text:
Rybnik: 19 grudnia kōmunikacyjŏ bydzie darmowŏ
Pozōr! We strzodã, 19 grudnia, skuli prognozowanego wysokigo poziōmu pyłu zawieszōnego, na terynie Rybnika jakość luftu bydzie barzo złŏ. Beztōż prezydynt Piotr Kuczera zdecydowoł, iże w tyn dziyń przejazdy autobusami, na wszyjskich linijach ôrganizowanych ôd ZTZ bydōm darmowe.
– Wkludzynie darmowyj kōmunikacyje miastowyj w sytuacyji przekroczyniŏ poziōmu zaniyczyszczyniŏ luftu powyżyj 200 µg/m3 dlŏ pyłu zawieszōnego PM10 bydzie już sztandardym na terynie Rybnika, podobnie jak w inkszych miastach. Chciołbych jednak dać pozōr wszyjskim miyszkańcōm na to, iże take działanie niy rozwiōnzuje problymu. Podwiela sami niy zmiyniymy swojich prziwykniyńć zwiōnzanych z ôgrzywaniym dōmōw i podwiela prawo w Polsce w tym przedmiocie sie niy zmiyni, permamynt bydymy mynczyć sie z problymym smogu – gŏdŏ Piotr Kuczera, prezydynt Rybnika.
Zalycōmy unikanie abo ukrōcynie do minimum czasu byciŏ na lufcie, nojbarzij bez kobiyty w ciōnży, dzieci i ôsoby starsze jak tyż ôsoby z dychawicōm, doległościami alergicznymi skōry, ôczōw i doległościami krōnżyniŏ. Dobrze je unikać srogij wysiyłku fizycznego na ôtwartym lufcie.
• Ôsoby, co ciyrpiōm skirz doległości serca mogōm czuć sie gorzij: uczucie bōlu w klŏtce piersiowyj, hercklekoty, brak dychu, zmynczynie.
• Ôsoby, co ciyrpiōm skirz przewlykłyj niymocy układu dychowego mogōm czuć przechodnie nasilynie niymocy, w tym kucanie, flegma, dyskomfort w klŏtce piersiowyj, świszczōncy, spłycōny dych.
Podobne ôbjawy mogōm wystōmpić tyż u ôsōb zdrowych. W ôkresach wysokich stynżyń pyłu zawieszōnego w lufcie wystympuje zwiynkszōne ryzyko infekcyje dychowyj. W przipadku nasilyniŏ ôbjawōw chorobowych skŏzany je kōntakt z dŏchtorym.
Wiyncyj ô jakości luftu w Rybniku: https://www.rybnik.eu/dla-mieszkancow/walka-ze-smogiem/jakosc-powietrza/
W 2017 roku w Rybniku bez 96 dni zaniyczyszczynie luftu przekroczyło poziōm 50 µg/m3 dlŏ pyłu zawieszōnego PM10 w lufcie. Z czego bez 7 dni normy ôstały przekroczōne powyżyj 200 µg/m3, a bez 5 dni na terynie Rybnika bōł alarm smogowy, co ôznaczŏ, iże normy ôstały przekroczōne ô nojmynij 300µg/m3.
Latoś Rybnik mŏ już za sobōm 105 dni z przekroczyniym poziōmu zaniyczyszczyniŏ luftu powyżyj 50 µg/m3 dlŏ pyłu zawieszōnego PM10. Z czego bez 5 dni normy ôstały przekroczōne powyżyj 200 µg/m3, a jedyn rŏz na terynie Rybnika bōł alarm smogowy (normy ôstały przekroczōne ô nojmynij 300µg/m3).
***
Spōminōmy ô bezzglyndnym zakazie spŏlaniŏ ściepek w piecach dōmowych!
Zdrzōdło: UM Rybnik


c: text/html

text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 22.07.2018
Napoczōn sie nowy sezōn we fusbalu. Wystartowały dwie nojwyższe ligi we Polsce i Republice Czeskej, a tam pŏra manszaftōw ze Ślōnska. Nojpiyrw musiymy ale napisać ô czwŏrtkowym szpilu Gōrnika Zŏbrze we Mołdawiji. Gōrnik groł tam rewanż ze Zariōm Balti we piyrszej rundzie kwalifikacyji do Ligi Europy. We piyrszym szpilu we Zŏbrzu bōło yno 1-0 dlŏ Gōrnika i kibice starali sie, czy to aby styknie. Szpil we Mołdawiji napoczōn sie źle, bo już we 7 minucie tora strzelyli gospodŏrze. Fusbalŏrze ze Zŏbrzŏ nie ôdpuściyli i we 85 minucie tora na 1-1 strzelōł Daniel Smuga. To stykło do awansu, kaj już we czwŏrtek czekŏ manszaft ze Słowacyji: AS Trenczin.
A tera już ligi. We piyrszej lidze polskej we niedziela fusbalŏrze ze Zŏbrzŏ yno zremisowali u siã ze Korōnōm Kielce 1-1. Na 1-0 dlŏ gospodŏrzy trefiōł zajś Daniel Smuga (46 minuta), a manszaft z Kielcōw wyrōwnoł we 62 minucie. We Zŏbrzu liczyli na wiyncej, ale po czwŏrtkowej rajzie do Mołdawiji, to na zicher nie bōł nojgorszy start w nowy sezōn.
Piast Gliwice groł we Zŏgłymbiu Sosnowiec. Prowadzynie zdobyli fusbalŏrze ze Sosnowca (36 minuta), ale nie podłōmało to Piasta i we 67 minucie ze elwra wyrōwnoł Aleksandar Sedlar. Na 10 minut do kōńca tora na 2-1 dlŏ Gliwic pod sama lata przi prawym supku trefiōł Tomasz Jodłowiec i szpil skōńczōł sie takym wynikym.
We II lidze polskej manszafty ze Ślōnska napoczły tak:
Ôdra Ôpole – GKS Tychy 2-1
GKS Katowicy – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 0-1
GKS Jastrzymbiy – Wigry Suwałki 1-2
We I lidze czeskej, w kerej w tym roku bandōm grać aże 3 manszafty ze Ślōnska, poczōntek tyż nie nojlpeszy. Dwa manszafty ale nie grały u siã. Yno Banik bōł za gospodŏrza i to wykorzystoł.
MFK Karwina przegroła we Libercu ze Slovanym 1-0. Tora straciyli dopiyro we 85 minucie.
Slezky Ôpawa, kery wlŏz nazŏd do I ligi po 13 latach pauzy, na start mioł ciynżki szpil we Pradze ze Spartōm. Fusbalŏrze ze Ôpawy brōniyli sie przeszło 70 minut, ale w końcu musieli uznać siōła Sparty i przegrali 0-2.
Banik Ôstrawa groł z FK Jablonec. Szpil bōł fest wyrōwnany, ale na 10 minut przed kōńcym tora na 1-0 trefiōł Milan Baroš i tak już ôstało do kōńca.
We drugej lidze czeskej w tym roku bandzie yno jedyn manszaft, kery przegroł piyrszy szpil:
Dynamo Czeske Budziejowice – Fotbal Trziniec 3-1
Foto na wiyrchu: MFK Karwina ôd Darwinek [CC BY-SA 3.0], Wikimedia Commons

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saratow (B/SN). Katolska cyrkej w Ruskej je po słowach noweho předsydy tamnišeje biskopskeje konferency dale na podpěru wukrajnych měšnikow pokazana. „Trjebamy duchownych a rjadnikow z krajow, hdźež njeje tajki wulki njedostatk měšnikow kaž pola nas“, prosy ze Sakskeje pochadźacy biskop Clemens Pickel. W jeho Saratowskim biskopstwje „Sankt Clemens“ na juhozapadźe Ruskeje je 90 procentow duchownych z wukraja, Pickel rozłožuje. Wón přewozmje 2. meje nawod episkopata a naslěduje dotalneho předsydu, Moskowskeho arcybiskopa, italskeho rjadniskeho duchowneho Paola Pezzija.
Kontakty do Pólskeje zesylnić
Zhorjelc (B/SN). Zhorjelske biskopstwo chce swoje zwiski do Pólskeje zesylnić. „Chcemy wšitko činić, zo bychmy wotpowědowali zawjazkej bamža Jana Pawoła II., być z mostytwarcom, rozjasni Zhorjelski biskop Wolfgang Ipolt. Biskop rjekny tole po wopyće susodneho pólskeho biskopstwa w Legnicy.
Biskop Feige k metodistam


text:
Kniha „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“
Ludowe nakładnistwo Domowina prezentuje we wobchodach nowe wudaće, knihu Pětra Lipiča a Michała Andersa „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“. Zhromadnje z čitarjemi podawataj so awtoraj do stawiznow našich serbskich katolskich wsow. Wulkotna struktura knihi rozrjaduje jeju jězbu do wšelakorych kapitlow: Započinajo we Wotrowskej a Pančanskej wokolinje, pleće so dale přez Horjany hač do Njebjelčic, doniž awtoraj čitarja do delanskich wsow njedowjedźetaj. Literarny wulět z dohladom do žiwjenskich wobstejnosćow 19. lětstotka zakónča so w Kulowskej wokolinje.


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik jo wódowa płoń mjaz Afriku, Europu a Ameriku. Jo to drugi nejwětšy z 5 swětowych oceanow.
Jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha, což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bźez nakšomnych mórjow. Dłujkosć jogo pśibrjoga jo 111 866 km. Šyrokosć jo wót 2 848 km mjaz Brazilskej a Liberiskej do 4 830 km mjaz Zjadnośonymi statami Ameriki a pódpołnocnej Afriku. Nejdłymše městno w Atlantiskem oceanje jo dłymina Milwaukee w Portorikoskej grobli we dłymokosći 8 648 metrow pód głaźinu oceana. Pśerězna dłymokosć jo 3 332 m, resp. 3 926 m bźez nakšomnych mórjow.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach: 25.03.2018
We tyn weekend grały szpile reprezyntacyje krajōw, bezsto fusbalorze we ligach czeskej i polskej mieli fraj. Ale trocha sie bez tyn czas dzioło. We Zŏbrzu Gōrnik groł skuli 70 geburstaku szpil ze Hajdukym Split. Wygroł Gōrnik 3-2 (2-2) po torach Łukasza Wolsztyńskiego, Igora Angulo i Daniela Lizki.
We II ligach bōły yno zaległe szpile (Slezsky Opava wygroł 2-0 z FK Usti nad Labem i dierży zicher piyrszy plac) a awansym (Ôdra Ôpole przegrała 1-2 ze GKS Katowice).
Dzioło sie za to kupa we hokeju. We polskej lidze napoczły sie finały ô majstra Polski. Dōminuje GKS Tychy, kere wygrało ze KS Tauronym GKS Katowice piyrsze 3 szpile i we pōniedziałek na wieczōr może we Katowicach już fajerować majstra, jak wygrōł sam czwŏrty szpil. Do tej pory bōły take wyniki:
21 marca – GKS Tychy – GKS Katowice 5-0
22 marca – GKS Tychy – GKS Katowice 6-0
25 marca – GKS Katowice – GKS Tychy 3-4
Wiynksze emocje naszykowali swojym kibicōm hokeisty HC Oceláři Trzyniec. Potrzebowali aż 7 szpilōw coby wygrać z Dynamo Pardubice i wlejź do pōłfinału, kaj czekŏ na nich manszaft ze Hradec Kralove.
We wszystkich szpilach ôd HC Oceláři Trzyniec ze Dynamo Pardubice wyrywali gospodŏrze, ale 7. szpil Trzyniec wygroł aż 8-1. Gwiŏzdōm szpilu wszyscy uznali nie hokeisty, kery zdobōł aż 3 tory (Ondřej Kovařčík), ale Davida Cienciala, kery mioł aże 7 asystōw! Wszystke wyniki z tego tydnia:
21 marca – HC Oceláři Trzyniec – Dynamo Pardubice 3-2
23 marca – Dynamo Pardubice – HC Oceláři Trzyniec 6-3
25 marca – HC Oceláři Trzyniec – Dynamo Pardubice 8-1
Foto: Werk-Arena we Trzyńcu – Anna Długosz.


text:
Wjac nic hišće nic
Srjedu, dnja 30.09.15 předstaji a rozestaji so Serbski muzej z filmowym tworjenjom łužiskeje wuměłče Maje Nageloweje. Jeje mnohostronske dźěło, kotrež zwobraznuje so w 7 filmach wobsahuje: rysowane metamorfozy, nahrawanja perfomancow, dopomnjenja na wotbagrowane wsy a poetiske wobhladowanje so pozhubjaceje Mužakowskeje hole. Zawodne słowa poda, fachowa žurnalistka a wjednica filmoweho programa „Dok Leipzig“, dr. Grit Lemke […]
Serbske stawizny w 160 wobrazach
(Janina Krygarjowa) Nowy plakat “Serbske stawizny w 160 wobrazach” so 23. septembra 2015 w 19.00 hodź. w Serbski muzeju zjawnosći předstaji. W 160 wobrazach a krótkich tekstach poda so přehlad wo faktach serbskich kulturnych stawiznow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Wot prěnjeho pisomneho naspomnjenja Serbow w chronice Fredegara wokoło 630 hač k stotej róčnicy załoženja […]
Praktikantka podpěra šěsć tydźenjow Serbski muzej!
W přichodnych šěsć tydźenjach podpěruje Daniela Šenkec ze Smjerdźaceje Serbski muzej při digitalnym archiwizowanju plakatow na komputeru. Za to wužiwa 23lětna studentka katolskeje teologije, wuměłskich stawiznow a stawiznow čas mjezy 6. a 7. semestrom jeje studijow na bachelor-wotzamknjenje. Při jeje dźěle nawjeduje ju naša muzeologowka knjeni Bierlingowa. „Jedna so wo jedyn tmj. wólbnowinowaty praktikum, tuž […]


text:
Słowacy
Słowacy (słowaksce Slováci; singular muski Slovák, žónski Slovenka) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Słowakskej žiwy. Woni předstaja titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2011: 80,7 %). W preambli słowakskeje wustawy z lěta 1992 su definowani jako statny lud Słowakskeje.
Na swěće je cyłkownje něhdźe šěsć milionow Słowakow, při čimž su wulke skupiny mjez druhim w druhich europskich krajach žiwe (n. př. w Serbiskej, Čěskej a Madźarskej), ale tež zwonka Europy kaž na přikład w Zjednoćenych statach a Kanadźe.
Rěč Słowakow je słowakšćina, zapadosłowjanska rěč, kotraž je wusko přiwuzna předewšěm z čěšćinu, ale tež ze serbšćinu a pólšćinu.
Wjetšina Słowakow w Słowakskej samej je romsko-katolskeje konfesije.


text:
All Ads
Mosty KolejoweJasna, Bydgoszcz
Ulica Cieszkowskiegoul. Cieszkowskiego, Bydgoszcz
Śluza OkoleMłyńska , Bydgoszcz
IV Śluza na Starym Kanale BydgoskimWrocławska 5 , Bydgoszcz
V Śluza na Starym Kanale BydgoskimCzarna Droga 4, Bydgoszcz
VI Śluza na Starym Kanale Bydgoskimul. Bronikowskiego, Bydgoszcz
Śluza CzyżkówkoMińska/Bronikowskiego, Bydgoszcz
Śluza PrądyMińska 105, Bydgoszcz
Śluza Osowa GóraOłowiana , Bydgoszcz
Hala Pomp- Muzeum WodociągówGdańska 242, Bydgoszcz
Pomnik Szwalbegoul. Andrzeja Szwalbego, Bydgoszcz
Dolina ŚmierciFordon, Bydgoszcz
Poczta GłównaJagiellońska 6, Bydgoszcz
Mural "Cyrkulacje"Wyszyńskiego 5, Bydgoszcz
Kościół ZbawicielaWarszawska 8, Bydgoszcz
Cerkiew prawosławna p.w. św. MikołajaTrybunalska 2, Bydgoszcz
Amfiteatr przy SpichrzachGrodzka 11, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny w MyślęcinkuJeździecka 5, Bydgoszcz
Pomnik Leona BarciszewskiegoWełniany Rynek, Bydgoszcz
Cmentarz NowofarnyArtyleryjska 10, Bydgoszcz
Cmentarz z okresu drugiej wojny światowejDoktora Władysława Baranowskiego, Bydgoszcz
Muzyczny plac zabaw w parku im. Jana Kochanowskiegoul. 20 stycznia 1920 r., Bydgoszcz
Ulica Jatkiul. Jatki, Bydgoszcz
Park im. Kazimierza WielkiegoPlac Wolności, Bydgoszcz
Wieża Ciśnień - Muzeum WodociągówFilarecka 1, Bydgoszcz
Kazimierz Wielkiplac u zbiegu ulic: Trybunalskiej i Wały Jagiellońskie, Bydgoszcz
Pałacyk LloydaGrodzka 17, Bydgoszcz
Mural "Ptasiek"3 Maja 14, Bydgoszcz
Kościół p.w. św. Andrzeja BoboliPlac Kościeleckich 7, Bydgoszcz
Katedra BydgoskaFarna 2, Bydgoszcz
Plac PiastowskiPlac Piastowski, Bydgoszcz
Wojewódzka i Miejska Biblioteka PublicznaDługa 39, Bydgoszcz
Pomnik Marii KonopnickiejMarii Konopnickiej 26, Bydgoszcz
Wielkie Krzesła na Wyspie MłyńskiejMennica 7, Bydgoszcz
Cztery Pory Rokualeja Powstańców Wielkopolskich, Bydgoszcz
Tańczące Fontannyskwer Krzysztofa Komedy, Bydgoszcz
Park im. J. Kochanowskiego20 stycznia 1920 roku , Bydgoszcz
Bydgoscy PartaczePod Blankami 25, Bydgoszcz
Muzeum FotografiiKarpacka 52 , Bydgoszcz
Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiegoul. Karola Szymanowskiego 3, Bydgoszcz
Brama z lusterMazowiecka 5, Bydgoszcz
Bydgoskie Autografyul. Długa, Bydgoszcz
Młyny KentzeraJagiellońska 96, Bydgoszcz
Mural przy ulicy Bocianowo 24Bocianowo 24, Bydgoszcz
Mural "Czas"M. Reja 7, Bydgoszcz
Mural "Czas"Poznańska 3, Bydgoszcz
Mural "Sportowcy"3 Maja 24 , Bydgoszcz
Mural "Zamilcz"3 Maja 14, Bydgoszcz
Parafia pw. Najświętszego Serca Pana JezusaPlac Piastowski 5, Bydgoszcz
Ulica Długaul. Długa, Bydgoszcz


text:
Myto Arnošta Muki
Myto Arnošta Muki wupisujo se za studenty a studentki resp. za absolwentow a absolwentki w prědnem lěśe po zakóńcenju studija na pólu serbskeje rěcy a literatury, sociologije, pedagogiki/didaktiki, serbskich stawiznow, serbskego kulturnego slěźenja, wuměłstwa abo žurnalizma.
Wupisanje 2021
Pśedsedaŕstwo Maćice Serbskeje wupišo Myto Arnošta Muki na lěto 2021 za wědomnostne źěło na pólu rěcy, literatury, sociologije, pedagogiki/didaktiki, stawiznow, kulturnego slěźenja, wuměłstwa abo žurnalizma Serbow. Mytowe pjenjeze za nejžlěpše źěło wucyniju 500 euro. Jolic jo źěło w serbskej rěcy napisane, pówušyju se na 700 euro. Na wupisanju wobźěliś mógu se studenty a studentki ako teke absolwenty a absolwentki w prědnem lěśe pó zakóńcenju studiuma.
Źěło dejało měś nejmjenjej 35 bokow (połterasmužkowy tekst w 12 pt. TimesNewRoman). Ilustracije su ako pśidank witane. Zapódaś smějo se teke hyšći njewózjawjone źěło, kótarež jo nastało za akademiske zaměry. Źěłoju ma se pśipołožyś list, w kótaremž stoj mě awtora/awtorki, adresa, narodny źeń, uniwersita, studijny směr, licba semestrow resp. lěto wótzamknjenja, titel zapódanego źěła a wobkšuśenje, až jo wóno swójske wuźěło, kótarež njezranijo awtorske pšawo. Na źěle samem njesmějo mě awtora/awtorki napisane byś, aby se gódnośenje stało, bźez togo až jo awtor znaty/awtorka znata.
Źěło ma se w pisnej formje až do 30.11.2021 na slědujucu adresu zapódaś:
Maćica Serbska - Maćicčne myto 2019
Postplatz 2/Póštowe naměsto 2
02625 Bautzen/Budyšin
Pśedsedaŕstwo rozsuźijo až do 31.01.2022 wó pósćenju myta. Pśeśiwo rozsudoju njejo pšawniska droga móžna. Zakład za pósćenje myta su wustawki.


text:
Leoš Šatava je we Łužicy derje znata wosobina, we wědomostnych kruhach – ze swojimi zdawna přewjedźenymi slědźenjemi a přednoškami –, ale tež pola šěršeho publikuma ze swojimi wustupami a popularnowědomostnymi nastawkami. Čitarki a čitarjo Rozhlada znaja dokładnje Šatavowe teksty, kotrež so hižo dlěje hač třiceći lět prawidłownje w časopisu ćišća. K najwažnišim temam, z kotrymiž je so wědomostnik we Łužicy zaběrał, słušeja jeho studije wo etniskosći, wo serbskej młodźinje (kaž w sociolinguistiskim nastupanju, kiž zapřija slědźenja na Budyskim Serbskim gymnaziju, tak tež popularne publikacije, kiž słuža zdźěla jako pokiwy za aktiwnych ludźi w serbskej rěčnej politice) a wo rewitalizaciji mjeńšinowych rěčow. Nowa kniha »Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura«, wudata w čěskim nakładnistwje »Epocha« (Praha 2020), pokazuje, zo je Šatava tež kulturny stawiznar wo Serbach z literarnowědomostnym nachilenjom.
Edicija »Lužičtí Srbové« wobsahuje dotal rozbrojene a znowa redigowane wozjewjenja Šatavy z doby 1983–2019, a to z wulkej přewahu tekstow z poslednich pjatnaće lět. Šatava je njesměrnje płódny awtor, kiž předpołoži někotre sta wšelakich nastawkow k serbskej problematice: wot krótkich esejow hač ke chutnym wědomostnym studijam. Wuběr wjace hač dwaceći tekstow, kotrež su tak zrjadowane, zo móhli so tež čitarjo, kotřiž njeznaja stawizny, rěčnu a etnisku situaciju Serbow, wo nich na přewšo kompleksne wašnje wobhonić, njeje scyła lochki. Měnju, zo je so tole Šatavje jara derje poradźiło.


text:
Bronisław Wątroba: Brif do Dzieciōntka – XII.2018
Brif do Dzieciōntka – XII.2018
Dzieciōnteczko, wiysz, dlo siebie
Chca ô zdrowie prosić Ciebie
I ô szczyńście familiji
Dyć niy robia z tym mecyji
Chca Cie prosić tyż, kej idzie
Ô to co ze godkōm bydzie
Chca Cie prosić byś wspierało
Tym Ślōnzokōw radowało
Wiysz Dzieciōntko, sōm rymuja
Bibljo już parafrazuja
Mono życio mi wystyknie
Coby skōńczyć, dlō mie piyknie
Dyć czy inksi przeczytajōm?
Czy godka we zocy majōm?
Gowy za to niy położa
Yno tyn brif szkryfnōńć woża.
Dzieciōnteczko, prosza Ciebie
Tu, na ziymi, choć żeś w niebie
Prosza coby Kościōł wspiyroł
Ślōnsko godka, Bōg zaziyroł
Bōg zaziyroł na dziedzina
Naszo, ślōnsko, z wsparciym Syna
Coby wiara po naszymu
Słychać było u wrōt Rzymu
Medykuja, kōncept łazi
Mi po gowie, niych niy razi
Niych Ślōnzokōw pokupluje
Niych Cie richtig uraduje
Ślōnski Konkurs Recytacji
Strof Biblijnych – zdo, w tym racji
Niy trza szukać – kejby stało
Godka z wiarōm kuplowało
By uczyli sie szkolorze
Wiary, godki – Szczyńść im Boże
Twōrcy strofy zaś tworzyli
Co ze duszy swoji wziyli
Z czasym Bibljo by my mieli
We djalektach ślōnski szteli
Skarbym wiary, skarbym godki
Tōż brif śla Ci niy przipodkym
Dzieciōnteczko, czy pōmożesz?
Wiym, Ty wszysko przeca możesz
Tōż Cie prosza ô to prawie
Wspiyrej ślōnskość we ty sprawie.
Bronisław Wątroba
Szkryflōm se ta Bibljo swojōm rymowankōm i to tyż wydowōm. Do kōńca 2020 chciołbych szkaryfnōńć tak cołki Nowy Testamynt i Ksiynga Rodzaju. Jakby pod patronatym gōrnoślōnskego Kościoła zaistnioł Ślōnski Kōnkurs Recytacji Biblijny, to zdo mi sie że i naszo godka, i wiara byłyby we proficie. Przi taki ideji mogłoby sie tyż pokozać wiela tekstōw biblijnych w roztomajtych djalektach ślōnskich. Toż stōnd tyn mōj brif.
Tytułowŏ wycinanka: Marek Wacław Judycki


text:
Krnowske piwo we 5 nojlepszych we Rep. Czeskej
Piwo z browaru Nachmelená opice (Podchmielōnŏ afa) znŏdło sie we piōntce nojlepszych browarōw z cołkej Rep. Czeskej i zdobōło piwnŏ korōna we kōnkursie Draf Beer Awards, we kerym mierzōły sie 84 browary. We jury byli ludzie z Rep. Czeskej, Niymiec, Belgiyje, Italiyje a Wielgej Britaniyje. Reszta browarōw, kerŏ zdobōło korōna to: Pivovar Matuška, Pivovar Mazák, Pivovar PRIMÁTOR a Krkonošský Medvěd.
Nachmelená opice dostała też jako jedna z 9 nagroda Golden Bohemia.
Tōż zaprŏszōmy do Krnowa/Krnova na Ślōnsku. We tym miejście idzie skosztować jedno z lepszych piw, a swojŏ siedziba mŏ tu też Kofola, je ciekawe muzeum, zamek i wzgōrze Cvilin.
Źrōdło a foto: www.nachmelenaopice.cz
Foto tytułowe: Jesenicka Lahudka


text: Zyma, tójšto sněha a niske temperatury su za susodne kraje kaž Čěsku, Pólsku abo Awstrisku samozrozumliwe. Nětko, po wjacorych lětach abstinency, mamy tež pola nas skónčnje zaso raz wjedro, kotrež je w mjenowanych kónčinach w zymje přeco móžne. A to wšo w času, hdyž blišu wokolinu wopušćić njemóžemy abo njesměmy. Štož móžemy jako tróšt hódnoćić, je wobsedźerjam prózdninskich domicilow w sněhowych arealach wězo wulka katastrofa. Turisća faluja a z nimi dochody, přichod je njewěsty. Wliw na dalše wuwiće pak nimamy. Na zbožo móžach knihowany dowol hišće storněrować.


text: Dobry, mniyj wincyj koniec dziewiytnostego, poczontek XX (+/_ 10 lot). Jego nojmłodszy syn urodził sie w 1924. Mom mnóstwo Kottów ze Chudowa (Chotowa), kere wyciongłach ze ksiong Gierałtowickich, mom wyprowadzono rodzina jego baby urodzonyj we Bereborn do poczontku XVIII w ( na razie niy mom czasu szukać głymbij, bo zajmuje mie terozki tyn Kott). Może niy umia nic znojść, bo mog łon sie inakszyj nazywać na chrzcie. Tak boło z moim dziadkiym, a jego synym, w papiórach urzyndowych mioł nadane przez władze nowe, polskie imie i spolszczone nazwisko (z Kott na Kot).


text:
Szpòrt
Szpòrt je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë celestny ë môgòwi aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. Bala) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. jogging).
Niechtërne szpòrtowé discyplinë[edicëjô | editëjë zdrój]
- Bala
- Figùrowé szrëcowanié
- Kòlarstwò
- Krãgle
- Płiwanié
- Rãcznô bala
- Sécowô bala
- Stołowi tenys
- Szmërga diskã
- Szmërga lancą
- Zemny tenys
- Żeglowanié
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Armenšćina
Armenšćina (armensce Հայերեն / Hajeren) je indoeuropska rěč, kotraž so hłownje w Armenskej rěči, hdźež słuži jako hamtska rěč.
Armensce rěči něhdźe 6,7 milionow ludźi, nimo w Armenskej tež w Azerbajdźanje (wosebje w Nahórskim Karabachu), na Cypernje, w Iranje, Iraku, Israelu, Jordaniskej, Libanonje a Syriskej. Do genocida lěta 1915 rěčeše so tež we wulkim dźělu dźensnišeje wuchodneje Turkowskeje armensce.
Armenšćina je rěč armenskeho naroda. Wjele Armenjanow je dźensa w diasporje žiwych. Armenšćina drje eksistuje znajmjeńša ze 6. lětstotka do Chrystusa, prěnje dokumenty w klasiskej rěči (grabar) pak pochadźeja hakle z časa po zawjedźenju armenskeho pisma na spočatku 5. lětstotka přez Mesropa Maštoce. Z grabara, kotryž so hač do dźensnišeho jako cyrkwinska a liturgiska rěč armenskich křesćanow wužiwa, je w běhu lětstotkow nastała tak mjenowana „laiska“ rěč (ašxarhabar).
Dźensnišej dialektajWobdźěłać
Moderna armenšćina ma dwě zakładnej warianće.
- zapadnu armenšćinu, kiž so dźensa hłownje hišće w diasporje wužiwa
- wuchodnu armenšćinu, kotraž je oficialna rěč Armenskeje republiki a kiž so zdźěla tež w Iranje a w dźělach prjedawšeho Sowjetskeho zwjazka rěči.
GramatikaWobdźěłać
Armenšćina ma dwaj numerusaj, ale nima žadyn genus.


text:
Połčničanska hrodowa klinika VAMED so zaměrnje wo powołanski dorost na polu hladanja stara. Tuž so w brazilskim São Paulu tuchwilu 20 hladarjow na zasadźenje we Łužicy přihotuje.
Połčnica (SN/mwe). Najebać to zo w chorownjach, starownjach kaž tež rehaklinikach fachowy personal, hladarjo w medicinskich a hladansko-terapeutiskich wobłukach faluja, je jich wjele móžnosćow, wosebje młodych ludźi za tele powołanja zdobyć. To měni Połčničanski jednaćel kliniki Carsten Tietze. Šef hrodoweje lěkowarnje podšmórnje, zo chcedźa wot klětušeho w domje zaso wučomnikow za hladanje potrěbnych wukubłać. Wabjenje za tuchwilu po tysacach falowacych hladarjow tež w Hornjej Łužicy měło so doma w swójbje, w šuli a hdźežkuli druhdźe započeć.
Wažne po słowach Tietzy w našej towaršnosći bě, sej tajke njesebične powołanje česćić. „Medije su tohorunja wužadane“ a njeměli w reportažach w prěnim rjedźe wo skandalach w hladarnjach rozprawjeć. Měli sej wuwědomić, zo njepomha měć tych, kotřiž so wodnjo a w nocy wo chorych staraja, za bitych. „Smy woprawdźe wšitcy wužadani.“


text:
Kamjenc (SN). Wot dźensnišeho přebywaja w Kamjencu znowa dźěći z běłoruskeho Černobyla, zo bychu so we Łužicy wočerstwili. Wo tym informuje městopředsyda towarstwa Iniciatiwa dźěći z Černobyla Georg Tietzen w nowinskej zdźělence.
Kaž hižo minjene lěta přebywa znowa na přeprošenje Kamjenskeho towarstwa 20 na diabetes schorjenych dźěći a młodostnych ze swojimi pjeć přewodnikami w Hornjej Łužicy. Hač do 24. awgusta so woni tu wočerstwjeja a su wodnjo w Kamjenskim dźěćacym domje towarstwa na Fichtowej. „Přebytk je wažny wobstatk běłorusko-němskeho projekta ‚Šula – žiwy być z diabetesu‘, kotryž kóžde lěto zhromadnje z našim běłoruskim partnerskim towarstwom přewjedujemy“, Tietzen rozłoži. Při tym posrědkuja dźěćom teoretiske znajomosće a praktiske nazhonjenja při wšědnym wobchadźenju z chorosću. Zajimawje zestajany program lubi dźěćom tež mnohe njezapomnite wokomiki a rjane dopomnjenki.


text:
- Rada Miejska w Oleśnie
- Imienny wykaz głosowań
XXVI sesja Rady Miejskiej w Oleśnie
Obrady rozpoczęto 2020-06-30 o godz. 12:03:46, a zakończono o godz. 14:28:50 tego samego dnia.
W posiedzeniu wzięło udział 15 członków:
- Jan Jaskulski
- Artur Paluch
- Tadeusz Rutko
- Piotr Gręda
- Grzegorz Biernacki
- Tadeusz Zamłyński
- Andrzej Kochański
- Jarosław Leszczyński
- Irena Hadasik
- Marek Leśniak
- Łukasz Czołkos
- Klaudiusz Małek
- Jan Bonk
- Edeltrauda Zug
- Henryk Kucharczyk
Głosowanie. (13:05:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Edeltrauda Zug, Jan Jaskulski, Irena Hadasik, Artur Paluch, Grzegorz Biernacki, Łukasz Czołkos, Henryk Kucharczyk, Andrzej Kochański, Jarosław Leszczyński, Tadeusz Rutko, Tadeusz Zamłyński, Marek Leśniak, Klaudiusz Małek, Piotr Gręda
Głosowanie. (14:07:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Jan Jaskulski, Andrzej Kochański, Henryk Kucharczyk, Edeltrauda Zug, Irena Hadasik, Łukasz Czołkos, Tadeusz Rutko, Grzegorz Biernacki, Marek Leśniak, Jarosław Leszczyński, Artur Paluch, Tadeusz Zamłyński, Klaudiusz Małek, Piotr Gręda
Głosowanie. (14:12:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Jan Jaskulski, Łukasz Czołkos, Artur Paluch, Andrzej Kochański, Edeltrauda Zug, Irena Hadasik, Henryk Kucharczyk, Marek Leśniak, Grzegorz Biernacki, Tadeusz Zamłyński, Jarosław Leszczyński, Klaudiusz Małek, Tadeusz Rutko, Piotr Gręda
Głosowanie. (14:13:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Artur Paluch, Łukasz Czołkos, Jan Jaskulski, Edeltrauda Zug, Irena Hadasik, Grzegorz Biernacki, Andrzej Kochański, Jarosław Leszczyński, Tadeusz Rutko, Klaudiusz Małek, Tadeusz Zamłyński, Marek Leśniak, Piotr Gręda, Henryk Kucharczyk
Głosowanie. (14:15:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Artur Paluch, Grzegorz Biernacki, Jan Jaskulski, Edeltrauda Zug, Henryk Kucharczyk, Marek Leśniak, Łukasz Czołkos, Tadeusz Zamłyński, Jarosław Leszczyński, Piotr Gręda, Tadeusz Rutko, Andrzej Kochański, Klaudiusz Małek, Irena Hadasik
Głosowanie. (14:16:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Jaskulski, Irena Hadasik, Łukasz Czołkos, Grzegorz Biernacki, Henryk Kucharczyk, Andrzej Kochański, Artur Paluch, Edeltrauda Zug, Tadeusz Zamłyński, Tadeusz Rutko, Jarosław Leszczyński, Marek Leśniak, Klaudiusz Małek, Piotr Gręda, Jan Bonk
Głosowanie. (14:17:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Łukasz Czołkos, Jan Jaskulski, Jan Bonk, Henryk Kucharczyk, Artur Paluch, Edeltrauda Zug, Tadeusz Zamłyński, Tadeusz Rutko, Grzegorz Biernacki, Marek Leśniak, Piotr Gręda, Andrzej Kochański, Jarosław Leszczyński, Klaudiusz Małek, Irena Hadasik
Głosowanie. (14:18:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Łukasz Czołkos, Tadeusz Zamłyński, Jan Jaskulski, Henryk Kucharczyk, Irena Hadasik, Jan Bonk, Grzegorz Biernacki, Marek Leśniak, Edeltrauda Zug, Andrzej Kochański, Tadeusz Rutko, Klaudiusz Małek, Piotr Gręda, Jarosław Leszczyński, Artur Paluch
Głosowanie. (14:21:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Artur Paluch, Łukasz Czołkos, Andrzej Kochański, Irena Hadasik, Edeltrauda Zug, Grzegorz Biernacki, Tadeusz Zamłyński, Henryk Kucharczyk, Tadeusz Rutko, Marek Leśniak, Piotr Gręda, Jarosław Leszczyński, Jan Jaskulski, Klaudiusz Małek
Głosowanie. (14:22:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Tadeusz Zamłyński, Edeltrauda Zug, Henryk Kucharczyk, Łukasz Czołkos, Grzegorz Biernacki, Irena Hadasik, Artur Paluch, Jan Jaskulski, Jan Bonk, Tadeusz Rutko, Piotr Gręda, Jarosław Leszczyński, Klaudiusz Małek, Marek Leśniak, Andrzej Kochański
Głosowanie. (14:24:00)
Wyniki imienne:
- ZA (15):
Jan Bonk, Andrzej Kochański, Tadeusz Zamłyński, Jan Jaskulski, Łukasz Czołkos, Artur Paluch, Henryk Kucharczyk, Edeltrauda Zug, Grzegorz Biernacki, Marek Leśniak, Piotr Gręda, Tadeusz Rutko, Jarosław Leszczyński, Klaudiusz Małek, Irena Hadasik
Zakończono sesję (14:28:50)


text:
26. Šćeńčanski ludowy swjedźeń korony dla lětsa wotprajeny
Šćeńca (AK/SN). Za čas koronapandemije dyrbja woblubowane swjedźenje, festiwale a kulturne dny wupadnyć. To płaći tež za znaty Šćeńčanski swjatkowny swjedźeń.
Hižo srjedź apryla su zarjadowarjo swjatk wotprajili. „Smy so hižo zahe z naležnosću zaběrać započeli. Skónčnje nam ničo druhe njezby, hač wotprajić“, wobžaruje předsyda ludowy swjedźeń wuhotowaceho towarstwa Šćeńčanskeje młodźiny a zdobom Łazowski gmejnski radźićel Steffen Münster. Ze stron zarjadow njebě wotwidźeć, zo dowolnosć za swjedźeń njedóstanu. „To a strach masiwnych stratow dla je nas nuzowało, swjedźeń njepřewjesć a towarstwo před wjetšej škodu zachować“, Šćeńčan rozłožuje. Njewěstosće, što koronawirusa dla budźe, njebě tež móžno za swjatk wabić.


text:
Francek Fyrtok, 10.10.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Kocyndrze!
Dzisiej mie sie błozny nie trzimajōm. Bez cały tydziyń medykowołech, kaj sie przekludza z ruły. Bo już podzim i mōm ryma, a w rule jest zima, Skiż tej rymy chciołech iść do Urbanka, alech se padoł iże mi nic mōndrego nie powie. Bo jako jest rōżnica miyndzy nosym a miyndzy nogami to jo downo wiym. Nogi sōm do bieganio, a nos do wōnianio. Ale terazki jest na ôpak. U niekerych ludzi z nōg wōnio a z nosa biegnie. Tak samo naopak jest z dziurkami ôd nosa a dziurkami ôd trzewikōw. Jak sōm dziurki w trzewikach to wcieka do pojstrzadka, a jak sōm dziurki ôd nosa to wycieka z pojstrzodka. Spytaj sie Ulitzki, jeśli nie wierzisz, bo dostoł rymy na zjeździe cyntrowym, i dali świeci świeczki socyaldymokratōm Horsinga, kōmunistōm i liberałōm.
Niymcy sprowadzili pora wagōnōw gwerōw i granatōw. Gazety pisały ô tym, ale nie napisały, iże te maszinyngwery majōm iść na wystawa rolniczo w Gliwicach. Ta wystawa Niymcy zrobili skiż plebiscytu i tak tam ćmiōm ludzi, jak faroż we Pstrzōnżnej. Niymcy ôdkryli tako krowa plebiscytowo. To nie tako krowa jak te nasze, ôna jest cało ze zielaza. Kaj mo być pysk jest taki trychter, a kaj ôgōn, tako tuleja. Na boku mo kurbla jak w lajerce. Do trychtra ciepie sie trowa, kōniczyna i siano. Jak sie kurblōm pokryńci, to tulejōm wylatuje mleko i masło. Minister przymysłu w Berlinie kozoł tej plebiscytowej krowie zielaznej dać zielōne ôkulary, coby z heblowin i trecin można siara i śmietōnka robić. Tako krowa nie kopie, nie majto ôgōnym i nie paskudzi. To też Niymcy sie chwalōm, iże majōm kupa zielaza, iże takich krōw dużo narobiōm, lo tego Slōnzacy muszōm głosować za Niymcami i za Niymkami, bo tako krowa zielazno jest lepszo ôd mamki. – Jyno szkoda, iże Niymcy bez wojna nie narobili takich krōw, boby nie potrzebowali kupować mleka w puszkach i kanerolu.
Chłopcy w Rogach majōm saperlajcke pytle, bo poradzili libstōm po starej zycherce, aby se inaczej zatopiły, bez tyn przikłod szyszkami świerkowymi. Skiż tego Urbanek i Ulitzka śmiesznie płakali i płaczliwie sie śmioli, bo sōm nieżyniaci.
Rodbych sie przekludził do Rogōw, ale cōż, kej mi sie figli nie chce. Mōm tyle zmartwiynio, że sie może ôżynia. Butōw nie mōm, kartofli na zima jeszczech nie kupił, z libstōm ech sie skrachnōnł – tyle tych zgryzot, że sie trza bydzie ôżynić. Zanim to głupstwo zrobia, musimy se dobrze pogadać, bo z kobietami to nie jest tak bylejako. Jo Fyrtok znōm kobiety. Miłość u kobiety jest tak nieuchwytna, jak skoczka, Jak sie jōm spytosz, wiela mo lot: to pado mniej, a jak sie jōm spytosz: wiela mo zymbōw, to pado wiyncej, a jak sie jōm spytosz ô co inszego, to mōwi: mniej-wiyncej. A niejedna kobieta tak sie ôglōndo na ulicy, że człowiek, co sie na niōm patrzi, może sie przizwyczajić do świdrzynio, Ô tym wszystkim musimy se pogodać.
Teraz ci jeszcze powiym co nowego. Urbanek napisze wielko nota do koalicyji, iże wszyscy Gōrnoślōnzacy włażōm do jednej dziury a wyaōm z dwōch dziur. Długo sztudyrowołech, jak to może być. I rychtyk, Urbanek mo prawie. Co, ty nie wiesz, jak to jest, wleźć do jednej dziury a z dwōch wyleźć? To sōm za reszpechtym galoty. Urbanek to wymedykowoł i napisze ô tym nota. Z tego widzisz, że wielko jest rōżnica pōmiyndzy szpyndlikym a Urbankym. Szpyndlik mo głowa a Urbanek nie jest szpyndlikym.
Francek Fyrtok.


text:
Wypadek w Rybniku
Wczorej na ulicy Wodzisławskij w Rybniku doszło do groźnego wypadku. Policyjōny ruchu drōgowego rybnickij kōmyndy ôbsztalowali, iże kerujōncy autym uprziwilejowanym w czasie wyprzedzaniŏ na krziżōwce, wjechoł w auto ôsobowe, co skryncało we ulicã Żwirowõ, kerym rajzowała kobiyta z dziyciym.
Wypadek sie trefiōł wczorej kole 15.00 w Rybniku. Jak tymczasowo ôbsztalowali policyjōny ruchu drōgowego rybnickij kōmyndy, kerujōncy wozidłym uprziwilejowanym (przi zapuszczōnych sygnałach świetlne i źwiynkowych) – 31-letni miyszkaniec Jastrzymbiŏ jechoł na Rybnik i w czasie wyprzedzaniŏ na krziżōwce wjechoł w skryncajōnce w lewo we ulicã Żwirowô auto ôsobowe marki Opel, co nim rajzowała 33-letniŏ kobiyta z bezma sześcioletnim dziyciym. Kerowca renault trzasnōł jeszcze w jadōncego w ôpacznym rychtōnku fiata. Skuli zdarzyniŏ rannych ôstało 5 ôsōb. Poszkodowani ôstali przetransportowani do lazarytu. Jejich rany na szczyńście pokŏzały sie niygroźne. Szandarzi wybadali sztand trzyźwości uczestnikōw zdarzyniŏ. Byli trzyźwi. Drōga bez 2 godziny była zablokowanŏ. Rybniccy policyjōny durch robiōm nad sprawōm.
Foto: KMP Rybnik


text:
Blubry zez Kościana
Piyrszy roz
Tero rychtyg bydzie ło tym, jak żym piyrszy roz zez mojum melum..... A właśnie, że nie ło tym, bo to szak ło tym, to kożdyn jedyn, nawet łostatni papudrok i gylejza knap wiy i kapuje, co jezd lołz. Wiync jo tyż ło tym nie byde blubroł, bo nikoguśko by to nie zainteresowało. To jezd oklepano gadka i nudno jak flaki z olejym.
Rug cug wiync łobjaśnium, żeli rozchodzi mi sie ło to, co gzubowi, szarankowi a zaś i szczunowi sie rypło abo smykło, abo trafiuło po roz piyrszy wew życiu. Ni miało być, ale sie nie do ze szagi łobejść tematu ło meli, co mi sie piyrszy roz wew życiu barzy widziała jak inksze mele. Buła mojum partnerkum do miotlorza (taki taniec ludowy, zez moich łokolic), wew kółku tanecznym u starszoków wew przedszkolu. Jak mi jum zmiynili, nie wiada czymu na inkszum, to żym wloz pod stół i za diabła nie dołym sie wytośtać ani wyleźć po dobroci, ino żym ryczoł ciyngiym jak wół, aż dopiyro matka przyszła po mnie, jak buł czas do chaci. Buł to zarazym, bez to złamane serce, smutny kuniec moji karyjery wew kółku tanecznym.
Piyrsze techniczno-portkowe doświadczynie, bo technika zez moimi portkami jakoś dziwnie wew nim sie ciyngiym łunczuła, żym mioł jak skuńczułym piynć lot. Przy pumocy młotka i kumbinerek rozebrołym łojca zygarek. Zaś na powrót żodyn zygarmistrz nie doł rady poskłodać. Kuniecznie kciołym sie jorgnuńć, co wew nim tak tyko, a dowiedziołżym sie, aby, zez ty okazji, po roz piyrszy, jak tyko łojca posek, kiedy wylundowoł na moich portkach wew łokolicy tyłka. To bolesne doświadczynie nauczuło mnie, co kumbinery i młotek pasujum do zygarka tak samo kiepsko, jak posek do tyłka.
Ciung do techniki pozostoł, a i rychtyg kapłym sie, co wiedza wymogo poświyncyń. Wiync zaś krótko po tym, miołżym piyrsze ekszperymenta zez prundym, jak próbowołym sie jorgnuńć, co to jezd ta eleksztryka, co siedzi wew gniozdku i kożdyn jedyn mo fefra tam grzebać. Obmyślułym, co lepi bydzie sprawdzić nie wew gniozdku, a wew sznurze do lampy, przy pumocy nożyczek. Jakoż wew półowie doświadczynia trzepło mnie tak, że nie wiada jak i kiedy wylundowołżym wew kóncie pokoju, zaś nożyczki poleciały wew drugi kónt. Jak żym doszedł du sie, to już znołym eleksztryke na tyle dokładnie, co na dalsze ekszperymynty i zdaje sie, że na możliwe kopniyńcia straciułżym cołkum ochote. Zaś rodzice ni mogli sie jorgnuńć, skyndyk tako równiutko, łokrunglutko szczyrba jezd wew nożyczkach, przeciyż tyn mały bymbas tegu nie buł w stanie wywinuńć. Dopiyro coś jeim zaświtało, jak najdli uszkodzynie na sznurze łod lampy, co stale korki wywolało.
Wew szpitalu znalozłym sie piyrszy roz, tyż jakoś krótko po tych badaniach elektryki. Kciołym łokazać sie barzy przydatny wew chaci, nie jak tero, co ino mieli same straty bez mój zapał do rozeznawania sie wew wszyskim. Tak tyż, na poczuntek, obmyślułżym so, według mnie, łatwe zadanie. Zabrołym sie sum, wew kumórce, do rumbaniu drewna na podpołke. Siekiyra buła ciut wielgo i wysmykła mi sie zez pazury tak nieszczyńśliwie, że na prawy giyrze założyli mi porenaście szwów pod narkozum i trzymali mnie tydziyń wew szpitalu.
Zaś wew lani piyrszum pałe dostołżym nie inaczy, jak wew piyrszy klapie, zez polywy za zadanie dumowe. Nie to, co bym nie łodrobiuł, ale żym tak nagrygoluł i pokleksoł, że zaś ło tym, co tam stojało nabazgrane, sum nie umiołżym wydukać. I tak mi łostało sie do dziś. Jak mi jaki fest pomyślunek do gora wleci i ciyngiym kce zapisać, a akurat ni mum dostympu do kumputra, co rychtyg ciyngiym fest kaligrafie za nos łodwolo, ni ma rady, musze sum nagrygolić wew kajecie, ino zaś musowo, ta fest myśl musi mi ciyngiym drugi roz do łba wprysnuńć, co bym sie jorgnuł, ło czym żym wew tym kajecie nagrygoluł.
Zaś dali buła piyrszo ryba, a raczy kiołbik, na hoczyku moi wyndki, piyrszo jazda rowerym, zaś motorym czy autym na kursie jazdy, piyrszy ćmik i piyrsze ryganie po nim, piyrsze wino, które za ministranta łobciungli my zez gwinta ksiyndzu, co zakuńczuło naszum kariere wew ty służbie, bo ksiundz mioł zaznaczune na flaszce. Zaś pore jeszczyg inkszych piyrszych razów, co kożdyn jedyn mioł to tak samuśko, choć rychtyg ciyngiym nieroz poważnie wpłynęły na nasze życie. Letko sie można miarknuńć, co bydzie dali i jak sie skuńczy, jak ino zaczniecie ło tych piyrszych razach blubrać.
Znakiym tego i jo, jak żym zaczuł łod tego, co kożdyn jedyn mioł piyrszy roz zez melum, bez stalowanio sie, na kuniec tyż ło takich,co wszyscy mieli, blubroł nie byde, co by wos nie zanudzać bele czym, co sami znocie i co by nie usłyszeć: „Tej, łe jery, skuńcz tum głupium gadke, co kożdy rychtyk zno, bo mioł tak samo”.


text:
Dobruša
Dobruša (němsce Doberschau) je wulka wjes z 1.153 wobydlerjemi[2] na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Wona słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska.
GeografijaWobdźěłać
Wjes leži mjez 220 a 240 m nad mórskej hładźinu w Hornjołužiskich honach wyše Sprjewje, kotraž tu wusku wudrjeńcu přeběži, a juhozapadnje Budyšina. Susodne wjeski su Přišecy na sewjerowuchodźe, Dźěžnikecy na juhu, Słónkecy na juhozapadźe a Hrubjelčicy na sewjerozapadźe. Přez Dobrušu wjedźe wokrjesna dróha K7253 z Hnašec do Budyšina.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hrodźišćo, Šwejdygraben (Schwedengräber), Zeleny puć, Chmjeleńca, Ćěłowy puć, Australija, Amerika.[3]
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako knježe sydło Dobirus je z lěta 1221,[4] Dobrušanske hrodźišćo njedaloko wsy je pak starše. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy.
Hač do 19. lětstotka běše Dobruša mała serbska wjeska, kotraž měješe w lěće 1834 runje 134 wobydlerjow. Přez industrializaciju a zasydlenje wulkich fabrikow w dolinje Sprjewje přiběraše ličba wobydlerjow wot 1860tych lět razantnje. 1871 bydlachu hižo 251 wobydlerjow w Dobruši, 1890 446 a 1910 samo 909. Z tym bě wobydlerstwo po jenož 75 lětach wósom króć wjetše. Zdobom zhubješe so serbšćina poněčim ze wšědneho dnja, dokelž bě wjetšina nowych wobydlerjow z němskorěčnych kónčin přićahnyła.
Hač do lěta 1994 bě Dobruša samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Přišecy (wot 1936) a Hrubjelčicy (1950).
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 358 wobydlerjow, mjez nimi 260 Serbow (73 %).[5] Arnošt Černik zwěsći srjedź 1950tych lět serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 10 %.[6] Ewangelscy Dobrušenjo (1925: 92,1 %) přisłušeja Budyskej Michałskej wosadźe.
KubłanjeWobdźěłać
W lěće 1905 poswjećichu w Dobruši swójsku šulu. Do toho běchu šulerjo ze wsy do susodnych Hnašec chodźili.
WosobinyWobdźěłać
- Marja Simonowa (1824–1877), serbska chorobna sotra; narodźena w Dobruši
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 15 (digitalizat).
- ↑ Dobruša w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 52. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 244. [1726 wobydlerjow, z nich 96 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 45 z pasiwnymi, 31 serbskich dźěći a młodostnych, 1554 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běłe Noslicy | Brězynka | Cokow | Ćěchorjecy | Demjany | Dobruša | Drječin | Družkecy | Hnašecy | Holca | Hrubjelčicy | Hunćericy | Huska | Kočica | Kosarnja | Nowa Wjes | Nowe Demjany | Nowe Družkecy | Přišecy | Słónkecy | Warnoćicy


text:
Marek Krawc rozprawja z čěskeje stolicy za Serbske Nowiny
Praha. Šćěpjenje přećiwo koronawirusej je dźeń a wažniša tema w susodnej Čěskej. Wolóženja kaž znowawotewrjenje hosćencow a wobchodow dachu ličbje nowonatyknjenjow tola zaso spěšnje rosć. Póndźelu registrowachu strowotniske zarjady wospjet skoro 8 000 inficěrowanych wobydlerjow, a čěski antiepidemiski system PES pokazuje mjeztym hižo fijałkojtu barbu, štož woznamjenja najwyši pandemiski stopjeń. Widźimy pak swětło na kóncu tunla – 26. abo 27. hodownika chcedźa wulku šćěpjensku akciju přećiwo wirusej zahajić.


text:
Tasmański djoboł
Tasmański djoboł (łać. Sarcophilus harrisii) je gatůnek taszkowca ze familiji Dasyuridae, jedźiny ze zorty Sarcophilus.
Postrzedńij srogośći ze podanym na wusztlik szwancym, we kerym trzimje zapasy tłuszczu, a srogům łepům, bezcůż mo nojsrogszo śůła bajśńyńco we stosůnku do wogi ze wszyjskich teroźńich cyckoczy. Szłapy s przodku mo dugsze kej ze zadku, co ńy je uobyczne lo taszkowcůw. Czornyj farby ze bjołym kraglym a růżowům sznupům. Je uod 57 do 65 cm dugi a woga mo 6-9, ńykej trefjo śe aże 11 kg.
Wůńo fest ńymjůło kej mo bojůnczka (we tym je podany na skunksa), robi sroge larmo a żere choby przepadźity - uod uůnych zachowańůw przidano uůnymu mjano "djoboł", a "tasmański" skirz tygo co żywobyje na Tasmańiji.
Terozki je to zagrożůny gatůnek, m. in. skirz raka pyska mjanowanygo DFTD.


text:
wopisanje
Šwjerče Laban, Motyčka, Šnak, Cyplk a Pintlašk chcedźa kolesować nawuknyć. Jako prěnjej zwažitaj so najmłódšej šwjerčaj Cyplk a Pintlašk na koleso, mjeztym zo su tamni třo hišće trochu bojazliwi. Tola byrnjež myšku Pip-pip a jěžika Kałačika poboku měłoj, so při tym tójšto nimokula: Myška je Cyplkej zabyła spinadło pokazać a Pintlašk njeje na swojej křidlešce kedźbował. A to wšo w bliskosći hata! Derje, zo žabka Šlapka njespi. Hač pak při tajkej kekliji woprawdźe wšě pjeć šwjerčow kolesować nawuknje?


text:
Koncert, 15.3.2020 w 17 hodź.
Projektny žónski chór pod nawodom Walburgi Wałdźic předstaji program nowowobdźěłanych spěwow z brunicowych kónčin, ze Slepoho a z Delnjeje Łužicy. Pólska huslerka Izabela Kałduńska přewodźa wokalne zynki z huslemi mjez druhim tež z effektami. Projekt so spěchuje přez MitmachFonds Sachsen.
Finisaža SORBIAN STREET STYLE, 1. měrca 2020 w 15 hodź.
Serbski muzej přeprošuje njedźelu, dnja 1.3.2020 na zakónčace zarjadowanje modoweje přehladki. W 15 hodź. poskići so wjedźenje w němskej rěči a w 15.30 hodź. přizamknje so serbskorěčne wjedźenje. Wjeršk finisaže je performance designerow „My smy moda“ w 17 hodź. Tu prezentuja modle drasty a kolekcije z wustajeńcy a du z nimi „do swěta“.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach: 18.03.2018
Tyn tydziyń zaczniymy ôd hokeja, bo sōm my już we fazie play-offōw.
We polskej lidze sōm już pōłfinały. Dalyj trwŏ dobrŏ passa gōrnoślōnskich manszaftōw.
Tauron KH GKS Katowice wygrywŏ Comarchem Cracoviōm Krakōw już 3-1 i je blisko wyeliminowania Majstra Polski. Po wygraniu piyrszego szpilu 5-3 we kolejnych bōły take wyniki:
12 marca: 4-2 dlŏ Katowic
15 marca: 4-3 dlŏ Cracovii
16 marca: 2-1 dlŏ Katowic, po dogrywce i we Krakowie.
Nojbliższy szpil 19 marca we Katowicach. Jak wygrōł manszaft z Katowic to bandzie be finale, bo groł sie do 4 wygranych szpilōw.
Jeszczy lepiyj poszło GKS Tychy, kere już wyeliminowało TatrySki Podhale Nowy Tŏrg. We dzisiejszym (18.03) szpilu wygrału u siebie 6-4 i cołke zmaganiy 4-1. We inkszych szpilach w tym tydniu bōły take wyniki:
14 marca: 5-2 dlŏ Nowego Tŏrgu
15 marca: 3-2 dlŏ Tychōw, we Nowym Tŏrgu.
Jak jutro abo jedyn z trzech szpili wygrajōm Katowice to bandziymy mieć gōrnoślōnski finał.
Mōmy też złe wiejści. We meczu ô utrzimanie Naprzōd Janōw przegroł z Automatykōw Gdańsk 1-4. Naprzōdowi udało sie wygrać yno jedyn szpil i to po karnych.
We Rep. Czeskej gorzyj idzie HC Oceláři Trzyniec. We tym tydniu grali aż 4 szpile i na dzisiej je 2-2. Ôba manszafty wygrywały yno u siebie. Groł sie do 4 wygranych szpilōw. Trzyniec mŏ ta przewaga, że bandzie wiyncej groł u siebie. We tym tydniu bōły take wyniki:
13 marca: 3-2 dlŏ Trzyńca, po karnych
14 marca: 4-1 dlŏ Trzyńca
17 marca: 3-2 dlŏ Pardubic
18 marca: 3-0 dlŏ Pardubic
Gorzej idzie naszym manszaftōm we fusbalu.
We lidze polskej Piast Gliwice bez torōw zremisowoł u siebie ze Zŏgłmbiym Lubin.
Zremisowoł też Gōrnik Zŏbrze we Kielcach ze Korōnōm 2-2. Gōrnik przegrywoł już 2-0 po torach Cvijanovica (2 minuta, elwer) i Kaczarawy (63 minuta). We 65 czerwōnŏ kartka dostoł szpiler ôd Korōny (Żubrowski) i Gōrnik zaczōn ôdrabiać straty. Nojpiyrw we 69 minute tora samobōjczego strzelōł szpiler, kery groł kiedyś we Gōrniku – Kallaste. We 74 minucie wyrōwnoł Wieteska.
We tabuli bez zmianōw: Gōrnik 4, Piast 12.
We czeskej lidze dalyj bez zmianōw – Ôstrawa przegrywoł, a Karwina remisuje. Srogie nadzieje bōły we Baniku Ôstrawa, kaj ôd tydnia je nowy tryner. Po dobrym szpilu w Pucharze Czech (Banik ôdpŏd po elwrach ze Mladōm Boleslav) do Ôstrawy przijechała Dukla Praga, kerŏ tyż starŏ sie ô utrzimaniy. Banik przegroł tyn szpil 1-2, a tora strzeloł Milan Baroš dopiyro we 91 minucie, jak już bōło 2-0 dlŏ Pragi.
Lepiyj poszło MFK Karwina, kerŏ zremisowała we Ołomuńcu ze Sigmōm 1-1. Tora dlŏ Karwiny na 1-1 strzelōł we 68 minucie Lukáš Budínský.
Karwina je 10, Banik ôstatni (16).
A jak grały nasze manszafty we drugich ligach?
GKS Tychy – Stomil Ôlsztyn 1-0
Ruch Chorzōw – Podbeskidzie Biylsko-Białŏ 0-2
Ôdra Ôpole a GKS Katowice majōm przełożōne szpile.
We tabeli liderym je dolnoślōnskŏ Miedź Legnica, 4 Ôdra Ôpole, 9 GKS Katowice, 10 Biylsko-Białŏ, 12 GKS Tychy, 18 (ôstatni) Ruch Chorzōw.
We drugej lidze czeskej nasze manszafty mioły take wyniki:
FC MAS Taborsko – Slezsky Ôpawa 0-3
Fotbal Trzyniec – FK Banik Sokolov 1-1
FC Sellier&Belot Vlašim – MFK Frydek-Mistek 4-0
Slezsky Ôpawa je piyrszy, Trzyniec 3, Frydek-Mistek ôstatni (16).
Foto: Werk-Arena we Trzyńcu – Anna Długosz


text:
Zocni czytmorze. Ani my sie obezdrzyli a uż mómy sztworte nómero latosigo „Tramwaju”. Dzisio porzóndzymy naszóm rzeczóm o szykownym cieszynioku, kiery uż je też kapke posunióny w rokach i kiery po dłógim wandrowaniu wrócił sie ku „ojcowskimu dómu”, a je s tego moc rod.
Henryk Pasterny – emeryt realizujący swoje pasje i zainteresowania, aktywnie uczestnicząc w działalności:
– Sekcji Miłośników Gwary Cieszyńskiej przy COK „Dom Narodowy”,
– grupy twórczej Cieszyńska Studnia Literacka przy Bibliotece Miejskiej w Cieszynie,
– Koła nr 6 Macierzy Ziemi Cieszyńskiej,
– Cieszyńskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku.
Fryderyk Jan Dral: Hyńku, pytóm Cie pieknie cobyś naszóm cieszyńskóm rzeczóm porzóndził o swojim żywobyciu. Tóż jako to rychlij s Tobóm bywało i jako to dzisio s Tobóm je, i jaki naprowde było to całe Twoji żywobyci?
Henryk Pasterny: Rzeknym to tymu tak: Coby opisać moji żywobyci trzeja by było moc hrubyj ksiónżki. Tymu porzóndzym kapke jyny o nikierych przipadach s niego:
Prziszełech na świat w 1950 r. w Cieszynie. Piyrszy rok miyszkołech we Wiśle Głymbcach na Gróniczku (kole starego wanelickigo kierchowa ). Osiymnoście roków (1951 – 1969) miyszkołech, chowołech i uczyłech sie w Cieszynie. W 1969 r. zdołech mature w „Mechanie” (TME) i narukowołech ku wojsku we Warszawie. Tam żech sie ożynił a założyłech rodzine. Trzy roki (1973 – 1976) stawiołech Elektrownie Połaniec. W 1987 r. ukóńczyłech sztudia na Wojskowyj Akademiji Technicznyj jako inżynier elektronik. W 2012 r. (po 43 rokach) wróciłech sie ku Cieszynu.
Naszóm rzeczóm rzóndzym od małego synka do dzisio. Móm to szczynści, co od malućka miołech kole siebie ludzi, kierzy dziynnie rzóndzili cieszyńskóm rzeczóm, a od kierych żech sie ji nauczył. Cieszyńskóm rzeczóm rzóndzili my wszyndzi – dóma, na ulicy, we szkole, w robocie, w sklepie (a przeca nie było to chwolóne). Ciotka Lipowczanka, kiero mie bawiła i chowała, rzóndziła jyny po niymiecku a po naszymu. Pieknie spóminała Austro – Węgry a gor cesorza. Dycki mi prawiła: „Hainriszku, tak dobrze jak za Franca Jozefa to uż nie bydzie”. W tym samym dómu co Lipowczanka miyszkała ciotka mojigo fotra – Anna Pasterno, u kierej rzóndziło sie jyny naszóm rzeczóm. Nikiedy rzóndzyni naszóm rzeczóm narobiło zamyntu abo śmiychu. Spómniołech se dwa taki przipady.
Piyrszy: Nasz foter, kiery był rodzóny w Ropicy na Zaolziu kludził nos co roku na odpust do Gutów. Byłech mały (nie chodziłech eszcze do szkoły), kiej zajechali my do ujca w Ropicy, coby tam się przespać a rano iść na odpust. Jednako noc miołech nieprzespanóm tymu, bo ujec mi rzeknył: „w Gutach kościół s „jedli” (jako iść na odpust kiej kościół „zjedzóny”?.
Drugi: Kiedysi na praktyce w narzyndziowni ”Celmy” wypojczowołech robotnikóm norychta po kiere przychodzili ku okiynku. Wszecko było dobrze dokiel jedyn nie prziszeł po „kładziwko”. Piyrszy roz w życiu słyszołech to słowo a ón nie wiedzioł, że na „kładziwko” mówióm tyż „młotek”. Narobili my srandy a diobłowiny na cołkóm Celme.
Nejdelij, bo sztyrycet roków miyszkołech we Warszawie i tymu „warsiaską nawijke” (gware warszawskóm) poznołech omało co tak dobrze jako i „naszóm cieszyńskóm rzecz”. We Warszawie miyszkołech na Mokotowie, kaj rzóndzi sie nawijkóm powiślańskóm (je eszcze gwara staromiejska i praska). Dzisio warszawioki ni majóm pojyncio o gwarze – myślóm co je óna zabytkym a to ni ma prowda. Starczy poszpacyrować po Warszawie (ni jyny tyj prawobrzeżnej – praskij), coby usłyszeć rzóndzyni po „warsiasku” . W „stolycy“ pisze się „lysty“ pod „lypą“, jedząc „malyny“ (w stolicy pisze się listy pod lipą jedząc maliny). Wiynkszość „rodaków warsiaskich” ni mo pojyncio co to je gwara.
Miołech tyż przipady s gwaróm opolskóm. Mój szwiger urodzóny kole Opola siedzioł w kuchyni przy stole a pił czaj. Na moi pytani – „Co robisz?” odpowiedzioł – „Siedza i wróża”. Całe szczynści co ni ma ón wróżbitóm a „wróża” to je „myśla”.
A co robisz terozki, kiej minyło uże sześć roków jako żeś je spadki w Cieszynie. ?
W 2015 r. zaczyłech pisać wiersze „po naszymu”. W 2016 r. wydołech piyrszy tomik poezji „Zaś tukej ZNÓW TUTAJ”. Naszło się w nim patnos wierszy napisanych w rokach 2015 i 2016. Jedyn s piyrszych był wiersz o gwarze cieszyńskiej:
„Cieszyńsko gwara”
Piekno gwaro cieszyńsko, osłodo kożdyj duszy,
Po mocka rokach rozłónki zaś głoskosz moi uszy.
Od malućka żech cie słyszoł w cołkim młodym życiu.
Potym mi cie moc chybiło w moim żywobyciu.
Jednako Póńbóczek dobry mi to wynagrodził
A po rokach wandrowanio, ku Cieszynu skludził.
Tukej zaś cie mogym słuchać a lyczyć se duszym,
Tymu cosi mi się zdowo, co się stela uż nie ruszym.
Od 2016 r. spotykóm się z czytmorzami. Rozprawióm im o znaczyniu naszyj rzeczy w moim żywobyciu. Opowiadóm też jako rodzóm sie moji wiersze. Móm spotkania autorski z czytmorzami i to ni jyny w Cieszynie. Miołech baj spotkani s maturzystami ale i s seniorami, kierym minyło 75 rok życio. Do dzisio tych spotkań było cosi kole dziesiyńciu. Nejpiekniyjsze do mie sóm taki spotkania w dziedzinach kole Cieszyna, kaj ludzie garnóm się do poznowania fórt nowych wiecy. Ze swojimi wierszami króm Cieszyna byłech uż w Pogwizdowie, Strumiyniu, Jastrzymbiu Zdroju, Cisownicy i w Goleszowie (w kierym je moc Pasternych). Jo ni móm przodków w Goleszowie jyny w Lipowcu, ale kaj sie przedstawióm tam sie pytajóm czych je s goleszowioków.
Fórt piszym wiersze (bydzie ich uż kole siedymdziesiynciu), tóż pómału planujym wydani latoś drugigo tómiku. Jednako sami wiycie jako to je s planowaniym – starzik planowoł pierdnyć a narobił w galoty. Króm tworzynio wierszy, czytóm moc ksiónżek pisanych po naszymu, pómogóm i bierym udział w mocka imprezach gwarowych baj: Cieszyński Maraton Czytania Tekstów Gwarowych abo „Po naszymu po obu strónach Olzy” – konkurs gwarowy dla dzieci i młodzieży. Czasym też startujym w kónkursach poetyckich (trzy moji wiersze uż sóm wyróżnióne.).
PS. A propos planów. Piękna sentencja o planowaniu brzmi mniej więcej tak: ”Jeżeli chcesz rozśmieszyć Pana Boga to powiedz Mu o swoich planach”. Jednak do odważnych świat należy. Planujmy więc odważnie a nuż Wszechmocny wykaże się poczuciem humoru. Tego życzę zarówno sobie jak i wszystkim planistom. Tóż miyjcie sie – Hyniek (kiejsi Hainriszek).


text:
SŠT jo se w lěśe 1991 pó pśikłaźe Dańskego šulskego towaristwa załožyło.
Kóńc tyźenja za serbske źiśi a familije z Górneje a z Dolneje Łužycy
za Braniborsku
Generaciska změna na wjerašku Serbskego šulskego towaristwa
Katharina Jurkowa z Hórkow jo nowa pśedsedaŕka Serbskego šulskego towaristwa. Ju su cłonki sobotu z wjelikeju wětšynu z listom wuzwólili. Wona naslědujo Ludmilu Budarjowu, kótaraž pó 30 lětach ako pśederaŕka wěcej njejo kandiděrowała. Dalej su do pśedsedaŕstwa Serbskego šulskego towaristwa wuzwólili dweju zastupujuceju pśedsedarjowu, stej Beno Hojer (referent w Sakskem ministarstwje za kultus) a Jennifer Dünnbierowa (wucabnica na Dolnoserbskem gymnaziumje w Chóśebuzu).
Dalšne nowe wuzwólone cłonki pśedsedaŕstwa SŠT su z Górneje Łužyce Alena Hiccyna (wucabnica na Serbskem gymnaziju Budyšyn), Diana Wowčerjowa (wucabnica na Serbskej wušej šuli Radwor), Jan Rjeda (wucabnik na Serbskej wušej šuli Ralbicy) ako teke Roman Grzyb (wucabnik na Serbskem gymnaziju Budyšyn). Z Dolneje Łužyce su Kathleen Komolcynu (diplomowa zawodowa góspodaŕka) wuzwólili do nowego pśedsedaŕstwa.
Nowa pśedsedaŕka Katharina Jurkowa ma tśi źiśi a źěła głownoamtski ako regionalna powědaŕka Domowiny za teritorium župy Kamjeńc. Wóna se wjaseli na swóje nowe cesnoamtske nadawki na wjerašku SŠT. “Wócakowanja su wjelike, ale wěm, až mam dobre mustwo pśi boce a wjaselim se na zgromadne źěło a wótkubłarjami/wótkubłaŕkami, wucabnikami/wucabnicami a starjejšymi na dobre našych serbskich a Witaj-źiśi.
SŠT ako kubłańske towaristwo jo mjazy drugim nosaŕ serbskich a Witaj-źiśownjow, partnaŕ za wšykne kubłańske nastupnosći Serbow w Sakskej a Bramborskej a cłonk źěłowych kupkow a politiskich gremiumow we wobyma zwězkowyma krajoma.
W lěśu planujo towaristwo zjawne rozžognowanje doněntejšnego pśedsedaŕstwa. Tomu su pśisłušali Ludmila Budarjowa (pśedsedaŕka), Jadwiga Čižankowa, Nicole Hrjehorjowa, Rene Wjacławk, Margot Hašcyna a Stefan Rjeda.
Chósćicy, 25.01.2021
hlej tu jako pdf: Jennifer Dünnbierowa
vorstand-ssv@sorben.com
info@sorbischer-schulverein.de
tel.: 03591 550216
faks: 03591 550220
SŠT zastupujo zajmy Serbow pśi dwójorěcnem pśedšulskem kubłanju w góletkownjach a źiśownjach ako teke pśi dwójo- a wěcejrěcnem kubłanju, kenž sega pśez zakładne a srjejźne šule a gymnazije až k wukubłanju na uniwersitach.
SŠT jo cłonk Domowiny z.t., kšywowego Zwězka Łužyskich Serbow.
Dobry źeń lube pśijaśele serbskeje rěcy,
dokulaž njejo se planowana prezentacija corona-pandemije dla pśewjadła, dostanjośo źinsa pokazku z komentarom na prědny źěl internetowego boka www.dyrdakojstwo.de z materialijami za pósrědnjenje dolnoserbskeje rěcy.
To jo premjera raz hynac. Pšosym glědajśo do dodanka.
Wóstańśo strowe!
Pśijaznje strowi
Ludmila Budarjowa
Mila Zachariasowa je wót 01.10.2019 fachowa wobradowaŕka za Witaj-wótkubłaŕki w Braniborskej.


text:
Synonyms
Hypernyms
Typos
qrteria ileocolica, wrteria ileocolica, srteria ileocolica, zrteria ileocolica, aeteria ileocolica, adteria ileocolica, afteria ileocolica, atteria ileocolica, arreria ileocolica, arferia ileocolica, argeria ileocolica, aryeria ileocolica, artwria ileocolica, artsria ileocolica, artdria ileocolica, artrria ileocolica, arteeia ileocolica, artedia ileocolica, artefia ileocolica, artetia ileocolica, arterua ileocolica, arterja ileocolica, arterka ileocolica, arteroa ileocolica, arteriq ileocolica, arteriw ileocolica, arteris ileocolica, arteriz ileocolica, arteria uleocolica, arteria jleocolica, arteria kleocolica, arteria oleocolica, arteria ikeocolica, arteria ioeocolica, arteria ipeocolica, arteria ilwocolica, arteria ilsocolica, arteria ildocolica, arteria ilrocolica, arteria ileicolica, arteria ilekcolica, arteria ilelcolica, arteria ilepcolica, arteria ileoxolica, arteria ileodolica, arteria ileofolica, arteria ileovolica, arteria ileocilica, arteria ileocklica, arteria ileocllica


text:
Zymski sport w Čěskej - Wintersport in Tschechien [01/2015]
Dwaceći šulerjow 7. lětnika přebywaše srjedź januara w štyridnjowskim sněhakowarskim lěhwje w Bedřichovje. Wuměnjenja w sněze, kiž ležeše z městnami hač do 40 cm tołsty, běchu za to runjewon optimalne. Je hižo z dołholětnej tradiciju, zo jězdźa šulerki a šulerjo do Jizerskich horinow a so tam w sněhakowanju zwučuja. Nimo sportoweje wučerki Simony Eckertoweje, sportoweho wučerja na wuměnku Pětra Korjeńka a socialneje dźěłaćerki Franciski Zopic staraštaj so tež čěskaj wučerjej wo šulerjow. Wonaj jim cyle profesionalnje a zdobom tež na jara přećelne a žortne wašnje sněhakowanje nawučištaj. Při słónčnym wjedrje a stopnjemi wokoło nule nawuknychu šulerjo w třoch skupinkach na Malinovce zakłady sněhakowanja. Bórze hibachu so cyle samozrozumliwje po sněhakowarskim arealu, mějachu wjeselo při wužiwanju liftow a wuspytachu wšelake pisty. Na třećim dnju podachu so na 3 kilometry zdalenu horu Severák. Tam móžachu na módrych a čerwjenych pistach pokazać, što su nawuknyli. Wšitcy holcy a hólcy 7. lětnika běchu při tym tak wuspěšni, zo je jim dobra znamka w sporće wěsta. Nimo wšědneho sněhakowanja wubědźowachu so woni potom na wječorach tež hišće w blidotenisu a bowlingowanju a podachu so do kupjele “Babylon” w bliskich Liberecach. Wjeselo při zymskim sportowanju, dobra nalada mjez šulerjemi a wučerjemi, krasne słónčne wjedro a dobra čěska jědź polěkowachu tomu, zo bě přebytk jara poradźeny.
Error
foto a tekst: F. Zopic


text:
Budyšin. Pod dodźerženjom wotpowědnych konceptow hygieny móža zajimcy w Budyšinje zaso bjez wobmjezowanjow nakupować a so w hosćencach posłužować dać. To wšak su ludźo kónc tydźenja hižo dosć derje a rady wužiwali, zdźěli Budyske měšćanske zarjadnistwo. Wobchody města kaž tež w Centeru na Žitnych wikach nětko krok po kroku zaso swoje durje wotwěraja.
Serbske blido zaso prezencne
Drježdźany. Towarstwo Stup dale a iniciatiwa Serbow w Drježdźanach přeprošatej zaso na prezencne Serbske blido w sakskej stolicy. Wone budźe srjedu, 9. junija, w 19 hodź. w korčmje The Red Rooster (Čerwjeny honač) na Rähnitzowej 10. Wo tym je so wón z předsydku towarstwa Jadwigu Pjacec dorozumił. Zetkać chcedźa so za wulkim blidom na dworje pod arkadami hosćenca w baroknej štwórći Noweho města blisko galerije Holgera Johna. Předpisy w zwisku z pandemiju maja so wězo wobkedźbować. Zajimcy njech Benediktej Dyrlichej hač do jutřišeho, 8. junija, we 18 hodź. swoje wobdźělenje signalizuja, a to pod tel. čo. 0177/457 66 95.
Informuja we woknje


text:
Po szpilu pogodalimy ze nŏszymi fusbalorzami. Zapraszŏmy do lektury, tym razym tyż po Polsku. Michał Mokrzycki:…
Tag: #Szpil
Piyrwszy domowy szpil Ruchu! To juz dzisiŏj!
Po 270 dniach w końcu Ruch zagrŏ szpil na Cichej 6! Rywalym Niybieskich bydzie beniaminek III…
[SZPARING]: MKS Kluczbork – Ruch Chorzów 2-3 (0-2)
We kolyjnym szparingu przed sztartym syzonu 2020/21 Ruch Chorzów grŏł szparing ze MKSem Kluczbork, we Kluczborku.…
Pniówek Pawłowice Śląskie – Ruch Chorzów [GALERIA]
Na zakończynie jesieni zrymisowalimy we Pawłowicach Śląskich ze tamtyjszym Pniówkiem 1-1. Tora do nŏs szczelōł Mariusz…
Ruch zapraszŏ na szpil testowy!
Ruch Chorzów opublikowŏł dzisiŏj komunikat, we kierym zapraszŏ fusbalorzy na szpil testowy. Poniżyj cŏłki komunikat (pisownia…
Resovia Rzeszów – Ruch Chorzów po nŏszymu ino u nŏs!
Dzisiŏj już grŏmy nŏstympnŏ raja szpilów we II Lidze! We Rzeszowie zagrŏmy ze tamtyjszôm Resovią. Szpil…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – ROW 1964 Rybnik ino u nŏs!
Dzisiŏj, we 99 gyburstag nŏszego klubu grŏmy szpil derbowy ze ROWem 1964 Rybnik. Szpil zacynŏ sie…
Ślonski LIVE ze szpilu GKS Bełchatów – Ruch Chorzów ino u nos!
Dzisioj, ło godzinie 17:00 zacynomy runda wiosynno II Ligi. Ruch zagro na wyjyździe, we Bełchatowie ze…
Szparing: GKS Tychy – Ruch Chorzów (0-1) [OPIS SZPILU]
Dzisioj, łod godziny 11 na tryningowym szpilplacu GKSu Tychy – Ruch Chorzów groł kolyjny szparing przed…
Ruch Chorzów – Hutnik Kraków (2:0) (GALERIA)
Ruch Chorzów na zakończynie zgrupowania we Kamieniu – Rybniku zagroł dzisioj szparing ze Hutnikiem Kraków. Po…
Ruch Chorzów – Ruch Radzionków 4:1. Galeria
Ruch Chorzów wygroł swłój piyrwszy szparing we tym roku. Na Kresach zagralimy ze Ruchem Radzionków. Potorach…


text:
8 tydni… i szlus! [Prima aprilis]
Dziynkujymy Wōm, nasze czytelniki, za te niysamowite ôsiym tydni spōlnego wachtyrzowaniŏ. Prziszoł ale czas, coby pedzieć se adije! Ôd 3 kwietnia kōńczymy robić przi Wachtyrzu.
Kōńczymy, ale sie niy tracymy! Zajta wachtyrz.eu bydzie Wŏs przekerowywać do naszego nowego projektu.
Wszysko skuli tego, co Wachtyrza kupiōł jedyn mydialny kōncyrn. Mōmy se to naprŏwda w zŏcy. Wierzymy, co zaczynōmy terŏzki nowy rozdział w naszyj robocie do ślōnskij kultury a gŏdki.
Niy śmiymy jeszcze pedzieć ofyn, ô jako fyrma sie rozchodzi. Mało podpowiydź znojdziecie ale we zdjyńciu z poczōntku tego ôgłoszynia.
Ôstōńcie z nami; zmiyniōmy marka, ale niy nasza misyjo!
Kōmyntarz redakcyji: Ja, to bōł yno szpas na prima aprilis. Nie gorszycie sie, pra?


text:
mynmi ymnmi mnymi nmymi ynmmi nymmi mymni ymmni mmyni mmyni ymmni mymni mnmyi nmmyi mmnyi mmnyi nmmyi mnmyi ynmmi nymmi ymnmi mynmi nmymi mnymi mynim ymnim mnyim nmyim ynmim nymim myinm yminm miynm imynm yimnm iymnm mniym nmiym minym imnym nimym inmym ynimm nyimm yinmm iynmm niymm inymm mymin ymmin mmyin mmyin ymmin mymin myimn ymimn miymn imymn yimmn iymmn mmiyn mmiyn mimyn immyn mimyn immyn ymimn myimn yimmn iymmn miymn imymn mnmiy nmmiy mmniy mmniy nmmiy mnmiy mnimy nmimy minmy imnmy nimmy inmmy mminy mminy mimny immny mimny immny nmimy mnimy nimmy inmmy minmy imnmy ynmim nymim ymnim mynim nmyim mnyim ynimm nyimm yinmm iynmm niymm inymm yminm myinm yimnm iymnm miynm imynm nmiym mniym nimym inmym minym imnym
Note: these 'words' (valid or invalid) are all the permutations of the word mynmi. These words are obtained by scrambling the letters in mynmi.


text:
Dnja 17. julija je stipendiatka Załožby za serbski lud Tereza Hromádková na zjawnym kolokwiju temu swojeho slědźenja předstajiła. W akademiskim lěće 2018/19 je studentka srjedźnoeuropskich studijow z Praskeje Karloweje uniwersity dwaj semestraj w Lipsku swoje znajomosće hornjo- a delnjoserbšćiny polěpšiła. W Praze studuje wona stawizny, pólšćinu a madźaršćinu. Je jara aktiwna čłonka Towarstwa přećelow Serbow a dźěła tam w bibliotece a archiwje. Tež z tuteje přičiny je za swoje zakónčace dźeło wubrała temu, wo kotrejž bě w archiwje stare nastawki namakała – »Wo tradicijach křižerjow z germansko-słowjanskeje wokoliny na přikładźe Delnjeje Łužicy«. W swojim referaće wopisuje ewangelsku tradiciju, kotraž znaje tež žónskich křižerjow. Stipendiatku su powitali direktor Instituta za sorabistiku prof. Edward Wornar, zastupnica direktora załožby Michaela Mošowa a projektowa koordinatorka Jana Pětrowa.
Prěni raz je so stipendij w lěće 1996 za třoch studentow z wuchodo- a južnosłowjanskich krajow wupisał. Zazběh bě tak wuspěšny, zo so załožba za to rozsudźi, stipendij kóžde lěto wupisać. W běhu tutych nimale 25 lět je so w tutym programje někak 50 stipendiatow wukubłało, wosebje wjele z Pólskeje, Čěskeje, Serbiskeje, Ukrainy, Ruskeje, Makedonskeje, Bołharskeje a Słowakskeje. Wjele z nich posrědkowachu po swojim času w Lipsku dale serbšćinu za studentow na domjacnych uniwersitach abo zaběrachu so we wědomostnych dźěłach ze serbskimi temami jako hłownym předmjetom. Tajke přikłady su Dalibor Sokolović z Běłohroda, Matej Šekli z Ljubljany, Lechosław Jocz z Gorzowa Wielkopolskeho a druzy. Wjetšina wukrajnych sorabistow je pak po studiju na Instituće za sorabistiku dlěje w Serbach wostało a zdźěla dźensa hišće tu skutkuje. Kamil Thorquint-Stumpf, Tomasz Derlatka, Viktor Zakar, Emilia Deutsch, Marcin Szczepański, Jakub Sokoł, Stanislav Tomčík a druzy su swoju sorabistisku a didaktisku wědu dale wuwili a dźěłaja na polu serbskeje linguistiki, literatury, didaktiki abo stawiznow. Z tutoho wida je stipendij na kóždy pad trěbny instrument za wědomostny dorost.
Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.
Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).
Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.


text:
Dusyk
Dusyk (tež nitrogenij, z łać. Nitrogenium) je chemiski element z periodoweho systema elementow ze symbolom N a rjadowej ličbu 7. Atomarnje dusyk w přirodźe lědma wustupuje, dokelž so hnydom přez sylnje eksotermnu reakciju k molekularnym dusykej N2 zwjaza. Elementarnje dusyk jenož w formje kowalentneho homodimera wustupuje, chemisku wjazbu z dweju dusykoweju atomow, (→ molekularny dusyk, tež Distickstoff (přir. Disauerstoff), sumariska formula N2).
Molekularny dusyk je z 78 % hłowny wobstatk powětra. Je za žiwochow esencielny element, kotryž so přez dusykowe fiksěrowanje na přirodnym wašnju organisce wjaza. W organiskej formje je jako strukturny element proteinow wažny hłowny element wšěch organizmow. Dusyk je centralny element w dusykowym kołoběhu ekosystemow a bu wot žiwochow w energijointensiwnym procesu organisce wjazany a k dispoziciju činjeny. Wustupuje w mineralach jara rědko. Na zemskim powjerchu a w powětrje je nimale bjezwuwzaćnje abiotisce w spočatkowym času zemje nastał a bu pozdźišo wot žiwochow zwjazany.
Elementiski symbol N so wot łaćonskeho pomjenowanja nitrogenium (wot starogrjech. vιtpov „Laugensalz“ a starogrjech. Yevoς „pochad“) wróćo wjedźe. Němske pomjenownaje Stickstoff dopomina na tym, zo molekularny dusyk płomjenja haša („dusy“) abo zo žiwoch (na př. čłowjek) w čistym dusyku dusy.
Wažne wjazbyWobdźěłać
OksidyWobdźěłać
Dusyk wustupuje w někotrych oksidach, při tym ma rozdźělnu hódnosć.
- N2O,
- NO Dusyk je w tutej wjazbje dwuhódnotny.
- N2O3 Dusyk je w tutej wjazbje trojohódnotny.,
- NO2 Dusyk je w tutej wjazbje štworohódnotny.
- N2O5 Dusyk je w tutej wjazbje pjećohódnotny.
KisalinaWobdźěłać
- HNO3 (salpetrowa kisalina) je sylna kisalina. Dusyk je w tutej wjazbje pjećohódnotny.


text:
Mundial 2018 – Podium alternatywne
Weta mi niy siadła. Tela bramōw we finale bych sie niy spodziywoł. Przinajmij było sie na co dziwać. Francuzy wygrywajōm z Chorwacjōm 4:2 i po 20 latach majōm nazod Majstra Świata. Jakby to padoł znany polski kōmyntator „aleleble”!
Nojlepszym fusbalistōm Luka Modrić, modziokiym Kylian Mbappe, a tormanym Thibaut Courtois. Ôficjalne nagrody porozdowane. A kogo abo co jeszcze nojbardzij zapamiyntōmy po Mundialu 2018? Propōnuja telki podium…
- VAR
Technologio VAR to nojwiynkszy Mundialowy przełōm w syndziowaniu ôstatnich dekad (ja, syndziowsko pianka do golynio tyż je dobro, ale to niy to samo). Prezes FIFA jeszcze przed finałym podsumowoł, że poziōm dobrych decyzji syndziowskich VAR dźwignōł bezmałaś z 95% do 99,32%. Jak już chcymy być tak akuratni to trza pedzieć, że te 0,68% felerōw tyż szło bez problymu ujrzeć. Nikedy było to w sytuacjach kej syndziowie niy wiadōmo czamu niy zdecydowali sie ani na VAR, ale było i tak że syndzia dziwoł sie na powtōrka, ale chyba forgot mioł gorszy dziyń (szpil Portugalio vs Iran i powtōrka, w kerej widać miyndzy kere zymby Cristiano Ronaldo wraziōł przeciwnikowi łokieć).
- Grzibiorze
Gańbōm turnieju i szczytym antyfusbalu bez godki bōł szpil Polsko vs Japōnio. Bez te ôstatni 10 minut Poloki z Japōńczykami mōgli już se na dyć siednōnć na zolu i dograć tyn szpil w szkata, bierki abo chińczyka, a niy deptać po trowie i grzibōw szukać. Ktoś sam kibicōw zrobiōł za błozna… Nojśmiyszniejsze je to, że Poloki mieli grać ô hōnor a Japōńczyki ô awans i w kożdej chwili mōgli być wyciepani z turnieju przi zmianie wyniku w rōwnoległym szpilu.
- Ynty i tyjater
Na szczynści przinajmij Canarinhos wiedzōm jak sie robi widowisko. Nojwiynkszo grajfka ku tymu mo ich lider. Neymar swoimi yntami, szkopyrtkami, iberszlagami i potrōjnymi rittbergerami po faulach i niy-faulach na nim podbiōł świat. Motyw Neymarowych yntōw pokozoł sie już w reklamie KFC i portugalskij kampanii społecznej przeciw niypotrzebnymu wybiyraniu numeru alarmowego 112.
Mundial dopiyro co za nami a Górnik Zobrze już w czwortek gro w Mołdawii rewanż 1. rundy eliminacji Ligi Europy z Zariōm Balti (1:0 do przodku u sia). Wracōmy nazod w nasze fusbalowe realia. Bele to niy bōł powrōt na grziby…
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista, mody ôjciec. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal we Dzienniku Zachodnim.
http://www.dziennikzachodni.pl/blogi/slonski-fusbal/
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Ślōnski jynzyk – ślōnskŏ gwara – bōmby
Co to je ta ślōnskŏ gŏdka: jynzyk abo polskie gwary? Czego jij brakuje, coby kożdy zarŏz wiedzioł, iże to je jynzyk? Idzie tyn sztatus szafnōńć, abo ôn je ôbiektywny: abo tak – abo tak, czŏrno-biołe rozrōżniynie? I w kiero strōna iś, coby szukanie za ôdpowiedziami na te pytania niy skōńczyło sie ôstudōm?
Ano poszołech ku literaturze lingwistycznyj. We ksiōnżce “Language death” David Crystal dŏwŏ blank klarowno definicyjo tego, kiej idzie ô jakij mŏwie pedzieć: jynzyk abo dialekt:
“Na grōncie samyj lingwistyki dwie mŏwy uznŏwŏ sie za dialekty tego samego jynzyka, jak sōm (przeważnie) wzajymnie do spokopiyniŏ.”
a
“Z drugij strōny ważniyjsze ôd lingwistycznych spōmiarkowań mogōm być kriteria socjopolityczne, tak co porzōnd trefiōmy systymy gŏdki, kiere sōm wzajymnie do spokopiyniŏ, ale zōuwizōu ôznaczōne za ôsobne jynzyki.”
Niy ma to ciynżkie, pra? Chociŏż (jak zarŏz sie pokŏże) sprawa niy ma takŏ lekŏ. Werci sie ale wejrzeć, kaj przi tych sztalōnkach je ślōnskŏ gŏdka.
1. “Na grōncie samyj lingwistyki dwie mŏwy uznŏwŏ sie za dialekty tego samego jynzyka, jak sōm (przeważnie) wzajymnie do spokopiyniŏ.”
“Spokopić” – to niy ma ôbiektywne
Z kategoryjōm “spokopiyniŏ” skuplowany je problym: niy ma ôna ôbiektywnŏ a ôbstōnŏ, ino znoleży ôd człowiyka. Jedyn mŏ grajfka do gŏdek i rŏz dwa pochytŏ to, co je podobne miyndzy niymi. Inkszymu zaś zawŏdzajōm nojmyńsze rōżnice w mało wiela jednakich kōnskach tekstu.
Na to, wiela fto poradzi pochytać, mŏ wpływ to, kaj sie chowoł, kogo poznoł, kaj bōł, kaj erbnōł swoja mŏwa i wiela inkszych poznoł, itp. Dopiyro miyndzy tymi subiektywnymi wrażyniami – ô tym, jaki klang do użytkownikōw jednyj gŏdki mŏ jakŏ inkszŏ – idzie znojś jaki szyrszy ôbrŏz do tego “wzajymnego spokopiyniŏ”.
Ślōnzŏki znajōm polski
Dzisioksze Ślōnzŏki z Polski znajōm (abo przinojmnij poradzōm bez problymōw spokopić) jynzyk polski. Wierza ino w starszym pokolyniu idzie trefić ludzi, co piyrszy kōntakt ś niōm mieli dopiyro we szkole i naprowdy mogli mieć skuli tego srogie problymy kōmunikacyjne. Ani niy gŏdōm ô ôjcach abo ô starzikach ôd nich, podug kierych (“czysto”) po polsku gŏdało sie w Polsce (chociŏż by to była Polska przi Rusyji); to je prehistoryjŏ.
Dzisio ale polskŏ gŏdka je przi bajtlach ôd narodzyniŏ – niy ino bez żywych ludzi w ôbtoczyniu (miyndzy kierymi mynij je takich, co gŏdajōm pō naszymu do dziecek i miyndzy sobōm przi dzieckach), ale tyż skuli massmydiōw, bŏjek, programōw a edukacyje do nojmodszych. Tōż niy chachna sie fest, jak powia, co kożdy Ślōnzŏk chowany we RP, znŏ (aby biernie) polskŏ gŏdka. Tymu tyż byda wiyncyj zaglōndoł na relacyjŏ w drugo strōna: jak użytkowniki polskigo chytajōm ślōnski.
Spektrōm reakcyji
Miyndzy Polŏkami sōm roztōmajte reakcyje na ślōnskŏ gŏdka. Zebrołech ich pŏra – wszyskie krōm ôstatnigo ôd mojich polskich kamratōw. Zaczynajōm sie ôd:
“Nicech niy spokopiōł”
bez:
“Tela lŏt tukej żyja i durś niy poradza spokopić, jak te Ślōnzŏki miyndzy sobōm gŏdajōm. Jak ich suchōm gŏdać dō mie, to niby wszysko je jasne, ale jak sie dadzōm do gŏdki miyndzy sobōm…”
aże ku:
“Jŏ, niy-Ślōnzŏk, wszysko rozumia”.
“Ślōnski to je taki polski, ino z niymieckimi ausdrukami. I trocha śmiysznym, czeskim klangiym”.
Abo blank świyży przikłŏd:
“Akuratnie sam widać, co “ślōnskŏ gŏdka” to je dialekt ôd polskigo jynzyka, a niy ôsobny jynzyk (rōżnice we wymŏwie, trocha archaizmusōw i germanizmusōw)” – @P_Niespieszny, Twitter, 24.04.
Plac do ślōnskij gŏdki we polskij kulturze
Ślōnski jynzyk mŏ swōj plac w uniwersum polskij gŏdki. Idzie go trefić w roztōmajtych ludycznych kōntekstach: kabaretach, ślōnskich szlagrach, realizacyjach folkowych, i inkszych. Taki “ślōnski” je do Polŏkōw blank do spokopiyniŏ. Chociŏż je to jaki “wasserschlesisch”, polsko-ślōnski miszōng z nalepkami “ślōnskŏ gwara”, abo “po ślōnsku”, prawie ôn buduje ôbrŏz ślōnskij gŏdki u Polŏkōw.
Niy ma co sie dziwować, co mocka Polŏkōw wierzi, iże poradzi spokopić ślōnski, jak tyn ślōnski, z kierym majōm kōntakt, to je polski z niykierymi zmianami fōnetycznymi i pakietym nojpopularniyjszych ślōnskich słōw.
Żywŏ gŏdka ôd Ślōnzŏkōw
Ku tymu je jeszcze tyn ślōnski, co go Ślōnzŏki używajōm na beztydziyń. Fest na niego przezywajōm purysty skuli tego, jaki je polŏkowaty. Zaś je to miszōng miyndzy tym, co czuć za “echt ślōnskŏ” wersyjŏ ślōnskij gŏdki, a polskim. Miszōng, kiery ôpisowoł Artur Czesak, jak spōminoł ô ciekawych analogijach do rusko-ukrajińskigo surżyka a białorusko-ruskij trasianki (“Współczesne teksty śląskie na tle…”).
Takŏ zorta gŏdaniŏ zaś poszyrzo Polŏkōm “pole chytaniŏ” ślōnskij mŏwy: słyszōm, co pō naszymu gŏdŏ sie inacyj (mynij abo wiyncyj), ale durś poradzōm to spokopić.
Autorytety polonistyczne
Kożdy, co sie bildowoł we polskim systymie edukacyje, musioł usłyszeć, iże ślōnskŏ gŏdka to je dialekt (abo gwara) ôd polskij gŏdki. Taki plac do ślōnskigo to je polōnistyczny aksjōmat. Tak sōm uczōne rechtōry, tak tyż uczy sie szkolŏrzy.
Jak tak gŏdajōm we szkole, to ciynżko sie spodziywać, co ôrŏz kożdy se powiy: Psinco, po prŏwdzie je blank na ôpy, jak mie uczyli.
Ku tymu jynzykoznawczŏ szpryma ôd polōnistōw spōmogo tyn pōnkt widzyniŏ. “Jŏ niy ma Ślōnzŏk, a wszysko poradza spokopić. Tela jak sie rozchodzi ô ślōnski jynzyk” – padoł mōj dochtōr ôd dialektologije (UŚ). Wierza mu, jak gŏdŏ, co bez wiynkszych problymōw pochytŏ ślōnski. Jak fto je wyuczōny we starocerkiewnosłowiańskim, znŏ procesy historyczne ôd słowiańskich gŏdek, zmiany we jejich fōnetyce, to poradzi spokopić niy ino ślōnski, ale tyż mocka inkszych słowiańskich jynzykōw.
Niy ma przipadku w tym, co naôbkoło starań ô uznanie ślōnskij gŏdki za regiōnalny jynzyk nojwiyncyj przeciwnikōw je miyndzy polōnistami, a spōmogŏczy – miyndzy slawistami a inkszymi lingwistami, kierych podszukōnki tykajōm sie pŏru gŏdek, a niy majōm polskij za pōnkt sztartowy.
Granica “wzajymnego spokopiyniŏ”
Kategoryjŏ “wzajymnego spokopiyniŏ” niy ma niyôgraniczōnŏ. Przikłŏd ôd nŏs: mōmy mocka relacyji z II światowyj wojny ô tym, jak Ślōnzŏki dostŏwali ekstra rola w ôddziałach Wahrmachtu na Ostfrōńcie skuli tego, co – Słowiany – poradziyli dogŏdać sie z Ukrajińcami a Rusami. Idzie bez to pedzieć, co – przi takim wzajymnym spokopiyniu – tak po prŏwdzie je ino jedna słowiańskŏ gŏdka? Na zicher niy.
Tukej prziłazi dran drugi kōnsek definicyje ôd Davida Crystala.
2. “Z drugij strōny ważniyjsze ôd lingwistycznych spōmiarkowań mogōm być kriteria socjopolityczne, tak co porzōnd trefiōmy systymy gŏdki, kiere sōm wzajymnie do spokopiyniŏ, ale zōuwizōu ôznaczōne sōm za ôsobne jynzyki.”
Most nad Sundym
Piyrszy przikłŏd z raje dŏwŏ sōm Crystal: norwesko, szwedzko a duńsko gŏdka. Wszyskie do spokopiyniŏ ôd swojich wzajymnych użytkownikōw, ale kożdŏ bez problymu uznŏwanŏ za ôsobno. Niydŏwny przikłŏd, jak tyż ône egzistujōm jedna do drugij, uwidziołech w serialu “The Bridge”. Szwedzko-duńskie problymy z gŏdkōm przidŏwajōm farbōw cołkij historyji (chociŏż blank sie tracōm przi przekładzie), a tyż robiōm za ślad policajōm, co kludzōm serialowo sprawa.
Mōj słowacki kamrat
Dwa dni – telach potrzebowoł na byzuchu u słowackigo kamrata, coby ôdciepać angielskie lingua franca i ôstać ino przi naszych gŏdkach. Ôd niego: słowackŏ i czeskŏ, a moje: polskŏ i ślōnskŏ stykły, coby – jak kożdy gŏdoł po swojimu – wzajymnie sie spokopić i ino rŏz za kiedy szukać pōmocy w angielskim.
Ôn uczōł sie za Czechosłowacyje, przi srogij dōminacyji czeskigo. “Jak jŏ co czytōm, to ani niy wia, w jakij gŏdce je tekst: czeskij abo słowackij” – padoł. Zmiarkuje to dopiyro, jak fto gŏ ô to zapytŏ, kŏże mu ô tym pōmyśleć. Ale już modsze pokolynia – te chowane w słowackich szkołach, uczōne ino słowackij gŏdki – majōm podug niego czesko gŏdka za cudzo. Ino skuli inkszyj edukacyje a tego, co stargoł sie kōntakt z drugōm mŏwōm, mode Słowŏki straciyły (zdŏwało sie – naturalno) grajfka do gŏdaniŏ – i rozumiyniŏ – czeskij gŏdki.
Familijŏ słowiańskich gŏdek
Abo połedniowe Słowiany, z dŏwnyj Jugosławije. Ludzie gŏdali jednym jynzykiym, serbsko-chorwackim. Ôrŏz prziszła wojna i pokŏzało sie, co pō nij były już trzi: serbski, chorwacki a bośniacki.
Słowiańskie mŏwy sōm do sia bliskie. Padajōm, co ślōnski do polskigo je tak samo, abo jeszcze mynij podobny, jak białoruski do ruskigo.
Abo jeszcze inacyj: bydzie do kogo czeskŏ, słowackŏ abo ukrajińskŏ gŏdka dialektym ôd polskij ino skuli tego, co poradzi je spokopić?
Podobiyństwo – to niy styknie
Jak użytkowniki czujōm sie kōnskiym jednyj etnicznōści (ekstra sam niy padōm “nacyje”), to zrōżnicowanie je dialektowe, a niy jynzykowe. Chociŏż rōżnice byłyby wielgie, jak ino użytkowniki uznŏwajōm, co gŏdajōm ino regiōnalnōm ôdmianōm jakij gŏdki – to gŏdajōm tōm gŏdkōm w jeji regiōnalnych, dialektalnych, gwarowych ôdmianach, i szlus.
Bezma – zaglōndōm zaś na Skandynawijŏ – szwedzko gŏdka w roztōmajtych strōnach tyż zmiyniŏ sie fest, blysko regiōnalnymi wersyjami. Ale je szwedzko – aże do granice, tj. podwiela ludzie niy uznajōm sie już niy za Szwedōw, ino za Norwegōw.
I w drugŏ strōna – dwie mŏwy mogōm być naprŏwda bliskie, bez problymu do “wzajymnego spokopiyniŏ” – ale durś niy pudzie wrazić ich do jednego miecha. Gŏdka to je wiyncyj jak ino norzyńdzie do kōmunikacyje: stoji za niōm tyż tōżsamość, historyjŏ a społeczność (abo i społeczyństwo).
Kiej ze ślōnskigo bydzie jynzyk?
Tōż jak to je z naszōm gŏdkōm: bydzie ś nij jynzyk, abo “durś ino” polski dialekt? Dōm sam zaś co pedzieć Davidowi Crystalowi:
“Jak społeczność chce, coby ich spusōb gŏdaniŏ robiōł za “jynzyk” i jak mŏ politycznŏ siyła, coby spōmōc ta decyzyjŏ, to fto poradzi jij tego zakŏzać?”
Do ślōnskigo jynzyka niy ma takie ważne, jak wyglōndŏ ślōnskŏ gŏdka, jak blisko je polskigo (abo czeskigo, niymieckigo). To, coby ślōnski robiōł za jynzyk, znoleży ôd samych Ślōnzŏkōw. Trza ku tymu: a) chyńci i b) politycznyj, ale tyż kulturowyj siyły.
Chyńci, bo dzisio żŏdyn niy śmiy pedzieć bez cygaństwa “Ślōnzŏki chcōm tego a tego”. Niy ma jednyj, skrystalizowanyj ślōnskij społeczności ani (etnicznie) ślōnskigo społeczyństwa. Niy ma żŏdnyj grupy politycznyj, ô kieryj by fto pedzioł, iże reprezyntuje (etnicznych) Ślōnzŏkōw. Na swoja gŏdka majōm wiela blank inkszych pōmysłōw. Jedni padajōm, co nojlepsze dō nij je “ujynzykowiynie” (ymancypacyjŏ, wkludzynie w nowe przestrzyństwa używaniŏ, kodyfikacyjŏ prawideł zapisowaniŏ, itp). Inksi, co trza jōm ôstawić w tradycyjnych, folkowo-gwarowych rōmach. Jeszcze inksi niy chcōm jij używać a majōm jōm za szpotlawo. Zawdy tyż je moc tych, co im je egal. Bydymy dopiyro widzieć, jako siyła mŏ szwōng ku “ujynzykowiyniu” i wiela z tego, co w nim robiōm aktywisty, przijmnie sie miyndzy użytkownikami ślōnskigo.
Politycznyj siyły, bo sztatus jynzyka niy przidzie z Warszawy ani z Bruksele, niy dŏ go żŏdne lingwistyczne kōnsyliōm. Szafnie go ino siylnŏ, podmiotowŏ, aktywnŏ społeczność, takŏ co poradzi przikŏzać światu – inkszym Ślōnzŏkōm, Polŏkōm, a kōmu jeszcze – widzieć nasza gŏdka za ôsobny jynzyk. Sōm my we sztandzie tako społeczność z nŏs samych zrychtować?
Epilog
Modernŏ lingwistyka ôddŏwŏ sprawa w nasze rynce.
“Rozrōżniynie miyndzy dialektym a jynzykiym je arbitralne, znoleżne ôd rozważowań socjopolitycznych.” – padŏ David Crystal. I przidŏwŏ: “Niykiedy styknie jedna bōmba, coby zmiynić dialekt w gŏdka.”
Chcymy mieć jynzyk ślōnski? Uznany ôd nŏs, ôd Polŏkōw a ôd kogo ino? Trza sie dać do roboty. Niy nad bōmbami, ino nad tym istnym ślōnskim jynzykiym.
Dziynkuja dochtōrowi hab. Henrykowi Jaroszewiczowi za infōrmacyjo ô ksiōnżce “Language death” ôd Davida Crystala.


text:
Godka Klachuli 6.03.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Zloci!
Przeboćcie, ize wōm dzisioj nie napisa nic ô mojich ôdwiedzinach w ôleskim „krysie” skiz tego, ize musa przodzi pisać ô tym plebiscycie, co mo być napewno 10 marca.
Toz juz teroz wiymy, kedy tyn wielki dziyń tego plebiscytu tu u nos na Ślōnsku bydzie. Tak choćby chcioł, prawie w palmowo niedziela, coby nōm sie przipōmniało, ize jak w ta niedziela te palmy nasze, to jest te kiziki, sōm piersym znakiym wiosny, tak tyz i ta kartka „za Polskōm”, ktoro w ta niedziela ôddōmy, jest piersym znakiym naszej wolności. Teroz sōm bardzo ludzie niecierpliwi jak to tyn plebiscyt wypadnie, a niejednymu Miymcowi drżōm galoty i ôd strachu borok dyrgoce, bo wie, ize niedługo przijdzie ôddawis za te wszystke krziwdy, ktōre nōm tu wyrzōńdziły te gizdy, co tu przileciały z kroj światu. Ôni wiedzōm, ize ôstatnio godzina lo nich sie zbliżo i że my, co my tu ôd pradziadōw na tej ziymi siedzymy, przeca nareszcie tych pruskich basokōw i krziwdzicieli sie teraz pozbyndymy. My juz nie chcymy dłużej być pachołkami i dziewkami u tych cudzych „lōmpōw”, co tu jyno po to prziszli, aby sie zbogacić a przi tym nami pogardzać i pōmiatać.
Niektorzi nasi ludzie sie bardzo frasujōm nad tym, co tam w Lōndōnie Anglicy, Italjoki i inksi ô Ślōnsku radzōm. To jest głupi frasunek, bo ani Anglicy, ani Italjoki ani żodyn inkszy narōd na świecie nie bydzie głosowoł tu na Ślōnsku jyno my – i tak jak my przegłosujymy, tak też być musi. My sie nie śmiymy ôglōndać ani na prawo, ani na lewo, jyno wszyscy bez wyjōntku, cy stary cy młody, cy zdrowy, cy chory, w palmōmo niedziela pamiyntać ô wszystkich krziwdach, ktore nōm te pruske gizdy wyrzōńdziły i głos dać za Polskōm.
Ô chłopōw i chłopcōw to sie tam nie starōm, bo to widza po mojim Pietrku i po inkszych i wiym, ize ôni wszyscy az do jednego na plebiscyt pudōm i głos za Polskōm dajōm. Wiym tez, ize ôni i tych ymigrantōw weznōm na „ajnōncwancik” i ze se ich ôbejrzōm i jak pōmiyndzy nimi bydzie przijociel, znajōmy abo kolega, to mu w poru słowach te wszystke germańske cygaństwa z głowy wykurzōm. Jyno mi ô to chodzi, co by my wszystke kobiety i dziołchy nie dały sie ôd chłopōw zawstydzić i w palmowo niedziela wszystke swōj głos za Polskōm dały. Nos bob i dziołch jest wiyncej jak chłopōw i my, jak wszystke głos swōj ôddōmy, napewno nie jyno tych pora Miymcōw i zdrajcōw, ale tyz i tych smykōw ymigrantōw przegłosujymy. Pamiyntać musymy ize jak świat światym, tako sposobność do zymsty i do uwolniynio sie ôd tych sztajfirōw, pyskocy, basokōw, cyganōw germańskich jak nōm sie teroz wydarziła, juz nie przidzie. I my musymy pamiyntać nie jyno ô nos, ale i ô naszych dzieciach i wnukach, coby ône nie były take pogardzōne i coby nimi bylejaki rechtōr i „beamter” pruski nie pōmiatoł i nie śmioł sie z nich tak, jak to z nami robili. Tōz moje złote kobiety i dziołski, jak przijdzie palmowo niedziela, wszystke do jednej, chustkōm sie ôdzioć abo „hut” na głowa wrazić – i na plebiscyt! Ale nie jyno wy same idźcie, ale po drodze zabiercie wszystke baby i dziołchy, przimōwcie im tak do sumiynio i do serca i zabiercie je ze sobōm do głosowanio.
My tu kole Bytōmia i kole Katowic to juz wiymy, ize żodno porzōndno kobieta ani dziołcha abo „frelka” inacej głosować nie bydzie, jyno za Polskōm. I byle jyno te wszystke inksze kobietki i dziołski w inkszych „krysach” prziszły po rozum do głowy i wziyny se z nos przikłod, to i ône mogōm sie uwolnić ôd tych cudzych przibłyndōw i docekać sie wolności swojej mowy i swojej wiary tak jak my. I to Wōm jesce powiym: Wsystko, kaj sōm gruby i werki napewno do Polski należeć bydzie, bo wiynkso cyńść ludzi tu za Polskōm głosować bydzie. To tez, cego Boze nie dej, ale gdyby tam u Wos w „Bożych strōnach” na wsi wiynkszość głosowała za Miymcami, wtedy miyndzy Wami a nami bydzie granica i wasze chłopy, Wasi ôjcowie, synowie, bracia, a też dziołchy, co tu na robota przijeżdżajōm, stracōm ta robota i wy potym geltak bydziecie widzieć na miesiōncku! Z tych pora jutrzin pola, co mocie abo nie mocie, nie wyżyjecie. Jak wasze krysy noleżeć bydōm do Polski, to ziymia tych grofōw, hercokōw, barōnōw i tych rozmajitych „vōn” bydzie noleżeć do wos, bo polski rzōnd rozdzieli te grunta dworske miyndzy ludzi ze wsi i ze dworu. A jak bydziecie głosować za Miymcami, to grunta dworske bydōm dalej noleżeć do tych basokōw, tu wasi robota stracōm, zostanie wōm bieda i wyndrōwka w świat! Ôd was zależy, by i grunta dworske noleżały do wos i by chłopy wasze i zarobki tu u nos w grubach i werkach mieli. Tōz wybierajcie i nie rōbcie wstydu sobie i inkszym i wszystke idźcie na plebiscyt i ôddejcie głos za Polskōm!
Tōz do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Ojgyn z Pniokōw: Chudobne dziecka i … Dzieciōntko
A śniyg ciyngiym suł rōwno, cichuśko i corŏzki go bōło wiyncyj, choby cŏłke Pnioki byli ôbciepane piyrzym nikej po szkubackach. Ćma. Ino nasz kościōł, „Jōzefka” ôświycōno choby we faszing. Rōncz pogaśli już lampioki na cestach. Ficywyrt szałfluje śniyg a jego starŏ suje z kibelka wrzawe hasie.
Cosik sie tyrpie i lekuśko zgrzipi.
– A dyć ustōń, diosecki najduchu sie wiertać, fyrtać i roztopiyrzać!
– Ale, kej jŏ, jŏ już blank do imyntu przeziōmbnōł.
– Tōż eknij sie barzij do Znojdka, mogesz sie jesce deczko ku niymu szibnōńć, pra? Przeca łōn je gorōnciyjszy i ździebko sie jesce ôgrzejesz. I dyć nynej jesce krzinka!
– A wiela je? Kej bydzie rano?
– Cicho być, niy jamruj i niy wajej, i… ustōń sie zasik majtać na wszyjskie zajty. Przeca niy ma jesce pōł łōsmyj, bo we „Jōzefce” niy glingali, jesce sie gloki niy rozfechtowali. Dzisz? Briwy, cukrōwy i dziamble ci tyż jesce kimajōm. i sam ino, ino… te dioseckie glapy ci już kracōm.
– Marijka, ale mie sie kce eać i jscać! I mōm głōd.
– Utropiynie ze cia Hanysku i ôstuda. Podwiyl se tak lygōmy, to je bździnka lekszij tyn ziōmb szczimać, a i Znojdek tyż jesce niy isko błechōw.
– Nō ale, kej mi sie kce i tela.
– Nō, tōż targej i gibej sie wartko nazŏd. Ino dej pozōr coby cie fto niy uwidziŏł. Zawrzij sie i trzimej Znojdka za sznupa, coby fest niy harusiōł, bo ftosik sie sam kole naszygo chlywika belonce… No, już poszoł.
Poskludzej jesce te lōmpy do szachtli a jŏ gynał skukōm rest, zegōwek i ta starŏ deka, coby nōm jōm fto niy chabnōł, jakisik haderlok lebo szmaciorz. Dobrze, iżech łōński tydziyń znodła ta kraciatŏ
deka na hasioku, bo by my terŏzki na zicher zamarzli.
I zaprzij na ôstatek sztangōm dźwiyrze!
– A co bydymy dzisiŏj bez cŏłki dziyń robić?
– Dej pozōr Hanysku. Dzisiŏj je Wilijŏ. Muszymy sie zwyrtnōńć i tak wszyjsko zrychtować, coby i my mōgli fajrować. Miarkujesz?
Ôblyc tyn dubel, chocia ci je za srogi, cypelmyca na palica i idymy wrŏz na haltynsztela banki na Nowyj, tam je rozhajcowany koksiok, to sie nŏjprzodzij ôgrzejymy. A możno i po drōdze co nojńdymy do jŏdła na hasioku. Ludziska tela na Gody naforantowali, iże cosik łŏnym sie tam zawdy zgiździ i muszōm to wyciepońć.
– Nō ale, Marijko, co to je Wilijŏ?
– Uwijej sie a jŏ ci byda niyskorzij ô Wiliji ôzprawiać.
Kejsik, dŏwno tymu, kej jesce Mamulka niy siedziała we hereszcie i żōł nasz Tatulek, to my tyż sprŏwiali Wilijŏ. A Wilijŏ, to je nocka kej Pōnbōczek, maluśki Jezusek, Dzieciōnteczko – prziszło na świat. I beztōż ludzie durch sie radujōm, bo ôd tamtego casu je juń lepszij na tyj ziymi.
– Je, ôbejrzi sie, żymła, i to jesce ze kyjzōm. Musi, jakisik rozbestwiōny huncwot wyciep jōm do hasioka, bo dzisiŏj je post i niy ćko sie tela, i tak jak we niydziela. A Znojdek tyż ci już tam cosik dlŏ sia wysznupŏł.
Pojŏdeś, ôgrzołeś sie deczko, to idymy na torg.
– A skuli cego, Marijka, po jakiymu? Przeca dzisiŏj je pyndziałek a torg je wdycki we strzoda i we sobota.
– Ja, mŏsz prawie, ale dzisiŏj handlyrze tyż jesce sztandy zbajstlowali, kejby tak fto co przepōmnioł kupić abo musiŏł cosik zrychtować na chib tref abo na ôstatni driker. My tyż Hanysku muszymy sie drap uwijać, coby wszyjsko gynał nazgłobiać, coby nōm tyż na ta Wilijŏ stykło. Kej ino blank tyn cŏłki torg przesznupiymy, wyfechtujymy, to niy bydzie knap.
– Filuj ino Marijka. A dyć tam styrcy jakosik ôberzniynto chojna, możno jedla. Bierymy jōm?
– Nō, przecamć. A tu jesce ku tymu we pucince ôstali dwie glaskugle, deczko szczaskano szpica i strzybno keta. Po świycki to pōjndymy jesce niyskorzij na kiyrchow, a jakigosik harynka lebo rest kapera ufechtujymy ôd tego zabranygo handlyrza.
I tak Marijka, Hanysek i Znojdek łamziyli bele kaj, sznupali, zgłobiali aże wszyjsko przikludziyli do swojigo chlywika na placu wele klopsztangi. Dwie przeżdżałe apluziny, pŏrã kobylōnkōw, śćwiertka margariny, wyfechtowanŏ szekulada i pŏrã bōmbōnōw, styry stare żymły, ôbrzinki wusztu, biksa harynkōw we tomatach i take tem bele co; a i chojna tyż ci mieli.
Nō, i poklechtali sie na smyntŏrz, coby pichnōć jakiesik świycki.
– Marika, padosz iże Tatulek kipnōł i je umrzity, a po jakiymu sam niy mŏ grobu?
– Hanysku, łōn niy kipnōł ino sie sōm hangnōł, bo kej go wyciepli ze werku (bōł na stymplu, za elwra), niy poradziōł wyfutrować naszyj cŏłkij familiji. I beztōż go niy dali pochować, ino sfalyli pod płotym.
– A gŏdałaś Marijko, iże piyrwyj to my tyż mieli Wilijŏ nikej inksze dziecka. Na isto mieli my?
– Anō, mieli my. Nō ale, kej niy stykło Tatulka, Mamulka napoczła słepać gorzŏła, schacharzōła sie, rojbrowała, aże jōm yntlich zawarli we herszcie. Ale, ty mi niy spōminej ô tym, bo mōm srogi jankor i jesce ci sie tukej ôzbecza, ześlimtōm i… być rŏd, iże my sōm do kupy a niy we ôchronce. I mŏ być gryfnie i godnie jak kaj indzij.
– Wejrzij sie Marijka, wejrzij, piyrszŏ gwiŏzdka uwidziołech bez ta nuta we dźwiyrzach!
– Dej pokōj Hanysku, tam styrcy naprany Lojzik, kery luchnōł przi Wiliji pod harynka i kurzi terŏzki cygareta. Niy mogymy mu dać skozać, iże my tukej sōm i mōmy srōmate bo srōmate, ale zawdy jŏdło dlō nŏs i dlŏ Znojdka tyż. Jesce nōm sam co nazgobi, wyszykuje na ôstuda i bydymy mieli Wilijŏ forbaj.
A śniyg suje, ino już niy je taki biŏły nikej sie wydowo. Ajscapy zamarzli na rułach ôd familokōw. Wszandy naobkoło blyscały i szklyły sie we izbach za gardinami jedle. Na ôknach prziflostrowane byli roztomajte barzoły, glaskugle, Mikołŏje barzij choby we amerikański „halołin” a niy nasze Dzieciōnteczko. Tam kaj ci ôkna byli ôzewrzite we lufcie wōniało grzibionkōm, parszczōnym kaperym, makōwkami, piernikōma i inkszymu wilijnymi maszkytōma. Juzaś ze poniyftorych ôkiyn idzie posuchać kolyndy, chocia take jakesik inksze, cudze, amerikańskie choby naszych ślōnske, polske już wszyjskie przepōmnieli. Niy nastykło Starkōw i Starzikōw, kerzy poradziyli gryfnie wiskać nasze śpiywki.
A nasze… nasze dziecka i Znojdek naćkali sie czym tam mieli, wlejźli pod deka, po cichuśku powiskali „cicho noc” a „lulejże Jezuniu” i chnet by jejich śnik chycioł.
– Suchej ino Handzlicku, już glingajōm gloki na pastyrka. Mogymy zōjńść do „Jōzefki” pokiel kościōł bydzie jesce prōżny… pokiel klŏsztorne panny i Antek Pikulik jesce niy wachujōm i je jesce ćma przi ōłtŏrzu.
– Jŏ niy kca. Tam je ziōmb, a tu pod dekōm i przi Znojdku niy ma ci jesce tak nŏjgorzij.
– Niy fandzol, idymy! Przeca we kościele hajcujōm, je fol ludzi, kŏżdy dychŏ (niekierzy gorzŏłōm wysłepanōm pod słonygo harynka), ale idzie we tyj hormiji szczimać. I ôbejrzymy se maluśkigo Jezuska, Dzieciōntko, kere terŏzki we ta szykownŏ noc sie urodziyło.
Poszli.
– Ino dej pozōr! Ino muszymy Znojdka przikrymplować, prziknōtlować ci do gylyndra przi słodach kościoła.
– Wejrzij se Marijka, kuknij sam. Tyn Jezusek, te borajstwo wrajziyli do takij betlyjki, do grotka na siōnko a kole Niygo yjzel i kalymba, kerzy dychajōm na Niygo, coby niy uziōmbŏł. Już miarkujesz po jakiymu wszyjskie Mu przajōm, bo Łōn ci tyż spokopiōł, iże ludziōm je niy nŏjlepszij na tym świycie na kery Go Pōnbōczek – Ôjciec posłoł, a Ôn usuchliwie niy wybiyrŏł jedbŏwnych zegōwkōw i damastowych sztepdeczkōw. A bali i pojedzōny to je tyż ino beztōż, iże Go pastuszki niyborzōntka nafutrowali czym mieli, mlykiym, oscypkōma, i co tam jesce kery śnich miŏł.
A iże to Pōnbōczkowy synek, to niyskorzij i krōle ku niymu sie przikwanckali. I ty tyż niy mŏsz co wajać i labiydzić, bo Boże Dzieciōnteczko tyż niy miało ci przodzij blank letko.
Pastyrka bōła ci richtik szykowŏ. Ôrgany grali, ludzie śpiywali do kupy ze Farorzym aże sie niysło do samiuśkich Logiewnik. Dzieciōntko sie narodziyło. Doczkali my sie Godōw.
„Przibierzeli do Betlyjym pastyrze…”
Dziecka zicniynte kole hajcōnga doczkali aże wszyjskie wyjndōm, aże cŏłki kościōł bōł prōzny, i podwiyl same niy kipnōm, przoć bydōm Maluśkimu, iery tyż bōł zziōmbniynty i miŏł głōd nikej łōne dzisiŏj.
A wele „Jōzefki” kulwitoł sie jakisik sorōń (możno ci i jakosik cyjntla za zojlōm wysłepŏł), kery pedziŏł bōł do swojij staryj:
– Kuknij se co za ludzie, blank bez serca, na taki ziōmb i ćmok tego maluśkigo psiŏka prziknōłtlować do okolnika. I to we Świynta. Skoranie boskie na takich, abo chocia jako sztrofa. Niy ma tukej kajsik kiegosik szucmana???
Na ôstatek dziecka porzykali mamine rzykani:
Niy gorsz sie Dzieciōntko na Twojich rōwniokōw,
Bo niy znajōm ciepła starych familokōw.
Niy zawiyrej ôczek ty Bożo Dziecino,
Wszyjskie Cie proszymy – przijńdz sam dō nŏs ino.
Zarŏz se ôddychniesz w betlyjce na sianyczku,
My Ci zaśpiywōmy, śpij, Bożi Syneczku!
A śniyg durch suje i suje, i je ci corŏz cichszij, i zdowo sie, iże aże ôd Kosmalowych rybnikōw, bez pole, bez ôbalōny sztalwerk ze „Kościuszki”, bez familokowe place ze chlywikami i klopsztangami, bez gōry kaj na Gody niy ôstało żŏdne pranie, pod zamarzniyntymi ôknōma stary Utopek po ćmoku wisko swoja kolynda:
Nynej se Dzieciōnteczko,
Moja perełko.
Nynej umiłowane
Moji pieścidełko.
Nynej se Dzieciōnteczko,
Nynej se nynej.
A ty Mu Hanysku
Kolynda śpiywej.
Nynej se Jezusku
Nynej se nynej,
A ty Mu Hanysku
Gryfnie zaśpiywej!
Śpiywej Mu po cichuśku,
Mały Hanysku.
Ô gwiŏzdkach, co wysoko
Na niybie blyscōm.
Śpiywej Mu Hanysku,
Przeca ty umisz.
Śpiywej po naszymu
Ôn cie rozumi.
Śpywej Mu Hanysku,
Przeca ty umisz.
Śpywej Mu po ślōnsku
Ôn cie rozumi…!*
I to by możno bōło na tela, na ta Wilijô
Eugeniusz Kosmała / Ojgyn z Pniokōw – Chorzowiŏk, inżiniyr, prawy Ślōnzŏk, wigyjc i szpasownik… Jeżech pynzjōnistōm ze Huty “Kościuszko”, kaj bōłech bez wiela, wiela lŏt inżiniyrym. Terŏzki na pynzyji pisza mocka artikli, mōm swoja autorskŏ audycjŏ we Radiu Piekary i wydołech pŏra ksiōnżek po ślōnsku.
* Tekst kolędy na melodię „Lulajże Jezuniu” Bogdan Dzierżawa


text:
Fojerman: W Rybniku miyszko
2020.03.03
W Rybniku miyszko
Stasio Fojerman w Rybniku miyszko,
Chcioł by po ślōnsku napisać wszystko,
Dyć niy poradzi jeszcze za tela,
Tōż sztudyruje: piōntek, niedziela.
Sznupie w szuflodzie ślōnskij leksyki,
Robi słowniki, pisze wierszyki.
Jedni padajōm: „To je z niymiecka!
My inkszo godka znōmy ôd dziecka”.
Drudzy sie wadzōm: „To polsko mowa!”
Sami poradzōm na krziż dwa słowa.
A jo sam pisza ô tym, co znōm.
Dyć chca pokozać tyż trocha Wōm,
Jako sie u nas dycko godało,
Co z tego Ślōnska jeszcze ôstało.
Kożdy sie może pochwolić przeca,
Tyż co napisać, wrazić do neca.
Po co te haje? Niy szkoda czasu?
Dyć to je praje głōwnie dlo szpasu.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.
www.fojerman.pl
www.dykcjonorz.eu


text:
Kristus nauczajůncy ze gůry
Uojczynasz (ze łaćiny, Pater Noster) je mjano krześćijańskigo poćyrza, kerům doł do poznańo Jezus ze Nazarytu podle relacyje Mateusza a Łukasza Wańelisty. Roztomajte istńijůnce wersyje rzykańo bjerům śe ze tygo, co sům jake porůżńyńo mjyndzy uobyma relacyjami wańelistůw. Tyż inksze wersyje sům używane uod krześćijańskich kośćołůw.
Uojczynasz je powożane jako spůlny krześćijański poćyrz bez mołwjyńy uo głůwnych zachach religijůw. Lo Katyjmusa Katolickigo Kośćoła je podsůmowańym krześćijańskich doktrynůw a mustrym rzykańo we zgodźe ze protestantůma a poćyrzym uodpedńim lo prawosławnych.
Trza wskozać, iże ńy mo uoficjalnygo tumaczyńo uojczynasz na ślůnsko godka.