: Ich hab Zuck auf sie. Alech sie ôbrōciła na fleku i chlust go w trōmba i potym w nogi mōj drogi do Piekor. Jescech dużo przeżyła, ale to ci powiym jak sie spotkōmy. A może ty nie bydzies mōgł przijść, bo ci tyn wrōbel całe portki wydziōboł. Ale wies co? Jak mi bydzies fest psoł, to jo ci kupia nowe galoty. Jo teroz robia na grubie, ale moze już nie długo, bo mi jedyn Niymiec, co prziszeł na nasa gruba z Berlina, namowio do insej roboty. Pado, iże bych jyno jechała na banie i słuchała co Polocy godajōm i potym mu wszystko pedziała. We wiecōr bych zaś jyno musiała na drogach spiewać „Deutschland über alles” i „siegreich wollen wir Polen schlagen”. Ôbiecoł mi za to duzo piyniyndzy. Jo zawse widza tych ludzi, co majōm ta sama robota, co jo mōm mieć. Ôni sōm przijyńci na gruba, ale jyno przijdōm dwa razy na tydziyń, dostanōm ôd tego berlincyka kupa piyniyndzy, porozprowiają mu coś i idōm nazod. Nikej dostanōm ôd niego galoty, koszula, abo wusztu kyns. Wies co zrobia, powiym mu, ize ta robota zrobia i może tez wycygania jake galoty. Zarozinki bych ci je przisłała.
A ôdpis mi mōj Fyrtolicku, abo przijedź dō mnie, bo mi ôkropnie źle bez ciebie. Nie musis sie boć, bo ize jo jest porzōndno dziołcha, to ci cało wieś powie. Jak potym bydziymy do kupy, to sōm powies ize byś nigdy nie był myśloł, ze take fajniste dziołchy sōm w Piekarach. A nie zostaw mie w sztychu jakby ci tak inkso pisała.
Teroz Dobranoc, śpij Fyrtocku w smutnej dobie, niech sie Pietryna prziśni Tobie.
Psaja Ci mocno
twoja
Pietryna Kryńcifōrtka.
Jo do libsty nie pisza. Fyrtok nie jest do pisanio. To jyno Lloyd George pisze i pisze i życio mu nie styknie na pisanie. A bolszewicy zawsze go ôcyganiōm, tak jak go i jego kamratōw Niymcy cyganili z Sicherheitkōm. Anglicy, jak pedzioł Hoffmann, zgodzili sie na zielōnkōw na Gōrnym Slōnsku. Teraz Sicherhejitka godzi sie na Anglikōw i woło im „hoch!”
Jeślibyś mioł jako staro flinta to mi jōm prziślij, bo zajōnce dobrze smakujōm.
Francek Fyrtok.


text:
Berlin (B/SN). Za wěrjomnosću a statusom cyrkwjow w Němskej praša so přiběrajcy prelat a nawoda komisariata němskich katolskich biskopow w Berlinje Karl Jüsten. Tež cyrkej steji před dospołnje nowymi wužadanjemi, ale Jüsten je přiwšěm optimistiski, zo móže wona swój wid politice přeswědčiwje posrědkować. „Nimo powšitkowneje sekularizacije stej wěrjomnosć a status cyrkwje seksualnych znjewužiwanjow dla přiběrajcy do prašenja stajenej ... Mamy politice naše předstawy wo mandźelstwje a swójbje sylnišo sposrědkować“, wuzběhny 60lětny zastupjer Berlinskich biskopow napřećo katolskej powěsćerni KNA.
Nuncius namołwja k jednoće


text:
Na wopyće w redakciji tydźenika Nowy Casnik w Choćebuzu
Tydźensce dóstawaja Serbja w Delnjej Łužicy Nowy Casnik do domu, kotryž wuchadźa w Ludowym nakładnistwje Domowina. Kotre tradicije medij ma a kak wón delnjoserbske žiwjenje sobu wobwliwuje, wo tym je so Alfons Wićaz rozmołwjał ze šefredaktorom tydźenika Gregorom Wieczorekom.
Što woznamjenjatej Wam Nowy Casnik a Delnja Łužica?
G. Wieczorek: Za Delnju Łužicu je Nowy Casnik najstarši medij, samo někotre měsacy starši hač „Cottbusser Anzeiger“. Naš tydźenik je 1848 prěni raz wušoł. Wón měješe w běhu lět wšelake pomjenjowanja, kaž na přikład „Serski Casnik“, Bramborski Casnik“, „Bramborske Nowiny“ a dalše. Cyła wokolina bě tehdy hišće jara serbska. Zwonka Choćebuza serbskosć přewahowaše. To je dźěl kulturnych stawiznow Delnjeje Łužicy. Za mnje wosobisce je Nowy Casnik dźensa medij, kotryž chce wudźeržować zwiski ze serbskim zhromadźenstwom. Wón je forum tych, kotřiž so k serbstwu wuznawaja a serbsku rěč pěstuja. Tydźenik słuži dźensa małej cilowej skupinje a je jej zdobom najwažniši medij.


text:
Paramore
Paramore to je amerikańsko muzyczno skupina, kero gro muzyka ze zorty alternatywny rok (podug ńykerych zdrzůdeł pop punk). Zołożůno we 2004 roku bez Hayleya Williamsa.
Muzykanty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uostatńi znůmy skłod zespołu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Hayley Williams – śpjyw, fortepjůn
- Taylor York – gitara
- Jeremy Davis – basowo gitara
Byłe człůnki skupiny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Hunter Lamb – gitara
- John Hembree– basowo gitara
- Jason Bynum – gitara
- Zac Farro - szlagcojg
- Josh Freese – szlagcojg
- Josh Farro – gitara elektryczno


text:
Acory
Acory (portugalsce Ilhas dos Açores, „Jatřobowe kupy“) su k Portugalskej słušaca skupina kupow w Atlantiskim oceanje. K Acoram słuša dźewjeć hłownych a wjacore mjeńše kupy, kotrež nadeńdu so něhdźe 1400 kilometrow zapadnje europskeje twjerdźe. Najkrótša distanca do Sewjerneje Ameriki wučini 1930 kilometrow (Nowofundlandska).
Acory tworja awtonomny region Portugalskeje (Região Autónoma dos Açores) z něhdźe 250.000 wobydlerjemi a přisłušeja jako tajka tež Europskej uniji. Cyłkowna přestrjeń kupow wučini 2333 kwadratnych kilometrow. Najwjetša a hłowna kupa Acorow je São Miguel, hdźež nadeńdźe so tež město Ponta Delgada, zarjadniske sydło regiona a uniwersitne město.
Geologisce su kupy dźěl Srjedźoatlantiskeho hrjebjenja a leža při hranicy Europskeje a Afriskeje platy. Najzapadnišej kupje Flores a Corvo słušeja hižo k Sewjeroameriskej plaće. Wulkan Pico na kupje ze samsnym mjenom je z 2351 najwyši wjeršk Acorow a zdobom cyłeje Portugalskeje.


text:
Kigali
Kigali je stolica a najwjetše město srjedźnoafriskeho kraja Ruandy. Leži wosrjedź kraja při rěce Kagery we wysokosći mjez 1.433 a 1.645 m a ma wokoło 1,2 mio. wobydlerjow. Kigali namaka so jenož sto kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje jara miła.
Město bu hakle w lěće 1907 wot němskeho rezidenta Richarda Kandta mjez dolinu rěki Nyabarongo a horomaj Jali a Kigali załožene. Hač do lěta 1916 bě Kigali dźěl Němskeje wuchodneje Afriki. Po njewotwisnosći Ruandy w lěće 1962 bu Kigali stolica noweho stata.
Ludomordarstwo lěta 1994 zahaji so w Kigaliju; w měsće samym zamordowachu so w běhu jenož sto dnjow wjace hač 100.000 ludźi.


text:
Maurytańijo
Maurytańijo(arab. موريتانيا Muritanija, uoficjolne mjano Islamsko Republika Maurytańsko arab. الجمهورية الإسلامية الموريتانية Al-Dżumhurija al-Islamija al-Muritanija) – państwo we půłnocno-zachodńij Africe, nad Atlantyckim Uoceanem. Grańica mo s Synegalem, Mali, Algeryjům a Zachodńům Saharům. Wjynkszo tajla kraju to pustynne teryny Sahary.
Prawo sam je miszůngem islamskigo prawa a francuskigo Cywilnygo Kodeksu.
Maurytańijo je ubogim krajym, kerygo gospodarka je uoparto o bauerstwo (we dolińe rzyki Synegal) a łowjyńy rybůw, dochody dowo tyż fedrowańy rudůw żyloza. Krům żyloza, dobywo śe sam naftowo ropa (ze podmorskich złożůw), złoto, mjydź a gips.