text:
W tym dwi a trzicatym nomerze naszego„TRAMWAJU” bydziece se mógli poczytać, co ło sobie bydzie nóm prawiła tako jedna szykowno cieszynioczka, kiero mo we starości wszecki czytadła we całym naszym powiecie i mo doś zaimawe to swoji żywobyci. Jesi kiery nie wiy, co to po naszymu je czytadło to muszym wszeckim wyłoślić, że to je wszecko to, na czym idzie zeprzić łoczy, a niskorzij wiedzieć wiela nóm s tego do czepani wlazło.
Izabela Kula – dyrektorka Biblioteki Miejskiej w Cieszynie, miłośniczka turystyki górskiej, a także poznawania najciekawszych zakątków Europy i świata, pasjonatka literatury podróżniczej. Absolwentka Liceum Ekonomicznego przy Zespole Szkół Ekonomiczno – Gastronomicznych im. Macierzy Ziemi Cieszyńskiej. Studia magisterskie z zakresu Animacji Społeczno – Kulturalnej ukończyła na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, gdzie także studiowała na Wydziale Prawa i Administracji.
Fryderyk Dral: Pani Izabelo tustelocy o Was prawióm, że mocie w sobie za moc energije i fórt ś nióm mocie moc ostudy. Rzóndzóm też, że tych dwanos roków, kiere dyrektorujecie w naszej bibliotece nie zustały zmitrynżóne, a tyn propeler co mocie w zadku fórt cosi pożytecznego ludzióm przinoszo. Prawióm też, że waszym kóniczkym przez całe żywobyci było szmatłani się po naszych Beskidach, kiere mocie fest radzi. Jak byście mógli to całe swoji żywobyci i aji to co robicie dziśka pieknie po naszymu rzeknóć, to czytmiorze naszego „TRAMWAJU” bydóm wóm za to moc radzi i dłógo tego nie zapómnóm.
Izabela Kula: Tóż Panie Redaktorze, jako uż mie tak pieknie pytocie, to poprugujym Wóm cosik połopowiodać tak, jako to kiejsi sy mnóm mama s tatom dóma rzóndzili, bo do dzisio eszcze cosik mi tego zustało.
Na tyn nasz piekny świat odewrziłach łoczy w Cieszynie, kaj prziszło mi też do dzisio miyszkać. Piyrsze czytani ksióńżek zaczłach w jedniczce, bo tak mianowała sie ta moja szkoła podstawowo. Jakosi, tak samo jako i inszym moim kamratóm i kamratkóm, podarziło mi sie jóm wartko i bez żodnej łostudy przynś i nieskorzij dałach się do nauki w cieszyńskim Ekonomie. Były to roki osimdziesiónte w kierych byłach młodym dziywczyńciym, kiere mioło yno we starości pogónić se po polu i niczym sie nie kłopotać. Inakszy żyło się moji mamie i tatowi, kierzi w tych rokach musieli zganiać rozmajte wieca, kierych w kszeftach nie szło dostać. Ale to tak dycki je, jak dziecka sóm małe, to se nie wszymajóm wiela to łojcowie sie umordujóm, coby dziynnie miały co jeść, a nieskorzij coby się wyuczyły dobrego fachu. Tu sie eszcze muszym kapke zadzierżeć przi tych mojich młodych rokach, kiere fórt do dzisio fajnie spóminóm. Ni mieli my żodnych smartfónów, ani internetu, ale za to mieli my takóm siedmiczke, kiero sie ze sobom dzierżała i dziynnie sie nawszczywiała, coby posłóchać muzyki s takich czornych wielkich winylów, a nieskorzi aji s CD. Pełno nos było dycki w Parku Pokoju, na Cieszyńskim Zómku i aji przi cieszyńskich kajakach. Dziwali my sie też w naszych chałupach na rozmajte video filmy, bo w kinach ich nie było. Wystrzigowalimy s gazet rostomajte plakaty na kierych było widać muzykantów s TSA, Lombardu i Perfectu. Jeździlimy na kołach, bez żodnych kasków na głowach, coby nie robić żodnymu do śmiychu. Dzieckowe tetrowe pieluchy farbilimy na rozmajte kolory, coby s tego nieskorzi uszyć se spodki i insze jakle, jako to było w modzie. S galatami było wiyncyj łostudy, bo trzeja było zgónić „na czorno” kapke dularów i w Pewexie kupić se gacie, kiere dżinsami sie mianowały. Skyrs tego, że w tych czasach mielimy wiyncyj czasu na zbyciu, to bralimy sie za czytani roztomajtych ksiónżek. Dlo mie uż wtynczas bibliotyka, to było cosi magicznygo, w kierym je wszecko na swojim placu i żodyn nie robi tam krawalu. Wszecki ksiónżki były połoblykane w ćmawy papiór, a coby wiedzieć w kierej co je, trzeja było zozdrzić do środka. Kapke mielimy też łostudy s tym, coby se pojczać ksiónżke, kieróm mógli yno czytać starsi ludzie i trzeja było wartko zbałuszyć te paniczke, kiero ty ksiónżki pojczowała, coby sie nie skapła, że chybiało nóm roków.
Moja mama miała dycki we starości, cobych po szkole zustała ksiyngowóm, a jo se naszła po maturze robote w naszej bibliotyce. Tatko prowili wtedy, a śmioli się przi tymu i załomywali rynce, że łojciec porzóndny, matka porzóndno, a cera… bibliotekorka. Skyrs tego, że trzeja było tóm czyrwiónóm chałupe na Głymboki wyporzóndzić, to na jakisi czas trza było się wykludzić i upuczyć wszecki ksiónżki i gazyty w chałupie na Przykopie, kaj je dzisio gospoda. To rychtowani tej chałupy na naszóm nowóm siedzibe nie szło za gibko, bo fórt chybiało piniyndzy. Dziepro, jak ówczesny radny Bogusław Bagsik nasuł do miejski kasy moc pinindzy to podarziło sie to jakosi skóńczyć. Jo to rychtowani tej bibliotyki jakosi przedzierżałach dóma, bo przitrefiło mi sie znónś szykownego chłopa, za kierego żech sie wydała. Muszym sie wóm tyż Panie Redaktorze pochwolić, żech zustała mamóm i wychowałach szykownóm cere, kierej dałach na miano Marzynka. Na wiosne w dziewiyńćdziesióntym drugim roku na piyrszym piyntrze, w tej wyrychtowanej nowej bibliotyce, podarzilo sie nóm odewrzić dlo czytmiorzi czytelnie i pojczowalnie ksiónżek, a w grudniu uż dziecka tyż mógły se u nos siednóć i pojczane ksiónżki poczytać. To przekludzani tych ksiónżek sie fajnie poskłodało s kóńcym mojigo orlapu macierzyńskigo, kiery mi sie akurat skóńczył i mógłach prziś do roboty do działu, kiery mioł we starości dziecka. Moja robota to było pojczowani dzieckóm ksiónżek, a po połedniu dziecka paprały i rysowały na papiórze rozmajte malunki, a nieskorzij ś nich sklejały figurki. Ty dziecka bardziyj wyszczekane i chyntne do granio na scynie, dalimy do kupy i założylimy skupine „Nosz Tyjater”.
Jak sie kopyrtnył socjalizm to wszecko sie pomiyniło. Pomiyniły się tyż i bibliotyki, w kierych downi bywały yno ksiónżki połoblykane w ćmawy papiór. Zaczły łone inakszyj żyć i szyroko łotwiyrać dwiyrze dlo wszeckich ludzi. Skyrs tego skapowałach sie, że trzeja bydzie cosi wiyncyj wiedzieć, coby te nowóm role bibliotyki zachycić i nónś sie tam, kaj trzeja. Tymu też poświynciłach dwa roki swojigo czasu, coby wyszkolić sie na prowdziwygo bibliotykorza. I tak żech sie rozegnała s tym szukanim rozmajtych móndrości, że podarziło mi się wysztudyrować pedagogike, a nieskorzij aji regirowani administracyjóm. Na tym to nie był kóniec, bo coby gónić po rozmajtych bibliotykach w naszym powiycie, musiałach też zarachować szoferski powolyni i dzisio uż ni móm żodnego strachu siadać za wolantym. W naszej bibliotyce zarachowałach prawie wszecki stołki i możne tymu posadzli mie w 2007 roku na tym łostatnim dyrektorskim. Od tego czasu s całym mojim manszaftym zaczlimy robić rozmajte insze wieca, kiere eszcze wiyncyj pomógły nóm odewrzić dwiyrze bibliotyki dlo wszeckich tusteloków. Nawszczywiajóm nos rozmajci wandrownicy, pisorze, a posunióni w rokach tustelocy trynujóm kamracyni się s komputrami i s angielszczynóm. To wszecko, co my do dzisio zrobili, je uż znane w cołej Polsce i dziynka tymu na ścianach u nas wisi w rómkch moc wszelakich dyplomów, a i roztomajtych pochwoł.
Pore roków tymu zazwóniła do mie Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, coby mi rzeknóć ło tym, że Amerykanie zaproszajóm mie s dziesiyńcióma inszymi biblijotekorzami s Polski do siebie, coby my sie podziwali, jako u nich fungujóm bibliotyki. Ty bibliotyki, kierech widziała w Waszyngtonie, Chicago i w eszcze inkszych miastach w stanie Illinois tak sie mi spodobały, że jak w roku 2013 dostalimy od Ministra Kultury troche grosza, to zaroz podarziło sie nóm wyrychtować izbe edukacji medialnej. Do kupy razym, w jednej izbie, dalimy aparaty, kamery, komputry i stacje graficzne do obróbki tekstu, dźwiynku i obrazu. Dopołednia nawszywujóm nos starsi tustelocy, a po połedniu rozmajci młodziocy, kierzi szkolóni sóm przez szpecyjalnego fachmana łod animacyji. Nieskorzij, jak nikierzi s tych młodzioków wartko to zachycóm, ło co się w tych komputrach rozchodzi, to szkolóm potym swojich młodszych kamratów.
Dziynka tymu, że prziszlimy do porzóndku s projektym ministra to podarziło sie nóm zrobić z tej naszyj bibliotyki taki nejnowsze cyntrum kulturalno – informacyjne, do kierogo mogóm przijś wszedcy i sie nie gańbić.
Nawszywujcie nas, coby sie poedukować, coby sie rozerwać a pośmioć, ale coby jako piyrszóm wiec to pojczać se u nas ksiónżke, abo poczytać jakómsi gazyte czy posłuchać audiobuka. Zamiost dziwać sie na pierdoły w telewizyji i żgać do fejsbuka, lepszyj zrobicie, jak zahoczycie ło nas chocioż roz do tydnia. Mogym wóm łobiecać, że nie bydziecie na nas fluchcić, a czas, kiery z nami spyndzicie nie póndzie na zmarnowani i dycki cosi móndrego z tej naszej bibliotyki wysmyczycie.


c: text/html

text:
Za dohromady 1,8 milionow eurow nastawa tuchwilu we Worklecach nowy hort z městnom za 120 dźěći. Ze šulu a sportownju twori takrjec třistronski dwór.
Worklecy (SN/MWj). Horce dny tež za dźěłaćerjow Róžeńčanskeje Sorabije jednore njejsu. Na twarnišću Worklečanskeho horta njesteja woni jenož w sapacym słóncu, ale tam z wulkimi běłymi kamjenjemi jednu sćěnu po druhej do wysoka ćahaja. Bjez dźiwa tuž, zo noša při dźěle słónčne nawoči. Bjez nich by jich slepiło. To wě tež Worklečanski wjesnjanosta Franc Brusk (CDU). Wobstajnje wón na twarnišću za prawym hlada a zetkawa so nimo toho tydźensce ze wšitkimi zamołwitymi, kotřiž sej přichodne dźěła a wosebje terminy dorěča.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dwutlynek wůngla
Dwutlynek wůngla (CO2) – ńyorgańiczny zwjůnzek chymiczny. We tymperaturze pokojowyj je to bezbarwny, bezwůnny a ńypalny gaz, dobrze rozpuszczalny we wodźe a ćynższy uod powjytrza (kole 1,5 razy). Dwutlynek wůngla je produktym spolańo a uoddychańo. Je wykorzistywany bez rośliny we proceśe fotosyntezy. Tworzi śe przi utlyńańu a fermyntacyji substancyji uorgańicznych. Wystympuje na grubach, cukrowńach, gorzelńach, wytwůrńach win, silosach zbożowych, browarach a studźynkach kanalizacyjnych. W mouych stynżyńach ńy je trujůncy, nale we wjynkszych dwutlynek wůngla je szkodliwy do zdrowja a nawet zabijo. Jygo dźouańy powoduje powstowańy hiperkapńi, a co za tym idźe kwaśicy uoddechowyj i we nostympstwje uobrzynku můzgu.


text:
Karlsruhe
Karlsruhe jo wjelike město w krotkowjacornej Nimskej a z něźi 300.000 wobydlarjami pó Stuttgarśe druge nejwětše město Baden-Württembergskeje. Lažy na dłujkem wjacorje zwězkowego kraja pśi pšawem brjoze Ryna napśeśiwo Rheinland-Pfalcojskeje a njedaloko wót francojskeje granicy.
Město jo se w lěśe 1715 ako barokne planowe město załožyło a měło Badeńskej ako stolica a rezidencowe město słužyś. Charakteristiske su 32 drogow a alejow, wjeźecy wót groda we formje machawki do Wusokorynoweje nižyny. Wót lěta 1901 jo měło město wěcej ako 100.000 wobydlarjow.
Wót lěta 1951 jo Karlsruhe sedło nimskego Zwězkowego wustawowego sudnistwa. Mimo źewjeś wusokich šulow jo město wažne industrijowe stojnišćo z dwěma pśistawoma pśi Rynje a drugej nejwětšej rafineriju Nimskeje.
Wuznamne wósobiny z Karlsruha su pioněra wobchadnistwa Carl Benz (* 1844) a Karl Drais (* 1785) kaž teke koparje Oliver Bierhoff, Oliver Kahn, Mehmet Scholl a boksarka Regina Halmich.


text:
Njeswačidło (ML/SN). Na mjeńše dźěći čaka w Njeswačanskim domizniskim muzeju wosebita překwapjenka, wopytaja-li wone ze staršimaj abo z wowku a dźědom nowu wustajeńcu „Hrajki z NDRskeho časa“. 70lětny bywši docent za EDV Frank Lange z Póckowow je něhdźe 250 hrajkow z NDRskeho časa muzejej jako požčonki přewostajił.
Po politiskim přewróće 1989/1990 započa Póckowčan hrajki, modele jězdźidłow a figury, z kotrymiž bě so kaž tamne NDRske dźěći rady zaběrał, zběrać. Před 30 lětami su mnozy tele hrajki preč mjetali. Lange pak je zběraše. Pozdźišo kupowaše je tež na čaporowych wikach. „Dźensa jeno za wjele pjenjez derje zdźeržane hrajki z časa 1949 do 1989 w NDR dóstanješ“, wón wuswětla. Mjeztym ma wjace hač 1 000 tajkich eksponatow woblubowaneje dźěćaceje zaběry. „Mjeztym su wone tež na zapadźe Němskeje a w druhich krajach, samo w USA, jara požadane, wšako je hižo njeprodukuja. Fabriki za jich zhotowjenje hižo njewobsteja“, zběraćel powěda. Lange je tež sobuawtor dweju knihow wo NDRskich hrajkach. Jeho mandźelska Veronika jako něhdyša pěstowarka jeho podpěruje.


text:
Piwo mo tyż szuminy – Neblik ôdpisuje Widerze i Syniawie
Piwo mo tyż szuminy
Tōż dōmy pokōj dynkmalōm
Niech inksi na ni wlazujōm,
Dynkmale kedy ôbalōm,
Abo ich zdekōmunizjōm.
Siednymy lepszy przi biyrze,
Poczytać kaj po naszymu,
Jak inksi przidōm, trze, sztyrze,
Tyż ich weznymy ku tymu.
Placu sam mōmy za tela,
Biletōw niy trza kupować,
Niech siodo tyż i Widera
Piwa se z nami skosztować.
Dyć piwo mo tyż szuminy,
Szmakuje, choć trzeba potym
Lotać, co sztwierć godziny,
A jscać wiecznie pod płotym.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Cojsik mie korciōło, żeby zajś1 poeksperymyntować. Miołech we doniczce miynta, a na parapecie walały sie jakejś jabka, to żech sie pomyśloł, że trza by z tego cojś narychtować.2 Dołwno3 żech niy robioł roladōw i trza bōło4 poćwiczyć owijanie ich niciōm, a że jabka dobrze smakujōm ze drobiym, tak żech prziszoł na ta kura. Tera yno jeszcze trocha ostrzyjszego smaku- to nōm załatwi zeler5 naciowy- i danie mōmy6 prawie fertich. Niby proste, ale na talyrzu wyglōndo elegancko i idzie poszpanować, jak dostaniecie jaki bezuch7. A jeszcze jak powiycie, żejście to dusiyli we cydrze, to musicie uwarzać, żeby im ze wrażynia gybis8 niy wylecioł 😉
Co potrza?
2 piersi z kurczaka abo połra filetōw ze udzika
1 jabko
2 łodygi zelera naciowego
połra gałōnzkōw miynty
zōłza9 sojowo
szklōnka10 cydru ze jabkōw
pieprz
masło klarowane
mało śmietōnka (12 abo 18%)
trocha mōnki
Miyso pokrejcie na wiynksze kōnski i rozczaskejcie11– filety z udzika trza yno rozczaskać. Posmarujcie je zōłzōm sojowōm i posypejcie12 pieprzym. Do środka kołżdyj rolady wciepcie pokrōne i wymiyszane jabko, zeler i miynta. Tera sie narychtujcie metrowe kōnski13 nici. Zawijejcie miyso tak, żeby ze środka nic nōm niy wyleciało, a potyn obwiōnzejcie to fajnie niciōm. Rozgrzyjcie sie patelnia ze masłym klarowanym (2-3 łeżki) i przibrōnołćcie14 ze wszyskich strōn. Tera nalyjcie tam tego cydru i niech sie to tak ze pó15 godziny pomału dusi. Potyn wyciōngcie miyso i do wywaru dajcie śmiytōnka- uważejcie, żeby niy bōła za zimno abo mogecie tyż nalołć16 do ni17 połra łeżek wywaru, to sie Wōm na pewno ta śmiytōnka niy zwarzi. Idzie18 tyż trocha zagyńścić ta nasza zōłza mōnkōm- nojlepi jōm pryndzy19 rozfyrlać20 ze zimnōm wodōm. Dosmakujcie jōm jeszcze solōm i pieprzym, a ze miysa ściōngcie sie tera te nici. Jak już zōłza bydzie fertich, to wciepcie tam jeszcze na chwila miyso, żeby sie podgrzoło i mogecie sie brać za jedzynie.
Joł żech to jołd21 ze kaszōm jaglanōm, ale mogecie sie to tyż zjejś ze klōskami, ryżym, a nawet ze bōłkōm. Smacznego 🙂
1znów
2przygotować
3dawno
4było
5seler
6mamy
7gości
8sztuczna szczęka
9sos
10szklanka
11roztrzaskać
12posypcie
13kawałki
14przypieczcie
15pół
16nalać
17niej
18można
19prędzej
20roztrzepać
21jadłem


text:
Budyšin (SN/at). Kamjenska halowa kupjel a terma w Korzymju stej za wučbu płuwanja w zakładnych šulach wažnej wukubłanišći. Wobě pak stej w financnych ćežach.
Korzymska kupjel dźěła mjeztym dlěje hač 20 lět, tak zo budźe wobnowjenje hłownych agregatow trěbne. Zaměrowy zwjazk Korzymska terma, kotremuž přisłušeja štyri komuny w Hornim kraju, nima wotpowědne pjenjezy, zo móhł trěbne dźěła do nadawka dać. Budyski wokrjes chce nětko 250 000 eurow termje za lětsa přewostajić a do dwójneho wokrjesneho etata 2019/2020 stajnje po 200 000 eurach za kupjel zapisać. „Chcemy sej tak čas zdobyć, zo bychmy hromadźe z komunami nošne rozrisanje do přichoda našli“, podšmórnje prěni přirjadnik Budyskeho krajneho rady Udo Wićaz (CDU). Wuměnjenje pak je, zo sejmik wotpowědnemu wobzamknjenju přihłosuje. Minjenu póndźelu wotprajeneho posedźenja dla dyrbja wokrjesni radźićeljo to hišće nachwatać.


text:
Bhutan (Dzongkha: Krůlestwo Bhutanu - འབྲུག་ཡུལ་, "Druk Jul") – państwo we Azyji, we wschodńich Himalajach. Sůnśaduje uod půłnocy, zachůdu a wschůdu s Chinůma, a uod połedńa ze Indjami; krej ńy mo dostympu do morza.
Bhutan je gůrzistym krejem. Jigo 20 szczytůw je rozlygowane na wysokośći srogszyj uod 7000 m n.p.m., a nojwyższi wjyrch - Gangkhar Puensum je na 7570 m wysoki. Na tych terenach je wjele rzyk, wszyjske wlatujům do rzyki Brahmaputry, kero płyńe bez Indje. Klimat zwrotńikowy wilgotny, můnsunowy; tropikalny na połedńu.
PKB Bhutanu wynośi[1] 2,1 mld USD, co je we przyliczyńu na jedno perzůna 6664 USD[2]


text:
Dziyń Ôjczystyj Mŏwy
Dzisiej 21 lutego, Dziyń Ôjczystyj Mŏwy. Fajruje sie go ôd 2000 roku ku pamiyńci Ruchu Mŏwy we Bangladeszu. Po tym, jak Brytyjŏcy wycŏfali sie Indyji, regiōn bōł potajlowany na dwa kraje: Indie i Pakistan. Pakistan skłŏdoł sie z dwōch czyńści: wschodnij i zachodnij, co miyndzy niymi było geograficznie dwa tysiōnce kilōmetrōw, a kulturowo lata świetlne. Na zachodzie gŏdało sie urdu, a na wschodzie po byngalsku. I chociŏż na wschodzie hned sto procynt ludzi tyj mŏwy używało, regyrōnek w Karachi uzdoł w 1948 roku, iże ôficjalnōm gŏdkōm bydzie ino urdu. Po poczōntkowych protestach, publiczne trefy i sebrania były zakŏzane. Chociŏż zakŏz durch fungowoł, sztudyńciŏ Uniwestytetu w Dhace wyszli na ulicã 21 lutego 1952 roku. Policyjŏ wziōnła dō nich strzylać i pŏru straciyło życie. Byngalskŏ mŏwa dostała ôficjalny status w roku 1956.
My, 21 lutego kożdego roku, niy ino spōminōmy zabitych tamtego dnia ludzi, co ino chcieli gŏdać po swojymu. Tumaczymy i eklerujymy, iże ludzke jynzyki to nasze bogajstwo, a niy problym, iże mŏwy ôd ludzi to nojlepsze nŏczynie zachowywaniŏ naszyj erbowizny.
Co dwa tydnie na świecie traci sie jedna gŏdka i biere ze sobōm cołkõ swojã kulturalnõ i intelektualnõ erbowiznã. Na świecie 40 procynt ludzi niy mŏ dostympu do edukacyje we mŏwie, co jij używŏ abo rozumiy.
Dyrechtorka Gyneralnŏ UNESCO Audrey Azoulay we swojij wiadōmości na tyn dziyń, pedziała: „Gŏdka to wiyncyj jak knif kōmunikacyje; to je warunek naszego czowieczyństwa. Nasze werty, nasze wierzynia, nasza tożsamość, sōm w niego wrażōne. To bez gŏdkã przekazujymy nasze doświadczynia, nasze tradycyje i naszã wiedzã. W rozmajtości gŏdek ôdbijŏ sie bogajstwo naszych usōndkōw i spusobōw życiŏ”.
UNESCO używŏ tego dnia, coby dać pozōr na jynzykowõ rozmajtość i wielojynzykowość jako na integralne czyńści stałego rozwoju. W tym roku slogan Dnia Ôjczystyj Mŏwy to je „Nasze mŏwy, nasze atuty”.


text:
W lěće 1985 běchu w Dalicach woltižěrowanske a jěchanske towarstwo Chwaćicy załožili. Cyłkej přisłuša 60 čłonow w starobje dźewjeć do 18 lět. Njedawno pak tam njewjedro zachadźeše.
Dalicy (SN/mwe). Čorna mróčel na njebju, zběhacy so wichor torha a njetraje dołho, zo so kaž z kanow lije, błyska a krupy na zemju praskaja a z polow so błóto wala. Takle abo podobnje móhli Teichertecy w Dalicach (Dahlowitz) njedaloko Wulkeje Dubrawy situaciju wopisować, jako pola nich před krótkim njewjedro zachadźeše. Načinjena škoda bě wulka a pomoc trěbna. Wšako jězdźa na jěchanišćo při dróze z Wulkeje Dubrawy abo Radworja na směr do Křiweje Boršće (Kronförstchen) tež holcy a hólcy ze serbskich wsow na konjacy sport: woltižěrowanje, dresuru a skakanje. Aktualnje maja tam tři towarstwowe konje a štyri priwatne. K ležownosći słušatej dwě konjacej kopli, jěchanišćo, jěchanska hala a towarstwowe twarjenje z konjencom.


text:
Metůn
Metůn (CH4), znůmy tyż jako błotny goz to nojprostszy wůnglowodůr nasycůny (alkůn). We tymperaturze pokojowyj je ńywůnnym a bezfarbowym gozym.
Metůn powstowo we przirodźe we wyńiku beztlynowygo rozkłodu źelinowych szczůntkůw. Je tyż głůwnym skłodńikym źymnygo gozu. Je stosowany jako uopołowy goz a surowjec do syntezy wjelu inkszych uorgańicznych zwjůnzkůw.
Miszůng metůnu s luftym we stosůnku uobjyntośćowym 1:10 mo własnośći wybuchowe (pjorůnujůncy miszůng). Tworzyńy śe tygo miszůngu na grubach kamjynnygo wůngla bywo ńyrzodko prziczynům groźnych we skutkach eksplozyji.
Metůn je ćeplarńanym gozym, kerygo potyncjoł ćeplarńany je 21 razy srogszy kej dwutlynku wůngla, a strzedńo zawartość we atmosferze wynośi 1,7 ppm (bez mińůnych dwjesta lot wzrosła przez dwukrotńy).


text:
Niy, tyn ajerkōniak niy bōł wymyślōny bez hobbitōw ze „Władcy pieszczōnkōw” (abo ringōw- bo tak by sie to musiało mianować po ślōnsku), co miyszkali we Shire [czyt. szajer]. To je ajerkōniak ze biołōm szokoladōm, a że roztomajte sznapsy1 niy mogōm mieć za dugich2 nazwōw, to tak żech prziszoł na szajerkōniak. Naszło mie tak na to we Dziyń Kobiyt, a że trocha to trza bōło potestować, to dopiyro dzisiej moga Wōm zdradzić tyn recept3.
Co potrza?
6 żōłtek
0,5 szklōnki cukru
100 g masła
2 rozpuszczōne biołe szokolady
jedna halba 4(czystyj)
keliszek rumu
Joł mōm blynder i w takim łonym to kołżdy ajerkōniak, kakaōwka abo szajerkōniak sie zrobiōm raz-dwa. Wciepcie5 tam masło, żōłtka, cuker i włōnczcie blynder- pamiyntejcie, żeby na wiyrch6 dać pokrywka, chyba, że lubicie maras7 we kuchni 😉 Jak sie to trocha wymiyszo, to wlywołcie tam rozpuszczōno (we jaki misce nad gorkym ze wrzōntkym|) szokolada, trocha gorzołki8 i włōnczołcie. Potyn reszta halby, rum i niech sie to tam połra9 minut fajnie pomiyszoł.
Jak niy mołcie blyndera, to wciepcie masło i cuker do plastikowyj miski i włōnczcie sie mikser. Za chwila dociepcie10 tam żōłtka i miksujcie, aż cuker sie rozmiyszoł- tak sie strasznie z tym niy smōlcie11, bo jak przidzie gorzołka, to sie to jeszcze lepi łozpuści12. Tera wlywejcie pomału ta halba, rum i dali miksujcie. Sprōbujcie, czy cuker sie dobrze łozpuściōł, a jak wszysko sie dobrze połōnczōło, to idzie13 tyn szajerkōniak wlywać do flaszki abo jaki krauzy14.
Z szajerkōniakym je jak ze ajekōniakym- niyftorzi15 nojbarzi16 lubiōm, jak łon17 tak fajnie stwardnie we lodōwce i potyn idzie go wylizywać ze keliszka abo wybiyrać go łeżeczkōm i bez to lepi go trzimać we krauzie. Smacznego
1alkohole
2długich
3przepis
40,5 litra wódki
5wrzućcie
6górę
7brud
8wódka
9kilka
10dorzućcie
11przejmujcie
12rozpuści
13 można
14 słoika
15 niektórzy
16 najbardziej
17 on


text:
Niy dojś1, że żech we łostatnim miesiōncu eksperymyntowoł ze pizzōm w dōma, to żech jeszcze pojechoł do Włoch, coby tam te roztomajte pizze pokosztować. I musza Wōm pedzieć, że niby składniki majōm podobne, ale w smaku to niyrołz jedna kole drugi sie niy moge stanōńć… to trocha jak ze babōma, na jedne niy idzie patrzeć, a przed inkszymi aże sie chopom uginajōm kolana. Krupniociosa [czyt. Krupnioczioza] wyszła richtig dobrze- a gołdali2 mi to i nawet cudze3 ludzie, co to bez cufal4 trefiyli na kostprōba5.
Co potrza?
Ciasto na jedna łokrōngłoł pizza:
1 szklōnka mōnki pszynny ( od 405 do 600- numer na pakiecie)
1/3 szklōnki mlyka
1 dkg drożdży
trocha soli
pó6 łeżeczki cukru
2 łeżki oliwy
Wiyrch7:
50-80 ml gynstyj śmiytōnki
1 zōmbek czosku
połra gałōnzek natki pietruszki
2 mańsze krupnioki
pó boreju8
10 dkg wyndzonki9
10-15 dkg żōłtego syra
pó łeżeczki orygano10
Mōnka przesujcie11 do jaki miski- mogecie jōm tyż przesiołć. Na pośrodku zrōbcie dziura i wlyjcie dō ni letnie mlyko, dejcie cuker i pokruszcie drożdże. Tera odstołwcie to na 10-15 min., coby te drożdże zaczły robić. Joł włōnczōł na chwila piekarnik (bratruła) na 50 stopni i jak sie leko rozgrzoł, to dołem tam ta miska, bo tam lepi te ciasto rośnie.
Niyskorzi dejcie do tyj miski trocha soli, 2 łeżki oliwy i wyrōbcie jednolite ciasto- keby sie za kans12 klejōło, to mogecie jeszcze dosuć13 trocha mōnki. Tera zajś trza je łodstawić i to tak na aby 40 min.
Jak już nōm fajnie urosło, to sie wejście14 nudelkula, posypcie na stolnica abo blat trocha mōnki i rozkulejcie sie ta pizza na łokrōngło. Tera idzie sie domyśleć, że zajś jōm na chwila dōmy we ciepłe miejsce, a potyn już yno wciepowanie na wiyrch dobroci15.
Bez tyn czas jak łona nom tam rojśnie, mogecie sie przigotować składniki na wiyrch. Do śmiytōnki wyciście 1 zōmbek czosku, pokrejcie trocha natki, dejcie soli i pieprzu. Boryj pokrejcie na take półtalarki abo talarki, wyndzonka we kostka, a krupnioka seblyczcie16 ze skōry i pokrejcie na 1 cm szajby17. Syr zetrzyjcie, a piec rozgrzyjcie sie na 225-230 stopni.
Jak już spodek trocha podrośnie, to rozsmarujcie na wiyrchu śmiytōnka ze dodatkami, fajnie po cołojści porozkłołdejcie szajby krupnioka i posujcie to noprzōd18 pokrōnym borejym, a na kōniec syrym.
We pizzeriach to łoni mojōm piece rozgrzōne na ponad 300 stopni i bez to te pizze siedzōm tam yno ze 7 minut, przi naszyj tymperaturze musi driny19 posiedzieć ze jake 15-20 minut, ale tak po prołwdzie20 to trza patrzeć, kedy sie fajnie przibrōnołci21 tyn syr.
Jak już jōm wyciōngniecie, to posujcie jōm po wiyrchu trocha orygano (mogecie jeszcze dać tyż troszka zielōnyj pietruszki) i… smacznego 🙂
1dość
2mówili
3obcy
4przypadek
5degustację
6pół
7góra
8pora
9wędzonego boczku
10oregano
11przesypcie
12mocno
13dosypać
14proszę wziąć
15smakołyków
16obierzcie
17plastry
18najpierw
19w środku
20naprawdę
21przypiecze


text:
Szpicatŏ ślōnskŏ geografijŏ w limerykach ôd Mirka Syniawy
Ô JEDNYJ BABIE W GLYWICACH,
CO MIAŁA POD KECKŌM MAŁPICÃ,
ABO
SZPICATŎ ŚLŌNSKŎ GEOGRAFIJŎ
W LIMERYKACH ÔD MIRKA SYNIAWY.
Rŏz narzykoł Wyndelin z Bytōnia:
„Piechty łażã, a przecã mōm kōnia.
Dyć bez nōg ani skŏkać
Niy poradzi – ślimŏka
Na nim, choćbych go proł, niy dogōniã”.
Gustlik, chop, co bōł rodym z Chorzowa
Ôkrōm srogij mioł małõ tyż gowã.
Biyda niyrŏz z tym była,
Jak ta małŏ rzōńdziyła
I niy dała dōjś srogij do słowa.
Gustla, frela, co żyła w Glywicach,
Miała pōnoć pod keckōm małpicã.
Niyrŏz stoła tam raja,
Bo se kożdy pohajać
Ôd małpice kosmate chcioł lica.
Wiycie możno, kaj sōm Guchołazy?
Jedna chciała tam co noc piyńć razy,
Fōrt na sōm szczyt sie drŏpać,
Dyć niy mōgła znojś chopa,
Coby prziwiyś jōm chcioł do ekstazy.
Bercik, chop, kery bōł z wiŏski Jamy,
Mioł fōmferlŏk, co wŏżōł trzi gramy.
Choć krōm tego bōł szwarny,
Żywot wiōd raczyj marny,
Bo go żŏdne niy chciały znać damy.
Hyjdla, frela robotnŏ z Kamiōnki,
Rada chopōm robiyła krŏszōnki.
Akuratnia szkrobała,
Żŏdyn niy ryczoł „Ała!”
Bo, jak trza, dała pozōr na człōnki.
Jedyn chop, kery miyszkoł w Kluczborku,
Drzistoł porzōnd ôd strzody do wtorku.
Z tego bōł taki blady,
Że padali sōmsiady:
„A dyć weź se to, chopie, zakorkuj”.
Wilym, chop, co bōł z wiŏski Kocury,
Rŏz dynamit niy do tyj wcis dziury.
Wic sie skōńczōł boleśnie –
Szłapy znŏdli w Ôleśnie,
A tyn dinks mu pofurgoł kajś w chmury.
Alfred, karlus wyzgerny z Ligoty,
Dycki wartki bōł do tyj roboty,
A wrŏz babie sie żŏli,
Że cojś gowa go boli.
Na to baba mu padŏ: „Nō co ty?!”
Rŏz tyn dinks Rōmanowi z Nikisza
Padŏ: „Ôd terŏz nic jyno wiszã”.
Darmo Rōman go prosi,
Darmo głŏskŏ, miyntosi,
Darmo wrzeszczy: „Cie, giździe, ukiszã!”
Kōnsztant, chop, co bōł ze wsi Ôchaby,
Jednyj nocy tak padŏ do baby:
„Piōnty rŏz niy dōm rady,
Muszã zjejś szekulady,
Bo pierzinym żech dzisioj je słaby.
Jak do pufu szoł Hajnel z Panewnik,
To przijmowoł to dycki za pewnik,
Że jak skōńczy już bzykać,
Bydzie chcioł se porzykać,
Tymu kożdy rŏz broł modlitewnik.
Jedna baba wydanŏ z Rybnika
Zwykła była ku kōńcu fest krzikać.
Dyć słyszała ôd ludzi,
Że te larmo ich budzi,
Tōż jōm musioł brać chop do chlywika.
Jedna starŏ kamela ze Stroszka,
Miała cojś, na co padała: broszka.
Choć sie już zestarzała,
Jakoś niy zmiarkowała,
Że do pŏry do broszki trza ptŏszka.
Frelka, kerŏ miyszkała w Syrynii,
Miało wielkõ jak dźwiyrze do siyni.
Tōż se chciała jōm zaszyć,
Coby synkōw niy straszyć,
Bo sie żŏdyn ś niōm niy chcioł ôżynić.
Baba chopu kejś we Wrōnim Kōńcie
Padŏ: „Dej no, chopeczku, mi prōńcie”.
Doł jyj wiyrzbowe witki –
Ôna: „Niy dojś, żeś brzidki,
Toś ku tymu i gupi, bamōńcie”.
Mioł w galŏtach chop ze wsi Wygōny
Take cojś, co wŏżyło pōł tōny.
Jak w rozkroku szyrokim
Z biydōm zrobiōł trzi kroki,
To spocōny bōł cołki i zgrzōny.
Szły ô Anie kejś klachy bez Zŏbrze,
Że jak karlus jyj zrobić chcioł dobrze,
To musiała być szpana,
Ale takŏ, że Ana
Drek myślała, że grŏ w jakijś „Kobrze”.
Mirosław Syniawa – narodzony 1958 we Chorzowie, tumacz poezyji światowej na jynzyk ślōnski, pisŏrz a poeta.


text:
Štóž so z kedźbliwymaj wočomaj podłu łužiskich hatow wuchodźuje, je tam zawěsće hižo spěwateho kołpja ze žołtym pyskom wuhladał. Kołpje, kotrež hewak znajemy, maja oranžowy pysk. Spěwate kołpje swojemu mjenu woprawdźe wotpowěduja. Hdyž leća, hdyž so wohrožene čuja abo hdyž prosće na rěpikowych polach steja, wone wótře spěwaja. W lehnjenskim času wot apryla pak skerje mjelča, a wot srjedź meje móžemy kołpje a jich młodźata wobkedźbować.
Mjenowana družina ptakow pochadźa poprawom ze Skandinawiskeje. W Hamburgu běchu prěnje spěwate kołpje hižo 1970 wuhladali. Dwanaće lět pozdźišo zwěsćichu tajke Schleswigsko-Holsteinskej a wot lěta 1995 tež w Błótach. Pola Kamjenca su so prěni raz w lěće 1998 młodźata spěwateho kołpja wulahnyli a so w haće blisko Koslowa derje schowali. Prěnje wideja tychle rjanych ptakow z młodźatami nahrawach před šěsć lětami při Kamjentnym haće mjez Smječkecami a Róžantom. Dale a bóle so spěwate kołpje po łužiskich hatach wupřestrěwaja a domoródnu družinu horbatych kołpjow wutłóčeja.


text:
Dyskusyjo używacza:Uostofchuodnego
Sům'my fest radźi, co mogymy gośćić sam nowego używacza / nowo używaczka. Na sům poczůntek przeczytejće prosza co to je Wikipedyjo a jak sprowjać artikle. Zawdy, kej moće jako problyma, możeće wćepnyć swoje zapytańy na zajće půmocy. Jeli godoće po ślůnsku, trza Wos nům fest! Jeli ńy wjyće ślůnskij uortografije, przeczytejće prosza uo prawidłach zapisowańo. Jeli dali ńy poradźiće pisać we ślůnskij uortografije, wćepńijće muster {{ort}} przed artiklym, a hned potym jaki używacz przerobi Wasz szrajbůnek na prawy. Winszujymy Wům kupy radosnych můmyntůw we ślůnskij wikipedyji a coby Wům śe darzůło!
Cieszymy się bardzo, iż zawitałeś/aś na śląską Wikipedię. Jeżeli nie mówisz po śląsku, również możesz nam pomóc! Dalej możesz przygotować artykuł po śląsku, oznaczając go specjalnym szablonem {{trocha}}. Przeczytaj na początek co to jest Wikipedia oraz jak edytować artykuły. Zawsze, gdy pojawi się u ciebie jakakolwiek wątpliwość, możesz zamieścić swoje pytanie na stronie pomocy. Pomagać można również np. poprzez edycje szablonów, infoboksów itp. Dziękujemy za zainteresowanie śląską Wikipedią i życzymy wiele przyjemnych chwil z nią spędzonych!
We are very glad that you have come to visit the Silesian Wikipedia. Even if you do not know the Silesian language, there are many ways in which you can help us. It is better to write articles in "Silesian-ish" than not to write them at all! For a good start, please read what Wikipedia is and how to write articles for the project. When in doubt, you can post a question on the help page. You can also help by adding and editing templates, infoboxes, and so on. We thank you for the interest you've shown the Silesian Wikipedia and wish you a happy time with the project!
Jsme velice rádi, že jste vstoupil(a) na slezskou Wikipedii. I když neumíte slezsky, můžete nám pomoci! Můžete se pokusit napsat článek ve slezštině na Vašem pískovišti a poprosit někoho o opravu Vašeho textu. Přečtěte si nejdříve Co je to Wikipedie a Jak editovat články. Vždy, když budete mít nějaké nejasnosti, můžete položit svou otázku na stránce Pomoc. Pomáhat můžete též např. editacemi šablon, infoboxů apod. Děkujeme za zájem o slezskou Wikipedii a přejeme Vám, aby chvíle, které s ní strávíte, byly příjemné.
Wir freuen uns, dass Du zur Schlesischen Wikipedia gefunden hast. Auch wenn Du kein Schlesisch (aus der Familie der slawischen Sprachen) sprichst, kannst Du uns helfen. Denn es ist auf jeden Fall besser, Artikel in gebrochenem Schlesisch, als gar keine zu schreiben! Jeder Beitrag für dieses neue Projekt, z. B. das Erstellen von Vorlagen, oder Infoboxen, wäre eine große Hilfe. Für Fragen, Anregungen oder Hinweise haben wir eine Hilfeseite eingerichtet. Wir danken Dir für Dein Interesse an der schlesischen Wikipedia und wünschen Dir viel Spaß beim Stöbern!
Ale super!Edytuj
Autor poslunsku.eu na śląskiej Wikipedii! Bardzo się cieszę! I jeszcze bardziej się cieszę, że napisałeś takie ambitne artykuły o mechanice kwantowej i kocie Schrödingera, ponieważ osobiście bardzo lubię fizykę i zależy mi, żeby pokazywać, że w śląskim da się pisać także na naukowe tematy :) Wybacz, że piszę po polsku, ale niestety mój czynny śląski jest na bardzo niskim poziomie (natomiast ze zrozumieniem nie mam problemu). Mam nadzieję, że zostaniesz ze śląską Wikipedią na dłużej :) Ethefor (dyskusja) 17:18, 9 mer 2013 (CET)
Lukas ArravEdytuj
Witej,
nale po jakiymu pisesz uo tym do mje? Kej niy ma to ze cwekiym psowańo niyma to wandalismus, a powiniyn żeś pisać do autora.Tak jakjo terozki do Ćebje. Mům prośba, cobyś niy przećepowoł artikli pode zapis ze ślabikorza. To je u nos zapis růwnoprawny, nale niy jedźiny, a robjymy tak, że jak co bůło naszrajbowane we steurowym szrajbůnku, to uostawjomy tyż mjano artikla we steuerowym. Poprzećepowoł żeś, nale artikli żeś na ślabikorz niy poprowił, a terozki titel niy je do zgody ze treśćům. Niy przekludzůmy, bo inakszy mogli by my przekludzać tam a nazod - jo ntp. wola steuera a mo to sam jednake prowa. A jeszcze żeś poprzekludzoł genau te artikle, co majům nojsrogszo nůmera uodwołańůw (wjeś, ChLR). A to uobćůnżo serwer i wszyjsko wolńij fůnguje.
Pyrsk! Lajsikonik (dyskusyjo) 12:59, 10 siy 2016 (CEST)
- Jak je artikel we steuerowym szrajbůnku to lepij dować przekerowaniy. Cheba co je jeszcze "czeski" zapis (roz za kedy jeszcze idźe trefić), to jak taki poprowisz na ślabikorz to mogesz przećepać. Lajsikonik (dyskusyjo) 13:38, 10 siy 2016 (CEST)
CytatyEdytuj
Tukej mogesz wćepać zgłoszyniy. Lajsikonik (dyskusyjo) 14:25, 20 siy 2019 (CEST)
Niy ma, trza zbajstlowac. Lajsikonik (dyskusyjo) 16:05, 20 siy 2019 (CEST)
Wrocław a inkszeEdytuj
Potrzebujesz co przećepać, to przećep. Potzebujesz co wyćepać, wstow {{gw}}, nale eli śe rozchodźi o przekerowańy, pjyrw badńij eli sam je pusto. Do tego bajzlu ńiyskorzi zawołom bota, nale jak je ino pora to idźe samymu sprowić. Lajsikonik (dyskusyjo) 10:44, 23 siy 2019 (CEST)
Graf vs CountEdytuj
To niy ma jedno. Kej śe rozchodźi uo Mjymcy, mosz recht. Nale badńij, co graf ńy ma to samo, co count. A county we USA to jeszcze co inksze. We godce coś mje śe zdo, że wortu na "count" ńy ma. Lajsikonik (dyskusyjo) 22:10, 29 siy 2019 (CEST)
CSSEdytuj
Ńy poradza tego edytować. Trza dać request na Meta. Lajsikonik (dyskusyjo) 13:03, 31 siy 2019 (CEST)
BotEdytuj
To samo: ńy moga dować fany bota, trza dać prośba na Meta. Lajsikonik (dyskusyjo) 12:24, 1 wrz 2019 (CEST)
- Ńy dostołżes powjadomjyńo bo żech ńy wejrzoł i uodpisoł na swojij zajće. :) Jo je za, bot śe nado do gatůnkůw a tyż by můg do mjastůw, gminůw a inkszych. Lajsikonik (dyskusyjo) 16:06, 1 wrz 2019 (CEST)
ŚlabikorzEdytuj
Po prowdźe to ślabikorza ńy lubja. Bůło pedźane "nojlepij coby my mjeli ino jedna abo dwje ekstra buchsztaby" - no to wćepli jeich 5. A i tak za bardzo to podane na polski zapis. Jak my sam wkludzali ślabikorz to bezma wszyjske stare sprowjocze odeszły. I je genau tak, jak żech ńy chćoł. Jo to godoł: jak se dopuśći ślabikorz na růwnych prowach, to po jakim czaśe bydźe důminowoł, a ńyskorzi ftoś ćepńe propozycja coby artikle we steuerze wyćepać. Nale wuůnczas to uodyjda jo. Dobrze co můmy interwiki bo idźe uod razu wykryć duble, nale we Twojich artiklach za to můmy mocka czyrwjůnych linkůw, kere ńy powinny być czyrwjůne, bo artikle můmy. Jo we ślabikorzu pisoł ńy byda. Lajsikonik (dyskusyjo) 08:07, 2 wrz 2019 (CEST)
MałopolskaEdytuj
Tego můmy mocka, tyż wszyjske kreje a prowincyje ze mjanůma ze "-an" ze zadku, co trza by przećepać do "-ůn", a inksze. We titlach, treści a kategoryjach, robota lo bota. Lista by trza zrobić. Inksze felery tak samo. Jakby my jeszcze do tego przećepywali mjasta a wjoski pod polske mjana to by trza pora mjeśůncůw na to, skirz tego (a ńy ino) bych to uostawił. Lajsikonik (dyskusyjo) 12:30, 3 wrz 2019 (CEST)
InterwikiEdytuj
Do tych grzibůw, co Twůj bot dodowo, trza by przidać interwiki. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 19:54, 3 wrz 2019 (CEST)
Twoje zapytańaEdytuj
1. Przodńo zajta - mosz recht, co na mobilńokach je uoszkliwo, mosz recht, co nowiny abo trza dować min. roz na 2 tydńe, abo wyćepać.
Zajta co żeś zrychtowoł zdo mje śe co mo za mało bildůw, a te co sům sům za ńisko, uod wjyrchu je mocka tekstu. Kej by to trocha podrychtować, bych to i doł na plac tej zajty co můmy terozki.
2. Artikle ze goegrafije a bjologije sům genau dobre lo bota. Jo by jeszcze doćepoł astrůnůmijo (planetoidy, kůmety, kratery na Mjeśůnczku).
3. Pisz sam wńosek (we polskij godce). Jak chcesz dować nadgrody to pjyrw trza wjedźeć, jake, a to, wjela na to můmy - mogům to też uodćepać i ńy dać ńic.
Jo sam ńy ja żodno władza, jo ino piluja, coby bůło do zgody ze prawidłami Wikipedyje, jak ntp. widza co Kohut mjoł we bjogramje "reprezyntuje Ślůnsk" to żech to przeredagowoł, bo to bůło ńy do zgody z NPOV. Nale take zachy, jak wyglůnd uod przedńij zajty to jo ńy decyduja. Byda tego dali pilnowoł, a Ty jak już sam skludzisz jako społeczność to idź na admina, cobyś ńy muśoł mje kożdy roz prośić.
Lajsikonik (dyskusyjŏ) 14:59, 16 wrz 2019 (CEST)
Re: InfoEdytuj
Na artikel nr 10000 chciołech Jonas Blue, coby niy sztopować bota mogesz Ty go napisać, jo sie niy uobraża. Barzi mi zależy na tym co to bydźe, a niy fto bydźe autorym. Przodńo zajta mogesz wćepać. Na admina mogesz kandydować, nale wjym, co niy majům radźi dować uprowńyńůw jak mosz ino jedyn głos poparćo. :) Kroll dostowoł na půł roku i muśoł prośić coby mu uostowjali. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 17:14, 18 wrz 2019 (CEST)
- Gryfńe dźynkuja. :) Trza by na nowo zrychtować strůmik kategorii, nale tak, coby ze Steuera do ślabikorza a nazod uostawić przekerowańa. Jak śe pomyśla wjela je do roboty... Wjym, můmy boty, nale nafutrować je trza rynczńe. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 21:07, 18 wrz 2019 (CEST)
Przekłody ze inkszych jynzykůwEdytuj
Jak dowosz sam przekłody ze inkszych jynzykůw, trza by na zajće dyskusyji przidać muster, coby ńy łomać autorskich prow a być do zgody ze licencyjům. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 22:53, 18 wrz 2019 (CEST)
Felerne przekłodyEdytuj
Witej,
trza to bydźe ńyskorzi botym poprowić~, a wyćepać tyż kategoryjo "Zwierzęta" bo je nadrzyndno. Knefle już mosz, gratuluja, to mogesz zablokować jak żeś już dowoł ostrzeżyńo. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 11:19, 30 wrz 2019 (CEST)


text:
Korona! Tele słowo tele dny a tydźenje wo wjele bóle prezentniše hač wšo druhe. Tučasnje je naš wšědny dźeń hinaši, snano tež komplikowaniši. Kóždy z nas ma swoje ćeže z koronu a z njej zwisowacymi wobmjezowanjemi. Sportowe zarjadowanja su wotprajene. Nichtó njezamóže rjec, hdy so zaso normalita započnje, hdy budźe na zjawnych kopanišćach zaso za bulom honjene, hdy zaso při wysokim saku wojowane, hdy so wubědźowanja wotměja a hdy změja fitnesowe centery zaso wočinjene.
W tajkej wosebitej situaciji je ćim wažniše, zo sy wurunany, a zo maš hłowu swobodnu. Ale kak to docpěć? Ja mam so lochko, ja jogguju. Běham sama po Łazkowskim lěsu a po delanskich pólnych pućikach. Žadyn zakaz mje wot toho njewotdźerži. Nawopak, čerstwy powětr mi, mojemu ćěłu a mojej duši tyje. Běhanje sylni imunostny system, zahnawa depresiwne mysle a će zwjesela. W socialnych medijach wuhladaš dale a wjac ludźi, kotřiž móžnosć běhanja wužiwaja a so energije a motiwacije za wšědny dźeń nasrěbaja. Tak je Instagram połny wobrazow běharjow a wšelakorych hashtagow.


text:
Open the Door: Ôtwōrz sie na sztukã!
W dniach 21-30 września w Katowicach ôdbydzie sie I Edycyjŏ Miyndzynŏrodowego Festiwalu OPEN THE DOOR. Na tã przileżytość do miasta sjadōm kōnsztlery z Izraela, Hiszpanije, Czech, Meksyku, Rusyje i Polski. W niyôbyczajnych przedstawiyniach tyjatralnych do głosu dojdōm ci, co ô nich społeczyństwo zapōminŏ: niypołnosprŏwni, niywidōmi, niymocni. Przedstawiynia i artystyczne projekty bydzie szło ujzdrzeć miyndzy inkszymi na Scynie w Galeryji Katowskij.
Kōniec września upłynie w Katowicach pod znakym wyjōntkowych pokazōw tyjatralnych. Miyndzynŏrodowy Festiwal OPEN THE DOOR, ôdprŏwiany ôd Tyjatru Ślōnskigo w dniach 21-30 września, cołki poświyncōny je ôsobōm zapōmnianym ôd społeczyństwa. To piyrszŏ takŏ inicjatywa w Polsce. Ôglōndŏcze bydōm mogli poznać historyje ludzi niypołnosprŏwnych, niymocnych abo przimuszōnych do ôstawiyniŏ dōmōw. Kōnsztlery i aktory, co bierōm udzioł w trefiyniu, czynsto sami doznali wykluczyniŏ, i bez kōnszt dzielōm sie swojimi prōbami i prowokujōm do dyskusyje, a tyż skłōniajōm do refleksyje. W repertuarze festiwalu, ôkrōm przedstawiyń tyjatralnych, sōm tyż warsztaty, przedstawiynia plenerowe, projekcyje i czytanie performatywne. Niyôbyczajne wystympy bydzie szło ôbejzdrzeć w Tyjatrze Ślōnskim, Muzeum Ślōnskim, na Scynie w Galeryji Katowskij, a tyż na ulicach Katowic.
Program festiwalu dostympny na Facebooku.
Zdrzōdło: materyje presowe.


text:
Szukołech1 dzisiej czegosik, co by sie szło zjejś2 do schabu we musztardzie, kery żech rychtowoł3 na mitag4– recept5 przidzie niyskorzi6. Je zima, a czytołech ôstatnio7, co to werci8 sie wtedy jejś groch, bo mo driny9 tela10 dobroci, że potyn niy trza wcale łajzić11 do aptyki. Chciołech go ze czymś połōnczyć12 , co by trocha złōmało jego smak i tak żech prziszoł na bataty- dlo tych, co ich niy znajōm, to sōm13 take słodke kartołfle14, kere przijechały dō nołs15, jak i tyn normalny kartołfel, ze Ameryki, ale sōm ôd tamtego zdrowsze. Wyszło danie lekko słodkawe i delikatne, co to idealnie pasuje do dobrze prziprawiōnego miysa abo i ryby.
Co potrza?
2 szolki16 (ôd kafeju) łuskanego grochu
1 batat (30-40 dkg)
2 łeżeczki majeranku
łeżka masła
sōl i pieprz
2 liście bobkowe17
4 szolki (ôd kafeju) wody
Na sōm poczōntek zalyjcie wrzōntkym tyn groch we jakim gorku i ôstołwcie18 go tak na jake 15 minut- stracōm19 sie bez to te składniki, co to by nos mōgły niypotrzebnie beczkować. Wylyjcie ta piyrszo20 woda i wlyjcie 4 szolki, ô ftorych żech sam pryndzyj21 pisoł i zacznijcie tyn groch warzić. Wciepcie22 tam łeżeczka majeranku, 2 liście bobkowe i trocha pieprzu (sōl domy dopiyro na sōm kōniec). Batata ôbiercie23, pokrejcie na mańsze kōnski24 i dociepcie do tyj wody. Niech sie to tak 30-40 minut powarzi- aż groch bydzie miynki. Keby25 Wōm sie na gōrze przi warzyniu zbiyrały szuminy26, to je wyciepcie27– niy bōjcie sie ô majeranek, co go tyż wyciepniecie, bo na kōniec go jeszcze trocha dosujymy28. Wody je tak mało, bo idzie ô to, żeby tego grochu nie ôdcedzać, bo sie bez to marnuje kans zdrowych minerałōw, kere przełażōm do wody przi warzyniu. Jak już wszyjsko baje29 miynke, to wciepcie tam soli, pieprzu, łeżeczka majeranku, łeżka masła i posztamfujcie30. Za chwila jeszcze rołz dosmakujcie31 i… smacznego 🙂
1szukałem
2zjeść
3przygotowywałem
4obiad
5przepis
6później
7ô= ło
8opłaca
9w środku
10tyle
11chodzić
12ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
13są
14ziemniaki
15nas
16filiżanki do kawy
17liść laurowy
18zostawcie
19zgubią
20pierwszą
21wcześniej
22wrzućcie
23obierzcie
24mniejsze kawałki
25gdyby
26piana
27wyrzućcie
28dosypiemy
29będzie
30potłuczcie
31doprawcie


text:
Aleksander VII.
Aleksander VII. (z byrgarskim mjenom Fabio Chigi; * 13. małeho róžka 1599 w Siena; † 22. róžownika 1667 w Romje) bě zemjanski duchowny, wot lěta 1635 inkwizitor na Malće, wot 1639 nuncius (diplomat) w Kölnje, mjez 1644 a 1649 bamžowski pósłanc pola wuradźowanjow k Westfalskemu měrej a wot lěta 1652 kardinalny statny sekretar. Wón bu 7. jutrownika 1655 w starobje 56 lět jako naslědnik Innocenca X. wuzwoleny za 236. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1667 Giulio Rospigliosi jako bamž Klemens IX.


text:
Genf (B/SN). Metropolit rusko-ortodoksneje cyrkwje Hilarion widźi swětowu ortodoksnu cyrkej w ćežkej krizy. Šćěpjenja dla winuje Hilarion ekumeniskeho patriarcha Konstantinopela ze sydłom w Istanbulu, Bartholomäusa I. Wón je swoju poziciju jako čestny nawoda swětoweho zhromadźenstwa ortodoksnych wěriwych na hrački stajił, dokelž je w januarje samostatnu ortodoksnu cyrkej na Ukrainje oficialnje připóznał. To je za Hilariona „ilegalne“. Rusko-ortodoksna cyrkej pak wobsteji tež na Ukrainje pod Moskowskim patriarchatom. Z wida Ruskeje móže we wěstym kraju jenož jedna ortodoksna cyrkej eksistować, a na Ukrainje hižo tajka je – pod Moskowskim patriarchatom.
Arcybiskop w Africe był


text:
Měsačk
Měsačk (łaćonsce: Luna) je jenički přirodny satelit zemje, a pjaty najwjetši satelit w słóncowym systemje.
Přerězna distanca mjez srjedźišćomaj zemje a měsačka je 384.403 km, něhdźe třicećikróćny přeměr zemje. Přeměr měsačka je 3.474 km, tróšku wjace hač štwórć přeměra zemje. To woznamjenja, zo wolumen měsačka je něhdźe 2 procentaj wolumena zemje, a přićahliwosć grawitacije na jeho powjerchu něhdźe 17 procentow tuteje zemje. Měsačk trjeba za dospołny wobběh wokoło zemje 27,3 dnjow (orbitowa perioda), a periodowe chabłanja w geometriji systema zemja-měsačk-słónco su zamołwite za měsačkowe fazy, kotrež so kóžde 29,5 dnjow (synodiska perioda) wospjetuja.
Měsačk je jeničke njebjeske ćěleso, ke kotrymž ludźo pućowachu, a na kotrymž ludźo přizemjachu. Prěni kumštny objekt, kotryž je grawitaciji zemje wućekny a blisko měsačka nimo lećeše, běše Luna 1 Sowjetskeho zwjazka; prěni kumštny objekt, kotryž trjecheše powjerch, běše Luna 2; a Luna 3 činješe prěnje fota ze zemje njewidźomneho boka měsačka. Tute podawki su so w 1959 wotměli. Prěnja swětnišćowa łódź, kotraž wuspěšnje mjechko přizemi, běše Luna 9, a prěnja swětnišćowa łodź bjez pilota, kotraž měsačk woblěći, běše Luna 10, wobě w lěće 1966. Projekt Apollo ze Zjednoćenych statow Ameriki běše jenička dotalna misija z wobsadku, za čas šěsć přizemjenjow mjez 1969 a 1972. Wuslědźenje měsačka přez ludźi skónči so z kóncom Projekta Apollo, hačrunjež někotre kraje plany připowědźichu, ludźi abo roboterowe swětnišćowe łodźe k měsačkej pósłać.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksistuja rozdźělne teorije wo pochadźe měsačka. Wón je nic jenož mjeńši hač zemja, ale jara hinak. Zemja ma skalny powjerch z kapalnej wodu a jadro z kapalneho železa, štož skutkuje, zo zemja je magnetiska, měsačk wšak je cyle skalny. Faluje jemu powjerchowa woda, powětr, žiwjenje, magnetosfera a kontinenty. Wón je cyle mortwy swět bjez změnow, wothladajo wot wliwow meteoritow.
Dokelž wón je tak hinak, njeje měsačk jasnje na samsne wašnje kaž zemja nastał. Tuchwilu najbóle popularna teorija praji, zo zemja, hdyž je młoda była, bu přez wulki asteroid rozšćěpjena a z wulkeho krucha skały by měsačk nastał. Wšako měsačk je kaž skalny dźěl zemje. Samo nětko so měsačk jara pomału wot zemje wotsaluje.
Po druhej teoriji je měsačk njebjeske ćěleso, kotrež je zemja popadnyła. Ale fyzikaliski zakład za tajke popadnjenje jasny njeje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
21. julija 1969: astronawtaj Neil Armstrong a Buzz Aldrin ze Zjednoćenych statow Ameriki přizemištaj na měsačku a běštaj prěnjej čłowjekaj, kotrajž druhi swět wopytaštaj. Cyłkownje 12 ludźi přizemichu za čas tutoho a pjeć slědowacych lětow hač do lěta 1972.
Zajimawostki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot zemje hodźi so widźeć, kaž měsačk kóždy měsac štyri fazy přeběži. Fazy měsačka rěkaja: młody měsačk, přiběracy měsačk, połny měsačk a woteběracy (tež: stary) měsačk. Měsačk zawinuje přiliw a wotliw na zemi.
Dla někotrych geometriskich a orbitowych fenomenow tutón bok njeje cyle konstantny, je móžne widźeć wot zemje něhdźe 55 procentow měsačkoweho powjercha. Zbytk bě absolutnje njeznaty hač do 7. oktobra 1959, hdyž sowjetska sonda Luna 3 pósła prěnje fota zadnjeho boka. 10. nowembra 1966 sonda Lunar Orbiter wot Zjednoćenych statow Ameriki 1 pósła prěnje wobrazy, z wyšej kwalitu, z wokołoměsačkoweho orbita.
Žiwjenje?[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po aktualnym wědźe žane žiwjenje na měsačku njeeksistuje. Bjez powětra a kapalneje wody je wón jara žiwjenja njepřećelski wobswět.
Najwjetši dźěl antikskich towarstwow měchu měsačk jako bóh (Selene w grjekskej mytologiji, Luna w romskej mytologiji), a aktualni nowopohanojo praktikuja kult wo jón jako aspekt změnjaceje bohowki. Dokelž je druha najbóle widźomne njebjeske ćěleso a jeho fazow dla měsačk je baza wjacorych kalendrow, kaž tutón Židow a moslemow. W někotrych rěčach wšědny dźeń (póndźela) je po měsačku mjenowany, kaž na př. němsce Montag. W alchimiji a při woponach měsačk so z kowom slěbro asociěruje.
Kartografija měsačka[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje karty:
- 1647: Selenographia fare de Johannes Hevelius
- Giovan Battista Riccioli
"Geografiska" terminologija měsačka
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ (jendź.) National Space Science Data Center, websydło NASA
- ↑ (jendź.) JPL's HORIZONS system, Jet Propulsion Laboratory
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Słónco · Merkur · Wenus · Zemja · Mars · Ceres · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · Pluto · Eris
Planety · Miniplanety · Měsački · Meteoroidy · Asteroidy · Komety
Asteroidowe pasmo · Kuiperowe pasmo · Oortiska mróčel · Heliopause


text:
Nimo mjezynarodneje rězbarskeje dźěłarnički wotměchu so w lěće 2009 k prěnjemu razej dny krajinoweho wuměłstwa (Land-Art) "Njebjesa". Skutkowanišćo wuměłcow je krajina podłu Jawory, mjez Miłočanskej žabu a Njebjelčicami. Wuměłske twórby měli čućiwje krajinowe elementy wuzběhować a z tym wopytowarja k přemyslowanju wotwisnosće čłowjeka wot přirody wjesć.
Mjez Miłoćicami (nalěwo deleka we wobrazu) a Njebjelčicami (naprawo horjeka we wobrazu) zarjaduje so w přichodnych lětach wosebita wuměłska šćežka. Dajmy so překwapić (Njebjesa-flyer [PDF]).


text:
Wydrica
Wydrica (němsce Wiederitz[1]) je dźesać kilometrow dołha rěčka w Sakskej we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Wužórli so blisko Kesselsdorfa a wuliwa so we Freitalskim měšćanskim dźělu Potschappel do Bystricy.
Rěčka ćeče přez teritorij městow Freital a Wilsdruff. Wot 1886 do 1973 wjedźeše wuskokolijowa železnica Freital–Nosyn přez dolinu Wydricy. Čara słuži dźensa jako kolesowarska sćežka.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927 (online).


text:
Jak czytać “Pucha” bajtlōm?
Kupiōł/kupiyła żeś “Niedźwiodka Pucha”, coby go poczytać bajtlōm? Brawo! Bydziecie mieć z tego moc szpasu bez nojmynij dziesiyńć familijnych wieczorōw – po jedyn na kożdy rozdzioł. Ino podwiela żeś jeszcze niy zaczōn/zaczła – dej pozōr! Nojprzōd poczytej se “Pucha” samymu/sama. Aby tyn rozdzioł, co go zaroz bydziesz czytać na głos.
Dej se wytuplikować, po jakimu to je takie ważne.
Roz – bo my durch niy sōm przizwyczajyni do czytanio ślōnskich tekstōw. A dzieckōm czytać trza na głos, nojlepij z intōnacyjōm i głosami ôd bohaterōw – musi to iś leko i naturalnie. Tōż jak bydymy sie pukać, to na drugi roz usłyszymy ôd nich, żeby dać sie do jakijś “normalnyj” ksiōnżki – napisanyj po polsku – przi kieryj niy mielimy takich problymōw.
Dwa – bo my niy sōm przizwyczajyni do eksperymyntōw z godkōm. To je mało wiela norma, iże we modernych ślōnskich tekstach godka je fest kōnserwatywno. Autory z wiynksza patrzōm, coby napisać tekst klarowny, autyntyczny, “czysty”. Taki, przi kierym czytocze pedzōm se “richtich, tak sie u nos godało”, “takech słyszoł godać mojij ōumy”, “to je ale echt po ślōnsku”. A Puch we przekładzie ôd Kulika trzimie sie blisko ôryginału, w kierym je moc bajstlowanio a graczkōw ze słowami. Niy ma to fest ciynżkie, a spokopiynie, co je louz, dowo moc szpasu… Ale niy znōmy tego, niy sōm my nauczyni tak czytać. Tōż jak ôroz trefisz jaki wic ze słōwek, a go niy poznosz, zaroz pudzie to wysłyszeć przi czytaniu. I ani ty, ani bajtel niy ôsmiejecie sie, a ku tymu bajtel zmiarkuje, iże cosik sam je niyrichtich. Trza tyn kōnsek znać, jak chcymy tak go przeczytać, coby jednyj abo drugij słownyj graczce pōmōc, a niy jōm popśnić.
Trzi – jak czytōmy bajtlōm i rozchodzi sie nōm ô nauka ślōnskij godki, muszymy se ta godka na żywo zmiyniać ze “ksiōnżkowyj” na “nasza”. Ô co sie rozchodzi? Tekst pisoł Grzegorz Kulik, co je z Bytōmia – i tako tyż je ôd niego godka. Tōż inkszo jak Twoja – chyba że prawie tyż tam miyszkosz. I jak czytosz to do siebie, to niy ma problymu, bo chocioż byś niy znoł/znała inkszych słōwek i formōw, to drap spokopisz, co je co, a ku tymu jeszcze zwiynkszysz swoja znajōmoś ślōnskij mowy. Ale przeca z czytaniym bajtlōm je inacyj! Ônym czytōmy gynau na to, coby tykły swojij-ślōnskij, czytanyj godki. Tōż dobrze by było, coby dostowały te formy, co je znajōm, co sōm do nich – i do ciebie – naturalne. Bezto na żywo, przi czytaniu, roz za kiedy bydzie trza cosik pozmiyniać. Niy przeczytōm, iże Kangu biere Rzika do kabzi – bo chca, coby moje bajtle przōdzij poznały-uwidziały-spokopiły słowo, co je używane u nos. Tōż czytōm – “do kapsy”, chocioż widza “kabzi”. Abo widza stoć “wziyna ja za rynka”, ale czytōm: “wziyna jōm za rynka”, bo tak sie u nos ôdmiynio. Wierza Ôpoloki bydōm se musiały pōzmiyniać roztōmajte “trowy” na “trouwy”, “ptoki” na “ptouki” – i tak dalij podug tego, jak tam kaj godka wyglōndo. Na szczyńście styknie ino trocha tryningu i roz dwa sie chyto te “cudze” formy i zmiynio na “nasze”.
“Puch je super” – padajōm moje dziecka. I richtich taki bōł – i do nich, i do mie. Ale coby naprowda radować sie z tego czytanio – i to społym z bajtlami – werci sie do niego przirychtować. Wiym to – sōm widza, kaj żech im je zmaściōł, boch se padoł – “E, jo tego niy szafna?!”. Tōż jak czytać, to dwa razy – roz do siebie, potym już wszyskim.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 8.09.2019 (fotogaleryjŏ)
Sezōn 2019/2020 nabiyrŏ szwōngu. Już nie yno fusbal (kaj skuli szpilōw narodowych manszaftōw gynau bōła pauza w nojwyższych ligach), ale tyż handbal i hokej je grany po ôbu strōnach granicy na Gōrnym Ślōnsku.
Hokej
Europejskŏ Liga Majstrōw
Tu wyglōndało słabo dlŏ wszystkich. Ôba manszafty przegrały u siã piyrsze szpile, a we trzejciym HC Oceláři Trziniec przegrywali u siã do 39 minuty ze Lahti Pelicans aże 0-3. Ale już łōnskego roku manszaft z Trzińca pokozoł, że u nich nic nie je unmyjglich. We 20 minut trefiyli 5 razy i wygrali szpil 5-3!
Trzejcie szpile:
Adler Mannheim – GKS Tychy 5-0
HC Oceláři Trziniec – Lahti Pelicans 5-3
Sztwŏrte szpile:
Djurgårdens IF – GKS Tychy 2-0
HC Oceláři Trziniec – Yunost Mińsk 7-2
Po 4 szpilach GKS Tychy je na ôstanim placu z 1 punktym, bez szansōw na awans. HC Oceláři Trziniec je na drugim placu z sześciōma punkytōma, ale dwa ôstanie szpile grŏ Lusanne HC (Szwajcaryjŏ), kery prowadzi z ôśmiōma punktōma, a ôstatni manszaft we tabuli mŏ 5 punktōw, beztōż walka bańdzie do kōńca, bo jeszczy kożdy manszaft mŏ szanse na awans dalyj.
Fotografije z niedzielnego szpilu we Trzińcu dziynki HCO Fans Gōrny Ślōnsk.
Handbal
Liga Polskŏ
Górnik Zŏbrze – Gwardia Ôpole 37-31
Derby Gōrnego Ślōnska bōły grane awansym jako 2 szpil ligi polskej.
Liga Czeskŏ
Pepino SKP Fridek-Mistek – HC Banik Karwinŏ 24-30
To bōł latoś piyrszy szpil we lidze czeskej i zarŏz na sztart derby Gōrnego Ślōnska.


text:
W Njezdašecach w Hodźijskej gmejnje je plahowarka pstruhow nimale swój dospołny wobstatk rybow zhubiła. Přičina je njeznata maćizna, kotraž bě so tam do wody dóstała.
Njezdašecy (SN/MWj). Štož dyrbješe wobsedźerka plahowanskeje připrawy za pstruhi w Njezdašecach minjeny pjatk wječor wuhladać, je jej najskerje dych wotrazyło. W bazenkach při Čornicy, w kotrychž ryby hewak wjesele zaskakuja, płuwachu wone mortwe na powjerchu wody. Přičina pak njeběchu lětnje temperatury. Po wšěm zdaću bě něchtó dale horjeka njeznatu maćiznu do rěčki sypnył abo kidnył, kotraž dósta so pozdźišo do plahowanskich bazenkow, w kotrychž wobstatk rybow nimale dospołnje zniči.


text:
Něhdy bě w nimale kóždej wsy nakupowanišćo, hdźež poskićachu twory wšědneje potrjeby. Runočasnje běchu to socialne centrumy, hdźež so wjesnjenjo rady k bjesadźe zetkawachu. W našej lětnjej seriji na něhdyše wjesne wobchody dopominamy.
Dźensa: Židźino (16)
Židźino ze swojimi 550 wobydlerjemi je wot lěta 1995 jedyn z dźewjeć wjesnych dźělow gmejny Halštrowska Hola. Hižo lěto do toho je dźensa 72lětna Edith Jaeger započała so dokładnje zaběrać ze stawiznami něhdy ryzy serbskeje wsy sewjernje Wojerec. W swojej chronice rozpisuje a mjenuje wona přikłady, na kotre wašnje su so wobydlerjo Židźinoho hač do časa industrializacije zastarali. Najstarša nakupowanska móžnosć w Židźinom bě wobchod Jana Wolfganga, kiž je tam spočatk 19. lětstotka wot kolesow hač k butrje nimale wšitko zhromadnje ze swojej mandźelskej Nusu poskićał. W lěće 1931 dyri błysk do kolonialneho wobchoda, kotryž so runje tak wotpali kaž pódlanska bróžnja.


text:
Kino Kuźnia we Muzeum Ślōnskim
Latoś dziynki seansom plynerowym w Kinie Kuźnia bydymy mogli ôbznajōmić sie z roztōmajtymi ôbliczami byciŏ chopym.
Ôbejzdrzymy starania pedagogiczne nad grupōm ôstudnych synkōw, jak i proces resocjalizacyje już majoryntnych chopōw. A przi prziglōndaniu sie niykerym bohatyrōm, bydymy mogli podyjzdrzeć proces szukaniŏ włŏsnyj tożsamości.
Na seanse stymp darmowy!
Repertuar Kina Kuźnia:
14 lipnia Samotny chop (A Single Man, reż. Tōm Ford, 2009 r.), godz. 21:30.
Piykny ôbrŏz żałoby angelskigo wykłŏdowcy po swojim wielorocznym partnyrze. Akcyjŏ filmu rozegrŏwŏ sie w latach 60. w słōnecznyj Kaliforniji, w czasie kryzysu kubańskigo. Niyôbyczajny ôbrŏz jednego dnia, co może umiynić cołke życie. W roli głownyj nōminowany do Oskara Colin Firth.
28 lipnia Jabka Adama (Adams æbler, reż. Anders Thomas Jensen, 2005 r.), godz. 21:30.
Drōg do zbŏwiyniŏ je mocka… kerõ ôbiere Adam? Adam to neonazista, co trefiŏ na resocjalizacyjõ do wiejskij fary, kludzōnyj ôd pastora Ivana (w tyj roli niyôbyczajny Mads Mikkelsen). Ôkrōm niego przebywajōm tam Araber terrorysta i były tenisista alkoholik. Co wyniknie z takigo ciekawego miszōngu?
11 siyrpnia W miano… (W imię, reż. Małgorzata Szumowska, 2013 r.), godz. 21:30.
Kajś na kōńcu świata rozgrŏwŏ sie bōj ô siebie. Ksiōndz Adam (w tyj roli Andrzej Chyra) kamraci sie z miyjscowym karlusym z problymami. Jednak ta relacyjŏ stanie sie pretekstym dlŏ ksiyndza Adama, coby ôdpedzieć sie na pytanie, co przed nim uciyk w sztand duchowy.
25 siyrpnia Chōrzysty (Les choristes, polski tytuł Pan od muzyki, reż Christophe Barratier, 2004 r.), godz. 21.30.
Nōminacyjŏ do Oskara w 2004 roku za nojlepszy film niy po angelsku. Do ôstrzodka dlŏ ciynżkich modych po wojnie trefiŏ rechtōr muzyki. Nojprzōd niy wiy, jak dotrzeć do swojich wychowankōw atoli z czasym udŏwŏ mu sie chycić z niymi kōntakt dziynki muzyce. Synki poleku napoczynajōm traktować lekcyjŏ muzyki za ôdskoczniã ôd surowego traktowaniŏ jak tyż nabiyrajōm nadziejã na lepsze jutro.
Pozōr! Seanse pokazowane bydōm w ôkolicy kuźnie, a w razie złych warōnkōw atmosferycznych bydōm przeniysiōne do budōnku stolarnie.


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Lejnjanski dumperowy klub (14).
16. měrca 2003 załožichu w Lejnjanskim hosćencu towarstwo „Dumperowy klub Lejno“, kotremuž tehdy sydomadwacećo přistupichu. Spočatki pak leža dale wróćo. Jako trjebaše Zejičan Frank Domš 1995 při twarje swójskeho domu transportne wozydło, sej wot znateho dumper wupožči. Štož bě w NDRskim času trabant na dróhach, bě dumper na twarnišćach. Wot lěta 1958 do 1972 su we Wölkauwje pola Lipska tutón małotransporter, wuhotowany z ROBUR-motorom z wukonom 8,5 PS twarili. Zajimawe na jězdźidle je, zo ma prědku dwě kolesy a zady jedne, z kotrymž je šoferojo wodźa. Tak je dumper jara wobrotny, na tamnej stronje pak hrozy strach, zo so lochce zwróći.


text:
Tarnowske Gōry: 10 tysiyncy złotych we toalecie
We sztwŏrtek, 18 stycznia, 20 lŏt modŏ kobiyta znŏdła we toalecie istyj restauracyji w Tarnowskich Gōrach portmanyj ze 10 tysiōncami złotych, dokumyntami i kartami płatniczymi. Zŏbrzanka zazwōniyła tōż na policyjŏ, żeby przekŏzać jij znalezisko. Policyjōny, co przijechali na miejscie, dowiedzieli sie, iże portmanyj leżoł we toalecie na przewijŏku, a farbã mioł podobnõ do przewijŏka, tōż niy było go dobrze widać.
Dinst policyje na bazie informacyji we dokumyntach skōntaktowoł sie ze szandarami we Żorach, a ci podjechali do pōmiyszkaniŏ ôd posiedzicielki portmanyja. Tam trefiyli na jeji kamratkã, co zarŏz zazwōniyła dō nij. Posiedzicielka – 52 lata starŏ kobiyta – durch była jeszcze we drōdze do dōm i ani niy wiedziała, iże niy miała ze sobōm pijyndzy i dokumyntōw. Zawrōciyła tōż do Tarnowskich Gōr i ôdebrała stracōny portmanyj.
Zŏbrzanka, co znŏdła portmanyj we toalecie restauracyje pedziała szandarōm ino, że zrobiyła to, co trza dycki robić.
Zdrzōdło: KKP Tarnowske Gōry


text:
Czy haberfloki kojarzōm ci sie z niecherskimi wspomnieniami z czasów bajtla jak to muter napasztowała cie lajerōm „Zjydz wreszcie ta owsianka bo je zdrowo!”? Miała recht!
Dej se pokój z koszmarami z dzieciństwa i przekonej sie do płatków na nowo!
Co Ci z tego przidzie?
Haberfloki majōm kupa witamin z grupy B a do tego magnez i selen
- Skiż tego pomogajōm naszymu układowi nerwowymu i sercu. Depresja? Żyń do geszeftu po płatki! Ôbocz co jeszcze spłaco sie jeś jak samopoczuci nie fōnguje.
- Płatki owsiane to zocne źródło białka beztuż jak kiery ni ma mięsok to owies je procnōm alternatywōm.
- Chciałabyś co schudnyć? Haberfloki ci pomogōm beztuż że majōm moc błonnika. Ku tymu jeszcze pomogajōm jelitom i regulujōm kwasy solne w żołōndku. Nigdy wiyncy zgagi!
- Ôwies mo moc zdrowych nienasyconych kwasów tłuszczowych w tym kwas oleinowy kiery zocnie działo na serce i ônaczy cholesterol.
- Ôwsianka je dobro do tych co sie lubiōm ruszać – je fest odżywczo, syci na długo a węglowodany dodowajōm moc energie. A jak czujesz że sztyjc brakuje mocy, miarkuj.
Dobro wiadomość do kobitek – kwas pantotenowy z haberfloków poprawio stan skóry, włosiąt i paznokci.
A jakbyś chciała sie co wiyncy wywiedzieć jako gibko poprawić stan włosów luknij tukej.
Miarkuj
Jo je prociw piciu mlyka beztuż do zalywanio habefloków dycki używōm wody, nikiedy ewentualnie wkidna jogurt naturalny. Owsianki nie zalywej wrzątkiem, lepszy trocha doczkać, tak co woda bydzie chłodniejszo.
Do haberfloków dociepni mandle, ziorka banie, sezam, słonecznik i jaki ôwoc co mosz praje pod rękōm, na przykład awokado. Jak se chcesz trocha posłodzić to dociepni miodu eli żurawiny i ruzynek. Jo se dycki jeszcze sypia ciemne kakao bo lubia 🙂


text:
Józef Stalin
Józef Wissarionowič Stalin (poprawom Józef Wissarionowič Dźugašwili; rusce Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH Iosif Vissarionovič Stalin, * 6. decembrajul./ 18. decembra 1878greg.[1], Gori, Tifliski guwernement, Ruske carstwo; † 5. měrca 1953, wjes Wolynskoje, Kuncewski wobwod, Oblasć Moskwa, Ruska SFSR, Sowjetski zwjazk) bě sowjetski politikar georgiskeho pochada a diktator Sowjetskeho zwjazka wot 1927 hač do swojeje smjerće 1953.
Narodźi so jako Ioseb Besarionis dse Dźugašwili (w rěči ge იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) a přiwza bojowe mjeno Stalin („woclany“) w lěće 1912.
Stalin bě wot 1922 do 1953 z generalnym sekretarom centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka, wot 1941 z předsydu rady ludowych komisarow, potajkim šef knježerstwa, wot 1946 z předsydu ministerskeje rady a za čas Druheje swětoweje wójny najwyši rozkazowar Čerwjeneje armeje.
Za čas swojeho knježerstwa natwarješe Stalin totalitarnu diktaturu, w kotrejž buchu w ramiku politiskich „čisćenjow“ wjacore miliony ludźi zajate a do dźěłowych lěhwow tak mjenowaneho Gulaga deportowane, při čimž wulki dźěl zemrě. Z pomoću nuzowanych dźěłaćerjow natwari Sowjetski zwjazk za tutón čas tež hoberske projekty kaž Běłomórski kanal abo železniske čary a dróhi w Sibirskej.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Iossif Dźugašwili so w zapiskach Uspenskeje cyrkwje w Gori jako dnja 6. decembra 1878 narodźeny mjenuje. Tutón datum pokaza so tež w jeho šulskim wuswědčenju, jeho wobšěrnej caristiskej policajowej kartajowej karće a wšěch druhich wobchowanych dokumentach předrewolucionarneje doby. Snadź pak bě jeho osetiske mjeno Soslan Dsugajew. Zo bu w policajowych aktach pod georgiskim mjenom Dźugašwili zapisany, móhł z jeho dźěłom jako wliwowy agent Ochrany pod georgiskimi nacionalistami zwisować, štož je Edward Ellis Smith w Der junge Stalin 1969 dokumentował. Stalin sam je hišće w lěće 1920 rukopisnje dnja 18. decembra 1878 jako datum narodźenja podał. Po tym zo přijimaše w lěće 1922 móc, je so datum bjez wujasnjenja k 21. decembra (po starej protyce 9. decembra) 1879 změnił, štož bě wotnětka w Sowjetskim zwjazku wužiwany a swjećeny datum.


text:
Ôpowiastka ze Tarnowa Ôpolskigo
Ciekawo ôpowiyść ze Tarnowa Ôpolskigo, co jōm zapisała grupa ôd prof. Zaręby na poczōntku lot 60. Kobiyta, co ôsprawio, Anna Gōmułowo, narodziyła sie we 1913 roku we Tarnowie, a we 1946 przekludziyła sie do Kolōnowskich, tōż w mōmyńcie ôsprawianio miyszkała tam ôd kole 15 lot.
Nō rano jak sie wstanie, zapali sie ôgiyń w piecu, poty sie śniadaniy szykuje dzieciōm, to zaś do chlywa siana krowie dać, świniōm pofutrować, wydojić, dzieci do szkoły wysłać, no i tak poty jedne tak druge; na pole abo do lasa, tam na ściyl, i to tak cały dziyń jes co robić; ôbiad gotować, to zaś mōnż przijyżdżŏ poty, nō to take rōżnie roboty sōm. Teraz niy ma już w polu do porobiyniŏ nic. Nō latym kartŏfle sadzić, gnōj wywozić, kartŏfle sadzić. Poty zaś kartŏfle ruszamy, coby ziele nie zarŏstały. Nō a poty zaś siano suszyć; siano sie posuszy, to do lasu na jagody leciymy: czarne i te czyrwiōne – te borōwki, my mōwiymy na nie.
Nō w lutym przeżyli my dziadkowe wesele, ôbchodziyli sześdziesiōnt lat po ślubie. Bardzo sie dużo sjachało gości, sto dwadzieścia gości sie sjachało. Było bardzo ładnie. Sciesyli my sie wszyjscy: mali i srodzy. Bo take duge lata, jak ôni przeżyli, to mało chto przeżyje. I zdrowi sōm. Już przeszło im bardzo dużo. Ôjciec bōł w ôbozie kōntracyjnym sześ lat. Dużo, dużo przeszło dziadkōm. Matka była wygnanŏ za Hitlera do Siurgachcu do dwora, na pracã. Utraciyli tam wszysko: meble, pierziny i kwanty, wszysko utraciyli. Zaś poty prziśli nazŏd z powroty w sztyrdziestym piōntym roku do Grodziska, prziśli nazŏd zaś, a ôjciec powrōciōł tyż w sztyrdziestym piōntym w siyrpniu. Nō i to sōm tam, zaś tera razy żyjōm.
Było mi trzi lata, jak straciyłach ôjca na wojnie w roku szesnastym. Matka była gdowa poty. No i tak za tã gdowã była, no i my musieli… rosły my, było mi pietnaście lat, jużech szła do roboty. Jŏ robiyła dwadzieścia sześ lat. Dwadzieścia sześ lat żech miała, wyszłach za mōnż.
Z zŏlytami było dobrze, bo ôn, wierzã, ach, by to policyć, kela to razy bōł u mnie – bo ôn robiōł w Miymcach. Przijechoł na urlŏp, no to rŏz daw i zaś jechoł do pracy. Nō i to nie było wiela tego zŏlytowaniŏ, niy było czasu. To wiela tego było?
Pisoł jedyn list, drugi list, trzeci list – sie bydzie żynić. Nō i to było przed Godami. Na Gody przijachoł na świynta do dōm, na po Godach my szli na ôpowiedzi. No i ôsmego lutego my mieli wesele, w trzidziestym dziewiōntym roku. Jeszcze my mieli po polsku ślub, bo to już poty było zakŏzano, to już ôstatni ślub, co jach jeszcze miała po polsku, w kościele po polsku. Poty to już było po miymiecku, bo to już było zabrōniōno po polsku, nie śmiało być w kościele tam ôdprawiano po polsku, ino po miymiycku. My mieli jeszcze ślub po polsku, ci drudzy już poty po niymiecku. No bo iże ôn jako Polŏk już bōł, ni? Bo ôni dōma byli za Polskōm, no to ôn już jako Polŏk bōł, to my mieli ślub po polsku. I to jeszcze na wieczōr ma mieli zabawã, to już była policjŏ nastawiōnŏ.
Rano przijechoł ô ôsmyj autōma, dwa auta przijachały, gości przijachało dwadzieścia. No i poty przijyńcie było. No poty mie wywiōdli jako młodŏ pani do niego tam, niy? No tak jedne druge.
A poty do kościoła. No po kościele u nas jes jeszcze takŏ mōda, śniŏdali przōd po kościele, a ôbiad dopiyro pōźni, ô szczwartyj godzinie, a wieczerzŏ kole pōł do dziesiōntyj na wieczōr. No i to… zabawa, to jak już zabawa była, to już sie i prali u nŏs wtedy, to sie już prali; bo to już byli Miymcy a to byli Polŏcy, ni? To już takŏ polityka była, ja to już była takŏ polityka. To już tam poty kōnsky, tak sie zwiało…, take zola, ni? – sie wywołało: „teraz byńdzie zolo, tyn, ci a ci tańcujōm”, ni? Teraz. A to już potyn nie dali tak, nō, to już nie dali. Tō już u nŏs tyż wtedy, to już bōł siōndara (bo to my mōwiyli siōndara wtedy, policjŏ – to siōndara). No i to już, co już ôno…, co już było z jego gminy, z Grodziska, to było przedzwōniōno tukej do Tarnowa, iże taki a taki sie żyni Polŏk, ni?, iże majōm dać pozōr, bo może coś prziś.
No i to już była siōndara, już bōł siōndara. No to było po weselu. Poty bōł pōł roku w dōma (ôn nie bōł w dōma, bo na robocie, tyż zaś tam, w Miymcach, bo ôn w Miymcach pracowoł). Poty nie dostoł roboty na Ślōnsku, bo bōł jako Polŏk, to bōł w Miymcach.
No, piyrszego września trzidziesty dziewiōntego roku wybuchła wojna i to zabrali do ôbozu kōntracyjnego do Wajmaru, do Buchynwaldu. No i przesiedział syś lŏt. I tela zech miała ś niego cołkõ wojnã. I zaś żech musiała pracować. No toch ja w lesie pracowała, już przed te dziesiyńć lat, a poty ôn, go zawarli, no to żech zaś musiała iś do roboty, bo z czego bych miała żyć, ni? To żech zaś tog w lesie pracowała, poty zaś żech po gospodŏrzach chodziyła: tam gnoje trzyńś, kartŏfle sadzić, siano suszyć, młōcić – to takŏ robota była. No a poty moja siostra pracowała na poczcie sztyry lata za Miymca i potrzebowała jeszcze pōmoc. A poty tam take rozmajte, co by ta nie nadały sie do tyj ônej, na tã pocztã tak, coby tam były pōmōgły. No i siostra chciała, coby ja pōmōgała; sołtys bōł na to, cobych mōgła – sie zgodziōł, żebych mōgła iś, choć i mōnż je w ôbozie. Ale tyn ôstgrupnlajter, u nas bōł Szmit, nō tyn ni. To dzwōniōł do Ôpolŏ na pocztã, iże… jako jŏ bych mōgła prziś do roboty na pocztã, jak chop siedzi jeji w lagrze? To jŏ przecã niy mogã iś do roboty, bo na pocztã no to sōm rozmajte rzeczy tajymne, pra? Tyż take, nō. Nō ale moja siostra zajechała do Ôpola, tam do tego przewodniczōncego (tak sie zwoł Ginter) i rozpedziała mu tak, iże jedna sie bardzo dobrze ajngowała (tak po niymiecku), by sie nadała, nō ale co? Jeji chop siedzi w lagrze, nō iże ôstgruplajter nie zezwoli tegō. Nō tyn powiedział, iże majōm zaczekać, gdzie ôni po wojnie swojich kryplōw wrażōm, kaj ôni jejich kryplōw po wojnie wrażōm.
No i siostra zarŏzki wiedziała, iże coś nie jes za Hitlerym tyn, ni? Bo iże tak powiedzioł. No i powiedziała mu potym: „to jes moja siōstra, iże ta by sie bardzo dobrze ônaczyła na tã poctã”. Nō i tak mie poty przijyni. Przijachali z poczty i, jak sie to mōwi (Vereidigung) przisiyngã zech musiała ôdłożyć, ni? Poty, nō i potych pracowała na poczcie dwa lata. A tyn ôstgruplajter, tyn sie mioł zesmolić (to tak jes: ôkropnie bōł zły, ize ja prziszła na tã poctã, ni?).
Nō ja, isto taky bōł zły, ize ja prziszła na tã poctã, choć ôn mnie nie chcioł; ale zaś byli tacy, co mie przijyni, ni? No toch pracowała dwa lata, ja, ale poty, pōźnij moja siostra zaszła z ciōnżã i tyż poty była na urlŏpie i to jŏ sama robiyła poty tã pocztã.
Jak poty już widzieli ku kōńcu, co sie już robi, ni?, jak już poty sie zwało, iże ta wojna bydzie przegranŏ, to ja już becugszajny dostała na trzewiki naprzōd, a wprzōd żech niy umiała nic dostać. To zaś bōł taki tyn ôstgruplajter, a poty bōł jeszcze jedyn, taki inszy, co ôn to wydŏwoł, te becukszajny, tyn miōł pod sobōm, co zaszłach, chciałach na trzewiki, to mi nie doł, to yno mi pedzioł „Wo ist ihr Mann, wo ist ihr Mann? Ihr man ist im Kōnzertlager!” – to mi nie chcioł nic dać. A poty, jak już widzieli, co sie robi, to żech już naprzōd dostała trzewiki.
I my musieli wyjyżdżać te ôkopy szachtować, ni? Tam jedne drugi, to tyż jak my fasyny robiyli w lesie, to my… (fasyny – to sie take świyrcŏki, take sośnicky sie ścinało, i poty po dziesiyńć tak do kupy sie złōnczało, i takymi drutōma sie dŏwało, coby tyn piŏch sie nie swŏlōł). To tyn ostgrupynlajter mie doł, cobych jŏ dała pozōr: telach a telach mŏ być zrobiōno i poty pōdziymy do dōmu. A to już widziōł, co sie robi, ni? Choć jŏ była, sie zwało przōd, takŏ Polka, a poty już widziōł, co jes, co… to sie już tak dobrze robiōł.
No i to żech pracowała na ty poczcie, ale poty prziszła ôno… jak Rus wlŏz, ni, frōnt prziszoł, no to my poty skōńczyli.
No potych już nie pracowała nigdzi, bo tak nie było już robotōw, tak w dōma, aż ôn prziszoł poty, w siyrpniu prziszoł do dōm, w sztyrdziestym piōntym w siyrpniu prziszoł.
No i to poty już napocznōł robić zaś, na koleji, no i tak w sztyrdziestym szōstym prziszła Anuśka, no i poty my tu przeciōngli z Tarnowa do Kōlōnowskie. No poty szwager dostoł sam jak akt nadanie, nō i to my sam tyż prziciōngli i miyszkōmy sam. No terŏz my mōmy na pōł ze szwagrym i chowiymy sie krōwkã, świnie, do roboty idzie, a ja pracujã w polu.
Zdrzōdło: Język Polski 4/1960, s.207-215
Fotografijo na wiyrchu: Kościōł św. Morcina Biskupa we Tarnowie Ôpolskim


text:
Mój nan jo zemrěł. Wón jo był pśecej tudy – něnto wěcej nic. Njok to za wěrno měś, pak musym. Wón ga jo pśecej hyšći pśibytny. W źěłańskej śpě na stołowem jabriku wisy jogo źata jaka, na pisańskem bliźe notice, pisak bźez kapki, škla z wórjechami. Jogo njelicobne manuskripty rozłožone pó cełem rumje, kótarež jano na to cakaju, až zachopijo na nich zasej dalej źěłaś. W kuchni – jogo městno. Do myslow zanurjony – kaž samorozmějucy – stoj za njogo talaŕ, kótaryž wóstanjo prozny. Wón ga jo pśecej tudy był – něnto pak wěcej nic.
Myslim se, jo trjeba wjele casa, aby wurozměł, což njamógu zapśimjeś.
Mój nan wšuźi pśibytny, jogo slědy, jogo drogi. Zacynijom wócy a wiźim jogo pśiźecego mě napśeśiwo, malsnje hyšći pśed slědnym wuproznjenim listowego kašćika listy wótpósłaś. Skóro kuždy wjacor. Wón jo był njewomucny, do pózneje nocy som jogo wiźeł w jogo źěłańskej śpě spózy swětła lampy, pśi njewopśestajucem klapotanju pisańskeje mašiny. Pótom jo wuśěgnuł łopjeno, se za pisańske blido sednuł a z ruku diakritiske znamuška pśipisał, kótarež su byli wósebne wupominanje. Pón malsnje na post. Casy jo testował z kamuškom, kótaryž jo do listowego kašćika chyśił, lěc njejo juž pśepózdźe był.


text:
Slepjanska narěč
Slepjanska narěč (tež slepjanšćina) je serbska přechodna narěč w kónčinje na sewjerowuchodnej kromje Sakskeje. Slepjanski region z relatiwnej rěčnej a kulturnej samostatnosću je dźensa dźěl Zhorjelskeho wokrjesa w Swobodnym staće Sakskej, mjezuje pak bjezposrědnje z Braniborskej. K Slepjanskej wosadźe słuša sydom dwurěčnych wsow: Slepo, Dźěwin, Brězowka, Trjebin, Miłoraz, Rowno a Mułkecy. K wosadźe słuša tohorunja nětko němskorěčny Lisk (Lieskau), kiž leži hižo w Braniborskej.
Slepjanska narěč rěči so jenož w horjeka mjenowanych sydom dwurěčnych wsach, na sewjeru přizamknje so Wuchodna Gródkowska narěč, na wuchodźe Mužakowska narěč, na juhu Wochožanska narěč a na zapadźe Sprjejčanska narěč. Najbliše přiwuznistwo wobsteji k Mužakowskemu dialektej, kiž je dźensa nimale hižo wotemrěty.
Rěčne charakteristika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot hornjo- a delnjoserbskich narěčow rozeznawa so slepjanska narěč přez sćěhowace zjawy, kotrež pak móža (w hinašej kombinaciji) tež w druhich serbskich narěčach wustupować:
Fonetika
- zachowanje skupiny *str, na př. wóstry (hsb. wótry, dsb. wótšy), sostra (hsb. sotra, dsb. sotša)
- zachowanje dentalneho wurjekowanja twjerdeho *l (wurjekowanje ł jako twjerde l)
- wuwiće skupinow *pŕ a kŕ na (p)ć a sć, na př. (p)ći (hsb. při, dsb. pśi), sćidło (hsb. křidło, dsb. kśidło), skupina *tŕ je so kaž w delnjoserbšćinje na [ć] (w ortografiji tež: tś) wuwiła.
- refleks złóžkotwórbneho r jako er: na př. sterkać (hsb. storkać, dsb. starkaś), kercma (hsb. korčma, dsb. kjarcma)
Wot hornjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje u we werbach na *-no,ti (na př. kopnuć, padnuć)
- (prěnjotny) delnjoserbski typ ó-towanja (ó steji - pod akcentom - po b,p,m,w,ch,k,g jeli njesćěhuje b,p,m,w,k,g , na př. kół - ale: kopać, góra - ale: gowno; zhubi-li potrjechene ó akcent, wurjekuje so zaso o: góra - ale: 'na gorje
- refleks akcentowaneho *ę je ě, na př. měso (hsb. mjaso)
Wot delnjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje ć a dź (dsb. ś resp. ź), na př. ćěgać (dsb. śěgaś), dźěk (dsb. źěk)
- zachowanje skupinow *pr, *kr a *tr, na př. prawy (dsb. pšawy), kryće (dsb. kšyśe), trawa (dsb. tšawa)
Morfologija Tež na morfologiskim polu ma slepjanska narěč swoje wosebitosće.
- 3. wos. pl. prez. někotrych werbow na --aje (pódla -aja, -aju), na př. ludźe spiwaje
Leksika Slepjanski dialekt ma tójšto leksikaliskich wosebitosćow. Někotre njech su tu naličene:
- majka (hsb. kačka, dsb. kacka)
- gólica (hsb. holca, dsb. źowćo)
- (te) skót (plurale tantum; hsb. (tón) skót, dsb. zbóžo)
Sociolinguistiske wuwiće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W něhdy jednorěčnych (serbskich) wsach Slepjanskeje wosady woteběraše ličba serbsce rěčacych wot kónca 19. a přez cyły 20. lětstotk. Přičiny za to su wšelakore: restriktiwna politika pruskeje wyšnosće (wot 1815 hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše tež tutón region k pruskej prowincy Delnja Šleska); industrializacija a wudobywanje brunicy; wójny a jich politiske, demografiske, administratiwne a hospodarske wuslědki; towaršnostne změny (na př. medije); zacpěwanje a wusměšowanje w zjawnosći a mnohe dalše faktory. Negatiwnje wuskutkowa so w Slepjanskej wosadźe fakt, zo njeje po Gottfriedu Rösleru wot lěta 1938 žadyn serbski abo serbsce rěčacy farar wjace w Slepom skutkował. Do toho běchu so tajcy wuznamni duchowni kaž Jan Wjelan (z fararjom 1810–1852), jeho syn Julius Eduard Wjelan (z fararjom 1852–1892) a Matej Handrik (z fararjom 1892–1934) wo zdźerženje a hajenje rěče a tradicijow mjezy swojimi wosadnymi prócowali abo so z pruskimi statnymi instancami dla toho rozestajeli.
Dźensa so tuta něhdy po swojim geografiskim połoženju a swojich chakteristiskich rěčnych kajkosćach „centralna” a tuž wšitkim Serbam derje zrozumliwa warianta masiwnje pozhubja, jako maćernu rěč ju jenož hišće někotři starši ludźo zwjetša přez 65 lět nałožuja. Srjedźna generacija, młodostni a dźěći rěča němsce, su pak zdźěla hornjoserbšćinu (někotři tež delnjoserbšćinu) w šuli měli.
Přinoški k slepjanskej narěči[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wažne dźěła wo slepjanskej narěči pochadźeja z pjera horjeka mjenowanych fararjow, kotřiž su wuslědki swojich slědźenjow we formje zběrki a zapiskow wozjewjeli. Tak staj na př. Wjelan (młódši) a Handrik w Časopisu Maćicy Serbskeje a druhdźe zawostajiłoj słowne zběrki, teksty, linguistiske a etnografiske studije. Na tutym polu přinošował je tež Jan Hantšo-Hano (1846–1901), ratar a šołta w Slepom, kiž je był autodidaktiski rostlinar, ludowědnik, stawiznar a basnik.
Wažny přinošk na polu fonetiki a fonologije tuteje narěče spisa Arnulf Schroeder. Jeho disertaciju wuda R. Olescha 1958 w Tübingenje pod titlom Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung. (Schroeder padny 1945.)
Wobšěrnje wopisany je leksikaliski, morfologiski a fonetisko-fonologiski staw slepjanskeje narěče w 15 zwjazkach Serbskeho rěčneho atlasa. Dalše wopisanja namakaja so w jednotliwych edicijach z rěčnymi pomnikami slepjanskeho dialekta. (hlej "dalša literatura" na kóncu nastawka)
Rozsahłe žórło staršeho stawa slepjanskeje narěče su zdźeržane rukopisy Hanza Njepile z Rownoho, kotrež su so najprjedy we wurězkach wot Handrika w Časopisu Maćicy Serbskeje wozjewili. Při tym je Handrik zdźěla do originala zasahował, narunujo wosebje němske požčonki ze serbskimi słowami. Z etiskich přičin pak wjetši dźěl rukopisow njewozjewi. Wědomostnu ediciju najwjetšeho dźěla zdźeržanych rukopisow wobstara nižozemska sorabistka Hélène Brijnen, kotraž tekst zdobom dokładnje analyzuje. Za kulturno-historisce a rěčnje zajimowanych njefachowcow eksistuje mjeztym tež popularne wudaće Njepilowych tekstow z němskim přełožkom a nimo toho zběrku najwšelakorišich tekstow w slepjanskej narěči (hlej deleka).
Rěčnopolitiske marginalija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přez centralne połoženje slepjanskeje narěče mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi stej za jeje nošerjow wobě spisownej rěči poměrnje komunikatiwnej. Tutón fakt je wospjet wjedł k přemyslowanjam jednotliwcow, wužiwać tutu narěč jako zhromadnu spisownu rěč wšitkich Serbow. Tak piše na př. Měrćin Nowak-Njechorński w swojich dopomnjenkach „Zapiski Bobaka” po wopyće Slepjanskeje wosady tydźeń do jutrow lěta 1937 slědowace:
"Farar njeprěduje w spisownej serbšćinje, ale rěči k holanam w jich rjanej jadriwej podrěči, kiž je jedna z najrjeńšich podrěčow serbskeje krajiny, rjeńša hač naša spisowna rěč. Kak rjenje by było, hdy bychu před sto lětami serbscy prócowarjo město Budyskeje narěče sej slepjanšćinu wuzwolili za literarnu rěč! Tehdy byštej Hornja a Delnja Łužica byłej hišće wušo zwjazanej z rěču. Wěčna škoda, kiž so njeda hižo narunać.(…) Bě hižo chětro pozdźe popołdnju, hdyž wopušćichmy Slepo, stražnicu Serbowstwa na pomjezach našeje narodnosće, hdźež běchmy wjele nawědźili a noweje nadźije nabyli do přichoda, přetož běchmy widźeli a spóznali, zo Serbstwo kruće steji a traje tež tam, hdźež njeje ani kruteje zwonkowneje formy narodneje organizacije. Hišće Serbstwo njezhubjene ani w Slepjanskej wokolinje!"
Hačrunjež so to zjawnje eksplicitnje njepraji, spytaja jednotliwcy slepjansku narěč kodifikować. Kodifikacija tuteje akutnje wohroženeje narěče móže so přez spisanje zběrnikow w narěči, přełožkow do slepjanskeje narěče (Mój wuměrjeny kraj wot Jurja Kocha) kaž tež přinoški w pisomnych serbskich medijach (Protyka 2015) dopokazać. Nimo toho su pospyty kodifikacije jednotneho prawopisa tuteje narěče, štož wjedźe k natwarjenju noweje słowjanskeje rěče.
Sobu najwjetša zběrka historiskich napisow w Slepjanskej narěči nadeńdźe so při historiskich narownych kamjenjach na Rownjanskim kěrchowje.
Rěčnej přikładaj ze staršeho a nowšeho časa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
A tak jo mój nan póten to Słabcyc pół žywnosći krynuł, a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role; a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej. A ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr, a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra, a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje. A tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej. A ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na Doły na te dlejke góry hot Syjańskeje drogi. To stej tam huworowałej, a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu, a som glědał, kak to se wórjo. A mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć, a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać. A dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej, da jo ten kóń se zwalał. Da stej póten jogo zwigałej, mać za głowu a nan za hopyš, a to jima njechał nedy stanuć; da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej. Da jo ten wół – aby jo była krowa? to ja prawje njewěm, Bog wě lěpjej hako ja, co jo było, krowa aby wół – da to jo se bójało, njechało změrom stojać, dyž jo nan na togo kónja harował, bił a tergał. A ja som se tež bójał teje hary a bića, kak to budźo. A tak jogo póten šak někak górjej krynuštej, da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej. A póten stej zasej pomałem jěłej hokoło, da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon. A tedym ja som jěšći mały gólc był. Ja som był jakle (w) štwórtem lěće, jako som z nima sobu był na tom huworowanju. A to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta…
- Hanzo Njepila, ČMS 1899, str. 110
We Derbnje pći Beršću jo bydlił raz jeden kněz, a ten jo měł jenogo kucharja. Ten kuchaŕ jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec. Ten kuchaŕ měł jenu lubku, a tej był wón cujare dobry. A ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć. Toć ten kuchaŕ jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce. Hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe, jo wón prašał togo kucharja, dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu. Da jo ten kuchaŕ prajił, až wšycke šwony blows jenu nogu maje. Jěnter stej šłej wen tej běžni hoglědać, jo-lik to wěrno. A glědaj, wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze. Ten kněz jo wółał "ša-ša" a šakał a te šwony hušakał, až su hulećeli, a naraz su měli dwě noze. Da jo prajił ten kuchaŕ tomu knězoju, dyby tej pjeceni wółał "ša-ša", da by wóna tež krydła dwě noze. běžnja = wjesny hat
- (po J. Hantšo-Hanje zasopowědane wot Magdaleny Jakubikoweje ze Slepoho)
Dalša literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Arnošt Muka: Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialekte und des Obersorbischen., Lipsk 1891
- A. Schroeder: Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung, Tübingen 1958
- Helmut Faska, Helmut Jenč, Siegfried Michałk: Serbski rěčny atlas, zwj. 1–15 Budyšin, LND 1965–1996
- Helmut Faska: Der Schleifer Dialekt – eine lebendige Existenzform der sorbischen Sprache w: Die Folklore der Schleifer Region, Zur Wortfolklore, Heft 4, Bautzen 1990
- Hélène Brijnen: Die Sprache des Hanso Nepila, Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, Budyšin, LND 2004, ISBN 9783742019417
- Hanzo Njepila: Šycko som how napisał – Cytanka, zestajał a za ćišć pćigotował Fabian Kaulfürst, Budyšyn 2006, ISBN 9783742020437
- Hinc Rychtaŕ: Slěpjańska cytanka – teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem dialekće a w němskej rěcy, Budyšyn, LND 1996, ISBN 9783742016010
- Daj mi jeno jajko, how maš hobej dwě. Slěpjański spiwnik, zestajili a hobdźěłali su jen: Dieter Reddo, Hartmut Hantscho a Juliana Kaulfürstowa, hudane wót towaristwa kólesko z. t. 2013, ISBN 3-930625-54-7
- Duchowne kjarliže, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 2007, s. 831–861: Slěpjańske kerluše a kerluški (do Slepjanskeje narěče přeložiła Roža Šenkarjowa), ISBN 9783742018434
- KAULFÜRSTOWA, Juliana, Płachta pełna hulicowańkow. Slěpjańska serbšćina w słowje a pismje – Erzählungen aus dem Grastuch. Schleifer Sorbisch in Wort und Schrift; wudawaćelka: Domowina – Župa Jakub Lorenc-Zalěski z.t., Slepo 2015,


text:
Witamy hosći z nowym pismom při zachodźe muzeja
Hižo před něšto časom započa so předźěłany grafiski koncept muzeja přesadźić. Tak so logo na wuchodnu fasadu namolowa, zo bychu so wopytowarjo ze směra Maćijoweje wěže lěpje orientować móhli. Tež nowe pismiki při zachodźe buchu zašły tydźeń připrawjene. Nimo tutych nowostkow dóstanu wopytowarjo hižo wot januara při kasy nowe zastupne lisćiki. Tež darowanje dobropisow jako […]
17.5.2020 – Mjezynarodny dźeń muzejow
Njedźelu, wot 10 do 18 hodź., so přebywanje w muzeju dwójce wudani! Wšako móže so wopyt wosebiteje wustajeńcy “Jutry w Serbach” nachwatać a nimo toho je zastup bjezpłatny. Wjeselimy so na WAS!
Muzej wot 5. meje 2020 zaso přistupny
Wot 5. meje 2020 wočini Serbski muzej zaso swoje durje za zjawnosć. Za to su přidatne naprawy za zdźerženje wotstawkowych rjadowanjow a hygieniskich předpisow trěbne. Prosymy wšěch wopytowarjow, tute pokiwy wobkedźbować. Waš muzejowy team Naprawy za wopytowarjow Serbskeho muzeja Nošenje zakryća za hubu a nós w Serbskim muzeju je za dorosćenych a dźěći wot 6 […]


text:
Kaolin z kromy Chrósćic za awtowe wobruče a samo wołojniki
Chrósćicy (aha/SN). Jědźeš-li z Jaseńcy do směra na Chrósćicy, wjedźe puć přez 216 metrow wysoku hórku, kotraž mjenuje so Šibjeńca. 31. awgusta 1804 bu tam wěsty Jakub Kmjeć z Kozarc a w Baćonju ženjeny jako posledni wotprawjeny. Dwě lěće do toho bě wón pola Wudworskeho Wróbla woheń zamiškrił, na čož so poł wjeski wotpali a wjele skotu zahiny. Chróšćanskaj kapłanaj Jakub Cyž a Michał Haška staj jeho, po tym zo bu k smjerći zasudźeny, na šibjeńcu přewodźałoj.


text:
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku rěc se górjecym rozgranjała.
Móžośo se našym cytarjam skrotka pśedstajiś?
Dobry źeń! Mě se groni Norbert Christoph Eckstein. Bydlim něźi pěśnasćo lět w małej wjasce blisko Nürnberga a źěłam na wušem krajnem sudnistwje. Lěcrownož som se w Pólskej naroźił, lažy mója domownja wšak w měsće Regensburg, źož som swójo źiśetstwo a młoźinski cas pśežywił.
Wobkněžyśo źaseś rěcow a cośo dalšne dwaźasća nawuknuś. Wótkul pśiźotej Waš zajm a Waš talent za rěcy? Kak resp. z kótarymi srědkami rěcy wuknjośo?
Haha! Něnto sćo tšochu spśegnawali, ale źěkuju se Wam za kompliment. W běgu žywjenja som młoge metody wopytał. Gramatiku dejm faktiski zaměrnje wuknuś, ale słowa mógu sebje nejlěpjej markowaś, gaž cytam kniglicki a casopise za źiśi. Z barwojtymi a wjasołymi wobrazkami mógu wjelgin spěšnje a efektiwnje asociacije twóriś. W rěcach som južo pśecej dobry był, som pak matematiski njewobdarjony. Licby a licenje su za mnjo pšawy horor! Matematiki dla njamam abituru. Som se pótakem rozsuźił za wukubłanje ako korespondent za engelšćinu a francojšćinu. Tegdy jo to za mnjo jadnučka alternatiwa była.


text:
13.07.2012
„Hdźe je sowa?“ chcedźa Luiza a jeje kuzenkaj Jan a Damian wědźeć, hdyž su někotre dny pola wowki a dźěda na wopyće. W swojej prěnjej dźěćacej knize rysuje Měrana Cušcyna dny połne wjesela a nowych wotkryćow. Na łubi, kotraž je połna potajnosćow, nadeńdźe holčka wutykanu sowu Otiliju. Zhromadnje z dźědom chcedźa dźěći za žiwej sowu pytać. Hač pak ju namakaja a što so při pućowanju w lěsu hišće stanje, to njech mali čitarjo sami wotkryja. Přichodne tydźenje so za to derje hodźa. Snano pohnuje stawizna toho abo tamneho pjeracha wot 4 lět, po přikładźe knižnych rjekow tohorunja za sowu pytać. Barbne ilustracije, kiž je Gudrun Lenz zhotowiła, wabja małych čitarjow do přirody. (Měrana Cušcyna, Hdźe je sowa?, mnoho rysowankow, 8,90 €, ISBN 978-3-7420-2233-2)


text:
Sachalin
Sachalin je wulka kupa w sewjerozapadnym Pacifiskim oceanje, před wuchodnym brjohom Sibirskeje. Wona je něhdźe 950 kilometrow dołha a hač do 160 kilometrow šěroka a je najwjetša kupa Ruskeje kaž tež hłowna kupa Sachalinskeje oblasće. Stolica oblasće a najwjetše město na kupje je Južno-Sachalinsk. Na Sachalinje nadeńdu so najbohatše znate łožišća zemskeho wolija a płuna w Ruskej.
Mjeno pochadźa wot mandźuriskeho słowa sahaliyan, kotrež woznamjenja „čorny“. Dospołne mandźuriske mjeno je sahaliyan ula angga hada („kupa před wuliwom čorneje rěki“), při čimž je rěka Amur měnjena.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kupa Sachalin nadeńdźe so wuchodnje sibirskeje twjerdźe a sewjernje japanskeje kupy Hokkaido a wotmjezuje Ochotske morjo na wuchodźe wot Japanskeho na zapadźe. Na najwušim městnje, při tak mjenowanym Tatarskim přeliwje, je Sachalin jenož wósom kilometrow zdaleny wot twjerdźe. Při jeho zapadnym brjoze – napřećo Sachalinej – wuliwa so Amur do morja. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hač k Pětrohródskemu zrěčenju w lěće 1875 bě administratiwny status kupy njejasny. Tehdy wujednaštej Japanske kejžorstwo a Ruske carstwo, zo je Sachalin ruski teritorij, mjeztym zo słušeja Kurile do Japanskeje. W Rusko-japanskej wójnje 1904/05 wobsadźichu Japančenjo južny dźěl Sachalina, kiž přeńdźe po ruskej poražce pod japanske knjejstwo. Hranicu mjez japanskim a ruskim dźělom kupy tworješe wot 1905 do 1945 50. šěrokostnik. W awgusće 1945 wobsadźi Čerwjena armeja južny dźěl Sachalina kaž tež Kuriliske kupy. W lěće 1951 so Japanska Sachalina wzda.
Hač do lěta 1991 bě Sachalin zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Dnja 28. meje 1995 zemrě při ćežkim zemjerženju sylnosće 7,5 2000 wot cyłkownje 3500 wobydlerjow městačka Neftegorsk.


text:
Niy żyje Kazimierz Kutz. Było mu 89 lŏt.
Kazimierz Kutz narodziōł sie 16 lutego 1929 roku w Szopiynicach, a bez cołke życie robiōł dlŏ Gōrnego Ślōnska. To ôn stworzōł filmowy „Tryptyk Ślōnski”, to znaczy „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie” i „Paciorki jednego różańca”. Wyryżyserowoł tyż film „Śmierć jak kromka chleba”, co ôpowiadŏ ô pacyfikacyji strajku na grubie Wujek w Katowicach po wprowadzyniu sztandu wojynnego.
Przed karierōm ryżyserskōm skōńczōł LO miana Kościuszki w Mysłowicach, a we 1953 skōńczōł Państwowõ Wyższõ Szkołã Filmowõ w Łodzi.
Ôd lŏt 70. bōł inwigilowany ôd Sużby Bezpieczyństwa, co zanotowała, iże kōntaktowoł sie ze czōnkami KOR i „Solidarności”. We sztańdzie wojynnym bōł internowany i wypuszczōny po interwyncyji biskupa katowskigo Herberta Bednorza.
We 1997 roku weszoł w politykã i bōł ôbrany na synatora ze listy Unije Wolności i robiōł za synatora bez ôziymnŏście lŏt. We 2015 niy kandydowoł we welōnku parlamyntarnym.
Moc razy hōnorowały go rozmajte instytucyje. Bōł dŏchtorym honoris causa Uniwersytetu Ôpolskigo, dostoł tyż miyndzy inkszymi Złote Lwy na festiwalu filmowym we Gdańsku, Złotõ Medaliã „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” i Ślōnski Szmaragd ôd diecezyje katowskij Kościoła Wanielicko-Augsburskigo.
Foto: Tobiasz “Anorak” Koprowski, Wikimedia Commons


text:
Minecraft
Minecraft – kōmputrowy survivalowy szpil ô ôdewrzōnym świecie stworzōny bez Markusa Perssona a rozwijany bez Mojang Studios[4].
Szpil[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szpilery majōm niyôgraniczōne możebności we eksplorowaniu a modyfikowaniu świata szpilu. Minecraft przizwŏlŏ szpilerom na budowanie a niszczenie ôbiektōw położōnych we losowo gynerowanym świecie szpilu. Szpiler może atakyrować natrefiōne istoty, zbiyrać abo wytwŏrzać przedmioty[5]. Je szpilym bez ôkryślōnych cwekōw, jednak barzo wŏżne je przetrwanie[6].
Wydanie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Piyrszŏ publicznŏ testowa wersyjŏ szpilu ôstała wydanŏ 17 mŏja 2009 roku. Szpil ôstoł wydany 18 listopada 2011 roku na ôsobiste kōmputry. Potym wydano wersyje na kōnsole a platformy mobilne. Jeszcze przed ôficjalnõ wydaniym szpil zdobōł hyrskość a mocka nadgrod. Co roku ôdbywŏ sie konwent fanōw szpilu – Minecon. Sukces szpilu sprawiōł, iże zaczynto przedŏwać zwiōnzane z nim przedmioty bp. ksiōnżki, bawidła, tymatyczne klocki Lego. We latach 2015–2016 sztudio Telltale Games wydało spin-off zatytułowany Minecraft: Story Mode, skłŏdajōncy sie ze pŏru tajlikōw.
Przipisy
- ↑ Minecraft: New Nintendo 3DS Edition for Nintendo 3DS (ang.). [dostymp 2021-02-17].
- ↑ Samit Sarkar: Microsoft officially owns Minecraft and developer Mojang now (ang.). Polygon, 2014-11-06. [dostymp 2021-02-17].
- ↑ Minecraft – Nintendo Switch (ang.). IGN. [dostymp 2021-02-17].
- ↑ Do czasu wykupienia bez Microsoft sztudio było niyznŏleżnym producyntym.
- ↑ Matthew Monk, Simon Monk, Minecraft. Buduj mechanizmy i twórz własne mody. Przewodnik mistrza, 2015, ISBN 978-83-283-0804-6.
- ↑ Anthony Gallegos: Minecraft Review. IGN. [dostymp 2021-02-17]. [zarchiwizowane z tyj adresy].


text:
Wojerecy (AK/SN). Město Wojerecy ma so wospjet z idejemi swojich wobydlerjow zaběrać. Měšćanscy radźićeljo su na njedawnym posedźenju lisćinu za wobydlerski etat wobzamknyli. W njej zapřijaty je twar carporta při młodźinskim klubje w Brětni. Tam chcedźa historiske ratarske mašiny a nastroje pokazać. Trochowane kóšty 10 000 eurow budget wobydlerskeho etata za měšćanske dźěle přesahuja. Wodźenska skupina pak nochcyše namjet, kiž mjeztym wospjet předleži, wotpokazać. Chcedźa tuž pobrachowace srědki z pomocu pjenježnych darow nazběrać. Carport ma k přerjadowanju areala při młodźinskim klubje přinošować.
Na zakładźe wobzamknjeneho etata móža wobydlerjo wo lisćinje podatych idejow wot 17. meje do 7. junija wothłosować. Kóždy wobydler ma tři hłosy za ideje, kotrež měrja so na město, a dalše tři za měšćanske dźěle. Hłosy separatnje wuliča. Z toho nastanje lisćina prioritow, kotrež chcedźa z pomocu přewostajenych srědkow zwoprawdźić.