text:
Důmb Katowice
GKS Důmb Katowice – klub fusbalowy s Katowic, terozki ńy istńeje.
HistoryjoEdytuj
Zouožůny we 1911 kej SC Eiche Domb. Po přiuůnčyńu Dymbu do Polski we 1922 pomjyńono jygo mjano na GKS Důmb. We 1924 skuli přiuůnčyńo Dymbu do Katowic přijůn mjano GKS Důmb Katowice. Grou we pjyršyj lidze polskij we fusbalu, a we 1936 zajůn we nij šůsty plac. Rok ńyskoři klub zostou zawjyšůny skuli udowodńůnyj průby překupjyńo tormana Ślůnska Śwjyntochuowice a wyćepany ze I ligi. W čos II wojny śwjatowyj bůu rozwjůnzany bez hitlerowske wuadze. Reaktywowany we 1945, we 1968 přestou istńyć skiž fuzyje s GKS Katowice.


c: text/html

text:
Ararat
Ararat (tež Wulki Ararat, turkowsce Büyük Ağrı Dağı, armensce Մասիս / Masis abo Արարատ / Ararat) je z 5137 metrami nad mórskej hładźinu najwyša hora Turkowskeje a cyłeje Prědnjeje Azije. Po bibliskich stawiznach přista archa Noacha po lijeńcy při Araraće.
Něhdyši wulkan nadeńdźe so we wuchodnej Anatoliskej w tak mjenowanej Armenskej wysočinje, jenož 15 kilometrow wot iranskeje a 30 kilometrow wot armenskeje hranicy. Masiw wobsteji z dweju wjerškow, Wulkeho a Małeho Ararata (5137 a 3896 m). Wot lěta 2004 słušatej wobaj wjerškaj do nacionalneho parka.
Hač do genocida Armenjanow w lěće 1915 bě wokolina hory přewažnje wot Armenjanow wobsydlena. Hač do dźensnišeho płaći Ararat, kotryž je na přikład wot dźensnišeje armenskeje stolicy Jerjewana derje widźeć, jako „narodna hora“ Armenjanow a je tež wobstatk armenskeho wopona.
Armenska stolica Jerjewan z Araratom

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jedyn nasz przociel chodziōł sie strzigać a golić do takigo kamrata, co mu Waldek bōło na miano. Waldek golocz bōł dobry, bezto kupa klijyntōw mioł, ale porzad meditowoł jeszcze nad tym, jako wiyncy zarobić, a te peruki mu spadły jak ze nieba, bo na tyn szło „zbić wiynkszo kasa”.
Roz jedyn siedzi se tak ujek u tego Waldusia, siedzi a czeko na swoja raja, kej do tyj frizyjernie wlazła modo dziołcha a zaroz szła prosto ku szefowi:
– Mistrzu – padała – jo bych potrzebowała piykno blōnd peruka!
Waldek zaroz prziniōs wielgi miech a zaczło sie mierzyni. Jak już to trwało ze pōł godziny ujek tego niy strzimoł yno padoł tyj dziołsze:
– Fuj, tako piykno, modo dziołcha a cudze wosy nosi!
Ale frelka niy ôstała mu dłōżno, yno sie zaroz ôdżarła:
– Fuj, taki stary chop, a galoty ze cudzego barana ôblyko!
Tego już bōło na ujka za tela! Zrobiōł rynkōm krziż we lufcie, i tak sie ze wszyjskimi rozłōnczył, bo wiyncy tam jego noga niy postoła! Tak sie wkurził, niy yno na ta pyskato modo siksa, ale tyż na swojigo kamrata, co tak swojigo, starego klijynta we swoji włosnej frizyjerni dozwolił spōniywiyrać!
Ôd tego czasu ujka strzigła jego baba, ciotka Frida, a ani słōwka niy miōnknōł, że cosik je krziwo abo niy tak jako chcioł. A przedtym ciyngym cosik Waldkowi wynokwioł, a porzad mu sie cosik niy widziało! Jak nasza ōma uwidziała ujka bez lato we czopce, to zaroz padała, że Frida musiała mu kaj jakich schodōw na gowie narobić i teroz ujek gańbuje sie ludziōm na ôczy pokozać! Ale eli to bōła prowda, tego żodyn na isto niy wiedzioł! Jednako ujek coroz czynści ta czopka mioł na gowie, a potym za keryś rok sie ôkozało, że je glacaty! A zaś sie zaczła dyskusyjo, eli ôn wosy straciył bez ta czopka, abo czopkōm glaca przikrywoł! Widzicie jako to je : ludziōm nigdy niy wygodzisz!


text:
Kristbaum
Kristbaum (gojik, krisbaum) to je uobstrojůny iglok, kery śe stowjo důma we adwynće a trzimje aże do Trzech Krůlůw. Nojczyńśći je to śwjyrk abo jodła, roz za czas tyż dowo śe sztuczny iglok ze plastiku. Kristbaum uoblyko śe we glaskugle, kety s kolorowych papjůrůw, lameta, wata, kero mo udować śńyg, wjyszo śe tyż bůmbůny, a na samjuśkym wjyrchu betlyjemsko gwjozda. Zapalo śe na ńym lampki, dowńi, kej ńy bůło po chaupach sztrůmu, a tyż i jaki czas kej sztrům już bůł, nale ńy bůło tůńich lampek, dowało śe śwjyczki. We Wilijo po uroczystyj wjeczerzy, pod kristbaum dowo śe geszynki (znamjyńńy lo bajtlůw), nale tak, coby uůne ńy widźały co dowajům jejim dorośli a myślały co robi to jańołek abo Dźećůntko. Zwyk strojyńo kristbauma prziloz na Ślůnsk ze Mjymjcůw we XVIII-XIX stoleću. Dowńi, tradycyjům bůło zachabjyńy igloka prosto ze lasa, co trza bůło robić rankym we Wilijo, noleżało to do gospodarza (gowy důmu) a mjało przitorgać szczyńśćy cołkij familije. Uoficjalńy, pochodzyńy zwyku a jygo symbolika sům tumaczůne jako nawjůnzańy do strůmu wjadůmuści dobrygo a złygo ze Biblije, nale barzi je możebne co je to znůmy we Ojropje dowńi kej krześćijaństwo kosmiczny strům mjanowany tyż strůmym żywota.


text:
w zwisku z rasowymi slědźenjemi němskich wědomostnikow w lětach wot 1929 do 1938
W Rozhledźe z oktobra 2019 (str. 16–21) wozjewi so rozmołwa z dr. Friedrichom Pollackom, kotruž je wjedła Sara Mičkec, tehdyša šefredaktorka tohole časopisa. Rozmołwa poćahuje so na antropologiske (rasowědne) přepytowanja w Delnjej a Hornjej Łužicy, kotrež přewjedźechu němscy antropologojo a zastupnicy druhich wědomosćow w lětach wot 1929 do 1938. Nadpismo rozmołwy, poćahowace so na wědomostnu dokumentaciju, je ekspresiwne: »Hdyž tute dokumenty widźiš, će zyma woběhuje.«
Antropologam wšelakich krajow swěta, kotřiž zaběrachu so z rasowědnymi přepytowanjemi, dźěše hłownje wo čisto wědomostne dopóznaća, pokazowace na podobnosće a rozdźěle mjez wšelakimi rasami kaž tež jich změšenja w prehistoriskich procesach. Někotři slědźerjo spytachu (z rasowymi nahladami) přiwšěm dopokazać nadhódnotu běłeje rasy nad rasami Azije, Afriki, Awstralije a indianskeje ludnosće Južneje kaž tež Sewjerneje Ameriki. Mnohim němskim antropologam bě wažne, potwjerdźić rasowe rozdźěle mjez Germanami a słowjanskimi ludami, a z tym tež Serbami. Jim njeńdźeše mjenujcy scyła wo wuslědźenje objektiwnych antropologiskich wosebitosćow, ale wo wužiwanje rozdźělow jako dopokaz rasoweje mjenjehódnoty Serbow. Z tymle přinoškom podam swoje nahlady k wobsahej rozmołwy z Pollackom. Sym sej pak toho wědomy, zo njemóžu wobeńć wěste zjednorjenja wobmjezowaneho předstajenja měnjenja wědomostnika dla.


text:
Idzie pedzieć,1 że kakaōwka to je siostra ajerkōniaku, yno że po inkszym fatrze.2 I niby tam wszysko prawie take same, ale sōm ludzie, co to jak im postawić na stole ajerkōniak i kakaōwka, to zarozki3 sie ciepnōm4 na tyn trocha ciymniyjszy keliszek. Nojlepi mieć i jedne, i druge, to mogecie być sicher,5 że kołżdymu dogodzicie… choć i sam moge być problym, bo trza by mieć jeszcze w barku trocha czystyj i wtedy to już mogōm sie Wōm do dōm ciś6 i nojbarzi rozbestwiōne bezuchy7 😉
Co potrza?
6 żōłtek
szklōnka cukru
125 g masła
cuker waniliowy abo arōmat (abo trocha gorzołki8, we ftoryj bōła9 zamoczōno laska wanilii)
2 łeżki kakao
jedna halba10 (czystyj)
Moja Teściowo gołdała,11 że masło trza uciyrać ze cukrym (i cukrym waniliowym) we ceramicznyj misce, ale joł je na to za zgniōły12 i żech to wciep do plastikowyj miski i włōnczōł mikser. Za chwila żech dociep13 tam żōłtka, kakao i miksowoł, aż cuker sie rozpuściōł- tak sie strasznie z tym niy smōlcie,14 bo jak przidzie gorzołka, to sie to jeszcze lepi rozpuści. Tera wlywejcie pomału ta halba i dali miksujcie. Spróbujcie, czy cuker sie dobrze łozpuściōł,15 a jak wszysko sie dobrze połōnczōło, to mogecie16 to jeszcze przecedzić bez17 sitko- żeby wychycić kołżdy niyrozpuszczōny kōnsek18 cukru- i idzie19 ta kakaōwka wlywać do flaszki abo jaki krauzy20– niyftorzi21 nojbarzi22 lubiōm, jak łona23 tak fajnie stwardnie we lodōwce i potyn idzie jōm wylizywać ze keliszka- jak udo Wōm sie ta kakaōwka tam wlołć 😉 Bez to nawet lepi jōm wtedy trzimać we krauzie.
Joł żech jednak je zgniōły do potyngi i jak żech to robiōł na drugi rołz, to żech sie pomyśloł, że trza by sam wynalyjś jeszcze barzi ajnfachowo24 wersja. Mōm taki blynder ze dzbōnkym25 i sprōbowoł żech tam noprzōd wciepnōńć żōłtka, masło, cuker, kakao i chwila to poblyndować. Potyn żech tam wloł gorzołka, włōnczōł i to sie robiōło, a joł żech sie mōg nawet i kafeju napić. Wszysko sie idealnie połōnczōło, a w kuchni bōło mani marasu26– bo jak sie to robi mikserym, to niystety trocha pryskoł. Idzie pedzieć: mocie blynder, to mocie mani roboty 😉
Smacznego abo raczyj: prost! 🙂
1 powiedzieć
2 ojcu
3 zaraz
4 rzucą
5 pewni
6 wchodzić
7 goście
8 wódki
9 była
100,5 litra wódki
11 mówiła
12 leniwy
13 dorzucił
14 przejmujcie
15 rozpuścił
16 możecie
17 przez
18 kawałek
19 można
20 słoika
21 niektórzy
22 najbardziej
23 on
24 prostą
25 dzbankiem
26 mniej brudu


text:
Na tako idyja1 prziszoł żech już połra lołt nazod2 i rołz3 za jaki czas moja Baba mie projsi, żebych ji zajś upiyk ta gruchotka. Tak po prołwdzie to je to mirbetajg4 ze grōszkōma5, ale te miano6– gruchotka- tak mi sie spodobało, że i na chopowyj stōnie niy moge sie te ciasto mianować inakszyj7.
Ciasto:
125 g masła
1 całe jajco8
4 żōłtka, choć kebyjście mieli yno 2, to tyż problymu niy baje9 😉
1/2 szklōnki10 cukru- gruszki sōm słodke, to niy trza go wiyncyj
2 szklōnki mōnki pszynny11
2 łyżeczki proszku do pieczynioł
4 sroge12 gruszki
Włōnczcie13 sie bratruła14 na 180 stopni. Wszyjske składniki ciasta wciepcie do miski i dobrze ugniyćcie. Posmarujcie ôkrōngło15 forma masłym, wyłōżcie na spodek 2/3 tego ciasta (reszta na chwila dejcie16 do lodōwki) i na 10 minut wrojście17 do bratruły. Bez tyn czas ôbiercie i pokrejcie18 na kōnski19 gruszki. Potyn wciepcie20 je na podpieczōny dōł, na gruszkach porozkłołdejcie21 posypka i wrojście do bratruły na 40 minut- dejcie pozōr, żeby sie niy przipołlōło.22 I fertich23. Smacznego 🙂
1pomysł
2kilka lat temu
3raz
4kruche
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6nazwa
7inaczej
8jajko
9będzie
10szklanka
11mąki pszennej
12duże
13włączcie
14piekarnik
15okrągłą
16dajcie
17wstawcie
18pokrójcie
19kawałki
20wrzućcie
21rozłóżcie
22uważajcie, żeby się nie przypaliło
23gotowe


text:
W skale
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Módrin njebja špihelowaše so na hładźinje wody. Wanda połoži swoje trjenje na nahi kamjeń. Wokoło njeje sahachu skalizny do wyšiny. Čuješe so wot nich škitana, runočasnje bě to hoberska błuzna w zemi. Něhdy běchu kamjenje tu schowane pod trawu leželi. Nětko dźeržachu wone sćěny a třěchi, zo bychu ludźo w nich bydlić móhli.
Wona so zeslěka a tykny jednu nohu do zymneje wody. Ju huškaše, zdobom bě to wjeselo na horcym dnju. Hišće bě tu sama, měješe skału za sebje. Cyle skedźbliwje stupaše wona po kamjenju dale do wody. Běše hładki, wona so nimale wobsuny a móžeše hišće runje tak runowahu dźeržeć. Njewidźeše hižo dno a tasaše so pomału z nohomaj dale. Kamjeń so nahle skónči a wona zjědźe njenadźicy do hłubiny. Njezamó ani zakřiknyć, tak spěšnje bě wona preč.
Ruce ju wotdeleka podeprěwaštej a njeseštej ju horje k hładźinje. Lochke žołmički wokoło njeje zejhrawachu. Wanda kašlowaše, so zhraba a poča płuwać. Z mócnymi storkami přepłuwa skału a dźeržeše so kamjenja. Hakle nětko bu jej wědome, zo bě jej něchtó pomhał. Zo bě tu hišće něchtó druhi.
»Halo?«, wona zawoła. Jeje hłós bu wot sćěnow wotraženy. Nadobo wujědźe pódla njeje młody muž z wody. Jeho zelenkojtej woči so šibale na nju směještej.


text:
Strony SPD, Zwjazk 90/Zeleni a FDP předstajichu wčera w Berlinje naćisk koaliciskeho zrěčenja jako zakład za wutworjenje zhromadneho zwjazkoweho knježerstwa. Wuprajili su so wosebje nastupajo europsku wobydlersku iniciatiwu Minority SafePack (MSPI).
Budyšin (SN/at). Zastupjerjo narodnych mjeńšin w Němskej w předležacym naćisku koaliciskeho zrěčenja dokładnje za tym hladaja, kotru kedźbnosć jim přichodna ampla přicpěwa. Konkretnje su to tři sady: „Narodne mjeńšiny – danska mjeńšina, friziska ludowa skupina, němscy Sintojo a Romojo a serbski lud – su samozrozumliwy wobstatk našeje wjelorakeje towaršnosće.“ a „Iniciatiwu Minority SafePack proaktiwnje podpěrujemy a ju w Němskej zwoprawdźamy. Projekty k zachowanju a rozwiću mjeńšin, jich rěčow a kulturow wutwarjamy.“


text:
ZNAJDŹ KREATYWNE
MIEJSCE ZABAWY I NAUKI
Dla Twojego Dziecka
Pomysł na Turystykę i jedzenie Katowice
KOCIERZ Hotel&Spaul. Beskidzka 206, 34-120 Targanice
Ośrodek Jeździecki LANDOul. Pod Lasem 11, 42-674 Ptakowice
Restauracja LANDOul. Pod Lasem 11, 42-674 Ptakowice
Hostel & Kwatery KatowiceSobieskiego 11/e6, 40-082 Katowice
Hostel K3 od23zł Nocleg KatowiceKlimczoka 3, 40-857 Katowice
Hostel Rynek 7Rynek 7, 40-003 Katowice
Hostel Katowice CentrumAndrzeja 19, 40-061 Katowice
Twój Hostel KatowiceKlimczoka 7, 40-857 Katowice
Hostel KaktusKaktusów 7, 40-164 Katowice
Makara Pokoje gościnne i restauracjaPod Młynem 20, 40-313 Katowice
Inne w tej lokalizacji
Biura podróży Katowice Kawiarnie Katowice Apartamenty/Pensjonaty Katowice Restauracje dla dzieci Katowice Hotele Katowice Ciastkarnie Katowice Wycieczki szkolne Katowice Lodziarnie Katowice Atrakcje turystyczne dla dzieci Katowice Wakacje z dziećmi Katowice Torty dla dzieci Katowice Ośrodki wypoczynkowe Katowice


text:
Gmejna Chrósćicy wupisa na předań w přiłoze bliše wopisanu ležownosć z twarjenjom.
Srjedu, dnja 31.08.2022, wobsteji mjez 15 do 19 hodź. we wjacezaměrowej hali "Jednota" w Chrósćicach móžnosć darjenja kreje. Prošu přizjewće so pod www.blutspende-nordost.de abo telefonisce pod 0800 1194911.
Gmejna, towarstwa a wosada maja móžnosć, za swojich angažowanych čłonow próstwu wo kartku za čestnohamtskich stajić. Za to ma so slědowacy formular wupjelnić a na gmejnje wotedać.
Sobotu, 26.03.2022, přewjedu so wot 14-22 hodź. we wjacezaměrowej hali "Jednota" w Chrósćicach čaporowe wiki.
Pućowanske a putniske šćežki maja so hladać a wěsće woznamjenić. Za to trjeba kóžda komuna čestnohamtskich pomocnikow a pomocnicy, kotřiž naše pućowanske šćežki znaja, je prawidłownje pruwuja a móžne brachi abo přiležnosće k polěpšenju zwěsća. A to na zamołwitych dale dadźa. Zo bychmy zajimowanym wobydlerkam a wobydlerjam móžnosć poskićili, tute zamołwite dźěło přewzać, poskića OHTL z.t. wobdźělenje na wukubłanju na šćežkarku / šcežkarja. Lětnje zetkawanja za syć wutworjacu wuměnu nazhonjenjow maja dźěło za wšitkich, kiž so pućowanju we wobłuku OHTL wěnuja, naslědnje a dołhodobnje polěpšić.
Dalše informacije namakaće tu »
W padźe zajima na wukubłanju skontaktujće so z běrowom gmejny Chrósćicy pod tel. 035796 96210.
Syć za wšitkich. Nowa busowa syć za wokrjes Budyšin
Wokrjes Budyšin chce přinošować k docpěću zaměrow k škitej klimy. Při tym je sylniša orientacija na za wobswět přijomne wobchadne srědki wažny faktor, zalutować a redukować wudych CO2. Z prezentaciju za wužiwarjow přijomneho poskitka w zjawnym wosobowym wobchadźe (ÖPNV) ma so wutworić za wobswět přećelna alternatiwa k awtam.
Nic jenož z teje přičiny je so wobstejaca syć busowych linijow Budyskeho wokrjesa wobšěrnje a dokładnje přepytowała. Na zakładźe zwěsćenje stawa a wšelakich móžnosćow polěpšenja je so nowa syć busowych linijow zdźěłała. Wokrjes Budyšin je we wuskim zhromadnym dźěle z wobchadnymi zwjazkami Horje Łobjo (VVO) a Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON) kaž tež z městami a gmejnami wokrjesa a susodnymi nošerjemi nadawkow tutu nowu syć koncipował. Tuta zahaji swoju skutkownosć k 01.01.2022.
K 1.januarej 2022 dóstanje wokrjes Budyšin nowu syć busowych linijow. Linije dóstanu nowe čisła a někotre čary so změnja. Nimo toho budźe wjace busow po puću.
Na 1.januaru 2022 zahaja předewzaće Regionalbus Oberlausitz GmbH a dalši partnerojo w Budyskim wokrjesu z modernizowanej syću busowych linijow nowe lěto. Poskitk je za Was lěpši a spěšniši a ze zasadźenjom niskodnowych busow je bjez barjerow zastupić a wulězć hišće přijomnišo. We wokrjesu je so w minjenych lětach wjele změniło, tak su nastali nowe šulske stejišća, sydlišća a přemysłownišća, kotrež maja so aktualnje do syće busowych linijow zapřijeć.
Jězbny plan so widźomnje rozšěri: Busowe předewzaća wokrjesa wokrjesa Budyšin pojědu přichodnje přez 12 milionow kilometrow wob lěto – dwaj milionaj kilometrow wjac hač dotal. Z PlusBusom a TaktBusom jako rjap noweje syće budu jězbne plany jednoriše, linije su prawidłownišo po puću a jězbne časy hodźa so lěpje spomjatkować.
Ze zahajenjom syće PlusBusa, derje spóznajomne na čisłach 500-, je wokrjes hłowne wobchadne wóski zesylnił. Tu pojědu PluBusy nětko wot 5 do 21 hodź. hodźinsce, TaktBusy kóžde dwě hodźinje, njewotwisnje wot toho, hač je runje šulski čas abo hač su prózdniny- wobaj zwjazujetaj hłowne městnosće wokrjesa a zawěsćeja přechod k železnicy. Z tym ma so tež dojězdźowarjam zmóžnić, za puć na dźěło wužiwać bus.
Tute linije so na płoninje ze syću pódlanskich linijow wudospołnja, kotrež we zwučenej kwaliće wjeski wjesneho ruma docpěwja a transport šulerjow zawěsća. Wone noša přichodnje čisła z 700-.
Nowe čisła linijow pomhaja, poskitk rozeznawać: nimo PlusBusow a TaktBusow ze swojimi 500-čisłami a jej wudospołnjacymi pódlanskimi linijemi z jich 700-čisłami hodźa so měšćanske linije spóznać na dwucyfrowych čisłach.
Informacije k jězbnemu planej dóstanjeće wot spočatka decembra 2021 na internetowej stronje wašeho wobchadneho zwjazka ( www.vvo-online.de a www.zvon.de) wudospołnjace informacije namakaće pod www.busnetz.bautzen.de
Tež při wobnowjenju něhdźe 500 busowych čakarnjow so we wokrjesu hiba.
Hač do lěta 2023 wuhotuja so wšitke zastanišća wokrjesa z nowymi taflemi a wuwěškowymi kašćikami. W 15 gmejnach je wobnowjenje hižo zahajene abo hižo zakónčene,. Paralelnje k tomu dźěłaja gmejny z połnej paru, podpěrani wot wobchadnych zwjazkow a wokrjesa na wutwarjenju bjezbarjernych zastanišćow.
Samozrozumliwje njeje nowy syć busowych linijow žadyn statiski konstrukt, ale budźe so w přichodźe přez wokrjes a wobchadne předewzaća dale wuwiwać. Připóznaće, kritiku abo namjety k polěpšenju móžeće pósłać na busnetz[at]lra-bautzen.de.
Česćeni plahowarjo skota,
prošu wobkedźbujće, zo sće jako plahowarjo konjow, howjadow, swinjow, wowcow, kozow, pjerizny, rybow a pčołkow zakońsce winowaći, tute přizjewić a přinošk zapłaćić.
Maće snano we přichodźe naležnosć we přizjewjenskim hamće, stawnistwje abo přemysłowym zarjedźe zrjadować a chceće hišće čas lutować? Tak wužiwajće nowy onlinowy serwis. Termin po wašej protyčce póndźelu abo štwórtk jednorje přez internet knihować. Jeli pak nimaće móžnosć sebi termin online zawěsćić, potom skići zarjadniski zwjazk wopyt po wutorach, ale dyrbiće z čakanskim časom ličić.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Za pósrědnjenje serbskich rěcnych znaśow w 5. lětniku stojtej k dispoziciji barwojto ilustrěrowana wucbnica “Wuknjom serbski IV” a źěłowy zešywk z wobrazkami “Gódam a zwucujom serbski IV“. Wónej słušatej k wuceńskemu rědoju wucbnicow a źěłowych zešywkow za 1. do 6. lětnika pó cuzorěcnej didaktice (B-wucba). Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
Redaktor naczelny
Małgorzata Wójcik-Dudek (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Zastępca redaktora naczelnego
Bernadeta Niesporek-Szamburska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Członkowie Redakcji
Iwona Gralewicz-Wolny (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Anna Guzy (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Ewa Jaskółowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Danuta Krzyżyk (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Beata Mytych-Forajter (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Magdalena Ochwat (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Ewa Ogłoza (Uniwersytet Śląski w Katowicach), Katarzyna Tałuć (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Sekretarz redakcji
Karolina Starnawska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)


text:
Jak idzie1 zrobić szpajza ze pozimkōma,2 to czamu3 niy zrobić sie i taki4 barzi5 oriyntalnyj ze mango. Pomysłōw na roztomajte6 szpajzy mōm7 jeszcze trocha i to może mi z tego wyjdzie tako całoł seria. Pamiyntejcie, że nojważniysze jest sam8 te mango, niy moge9 być twarde, ale fajnie miynke i soczyste. Tyn deser je taki odświyżajōncy, niy za słodki i jak żech go testowoł na gościu, to niy dojś,10 że przeżōł, to jeszcze pedzioł,11 że je bardzo dobry 🙂
Co potrza?
1 sroge12 i dojrzałe mango
400 ml śmiytōnki ( 36 % )
2 łeżki cukru pudru
3 łyżeczki żylantyny
połra13 łeżek wody
Do posypania na gōra:
płatki biołyj14 szokolady, abo kōłkōsraszple,15 abo płatki migdałów, abo jeszcze jake inksze rzeczy, co to bydōm fajnie wyglōndać na wiyrchu.16
Mango łobiercie,17 pokrejcie18 na byle jake kōnski19 i dejcie20 je do jaki miski, abo blyndera. Ta pestka, co je we środku, mogecie wyciepnōńć.21 Mango zmiksujcie, dodejcie do niego rozpuszczōno we wrzōntku żylantyna i wejście22 sie za śmiytōnka. Ubijcie jōm, a pod kōniec dejcie cuker puder. Tera nastołwcie23 sie mikser na mańszo24 pryndkość i pomału25 dodołwejcie sie dō ni te zmiksowane mango. Przelyjcie ta szpajza do jaki fajny miski, na wiyrchu posypcie szokoladōm abo i jakim inkszym łōnym do posypowania, dejcie do lodōwki, poczekejcie, aże stwardnie i …smacznego 🙂
1można
2truskawkami
3dlaczego
4takiej
5bardziej
6różne
7mam
8tutaj
9może
10dość
11powiedział
12duże
13kilka
14białej
15wiórki kokosowe
16górze
17obierzcie
18pokrójcie
19kawałki
20włóżcie
21możecie wyrzucić
22zabierzcie
23ustawcie
24mniejszą
25powoli


text:
Geografiska šyrina
Geografiska šyrina (něga stopjeń šyriny), φ abo B (łatyński latitudo, engelski latitude, mjazynarodnje skrotcona pśez lat. abo LAT) jo pódpołnocna abo pódpołdnjowa zdalonosć dypka zemskego powjercha wót ekwatora, pódana w kutowej měrje, pótakem w stopnju. Šyrina móžo gódnoty wót 0° (na ekwatorje) až do ±90° (na poloma) nabyś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódpołnoc, −pódpołdnjo) jo teke N resp. S dowólony.
Kut, kótaryž wužywa se za geografisku šyrinu, njeměri se w zemskem srjejźišću, ale wótpowědujo kutoju mjazy (idealizěrowanym) lotowym směrom a ekwatoroweju rowninu zemje.
- Městna z samskeju šyrinu laže na jadnom šyrinowem krejzu, teke šyrinowy paralel abo paralelny krejz pomjenjony.
- Za identifikaciju dypka na zemskem powjerchu – za póstajenje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje k šyrinje pódawanje jogo geografiskeje dlininy (něga stopjeń dlininy) trěbne. Definicija geografiskeje šyriny źo na Klawdiusa Ptolemeusa slědk.
Rozrědowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Geografiska šyrina pódawa se seksagezimalnje w stopnjach, minutach a sekundach, pśi comž jadna minuta 60 sekundam a jaden stopjeń wótpowědujo 60 minutam (kaž w casowych pódaśach). Pśi decimalnych stopnjach, minutach a sekundach pódawaju se městna za komu.
Su rozdźělne metody zwobraznjenja, na pś.:
- Stopnje, minuty, sekundy: 66° 43′ 12″
- Stopnje, minuty, decimalne sekundy: 66° 43′ 12,0″
- Stopnje, decimalne minuty: 66° 43,20′
- Decimalne stopnje: 66,7200°
Wobłukowa minuta wótpowědujo spóromje ekwatora a spóromje meridianow cerje jadneje mórskeje mile resp. 1.852 metrow, mjaztym až cera wobłukoweje minuty na šyrinowych krejzach φ (na pódpołnoc abo na pódpołdnjo wót ekwatora) jo wó faktor cos φ mjeńša. Wótstawk mjazy dwěma stopnjoma šyriny wšak jo pśecej wok. 111 km. Ale wótstawk na poloma (111,694 km/°) jo pśez wopłonjenje zemje snadnje wětšy ako na ekwatorje (110,574 km/°), dokulaž wokłon na toś tej droze wó wok. 1 % pśiběra.
Jolic felujo pódase °N abo °S, ga stoje pozitiwne gódnoty za pódpołnocnu šyrinu a negatiwne za pódpołdnjowu šyrinu.
Pśi pódawanju městnych koordinatow musy se šyrina pśecej ako prědna pódaś, pótom akle dlinina: „B pśed L, ako w alfabeśe“. Swóju pśicynu ma toś ta konwencija w stawiznach: šyrina dajo se južo stolěśa pśed dlininu dosć eksaktnje póstajiś.
- Koordinatowe pśikłady
- München (Marienlatz): 48° 8′ 13,94″ pódpołnocneje šyriny, 11° 34′ 31,98″ pódzajtšneje dlininy
- Santa Cruz County (Kaliforniska): wok. 37° pódpołnocneje šyriny, 122° pódwjacorneje dlininy
Zwěsćenje geografiskeje šyriny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Šyrina dajo se cele jadnorje z nejwušego słyńcnego stawa (połdnjowa šyrina) abo z wusokosći kulminěrowacych gwězdow póstajiś. Na pódpołnocnej połkuli zemje pódawa wusokosć relatiwnje swětłego polarneje gwězdy (Polaris) nad horicontom dosć dokradnjej šyrinu: Na ekwatorje pokazujo se polarna gwězda na horiconśe, na pódpołnocnem polu stoj pśisamem padorownje na njebju. Napšawdu jo Polaris nic cele 1° wót njebjaskego pola zdalony; zmólka, kótaraž nastawa pśez to, jo zemskeje rotacije dla dwójcy na źeń 0°, dwójcy wok. 0,75° a dajo se pśez jadnore formule abo woblicenje pśerězka pomjeńšyś.
Južo namórniki póznego 15. stolěśa su zamógli šyrinu za nawigaciju wužywaś. Woblicenje geografiskeje dlininy wšak jo wěcej komplicěrowane było a jo se dokradnu koplowańsku nawigaciju abo měrjenje distancow mjasec-gwězda pominało. Wót kóńca 18. stolěśa stawa se z dokradnym casom chronometrow, wót srjejźi 20. stolěśa z pomocu wšelkich metodow pód wužywanim elektromagnetiskich žwałow terestriskich sćelakow, wót 1990tych lět z GPS-pśidostawakami satelitow.
Geodetiska, elipsoidiska, astronomiska a geocentriska šyrina[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Elipsoidiska abo geodetiska šyrina: wótpowědujo, gaž rotaciski elipsoid wužywa se ako zemski model, kutoju mjazy ekwatoroweju rowninu a elipsoidoweju normalu. Toś ta wersija geografiskeje šyriny wužywa se w rozměrjenju kraja a kartografiji.
- Astronomiska šyrina: pomjenjujo w geodeziji kut mjazy napšawdnym lotowym směrom a ekwatoroweju rowninu. Diferenca k elipsodiskej šyrinje jo komponenta lotowego wótchylenja (druga jo diferenca mjazy astronomiskeju dlininu a elipsoidiskeju dlininu).
- Geocentriska šyrina: jo směr k zemskemu srjejźišćoju. Lotowy směr a elipsoidowa normala njejźotej – mimo na ekwatorje a na poloma – pśez zemske srjejźišćo. Geocentriska šyrina rozeznawa se wót geografiskeje šyriny wó až k 0,2°.
Pśi perfektnem stabilnem (wopłonjonem) rotaciskem elipsoiźe (žedne góry resp. doły, konstantna gustosć) by elipsoidiska šyrina astronomiskej šyrinje wótpowědowała. Mimo togo by geocentriska šyrina za kužde městno pó licbje nejbližej ekwatora (t.g. nejmjeńša gódnota) była.
Wliw na klimu[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokulaž pśerězne słyńcne pśipromjenjenje na dypk zemskego powjercha wótwisujo wót jogo geografiskeje šyriny, póstaja toś ta bytostnje lokalnu klimu a móžo definiciji (geografiskich) klimowych conow słužyś: Tropy laže mjazy wobrotnyma šyrinoma (23° 26′) a polarskimi stronami wušej polarneju krejzowu (66° 34′), mjazy nimi subtropy a klimatiski wósrědne cony.
Klima wótwisujo teke wót dalšnych faktorow; tak su na pś. europske městna pódpołnocnoatlantiskego tšuženja dla zwětšego jasnje śoplejše ako aziske a pódpołnocnoamerikańske městna samskeje geografiskeje šyriny.
Geografiska šyrina ma wósebnje wliw na wětšowe wobstejnosći. W něgajšnych casach, gaž łoźi su hyšći nejcesćej płachtowali, su te za łoźnistwo wjelgin wažne byli. Z togo casa su se hyšći pomjenowanja ako kónjece šyriny abo Roaring Forties wobchowali, kótarež pśirěduju wótpowědujucym šyrinam wětšowe wobstejnosći.
Stopjeń šyriny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wuraz stopjeń šyriny wužywa se w rozdźělnem woznamje. Na jadnom boce jo z tym geografiska šyrina sama měnjona a na drugem boce šyrinowy krejz, na kótaremž wšykne městna jadnakeje geografiskeje šyriny laže; specielnje su młogi raz jano take šyrinowe krejze měnjone, kótarychž geografiska šyrina w stopnjach jo cełolicbowa.
Pśibližne woblicenje dłujkosći šyrinowego krejza, pótakem jogo wobměry, buź wótwóźone z pśikładom 48. šyrinowego krejza, kótaryž prěcy Freiburg im Breisgau: Pó zjadnorjonem měnjenju, zemja by była kula, nic k poloma wopłonjona, a zemski radius by 6.400 km był, jo radius šyrinowego krejza, jogo wótstawk k zemskej wósce (ta ako linija wót jadnogo pola pśez srjejź zemje k drugemu poloju), za 48 stopnjow
pótakem něźi 4.280 km. Wobměra toś togo krejza abo „dłujkosć 48. šyrinowego krejza“ jo
pótakem něźi 27.000 km.


text:
Z Chóśebuza. Ako jo Serbski informator wót casnikaŕskeje zagroniteje U. Grönefeld w Pódstupimje zgónił, jo nowe serbske šulske póstajenje pśisamem gótowe, weto musy se hyšći Serbskej raźe pśedpołožyś aby se z tym wše źěła na njom dokóńcowali. Teke njeoficielnje jo Serbski informator zgónił, až manuskript noweg póstajenja “sejźi”. Serbske šulske póstajenje, kótarež płaśi něnto jo južo bejnje stare a njewótpowědujo pótrjebam wuknikow a wuknicow ako teke šulow.
Pśez koronapandemiju jo zestajanje toś togo za serbsku wucbu wažnego teksta hyšći dlej trało. MBJS jo južo pśed wuzwólowanjami 2019 pšosył serbske gremiumy aby se wugronili, lěc kśě wersiju z nowembra 2018, ale serbske do MBJS-kupki “Serbske kubłanske temy” pśisłušajuce gremiumy su se tegdy rozsuźili cakaś na kóńc wuzwólowanjow. Pó wuzwólowanjach jo se zagnězdźiła korona a tak jo se serbska wucba hyšći wěcej zanjechała. Pó jadnom napšašowanju Lěwice na Krajny sejm, wót 87 wucabnikow a wucabnicow 40 njepódawaju w lěśe 2020 serbsku wucbu.
Jo wjelgin wobtužece, až njejsmy do oficielnych informacijow wó stawje serbskeje wucby w Dolnej Łužycy pśišli. Do wózjawjenja togo teksta njejo se daniž Šulski amt daniž MBJS wugroniło. Pśez wšake njeoficielne žrědła jo Serbski informator pśišeł do informacije, až w Libanojcach a Zeleznej žednu cuzorěcnu wucbu serbšćiny njedajo, dokulaž njedajo za to ceptarja abo ceptaŕku, a až w Luborazu dajo jano AG. W Picnju muse wukniki se mjazy serbšćinu a nabóžninu rozsuźiś. MBJS njejo daniž wobtwarźiło daniž wótpokazało toś te spekulacije ako njewopšawdne. Toś pytamy dalšne informacije.
V. Zakar


text:
Katolëcczi Kòscół
Katolëcczi Kòscół (rzimsczégò òbrządkù) - nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. Pierszi w nim je Biskùp Rzimù - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Frãcëszk.
Katolëcczi Kòscół je dzysô na Kaszëbach dominëjącą religiją, wikszosc Kaszëbów je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż Jan Paweł II w Gdini i Sopóce. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. Kaszëbsczi jãzëk do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Widziołś naszo galerio Šlůnskich Noblistůw?
Chciołbyś, coby Twoje kamraty a ludzie ze ôkolicy mieli ôkazjo tyż ja uoboczyć?
Znosz plac kaj szłoby ta galerio wystowić?
Ô wystowce:
Šlůnsk to land ze kultůrům, roztolicznymi trodycjami a naturalnům iściznům. Jednako ôd zowdy nojwiyncy we wercie byli na Šlůnsku ludzie. To łůni grůntowali a formowali Šlůnsk a niý roz nawet cołki welt. Niýkerzi s nich uostali świadůmie (abo niý) przepůmnieni a łůnych dorobek potraciůł sie fůrt kejsik tam. Jednako coby tak dali niý bůło, przedstowiůmy Wům sam Galerio Šlůnskich Noblistůw.
Napisz do nos a razym postarůmy sie ta wystowka sbajslować we Twoij ôkolicy.
Co musisz zrobić?
1. Szkryfnyć do nos (wlyź we zakładka Kůntakt).
2. Zrychtować ze nami ta wystowka.
3. Pedzieć kamratům, kaj mogům ja uoboczyć.
Wystowka skłodo sie ze 12 tabul ô wymiarach 70x50 cm. Mogům być postawiůne na sztalugach.


text:
Gùstôw Pòbłocczi
Gùstôw Pòbłocczi (1840-1915) - béł ksãdzem, a jegò starszi mieszkele w Lënie. Jegò wùja Antón Dąbrowsczi béł prësczi majora. Jegò starka (matka òjca) bëła z Pòmòrsczi (Zôpadnô Pòmòrskô), ale gòda téż pò kaszëbskù. Ks. Pòbłocczi napisôł: Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich, Chełmno 1887. W nim je m. jin. lëtera: á i jiné, ale òn kritikòwôł M. Pontanusa za lëchą pòlaszëznã, a kaszëbizmów òn nalôzł le 19 w jegò ksążeczce.
Bùtnowé lëncziEditëjë
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Rozrost katolskeje cyrkwje w Sakskej mjez industrializaciju, imigraciju a antislawizmom na přikładźe Michała HórnikaW druhej połojcy 19. lětstotka wuwi so Sakska w běhu mało lětdźesatkow k wysoko industrializowanemu krajej. Tole njeby móžno było bjez tysacorych wukrajnych dźěłaćerjow a dźěłaćerkow, kiž w ratarstwje, rjemjesle a hórnistwje, w fabrikach a škleńčernjach abo při twarje železnicy dźěłachu. Někotři z přićehnjenych dźěłaćerjow běchu kwalifikowani fachowcy a derje zasłužichu, wjetšina pak měješe sej swój wšědny chlěb ćežko zasłužić. Dźěłaćerjo pochadźachu přewažnje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, wšelcy tež z Italskeje abo Francoskeje. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy pak jeno (wospjet) na wobmjezowany čas na dźěło přichadźachu. Znata je we Łužicy Porakowa předźernja w Hajnicach, hdźež hłownje Češa přistajeni běchu. Pokazać móhło so pak tež na wsy wokoło Lubija, hdźež stotki Polakow w ratarstwje słužachu abo na kónčinu mjez Njedźichowom a Rólanami, hdźež pólske a čěske kolonije industrijowych dźěłaćerjow nastachu. Jeničce mjez Radworjom a Zdźěrju zličichu w lěće 1912 wokoło 350 pólskich sezonowych dźěłaćerjow w ratarstwje a w kaolinowych jamach wokoło Chrósta dźěłaše wokoło 200 dźěłaćerjow ze susodneju krajow. Situaciju w Rudnych horach abo we wulkoměstach kaž Kamjenicy, Šwikawje, Lipsku abo Drježdźanach móžemy sej podobnje předstajić. Wjetšina tysacorych imigrantow-dźěłaćerjow w Sakskej bě katolskeho wěrywuznaća a ma wulki podźěl na rozwiću katolskich cyrkwinskich strukturow kónc 19. lětstotka.1 Bě katolske žiwjenje w ewangelskej Sakskej hač dotal přewažnje na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowane, załožichu so w druhej połojcy 19. lětstotka po cyłej Sakskej nowe wosadne struktury a twarjachu so kapały, cyrkwje, fary a šule.
Wulki dźěl serbskich katolskich duchownych, kiž běchu so za čas studija w Praze (wšo)słowjanskeho ducha nasrěbali, so samozrozumliwje słowjanskim dźěłaćerjam w jich maćeršćinje přiwobroći a spyta jim tak čwak domizny w cuzbje stworić: hač bě to přećelne słowo po kemšach, pomoc při wobchadźe z němskimi zarjadami, słuchanje spowědźe abo swjećenje kemšow w pólskej a čěskej abo tež italskej (Michał Hórnik) a francoskej (Jakub Buk) rěči. Někotři duchowni, tak na přikład Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski abo Jakub Šewčik, tež prawidłownje před sudnistwom jako tołmačerjo skutkowachu. Tak přełožowaše Hórnik z čěšćiny, pólšćiny, francošćiny a italšćiny.2 Jako w Budyšinje tež tołmačerja za madźaršćinu pytachu, prócowaše so Hórnik tež tutu rěč nawuknyć.3


text: Hodźij (CK/SN). Zwotkel maja wsy swoje mjena je přewšo zajimawe. Tole pokaza přednošk prof. dr. Bernda Koenitza minjenu sobotu w Hodźijskim towarstwowym domje. Bywši profesor na Lipšćanskej uniwersiće je so lětdźesatki ze słowjanskim pochadom wjesnych mjenow zaběrał. Hač so štyri zapřijeća w chronice Thietmara von Merseburga před tysac lětami woprawdźe na Hodźijski wjesny dźěl Žičeń poćahuja, tele prašenje jeho hižo dlěje zaběra. Jako Žičeń loni swoje tysaclětne wobstaće swjećeše, nawjazachu kontakt k dr. Koenitzej. Nětko sćěhowaše přeprošenje na přednošk w domizniskim towarstwje.


text: Na wjacorych gmejnskich radach Budyskeho wokrjesa sym minjeny čas dožiwił njespokojnosć wobydlerjow runje tak kaž bjezradnosć wjesnjanostow a gmejnskich radźićelow. Mnohe lěta běchu spytali na dobro gmejnow a wobydlerjow skutkować a porjad, wěstotu kaž tež derjeměće wšitkich wjesnjanow zaručić. To pak je so jim dźeń a mjenje poradźiło. To pak njerěka zo njemějachu lóšt abo chwile. Ně, pobrachowace pjenjezy, zarjadniske ćeže a běrokratiske zadźěwki su dobre ideje a derje myslene iniciatiwy haćili. Njeje w porjadku, hdyž dyrbja gmejny próstwy stajeć wo spěchowanja, kotrež potom jenož we wobmjezowanej měrje dóstawaja a kotrež su na zaměry wjazane, za čož su wjele wjetše sumy trěbne. Z tajkimi srědkami njehodźa so dróhi płatać abo nadróžne wobswětlenje porjedźeć. Pěstowarnje abo šule twarić scyła hižo móžno njeje. Wo obligatoriskim swójskim podźělu gmejnow sej ani rěčeć njezwěrju, dokelž hižo tón móžnosće tójšto komunow přesahuje.


text:
16 zemrětych na dźeń
Budyšin. Wo 16 w zwisku z koronu zemrětych pacientach a 148 natyknjenjach z tymle wirusom je Budyski wokrjes wčera rozprawjał. Tak je tu incidenca po Roberta Kochowym instituće dźensa na hódnotu 198,7 woteběrała. We wokrjesu Zhorjelc wučinja wona po RKI 185,2. Tam informowachu wčera wo 140 infekcijach a šěsć smjertnych padach z časa wokoło Noweho lěta.
Wanderwitz za zakaz AfD
Berlin/Zwönitz. Sakski zapósłanc zwjazkoweho sejma CDU a bywši społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa za wuchod Marko Wanderwitz je sej zakaz strony AfD žadał. Wosebje w Sakskej je wona mjeztym tak radikalizowana, zo demokratiju a swobodnodemokratiski zakładny porjad chutnje wohrožuje, rjekny wón powěsćerni dpa. Wanderwitz ma AfD za „prawicarskoekstremisku na hłowje a stawach“.
„Dom młodźinskeho prawa“


text:
Rozpšawa Maśice Serbskeje na głownej zgromaźinje Maćice Serbskeje w Budyšynje na lěto 2010/2011
Cłonkojstwo
- Maśica Serbska ma 26 zapisanych cłonkow
- cłonki źěłaju w pśisamem wšyknych serbskich resp. na serbskem pólu źěłajucych institucijach w Dolnej Łužycy; wšykne su zastupniki dolnoserbskeje inteligence
- se procujomy wó wabjenje nowych cłonkow; późěl wuměnkarjow wucynijo něźi 1/3
Aktiwity
- głowna zgromaźina w maju 2010 w Serbskem muzeju w Chóśebuzu; P. Šurman jo wjadł cłonki Maśice a gósći pśez wustajeńcu ku góźbje 130-lětnego jubileuma Maśice Serbskeje
- publikaciju k wustajeńcy a k wšakim aspektam stawiznow Maśice w Dolnej Łužycy (Martina Nowakojc a P. Šurman, glěd. Serbske drogotki 2010 = rěd Chóśebuskego Serbskego muzeja; wobej stej knigły w aprylu 2011 w Chóśebuzu teke nimskej zjawnosći pśedstajiłej)
- tuchylu se pśigótujo publikacija k stawiznam Maśice pśez něgajšnego pśedsedarja Měta Pernaka, kótaraž se z boka Ludowego nakładnistwa Domowina wudajo
- we wobłuku wustajeńce wó stawiznach Maśice su se w muzeju dalšne zarědowanja wótměwali, kenž su wugótowali cłonki Maśice (w septembrje 2010: P. Janaš a K. Lischewsky k tšojenjam wokoło domowniskego a drastwinego swěźenja we Wětošowje 1930; cytanje z knigłow Johannesa-Paula Köglera, Die Unendlichkeitsblume, źož stoj młody Dolnoserb za cas 2. swětoweje wójny w srjejźišću (glěd. Sorbische Identitätssuche im Dritten Reich, in: LR 59 /20.9.2010/ 219)
Na pólu serbskich pomnikow
- Na póstarcenje Maśice jo se w nowembrje 2010 nowozałožył něgajšny pomnikowy wuběrk pód mjenim – źěłowa kupka „Znankstwa serbskeje rěce, kultury a žywjeńskich wašnjow w Dolnej Łužycy“ - pśigótowańske źěło z boka cłonka Maśice, Sylka Polencojc-Laubensteinowa a dr. Pětša Šurmana
- pśigótujo se wót wuběrka tofla k cesći serbskich fararjow w Lubnjowje (J. Choinanus, G. Hauptmann, K. Stempel)
- 18.12.10: wóswěśenje wopomnjeńskeje tofle za wušywarku Pawlinu Krawcowu na Žandojskej droze 4 (Chóśebuz), źož su cłonki Maśice wopśimjeśowe źěło pódpěrali a swětocnosć sobu financěrowali


text:
Pjatk, 10. decembra, je w Přiwćicach znaty serbski ratar Kurt Latka 96lětny zemrěł. Znaju jeho nimale cyłe žiwjenje. Prěni raz sym jeho wědomje zetkał na ewangelskim cyrkwinskim dnju. Wón bě měrny čłowjek a měješe porno druhim dorosćenym w mojim wobswěće jara wysoki hłós. „To je knjez Latka z Přiwćic“, mi jeho tehdy naš nan předstaji. „Wón je zastupjer Serbow w sakskej synodźe.“ Aha, sej myslach a so runočasnje prašach, što tale „synoda“ je? Najskerje budźe to něšto, na čož smědźa jenož lubi, mudri stari ludźo chodźić, dale pak wo tym njerozmyslowach.
Zo bě Kurt Latka woprawdźe mudry, luby čłowjek, sym nazhonił jako dźěłach w lěkarskej praksy našeho nana. Hdyž so jeho tam něšto woprašach, sym stajnje dokładnu wotmołwu dóstał. Tak na přikład zhonich, zo je wón z Přiwćic, zo je to wjes pola Malešec, zo słušeja Přiwćicy po wosadźe do Budyšinka, hdźež bu tež křćeny, a zo bě wón mnohe lěta zastupjer Serbow w sakskej synodźe. A jónu chcych wědźeć, što to dokładnje je, a dóstach – za knjeza Latku samozrozumliwje – dobru, spokojacu wotmołwu.


text:
Stołk (botanika)
Stołk (teke kołušk; łatyński pistillum; gynoeceum coenokarpum) pomjenjuju se w botanice ze sobu zrosćone płodowe łopjeńka kwiśonki wóterych pókšytych semjenjakow.
Stołk źěli se do fertilnego wótrězka, zwětšego brjuchatego płodnika ze semjenišćami a do sterilnego wótrězka ze cesto śańkeju a dłujkeju pěstku, kótaraž na swójom wušem kóńcu plěšk njaso. Plěšk pśi woprošenju proškowe zernka pśiwzejo, pěstka wjeźo klěwajuce prošniki k płodnikoju.
Pśi wóterych stołkach pěstka felujo.
ŽrědłoWobdźěłać
- Schütt, Schuck, Stimm: Lexikon der Baum- und Straucharten. ISBN 978-3-86820-123-9, bok 497 (nim.)
- Ullstein Lexikon der Pflanzenwelt, 1973, ISBN 3-550-16019-4, bok 431 (nim.)


text:
Hižo dołho do nastaća swójbnych mjenow začuwachu ludźo potrjebu, přisłušnosć k swójbje, k rodej abo pochad wot swójbneho nana rěčnje zwuraznić. Tole móžeše so w času do zawjedźenja dwumjenowosće, hdyž přidruži so lěpšeho rozeznawanja dla k předmjenu druhe mjeno najprjedy w městach z rosćacym wobydlerstwom, jenož z pomocu předmjena samoho stać. Při tym nałožowachu so sćěhowace metody:
1. Wospjetne pomjenowanje. Nowonarodźene dźěćo dósta mjeno nana, druhdy tež dźěda. Tak pomjenowa Korla Wulki (747–814), kiž bě swoje mjeno wot swojeho dźěda Karla Martella dóstał, najstaršeho syna tohorunja Karl/Korla. Samsne postupowanje móžemy pola słowjanskich wjerchow na Rujanach wobkedźbować. Na Jaromara I. († 1217) sćěhuje Wizlaw I. († 1255), po nim přińdu Jaromar II. († 1260), Wizlaw II. († 1302), Wizlaw III. († 1325) a jeho młódši bratr Jaromar († wokoło 1294).
2. Hižo z najzažnišich časow wužiwachu so pola Germanow, Słowjanow a druhich indogermanskich ludow dwudźělne połne mjena, tak w prasłowjanšćinje Miroslavъ, z mirъ ›měr‹ a slava ›sława‹. K woznamjenjenju pochada móžeše so nowonarodźenemu połne mjeno z mjenowym dźělom nana dać abo jeho z krótkej formu z tajkeho mjena pomjenować. Konkretne přikłady ze słowjanšćiny hodźa so za to jenož sćežka podać, za to pak přikłady z bytostnje zašo traděrowaneje germanšćiny. Tak zapisuja žórła w Starobayerskej lěta 752 jednoho Adalperhta ze swojim synom Chuniperhtom, z -perht (tule w hornjoněmskim pisanju za -bert) ze starowysokoněmskeho beraht ›błyšćate‹.


text:
Šěrokostnik
Šěrokostniki su kruhi na (idealizowanym) zemskim powjerchu z konstantnej geografiskej šěrokosću B, kotrež paralelnje k ekwatorowej runinje k wuchodo-zapadnemu směrej běža.
Mjeztym zo wšě dołhostniki, kotrež běža padorunje k šěrokostnikam, su wulke kruhi, su šěrokostniki powšitkownje małe kruhi – nimo ekwatora, kotryž jako nulowy šěrokostnik zemju do sewjerneje a južneje hemisfery dźěli. Dalše wosebite šěrokostniki su wobrotnikaj a polarnej kruhaj, kotrež dobywaja wuznam za słónčny staw w běhu počasow přez křiwosć ekliptiki. Tež definicija klimowych pasmow poćahuje so na wěste šěrokostniki.
Wotstawk dweju šěrokostnikow z rozdźělom jednoho stopnja šěriny je přerěznje něhdźe 111 km, je wšak zemskeho wopłonjenja dla w bliskosći ekwatora mjeńši hač w ekstremnje sewjernych a južnych šěrinach. Podobny zmylk by wobličenje dołhosće šěrokostnikow jako 2πR·cos B z konstantnym zemskim radiusom R było.
Šěrokostniki jako hranicyWobdźěłać
Šěrokostniki wužiwaja so často jako hranicy mjez krajemi abo regionami, předewšěm w Sewjernej Americe a Africe.
- 49 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez USA (J) a Kanadu (S)
- 45 stopnjow sewjer: Hranica mjez Vermontom (J) a Kanadu (S), hranica mjez Wyomingom (J) a Montanu (S)
- 42 stopnjow sewjer: Hranica mjez Kaliforniskej (J) a Oregonom (S), dźěl hranicy mjez Pensylwaniskej (J) a New York (S)
- 41 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez Koloradom, Utahom (J), Wyomingom a Nebrasku (S)
- 40 stopnjow sewjer: Hranica mjez Nebrasku (S) a Kansasom (J)
- 38 stopnjow sewjer: Hranica mjez sewjernej a južnej Koreju w lěće 1945
- 37 stopnjow sewjer: Hranica mjez Utahom, Koloradom a Kansasom (S) kaž tež Arizonu, New Mexico a Oklahomu (J)
- 36 stopnjow 30' sewjer: Hranica mjez statami njewólnikarjow na juhu a statami ze zakazom njewólnistwa na sewjer Zjednoćenych statow
- 35 stopnjow sewjer: Hranica mjez Tennessee (S) kaž tež Mississippi, Alabamu a Georgia (J)
- 32 stopnjow sewjer: Dźěl hranicy mjez New Mexico (S) a Teksasom (J)
- 26 stopnjow juh: Dźěl hranicy mjez South Australia (J) kaž tež Northern Territory a Queensland (S)


text:
Dzisio bydzie o ziorkach z banie 🙂 Piyrwyj nie za bardzo przałach tym przegryzkōm, ale jak pociepłach maszkety, to trza było se to czymś zastąpić.
Wiysz że te zielōne ziorka majōm moc witamin?
- Ôbocz: witamina E, C, K, D, witaminy z grupy B… Jak zocne to som wartości aji nie godōm.
- Potym minerały: magnez, żelazo, cynk i potas.
- Za to beta karoten wspomogo ślypia beztuż jak se chcesz poprawić widzyni to ziorka banie to je mus!
- No i kwasy, procno rzecz. Dynia mo kupa nienasyconych tłuszczy, co dbajōm o serducho i kaj jaki procesy naszych organizmów.
Ziorka banie mogōm zdziałać moc dobrego!
- Poprowiajōm stan paznokci, cery i włosiąt beztuż jak kobitki chcōm mieć fajnisto skóra to trza by dziynnie pojodać ziorka, choby yno po trosze.
- Ci co by chcieli mieć mocny wzrok, zęby i kości to też trza by dziynnie jeś gorść ziorek, spłaci sie jak nic.
- Co interesantne, dynia działo też antynowotworowo.
- Gynał to samo z miażdżycōm i ciśnieniym – bania zocnie wspomogo przepływ krwie beztuż nie robiōm sie złogi w tętnicach.
Miyj pod rękōm na widoku zielōne ziorka to Ci wlezie w nawyk zdrowe przegryzani.


text:
Gratulujemoj dołholětnej koleginje!
Při formulowanju zbožopřećow je so namaj wuwědomiło, zo ju mjeztym nimale tři lětdźesatki dołho znajemoj. Jako w lěće 1993 resp. 1996 swoje dźěło w Serbskim instituće nastupichmoj, bě dnja 8. meje 1942 rodźena Irena Šěrakowa hižo dołholětna sobudźěłaćerka w rěčespytnym wotrjedźe. Zeznachmoj ju jako pilnu a swědomitu slědźerku, ale tež jako přijomnu a wěcownu koleginu, kotraž namaj młódšimaj rěčespytnicomaj swoju wědu posrědkowaše a naju w najwšelakorišich naležnosćach podpěrowaše. Jeje měrne, wěcowne a wutrajne wašnje sej tehdy hižo jara wažachmoj. Wšojedne, kelko dźěła so na jeje pisanskim blidźe kopješe, stajnje bě namaj a druhim sobudźěłaćerkam a sobudźěłaćerjam při rěčnych prašenjach, přełožkach abo přehladanju tekstow k pomocy. Přizamknjemoj so hódnoćenju, zo »njesłušeše k tym, kiž za sławu žedźa« (SN 08.05.2017; 2), ale zo skerje zaćichim dźěłajo swědomiće swoje dźěło wukonješe. Wona bě sobuawtorka w lětomaj 1989 a 1991 publikowaneho dwuzwjazkoweho »Němsko-hornjoserbskeho słownika«, kiž tež dźensa hišće k standardnym dźěłam sorabistiskeho rěčespyta słuša. Zo bě jeje dźěławosć tež na potrjeby rěčneje praksy wusměrjena, pokaza so w sobudźěle na druhim a třećim nakładźe přiručki za šule »Gramatiske tabele hornjoserbsce: za serbšćinu na wyšich šulach ze serbskej wučbu«, na sobuawtorstwje wučbnych materialijow abo rěčnym poradźowanju při nadźěłanju terminologiskich zběrkow. Jeje wědomostne nastawki wěnowachu so mjez druhim leksikaliskim a syntaktiskim prašenjam abo aspektam interpunkcije.
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
Kjarliže su śišćane paralelnje w šwabachskem a łatyńskem pismje a z notami wugótowane. Spiwaŕske wobogaśiju wušej togo gódowne spiwanja, liturgija a psalmy w dolnoserbskej rěcy ako teke slěpjańske kjarliže. Pśidane su nastawk k historiji serbskich spiwaŕskich w Dolnej Łužycy z jich chronologiskim pśeglědom a biografije serbskich kjarližarjow a komponistow.
Składnostnje 45. posmjertnin Wilibalda von Schulenburga (1847–1934) – molerja, spisowaćela, ludowědnika a němskeho přećela Serbow, pisaše Pawoł Nedo w Předźenaku 1979: »Serbski lud měješe we wšěch dobach swojich struchłych stawiznow tež jednotliwych přećelow ze srjedź knježacych klasow němskeho ludu, wurjadnje sprawnych a humanistisce zmyslenych ludźi, kotřiž so za nas zajimowachu a nam po swojich mocach pomhachu. My sej tutych jednotliwcow a jich skutkowanje wysoko wažimy.« A tajki běše Schulenburg, kiž je so před 175 lětami narodźił.
Schulenburg pochadźeše ze stareje zemjanskeje a oficěrskeje swójby a načolnika Krajneho lěsnistwa w Braniborskej. W Berlinje wopyta gymnazij a po abiturje nastupi, mějo so po tradiciji, tež oficěrsku karjeru. W Němsko-francoskej wójnje 1870/1871 bu ćežko zranjeny a zhubi lěwu ruku. Tutoho zbrašenja dla njemóžeše we wójsku wostać a nahladne městno we wokolinje kejžora, kotrež jemu poskićichu, wotpokaza. Chcyše swobodny wostać a so ludowědźe a wuměłskemu molerstwu wěnować, za kotrež bě so přeco hižo zajimował. W lěće 1870 poby krótki čas w Błótach a 1876 přesydli so potom na dlěši studijny přebytk do Bórkowow, kiž traješe wjac hač tři lěta. W Kuparskich Bórkowach bydleše pola rybaka a małoratarja Badaraka. Do jeho stwički so tež w pozdźišim žiwjenju přeco zaso nawróći. Tam nawukny delnjoserbsku rěč tak derje, zo mějachu ludźo jeho samo za rodźeneho Serba a jeho bórze po hospodarju Badarakojc molaŕ mjenowachu.
Njedźelu, dnja 6. měrca 2022, wotmě so Dźeń archiwow w Serbskim instituće. Mnóstwo wopytowarjow njebě cyle tak wysoke kaž posledni raz w lěće 2020, jako přichwata 50 wosobow, ale tež tutón króć bě w běhu zarjadowanja 30 ludźi přišło.
Zwjeselace bě, zo informowachu so runja poslednjemu razej tež někotři němscy wopytowarjo wo dźěławosći Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki, wosebje při prěnim programowym dypku, hdźež předstaji wotrjadnik Wito Bejmak wšelake digitalizaciske projekty a poskitki. Wón rozłoži w zwisku z DFG-projektom digitalizowanja zawostajenstwa Bogumiła Šwjele wšelake techniske móžnosće, na přikład trenowanje programow, zo bychu rukopisy spóznawali a je tranksribowali.
Dalši programowy poskitk bě předstajenje Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa. Při tym zmóžni so dźělej wopytowarstwa dohlad do magacinowych rumnosćow.Wito Bejmak pokazowaše přitomnym, kak zamóže kompjuterowy program historiske rukopisy spóznawać. Foto: Maćij Bulank
Program zakónči so lětsa zaso z filmowej zajimawostku, mjenujcy z 25 mjeńšin dołhim filmom »Pjeć wobrazow (nje)wšědneho dźiwadła« režisera Olafa Rosenberga. Je to kónčne dźěło něhdyšeje Wysokeje šule za film a telewiziju NDR w Podstupimje-Babelsbergu z lěta 1976. Njeboh dr. Toni Bruk měješe při tym poradźowansku funkciju. Dokumentaciski film pokaza we hłownym wustup Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła w Konjecach pola Kulowa a dalše sceny w Njebjelčicach a Sernjanach wo swjedźenju 30-lětneho wobstaća tamnišeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny. Při tajkich zarjadowanjach so přeco trochu nadźijamy, zo so z publikuma časowy swědk přizjewi, kotryž bě při filmje sobu skutkował. Tónraz so nadźija spjelni, něhdyša zhotowjerka maskow Budyskeho dźiwadła so spózna.
Mi so skoro njewěri, zo je mojemu prjedawšemu koleze a wučerjej z časa w Serbskim instituće hižo dźewjećdźesat lět. Čuju so česćeny, zo směm na tutym městnje skrótka wo jeho žiwjenju a skutkowanju rěčeć:Prof. Helmut Faska Foto: archiw SN/Maćij Bulank
Rodźeny 1932 jako syn lěsneho dźěłaćerja a ratarja we Wuježku pod Čornobohom wopytowaše najprjedy zakładnu šulu w Bukecach, potom serbski gymnazij w Čěskej Lípje a 1947 we Warnoćicach. 1949 chodźeše na čěski gymnazij w Liberecu. W lěće 1950 nawróći so do Łužicy, hdźež bě so mjeztym w Budyšinje Serbska wyša šula załožiła, na kotrejž 1951 abituru złoži. Hnydom po abiturje skutkowaše jako nowowučer za serbšćinu a sport na samsnym městnje. Zajimawa drobnostka z tutoho časa je fakt, zo wuwučowaše w jědnatym lětniku, kotryž bě sam jako wobdarjeny šuler přeskočił. Za čas wučerjenja złoži prěnje a druhe wučerske pruwowanje; maćiznu dyrbješe sej připódla w samostudiju přiswojić.
Zwjazkowu kanclerku Angelu Merkel znaje zawěsće kóždy. W decembrje 2021 je so na wuměnk podała. Mój wuměnk je so hižo w oktobrje 2017 započinał. Wjele je so w poslednich štyrjoch lětach stało. Globalna pandemija je wšědny dźeń ludźi dospołnje změniła runje tak kaž wšědny dźeń w politice. Njesćerpnosć, falowace zrozumjenje, haj, samo hida postaja skutkowanje politikarjow. Zwjazkowa kanclerka je so z tutoho kruha z wulkej kedźbnosću a dostojnosću do wosobinskeho žiwjenja rozžohnowała. Šćuwańca a wumjetowanja pak přewodźuja ju medialnje dale.
Znowazjednoćenje Němskeje je tomu přinošowało, zo smědźach ju wosobinsce zeznać a z njej wjele lět hromadźe dźěłać. Wo tym chcu tróšku powědać. Snano přinošuje k tomu objektiwny wobraz wo Angeli Merkel etablěrować.
Z wólbami do prěnjeje swobodnje woleneje Ludoweje komory NDR dnja 18. měrca 1990 buch – to bě kaž dźiw – zapósłanča CDU. Nimo někotrych kolegow z Łužicy njeznajach tehdom w Berlinje nikoho wosobinsce. Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU), Demokratiski zazběh (DA) a Demokratiska socialna unija (DSU) wustupowachu we wólbnym boju jako »Alianca za Němsku«. Tuta alianca zdoby 292 ze 400 mandatow. Z toho dósta CDU 163, DSU 25 a DA štyri mandaty. Hižo na konstituowacym posedźenju frakcije CDU dnja 27. měrca w Kamjentnej žurli tehdyšeho doma SED, dźensnišim Ministerstwje za wonkowne naležnosće, bě jasnje, zo chce DSU swójsku frakciju wutworić, mjeztym zo wutwori DA zhromadnu frakciju ze CDU. Tohorunja jasnje bě, zo ma so naš zhromadny načolny kandidat dr. Lothar de Maizière z ministerskim prezidentom stać.
▶ »Klinkotata lipka« w Zagrebje wušła
W nakładnistwje »Srednja Europa« w Zagrebje je kónc lěta 2021 wušła bajkowa kniha »Raspjevana lipa. Bajki zapadnih Slavena« w přełožku Adama a Damira Agičića. Wobšěrnu bajkowu knihu zapadnych Słowjanow pod titulom »Klinkotata lipka« kaž tež w němskim přełožku »Die gläserne Linde« bě Pawoł Nedo w lěće 1972 w Ludowym nakładnistwje Domowina wudał. W Praze su bajki čěsce wušli a w Bratislavje słowaksce. Nětko předleži wudaće w dalšej rěči, a to w chorwatšćinje.
▶ Nowa wjednica muzeja
Annemarie Zieglerowa z Derbna jo wót decembra 2021 nowa wjednica Dolnołužyskego gólnego muzeja w Grodku. Wóna jo studěrowała germanistiku a stawizny a ako ceptaŕka na Ewangelskej zakładnej šuli we Wjelikem Kólsku źěłała.
▶ Nowaj titulej hudźbneho nakładnistwa Lumir
W lěće 2021 je Budyske hudźbne nakładnistwo Lumir dalšej wulkej a wažnej twórbje serbskeho hudźbneho kulturneho herbstwa wudało a nakładowało. Je to sprěnja »Syrotka – Dramatiska scena za sola, chór a sinfoniski orchester« Bjarnata Krawca, kotrehož wudaće je Załožba za serbski lud podpěrała. Dalše dźěło je »Gebet der Kinder zu ihrem ewigen Vater« Korle Awgusta Kocora. Wobě dźěle wobsahujetej kóžde přez 300 taktow hudźby. »Syrotka« Krawca nasta zawěsće přez zaćišć, kotryž wubudźi twórba Kocora pod samsnym titulom. Krawc spyta tu dokumentować a zwoprawdźić swoje předstawy hudźbnodramatiskeho dźiwadła runje tak kaž moderne wašnje komponowanja. Kocorowa kompozicija nasta na słowa Lipšćanskeho basnika Augusta Mahlmanna (1771–1826.) Jeho tak mjenowany »Wótče naš« zhudźbništaj hižo Friedrich Heinrich Himmel (1810) a Louis Spohr (1829). Twórba za solo z přewodom klawěra namaka so w Kocorowym zawostajenstwje, njesignowana, bjez titula abo někajkimi hinašimi noticami a z tójšto korekturami. Cyle jasnje Kocorowy rukopis je skerje dźěłowa papjera, kompozicija je dokónčena, ale hišće z tójšto zmylkami. Wobě twórbje čakatej nětko na swoje hódne prapředstajenje.
Husto sy w zašłosći nic tak jara wulkeho muža po Budyskich hasach běhać – ně, spěchać – widźał. Stajnje ze čapku, šawlom a kaž přirosćenym wuchodźowanskim kijom. Chwatnosć jeho pohibow móhli so jako wonkowny wobraz čiłeho, hibićiweho ducha wobhladować. A Juro Mětšk – wo nim je tule rěč – je wo sebi woprawdźe prajił, zo při běhanju wo hudźbnych procesach rozmysluje, kotrež nabywaja pozdźišo na notowej papjerje krutu formu. Snano takle: Energija ćěła rozpłomjeni duch, kotrehož wuslědki spožčachu tworićelskemu čłowjekej žiwjensku radosć a zmysł.
Juro Mětšk wobhladuje so jako najwuznamniši serbski komponist pózdnjeho 20. a nětčišeho lětstotka. Dołho dyrbješe na připóznaće swojeho žiwjenskeho skutka čakać. W lěće 2017 bu jemu najwažniše serbske wuznamjenjenje, Myto Ćišinskeho, wot sakskeho ministerskeho prezidenta spožčene.
Hižo jako dwanaćelětny započa komponować; štyrnaćelětneho zeznach jeho 1969 na Specialnej šuli za hudźbu w Berlinje. Wot tutoho časa je přećelstwo hač do přitomnosće naju žiwjenje wobohaćało. Wobdźiwachmoj wulkich mištrow zašłosće, wuknjechmoj wot nich a spytachmoj wězo jich přikładej sćěhować. A komponowachmoj samaj, diskutowachmoj wo naju dźěłach a w někotrych padach wěnowachmoj jedyn druhemu swoje twórby. Tak dari mi swoje »Tři skicy za solo-wiolinu«, kotrež předstajich potom 18. nowembra 1972 w Budyšinje prěni króć.
Dokelž mějach w zašłych lětach husćišo móžnosć z Geraldom Stonom hromadźe dźěłać, buch prošeny něšto wo nim napisać. Bojach so, zo tomu wotpowědować njemóžu a zo njenańdu prawe słowa, kotrež zwuraznja moju česćownosć a dźakownosć za jeho přećelnu zwólniwosć, mje při mojich prócowanjach w serbskich naležnosćach podpěrać a jeho wědu ze wšěm swětom dźělić. Hdyžkuli jeho prošach něšto přełožić, tute nadawki zwólniwje a bjez předsudkow přewza. Praji jenož: »Połožu to na swój běžaty pas!«Slawist a sorabist dr. Gerald Stone (1932–2021) Foto: archiw SN Na prašenje, što ma so po jeho měnjenju jako přichodne přełožić, namjetowaše spěšnje biografiju Jana Awgusta Sykory, z kotrejež nasta fascinowaca kniha »Malschwitz – A Wendish Village« (Malešecy – serbska wjes). Dźěłachmoj hromadźe na aktualizowanju hornjoserbskeho słownika za jendźelsce rěčacych. Jako poslednje přełoži knihu »Serbske pomniki« Trudle Malinkoweje z hornjoserbšćiny do jendźelšćiny. Cyły serbski swět, wosebje jendźelskorěčny dźěl, je wěrneho přećela zhubił. Štó ponjese jeho płomjo dale?
WELDON MERSIOVSKY
▶ Potomnicy serbskich wupućowarjow róčnicu swjećili
Njedźelu, 5. decembra 2021, swjećachu potomnicy serbskich wupućowarjow w texaskim Serbinje 150lětne wobstaće swojeje Pawołskeje cyrkwje, kotraž bu 15 lět po zapućowanju serbskeje wosady do Zjednoćenych statow Ameriki natwarjena. Wona bu na prěnjej adwentnej njedźeli 1871 wot fararja Jana Kiliana poswjećena. Hač do lěta 1920 je so w njej serbsce prědowało.
▶ Słowjenska online-antologija z hornjoserbskim tekstom
Pod titulom »Sodobna slovanska kratka zgodba« (Moderne słowjanske krótkopowědančko) je wušła w septembrje 2021 w słowjenskej rěči onlineowa antologija słowjanskeje prozy (https://doi.org/10.4312/JGAT7852). Wudawaćelka je dr. Lidija Rezočnik, docentka na Filozofiskej fakulće Uniwersity w Ljubljanje, wozjewiło je so 10 tekstow z 10 słowjanskich rěčow. Za nju wuzwolichu mjez druhim tež hornjoserbski tekst Lenki (Christiany Piniekoweje) »Anonsowy dźiw« z antologije »Cyblowe suknički« (LND 2008).
▶ Wucbny film něnto online
Wšakorake projekty na Serbskem instituśe su tuchylu zabrane z temu kulturne derbstwo. We nich wšyknych grajo transfer z wědomnosći do towarišnostneje a kulturnopolitiskeje prakse centralnu rolu. Ale co zapšawym groni serbske kulturne derbstwo? Wědomnostnice instituta su gromaźe z grafikarjom Stefanom Hanušom wuźěłali źaseśminutojski film »Co jo serbske kulturne derbstwo?«, kótaryž tu temu a jogo towarišnostnu a wědomnostnu relewancu šyrokemu publikumoju rozkładujo. Wón dajo pódłožk za zgromadne diskusije a pomoga, slěźaŕske projekty a analyze aktualnego stawa, ako su tuchylu we źěle, we jich konteksće pokazaś. Wideo stoj wužywarjam k lichej dispoziciji na youtube-kanalu Serbskego instituta. Produkciju filma jo spěchował zagronity za kulturu a medije pśi zwězkowem kněžaŕstwje, pódpěrało jo ju ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska – w ramiku projekta na pólu strukturneje změny »Walorizacija imaterielnego kulturnego derbstwa w nimsko-słowjańskem konteksće«.
Wót pětka, 12. až do njeźele, 14. nowembra 2021 jo se wótměło w Chóśebuzu zwězkowe zmakanje Lichego nimskego awtorskego zwězka (Freier Deutscher Autorenverband, dalej FDA), jadnogo z awtorskich zwězkow w Nimskej. Jo to pó někotarych lětach prědny raz było. Organizator a gósćowaŕ jo było wótźělenje Bramborskeje. W jogo mjenju jo žurnalistka a awtorka Hannelore Schmidt-Hoffmann měła głownu organizaciju na starosći a jo se pytała za toś to zarědowanje zwězkarjow a pódpěrarjow ako bramborske Ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu, Nimski literarny fonds, Město Chóśebuz, Žarjabnicu Sprjewja-Nysa a Zwězk serbskich wuměłcow (ZSW). Program jo stojał pód motom HEIMAT. FREMDE. SPRACHE. »Vom Limes Sorabicus zur Schwarzen Mühle, zu Krabat, den Lutkis bis zu Fürst Pückler – Slawische Sprachinseln in Deutschland« Eine literarische Sprach-Zeit-Reise der anderen Art. Tak opulentny ako jo se titel raźił, tak wobšyrny a wšakoraki jo był program zmakanja za něźi 40 cłonkow FDA ze wšakorakich zwězkowych krajow a za dalšnych akterow. Pětk a sobotu jo teke Serbska kulturna informacija LODKA, a jeje wjednica Milena Stockowa, ze stojnicu była na zmakanju prezentna.
▶ Myto Dankej Handrikej
W Brnje bu 12. nowembra přinošk Danka Handrika a Christiana Gramstadta ze sćelaka ARD »Wikowanje z chcyćiwosću – bój Čěskeje přećiwo crystalej meth« z Němsko-Čěskim žurnalistiskim mytom 2021 w kategoriji multimedia wuznamjenjeny.
▶ Hudźbne widejo Kolektiwa Klanki
Po tym zo bě loni prěni hudźbny widejo »Družki« wulki wothłós žnjał, je Kolektiw Klanki w nowembrje swój druhi wupłód »Mróčele« na swojim Youtube-kanalu wozjewił. Znowa stajeja čłonki Kolektiwa rólu serbskeje žony do prašenja a kritizuja wotpowědne naroki a žadanja towaršnosće.
▶ Holaski prěni album wozjewili
»Młody duch« rěka prěni album kapały Holaski, kotryž wuńdźe w nowembrje. Hudźbnje wěnuja so młodźi hudźbnicy folkpopej a folkrockej, při čimž pak so tež elementy jazza, reggaeja a popowe zynki 1980tych lět jewja.
▶ Serbski muzej zawrjeny
Srjedź nowembra bu Budyski Serbski muzej na njewěsty čas zawrjeny. Přičina bě, zo buchu wšitcy sobudźěłaćerjo do strowotniskeho zarjada wokrjesa Budyšin powołani, hdźež mějachu w zwisku z koronapandemiju personal zesylnić.
▶ Wustajeńca wo serbskim žiwjenju w Delnim Wujězdźe
▶ Pśedstajenje knigłow
Křesćan Krawc jo wałtoru, 12. oktobra, pśed něźi 25 gósćimi swóje knigły »Was wir ins uns tragen. Sorbische Lebenswege« w Dolnoserbskej bibliotece choćebuskego Serbskego doma pśedstajił.
▶ Premjera pratyje
Za tym až jo Škódow tenraz titelna wjas Serbskeje pratyje, stej LND a domowniske towaristwo Depsk/Majberk-Škódow zajmcow pětk, 15. oktobra na premjeru do tamnjejšeje Šyrgotojc kjarcmy pśepšosyłej. 50 luźi jo pśiśło a spódobny wjacor dožywiło.
▶ Wustajeńca Helly Stoleckojc
W galeriji Fango w Chóśebuzu jo se 16. oktobra pśewjadła wernisaža wustajeńce z twóŕbami Helly Stoleckojc, na kótaruž jo jadnab 70 luźi pśišło. Wjacor wobrubił jo muzikaliski projekt »6litch8itch«, duo z Italskeje z elektroniskeju live-muziku.
▶ Prěnja dźěćaca kniha Sabiny Žuroweje wušła
»Zhubjena kniha mudrosće« je titul prěnjeje dźěćaceje knihi Sabiny Žuroweje, kotraž je w oktobrje w LND wušła. Wona wobsahuje nimo napjateje stawizny wo princesnje Mirandźe, hornčerju Francu a holcy Anjuši tohorunja teksty a noty wosom spěwow. Stawiznu je Žurowa 2009 z dźěćimi Worklečan a Ralbičan šule na jewišću NSLDź inscenowała. Spěwy móžeja sej zajimcy zdobom na připołoženej CD abo online naposkać.


text:
Ruhr
Ruhr je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez němski zwjazkowy kraj Sewjerorynsko-Westfalsku. Prawy a po mnóstwje wody šesty najwjetši přitok Ryna je 219,3 kilometrow dołhi a běži na něhdźe 130 kilometrach přez industrijnu kónčinu Ruhrskeho kraja. W 19. lětstotku bě sčasami najsylnišo wužiwany wodowy puć cyłeje Němskeje.
Wužórli so blisko hessenskeje hranicy w sauerlandskim dźělu Rothaarskich horin na wuchodźe Sewjerorynsko-Westfalskeje a běži potom hłownje do zapadneho směra, mjez druhim přez Arnsberg, Witten, južne dźěle Bochuma a Essena, Mülheim a Duisburg, hdźež so wotprawa do Ryna wuliwa. Při Ruhrskim wuliwje w měšćanskim dźělu Ruhrort nadeńdźe so najwjetši nutřkokrajny přistaw swěta.
Ruhr zastaruje wjacore spjate jězory z wodu a wužiwa so tež za dobywanje energije.


text:
Benjamin Hrjehor z Wiena reaguje na mysle Jana Bogusza w rubrice SN „Mój wid“ ze 16. nowembra:
Kelko surowosće w tychle słowach tči! Štóž hladajo na situaciju při pólsko-běłoruskej hranicy w abstraktnych politiskich zapřijećach rěči, tón dospołnje ignoruje, zo so wo čłowjekow jedna. Tu njeńdźe wo politiske znamjenja abo wo wobrazy w medijach. Tu dźe wo ludźi w smjertnym straše. Jich ćerpjenje złahodnić, ale zdobom wo čłowjeskich prawach rěčeć je najperwersniši retoriski salto, kajkiž je mi w tym zwisku dotal pod woči přišoł. Šwarny to kreatiwny wukon, hladajo na to, zo Jan Bogusz ze swojim stejišćom hewak prosće knježacym politikarjam po hubje rěči.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica „Grajne plany 2“ słužy pósrědnjenju, zwucowanju a nałožowanju serbskeje fachoweje terminologije a zwucowanju rozměśa kompleksnych kontekstow w serbskej rěcy. Wopśimjeśa se rěcnje skšuśuju z pomocu pśidatnych serbskich modulow; to su na pśikład zwucowanja z tekstami z proznotkami, z pśirědowanjami a ze strukturěrujucymi pšašanjami. Z pomocu teje wucbnice mógu se wuknjece wuzamóžniś, serbskorěcne fachowe teksty recipěrowaś a z jich wopśimjeśami produktiwnje wobchadaś. Wucbnica „Grajne plany 2“ za serbsko-nimske rědownje jo licenca z nakładnistwa Klett.


text:
Gwjezdne wojny
Gwjezdne wojny (ang.: Star Wars) to je titel seryje filmůw science fiction/fantasy kero reżyserowoł George Lucas, a tyż roztůmajtych kůmiksůw, kśůnżek, szpili kůmputrowych atp., zwjůnzanych ze ůńiwersům tyj epopeje filmowyj. Zasadńiczo a pjerwotńy je to mjano dwůch trylůgiji filmowych, kere cuzamyn skłodajům śe ze 6 filmůw:
- Gwjezdne wojny: tajla IV - Nowo nadźeja
- Gwjezdne wojny: tajla V - Imperjům kůntratakuje
- Gwjezdne wojny: tajla VI - Powrůt Jedi
- Gwjezdne wojny: tajla I - Mroczne widmo
- Gwjezdne wojny: tajla II - Angrif klonůw
- Gwjezdne wojny: tajla III - Zymsta Sithůw
Plac a czas akcyje Gwjezdnych wojen je uokreślůny we napisach kere sům pokozywane na poczůntku filmu: Za starego, pjyrwy, we pewnyj galaktyce fest furt. Je to gyszichta starćo dwůch śůł: Republiki a Imperjům, we keryj istotny udźoł majům rycyrze Jedi. We ůńiwersum Gwjezdnych wojyn je wyznowano bez ńykerych bohatyrůw a wszyjstkich rycyrzy Jedi fikcyjno religijo Jedi, podug religijoznostwa uodmjana pantejizmu abo panentejizmu - wjara we Moc kero sprowjo a spajo do kupy Wszechśwjot.


text:
Wien (B/SN). Awstriski ewangelski biskop Michael Bünker namołwja wěriwych w swojim kraju, ćichi pjatk we wulkej ličbje kemši hić. Pozadk toho je rozsud awstriskeho knježerstwa, wotstronić ćichi pjatk za ewangelsku mjeńšinu wěriwych w Awstriskej jako swjaty dźeń a jón jako wosobinski swjaty dźeń swjećić. Nětko dyrbja ewangelscy křesćenjo pola swojeho dźěłodawarja za to wosebity dowol přizjewić, hdyž chcedźa ćichi pjatk dale swobodne měć. „Za nas ewangelskich wěriwych je ćichi pjatk wosebje wažny“, pisa biskop cyrkwje Augsburgskeho wuznaća w zjawnym lisće. „Mnohe křiže w zjawnym rumje pokazuja, kak zakorjenjeny ćichi pjatk w našej kulturje je.“
Muzej ma so zaso mošeja stać


text:
Bernadeta Göthowa z Wolfena piše:
Minjenu sobotu dožiwichmy w Budyšinje zajimawu prapremjeru „Wosrjedź nocy“ – balet jimaceho razu! Njeje to jenož balet na česć Marje Grólmusec, ale wjele wjac płonin wopřijacy. Balet to wo čłowjeskosći w nječłowjeskim času, wo nadźiji, wo zahubje, wo myslach w ćmě.
Wulkotny libreto Wilfrieda Buchholza pohnuwa k rozmyslowanju. Serbskemu ludowemu ansamblej je so jónkrótna produkcija wuběrnje radźiła. Wuzběhnyć nochcyła jenož putacych rejowarjow baleta w zajimawej choreografiji Mije Facchinelli, kóždy jednotliwc cyłka je k poradźenej twórbje přinošował.
Měrćin Korjenk ze Sernjan poćahuje so w swojim dopisu pod nadpismom „Hdy a hdźe hišće serbsce rěčeć a pisać?“ w Serbskich Nowinach wozjewjenymaj rozmyslowanju Tomaša Bjeńša „Wopačna zdwórliwosć“ a přinoškej „Serbskosć ma wostać“ z 20. septembra a podawa swoje mysle:
Serbski lud je přistojny, přećelny, fairny a wě, što so słuša. Je-li w bliskosći jedyn, kiž serbšćinu njewobknježi, dyrbimy tola, zo jeho njeranimy, němsce rěčeć. Wón chce wšak tež něšto zrozumić. Kóždy Serb dźě němsce móže. To słyšu husto wot jednotliwcow. Ale smy sej tež toho wědomi, što sebi samym a našim potomnikam z tym načinimy? Serbšćina so na tajke wašnje a myslenje pozhubja.
W kotrej wsy je serbšćina hišće wobchadna rěč? Ličba serbšćinu nałožowacych so dźeń a bóle pomjeńša. A što potom? Bydlimy, kaž so praji, w dwurěčnym teritoriju, hdźež stej serbska a němska rěč runohódnej.
Frankfurt nad Mohanom (ML/SN). „Tohodla maja woni nětko parlament – Serbja we Łužicy, tón Serbski sejm. Reportaža wo ludźoch, kotřiž nochcedźa swoju domiznu wopušćić, ale ju tworić. Swójski parlament za mjeńšinu. Serbski sejm je nowy – wo nim so wadźa.“ Pod nadpismom „Woni sahaja za mocu“ pisa David Kreuz w měsačnym ewangelskim magacinje „chrismon“ wo skutkowanju a problemach Serbskeho sejma.
Drježdźany (ML/SN). „Njeswačidło přisłuša wot Europskeje unije spěchowanemu Leaderowemu regionej Hornjołužiska krajina hole a hatow, kotraž w Budyskim wokrjesu tři města a třinaće gmejnow wopřijima. Gmejna Njeswačidło słuša do hamtskeho serbskeho sydlenskeho ruma, je 46 kwadratnych kilometrow wulka a jeje wjesnjanosta rěka Gerd Schuster (CDU). Wjes Njeswačidło je dźěl gmejny samsneho mjena, leži dwanaće kilometrow sewjerozapadnje Budyšina na kromje biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty UNESCO a ma 851 wobydlerjow. W lěće 1268 bu sydlišćo jako Nyzwaz prěni króć naspomnjene.“
Takle započina třistronski přinošk „Wjes so znowa wunamaka“ w Drježdźanskim časopisu „enso Magazin“ wo dwurěčnej wsy. Wjesnjanosta Gerd Schuster w nim wuzběhuje, zo „třinaće towarstwow kulturne žiwjenje Njeswačidła postaja. Za wulkosć našeje wsy je to kedźbyhódna ličba.“
Musical „Quo vadis-dokal dźeš?“ Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ je na štyrjoch předstajenjach wulku syłu přihladowarjow přiwabił. Milenka Rječcyna je so někotrych za jich zaćišćemi prašała.
Franciska Hejdušcyna: To bě poskitk, kiž swědči wo hłubokim zwisku mjez wučerjemi a šulerjemi. Začuwać bě zhromadnosć a zo serbska wutroba wšitko zwjazuje. Sym sej něštožkuli za swoje žiwjenje sobu brała. Dopóznach, zo maš, wšojedne dokal će puće w žiwjenju wjedu, swoje korjenje tam, hdźež su swójbni a přećeljo.
Hannah Šmitec: Mi je so musical wulkotnje lubił. By rjenje było, móhli tajke něšto tež na Serbskim gymnaziju w Budyšinje činić. Wěm, zo je to wjele dźěła. Ale na kóncu widźiš, zo so wudani. Wosebje spodobałoj stej so mi wulki chór a hudźba, kotruž je band live hrała. Myslu sej, zo je wobsahowe žro hry młodym ludźom wjele sobu na puć dało.
Handrij Wirth z Njeswačidła wěnuje so 80. róčnicy spočatka Druheje Swětoweje wójny 1. septembra 1939 a ma składnostnje tohole dnja wšelake mysle k zańdźenemu lětstotkej:
Mojej staršej woženištaj so kónc meje 1939, a hižo tři měsacy pozdźišo zwołachu nana 26. awgusta do wójska w Kamjencu. Hakle 18. februara 1946 so wón po wójnje z jatby domoj wróći. Najprjedy dyrbješe do lěhwa za wójnskich jatych Elsterhorst, štož je nětko zaso Narć pola Wojerec. Wottam wožachu sčasami wšědnje na tysac wojakow z ćahom do Sowjetskeho zwjazka. Tehdyši krajny rada dr. Jan Cyž zasadźowaše so pola sowjetskeje komandantury za to, zo bychu nana z lěhwa pušćili, dokelž běchu serbscy fararjo trěbni. Tak móžeše so nan po měsacu k maćeri a mojimaj bratromaj Pawołej a Arnoštej wróćić. Bratr Jan bě hižo 26. decembra 1945 na difteriju zemrěł.
Na wólbach krajneho sejma minjenu njedźelu wobdźělichu so tež mnozy młodźi Serbja, zdźěla prěni raz. Kak běchu so na wólby přihotowali a kak posudźuja wuslědk, za tym je so Pětr Dźisławk někotrych z nich woprašał.
Michał Donat z Chrósćic, 19 lět: Do wólbow wuspytach sakski Wahl-O-Mat, zo bych zwěsćił, kotra strona so najlěpje k mojim politiskim předstawam hodźi. To běše mi wulka pomoc. Zo wostanje CDU w Sakskej najsylniša strona, mje jara wjeseli, byrnjež so tróšku dźiwał. Běch ze słabšim wotrěznjenjom křesćanskich demokratow ličił. Słaby wukon Lěwicy je mje tohorunja překwapił.
Greta Čórlichec z Kulowa, 18 lět: Dokelž smědźach prěni raz wolić, zaběrach so hižo cyłe lěto intensiwnje z krajnej politiku jednotliwych stron a zapósłancow. Tak cyle dokładnje wědźach, hdźe mam swój křižik sadźić. Zo je so w mojim wólbnym wokrjesu kandidat AfD cyle snadnje přesadźił, mje zrudźa. Přiwšěm so wjeselu, zo njeje so AfD poradźiło wjetšinu hłosow w Sakskej zdobyć.
Wulka mnohotnosć našeje zemje zastaruje nas z cyrobu, kotruž jěmy, z wodu, kotruž pijemy, a z powětrom, kotryž zadychamy. Dale stara so wona wo njeličomne wokomiki wosobinskeje inspiracije, kotruž ludźo dožiwjeja, hdyž přebywaja w lěsach abo na horach, hdyž zeznawaja so z rěkami a pobrjohami, ale tež jenož w ćichim wokomiku, hdyž słuchaja na spěw ptačka.
Wopřijeće biodiwersita steji za biologisku diwersitu a wopisuje połnosć a wšelakorosć žiwjenja na swěće. Definicija wopřijima wjace hač jeno zwěrjata a rostliny, kotrež zamóžemy widźeć. Wona saha wot móličkich genow a bakterijow přez rostliny a zwěrjata hač k wulkim ekosystemam, kaž stej to na přikład dešćowy lěs Amaconasa abo awstralski Great Barrier Reef. To poćežuje biodiwersitu po ličbach wopisać. Hišće ćešo je ju posudźować. Tučasnje znajemy něhdźe 1,5 milionow porjadnje wopisanych družin; wědomostnicy wšak trochuja, zo je jich něhdźe dźesać milionow družin. Skerje pak móhła so jich ličba bližić miliardźe.
Hdy přińdźe přichodna přidatna hodźina? To praša so Lukáš Novosad, předsyda Towarstwa přećelow Serbow (SPL) nastupajo připowědźene rozšěrjenje serbskorěčneho rozhłosoweho programa MDR:
Wot klětušeho 6. januara maja so wusyłanja Serbskeho rozhłosa wo šěsć hodźin tydźensce rozšěrić. To ma swoje přičiny: třicetu róčnicu prěnich wjacehodźinskich serbskich wusyłanjow 1989 a wjetši zajim připosłucharjow w zašłymaj lětomaj, kotryž je k tomu wjedł, zo je so ćišć na MDR z politiskej temu Domowiny stał. Přidatna wusyłanska hodźina wob dźeń ma tež swoje slědy: žuranlisća hižo hladaja, z čim móža ju pjelnić, hač budu so snano wjace na dźěći myslić (te dźě wob tydźeń rano chwile maja), na młodźinu a nowu generaciju posłucharjow, hač rozšěrja prezentaciju w syći atd. Na kóždy pad zběra redakcija tuchwilu ideje, što móhła wusyłać, a je zasadnje wšemu wotewrjena.
Křesćan Krawc z Hrubjelčic pisa pod hesłom „Sej statok stajiła“:
Legendarna wosobina serbskeho jewišćoweho wuměłstwa je nětko ze zemju swojeje domizny na wšě časy zjednoćena. Zaćichim su jeje popjelnicu na Slepjanskim pohrjebnišću do zemje pušćili, bjez ceremoniela, zawěsće cyle po jeje přeću. Bych tam rady pódla był, ale to by myliło. Tydźeń do jeje poslednjeho zdychnjenja, snadź tež posměwka bych ju skoro hišće raz w jeje bydlenju w starowni wopytał, swoje přilubjenje spjelnił a wot njeje pomjenowanej žonje z Budyšina sobu wzał, na bjesadu. Ale přepozdźe. Bych jej prajił, zo sym runje zakónčił jeje „Statok“ do němčiny přenjesć a zo sym tak hišće raz dožiwił jeje pytanje a namakanje hódnotow žiwjenja.


text:
Spočatk lěta je wušoł w Budyskim nakładnistwje »Lumir« zešiwk, wopřijacy dwanaće dotal njepřistupnych čisłow za muske chóry z pjera Korle Awgusta Kocora. Hłownje jedna so wo lochke kruchi, kotrež je komponist po swojich »15 narodnych spěwach hornjo- a delnjołužiskich Serbow« za solowy hłós z přewodom klawěra wobdźěłał. Zestajił je je za prěni stajny muski chór »Jednotu« w Chrósćicach. Su to: Přadła je Marja kudźałku; Ja stejach horkach na horje; Hołbik dwě běłej nóžce ma; Ha wyše mi Hornjeho Wujězda; Ha sydał je drobnuški ptačk; Dobry wječor maćerka; Chcył je knjez hólčik wědźeći; Ha słužił je hólčik; Přijěł je z Mišnja młody pan; Hale kóždy króć, hdyž ja dom dźěch. Poslednjemu spěwej doda wudawaćel tež bóle znatu wariantu ze Zejlerjowym tekstom »Hale něhdźe a něhdy«. Zešiwk wotzamknje warianta znateho spěwa »Ha widźu-li ptačata ćahnyć« za muski chór, kotryž skomponowa Kocor hižo 11. nowembra 1868.
MĚRKO ŠOŁTA


text:
Murmańsk
Spůłrzyndne: 68°57' N 33°04' E
Murmańsk (rus.: MypMaHck) – mjasto we Rusyje, hawyna nade Zatokům Kolskům. Ležy ńydaleko uode grańicy s Norwygijům a Finlandyjům. Je stolicům uobwodu murmańskigo. Mjasto zouožůno 4 paźdźernika 1916 kej Růmanow nade Murmamjym. Murmań to je downe ruske mjano na Moře Barentsa. Po 1917 mjano zmjyńůno na Murmańsk. We lotach 1918-1920 mjasto bůuo uopanowane bez alijůntůw zachodńich, kere wspomogouy stůnd Bjouych we walce s bolšewikůma. We 1940 we wyńiku umowy s III Řešům hawyna we Murmańsku stoua śe bazům lo mjymjeckich U-bootůw. Po napaśći III Řešy na SSSR, hawyna we Murmańsku bůua placym kaj kůńčyuy trasa kůnwoje ze zachodńům půmocům lo Armije Čyrwůnyj. We lotach źimnyj wojny bůua sam baza sowjeckich uokryntůw podwodnych. Terozki je sam baza Ruskij Floty Půunocnyj.


text:
Wšudźe čitamy, kak mamy nětko najlěpje ze swojimi dźěćimi wobchadźeć, što mamy z nimi zhromadnje činić a što wostajić. Z njeličomnymi poskitkami chcedźa nam dobroćelske zwjazki, institucije, internetowe předewzaća a priwatni ludźo pomhać, naše dźěći jednorje a clewernje zaběrać. Dobre rady so jenož tak sypaja: kelko měli dźěsću tuchwilu dowolić, wo čo dźe, zo měli sej starši husćišo prajić moje ćěło je pěskowy nawěw a při tym hłuboko předychać. Tu dawaja pokiwy, tam samozrozumliwe žadanja.
Mnoho so z połnym prawom na dźěćo poćahuje. Dźěćo steji w srjedźišću. Wone ma so přez nas tak łahodnje kaž móžno a bjez škody přez krizu žonglěrować.
Zdobom – to wšitcy wěmy – steji žadanje na staršich: Dźěłajće! Tež hdyž maja mnozy móžnosć nadhodźiny wottwarić, sej minus-hodźiny nahromadźić, dowol brać atd. zwostanje hustodosć fakt: štóž chce pjenjezy zasłužić, dyrbi dźěłać. Někak chcemy wšak swoje dźěło wukonjeć, wšako wone nas tež wuruna. Smy tež dobri w tym, štož na dźěle zdokonjamy. Smy wšak sej dźěło snano tež sami wupytali. Wonkowny a nutřkowny narok žadatej husto: Dźěłaj! Zakónč tutón nadawk nětko skónčnje, prjedy hač će zaso něchtó přetorhnje.
Kaž připódla zda so ći snano tež partnerstwo. Poprawom žada sej iniciatiwu a emocionalnu inwesticiju. To so w diskusiji husto zady dele kuli. Kak da tež z tym hišće wobchadźeć? Sam maš snano druhdy začuće, zo w krizy wjele wjace do dźěći inwestuješ hač do partnera/partnerki.
Njewurunanosć w partnerstwje móže frustrěrować. Njedosahace dźěłanje za sebje a/abo za dźěłodawarja móže frustrěrowace być a prawy stres wuskutkować. Dyrbiš tola swójbu zežiwić a njesměš swoje dźěłowe městno wohrozyć. Ideje za dobru naladu zdźeržacu a zmysłapołnu zaběru za lube dźěći ći pomału wuńdu. Šulske dźěći nimaja woprawdźe hižo lóšt na domjace nadawki – a starši nimaja lóšt, je zaso a zaso motiwować. Dźěćom je łastojčka podlećała a njejsu hižo ći najwurunaniši daloko a šěroko.
Haj, wone smě tež jónu WŠITKO KAŁ być. Směš tež jónu prawje špatnu naladu měć.
Pokaž ju. Wupowědaj so. Zawěsć, zo partner a dźěći wědźa, kak so ći wjedźe. Potom dadźa ći snano wot samo měr. Wzmi so won z tuteje dračiny. Za to dyrbi w datym padźe partner/ka hłownu zamołwitosć přewzać a so na dlěše wuchodźowanje z dźěćimi podać. Abo hinak wokoło – sam so zminješ na dlěše wuchodźowanje.
Wažne je, zo móžeš jónu swój wentil wočinić. Joggować, čitać na čerstwym powětře, rjejić w lěsu, płakać na konopeju, GilmoreGirls abo Starwars w telewiziji. Wšitko je lěpje, hač swój frust na swójskim dźěsću abo druhim sobučłowjeku wupušćić. Frust dyrbi won a preč. Njesmě so w bydlenju zapopadnyć. Spytaj tajki abo podobny puć namakać. To njeje lochko – ale je móžno a jara pomocliwe za wšitkich.
Pytnješ-li zo frustraciski potencial pola partnera/partnerki stupa, daj přesłapjenosći rum. Signalizuj jemu/jej, zo je w porjadku, hdyž je „powětr jónu won“. Přewzaj wodźidło a zhub so z dźěćimi chwilu do parka, na zahrodu abo do lěsa. To móže wjele wuskutkować a frustrěrowanej „lěpšej połojcy“ rum k dychanju a rehabilitaciji spožčić. Jako přichodny/-a sy potom ty zaso na rjedźe …


text:
Grzegorz Kaszubski, Piotr OlszewskiWiceprzewodniczący Rady Powiatu Działdowskiego
Magdalena Anczykowska, Krzysztof Aurast, Marian Brandt, Wiesław Cieślak, Paweł Cieśliński (do 27 lutego 2019 r.), Dariusz Frejnik, Jarosław Gawenda (od 27 lutego 2019 r.), Roman Gąsiorowski, Marian Janicki, Janusz Kaczmarek, Grażyna Kamińska, Grzegorz Kaszubski, Paweł Mostowicz, Piotr Olszewski, Witold Ostrowski, Paweł Rutkowski, Jan Sokołowski, Michał Struzik, Elżbieta Węglewska, Krzysztof Węglewski.Radni Rady Powiatu Działdowskiego (kadencja 2018-2023)


text:
Wokrjes Ostprignitz-Ruppin
Wokrjes Ostprignitz-Ruppin je krajny wokrjes w sewjerozapadnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 98.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2.527 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Neuruppin.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wokrjes Ostprignitz mjezuje z wokrjesom Mecklenburgska jězorina na sewjeru, na wuchodźe z wokrjesom Hornja Habola, na juhu z wokrjesom Habolski kraj, na juhozapadźe ze saksko-anhaltskim wokrjesom Stendal a na zapadźe z wokrjesom Prignitz.
Města a gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Wikipedyjo:Styl
Wikipedyjŏ to je yncyklopedyjŏ, tōż jeji styl musi być yncyklopedyczny.
Precyzyjŏ
Zapōmnij ô wyrażyniach ônaczyć, dings, wihajster, te ône i inkszych słowach-zamiynnikach, co idzie użyć potocznie. We yncyklopedyji wszyjsko musi być nazwane akuratnie.
Kokotek to je taki dings, co sie go wônaczŏ wihajstrym do tyj ônyj i potym wyônaczŏ sie z niego ta ôna.
Te zdanie nōm nic niy gŏdŏ.
Kokotek to noczynie, co z niego po przikryncyniu do ściany leci woda.
To je precyzyjne zdanie, co w nim kożde słowo przekazuje jakõś kōnketnõ informacyjõ.
Pisanie to niyma wyścig
Pisanie artykułōw to niyma wyścig na to, jak dobrze znŏsz niymiecki ani jak dobrze poradzisz znojdować synōnimy we słownikach.
Stylizowanie na niymiecki
Niy prōbuj wciś do zdaniŏ jak nojwiyncyj germanizmōw.
Kokotek to geret, co z niego po anfestowaniu do wandu laufuje waser.
Chociŏż prawidło je, że to niy słowa, ino gramatyka sprawiŏ, że gŏdōmy takim jynzykym a niy inkszym, to jeszcze trzeba pamiyntać ô tym, żeby być zrozumianym. Jeźli do zrozumiyniŏ ślōnskigo zdaniŏ trzeba nojprzōd znać niymiecki, to to sie niy nadŏwŏ do yncyklopedyje.
Stylizowanie na hiperślōnski
Tak samo niy prōbuj pisać po hiperślōnsku. To, że kajś znojdziesz we słowniku jakeś słowo, to niy znaczy, że mŏsz go użyć. Po polsku przeca żŏdyn niy napisze:
Kaligrafowałem w kajecie to, co wyjęzyczał preceptor. Pasjami turbował moją personę badyl, a meta co i raz była het. Naraz wyłowiliśmy uchem łubu-du. To mojemu kumotrowi ze stalli podtuczyła lotka.
Wszyjske te słowa sōm we słownikach polskich, ale to niyma zrozumiały kōmunikat. Zrozumiały kōmunikat wyglōndołby tak:
Pisałem w zeszycie to, co dyktował nauczyciel. Bardzo bolała mnie ręka, a koniec wciąż był daleko. Nagle usłyszeliśmy trzask. To mojemu koledze z ławki spadło pióro.
Dejcie pozōr, że dwa ôstatnie słowa ani sie niy zgŏdzajōm znaczyniym, ino były wpisane tak: spaść - podtuczyć, pióro - lotka. Tego samego niy robiymy po ślōnsku, tōż niy piszymy:
Wikipedyjo nastała 15 stycznio 2001 goda kej retōngplan szkryflanyj bez fachmōnōw a razinku uż niyegzistujōncy Nupedyje. Siela szafarzōno je łōna bez czelodka nōn-profit Fōndacyjo Wikimedia. [...] Ôd anfanga istniynio Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fōndacyjo kero niōm szafarzi wprawiōła we ruch tyż roztoliczne szwesterplana.
To ani niyma ekstrymalny przipadek, ale niy spokopi tego ani Twoja ōma, ani tyn, fto czytŏ Twoje hasło. Ôkrōm tego we tym zdaniu je siyła felerōw gramatycznych. Dobrze napisane zdanie wyglōndałoby tak:
Wikipedyjŏ powstała 15 stycznia 2001 roku jako plan retōnkowy pisanyj ôd fachmanōw Nupedyje, co wtynczŏs już niy fungowała. Terŏz keruje niōm ôrganizacyjŏ non-profit Wikimedia Foundation. [...] Ôd poczōntku istniyniŏ Wikipedyjŏ je corŏz barzij popularnŏ, a Wikimedia Foundation ôtwarła tyż rozmajte siostrzane projekty.
Prostota
Za precyzyjōm jynzyka idzie tyż jego prostota. Niy używej kwiecistyj mŏwy ani za fest skōmplikowanych zdań. Mogōm być słożōne, ale niy ze duge. Dŏwej pozōr na interpunkcyjõ. Wikipedyjŏ to mŏ być nojlepszy szymel jynzyka.
Jak przekłŏdŏsz tekst ze inkszego jynzyka, to dopasuj gramatykã do ślōnskij mŏwy.
Neutralność
Jynzyk niy może być przistrojōny.
Pyszność
legyndarny, nojlepszy, unikatowy, fajny, prestiżowy, światowyj klasy, sławny, wizyjōnerski...
Take słowa sōm porzōnd używane do prōmocyje tymatu artykułu.
Etykety
zboczōny, rasistowski, seksistowski, mizoginiczny, transfobiczny, fōndamyntalistyczny, heretycki, ekstrymistyczny, terrorystyczny neonazistowski, kōntrowersyjny, kult, sekta...
Take ôkryślynia porzōnd nŏleżōm do negatywnych ôpiniji, chyba że sōm szyroko używane we wiarygodnych zdrzōdłach.
Niysparte przipisowanie
niykerzi padajōm, wielu uczōnych gŏdŏ, uwŏżŏ sie, panuje ôpinijŏ, eksperciŏ powiadajōm, porzōnd sie twierdzi, badania pokŏzały, nauka prawi...
Jeźli chce sie użyć takich słōw, to idzie to zrobić ino we akapicie, co wkludzŏ do ôpisu naukowych badań ze przipisami.
Ôpinijotwōrstwo
co ciekawe, trzeba pamiyntać, po prŏwdzie, ôczywiście, na szczyńście, niystety, bez wōntōw...
To sōm słowa, co podkryślajōm jakiś fragmynt, iże ôn je ekstra ważny podle ôsoby, co pisze, ale we wielu przipadkach takŏ ôpinijŏ niyma spartŏ żŏdnymi przipisami.
Eufymizmy
ôdeszoł, straciōł życie, wieczny spoczynek
Ôkryślynia neutralne to umar (abo umrził, jak żeś je z połednia), zginōł, bōł zabity.
Czas relatywny
latoś, na bezrok, we łōńskim roku, dzisiej, jutro, wczorej, terŏz, hned, 15 lŏt tymu, niydŏwno
Te słowa przestanōm sie zgŏdzać za dziyń, tydziyń, abo za rok, tōż niy używōmy ich. Zamiast napisać Kazimierz Kutz umar we łōńskim roku piszymy Kazimierz Kutz umar we 2018 roku.


text:
Kinshasa
Kinshasa (hač do 3. meje 1966 francosce Léopoldville a nižozemsce Leopoldstad) je stolica a najwjetše město afriskeje Demokratiskeje republiki Kongo a po Lagosu druhe najwjetše cyłeho kontinenta. Leži w samym zapadźe kraja při južnym pobrjóze rěki Kongo we wysokosći wot 350 metrow a ma wokoło 10 mio. wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Konga namaka so w tropach, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne temperatury leža pola 22 do 27 °C.
Sydlišćo bu dnja 3. decembra 1881 wot jendźelskeho slědźerja Henryja Mortona Stanleyja jako wikowanske stejnišćo załožene a dósta k česći belgiskeho krala Leopold II. mjeno Léopoldville. Wot lěta 1929 bě Léopoldville stolica Belgiskeho Konga, wotměniwši město Boma při Atlantiskim oceanje. Srjedź 1930tych lět měješe město wokoło 40.000 wobydlerjow, wot toho něhdźe 2.500 Europjanow. Hač do spočatka 1950tych lět stupaše ličba na něhdźe 250.000 (15.000 Europjanow) a prěnja wysoka šula so natwari. Nimo toho bu w tym času tež najwjetši stadion kraja ze 70.000 městnami natwarjeny. Po přewzaću mocy přez generala Mobutu Sese Seko přemjenowachu město w lěće 1966 do Kinshasa, zo bychu europske mjeno wotpołožili.
Kinshasa ma mjezynarodne lětanišćo z mjenom Ndjili.


text:
Maseru
Maseru je stolica a z něhdźe 220.000 wobydlerjemi (2009) tež najwjetše město a scyła jeničke wulkoměsto Lesotha w južnej Africe. Nadeńdźe so na zapadźe kraja bjezposrědnje při južnoafriskej hranicy. Móst přez rěku Caledon, kotraž twori statnu hranicu, je najwažniši hraničny přechod mjez woběmaj krajomaj.
W měsće knježi subtropiska horinska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězne temperatury leža mjez 14 a 28° C w januarje a mjez 0 a 15° C w juniju. Suchi čas traje wot meje hač do septembra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Maseru bě hač do druheje połojcy 19. lětstotka mała wikowanska stacija při brodźe přez rěku Caledon, kotraž tworješe tule hranicu mjez Swobodnym statom Oranje a Basutolandom. W lěće 1869 bu wot hejtmana Basutow, Moshoeshoe I., za nowu stolicu pomjenowane. Maseru je w rěče Sesotho słowo za wosebitu družinu pěskowca, kotraž so w tejle kónčinje namaka.
Wot 1869 do 1871 a znowa wot 1884 do 1966 bě Maseru stolica britiskeho protektorata a pozdźišeje krónoweje kolonije Basutoland a słužeše kolonialnym knježićelam jako bydlišćo. Wot 1871 do 1884 steješe Basutoland pod zarjadnistwom Kapoweje kolonije. W lěće 1905 zahaji so železniski wobchad ze Swobodnym statom Oranje; 1933 dóstachu prěnje měšćanske štwórće milinu. W lěće 1948 bydlachu 2000 Basotow a 600 Europjanow w Maseru.
1966 sta so Maseru – tehdy městačko z 15.000 wobydlerjemi – ze stolicu noweho njewotwisneho kralestwa Lesotho.
Maseru je wot lěta 1894 sydło romsko-katolskeho biskopstwa a wot 1977 sydło arcybiskopstwa.


text:
Łobjo
Łobjo (němsce Elbe‚ čěsce Labe) je wuznamna srjedźoeuropska rěka. Wone je 1154 km dołhe a běži přez Čěsku (358 km) a Němsku (696 km) do Sewjerneho morja.
Wužórli so na sewjerowuchodźe Čěskeje w Kyrkonošach we wysokosći wot 1387 metrow a běži najprjedy přez Čěsku žłobinu do zapadneho směra. W Mělníku sewjernje Prahi přiwza wodu Wołtawy. Mjez Děčínom a Pěrnom předrěwa z hłubokej dolinu Połobske pěskowčiny a Saksku Šwicu a je tuž jenička rěka, kiž wotwódnja Čěsku do sewjera. Za Mišnom a Torhowom zastupi do Sewjeroněmskeje nižiny. Najwjetšej měsće při srjedźnym běhu stej Drježdźany a Dźěwin. Za Hamburgom, najwjetšim přistawom při rěce, wuliwa so do Sewjerneho morja.
Łobjo hraje wulku rólu jako wodowy puć, předewšěm jako zwisk Čěskeje ze swětowym morjom.


text:
Luby cytaŕ Nowego Casnika – luby lazowaŕ Nowego Casnika,
pśestupjony jo cenit lěta – a cas žnjow jo bliski. Glědamy źěkownje na normalizěrowanje wósadnego žywjenja, na zdrjałe póla a plantaže mimo togo až wěmy, což w nazymje a w zymje na nas pśiźo, lěc wóstanjomy strowe, góspodaŕske wobstojnosći se stabilizěruju.
Pśi wšej njewěźe smějomy na Boga dowěriś, pśed nim bomy lěsa wuchwaliju, ten pśiźo, aby swět suźił. (lej Prědne knigły tych chronikow 16, 33 – mjasecne gronko awgusta).
A taka dowěra cyni luźa źěkownje. Rědnje jo, Kněžo, až se tebje wuźěkujomy a twójo mě, nejwušego, wuchwaliju. Pśeto což tam jo žywe, to jo žywe we wšych rožkach z twójeju rukowu. Nic njepśiźo wót samego a njamóžo se sam doźaržaś, nic našo byśe, našo cynjenje a procowanje, nic wóseśe a žni, nic lěśe a nic zyma.
Ty stojš za tym. Zemja mógała, Kněžo, za kužde žywjenje dosć k jěźi a k piśeju daś, gaby my wšedny klěb spšawnjej źělili a chudobu wugójli.
Daj nam k tomu ciloju puśe namakaś a, to což nam zadora jo, póžednosć na sebje pśewinuś. Daj nam móc, až w lubosći ako bratš a sotša wóstajtej.


text:
Štwórty lětnik Budyskeje serbskeje zakładneje šule je jedna z dobyćerskich rjadownjow wubědźowanja dźěćaceho časopisa Płomjo. Štwórtk, dnja 7. julija 2022, pobychu woni z redaktorom Płomjenja Pětrom Šołtu w Rownom, hdźež wobhladachu sej Njepilic dwór. Manfred Hermaš a jeho mandźelska móžeštaj holcam a hólcam wjele zajimaweho ze žiwjenja Hanza Njepile powědać a wjedźeštaj dźěći po burskej stwě a ratarskim muzeju. Po tym podachu so holcy a hólcy do susodneho Trjebina na Reinertec ranch k wobjedu a na zabawu. Tam jězdźachu z quadom a wubědźowachu so mjez druhim w třělenju z kłokom a prokom. Na dompuću w busu sej zhromadnje lóštnje zaspěwachu. Šulerki a šulerjo běchu ze swojim samo nawjerćanym widejom k 70. narodninam serbskeho dźěćaceho časopisa Płomjo cyłodnjowski wulět dobyli. Dalša dobyćerska rjadownja poda so w septembru zhromadnje z redaktorom časopisa na cyłodnjowski wulět.
Wulět k 70. narodninam Płomjenja
By obersorb|2022-08-02T14:20:17+00:00August 2nd, 2022|Uncategorized @sb|Kommentare deaktiviert für Wulět k 70. narodninam Płomjenja


text:
▶ Faraŕki w běgu casa
W ramiku 29. bramborskego žeńskecego tyźenja jo Serbski muzej pśepšosył 6. měrca na Serbske blido do Měsćańskego muzeja Chóśebuz. Tema jo była »Muske, žeńske a móc w ewangelskej cerkwi« a gósća stej byłej faraŕka Katharina Köhlerowa a casnikaŕka Stefanie Krawcojc. Wónej stej wulicowałej wó tom, kak su se nadawki žeńskich fararjow a pózdźej faraŕkow we wósaźe w běgu stawiznow změnili.
▶ Olympiada do młodšych rukow
8. měrca jo pódpisało Serbske šulske towaristwo (SŠT), wugótowaŕ a zagronity za Centralnu olympiadu serbskeje rěcy za wuknice a wuknikow 6. lětnika Dolneje a Górneje Łužyce, kooperaciske dogrono ze Źěłanišćom za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz (ABC). Krajna institucija Bramborskeje pódpěrujo SŠT lětosa prědny raz oficielnje pśi dolnoserbskich nadawkach za olympiadu. Ceptaŕka na wuměńku Margot Hašcyna ma lětosa pódpěru ceptaŕkowu Jenifer Dünnbieroweje za SŠT a Emilije Nimcec za ABC.
▶ Maćična zhromadźizna
9. měrca wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje. Rozprawam wo dźěławosći sekcijow towarstwa w zašłym lěće přizamkny so přednošk Nicole Dołowy-Rybińskeje a Cordule Ratajczakoweje wo situaciji noworěčnikow a serbšćinu wuknjacych na łužiskich serbsko-němskich kubłanišćach na přikładźe Budyskeho Serbskeho gymnazija. Slědźenja na tamnišim kubłanišću su dźěl projekta »Serbskej rěči – rewitalizaciske pospyty w dwěmaj politiskimaj systemomaj« we wobłuku wjetšeho projekta SMILE (hlej interview w Rz 2/2019).


text:
Mount Everest
Spůłrzyndne: 27°59'16" N 86°56'40" E
Mount Everest, inksze mjana: Czůmolůngma, Sagarmatha – nojwyższo gůra na Źymje, keryj wjyrch je wysoki na 8848 myjtrůw n.p.m. Leży uůna we Azyji, we Himalajach na grańicy Nepalu a Chinůw. Je zbudowano ze grańitůw, gnejsůw, wapjyńůw a łupkůw. Uod trzech strůn jeji masyw je podćynty lodowcůma, s kerych nojdugsze majům 17 kilomyjtrůw. Pjyrszy roz bůła zdobyto 29 maja 1953 bez Edmunda Hillary'ego a Tenzinga Norgaya. Bez uokoliczno ludność je powożano ze śedźiba bogůw.


text:
Biskopicy (BZ/SN). Syć za dźěćace a młodźinske dźěło KiJu w Biskopicach chce myto za młodźinski angažement w Budyskim wokrjesu tež lětsa spožčić. Z tym připóznawa a hódnoći zarjadnišćo zjawnje dźěło młodostnych. Wuznamjenjenje pokazuje na mnohotnosć, energiju a kreatiwitu młodych w jich čestnohamtskim skutkowanju a słužbje za towaršnosć. To wuwabi motiwaciju a móže tamnym być přikład so gratu přimać.
Myto za młodźinski angažement Budyska wokrjesna lutowarnja a Wuchodosakska lutowarnja ze sydłom w Drježdźanach spěchujetej.


text: Po prezidentskich wólbach w Běłoruskej a raznych demonstracijach přećiwo Aleksanderej Lukašenkej je nimale lěto zašło. Kraj pak wostawa we wizěru zjawnych medijow, a to hłownje w Němskej, Pólskej, Litawskej, hač do najwyšich gremijow w Brüsselu, OSZE a hač do hłowneho sydła UNO w New Yorku. Nětko knježi nowa rozhorjenosć nawala ćěkancow na běłorusko-pólsku hranicu dla, kotřiž spytaja so přez nju na teritorij Europskeje unije předrěć. Za tym tči běłoruski „mócnar“ Lukašenko. Spochi so wospjetowaše, zo wjedźe Lukašenko hybridnu wójnu přećiwo EU a zo ma Němska wšitke srědki přećiwo tomu zasadźeć. Lukašenko da tysacy ćěkancow nastupić, zo by sej z tutej žiwej masu wunuzował legitimaciju jako prezident a tak připóznaće Europskeje unije za prawosć poslednich prezidentskich wólbow w Běłoruskej. Žada sej, zo ma EU sankcije přećiwo Běłoruskej cofnyć.


text:
Medijowe wózjawjenja (archiw)
Něnto krótkofilmy za Łužysku filmowu pśeglědku zapódaś!
Cottbus/Chóśebuz,
Glědajśo se z filmarjami! Jo zasej tak daloko, zapódajśo hyšći až do 1. oktobra waše filmy za Łužysku filmowu pśeglědku. Wšojadno lěc z handyjom filmowane abo z kameru wjerśone, wšykne krotkofilmy su witane!
Lausitzer FilmSchau - Łužyska filmowa pśeglědka - Łužiska filmowa přehladka: Łužyca jo kraje pśesegajuca a toś su teke wšykne filmarje z Górneje a Dolneje Łužyce napominane, swóje filmy zapódaś.
Wót šćita klimy pśez strukturnu změnu, wót serbskich tradicijow až k modernje, wšedne starosći, fantazija abo lubosć - tematiski njeznajo Łužyska filmowa pśeglědka žedne granice. Jadnučke wuměnjenja: filmy njesměju w komercielnem konteksće nastaś a njesměju dlejše ako 20 minutow byś.
Až do 01. oktobra móžośo filmy how zapódaś: https://www.filmfestivalcottbus.de/de/festival/lausitzer-filmschau.html
Pónjeźele, 7. nowembra 2022 zeger 19 zachopijo Lausitzer FilmSchau - Łužyska filmowa pśeglědka - Łužiska filmowa přehladka pótom tradicionelnje festiwalny tyźeń 32. filmowego festiwala Chóśebuz (8.-13.11.2022) w filmowem źiwadle swětowy špihel Chóśebuz.
Myta
Mimo sławy a cesći maju wšykne wobźělniki šansu na tśi myta:
Za nejlěpšy film pósćijo se głowne myto we wusokosći 1.500 euro, pósćone wót APEX projekta Chóśebuz. Wó pósćenju myta rozsuźijo njewótwisna jury, kenž wobstoj z tśich wósobow.
Wósebne myto Załožby za serbski lud, kótarež se bźezwuwześnje filmoju ze serbskeju tematiku pósćiwa, serbsku rěc zapśimjejo a toś tu pó móžnosći direktnje nałožujo, jo dotěrowane z 1.000 eurami. Wó mytowanju rozsuźijo tejerownosći jury.
Mimo togo wótgłosuju woglědowarje Łužyskeje filmoweje pśeglědki na wjacor zarědowanja wó dobyśarju publikumowego myta: nakupowański bony w gódnośe 250 euro, kenž se wót nakupowańskego centruma SpreeGalerie w Chóśebuzu pósćiwa. Dobyśaŕ publikumowego myta jo film z nejwěcej wótedanymi głosami. Wón se pśez wulicenje zwěsćijo.
Akcija! – der Filmförderpreis/filmowe spěchowańske myto
Nowe myto na Łužyskej filmowej pśeglědce za nejlěpšu filmowu ideju
Lětosa wuznamjenijo na Łužyskej filmowej pśeglědce, pśidatnje k južo wobstojecym mytam, nejlěpšy filmowy koncept. Wšojadno lěc lubosćinska romanca, krimi abo comic, tematiski njejsu žedne granice stajone, ale dolnoserbska rěc ma se w filmje powědaś. Mimo togo ma team, kenž filmowy koncept zapódajo, nanejmjenjej z tśich za filmy zagórjonych wobstaś.
1.000 euro dawa za TYN pśeznanjecu filmowu ideju, k tomu budget za produkciju.
Pśi wuwiśu scenarijow, techniskem pśesajźenju a rězanju pomoga dobyśarjam filmowy profi. Profesionalne pśewóźowanje za wšykne pšašanja kołowokoło dolnoserbskeje rěcy dostanjośo wót Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu.
W lěśe 2023 pokazujo se gótowy film, kenž musy mjazy pěś a dwaźasća minutow dłujki byś, na Łužyskej filmowej pśeglědce.
Wobźěliś mógu se wšykne za filmy zagórjone teamy mjazy 12 a 25 lětami ze sedłom we Łužycy. Pósćelśo krotkowabjenje a filmowu ideju až do 23. oktobra na filmschau@filmfestival-cottbus.de
Akcija! – der Filmförderpreis/filmowe spěchowańske myto w cełkownej gódnośe 3000 euro, pósćijo se wót Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu a Filmowego festiwala Chóśebuz.
(pśełožk ze sotra.app)


text:
W Braniborskej wuknje dźeń a wjace šulerkow a šulerjow pólšćinu. Tuchwilu je jich něhdźe 3 000 holcow a hólcow, nimale 300 wjace hač w šulskim lěće 2017/2018, kaž kubłanske ministerstwo wčera na naprašowanje frakcije CDU w Krajnym sejmje Braniborskeje zdźěla.
Podstupim/Frankfurt nad Wódru/Choćebuz (RD/SN). Pólšćinu wuwučuja w susodnym zwjazkowym kraju na dohromady 30 šulach. Sydom je w Frankfurće nad Wódru, štyri w Choćebuzu. W delnjołužiskej metropoli su to Łužiska sportowa šula, zakładnej šuli „Wilhelm Nevoigt“ a „Regine Hildebrandt“ kaž tež Humboldtowy gymnazij. Poslednjej mjenowanej kubłanišći matej status Europskeje šule.
Město Frankfurt planuje dalše intensiwowanje teje rěčneje wučby w swojich komunalnych kubłanišćach. Předwidźane je załožić pólsku zakładnu šulu, kaž Milena Manns, njestronska decernentka za kulturu, kubłanje, sport, wobdźělenje wobydlerjow a Europu do lětnich prózdnin wozjewi.