text:
wszeckich letnikorzi i lufciorzi, kierzi tu do nas przijechali s nawszczywóm, połoglóndać nasze dziedziny, na tym małym kónszczku tej pieknej polski ziymi.
Ta nasza piekno ziym, kiero Cieszyńskim Ślóńkym sie mianuje, znaszła se swój plac ganc na połedniu naszej polski Ojczyzny. Łod północy je ganc plaskato, ale uż niżyj ku połedniu nabiyro zwyżki, kiero mo swój szpic na Barani Górze. I tu w tych naszych gorach rodzóm sie dwie rzyki : Wisła, kiero żynie ku morzu i płócze mury hańdownej i nowej stolicy Polski, a drugo to je Olza, kiero mianowano je cieszyńskim Jordanym i uż kónsek za Cieszynym społym s Odróm, też żynie ku morzu. Mómy też fest pofyrtanóm historyje, skyrs tego, że fórt bylimy na jakisikej granicy. Zaczli jóm trze bracio Mieszko, Leszko i Cieszko, kierzi hańdownij trefili sie do kupy przi źródle s kierego ciurczała wodziczka. Tak s tego byli radzi i moc sie cieszyli, że Cieszynym go zmianowali i tak to uż zustało dziynka bogu aże do dziśka. Po ceście jak ta historyja żynyła, to miano Cieszyn jednakowóż sie nie uchowało, bo austryjocy, kierzi tu byli u nas sztyrysta roków zwekslowali to na Teschen. I to eszcze nie był kóniec tego szybrzikowanio s tym mianym Cieszyna, bo po I Wojnie Światowej jacysi móndrocy, kierzi te wojne wygrali, przestrzigli to miasto na poły i skyrs tego dzisio s drugi stróny Olzy egzystuje Czeski Cieszyn. Teraz jak Europa dała sie do kupy, to je to zaś jedno miasto, ale miana mo dwa, bo s Czechami to ni ma tak leko sie dorzóndzić, bo łoni fórt wszecko chcóm mieć swoji. Cieszyn ni ma taki wielki i za porem godzin idzie go oblecieć, coby obezdrzić wszecki zaimawe wieca. Kapke tych pieknych chałup tego jednakowoż mómy w tym Cieszynie i nejlepszyj je zacznóć łod zamku s kierego dobrze je ciepnóć łokym na Czechy. Nieskorzij trzeja przelecieć Głymbokóm i zahoczyć o muzeum drukarstwa, tyjater i przeszpacyrować sie po rynku. Dobre też je wlyź do nejstarszego muzeum w Polsce, a potym Wyższóm Bramóm dónś do Jezusowego nejwiynkszego kościoła wanelickigo w Polsce. Jak sie wóm bydzie śpiychać i chcielibyście obezdrzić eszcze insze dziedziny w naszym powiecie to trzeja iś spadki kolem pieknej chałupy sóndu i zaroz znóndziecie sie na banhofie s kierego odjyżdżajóm rozmajte cugi i autobusy. Niczym wsiedniecie do kieregosi ś nich to możecie obezdrzić eszcze piekny Klasztór Elżbietanek, kiery wystawili austryjocy, a po lewo galeryje Stela, kieróm wystawili tustelocy. I teraz pojadymy ku Goleszowu w kierym idzie połoglondać narciarski skocznie na kierych trynowoł i uczył skokać młodzioków ociec wszeckich Tajnerów Leopold. Nie uwidzicie uż cymyntowni, kiero tu fungowała prawie sto roków, bo naroz chybiło margla i trzeja jóm było zawrzić.
Zawrzite też zustało lotnisko szybowców na Chełmie, bo jak prziszeł wiynkszy wiater to szybowce zduchowało do Czech. Dzisio tam trynujóm lotniorze i tyn wiater im uż nie zawadzo, bo jesi znondóm się aji w Czechach to żodyn ich skyrs tego do haresztu nie zawrze. W Goleszowie przi granicy s Czechami pón Jan Gajdacz opatruje swoji pszczoły, a dlo nich wyrychtowoł bardzo piekne chałupki, kiere worce obezdrzić i też se u niego kupić prowdziwego miodu. Zaroz wedla tych uli s pszczołami je tako mało dziedzina Cisownica, kiero patrzi do Goleszowa, a w ni idzie uwidzić w rezerwat „Zadni Gaj” w kierym rosnóm nejstarsze cisy, s żywbycim bezmała 600 roków. Jak kierysi s was mo dobre zole i porzóndne krónfleki we swoich bótach to może dónś szłapcugym na banchof w Goleszowie i cugym zajechać aże do Skoczowa. To piekne miasteczko prziczympło w dolinie rzyk Wisły i Brynnicy, kiere nieskorzij razym do kupy rozmajtymi zakryntami gzujóm ku Krakowu. We Skoczowie trzeja obezdrzić piekny rynek s rotuzym s wieży kierego dziwo się na nas św. Jan Sarkander. Tyn świynty je patrónym Skoczowa, bo je tam rodzóny i tam miyszkoł, jako mały chłapiec. Skyrs tego, że nieskorzij nie wyrzeknył sie swoji wiary i nie wyzdradził tajymnicy spowiedzi zustoł zamynczóny w Ołomuńckim hareszcie i nie wrócił sie uż spadki do Skoczowa. Do dzisia wszedcy skoczowianie fest go se wożóm i tymu zrobili go swojim patrónym, a nieskorzij postawili mu kaplicem. Coby żodyn ło tym przóndnym człowieku nie zapómnioł to w 1995 roku przijechoł tam do nich Jan Paweł II i go spóminoł, a nieskorzij rzykoł pod tym wielkim krziżym, kiery stoji wedla tej kaplicy. Przi Skoczowie sóm eszcze mjynsze dziedziny taki jak Ochaby w kierych chowane sóm angloarabski kónie, a we stawach karpie, kiere idzie se kupić łod rynki. Kierysi też tam postawił jako to sie dzisio na to prawi Dream Park s dinozaurami i rozmajtymi huśtaczkami dlo dziecek. W inszej małej dziedzinie kiero sie Bładnicami mianuje, jedyn panoczek wyrobio stare armaty, kiere odgrywały w rozmajtych historycznych filmach. Zaimawe je jednakowóż to, że idzie ś nich aji naprowde eszcze dzisio strzylać i robi to moc krawalu. Isto się wóm eszcze cosi zaimawego w tym Skoczowie ciepnie na łoczy, bo miasto je naprowde piekne, ale trzeja sie zbiyrać, coby też insze dziedziny obezdrzić. Dzisio jak cugi uż polikwidowali, to yno autobusym, abo swojim auciskym mogymy ze Skoczowa ku Biylsku przewandrować. Po ceście trefiymy na dziedzine, kiero Jaworzem sie mianuje, chocioż nie wiym czy to mo s jaworami cosi społecznego, kiere tam kiejsi rosły. Ta piekno dziedzina zaproszo wszeckich lufciorzi i letnikorzi do powydychanio se zdrowym luftym, kiery żynie do jejich dziedziny prosto s gór. Dziyka tymu niejaki Saint Genois-Maurycy w roku 1752 założył tam sanatoryjum dlo ludzi kierzi mieli chybe na plucach i ciynżko wydychali. Rozmajci móndrzi dochtorzi prziszli na to, że dobrze ludzióm robi pici żyntycy, kiero zustowała im przi wyrobianiu syrów s mlyka owczego. Lyczyli nerwice, choroby skóry, choroby bachórza, jelit i eszcze insze rozmajte boleści. Dzisio lyczy sie tam małe dziecka kiere ciynżko wydychajóm i sóm chore na suchoty. A schorowanym starkóm i starzikóm łordynujóm fizykoterapije i rozmajte insze rechabilitacyje. Majóm tam to doś wielki, bo naroz poradzi sie u nich lyczyć prawie pół tysiónca ludzi. Na postrzodku dziedziny je park w kierym stoji kamiynno fóntanna s kierej ciurczy zabłocko solanka. Kónsek dalij porem roków tymu postawili drzewianóm tynżnie przi kierej idzie się siednóć i wdychać tyn posołóny luft, kiery dobrze robi ludzióm na pluca. Spomnieć też trzeja ło tym, że Jaworze mo trzi kościoły, każdy s inszej wiary, ale wszedcy ludzie w nich rzykajóm do tego samego boga.
Jak uż my sie tak nadychali tego zdrowego luftu, to prziszeł by czas, coby porajzować dalij ku północy i zozdrzić do małej dziedziny, kiero Chybiym sie mianuje. Jak każdo dziedzina na Śłóńsku Cieszyńskim, Chybie też mo sie przeca czym pochwolić. Nejwiynkszo chwała uż jednakowóż przeminyła, jak zawrzili cukrownie s kierej mioł pożytek cały Śląsk, a siedlocy przedowali im cukrowe ćwikle. Atrakcyjóm też je, ale ni ganc do kóńca Jezioro Goczalkowicki do kierego naburzili wody s Wisły i dziyka tymu w chałupach na Górnym Ślóńsku giszy woda s kranów. Na jego brzegach mogóm dzisio lufciorze i letnikorze szpacyrować, a na przyrychtowanych tam cestach idzie se popedajlować na kołach. Jak przyndymy sie cestóm ku Biylsku, kolem potoka Bajerki, to wedla ni idzie uwidzieć 200 starych dymbów, kiere sie tam do dzisia dziynka bogu obstoły. Spómnieć by też trzeja było o znanym aktorze Henryku Machalicy ze „Złotopolskich” kiery się w Chybiu narodził, ale nie zustoł na jejich kierchowie pochowany, bo isto Powązki sóm dlo niego piekniejsze. Roz do roka w czerwcu Chybie zaproszo wszeckich letnikorzi na jejich Żabonalia na kierych idzie cosi dobrego pojeś, pośpiywać se i aji potańcować.
Teraz uż yno styknie przechópnóć przez rzyke Wisłem i nóndymy sie w mieście kiere sie Strumiyniym mianuje i łóno mo do cesty „Wiślanki” uż yno 4 km. Skyrs jednak tego, że wedla je moc stawów, to uż łod downa wszedcy prawióm na niego „Żabi Kraj”. Zacznóć szpacyr jednak trzeja by było od rynku, na kierym stoji nejstarszy rotuz na Ślónsku, a postawili go w 1628 roku. Nawszczywić by jednakowż sie patrziło jejich park, kaj stoji fontanna solankowa w kierej ciurczy solanka s jejich Zabłocia i dziynka tymu majóm tam dycki morski klimat. Dobrze by też było obezdrzić zabytkowe kościoły: św Barbary, św Anny i dwa kościoły ewangelicko-augsburski w Drogomyślu i Pruchnej. Zaś każdego roku przed Godami patrziło by sie też podziwać na nejwiynkszóm żywóm szopkem, a w lecie zamoczać sie w niedowno wybudowanym basynie.
Zustoła nóm eszcze dziedzina Dębowiec, kieróm też worce nawszczywić, bo w ni sóm do obezdrzynio zaimawe wieca. Je tam u nich fest zielóno, a doobkoła sóm same stawy s rybami, przi kierych w trwie i na drzewach siedzóm rozmajte wodne ptoki. Sto roków tymu jak szukali wónglo i wiercili dziury w ziymi kolem Dymbowca, to natrefili na gaz i solanke jodobromową. I dziynka tymu do dzisia tyn gaz rułami idzie do rozmajtych chałup, a s tej solanki wyrobiajóm lyczniczóm sól. Ta sól je dobro na bolyni w krziżach, kolanach i rewme. Do tej jejich warzelni idzie zozdrzić i połoglóndać cały wercojg, kierym tóm dobroć wycióngajóm s ziymi. Wedla urzyndu gminy porem roków tymu postawili tynżnie w kierej s wyrchu na dół ciecze solanka i ubogaco luft w tak potrzebny człowiekowi jod. Worce też to wiedzieć, że ta jejich solanka mo dwacet razy wiyncyj jodu niż woda w Bałtyku. U nich eszcze worce obezdrzić w Simoradzu staróm gorzelnie, a w Łączce galeryje rzeżb i obrazów Andrzeja Klimowskiego.
Dziedzina Hażlach je jednóm s młodszych w naszym powiecie i mo dziepro kolem pińdziesiónt roków, a poskłodano je ze starych trzóch dziedzin: Pogwizdowa, Hażlacha i Kończyc Wielkich. Samo miano Hażlach pochodzi łod austryjoków, bo podobno prawili tak na dziure w lesie -„Hasenloch”, kaj było pełno zajónców i nieskorzij s tego słowa zrobił sie Hażlach. Dycki w każdej dziedzinie kaj nas eszcze nie było idzie cosi zaimawego uwidzieć i tak też je w tym naszym Hażlachu. Do obezdrzynio je jedyn s nejwiynkszych drzewianych kościłów na Śónsku pod wezwanim św.Michała. Worce też obezdrzić Pałac Larichów, a wedla niego jednonawową kaplicę w kierej na ambónie wymalowano je scyna biblijno jak Jónasz zeprził swój zadek w paszczy wieloryba. W Kończycach Wielkich idzie też se spocznóć pod dwóma starymi dybami, kiere majóm miana : „Mieszko” i „Przemko” i łoba majóm zdelki prawie 5 metrów doopkoła. Jak eszcze zbydzie wóm kapke czasu to możecie przisiednóć w bukowym lesie przi źródełku „Bogróńka”, a nieskorzij pod Zielónóm Gruszką”, kiero zasadzóno była w 1848 roku jako spóminka na kóniec pańszczyzny.
Szykowne paniczki i panoczkowie, śpiychejcie sie, coby was żodyn nie przdbiygnył i nie zasmrodził tego świyżego i czystego luftu, kiery mómy we szeckich dziedzinach tu na Śląsku Cieszyńskim. Każdo dziedzina was szumnie ugości, bo mo rada nawszczywujących jóm wszeckich gości. Przez prawie sztyrysta roków Śląsk Cieszyński mioł ganc inszóm kulture i skyrs tego jego miyszkańcy majóm bardzo silne poczucie swoji tożsamości. Kiejsi to było ganc insze ksiynstwo, dlo kierego Cieszyn, rzyka Olza i naszo mowa to było cosi świyntego.
Słownik
nawszczywa – odwiedziny
nufciorze – turyści
letnikorze – wczasowicze
dziedzina – wieś
kónszczek – kawałek
znaszła – znalazła
mianuje – nazywa się
zwyżka – wysokość
żynie – gna/pędzi
hańdownij – dawno
prziczympło – przykucnęło
zozdrzić – zajrzeć
prawióm – mówią
konsek – kawałek
starka – babcia
starzik – dziadek
społym – wspólnie
pofyrtane – pomieszane
trefili – spotkali się
giszy – leje się
kierchów – cmentarz
zwekslowali – zamienili
przestrzigli – przecięli
szybrzikować – gmerać
kapke – trochę
zaimawe – interesujące
ciepnóć – rzucić
tyjater – teatr
spadki – z powrotem
tustelok – cieszyniak
zawadzo – przeszkadza
harest – więzienie
opatruje – opiekuje
idzie – można
obezdrzić – pooglądać
patrzi do – należy
nieskorzij – później
fest – mocno
rzykać – modlić się
kaj – gdzie
miano – nazwa
paniczka – pani
panoczek – panoczek
śpiychać się – śpieszyć się
kiejsi – kiedy
luft – powietrze
ganc – całkiem
skyrs – z powodu


c: text/html

text:
Pius IX.
Pius IX. (z byrgarskim mjenom Giovanni Maria Mastai-Ferretti; * 13. róžownika 1792 w Senigallia, Cyrkwinski stat; † 7. małeho róžka 1878 w Romje) bě italski duchowny - mj.dr. arcybiskop w Spoleto - a bu 16. smažnika 1846 jako naslědnik Hrjehorja XVI. za 254. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho pontifikat traješe nimale 32 lět a bě tuž najdlěši w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše Vincenzo Gioacchino Pecci jako bamž Leo XIII. W lěće 2000 bu Pius IX. wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dalši pacienća zemrěli
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu 263,4 a w Zhorjelskim 210,7. Za dobu wot silwestra je wokrjes Budyšin wčera wo 169 natyknjenjach z koronawirusom a wosom smjertnych padach informował. Wokrjes Zhorjelc rozprawješe wot minjeneho pjatka wo 197 infekcijach. Ličba zemrětych rozrosće wo jědnaće, pady běchu do hód.
Spěšne jednanje trěbne
Drježdźany. Ze zwyšenja minimalneje mzdy spočatk januara wot 9,60 na 9,82 na hodźinu profituje w Sakskej něhdźe 86 200 přistajenych. Zwjazk němskich dźěłarnistwow wobwoda Sakskeje (DGB) pak ma zwyšenje za přeniske a žada sej spěšne jednanje, DGB nětko zdźěli. Nowa zwjazkowa koalicija je dźě lětsa zwyšenje na 12 eurow přilubiła, w žadanju rěka.
Hač nowy zakoń pomha?


text:
Mužakowske stawowe knjejstwo
Mužakowske stawowe knjejstwo (němsce Standesherrschaft Muskau) bě najwjetše ze štyrjoch hornjołužiskich stawowych knjejstwow, kotrež wobsteješe wot 14. hač do 20. lětstotka. Wone wobjimowaše nimale cyły sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy. Jeho srjedźišćo bě Mužakowski hród, kotryž bě nastał z wodoweho hrodu, při Nysy za čas němskeje kolonizacije załoženeho.
Za čas jeho najwjetšeho rozpřestrěća kónc 17. lětstotka słušeše do knježeho wobsydstwa přestrjeń wot wjace hač 500 kwadratnych kilometrow. Do stawoweho knjejstwa słušachu nimo centralneho městačka Mužakowa ze swojim hrodom 36 zwjetša serbskich wsow, šěsć wazalskich wsow, 23 wudworow, tři hamory, 14 młynow, dwě cyhelnicy, papjerowy młyn, alawnowe podkopki a wjele rybjacych hatow. Serbske wjeski we wobsydstwje Mužakowskich knjezow běchu mjez druhim Trjebin, Jabłońc, Wuskidź, Podroždź a Čelno.
Ležo w rědko wobsydlenej holanskej krajinje bě stawowe knjejstwo wjetše hač někotrežkuli němske wjerchowstwo tehdyšeho časa.
Najsławniši knjez Mužakowskeho stawoweho knjejstwa bě wjerch Pückler, kotremuž słušeše knjejstwo wot 1811 do 1845. Za čas jeho knjejstwa nasta Mužakowski hród kaž tež Mužakowski park w swojej dźensnišej formje. Dnja 11. julija 1945 bu swójba Arnim-Muskau wuswojena, wobsydstwo přeńdźe na Rózborski wokrjes.
LiteraturaWobdźěłać
- Graf Hermann von Arnim, Willi A. Boelcke: Muskau. Standesherrschaft zwischen Spree und Neiße. Frankfurt am Main/Berlin 1978, ISBN 3-549-06695-3
- E. Merkle (wud.): Chronik von Stadt und Park Bad Muskau. Weißwasser 1997, ISBN 3-932541-00-6


text:
26. Šćeńčanski ludowy swjedźeń korony dla lětsa wotprajeny
Šćeńca (AK/SN). Za čas koronapandemije dyrbja woblubowane swjedźenje, festiwale a kulturne dny wupadnyć. To płaći tež za znaty Šćeńčanski swjatkowny swjedźeń.
Hižo srjedź apryla su zarjadowarjo swjatk wotprajili. „Smy so hižo zahe z naležnosću zaběrać započeli. Skónčnje nam ničo druhe njezby, hač wotprajić“, wobžaruje předsyda ludowy swjedźeń wuhotowaceho towarstwa Šćeńčanskeje młodźiny a zdobom Łazowski gmejnski radźićel Steffen Münster. Ze stron zarjadow njebě wotwidźeć, zo dowolnosć za swjedźeń njedóstanu. „To a strach masiwnych stratow dla je nas nuzowało, swjedźeń njepřewjesć a towarstwo před wjetšej škodu zachować“, Šćeńčan rozłožuje. Njewěstosće, što koronawirusa dla budźe, njebě tež móžno za swjatk wabić.


text:
Tule podaty přinošk bazuje na přednošku składnostnje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje 26. septembra 2020 a bu za wozjewjenje wobdźěłany.
»By tohodla jara wužitna wěc za wědomosć była, hdy bychu so raz wučeni Serbjo zebrali, cyłe mjezy wobeju Łužicow wobpućowali a awtentisku kartu a statistiku zhotowili ...«1
Tute linki napisa w lěće 1876 młody Lipšćanski student slawistiki a serbski aktiwist Arnošt Muka w swojej pućowanskej rozprawje wo Delnjej Łužicy »Pućowanje po Delnjej Łužicy«. Šěsćdźělnu rozprawu wozjewi Muka hromadźe z přećelom a komilitonom Janom Arnoštom Holanom w časopisu Łužica. Holan běše tež přewodnik Muki na jězbje. Na zakładźe swojeho slědźenja kritizowaše Muka tehdy eksistowace karty serbskeho rěčneho ruma we Łužicy. Jemu so zdaše, zo běchu podobnje tež oficielne ličby serbskorěčneje ludnosće wopačne. A zo by wěstosć docpěł, bu Muka sam aktiwny. 1884 předpołoži prěni dźěl swojeje »Statistiki łužiskich Serbow« wo Delnjej Łužicy w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1885 slědowaše druhi dźěl wo pruskej a 1886 třeći dźěl wo sakskej Hornjej Łužicy. Młody třiadwacećilětny ze swójby zamóžiteho serbskeho ryćerkublerja we Wulkim Wosyku pochadźacy student naćisny 1876 w dwěmaj linkomaj kompletny slědźerski projekt. Zbytk su dźensa serbske wědomostne stawizny.


text:
Rotokasišćina
Rotokasišćina so rěka w Bougainville, kupa na wuchod Noweje Gineje, dźěl Papuwa-Noweje Gineje. Wona je čłon wuchodopapuwaskich rěčow. Jeje hłowne znamjo, rěčespytnje, je zo ma jednu z najmjeńšich fonemowych inwentarow na swěće: šěsć konsonantow (p t k v r g) a pjeć wokalow (i e a o u); /t/-fonem ma alofon [s] před /i/-fonemom. Jenož pirahanšćina ma mjenje fonemow.
Tak, alfabet rotokasišćiny wobsteji z dwanaće pismikow: AEIGKOPRSTUV.
Fonemy rotokasišćiny, w IFA, su:
Bilabialny Alweolarny Welarny Spěwny ploziw p t k Njespěwny ploziw g Spěwny frikatiw B Njespěwny frikatiw s Spěwny klepk ɾ
Wokale i e ɑ o u
Prawopis, v woznamjeni IFA /B/.


text:
Małksa
Małksa (němsce Malxe) je rěka w braniborskej Delnjej Łužicy, kotraž bě prěnjotnje 45 kilometrow dołha. Wona je wot 1980tych lět dla přepołoženja za brunicowu jamu Janšojce rozdwojena do hornjeho a delnjeho dźěla. Horni dźěl so blisko Baršća do Łužiskeje Nysy wuliwa a delni dźěl ćeče přez Błóta do Sprjewje.
W hamtskich kartach mjenuje so horni běh Małksy dźensa jako Nyso-Małksowy kanal.
BěhWobdźěłać
Rěčka wužórli so blisko Derbna pod Wysokej horu, najwyšej hórku Mužakowskeho wobłuka, wobstatka Łužiskeje wuhrody. Hižo w 19. lětstotku wobsteješe sewjernje Baršća, blisko wjeskow Bórow a Rjasnik, kumštny kanal, kotryž zwjazowaše Małksu z Nysu. Přez tutu hrjebju wotběži dźensa wša woda hornjeho běha do jenož štyri kilometry zdaleneje Nysy, čehoždla njesłuša horni běh hižo do přitočnišća Sewjerneho morja, ale Baltiskeho.
Mjeztym samostatny delni běh započina při zapadnej kromje Janšojskeje brunicoweje jamy blisko Mosta, ćeče přez Picnjo a zjednoći so w hornich Błótach pola Prjawoza z Goramśicu, pochadźacej z Choćebuza. Hromadźe tworitej wobě rěčce rěku Patšowinu.
Wot 2011 běža twarske dźěła za ponowjenje stareje Małksy na terenje bywšeje brunicoweje jamy. Horni a delni běh matej so hač do 2020tych lět znowa ze sobu zwjazać.


text:
Wona so nadźiješe, zo ta spinka jemu napadnje. Znajmjeńša. A chcyše jemu powědać, wo sebi a kak je jej bliski: Chcu ći wjace być hač njedótkaj so mje. Stajnje zahajištaj rozmołwy z někajkimi citatami. Wuprajenjemi druhich, kaž zo chcyłoj so za nimi chować. Jedyn před druhim. A tola bě to jeju rozmołwa. Jenož w citatach zamóžeštaj sebi bliskaj być. W słowach a w pohibach, kiž to rěčane podšmórnychu. Spinka jimaj ani jeničkeho pohiba njezaspinkowa a žadyn citat njewuspinkowa. Dźěštaj mjelčicy. Porno sebi kóždy cyle při sebi a za sebje. Spinka tčeše w jeje włosach. Bě ze slěbra z Tule. Słónco na nju swěćeše. Spinka so zyboleše, tak zo jeho woči stajnje zaso wonu spinku dosahnyštej. Tu cuzu, wotwonka přityknjenu prěnju slěbrojtosć w jeje włosach.
RÓŽA DOMAŠCYNAz: W času zeza časa. Popady a wobrady, Budyšin 2019
Čitajo wospjet basnje Petera Handkeho nańdźech jednu, pod titlom »Nowe nazhonjenja« (original hlej »Leben ohne Poesie« – »Žiwjenje bjez poezije«, přeł. R. D., str. 9–14), kotraž ma dźělne napismo »1952«. Zezda so mi, zo wopisuje tam situaciju po pohrjebje mojeje wowki. Widźach čorny wóz, před kotrymž bě wuj čornakaj zapřahnył, ze Šunowa do Ralbic jěć. Widźach sebje, krótko do wotchada w našej dobrej stwě stejacu, po tym zo běchu kašć na wóz stajili. Basnik pisa wo smjertnym strachu, kiž ma, po swójbnym prajenju w Korutanskej, čłowjekej huškanje po chribjeće słać. A prajidmo sej wospjetujo je so hólčec w stwě, hdźež bě wowka na marach stała, prěni raz dožiwjeneho smjertneho stracha dowobarać zamóhł.
Štó je basnik, kiž tole wě? Basnik z Korutanskeje. Něchtó, kiž je zdobom doma a cuzy w ródnej kónčinje. Basnik, přisłušacy słowjenskej mjeńšinje w Rakuskej, hdźež bydli jeje wjetšina blisko. Zamyslu so do słowa »mjeńšina«: mjeńšich, mjeńša, na mjeńšich maće kedźbować, jich wobwarnować, z mjeńšimi ma so chlěb dźělić, dajće mjeńšim doprědka stupić, zo bychu lěpje widźeli, štóž so pomjeńši, budźe powyšeny.
To a hišće wjele wjace móže mi serbšćina poskićić. A němčina? »Minderheit« měni we słowje tež minder. Minder bemittelt, minderwertig, minder zurechnungsfähig. To a hišće wjace ze słowa wučitam.
Dnja 28. měrca, dźeń po jeje 100. posmjertnych narodninach, přewjedźe towarstwo Přećeljo Smolerjec kniharnje literarny wječork k česći Hańže Bjeńšoweje. Wjace hač 40 ludźi bě na tute zarjadowanje přišło. Annett Šołćic bě wosebite blido přihotowała, na kotrymž so přehladka knihow delanskeje awtorki pokaza.
Jubilarka bě so 27. měrca 2019 jako Hańža Rachelic w Róžeńće narodźiła. Dr. Franc Šěn a Měrana Cušcyna předstajištaj nimo jeje literarneho tworjenja tež wosobinu a žiwjenske stacije awtorki. Bjeńšowa bě wučerka a rady za dźěći pisaše. Debitowaše pak z powědku za dorosćenych. »196 schodźenkow«. Z tutym tekstom, kotryž so 1949 wozjewi, a za kotryž dźesate myto tehdyšeho literarneho wupisanja dósta, nježněješe jenož pozitiwne wothłosy. W běhu wječorka čitaštaj Šěn a Cušcyna wujimki z dalšich dźěłow Hańže Bjeńšoweje. Do předstajenja zapřiještaj dale jeje dźěła za dźiwadło, wosebje te za dźěći. Jeje »Nitka Witka« bě mnohim wopytowarjam w dobrym pomjatku. Bjez dźiwa, wšako bě so hra »Kak sej Nitka Witka radu da« 19 króć hrała. Po zakónčenju wuběrnje zestajaneho programa, za kotryž akteraj stajnje zaso mjezyaplaws žněještaj, předstaji syn Hańže Bjeńšoweje, Handrij Bjeńš, knihu wo swojej maćeri, kotruž bě k jeje 100. posmjertnym narodninam wudał. Přizamkny so rozmołwa wo dźěle awtorki a wo priwatnych dopomnjenkach na holcu Hańžu Rachelic w Róžeńće. Spisowaćelka wostanje ze swojim dźěłom a přećelnym, čitarjej přichilenym wašnjom, w dobrym pomjatku. Rady za jednej z jeje knihow přimnjemy a so začitamy.


text:
Robert Binkowski, Mariusz Szyszka, Paweł Skrzypek, Marcin Dymekbookmark, Filip Kosakowski, Tomasz Rydzak, Tomasz Parzy (54' Piotr Kołc), Radosław Biliński, Cezary Przewoźniak (45' Marcin Jankowski), Maciej Ropiejko (88' Adrian Sobczyński), Marek Kowal
trener: Piotr Mandrysz
Piotr Dmuchowski, Rafał Jakubczakbookmark, Adrian Kochanek, Marcin Żukowskibookmark, Ireneusz Marcinkowski (34' Marcin Warcholak), Arkadiusz Dereżyński, Artur Miły, Tomasz Krogulewski, Paweł Timoszyk (74' Grzegorz Bochenek), Lilo, Ousmane Sylla (82' Wojciech Okińczyc)
trener: Grzegorz Kapica


text:
wojerske jednotki 1. běłoruskeje a 1. ukrainskeje fronty počachu 16. apryla 1945 rano ze swojej Berlinskej operaciju za zdobyće němskeje stolicy. Wone běchu do toho dwaj měsacaj nad Wódru a Nysu stali a so na wulki nadběh dokładnje přihotowali. W běhu Berlinskeje operacije buštej tež Łužica a z njej serbski lud po ćežkich a woporliwych bojach wuswobodźenej. Mnohe městna w Hornjej a Delnjej Łužicy stachu so w poslednich aprylskich a prěnich mejskich dnjach 1945 z krawnym bitwišćom.
Mjeztym zo w Delnjej Łužicy a na sewjeru Sakskeje wuchodnje Łobja sowjetscy wojacy wuspěšnje postupowachu, dóńdźe w poslednich dnjach apryla 1945 k jara ćežkim wojowanjam. We wobłuku 1. ukrainskeje fronty wojowaše tež 2. pólska armeja pod komandom generala Świerczewskeho. Jeje 1. tankowy korps kaž tež 8. a 9. diwizija pěškow běchu po 19. aprylu sewjernje Budyšina přez serbske wsy a Kamjenc spěšnje do směra na Drježdźany postupowali, mjeztym zo prawe křidło 2. pólskeje armeje wróćo wosta.


text:
Norak
Norak (tadźikisce Hopak; rusce Hypek/ Nurek) je město w Chatlonskej oblasći w Tadźikistanje.
Leži při prawym, sewjernym brjoze rěki Wachš něhdźe 70 kilometrow juhowuchodnje wot krajneje stolicy Dušanbe. Wuchodnje Noraka nadendźe so 70 kilometrow dołhi spjaty jězor z najwjetšej rěčnej zawěru na swěće. Horiny wokoło města docpěja nimale 3000 metrow.
Ma něhdźe 30 tysac wobydlerjow. [1]
StawiznyWobdźěłać
Město je so w lěće 1960 załožiło jako dźěłaćerske sydlišćo za twarnišćo bliskeje 300 metrow wysokeje rěčneje zawěry.


text:
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Wróćo zhladujo wšo hinak wupada. Wosobinske žiwjenje zakrywa towaršnostne podawki woneho časa. W najlěpšim kaž tež w najhóršim padźe woznamjenješe podawk nowy směr, cezuru swójskeho byća. Po »wichorojtej nazymje« lěta 1989 započa so lěto wulkich změnow: 1990. Po 30 lětach je načasu wróćo zhladować. Jan Wenzel, rodźeny 1972 w Budyšinje a tehdy abiturient na Rozšěrjenej wyšej šuli »Friedrich Schiller«, je so wonemu, tež za njeho wuznamnemu lětu přiwobroćił, hlada na nje a wuda knihu. Što praju knihu – wulke, tołste, njepraktiske, kaž łónco nowinow, krutych, kiž so rózno njesuwaja, nimale 600 stronow a 2,5 kilogramow ćežke, ničo za nócne blidko – dožiwjenje! Najlěpje wobstaraš sej hnydom čitanski pult k tomu a hižo podaš so na stawizniske slědźerske pućowanje po času.Jan Wenzel: Das Jahr 1990 freilegen. Remontage der Zeit, Spector Books, Lipsk 2019, 592 str. z mnoho wobrazami, softcover, ISBN 978-3-95905-319-8, 36,00 € Reprodukcija: Jürgen Maćij (2)
Wjazba ma prědku cyłostronsku, wysokoformatowu čornoběłu fotografiju wo ludźoch na demonstraciji w Lipsku z dźěsćomaj, kotrejž nowy biksowy napoj Coca Cola woptawatej. Zadnju stronu wupjelnja foto w prěčnym formaće, na kotrymž samotny rentnar na njehotowy platowy twar suta. Pjeć centimetrow šěroki chribjet knihi skića městno za titul »Das Jahr 1990 freilegen«, serbsce snano »Lěto 1990 wuhrjebać«, a wjele dalšich informacijow. Na škitnej wobalce nad wjazbu storčitej prědku čornoběłej fotografiji ze zamyslenymi ludźimi a z rozborkanej dróhu w Lipsku na so. Zady je barbna dynamiska nócna scena z tołkacymi so ludźimi před filialu Němskeje banki w Berlinje při zawjedźenju zapadoněmskeje hriwny wotćišćana. Fota pokazuja na to, štož přińdźe. Nowe lěto je kaž njepopisane łopjeno – kniha zahaji so z prózdnej běłej stronu, naprawo pódla čorna z lětom 1990 w běłym, fachowc praji negatiwnym pismje. A hižo započnje so dźiwja jěchańca přez lěto z dwustronskim wobrazom wo silwestrje při Braniborskich wrotach w Berlinje. Mjeztym wobrazowy klasikar wot Maurica Weissa pokazuje, kak so ludźo wjesela a rozwólnje swjeća. A potom maja so wobrazy a teksty do spěcha. Za sobu slědujo chronologiju podawkow pjelnja strony nimale bjez kromow a pušća će na stronje 587 z knihi z nócnym čornoběłym wobrazom fragmenta Berlinskeje murje a ze słowami: »Před časami, prjedy, njedawno, wčera, dźensa, jutře, bórze, pozdźišo, ženje.« Lěto je nimo. Zbytk je přiwěšk, biografije fotografow, zapis žórłow, lisćina wužiwanych a citowanych publikacijow a podobne.
Wězo njeje strowotniski a hospodarski system wot rěče małeho ludu wotwisny. Ryzy formalnje widźane, njejsmy jako Serbja za wobstaće towaršnosće relewantni. Relewantni su po tym jeničce Serbja, kotřiž wukonjenja wotpowědne powołanja. Njeparujomni wšak njejsu swojeje narodnosće, ale swojeje fachoweje kompetency dla.
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.
Komedija britiskeho awtora Michaela Cooneyja zabawja z typiskim jendźelskim, dosć čornym a tak mjenowanu politisku korektnosć často překročacym humorom, hdyž tež skerje po wašnju Rowana Atkinsa (Mr. Bean, Blackadder) dyžli filigraneje anarchije Monty Python. Protagonist Eric Swan zašmjata so do dźeń a njepřewidnišeje syće swójsce zawinowaneho wobšudnistwa, kotrež jemu na zakładźe připada dobry fenk ze statneje kasy zaruča. Konstelacija je naposledk tak zawjerćana, zo figury na jewišću sami wjace njewědźa, štó runje koho sćělesni.
Loni w nazymje wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina jeje mjeztym šesta serbskorěčna zběrka »W času zeza časa«. Runja titulej prěnjeje zběrki z lěta 1990 »wróćo ja doprědka du« hodźi so nimale 30 lět pozdźišo znowa wěsty paradoksny woznam wučitać. Prepozicija »zeza« steji tu we wobsahowym zwisku ze zapřijećom časa. Wěcy, zjawy, podawki abo jednanja so do časa zarjaduja, runočasnje pak jewi so wzdaće konkretneho časa a podaće do relatiwnosće.
W času zakazanych socialnych kontaktow sym priwilegowany. Hačrunjež so z techniku za internet njewuznaju, móžu swoje mysle do zjawnosće trubić. Mam so tomu dźakować, zo sym Serb, kiž móže serbsce rěčeć a pisać. A mam zbožo, zo so serbske medije přez wabjenje financować njedyrbja. To pokazuje so mjez druhim w tym, zo smědźa politiske abo wědomostne přinoški w serbskim rozhłosu dlěje hač dwě mjeńšinje trać. To je w Němskej jenož kulturnym sćelakam dowolene, kiž su wot GEZ-popłatka žiwe. Wone hraja tež kompozicije Měrćina Weclicha abo Mozarta, hačrunjež wobaj masu ludźi njenarěča. Tohodla maja tajke wusyłanja jara wobmjezowanu ličbu připosłucharjow. Tež jako wuměłc sym priwilegowany, dokelž njejsym financielnje jenož wot wustupow wotwisny, ale dóstanu za w serbskich medijach wozjewjene artikle honorar a mam serbski minijob. Kraj Braniborska je mi samo korona-pjenjezy přepokazał, zo bych sej nowu gitaru kupić móhł, byrnjež so lětsa ani na jenički koncert nadźijeć njemóžu. Njejsym jenički, kotrehož podpěruja, hdźež njewědźa, što a kak wón dźěła. Dokelž mam nimo toho měch wirtuelnych pjenjez na lutowarni, trjebam hakle wot hodownika wot renty mojeje žony žiwy być. Mjeztym pomha rjad mojich kolegow hižo buram na hromakowych polach. Delnjoserbske přisłowo dźě praji: »Tón móže wjace hač na huslach hrać.« Nětko wuknu, što prawe dźěło rěka. Rakuski kulturny wědomostnik S. D. Sauerbier pisaše w lěće 1986: »Wuměłc je najnjetrjebawši subjekt w našej towaršnosći, cyle na kromje stejaca postawa, kotruž nichtó njetrjeba.«1
Město wustajeńcy z realnymi wobrazami, kotrež móžeš ze wšěmi zmysłami zaznawać, dyrbi so Žitawska galerija »Kunstlade« tutón króć z hladanjom zdaloka spokojeć. Ale znajmjeńša měło so poselstwo słownych wobrazow molerki Isy Bryccyneje z Kubšic prezentować.
Wšo bě spřihotowane a po zdaću so tomu ničo njespřećiwješe, ale realita nas dosćahny: Dźeń do natwara wustajeńcy, so hižo na wernisažu 20. měrca wjeselo, dosćahny nas, wuměłču, lawdatorku, Budysku basnicu Róžu Domašcynu kaž tež hudźbnych přewodnikow wječora, klasiski gitarowy trijo Teresa Heinrich, Debora Knieser a Christina Große, warnowanje před wirusowej katastrofu z mjenom korona. Nětko je naš škleńčany »kašćik« na Lipowej dróze prózdny, nichtó njewě, kak dołho hišće.
Powěsć wobrazow Isy Brycyneje njeje jednora. Jich wuprajenja su wobrazliwe a rozdwojene kaž wuprajenja orakla. A sami so tež we wěšćenju pospytachmy, kak daloko abo wusko maja so oficielnje doporučene naprawy k prewenciji přećiwo korona-infekciji wukładować. Běchmy połni nadźije ze zapozdźenjom abo bjez wernisaže wustajeńcu přiwšěm pokazać, wšako so nam wěrnosć wobrazow nětko ćim bóle wuwědomja.
Dźensa njeje Krabat jenož powěsćowa postawa, kotruž zwjazujemy ze spodobnymi ilustracijemi Měrćina Nowaka-Njechorńskeho abo z romanom Jurja Brězana. Krabat steji tež za zwičnjenu marku a jeho mjeno kmótři zelowemu palencej abo kolesowarskej šćežce. A hdyž rozmyslujemy wo pěstowanju serbskich nałožkow, dyrbimy so sčasami prašeć, hač dźe nam při tym jenož wo wobchowanje ludoweho herbstwa abo hač su wone mjeztym woblubowany srědk k přiwabjenju turistow?
Bě to w lěće 1975, před 45 lětami, běch młoda studentka. Tež tehdy so za dorostom hladaše. Šefredaktor Cyril Kola so mje wopraša, hač nochcyła něšto wo prěničce Angele Stachoweje »Halo Kazek« napisać. Připrajich, ale potom so njesměrnje dračowach. Něšto wšak napisach a wotedach. Njetraješe dołho a dóstach list. Takle njemóže Rozhlad přinošk wozjewić, dyrbjała bóle do hłubokosće hić. Někak běch to hižo při wotedaću začuła. Tuž dračowach so dale a hlej, nadobo so mi lěpje pisaše. Pozdźišo slědowachu dalše přinoški, ale dopominam so derje, zo dyrbjach so stajnje napinać. Recensiju napisać traješe dołho: sej sam měnjenje wo knize abo dźiwadłowym předstajenju wutworić, je wopodstatnić, za formulacijemi pytać, čerwjenu nitku za tekst namakać a potom hišće wšo na pisanskej mašinje wotpisać a termin tež tłóči ... Honorara dla to nječiniš. Snano dla duchowneho wužadanja? Zo něšto trajneho zawostajiš? Z dobrej recensiju stworiš wšak sam čwak literatury. Njepisaš hoły posudk wo wuměłskej twórbje, ale powědaš swoju stawiznu wo twórbje, zawjedźeš čitarja do njeje, zahoriš jeho w najlěpšim padźe za nju a druhdy jeho tež wottrašiš sej knihu kupić, předstajenje wobhladać abo koncert naposkać.
My Serbja smy zawěrno bohaći na dobrych a smjerć dobrych tradicijach. Jedna ze smjerć dobrych tradicijow je basnjenje. Kelko serbskich basnikow je z klina našeje rjaneje Łužicy wušło! Šěsćdźesat zešiwkow wopřijima rjad »Serbska poezija«, Olymp serbskeho basnistwa. A zwjeselace je, zo je tale smjerć dobra tradicija tež w našej młodej generaciji žiwa. To je mjez druhim lońše Literarne wubědźowanje LND a Załožby za serbski lud zaso pokazało. Syła młodych pisacych – najmłódši wosom lět! – je basnje zapodało. Sam sym był čłon jury a mje je runjewon wozbožiło, zo bě mjez nimi telko wušiknje rymowanych. Je dźě čisće rymowana baseń nonplusultra wšeje poezije. Haj, naša młodźina wě wo wuznamje rymowanja za traće našeho ludu, byrnjež tola »serbski basnić«, z čistymi žónskimi a muskimi rymami, »kus dźěła ćežki jara ... je, a – dźaka w Serbach mało«. Ně, »słónco serbskeje poezije« bohudźakowano »hasło« njeje, kóžde ranje nam znowa schadźa, njedźiwajcy toho, zo wjetšina ludźi dźensniši dźeń jeho schadźenje hižo zańč nima. Lědma wotućiwši z poł wočinjenymi wočimi chcyćiwa na smartfon pohlada, ležacy wšu nóc pod hłowakom, zo njeby božedla bóh wě što skomdźiła, a wostanje na wobrazowce wisajo, čehoždla tale wjetšina ludźi dźensniši dźeń wozbožace schadźenje słónca prosće skomdźi. Haj, wono nadal schadźa. Wutoru po jutrach na přikład, słónco bě runje schadźało, da je mi młody basnik, kotrehož mjeno do toho njeběch znał, z mejlku baseń pósłał – wěsće běše jutry doma kaž my wšitcy a měješe wjele chwile za basnjenje –, na kotrejž sym so, dohladawši so jeje připadnje w dźankmejlkowym kašćiku, hdźež bě so zabłudźiła, wulce radował. A dokelž dyrbimy w tychle ćežkich časach předewšěm na to dźiwać, zo nam wone humor njerubja, sym so młodeho basnika nablaku prašał, hač směm jeho baseń wozjewić. Najprjedy njeje to chcył, je wotmołwił, zo baseń tola ćišćahódna njeje, zo by so naposled jenož hańbował, ale po třećim abo štwórtym borkanju je do toho zwolił – z wuměnjenjom, zo anonymny wostanje. A tak smě Rozblad dźensa baseń anonymusa prawozjewić:
Profesor doktor Staehle, zubny medicinar a uniwersitny profesor Uniwersity Heidelberg, wuspyta so w swojej štwórtej a najnowšej twórbje na sociologiskej analyzy wobydlerstwa Budyšina. Tutu sadźi do konteksta někajkeje nadrjadowaneje, »wuchodoněmskeje« mentality. Awtor złožuje so při tym na nazhonjenja a rozmołwy z wobydlerjemi kaž tež na hižo wozjewjene studije a nowinske artikle, předewšěm ze Sakskich Nowin a tydźenika »Die Zeit«.
Kniha je do dweju dźělow rozrjadowana. Prěni wobsteji bjez wuwzaća z fotografijow, wotćišćanych na wjace hač 120 stronach. Wobrazy komentuje awtor z »miknjenčkom wóčka«, štož twori dosć razny kontrast k wěcownemu, tekstowemu wotrězkej knihi. Zdźěla Staehle tu chětro přehnawa. Tak pisa na přikład pod fotografiju Budyskeho křižerskeho procesiona: »Das große Bautzener Reiter-Besäufnis«. Spodźiwnje wjele městna zabjeru prawicarsko- kaž tež lěwicarskoekstremistiske grafitije. Recipientej so tak sposrědkuje, zo w tutym měsće politiske kromy postajeja, dokal dźe. Hač woprawnjene abo nic, wostawa wotewrjene. Někotre móranja interpretuje awtor nimo toho dospołnje wopak. Tak komentuje na přikład grafito »SGD 1/9/5/3« ze słowami »Erinnerung an den Iwan 1953«. Samo zamylace je, hdyž montuje Staehle konterfaj Ernsta Thälmanna do pomnika k tysačinam Budyšina w Schillerowym zelenišću. »Ernst Thälmann lässt grüßen!«, k tomu pozadnje žortnje pisa. Trochu wjace serioznosće tu škodźało njeby.
Transformaciske procesy w zwisku z techniskim postupom poslednich dekadow potrjechja cyły swět, we wosebitej měrje industrializowane a zapadne kraje. Zakłady tutych přewalacych, přeformowacych wotběhow wurosćechu z techniskich wuwićow, wosebje na polu elektroniskeho předźěłanja datow, kotrež korjenja zdźěla w dobje do Druheje swětoweje wójny. A na druhej stronje mějachu tohorunja towaršnostne změny wulki podźěl, mjez druhim přiběraca participacija mjeńšinowych a nakromnych skupin we wšelakich diskursach.Felix Stalder. Kultur der Digitalität, 2016, edition suhrkamp, 283 str.Zakładne wuprajenje knihi Felixa Staldera »Kultur der Digitalität« je, zo wot našeho »zadźerženja« wotwisuje, hač budźe so naš wobswět nadal post-demokratisce a wobstražowansce wuwić abo hač zesylnja so participaciska strona a tak mjenowana kultura »commons« (w zmysle powšitkownych tworow / hódnotow).
Šwicarski awtor Felix Stalder (*1968) je kulturny a medijowy wědomostnik a dźěła w Zürichu jako profesor za digitalnu kulturu a teoriju zwjazowanja. Wón je tež awtor knihi »Der Autor am Ende der Gutenberg Galaxis«.1
Ako glucne zmakanje wopokažo se wustajeńca z wobrazami serbskego wuměłca Fryca Latka (1895–1980), kótaruž stej zarědowałej na nowem chóśebuskem kulturnem městnje »Wósekojske dwórnišćo« w tam zaměstnjonej »Galerija Bramborska« a »Galerija Pěś« w zgromadnem źěle ze Serbskim muzejom a Spěchowańskim towaristwom Serbskego muzeja. Wusoke sćěny nowo saněrowanego historiskego twarjenja w radnej cerwjenej a mechzelenej barwje su idealna slězyna za śiche a pó źělach małe wobraze. W głownem jo jadnab 40 krajinowych mólbow k wobźiwowanju. Mimo togo se pokažo teke na Latkowu źěłabnosć ako ilustrator a na jogo twóŕby pó skazanju, z kótarymiž jo swójo wužywjenje (»źěło za klěb«) zasłužył. Ekspozicija zjadnośijo někotare wobraze z priwatneje zběrki z twóŕbami z wobsejźeństwa Serbskego muzeja Chóśebuz, tak ako někotare twóŕby, ako stoje na lisćinje žycenjow muzeja. Zwjaselece jo, až su mj. dr. někotare mólby z krejza pótomnikow na swětło pśišli; stakim se zjadnośijo how tšocha wólejowych wobrazow, kenž dotychměst w zjawnosći žednje hyšći wiźeś njejsu byli.
Cas swójogo žywjenja běšo droga Latka k wuměłstwu widobnje ze śěžkosćami wuflastrowana, což móžo se jano krotko naspomnjeś. Tak chapjašo pó wokołodrogach akle 1921 we Weimarje študěrowaś. Malsnje pak wuwijašo swójo kreslaŕske wobdarjenje, rozmógnuch bogate ilustraciske wuměłstwo a twórjašo rowno tak wobrazowe tšojenja, kenž ako knigły wudachu.
Kak drje wón lětsa budźe, naš jutrowny swjedźeń? Zlemjaca běše powěsć, jako rěkaše, zo lětsa žane křižerske procesiony a jutrowne Bože mšě njezmějemy a docyła, zo je zjawne žiwjenje mjenje abo bóle sprostnjene.
Spytamy to najlěpše z toho činić a sej tež na tutych dnjach radostneho swjedźenja z najwušimi swójbnymi doma rjane wokomiki stworić. Snano dohladamy so tež rjanych fotow lońšeho abo hišće dale wróćo ležaceho jutrowneho swjedźenja. Wšako wobchowa foto wokomik, kotryž je zwjazany ze začućemi a myslemi abo je tež wuprudźa. Tak mamy z wobrazowym zwjazkom »Jutry doma – Osterreiten« Maćija Bulanka, kotryž je lětsa w Ludowym nakładnistwje Domowina wušoł, rjanu fotowu zestajenku a z tym kusk začuća hewak tak žiweho byća kołowokoło wysokeho cyrkwinskeho swjedźenja jutrow.Maćij Bulank, Jutry doma – Osterreiten, Budyšin: LND 2020, 116 str.Na cyłkownje 113 stronach, wuwzaty je přiwěšk, kotryž wučinja tohorunja hišće raz dwě stronje z rjanym fotom, su zjednoćene wšelake literarne twórby z fotami. Njejsym ekspertka na polu fotografije, tohodla pišu a hódnoću z wida lajka.
Hdyž wočinju knihu, widźu napřećo nutřkownemu titulej foto Budyskeho křižerskeho procesiona před kulisu Radworskeje cyrkwje, kotrež twori rjany zazběh. Po podaću wobsaha slěduje so přez dwě stronje wupřestrěwace foto, na kotrymž widźiš kćějace rěpikowe polo. W pozadku je módre njebjo z někotrymi swětłymi a ćmowymi mróčelemi změšane, štož pokazuje na měnjate wjedro w aprylu. Runja tomu překwapi nas tež kóžde lěto zaso přiroda na jutrownej njedźeli – wot sněha hač k temperaturam nad 30 stopnjemi, wšitko su křižerjo hižo dožiwili. Je to z rozdźělnymi motiwami kołowokoło křižerjow ze wšelakorymi přirodnymi a tež wjedrowymi pozadkami w tutej knize derje zapopadnjene.


text:
Cojsik mie korciōło1, żeby sie szczelić na szybko jakoł zupa. We zamrażalce bōła jeszcze staro bania2, na handlu żech kupiōł take fajne małe cukinie, no i jeszcze mioł żech flaszka z włoskimi tōmatami3. Czasu bōło mało, bo zajś trza bōło lecieć na jake nagranie i musza pedzieć, że chyba mi sie udało szczelić ta zupa we 15 minut- niy bōło źle. Jak bania sie rozmrojzi, to łōna4 już je miynkoł5 i bez to niy trza ji tak dugo warzić, ale jak mołcie trocha wiyncyj czasu, to mogecie sie łobrać tōmaty ze skōry i wciepnōńć je do gorka razym ze świyżōm baniōm, a bajecie mieć jeszcze lepszoł zupa. Ło tyj zupie idzie nawet pedzieć, że je wegańskoł- terozki to je przeca modern6 😉
Co potrza:
0,5 kg łobranyj bani
0,5-0,7 kg tōmatōw (abo jedna flaszka pasaty- takigo przeciyru ze tōmatōw, abo i soku)
1 mało cukinia
1 cebula
2 zōmbki czosku
gorść słōnecznika
połra łyżek oliwy
2-3 łeżki oleju kokosowego
połra gałōnzkōw bazylii
sōł i pieprz
2 szklōnki wody
Do gorka wlyjcie oliwa, wciepcie czosnek, pokrōno byle jak cebula i trocha jōm zeszklijcie. Potyn wlyjcie tam flaszka przeciyru abo pokrōne, łobrane ze skōry tōmaty i łobrano bania. Wlyjcie tam trocha wody, dejcie trocha soli, pieprzu, listki bazyli i niech sie to powarzi.
Bez tyn czas na suchoł patelnia dejcie na chwila nasiōna słōnecznika, a za chwila wlyjcie tam trocha łoleju kokosowego (pōnoś łon je nojlepszy do smażynia), a jak go niy mołcie, to moge być tyż oliwa i wciepcie tam pokrōno na małe kōnski cukinia- jak je małoł, to niy trza jyj łobiyrać ze skōry. Jak cukinia zmiynknie, to tyn dodatek już mōmy fertich.
Idymy nazod do gorka ze baniōm i tōmatami. Jak bania je miynkoł, to wejście blynder i wszysko fajnie wymiksujcie, dosmakujcie i fertich. Do talyrza nalyjcie zupa, po wiyrchu7 posypcie cukiniōm i słōnecznikym… i smacznego 🙂
Nojfajniyjsze je w tym to, że ta zupa kryjm mōmy połōnczōno ze chrupiōncōm cukiniōm i słōnecznikym. Je delikatnoł we smaku, ale jak już sie jōm sprōbuje, to ciynżko sztopnōńć8 😉
1korciło; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2dynia
3pomidorami
4ona
5miękka
6modne
7na wierzchu
8przestać


text:
Sportowe towarstwo swjeći stolětne wobstaće z wobšěrnym programom
Radwor (SN/mtw/BŠe). Radworske sportowe towarstwo woswjeći tele dny swoje stolětne wobstaće. Minjenu sobotu wotmě so swjedźenske zarjadowanje. Cyły tydźeń přewjedu wšědnje sportowe zarjadowanja. Nimo dypkowych hrow młodźiny E a C, blidotenisowych a wolejbulowych turněrow kaž tež aerobica su to dźensa a jutře sportowe swjedźenje Radworskeje zakładneje a wyšeje šule. Sobotu popołdnju pak chcedźa swójbne popołdnjo wuhotować.
Hač Sokoł, Slavia abo Traktor – mjeno Radworskeho cyłka sportowcow je so w běhu 100 lět stajnje zaso změniło. Barby towarstwa módre, čerwjene a běłe pak wotbłyšćuja stawizny zjednoćenstwa. Z historiskimi pozadkami minjenych 100 lět je so Bronjan Achim Buša zašłe lěta intensiwnje zaběrał. Tak je z časowymi swědkami interviewy wjedł a za wobrazami pytał. Jeho wobšěrne dźěło je w knize zjimał. Prěnje eksemplary běchu minjenu sobotu na předań. Tak čitarjo mjez druhim zhonja, zo bu towarstwo 31. oktobra 1922 w Radworju załožene.


text:
Běłowodźanska měšćanska rada zasadnje rozsudźiła
Běła Woda (AK/SN). Lubowarjo lodoweho sporta budu Běłowodźansku lišču jamu po móžnosći tež w lěću wužiwać móc. K tomu wuzna so tamniša měšćanska rada na swojim wčerawšim posedźenju. Z jednym wzdatym hłosom radźićeljo wobzamknychu, zo ma so lód sčasom přihotować. Přidatne kóšty chcedźa z dochodami wurunać. W kotrym času dokładnje budźe lodowa arena wočinjena, chcedźa na posedźenju parlamenta w měrcu rozsudźić.
„Pandemije dla smy wjele časa za dorost zhubili. To wohroža našu eksistencu“, rjekny přesyda lodosportoweho towarstwa Bernard Stefan. Wšelake treningowe časy chcedźa nětko po móžnosći wot 1. junija 2021 nachwatać. Dypkowe hry jednotliwych lodohokejowych mustwow maja so wot 31. junija zahajić. „Smy so wšitke wólnočasne towarstwa a potencielnych wužiwarjow naprašowali a wjele pozitiwneho wothłosa žnjeli“, rozprawješe wčera nawoda lodoweje areny Milton Tauche.


text:
Annekatrin Klepsch
Annekatrin Klepsch (* 30. julija 1977 w Drježdźanach) je sakska politikarka Lěwicy, kotraž bě wot 2009 do 2015 přez krajnu lisćinu wolena zapósłanča sakskeho krajneho sejma, městopředsydka a rěčnica za dźěćacu a młodźinsku politiku kaž tež sociokulturu frakcije Lěwicy. Wot 1. nowembra 2015 je Klepsch měšćanostka krajneje stolicy Drježdźany za kulturu a turizm.
Wona je bjezkonfesionelna, mać třoch dźěći a bydli w Drježdźanach.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Informacije na webstronje města Drježdźan (němsce)


text:
Bodej żodne inksze miasto na świecie niy mo tela do zabitowanio co Nowy Jork. Wartki, biznesowy Manhattan abo galantny, hipsterski Brooklyn to niy wszyjsko. Roztōmaitości je tamek fol. Bez zima kożdy nowojorczyk ciśnie za miasto, coby posjyżdżać na szijach abo na sōnkach. A bez lato? Ôpcyji je masa, ale jednōm z nojlepszych idyji je rajza tamek, kaj je piosek, klara i… nojbardzij old-schoolowy rōmel świata – Luna Park Coney Island!
Połedniowo-zachodni Brooklyn, kery przi kraju mo Ôcyan Atlantycki, bez feryje je ôblubiōnōm tajlōm Epnego Jabka. To tukej w gorkie dni metro je tak nafolowane, że ciynżko ôbie szłapy zmieścić. Jadōm wszyjscy – i ci, kerzi we Nowym Jorku miyszkajōm sztyjc, i ci, kerzi przijechali yno na pora dni – bele yno kapka dychnyć ôd gorkigo jak fojer letnigo Manhattanu. Ale na Coney Island niy ma co polygiwać do wiyrchu basym. Przileżytości ku pochaniu je tamek richtich fol.
Miano Coney Island, a w zasadzie Konijneneiland, kere sie wziyło z godki holynderskij, znaczy “isla mycokōw”. Mycokōw tamek niy treficie, ale ôkrōm gryfnej plaży, przi kraju ôcyanu je postawiōny oldschoolowy rōmel z wielkōm gōndlōm, keciokami i jednym ze nojstarszych rollercoasterōw w USA, kere sztyjc fōngujōm. Znojdziecie tamek tyż fest stare akwarium, kerego poczōntkōw bai starziki niy pamiyntajōm i stadiōn baseballowej ferajny Brooklyn Cyclones, na kerym w kożdy piōntek po szpilu idzie wejrzeć jak sztrzylajōm fojerwerki.
My w jedyn majowy dziyń wybrali sie na Coney Island skuli tego, coby sie zaś poczuć choby bajtle i karnyć na kożdym możliwym kecioku. Nojprzōd trza bōło ôbrać przi kasie, kery ajntryt chcymy. Nasztelowalimy sie na nojbardzij ekstrymalne atrakcyje na Coney Island, tōż wziynimy ôpcyjo “full wypas”. Cisnymy!
Sōm tamek dingsy dlo bajtli, choby roztōmaite autka abo fligry, aleje tyż fol atrakcyji dlo dorośniokōw. Pedzielimy se, że żol udować punkty na gupoty, tōż zaro polecielimy ku tym nojsrogszym sztelōm – na sztart cosik, co sie mianuje Sling Shot. Zawarli nos we kōlce, naciōngli poski i wyciepali do luftu. Pierōńskie uczucie, nojszpetnij jak sie slatuje. Myślelimy, że nic gorszego na nos niy czeko. Aż do czasu Boarding Flight…
Już jak my stoli we raji, to farby na gymbach nōm sie miyniły ôd zielōnego, bez żōłty, ku lilowymu. A po kożdej nastympnej porze, kero furgała przed naszymi ślypiami, wcale lecyj niy bōło. Dwōch wyluzowanych chopōw, kerym ani byrny by my potrzimać niy dali, pozapinało nōm tako szpecjalno zopaska, pozakłodali ku tymu linki i wyciōngli na 60 metrōw do wiyrchu. Potym jedyn śnich cosik ryczoł i trza sie było na tym wiyrchu ôdepnyć. Dalij już bōło z gōrki – kole 100km/h gynau na ôcylowo tōra. Eli poszlibymy na to jeszcze roz? Niy ma szans. Eli sie werciło? Toć!
Po tych dwōch skokach adrynaliny musielimy se chwila dychnyć i wyregulować to, co sie dzioło snaszymi bebechami. Jak już napoczlimy normalnie fōngować, to my sie zebrali i poszli yntlich wciepać cosik do basa. Przōdzij bez cołki dziyń wolelimy niy ryskiyrować 😉
Na kraju Coney Island znojdziecie fol szynkōw a fast-foodōw, w kerych idzie na spokojnie se siednyć, pomaszkecić a poamizyrować sie landszaftym. Zdo sie Wōm, że je tamek jak we filmie? Toć, że je! A coby to blank fajnie poczuć, rekōmandujymy Wōm (kapka naschwol ku tymu, jako my jymy terozki na beztydziyń) Nathan’s Famous, kery je markōm restauracyjnej tajli Coney Island – posmakujcie tamek hyrskich na cołko Ameryka hot-dogōw a burgerōw.
Niy śmielimy tyż niy wycyckać sztrandu i przileżytości ku yntce do ôcyanu. Woda bōła lodowato, ale znojdło sie dwōch takich, kerzy wlecieli bez wodne wele. Tukej ślymy pozdrowiynia i wiele dziynkowania dlo Pyjtra, kery nos przepiyroł do ynty (bez badytucha i batek…).
Po szumnym jodle i taplaniu, poszlimy nazod ku atrakcyjōm Coney Island. Szaflimy pora graczek, a na kōniec ôstawilimy se rajza starym hyrskim rollercoasterym. Bardzij jak szwōngu, bolimy sie tamek larma i tego, że gynau jadymy po jednych ze nojstarszych drzewianych glyjzōw na świecie. Ale żyjymy, tōż tera kożdymu, fto mo we Nowym Jorku kapka wiyncyj czasu, rekōmandujymy trocha adrynaliny i aktywnego relaksu na Brooklinie.
Na kōniec tekstu cosik ekstra. Kożdy rok, w Dziyń Niypodległości (4. lipca), na Coney Island dzieje sie kōnkurs w jedzyniu hot-dogōw na czos. Bez ôziym lot titel wygrywoł tyn sōm chop – Joey Chestnut. Yno ôstatnio niy udało mu sie szafnyć rekordu – 69 hot-dogōw w 10 minut. Tera wcis yno 61 wuszcikōw w żymłach. Musi kapka wiyncyj trynować 😉
Mosz w zocy rōmle? Podoboł Ci sie tyn post?
Szrajbnij kōmyntorz na Facebooku, bydymy fest radzi! 🙂


text:
Ô Cwergach, co we szuflodzie sie skryły
Po ślōnsku pisza praje 20 lot. Piyrsze teksty mōm ze 2004 roku. Co pisza? Roztomańte rzeczy: bojki, fraszki, limeryki, a co mi sie tam jeszcze spōmni. A możno to, co mi jaki Cwerg do ucha szeptnie?
Z tymi Cwergami, to było tymu tak: uznoł żech, że możno trza by przetłōmaczyć po ślōnsku jako srogszo bojka, co je znano na cołkim świecie. Nō ja, dyć te bojki pisane sōm po rusku, chińsku, japōńsku, niymiecku, francusku, a dlō mie jedyno cudzo godka, jako znōm za tela, to je jynzyk polski. Musza przetłōmaczyć co ze jynzyka polskigo, ale taki napisane po polsku, a niy ze polskigo tłōmaczynio.
Zaczōn żech lotać po internecach a trefiōł żech tam na te „Cwergi a Maryjka” ôd „Maryjki” Kōnopnickij. Ksiōnżka była napisano po polsku, a je bezmała tłōmaczōno na praje 50 jynzykōw na świecie. Tōż to je możno coś dlō mie. Przeca ślōnski dziecka niy sōm gorsze, a tyż majōm prawo czytać we swojim jynzyku ta bojka. Tōż tak dlo szpasu, dlo sia, zaczōn żech na prōba tłōmaczyć. Ksiōnżka mo kole 100 strōnōw, dyć na dzisiej je cołko przetłōmaczōno. Na razie Cwergi pokryły sie we mojij szuflodzie, a żodyn niy wiy ani, czy kedy z tej szuflody wylezōm. Mocka śniegōw musi stajeć, mocka trza tam poprawić jeszcze, niż jōm pudzie kōmu pokozać. Dyć jo niy byda wyganioł tych Cwergōw ze szuflody, niech se tam śpiōm, a mi roz za czas pobojajōm jako nowo bojka.
Jak by tak praje kery z Was chcioł poczytać co ô tych Cwergach, to na Giskanie Fojermana je poczōntek bojki. Rod bych bōł usłyszoł tyż Wasze ôpinie ô tym tłōmaczyniu. Sōm Cwerg Tuplikorz prziznoł mi sie, że ciynżko mioł bojać mi to po ślōnsku. A jako Wy to widzicie? Poradzi tyn Tuplikorz bojać po ślōnsku?
Fojerman


text:
Tuvalu
Tuvalu jo mały kupowy stat w Śichem oceanje. Wón bu w lěśe 1978 njewótwisny wót Zjadnośonego kralojstwa, wóstanjo pak až do źinsajšnego z cłonkom Commonwealtha. Z něźi 10.000 wobydlarjami a pśestrěnju wót jano 26 km² jo Tuvalu tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe nastupajucy wobydlaŕstwo a stwórty nejmjeńšy pó pśestrěni. Až do njewótwisnosći se jo gronił teritorij Ellice Islands.
Mě kraja wóznamjenijo „wósym kupow“, dokulaž jo było až k wobsedlenju nejwěcej pódpołdnjoweje kupy Niulakita w lěśe 1949 jano wósym wobsedlonych.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Archipel namaka se w krotkowjacornem źělu Pacifika na pódzajtšo Papua-Neuguinea a na pódpołnoc Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje laže kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidži a Vanuatu.
Nejwušy dypk kupow lažy jano pěś metrow nad mórskeju głaźinu, tak až jo Tuvalu pówažnje wobgrozony wót změny klimy a pówódnjowanja pśez mórjo. Dla togo planujo tuvaluske kněžaŕstwo dłujkodobnje ewakuěrowanje wobydlaŕstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.
Na kupach kněžy góruca tropiska klima z pśerěznej temperaturu wót 30 °C.
Stolica jo centralny atol Funafuti, źož jo połojca wobydlaŕstwa žywa, a sedło kněžaŕstwo na tom atolu lažeca wjas Vaiaku.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Tuvaluske kupy su wót něźi 2000 lět wobsedlone. Prědny europski nadejźaŕ, kótaryž jo w lěśe 1568 na kupy dojšeł, był Španijaŕ Alvaro de Mendaña de Neyra. Akle 1861 jo zachopił se pókśesćijańšćenje wobydlarjow z pśijězdom prědnego britiskego misionarja. Južo 16 lět pózdźej su dojšli kupy w lěśe 1877 pód britiske zastojnistwo a wót 1915 byli zgromadnje ze susednymi Gilbertowymi kupami – źinsajšnym Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.
W lěśe 1974 su rozsuźili se wobydlarje za wótźělenje wót Gilbertowych kupow a njewótwisnosć ako pśidatny stat. Wót lěta 2000 jo Tuvalu ze cłonkom Zjadnośonych narodow.
Tuvalu njejo w žednom wójaŕskem zwězku organizěrowany, daniž ma swójske wójsko.
Góspodaŕstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Głownej góspodaŕskej gałuzy stej rolnikaŕstwo a rybaŕstwo. Głowne rolnikaŕske produkty su kokosowe wórjechy, banany a taro. Nejwažnjejšej eksportowej produkta stej kopra (kokosowe měso) a listowe znamki. Teke pśedawanje pšawow na internetowych domenach .tv, kótarež su wósebnje pla telewizijnych sćelakow wjelgin woblubowane, jo měł w 2000tych lětach wěsty góspodaŕski wuznam.
Infrastruktura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót lěta 2002 ma Tuvalu cełkownje wósym kilometrow asfaltěrowaneje drogi a z tym nejkrotšu nadroznu seś na swěśe. Wót lětanišća we Funafuti dawa liniju do Fidžija. Wobchad mjaz kupami pśewjeźo se z pśewóznymi cołnami.
Wótkaza[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Potepjenje Tuvalua (eng.)


text:
Składnia szukanio
SearXNG przichodzi ze składniōm szukanio, co bez nia możecie modyfikować kategoryje, motory, jynzyki i inksze. Wejzdrzij do preferyncyji, żeby ôboczyć lista motorōw, kategoryji i jynzykōw.
„!” wybiyro motor i kategoryjo
Żeby nasztalować miana ôd kategoryje i/abo motora, użyj prefiksu „!”. Bez tyn przikłod:
-
szukej we Wikipedyji paris
-
szukej paris we kategoryji map
-
szukanie ôbrozkōw
Skrōty motorōw i jynzykōw tyż sōm akceptowane. Modyfikatory motorōw i kategoryji idzie skłodać we cugi. Bez tyn przikłod !map !ddg !wp paris szuko paris we kategoryji „Karta”, DuckGuckGo i Wikipedyji.
: wybiyro jynzyk
Żeby wybrać filter jynzyka, użyj prefiksu „:”. Bez tyn przikłod:
-
szukanie we Wikipedyji podle wybranego jynzyka
!! zewnyntrzne bangi
SearXNG spiyro zewnyntrzne bangi ze ddg. Żeby bezpostrzednio skoczyć do zewnyntrznyj strōny szukanio, użyj przefiksu „!!”. Przikłod:
-
szukanie we Wikipedyji podle wybranego jynzyka
Dejcie pozōr, że Wasze wyszukowanie bydzie przekludzōne bezpostrzednio we zewnyntrznym motorze wyszukowanio, SearXNG niy może na nim chrōnić Waszyj prywatności.
Ekstra zapytania
Na strōnie preferyncyji znojdziecie słowa kluczowe do ekstra zapytań. Bez tyn przikłod:
-
gynerowanie lōsowego UUID
-
rachowanie postrzednij
-
pokazowanie user agent ôd Waszyj przeglōndarki (musi być aktywne)
-
kōnwertowanie fraz do rozmajtych skrōtōw hash (musi być aktywne)


text:
Po tym zo běchu posedźenje zhromadźizny zaměroweho zwjazka za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe 18. februara wotprajili, su je wčera nachwatali. Na dnjowym porjedźe stejachu wažne rozsudy.
Porchow (AK/SN). Zaměrowy zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe (AZV) móže swoje inwesticije za lětsa wěsće planować a zwoprawdźić. Wjetšina jednotliwych přisłušnych gmejnow je hospodarskemu planej 2020 přihłosowała, a to Porchow, Pančicy-Kukow a Worklecy. Chróšćanska gmejna so hłosa wzda, Ralbicy-Róžant hłosowachu přećiwo tomu.


text:
Wobě žónskej zastupnistwje Viktorije Worklecy měještej kónc tydźenja swoju pokalnu hru w nowej wolejbulowej sezonje 2022/23. Tydźeń do toho su so wolejbulistki w treningowym lěhwje na aktualnu sezonu přihotowali. Při tym wuspytachu wšelakore hrajne modusy a přewjedźechu zwučowanja k skrućenju přiwzaća, přistajenja a nadběhowanja. Wobě mustwje hrajetej we wobwodnej lize wuchodna Sakska. Za tučasnu hrajnu dobu stej zaso dwě stafli zarjadowanej. W prěnjej stafli hraje druhe žónske zastupnistwo a w druhej stafli prěnje mustwo žonow Viktorije Worklecy.
Za prěnje mustwo Viktorije Worklecy běchu w pokalnymaj hromaj zasadźene: Marina Köhlerowa, Jennifer Otto, Constance Pěčcyna, Rejzka Rawšec, Anita Salowskec, Katrin Spiesec a Jana Žurowa; trenarka: Daniela Kralec
Za druhe mustwo Viktorije Worklecy běchu w pokalnymaj hromaj zasadźene: Emily Budarjec, Luisa Budarjec, Lea Hammerec, Fanny Petzoldec, Wanda Schweitzerec, Mirabell Šimanec, Anna-Lena Šustrec, Hannah Šustrec; trenar: Stephan Mühl
Viktoria Worklecy II – Nysa Wolejs 0:2 (14:25, 10:25)


text:
Elbrus
Elbrus (rusce Элbбpyc, karačajsko-balkarsce MиHrи Tay/Miñi taw, [mɪˈŋːi taw]) je z 5642 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora w Kawkazu a zdobom najwyši wjeršk Ruskeje. Prašenje, hač je wón abo Mont Blanc tež najwyša hora Europy, wotwisuje wot definicije kontinentalneje hranicy mjez Europu a Aziju. Zwjetša so Kawkaz k Europje njeliči.
Elbrus ze swojim charakteristiskim dwójnym wjerškom (zapadny wjeršk 5642 m, wuchodny 5621 m) je mortwy wulkan a we wulkej měrje zalodowčeny. Lodowcy na horje maja cyłkowny rozměr wot 145 kwadratnych kilometrow.
Hora nadeńdźe so na juhu Ruskeje, něhdźe jědnaće kilometrow zdaleny wot georgiskeje hranicy a sewjernje hłowneho hrjebjenja Kawkaza. Georgiska stolica Tbilisi leži 270 kilometrow do juhowuchodneho směra, stolica ruskeje republiki Kabardino-Balkarskeje, Nalčik, sto kilometrow do wuchoda. Hranica mjez republikomaj Kabardino-Balkarskej a Karačajsko-Čerkeskej běži přez zapadny wjeršk, tak zo słuša najwjetši dźěl Elbrusa ke Kabardino-Balkarskej.
Pola krosnowarjow płaći Elbrus jako najwyši dypk Europy a tuž jako jedyn ze Seven Summits, sydom najwyšich horow wšěch kontinentow.


text:
Albin Moller
Albin Moller (tež Albinus Mollerus; * 1541 w Tšupcu, † 26. decembra 1618 w Starej Darbni) bě serbski ewangelski farar, astronom, protykar, přirodospytnik a pioněr spisowneje serbšćiny. Wón wuda prěnju serbsku ćišćanu knihu.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Albin Moller narodźi so wokoło lěta 1541 jako syn oficianta Tšupčanskeho knjejstwa, nawukny pak hižo jako dźěćo tamnišu serbšćinu. W Kalawje wopyta najprjedy łaćonsku šulu, prjedy hač so 1559 za studij teologije na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru a wot 1568 we Wittenbergu zapisa. Po złoženju magisterstwa skutkowaše Moller jako farar a protykar na wšelakich městnach w Delnjej Łužicy, kaž hač do 1572 w Tornowje, mjez 1572–74 w Tšupcu a 1582 we Wjelikich Dobrynjach. W Starej Darbni wobsedźeše Albin Moller mjez 1608 do 1618 lejnsku chěžu.
W lěće 1574 da Albin Moller w Budyšinje pola Michała Wolraba prěnju serbsku (delnjoserbsku) knihu ćišćeć. Tute ewangelske spěwarske z małym katechizmom wuda Moller na swójske kóšty. Twórba wopřija 120 kěrlušow a psalmow, kotrež běše wón z němčiny do serbšćiny přenjesł. Jako sobudźěłaćer na Leonharda Thurneysserowej zelowej knize, sposrědkowa wón jemu 240 rostlinskich mjenow z delnjoserbskimi ekwiwalentami. Z tym je podał najstaršu zestawu serbskich rostlinskich mjenow. Moller slědźeše pak tež na polu astronomije, kotraž bě tehdy hišće wot astrologije njediferencowana. Jeho zdźełane protyki wón prawidłownje znowa wobdźěła a wuda. K jeho spěchowarjam na tutym polu słušeštaj rada města Kalawy a kejžor Rudolf II.. Tute protyki wuchadźachu němsce, pólsce a čěsce a wudachu so tež hišće po jeho smjerći hač do lěta 1630.
Česćowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Před faru w Tšupcu dopomni pomnik na Albina Mollera.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frido Mětšk: Moller, Albin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 391sl.


text:
Wjacław Warichius
Wjacław Warichius (tež Wenceslaus Warichius, Wawrich abo Worjech; * 1564 w Hrodźišću pola Wósporka, † 5. septembra 1618 w Hodźiju) bě serbski farar, pedagog a pioněr spisowneje hornjoserbšćiny.
Narodźi so jako syn Hrodźišćanskeho knježeho zarjadnika (šosarja) Michała Worjecha a wopytowaše wot 1576 do 1584 Budysku radnu šulu. Wot 1584 do 1586 studowaše we Wittenbergu ewangelsku teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše 1587–89 jako diakon a wot 1589 hač do swojeje smjerće w lěće 1618 jako farar w Hodźijskej wosadźe.
Hodźij bě tehdy administratiwne a cyrkwinske srjedźišćo Serbskeho wobkruha Mišnjanskeho hamta Stołpin a jeho farar bě jako zastupjer Biskopičanskeho superintendenta zamołwity za serbske naležnosće. Do nadawkow Warichiusa słušeše mjez druhim tež nawodnistwo Hodźijskeje łaćonskeje šule, kotraž měješe serbske dźěći přihotować za pozdźiši studij na jednej ze sakskich wjerchowskich šulow. Za čas Warichiusa docpě Hodźijski šulski wustaw najwyši rozkćěw.
W lěće 1595 přełoži a wuda Lutherowy Mały katechizm w serbskej rěči z němskim paralelnym tekstom, při čimž jedna so wo scyła najstarši znaty ćišć w hornjoserbskej rěči a zdobom prěnju serbsku agendu za spožčenje sakramentow, słyšenje spowědźe a katechizmowe pruwowanje. W zawodźe poda směrnicy za serbske pisanje a čitanje. Jedyn z třoch znatych eksemplarow tutoho čisća nadeńdźe so wot apryla 2019 zaso w Serbskej centralnej bibliotece w Budyšinje.
Warichius měješe dohromady jednaće dźěći, z toho sydom synow a štyri dźowki. Druhi syn Wjacław (1595–1633) běše runje tak z fararjom w Hodźiju.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ludmila Mětškowa: Warichius, Wjacław. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 593
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Der oberwendische (obersorbische) Katechismus des Warichius. Tekst ze zawodom a gramatiskim wobdźěłanjom wot Karla Heinricha Meyera, Leipzig 1923.
- Hinc Šewc: Die ältesten Drucke des Obersorbischen. Wencelaus Warichius und Gregorius Martini. LND, Budyšin 2001.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Digitalizat Warichiusoweho Małeho katechizma na stronach SLUB
- Jens Bulisch: Wenceslaus Warichius w Sakskej bibliografiji (serbsce a němsce)


text:
Robert Binkowski, Mateusz Świniarek (45' Tomasz Parzy), Paweł Skrzypek, Andrzej Tychowskibookmarkbookmarkbookmark (69'), Marcin Woźniakbookmark, Tomasz Rydzak, Mariusz Szyszka, Adrian Sobczyński (56' Radosław Biliński), Cezary Przewoźniak, Maciej Ropiejkobookmark, Marek Kowal (76' Paweł Posmyk)
trener: Piotr Mandrysz
Maciej Gostomski, Radosław Jacek (63' Adrian Pajączkowski), Wojciech Białek II, Adrian Marek, Dawid Bartosbookmark, Piotr Smolec, Krzysztof Bodziony (63' Artur Błażejewski), Rafał Berliński, Rafał Pietrzak (68' Dawid Ryndak), Krzysztof Myśliwy, Rafał Bałeckibookmark
trener: Miroslav Čopjak


text:
Anůńimowe Alkoholiki
Anůńimowe Alkoholiki – (AA, s ang. Alcoholics Anonymous) – dobrowolne, samopůmocowe grupy uosůb uzależńůnych uod alkoholu, tworzůne s cwekym leczyńo alkoholizmu. Podstawům filozofiji AA je Dwanośće Krokůw AA.
Na dźyń 1 styczńa 2006 General Service Office of Alcoholics Anonymous (Głůwne Bjuro Służbůw AA) uoszacowoło, aże we ůng. 106 202 grupach A.A. we co nojmńij 150 państwach, spotyko śe ůng. 1 867 212 człunkůw.
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- uoficjalno neczajta AA (ang.)


text:
Iran
Iran (farsi: ايران – Īrān), ôficjalnŏ nazwa: Islamskŏ Republika Iranu (farsi: جمهوری اسلامی ايران – Dżōmhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, co leży nad Morzym Kaspijskym, Zatokōm Perskōm i Zatokōm Ōmańskōm.
Piyrszŏ wersyjŏ miana Iran pojawiyła sie już we Aweście, kaj je mŏwa ô Aryānām – krŏju Ariōw. Jeji formōm strzednioperskōm było używane ôd Sasanidōw ôkryślynie Ērānszahr – krŏj Ariōw. Mimo to we europejskich gŏdkach aże do XX stoleciŏ na ôkryślynie Iranu używano powszechnie miana Persyjŏ, a niy Iran. Miano Persyjŏ pochodzi ôd nazwy ludu, co stanowi tajla ludōw irańskich, co przibyły na terytorium dzisiyjszego Iranu pod kōniec II tysiōncleciŏ p.n.e.


text: Kamjenc (SN). Lětsa swjeća w Lessingowym měsće 175. róčnicu Kamjenskeje Boršće po wot Wilhelma Leunera nowozestajenym swjedźenskim porjedźe. Runočasnje pruwuja požadanje města Kamjenca a spěchowanskeho towarstwa Boršće wo přiwzaće swjedźenja do cyłoněmskeho zapisa imaterielneho kulturneho herbstwa. Za Kamjenske měšćanske zběrki je to přičiny dosć, stawizny Boršće w kabinetnej wustajeńcy w galeriji sakralneho muzeja w Haninej cyrkwi tematizować, tež hdyž woblubowany swjedźeń runje lětsa koronoweje pandemije dla přewjesć njemóža.


text:
Runja wosom dalšim wsam w Budyskim kraju wopominaja lětsa Poršicy 800. róčnicu swojeho prěnjeho naspomnjenja w lěće 1222. Składnostnje jubileja předstaja so serbske stawizny wsy a wosady.
Z dawnych časow sem ležeše kónčina wokoło Poršic wosrjedź serbskeho sydlenskeho teritorija. Hišće w 19. lětstotku bě němsko-serbska rěčna hranica poměrnje zdalena: we wuchodźe pola Wósporka, Ketlic a Lubija, w juhu podłu rjećaza Łužiskich horow, w zapadźe wokoło Biskopic a Kamjenca a w sewjeru hakle za Błótami. W Poršiskich wsach so žana industrija njezałoži, kotraž by němsku ludnosć přiwabiła. W ratarskej kónčinje wostachu Serbja w dalokej měrje mjez sobu, a jeli tola raz cuzy přićahny, so wón spěšnje tudyšim wobstejnosćam přiměri. W sebjewědomym burstwje so namrěte wjesne, křesćanske a serbske tradicije wot generacije ke generaciji dale dawachu. Tak móžachu socialne, rěčne a kulturne poměry na dołhu dobu konstantne wostać.
Wołtarna płachta z wěnowanjom »Psches / Lubosz teje Woßady / ton 4.te Octobera / 1840.«, darjena składnostnje zapokazanja fararja Hendricha Awgusta Krygarja, je dźensa po cyłej Łužicy najstarši parament ze serbskim napisom. Foto: zběrka Trudla Malinkowa
W lěće 1840 so wo Poršiskej wosadźe pisaše: »Ackerbau ist die Hauptbeschäftigung der tätigen Parochianen, welche bis auf sehr wenige Seelen der wendischen Nation angehören.«1
Runja wosom dalšim wsam w Budyskim kraju wopominaja lětsa Bukecy 800. róčnicu swojeho prěnjeho naspomnjeja w lěće 1222. Składnostnje jubileja předstaja so serbske stawizny wsy a dźensnišeje gmejny.
Kónčina wokoło Bukec słuša k staroserbskemu sydlenskemu teritorijej. Přez lětstotki mjezowachu wsy nětčišeje Bukečanskeje gmejny na wuchod, zapad a sewjer ze serbskimi kónčinami. Jenož na juh wobsteješe rěčna hranica k němskemu teritorijej, wutworjena wot Čornoboha a susodnych horow. Kaž přirodny ryhel poćežowaše hórski rjećaz zwisk mjez woběmaj bokomaj a zadźěwaše z tym asimilaciji Serbow.
Za spočatk 19. lětstotka hodźi so narodna situacija wokoło Bukec někak takle wopisać: Wjesnjenjo su Serbja, chodźa w tradicionelnej drasće, su žiwi po starodawnych wašnjach a haja namrěte nałožki. Wobchadna rěč je serbska, wjetšina wobydlerjow němsce ani njerozumi. Je-li Němc přićahnył, wuknje spěšnje serbsce, zo by so scyła dorozumić móhł. Hdyž je we wsy ryćerkubło, su knježa a słužowni zwjetša Němcy, kotřiž maja pak husto tež znajomosće serbskeje rěče.
Wurjadny dokument stawiznow lutherskeho hibanja, zamórskeje emigracije a započatkow fotografije w Serbach
W Serbskim kulturnym archiwje chowa so fotografija,1 na kotrejž je zwobraznjenych šěsć mužow srěnjeje staroby. Za »wotmolowanje« je jich fotograf symetrisce do skupiny zestajił. Štyrjo sedźa na stólcach, dwaj za nimi stejitaj. Sebjewědomje hladaja fotografej do kamery. Nažel su mjezwoča njejasne, jenož pola naprawo sedźaceho muža su kontury derje spóznać. Wšitcy su njedźelsce zdrasćeni: Maja kabat zwoblěkany a škórnje wobute. Jednorosć drasty na to pokazuje, zo njesłušeja k bohačkam. Mozlate ruki – wosebje napadnje pola naprawo sedźaceho – wo tym swědča, zo su z dźěćacych lět na ćežke ručne dźěło zwučeni. Stejacaj mužej so zepěrataj, lěwy na kij, prawy na ramjeni před nim sedźaceju, zo njebyštaj so při wjacore sekundy trajacym wobswětlenju pohibowałoj. Skupina je zwobraznjena před płotom z drjewjanych łatow, kiž kónča deleka nad kamjentnymi prohami. Woknje w pozadku nam přeradźitej, zo steji tam domske. Dale je spóznać štom, kiž móhł po lisće sudźo lipa abo brěza być. Hałuzy leža na konstrukciji ze žerdźow, kotraž je z kolikami podeprěta, abo su samo na nju splećene, tak zo šěroku třěchu tworja. Připrawa dopomina na chłódnicu w piwowej zahrodźe, kotraž hosćom w lěću přijomne městno skići. Tołsta žerdź pódla naprawo stejaceho muža zda so kaž z banderolu wobwita być a móhła słužić jako sćežor za chorhoj. Wšo na to pokazuje, zo jedna so při twarjenju w pozadku wo zjawnu korčmu, před kotrejž su so mužojo k fotografowanju zešli.
w zwisku z rasowymi slědźenjemi němskich wědomostnikow w lětach wot 1929 do 1938
W Rozhledźe z oktobra 2019 (str. 16–21) wozjewi so rozmołwa z dr. Friedrichom Pollackom, kotruž je wjedła Sara Mičkec, tehdyša šefredaktorka tohole časopisa. Rozmołwa poćahuje so na antropologiske (rasowědne) přepytowanja w Delnjej a Hornjej Łužicy, kotrež přewjedźechu němscy antropologojo a zastupnicy druhich wědomosćow w lětach wot 1929 do 1938. Nadpismo rozmołwy, poćahowace so na wědomostnu dokumentaciju, je ekspresiwne: »Hdyž tute dokumenty widźiš, će zyma woběhuje.«
Antropologam wšelakich krajow swěta, kotřiž zaběrachu so z rasowědnymi přepytowanjemi, dźěše hłownje wo čisto wědomostne dopóznaća, pokazowace na podobnosće a rozdźěle mjez wšelakimi rasami kaž tež jich změšenja w prehistoriskich procesach. Někotři slědźerjo spytachu (z rasowymi nahladami) přiwšěm dopokazać nadhódnotu běłeje rasy nad rasami Azije, Afriki, Awstralije a indianskeje ludnosće Južneje kaž tež Sewjerneje Ameriki. Mnohim němskim antropologam bě wažne, potwjerdźić rasowe rozdźěle mjez Germanami a słowjanskimi ludami, a z tym tež Serbami. Jim njeńdźeše mjenujcy scyła wo wuslědźenje objektiwnych antropologiskich wosebitosćow, ale wo wužiwanje rozdźělow jako dopokaz rasoweje mjenjehódnoty Serbow. Z tymle přinoškom podam swoje nahlady k wobsahej rozmołwy z Pollackom. Sym sej pak toho wědomy, zo njemóžu wobeńć wěste zjednorjenja wobmjezowaneho předstajenja měnjenja wědomostnika dla.
Štó drje w dołhich měsacach koronoweho lockdowna abo w tydźenjach karanteny njeje wo jězbach do dalokeho swěta sonił? Přez knihi, filmy abo w dopomnjenkach móžachmy so na puć podać. Podobnu žedźbu za dalokim swětom mějachu hižo naši prjedownicy. Tež woni sonjachu wo wulkim swěće, wo nowych žiwjenskich móžnosćach a hinašich wašnjach. Z wulkim zajimom čitachu pućowansku literaturu, kotraž bě jim ćim lubša, hdyž měješe pozitiwny, něhdy bychu prajili natwarjacy, zbudźacy raz.
Wosebity zajim hajachu Serbja za Grönlandsku. Přez tři lětstotki móžemy teksty a styki mjez serbskej Łužicu a najwjetšej z lodom pokrytej kupu swěta slědować. Zaběraš so bliže z tematiku, wotkryješ cyłu syć mjezsobnych zwiskow a stykow. Tute wotbłyšćuja serbske kulturne stawizny a pokazaja zdobom na splećenosć serbskich z němskimi, haj europskimi stawiznami.
Wuchadźišćo literarno-kulturnostawizniskeje ekskursije mjez Grönlandskej a Łužicu, na kotruž chcu so tu podać, je w lěće 1765 wudata kniha Davida Cranza »Historie von Grönland«, kiž bě w cyłej Europje – a tak tež w Serbach – zajim za polarnu kónčinu zbudźiła a slědy zawostajiła. Z połnym titulom rěka kniha: Historie von Grönland: enthaltend die Beschreibung des Landes und der Einwohner [et]c. insbesondere die Geschichte der dortigen Mission der evangelischen Brüder zu Neu-Herrnhut und Lichtenfels; Mit acht Kupfertafeln und einem Register, Barby und Leipzig: Heinrich Detlef Ebers, 1765.
K wósaźe Slepo/Slěpe słuša sedym jsow: Dźěwin, Brězowka, Mułkecy, Miłoraz, Rowno, Slepo, Trjebin a wótergi pomjenjujo se ako wósyma wjas bramborski Lěsk. Region jo znaty za wósebnu slěpjańsku narěc, a teke dla rědnych narodnych drastwow. Slěpe jo jadnučki serbski region, kótaryž jo wuwił a zachował do źinsajšnego swójsku źiśecu drastwu za gólcow a za źowća. W drugich regionach źiśi su nosyli cesto samske drastwy kaž dorosćone, jano w mjeńšej wjelikosći. Togodla jo Slěpe wuwześe a naźejam se, až rědna źiśeca drastwa buźo dalej a zasej wěcej widobna w zjawnosći. To wšak njejźo bźez problemow. To jo mě groniła Elwira Hantšo, cłonk towaristwa Kólesko e. V., šlodaŕka drastwow a awtorka knigłow wó slěpjańskej narodnej drastwje za dorosćonych a źiśi. Wjele nanow njoco, až jich syny nose »suknju«. Hyšći pśed někak 50–60 lětami pak njejo to było nic wósebnego.Syn awtorki w slěpjańskej źiśecej drastwje Foto: Justyna Michniuk
Za mójo slěźenje zajmny jo dalšny fakt, až w Slěpem su źiśi teke nosyli žałowańsku drastwu. To wšak do źinsajšnego njejo derje wuslěźone. Powšyknje móžo se groniś, až njejo była drastwa za kuždy cerkwiny swěźeń za źiśi, dokulaž wóni njejsu na namšu chójźili až do końca Drugeje swětoweje wójny, gaž su zawjadli specielne namše za źiśi. Wažnje jo teke, až góle jo było połnogódny cłonk wósady akle pó górjejbranju (konfirmaciji). Weto groni se, až ga w Slěpem su źiśi se wobźělili na zakopowanjach swójźbnych prědnego stopnja (to groni nana a maśerje), a jo teke móžno, až pśi zakopowanjach swójźbnych drugego stopnja (to groni na pśikład bratšow a sotšow). Dla togo su eksistěrowali za te źiśi žałowańske drastwy. W knigłach kněni Hantšo z decembra 2020 móžomy wobźiwowaś pór žałowańskich drastwow za źiśi, za cas lěśa a zymy, za zakopowanje a cas pótom, a teke wšednu žałowańsku drastwu.1 Prezentěrowane drastwy su samorozmějucy drastwy za źowća (wót 6 lět až do konfirmacije). Zazdaśim njejo wěcej žednych informacijow, bildkow abo mólbow ze žałowańskeju drastwu za gólcow. Ale źiśi wobeju rodowu su nosyli wšednu źiśecu drastwu, njejadnaku za gólcow a źowća (sic!). Ta drastwa jo nadrobnje wopisowana w brošurce, wudanej teke w lěśe 2020.2
Wot krosnow na kateder: Ryćerjec bratřa z Hodźija (2. dźěl)
Starodostojna Hodźijska šula załoži so hižo 1559 jako něšto kaž progymnazij za »serbskich młodźencow«. Ze zaćahom do noweho twarjenja wokoło 1734 wuwiwaše so wona k ludowej šuli za wšitke dźěći wsy.1 Zawěsće wopytowachu tež synojo tkalca Jana Bohumila Ryćerja tute kubłanišćo.
Třeći syn Jakub narodźi so 29. měrca 1807.2 Kaž jeho staršej bratraj začuwaše wón nachilenje k wučerskemu powołanju. Dokelž běše přijeće na wučerski seminar hakle ze 17 lětami móžne, dźěše najprjedy jako šulski pomocnik k swojemu bratrej Pětrej do Burkersdorfa, pozdźišo k bratrej Janej do Wóslinka. Po tajkich přihotach zastupi k jutram 1824 pod matriklowym čisłom 49 do Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot jutrow 1826 wužiwaše stipendij a bu jako adjunkt pomjenowany. K wotchadej ze seminara jutry 1827 dósta znamku »wušikny 2«.Zapis wo Jakubje Ryćerju w matrikli Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje Wobraz: Archiwny zwjazk Budyšin, Statny filialny archiwKaž pola jeho staršeho bratra napaduja jara kritiske hódnoćenja přez direktora Pomsela: »Fähigkeiten: ganz gute, aber durch eine wunderliche Neigung verdunkelt, ... nicht recht klar. Aufmerksamkeit: gut, doch nicht immer recht eindringend und den rechten Punkt fassend. Fleiß: zu loben; aber nicht immer tief genug u. auf den rechten Punkt gerichtet. Fortschritte: gute, auch meistens gründlich, als Lehrer hatte er natürliches Geschick, nur fehlte oft die rechte Klarheit und Deutlichkeit. Sittlichkeit: guter Sinn und ordentliche Aufführung, als Adjunct hat er das Seine gut gethan.«3
Swoje prěnje městno zabra Jakub Ryćer na Jana 1827 w Dažinje w Ketličanskej wosadźe. Wo tym čitamy w »Cyrkwinskej galeriji Hornjeje Łužicy«: »Es gab schon früher fast in den meisten Parochial-Dörfern Schulen, welche aber nur von alten christlichen Männern, die nur gut lesen und etwas schreiben konnten, aus eigenem Antriebe besorgt wurden, aber in den Jahren der neuen Organisation wurden 4 Nebenschulen etabliert. Die erste 1827 in Groß-Dehsa, mit drei eingeschulten Dörfern, und vor jetzt 122 Kindern, ganz wendisch. Der 1ste Lehrer war Jacob Ritscher, vocirt 1827. 2) Joh. Melde, der gegenwärtige, vocirt 1836.«4
Lěsne (dźiwje) pčoły, druhdy borowki (t. r. pčoły z bora1) mjenowane, běchu hižo wot starowěkowskich ludow kaž bytosće z wuběrnymi zamóžnosćemi a kajkosćemi wobdźiwane: »W pčołach je dźěl bójskeje mysle a dych njebjes, bych rjekł.«2 Ale wužitk pčołow je wosebitu kedźbnosć čłowjekow zbudźił, kotřiž su je hajili a škitali z wotpohladom, zo bychu z nich wjetši wužitk měli. Z dohladowanjom lěsnych pčołow buchu jim wjacore kajkosće připokazane: pilnosć, porjad, zhromadnosć, wutrajnosć, sprócniwosć a dalše. Tohodla buchu wobdźiwane a bjerjechu so zdobom w někotrymžkuli nastupanju za přikład.Hadam Bohuchwał Šěrach (1724–1773) běše wuznamny serbski přirodospytnik, pčołar a awtor spisa »Melitto-Theologia. Die Verherrlichung des glorwürdigen Schöpfers aus der wundervolen Biene«. Wobraz: Serbski kulturny archiw
Srjedźowěkowske rozprawy wo tym pak su jara rědke, tola wěste pisomne slědy wo »serbskich pčołach« dadźa so hišće w 10. lětstotku namakać. W tutych zapisach so naspomnja, zo dyrbjachu Serbja němskim zemjanam horncy mjeda jako feudalnu dań wotedawać.3 K tomu zawěsće tež wósk a snadź druhe wužitne wěcy. Dań wopřiješe tež předźěłany měd – mjedowinu (pitny měd), wot łaćonšćinarjow pomjenowany jako aqua mellita, hydromellum, potio mulsi. Na produkciju mjedowiny zapadnych Słowjanow skedźbnja hižo Ibrahim ibn Iacob (10. lětstotk), tež Thietmar pokazuje na wulke mnóstwo mjedowiny na Mišnjanskim hrodźe (Chronicon VII 23) a w lěće 948 jewi so mjedowina jako feudalna dań we wjacorych (serbskich) wjeskach (Diploma Ottonis I 105). Wočiwidnje běše w 10. lětstotku mjedowina Serbam znata a tež jara hódna. Jeje hódnotu wobkrući tež fakt, zo bu wona při wěšćenju wužiwana. Po předstawach tehdyšich kmjenow hodźeše so wěšćenje jenož z pomocu boha zdokonjeć a mjedowina běše prawy srědk k čitanju bójskeje wole. Wo tym rozprawja Saxo Grammaticus (Gesta Danorum XIV 39.3) při nawjazanju stykow pomorskich Słowjanow k bohej TriglawejSwarogej, byrnjež wužiwa wón słowa merum (wašnje wina), tola Słowjenjo tehdom tutón napoj hišće zhotowili njejsu. Derje znate běchu tak mjenowane cornua copiae (rohi nadbytka), w kotrychž so mjedowina składowaše. Słowjenjo na zakładźe jeje wupadanja přichodne derjeměće wěšćachu. Dokelž wobhladowaše so mjedowina jako bójski napoj, dyrbjachu po tehdyšich předstawach jeje sobutworićelki-pčoły kruty zwisk z bohom měć, wšako mějachu podźěl na bójskich wuprajenjach. A bě-li bóh dobry, wobdari swojich wěriwych bohaće, přisporjujo tak jara hódny pčólny wudźěłk. Hadam Bohuchwał Šěrach widźeše w pčołach dźiw bójskeho stworjenja, bójskeje bytosće: »Wšo je w nich bójske, ale z jednym wuwzaćom: Nimaja njesmjertnu dušu.« (Eas [sc. apes] nihil non divinum habere, nisi quod moriuntur – tamle, s. 204).
Wot krosnow na kateder: Ryćerjec bratřa z Hodźija (1. dźěl)
Napjata rozbudźenosć knježeše 19. awgusta 1817 na Budyskim Bórklinje. W Brüsewitzec domje, hdźež měješe so wučerski seminar zarjadować, bě so 19 młodych muži zhromadźiło, zo bychu přijimanske pruwowanje wotpołožili. Mjez nimi běše tež Jan Ryćer, syn tkalca z Hodźija. Kaž wšitcy dalši kandidaća dyrbješe tohorunja žiwjenjoběh napisać.1 Tuž pisaše wo swojim nanje Janje Bohumilu Ryćerju a wo maćeri Agnes, kotruž ludźo Hańža wołachu. Wón naspomni swojich bratrow, sydom lět staršeho Pětra, wosom lět młódšeho Jakuba, bratřika Handrija, kiž dožiwi jenož lětko, a najmłódšeho bratra, kotryž bě so 1811 narodźił a runje tak mjeno Handrij dósta.2
Potom dyrbješe na wšelake prašenja pisomnje wotmołwić a farar Krinitz, direktor noweho seminara, daše jemu tekst z biblije ertnje wukładować. Hižo dźeń do toho so jeho hudźbne znajomosće přez wučerja Bergta přepruwowachu. Na kóncu bě młodźenc pruwowanje z dobrymi wuslědkami3 wobstał, a direktor Krinitz zapisa do matrikle seminara:
»7) Johann Ritscher, wendischer Nation
Postrowy z južnosłowjanskich stron
Z časa młodoserbskeho hibanja wokoło Smolerja přichadźachu dźeń a wjace zwědawi hosćo z cyłeho słowjanskeho swěta do Hornjeje Łužicy. Chcychu so zeznajomić z małym ludom, kotryž nastaji so na puć do moderneje byrgarskeje towaršnosće, bjez toho zo by zaprěł swoju narodnosć a rěč. Nawopak, byrnjež mjeńšina, wutworichu sej wšitke znamjenja byrgarskeje kultury: serbske towarstwa, nowiny, časopisy, wědomostne slědźenje za swójskimi korjenjemi, literaturu, hudźbu a nowe wašnja towaršnostneje zabawy. Wosebje spěwanske swjedźenje, tehdy jara popularne a politisce wuznamne narodne demonstracije, wubudźichu skedźbnosć, a to jědnaće lět do prěnich tajkich němskich w Budyšinje a wokolinje. Wopytowarjo wšak njepřichadźachu jenož do města, ale dźěchu tež rady na wjes, zo bychu tam na swojej woči dožiwili to porno sebi starodawneje burskeje a so wuwiwaceje byrgarskeje kultury. Bě drje jara zajimawe dožiwić wuwiće, takrjec zrawjacy system narodneje kultury en miniature.
W tutym wuwiću špiheluja so zwiski a zwjazki, poćahi a wotwisnosće, ideale, wočakowanja, wojowanja, bědźenje a nadźija, napinanja a přesłapjenja. Wšo to běše motor wuwića, skowanja a skrućenja serbskeho naroda. A kóžda (młoda) generacija je znowa nawjazała na styki, wosebje do słowjanskeho wukraja, wutworjejo sej zdobom swoje »nowe« a nadźijejo so pomocy a podpěry.
Moler a publicist Měrćin Nowak-Njechorński bě zdobom wusahowaca wosobina Serbskeho Sokoła. Na konferency k jeho 100. narodninam w lěće 2000 so jeho skutkowanje w serbskim sportowym towarstwje we wosebitym přednošku hódnoćeše.1 Bjez dźiwa, zo namakamy mjez jeho wobrazami figury Sokołow. Christina Boguszowa je w lěće 2004 w Sokołskich Listach wobšěrnišo k tomu pisała.2 Je tam rěč wo wobrazach ze Sokołom-jednotliwcom, sokołskej dwójku abo skupinu Sokołow. Mjenować chcemy někotre znate wobrazy:
• barbnu pohladnicu ze Sokołom w paradowej uniformje, zhotowjenu składnostnje 2. sokołskeho zlěta we Wulkim Ćisku
• pjerokrjesbu z lěta 1930 z pomjenowanjom »Zbudźenje«, pokazowacu Sokoła ze serbskej chorhoju a tekstom »Hój horje, serbski Sokole, zbudź cyłu serbsku zem!« Stej to lince najznaćišeho sokołskeho spěwa. K mjenowanemu wobrazej eksistuje druha wersija. K w Sokołskich Listach 4/1995 wozjewjenemu wobrazej běch z archiwa něhdyšeho Serbskeho zarjada ludoweho kubłanja citował, zo »njesmě so wobraz wužiwać«. Čehodla bě so to postajiło, njeje znate.
• drjeworězbu »Lubosć« z młodym mužom w paradowej uniformje a młodej žonu w narodnej drasće, wozjewjenej prěni raz w zběrce basnjow Pawoła Krječmarja w lěće 1929 z titlom »Raj myslow, sonow z łužiskich honow«
W zawostajenstwje Siegmunda Musiata, kotrež přijima Serbski kulturny archiw w běhu poslednjeju dweju lět, nadeńdźechmoj dźenik ze Smječkec pochadźaceho wojaka Georga Pecha. Noticowa knižka, někak w přihódnym oktaw-formaće, słužeše mužej ze serbskokatolskich kónčin jako dnjownik swojeho wojerskeho časa. Wustojny ludowědnik, stenograf a stawiznar, njeboh dr. Musiat nošeše so drje z mysličku, wo knize muža ze swójskeje ródneje wsy pisać – pak nastawk pak samo mjeńši serial za nowiny. Na to pokazuja do knihi zapołožene noticki. Hač je tule mysl cofnył abo čehodla k tomu wjac dóšło njeje, njehodźi so hižo wuslědźić.
Cyły dźenik je w hesłowej formje, respektiwnje w krótkich sadach, němsce napisany, ale jednotliwe mjena přiwuznych a znatych pisarja pokazuja jasnje na to, zo běše wón Serb. Katolska nabožnosć w zwisku z domizniskej kónčinu je za to dalši indic. Ryzy dokumentariski přistup tole snano njedopokaza, ale tukamoj na to, zo bu Georg Pech mjez swójbnymi a druhimi Jurij P(j)ech mjenowany, znajmjeńša pak serbsce rozumješe a rěčeše.
Wo swójbje Pecha hodźi so z jeho zapiskow telko zhonić, zo měješe nimo staršeju dweju bratrow »Michael« a »Nikolaus« a znajmjeńša jednu sotru. Dalše přiwuznistwo běštaj wuj »Georg« a ćeta »Anna« z Njebjelčic. Jónu naspomni wopyt pola wuja w Drježdźanach. Tohorunja mjenuje so jedyn kuzenk »Nikolaus«.
Niski prestiž jo zadora spěšnemu wótnowjenju (3)
Znate ga jo ze zapiskow, až su Drjewjanarje rady a wjele spiwali. W lěśe 1672 jo na pśikład wušy promšt města Celle wobznanił, až Wendlandarje hyšći »wjele słowjańskich spiwow« spiwaju (w nimskem originalu: »viel wendische Lieder«). Na pśikład pśi woplěwanju nałoga stajanja kronowego boma na dnju swětego Jana su młode drjewjańske žeńske z Lüchowa spiwali »wjasołe pěsni w drjewjańskej rěcy«. Gaž wóni srjejź swójeje jsy ten kronowy bom (nimski: »Kronenbaum«) zwigaju, wóni »rejuju a skokaju wokoło kaž źiśi Israela wokoło swójogo złotego śeleśa; spiwaju w drjewjańskej rěcy wšakorake pśiwěrkojte spiwanja, myslece, až take jo jadna Bóža słužba, pśez kótarejež móc wóni a jich zbóžo derje se wuwijaju.«
Gaž pśi góźbje swajźby jědu pó njewjestu, tak jo zachowane ze jsy Clenze, wóni spiwaju »teke wjele drjewjańskich spiwow«. Z lěta 1640 jo wobznanjone, až drjewjańske młodostne su chójźili wót jsy ku jsy a su spiwali jatšowne kjarliže w swójej rěcy, a wóni su za to dostali jajka a jěšnice.1
Ako běšo ewangelski pastyŕ Nicolaus Rodewald (1647–1674) we Woltersdorfje swóju słužbu ako dušepastyŕ pśewzeł, jo zapisał pśi wizitaciji lěta 1671, až jo póznał jomu njeznatu wašnju pśi zakopowanju: Gaž su Drjewjanarje wumarlika na kjarchob dowjadli, sednuštej se »dwě žeńsce na wóz, jadna pó kuždem boce kašća, kenž jo zapowjesnjony z płachtu, a wrjašće a se źeru ga tšašnje pó drjewjańsku.«
Socialno-etnografiske slědźenja w Radworju (1963–1968)*
Před 70 lětami, w meji 1951, bu z Institutom za serbski ludospyt w Budyšinje prěnja slědźerska institucija zwonka uniwersitow na polu sorabistiki załožena. Tutón podawk ma so w rozšěrjenym konteksće wobšěrneje institucionalizacije a profesionalizacije serbskeje kultury po Druhej swětowej wójnje wobhladować. Tehdy wobdźělenych akterow, Serbow kaž tež Němcow, wjazaše ze załoženjom institucije narok, přichodne nacionalne wuwiće Serbow w »staće dźěłaćerjow a burow« na wědomostny fundament stajić. Po zahubnosćach NS-diktatury wěnowaše so dźěłowy program instituta předewšěm přezcyłnym dokumentacijam, inwentarizaciji a systematizaciji wšitkich k dispoziciji stejacych swědkow a swědčenjow serbskeje rěče a kultury.1 K tomu zahajichu so w běhu 1950tych a 1960tych lět někotre z wysokimi koštami zwjazane dołhodobne projekty, kotrychž wuslědki so husto we wudaćach wobstejacych z wjacorych zwjazkow wozjewichu, kiž su hač do dźensnišeho njeparujomne standardne dźěła sorabistiki, mjez druhim rjad Serbske narodne drasty (wušli 1954–1979) a Serbski rěčny atlas (1965–1996). Empiriske hrube daty a dalše dźěłowe materialije z wšelakich sorabistiskich slědźerskich projektow Instituta za serbskich ludospyt nańdu so dźensa z wulkeho dźěla w Serbskim kulturnym archiwje. Wone chowaja zwjetša přeco hišće wulki potencial za wědomosć a praksu – přetož njeje so zmolom wšitko, štož bu za čas NDR dokumentowane a přeslědźene, wozjewić směło. Na přikładźe Radworskeho projekta chcu to w slědowacym bliže rozłožić.
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.


text:
Fusbal
Fusbal (ang. football, mjym. Fußball, pol. piłka nożna) – manszaftszpil, wywůłano we weldźe szportzorta. We fusbalowych wetkach (szpilach) 2 manszafty szpilajům. Wbiće bala do tora spůrńika je szpilowym cfekym. Wygrywo ta manszafta, kero sprawi to mer razůw. Szpile skłodajům śe ze dwjůch tajlůw, kere majům po 45 minutůw. Sům uůne szpilane na rechtekym, trowjastym szpilplacu. Mjary szpilplaca to uod 45 m do 90 m szyrzce na uod 90 m do 120 m lang. Tory majům mjary 244 na 732 cyntimetrůw.
11 fusbalokůw skłodo śe na kożdo manszafta, posztrzůd kerych ukozyma tego we torze - tormana (kery moge chytać bal do rankůw), tych na zadku - uobrůńcůw, tych we posztrzodku půmocńikůw a tych we napadźe - napadźorůw.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Fusbal wynojdli we Ynglandźe, kaj pjyrsze szpile szpilali uż bezma we III w. Pjyrszy angelski fusbalowy ferajn - Sheffjeld Club - erygowany bůł we 1855 g. 8 rokůw ńyskorzi stanůł już pjyrszy angelski fusbalowy ferajn, kery wprowadźůł jednake prawidła lo wšyjskych. We 1904 g. stanůła Pojsztrzůdnacyjowo Fusbalfederacyjo (FIFA).
Fusbal na Ślůnsku[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Reprezentacyjo ślůnsko[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ńyformalny manszaft fusbalowy, we kerym szpilujům fusbaloki s wojewůdztwa ślůnskigo, ńy noleży do FIFA ńy UEFA. Ńy bjere udźůłu we uoficjalnych turńejach. Na uostatku szpilali ze Polokůma (1:1, Stadjůn Ślůnski we Chorzowje, 9 grudńa 2006).


text:
Prolog; Prolog; Prolog; Пpoлor; Prolog; Prolog; Prolog; Пpoлor; Prolog; Prolog; Prolog; Prologo; Пpoлor; Prolog; প্রোলগ; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Proloq dili; Prolog; برولوغ; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Пpaлor; پرولوگ; Prolog; Prolog; Prolog; פרולוג; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; 프롤로그; Prolog; ภาษาโปรล็อก; Prolog; prolog; புரொலாக்; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Prolog; Пpoлor; Пpoлoґ; Prolog; Prolog; Пpoлor; Prolog; Prolog; linguaggio di programmazione; langage de programmation; lenguaje de programación; Yλώσσa πpoYpauuatισuoύ; programovací jazyk; лorичeckий языk пporpaMMиpoBaHия; llenguatge de programació; Programmiersprache; linguagem de programação; ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ; یک زبان برنامهنویسی منطقی چند منظوره; пporpaMckи jeзиk; programmeringssprog; limbaj de programare; പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ; linguagem de programação; general-purpose logic programmin leid associatit wi airtifeecial intelligence an computational lingueestics; programovací jazyk; programmeringsspråk; שפת תכנות; programmeertaal; język programowania; प्रोग्रामिंग भाषा; programspråk; ohjelmointikieli; programming language that uses first order logic; logika programlingvo; пporpaMckи jaзиk; yezh programmiñ; PROgramming in LOGic; ISO 13211-1; PROgrammation en LOgique; Prolog; Пpoлor (языk); Programmation en Logique; PROLOG语言; プロログ; ISO/IEC 13211; JIS X 3013; Prolog; Prolog - cиcTeMa зa лorичecko пporpaMиpaHe; Prolog; Programmeertaal Prolog; البرولوغ; Prolog; برلوغ; البرولوج; برولوج; لغة البرولوج; prolag; sambangrprologu; Prolog (programmeringsspråk; Prolog; ISO/IEC 13211-2; ISO/IEC 13211-1; 프롤로그 프로그래밍 언어; Programming in Logic; Prolog; ISO/IEC 13211-1; ப்ரொலாக்
Subcategories
This category has only the following subcategory.


text:
Dhaka
Spůłrzyndne: 23°44' N 90°23' E
Dhaka (beng. ধাক [Dhākā], ang. Dacca) – stolica a nojsrogsze mjasto we Bangladeszu. Je rozlygowano we delće Gangesa a Brahmaputry. Industryjo włůkyńńiczo, spożywczo a metalurgiczno. Srogi uostrzodek handlu produktůma bauerskimi - tyjym, baumwolům, riżym a jutům. Becyrk Dhaki je tyż znůmy s rynczńy a tradycyjńy uůnaczůnych zachůw s juty. Mjasto znůme już kole 1000 roku, we 1765 przelozło pode władza Wjelgij Brytańije, we lotach 1947 - 1971 bůło stolicům Wschodńigo Pakistanu, ńyskorzi ńypodlygłygo Bangladeszu.


text:
Sobotu, 4. septembra, su kazali Spěchowańske towaristwo Annahütte z. t. a organizatory wokoło Beatrix a Ton Kerstenoweju pód motom Leben auf Kohlen. LiteraturLandschaftLausitz k literariskemu parcoursoju pó nakšomnem industrijowem sedlišću Annahütte/Zdźark pla Złego Komorowa. Wótpołdnja jo mógał publikum w běgu tśich góźinow drogowaś k šesćim městnam a tam słyšaś regionalne, weto zewšym nic banalne literariske a dokumentariske teksty. Rownož njesłuša sedlišćo oficialnje wěcej do serbskego sedleńskego ruma, dopomina toflicka w sedlišću ako teke online Wikipedia na pśemjenjenje nimskego mjenja Serchen pśez nacistow. Na zarědowanju wšak jo było wjele to grono wó Serbach a jich žywjenju z wugelom.
W tśi rěcach doma – pód toś teju temu jo cytała w Henriettowej cerkwi Lenka (Christiana Piniekowa, * 1958) swóje basni a jo mimo togo pśedstajiła basni Kita Lorenca (1938–2017) wósebnje ze 1960tych lět w serbskima a nimskej rěcy wó pódrubanej a pódrězanej góli za wugel, wó jamach a wó domorodnej serbskej rěcy. Rozmysliwe a glědajucy na klimowu změnu nadalej aktualne teksty su publikum wjelgin gnuli. We wjelbje pód cerkwju jo cytała Andra Schwarz (* 1982), póchadajuca z Górneje Łužyce, kenž jo wužywała w swójich tekstach zdźěla górnoserbske rěcne pasaže ako dopomnjenje na swóju serbsku staru mamu z Michałkow/Michalken (GŁ).


text: Po tym zo je so wosebita wustajeńca »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« 2020/2021 w Budyskim Serbskim muzeju wotměła (hlej Rozhlad 12/2020), so serija monotypijow Serbowkow słowjenskeho molerja hač do 23. oktobra 2022 we Wuměłskej galeriji w Mariborje pokazuje. Tudyša wustajeńca z titulom »Hordosć a předsudk pola narodneje drasty« je wupłód dołholětneho zhromadneho dźěła mjez Wuměłskej galeriju, Praskim Narodnym muzejom a Budyskim Serbskim muzejom. Nimo łužiskeje serije Trstenjaka, kiž běše wobwliwowany wot čěskeho molerja Ludvíka Kuby, tematizuje so wozrodźenje słowjanskich ludow w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Ćežišćo wustajeńcy je narodna drasta a kak so we wěstej kónčinje a we wěstym času prezentuje. Ale tež prašenja přisłušnosće, identity a róle žonow so wobjednawaja. Historiskim wobrazam přidruža so twórby načasnych wuměłcow, mjenujcy Słowjanki Tiny Dobrajc (* 1984), Danki Triny Søndergaard (* 1972) a Němca Erica Schütta (* 1967), kotřiž so wuměłsce z narodnymi drastami zaběraja. Jich dźěła wobohaća wustajeńcu, dokelž tak hodźi so wo tym rozmyslować, kotru rólu hraje narodna drasta dźensa a kotry wuznam wona ma.


text:
Zambijo
Zambijo (Republika Zambije, ang.: Republic of Zambia), downij Rodezyjo Půunocno - państwo we pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.
Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000–1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.
Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664 km s čygo na poščygůlne kraje připado:
- Angola 1 110 km
- Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930 km
- Malawi 837 km
- Mozambik 419 km
- Namibijo 233 km
- Tanzańijo 338 km
- Zimbabwe 797 km
- Botswana < 1 km