text:
Nasza wrześniowo rajza po Apuliji zaczlimy zwiydzaniym Barletty. To je ciepły, spokojny i klimatyczny plac. Je tamek tyż pora zwiedownych punktōw turystycznych, ale przede wszyjskim gryfno atmosfera, cudne uliczki do szpacyrowanio, szyroki sztrand i masa szumnego, richtich połedniowoitalijskigo jodła. Pokōj i dychniyńcie na zicher.
Dojazd do Barletty
Polecielimy Wizzairym ze Katowic do Bari, kaj ôstolimy na wieczōr. Na nastympny dziyń przed połedniym zaszlimy na banhof, coby po 50 minutach witała nos już ôbtōnkano we klarze Barletta. Cyna farkarty to 4.2€ przi cugach regiōnalnych. Dejcie pozôr przi sznupaniu za sztrekōm na www.trenitalia.it, coby niy zabulić bez synsu za bilet przeszło 17€, bo gynau tela kosztuje rajza ekspresowo. Spamiyntejcie – farkarty kupujecie zawdy we epnej czyrwōnej maszinie, a kasujecie we małej zielōnej na ścianie.
Pozōr: Do Barletty idzie tyż ciś zaro ze flughawyny we Bari. Za tako rajza wybulicie 3.5€.
Barletta – noclegi
Kożde spanie na sztrece apulijskij wycieczki buchowalimy na Airbnb i Bookingu. We Barletcie prziszło na ta piyrszo zajta i to bōła decyzyjo idyalno. Cudne i ôdnowiōne miyszkanie ze wszyjskim, czego czowiekowi na wczasach trza, ze srogim łōżkiym i postawiōne we jednej ze typowych italijskich drōżek ôkozało sie być perfekt sztelōm na nasz dwudniowy byzuch. A ku tymu stoło we superowym miyjscu – do wszyjskich punktōw turystycznych, plaży, banhofu i fest żywotnego bez nocka “cyntrum” nikyj niy szlimy dużyj jak 7 minut.
Miyszkanie znojdziecie tukej: Le Statuine Guest House. A jak przōzij niy buchowaliście spania bez Airbnb, to pod tym linkiym zebierecie ôbniżka na sztart: zniżka.
Atrakcyje Barletty
Te apulijskie miasteczko je za tela małe, że na isto niy bydziecie tamek wykamani po łażyniu piechty. Przi tymu je tukej pora fest fajnych placōw do nawiedzynio. We informacyji turystycznej abo tam, kaj bydziecie nynać, dajōm Wōm mapka ze 14 nojzwiedowniyjszymi sztelami. Bylimy we wszyjskich – jak mocie we Barletcie wiyncyj czasu, to śmiało lyźcie na taki dugszy szpacyr. Ale werci sie wiedzieć, że gynau pōłek ze tych nacechowanych placōw to sōm kościoły, kere niy dlo kożdego bydōm ciekawe. Tōż jak przijyżdżocie do miasta yno na pōł dnia abo chcecie ajnfach popolygiwać kapka dużyj napiosku, to starczy jak zōndziecie do trzech szteli ôpisanych pod spodkiym i ôbierecie se cosik ze tajli “Kaj pomaszkecić we Barletcie?”, a na zicher bydziecie radzi.
Eraclio Il Colosso – Kolos ze Barletty
Ta epno persōna, mianowano bez miyszkańcōw Eraclio, wyônaczōno ze brōnzy i srogo na przeszło 5 metrōw, je nojbardzij hyrskim symbolym miasta. Fest zwiedowne je to, że przōdzij Kolos niy mioł być postawiōny we Barletcie, ale szif kery go wiōz roztrzas sie kole apulijskigo miasteczka. Nojprzōd rzeźbie utli szłapy i przetopili je na zwōny, a dziepiyro na kōniec XV wieku neapolitōński rzyźbiorz Fabio Alfano jōm wyrymōntowoł. Ôd tamtego czasu, kożdy wieczōr, miyszkańcy Barletty prziłażōm ku Eraclio, spōlnie fajrujōm i rozprowiajōm we italijskim sztilu.
Castello Svevo – hyrski zōmek
Szumny zōmek postawiōny bez Normanōw to je nojbardzij znoczne stawiynie we Barletcie. Za czasōw rajzōw krziżowych pomiyszkiwali we nim tymplariusze i krziżoki. Terozki, ôkrōm samego festōngu, je tamek tyż piykny park, w kerym idzie zicnyć i podziwać sie na mocne wiyże. Pozōr: Castello Svevo niy idzie nawiydzać we pyndziałki. Piszymy ô tym, bo fest nōm żol, że żodyn nōm przōdzij tego niy pedzioł… 😞 Wiyncyj informacyji ô zōmku, godzin ôdewrzicio i ajntrytōw: www.viaggiareinpuglia.it.
Duomo di Barletta – Katedra we Barletcie
Zatela typowe jak na italijskie warunki, a i tak fest zwiedowny kościōł. Szumnie wyglōndo i bez dziyń, i po cimoku. Je richtich fajnie zônaczōny ôd zajty, kaj je zōmek i zdo sie, że je choby prziklejōny do reszty miasta. Na wieczōr łażōm wele niego modzi ludzie ze focacciōm w jednej i mobilniokiym we drugij rynce, skirz czego te stawiynie je takie bardzij “swojskie”.
Kaj pomaszkecić we Barletcie?
Po wanderze po mieście na 100% bydziecie mieli głōd, a na 200% przidzie Wōm durst. Pod spodkiym znojdziecie 6 sprawdzōnych przez nos szteli, kere kōniecznie musicie byzuchować. Niy przajymy za fest galantnym szynkōm i trzidaniowym gościnōm, tōż naszykowalimy dlo Wos to, co podle nos je we italijskij kuchni nojlepsze – szumne lody, fajnie wōniajōnco pizza i wyziōmbujōncego drinka.
A jak bydziecie nynać we miyjscu ze kuchniōm, to uwarzcie se roz cosik tamek. Wszyjskie przidajne skłodniki kupicie we markecie i myjszych geszeftach ze grincojgiym. A italijski sztof smakuje blank inakszyj jak to, co znōmy wszyjscy ze naszych geszeftowych rōm, forgot!
Richtich italijskie gelato
Zaro kole spōmnianego Kolosa, po ôbu zajtach drōgi, stojōm dwie lodziarnie. Niy umiymy pedzieć, kero je lepszo, tōż musicie zōnś do kożdej i sami poprōbować. Szafniecie? 😉 Mianujōm sie Gelateria del Corso i Gelateria Sveva, jak staniecie przi Kolosie to uwidzicie je bez problymu (to te, kaj je poranoście ludzi we raji). Nojlepsze smaki? Crema al Limone i Nutella!
Pizza abo focaccia?
Przetestowalimy pora rozmaitych pizzeryji i focacceryji we Barletcie i umiymy na zicher pedzieć, że Focacceria D’Angiò i Pizzeria St. Pietro sōm ganc lepsze jak reszta. Masa roztōmaitych smakōw, friszne produkty i niywielko cyna (ôd 1 do 2€ za kōnsek). A ekstra plusym ôd St. Pietro je to, że majōm tyż foccacie na ciymnym, folziorkowym cieście. Nasze ôblubiōne? Ze kartoflami i karczochami!
Drink we… Quo Vadis
Coby poczuć klimat Barletty, musicie se zicnyć po cimoku we jednym ze szynkōw. Nōm skuli miana i masy ludzi (bez cufal wziynimy ôstatni tisz fraj) zaro przipodobało sie “Quo Vadis“. Cynowo? Dwa spritze, anrychta przekōnsek i coperto – 20€, tōż niy ma nojgorzyj.
Barletta – sztrand
Plaża we Barletcie niy bez cufal je uzdowano za jedna ze nojpiykniyjszych we cołkij Apuliji. Dugi i szyroki pioskowy kraj bydzie knap bai dlo fest wymyślatych ludkōw. We sezōnie umicie welować – eli legniecie se na tajli ôd prywaciorzy, kaj znojdziecie lyżoki i paryzole, a bai bary i szpilplace, eli na tajlach dlo wszyjskich, na kerych sztyjc je masa ludzi, ale kere sōm cołkiym na faty. Nōm sie zdało, że po sezōnie (tōż zaro we wrześniu) umicie rozciepać klamory bele kaj, bo moc prywatnych ôdcinkōw bōła już rozbiyrano i rychtowano na zima.
Yno… niy biercie parawanōw, okej? 😉
Eli werci sie byzuchować Barletta?
Jak umicie uwidzieć, Barletta niy ma sztelōm dlo ludzi, kerzi chcōm fest pobłoznować, kerym trza pofyrtanio, wrażyń i adrynaliny. Je we plac tego idyalnym miyjscym do dychniyńcio, w kerym nafilujecie bateryje, pokosztujecie szumnego jodła i wyluzujecie sie przi tradycyjnym italijskim napowku. A ku tymu pobyt we Barletcie je łacny i idzie go leko zôrganizować. Tōż nic yno buchować, pakować i ciś!
Byliście w Barletcie i macie jakieś wskazówki? W tekście brakuje czegoś ważnego?
Dajcie nam znać na Facebooku – skomentuj na FB.


c: text/html

text:
Znocie Lyjda? My niy znali, tak jak i pōłek turystōw-auslynderōw. Ale jak już spytocie sie jakigo Holyndra ô nojpiykniyjsze miasta we ôd nich landzie, to Lyjda bydzie we TOP5 na zicher.
Nojprzōd miano – bydymy pisać ześlōnszczone “Lyjda”, bo po Polsku sie godo “Lejda”, a po angielsku i we ôryginale je “Leiden”, okej? Dobre, to tera mogymy porozprowiać co to w ogōle je za sztela.
Lyjda sztudyncko
We Lyjdzie znojdziecie nojstarszy uniwersytet we Nederlandach. Mocka roztomaitych kerunkōw, ku tymu szumne miasto i modzi ludzie naokoło. A i fajrować je kaj, bo yno kōnsek dalij je Amstyrdam – nic yno ciś na Erazmusa. Bodej beztōż 20% ludzi, kerzy pomiyszkujōm na tej gryfnej ziymi to sztudynty. (;
Rembrandt
Tukej urodził sie Rymbrandt, znany na cołkim świecie malyrz. Niy wiymy czy lyjdowskie chałpy tyż sztrajchowoł, ale gynał tak wyglōndajōm – jak namalowane rynkōm majstra.
Po Lyjdzie yno piechty
Lyjda je tak malućko, że idzie nia ôbynś cołko piechty. Padōmy wiyncyj – je przi tymu na tela chyndogo, że szłoby tamek i sebuć charboły i tyrać po bosoku! Żol geldu na pożyczanie koła, forgot. Inkszo sprawa, że na kole sie niy podziwocie na wszyjsko jak trza, tak fundamyntnie.
W cugu być
Do Hagi w 10 minut, do Amsterdamu kole 35. Rajza do stolicy – tyj administracyjnej, z cołkim regiyrōnkiym – ōngyfer 5€. Do stolicy fajrowanio, szpasu, kurzynio i sagich babōw trza mieć naszykowane już dycht dwa razy tela.
Atrakcyje Lyjdy
Sōm muzea, bezmaś jedne z nojlepszych w cołkij Holandii. Rijksmuseum van Oudheden, Rijksmuseum voor Volkenkunde i Naturalis to takie trzi narōdowe, nojwożniyjsze (gryfne miana, pra?). My – muzeowe chamy – toć niy poszli. Ale znōmy cyny: 9.5€, 7.5€ i 11€. Jak sie kery z Wos wybiere – dejcie znać czy to je we wercie.
Zachodnio tōra Lyjdy, Kościōł św. Pyjtra i Burcht (fajny ajnzichc z wiyrchu) to takie pōnkty, kere dobrze znojś. Ale podstawōm całego byzuchu w Lyjdzie je łażynie tymi starymi drōgami przi samych kanałach. Ciepnijcie kajś tasze, weźcie yno fotografkastla i lyźcie kaj sie do i wiela sie do.
My jedna rzecz w tyj Lyjdzie zmaścili. Idzie po nij łazić z papiōrym w rynce. I to niy z bele jakim! A my tego papiōrka ni mieli. Na zajcie Muurgedichten je do ściōngniyncio rajzybuch, podle kerego idzie zwiydzać miasto i szukać gydichtōw na wandach. A je ich wiyncyj jak 80!
Futer i spanie
Przijechalimy po śniodaniu, przi łażyniu dojodalimy sznitami, a pod wieczōr z naszymi hostami poszlimy na… kapsalōn 🙂 Ni mōmy bildu, bo nōm było przi nich gańba cykać (i mielimy pierōōōński głōd), ale kapsalōn to taki nasz narodowy kebab, yno że ze frytkami we strzodku. Jedyn na dwōch to je doś.
Aaa host! Zaś mega szprymy! Mioł być jedyn, było sztyrech. Co jedyn to śmiysznijszy, bardzij wygodany i mōndry. Ale naprowda mōndry, a niy taki klugszajser. Zamiast jednej nocy, zostalimy na dwie. Wszyjscy razym, wele jednego tisza siedlimy do tego kapsalōna, a potym ôbziyralimy “Harry Potter i Klosztor Fyniksa“.
Synki Chopy po 26-28 lot, ale bez cały film ciepali wicami i powtorzali za szauszpilerami: “pōdź sam Harry, pokoż mi ta twoja chłabinka” abo “bołech sie, profesor zawar dźwiyrza i zrobił mi coś ôkropicznego…”. 😀
Pyrsk, Lyjdo!
Ni ma co wiyncyj wynokwiać. Lyjda to ni ma miasto hyrskie skirz jednyj epnyj atrakcyji, ale fest werci sie tamek zajechać. Niy bydźcie gupieloki i niy zasmolcie tego! Choby yno po to, coby zoboczyć rychtyczne holynderskie miasto bez masy turystōw. No i Keukenhof po blisku, nasza nastympno sztacyjo. Jeszcze yno ta raja…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bergmōniok – mundur łod grubiorza!
Pamiyntōcie Ryszawego Erwina, tego gizda, co przeblykōł sie za roztomajtych ludzi (kerych przōdzij zawiyrōł w haźlu), aże yntliś chycił go kōmisorz Hanusik? Tyn pierōn udowōł ksiyndza, fusbalorzy, policajōw, nale nawet ôn niy ôpowożył sie ôblyc bergmōnioka! To cosik godo ô tym, w jakij zocy Ślōnzoki majōm grubiorzy i jejich mundury. Napoczło sie ôd Redena…
Ino Czorne!
Gyszichta ślōnskigo bergmōnioka siyngo nazod aże do ôziymnostego storocza. To żodyn inkszy jak ino grof Friedrich Wilym von Reden (dyrechtōr Wyższego Urzyndu Gōrniczego we Wrocławiu i fater ślōnskigo przemysłu) prziszōł ku tymu, co bergmōny muszōm ôblykać sie egal, coby kożdy widziōł, co ône fedrujōm w imiyniu jednego państwa pruskigo i sōm choby epno armijo, kero wyciōngo wōngel spod ziymi. To beztōż te uniformy sōm take podane na wafynroki pruskich wojokōw. Wtynczos zorty bergmōniokōw były roztomajte, na tyn bajszpil sztajgry ôblykali biołe, a byjamtry czorne galoty. Eli komuś sie pokićkało, mogli go nawet zawrzić do heresztu! Dzisiej mōmy te mundury zglajszachtowane: ino czorne. Egal czyście mieli fatra, ujka abo starzika robić na grubie, wetna sie, co kożdy z Wos wiy jak wyglōndo taki bergmōniok. Jakla, galoty (abo kecka), czako i mantel, biōły szalik, oberhymda (tyż biōło), czorne fuzekle i czorne halbszuły. Niyftore majōm tyż prawo do szpady, nale tukej trza dać pozōr: eli cosik ôszkliwego niyskorzyj napochajōm, to bydōm musieli ta szpada dać nazod! No i knefle: dziewiynć u jakli, na kożdyj pyrlik i żelosko (te same pyrlik i żelosko znojdziecie tyż na kraglu), do tego po piynć knefli na sztulpach. Ordnung muss sein, beztōż muszymy porachować: ordery mogōm być ino gynau trzi cyntymyjtry ôd knefla! A kożdy knefel, wiadomo, wyglancowany, coby sie świycił! Dyć my sōm porzōndne Ślōnzoki, a niy żodne zmaraszone hadziaje, pra?
Poprzeblykane „hajery”
Galantnie to wszysko wyglōndo. Niy jedna frelka, jak zoboczy tak ôblyczonego karlusa, zaroz za nim podrałuje (jak ino zmiarkuje, co taki synek mo niy ino fajne ôblyczyniy, nale tyż porzōndno robota i geltag). Nale to niy ma toni szpas, coby tak sie poôblykać. Nowiniorze porachowali, co za cōłkigo bergmōnioka zabulicie cosik wele dwa i pōł tysiōnca. Niy kożdego hajera na to stykać, a na grubach szporujōm, beztōż niy czekejcie na dofinansowaniy. No to co bydzie? Galantnie poôblykane bergmōny tyż sie napocznōm tracić? A możno ich ôblyczyniy erbnōm po nich inksze, kere z grubami psinco majōm spōlnego? Na zicher daliście pozōr co czwortego grudnia bele kaj w telewizji idzie zoboczyć takigo bergmōnioka. No to co je louz? Je taki zwyk, kery niyftorym zdowo sie fest maszketny, co skuli Barbōrki za hajerōw przeblykajōm sie ludzie, kere bez cōłke swoje żywobycie niy przerobili na grubie ani jednyj godziny. Fest to szteruje starych bergmonōw, kere majōm w zocy swoja robota i aże ich tyrpie, kej widzōm w telewizji poprzeblykanych politykōw. A pamiyntocie jednego prymiera, kery (hańdowno!) ekstra zmarasił sie gymba jakimś gutalinym, bo ftoś mu pedziōł, co dziynki tymu gibcij przegodo tym „ślōnskim iptōm”, co majōm na niego welować? Możno im sie naprowdy zdowo, co my sōm rade tymu jejich przeblykaniu?


text:
Dźěže
Dźěže (němsce Diehsa)[1] su wulka cyrkwinska wjes w sakskim wokrjesu Zhorjelc, kotraž słuša wot 1995 ke gmejnje Waldhufen. Leža wuchodnje Wysokeje Dubrawy mjez 160 a 200 metrami nad mórskej hładźinu a maja 655 wobydlerjow. Wosebitosć wsy je wulke wjesne torhošćo z kupnicu.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje Dźěžow pochadźa z lěta 1380.[2] Hišće po reformaciji mějachu w Dźěžach serbske bože słužby. W lěće 1884 pak njeměješe wjes po Mukowej statistice hižo serbske wobydlerstwo.[3]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Walter Wenzel: Oberlausitzer Ortsnamenbuch. LND, Budyšin 2008, str. 52.
- ↑ Dźěže w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 116. → wšě wjeski


text:
Wysočiny
Wysočiny (němsce Hochstein) su 406 metrow wysoka hora we wuchodnej Hornjej Łužicy a po Ahlbergu (411 m) druhi najwyši wjeršk Limasa w Zhorjelskim wokrjesu. Nadeńdu so sewjerozapadnje Kralowskeho haja a juhowuchodnje Ćěmnic (Thiemendorf).
Blisko wjerška namakatej so hórski hosćenc a 22 metrow wysoka rozhladna wěža kaž tež wjacore skalne wěže ze zornowca. Přez Wysočiny běžitej europska pućowanska dalokošćežka E 10 (Finska–Španska) a Jakubowy puć ze Zhorjelca do Budyšina.
Lěs na Wysočinach, w pozadku Wysoka Dubrawa a Hamorska milinarnja


text:
Gogolin
Spůłrzyndne: 50°29'17" N 18°01'26" E
Gogolin – miasto we połedniowo-zachodnij Polsce, na Gōrnym Ślōnsku, we ôpolskim wojywōdztwie, we krapkowskim krysie, siydziba władz gminu Gogolin. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na Ślōnskij Chyży.
Podle danych na 31 grudnia 2019 miasto było zamiyszkane bez 18 205 ôsōb[1].
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto leży we cyntralnyj tajli Gōrnego Ślōnska, na Ôpolskim Ślōnsku, na Ślōnskij Chyży. Gogolin położōny je na wysokości 235 m n.p.m. We Gogolinie a ôkolicy gŏdŏ sie we glywickim dialekcie ślōnskij gŏdki.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tajlōng[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tajlami miasta sōm:
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto spōmniane po rŏz piyrszy we łacińskim dokumyncie biskupa wrocławskigo Wawrzyńca z 1223 roku kaj spisane ôstało w formie Gogolino[3].
Pod kōniec XIII stoleciŏ Gogolin bōł włŏsnościōm ksiōnżyncego uposażenia ôpactwa Cystersōw we Jemielnicy. Dokumynt papiyża Bonifacego VIII wydany 16 lutego 1302 spōminŏ Gogolin jako „de Ghogolyn”. Skuli bauerskij natury wsi, jeji patrōnym ôstoł świynty Urban I. Podstawōm utrzimaniŏ miyszkańcōw była uprawa ziymie. We 1385 dopōminali sie ôni zmyńszyniŏ dziesiyńciny. W e1417 na Jagielloński Uniwerzytet ôstoł przijynty piyrszy sztudynt z Gogolina – Dobeslaus de Gogolina[4].
Ôd 1634 do 1852 Gogolin razym ze Strzebniowem przinŏleżoł do rodu von Gaschin z Żyrowej. We 1783 mioł 312 miyszkańcōw. Rozrost ekōnōmicznego placu napoczōn sie na zaczōntku XIX stoleciŏ, kedy to na skalã industryjalnõ zaczynto eksploatować miyjscowe fleca kalcjum a zaczły powstŏwać wapiynniki. We 1845 było jejich 46, a we 1864 już 29. Były ône zastympowane bez barzij moderne werki[5].
Do rozrostu prziczyniyło sie tyż ôddanie do eksploatacyje piski banowyj Ôpole-Kandrzin we 1845[5]. We 1895 fyrma Lenz & Co, lokalne samoregyrowania, posiedziciele papierni we Krapkowicach jak tyż ziymskich statkōw zawiōnzali spōłkã Bana Prudnicko-Gogolińskŏ z siydzibōm we Prudniku, keryj cwekym stała sie budowa drugorzyndnej, normalnotorowej lokalnyj piski z Prudnika do Gogolina. Piska ôstała ôddanŏ do użytku we 1896[6].
Ôd 1919 Gogolin przinŏleżoł do nowo utworzōnyj prowincyje Gōrny Ślōnsk. Prowincyjŏ ôstała zlikwidowanŏ we 1938, a 18 stycznia 1941 utworzōno jã jeszcze rŏz.
We 1945 roku, po zajyńciu Gogolina bez wojska sowiecke, przikludzōno sam przimusowych polskich wysiedlyńcōw zza Buga. Kresowianie brali czynny udzioł we rewitalizacyji tego placu.
1 stycznia 1967 Gogolin dostoł miejskie prawa[7], a 1 stycznia 1967 prawa miejskie[8].
Zabytki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle regestu Nŏrodnego Instytutu Erbowizny na wykŏz zabytkōw wpisane sōm[9]:
- żydowski smyntŏrz
- zbiorowŏ mogiła ślōnskich powstōńcōw, na katolickim smyntŏrzu
inksze zabytki:
Transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bez Gogolin przebiygajōm:
- autobana A4
- wojewōdzkŏ drōga nr 409
- wojewōdzkŏ drōga nr 423
- wojewōdzkŏ drōga nr 424
Kultura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Gogolin je znany miyndzy inkszymi z chopskij pieśni Poszła Karolinka do Gogolina, wykōnowanyj m.in. bez Zespōł Pieśni i Tańca „Ślōnsk”. Do pieśni tyj nawiōnzuje tyż wapyn miasta. We dniu 28 mŏja 1967 przed gmachym Gmińskigo Cyntrum Kultury dokōnano paradnego odsłoniyncia dynkmalu Karolinki.
Kamrackie miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostymp 2021-02-21].
- ↑ climatebase.ru (pol.). [dostymp 2021-02-21].
- ↑ Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
- ↑ Historia i teraźniejszość Ziemi Gogolińskiej, wodip.opole.pl .
- ↑ 5,0 5,1 Atrakcje turystyczne – Urząd Miejski w Gogolinie, gogolin.pl [dostymp 2021-02-21] (polski).
- ↑ https://web.archive.org/web/20080224045318/http://www.bluefish.foxnet.pl/Linie_i_stacje/Prudnik%20-%20Gogolin.html Historyjŏ piski Gogolin-Prudnik
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1957 r. w sprawie utworzenia i zmiany granic niektórych osiedli w województwach: katowickim, opolskim i olsztyńskim., isap.sejm.gov.pl [dostymp 2021-02-21].
- ↑ Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1966 r. w sprawie utworzenia niektórych miast., isap.sejm.gov.pl [dostymp 2020-08-29].
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, s. 47 .


text:
Hanzo Njepila
Hanzo Njepila (teke: Nepila; * 1. awgusta 1766 w Rownem; † 20. junija 1856 w Rownem) jo był serbski ludowy spisowaśel.
Wón jo wótrosł we wjelgin chudych póměrach, cesto jo był głodny. Jo wupórěźował rodny dwór a jo se naźěłał pó casu status połbura.
Pla wejsańskego šlodarja jo nawuknuł w zymskich mjasecach pisaś a cytaś. Pisanje jo wordowało jogo wósobinske wjasele pśi śěžkem žywjenju. Tak jo nastało wěcej ako 30 zešywkow, zwětšego z awtobiografiskim abo nabóžninskim wopśimjeśim. Wětšy źěł z nich su ale wejsańske luźe jomu sobu do rowa dali. Jano pěś rukopisow su se zdźaržali. Pózdźejšny Slěpjański faraŕ Matej Handrik jo je zdźěla wudał w Casopisu Maśice Serbskeje. Někotare wětše awtobiografiske pasaže ale njejo wudał, dokulaž su wopisowali njedobre swójźbne póměry wósebnje za cas wusokego starstwa Njepile. Wótpowědujucy tekst jo spśistupniła Hélène Brijnen w lěśe 2004 w rěźe Spisy Serbskego instituta.
LiteraturaWobdźěłać
- Hélène B. Brijnen: Die Sprache des Hanso Nepila. Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der 1. Hälfte des 19. Jahrhunderts. (w: Spisy Serbskeho instituta 35), Budyšin: LND, 2004.
- Hanzo Njepila: Rukopisy (wudał Handrik-Slepjanski), W: Časopis Maćicy Serbskeje 49(1896) str. 73–89; (1898) str. 66–74; (1899) str. 42–55; str. 88–115; (1900) str. 14–41.
- Hanzo Njepila: Šycko som how napisał. (zest. Fabian Kaulfürst), Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin, 2006.
- Hync Rychtaŕ (wud.): Slěpjańska cytanka. Teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem serbskem dialekće a w němskej rěcy. Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin, 1995.


text:
Po lěće 2008 w Sulšecach je město Kulow znowa hosćićel Krabatoweho swjedźenja, tónraz w měsće samym. Wo přihotach a wobsahach wulkeho podawka wot 12. do 14. awgusta je so Andreas Kirschke ze zamołwitej za kulturne dźěło w měsće Beatu Hufnagel rozmołwjał.
Kajke wužadanje je Krabatowy swjedźeń?
B. Hufnagel: Jara wulke wužadanje. Wot lońšeho awgusta jón přihotujemy. Tehdy je prěnja dźěłowa skupina nastała. W měšćanskim zarjadnistwje smy zamołwitosće rozdźělili. Mjeztym wobsteja wjacore mjeńše skupiny. Loni w oktobrje bě wobydlerska zhromadźizna, na kotrejž smy koncept a časowy plan předstajili.
Kajki je aktualny staw přihotow?
B. Hufnagel: Tuchwilu wšitke jednotliwe dypki nadrobnje wothłosujemy. Ćišćernja wokomiknje flajer ćišći. Nimo nadrobneho programa wopřijima wón dokładny plan nutřkowneho města, tak zo budu so wopytowarjo derje orientować móc.
Kak Krabatowy swjedźeń financujeće?


text:
»Der Zweck des Lebens
ist das Leben selbst.«
(Goethe)
Prěnja serbska literarna stawiznarka, zdobom wysokošulska docentka, wudawaćelka a recensentka Lucija Hajnec woswjeći kónc tutoho měsaca swoje 90. narodniny. K tej składnosći přejemy jej dale krutu strowotu, spokojnosć, wjeselo a Bože žohnowanje při wšitkich jeje předewzaćach.
Jubilarka narodźi so 30. apryla 1929 jako třeća a najmłódša dźowka wučerja Józefa Hajny w Zdźěri. 1934 přesadźichu nana do Budyšina, zo njeby dlěje mjez katolskimi Serbami na wsy skutkować móhł. W měsće donawukny holca němčinu, chodźeše na ludowu šulu a po tym na gymnazij. Po maturje – 1947 – chcyše rady farmaciju abo medicinu studować, tola aktiwna powójnska generacija dyrbješe so tež maćernej rěči a kulturje wěnować. Lucija Hajnec pokaza dowidźenje do tuteje trěbnosće: »Njemóžachmy swobodne žiwjenje našeho ludu twarić z tym, zo so jenož na wěste powołanja wusměrjachmy«, wobkrući wona před lětami swoju kročel. A tak studowaše młoda Serbowka wot 1947 na Praskej Karlowej uniwersiće slawistiku a sorabistiku. Do čěskeje stolicy dźěše poprawom ze zaměrom, zo by pozdźišo we Łužicy jako wučerka dźěłała. Ale w času studija rozsudźi so za diplomowy směr a za wědomostny puć. K jeje wuznamnym profesoram słušeštaj Serb Mikławš Krječmar a Čech Antonín Frinta. 1952 zakónči studij z dźěłom wo Smolerju a bu hnydom promowowana, štož bě tehdom w Čěskosłowakskej hišće móžno. Spočatk lěta 1953 přistajichu derje wukubłanu sorabistku w nowym Instituće za serbski ludospyt, kotryž běchu krótko do toho Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje přirjadowali. Hač do lěta 1961 slědźeše Lucija Hajnec w Budyskim zwonkauniwersitnym zarjadnišću. Tu nasta jeje směrodajna studija wo Janu Bohuchwale Dejce, załožerju serbskeho nowinarstwa (1955), tu pisaše wona dalše pojednanja wo swědstwach narodneho wozrodźenja. 1956 započa eksternje wuwučować na tehdyšim Serbskim instituće Lipšćanskeje uniwersity (wot 1969 Institut za sorabistiku). A nazymu 1961 powołachu ju tam jako stajnu sobudźěłaćerku za předmjet serbskeho pismowstwa.


text: Bjedrichecy (AK/SN). Za wobydlersku rěčnu hodźinu w Bjedrichecach (Friedersdorf) njeje so nichtó přizjewił, kiž by chcył z Łazowskim wjesnjanostu rěčeć. Thomas Leberecht (CDU) bě njedawno wobydlerjow přeprosył, z nim wo temach rěčeć, kotrež jednotliwcow, cyłe swójby kaž tež towarstwa a dalšich jimaja. Při tym je na saněrowanje južneho pobrjoha při Slěbornym jězoru, problemy z wodu při busowym zastanišću po sylnych zliwkach abo přichod wjesneho domu, to rěka zetkanišća za wobydlerjow myslił. Tola Leberecht steješe před njewobsadźenymi stólcami, byrnjež přeprošenje na rěčnu hodźinu w medijach sčasom wozjewił. Tež tři štwórć hodźiny po zahajenju poskitka, popołdnju w 15 hodź., njebě hišće nichtó do gmejnskeho zarjada dóšoł, ani wjesny předstejićel ani wjesny radźićel a tež žadyn wobydler. Wjesnjanosta ma to za skomdźenu a njewužiwanu šansu.


text:
Smak ajnfachowego1 schabowego zno kołżdy, ale styknōm2 dwie łeżki jednego składnika i już na talyrzu lōnduje nōm inksze3 danie. Miyso marynowołech bez noc we bazyliowym pesto wymiyszanym ze mostrichym/zynfym/musztardōm i musza Wōm pedzieć, że sie opłaciōło 😉
1 kg schabu pokrōnego na 1 cyntymetrowe plasty
2 łeżki bazyliwego pesto*
2 łeżki mostrichu
tarto bōłka
2 jajca
sōl i pierz
olyj i trocha masła klarowanego do pieczynia
Miyso łoztrzaskejcie, posōlcie, popieprzcie i posmarujcie pesto zmiyszanōmym ze mostrichym. Nojlepi take posztaplowane4 miyso łostawić na noc. Potyn łozfyrlejcie5 we jednym talyrzu jajca ze solōm i pieprzym, a we drugi nasypcie tartyj bōłki. Wejście sie dwie widołki,6 chyćcie nimi miyso (niy bydziecie mieli zmazanych7 palcōw), potōnkejcie8 we jajcu, potyn we tartyj bōłce i wciepcie na łozgrzōno patelnie ze olejym i masłym klarowanym. Jak bydzie fajnie przibrōnołcōne9 ze kołżdyj strōny, to mogecie sie brać za jedzynie. Smacznego 🙂
*Pesto:
1 srogi10 pynczek bazylii
2 zōmbki czosku
3 łeżki prażōnego słōnecznika
30-40 g parmezanu
1/4 szklōnki oliwy
2/4 szklōnki oleju rzepakowego
sōl i pieprz
Wszyske składniki pesto wciepcie do blyndera- ze bazylii yno same listki, włōnczcie… i fertich11. Potyn przełōżcie je do jaki krauzy12 i tak moge se i tydziyń postołć we lodōwce- niyftorzi gołdajōm , że i jeszcze dużi, yno musicie pamiyntać, żeby na wiyrchu bōła zawsze warstwa oleju.
1zwykłego
2wystarczą
3inne
4ułożone jedno na drugim
5roztrzepajcie
6widelce
7brudnych
8zamoczcie
9przypieczone
10duży
11gotowe
12słoika


text:
Montreux
Montreux je sztad we Szwajcaryji. Je uůn rozlygowane nade Genewskim Jeziorym, przi jigo wschodńim brzygu. Miyszko tam 23 010, co dowo Montreux trzeci plac podug wjelość ludźi postrzůd sztadůw kantůnu Vaud (za Lausanne a Yverdon-les-Bains).
Kożdygo roku sům sam dwa znůme na cołkim świecie festiwale: jazzowy festival de Jazz de Montreux (piyrszy bůł we 1967) a telewizyjny The Golden Rose Festival (uod 1961). Krům tego sztad je znůmy skirz dynkmala Freddiego Mercury'ego, kery stoji na strzodku rynku.


text:
W awgusće wuńdźe w nakładnistwje Pop serbsko-němska basniska zběrka »Posledni sněh/Der letzte Schnee« Traiana Popa Traiana, z dwanaće grafikami Boženy Nawka-Kunysz. Do serbšćiny přenjesłoj staj jeho basnje Dorothea Šołćina a Benedikt Dyrlich. Tu wozjewjeny tekst je wujimk z epiloga zběrki.
Basnik a rebel, nakładnik a wupućowar, diskjokej a dźiwadźelnik, wudawaćel a redaktor.
Z tutymi a dalšimi wopřijećemi hodźi so Traian Pop Traian jadriwje charakterizować. Ja sam pak rady swojemu přećelej a koleze z gildy pisacych z wutroby přidam: Traian słuša ze swojim lěta 2002 załoženym nakładnistwom, kotremuž Pop-Verlag rěkaja, sobu k najpłódnišim spěchowarjam noweje wuchodno- a južnoeuropskeje literatury w Němskej a w tutym wobłuku mjeztym tež k spušćomnym wudawaćelam serbskeho pismowstwa. Wo tym swědča mnohe knižne a časopisne wozjewjenja słowjanskich a z tym tež serbskich awtorkow a awtorow z jeho nakładnistwa.
Wobalka zběrki »Posledni sněh/Der letzte Schnee«
W pjatym lěće noweho lěttysaca so z wulkim brodatym a dołhowłosatym Rumunčanom, rodźenym 1952 w Brașovje (němsce: Kronstadt) a bydlacym a tworjacym wot lěta 1990 w šwabskim Ludwigsburgu, zeznach na zeńdźenju eksiloweho spisowaćelskeho zjednoćenstwa PEN. Wot wšeho spočatka mje Traian překwapi ze swojim bjezposrědnym zajimom za nakromne a druhdy schowane a wosyroćene literarne krajiny Europy, tež za literaturu a wosud najmjeńšeho słowjanskeho ludu. Při tym Traian přeradźi, zo jeho wosebje tworjenje Kita Lorenca (1938– 2017) puta, zo zaměrnje sćěhuje a wobdźiwa jeho poeziju. Z přispomnjenjow wusłyšach respekt a měnjenje, zo Lorencowe basnje wusahuja z přerězneho wobłuka literarneje produkcije w Němskej; a zo z rěče serbsko-němskeho basnika duch znapřećiwjenja wuchadźa, tohorunja wěste šibałstwo, překročace mjezy pokorneho rěčenja a stajace nadutu a misionarsku rěč prědarjow w politice a medijach do prašenja.
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
Workshop »Giving the gift of language« w Chóśebuzu wót 21.03 do 23.03. z prof. Neyooxetom Greymorningom
Gaž zastupijoš do rumnosćow, źož prof. Greymorning wjeźo swój workshop, sy pśechwatany a pśełapjony, cogodla na kuždej tofli wise w pór smugach wobraze luźi, zwěrjetow, wěcow, rostlinow a ze wšednych situacijow žywjenja. Na prědny zaśišć njamaju te wobraze zewšym nic zgromadnego, a ceła rumosć zda se pódnurjona w chaosu. Taki prědny zaśišć pak njejo pšawy. Pśeto z kuždeju dalšneju góźinu wucby wobźělniki sebje wuwědobniju, wjele zgromadnego móžotej měś wuźenje a tyca abo njetopyŕ a mazany zec w pśestajenju do rěcy Arapaho. Profesor sam groni z pósmjejkom: Jo, komplicěrowane jo stojaś pśed tabelu, połneju wobrazkow ze wšakimi wěcami. Ale tak góle wuknjo swóju prědnu rěc (eng. first language). Wóno stoj w srjejźi dopołnego chaosa. Pódobnje ga cujo se na zachopku wjele wobźělnikow toś teje wucby. Na kóńcu źěłaŕnicki pak jo móžno wótkšyś, až kuždy wobrazk na tofli bu kradosćiwje wubrany, prezentěrujo wěstu gramatisku formu, typisku, w tom konkretnem paźe w maminej rěcy prof. Greymorninga. Chaos jo něnto pórěźony. Wucba jo se wótměła w ramiku pśigótowanja projekta ZORJA, kótaryž matej na mysli Gregor Kliem a Maksimilian Hasacki.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
Před 125 lětami zemrě 7. smažnika 1897 serbski ewangelski duchowny, serbski basnik a spisowaćel Michał Domaška w Ketlicach a bu na tamnišim pohrjebnišću pochowany.
Arnošt Muka je Michała Domašku w nekrologu časopisa Maćicy Serbskeje 1898 wobšěrnje hódnoćił a chwalił. Mjez druhim wón pisaše: »Po dokonjanym prócy połnym zemskim dźěle spi wón wótcow spanje pod zelenej hórku w serbskim kraju na Ketličanskim pohrjebnišću. My pak z wutrobnej dźakownosću a z hłubokej želniwosću tež tu na njeho spominamy, spominamy na našeho horliweho serbskeho wótčinca, našeho njesprócniweho spisowarja, spěwarja a kěrlušerja Michała Domašku, z česću wusłuženeho duchowneho Nosaćičanskeje wosady, kiž je wot młodostnych lět našeho luda swěrny syn był, na jeho duchownym pozběhnjenju njewustawajcy dźěłał, wšitke jeho narodne prócowanja horliwje podpěrował a z luboznym słowom, z płódnym, žohnowanja bohatym pjerom a skutkom za naš serbski narod wustupujo, jón na modlerskej wutrobje nosył swoje žiwe dny.«
Michał Domaška narodźi so 23. nalětnika 1820 w Komorowje pola Rakec jako najmłódši mjez třomi synami jako dźěćo kublerja. 25. smažnika bu w Njeswačanskim Božim domje křćeny. W swojej ródnej wsy wosom lět we wjesnej šuli wuknješe. Jutry 1835 daštaj staršej jeho na gymnazij do Budyšina. Tu spřećeli so ze znatymi Serbami, wosebje z Jaroměrom Hendrichom Imišom (1819–1897). Wón běše mjez gymnaziastami, kotřiž su 1839 towarstwo Societas Slavica Budissinensis załožili. Tu pokazaštej so hižo zahe jeho wótčinski duch a narodne zmyslenje.
Wotchad wuměłče Jěwy Wórše Lanzyneje, grafikarki, keramikarki a kulturnicy je wulka strata za serbsku kulturu. Wot časa studija w Praze zwjazowaše ju přećelstwo z Hilžu Bartákovej, kotraž dźěli z nami swoje dopomnjenki.
Jěwa Wórša Lanzyna rodźena Lorencec narodźi so 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje pola Budyšina. Do studija na wysokej šuli da so w Zhorjelcu na keramikarku wukubłać. W lěće 1949 přińdźe do Prahi a studowaše na Akademiji tworjaceho wuměłstwa. Jako Łužiska Serbowka bydleše wona w Serbskim seminarje. Tule zeznajomichmoj so z Wóršu na zetkanju, kotrež wotmě so kóždu sobotu wječor za Serbow, bydlacych, dźěłacych abo studowacych w Praze. 1950 schori Wórša ćežko na suchoćinu. Po lěkowanju bydlach z njej w jednej stwě w Serbskim seminarje a spřećelichmoj so. Naju mnoholětne přećelstwo traješe cyłe žiwjenje, 71 lět přez statne hranicy.
Ze strowotnych přičin wróći so w lěće 1951 domoj do Łužicy, ja wostach w Praze. Wórša studowaše grafiku a kaligrafiju na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo. Za čas studija w Lipsku zezna swojeho pozdźišeho mandźelskeho Steffena Langu, znateho ilustratora a grafikarja němskich a serbskich knihow, časopisow a Protyki.
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
Před 150 lětami narodźi so 15. róžownika 1872 w Klukšu zasłužbny serbski wyši wučer, stawiznar, rěčewědnik a domiznowědnik Měrćin Kral jako syn wučerja a kantora. Kralowy nan Handrij wučerješe najprjedy w Psowjach, na to w němskim Oderwitzu a potom w Ketlicach, hdźež běše Korla Awgust Kocor wučer a kantor. Jeho młódši bratr Jan bě wot lěta 1920 wyši šulski radźićel w Budyšinje. Jeho wuj Michał Awgust Kral (1836–1905) běše znaty wučer, spisowaćel a ilustrator, kotryž je dlěje hač štyri lětdźesatki spomóžnje w Sokolcy (Soculahora) pola Budyšina za swój serbski lud skutkował.
Měrćin Kral nazhoni hižo jako dźěćo woporniwosć wučerskeho powołanja přez swojeho nana, kiž dyrbješe sčasami na 200 šulerjow wuwučować a k tomu tež słužbu w cyrkwi kaž při pohrjebach abo wěrowanjach wukonjeć. Hakle dźewjeć lět bě Měrćin, jeho bratr Jan bě hakle pjeć, jako zemrěchu 1891 krótko za sobu mać, dorosćeny bratr a nan. Wuj Michał Kral w Sokolcy přewza zastaranje syrotow. Měrćina da na wustaw do syrotownje w Drježdźanach, hdźež někotre lěta přebywaše. Hdyž běštaj hólcaj wotpowědnu starobu docpěłoj, da wuj wobeju wukubłać na wučerjow na Budyskim Krajnostawskim wučerskim seminarje, štož běše za njeho z dosć wysokimi pjenježnymi woporami zwjazane. Měrćin so tam wot lěta 1886 do 1892 wukubła a tež dopokaza, zo njeje lěta do toho w Drježdźanach swoju serbsku rěč zanjechał a njeje serbsku wutrobu zhubił. Jemu kaž tež jeho bratrej Janej běše wuj Michał přikład jako dobry wučer, skromny čłowjek, slědźer přirody a stawiznow kaž tež spisar serbskich powědančkow.
Gratulujemoj dołholětnej koleginje!
Při formulowanju zbožopřećow je so namaj wuwědomiło, zo ju mjeztym nimale tři lětdźesatki dołho znajemoj. Jako w lěće 1993 resp. 1996 swoje dźěło w Serbskim instituće nastupichmoj, bě dnja 8. meje 1942 rodźena Irena Šěrakowa hižo dołholětna sobudźěłaćerka w rěčespytnym wotrjedźe. Zeznachmoj ju jako pilnu a swědomitu slědźerku, ale tež jako přijomnu a wěcownu koleginu, kotraž namaj młódšimaj rěčespytnicomaj swoju wědu posrědkowaše a naju w najwšelakorišich naležnosćach podpěrowaše. Jeje měrne, wěcowne a wutrajne wašnje sej tehdy hižo jara wažachmoj. Wšojedne, kelko dźěła so na jeje pisanskim blidźe kopješe, stajnje bě namaj a druhim sobudźěłaćerkam a sobudźěłaćerjam při rěčnych prašenjach, přełožkach abo přehladanju tekstow k pomocy. Přizamknjemoj so hódnoćenju, zo »njesłušeše k tym, kiž za sławu žedźa« (SN 08.05.2017; 2), ale zo skerje zaćichim dźěłajo swědomiće swoje dźěło wukonješe. Wona bě sobuawtorka w lětomaj 1989 a 1991 publikowaneho dwuzwjazkoweho »Němsko-hornjoserbskeho słownika«, kiž tež dźensa hišće k standardnym dźěłam sorabistiskeho rěčespyta słuša. Zo bě jeje dźěławosć tež na potrjeby rěčneje praksy wusměrjena, pokaza so w sobudźěle na druhim a třećim nakładźe přiručki za šule »Gramatiske tabele hornjoserbsce: za serbšćinu na wyšich šulach ze serbskej wučbu«, na sobuawtorstwje wučbnych materialijow abo rěčnym poradźowanju při nadźěłanju terminologiskich zběrkow. Jeje wědomostne nastawki wěnowachu so mjez druhim leksikaliskim a syntaktiskim prašenjam abo aspektam interpunkcije.
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
Kjarliže su śišćane paralelnje w šwabachskem a łatyńskem pismje a z notami wugótowane. Spiwaŕske wobogaśiju wušej togo gódowne spiwanja, liturgija a psalmy w dolnoserbskej rěcy ako teke slěpjańske kjarliže. Pśidane su nastawk k historiji serbskich spiwaŕskich w Dolnej Łužycy z jich chronologiskim pśeglědom a biografije serbskich kjarližarjow a komponistow.


text:
Narrow your results by:
- All
- Parafia św. Elżbiety we Wrocławiu, 131 results
- Parafia 11 000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen Kirche), 87 results
- Parafia św. Zbawiciela we Wrocławiu, 51 results
- Parafia 1100 Dziewic we Wrocławiu, 2 results
- Parafia 11000 Dziewic we Wrocławiu, 2 results
- Parafia św.. Elżbiety we Wrocławiu, 2 results
- Parafia 11 000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen Kirche), 1 results
- Parafia 11000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen), 1 results


text:
Laos
Laos (Lao, Laotańsko Republika Ludowo-Dymokratyčno – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje, na Půuwyspje Indochińskim, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Birmům a Chinůma na půunocy, Wjetnamym na wschodźe, Kambodžům na pouedńu a Tajlandyjům na zachodźe. Bez Laos puyńy m. in. řyka Mekůng. Bezma couki kraj je pokryty lasůma. Kilmat sam je můnsůnowy ze srogimi uopadůma uod moja do paźdźerńika.
Polityčńy uobowjůnzuje sam ůstrůj dymokracyje ludowyj a jedynům legalnům partyjům polityčnům je Laotańsko Partyjo Ludowo-Rewolucyjno.


text:
Figura na Roli Jarominy
11 maj 2010 — Figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej stojąca przy głównej drodze w jednym z sidzińskich przysiółków. Powstała w połowie XX wieku.
Na przedniej części postumentu na którym położona jest figura znajduje się płaskorzeźba Matki Boskiej Sidzińskiej wytłoczona w metalu.
Kategoria: Kapliczki
Pobierz tapetę: 1024x768 1280x800 1280x1024 1600x900
Komentarze (9)
jes poczebne kóniecnie jakiesik mieśce coby dziywki i sybelcoki mogły sie zabawić.
Teros jes lato to i pot smreckiem mozna ale jysiyniom i zimom kas iś,no ka?
Ino stodoła zostaje. Panie Wójcie pytom Wos piyknie, nody niy zapominojcie
ło nos i zróbcie cosik zeby to zmiynić. 6 lata temu
niy pisoł ani nika nie godoł ze u nos teros tak sie godo.Ale downi tak sie godało.
Musis wiedzieć ze downi dziywki i te wceśni urodzone baby nosiły na gowach
smatki a i teros noso ale jus ik mało. Tak samo i s godaniym,jesce mozna
takik spotkać co tak godajo.Bo reśta to jus pany [ą,ę].
A jobyk niy kcioł zeby ta staro sizyńsko gotka cołkiym zaginyła. 6 lata temu
w cym zec.Som mom troche za usami,no ale tyle to sie łorientuje ze niy powinno
sie tak pisać jak Tereska, ło jedny figórce,ze to kopiec kamiyni i wyglondo jak
f Tybecie. A,có f Tybecie to Boga nima? 12 lata temu
urozmajcały klimat sizyński.Som to znaki wiary - jak to ktosik mondry pedzioł.
Óne pszypominajo nom na kazdym kroku ze jes BÓG. Bo stawiane som s wdziyn
cności,casym za łocalenie zycio a innym razem jako prośba ło zdrowie.
Mortwis sie ło wyglont kaplicki,a niy wto inny tylko óna pszypomino CI, bier sie
dziywce za łodnowiynie swoje dusy,bo akurat teros jes dobry cas. 12 lata temu
łopowiado có nowego w Sizynie.Wiys,godo as mie skrynco,pszecie pós to niy
dziwota godom.Nody Jasiu niy s głodu iny ze złości,a có takiego sie stało pytom
sie?No pocz sie có ta Monika pise,bo nimoge srozumieć,wto jes stary Matka B.
cy ta figórka?Godom,niy pszejmujcies sie,bo to nowocesne pokolynie tak mo.
Óni som wychowani na[ owsiakach],robta có kceta.Ale óna ze Sizyny niy jes i to
jes pociesajonce. 12 lata temu


text:
Republika
Republika (uać. Res publica, dosuowńy řeč pospolito) – zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny we wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.
W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
- prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
- řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;
S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.
Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej republika, a nawet republika dymokratyčno, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.
Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.


text:
Tójšto dźěła mějachu nowowuzwoleni čłonojo Radworskeje gmejnskeje rady na swojim wčerawšim konstituowacym posedźenju, po tym zo běchu přisahu złožili.
Radwor (SN/MKWj). Na 20 dypkow wopřijacym dnjowym porjedźe stejachu najprjedy raz wólby w srjedźišću. Tak mějachu gmejnscy radźićeljo w tajnych wólbach wo tym rozsudźić, štó gmejnu přichodnje w zaměrowym zwjazku Sprjewica, w gmejnskim zwjazku z Wulkej Dubrawu a Malešecami kaž tež w Radworskej šulskej konferency zastupuje.
Na spočatku posedźenja měješe wjesnjanosta Wincenc Baberška česć, přitomnych 16 radźićelow spřisahać. Serbscy radźićeljo złožichu slub na dobro gmejny w swojej maćeršćinje. Za zastupowaceho wjesnjanostu wuzwolichu Pětra Klimana, kiž tele zastojnstwo hižo wjele lět wukonja.


text:
Jutrowne reje a nałožki holanskich Serbow 04.04.2015
Sobotu do jutrownički přeprošujetej Serbska rejwanska skupina Ćisk a Serbski muzej na program w 16.00 hodź na žurli Serbskeho muzeja. Serbska rejwanska skupina załoži so 1997. Mjeztym je hižo wjacore razy w dalokim wukraju wustupowała kaž w Texasu a Shanghaiju. Předstaja so tradicionalne reje kaž tež nowše choreografije a wězo tež jutrowne nałožki, kaž chodźenje po jutrownu wodu abo jutrowne spěwanje. Štóž che ludowym wuměłcam w muzejowym kabineće při debjenju jejkow přihladować, ma k tomu składnosć wot 10.00 hač do 18.00 hodź. W jutrownej wustajeńcy da so přehlad wo jutrownych a nalětnich nałožkach w cyłej Europje w přirunanju z Łužicu. Wjeselimy so na Waš wopyt!
Leave a Reply
You must be logged in to post a comment.


text:
Pśed dwěma tyźenjoma, 18. apryl, jo we starstwje 93 lět wumrěł Erwin Mjerśeńc ze Žylowa.
Erwin Mjerśeńc jo se naroźił 1926. Jo wótrosł Žylowje w serbskej familiji. Wót małego jo wjele wó tšojenjach we jsy zgónił. Jogo stary nan jo ga był šołta, a cesto su k njomu luźe woglědali. Mjerśeńcojc familija jo była kśesćijańska. Faraŕ Bogumił Šwjela jo był Erwinoju Mjerśeńcoju pśikład. To wšo jo jogo pregowało, tak až jo wót młodych lět chopił se teke za zachadnosć jsy zajmowaś. Ten zajm jo sebje cas žywjenja wobchował, a wólu, pśecej něco pśiwuknuś a swóju wědu dalej dawaś.
Jogo nan njejo se z wójny wrośił. Wón sam jo musał južo ako 17lětny na frontu a akle 1946 jo pśišeł zas domoj. Pó smjerśi mamy jo burski dwór derbnuł. To źěło jo ga wót małego znał, tak jo był něnt sam bur. Z wutšobu.
W 1960tych lětach jo wordował wjednik pla LPG za kubłanje rostlinow. Ale wón jo se teke dalej pedagogiski kubłał a študěrował na agrarnego inženjera. Z tym jo až do politiskego pśewrośenja był ten kubłaŕ pla LPG. We lichem casu jo se pak nadalej we jsy a cerkwi angažěrował.


text:
Byk, reż. Robert Talarczyk, Szczepan Twardoch, Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Warszawie
Pokora, reż. Robert Talarczyk, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Boska, reż. Robert Talarczyk, Teatr Ludowy w Krakowie
Terror, reż. Robert Talarczyk, Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach
Inwazja jaszczurów , reż. Robert Talarczyk, Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy
W 80 dni dookoła świata. Tam i z powrotem, reż. Robert Talarczyk, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach


text: Druga część przygód już legendarnego Komisorza Hanusika. Kryminalno komedyjo we ślonskij godce! Komisorz Hanusik zaś je dran! Jeszcze chytrzyjszy, jeszcze bardzij wyzgerny! Ino lepij, coby tejla już nie słepoł. Drugo tajla ?Komisorza Hanusika? je fertich. Jak żeście czytali piyrszo tajla, to? terozki wszysko bydzie blank inakszyj. Akcja dzieje sie piynć lot niyskorzyj po ?Srogij Chaji?, ô keryj żeście czytali w piyrszyj tajli. Ślonzoki majom zakozane ôsprawiać po ślonsku, ?Czorne Ancugi? ino cichtujom na roztomajte stworoki. A Hanusik? Hanusik już niy robi za policaja? Wtynczos ftoś zabijo uwożanego śpiywoka. A komuś na wiyrchu fest sie rozchodzi ô to, co by policaje niy wyerklerowali, fto go zabił. Dalsze losy Komisorza Hanusika autorstwa Marcina Melona, laureata II miejsca na śląską jednoaktówkę z 2013 roku. Pierwsza część w wersji drukowanej była w samym tylko 2014 roku wznawiana trzykrotnie! Losy Komisorza Hanusika wystawia kilka grup teatralnych.


text:
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc (čo. 6212) je wuznamna dwukolijowa čara we wuchodnej Sakskej. Wjedźe přez Hornju Łužicu, z Drježdźan přez Biskopicy, Budyšin a Lubij do Zhorjelca. Wona je z dźělom paneuropskeho koridora III.: Brüssel–Köln–Drježdźany–Wrócław–Krakow–Lwów–Kijew.
Wjazba ze železniskej syćuWobdźěłać
Z Drježdźan wjedu železniske čary do Lipska, Dźěčina a Njedźichowa.
We Warnoćicach wotbočuje čara do Kamjenca. Jeje podlěšowanje do Pěrna je dźensa zawrjena.
Z Biskopic wjedźe železniska čara do Wjazońcy a dale do Žitawy. Něhdyša čara do Kamjenca so w lěće 1998 zawrě, wot lěta 2004 su kolije wottorhane.
Budyšin bě do zawrjenja čarow do Žandowa a Wojerec hornjołužiske železniske křižowanišćo. Čara do sewjera je so mjeztym wottwariła.
Z Lubija wjedźetej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja so w lěće 2004 wottorhachu a něhdyša čara do Budestec bu demontowana w lěće 2008. Na ćělesu tuteje čary natwarichu kolesowansku šćežku přez Kumwałd.
Ze Zhorjelca wjedu čary do Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa, Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ STREDA - Streckendatenbank der DBAG; Stand 2004


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Coby sie naprościł
Zeszły tydziyń pisołech ło takim jednym strómie, kiery je tak szuro ogiynty, że widać to aże s daleka. Dzisio ciepnył sie mi na łoczy drugi ganc podobny stróm yno kapke mjynszy i bydym go mianowoł strómkym. Tyn stromek idzie uwidzieć na nejstarszej krziżowaczce w Cieszynie na kierej uż dłógi roki rożygajóm sie trzi barwy świateł, kiere poradzóm nóm wyłoślić czy mómy sie zastawić, czy walić durch przez cestem. Jako tyn stromek sie mianuje tego nie wiym, bo w zimie ni mo żodnych listków, a yno po tym strom idzie poznać. Nie wiym też czymu tak dłógo podarziło sie tymu krziwulcowi tam obstoć i żodyn nie kozoł go skantrzić, ale isto wszedcy co pod nim szpacyrujóm sóm mali i żodyn eszcze nie zaździoł czepaniom ło jego kónor. Łón też jako tyn jego przibuzny s ulice Moniuszki może sie wartko obalić jak naroz przidzie wielko szudera. Tak rozmyśóm, czy tego żodyn nie widzi, czy nima to kómu kozać, coby s tym zrobić porzóndek i nie ryzykować zdrowio tusteloków. Eszcze dzisio jak zawrzili tyn chdnik po drugi strónie cesty, skyrs tej budowy naszej ”Steli” to kolem niego szmatle się roz tela ludzi co kiejsi. Za socjalizmu egzystowala w naszym mieście Zieleń Miejska i na zicher taki szury strómek ni miołby szans sie obstoć delij uż jak ze dwa tydnie, bo podeprzili by go wartko jakimsi hrubym drzewianym kulikym, coby sie naprościł. Możne jak ganc legnie na trotuarze to sie gdosi przeca skapnie, że trzeja cosi s tym zrobić i tam posadzić nieogibacy chrost s zielónymi jegłami, kiere aji w zimie na nim by sie dzierżały.
Mini słownik:
stróm –drzewo,
ogiynty-zgięty,
ciepnył-rzucił,
kapke-trochę,
mianowoł-nazywał,
rożygać-zapalać,
walić durch-przejść przez,
cesta-droga,
obstoć-utrzymać,
przibuzny-krewny,
zoździoł-zahaczył,
obalić-przewrócić,
szudera-ulewa,
zawrzić-zamknąć,
kulik-kołek,
szury- krzywy,
nieogibacy- niegiętki ,
chrost-krzak
Tóż miyjce sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Szczepōn Twardoch: Ô status regiōnalnyj godki my muszymy walczyć i niy żałować na to siył
Józef Krzyk napisoł, co na Ślōnsku godōmy i bydymy godać i żodno polsko ustawa tego niy zmiyni i niy ma co marnować czasu a siyły na walka o tako ustawa, bo Poloki nōm tego i tak niy dajōm.
Józef Krzyk sie fest ômylōł. Ja, mo recht, jak pokazuje na te przileżytości, kaj jeszcze naszo godka idzie uźrzeć, śmiyszne ausdruki na treskach, menu po ślōnsku we szynkach do szpasu robiōne, werbōngi ze ślōnskimi słowami bele jak napisanymi i tych pora rōmanōw pō naszymu, ale niy, to je małowiela, za mało, coby godka trwała.
Jak sie bele kaj po Europie patrzi na małe, umiyrajōnce godki, to ône trwajōm yno tam, kaj majōm wsparcie ôd państwa, kaj państwo dozwolo uczyć ich do bajtli we szkołach, kaj je państwo mo za bogactwo kulturowe, kaj je aktywnie chrōni — a i tego czasym niy styknie. Dolnoserbsko godka, kero wczas bōła fest ôd Niymcōw prześladowano, terozki, od dekad je we Rajchu chrōniōno i wspiyrano i yno skirz tego durś jeszcze żyje, chocia tam yno starziki jeszcze po dolnoserbsku godajōm.
Ô tyn status regiōnalnyj godki my muszymy walczyć i niy żałować na to ani siył, ani postrzodkōw. My muszymy mieć naszo godka we ślōnskich szkołach, muszymy mieć na to piyniōndz, bo samo naszo dobro wola niy styknie.
My muszymy to robić tyż skuli tego, że to je kwestyjo naszyj godności.
Niy zbiorowyj godności ôd Ślōnzokōw, yno ôsobistyj godności ôd kożdego z nos, kery we tyj godce godo i niy chce sam sie czuć jako Indianer we jego rodzinnyj ziymi we rezerwacie zawarty. My muszymy sie tego dōmogać, coby my na Ślōnsku byli we hajmacie, niy we rezerwacie.
Status regiōnalnyj godki ślōnskimu jynzykowi sie noleży, tak jak nōm, Ślōnzokōm, noleży sie status mniyjszości etnicznyj, takie sōm cywilizowane sztandarty we Europie. Jak sie tego wyrzeknymy, to choby nos wcale niy było.
Jak to ôdpuszczymy, jak sie sami niy bydymy mieli we zocy, to tyż nikt nos we zocy mioł niy bydzie i bydzie mioł recht. Jak niy bydymy tego, co sie nōm noleży, sie do skutku dōmogać, to już lepij, coby ta godka razym z nami umarła. Jak mōmy być mamlasami bez godności, kere niy poradzōm abo bojōm sie dōmogać jejich praw, to już lepij, coby nos niy bōło wcale.
Tego tekstu niy napisołech po polsku, bo to niy ma tekst do Polokōw, yno dō nos.
Foto na wiyrchu: Zuza Krajewska


text: Zhorjelc. Njedostatkej wučerkow a wučerjow wotpomhać wostanje wažne ćežišćo dźěła Zhorjelskeho wokrjesa. To wuchadźa z njedawno wobzamknjeneho wokrjesneho plana šulskeje syće. Wokrjes Zhorjelc wuznawa so kruće k tomu, serbsku rěč spěchować a sylnić. „K tomu zdobom słuša, šule přesahowacy koncept 2plus na Slepjanskej zakładnej a wyšej šuli dale wjesć. Ze šulskimaj direktoromaj kaž tež z Domowinu wusko hromadźe dźěłamy. Cil wostanje: Wšitke dźěći w Němsko-serbskim šulskim centrumje Slepo měli na kubłanišću aktiwnu serbsko-němsku dwurěčnosć docpěć, a to najebać zakładny rěčny niwow“, podšmórny nawodnica šulskeho a sportoweho zarjada Zhorjelskeho wokrjesa Marlies Wiedmer-Hüchelheim na wuradźowanju wokrjesneho sejmika. Tón je na to jednohłósnje „dźělny plan šulskeje syće za powšitkowne šule wokrjesa Zhorjelc“ wobzamknył. Krajny rada Bernd Lange (CDU) rěčeše wo jasnym wotumje. Tak je wokrjes jednanjakmany.


text:
Nowy Dwór
Nowy Dwór (němsce Neuhof) je hornjołužiska wjeska z 35 wobydlerjemi[2] w Budyskim wokrjesu, kotraž słuša z lěta 1994 k Porchowskej gmejnje a leži juhowuchodnje Swinjarnje. Nowy Dwór je jenički dźěl gmejny, kotryž oficielnje k serbskemu sydlenskemu rumej słuša.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1519 jako ryćerske sydło zum Nawenhofe.[3] Ležownostne knjejstwo měješe w 19. lětstotku Małowosyčanske ryćerkubło. We 1880tych lětach měješe Nowy Dwór po statistice Arnošta Muki cyłkownje 90 wobydlerjow, z nich 73 Serbow (81 %) a 17 Němcow.[4] Ewangelscy wobydlerjo přisłušeja Wujězdźanskej wosadźe; katolscy chodźa do Wotrowa kemši.
Za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa dyrbjachu serbscy šulerjo z Noweho Dwora do němskeje šule w Hornim Wujězdźe chodźić; wot kónca Druheje swětoweje wójny běchu zaso w Pančicach-Kukowje.[5]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Porchowsku gmejnu
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Porchowsku gmejnu
- ↑ Nowy Dwór w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 99. → wšě wjeski
- ↑ Neuhof na webstronje Porchowskeje gmejny (němsce)
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bukowc (Bocka) | Horni Wujězd (Uhyst a. T.) | Jědlica (Jiedlitz) | Ledźborecy (Taschendorf) | Mały Wosyk (Kleinhänchen) z Njeradecami (Neraditz) | Nowy Dwór (Neuhof) | Panecy (Pannewitz) | Wučkecy (Auschkowitz) | Wulki Wosyk (Großhänchen)


text:
Erling Braut Håland
Erling Braut Håland – (rodz. 21 lipca 2000 we Leeds) – norweski fusbalok kery gro na pozycyji napadźora. Uod styczńa 2020 gro[1] lo Borussi Dortmund kaj we debjuće we szpilu ze FC Augsburg tryfjůł 3 tory po wlyźyńu we 56. minuće ze rezerwowyj ławki.
Indywidualne rekody[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Nojwjyncyj trefjůnych torůw we jednym szpilu na Mistrzostwach świata U-20: 9 torůw
- Nojwarćij trefjůne pjyrsze 10 torůw we Lidze Majstrůw: 7 szpilůw
Przipisy
- ↑ Na sztand 13 styczńa 2021


text:
Šunow (AR/SN). Lětsa w februaru je gmejnska rada Ralbicy-Róžant rozsudźiła, sportowu baraku w Šunowje wottorhać. Předwčerawšim potom tak daloko běše. Wječor ležachu wšitke twarske wotpadki na wulkej hromadźe.
Natwarili su baraku sobustawojo sportoweho towarstwa Traktor Ralbicy w lěće 1973 w njeposrědnym susodstwje sportnišća koparjow a jěchanišća konjacych sportowcow. Wokrjes Kamjenc přewostaji za inwesticiju, kotraž měješe słužić k polěpšenju treningowych a wubědźowanskich wuměnjenjow, 19 000 hriwnow. Z loto-srědkow přidachu dalše 5 500 hriwnow. Hač k zběhance dnja 2. nowembra 1973 nadźěłachu sportowcy 1 614 dobrowólnych hodźin.


text: Starzik roztomańte rzeczy we tyj swoji robocie widzioł. Roz tyż nōm padoł, co Skarbnik mo swoji wojsko. To sōm we jednym miejscu myszy, a kaj indzi szczury, bo to musicie wiedzieć, że ta zwierzina na jednym miejscu społu niy żyje. Myszy sie szczurōw bojōm, bezto na grubie sōm jedne abo drugi! Starzik godoł, że jak ôn bōł już troszka starszy, a wōngel fedrowoł, to bergmōny mieli we przodku takigo fajnego szczura, co ku nim jeś przichodziył, a kożdy bergmōn dowoł mu po kōnszczyczku tego, co se na śniodani prziniōs. Chlyb tyż szczur zeżar, ale nojwiyncy to ôn przoł wōsztōm, a nojbardzi takim uwyndzōnym! Przedstowcie se, że tyn stwōr sie bergmōnōm jedyn roz ôdwdziynczył. Kejś wylecioł na pojstrzōdek chodnika, zaczōn sie kryncić a przewracać, jakby go krymfy brały, a jeszcze strasznie przi tym kwiczoł, cołkym jakby go zarzinali! Kej chopy usłyszeli taki larmo, to sie zaroz wszyjscy we tym miejscu zlecieli, a za nimi jak niy dmuchło, a kamiynie sie ze stropu posypały! Zawał sie zrobiył tam, kaj przed kwilōm robiyli. Na szczyńści wszyjscy przeżyli, yno starzik (wtynczos jeszcze mody chop) kōnskym kamiynio dostoł we kichol i ôd tego czasu mioł go krziwy! Jak sie kurz rozwioł, to jejich szczura już niy było, kajś sie straciył, a wiyncy sie już niy pokozoł. Bezto potym ludzie godali, że to musioł być sōm Skarbnik, bo ôn sie poradzi we praje kożdo zwierzina przemiynić, ale barankym abo gołymbiym nigdy niy bydzie! Jedni padali, że Skarbnik to je kamrat ôd bergmōna, a drudzy radzili, coby sie lepi ôd niego ze daleka trzimać, bo to je siyła niyczysto, a jak bydzie yno chcioł, to czowiekowi zaszkodzić poradzi. Niy darmo godało sie, że Skarbnik na jednyj nodze mo kopyto, a ślypia dycki po cimoku mu sie świycōm na czyrwiōno. Bezto Skarbnik musi mieć co spōlnego ze diobłym, a tego gizda, co chce ludzko duszyczka do piekła skludzić, trza sie dycki wystrzygać! Kamratczyn starzik nōm tego tela dycki nagodoł, ale jo była jeszcze bajtlym i nikerych rzeczy niy poradziyłach spokopić a spamiyntać. Możnej Wōm roztōmili sie tyż cosikej nowego spōmni, coście kejś za modu słyszeli, to dejcie mi znać. Wy mi to połozprowiocie, a jo se to zapisza.


text:
Dymůn
Dymůn (gr.: δaίuwv, daimon - dosłowńy: tyn, kery co roztajlowuje abo tyn, kery coś przitajlowuje, tyż: nadprzirodzůno potynga, dola; łać. daemon) – stworzyńa wystympujůnce we mocy ludowych wjerzyńůw, mitologijach a religijach, kere zajmujům pozycyjo postrzedńo mjyndzy bogůma a ludźůma, mjyndzy sferům źymskům - ludzkům, matyrjalnům - a sferům boskům, czysto duchowům; istoty uo cechach na půł ludzkich, na půł boskich; nojczyńśći sům to ńyprzijazne czowjekowi duchy, zwjůnzane za pjyrsze ze pojynćym ńyczystośći sakralnyj.


text:
Znaty Budyski fotograf Jürgen Maćij móžeše w poslednich měsacach na dwě přewšo wuspěšnej wustajeńcy zhladować. W Kamjenskej słodarni wotmě so wot 26. julija do 29. septembra fotowustajeńca »Městnosće pisanja. Łužiscy spisowaćeljo« a wot 7. septembra do 3. nowembra pokaza so we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy fotowustajeńca »Wuměłcy Hornjeje Łužicy 2«, kotraž je pokročowanje jeho w lěće 2009 wudateho prěnjeho zwjazka. Nětko, dźesać lět pozdźišo, móžemy so nad dalšej wobšěrnej knihu z cyłkownje 70 fotowymi portretami wuměłcow wjeselić, kotrež maja swoje korjenje abo srjedźišćo žiwjenja a tworjenja w Hornjej Łužicy. Projekt bě zhromadne dźěło mjez fotografom a towarstwom Kulturne koło Ernsta Rietschela, kotrež wobaj zwjazkaj tež wuda.Wuměłc zetkawa wuměłcow: Wustajeńca Künstler der Oberlausitz Jürgena Maćija we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy, 07.09.–03.11.2019W swětłej a wulkej wuměłstwowej hali witachu wopytowarja najprjedy wuměłske twórby dźesać wuzwolenych wuměłcow. Eksponaty sahachu wot zwuzdźeneje ekspresiwity Manfreda Schuberta, rodźeneho Budyšana, přez kubistiske krajiny Martena Kirbacha, rodźeneho w Zhorjelcu, hač k sensibelnosurealnym wobrazam Carly Weckeßer, rodźeneje w Jonsdorfje. Pola twórbow Ansgara Skiby, rodźeneho w Drježdźanach, napadnje, zo rysuje wuměłc hišće ze slěbornym pisakom, kaž je jón tež Otto Dix nałožował. Dalše twórby a plastiki přewodźachu wopytowarja do zadnjeho wotdźěla, hdźež móžeše so do portretow zanurić. Mólby, rysowanki, plastiki, keramiki abo rězbarjene dźěła pak na Maćijowych fotach hłownu rólu njehraja, skerje decentnje wobraz wudospołnjeja. Fokus leži na wuměłcu jako wosoba a čłowjek, čehoždla nastachu portrety pola wuměłcow doma abo w ateljeju. Tući sedźa, steja, su přilehnjeni k blidu abo k jednomu ze swojich dźěłow, hladaja jasnje a direktnje abo so lochce do kamery směja.
Po starobje wot 28 do 97 lět je paleta portretowanych wuměłcow šěroka a kóždy jednotliwy wobraz skići šansu, hłubšo do jedneje wuměłskeje duše hladać, dokelž nawjazuje portretowany ze swojim pohladom zwisk k wobhladowarjej. Při tym pomha tež, zo su wobrazy čorno-běłe, tak zo žana pisanosć abo barba wot bytostneho njewotwjedźe. A tak wuhladaš we wustajeńcy a w knize mjez wjetšinu němskich wuměłcow tež serbske wobliča kaž na přikład molerku Měrku Pawlikowu, rodźenu w Lipsku, Maria Ošiku z Worklec abo Marcela Noacka, rodźeneho w Mužakowje, kotryž dokumentowaše intensiwnje a na dlěši čas pozhubjenje srjedźołužiskich wjeskow přez brunicu. Dale zastupjenaj staj we Wojerecach rodźeny moler a fotograf Michael Kruscha a filmowča Frauke Rahr, kotrejež dokumentariski film »Wopyt w domiznje« wšědny dźeń serbskeje žony z Rownoho dokumentuje.
Składnostnje finisaže 3-krajoweho wuměłskeho projekta »Wobrazy krajiny. Podobe pokrajne. Bilder einer Landschaft« w Serbskim muzeju w Budyšinje poskići so na tamnišej swjedźenskej žurli dnja 25. žnjenca komorny koncert, kiž zbudźi wulki zajim za hudźbu Serbow klasiskeje moderny a postmoderny. Z wjele respektom přijachu so předewšěm šěsć prapředstajenjow z pjera Ulricha Pogody, Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera, kotrež wučinjachu połojcu čisłow dosć wobšěrneho programa. Załožbje za serbski lud jako zarjadowarce běše so tež poradźiło, za interpretaciju zawěrno njelochkich kruchow w modernym stilu kompetentnych hudźbnicow a hudźbnikow zdobyć. Nimo serbskeje jazzoweje spěwarki Walburgi Wałdźic, skutkowaceje předewšěm w Lipsku, a w Berlinje zadomjeneje koncertneje pianistki Heidemarie Wiesnerec słušeše saksofonowy kwartet modernsax berlin do kruha sobuskutkowacych. Tutomu w europskim měritku sobu načolnemu saksofonowemu kwartetej přisłušeja nimo w Serbach hižo dawno derje znateho Gerolda Gnauscha Miriam Dirr, Petra Sauerwein a Rico Wolf.
Pózdnjoklasicistiska wila Elisabeth je jedne z kulturnych městnow hłowneho města, kotrež zajimowany specielny publikum rady wopytuje, dokelž móže tu a w bjezposrědnje susodnej cyrkwi performancy a komorne koncerty dožiwić. Dom bě z tym tež so hodźace městno za druhe předstajenje programa dnja 22. septembra, kotryž bu wot ensemble unitedberlin k 65. narodninam Jura Mětška zestajany a spočatk meje prěni raz w Budyšinje prezentowany. Dalše předstajenje bě něšto dnjow pozdźišo w Podstupimje.
Při tym njehraješe jenož Mětškowa hudźba sama rólu. Wopytowarjo móžachu sej přidatnje wot RBB produkowany a z toho časa wjacore razy pokazany film k wosobje serbskeho komponista wobhladać a słyšachu tež dwě kompoziciji, kotrejž twórby Mětška do hudźbnostawizniskeje kontinuity přez nimale 100 lět a tři generacije zapołožištej: Kwartet op. 22 Antona Weberna z lěta 1930 a Sebastiana Elikowskeho-Winklerowe »wušywanje«, kotrež lětsa nasta. Rodźeny Grodkowčan, wotrostł w delnjoserbskim rěčnym rumje a po swójskim wuprajenju trajnje přez to formowany, wěnowaše je Jurej Mětškej. Wón wudospołni wječor nimo toho z dwěmaj – hladajo na dołhosć programa dźakownje krótkimaj – moderacijomaj, kotrejž běštej wosebje za tych připosłucharjow wužitnej, kiž Mětška a jeho serbsku hudźbu dotal lědma znajachu.
Na prěni pohlad je spóznać, zo hraje barba we wobrazach Isy Bryccyneje zasadnu rólu. Tež w akwarelowych wobrazach, kotrež běchu w Budyšinje w galeriji Budissin wot 26. julija do 31. awgusta 2019 widźeć, přewahuja sylne a jasne barby, kotrež wupjelnjuja wulke płoniny wobraza. Při wobhladowanju 24 wustajenych akwarelow zawostanje zaćišć małeje jězby po swěće.
We wobrazomaj »Oman, Mirbat – přibrjóh« a »Oman, Mirbat – město« je widźeć žołtobrunkojty pusćinowy přibrjóh a pěskobarbne orientaliske twarjenja. Naraz pak pohłubša so barby a ćmowomódry fjord we wobrazu »Při fjordźe« změni so we wobrazu »Wjeska za fjordom« do purpurčerwjeneje swěćateje skaliny. Wušikne hraće z barbu a swěcu je tež we wobrazu »Hród Worcyn w zymje« (hlej wobalka Rz 2/2015) derje spóznać. Cunje barby zymskeho njebja špiheluja so w sněze, nad štomami kaž tež hrodom leži lochka zymna rosa. Ćopłe afriske słónco a atmosfera njeskónčnych dalinow wobkuzłuje a zaso so barby přeměnjeja: Jaskrawje čerwjene skalizny wudrjeńcy w »Fishrivercanion I« a »Fishrivercanion II« zetkaja so z drišćatym žołtym słóncom, kotrež wuprudźa nad dalinu žahatu horcotu w »Serengeti I« a »Serengeti II«.
Wopřijima prěnja čitanka z pjera syna znateho njeboh serbskeho prócowarja Pawoła Grojlicha pod titulom »Pod Čornobohom« (2012) bóle wjeski domoródnych Bukečanskich kónčin, tak přeńdźe wudawaćel z druhej »Mjez Křičom a Lubatu« (2015) do sewjeronarańšich Serbow, do Malešanskeje a Bartskeje wokoliny. Ze swojej aktualnej publikaciju poda so dale na sewjer Budyskeho wokrjesa. Z němskeho podtitula zhonimy, zo steja w srjedźišću tři wosady: Rakecy, Njeswačidło a Minakał; wosrjedź połojcy 19. lětstotka njehrajachu statne gmejny hišće samsnu rólu kaž pozdźišo.
Što stanje so, hdyž trjechja načasne wuměłske twórby wuměłčow z Budyskeje wokoliny na načasne twórby wuměłcow z Heidelberga? Stupja snadź do wzajomneho skutkowanja abo do wizuelneho dialoga abo samo do estetiskeje debaty?
Tutym prašenjam wěnowaše so wosebita wustajeńca »Kontekst & kontrowersa«, kotraž wotmě so hač do kónca awgusta w Muzeju Budyšin. Wosom wuměłcow z partnerskeju městow Budyšin a Heidelberg pokazachu swoje aktualne twórby a zdobom skupinsku wustajeńcu kuratěrowachu. Tutón projekt wotmě so w ramiku 150-lětneho jubileja Budyskeho muzeja w zhromadnym dźěle z towarstwom KON•NEX ART Heidelberg.
Zazběh tworjachu twórby Heidelbergskeju wuměłcow Mariusa Ohla a Cholud Kassem. W Ohlowych twórbach »přećelny strach« (2015) a »Čornomolowanje« (2019) přewahuja neonbarbojte linije a geometriske formy, kotrež zbudźa zaćišć, zo bychu najradšo z ramika wudyrić chcyli. Změrowacy skutkuje město toho wobraz Kassem ze serije »Dźakowano njebjesam«. W Iraku rodźena wuměłča wotrosće w Heidelbergu a bu křesćansce kubłana. Jako dopomnjenku na swoje dźěćatstwo předstaja wona tekstilije ze sakralneho swěta a wšědneho dnja, kotrež abstraktnje zaso podawa.
Oratorij »Podlěćo« Korle Awgusta Kocora na tekst Handrija Zejlerja bu lětsa składnostnje Serbskeho cyrkwinskeho dnja, njedźelu, 16. smažnika, w Budyskej Michałskej cyrkwi znowa předstajeny. Kaž hižo před dwěmaj lětomaj w putniskej cyrkwi w Róžeńće dirigowaše tež tónraz jara derje wopytane předstajenje z chórom 1. serbskeje kulturneje brigady cyrkwinohudźbny direktor Friedemann Böhme. Hudźbny nawoda gymnazialneho chóra kładźe wažnosć na to, zo je kóžda generacija serbskich gymnaziastow znajmjeńša jónu na cyłkownym realizowanju jedneje z chórosinfoniskich twórbow załožerja serbskeje artificielneje hudźby wobdźělena. A što hodźi so lěpje hač oratorij »Podlěćo« za kónc šulskeho lěta a wotchad wot gymnazija, kotrejž wšak ležitej w tutym počasu? Zdobom pak tworješe koncert lětsa wjeršk schadźowanja ewangelskich Serbow w Budyšinje, kotřiž spominachu na 400lětnu róčnicu załoženja wosady swjateho Michała.
Po swjatočnym a pozběhowacym prologu »Stwórba Boža, templo swjaty« zaklinči w tutym druhim oratoriju cyklusa »Počasy« jako štwórte čisło prěnjeho dźěla pěseń wulkeje žiwjenskeje radosće »Kak stupa so lóštnje a wjesele«, zanjeseny wot kwarteta solistow. Wón płaći generacijam Serbow skerje jako wjele pěstowany pućowanski spěw, kotryž drje tón abo tamny njeby bjeze wšeho fararjej-basnikej ze Słoneje Boršće a komponistej ze Zahorja přirjadował, a to hišće jako wobstatk oratorija. Ale fenomen, zo přeńdźe twórba z pjera klasiskeho wuměłca do ludoweho herbstwa, jewi so tohorunja w dalšich kompozicijach wulkeje hudźbneje formy Serbow. Jednota mjez tekstom a hudźbu zabjerjetej při tym wažnu rólu.
Prěnja serbska awtorka Herta Wićazec narodźi so w lěće 1819 a zemrě 1885. Přetrało je jeje njewulke literarne tworjenje, kotrež so rozdźělnje interpretuje. Spytam tu tři wšelake zhladowanja na jeje literarne skutkowanje rysować.
Najsylniše su prócowanja, jeje twórby z podawkami z jeje žiwjenja do zwiska přinjesć. Předstajamy sej basnicu, kotraž so čitarjej dowěri. Tute wašnje interpretacije je literarny kritikar Roland Barthes hižo w lěće 1967 w eseju Le morte de l´auter (Smjerć awtora) powšitkownje do prašenja stajił. Sociologiska perspektiwa pokazuje wobćežnu rólu žony z lochkim zbrašenjom z rjemjeslniskeje swójby z niskim ekonomiskim a fyziskim kapitalom, kotraž k tomu hišće narodnostnej mjeńšinje přisłuša. Prěnimaj dwěmaj interpretacijomaj móžemy wućeknyć do mystiskeho fiktiwneho swěta, k serbskemu spiritualizmej.
Podobnje Michałej Bjedrichej (1855–1876) běše Herta Wićazec za čas swojeho tworjenja wysoko připóznata, pozdźišo so bórze pozaby a wosta jenož emblematiska silueta, žónske mjeno w přehledźe twórcow. Nimo toho bu runje kaž Bjedrich hižo zahe do čěšćiny přełožena, jeje dźěła wuńdźechu w lěće 1878 w antologiji »Polská a lužicko-srbská poezije« Františeka Vymazala.
W lěśe 2016 pak jo LND wudało jogo zgromaźone twórby pód titlom »Bóśon z Mósta« widobnje k sedymźasetemu narodnemu dnju basnikarja. To jo wobźiwowanja gódny statk. Njamamy jano móžnosć sebje źěło basnikarja w jadnej publikaciji pśecytaś, ale jo wiźeś procowanje, pěśźasetlětnemu twórjenju zwězujucy element daś a »bóśonowy« póglěd wót zwjercha. Gaž smy mógli pla drugich awtorow póstupujucemu wuwiśu slědowaś, mamy how naraz wšykne lyriske etapy w jadnych knigłach (bźez lěta nastaśa).
Aby wěc měła wuspěch, musyš teke na wenkowne wuměnjenja glědaś. Za wustup Nimsko-Serbskego ludowego źiwadła w Dešnje 5. rožownika njejsu take optimalne byli, dokulaž jo było wjele paralelnych zarědowanjow, pśed gósćeńcom »Serbski dwór« njejo žeden plakat pokazał na wustup źiwadła a mimo togo jo se kjarcmaŕ ze zachopjeńkom pśedstajenja mólił. Weto jo mógało něźi šesćźaset pśiglědarjow dypkownje do zala. Jano 15% z nich jo trjebało simultane pśełožowanje, dokulaž wětšyna luźi su byli Słowaki z Bratisławy. Źiwadłowe graśe »Łapanje šefa« Thomasa Steinkego ma tśi akty bźez pśestawki. To jo mě było wjelgin lubo, dokulaž wobsejźaŕ gósćeńca jo swójim swójźbnym piwko pśinjasł, ale jogo kjarcmaŕ njejo pšašał za łacnymi gjargawami dalšnych pśiglědarjow. Serbske wuměłce a jich publikum su pak we Łužycy južo spokojom, gaž něchten jim zal wótwórijo.
Jadnanje graśa »Łapanje šefa« wzejo pśiglědarje sobu do hobbyjoweje piwnice Kowalkojc Uschi a Harryja (Anna-Maria Brankačkec a István Kobjela). Strowoty dla njamóžo wóna wěcej ako chórobna sotša źěłaś. Jogo su pušćili ze šesć tysac dalšnymi ze zawoda a pśekubłuju jogo něnto na konditarja. To njama perspektiwu a se jomu njoco, ale jo spěchowane wukubłanje. K tomu pśiźo, až jima grozy tšach, swójo bydlenje zgubiś, dokulaž njamóžotej dalej najm za pśebytk zapłaśiś. Togodla stej na mysl pśišłej, žeńsku Harryjowego něgajšnego šefa Ludwiga Stromppa (Jan Mikan) wuwjasć a za jeje pušćenje milion eurow se pominaś. Ale z njedoglědanim łapjo Harry město teje žeńskeje Stromppa samego. Mimo togo jo Harry pśi tom njestatku Opel Uschinego bratša Lea Zippela (Tomaš Cyž) wobškóźił. Njegluka bywa hyšći wětša, dokulaž žeńska Stromppa groni Zippeloju telefoniski, až njebuźo milion za swójogo manźelskego płaśiś, ale by tśi miliony dała, joli by trijo jogo zamordowało, dokulaž ako wudowa by derbnuła sto milionow eurow. Teke zastupny šef Stromppowego koncerna njama zajm Stromppa wulichowaś, dokulaž jo něnto sam ze šefom.
Nalětni koncert Serbskeho ludoweho ansambla ze sinfoniskej hudźbu na žurli swójskeho domu w Budyšinje njedźelu, 10. měrca, zbudźi překwapjacy zajim. Často citowany předsudk, zo Serbja skerje wokalnu a ludowu hudźbu preferuja, so zaso jónu absolutnje njewopodstatni. Žurla bě ze staršimi a młódšimi připosłucharjemi, Serbami kaž Němcami a dalšimi hosćimi, derje wobsadźena.
W Berlinje bydlaca koncertna pianistka Heidemarie Wiesnerec so při swojich mjezynarodnych wustupach doraznje k serbskim korjenjam wuznawa a hudźbu Serbow nic jenož we Łužicy, ale tež zwonka njeje wobstajnje předstaja. Wona sama bě zawěsće magnet koncerta pod titulom »Stysk a wysk«. Hačrunjež njebě hižo na dwaceći lět z orchestrom SLA wustupiła, je tu dosć znata přez swój kóždolětny rjad nowolětnych koncertow, hdźež sama a z dalšimi wukonliwymi interpretami hudźbu serbskich komponistow zašłosće a přitomnosće prezentuje a tak mnohich hudźbnikow, tež z wukraja, z hudźbu Serbow zeznajomja. W jeje koncertnym rjedźe předstaja so na jednym boku šěroka paleta nowych twórbow, kotrež Załožba za serbski lud spěchuje, a na druhim boku prezentuja so tež pozabyte twórby. Zdobom interpretuje so tež serbska hudźbna klasika wot mnohich hudźbnikow, kotřiž steja samo na swětowym niwowje.
Hladajo na koncertowe programy dźensa zrědka wćipnosć začuwamy. Duchowna hudźba 13. apryla w Budyskej tachantskej cyrkwi we wobłuku pastoralno-wuměłskeho projekta »Swětło pozbudźa« wosadow swjateho Pětra słuša do kategorije wurjadneho. Jana Pawoła Nagelowa zrědka zanjesena Sinfonia V »Tři modlitwy«, skomponowana srjedź 1990tych lět, stwori cuze, hewak njesłyšane zynki a zwuki. Zo by tutón efekt docpěł, wužiwaše Nagel rezonancu drjewa. Njewuwi jeničce drjewjaki (z kamuškami pjelnjene drjewa) abo banjaki (ze zornom pjelnjene banje), přefungowa tež drjewjanu dóńcu, zo móžeše so na njej bić. Wuslědk je starodawny a přirodny zwuk.
Duchownu hudźbu zahaji hymna na serbsku domiznu »Ow serbska zemja« Bjarnata Krawca. Z wołtarnišća spěwaše chór Serbskeho gymnazija pod nawodom Friedemanna Böhme. Stajnje zaso překwapja chór publikum ze zapalom a wjesołym wašnjom. Intonacija bě wurjadna, Böhme wudźěła kóždy zynk akribisce a spěwarki a spěwarjo to wuběrnje přesadźichu. Po přewšo poradźenym zazběhu poda so chór na emporu, we wołtarnišću zwostachu instrumenty.
Nětko zaklinčachu prěnjej dźělej Nageloweje Sinfonije V. »Modlitwa I, Božo, pomhaj nam« je antifona za pišćele a bijadła. Započinajo z dyrom gonga we wołtarnišću přeńdźe k solistam při bubonach na emporje. Slědowachu zwony we wołtarnišću a pišćele. Najebać zdalenosćow we wulkej cyrkwi wšitcy wuběrnje zhromadnje hudźachu. Tak nastachu, natwarjejo na pochodowe rytmy, fascinowace zwukowe płoniny. W zwonach namakachu wot Böhme spěwajo zahrate pišćelowe melodije swój wothłós. Je zajimawe, kak derje »nowy« instrumentarij mjez sobu harmonowaše a kak mnohostronsce so dóńca wužiwaše. Wotwisnje wot toho, z čim a kak na nju biješ, klinči dóńca raz błuka, raz swětła, přeco z drjewjanym, ćopłym zwukom. Bubnowar Nils Kochskämper (stipendiat bubonow Giuseppe-Sinopoli-akademije Statneje kapały Drježdźany) a Cornelius Altmann (prěni bubnowar a zastupowacy solo-bubnowar Lipšćanskeho sinfoniskeho orchestra) hraještaj jara žiwje a z lubosću k detailej.
Kocorowe kompozicije charakterizuja hač do dźensnišeho serbsku hudźbnu kulturu. Jeho zwjazanje zrozumliweje harmoniki a na ludowy spěw nawjazowaceje melodije, kotrež ma so po duktusu serbskeje rěče, je přikładne. Ćežišćo jeho kompozitoriskeho tworjenja bě falowaceho profesionelneho orchestra dla komorna a wokalna hudźba. Wulka chórowa sinfonika a jeho opera hač do dźensnišeho jenož jako klawěrnej wersiji předležitej. Tež za oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt« bě Kocor jenož mało dźělow za předstajenje 1862 w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje instrumentował. Tehdy zaklinčachu wone we wobłuku jeho beneficneho koncerta pod patronatstwom kralowny Amalije Awgusty. Wuchadźejo z krasneje altoweje arije »Kak je to město puste«, tekst, kiž ma přez Mauersbergerowe zhudźbnjenje w Drježdźanach, wosebje při Křižnej cyrkwi, wosebity zynk, bě Kocor wulki duchowny oratorij koncipował. Teksty ze wšelakich starozakonskich knihow a psalmow je sam zestajił. Kocorowa hudźba interpretuje teksty oratorija jara wobraznje. Skóržba bibliskich awtorow nad potłóčowanjom luda Israel so w tekstowej zestawje do poćaha k »bjezbóžnosći« luda, jeho wotwobroćenju wot Boha staja. Wjesołe, nadźijepołne wokomiki nabywa oratorij stajnje potom, hdyž dopomina so lud na lubosć Božu, hdyž sej Bože přiwobroćenje wuwědomi. Lochce móžemy w Kocorowym zhladowanju na Israel paralele k jeho serbskemu ludej namakać. Tež w »Israelowej zrudobje a tróšće« Kocor serbsku rěčnu melodiju přewozmje, tak zo da so oratorij derje spěwać a je derje zrozumliwy. Při tym pušći wón jednory ludospěwny zynk, dowoli wulke dramatiske wubuchi, pokazuje zmužitosć w harmonice a rytmice, staja na hudźbnikow a spěwarjow wulke naroki.
Z jednym ze spěchowarjow koncertneho rjadu, z loni w Budyšinje zemrětym serbskim komponistom Detlefom Kobjelu, so dźěl ze serbskimi kompozicijemi wotewri. Kobjela zawostaji mnohostronske dźěło, mjez druhim twóbu »Nenia«, kotruž wěnowaše dwustotym posmjertninam Mozarta a kotraž předstaji so tu we wobdźěłanju za braču a klawěr. Swjatočne, pomałe smjertne hrona w brači – jara rjenje hrate wot Waltraut Elvers – so w swojej tragice dale bóle stopnjowachu, doniž klawěr z choralom njezasadźi, kotryž brača cunjo komentowaše. Měrne wuklinčenje wobeju wubudźi zaćišć tróšta a měra.
Prěni wobraz pokazuje młodu Hanku, kotraž z ćahom přijědźe, dokelž bě ze swojim awtom do štoma zajěła. Publikum zeznaje zamylenu wowku, jeje hladarja a někotrych susod(k)ow w holanskej wsy na kromje wuhloweje jamy. Srjedźišćo předstajenja je skromny stary dom Symakec swójby ze stwu a kuchnju, hdźež hižo přez třěchu kapa; wjerćite jewišćo dowola najwšelakoriše městna za napjatu hru w chěži a před njej. Z pomocu starych listow wunurjeja so poněčim podawki ze zašłosće, podawki, kotrež spožčeja dźensnišemu, modernemu žiwjenju tragiske rysy, korjenje. (Tež tole je překwapjenje w našim mjeńšinowym dźiwadle, kiž je přewažnje wot komedijow žiwe.) Mjez Hanku a sprawnym hladarjom Janom nastawa z časom dowěrliwy poměr, haj poćah. Na kóncu pak přińdźe na swětło (a tute »swětło« na jewišću je krejčerwjene), zo běchu prjedownicy młodeju hłowneju figurow přez wšelake biografiske zapletki poćeženi. Runje swójbne konflikty staršich přiwuznych su zdźěla njewuprajne, a to hač k wumocowanju na kuchinskim blidźe (w serbskej hrě!). Přihladowar rozumi přičiny starych zwadow krok po kroku, při čimž wotměnjeja so přitomnostne sceny wokoło wowki prawidłownje kontrapunktisce z wróćozhladowanjom na młodosć staruški a jeje zemrěteje dźowki Jěwy. Prjedy hač Hanka zaso do Berlina ćeknje – a to bjez sympatiskeho hladarja –, zapali wona hišće drjewjany skelet swójbneho dwora, zo njeby so z woporom bagrow stał. Wowka Marja bě so, hižo w chorobnym stole a do rozžohnowanja wot doma, k swojej winje dźowce napřećo emfatisce přiznała: »To je mi tak žel!«. Nadźija wotpočuje tuž na milenijowej generaciji wnučkow ...


text:
Štyrjo škotowarjo prěnjeje hodźiny su hišće dźensa pódla, hdyž zarjaduja w Nowej Wjesce swój škot wo myta mjez hodami a Nowym lětom. Zajimawosć tónraz bě, zo bu chětro wjele hrow přěhratych.
Nowa Wjeska (ddy/SN). Kaž kóžde lěto mjez hodami a Nowym lětom zarjadowachu Nowowješćenjo zaso swój škotowy turněr. Za štyrjomi blidami je cyłkownje šěsnaće hrajerjow karty placało. A woni njeběchu jeno ze wsy a wokoliny do Nowowješćanskeho młodźinskeho kluba přichwatali. Samo z Radworja a Kulowa, kaž farar Gabriš Nawka, běchu škotowarjo přeprošenje sćěhowali.
Hižo w prěnim kole so pokaza, zo wutwori so jasne koło faworitow, mjeztym zo někotryžkuli ze starych zajacow podarmo za grandom honješe. Najlěpša a zdobom jenička žona bě Kira Hrjehorjec, kotraž praji: „Sym nětko hižo někotre lěta z přećelemi a znatymi tu pódla. A móžu přeco hišće něšto nowe přinawuknyć. To čini tutu hru tak zajimawu za mnje. Nimam žadyn strach, so z mužemi měrić.“


text:
Na Jakubec twjerdźiznje swjatki zwóńcu poswjeća
Mortkow (AK/SN). Zwóńca saha wysoko k njebju. Twarjena je wona z klinkerowych cyhelow, zornowca, třěšnych cyhelow a dalšeho recyclowaneho materiala. Na zadnjej stronje Mortkowskeje Jakubec twjerdźizny přeproša zwóńca wotnětka na wotpočink. „Sancte Johannes Baptista pro Nobis“ (Swj. Jana Křćenika za nas) steji na wulkim zwonje. Tón waži něhdźe 450 kilogramow a ma přeměr 1 050 milimetrow. Laty je kaž tamnej dwaj ze železa. Srjedźny zwón z přeměrom 940 milimetrow waži 300 kilogramow. Najmjeńši, kiž ma přeměr 840 milimetrow, je něhdźe 200 kilogramow ćežki.


text:
Bejdżing
Spůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdżing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostrzedńo wuadzům kraju. Uod půłnocy, zachodu i pouedńo grańiczy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdżing je drůgim, po Szanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym liczby ludnośći. Połńi tyż fůnkcyjo nojwjynkszygo uostrzodka politycznygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Krziżujům śe sam ważne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdżing" uoznaczo dosuowńy "Půłnocno stolica".
Bejdżing je gospodorzym Letńich Igrzysk Uolimpijskich 2008.


text:
Kaž w mnohich druhich komunach wola tež w Dźěwinskej gmejnje 12. junija noweho wjesnjanostu. Nimo tuchwilneho Helmuta Krawca (SPD) nastupi tohorunja njewotwisny kandidat.
Brězowka (AK/SN). 20 hłosow wobydlerjow trjebaše Sebastian Bertko, zo móhł jako kandidat za wólby wjesnjanosty w Dźěwinskej gmejnje nastupić. Dóstał je 45. „Zo dóstach hłosy z Brězowki a z Dźěwina je mje wosebje zwjeseliło a mje zesylniło“, praji 39lětny njewotwisny kandidat z Brězowki. Wón dźěła jako wěstotny inženjer pola energijoweho koncerna LEAG.
Hižo dołho so wón tam w domizniskim towarstwje angažuje. Mjeztym dwě lěće přisłuša tež gmejnskej radźe. „Na tele dźěło chcu nawjazać. Z wotewrjenosću, transparencu a sprawnosću chcu gmejnu dale wuwiwać a čestnohamtske skutkowanje zesylnić. Wažne dale je, zo dóstanje gmejna zaso domjaceho lěkarja“, měni Bertko.


text:
Kardinal
Kardinal (łac. Cardinalis – bazowy, zasadniczy, fest z czymś zwiōnzany), a formalnie Kardinal Świyntego Kościoła Rzimskigo (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae) to je zarŏz po papiyżu nojwyższŏ zŏcność kościelnŏ we Kościele katolickim[1]. Wszyjske kardinale tworzōm cuzamyn Kolegium Kardinalōw.
Kardinale sōm mianowani ôd papiyża. Ôbiyrŏ ôn ônych spostrzōd chopōw, kerzi majōm świyncyniŏ prezbiteratu.
Podle tradycyje idzie wymiynić trzi stopiynie kardinalōw (sōm to ino tytuły hōnorowe i niy majōm znaczyniŏ we hierarchiji):
- kardinale biskupy
- kardinale prezbitery
- kardinale dyjakōny
Przipisy
- ↑ Kirche A-Z, Deutsche Bischofskonferenz [dostymp 2021-07-20] (niymiecki).


text:
Boris Peškovič, Krzysztof Michalski (77' Petr Kaspřák), Julcimar, Paweł Magdoń, Grzegorz Matlak, Tomasz Parzy (62' Łukasz Trałka), Przemysław Kaźmierczak, Michał Łabędzki, Rafał Grzelak, Artur Bugajbookmark, Andradina
trener: Bogusław Pietrzak
Radosław Cierzniak, Paweł Skrzypek, Jarosław Bieniuk, Māris Smirnovs, Dariusz Dudkabookmarkbookmark (83'), Mateusz Bartczak, Jaromír Šimrbookmark, Rafał Murawski (57' Marcin Burkhardtbookmark), Zbigniew Grzybowski (79' Arkadiusz Bąk), Jacek Dembiński, Paweł Kryszałowicz (68' Filip Burkhardt)
trener: Maciej Skorża


text:
Atrakcje turystyczne
Akademia MuzycznaSłowackiego 7, Bydgoszcz
Exploseum MOBul. Alfreda Nobla, Bydgoszcz
Jaz Walcowy Czersko PolskieCzersko Polskie, Bydgoszcz
Śluza Czersko PolskieŁowicka, Bydgoszcz
Śluza BrdyujścieŁowicka 56, Bydgoszcz
Elektrownia Wodna "Kujawska"Mennica 2A, Bydgoszcz
MiędzywodzieMennica 7, Bydgoszcz
Zabytkowe wodowskazyWyspa Młyńska, Bydgoszcz
Jaz UlgowyMennica 12, Bydgoszcz
Śluza MiejskaMarcinkowskiego Karola , Bydgoszcz
Most Królowej JadwigiKrólowej Jadwigi , Bydgoszcz
Mosty KolejoweJasna, Bydgoszcz
Ulica Cieszkowskiegoul. Cieszkowskiego, Bydgoszcz
Śluza OkoleMłyńska , Bydgoszcz
IV Śluza na Starym Kanale BydgoskimWrocławska 5 , Bydgoszcz
V Śluza na Starym Kanale BydgoskimCzarna Droga 4, Bydgoszcz
VI Śluza na Starym Kanale Bydgoskimul. Bronikowskiego, Bydgoszcz
Śluza CzyżkówkoMińska/Bronikowskiego, Bydgoszcz
Śluza PrądyMińska 105, Bydgoszcz
Śluza Osowa GóraOłowiana , Bydgoszcz
Hala Pomp- Muzeum WodociągówGdańska 242, Bydgoszcz
Pomnik Szwalbegoul. Andrzeja Szwalbego, Bydgoszcz
Dolina ŚmierciFordon, Bydgoszcz
Poczta GłównaJagiellońska 6, Bydgoszcz
Mural "Cyrkulacje"Wyszyńskiego 5, Bydgoszcz
Kościół ZbawicielaWarszawska 8, Bydgoszcz
Cerkiew prawosławna p.w. św. MikołajaTrybunalska 2, Bydgoszcz
Amfiteatr przy SpichrzachGrodzka 11, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny w MyślęcinkuJeździecka 5, Bydgoszcz
Pomnik Leona BarciszewskiegoWełniany Rynek, Bydgoszcz
Cmentarz NowofarnyArtyleryjska 10, Bydgoszcz
Cmentarz z okresu drugiej wojny światowejDoktora Władysława Baranowskiego, Bydgoszcz
Muzyczny plac zabaw w parku im. Jana Kochanowskiegoul. 20 stycznia 1920 r., Bydgoszcz
Ulica Jatkiul. Jatki, Bydgoszcz
Park im. Kazimierza WielkiegoPlac Wolności, Bydgoszcz
Wieża Ciśnień - Muzeum WodociągówFilarecka 1, Bydgoszcz
Kazimierz Wielkiplac u zbiegu ulic: Trybunalskiej i Wały Jagiellońskie, Bydgoszcz
Pałacyk LloydaGrodzka 17, Bydgoszcz
Mural "Ptasiek"3 Maja 14, Bydgoszcz
Kościół p.w. św. Andrzeja BoboliPlac Kościeleckich 7, Bydgoszcz
Katedra BydgoskaFarna 2, Bydgoszcz
Plac PiastowskiPlac Piastowski, Bydgoszcz
Wojewódzka i Miejska Biblioteka PublicznaDługa 39, Bydgoszcz
Pomnik Marii KonopnickiejMarii Konopnickiej 26, Bydgoszcz
Wielkie Krzesła na Wyspie MłyńskiejMennica 7, Bydgoszcz
Cztery Pory Rokualeja Powstańców Wielkopolskich, Bydgoszcz
Tańczące Fontannyskwer Krzysztofa Komedy, Bydgoszcz
Park im. J. Kochanowskiego20 stycznia 1920 roku , Bydgoszcz
Bydgoscy PartaczePod Blankami 25, Bydgoszcz
Muzeum FotografiiKarpacka 52 , Bydgoszcz


text:
J
Jagłowski, Mieczysław – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
Jakś-Ivanovska, Magdalena – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Janeczek, Andrzej – Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk
Janowski, Maciej – Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polska Akademia Nauk
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN (Polska)
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii PAN Warszawa
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii PAN, Warszawa
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii PAN
Jarosz, Dariusz – Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk
Jarska, Natalia – Instytut Historii PAN Warszawa
Jastrzębski, Jarosław – Krakowskie Towarzystwo Naukowe
Jawor, Grzegorz – Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Jędrysiak, Jacek – Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego
Jišová, Kateřina – Archiwum Miasta Pragi
Jusiak, Paweł – Instytut Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
1 - 21 z 21 elementów


text:
Z połoženjom serbskeho ludu a serbskeje rěče we Wojerecach je so wčera tamniša měšćanska rada zaběrała. Wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) přednjese radźićelam rozprawu přirady za serbske naležnosće.
Wojerecy (KD/SN). Hromadźe z Domowinskej župu „Handrij Zejler“ spěchuje město Wojerecy serbske žiwjenje w měsće. To samsne płaći za Witaj-skupiny w pěstowarnjach w Čornym Chołmcu, Němcach a w Ćisku kaž tež za šulsku wučbu po koncepće 2plus na Wojerowskej zakładnej šuli „Handrij Zejler“. To rjekny Wojerowski wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh na wčerawšim posedźenju měšćanskich radźićelow, jako jim rozprawu přirady za serbske naležnosće přednjese. Zestajiła je rozprawu zamołwita za serbske prašenja w měsće Gabriela Linakowa.


text:
Na weekynd majowy 2015 ôbralimy se Holandijo. Land, kery bodej kożdymu kojarzi sie ze kołami, kyjzōm, chodawrami, powieterniokami i tulpami. A nōm po tyj rajzie jeszcze ze kapsalōnym, flizami i gibkimi cugami.
Fliger – stop – cug
Ajnzecery tōnich liniji lotniczych dobrze wiedzōm kedy je weekynd majowy we Polsce. Beztōż ni ma leko znolyź łacnych lotōw. Szukalimy dugo, ale w kōńcu zdecydowalimy sie na Niderlandy. Tam: ze Katowic do Eindhoven za 59zł, nazod: z Dortmundu do Katowic tyż za 59zł za łep.
We Eindhoven ani niy jechalimy do miasta. Gynau ze flughawyny poszlimy chytać stopa na Rotterdam. Niy szło nōm to tak, jak wdycki, tōż pora razy zmiynialimy miyjsce, aż w kōńcu jedyn chop nos ciepnōł. Kaj? Ni mōmy pojyncio. Wiymy yno, że sztreka na Rotterdam przejechoł.
Holandijo je fest mało, a tankszteli za wiela przi autobanach ni ma, tōż kozalimy sie wyciepać we piyrszym możliwym placu. Prawie bōł McDonald’s i malućki banhof, tōż już siedlimy (z McKroketym w rynce) do cuga, coby mieć sztyjc chocioż kōnsek tego dnia.
Cołko nasza rajza bōła w pierōny intynsywno. Niy ônaczylimy sie i uzdalimy se, że we siedym dni ôbjadymy ôziym miast. I wiycie co? Gryfnie nōm to poszło.
Rotterdam – banhof
Godajōm i piszōm, że Rotterdam je miastym baukōnsztu. Bezma idzie sie tamek podziwać na wszyjskie kerunki projektowanio i stawianio ôd poczōntku XX wieku. Ni ma w tym przesady i widać to zarozki jak sie ze cuga wylezie.
Koła i szify
Koła sōm naprowda wszyndzi. Szpecjalne tretuary i parkingi dodatkowo robiōm rajzowanie leksze.
Rotterdam mo nojwiynkszy port we Europie. Bez dugie, dugie lata bōł tyż liderym na świecie, ale w 2004 przegōnił go Szanghaj. Tera je na czwortym placu.
Erazm ze Rotterdamu
Program Erasmus znocie, pra? Skōnd sie wziyna nazwa? Ôd holynderskigo pisorza i filozofa Erazma. Tego samego miana je rotterdamski most.
Niy klaruj – przociele zrozumiōm, spōrniki i tak niy zawierzōm.
Park ze masztym
Euromast – idzie wjechać i podziwać sie na miasto. 9.35€ za bilet. I piykne parkowe tulpy pod spodkiym!
Couchsurfing
Bez problymu – fol hostōw, masa antwortōw. My trefili “tak se”. Nasz gospodorz chutnie warzył i sztyjc godoł, ale lubił se tyż przi nos pograć w jakoś sztrzylanka…
Markthal
Wieli, przikryty torg. Znojdziecie tam kożdy holynderski maszket. Kyjzy, grincojg, a bai gorzołka. Dejcie pozōr, bo łażōm tam i turyści, i lokalsi, tōż sztyjc je tamek tulma.
Sześciynne chałpki
Mianuje sie je Cubic Houses – stawiynia we richtich wyjōntkowej formie. Bezma pomiyszkujōm w nich ludzie.
Jodło ze ściany
Fest popularne w Holandiji. Hamburgery, sznity i kołoczki gynau ze wandy. Kożdy dziyń widzielimy ich wiyncyj a wiyncyj. Idzie pojeś za 3€, ale jako to smakuje, to sie ôd nos niy wywiycie.
Kapsalōn
Niderlandy majōm swōj szpecjalny kebab – kapsalōn. Miano wziyno sie ôd tego, że kedyś bōł we Rotterdamie golocz (po holyndersku – kapsalon), kery sztyjc ścioł yno miynso zapieczōne razym ze frytkami i kyjzōm. Inksi to podchycili i coby ôbsztelować nojlepszo wersyjo marokańsko-tureckij ambrozyji, zaczli wołać “dej mi to samo, co mo kapsalon“.
Cyna 4-8€ – zależy ôd miyjsca i rozmiaru. Starczo na dwōch.
Kinderdijk!
Choby yno skuli fyrtokōw, werci sie karnyć i do Kinderdijk. Idzie zicnyć w autobusie (linia 90) abo płynōnć szifym (sztart kole Mostu Erazma). Rajza wyłazi tak kole 4-5€. Ajntryty fraj.
Jedna drōga, dziewiytnoście wietrokōw, niy za wiela ludzi. Cołki dziyń to by było tam fest za dugo, ale na fajne popołednie je gynau.
Dalij, przed sia
Holandijo je mało i mo fest porzōmnie wyrychtowany systym ajzynbanōw. Tōż miyndzy niykerymi wielimi miastami je yno 20 minut drōgi. Tōż cieplimy chytanie stopa, wyciōngli pora ojro wiyncyj z kapsōw i przesiedlimy sie do holynderskigo cuga aż ku kōńcowi rajzy.
Nastympno tajla naszej niderlandzkij rajzy – Delft i Haga! 🙂


text:
W interviewje w Serbskich Nowinach z dnja 14. oktobra praji dźiwadźelnik a režiser Stanisław Brankačk: »Nowy rjad bě moja ideja.« Hižo přez tři lětdźesatki při Nowym dźiwadle Halle skutkowacy 65lětny wjelestronski wuměłc ma tam swójski dźiwadłowy koncept. A zajimawa je tohorunja jeho filmografija. Hdys a hdys přewozmje tež w Budyšinje nadawk. Při zahajenju hudźbno-literarneho wječorneho rjadu »Zynki a linki« w Röhrscheidtowej bašće Serbskeho ludoweho ansambla dnja 16. oktobra přewza wón čitanje někotrych wujimkow z awtobiografiskeje knihi Jurja Brězana »Stary nan«. Pod titulom »Bild des Vaters« běše edicija w 1980tych lětach we wjacorych nakładnistwach tohorunja němsce wušła a naby tak tež zwonka Serbow dosć wulku skedźbnosć. Po towaršnostnej změnje předpołoži LND dalše wudaće.
Za serbske připosłucharstwo čitaše Brankačk wězo serbsce wo poslednich dźesać dnjach w žiwjenju starca Tobiasa Hawka. A znowa so pokaza: Jedna so wo emocionalnu beletristisku literaturu z filozofiskim podzynkom, spisanu we hładkej serbšćinje našeje doby. Wobsah wšak je chětro njewšědny. Přetož lědma wobjednawa so w literaturje moderny tak nadrobnje smjerć. Brězan so njeboješe, tabuwow so dótkać a wumrěće wopisować. Tak rysuje awtor zetkanje swojeho »rjeka« z wosobami a wosobinami za žiwe dny, z kotrymiž chce so po swojej smjerći zaso widźeć. Je ćežko, tajku temu z telko dostojnosću wot moderneho abo modernišeho awtora beletristiki předstajenu nadeńć. A docyła nic wot wuměłca, kiž běše w realnym socializmje žiwy.


text:
4. Prědowarki
Přewažnje prědowachu w bratrowskej jednoće sotry, kiž chór nawjedowachu abo w dalšej wodźacej funkciji stejachu. Husto běchu wone do akolutije přiwzate abo hač do kónca 18. lětstotka na diakonisu abo presbyterku wuswjećene. Tute sotry přewzachu šěroki spektrum duchownych a liturgiskich nadawkow: Nawjedowachu rańše a wječorne nutrnosće a spěwne hodźiny, přiwzachu nowe sotry do chóra, rozžohnowachu mrějacych a mějachu měsačnje rozmołwy ze sotrami wjesć, kiž běchu po charakteru husto spowědne rozmołwy. Sotry, kiž předstejachu chórej zmandźelenych, přewodźachu porody, žohnowachu młode maćerje a nowonarodźene dźěći. Při tutych składnosćach husto tež krótku narěč dźeržachu. Zdźěla čitachu z prědowanjow muži, zdźěla same prědowachu.
Městnosće žónskeho prědowanja běchu tuž prěnjorjadne žónske chóry. Někotre Serbowki postupichu w tutych do wysokich funkcijow a tuž prawdźepodobnje tež k wšelakim składnosćam prědowachu, to rěka zjawne narěče abo krótke nutrnosće dźeržachu. Mjez nimi běchu Margaretha Lehmann, kiž 22 lět čěskim sotram w Berlinje-Rixdorfje předsteješe, Maria Hammer rodź. Papesch, kotraž bu z 33 lětami na diakonisu wuswjećena a mjez druhim chór wudowow w Sarepće nawjedowaše (njenawukny pak rušćinu, jeje dźowka jej přełožowaše), Maria Schaaf rodź. Frenzel*, kiž předsteješe chórej wudatych žonow we wjacorych ameriskich wosadach, a Agnes Cranz rodź. Lange (1734–1779)*, kiž předsteješe młodym sotram w Niskej. Mjenowane žony zawěsće prědowachu, tola nic serbsce. Jenička městnosć serbskeho žónskeho prědowanja su Małowjelkowske chórowe domy a tu předewšěm dom wudowow. Tutomu předstejachu z Magdalenu Clemens (1747–1796), Margarethu Mitasch (1744–1814) a Annu Pöhler (1761–1819) tři rodźene Serbowki.