c: text/html

text:
Geografiska dlinina
Geografiska dlinina (něga: „stopjeń dlininy“), λ, mjazynarodnje skrotcona z long. (longitudo = lon., longitude = eng., franc. atd. „dlinina“), wopisujo jadnu z wobeju koordinatowu městna na zemskem powjerchu, a to jogo poziciju na pódzajtšo abo na pódwjacor wót definěrowaneje (pśipadnje póstajoneje) pódpołnocno-pódpołnjoweje linije, nulowego meridana. Wóna jo se něga stopjeń dlininy groniła. Geografiska dlinina jo kut, kótaryž měri se, wuchadajucy wót nulowego meridiana (0°), až do 180° w pódzajtšnem a 180° w pódwjacornem směrje. Wjeršk toś togo kuta jo srjejźišćo mysloneje zemskeje kule, ramjenja wuchadaju ze srjejźišća pśez nulowy meridian resp meridian, na kótaremž městno lažy, kótaregož geografiska dlinina ma se pódaś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódzajtšo, −pódwjacor) jo teke E resp. W dowólony (skrotconki "O" wobijaju se tšacha zaměnjenja dla, glej dołojce).
- Městna ze samskeju dlininu laže na meridianje. Meridian źo wót pola k poloju a jo połojca dlininowego krejza. Na zemskej kuli jo dlininowy krejz (wobstojecy z dweju napśeśiwneju meridianowu) wjeliki krejz.
- Za póstajenje dypka na zemskem powjerchu – za pódawanje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje pódawanje jogo geografiskeje šyriny (něga: jogo „stopnja šyriny“) ako druga koordinata trěbna.
Wopśimjeśe
Póstajenje městna a casa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nulowy meridian[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokulaž njejo pśirodna nulowa marka za meridiany (poł dlininowego krejza), ako je ekwator za měrjenje šyriny, musy se nulowy meridian definěrowaś. Wót antiki jo se Ferro-meridian wužywał. Akle w lěśe 1884 jo se swětodaloko jadnotnje ten meridian póstajił, na kótaremž jo srjejźna wóska wěstego teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (glej Stawizniske).
Geografiska dlinina pódawa se ako kutowy wótstawk w stopnjach, (wobłukowych) minutach a sekundach wót nulowego meridiana na pódzajtšo (E) abo na pódwjacor (W). Skrotconka E za pódzajtšo (wót engelskego „east“) pśiraźujo se pśez DIN 13312, kótaryž jo rozsuźecy za nawtiku a nawigaciju lesénja, aby se zmólkow pśez zaměnjenje pismika O z licbu 0 a z francojskeju škrotconku za pódwjacor ("ouest") wót wšogo zachopjeńka wobinuło.
Nejwětša móžna licbna gódnota jo pótakem 180 stopnjow, pśi comž 180°E = 180°W. Pśibližnje spóromje toś teje geografiskeje dlininy, ale z bejnymi wótchylenjami, źo w Pacifiku datumowa granica póstajona wót pótrjefjonych krajow.
Wótstawk meridianow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma jo na ekwatorje nejwětšy. Tam jo wótšyrjenje wót jadnogo stopnja 111,32 km wjelike. Toś ta distanca wótpowědujo eksaktnje 60 mórskim milam, dokulaž mórska mila jo se spócetnje z jadneju wobłukoweju minutu na ekwatorje definěrowała.
Na poloma wšak padnu wšykne dlininowe krejze w jadnem dypku na jadno. Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma dajo se za šyrinu φ a zemski radius r pśibližnje ze slědujuceju formulu woblicyś:
W Nimskej lažy wón mjazy 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja licbnych gódnotow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wobgranicowanje pódaśow dlininy na cełolicbowe stopnje by pótakem skoro wšuźi za pódaśa pozicije pśeliš njedokradne było (w direktnej bliskosći k poloju wuwzete) (to jo pśicyna za to, až wuraz stopjeń dlininy jo zestarjony). Dokradnjejše pódaśa geografiskeje dlininy daju se na slědujucy nałog wugótowaś:
- w kutowej jadnotce stopjeń w decimalnem pisanju (na pś. 66,34°) - teke pódaśe lěc na pódwjacor abo na pódzajtšo nulowego dlininowego krejza jo móžno (na pś. 66,34° pódzajtšo resp. 66,34° E). W geoinformatice zwuraznja se pódaśe °E zwětšego pśez pozitiwnu a pódaśe °W pśez negatiwnu licbu.
- seksagezimalnje w minutach a sekundach (w samskem pśikłaźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ jo krotke pisanje za slědujucu sumu tśich kutow 66° + 20′ + 24″. Toś tej plusowej znamješce se wuwóstajotej. Sumandy wuběraju se pśi tom tak, až licbowe gódnoty pśed minutu a sekundu su mjeńše ako 60. Sekunda geografiskeje dlininy wótpowědujo na ekwatorje cerje něźi 31 metrow, w srjejźnej Europje (na 50° N geografiskeje šyriny) něźi 20 metrow.
- W nawtice wobija se źinsa pśi pódawanju geografiskich koordinatow kutoweje jadnotki sekunda, tak až górni pśikład buźo: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hyšći dokradnjejše pódaśa pozicije, ako dojśpiwaju se na pś. w satelitowej nawigaciji, wótbłyšćuju se w dalšnych městnach za komu.
- Pśedewšym w namórnistwje pišu se dlininowe krejze z 3 městnami pśed komu. Pśez to wuzwigujo se rozdźěl k šyrinowym krejzam jasnjej. Pśikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 góźinach, dajo se geografiska dlinina teke ako cas zwurazniś. Městny góźinski kut wužywa se w astronawigaciji.
Pśikłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Barlin: 13° 19′ pódzajtšo
- Hamburg: 10° 00′ pódzajtšo
- München: 11° 35′ pódzajtšo
- Tokio: 139° 42′ pódzajtšo
- San Francisco: 122° 25′ pódwjacor
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' pódzajtšo
Cas[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rotacije zemje dla jo městny cas na rozdźělnych šyrinach rozdźělne. Casowy rozdźěl k nulowemu meridianoju jo jadna góźina na 15° dlininowego rozdźěla. Z togo slěduju casowe cony.
Pla 0° wótpowědujo srjejźny městny cas (SMČ) UTC.
Stawizniske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Grichiski astronom a matematikaŕ Hipparchos (wok. 190–120 pś.n.l.c.) jo zemju w pódzajtšno-pódwjacornem směrje prědny raz do 360 stopnjow źělił.
W europskem namórnistwje jo póśěgowy system dlininowych krejzow dłujko njejadnotny był. Wót 2. stolěśa n.l.c. až do 19. stolěśa jo Ferro-meridian dominantny był, kótaryž jo Klawdius Ptolemeus póstajił a kótaryž pósěgujo se na nejwěcej pódwjacornu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W).
Pó naciji su se koordinatowe seśe na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu póśěgowali. Akle na mjazynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, jo se Greenwich pla Londona swětodaloko póstajił, mj.dr. dokulaž britiske mórske kórty su se swětodaloko wužywali.
Zwěsćenje geografiskeje dlininy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mjaztym až geografiska šyrina jo relatiwnje jadnorje woblicujobna pśez měrjenje wertikalnych kutow słyńca abo polarneje gwězdy, jo se woblicenje aktualneje geografiskeje dlininy z pódobneju dokradnosću dłujki cas ekstremnje śěžko wuwiło. Toś ten za mórsku nawigaciju wažny dlininowy problem jo se akle kóńc 18. stolěśa rozwězał. Za to su wjelgin dokradne zegery trěbne, kótarež funkcioněruju spušćobnje teke pśi nejmócnjejšem mórskem žwalenju, mimo až wóne by se pśez wjedrowe wliwy ako górcota a mokśina pówětša kazyli. Prědny zeger, kótaryž jo toś te wuměnjenja docynił, jo „H4“ był, kótaryž blidaŕ John Harrison jo w měrcu 1762 wunamakał. Mytowe pjenjeze wustajone za to wót dlininoweje komisije britiskego parlamenta we wusokosći 20.000 puntow jo Harrison akle pó wukazu krala Jurja III. w lěśe 1773 dostał. Aby trěbnu dokradnosć dojśpił, jo swój zeger pód wužywanim kulowych lagwow skoro bźez šurowanja a z bimetalami zgótowił, aby temperatury wobstawne wóstali.
Wótwisnosć wót referencnego elipsoida[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dlinina wariěrujo wó sekundy, jolic se drugi referencny elipsoid abo wótchylajucy geodetiski datum wužywa. Jolic njewužywa se globalnje nejlěpjej pśiměrjujucy se elipsoid, powěda se teke wó geodetiskej dlininje.
Glej teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrěrowane wudaśe ISBN 3-8270-0364-4)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dwórc
Dwórc[1] (němsce Hof) je bjezwokrjesne město z něhdźe 46.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe bayerskeho knježerstwoweho wobwoda Hornjeje Frankskeje. Leži na kromje stawizniskeho regiona Bohotskeje při rěkomaj Solawje a Regnitz, jenož pjeć kilometrow zady sakskeje hranicy.
Dwórc namaka so w dolinje Solawy mjez Frankskim lěsom a Šmrěčinami. Bu w lěće 1214 jako sydlišćo Rekkenze k prěnjemu razej dokumentariski naspomnjeny. Wokoło 1230 bu tak mjenowane „nowe město“ natwarjene, kotrež dósta mjeno „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.
Partnerske města Dwórca su Pławno, Cheb (Čěska), Villeneuve-la-Garenne (Francoska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjednoćene staty).
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927 (online).


text:
CHEŁM ŚLĄSKI. Aleksandra Swoboda Młodzieżową Ślązaczką Roku 2013
Chełm Śląski, , sz / STAROSTWO POWIATOWE - 13.12.2013 12:40
Młodzieżowa Ślązaczka Roku 2013 pochodzi Chełmu Śląskiego. Zwyciężczynią tegorocznej edycji konkursu „Po naszymu, czyli po śląsku” została Aleksandra Swoboda, uczennica III klasy Gimnazjum im. Karola Miarki.
Mieszkanka Chełmu Śląskiego zadziwiła, a zarazem wzruszyła jurorów wystąpieniem o swoich dziadkach - babci Cecylii i dziadku Henryki. Młoda ślązaczka nie wstydzi się swoich korzeni i śląskiej godki.
Tekst, który Ola Swoboda wygłosiła podczas finału konkursu:
MOJI BABKA Z DZIADKIYM
Witom Wos piyknie. Łokropnie sie ciesza, że moga sie ze Wami spotkać. Chca Wom łopedzieć ło mojiyj familiji, a tak naprowda to ło mojiych dziadkach, kierym fest pszaja i mom ich we zocy.
Wy – se ale ja! niy myście, co moja babka to siedzom wele pieca i sztrykujom abo heklujom gardiny, łoj niy… Łoni chodzom we galotach i łobuwajom szykowne szczewiki i to na wysokiych krómflekach! A wosy to majom zowdy welowane , że ho, ho! Niyjedna młodka może Jim pozowiscić ! Frizyjeruje jom moja mama, co mo do tego grajfka. Mie tyż dziś zaplytła warkocz, cobych ale! gryfnie wyglondała. A jo sie lubia wyszykować. Ale przeca mom godać ło babce! Toż zgodnijcie, co łona mo. Niy zgodniecie!J To jo wom powiym: łona mo etla! Niy wiycie co to je? Ło Ludkowie, Ludkowie, nó tóż jo wom to wyzdradza! To je taki wielgi motor!
Stoi wele dziadkowego koła i starego byfyja, co we nim chopy klamory czimiom. Babka na tyj etli wszyndy rajzujom a jo razym ś niom. A jak sie przi tym paradzom.!?
Mom tu sam cośik, ciymne babcyne bryle, we ftorych Łoni jeżdżom. Pytałach sie kiejś Jiych – Babko wszyscy jeżdżom w goglach to czymu wy mocie łokulory? – Dziołszko - łodpedziała - tajymnica żodno jo jes babka modno!
- Łona zowdy muszom być inkszo (maszketno).
Roz my pojechały porzykać na Kalwaryjo. Bo wiycie, u Chełmiokow, jak yno cosik niy tak, to zaroski lecom do Kalwaryjskij Paniynki na drożki, kiej kożdego roku ludziska łodgrywajom mynka Ponjezuska. Co tam wtedy jes norodu…(noo) Ale my wtynczos rajzowały we lato. Jadymy.., -a gibko jadymy(!!) - a tu łoroz lizok policyjanta. Jezderkusie, babka sie wystraszyli, zahamplowali i … do krzokow. Mało brakło a kopyrtłyby my do krzipopy… Kiej my z wielgim larmym i stynkaniym wylazły z tych barzołow, cołkiym ufifrane,tropiły my sie , co bydzie wielgo sztrofa. Paczymy a tyn policyjant tak sie chichro, co aże mu płaczki ze łoczow idom! To my tyż we śmiych i tak sie to skończyło, chyba ta Świynto Paniynka nos uratowała.
A jeszcze wom powiym, co moja babka mie uczom rostomajte rzecy warzyć. Som ciyrpliwym rechtorym a jo se to(ale) cynia, (nó) bo jo niy je zaś tako akuratno i babka muszom mieć do mie świynte nerwy. Prziwiozłach wom pokozać mój(mom) heft, kaj wszystko pisza co mom warzyć niy ino na łobiod ,umia zrobić hekele,smażonka,ajerkuchy,ajnbryna,uwarziyć ajntop i zur zyniaty a na niydziela dymfowany kokot, tarte kloski, modro kapusta, ciaperkapusta, szałoty umia tyż zaprawiać krauzy, łogorki w boncloku kisić… Ale wiycie, maszkietow to Babka niy poradzom i niy chcom łonaczyć, bo godajom, że łod tego yno rajmatyki idzie dostać! Ja ja… J Rajzujom to Jiych niyc niy szcziko ,a kiej trza zrychtować szpajza to zarozki Jiych łomie…J)
Ale jo tak ino ło babce a przeca mom jeszcze kochanego dziadka! Chop ś niego wysgierny, choć 30 lot na grubie fedrowoł. AA teroski mo już pynzyjo. No, ale łon niy posiedzi, chowie krole i puloki we chlywiku a pulty w gołymbniku. Jo zaś mom nojwiyncyj uciechy, kiej dziadek som robi wuszty, krupnioki i wyndzi szynki. Jak słysza , że mie woło:
- Oluś, podź sam dzióbeczku, pomożesz dziadkowi! - to jo ale drabko leca.
- Co chcecie dziadku? – pytom i potym przynosza mu pod wyndzlok łolcha w staryj kołkastli a jak piyknie poprosza to dziadek takie małe wusztliki lo mie robi bo katać tam łodmowi swojiyj gryfculi – tak mi doma godajom.
Dziadkowi fest pszaja,to łon nauczyl mie jezdzic na kole kiej byłach małom dziołszkom,terozki Se byle kaj razym rajzujymy… A śpiywomy przi tym … Ja ja … Na kolach to ale je fajnie.. ,dziadek łosprowio mi jak było piyrwyj na Slonskiyj ziymi, co spochoł za bajtla ,ło diobłach i roztomajte bojki ale godo tyż mi ło ciynzkij robocie na grubie . W taszy na gypeku zowdy mo tytka bombonow, sznity z tustym,no i swojski wusztliki i kompot z banie.Kiej my wandrowali Łoboczyli my se jakie momy piynkne kapliczki i Boże mynki we powiecie. Latoś dziadek łobiecoli mi, eli Ponboczek yim jeszcze zdrowie dzadzom ,żena bez rok pojadamy na kolach do Czynstochowy . Niy umia Sie już doczkac lata..
No i tak, ludkowie mili, ło mojich starzikach dugo by rozprowiać, ale przeca już trza kończyć. Toż wom ino jeszcze powiym, co my se wszyjscy do kupy miyszkomy: jo, mama, tata, babka i dziadek. My na wierchu a łoni (na) dole. I dobrze nom tak. Niy wadzymy sie, (bo) babka godajom: „życie tak gibko ucieko, co grzych go marnować na gupoty”. - A jo wiym, co łoni majom recht! - Dziynkuja jym, że nauczyli mie rzykać, niy wyrzondzać i niy zowiścić ludziom, być szporobliwom i robotnom. Dziadek padajom mi zaś, co mom mieć poszanowanie do starzykow (pamiyntojcie, iże chnet i my bydymy starzy!!!) Jo wiym, że jak kedyś św Pieter ich zawoło do Ponboczka, to bydzie mi się za nimi ale łokropnie cnić! I wiycie ale, jo se tak myśla, że jak mom take dobre korzynie, to wyrosna na mondro dziołcha… Bo szwarno to padajom żech już jes.
Wyświetleń: 549


text:
Łůdź
Wspůłrzyndne: 51°47' N 19°28' E
Łůdź (pol.: Łódź) – mjasto we centralnyj Polsce, stolica łůdzkigo wojewůdztwa, stanowi grodzki krys. Jedno s nojwjynkszych mjast Polski, srogi uostrzodek akadymicki a industryje (industryjo włůkynńiczo a uoblyczyńowo). Uod przez dwudźestu lat mo stoły spadek liczby ludźůw.
Nojbarźi znůmům hulicům Łodźi je Pjotrkowsko hulica – jedyn s nojdugszych deptakůw Ojropy, a wele ńij eklektyczne i secesyjne kamjyńice s XIX a XX stolećo.
Mjasto rozwinyło śe na przełůmje XIX i XX stolećo jako uostrzodek industryje.
Znůme tyż s dwůch tutejszych szportowych klubůw: Widzewa Łódź a ŁKS-u.
Necowe uodwołańa[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Przipisy
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Jakub Bart-Ćišinski
Jakub Bart, po 1884 Jakub Bart-Ćišinski (* 20. awgusta 1856 w Kukowje; † 16. oktobra 1909 w Pančicach) bě wuznamny hornjoserbski basnik, spisowaćel, redaktor a romsko-katolski duchowny. Wón płaći jako „klasikar“ serbskeje literatury.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jakub Bart narodźi so jako syn žiwnosćerja a małobura Michała Barta w Kukowje. Po wopyće Kukowskeje klóšterskeje šule 1862 do 1869, tachantskeje šule a preparandy katolskeho wučerskeho wustawa w Budyšinje 1869 do 1871, kubłaše so Bart na němskim Małostronskim gymnaziju w Praze. Po tym, zo wotpołoži 1878 abituru studowaše hač do lěta 1881 teologiju na Praskej uniwersiće. W Praze běše Bart chowanc Serbskeho seminara a zdobom čłon studentskeho towarstwa Serbowka, kotrejež starši wot lěta 1877 běše. Bart załoži zhromadnje z Arnoštom Muku a Janom Arnoštom Holanom 1875 w Chrósćicach tradiciju Schadźowanki a nastorči wudawanje zhromadźenych spisow Handrija Zejlerja. Wot lěta 1877 do 1881 běše wón z redaktorom młodoserbskeho časopisa Lipa Serbska.
W lěće 1881 dyrbješe Bart swoju jednolětnu wojersku słužbu w Budyšinje wukonjeć a bu 27. měrca 1883 na měšnika wuswjećeny. Jako kapłan skutkowaše na wjacorych městnach, spočatnje w Ralbicach, 1884 w Radworju, 1887 w Šěrachowje a 1888 w Drježdźanach, hdźež běše za serbskich, čěskich a pólskich wobydlerjow při Dwórskej cyrkwi zamołwity. Nawróćiwši so z pokutneho přebywanja w klóštrje w Zákupach w Čěskej, dokal jeho cyrkwinska wyšnosć 1896 pósła, přińdźe Bart za kapłana do Kamjenicy. 1901 bu wón farski administrator w Radebergu, njedósta pak swójsku wosadu. Po tym, zo dyrbješe 1901 w hojerni za čuwy a pičkow we Waldernbachu we Westerwaldźe přebywać, poda so wón dočasnje na wuměnk a nawroći so do Kukowa.
Jakub Bart-Ćišinski běše mjez literariskimi wosobinami, kotrež so wokoło mecena Jakuba Hermana hromadźachu a zetkachu. Herman wuda wjacore zběrki basnjow Ćišinskeho w swójskim nakładźe a běše zdobom nakład kulturneho časopisa Łužica, kotryž Ćišinski jako wuměnkar mjez 1904 a 1909 redigowaše, přewza. Jeho twórby přełožowachu so do němčiny, čěšćiny, pólšćiny a ukrainšćiny.
Po přesydlenju 1907 do Pančic a přebyće 1909 we Worklečanskej chorowni, zemrě Jakub Bart-Ćišinski 16. oktobra 1909 w Pančicach a bu 19. oktobra we Wotrowje pochowany.
Wot lěta 1875 běše wón sobustaw Maćicy Serbskeje a wot 1900 čłon Koła serbskich spisowaćelow.
Česćowanja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za „wusahowace wukony na polu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomosće” spožči Załožba za serbski lud dwulětnje, po móžnosći na předwječoru posmjertnin Ćišinskeho (15. oktobra) Myto Ćišinskeho w klóštrje Marijina hwězda.[1]
Twórby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Moje serbske wuznaće
- Narodowc a wotrodźenc (1879)
- Na hrodźišću (1880)
- Slubowanje ze zadźěwkami (1881)
- Słowjanam (1884)
- Kniha sonetow (1884)
- Formy (1888)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Žiwjenorys Jakuba Barta-Ćišinskeho na webstronje serbskeje zakładneje šule „Šula Ćišinskeho“ w Pančicach-Kukowje
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Biografija na stronach Serbskeho instituta (něm.)
- Pětr Malink: Bart-Ćišinski, Jakub. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 39sl.
- Dietrich Scholze: Bart-Ćišinski (Barth), Jakub (Jacob) (Pseudonyme: Ćišinski, J. B. Kukowski, Łužičan, Miliduch). W: Sächsische Biografie. Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde e.V. (wud.), wobdźěłała Martina Schattkowsky. (hsb.)
- ↑ Wustawki Myta Ćišinskeho Załožby za serbski lud. Webstrona Załožby za serbski lud. Wotwołana 17. septembra 2013. (hsb.)


text:
Źowćo
Źowćo (teke gólica) jo młody luź žeńskego roda, kótaryž njejo starstwo dorosćonych dośěgnuł, toś źiśe abo młoźinska, kótaraž njejo hyšći žeńska.
Słowo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Słowo źowćo jo pśiswójźbne ze słowom źowka (górnoserbski dźowka), mjaztym až słowo gólica jo pśiswójźbne ze słowoma gólc a góle, ale pó Mukowem "Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow" teke z górnoserbskima słowoma holca a hólc.
Wótkaz[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
-
Commons: Źowćo – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
AKTUALNOŚĆI:
Joanna Redloch, ortodonta Bydgoszcz, stomatolog Bydgoszcz, dentysta Bydgoszcz, Redloch ortodonta, ortodonta NFZ, ortodonta NFZ Bydgoszcz, aparat ortodontyczny Bydgoszcz, aparat stały Bydgoszcz, ortodonta Glinki, ortodonta Kapuściska, ortodonta Wyżyny, ortodonta Wzgórze Wolności, Krzysztof Redloch, usg Bydgoszcz, usg dzieci Bydgoszcz, usg dziecka Bydgoszcz, usg Redloch, radiolog Bydgoszcz, usg głowy Bydgoszcz, usg główki Bydgoszcz, usg przezciemieniowe Bydgoszcz, usg przezciemiączkowe Bydgoszcz, usg jąder Bydgoszcz, usg kanałów pachwinowych Bydgoszcz, usg pachwin Bydgoszcz, usg przepukliny Bydgoszcz, usg kresy białej Bydgoszcz, usg pępka Bydgoszcz, usg brzucha Bydgoszcz, usg jamy brzusznej Bydgoszcz, usg nerek Bydgoszcz, usg szyi Bydgoszcz, usg szyji Bydgoszcz, usg szyjii Bydgoszcz, usg węzłów chłonnych Bydgoszcz, TK Bydgoszcz, HRCT Bydoszcz, HRCT kości skroniowych Bydgoszcz, tomografia komputerowa Bydgoszcz, Elżbieta Domaracka, Domaracka stomatolog, Domaracka Bydgoszcz, Zbigniew Domaracki, Piotr Domaracki, ginekolog Bydgoszcz, Domaracki ginekolog, prowadzenie ąży Bydgoszcz


text:
Machačkala
Machačkala (rusce Maxaчkaлa, awarsce MaxIaчxъaлa, Marbaчkъaлa,AHжи, Mяrbячrъaлa, ГIяHжи-Kъaлa, AHжиkъaлa, Marbaчkъaлa, MaxIaчkъaлa, AHжи; 1857–1921 Port-Petrowsk) je wulkoměsto w samym juhu europskeje Ruskeje a stolica Dagestana. Leži w sewjernym předkraju Kawkaza při zapadnym brjoze Kaspiskeho morja, něhdźe 200 kilometrow sewjernje rusko-azerbajdźanskeje hranicy. Wjetšina wobydlerstwa je muslimska.
Machačkala ma něhdźe 570.000 wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1844 załožiło a ma wot lěta 1857 měšćanske prawa.
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Machačkali kónči europska dróha E50 (Brest–Paris–Praha–Užhorod–Dnipropetrowsk–Rostow–Machačkala). Město ma nimo toho dwórnišćo při Sewjerokawkaskej železnicy a jenički ruski přistaw při Kaspiskim morju, kotryž je přez cyle lěto bjez lodu.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Wegwajzer
Wegwajzer (uod mjymjeckigo Wegweiser; tyż rankoś) to je zorta drůgowygo pjůnowygo znaku, kery wskazuje kerůnek ku jakij mjejscowośći abo uobjektowi wele drůgi, stowjany nojczyńśći na krajcoku abo przed ńim. Moge mjeć forma prostokůnta ze wymalowanům strzołkům abo być podany we ksztołće na strzołka. Je na ńim napisane mjano mjejscowośći, nůmera drůgi abo farba cesty. Ńykej trefjo śe, co na wegwajzerze je podano uodlygłość uod placu, na kery wegwajzer wskazuje, we kilůmyjtrach (we anglosaskich państwach - we milach) abo, na cestach, we minutach. Dowńi wegwajzery bůły wyryte na kamjyńach milowych, skiż tygo, coby bůły uodporne na pogoda a erozyjo.


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulśe Lipsčańskeje uniwersity jo se załožył 1951 ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na Uniwersiśe w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožona 1409). Wón se zaběra wědomnostnje z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami. Ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w Nimskej (a teke na cełem swěśe) póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptarstwa serbšćiny (ze zakóńcenim Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education). Mimo togo jo móžno, how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś.


text:
Nowo Zylandyjo
Nowo Zylandyjo (ang. New Zealand, maorysko godka Aotearoa – Kraj Dugij Bjouyj Chmury) – państwo wyspjarske na pouedńowo-zachodńim Pacyfiku, kere skuodo śe s dwůch srogich (Wyspa Půunocno a Wyspa Pouedńowo) a raje mjyńšych wyspůw, we tym Wyspy Steward a Wyspy Chatcham. Je to nojdalij na pouedńe wysuńynto tajla Uoceańije. Do Nowyj Zelandyje noležům tyž Wyspy Cooka, Niue, Tokelau, Dependencyjo Rossa, s kerych Wyspy Cooka a Niue majům wuasne samořůndy.
Mimo aže Nowo Zylandyjo formalńy je můnarchijům kůnstytucyjnům, ńy mo ůuna kůnstytucyje we ojropejskim rozumjyńu, yno kupa roztůmajtych a we růžnym čośe uchwolanych aktůw prawnych.
Kraj s anfanga besludny, zaśedlůny bez Maorysůw kole 1000 roku, lo Ojropejčykůw uodryu go we 1642 Abel Tasman. Kolůńizacyjo začua śe we 1769, kej wyspy uodkryto drugi roz, co zrobjyu James Cook. Bůuo při tymu kupa kůnfliktůw mjyndzy Maorysůma a Brytyjčykůma, a dźepjyro Traktat Waitangi šrajbńynty 6 lutygo 1840 přińus na chwila stabilizacyjo. Dokumynt tyn je powažany za anfang Nowyj Zelandyje. Ročńica jygo šrajbńyńćo je sam uobchodzůno kej śwjynto państwowe. We II pouowje XIX wjeku mjouy plac dwje wojny maoryske, kere Maorysy přegrouy. Uod 1907 Nowo Zylandyjo mjoua status důmińjům, a uod 1947 je ńypodleguo.
Gospodarka je fest zrůžńicowano. Tradycyjńy, fest sroge znočyńe mo hodowla uowcůw. We eksporće nojsrogšy udźou mo mjynso a jygo přetwory, a tyž produkty bauerske a leśńictwa. Nale je sam tyž rozwińynto industryjo, we tym zaawansowane technolůgije, jako l. b. elektrůńika.
We Nowyj Zelandyje uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.


text:
Łóńsko - lyrics
Uciykło to strasznie hónym, stary rok se podowo
Rynke z tym, co se narodził a wszeckim se to podobo
Bo każdy czako od nowego cosi lepszigo niż przed tym
Karierista powyszyni, uklizeczka nowóm mietłym
A jo je strasznie zwiedawy, jak se mi beje w muzyce
Darzić a eszcze wiyncej na to, jak dopadnym ze swojóm miłóm
Skyrz kierej żech eszcze łóni, abych dostół hónym kwartyr
Chciół iść ścinać do lasa strómy motorowóm piłóm
Wszecko se słożiło tak, żech dostoł od ni prawie kopy
W dobie, kiedy my mieli grać we statu strzedni Ewropy
W kierym se niejwiyncej szmeli, aj z tego nakóniec zeszło
Żodno Polska, żodne wiesieli - mieć tak elektrycki krzesło
Posadził bych se do niego, kdyby nie było prawie sztrómu
Porzódnie bych z półlitrówki, no porzódnie bych łyknył rómu
A czakoł bych na tóm chwile, na tóm chwile, aż mie flagnie
Niż mie flagnie, tak wyskoczim - kruca fix tyś je zaś na dnie
Tak se hónym zpamiyntej synku a pozbiyrej siły
Dyć se możesz za to sóm, bywoł żeś czynsto opiły
Óna rada ni miała to, pokażde ci mówiła
Jesi to tak beje dali,no nie bedóm ci mówić tato
Dziecka, kierych eszcze tu na tym naszym świecie nima
Aż ji doszła ciyrpieliwość, smutno dlo mie zaczła chwila
Ale jo se abnormalnie do muzyki obuł wtedy
Z chlastym strzelił, zacznył śpiywać o tej, co wypisuje kredy
We zwlasztni szkole w Jabłonkowie, isto żech ji wiertnył w głowie
Prawie tymi pieśniczkami, bo jak my Cieczynym sami
Szpacyrowali koło Olzy a jo tlemił do ziymie
Nie chybiało moc do tego, aby z oczi wyhyrkły łzy
Ni móg żech za żodnóm cene uwierzić tymu, co se stało
Czi to je sen, czich je pako, no nie było tego mało
Ele od tej doby se mi zaś świat zacznył widzieć o moc lepszi
Wszyndzi mówim na zdrowi, kaj słyszim yny kichnyć - HEP CZI
Ze starym rokym se łónczimy u nas w Beskidach na Slawiczu
Sylwester, jak to powiedzieć, stół bardzi za wypij a czum
Wszecy byli zhoblowani, my miyndzy nich niezapadli
Tak my isto nakóniec wyglóndali nejwiyncej wadni
Przesto my se ze wszeckimi gratulowali po północy
Szczynścio, zdrowio - no to je jasne
Bo kdo by kómu przoł nimocy
Aby był tyn nowy rok o moc lepszi od starego
A aby se w pieśniczkach śpiywało wiyncej wesołego
(4x)Hej na na na na na na na, ...
Hej na na na na na na na, ...
Hejna dni sóm przed nami
Hejna dni sóm za nami
Those who searched Łóńsko lyrics also visited:
Login
Hity
- Cug do Werku
- Rum śliwka
- Kolynda
- Tuberak
- Beskidy
- Wróbel
- Kosiarziska
- Śpiyw starych pachołów
- Izidor Kopecki
- Łóńsko
- Swojóm cestóm
- Ewropa
- Hyje na Turka
- Folkarzi
- Dziura
- Klokanek
- Zoo
Blaf lyrics
- 1. Cug do Werku
- 2. Izidor Kopecki
- 3. Łóńsko
- 4. Beskidy
- 5. Wróbel
- 6. Usynej
- 7. Kolynda
- 8. Ewropa
- 9. Śpiyw starych pachołów
- 10. Hyje na Turka


text:
Carrie
Carrie to bůł pjyrszy růman Stephena Kinga, wydany we 1974 roku uod Doubleday. Skiż uůnygo stoł śe znůmy jako autůr uod horrorůw. Růman uosprawjo uo modyj frelce, Carrie White, kero bůła chowano uod matki - religijnyj fanatyczki. We szuli ja uobśmjywano a inksze szkolorze jům ńy mjeli radźi. Jak pjyrszy roz mjała mjeśůnczny czas, prziszła na to, co mo paranormalno grajfka. Ńyskorzi prziszła na idyjo, co grajkům do telekinezy poradźi půmśćić śe na tych co jům sztruchali. Růman mjoł dwje filmowe adaptacyje - we 1976 kero reżyserowoł Brian De Palma (rola Carrie zagrała Sissy Spacek), a we 2002 we reżyseryji Davida Carsona.


text:
Kůmputer
Kůmputer (ang. computer uod łac. computare - rachować) – elektroniczno maszyna kero je mogebna być zaprůgramowano do roztomajtych logicznych dźałań a rachowańo. Terozki kůmputry fungujům skiż uoperacyjůw na sztrůmowych sygnołach zero - jedyn. Dowńij, s anfanga uůnych egzistowańo, kůmputry bůły analogowe. Skoro wszyjske kůmputry fungujům we opraću uo architektura von Neumanna. Kożdy kůmputer mo procesor, pamjyńć a urzůndzyńa wejśća/wyjśća. Do kůmputrůw wrachowujům śe kůmputry uosobiste, superkůmputry, mobilńoki, mocka urzůndzyń wbudowanych (embedded devices) atp.


text:
Napoleůn Bůnaparte
Napoleůn Bůnaparte, fr.: Napoléon Bonaparte, it.: Napoleone Buonaparte, Napoleůn I, rodz. 15 śyrpńa 1769 we Ajaccio na Korsyce, um. 5 maja 1821 we Longwood na Wyspje Śwjyntyj Helyny) – pjyrszy kůnsul Francuskij Republiki 1799-1804, cysorz Francuzůw we lotach 1804-1814 a 1815, prezydynt (1802-1805) a krůl Italiji we lotach 1805-1814. Wkludźůł we 1804 do prawnygo systymu cywilny kodeks, kery przewidywoł mjyndzy inszymi cywilne śluby a rozwody. We tym samym roku koronowoł śe na cysorza Francuzůw, a 26 maja 1805 na krůla Italiji. Prowadźůł wojny we cołkij Ojropje, prziłůnczůł do Francyji Belgijo, Ńiderlandy, mjymjecke prowincyje nad Půłnocnym Morzym, a srogo tajla Italije, wroz ze Rzimym. Ńyskorzi losy wojnůw śe zwyrtły a 31 marca 1814 Paryż znod śe pdoe uokupacyjům. Bestůż 6 kwjetńa Napoleůn abdykowoł. Ńyskorzi zesłano go na wyspa Elba. Citnůł ś ńij 26 lutygo 1815, wrůćůł nazod do Francyje, a bez 100 dńůw wojowoł na nowo, aże do bitwy pod Waterloo, po keryj go internowano zaś a zesłano dali, aże na Wyspa Śwjyntyj Helyny. Żůł sam jeszcze bez 6 lot, po śmjyrći jygo ćoło przekludzůno do Paryża.


text:
Maćeršćina
Jako maćeršćinu woznamjenja w zažnym dźěćatstwje bjez formalneje wučby wuknjenu rěč, prěnju rěč. Tuta zašćěpi w jeje zwukowej podobje a gramatiskej strukturje tak hłuboko, zo rěčnicy jich maćeršćina do dalokeje měry zawtomatizowanje wobknježa. W cyłku njemóže něhdźe wot puberty žana druha rěč tute městno wjace wobsadźić. Kóždy nic na wosebje rěčnu słabosć chorowacy čłowjek nawuknje w tutym času w jeho wokolinje přewažowacu rěč w samsnej perfektnosći kaž předchadna generacija.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitaj, zo młody čłowjek nad přinarodźenymi strukturami disponuje (Uniwersalna gramatika), kotrež rěčne přiswojenje aktiwnje podpěraja (přirunaj Generatiwna gramatika). Tutu nasadu rozšěri Jerome Bruner wo staršiski podpěranski system za rěčne přiswojenje, kotryž k tomu wjedźe, zo interakcija z mjeńšimi dźěćimi jich wuknjenje wosebje pohnuwa. Nowše přepytowanja pokazaja, zo rěčne přiswojenje tež bjez připušćenja přinarodźenymi rěčospecifiskich mozowych strukturow je wujasnjomne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wysoke plasticitu w zažnych lětach a dźěćo je regularnje jara pohnuwace wuknjenske wokoliny přez dlěši čas wustajene. Wažne je při tym, zo druzy ludźo nad přirunajomnymi duchownymi strukturami (wotpohlady, zaměry) disponuja, kotrež dźěćo z nimi přez rěču dźělić móže („Theory of Mind“, kulturna teorija wot Tomasello). Zhromadne činjenje we wjetšich skupinach so zda tež z ewolucionarneho hladanišća nastork k wutworjenju rěče był być (Dunbar).
W Zjednoćenych statow Ameriki, ale tež w druhich dźělach swěta, so hodźi tendenca wobkedźbować, kóždu wosobu, kotraž ma chětro wužitne znajomosće w cuzej rěči, jako „bilingualna“ abo „multilingualna“ woznamjenić. Rěčopolitisce to so móže jako pospyt wobhladać, woprawdźitu wjacerěčnosć wulkich skupin wobydlerstwa, kotrež nimo rěče majority druhu maćeršćinu rěča, w poměrje k jako idealizowanje zapřijomnej a jenož myslenej jednorěčnosći powyšić. W Němskej to mjez druhim na migrantowych skupin powójnoweje doby přitrjechi.
Bilingualnosć w eksaktnym woznamje rěka, zo so druha rěč z runje tajkej wysokej kompetencu kaž maćeršćina rěči.
Po spóznaćach neurowědomostneho instituta w La Jolla pječa hudźba komponista rěčnu melodiju jeho maćeršćiny wotražuje. Maćeršćina da jeje charakteristiski raz po tutym slědźenskim wuslědku tuž tež hudźbje kraja. Jeli so rozeznawa na přikład wysokosć tona jedyn na druhi sćěhowaceju złóžkow we potrjechenej rěči sylnje, da pokaza tež hudźba wurazne skoki tonow.


text:
Crash (perkusyjo)
Crash – talyrz perkusyjny, idjofůn uo ńyuokryślůnyj wysokůśći dźwjynku, jedyn ze elemyntůw uobycznygo szlagcojgu. Mjano "crash" bůło pjyrszy roz użyte bez fyrma Zildjian we 1928[2]. We Ojropje pjyrszy roz pojawjůły śe we Strzedńich Storoczach, pochodzům uod karatali – tradycyjnych insztrumyntůw używanych we Indyji a Bangladyszu[3]. Na crashu moge śe groć pałkůma szlagcojgowymi kej elemynt szlagcojgu, abo rynczńe bez sklapywańe dwůch takich jednakowych talyrzy (talyrze uorkestrowe)[3].
Szrajbůnek crasha na nutach lo szlagcojgu je zależno uode autora nutůw, ńy ma jednorakigo szrajbůnku, skiż tygo autor nutůw pjyrwy przedstawjo swojo lygynda. Nojczynśći sům to ńyskorzi nuty nojwyżij rozlygowane na pjynćůlińi, skuli wysokego klangu.
Treść
Pozycyjo[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
We szlagcojgu crash stoji na szpecjolnym statywje lo talyrzy szlagcojgowych. Uod spodu a wjyrchu przilego do ńego szpecjolny matyrjoł, a całość zakrynco śe szrałbům[4]. Crash bezma zowdy je umjejscowjůny po lewyj zajće zestawu, zdebko uobok tom-tomůw[5], coby dobrze śe groło na ńim prawům rynkům. Nale leworyncznym ajnfakszyj gro śe lewům rynkům. Skiż tygo uůni ustowjajům tyn talyrz mjyndzy a nad tom-tomami. Profysjonalńe praworynczne szlagcojgery kej używajům wjela crashůw to ustowjajům te nojćyńsze i nojmajse po lewyj zajće, a te srogsze po prawyj[6].
Właśćiwośći a klang[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Crash je uokryngjym. Jigo mjara szyrzki to nojczynśći uod 14 do 18 cali. Sům tyż czasym take, kere majům nowet 24 cale, sům robjůne ekstra coby mioły ćynższy klang a dużyj brzmjoły[7]. Rube talyrze sům przeznaczone lo muzyki hewimetalowej a hard rokowyj, atoli ćyńsze lo spokojnygo roka[8]. Take talyrze, kere majům mńyjse szyrzki mjanujům śe zwykle splashůma. Crash je wroz ze hi-hatym nojpopulańyjszym talyrzym perkusyjnym, kery do śe wysznupać we kożdyj skupińe muzycznyj. Crashe lepszyj jakůśći sům zrobjůne s stopu brůnzu a inksze s mesingu[7]. Jigo dźwjynk je agresywny, wysoki a robi sroge larmo dugo brzmjůnce.
Dźynki tym właśćiwośćům je uůn używany lo akcyntowańo poczůntku frazy[1]. Im majsy talyrz tym szybćyj wybrzmjywo i tyż do śe go używać we barzi ńytypowym rytmje[2]. Roz a kedy, coby skrůćić czas brzmjyńo tłumi śe go kćukym i palcym wskazujůncym. Dźwjynk kopułki talyrza je bardzo ćyńki, choby uod szolki.
Terozki coroz czynśćej zaczyno śe używać crashe ze dźurůma[7][9]. Daje to uostry, jescze krutsy klang, we som roz lo gibkich akcyntůw.
Zorty talyrzy bez rubość[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Mjana rubości uod nojćynszyj:
- paperthin
- thin
- medium thin
- medium
- medium heavy
- heavy
Talyrze uorkestrowe[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Talyrze uorkestrowe to bezma zowdy gynał take same talyrze kej crashe szlagcojgowe (roz a kedy je używany tyż talyrz china), ino s skůrzanymi uchwytůma na rynce. Trzimane sům pjůnowo na wysokośći kej pjyrśi, po zderzyńu natychmjost śe je uotwjyro, coby ńy stłumić. Wykorzistuje śe je głůwńe we uorkestrze symfůnicznyj a uorkestrze dyntej we marszach, kůncyrtach a paradach militaryjnych[3].
Popularne sům trzi zorty takich talyrzy[3]:
- Mjymjecke abo Wagnyrowe - sroge a ćynżke
- Wjedyńske - zdebko majse a lekse
- Francuske - nojmajse a kupa ćichse
Uobocz tyż[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 (pol.) Nuty, poradniki, ciekawostki i wiele więcej o perkusji - nutyperkusja.jimdo.com Bajszpile użyćo crasha
- ↑ 2,0 2,1 Peckman, Jonathan (2007). Picture Yourself Drumming, z.65. ISBN 1-59863-330-9.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Włodzimierz Kotoński: LEKSYKON WSPÓŁCZESNEJ PERKUSJI. Krakůw: PWM, 1999, z. 118. ISBN 83-224-0490-5.
- ↑ (ang.) Beginner Drum Lessons: Crash Cymbal
- ↑ (pol.) Perkusja dla początkującego
- ↑ Bajszpil rozstawjeńo szlagcojgu ze srogszům kupům crashůw
- ↑ 7,0 7,1 7,2 (pol.) Meinl Byzance efekty i crashe
- ↑ (pol.) perkusja.rockmetal.art.pl Uobźyrej uopis lo Alchemy Professional Rock Crash 18
- ↑ Bajszpil takego talyrza


text:
Půłnocno Koryjo
Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (rodz. 2 kwjetńa 1805 we Odense, um. 4 śyrpńa 1875 we Rolighed kole Kopynhagi) – duński pisoř a poeta, nojbaři znůny kej autor berůw a bojań. We 1819 wyjechou do Kopenhagi, kaj mjou zamjar uostać aktorym. Dostou śe do šule baletowyj, ńyskoři průbowou tyž dostańo jakij role we tyjatře, nale uodćepńynto jygo kandydatura. Wůunčas začůn škryflać štuki tyjatralne. Ůune tyž mu nojčyńśćij uodćepywano, skiž felernyj uortůgrafije, gramatyki i inkšych felerůw godkowych. Pjyršo jygo štuka, kero wystawjůno we 1829, to Kjærlighed paa Nicolaj Taarn ("Pšojyńy na Wježy Mikouaja"). We 1822 erbnyu stypendjum uod krůla, bez cůž můg kůntynuować nauka. Pisańy lo bajtli s anfanga traktowou kej ubočne zdřuduo dochodu. Nale som godou, co ńy sům to ino powjarki a bery lo bajtli, a "lo bajtli je pudyuko, a dozdřaue ludźe majům poradźić uobejzdřeć co je we jygo wnyntřu". Ńy připuščou, aže gynau skuli berůw uostańy suawny. Pjyršy jeich zbjůr wydou we 1835, a dwa nostympne we 1836 a 1837. Jygo powjarki a bery bůuy tuplikowane a tumačůne na wjyncy kej 80 godek.
Ńykere bery H. Ch. Andersena[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
- Den grimme Ælling (Řodno mouo kačka)
- Tommelise (Calinečka)
- Den lille Pige med Svovlstikkerne (Dźouška ze štrajcheclami)
- Den standhaftige Tinsoldat (Dźelny wojok s ouowju)
- Sneedronningen. Et Eventyr i syv Historier (Krůlowo Śnyga)
- Keiserens nye Klæder (Nowe uoblyčyńa Cysořa)


text:
Szczecëno
Szczecëno (we zdrojach: Stetin 1133, Stetyn 1188, Stitin 1251, Borstaborg XIII w., Stitinum,, Stetina, Stittin, Stettin, Szczecëno (Słowińcë); pòl. Szczecin, miem. Stettin, lat. Stetinum) je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą Zôpadny Pòmòrsczi. Szczecëno mô sztatus gardu na prawach krezu ë je stolëcą zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa.
Wôżną starodôwnotą je tu rzimskòkatolëcczi kòscół Sw. Jakùba Apòsztoła w Szczecënie - dzysô katédra. Òd 2014 rokù kòl ni je pamiątkòwi kam z nôdpisã: „Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë Kaszëbi”.
-
Szczecëno w 1575 rokù
-
-
-
-
Lëteratura[edicëjô | edytuj kod]
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 231
Òbaczë téż[edicëjô | edytuj kod]
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Mišnjo
Mišnjo (nim. Meißen, górnoserb.: Mišno, čes.: Míšeň, pól. Miśnia, łatyński: Misena) jo stare město pśi Łobju w Sakskej a wokrejsne město wokrejsa Mišnjo.
Mišnjański grod jo załožył se pód mjenim Misnia w lěśe 929 na pódwjacornem brjoze Łobja. Toś słuša Mišnjo k nejstaršym znatym městam na teritoriju źinsajšneje pódzajtšneje Nimskeje. Tegdy jo słužyło město ako twardnica nimsko-frankojskich dobywarjow w kraju połobskich Słowjanow. Wót lěta 968 jo było Mišnjo sedło biskupstwa; tu jo statkował teke sławny biskup Beno. Pózdźej załožonemu Mišnjańskemu markgrobojstwu su pśisłušali teke źěle źinsajšneje Górneje Łužycy.
Dla jogo wjelikego wuznama płaśi Mišnjo ako stawizniske jědro moderneje Sakskeje.


text:
Kůnfucyjus
Kůnfucyjus (łać.: Confucius, chiń.: 孔子, 孔夫子, pinyin: Kǒng zǐ, Kǒng Fūzǐ, podle tradycyje rodz. 28 śyrpńa 551 p.Kr., um. 479 p.Kr.) bůł chińskim myślićelym a społecznym filozofym, kerygo nauczańy a filozofijo mjały fest srogi ajnflus na chińsko, koreańsko, japůńsko a wjetnamsko kultura, myśl a żyće.
Uůnygo filozofijo dowała druk na ludzko a państwowo moralność, prawość relacyjůw ludźi, sprawjedliwość a szczyrość. Te werty nadwyrosły przez inksze filozofije we Chinach, take kej legalizmus eli taojizmus we czas dynastyje Han[1] (206 p.Kr. – 220). Myśl Kůnfucyjusa rozwijały śe we systym filozofije znůmy jako kůnfucjańizmus (儒家). Bůł uůn wprowadzůny do Ojropy uod italskigo jezujity Matteo Ricci, kery bůł pjyrszy, co uůn przetumaczůł mjano filozofa jako "Confucius".


text:
Šupy
Šupy (Procyon) su rod ze swójźby małkich mjadwjeźow (Procyonidae). Wót sedym družynow jo jadna teke w Europje zadomiła.
Wopis[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Šupy dośěgnu dłujkosć wót něźi 40 až do 70 cm. Barwjenje jo šere až pócarne, mjaztym až maju carny muster we woblicu. Wóni su wšožracki a mógu derje lězć a plěwaś.
Rozšyrjenje a žywjeński rum[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sedym družynow jo w pódpołnocnej, srjejźnej a pódpołdnjowej Americe domacne.
Družyny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rod šupow se do sedym družynow rozdźěli:
- (Pódpołnocnoamerikański) šup (Procyon lotor) jo nejdalšej rozšyrjony a nejlěpjej pśeslěźowany zastupnik roda. Prěnjotnje wót pódpołdnjoweje Kanady až do Panamy rozšyrjony, wón jo mjaztym teke w Europje domacny.
- Krabowy šup (Procyon cancrivorus) jo w Pódpołdnjowej Americe domacny.
- de:Tres-Marias-Waschbär (Procyon insularis) jo na Tres-Marias-kupach pśed pódwjacorym pśibrjozom Mexiko endemiski.
- Bahamaski šup (Procyon maynardi) jo žywy jano na kupje New Providence, kótaraž k Bahamam słuša.
- Guadeloupe-šup (Procyon minor) jo na Antilowej kupje Guadeloupe endemiski.
- Cozumel-šup (Procyon pygmaeus) jo žywy na kupje Cozumel pśed mexiskej połkupu Yucatán.
- Barbadosowy šup (Procyon gloveralleni) jo na Karibiskej kupje Barbadosy wustupował. Slědny eksemplar bu w lěśe 1964 wuglědany, tak až družyna płaśi ako wótemrěta.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 3. zwězk, ISBN 3-411-12033-9, bok 267 (nim.)


text:
Japańska banja
Japańska banja (Cucurbita moschata) jo rostlina ze swójźby banjowych rostlinow (Cucurbitaceae).
Wopśimjeśe
Wopis[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Japańska banja jo jadnolětna, zelišćowa rostlina, kótaraž lězecy rosćo a dłujkosć wót až do 6 metrow dośěgnjo. Ceła rostlina jo lažko až gusto kósmata. Wurostkowe wóski su lažko granjate.
Łopjena[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Łopjenowe wogonki su 30 centimetrow abo dlejše. Łopjenca jo šyroko owalnje-wutšobojta až pśisamem kulowata a (20 až 25) x (25 až 30) centimetrow wjelika a jo běło dypkowana. Wóna jo lažko lapata z tśi až pěś owalnymi až tśirožkatymi lapami. Łopjenowa kšoma jo zubato-rězana.
Kwiśonki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Japańska banja jo jadnodomny rozdźělnjeno-rodny . Kwiśonki stoje pó jadnom w łopjenowych rozporach. Muske kwiśonki maju 16 až 18 centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk, wjelgin krotki keluch a su šyroko zwónkate až šklickate. Krona jo pěś až 13,5 centimetrow dłujka, kronowe cypliški až do tśeśiny kronowu dłujkosć maju.
Žeńske kwiśonki maju tłusty, tśi až wósym centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk. Płodnik jo kulowaty, jajoformowy, cylindriski, kšuškaty abo kjaglojty. Keluch jo wjelgin małki. Jich pěstka njaso tśi lapate plěški.
Płody[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Płody su pó formje a barwje wjelgin wariabelne pancerowe jagody, mjaztym až forma zwětšego formje płodnika wótpowědujo. Powjerch jo gładki abo z kórabjami wobsajźony, rědko brodajcojty abo zernkaty. Barwa jo jasno- až śamnozelena, jadnobarwiśe zelena abo z kremobarwitymi flackami, abo ceło běła. Škóra jo tłusta, měka a źaržaty. Płodowe měso jo jasno- až kałaśe oranžojte až zelenkowate. Słod jo lažko až wjelgin słodki, měso jo měke a w cełku nic niśate. Mnogolicbne semjenja su owalne až eliptiske, (8 až 21) x (5 až 11) milimetrow wjelike a maja nažółty-běły powjerch.
Rozeznawanje wót drugich banjow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót drugich kultiwěrowanych banjow góźi se japańska banja pśez slědujuce znamjenja rozeznawaś: Płodowy wogonk jo twardy, ma kulojte grany a se na płodowem nasajźonku mócnje rozšyrjujo. Kijašk jo twardy a jo gładko wucerjowany. Łopjena su pśisamem kulojte až lažko lapate a měke. Semjenja su běłe až brune, powjerch gładki až lažko gropny, kšoma jo jasnje zwětšego zubkaty a śamnjejša.[2]
Stojnišćo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozšyrjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wužywanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ W internetowem słowniku: Kürbis
- ↑ R. W. Robinson, D. S. Decker-Walters: Cucurbits. CAB International, Wallingford 1997, S. 75. ISBN 0-85199-133-5


text:
Fobos
Fobos (tyż: Phobos, gr. ΦόBoς – bojůnczka) to wjynkszy a bliższy s dwůch kśynžycůw Marsa. Je uůn we coukim Ůkuodźe Słůnecznym położony nojbliżyj planety, nauokoło kerej śe zwyrto. Fobos je planetojida przechwycůno bez Marsa.
Uodkrycie[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Uodkrywcům Fobosa je amerikański gwjoźdźorz Asaph Hall. Pjyrszy roz uostou uůn zaobserwowany 18 sierpnia 1877 we uobserwatorjum wojynnyj marynarki USA kole godźiny 9:14 UTC. Kapka dńi wcześnij (12 śyrpńo) Asaph Hall uodkrył tyż drugi kśynžyc Marsa, Deimosa.
Kśynžyc ten uostoł kńipśńynty bez sůndy:
- Mariner 9 (1971 r.),
- Viking 1 (1977 r.),
- Phobos 2 (1988 r.),
- Mars Global Surveyor (1998 a 2003 r.)
- Mars Express (uod 2004 r.).
Charakterystyka uorbity[Sprowiyj | sprowjej zdrzůdło]
Průmjyń uorbity Fobosa je mjyńszy uod průmjyńa uorbity synchrońicznyj, co uoznaczo, aże zwyrto śe uůn gibćij kej Mars zwyrto śe nauobkoło uośi. Beztůż wschodźi na zachodńij strůńe marsjańskigo ńyba, gibko przemjeszczo śe po ńybje a po ůngyfer 4 godźinach a 15 minutach zachodźi na wschodńij strůńe ńyba. Uobecność Fobosa na ńybje trwo 11 godzin a 6 minut. Fobos je fest blisko powjyrzchńe planety (2,76 promienia Marsa). Beztůż ńy je uůn widoczny s powjyrzchńe planety s uobszarůw uo wspůłrzyndnej rubośći planetograficznej wyższyj kej 70,4°.
Bez bliskość Marsa Fobos ulegnie za jaki czas rozwalyńu. Śiły pływowe powodujům, aże průmjyń uorbity durś śe zmńiyjszo. Za 50 000 000 rokůw Fobos bydzie tak blisko Marsa, aże zleći abo zostańie rozerwany a złonaczům śe s ńygo ringi.


text:
From the Wikimedia Foundation
Podpěrajće Wikipediju!
DARĆE NĚTKO »
Miliony ludźi wokoło swěta budu dźensa něšto nowe wo Wikipediji zhonić. Jako powšitkownosći wužitna organizacija, kotraž globalne zhromadźenstwo dobrowólnikow podpěruje, prócujemy so wjace informacijow a lěpše informacije we wšěch rěčach za wšěch ludźi k dispoziciji stajić, darmo a bjez reklamy. Waš dar budźe nam pomhać z dźěłom na Wikipediji pokročować a ju za was wužitnišu činić.
— Wikipedija podpěruje so přez załožbu Wikimedia Foundation, zhromadźenstwo, wuswobodźene wot dawka po postajenju 501(c)(3) ze sydłom w San Francisce, Kaliforniskej. W Zjednoćenych statach móžeće dary wot swojeho dawka wotćahnyć. Wšě dary přez kreditne karty přewjedu so z pomocu słužby PayPal.
Wotnožki
Załožba Wikimedia Foundation podpěruje so přez swětodaloku syć 41 wotnožkow z dobrowólnikami. » Zhońće wjace


text:
Ohridski jazor
Ohridski jazor (makedoński : Oxpидcko Eзepo, albański: Liqeni i Ohrit), jo jaden z tśoch pśirodnych jazorow w Makedońskej. Ohridski jazor jo wětši ako Prespanski jazor a Dojranski jazor. Ohridski jazor lažy na krotkowjacornej granicy mjaz Makedońskeju a Albańskeju a ma płoninu wót 340 km2. Ohridski jazor jo nejdłymšy jazor na Balkańskej połkupje (286 m). Z Ohridskego jazora wujźo rěka Crni Drim, kenž źo k Jadranskemu mórju. Na pśibrjoze Ohridskego jazora su 3 wažne města: Ohrid, Struga, kenž lažytej w Makedońskej, a Pogradec, kenž jo na albańskem teritoriju.
Jo 17 družynow rybow w jazorje, z kótarychž jo 10 jano w toś tem jazorje na swěśe žywe.


text:
Afgańistan
Afgańistan, Islamsko Rybublika Afgańistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; pašto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – střůdlůndowe państwo pouožůne we Azyji Střodkowyj.
Přez 4/5 placu zajmujům gůry. S půunocnygo wschodu na pouedńowy zachůd rozpośćero śe Hindukuš s nojwjyžšym ščytym kraju (Nušaak, 7 455 m n.p.m.), přechodzůncy we surowe uobšary Wyžyny Irańskij, a nastympńy we půupustyńa Rygistanu, mjyndzy kerymi znojduje śe Wyžyna Haradžat s kilkůma přeuynčůma ůmožliwjajůncymi kůmůńikacyjo půmjyndzy rygůnůma kraju.


text:
Birma
Birma (Myanmar, Mjanma, Zwjůnzek Birmański – Zwjůnzek Myanmar) – państwo pouožůne we Azyji Pouedńowo-Wschodńij, nad Zatokům Byngalskům a Mořym Andamańskym. Grańičy s Bangladešym, Indjami, Chińskům Republikům Ludowům, Laosym a Tajlandyjům. Wjynkše mjasta: Rangůn, Mandalaj, Basejn.
Mjano[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Jůnta wojskowo we 1989 r. přijůnua Myanmar (Zwjůnzek Myanmar) kej nowe mjano kraju. Skuli tygo co zmjana ta ńy zostoua zaaprobowano bez žodyn uorgan ustawodawčy Birmy, nowe mjano ńy je uznowane bez wjynkšość krajůw. Zaakceptowůua je nale UoNZ.


text:
Stolica
Stolica abo głowne město jo politiski, gusto teke stawizniski centrum kraja abo stata a toś zwětšego sedło nejwušych politiskich institucijow, kaž n. pś. kněžarstwa, sejma abo monarcha. W někotarych krajach na zemi njejo stolica rownocasnje teke sedło kněžarstwa, n. pś. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sedło kněžarstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwězkowych statach kaž w Nimskej su wažne institucije cesto we wšakich městach zasedlone. Stolica njejo pśecej nejwažnjejšy góspodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Dajo teke kraje, kótarež de jure žednu stolicu njamaju, a to su Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtensteinska a Vatikanske město.


text:
Sugarcult
Sugarcult (wym. [ˈʃʊgɚkʌlt]) – amerikańsko grupa rockowo ze Santa Barbara we Kaliforńiji, zouožůno we 1998. We skuod grupy wuažům Tim Pagnotta (gitara a wokal), Airin Older (gitara basowo a wokal), Marko DeSantis (znůny kej Marko 72; gitara) a tyž Kenny Livingston na perkusyji. Mjano skupiny śe wźůnyuo uod grupy lesbijek, kere mjyškouy kole důma Tima, a uůn je zmjanowou Sugar Cult girls.
Historyjo[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Wšyjscy krům Marka DeSantis śe trefili ješče we licyju, a Mark doloz po trefje za kulisůma po koncerće Superdrag. Dybjutancki albům Eleven wyloz we 1999. Drůgi, Wrap Me Up in Plastic, rok půźdźe. Kolyjny rok tyž bůu ščyńśliwy lo grupy - we 2001 wydoli Start Static - juž třeći albům.
We 2003 Ben David uoficjalńy uopuśćiu band skuli swojigo alkoholizma. Tak tyž powstoua śpjywka Champagne. Zastůmpiu jigo Kenny Livingston, bůuy perkuśista grupy Lefty. We marcu 2005 band wystympowou s grupům Greenday we Japůńiji. We 2004 Sugarcult wypuśćiu albům Palm Trees and Power Lines. We 2005 wyloz tyž Back to the Disaster. Rok půźńij to wyloz uostatńi albům do dźiśo – Lights Out. Wydańy albůma pouůnčůno ze źimowům a letńům štrekům kůncyrtowům.
Dyskografijo[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Albůmy[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
- Eleven (1999)
- Wrap Me Up in Plastic (2000)
- Start Static (2001) #194 US
- Palm Trees and Power Lines (2004) #46 US
- A Hard Day's Night - EP (2005)
- Back to the Disaster (Doc/Live) (2005)
- Lights Out (2006) #64 US
- Live Session (iTunes Exclusive) - EP (2006)


text:
Paweł Kukiz
Paweł Piotr Kukiz (ur. 24 czyrwca 1963 we Paczkowje) – polski muzyk rokowy, szauszpiler a politiker. Zołożůł a prowadźi skupina Piersi. W 2001 wźůn udźoł we projekće Yugoton, a we 2007 we uůnygo kůntynuacyji - Yugopoliśe. W 2003 wydoł płyta we dueće s Janym Borysewiczym. W latach uoźymdźeśůntych zołożůł moc zespołůw, m.in. Aya RL , Emigranci ze Hak. Kandydowoł we na prezydynta Polski we 2015 a zajůn 3. plac ze ergebńizům 20,8%. Poseł na Syjm VII kadyncyji. Mo baba Małgorzata (uod 1991 r.) a trzi cery: Julia, Pola i Hanna.


text:
Retikulocyt
Retikulocyt – mody, ńydojřouy erytrocyt bez jůndra znojdujůncy śe we krwi uobwodowyj. Sům wjynkše uod erytrocytůw a majům wjynkšo uoporność uosmotyčno. Charakterystyčne lo ńich sům pozostouości šorstkego neca yndoplazmatyčnygo. Dojřywajům we erytrocyty bez 2-4 dńi. Jejich ilość we krwi uobwodowyj stanowi uo aktywnośći erytropoetyčnyj špiku kostnygo.
Ličba retikulocytůw (ang. reticulocyte count - RC) uoznačo śe we průmilach abo procyntach coukowityj ličby erytrocytůw. U dorosuych wynośi 5-15‰ eli 0,5-1,5%. Wartość bezwzglyndno to 20 000 - 100 000/ul.


text:
An Dehai
An Dehai (Hanyu pinyin: Ān Déhǎi, Wade-Giles An Te-hai, chiński tradycyjny szrajbůnek 安德海, chiński ajnfachowy szrajbůnek 安德海) (um. 1869), chiński polityker, głůwny eunuch Zakozanygo Mjasta we rokach 1861 – 1869. Jedyn ze głůwnych wspůłpracownikůw cysarzowyj Cixi.
Asystowoł przi ceremoniji welowańo na krůlewske baby a kůnkubiny we 1851, we kerym Jehonala przikuplowano do harymu[1]. Podug jednyj ze relacyji, przi wojowańu o władza po tym kej umrził Xianfenga doł kśyńću Gongowi brif uod gdůw po uůnym władcy, we kerym wzywano uůnygo a kśyńća Chun do rajzy ku Rehe (Dżehol). Pora dńůw ńyskorzi, we tajymńicy przed regyntůma, zorganizowoł tref spiskowcůw[2]. We 1861, we uznańu uůnygo zasugůw, dostoł robota kej głůwny eunuch. Stoł śa jydnym ze nojbliższych spůłpracowńikůw cysarzowyj Cixi, kero doła uůnymu uorgańizowańy szpasu we uůnyj apartamyntach. Uůnygo ajnflus na cysorski dwůr bůł tak festylny, co we przitomnośći inkszych dworzanůw ćepoł śe do drugij regyntki, Ci'an[3].
Jak prziszło do coroz srogszyj zwady mjyndzy Cixi a kśyńćym Gongem we 1865, mjoło to tyż ajnflus na tryjtowańy uůnygo politykera uod głůwnygo eunucha. Zaczůn tryjtować uůnygo ńyprawo a pokozywać mu pogarda, łomoł przi uůnym normy uod etykety.[4]. Wykorzistoł swůj ajnflus coby arystokracyjo doła mu cynny ring. Ńyskorzi, mimo aże Cixi prośůła go, coby tygo ńy robjůł, aśił śe uůnym ringym we przitomnośći somygo Gonga. Chćoł uůnygo půńiżyć a coby dostoł chyńći do zymsty[5].
Můnarchini, kero chćoła chrůńić An Dehai, postanowjůła doć go kajś poza stolica na jaki czas. Mjoł wyjechać na połedńe Chin coby lo uůnyj wybrać jake ńydbowne tkańiny[6]. Bůło to ńy do zgody ze cysorskim prawym, podug kerygo eunuchy mjoły zakaz opuszczańo stolicy. An Dehai ruszył mimo to we rajza, a uorszak kery ś ńim jechoł zajmowoł pora bogato zdobjůnych łodźůw. We mjastach, we kerych zatrzimywoł śe faworyt Cixi bůł przijmowany kej cysorski wysłanńik[7]. Wroz ze głůwnym eunuchym rajzowoł Ding Baozhen, gubernatůr prowincyji Shandong. Bůł uůn uůnygo wrogym, od kedy zmuszůno go coby przekazoł uůnymu 10 tyś. liangůw strzybła[8]. Przi jydnym ze postojůw posłoł do kśyńća Gonga posłańca ze wjeśćům, co złomano zakoz przebywańo eunuchůw poza stolicům. Uůna wjeść dotarła tyż do Ci'an, kero postanowjůła zlikwidować uůnygo dygńitarza, kerygo ńynawidźůła[9]. Wydoła edykt, we kerym kozała dać uůnygo do cuchthauzu a ńyskorzi zaszlachtować. Rozkaz wykůnano pod nadzorym Ding Baozhena. Zwłoki An Dehaia pogrzebano na kirchofje, na kerym chowano dźodůw[10].
Przipisy
- ↑ Keith Laidler "Ostatnia cesarzowa", z. 72–73
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 89
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin", z. 125
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 128–129
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 129
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 129–130
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 130
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 130-131
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 131
- ↑ Vasilij Âkovlevič Sidihmenov, "Ostatni cesarze Chin" z. 132
Bibliografijo[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
- Laidler Keith "Ostatnia cesarzowa", Wyd. Muza, Warszawa 2006, ISBN 83-7319-728-1
- Vasilij Âkovlevič Sidihmenov "Ostatni cesarze Chin" Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1990, ISBN 83-216-0900-7


text:
Snorri Sturluson
Snorre Sturluson (rodz. 1179, um. 23 wrześńa 1241) – islandzki poeta, historyk, polityker a prziwůdca. Je autorym "Eddy prozaicznyj", geszychty norweskich władcůw "Heimskringla" a możebne co tyż "Sagi uo Edilu". Bůł ńy yno poetům nale tyż prziwůdcům a politykerym, dwa razy bůł lögsögumaðr - przewůdńiczůncym islandzkigo parlamyntu, althinga. S anfanga popjyroł plany norweskigo krůla Haakůna IV podporzůndkowańo Islandyje norweskij władzy, nale potym uwikłoł śe we rebelijo przećiw tymu władcy a sjygo polycyńo zaszlachtowany 23 wrześńa 1241 we swoji chałpje we Reykholt. Kej historyk, postowił hipoteza, aże nordycke bogi bůły s anfanga umartymi wodzůma kerych ńyskorzi zaczynto czćić kej bogůw.


text:
Ruby (film)
Ruby – brytyjsko-amerykańsko-japoński dramat polityczny z 1992 roku.
Film jest oparty na życiu Jacka Ruby’ego, amerykańskiego gangstera, znanego z udanego zamachu na Lee Harveya Oswalda 24 listopada 1963 roku.
Obsada[edytuj]
- Danny Aiello jako Jack Ruby
- Sherilyn Fenn jako Sheryl Ann DuJean (Candy Cane)
- Tobin Bell jako David Ferrie
- Joseph Cortese jako Louis Vitali
- Arliss Howard jako Maxwell
- Richard Sarafian jako Proby
- Leonard Termo jako Tony Ana
- David Duchovny jako J. D. Tippit
- Carmine Caridi jako Sam Giancana
- Marc Lawrence jako Santos Alicante
- Joe Viterelli jako Joe Valachi
- John Roselius jako detektyw Smalls
Linki zewnętrzne[edytuj]
- Ruby w bazie filmweb.pl
- Ruby w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)


text:
Buenos Aires
Wspůłrzyndne: 34°35' S 58°55' W
Buenos Aires – stolica Argyntyny, nojwjynkše mjasto tygo kraju a jydno s nojwjynkšych we Americe Pouedńowyj.
Cyntrům finansowe, handlowe, naukowe a kulturalne kraju. Lične instytucyje naukowe, bibljoteki, 3 ůńiwersytety (nojstaršy ůńiw. zou. we 1821 r.). Stare zabytkowe cyntrům uotačajům nowočesne arteryje kůmůńikacyjne, luksusowe uośedla mješkańcůw wśrůd parkůw a lasůw. Na půunocny a zachodźe wjelge skupisko dźelńic bjydoty (villas miserias), we kerych žyje blisko 800 tys. uosůb. Lične muzya, galeryje chyntńy uodwjydzane bez turystůw; nojwjynkšy tyjater śwjata – El Teatro Colon (blisko 3,5 tys. mjejsc).
Mjano Buenos Aires uoznačo dosuowńy Dobre Lufty.


text:
Rujany
Rujany[1][2] (stare mě jo było Rjana[3]; nimski Rügen) su kupa pśi baltiskem mórju a źěl Pśedpomorskeje w Nimskej. Wóna jo nejwětša kupa Nimskeje. „Wrota“ ku kupje Rujany su hanseatiske město Stralsund. Kupa, pśez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šyroki Strelasund z twardeju zemju zwězana, ma maksimalnu dłujkosć wót 52 km (wót pódpołdnja do pódpołnocu), maksimalnu šyrokosć wót 41 km w pódpołdnju a płoń wót 926 km². Cełkowna dłujkosć pśibrjoga Rujanow jo 574 km. Jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana.
Kupa Rujany jo stwóriła až do 3. septembra 2011 gromaźe z kupu Hiddensee a někotarymi mjeńšymi kupami zastojniski krajny wokrejs Rujany z wokrejsneju stolicu Bergen auf Rügen. Z 4. septembra 2011 kupa Rujany jo źěl wokrejsa Pśedpomorska-Rujany ze wokrejsneju stolicu Stralsund.
Dalšne města su Sassnitz, Putbus a Garz/Rügen. Ale teke słušaju Baltiskomórske kupjele Binz, Sellin, Göhren, Baabe a Thiessow. Rujany se dla jich wšakich rědnosćow krajiny a dłujkich, drobnopěskojtych kupańskich brjogow wót wjele dowolarjow wopytuju.
Nožki
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 430
- ↑ W internetowem słowniku: Rügen
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 408


text:
Chymijo
Chymijo (gr.: xnueίa – chemeia) to je nauka, kero bado natura i wuasnośći substancyji, a zwuašča přymjany tych substancyji, kej śe je cuzamyn zmješo[1]. Terozki wjadůmo, co přymjany substancyji wyńikajům s prow, wedle kerych atůmy uůnčům śe bez wjůnzańo chymične we myńi abo baři trwoue zwjůnzki chymične, a tyž prow wedug kerych wjůnzańo pynkajům i twořům śe půnowńy prowadzůnc do přymjan jydnych zwjůnzkůw we drůge, co śe mjanuje reakcyjůma chymičnymi. Chymijo zajmuje śe tyž roztůmajtymi wasnośćiůma substancyji wyńikajůncymi bezpośredńo s jejich budowy atůmowyj.


text:
Můngolijo
Můngolijo (můngolsko godka: MoHroл yлc, ) to je państwo we wschodńij a střodkowyj Azyje, bes dostympu do mořa. Grańica mo ze Rusyjům od půunocy a s Chinůma uod pouedńo, wschodu a zachodu. Ńy mo grańicy s Kazachstanym, nale jeij pouožůny nojdalij na zachůd punkt je ino pora kilometrůw uod grańic Kazachstanu. Nojwyžšy wjyrch - Huyten Orgil, 4374 m n.p.m. Wjynkšość mjyškańcůw wyznowo buddyzm tybetański.
We 1206 chanym wšyjstkich Mongouůw uostou wybrany Čyngis chan (Tymudžyn), kery doprowadźiu państwo Mongouůw do ščytowyj potyngi. Bůuo ůune nojsrogšym państwym na śwjeće, do terozki žodyn kraj we coukij gešychće ńy zajmowou wjyncyj placu. Uobejmowouo teroźńijše Chiny, Tybet, Afgańistan, Irak, Iran a tyž Ruś. Skiž tygo, co řůndzyńi tak srogim państwym bůuo fest ćynžke, kole 1261 roztajlowano je na tři tajle, Teroźńijšo Můngolijo we tym tajlungu bůua we jydnym kůnsku s Chinůma a řůndźiua ńům dynastyjo Yuan. Stolicům bůu Bejdžing, bez Mongouůw mjanowany Chanbauyk. We 1368 po powstańu we Chinach wuada přejyua dynastyjo Ming, a we 1372 wojska chińske zajyny a přiuůnčyuy do Chin pouedńowo tajla Můngolije (terozki je to Můngolijo Wewnyntřno a m status prowincyje autůnůmičnyj we Chinach). Pozostauo tajla rozlećoua śe na mjyńše państewka, jeich zjydnočyńp ńy bůuy trwoue. Ńyskoři uostouy federacyjům pode chińskim protektoratym. We 1911 skiž antymůngolskij polityki Chinůw wybuchnyuo we Můngolije powstańy, mjanowane rewolucyjo Xinhai. Při poparću Rusyje uoguošůno samostanowjyńy Můngolije a utwořůno teokratyčny řůnd pode přiwůdztwym Bogda Chana. Pů negocjacyjach mjyndzy Rusyjům a Chinůma, te druge zgodźiuy śe yno na autůnůmijo lo Můngolije. We 191 wojska chińske zajyny Můngolijo a obaliuy Bogda Chana. We 1921 wybucnyuo kolejny powstańy, wspjyrane bez "bjouych" (antybolšewikůw) s Rusyje. Na chwila přiwrůcono do wuadzy Bogda Chana, nale we lipcu 1921 pode pretekstym půmocy lo rewolucjůńistůw můngolskich Suche Batora (kerych po prowdźe bůua yno garstka), Můngolijo zajyna Rusyjo a ustanowiua sam řůnd kůmůńistyčny. Ńyskoři skolektywizowano bauerstwo a shajcowano klaštory, uoroz s dobrami kultury kere we ńich bůuy. Uostouy śe yno štyry ś ńich. Alfabyt můngolski zastůmpjůno cyrylicům. Aže do 1990 Můngolijo pozostowoua państwym kůmůńistyčnym, ńyskoři pokojowo wkludzono systym dymokratyčny, a we 1992 wyjechou s Můngolije uostatńi ruski wojok.
Gospodarka Můngolije je uoparto na hodowle a bergmaństwje (wůngel brunatny, mjedź, molibdyn, fosforyty).


text:
Rakusko-Wuherska
Rakusko-Wuherska (němsce Österreich-Ungarn, madźarsce Osztrák-Magyarország) běše historiski multietniski kraj w srjedźnej Europje, ke kotremuž słušachu teritorije dźensnišich statow Awstriska, Madźarska, Čěska, Słowakska, Słowjenska, Chorwatska a Bosniska a Hercegowina (1908–1918) a dźěle Pólskeje (Krakow), Ukrainy (Lwiw), Rumunskeje (Sedmihródska), Serbiskeje (Wojwodina), Čorneje Hory (Kotor) a Italskeje (Južny Tirol).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rakusko-Wuherska eksistowaše w statnoprawniskej formje dwójneje monarchije wot 21. hodownika 1867 hač k wustupej Madźarskeje z unije dnja 31. oktobra 1918. Wobsteješe z historiskeju dźělow Cisleithanska (Rakuske kejžorstwo) a Transleithanska (Madźarske kralestwo). K tomu přińdźe wot lěta 1908 přez aneksiju dobyta Bosniska-Hercegowina.


text:
Vancouver
Wspůłrzyndne: 49°16' N 123°07' W
Vancouver (IPA: /væːn'kʰuv̥ɚ/) je przibrzegowy sztad na połedńowym zachodźe Kanady. Je uůna we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo. Jigo mjano pochodźi uode George'a Vancouvera - ynglickigo kapitana a uodkrywce, kery podszukowoł uokolice Vancouver.
Vancouver je nojwjynkszům metropolijům we zachodńij Kanadźe a trzeće we cołkim państwje[1]. Je uůno jedno ze sztadůw, kere tworzům Regijůnalny Krys Metro Vancouver - Regional District Metro Vancouver, a tyż jydno ze mjast uobwodu Lower Mainland.
We sztadźe půmjyszkuje 611 000 ludźůw na placu 114,67 km². We cołkij metropoliji je to 2,2 miljonůw na 2 878,52 km²[2][3] Vancouver je fest růżnorake etńiczńy. 52% ludźůw ze mjasta a 43% ze metropolije ńy mo za swoja uojczysto godka godki ynglickij[4][5][6]. Mjasto śe fest gibko rozwijo a sům przwidywańo, aże wjelość ludźůw we roku 2021 bydźe wjynkszo kej 3miljůny. Pode wzglyndym wjelośći ludźůw Vancouver mo sztworty plac we Půłnocnyj Americe, po Nowym Jorku, San Francisco a Mexico City, przi czim we 2021 moge to być 2. plac.[7]
Mjasto leży půmjyndzy Ćeśńinům Georgia, a gůrůma. Mjasto bůło założůne we 60. rokach XIX stolećo, kedy przijechało sam kupa ludźůw, kerych uogarnył Fiber Złota. Gibko Vancouver rozwinyło śe s małyj uosady we srogo metropolijo. Hawyna we Vancouver, po skůńczyńu budowy Panamskigo Kanału stała śe nojwjynkszům hawynům we Půłnocnyj Americe.[8][9]
Ekůnůmijo sztadu uopjyro śe na tradycyjnych sektorach Brytyjskij Kolůmbije: Bergmaństwje, Rolńictwje, Łůwje a Leśńictwje. Corozki barzij geltujům sektor usugůw a Turistika. Mjasto je tyż znůme kej trzeće nojwjynksze cyntrům prodykcyje filmůw a seryjalůw we Půłnocnyj Americe, po Hollywoodźe a Nowym Jorku. Roz na kedy na Vancouver godo śe Hollywood Půłnocy[10][11][12][13][14]. We Vancouver rozrasto śe tyż industryjo High-Tec a produkcyjo szpilůw kůmputrowych.
Vancouver bůł kupa razy poważany za jydno s trzech mjast s nojlepszymi warůnkůma do żywobyćo[15][16][17]. We 2007 roku uostało uznane do kupy ze Wjedńym za trzeće nojlepsze mjasto, jeli łaźi uo poźům żywobyćo, po Zurichu a Genewje[18][19]. Podug cajtůnga Forbes Vancouver mjoł we 2007 roku szůsto nojbarzi rozwińynto industryjo ńyruchůmośćůw na śwjeće, a drugo we Půłnocnyj Americe, po Los Angeles s USA[20][21]. We 2007 roku Vancouver bůło po Toronto drugym nojdrogszym do żywobyćo mjastym we Kanadźe, a 86 na śwjeće. We uůnym sůndażu bůły tyż Zurich a Genewa, kere zajůnły uodpedńo śůdmy a dźywjůnty plac[22]. We 2007 roku Vancouver uogoszůno tyż kej dźeśůnty nojbarzi snożny sztad na śwjeće[23].
We 2010 roku we Vancouver a Whistler, co uůne je rozlygowane 125 km na půłnoc, bůły Źimowe Uolimpijske Igrziska[24][25][26].
Gyszichta[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Podug archeolůgicznych wykopaliskůw uośedlańy sam pjyrszych ludźůw napoczůnło śe mjyndzy 2500, a 7000r. przed Kristusym[27][28]. Sztad tyn je rozlygowany tam, kaj kedyś mjyszkały plymja Squamish, Musqueam a Tsleil-Waututh ze skupiny przibrzygowych Salis. Mjeli uůńi swoje uosady we dźiśyjszym Vancouver we takich placah, kej Stanley Park a zatoka False Creek, a tyż podług fjorda Burrard Inlet. Ńykere ze uůnych uosadůw dalij sům we North Vancouver, West Vancouver a Point Gray. Te teryny kej pjyrszy zbadoł we 1791 szpańelski uodkywca José María Narváez, ze kerym rok ńyskorzi poszoł George Vancouver [29]. Simon Fraser - bůł pjyrszym ojropejczykym, kery stanył tam, kaj dźiśo je Vancouver. We 1808 spłynył rzykům Fraser aż do West Point Grey, wele placu, kaj terozki je Universiti of British Columbia [30].
Sobi Fiber Złota , kery prziszoł sam we 1861 przińes ze sobům przez 25 000 ludźůw, ze czygo nojwjyncyj ze Kaliforńije do ujśćo rzyki Fraser. Dźynki tymu napoczyło śe stałe uośedlańy śe sam ludźůw, kere napoczůno śe na farmje McLeary wele rzeki na wschůd uode indjańskij uosady Musqueam, tam, kaj terozki je dźylńica Marpole[31]. Pjyła, kero postawili we Moodyville (teroźne North Vancouver) důł sam anfang lo drzewjannyj industryje, kero gibko sam śe rozwinyła danke zuůnaczyńu inkszych bretmilůw przi połedńowym brzygu zatoki, kere przinoleżała kapitanowi Edwardowi Stampowi. Stamp, kery zaczůn wycyckować strům wele sztadu Port Alberni postawjył pjyła we Brockton Pointe tam, kaj terozki je morsko latarńo, nale bez morske průndy muśoł uůn przeńeś śe na hulica Gore. Ńyskorzi ta pjyła stoł śe znůmy kej Hastings Mill. Zyjgywerk stoł śe cyntrům sztadu, zkerygo zuůnaczůło śe teroźne Vancouver. Do kupy ze napoczyńćym dźołańo transsyberyjskij bany znoczyńy pjyły słabnyło, a we kůńcu ja zawarli we rokach dwadźestych 20. stolećo [32].
Vancouver je jedyn ze nojmodszych mjastůw Brytyjskij Kolůmbije [33]. Nostympno ze uosadůw, zołożone trocha po Vancouver, to je Gastown, śe gibko rozwinyła we 1867, nauobkoło karczmy, kero postawjył John Deighton, mjanowany Gassy Jack[32][34]. We 1870 regjyrůnek prowincyje Brytyjsko Kolůmbijo zrobjył tam sztad, a zmjanowoł go Granville, na cześć brytyjskij mińistra Granvilla Levesona-Gowera. Ńyskorzi to mjasto wybrali, kej stacyjo kolyje transkanadyjskij.
Sztad, przemjanowany ze Granville na Vancouver bůł uoficyjalńy wpisany do rejestra, jako gmina 6 kwjetńa 1886 roku, to je we tym samym, kedy do mjasta przilozła Kolyj Transknadyjsko, keryj uostateczno trasa doł Henry John Cambil. Mjano lo sztadu wybroł William Cornelius Van Horne.
13 czyrwca 1886 mjasto śe hajcoło a zrobjył śe ś ńigo brantflek, nale gibko je uodbudowali a we tym sůmym roku zuůnaczyli sam pjyrwszo fojerwera. Mjato co mjało wele 1 000 mjyszkańcůw gibko śe rozwijało a juzaś przi kůńcu XIX stolećo 20 000 ludźůw, a we 1911 aże 100 000[35].
Wczas fibera złota we Klondike we Vancouver handlyrze przedowali poszukiwaczům roztůmajte towary. Jedyn ze handlyrzůw, Charles Woodward uodymknył we 1892 pjyrszy towarowy dům Woodward's na winklu hulicůw, kere dźiśej mjanujům śe Georgia Street a Main Street. Do kupy ze Spencer's a Hudson Bay's Company bez cołke dźeśyńćoleće bůli to lidery we datalicznym przedaju.[36]
Za pjyrwa mode mjasto bůło uzoleżńůne uod epnych korporacyjůw, kej North West Company a Canadian Pacific Railway, kere mjały możebność do gibkigo rozwińyńćo Vancouver a jigo uokolicůw.
We czasie po Wjelgij Wojńe, wczas Srogigo Krizisa bůły we Vancouver haje a protesty uod Kůmůnistycznyj Partyje.
Przipisy
- ↑ Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries).
- ↑ Municipal Population Estimates 2007
- ↑ Province of British Columbia and Greater Vancouver Transit Authority (TransLink) Facts 2008
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - cities
- ↑ City facts 2004
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - Metro regions
- ↑ Vancouver
- ↑ doi= 10.2307/140264 Rise of the Port of Vancouver, British Columbia
- ↑ Port Facts
- ↑ Industry Profile
- ↑ Vancouver Film Industry
- ↑ Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia
- ↑ Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis
- ↑ Economic Profile
- ↑ Vancouver and Melbourne top city league
- ↑ Vancouver is 'best place to live'
- ↑ Vancouver world's second-best place to live: survey
- ↑ Vancouver leads Canadian cities in world survey
- ↑ Expensive cities: The global cost of living
- ↑ World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ In Pictures: World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ Toronto pegged as priciest place to live in Canada
- ↑ In Pictures: The World's Cleanest Cities
- ↑ Vancouver 2010 Election
- ↑ Vancouver 2010
- ↑ Vancouver to host 2010 Winter Olympics
- ↑ Stó:lo Culture - Ideas of Prehistory and Changing Cultural Relationships to the Land and Environment
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia.
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ History of City of Vancouver
- ↑ Raymond Hull, Vancouver's Past
- ↑ 32,0 32,1 A Brief History of Greater Vancouver
- ↑ CRANNY, Michael; Jarvis, Moles, Seney (1999). Horizons: Canada Moves West. Scarborough, ON: Prentice Hall Ginn Canada. ISBN 9780130123671.
- ↑ Gastown.org - History
- ↑ Chuck Davis: Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ Our History: Acquisitions, RETAIL, Woodward's Stores Limited


text:
Fidżyjsko godka hindi
Fidžyjsko godka hindi, znano tyž kej godka Fiji hindi, hindi fidžyjske lebo Fiji Hindustani, to godka we keryj śe godo na Fidži a užywajům jeji uobywatele pochodzyńo indyjskigo. Pochodźi uůna guůwńy uod godek Awadhi a bodźpurskij abo uod djalyktůw hindi a tyž mo we śebje jake suowa uod inkšych godek indyjskich. Zapožyčyua tyž mynga suůw s fidžyjskij a angelskij. Relacyje půmjyndzy fidžyjskim hindi a hindi sům take kej mjyndzy afrikaans a godkům ńiderlandzkům. Kupa suůw, wuasnych lo hindi fidžyjskigo, powstouo, coby uoddowoć nowy śwjat, we kerym terozki mjeli žyć Hinduśi Fidžyjscy. Jejich pjyrše pokoleńy, kere užywauo godki kej lingua franca, mjanowouo ja Fiji Baat (Řůndzyńy s Fidži). Ńydowne študirowańy uod godkoznowcůw douo bewajs na to, co fidžyjsko godka hindi je "djalyktym bazowonym na hindi a tyž godonym we Indjach nale ze swojům špecyjolnům gramatikům pasuje do Fidži".


text:
Kongres Nowej Prawicy
Kongres Nowej Prawicy (tōmaczyniy: Kōngres Nowy Prawice. abrewjacyjŏ: Nowa Prawica – Janusza Korwin-Mikke) je polskŏ, prawicowŏ politicznŏ partyjŏ ze naturōm kōnserwatiwno-liberalnōm. Powstała ze skuplowaniŏ partyjōw Wolność i Praworządność a Unia Polityki Realnej. Zarejerowali ja 25 marca 2011 ze mianym Unia Polityki Realnej – Wolność i Praworządność (Ōńijo Realny Politiki - Swoboda a Prawe Reskiyrowaniy). Prezesym partyje ôstoł Janusz Korwin-Mikke. 12 moja 2011 przemianowali ja na takŏ, jakŏ mŏ terŏzki: Kongres Nowej Prawicy[1].
Treść
Program[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Kongres Nowej Prawicy we ekōnōmiji uważŏ austryjacko szula reprezyntowanŏ pojstrzōd inkszymi ŏd Ludwiga von Misesa a Friedricha Augusta von Hayeka a mōnetarism (do bajszpilu Milton Friedman). Sōm ôni ku tymu, aże gospodarka to sōm za fest złożōne procesy coby bar fto poradził je kōntrolować. Skirz tego Nowa Prawica – Janusza Korwin-Mikke chce swobodnygo rynku. Dŏwajōm ôdpora do włażyniŏ państwa we gospodarka. Sōm za zmyńszyniym dŏwek do państwa a wyciepaniym bezma wszyjskych kōncesyjōw.
Gŏdajōm, aże Polska niy winna pōmiyniać swoji waluty na Ojro.
Armijŏ[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Kongres Nowej Prawicy uważajōm festelnŏ fachowŏ armijŏ. Tyż uznŏwo, aże nŏjważnijsze przi broniyniu to pomiyszkańce, kere bydōm chciały brōnić swoji gospodarki abo chałpōw. Skirz tego chcōm wyciepaniŏ zakazu miyniŏ pistŏli a zônaczyć lekcyje obsugiwaniŏ ji do szkolŏrzōw.
Symbolika[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Wapynym partyje je ptŏk (fyniks), kery wzlatywŏ ku wiyrchowi, co mŏ pokŏzać ŏdrodzyniy Polski. Mŏ ôn trzi farby - czŏrno, czyrwjōnŏ a modrŏ.
Sztruktury a dźołocze[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Prezydium[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
- Prezes: Michał Marusik
- I viceprezes: Stanisław Żółtek
- II viceprezes: Jacek Wilk
- III viceprezes: Jacek Boroń
- IV vicepezes: Piotr Najzer
- Skarbnik: Piotr Furmanek
- Sekretŏrz: Mieczysław Burchert
Poparcie[Sprowjej | sprowjej zdrzůdło]
Polski śpiywkŏrz Genek Loska pedziŏł we wywiadzie, aże Kongres Nowej Prawicy je ruchym, kery poradziłby pociōngnyć ruch dlŏ swbodoby Polski do przodku[2]. Ekōnomista Krzysztof Rybiński napisŏł, co ta partyjŏ mŏ nŏjlepszy ze wszyjskich we Polsce program gospodarczy[3]


text:
Pódwjacornosłowjańske rěcy
Pódwjacornosłowjańske rěcy su pódkupka słowjańskich rěcow w Europje.
Pódwjacornosłowjańske rěcy něnto powěda 56 milionow luźi na cełem swěśe. W 7. stolěśu jo była jadna pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž do 10. stolěśa južo jo była źelona na tśi kupki: lechisku, serbsku a česko-słowaksku. Wóne se wuznamjenjaju pśez refleksa c, (d)z za prasłowjańskej *tj, *dj.
- lechiske rěcy
- połobske rěcy †
- pomorske rěcy (200 tys)
- kašubska rěc (200 tys)
- słowińska rěc †
- pólska rěc (42,5 mln)
- serbske rěcy (70 tys)
- dolnoserbska rěc (7 tys)
- górnoserbska rěc (20 tys)
- slěpjańska narěc (1 tys)
- česko-słowakske rěcy
- česka rěc (10 mln)
- morawska rěc (? tys)
- słowakska rěc (5 mln)
- česka rěc (10 mln)


text:
Swjata Zdźisława
Najstarše pisomne zapiski wo Zdźisławje pochadźeja ze spočatka 14. lětstotka, t. j. z doby jenož poł lětstotka po jeje wumrěću, a to w Dalimilowej chronice a w Zdźarskej chronice. Pozdźiše legendy spušćliwe njejsu. Historikar Zdeněk Kalista napisa wo Zdźisławinej dobje a jeje rodźe dwě historiskej studiji (1941 a 1969). Historiske dźěło wo Zdźisławje wuda tež pater Ambrož Svatoš w lěće 1948 pod titulom "Blahoslavená Zdislava" („Zbóžnoprajena Zdźisława“, přeł.). Štó běše tuta žona, kotraž je so najskerje w lěće 1220 na Moravě v Křižanově narodźiła a na spočatku lěta 1252 w Jablonnym w Podještědí wudycha?
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Běše dźowka knjeza Přibyslava z Křižanova, kralowskeho hrodoweho hrabje w Brnje a na hrodźe Veveří, a knjenje Sibyle (ze Sicílije – dwórskeje damy kralowny Kunhuty). Wuda so na wosobneho čěskeho wulkotnika knjeza Hawoła Markvartic a přesydlowaše so na jeho hród Lemberk pola Jablonneho w Podještědí. Porodźi jemu štyri dźěći: Havla, Markétu, Jaroslava a Zdislava. Najskerje zetka so ze zbóžno prajenym Česlavom, z pólskim dominikanom, wučomcom swj. Dominika a sta so z dominikanskej třećarku; z mandźelskim powolaštaj dominikanow do Jablonneho a do Turnova, załožištaj tu za nich klóštry a cyrkwje. Swjata bywaše Zdźisława jako mandźelska a mać swójby, ale jeje žiwjenje a skutkowanje so jenož na priwatne žiwjenje njewobmjezowaše: Zdźisława tež hrodowsku čeledź wuwučowaše a wukubłowaše, staraše wo chorych, chudych, bjezdomnych a dezerterow (běše to doba tatarskich zadobyćow do Srjedźneje Europy) a pomhaše jim tež hewak (w hospitalu, kotryž wona tohorunja załoži). W dobje časteje njepřitomnosće jeje mandźelskeho (běše prawa ruka Wjacława I. a jeho zepěra hdyž jeho syn Přemysl Otakar II. přećiwo njemu zběžkowa) dyrbješe wona cyłe knjejstwo za njeho wjesć.
Zdźisława wumrě najskerje na tuberkulozu, (jeje smjertne powostanki je akademikar Vlček přepytował), je w krypće klóšterskeje cyrkwje w Jablonnym pohrjebana; jeje nop je w relikwiarje na Marijnym wołtarju nalěwo w cyrkwinskej łódźi. Jeje row so njepřestajneje česćownosće wěrićelow wot jeje smjerće do dźensnišeho wjeseli, putnikuja sem nic jenož Češa a Morawjenjo, ale tež Słowacy, Polacy, Serbja, Němcy a Rakušenjo. Do dźensnišeho dóńdźe při jeje rowje k wusłyšenjam, wustrowjenjam a hinašim dźiwam přez zasadźenje tuteje swjateje. Tohodla bu hižo we 18. lětstotku na městnje prjedawšeje gotiskeje cyrkwje k jeje přichodnemu zbóžnoprajenju, wo kotrež so započa prócować, wulkotna barokna katedrala swj. Ławrjenca wot sławneho Wienskeho architekta Jana Lukaša Hildebrandta postajena; twarjenje financowaše hrabja Berka z Duby a po jeho smjerći knjeni hrabina Kinská. K zbóžnoprajenju wšak dóńdźe hakle w lěće 1907 (bamž Pius X.).
W lěće 1947 zahaji kardinal Šćěpan Trochta, Litoměriski biskop, diezesowy proces swjatoprajenja. We wobłuku lětdźesatka duchowneho wobnowjenja naroda bu lěto 1991 (tehdy hakle) zbóžnoprajenej Zdźisławje a temje swójba wěnowane. Tehdy bu zběrka studijow "Zdislava" wudata a sta so hišće wjele dalšich zajimawych aktiwitow.
Swjatoprajenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zdźisławu pak bamž Jan Pawoł II. we Wołomucy dnja 21. meje 1995 swjatopraji. Dnja 24. oktobra 2000 - w lěće Wulkeho jubileja – postaji ju za hłownu patronku Litoměriskeje diecezy. Wo swjatoprajenju Knjenje Zdźisławy je so tehdyši prowincial dominikanow pater Ambrož Maria Svatoš wjele zasłužbow dobył, a to z hromadźenjom Zdźisławskich studijow a historiskich dokumentow. Nětko ma mjenujcy nimale sto w rukopisu dokumentowanych padow dźiwotwornych wusłyšenjow přez zasadźenje Knjenje Zdźisławy ze zańdźenosće. Jako dźiw trěbny k swjatoprajenju bu medicinsce a wědomostnje njewujasnjomne wustrowjenje MUDR. Straki připóznate, swójbneho nana, pola kotrehož dnja 19. septembra 1989 w Brnje w chorowni k zastaću wutroby, k na nul spadowacemu krejnemu ćišćej, ke kliniskej smjerći mozow dóńdźe; tutón staw přez tři hodźiny traješe. W běhu tuteje doby mandźelska, dźěći, wyša sotra, knjez farar a dalši intensiwnje k zbóžno prajenej Zdźisławje wo dźiw modlachu, a buchu wusłyšeni: wobnowještej so motoriska a zmysłowa aktiwiće, wšě organy póčachu normalnje fungować. Jabłońska cyrkej bu wot bamža k bazilice minor (mjeńši) z titulom "Bazilika swjateho Ławrjenca a swjateje Zdźisławy" powyšena.
Smjertne powostanki swjateje Zdźisławy su wěrićelam nimo w Jablonnym tež w Litoměriskej katedrali swj. Šćěpana (na wołtarju swj. Jana Nepomuka) a we Wołomucy w dominikanskej cyrkwi Knježny Marije (na wołtarju swj. Dominika) k česćowanju wustajene. Při 750. róčnicy smjerće zbóžno prajeneho Česlava w lěće 1992 je swjata Zdźisława tutoho swjateho wopytała: jeje nop pućowaše z Jablonneho do pólskeho Wrócławja a bu tu ze statniskimi česćemi přijata. Swoju tuchwilu poslednje dušepastyrske pućowanje přewjedźechu smjertne powostanki swjateje Zdźisławy z Litoměrjec na lětanišćo we Wołomucy - na swjatoprajenje přez bamža Jana Pawoła II. dnja 21. meje 1995.
Dnja 24. oktobra 2000 postaji bamž Jan Pawoł II. swjatu Zdźisławu za hłownu patronku Litoměričanskeje diecezy. Wot nalěća 2002 je wona po postajenju wokrjesneho zastupnistwa patronka cyłeho Liberecskeho wokrjesa.
K swjatej Zdźisławje so do dźensnišeho Waldsteinowi hrabjojo jako z njej zdaleni přiwuzni přiznawaja, wopytuja jeje row w Jablonnym.
Poselstwo Swj. Zdźisławy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Je ta swěca, kotruž Zdźisława wupromjenja: wona je na ewangelij nic jenož posłuchała, ale běše za njón žiwa. A to na žadyn pad w klóštrje wotzamknjena, ale běše w swojej swójbje a w tym swěće, kotryž ju wobdawaše. Wěra njeběše jenož priwatna naležnosć za jeje hrodowsku kapałku, ale běše to tež wěc za žiwjenje. Zdźisława hród wopušći a běše za ewangelij wšudźe wokoło žiwa, hdźež chudźi a wbozy běchu. Běše za Chrystusowe słowo žiwa: ,Lubujće swojich blišich!'
Knjeni Zdźisława je wozjewjerka prawa čłowjeka, prawa žony: za druhich lubować a žiwe być. A to je jeje poselstwo za swójby. Jako mać praji wšěm žonam, ale tež wšěm, kotřiž su w swójbje žiwi: je trjeba lubować a za wostatnych žiwy być.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dolistova, Marie: Paní Zdislava z Lemberka, 1. nakład, nakładnistwo ŘÁD, Praha. Baseń awtorki z přełožkami do 5 rěčow. ISBN 978-80-86673-15-8 (čěsce, pólsce, hornjoserbsce, němsce, w esperanće a jendźelsce)


text:
Himačal Pradeš
Himačal Pradeš (Hindi: हिमाचल प्रदेश, Himachal Pradesh, po słowje: „Kraj Himalaje“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 6,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 55.673 km², potajkim 120 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Shimla. Himačal Pradeš ma Hindišćinu jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Pandźabi (6,0%) rěči.
Stat leži w Himalaji a mjezuje z Dźamu a Kašmirom na sewjeru, Chinu na wuchodźe, Utarančalom na juhowuchodźe, Harjanu na juhu a Pandźabom na zapadźe. W zwjazkowym staće so tež McLeodGanj, sydło Dalai Lama, namaka.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony knježerstwa Himačal Pradeša (jendźelsce)


text:
Mobilńok
Mobilńok to je zorta aparatůw telefůńicznych, we kerych do kůmuńikacyje sům używane wele radjowe (nojczyńśći we zakreśe mikrowelowym). We terminolůgiji telekůmuńikacyjnyj "kůmůrka" uoznaczo zaśyng pojydyńczyj stacyje przekaźnikowyj, a uod tygo je druge mjano urzundzyńo: telefůn kůmůrkowy. Kej użytkowńik wylazuje ze zaśyngu jydnyj "kůmůrki", je automatyczńy przećepany do zaśyngu nostympnyj. Terozki wjynkszość mobilńokůw dźoło we systymach cyfrowych (GSM, DCS, PCS, UMTS). Pjyrwyj bůły tyż stosowane systymy analogowe, kej l.b. NMT.


text:
-
sklep internetowyMeble ludwikowskie, meble klasyczne do salonu, komody nowoczesne, komody białe, regał na wino.Słowa kluczowe Zgłoś błądDziękujemy za zgłoszenie.Zamknijmeble design katowice  nowoczesne meble katowice  nowoczesne meble do salonu katowice  meble designerskie katowice  meble pokojowe katowice  meble stylowe katowice  meble wypoczynkowe katowice  meble ekskluzywne katowice  meble do salonu nowoczesne katowice  nowoczesne fotele katowice  designerskie lampy katowice  luksusowe meble katowice  krzesła nowoczesne katowice  krzesła design katowice  oryginalne meble katowice  krzesła designerskie katowice  lampy design katowice  meble inspirowane katowice  oświetlenie design katowice  komplety wypoczynkowe katowice  pufy design katowice  nowoczesne krzesła do jadalni katowice
-
502 225 549
Obszar usług: Katowice Siedziba firmy: ul. Francuska 5 b/2, Tarnowskie Górypokojowe -Wózki inwalidzkie aktywne -Wózki toaletowo-kąpielowe -Wózki inwalidzkie elektryczne -Koła ze wspomaganiem elektrycznym -Podnośniki wannowe -Schodołazy -Kule łokciowe -Chodz...Godziny otwarcia Słowa kluczowe Zgłoś błądPn-Pt.: 8.00-16.00
So.: 8.00-14.00
Dziękujemy za zgłoszenie.Zamknijłóżka rehabilitacyjne katowice  wózki inwalidzkie katowice  serwis urządzeń rehabilitacyjnych katowice  naprawa sprzętu rehabilitacyjnego katowice  sprzedaż sprzętu rehabilitacyjnego katowice  wynajem sprzętu rehabilitacyjnego katowice  wózki inwalidzkie elektryczne katowice  części do wózków elektrycznych katowice  części do wózków inwalidzkich katowice  sprzedaż łóżek rehabilitacyjnych katowice  wynajem łóżek rehabilitacyjnych katowice  wynajem sprzętu ortopedycznego katowice  sprzęt ortopedyczny katowice  części zamienne do wózków inwalidzkich katowice  naprawa wózków inwalidzkich katowice  serwis wózków inwalidzkich katowice  podnośniki katowice  podnośniki dla inwalidów katowice  wypożyczalnia sprzętu inwalidzkiego katowice  wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego katowice  wypożyczalnia łóżek katowice  wypożyczalnia wózków katowice  wózek inwalidzki katowice  wózek rehabilitacyjny katowice  łóżko rehabilitacyjne katowice  serwis łóżek katowice  serwis podnośników inwalidzkich katowice  podnośnik wannowy katowice  chodzik katowice  chodziki katowice  akumulatory do wózków inwalidzkich katowice  akumulatory do sprzętów inwalidzkich katowice  ładowarki do sprzętów inwalidzkich katowice
-
603 780 092
Obszar usług: Katowice Siedziba firmy: ul. Wiejska 63, Sarnówrodzaju meble takie jak: * Meble kuchenne - nowoczesne, klasyczne, wyspy, * Meble biurowe - biurka, szafy, regały, kontenerki, lady, * Meble pokojowe - komody, szafki RTV, toaletki, ...Godziny otwarcia Słowa kluczowe Zgłoś błądPn-Pt.: 8.00-16.00
Dziękujemy za zgłoszenie.Zamknijmeble na wymiar katowice  meble na zamówienie katowice  zabudowy wnętrz katowice  szafy katowice  garderoby katowice  meble sklepowe katowice  meble barowe katowice  lady katowice  regały katowice  szafki katowice  komody katowice  meble łazienkowe katowice  toaletki katowice  meble pokojowe katowice  meble biurowe katowice  kontenerki katowice  meble kuchenne katowice  meble katowice  kuchnie na wymiar katowice  kuchnie na zamówienie katowice  meble kuchenne na wymiar katowice  systemy zabudowy wnętrz katowice


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorisce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.


text:
Sewjerne morjo
Sewjerne morjo je nakromne morjo Atlantiskeho oceana na sewjerozapadźe Europy, mjez połkupomaj Jütlandskej a Skandinawiskej na wuchodźe a Britiskimi kupami na zapadźe. Je to šelfowe morjo, ma přestrjeń 750.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 700 metrow. Na juhu je přez Doverski přeliw z Atlantikom zwjazane.
Mjezowace staty su Norwegska, Šwedska, Danska, Němska, Nižozemska, Belgiska a Zjednoćene kralestwo.
Najwjetše rěki, kotrež so do Sewjerneho morja wuliwaja, su Ryn w Nižozemskej, Łobjo w Němskej a Themse w Jendźelskej.


text:
Bycantinske mócnarstwo
Bycantinske mócnarstwo (starogrjeksce BuZavtιvή Autokpatopίa – Byzantine autokratoria, abo Baσιλeίa tῶv Ῥwuaίwv – Basileia ton Romaion – po słowje Romske mócnarstwo) bě historiski stat w dobje pózdnjeje antiki a srjedźowěka. Bycantinske mócnarstwo bě bjezposrědni nastupnik Romskeho imperija w jeho wuchodnym dźělu, tuž je znate tež pod mjenom Wuchodoromske mócnarstwo. Hłowny jazyk mócnarstwa bě grjekšćina město łaćonšćiny, kotraž bě wužiwana w Romskim imperiju a w tak mjenowanym Zapadoromskim mócnarstwje. Hłowna (a wot lěta 380 oficialna statna) nabožina bě křesćanstwo.
Stolica Bycantinskeho mócnarstwa bě Konstantinopel a teritorij stata bě we wuchodnym dźělu Srjedźneho morja, předewšěm w Małej Aziji.


text:
Kaszuby (etńiczno skupina)
Kaszuby (kasz.: Kaszëbi, pl.: Kaszubi, mjym.: Kaschuben, yng.: Kashubians) sům zachodńosłowjańskům etńicznům skupinům, autochtůńicznym ludztwym Půmorzo. We teroźńich czasach Kaszuby sům jedźinymi bezpostrzedńimi erbůma Půmorzanůw. Przodńům uorgańizacyjům, kero skupjo Kaszubůw we Polsce je Kaszubsko-Půmorske Zrzeszyńy (kasz. Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié). Teroźńe Kaszuby mjyszkajům przede wszyjskim we Wschodńim Půmorzu, we krysach puckim, wejherowskim, kartuskim, lymborskim, bytowskim, kośćerzyńskim, půłnocnyj tajli chojńickigo a wschodńij tajli słupskigo. We krysach lymborskim, bytowskim a słupskim mo to nazadńi charakter - po II Światowyj Wojńe Kaszuby pomjyszkałe we placach swoji pjyrwotnygo byćo, po wyćepańu ś ńich mjymjeckij ludnośći uod regjyrůnku Polskij Ludowyj Republiki. Tajla Kaszubůw mjyszko tyż na ymigracyji, uosobliwje we Kanadźe, USA, Mjymcach a Polsce.