text:
Wikidata/Pšašanja zawjeźenja
Toś ten bok wótegronja na powšykne pšašanja, kótarež nastawaju se za diskusije wó zawjeźenju Wikidata do Wikipedijow.
Powšykne
Cogodla maju boki we Wikidata mjenja ako Q123?
Wikidata jo wěcejrěcny projekt. Njejsmy kśěli elementam identifikatory we wěstej rěcy daś a pśez to tu rěc napśeśiwo wšym drugim rěcam faworizěrowaś. Togodla elementy dostawaju numer we Wikidata. Toś ten numer jo jadnorazny identifikator. Ale kuždy element ma pomjenjenja we wšych móžnych rěcach, kótarež su zwětšego jano titele wótpowědnych boko Wikipedije. Wužywaju se na Wikidata za lažčejše pytanje a wěcej komplicěrowane procese.
Kak zgónijom, lěc móje nastawki na Wikidata su wót wandalizma pótrjefjone?
Kužda změna we Wikidata, kótarež póśěgujo se na nastawki, kótarež wobglědujoš na swójej Wikipediji, by měli se w twójej wobglědowańkach pokazaś. Jolic wiźiš něco njepšawego, źi do Wikidata a pópšaw jo.
Faza 1 (mjazyrěcne wótkaze)
Wikidata jo so na mójej Wikipediji startował. Mógu zachopiś, mjazyrěcne wótkaze z nastawkow wótwónoźowaś?
Na lěwem boku kuždego nastawka pód lisćinu mjazyrěcnych wótkazow maš kliknjobnu šypku, kótaraž wótkazujo na Wikidata. Jolic tomu tak jo, móžoš mjazyrěcne wótkaze z nastawka wótpóraś. Njewótpóraj pśedłogi, kótarež pokazuju wuběrne a dobre nastawki w drugich Wikipedijach. Rozsud, lěc take wótpóranje jo akceptabelne, pśistoj zgromaźeństwoju twójogo projekta.
Pšosym źiwaj na to, až někotare boty nejpjerwjej zasej zasajźuju mjazyrěcne wótkaze, kótarež su se wótpórali. Toś ten problem se sam rozwězujo, dokulaž boty se aktualizěruju. Jolic to se stawa, móžoš botowemu wobsejźarjeju powěźeńku pósłaś, aby jogo pšosył, aby swój bot aktualizěrował.
Jolic mjazyrěcne wótkaze wóstawaju w nastawku, pśipisuju informacije z Wikidata.
Kak ma se z napšawdu komplicěrowanymi mjazyrěcnymi wótkazami? Kak mam z tymi něnto wobchadaś?
Jo hyšći móžno, mjazyrěcne wótkaze ako do togo we wikiteksće definěrowaś. Móžoš pótakem w toś tych padach ako doněnta póstupowaś.
Som nowy bok napórał. Mam mjazyrěcne wótkaze pśidaś?
Jadna móžnosć jo, wótkaze pśidaś. Su nejskerjej boty mjazyrěcnych wótkazow, kótarež hyšći pśidawaju wótkaze do Wikidata. Hyšći lěpše rozwězanje: možoš do Wikidata hyś, wótpowědny zapisk pytaś (na pśikład za tym, až wužywaš móžnosć "element pó titelu" a pytaš nastawk w jadnej z rěcow, w kótarejž do togo jo eksistěrował), a nastawk, kótaryž sy napórał, manuelnje zapiskoju pśidaś.
Kak njepokazujom wótkaze z Wikidata na někakem boku?
Aby wótkaze z Wikidata schował, wužyj magiske słowo {{noexternallanglinks}}. Jolic jo samo, budu se wšykne wótkaze na tom boku wótwónoźowaś. Magiske słowo dajo se teke wužywaś, aby specifiske mjazyrěcne wótkaze wótwónoźeło, jolic wužywa se z parametrami. {{noexternallanglinks:dsb|hsb}} buźo na pśikład dolnoserbske a górnoserbske mjazyrěcne wótkaze wótwónoźeś.
Faza 2 (infokašćiki)
When will this be deployed on my project?
Phase 2 has now been deployed on all Wikipedias. Sister projects are following.
Groni wužywanje Wikidata, až buźo se Wikipedija w mójej rěcy ze zarodkami wó kuždej małej jsy w swěśe połniś?
Ně. Wikidata staja móžnosć k dispoziciji, jadnore boki z wóspjetujucym se wopśimjeśom, kaž na pś. wobydlarstwo, pśestrěń a gustosć jsow lažko napóraś ale lažy pla zgromaźeństwa rozsuźiś, kak toś ta móžnosć wužywa se we Wikipediji twójeje rěcy. Boki wó jsach by dejali se hyšći pśidaś - Wikidata njama tuchylu žedne plany, aby to awtomatiski cynił.
Co stawa se z eksistěrujucymi infokašćikami?
Wóne funkcioněruju dalej ako doněnta. Aby se Wikidata wužywał, musy něchten pśedłogu změniś a ju pśiměriś.
Kak dejamy k zgromadnemu měnjenjeju wó wjelgin kontrowersnych temach pśez rozdźělne Wikipedije dojś?
To njejo trěbne. Wikidata móžo šyroku paletu twarźenjow a referencow wopśimjeś, aby je pódpěrali. Jadnotliwe Wikipedijowe zgromaźeństwa mógu rozsuźiś, kótare z nich preferěruju w swójej Wikipediji. W nejgóršem paźe móžoš jano wěste gódnoty lokalnje wobchowaś, ako to stawa se něnto.
Kak móžomy daty z infokašćikow Wikidata zapśimjeś?
Stej dwě droze. Za nejwěcej wěcow móžoš zapśimowańsku syntaksu wužywaś, kótaraž wopisujo se how. Za dalšne kompleksne wěcy buźo Lua k dispoziciji stojaś.
Faza 3 (lisćiny)
Groni wužywanje Wikidata, až musymy lisćinowe nastawki napóraś? Njecynimy to w swójej rěcy
Ně. Wikidata staja jano móžnosć k dispoziciji, lisćinowe nastawki lažko a awtomatiski napóraś. Njetrjebaš ju wužywaś. Móžoš druge funkcije Wikidata wužywaś, na pśikład centralne składowanje mjazyrěcnych wótkazow, bźez togo až by móžnosć awtomatiskego twórjenja lisćinow wužywał.


c: text/html

text:
Nowa społnomócnjena
Zhorjelc. Kati Struckowa je nowa hłownohamtska społnomócnjena za serbske naležnosće Zhorjelskeho wokrjesa. Wokrjesny sejmik je jej zastojnstwo na swojim posedźenju wčera dowěrił. Wuzwolena dźěła dotal jako projektowa managerka Domowiny za Slepjanski region. Kaž radźićelam wčera připowědźi, chce wona serbsku rěč we wokrjesu skrućić.
Mjezynarodnej přinoškaj SI
Praha/Lwiw. Wědomostnikaj Serbskeho instituta wobdźělitaj so na slědźenskimaj konferencomaj w Ukrainje resp. Čěskej. Dźensa je dr. Fabian Kaulfürst na zarjadowanju Instituta za slawistiku Lwiskeje uniwersity digitalny němsko-delnjoserbski słownik předstajił. Dr. Friedrich Pollack přednošuje jutře w Praskim Masarykowym instituće wo „institucionalizowanju serbskeho stawiznopisa w Němskej demokratiskej republice“.
Dwělomny křiž skóncowali

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Božidar Dobrucky
Božidar Dobrucky (němsce Theodor Dobrucký; * 7. oktobra 1893 we Wojerecach, † 7. měrca 1957 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar, narodny prócowar a spisowaćel.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wón narodźi so 1893 jako syn ze Słowakskeje pochadźaceho Wojerowskeho archidiakona Jána Emanuela Dobruckeho, kiž bě so 1882 do Łužicy přesydlił, a jeho mandźelskeje Margarety , rodź. Berganec († 21. oktobra 1919). Jeho dźěd bě Zdźarowski farar Bjedrich August Bergan. Božidar wopytowaše wot 1909 do 1913 gymnazij w Zhorjelcu a studowaše potom wot 1913 do 1916 w Lipsku teologiju a filozofiju. Tam złoži tež statne pruwowanje za wyše šulstwo. Prěnje wučerske městno měješe 1916/17 jako pomocny wučer w Rabensteinje. Wot 1917 do 1924 skutkowaše jako farar w Budyšinku, hdźež bě spřećeleny z tamnišim wučerjom Arnoštom Holanom.
1924 bu jemu dalše skutkowanje w Serbach znjemóžnjene. Po krótkim studiju w Bratisławje nawróći so do Němskeje a nastupi farske městno w južnodurinskim Heldburgu (1925–30); wot 1930 hač do 1948 bě na powołanje basnika Börriesa knjeza von Münchhausena farar a zarjadnik knihownje we Windischleuba pola Starohroda. 1948 wzda so duchownstwa a sta so z wotrjadnikom nowozałoženeho Serbskeho kulturneho zarjada w Budyšinje. 1953 poda so na wuměnk. Pochowany bu na Tuchorskim kěrchowje w Budyšinje.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo jako gymnaziast zezna so z idejemi dźěłaćerskeho hibanja a dopisowaše do Görlitzer Volkszeitung. Wot 1918 podpěraše prócowanja Arnošta Barta w serbskim narodnym hibanju a běše čłon wjednistwa Serbskeho narodneho wuběrka, za kotryž nakupi srjedź lěta 1919 tež tydźenik Serbske Słowo, kiž měješe so z organom wuběrka stać. W samsnym lěće bu Dobrucky k pjenježnej pokuće a 1924 samo k połlětu jastwa zasudźeny, štož so pak přez amnestiju spušći. Wot 1920tych lět bě čłon SPD.
Za čas Weimarskeje republiki wozjewješe swoje dopisy a powědančka w Serbskich Nowinach a we Łužicy. Tež po Druhej swětowej wójnje wozjewichu so hišće někotre powědančka w Nowej dobje a w Protyce. Dobrucky bě po wójnje jako wyši referent za wědomosć a kulturu w Serbskim kulturnym zarjedźe sobu zamołwity za załoženje serbskich kulturnych institucijow a organizowanje studija sorabistiki při Karla Marxowej uniwersiće w Lipsku. Nimo toho fungowaše wot 1950 do 1955 jako zamołwity redaktor ewangelskeho časopisa Pomhaj Bóh. Pawoł Nedo mjenowaše jeho w Rozhledźe 10/1973 pozdźišo architekta noweje serbskeje kultury.
Božidar Dobrucky bě wot lěta 1918 čłon Maćicy Serbskeje.
Wozjewjenja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wo čłowjeku z dwěmaj wutrobomaj. W Serbskich Nowinach dnja 24. decembra 1924
- Pusty kraj. We Łužicy 1931.
- Serbski Diogenes. Budyšin 1970, str. 181–211
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Dobrucky, Božidar. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 112sl.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dokumenty Božidara Dobruckeho w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
- Krótkobiografija na webstronach Serbskeho instituta


text:
Tež naše stawizny
W lětach wot 1984 do 1986 kiwaše mi zbožo a smědźach za publikaciju Srjedźoněmskeho nakładnistwa Halle-Lipsk Lipšćansku sukelnicu fotografować. Přewodny tekst napisa Bernd Weinkauf a kniha wuńdźe 1987. Při tym sym mnoho dožiwił, tež njefotografowanych wěcow.
Na kóncu fotowych dźěłow so sta, zo so hudźbnikaj po wustupje w zapadnym wukraju do NDR njenawróćištaj. Tole pohnu Srjedźoněmske nakładnistwo tule wotćišćany list napisać.
Mi bě napadnyło, zo měješe zarjadnistwo sukelnicy w dobje NDR dobry archiw z dokumentami a wobrazami. Tohodla so dźiwach, jako so moja próstwa wokoło 1992 wotpokaza, zakaz (hlej list a foto) zběhnyć. Mi so zda, zo je to njerjany časowy dokument, za tych, kotřiž su wotešli, a za towaršnosć.
GERALD GROSSE
přełožk: KATRIN ČORNAKECGerald Große – Kontrabasisća orchestra Lipšćanskeje sukelnicy, 1985
Jeje nastaće a jeje změny
Prěnju wersiju ody »Na serbsku Łužicu« zapisa Handrij Zeler jako student w Lipsku 24. awgusta 1827 do tamnišeje rukopisneje Serbskeje Nowiny z čisłom 18. K tomu pohnuli su jeho po mojim sudźenju tři motiwy. Jako prěnje zajim jeho sobustudenta Hendricha Awgusta Krygarja za zažne stawizny Serbow, štož so w jeho elegijomaj w heksametrach »Tomu serbskemu towarstwu« a »Wěšćenje« wotražuje.1 Zdruha bě Zejler w nalěću 1827 w Lipsku wostał a wjeseleše so na wopyt domizny po jednym lěće w Michałskich prózdninach. Třeću, bjezposrědnju přičinu přeradźa sam w lisće Františekej Ladislavej Čelakovskemu samsny 24. awgust 1827: »Dokelž jedyn duchomny njedušnik ... přećiwo serskej rěči tak njezdobnje zaspěwać so zwažił je, da staj mje knjezaj protonotar Klien a Handr. Lubjenski w Budyšini žadałoj, tutemu hłupemu škrěčatemu sołobikej skerje a lěpje pósk zatykać a ’ho z toho štomika na smjeće (smetiště) sadźić. To je nětko moje najprjeńše dźěło.«2
Jedna so wo nastawk serbskeho fararja Jana Křesćana Rychtarja (1793–1856) ze Złokomorowskich kónčin we wědomostnym časopisu »Neues Lausitzisches Magazin« 1826 »Die wendische Sprache in Bezug auf Staat, Kirche und Volksbildung«.3 W nim argumentuje, čehodla měła so serbska rěč z cyrkwinskeho žiwjenja Łužicy wutłóčić a wopisuje, z kajkimi srědkami móhło so to docpěć. Šamale poniža w nim swoju maćeršćinu: »Hižo tohodla dyrbi so njedospołna mjenować, dokelž duchowny w njej wšě maćizny nabožneho přednoška wobdźěłać njemóže, hdyž jej samo słowa za proste předmjety a zapřijeća wšědneho žiwjenja pobrachuja, kak dyrbi hakle słowa dodać za wuměłstwo a wědomosć? – Nima ani swójske wurazy za ličbje sto a tysac, ani swójske mjeno za štom, ani pomjenowanje za wótčinu njeposkića, kak hakle za aritmetiku, přirodowědu, zemjepis a kóždužkuliž wyšu wědomosć.«4
W sćěhowacym přinošku chcu rozłožić, što je mje pohnuło 2011 prěni raz do Łužicy přijěć. Jako sćěh nastachu 2014, 2015 a 2019/2021 tři mjezynarodne wuměłske projekty, při kotrychž 49 načasnych wuměłčow a wuměłcow z wobłukow tworjaceho wuměłstwa, literatury a hudźby sobu skutkowaše resp. 15 awtorkow a awtorow z třoch krajow (Awstriska, Němska, Słowjenska) komentary za projektowe katalogi přinošowaše.1 Za poradźene přewjedźenje we wšěch lětach bě z wulkeho dźěla Załožba za serbski lud zamołwita: W zmysle basnje Bertolta Brechta »Fragen eines lesenden Arbeiters« słuša mój wutrobny dźak tamnišej zamołwitej Ance Němcec. Jako iniciator projekta chcu so tež wšěm wobdźělenym zjawnym a priwatnym institucijam2 kaž tež nadrjadowanym zastupnikam krajow a zwjazkow w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej za přewostajenje rumnosćow a financne srědki dźakować, bjez kotrychž njeby realizowanje krajow přesahowaceje kulturneje wuměny móžne było.
Wernisaža projekta «Wobrazy krajiny» 22. januara 2020. Wobdźělnicy su (wotlěwa) Igor Pucker (nawoda kulturneho wotrjada Korutanskeje), Edith Bernhofer (Robert Musilowy institut, Nora Leitgeb (MMKK), Heimo Strempfl (nawoda Musiloweho muzeja), Frauke Rahr, Mirjam Schmidt (MMKK), Anka Niemcec (projektna sobudźěłaćerka, Załožba za serbski lud), Iris Brankačkowa, Christina Boguszowa (nawodnica Budyskeho Serbskeho muzeja), Andreja Hribernik (direktorka KGLU Slovenj Gradec), Jan Budar (direktor Załožby za serbski lud), Marko Lipuš, Roman Uranjek (Irwin), Melitta Moschik, Karl Vouk, Peter Kaiser (krajny stotnik Korutanskeje), Andrej Savski (Irwin), Miran Mohar (Irwin), Hella Stoletzky, Nika Autor, Christina Kliemowa (kuratorka Choćebuskeho Serbskeho muzeja), Michael Kruscha, Christine Wetzlinger-Grundnig (direktorka MMKK), Borut Vogelnik (Irwin), Marko Peljhan, Jošt Franko, Zorka L-Weiss. (Z kolektiwa Irwina faluje Dušan Mandič). Foto: Ferdinand Neumüller
Jednanje čłowjekow je wot dopomnjenkow wobwliwowane. Slědujemy přikładam, žedźimy so za złotym časom prjedawšich (dźěćacych) rajow abo za zańdźenymi, jako ideal předstajenymi politiskimi systemami, kotrež so we wšědnym dnju jako njekmane wopokazachu. Peter Handke na př. zasadźowaše so ze swojeje w Francoskej woleneje domizny w knize »Abschied des Träumers vom neunten Land« (1991) za wobstaće Juhosłowjanskeje3 a dósta wot Draga Jančarja, spisowaćel kaž wón a byrgar woneho »wusonjeneho kraja«, hnydom wotmołwu w »Poročilo iz devete dežele – Privid in resničnost« (1991) (Rozprawa z dźewjateho kraja – mylenje a woprawdźitosć). Jako zachadźachu 1996 we »wusonjenym kraju« wot Južnych Serbow naškarane bratrowske wójny, pisaše Handke swoju pućowansku rozprawu »Eine winterliche Reise zu den Flüssen Donau, Save, Morawa und Drina oder Gerechtigkeit für Serbien«. Jančar wotmołwi jemu z »Misijonar in njegova pravičnost« (1996; Misionar a jeho sprawnosć), samo z dźensnišeje časoweje distancy čitanja hódna korektura idealneho wobraza.4
»70 Mahlerische An- und Aussichten der Umgegend von Dresden« je titul 1820 wudateje knihi nakładnika Johanna Christopha Arnolda. W prěnim wudaću běchu wobrazy z němskim pomjenowanjom titula a w dalšim (1822) z přidatnym francoskim wuhotowane, štož na to pokaza, zo běše nakład wuspěšny a kniha požadana. A tele wobrazy wužiwachu so zdobom tež za dalše knižne wudaće »Merkwürdigkeiten Dresdens und der Umgegend« (1926), pućowansku ručnu knihu Sakskeje Šwicy wot Wilhelma Augusta Lindauwa (1774–1849). 70 litografijow je hač do lěta 1818 nastało, to rěka, zo běše Ludwig Richter tehdom 15 lět młody, z čimž je sej wjele chwalby a připóznaće zdobył, tež wot rysowarja a kopororytwarja profesora Carla Awgusta Richtera (1770–1848), swojeho nana. So wě, zo běše nan swojemu synej při prěnim tak wobšěrnym wuměłskim dźěle k pomocy. »Na kóncu dósta nan kóždu platu do rukow, zo by ju zdźěla retušěrował abo zdalenosć punktěrował a skónčnje wšitko wužrawał«, dopomni so syn.
Přinošk składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« (20.9.2020–9.5.2021) w Serbskim muzeju w Budyšinje
Jako kuratorka Wuměłskeje galerije Maribor (Słowjenska) přihotuju prawidłownje přehladki na zakładźe našeje zběrki. Wona wobsteji z twórbow słowjenskeho tworjaceho wuměłstwa a wopřija mólby, skulptury, dźěła na papjerje, fotografije, instalacije a wideja.
Při rešerši a přehladanju materiala za jedne naprašowanje storčich stajnje zaso na seriju Serbowkow, »Lužičanke« mjenowane, słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Dokelž wobsedźimy wjele druhich twórbow wot njeho, wahach husto, što móhła wuzwolić, zo by so wuměłc optimalnje prezentował. Často wupytach jednu do dwě monotypiji Serbowkow. Wone běchu tak rjane, ale tež cuze a potajne!
Kóždy króć zaběrach so trochu z Łužicu a spytach zrozumić, kotry woznam je čas we Łužicy za Trstenjaka měł, cyły wobraz pak njezamóch dodnić. Čehodla je wuměłc 1961, jako běše w Mariborje žiwy, seriju Łužičankow zhotowił? A čehodla wužiwaše grafisku techniku monotypije, kotruž do toho wužiwał njebě? Buchu wobrazy na zakładźe eksaktnych skicow zhotowjene? Jeli haj, dźe so wone chowaja? Štó běchu modele? Kak hodźi so mnohotnosć drasty rozkłasć?
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)
Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak běše, zo mějach začuće, moje dźěło je trěbne a so waži. To njebě a njeje w našej branši samozrozumliwe.
Muzeje, priwatnicy, archiwy, hrody abo pokładownje zmóžnichu mi přistup do swojich magacinow a schowanych zběrkow, zdźěla bjez dowolnosće, dokelž chcychu rady ze swojimi eksponatami w nasćěnowej protyce »Křinja« zastupjeni być. Někotre wěcy, kiž smědźach z ćmowych regalow wzać, běchu pozdźišo tón »hit« we wustajeńcach a so wědomostnje wobdźěłachu.
Tu zwobraznjena postawa swjateje Hany samotřećeje słuša do stareje cyrkwički w Radworju a je jedyn z pokładow, kotrež buchu w 1960tych lětach z wěstotnych přičin přeměstnjene a zdźěla w njedosahacej měrje dokumentowane. W fundusu tachantskeje pokładownje pod dohladom dr. Siegfrieda Seiferta smědźach postawu 1989 fotografować. Šćěpan Delan, pozdźišo farar w Radworju, je na zakładźe přirunanja čornoběłych fotow a mojich fotow za dokumentaciju wo starej cyrkwičce w lěće 2000 postawu spóznał a swjata Hana so do Radworja nawróći.Postawa swjateje Hany samotřećeje ze stareje cyrkwički w Radworju Foto: Gerald Große
W běhu časa sym wjele wo swojej łužiskej domiznje a jeje pokładach nawuknył. Při tym dyrbju přiznać, zo naby někotryžkuliž eksponat přez moje wašnje fotografowanja wuznam »drohoćinki«, byrnjež poprawom žana njebě. Přiwobroćich so na přikład narodnym drastam, kotrež so wjace njenoša. Na to je mje dr. Lotar Balke storčił a mi wotpowědne eksponaty z křinjow spřistupnił resp. wobstarał.
Wot nadawka k wobskóržbje (10/11)
Wšědny dźeń w fotografiji njeje jenož lute tworićelstwo, ale ma wjele z organizaciju, jězdźenjom, wadźenjom, wězo z dobrymi idejemi a podpěraćelemi činić.
K mojim najlěpšim pomocnicam we wobłuku łužiskeje fotografije słušeše wjednica muzeja »Alte Pfefferküchlerei« we Wósporku, Irmgard Wenzelowa. Wona je mje při patentnym sudnistwje NDR wobskoržiła. Sudnistwo je skóržbu přećiwo priwatnej wosobje wotpokazało a na LND přepodało. Njewěm, kak je to tehdom wušło. Nimale zmužiće sym skóržbu jako nastork wzał, zo bych so k njej na puć podał. To je so wupłaćiło, wona je mje pozdźišo husto podpěrała. Běše z wašnjom, zo na dnju załoženja NDR wokrjesy a organizacije zbožopřeća a małe dary do Berlina sposrědkowachu. Za Budyski wokrjes abo Domowinu je knjeni Wenzelowa wuměłsce napodobnjene nowolětki zhotowiła, kotrež sym jako kalendrowy wobraz wužiwał.
Ćeže pak mějach z načolnikom Budyskeho Měšćanskeho muzeja w lěće 1987, kiž nochcyše mi eksponaty wupožčić. Nochcyše wěrić, zo so wone jednorje přez škleńcu witriny fotografować njehodźa. Hakle po wobšěrnym listowanju z ministrom za kulturu so hara skónči.
Bjez prócy – žane foto (9/11)
W zwisku z festiwalom 1972 měješe LND wotpohlad, portret Měrćina Nowaka-Njechorńskeho we wulkim formaće wozjewić. To běše za mnje dobra přiležnosć so ze zajimawej wosobu do zwiska stajić. Nochcyše so w swojim ateljeju fotografować dać, ale radšo na zahrodźe w Njechornju, štož njebě žadyn problem. Krótko po tym je so moler na Domowinu abo nakładnistwo hóršił a wozjewjenje fota najprjedy zakazał.
Při swojim wopyće běchu mi tehdom durje do ateljeja napadnyli. Běše to wulkotny drjewjany wudźěłk a srjedźa běše znamjo Nowaka-Njechorńskeho: rězbarjene lipowe łopješko. Dokelž lubuju detaile w fotografiji, chcych »něšto z toho činić«. Ale wón měješe něšto přećiwo tomu.
Pozdźišo, jako dźěłachmy na Křini dopomnichmoj so z Geratom Hendrichom zaso na wone durje. Hendrich je so ze sotru Nowaka-Njechorńskeho rozmołwjał, kotraž při nim přebywaše. Wona měješe zakaz za přehnaty. Přeradźi nam dźeń, na kotrymž so jeje bratr do Budyšina poda a so hakle z poslednim busom nawróći. To smój sej tam dojěłoj, techniku natwariłoj a durje fotografowałoj. Cyle derje mi při tym njebě.
Znamjenja časa (8/11)
Poprawom by derje było, titul rjada wo zhladowanju na wobrazy raz wobroćić. Potajkim by rěkał: Wobrazy mojeho puća. Wjace hač połsta lět sym časy a podawki ze swojimi wobrazami přewodźał. Wosebje napadnje, zo maja wěcy, kotrež njejsym w 1960tych a 1970tych lětach jako hłowne temy fotografował (prajachmy tež: »To njeje zwobraznjenja hódne.«), dźensa jako dokumenty a napohlady swoju woprawnjenu hódnotu a kedźbnosć zbudźeja.Znamjenja časa, Wernarjecy, 1990 Foto: G. Große
1950 je znaty łužiski fotograf Kurt Hajna prezidenta Wilhelma Piecka z holcu w katolskej narodnej drasće na rukomaj fotografował. Holca bě dźowka hibićiweho redaktora Noweje doby a woblubowaneho braški při programach Serbskeho ludoweho ansambla Bena Šołty. W lěće 1980 wopyta prěni němski kosmonawt Sigmund Jähn Budyšin a Beno Šołta běše měnjenja, zo měła so nětko jeho wnučka w samsnej drasće a w samsnej pozy z wysokim hosćom fotografować dać. Tole je woprawdźe přikładnje organizował. Fotografojo su poprawom jara dźakowni za tajke »organizaciske wukony«.
Dóńty (7/11)
Jürgen Maćij pisa jako wudawaćel knihi »Wobrazy z Łužicy« (LND, 2016) k mojim wobrazam: »Wón chce swoje wobrazy ćišćane widźeć.« Tole trjechi a je mi pohon.
1978 sym foto kanony z běłym hołbjom (jako symbol měra po Pable Picassu) na twjerdźiznje Wartburg pola Eisenacha fotografował, štož so ći takle wšědnje njeporadźi. Wo wobrazu so diskutowaše a wobhladowaše so jako symbolowy wobraz, ale njebu ženje wozjewjeny. Wulke wobrazowe agentury njemějachu žadyn zajim na nim.
We wěstych wotstawkach organizowaše DEWAG (wabjenska agentura NDR) wubědźowanje za fotografiju. Mytowane fotografije wužiwachu so za ćišć plakatow a dobre fotowe mapy abo tež za statne wuměłske wikowanje. K tomu přeprosychu někotrych fotografow a kóždy měješe tři dźěła zapodać. Za to sy sto hriwnow dźěłoweho honorara dóstał a 500 hriwnow při přiwzaću wobraza, štož běše za swobodnje tworjacych tehdom cyle šwarny pjenjez. Wone wubědźowanje wotmě so 1983, w času, hdyž rozsudźi NATO wo dalšim brónjenju a hdyž zaměstnichu so sowjetske rakety w lěsu blisko Hornjeho Wujězda. Z mojej fotografiju »Wójna a měr« chcych trochu na tajke zjawy skedźbnić. Jury pak njeje foto přiwzała, za to pak wone wo ptačim kwasu we Wotrowje 1979. Snano k změrowanju mojeje łužiskeje duše. Motiw bu ćišćany a přez wuměłske wikowanje rozšěrjeny. Lěta po tym sym jón pola nowinskeho swjedźenja w Florenzu wuhladał. Hesło »ptači kwas« přełožowar po zdaću w italskim słowniku našoł njeje. Tam steješe »Póstniski přećah w Sakskej pola Budyšina«.
Zmylki (6/11)
Něhdźe kónc 1970tych lět dósta so swět pisanych wobrazow tež do wuchoda, do telewizije abo jako barbna fotografija do wobrazowych zwjazkow, štož bě tehdom za nas komplikowane a drohe.
Tak nasta ideja, mapu z barbnymi plakatami serbskeje Łužicy nadźěłać. Měnjachu, zo njetrjeba wšo tak »šikwane« a ludowe być. A ja mějach tež swoje naroki na tute wašnje fotografowanja.
Tak nastachu ideje a so fotografowachu. K tomu słušeše zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa, kotrež bu we wuměłskej kowarni w Židźinom ekstra za foto zhotowjene. Chcych ze symboliku lipoweho łopješka, z kotrehož staroba a žiwjenje hladatej, k přemyslowanju pohnuć.Zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa Foto: Gerald Große Přiwšěm měješe wobraz nahladny być. Z tutym wašnjom fotografowanja smy spěšnje zwrěšćili a wo mapje z plakatami so hižo njerěčeše.
A tak móžeš jako »naškarak« tež zmylki worać. Dokelž běch wot zerzawjeneho lipoweho łopješka tak zahorjeny, sym je na spodobne kalendrowe łopjeno přeměnił, štož bu w nakładźe wjacorych dźesać tysac eksemplarach ćišćane a mój poprawny wotmysł dospołnje na hłowu staji. Tak so nětko nadźijam, zo to w 30 wudaćach »Křinje« nichtó njenańdźe. Ale to je wosud abo tež zbožo tajkich wudaćow, zo so će po lětdźesatkach prašeja: »Čehodla sy to tehdom takle fotografował?« Tomu přeco hišće tak je.
Zajimy (5/11)Hana Tilichowa we Wojerecach Foto: Gerald GroßeMi bě tehdy napadnyło, zo škraba knjeni Hana Tilichowa z Nydeje pola Wojerec jutrowne jejka z małym kapsnym nožom. Cyle wšědne to njebě. Ale fotografojo lubuja dźiwne situacije. Podach so tuž z ćežkej fotografiskej techniku do Nydeje. Najprjedy předa mi knjeni Tilichowa za 30 hriwnow škrabane jutrowne jejko, kotrež je na wobrazu deleka widźeć. Wšako by so při fotografowanju móhło wobškodźić! Knjeni Tilichowa měješe zawěsće swoje nazhonjenja z fotografami. Wosebje tunje to njebě – naše bydlenje w Halle-Nowym měsće płaćeše ćopłe 76 hriwnow wob měsac.
Za 1981 přihotowaše Institut Goetheho w Parisu wustajeńcu wo ludowym wuměłstwje w Němskej. Za to mějachu so šěsć fotografijow z dotal wušłych Křinje-kalendrow jako přikład serbskeho ludoweho wuměłstwa wužiwać, mjez nimi foto knjeni Tilichoweje. Wot originalnych diasow dyrbjachu so papjerjane kopije 80 × 80 cm zhotowić. Šwarna wěc! Při tej składnosći zhonich, zo kupuje Institut Goetheho kóždolětnje cyły retomas Křinjow ze sortimenta tworow němskeho knihikupstwa a je po cyłym swěće rozdźěluje.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Rozsud (3/11)
Hižo w adwentnym času 1973 mějachmy zaso zetkanje w zwisku z »Łužiskej fotografiju« w Budyšinje. Ja běch spěchowanske pjenjezy we wysokosći 1.500 hriwnow do techniki a njesměrnje drohich wulkoformatowych ORWO-filmow inwestował. Wo mojej lubosći za ORWO napisam hišće pozdźišo. Za swoje snadź wosom probowych fotografijow běch sej znate eksponaty kaž wušiwanki, Róžeńčansku architekturu, wězo jutrowne jejka a nowolětki wupytał. Wšako chcych přewšo łužisku dušu šefow narěčeć. Z dźensnišeho wida sej myslu, zo běchu z mojim fotografiskim wašnjom wěcneje fotografije dosć spokojom a snano samo překwapjeni. Tež pódla wotćišćanu fotografiju starych myšacych paslow z měšćanskeho muzeja w Lubiju (tule znowa fotografowane) mějach při sebi. Ale z nim nochcychu so spřećelić. W foće zbasnichu sej na Łužicu poćahowanu symboliku »pasle, połć a zabiće«, štož njewostaji mi a wobrazej žanu šansu. Přiwšěm namaka foto swój puć a bu 2002 samo kalendrowy wobraz w nakładnistwje Lusatia.
Dopominam so hišće dokładnje na naše zetkanje. Šeflektor dr. Pawoł Völkel jimaše so – nimale kaž w referaće – słowa a rozkładźe, zo wuda LND wuměłski kalendar z łužiskimi fotografijemi. Změje titul »Meine Heimat – Moja domizna« a podtitul »Křinja – Drohoćinki z Łužicy«. Z titulom »Moja domizna« móžachu zakaz ministerstwa za kulturu za nowe kalendrowe titule hač do 1976 a 1977 wobeńć. Hnydom jewješe so prašenje, hač drje »drohoćinki« za pjeć lětnikow dosahaja? Beno Kućank sonješe wo nakładźe 5.000 eksemplarow. Wšitcy běchu wćipni, što drje budu knižne wiki wo nowej serbskej ediciji rjec. Za mnje bě to naraz wulke wužadanje a wjeselo.
Budyšyńske iniciatiwy (2/11)
Ako su mě w ranej nazymje 1973 do Ludowego nakładnistwa Domowina kazali, som był narski: Za blidom na Sukelnskej su sejźeli Beno Kućank z rozšyrjenja nakładnistwa, dr. Pawoł Völkel ako šeflektor a wjednik nakładnistwa Měrćin Benada.
Mimo komuźenja jo šef wózjawił, až co LND naźěłaś kwalitatiwnu publikaciju wó serbsko-łužyskich temach a až smějom a mam wugótowaś wobraze za nju. Pópšawem jo to gwězdna góźina za fotografa. Ale ned jo se zachopiło za nas styrjoch wjelike gódańkowanje wó tom, kak by dejała ta publikacija wuglědaś. Jo to měł byś wobrazowy zwězk, fotowa mapa abo snaź kalendaŕ? Smy pak wšykne wěźeli, až jo tegdy ministaŕstwo za kulturu (Ministerium für Kultur HV Verlage) z pśicyn žarjabnosći zakazało, nowe kalendarjowe title na wiki daś. Ja sam som był cele njepśigótowany a som wopytał naraźiś wudawanje mapy z carnoběłymi originalnymi fotografijami. Z tym njejsom scełego wuspěšny był. Beno Kućank jo ako pśikład měł sobu wabjeński kalendaŕ ansambla SLUK z Bratislavy z rědnymi Słowackami w słowakskich drastwach. Mě su se pópšawem jano te źowća spódobali, taki kalendaŕ njejsom kśěł fotografěrowaś.


text:
Indyje
Indje, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat posuchej po hindi, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo we Azyji Pouedńowy, zajmujůnce wjynkšość subkůntynyntu indyjskigo.
Uod půunocy Indje sům uůgrańičůne bez pasma gůrske: Karakorům i Himalaje. S Indiůma grańičům: Pakistan na půunocnym zachodźe, Afgańistan na bardzo mouym uodćinku i Chiny, Nepal a Bhutan na půunocy, Birma i Bangladeš na půunocnym wschodźe, Sri Lanka bez zatoka Mannar i ćeśńina Palk na pouedńowym wschodźe. Uod pouedńowygo zachodu kraj uotačajům wody Mořa Arabskigo, zaś uod pouudńowygo wschodu Zatoki Byngalskij i Mořa Andamańskigo. Do Indii noležy archipelag Lakkadiwůw ležůncy na Mořu Arabskym 450 km na zachůd uod wybřežy kraju, a ležůnce we Zatoce Byngalskej archipelagi Andamanůw i Ńikobarůw.


text:
Cleopatra Stratan
Cleopatra Stratan (* 6. oktobra 2002 w Chișinău, Moldawska) jo źowka pěsnjarja Pavel Stratan a nejmłodša spiwarka, kótaraž jo gdy hit cysła jaden dośěgnuła. Jeje nejznaśejša pěseń Ghiţă jo była w Moldawskej a Rumuńskej ale teke mjazynarodnje hit.
Kariera[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pavel Stratan jo źěłał w lěśe 2005 w Bukaresće na swójom tśeśem albumje. Jogo małka źowka jo była pśi nagraśach pśi tom a grała w studiju, mjaztym až jo jej nan swóje spiwy nagrał. Spontanje jo wóna pśi spiwje Mama jaden lichotnych mikrofonow wzeła a sobu spiwała. Studijowy crew jo był wót pśipadnego nagraśa zagórjony a wóni su wobzamknuli, ju hyšći dalšne spiwy spiwaś daś. Z tych nagraśow jo nastawał album La vârsta de trei ani (pśełožk.: W starstwje tśich lět), kótaryž w lěśe 2006 w Rumuńskej jo se wózjawjony. Plata jo awansěrowała z 150.000 pśedanymi jadnotkami k wjelikim pśełapjeńskim wuspěchu a bu z dwa raz platinom ale teke MTV Award za nejlěpšy album w Rumuńskej w lěśe 2006 wuznamjenjony.[1] Wósebny hit jo był pśi tom spiw Ghiţă, kótaryž jo był w Rumuńskej za cas pěś tyźenjow na prědnem městnje chartow.
Spiw se jadna wót małkeje gólicy, kótaraž caka kuždy wjacor tužna pśed zachodom šule na jeje nejlěpšego pśijaśela. Ten pak njepśiźo, dokulaž jo wjas wopušćił a jo wudrogowany. Wón wopisujo realnosć wjele moldawiskich źiśi, pśeto chudosći dla wjele wobydlarjow kraj wopušći a we wukraju źěło namaka.
Pśez wustnu propagandu we wukraju žywjecych Rumunow a Moldawijarjow ale teke pśez YouTube se sta spiw teke mjazynarodnje znaty. Album jo se na to teke w Japańskej,[2] Taiwanje, Pódpołdnjowej Koreji, Špańskej a Mexiku jawił. Cleopatra jo spiwała mimo rumuńskego originala hyšći engelsku a rusojsku wersiju nutś.
Jeje prědny wustup jo měł dnja 20. awgusta 2006, gdyž jo tśilětna wót jeje nana na gitarje pśewóźona pśed 400 woglědowarjami w Bukarestskem Teatrul Nottara dwěgóźinski koncert dała.[3] W decembrje 2006 jo južo styrilětna pśi gódownej gala w Piatra Neamț wustupiła a jo za spiwanje jadnučkego spiwa 10.000 US-dolarow dostawała. Jeje nan jo dawał pózdźej cełu sumu w telewiznej show za karitatiwne zaměry. Rownocasnje jo wón wózjawił, aby Cleopatra pó enormnem medijowem rušu tuchylu žedne wustupy wěcej cyniła.
W maju 2007 jo dostawała pśi pósćenju myta wót MTV România w Hermannstadt dwa Music Awards, ako Best New Artist a za Best Song.
W lěśe 2008 jo wobzamknuł jeje nan z Cleopatra nowy album nagraś, kótaryž jo se pó pśikłaźe prědnego pód titelom La vârsta de cinci ani (pśełožk: W starstwje pěś lět) jawił. Wót toś togo albuma se sta wósebnje spiw Zunea-Zunea hit. Dnja 13. decembra 2008 jo w Chișinău jeje małki bratš póroźił, kótaryž se jo na jeje naraźenju na mě Cezar dupił.
Kóńc 2009 jo se jeje tśeśi album jawił, na kótaremž wóna gromadu z jeje nanom rumuńske gódowne spiwy, tak mjenjowane colinde, spiwa.[4]
Až do 2011 jo Cleopatra z jeje staršyma a jeje bratšom w Chișinău bydliła, stolica Moldawskeje, a jo tam do šule šła.[5] Pótom se jo swójźba cele do Rumuńskeje pśesedliła a jo žywa něnto w Bukaresće. [6]
Rekordy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na jeje prědnem albumje wózjawjony spiw Ghiţă jo był w lěśe 2006 za cas pěś tyźenjow na prědnem městnje rumuńskich chart, na casowem dypku gdyž Cleopatra jo była akle styri lěta stara. Pó Guinesowych knigłach rekordow jo wóna toś nejmłodša spiwarka, kótaraž jo gdy hit cysła jaden w kraju dośěgnuła. Rekord jo zastawała pśed njej francojski źiśecy star Jordy a pśed tom Shirley Temple.
Cleopatra jo teke ako dotychměst nejmłodša muzikarka MTV Award dostała (2006 Best New Album w Rumuńskej, 2007 Best Song a Best New Artist) a płaśi ako nejmłodša spiwarka, kótaraž jo dwěgóźinski koncert wobstała.[7]
Alby[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- La vârsta de 3 ani (2006)
- La vârsta de 5 ani (2008)
- Colinde Magice (2009)
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ lifeisreallybeautiful.com: Cleopatra Stratan…Isn’t She Lovely? (eng.)
- ↑ Cleopatra/Ghita. Pony Canyon, wótwołana dnja 19. decembera 2010 (japańšćina).
- ↑ Evenimentul Zile: Cleo, copilul-minune. Fetita lui Stratan si-a lansat albumul de debut sustinuta de peste 400 de fani, na archive.org (rum.)
- ↑ hotnews.ro: Cleopatra Stratan a lansat Colinde Magice (rum.)
- ↑ unimedia.md: Cleopatra Stratan a mers la şcoală în clasa întâi (rum.)
- ↑ adevarul.ro: Familia Stratan s-a mutat la Bucureşti (rum.)
- ↑ europafm.ro: Cleopatra Stratan în Guinness Book (rum.)


text:
Žičeń
Žičeń (němsce Seitschen) je wjes ze 186 wobydlerjemi[2] pola Hodźija w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin.
GeografijaWobdźěłać
Wjes, kotraž je po sydlišćowej formje hasowc, nadeńdźe so w hornjołužiskich honach južnje Hodźija při lěwym brjoze Dołheje wody, kotraž přeběži mjez Žičenkom a Žičenjom, pod Žičeńskim hrodźišćom, hłuboku skału.
Susodne wjeski su, nimo Hodźija na sewjeru, Praskow na sewjerowuchodźe, Mała Boršć a Dźiwoćicy na wuchodźe, Žičenk na juhowuchodźe, Brězynka za Žičeńskim dwórnišćom na juhu a Brěza na zapadźe.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena za Wulki Žičeń: Pola wjerby, Pastwišća, Tórfowa łuka (= při tórfłucy), Na čornej horje, W starej zemi, Dołhe wosrědki, Wićežne kerki, W strónjach, Na wuzkim, Wowči hat, Lišča hora, Kranjeny hat, Šnapowe polo, Kača łuža, Žičanski hat, Zeleny doł, Dołha łuka, Wowčerjec studnička, Mały hatk, Micojty hat.[3]
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Sciciani bě hižo w lěće 1017, z tym słuša k najstaršim znatym sydlišćam Hornjeje Łužicy.[4] Wot 11. lětstotka sem bě Žičeń z knježim sydłom a słušeše do Hodźijskej wosadźe.
Hač do lěta 1936 tworještej (Wulki) Žičeń a Žičenk samostatnej gmejnje, kotrejž so w tutym lěće zjednoćištej. W lěće 1974 bu Žičeń do Hodźija zagmejnowany.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes we 1880tych lětach cyłkownje 236 wobydlerjow, z nich 201 Serbow (85 %) a 35 Němcow.[5] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 21,6 %.[6]
Pětr Młónk je so tam 19. měrca 1805 narodźił.
WobchadWobdźěłać
Žičeń ma wot lěta 1846 zastanišćo (něhdyše dwórnišćo) při železniskej čarje Drježdźany–Zhorjelc.
WobrazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2022; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 31. decembra 2022; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 14 (digitalizat).
- ↑ Žičeń w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 246. [504 wobydlerjo, z nich 70 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 18 z pasiwnymi, 21 serbskich dźěći a młodostnych, 395 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Pśepšosenje krajneje casnikaŕskeje konference wałtoru, 21. měrca 2023, w 10 - 11 góźinach
Drježdźany. Serbski sejm, demokratiski huzwólony parlament Serbow, pśepšosujo wałtoru, dnja 21. měrca 2023, wót 10 do 11 góź. na krajnu casnikaŕsku konferencu, Naměsto Bernharda von Lindenau 1, 01067 Drježdźany. Rozgranjańske partnarje su Hajko Kozel, dr. Měrćin Wałda a Jadwiga Pjacojc, wótpósłańce a cłonki huběrka Serbskego parlamenta. Toś ten pomina sebje pśizwólenje pšawow za serbski lud wótpowědujucy ratificěrowanej ILO UN konwenciji 169 a słyšanje k rozpšawje wó połoženju serbskego luda sakskego statnego kněžaŕstwa, kótaraž se krajnemu sejmoju pó § 7 Sakskeje serbskeje kazni nanejmjenjej raz w kuždej legislaturnej perioźe pśedpołožyjo. Až se Serbskemu sejmoju doněnta zapowěźujo kuždežkuli hopśimjeśowe stojnišćo k toś tej rozpšawje, zda se wót drugich zajmow wjeźone byś.
Stojnišćo Serbskego sejma k 6. serbskej rozpšawje statnego kněžaŕstwa Sakskeje jo se pśez pśisłušne ministarstwo njecytane a napśisko wótpokazało. „Lichotny stat Sakska, kenž rowno měnjenje demokratiski wólonego parlamenta serbskego luda pśi zestajenju rozpšawy wó nastajenju rozpšawy wó rowno toś tom luźe ignorěrujo, hušej togo kuždužkuli pšosbu na rozgrono wótpokazujo a jano z ruku huběrane a zdźěla w direktnej financielnej a drugej wótwisnosći wót stata stojecych akterow dopušćijo, zgubijo swóju wěrnosćiwosć ako demokratiska institucija“, tak měni serbski parlamentariski wótpósłańc Hajko Kozel. Togodla pśedstajijo Serbski sejm swójski wid nastupajucy połoženje serbskego luda w hobłuku toś teje casnikaŕskeje konference.
Rozpšawa wó połoženju serbskego luda huźěła se pód pśiźěłom Sakskich statnych ministaŕstwow, Rady za serbske nastupnosći, Domowiny – Zwězka Łužyskich Serbow z.t., Załožby za serbski lud a katolskego a ewangelskego běrowa Sakskeje. Serbski sejm póžeda, rozpšawu pśeźěłaś a w bytostnych dypkach precizěrowaś. „Serbska rozpšawa znapśeśiwijo našym z ILO 169 pśistojecym pšawam, z tym až stat wjelerakosć indigenych njepśipóznajo, ale jano z wót njogo póstajonymi akterami powěda.“
Njeglědajucy na intensiwne procowanja njejo se póraźiło serbskim wótpósłańcam parlamenta až do źinsajšnego, zachopiś konstruktiwne rozgrona ze zwězkowym kněžaŕstwom k hustatkowanjam ILO169 na w Nimskej bydlecy indigeny lud Serbow. Něnto hobrośijo se Serbski sejm z nuznym napominanim na kněžaŕstwo, pśi huźěłanju prědneje ILO-rozpšawy wó swójich z ratificěrowanja slědujucych napšawach pśipóznaś indigenitu serbskego luda a krotkocasnje stupiś do jadnanjow ze sejmom. Howac wiźi se wón póstarcony, to na mjazynarodnej rowninje pominaś. „Z tym hobstoj pówažny tšach, až zwězkowe kněžaŕstwo napórajo śěžku škódu reputaciji našogo kraja nastupajucy źiwanje na cłowjeske a ludowe pšawa”, tak dr. Měrćin Wałda.
Slězyna: Serbski sejm, prědny w l. 2018 z powšyknego, njepósrědnego, lichego, jadnakego a pótajmnego huzwólowanja huchadajucy parlament Serbow w Nimskej źěła politiski na zakłaźe Zakładneje kazni a mjazynarodnego pšawa a pó konsensowym principje. Sejm hobstoj ze 24 cesnoamtskich wótpósłańcow a schadujo se pšawidłownje na se wótměnjajucych městnach we Łužycy. Wšykne hobzamknjenja a protokole su lichotnje pśistupne pód www.dokumenty.serbskisejm.de.
Huběrk „Hustawa a pšawo“ ma nadawk Serbskego sejma pó ratificěrowanju ILO169 pśez zwězkowy sejm dnja 15.4.2021, zwěsćiś za lud Serbow wótwóźujuce šanse. Dnja 12.6.2021 jo Serbski sejm deklarěrował Serbow ako indigeny lud a pominał z tym zwězane pšawa na samo a sobupóstajenje.


text:
Instytucje kultury
Opera NovaMarszałka Focha 5, Bydgoszcz
Miejskie Centrum KulturyMarcinkowskiego 12-14, Bydgoszcz
Teatr Polskial. Mickiewicza 2, Bydgoszcz
Filharmonia PomorskaAndrzeja Szwalbego 6, Bydgoszcz
Sopocki Dom Aukcyjny BydgoszczJagiellońska 47, Bydgoszcz
Centrum Kulturalne - Kino PomorzaninGdańska 10, Bydgoszcz
Hangar Kulturyul. Jana Piwnika-Ponurego 10, Bydgoszcz
Teatr KameralnyGrodzka 14-16, Bydgoszcz
Dom Jubileuszowy WiatrakBołtucia 7, Bydgoszcz
Dom Legend Bydgoszczyul. Bartosza Głowackiego 10 , Bydgoszcz
Bydgoskie Centrum SztukiJagiellońska 47, Bydgoszcz
Akademia MuzycznaSłowackiego 7, Bydgoszcz
Wojewódzka i Miejska Biblioteka PublicznaDługa 39, Bydgoszcz
Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiegoul. Karola Szymanowskiego 3, Bydgoszcz
Akademicka Przestrzeń KreatywnaKarpacka 52, Bydgoszcz
Pedagogiczna Biblioteka WojewódzkaMarii Skłodowskiej-Curie 4, Bydgoszcz
Kujawsko Pomorskie Centrum KulturyPlac Kościeleckich 6, Bydgoszcz
Dom Kultury ModraczekOgrody 15, Bydgoszcz
Pałac MłodzieżyJagiellońska 27, Bydgoszcz
Młyny RotheraWyspa Młyńska, Bydgoszcz


text:
Bez rok uczyłach sie roztōmańtych programōw na kōmputerze a angielskigo. Lepij mi szło ze tego angielskigo, jak ze kōmputera, bo tyn mody chopeczek, co nos uczōł, jak uwidzioł same starsze babeczki, to sie spoczōntku ani wiela niy wysiloł. Ale jo poszła żech tyn dziōb parzić, a do kōńca jeszcze my sie tego wiela nauczyły. Szkoda, yno, że potym tyj roboty dali niy bōło!
Bez latowe feryje pojechałach na dwa tydnie do roboty do Holandyji. Angielski mi sie przidoł, ale tam mi sie niy widziało, bo trzi razy do dnia lecioł dyszcz. Robota dało sie strzimać, yno słabiyło mie to, że nikedy musiałach iść do roboty dwa razy do dnia, a to je już zatela na baba, co ji je bez piyndziesiōnt. Bezto żech wiyncy niy chciała szukać roboty za granicōm. Myślałach se, że sie u nos tyż dostana do biura, bo przeca sie już znōm trocha na tym kōmputerze! Ale jak żech kaj poszła za robotōm, to sie dziwowali, co tako staro baba chce, chocio głośno tego niy godali, ale dycki coś wymyśleli, że niby teroz roboty ni majōm, bezto musza trocha poczakać, ale jak po miesiōncu żodyn niy zwōniōł, to żech noreszcie bōła w dōma!
We gazecie znodłach ȏgłoszyni, że szukajōm do biuro nojlepi osoby ze znajomościōm obcych jynzyków. Jo dwōma godōm dość dobrze, trzecim sie tyż dogodōm, ōd biydy coś tyż po tym angielsku bekna, no a jeszcze by sie znod taki jynzyk, co pisać niy napisza, ale go rozumia. Wszystek żech to napisała do CV. Tyn panoczek, co sy mnōm godoł, niy dowiyrzoł, eli jo to wszyjstek doprowdy umia, bezto musioł mie jeszcze wyegzaminować. Po rusku sōm sy mnōm pogodoł, potym zawołoł takigo synka, co ponoć umioł po francusku. Jakoś my sie dogodali, ale ȏba my za wiela niy umieli. Miała prziść jeszcze jedna dziołcha ȏd tego angielskigo, ale ȏna uciykła, a bōło po godce...
Tyn starszy chop mi padoł tak:
-Wiycie, je prowda, że wiela tego poradzicie, ale jo potrzebuja szpeca, co godo po chińsku, bo nasi wyjechali za granica, a ci, co ȏstali, niy chcōm robić, bezto bydymy skludzać Chińczykōw!
Wkurziłach sie a prasłach dźwiyrzami , ale po tydniu jednako zaczłach nad tym chińskim medytować. Ale ȏkozało sie, że niy dōm sie go rady nauczyć przed sześdziesiōntkōm, a dałach se pokōj!


text:
Go (graśe)
Go (jap.: 囲碁 igo, chinski 圍棋 / 围棋 wéiqí , kor.: 바둑 baduk) jo jadne strategiske delkowe graśe za dwa grajarja.
Pšawidła graśa za krotkim[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Grajarski material a druge informacije[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Grajarske polo ma 19 horicontalnych a 19 wertikalnych linijow, kótarež twórje brjažkowanje z 19×19 = 361 dypkami. Na te dypki se dawaju kamjenje. Wobej grajarja, carny a běły mjenjowane, maju k dispoziciji njewobgranicony skład jadnakich kamjenjow w bywajucej barwje. Tradicijnje su to 181 carnych a 180 běłych kamjenjow, zwětšego to dosega. Zachopjenkarje maju grajarsku delku mjeńšu, zwětšego we wjelikosći 13×13 abo 9×9. Pšawidła su za wše wjelikosći delki te samske.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nimska wikipedija
- Grajom Go


text:
W Serbskej kulturnej informaciji LODKA w Choćebuskim Serbskim domje je poskitk dobry a poradźowanje přećelne a serbske, jelizo chceš so serbsce posłužować dać. Wjace městna za spisane a spěwane słowo a za wjetši poskitk dalšich wudźěłkow by za kupcow kaž tež za tu dźěłacych lěpje było. Delni Serbja w Choćebuzu měli tola zasadnje přibližnje telko kaž w Budyšinje Horni Serbja dóstać. Ale tole njeje problem, kiž by sej něchtó z wodźacych srjedźodobnje na blido sćahnył, dołhož dźěło pod skromnišimi wuměnjenjemi někak běži. Mi so zda a tež njelubi, zo so přez lěta nimale jenož hišće wo kubłanskich problemach rěči a pisa. Kaž zo njebychmy měli tež hdys a hdys na druhe pohórški a brachi pohladać, wo změnach a polěpšenjach přemyslować a skónčnje znajmjeńša někotre z hrubych zmylkow poprawić.
Hdyž chcu sej w delnjoserbskej »Lodce« literaturu w hornjoserbskej rěči kupić, mam ju husto hakle skazać. Pódla delnjoserbskeho wšak dosć městna za cyłkowny poskitk LND njeje. Najskerje so w Delnjej Łužicy hornjoserbska kniha hižo lědma kupuje. Njewudani so wšitko poskićeć, štož w Budyšinje maja. Hornich Serbow je w Delnjej Łužicy jenož hišće mało. Z tych něhdźe 90 hornjoserbskich wučerjow a kubłarjow, kotřiž su w času NDR tule dele přišli, a jich swójbow je jenož mała horstka serbsce rěčacych potomnikow wušła abo tu w Delnjej Łužicy wostała. Kaž by čas wotběžał. Powójnski spagat mjez tudyšimi třomi rěčemi znaje dotal stajnje jenož jednoho dobyćerja: němčinu.


text:
A second episode of the crime series based on a story by Marcin Wroński titled „Złota robota” compiled in a volume called „Gliny z innej gliny”.
direction: Łukasz Witt-Michałowski
text adaptation: Marcin Wroński, Łukasz Witt-Michałowski
music: Max Kowalski, Tomasz Kraśkiewicz, Tomasz Deutryk
cast: Agnieszka Wielgosz, Przemysław Sadowski, Karol Wróblewski, Jarosław Tomica, Dariusz Jeż, Michał Zgiet, Przemysław Buksiński, Wojtek Kaproń, Jan Tuźnik, Adam Organista, Wiktoria Glińska, Zuzia Witt-Michałowska, Grzegorz Popiołek, Stanisław Saba, Jakub Wójcik
movement: Wojtek Kaproń
scenography: Kamil Filipowski
costumes: Beata Wójcik


text:
Lubi wěriwi, dźensa bych chcył dwě wuprajeni z ewangelija komentować.
▪ „Ja křćiju was z wodu […]. Wón budźe was křćić w Swjatym Duchu […]“ (Lk 3,16bc).
To su jara wažne słowa. Wone pomhaja nam potajnstwo swjateje křćeńcy zrozumić. Ale jenož potom, hdyž so dopomnimy, zo klinčitej wuprajeni ja křćiju a wón budźe křćić po słowje přełoženej z grjekšćiny tróšku hinak. A mjenujcy ja tunkam (ἐYὼ BaπtίZw) a wón budźe tunkać (aὐtὸς Baπtίσeι). Jan Křćenik je pak jenož do wody tunkał (ὕδatι), a Jězus Chrystus do Swjateho Ducha (ἐv πveύuatι ἁYίw), to rěka do Boha. Tole je najwjetši rozdźěl mjez tutymaj křćeńcomaj.
Křćeńca je wšak spočatk tunkanja čłowjeka do Boha. Jeho kónc nastanje jenož w žiwjenju po žiwjenju: „Najlubši, nětko smy dźěći Bože a hišće njeje so pokazało, što budźemy. Wěmy, zo budźemy jemu podobni, hdyž so to pokaza, přetož wohladamy jeho, kajkiž je“ (1 Jan 3,2).
▪ „Přińdźe pak mócniši hač ja, kotremuž paski při jeho črijach rozwjazać ja hódny njejsym“ (Lk 3,16b).
Klasiske wujasnjenje tuteje sady je tajke: Tute słowa su znamjo wulkeje ponižnosće Jana Křćenika. To trjechi. Ale nic jenož.
Znajemy hišće dalše jeje wukładowanje. W času Jězusa Chrystusa běše pola Židow jedna jara zajimawa tradicija. Hdyž zemrě mandźelski, kotryž njeměješe dźěći, dyrbješe najbliši přiwuzny tutoho mandźelskeho so wo wudowu starać a wotemrětemu dźěći spłodźić (Dtn 25,5-10). Ale hdyž tutón přiwuzny to nochcyše, dyrbješe wón jednu symbolisku činitosć zdokonjeć, mjenujcy k sudnikam hić a před nimi swojej črijej rozwjazać a so zuć. Z tym zwurazni wón, zo by dyrbjał so dalši přiwuzny wo wudowu starać a z njej dźěći rodźić: „Tajkele běše dawne wašnje w Israelu při wotkupi a wuměnje, zo by so kóžda naležnosć płaćiwje rozrisała: Jedyn wuzu so črij a poda jón druhemu. To běše w Israelu wobkrućenje před swědkami“ (Rut 4,7).
Z druhimi słowami, tuta sada woznamjenja, zo je woprawdźity nawoženja wuzwoleneho ludu Jězus Chrystus a nic Jan Křćenik. Za nas tole pak rěka, zo je Cyrkej njewjesta Jězusa Chrystusa: „Wuhladach […] swjate město, nowy Jerusalem, widźach zestupować z njebja wot Boha, wuhotowany kaž njewjestu, wupyšenu za swojeho muža“ (Apk 21,1-2).
DJD


text:
Institut slědźi na polu rěče, stawiznow a kultury Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy a wěnuje so přirunowacym mjeńšinowym slědźenjam
wjace zhonić
Prošu wuzwolće sej rěč, kotruž sej přejeće.
Nowosće ze Serbskeho instituta
“Hrožaca wulka ſchkoda pſches mejſke bruki”Prěnje mejske bruki su po puću. To běše składnosć, zo je sej Měrćin Brycka, sobudźěłaćer Serbskeho kulturneho archiwa, zajimawy historiski spis z horjeka mjenowanym titulom bliže wobhladał.
wjace zhonić
Źo a kak se w Serbach swěśi? To zgónijośo něnto online delnjoserbsceNa portalu wědy Serbskego instituta SORABICON jo se wózjawiła nowa zběrka imaterielnego serbskego kulturnego derbstwa. - Pśeppšosenje na zjawnu prezentaciju zběrki 28. junija 2023 w Gólańskem muzeju w Grodku.
wjace zhonić
4. Zetkanje syće młodych akademikarjow-sorabistowPřeprošenje měri so na sorabistiski wědomostny dorost. W srjedźišću zetkanja stejitej interdisciplinarna wuměna a mjezsobne zeznaće slědźerkow a slědźerjow, kotřiž so ze Serbami pod regionalnym abo specifisko-tematiskim widom zaběraja resp. tajke dźěło planuja. Přizjewjenja hač do: 28. apryla 2023
wjace zhonić


text:
Njedawno so reporter »Rozblada« po syći šmjataše a namaka w mjezwočowej knize (facebook) třirěčny postrow. Fachowcy EURO-regiona jemu wjesele wujasnichu:
»Wjacerěčnosć ma přichod! Wulkomyslni smy tónkróć delnjoserbšćinu do našich dobrych skutkow zapřijeli. Jako připućowarjo do Łužicy počesćimy rěč indigeneho ludu Łužičanow. Chcychmy Serbow překwapić.«Hodowne kule z mustrami serbskich jutrownych jejkow su hižo na předań. Reprodukcija: Werner Měškank
Nó, to je so jim poradźiło.
Na domoródnych ludowuměłskich wikach dźě předawaja so hižo hodowne kule z mustrami serbskich jutrownych jejkow.
Na słónčnym štwórtku srjedź septembra bě Witaj-pěstowarnja Villa Kunterbunt w Choćebuzu staršich dźěćiny přeprosyła na zhromadny žnjenski swjedźeń z łapanjom a zabiwanjom kokota a z woženjom žabow. Zaměr je, hižo najmjeńšich ze serbskimi kulturnymi wosebitosćemi zeznajomić a do hajenja nałožkow zapřijeć. Kaž hižo loni su sej pěstowarki zaso wjele časa za přihotowanje brali. Su pisanu nazymsku kulisu ze słomjanych walčkow a wšelakich płodow natwarili a z dźěćimi spodobny program ze spěwami a rejkami nazwučowali. Tři dźěćace poriki běchu delnjoserbsce zwoblěkane kaž tež wjednica pěstowarnje Mila Cachariasowa a tři kubłarki. Jednu dalšu holčku běštej staršej samej za swjedźeń delnjoserbsce zdrasćiłoj.
Wjednica kubłanišća wulku syłu maćerkow, nanow a dźěći serbsce witaše a tež dale konsekwentnje dwurěčnje moderěrowaše. Wona zamó samo němskich, serbskich a pólskich staršich sobu zapřijeć: Tući dyrbjachu startowe komando wótře delnjoserbsce přiwołać, a to hólčkam za jěchanje na drjewjanych konikach přez wupyšene wrota a při zabiwanju kokota a potom tež holčkam za woženje žabow To so po krótkim zwučowanju derje radźeše.
Přez zajim hosći na wernisaži dnja 5. nowembra 2022 we Wuměłstwowej hali Łužica w Choćebuzu běštaj galerist a wuměłski historikar Heiko Straehler-Pohl a wuměłča Hella Stoleckojc (* 1996) zwjeselenaj a wočiwidnje tež překwapjenaj. Wjace hač sto ludźi dožiwi wotewrjenje ekspozicije »Hella Stoletzki | měki/soft. mólby + grafiki«. W běhu wječorka tłóčachu so stajnje dalši zajimcy po rumnosćach něhdyšeho dwórnišćoweho twarjenja (w susodstwje bywšeho Błótowskeho dwórnišća). Zda so, zo tale galerija słód a wočakowanja mnohich derje wutrjechi. Zo so zdobom a wospjetnje serbskemu wuměłstwu wotewrěje, je wosebje zwjeselace. Wšak pobrachuje zjawne městno w Choćebuzu, hdźež by so serbske tworjace wuměłstwo stajnje prezentowało. Nowa trajna wustajeńca w Serbskim muzeju dźě hižo žanu stajnu stwu za to njeskića.
W Berlinje rodźena młoda wuměłča Hella Stoleckojc studuje tuchwilu molerstwo na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku. Zdobom je so hižo na polu filma pospytała. W lěće 2019 je wosebite myto Załožby za serbski lud za film »Źiwa žeńska – Die Wilde Frau« dobyła. Serbam je snano tež w pomjatku přez wobdźělenje na projekće a pućowanskej ekspoziciji »Wobrazy krajiny. Přechod«, kotraž bě mjez druhim w Serbskimaj muzejomaj w Choćebuzu a Budyšinje widźeć. Stoleckojc wužiwa rady wulke formaty. Zo zamóže jeničce ze swojimi mólbami minjenych třoch lět sćěny stwow Łužiskeje galerije pjelnić, swědči wo pilnosći a sebjewědomju wuměłče. Ličba wobrazow abo wulkosć wězo njejsu měritko za zdokonjanosć. Prezentacija wulkomyslnje wěšanych, bjezramikowych twórbow pak njeje na žanym městnje galerije wostudła. Při wuběranju motiwow pak móhła sej molerka wjace časa brać. Wokomiknje zda so mi wšitko kaž molowanje za wuši kruh znatych, kotřiž maja ju rady a so na molersce zapopadnjeny wokomik dopominaja, dokelž su jón sobu dožiwili. Portrety a do scenerije wjetšich wobrazow zapřijate wobliča spóznaješ, a zwobraznjene wosoby běchu tež na wernisažu přišli. Hłubši zaćišć zawostaji we mni podobizna hudźbnika Pawla Nagela (Paul Geigerzähler, něhdy skupina Berlinska dróha). Za tónle portret bych so rozsudźił, by-li chcył jednu z twórbow Stoleckojc do wuměłskeje zběrki Serbskeho muzeja wzać.
Na slědnej njeźeli awgusta jo město Žarow/Sorau/Żary w pódzajtšnej Dolnej Łužycy kazało na parkowy swěźeń. Z pódpěranim běrowowu Euroregiona Sprjewja-Nysa-Bobr w Gubinje pó wobyma bokoma Nyse jo se raźiło kradu wósebne kulturne pórucenje: Serbska drastwowa kupka z Mósta/Heinersbrück jo pśijěła a na jawišću srjejź parka pśedstajiła tradicionelnu dolnoserbsku swajźbu, kakaž jo se wóna něga swěśiła w casu mjazy swětowyma wójnoma, slědny raz w lěśe 1936. Dešća dla, ale źe teke dla njeprofesionelnego a njedosegajucego wabjenja w měsće a wokolinje, jo wšak bóžko lěbda sto a pěśźaset luźi to njewšedne tšojenje sobu dožywiło.
Mósćanarje su pólskim gósćowarjam pśedstajili serbske swajźbaŕske nałogi ako teke drastwy we wšakich wariantach. Derje organizěrowane jo było simultane pśestajowanje do pólskeje rěcy ned z jawišća dołoj pśiglědowarjam. Funkcije a wósebnosći póbratša, njewjesty, nawóženje, družkow, družbow a dalšnych swajźbarjow se pśedstajachu. Słyšaś jo była wótpšosba njewjesty w dolnoserbšćinje a nawóženje nimski. Kak a cogodla póbratš ze zablu magiski krejz dokoławokoło pórika śěgnjo a tśi kśicki pśikreslijo, kaki jo něga był pórěd pśi reji a dalšne nadrobnosći su pśedstajili. Žarojska měsćańska telewizija a fotografy su mógali wjele rědnych motiwow a scenow zapópadnuś.
Aby zamógli wóznam jubilejneje 300. namše nowšego casa pšawje gódnośiś, wupórajomy se skrotka do zachadnosći.
Serbski prjatkowaś bu wót ewangelskego konsistorstwa w Bramborskej dnja 19. maja 1941 zakazane. Tegdejšy dešański faraŕ Bogumił Šwjela (1873– 1948) jo zawóstajił w śišćanej cerkwinej agenźe »Agenda za tu evangelisku cerkwju w Pšuskej« rukopisny zapisk: »Letztes Mal amtlich benutzt Kantate 1941. Vor Pfingsten Donnerstag erhielt ich das Verbot, wendische Gottesdienste zu halten. Sch.« Agenda chowa se na farje w Dešnje.
Dnja 19. maja 1941 datěrowany list na Šwjelu z amtskeju listoweju głowku wšak wobznanijo, až cerkwja sama jo zakaz wugroniła, nic někaka druga fašistiska wušnosć togo casa: »Der Evangelische Oberkirchenrat hat uns angewiesen, Ihnen im Gebrauch der wendischen Sprache größte Zurückhaltung anzulegen. Insbesondere sollen keine öffentlichen Gottesdienste in wendischer Sprache mehr gehalten werden.«1
Gjarstka zwóstatych serbskich duchownych w Dolnej Łužycy wšak běšo južo do togo pód antiserbskim śišćom zrezigněrowała a do Prědneje swětoweje wójny abo nanejpózdźej z nastupom fašistiskego mócnaŕstwa wopśestała serbske Bóže słužby swěśiś. Ten slědny pak, dešański faraŕ Šwjela, jadnorje dalej serbski prjatkowašo. Jomu jo cerkwina wušnosć musała wuraznje zakaz wugroniś. Fašisty su z tym dali slědny dypk na južo dłujko trajucy antiserbski proces: Wót casa reformacije jo se z tym dolnoserbska rěc z něźi 200 cerkwjow Dolneje Łužyce wutłocyła.
Spomnjeśa pśi drogowanju pó pówóstankach zniconeje serbskeje jsy
Wótery raz ga som w 1990ych lětach k swěźenjam we Łakomej woglědał, swěźenje a zmužnosć młodych luźi wobźiwował, kótarež běchu žedne z dwórow teje spušćoneje, abo lěpjej gronjone njedobrowólnje wusedloneje jsy wobsajźili, aby ju žywu źaržali. Někotare z nowych sedlarjow njejsu jano kšasnu wokolnu pśirodu, ale teke serbske nałogi a serbsku rěc woplěwali. To som z wjaselim zawupytnuł. Na jadnom ze swěźenjow som za nich a gósći na dwórje pśed »kulturneju brožnju« prezentěrował toflowu wustajeńcu wó stawiznach Serbow.Serb Renej Šuster, kenž jo słušał do aktiwistow, kótarež su wopytali wjas Łakomu a kśě zeleny biotop wokoło njeje wuchowaś. Foto: Werner Měškank
Pśi góźbje lětosnego Łakomskego swěźenja sobotu, dnja 11. junija, na kšomje nastawajucego »Chóśebuskego pódzajtšnego jazora« (oficialnje: Cottbuser Ostsee) jo Renej Šuster wót Zeleneje ligi kupku něźi 25 zajmcow wjadł pó pówóstankach zniconeje jsy Łakomeje. Wopor jamy ga njejsu jano dwóry, gumna, póla, łuki, kjarchob a za jsu lažece gaty. Ale tejerownosći stara z kamjenjami flastrowana postowa droga, kótaraž jo něga zwězała Łakomu a Nowu Wjas. Pó njej su pśed dwěma stolěśoma śěgnuli źěle pórazonego wójnstwa Napoleona. Kaž hynźi we Łužycy, jo teke tudy znata powěsć wó jogo zarywanej wójnskej kasy. Pśi wótbagrowanju jo se stawnje kněžyła naźeja, až by mógali pókład snaź něnto namakaś.
Duch časa wjedźe tuchwilu syły ludźi wšěch předrentnarskich starobow do tak mjenowanych tattoo-studijow, hdźež jim mjenje abo bóle wěcywustojny čłowjek wšelakobarbne juški pod kožu syka, zo krej jenož tak běži. Hdyž so koža nošerja podkóžneje wuměłskeje twórby poněčim změruje a rany zažija, wostanje wobrazk tam w najlěpšim padźe hač do kónca žiwjenja – jelizo jón njezlikwiduješ. To so čini wězo zaso z techniskej namocu.
Reporter rozblada je w Choćebuzu na Grodkowskej dróze zetkał tetowěrowaneho muža, kiž je so dał wot mustrow na serbskich jutrownych jejkach inspirěrować.
Prašenje: Z tutymi mustrami pisanja Serbja jutry swoje jejka. Čehodla sće sej Wy wjelče zuby dał na pažu tetowěrować? Muž: Tak móža je wšitcy wobdźiwować, a nic jenož moja žona …
Naše nałožki so potajkim njezhubja, ale stajnje dale wuwiwaja. Zajimawe zetkanje dožiwi reporter rozblada tež wóndano w Błótach při čołmikowanju, hdźež pyšeše wobraz Delnjoserbowki jakne bristwo młodeje žony.
Niski prestiž jo zadora spěšnemu wótnowjenju (3)
Znate ga jo ze zapiskow, až su Drjewjanarje rady a wjele spiwali. W lěśe 1672 jo na pśikład wušy promšt města Celle wobznanił, až Wendlandarje hyšći »wjele słowjańskich spiwow« spiwaju (w nimskem originalu: »viel wendische Lieder«). Na pśikład pśi woplěwanju nałoga stajanja kronowego boma na dnju swětego Jana su młode drjewjańske žeńske z Lüchowa spiwali »wjasołe pěsni w drjewjańskej rěcy«. Gaž wóni srjejź swójeje jsy ten kronowy bom (nimski: »Kronenbaum«) zwigaju, wóni »rejuju a skokaju wokoło kaž źiśi Israela wokoło swójogo złotego śeleśa; spiwaju w drjewjańskej rěcy wšakorake pśiwěrkojte spiwanja, myslece, až take jo jadna Bóža słužba, pśez kótarejež móc wóni a jich zbóžo derje se wuwijaju.«
Gaž pśi góźbje swajźby jědu pó njewjestu, tak jo zachowane ze jsy Clenze, wóni spiwaju »teke wjele drjewjańskich spiwow«. Z lěta 1640 jo wobznanjone, až drjewjańske młodostne su chójźili wót jsy ku jsy a su spiwali jatšowne kjarliže w swójej rěcy, a wóni su za to dostali jajka a jěšnice.1
Ako běšo ewangelski pastyŕ Nicolaus Rodewald (1647–1674) we Woltersdorfje swóju słužbu ako dušepastyŕ pśewzeł, jo zapisał pśi wizitaciji lěta 1671, až jo póznał jomu njeznatu wašnju pśi zakopowanju: Gaž su Drjewjanarje wumarlika na kjarchob dowjadli, sednuštej se »dwě žeńsce na wóz, jadna pó kuždem boce kašća, kenž jo zapowjesnjony z płachtu, a wrjašće a se źeru ga tšašnje pó drjewjańsku.«
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.
Wot lěta 2020 maja nowu stajnu wustajeńcu. Za čas korony njeje přistupna była, ale wotwonka a nutřka na dworje kaž tež horjeka na »nasypje« hrodźišća smědźachmy so njedźelu, na dnju maćerje wuchodźować. W darmotnje nam do kašćika tyknjenej němskej nowinje běchu na prěnjej stronje wšěm maćerjam na čestny dźeń slubili kusk burskeho tykanca a šalku kofeja: darmo. Předawarce pječwow, piwa, kofeja a limonady pak njeběštej tak zahe připołdnju nowinu hišće čitałoj.
Wujasnjenske stawizniske tafle we wonkownym dźělu muzeja su so dwurěčnje zešlachćiłe: mjenujcy němsce a jendźelsce. Serbšćinu dale wšudźe podarmo pytaš. Jeničce na pisanej chorhoji nad zachodom čitach samlutke słowo »WITAJ«. Ani minimum wočakowanjow, zo bychu so znajmjeńša mjena tudyšich městow a wsow dwurěčnje podali, njeje so spjelnił. Za nowe wuhotowanje, to dyrbi so připrajić, su so zjawne srědki wužiwali. Tež z dawkow serbskich dźěławych.


text:
Mgła – naturalny, widzialny aerozol skłŏdajōncy sie z drobnych kapek wody abo krysztołōw lodu zawieszōnych we lufcie we bliżu wiyrchnie Ziymie, kere powoduje we prziziymnyj szichcie luftu zmyńszynie widzialności pod 1000 m. Kej widzialność wynosi ôd 1000 do 2000 m gŏdŏ sie potocznie, iże je mglisto. Kej widzialność wynosi bez 2000 m, zjawisko nazywŏ sie zamgleniym .
[1]
Symbol
Numer
Ôpis
40
mgła (lodowŏ mgła) we delce ôd sztele
47
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, gynstniyje
45
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, bez pōmian we czasie ôstatniyj godziny
43
mgła (lodowŏ mgła), niywidzialne niebo, stŏwŏ sie rzŏdszŏ
46
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, gynstniyje
44
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, bez pōmian we czasie ôstatniyj godziny
42
mgła (lodowŏ mgła), widzialne niebo, stŏwŏ sie rzŏdszŏ
28
po mgle abo lodowyj mgle
12
ciynkŏ szichta mgły abo lodowyj mgły na szteli, do 2 m na lōndzie abo do 10 m na morzu – mynij abo barzij ciōngłŏ
11
ciynkŏ szichta mgły abo lodowyj mgły na szteli, do 2 m na lōndzie abo do 10 m na morzu – we płatach
41
mgła (lodowŏ mgła) we płatach
48
mgła ôsadzajōncŏ szadź, widzialne niebo
49
mgła ôsadzajōncŏ szadź, niywidzialne niebo
Skala natynżyniŏ mgły
[2]
Symbol
Ôpis
2
... reper na 200 m już widzialny
1
... reper na 200 m jeszcze niy widzialny, za to reper na 500 m już widzialny
0
... reper na 500 m jeszcze niy widzialny, za to reper na 1000 m już widzialny
Przipisy
↑ M. Schmidt,
Meteorologia dla każdego, Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1972.
↑
Dziennik Klimatyczny, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.


text:
Bantuske rěče
Bantuske rěče su rěčna swójba w srjedźnej a južnej Africe.
Wone tworja podskupinu Volta-Kongo-hałuzy afriskich Niger-Kongo-rěčow. Eksistuje něhdźe 500 bantuskich rěčow, kotrež so wot něhdźe 200 milionow ludźi rěča. Wone su po cyłej srjedźnej a južnej Africe rozšěrjene a tam we wšěch statach najhusćišo rěčane rěče, tež hdyž so jako hamtska rěč najčasćišo hišće jendźelšćina, francošćina abo portugalšćina wužiwa.
Na sewjerozapadźe mjezuje Bantu-teritorij ze zbytnymi Niger-Kongo-rěčemi, na sewjerowuchodźe z nilosahariskimi a afroaziatiskimi (dokładnišo kušitiskimi) rěčemi. Na juhozapadźe tworja Khoisan-rěče enklawu Bantu-teritorija (hlej kartu).
Wědomosć wo banturěčach a z nimi zwjazanych kulturach a ludach so bantuistika mjenuje. Wona je dźěl afrikanistiki.
Słowo bantu[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Słowo „bantu“ woznamjenja „ludźo“ w rěči kongo. Wono bu wot W. H. I. Bleeka w lěće 1856 do rěčespytneje diskusije jako pomjenowanje za daloko rozšěrjenu afrisku rěčnu skupinu zawjedźene, kotrychž rěče maja wjele zhromadnych přiznamjenjow. K tomu słuša předewšěm wurazny system nominalnych klasow (hlej deleka), ale tež wobšěrne leksikaliske zhromadnosće. Slědowaca tabela pokaza słowo za „čłowjek“ – singular a plural – z wubranych wažnych bantuskich rěčow:
Singular a plural tworitej so najskerje přez prefiksy mu- resp. ba-. Jedna so wo prěnjej nominalnej klasy (hlej deleka) nimale wšěch Bantuskich rěčow, kotrež wosoby w singularje resp. pluralu woznamjenja. Dźělenske smužkii so při normalnym pisanju Bantuskich słowow njepisaja, w tutym nastawku so pak za wujasnjowanje stajnje stajeja.
Na rěčnikach najbohaćiše rěče[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najbóle znata a jako wobchadna rěč (němsce de:Verkehrssprache) najčasćišo rěčana bantuska rěč je swahilšćina . Slědowaca tabela wobsahuje wšě bantuske rěče ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow a poda ličbu jich rěčnikow, jich zarjadowanje znutřka Guthrie-systema (hlej deleka) a jich hłowne rozšěrjenske teritorije. Někotre z tutych rěčow su tak mjenowane wobchadne rěče (němsce de:Verkehrssprachen), kotrež so njenawuknu jenož jako maćerna rěč (jako prěnja rěč), ale so wot wjele rěčnikow jako druha abo třeća rěč přiswoja, zo by sokomunikacija we wjetšim teritoriju po rěčnych hranicach jednotliwych ludowych skupinow zmóžniła.
Bantuske rěč ze znajmjeńša 3 milionami rěčnikow
Kongo steji za Demokratiska republika Kongo, Kongo-Brazzaville za Republika Kongo). Klasowe prefiksy za rěčne mjena (na př. ki-, kinya-, chi-, lu-, se-, isi-) so w rěčespytnej literaturje dźensnišo kaž stajnje wjace njewužiwaja. Tež w tutym nastawku so krótka forma bjez prefiksa wužiwa, potajkim na př. Ganda město Luganda.
Stawizny slědźenja a dźensniša pozicija Bantuskich rěčow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přehlad stawiznow slědźenja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo so je w lěće 1659 wot Giacinto Brusciotto łaćonsce pisana gramatika rěče Kongo wudawała. Wilhelm Bleek wopisa prěni raz w lěće 1856 nominalne klasy Bantuskich rěčow (hlej deleka) a tworješe zapřijeće Bantu. Carl Meinhof nadźěłał jich prěnju přirunowacu gramatiku (1901). Malcolm Guthrie je je 1948 klasifikował a 1967–71 do 16 geografiskich skupinow („cony“) rozdźělował, kotrež wón z pismikami A–S (bjez I, O, Q) woznamjenił. Znutřka tutych conow su rěče do dźesatkowych jednotkow grupěrowane a přenumerowane (hlej: rozdźělenje Bantuskich rěčow po Guthrie). Guthrie je tež Proto-Bantu jako hypotetisku předchadnikowu rěč wšěch dźensnišich Bantuskich rěčow rekonstruowana. Joseph Greenberg klasifikował Bantuskupinu jako pod-pod-jednotku Niger-Kongo-rěče (hlej deleka). Prjedy buchu Bantuske rěče, wosebje wot Carl Meinhof a jeho wučomcow, jako samostatnu rěčna swójba wobhladowałe, kotrež so su w rozšěrjenskim teritoriju čornoafriskich rěčow Sudanrěče napřećo stajiłe.
Wuwiće teorijow wo pochadźe Bantuskich rěčow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z problemom pochada (pradomizna) a nastaća Bantuskich rěčow dłzěłali wot lěta 1860 mnoholičbne rěčne slědźerjo. Někotre historisce wažne hypotezy su tu mjenowane, zo by ćežki proces hač do dźensnišeho rozjasnjenja Bantu jako podjednotku Niger-Kongo-rěčow wujasnjował.
Richard Lepsius[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Egyptologa Richard Lepsius je w lěće 1880 we zachodźe k jeho Nubiskej Gramatice w Africe wot třoch rěčnych conow wuchadźał, při tym wón Khoisan-skupinu njewobkedźbował: (1) Bantuske rěče w južnej Africe, rěč woprawdźitych (němsce „Neger“), (2) měsane „Negerrěče“ mjez ekwatorom a Saharu, Sudan-rěče, (3) hamitiske rěče (egyptišćina, kušitiske rěče, berberske rěče) w sewjernej Africe.
Primarne přiznamjenja tutych rěčnych skupinow by klasowy system Bantuskich a genusowy system hamitow był, kotrež bychu wot zapadneje Azije do Afriki zapućowali. Přez jich předobywanje wottłóčachu dźěle prawobydlerstwa k južnej Africe (dźě Bantu, kotrež su jich „čistu“ rěčnu formu wobchowowali); druhe skupiny naměšachu so z hamitami a wutworjachu měšane rěče – Sudanrěče –, kotrež ani wurazny klasowy ani genusowy system nimaja. Jich gramatika woznamjenićł jako „bjezformna“, „zurückgegangen“ a „entblättert“.
August Schleicher[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Indogermanista August Schleicher mějach cyle druhe předstajenje, kotrež je wón w lěće 1891 publikował. Po jeho měnjenju Afrika bě najprjedy njewobydleny a bu wot juhozapadneje Azije w štyri wulkich walach wobsydlowana: (1) Buschmänner a Hottentotten (dźensnišo Khoisan mjenowane), (2) „Neger-ludy“ Sudana, „Nigrity“, (3) Bantu a (4) Hamity.
Při tym je z toho wuchadźał, zo su sudanske Nigrity hižo rudimentarny, njedospołny klasowy system měli, kotrež su to Bantuske ludy wudokonjeli a wurazyli. Za jeho běchu potajkim Nigritiske abo Sudanske ewolucionarny předchadnik Bantuwa, a nic wuslědk rozpada kaž při Lepsiusu.
Carl Meinhof[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Afrikanista Carl Meinhof so je mjez 1905 a 1935 wjace króć wo nastaću Bantuskich rěčow jewił; wón steji w jasnym přećiwku k hypotezam wot Lepsiusa a Schleichera. Za jeho nic su Bantuske rěče, ale Sudanske rěče pra-nigritiske. Bantu by měšana rěč z nigritiskej „maćerju“ (Substrat) a hamitiskim „nanom“ (Superstrat). Wobsydlenje Afriki so stało po Meinhof potajkim w tři rěčnych worštach: (1) nigritiske Sudanske rěče, (2) hamitiske rěče a (3) Bantuske rěče jako měšana forma Nigritiskich a Hamitiskich.
Diedrich Westermann a Joseph Greenberg[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Diedrich Westermann je najprjedy jako Meinhof-wučomc wot zhromadneho nigritiskeho substata Sudanskich a Bantuskich rěčow wuchadźał. Wot lěta 1948 so je pak přiběrajo wot genetiskeje prapřiwuznosće zapadnych Sudanskich rěčow a Bantuskich rěčow přeswědčował, kaž je w wjacorych publikowanjach rozkładował. Při tym je zakład za Niger-Kongo-nasadu Greenberga tworił.
Joseph Greenberg je nasady Westermanna konsekwentnje dale sćěhował a etablěrował 1949 Niger-Kongo-fylum jako wulku rěčnu swójbu w zapadnej a južnej Africe, kotrež Bantuske rěče sobu zapřijimaja a kotrež z zapado-sudaniskeho „nigritiskeho“ jadra wuchadźał. Struktura tuteje swójby je wot tuteje prěnjotneje nasady hišće wjace króć změnił; poslednja wersija Greenberga je jeho twórba „Languages of Africa“ wot lěta 1963.
Tež po Greenbergu so je interna struktura Niger-Kongo-fyluma hišće wjace króć změniła (hlej Niger-Kongo-rěče), wězo sej wšě wersije – tež aktualne (na př. Heine-Nurse 2000) – při tym wotpowěduja, zo Bantuske rěče pod-pod-jednotka Niger-Kongo su, kotrež su najbliže z tak mjenowanymi Bantoidiskimi rěčemi wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna přiwuzne.
Pozicija Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wulki wuznam Bantuskich rěčow znutřka Niger-Kongo-rěčow (a z tym w konteskće afriskich rěčow generelnje) pokaza slědowace ličby:
- Wot něhdźe 1400 Niger-Kongo-rěčow słuša 500 k Bantuskej skupinje; to je wjace hač třećina.
- wot něhdźe 350 milionow rěčnikow Niger-Kongo-rěče rěča 200 milionow – potajkim nimale 60 % – Bantusku rěč.
Tola je po dźensnišich spóznaćach, kotrež předewšěm na dźěłach wot Joseph Greenberg bazuja, Bantuska skupina jenož pod-pod-jednotka Niger-Kongo. Dokładna pozicija Bantuskeje skupiny znutřka Niger-Kongo-rěčow pokaza slědowace tróšku zjednorjeny genetiski diagram:
rodoštom Bantuskich rěčow
- Niger-Kongo
- Kordofaniski
- Mande
- Atlantiski
- Dogon
- Ijoid
- Volta-Kongo
- Sewjerno-Volta-Kongo
- Kru
- Gur (Woltaiski)
- Senufo
- Adamawa-Ubangi
- Južno-Volta-Kongo
- Kwa
- Benue-Kongo
- Zapadno-Benue-Kongo
- Wuchodno-Benue-Kongo
- Platoid (centralno-Nigerianiski)
- Bantoid-Cross-River
- Cross-River
- Bantoid
- Sewjerno-Bantoid
- Južno-Bantoid
- někotre mjeńše skupiny
- Grasland
- Bantu
- Sewjerno-Volta-Kongo
Kompleksna pochadowa linija Bantuskich rěčow je potajkim ze wšěmi mjezyčłonami:
- Niger-Kongo > Volta-Kongo > Južno-Volta-Kongo > Benue-Kongo > Wuchodno-Benue-Kongo >
Bantoid - Cross River > Bantoid > Južno-Bantoid > Bantu.
Pradomizna a rozšěrjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšě teorije wo pochadźe Bantuskich rěčow činja eksplicitnje abo implicitnje wuprajenja wo jich pradomiznje a pozdźišim rozšěrjenju hač do dźensnišich sydlerskich teritorijow Bantuskich ludow.
Pradomizna Bantuskich rěčow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po jeho klasifikaciji – Bantu jako podskupina hewak w Nigeriji a Kamerunje rozšěrjene Bantoidske rěče – je Joseph Greenberg pradomiznu Bantuskich rěčow w srjedźnym Benue-dole (wuchodna Nigerija) a w zapadnym Kamerunje wobličował. To je dźensnišo wot najwjetšich slědźerjow akceptowane a zastupowane měnjenje.
Malcolm Guthrie přećiwo tomu wuprajił hišće 1962 na bazy słowo-wěc-argumentacije (zwisk mjezy archeologisce greifbaren wěcami abo plahowanymi družinami rostlinow a rěčnymi pomjenowanjemi za te), Proto-Bantu by w teritoriju juhowuchodnje ekwatorialneho tropiskeho dešćikoweho lěsa nastał. Z tutoho jadroweho teritorija so bychu we hwězdnej formje migracije do dźensnišich sydlerskich teritorijow stałe. Problem přiwuznych Bantoidiskich rěčow w daloko zdalenej zapadnej Africe rozrisował přez přijeće, zo někotre Pre-Bantuske skupiny bychu pralěsa z pomocu łódźemi do sewjera předrěwałe. Tuta pozicija Guthrie w dźensnišim slědźenju žanu rólu wjace njehra; w cyłku so pradomizna Bantuwow sewjernje tropiskeho dešćoweho lěsa přijima, wulka wjetšina přihłosuje nasadu Greenberga wuchodna Nigerija-zapadny Kamerun.
Rozšěrjenje Bantuskich ludow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zapadne a wuchodne ruty rozšěrjenja
Rozšěrjenje Bantuskich ludow z jich zapadoafriskeje pradomizny do cyłeje subsaharaniskeje Afriki je jedne z najwjetšich pućowanskich pohibowanjow čłowjestwa. Kotre puće su tuž Bantuske skupiny wot jich pradomizny nastupiłe? Eksistujetej dwě teoriji, kotrejž so pak nic wzajomnje wuzamkuja, ale jenož rozdźělne ćežišća sadźa. Prěnja wupraji (na př. Heine-Hoff-Vossen 1977), zo su zažne Bantujo wosebje blisko pobrjoha „zapadnje nimo dešćoweho lěsa“ do juha přećahowałe, dalša grupěrowanje na sewjernym kromje dešćoweho lěsa najprjedy do wuchodneho, to južneho směra pućowało. Zapadna hłowna skupina potom je nowy nukleus na delnim běhu Kongowa tworiła, z kotrehož wjetšina Bantuskich kmjenow w sawanje a w wuchodoafiskej wysočinje nastała. Druha teorija wuchadźa wosebje wot sewjerneho wuhibowanja dešćoweho lěsa. Tute skupiny su to pozdźišo wot teritorija wulkich wuchodoafriskich jězorow do juha pućowałe a bychu to Kongo-nukleus tworjeny (abo so z jim zjednoćowałe), wot kotrehož so dalše wobsydlenje juhowuchodneje a južneje Afriki stało. Generelnje wo wuchadźa wot zažnych zapadnych a wuchodnych Bantuskich skupinow, kotrež wobě hłownymaj pućowanskimaj pućomaj wotpowěduja.
Chronologija rozšěrjenja
Po Vansina (1995) a Iliffe (1995) so móže z rekonstruowaneho Proto-Bantuskeho wokabulara (ratarstwo, produkowanje keramiki), archeologiskich namakankow (předewšěm keramiki) a wot zažnich Bantuskich skupinow ratarsce wužiwanych produktow (wolijowa palma, Yams, ale hišće žane žito) konkludować, zo prěnje wupućowanje z zapadoafriskeje pradomizny w wuchodnej Nigeriji po zawjedźenju ratarstwa a hornčerstwa so stało dyrbjało. Z tym wuchadźa z archeologije wuchodneje Nigerije a zapadneho Kameruna jako prawdźepodobny časowy wotrězk něhdźe 3000–2500 v. Chr. jako spočatk wupućowanja. Najprjedy pućowałe zažne Bantujo do Kamerunowych łukow, hdźež su dalše zapřijeća za ratarstwo, skotarstwo (koza, howjado), plahowanje rybow a čołmotwarstwo wokabular wobohaćiłe.
1500–1000 v. Chr. potom so stało wotpućowanje Bantuskich skupinow zapadnje so sušaceho dešćoweho lěsa do juha hač do delnjeho běha Kongo. Tam nastanja Bantuske kultury archeologisce něhdźe 500–400 v. Chr. dopokazujomne. Wone njeznajachu hišće žane předźěłanje metalow. Někotre tutych skupinow su pućowałe dale do juha hač do sewjerneje Namibije, druhe wotbočiłe do wuchoda, sćahnychu přez wulke rěkowe doły a zjednoćichu so z wuchodnej skupinu w Kongo-nukleusu (hlej deleka).
(najskerje wjetša) wuchodna skupina sćahny wot 1500 v. Chr. wot Kameruna na sewjernej kromje podłu dešćoweho lěsa hač do teritorija wulkich jězorow wuchodneje Afriki. Tam eksistuja wot 1000 v. Chr. dokłady za prěnje plahowanje žita (sorghum), intensiwne skotarstwo a – wot 800 v. Chr. – prěnje archeologiske dokłady za předźěłanje metalow a produkowanje železa (wuškrěwanske pěcy w Ruanda a Tansanija). Přijeća za metale a předźěłanje metalow so tež rěčnje w Proto-zapadnej-Bantušćinje wotbłyšćuja, mjeztym zo Proto-Bantušćina je hišće njeznajachu. Snano so stało tute kulturelne rozwiće Bantuskich ludow w ratarstwje, skotarstwje a předźěłanju metalow přez wliw nilosahariskich skupinow z hornjeho Niloweho doła, hdźež so je tutón kulturny schodźenk jasnje prjedy docpěł. Bantuske ludy předstaja po zdaću jadro železočasoweje Urewe-kultury, kotraž bě w regionje wulkich wuchodoafriskich jězorow rozšěrjena. Z bóle intensiwnym ratarskim wužićom přez palne rodowanje a potrjebu na palnym drjewje za produkowanje železa je daloko sahace pobiwanje lěsow we wuchodoafriskim regionje jězorow zwjazane, potajkim prěnje wulkopłoninowe přeformowanje natury Afriki přez čłowjeka.
Wot regiona wulkich jězorow sćahnychu Urewe-Bantujo (po dokładu jich specifiskeje keramiki) něhdźe wot 500 v. Chr. sčasom do wšěch regionow wuchodneje a južneje Afriki. Na Sambesi je Urewe-keramika wot 300 v. Chr. dopokazujomna. W prěnim pokřesćanskim lětstotku so Angola, Malawi, Sambia a Simbabwe docpěja, w 2. lětstotku Mosambik, skónčnje wokoło 500 n. Chr. Južna Afrika. njemobilne žiwjenske formy (z rekultiwowanjom lada) su Bantuske ludy hakle wot 1000 n. Chr. wuwiwałe, před tym je je technika palneho rodowanja k stajnym dalećahnjenju a wotedaće wutrjebanych płoninow nuzowałe.
Ćišćej Bantuskich ludow dyrbja Khoisanjo so zdalować, kotřiž tehdy hišće wjele wjetše teritorije južneje Afriki wobsydlowali hač dźensnišo. Jich wotchadowy teritorij nasta pusćinowe a stepowe cony južneje Angole, Namibije a Botswany, kotrež za plahowanje wot Sorghum njepřihódne a z tym za Bantujo njewužiwajomne běchu.
Přehlad Bantuskich rěčow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W tutym přehledźe su Bantuske rěče, kotrež su relatiwnje derje znate:
- w centralnej a wuchodnej Africe
- w južnej Africe


text:
Tak rychtyk idzie tymu zaradzić.
1. Podstawowo rzecz – trza sie porzōndnie wyspać. Jak człowiek je niewyspany to przez to robi sie zmierzły i bele co go nerwuje.
2. Ubier sie wygodnie coby Cie nic nie szpanowało i pamiyntej coby wziońść se do tasze klamoty kiere bydziesz potrzebować. Potym człowieka mierzi jak se czego ważnego zapomni.
3. Weź se muzyka co rada słuchosz, ciekawo ksiōnżka kiero Cie wciōngnie, krzyżówki, gry – onacz co konkretnego coby nie rozmyśliwać o locie.
4. Ocyń czego sie tak rychtyk boisz, turbulencji? Że fliger spadnie, rozwali sie na pół abo że jaki dinks nie bydzie fungowoł? Jak już se zmiarkujesz co Cie szteruje pryndzy se to „oswoisz”, logicznie wytłumaczysz i sie kapniesz że to som duperszwance i tak naprowda nic Ci nie zagrażo.
5. Pogodej se z kim to czas Ci pryndzy zleci. Jak ni ma żodnego kamrata z Tobōm to zagaduj pasażerów, a nuż sie okoże że kiery eli mo co ciekawego do pogodanio.
6. Jak już nie umisz se dać rady i dali mosz strach, łobal se jaki alko. Nie godōm coby sie ożrać bo to gańba i bydōm problymy ale lampka wina abo dwie mogōm rychtyk pomóc jak mosz dostać hercklekotów ze strachu.
Pora faktów o furganiu
- Zanim jaki fliger zacznie lotać, musi przyjść moc kaj jakich wysztudyrowanych testów, kożdy aji nojmyńszy wihajster musi fungować. Kabociorzów ni ma, żodyn by sie nie powziōn dopuszczynio do lotanio fligra z jakim felerym.
- Potym jak już se fliger loce, sztyjc go sprawdzajom czy aby wszysko dobrze teguje. Godōm Ci, żodno linia lotniczo nie szpyndlikuje na bezpieczyństwie i nie chciałaby coby jeji fliger lotoł felerny.
- Kożdy pilot je fest doświadczony, coby lotać fligrym z ludziami musi mieć wylotane moc godzin. Do tego pilot musi mieć kupa roztomajtych licyncji i musi jednako sztudyrować, odnowiać te licyncje i przechodzić moc badań.


text:
Serbski sejm – napjate wideokonferencne posedźenje
Spočatnje diskutowachu so w rozmołwach ze zastupjerjemi Instituta za ekologiju a akcisku entnologiju a Greenpeace prawa Serbow při zdźerženju přirodnych žiwjenskich zakładow kaž tež jich znowanabyće po bliskim kóncu wudobywanja brunicy a naskicowachu so wažne móžnosće jednanja. Tak ma so na př. doraznje za to skutkować, zo so principej zawinowanja slěduje. To rěka, zo dyrbjeli so zarunanske pjenjezy, kiž stat před někotrymi dnjemi LEAG přilubi, składować jako před insolwencu wěste załožki za naslědne škody jeje předewzaćelskeho dźěła a so njewotwjesć ako profit.
Potom je Klara Naglec předstajiła swoje jara zajimawe masterske dźěło, kiž bě zapodała na Humboldtowej uniwersiśe w Berlinje na temu "Konfigurationen von Staatlichkeit, Kollektivität und Territorialität in der Arbeit des Serbski Sejm" (Konfiguracije statnosće, kolektiwnosće a teritorialnosće w dźěle Serbskego sejma), z kotrehož je so w sćěhowacej diskusiji wotwodźowało wjele wažnych impulsow za dalše dźěło a tež za stajnu sebjerefleksiju Serbskho sejma.
Na spočatku poprawneho posedźenja gratulowaše starobna prezidentka Edith Pjenkowa Měrćinej Wałdźe, dołholětnemu pućrubarju sejmoweho hibanja k jeho před krótkim woswjećenym 70-tym narodninam, zwjazane z najlěpšimi přećami za přichod a z wutrobnym dźakom za wšo naźěłane.
W srjejźišću sćěhowaceje wobsahoweje diskusije k wšelakim aktualnym temam kaž tež k dźěłu sejmowych wuběrkow steještej mj. dr. přiběrace wotpućowanje serbskich wučerkow a wučerjow na němske šule a z tym zwjazane dalše wosłabjenje tak a tak hižo pśemało personala. To žada sej nuznje wujasnjenje a wotstronjenje. Jara positiwne powěsće pak dochadźeja z Drježdźan. Na zakładźe wobstajneho dźěła towarstwa Stup dale započina so za 26 dźěći bórze serbska wučba.
Wotpósłancy radowachu so nad nětko wěstym zdźerženju Prožyma a dalšich wsow před dołho hrožacym wotbagrowanjom a wothłosowachu wó dalšich naprawach k zdźerženju Miłoraza a tam zakorjeneje serbskeje kultury. Woni diskutěrowachu tež konsekwency noweho rozhłosoweho statneho zrěčenja MDR. Zapodate stejišćo so wuběrkam sposrědkowa.
Wót nětka je Serbski sejm tež na Instergramje zastupjeny: https://www.instagram.com/serbski_sejm/
Podpěrujće dźěło Serbskeho sejma tež z Wašim darom.
Pytamy hišći sobuwojowarki a sobuwojowarjow we wuběrku za zjawnostne dźěło. Štóž chce dźěliś wulku wiziju sejmoweho dźěła ze swětom, njech so prošu přizjewi!


text:
Mjymjecko godka
Mjymjecko godka (tyż: ńymjecko, mjym. Deutsch, deutsche Sprache) – godka ze grupy zachodńij familije godek germańskich. Je fest zrůżńicowano rygjůnalńy, a ńykere djalekta – take kej djalekt używany we "mjymjeckogodkowyj" tajli Szwajcaryje (Schweizerdeutsch albo Schwyzerdütsch/Schwiizertüütsch, noleżůncy do grupy djalektůw alymańskich) – sům roz za czas klasyfikowane za uosobne godki. Nojbliży spokrewńůno je ze godkům ńiderlandzkům, kero ale cechuje barźij uproszczůny gramatyczny systym.
Mjymjecko godka dała kupa ausdrukůw a gramatycznych strukturůw do ślůnskij godki. Bajszpil takich słůw to: aszymbecher (uod Aschenbecher), cug (uod Zug), bajszpil (uod Beispiel) a moc inkszych. Do 1945 bůła uůna důminujůncům godkům we Ślůnsku.


text:
- About Institute
- CD0461-016 Air Jordan 1 High OG Satin Black Toe 2019 For Sale
- nike womens pro hyperwarm tights black volt womens clothing
- nike zoom pegasus turbo blackened blue eyes
- IetpShops , flat black nike free run boots clearance shoes , Nike+ Installation accomplishment Tokyo Ugokidase Station
- SBD , Nike tailwind Valentine's Day Dunk Uptempo Trainer 2023 Release Date , mens black suede blazer
- jordan xxx black cat 811006 010
- nike dunk release dates
- preview nike air max terrascape plus triple black dq3977 001
- printed t shirt from the gucci tiger collection gucci t shirt 1553843
- air jordan 37
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity je w lěće 1951 załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija, kiž so wědomostnje zaběra z hornjo- a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž tež z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi. Jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w Němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny (ze zakónčenjom Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education); zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu.
Direktor instituta a zdobom jenički profesor za sorabistiku w Němskej je wot lěta 2003 Edward Wornar.
Spočatki sorabistiki w Lipsku[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na Lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho 18. lětstotka. W lěće 1716 dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje Serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje. Prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach 1843–1847 serbski slawist Jan Pětr Jordan. Tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w Němskej (załoženy 1871/72 w Lipsku), August Leskien, zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow. Znaći serbscy studenća na Lipšćan Alma Mater běchu w zašłosći mjez druhimi Kito Fryco Stempel, Handrij Zejler a Arnošt Muka.
Sorabistika w Lipsku po 1945 a w NDR[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w NDR mějachu Serbja w druhej połojcy 20. lětstotka móžnosć, w Lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo. 1949 wutwori so pod nawodom Michała Nawki při Słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu. W septembrje lěta 1951 załoži so potom Serbski institut z dwěmaj sekcijomaj (rěč a literatura; stawizny). Ludowědnik Pawoł Nedo bě hač do 1964 z jeho prěnim direktorom; po tym nawjedowaše jón na wšě 30 lět rěčespytnik a slawist Hinc Schuster-Šewc (1927–2021). W instituće kubłachu so wot započatka Hornjo- a Delnjoserbja kaž tež Němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow. Wot 1967 do 1982 organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we Łužicy. Z reformu lěta 1968 we wysokošulskim systemje NDR přemjenowa so Serbski institut na Institut za sorabistiku a wobsteješe dale - a to nimale jako jenički samostatny institut - njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach.
Sorabistika w Lipsku po přewróće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po lěće 1990 buchu uniwersitne struktury znowa z hłubokosahacymi konsekwencami zreformowane. To potrjechi tohorunja system studowanja a zdźěłowanja. Dźensa wobsteji Institut za sorabistiku poruno dalšim znowazałoženym institutam we wobłuku Filologiskeje fakulty, wukubłuje magistrow sorabistiki kaž tež wučerjow serbšćiny za wšitke šulske typy (wot lěta 2006 pak bachelorow a masterow po jednotnym studijnym systemje w Europskej uniji) a poskića wšelake fakultatiwne rěčne kursy. Wučbne zarjadowanja wotměwaja so w serbskej rěči.
Wědomostne slědźenje a přinoški[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z Instituta za sorabistiku:
- na polu serbskeje ludowědy a ludoweho basnistwa monografije a nastawki;
- na polu rěčespyta tekstokritiske wudaća serbskich rěčnych pomnikow, dźěła wo nastaću a wuwiću spisowneju rěčow, k etymologiskim prašenjam kaž tež gramatice dźensnišeje hornjo- a delnjoserbšćiny (mjez nimaj prěnja serbskorěčna gramatika hornjoserbskeje spisowneje rěče), delnjoserbsko-němski šulski słownik a scyła prěnja wysokošulska wučbnica delnjoserbšćiny;
- na polu literaturowědy přihotowachu so wudaće sydom zwjazkow Zhromadźenych spisow Handrija Zejlerja, zběrka dramatiki a čitance za hornjoserbski gymnazij;
- z historiskich slědźenjow maja so tu předewšěm mjenować studije k staršim stawiznam słowjanskich kmjenow a Serbow, wosebje k hospodarskej a socialnej strukturje Łužicy w srjedźowěku.
Dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy, literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli.
Studowacy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sorabistiku studuja přewažnje Serbja, ale tež druzy Słowjenjo, Němcy a dalši zajimcy.


text:
Karaczi
Spůłrzyndne: 24°51'36" N 67°00'36" E
Karači, Karaći - nojsrogše mjasto we Pakistańe, we pouedńowyj tajli kraju, nad Mořym Arabskim, na půunocnym kraju delty Indusu. Je uůne stolicům stanu Sindh. Půmjyškuje we ńim ůng. 12 mln ludźi. Mjasto zouožůne we XVIII wjeku bez indyjskich handlyřy. Fest rozwinyuo śe po 1947, kej stolica Pakistanu, kerům bůuo po 1966, kej ja překludźili do Islamabadu. Nojsrogšy we Pakistańe uostřodek wuůkeńńictwa (ůng. pouowa krajowyj produkcyje), inkše industryje, we tym huta žyloza a rafineryjo.
We 2004 roku pochodzůncou ze Uopolou Hanna Glodny zauožoua škoua dlou 700 dzieckow ze afganskiych rodzin ůchodźcůw. Zwom ta škoua Dr. Hanne Glodny School.[1]
- ↑ Helga Koeppe: Afghan-Schule. [dostymp 2021.11.27].


text:
Budyšin (SN). Budyske předewzaće Hentschke Bau je jedne z najsylnišich markow w němskim twarskim přemysle. Tole je wuslědk přepytowanja instituta F.A.Z. Za to je nětko wuznamjenjenje „Sylne marki Němskeje“ dóstało. Zakład studije je přepytowanje předewzaćow. Fachowcy instituta rozestajachu so z prašenjom, kak so wo předewzaćach w socialnych syćach, na online-portalach, w forumach a blogach kaž tež na zjawnje přistupnych powěsćowych stronach rozprawja. Dohromady su fachowcy 5000 předewzaćow přepytowali a wjacore sta milionow online-žórłow wuhódnoćili.
„Wuznamjenjenje njeje jenož dopokaz za našu kwalitu a dobre wukony hladajo na zwoprawdźenje twarskich projektow, ale tež za naš socialny angažement jako dźěłodawar“, wuzběhny jednaćel Hentschke Bau Jörg Drews. Sylna marka być a ju tež w zjawnosći zastupować, žada sej wjace hač spušćomnosć, dypkownosć, kompetencu a techniku.


text:
- About Institute
- Nike Air Jordan Rojas Negras por 64, 95€
- IetpShops , ЖeHckиe kpoccoBkи Nike Air Max 90 Бeлый Day 2022 Release Guide , nike epic react flyknit light cream wolf grey
- nike jordan brand apparel outlet coupon store Pro Green DJ6152 - tiger nike vapor max plus women jeans size - SBD , 300 pale Date
- nike roshe run split grey hair women bikinis - DD1503 - Nike Dunk Low Green Glow (W) - 105
- Caterpillar Intruder Oxford P724503 - Best Mean shoes IetpShops - adidas Originals Modern 80 sneakers in white
- 417944 nike air max plus
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- printed t shirt from the gucci tiger collection gucci t shirt 1553843
- nike lebron 20 violet frost
- air jordan 4 wmns canyon purple 2022
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Filip Rězak
Filip Rězak (pseudonym: Podtopolski; * 22. apryla 1859 we Wuricach; † 17. septembra 1921 w Budyšinje) bě serbski filolog, słownikar, přełožowar a katolski duchowny.
Narodźi so jako syn Wuričanskeho žiwnosćerja a bratr Jana Rězaka a Hany Rězakec. Wot 1874 do 1880 a znowa wot 1882 do 1884 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1880 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1881 do 1884 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1884 do 1889 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1889 do 1894 jako farski administrator w Špitlu pola Kamjenca. W lětomaj 1894/95 bě z prezesom Serbskeho seminara. Wot 1895 hač do swojeje smjerće w lěće 1921 bě dwórski kapłan w Drježdźanach. W lěće 1904 bu w Praze promowowany.
Rězak płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich słownikarjow; jeho Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče wozjewi so w lěće 1920. Do toho přełoži na přikład dźěło Boženy Němcoveje Naša wowka (Babička) do serbšćiny a spisa sam wjacore nabožinske knihi za lud. Wot 1885 do 1895 a znowa wot 1897 do 1919 běše redaktor protyki Krajan.
Filip Rězak bě sobustaw Praskeje Serbowki a w lětomaj 1883/84 jeje starši. Wot 1875 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje.
W starobje jenož 62 lět jeho dnja 17. septembra 1921 boža ručka w Budyšinje zaja, hdźež bě składnostnje swjećizny noweho Mišnjanskeho biskopa Christiana Schreibera přišoł. Zemrě krótko po tym w Budyskim tachantstwje a bu na Mikławšku pochowany.
Jeho sotrowcaj běštaj Józef a Filip Jakubaš.