text:
Wydanŏ bez Charlesa Dickensa w 1843 roku nowela to je jedna z nojbarzij reszpektowanych ôsprŏwek we historyji literatury. Autōr napisoł ja w szejś tydni i ôstatnie strōny skōńczōł w piyrszych dniach grudnia. Ôpublikowanŏ była 19 grudnia, a do Wilije cołki szejściotysiynczny nakłŏd bōł wyprzedany. Continue reading →
Ślabikŏrz
Chwila z gŏdkōm: Ruby abo hruby?
Chwila z gŏdkōm: Brzidke słowa
Chwila z gŏdkōm: Śniŏdanie
Ślabikŏrzowy E-book
We ôstatnim ôdcinku “Chwile z gŏdkōm” ôbiecołch Wōm, że wciepna na strōna teksty ślabikŏrzowe dlŏ tych, co chcōm co wiyncyj we tyj pisowni poczytać. Bez ôstatnie dni publikowołch je jako posty na strōnie, a dzisiej dŏwōm Wōm je sebrane jako ksiōnżeczka do wziyńciŏ ze sobōm na e-readerze, tablecie abo mobilniŏku. Ôkrōm tych ôźmiu tekstōw, co już żeście czytali, je w nij dziewiyńć inkszych.
Teksty tykajōm sie roztōmajtyj tymatyki. Je sam historyjŏ, architektura, etnografijŏ, je artikel ô fusbalu, a na kōniec mōj przekłŏd bojki ô Czerwōnyj Kapucy. Mōm nadzieja, że dobrze sie Wōm to bydzie czytać, i że tym, co jeszcze do ślabikŏrza niy prziwykli, przidŏ sie we ôswojyniu sie z tymi trzyma literami, ô kerych żech gŏdoł we wideo.
Jeźli Wōm sie ksiōnżeczka spodobŏ, to prosza Wŏs, cobyście pedzieli familiji i kamratōm abo dociepli mi pŏra groszy bez PayPal (abo jedno i druge), bo sōm dwie rzeczy, co kożdego czowieka zachyncajōm do roboty: zainteresowanie inkszych i geld. 😉
Jeszcze ani razu żech niy skłŏdoł EPUB-a ani ksiōnżki, beztōż jak ftoś z Wŏs w tym robi i chce mi pokŏzać, kaj żech coś zrobiōł źle, to niych dō mie napisze.
Cołkŏ robota je na licyncyji Creative Commons. Możecie kopiować i rozsyłać po kamratach, możecie tyż używać tych tekstōw (kōmercyjnie tyż) i je przerŏbiać, jeźli podŏcie autora ôryginału i skŏżecie, co było zmiyniōne.
Jak to wyglōndŏ:
Sebiyrōmy sam:
EPUB na e-readery, tablety i mobilniŏki
Teksty ślabikŏrzowe: Zōmek w Starych Tarnowicach i Walyntynki
Zōmek w Starych Tarnowicach
Zōmek w Starych Tarnowicach postawiōł miyndzy 1520 a 1570 rokym Pyjter z familije Wrochymōw z Ksiynstwa Bytōmskigo, skuli czego mŏ ôn natura rynesansowo. Pyjter ułożōł sie w 1528 roku z fyrsztym Janym II Dobrym, że za trzecio tajla daniny miejskij ôddŏ tajla swojich ziym, na keryj ulokuje sie nowe miasto. Tak zaczła sie historyjŏ Tarnowskich Gōr, kerych dzielnicōm sōm dzisiej Tarnowice.
Zōmek piyrwyj mioł ôtwarty plac ôd strōny pōłnocnyj. Do stawiyniŏ użyto było kamynia, wszyjske krzidła miały dwa poziōmy. W pōłnocno-weschodnij tajli stoji trzisztokowŏ, zmocniōnŏ wieża.
Bez swoja historyjo bōł włŏszczyznōm ôd mocki ludzi, miyndzy inkszymi starosty bytomskigo Balcera Ohma i szkockigo szlachcica Kaspra Huntera z Grandon. Dlŏ Donnersmarckōw zōmek w Starych Tarnowicach kupiōł ôd Gottlieba von Büttnera Karol Łazŏrz w 1820 roku, a w kōmplecie wziōn tyż wtedy Ôpatowice.
W XIX stoleciu dostawiōne ôstało pōłnocne krzidło, kere zawarło plac postrzodku zōmku. Zamurowano było tyż krużganki, a elewacyjo przerobiōno było na klasycystyczno.
Po wojnie zōmek i ziymie naôbkoło wziōn PGR. W tym zabytkowym stawiyniu ôd tego czasu były biōra i pōmiyszkania. Jak to zawdy bywŏ, jak coś je ôd wszyjskich, to je ôd żŏdnego i zōmek z roku na rok wyglōndoł corŏz to gorzij.
W 2000 roku kupiōł cołki teryn Rajner Smolorz, kery nojprzōd ôdnowiōł masztalnia i zrobiōł tam Gospoda u Wrochyma. We staryj ôborze je terŏzki sztyrogwiŏzdkowy hotel, a w zōmku mogymy ôbejzdrzić zbiory muzeōm, ale je tam tyż bibliŏtyka ze starymi ksiyngami, kere pōn Smolorz kolekcjōnowoł dwadziścia piyńć lŏt. Na kożdym kroku we zōmku wydŏwŏ sie, że za chwila zza winkla wylyzie Maciej Korwinus abo Ludwik Jagellōński. Tela roboty i piniyndzy, wiela wraziyli Smolorze w swoja włŏszczyzna to je coś niy do przerachowaniŏ. Werci sie tam pojechać i ôbejzdrzić.
Walyntynki
Sztyrnŏstego lutego we kościele katolickim mōmy spōmniynie świyntego Walyntego – patrōna ôd kochankōw. Skuli amerykanizacyje naszyj kultury prziszło mi beztōż pisać ô Walyntynkach i kochankach.
Tajla 1. Skōnd sie wziōnły te Walyntynki?
Żŏdyn niy poradziōł pokŏzać, co Walyntynki majōm co spōlnego z Grekami abo Rzimianami, ale we antycznych wierzyniach idzie trefić sie z podanymi na Walyntynki tradycyjami.
Wedle starowiecznego greckigo kalyndŏrza, czas miyndzy pōłowōm stycznia i pōłowōm lutego, mianowoł sie gamelion i bōł miesiōncym poświyncōnym manżelstwu Zeusa i Hery. Na ta przileżytość Greki dycki rychtowali fajer, ale niy wiymy, jak ôn wyglōndoł.
Starowieczne Rzimiany ôd idōw lutowych (trzinŏstego lutego) bez trzi dni fajrowali luperkalia. Plutarch tak ô nich pisoł: Modzi ze rzimskij arystokracyje lŏtajōm pō mieście pō nagu […] i pierōm wochatymi rzymiyniami ludzi, z kerymi sie trefiōm. Mocka zŏcnych kobiyt na schwŏl stŏwŏ im na drōdze i […] wyciōngajōm rynce, coby dostać pō nich, pōniywŏż wierzōm, co brzymiynne skuli tego prościj urodzōm, a niybrzymiynnym bydzie prościj zastōmpić. Fajrowaniŏ luperkaliōw zakŏzoł papiyż Gelasius I (492–496).
Nojstarsze teksty ô Walyntynkach
Wedle mocki ludzi nojstarszy tekst ô Walyntynkach to „Ptŏsi Syjm” napisany ôd Geoffreya Chaucera w 1382 roku na jubileusz manżelstwa krōla Anglije Richarda II i Anny Czeskij, kaj autōr pisze: „Tak to w kożdy Dziyń świyntego Walyntego / Kożdy ptŏk ôbiyroł kochanka swojigo.” Postrzodek lutego to je ale trocha cudaczny czas dlŏ ptŏkōw we Angliji na zŏlyty. Barzij racjōnalne je spōmniynie świyntego Walyntygo z Gynuy, biskupa, kery umrził kole 307 roku. We kalyndŏrzu liturgicznym je ôno 2 mŏja i tyż w tyn dziyń bōł podpisany traktat manżelski Richarda i Anny.
Nojstarszŏ znōmŏ walyntynka była napisanŏ ôd Karola Orleańskigo do swojij żōny kejś miyndzy 1416 a 1435 rokym. Karol ôd batalije pod Agincourt (1415) siedzioł zawarty we lōndyńskij Tower i napisoł: „Je żech już chory z miyłości, / Moja nojsłodszo Walyntynko”. Chociŏż po 25 latach zawarciŏ bōł nazŏd wolny, to niy prziszło mu sie trefić ze żōnōm, pōniywŏż umrziła ôna podwiela go Anglijŏki puściyli.
Na isto ciekawe je to, że nasz zimowy krōl, Fridrich V, żyniōł sie z Elżbiytōm Stuart w Angliji 14 lutygo 1613 roku, a na ta przileżytość John Donne napisoł dlō nich epitalamiōm (śpiywka weselnŏ), kere Anglijŏki uznŏwajōm za przikłŏd nojwyższego kōnsztu. Autōr bez cołko śpiywka gŏdŏ do świyntego Walyntego, ale zacytuja ino piyrszy wers: „Chwoła ci, biskupie Walynty, ôd kerego dziyń to je”. Fridrich bōł korōnowany na krōla Czech 4 listopada 1619, a panowoł ino rok i sztyry dni.
Zŏlyty we naszyj tradycyji
Skuli tego, że przinŏleżymy do strzodkowyj tajle Europy, nigdy niy mieli my tradycyji fajrowaniŏ Walyntynek. Do Niymiec były ône prziniesiōne ôd amerykōńskich wojŏkōw po drugij wojnie światowyj, a we Polsce i Czechach pokŏzały sie we 90. latach XX stoleciŏ.
Dycki mieli my za to tradycyjo sobōtki abo świyntego Jana. Pogańskŏ sobōtka fajrowanŏ była z 21 na 22 czyrwca jeszcze dugo po chrystianizacyji Ślōnska. Pawoł Jasienica pisoł, że biskup wrocławski zakŏzoł fajrowaniŏ sobōtki na Ślynży kole 1928 roku, a ôstatni rŏz richtich po pogańsku fajrowano było tam we 1937 roku, kej widzioł to niymiecki badŏcz Fritz Geschwendt.
Noc świyntojańskŏ przitrefiŏ sie dycki we wilijo świyntego Jana – z 23 na 24 czyrwca. Kościōł złōnaczōł tako tradycyjo, coby ludzie skōńczyli fajrować sobōtka. Podarziło sie to niy do kōńca, bo terŏzki jedna i drugŏ noc sie motlajōm i niykerym sie zdŏwŏ, co sobōtka i noc świyntojańskŏ to je jedno i to samo. Nojważniyjsze ale, że już za starego piyrwyj mieli my lepszo tradycyjo fajrowaniŏ miyłości. Pojakymu? Nasza tradycyjŏ je starszŏ aniżeli Walyntynki ô pŏraset lŏt – to rŏz. We czyrwcowõ noc je dycki kole dwadziścia stopni cieplij aniżeli w lutowy dziyń – to dwa. No i snadnōm rzeczōm noc była dycki lepszōm kamratkōm dlŏ kochankōw aniżeli dziyń (no niy gŏdejcie, że niy) – to trzi.
Tajla 2. Rōmantycznie po ślōnsku piyrwyj
Trza prziznać, co niy mōmy tradycyje pisaniŏ ani gŏdaniŏ pō naszymu ô tym, co czujymy, bo ôd tego była gŏdka niymieckŏ, polskŏ abo czeskŏ. Nigdy tyż niy byli my rōmantyczni, a gibko przełaziyli my do kōnkretōw. Nojlepij to pokŏzuje Tyjater Korez we swojij adaptacyji „Cholōnka”. Stanik z Michciōm siedzōm sie na trŏwie, ôn jij ôtwiyrŏ knefle we klajdzie, a ôna zgańbiōnŏ padŏ Te, a co ty robisz? Stanik na to: No lygej!
Jak sie wejrzeć do ksiōnżek ze ślōnskimi śpiywkami, to tyż w nich za czeski rōmantyzmu niy ma. Durch ino ô ôbrŏcaniu za stōdołōm i tracyniu wianka. Nojleksze, co żech poradziōł znŏlyźć, to A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty mycki, / Coby dziouchy niy padały, iże to tak wdycki. / A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty galŏt, / Coby dziouchy niy padały, iżeś sie niy najŏd.” (u Malinowskigo).
Rōmantycznie po ślōnsku dzisiej
Autorōw, co piszōm rōmantycznie po ślōnsku idzie porachować na palcach jednyj rynki. Naprŏwda to na jednym palcu, bo rozchodzi sie ô Karola Gwoździa. Możno to skuli tego, że w nŏs tyż je jakŏś blokada do gŏdaniŏ ô uczuciach pō naszymu. Ôd razu przełażymy na polski, a dyć we naszyj gŏdce je mocka słōw i fraz, kere majōm na isto srogi ladōnek ymocyjōnalny: „kusik”, „przŏć”, „kochanka”/„kochanek”, „miyłować”, „gryfnŏ frelka”, „szwarny synek”, „ôstōń przi mie”… Źle to brzmi? Po polsku ani by niy szło takij rōmantycznyj atmosfery złōnaczyć, jak idzie pō naszymu.
Chociŏż niy podobajōm mi sie Walyntynki, bo niy sōm my Anglijŏki abo Amerykōny, to wyużyjmy tyn dziyń do tego, coby drugij pōłōwce pedzieć pō naszymu, co czujymy.
Czytej dalij:
Piyrszŏ tajla: Polterabynd i Tarnogōrski Karłuszowiec
Drugŏ tajla: Klŏsztōr Kamilianōw i Rebelijŏ czeskŏ
Trzeciŏ tajla: Sami i Pałac we Rybnyj
Wiyncyj ô ślabikŏrzu:
Teksty ślabikŏrzowe: Sami i Pałac we Rybnyj
Sami
We pōłnocnyj tajli Skandynawije miyszkajōm ludzie Sami (abo Saami) – lud, kery je tam ôd piyńciu tysiyncy lŏt.
Ludzie Sami i ôd nich kultura
Wszyjskich Sami je kole 160 tysiyncy. Nojwiyncyj żyje we regiōnie Sápmi we pōłnocnyj Skandynawiji.
Sami ôd stoleci majōm swoje knify tworzyniŏ roztōmajtych produktōw do używaniŏ bez tydziyń. Mianuje sie to duodji, a mŏ natura kōnsztowo. Duodji to taszki, noże, szolki, szachtelki, niykere tajle ôblyczyniŏ atp. Używŏ sie do tego takich sztofōw, jak drzewo, rogi ôd ryniferōw abo skōra. Tradycyjnie używane farby to czyrwōnŏ, zielōnŏ, modrŏ i żōłtŏ.
Tradycyjne ôblyczynie ôd Sami mianuje sie gákti. Piyrwyj było robiōne ze skōry ôd ryniferōw, ale terŏzki używŏ sie wołny, baumwole abo jedbŏwu.
Mŏwa
Gŏdka ôd ludzi Sami, a radszyj gŏdki, przinŏleżōm do skupiny uralskij. Je ich jedynŏście, a jeszcze pŏra lŏt do zadku we nauce było padano, co sōm nojbliższe gŏdce fińskij. Analizy niykerych lingwistōw ale pokŏzały, iże to, że gŏdki Sami sōm podane na fińsko wziōnło sie z tego, że ône sie ôd dugigo czasu miynszały, a niy ôd tego, że wziōnły sie ôd jakij spōlnyj bezpostrzednij protogŏdki.
Rachuje sie, co gŏdkami Sami bez tydziyń gŏdŏ kole trzidziści tysiyncy ludzi we Norwegiji, Szwecyji, Finlandyji i Rusyji.
Muzyka
Nojbarzij znōmŏ zorta muzyki ôd Sami mianuje sie joik. Podle badŏczōw muzyki je to jedna ze nojstarszych muzycznych tradycyji we Europie, a gyszpant je to, że ôd nij źwiynk je podany na muzyka ôd amerykōńskich Indianerōw.
Tradycyjnie joik śpiywŏ sie a capella, chociŏż terŏzki mocka artystōw używŏ bymbna abo inkszych insztrumyntōw. Skuli tego, że joik mŏ natura szamańsko i przedchrześcijańsko, bez pŏra stoleci śpiywanie jego było zakŏzane.
Sam możecie sie posuchać. Po prŏwdzie je to barzij moderny knif, ale wedle mie taki je nojfajniyjszy dlŏ ucha.
Historyjŏ
Niyjedyn może sie spytać, pojakymu pisza ô Sami. Skuli tego, że ôni majōm take same szprymy jako myńszość, co my.
Kole pōłowy XIX stoleciŏ ze strōny norweskigo regyrōnku zaczła sie presyjŏ, coby Sami sie znorwegizowali, a ôd poczōntku XX stoleciŏ używanie Sami w kościołach, szkołach i urzyndach było zakŏzane. Po strōnie szwedzkij i fińskij niy było takigo czegoś, ale progres ekōnōmiczny skandynawskij pōłnocy zrobiōł swoje.
Miyndzy 1900 a 1940 rokym Norwegijŏ wydała mocka piniyndzy, coby wytympić kultura Sami. Kożdy, co chcioł kupić ziymia we Finnmarku, musioł pokŏzać, że poradzi gŏdać pō norwesku, a norweskŏ i ruskŏ polityka dokludziyła aji do tego, że mocka ludzi było wyciepniyntych ze swojij ziymie. Gŏdka i kultura norweskŏ były pokŏzowane jako moderne, a wszyjsko, co ôd Sami, jako stare, bez kultury, śmiyszne, aji jako coś ôd niższyj rasy.
We Rusyji stare knify życiŏ były zniszczōne ôd kolektywizacyje. Bezma wszyjscy Sami byli ôd wtedy wrażyni do jednego kołchozu, a sowiety durch robiyli na rozwōj tego ważnego strategicznie regiōnu i narŏz naôbkoło sjechała sie mocka ludzi ze cołkij Rusyje.
Batalije we drugij wojnie światowyj przitrefiały sie akuratnie we samym postrzodku ziym ôd Sami. We 1945 roku ze Sápmi ôstały ino ruiny, a cołkŏ widzialnŏ historyjŏ znikła.
Po wojnie piyrsze radiowe wiadōmości w gŏdce ôd Sami szło posuchać ôd 1946 roku, ale cołkŏ kultura i ludzie byli durch ignorowani, a ôficjalnŏ polityka norwegizacyje była kōntynuowanŏ.
Wszyjsko sie zaczło zmiyniać na kōniec 70. i na poczōntku 80. lŏt. Bōł to czas, kej zrobiyła sie srogŏ chaja skuli planu postawiyniŏ wodnyj elektrykownie na rzyce Alta we Finnmarku. Skuli tego jedna wieś i smyntŏrz ôd Sami by musiały być zalōne i cołkŏ Norwegijŏ narŏz zaczła ôsprŏwiać ô tych ludziach. Narŏz ôd nich kultura i gŏdka zaczły sie robić gyszpant i chociŏż na kōniec elektrykownia była postawiōnŏ, to prziszły inksze efekty. Norwegijŏ skōńczyła z politykōm norwegizacyje, a zaczła prōmować Sami. Mało tego: we 1997 roku krōl Norwegije Harald V przeprosiōł Sami za tako polityka i pedzioł, co Norwegijŏ je na terytoriach dwōch ludōw – Norwegōw i Sami.
Myntalność ludzi ale jeszcze niy zmiyniyła sie do kōńca. We 2011 roku miasto Tromsø – nojwiynksze miasto we pōłnocnyj Norwegiji i historyczny dōm ôd Sami – chciało przistōmpić do Regiōnu Gŏdki Sami. Skuli tego wszyjske tabule w mieście by były we dwōch gŏdkach, a Sami by mogli w urzyndach gŏdać po swojimu. Prawicowcy zaczli ale skuli tego chaja i gŏdali, że to je norweskŏ ziymia, a Sami to coś cudzego (sic!). Zrobiyli z tego swoje hasło na welōnek, wygrali go i cŏfli wszyjsko.
Widać niy ino w Polsce sōm ludzie, co sie urwali z dŏwnych lŏt.
Pałac we Rybnyj
Posiedzicielami statku w Rybnyj w XVIII stoleciu ôstali Warkocze, kej kupiyli je ôd Jana Kotulińskigo. Pałac w Rybnyj postawiyli w 1796 roku, a coby być barzij akuratnym, zrobiyła to Antōnina Warkocz z Bujakowskich, gdowa po Karolu Antōnim Warkoczu. Stawiynie było w baukōnszcie niyskororenysansowym i klasycystycznym. Fōndatorka umrziła w 1829 roku i ôbiekt erbli pō nij Chrzōnszczewscy, kerzi przedali go w 1856 von Koschützkim.
Koschützcy byli familijōm szlacheckōm polskigo pochodzyniŏ. Nojdŏwniyjszy czōnek ôd nij to bōł Maciej – warszawski podstarosta kole 1530 roku. W XVII stoleciu przekludziyli sie na Gōrny Ślōnsk i dorobiyli sie sam mocki dōminiōw. W czasach krōla Stanisława Augusta Paweł i Maciej von Koschützki przekludziyli sie nazŏd do Polski, kaj dostali indygenat i jedyn ôstoł kanōnikym w Gniyźnie, a drugi kapitanym Wojska Korōnnego. Potōmni ôd Macieja ôstali po rozbiorach na polskich ziymiach.
A co do linije ślōnskij: w 1811 Karol von Koschützki dostoł przizwolynie na skuplowanie miana Koschützki z mianym Larisch (moc barzij znanym; Karol bōł erbym ôd Gustawa von Larisch) i ôdtōnd pisoł sie von Koschützki-Larisch. Uwŏżoł sie za Niymca, chociŏż bōł polōnofilym. W latach 1851-1853 wydŏwoł “Poradnik dla ludu Górnośląskiego”, w 1859 przekŏzoł gminie 1000 talarōw, coby były piniōndze na sztwŏrtego rechtora, ale mioł jedyn warōnek: w szkole majōm być sztyry godziny polskigo w tydniu. Mioł dwōch synōw – Adalberta i Alfreda i to prawie tyn drugi kupiōł pałac w Rybnyj i sie tam przekludziōł. Pō nim miyszkoł tam syn ôd jego brata Richard, a niyskorzij syn ôd Richarda, Egōn.
Egōn pōnoć welowoł za Polskōm. Po wytyczyniu granicy znŏd sie po polskij strōnie kole kilōmetra ôd granicy. Mylynie patriotyzmu z nŏrodowym szowinizmym – dōmyna aktywistōw z cyntrale – dokludziyło do tego, iże Egōn, dyć Niymiec, mioł już zatela. W 1922 roku przedoł Rybno i wyjechoł z familijōm do Wrōnina.
Ôd 1935 pałac bōł siedzibōm Skupiny Strzeleckij, a w czasie drugij wojny światowyj familijŏ Donnersmarck trzimała w nim swoje dokumynty. W 1945 stawiynie przerobiōno było na pōmiyszkania kōmunalne. Jak to bywŏ przi pōmiyszkaniach kōmunalnych – ôbiekt ôstoł doimyntnie zdewastowany. Szczyńściym w latach 1974-1980 strzybnicki Zamet społym z krakowskōm Prŏcowniōm Kōnserwacyje Zabytkōw ôdnowiyli pałac. Ôd 1983 używało go Stŏwarziszynie Polskich Artystōw Muzykōw, w 1991 zmiyniōł sie na Regiōnalne Cyntrōm Kultury, a ôd 1998 fōnguje jako Pałac w Rybnyj spōłka z o.o. Je tam dzisiej hotel, restauracyjŏ i cyntrōm kōnferyncyjne. Ôrganizuje sie tyż kōncerty kameralne.
Ô pałacu idzie posuchać na strōnie Radia Katowice. Ôsprŏwiŏ ô nim Arkadiusz Kuzio-Podrucki, nojwiynkszy szpec ôd ślōnskij szlachty i arystokracyje.
Czytej dalij:
Piyrszŏ tajla: Polterabynd i Tarnogōrski Karłuszowiec
Drugŏ tajla: Klŏsztōr Kamilianōw i Rebelijŏ czeskŏ
Sztwŏrtŏ tajla: Zōmek w Starych Tarnowicach i Walyntynki
Wiyncyj ô ślabikŏrzu:
Teksty Ślabikŏrzowe: Klŏsztōr Kamilianōw i Rebelijŏ czeskŏ
Klŏsztōr Kamilianōw we Tarnowskich Gōrach
Nowogotycki klŏsztōr Kamilianōw w Tarnowskich Gōrach stoji przi bytōmskij ceście ino pŏraset metrōw ôd starego miasta. Nojprzōd mioł być postawiōny w Popielowie wele Ôpolŏ, a niyskorzij Miechowicach. Bez cufal ale dwa ôjce na ôdpuście w Nŏkle trefiyli sie z Łazŏrzym Henckel von Donnersmarckym, a ôn jak sie przewiedzioł, że durch szukajōm placu pod stawiynie, pedzioł im, że może im dŏć swōj grunt blisko stacyje w Tarnowskich Gōrach. Po połedniu wszyjscy poszli tam zobejrzeć i Kamiliany stwierdziyli, że plac je dobry na lazaryt i klŏsztōr.
W paździyrniku do ôjcōw prziszło dwōch chopōw z Bobrownik i pedzieli, że keby Kamiliany postawiyli w takim placu, że ludzie ôd nich by mogli mieć bliżyj na mszo, to gmina dociepnie 30 tysiyncy marek. Ta informacyjŏ wartko doszła do Łazŏrza, a tyn pedzioł, że zrobi co może. Niydugo niyskorzij spōlnie z Arturym Henckel von Donnersmarckym, bratym ôd niego (to była włŏszczyzna ôd nich ôbu), doł im gynau tyn plac, w kerym dzisiej stoji klŏsztōr.
Robota zaczła sie w kwietniu 1906 i po prŏwdzie była niylegalnŏ, bo zwōl na nia prziszoł po sztyrech miesiōncach. W czyrwcu 1907 wszyjsko było fertich. Cołkŏ inwestycyjŏ kosztowała 297335 marek i 74 fynigi, z tego 181 tysiyncy dali ludzie jako ôfiara (Łazŏrz doł 40 tysiyncy), a reszta sfinancowały pożyczki.
Nojprzōd bōł sam lazaryt dlŏ alkoholikōw, kaj ôjce prŏcowali spōlnie z pacjyntami nad wylyziyniym ze złego zwyku. W 1914 skuli wojny Kamiliany przirychtowali rezerwowy lazaryt dlŏ wojŏkōw, krōtko bōł sam tyż sierociniec wojynny. Ôd wielgigo kryzysu ôtwarto ôstrzodek dlŏ psychicznie chorych.
W 1949 roku regyrōnek zabroł klŏsztōr zakōnowi i ôd tego czasu bōł sam Miejski Lazaryt nr 2. W 1998 Kamiliany dostali nazŏd swoja włŏszczyzna.
Rebelijŏ czeskŏ i lisowczyki
Na poczōntku lutego 1620 roku Korōngew Elearskŏ, kero znōmy tyż pod mianym Lisowczyki stanyła na Ślōnsku. Czego sam szukali?
Ôd 1526 roku krōlami Czech byli Habsburgi, kerzi byli katolikami. Skuli tego podle zŏpisōw pokoju augsburskigo mogli przemiynić Czechy, a tyż Ślōnsk, Morawy i Łużyce w państwo blank katolicke. Przeciw tymu stoła tradycyjŏ niyciśniyńciŏ sie do gōw poddanych.
We 1609 roku cysŏrz Rudolf II wydoł dokumynt mianowany Rudolfowym Majestatym, w kerym zapisano było, że żŏdyn niy może być przimuszōny do żŏdnyj religije na ziymiach czeskich. Po Rudolfie prziszoł w 1612 roku Maciej. Chociŏż chcioł kōntynuować liberalno polityka, to dużo do pedzyniŏ mioł jego brat – Maksymilian. Bōł ôn twardym katolikym i chcioł dokludzić do tego, coby nŏstympnym cysŏrzym bōł blank antyprotestancki arcyprinc Ferdynand.
Ferdynand bōł korōnōwany na krōla Czech we 1617 roku i zaczōn dysputyrować ze czeskimi panami eli Rudolfowy Majestat fōnguje ino na ziymiach ôd panōw abo we cołkim czeskim państwie, a w lutym 1618 roku cysŏrz kŏzoł strzimać robota na bausztelach protestanckich kościołōw. 6 marca grupa nojbarzij radykalnych protestantōw napisała petycyjo do namiestnikōw ôd cysŏrza, coby dostać potwierdzynie religijnych swobōd. Dostali ôdpowiydź negatywno, zatym wysłali drugi brif, ôd razu do cysŏrza. Cysŏrz ôdpisoł to samo i tak ciepnōł protestantōm handszuła.
23 mŏja we zōmku na Hradczanach trefiyli sie namiestniki ôd cysŏrza ze panami protestanckimi. Zrobiyła sie chaja i protestanty wyciepli namiystnikōw bez ôkno, ale ôba ino sie trocha potrzaskali i uciykli.
W marcu 1619 roku umrził cysŏrz Maciej i dlŏ krōla czeskigo doszoł jeszcze problym przejyńciŏ cołkigo Cysarstwa, pōniywŏż chociŏż była to mōnarchijŏ elekcyjnŏ, to tak na isto korōna cysŏrskŏ była erbowiznōm Habsburgōw, a Ferdynand bōł piyrszy we raji do trōnu. We mōmyncie, kej krōm Karniole, Styryje i Tyrolu, wszyjske ziymie habsburske były we fermyncie abo ôtwartyj rebeliji, ziymia sie zaczła Ferdynandowi pod nogami suć.
We czyrwcu 1619 armijŏ czeskŏ stała pod murami Wiednia. Kōmandyr wojsk rebelianckich, grŏf von Thurn pewnikym mioł nadzieja, co stolica Cysarstwa skapituluje ze strachu, bo niy mioł tela ludzi, coby weznōńć take sroge miasto. Wojska było kole 10000 ludzi, a moc z nich to była ziymskŏ gotowość (zemská hotovost – czeskŏ forma pospolitego ruszyniŏ). Thurn po pŏru dniach, kej widzioł, co miasto sie niy poddŏ, poszoł z armijōm nazŏd do Czech.
Czechy szukali koalicjantōw i skuli tego uzdali sie, co zdetrōnizujōm krōla i ôbiyrōm nowego. Kej Ferdynand bōł we Frankfurcie na welōnku cysarskim w siyrpniu 1619 roku, stany czeske, morawske, łużycke i ślōnske zdetrōnizōwały go i poprosiyły Fridricha, elektora Palatynatu, kalwinisty i gowa Unije Protestanckij, coby wziōn czesko korōna. Fridrich przijōn forszlag i 4 listopada korōnowoł sie na krōla Czech. Efekt bōł blank ôpaczny ôd tego, co chcieli Czechy. Krōl Anglije Jakōb I, teść ôd Fridricha, bōł ściykły skuli tego, co robi nowy krōl Czech, a dlŏ Hiszpanōw i Bajerŏkōw Elektorat Palatynatu bōł atrakcyjnym strategicznie kōnckym ziymie.
3 lutego 1620 roku na Ślōnsk weszli lisowczyki, kerzi zaciōngli sie do sużby cysŏrzowi. Nojprzōd stanyli pod murami Tarnowskich Gōr, kaj prziwitano ich kanōnami. Na noc ôstali we pŏru wiŏskach na połednie ôd Bytōmia, a sztwŏrtego lutego złupiyli Strumiyń i Skoczōw. 8 lutego byli już pod Wiedniym i skuli tego kōmandyry ôd Cysŏrza nojprzōd miarkowali, co majōm przed sobōm wroga, bo niy poradziyli spokopić jak wojsko może iś 60 kilōmetrōw na dziyń.
20 września armijŏ cysŏrskŏ weszła do Czech i zaczła iś na Praga. Wtynczŏs wojsko rebeliancke było na Morawach i niy mogło zrobić inakszyj, ino wartko iś, coby brōnić stolicy. Jedni i drudzy trefiyli sie wele Rokycanōw, ale katoliki ôbeszli protestantōw i poszli dalij. Czechy musieli zaś desperacko gōnić, coby stanōńć miyndzy armijōm katolickōm i stolicōm.
8 listopada wojsko cysŏrske stanyło pod Pragōm, kaj byli już tyż rebelianty, kerzi ufortyfikowali sie na Biołyj Gōrze. To, co sie niyskorzij stało, ciynżko mianować batalijōm, bo w godzina cołkŏ czeskŏ armijŏ była rozniesiōnŏ na tajle. Rebelijŏ była skōńczōnŏ.
Ślōnsk mioł dziepiyro we dalszych latach być zniszczōny i chociŏż szkody niy były take, jak bez tyn przikłŏd we Wirtymbergiji, kerŏ straciyła trzi ćwierci populacyje, to zdŏ sie, co zmiany dymograficzne i rekatolizacyjŏ zmiyniyły ôbrŏz naszyj ziymie nojbarzij we naszyj historyji.
Czytej dalij:
Piyrszŏ tajla: Polterabynd i Tarnogōrski Karłuszowiec
Trzeciŏ tajla: Sami i Pałac we Rybnyj
Sztwŏrtŏ tajla: Zōmek w Starych Tarnowicach i Walyntynki
Wiyncyj ô ślabikŏrzu:
Teksty ślabikŏrzowe: Polterabynd i Tarnogōrski Karłuszowiec
Polterabynd
Do dzisiej pamiyntōm, jak za bajtla słyszołch trzaskanie szkła przed godami u sōmsiadōw. Wtedy myślołch, co je to normalnŏ tradycyjŏ we cołkij Polsce. Polterabynd niyma ale polski, a ślōnski tyż niy do kōńca.
Żŏdyn niy poradzi pedzieć, skōnd wziōnło sie trzaskanie szkła przed godami. Jedni wierzōm, co biere sie to ze zwykōw germańskich plymiōn, kere ciepały szplitry, coby ôdgōnić złe mŏry. Inksi padajōm, co zdrzōdłym je trzaskanie gliniannych nŏczyń po pogańskij ôfiarze. Je tyż możebne, co polterabynd mŏ tyż motyw blank psychologiczny: chopcy, kerzi chcieli ôżynić sie z dziouchōm, kerŏ wydŏwŏ sie za inkszego, mogli przijść i puścić ze siebie nerwy.
Słowo „polterabynd” wziōnło sie z niymieckigo „Polterabend”, a to zaś ôd „poltern” (robić larmo) i „Abend” (wieczōr).
Piyrszy rŏz pisano było ô tym we 1517 roku we strzodkowych Niymcach i tam tyż sie polterabynd festuje, ale niy we cołkich – na Bajerach, a tyż we Austryji i Szwajcaryji żynich i modŏ pani majōm ôsobne fajry ino dlŏ synkōw abo dziouch. Trzaskanie fajrujymy tyż my, Kociewiŏki, Kujawiŏki i Kaszuby. We Daniji za to polterabend to je miano kożdego fajru przed godami, chociŏż niy ma tam tradycyje trzaskaniŏ niczego.
W Niymcach trzaskać we polterabynd idzie wszyjsko krōm szkła i zdrzadeł. Wierzi sie tam, co strzaskane szkło przinosi pecha, a strzaskane zdrzadło to już blank niyszczyńście. W niykerych regiōnach ô pōłnocy hajcuje sie galŏty ôd żynicha, a strzewiki ôd modyj pani przibijŏ sie kajś gwoździami. Hasie po spŏlōnych galŏtach sie zbiyrŏ i społym ze flaszkōm gorzoły wrażŏ do ziymie, a rok niyskorzij sie flaszka wykopuje i wypijŏ.
A jak u nŏs sie fajruje polterabynd? Dziyń abo pŏra dni przed godami przŏciele i ci, co niy sōm zaproszyni na wesele prziłażōm przed chałpa ôd modyj pani. Po prŏwdzie zaproszynie na polterabynd niyma nic przidajne i przijść może kożdy, fto chce. Polterabyndu sie tyż niy anōnsuje. Porzōnd modzi padajōm kōmu, co fajer bydzie w tyn a tyn dziyń i informacyjŏ sie sama rozłazi po ludziach.
Goście sōm ôblyczyni na krasiato, a niyrŏz ôdstawiajōm kōmedyjo ze cyganiōnōm modōm pŏrōm. Modzi tyż majōm niyrŏz ôblyczōne treski ze śmiysznymi hasłami. Niyskorzij goście na zygrōdka zaczynajōm ciepać roztōmajte rzeczy, a prawi modzi niy mogōm sie gorszyć ô nic, chociŏż bydōm musieli cołki rojmōng skludzić. W lufcie furgŏ wszyjsko – ôd ausgusōw, bez dōnice, aże po sztepsliki i zdrobiōny styropian. Inakszyj aniżeli w Niymcach, u nŏs idzie tyż trzaskać szkło, zdrzadła ale sōm zakŏzane skuli tych samych prziwiarek, co tam. Wierzi sie, co im wiynkszy krōm bydzie do skludzyniŏ, tym wiyncyj szczyńściŏ bydōm mieć modzi. Tak to ôkludnŏ zygrōdka na jedyn wieczōr stŏwŏ sie nojgorszym bajzlym. Modzi muszōm wszyjsko skludzić, a to skuli tego, co majōm sie przewiedzieć, co skōńczyło sie leke życie i terŏzki czekŏ ich moc roboty. Inkszōm ważnōm wiadōmościōm je to, co jeźli skludzajōm społym, to i społym poradzōm sie z kożdōm niyprzileżytościōm.
Werci sie tyż pedzieć, co niy wszyndy trzaskŏ sie bele co. Na Ślōnsku porzōnd trzaskŏ sie ino porcelana.
Snadnōm rzeczōm trzaskanie i larmo to ino jedna strōna cołkigo polterabyndu. Po trzaskaniu zaczynŏ sie gościna, a we myni idzie znojść roztōmajte maszkety. Idzie trefić kartŏfelzalat, bigos, smażōny wuszt, żymlŏk abo krupniŏk, a jak sie już dobrze pojy, to idzie sie jeszcze dociś kołŏczym. Drużba co chwila polywŏ gościōm, co tam mŏ we flaszce, ale tyż sōm brauzy i inksze napoje.
Niy idzie niy spōmnieć, co „Polterabend” to je tyż tytuł dziwŏdła Stanisława Mutza. Zaczynŏ sie na ôstatku piyrszyj światowyj wojny, a kōńczy we nowyj Polsce. Jak idzie przeczytać na strōnie internetowyj Ślōnskigo Tyjatru, je to poetycki fresk, kery ôsprawiŏ ô pōmotlanyj historyji Ślōnska i Ślōnzŏkōw.
Dzisiej polterabynd sie corŏz to mynij fajruje. Corŏz to wiyncyj trefiajōm sie gody na moda zachodnio ze sztandardowym fajrym choby z filmu. Niy wiym eli to skuli tego, co na kożdo tradycyjo sie u nŏs dziwŏ choby na relikt dŏwnych lŏt, eli je to skuli cołkij globalizacyje. Zdŏ sie ale pedzieć, co przeca nasze tradycyje to je to, co nŏs definiuje. Niy pozwōlmy na to, coby ze wszyjskigo, co ślōnske, ôstała nōm ino gŏdka.
Tarnogōrski Karłuszowiec
Jak bydziecie w Tarnowskich Gōrach, to niy możecie zapōmnieć ô tym, coby sie przeszpacyrować bez ulica Miarki, kerŏ kludzi ôd Piastowskij do Legiōnōw. Mŏ ôna swōj włŏsny klimat, mocka przi nij piyknych stawiyń stoji, a to, że je wyflostrowanŏ, to dopołniŏ cołkości. Na kōńcu, tam, kaj je krziżōwka z Legiōnōw stoji pałac Karłuszowiec abo Carlshof, w kerym terŏzki je Edukacyjne Cyntrōm Ôbleczyniŏ i Rzymiosła, a przōdzij szło tam trefić same sroge perzōny.
Wszyjsko zaczło sie kole 1650 roku, jak Aleksander Cucher kupiōł ziymie naôbkoło i zrobiōł tam gospodarka. Niycołke sto lŏt niyskorzij, przi przileżytości drugij ślōnskij wojny swobodny pōn stanowy Bytōmia Karol Jōzef Erdmann Henckel von Donnersmarck wziōn strōna Maryje Teresy, eli Austryjŏkōw. Prusŏki wojna wygrali i skuli tego wszyjske dōminia ôd bytōmskich Donnersmarckōw ôstały skōnfiskowane i przekŏzane protestanckij liniji familije, a Karol musioł przeniyś sie do Wiednia, kaj umrził w 1760. Nojstarszy syn ôd niego, Franc Ludwik, poradziōł ôdzyskać włŏszczyzna, ale musioł znojś sie nowy dōm, bo zawczasu Donnersmarcki miyszkali we bytōmskim ratuszu. Beztōż kupiōł statek po Cucherze i doł mu miano Carlshof ku erze swojigo fatra.
Stawiynie trocha przebudowoł, coby pomiyściyła sie tam familijŏ i rzōndzicielstwo ôd niego dōminiōw. Umrził w 1768 roku, a Leopoldyna, żōna ôd niego, żyła jeszcze dalsze dwadziścia sztyry lata w Karłuszowcu. Skirz tego, że była z niōm skuplowanŏ francuskŏ familijŏ grŏfōw La Valette d’Uclaux, w pałacu miyszkali ôni ôd kōńca XVIII stoleciŏ. Możliwe, iże trefiyli tam skuli Francuskij Rewolucyje.
Na poczōntku XIX stoleciŏ wele pałacu zrobiōno park landszaftowy, a w pōłowie tego samego przekludziyli sie tam byamtry bytōmskich dziedzin Donnersmarckōw. Po piyrszyj światowyj wojnie w Karłuszowcu prŏcowoł zarzōnd polskij tajle The Henkel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited (w Bytōmiu bōł zarzōnd tajle niymieckij). W 30. latach miyszkoł tam z żōnōm i cerōm kuzyn ôd Donnersmarckōw fyrszt Paweł Sapieha, kery niyskorzij bōł podpukownikym amerykōńskigo wywiadu. Żōna ôd niego to była Virgilia Peterson, żurnalistka.
Tak, jakech na poczōntku napisoł, ôd 1959 do dzisiej w pałacu je szkoła. Niyma ôn jakiś ekstra z wyglōndu, atoli w tych murach siedzi ślōnskŏ historyjŏ, a dyć keby jij niy było, toby niy było i nŏs.


c: text/html

text:
” Blank bych sie niý umioł forsztelować, co kejsik zobocza cosik takigo jak pod szulům. Na prowda hołda lotaczy przebleczůnych tak roztmajcie a przi tymu tak festelnie radzi wszyskigo, co chyba niýkaj indzij sie tego bych niý spodziywoł. Bůł smok, farorz, mode panny, Flinstony, dinozaur, wrůżka, Mikołaje, haresztanty, klauny, kelner, cygůnki, pszczoły, Avengersy, Koziołek Matołek, hippisy, kůminiorze (nawet ze drabinům) a nawet….Antoni Macierewicz! No blank bych sie niý zmiarkowoł, co kejsik cosik takigo uobocza….tyla tak fajnie poprzeblykanych ludzi a przi tymu tak festelnie uradowani. “
- – Marek Bogdoł
- Nowiny, nowiny, nowiny!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mikowčanka Beatris Sachse wobdźěla so wot lěta 2008 na wubědźowanju wo najrjeńše serbske jutrowne jejko. Tež za lětuše 64. wurisanje chce swoju kolekciju zapodać. Hač do jutřišeho pjatka je za to hišće chwile.
W fakultatiwnej wučbje serbšćina B na Hućinjanskej šuli je so Beatris Sachse jako dźewjećlětna z debjenjom jutrownych jejkow zeznajomiła. Tak su potom doma w Hućinje w swójbje jejka debili. Wukubłana šwalča za muži tule swójbnu tradiciju hač do dźensnišeho swěrnje dale wjedźe. Do jeje šwalčernje w Mikowje ludźo rady přichadźeja. W jutrownym času móža tam tež serbske jutrowne jejka z jeju wušikneju rukow kupować.


text:
Dobre powěsće je wčera statny sekretar w sakskim nutřkownym ministerstwje dr. Michael Wilhelm w Kamjencu wozjewił. Lessingowe město ma so takrjec z IT-centrumom sakskeho statneho knježerstwa stać .
Kamjenc (BG/SN). To samo najwjetši optimisća wčera wočakowali njeběchu, jako sćěhowachu přeprošenje na nowinarsku rozmołwu ze statnym sekretarom w sakskim nutřkownym ministerstwje. W Kamjencu matej so hłowne zarjadnistwo Sakskeje informaciskeje słužby Drježdźany (SID) a nowe kubłanske srjedźišćo za IT zasydlić, a to w Schweitzerowym domje Lessingoweho gymnazija na Macherowej. To přinjese 90 nowych dźěłowych městnow do města. Hižo klětu chcedźa projekt planować započeć a lěto pozdźišo po wšěm zdaću twarske dźěła zahajić.


text:
Jutro lecymy, beztůż przirychtowalimy dlo Wos krůtki informator co, kaj a kej.
Biuro zawodůw bydymy mieli przi gimnastycznyj zali SP Stanowice. Zaproszůmy tam po ôdbiůr sztart paketůw.
Forplan wydarzynio:
10.00 – Ôdymkniyńciý biura zawodůw
10.00 – Lotaniý Juniora bydzie rywalizacjům szkolnům dlo szkolorzy ze szkołůw podstawowych ze gminy Czerwionka-Leszczyny
11.15 – Zawarcie biura zawodůw
11.45 – Uozgrzywka cuzamyn
12.00 – Sztart lotanio
13.30-14:00 – Dekoracjo zwyciynzcůw
godziny sům ôriyntacyjne a mogům sie pomiynić.
Tukej mogecie zoboczyć regulamin: regulamin.pdf
Trasa lotanio jak kożdego roka to 4 kůłka przi czym 2 piyrsze sům dugsze a 2 nostympne krůtsze – do kupy 10 km.
Landkarta trasy:
Parkplac dlo uczystnikůw lotanio a kibicůw – wele restauracyje Rogowa a wele kościoła.
Proszymy, coby niý uostawiać autokůw wele Pizzerii “Fabryka Pizzy”
Tym co sie przeblykajům spůminůmy, co můmy prajsy we kategoryjach: indywidualno (niýspodzianka) ai grupowo (puchar). Przi grupowych trza spełnić pora warunkůw: manszaft min 2 ludzi, przed lotaniym kapitan registruje grupa we kůnkursie. Wiyncyj info snojdziecie we biurze zawodůw.
WOŻNE: Trza zrobić fotki na ściance! Gynau ze tych fotek Jury wybiere nojlepszych.
Spůminůmy tyż ô Kůnkursie Kibicůw, kaj to Ci co lotajům bydům welować na nojlepszy manszaft kibicůw. Coby zawelować, trza bydzie wciepać szklano kulka do biksy ze numerym nojlepszego kibicujůncego manszaftu. Beztůż wożne je, coby spamiyntać na trasie, jaki numer mo nojlepszy manszaft.
Wasze bajtle uostawicie na czos lotanio animatorce ze GB Luxtorpeda. Niý przepůmnijcie sie, coby wziůńś ze sobům ôryginał deklaracje, kery wysyłaliście mailym do noszyj prasowyj rzecznik a ôddać ja animatorce.
Na mecie jak zowdy můmy dlo Wos medale ze piyrnika, trocha moczki a makůwek, bůn na los ai mały gyszynk dlo piyrszych 200, kerzi lecieli przebleczyni.


text:
» Najpopularniejsze w lokalnych regionach
- Mazowieckie = 165
- Lubelskie = 23
- Pomorskie = 16
- Zachodniopomorskie = 12
- Łódzkie = 11
- Dolnośląskie = 9
- Warmińsko-mazurskie = 9
- Śląskie = 7
- Kujawsko-pomorskie = 5
- Wielkopolskie = 5
- Podkarpackie = 2
- Podlaskie = 1
» Najpopularniejsze na świecie
» Ranking
#4836. miejsce w rankingu popularności we Polska
Na świecie znajduje się ponad 329+ osób o nazwisku Skolimowski
» Popularne imiona w przypadku osób o nazwisku Skolimowski
Andrzej Skolimowski (17) Jan Skolimowski (17) Stanislaw Skolimowski (14) Henryk Skolimowski (11) Kazimierz Skolimowski (10) Krzysztof Skolimowski (9) Waldemar Skolimowski (8) Jerzy Skolimowski (8) Zbigniew Skolimowski (8) Mieczyslaw Skolimowski (8) Piotr Skolimowski (7) Antoni Skolimowski (7) Miroslaw Skolimowski (7) Zygmunt Skolimowski (7) Tadeusz Skolimowski (6) Czeslaw Skolimowski (6) Leszek Skolimowski (6) Marek Skolimowski (6) Marian Skolimowski (5) Michal Skolimowski (5) Zdzislaw Skolimowski (5) Jozef Skolimowski (5) Bogdan Skolimowski (4) Wieslaw Skolimowski (4) Tomasz Skolimowski (4) Dariusz Skolimowski (3) Wojciech Skolimowski (3) Roman Skolimowski (3) Adam Skolimowski (3) Slawomir Skolimowski (3) Bogumil Skolimowski (3) Grzegorz Skolimowski (3) Artur Skolimowski (3) Jacek Skolimowski (2) Ludwik Skolimowski (2) Stefan Skolimowski (2) Sylwester Skolimowski (2) Pawel Skolimowski (2) Boleslaw Skolimowski (2) Edward Skolimowski (2) Arkadiusz Skolimowski (2) Wladyslaw Skolimowski (2) Robert Skolimowski (1) Waclaw Skolimowski (1) Bohdan Skolimowski (1) Krystyn Skolimowski (1) Leonard Skolimowski (1) Hieronim Skolimowski (1) Maciej Skolimowski (1) Jaroslaw Skolimowski (1) Mariusz Skolimowski (1) Adolf Skolimowski (1) Eugeniusz Skolimowski (1) Szymon Skolimowski (1) Rudolf Skolimowski (1) Aleksander Skolimowski (1) Leopold Skolimowski (1) Feliks Skolimowski (1) Franciszek Skolimowski (1) Zofia Skolimowski (1) Zenon Skolimowski (1) Marcel Skolimowski (1) Ireneusz Skolimowski (1) Ryszard Skolimowski (1)


text:
Wspomnienia Dziadów
noworocznych, jakie zachowały się w pamięci Mariusza Kąkola Harnasia:
Jako sie to na starym i na nowym roku z dziadowskom familijom kolynduje ! W stary rok kie jesce na polu ćma było a mroz siarcysty trzymoł rusali sie po placak i przysiółka kawalery i dorosłe chłopy . Starannie wysykowane stroje co bez cały rok co ka cas był to syli i zdobili ,teroz łoblykali na siebie coby sie w pełnym dziadowskim rynśtunku na wsi pokozać .
I juz haj z pod jabranowa lecom chłopcy w górolskik łodzionkak z heligonkom i wakatym a po placak słychaj już miarowe strzylani z batu . Tu i tam grupkami wycekujom jedyn na drugigo i kolorowo brygada zacyno roś w siłe . I zyd z walizom juz sie kludzi bez mostek, a zaś z pod lasa dwie macidule i deboł dzwonkiem na łogonie scyrko . Ej dziecyska już we wsi wiedzom ze sie ta w spokoju nie łobstojom a i młode dziywcynta cuły ze dziś dziadowski świynto na wsi i co ktoro panna to tego dnia łodwiydzono byś musi …
I rusyli ! Przodkiem kapela dwie heligonki i wakat przed kapelom dwok pachołkow z batami ! a z tyłu po kolei .Młody pan pod rynke z kulawom młodom paniom , herszt co konie rownióćko noga w noge wiod ! Konie wesoło porusowały grzywami z bibuły a wdy przebrani za nik byli mocne chłopy co cały Bozy dziyj dali rady skokać i tajcować na gazdowskik podworcak . Za koniami macidule w strzympatym przebraniu i pod maskami . Kozdo ze świjskom macherzynom abo ze skorom z krolika nabitom sianym coby tak ktorego śpornego gazde do porządku wybiyrzmowaj kie bydzie trza !
Za macidulami nojstrasniyjse dlo dzieci i dziywek debły co młode panny porówały z izby i sadzami mazali . Jedyn deboł na cyrwono a drugi na corno łoblecony, do drewnianyk masek rozyska barani przykryncone a na głowie skora kosmato ! Wela debłow ramie w ramie sła śmierć na bioło łoblecono w masce ze śpiciatom copkom i kłosom w rynce .Za śmierć wdy był przebrany chłop co był długii jako miesiąc a ciynki jako wypłata ! A za tymi piekielnymi posłajcami sły nojwiynkse we wsi śpasowniki ! Sami wybiyrani co kie na podworzec wleźli to nojwiynksego mruka do smiychu przywiedli … Mowa tu ło zydak i cygonak . Do tej fukcyje musiały byś wybrane chłopy znane z wesołego usposobiynio i daru umiejyntności w loniu wody . W duzyk cylindrak pod maskami culi sie uni jak w żywiole . Kaboty łobwiysone roznymi ździortami ,gumiaki dziurawe słomom nabite a wielki walizy pełne towaru na handel ! Dali juz resta krocyła, paradnie przy dźwiynku baciarki . A to pudlorze gorkami dziurawymi łobwiysyni a to cygonka w roznokolorowyk spodnicak śpetno jak niescynści , a to niedźwiedzie kudłate co sie całom drogom pasowały a to kominiarcyk z kalydorzym i scotkom do wymiatanio kominow i kieśnaimi pełnymi sadze coby zodno dziywka we wsi tego dnia cysto nie chłodziła !
Muzyka grała łostre jako brzitwa polki a uni z rana wleźli do piyrsego gazdy na podworzec coby piyknie za kolyndować i łodprawić to starodowne widowisko, co go to kozdy z tyk chłopow mozna powiedziej z mlykiym matki wyssoł !
I tak cało banda na drodze sie ułozyła a kozdy jus swoje miyjsce znoł i co mo robić coby swojom role dobrze łodegrać wiedzioł . Muzykancio z młodom porom do podworca wleźli i u gospodarza do dźwiyrzi zakołatali . Gospodorz zadowolony ze to u niego piyrse dziady wystompiom wartko do dźwiyrzy lecioł i nie trza sie było wiela prosić coby do środka muzykantow puścił . W chałpie muzykancio za winsowali za grali kolynde ,a ino sie miyndzy casie po izbie łobziyrali cy sie ta ka jaki młode dziywcynta nie kryjom . Pote pytali gazde na pole coby za łotrzymanom kolynde dziady mogły łodtojcyć swoje role ku upodobaniu ludzkimu i na ucieche !
Kie muzykanci nie wyńdom przed chałpe! A nie przytnom dziki polki ! To tak kie byś iskre na prochy chynył i kolorowo bomba z ludzi nogle wybuchła . Puściły wodze górolskigo tymperamyntu i wesołości .Starodowno tradycja pradziadow jak by łobudzono niepowtarzalnym dźwiynkim heligonki nogle łozyła i przedstawiyni sie zacyno …
Piyrwyj konie wiedzione przez herszta łobleciały plac tak kie by herszt kcioł pokozaj gaździe jaki mo śiwoski! I dali musztruje konie a to w prawo a to w lewo i chip do gory i zaś ku kupie i zaś łod sie . A zydy wielkimi logami już plac mierzom i łod gazdy kcom kupowaj ,abo za rozne dziadowiny zamiynić. I łotwirajom sie przepadziste walizy a we walizak cuda ! A to kalisony co jesce zabory pamiyntały a to majtki po niebosce stryjnej co to na śtyry śtachety syroki były a zaś spodnice dziurawe i boty bez zolowek …Coz ,gazda sprzedaj nie kce ba ino gorzołke leje, to juz cygon ku niymu z kartami coby moze gazda ło swoje hyza zagroł w karty z cygonym . Gazda stawio plac a un swojom śpetnom cygonke … I juz gazda z cygonym gro a un znacone karty z rykowa dostaje a jako moze cygani i chłopa bajtluje ze un łod śmiychu sie uniyś nimoze !
Miyndzy casie muzykancio co zwiad w chałpie zrobili na debły z mrugali ze ta dziywcynta sie w izbie kryjom . Jesce sie nie zdązyły z łobziyrać a juz w śniegu lezały i sadzami całe z mazane . Niedzwiedzie sie po placu kulały i zadkami prały coby ziymi było na urodzaj .Pudloż dziurawymi gorkami handlowoł a śpetno cygonka już sie po gaździe wiysała jako ze jom w karty wygroł i teraz jom mo całowaj !
Ale nogle co to ?? Heligonki ucichły i konie prasły sobom ło ziym ! Herszt kie nie skocy a nie zacnie wołać . Konicki moje!! Coz wom !! Ratujcie moje konicki !! I w tyn cos kojcom sie śpasy a syćka lecom konie ratować . Cygon podkuwo ,cygonka na kolanak klyncy i ze strasnym lamyntym jakisik uroki łodcynio . Herszt z kadzidłym dołokoła goni kadzi, a jakisik cary pod nosym mrucy . Śmierć z deblami kryncom sie koło konickow coby wylatujące z nik dusycki do piekła porwać ! Zyd starymi kalisonami na zadniom strone łobroconymi naciyro konie coby ik łozywić ! Ale nogle muzykancio zacynajom grać, a konie jako by tom muzykom łozywione powstajom ze ziymie i ku scynśliwości całej bandy zacynajom tajcować i wywijać a herszt z radości skoko i swojom porom siwoskow zaś sie paradzi …Przedstawiyni sie kojcy i muzykancio grajom „Za kolynde dziynkujymy „ coby podziynkować gospodorzowi ze ik na plac puścił i jako mog ugościł . Konicki sie piyknie wszystkim kłaniajom i cało wesoło familija idzie dali wsiom coby i innyk uciesyć i swojom wesołosciom syćki smutki z podworca wygnać !
Do samego wiecora słysno muzyke i dzwonki co nimi konie zbyrcom a starodawno tradycja zyje dali swoim zycim i przybacuje tyk co nom te bogatom tradycje przekozali !!


text:
Budyšin. Dobrej lěće po tym zo běchu staru suknjernju potorhali, su pod Budyskej Starej wodarnju wšitke dźěła zakónčene. Areal nima nětko jenož spodobny napohlad, ale přeproša ze swojimi ławkami a druhimi móžnosćemi k posydnjenju. Nimo toho je tam nowe parkowanišćo nastało. Wutoru, 6. septembra, w 14 hodź. chce twarska měšćanostka Juliane Naumann (njestronjanka) nowowuhotowany teren oficialnje přepodać.
Znamki a druhe wěcy měnjeć
Budyšin. Zběrarjo listowych znamkow, pohladnicow a podobnych wěcow njech njeskomdźa přichodny měnjenski dźeń Budyskeho filatelistiskeho towarstwa zajutřišim, 4. septembra, wot 9 do 12 hodź. na Budyskim pósće. Dźěći a młodostni móža samo někotružkuli žadnostku darmotnje dóstać.
W prazwěrjencu sportować
Mały Wjelkow. Wosebitej sportowej dnjej přewjedu jutře a njedźelu w Małowjelkowskim prazwěrjencu. Budyski sportowy zwjazk budźe tam ze swojim mobilom z hosćom. Młodźi kaž tež starši wopytowarjo móža retomas sportowych nastrojow darmotnje wužiwać a swoju wušiknosć přepruwować.
Wo stawizničkach eksponatow


text:
W Slepjanskich kónčinach je Harry Friška, pochadźacy z Trjebina, znata wosoba. Skutkowaše wjele lět na tamnišej šuli jako wučer němčiny, serbšćiny, zemjepisa kaž tež jako zastupowacy direktor.
Zeznach jeho w septembru 1960 na serbskim pedagogiskim instituće w Budyšinje. Wón přińdźeše z produkcije a měješe do studija přihotowanske lěto za sobu. Ja mějach maturu a dwě lěće dźěła za sobu a podach so tohorunja na studij wučerstwa do Budyšina. Połoženje tehdy njebě wjele hinaše hač dźensa, hdyž znowa wučerjo pobrachuja. Bě to sylny semester z mnohimi pozdźišo wuspěšnymi wučerjemi, kiž aktiwnje na dobro serbstwa skutkowachu. Dokelž běchmoj dobraj přećelej mi Harry často powědaše, zo chce jónu swójbne stawizny napisać. Hižo před lětami dóstach k narodninam mału knižku – prěni pospyt jeho nětčišeje knihi. Harry Friška mjenuje ju „Stawizny swójby ze Struga-prowincy“. Smy při zetkanjach husto wo tym rěčeli a ja jeho k pisanju pohonjowach.


text:
Jedyn z wjerškow nazymy su kóždolětne Stróžanske wiki přirody. Lětsa su wone do Łužiskich rybowych tydźenjow sobu zapołožene, kotrež pak so hakle 22. septembra oficialnje zahaja.
Stróža (CS/SN). Nazymske přirodowe wiki na dworje zarjadnistwa biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty w Stróži su sobotu znowa tójšto wopytowarjow zbliska a zdaloka přiwabili. Něhdźe 4 800 ludźi su zamołwići zličili. Nimo mnohich stejnišćow z chłóšćenkami z domizny, kaž běchu to čerstwa ryba, pjekarske wudźěłki ze starych žitnych družin kaž tež najwšelakoriše mjasowe a kołbasowe produkty, měd a mlokowe wudźěłki, pokazachu rjemjeslnicy swojej wušiknej ruce, při čimž jim zajimcy rady přihladowachu.


text:
Millenium Media
Parell, Lech ; Fortuna, Grzegorz ; Duda, Wojciech
oai:bibliotekacyfrowa.eu:36851
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku
Licencja instytucjonalna
Millenium Media
2014-04-25
2014-01-29
60
https://bibliotekacyfrowa.eu/publication/42446
Fortuna, Grzegorz
Fortuna, Grzegorz
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Chmielewska, Alicja Głuszko, Tadeusz Hirsch, Rafał Jaworski, Piotr Lesiński, Marek Michalski, Piotr Podbereski, Dariusz Raszkiewicz, Włodzimierz Semków, Piotr Samp, Jerzy
Parell, Lech Fortuna, Grzegorz Duda, Wojciech
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Duda, Wojciech Głuszko, Tadeusz Michalski, Piotr Rapicka, Agnieszka Trzebiatowski, Marek
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Chmielewska, Alicja Głuszko, Tadeusz Hirsch, Rafał Jaworski, Piotr Lesiński, Marek Michalski, Piotr Podbereski, Dariusz Raszkiewicz, Włodzimierz Samp, Jerzy Semków, Piotr
Fortuna, Grzegorz Borzestowski, Waldemar Głuszko, Tadeusz
Ciesielski, Czesław. Red. Goryński, Grzegorz. Sekr. red.


text:
Sztreka Zabytkōw Techniki to je jedna ze nojbardzij zwiedownych drōg miyndzy industryjalnymi atrakcyjami we Europie. Srogo ôd nij tajla je na takim “rychtycznym” Ślōnsku, tōż gańbiymy sie fest, że sztyjc niy nawiedzilimy ani poru nojwożniyjszych szteli na tej sztrece. Fest scymy to zmiynić, tōż… chycilimy sie roboty! Dzisioj piyrszy efekt – relacyjo z byzuchu we Tyskich Browarach Ksiōnżyncych.
Dejcie pozōr! Żodnego niy zachyncōmy do tintanio piwa ani żodnego inkszego alkoholu, bo to je pierziństwo. A jak niy mocie ôziymnoście lot, to zaro smolcie czytanie tego posta i dzisioj lepij polajkujcie nōm bildy na Facebooku (bo do Tyskich Browarōw i tak Wos niy puszczōm). 😉
Bodej kożdy zno taki biyr jak Tyskie, pra? Eli fto chmiylowej ambrozyji przaje, eli niy, to miano piwa z Tychōw na isto kojarzi. Ale że plac, w kerym sie tyn napowek ônaczy, je tak gryfnie wyszykowany i że przinoleży do SZT, to my dugo niy wiedzieli. Pōdźcie, pokożymy Wōm jako wyglōndo rajza po muzeum i hali produkcyjnej Tyskich Browarōw Ksiōnżyncych. Richtich sie werci!
Tyskie Browary Ksiōnżynce – kaj, wiela i kedy?
Jako idzie po mianie spokopić, Tyskie Browary sōm we Tychach. Żodno epno metropolio to niy ma, tōż na tako rajza nojlepij mieć swoje auto abo jeszcze lepij – jakigo szofera (na kōńcu zwiydzanio je skosztōnek…). Prziłazicie pod Katowicko 9 i bierecie ajntryty: normalny po 25 złotkōw abo ulgowy po 20zł (sztudynty, rynciorze i pyndzyisty). Ach ja, yno niy ma tak leko i trza se nojprzōd tako rajza zabuchować.
Byzuch buchujecie na zajcie tyskiebrowarium.pl abo bez telefōn (32 327 84 30). Sztartniecie ô pełnej godzinie miyndzy 10:00 a 17:00, bo ô 20:00 zawiyrajōm, a trza mieć 2h na rajza i pōł godziny na smakowani. Łazić po Tyskich Browarach Ksiōnżyncych idzie ôd pyndziałku do soboty. Umicie se ôbrać rajza po polsku, ślōnsku, nimiecku i angielsku. Trocha żol, bo nōm sie udało chycić yno na ta piyrszo, a chutnie posuchalibymy ôprowadzocza “w gwarze śląskiej” (tak to reklamujōm na zajcie).
Rajza po Muzeum Tyskich Browarōw Ksiōnżyncych
Łażynie po browarze w Tychach trwie przeszło dwie godziny. Bez cołko piyrszo godzina zaglōndo sie na muzeum. Napoczniecie tamek ôd multimedialnego trefu ze Hansym Hajnelym XI Hochbergiym, geszefciorzym i wizjōnerym, kery robił wszyjsko tak, coby Tyskie bōło we świecie richtich mocnōm markōm. Dalij wejrzicie na film 3D ô historyji cołkij szteli i posuchocie cosik wiyncyj ô tym, jako sie warzi biyr. Potym mocie kapka czasu na szpacyrowanie samymu, godka z szynkorzym, czytanie i cykanie zdjynć.
My trefili na ôprowadzocza Marcina i muszymy go fest pochwolić, bo chop mioł łep fol ôd informacyji i umioł to wszyjsko zwiedownie przekozać. Trza tyż pedzieć, że cołko rajza po Tyskim Browarze miała yno jedyn minus – spōmniany przōdzij film. Bōł fajny, niy mierzło nōm sie, ale lepszy by se dali tamek pokōj ze 3D, bo taśma je już tak wychechłano, że sztyjc sie cosik tnie i yno ślypia skirz tego bolōm. Ale to naprowda yno jedyn taki feler, a cołko reszta gro i buczy. 😉
Tyski Browar – hala produkcyjno
Drugo tajla byzuchu to rajza po srogich izbach, w kerych richtich sztyjc warzi sie biyr. We fōngujōncym browarze nojprzōd ujzdrzycie koprowe barzoki we starym dziole, potym przyndziecie sie miyndzy stawiyniami z czerwōnych cegłōwek, kaj posuchocie m.in. ô nojlepszej robocie świata, a na kōniec wleziecie se na nowo tajla browaru, kaj kukniecie jak gibko pucuje sie flaszki, a potym je foluje i zawiyro sztepslami. Ônaczōm tamek bezmaś 60 tysiyncy piw na godzina, tōż sami umicie se ôbmiynić jakie to je tympo.
Skosztōnek, degustacyjo, smakowani
Po dwōch godzinach łażynio, piwo bydzie Wōm smakowało gynau tak, jak zaro po szychcie w lato. Yno spamiyntejcie – jak jedziecie niyskorzij autym, to powiydzcie ô tym szynkorzowi – zebierecie wtynczos biyr… no wiycie jaki. Tyn, z kerego sie kożdy zawdy lacho. 😉 W cynie ajntrytu je jedne regularne, zimne piwo na łep.
Tyskie Browary Ksiōnżynce – werci sie?
Naszo rajza po Tyskich Browarach Ksiōnżyncych bōła naprowda trefiōno. Ani bez chwiliczka sie nōm niy mierzło, masa my sie nauczyli i pozaglōndalimy na fajno, gryfnie wyszykowano tajla ślōnskij industryje. Jak yno mocie 18 lot, to buchujcie byzuch już dzisiej!
Podobała Ci sie ta relacyjo? Skuli nos mosz chynci zajechać do Tychōw i połazić po browarze?
Napisz nōm ô tym we kōmyntorzu na Facebooku, fest bydymy radzi!


text:
Při zymnym a wětřikojtym wjedrje je so cyłkownje 324 sportowcow na 39. Wopačanskim Běłobóskim běhu wuspěšnje wobdźěliło. Mjez nimi běchu tež serbscy lubowarjo běhanja a walkinga. Nimo 1,5 a 4,9 km běštej najdlěšej čarje 12 a 20 km najnaročnišej a wjedźeštej přez wjeršk 500 metrow wysokeho Běłoboha. Běhi hódnoćachu za lětušej rjadnej lisćinje Wopačanski cup běharjow a Drježdźansku wobwodnu seriju.
Start a cil wšitkich wurisanjow běštej po tradiciji na arealu Wopačanskeho sportnišća. Najdlěšu čaru 20 km přewinyštaj mjez 67 atletami – z nich štyri žony – jako cyłkownaj dobyćerjej Timo Sickert z Drježdźan w 1:14:04 hodź a Franziska Kranich z Niskeje w 1:29:15 hodź. W starobnymaj klasomaj (sk) wubědźištaj sej serbskaj starteraj Jakub Čórlich z Němcow (sk 20, 1:47:01 hodź) a Jan Krawc z Hrubjelčic (sk 45, 1:40:05 hodź) 5. a 11. městno.


text:
Budyšin
(SN/MiR). Lětuši Mjezynarodny dźeń dźěsća bě Ludowemu nakładnistwu Domowina přičina, přeprosyć sej šulerjow Serbskeje zakładneje šule Budyšin. „Zwjetša wšak nowe knihi na našich šulach předstajamy. Tónkróć smy so za premjeru nowostki z pjera Jěwy-Marje Čornakec w našim domje rozsudźili“, rjekny zamołwita za marketing w LND Měrka Mětowa. „Do knihi zapřijaty je samo wumolowanski zešiwk.“ 19 šulerjow rjadownje 3a je sej dźensa z wučerkomaj Reginu Jakubašec a Moniku Kolcowej kniharnju a wotrjad za zhotowjenje wopytało. „Smy so na wopyt derje přihotowali. Hižo dny do toho su šulerjo za słowami, kotrež njeznajachu, w słownikach pytali. Tak su nětko wšitko jara derje zrozumili“, rjekny Regina Jakubašec. Tole zwěsći tež nawodnica kniharnje Annett Šołćic, kotraž je so z dźěćimi wo stawiznach kniharnje kaž tež bohatym a wšelakorym poskitku serbsce rozmołwjała. Wona skedźbni šulerjow na mnohe zarjadowanja za dźěći a dorosćenych, kotrež Smolerjec kniharnja wuhotuje. Při tym wšak tež zhoni, zo znaja młodźi wopytowarjo tójšto serbskich spisowaćelow.


text: Róžant (aha/SN). Zo móžeše wjesnjanosta gmejny Ralbicy-Róžant Hubertus Ryćer (CDU) wčera něhdźe 15 přewažnje młodych hosći witać, zaležeše na tym, zo je staršiska přirada Ralbičanskeje pěstowarnje „Dr. Jurij Młynk“ wo to prosyła zaběrać so ze situaciju kubłanišća na tuchwilnych třoch stejnišćach. Prjedy hač so radźićeljo wčera tutomu dypkej dnjoweho porjada wěnowachu, mějachu přitomni starši składnosć so naprašować. Carmen Hebestreitowa, Milena Boršcyna, Fabian Róbl a předsydka staršiskeje přirady pěstowarnje Michaela Gedikowa rysowachu tučasne njeznjesliwe połoženje.


text:
Lipsk (B/SN). Ze swojej hru „Anders, als du glaubst“ wo židach, muslimach, křesćanach a wo roztorhanym swěće předstaji so 29. meje w 19.30 hodź. Berlinska skupina Companie w Lipšćanskej Lutherowej cyrkwi. Přinošk k dialogej nabožinow měri so wosebje na młodostnych. Po předstajenju chcedźa so zastupjerjo wšelakich wěrywuznaćow kaž tež politikarjo z publikumom rozmołwjeć.
Přećiwo eksportej bróni
Bremen (B/SN). Składnostnje 70. róčnicy kónca wójny je cyrkwinski społnomócnjeny za prašenja měra Renke Brahms namołwjał, spjećować so eksportej bróni a wojerskemu rozrisanju konfliktow. „Wšitke nazhonjenja runje minjenych sto lět stawiznow nam pokazuja, zo namóc přećiwnu namóc wuskutkuje“, warnowaše społnomócnjeny za prašenja měra Ewangelskeje cyrkwje w Němskej na wopomnjenskej Božej słužbje w Bremenje. „Namóc a wójna eskalěrujetej we wěčnym čertowym kruhu, hdyž so brónje do wšeho swěta předawaja a so při rozdźělenju hižo kontrolować njehodźa.“ Tež tam, hdźež so z najlěpšim wotpohladom škit ludźi zaruča, su wuspěchi jeno skromne, rjekny nawjedowacy teologa z Bremena.


text:
Marja Macalina z Hrubjelčic wupraja so k temje wjelki:
Skónčnje politikarjo wotuća! Hižo dołho mje problem zasydlenja wjelkow w husće wobsydlenej Łužicy zaběra. Před něhdźe 60 lětami, jako běch hišće dźěćo, je dźěd ze mnu často na zahrodu ke kurjencej šoł a powědał: „Marka, budź wjesoła, zo hižo žane wjelki njejsu. Rubježnicy su na burskich statokach wulke škody načinili. Samo ludźo so w nocy bojachu. Wšako knježeše tež wulka chudoba.
Tuchwilu so nam w Němskej dosć derje dźe. Kak kołwrótny pak dyrbiš być, zo přińdźeš na absurdnu ideju, tu z wulkimi wudawkami a fanatizmom wjelki zasydlić. Na kubłanišćach dyrbimy njesměrnje lutować. Dale dyrbimy lutować a njemóžemy dosć zapłaćić, zo móhli ratarjo swoje pola ekologisce wobhospodarjeć a přiwšěm wot wunoška žiwi być. Ludźo, kotřiž mało zasłužeja a sej připódla hišće drobny skót dźerža, spytaja našu přirodu wobchować a maja nětko wysoke płoty twarić a sej wosebite psy kupić, zo bychu skót před wjelkami škitali. Na swěće je dosć a nadosć płonin, kotrež tymle rubježnikam přihódne žiwjenske móžnosće skića.


text:
Recepisy na polywki
Polywki na Cieszyńskim sie warziło rostomajte, ale dycki to było piyrsze jodło na obiod, a jak kiejsi hań downij była na dziedzinach biyda, to polywki sie warziło oto s bele czego. Polywki sóm abo gynste (bryje, kasze, kluski), lebo rzodki – rostomajte wodziónki. Bryje i gynste polywki były syte, tóż się jich robiło jako ajntopfy i uż sie ku tymu nie jadło drugigo. Ajntopfy to był baji groch s kapstóm, kwaki s fazolami, lebo ziymnioki s kapustom a ze szpyrkami. Na śniodani sie jodało gor polywki na mleku, bo starzi ludzie dycki prawili, że trzeja se pojejść rano, coby mieć siłe cały dziyń. U bogatych siedloków, a po dołach u gazdów sie dziepro nieskorzy zaczło jodać polywke a drugi dani. Potym aji na inkszych dziedzinach na Cieszyńskim sie zaczło tak jodać. Polywki kiere sie jodało to były rostomajte wodziónki, polywki s kapołki, s kwaśnego mlyka, czoskule, ziymnioczónki, bulczónki, koprule, grzibule, a na jesiyń s opadołków gaździny warziły bryje. Robiło sie jóm s roswarzónych opadołków, zakłócało sie jóm kłótkóm s mółki a ze śmietónki, dowało sie do nij cukru a soli. Bryje sie jodało s ciepłymi ziymniokami. Inksze polywki sie warziło s miynsa s babucia, wyndzónego, lebo dynstowanego. Rosół s babucia to była polywka świńsko, s cieloka – owiynzia, a s owcy – szkopi. Przi niedzieli, lebo przi świyntach sie jodało polywki s nuglami. Przi zabijaczce sie eszcze warziło perdelónke. Jak sie perdelónke uwarziło to sie dowało stejizbiokóm, a przocielóm pore jelit a jeliciónke.
Chudo Jewa ze ziymniokami
Chudo Jewa to je polywka s knoblocha lebo s cebuli, a po wyrchu pływajóm szpyrki. Jodało sie jóm ze ziymniokami.
Narychtować:
pół litra wody
piynć zómbków knoblocha
kapke soli
jedna wiynkszo cebula
szpyrki
ziymnioki
Jako się to robi:
Uwarzić wode, wciepać do nij rospuczóny knobloch ze solóm a pokrotóm cebule. Kapke to eszcze wszecko powarzić i wciepać do tego stopionych szpyrek. Jodo sie to ze ziymniokami.
Chudo Jewa s chlebym
Narychtować:
pół litra wody
trzi zómbki knoblocha
jedna mało łyżeczka soli
jedna mało cebula
liter kwaśnego mleka, lebo maślónki
jedna szklónka śmietónki
kónsek bryndzy
jedna łyżeczka mółki
kapke szpyrek
Jako sie to robi:
Uwarzić wode i wciepać do nij rosetrzity knobloch s cebulóm pokrotóm w kostke. W drugim garcu smiyszać kwaśne mlyko lebo maślónke ze śmietónkóm, bryndzóm a mółkóm. Wloć to wszecko do wrzawej wody a warzić. Do polywki wchynóć kapke rostopiónych szpyrek a kapke rosdrobniónego chleba.
Kwaśnica – kapuśnica
„Kapuśniczka uskipiała, wiesielniczków nie doczekała”
Narychtować:
kilo kiszónej kapusty
ratka s babucia wyndzóno, golónko, żeberko, lebo głowa wyndzóno.
pieprz a sól
szwierć litra śmietónki
jedna łyżka pszynnej mółki
jedyn zómbek knoblocha
kilo ziymnioków
Jako sie to robi:
Kapuste uwarzić. S miynsa uwarzić wywar. Ocedzić kapuste. S wywaru wycióngnónć miynso. Do wywaru s miynsa doloć wywar s kapusty. Dać do tego śmietónke s mółkóm. Wszecko uwarzić. Podować ze ziymniokami, kiere sie warzi ekstra.
Kapuśnica s Jaworzinki
Narychtować:
liter kapuśnice (sok s kiszonej kapusty)
pół litra śmietónki
jedno wajco (żółtko)
sól a pieprz
Jako sie to robi:
Kapuśnice powarzić, śmietónke dobrze rosmiyszać ze żółtkiym, dać to do kapuśnice. Doprawić. Podować s całymi ziymniokami, kiere sie warzi ekstra.
Cygónula
Narychtować:
szejdziesiónt deka kiszónej kapusty
trzicet deka wyndzónki s babucia
deka suszonych grzibów
sól a pieprz
Jako sie to robi:
Grziby namoczać w zimnej wodzie. Kapuste kapke popłókać, zaloć wodóm i dać zwarzić. Uwyndzóne miynso s babucia pokroć w drobnóm kostke, dać to razym s grzibami do kapusty i warzić tak długo aż miynso s wyndzónki bydzie miynkki. Dać pieprz i sól do smaku.
Zupa s knoblocha – czoskula I
Narychtować:
jedyn krajiczek chleba
dwa zómbki knoblocha
sól a pieprz
jedna łyżka masła lebo pół łyżki oliwy
Jako sie to robi:
Krajiczek reżnego lebo pszynicznego chleba pokroć w kostke, a zómbek knoblocha rospuczyć ze solóm. Potym to wszecko wrazić na talyrz, dać kónsek łoju, lebo łyżke masła, zaloć wrzawom wodóm. Wsuć do tego eszcze sól a pieprz do szmaku, a gdo chce to może se do tego eszcze dać szpyrek. Czoskule sie jy s ziymniokami, abo s chlebym.
Zupa s knoblocha – czoskula II
Narychtować:
wywar s wyndzónych szpyrek (boczku)
knobloch – piynć zómbków
sól, pieprz, maga
miasto wyndzónego boczku na wywar idzie dać koński wyndzónych szpyrek.
Jako sie to robi:
Boczek pokroć w kostke i smażić. Potym to zaloć wrzawóm wodóm i uwarzić. Jak sie to bydzie warzić to dać do tego rosetrzity knobloch. Wsuć pieprz a sól, jejść s chlebym podrobionym w kostke.
Domikat
Narychtować:
dwa litry wody
dwacet deka bryndzy, lebo biołego syra
kminek
sól
sztwierć litra śmietónki
Jako sie to robi:
Uwarzić wode ze solóm, kminkiym a s bryndzóm. Nim sie to bydzie jejść trzeja do tego wloć śmietónke. Polywke sie jy s ciepłymi ziymniokami.
Polywka s kapołki
Narychtować:
liter kapołki
pół litra wody, lebo wywar s kości s babucia
sztyry deka mółki
sól
kminek
achtlik śmietónki
zielóne pietruzieli
kilo ziymnioków
Jako sie to robi:
Uwarzić wode, lebo srobić wywar s kości. Dać to tego kapołke i prziprawy. Potym do tego dać śmietónke s mółkóm. Jy sie to s całymi ziymniokami. Posuć zielónym pietruzielim.
Polywka s maślónki I
Narychtować:
Trzi sztwierci litra wody
kostka rosołowo, lebo wywar
sztwierć litra maślónki
sztwierć litra słodkigo mlyka
dwa żółtka
jedna łyżka mółki
sól
Jako sie to robi:
Warzić bulión (wywar s kości) a do tego wloć maślónke smiyszanóm s mlykiym, żółtkiym a mółkóm. Warzić to wszecko. Wsuć sol do szmaku. Jejść ze ziymniokami i szpyrkami.
Polywka s maślónki II
Je dobro na katar kiszek.
Narychtować:
liter maślónki
półdrugo łyżki mółki
łyżka śmietónki
sól
kminek, lebo koper (mogóm być aji suszone grziby, abo świyże pieczarki)
Jako sie to robi:
Uwarzić maślónke, fórt miyszać rogulkóm, coby sie nie swarziła. We trzech łyżkach wody rosfyrtać mółke, wloć do maślónki i swarzić. Dać do tego śmietónke i małóm łyżke soli. Jak kiery mo rod kminek to se go może ekstra uwarzić w kapce wody, a jak kiery mo rod grziby to też se jich może ekstra uwarzić. Jak gdo mo rod koper to se go musi dać do polywki nim sie jóm wleje na talyrz. Polywke sie jy s kminkiem, zielónym koprym lebo bes nich.
Polywka ze skiszczónego mlyka – przikłócanka.
Narychtować:
liter kiszki
szklónka śmietónki
dwie łyżki mółki
kminek, lebo koper
sól
zielóne pietruzieli
Jako sie to robi:
Skiszczóne mlyko uwarzić s kminkiym i fórt miyszać ale dować pozór coby sie nie porobiły szwołki. Jak sie to uż swarzi to wloć do tego śmietónke smiyszanóm s mółkóm i zajś to dać swarzić. Wsuć soli. Jejść s uwarzonymi ziymiokami i zielónym pietruzielim. Tóm polywke idzie eszcze zagynścić zasmożkóm s masła i s mółki. Ledzy kany mianowała sie aji syrula.
Fazolónka s pieczkami
Narychtować:
trzicet deka fazoli
trzi deka suszónych śliwek (pieczki)
jedyn deka suszónych gruszek (pieczki)
jedyn deka suszónych jabłek (pieczki)
cukier
kwasek s cytróny
gałka muszkatołowo, lebo winny ocet
rosmaryn
Jako sie to robi:
Fazole umyć i namoczać w zimnej przewarzónej wodzie, a potym jich uwarzić w tej wodzie, w kierej sie moczały. Pieczki namoczać, ze śliwek wycióngnónć pestki, owoce uwarzić na miynkko, przecisnónć przes sitko, dać do uwarzonych fazoli i eszcze to wszecko kapke powarzić. Dać do szmaku cukier, sól i kwasek – ta Polywka by miała mieć szmak słodko – kwaśnawy. Na kóniec eszcze dać rosmarynu i gałki muszkatołowej. Miasto spuczónych owoców idzie dać całe. Polywke s fazoli sie warziło aji na wywarze s wyndzónego miynsa, lebo wyndzónych skórek. Ponikiedy gaździny robiły zasmożke na wyndzónym boczku. Dowało sie do tego majyrónek, ale polywki były inksze w szmaku.
Polywka s czoczki
Narychtować:
wyndzóne, lebo miynso na wywar
patnost deka czoczki
piynć deka szmolcu
łyżka mółki
jedna cebula
piynć deka jarzin
jedyn zómbek knoblocha
sól
Jako sie to robi:
Uwarzić wywar s miynsa, jarzyn i s knoblocha. Ekstra uwarzić czoczke na miynkko. Do wywaru wloć rumianóm zasmożke s umasty, mółki a cebuli. Czoczke ocedzić – połówke wrazić do garca, a drugóm połówke przetrzić wywarym s miynsa, a potym smiyszac to razym. Lepsze kónski miynsa pokroć i wrazić do miski. Polywke doprawić do szmaku.
Grzibula s gałuszkami
Narychtować:
piynć deka suszónych grzibów
jedyn pynczek jarzin
jedna wielko cebula
pół drugo litra wody
sztwierć litra kwaśnej śmietónki
łyżka mółki
dwie łyżki masła
pieprz, sól a maga
Do ciasta na gałuszki narychtować:
trzicet deka mółki pszynnej
jedno wajco
sól
jedna łyżka masła
woda
jako sie to robi:
Grziby namoczać i uwarzić we wodzie. Uwarzić pynczek jarzin s prziprawami. Miynkki grziby pokroć w poski. Oba wywary smiyszać do kupy. Zabiylić mółkóm a śmietónkóm. Dać masło. Ekstra we wrzawej a posolónej wodzie uwarzić gałuszki.
Gałuszki: do mółki dać wajco, łyżke soli, masła, a łyżke. Twarde ciasto puczyć. Szulać a szkubać na małe kónski. Uwarzić. Dowac na wielki talyrz, a poloć masłym. Gałuszki się pojodo razym s polywkóm.
Ziymnioczónka I – Bulczónka
Narychtować:
dwa litry wody
kilo ziymnioków
kminek
sól
zómbek knoblocha
ogórke kiszónóm – wielkóm
dziesiynć deka mółki
dziesiynć deka szmolcu, szpyrki lebo łoju
dwie cebule
jedno, lebo dwa wajca
Jako sie to robi:
Oszkrobane ziymnioki pokroć we fostry, abo w kostki, uwarzić w posolónej wodzie, dac do tego kminek, knobloch a pokrotóm w kostke kiszónóm ogórke. S umasty a mółki srobić jasnóm zasmożke s cebulóm a wajcym. Jak się uż wajco zetnie to tóm zasmożke rosfyrtać w zimnej wodzie i uwarzić. Potym wloć do warzónej polywki. Doprawić do szmaku. Jy się jóm s chlebym.
Ziymnioczónka II
Narychtować:
pół drugo litra wody
trzi sztwierci kila ziymnioków
pynczek zielyniny
jedna cebula
pore suszónych grzibów
trzi zorka pieprzu
trzi ziela angielski
łyżka soli
trzi deka masła
dwie płaski łyżki mółki
majerónek, ziele angielski
maga, zielynina
kónsek szpyrki
Jako sie to robi:
Oszkrobane i pokrote w kostki ziymnioki uwarzić razym s rosdrobniónymi jarzinami, prziprawami, a grzibami na miynkko. Jarziny idzie podsmażić na umaście i udusić. S mółki a masła narychtować zasmożke, rosfyrtać we wywarze, dać do polywki a zawarzić. Doprawić prziprawóm do polywek, a posuć zielyninóm. Polywka mo lepszy szmak, jak sie uwarzi razym s ziymniokami kónsek szpyrki, lebo uwyndzónóm skórke s boczku.
Polywka ze szczawiu
Narychtować:
pół drugo litra wody
pół kila kości
piynć deka masła
achtlik śmietónki
łyżka mółki
szejść gorści szczawiu
kilo młodych ziymnioków
Jako sie to robi:
Uwarzić wywar s kości. Do warzynio idzie dać jarziny. Szczaw porzóndnie popłukać, obrać, pokroć i uwarzić w kapce wody. Potym ocedzić i usmażić na maśle. Narychtowany szczaw smiyszać s ocedzónym wywarym. Polywke doprawić smiyszanóm mółkóm ze śmietónkóm. Na kóniec dać prziprawy. Polywke sie jy s młodymi ziymniokami, lebo s wajcami uwarzónymi na twardo.
Bryja
Narychtować:
kilo owoców (pieczki) – japka, gruszki, abo śliwki
liter wody
pół litra słodkij śmietónki abo mlyka
łyżka mółki
cukier, sól, skurzica – do szmaku.
ziymnioki
Jako sie to robi:
Owoce umyć, zaloć litrym wody i warzić na słabym ogniu. Jak sie warzi polywke s pieczek, to jich trzeja porzóndnie namoczać. Potym jich trzeja warzić na małym ogniu, coby sie nie przipoliły. Śmietónke, abo mleko smiyszać s mółkóm w jednóm mase, wloć do pieczek i uwarzić. Dać do szmaku cukier, sól a skurzice. Bryje sie jy ze ziymniokami.
Polywka – wyndzónka
Narychtować:
pół kila miynsa s babucia s kościóm (żeberka, golónko…)
sztwierć litra mleka, lebo śmietónki
dwa litry wody
knobloch
sól
pieprz w zorkach
sznytloch
kilo ziymnioków
Jako sie to robi:
Uwarzić wywar s wyndzónego miynsa s babucia. Pieprz w zorkach dać warzić. Do szmaku dać prziprawy. Jejść s całymi uwarzónymi ziymniokami, lebo samóm polywke bes niczego. Polywke idzie zabiylić mlykiym, lebo śmietónkóm (bioło polywka). Dać sznytloch. Dziepro nieskorzi sie zaczło dować do tej polywki jarziny.
Polywka s baróna ze ziymniokami
Narychtować:
sztyrycet deka miynsa s baróna
sól
knobloch
pieprz
zielóne pietruzieli
dwacet deka ziymnioków
sól
Jako sie to robi:
Opucowane miynso wrazić do garca ze zimnóm wodóm, zwarzić, wsuć sól, pieprz, a knobloch do szmaku. Jak miynso uż bydzie uwarzóne, to go wycióngnónć, a wywar ocedzić. Jy sie to s całymi ziymniokami uwarzónymi ekstra.
Polywka s babucia
Narychtować:
pół drugo kila miynsa s babucia s kojściami
jedna marekwia
jedno pietruzieli
mały seler
jedna cebula
sól
zorka pieprzu
zielóne pietruzieli
kilo ziymnioków
Jako sie to robi:
Miynso opucować, zaloć zimnóm wodóm, a warzić na małym ogniu. W połówce warzynio wciepać opucowane jarziny, angielski ziele, sól, a zorka pieprzu, coby wywar był ostrzejszy. Zestawić s ognia, jak miynso uż bydzie miynkki. Jy sie to ziymniokami całymi ziymniokami, kiere sie warzi ekstra. Ukłodo sie jich na głymbokich talyrzach a zalywo wrzawym rosołym. Suje sie to zielónym pietruzielim.
Rosół s kluskami s wóntroby – Polywka owiynzio
Narychtować:
pół drugo kila owiynzio miynsa s kojścióm
gorstka jarzin
sól, pieprz, zieli angielski, listek laurowy
Kluski:
dwacet deka wóntroby owiynzij
szejść deka masła
szejść deka cebuli
jedno wajco
trzi deka brezli
sól a pieprz do szmaku
majyrónek
piynć deka żymły (do namoczanio)
jedyn deka gryzku (mółka krupczatka)
Jako sie to robi:
Miynso opucować, zaloć zimnóm wodóm, a warzić na małym ogniu. W połówce warzynio wciepać jarziny, prziprawy – sól, ziele angielski, listek laurowy. Dać do rosołu eszcze sól, pieprz, a mage do szmaku. Kluski: namoczyć żymłe, wycisnónć, potym zemleć rasym s wóntróbkóm na maszynce, masło rosetrzić, a dać żółtko. Przesioć brezle, a ubić piane. Wymiyszać wszyjstko rasym, a doprawić do szmaku. Łyżkom nabiyrać ciasto, a ciepać do wrzawej, posolónej wody, a warzić. Wszecko ocedzić. Kluski jejść s polywkóm - rosołym. Miasto klusek idzie srobić kapanke – w kapce posolónej wody rosfyrtać wajco s mółkóm, a rzodki kidać do wrzóncej wody, kany s tego ciasta sie majóm srobić taki nitki. Rosół sie aji jy s nuglami.
Rosół s królika
Narychtować:
jedyn królik
gorstka jarzin
dwie cebule
sól
Jako sie to robi:
Zabitego, a opitfanego królika opucować, ale nie moczać. Opucować miynso s błan, a żył, porómbać, wrazić do garca a zaloć go uwrzónóm wodóm. Jak sie go warzi to trzeja dać do wody kupa jarzin, pieczónóm cebule – na kolor, a pod kóniec warzynio posolić. Warzić przeogrómnie pomału kole pół drugo godziny. Rosół s królika sie jy s kapankóm.
Polywka s gryzku – ćmawo
Narychtować:
dwie łyżki gryzku
jedna łyżka mółki
trzi łyżki masła
jedna marekwia
jedno pietruzieli
jedna cebula
jedyn mały seler
sól, maga
gałka muszkatołowo
pół kości s babucia, lebo jedna kostka rosołowo
Jako sie to robi:
Uwarzić wywar s kojści (kostki), a s jarzin. Usmażić mółke s gryzkiym na rumiano, a zaloć to kapkóm zimnej wody, a potym ocedzónym wywarym. Posolić do szmaku, a warzić kole dziesiynć minut. Wciepać gałke muszkatołowóm, a dać magi. Jejść s chlebym.


text:
Flensburg. Slědny tyźeń jo rozšyrjał FUEN tu wjelgin dobru powěsć, až jo něnto wuspěch wót Minority Safepack (MSPI) wěsty. MSPI jo iniciatiwa narodnych mjeńšynow w Europje, kótarež su wójowali za wěcej pšawow. Až do 3. apryla togo lěta jo za MSPI 1.320.053 luźi pódpisało.
W casu pó tym su kněžarstwa a europske zastojnstwa pśespytowali, lěc te pódpisma teke płaśe. Na pśikład njejo było dowolony, až luźe dwójce pódpišu.
Toś ta faza jo něnto mimo. 30. julija su wózjawili oficialnu licbu wót 1.128.385 pódpismow. A až jo MSPI wuspěšna bergarska iniciatiwa! To njejo wšedna wěc. Wót dogromady wušej 70 bergarskich iniciatiwow na europskej rowninje jo MSPI jano ta pěta wuspěšna.
W dogromady 11 krajach su dojśpili dosć pódpismow, aby licyli pódpisma togo kraja: w Rumuńskej, Słowakskej, Hungorskej, Bulgarskej, Letiskej, Spańskej, Dańskej, Kroatiskej, Słowjeńskej, Litawskej a Italskej. We wšych drugich krajach njejo ta licba pódpismow wusoko dosć była za kwotu; tamne pódpisma njepłaśe. W Nimskej jo pódpisało wušej 19.000 luźi. Teke wjele serbskich luźi jo pódpisało.


text:
Koncept wo wuwiwanju wsow z tójšto namjetami wobzamknyli
Hamor (AK/SN). Gmejna Hamor ma nětko koncept wo wuwiwanju wsow za swoje wjesne dźěle Klětno, Jamno a Delni Wujězd. Tutón ma předewšěm orientacija być a ma do přichoda orientowanemu a potrjebje wotpowědowacemu wuwiću puć runać. Hamorska gmejnska rada je tuž koncept na swojim zašłym posedźenju jednohłósnje wobzamknyła. „Je to jara konkretny a na jednanje wusměrjeny material, kotryž je za cyłu gmejnu wažny. Zdobom móžemy jón za zawjazowace zaměry wužiwać“, podšmórny radźićel Horst Jannack. Wón so dale za to wupraji, tež mjeńše sydlišća, kotrež přisłušeja Klětnom a Delnjemu Wujězdej, zapřijeć. Wšako je kóžde małe sydlišćo jónkrótne, typiske a specifiske a je hódne dalewuwića.


text:
Geografijo
Geografijo (gr. ΓewYpaφίa, Yῆ geos – "źymja" i Ypάφw grapho – "pisza") – nauka uo zrůżńicowańu powjyrzchńi Źymji, a dźałalnośći i ajnfluśe ludźi na ja i na środowisko przirůdńicze. Za autůra mjana "geografijo" uznowo śe greckigo matymatyka, astrůnoma a filozofa - Eratostenesa s Cyreny.
Zorty geografji[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Geografijo je naukům, kero mo dwa kerunki badań (tzw. dualism):
- Geografijo fizyczno - zajmuje śe bezma ino środowiskjym przirůdńiczym
- Geografijo społeczno-ekůnůmiczno - zajmuje śe wszelkům dźałalnośćům ludźi i strukturům żyća społycznygo a gůspůdarczygo


text:
Sprjejcy (RLö/SN). Njewšědne wužadanje zmištrować maja wohnjowi wobornicy tele dny blisko Sprjejc w gmejnje Sprjewiny Doł. Tam je spočatk tydźenja we wulkej wužłobinje z wuhlowym prochom woheń wudyrił. Płomjenja na pustym kraju rozpřestrěchu so po něhdźe 10 000 kwadratnych metrach. Dobrowólne wohnjowe wobory gmejny Sprjewiny Doł kaž tež Wojerowska powołanska wohnjowa wobora ze wšěmi srědkami spytachu, płomjenja podusyć. Na pomoc wołachu tohorunja Grodkowskich wobornikow. Ale wuspěch bě snadny. Nastajnosći kur ze zemje dowysoka stupaše, dokelž so płomjenja pod zemju dale rozpřestrěwachu.
Wutoru so tuž rozsudźichu wužłobinu z wodu napjelnić. Spočatnje přijědźechu sobudźěłaćerjo Budyskeho techniskeho pomocneho skutka (THW) z klumpu typa Hannibal. Srjedu přidružichu so jim kolegojo z Kamjenca, Riesy a Radebeula. Nimo mnohich nurjenskich klumpow měješe THW z Riesy nowu wulkoklumpu sobu. Z njej hodźi so pod idealnymi wuměnjenjemi 25 000 litrow wody na minutu klumpać.


text: Drježdźany (CRM/SN). Statne wuměłstwowe zběrki Drježdźany na rezidencnym hrodźe wěnuja Georgej Baselitzej składnostnje 80. narodnin wosebitu přehladku jeho twórbow. Pod hesłom „Maniera Baselitz – nonkonformija jako žórło fantazije“ spřistupnichu zajimcam minjeny pjatk w přitomnosći swětasławneho wuměłca 143 grafikow, nastatych w lětach 1964 do 1966. W kopororytwowym kabineće wisaja wone mjez drohotnej zběrku sławnych italskich, němskich a nižozemskich mištrow 16. wěka. „Je to (naša swójska) hommage na Georga Baselitza“, podšmórny Marion Ackermann, generalna direktorka sakskich statnych zběrkow. Zdobom pak špiheluje wustajeńca poćahi mjez Georgom Baselitzom a prof. dr. Güntherom Gerckenom z Hamburga. Wón je před lětomaj zhromadnje z mandźelskej Annemarie eksponaty načasneho wuměłstwa Drježdźanam jako załožbu darił. Přitomny darićel wupraji so wšón zbožowny, zo je so eksperiment njeposrědnjeho přirunanja poradźił, a doda: „Začuwaš w tutej njewšědnej wustajeńcy wosebity duchowny wobsah. Baselitz formuje jón w swójskim stilu.


text:
Berlin (B/SN). Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej Heinrich Bedford-Strohm wupraja so po dobrym wotrěznjenju strony Alternatiwa za Němsku (AfD) při zwjazkowych wólbach přećiwo tomu, přisuwać winu wuchodoněmskim wolerjam. Někotre komentary ludźi ze zapada su jeho woprawdźe zludali, rjekny najwyši reprezentant němskich protestantow nowinje Bild. Wuchodna Němska njeměła so jako jenička jako problemowy region předstajić. „Mamy z mjezsobnym respektom wobchadźeć“, praji bayerski krajny biskop.
Chudoba w Grjekskej přiběra
Mnichow/Athen (B/SN). Chudoba w Grjekskej po informaciji nadkonfesionelneje organizacije SOS-Kinderdörfer přiběra, byrnjež hospodarstwo rostło. „Wjace hač 40 procentow grjekskich dźěći je chudych“, zdźěli George Protopapas z organizacije. Drastiske lutowanja knježerstwa w Athenje su wosebje młodej generaciji škodźeli. Tak njeměješe 40 procentow ludźi pod 25 lětami w awgusće 2017 žane dźěło. „Młodźi Grjekojo su wěru do přichoda zhubili.“ 100 000 ludźi kraj lětnje wopušći.
Za ludowe rozsudy


text:
Zrudźaca powěsć dóńdźe do Łužicy, zo je dr. Alfred Krawc-Dźěwinski 15. decembra 2018 po ćežkej chorosći doma w Berlinje zemrěł. Jako syn swójby „połbura“ narodźi so wón 7. februara 1934 w Dźěwinje, hdźež we wójnskim času do wjesneje šule chodźeše. Hižo jako hólčec rysowaše wušiknje na kromje nowiny, kotruž Krawcecy abonowachu. To bě snano z přičinu, zo da jeho mać, wudowa – nan w poslednich dnjach wójny zahiny – na molerja škleńcy w bliskim Derbnje wukubłać.
Alfred Krawc studowaše stawizny wuměłstwa a archeologiju na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje. Studij zakónči wón z disertaciju dr. phil. a habilitaciju. Ze swojim wobšěrnym wukubłanjom namaka sej dźěło najprjedy w domizniskim muzeju we Łukowje a druhdźe. Sta so z wědomostnikom wuměłstwa a skutkowaše wosebje na Wysokej šuli za film a telewiziju w Podstupimje-Babelsbergu a w Statnym filmowym archiwje NDR, pozdźišo w Zwjazkowym archiwje w Berlinje. Wottam su wušli wjacore publikacije wo filmach NDRskeho předewzaća DEFA a k stawiznam filmow.


text:
Kamratki a kamraty: Mirosław Neinert
Srogi śniego mecenas, srogi. Dyć iże nosz Neinert to mecenas.
Mōm go rod festelnie, jako i Wilusia Shakespeara z tyjatrym the Globe, jako i Berta Brechta
z tyjatrym Berliner Ensemble. No czworty to Jean Maurice Eugène Clément Cocteau.
Spytocie, a co ze tyjatrami jarmartōw. Frechowne pytanie! Aliści mocie recht.
Majster Neinert styknie za trzech…, sztyrech…siedmiu.
Roz za Cholonka, dwa za Mianujōm mie Hanka, trzi za cołki tyjater Korez, sztyry za festiwale, piyńć za kōnkurs na jednoaktōwka po ślōnsku, szejść za trefy we Korezie, siedym za pōmoganie innkszym artystōm ze Wiyrchniygo Ślōnska.
Cholonek – bo znod ta kniga, bo zrobili śniyj ze Talarczykiym tyjatersztik, a najsōmpiyrw, bo poszoł do Thaddäus’a Schäpe’go i tyn znod na to piyniōndze, doś piyniyndzy we 2003/2004 na granie, bo bez piyniyndzy szpilać sie niy do, o tym wiy nawet Ruch Chorzów.
Mianujōm mie Hanka – bo wziōn tekst ôd Alojza Lyski, doł go Grażynie Bułce i po Piōntyj Strōnie Świata Kutza, Miłości we Königshütte Świerszcz/Talarczyka, Polterabedzie Mutza na binie mōmy echt majstersztyk.
Tyjater Korez – bo to nasz tyjater, co go nōm szafnoł i szynknoł Neinert.
Trefy? Kiej umrzi Ślōnsko godka – taki tref. Neinert rznōdzi tak:
„Myślę, że nie umrze. Kultura śląska jest tak oryginalna i jedyna na świecie, że musi przetrwać. I dopóki w tym miejscu żyją Ślązacy, a będą żyli, to będzie żyła godka ślōnsko.”
– „Cholonek” ośmielił ludzi i pokazał, że śląskim nie tylko się mówi na co dzień, ale może być na scenie, w telewizji czy filmie. Nie jako ciekawostka, śmiesznostka, ale jako kultura wysoka – dodaje Neinert. (SILESION – 19.05.2017).
Neinert doł nōm bajspil, jak my z godać mōmy. Ze synsym i gryfnie.
Aleksander Lubina


text:
Antologia polskiej poezji współczesnej 1918-1938
Jan Lechoń, Stefan Napierski, Julian Tuwim, Jan Brzechwa, Bolesław Leśmian, Czesław Miłosz, Jarosław Iwaszkiewicz, Eugeniusz Małaczewski, Antoni Słonimski, Jerzy Liebert, Beata Obertyńska, Jerzy Pietrkiewicz, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Leopold Staff, Jerzy Bronisław Braun, Konstanty Ildefons Gałczyński, Wojciech Bąk, Emil Zegadłowicz, Irena Tuwim, Anna Świrszczyńska, Stanisław Piętak, Kazimiera Iłłakowiczówna, Jalu Kurek, Władysław Broniewski, Jan Kott, Julian Przyboś, Jerzy Putrament, Józef Wittlin, Bronisław Przyłuski, Kazimierz Wierzyński, Stanisław Baliński, Aleksander Rymkiewicz, Mieczysław Jastrun, Józef Czechowicz, Stanisław Ryszard Dobrowolski, Stefan Flukowski, Ryszard Matuszewski, Stanisław Młodożeniec, Jerzy Zagórski, Elżbieta Szemplińska-Sobolewska, Adam Ważyk, Julian Ejsmond, Jan Bolesław Ożóg, Stanisław Czernik, Nina Rydzewska, Ludwik Hieronim Morstin, Tadeusz Hollender, Aleksander Maliszewski, Lucjan Szenwald, Świętopełk Karpiński, Marian Piechal, Tytus Czyżewski, Tadeusz Peiper, Władysław Sebyła, Jan Brzękowski, Marian Czuchnowski, Włodzimierz Słobodnik, Julian Wołoszynowski, Józef Łobodowski, Roman Kołoniecki, Józef Stachowski, Adolf Sowiński, Mieczysław Braun, Edward Kozikowski, Lech Piwowar, Teodor Bujnicki, Stanisław Ciesielczuk, Maryla Czerkąwska, Konstanty Dobrzyński, Henryk Domiński, Józef Aleksander Gałuszka, Witold Hulewicz, Zygmunt Karski, Antoni Madej, Józef Maśliński, Stanisław Maykowski, Bronisław Ludwik Michalski, Jan Mieczysławski, Konstanty Mikiewicz, Stanisław Miłaszewski, Jerzy Paczkowski, Leonard Podhorski-Okołów, Feliks Przysiecki, Janusz Różewicz, Stanisław Rogowski, Stanisław Ryszard Stande, Jan Zahradnik
7,5
(8 ocen i 1 opinii)


text:
Z Chóśebuza/Cottbus. Na swójom slědnem zmakanju pśed lěśojskeju pśestawku jo se zaběrało pśedsedarstwo Domowinskeje župy Dolna Łužyca kóńc julija mjazy drugim z nowym mytom Mina Witkojc, kótarež co Bramborske ministarstwo za wědomnosć slěźenje a kulturu (MWFK) pósćiś wósobam, ako se wósebnje za zdźaržanje a wuwijanje dolnoserbskeje rěcy zasajźuju. Hyšći až do 31. awgusta mógu komuny, towaristwa a zjadnośeństwa naraźenja zapódaś. Teke župa jo se dojadnała na jadno naraźenje za to myto. Pócesćeńske zarědowanje wótmějo se dnja 6. oktobra w Hochozy a to pśi góźbje dopomnjeńskego zarědowanja ku cesći ceptarja a basnikarja Mjertyna Gryza.
Dalej su cłonki nominěrowali Franka Kosyka ako zastupnika župy we wuběrku za zjawnostne źěło Domowiny.


text:
Zetkanje z młodej serbskej hudźbnej wědomostnicu dr. Theresu Jacobsowej
Wona wuprudźa při naju zetkanju wot wšeho spočatka wjesołu, čerstwu awru. 37lětna hudźbna wědomostnica dr. Theresa Jacobsowa je wot lěta 2015 w Budyskim Serbskim instituće z poł dźěłowym městnom přistajena. „Jako wědomostna sobudźěłaćerka slědźu na polu imaterielneho kulturneho herbstwa Serbow nastupajo medije, drasta, reje, spěwy a dalše kulturne srědki. Dźe wo to, kak hodźi so naše herbstwo a z nim serbska identita dale wuwiwać a w ludźe zaso šěršo wožiwić.“ To powěda młoda žona, bydlaca ze swójbu w Lipsku, kotraž wob měsac wjacekróć do Budyšina jězdźi. „Mi tute dźěło wulke wjeselo wobradźa. To je jara wulki wobłuk, w kotrymž móžeš so do tradicijow, stawiznow, wašnja žiwjenja a začućow serbskeho ludu hłuboko zanurić, z toho kreatiwne projekty zdźěłać a je praktisce zwoprawdźić.“
W lěće 2012 je Theresa Jacobsowa na temu „Der Sorbische Volkstanz in Geschichten und Diskursen“ promowowała, dwě lěće po tym wuńdźe jeje kniha w Spisach Budyskeho Serbskeho instituta jako čisło 59.


text:
Přespěšne před gymnazijom
Budyšin. Při kontroli před Serbskim gymnazijom je policija zawčerawšim spěšnosć měriła. Ze 403 měrjenych jězdźidłow bě nimale 20 přespěšne. Při dowolenych 30 km/h bě rekord 61 km/h.
Wotewru wustajeńcu
Budyšin. Wustajeńcu Karla Vouka „Satkula abo (s)twor(jen)a krajina“ wotewrje njedźelu, 3. meje, w 15 hodź. Budyski Serbski muzej na to wutrobnje přeproša. Zawod poda wuměłc sam, wo hudźbne wobrubjenje postara so kapała DeyziDoxs. Wopytowarjo wotewrjenja wustajeńcy dóstanu składnosć potuńšeneho zastupa za poslednje předstajenje dźiwadłoweje hry „Mój wuměrjeny kraj“ w NSLDź samsny dźeń w 17 hodź. Zastup do Serbskeho muzeja je darmotny, lisćik za předstajenje NSLDź płaći wot wosom eurow.
Wopominaja prócowarja
Hora. Domowinska skupina Łusč a Jasčanske towarstwo Bjesada přeprošatej na wopomnjensku swjatočnosć njedźelu, 3. meje, na Horu pola Bóšic. Swjatočnosć zahaji so w 15 hodź. při křižowanišću Łusč-Hora-Banecy. Tam wopominaja Jakuba Nowaka-Horjanskeho, kiž je so na Horje narodźił. Serbski prócowar, domiznowědnik, spisowaćel a farar je so zaměrnje za serbski lud prócował. Z teje přičiny chcedźa na jeho 150. narodniny spominać a za njeho pomnjatnu taflu wotkryć.
Porěči wo stawiznach wsy
30.4.–6.5.2015: Der Babadook: pj 22:30 hodź. Kein Ort ohne Dich: wšědnje 14:30 hodź. (nimo štw, pó a srj), 16:45 a 19:30 hodź. Tinkerbell und die Legende vom Nimmerbiest: wšědnje 17:15 hodź. | w 3 D Käpt´n Säbelzahn: nj 14:45 hodź. Avengers: Age of Ultron: wšědnje 14:15 hodź. (nimo štw, pó a srj), 16:15 a 19:15 hodź. | pj a so 22:30 hodź. Fast & Furious 7: wšědnje 19:15 hodź. | pj a so 22:30 hodź. Honig im Kopf: pj 17:15 hodź. | štw, so a wu 19:45 hodź. Gespensterjäger – Auf eisiger Spur: nj 12:30 hodź. Halbe Brüder: pj 22:15 hodź. Der Kaufhaus Cop2: nj a srj 17:15 hodź. Der Nanny: štw, so a wu 17:15 hodź. | pj, so, nj a srj 20 hodź. American Sniper: so 22:15 hodź. Shaun das Schaf: pj, so a wu 14:45 hodź. Home – ein smektakulärer Trip: nj 12:30 hodź. | w 3 D Cinderella: nj 12:30 hodź.
Kino-ekstra: Als wir träumten: pó 17:15 a 20:15 hodź.
Mejemjetanje na nawsy
Kamjenej. Na Kamjenjanskej nawsy při swjatym křižu chcedźa hižo jutře meju mjetać. Započatk je w 15 hodź. Wječor su reje ze serbskej kapału Con-takt. Wo ćělne derjeměće je postarane.
Zaso wulke burske wiki
Koćina. Kockertec Krabatowy swět přeproša hosći njedźelu, 3. róžownika, wot 10 hodź. do Koćiny na wulke burske wiki, na dźeń wotewrjeneho dwora. Wjace hač 70 wikowarjow chce tam swoje speciality a wudźěłki poskićić. K tomu zahraje dujerska kapała, toča Kulowske piwo a porjedźeja najwšelakoriše jědźe. Tež za dźěći budźe zaso zaběra přihotowana.
Na bursu rostlin
Rěčicy. Njedźelu přewjedu na Rěčičanskim Erlichtec dworje wot 10 hodź. zahrodowe wiki z bursu rostlin a ze škleńčerskim wuměłstwom. Hobbyjowi zahrodkarjo móža sej kerčki, dule a cyble měnjeć. W dźiwadłowej bróžni pokazaja wustajeńcu wo pčołarstwje.
Mejski nyšpor z hudźbu
Róžant. Towarstwo Cyrila a Metoda přeproša njedźelu, 3. meje, w 17 hodź. na mejski nyšpor do Róžanta. Hudźbnje wobrubja jón šulerjo Budyskeje hudźbneje šule a jeje Pančičanskeje wotnožki.
Njedźelu, hornjoserbsce
11:00 Łužica tónle tydźeń
11:10 Moja melodija:
Weronika Rachelic
11:45 Recensija knihi Bena Budarja „Sym měła tajki strach“
12:00 Nabožne wusyłanje
(Jadwiga Malinkowa)
po tym Zbožopřeća
delnjoserbsce
12:30 Aktualny magacin, mjez druhim wo nowym wuhotowanju domizniskeje stwy w Bórku
13:00 K swětowemu dnjej smjeća
13:30 Nabožne wusyłanje
(Madlena Norbergowa)
13:40 Zbožopřeća
Pjatk 1.–3.5. 25. mejemjetanje w Pančicach-Kukowje
10:00 Swójbny swjedźeń na Budyskich Žitnych wikach
10:00 Dźeń wotewrjenych duri wohnjoweje wobory w Budyskej wohnjostraži
10:00 Nalětnja sadźenska bursa we Wochožanskim parku błudźenkow
11:00 Nalětni swjedźeń w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje
11:00 Wodźenje po historiskej Hórnikečanskej energijowej fabrice
15:00 Mejemjetanje w Kamjenej
15:30 Swjedźenske zarjadowanje „200 lět Wjercha Pücklerowy park“ při Mužakowskim hrodźe
15:30 Zetkawanski dźeń we Wojerowskim zwěrjencu
Sobotu 2.5. 10:00 Nalětni swjedźeń na Ćišćanskim dworje
15:00 „Wotewrjeny biodwór“ pola Čóškec w Ralbicach
19:00 Koncert z Classic Brass a prof. Matthiasom Eisenbergom w Kamjenskej hłownej cyrkwi
20:00 Budyski korčmowy swjedźeń – w „Culinariumje“ hraje kapała SerBeat
Njedźelu 3.5. 9:00 Łužiski kćenjowy běh na Kamjenskim torhošću
W zymje dyrkotajo, pod předešćnikom w skupinkach so mjez sobu wohrěwajo, připosłuchachu młodostni wutoru dopołdnja stawiznarjej Alfonsej Kuringej na łuce pod Chróšćanskej Fulkec hórku. Pančičan-Kukowčan rysowaše šulerjam 10. lětnika Ralbičanskeje wyšeje šule, kak bě k surowym bitwam w Chrósćicach a wokolinje dóšło, při kotrychž su tam před 70 lětami sta pólskich, sowjetskich a němskich wojakow zahinyli.
28. apryl 1945 njeje jenož historiski datum za staršu generaciju Serbow, kotraž sej jón čas žiwjenja w pomjatku wobchowa. Tež dźěći a młodźi ludźo maja wo tym zhonić, zo běchu tón dźeń wosebje pólscy wojacy wokoło Zejic, Lejna, Chrósćic a Pančic-Kukowa swoje žiwjenje za swobodu přichodnych generacijow woprowali.
Wot 1. apryla nawjeduje Andreas Ošika z Worklec dźěłarnju swj. Michała w Pančicach-Kukowje, kotraž je w nošerstwje klóštra Marijineje hwězdy. 36lětny rodźeny Pančičan, nan třoch dźěći, je wjesoły a zbožowny, zo móže nětko doma powołansce dale skutkować.
Budyšin (SN). K 3. dnjej němskeho chlěba 5. meje poskića sakscy pjekarjo nowy chlěb „saksku wutrobu“. Přirjaduja so tuž do zhromadneje akcije pjekarskich zjednoćenstwow w Němskej za kwalitu w rjemjesle. To zdźěli Budyske wokrjesne rjemjeslnistwo. Sakska wutroba je z majoranom a oreganom polěpšeny běrnjacy chlěb. Recepturu wuwiła je Sakska akademija němskeho pjekarskeho rjemjesła z.t. W formje wutroby dopomina chlěb njepječeny na sakskej krajnej barbje běło-zelene.
Na lětušim dnju němskeho chlěba wobdźělitaj so mjez druhimi Róžeńčanski pjekar Maik Šołta a Minakałski pjekar Jens Wagner.


text:
Wojerowska coologiska zahroda wosrjedź města skedźbnja wobstajnje na to, zo su tam zwěrjata wšelakich družin zhromadnje žiwe. To je tež tema wodźenjow za wšitke generacije, kotrež hladarka Silke Kühn přewjedźe.
Wojerecy (AK/SN). Kubaske zyby lětaja wokoło leguana Antonija po tropowym domje. Zas a zaso dypaja wone zornjatka a žeru insekty. Tak přinjesu wotměnu do wšědneho dnja Antonije. „Wone so jara derje znjesu“, měni hladarka Silke Kühn. Hižo 25 lět wona we Wojerowskim zwěrjencu skutkuje. Dwě lěće stara so mjeztym tež wo zwěrjeću šulu. Njedawno přeprosy wona na wodźenje pod hesłom „Zwěrjata coowa so stowaršeja“. „Stowaršenje je forma zaběry“, Silke Kühn rozjasnja a wopytowarjo kedźbliwje připosłuchaja. „Zo su družiny hromadźe žiwe, je wažne za coo. Zwěrjata maja sej runje kaž w dźiwiznje swój žiwjenski rum zdobywać. We wulkim akwariju płuwaja sumy, skalary, čorny čertowy płóšak a dalše ryby. Jenož někotre kročele dale łaža po klětce lisztowe a tamarinowe wopički kaž tež kejžorskowusate tamariny. Tež wone so derje znjesu. „To je kaž w zhromadnym bydlenju“, Silke Kühn praji.


text:
JĚWA-MARJA ČORNAKEC
Tak prawje nochce so mi přeco hišće wěrić, zo bych lětsa 7. oktobra 20. róčnicu swojeho skutkowanja w Rozhledźe swjećiła. Mjeztym pak je so zawěsće dopowědało, zo njedožiwju wony jubilej hižo w redakciji, ale zo budu město toho jako wuwićowa dramaturgowka w SLA dźěłać.
Zo sym rozsudźiła, šefredaktorstwo do druheju, po móžnosći młódšeju rukow dać, ma předewšěm wosobinske přičiny. Nimo toho je dawno w redakciji rutina zaćahnyła. Wěm so hišće derje na to dopomnić, kak je na spočatku jedyn čitar mój přichad komentował ze słowami: Nowe chošća derje mjetu. Najpozdźišo při tutym wuprajenju sym sej předewzała, so wo to prócować, zo budźe moje «chošćo» prawje dołho derje dźěłać. Z nazhonjenja pak wěm – sym za čas dźěćatstwa někotre chošća při mjećenju dwora a puća přetrjebała –, zo so kóžde chošćo raz wotmjeće, chibazo je scyła njewužiwaš. Tola lěnjeho pasć w Rozhledźe njemóžeš, hižo dokelž sy za wšo sam zamołwity, a dźěło wostanje ležo, hdyž je njezdokonješ. Sym wšě tute na dawki zwjetša rady wukonjała, to sprawnje přiznawam, ale po 20 lětach mam lóšt hišće něšto nowe započeć. Wšako mam hač do renty hišće tójšto lět. Při tym myslu tež na wuprajenje Lichtenberga, kotryž bě raz prajił: «Čłowjek dyrbi něšto nowe činić, zo by něšto nowe widźał!» W tutym zmysle přeju tohorunja nowemu šefredaktorej dr. Richardej Bíglej z Prahi dobry spočatk a kmane chošćo k mjeće nju, wšojedne, hač z Rozhlada proch abo pawčiny wumjeće.
Jako w januaru 1992 šefredaktorstwo nastupich, rozsudźich so wědomje za titlny wobraz z linolorězbu Fryca Kitlarja «Wětrnik». Chcych runja kóždemu nowemu šefredaktorej trochu wětřika do našeho časopisa zaduwać dać, štož tež w swojim zawodnym nastawku a koncepciji tehdy zwuraznich. Nětko zwostanje mi jenož hišće so wutrobnje wšěm swěrnym awtoram a čitarjam za zhromadny puć dźakować a noweho šefredaktora w kruhu serbskich kulturnikow wutrobnje witać. Njech pokročuje wón redakciske dźěło swěru tradiciji našich prjedownikow «Bohu k česći a Serbam k wužitku!»


text:
Wiki Łužiskeje jězoriny z ćežišćemi hospodarstwo, dowol, wólny čas, outdoor a wellness měli so zaso we Wojerecach zakótwić. Po třoch lětach su zašły kónc tydźenja tele wiki znowa přewjedli.
Wojerecy (AK/SN). „Smy wiki w ćežkej situaciji přewzali. Wožiwjenje ma być znamjo za region“, podšmórny organizator wikow ze zarjadowanskeho předewzaća Multi-Service-Sodeik z Wórlicy (Hörlitz) René Sodeik. Cyłkownje 88 wustajerjow ze Sakskeje, Braniborskeje, Saksko-Anhaltskeje a zapadneje Němskeje je so na wikach we Łužiskej hali wobdźěliło.


text:
Wokrjes Sewjerna Sakska
Wokrjes Sewjerna Sakska (němsce Landkreis Nordsachsen) je krajny wokrjes w sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma nimale 200.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 2020 kwadratnych kilometrow. Sydło krajnoradneho zarjada je Hród Hartenfels w Torhowje.
Wokrjes mjezuje na sewjeru ze saksko-anhaltskim wokrjesom Wittenberg, na wuchodźe z braniborskim wokrjesom Łobjo-Halštrow, na juhowuchodźe z Mišnjanskim a Srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z Lipskom a Lipšćanskim wokrjesom, na zapadźe ze Solawskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z wokrjesom Anhaltsko-Bitterfeld. W srjedźnym dźělu nadeńdźe so z Dübenskej holi hoberska lěsna kónčina.
Wulke wokrjesne města su Delič, Eilenburg, Skudźicy (Schkeuditz), Torhow a Woseč (Oschatz).
Najwjetšej rěce na wokrjesnym teritoriju staj Łobjo a Modłej. Najwyša hora je Collmberg (Chołm; 312 m) zapadnje Woseča.


text:
Serbska lajska dźiwadłowa skupina z.t. je so 3.3.1977 znowa wozrodźiła. Iniciatorojo znowa załoženeje skupiny běchu Alfons Wićaz, Jan Mahr a Zala Cyžowa. Spočatnje přisłušeše mjenowanej skupinje 7 čłonow. Jako nowy zazběh nazwučowachmy někotre sceny. W běhu lět nazwučowachmy 18 inscenacijow. Běchu to přewažnje hry wjesołeho razu, ale tež nabožne a chutne hry.
Wusahowace wjerški našeho skutkowanja běchu:
Skupina rozrosće w běhu nimale 30 lět na 22 sobustawow. Wuměłski nawod přewza wot wšeho spočatka rodźeny Chróšćan a dźiwadźelnik (nětko na wuměnku) Jan Mahr z Budyšina. Organizatoriski nawod měješe wot 1977 do februara 2004 Zala Cyžowa. W měrcu 2004 přewza Gabriela Lebzyna organizatoriski nawod.


text: Wojerecy (AK/SN). Z imageowym filmom „Wróćo do domizny“ wabi Wojerowska młodźinska měšćanska rada intensiwnje za zwjazanosć z městom nad Čornym Halštrowom. To podšmórny předsydka towarstwa Marija Skvoznikova wutoru na předstajenju w měšćanskej radźe. Po prěnim lońšim imageowym filmje „Wostać abo woteńć?“ je to nětko druhi wabjenski pask Wojerowskich młodźinskich radźićelow. A tón ma tym, kotřiž su měsće wostali abo so zaso do Wojerec wróća, zmužitosć spožčić. Nowa pjećmjeńšinska dokumentacija, wobswětla bydlenske móžnosće, dźěłowe wiki, hladanje dźěći, infrastrukturu, kulturu a jězorinu. Wona nasta w zhromadnym dźěle z filmytwórcom Benjaminom Kramerom. Słowa jimaja so nimo wyšeho měšćanosty Stefana Skory (CDU) Alex Fietzek z Wojerowskeho bydlenskeho drustwa Žiwjenske rumy, Steffen Markgraf z Wojerowskeje bydlenskeje towaršnosće kaž tež zastupjerjo socialnych zarjadnišćow a wosebje tajcy, kotřiž su so nawróćili.


text:
Wo Kilianu přednošowała
Bukecy. Wo fararju Janu Kilianu je Trudla Malinkowa wčera na přeprošenje ewangelskeho šulskeho towarstwa w Bukečanskej srjedźnej šuli přednošowała. Nimale 60 ludźi słyšeše wo žiwjenju a skutkowanju najwuznamnišeho syna Bukečanskeje wosady, kiž bě so 1811 w Delanach pod Čornobohom narodźił. Wěsty čas je w Bukecach wotrostł a chwilu jako pomocny prědar skutkował.
Swoboda měnjenja ma hranicy
Rom. Swoboda měnjenja ma swoje hranicy, dźe-li wo hanjenje Boha a ranjenje druhich nabožinow. Wo tym staj sej iranski prezident Hassan Ruhani a bamž Franciskus přezjednaj, kaž dźensa w Romje rjeknyštaj. „Swoboda njerěka, to ranić štož je druhemu swjate“, Ruhani zwurazni. Bamž je to pječa podobnje formulował.
Tež Němcy fanojo Tigrow


text:
21. koparske swětowe mišterstwa wotměja so wot 14. junija hač do 15. julija w Ruskej. Smy so mjez ludźimi prašeli, hač sej najebać móžny politiski bojkot turněra, wosebje ze stron zapadnych krajow, hry w telewiziji přiwšěm wobhladaja.
Cyril Pjech z Berlina: Dźiwam so stajnje znowa nad politiskej hłuposću zapadnych politikarjow. Kóžda akcija přećiwo Ruskej sylni nahladnosć Wladimira Putina w jeho ludźe na jednej stronje a strach wójny na tamnej. Abo su woni tajcy hazarderojo, zo samo z wójnu liča? Wšitke hry mišterstwow sej njewobhladam, wažne pak chcu sćěhować.
Halena Jancyna z Ralbic: Kopańca njeje runje moja najwoblubowaniša sportowa družina, ale při tajkich podawkach sej tež ja tu abo tamnu partiju wobhladam. Kotre to budu, wotwisuje wot časa. Přez beamer pola susodow dam sej tajku zawěsće lubić. Budźe-li móžno, činju to pola wohnjoweje wobory. Wobžaruju, zo stej politika a sport tak wusko zwjazanej. Politiske podawki a reakcije tajki sportowy wjeršk zaćěmnjeja.


text: Hodźij (CK/SN). Zwotkel maja wsy swoje mjena je přewšo zajimawe. Tole pokaza přednošk prof. dr. Bernda Koenitza minjenu sobotu w Hodźijskim towarstwowym domje. Bywši profesor na Lipšćanskej uniwersiće je so lětdźesatki ze słowjanskim pochadom wjesnych mjenow zaběrał. Hač so štyri zapřijeća w chronice Thietmara von Merseburga před tysac lětami woprawdźe na Hodźijski wjesny dźěl Žičeń poćahuja, tele prašenje jeho hižo dlěje zaběra. Jako Žičeń loni swoje tysaclětne wobstaće swjećeše, nawjazachu kontakt k dr. Koenitzej. Nětko sćěhowaše přeprošenje na přednošk w domizniskim towarstwje.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Autobus na sztróm
No ji prziszeł tyn Nowy Rok, bo przeca ni mioł inszego wyndzynio. Na kóniec tego starego roku trefiło sie nóm eszcze porem zaimawych wiecy, ło kierych trzeja cosi napisać. W naszym mieście mómy isto ze trzi fitnesy, do kierych chodzóm tustelocy, kierzi w robocie yno siedzóm i dajóm swojim rynkóm i klepetóm pokuj. A takich dzisio je coroz wiyncyj, skyrs tego, że aji we biurach uż wszecko za nas robióm kómputry i żodyn sie nie musi ani po nic zgibać. Kiejsi to eszcze taki urzyndnik musioł chocioż roz do dnia stargać kartkem s kalyndorza, a w pyndziałek aji dwie. Dzisio jak tych kszeftów mómy tela, że nie do sie ich ani porachować, to skyrs tego fitnesy mogóm sbankrudzić, bo paniczki dziynnie potrzebujóm być we wszeckich. A coby to obegnać, to trzeja czasu i dziynka tymu trynowane sóm klepeta i rynce, kiere bydóm dźwigać pełne siaty rozmajtych wiecy. Ta nowo galeryja, eszcze przidała paniczkóm chodnika, bo żodno przeca nie minie takigo Aldika w kierym akurat w tym tydniu dajóm cosi łacnij. Szkoda yno, że sóm tam ruchóme schódki, na kierych sie stoji, a to stoci nie trynuje klepetów. Drugo wiec, kiero zrobila kapke uciechy tustelokóm, to je zielóny autobus na sztróm. Kiery eszcze nim nie jechoł to niech sie śpiycho, bo snoci łón je yno na prube i możne w każdej chwili zusać posłany do inszej dziedziny. Namowióm wszeckich, bo w postrzodku tego autobusa je jak w areoplanie. Fórt cosi w nim buczy tak jak w Airbusie, abo w Boeningu, kiery furgo we zwyżce ponad 10 kilometów. Bydzie to dobre dlo tych tusteloków, kierzi jeszcze nikaj nie lecieli, bo se bydóm mógli s darma tyn strach przetrynować.
Mini słownik:
zaimawe-interesujące,
pyndziałek-poniedziałek,
wieca-rzeczy,
isto-prawdopodobnie,
klepeta-nogi,
skyrs-z powodu,
żodyn-nikt,
kszeft-sklep,
łacnij-taniej,
kapke-trochę,
sztróm-prąd,
nikaj-nigdzie,
fórt-wciąż,
Tóż miyjcie se wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Składnostnje lětušeje 1000. róčnicy Budyskeho měra su měšćanske zarjadnistwo, towarstwo Kamjentny dom, ewangelska wosada swj. Pětra, krajnoradny zarjad, Budyski turistiski zwjazk, Domowina a Serbski institut hižo tójšto zarjadowanjow přewjedli. Nětko wupisa město europske spěchowanske myto DIE/KUNST/EUROPA. Bosćan Nawka je so z Andréjom Wuchtom rozmołwjał, kiž projekt koordinuje.
Knježe Wuchto, što za mytom tči?
A. Wucht: Mysl, tajke myto we wobłuku lětušich zarjadowanjow kołowokoło Budyskeho měra wupisać, mějachmy hižo na prěnich planowanskich zhromadźiznach. W běhu lěta smy ju skonkretizowali. Zaměr myta je spěchować ideju Europy a mjezy překročace mjezsobne žiwjenje. Hesło woznamjenja, zo dźe na jednym boku wo wuměłstwo mjezsobneho wobchadźenja w zmysle wustojnosće, na tamnym boku wo woprawdźite wuměłstwo w zmysle kulturneho tworjenja.
Na koho so z mytom wusměrjeće?