text:
LEKCYJA PIYRSZO – ABECEDA A RACHOWANI.
Dziecka szlabikujcie na kożdo całóm abecede a bydziecie jóm chned umieć.
Cieszyńsko abeceda:
A – a amoleta
B – by baniok
C – cy cmer
Ć - ćy ćmok
D – dy deka
E – e efoj
F – fy fachtla
G – gy grudza
H – hy hajbisz
I – i ibercyjer
J – jy jetelinka
K – ky kacabaja
L – ly lasztówka
M – my modrziczka
N – ny nasiyniorka
O – o okorek
P – py parzok
R – ry rowniok
S – sy sałasz
SZ – szy szaflik
Ś – śy śmiźla
T – ty tlołka
U – u uherka
W – wy wachtorz
Y – y yny
Z – zy zakrzos
Ź - źy ździuch
Ż - ży żber
A terazy bydymy rachować od jedyn do dziesiynć:
1 – jedyn sztyry wajca
2 – dwa dwa miechy
3 – trzi trzi kokoty
4 – sztyry sztyry zogłowki
5 – piynć piynć kreplików
6 – szejś szejś uherek
7 – siedym siedym kurczoków
8 – osim osim chłostoli
9 – dziewiynć dziewiynć chroboczków
10 – dziesiynć dziesiynć floków
LEKCYJA DRUGO – MOJA FAMILIJA
W moji familiji sóm:
Mama, Mamulka, Matka
Tata, Foter, Tacik
Brat
Siostra
Starzik, starziczek
Matka, Starka, stareczka
Ujec
Ciotka
Mamulka a Tacik to sóm moji Tatowie. Brat a siostra to też sóm jej ich dziecka. Starzik a Stareczka to sóm Tatowie mojich Tatów. Ciotka a Ujec to sóm dziecka od Starzików.
Mój Tacik sóm ajzybanerym.
Moja Mamulka sóm gaździnóm.
Mój brat siostra a jo chodzymy eszcze do szkoły.
Starzik sóm nejstarsi we familiji, cały żywot robili na szachcie.
Starka też uż sóm starzi, cały żywot byli gaździnóm.
Ujec a Ciotka robióm na gróncie.
A tak bydymy odmiyniać czasownik być:
Jo je synek jeżech synek/synkym joch je synek/synkym
Tyjś je dziołucha jeżech dziołucha/dziołuchóm
Ón je hawiyrzym, óna je gaździnóm, óno je wrzawe
My sóm galanio
Wyjście sóm myndrocy
Óni sóm owczorze , Óny sóm przeciwne
A terazy czasownik mieć:
Jo móm dziesiynć roków
Ty mosz potargany kabot
Ón mo szykownóm babe, óna mo piynć wajec, óno mo dwa roki
My mómy kupa gróntu
Wy mocie jutro kolynde
Óni majóm szumne kobzole, Óny majóm po patnost Roków
Óny majóm po patnost roków
Mama uż prziszli s pola. Tacik łorajóm pod kopcym. Ujec jechoł spuszczać s chłopami jedlym na byka. Ciotka niesóm kapkym patyków w dzichcie. S bratym a siostrom my dzisio byli u starki. Starziczek kurzóm fajkym. Starka rzykajóm po cichu w izbie.
LEKCYJA TRZECIO – CHAŁPA, RACHOWANI, WYKANI
W chałupie miyszko cało moja familija. Postawił jóm tacik mojigo starzika isto ze sto roków tymu, kiej starucno chałupa s drzewa sgorała . W jednej izbie na legierze spióm Mamulka s Tacikiym, a wedle na miyjszych legierkach bra a siostra. Jo spitym ze Starków w drugij izbie. Starziczek umrzili łóńskigo roku. W kuchyni dycki jymy wszyscy pospołu śniodani, obiod a wieczerze. Na ścianach sóm powieszane świynte obrozki przi kierych Stareczka se rzykajóm. W zimie Tacik chajcujóm pod blachóm, a Mama na nij warzóm łobiod a insze jodło. W chałupie dycki je porzóndek, a wszelko musi być poukludzane. Inakszy je krawal bo Tacik na nas poska nie żałujóm.
Tak bydymy odmiyniać czasownik być w czasie przeszłym:
jo był/była jo żech był/była joch żech był/była byłech/byłach był żech/była żech
Tyjś był/była był żejś/była żejś
Ón był óno było óna była
My byli/były byli my/były my
Wyjście byli/były bylijście/byłyście
Óni byli óny były
A tak czasownik mieć w czasie przeszłym:
Jo mioł/miała miołech/miałach mioł żech/miała żech joch mioł/joch miała
tyjś mioł/miała mioł żejś/miała żejś
ón mioł óna miała óno miało
Mieli my miały my
Wy jście mieli/miały Mielijście/miałyjście
Óni mieli óny miały
Terazy rachujymy dali do dwacet:
11 - jedynost jedynost kaczyc
12 – dwanost dwanost fazoli
13 – trzinost trzinost roków
14 – szternost szternost trusioków
15 – patnost patnost kostek
16 – szesnost szesnost bajtlów
17 – siedymnost siedymnost barónów
18 – osimnost osimnost becoków
19 – dewatnost dewatnost chapardzioków
20 – dwacet dwacet goiczków
Starka, Starziczek, Mama, Tacik, a aji Ciotka a Ujec sóm łod nas starsi a majóm we familiji chyre, tóż kiejsi sie do nich prawiło WY. Tacik siedzóm. Mamulka byli. Starka rzykajóm. Starziczek bydóm kurzyć fajkym. Ujec łobracajóm siano. Ciotka kopióm we wołkach. Dycki sie do nich rzóndziło we trzeci osobie liczby mnogij. Tak sie rzóndziło aji do cudzych – paniczko dejcie mi tóm taszke. Panoczku póćcie dali. Terazy sie uż tak w Polsce nie prawi ale za Olzóm eszcze ja.
LEKCYJA SZTWORTO – KOLE CHAŁUPY, RACHOWANI
Kole naszej chałupy je chlyw, masztal a stodoła. We chlywie sóm kury, kokoty, trusioki a kaczyce. Sóm tam aji krowy, cieliczki a byk. W masztali stoji kóniczek, kiery we świynto cióngnie kolasym – baji na dożynki. Wedle w corku sóm baróny a kozy.We stodole je siano – w sómsieku a na piyntrze. Stojóm tam eszcze stare żdziorba kiere mioł Starzik. Wedle stodoły je aport. Kole chałupy sóm wołki ze ziymiokami, ostrwie ze sianym, a reż s pszynicóm. Pod lasym je wyndzok, w kierym Tacik wyndzóm szpyrki po zabijaczce. Od chałupy idzie miedza aż ku dziedzinie, kany chodzymy do szkoły.
Rachowani kiery je kiery:
1 – piyrszy
2 – drugi
3 – trzeci
4 – sztworty
5 – piónty
6 – szósty
7 – siódmy
8 – usmy
9 – dziewiónty
10 – dziesiónty
11 – jedynosty
12 – dwanosty
13 – trzinosty
14 – szternosty
15 – patnosty
16 – szesnosty
17 – siedymnosty
18 – osimnosty
19 – dewatnosty
20 - dwacaty
Czas prziszły czasownika być:
Jo bydym
Ty bydziesz
Ón, óna, óno bydzie
Wy bydziecie
My bydymy
Óni, óny bydóm
A terazy czasownik mieć:
Jo bydym mioł
Ty bydziesz mioł/mieć
Ón bydzie mioł Óna/óno bydzie mieć
My bydymy mieć
Wy bydziecie mieć
Óni, óny bydóm mieć/mieli
Czasowniki w czasie przeszłym w piyrszej osobie liczby pojedynczej idzie odmiyniać rostonajcie na trzi sposoby:
Jo rachowała trusioki.
Rachowała żech trusioki.
Rachowałach trusioki.
Dycki to słowo rachowała zustowo. Wszecki trzi formy sóm dobre.
A terazy baji tańcować:
Jo tańcowoł na muzyce.
Tańcowoł żech na muzyce.
Tańcowołech na muzyce.
Zajś to tańcowoł zustowo.
Czasym eszcze je zaimek sie przi czasownikiu, a wtynczas sóm sztyry formy:
Jo sie dziwała przes łokno.
Jo żech sie dziwała przes łokno.
Dziwała żech sie przes łokno.
Dziwałach sie przes łokno.
Terazy eszcze czasownik spamiyntać sie.
Jo sie spamiyntoł dziepro na drugi dziyń.
Jo żech sie spamiyntoł dziepro na drugi dziyń.
Spamiyntoł żech sie dziepro na drugi dziyń.
Spamiyntołech sie dziepro na drugi dziyń.
A jak przi czasowniku je zaimek se to to wyglóndo tak:
Jo se spómniała nieskoro.
Jo żech se spómniała nieskoro.
Spómniała żech se nieskoro.
Spómniałach se nieskoro.
LEKCYJA PIÓNTO – ZABIJACZKA
Zabijaczka to było dycki wielkucne świynto. Jak eszcze kormik był szumny to Tacik wiedzieli, że bydzie miynsa a szpyrek na długi czas. U nas dycki zabijo Ujec, a Foter uż łod rana chowali cosik w bintfelu – jakómsik flaszkym gorzołki. Parzok a blachym trzeja było roschajcować uż wczas rano. Na blasze sie warziła woda we wielkucnych garcach na preswórszt , a w parzoku woda na oparzyni bagóna. Miynso sie dowało do chłódnego – baji do szpajski. Kole dziesióntej była Swaczyna a kawa, a potym uż do wieczora masorz robiuł jelita, szynki a preswórszt. We wielkim garcu na blasze bulkała perdelónka. Wszyndzi wóniało korzyniami a warzonym miynsym. Po zawijaczce Tacik wyndzili szpyrki we wyndzoku pod lasym. Hej, zabijaczka to było dycki wielkucne świynto.
Labializacyj je wtynczas jak do słowa kiere sie zaczyno do samogłoski o sie przilepi samogłoska u . Nie we wszystkich dziedzinach na Cieszyńskij Ziymi óna była. To przilepióne u sie czyto a mówi jako ł.
Łokno je odewrzite do korzón.
Łoto łóńskigo roku my mieli kupa kaczyc.
Łodewrzij ty dwiyrze bo tu je duchota.
Ło kierej mosz Tyn cug?
Łod rana był jakisi pitómy.
Rachowani od 21 do 49
Od 21 do 49 sie rachuje na dwa sposoby. Piyrszy je taki, że nejprzód sie prawi cyfre kiero je zapisano po dziesióntkach, potym literym a, a potym dziesióntkym. Rachować idzie aji tak, że sie prawi nejprzód dziesióntkym, a potym cyfre kiero je dali:
21 – jedyn a dwacet dwacet jedyn
22 – dwa a dwacet dwacet dwa
23 – trzi a dwacet dwacet trzi
24 – sztyry a dwacet dwacet sztyry
25 – piynć a dwacet dwacet piynć.
26 – szejść a dwacet dwacet szejść
27 – siedym a dwacet dwacet siedym
28 – osim a dwacet dwacet osim
29 – dziewiynć a dwacet dwacet dziewiynć
30 – trzicet
…
40 – sztyrycet
…
49 – dziewiynć a sztyrycet sztyrycet dziewiynć
Liczba mnogo: w liczbie mnogij w rzeczownikach, kiere sie kóńczóm na współgłoske t na końcu może być samogłoska o. Adwokat – adwokacio. Kamrat – kamracio. Je tak aji w liczebnikach: dwa, trzo, sztyrzo.
LEKCYJA SZÓSTO – GODNI ŚWIYNTA
Szczynści na szczynści na tyn to tu Nowy Rok, cobyjście tu byli zdrowi cały Boży Rok!
To nóm Boże dej!
W każdym kóntku po dziecióntku, a na piecu troje, a cobyjście nie powiedzieli, że je kiere moje!
To nóm Boże dej!
Cobyjście byli zdrowi i wiesieli, jako w niebie annieli!
To nóm Boże dej!
Coby sie Wóm darziło, mnożiło, kapusta, groch, żito, reż, psziniczka też!
To nóm Boże dej!
Cobyjście mieli pełne pudła, cobywóm gaździno przi piecu nie schudła!
To nóm Boże dej!
Cobyjście mieli tela byczków, wiela w lesie smyreczków, a tela cieliczek, wiela w lesie jedliczek!
Cobyjście mieli tela liści na kapuście, wiela ludzi na odpuście!
To nóm Boże dej!
Kurek pełno grzynda, hej kolynda, kolynda!
Jak chcymy rzyc, że gdosi cosik mo baji, że Janka mo cerym, to wtynczas to bydzie tak: Janczyna cera. Koszula Tacika – Tacikowa koszula. Grónt od Jury – Jurów grónt. Synek od Mamy – Mamin synek. To je starucno forma, kierej uż ni ma w jynzyku literackim, a mianuje sie óna przimiotnik dzierżawczy.
Starzików mantel
Starczyn Kabot
Tatowe bótki
Mamine kopyce
Ujcowe bróny
Ciotczyne skoski
Kóńcówka ch je czasym w czasie teraźniejszym czasownika być: Przecach je staro, Jużech ci prawiuł. Ale to samo idzie rzyc: Przeca żech je staro, Już żech ci prawiuł.
Użech nie poradził śnim wydzierżeć.
Musiołech odynść.
Stanyłach ze zadku.
Widziałach to s łokna.
W rzeczownikach żyńskich miynkkotematowych w dopełniaczu je starucno kóńcówka e – baji: do piwnice, ze studnie.
Zaniós żech miech do piwnice.
Nacióngłach wody ze studnie.
Zanióśli trówłe do marownie.
Zakludziuł kónia do masztale.
W bierniku kole form babe, studnie je eszcze babym, studniym, kopaczkym, koszulym. Tak prawióm Górole kole Jabłónkowa.
Dej mi tóm kopaczkym.
Ściepej tóm zmazanóm koszulym.
LEKCYJA SIÓDMO – WIELKANOC
Prziszli my tu prziszli, pod wasze okiynko,
Żeby was posdrowić miło gospodyńko,
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
A na tym goiczku malowane wajca,
Sóm też tam dziołuszki szykowne do tańca,
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Siedzóm se gaździnka na małym stołeczku,
Piastujóm dziecióntko w biołym zogłoweczku,
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Zdało sie nóm zdało, że w polu gorało,
A to gaździneczce liczko zakwitało,
Goiczek zielóny pieknie przistrojóny.
Zdało sie nóm zdało, że sie w polu mroczy,
A to gazdoszkowi czerniły sie oczy,
Goiczek zielóny pieknie przistrojóny.
Dejcie wy nóm dejcie, co nóm dać i chcecie,
Bo nóm trza ijść dali, dobrze o tym wiycie,
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Jabłónkowani to je inakszy sziakani lebo siakani. Sziakajóm gor Górole kole Jabłónkowa ale słychać go w rzeczy aji w Istebnym, Kóniokowie a Jaworzince. Polego to tym, że miyszajóm sie do kupy spółgłoski dziónsłowe – (sz, cz, ż, dż) s (ś, ć, ź, dź) a robióm sie nowe – śz, ćz, źż, dźż. Jak kole Cieszyna sie prawi szczekać, to Górol Jabłónkowski rzeknie śzćzekaćz, lebo ściekać.
Szare siano – sziare sziano.
Żółto ziymia – żiółto żiymia.
Czorne ziele - ćzorne ćziele.
Uś miesióńciek downo zesieł a jo jescie nie spała
Na tebie jech mój synećku na tebie jo ćakała
Nie spała jo prześłej nocy ani śtwierci godziny
Bo mi jyny mój synećku śły ło tebie nowiny
Śły nowiny nowinećki a śły jedna za drugóm
Dej zie Bozie rana doćkać co mi ludzie powiedzóm
W Goraliji sie prawi miasto kopaczka – kopaćka. Miasto cz je ć. Miasto sz je ś – skubać – śkubać. Miasto rz je ż – rzóndzić – żóndzić.
Czopka – ćopka.
Czakać – ćakać.
Czorny – ćorny (ciorny)
Szkubaczka – śkubaćka.
Szczynści – śćynści
Szpyrka – śpyrka
Rzyka – żyka
Rzóndzić – żóndzić.
Rzitowi – żitowi
LEKCYJA ÓSMO – GALANIO
Kany sóm ty czasy, kiej my na zolyty chodzowali. To nie było jako terazy, że synek przidzie a biere dziołuchym na muzyke a ani sie nie spyto jejich Tatów. Kiejsi sie szło na zolyty dycki w Piontek, Abo w sobotym, jak było w polu wszecko porobióne. Dziołucha ze synkom se tak nie szła do lasa, abo na miedze se siednóć. Młodzi se siedli na ławie pod chałupom, lebo do izby a wyrzóndzali. Dziepro potym nieskorzi synek wzióń dziołuche na muzyke. Po muzyce jóm musioł jednako odkludzić do chałupy, przed nocóm. Jak uż było tak daleko że sie mieli fest ku sobie, to sie robiło smowy. Tatowie wyrzóndzali jako to wszecko bydzie – wiesieli, jaki dziołucha dostanie wiano, gdo co kupuje a tak dali. Zolyty sie potym dycki fajnie spóminało.
Rzeczowniki, kiere sie kóńczóm na K lebo na G sie odmiynio w narzyndniku na dwa sposoby. Kóńcówka – YM je starszo, a – IYM je nowszo spolszczóno.
Bóg – Bogiym, Bogym.
Krok – krokiym, krokym.
Synek – synkiym, synkym
Starzik – starzikiym, starzikym.
Rachowani dziesióntek do sto:
10 - dziesiynć
20 - dwacet
30 – trzicet.
40 – sztyrycet.
50 – pindziesiónt.
60 – szejdziesiónt.
70 – siedymdziesiónt.
80 – łosimdziesiónt.
90 – dziewiyndziesiónt
100 – sto
Liczebniki 21 – 100
21 - Jedyn a dwacaty, dwacaty piyrszy
22 – dwa a dwacaty, dwacaty drugi
23 – trzi a dwacaty, dwacaty trzeci
…
30 – trzicaty
40 – sztyrycaty
50 – pindziesiónty
60 – szejdziesiónty
70 – siedymdziesiónty
80 – łosimdziesiónty
90 – dziewiyndziesiónty
100 – setny.
W dopełniaczu liczby mnogij rzeczowników miynkkotematowych je kóńcówka – ICH.
Kónie – kónich
Ludzie – ludzich
Kości – kościch
Zady – zadnich
Miasto ę, ą w jynzyku literackim w cieszyńskij rzeczy je – YN, - ÓN, - ÓM
Ręka – rynka
Pięć – piynć
Gęś – gynś, gyjś
Sądzić – sóndzić
Sąsiad – sómsiod
Wąs – wóns.
LEKCYJA DZIEWIÓNTO – SZKUBACZKI
Szkubaczki to było szkubani piyrzo kiere paniczki na Cieszyńskij Ziymi robiły dycki na jesiyń. W chałupie, kany była dziołucha na wydaniu sbiyrały sie gaździnki a szkubały gynsi pióra, coby młoducha miała s czego suć zogłowki a pierziny na wiano, kiere sie
potym nieskorzij dowało do trówły – takij drzewianej skrzinie. Każdo młoducha musiała mieć wiano, coby ji chłop nie wyczytoł, że nic ni miała. Matka młoduchy pozywała na szkubaczki swoji przocielki, kiere siodały do stoła a dowała jim na poczynstne kołocz, czornóm kawym, a po kónsku buchty. Gazda zachajcowoł pod blachóm, a w bintfelu mioł schowanóm gorzołkym, kieróm czynstowoł baby, jak jich w karku szkrobało, a aji chłopóm, kierzi też czasym prziszli a nasrowali gaździnki. Na sztubaczkach sie szło dycki cosik mało wiela dozwiedzieć, śpiywało sie pieśniczki a aji rzykało. Jak sie trefiuł jakisi szykowny muzykant to zagroł na hóślach abo na gajdach. Kiejsi ludzie ni mieli radija ani telewizora, tóż to była dlo nich tako rozrywka. Tóż ludzie sie wiyncyj dzierżeli po kupie, a wszyjscy se pómogali. Terazy uż każdy je yny dlo siebie a paniczkóm sie czasym nie chce ani wylyźć s chałupy coby przerzóndzić s gaździnami s tej izby, bo raczy bydóm rzóndzić przes kómórkym…
Kole Cieszyna w ponikierych dziedzinach sie używo w czasownikach a rzeczownikach współgłoski J przed S, a Ś.
Miłość – miłojść
Radość – radojść
Prziniyść – pziniyjść
Wszystko – wszyjstko
W czasownikach kiere sie zaczynajóm od spółgłoski Z a po nij je spółgłoska, w ponikierych dziedzinach miasto Z je S.
Zjechać – sjechać
Zwiós – swiós
Zmazać – smazać
Zdzierżeć – sdzierżeć
Zmylić – smylić.
Rachowani do 1000:
100 – sto
200 – dwiesta
300 – trzista
400 – sztyrysta
500 – piyncet
600 – szejset
700 – siedymset
800 – osimset
900 – dziewiyncet
1000 – tysiónc
Liczebniki 100 – 1000 robi sie tak, że nejprzód sóm stówki a potym cyfra, od 21 – 49 sie prawi nejprzód stówki a potym ostatnim cyfrym przed dziesióntkami, abo tak jak w jynzyku literackim:
110 – sto dziesiynć
116 – sto szesnost
125 – sto piynć a dwacet sto dwacet piynć
234 – dwiesta trzi a sztyrycet dwiesta trzicet sztyry
586 – piyncet osimdziesiónt szejść
746 – siedymset szejść a sztyrycet siedymset sztyrycet szejść
LEKCYJA DZIESIÓNTO – WIESIELI
Wiesieli sie zaczynało kiej żynich prziszoł ze starostóm do chałupy, w kierej miyszkała młoducha. Musioł jóm wykupić, ale nejprzód chcioł biołóm biyrke, babucia a cieloka a potym mu przikludzili małóm drużkym a dziepro na sóm kóniec młoduchym. Jak uż młodzi byli pospołu w chałupie to Tatowie jich bogosławili a przikozali jako majóm żyć. Po błogosławiyństwie sie śpiywało pieśniczke Ojcowski Dóm. Po kojściele wiesielnicy jechali do aryndy, a młoducha ze żynichym do chałupy żynicha po błogosławiyństwo. Dziepro wtynczas sie zaczło tańcować a jejść. Kole północy były łoczepiny. Młoducha dostowała czepiec, kiery ji oblykały na głowym wydane paniczki. Uż nie była swobodno ale wydano, bo miała na głowie czepiec. Jak jako baba miała dziecko za panny to nieśmiała oblykać czepca, ale sfijała warkocz ze zadku głowy – tymu ludzie na nióm że je zowitka.
W czasownikach, kiere sie kóńczóm na – NÓĆ, abo –NYĆ w czasie przeszłym może sie srobić na końcu – NÓŁ, abo - NYŁ.
Siednóć – siednył, siednół,
Legnóć – legnył, legnół
Stanóć – stanył, stanół
Klepnóć – klepnył, klepnół
W czasownikach takich jako chodzić, widzieć, w czasie teraźniejszym na czynści Ziymi Cieszyńskij je odmiana chodzym, chodzisz, widzym, widzisz. W czynści bliżyj goralije – je forma chodzim, chodzisz, widzim, widzisz.
W naszej cieszyńskij rzeczy inakszy sie odmiyniajóm ponikiere imiesłowy bierne:
Zasioto pszynica
Pokroty chlyb
Wylote mlyko
Obleczóny chłop
W jynzyku literackim ni ma takich form jako:
Ludzie wyndzióni s kojścioła
Umrzity człowiek
Terazy odmiyniymy czasownik oblykać sie w czasie teraźniejszym:
Jo sie oblykóm
Ty sie oblykosz
Ón, óna, óno sie oblyko
My sie oblykómy
Wy sie oblykocie
Óni, óny sie oblykajóm
W czasie przeszłym:
Jo żech sie oblykoł/oblykała, joch sie oblykoł/oblykała, oblykołech sie/oblykałach sie, joch żech sie oblykoł/oblykała
Tyjś si oblykoł, oblykoł żejś sie
Ón sie oblykoł, óna sie oblykała, óno sie oblykało
My sie oblykali, Oblykali my sie
Wyjście sie oblykali, oblykalijście sie
Óni sie oblykali, oblykali sie, óny sie oblykały, oblykały sie
W czasie prziszłym:
Bydym sie oblykoł/oblykała
Bydziesz sie oblykoł/oblykać
Ón sie bydzie oblykoł, óna/óno sie bydzie oblykać, bydzie sie oblykoł/oblykać/oblykała
My sie bydymy oblykać, bydymy sie oblykać
Wy sie bydziecie oblykać, bydziecie sie oblykać
Óni/óny sie bydóm oblykać
LEKCYJA JEDYNOSTO – W CIESZYNIE
Cieszyn to je starucne miasto. Ani muj Starzik uż nie pamiyntajóm gdo go kiej postawiuł. S naszej dziedziny do Cieszyna ni ma daleko, tóż Starka chodzóm pieszo na torg we strzodym a w sobotym przedować mlyko, syr a śmietónke. Spadki dycki sie stawiam do obchodu, a kupióm cukier, tej, a nóm dzieckóm jakisi bómbón. Ros za czas Tacik nas bieróm do Cieszyna, kiej jadóm s wozym po wóngli. Jak my sóm szykowni to nóm aji kupióm ajntryt do kina, na jakisi fajny film. W Cieszynie my ros aji byli se srobić fotografijym, na kierej sóm my dziecka a Tatowie. W mieście je wiyncyj chałup, a wiyncyj ludzi jako u nas na dziedzinie. Paniczki sie inakszy oblykajóm, barży paradnie, ale kupa s nich nosi wałaski oblyczki, jako u nas. Po cestach jejżdżóm tramwaje a kupa kolasów. Jak sie bydym dobrze uczyć, to możne mie Tacik poszlóm do gimnazyja cobych był chytrzejszy.
Na połedniu Cieszyńskij Ziymi je czasym tak, że o małych dziołuszkach prawióm w rodzaju nijakim:
Haniczka było biydne
Jewka poszło do szkoły
Zofija srobiło porzóndek
Marysia odewrziło dwiyrze
W Wiśle paniczki same o sobie prawióm w rodzaju mynskim:
Hanka prziniós nafty
Zofija prawiuł mi
Mania srobiuł buchtym
Sztefka zachajcowoł pod blachóm
Naszo rzecz w każdej dziedzinie je kapkym inakszo. Niżyj je porównani jako Tyn sóm tekst wyglóndo we trzech dziedzinach:
PRUCHNO: We strzode żech był w Cieszynie. Kupiułech Ujcowi zdrzadło. Weź putnie, a prziniyś wody ze studnie. Muszym sie śpiychać, bo chcym s jechać s Tatóm na Baranióm. Jeszczech tam nie był. Rożnij lampe, bo uż je ćma. Jutro abo pojutru bydymy siyc. Dobróm kosóm sie wartko siecze. Jo rod siekym, bo móm nowóm kose. Jano chrómie, musioł go kóń kopnóć.
WISŁA: We strzode byłech w Cieszynie. Kupiułech łujcowi zdrzadło. Weź putnie, a prziniyś wody ze studnie. Musze sie śpiychać, bo chce jechać Tató na Baranió. Jeszcze żech tam nie był. Rożnij lampe, bo uż je ćma. Jutro abo pojutru bydemy kosić. Dobró kosó sie gibko kosi. Jo rod kosze, bo mó nowó kose. Jano chrómie, musioł go kóń kopnóć.
KÓNIOKÓW: We strzodym żech był w Cieszynie. Kupiułech łujcowi sdżadło. Weź putniym, a pżiniyś wodym ze studnie. Musim sie śpiychać, bo chcym jechać s Tatóm na Baranióm. Jeściech tam nie był. Rożgnij lampym, bo uż je ćma. Jutro abo pojutru bedymy kosić. Dobróm kosóm sie hute kosi. Jo rod kosim, bo móm nowóm kosym. Jano chrómie, isto go kóń kopnół.
JEKCYJA DWANOSTO - SZACHTA
Mój Ujec robióm na szachcie w Karwinej. Kiejsi Hań downij Karwina to była mało dziedzina przilepióno do Frysztota, ale jak se wszymli, że pod ziymióm je wóngli, to nastawiali szachtów, a porobili byty a Karwina sie przeogromnie rosrosła. Ujec robióm na szachcie uż długi roki. Miyszkajóm w Kaczyc, tóż jejżdżóm na szychtym na kole. Inksi chłopi, kierzi miyszkajóm dali jejżdżóm arbajtrym. Ujec jadóm wczas rano, przes ramie majóm przeciepanóm taszkym ze śniodanim, a na gowie czopkym. Robota na szachcie je ciynżko, Ujec przijyżdżajóm dycki po połedniu, jedzóm łobiod a idóm se kapkóm legnónć. Pote stowajóm a idóm dali robić – odbywajóm, siekóm trowym, a wszecko inksze co trzeja srobić.
Zaimek dzierżawczy w trzecij osobie mo odmianym przimiotnikowóm:
Jeji chłapiec
Jejigo chlapca
O jejim chłapcu
S jejim chłapcym
S jejim dzieckiym
Jeji cerze
Odmiana rzeczowników przes przipadki:
Mianownik: kto, co dziołucha synek
Dopełniacz: kogo, czego dziołuchy synka
Celownik: kómu, czymu: dziołusze synkowi
Biernik: kogo, co dziołuche synka
Narzyndnik z kim, s czym dziołuchóm synkym, synkiym
Miejscownik o kim, o czym: dziołusze synku, synkowi
Wołacz o! dziołucho synku
Tryb przipuszczajóncy:
Jo bych to srobiuł/srobiła srobiuł/srobiła bych to
Byłbych to srobiuł byłabych to srobiła
Ty byś to srobiuł/srobiła srobiuł/srobiła byjś to
Byłbyjś to srobiuł byłabyjś to srobiła
Ón by to srobiuł srobiuł by to byłby to srobiuł
Óna by to srobiła srobiła by to była by to srobiła
Óno by to srobiło srobiło by to było by to srobiło
My by to srobili/srobiły srobili/srobiły by my to
Byli by my to srobili
Wy byjście to srobili/srobiły srobili/srobiły byjście to
Byli byjjście to srobili Były byjście to srobiły
Óni by to srobili srobili by to byli by to srobili
Óne by to srobiły srobiły by to były by to srobiły
Óny by to srobiły srobiły by to były by to srobiły
LEKCYJA TRZINOSTO – CHAŁUPINKA POD LASYM
Tej starucnej chałupy pod lasym uż nim ma. Uż jóm yny pamiyntajóm mój Starziczek. Dycki była pełno, rodziły sie w nij dziecka, umiyrali w nij ci, co uż byli starzi. Dokoła była zogroda, wedle rajczula, las ji pieknie szumioł pieśniczki, kierych uż dziosio żodyn nie poradzi zaśpiywać. W zimie była bielućko łod śniega, na wiosne wóniało dokoła kwiotkami ze strómów, w lecie sianym, kiere schło na orstewkach, na jesiyń chałupka była malowano na złoto a na strzybno łod liści, kiere leciały ze strómów. Pote tam zustali yny Starziczek ze Starkóm, bo młodzi poszli miyszkać do miasta, do lepszego żywobycio. Jak sie starzi pominyli to chałupe stulali, terazy uż tam je yny miedza, a las fórt szumi jako kiejsi. Tej starucnej chałupy pod lasym uż ni ma…
Na połedniu Cieszyńskij Ziymi – w Goraliji je w rzeczy akcynt inicjalny. Je ón na piyrszej sylabie:
Kopaćka
Narychtować
Fefermyncki
Zogłowek
Starziczek
Na naszej rzeczy przi odmianie czasowników używo sie zaimka jak sie prawi o osobie. Je to ganc inakszy jako w jynzyku literackim:
Jo je kowolym
My łorali sami
Jo widzioł
My rychtowali zabijaczkym
Kóńcówka osobowo je gor w drugij osobie liczby pojedynczej, a mnogij, a przeważnie je ruchomo:
Tyjś je młodszy
Wyjście go widzieli
Tyjś to srobiuł
Wyjście to ukludzili
Terazy sie bydymy uczyć jako sie poznowo na godziny, a jako sie prawi wiela je godzin:
Wiela je godzin?
12:00 – je dwanosto, połednie, północ (piyrszo, drugo, trzecio, sztworto, piónto, szósto, siudmo, usmo, dziewiónto, dziesiónto, jedynosto, dwanosto)
12:15 – je sztwierć na jednóm (dwie, trzi, sztyry, piynć, szejść, siedym, osim, dziewiynć, dziesiynć, jedynost, dwanost)
12:30 – je pół jednej (drugij, trzeci, sztwortej, pióntej, szóstej, siudmej, usmej, dziewióntej, dziesióntek jedynostej, dwanostej)
12:45 – je trzi sztwierci na jednóm (dwie, trzi, sztyry, piynć, szejść, siedym, osim, dziewiynć, dziesiynć, jedynost, dwanost)
Jak prawiymy kiej cosi bydzie, abo było:
12:00 - pełno godzina: o dwanostej, o jednej (drugij, trzecij, sztwortej, pióntej, szóstej, siudmej, usmej, dziewióntej, dziesióntej, jedynostej)
12:15 – we sztwierć na jednóm.
12:30 – o pół jednej
12:45 – w trzi sztwierci na jednóm.
We sztwierć na trzi mi jedzie cug do Cieszyna.
Ciotka majóm prziść w jedynost godzin
We trzi sztwierci na siedym bydymy wieczerzać
Obodwiómy dycki o pół trzecij
Dzisio bydymy śniodać o dziewióntej
LEKCYJA SZTERNOSTO – CIOTKA S FRYSZTOTA
Eszcze jak żech małym synkym, to pamiyntóm jak Foter s Mamóm chodzili do ciotki do Frysztota. Za Olzóm my mieli kupa familiji, ale potym jak srobili granicym, to sie kapkym tyn nasz kóntakt utargoł. Ciotka uż byli starzi jak my tam ku nij chodzili. Wyrzóndzała po naszymu, ale poradziła aji rzóndzić po czesku. Dycki mi dowała jakisi dobroty jak my ku nij prziszli – czekulady, pómarańczki, abo krepliki. Potym jak umrziła to eszcze wiym, że Tacik tam czasym do kuzynów jejżdziuł, ale uż miyni. Ciotka mieli wałaskóm sukniym, umieli wszyjstki pieśniczki po naszymu, a aji rzykali po cieszyńsku. Tacik mi dycki prawiuł, że za Olzóm to je też Cieszyńsko Ziymia, a cióngnie sie aż do Ostrawice. Cieszyńsko Ziymia je jedna, dlo nij ni ma granic, bo tam kany ludzie wyrzóndzajóm po naszymu, tam je naszo ojczyzna.
Terazy kapkym fónetyki:
Po RZ w cieszyńskij rzeczy je przeważnie samogłoska I.
Grziby, przikryć, skrziwić, warzić
Grupa RZI może być aji miasto RZE:
Drzić, umrzić
A pochylóne sie smiynio w O:
Czarny – czorny
Miał – mioł
Wygrał – wygroł
Przed spółgłoskóm nosowóm je Ó miasto A, a miasto O:
Pón, sóm, móm, kóń, bróna, ludzióm
O pochylóne sie prawi jak głoska miyndzy O a U:
Próg, wóz, kojściół
E pochylóne sie smiynio w Y, tak po spółgłoskach miynkkich, jak po twardych:
Chlyb, mlyko, biydny, niyśli
Eszcze cosi mało wiela wykaniu. We trzecij osobie liczby mnogij mogymy cosik rzyc jak chcym kogosi o cosikej popytać:
Panoczku! Nalejóm nóm sztamperlik gorzołki.
Ciotko, dajóm nóm kapkym cukru.
Paniczko, pojczajóm mi na chwilym blajsztyft.
LEKCYJA PATNOSTO
Każdy u nas na dziedzinie sie jakosi inakszy mianuje. Miano sie dostowo jak sie człowiek rodzi. Kiejsi w chałupie, a dzisio uż wiyncyj we szpitolu. Kiejsi za Austryje były miana s nimieckigo: Rajmund, Adolf, Francek, ale eszcze aji przed wojnóm za Starej Polski a za Niymców sie dzieckóm dowało taki miana. Potym po wojnie ty miana były barży rostomajte. Przi mianie je nazwisko, kiere uż zoleży łod tego skónd gdo je, a dycki je po naszych Fotrach. Dziołucha jak sie wydo, to potym mo nazwisko po chłopie.
Jak sie o kimsikej rzóndziło po nazwisku, to sie potym prawiło eszcze skónd je, a to zoleżało kany miyszkoł. Baji:
Wawrziczek s gróntu – mioł grónt
Tómica świnkorz – chowoł babucie
Krzympek tralala – groł na trómpecie w orkiestrze
Gróman s pasieki – miyszkoł przi pasiece
Gabzdyl ze sztreki – miyszkoł nad sztrekóm
Kula spod lasa, łod lasa – miyszkoł pod lasym
Na gaździny sie prawiło podle nazwiska a eszcze sie dodowało –ULA, -KA, abo –INO
Wawrzyczek – Wawrziczkula
Kula – Kulino
Tómica – Tómicula
Paprota – Paprocino
Krzympek – Krzympkula
Gabzdyl – Gabzdylka
Bijok – Bijoczka
Gróman - Grómanka
Chmiyl – Chmiylka
Prawiło sie aji na paniczke podle nazwiska a eszcze dodowało –OWA
Gabzdyl – Gabzdylowa
Walica – Walicowa
Franek – Frankowa
Gróman – Grómanowa
Bijok – Bijokowa
Na młode dziołuchy, abo aji na paniczki sie prawiło od kogo sóm:
Maryśka od Wawrziczka
Zofija od Kule
Helynka od Macury
Hanka od Bijoka
LEKCYJA SZESNOSTO
Nejstarsi u nas we familiji sóm Starzik je jim dziewiyndziesiónt roków, starka sóm kapke łod niego młodsi – je jim łosimdziesiónt szejść roków. Jo móm dwóch starszych braci, jednymu je osimnost a drugimu sztyry a dwacet. Nejwiynkszy stróm u nas na zogrodzie to je starucny orzech. Starziczek prawili że go sadził eszcze jejich Foter. Latojś my mieli nejwiynkszóm urode, a krowa sie łocieliła, a miała nejwiyncyj ciciek jako pamiyntóm. Nejwiyncyj mie dycki sere, jak Mama mi prawióm, żech je mały gizd, bo przeca chcym uż być wiynkszy.
Stopniowani przimiotników:
Wielki – wiynkszy – nejwiynkszy
Ciynżki – ciynżejszy – nejciynżejszy
Miynkki – miynkciejszy – nejmiynkciejszy
Mały – miyjszy – nejmiyjszy
Biydny – biydniejszy – nejbiydniejszy
Leki – lekszy – nejlekszy
Długi – długszy – nejdługszy
Stopniowani przymiotników taki jako baji ciynżki, lebo miynkki je podobne, jako w jynzyku staropolskim. Przimiotniki taki jako drogi, lebo długi majóm stopiyń wyższy bez wymian spółgłoskowych, co też je podobne jako w jynzyku staropolskim.
Jak sie pytómy wiela gdo mo roków, to idzie sie spytać na trzi sposoby:
Wiela móm (mosz, mo, mómy, mocie, majóm) roków?
Wiela mi (ci, mu, ónej, ónymu, nóm, wóm, jim, ónym) je?
Jak stary żech je (stary żejś je, stary je, staro je, stare je, starzi my sóm, starzi wyjście sóm, starzi óni sóm, starzi óny sóm)
Odpowiado sie:
Wiela mosz roków? Wiela ci je? Jak stary żejś je? Jak żejś je stary?
Móm dziesiynć roków. Je mi dziesiynć roków.
Wiela majóm roków twój Starzik? Wiela je twoimu Starzikowi? Jak starzi sóm twój Starzik?
Mój Starzik majóm osimdziesión roków. Mojimu Starzikowi je osimdziesiónt roków.
Wiela mo roków twój brat? Wiela je twoimu bratu? Jak stary je twój brat?
Ón mo piynć a dwacet roków. Mojimu bratu je piynć a dwacet roków.
Jak gdosi je tak stary, jako gdosi inkszy to sie prawi:
Ón je tak stary jako óna. Ón mo tela roków jako (co) óna.
Ja je tak stary, jako (co) Jónek.
Wyjście sóm tak starzi, jako ciotka.
Eszcze cosi o mianach:
Jak sie pytómy jako kiery mo na miano, to idzie sie spytać na dwa sposoby:
Jako mosz na miano? Jako ci je?
Jako wóm je na miano? Jako wóm je?
Jako ónej je na miano? Jako ji je?
Odpowiado sie na trzi sposoby:
Mi je na miano Jónek. Móm na miano Jónek. Je mi Jónek.
Ónej je na miano Zofija. Óna je Zofija. Ónej je Zofija.
Starzikowi je na miano Adolf. Starzik majóm na miano Adolf. Starzikowi je Adolf.
LEKCYJA SIEDYMNOSTO
Tacik mi prawióm, że do szkoły muszym chodzić cobych nie był łosioł. Tóż chodzym, ale raczy bych łoroł abo kidoł gnój, bo jakosik mi to wszecko do głowy nie wlazuje. Rachowani je najgorsze, bo mómy takigo rechtora, kiery cosik miałczy pod fusym a pote dziecka nie wiedzom co a jak. Nejradszy móm Biologije, bo sie uczymy o rostomajtych zwierzokach. Na geografiji zajś nóm rechtorka wyrzóndzo o całym świecie, jaki je wielkucny, a wiela je na nim rostomajtych rzeczy. Możne kiejsi do świata pudym, ale terazy móm dojść roboty dóma. Na historyji zajś sie uczymy co było kiejsi a uż nima. Jako było sto roków tymu, a jako tysiónc. A jo se myślym, że czort wiy jako było, a wiym jedno, że do szkoły muszym chodzić, a dobre noty do chałupy nosić, bo jak ni, to Tacik majóm hruby posek na mie narychtowany…
Jako sie robi ponikiere słówka:
Rzeczowniki, kiere majóm końcówke –IA sie w cieszyńskij rzeczy czyto a prawi s kóńcówkóm –IJA a –YJA, tak jako kiejsi w jynzyku staropolskim:
Geografia – Geografija
Historia – Historyja
Ortografia – Ortografija
Fotografia – fotografija
Kaligrafia – Kaligrafija
Rzeczowniki, kiere majóm końcówke –JA sie w cieszyńskij rzeczy czyto a prawi s kóńcówkóm –YJ
Demokracja – demokracyj
Fundacja – fundacyj
Demonstracja – demonstracyj
Monstrancja – mónstracyj
Partykuły:
Partykuły w cieszyńskij rzeczy, tak jako w jynzyku polskim to sóm czynści mowy, kiere sie nie łodmiyniajóm. Nejwiyncyj sie używo: na, razy, yny, ni, ani, isto, by, lebo, niech, ja, bodej, a sie.
Na dyć sie podziwej Hanko jako to robi, a rób to do porzóndku.
Na hanej je tyn smiatok, pod dwiyrzami.
Wiela razy żech ci prawiuł, cobyś nie chlastoł.
Wejś do dzichty yny tela, wiela uniesiesz.
Ni, jo ci tela grajcarów nie pojczóm.
Nie było w aryndzie ani Jónka, ani Karła.
Ćmi sie na polu, isto bydzie padać.
Lepszy by było, coby tukej nie chodziuł.
Bydymy to siano wozić wozym, lebo nosić w dzichtach.
Trzeba mu rzyc, niech weźnie dwa ampry.
Ja, a potym żech go widzioł jak szoł miedzóm.
Bodej, dyć ón ni mo w kapsie ani grejcara.
Yny sie na niego podziwej co wywodzo.
Jak sie prawi, że trzeja by było cosik srobić to idzie użyć czasownika mieć:
Mioł bych to dzisio zapłacić.
Mieli bymy tam dzisio zajechać.
Mieli byjście mu rzyc coby tego nie przedowoł.
Miała bych dzisio zónść do ciotki.
Miało by sie to dzisio wybrać.
Miała byjś cosik dzisio dobrego uwarzić.
LEKCYJA OSIMNOSTO
Idzie jesiyń. Wszecko trzeja skludzać s pola. Rzepe sie swożo ku chałupie a dowo do corka do piwnice. Ziymioki też sujymy do corka, ale taki drobniućki, Tata niechajóm na sadzyni na wiosne, a wiynksze bydóm na łobiod. Sóm aji taki, kiere majóm boloki, abo sie jich przeciupało kopaczkóm, dowómy jich ekstra do miecha a bydzie sie jich warzić babuciowi. Rzepe sie też swożo ku chałupie, a wciepuje do corka do piwnice – bydzie się jóm warzić a dować bananowi, coby ś niego urosnół szpyrczok. Zieliny a to wszecko, co zbyło na polach sie poli, a dziecka wciepujóm ziymnioki, kiere naszły eszcze ledzy kany na polu do roschajcowanej kupki trowy – to sóm pieczoki. Jabka, kiere my eszcze niedowno posbiyrali sie dowo do kopki. Marekwie, pietruzieli a ćwikłe sie też dowo do kopki, abo do piwnice sie styrko do piosku. Liści lecóm ze strómów, dziyń je coros krótszy – Starka prawióm, że hned bydzie zima…
W naszej Cieszyńskij rzeczy ni ma imiesłowów. Ponikierzi spolszczajóm naszóm rzecz a styrkajóm do nij imiesłowy, ale tak sie nie śmi robić.
Szpatnie: Brakujóncy dobrze: tyn, kiery chybio.
Wziyna brakujóncy kastrolek. Wziyna kastrolek, kiery chybio.
Szpatnie: Zeszywajónco dobrze: ta, kiero zeszywo
Zebrała zeszywajóncóm nitkym. Zebrała nitke, kiero zeszywo.
Szpatnie: Opisujóncy dobrze: tyn, kiery opisuje.
To je ksiónżka opisujónco jodło. To je ksiónżka, kiero opisuje jodło.
Szpatnie: Inspirujónco dobrze: ta, kiero inspiruje.
Ta ksiónżka je inspirujónco. To je ksiónżka, kiero inspiruje.
Dycki miasto końcówki ÓNCY, ÓNCO, ÓNCE sie prawi czasownik, od kierego pochodzo imiesłów, a przed nim sie dowo zaimek KIERY.
Szpatnie: Piszóncy dobrze: tyn, kiery pisze
To je chłop piszóncy po naszymu. To je chłop, kiery pisze po naszymu.
Eszcze kapkym, o tym, jako sie robi poniekiere słowa:
W ponikierych rzeczownikach, kiere na kóńcu majóm dwie spółgłoski, sie miyndzy nich styrko samogłoskym – przeważnie E:
Teatr: tyjater
Wiatr: wiater
Z Tatr: s Tater
Metr: meter
Piotr: Pieter
Kilometr: kilometer


c: text/html

text:
Wejź “Sprawy” we swoje rance a poukłŏdej swōj interes ôd nowa – warsztaty w Katowicach (info SI i PL)
Wejź “Sprawy” we swoje rance a poukłŏdej swōj interes ôd nowa – warsztaty we Katowicach
Przewodzić tymu bańdzie: Piotr Kaźmierczak
Datum: 29.11.2018, 18.00 – 20.00
Miyjscy: Idea Hub Katowice, Chorzowska 107, Silesia City Center
Jak grōntować własny interes? Ôd czego napoczōńć rychtowaniy startup’a? Jaki ôbrać se cyl przi stosowaniu metŏdy OKR? Jak mierzić skutecznojść interesu po lidzbach a statystikach (KPI)? Co to je Business Model Canvas a Value proposition? Podczas szulōngu tajlnyjmery usłyszōm ô doświadczyniach Piotra Kazimierczaka ze inwestorōma, a toli ô tym jako sie przigotować do rozmōw i jako sie ôdbywŏ proces inwestycyjny. Krōm tego bańdzie trochã informacyje ô budowaniu team’u – kaj trza dŏwać pozōr, jak przeprowŏdzać rekrutacyjŏ a jak ôbyjńść sie ze niywygodnōm sytuacyjōm ôdbywaniŏ ludzi z roboty. Po ciekawyj ôzgrzywce tajlnyjmery przyjndōm do praktycznych ćwiczyń przeplōntanych przikłŏdōma ze doświadczyń ôsoby, co bańdzie spotkaniym przewodzić. Tref przibliży nōm kwestyje biznesmodeli a narychtowaniŏ biznesplanu, budowã komunikacyje marketingowyj, przedażowyj a budowaniy produktu przi spōmocy Value Proposition, stŏwianiy cylōw firmy a team’u przi spōmocy metŏdy OKR a tysz mierzyniy skutkōw biznesowych (KPI). Spotkaniy bańdzie dzierżeć formã prezentacyje ze krōtkiymi elemyntami warsztatowymi.
Co sie tajlnyjmery doweidzōm na szulōngu? 1. Jake kroki trza podjōńć i ôd czego trza napoczōńć, coby poukłŏdać swōj interes. 2. Pojakiymy stŏwiać cyle metŏdōm OKR a jako weryfikować richtig rezultaty swojij roboty. 3 Nauczōm sie mierzić swōje geszefta a spoziyrać na nie ze perspektywy lidzbōw.
Dlŏ kogo je rychtowany tyn szulōng? Szulōng je rychtowany dlŏ sztudyntōw – młodych geszefcmanōw, ftorzi patrzōm zbudować swōj własny interes abo startup.
Biogram ôd Piotra Kazimierczaka, geszefcman, doświadczōny manager we świecie startupōw i nowych technologijōw ze 5-letniym erfarōngiym, ftory ku tymu tysz sie nauczōł przedaży we firmach IT a call center. Wiedzã a doświadczyniy marketingowe pochytoł podczas 2-letnij roboty przi prowadzyniu tem’u we Inkubatorach AIP. Tera je ôd 3 lŏt Co-founderem i COO we firmie “Sprawcy24” a wrŏz ku tymu człōnek forsztandu software house’u Unicornly.
Słowa klucze:
Business Model Canvas, Value Proposition, OKR, szukaniy inwestora, case study, SaaS, KPI, mierzyniy interesōw, budowaniy marki, biznes, interes, geszeft, warszataty, szulōng, idejŏ na interes.
***
Temat: Weź „Sprawy” w swoje ręce i poukładaj swój biznes od początku.
Prowadzący: Piotr Kaźmierczak
Data: 29.11.2018, 18.00 – 20.00
Miejsce: Idea Hub Katowice, Chorzowska 107, Silesia City Center
Jak założyć własny biznes? Od czego zacząć budować startup? Jaki ustawić sobie cele w oparciu o metodę OKR? Jak mierzyć efekty biznesowe z liczb i statystyk (KPI)? Czym jest Business Model Canvas i Value proposition? Podczas szkolenia uczestnicy usłyszą o doświadczeniach Piotra Kaźmierczaka z inwestorami, a także o tym jak przygotować się do rozmów oraz o przebiegu procesu inwestycyjnego. Również będzie garść informacji o budowaniu zespołu – na co zwrócić uwagę, jak przeprowadzać rekrutacje i jak podejść do niewygodnej sytuacji zwalniania ludzi. Po interesującej „rozgrzewce” uczestnicy przejdą do praktycznych ćwiczeń przeplatanych przykładami z doświadczenia prowadzącego. Spotkanie przybliży kwestie modeli biznesowych oraz budowania planu biznesowego, budowanie komunikacji marketingowej, sprzedażowej oraz budowanie produktu w oparciu o Value Proposition, stawianie celów dla firmy i zespołu w oparciu o metodę OKR oraz mierzenie efektów biznesowych (KPI). Spotkanie będzie miało formę prezentacji z krótkimi elementami warsztatowymi.
Czego dowiedzą się uczestnicy szkolenia? 1. Jakie kroki poczynić i od czego zacząć, aby poukładać swój biznes. 2. Jak stawiać cele metodą OKR oraz prawidłowo weryfikować wyniki swojej pracy. 3. Nauczą się mierzyć swój biznes i patrzeć na niego z perspektywy liczb.
Dla kogo przeznaczone jest szkolenie? Szkolenie przeznaczone jest dla studentów – młodych przedsiębiorców przymierzających się do budowania swojego własnego biznesu czy startupu.
Biogram Piotra Kaźmierczaka Przedsiębiorca, doświadczony manager w świecie startupów i nowych technologii z 5-letnim stażem, który również nauczył się sprzedaży w firmach IT i call center. Wiedzę i doświadczenie marketingowe uzysał podczas 2-letniej pracy zarządzania zespołem w Inkubatorach AIP. Obecnie od ponad 3 lat Co-founder i COO w firmie „Sprawy24” oraz równocześnie członek zarządu software house’u Unicornly.
Słowa kluczowe:
Business Model Canvas, Value Proposition, OKR, szukanie inwestora, case study, SaaS, KPI, mierzenie biznesu, budowanie marki, biznes, przedsiębiorstwo, warsztaty, przedsiębiorstwo, szkolenie, pomysł na biznes

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nowy Casnik ako socialistiski organ Domowiny
Cas wójny a nacionalsocializma jo zbytne mócy Dolnych Serbow za wšym zdaśim stamał. Južo do wójny jo wudawanje Casnika cesto było wótwisne wót snadnučkeje licby jadnotliwych luźi. Něnto jo se ta nuza hyšći pśiwóstśiła – móžo se groniś, až ryjna kondicija dolnołužyskego serbojstwa jo se rowno w žurnalizmje nejjasnjej wótbłyšćiła. Pó 1945 njejo měła Domowina w dolnoserbskem luźe žednu bazu. Mina Witkojc njejo se hyšći do Łužyce nawrośiła a Bogumił Šwjela jo se akle pśigótował na nawrośenje z wugnaństwa. A chto by mimo njeju był hyšći zamóžny redaktorske źěło wugbaś?
Ako dobry pomocnik jo se wopokazał stary pśijaśel dolnołužyskich Serbow Měrćin Nowak-Njechorński, kótaryž jo teke dolnoserbsku rěc derje wuměł. W górnoserbskem casniku Nowa doba jo wón wudał pśiłogu w dolnoserbskej rěcy. Za nju jo pisał teke Bogumił Šwjela, kenž jo był hyšći w Rudolstadśe žywy. 3. decembra 1947 jo wujšeł prědny numer, w nowem lěśe dalšnej dwa. W slědujucem lěśe njejo se wózjawił daniž jaden numer a akle wót junija 1949 do decembra 1950 jo chopił pšawidłownjej wuchadaś, to groni raz wob mjasec. Pótom južo pód źinsajšnym mjenim Nowy Casnik a z pomocu dr. Frida Mětška.
Redaktory dolnoserbskeje pśiłogi su se běźili z wjelikimi śěžkosćami. Jich pśiłoga jo dejała namakaś lazowarje a wóteběrarje w Dolnej Łužycy. Tomu pak jo stojało na zajźowje, až wóna snadna dolnoserbska pśiłoga jo była źěl górnoserbskego casnika, kótaryž w Dolnej Łužycy njejo nichten mógł lazowaś. Dolnoserbska rěc jo se wušej togo we wěrnosći jano hyšći powědała. Cełe lětźasetki ga njejo se wóna wucyła w šulach, a w cerkwi jo se lěbda hyšći nałožowała. Luźe toś njejsu wuměli serbski lazowaś. Warsta inteligence jo była snadnučka. W lěśe 1948 jo zamrěł jaden z nejzwěrnjejšych awtorow – faraŕ Bogumił Šwjela. Akle w lěśe 1949 jo Frido Mětšk se wrośił z wójnskeje popajźi. Wón jo nejpjerwjej z cuzby a pótom z doma do casnikarskego źěła zapśimnuł. Jogo źěło jo póśěžował fakt, až w Dolnej Łužycy njejo se žedna tradicija wóteběranja casnika zeźaržała.
Pólěpšenje dolnoserbskego casnikarstwa jo se mógło dośěgnuś jano kšac pó kšacu. We wustawje (=Verfassung) DDR z lěta 1949 jo se zawěsćiła rownopšawnosć serbskeje rěcy a kultury, nazymu 1950 jo zachopił w Chóśebuzu źěłaś referat z wótźělenim informacija–casnikarstwo. Mjeńšynowa politika jo pómałem nabywała konkretne formy, a Domowina jo natwariła w Dolnej Łužycy župu. W oktoberje 1951 jo sekretariat Zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny se zaběrał z dolnoserbskeju pśiłogu w górnoserbskej Nowej dobje. Tam jo se rozwažowało załoženje dolnoserbsko-nimskego casnika, ako by nastawki paralelnje w dwěma rěcoma wózjawjował. Zagronite funkcionarje su se naslědku rozsuźili za spěchowanje jadnorěcnego casnikarskego organa Domowiny za Dolnu Łužycu. W tom lěśe jo se teke format dolnoserbskeje pśiłogi pówětšył a stakim wopśimjeśe rozšyriło.
Głowa dolnoserbskeje pśiłogi w górnoserbskej Nowej dobje (naslědnica Serbskich Nowin)
w lěśe 1954 How móžośo se woglědaś ceły prědny bok wudaśa z lěta 1954: wobraz
Akle w lěśe 1954 su se prědne kšaceni cynili, aby se dolnoserbski casnik zesamostatnił. W Nowej dobje jo se za dolnoserbsku pśiłogu wutwóriła wósebna wokrejsna redakcija, ako jo se starała wó material z Dolneje Łužyce. Zwězkowe pśedsedarstwo Domowiny jo pytało za dalšnymi drogami a jo załožyło nowe župy, aby bazu politiskego a ideologiskego statkowanja rozšyriło a zmócniło. Casnik jo był pśigódny instrument pśi realizaciji tych cilow. Wukubłanych dolnoserbskich žurnalistow pak njejo tencas było, a teke w Górnej Łužycy jo žurnalistiski dorost se akle wuwucował. Za wuwiśe dolnoserbskego casnikarstwa jo se angažěrował Gerat Hančka z Brěmjenja/Brehmen (wokrejs Budyšyn), zasajźony za Domowinske źěło w Dolnej Łužycy. Wón jo se zaprědka starał wó dolnoserbsku pśiłogu a pótom wó samostatny casnik a jo jen natwarił.
Głowa Nowego Casnika w lěśe 1958
Nowy Casnik pomoga twariś socializm a nagranja bury ku kolektiwizaciji w lěśe 1958: wobraz
Casnikarske zastojnstwo pśi pśedsedarju Ministarskeje rady DDR jo w lěśe 1955 pósćiło Domowinje licencu za wudawanje Nowego Casnika. Prědne wudaśe tyźenika Nowy Casnik ako organ Domowiny jo se śišćało 5. měrc 1955. Stakim jo se stare póžedanje za samostatnym dolnoserbskim casnikom dopołniło. Wót togo casa jo Casnik se roznosował pśez post a śišćał jo se w śišćarni „Lausitzer Rundschau“. Gerata Hančku su pówołali za zagronitego redaktora. W prědnem wudaśu jo se wótśišćał komentarowy artikel z jogo pjera, w kótaremž jo se Nowy Casnik wuznał k socialistiskej ideologiji, k nadawkam „pód wuměnjenjami mócnarstwa źěłaśerjow a rolnikarjow“ a k tradicijam socialistiskego gibanja. Ako organ Domowiny jo wón był stakim – tak ako wóna sama – wót wšogo zachopjeńka glajchšaltowany a zapśěgnjony do „natwari socializma“ mjazy Serbami a jo w tom nastupanju zwěrnje realizěrował oficialnu politiku Domowiny a kněžarstwa socialistiskeje DDR.
Tyźenik jo se śišćał w Chóśebuskej śišćarni. Periodiske wudawanje njejo było zawěsćone pśi tych snadnych mócach, kótarež su se za casnik zasajźowali. Pśeto nadawki su byli wjelgin wobšyrne. Nowy Casnik jo dejał spěchowaś a pódpěraś nowe góspodarske žywjenje DDR a wuwiśe socialistiskego rolnikarstwa (wósebnje kolektiwizaciju, kótaruž su bury we wjelikej licbje wótpokazowali, a energijowu politiku; Chóśebuski wobwod (Bezirk) ga jo był južo tencas wažny librowaŕ energije za republiku). Wušej togo jo Casnik dejał šyriś wěźenje wó Serbach a Domowinje a wulašowaś zacuśe mjenjejgódnosći Serbow. To jo se mógło staś jano pśez profesionelne, zamóžne źěło w redakciji, pśez dobywanje dopisowarjow a zadomjenje w serbskich familijach. Ako tyźenik jo dejał teke pytaś za statkownymi žurnalistiskimi formami wobjadnanja nutśikowneje a wenkowneje politiki DDR.
Z casom jo se krejz redaktorow zmócnił. Do njogo jo pśistupił wucabnik Wylem Bjero z Bórkow, kótaryž jo casnik wobogaśił wósebnje z literarno-fejetonistiskimi pśinoskami. Pśišli su teke młode kubłane luźe ako Pawoł Šenkaŕ, Monika Słokowa, Jurij Koch a Horst Adam. W lěśe 1968 jo pśedsedaŕ Domowiny Kurt Krjeńc se źěkował redakciji za gódne źěło, kótarež jo pomogało k tomu, „až su se zawóstane formy starego myslenja mjazy lazowarstwom pśewinuli, a až Serby su se wuspěšnje dali na drogu k natwari socializma“. Tencas su byli zachopne śěžkosći pśewinjone, wuchadanje casnika jo se stabilizěrowało a nadawki, kótarež jo Domowina casnikoju stajiła, su se docynili.
Redaktory Nowego Casnika: Pawoł Šenkaŕ, Monika Słokowa a Wylem Bjero. Wylem Bjero jo był slědny redaktor Nowego Casnika, za kótaregož jo dolnoserbska rěc była mamina.
Redaktory su w tom casu wugbali wjeliki statk. Jim jo se raźiło natwariś krejz abonentow, na kótaryž casnik se hyšći źinsa do wěsteje měry zepěra. Redaktory njejsu chójźili do jsow a šulow, aby jano zběrali material za artikele, ale su měli za rowno tak wažne na woglědach se rozgranjaś ze Serbami wó Casniku a organizěrowaś wósebne lazowarske wjacorki w krejzu Domowinskich kupkow abo małe rěcne kurse. Na ten part jo se pó lětach wutwóriła njewšedna zwězanosć lazowarjow z casnikom. To jo była zasłužba casnika, až Serby, kótarymž ta rěc njejo była do kólebkow dana, su se pilnowali, dolnoserbski lazowaś.
Na ten part jo Nowemu Casnikoju se raźiło zadomiś teke w srjejźnej Łužycy, we wokolinje Slěpego, źož w šulach se derje górnoserbska rěc wucy, ale źož maminorěcna ludnosć weto na zakłaźe bliskeje rěcneje pśiswójźbnosći se cujo zwězana z dolnoserbskimi medijami.
Teke na kšomje serbskego sedleńskego ruma (Lubnjow, Gubin, Grodk) jo redakcija dobyła abonenty, kótarež tam zwětšego njepowědaju serbski, ale jich znaśa pisneje rěcy su tak daloko wuwite, až rozměju casnikowu rěc.
Źiwajucy na wósebnosći Dolneje Łužyce a snadne znaśa serbskeje rěcy źěla Domowinarjow su w lěśe 1968 zachopili wudawaś w Nowem Casniku nimskorěcnu pśiłogu »Beschlüsse und Dokumente der Domowina, vierteljährliche Beilage«. We njej su dejali cłonki, ako njejsu serbsku rěc wobkněžyli, se wopóznaś z wobzamknjenjami a směrnicami (Richtlinien) Zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny. Z tym jo se zmócniła masowa statkownosć Domowiny.
Lěto pózdźej jo redakcija wudała prědny numer wjelgin gódneje mjasecneje pśiłogi »Cytaj a rosćoš«. Ta kulturna a pówucna pśiłoga jo se zaběrała z literaturu, wuměłstwom a historiju. Wušej togo su se we njej wótśišćowali publicistiske reportaže ze serbskich jsow, industrijowych zawodow (Betriebe) a prodrustwow a teke drogowańske reportaže.
Głowa socialistiskego Nowego Casnika w lěśe 1974
How móžoš ju pówětšyś, aby lazował(a) artikele: wobraz
Socialistiski Nowy Casnik w lěśe 1974 – artikel „Teke w Borkowach jo socializm na pśecej doma“ wó wuspěchach socialistiskego góspodarstwa: wobraz
W lěśe 1978 jo wudawaŕ wužył wjeliku móžnosć nejmodernjejšego śišća za Nowy Casnik. W Chóśebuskej śišćarni partaje SED jo se za wobwodny źenik Lausitzer Rundschau instalěrowała moderna śišćarska technika (tak pomjenjony offsetowy śišć), a dokulaž jo se Nowy Casnik teke we wobwodnem měsće Chóśebuz gótował, su chopili Nowy Casnik teke w offsetowem śišću śišćaś, pśez což jogo kwalita jo se pólěpšyła. W śišćarni Lausitzer Rundschau śišći se Nowy Casnik až do źinsajšnego.
W tom casu jo dolnoserbski tyźenik měł teliko lazowarjow, ako žeden drugi serbski casnik do togo njejo měł. Pód zagronitym redaktorstwom Pawoła Šenkarja wót zachopjeńka šesćźasetych lět a pótom Horsta Adama wót lěta 1973 jo se Nowy Casnik wuwił na organ Domowiny. K tomu su pśipomogali dopisowarje: wót 1976 až do 1980 jo na pśikład 107 „ludowych dopisowarjow“, 47 awtorow a 45 pioněrow a wuknikow serbskeje rozšyrjoneje wušeje šule a studentow napisało pśinoski. W lěśe 1977 jo Wylem Bjero wótejšeł na wuměńk. To jo był slědny redaktor Casnika, kótaryž jo se dolnoserbskeje rěcy nasrěbał z maminym mlokom. Za wšykne druge, ako su pśišli abo źěłali za nim, jo dolnoserbska rěc była pśinawuknjona.
Ako organ tegdejšneje Domowiny jo Nowy Casnik zwěrnje zašćitował socialistiski pórěd w DDR – to jo był jogo politiski nadawk. W artikelach su se chwalili a wuzwigowali socialistiski pórěd a póstup, lěpšyny kolektiwizacije a pśemóžnosć socializma nad drugimi formami towarišnostnego pórěda. Dalšne typiske temy su byli: Stupajuca produkcija, wutwaŕ industrije, pólěpšenje socialnych wobstojnosćow a „społnjenje źěłowego plana“. Cesto su se wótśišćali měnjenja ceptarjow, prodrustwownikow a źěłaśerjow, kenž su chwalili republiku a móžnosći, ako ta republika jo jim dała, cesto w kontrasće k pjerwjejšnemu, špatnemu žywjenju za cas kejžora a fašizma. Redakcija jo źěłała na tom, aby lazowarje wuznali góspodarsku a moralisku pśemóžnosć kolektiwa nad indiwidualizmom (grono: „my“ město „ja“!). W tej měrje, ako jo se Domowina wěcej zaběrała ze spěchowanim a problemami serbskeje kultury, rěcy a identity, su teke w Casniku pśinoski z teju tematiku pśiběrali.
Akle w casu pśewrośenja, teje měrneje rewolucije w lětoma 1989-90, ako jo Domowina změniła swój poměr k socialistiskemu statoju, jo se teke Nowy Casnik derił na bok demokratiskich pśeměnjenjow. 17. měrc 1990 jo Nowy Casnik prědny raz wujšeł w źinsajšnem formaśe. Gromaźe ze změnu layouta jo se redakcija póznała k nowej liniji:
„(...) Njejo pśipad, až pśiźo rowno ten tyźeń NOWY CASNIK w nowem woblaku do Wašych domow. Tu sobotu jo w Budyšynje wósebny kongres Domowiny. Serbske luźe w Dolnej a Górnej Łužycy – wšo jadno, lěc su w Domowinje abo nic – maju wjeliku naźeju, až buźo to nowy zachopjeńk za našu narodnu organizaciju, za źěło Domowiny. A – tak smy se w redakciji pšašali – móžo na takem wažnem, w takem rozsudnem casu NOWY CASNIK zboka stojaś? Teke my comy te pyta pjerwjejšneje politiki kradu rozłamaś a swójomu ludoju słužyś.
Kaki by dejał NOWY CASNIK stakim wotněnta byś? Comy byś serbski njewótwisny casnik, kótaryž se dajo jano wjasć wót narodnych a drugich zajmow serbskego luda (...). Pśi tom comy to serbske wobglědowaś ako za nas nejwažnjejše. Comy cytarjow a pśez nich młogich dalšnych Serbow rozbuźiś za swójo ludstwo, za rěc a kulturu, a jim k pomocy byś, aby se pšawje rozsuźili za aktiwne źěło za swój serbski lud. Comy za to pisaś, aby Serby teke w nowem casu swóju domownju a pódpěru a solidaritu drugich měli. A nic naslědku comy byś dolnoserbski tyźenik nic jano za Domowinskich cłonkow, ale casnik za wšyknych serbskich luźi. Togodla słušaju do NOWEGO CASNIKA wótněnta na pśikład teke pšawidłowne boki w nimskej rěcy a za wěriwych Serbow“.
Ako južo Bramborski Serbski Casnik za cas kejžora, jo teke Nowy Casnik był w socializmje pódwólony wobstojnosćam a poměram mócy, ako su se w jogo casu kněžyli. Njeglědajucy na „ideologiske pyta“ jo wón wopisował a zwěrnje pśewóźował žywjenje serbskich luźi, jo nejwěcej pśinosował k šyrjenju serbskego wědobnja a rěcy a jo wóstał nejwažnjejšy medium w dolnoserbskej rěcy w Dolnej Łužycy.


text: Hišće ženje njeběchu Serbja indwiduelnje kaž kolektiwnje tak swobodni kaž dźensa. Po wšěm zdaću je pak swoboda za Serbow tola komplikowaniša a wjetše wužadanje hač njeswoboda. Ručež so ćišć zhubi, faluja wotewrjenosć, zmužitosć a wutrajnosć. Swoboda jenož njerěka, zo padnu murje, zo pominu so zakazy abo puta. Swoboda je, zo dyrbiš sam myslić a sam so starać. A wo to, wo čimž sy přeswědčeny, dyrbiš tež wojować. Přiwšěm pak dyrbiš swobodnje a wotewrjenje rěčeć směć. Kóždy ma swoje měnjenje, zajimy a swoju žiwjensku filozofiju. Hinaše měnjenje njepřińdźe wšak ze złósće, ale z indiwiduelnych žiwjenskich nazhonjenjow a začućow. Tuž spyta kóždy swoje naležnosće na swoje wašnje rjadować a rozrisać. To je zasadnje okay tak!


text:
Wikipedija:Přełožki
Tuta strona słuži koordinaciji přełožkow z druhorěčnych Wikipedijow.
W druhorěčnych Wikipedijach je wjele tysac dokónčenych nastawkow k nimale wšěm temam. Jeli móžeš derje přełožować, přełož stronu a zasuń hotowy tekst z pokiwom, zwotkelž wón pochadźa, do hornjoserbskeje wersije. Wšě strony we wšěch rěčach podleža GNU Licency za swobodnu dokumentaciju (němsce) a smědźa tuž so wužiwać. Ale zwaž sej z kedźbnosću na přełožki: Su tež argumenty přećiwo přełožkam, předewšěm, hdyž njejsu fachowsce přewjedźene.
Na lisćinje požadanych přełožkow móžeš pohladać, hač móžeš ze swojimi znajomosćemi pomhać, abo zwuraznješ swoje přeća za přełožkami.
Pokiwy k wobsahejWobdźěłać
Prošu posudź dokładnje swoje kmanosće za přełožowanje. Profesionelni přełožowarjo disponuja wo wjacelětnej wukubłanju a wědźa, kak móža mnoholičbne přełožowanske pasle wobeńć. Někotre pasle so lajkej docyła wotewru. Jeli sy tuž wukubłany přełožer abo disponuješ wo dobrych cuzorěčnych znajomosćach, potom pomhaj sobu!
Jeli na přikład němski tekst bu do hornjoserbšćiny přełoženy, móžeš hišće husto na čim spóznać, zwotkelž wón pochadźa. Samo jeli tekst je zrozumliwy, słowoslěd je kopolaty, wólba słowow njepřihódna a rěčne wobroty su husćišo njepřełožene. Bohužel so to husto tež na přełožki profesionelnych přełožowarjow hodźi. Dobry přełožk wuznamjenja so přez to, zo na njón pochad hižo njepytnješ. Dyrbi klinčeć - abo samo lěpje -, jako by so tekst prěnjotnje direktnje hornjoserbsce spisał.
Kedźbu: Awtomatiske přełožowanske programy wjele njedostatkow dla encyklopediskim žadanjam njewotpowěduja.
Nimo toho kedźbuj na poslednje změny originalneho nastawka, zo njeby wandalizm abo zwadne změny přewzał.
Licencne prašenja: awtorske prawo a originalny tekstWobdźěłać
Po prawje su přełožki wobdźěłanja prěnjotneho dźěła. Smědźa so tohodla jenož z dowolnosću mějićel prawow na originalu wozjewić. Pola tekstow z cuzorěčnych wudaćow Wikipedije bu tuta dowolnosć pod wuměnjenjemi licency de:GNU FDL data, wotpowědne zwjazowace postajenja so tam w wurězku 8 wobjednaja.
Zasuń najlěpje předłohu Předłoha:Přełožk do noweho nastawka a připodobń swoju předłohu po tamnišim přikładźe.
Přełožki tekstow, kotrež njesteja pod licencu GFDL abo kotrychž awtorske prawa hišće minjene njejsu (mjenje hač 70 lět po smjerći awtora), njesmědźa bjez wurazneje dowolnosće mějićela prawow do Wikipedije stajić.
Kulturelne aspektyWobdźěłać
Runje w historiskich tekstach abo w tekstach, kotrež so z kulturu zaběraja, su w rozdźělnych kulturnych wobkruhach husto rozdźělne nahlady a hódnoty. Kritikarjo widźa tohodla w jednostronskim přełožowanju, na př. z jendźělskeje Wikipedije, strach kulturneje straty.
Bjez dwěla prócy hódne je přirunanje hižo eksistowacych teksty přez rěčne mjezy, zo bychu so zmylki namakali, nowe aspekty wotewrěli a rozumili, kak rozdźělne kultury něšto wobhladuja. Tež přełožki ze zrědka rěčanych rěčow su přejomne, dokelž so tam snano cyle hinaše ideje jewja hač w němskim abo jendźelskim rěčnym rumje z wašnjom.
Techniske pokiwyWobdźěłać
Za přełožowanje so doporuča wobaj tekstaj runočasnje k dispoziciji dźeržeć. W padźe nowych nastawkow móžeš prosće originalny tekst do noweho wobdźěłowanskeho wokna kopěrować a tam přełožować. Kedźbuj, zo wušmórnješ pasaže hakle tam, hdyž je woprawdźe hižo njetrjebaš!.
Jeli hižo tekst eksistuje, měł sy wězo dźiwać na to, zo nowy tekst stary tekstowy běh njemyli abo připodobń stary tekst..
Wjace komforta skići paralelny napohlad wobeju tekstow. Wobhladowakaj Opera a Konqueror dowolatej poddźělenje wokna do podwoknow (Multiple Document Interface resp. panele). Tež funkcija „page holder“ wobhladowaka Shiira za Mac OS X zmóžnja paralelne wobhladowanje resp. wobdźěłowanje dweju weboweju stronow. Za Mozilla Firefox je přidatk Split Browser [1], kotryž tež dźěleny napohlad dowola.
Trochu wobćežniše su "rajtarki", podobnje kaž pola kartajnych kartkow. Rajtarki so mj. dr. přez Seamonkey a Firefox podpěruja. W Seamonkey móžeš z Strg+Bild horje a Strg+Bild dele tam a sem přeńć.
Jednora, konwencionelna móžnosć je, zo so originalny tekst w druhim woknje wobhladowaka wotewrje. Potom hodźetej so wulkosć a pozicija wobeju woknow wobhladowaka tak přiměrić, zo byštej wobě woknje wobhladowaka stej jedne pódla druheho ; tež date njeaktiwne wokno wosta potom widźomne. Nimo toho móžeš z tastowej kombinaciju STRG+Tab wužiwać, zo by z jednoho wokna do druheho přešoł.
Skónčnje je wězo móžnosć tekst offline z tekstowym editorom pisać, najwjace dobrych editorow skići wšelake móžnosće za dźělenje wokna. Tajke postupjenje je wosebje za dlěše teksty doporučomne, dokelž najwjace wobhladowakow njedowola mjezyskładowanje teksta we swójskim editorje.


text:
Rěčny delta
Rěčny delta je wosebita družina napławjeneho kehela, pola kotrejež leži kehel k wulkim dźělam abo tež dospołnje pod wodowej hładźinu jězora abo morja. W stejatych wodach so spěšnosć ćečaceje wody spomałši, tak zo so wulki dźěl materiala rěki wotsadźi – hruby material w bliskosći brjoha a drobniši material dale zwonka. Mórske błóto abo pěsčišća nastanu a rěka wusuny swój přeběh přeco dale do morja doniž dyrbi swoje wotsadźenja sama wobćec. Ze stupacej wodu je móžno, zo so rěčne delty dospołnje přepławja a nimo přepołoženja rěki spody wody dale zdźerža. Tute podwódne delty móža něhdyši staw wody wujasnić.
Grjekski stawiznar Herodot twori formikoniski wuraz delta za rěčny delta Nila, dokelž wuliw rěki na formu wulkeho grjekskeho pismika delta (A) dopomina.


text:
Kamjentna doba
Kamjentna doba bě najzaša doba čłowjeskich stawiznow, kotraž je charakterizowana přez trajne daledawanje kamjentnych gratow. Wona započa – po dźensnišej wědźe – z najstaršimi namakanymi nastrojemi před 3,4 milionami lětami w Africe. Jako zapřijeće zawjedźe so kamjentna doba w lěće 1836 wot danskeho slědźerja Christiana Jürgensena Thomsena. Kamjentna doba so skónči ze zahajenjom zažneje bronzoweje doby, w srjedźnej Europje wokoło 2200 do Chrystusa. Tak wobjimuje wona najwjetši dźěl stawiznow čłowjestwa.


text:
Sewjerorynsko-Westfalska
Sewjerorynsko-Westfalska (němsce Nordrhein-Westfalen, skrótka NRW) je zwjazkowy kraj na zapadźe Němskeje. Jeho stolica je Düsseldorf. Ma ze wšěch zwjazkowych krajow najwjetšu ličbu wobydlerjow, mjenujcy něhdźe 18 milionow.
Z Poruhrskej bě dźensniša Sewjerorynska-Westfalska jedne ze srjedźišćow industrializacije w Němskej.
GeografijaWobdźěłać
Zwjazkowy kraj mjezuje z Delnjej Sakskej w sewjeru a sewjerowuchodźe, z Hessenskej w juhowuchodźe, z Porynsko-Pfalcu w juhu kaž tež z Belgiskej a Nižozemskej w zapadźe. Najwažniše rěki su Ryn, Ruhr, Weser, Lippe a Ems.
MěstaWobdźěłać
Najwjetše města Sewjerorynsko-Westfalskeje su:
Wot 20 najwjetšich němskich městow nadeńdu so dźesać w Sewjerorynsko-Westfalskej.
PolitikaWobdźěłać
Wot 27. junija 2017 je Armin Laschet (CDU) z ministerskim prezidentom Sewjerorynsko-Westfalskeje. Wón nawjeduje čorno-žołtu koaliciju z CDU a FDP.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Miodula
Miodula to je myntno gorzołka, mo kolor słómy, a mo lekki bioławy osad miodowy. Je lepko a klejónco. Mo szmak miodu, a wónio też miodym. Miodula musi mieć w sobie trzicet, sztyrycet procynt szpyrytusu. Na Cieszyńskij Ziymi gorzołke się piło dycki, a pije się jóm fórt. Kiejsi a aji eszcze dzisio ledzy kany to je wielkucny problem, kiery władza jakosi chciała roswiónzać. Gazdowie a siedlocy se dycki na Cieszyńskim śpiywali tak:
Gorzolinko, ciotko moja, nie piłech cie jako wczora,
Na groblach, hej na groblach, trala, la, la, la, la,
W karczmie w bani, a dzisio w moji czepani.
Na Cieszyńskim sie piło yny gorzołki, kiere sie robiło na szpyrytusie. Nejlepszy ś nich to była miodula, kieróm sie robiło ze szpyrytusu, a s miodu. Kole Żywca Gorole na miodule prawili miodonka. Robi sie jóm ajnfachowo. Trzeja narychtować miód, szpyrytus, a przewarzónóm wode. Miyszo sie to po jednej trzeci. Szpyrytus, miód, a woda muszóm się ze sobóm przegryjźć. Czym dłukszy miodula postoji w bintfelu, tym lepszy potym szmakuje. Inkszy recepis je taki: do flaszki wloć pół na pół – miód, a szpyrytus. Co jakisi czas potrzepać flaszkóm. Potym miodule postawić na pore dni kansik do chłódka. Podle tego recepisu fórt sie robi miodule, ale óna je przeogrómnie słodko, tóż czasym trzeja do nij wloć kapke wody. Miodule sie piło na wiesielu, na krzcinach lebo przi dożynkach. Przi ponikierych świyntach sie piło miodule, coby być sdrowym przes cały rok. Trzeja było czasym aji zaloć chroboka. Prawiło sie: gdo we Wilije wlos do aryndy, tyn cały rok do nij chodziuł. Przi dożynkach, jak uż gazdowie swióźli do stodoły ostatnióm fure obilo, to gaździno wycióngała s bintfela miodule, narychtowała kołocz, a pozywała wszyjstkich na dożynkowóm gościne. Na dożynkowym stole stoły kołocze, zorkowo kawa, a mlyko. Gazda na poczynstne dowoł warzónke, a miodule. W miynsopuście, kiej sie jadło godnie krepliki, buchty, a inksze dobre jodło, pijało sie też gorzołke. Recepis mojigo starzika na miodule był taki: do flaszki wloć po równo miodu, przewarzónej wody a szpyrytusu. Potym to trzeja postawić baji do bintfela, a od czasu do czasu tym zatrzepać. Czym dłukszy miodula postoji, tym lepszy. Inkszy recepis miała moja ciotka – trzeja narychtować szklónke miodu, szklónke szpyrytusu, a szklónke przewarzónej wody. Ochłódzónóm wode smiyszać s miodym, porzóndnie wymiyszać, a potym wloć szpyrytus. Miodule trzeja robić w czystych, wypucowanych szklónkach lebo we flaszkach, a dobrze zawrzić. Gorzołka je lepszo jak dłukszy postoji w bintfelu, lebo we szpajsce.
Tatarczówka
Tatarczówka to je gorzołka, kiero mo żółty, lebo ciemnożółty kolor – zoleży wiela sie do nij wsuje szafranu. Mo gorzkawy, słodki szmak a wónio szpyrytusym a zielinami. Szpyrytusu w tatarczówce mo być trzicet – sztyrycet procynt – zoleży to od tego, wiela sie naszteluje. Na Cieszyńskij Ziymi hań downij sie robiło gorzołke, kiero miała gorzkawo – słodkawy szmak. Robiło sie jóm s tataraku tóż mianowała sie tatarczówka. Na Cieszyńskim ludzie eszcze dzisio targajóm korzynie tataraku, kiery rośnie nad stowami. Rośnie gor w Żabim Kraju, kany sóm stawy ekstynsywne - taki kiere nie śmióm być pucowane. Tatarak nie chce rość na stawach, w kierych hoduje sie ryby. Korzyń tataraku jak sie uż wytargo, to sie go pucuje a suszy. Potym sie go dowo do słojów, tak, coby go szło wartko wycióngnónć a srobić ś niego dobróm gorzołke. hań downij tatarak sie jodało na sucho – wrażowało sie go do gymby a żuchłało, bo tatarak je dobry na rostomajte nimoce. Eszcze dzisio po chałupach idzie nalyźć tatarczówke – bo to lykarstwo jak boli bachorz, na wóntrobe lebo rewme. Jedyn ze starucnych recepisów naszych starek s 1885 roku je taki: na garniec gorzołki rospujścić trzicet – sztyrycet kapek olejku, podle tego jaki gdo mo rod – miyntowego, anyżowego, kminkowego, s tataraku lebo inkszego we sztwiertce szpyrytusu. Niecałe kilo cukru zaloć pół drugóm litra wody, potym warzić aż sie s tego srobi lepki syrop. Do tego syropu wloć pół gorka szpyrytusu s olejkami a porzóndnie wymiyszać. Potym to dobrze przecedzić a mo s tego być cały garniec gorzołki.
Hań downij był aji taki zwyk, że sie szło ku stawóm a myło sie we wodzie. Ludzie wierzili, że w nocy s Wielkigo Sztwortku na Wielki Pióntek, na pamióntke krwawej mynki pańskij w przirodzie sie wyprawiajóm cuda – że woda sie obraco na chwile w czyrwiónóm, lebo we wino. Skyrz tego ludzie sie szli myć nad stow. Trzeja było jednako rzykać po cichu, a nim słónko wzeszło umyć sie we wodzie kiero płynęła ze zachodu na wschód, a nie uciyrać sie. Ludzie wierzili, że gdo się wtynczas umyje w tej wodzie, tyn bydzie sdrowy, wiesioły, szwarny przes cały rok. Jak uż wszyjscy sie we stawie umyli, to szli do chałupy a każdy dostowoł po sztamperliczku tatarczówki na rosgrzoci. To była aji tako pamióntka mynki Chrystusowej, bo tarczówka je gorsko, tóż trzeja jóm wloć do karku, oczy zawrzić a przełknónć. We Wielki Pióntek każdy musioł sie napić aspóń kapke tatarczówki, coby był sdrowy cały rok. We Wielki Pióntek wyganiało się aji rostomajte złe moce s chałupy a s dziedziny – coby sie ludziom płóżyło. We Skoczowie do dzisia eszcze chodzóm s Judoszym, a przeganiajóm diobły. To jedyny taki zwyk w całej Polsce. Recepis na tatarczówke idzie nalyźć we starych ksiónżkach, ale tatarczówki nie lza kupić w kónzumie. Tarazy sie uż tatarczówki tak moc nie robi jako kiejsi, ale hań downij baji we Skoczowie przeogrómnie dobróm tatarczówke robiuł Franciszek Oborny – mistrz malowanio. Ubywo tych ludzi co eszcze wiedzóm, jako sie robi tatarczówke, lebo jako szmakuje. Człónkowie Towarzystwa Miłośników Skoczowa, jejich prezes Robert Orawski, a eszcze ludzie s inkszych dziedzin chcóm, coby ta piekno tradycyja tatarczówki nie zaginyła. Chcóm, coby sie jóm zajś robiło, jak hań downij podle starych recepisów. Bo tatarczówka to ni ma yny gorzołka, ale to je aji historyja a tradycyja naszych starzików.
Warzónka
Warzónka to je tako dobro gorzołka, mo kolor jak słóma, abo jasnobrónzowy, je rzodko i kapke sie kleji. Warzónke sie wlywało do rostomajtych flaszek – wiynkszych miyńszych – podle tego wiela ji trzeja było. Kolor warzónki zoleżo od tego wiela sie do nij dało miodu i cukru. Jak sie dało miód lipowy, to była jaśniejszo, a jak sie dało spadziowy to była tako zielóno. Warzónka wónio karmelym, kapke miodym, skórkami s cytróny, i kapke aji skorzicóm, i goździkiym. We warzónce musi być 35 – 40 procynt szpyrytusu. Warzónke sie piło ciepłóm.


text:
Wolga
Wolga (rusce Bóлra – [ˈvolɡə] IPA, tatarsce İdel, ersjansce PaB) je wulka rěka na wuchodźe europskeho dźěla Ruskeje. Z dołhosću 3534 kilometrow je wona najdlěša rěka cyłeho kontinenta. Wužórli so – kaž Dnjepr – na Waldajskej wysočinje sewjerozapadnje Moskwy a něhdźe 320 kilometrow juhowuchodnje Pětrohroda. Wuliwa so z wulkej deltu blisko Astrachanja do Kaspiskeho morja.
Při rěce nadeńdźe so wjele rěčnych zawěrow a wuznamnych městow, kaž na přikład Wolgograd, Samara, Uljanowsk a Nižny Nowgorod.
Rěka Wolga je přez łódźne kanale zwjazana z Baltiskim morjom, Čornym morjom, Běłym morjom a Azowskim morjom a tworja centralnu wósku w syći ruskich wodowych pućow.


text:
Kůntynynt
Kůntynynt – podstawowo, kole uoceanůw, jydnostka tajlowańo śwjata. Mjanuje śe tak nowjynksze pode wzglyndym zajmowanygo wjyrcha uobszary lůndowe na Źymji. Kůntynynty uobejmujům tyż wyspy kere leżům na tym samym co uůne cokole kůntynyntalnym. Tajlůng na kůntynynty je umowny a sporny, skiż tygo co jydne uznajům Ojropa za kůntynynt, inksze zaś godajům co je to půłwysep Ojrazyje. Podańy je s Amerikům - jedne godajům, co je to jydyn kůntynynt, inksze tajlujům ja na Půłnocno Amerika a Połedńowo Amerika. Ńykere tyž uznowajům, co Australijo je wyspům a ńy kůntynyntym a zaliczajům ja do Azyje.


text:
Som rady Serb/owka, dokulaž ... Sym rady Serb/owka, dokelž
Judit Šołćina
Sym rady Serbowka, dokelž to jednorje sym – z ćěłom a dušu. Słuša k mojemu žiwjenju, je bohatstwo – na druhim boku pak tohorunja samozrozumliwosć. Mam zbožo, zo móžu so za serbski lud čestnohamtsce kaž tež hłownohamtsce angažować, štož mi wulke wjeselo wobradźa. Tak dožiwjam dźeń wote dnja, kajki pokład mamy a zo je wažne, sej tuto přeco zaso wuwědomić a dale dać. Ćim bóle mje boli, hdyž słyšu Serbowki a Serbow, kiž to zańć nimaja. A nawopak so wjeselu, hdyž sym w Serbach po puću a samozrozumliwe wužiwanje serbšćinje nazhonjam. Potom čuju so doma!
Helena Hejduškec (18)
Ja sym rady Serbowka dokelž sym z tym dźěl zhromadnosće. Serbski lud njeje jenož zwjazany přez samsnu domiznu, ale přez jónkrótnu rěč a kulturu. Rěču kóždy dźeń ze swójbu a přećelemi serbsce a za to sym dźakowna. Dwurěčnosć je mojeho měnjenja wulki dar. Na spěwnych wječorach, hdźež so mócnje rejuje, přeco zaso pytnju, kotry wjesoły a hordy lud smy. Nimo toho su serbske swjedźenje kaž Jolka abo Schadźowanka kóžde lěto zaso wosebity wjeršk. Tam knježi přeco dobra nalada a tam nimale kóždy kóždeho znaje, štož na druhich fetach njeje tón pad. Njemóžu sej žiwjenje bjez našeje serbskeje hudźby a bjez našich tradicijow, kaž jutrowne jěchanje, docyła wjac předstajić.
Olko Derepasko
Som rad Serb, dokulaž to jo mój dawny Sorbian dream, kaž za młogich ten American dream. Teke móje kórjenje laže w něgajšnej ochranojskej koloniji Sarepta. Som glucny, až som do Łužyce puś namakał a smějom něco za pśichod serbšćiny něnto sobu gótowaś.
Norbert Eckstein (40)
Som rad Serb, dokulaž cuju se wjelgin wusko z Łužycu, jeje kulturu a rěcu zwězany. Móje wulěty do Łužyce słuše pśecej k tym nejlěpšym. Serbšćina jo we wšyknych swójich formach mója nejlubša rěc. Ze zagóritosću pišu za źiśecy casopis Płomje a wobźěluju se na młogich serbskich projektach w modernych medijach.
Měto Ptaśiński (37)
Som rad Serb, dokulaž lubujom serbsku rěc, kulturu a identitu. A lěcrownož bóžko njejsom žywy w Łužycy, ta serbska Łužyca (a z njeju wšykno serbske) wóznamjenijo za mnjo domownju. Markuju to pśecej, gaž som ducy w Łužycy a słyšym zuk serbšćiny: pón mója słowjańska wutšoba mě pśecej groni, až som skóncje zasej doma. Ako Serb mam zacuśe, až słušam k europskemu ludoju z wósebiteju kulturu a jadnorazowymi tradicijami. Rad powědam wobej serbskej rěcy tak cesto ako móžno, a teke lubujom wulicowaś drugim wó rědnosći serbšćiny a magiji serbskeje Łužycy!
Maksimilian Hasacki (22),
čłonk prezidiuma Domowiny:
Som rad Serb, dokulaž moje dłymoke korjenje me kradu mócnu stajnosć a wěstosć daju. To wobchowanje a wóžywjenje našeje rěcy jo mě žywjeński nadawk, na kótaremž z wjelikeju wjesołosću a rozpalonosću źěłam. A z našym bogatym, wejsnym žywjenim we Łužycy, tak abo tak njamóžoś se wóstužiś.


text:
Medalista ôlimpijski nazŏd na Ślōnsku!
Rodzōny we Zŏbrzu Wojtek Wolski, kery na Szpilach Ôlimpijskich we Pjōngczang 2018 ze manszaftym Kanady zdobōł brōnŏtny medal we hokeju na lodzie, bańdzie grać we gōrnoślōnskim HC Oceláři Trziniec.
Wolski dogŏdoł sie ze HC Oceláři Trziniec na Pucharze Spenglera we Szwajcaryji, kaj ôd 26 do 31 grudnia groł manszaft ze Ślōnska. Wolski bōł we tym turnieju jeszczy hokeistōm ôd HC Ambri-Piotta, kery manszaft ze Ślōnska pokōnoł we pōłfinale tego Pucharu 3-2.
Puchar Spenglera, kery je nŏstarszym pucharym dlŏ manszaftōw klubowych na świecie (93. edycyjŏ), bōł łōnskiego roku fest udany dla HC Oceláři Trziniec. Manszaft ze Ślōnska doszoł aże do finału, kaj przegroł yno z Team Canada 0-4. Team Canada to hokeisty ze Kanady, kerzy grajōm we europejskich manszaftach.
Dla Wojtka Wolskiygo HC Oceláři Trziniec je piyrszym manszaftym ze Ślōnska, w kerym przidzie mu grać. Jak pedzioł, wybroł manszaft ze Trzinca skuli tego, co chce grać ô majstra i bańdzie mieć yno 1 godzina do familije.
Statystyki za Wikipediōm
Fotografijŏ na wiyrchu: Oleg Bkhambri (Voltmetro) [CC BY-SA 3.0]


text:
Serbski muski chór Delany
Na iniciatiwu literarneho wědomostnika a basnika dr. Jurja Młynka Šunowskeho wozrodźi horstka horliwych delanskich muži spěwarske tradicije a załoži 1971 musku spěwnu skupinu w Konjecach. Wodnjo wukonjachu swoje dźěło jako ratar, dźěłaćer, wučer abo přistajeny, wječor pak zwjedźeštej jich lóšt a lubosć k spěwej do zhromadneho zwučowanja. Jich prěni dirigent bu Alfons Hrjehor, młody wučer na wjesnej Ralbičanskej šuli. Wušiknje zamó muske hłosy kubłać a formować.
Hižo z prěnimi koncertami w domjacej wokolinje zdobychu sej mužojo přichilnosć ludnosće. Dale a bóle so do wutrobow ludnosće zaspěwachu. Woblubowany chór wuhotowa tradicionalne nazymske koncerty po wšej Łužicy a bu kruće zapřijaty do kulturnych programow na wokrjesnych a centralnych festiwalach serbskeje kultury. Jedyn z wjerškow bě sobuskutkowanje na předstajenju oratorija Handrija Zejlerja a Korle Awgusta Kocora „Serbski kwas“ na župnym festiwalu 1978 w Ralbicach.
Składnostnje swojeho 10lětneho wobstaća da sej chór mjeno „Serbski muski chór Delany“. Hižo 1974 poda so spěwny cyłk na prěnju wukrajnu turneju do susodneje Pólskeje. 1979 wobdźěli so chór na Mjeńšinowym festiwalu w městačku Sanct Gotthard w Madźarskej. Dožiwjenja pola w třikrajowym Madźarsko-Awstrisko-Južnosłowjanskim róžku sydlacych wobydlerjo narodneje mjeńšiny Słowjeńcow su nam njezapomnite. Pozdźišo, w lěće 1985, nawjazachmy styki k měšanemu chórej „Křižkovski“ do susodneje Słowakskeje. W kulturnym domje „Petra Bezruča“ w Opavje mějachmy runje tak njezapomnite zhromadne koncerty kaž w Šunowskej Fabrikskej hospodźe w našich łužiskich Delanach.
Njezapomnity je spěwarjam je tež wustup chóra 1991 w Narodnym muzeju w Praze.
Po nahłej smjerći našeho dirigenta Alfonsa Hrjehorja přewza 1990 wušikny a nazhonity wučer za hudźbu Pawoł Šołta – Kulowski wuměłstwowe nawodnistwo chóra.
Bórze po politiskim přewróće nawjazachmy přećelske styki k dujerskemu orchestrej w Saerbecku njedaloko Münstera. Tak mějachmy wurjadnu składnosć, našu serbsku spěwnu kulturu prěni króć tež w starych zwjazkowych krajach Němskeje reprezentować. Lěto pozdźišo hižo móžachmy partnerski Kolpingowy orchester pola nas w Delanach witać. Na zhromadnym koncerće w Šunowskej Fabrikskej hospodźe a při wobrubjenju swjedźenskeje božeje mšě w Róžeńčanskej putniskej swjatnicy Swjateje Marije na Lipje nas serbscy a němscy wobydlerjo ze zahoritosću dožiwichu.
Za swoje zasłužbne ludowuměłske skutkowanje bu Serbski muski chór Delany 1984 z Mytom Ćišinskeho a 1989 z Wuměłskim mytom Domowiny wuznamjenjeny.
W lěće 2005 so dirigent Pawoł Šołta – Kulowski ze słužby rozžohnowa a přepoda taktowy kij Wolfgangej Fristerej. Jeho běchu mužojo wuspěšnje za noweho wuměłstwoweho nawodu nawabili. Swoju 15lětnu słužbu jako hłowny dirigent Serbskeho muskeho chóra Delany zakónči Pawoł Šołta – Kulowski ze swojim mišterskim dźěłom. Delanscy mužojo předstajichu na koncerće k zazběhej swjedźenskeho lěta k 35lětnmu wobstaću spěwneho cyłka w nowembru 2005 w Šunowskej Fabrikskej hospodźe swoju prěnju CD. Na zarjadowanju so Pawoł Šołta – Kulowski oficialnje z chórom rozžohnowa, slubjo mužam wupomhać, hdyž je nuza wulka. Swój slub wón dźensa hišće swěru dodźeržuje. Wot lěta 2006 do 2009 dirigowaše chór Wolfgang Frister. Wot lěta 2009 do 2012 wukonješe to chórowy spěwar Serbskeho ludoweho ansambla Michał Janca. Jemu slědowaše Handrij Henčl, kotryž je kaž jeho předchadnik spěwar Serbskeho ludoweho ansambla. Lěta 2019 wopušći henčl na swójske přeće muski spěwny cyłk. Dołho je wjednistwo chóra na to za to nowym dirigentom pytało. Samo Pawoł Šołta–Kulowski je dirigentstwo hišće raz na poł lěta přewzał muži chětro wužadał. Mjeztym ma Serbski muski chór Delany wot lěta 2020 z Matejom Kowarjom młodeho a agilneho wuměłstwoweho nawodu. 30lětny wučer hudźby chórej tyje a zamóže cyłk do nowych runin wjesć. Serbski muski chór Delany ma tuchwilu 35 čłonow. Z nich je 26 aktiwnych spěwarjow w starobje 30do 80 lět z cyłkownje 14 wjeskow podłu Klóšterskeje wody.
Wutrobnje strowi předsydstwo Serbskeho muskeho chóra Delany.


text:
Zmylkow architektki dla chce so gmejna prawnisce poradźować dać
Njeswačidło (JK/SN). Mědlizanje wčerawše posedźenje Njeswčanskeje gmejnskej rady njebě. Kontrowersnu, ale přiwšěm wěcownu diskusiju wuwabi wotpohlad, přidatne srědki k wotstronjenju škodow wulkeje wody z lěta 2013 w Njeswačanskim hrodowym parku wobzamknyć. Móžachu-li so při prěnim losu za rjedźenje pěskowcowych figurow a studnjow hišće poměrnje spěšnje wo trochu wyšich kóštach dojednać, mějachu při druhim losu prawe hłowybolenje. Tam dźěše wo wyše wudawki za hłubkotwarske dźěła a za wobnowjenje dna třoch studnjow kaž tež wo wotwodźenje wody z twarskeje jamy a wo trěbnu cisternu. Wočiwidnje njebě zamołwita architektka při kalkulowanju a poradźownju wostronjenja škodow wažne wěcy pak spóznała abo wona je zamjelča. Tuž su w běhu twarskich dźěłow přidatne kóšty nastali. Po dlěšim tam a sem so radźićeljo dojednachu, dźiwajo na to, zo so časowy plan ponowjenskich dźěłow dodźerži a tam dalše kóšty njenastanu, so prawnisce poradźować dać.


text:
Pomnik zaso steji
Choćebuz (SN/ch). Zašłu sobotu su so čłonojo Zeleneje ligi wobswětoweje skupiny Choćebuz we Łakomje na dźěłowe zasadźenje zetkali, zo bychu pomnik za wotbagrowane wjeski we Łužicy zaso natwarili. Zhromadnje z wobydlerjemi Choćebuza-Rogozna a bywšimi wobydlerjemi Łakomy su woni dwanaće drjewjanych běłych křižow znowa nastajili. Wot 1994 dopominaja na tymle městnje na zwjazkowej dróze mjez Choćebuzom a Picnjom drjewjane křiže na łužiske wjeski, kotrež běchu so brunicowych wuhlowych jamow dla zhubili. Dwanaće křižow steja symbolisce za cyłkownje 136 dospołnje abo zdźěla zhubjenych wjeskow.
Diskutuja wo reformje


text:
Szpańelsko godka
Hišpańsko godka (español, lengua española) roz za kedy mjanowano kastylijskům (castellano) to godka růmańsko půdgrupy iberyjskij. Je to jydno s uoficjalnych godek Uorgańizacyje Norodůw Zjydnočůnych.
Hišpański je drůgi na śwjeće půd wzglyndym ličby ludźi, keři godajům ńim kej uojčystym, wjyncyj uosůb jest rodźimymi užytkowńikůma ino chińskij godki. Je tyž jydnům s nojčyńśći užywanych godek uobcych, wespůu ze chińskům a angelskům.
Pů hišpańsku godo 500 miljůnůw uosůb, je godkům uřyndowum we 24 krajach.


text:
Njeswačanska gmejna steji před wažnym rozsudom pěstowarnje dla
Njeswačidło (JK/SN). Podobnje kaž mnohe druhe gmejny ma so tež Njeswačanska z dale a wjetšej ličbu dźěći a jich zastaranjom zaběrać. Tamniša pěstowarnja w nošerstwje Čerwjeneho křiža (DRK) je na swoje hranicy storčiła, štož nastupa kapacitu. Hižo loni je gmejna hromadźe z nošerjom zarjadowała dwě móžnosći za dnjowe maćerje, kotrejž staratej so kóžda wo pjeć do šěsć dźěći. To pak situaciju jenož přechodnje wolóža. Wostanje dale prašenje, pěstowarnju rozšěrić abo nowu twarić. Inženjerski běrow tuchwilu wobě warianće wobliči.


text:
Starzik Johan Jōnderko już kupa lot robiōł na grubie, a sztyjc na tyj samyj, bo nikaj sie niy ruszoł skuli tego, że tymu miyjscu fest przoł! Znoł tam kożdy kōntek, bezto poradziył, co na bzdury zrobić! Te wszyjski modzioki, co pod nim robiyli, yno dziynki niymu jeszcze we Skarbnika wierzili! Bo teroz na grubie robiōm yno same uczōne, co już we taki bojki niy wierzōm. Ale podle starzika Skarbnik dycki na grubie bōł a bydzie podwiel gruba bydzie stoła, bezto ôn sie staroł, coby ō nim bergmōny niy zapōmniyli!
Jedyn roz trefiył mu sie taki synek kajś ze Polski, co sam na Ślōnsk za robotōm prziwandrowoł. Tyn modziok bōł gryfny a wygodany, yno mioł jedyn feler: zdało mu sie, że na grubie yno za same sjyżdżani na dōł płacōm, a tam na dole nic robić niy trza! Styknie sie kaj we kōntku utulić, a spać wiela wlezie. I tu sie przerachowoł, bo starzik Johan dycki wszyjstek musioł mieć pod kōntrolōm! Jak mu sie tyn synek kajś zagawyndziył, to ôn poszoł go poszukać, a roz – dwa go znod. Bo roztōmiły modziok społ we takim miejscu, kaj starzik tyż czasym za modu podrzimowoł. Johan se to wziōn po lekutku! Uwiōnzoł szpugat do zieleźnego prynta, co mu bergmōny loska godali. Potym poszoł ku tymu zgniyłymu modziokowi, a zaczōn mu tym szpugatym jeździć po kicholu, ale synek sie yno ôganioł jak ôd muchōw! No to Johan go żgać zaczōn, ale tyn modzik dali niy stowoł yno sie wkurził, a wrzasknōł: Daj spokój!, ale ôczōw niy ôtworził, yno dymoł dali aże furczało! Wtynczos starzik poblindowoł mu po ôczach karbidkōm, a ryknōł basym: Gore! Za kwilka wszyjski bergmōny, co tam po blisku byli, ciepli sie ku szybowi. Pomiyndzy nimi bōł tyż tyn zgniły karlus, co sie wylōnk, że sie gruba wali, gibym podźwig sie ze spōnga i jak sornik skoczył ku szoli. Tyn synek trzōns sie a jynkoł tak, że kamraty mieli ciynżko go zrozumieć, ale w kōńcu sie kapli, że cosik ō Skarbniku godo.
– Co chcesz, ōd tego chopa? – spytoł sie go hajer Hanusik.
– Już tyle lat w Polsce mieszka – wypolył mody, co już troszka do sia prziszoł.– A dalej jakoś dziwnie gada! No bo co to jest: gore! Przecież mówi się „w górę”!
Ps. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimōńczykowi za pomōc we ślōnski korekcie.


text:
Maciej Wiśniowski
Małgorzata Kulbaczewska-Figat
Piotr Nowak, Jerzy Szygiel, Dominik Pieniądz
Piotr Szumlewicz, Wojciech Łobodziński, Rafał Bakalarczyk, Piotr Gadzinowski, Piotr Ikonowicz, Grzegorz Waliński, Bolesław Jaszczuk, Jarosław Pietrzak, Piotr Kuligowski, Damian Duszczenko, Tadeusz Jasiński, Łukasz Moll, Michał Pytlik, Mirosław Karwat, Piotr Lewandowski, Radosław Czarnecki, Marta Mikita, Tymoteusz Kochan, Rut Kurkiewicz-Grocholska
2xMW Sp. z o.o.
ul. Żurawia 45
00-680 Warszawa
tel. 533 330 130


text:
Serbski Sokoł
Serbski Sokoł je třěšny zwjazk serbskich sportowych towarstwow, kotrež so z cilemi słowjanskeho sokołskeho hibanja zwjazane čuja. W centrumje steji spěchowanje masoweho sporta. Nimo kooperatiwnych čłonow zwjazkej tež mnoholičbne jednotliwcy přisłušeja. 1993 załoženy serbski sportowy zwjazk nawjaza na tradicije za čas Weimarskeje republiki wobstejaceho Serbskeho Sokoła.
Zwjazk zarjaduje dźensa sportowe swjedźenje a turněry w rozdźělnych mustwowych sportowych družinach a organizuje wobdźělenja na mjezynarodnych Sokoł-zetkanjach. K tomu wudawa časopis Sokołske listy.
Serbski Sokoł je tež zamołwity za zestajenje Serbskeje koparskeje wubranki.
StawiznyWobdźěłać
Dnja 9. nowembra 1920 so w Budyšinje pod nawodnistwom Jana Skale a Arnošta Lorenca prěnja serbska sokołska jednota załoži. Přikład bě čěskosłowakske sokołske hibanje. W Pančicy-Kukowje wotmě so 1924 prěnje zwjazkowe zetkanje Serbskeho Sokoła. Hač do lěta 1931 so nimale kóždolětnje dalše sportowe jednoty serbskeho sydlenskeho teritorija přidružichu. Prěni předsyda łužiskeho Sokoła bě publicist Jan Skala. Cil zwjazka bě, serbske dźěći, młodostnych a dorosćenych za sportowe skutkowanje dobyć a k tomu tež k posylnjenju narodneho wědomja přinošować. Hižo w 1920tych lětach so serbscy sportowcy tež na wšosłowjanskim sokołskim zetkanju w Čěskosłowakskej a w Juhosłowjanskej wobdźělichu.
Sokołske jednoty wobstejachu w mjezywójnskim času w Budyšinje (1920), Sowrjecach, Bukecach (1921), Malešecach, Poršicach, Radworju (1922), Baćonju, Komorowje, Hrodźišću, Pančicach, Ralbicach (1923), Wotrowje, Njebjelčicach, Delnim Wujězdźe, Chrósćicach (1924), Ćisku (1925), Kulowje, Rakojdach (1926), Haslowje (1929), Lichanju a Chwaćicach (1930).
Dźěle katolskeho duchownstwa mějachu wobmyslenja napřećo Serbskemu Sokołej, předewšěm dokelž sprěnja při sporće Serbja wobeju konfesijow w intensiwnym kontakće stejachu a zdruha dokelž so čěskosłowakski bratrowski zwjazk jako cyrkwi napřećo njepřećelsce hódnoćeše. Z tuteje přičiny so Serbski Sokoł 1930 do dweju po konfesijach rjadowaneju sokołskeju zwjazkow rozdźěli.
1933 so Serbski Sokoł rozpušći – zakaz přez nacionalsocialistiske knježerstwo bě hižo přihotowany. Wožiwjenje narodneho sportoweho zwjazka po Druhej swětowej wójnje so njeradźi. Tež knježerstwo NDR njedowoli nowozałoženje po 1949.
Po znowazałoženju w lěće 1993 so 100 serbskich sportowcow 1994 na 12. wšosokołskim zetkanju w Praze wobdźěli. W lěće 1996 přistupi Serbski Sokoł serbskemu třěšnemu zwjazkej Domowina.
LiteraturaWobdźěłać
- Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo, Budyšin 1924
- Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Budyšin 1990.
- Mikławš Krawc: Dołhi puć k załoženju a znowazałoženju Serbskeho Sokoła. W Rozhledźe 11/2020, str. 22–25


text:
2019-10-23 / 13:30
Program przeznaczony dla widzów od lat 12
Dziesiąty sezon utrzymanego w konwencji komedii serialu opowiadającego o perypetiach, z którymi musi mierzyć wielopokoleniowa amerykańska rodzina. Jej portret jest zróżnicowany nie tylko pod kątem charakterologicznym, ale także kulturowym. Nestorem klanu jest Jay Pritchett, w którego wciela się Ed O'Neil znany widzom z kultowego "Świata według Bundych". Haley i Dylan próbują zorganizować szybki ślub, by zdążyć z ceremonią przed narodzinami dziecka. Szybko orientują się, że realizacja planu jest trudniejsza niż przypuszczali. Jay zabiega o względy gwiazdy Instagrama. Ma nadzieję, że znajomość z popularną kobietą pomoże mu rozkręcić nową firmę.
Czas trwania: 21 min
Obsada: Ed O'Neill jako Jay Pritchett, Sofía Vergara jako Gloria Delgado-Pritchett, Julie Bowen jako Claire Dunphy, Ty Burrell jako Phil Dunphy, Jesse Tyler Ferguson jako Mitchell Pritchett, Eric Stonestreet jako Cameron Tucker, Rico Rodriguez jako Manny Delgado, Nolan Gould jako Luke Dunphy, Sarah Hyland jako Haley Dunphy, Ariel Winter jako Alex Dunphy, Aubrey Anderson-Emmons jako Lily Tucker-Pritchett, Jeremy Maguire jako Joe Pritchett, Reid Ewing jako Dylan Marshall, Adam DeVine jako Andy, Dana Powell jako Pameron Tucker, Fred Willard jako Frank Dunphy, Christian Barillas jako Ronaldo, Nathan Lane jako Pepper Saltzman, Kevin Daniels jako Longinus, Marsha Kramer jako Margaret, Shelley Long jako DeDe Pritchett, Andrew Daly jako Principal Brown, Rob Riggle jako Gil Thorpe, Chris Geere jako Professor Arvin Fennerman, Nathan Fillion jako Rainer Shine, Julian Reyes jako Cal, Jimmy Tatro jako Bill, Colin Hanlon jako Steven, Matthew Risch jako Jotham, Mira Sorvino jako Nicole Rosemary Page, Xavier Shelton jako Football Player, Jane Krakowski jako Dr. Donna Duncan, Ben Schwartz jako Nick, Philip Anthony-Rodriguez jako Tim, Hillary Matthews jako Sherry, Sarah Baker jako Shirl Chambers, Jaime Moyer jako Mrs. Pasternack, Ron Perkins jako Judge Katz, Roy Jenkins jako Kenny, Greta Jung jako Mia, Michael Churven jako Jarvis, Margaret Judson jako Madison, Doug Budin jako Mr. Peterson, Christopher Darga jako Lou, London Fuller jako Janice, Sedona Fuller jako Betty, Jack Axelrod jako Bert, Kylen Deporter jako Alexei, Caden Dragomer jako Henry, Ed Begley Jr. jako Jerry, Kimia Behpoornia jako Stephanie, Gabriel Iglesias jako Jorge, Sheridan Pierce jako Paige Stevens, Fred Savage jako Caleb, Chris Bauer jako Officer Stablitzky, Rosa Blasi jako Florence, Stephen Boss jako Sho Nuff, Christopher B. Duncan jako Security Guard, Wynn Everett jako Ms. Wolfe, Cathy Ladman jako Dr. Green, Dan Levy jako Jonah, Steve Monroe jako Santa, Amanda Payton jako Laura, Ava Allan jako Amanda Ciconi, Paul Bates jako Thomas, Tom Berklund jako Cop, Andrew Bilgore jako Glen, George Brett jako George Brett, Mel Cowan jako Server, Alyssa de Boisblanc jako Christina, Cullen McCarthy jako Ridley, Jack Seavor McDonald jako Duncan, Rob Nagle jako Bill, Matt Oberg jako Trent, Toks Olagundoye jako Lucy, Katie Wee jako Sandy, Mary Louise Wilson jako Aunt Becky, Jill E. Alexander jako Lisa, Lily Berlina jako Hostess, Bayley Corman jako Sexy Lady Camper, Jessica Gardner jako Jackson's Mom, Harry Groener jako Joel L.L. Logan, Cheyenne Jackson jako Max, Ruby Jay jako Emma, Michael Khachanov jako Serge, Kerry O'Malley jako Dr. Perry, Nalini Sharma jako Nurse, Steve Valentine jako Doctor Randy, Armand Vasquez jako Neighbor, Steven W. Bailey jako Vic, Mike Beaver jako Bobby, Jodie Bentley jako Wesley's Mom, John Brotherton jako Clay, Kate Burton jako Iris Fennerman, Tiffany Commons jako Candice, Joe Coots jako Coach Walls, Gerald Downey jako Jim, Bo Foxworth jako Sam Turnbull, Jeremy Glazer jako Kieran, Na'Jae Green jako Kid, Yanellie Ireland jako Violet, Riki Lindhome jako Poet, Andrea Nelson jako Bartender, Adam Rose jako Adam, Marcus Terrell Smith jako Aweemaweh, Gable Swanlund jako Pajama Girl, Clayton Thomas jako Security Guard, Josiah Blount jako Band Member, Matthew Bohrer jako Kevin, Tom Choi jako Bob, Nayah Damasen jako Melanie, Chris Guerra jako Elf, Alexander Hodge jako Attendant, Uma Incrocci jako Pajama Girl's Mom, Erik Liberman jako Max Feldman, Tatiana Varria jako Elsie, Morgan Peter Brown jako Craig, Matthew Iott jako Sad Dad, Sawyer Jones jako Tyler, Dylan Bay Kleckner jako Cal, Landon Taylor Klotz jako Pitkowski, Rocío López jako Maria, Jim Piddock jako Malcolm Fennerman, Ray Porter jako Lazlo, Lauren Shaw jako Jenny, Christopher Alton jako Hipster, Brian Dare jako Peter Pan, Jaiden Alexander McLeod jako Joe's Friend, Lawrence Pressman jako Fred, Michael Strassner jako Ike, Mike Trehy jako Brady, Sara Ballantine jako Sheila, Rod Keller jako Mumford, Jessica McKenna jako Nurse Tami, Kalpana Pot jako June, Warren Sweeney jako Marv Schwartz, Terrence Terrell jako Tinkerbell, Alice Wen jako Friend #1, Jessica Garza jako Angelina, John Hartman jako Dragon-Slayer, Elizabeth Hinkler jako Friend #2, Kevin Miller jako Bob, Michael Mourra jako Golfing Kid, Alex Poncio jako Fan #1, Candice Ramirez jako Miss Carpenter, Ashleigh Crystal Hairston jako Nurse Cami, Matt Marr jako Fan #2, Dustin Moss jako Bailiff, Desi Stein jako Woman at Hero-Con, Danny Mora jako Ogre Teeth, Ry Elkinson jako Digby, Chelly jako Lackey, Ross Mackenzie jako Older Lackey, Mel Powell jako Cam and Mitchell's Friend, Larry Blackman jako Drag Queen, Kenzie Couch jako Lily's Friend, Jackson Duryea Courter jako Soccer Player, India Everett jako Halloween Angel, Harper Fogelson jako Cellist, Grady Harrell jako Beekeeper, Lisa Leeland jako Photographer, Marinna Martens jako Classmate, Stephane Nicoli jako Gay Couple, Stefan Poole jako Beekeeper, Warren Proulx Jr. jako Oprah's Golf Cart Driver, Timothy Scott jako Football Player,
Reżyseria: Jeffrey Walker,


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny znowa pozbudźiło. Serbske Nowiny tule w serialu rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Nahłe skalizny, wuske wudrjeńcy a rjane wuhlady na krajinu – Sakska Šwica ma tójšto dožiwjenjowpołnych potajnstwow, kotrež móžeš sej wotkryć. Tež Syman Pöpel z Chrósćic je tam zas a zaso po puću. Krosnowar sej kónčinu jara waži a je tam mjez druhim tež ze serbskimi jenakozmyslenymi tón abo tamny dyrdomdej přežiwił. Nětko chce wón z dalekubłanskej jězbu pod hesłom „Witaj, přiroda“ we wobłuku biologije, zemjepisa a sporta Saksku Šwicu zajimcam spřistupnić. Ze spěchowanskimi srědkami fondsa „Čiń sobu“ přihotuje wón jězbu, za kotruž móža so młodostni wot 16 lět přizjewić. „Dwaj přewodźerjej z narodneho parka Sakska Šwica, kotrajž so tam jara derje wuznawataj, budźetaj nam poboku“, Chróšćan rozkładuje.


text:
Pod hesłom „Kóždom ludej swoje dudy“ wěnuje so dudak a spěwar Serbskeho ludoweho ansambla Handrij Henčl njedźelu w Budyskim Serbskim muzeju z koncertom wosebitemu ludowemu instrumentej. Cordula Ratajczakowa je so z hudźbnikom rozmołwjała.
Kak sće ideju koncerta zrodźił?
H. Henčl: Loni je so mje organizatorka Wojerowskich hudźbnych swjedźenskich dnjow prašała, hač nochcu raz na dudach koncert wotměć. Tak smy tam hromadźe z hudźbnikami našeho Prěnjeho łužiskeho barokneho orchestra koncertowali. Wothłós bě přewšo dobry a zarjadowanje wupředate. Ludźo su fifolejo domoj šli. Nětko mamy koronu, a cyły swět žedźi so za programami w małym formaće, za čož su dudy kaž stworjene. Sym tuž tehdyši program swojim móžnosćam jako solist přiměrił a to SLA namjetował. Argumentowach, zo su ludźo nětko lačni, nazymu budźe paleta poskitkow snano hižo přewulka. Tak bě w běhu třoch tydźenjow ideja wuzrawjena. Budźe to prapremjera – tajki solowy koncert za dudy hišće w ansamblu njemějachmy.
Što Was na dudach wabi?


text:
Wašnja při wotemrěću a pohrjebje
Hdyž je pola serbskich wjesnjanow khory smjerći blizko, połoža jeho we jstwje na nowu słomu, kotraž je z płachtu wodźěta, ale ze žadnym spódnim poslešćom. Hdyž mrěje, wotewrja přitomni wokno a powočinja jstwine durje a poklaknywši wuspěwaju ćichi wótčenaš. Nětk posćelu po ćěłowu žonu, kotraž ćěło wumyje a po móžnosći bórzy tež zwobleka a wupyši. Woda, z kotrejž bu ćěło wotmyte, wuliwa so tu a tam do keŕka, zo ju ptačk woblětuje; a słoma, na kotruž bě ćěło połožene, njesmě nihdźe do ćmoweho přińć. Bě-li wotemrěty z pčołarjom, dóńdźe bórzy něchtó do pčolenca, zaklepa na kóždy kołč a wozjewja jeho smjerć z tymi słowami: "Pčołki, stawajće, waš hospodaŕ je so minył", abo po delnjołužisku: "Pčołki, stawajśo, waš góspodaŕ jo humŕeł!" Ćěłowa žona prosy potom přećelow, znatych a wjesnych ludźi na přewodźenje. Druhdźe noša gmejnsku heju abo kwakulu dwór wot dwora abo čorny kij. Kaž dołho je ćěło w domje, je wšitko po móžnosći z ćicha a tež pola wobeju susodow. Tehdom so njemłóći, drjewo so njeruba, skót so njepřaha. W žarowanskim domje su husto smjertne kěrluše słyšeć. Wječor přikhadźeja susodźa a přećeljo, zo bychu zrudnych zmerowali. Wjecor před pohrjebom přińdźe wyše tychle, z kóždeho domu we wsy znajmjeńša jedyn na "pusty wječpr", a tu spěwaja so zhromadnje kěrluše hač do nocy. Ćěło z kitelom woblečene leži w kašću z wysokim wěkom, na kotrež so w někotrych wsach sekera kładźe. Na pohrjebnym dnju přikhadźeja přewodźerjo w žarowanskich drastach, a dostanu piwo abo škleńčku palenca. Najbližši přećeljo pojědźa we jstwje. Hdyž so ćěło z domu njese, dawa so domjacemu skotej pica, zo by njeležał. Je-li pohrjebnišćo w druhej wsy, dowjezu tam ćěło z deskowanym wozom a w Delnjej Łužicy z rjeblowanym. Kóžda wjes ma najbóle swoju "mortwu kupku" z kónc wsy, hdźež žarowanski ćah zastawa, a přewodźerjo wuspěwaju wótcenaš; katólscy pak pozastanu najbóle pola třoch swjatych křižow. W někotrych krajinach najbližši žarowacy při tychle modlitwach ani w božim domje tehdom kłobuk njezejimaja, dokelž njesmědźa swoje z wysoka žarowanje přetorhnyć. Njedaloko pohrjebnišća staji so kašć na mary, hdźež duchowny ze spěwarjom napřećo přińdźe. Hdyž je modlitwa abo kěrluš dospěwany, pozběhnu nošerjo kašć a njesu jón k rowu. Wosebity rowaŕ njeje wšudźom, ale ryće rowa dźe po gmjenje wokoło, tak jzo dwaj mužej je wobstarataj. Wóz, na kotrymž bu ćěło sem dowjezene, a kóždy stólc, na kotrymž bě kašć stał, leži potom najbóle doma jedyn dźeń powróćeny, zo by mortwy lěpje wotpočował. Najbližši zawostajeni ćiskaju po dokonjenju cyrkwinskich modlitwow horstku abo tři pjeršće do rowa a "měra" so do rowa pušći. Potom podawaju so přewodźerjo do cyrkwje. Pola katólskich du bližši z přećelstwa při božej mši ze zaswěćenej swěčku wokoło wołtarja. Pola evangelskich spěwa so pohrjebny kěrluš a duchowny ma rěč a čita běh žiwjenja. We wjele wosadach přizamka so temu hišće "dobra nóc", to rěka prědaŕ praji w mjenje zemrěteho kóždemu přiwuznemu, susodam, kmótram, dobroćelam a přećelam božemje a to kóždy króć z mjenowanjom mjena, dźakuje so za wopokazanu lubosć a wšo přećelstwo a přeje za to kóždemu wšitko dobreho. Skónčnje je modlitwa a kěrluš. Po skónčenych kemšach poklaknu přećeljo zasy na row, mjez tym zasypany, a wuspěwaju wótčenaš; bližši přiwuzni činja to přez cyły žarowanski čas, hdyž do cyrkwje nimo du. Na row postaji so pak křiž, pak druhi wopomnik, abo při šulskich dźěćoch hnydom po pohrjebje wjele małych křižikow, kotrež sobušulerjo a sobušuleŕki darichu. Po pohrjebje zhromadźeja so přiwuzni najbóle hišće w žarowanskim domje k hosćinje, při kotrejž husto na wotemrěteho "na božej prawdźe" spominaju. Tu a tam pomodla so doma na tym městnje hdźež je ćěło stało, a wobzamknu cyłu pohrjebnu swatocnosć z kěrlušom. - Zarowanje abo žałowanje złožuje so po blizkosći přiwuznistwa abo swakowstwa k zemrětemu. Dźěći žaruja staršeju a staršej swoje dźěći lěto a něšto přez lěto, bratrow a sotry žaruja zawostajeni wósomnaće njedźeli, swakow a swakowe, wujow a ćety štwórć lěta. Hłuboke žarowanje traje štyri njedźele a w tym času njesmě nichtón jich drasty a druhe jich wěcy trjebać. Tež njesmě w tym času w žarowacym domje łuh dźěłany być, ani so płat z łuhom parić, tola pak smě so bjez łuha płokać.
Žarowanska drasta wobstoja nětko pola mužskich jenož w tym, zo so ničo pisaneho abo čeŕwjeneho njewobłekaju. Žónske žaruja w běłej płachće, kotraž je w Hornjej Łužicy z jednoho krucha a wot hłowy hač k nohomaj dosaha. Najbóle hišće maju na čole běłu šlebjerdku - nětko w "polu" jenož tule - a w holi běły podhubnik (podgubnik). Jako poł žarowanja je wokoło Mužakowa płachta hač do kolen, na ramjenjomaj (nic na hłowje) wotpočowaca, a šlewjeŕ t. r. na papjeru zwite naškrobjene rubiško na khapje (měcy). W někotrych stronach Delnjeje Łužicy płaći to za cyłe žarowanje. W Blótach pak wobstoja žarowanska drasta z dweju kruchow ćeńkeho płatu. Wjetši delni kruch wobdawa žiwot a je na pasu připinjeny, a mały horni, kiž so tež tam přityknje, dawa so na hłowu, tak zo ju a cyły horni dźěl žiwota a po spodobanju tež wobličo zawodźěwa. Mjez tym zo w druhich stronach jenož najbližše zawostajene w tej běłej žarowanskej drasće khodźa, nałožuja ju w Błótach nimale wšitke přewodźeŕki. Za cuzbnika je to spodźiwnje swjatočny zaćišć, hdyž někotre čołmy z tajkimi běłymi wosobami wobsadźene płuwać widźi na rozdźělenej Sprjewi, abo hdyž je po dwu a ze zrudnym druhdy zakrywanym woblicom pomału na pohrjebnišćo kročić wohlada.
- Author: Hórnikowa Čitanka. Po J. E. Smolerju. (public domain)
- Source: http://texty.citanka.cz/pata/sc1-79.html
- Note: Stary prawopis


text:
Wujek 81. Czorno ballada
W nojbliższych tydniach Tyjater Ślōnski zagro dlo ôglōndoczy wirtualnie mocka razy (retransmisyje jak tyż transmisyje na żywo). Jedna z akcyji to je spōlne ôglōndanie 13 grudnia przedstawiynio „Wujek 81. Czorno Ballada”.
Tyjater Ślōnski zachynco, by jego bywalcy znodli w ta wyjōntkowo niydziela czas, by spōmnieć sie ciynżke i wożne zdarzynia z poczōntku lot 80. W nastympno rocznica wkludzynio stanu wojynnego, 13 grudnia 1981 roku, wrocōmy społym do ôpowieści ze Ślōnska i do pamiyńci ô dziewiyńciu grubiorzach z Gruby „Wujek”.
Przedstawiynie jeszcze przed prymierōm budziyło moc ymocyji, a ôd dnia piyrszego pokazu cieszy sie ôgrōmnym uznaniym ôglōndoczy. W muzyczne przedstawiynie zaangażyrowany bōł ôd poczōntku aranżer Hadrian Filip Tabęcki jak tyż Miuosh. Wszysko w reżyseryji Roberta Talarczyka powstowało we ścisłyj spōłpracy ze Ślōnskim Cyntrum Wolności i Solidarności w Katowicach. W głownych rolach m.in. Dariusz Chojnacki, Grażyna Bułka, Wiesław Sławik jak tyż kwartet modych aktorōw ôbranych we castingu.
Spektakl muzyczny, co porzōnd je grany na Srogij Scynie Tyjatru, udało sie zrealizować tyż we formule Tyjatru Telewizyje – i ta wersyjo rekōmandujymy do ôglōndanio w niydziela.
Link do darmowego pokazu:
https://vod.tvp.pl/website/wujek-81-czorno ballada,35198573
Foto: materyje ôd Tyjatru Ślōnskigo