text:
Pościg we Rogowie i Czyżowicach
Wczorej w rynce policyjōnōw z gorzyckigo kōmisariatu wpŏd 22-latek, co niy zastawiōł sie do kōntrole drōgowyj i uciykoł przed wachtyrzami prawa. Niy dość, iże bōł ôżarty i mioł zakŏz kludzyniŏ wozideł, to do tego bōł poszukowany do ôdbyciŏ kŏry heresztu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Wczorej kole 23.30 policyjōny z Kōmisariatu Policyje w Gorzycach dozdrzeli na ulicy Raciborskij w Rogowie alfã romeo, co niōm, podle posiadanych informacyji, mōg jechać poszukowany chop. Mōndurowi uzdali go zastawić do kōntrole. Kerowca niy zaryagowoł ale na sygnały do zastawiyniŏ i narŏz przispiyszōł. Przi uciyczce przed szandarami, pŏrã razy naruszoł prawidła ruchu drōgowego. Na rōndzie w Czyżowicach skrynciōł w ulicã Gorzyckõ, a dalij w Piŏskowõ. Na krziżōwce z ulicōm Rybnickōm inkszy patrol zablokowoł mu radiowozym drōgã ucieczki.
22-latek, jak ôbejzdrzoł blokadã, to skrynciōł do posesyje, kaj trzasnōł jeszcze we wrota, jak zastawioł auto. Przeskoczōł wrōta i uciykoł dalij piechty w strōnã Turzy Ślōnskij. Po pŏruset metrach chop bōł chycōny ôd policyjōnōw. Po wyszukaniu go w policyjnych bazach danych pokŏzało sie, iże ôn je poszukowany do ôdbyciŏ kŏry heresztu.
Mōndurowi wybadali tyż ôd niego trzyźwość. W ôrganiźmie pirata drōgowego było hned 1,5 promila alkoholu. Pokŏzało sie tyż, iże kludziōł auto, chociŏż mioł rozsōndzōny ôd gyrichtu zakŏz. Kerowca niy posiadoł ferzicherōngu wozidła i mioł niyaktualne badania techniczne, tōż zastawiōno było mu tyż dowōd registracyjny. 22-latek trefiōł już za krŏty. Jego czas za niymi może sie wydużyć, bo za popołniōne przestympstwo grozi mu nawet do piyńciu lŏt heresztu.
Zdrzōdło i fotografijo: KPP Wodzisław


c: text/html

text:
Beschreibung
Čitanski wurězk
Adam a Jěwa
Na šěsć dnjach zrjadowa Bóh, štož bě puste a prózdne. Ćmě přida swětło a da słóncu, měsačkej a hwězdam swěćić. Tak buštej dźeń a nóc. Bóh wotdźěli wody wot zemje a zwjelbowa njebjo nad zemju. Na kraju a we wodźe počachu rostliny rosć. A Bóh stwori małe a wulke zwěrjata, kotrež wodu, kraj a rum pod njebjom pjelnjachu. Bóh požohnowa swoju stwórbu a da jej nadawk: Budź płódna a rozmnož so. A potom sformowa Bóh z procha zemje muža a žonu. Zadu jimaj dych, zo byštaj jemu podobnaj byłoj. Wón požohnowa muža a žonu a praji: Budźtaj płódnaj a rozmnožtaj so, napjelńtaj zemju a hladajtaj, štož sym za waju stworił. Na sedmym dnju Bóh wotpočowaše. Wón požohnowa tónle dźeń a sčini jón swjaty.
Muž a žona, Adam a Jěwa mjenowanaj, wědźeštaj, zo Bóh jeju lubuje, a wonaj lubowaštaj Boha. Běštaj žiwaj w paradizu. Smědźeštaj wšitko činić, štož jeju zwjeseleše. Jenož jedne bě Bóh jimaj zakazał: Njesmědźeštaj płody jednoho ze štomow jěsć. Spočatnje dźiwaštaj čłowjekaj na Božu kaznju, ale potom přemó jeju wćipnota. Wzaštaj sej wot zakazanych płodow.
Jako so Bóh čłowjekow wopraša, čehodla njejstaj jeho kaznju dodźeržałoj, pytaštaj za wurěčemi a hańbowaštaj so.
Bóh pak bě zrudny a přesłapjeny jeju njeposłušnosće dla. Wón wuzamkny Adama a Jěwu z rjaneho a škitaneho žiwjenja w paradizu. Wotnětka dyrbještaj dźěłać a so samaj za swoje žiwjenja starać. Ale Bože žohnowanje a Boža lubosć jeju přewodźeštej.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Damian Michałowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Wojciech Eichelberger
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marek Dutkiewicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Barbara Bursztynowicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Michał Piela
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Hanna Stolińska-Fiedorowicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Hiroaki Murakami
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Bartosz Gelner
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Radek Kotarski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Katarzyna Adamik
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Mikołaj Jaok Janusz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Maciej Orłoś
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Paweł Tomaszewski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marcel Sabat
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Dawid Czupryński
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Grubson
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Marek Napiórkowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Solar
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Make Life Harder
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Magda Navarrete
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Grzegorz Halama
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Magik Y
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Sabina Jeszka
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Paula Bialski, Karol Strzemieczny


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Beno Bělk, Radwor 13.06.2005
Po puću w Sewjernej Koreji
Dwaj měsacaj mamoj hižo za sobu, moja žona a ja: Po Balkanje, wot Istanbula po wšěch něhdyšich sowjetskich republikach Srjedźneje Azije, potom prěki po Chinje hač do Pekinga. Nětko njech ma naju ŠKODA FABIA tróšku wotpočinka. Wulećimoj sej na tydźeń do Sewjerneje Koreje. Přewjele Serbow drje tu hišće było njeje. Na poslednim wulkim mjezynarodnym podawku, kotryž je kraj dožiwił, poby tu tež njeboh serbski žurnalist Beno Rječka. To bě 1989 na swětowym festiwalu młodźiny. Tehdy dźěše so krajej hišće poměrnje derje. Ale dźensa?
Sewjerna Koreja je dźensa posledni wěrny socialistiski kraj na swěće. Ale Sewjerna Koreja je dźensa tež jedyn z najchudšich krajow swěta. Wot jeje 23 milionow wobydlerjow trada znajmjeńša połojca hłód! Na lětanišću zeznajemoj zamołwiteho direktora WELTHUNGERHILFE. Wón praji: „Staramy so wo 6,4 milionow ludźi. Hdyž bychmy přestali w Sewjernej Koreji skutkować, bychu mnozy z nich zemrěli.“
Dožiwimoj Sewjernu Koreju jako njesměrnje izolowany kraj: Žadyn cuzy nima a njesmě so tu swobodnje hibać. Smój tydźeń w kraju, a mamoj třoch (!) přewodnikow-wobkedźbowarjow. 24 hodźin wob dźeń. Kóždu kročel činja woni sobu, samo w hotelu. A z njeho won přez puć? „Ně, to njeje móžno!“ – „Čehodla nic?“ – „To naši dźěłaćerjo a ratarjo nochcedźa!“ Jědźemy po kraju. Wokna małeho busa wostanu začinjene. Na polach tysacy ludźi, kotřiž rajs sadźeja. Wospjet naležnje prosymy, stejo wostać. „Ně. To naši socialistiscy dźěławi nochcedźa!“
Njejsmoj Sewjernu Koreju dožiwiłoj. Smój nimo njeje jěłoj. Smój widźałoj ludźi z ruku awtodrohu porjedźeć, bjez łopaće, bjez kóždeho grata. Widźałoj smój tež burow z wołom a kary cyle z drjewa. Tajke znajach dotal jenož z filmow ze stareho Roma. Ale štó budźe namaj to doma wěrić?
W jednym tydźenju w kraju njemějachmoj ani jeničku bjesadu z domoródnymi. A hdyž, běchu stajnje třo pódla … A jich přełožk bě połny ideologiskich sadow, kajkež wuknjechmy je do ’89 w staćanowědźe.
Scyła: Kak socialistiska je Sewjerna Koreja woprawdźe? Naši třo wobkedźbowarjo měnjachu: „Marxizm-Leninizm je njedozrawjena wědomosć. Wona njewobkedźbuje rolu wědomeho čłowjeka.“ Chcu sej to rady rozkłasć dać. Město toho namjet, zo bych sej kupił knihi towarša Kim Il Sunga. W nich namakamy wšě wěrnosće žiwjenja … Mam studować Juche-ideologiju …
Jónu wječor w hotelu w Keasong: Por blid dale sedźi skupinka ludźi a mjelčo mjezsobu šepta. Čěsce? Haj! Je to delegacija Komuniskeje strony Čěskeje a Morawy (KSČM). Mjez nimi předsyda Miroslav Grebeníček a městopředsyda Václav Exner. Rěčimoj wo našich dožiwjenjach w kraju. Stajnje zaso so woni wobročeja, hač snano něchto njepřiposłucha. A hlej, woni maja samsny zaćišć wo kraju kaž mój. Tež woni njesmědźachu žanu kročel bjez dohlada sčinić, žane fota, ničo! Komunisća jako jeći w pječa komunistiskim kraju? Hač su so woni ze sympatijemi za tute wašnje žiwjenja do Prahi nawróćili? Njejsmoj so to tak direktnje prašałoj. Ale mi so zda, zo njebě to scyła trjeba … Při rozžohnowanju dadźa nam woni sobu na puć: „Strowće Łužicu a wosebje Hajka Kozela. Znajemy jeho jara derje. A wojujće dale wo swoje serbske sule!“
Hdyž bě runje rěč wo hotelach: W kóždym měsće tajke maš. Hoberske, často 400 stwow abo wjace. Ale su prózdne a bjez miliny. Běchmoj nimale wšudźe jenož 5 abo 10 hosći! Wotmołwa našich přewodnikow wosom dnjow dołho: „Naše hotely su stajnje kopate połne, runje dźensa …“ Po informacijach mjezynarodnych turistikarjow wopyta kraj kóžde lěto jenož něšto stow wukrajnikow.
Jědźemoj zaso wróćo do stolicy. Po awtodroze z 12 (!) čarami. Tajke něšto ani w USA hišće widźał njejsym. Ale hdźe su awta? Na 200 kilometrach mjez stolicu Pyong Yang a Keasong zetkamoj 16 wosobowych a nakładnych awtow … Ale tysacy wojakow, kotřiž z mašinowej třělbu na chribjeće po polach chodźa. Wotmołwa přewodnikow: „Woni pomhaja našim socialistiskim ratarjam při zwosadźenju rajsa. A wosobowe awta njejsu w kraju trěbne, mamy dźě najlěpšu busowu syć swěta.“ Ale čehodla potom žane busy njewuhladamy?
Smój wjesołaj, jako tutón kraj łžow a sebjewobšudźenja wopušćimoj. Hišće ženje njemějachmoj tajke začuće swobody kaž tón raz, jako w Pekingu zaso přizemimoj. A nětko wjeselimoj so na ruske dyrdomdeje.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text:
Dźěwin (AK/SN). Šěsć razow su loni Dźěwinsku dobrowólnu wohnjowu woboru na hašenje abo za technisku pomoc wołali. Wobdźělenje na jednotliwych zasadźenjach bě přerěznje dobre. Tole podšmórny wjesnjanosta Helmut Krawc (SPD) na wčerawšim posedźenju gmejnskeje rady. W swojej rozprawje poćahowaše so wón na njedawnu hłownu zhromadźiznu wo- hnjowych wobornikow, kotruž běchu woni w januaru přewjedli.
„Wuzběhnyć měło so dobre dźěło z dorostom. Hrajkajo so dźěći a młodostni skutkowanju we wohnjowej woborje zbližeja“, Helmut Krawc rozłoži. W Dźěwinje maja dźěćacu wohnjowobornu skupinu ze sydom dźěćimi w starobje pjeć do sydom lět. Młodźinska wohnjowa wobora ma sydom čłonow w starobje wosom do 18 lět. Wo dorostowe dźěło staraja so Constanze Krawc, Juliane Hille, Kathleen Reimann a Carola Jentsch. Po słowach wjesnjanosty je dźěćaca wohnjowa wobora po wšej Sakskej jónkrótna. Młodźinsku skupinu drje maja mnohe wobory, ale dźěći w zakładnošulskej starobje poněčim do dźěła wobory zapřijeć, to pyta swojeho runjeća.


text:
We raji zbiōrka! Do jedynoście ôdlicz! I terozki chwila prowdy…
Marcin Brosz jeszcze tydziyń do zadku ni mōg być pewny eli jego „złoto” jedynostka sie utrzimie. Podstawa skład Górnika Zobrze bez jesiyń zmiynioł sie tak rychtyg yno wtedy kej musioł. Bez godki stracyni kogoś z podstawy byłoby czuć. Ôd 1 lutego na szczynści ôkno transferowe we nojwiynkszych europejskich ligach je zawarte, tōż Zobrze moge dychnōnć. A dyć starać było sie ô co! Bezmałaś „za piynć dwanoście” włosko Fiorentina chciała jeszcze skludzić Szymōna Żurkowskigo, 20-letnigo kapitana polskij młodziyżōwki. To już jednak (na jakiś czos) niyaktualne. Tera yno niy dać sie cylnōnć „fesztrōm” z USA, Chin eli Japōnii, chocioż do modych Grubiorzy z grajfkōm telki kierunki chyba mynij zocne.
Co do transferōw na plus Górnik tyż niy gupnōł. Testowali swoich modych synkōw – telko tera klubowo polityka. Za ciekawszy ruch idzie uznać yno wypożyczyni 22-letnigo ôbrōńcy Pawła Bochniewicza z Udinese. Tradycyjnie nojciekawszym transferym, kerego niy było, przekludziny Łukasza Podolskigo. Niy starejcie sie… Kaj tam 65! Łukasz na pyndzyjo jeszcze niy idzie.
Tōż kaj te ślōnski hity transferowe? Niy w Zobrzu to mono w Glywicach? Niy, tam asić sie mogōm co nojwyżyj wypożyczyniym dwōch legiōnistōw, kerych Wa-wa już niy chciała (Czerwiński a Jodłowiec). Szukōmy dalij i dojyżdżōmy na Dolny Ślōnsk. We Lubinie na dyć synkōw i z Gōrnego Ślōnska niy brakuje. Jedyn ś nich ôstowo bohatyrym zimowego szlagra. Jakub Świerczok trefio do Łudogorca Razgrad i zaro na sztart we trzech sparingach szczylo 4 bramy. W Lubinie Świerczok tyroł yno bez pōł roku. Kej Bułgary ciepli na stōł piniōndze szkryfniynte w kōntrakcie było już pośmiatane.
Rownowoga we przirodzie być musi. Do Lubina kludzi sie synek spod Raciborza, Łukasz Moneta (24 l.). Z Gōrnego na Dolny Ślōnsk GPS pokludziōł go bez Warszawa, kerej niy zawojowoł po roz drugi. Lubin chyba rychtyg lepszōm ôpcjōm do naszych chopcōw, pra? A i kibicować pódzie Monecie… z czystym sercym.


text:
Binůminalne mjanowańy
Binůminalne mjanowańy (uod łać. binomen - dwa mjana) to je systym mjanowańo wszyjskich zortůw żywych uorgańizmůw dwůma mjanami. Uopracowoł go szwedzki przirodńik Carl von Linné. We tym systymje kożdo zorta żywych uorgańizmůw mo dwa mjana łaćińske (abo postłaćinske), bez tyn przikłod Aquila chrysaetos - Aquila, adler, a chrysaetos - skolny. S anfanga dowo śe mjano zorty, a ńyskorzi mjano gatůnku. Skiż używańo łaćińskich mjanůw, s kerych kożde jednoznaczńy uokryślo gatůnek, idźe lekuśko go idyntyfikować uod używaczůw kożdyj godki.


text:
Myto wyše dotěrowane
Drježdźany. Swobodny stat je dotěrowanje Sakskeho myta bibliotekow wot dotal 4 000 na nětko 10 000 eurow zwyšił. Tak hódnoća mnohostronske dźěło a kompleksne wukony, zdźěli dźensa sakska ministerka za wuměłstwo dr. Eva-Maria Stange (SPD) w Drježdźanach. Dźěło bibliotekow je wjac hač posłužba. Je to zdobom kulturna, wědomostna, towaršnostna a socialna zamołwitosć.
Wirtuelna powołanska agentura
Krušwica. Zhorjelski wokrjes ma nětko wirtuelnu młodźinsku powołansku agenturu. Po lětomaj přihota su zamołwići dźěło internetneje platformy w Krušwicy dźensa oficialnje zahajili. Tam wěnuja so ludźom, młódšim hač 27lět, kotřiž žane powołanske abo studijne wotzamknjenje nimaja.
W manufakturje zaso awta twarja


text:
Dabit Boguwěr Głowan
Dabit Boguwěr Głowan (němsce David Traugott Kopf abo Wowanus; * 13. apryla 1788 w Čornym Chołmcu, † 2. nowembra 1865 w Berlinje) bě serbski wučer, wuznamny pedagoga, spisowaćel a zakitowar serbstwa.
Wobsah
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn wučerja a bratr Jeremiasa Bogusława a Kita Samuela Głowana w Čornym Chołmcu a přihotowaše so přez samostudij, pućowanje a hospitacije na wučerske powołanje. W lětomaj 1802/03 běše z wučerskim pomocnikom pola swojeho bratra Kita Samuela w delnjołužiskim Malinje a 1803–05 pola bratra Jeremiasa Bogusława w Lutolu pola Choćebuza. Wot lěta 1805 skutkowaše we wšelakich delnjołužiskich wsach jako wučer. Tak w Kokrjowje (1805/06), Prjawozu (1806–10), Popojcach (1810–14) a na šuli při Choćebuskej klóšterskej cyrkwi (1814–1819). Tu wuwučowaše w serbskej rěči, štož wjedźe ke konfliktam ze superintendentom Bolzenthalom, kiž chcyše serbšćinu ze šulow wutłóčić. 1816 załoži prěnje towarstwo Choćebuskich wučerjow. Wot 1819 do 1825 běše seminarski wučer w Nowej Cali. W lěće 1825 so do Berlina přesydli, hdźež přewza načolnistwo nowozałoženeho wustawa za zanjerodźene dźěći při Halskimi wrotami. 1856 poda so na wuměnk.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Głowan bě připóznaty pedagoga a měješe wuske zwiski ze znatymi pedagogami swojeho časa, mjez druhim z Diesterwegom. Wosebje po 1820 wudawaše mnóstwo powučacych a pedagogiskich spisow, tak na přikład Anweisung zum Rechnen nach naturgemäßen Grundsätzen (1821) a časopis Volksschulfreund, praktisko-pedagogiski časopis za wučerjow a šulerjow ludowych šulow. Nastupajo serbstwo započa hižo 1806 pod wliwom Jana Šyndlarja w hornjo- a delnjoserbskej rěči publikować a wudawaše pozdźišo serbske basnje a powědančka, spěwy, kěrluše a přełožene prědowanja, kotrež so najebać wulkeho nakłada spěšnje wupředachu. Nimo toho prócowaše so jara wo wudaće delnjoserbskeje Biblije 1821 a 1824. Skutkujo w Berlinskim towarstwje za křesćanske pisma přełoži mjez 1837 a 1843 šěsć traktatow a wuda je z nakładom mjez tři a dźesać tysac hornjo- a delnjoserbsce.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Das Leben der sorbischen Lehrer Christian und David Wowanus oder: Der Sieg des Glaubens. 1830, z awtobiografiskim pozadkom.
- Te wysoke swjedźenje za serbske dźěći. Berlin 1837.
- Prěnje rozwučowanje za te lube móličke. Berlin 1839.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Głowan, Dabit Boguwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 153sl.


text:
Zeleni podpěruja zajimy Serbow
Drježdźany. Na přeprošenje frakcije Zelenych w krajnym sejmje wotmě Franziska Schubert (Zeleni) wčera w Drježdźanach fachowu rozmołwu z kubłansko politiskej rěčnicu Petru Zais a z předsydku SŠT Ludmilu Budarjowej. Hłowne temy běchu zwoprawdźenje koncepcije 2plus, wučerski dorost a transport maćernorěčnych šulerjow do serbskich šulow. Dale zaběrachu so z naćiskom nowele šulskeho zakonja w Sakskej.
Nowy šef rjemjeslnikow
Budyšin. Zwjazk rjemjeslnikow Budyskeho wokrjesa ma noweho předsydu. Čłonojo wuzwolichu Budyskeho elektromištra Franka Scholzu do zastojnstwa, kaž ze zdźělenki zwjazka wuchadźa. Wón naslěduje třěchikryjerskeho mištra Joachima Wintera, kiž bě zwjazk 15 lět nawjedował. Scholze wjedźe swój zawod wot lěta 1993 a ma dźewjeć přistajenych.
Schlierenzauer ćežko zranjeny


text: Budyšin (CS/SN). „Běch rady direktor Załožby za serbski lud“, je facit Marka Sucheho, kiž tutu funkciju na wšě 23 lět wukonješe. Zhromadnje z něhdźe 20 wopytowarjemi zhladowaše wón wčera w ekumeniskej kniharni w Budyšinje na tele dźěłapołne lěta. 23 lět dosaha, Suchy zjima. Wokomik, so wróćo sćahnyć, bě prawje wuzwoleny, je sej wón wěsty. Nowa rada załožby měješe hinaše předstawy hač wón, štož bě zawěsće tež prašenje druheje generacije. Tajke generaciske změny wšak móžeš tež druhdźe wobkedźbować, na přikład w měšćanskim zarjadnistwje. Wón, Marko Suchy, přiběrajcy začuwaše, zo do tuteje noweje konstelacije njesłuša. Přiwšěm so zadźiwa, kak dołho je trało, noweho direktora załožby nańć. Jeho naslědnik Jan Budar bě mjez wopytowarjemi wčerawšeho zarjadowanja. Jedyn z hłownych problemow drje je, Suchy měnješe, wodźace gremije z kmanymi maćernorěcnymi ludźimi wobsadźić, wšako nima kóždy Serb ze swojej mandźelskej šěsć dźěći kaž wón ze swojej mandźelskej Weroniku. Najebać to wostanje wón njepowalny optimist nastupajo přichod serbskeho ludu.


text:
Tuvalu
Tuvalu – państwo we Uoceańiji, na Pokojnym Uoceańe, na wyspach we zachodńij Polinezyji. Dowńi mjanowane "Wyspy Ellice" a "Lagůnowe Wyspy".
Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1586 roku uod Szpańeloka Alvaro Mendana de Neyra, a zaś we 1764 uod Brytyjczykůw. Uod 1892 pod brytyjskim zarzůndym, uod 1916 jako tajla kolůńije Wyspy Gilberta a Lagůnowe, uod 1975 uosobno kolůńijo. Uod 1978 ńypodległe państwo.
Mimo iże je to ino 9 atolůw, kerych wjyrch mo do kupy 26 kwadratkilomyjtrůw, sům uůne porozćepowane po wjyrchu aże 1,3 mln km² Pokojnygo Uoceanu.


text:
Szekulada
Szekulada (nah.: xocolotl - goszko woda) – wyrůb cukerńiczy uůnaczůny s mjazgi kakaowyj, fetu kakaowygo (masło kakaowe) abo fetu cukerńiczygo, czygoś do słodzyńo a inkszych dodatkůw. Wytwarzano je uůna nojczyńśći we postaći tabulek. We ńykerych krajach, gůwńy we Meksyku, powszychńijszo je szekulada we postaći napoju na wodźe, mleku abo inkszym płyńy. Rzodźi trefjo śe szekulada sproszkowano abo we granulkach.
Zorty szekulady[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Przodńi tajlůng:
- Goszko – składo śe ze masła kakaowygo, proszku kakaowygo a cukru, roz a kedy ze ńywjelgům domjyszkům wanilije. Zawjero przynojmńij 70% produktůw ze kakaowyj mjazgi a powinno być przigotowywano we tymperaturze 31,1–32,7 °C. Zawjyro 2–5 rozůw wjyncyj teobrominy niż mlyczno.
- Mlyczno – we jeji skłod wchodźi tyż mlyko abo proszyk mlyczny i wanilijo, a zowartość kakao ńy przekraczo 50%. Tymperatura uůnaczyńo mo 28,9–30,5 °C. Zwykle szekulada ta zawjero ńy mńyj niż 25% suchyj kakaowej masy we sumje, 14% suchyj mlycznyj masy, 2,5% suchyj uodfetowanyj masy kakaowej, 3,5 % fetu mlycznygo a 25% fetu razem.
- Bjoło – ńy zawartośći kakaowygo proszku. We nojlypszich szekuladach tyj zorty je ino do 33% kakaowygo masła. Tymperatura wytwarzańo 27,9–30,5 °C. Ńykerzy uwożajům, iże tyn wyrůb ńy je szekuladom ze wzglyndu na niskům zawortość kakaowygo masła.
- Deserowo
- Szekulady byndůnce mjeszońinům roztomajtych składńikůw ze inkszych zort szekulad:
- Bakalijowo
- Uorzychowo
- szekulady ze uowocůma, likerkůma a inkszymi dodotkůma
Szekulada „couverture” je wyrobym uotrzymonym ze wyrobůw kakaowych a cukrów, zawjero ńy mńij ńiż 35% suchyj masy kakaowyj, we tym:
- 1) ńy mńij niż 31% fetu kakaowygo;
- 2) ńy mńij niż 2,5% ńyfetowyj suchyj masy kakaowyj.
We produktoch szekuladopodobnych zawortość kakao ńy przykraczo 7% cołkej masy. Wjynkszość producyntůw lo uzyskańo gładkij, jydnorodnyj struktury dodowo do szekulady lecytyna sojowo (E322), abo PGPR (polirycynoyoleińon poliglicerolu – E476), co pozwalo zmńyjszyć zawartość drogjygo masła kakaowygo a uobńyżyć lepkość masy.


text:
zwučowanje 1 / Übung 1
rěčne elementy / Sprachbausteine
Tutón test ma dwaj dźělej. Wobdźěłaće wosobinski a oficialny list z prózdnymi městnami, kotrež maja so wudospołnić.
Sće w prěnim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom započina so druhi dźěl. Hdyž sće wobaj dźělej absolwował/absolwowała, zhoniće wuslědk.
Čitajće slědowacy tekst. Naklikńće za kóžde prózdne městno prawe słowo. (für die Lücken im Text das richtige Wort anklicken)
Luba mama,
nětko sym hižo ( 1 ) njedźele po puću. Moje sportowe koleso so woprawdźe ( 2 ) hodźi za tajku turu. Ale ty sy zawěsće ( 3 ), što sym dožiwił, abo?
( 4 ) Stockholmje sym dwaj dnjej wostał. Město je krasne a wjedro bě rjenje słónčne a ćopłe. Potom sym z ( 5 ) do Uppsale jěł a sej tam znatu katedralu a uniwersitu wobhladał.
Potom pak ( 6 ) wulki čas, dale pućować. Mějach tola hišće 1000 kilometrow před ( 7 ). Z kolesom podach so ( 8 ) regiona Dalarny, kotryž je woprawdźita parlička. Štomy su wulke a stare, jězory čiste a błyšćate a mój stan wobdawachu čorne ( 9 ) a wonjaty wrjós. Sym tam tajku ćišinu dožiwił, ( 10 ) běch cyle zakuzłany. Bě ćežko za mnje, so zaso na ciwilizaciju zwučić. Sym momentanje žiwy bjez chwatka a bjez toho, zo stajnje na časnik hladam.
Nětko ( 11 ) w ćahu do Trondheima, do Norwegskeje. To je moja přichodna stacija. Sym strowy a ( 12 ) so derje wjedźe. Nječiń sej žane starosće.
Ze sewjera strowi
twój Matej
(swobodnje po Nowym Casniku)
Sće w druhim dźělu wotrězka rěčne elementy. Spjelńće nadawki a klikńće po tym na „Weiter“. Potom zhoniće wuslědk wotrězka rěčne elementy.
Čitajće slědowacy nawěšk a list. Potom čitajće słowa w kašćikach. Rozsudźće, kotre słowo so najlěpje do kotreho prózdneho městna hodźi a ćehńće je z myšku na wotpowědne městno. Směće kóžde słowo jenož jónu wužiwać. (für einen Lückentext die passenden Wörter auswählen; jedes Wort nur einmal verwenden)
List
Česćeny knježe Kobano,
chcu so ( 13 ) wutrobnje dźakować za historisku bursku lódku, ( 14 ) sće muzejej přewostajił. Smy ( 15 ) do stajneje wustajeńcy zarjadowali.
W ( 16 ) wobstatku mamy nětko lódku z lěta 1807 a Wašu z lěta 1795. ( 17 ) je starša a je wjetša, ma ( 18 ) naš region typiske pomolowanje w tehdy ( 19 ) wužiwanych barbach: čerwjene, žołte a módre. Lódka je prědku a tež na ( 20 ) wěku z tulpami, stilizowanymi kćenjemi a łopjenowymi rankami wudebjena.
Zajimawy je tež zeleny, najskerje originalny zamk ( 21 ) prawym boku, w kotrymž tči hišće železny kluč. Lódka je ( 22 ) chójnoweho drjewa. Štó je blidar abo štó je lódku pomolował, njeda so wjace zwěsćić. Prjedy chowachu burske žony w lódkach swoju drastu a nimo toho móžachu na ( 23 ) sedźeć. ( 24 ) běchu lódki wažny předmjet wšědneje potrjeby w dwójnym zmysle.
Z přećelnym postrowom
Waša Wórša Mudrina
(swobodnje po Nowym Casniku)
słowničk:
lódka = Truhe
domjaca nadoba = Hausrat
wobstatk = Bestand


text:
Emir Kusturica
Emir Kusturica (syrb.: EMиp HeMaњa KycTypицa, rodz. 24 listopada 1954 we Sarajewje) – syrbski režyser filmowy a scenařysta. Dwůkrotńy zdobywou Zuotyj Palmy na festiwalu filmowym we Cannes. Režyserja studjowou na ůńiwersyteće we Pradze. Pjyršym filmym kery přińůs mu sukces bůu Fater we rajźe sůužbowyj, nagrodzůny Zuotům Palmům. Uod nastympnygo filma, Čos Cyganůw, začůn wspůupraca s Goranym Bregovićym, kery komponowou muzyka do jygo filmůw. W USA stou śe znony po nastympnym, a pjyršym we angelskij godce, filmym "Arizona Dream". Nojbaři znony a uoroz tyž kůntrowersyjny bůu film s 1995, "Underground", kery trwo 3 godźiny a uopowjado uo historyji Jugosuawje uod II wojńy śwjatowyj po wojna důmowo we Bośńe a Hercegowińe.


text:
Wólbernosće w Pawołskej šuli w Rakecach
Poprawom je šula chutna, seriozna naležnosć. Za wólbernosće šulerjo a wučerjo žane chwile nimaja. Wězo, zo je to tež w Pawołskej šuli w Rakecach tak.
Ale sobotu, 27. oktobra, chcedźa tam jónu wuwzaće činić.
Za tutón dźeń su sej samo "Wólbernosće" do Rakec přeprosyli. Hudźbna skupina z mjenom "Wólbernosće" ma so wo dobru naladu na druhim dwurěčnym swójbnym popołdnju w Rakecach postarać. Při tym pomhać chcedźa rejwarki a rejwarjo dźěćaceje rejowanskeje skupiny "Łužičanka" a wosebje tež šulerjo pjateho lětnika. Šulerjo pjateho lětnika wopytachu spočatk oktobra mjez druhim Serbski ludowy ansambl a zeznachu tam tež serbske reje.
Šulerjo šesteho lětnika přihotuja kofej a tykanc za mału swačinu. Wobdźělenje na swójbnym popołdnju je darmotne. Za kofej a tykanc pak budźe mały fenk trěbny.
Wotběh swójbneho popołdnja:
14:45 hodź. zastup
15:00 hodź. započatk
17:00 hodź. kónc
Městno zarjadowanja: awla w Pawołskej šuli w Rakecach, Nowowjesnjanska dróha 12a


text:
Bŏjki Hankowe dlŏ bajtli grzecznych i rozumnych (cz. 3 – Bŏjka ô boczōniach)
Bŏjki te ôpedzioł nōm Hanek.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Aleksander Lubina ôpowiŏstkã Hankowã spisoł.
Ewa Wrożyna namalowoła piykne akwarele.
Mirosław Syniawa bŏjki na ślōnski tumaczōł.
Cz. 1: Bŏjki o kurce i ô kocie.
Cz. 2: Bŏjka ô kozie
Cz. 3: Bŏjka ô boczōniach
Rŏz na podzim Filip przirychtowoł wysoki sup. Wyższy jak dōm, wyższy jak stodoła, nawet ôd sypaniŏ wyższy. Ôpŏlōł go z rubszego kōńca. Ôpŏlōny namazoł terōm. Zastyrczōł Filip koło ôd fōry na supie. Sup wkopoł do ziymie wele ściany ôd stodoły. Poôbkłŏdoł sup kamiyniami. Dlŏ bezpieczności prziszłych miyszkańcōw przymocniōł Filip sup do stodoły.
Niy przeszło ani wiela czasu i przifurgnōł boczōń. Wziōn sie do budowaniŏ gniŏzda. Snosiōł patyki i asty, akuratnie ukłŏdoł na kole. Snosiōł kympki trŏwy, kłōnki pyrzu, słōmã. Robiōł prŏcno. Po pŏru dniach gniŏzdo było fertig. Przifurgła boczōniowŏ. Słożyła sztyry jajca, z kerych wykluły sie sztyry boczōniynta. Boczōniynta rosły, ôbrŏstały piyrzym. Boczōń i boczōniowŏ futrowali swojich bajtli. Boczōnie rosły i ku kōńcu lata wykludziyły sie z gniŏzda. Boczōnie ôdfurgły.
Tak to sie powtŏrzało bez kupã lŏt. Rok za rokym. Filip bōł szczyńśliwy, bo boczōnie w ôbyjściu szczyńście przinoszōm. W kożdy zezimek Filip wyglōndoł boczōniōw. Boczōń przilatowoł, dŏwoł do porzōndku gniŏzdo. Snosiōł asty, akuratnie ukłŏdoł. Robiōł prŏcno. Gniŏzdo było corŏz wyższe. Na niższe sztoki wkludziyły sie wrōble. Przilatowała boczōniowŏ. Skłŏdała sztyry abo trzi jajca, z kerych wykluwały sie boczōniynta. Boczōniynta rosły, ôbrŏstały piyrzym.
Boczōń i boczōniowŏ futrowali swojich bajtli. Boczōnie rosły i ku kōńcu lata cołkŏ familijŏ zbiyrała sie z inkszmi boczōniami na łōnce i ôdlatowała do cieplic.
Tak to sie powtŏrzało bez kupã lŏt – rok za rokym.. Boczōnie przilatowały, gniŏzdo rosło ku wiyrchu. Na niższych sztokach miyszkało corŏz wiyncyj wrōbli. Przikludziyły sie sam tyż mazurki, niyskorzij szpŏki. Filip bōł szczyńśliwy, bo boczōnie w ôbyjściu szczyńście przinoszōm.
I w tyn zezimek Filip wyglōndŏ boczōni. Dyć boczōnia ani widu ani słychu. Niy ma boczōnia, niy ma boczōniowyj. Sroge gniŏzdo czekŏ prōzne. Nō bezma prōzne, bo wrōbli w nim cołkŏ hurma. Moc mazurkōw i zatela szpŏkōw.
Przifurgła kawka – prōzne gniŏzdo, boczōnia niy ma. Sōm wrōble, mazurki i szpŏki, tōż znojdzie sie plac i dlŏ kawek.
Przifurgły kraski, pluskwy, chwistki…
Jyno boczōni jak niy ma, tak niy ma.
Przifurgła pustułka – prōzne gniŏzdo, boczōnia niy ma. Sōm wrōble, mazurki i szpŏki, tōż znojdzie sie i plac dlŏ pustułek… Ôj niy, niy zgodziyły sie ptŏki, niy zgodziyły i pustułkã przegnały. Bo pustułka to drŏpiyżnik. Może ptŏkōm zaszkodzić.
Przifurgła pōjdźka – prōzne gniŏzdo, boczōnia niy ma. Sōm wrōble, mazurki i szpŏki, tōż znojdzie sie i plac dlŏ pōjdziek. Ôj, niy, niy, niy! Przegnały do kupy pōjdźkã, co niy boji sie szczura i łaski, dyć zniynazdaniŏ ptŏki gōni. Niy ma placu dlŏ pōjdźki w boczōnim gniŏździe.
Smukłe kopciuszki, czŏrnonożki, snoszōm sierść, piōrka i wołnã do szparōw w gniŏździe boczōnim, budujōm gniŏzdka ze ździebeł trŏwy, mechu, korzōnkōw w gniŏździe boczōnim. Chwistka w czŏrnych jak sziwer szatach na zŏlyty mŏ czŏrnõ gymbiczkã, gŏrdziyl, pierś i biołe zdrzadołko na krzidołku. Jasnosiwõ rzitkã i brzuch. Ôgōn, co sie durch ruszŏ, je jak zarościały, a w postrzodku piōra mŏ czŏrne. Chwistka siwŏ jak sziwer, z zarościałym ôgōnym i rzitkōm, je jaśniyjszŏ jak samiec. W boczōnim gniŏździe do kupy wychowajōm swoje ptŏszynta.
Pod gniŏzdym lŏtŏ po ziymi pluskwa i szukŏ chrobŏkōw, kiwŏ ôgonym to w gōrã, to na dōł. Pŏrã razy chlaśnie krzidłami i leci ku gōrze, słoży krzidła i skiołzdŏ ku dołowi. Pŏrã razy chlaśnie krzidłami i leci ku gōrze, słoży krzidła i skiołzdŏ ku dołowi. Przifurguje drugŏ pluskwa. Gniŏzdo swoje zaczynajōm w gniŏździe boczōnim budować. Miseczkã budujōm ze sztyngli, liściŏ, korzyni, trŏwy i kōnszczkōw mechu. Postrzodek moszczōm sierściōm, włosami ôd kōnia i piōrami. Latoś trzi abo sztyry razy ptŏszynta wyfurgnōm z boczōniego dōmu.
Kraski niy znŏdły ani dziury w murze ani dziuple, tōż wkludziyły sie na postrzednie sztoki boczōniego gniŏzda, bo w nim chyże miyndzy astami i do metra głymboke. Nasnosiyły ciynkich astkōw, suchyj trŏwy, siana, piyrzŏ, liściŏ, a ku tymu końskich bułek, kozich i ôwczych bobkōw. Wybudowały te gniŏzda pŏrã lŏt do zadku i ciyngym sie dō nich wrŏcajōm. Samiec i samica majōm piyrze modre, ździebko jak zarościałe, dyć zmiyniŏ sie ône podug dōb roku.
Gowa i kark modre, ździebko bladozielōne, spodek modrosiwy, grzbiet i piōra na tułowiu rdzawe abo brōnotno-czyrwōnawe, krzidła modre i pod krzidłami modro, piōra na kraju krzideł po wiyrchu czŏrne, ôd spodku światłe, piōra w ôgōnie po wiyrchu bladozielōne, ôd spodku światłe. Na zezimku piyrze je jaśniyjsze i mocniyjsze jak na podzim, kej kraski wykludzajōm sie z gniŏzd. Majōm mocny, czŏrny dziub i żōłtawe szłapki.
Kawki przifurgły małōm grōmŏdkōm i dzierzōm sie pŏrami. Kej pokŏzały sie pustułka i pōjdźka, jedna z kawek wylynkała sie zaczła upozorniać inksze kawki z źwiynkym „jüp, jüp, jüp”. Festelnie sie kawki przidały, kej ptŏki do grōmady przegnały pustułkã i pōjdźkã. Kawki roztoparczyły piōra, schylyły sie i wykrziwiyły karki, aż im sie pukel stawioł, wykryńciyły ôgōny ku pustułce i forskały. Jak pustułka uciykła, kawki wrōciyły sie do swojch gniŏzdek i samce zaczły wŏbić samiczki „cik, cik, cik” Bez zima skamraciyły sie z gawrōnami.
Szpŏki źwiynki z Filipowego placy plōntały ze swojim śpiywym. Z seryjōm ćwiyrkōw, z krōtkimi skrzekami i klekotaniym, choćby boczōnie sie wrōciyły, atoli małe.
Wesoło na placu, ôj wesoło. Raduje sie gadzina. Radujōm sie kurka, kokot i siedmioro bezma srogich kurzōnt. Radujōm sie gyńsi, ôwce, kozy, kōń i świnka. Kot sie raduje i pies. Radujōm sie wrōble, mazurki, kraski, pluskwy, chwistki, szpŏki, wrodarki, młynŏrki, sztyrnadle, cukrōwki i kosy. Baji stroka sie raduje.
Jyno boczōni jak niy było, tak niy ma.


text: Slepo (JoS/SN). Hesło najnowšeje wustajeńcy w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje (SKC) drje je trochu zamylace, hewak by minjeny pjatk wjace ludźi na jeje wotewrjenje přišło. Přehladka „Domjace nalětnje kwětki“ pak njepokazuje wosrjedź nazymy tulpy a fijałki, kotrež móže kóždy sam doma w swojej zahrodce fotografować. Reinhold Grottker je na 35 wulkoformatowych fotografijach zapopadnył žadne kwětki kaž dźewjaz (Pestwurz), łučnu žerchwicu (Wiesenschaumkraut) a jatronku (Leberblümchen). Dźakowano wosebitym objektiwam skutkuja wone runjewon hoberske. Najwjetši dźěl wobrazow nasta we Łazkowskim lěsu, tamne wokoło Łaza, Wojerec, Slepoho a při Bjerwałdskim jězoru. Zo maja fota w dwurěčnej kónčinje nastać, bě Wulkoždźarowskemu twarskemu předewzaćelej wažne, dokelž čuje so wón z regionom zwjazany. Někotre rostliny je we wšelakich časach dnja fotografował, štož wunjese na zajimawe wašnje rozdźělne barby.


text:
Francek Fyrtok, 5.09.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Kocyndrze!
Ale ci to była szarpaczka, jak farōna. Praliśmy plugawych szwobōw, bo se myśleli, iże jyno lo nich jest miejsce na Ślōnsku. Z ruły, z zōmerwerkōw wszyscychmy wyszli, libsty zostawili, i wio do pucōwki. Nasze kobiety sōm roz dobre. W Piekarach jedna kobieta chlasła zielōnki w gymba to sie dziepiero w Raciborzu przewrōcił. Że Sicherheitswehra dostała hierajn, radowali sie wszyscy, i moja staro wołała do koleksōw: „ot lej!” Lolichmy, aż w Rudnych Piekarach jedyn z rechtorōw dostoł prowdziwej biegunki.
Ô rechtorach trza ekstra napisać. Rechtory mieli szczyńście, jeśli mieli zdrowe nogi. Sadzili bez płoty i łōnki, bo jak szarpaczka to szarpaczka a rechtor chce mieć cołke kości. Bezmała kożdy nauczyciel zrobił se przed siebie ausflug. Uciekali jak tyn byk wyngerski, co mu chłop papryki posuł na ôgōn z tej drugej strōny. To było tak: Wynger gnoł roz byka na jarmak, ale uparł sie i nie chcioł iść, niby tyn byk. Poradzili ludzie chłopu aby mu majtnōn trocha papryki. Miołeś widzieć, jak byk sadził! Chłop nie mōgł nadōnżyć i dechu mu już brakło. Ale nie głupi chłop majtnōn se też papryki i potym tak gnoł, pryndzej jeszcze niż byczek. Tak też gnali nauczyciele skirz tej szarpaczki.
Joch zawsze mōwił, iże Niymiec jyno kija sie boji. Szarpaczka pokazała Niymcōm na ich własnym ôbartlu, że kij mo dwa kōńce, a murzin jest czorny kej sie napije czernidła. Skirz tego kija zycherka w Mysłowicach przisiyngała, że już nigdy zielōnych galot nie ôblecze. Bo Niymiec bardziej sie boji kija niż kanōny. Moja staro skirz tego prosi: Boże, dej wojny niewojny, jyno tako mało szarpaczka choć roz na miesiōnc. Ale jakby tak co miesiōnc była szarpaczka, to by sie kożdy Niymiec musioł kupić papryki.
Sicherhajtka jest przetrzepana. Należała ôna do rzeczy, kere sōm, a kerych niyma. Była policjōm i nie była policjōm. Szukała niby łotrōw a sama robiła jak łotry. Matki straszyć bydōm dzieci Sicherheitkami. Berchmōn ślepra sprzezywo Sicherheitkōm, a mōj piesek już sie nazywo Sicherheitka i cieszy sie.
Moja libsta sztudyruje też na redaktora bo napisała mi take pismo polityczne:
Najmilejszy ty mōj Fyrtocku!
Przeboc iże ci tak zaros pisa, ale ci tez inacej nie moga, bo jak tez tyn Kocynder Twoje widowisko wymalowoł, a jo ciebie ôbocyła, toch myślała, iże mi dusycka do kecki uciece. Takeś mi sie zaros spodoboł. A niech mi tam godo wto chce co chce, ty mi sie jednak ôgnisto podobos. A za mie sie tez
nie musisz wstydzić, bo jo jest gryfno i sykowno dziołcha, choć tam nie mōm nosa na fleku i dwa zymby mi brakujōm. Z tymi zymbami było tak: jakech we szkole zawołała na moja kamratka „Jadwiś”, to rechtor strzelił mie w pysk, az mi dwa zymby wyleciały. Ôn chcioł, abych wołała „Hedel”. Nasi mamulka pośli do niego, ale im sie to nie ôpłaciło, bo ich sprzezywoł polnische Sau, aze im sie wszystkego ôdechciało.
Choć mi siarcysty rechtor wybił zymby, toch sie jednak jesce Niymcowi spodobała. Rozech sła z miasta. Miałach nowe szaty i bardzoch w nich przeciskała. Nie trwało długo, a szło za mnōm dwōch „sicherkōw”. Tyn jedyn padoł: Ich hab Zuck auf sie. Alech sie ôbrōciła na fleku i chlust go w trōmba i potym w nogi mōj drogi do Piekor. Jescech dużo przeżyła, ale to ci powiym jak sie spotkōmy. A może ty nie bydzies mōgł przijść, bo ci tyn wrōbel całe portki wydziōboł. Ale wies co? Jak mi bydzies fest psoł, to jo ci kupia nowe galoty. Jo teroz robia na grubie, ale moze już nie długo, bo mi jedyn Niymiec, co prziszeł na nasa gruba z Berlina, namowio do insej roboty. Pado, iże bych jyno jechała na banie i słuchała co Polocy godajōm i potym mu wszystko pedziała. We wiecōr bych zaś jyno musiała na drogach spiewać „Deutschland über alles” i „siegreich wollen wir Polen schlagen”. Ôbiecoł mi za to duzo piyniyndzy. Jo zawse widza tych ludzi, co majōm ta sama robota, co jo mōm mieć. Ôni sōm przijyńci na gruba, ale jyno przijdōm dwa razy na tydziyń, dostanōm ôd tego berlincyka kupa piyniyndzy, porozprowiają mu coś i idōm nazod. Nikej dostanōm ôd niego galoty, koszula, abo wusztu kyns. Wies co zrobia, powiym mu, ize ta robota zrobia i może tez wycygania jake galoty. Zarozinki bych ci je przisłała.
A ôdpis mi mōj Fyrtolicku, abo przijedź dō mnie, bo mi ôkropnie źle bez ciebie. Nie musis sie boć, bo ize jo jest porzōndno dziołcha, to ci cało wieś powie. Jak potym bydziymy do kupy, to sōm powies ize byś nigdy nie był myśloł, ze take fajniste dziołchy sōm w Piekarach. A nie zostaw mie w sztychu jakby ci tak inkso pisała.
Teroz Dobranoc, śpij Fyrtocku w smutnej dobie, niech sie Pietryna prziśni Tobie.
Psaja Ci mocno
twoja
Pietryna Kryńcifōrtka.
Jo do libsty nie pisza. Fyrtok nie jest do pisanio. To jyno Lloyd George pisze i pisze i życio mu nie styknie na pisanie. A bolszewicy zawsze go ôcyganiōm, tak jak go i jego kamratōw Niymcy cyganili z Sicherheitkōm. Anglicy, jak pedzioł Hoffmann, zgodzili sie na zielōnkōw na Gōrnym Slōnsku. Teraz Sicherhejitka godzi sie na Anglikōw i woło im „hoch!”
Jeślibyś mioł jako staro flinta to mi jōm prziślij, bo zajōnce dobrze smakujōm.
Francek Fyrtok.


text:
Polsko, Polsko Republika (pol. Rzeczpospolita Polska, IPA: /ˈpɔlska/) – państwo we szczodkowyj Ojropje, nad Bałtyckim Morzym.
Grańica mo zy Mjymcůma (na zachodźe), Czeskům Republikům, Słowacyjům (na połedńu), Ukrajinům, Bjołoruśům, Litwům (na wschodźe) a Rusyjům (uobwodym kalińingradzkym, na půłnocy), a bez grańica morsko (grańica jedźinyj ekůnůmicznyj sztrefy) s Dańijům a Szwecyjům.
Noleży do Ojropejskij Uńije, Sztrefy Schengen, Uorganizacyje Zjydnoczůnych Norodůw, NATO a inkszych mjyndzynarodowych uorgańizacyjůw.
Jako symboliczny anfang państwowośći polskij uznowo śe jeji krzest, kery mjoł plac we 966 roku. Bez lata 1795 - 1918 Polska bůła pod zaborůma, a jeji terytoryjům potajlowano mjyndzy Rusyjo, Austryjo a Prusy. We uokreśe wrześyń 1939 - 1945 pod uokupacyjům mjymjeckům, 1945-1989 bůł sam uokres, kej u władzy bůły kůmůńisty, 1952-1989 mjanowoło śe to Polsko Ludowo Republika. Uod 1989 zaś ustrůj dymokratyczny.
Przipisy


text:
Nr01_2002 Klachy z Pniokow
Dwatydniowy fajer.
No, toż momy
dwa tydnie laby za sia. Co jo godom dwa tydnie ? A dyć kiej się fto
poradzioł richtik zwyrtnońć to mog i szesnoście dni
babie w doma zawodzać. Przeca kiej ino dwacet piyrszygo grudnia łostatni
roz przikwanckoł się z roboty do chałpy to dziepiyro siodmygo
stycznio po Trzech Krolach poszoł nazod do werku. Tela czasu fraj to
tak choby fto fuknoł kepkom na ibera. Przecamć tego bali i
amerikański kapitalizmus niy szczimo. Jo się tam ci dyć niy tropia ło tyn
ichni kapitalizmus ino ło mo9je leberka i basisko. Po tym godnym i
zilwestrowym jodle i słepaniu toch niy mog przińść do sia. Morzisko
mom nikiej sto dioskow a grace mi dyrgocom, iże kiej się
u Pyjtra kca szluknońć piwa to łon mi je musi wloć do kany
bo inakszij pokiel się luchna, to poła zajdla mi się wyszelonto na
dyliny.
Nale, jo niy ło gupotach chcioł szkryflać
ino ło tym co nom latoś jesce te kamraty łod Millera wyrychtujom.
Jedno poradza zmiarkować: potrza nom wszyjskim kople fest prziciongnońć
bo bydzie na isto knap. Płat za pomiyszkanie, sztrom a hajcogi
pońdom na wiyrch, zasik geltaki bydom telkie, iże na
nie portmaneja niy potrza. Ojropa łod piyrszygo zwekslowała swoji marki, fonty
abo inksze francki na jakiesik „Euro”. Te co szporowali i trzimali betki
we sztrołzaku tyż ci już wszyjsko na dulary zwekslowali a no,
pynzjonisto, elwrom, dziepiyro co wydanym lebo żyniatym, starkom
i starzikom bydzie richtik knap podwiyl briftryjger niy przińdzie i na
pile abo inksze medikamynty niy styknie.
Jedno co łostało po tym wanieliku Buzku to
fol „dymokracjo”. Kcesz dować bele ftorymu do gracy – to dowosz. Niy
kcesz – to ... musisz!!!
Boch tyż usuchnoł kiejsik przi
naszym magistracie jak jedyn byamter eklerowoł starymu Kupnymu:
– Wiedzom Łoni,
panie Kupny, narodowi niy lza brać w graca, brać łapowy.
– A fto mozno wziońć, panie
szykowny?
Ano, ino „wybrańcy narodu” mogom
brać. Wiedzom Łoni???
I tak się miarkuja, iże u nos we Polsce, u
nos we Chorzowie bic ci się niy zwekslowało. Chabiom te, kiere się
doryli do koryta na podzim i bierom te (choby we naszym magistracie),
kierych jesce niy łodchlastli łod jejich stałkow. A wszyjsko nikiej
godała staro Piontkowo we mangli na Krojcce:
– Bier
podwiyl dowajom. Nale, i dowej pokiej bierom !!!
No to pyrsk. Ojgyn z Pniokow


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi""Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Wyśmioty panoczek
Pod tóm siedmiczkóm na Starym Targu, kaj kiejsi tustelocy dowali se wypucować swojóm oblyczke dzisio przeduje sie... i uż sie mi ani nie pytejcie co, bo przidziecie sami na to aji ze zawrzitymi łoczami. Coby jednakowóż żodyn za dlógo nie rozmyśloł na co tam idzie trefić, to wóm powiym, że zaś treficie na wszelijakóm babskóm oblyczke. Myślym, że nie worce ani tam wlazować do postrzodka, bo przeca wszyndzi sóm ty same wieca, kiere paniczki na sie wieszajóm. Dwiyrze dalij też isto ze zawrzitymi łoczami, każdy by prziszeł na to, że je tam dziesiónto insztytucyja, kiero nacióngo was do pojaczanio se u nich piniyndzy. Całe szczynści, że je to prowdziwy bank i isto też pudzie tam u nich niechać swoji pinióndze, coby nóm cosi naszporowały. Musi im tyn pinióndzowy kszeft ledwie dychać, bo taki jedyn wyśmioty panoczek dziynnie w telewizorze bauszy nóm do łuszy, coby pojczać se u nich piniyndzy na bele co. Tyn panoczek pore roków tymu odgrywoł we filmie takigo Karola, kiery nie dowoł dziełuchóm pokuj. Jako sie to kiejsi dlo tego panoczka skóńczyło to isto wszedcy wiedzóm, a tyn bank też isto by se takigo kóńca nie winszowoł. Je to jakisi dlo mie dziwoki, że takigo panoczka, kierymu sie nie podarziło pocyganić porem szykownych dziełuch, bieróm do tego, coby bałamóncić ludzióm w czepaniach. W tej samej chałupie urzynduje też panoczek, kierego mogymy popytać, coby pojczane nasze pinióndze poradził wytargać s kapsy łod naszego dłóżnika. Ni ma to leko robota, bo dycki tako baraba ucieko s pinióndzami kansi do świata i trzeja mieć moc szczynścio, coby go po tym tam dopaś.
Mini słownik:
siedmiczka-siódemka,
kaj- gdzie,
oblyczka-odzienie,
żodyn- nikt,
nie worce-nie warto,
odgrywo-gra role,
wlazować-wchodzić,
wieca-rzeczy,
dwiyrze-drzwi,
pojczać- pożyczyć,
naszporować-zaoszczędzić,
kszeft-interes,
czepań- głowa,
wyśmioty-uśmiechnięty,
isto- na pewno,
winszowoł-życzył,
popytać-poprosić,
dycki-zawsze,
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Z wurjadnym posedźenjom je Budyski wokrjesny sejmik swoje wupadnjene wuradźowanje 17. septembra wčera nachwatał. Na dnjowym porjedźe stejachu mjez druhim wudawki, z kotrymiž wokrjes tež w dwurěčnych gmejnach šulsku płuwansku wučbu dale zaruča.
Budyšin (SN/MWj). Hač do kónca lěta ma Budyski krajnoradny zarjad wokrjesnemu sejmikej předpołožić nowy płaćiznowy porjad, z kotrymž dochody ze šulskeje płuwanskeje wučby w Kamjenskej halowej kupjeli wudawki kryja. To je Budyski wokrjesny sejmik na swojim wčerawšim wurjadnym posedźenju z někotrymi napřećiwnymi a wzdatymi hłosami schwalił. Nimo toho radźićeljo wobzamknychu, přewostajić Korzymskej kupjeli lětsa přiražku 250 000 eurow, w lětomaj 2019 a 2020 po 200 000 eurach.


text:
Szkolŏrka uretowała życie dziousze ze Świdnice
Internautka z wojewōdztwa dolnoślōnskigo na jednym z serwisōw społecznościowych ôpublikowała wpis, co zeszterowoł miyszkankã Jasiynice kole Bielska. Przitōmnŏ 15-latka zaczła ósprawiać z wirtualnōm kamratkōm i pōmogła uretować 16-latkã, co chciała pozbyć sie życiŏ. Dziynki jeji perfekt reakcyji niy doszło do tragedyje.
15-latka z krysu bielskigo wykŏzała sie ympatyjōm, ekstra wrażliwościōm i usōndkym. Dziynki jeji reakcyji na czas prziszła pōmoc dlŏ internautki, co uzdała sie pozbyć sie życiŏ. Dzioucha na jednyj z internetowych grup dyskusyjnych ôpublikowała wpis, co z niego mogło wynikać, iże mŏ jakeś problymy natury ymocyjōnalnyj.
Miyszkanka Jasiynice dała pozōr na jeji słowa i uzdała sie napisać do dziouchy. Krōtkŏ ôsprŏwka z wirtualnōm kamratkōm przekōnała jōm, iże dzioucha z necu potrzebuje pōmocy, ofyn pedziała, iże „chce ze sobōm skōńczyć”.
15-latka w tym czasie była już we szkole, tōż ô wszyjskim pōwiadōmiyła szkolnõ pedagożkã, ta zarŏz poszła na Kōmisariat Policyje w Jasiynicy, coby sprawã zgłosić wachtyrzōm prawa. Mōndurowi zareagowali hned i powiadōmiyli swojich kamratōw z wydziału do walki z cyberprzestympczościōm katowskij kōmyndy wojewōdzkij.
Śledczy zarŏz przistōmpiyli do działaniŏ. Jejich cylym było ôbsztalować, fto to je internautka, co ôpublikowała wpis, dotrzeć dō nij i wybadać, eli nic jij niy szteruje. Beztōż szandarzi użyli do spōłprace ôpowŏżnõ 15-latkę, co durch ôsprawiała ze internautkōm.
Wachtyrze prawa porzōnd instruowali nastolatkã, jak mŏ dyskretnie ôsprawiać, coby dostać jak nojwiyncyj przidajnych danych, a we tym samym czasie niy zniychyńcić drugij dziouchy. W tym czasie śledczy prowadziyli swoje działania i ôbsztalowali dane jak tyż adresã ôd dziouchy. Jak sie pokŏzało, była to 16-letniŏ miyszkanka Świdnice we wojewōdztwie dolnoślōnskim.
Katowscy szandarzi pōwiadōmiyli ô sprawie miyjscowych mōndurowych. Skōntaktowali sie tyż ze matkōm ôd dziouchy. Pokŏzało sie, iże nastolatka miała problymy z depresyjōm i wziōnła pile, żeby pozbyć sie życiŏ. Trefiyła do lazarytu pod fachowõ ôpiekã dŏchtōrskõ.
Fto wiy, jak by sie skōńczyła ta historyjŏ, keby niy pozorność i ôdpedzialność dziouszki z Jasiynice. Pochwŏlić trza tyż pedagog szkolnõ, co niy zignorowała sprawy i powŏżnie potraktowała informacyje ôd szkolŏrki. Dziynki tymu ślōnscy i dolnoślōnscy mōndurowi już po bezma 3 godzinach ôd zgłoszyniŏ sprawy pōmogli dziousze, chociŏż nojprzōd znany bōł ino jeji internetowy pseudōnim.


text:
Ô bliskości szkockygo i ślōnskygo
Nojważniyjszym, co gŏdka szkockŏ – germański Scots language abo Lowland Scots, a niy celtycki Scottish Gaelic – mŏ spōlnego z gŏdkōm ślōnskōm, je jejich, jak by to pedzieli dŏchtōr Artur Czesak, „niyôczywistość”. To prŏwda, że gŏdka szkockŏ je już ôd dobrych pŏru lŏt jynzykym regiōnalnym, a Ślōnzŏki na prōzno klupiōm durch w tyj sprawie na dźwiyrze polskego Sejmu, dyć miyndzy samymi Szkotami niy ma zgody co do tego, czy ta jejich gŏdka to je jynzyk, abo jyn dialekt jynzyka angelskego (i w tym tyż widać jakeś podobiyństwo). Sōm Robert Burns, ôd kerego wiersze znojdziecie w tyj ksiōnżeczce, pisoł chiefly in the Scottish dialect, jak to idzie widzieć na tytułowyj strōnie piyrszego wydaniŏ jego wierszy.
Tak jak i ślōnskŏ, szkockŏ gŏdka niy je jednolitŏ i niy mŏ jednyj, przijyntyj bez wszyjskich normy ôrtograficznyj. Krōm tekstōw pisanych w literackim jynzyku uformowanym bez Allana Ramsaya, Roberta Fergussōna, Burnsa, Waltera Scotta, Davida Macbetha Moira i inkszych, idzie tyż znojś moc tekstōw pisanych w roztōmajtych szkockich dialektach i gwarach zapisowanych roztōmajtymi ôrtografijami. Niyjedyn Szkot mioł idyjõ, jak tã szkockõ pisowniã ulepszyć, a w XX stoleciu to była już z tymi wszyjskimi szrajbōngami istnŏ plaga. John Corbett drek napisoł, iże „wymyślanie normatywnyj ôrtografije dlŏ szkockij gŏdki było jednym z nojwiynkszych lingwistycznych »ptŏkōw« przeszłego stoleciŏ”[1]. Ja, my na Ślōnsku o takich »ptŏkach« tyż moc wiymy.
Jak Ślōnzŏk dobrze sie szkockij gŏdce przisuchŏ, to znojdzie w niyj niyjedne słowo, kere bydzie miało znajōmy klang. Bez tyn przikłŏd tam, kaj po angelsku je right, Szkot powiy recht, a tam kaj po angelsku je laugh, Szkot bydzie gŏdoł lach. Bliske tyż bydōm Ślōnzŏkowi take słowa jak kist (kista) czy tyż luft, dyć niy ma sie co dziwić – szkocki je przecã jednym z jynzykōw germańskich, a ku tymu moc słōw mŏ w nim durch jeszcze archaiczne anglo-saksōńske brzmiynie. I ta archaiczność to tyż je jedna ze spōlnych cech gŏdki szkockij i ślōnskij.
Jak na jynzyk „niyôczywisty”, szkocki mŏ bogatõ literaturã, ôd keryj historyjŏ zaczynŏ sie w XIV stoleciu poymatym „Bruce” Johna Barboura. Ôd tego czasu tych, co pisali po szkocku, było moc, dyć żŏdnego ś nich Szkoty niy mieli i niy majōm w zŏcy tak, jak swojego nŏrodowego barda Roberta Burnsa, kery je tyż znany jako Rabbie Burns, poeta ôd puga i bard z Airshire. Majōm go przi tym niy jyno za nojwiynkszego poety w historyji swojyj literatury – jak w roku 2009 szkockŏ telewizyjŏ zrobiyła plebiscyt na nojwiynkszego Szkota wszechczasōw, to nojwiyncyj głosōw dostoł niy fto inkszy, jyno prawie ôn. Prześcignōł w tym plebiscycie take ôsobistości, jak William Wallace, Robert Louis Stevenson, Arthur Cōnan Doyle, Alexander Graham Bell, John Logie Baird, David Hume, Adam Smith, James Clerk Maxwell i Alexander Fleming.
Burns urodziōł sie 25 stycznia 1759 roku w wiŏsce Alloway w Airshire. Chałpka, w keryj prziszoł na świat, stoji do terŏzka – dzisioj je w niyj Robert Burns Birthplace Museum. Bōł nojstarszym z siedmiu bajtli ôd siodłŏka Williama Burnesa abo Burnessa (ôd niego ôjciec pisoł swoje miano tak i tak) z Dunnottar i Agnes Broun, cery siodłŏka z Kirkoswald. Familijŏ żyła biydnie i przekludzała sie ciyngym z jednego statku do drugego z nadziejōm, że w tym nastympnym bydzie lepiyj. Burnsowe bajtle do szkōł chodziyły rzŏdko – pisaniŏ, czytaniŏ, rachowaniŏ, historyje, geografije i religije uczōł ich nojczyńściyj ôjciec-samouk. Jyn bez trzi lata Burns chodziōł do szkoły Johna Murdocha w Alloway, kaj poznoł podstawy łaciny i francuskego. Czytoł za to bezma wszyjsko, co mu wpadło w rynce, a ku tymu rŏd suchoł beraniŏ ôd staryj piastunki Betty Davidson – z przeczytanych ksiōnżek i zapamiyntanych berōw wziyny sie niyskorzij tymaty niyjednego wiersza.
W roku 1781 chcioł sie uczyć za ôbrabiŏcza lnu w Irvin, dyć werksztela, do keryj go przijyni, spŏlyła sie i wrōciōł sie do dōm jeszcze biydniyjszy, jak poszoł. Jedzinym profitym było to, że w Irvin piyrszy rŏz mioł przileżytość czytać wiersze ôd Roberta Fergussōna, kere festelnie wpłynyły na to, co sōm pisoł. Jak prziszoł do dōm, wziyni z bratym Gilbertym w haryndã statek w Mossgiel, kaj – z lichym skutkym – gospodarzyli bez sztyry lata.
Wiersze Burns zaczōn pisać już kole roku 1774, dyć do jejich wydaniŏ drōga była dugŏ. Dziepiyro jak prziciśniynty biydōm szukoł piniyndzy, coby pojechać na Jamajkã, przŏciele doradziyli mu, żeby doł swoje wiersze do durku. Na tyj piyrszyj edycyji z lipca 1786 roku, kerŏ je znanŏ pod mianym edycyje z Kilmarnock (612 egzymplŏrzy), a kerõ wydurkowoł John Wilson, Burns zarobiōł jyno 20 funtōw. Niy było tego za moc, dyć stykło, coby pociep myśli ô Jamajce. Zamiast na Jamajkã wybroł sie w listopadzie 1786 roku do Edynburga, coby trefić sie tam z Thomasym Blacklockym, kery wychwŏloł jego wiersze.
W „Atynach Pōłnocy” bōł przijmowany w nojlepszym tŏwarzystwie, dyć nojważniyjsze było nowe, rozszyrzōne wydanie jego wierszy (piyrsze miało 240 strōn, a druge już 368). Wziōn sie za nie William Creech, u kerego Burns poznoł Jamesa Johnsōna, co zbiyroł ludowe szkocke śpiywki. Burns napisoł do wydŏwanego bez Johnsōna dzieła „The Scots Musical Museum” moc nowych tekstōw do starych melodyj (na isto bōł autorym 177 śpiywek, sōm mu tyż ale przipisowane niykere wkludzōne tam bez miana autora). Drugŏ edycyjŏ jego wierszy wyszła w kwietniu 1787 roku. 1500 egzymplŏrzy rozeszło sie w subskrybcyji, 500 Creech przedoł w dwa dni, a Burns zarobiōł na tym 400 fōntōw. Z piyniyndzy tych ôbsztalowoł – co mu wystawiŏ dobry nōmer – dynkmal na grōb Roberta Fergussōna. Trzeciŏ edycyjŏ jego wierszy (przedurkowane wydanie druge) wyszła jeszcze w tym samym roku w Lōndynie, a jeji „piracke” wydania pokŏzały sie niyskorzij w Filadelfiji, Nowym Jorku, Belfaście i Dublinie.
Jak Burns wrōciōł sie w roku 1788 do dōm, to ôżyniōł sie w kōńcu z Jean Armour, kerŏ zdōnżyła do tego czasu urodzić już sztwōrkã jego bajtli. Ôd tyj strōny życie ôd niego niy mōgło być dŏwane za muster, bo krōm tych sztyrech dziecek i piyńciorga, kere Jean urodziyła po ślubie, mioł jeszcze troje z inkszymi frelami, za co mu tyż niyjedyn prezbiteriański pastōr robiōł przeciepki. Możno by i tych przeciepek wcale niy było, dyć Burns ciyngym sztychoł w swojich wierszach pastorōw za jejich fałszywõ pobożność, czego mu niy poradziyli zapōmnieć.
Jak sie już ôżyniōł, to wōl niy wōl musioł zaczōńć sie starać ô familijõ. Wziōn wtynczŏs w haryndã statek Ellisland w Dumfriesshire, kaj prōbowoł gospodarzić, a ku tym robiōł za akcyźnika. Na gospodarce, choć sie staroł, niy darzyło mu sie, tymu w roku 1791 przedoł wszyjsko i przekludziōł sie z familijōm do Dumfries, kaj bez ôstatnie lata życiŏ bōł akcyźnikym.
W tych ôstatnich latach narobiōł se wrogōw, niyjeden tyż przŏciel przestoł ś nim gŏdać skuli tego, że ofyn wychwŏloł francuskõ rewolucyjõ. W kōńcu, coby skirz radykalnych poglōndōw niy stracić roboty, wstōmpiōł do krōlewskich ôchotnikōw w Dumfries i tak pokŏzoł, że je wierny brytyjskij korōnie. Ôstatni rŏz za jego życiŏ Creech wydoł jego wiersze w roku 1793 w dwōch tōmach (237 i 283 strōny). Rok niyskorzij wydurkowoł je jeszcze rŏz, Burns ale nic z tego niy mioł, bo w roku 1787 przedoł Creechowi prawa do swojich wierszy.
Z jego zdrowiym było już wtedy z roku na rok corŏz gorzij, a żŏdyn dŏchtōr niy wiedzioł, co mu to prŏwdōm je. Dożōł jeszcze – festelnie już niymocny – 37 geburstaku, kery fajrowoł w styczniu 1796 roku. 21 lipca tego samego roku umar. Pochowali go z erōm nŏleżnōm widzanymu szkockimu poecie – zwōniyły zwōny, w kōndukcie szło wojsko i krōlewske ôchotniki, była tyż salwa na grobym, choć prosiōł, coby nad jego trułōm żŏdyn niy strzyloł. Na pogrzyb niy mōgła przijś jyno Jean Burns, kerŏ w tym samym dniu rodziyła jejich nojmodszego synka, Maxwella.
Po śmierci sława Burnsa z roku na rok corŏz barzij rosła. Wszandy, kaj żyjōm wiynksze skupiska Szkotōw, stojōm tyż dynkmale szkockego nŏrodowego barda – w Szkocyji, Angliji, Kanadzie, USA, Australiji i Nowyj Zelandyji. Bydzie ich w cołkim świecie przez 50. W cołkim świecie sōm tyż Burnsowske kluby, w kerych 25 stycznia, w geburstak ôd poety, ôdbywajōm sie wieczerze Burnsowske, na kerych jy sie szkocke krupniŏki (haggis), pije „wodã życiŏ” (uisge beatha), suchŏ muzyki gajdŏszōw i recytuje wiersze.
Już w XIX stoleciu poezyjŏ Burnsa była tumaczōnŏ niy jyno na miymiecki, francuski, ruski, czeski, włoski, szwedzki, norweski i wyngerski, ale tyż na alymański, fryzyjski, Scottish gaelic, afrikaans i łacinã. I durch pokazujōm sie nowe przekłady – dwa lata tymu wydane były piyrszy rŏz galicyjske tumaczynia Raula Gōmeza Pato, terŏz zajś mŏcie w rynkach piyrsze ślōnske translacyje.
Siyła poezyje Burnsa je w tym, że niy pisoł jak ftoś, fto prziglōndŏ sie życiu z boku, a jak tyn, co sōm żyje, przaje, gorszy sie, raduje, ciyrpi i biyduje. Nō i ta gŏdka! Irlandzki noblista Seamus Heaney tak spōminoł chwilã, kej, jak sztudowoł poezyjõ, trefiōł na wiersz „Do myszy”:
„Spodziywali my sie, że jynzyk na zapisanyj szkartce weźnie nŏs fōrt ôd nŏs samych z naszōm niyôficjalnōm gŏdkōm i przekludzi nŏs do kraju formalnych słōw, kaj trza bydzie durch dŏwać pozōr na nasze słowne zachowanie. »Hail to thee, blithe spirit« dokumyntnie ôdpowiadało tymu, co my sie spodziywali, tak samo jak podniōsłość »Tyger, tyger, burning bright«. Dyć potym szło to:
Wee, sleekit, cow’rin, tim’rous beastie
i to było inksze. W jednyj jedzinyj ślabice, zanim jeszcze mōgło przijś na myśl metrum abo melodyjŏ, blank niezawodny, uszny podkłŏd bōł już na swojim placu. Słowo »wee« kładzie swojã akcyntowanõ stopã i z wyprzedzyniym zajmuje wokatywnym szlagym ymocjōnalne i kulturowe grōnta, a przi tym wywłŏszczŏ z jego praw pisany, sztandardowy angelski i bituje azyl wszyjskimu, co prziłazi ze zwykłyj, prostyj gŏdki.”[2]
Radziyli Burnsowi niykerzi, coby skłŏdoł swoje wiersze po angelsku, jak bez tyn przikłŏd dŏchtōr John Moore, kery mu pisoł: „W prziszłości winniście barzij szporobliwie używać prowincjōnalnego dialektu – pojakymu mielibyście ôgraniczać liczbã waszych wielbicieli do tych, co poradzōm spokopić szkocki, kej moglibyście rozciōngnōńć jōm na wszyjskich ludzi ze smakym, kerzi pojmujōm angelskõ gŏdkã?”[3] Burns już przedtym napisoł mu: „Mojōm piyrszōm ambicyjōm było i mojim nojmocniyjszym pragniyniym je niyś uciechã mojim kamratōm, prostym ludziōm z wiŏsek, tak dugo, jak dugo gŏdka i zwyki, co ciyngym sie zmiyniajōm, pozwolōm im spokopić mojã poezyjõ i sie ś niōm radować.”[4] Tymu tyż doradã Moore’a ôstawiōł bez ôdpowiedzi.
Ô Burnsie i jego poezyji je już napisano tela, że ciynżko byłoby dodać do tego cojś nowego. Tōż ani niy bydã prōbowoł, muszã ale na kōniec tego krōtkego wstympu pedzieć, pojakymu wziōn żech sie za tumaczynie prawie wierszy ôd niego. Niyjedyn możno mi powiy: dyć kaj Szkocyjŏ, chopie, a kaj Ślōnsk? Jŏ se atoli myślã, że kej w Szkocyji sōm Morawy (dŏwnymu krōlestwu Moray, w kerym rzōńdziōł krōl Macbeth, łacińske krōniki dŏwały czynsto miano Moravia), to i na Ślōnsk musi być tamstōnd niydaleko. I jak czytōm jedyn abo drugi Burnsōw wiersz, to widzã, że Szkot niy jyno mŏ take same poczucie humoru jak Ślōnzŏk, ale tyż tak jak Ślōnzŏk niyrŏd mŏ zazbyt ugrzeczniōnõ, zazbyt „ulizanõ” gŏdkã. Jak już mŏ co pedzieć, to żŏdyn rŏz na ôkōłki, a dycki prosto do ôcz. I zdŏ mi sie, że te poczucie humoru do kupy z chropatościōm gŏdki to je dobry pōnkt wyjściŏ do szukaniŏ tego, co Szkot mŏ ze Ślōnzŏkym spōlnego.
Padŏ sie, że tumacz je zdrajcōm (traduttore traditore). Wiym dobrze, kaj żech sie zdrady zglyndym ôryginalnych Burnsowych wierszy dopuściōł, a i wy w tyj dwujynzycznyj edycyji łacno bydziecie mōgli te miyjsca znojś. Dyć mōm nadziejã, że z aby czyńści tych zdrad bydã rozgrzyszōny, choćby jyn bezto, że staroł żech sie przekludzić Burnsowe teksty na ślōnski grōnt bez gwołtu na naszyj gŏdce. Mōm tyż nadziejã, że aby w małyj czyńści mi sie to udało.
Mirosław Syniawa
urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.
Tekst pochodzi ze wstępu do tomiku: “Wiersze i śpiywki Roberta Burnsa ze ślōnskimi translacyjami ôd Mirka Syniawy”
[1] Corbett, J. B., (2003) Language planning and modern Scots, w: Corbett, J. B., McClure, D. and Stuart-Smith, J. (eds.), The Edinburgh Companion to Scots, Edinburgh University Press, Edinburgh 2003, s. 251-273.
[2] Seamus Heaney, Burns’s Art Speech, w: Robert Crawford (ed.), Robert Burns and Cultural Authority, Edinburgh, Edinburgh University Press, 1997, s. 216-233.
[3] The life and woks of Robert Burns, edited by Robert Chambers, revised by William Wallace in four volumes, W. & R. Chambers, Limited, Edinburgh and London, 1896, vol. II, s. 94-95.
[4] Ibid., s. 40.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Předležacy zešiwk wobsahuje krótke stawiznički a dialogi, kotrež su tematisce po počasach lěta rjadowane a kiž je awtorka Wórša Šołćic sama spisała abo wupytała. Stawiznički kaž „Jancec dźěd“, „Zrałe slowki“, „Chłóšći Beno“ a „Milenka chce žurka měć“ jednaja wo dožiwjenjach a přećach dźěći w jich bjezposrědnim wobswěće a su w lochkej a zrozumliwej serbšćinje napisane. Krótkim tekstam přidate su wjacebarbne a lóštne ilustracije, kotrež wabja zawěsće do čitanja.


text:
Bydziesz, chopie, miyszkoł we metropolii! – ryczōm jedne – Ino niy godej, coś niy ma tymu rod? Hameryka, poradzisz to spokopić?! Blank choby Nowy Jork! Decymberpalast to bydzie terozki Empire State Building, we Chorzowie bydzie Central Park a na Warszawskij Wall Street!
Mie Nowy Jork niy ma dziwny. Jo za bajtla miyszkoł na „Manhattanie” (Osiedle Odrodzenio we Piotrowicach). Rajzowoł żech tych na teryny, na kere godali „Bronx” i rozumia po jakiymu tak godali. Beztōż wiym, co niy ma cweku sie hajcować. Ja, je to szansa, coby cosik dobrego zrobić we GOP-ie. Ino eli nasze „gospodorze” bydōm mieć tako chynć, kej wiynkszość z nich ino cichtuje, coby pitnōnć do Sejmu we Warszawie?
- To je koniyc! – wajajōm inksze Ślōnzoki – Bydymy w jednyj i tyj samyj metropolii z tymi pierōńskimi gorolami z Altrajchu! Terozki już żodyn niy poradzi pedzieć kaj je richtiś Ślōnsk, a kaj Polska! Mogymy dać sie pokōj z cōłkōm naszōm tożsamościōm!
A jo sie niy boja. Toć, wiym jak ciyżko je ze tożsamościōm w takich miszungach, choby te nasze wojewōdztwo. Cōłkie lata tuplikuja bajtlōm we szkołach, kere miasta sōm we wojewōdztwie ślōnskim, ale niy na Ślōnsku, a kere sōm na Ślōnsku, a niy ma ich we naszym wojewōdztwie. Bajtle suchajōm, suchajōm, aże yntliś zawdy keryś sie ôpowoży pedzieć swoja opinio: „Dyć to je blank pogupiałe”. A jo ino moga uznać, co mo recht. A fto poradzi narichtować ańfachowy wojewōdzki konkurs edukacji regionalnyj, w kerym sztartnōm bajtle z Bytomio, Sosnowca i Żywca? Pytejcie sie ich ô historia ich ziymi, kej kożdo mo inkszo!
Jednako ciynżko bydzie ze tożsamościōm w metropolii ślōnsko-zagłymbiowskij. Ino jo niy skuli tego tak naprowdy sie starōm. Boja sie, że bydzie tak samo jak we tym naszym wojewōdztwie ślōnsko-małopolskim (kere mianuje sie „ślōnskim”). Coby pedzieć to ofyn: boja sie, że psinco z tego wszyskigo bydzie.
W roku dwa tysiōnce sztyrnostym Sejmik Ślōnski uznoł, że mo intyncjo wspiyranio „gwar regionalnych” (pamiyntōmy, co polityk polski lynko sie pedzieć: „ślōnsko godka”, tak jak diobōł lynko sie wody świynconyj) i bydōm richtować szpecjalny program. Rod kupia dobro gorzołka tymu, fto mi terozki pokoże tyn program i inicjatywy, kere sfinansowoł. Tak naprowdy to zowdy my wiedzieli, że psinco bydzie zrobione w tym tymacie. I je ganc egal, eli mōmy jedne wojewōdztwo z Opolym abo Wrocławiym, eli ze Altrajchym i Żywcokami. Sto razy bych woloł, coby nowo Metropolia dowała pozōr na tożsamość i ślōnsko i małopolsko, niż coby echt ślōnskie miasta miały durś udować, co tak naprowdy niy werci sie ani ô tym godać.
Niydowno słyszoł żech prezydynta Katowic godać, co bajtle potrzebujōm edukacji regionalnyj. - Toć! - idzie pedzieć - Ino po jakiymu tak niyskoro? Nale lepij niyskoro, jak wcale. Możno prezydynt już godo ô wszyskich szkołach metropolitalnych, w kerych bajtle bydōm poznować historia i Ślōnska i Zagłymbio? Dziynki tymu bydōm przinojnmnij wiedzieć po jakiymu sōm my inksze. Ino jo sie boja, co prezydynt zaś ino wyraził swoja intyncjo i yntliś ku niczymu niy przidzie. I że gibcij Spodek pomiynio sie we Statua Wolności, jak nasze polityki spokopiōm po jakiymu werci sie inwestować we ślōnsko tożsamość.
Marcin Melon jest autorem kryminałów o Komisorzu Hanusiku, dwukrotnym zwycięzcą konkursu „Jednoaktówka po śląsku”
Chciała popełnić samobójstwo. Policja przyjechała na czas
Pieniądze rozdane. Budżet obywatelski Rybnika.
Złamanie ciszy wyborczej może sporo kosztować
Jak oddać ważny głos w wyborach samorządowych 2018?
Znamy zwycięzcę konkursu o Nagrodę Scenograficzną im. Jerzego Moskala
Więcej na temat#metropolia #marcin melon #metropolia silesia #Marcin Melon o metropolii #powstanie metropolii #Co nam da metropolia sląska?
"Metropolia to nowa droga dla tej ziemi"Prezydent Andrzej Duda podpisał we wtorek w Katowicach ustawę o związku metropolitalnym dla woj. śląskiego
Metropolia nie rezygnuje ze wspólnego zakupu energiiGórnośląsko-Zagłębiowska Metropolia ogłosiła nowy przetarg na wspólny zakup energii elektrycznej.
Metropolia przejmie spółki transportu publicznegoZgromadzenie wyraziło zgodę na przejęcie KZK GOP, MZK Tychy i MZKP Tarnowskie Góry.
Metropolia rozdaje rowery. Dostaną je... urzędnicy [WIDEO, ZDJĘCIA]"Każdy urząd miasta i gminy otrzyma po trzy rowery".
52-latka zażyła dużą ilość środków nasennych i poszła do lasu.
Na podstawie wyników głosowania oraz przeprowadzonych konsultacji, w 2019 roku zostaną zrealizowane 52 projekty lokalne oraz 1 ogólnomiejski.
Kara za komentarz, udostępnienie a nawet polubienie uznane za agitację może wynieść nawet 5 tys. zł.
Krzyżyk czy zamalowana kratka ? Co oznacza kolor formularza? Jak nie zmarnować swojego głosu?
Laureatów konkursu o Nagrodę Scenograficzną im. Jerzego Moskala poznaliśmy podczas gali, która odbyła się 18 października w Muzeum Śląskim w Katowicach.
Dobra wiadomość dla miłośników historycznego dziedzictwa Bytomia.
Tak ostro jeszcze nie było! Wielka debata w Silesion.pl
Durczok: Panie Gorzelik! Ino bez ciulania - pójdziecie z PiS czy nie?
Durczok: Nie ważcie się tego zepsuć!
Durczok: To jest bitwa o Polskę
Kaczyński w Katowicach: „Śląskość to wyjątkowa forma polskości”


text:
Serbska rozprawa před měšćanskim parlamentom w Choćebuzu
Choćebuz (HA/SN). Nowelěrowany braniborski Serbski zakoń je jara dobry zakład za dalšu wuspěšnu mjeńšinowu politiku kaž tež za dalše spěchowanje serbskeje rěče a kultury tež w měsće Choćebuzu. Tole wustaji społnomócnjena za naležnosće Serbow w Choćebuskim měšćanskim zarjadnistwje Ana Kosacojc-Kozelowa wčera na posedźenju parlamenta delnjołužiskeje metropole. Kaž na kóncu kóždeho lěta poda wona rozprawu wo swojim dźěle a wo aktualnym serbskim połoženju w měsće.


text:
Godka Klachuli, 1.12.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Moji złoci!
Świynty Morcin tego roku nie przijechoł na biołym kōniu i mōmy do dzisiejszego dnia dziynka Bogu dość dobro i sucho zima, co jest bardzo dobrze, bo ôńskego roku ô tym casie juz mioł niejedyn ôdmrozōne uszy i palce przi nogach, a szewcy mieli wiyncej roboty skiż marasu.
Widziałach tez tu kejś na targowisku kole kasarnie w Bytōmiu wielko francusko parada. Ale wōm padōm było na co patrzeć. Pełno francuskich wojokōw piechty i na kōniach z „kanōnami” i potym take żelazne potwory, ktōre z wielkim trzaskaniym wlokły sie po ziymi. Z Ôpolo przijechoł tyn nojwyższy francuski gyneroł Lerōn wszystko przed nim stoło cicho, muzyka grała i wywijała trōmbkami a ôn potym przipinoł medalije i całowoł ôficerōw i prostych wojokōw. Bardzo sie to nasym ludziōm podobało, i padali, że jakby tak przed trzima latmi był kto Miymcōm pedzioł, ize tu na tym placu bydzie francusko parada, toby byli tego istnego ôddali do Rybnika abo by go byli ukamiyniowali. Hm, ale ni nigdy sie nie dajōm prowdy pedzieć i jacy byli slepi tacy sōm i dzisioj. Niechcōm uwierzić, ize za pora miesiyncy tu bydōm polske parady wojskowe, ô co my sie nasymi głosami za Polskōm juz postarōmy.
Jakiś zielōny policiant mi tez napisoł listek i kōniecnie chce mieć moja Getruda, bo pado, ize ôn mo do ni piyrse prawo, skiż tego ize do kupy chodzili do szkoły i na rozciepie pod hołdōm grali w ślepo babka, w złoto kula i w klipa. Co za rajca! Co było, to było, a teroz jest inaczej. Se tam pogodej z Getrudōm i z tym zolytnikym ze Szōmbierk a mie nie zabowiej twojym śkryflaniym, bo Getruda mo swōj rozum i juz teroz nie gro w klipa jyno sie ucy warzić i wyszywać. Tu kejś jōm sama klostorno panna bardzo chwoliła, ize poradzi piykne kwiotki i litery wyszywać na ryncnikach i serwetkach, a mie to wyszyła take piykne kwiotki i zōmbki na zopasce, ze jak ida bez wieś, to sie wszyscy za mna ôglōndajōm. Na ôłtorz ucheklowała tako piykno „deka”, ze jōm aze ksiōndz farorz pochwolili na zebraniu w Mariaństwie. Toz widzis, ize ji tam teroz nie możesz przipōminać casōw jak grała w klipa i w „koble”.
Słysałach, ize ksiōndz Ulicka był w Lōndynie i tam prosił Anglikōw-wanielikōw, coby katolicki Gōrny Ślōnsk zostoł przi wanielikach—Prusokach. I to jest ksiōndz! Cy go ôpyntało cy co? Ale niedarmo to nas nieboscyk stary farosz pedzioł, ize droga do piekla bydzie głowami ôd niektōrych ksiedzōw trynkowano.
Łōn borok z pewnościōm ô takich ksiyndzach myśloł iak Macoch, Kamiński, Ulicka, Nieborowski i ô inkszych jesce. Co se tam ci Anglicy ô takim Ulicce, co pochodzi z Polokōw i iest ksiyndzym katolickim, pōmyśleli? Jo myśla, ize przodzi sie wypluli a potym dali za nim wykadzić.
Tu kejś ech sie pytała gmińskego pisarza, co to sōm ci kōmuniści. A ôn mi padoł, jo wōm Pyscycko powiym krōtko i wynzłowato: Kōmuniści to sōm ludzie, u ktōrych jest grunt jedzynie, a co dusza potrzebuje np. religijo i narodowość, to ich tyla bchodzi jak kōnia i krowy. Kōmynderujōm nimi żydzi, a u nos i Miymce. Jak mi to tak pedziol tōz juz wiym, co mōm ô tych ludziach myśleć.
Nie downo tymu napisały nasze gazety, ize plebiscyt bydzie na kōńcu stycnia. My sie z tej wiadōmości bardzo ucieszyli, a Miymce sie zlynkli bo cujōm, ze sie zblizo kōniec ich panowanio. Prawie chciałach ôdłożyć piōrko na bok i przestać pisać, a tu naroz leci Kocynder i przinosi mi tako piykno karta, na ktōrej namalowane jest serce z żabich ôckōw (niezapōminajki). Synek mi jōm musioł przecytać, bo było po niymiecku napisano i stoło na niej, ize tam az hań z Ôlesna chce przijść siedym dziołch i piyńć chłopcōw pierze szkubać. No — to by było szkubanie, —— ale nie pierzo! Tōz nic z tego dzieci, bo po piyrse, ôd wos do nos jest daleko, a potym u mnie trza szkubać pierze a nie dziołchy. Naućcie sie jaknojpryndzej po polsku pisać i poślijcie mi na drugi roz polsko karta, to sie byda ciesyć.
Chwała Bogu, ze sie juz zacyno adwynt, bo sie mozno ludzie trocha ustatkujōm. Dyć wōm padōm, kożdy pōniedziałek i wtorek a casym jesce i we strzoda po trzi i śtyry wesela. Jo nie wiym, kaj ci ludzie mieszkajōm?
Tōz do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Ministarski prezident jo pśepódał hochoskim šek
Z Hochoze/Drachhausen. Za saněrowanje hochoskego gmejnskego centruma „Złoty plon“ su dostali Hochozarje slědny tyźeń 13.600 euro. Pśepódaśe pjenjez jo ...
Gołbinske su se culi pócesćone
Z Gołbina/Gulben. Pjerwjej, za cas DDR, jo serbske žywjenje w Gołbinje wusnuło, a nic razka kokot a zapust su tudy swěśili. Něnto pak jo to pšawy mały ...
Myto Domowiny za Bjarnata Rjentša z Chóśebuza
Toś to nagrono jo źaržał Marcus Końcaŕ pśi cesćenju Bjarnata Rjentša 5. oktobra pśi pśepódanju Myta Domowiny: W Dolnej Łužycy jo wón daloko a šyroko z ...
„Smy pśecej z jadnym głosom powědali“
Z lawreatom Bjarnatom Rjentšom jo wjadł Nowy Casnik rozgrono. Smy kśěli wěźeś, co jo dožywił we swójich lětźasetkach intenziwnego statkowanja za serbs ...
Witaj-źiśi z Raduša njamógu w Pšynem bóžko serbski wuknuś
Domowina se na wšaki part procujo, pódpěraś serbske šulstwo. To groni wósebnje serbsku wucbu a serbskich pedagogow. Wjeliku rolu grajo pśi tom Serbske ...
Su wiźeli, kak Herrnhutske gwězdy se gótuju
Južo žedne lěta se wudaju cłonki Domowinskeju kupkowu Chóśebuz a Žylow na zgromadny wulět. Na taki part su se južo zeznawali ze pśisamem wšymi serbski ...
„Diesen Sack Flöhe zusammenbekommen“
Im Pfarrhaus Kahren gibt es seit einem Jahr eine neue Einrichtung unserer Landeskirche: Das Zentrum für Dialog und Wandel (ZDW). Dieses soll die Lausi ...
Nowy tunel jo dotwarjony
Z Chóśebuza/Cottbus. Z wobšyrnymi twarskimi źěłami na chóśebuskem dwórnišću a wokoło njogo źo derje doprědka, wšykno tak, ako jo planowane. Dotwarili ...
Take źiwadło! Kuždy jo pokazał, co móžo
Lube źiśi,gano smy dostali z Bórkow a z Hochoze list z rědnymi powěsćami. W Bórkowach jo sajźiło serbske źiwadło, a w Hochozy su swěśili nazymski swěź ...
Sakska: Pšawy nadpad na Serbow zatajiś?
Ze Šunowa/Schönau. Kjarmuša wuknikow górnoserbskego gymnaziuma 5. oktobra jo měła kradu njerědny kóńc. Wót zeger 22:00 jo tam była zjawna diskoteka. T ...
Pśetwaŕ ma dobre rezultaty
Z Města/Cottbus. We wjelikej pyšnosći su se prezentěrowali 10. oktobra rumnosći Serbskego muzeja na Młyńskej droze. Tam su pśisamem dwě lěśe dłujko sa ...
Pomnik k cesći Kita Šwjele a nowa biografija
Ze Skjarbošća/Schorbus. Na 3. nowemberu budu tudy stajiś a wótekšyś pomnik k cesći Kita Šwjele, serbskego wucabnika, kantora, měškarja a redaktora Br ...
Nowa kazń za dalšnych serbskich ceptarjow
Z Potsdama/Potsdam. Tuchylu cakamy na to, až nowelěrowana kazń buźo płaśeś, kótaraž buźo spěchowaś serbskorěcnych ceptarjow w Bramborskej. Kazń za pśi ...
Buźo fabrika baterijow rozwězanje za Łužycu?
Z Hamora/Boxerg. Kóńc septembra jo woglědał zwězkowy ministaŕ za góspodarstwo Peter Altmaier (CDU) hamorsku milinarnju. Na te pšašanja pśibytnych źěła ...


text:
Bórkowy/Burg. Witaj-ceptaŕ Uwe Gutschmidt z Bórkow jo pjerwjej wjele lět za sobu gótował z wuknikami tšupcańskeje šule serbski teater. Za tym, ako jo pśed połtera lětom wordował stawjony do zakładneje a wušeje šule Mina Witkojc w Bórkowach, ma wón něnto móžnosć teke z tamskimi wuknikami teater graś. Rozmjej: Wukniki 5. a 6. klase maju tam něnto wósebnu regularnu wucbu, jadnu štundu na tyźeń, źož mógu se pówopytowaś, co jich wjazymoju nejlěpjej góźi – na nimske gronje tomu Neigungs-unterricht. Jim su pórucone wšake zaběry, a wóni mógu sebje dwě wuzwóliś – kuždu wót njeju gótuju pótom poł lěta.
Jadna wót nich jo teater pla Uwe Gutschmidta. Hynac ako w Tšupcu, njejsu tenraz te kuse cysto serbske, ale we dwěma rěcoma. Pśeto wót tych 12 wuknikow, ako wón we wucbje ma, wuknu jano styrjo serbsku rěc. Wóni wuknu něnto graśe Serbski kral, kótarež Uwe Gutschmidt jo napisał a wóno wobstoj ze serbskich a nimskich dialogow. Někotare nimske wukniki muse pśi tom serbsku rěc pówuknuś, nanejmjenjej to lazowanje, což za jogo zdaśim derje funkcioněrujo.


text:
Pjenjezy Zhorjelskej załožbje
Zhorjelc. Sakska krajna direkcija je Zhorjelsku załožbu Měšćanska hala jako prawokmanu załožbu byrgarskeho prawa připóznała. Zaměr załožby je, wobstarać financne srědki za spěchowanje škita a hladanja pomnikow, za wuměłstwo a kulturu. Jako zakładne financowanje připrajichu jej 305 000 eurow.
Gerhard Richter 85tnik
Drježdźany/Köln. Sakska statna ministerka dr. Eva-Maria Stange (SPD) gratuluje Gerhardej Richterej k dźensnišim 85ćinam. Twórby wuměłca, kiž bě w Hornjej Łužicy wotrostł, su dźensa po cyłym swěće znate a najlěpje płaćene. Stange ma wuměłstwo w Kölnje bydlaceho Richtera za wosebje přiwabliwe, dokelž wobhladowaceho do srjedźišća staja.
Dataja namakankow
Praha. W ćahach statneje železnicy České dráhy su pasažěrojo loni 18 000 wšelakich wěcow zabyli. Dokelž ličba lěto wot lěta přiběra, pyta železnica za nowej formu, namakanki registrować. Wokomiknje testuja cyłostatnu internetnu dataju zhubjenych a namakanych předmjetow. Přez nju móhli so potrjecheni cyle jednorje wo swojim zabytym wobsydstwje informować.


text:
Krůl
Krůl – titel perzůny kero sprawuje nojwyższo władza we państwje uo ustroju můnarchicznym; władca zauobycz korůnowany we szpecjalnym uobrzyńdźe; nojpowszychńi wystympujůncy titel můnarszy.
Po czaśe, nadańy titla krůlewskigo chrześćijańskymu władcy połůnczůno zy namaszczyńym uod papjyża abo arcybiskupa. Insygńa krůlewske to korůna, berło, jabko. We toroźńich czasach krůlowje państw ojropejskich połńům jynoż fůnkcyje reprezyntacyjne a sům jedźińy symbolym mocletńich tradycyjůw państwowych, kej ntp. we Wjelgij Brytańiji abo Szwecyji. W krajach pozaojropejskych krůl mo znoczńy wjynkszo władza (l. b. Maroko, Jordańijo, Tajlandyjo). We ńykerych państwach sprawuje władza absolutno (Arabijo Saudyjsko).


text: Nowe Město (JoS/SN). Na nalěćo dyrbjachu tež wobydlerjo Noweho Města dołho čakać. Njedźelu po jutrach zetkachu so woni k prěnjemu zhromadnemu zarjadowanju pod hołym njebjom. Domizniske towarstwo je na swjedźenišću při Sprjewi jejkakulenje za dźěći přihotowało, štož tam kóžde lěto młode jutry činja. Najwjetši dźěl jejkow běchu dźěći wot doma sobu přinjesli, domizniske towarstwo měješe dalše přihotowane. Inge Biederowa a Beatrix Krawcowa w narodnej drasće kedźbowaštej, zo so stajnje jenož jedne jejko po skłoninje kuleše. Tež starši, dźědojo a wowki mějachu při tym swoje wjeselo.


text:
Ryby
Ryby, wědomosce Pisces (wot łaćonskeho piscis = ryba), je rozšěrjene pomjenowanje za zymnokrejne, přeco abo nimale přeco we wodźe žiwych rjapnikow. Dokelž ryby w zmysle kladistiki pak žadyn monofyletiski (z zhromadneho pochada nastaty) takson njepředstaja, wone buchu w coologiskej systematice často z pazorkomaj pisane ("ryby", "pisces"), zo by je z tym jako tak mjenowany parafyletiski takson poznamjenili.
Na swěće je wokoło 24 - 30 tysac družinow rybow.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Wabja za wopyt jězoriny
Zły Komorow/Praha. Turistiski zwjazk Łužiska jězorina wabi wot dźensnišeho na Praskich wikach „For Bikes“ za swoje poskitki. Turisća ze susodneho kraja su zwjazkej wažny hospodarski faktor, wšako ličba wopytowarjow wottam dale přiběra. Z předewšěm čěskorěčnym materialom wabja w Praze hač do njedźele za wopyt łužiskeje jězoriny z ćežišćom kolesowanje a skating.
Domiznowědne wubědźowanje
Drježdźany. 9 000 eurow nałoži sakske ministerstwo za kultus za domiznowědne wubědźowanje. Hač do 7. meje su domiznowědnicy namołwjeni, swoje dopóznaća jako ćišćanu knihu, nastawk abo w multimedialnej formje předpołožić. Zajimcy móža so mjez druhim zaběrać ze stawiznami kraja, industrije, ze škitom přirody, z Němcami a Serbami kaž tež z integraciju.
Najwjetša „pjeluškarnja“ swěta?


text:
Lubliniec: Arsynał we zygrōdce
Bez 100 ryncznych kanōnōw przeciwlotniczych, hangranaty, zapŏlniki i patrōny roztōmajtych kalibrōw to ino tajla przedmiotōw, kere zabezpieczyli lublinieccy szandarzi przi udziale saperōw z KWP w Katowicach. Arsynał, 52 lŏt stary miyszkaniec miasta trzimoł na terynie swojij posesyje. W jaki spusōb chop nabōł tela maszin i jeźli ône były ryalnie niybezpieczne, wyklaruje kludzōny pod nadzorym prokuratora podszukōnek.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Policyjōny z Wydziału Kryminalnego Kōmyndy Krysowyj Policyje w Lublińcu sebrali informacyjõ ô materyjach wybuchowych i brōni, co były we posiadaniu jednego z miyszkańcōw miasta. W piōntek przed połedniym, społym ze funkcjōnariuszami Samodzielnego Podôddziału Antyterrorystycznego Policyje w Katowicach pojechali do dōmu ôd 52 lata starego chopa. Do akcyje zaangażyrowano było tyż ôkludzŏcza psa i jego sztyronożnego partnyra z KMP w Zŏbrzu. Podle procedur, przed przeszukaniym, teryn na kerym miały być sprawiōne czynności zabezpieczōno było przed dostympym ôsōb trzecich.
Na plac zawołany bōł tyż zespōł pogotowiŏ ratunkowego i fojermanōw. Pŏrãnŏście minut po napoczyńciu poszukowań geferlich przedmiotōw, policyjōny znŏdli niywiadōmego pochodzyniŏ zapŏlniki. Decyzyjōm kōmandyra Zespołu Minersko-Pirotechnicznego z terynu pobliskij fyrmy ewakuowano 13 ôsōb. Kōńcowy efekt przeszukaniŏ to zabezpieczōne bez 100 ryncznych kanōnōw przeciwlotniczych, zapŏlników wojskowych, szustōw roztōmajtego kalibra jak tyż hangranaty przeciwpancerne. Przedmioty mogōnce zawiyrać materyje wybuchowe przekŏzano było saperōm, za to dalszŏ tajla arsynału zabezpieczōno było do dalszych podszukowań. Fachmani z zakresu brōni i amunicyje ôkryślōm, eli zabezpieczōne przedmioty miały wertã bojowõ jak tyż jeźli było ryalne zagrożynie dlŏ ôsōb trzecich. Śledczy ôbsztalujōm, eli posiadanie znŏlyziōnych elymyntōw je zgodliwe z prawym jak tyż jak weszoł w jejich posiadanie 52-latek. Szczegōłowe ôkoliczności ôbwiōnzane z tym zdarzyniym, wyklaruje kludzōny pod nadzorym prokuratora podszukōnek.
Zdrzōdło: KKP Lubliniec


text:
Jastrzymbie: pościg za przestympcōm aż na czeskõ strōnã
Szandarzi z wydziału ruchu drōgowego jastrzymbskij kōmyndy kludziyli pościg transgraniczny za szoferym mazdy. Chop ôstoł zastawiōny w Jastrzymbiu do kōntrole drōgowyj. W jeji czasie pokŏzało sie, iże je poszukowany. 29-latek wziōn uciykać, a mōndurowi gōniyli go bez krys wodzisławski i Rebublikã Czeskõ. Tam drapli jastrzymbiana i przekŏzali go kamratōm z czeskij policyje. Chop mioł przi sie brōń pŏlnõ gazowõ jak tyż postrzodki odurzające.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
We wtorek w nocy kole godziny 2.30 policyjōny z jastrzymbskij drogōwki uzdali zastawić do kōntrole szofera mazdy W czasie czynności pokŏzało sie, iże chop je poszukowany. Jak wachtyrz prawa podeszoł do szofera i kŏzoł mu wyjś ze auta, chop prōbowoł zapŏlić motōr. Szandar bez ôtwarte ôkno prōbowoł go zastawić, ale w kōńcu poradziōł sztartnōńć wozidło i wziōn uciykać.
Wachtyrze prawa zarŏz zaczli go gōnić bez krys wodzisławski aż do Republiki Czeskij. Policyjōny zastawiyli chopa w Trzanowicach. 29-latek jeszcze prōbowoł uciykać piechty, ale ôstoł obezwładniōny i zastawiōny ôd jastrzymbskich policyjōnōw, co przekŏzali go kamratōm z czeskij policyje. W czasie zastawiyniŏ policyjōny znŏdli przi nim brōń gazowõ jak tyż postrzodki bamōncōnce, co ôstały zabezpieczōne ôd czeskich mundurowych. Policyjōn, co w Jastrzymbiu prōbowoł zablokować chopowi sztartniyńcie motora, doznoł urazu rynki i trefiōł do lazarytu. Na szczyńście jego życiu niy grozi niybezpieczyństwo. Po dostaniu pōmocy dŏchtōrskij, wyszoł do dōm.
Jastrzymbiōn ôstoł sprawdzōny ôd mōndurowych z Czech. Wczorej 29-latek trefiōł w rynce kryminalnych z Jastrzymbiŏ. Pokŏzało sie, iże mioł ôn przi sobie marihuanã jak tyż inksze postrzodki bamōncōnce. Poszukowany ôstoł przewiyziōny do Zakładu Kŏrnego w Cieszynie. Przedstawiōno było mu ôbskarżynie czynnego ôporu jak tyż niyzastawiyniŏ sie do kōntrole drōgowyj, za co grozi mu do 5 lŏt heresztu, jak tyż bezwarōnkowy zakŏz kludzyniŏ wszelich wozideł. Ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr i gyricht.


text:
Kóńc maja su na Šusteroc dwórje w Trjebinje a na Njepilic dwórje w Rownem dožywili, kak śěžko to źěło w rolnikarstwje jo pjerwjej było.
Góźba za to jo był Swěźeń serbskeje rěcy, kenž maju kužde druge lěto na slěpjeńskej zakładnej šuli. Za to su pśiśěgnuli to, což we tych jsach wšak jo. Na Šusteroc dwórje stej byłej tśeśej rědowni, nagromadu 52 źiśi. Wšykne wuknu serbsku rěc, jadna rědownja we projekśe „2Plus“, te druge maju fakultatiwnu wucbu „Sorbisch B“.
Nejžpjerjwjej jo trjebińska domowinska kupka źiśam wugótowała zgromadnu fryštuku. Pótom su źiśi zgónjowali we pěśich stacijach, kak luźe su pjerjwjej źěłali we rolnikarstwje. Teke wucbu we staršych casach su spóznali. To wšykno stej jim wulicowałej Erich Krawc ze Slěpego a Manfred Nowak z Miłoraza. Slědny wót njeju jo był ceptaŕ za serbšćinu.
Angelika Balckowa wót domowinskeje kupki jo wuknikam pśibližyła žywjenje burow pjerwjej. Wóna jo pokazała bursku wjažu wót Hanza Šustera. Tak su wiźeli, kak wóny bur jo zajtša rano topił swóje kamjeny, a kak jo se naplumpał wódu we plumpje pśed domom.


text:
Ôd Mōniki z Ameryki: Amerykańsko mamōna
Dolary, dolce abo zielōne (skuli tego, że dycki tukej rosnōm na drzewach), zowdy tak samo ponyntne do kożdego co jeszcze nie mioł ôkazji sie tym amerykańskim zielonym drzewkym potrzansnōć i pozbiyrać co mu tam na zola zleciało. Co Wōm byda dużo godać, pakujcie sie w Drimlajnery i sami sie przekonejcie jak sie zbiyro. Jo sie najfescij zdziwiōłach, że piyrszo instrukcjo kero zech dostała po wysiedniynciu z samolotu, to nie zapomnieć ô napiwku dō taksōwkorza. Niy ma sprawy, coś tam sie dociepnie do rōwności, zech sie miarkowała. Na szczynści uniknyłach honorowyj wpadki, jak mie ktoś szturchnōł, że to musi być przynajmnij 15% rachunku! Ô napiwkach w restauracyji nie czeba mi bōło przypominać, bo kożdy przynajmnij pora razy słyszoł amerykańsko fraza “keep the change”. Jakby nie bōło amerykańsko kinematografia skutecznie edukuje nos w amerykońskich realiach i po prowdzie to kożdy posiadacz teleôdbiornika mynij a wiyncyj (a przeważnie prowie wszyjsko) wie ô tym krōlestwie dolca. Ino szkoda, że przy ôkazji lechtor nie dodoł, że “zaczimej sie 18 dō 20 procyntōw” abo, że niy bōło zbliżynio na rachunek! I nigdy przenigdy nie widziałach żeby jakos aktorka godała “keep the change” swojij frizjerce!
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
To skōnd jo żech to miała wiedzieć?! Poszłach do fryzjerki i jeszczy przy ôkazji kozałach sie upiynkszyć wiynkszōm ilościōm dziurek w uchach a jak pedziala $35 dolcōw, to żech ij dała $35 dolcōw. Ani za fest dziynkuja nie pedziala, chocioż pryndzyj tako miło sie zdoła i cołkiym fajnie my sie pogodały. Ino że jo żech ô tym napiwku nie zapōmniała, jo żech nie wiedziała, że mōm go ôstawić! Gupie mi bōło jak żech wreszcie ôstala uświadomiōno, że dō kożdyj dupereli czeba (no możno nie czeba, ale tak tradycjo i dobre wychowanie nakazuje) doliczyć napiwek. Szłoby sie cało noc rozpisywać ô tym kaj i wiela wypado ôstawić , ale generalno zasada jest jedno: mynij niż 10 procyntōw, to sie ôbrażōm, wele 15 jeżeś średniakiym, a tak powyżyj 18 możesz być z siebie dumny. Chociożby z tego powodu cza sie czasym narobić przy tych pierōńskich dolarowych drzewkach. Ale to jeszczy nie koniec… Jak żech za bajtla pedziała ōumie, żeby mi dała złotek piōntka na ôranżada i ôblaty, to mi zowdy daa ôdliczōne co do grosza i lepij żebych nie stracila. Tukej sie możecie co do grosza abo raczyj cynta ôdliczyć ino na Alasce i sztyrych innych Stanach (a je ich tukej aż 51!). W kożdym innym nigdy niy wiysz wiela zapłacisz bo dō wszyjskygo doliczōny je podatek ôd sprzedaży. I ôn je we kożdym Stanie inkszy, bo kożdy Stan mo swoje federalne prawo i sie może robić, co mu sie podobo. Tyn podatek ôd sprzedaży jest doliczōny do rachunku dopiyro przy kasie, to bez znajōmości prawa podatkowego i genialnych zdolności matymatycznych lepij zowdy przygotować sie, że zapłocymy cosik wiyncyj nż bōło na nalepce abo na metce. Tak żech sie do tego przyzwyczajōła, że jak na torgu w Rybniku żech se chciaa szaty kupić, to żech sie sprzedowaczki spytała, eli by mi nie pedziała wiela to bydzie na kōniec. A metka wisiała jak byk!
Idzie sie w tym wszyjskim potracić i nieroz sie czowiek znerwuje, że mu drzwka dolarowe nie ôbrodziōły tela wiela powinny, ale zo to niy czeba łazić do roboty jak wszyndzie indzij 😉
Monika Zając
Monika Zając, frela z Orzeszo, kero piytnoście lot do zadku wykludziła sie do Ameryki, terozki frygo hamburgery zamiast rolady, a kej ino znojdzie wolno chwila pisze ô tym, co jij sie wydowo interesantne po drugij stronie Atlantyku.