text:
Barbara Matusiewicz
Na tym zdjynciu jest wesele moji ciotki - siostry od Papy. Przi ciotce siedzi moja Oma Marta, a z drugi strony mlodego pana jego Matka, potym siedzi Opa Mateusz i moj Papa. We Mikolowie kobiyty oblykaly sie trocha inakszy jak we Gliwicach, ale roznice boly niywielke. Tyz take duge kecki, chustki na glowach, yno mialy inksze wzory. Te mlodsze baby oblykaly sie juz bardzij modnie. Wesele bolo bardzo skromne, bo to bolo we Zilwestra 1939 roku, w czasie wojny. Krotko potym ujka wziyni do wojska.
- There are no comments yet


c: text/html

text:
Ślonsko Oma z InternetuJo je Oma z internetu,mom swoj kanał na YouTuW naszej klasie też żech je, a i na Faceboku znejdziecie mie.Szkryflom z czatusiami na czacie,i slochom muzki w mjyndzyczasie.
Siostra od moji Omy Franciszki - Marija tyz dycki chodziyli po chopsku - w dugich keckach i z chustkom na glowie (ale niy zawsze). Kedys bolo wiyncy czasu coby se posiedziec przi stole, pomaszkecic sw
Niy wiym, kedy jest zrobione te zdjyncie mojego praopy, ale na pewno jest fest stare. Jak bolach malo to moja Oma dycki osprawiali mi o Jejich Ojcach.
To jest Marija - siostra od moji Omy Franciszki. Te zdjyncie jest zrobione okolo 1900 roku, to boly zarynczyny Mariji. Ona bola 18 lot staro jak sie oficjalnie zarynczola z Johannem. Zyli ze sobom dug
Te zdjyncie jest zrobione w 1958 roku, jak moje Starziki fajrowali 60 lot po weselu. Wele moji Omy Franciszki siedzom Jejich siostra - Marija, a wele Opy - chop od Marije. Oma mieli yno ta jedna siost
Tukej te zdjyncie pokazuje, jak na Slonsku bolo rozwiniynte zycie rodzinne. W kozdo niedziela u Omy w zogrodzie zbiyrala sie colko rodzina: ujki z babami, ciotki z chopami i polno dzieckow. Jak swiyci
Jak boly zniwa, to wszystke gospodorze se pomogali. Przodzi robiyli wszyscy na polu u jednego, potym u drugego i tak dugo, aze na wszystkich polach bolo porobione. Na tym zdjynciu z 1933 roku widzicie
Mom niywiela zdjync z mojom Omom. Jo Im bardzo pszola. Rada lotalach do nich, Oma zawsze mieli narychtowane do mie jake maszkyty, bombony, abo kyjksy. Pokazowali mi we zogrodzie bele jake ziola, padal
Tukej moja Oma oblykli sie swiontecznie, bo wybiyrali sie do Kosciola, a przedtym na kerchow, kaj pochowani byli moj Opa. A po prowdzie scwierc tego kerchowa zajmowala moja rodzina, bo przeca piyrwy
Moja Oma bardzo pszoli wszyskij gowiedzi. Jednego razu ftos podciepnol Jim malego psioka rasy "promenadenmiszung". Oma go zarozki wziyni do izby, ogrzoli, dali jesc i zbestwiali go tak, jak wszystke

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tukej jeszcze jedne zdjyncie od ciotki Marij. To jest zrobione kole roku 1917 - jak ciotce bolo 18 lot. Bo ciotka Marija prziszla na swiat w 1989 roku, jak moji Omie bolo 19 lot. Bola nojstarszo z wsz
Te zdjyncie jest zrobione 50 lot po slubie - czyli Zlote Gody. Moji Ojcowie przezyli do kupy 52 lata. Wychowali siedym dziecek, a Mama potym jeszcze pomogala przi chowaniu wnukow. Dochowali sie 14 wn
Tukej bolo mi sztyry lata. W latach 50-tych bele kaj stol fotograf i knipsowol zdjyncia. Moja Mama zawsze, jak yno go kajs ujrzala, to dowala mi robic zdjyncia, bo godala, ze to bydzie pamiontka na c
We Roku Panskim 1854 papiyz Pius IX oglosiol dogmat o niypokalanym poczynciu Nojswiyntszyj Paniynki. Beztoz we Kosciolach w Polsce i na Slonsku powstowaly take organizacje, kere nazywano "Sodalicyje M
Za pora dni bydymy fajrowac Dziyn Matki. Na tym zdjynciu jest moja ukochano Mama, kero w tym dniu fajrowala swoj ostatni - 88 gyburtstag. Na stole stoi torta, kero moglach Ji upiyc - ostatni roz. Za
Na tym zdjynciu jest moja Mama z nojstarszymi dzieckami. Przi Mamie stoi moj brat Achim i siostra Jutta, z przodku Gotthard i Pyjtlik, a w pojszczodku malutki Jorgus. Hanzlik jeszcze niy bol zaplanowa
Te zdjyncie jest knipsniynte w Boze Narodzynie 1963 roku. Na klinie u moji Mamy siedzi mlodszo cera od mojego bracika Gottharda - Gitusia. (Ta starszo, Gryjtka, juz Wom przedstawiolach). Moja Mama dow


text:
Przyszła Wiosna, hura!
Wiosna przyszła po cichutku
schowała sie w małym kwiotku
Kiere pjyrsze rozkwitło
i zaroz głośno zawołało
Przyszła Wiosna, hura!!
aż wyfiurgały pszczoły z ula.
Usłyszały to
Ślonsko Oma z InternetuJo je Oma z internetu,mom swoj kanał na YouTuW naszej klasie też żech je, a i na Faceboku znejdziecie mie.Szkryflom z czatusiami na czacie,i slochom muzki w mjyndzyczasie.
Życie bez przyjociela, łokropno mynka Niy mieć bliskego to straszno udrynka Jak mosz fajer to przidzie familijo Życzom Ci szczynścio co z prowdom sie mijo Nażerom sie, łopijom, toni gyszynk Ci da
Ola i Adzio z tytom
na rozpoczynci roku szkolnego...
Zajś do szkołyJuż cirlipki se ćwjyrkajóm Że zajś szkoła łotwjyrajóm Nie bydom dzieci lyniuchowały Nie bydom już bańtowały
Fajne limeryki
Fajne limeryki piszom Kej je czytom sie wyciszom Limeryk ucieszny Nikej i grzyszny Czy jo nudle tukej wiyszom?
autor
Barbara Politaj
DO DZIECEK, W LIMERYKACH,
ŁO KOTACH, LISACH, DZIKACH…
Kot
W łogródku,pod drzewym,cichtowoł kot,
na dziambla co furgoł ze drzewa na płot.
Dugo droźniół kota,
łoroz ślecioł z płota,
a kot na to
Zawsze rzykać trzaKlynkna jo se na kolana I porzykóm zaro z rana Tak s Pómbóczkym sie przywitóm Potym za robota chytom Co by mje kaj nie spotkało To rzykanio ni ma mało Ran
Alleluja Radosny dziyń dzisio je Alleluja ! ze serca sie rwje Alleluja ! Chrystusowi ! Alleluja ! Barankowi ! Stanół zmartwych Wyloz z grobu Cołko ludzkoś uradowoł Tera nó
Pan zmartwychwstołPjyknie słónko nóm już śwjyciRadujóm sie starsi i dzieciI te słónko na tym niebjeBo Chrystus zmartwychwstołCo umrzół za mje i za ciebjeZwóny z wjeże wołajómZmart
Śwjynta---łobyczaje Tradycyje ,łobyczaje Kożdy u nas jim fest pszaje Bo jak śwjynta sie zbliżajom Łone o sie znać dowajom To nie przyszło z Ameryki Ale w spadku zostawiły nom starzyki Bo djoboł


text:
Barbara Matusiewicz
To jest moja ciotka Marija i ujek Johann jak mieli wesele. Bolo to kole roku 1918. Oni se bardzo przoli i mieli trzi dziecka: nojstarszo Hilda, urodzono w 1920 roku, potym prziszol malutki Rudi w 1922 roku, a potym dugo, dugo nic i dziepiyro w 1939 roku narodziola sie Helga. Rudi do kupy z ujkym Johannem i moim Papom i inkszymi ujkami z moji rodziny bol zabrany do lagru na wschod. Nazod prziszol yno moj Papa i Rudi. Ja, bez toz Helga niy pamiynto swojigo Ojca i czci te jedyne zdjyncie, na kerym jest z Nim. Terozki z colkij rodziny zyje jeszcze Helga, mo dwie cery, piync wnukow i dwoje prawnukow.
- Nie ma jeszcze żadnych komentarzy


text:
Barbara Matusiewicz
Kozdy Slonzok niy bolby prawdziwym Slonzokiym, jakby aby roz w zyciu niy szol z pielgrzimkom do Anabergu. A znom wiela takich, co to laziyli kozdego roku. Tukej, w 1952 roku (jo bolach prawie 2 lata staro) na tym zdjynciu blank na wiyrchu z lewy strony stoi moj bracik Pyjterek. Moj bracik Hanzlik tyz laziol na pielgrzimki. Jo sie jeszcze dzisiej dziwuja, ze se niy zdarli nogow, bo co rok laziyli piechty z Gliwic. Jo tyz bolach, ale przodzi jechali my cugiym, a potym trocha my lezli na wiyrch i tak jo sie dostala na Anaberg. A przeca moja Mama miala na miano Anna, to jeszcze bardzij nos tam cionglo.
- There are no comments yet


text: Jak boly zniwa, to wszystke gospodorze se pomogali. Przodzi robiyli wszyscy na polu u jednego, potym u drugego i tak dugo, aze na wszystkich polach bolo porobione. Na tym zdjynciu z 1933 roku widzicie moja Oma z kamratkami jak wionzaly snopki ze zbozym. Trza sie bolo schylac, a ta sloma zgala i dropala, trza sie bolo oblykac tak, coby rynce i nogi boly skryte. A we wieczor siodali na placu abo we zogrodzie u tego, u kerego prawie robiyli, odpoczywali i dostowali wszyscy jesc, osprawiali se wice, smioli sie i ugodali sie, u kerego bydom robic jutro. Teraz som kombajny, maszyny, kere koszom, zbiyrajom zboze, mlocom, a kostki slomy wyciepujom na pole. Ludzie niy muszom sie tak narobic. Ale...niy ma juz tego przocielstwa, tyj zyczliwosci, somsiady sie niy znajom, kaj godac o pomocy? Szkoda...


text:
276 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starka i starzik, dzien babci, babcia, oma, opa, dziadek, dzien dziadka, kwiaty, radosc, wnuki, familijo, rodzina
Starka i starzik
Dzisio starka śwjynto majóm A kjej jo?-starzik sie pytajóm A my na to jim powjymy Przeca łobu wóm pszajymy Łoba żeście nas hulali Łoba dycki pjastowali A kjej mama ch
Ślonsko Oma z InternetuJo je Oma z internetu,mom swoj kanał na YouTuW naszej klasie też żech je, a i na Faceboku znejdziecie mie.Szkryflom z czatusiami na czacie,i slochom muzki w mjyndzyczasie.
347 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, sfadliwo, zwadliwa, klotliwa, krew, kamratka, przyjaciólka, frela, dziewczyna, kobieta, klotnia, pomawiac, wies, swiat, ludzie
SfadliwoJena Ana tako byłasztyjc by jyno sie wadziłaWe krwi już i to siedziałoi pokoju nie dowałoCzy kamratce,sómsiadowidycki gupjo cojś tam prawiKamratów ni mo za wjelabo s ni je sfadliwo frelaDycko
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, do spanio czas, sypjalka, sypialnia, noc, sen, okno, ciemno, cima, cmok, kopruch, komar, sen, spac, izba, duszno, duchota
Do spanio czas
We sypjalce już luftuja
Bo do spanio sie szykuja
Wjeczór pjykny chocioż buł
We izbje duchota móm
Łokna do korzón łotwarte
Ale dwjyrze sóm zawarte
Bo we izbje śwjatło ś
474 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, cudno ta noc, cudowna noc, gwiazdy, ksiezyc, mjesionczek, niebo, chmury, nocka, komar, kopruch, cma, mora, blask, migot, promyk, sen, snik, spac, lozko, wieczor
Cudno ta nocZ wjeczora pjyknegoZe dziónka gorkigoJo se dychnyć muszaNim do pryka ruszaChoć mory lotajómKopruchy bajsajómMje to nie szterujeKajś gwjozdka ślatujeNa niebje mjesiónczekNa szczybno mi mrug
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, latowy wjeczor, lato, slonko, zachod, noc, kopruch, komar, kollory, niebo, sloneczko, spac, pora, godka, rozmowa
Latowy wjeczórSłóneczko idzie ku zachodowiKajś kryje sie już za lasymNa niebje chmurki pływajómSzumne farby dowajómCichutko i bez wjaterkuPtoszki na strómach śpjywajómZ wjeczora ,jak to z wjeczoraŁuz
Szkudzynie Wielko mecyjo Miała zicherka Kiej jōm ôdepła Malućko frelka Pożgać dziewczontko Abo sie zapnōńć Przebić paluszek Czy leko drapnōńć Jegła z przeciwka Na to zaglōndo: Gupio zicherko Tyś chyba
568 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
urszula oslislok, maszkety, slodycze, babcia, tarka, oma, buzia, paczek, krepel, guzik, knefel, button, grate, grandmother, sztof, material
I zajś wyliczanka
Jeszcze jedna wyliczanka
ślónsko-polsko rymowanka
bo godómy po naszymu
wy mówicie po polskiemu
tuż słuchejcie czy kapniecie
u was bydzie zrozumiecie
że buzia to je gymbiczka
a kolcz
Siostra od moji Omy Franciszki - Marija tyz dycki chodziyli po chopsku - w dugich keckach i z chustkom na glowie (ale niy zawsze). Kedys bolo wiyncy czasu coby se posiedziec przi stole, pomaszkecic sw
Niy wiym, kedy jest zrobione te zdjyncie mojego praopy, ale na pewno jest fest stare. Jak bolach malo to moja Oma dycki osprawiali mi o Jejich Ojcach.


text:
Barbara Matusiewicz
Siostra od moji Omy Franciszki - Marija tyz dycki chodziyli po chopsku - w dugich keckach i z chustkom na glowie (ale niy zawsze). Kedys bolo wiyncy czasu coby se posiedziec przi stole, pomaszkecic swojskego kolocza, polosprawiac...a terozki kawa sie pije przi kompie abo przi telewizorze, bezmyslnie sie wcisko do gymby konsek kupnego koloczyka abo futruje sie bombonami, a potym kachynia rosnie...Tesno mi do tamtych czasow, jak Oma i Opa osprawiali wnukom bojki, tyralo sie po bosoku po trowie, jadlo sie owoce ze zogrody, niy pyrskane bele jakimi swinstwami. Terozki wyleziesz na trowa po bosoku to zarozki nachytosz polno cekow, potym trza je dobrze wyszkubac i leciec do dochtora, coby dostac zastrzyk, kopruchy chcom cie zezrac, muchy bzyczom ci wele ucha, kozdy mo jakos alergia...brrr...
- There are no comments yet


text:
MY
Ze ślōnskigo my som strōma Kaj korzyń głymboko w ziymi Wiater nŏs niy urwie przeca Dyć sie dobrym ôsłoniymy Nŏs niy złomie żodyn iptoń Bo w ślōnskości naszo siyła Ślōnsko ziymia życie dała Tukej do
428 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, rozmanci ludzie, ponboczek, milowac, sercw, rasa, dobroc, zlos, zycie, swiat, kamien, ludzie, milosc, kochac, pomoc
Rozmańci ludzie Pónbóczek mo rozmańto rasa Jedyn je szpetny,a inkszy sama krasa Sóm tacy co poradzóm miłować A inksi yno drugich szterować Sóm tacy co drugim pomogajóm I tacy,co sztyjc szkamrajóm
DON JUAN
Dycki po gowie mi to chodziyło
i żech spokopić niy móg tego,
co modo, gryfno baba skłóniyło,
że sie wydała za chopa starego?
Łóna-dwadzieściapiynćletnio frela,
łón-łósmy krzyżyk na pukl


text:
MY
Ze ślōnskigo my som strōma Kaj korzyń głymboko w ziymi Wiater nŏs niy urwie przeca Dyć sie dobrym ôsłoniymy Nŏs niy złomie żodyn iptoń Bo w ślōnskości naszo siyła Ślōnsko ziymia życie dała Tukej do
429 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wstaje dzień, sloneczko, wschod, rosa, dywan, platki roz, krople, gwiazdy, promyk, wstega, szlajfa, trawa
Wstaje dzień
Słonko wschodzi tam na wschodzieNowy dzionek wstaje jużZiemia budzi się ze snuRosa lśni na płatkach różZ kropli rosy dywan srebrnyRozłożony pośród trawNiby mgiełka,taki z
455 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ulicha, ulewa, deszcz, pogoda, niebo, chmury, woda, potop, mokro, pola, lasy, domy
Ulicha
Słóneczko już wyśwjyciło
Pjyknie wszyndzi sie zrobiło
Naroz chmury skonś sie wźyny
I s ulichóm przywaliły
Cima,mrok sie sam rozcióngo
Wody ziymja już nie wcióngo
Przebjyrajóm fest krzykopy
We
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szkoda dnia, dzien, rano, sloneczko, promyki, ptoszki, ptaszki, niebo, okno, pogoda, grzeje, cudno pogoda, spac, sen, lozko, prykol, bety
Szkoda dnia
Słóneczko mje łobudziło
Promyczki bez łokno ciepnyło
Po liczkach mje pogłoskało
Pjykny dziónek zwjastowało
Za łoknym ptoszki śpjywajóm
Do stowanio już wołajóm
Stować!nie sp
472 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ale hyca, goraco, upal, wor, skwar, lato, woda, sloneczko, grzoc, promyki, wakacje, hut, kapelusz, pic, pragnienie, suszy, slabota, duchota
Ale hyca
Co za hyca
i duchota
Jo sie sztyjc sam
yno poca
Choby w pjekaroku
grzeje
A wjaterek nic
nie wjeje
Skwarzy słónko
nałokoło
Jo chca wody !
kożdy woło
Bo je hyca
i fest suszy
Kje
474 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, cudno ta noc, cudowna noc, gwiazdy, ksiezyc, mjesionczek, niebo, chmury, nocka, komar, kopruch, cma, mora, blask, migot, promyk, sen, snik, spac, lozko, wieczor
Cudno ta nocZ wjeczora pjyknegoZe dziónka gorkigoJo se dychnyć muszaNim do pryka ruszaChoć mory lotajómKopruchy bajsajómMje to nie szterujeKajś gwjozdka ślatujeNa niebje mjesiónczekNa szczybno mi mrug
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, sloneczko mi sie sni, lato, sloneczko, pogoda, niebo, radosc, dzieci, rajza, droga, pola, lonki, woda, promyk, krasa, laweczka
Słóneczko mi sie śni
Jakiś deszczowe sóm dni
A mje sie słóneczko śni
Taki pjykne i złociótki
Cołkym,cołkym łokrónglutki
Co po niebje sie rajzuje
Swoja krasa pokazuje
Tu przygrzeje ta
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, co za lato, deszcz, pogoda, leje, paryzol, mokro, woda, wiater, dzieci, dziecka, bajtle, promyki, chmury, niebo, lato, feryje, wakacje, spacer
Co za lato !Chocioż lato łurzyndujeNic ciepłego nie fóndujeDeszcz nóm lejeWjater wjejeA słóneczko nic nie grzejeKajś se prómyki straciłoChmurzyskami sie przykryłoNie chce do nas miga
533 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosna, ptaszki, gniazdka, sloneczko, niebo, kwiaty, pola, lasy, drzewa, stromy, paki, bazie, kocianki, zwiastuny, radosc, spacer, pszczoly, ule, nektar
Wiosna
Wiosna wiosna wiosna!! Piękna i radosna Do nas zawitała Śnieg nam już zabrała Jej zwiastuny oglądamy Bazie z drzew sobie zrywamy Przebiśniegi gdzieś na łące Dźwigają główki jak
536 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosynny dzionek, wiosna, ptaszki, ptoszki, drzewa, stromy, trawa, kwiaty, kwjotki, wiersz, kolory, sloneczko, wiaterek, wiac, rosa, kropelki
Wjosynny dziónek
Rosa blyszczy,ranek chłódny
Ale dziónek je pogodny
Chmurki po niebje pływajóm
Prómyki słónka mrugajóm
Wjaterek se podmuchuje
Rzyśki lufcik dowo
Kos han pogwizdu


text:
Jesiyń.
Jesiyń już do nos zawitoła
Jesiyń słabe liście zerwoła
Razym z wiotrym je porywo
I z latym ona już wygrywo
Piykne kolory ona wymalowała
Tyn żywy i zielony latu oddoła
Bydzie aże te liście poopadajom
Aze drzewa gołe, puste zostajom
I pochowo wszystko do zimy nadejścio
Żeby juzaś na wiosna piyknie nom rosło
Żeby ta wiosynka tyż miała fajno robota
Kej bydzie szukać w kupie po zimie błota
Radujmy sie tymi piyknymi jesiyni kolorami
Szpacerujmy po lesie z familiom,kamratami
Bo juzas za chwila fest zimno sie nom zrobi
Tyn bioły piykny puch nom wszystko ozdobi.
Autor : Stanisław Skiba


text:
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wihajster, narzedzie, robota, majstrowac, naprawa, auto, majster, sztift, uczen, kurde bele, szlałbyncyjer, klamoy
Wihajster
Dej mi Antek tyn wihajster
Byda łónaczół nim przy ałcie
Bo sie sam cosik spjeprzyło
Wihajstra by mi trza było
Wybałuszół Antek łoczy
Bo łon wcale nie zaskoczół
Nie stój Ant
Autobana
Nasze autobany fest sóm zarómbane
W łogónkach sie auta wlekóm
A łóne durch sprałowane
Sztyjc w nich kopjóm,przekopujóm
Łobjazdy szykujóm
Ludzie jeżdżóm i szkamrajóm
Bo jim drógi zawjyrajóm
Tukej bolo mi sztyry lata. W latach 50-tych bele kaj stol fotograf i knipsowol zdjyncia. Moja Mama zawsze, jak yno go kajs ujrzala, to dowala mi robic zdjyncia, bo godala, ze to bydzie pamiontka na c
u nas tu na Ślónsku dużo sie zmjynio
jako to godajóm,,śwjat z postympym idzie,,
autobany nóm budujóm,ale niż to zrobjóm
to sam momy utropa.
Myśla ,że kjeś i jo pojada nióm we śwjat
kjej jom mom pod no
Tak to sam wyglóndo,wszysko rozwalone
chałpy co były,pobulone
jo sam jeździć musza
ale bez tyn maras chyba sie nie rusza
wjosna przyszła,łosuszyła
mono jakoś byda autym sam jeździła
Jedź pomali !!Jedzie chłopek drógómKjerownicóm krynciTrocha sie zapómniołZrobili mu zdjynciNie twało to wjelaJak mu brif posłaliCo tam napisane ?Posłuchejcie daliŁotwjyro kopertaCzyto znerwowanyA tam


text:
Michaił Gorbaczow
Michaił Sergejewicz Gorbaczow (rus. Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB; rodz. 2 marca 1931 we Stawropolu) - radźecki a ruski polityk, uostatńi prziwůdca Kůmůńistycznyj Partyji Sowjeckigo Sojusza a jedyny prezydynt Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik. Uod 1952 bůł partyjnym funkcyjonarjuszym we KPSS. Po umrzyńu Kůnstantina Czerńenki uostoł Generalnym Sekrytorzym we Centralnym Kůmiteće KPSS, a uogłośił nowo polityka "głastost'i" a "pjerjestrojki" (uotwartośći a przebudowy). Cechůma tyj reformy bůło złagodzyńe cenzury a wjynkszy liberalizm we gospodarce a polityce. Stoł śe fest popularny na Zachodźe. Jygo polityka doła możliwość ku pokojowym przemjanom we Strzodkowyj a Wschodńij Ojropje, we tym zjydnoczyńo Mjymcůw. We 1990 roku dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Bantuske rěče
Bantuske rěče je rěčna swójba w srjedźnej a južnej Africe.
Wone tworja podskupinu Volta-Kongo-hałuzy afriskich Niger-Kongo-rěčow. Eksistuje něhdźe 500 bantuskich rěčow, kotrež so wot něhdźe 200 Mio. čłowjekow rěča. Wone su po cyłej srjedźnej a južnej Africe rozšěrjene a tam we wšěch statach najhusćišo rěčane rěče, tež hdyž so jako hamtska rěč najčasćišo hišće jendźelšćina, francošćina abo portugalšćina wužiwa.
W sewjerozapadźe mjezuje Bantu-teritorij ze zbytnymi Niger-Kongo-rěčemi, w sewjerowuchodźe z nilosahariskimi a afroaziatiskimi (dokładnišo kušitiskimi) rěčemi. W juhozapadźe tworja Khoisan-rěče enklawu Bantu-teritorija (hlej mapa).
Wědomosć wo banturěčach a z nimi zwjazanych kulturach a ludach so bantuistika mjenuje. Wona je dźěl afrikanistiki.
[wobdźěłać] Słowo bantu
Słowo „bantu“ woznamjenja „čłowjeki“ w rěči kongo. Wono bu wot W. H. I. Bleeka w lěće 1856 do rěčespytneje diskusije jako pomjenowanje za daloko rozšěrjenu afrisku rěčnu skupinu zawjedźene, kotrychž rěče maja wjele zhromadnych přiznamjenjow. K tomu słuša předewšěm wurazny system nominalnych klasow (hlej deleka), ale tež wobšěrne leksikaliske zhromadnosće. Slědowaca tabela pokaza słowo za „čłowjek“ – singular a plural – z wubranych wažnych bantuskich rěčow:
Singular a plural tworitej so najskerje přez prefiksy mu- resp. ba-. Jedna so wo prěnjej nominalnej klasy (hlej deleka) nimale wšěch Bantuskich rěčow, kotrež wosoby w singularje resp. pluralu woznamjenja. Dźělenske smužkii so při normalnym pisanju Bantuskich słowow njepisaja, w tutym nastawku so pak za wujasnjowanje stajnje stajeja.
[wobdźěłać] Na rěčnikach najbohaćiše rěče
Najbóle znata a jako wobchadna rěč (němsce de:Verkehrssprache) najčasćišo rěčana bantuska rěč je swahilšćina . Slědowaca tabela wobsahuje wšě bantuske rěče ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow a poda ličbu jich rěčnikow, jich zarjadowanje znutřka Guthrie-systema (hlej deleka) a jich hłowne rozšěrjenske teritorije. Někotre z tutych rěčow su tak mjenowane wobchadne rěče (němsce de:Verkehrssprachen), kotrež so njenawuknu jenož jako maćerna rěč (jako prěnja rěč), ale so wot wjele rěčnikow jako druha abo třeća rěč přiswoja, zo by sokomunikacija we wjetšim teritoriju po rěčnych hranicach jednotliwych ludowych skupinow zmóžniła.
Bantuske rěč ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow
Kongo steji za Demokratiska republika Kongo, Kongo-Brazzaville za Republika Kongo). Klasowe prefiksy za rěčne mjena (na př. ki-, kinya-, chi-, lu-, se-, isi-) so w rěčespytnej literaturje dźensnišo kaž stajnje wjace njewužiwaja. Tež w tutym nastawku so krótka forma bjez prefiksa wužiwa, potajkim na př. Ganda město Luganda.
[wobdźěłać] Stawizny slědźenja a dźensniša pozicija Bantuskich rěčow
[wobdźěłać] Přehlad stawiznow slědźenja
Hižo so je w lěće 1659 wot Giacinto Brusciotto łaćonsce pisana gramatika rěče Kongo wudawała. Wilhelm Bleek wopisa prěni raz w lěće 1856 nominalne klasy Bantuskich rěčow (hlej deleka) a tworješe zapřijeće Bantu. Carl Meinhof nadźěłał jich prěnju přirunowacu gramatiku (1901). Malcolm Guthrie je je 1948 klasifikował a 1967–71 do 16 geografiskich skupinow („cony“) rozdźělował, kotrež wón z pismikami A–S (bjez I, O, Q) woznamjenił. Znutřka tutych conow su rěče do dźesatkowych jednotkow grupěrowane a přenumerowane (hlej: rozdźělenje Bantuskich rěčow po Guthrie). Guthrie je tež Proto-Bantu jako hypotetisku předchadnikowu rěč wšěch dźensnišich Bantuskich rěčow rekonstruowana. Joseph Greenberg klasifikował Bantuskupinu jako pod-pod-jednotku Niger-Kongo-rěče (hlej deleka). Prjedy buchu Bantuske rěče, wosebje wot Carl Meinhof a jeho wučomcow, jako samostatnu rěčna swójba wobhladowałe, kotrež so su w rozšěrjenskim teritoriju čornoafriskich rěčow Sudanrěče napřećo stajiłe.
[wobdźěłać] Wuwiće teorijow wo pochadźe Bantuskich rěčow
Z problemom pochada (pradomizna) a nastaća Bantuskich rěčow dłzěłali wot lěta 1860 mnoholičbne rěčne slědźerjo. Někotre historisce wažne hypotezy su tu mjenowane, zo by ćežki proces hač do dźensnišeho rozjasnjenja Bantu jako podjednotku Niger-Kongo-rěčow wujasnjował.
[wobdźěłać] Richard Lepsius
Egyptologa Richard Lepsius je w lěće 1880 we zachodźe k jeho Nubiskej Gramatice w Africe wot tři rěčnych conow wuchadźał, při tym wón Khoisan-skupinu njewobkedźbował: (1) Bantuske rěče w južnej Africe, rěč woprawdźitych (němsce „Neger“), (2) měsane „Negerrěče“ mjez ekwatorom a Saharu, Sudan-rěče, (3) hamitiske rěče (egyptišćina, kušitiske rěče, berberske rěče) w sewjernej Africe.
Primarne přiznamjenja tutych rěčnych skupinow by klasowy system Bantuskich a genusowy system hamitow był, kotrež bychu wot zapadneje Azije do Afriki zapućowali. Přez jich předobywanje wottłóčachu dźěle prawobydlerstwa k južnej Africe (dźě Bantu, kotrež su jich „čistu“ rěčnu formu wobchowowali); druhe skupiny naměšachu so z hamitami a wutworjachu měšane rěče – Sudanrěče –, kotrež ani wurazny klasowy ani genusowy system nimaja. Jich gramatika woznamjenićł jako „bjezformna“, „zurückgegangen“ a „entblättert“.
[wobdźěłać] August Schleicher
Indogermanista August Schleicher mějach cyle druhe předstajenje, kotrež je wón w lěće 1891 publikował. Po jeho měnjenju Afrika bě najprjedy njewobydleny a bu wot juhozapadneje Azije w štyri wulkich walach wobsydlowana: (1) Buschmänner a Hottentotten (dźensnišo Khoisan mjenowane), (2) „Neger-ludy“ Sudana, „Nigrity“, (3) Bantu a (4) Hamity.
Při tym je z toho wuchadźał, zo su sudanske Nigrity hižo rudimentarny, njedospołny klasowy system měli, kotrež su to Bantuske ludy wudokonjeli a wurazyli. Za jeho běchu potajkim Nigritiske abo Sudanske ewolucionarny předchadnik Bantuwa, a nic wuslědk rozpada kaž při Lepsiusu.
[wobdźěłać] Carl Meinhof
Afrikanista Carl Meinhof so je mjez 1905 a 1935 wjace króć wo nastaću Bantuskich rěčow jewił; wón steji w jasnym přećiwku k hypotezam wot Lepsiusa a Schleichera. Za jeho nic su Bantuske rěče, ale Sudanske rěče pra-nigritiske. Bantu by měšana rěč z nigritiskej „maćerju“ (Substrat) a hamitiskim „nanom“ (Superstrat). Wobsydlenje Afriki so stało po Meinhof potajkim w tři rěčnych worštach: (1) nigritiske Sudanske rěče, (2) hamitiske rěče a (3) Bantuske rěče jako měšana forma Nigritiskich a Hamitiskich.
[wobdźěłać] Diedrich Westermann a Joseph Greenberg
Diedrich Westermann je najprjedy jako Meinhof-wučomc wot zhromadneho nigritiskeho substata Sudanskich a Bantuskich rěčow wuchadźał. Wot lěta 1948 so je pak přiběrajo wot genetiskeje prapřiwuznosće zapadnych Sudanskich rěčow a Bantuskich rěčow přeswědčował, kaž je w wjacorych publikowanjach rozkładował. Při tym je zakład za Niger-Kongo-nasadu Greenberga tworił.
Joseph Greenberg je nasady Westermanna konsekwentnje dale sćěhował a etablěrował 1949 Niger-Kongo-fylum jako wulku rěčnu swójbu w zapadnej a južnej Africe, kotrež Bantuske rěče sobu zapřijimaja a kotrež z zapado-sudaniskeho „nigritiskeho“ jadra wuchadźał. Struktura tuteje swójby je wot tuteje prěnjotneje nasady hišće wjace króć změnił; poslednja wersija Greenberga je jeho twórba „Languages of Africa“ wot lěta 1963.
Tež po Greenbergu so je interna struktura Niger-Kongo-fyluma hišće wjace króć změniła (hlej Niger-Kongo-rěče), wězo sej wšě wersije – tež aktualne (na př. Heine-Nurse 2000) – při tym wotpowěduja, zo Bantuske rěče pod-pod-jednotka Niger-Kongo su, kotrež su najbliže z tak mjenowanymi Bantoidiskimi rěčemi wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna přiwuzne.
[wobdźěłać] Pozicija Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo
Wulki wuznam Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo-rěčow (a z tym w konteskće afriskich rěčow generelnje) pokaza slědowace ličby:
- Wot něhdźe 1400 Niger-Kongo-rěčow słuša 500 k Bantuskej skupinje; to je wjace hač třećina.
- wot něhdźe 350 milionow rěčnikow Niger-Kongo-rěče rěča 200 milionow – potajkim nimale 60 % – Bantusku rěč.
Tola je po dźensnišich spóznaćach, kotrež předewšěm na dźěłach wot Joseph Greenberg bazuja, Bantuska skupina jenož pod-pod-jednotka Niger-Kongo. Dokładna pozicija Bantuskeje skupiny znutřka Niger-Kongo-rěčow pokaza slědowace tróšku zjednorjeny genetiski diagram:
rodoštom Bantuskich rěčow
- Niger-Kongo
- Kordofaniski
- Mande
- Atlantiski
- Dogon
- Ijoid
- Volta-Kongo
- Sewjerno-Volta-Kongo
- Kru
- Gur (Woltaiski)
- Senufo
- Adamawa-Ubangi
- Južno-Volta-Kongo
- Kwa
- Benue-Kongo
- Zapadno-Benue-Kongo
- Wuchodno-Benue-Kongo
- Platoid (centralno-Nigerianiski)
- Bantoid-Cross-River
- Cross-River
- Bantoid
- Sewjerno-Bantoid
- Južno-Bantoid
- někotre mjeńše skupiny
- Grasland
- Bantu
- Sewjerno-Volta-Kongo
Kompleksna pochadowa linija Bantuskich rěčow je potajkim z wšěmi mjezyčłonami:
- Niger-Kongo > Volta-Kongo > Južno-Volta-Kongo > Benue-Kongo > Wuchodno-Benue-Kongo >
Bantoid - Cross River > Bantoid > Južno-Bantoid > Bantu.
[wobdźěłać] Pradomizna a rozšěrjenje
Wšě teorije wo pochadźe Bantuskich rěčow činja eksplicitnje abo implicitnje wuprajenja wo jich pradomiznje a pozdźišim rozšěrjenju hač do dźensnišich sydlerskich teritorijow Bantuskich ludow.
[wobdźěłać] Pradomizna Bantuskich rěčow
Po jeho klasifikaciji – Bantu jako podskupina hewak w Nigeriji a Kamerunje rozšěrjene Bantoidske rěče – je Joseph Greenberg pradomiznu Bantuskich rěčow w srjedźnym Benue-dole (wuchodna Nigerija) a w zapadnym Kamerunje wobličował. To je dźensnišo wot najwjetšich slědźerjow akceptowane a zastupowane měnjenje.
Malcolm Guthrie přećiwo tomu wuprajił hišće 1962 na bazy słowo-wěc-argumentacije (zwisk mjezy archeologisce greifbaren wěcami abo plahowanymi družinami rostlinow a rěčnymi pomjenowanjemi za te), Proto-Bantu by w teritoriju juhowuchodnje ekwatorialneho tropiskeho dešćikoweho lěsa nastał. Z tutoho jadroweho teritorija so bychu w hwězdnej formje migracije do dźensnišich sydlerskich teritorijow stałe. Problem přiwuznych Bantoidiskich rěčow w daloko zdalenej zapadnej Africe rozrisował přez přijeće, zo někotre Pre-Bantuske skupiny bychu pralěsa z pomocu łódźemi do sewjera předrěwałe. Tuta pozicija Guthrie w dźensnišim slědźenju žanu rólu wjace njehra; w cyłku so pradomizna Bantuwow sewjernje tropiskeho dešćoweho lěsa přijima, wulka wjetšina přihłosuje nasadu Greenberga wuchodna Nigerija-zapadny Kamerun.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje Bantuskich ludow
Zapadne a wuchodne ruty rozšěrjenja
Rozšěrjenje Bantuskich ludow wot jich zapadnoafriskeje pradomizny do cyłeje subsaharaniskeje Afriki je jedne najwjetšich pućowanskich pohibowanjow čłowjestwa. Kotre puće su tuž Bantuske skupiny wot jich pradomizny nastupiłe? Eksistujetej dwě teoriji, kotrejž so pak nic wzajomnje wuzamkuja, ale jenož rozdźělne ćežišća sadźa. Prěnja wupraji (na př. Heine-Hoff-Vossen 1977), zo su zažne Bantujo wosebje blisko pobrjoha „zapadnje nimo dešćoweho lěsa“ do juha přećahowałe, dalša grupěrowanje na sewjernym kromje dešćoweho lěsa najprjedy do wuchodneho, to južneho směra pućowało. Zapadna hłowna skupina potom je nowy nukleus na delnim běhu Kongowa tworiła, z kotrehož wjetšina Bantuskich kmjenow w sawanje a w wuchodoafiskej wysočinje nastała. Druha teorija wuchadźa wosebje wot sewjerneho wuhibowanja dešćoweho lěsa. Tute skupiny su to pozdźišo wot teritorija wulkich wuchodoafriskich jězorow do juha pućowałe a bychu to Kongo-nukleus tworjeny (abo so z jim zjednoćowałe), wot kotrehož so dalše wobsydlenje juhowuchodneje a južneje Afriki stało. Generelnje wo wuchadźa wot zažnych zapadnych a wuchodnych Bantuskich skupinow, kotrež wobě hłownymaj pućowanskimaj pućomaj wotpowěduja.
Chronologija rozšěrjenja
Po Vansina (1995) a Iliffe (1995) so móže z rekonstruowaneho Proto-Bantuskeho wokabulara (ratarstwo, produkowanje keramiki), archeologiskich namakankow (předewšěm keramiki) a wot zažnich Bantuskich skupinow ratarsce wužiwanych produktow (wolijowa palma, Yams, ale hišće žane žito) konkludować, zo prěnje wupućowanje z zapadoafriskeje pradomizny w wuchodnej Nigeriji po zawjedźenju ratarstwa a hornčerstwa so stało dyrbjało. Z tym wuchadźa z archeologije wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna jako prawdźepodobny časowy wotrězk něhdźe 3000–2500 v. Chr. jako spočatk wupućowanja. Najprjedy pućowałe zažne Bantujo do Kamerunowych łukow, hdźež su dalše zapřijeća za ratarstwo, skotarstwo (koza, howjado), plahowanje rybow a čołmotwarstwo wokabular wobohaćiłe.
1500–1000 v. Chr. potom so stało wotpućowanje Bantuskich skupinow zapadnje so sušaceho dešćoweho lěsa do juha hač do delnjeho běha Kongo. Tam nastanja Bantuske kultury archeologisce něhdźe 500–400 v. Chr. dopokazujomne. Wone njeznajachu hišće žane předźěłanje metalow. Někotre tutych skupinow su pućowałe dale do juha hač do sewjerneje Namibije, druhe wotbočiłe do wuchoda, sćahnychu přez wulke rěkowe doły a zjednoćichu so z wuchodnej skupinu w Kongo-nukleusu (hlej deleka).
(najskerje wjetša) wuchodna skupina sćahny wot 1500 v. Chr. wot Kameruna na sewjernej kromje podłu dešćoweho lěsa hač do teritorija wulkich jězorow wuchodneje Afriki. Tam eksistuja wot 1000 v. Chr. dokłady za prěnje plahowanje žita (sorghum), intensiwne skotarstwo a – wot 800 v. Chr. – prěnje archeologiske dokłady za předźěłanje metalow a produkowanje železa (wuškrěwanske pěcy w Ruanda a Tansania). Přijeća za metale a předźěłanje metalow so tež rěčnje w Proto-zapadnej-Bantušćinje wotbłyšćuja, mjeztym zo Proto-Bantušćina je hišće njeznajachu. Snano so stało tute kulturelne rozwiće Bantuskich ludow w ratarstwje, skotarstwje a předźěłanju metalow přez wliw nilosahariskich skupinow z hornjeho Niloweho doła, hdźež so je tutón kulturny schodźenk jasnje prjedy docpěł. Bantuske ludy předstaja po zdaću jadro železočasoweje Urewe-kultury, kotraž bě w regionje wulkich wuchodoafriskich jězorow rozšěrjena. Z bóle intensiwnym ratarskim wužićom přez palne rodowanje a potrjebu na palnym drjewje za produkowanje železa geht ein daloko sahace pobiwanje lěsow w wuchodafriskim regionje jězorow einher, potajkim prěnje wulkopłoninowe přeformowanje natury Afriki přez čłowjeka.
Wot regiona wulkich jězorow sćahnychu Urewe-Bantujo (po dokładu jich specifiskeje keramiki) něhdźe wot 500 v. Chr. sčasom do wšěch regionow wuchodneje a južneje Afriki. Na Sambesi je Urewe-keramika wot 300 v. Chr. dopokazujomna. W prěnim pokřesćanskim lětstotku so Angola, Malawi, Sambia a Simbabwe docpěja, w 2. lětstotku Mosambik, skónčnje wokoło 500 n. Chr. Južna Afrika. njemobilne žiwjenske formy (z rekultiwowanjom lada) su Bantuske ludy hakle wot 1000 n. Chr. wuwiwałe, před tym je je technika palneho rodowanja k stajnym dalećahnjenju a wotedaće wutrjebanych płoninow nuzowałe.
Ćišćej Bantuskich ludow dyrbja Khoisanjo so zdalować, kotřiž tehdy hišće wjele wjetše teritorije južneje Afriki wobsydlowali hač dźensnišo. Jich wotchadowy teritorij nasta pusćinowe a stepowe cony južneje Angole, Namibije a Botswany, kotrež za plahowanje wot Sorghum njepřihódne a z tym za Bantujo njewužiwajomne běchu.
[wobdźěłać] Přehlad Bantuskich rěčow
W tutym přehledźe su Bantuske rěče, kotrež su relatiwnje derje znate:
- w centralnej a wuchodnej Africe
- w južnej Africe


text:
Wjedyń
Wspůłrzyndne: 48°13' N 16°22' E
Wjedyń (mjym. Wien, fr. Vienne, ang. Vienna, uać. Vindobona, madź. Bécs, čes. Vídeň, suowac. Viedeň, suowyń. Dunaj, sch. Beč, gre. Bιέvvn, ros. BeHa, it. Vienna ) - je stolicům Austrije, jeji nojwjynkšym mjastym a kulturalnym i polityčnym cyntrům. Ležy nad Důnajym, na kraju Lasu Wjydyńskigo; plac 415 km², ludźi 1 631 000 (2005). Wjedyń stanowi tyž jydyn s dźywjyńću krajůw zwjůnzkowych Austryji. Je to jydno s baři znůnych mjast střodkowyj Ojropy i je wažnym mjejscym lo historyje a kultury tygo kůntynyntu.
Mjano mjymjecke Wien pochodźi uod uaćińskigo "Vindobona", co s kolei pochodźi uod celtyckigo zuožyńo "Vedunia", znočůncygo "strůmyk/potok leśny".


text:
Mecyje ze familijóm – audio
Mecyje ze familijóm…
Nó ale… Cosik mi sie zdo, iże to już możno tyż łozprawiôł a możno i niy. Gynał niy bocza, boch już deczko zwiykowany i ta diosecko ci sklerółza tyż mie już na isto zdrapióła.
Miołech ci kiejsik jedzinego takigo kamrata, kiery ci sie tak szpasownie, a możno ino fest dziwocznie mianowôł : Eustachy, Józefat Drzistoń. Ja, ja Eustachy i ku tymu Józefat. Poradzicie sie to wystawić, jak ci sie śniego już łod bajtla chichrali i narzinali? A ku tymu jesce te miano po łojcach – Drzistoń. Skuli tego tyż miôł tak na isto côłkie żywobycie przedrzistane, i co tyż łón zawdy musiôł zdziyrżyć, smóc pokiel śniego niy łostoł srogachny i gryfny karlus. Kiej nóm łobióm pizło ci już kielanôście lôt, kajsik mi sie łón zapodziôł, kajsik mi ze ślypiów sie straciół. Jô już ci blank łó niym zaboczół, kiej łoroz trefiółech ci go, spichli my sie sam u nôs na Krojcce. Łón ci mie poznôł, uradowôł sie, choby mu fto zista na swaczyna łobiecôł a gymba mu sie takô zrobiyła, choby szusblech ze koła, ze mojigo starego gepla.
– Jezderkusie! Józefiocku diosecki (tak my mu tyż za bajtla gôdali) a dyć żyjesz to jesce? – gôdóm ci dó niygo blank wyproszczóny, zadziwany. – Kajś to sie bez te côłkie lata podziywôł, kajś sie tak na fest zapochóniół ?
– E tam, niy ma ło cym gôdać. Jak pewnikiym miarkujesz, miôłech ci côłkie moje życie zadrzistane już łod bajtla, i tak ci to do dzisiôj łostało.
– Niy gôdej ? A co tyż to sie ze cia bez wszyjskie lata dziôło? Co ty sam terôzki we Chorzowie robisz ? – pytóm sie go i niy poradza sie nadziwać, iże my sie tak bez cufal sam u mie na Pniokach szczaśli.
– Anó, przijechôłech sam do gyrichtu skuli erbów, skuli srogigo bezmać „spadku” po starce mojij baby – rzóndzi mi tyn kamrat Eustachy.
– A to tyś sie już łobabiół yntlich, ja?
– Ja, ale to jes dugszô gôdka i muszymy sie kajsik zicnóńć na dugszij, i byda ci to wszyjsko direkt łozprawiôł.
– Mie sie tam nikaj niy uwijô, to mogymy wlyjźć do Pyjtra na jakisik zajdel piwa i mogesz mi to połozprawiać, bo miarkuja, iże cie cosik tropi, pra?
Nó, i wlejźli my to tego szynku, kamrat łobsztalowôł laga, jô gospodzkimu kôzôł jesce po sznapsie i tyn mój kamrat Jozefat napocznół fabulić te côłkie jejigo blank pometlane życie.
– Wiysz, kiej sie ino mojij Mamulce zemrziło łojciec spakowôł wszyjskie nasze lónty i inksze bambetle do dwiuch kofrów i wykludziyli my sie do kupy kajsik na wiyś. Niy byda gôdôł kaj, bo nôs, bo mie tam wszyjskie wiedzóm, mie i mojigo faterka znajóm. – szluknoł piwa i beroł dalszij. – Tam my sie naimali do roboty u jednyj modyj gdowy ze ceróm, a tak richtik, to niy ze ceróm, ino ze pasiyrbicóm. I tak ci jakosik po dwiuch latach łożyniółech sie…
– Tyś sie łobabiół ? A jô myślôł, co ty ze twojim mianym już na zawdy łostaniesz fyrniokym ! A bóła chocia gryfnô ta cera łod tyj pampóńki ?
– … łożyniółech sie Ojgyn, ale niy ze tóm pasiyrbicóm ino ze tóm gdowóm; ja, ta gdowa tyż bóła blank szykownô i szwarnô kobiyta. – szluknół tego sznapsa coch jô jesce łobsztalowôł, popiół biyrym i bysztelowôł jesce po zajdlu piwa i jesce jedna laga gorzołecki.
– Łojciec sie wnerwiół na mie, dopolóło ci go to, co jô mioł rôd, i przołech tyj mamulce-pampóńce, iże sóm sie pôrã tydni niyskorzij ze tóm jeji pasiyrbicóm łożyniół. I terôzki dej sie pozór Ojgyn: bez ta jejigo żyniaczka moja babeczka, moja żóna łostała sie niywiastkóm (synowóm) i do kupy jesce – świgermutróm mojigo łojca. Jeji juzaś pasiyrbica, jes mojóm drugóm mamulkóm, takóm mojóm macochóm, a jô jeżech łojczymym, drugim łojcym mojij macochy i świgerfatrym mojigo tatulka. Mojij drugij mamulce, mojij macosze, kierô bóła już łod terôzki mojóm pasiyrbicóm, uplóncnół sie gryfny synek. Terôzki łón ci jes już mojim przirôdnim bracikiym – jako synek mojigo łojca i mojij macochy. Nale, jako synek pasiyrbicy mojij babeczki, jes tyż jeji wnukiym, a łóna jejigo starkóm. Jô ci juzaś jeżech starzikiym mojigo przirodnigo bracika.
– Jeckusie! I jak ty to wszyjsko poradzisz jesce do kupy poskłôdać ?
– To jesce niy wszyjsko. Dej sie terôzki pozór! – bero dalszij kamrat. – Hnedki i mie sie uplóncnół synecek. Beztóż tyż moja macocha łostała sie łod terôzki przirodnióm szwestróm (siostróm) mojigo synka a jesce ku tymu jes ci łóna jejigo starkóm, bo przeca łón, tyn mój synecek jes synkiym jeji pasiyrba, a mój faterek jes juzaś dziywiyrzym (szwagrym) mojigo maluśkigo synecka. A to skuli tego, iże mój tatulek mô jejigo przirodniô szwestrã za babeczkã, za żonã. Jô juzaś jes terôzki pasiyrbym przirodnij szwestery mojigo synka, nó toć mój synek jes mojim ujkiym, a jô jes jejigo bracikiym, skuli tego, iże łón jes synkiym mojij macôchy. Moja starô juzaś jes tantóm mojigo synka, tyn mój synek jes mojim starzikiym, mój łojciec jes mojim świgerzółnym, mojim ziyńciôszkiym a jô jes – dej terózki pozór Ojgyn – a łón jes mojim razinku WNUKIYM !!!
– Ło sto pierónów, naleś ty to terôzki nametloł !!!
– A co, Ojgyn ? Niy klapuje ci sam cosik? Nó, tóż gynał to jesce rółz musisz rugować !
Ja, jô ci wiyrzã, na isto nic niy godóm, chocia jes to tak festnie pometlane, iże tego i sto amerikóńskich stolorzy niy poskłodô, prôwdã gôdóm ?
Drzistóń łobsztalowoł jesce jedna raja u Pyjtra we gospodzie, stropiół sie i chnet napocznół by ślimtać. A jô, coby go jakosik skludzić na inksze grónta, na inksze myśli spytołech sie go jesce, co tyż to bóło we tym gyrichcie kaj miôł sprawa ło erb po starce jejigo staryj.
– Chopie! I tu ci sie dziepiyro napoczło – pedziôł tyn Jozefat. – Jakech to wszyjsko kciôł wytuplikować tyj syndzinyj, coby gynał łozstrzigła, co mi sie ze tego erbu, tego „spadku” przinoleżi, to łóna po jakisik półtrzecia godziny kciała bez łokno wyfuknóńć a mie kôzała zarôzki zawrzić we hereszcie abo na takij – we Starym Chorzowie – wytrzyźbiółce. Ida terôzki nazôd, bo kca jak nôjgibcij ze Chorzowa sie wykludzić i… takech sie znod sam u cia na tych twojich Pniokach, Ojgyn.
Łod Zilwestra do Trzech Króli – audio
Łod Zilwestra do Trzech Króli
A mie sie sam terôzki spómniało (dopytowali sie ło to moje niyftore suchôcze) jak ci to tyż kiejsik, dôwno tymu nazôd, bóło symnóm po zilwestrowym masknbalu. Boczycie to jesce, ja? Nó, tóż posuchejcie jesce rółz!
Jezderkusie! Pieróna kandego! Co to sie richtik dzieje?
Pomaluśku, pomaluśku … nôjprzodzij jedyn ślyp, ale niy tak wartko, bo cosik blynduje jak sto diosków. Jerónie, ale sie te klapy ciynżkie zrobiyli… drugi ślyp … niy idzie, prziklapło mi go lebo co? Jes, łotwarły sie te dioseckie gały …
Drrr, drrrr, drrrrrrr….
Ło sto pierónów, co za larmo, stało sie co, chałpa sie pôli, gipsdeka śleciała, ruskie pancry sie wkarycyli? Bin Ladyn króm Amerikónów i dó nôs prziszoł, coby jakosik bómba prasknóć abo fliger chabnóńć?
Drrrrr, drrrrr, drrrrrr…
Ida, ida…. przeca to niy dźwiyrze, ino tyn diosecki mobilniok glingo i tyrkoce, choby sie już miôł łozlecieć abo prasknóńć na deliny…
Drrrrr, drrrrrr, drrrrr….
Ale mie palica rómbie, tómpie mi we łebie, choby sto kóni rajtowało… a śpiywôł Wiesiek Gołas: „tupot biôłych mew…”. Co tam tupot, to ci przeca choby śtyry pancry jechali ze łozlajerowanymi ketami … a to, co zasik praskło? Chałpa sie na isto buli?… Eee tam, gorczek mi na deliny śleciôł i tela, ale co łón sam wele tego mojigo szeslónga robiół?
Drrrr, drrrrr, drrrr…
Kajżysz tyż sie tyn mój mobilniok podziôł? Pierónie, w tyj chałpie na isto nic niy idzie z rańca nojńść.
Drrr, drrrr… móm cie giździe, terôzki bydzie kwilka cichszij …
Halooo… tu jô Ojgyn. Stało sie co? Fojerwera przijechała, niy dej Pónbóczku, chałpa sie gore, pranie z góry pichli, werk do luftu praskli … niy werk, to Prezidynt przekajplowôł już do kupy ze AKS-ym.
– Chopie, Ojgyn co sie ze cia dzieje? Umareś, świtnółś w kalyndôrz, zawarli cie abo co jesce gorszyjszego?
– A dyć niy ryc giździe diosecki, niy poradzisz to cicho gôdać? Musisz to tak ci wrzesceć? A tak po prawdzie… to fto gôdô?
– No, jô Bruno,
– Możno i Bruno, ale rzyknij mi, co mómy za dziyń i wiela jes, bo cosik mi sie zdo, iże mi weker stanół … a tyn buksiok, coch go łod Elzy na gyburstak dostôł, toch już dôwno skalół, bo bół gówno wert…. ….. …..
– Niy, niy, ło tym gównie to niy do ciebie gôdóm. Nó, tóż co mómy za dziyń, gôdej wartko!
– Tak jakech myślôł, tyś jesce niy blank mónter po tym Zilwestrze, tyś…
– Dobra, dobra, po jakim Zilwestrze? Aha, już miarkuja Bruno, byli my przecamć do kupy ze naszymi babami u Ernsta na Zilwestra. Nó, ale przeca tak źle to to tam niy bóło.
– Niy, niy, tak źle niy bóło (coby niy mógło być gorszij). Ino, jakeś wylazôwôł, Ojgyn, to mi sie cosik zdôwało, iżeś już miôł pôłno rzić…
– Jako pôłno rzić ? Co ty ajntlich gôdôsz, Bruno?
– Jakeś bół mónter, to po jakiymu łotwiyrôłeś dźwiyrze palicóm… a ło wyłażyniu tyż niy mógło być gôdki, boś prasknół ze słodów na pychol i ruk cuk bółeś ze blank łostatniygo sztoku przi dźwiyrzach na plac.
– Nó, możno môsz i recht. Nale … niyskorzij toch już przecamć szôł blank sztram do chałpy, pra?
– Blank sztram to możno niy, boś zarôzki na dródze kiołzdnół i furgnółeś Ojgyn jak dugi pod autok.
– Jezderkusie, pod autok. I jô jesce dychóm? A możno to skuli tego mie tak gowa boli i mi sie w palicy ćmi?
– Niy, niy, môsz mazel, boś ciornół pod zahaltowany autok, ino mu żeś wpuczół, fest wgniót lewe dźwiyrze ze zadku. Ze tego moge być jesce jakosik łostuda, bo cie tyn istny ujzdrzôł jakeś wylazowôł spodle tego autoka.
– E tam, a bo to jô piyrszy rółz cosik kómu na zgorszynie zbajstlowôł? Ino, co bóło dalszij? Tela ino bocza, iżech trefiół Bercika łod Majzlinyj, łón ci miôł gryfnô ale napoczniyntô halbecka we mantlu, to tyż żech mu jóm spómóg wyduldać, coby sie sóm z tym niy trôpiół.
– Toch słyszôł… a słyszôłech tyż, iżeś Ojgyn bez côłkô Wolka, Rynek, Katowicko i côłko Trzecigo Môja dyrdołeś pojstrzodku drógi …
– Co ty fandzolisz? Jak bez postrzodek drógi, policajt mie żôdyn niy łapnół, autok niy tyrpnół …
– Bez pojstrzodek drógi, boś paryzol wrajziół do glajzy i gôdôłeś, iże podwiyl sóm te glajzy, to do chałpy na isto jesce trefisz. Autok żôdyn cie niy tyrpnół, bo szofery tyż byli po Zilwestrze naprani, a kôżdy juzaś łożyrok, to mô bezmać aże dwióch Aniołów Stróżów. A ze tymi dwióma policajtami i jednym szucmanym toście śpiywali na côłki karpyntel: „ … przibieżeli do Betlyjym pastyrze i zagrali Dzieciónteczku na lyrze…”
– Nó, i to by bóło na tela, bo jakech sie dokulôł do „Barbórki” to niyskorzij już rółz-dwa z górki i bez kiyrchow, kole łochrónki, bez planty i w dóma. To już blank ajnfach.
– Nó, niy idzie pedzieć, co to jes ganc ajnfach … ale niy dlô cia, ty to wszyjsko poradzisz nametlać Ojgyn. Już na smyntorzu spichnółeś sie ze kopidołym łod barbórkowego Farorza, kiery łod Wilije niy poradziół przijńść do sia, bo durch słepôł, świyciół świycki i gôdôł, iże go we chałpie sztyjc starô stracho i ciyngiym mu biôło gadzina posywo, bo myszińce to i we szolce ze tyjym poradzi znojńść.
– Kopidoł, kopidołym, nôjwyżyj jakosik cyjntla i to wszyjsko. Przeca jô sie tyż musiôł do dóm uwijać, pra?
– Na isto toś musiôł, bo twoja Elza już łod połednia styrcała ze nudelkulóm przi dźwiyrzach.
– Jak to łod połednia, co ty klycisz? Przeca jô nigdy tak dugo niy deptóm do dóm. Przidarziło sie co, ło cym tyż jô jesce niy wiym?
– A przidarziło. Jakeście już ze kopidołym wysłepali niy cyjntla a halbka, to ci sie ci go żôl zrobiyło, seblyk żeś mantel i dôłeś kopidołowi, coby niy przeziómbnół. Łón ci sie aże poślimtoł ze tyj uciechy i… zarôzki – jak to gizd Poznaniôk – poleciôł po szwagra, ze kierym żeście jesce jedna halbka łobalyli, a tyś jak gupi za nia zabulół.
– Ja, ja, spóminóm sie to. I zarôzki niyskorzij w te drabki, wartko pofyrtôłech do dóm, bo przeca ziómb bół, piździawica jak sto dziobłów.
– Wartkoś to możo żeś tyrôł, ino iże przi piyrszyj siyni stôł Antek Pikulik, kiery psa łod sómsiada szôł przeluftować iś go napytôł do Pyjtra na Krojcka na piwo, bo cie bezmać suszóło, choby ci fto we gymbie koksiok łozfaklowôł.
– Nó ale, to już cheba bół szlus. Przeca tela to ani kormik niy szczimie, pra? Przeca łod Pyjtra (niy ze Krojcki ino ze ulice Pawła), to ino trzi chałpy i jużech dóma.
– Możno i ja, ale jô ło tym już nic niy wiym, boch drugigo szoł łod połednia do roboty a twoja Elza mi gôdała, iże niy poradzi sie jesce na cia doczkać.
– Pierónie, ustóń. Chocia … mogesz mieć recht. Cosik jesce musiało być, bo móm ci łoba ślypia (terôzki widza) podzelowane, i kalnioki na szłapach. Co mi sie tam jesce przidarziło, niy wiym.
– Jô tyż niy wiym Ojgyn, bo kamraty łozprawiajóm trzi gyszichty ło tym.
– Jerónie, ustóń mie nerwować ino godej, co wiysz, tak jak we suchatelnicy u józefkowego Farorza.
– Nó, tóż jedni gôdajóm, iżeś przikulwitôł sie do dóm ze twojim sómsiadym Ecikiym i przi samych dźwiyrzach do siyni sóm żeś sia, abo Ecik tobie, bajnsztela podstawiół i bechnółeś pycholym ło tyn wasz zielezny gylynder w siyni… ale te śtyry słody, toś cheba w lufcie przefurgnół. Inksze zasik gôdajóm, coś trefiół na tego łoszkliwca briftryjgra, kieregoś zawdy ałfryjgowôł i żeście sie festelnie ringowali. A iże łón bół mónter (bo przeca za swe niy słepie, ino jak mu fto postawi laga), tóż ci tyż ździebko nadrzistôł. Juzaś ta wrazitko sómsiôdka ze szczwôrtego sztoku gôdała, iżeś ino tela, coś wlôz do chałupy, cosik praskło, tyś ino jónknół i … niyskorzij już bóło blank cicho u wôs. I jô wiyrza tyj sómsiôdce, boch widziôł twoja Elza festelnie napôlónô i znerwowanô.
– Pieróna kandego, muszymy już robić szlus, bo zabulisz za ta kómórka choby za łobiyli.
– Niy trop sie Ojgyn ło ta kómórka, bo łóna je twoja. Przecaś jóm wczorej łostawiół u mie, jakieś prziszôł na szkata. Tela, iżeś już niy poradziół grać, boś bół na takim dioseckim fleku, wczerajszy. Skuli tego my ino łobalyli ta kanka warzónki na miodzie, kierô mi jesce łostała łod Wilije.
– Bruno, smiyłuj sie i rzyknij mi entlich, kierego dzisiôj je i… wiela jes?
– To ty niy chytôsz? Przeca jutro jes Trzech Króli a terôzki klara świyci na fol, bo pizło dziepiyro dwanôście we połednie.
Tegoch sie niy spodziôł. Wejzdrzijcie sie ino, jak to cowiek po Zilwestrze poradzi côłki tydziyń stracić i jesce ku tymu na dekiel mu piere, choby to niy bół „… tupot biôłych mew…” a śtyry kónie łod Ceglarskigo we palicy rajtowali.
Moja Ziemia
http://www.jankowice.edu.pl/linki.htm dla chętnych którzy chcą posłuchać bajek z płytki W Jankowickim lesie oraz wysłuchać sztuki „JANKOWICE RYBNICKIE PODCZAS WALK HUSYCKICH A KOŚCIÓŁ KATOLICKI NA ŚLĄSKU” – TEATR ŁĄCZY POKOLENIA w tym utwór muzyczny nr 1 wykonany przez uczniów Gimnazjum którego tekst „Moja ziemia” mojego autorstwa został wykorzystany w sztuce
Padze śnieżyk
Padze śnieżyk
Padze śnieżyk padze
I se nie przestowo
Jak na ziymja sleci
Pjyknie sie łukłodo
Wszysko już je zapadane
Strómy i chojinki całe
Przykryło cołko zegródka
I zasuło do ni furtka
Druty ze sztrumu sie ługinajóm
Bo za dużo śniega na sia majóm
Wiszóm ciómpy z łokapu
Byda cylowała w ni na łapu – capu
Bo zima sam łurzynduje
I wszyndzi śniegym suje
Trzymje na cołkigo
Nie myśli popuścić tego
Urszula Oślislok
Od Redakcji SZ -INFORMACJA
KÓNIEC ŚWIATA
KÓNIEC ŚWIATA
Wszyscy dzisiój żyjóm w sztresie,
co tyn nowy rok prziniesie?
Czy sie Euroland uzdrowi,
abo kryzys nos udowi?
Już ze Meksyku Majowie,
namónciyli nóm we gowie
i na grudziyń przewidzieli,
że to wszystko - pierón szczeli!
Wszelke normy pómp przekroczo!
Polski złotek - durś sie stoczo!
A zaś cyny - w góra idóm,
jednym słowym – nyndza z biydóm!
Jak łoglóndóm, co sie dzieje,
coroz myńsze móm nadzieje,
że świat z tego bajzlu wyńdzie,
że ta kriza sie łozyńdzie!
Dyć nojbardzij mnie nerwujóm
ci, co nami reskyrujóm!
Wedle nich, kryzysu niy ma,
kryzys w Polsce to jest ściyma!
„Polska wyspóm jest zielónóm,
Polska jest niyzagrożóno!”
W Syjmie leżóm już reformy,
zmiany, europejske normy…
Na poczóntek – pasożyty,
pyndzjónisty,emeryty…
„Ci, co budżet państwa duszóm,
trocha dłużyj robić muszóm!
Limit wieku dźwignóńć trzeba,
przeca nic niy śleci z nieba!
Jednakowo – chopy, baby,
do siedymdziesióntki aby!
Wszystkim nóm sie to łopłaci.
Co? Niy chcecie być bogaci?
Żyć jak Niemce, czy Francuzy,
nojwiynksze w Europie tuzy?”
A z Europóm - niy zadziyrać!
Mómy łod nich szprymy zbiyrać!
Wspiyrać gejów i lesbije,
eutanazje, aborcyje…
Włazić im, bez wazeliny!
Choćby w smrodzie, bele driny!
Przeca trocha czasu minie,
nim znojdymy sie w latrynie!?
Tóż do grudnia! A co dali?
Potym niych sie wszystko wali!
Autor:B.Śmigała
Fajfka, gryfno fajfka…
Wiycie, mockach już sam pisôł ło roztomajtych uciychach dlô ludzi, ło gorzôle (i za to mie spierónióła moja Dyrechtorka), ło piwie, ło chlebie, ło kartoflach i wieluch jesce inkszych zachach. I terôzki prziszołech na te idy, coby samtukej połozprawiać deczko ło fajfkach. Ja, ło fajfkach, bo przecamć ludzie tak możno zwiykowane jak jô, boczóm jesce starych Ślónzôków ze fajfkóm we gymbie. Jô sómech miôł starzika, ftory pod srogim, kajzerowskim fusiskiym sztyjc i jednym ciyngiym trzimôł we zymbiskach gryfnistô, srogô, dugô fajfka. A i jô sóm kiejsik, króm kurzyniô „Carmynów”, miołech rôd zakurzić cigara i… razinku ta fajfka. Do dzisiôj, chocia już chet dwadzieścia lôt blank niczego niy kurza, móm gryfnisty zamlóng fajfków ze roztomajtych strón świata.
Fajfka, to werkcojg, takô ci norychta do kurzynia tabaki, na ftorô skłôdô sie: mónsztik, fajfynruła i kopciuch abo kobuch. Juzaś chopa, ftory robi te fajfki mianujóm fajfkôrzym a takigo, a ftory juzaś mô pierónym rôd kurzić fajfka – fajfczôrzym.
Kurzynie fajfki piyrszy rółz bóło łopisane bez łodkrywców Nowygo Świata za czasów ynglickij królowyj Elżbiety I. Idzie sam prziwołać take zawołane miana jak Sir Francis Drake abo Walter Raleigh, kierzi jako blank piyrsze wtynczôs we Ojropie ulygli wpływówi kultóry kurzyniô fajfki hamerikóńskich indijanerów, i przikludziyli to do Anglii kajsik we 1570 roku. Prziwyk ale kurzyniô tabaki już łod starożyntnióści bół na isto ważnym elemyntym kultóry i religiji, ło ftorym ludzie blank przepómnieli bez dwa tysiónce lôt.
Fajfki powszychnie uchódzóm za nôjstarszyjsze norychty, nôjstarszyjsze dinksy do zaciónganiô sie arómatycznim smóndym łozhajcowanyj tabaki. Prziwyk tyn bół już znany we V wiyku przed Pónbóczkiym, eźli idzie wiyrzić starożytnimu historikerowi Herodotowi. Kolyjne nôcyje, kiere łozpowszychniyli kurzynie fajfki to Greki, Rzymianie i ku tymu tyż Galowie i Germany. Jak miynióm znôwcy dôwnych kultórów, antyczne fajfczôrze wprówadzali sie tym tuplym we taki stan łodurzuniô, kiej kurzyli ziyle ło narkoticznych włôściwóściach, znacy kónopie indyjske.
Historyjô fajfki łod czasu legyndarnych wandrów Marco Polo łozkulała sie choby pierón szczelół wtynczôs, kiej przikludziyli do Ojropy nôsiynia tabaki. Piyrsze srogsze plantacyje łozkwitli na terynach Miymiec i Anglii, i dôwało to pampónióm mocka pijyndzy, chocia iże kurzynie tabaki bóło zwykiym ino niższyjszych klasów i wojôków. Mółda na kurzynie pojstrzód ludziami pijynżnymi i niyskorzyjszy postymp techniczny pokôzały sie być za tela powiydzkóm dlô włôściciyli ziymskich, coby łóne inwestjyrówali we kolyjne plantacyje.We XVII wiyku we naszyj Rzeczypospolitej (terôzki sie prawie gôdô Rzeczpospolitô) niyspodziónie, nôgle fajfka łobjôwióła sie barzij powszydniô niźli sznuptabaka. Do siela boć to, sznuptabaka bóła słôwiónô pojstrzód ludzi, ftorzi reprezyntówali wyższyjsze wôrstwy, jużzaś kurzynie tabaki przipisôwano niżyj urodzónym. Przemôwiô za tym pewnikiym popularność tabakdółzów we zacu norychtów kôżdydniówego użytku dlô chopów.
Nó ale, ino pijynżne, móżne mógli łoddôwać sie tymu dziwokimu we dôwnych czasach cudajstwu, ftorego niy uwachowali sie bali i prziwódce religijne. Znanô jes historyjô sir Waltera Releigh’a, kierego mianowali piyrszym fajfczôrzym Anglii, a kierego izbetnô dziołcha we jejigo rezidyncyji nad River Dart w Devon, kiej uwidziała dym, ftory fachtlowôł ze fajfki swojigo gospodrza, drab chlistła go wodóm, bo myślała iże łón cufalowo sie podpolół.
Utworzóne miyndzy Anglijóm a Hamerikóm szlaki handlówe, sprawióły, iże tabakowy gyszeft stôł sie festelnie wercity, co juzaś szło ku tymu, iże corôzki wiyncyj ludzi kurzóło fajfki. Beztóż tyż niy ino pijynżne mógli kurzić fajfki. Skuli tego juzaś, co kopciuchy byli robióne ze porcylanu, fyrmy gôńczôrske uzdali, coby przikuplować wyrôbianie gliniannych fajfków do swojij łofyrty, co juzaś załowocówało łozkwitym tyj zorty rzymiósła. Kajsik miyndzy rokiym 1600 a 1750 fajfki glinianne mocka sie zwekslowali i to we gysztalcie, jak i we srogości. Ale, dziepiyro kajsik po 1800 roku te glinianne kopciuchy napoczli szykowniście garniyrować.
Trza sam tyż jesce dopedzieć, iże we XIX wiyku chnet we côłkij Ojropie fajfki byli zachóm kôżdydniówygo użytku, i to bez zglyndu na stan i pochodzyni chopów. Ale wert portmaneja decydowôł ło lajstniyńciu sie lepszyjszyj tabaki abo barzij wercityj fajfki. I wiycie, wtynczôs niy ino chopy ćmiyli fajfka, ale i baby tyż. To sie mianowało wteda „emancypacjóm”. Na łostatek XIX wiyku fajfki napoczli wekslować na cigary, kiere uwidzieli se i literaty, i artysty, i ku tymu tyż politykery. Gyneralnie, historyjô kurzyniô tabaki przeplôtała sie ze wóntkami bijógraficznymi wywołanych wajzerów, sztudyroków i majstrów pióra. Mocka miyłóśników fajfki niy stôło ło to, iże poradzóm wlyjźć we nałóg ale miyniyli, co kurzynie mô siyła łozdrowiyńczô, na zicher lyczy dusza i zabijô tyż do imyntu samótność.
Nó, coby za tela po darymnicy niy fandzolić rzykna terôzki jak ci to – jesce niy tak blank dôwno – bóło u nôs. Mój starzik Paul festelnie rôd miôł kurzynie fajfki. Miôł ci jich pôra a mie łostała ze dzieckowych lôt we pamiyńci jedna. Kopciuch tyj fajfki bół biôły i – poduk mie, bajtla – łogrómnucny a na niym byli wysztrajchowane roztomajte malónki ze gónu. Fajfynruła bóła côrno i chnet na pół myjtra dugô, i szło jóm wykróncać na roztomajte zajty. Juzaś gryzok tyj fajfki, mónsztik bół ze elefantowyj kóści. Coby sie ta fajfka zakurzić, starzik wyczyniôł côłki tyjater. Nôjprzodzij folowôł rajn do kopciucha moc tabaki. Ta tabaka tyż bóła narychtowanô podle regli. Starzik miôł takô blaszannô biksla do ftoryj na spodek wlywôł pôra kropek kóniaku i dziepiyro niyskorzij wciepowôł rajn markowô tabaka. Do kurzyniô brôł jóm po jakichsik piyńciuch tydniach. Pierónym mróncôł kiej kole niygo zakurzół se fajfka nafolowanô drajcapym (to bóła tabaka gorszyjszyj zorty). Terôzki prziszôł czôs na nafolowanie tyj jejigo fajfki. Polekuśku, pomaluśku wciskôł kściukym po troszycku tyj swojij tabaki. Ubijôł jóm opaternie takim szpecijalnym dinksym, ftory ze jednyj zajty miôł ubijok a ze drugij takô łyżecka do wydropywaniô gluty ze fajfki. Zatym pocióngôł pôra razy bez łognia a zatym wyjimôł ze kabzy paket sztrachecli i takimi dugimi sztracheclami (zwiykowane boczóm jesce take duge sztrachecle) zapôlôł ta swoja fajfka. Siôdôł kole łokna a my bajtle niy poradziyli sie doczkać kiej napocznie łozprawiać nóm ło starych czasach.
Samtukej u nôs kajsik przi napoczniyńciu lôt siedymdziesióntych wypraskła mółda na kurzynie fajfków. Możno to i skuli tego, iże cigarety byli corôzki drogsze a możno ino beztóż, co we wszyjskich „komisach” szło sie lajstnóńć gryfniste fajfki zeza granicy. Nó, i jô tyż napocznół kurzić fajfka (króm kurzyniô Carmynów), napocznółech tyż kupować i zamlować roztomajte zorty fajfków.
Niyskorzij wykludziyli my sie ze mojóm Elzkóm na dugszij do Egitpu (ło czym’ech już niyrółz sam gôdôł). Mieli my take miyndzylandowani we Stambule i tam chnetki bych blank łogup, jakech uwidziôł srogo lada i nafolowane driny fajfki, dziesiótki fajfków, setki fajfków a co jedna, to gryfniyjszô. Moja Haźbiytka musiała mie za szkrawitel wycióngać z tego sklepu, bo bych cheba wszyjske szlojzowane, szmuglowane dulary na te fajfki wydôł. Nó, a zatym wylandowali my we tym Egipcie, i we takij skamracónyj familiji we Hannoville (kole Aleksandriji) nauczół żech sie kurzić nargile, takô zorta fajfki wodnyj, we kieryj smónd przelazuje bez woda a dziepiyro zatym cowiek to wdychô.
Kurzynie nargili to cheba nôjstarszyjszy prziwyk ludzi we Turcyji. Tam te nargile kurzyli i chopy i baby (dziecka niy kurzyli ale dostôwali do cyckaniô tabaka namoczónô we łostrzódce roztomajtych ichnich ółbstów). Procno jes wyszpekulować skany prziszło te kurzynie nargilów do Turcyji i do Egiptu. Gôdô sie ale, co to mógło sie przikludzić ze Indiów. Ze tych Indiów nargile powandrowali do Królestwa Perskigo a zatym do Pakistanu, Afganistanu, czyńści pojstrzodkowyj Azji i jesce niyskorzij do północnyj Afriki. Kómszt kurzyniô tyj fajfki wodnyj powandrowôł dalszij ku Libanowi, Syrii i terôźnich Zjednoczónych Emiratów Arabskich. Zbajstlowani tameszne ludzie take moderne terôzki coffee-shopy a gospodzki bół majstrym we narychtowaniu tyj fajfki. Starszyjsze, zwiykowane tameszne Arabery kurzyli we tych nargilach zaobycz opium abo haszysz ale terôzki idzie sie gryfnie zakurzić szpecijalnyj tabaki pomiyszanyj ze miodym i suszónymi ółbstami.
Wiycie, ło fajfkach szłoby sam jesce mocka łozprawiać ale tak sie miarkuje, iże to pewnikiym niy wszyjskich interesjyruje, i beztóż tyż na tym zrobia terôzki fajrant.


text:
Cypr
Cypr, Cypryjsko Republika (gr. Kuπpoς, Kuπpιakή Anuokpatίa; tur. Kıbrıs, Kıbrıs Cumhuriyeti) je państwo na wyspje Cypr, na Strzůdźymnym Morzu, 113 km na połedńe uod Turcyje. Stolica Cypru je Ńikozyjo. Půłnocno tajla je mjanowano Turecko Republika Půłnocnygo Cypru a ńy wlazuje do Ojropejskij Uńije - je to ńyuznowane państwo.
[Sprowjej] Geografijo
Cypr, kerygo wjyrch je 9 250 km² (ze czygo 3 555 km² to je Turecko Republika Půłnocnygo Cypru) je rozlygowany we wschodńij tajli Strzůdźymnygo Morzo. Brzyg Cypru je dugi na 648 km. Nojwyższy půnkt Cypru je wjyrch Mount Olympus, kery mo 1 951 m. Ńimo tygo, iże państwo je wyspům, mo grańica ze Wjelgům Brytańijům, a to skiż brytyjskich wojskowych bazůw - Akrotiri a Dhekelije.


text:
Strzewiki
Strzewiki to tajla uobleczyńo, kero uobuwo śe na szłapy.
Strzewik skłodo śe nojczyńśći ze:
- zole, kero wyuůnaczůno je z gůminu (btp. gůmjoki), drzewa (ntp. holcoki), plastiku a inkszych materjałůw. Zole sům nojwożńyjszům tajlům strzewikůw.
- abzaca, kery je prziklajstrowany abo prziteksowany do zole uode spodku;
- szułszaftu (cholywy), kero zakrywo wjyrch szłapy abo czasym dolne tajle nogi. Mogům być uheklowane (ntp. ze zomszu abo ze lyjdru), uodlůne ze plastiku abo ze gůminu.
- szplatůwk (ntp. gulery) abo haltrůw (ntp. zandale).
Rzymjeśńikym uod rychtowańo strzewikůw je szewjec.


text:
Berlin
Wspůłrzyndne: 52°31'07" N 13°24'30" E
Berlin[1] – stolica a nojwjynksze mjasto Mjymjec, na prawach kraju zwjůnzkowygo (landu). Zajmuje 890 km² placu, zamjeszkuje sam blisko 3,5 mln uosůb.
Berlin leży we půłnocno-wschodńij tajli Mjymjec. Położůny je nad rzykůma Szprewům a Hawelům a jejich dopływůma. Rzyka Szprewa w dźelńicy Spandau wpado do Haweli, prowygo dopływu Łaby. Berlin znojduje śe mjyndzy płaskowyžůma Barńim a Teltow. Leży ůng. 70 kilůmetrůw uod grańicy s Polskům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
San Francisco
Wspůłrzyndne: 37°46'45" N 122°25'09" W
San Francisco - mjasto we USA, we stańe Kaliforńijo, nad Zatokům San Francisco (Uocean Spokojny). Je pouožůne na uskoku tektůńičnym, bez cůž čynsto trefjajům śe sam třynśyńo źymje. Skiž čynstych sam mguůw bywo mjanowane "Mjasto Mguůw". Na teryńe San Francisco je 48 wzgůř, wjynkšość ś nich je fest strůmo, bez cůž sům sam problymy s kůmůńikacyjům.
Pjyršo stouo uosada zouožyli sam Hišpany we 1776 pode mjanym Yerba Buena, bůua to misyjo Franćiškůnůw. Uod 1821 we skuodźe Meksyku, uod 1848 we USA. Mjasto fest rozwinyuo śe we uokreśe fibru zuota (1848-1860), bůuo guůwnům hawynům lo obsugi zapotřebowańo zwjůnzanygo s jygo eksploatacyjům. We 1850 erbuo prawa mjejske. We 1869 skuplowano San Francisco s wybřežym atlantyckim bez bana transkůntynyntalno. We 1906 bůuo sam katastrofalne třyńśyńy źymje. San Francisco bůuo cyntrum ruchu hippisowskigo, a terozki je cyntrum ruchu LGBT.
Fest rozwińynto industryjo střodkůw transportu a elektrůńično. Srogi uostřodek naukowy a kulturalny.
S baukůnštu nojlepij znůmy je most Golden Gate.


text:
Atům
Atům to je nojmńyjszy skłodńik materyje, kerygo ńy idźe potajlować metodůma chymicznymi.
Atům je zbudowany ze jůndra a uobtaczajůncych go elektrůnůw. Jůndro je zbudowane ze nuklyjůnůw: protůnůw na nyjutrůnůw. We kożdym uobojyntnym atůmje protůnůw a elektrůnůw je tela samo; kej jejich liczba je roztomajto, taki atům mjanuje śe jůnym. Zorta elymyntu chymicznygo uokryślo śe podug liczby protonůw we jůndrze. Atůmy uo jednakij liczbje protonůw, nale růżnyj nyjutrůnůw, mjanuje śe izotopůma elymyntu chymicznygo.
Wjelgość atůmůw to ůng. 10-10 myjtra, nale ńy mo to gynau uokreślůne skiż jejich kwantowośći. Jejich masa zależńy uod masy atomowyj je uod 10-27 do 10-25 kilograma.


text:
Papua-Nowo Gwinyjo
Papua-Nowo Gwinyjo (Papua New Guinea, Ńyzoležne Państwo Papui-Nowyj Gwinyje – Independent State of Papua New Guinea) – państwo we Uoceańije, we Melanezyje, ležy uůne we wjynkšyj tajli na wyspje Nowo Gwinyjo (w jei wschodńij tajli) a krům tygo na ůng. 2800 mjyńšych wyspůw. Grańica lůndowo mo yno s Indunezyjům, bez mořa sůmśaduje tyž s Australijům a Wyspůma Salůmůna. Doobkoua Papui-Nowyj Gwinyje sům wody Uoceanu Spokojnygo, Mořa Nowogwinyjskigo a Mořa Koralowygo.
Je to kraj we wjynkšyj tajli gůřysty, nojwyžšy wjyrch mo 4509 m n.p.m. Lične wulkůny. Kraj je nawjedzany bez třyńśyńo źymje a ńykej tsunami. Klimat sam je růwńikowy, gorki a wilguy. Bogaty nec řykůw a gynste losy.
Kraj zaśedlůny uod 60 tyś lot, bez Ojropejčykůw uodkryto we XVI wjeku, nale aže pů XIX wjek kraj bůu bezma coukim ńyzbodany. Mjano "Nowo Gwinyjo" nadali krajowi žygloře s Hišpańije, skiž tygo, co tubylcy zdowali im śe podane na mjyškańcůw Gwinyje we Africe. Dziśejšo Papua-Nowo Gwinyjo powstoua bez skuplowańy dwůch terytorjůw downych kolůńji (mjymjeckij a brytyjskij), kere uobje dostouy śe pod admińistracyjo Australije, a uod 1975 uostou ńypodleguym państwym. We 1988 roku wyspa Bougainville průbowoua secesyje, we wolkach poginyuo přez 20 tyś. ludźi. Wyspa pozostoua we skuodźe Papui-Nowyj Gwinyje, nale dostoua autonůmijo.


text:
Luwr
Luwr (fr.: Musée du Louvre) to je downy krůlůw pałac we Paryżu, a terozki muzyjům kůnsztu. Nojstarsze uůnygo tajle bůły stowjane we XII stoleću uod Filipa II Augusta. Zajmuje 60 000 m² placu, we 2007 mjało 8 300 000 zwjydzajůncych. Uod drugij połowy XIV stolećo bůła sam krůlewsko rezydyncyjo. Je to jydno ze nojsrogszych a nojstarszych muzyjůw na śwjeće. Je rozlygowane mjyndzy Sekwanům a Rue de Rivoli a Zygrodůma Tuilerie, we cyntrům Paryża. Uo jygo fůngowańu jako muzyjům idźe godać uod 1692, wůunczas Ludwik XIV uodymknůł sam pjyrszo galeryjo starożytnyj bildhauerstwa we Salle des Caryatides. Uoficjalńy jako muzyjům fůnguje uod 1791 a bůła to decyzyjo Zgromadzyńo Norodowygo w czas Francuskij Rewolucyje. Terozki sům sam prezyntowane dźeła starożytnygo kůnsztu (uosobliwje rzezańy a dynkmale) a tyż uobrozy, s kerych nojbarzi znajůmy je "Mona Lisa" Leonarda da Vinci.


text:
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010 - trzyńśyńy źymje uo magńitudźe 7 we richterowyj skali, kerygo epicyntrům bůło 16 km uod Port-au-Prince na Hajiti. Głowny wstrzůns bůł 12 styczńa 2010 uo 16:53, ńyskorzi bůły tyż wtůrne wstrzůnsy, ze kerych dźywjyńć mjało magńituda 5 we richterowyj skali.
Skirz ńigo zbůlůło śe srogszo tajla ze historycznych stawjyńůw we Port-au-Prince, we tym Prezydyncki Pałac, śedźiba Norodowygo Zgrůmadzyńo a Katedrala Notre-Dame.
Podug szacowańo Hajitańskigo Czyrwjůnygo Krziża pogińůło 200 tyśůncůw ludźůw.
[Sprowjej] Galerjo
-
Zbulůny Prezydyncki Pałac we hajitańskij stolicy
-
-
-
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Párvusz
Párvusz (czytej Parwus, urodzůny jako Norbert Kiss dńa 1 merca 1981) je madźarski artysta grafik.
[Sprowjej] Sztyl a proce
Sztudyrowoł we Budapeszće a Szeged.[1][2]. Ajnfach pedźeć kůnszt Párvusza bazyruje na dińće, roz za czas używo uůn akwareli, bazowy kolůr je ale czorny a bjoły.[1]
Madźarski artysta Endre Szász a ńiderlandzki artysta M. C. Escher dali srogi ajnflus uůnygo dźełům a we 2004 uodnoloz uůn swůj włosny sztyl, bazyrujůncy trocha na procach wcześńij smjanowanych artystůw.[1][3] We 2005 pojechoł do Lapůńije, po powroće dů Madźarůw napoczůn malować uobrozki ze lapůńskimi motywůma.[4] Nojwożńejszo ze tyj epoki je Lapůńsko Mona Lisa, przedano we Norwygiji.[1] We 2007 śedym uobrozůw pokozano we tym państwje, we galeryji we Tromsø.[5] We 2009 uodnoloz mowy sztyl a napoczůn wypolać we drzewje.[1]


text:
Masztalscy
thumb|300px|right|Masztalscy na Dńach Mikołowa, 27.06.2009 Masztalscy - ślůnsko kabaretowo skupina zołożůno we 1986 roku uod Aleksandra Trzaski (Masztalskigo) a Jerzygo Ciurloka (Ećika), kere uoba sům redachtorůma we Radyju Katowicy. Mjano kabareta je wźynte uod drugigo mjana fikcyjnygo grubjorza, kery bůł bohatyrym kupy wicůw. Masztalscy wydali 10 kśůnżkůw a przez 30 kasetůw ze wicůma. Wystympowali we Polsce, Austriji, USA, Australiji, Czeskij Republice a Słowacyji.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
- Neczajta Masztalskich we serwiśe TVS


text:
Chëcz
Chëcz je mùzycznym karnã z Gdini jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò rocka z elementama fòlkù ë tejsejno reggae. Założcama karna bëlë Michôł Piéper, Môrcën Pòpk, Przemisłôw Kòska, Macéj Szuksztul ë Jarosłôw Stefańczak.
Chëcz zadebutowa w 2000 rokù platą "Do młodëch". Plata zamëkô w se mùzykã do 9 wiérztów Jana Trepczika ë 1 kaszëbskòjãzëkòwi cover dokôzu pòlsczégò karna Kombi. Òsta òna baro pòzytiwno òtaksowónô przez pòmòrsczé media ë pòlsczé mùzyczné cządniczi.
[edicëjô] Bùtnowé lënczi
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Baršć
Baršć (nim. Forst) jo wokrejsne město we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej pśi Nysy njepósrědnje pśi pólskej granicy.
-
reprezentatiwny, ale njezastojnski měsćański wopon[1]
-
Měsćańske źěle
Měsćańske źěle Baršća:
- Chójna (Keune)
- Domašojce (Domsdorf)
- Nosydłojce (Noßdorf)
- Wiłow (Eulo)
Wejsne źěle Baršća:
- Bórow (Bohrau)
- Glinsk (Naundorf)
- Jamne (Groß Jamno)
- Małe Bóžemysle (Klein Bademeusel)
- Małe Jamne (Klein Jamno)
- Małksa (Mulknitz)
- Rjasnik (Briesnig)
- Rogow (Horno)
- Wjelike Bóžemysle (Groß Bademeusel)
- Zakrjow (Sacro)
Wobchad
- Pśizamknjenje k drogowej seśi
Baršć lažy pśi zwězkowej droze a awtowej droze ca. 35 km na pódzajtšu wót Chóśebuza.
- Pśizamknjenje k zeleznicowej seśi
Baršć lažy pśi zeleznicowej cerje Chósebuž-Żary. Cera mjazy Chóśebuzom a Baršćom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 46. Mjazy Baršćom a Żarami jězdźe śěgi linije RB93 Pólskich statnych zeleznicow (PKP). Mimo togo jězdźi raz na źeń śěgowy pór Eurocity mjazy Hamburg a Krakow. ICE njejězdźi na toś tej cerje.
- Wobchadne stawizny
Baršć teke lažy pśi historskej dolnołužyskej cerje Gubin–Baršć a pśi cerje Běła Wóda–Baršć.
Mjazy 1893 a 1965 jo była Baršćańska měsćańska zeleznica w měsće Baršć, mała wuskokólejata zeleznica, kótaruž głownje industrijne zawody su wužyli. W luźe jo se groniła Jula abo Carna Jula.
Nožki
- ↑ Glědaj: oficielny webbok města Baršć


text:
Lěćo
Lěćo je najćopliši ze štyri počasow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym hač wono na sewjernej abo južnej połkuli knježi, rozeznawaja mjez sewjernym a južnym lěćom. Sewjerne lěćo so runočasnje z južnej zymu wotměwa. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so lěćo w kóždej hemisferje w lětnym turnusu.
Astronomisce započina so lěćo z lětnim zawrótom słónca: časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad wobrotnikom steji a dny najdlěše su. Na sewjernej połkuli stanje so to 21. junija, na južnej połkuli 21. abo 22. decembra. Po tym bywaja dny zaso krótše a nocy dlěše. Lěćo kónči z nazymskim runonócnosću 22. abo 23. septembra w sewjerje a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcej w juhu.
Dokelž je wobkružna čara zemje wokoło słónca lochko eliptiska, wot eksaktneho kruhoweho orbita wotchilaca, njejsu wšě štyri počasy dokładnje samsne dołhe. Sewjerne lěćo je snadnje dlěše a miliše hač južne lěćo, dokelž za čas sewjerneho lěća so směr ze zemje k słóncu tróšku pomałšo změni a zemja tróšku dalešo wot słónca zdalena je.
Fenologiski spočatk lěća móže so wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) tež přez spočatne wjedrowe wulkosituacije a mnohe regionalne faktory wobwliwuje. Rozeznawa so nimo toho mjez zažnym lěćom, wysokim lěćom a pózdnym lěćom. W lodowcowych regionach wotwisuje ablacija rozsudnje wot toho, hdy (zwjetša w septembrje) prěni sněh pada.
Meteorologisce so sewjernemu lěću měsacy junij, julij a awgust přirjaduja, južnemu lěću měsacy december, januar a februar. Při geografiskich čopach knježi poł lěta dołho tak mjenowany polarny dźeń, w arktiskich regionach po tydźenjach połnócne słónco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze spočatkom lěća nałožki a rity zwjazane, w Němskej na přikład woheń zawróta słónca abo swjatojanski woheń.
Lěćo liči tež jako počas stopnjowaneje žiwjenskeje radosće. To so wosebje na, přez wyše temperatury wabjene, přebytkach pod hołym njebjom pokaza, přez čož čłowjek přirodu sylnišo zaznawa.


text:
Birma
Birma (Myanmar, Mjanma, Zwjůnzek Birmański – Zwjůnzek Myanmar) – państwo pouožůne we Azyji Pouedńowo-Wschodńij, nad Zatokům Byngalskům a Mořym Andamańskym. Grańičy s Bangladešym, Indjami, Chińskům Republikům Ludowům, Laosym a Tajlandyjům. Wjynkše mjasta: Rangůn, Mandalaj, Basejn.
[Sprowjej] Mjano
Jůnta wojskowo we 1989 r. přijůnua Myanmar (Zwjůnzek Myanmar) kej nowe mjano kraju. Skuli tygo co zmjana ta ńy zostoua zaaprobowano bez žodyn uorgan ustawodawčy Birmy, nowe mjano ńy je uznowane bez wjynkšość krajůw. Zaakceptowůua je nale UoNZ.


text:
Mohuč
Mohuč[1][2] (němsce Mainz) je město w Němskej, stolica Porynskeje-Pfalzowskeje. Leži při zapadnej kromje zwjazkoweho kraja na lěwym brjoze Ryna, znapřeća wuliwje Mohana do Ryna. Na prawym brjoze Ryna spody zliwa Mohana a Ryna leži Wiesbaden, hłowne město zwjazkoweho kraja Hessenska.
Mohuč ma nimale dwě stow tysac wobydlerjow.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Datowa banka geografiskich eksonymow, Serbski institut
- ↑ Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920)


text:
Pizza
Pizza — jodło italskigo kuchńa, na terozki fest powszychno na cołkim śwjeće. We wersyji podstawowyj je to plaskaty placek ze wytrawnygo ćasto drożdżowygo, pomazany zozům tůmatowům, posuty tartům kyjzům a źołůma, pjeczůny we mocno gorkim pjecu. Pizza podowo śe na gorko, nale źimno tyż idźe zjeść.
Je kupa zortůw pizze ze roztomajtymi skłodńikůma. Můgům to być szampańoki, cwibla, szynka, tůmaty, paprika, wuszt, uoliwki, salami, lebo ańi uowoce abo brokůły. Krům tygo do pizze dowo śe roztomajte zorty zoze.


text:
Golym
Golym (hebr. גולם) to je podug żydowskij tradycyje istota ulepjono s gliny na ksztołt czowjeka, nale pozbawjono duszy, skiż tego co ńy bůła stworzůno uod Boga yno uod czowjeka. Pjyrsze uopisy tworzyńo golymůw uod ludźi sům we Talmudźe. Nojbarzi znůmo je historyjo uo golymje, kerygo mjoł stworzić rabin Jehuda Löw ben Bezalel ze Pragi. Golym tyn mjoł uochrańać prasko djaspora żydowsko uod atakůw, kere we XVI stoleću bůły na ńich czyńůne skiż posůndzańo jejich uo bezbożne praktyki a zajmowańy śe uokultyzmym. Podug legyndy, golym zbuntowoł śe a zaczůn zabijać tyż tych kerym mjoł słůżyć, bez cůż rabin Jehuda wyćůngnůł mu s gymby pergamin s naszkryflanymi na ńim buchsztabůma kere dowoły mu żywobyće a wymazoł pjyrszo, skiż tygo golym stoł śe nazod yno posůngym. Powjarka podowo, co strzaskany golym je skryty na gůrze synagogi we Pradze.


text:
Kuwejt
Kuwejt, Państwo Kuwejt (Daulat al Kuwajt دولة الكويت) – państwo położůne we połedńowo-zachodńij Azyje, na půłnocno-zachodńim kraju Zatoki Perskij. Grańica mo s Irakym a Arabijům Saudyjskům. 92,2% placu zajmujům sam pustyńe a půłpustyńe. Ńy mo sam stołych rzyk a teryny bauerske zajmujům jyno 0,2% powjyrzchńe kraju. Gospodarka je uoparto na wydobyću a przetworzańu ropy naftowyj. Religijům państwowům je we Kuwejće islam sůńńicki. Uod śyrpńo 1990 do lutygo 1991 Kuwejt bůł uokupowany bez Irak, co bůło sztichym ku pjyrszyj wojny we Zatoce Perskij.


text:
Jarzymbina Strōmek szumny przi jesiyni Farbi sie czyrwiyniom Ast sie gibo od pociorkow W słoneczku sie miyniom Toż uciecha i dlo dziołszki Kej targo w zopaska Styknie jegła meter nici Piykno w tyn
Siyrota
Ponbóczku miłosierny
Padom na kolana
Płaczki wartko lecom
Jo w tym bólu sama
Siyrota jo wielgo
Bez łojca bez matki
Niy pomogo słowo
Nojlepszy kamratki
Wszysko tłamsza w sobi
Szyderca
Kej trefi do niego? że serce tyż czuje Kej trefi do niego że tyż sie miłuje Zgorzkniało mo dusza a słabe ciało Niynawiść go pasiei wiecznie mu mało Pasie go zło kej inkszym wyrzondzo
Śnik ło jesiyni
Piykno jesiyń mi sie śnioła Łoblecono w czerwiyń, złoto Kajś po polach gibko gnała Dyć freliczka już niymodo Hut ze liści farbowanych Na gowiczce swoji miała Wosy siwe, p
Bergmóńske Świynto
Nutki lecóm jedna za drugom
Grudniowy dzionek niesie nóm Świynto
Pieśniczki bergmóńske o strofach przepiyknych
O Świynty Barbarze kożdy pamiynto
Trombki ,werbelki, bymbny i
Brif do Świynty Barbary - 04. 12 .2010
Świynto Barbaro szkryflom brif do Ciebie
Wejrzyj na Bergmónów tam w tym wielkim niebie
Na ciynżko robota , na grubie na dole
Na te nasze życie , na ziem
28 – styczyń 2006 MTK – KatowiceWielko hala swiotłym blyskoGołymbiorzy wielki zlotLudzi kludzi widowiskoKlotków z gołymbiami mocGłośno ,gwarno naokołoGołomb grucho , gro kapelaMiechy z futrym ,
Przemijanie Starziku z siwiutkom brodom Kaj mosz fajfka co smyndzi Kaj ta starka coś godoł Że nad uchym ci glyndzi Kajście starziki poszli Ze tyj ławki pod lipom Niy ma gowy przi gowie Kej kwiot lipy
JESIYŃ Ścielom sie liście mechtajom farbom Tepichym przepiyknym ziymia przikryto Dymbiok ryszawy sie kulo z kasztonym Wiater we stromach gro cichom muzykom Jesiyń paniczka idzie przez lasy Zaglond
Koniec lata To już koniec lata słoneczko niy grzeje Zimne te wieczory chłodym tyż przywieje Woda we jeziorze zimno już sie robi Mało kto sie kompie mało kto tam zgobi Czujesz jesiyń blisko owoc


text:
Rzykańy
Řykańy to je jedna s podstawowych form kultu religijnego. Polygo na skerowańu swojich myśli do istoty abo istot, můgůncych być abo bydůmcych předmjotym kultu (bůgowje, śwjyńći, ańouowje), do sfery sacrům. Može uůno być godane abo ino we myślach.
Řykańy dźelymy přede wšyjstkym ze wzglyndu na jygo charakter. Može uůn być pochwalny (uwjelbjyńo), dźynkčynny albo buagalny. Ńykej řykańe mo elymynty kilku s powyžšych form.
Akty řykańo sům powšychne we wšyjstkych religjach. Choć řykańy može přijmować forma indywidualnyj rozmowy s istotům boskům, to we wjelu religijach ukštoutowou śe pewjyn kanůn modlitw, kerych treść je śćiśle uokreślůno a překazywano w takej formje wyznawcům.


text:
Ruski rubel
Ruski rubel (rus.: pyблb) to je waluta używano we Rusyji a tajlowo we Abchazyji a Połedńowyj Uosetyji. Podug ISO 4217 mo kod RUB, dowńi mjała kod RUR aże do denůminacyje we 1998. Ruski rubel tajluje śe na 100 kopjejkůw (rus.: koпéйka). Dowńi rublůw używało śe we SSSR a jeszcze dowńi we Ruskim Imperyjům. Rubel je we użyću uod 500 lot, uod 1710 tajluje śe na kopjejki. Ńy mo uoficjalnygo symbolu, jak amerikański dolar, fůnt szterling abo ojro. Propůnowane sům dwa: przekreślůne P (cyrylica, uodpado łaćińskimu R) abo . We uobjygu sům banknoty 5, 10, 50, 100, 500, 1000 a 5000 rublůw a klepoki 1, 5, 10 a 50 kopjejkůw a 1, 2, 5 a 10 rublůw. Krům ruskigo, je tyż bjołoruski rubel a waluta ńyuznowanygo Naddńestrzo, naddńestrzański rubel.


text:
Benedikt XIV.
Benedikt XIV. (z byrgarskim mjenom Prospero Lorenzo Lambertini; * 31. nalětnika 1675 w Bolognje, Cyrkwinski stat; † 3. róžownika 1758 w Romje) bě italski duchowny, stawiznar, cyrkwinski jurist, arcybiskop w Anconje (1727-1731) a Bolognje (wot 1731) a bu 17. žnjenca 1740 jako naslědnik Klemensa XII. wuzwoleny za 246. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě spěchowar česćowanja maćerje Božeje a přećiwnik jezuitskeho rjada. Płaći tež jako modernizowar města Roma.
Jemu slědowaše w lěće 1758 Carlo della Torre di Rezzonico jako bamž Klemens XIII.


text:
Teksas
Teksas (ang.: Texas) - stůn we pouedńowyj tajli USA, nad Zatokům Meksykańskům. Grańica mo uod wschodu s Luizjanům a Arkansas, uod půunocy s Oklahomům a uod zachodu s Nowym Meksykym. Je we wjynkšyj tajli wyžynny (Wjelge Růwńiny), na pouedńowym zachodźe mo trocha wjyrchůw a na pouedńowym wchodźe Niźina Zatokowo. Nojsrogše mjasta: Houston, Dallas, San Antonio, Austin a El Paso.
We 1519 Alonso Alvarez de Pineda uoguośiu zajyńce Teksasu bez Hišpańijo. Jak Meksyk we 1821 uzyskou ńypodlyguość, Teksas s anfanga wlazowou we jygo skuod. Bez lota 20. XIX wjeku uośedlili śe sam Amerikůny, guůwn Negry s poedńowych stanůw, kaj bůuo ńywolńictwo. Řůnd Meksyku dou wuůnčas autůnůmijo lo Taksasu. We 1829 řůnd Meksyku zakozou ńywolńictwa a tyž dolšyj imigracyje s USA, bez cůž jygo stosůnki s Teksasym śe fest pogoršyuy. 1 marca 1836 uoguošůno pwstańy Republiki Teksasu, na co Meksyk zareagowou interwencyjům armije, keryj kulminacyjům bůua bitwa pode Alamo. We 1836 po pokanańu armije meksykańskij Teksas uostowo republikům. Gowům państwa uostowo Sam Houston a kraj lygalizuje ńywolńictwo. We 1845 John Tyler, prezydynt Teksasu, podpisou rezolucyjo uo aneksyje Teksasu bez USA. 29 grudńa 1845 Teksas uostou přijynty do Ůńije kej 28. stan. We 1861 Teksas wystůmpiu s Ůńije a přistou do Kůnfederacyje. Bůu tymu přećiwny Sam Houston, nale ńy skiž tygo co bůu zwolyńńikym Ůńije abo wrogym ńywolńictwa, nale chćou přiwrůcyńo ńypodleguośći.


text:
Kopruchowate
Kopruchowate, Kopruchy (uać.: Culicidae) to je familijo chrobokůw ze řyndu muchůwkůw, kero wystympuje na coukim śwjeće. Znůmych je 40 zortůw a ůng. 3,5 tyś. gatůnkůw s tyj familije. Kopruchowate sům zwjůnzane ze střodowiskym wodnym, skiž tygo co we wodźe rozwijajům śe jejich larwy. Dozdřaue kopruchy majům aparat gymbowy kujůnco-ssůncy, jejich samice cyckajům krew ńykeryj gadźiny a tyž čowjeka, zaś samce za joduo majům nektar ze kwjotůw. We Ojropje nojbaři pospolity je kopruch břynčůncy. Ńykere gatůnki, nojbaři tropikalne, roznošům roztomajte ńymoce, uosobliwje malaryjo a žůuto febra.


text:
Gwjozda
Gwjozda to je ćouo ńybjeske kere je skupiskym materji třimanyj w kupje bez grawitacyjo, we kerym zachodzům reakcyje syntezy jůndrowyj. Ynergijo kero śe při tymu wyzwalo je ymitowano kej průmjyńowańy, we tym śwjotuo widźalne. Gwjozdy majům kštout podany na kugla a skouodajům śe guůwńy s wodoru a helu. Nojbližšo Źymje gwjozda, krům Klary, to Proxima Centauri uoddalůno uo 4,2 lot śwjetlnych. Mynga gwjozdůw je zwjůnzanych bez grawitacyjo s inkšymi gwjazdůma, a twořům ś ńimi ůkuody podwůjne abo wjelokrotne. Gwjozdy ńy sům rozćepane jednako gynsto po coukim wšechśwjeće, nale istńejům jeich skupiska mjanowane galaktykůma we kerych je uod miljůnůw do setek miljordůw gwjozd. Doobkoua ńykerych gwjozd zwyrtajům śe planyty, inkše uotačajům dyski protoplanetarne. Gwjozdy, kere idźe zobejřeć s Źymje, sům umowńy poukuodane we gwjozdozbjory.


text:
Himalaje
Himalaje to je gůrsko keta rozlygowano we połedńowyj Azyji, we keryj sům nojwyższe wjyrchy na Źymje. Je uůna dugo na 2500 km a szyroko na 250 km. We jeich skłod wlazujům pasma: Wjelge Himalaje, Małe Himalaje a Siwak. Jeli rozchodźi śe uo polityka, sům uůne potajlowane mjyndzy Pakistůn, Indyje, Chiny, Nepal a Bhutan. Nojwyższe wjyrchy sům we Wjelgich Himalajach, 10 ś ńich mo przez 8000 m n.p.m a jejich nojwyższy wjyrch, Mount Everest, je nojwyższym wjyrchym we cołkij Źymji (8850 m n.p.m.).


text:
Andora
Andora, Kśynstwo Andory (katal. Principat d'Andorra [prinsiˈpat dənˈdorə], szp. Principado de Andorra, franc. Principauté d'Andorre) – ńywjelge państwo we połedńowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Je rozlygowane we Pirynejach a grańica mo ze Francyjům a Szpańijům. Mjyszkańcůma Andory sům Szpańeloki a Katalany. Je to kůnstytucyjno můnarchijo we keryj gowa państwa je kolygijalno - jeji fůnkcyjo połńům prezydynt Francyje a biskup La Seu d'Urgell. Je to kraj ńymożebńy gůrzisty.
Aże 80% norodowygo przichodu pochodźi ze turystyki. Krům tygo, Andora je "dowkowym rajym", skiż czego mynga firmůw mo sam śedźiby a we Andorze płaći dowki.


text:
MIASTO
18-06-2010
Niech nom inksze godajom, co chcom...
Jak jo pocytała we gazycie, co miyndzynarodowe jury nagrodziyło film ło Bytomiu, to żech się łogromnie radowała i mi się ciśli na gymba taki słowa (ze jakiś stary piosynki słapane): „niech nom kto, godo co chce, we Bytomiu nie jes źle!”
04-06-2010
Mokry maj, bydzie urodzaj...
Mokry maj – bydzie urodzaj! Tak godali moi starka i starzyk, jak jo boła jeszcze bajtel, kiery po bosoku (bez sandalów i szczewików) łaził po placu, jak ino maj sie na poczynoł.
21-05-2010
Miechowice mogom się asić!
Paczcie ino co się to narobiyło... Jedyn miesionc, a nagroda przyznano za dobro robota (gospodarczo nagroda Prezydenta Bytomia), trefiła do Miechowic. Dostoł jom tyn, kirery chlyb, żymły i kołocze robi - piekorz Kwapisz.
07-05-2010
Wiosna i wózyki ze bajtlami...
Czekali my, czekali no i momy co my chcieli. Wiosna przyjszła pryndzy niż niekierzy chcieli jom widzieć, bo łona się nie pyto ino wlazuje.
23-04-2010
Ino cisza...
10 kwieciyń 2010r – zginął Prezydent RP Lech Kaczyński
zginyła Pierwsza Dama Maria Kaczyńska
zginyli Ważni Ludzie ze wszyjstkich urzyndów w kraju...
10 kwieciyń, przed połedniym, stanyli my wszyjscy jak wryci...
09-04-2010
Świynta, świynta i po świyntach
Łod Palmowy Niedzieli szło dostać do gowy! Najpiyrw skiż tego, coby „palma” niesiono do kościoła na poświyncynie była paradno. Co kto umioł, to se nawtykoł w te gałonzki, uwionzoł szlajfka i radowoł się.
26-03-2010
Wiosynne nowości
Napisza dzisioj ło wiosynnych nowościach, ale nie ino ło tych co ze świyntami som złonacone i świontecznym śmirgusym, ale i ło inkszych. Bo jo jes w y r y c h l a t o baba i wszyjstko musza wiedzieć piyrszo, a najbarzij to co jes we naszym Bytomiu.
12-03-2010
Ło boczoniach i ło ludziach...
Wiycie, co som takie ludzie co godajom, co tyn nasz Bytom durś jes łoskopany, domy mo popynkane, a jako by i tego było mało, to zaś zaczło pod miastym tompać! A te nojwiynksze klachule (kierym się gymby nie zamykajom, nawet jak gryzom niedzielno rolada z modrom kapustom), godajom, co możno bydzie już na zawsze Bytom mioł miano „najbarzij brzydkigo miasta” na cołkim Ślonsku.
26-02-2010
Ło tym, co pisali we gazytach
Czytałach we gazycie, co Związek Górnośląski Koło ze Zabrza mo nowy konkurs. Jego miano: konkurs na „Przociela ślonski godki”. Nojpiyrw żech myślała: no co komu taki konkurs? Przeca som już inksze.
12-02-2010
Jak jes zima, mo być zima!
Som takie ludzie, kierym zima nie wadzi. Kierzy rychtujom rozmaijte spotkania, sproszajom gości, i jeszcze do tego włonczajom szkolorzy, a nawet i małe bajtle. Szkolorze i bajtle som tam, mimo śniega, ze swojymi rechtorami i to jes blank fajne! Tak było bez cołki styczyń, we naszym mieście.


text:
MIASTO
01-06-2012
Majowe świynta do babów i nie yno
Roztomili, zajrzyjcie yno na kalyndorz. Co sie to tyż wyrobiało! Najsompiyrw, we czwortek 24 maja, we Urzyndzie Miasta, mielimy wielgo ciżba babów, kere głosiły sie na konferyncjo „Baba blank gryfno i zdrowo”.
18-05-2012
Bana do Łagiewnik zaś pojedzie!
Roztomili, paczie yno, jak tyn rok leci. Jes teroski coroz barzyj gorko, chcymy tego, czy nie chcymy, to i tak idzie wakacyjno laba.
30-12-2011
Idzie Nowy Rok
Roztomili, idzie Nowy Rok - i łon zawsze jes na czas! Jak mało co na tym świecie. Dziwać sie yno możno, jak to jes połonacone i jak łon sie nie pomyli, kiedy trza przyłazić. Do nos wszyjstkich we Bytomiu tyż przyłazi bez spóźniynio.
16-12-2011
Wele świont...
Roztomili, jak we kalyndorzu napoczyno sie łostatni miesionc – grudziyń, to same dni uciekajom, tak, co nie idzie za niymi zdonżyć.
02-12-2011
Bytomsko Jesiyń Literacko – i nie yno
Roztomili, ta impreza we naszym mieście – to blank fajno sprawa! Zgodzocie sie sy mnom, pra? Bez cołki tydziyń u nos we Bytomiu kożdy, fto yno chcioł, a i mioł na to chyńć, to se szoł na te stykniyńcie ze kulturom abo literaturom.
18-11-2011
Bytom – to je miasto ze kulturom
Roztomili, kaj yno pódymy abo kaj sie łobrócymy – to wszyndzie jes ta naznaczono we naszym mieście: energia kultury.
21-10-2011
Zaś momy radoś!
Roztomili, momy radoś, bo nasz Bytom dostoł tako blank fajno nagroda, na Festiwalu Promocji Miast i Regionów!
07-10-2011
Momy radoś i bolawo gowa...
Roztomili, zgodzocie sie sy mnom, pra? - co teroski to momy i radoś i bolawo gowa.
23-09-2011
Bytomski Półmaraton i auto!
Roztomili, stoło naszkryflane we gazytach, a i na wielgich tabulach w mieście, co we niedziela, 18. 09. bydzie w Miechowicach już „ 3. Bytomski Półmaraton”.
09-09-2011
Ważne baby ze ślonskich pałaców
Bez cołkie lato, w kożdo niedziela, ło pionty po połedniu, we pałacu w Rybny, kole Gór Tarnoskich, szło styknońć sie z kamratami i posuchać, jak to downij żyło sie na Ślonsku. Uczone i mondre gowy godały ło tym, jak to downij ważne na Ślonsku chopy, kere piniondzów miały doś, budowały gruby, huty, pałace, kościoły, szkoły i cołkie miasta.


text:
Totalitarysm
Totalitarysm - charakterystyčny lo XX-wječnych režimůw dyktatorskych systym řůndzyńo, kery důnžy do coukigo podpořůdkowańo spouečyństwa państwu při půmocy monopolu informacyjnygo a propagandy, idyjolůgije państwowyj, terroru tajnych instytucyji a masowyj monopartyji. Mjano uostouo utwořůny bez italskigo filozofa Giovannigo Gentile, idyjolůga Italije fašystowskych. Guůwnymi tyjoretykůma genezy totalitarysmu sům ntp. Hannah Arendt a Karl Popper.
Totalitarysm uoznočo państwa, we kerych ambicyje moderńizacyjne a mocarstwowe idům do kupy s brakym tradycyje demokratyčnyj abo - jako we připadku Ńymcůw - uobmjerźlyńo do demokracyje, jeji kryzysym abo ubůstwym. Přikuadůma państwůw totalitarnych bůuy nacyjowo-socyjolistyčno III Rajch, stalinowski Sojuš Socjalistyčnych Sowjeckich Republik lebo Chiny Mao Zedonga. Totalitarny systym řůndzyńo istńije do chwili uobecnyj we Koryji Půunocnyj.


text:
Hakynkrojc
Hakenkrojc, (we szrajbůnku dewanagari स्वस्तिक co idźe transliterować jako "svastika") to je we ksztołće krziża kery mo "połomane" ramjůna uo ece 90°. Sanskrycke mjano uoznaczo "przinoszůncy szczyńśće". Hakenkrojc pochodźi wjerza ze Indyji, kaj bůł używany jako talizmůn, nale je znůmy we roztumajtych kulturach na cołkim śwjeće uod starożytnośći. Ramjůna hakenkrojca mogům być złomane na prawo abo lewo strůna. Hekenkrojc ze ramjonůma złomanymi prawo je symbolym ruchu słůńca na ńebje (tak jak go idźe zoberzeć ze půłnocnyj půłkule), a je simbolym mocy słůńca a fojyry. Hakenkrojc ze ramjonůma złomanymi w lewo to je znok ćmoka a magije, a je uůn ymblyjmům bůgińi Kali. Simbol hakenkrojca przijůł we państwowyj symbolice III Rajch, kaj hakenkrojc bůł na fańe a we godle (trzimany we szpůnach uod adlera wjyńec ze liśćůw důmbu ze hakenkrojcym). Skiż tygo używańy hakenkrojca we wzorze podanym na naźistowski je zakozane uod prawa ńykerych państwůw, we tym Mjymcůw. Terozki hakenkrojc je używany uod ńykerych rodźimowjercůw jako simbol Swaroga a Perůna, je uůn tyż na fańe Kuna Yala a we rodowym wapyńe polskigo rodu Boreyko.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa
- Thomas Wilson, The Swastica (1894): I tajla 242 zajty a II tajla 171 zajtůw (uoba tůmy we formaće PDF a we angelskij godce)


text:
Kito Fryco Stempel
Kito Fryco Stempel (* 29. nowembra 1787 w Parcowje; † 2. februara 1867 w Lubnjowje) bě serbski duchowny a spisowaćel. Wot 1802-1807 wopyta gymnazij w Budyšinje, hdźež zezna so tež z Bjedrichom Wylemom Mičku. W lětach 1807–1810 studowaše teologiju na lipšćanskej uniwersiće. Hnydom w prěnim studijnym lěće załoži sobu t. mj. Corps Lusatia. 1809 zastupi do Serbskeho prědarskeho towarstwa, předchadneho zjednoćenstwa dźensnišeje Sorabije Lipsk.
W lětach 1810–1813 bě domjacy wučer, prjedy hač jeho 1813 za fararja w Malinje njepowołachu. W tutej wosadźe skutkowaše dźesać lět, doniž njesta so 1823 wyši farar w Lubnjowje. Wobšěrnu wosadu zastarowaše někotre lětdźesatki, prjedy hač njepoda so 1863 na wuměnk. Po nim so hižo serbski farar w Lubnjowje njepřistaji, štož rozsudnje spěšnišej asimilaciji tamnišeje wosady polěkowaše.
W běhu mnohich lět duchowneho skutkowanja za swojich wosadnych, napisa Stempel tež cyły rjad originalnych basni, mj. dr. epos „Te tśi rychłe tšubały” – najdlěša serbska baseń scyła. W njezwučenym sylabiskim systemje komponowany epos płaćeše na 80 lět jako zhubjeny. Ota Wićaz jón 1950 zaso namaka. Rudolf Jenč přistupni jón zjawnosći w seriji Pomniki serbskeho pismowstwa jako diplomatiske wudaće. Dalši epos, „Pytanje za starym mjasecom abo łužyskich Serbow potłocenje” njeje so bohužel hižo namakał a płaći dale jako zhubjeny.
Nimo swojeho basnjenja wustupowaše Stempel tež jako přełožowar antikskich basnikow. To nastupa wosebje Fedrusowe fabule (z łaćonšćiny) a Theokritowe idyle.
[wobdźěłać] Literatura
- Kito Fryco Stempel: Te tśi rychłe tšubały a druge pěsni. Zezběrał, za śišć pśigotował a zawod napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 1). Budyšin 1963 [diplomatiske wudaśe]
- Kito Fryco Stempel: Theokritowe pastyrske pěsni. Phaedrusowe fable. Za śišć pśigótował, pśedgrono a komentar napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 4). Budyšin 1963
- Fabian Kaulfürst: Studije k rěcy Kita Fryca Stempla, Budyšin 2005


text:
Kulturny časopis "Psí víno"
Psí víno je literarny časopis, kotryž wuchadźa w morawskim měsće Zlín a zaběra so z načasnej poeziju. Wón rěka "Psí víno" (Psyče wino) a zajimawe je, zo wozjewjeja so na jeho stronach nimo čěskeje poezije tež přełožki basnjow z druhich rěčow – na př. z němčiny, pólšćiny, rušćiny, słowakšćiny a hdys a hdys tež basnje serbskich poetow – znatych a tež cyle młodych. Kóžde čisło ilustruje jedyn dobry, ale nic tak cyle znaty čěski grafikar abo ilustrator.
Załožer časopisa "Psí víno" je basnik a tworjacy wuměłc Jaroslav Kovanda. W redakciji tutoho časopisa je tež w Serbach znaty basnik a publicist Milan Hrabal.


text:
Domowinska skupina O2
O2 je młodźinske towarstwo pod třěchu Domowiny, kotrež skutkuje we Wotrowje a wokolnych wsach. Mjeno je skrótšenka za łaćonske „ob origem” (korjenjam napřečo) a pokazuje na hłowne wotmysły zjednoćenstwa – skrućić serbske wědomje mjez přisłušnymi młodostnymi.
[wobdźěłać] Započatki
Młodźinski klub O2 we Wotrowje, dźensa skrućene młodźinske towarstwo, wurosće z wšelakich šmjatow a njedorozumjenjow wokoło mejestajenja a chodojtypalenja w lěće 2003. Situacija bě napjata, wjesnjenjo so dla wšelakich misnjenjow na młodźinu hóršichu. Tute njeluboznosće běchu tema rozmołwow při stražowanju meje, z kotrychž wukristalizowa so na kóncu wotmysł, njedostatki młodźinskeho dźěła we wsy wotstronić. Iniciatorojo noweho spočatka chcychu zdobom składnosć wužić a so při młodźinskim dźěle tež za skrućenje serbskeho wědomja a (přez wutworjenje wšelakich klikow nakaženeje) zhromadnosće zasadźeć. Z wobšěrnym listom wobroćichu so młodostni na wjesnjanostu Pjetaša a skedźbnichu tak na wažnosć zetkawanišća za Wotrowskich młodostnych. Tež wosadneho fararja Kilanka prosychu wo radu. Hižo po třoch tydźenjach móžeše so nowe hibanje we wsy zjawnje prezentować: Młodostni přewjedźechu tradicionalne mejemjetanje. Holcy běchu so k tutemu nałožkej narodnu drastu zwoblekli, štož njebě we Wotrowje lětdźesatki dołho hižo z wašnjom.
[wobdźěłać] Nowy domicil: Młodźinski klub
Hłowny a komplikowany nadawk přichodneho časa bě organizowanje rumnosćow za zhromadny klub. K tomu wjedźechu iniciatorojo mnohe rozmołwy z wjesnjanostu. Nadawk wšak wopokaza so jako njewšědnje komplikowany. Hakle w nowembru 2004 so wuhlady na rumnosće za młodźinski klub polěpšichu. Zo wšak móhli so gmejnske rumnosće w starej šuli młodźinje přepodać, za to dyrbješe so wona wšak oficialnje ze zjednoćenstwom abo towarstwom stać. Młodostni rozsudźichu so – hladajo na zaměry kaž skrućenje narodnosće – po rozmołwach z regionalnej rěčnicu Domowiny Cyžowej a županku župy „Michał Hórnik” Trudlu Kuringowej, jako młodźinski cyłk třěšnemu zwjazkej přistupić. Hišće w decembru samsneho lěta přepoda wjesnjanosta Pjetaš młodostnym kluče do noweho domicila. Tući starachu so spěšnje wo wuhotowanje rumnosćow, organizowachu sej stare kompeje, stólcy a dalše meble. Jako bě klub najprjedy raz zarjadowany, přeprosychu sej młodostni wjesnjanow do njeho.
[wobdźěłać] Dalša dźěławosć
Nětko wuwi so čiła dalša dźěławosć. O2 zarjadowa blidotenisowy turněr pod hesłom „Sport – zwjazany ze spominanjom na serbskeho wótčinca”, mnoho dalšich młodźinskich a wjesnych zetkanjow. Tež silwesterski swjedźeń w starej šuli sobu wuhotowa. Sćěhowaše dalši blidotenisowy turněr wo Cup Michała Nawki. Wězo přewza klub tež tradicionalne nadawki młodźiny we wsy: Wobdźěli so na dźěłach wokoło mejestajenja a chodojtypalenja, přewjedźe mejemjetanje a pomha při wuhotowanju wjesneho swjedźenja. Jako cyłk wobdźělichu so w O2 organizowani młodostni na wšelakich sportowych turněrach, podpěrowachu swětowe zetkanje młodźiny 2005, dojěchu sej na folklorny festiwal do Chrósćic kaž tež na zarjadowanje Lózych hólcow/SG Sněhowki w Haslowje, nawichu tójšto rankow a swjećichu na wjacorych dumpańcach. Tež krótkodobne wulěty, na př. na koncerty serbskich skupin, so organizowachu. Nimo toho zarjadowachu přednošk Bena Budarja wo knize „Tež ja mějach zbožo”. Zhromadnosći přinošowaštej tež adwentnička na Wotrowskej farje a hodownička w klubje. Čłonojo O2 zetkawaja so prawidłownje póndźelu wječor, zo bychu zhromadnje młodźinske wusyłanje Radio Satkula poskali.


text:
Łužyca
Łužyca (górnoserbski Łužica, nim. Lausitz, pól. Łużyce, čes. Lužice a górnošlazyński Uůžyce) jo historiski kraj w srjejźnej Europje. Nejwětšy źěl Łužyce lažy w Nimskej, mjeńšy w Pólskej a Českej.
[wobźěłaś] Geografija
[wobźěłaś] Stawizny
Prědne znate wobydlarje źinsajšnej Łužycy jo byli keltiske ludy. Pón pla lěta 100. pśed Kristusom, jo było wobsedlenje pśez germański lud Semnonow. Wokoło lěta 600. su słowjańske Milcany wobsydliły region Łužycy. Tśiźasća lět pózdźej germańske Franki su kśěli Łužycu do swójogo mócnarstwa pśisłušaś ale jo słowjański wjerch Derwan Frankow dobył. Derwan jo teke Łužycu z prědnym słowjańskim statom zjadnośił. Do lěta 658 jo Łužyca była w Wjerchojstwje Sama.