text:
Worklecy. Při najrjeńšim słónčnym wjedrje přewjedźeštej Worklečanska zakładna a wyša šula „Michał Hórnik“ minjeny pjatk swoje tradicionalne mejemjetanje. Znowa zhromadźi so k tomu na šulskim dworje nahladna ličba staršich, zajimcow a wobydlerjow, zo bychu sobu dožiwili, kak na kubłanišću tónle nałožk pěstuja. K serbskej hudźbje z paska rejwaše 14 porow šulerjow 4. lětnika a tohorunja 14 porow šulerjow 9. lětnika wokoło meje. Holcy běchu wšitke serbsku narodnu drastu woblečene. Po starodawnym wašnju wubědźowachu so na to hólcy 9. lětnika wo wjeršk meje. Najspěšniši bě Daniel Šwejda z Miłoćic, kiž wuzwoli sej Lilly Heinz z Pěskec za swoju mejsku kralownu. Pod hudźbnym přewodom wučerja na wuměnku Měrćina Paschwitza, kiž hraješe na akordeonje, ćehnjechu šulerjo po wsy hač k pomnikej. Mejski por sedźeše při tym na konju.
Dźěći serbsku drastu akuratnje woblec chce zwučowane być a žada sej wotpowědnu wědu. Tohodla je Rěčny centrum WITAJ kubłarkam dalekubłanje k hotowanju serbskeje narodneje drasty poskićił a přeprosy zańdźenu wutoru do Budyskeho Serbskeho domu. Angažował bě sej za to Bianku Trišbergerowu, něhdyšu nawodnicu šwalčernje SLA a nětko samostatnje skutkowacu šwalču-mišterku a hotowańču w Drježdźanach a Konjecach. Krok po kroku demonstrowaše wona jědnaće wobdźělnicam, kak so Budyska ewangelska rejwanska a swjedźenska kaž tež katolska „wuslěkana“ drasta hotuje. Při tym podawaše zajimawe informacije wo drasće a jeje jednotliwych dźělach, wo historiskich wosebitosćach a funkcijach. Wulku wažnosć kładźeše šwalča na to, wobdźělnicam wuwědomić, kak bytostna je dokładnosć při hotowanju drasty: „Wóčko wobhladowarja zapopadnje jako prěnje to, štož prawje njesedźi. Tohodla ma hotowańča tež najmjeńšemu drastowemu dźělej prawu kedźbnosć wěnować. Kritiski estetiski wid na woblečenu drastu je njesměrnje wažny“, Bianka Trišbergerowa potwjerdźi.
Choćebuz (SN/at). 73 šulerjow požada so wo to, wot noweho šulskeho lěta w 7. lětniku Choćebuskeho Delnjoserbskeho gymnazija (DSG) wuknyć směć. To chcyła nawodnica kubłanišća Anke Hille-Sickertowa jim tež zmóžnić. „Na zakładźe wustawy, šulskeho zakonja kaž tež noweho Serbskeho zakonja Braniborskeje mamy wšitke přeća, serbšćinu wuknyć, sćěhować“, wona rozłožuje. Tak by třeća rjadownja trěbna była. Tuchwilna woprawdźitosć pak je hinaša. Wotsrjedź apryla předleži nawodnicy DSG list Choćebuskeje wotnožki krajneho šulskeho zarjada. Tam je rěč wo 56 šulerjach w dwěmaj rjadownjomaj noweho 7. lětnika. To nawoda wotnožki Gerald Boese wobkruća.
Štož so w běhu dnja w přirodźe stawa, chcemy sej dźensa zaso raz spřitomnić. Serbšćina ma za tele přirodne zjawy bohate słownistwo, zdźěla bohatše hač němčina.
Hdyž počina rano swětło być, rěčimy wo tym, zo swita. Němsce prajimy es dämmert; při tym wužiwa němčina za wječorny zjaw, hdyž swětło poněčim woteběra, samsne pomjenowanje. Serbsce to tak njeje, wo tym njech je dale deleka rěč. Rańši zjaw hodźi so wězo tež substantiwisce wuprajić, mjenujcy switanje, die Morgendämmerung.
Čerwjene barbjenje njebja po switanju mjenujemy zerja. Tu wšak jedna so wo rańši kaž tež wo wječorny zjaw. W Ćišinskeho znatej basni „Zerja so šěrja“, kotruž tež spěwamy, su měnjene wječorne zerja, němsce potajkim Abendrot. Porno tomu rěčimy, chcemy-li rozeznawać, rano wo rańšich zerjach, Morgenrot.
Gloria Žurec skedźbnja z wosebitymi widami na swójbnych kaž tež na přećelow a swjedźenje, kotrež zhromadnje wotměwaja. W knize „Wćipni być“ předstaja so wona jako młoda fotografowka. Loni wobdźěli so Róžeńčanka na dźěłarničce fotografowanje, kotruž běštej Ludowe nakładnistwo Domowina a Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu wuhotowałoj. „K tomu pohnuł, tam sobu činić, je mje Ralbičan Jan Šołta, kiž wědźeše, zo so za fotografowanje zajimuju“, rozłožuje šulerka 10. lětnika Budyskeho Serbskeho gymnazija. Na swojich fotach předstaja wona předewšěm ludźi, žony při přihotach na Kulowski póstniski ćah abo dźěći wulkeje Brězanec swójby, kotrež w delnich Sulšecach jutry swjeća. „Sulšecy su za našu swójbu takrjec korjenje a domizna. Wottam Brězanecy pochadźeja a tam so stajnje rady zetkawamy“, młodostna podšmórnje. Tak bě jej tež poměrnje lochko, mjezwoča a rjane žiwjenske wokomiki zapopadnyć.
Nimale tysac wuknjacych z kubłanišćow w swobodnym nošerstwje po cyłej Sakskej, jich starši a wučerjo su zańdźeny pjatk před a w Sakskim krajnym sejmje w Drježdźanach na swoje žadanja a starosće skedźbnili.
Jutře wotměje so w Sakskim krajnym sejmje zjawne słyšenje k nowelěrowanju zakonja wo šulach w swobodnym nošerstwje. Serbske šulske towarstwo kaž tež Rada za serbske naležnosće Sakskeje su statnemu ministerstwu za kultus swoje stejišćo posrědkowali.
Ze splećenjom přez syć je Budyšan Markus Gießler iniciatiwu za lěpše hladanje dźěći zahajił. Sobu dźěłać a njeswarjeć je jedna dewiza sobuskutkowacych, ćišć na wšitkich runinach dalša. Najpozdźišo jako běchu tež w Budyskim wokrjesu dźěćace dnjowe přebywanišća zawrěli, zo bychu z pomocu stawka na ramikowe wuměnjenja při hladanju dźěći skedźbnili, zjawnosć jara kompleksnu temu chutnje bjerje. To saha wot rumnostnych wuměnjenjow přez ličbu personala a jeho kwalifikaciju hač k zastaranju z jědźu w dźěćacych dnjowych přebywanišćach a šansa za staršich sobu rěčeć.
Markus Gießler, student politiskich wědomosćow a sociologije, je so před lětom na čoło splećenja přez syć stupił. Constanze Knappowa je so z 22lětnym rozmołwjała.
Što je scyła splećenje přez syć?


c: text/html

text:
Zo móžeš něštožkuli za swoju wjes wuskutkować, hdyž so prócuješ a za móžnosćemi pytaš, dopokazuja znowa w Miłoćicach, hdźež su minjene lěta hižo sportnišćo ponowili a wjesny hat porjeńšili.
Miłoćicy (bš/SN). Wo dalšim porjeńšenju wsy rěčachu wčera wječor třo socialni dźěłaćerjo z Drježdźan z wjesnjanami z Miłoćic. Wobydlerjo a čłonojo wjesneho towarstwa Miłočanska žaba běchu so lětsa we wobłuku projektneho programa „Horje z konopeja“ wo spěchowanske srědki požadali. Je to akcija Němskeje załožby za dźěći a młodźinu, mjez druhim w kooperaciji ze sakskim ministerstwom za socialne.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Njebjelčicy (HS/SN). Klětuši 15. Krabatowy swjedźeń w Kulowje tam hižo nětko z połnej paru přihotuja. Tuchwilny staw planowanja je sobudźěłaćerka Kulowskeho měšćanskeho zarjadnistwa Beate Hufnagel na zašłym posedźenju Njebjelčanskeje gmejnskeje rady předstajiła. Po jeje słowach budźe wšón Kulow wot 12. do 14. awgusta wulke swjedźenišćo. Po serbskej Božej mši we wosadnej cykwi chcedźa swjedźeń na torhošću oficialnje zahajić. Tam witaja potom Krabata, Čorneho młynka a hosći z partnerskich městow kaž tež z chorwatskeho Žumberakskeho regiona, hdźež bě so Krabat narodźił. Wječor steji pod wjele lubjacym hesłom „Zakuzłany Kulow“. Wobchody budu dlěje wočinjene, na hasach zaklinči hudźba, a tam pokazaja tež modowe přehladki.


text:
Łužica chce so znowa nastajić
Choćebuz (ch/SN). Dokelž chce so Łužica znowa nastajić, ma w lěću mjezu překročace hospodarske spěchowanje startować. Po informaciji hospodarskeje iniciatiwy Łužica (WiL) wotměštej so hižo dwě jednanskej kole zamołwitych krajnych radow. Planowane jednotne hospodarske spěchowanje ma so tež wo planowanje wobchada, wysokošulsku politiku, wukubłanje młodych ludźi, přiwabjenje dźěłowych mocow, turistiski marketing a stejnišćowe wabjenje starać. Wotpowědne dojednanja zamołwići rozjimuja. WiL chce, zo hospodarske dźěło mjezy mjez Sakskej a Braniborskej překroča.
Fotowe wurisanje wupisane


text:
- 1
- 0
- 7
- 6
- 1
- 9
- 1
Przepis: Szinka po bajerowsku (Szynka po bawarsku)
Jak żech we sklepie bez cufal1 trefiōł2 take fajne bajerowske mostrichy3, to mie zarozki4 do gowy przilatywały roztomajte5 pomysły. A że lubia i szinka, i pszyniczne piwo, to recept6 bōł7 prawie fertich8. Szinka wyszła arōmatycznoł, miynkoł i aże sie rozpuszczała we gymbie9 Co potrza? 2 kule miysa ôd szinki 3 łeżki słodkego mostrichu bajerowskigo (nojlepszy taki, kery10 majōm do tych biołych wōsztōw11 we München) 3 łeżki ôstre...
DODANO DO 2 zeszytów:
- arousseau: dania mięsne • 05.10.2017
- kati22: Pieczone mieska • 31.05.2017


text:
Cyrkej dóstanje zaso fararja
Horni Wujězd. Wakantne farske městno w Hornjowujězdźanskej awtodróhowej cyrkwi budźe prawdźepodobnje wot meje zaso wobsadźene. Po informacijach superintendenta Wernera Waltsgotta ma farar z Freibergskeje kónčiny přińć. Městno běchu nazymu wupisali, po tym zo bě so wjelelětny farar Michael Müller na wuměnk podał.
Erika Krause njeboh
Drježdźany. Wjelelětna moderatorka wusyłanja „Ty a twoja zahroda“ Erika Krause je njeboh. Wona zemrě hižo 2. februara w starobje 92 lět, kaž bu hakle minjeny kónc tydźenja znate. Erika Krause bě lěta 1968 prěni króć před kameru stała. Ze swojim wusyłanjom zdoby sej wona wulki publikum. Naposledk bydleše na demencu schorjena w hladarni.
Psyče zapřahi so wubědźowali
Zásada. Na skónčnje zasněženych płoninach wokoło městačka Zásada w čěskich Jizerskich horinach wotmě so lětsa wubědźowanje psyčich zapřahow ze sanjemi. Cyłkownje je so 85 „mustwow“ na podawku wobdźěliło. Na atraktiwnej čarje, zmóžnjacej daloke wuhlady, móža zapřahi přerěznu spěšnosć hač 35 km/h na hodźinu docpěć.


text:
Dźensa na Maćičnu akademiju
Budyšin. Dr. Pětš Šurman a dr. Alfred Roggan, wědomostnaj sobudźěłaćerjej Choćebuskeho Serbskeho instituta, přednošujetaj dźensa, štwórtk, w 19.30 hodź. w Budyskim hosćencu „Wjelbik“ na Žitnej 7 na temu „Znankstwa serbskeje žywjeńskeje a twarskeje kultury. Zeugnisse sorbischer/wendischer Lebens- und Baukultur“. Přednošk budźe w delnjoserbskej a w němskej rěči, zastup je darmotny. Zajimcy su wutrobnje witani.
Jurij Koch čita ze swojeje knihi
Hórki. Spisowaćel Jurij Koch přeproša zajimcow jutře, 17. jutrownika, w 19 hodź. na čitanske zarjadowanje na Hórčanskim Smolic statoku. Awtor předstaji tam swoju knihu „Wětrnik na třěše“ a čita z njeje swoje dopomnjenki na młode lěta. Wječor wobrubi Tomasz Nawka ze spěwami a na dudach. Zastup je darmotny. Wšitcy su wutrobnje witani.
Trudla Kuringowa přednošuje


text:
Z wjacorymi nowosćemi su organizatorojo mjeztym k 41. razej pospochi přewjedźenych wjesnych swjedźenjow w Němcach zašły kónc tydźenja sta hosći překwapili.
Němcy (aha/SN). Zhromadnje z młodźin- skim klubom a jeho agilnym předsydu Robertom Grofu a wohnjowej woboru z nawodu Bertom Zillichom staj Handrij Korch a Bernd Grofa na čole wjesneho kluba znowa zaručili wotměnjawy třidnjowski program. Na wulkimaj transparentomaj wopytowarjow dwurěčnje, a to najprjedy serbsce, do wsy witachu. Po tym zo bě sobotu popołdnju 36 a poł metra wysoka meja padnyła docpě Norbert Grofa jako prěni wjeršk ze serbskej chorhoju, kotryž sej Vivien Jahnec za mejsku kralownu wuzwoli. Wjele připóznaća nańdźe sydom porow młodostnych wosebje tohodla, dokelž běchu holcy prěni raz na swójske přeće w katolskej serbskej narodnej drasće.


text: Serbske Pazlicy (HS/SN). W zwisku z ratarskej wulkoprodukciju a wutworjenjom hoberskich zahonow je so za čas NDR wjele pólnych pućikow zhubiło, dokelž su je prosće zaworali. Jedyn tajki wjedźeše wot Miłočanskeje žaby paralelnje k spjatemu jězorej nimo hórki z někotrymi štomami do Serbskich Pazlic. Wšitke wotrězki tohole puća na polu so zhubichu. Jeno starši ludźo wo tymle pućiku hišće wědźa. Na zbožo so komuny, wokrjesy a kraje dźensa za to zasadźeja, tajke idyliske blečki wozrodźić a tak čłowjekej a přirodźe lěpše wuměnjenja skićić.


text:
K přinoškej w SN ze 4. měrca „Hdźež jenož myše rejuja ...“, Křesćan Buk z Drježdźan slědowace přispomnja:
Wěcownje analyzuje Měrćin Weclich situaciju hosćencow w Serbach, kaž na přikład w Pančicach-Kukowje a dalšich komunach. K wšemu rozmyslowanju pak dyrbi so naspomnić, zo je čas prawniskeje njewěstoty we wuchodnej Němskej wotběžany. Za wšě prawa restitucije bě termin 31. december 1994. We wosebitych padach su jón z dowolnosću zwjazkoweho financneho ministerstwa wo krótki čas podlěšili. To je prawniski fakt. Druhi je, zo běchu naše komuny tež zwonka Serbow – haj, tónle problem, kaž jón awtor wopisuje, njeje regionalny, ale nadregionalny –, swoje předkupne prawo wužiwajo hosćency a druhe ležownosće kupowali z wotpohladom, je snano pozdźišo z dobytkom zaso předać, štož pak bě častodosć zličbowanka bjez korčmarja. Tak dóńdźe k napoł rozpadanym twarnišćam, a gastronomiske zastaranje njebě hižo zaručene.


text:
Za 22lětnu Chróšćanku Hańžku Wjeselic bě srjedź apryla w klubje Nukničanskeje baraki přewjedźeny literarno-hudźbny wječork wulkotna wěc. Sama dósta składnosć, na nim swoje hišće njewozjewjene literarne płody přednjesć. „Je derje, zo je sej naš klub předewzał, tajke zetkanja přichodnje dale přewjesć“, zwurazni swětłowłosata přećelna młoda žona.
Jeje literarnej prozowej tekstaj „Twoja doba“ a „Dźiwy“ z filozofiskim wobsahom, z lyriskim wopisanjom přirody a žiwjenja stej mjez přitomnymi młodostnymi zajim a wobdźiwanje zbudźiłoj. „Sym so jara radowała. Zetkanje je mje pohonjało so dale z tworjenjom prozowych a lyriskich tekstow zaběrać, swoje dopóznaća a začuća zwuraznjeć a je dale posrědkować.“ Serbowce je wažne, zo so młodźi ludźo z literarnym žiwjenjom rozestajeja, so tak wupruwuja. Tak chce wona tež k wužiwanju swobodneho časa na wysokim niwowje přinošować a serbsku rěč, jeje rjanosć a bohaty słowoskład přećelkam a přećelam wuwědomić a spřistupnić.


text:
Budyšin
(SN/bl). K poslednjemu razej wotměchu dźens dopołdnja w Budyskej dźěćacej a młodźinskej bibliotece prózdninski poskitk za dźěći pod hesłom „Dospołnje zanurjeni z wódnym mužom a jeho žonu“. W połdrahodźinskim programje so wšitko kołowokoło wody, kupanja, hatnych a mórskich wobydlerjow wjerćeše. Kristin Lehmann, sobudźěłaćerka dźěćaceje a młodźinskeje biblioteki, witaše dohromady 18 dźěći na zarjadowanju. Mjez nimi běchu dźěći prózdninskeho lěhwa, kotrež so tele dny w Bórku wotměwa. Na nim wobdźělitej so tež přećelce z Radworja. Po tym, zo běchu sej krótki film wo mórskich zwěrjatach wobhladali, słuchachu sćerpnje na stawiznu wo lawje, kotryž chcyše płuwać nawuknyć. Slědowachu někotre eksperimenty z wodu. W mjezyčasu čitaše Kristin Lehman stawiznu wo kózlatkach, šerjenju a zhromadnym dožiwjenju w kupjeli. Dale předstajichu zajimcam Łužisku jězorinu a jeje geografiske połoženje na karće. Naposledk rozpowěda Kristin Lehmann powěsć wo wódnym mužu a čitaše z knihi „Łužiske baje“ Ludoweho nakładnistwa Domowiny.


text:
Smječkecy. Dwójce předstaji Němsko-Serbske ludowe dźiwadło přichodny kónc tydźenja swoju inscenaciju „Hodowna stawizna“. Sobotu, 2. decembra, w 19 hodź. dožiwja ju zajimcy w Smječkečanskim wjesnym klubje (nic kaž planowane we Worklecach) a njedźelu, 3. decembra, w 16 hodź. na Chróšćanskej Krawčikec žurli. Wobě předstajeni budźetej ze simultanym přełožkom.
W sprjewinym měsće po puću
Budyšin. Pod hesłom „Po puću w Sakskej“ pokaza telewizijny sćelak MDR sobotu, 2. decembra, we 18.15 hodź. film wo sprjewinym měsće Budyšinje. Moderatorka Beate Werner je sej přitulne městna w starym měsće wobhladała, po srjedźowěkowskich hasach dundała, kulinariske wosebitosće woptała a so wo dwurěčnosći města wobhoniła.
Stare filmy sej wobhladać


text:
Kijew/Brüssel (ČŽ/K). Ukrainske wonkowne ministerstwo je raznje přećiwo tomu protestowało, zo su so někotři čěscy politikarjo na połkupje Krim na oficialnych ruskich zarjadowanjach wobdźěleli. Tak wone kritizuje, zo staj zapósłanc Europskeho parlamenta Jaromír Kohlíček (KSČM) a senator Jaroslav Doubrava (hibanje Severočeši) ze swojim delegaciskim přewodom w Sewastopolu paradźe wójnskich łódźi Čornomórskeho namórnistwa přihladowałoj a k tomu so ze zapósłancami krimskeje Dumy zetkałoj. W Kijewje maja tohorunja za njepřiměrjene, zo je čěska delegacija, kotrejž po rozprawach krimskich medijow tež městopředsyda KSČM Josef Skála přisłušeše, na połkupje wopytała Bachčisaraj, Jaltu a dalše města.
Ukrainske wonkowne ministerstwo woznamjenja wizitu čěskich politikarjow jako „njezakonsku kročel“, a skedźbnja zdobom na to, zo móhli so jeje nawjedowarjam napołožić wotpowědne sankcije. „Štóž Ruskej pomha jeje złóstnistwa wusprawnjeć, stanje so chcyjo nochcyjo z gratom w rukach Krjemla“, ministerstwo w protesće zwuraznja.


text:
Z muzeja na Hród
Budyšin. Ćichi pjatk w 10 hodź. su dźěći na wosebite wodźenje po Budyšinje witane. Hólcy a holcy w starobje pjeć do dźewjeć lět spřistupnja sej sprjewine město na rejwanske wašnje, z hudźbu a wjele informacijemi. Tohorunja ćichi pjatk poskića w 10.30 hodź. a 14 hodź. kołojězbu po Budyšinje z busom, sobotu w 10.30 a 12 hodź. Pjatk stej pod hesłom „z tysac krokami po tysaclětnym měsće“ w 11 a 14 hodź. měšćanskej wodźeni, ćichu sobotu w 11, 14 a 17.30 hodź. a jutrowničku w 14 hodź. Přez cyły dźeń, wot 10 do 17 hodź., wočinjene budu přez jutry Muzej Budyšin na Zitnych wikach, Stara wodarnja, Bohata wěža a wot 10 do 18 hodź. Serbski muzej kaž tež Budyske wopomnišćo.
Jutry w Błótach
Lubin/Bórkowy. Ćichi pjatk je w Lubinje wot 21.30 hodź. wodźenje po měsće z nócnym stražnikom. Wón wě wjele historiskich anekdotow powědać, tež wo Serbach. Zetkanje je při schodach radnicy. Sobotu maja wot 10 do 18 hodź. na hrodowej kupje pisany jewišćowy program z tradicionalnym walkowanjom jejkow přihotowany. W 14 hodź. nowu čołmikowu sezonu swjatočnje zahaja. Lubin hornje a delnje Błóta zwjazuje.


text: Wojerecy (SN/mwe). Z koncertom mytowanych běchu minjenu sobotu lětuše 27. regionalne wubědźowanje Sakska/Łužica „Młodźina hudźi“ w awli Wojerowskeho Lessingoweho gymnazija wuspěšnje zakónčili. Na połnje wobsadźenej žurli přepodachu najlěpšim hudźbnym talentam wosebite myta. Hnydom dwě myće, wosebite Wojerowskeho Lions kluba a wosebite Wojerowskeho wyšeho měšćanosty Stefana Skory (CDU), dósta sydomlětny Emil Weißig z Huski. Wšako bě na gitarje hrajo jurorow tak přeswědčił, zo dachu jemu z 25 najwjetšu ličbu móžnych dypkow.


text: Reichski hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf bě jedyn z mało łužiskich zemjanow, kotřiž su samo w prěnim zwjazku marxistiskich „Stawiznow Serbow“ pozitiwnje naspomnjeni. Tam čitamy: „W lěće 1745 daše Gersdorf młode kubłanišćo wot Klukša do Delnjeho Wujězda přepołožić. Podobny wustaw nasta z pomocu Gersdorfa w Ćichońcy pola Budyšina. Na woběmaj seminaromaj so nahladna ličba młodych Serbow wukubła.“ Potomnicy Gersdorfskeho rodu, kotrychž po přewróće po Budyšinje přewodźach, su hódnoćenje swojeho rodu wuzběhnyli. Woni běchu sej němske wudaće „Stawiznow Serbow“ kupili.


text:
Wulki Berlinski dźenik Der Tagesspiegel wěnowaše so minjene dny w dosć wobšěrnym přinošku prócowanjam wo wutworjenje Serbskeho sejma. Žurnalistka Sandra Dassler bě so z teje přičiny do Choćebuza podała. Tam je so mjez druhim z Hanzom Wylemom-Kellom, jednym z rěčnikow iniciatiwneje skupiny Serbski sejm, rozmołwjała. „Na wjacorych městnach w Europje je cyle normalne, zo maja mjeńšiny swój parlament. Kóždy lud trjeba platformu, na kotrejž móže demokratisce wo swojich naležnosćach rěčeć, so wadźić a rozsudy namakać, kotrež móže tež zwonka swojeho ludu zastupować“, wona Wylema-Kella cituje.
Kell w rozmołwje z nowinarku na to pokaza, zo maja miliony ludźi po wšej Němskej serbske abo słowjanske korjenje. „Plan, swójski parlament wutworić, bě so před lětami zrodźił. Mjeztym předleži tójšto prawniskich a wědomostnych přepytowanjow k tomu“, Dassler piše. Wona pak skedźbnja tež na kritikarjow, kotřiž iniciatiwje wumjetuja, zo njemóže so na šěroke woršty ludu zepěrać.


text: Koblicy (UH/SN). Kaž wočakowane steješe kónc tydźenja w Koblicach blisko Hórnikečanskeho jězora zaso cyle w znamjenju wulkeho zetkanja wlečakow. Mnohim lubowarjam traktorow a stareje techniki je tele – nětko hižo dwanate – zarjadowanje kruty termin. Telko ludźi kaž loni, něhdźe 2 000, wšak tónkróć přišło njebě. Přičinu toho widźa zarjadowarjo w enormnej horcoće. Mnohich dźě su temperatury daloko nad 30 stopnjemi wottrašili sej historiske jězdźidła wobhladać. „Tole su tež naše žony při tykancowym bifeju pytnyli“, rjekny nowinarjam Siegfried Krahl. Wón jako jedyn z hłownych organizatorow zetkanja zamó ludźom wěcywustojnje wlečakowe marki a jich detaile rozkłasć. Powšitkownje pak su wuhotowarjo Kobličanskeho zetkanja wlečakow z wotběhom a ze zajimom wopytowarjow jara spokojom.


text:
To je ći powěsć! 21 młodych ludźi chce lětsa započeć na fakulće za kašubsku rěč a kulturu na Uniwersiće Gdańsk studować. Ta pak chce studijny směr zawrěć – po tym zo bě hižo loni njedosahaceje ličby studentow dla z tym hrozyła. Na kóncu pak da so zmjechčić, a nowačcy móžachu so dale kašubšćiny nasrěbać. Lětsa pak chce Gdańšćanska wysoka šula kašubšćinje takrjec swěcu hasnyć. Dwě ličbje stejitej sebi napřećo. W Pólskej je z wašnjom, zo ma za jedyn studijny směr 25 studentow być. Za kašubšćinu pak maja dotal jenož 21 zajimcow. Što nětko? Za potrjechenych tuž rěka protestować. Wšako je lědma druheje móžnosće na problem skedźbnić.
Wjelelětny sportowy redaktor Měrćin Štrawba swjeći dźensa 75. narodniny. Bywši kolega w redakciji SN Marko Wjeńka so na zhromadny čas z nim dopomina:
Stare přisłowo praji: „Na wjacorych kwasach njemóžeš rejwać.“ Ja twjerdźu: Měrćin Štrawba to móžeše. Energiju, kotruž je při tym nałožował, jemu stajnje zawidźach. Prjedy hač so póndźelu rano w redakciji Serbskich Nowin zetkachmoj, słyšach jeho hižo rano zahe w serbskim rozhłosu. Tam rozprawješe ze swojim cyle swojoraznym sympatiskim hłosom, předewšěm pak na lóštne wašnje wo kónctydźenskich sportowych podawkach we Łužicy. Při tym złožowaše so z wulkeho dźěla na informacije, kotrež bě na sportnišćach w Ralbicach, Chrósćicach, Radworju a druhdźe sam nazběrał. Měrćin je za to prawidłownje cyłe kóncy tydźenja woprował.
Ze swojimaj krótkimaj, ale spěšnymaj nohomaj redakciju docpěwši dyrbješe Měrćin nětko to, štož bě słucharjam runje ertnje posrědkował, do pisomneje formy přinjesć. Časowy ćišć, kotryž při tym na njeho skutkowaše, bě hoberski.
Nowy program „Naša Hanka w’ wěncu steji“, kotryž wobsahuje prapremjeru „Dumpańca“, chce Serbski ludowy ansambl 29. septembra prěni raz předstajić. Bosćan Nawka je so z choreografom Jánom Kozelnickim rozmołwjał.
Knježe Kozelnický, kak sće so tematice „Dumpańca“ zbližił?
J. Kozelnický: Nałožk je mi znaty z dźěła ze Serbskim folklornym ansamblom Wudwor, hdźež skutkuju jako wuměłski nawoda. Tydźeń abo tydźenjej do kwasa rozžohnuješ so ze statusom nježenjenca. Kaž słyšach, njeje to ryzy serbska tradicija, ale pochadźa z němskeje kultury. Tajke něšto mam za dobre, za znamjo praktikowaneje integracije.
Kak sće scenu do programa zapletł?
J. Kozelnický: Dumpańca dźě steji na spočatku kwasa. Wotpowědnje pokazamy ju po uwertirje a do předstajenja wšelakorych wariacijow łužiskeho zmandźelenja. Wažne mi bě, wutworić adekwatny cyłk reje a hudźby, kotryž folkloru a tradiciju naročnje wotbłyšćuje.
Dźěl programa wobsteji z hižo znatych rejow, kotrež SLA jako wobstatk repertoira předstaji. Je Was rukopis druhich choreografow wobwliwował?
Wo njedawnym posedźenju Chróšćanskeje gmejnskeje rady smy tón tydźeń rozprawjeli, zo tam dale za ludźimi pytaja, kotřiž so na někajkežkuli wašnje čestnohamtsce angažuja a kotrychž móhli za tajke skutkowanje počesćić. Pozadk je, zo přewostaji Budyski wokrjes lětsa wšěm komunam po 1 250 eurach, zo móhli wone swojim angažowanym ludźom mały dźak wuprajić. Myslu sej, zo je tajkich ludźi dosć, kotřiž něšto na dobro druhich zeskutkownjeja. Tak mějachu tež w Chróšćanskej gmejnje hnydom prěni namjet na blidźe, jako spočatk julija w Hórkach prěni raz wo tutej naležnosći porěčachu. Jedna z přitomnych wobydlerkow mysleše mjenujcy hnydom na žonu, kotraž hižo wjele lět njesebičnje starych a chorych ludźi wopytuje. Wona by sej tajke počesćenje zawěrno zasłužiła.
„Łužica – Europski kompetencny region za rěče narodnych mjeńšin w digitalnej dobje“ rěka hesło jedneje z cyłkownje šěsć dźěłarničkow na konferency wo strukturnej změnje we Łužicy. Z Mětom Nowakom, kiž z dr. Fabianom Jacobsom dźěłarničku pjatk w Złym Komorowje moderěruje, je Axel Arlt rěčał.
Wo čim chceće z wobdźělnikami dźěłarnički scyła diskutować?
M. Nowak: Jako moderatoraj budźemoj z nimi rozjimać, kotre wočakowanja na „kompetencny region“ maja a kotre wužadanja woni za serbsku rěč w digitalnej dobje widźa. To chcemoj zwjazać, zo bychmy wužadanja za dalše rěčne wuwiće zwěsćili. Z tym zwisuja tež – zo bychmy to zmištrowali – móžne serbske strategije a trěbne kompetency. Prašamy so, kotry wužitk móhł druhim krajam abo mjeńšinam z toho wurosć.
Što predestinuje Łužicu, zo by so z tajkim kompetencym regionom stała?
Wonej chodźitej do samsneje rjadownje, matej samsne swójbne mjeno, swjećitej zhromadnje narodniny a jej zwjazuje samsny hobby – přezpólne jěchanje. Přichodny kónc tydźenja wojujetej dwanaćelětnej Bobkec dwójnikaj Franciska a Felicitas ze swojimaj ponyjomaj Sweetijom a Diddlom w Hórkach wo titul najlěpšeje sakskeje jěcharki w starobnej klasy U16 w přezpólnym jěchanju. Betina Wenderothowa je so z Miłočankomaj rozmołwjała.
Prěni raz we wobłuku jěchanskeho turněra konjaceho sportoweho towarstwa Při Klóšterskej wodźe wotměja so kónc toho tydźenja sakske mišterstwa juniorow z ponyjemi. Kak stej so na wubědźowanje přihotowałoj?
Franciska: Trenujemoj ze swojimi konjemi a ponyjemi šěsć króć wob tydźeń, potajkim wšědnje nimo póndźele. To mamoj mjenujcy hudźbnu šulu. Naš nan z namaj dresuru a skakanje přez zadźěwki zwučuje. Minjene tydźenje smój tež direktnje w Hórkach na čarje zwučowałoj.
Nětko póńdźe runje před domjacym publikumom za waju wo titul sakskeje mišterki. Je to wosebite wužadanje?
Z předsydku frakcije Zwjazka 90/Zelenych w zwjazkowym sejmje Katrin Göring-Eckardt je na jeje njedawnym wopyće w Budyšinje Axel Arlt rěčał.
Kak wažne su Wam štyri awtochtone narodne mjeńšiny w Němskej za Europu?
K. Göring-Eckardt: Wone su mały kosmos za něšto wulke, štož w Europje mamy. Móžemy zhromadnje žiwi być, tež hdyž smy rozdźělni a z rozdźělnymi rěčemi. Widźo w Serbskim muzeju historiske wuwiće, pytnych, zo běchu přeco zaso pospyty to znjewužiwać. Je bohatstwo, zo ludźo dwurěčnje wotrostuja, zo woni swójsku tradiciju a kulturu pěstuja.
Što je Was wosebje zajimowało?
K. Göring-Eckardt: Sym so často za pěstowarnjemi a šulemi wobhonjała, za dźiwadłom. Jako zwjazkowa politikarka znaju prašenje, kak so scyła što spěchuje. Bohatstwo serbskeje kultury a rěče mamy zachować a ludźom za to dźakowni być, zo jej dale dawaja. A zo tež młodźi ludźo so nětko rozsudźeja wjace k tomu přinošować. Měli sej wuwědomić, zo nas tajke prócowanja wobohaćeja.
Mjeńšinowa rada frakcijam w zwjazkowym sejmje poruča, powołać rěčnika za naležnosće mjeńšin. Štó je to pola Was?
Mam zaćišć, zo je swět dale a bóle chaotiski. Ani jenički dźeń njezańdźe bjez špatnych powěsćow, globalnych a narodnych krizow. Často słyšimy ludźi rjec: Wšitko so pohubjeńša. Po wšěm zdaću pak tomu tak njeje. Rozestajejmy so tola raz z pozitiwnymi powěsćemi, kotrež našu naladu trochu polěpša. Započinajmy tola raz z wuwićom chudoby. W minjenych lětach je so ličba ludźi, kotřiž pod ekstremnej chudobu ćerpja, społojčiła. W lěće 1800 žiworješe 85 procentow ludnosće w najwjetšej chudobje. Naši dźědojo a naše wowki móža so hišće na to dopomnić, hdyž w lětach po Druhej swětowej wójnje wječor hłódni do łoža chodźachu. W minjenych dwaceći lětach je so chudoba wo wjele spěšnišo pomjeńšiła hač we wšěch druhich fazach swětowych stawiznow. Njeje da to optimistiska powěsć do přichoda, na kotrejž móhli zaměrnje dale dźěłać, tak zo njetrjeba za něšto lět nichtó wjace hłód tradać?
Twarski zawod Šćěpana Deja z Radworja zhladuje tele dny na 20lětne wobstaće. Bianka Šeferowa je so z předewzaćelom wo wužadanjach a dobrotach samostatnosće rozmołwjała.
Čehodla sće so zesamostatnił?
Š. Dej: Znaty bě twarsku firmu wotewrěł a pytaše dalšeho, kiž chcył z nim hromadźe dźěłać. Dźesać lět smój zhromadnje twarske nadawki wukonjałoj, doniž wón hinašich zamołwitosćow dla předewzaće njewopušći. Tak je přistajeny jeho městno přewzał. Firmu smój před 20 lětami we woprawdźe jara ćežkim času załožiłoj. Wot toho časa je so mnoho změniło. Prěnje lěta dźěłachmoj jenož w Drježdźanach. Hakle minjene lěta a nětko mamoj nadawki w bjezposrědnjej bliskosći.
Kajke nadawki to su a kotre su Wam wosebje w pomjatku?
Š. Dej: Twarimoj cyłe domy, wot zakładneho kamjenja hač k wutwarej. Započałoj smój w suchotwarje. Jedne z najrjeńšich nadawkow bě, wuhotować cyrkej Našeje knjenje w Drježdźanach. Dalšej zajimawej twarnišći běštej Zeleny wjelb Drježdźanskeho hrodu a Muzejowa kupa w Berlinje. Tam dóstachmoj wosebite twarske dźěła jako podpředewzaćelej.
Tele dny je prěni zwjazk dopomnjenkow spisowaćela Benedikta Dyrlicha „Doma we wućekach“ wušoł. Bosćan Nawka je so z awtorom rozmołwjał.
Knježe Dyrlicho, čehodla je runje nětko
prawy wokomik, memoiry wozjewić?
B. Dyrlich: Hač je to prawy wokomik, njewěm. Sym pak swědk časa, kiž je na swoje wašnje pod poměrami diktatury a demokratije swoje žiwjenje měł, ze a za Serbow tworił a dźěłał a při tym wjele nazhonił. Spomnjeća móhli snadź pomhać sobu wuswětlić čwaki našich stawiznow, mnohich jeje akterow, wězo z mojeho wida. A čłowjek so tež młódši njestanje. Nětko mam hišće duchowne a ćělne mocy, zo móžu w njeličomnych listach, zapiskach a aktach ryć, kiž doma mam abo kotrež chowaja so w archiwach w Budyšinje a Berlinje. A mam móc, je we wujimkach zestajeć a redigować.
Kak sće teksty wuzwolił? A kelko časa sće za to nałožował?


text:
Porěči wo etaće
Droždźij. Wo hospodarskim planje Swobodneho stata Sakskeje a wo dalšim wuwiću wjesneje kónčiny porěči zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman (CDU) jutře, srjedu, w 19 hodź. w towarstwowym domje kulturneho a domizniskeho towarstwa w Droždźiju pola Wósporka. Wšitcy zajimcy su na to wutrobnje přeprošeni.
Čita z powědančkow
Budyšin. „Heimkehr“ rěka kniha, kotruž je Annelies Schulz w nakładnistwje Lusatia wudała. Ze swojich powědančkow čita awtorka štwórtk, 7. meje, w 19.30 hodź. w Budyskej Smolerjec kniharni. Městna měli so rezerwować. Zastup płaći tři eura.
Na zjawny přednošk
Muža z pokradnjenym awtom lepili
Budyšin. Na awtodróze A 4 njedaloko Budyšina do směra na Zhorjelc je policija wčera dopołdnja muža z pokradnjenym VW Touranom lepiła. Za awtom su hižo mjezynarodnje pytali, dokelž bu wone jenož něšto hodźin do toho w Erfurće pokradnjene. Za wodźidłom sedźeše 53lětny muž, kotrehož zastojnicy nachwilnje zajachu. Nětko pad bliže přepytuja.
We wudaću Serbskich Nowin z 13. apryla wozjewjenemu přinoškej wo dźěle Rěčneho centruma WITAJ za wuwiwanje serbšćiny maja dr. Sonja Wölkowa, dr. Beata Brězanowa, dr. Hauke Bartels slědowace wudospołnjenja:
Film ze Serbowku počesćeny
Wien. Hrajny film „Frau Müller muss weg“ ze serbskej dźiwadźelnicu Gabrielu Šmajdźinej w jednej z hłownych rólow su wčera we Wienje w kategoriji „najlěpši kinofilm“ ze Złotej Romy počesćili, najwyšim wuznamjenjenjom Awstriskeje za filmowe a telewizijne produkcije. Film je hižo milion ludźi widźało.
Namócnosće w Pólskej
Knurów. Po ćežkich namócnosćach wokoło koparskeje hry z jednym smjertnym woporom w pólskim Knurowje (Delnja Šleska) su hooliganojo wčera wječor znowa policajsku staciju nadběhowali a pjeć policajskich jězdźidłow wobškodźili. Policija 30 z nich zaja. Sobotu bě w Knurowje po hrě k namócnosćam dóšło, při čimž bu 27lětny wot gumijoweje kulki policista smjertnje trjecheny.
Němskej łódźi dojěłoj
Budyšin (SN). Wulka młodźinska chłostanska komora Budyskeje wotnožki Zhorjelskeho krajneho sudnistwa zaběra su jutře a srjedu z nadpadom, kotryž sta so před lětomaj před Kubšiskim dwórnišćom. Statne rěčnistwo dźensa 35lětnemu wobskorženemu z pólskeje Jelenjeje Góry wumjetuje, zo bě wón hromadźe z dalšim skućićelom, kiž je mjeztym hižo zasudźeny, do připadnje nimoduceho muža bił. Po tym zo bě škodowany padnył, kopaštaj bičkaj swojemu woporej do hłowy a do brjucha. Na to pokradnychu zbitemu móšeń ze sto eurami, EC-kartku, časnik, zapalak a cigarety.
Wobskorženy je w Němskej wjacekróć předchłostany, jónu tež w Pólskej. Do njeskutka w Kubšicach bě wón alkohol pił. Dokelž je při kóždym z předchłostanych njeskutkow pod wliwom alkohola stał, statne rěčnistwo namjetuje, 35lětneho psychisce posudźować dać. K wumjetowanjam je so wón dotal jeno sporadisce wuprajił. Po jutřišim zahajenju jednanja w 9 hodź. je srjedu w samsnym času dalši termin.
Harley z garaže pokradnyli
Wojerecy. W času wot minjeneho štwórtka hač do soboty zadobychu so njeznaći do garaže blisko Wojerowskeje industrijoweje přestrjenje. Z njeje pokradnychu motorske typa Harley Davidson FXST z čisłom HY-T 29. Jeho wobsedźer bě mašinu z někotrymi přidatnymi dźělemi wuhotował, tak zo trochuja hódnotu jězdźidła na něhdźe 15 000 eurow.
Šwedska Lěwica za brunicu
Podstupim. Delegacija šwedskeje Lěwicy je wutoru łužiske wuhlowe jamy wopytała. Tam potwjerdźi swoje stejišćo, zo ma koncern Vattenfall we Łužicy wostać a nima łužisku brunicu předać. Nowe jamy njesměł Vattenfall wotewrěć a dotalne njeměł rozšěrić. Tole wobkrući předsyda strony Vänsterpartiet Jonas Sjöstedt zawčerawšim w Podstupimje.
Wužiwaja zhromadny labor
Choćebuz. Braniborska techniska uniwersita Choćebuz-Zły Komorow dóstanje nowy labor, kotryž budźe zhromadnje ze slědźenskim institutom za kompjuterowu wěstotu w Frankobrodźe nad Wódru wužiwać. Zhromadny labor (Joint Lab) chcedźa přichodny tydźeń přepodać. Prěni zhromadny projekt zaběra so z wěstosću w „interneće wěcow“.
Žane zrozumjenje za Saksku


text:
Lětni serial SN3. dźěl
W susodstwje gmejny Zemicy-Tumicy leža Wjelkowy, němsce Wölkau. Cuzym bych rjekł, zo je to wjes při zwjazkowej dróze B 6 mjez Drježdźanami a Budyšinom, pjeć kilometrow wuchodnje Biskopic. Poprawom tam ničo spektakularneho njenadeńdźeš, ale jenož poprawom. Sydlišćo z rjenje hladanymi ležownosćemi, z ponowjenymi a nowonatwarjenymi domskimi ma 206 wobydlerjow. Najlěpje dojědźeš sej tam z awtodróhi A 4 runu smuhu přez Horni Wujězd a gmejnje Porchow přisłušace Ledźborecy (Taschendorf). Sy takrjec w „serbskich wuwróćach“, hdźež maja za wjes jenož němskorěčnu taflu.


text:
Kapitolińsko wilczyca, a ńiżyj legyndarńi zołożyćele Rzimu Romulus i Remus – zimbol Rzimu
Starożytny Rzim (łać. Imperium Romanum, oficjalne mjano Senatus Populusque Romanus (S.P.Q.R.) [„Senat i rzimsko nacyjo“]) – cywilizacyjo rozlygowano wele Strzůdźymnego Morza. Ji przodńim mjastym bůł Rzim rozlygowany na Apyńińskim Půłwyspje. Mjasto Rzim napoczyło śe ksztołtować we VIII st. p.n.e., zaś kůńec stworzonygo bez ńe państwa nostůmpjůł formalńy we 1453 n.e. (wroz ze upadkym Bizantyjskego Cesarstwa), atoli tyż wjela razy za rok upadku Starożytnygo Rzimu uznowo śe rok 476 n.e., kedy to upadło Zachodńorzymske Cesarstwo. Rzimsko cywilizacyjo, fest podatno na grecko, wroz ze krześćijaństwym stworzůła podstawy půźńyjszyj ojropejskij cywilizacyji.


text:
Budyšin. Składnostnje dnja wody wuhotuje sakske zarjadnistwo rěčnych zawěrow njedźelu, 25. měrca, při Budyskim spjatym jězoru dźeń wotewrjenych duri. Wot 10 do 17 hodź. móža zajimcy tam wokoło jězora nóžkować abo kolesować. Za to poskićeja dwě čarje. Krótša je sydom kilometrow dołha a za pěškow a swójby z mjeńšimi dźěćimi myslena. Tamna čara wokoło cyłeho jězora je něhdźe 20 kilometrow dołha. Start a cil stej při běrowowym twarjenju při spjatej muri w Delnjej Hórce. Štóž při jednotliwych stacijach wšitke kołki zezběra, za toho změja w cilu překwapjenku.
Rozjimuja wólbu rěče


text:
Gmejnje Pančicy-Kukow spěchowanske pjenjezy za přetwar horta přizwolene
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Kaž dohodowne wobradźenje wčera bě, jako přepodachu wjesnjanosće Pančic-Kukowa Markusej Kreuzej (CDU) w Budyskim krajnoradnym zarjedźe wopismo, zo přizwola gmejnje spěchowanske srědki za přetwar bywšeje hudźbneje šule na hort. Cyłkownu inwesticiju něhdźe 525 000 eurow spěchujetej Swobodny stat Sakska a wokrjes z cyłkownje 50 procentami. W twarjenju za pěstowarnju ma něhdźe 80 hortowych městnow nastać. Mjeztym zo tam Petra Scharfowa dale swoju kuchnju wobhospodarja, dotalny młodźinski klub z domu wućehnje. Wjacore křesła su tam hižo wurumowali. W januaru chcedźa prěnje twarske dźěła wupisać. Poběhnje-li wšitko kaž předwidźane, móhli hortowe dźěći kónc lěta 2018 z tuchwilnych pinčnych rumnosćow pěstowarnje do noweho horta přećahnyć, so Markus Kreuz nadźija. Za to přichodne měsacy třěchu, wokna, fasadu, tepjenje a sanitarne rumnosće dospołnje ponowja.


text: Krok po kroku wuknyć – to měło za čłowjeka samozrozumliwe być. Zwjetša zdokonjamy to njewědomje a zdobywamy sej ze wšědnym wuknjenjom nowe horiconty. Tež hdyž to druhdy dosć na wědomje njebjerjemy, w Serbach a zwonka Łužicy je móžno wot kolebki hač do rowa serbšćinu wuknyć. Cyle wědomje sej nowu wědu přiswojić – tomu dopomhaja aktualne poskitki wšelakich serbskich institucijow a zarjadnišćow. Při tym njezłožuja so wone hižo jenož na klasiske wuknjenske a wuwučowanske srědki, na wučbnicy a dźěłowe zešiwki. Dźeń a bóle so serbski swět digitalizuje. Štó pak poskitki wšitke znaje? A kotry maćernorěčny Serb je za sebje pruwował, hač móže nadawki za započatkarjow, šulerjow abo pokročenych, serbšćinu wuknjacych prawje rozrisać?


text:
450. róčnica Jeńšec za wjesnu zhromadnosć kaž nowozapočatk był
Jeńšecy (SN/MWj). Hdyž přez Jeńšecy w Rakečanskej gmejnje jenož po hłownej dróze po wsy njesmališ, ale tež raz do wsy wotbočiš, jón hižo wotdaloka wuhladaš: wulki kamjeń, kotryž su minjenu sobotu składnostnje 450lětneho wobstaća wsy wotkryli. Zo móžachu tónle jubilej scyła woswjećić, maja so dźakować žonje, kotraž bě wo tym w Hornjołužiskej domjacej protyce čitała a Wernera Sporku na to skedźbniła. „Haj, to trjechi. Sami wo jubileju ani wědźeli njebychmy“, rjekny molerski mišter, kiž na to wjesnu zhromadźiznu zwoła. Před lětom so dojednachu, sej k jubilejej swjedźeń wuhotować. To a tamne organizujo zrodźichu ideju, postajić na nawsy wopomjatny kamjeń, dopominacy nětko na róčnicu.


text:
Lětuše dalekubłanske zarjadowanje Serbskeho šulskeho towarstwa kónc oktobra w Chróšćanskej „Jednoće“ drje kubłarki a kubłarjo dźěćacych dnjowych zarjadnišćow njezabudu.
Chrósćicy (SN/MiR). Na kóncu wjacehodźinskeho zarjadowanja steješe přeco hišće prašenje, hač a kak kubłanje (Bildung) – nic woćehnjenje (Erziehung) dźěći – w žłobiku, pěstowarni a horće přichodnje rjadować. Tele prašenje a dwěle běchu w běhu přednoška prof. Malty Mienerta nastali. Z přednoškom rozestajeja so nětko w jednotliwych dźěćacych zarjadnišćach – wosebje internje mjez sobudźěłaćerjemi –, kotrež su w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa. Wšako jewješe so hižo na zarjadowanju problem, hač móža docyła hišće po dotalnych pućach dźěći kubłać abo hač maja nošerjo kubłanišćow scyła dosć móžnosćow žadanjam wotpowědować. Malte Mienert poda přitomnym nastorki k rozrisanju.
Rozdźělne nadawki


text:
Zapŏlōł sie balōn z ludźmi
Lecieli podziwiać wschōd słōńca. Miało niy braknōńć wrażyń i tak sie stało. Czasza balōnu zahŏczyła ô linijõ ynergetycznõ i wziōnła sie pŏlić. Take prawie zgłoszynie dostoł dinst pawłowskigo kōmisariatu policyje w sobotã rano.
Na miyjsce pojechali szandarzi. Pokŏzało sie, iże naprŏwdã uciyrpioł ino balōn, a barzij materyjŏ z jego czasze. Przi lōndowaniu tykła sie ôna ze kablami, co w nich przepływŏ sztrōm i doszło do zwarciŏ instalacyje i zapŏlyniŏ balōnu. Na szczyńście, w tym czasie kosz, co w nim siedzieli ludzie, bōł już na tela nisko, iże piyńcioôsobowŏ grupa mogła bezpiycznie z niego wyskoczyć. Skuli tego, iże tajla balōnu zawisła na kablach, potrzebnŏ była tyż interwyncyjŏ pogotowiŏ ynergetycznego i fojermanōw.


text: Drježdźany (CRM/SN). Statne wuměłstwowe zběrki Drježdźany na rezidencnym hrodźe wěnuja Georgej Baselitzej składnostnje 80. narodnin wosebitu přehladku jeho twórbow. Pod hesłom „Maniera Baselitz – nonkonformija jako žórło fantazije“ spřistupnichu zajimcam minjeny pjatk w přitomnosći swětasławneho wuměłca 143 grafikow, nastatych w lětach 1964 do 1966. W kopororytwowym kabineće wisaja wone mjez drohotnej zběrku sławnych italskich, němskich a nižozemskich mištrow 16. wěka. „Je to (naša swójska) hommage na Georga Baselitza“, podšmórny Marion Ackermann, generalna direktorka sakskich statnych zběrkow. Zdobom pak špiheluje wustajeńca poćahi mjez Georgom Baselitzom a prof. dr. Güntherom Gerckenom z Hamburga. Wón je před lětomaj zhromadnje z mandźelskej Annemarie eksponaty načasneho wuměłstwa Drježdźanam jako załožbu darił. Přitomny darićel wupraji so wšón zbožowny, zo je so eksperiment njeposrědnjeho přirunanja poradźił, a doda: „Začuwaš w tutej njewšědnej wustajeńcy wosebity duchowny wobsah. Baselitz formuje jón w swójskim stilu.


text:
Berlin (B/SN). Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej Heinrich Bedford-Strohm wupraja so po dobrym wotrěznjenju strony Alternatiwa za Němsku (AfD) při zwjazkowych wólbach přećiwo tomu, přisuwać winu wuchodoněmskim wolerjam. Někotre komentary ludźi ze zapada su jeho woprawdźe zludali, rjekny najwyši reprezentant němskich protestantow nowinje Bild. Wuchodna Němska njeměła so jako jenička jako problemowy region předstajić. „Mamy z mjezsobnym respektom wobchadźeć“, praji bayerski krajny biskop.
Chudoba w Grjekskej přiběra
Mnichow/Athen (B/SN). Chudoba w Grjekskej po informaciji nadkonfesionelneje organizacije SOS-Kinderdörfer přiběra, byrnjež hospodarstwo rostło. „Wjace hač 40 procentow grjekskich dźěći je chudych“, zdźěli George Protopapas z organizacije. Drastiske lutowanja knježerstwa w Athenje su wosebje młodej generaciji škodźeli. Tak njeměješe 40 procentow ludźi pod 25 lětami w awgusće 2017 žane dźěło. „Młodźi Grjekojo su wěru do přichoda zhubili.“ 100 000 ludźi kraj lětnje wopušći.
Za ludowe rozsudy


text:
Za natwar wohnjowoborneho depota w Hornim Wujězdźe je Porchowska gmejna něhdźe 295 000 eurow nałožiła. Sakska jón ze 100 000 eurami spěchowaše. Nětko je gratownja dotwarjena.
Horni Wuježd (SN/mwe). „Dyrbimy naše wohnjowe wobory derje wuhotować, wosebje kameradow w Hornim Wujězdźe. Woni maja při wobchadnych njezbožach blisko awtodróhoweje wotbóčki sobu najwjace zasadźenjow“, Porchowski wjesnjanosta Sebastian Hein (CDU ) rjekny. Z teje přičiny je komuna za Hornjowujězdźanow dołho požadane nowe hašenske jězdźidło typa HLF 10 skazała.


text:
Beneficny koncert skupiny PoŠtyrjoch minjenu sobotu w Jaseńcy bě na dobro sebjepomocneje skupiny Xeroderma Pigmentosum. Jeje dźěło a jeje zaměry je Tobias Bulank publikumej rozłožił.
Za nanajwjetši dźěl ludźi njeje ničo samozrozumliwišo, hač swětły dźeń pod hołym njebjom přebywać. Za něhdźe 50 hač do 80 ludźi w němskorěčnym rumje je to bjez škita njepředstajomne. Woni ćerpja pod genetiskim defektom, kotryž jim njedowola so bjez škita UV-pruham wusadźić, hewak schorja na kóžneho raka. Dźěsći Tobiasa Bulanka stej wobě wot tohole defekta potrjechenej. „To swójbne žiwjenje do teje měry poćežuje, zo dyrbimoj naju dźěsći kóžde ranje z wosebitej kremu namazać, wšudźe tam, hdźež je naha koža widźeć, potajkim ruce, mjezwočo atd. Nimo toho matej wonej specielnu drastu, kotraž jeju před pruhami słónca škita. Hdyž druhe dźěći na přikład na někajkim swjedźenju spěšnje raz z domu skoča, dyrbitej so naju dźěsći najprjedy dokładnje zdrasćić“, powěda wučer na Worklečanskej wyšej šuli.


text:
Benedikt Dyrlich
Benedikt Dyrlich (* 21. apryla 1950 we Worklecach) je serbski basnik, přełožowar, nowinar a politikar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Benedikt Dyrlich narodźi so jako syn serbskeho ludoweho rězbarja a małoburja a narosće w Nowej Wjesce. Wón wopyta wot 1956 do 1964 Serbsku polytechnisku šulu we Worklecach a hač do 1968 biskopski předseminar w Schöneiche pola Berlina. Na to přizamkny hač do 1971 studij filozofije a teologije w Jarobrodźe, běše 1971/72 hladar chorych w Kamjenicy, hdźež 1972 maturu na ludowej uniwersiće nachwata. Po tym běše wón dramaturgiski asistent w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle, studowaše wot lěta 1975 do 1980 dźiwadłowe wědomosće w Lipsku a skutkowaše na to jako dramaturg. Benedikt Dyrlich bě w času politiskeho přewróta w opozicionalnej Serbskej ludowej zhromadźiznje aktiwny a mjez 1990 a 1994 zapósłanc frakcije SPD w sakskim krajnym sejmje. Wot lěta 1995 hač do lěta 2011 běše Dyrlich šefredaktor Serbskich Nowin. Wot 1995 do 2014 skutkowaše wón zdobom jako předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow.
Dyrlich je nošer wustawoweje medalje Swobodneho stata Sakskeje (2010) a Myta Ćišinskeho (2011).
Wubrane twórby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Doma we wućekach [dopomnjenki], 2018
- Tiger w nócnej košli, 2012
- Cyblowe suknički, 2008
- Widźu nana, widźu mać, 2007
- Stysk wyska, basnje a krótka proza, 2006
- Wotmach womory, basnje, 1997
- Fliegender Herbst, basnje a krótka proza, 1994
- W paslach, basnje a proza, 1986
- Třeće wóčko, 1978
- Zelene hubki, basnje, 1975
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Benedikt Dyrlich – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Literatura wot a wo Benedikt Dyrlich w Serbskej bibliografiji (němsce)
- Ludowe nakładnistwo Domowina: Benedikt Dyrlich (hsb.)


text: Hižo jako dźěćo je Marie-Sophie Stephan na jewišću stała. Tuž je jej samozrozumliwe zhotować so k wosebitym składnosćam drastu Wojerowskich Serbowkow. Jako chowanča Čornochołmčanskeje pěstowarnje „Krabat“ je wona prěnje serbske słowa nawuknyła. Mjeztym studuje młodostna socialne dźěło a pedagogiku na Techniskej uniwersiće Drježdźany. Po studiju chce so w dalinje za dźěłom rozhladować, pozdźišo pak do domizny so nawróćić. Najradšo dźěłała by na młodźinskim zarjedźe abo tam, hdźež so wo domy za dźěći staraja.


text:
Cyłkownje 22 premjerow chce Němsko-Serbske ludowe dźiwadło 2018/2019 pokazać. Z „Orestiju“ Aischylosa a hóstnym wódnym baletom „Aqua“ stejitej njewšědnej produkciji na planje.
Budyšin (SN/bn). Na dnju wotewrjenych duri přichodnu njedźelu w Dźiwadle na hrodźe zahaji Budyske NSLDź hrajnu dobu 2018/ 2019. Tam chcedźa wujimki z nimale wšitkich nowych produkcijow sezony pokazać a tak zdobom załoženje hrajnišća před 15 lětami wuzběhnyć.
Budyšin (SN). Wotnětka wobohaća „Krabat – zběrka Kalensee“ Serbsku centralnu biblioteku. To zdźěli Serbski institut. Zběrka wobsteji z antikwariskich spisow, předewšěm wo stawiznach Sakskeje a Wettinskeho knježerstwa, kaž tež z knihow wo Łužicy wot 16. do 19. lětstotka.
Darićelka Ingrid Kalensee z Mannheima wotkry sej ze zaběru z powědku wo Krabaće Hornju Łužicu, kotruž po zjednoćenju Němskeje husto wopytowaše. Wjele slědźeše wona za Johannom Schadowitzom, historiskej předłohu literarneje postawy. Wuslědki swojich přepytowanjow wozjewi potom lěta 2015 pod titulom „Krabat und Schadowitz“. W tym zwisku nawjaza kontakt z genealogu Hansom-Jürgenom Schröterom z Kulowa. Runje tak kaž Kalensee slědźi wón wo žiwjenju a pozadkach Janka Šajatovića a bě na koncipowanju wustajeńcy „Krabat. Muž – mytos – marka“ w Budyskim Serbskim muzeju wobdźěleny. Dźakowano jeho posrědkowanju dóńdźe knižna zběrka do Budyšina.
W Serbskim instituće tworješe tematika minjene lěta slědźerske ćežišćo. Wuslědki je dr. Susanne Hozyna pod titulom „Erzählen über Krabat. Märchen, Mythos und Magie“ 2013 publikowała.
Wot 5. do 8. septembra 1928 wotmě so w makedonskej stolicy Skopju VI. krajny zlět Sokoła juhosłowjanskeho kralestwa. Wobdźělena bě na nim tež dźewjećčłonska delegacija Serbskeho Sokoła. Běchu to starosta Jakub Šajba, jednaćel Gustaw Janak a mandźelska Elza, Měrćin Nowak-Njechorński, Arnošt Bart, Kurt Sykora (Malešecy), Jan Haješ (Łaz), Maks Kielmorgen (Žornosyki), Józef Nawka (Radwor) a Jurij Čornak-Njek (Ralbicy). Po zlěće Sokołske Listy pisachu, zo běchu Serbja wurjadne sportowe podawki dožiwili, zo buchu wšudźe zahoriće witani. Tomu bě hižo w stolicy kraja Běłohrodźe tak, hdźež bě mjezystacija železniskeje jězby. Na naměsće před Narodnym dźiwadłom dóńdźe k přećelskim zetkanjam z domjacymi Sokołami a hosćimi z druhich krajow. W Skopju porěča Jakub Šajba za Serbow při poswjećenju noweho sokołskeho domu. 7. septembra bě serbska delegacija na Kosowym Polu na swjatočnosći k 10. róčnicy zjednoćenja Juhosłowjanskeje.
Miłoćicy (SN/mwe). Tójšto ludźi zbliska a zdaloka je sej kónc tydźenja w Miłočanskej skale wudźěłki lětušeje, 12. mjezynarodneje wuměłskeje dźěłarnički wobhladało. Wčera su z małym swjedźenjom zarjadowanje zakónčili, na kotrymž bě so dwanaće rězbarjow a kamjenjećesarjow z Bołharskeje, Danskeje, Ukrainy, Čěskeje a Němskeje wobdźěliło. „Dźěłarnička bě tež lětsa zaso wulkotna a znowa na wysokim niwowje“, podšmórny Hubert Lange, čłon předsydstwa towarstwa Kamjenjak, kotrež měješe zarjadowanje na starosći. Přesadźowanje skulpturow sobotu wječor pak dyrbješe přemało zajima dla bohužel wupadnyć. Tohodla budu tež lětuše esponaty dźěłarnički we wosebitym katalogu, kotryž přichodne dny zestajeja, přewažnje online poskićeć.
Na wustajeńcy dweju serbskeju wuměłčow směmy so w septembrje w Budyšinje wjeselić. Wustajatej Iris Brankačkowa a Wórša Lanzyna. Wobě stej ze swojim dźěłom we Łužicy zakótwjenej. Lanzyna, kotraž by jako młoda wuměłča rady w Berlinje wostała, na kotruž pak čakaše w LND w Budyšinje dźěło jako wuhotowarka, čerpa wosebje w swojim wobšěrnym keramiskim tworjenju ze serbskeje ludoweje kultury. Tež Brankačkowa, wona je tohorunja wuhotowarka, nachadźa temy za swoje molerstwo we łužiskej krajinje. Jutře, sobotu, w 15 hodź. wotewru w Muzeju Budyšin wustajeńcu „Wo prěčenju rěkow“ z molerstwom Iris Brankačkoweje. Na zarjadowanju porěči Marius Winzeler, kotrehož smy w junijskim Rozhledźe předstajili. 19. septembra we 18 hodź. wotewru přehladku twórbow Wórše Lanzyneje w Serbskej kulturnej informaciji.


text:
Aachen (B/SN). Bamž Franciskus swojej cyrkwi do swědomja rěči, ale tež Europje a swětej. Za to dósta wón njedawno Karlowe myto. Štó to hižo móže? Swětej do swědomja rěčeć, porokować, warnować runje tak kaž zmužitosć dawać? Awtorita Franciskusa ma swój zakład we wosobinskej ponižnosći. K tomu přińdźe jeho zmužitosć, wěcy direktnje a jasnje mjenować. Tež jeho gesty maja w přiběracym medialnym času wulki wuznam. A Franciskus tole wobknježi: hłuboki pokłon při modlitwje, myće nohow jatym w romskim jastwje, wobjimanje zbrašeneho muža na Pětrowym naměsće, prěnje pućowanje k ćěkancam na kupje Lampedusa. Před Běły dom we Washingtonje je wón z małym awtom přijěł, z kupy Lesbos je ćěkancow sobu domoj wzał atd. Mjez njewěriwymi je wón runje tak woblubowany kaž mjez wěriwymi.
Film wo swjatym Benje


text:
Skupinje po bijeńcy dźělenej
Wětošow (dpa/SN). Po masowej bijeńcy mjez syriskimi a iranskimi požadarjemi azyla we Wětošowskej přebywarni ćěkancow su wobě skupinje nětko wot so dźělenej zaměstnili, policija w Choćebuzu zdźěli. Tež pozadk bijeńcy jutry póndźelu je mjeztym wujasnjeny: Syričenjo so nócneho grilowanja Iranjanow dla mjerzachu a hóršachu so pola stražnikow. Krótko na to dóńdźe znowa k wurěčowanju při grilu. Na to so roznjemdrjeni Syričenjo do Iranjanow dachu. Politiske abo nabožne motiwy při tym žanu rólu njehrajachu. Přećiwo třom Syričanam přepytuja nětko ranjenja ćěła dla. Po dotalnym přepytowanju je so wjace hač 20 wosobow na rozestajenjach wobdźěliło.
Turistinfo zaso k městu


text:
Katolske zjednoćenswo kubłarjow Sakskeje (KEG) přeprosy tydźenja na kubłansku jězbu do klóštra Marijineho doła pola Wostrowca a do Žitawy. Hłownu organizaciju měješe městopředsyda zjednoćenstwa Franz-Josef Fischer, wučer na Drježdźanskim Gymnaziju swjateho Bena, na starosći.
Z busom poda so štyrceći kubłarkow a kubłarjow, něhdźe połojca běchu Serbja, najprjedy do klóštra Marijiny doł. Tam swjećachu w klóšterskej cyrkwi, kotraž je po žałostnym powodźenju zaso wulkotnje ponowjena, Božu mšu. Ju celebrowaštaj klóšterski farar a čěski duchowny. Po krótkim přechodźowanju po njej a po klóšterskim arealu podachu so wulětnikarjo po krasnej krajinje njeposrědnje při Nysy k hłownemu cilej wuprawy, do Žitawy. Prěni puć wjedźeše nas hnydom do rustikalneho hosćenca srjedź města k wobjedu. Na to podachmy so z historiskim hejtmanom měšćanskeje straže na puć, kiž wjedźeše nas z wulkej zahoritosću, rozbudźenosću a tójšto humorom po swojim měsće, posrědkujo wjele wědy wo zašłosći a přitomnosći Žitawy w třiróžku krajow.


text:
Chcedźa dale wojować
Drježdźany. Towarstwo „Dlěje zhromadnje wuknyć“ chce tež po schwalenju noweho sakskeho šulskeho zakonja wo swoje zaměry wojować. Nowy zakoń jeho čłonow při tym „motiwuje“, kaž woni praja. Towarstwo dźělenje rjadownjow po 4. lětniku wotpokazuje. Krajny sejm bě wutoru z hłosami CDU a SPD wobzamknył, zo so wobstejacy system njezměni.
Dźěćo do jězora padnyło
Wownjow. Při tak mjenowanej předzawěrje Budyskeho spjateho jězora pola Wownjowa (Oehna) je dźensa dopołdnja pěstowarske dźěćo do wody padnyło. Alarmowani wohnjowi wobornicy třilětnu holcu z wody wućahnychu a reaniměrowachu. Z helikopterom dowjezechu holčku do chorownje. Kak bě k njezbožu dóšło, policija přepytuje.
Bamž: Měr na swěće zachować
Gmejnje hrožacy list pisał
Radwor. Wjesnjanosta Wincenc Baberška (CDU) je na wčerawšim posedźenju Radworskeje gmejnskeje rady z jeje čłonami wo lisće wuradźował, kotryž bě wobsedźer Kaponicy pola Łupoje napisał. W nim wón připowědźi, sej wšitke wudawki za wudźeržowanje puća wot gmejny wróćo žadać. Zjawny puć wjedźe hižo dawno přez horu, leži pak nětko zdźěla na priwatnej ležownosći wobsedźerja.
Rozdźělny wid na kriminalitu
Drježdźany. W Sakskim krajnym sejmje zastupjene politiske strony su dźensa dosć emocionalnje a kontrowersnje wo přiběracej kriminaliće diskutowali. Lěwica sej žadaše za přičinami pytać. CDU zakitowaše naprawy kaž wobkedźbowanje a wotsunjenje kriminelnych wukrajnikow. Zeleni warnowachu před paniku.
Mjenje negatiwnych powěsćow
Šulski zakoń schwaleny
Drježdźany. Sakski krajny sejm měješe dźensa wo nowym šulskim zakonju kraja, centralnym předewzaću knježerstwa CDU a SPD, wothłosować. Zakoń zmóžnja lětnik přesahowacu wučbu a ma zawrjenju šulow we wjesnych kónčinach zadźěwać. Kritikarjo na to skedźbnjeja, zo zakoń žadanje za dlěšim zhromadnym wuknjenjom dźěći njespjelnja. CDU na dotalnym rjadowanju wobstawa.
Mjenje gmejnow w Sakskej
Kamjenc. Ličba gmejnow w Sakskej je loni dale woteběrała. Tole wuchadźa z noweho zapisa gmejnow, kaž Kamjenski krajny statistiski zarjad informuje. Tak bě 1. januara 2017 cyłkownje 423 gmejnow w swobodnym staće, tři mjenje hač loni w samsnym času. Statistikarjo zličichu 170 městow, mjez nimi tři bjezwokrjesne Drježdźany, Lipsk a Kamjenica.
Wólbomat trojorěčny
Flensburg. Wobydlerjo Schleswigsko-Holsteinskeje maja 7. meje nowy krajny sejm wuzwolić. Lětsa budźe wólbomat – z nim móže kóždy woler do wólbow zwěsćić, kotrej stronje je najpřichileniši – prěni króć tež frizisce a dansce k dispoziciji, kaž mjeńšinowy sekretariat w Flensburgu zdźěla.
Protestny pochod wotprajeny
Rowno. Zwjazk „Strukturnu změnu nětko – žanu jamu Wochozy II“ je swój za 23. apryl planowany protestny pochod přećiwo dalšemu wudobywanju brunicy wotprajił. Hłowna přičina je najnowši rozsud energijoweho zastaraćela LEAG, Rowno a Mułkecy njewotbagrować. „Respektujemy, zo dyrbja wobydlerjo Rownoho połoženje najprjedy raz předźěłać.“
Komisarej EU so wuskoržili
Storkow. Braniborscy rybarjo su zamołwitemu komisarej Europskeje unije swoje starosće z čaplemi, bobrami a wudrami přednjesli. Komisar Karmenu Vella jim na wopyće w Storkowje přilubi, zo chcył naležnosć pruwować dać. Po měnjenju rybarjow su krute škitne naprawy za mjenowane zwěrjata wina na masiwnych problemach w rybarstwje.
Ptaki lětanišćo wobstražuja
Planowanje čary wupisane
Drježdźany. Němska železnica je předplanowanja za elektrifikaciju čary z Drježdźan do Zhorjelca hač k pólskej mjezy a za wutwar čary spěšnosće hač do 160 km/h wupisała. Wutwar dobre sto kilometrow dołheje dwukolijoweje čary je jedne z najwažnišich twarskich předewzaćow Sakskeje.
Do kupjelow z lětadłom
Karlovy Vary/Düsseldorf. Zapadočěske kupjele Karlovy Vary maja prěni raz direktny lětadłowy zwisk ze zapadnej Europu. Runje zahajena linija towaršnosće Germania powjedźe wottam dwójce wob tydźeń do Düsseldorfa. Lisćik za tam- a wróćolět płaći 98 eurow. Karlovarske lětanišćo nadźija so w zwisku z nowej liniju, zo wurunaja tak pomjeńšacu so ličbu turistow z Ruskeje.
Braniborske kokoše pilne
Změna 180 000 městnow zničiła
Budyšin. Wostrózbjaca je bilanca zapósłanca CDU w Sakskim krajnym sejmje Marka Šimana nastupajo wuwiće strukturnje słabych kónčin na wuchodźe Němskeje. Jeničce w Hornjej Łužicy je strukturna změna w 1990tych lětach 100 000 dźěłowych městnow zničiła, po wšej Łužicy 180 000. „Trjebamy nowy kurs“, rjekny Šiman dźensa w Budyšinje.
Zwjazk spěchuje saněrowanje
Lubij. Ze 103 000 eurami chce Zwjazk saněrowanje Schminkoweho domu w Lubiju spěchować. To zdźěli zapósłanča zwjazkoweho sejma Caren Lay (Lěwica), kotraž bě so za podpěru zasadźiła. Wot Hansa Scharouna (1883–1972) naćisnjeny Schminkowy dom słuša k wuznamnym twarjenjam klasiskeje moderny.
Předawarki wosebje wohrožene
Düsseldorf. Dźěłarnistwo ver.di warnuje před hrožacej chudobu w starobje pola mnohich sobudźěłaćerjow we wikowanju. W žanej druhej branši njeje riziko tak wulke, zo sy po zakónčenju powołanskeho žiwjenja chudy, rjekny čłonka zwjazkoweho předsydstwa ver.di Stefanie Nutzenberger dźensa nowinarjam. Wosebje wohrožene su žony. Dźeń a mjenje předawarnjow płaći ludźi po tarifje.
Łužiske cykle w Słowjenskej
Ljubljana. Pod hesłom „Lužiske cykle“ wotewrěchu wčera w Słowjenskim narodnym muzeju w Ljubljanje wustajeńcu Korutanskeho Słowjenca a wuměłca Karla Vouka z Pliberka. Přehladku z 25 wobrazami běchu we Łužicy pod titulom „Satkula abo (s)twor(jen)a krajina“ pokazali. Hač do 25. apryla je wona w Ljubljanje přistupna.
Telko kaž hišće ženje
Choćebuz/Budyšin. 25 šulerkow a šulerjow z Delnjeje Łužicy wobdźěli so na lětušej olympiadźe serbskeje rěče. To je telko kaž hišće ženje, zdźěli čłonka předsydstwa Serbskeho šulskeho towarstwa Margot Hašcyna. Wobdźělnicy wuknu serbšćinu w Žylowje, Brjazynje a Janšojcach. Olympiadu serbskeje rěče wuhotuje SŠT w aprylu znowa we Wodowych Hendrichecach.
Kandidat AfD nochce do sejma
Prěnje dwurěčne taflički
Kalawa. Městačko na južnej kromje Błótow je prěnje pjeć dwurěčnje popisanych tafličkow připrawić dało. Tak zwoprawdźa Kalawa swoje prěnje připowědźene naprawy, po tym zo bě so loni k serbskemu sydlenskemu rumej wuznała, rozprawja delnjoserbski rozhłós. Wudawki za taflički, kotrymž maja dalše slědować, přewza kraj Braniborska.
Hóstna hra z Heidelberga
Budyšin. Prěni raz dožiwi Budyski publikum wčera dźiwadło Junges Theater Heidelberg, a to z inscenaciju „Blutrote Schuhe“ Charlesa Wayja w Dźiwadle na hrodźe. Předstajenje bě dźěl wuměnoweho projekta z partnerskim městom Budyšina. Serbske dźěćace dźiwadło wopyta wot 10. do 13. apryla Heidelberg, Budyski kruch „Terror“ předstaja tam nazymu.
Wo pomoc ze stron Čěskeje šło
Kruch Bratrowstwa wuspěšny
Kulow. Dźiwadłowa skupina Bratrowstwa je wčera inscenaciju „Jědźk a lěnjoch“ na Kulowskim Starym dwórnišću pokazała. Zdobom bě to poslednja pokazka wuspěšneho krucha w režiji Měrka Brankačka. Na wšitkich jědnaće předstajenjach běchu žurle derje pjelnjene, rjekny předsydka Bratrowstwa Sonja Hrjehorjowa. Přichodnu inscenaciju předstaja za dwě lěće.
Nowa brošurka tež delnjoserbska
Lubnjow. Lubnjowski biosferowy rezerwat ma nowu informacisku brošurku. W njej njepodawaja zajimawosće jenož w němskej a jendźelskej, ale nětko tež w pólskej a delnjoserbskej rěči. Braniborski wobswětowy minister Jörg Vogelsänger (SPD) a nawoda rezerwata Eugen Nowak staj brošurku minjeny tydźeń předstajiłoj, informuje rezerwat. Domowina bě do projekta zapřijata.
„Lausitziale“ zahajena
Wiki WIR zahajene
Kamjenc. Regionalnu přehladku, Kamjenske wiki WIR, su dźensa připołdnju oficialnje zahajili. Mjez wustajerjemi je tež zaso wjele serbskich, mjez nimi na přikład Worklečanska šwalča-mišterka Petra Kupcyna. Na jubilejnych 25. wikach prezentuja so tohorunja wjacore pólske a čěske předewzaća. Wo poskitkach wobhonić móža so wopytowarjo wot dźensnišeho hač do njedźele.
Planuja wosebite posedźenje
Choćebuz. Brunicowy wuběrk kraja Braniborskeje chce so k wosebitemu posedźenju zeńć a wo planach předewzaća Łužiska energija a milinarnje (LEAG) wuradźować. Konkretny termin hišće jasny njeje a budźe krótkodobnje wozjewjeny, kaž předsyda wuběrka Holger Bartsch dźensa zdźěli.
Jenož krótke lěćo


text:
Młynkowa naslěduje Kowarja
Choćebuz. Nowa hornjoserbska zastupowaca čłonka rady Załožby za serbski lud je Marlis Młynkowa ze Serbskeho šulskeho towarstwa. Wona naslěduje Marka Kowarja, kotryž je zastojnstwo z wosobinskich přičin złožił, poinformowa předsyda Domowiny Dawid Statnik na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa sobotu w Choćebuzu.
Zwjena z noweje twornje
Kodersdorf. Zajutřišim, srjedu, je zazběh za nowotwar zawoda k zhotowjenju zwjenow z lochkometala firmy Borbet w Kodersdorfje pola Zhorjelca. Zawod nastanje bjezposrědnje při awtodróze A 4. Tam ma nastać 400 nowych dźěłowych městnow. Požadanja k tomu přijimuje dźěłowa agentura w Niskej.
Sakska atraktiwne stejnišćo
Drježdźany. Hospodarske spěchowanje Sakskeje (WFS) zmóžni loni zasydlenje 13 nowych předewzaćow a rozšěrjenje dalšich dźesać. Z tym bu 600 nowych dźěłowych městnow wutworjenych, wuchadźa ze zdźělenki towaršnosće. Cyłkownje je so 182 milionow eurow inwestowało. WFS zregistrowa 37 procentow wjace naprašowanjow za nowozasydlenje hač 2013.
Kanada dale bjez poražki
Wjesny swjedźeń z jubilejom
Němcy. Składnostnje 80lětneho wobstaća Němčanskeje wohnjoweje wobory přewjedu tam wot 15. do 17. róžownika swój lětuši wjesny swjedźeń. Po pjatkownym wubědźowanju wobornikow budźe wječor diskoteka. Sobotu je wot 15.30 hodź. dźěćacy swjedźeń z mnohimi překwapjenkami předwidźany. W 17 hodź. přizamknje so mejemjetanje. Wječor budu reje. Po njedźelnym rańšim piwku započnu so w 14.30 hodź. žortne wubědźowanja na Čornym Halštrowje. Wot 16 hodź. poskića na jewišću pisany program, mjez druhim z „najlěpšim hłosom Němcow“. Wjesny a młodźinski klub kaž tež wohnjowa wobora wšitkich wutrobnje přeprošeja.
Koncertuja na zahrodźe
Pančicy-Kukow. Křesćansko-socialny kubłanski skutk a chór Lipa přeprošujetej njedźelu, 17. meje, w 15.30 hodź. na nalětni koncert na zahrodźe zežiwjenskeho a zeloweho centruma w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje. W kćějacej přirodźe zanjese chór Lipa pisany kwěćel pěsnjow na rjanosć nalěća. Hóstny chór je lětsa dźěćacy chór Budyskeho Serbskeho gymnazija pod nawodom Bernadet Hencyneje. Wot 15 hodź. poskića tam kofej a tykanc.
Gumijowy čołm pokradnyli
Wulke Ždźary. Na kotrym z łužiskich jězorow drje paduši swoju rubiznu wužiwaja? Z tymle prašenjom zaběra so policija we Wulkich Ždźarach, hdźež běchu sej njeznaći njewšědnu rubiznu wupytali. W nocy na minjenu srjedu přewinychu woni płót wokoło saněrowanskeje kónčiny Hórnikečanskeho jězora a dóstachu so tak na twarnišćo. Tam pokradnychu industrijowy gumijowy čołm, štyri padle a wonkowny motor. Škodu na skóncowanym płoće a hódnotu pokradnjeneho dźěłoweho gratu saněrarjow trochuja na dohromady 5 500 eurow. Kriminalna policija pad přepytuje a nětko najskerje při jězorach wosebje kedźbuje.
Njedźelu, hornjoserbsce
11:00 Łužica tónle tydźeń, mjez druhim wo konferency „Oskar Kolberg a Europa małych regionow“ w Choćebuzu
11:10 Dźensa dźeń maćerje
12:00 Nabožne wusyłanje
(Hans Friedrich Fischer)
po tym Zbožopřeća
delnjoserbsce
12:30 Aktualny magacin, mjez druhim z portretom serbskeje maćerje
13:00 Koncert po hudźbnych přećach připosłucharjow
13:30 Nabožne wusyłanje
(Manfred Hermaš)
13:40 Zbožopřeća
Pjatk 8.5. 19:00 Program madźarskich a Radworskich šulejow na žurli Radworskeje „Meje“
19:00 Tradicionalny nalětni koncert na Worcynskim hrodźe z chórom Meja
19:30 Přednošk Juliana Nyče pola Bizoldec w Haslowje
19:30 Wotewrjenje noweje wustajeńcy Jana Buka w Choćebuskim Serbskim muzeju
19:45 Wopomnjenske zarjadowanje składnostnje znowazałoženja Domowiny w Chrósćicach
Sobotu 9./10.5. Hornčerske wiki w Halštrowje
9:30 Keramiska dźěłarnička Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu we Wulkej Dubrawje
10:00 Posedźenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny w Choćebuskim delnjoserbskim internaće
17:30 Kamjenska nóc cyrkwjow a muzejow
Njedźelu 10.5. 14:30 Oficialne wotewrjenje Njebjelčanskeje pěstowarnje
Póndźelu 11.5. 17:00 Posedźenje wokrjesneho wuběrka Budyskeho wokrjesneho sejmika
19:30 Přednošk wo islamje a křesćanstwje w Smochčanskim Domje biskopa Bena
Srjedu 13.5. 19:00 Rakečanska serbska bjesada w farskej bróžni
Informuja wo božej ručce
Budyšin. Wo přičinach božeje ručki (Schlaganfall), wo rizikowych faktorach a wo móžnych naprawach, schorjenju zadźěwać, informuje infobus jutře, sobotu, wot 10 hodź. na Budyskich Žitnych wikach. Zajimcy móža w rozmołwje z fachowymi lěkarjemi swoje prašenja wotbyć a swój riziko božeje ručki zwěsćić dać. Nimo toho so wjacore přednoški na městnje z božej ručku a dalšimi chorosćemi wutroby zaběraja.
Poswjeća pěstowarnju a pomnik
8. meje rano je 8. pólska diwizija pěškow bjez wjetšich bojow Budyšin zdobyła. Jednotki Wehrmachty běchu město hižo wopušćili. Třećina twarjenjow bě zničena abo ćežko wobškodźena, mjez nimi bě tež wupaleny Serbski dom na Lawskich hrjebjach. Samsny dźeń hakle je 2. pólska tankowa brigada po ćežkich bojach Biskopicy wobsadźiła. Pola Neustadta dóńdźe znowa k ćežkim wojowanjam. Pólske wójsko bě nawječor Pirnu zabrało a němsko-čěsku hranicu mjez Łobjom, Sebnitzom hač do Habrachćic wobsadźiło. Sowjetska 28. a 52. armeja je 8. meje Lubij a Zhorjelc bjez bojow wuswobodźiła. Wobě měsće přetraštej wójnu bjez škodow.


text:
Na swojej hłownej zhromadźiznje spočatk lěta běchu spěwarki a spěwarjo Radworskeho chóra Meja wobzamkli, zo sej lětsa zaso zhromadnje wuleća. Po tym zo njeje so plan do Roma pućować zešlachćił, so rozsudźichu pólski Wrócław wopytać. A minjeny kónc tydźenja to činjachu.
Předsydstwo chóra z předsydku Angeliku Häneltowej na čole bě zhromadnje z Radworskim Šmitec busowym wozydłownistwom dosć wobšěrny program w štwórtym najwjetšim měsće susodneho kraja z něhdźe 630 000 wobydlerjemi zestajało. Na spočatku steješe wodźenje po měsće z wěcywustojnej pólskej přewodnicu, štož běše w někotrych hodźinach dosć naročne předewzaće. Při tym Mejenjo zhonichu, zo ma Wrócław wjace hač sto cyrkwjow. Najwjetši dźěl z nich dyrbjachu po Druhej swětowej wójnje znowa natwarić, dokelž bu 70 procentow města nad Wódru při wojowanjach mjez sowjetskimi wójskami a němskimi jednotkami kónc wójny zničenych.
W septembrje woswjećichu wotchadnicy Budyskeje Serbskeje wyšeje šule lěta 1953 w Budyskim hosćencu „Wjelbik“ swoju 65. róčnicu po abiturje.
Njeposrědnje do podawkow 17. junija 1953 je z tehdy třoch rjadownjow 57 šulerjow – 16 holcow a 41 hólcow – na Budyskej wyšej šuli maturu złožiło. Rjadownja A běše po profilu rěčna z 19 šulerjemi, rjadowni B1 a B2 běštej matematiskej a přirodowědnej z 20 resp. 18 šulerjemi. Něhdźe połojca z nas bě do toho wopytała Serbski realny gymnazij w Českej Lípje a we Varnsdorfje. Wjetši dźěl serbskich šulerjow wróći so 1949 domoj do Łužicy, poslednjej dwě rjadowni wottam pak lěto pozdźišo. Z tym bě serbske powójnske šulstwo w Čěskej zlikwidowane. Tući šulerjo wopytachu hišće lěto Serbsku wyšu šulu w Budyšinje a maturowachu 1951. Woni běchu prěni třicećo abiturienća w stawiznach Budyskeje SWŠ.
Podpěra za Budyski Serbski muzej čłonam jeho spěchowanskeho towarstwa zdobom woznamjenja, zwiski z druhimi muzejemi a kulturnymi institucijemi nawjazać. Tak podachu so čłonojo towarstwa minjenu sobotu do Libereca w susodnej Čěskej. We Wědomostnej knihowni Liberecskeho kraja nam jeje direktorka Blanka Konvalinková rozłoži, zo njewupožčuja jenož knihi, ale zo skutkuje biblioteka zdobom jako kulturne srjedźišćo města a wokoliny. Do domu je tež nowotwar synagogi zapřijaty, přetož w lěće 2001 zjawnosći přepodata biblioteka steji na městnje stareje synagogi, kotraž bu w nowembru 1938 zničena. Njedaloko njeje steješe mjeztym spotorhany hotel, słužacy 1949/1950 serbskim gymnaziastam jako internat.
Dale wopytachu čłonojo spěchowanskeho towarstwa Serbskeho muzeja wobrazowu galeriju „Lázně“. Ta je zaměstnjena w bywšej halowej kupjeli, dotwarjenej 1902 jako „Kaiser-Franz-Joseph II.-Bad“. Hač do 1980tych lět słužeše wona hišće jako zjawna kupjel. Direktor wustajenišća Jan Randáček rozprawješe nam wobšěrnje wo zajimawych stawiznach přetwara a wo wobrazowych zběrkach galerije.
Mjez něhdźe sydom tysac eksponatami w Budyskim Serbskim muzeju maja hódnotnu zběrku žonjacych portretow. Nawodnica domu Christina Boguszowa předstaji w serialu „Kofej w třoch“ wosebitu zběrku njedawno w putacym hodźinskim přednošku z pomocu swětłowobrazow. K jednotliwym wobrazam poda tež zajimawu stawizničku. Někotryžkuli pozadk nastaća wuměłskeje twórby wona tak rozjasni a dopomni tohorunja na tón abo tamny dyrdomdejski puć eksponata do Serbskeho muzeja. Ze swojej fundowanej fachowej wědu pak rozłoži wědomostnica tworjaceho wuměłstwa nimo toho někotružkuli kompoziciju wuměłskeje twórby a pokaza na nadrobnosće, kotrež k tomu wjedu wotpohlad wuměłca abo wuměłče zrozumić a sćěhować.
Poslednju njedźelu požnjenca swjećachmy w našich katolskich wosadach domchowanku. Dźěći su w korbikach płody z polow, zahrodow a zahrodkow sobu přinjesli a před wołtar stajili, zo móhł je měšnik na Božej mši požohnować. Běchu to mnohe družiny zeleniny a sadu. Wuhladali su tam kemšerjo mjez druhim tež kałowe hłójčki. W zašłosći wšak je kał w burskim žiwjenju wažnu rólu hrał.
Mnozy tróšku starši so zawěsće hišće na to dopominaja, zo bě w NDRskim času w zymje kał nimo morcheje nimale jenička zelenina, kotruž sy sej we wobchodźe kupić móhł. Kał pak ludźo tež dźensa rady wužiwaja, a to wosebje jako kisały. Tohodla je so 25 lubowarjow kisykała lětsa znowa a mjeztym hižo 15. raz w Rynčec bróžni w Jaseńcy zetkało, zo bychu zaso zhromadnje kał tołkali. A činjachtu to, kaž dotal nimale přeco, 3. winowca, na Dnju němskeje jednoty.
Přeprošenje Domowinskeje skupiny a Załožby za serbski lud na nazymski koncert ze Slepjanskim folklornym ansamblom běše nahladna ličba zajimcow zawčerawšim rady sćěhowała. Njebjelčanska wosadna žurla „Bjesada“ bě nimale hač na poslednje městno wobsadźena, jako Marija Swierczekowa ze załožboweho zarjada lubych a rědkich hosći z dalšeje kónčiny serbskeho kraja připowědźi. Chwalba a wobdźiwanje ze wšěch stron běštej po hodźinskim programje za dale dobry niwow folklorneho ansambla z wjele stron, wosebje pak tež wot nazhoniteho kulturnika Jandytarja Hajnka ze Smječkec słyšeć.
Na česć Korle Bohuwěra Šěcy, serbskeho wučerja a w fachowych kruhach daloko připóznateho přirodowědnika Łužicy kónc 19. a spočatk 20. lětstotka, bu dnja 25. žnjeńca tohole lěta wopomnjenski kamjeń při bywšej Rachlowskej šuli wotkryty. Z fotom tohole podawka, pokazowacy prawnučkaj wučerja, wědomostnika a publicista sobuiniciator počesćenja, dr. Ludwig Ela, předsyda Rachlowskeje Domowinskeje skupiny, njedawno na spočatku swojeho přednoška před seniorami tudyšeje katolskeje tachantskeje wosady na wony dźeń skedźbni.
Na swoju kóždolětnu kubłansku jězbu poda so minjenu sobotu 29 čłonow župy „Jan Arnošt Smoler“ do Wojerec. 750. jubilej města bě dobra składnosć sej je ze serbskeho wida wotkryć. Nowinar a publicist Manfred Laduš skupinu cyły dźeń přewodźeše a wěcywustojnje wo stawiznach a nastaću Wojerec rozprawješe. Něhdy bydlachu w měsće a wokoło njeho nimale jenož Serbja, hač na někotrych knježkow a zastojnikow, kiž běchu Němcy, ale wšitcy serbsce zrozumichu.
Dopołdnja běchu wobdźělnicy jězby w starym měsće po puću. Mjez druhim wobhladachu sej załoženski dom Domowiny. Referent skedźbni na stelu Wórše Lanzyneje hnydom pódla załoženskeho domu kaž tež na Serbsku studnju na torhošću, kotraž steješe něhdy w Budyšinje. Ducy po měsće wopytachu čłonojo Wjacsławkec drastowy dom a dźěchu po Dołhej hasy nimo ewangelskeje cyrkwje, kotraž bě kolebka serbskich ewangelskich cyrkwinskich dnjow. Dale Manfred Laduš wo znatych wosobinach města rozprawješe. Tak naspomni Konrada Zuseho a Brigittu Reimann, kotrejuž bě sam zeznał.
1. septembra 1963 stejachmy z cokorowymi titami napřećo Wotrowskej šuli na brjoze, zo bychu nas 26 dźěći z Wotrowa a Njebjelčic składnostnje šulskeho zastupa fotografowali. Lětsa, 15. septembra, so znowa tak zestupachmy – běchmy pak jeničce štyrnaćo.
Po 55 lětach bě witanje do něhdyšeje šule a rjadownje jara jimace. Spominachmy na njeboh wučerja Jana Meškanka, kiž bě štyri lěta naš rjadowniski wučer. Nawučił je nas pisać a ličić, mějachmy pola njeho rysowanje a sport. Na hornjej łubi spěwachmy – wučer bě knjez Cyril Nawka. Spěw „Hory módre, ja was znaju“ hišće wšitcy znajachmy a smy sej jón tež tónkróć zhromadnje zanjesli.
Domowinska skupina Šunow-Konjecy přeprosy zawčerawšim, njedźelu, mjeztym 28. raz zajimowanych wjesnjanow na kóždolětne swójbne kolesowanje po našej domiznje. Tak je so při najrjeńšim wjedrje 42 lubowarjow přirody na puć nastajiło. Wopyt Dubrjenka a jeho bahna bě lětsa naš hłowny cil.
Znowa přewodźeše kolesowarjow knjeni Młynkowa ze swojim taksijom, zo by so wo transport našeje swačiny starała. Dalše městna w awće wužiwamy za přiwisnikow, kotřiž so z kolesom hižo na dlěši puć njezwaža. Dojěwši do delnich Sulšec přez „zeleny lěs“ posylnichmy so na wjesnym hrajkanišću ze samopječenymi přikuskami, ze šmałcowymi pomazkami a z dobrym kofejom.
Přez Lubhozdź jědźechmy dale do Dubrjenka. Tam wočakowaše nas při wjesnej kapałce knjez Krječmar, wot kotrehož zhonichmy, kak je wjes ke kapałce přišła, kak ju dźensa hladaja a za nabožne žiwjenje wužiwaja. Sami sej w kapałce kěrlušej zaspěwachmy.


text:
Gmejnska rada wariantu za Koblicy a Wulke Ždźary wobzamknyła
Łaz (AK/SN). Za wotwodźenje swojich wopłóčkow změja domjacnosće w Koblicach a Wulkich Ždźarach přichodnje měsačnje dźesać eurow zakładneho popłatka a na kubikny meter 6,65 eurow płaćić. Ležownosć přizamknyć płaći 2,56 eurow na kwadratny meter. Tule tak mjenowanu wariantu 5 je Łazowska gmejnska rada na swojim zašłym posedźenju wobzamknyła. Za wotwodźowanje wužiwać chcedźa předewšěm kanal, po kotrymž woda sama wot so ćeče. Jenož za wotležane ležownosće drje budu klumpy zasadźeć dyrbjeć.


text:
Budyšin (CS/SN). Mjeztym hižo 21. raz je so sobotu dźeń Budyskeho měšćanskeho lěsa wotměł. Minjene lěta wobdźěli so stajnje 70 do 80 zajimcow, tónraz zličichu něhdźe 150. Přičina bě, zo su na kóncu wulěta znowawotewrjenje restawrowaneje bawdy na Čornoboze swjećili.
Prjedy hač tak daloko bě, zhonichu wobdźělnicy něštožkuli zajimaweho wo noworjadowanju ležownosćow a móžachu so nad ponowjenym pućom na wjeršk hory zwjeselić. Wutwarili pak njejsu dróhu prěnjorjadnje dla turistow. Hłownje słuži wona tomu, zo bychu pušćene štomy z měšćanskeho lěsa wottransportować móhli. Přiwšěm pak puć tež nowemu wobhospodarjerjej hórskeje bawdy Elmarej Ladušej z Wuježka pomha. Wón móže swoje twory nětko lěpje do hórskeho hosćenca wozyć a hosćo maja přijomniši puć k bawdźe.


text:
Włōmowoł sie do aut
Kryminalni znŏdli i chyciyli nastolatka, co włōmowoł sie do aut. Raubiyrz pod ôsłōnōm nocy w czasie dwōch tydni ôkrŏd fiata i mazdã. Prōbowoł tyż włōmać sie do toyoty atoli spłoszōł go posiedziciel.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
W ôstatni piōntek 19-latka zastawiyli kryminalni z Żor. Dowiedli mu, iże w nocy z 24 na 25 mŏja włōmoł sie do fiata na ôsiedlu Powstańcōw Ślōnskich i mazdy zaparkowanyj przi ulicy Wodzisławskij. Nastolatek porwoł z nich ôdkurzacz autowy, bryle, pendrive i terminal płatniczy wert 5 tys. złotych.
Jak sie pokŏzało, 19-latek pŏrã dni wczaśnij prōbowoł włōmać sie tyż do toyoty, tym razym jednak bez skutku, bo ôstoł spłoszony ôd posiedziciela.
Sprŏwca usłyszoł trzi ôbskarżynia i prziznoł sie do wszyjskich czynōw. Grozi mu terŏz do 10 lŏt za krŏtkami.
Foto na wiyrchu: KMP Żory


text:
Polterabynd
Do dzisiej pamiyntōm, jak za bajtla słyszołch trzaskanie szkła przed godami u sōmsiadōw. Wtedy myślołch, co je to normalnŏ tradycyjŏ we cołkij Polsce. Polterabynd niyma ale polski, a ślōnski tyż niy do kōńca.
Żŏdyn niy poradzi pedzieć, skōnd wziōnło sie trzaskanie szkła przed godami. Jedni wierzōm, co biere sie to ze zwykōw germańskich plymiōn, kere ciepały szplitry, coby ôdgōnić złe mŏry. Inksi padajōm, co zdrzōdłym je trzaskanie gliniannych nŏczyń po pogańskij ôfiarze. Je tyż możebne, co polterabynd mŏ tyż motyw blank psychologiczny: chopcy, kerzi chcieli ôżynić sie z dziouchōm, kerŏ wydŏwŏ sie za inkszego, mogli przijść i puścić ze siebie nerwy.
Słowo „polterabynd” wziōnło sie z niymieckigo „Polterabend”, a to zaś ôd „poltern” (robić larmo) i „Abend” (wieczōr).
Piyrszy rŏz pisano było ô tym we 1517 roku we strzodkowych Niymcach i tam tyż sie polterabynd festuje, ale niy we cołkich – na Bajerach, a tyż we Austryji i Szwajcaryji żynich i modŏ pani majōm ôsobne fajry ino dlŏ synkōw abo dziouch. Trzaskanie fajrujymy tyż my, Kociewiŏki, Kujawiŏki i Kaszuby. We Daniji za to polterabend to je miano kożdego fajru przed godami, chociŏż niy ma tam tradycyje trzaskaniŏ niczego.
W Niymcach trzaskać we polterabynd idzie wszyjsko krōm szkła i zdrzadeł. Wierzi sie tam, co strzaskane szkło przinosi pecha, a strzaskane zdrzadło to już blank niyszczyńście. W niykerych regiōnach ô pōłnocy hajcuje sie galŏty ôd żynicha, a strzewiki ôd modyj pani przibijŏ sie kajś gwoździami. Hasie po spŏlōnych galŏtach sie zbiyrŏ i społym ze flaszkōm gorzoły wrażŏ do ziymie, a rok niyskorzij sie flaszka wykopuje i wypijŏ.
A jak u nŏs sie fajruje polterabynd? Dziyń abo pŏra dni przed godami przŏciele i ci, co niy sōm zaproszyni na wesele prziłażōm przed chałpa ôd modyj pani. Po prŏwdzie zaproszynie na polterabynd niyma nic przidajne i przijść może kożdy, fto chce. Polterabyndu sie tyż niy anōnsuje. Porzōnd modzi padajōm kōmu, co fajer bydzie w tyn a tyn dziyń i informacyjŏ sie sama rozłazi po ludziach.
Goście sōm ôblyczyni na krasiato, a niyrŏz ôdstawiajōm kōmedyjo ze cyganiōnōm modōm pŏrōm. Modzi tyż majōm niyrŏz ôblyczōne treski ze śmiysznymi hasłami. Niyskorzij goście na zygrōdka zaczynajōm ciepać roztōmajte rzeczy, a prawi modzi niy mogōm sie gorszyć ô nic, chociŏż bydōm musieli cołki rojmōng skludzić. W lufcie furgŏ wszyjsko – ôd ausgusōw, bez dōnice, aże po sztepsliki i zdrobiōny styropian. Inakszyj aniżeli w Niymcach, u nŏs idzie tyż trzaskać szkło, zdrzadła ale sōm zakŏzane skuli tych samych prziwiarek, co tam. Wierzi sie, co im wiynkszy krōm bydzie do skludzyniŏ, tym wiyncyj szczyńściŏ bydōm mieć modzi. Tak to ôkludnŏ zygrōdka na jedyn wieczōr stŏwŏ sie nojgorszym bajzlym. Modzi muszōm wszyjsko skludzić, a to skuli tego, co majōm sie przewiedzieć, co skōńczyło sie leke życie i terŏzki czekŏ ich moc roboty. Inkszōm ważnōm wiadōmościōm je to, co jeźli skludzajōm społym, to i społym poradzōm sie z kożdōm niyprzileżytościōm.
Werci sie tyż pedzieć, co niy wszyndy trzaskŏ sie bele co. Na Ślōnsku porzōnd trzaskŏ sie ino porcelana.
Snadnōm rzeczōm trzaskanie i larmo to ino jedna strōna cołkigo polterabyndu. Po trzaskaniu zaczynŏ sie gościna, a we myni idzie znojść roztōmajte maszkety. Idzie trefić kartŏfelzalat, bigos, smażōny wuszt, żymlŏk abo krupniŏk, a jak sie już dobrze pojy, to idzie sie jeszcze dociś kołŏczym. Drużba co chwila polywŏ gościōm, co tam mŏ we flaszce, ale tyż sōm brauzy i inksze napoje.
Niy idzie niy spōmnieć, co „Polterabend” to je tyż tytuł dziwŏdła Stanisława Mutza. Zaczynŏ sie na ôstatku piyrszyj światowyj wojny, a kōńczy we nowyj Polsce. Jak idzie przeczytać na strōnie internetowyj Ślōnskigo Tyjatru, je to poetycki fresk, kery ôsprawiŏ ô pōmotlanyj historyji Ślōnska i Ślōnzŏkōw.
Dzisiej polterabynd sie corŏz to mynij fajruje. Corŏz to wiyncyj trefiajōm sie gody na moda zachodnio ze sztandardowym fajrym choby z filmu. Niy wiym eli to skuli tego, co na kożdo tradycyjo sie u nŏs dziwŏ choby na relikt dŏwnych lŏt, eli je to skuli cołkij globalizacyje. Zdŏ sie ale pedzieć, co przeca nasze tradycyje to je to, co nŏs definiuje. Niy pozwōlmy na to, coby ze wszyjskigo, co ślōnske, ôstała nōm ino gŏdka.
Tarnogōrski Karłuszowiec
Jak bydziecie w Tarnowskich Gōrach, to niy możecie zapōmnieć ô tym, coby sie przeszpacyrować bez ulica Miarki, kerŏ kludzi ôd Piastowskij do Legiōnōw. Mŏ ôna swōj włŏsny klimat, mocka przi nij piyknych stawiyń stoji, a to, że je wyflostrowanŏ, to dopołniŏ cołkości. Na kōńcu, tam, kaj je krziżōwka z Legiōnōw stoji pałac Karłuszowiec abo Carlshof, w kerym terŏzki je Edukacyjne Cyntrōm Ôbleczyniŏ i Rzymiosła, a przōdzij szło tam trefić same sroge perzōny.
Wszyjsko zaczło sie kole 1650 roku, jak Aleksander Cucher kupiōł ziymie naôbkoło i zrobiōł tam gospodarka. Niycołke sto lŏt niyskorzij, przi przileżytości drugij ślōnskij wojny swobodny pōn stanowy Bytōmia Karol Jōzef Erdmann Henckel von Donnersmarck wziōn strōna Maryje Teresy, eli Austryjŏkōw. Prusŏki wojna wygrali i skuli tego wszyjske dōminia ôd bytōmskich Donnersmarckōw ôstały skōnfiskowane i przekŏzane protestanckij liniji familije, a Karol musioł przeniyś sie do Wiednia, kaj umrził w 1760. Nojstarszy syn ôd niego, Franc Ludwik, poradziōł ôdzyskać włŏszczyzna, ale musioł znojś sie nowy dōm, bo zawczasu Donnersmarcki miyszkali we bytōmskim ratuszu. Beztōż kupiōł statek po Cucherze i doł mu miano Carlshof ku erze swojigo fatra.
Stawiynie trocha przebudowoł, coby pomiyściyła sie tam familijŏ i rzōndzicielstwo ôd niego dōminiōw. Umrził w 1768 roku, a Leopoldyna, żōna ôd niego, żyła jeszcze dalsze dwadziścia sztyry lata w Karłuszowcu. Skirz tego, że była z niōm skuplowanŏ francuskŏ familijŏ grŏfōw La Valette d’Uclaux, w pałacu miyszkali ôni ôd kōńca XVIII stoleciŏ. Możliwe, iże trefiyli tam skuli Francuskij Rewolucyje.
Na poczōntku XIX stoleciŏ wele pałacu zrobiōno park landszaftowy, a w pōłowie tego samego przekludziyli sie tam byamtry bytōmskich dziedzin Donnersmarckōw. Po piyrszyj światowyj wojnie w Karłuszowcu prŏcowoł zarzōnd polskij tajle The Henkel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited (w Bytōmiu bōł zarzōnd tajle niymieckij). W 30. latach miyszkoł tam z żōnōm i cerōm kuzyn ôd Donnersmarckōw fyrszt Paweł Sapieha, kery niyskorzij bōł podpukownikym amerykōńskigo wywiadu. Żōna ôd niego to była Virgilia Peterson, żurnalistka.
Tak, jakech na poczōntku napisoł, ôd 1959 do dzisiej w pałacu je szkoła. Niyma ôn jakiś ekstra z wyglōndu, atoli w tych murach siedzi ślōnskŏ historyjŏ, a dyć keby jij niy było, toby niy było i nŏs.


text:
Nazyma 2012. Jedna korčma w Berlinje-Friedrichshainje. Ludźi hraja billard, pija piwo a kurja. Uta a Paul wosrjedź toho. Rozmołwjetaj so. Wo trio mjenowany Čorna Krušwa.
Paul: Sy da hižo Jacke a Hannija do toho znała, prjedy hač hrajachmoj we Wojerowskej Kufje w nalěću 2008?
Uta: Ně, znajach jenož Jackoweho nana z Łužicy. Njebjelčicy wšak njejsu daloko wot Pančic. A ty?
Paul: Nóhaj, sym jónu z jednym z jich kumplow w Hospi w Zhorjelcu hromadźe rał. Dla toho ta connection do Wojerec. W Kufje sym potom Jacke zeznać wuknył, dokelž sym tam tehdy plakat za naju koncert w Berlinskim klubje Fischladen pójsnył a wón je mje serbsce narěčał.
Uta: Paulo, kak je ći było, hdyž smój jako Berlinska Dróha na RAK-zetkanju w Kielje 2010 hrałoj a tam naraz połojca wot Pla-Ro plus Marćinkof jako Čorna Krušwa tež zahraše?
Paul: Spodźiwnje někak. Sym so prašał, čehodla woni nětko hippie-hudźbu činja. Pla-Ro běše wšako super! Woprašach so jich potom tohodla, hač nochcejdźa z namaj do Pólskej sobu přińć.
Uta: To běše wulkotna ideja! Dopomnju so towa, zo sym była ten hnydom totalnje zahorita a namakach mysl jara zajimawu, kak to drje budźe: tura w Pólskej z dwějomaj serbskimaj skupinomaj a kak so to drje pólskemu publikumej lubić budźe. Hač ći ludźo něšto z tym serbskim započinać móža… a haj, wono bu jedna błudna, wurjadna tura.
Što je so tebi na našim zhromadnym turowanjom najlěpje lubiło? Ja měnju, dyrbiš tla potom 24 hodźinow, 10 dnjow dołho pornjo sebi wutrać. A štó by sej to wumyslił? Móžemy nětko hižo na tři zhromadne tury w Pólskej (2010, 2011, 2012) wróčo hladać.
Paul: Běše spěšnje widźeć, zo so to derje hromadźe hodźi. Sym wšak našu prěnju turu w “hundefängeru” wot Berlina do pólskeho Augustówa, kotraž běše woprawdźe prawy horrortrip, dokelž traješe něhdźe 9 hodźinow, z Jacke dožiwił. A tam mějachmoj dosć chwile, so přez Bóh tón knjez a dalše wěcy rozmołwjeć. Sym tež spěšnje pytnył, zo maja wurjadne začuće za hudźbu, tež hdyž hišće přeco skeptiski napřećo jich “schwiegermutterrockom” stejach. Jako pak so z nim zpřećelich, započinachu tež hnydom z punkrockom.
Uta: Nó tak, mi dźěše so podobnje. Tež w Marćinkofskim Opelu běše nahlada z Marćinkofom, Hannijom a Pjotrekom jara njenapjatna a zabawna. Mějach tež hnydom dobre začuće, zo su Jacke, Hanni a Marćinkof sympatiski trio. Sym přeco hišće wo tym přeswědčena: hdyž zrozumja so ći hudźbnicy tež priwatnje jara derje, potom činja tež wulkotnu hudźbu hromadźe. To hižo tehdy pola jich “schwiegermutterrocka”, potajkim jich spočatkow, pytnył sy. A mjeztym su so jasnje dale wuwili. Njepřindźe mi runje žana druha młoda band do mozow, kotraž je tak sympatiska, a nimo toho hišće tajku wulkotnu hudźbu čini. Hdyž słyšu dźensa Čornu Krušwu, dopomina mje to na ćopły psychedeliski rock z póznych šěsćdźesatych lět z pěknej bluesowej notu. A gitarje wotkupiš totalnje blues. Při tym piska basgitara jara melodisce z porjadnym funkowym groovom. A nahaj, Hanni je za prawy punkrock zamołwity. Abo widźu to pře kategorisce?
Paul: Tón punkrock nječini wón sam. Jackowa gitara dopomina mje hdys a hdys na Wipers abo Dackelblut. Grooviske basisty mějachu hižo tež druhe skupiny. Štož jich wosebite sčini, je, zo hraja so live wurjadnje hromadźe. A “lubosć” je woprawdźity hit! Sym jara wčipny, kak z nimi dale póndźe. Zahori mje tež, kak konsekwentje woni su, hdyž wo hudźbu dźe. Hotowe a droje studijowe nahrawanja preč zmjetać, dokelž je so band dale wuwiła – wótra wěc!
Uta: Nó, to móžu jenož přihłosować, woprawdźe twjerde.
Hej Paulo, napadnje ći póprawom: wuzběhnjemoj Čornu Krušwu do njebjes, do serbskich njebjes. Čorna Krušwa je kaž parlička, kotraž so na serbskim hudźbnym firmanenće błyšći. Zo dźě tajke něšto scyła dawa, mje zwjeseli: młodźi ludźo ze serbskim pozatkom, kotřiž přećahnu jich wěc, wšojednje što přińdźe. Kotřiž so plakatiwnje jako serbska band njeprezentuja, z dobom pak korjenje njeprěja.
Paul: Myslu sej, směmoj jich do njebjes zběhać. Čehodla nic? Snano dyrbimy samo naše woči začinić a jedyn “słódki són” sonić: njebjo je połnje małych mróčelkow. Mjez nimi leća tři hólcy z instrumentami. Punkrock dešćuje so na delka na łukach stejacych ludźi z wokolnych wjeskow. Dźiwaja so, zmoknu a započinaja rejować. Dospołnje błóćane hibaja so rejujo na směr Budyšin. Wóše nich zlětuje dale trio a spěwa wo “lubosći” a “nadźiji”. W Budyšinje powodźeja Židow a Bohatu hasu. Hudźbnicy sydnu so na Bohatu wěžu, kotraž wokoło padnje. Nichtó so njezrani a band hraje dale…
Uta: …dale, dale, přeco dale!!!
Berlin, w oktobrje 2012
glosar:
Jacke: Jakub Čornak, e-gitara, spěw – Čorna Krušwa
Hanni: Johannes Kruscha, bijadło, spěw – Čorna Krušwa
Marćinkof: Martin Kunath, basgitara – Čorna Krušwa
Hospi: Zhorjelski klub
Kufa: Kulturfabrik, Wojerecy
RAK: Rotzfreche Asphaltkulur
Pla-Ro: Plattenbau Romantik, něhdyša band wot Jacke a Hannija
Pjotrek: pólski přećel a turowy manager Čorneje Krušwy a Berlinskeje Drohi
Wipers: ameriska punkrockowa band
Dackelblut: Hamburgska punkrockowa band


text:
Ewa Grzesik: Jarmark na Granicy
W drugo niedziela maja tj. 13 05 2018 w Chałupkach, ôd samego rana, w malowniczej scenerii na moście starego przejścia granicznego Chałupki-Bohumin przy piyknej pogodzie, muzyce i atmosferze ôdbył sie kolejny już roz “Jarmark na Granicy”.
Powystawiać sie tam mōgli handlyrze z Czech i Polski ze swoimi antykami i starociami, ci kierzy majōm jaki swōj geszeft i ci kierzy majōm w dōma jakie klamoty, a żol im to je wyciepać na hasiok; jakie stare gardiny, kafejserwisy, pieszczōnki, stare piniōndze, fajfki po opie, zdjyncia i roztōmańte czary z czasów PRL-u, kiere to jo pamiynto za bajtla i powiym Wōm, że te mie zachwycajōm nojbardziej mimo, że ône majo nojmyjszo wartość finansowo, ale tam sie jedzie szukać nie yno przedmiotōw „okazja”, na kierych idzie zarobić, ale cynnych stracōnych pamiōntek z dzieciństwa, sentymentalnych wspōmnień.
Do nikierych to sōm wartości bezcynne. Nojwiyncyj to jednak tam sie idzie trefić ze starymi znajōmymi i sōmsiadami, z kierymi idzie sie zjeść dobrego krepla, langosza i napić czeskiego piwa 😉 a bajtle w miyndzyczasie mogōm brać udział w specjalnie przygotowanych do nich atrakcjach. Kōmu sie zaś zmierznie chodzynie miyndzy sztandami, może iś ôbejrzeć zamek i jego park, abo poszpandzyrować nad Granicznymi Meandrami Odry; je to 7 km ôbszaru ôbjyntego ôchrōnōm z roztōmańtymi gatunkami zwierzōnt i roślin. Jak nie poradziliście być tu dzisiaj mit z nami, to przyjedzcie latoś 16 września, bo “Jarmark na Granicy” je dwa razy do roku.
Jo tyż tam byłach krepla zjadłach, znajōmych spotkałach i bōnclok kupiłach;) To był rychtig fajny dziyń!
Ewa Grzesik
Miyszkōm w Raciborzu, robia na banie fest, przaja tymu miastu i ślōnskej godce, mōm swoje lata, ôdchowane bajtle, a teroz sie chyciłach pisanio. Laureatka kōnkursu „Po naszymu, czyli po Ślōnsku” w 2017 roku o tytuł “Ślōnzoka Roku”. Jak mōm trocha czasu to ôdnowiōm jakeś stare meble.


text:
Ôd Mōniki z Ameryki: Amerykańsko sużba zdrowio
Miałach mało przerwa ôd pisanio do Wachtyrza, bo cosik mie tyż zmōgło, wiycie, to ta pora roku, kiedy kożdy abo chyrlo abo smarko abo w kościach łomie, a co poniyktōrzy już zaczynajōm narzekać na wiosynne alergie. Przy ôkazji podōm Wōm przepis na moja mikstura, kero działo na kożdo choroba i je cołkym naturalno. Przepis jest prosty; ciepłe mlyko ze swiyżym przeciśniyntym czosnkym. Ciynżko to bez gardło przełazi i czasym cza sie porzōndnie postarać, coby to zaroz z brzucha nazot niy wylazło tōm samōm drogōm, ale działo za kożdym razym. I jeszcze dobrze by było za dwa grejfruty ciopnōc i na drugi dziyń rezultat gwarantowany!
Tukej to take naturalne przepisy i mikstury fest sie przidowajōm, bo wszysko co jest zwiōnzane ze sużbōm zdrowio je pierōńsko droge i cza sie ô siebie dbać, coby nie czeba było do dochtora łazić. Wszysko tu je blank inakszyj niż we Polsce i sōm roztomaite ôpinije czy jest lepij czy gorzij, ale żodyn nie musi czekać na ôperacyjo kolana 5 lot, jak moja własno mamulka. Take historyje, wiela fto musi czekać na ôperacyje, kożdy słyszoł na swoim placu i niy musza Wōm ô tym godać. I tyż wiadōmo, że te co majōm kupa szmalcu mogōm z nowym kolankym se fikać już za miesiōnc, ino w takim razie kaj sōm te skladki na publiczno sużba zdrowio, kere moja mama ôdprowadzała bez tela lot? Fest mie to nerwuje i to, że tela we tym wszyskim polityki, a pacjynt zowdy na ôstatnim placu. No ja, jak je w Polsce, sami wiycie abo sie pryndzyj czy poźnij poznocie.
W Ameryce ni ma publicznyj sużby zdrowio, wszysko jest prywatne, ale kożdy musi mieć ubezpieczynie zdrowotne. Jak wypełniōmy rozliczynia podatkowe, to muszymy sie prziznać, czy my sōm ubezpieczyni, a jak ftoś sie wyłōmie to musi zapłacić kara. Pryndzyj tak niy było i kupa Amerykańcōw ubezpieczynia niy miała i abo płacili za dochtora prosto z kapsy, abo do dochtorōw nie łazili, a jak sie coś naprowda poważnego dzioło i szpital ich musioł przyjōnć dostowali take rachunki, że i tak zarozki złazili z tego Świata z atakym serca. Bo tukejszo sużba zdrowio może i je najlepszo na Świecie, ale za to na zicher je najdroższo na Świecie. Do tego, że co miesiōnc sie płaci składka dochodzōm jeszcze dodatkowe ôpłaty, kere czeba uregulować, coby ubezpieczynie wogōle zaczyło cojś płacić. Je to fest skomplikowane i niy byda Wōm tukej robić wykładu, ale sprowadzo sie do tego, że im wyższo składka miesiynczno, tym niższe te wspomniane ôpłaty dodatkowe. I vice versa.
Pewnie Wos ciekawi, czy to wszysko prowda, co pokazujōm w Dr. Hausie abo we innych medycznych serialach? I powiym Wōm, ze na tyla wiela sama mōm doświadczynio jako pacjynt i tyż jako mama małych pacjyntōw, to wszysko było zawsze na piōntka z plusym. Jak żech poczebowała specjalisty, to mie dochtor piyrszego kōntaktu umawioł z tym najlepszym we ôkolicy i ino mi dzwōnili kaj i o keryj mōm przijechać na wizyta. Nie musiałach na szczynści jeszcze wymiyniać stawōw, ale tukej to kwestio kilku tygodni i idzie iś do tego, kery je nojbliżyj abo poszukać jeszcze lepszego kajś dalij. Na dodatek wszyske usugi sōm na wysokim poziomie, bo jak kery cojś sknōci, to zaroz idzie fejsbukym w Świat i już do takigo dochtora żodyn nie przijdzie. Mōj mały Erich zaliczoł już pora pobytōw w lazarycie (Anioł Strōz/Wachtyrz wziōn se wolne!) i we kożdyj, fest przeca stresujōncyj sytuacji, nie musiałach sie miarkować jak to bydzie, co mu bydōm robić, ani czy byda mogła z nim ôstać we szpitalu. To jest normalne, że rodzic śpi na łōżku koło dziecka, dostowo czysto pościel i posiłki ze szpitalnyj restauracji. Dochtor wszysko sto razy tłumaczy; co sie bydzie dzioło, jakie lyki bydōm podowane i czego sie idzie spodziywać w trakcie lyczynio. A i potym nie ma co sie nerwować jak przychodzōm rachunki ze szpitala, bo zawsze sōm wspōmogane belejakimi fundacjami i jak sie nie jest fest bogatym, to pomogajōm w pokryciu tych wszyskich kosztōw.
Wszyske pracowniki sużby zdrowio sōm tukej wynogrodzani bardzo dobrze i nigdy żech jeszcze niy słyszala ô strajku pielyngniarek abo rezydyntōw. Ale tyż czeba brać pod uwaga, że studia tukej sōm płatne i take mode dochtory sōm przeważnie zadłużyni na setki tysiyncy dolarōw! Godōm poważnie. Setki tysiyncy! Wiync jakby sie potym nie udało porzōndnie zarobić, to tyż żodyn by takim dochtorym tukej nie chcioł ôstać. Dyplōmowane pielyngniarki tyż niy majōm co narzykać, bo już te stawiajōnce piyrsze kroki w zawodzie zarobiajōm wiyncyj niż menadżer we banku. Wiym to na pewno, bo sama robia we banku i już niejedyn pasek ze wypaty żech tu widziala. Jak sie tukej zoboczy jakoś modo dziołszka we wypasiōnym Mercolu, to wiadōmo, że pielyngniarka. A że dobrze sie zarobio, to tyż sie ta robota szanuje i korzysto na tym pacjynt, kerym zajmujōm sie nieprzerobiōne, zadowolōne dochtory i pielyngniarki. Zresztōm tukej naprowda nie ôpłaci sie żodno hałtura, bo procesy prawne przeciwko lazarytōm i dochtorōm idōm w miliōny dolarōw i przeważnie kōńczōm kariera medyczno pozwanego.
Kożdy medal mo dwie strōny i sama niy wiym, czy wolałabych sie lyczyć w Polsce, kaj sie naczekōm na pomoc, ale sie niy byda musiała miarkować rachunkym, czy tukej, kaj mie gibko postawiōm na nogi, ale rachunek może mie z nich nazot zbić… Summa summarum; trzimejmy sie zdrowo!
Monika Zając
Monika Zając, frela z Ôrzeszo, kero piytnoście lot do zadku wykludziła sie do Ameryki, terozki frygo hamburgery zamiast rolady, a kej ino znojdzie wolno chwila pisze ô tym, co jij sie wydowo interesantne po drugij stronie Atlantyku.


text:
Wino
Wino jo alkoholiski napoj ze z droždźejami pśeźěłaneje mězgi winowych jagodow. Jagody rostu w granjatych kisćach na winowem pšuśe. Toś te póchadaju zwětšego wót europskego dobrego winowego krja (Vitis vinifera subsp. vinifera), kótaryž pak njejo rezistentny pśeśiwo winowej šmicy. Togodla se na druge družyny, kaž na pś. brjogowy winowy keŕ (Vitis riparia, nimski Uferrebe), Vitis rupestris, kalkowy winowy keŕ (Vitis berlandieri, nimski Kalk-Rebe) a jich hybridy našćěpi.
Etymologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
„Wino“ jo klasiske drogowańske słowo, kótarež jo było w cełem mediteranem rumje rozšyrjone. Arabske wayn, łatyńske vinum, grichiske oἶvoς [oínos] resp. *ϝoῖvoς [woínos] – wót myk. wo-no – su jaden z drugim pśiswójźbne, bźez togo až se móžo konkludowaś, z kótareje rěcy originalnje póchada. Nejskerjej se móžo pódobny póśěg k georgiskemu słowu ღვინო [ghwino] měniś.
Wusokonimske słowo Wein, starowusokonimske wîn abo winam, francojske słowo vin a engelske słowo wine su wše z łatyńskego słowa vinum wupóžycone. Teke waliziske słowo gwin ale teke irske fion su samskego póchada. To se pśez fakt wujasni, až Germany ale teke Kelty su prědny raz pśez Romarjow we wětšem rozměrje z winje do dotyknjenja pśišli a z tym łatyńske słowo pśewzeli.
Pśez pózdźejše wikowańske póśěgi se dosta zapśimjeśe wina wót Germanow až do Słowjanow (glědaj serbske zapśimjeśe wino a rusojske słowo vinó) a až do Baltow, pśi comž na pś. w Litawskej zapśimjeśe vynas a w Letiskej słowo vins stej znatej.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- winowa jagoda (płod)
- winowa grana (płodnistwo)
- winowy keŕ (rod)
- winowy pšut (družyna)
- dobry winowy keŕ (nejwažnjejša póddružyna)
- winowy pšut (družyna)


text:
Misspell ljalizm był odwiedzany 28 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
lojalizm
kojalizm , l0jalizm , l9jalizm , lijalizm , ljoalizm , lkjalizm , lljalizm , llojalizm , loajlizm , loalizm , lohalizm , loializm , lojaalizm , lojailzm , lojaizm , lojakizm , lojal8zm , lojal9zm , lojaliam , lojaliizm , lojalim , lojalimz , lojalism , lojalixm , lojaliz , lojalizj , lojalizk , lojalizmm , lojalizn , lojalizzm , lojaljzm , lojalkzm , lojallizm , lojalozm , lojaluzm , lojalzim , lojalzm , lojaoizm , lojapizm , lojjalizm , lojlaizm , lojlizm , lojqlizm , lojslizm , lojwlizm , lojzlizm , lokalizm , lomalizm , lonalizm , loojalizm , loualizm , lpjalizm , ojalizm , oljalizm , oojalizm , pojalizm


text:
Runje tak kaž po wšej Kubšiskej gmejnje wostawa tež w Poršicach w nocy ćma, dokelž su wšitke nadróžne lampy hasnjene. Tole chcedźa wobydlerjo nětko změnić – a nic jenož to.
Poršicy (CK/SN). Wobydlerjo Poršiskeho sydlišća do směra na lětanišćo sej přeja, zo by so w nocy kóžda druha nadróžna latarnja swěćiła. Wěstoty dla ludźo nochcedźa, zo je w nocy na pućach ćma kaž w pjecy, rozłožichu woni na zašłym posedźenju Kubšiskeje gmejnskeje rady. Nimo toho móhła w sydlišću jedna lampa wjace swěćić. Wjesne wobswětlenje běchu po słowach wjesnjanosty Olafa Reicherta (njestronjan) hišće pod jeho předchadnikom, w Poršicach bydlacym, lěta 2008 ponowić dali. Gmejna chce nětko pruwować, hač móhli na přikład při Poršiskej pěstowarni, hdźež zda so ludźom, zo je tam jara ćma, přidatnu lampu instalować. Ale časy změnić, hdy so lampy swěća Reichert za trěbne nima.


text:
Chcedźa wokrjesny wotedawk 2017 a 2018 wo poł procenta znižić
Budyšin (SN/at). Budyski wokrjes ma zady so, z čimž so někotre gmejny na jeho teritoriju hišće bědźa. Wokrjesny sejmik je na posedźenju minjenu póndźelu wotewrjensku bilancu wokrjesa za nowy knihowanski system doppik jednohłósnje wobzamknył. Nawoda wokrjesneho financneho zarjadnistwa Jörg Szewczyk předstaji wokrjesnym radźićelam hłowne stołpy. Při tym njeje zatajił, zo su lěto dlěje trjebali, hač je to z terminom 31. měrca 2014 w zakonju předpisane.


text:
Wojerecy (AK/SN). Za něhdźe 550 000 eurow chce město Wojerecy naměsto mjez Łužiskej halu a Łužiskim centerom ponowić. Tole je snadna wjetšina měšćanskeje rady na wčerawšim posedźenju wobzamknyła. „Z Łužiskim naměstom a tamnišimi wikami drje budźemy so hišće dołho zaběrać“, zjima wyši měšćanosta Stefan Skora (CDU) wčera kontrowersnu diskusiju.
Łužiske naměsto dyrbja ponowić, dokelž je chětro dodźeržane a dźensnišim wěstotnym žadanjam hižo njewotpowěduje. Wukłasć chcedźa naměsto, kotrež ma dale bjez zadźěwkow wostać, z wulkimi betonowymi plesternakami. Na sedźenskich móžnosćach, na wobswětlenju a na wotwodźowanju dešćikoweje wody ničo njezměnja. Za to pak dyrbja štomy podrězać a nowe sadźić.