text:
Lotowe wotchilenje
Lotowe wotchilenje je nuhel mjez lotowym směrom a elipsoidowej normalu w krajměrjenskim dypku. Móže w europskich wysokich horinach něhdźe 0,01° (30–50″) docpěć, w płoninje mjenje, a wotpowěduje chilenju geoida k rotaciskemu elipsoidej krajměrjenja.
Tež hdyž lotowe wotchilenje je nul, njepokazuje lotowy směr (realizuje so na př. přez swobodny wisacy šnórowy lot) k srjedźišću zemje, ale wopłonjenja zemje dla (centrifugalna móc zemskeje rotacije!) hač k 0,2° nimo.
Druhdy rěči so tež w twarstwje wo lotowym wotchilenju – hdyž twarjenje abo fasada z lota přińdźe.
[wobdźěłać] Definicija lotoweho wotchilenja
Po słowniku federacije Fédération Internationale des Géomètres je lotowe wotchilenje nuhel mjez lotowym směrom w dypku a normalu na rotaciskim elipsoidźe přirjadowanej tutomu dypkej přez projekciju.
Rěči so wo astrogeodetiskim lotowym wotchilenju, hdyž so postajenje lotoweho směra z metodami geodetiskeje astronomije přewjedźe a nastawa při transformaciji mjez lokalnymi koordinatowymi systemami. Porno tomu bazuje grawimetriske lotowe wotchilenje na postajenju lotoweho směra přez měrjenja ćežitosće a wobličuje so přez rozrisanje geodetiskeho problema nakromneje hódnoty.
Lotowe wotchilenja wotwisuje wot elipsoidiskich koordinatow a z tym wot parametrow poćahoweho abo referencneho elipsoida a wot jeho połoženja napřećo zemi. Jedna-li so při poćahowym elipsoidźe wo geocentrisce (w ćežišću zemje) ležacy a runočasnje srjedźny zemski elipsoid, rěči so wo absolutnych lotowych wotchilenjach, hewak wo relatiwnych lotowych wotchilenjach.
[wobdźěłać] Wulkosć lotowych wotchilenjow
Kotru wulkosć lotowe wotchilenje móže docpěć, wotwisuje wot wjacorych faktorow:
- wot topografije – wot wysokosće a njerunosće terena. W Alpach móža jednotliwe horinske rjećazy lokalne wotwjedźenja lotoweho směra hač na wšě 60 łukowych sekundow (něhdźe 0,015°) zawinować
- wot geologije – wot podzemskeho přeběha kamjentnych worštow. Hdźež je horicontalne połoženje je mócnje mylene – kaž na př. w molasowych žłobinach abo w Šwicarskej Ivreaskej conje – su samo regionalne wotwjedźenja přez 60″ móžno
- wot połoženja referencneho elipsoida krajměrjenstwa – hlej tež geodetiski datum.
Mjeztym zo we wysokich horinach Europy srjedźne lotowe wotchilenja wostawaja pod 0,5′ = 30″ (maksimalne hódnoty móža na wšě 60″ docpěć), su w Andach a Himalaji nimale dwójce tak wysoke hódnoty móžno.
Dźiwajo na dokładnosć modernych rozměrjenjow wuskutkuje so lotowe wotchilenje w nimale kóždym projekće resp. rozměrjenskej syći, hdyžkuli wizury (linije widźenja) wo wjace hač por stopnjow wot horicontalneje wotchileja. Efekty dyrbja so tohodla zwjetša ličensce redukować, štož je předmjet astrogeodezije a wyšeje geodezije.
W pahórčinje docpěwaja tute efekty na měrjenja něšto łukowych sekundow resp. něšto centimetrow na kilometer, w horach dźesaćore z toho. Zo so na př. prjedawše tunlowe twary najebać relatiwnje dokładnje hromadźe hodźachu, zaleži na přibližnej symetriji najwjace horinskich rjećazow.
[wobdźěłać] Stawizny
Prěnje měrjenja lotoweho wotchilenja su so wokoło 1800 po teoretiskich přeslědźenjach wot Carla Friedricha Gaußa w běhu Hannoverskeho krajměrjenja přewjedli, a to w kónčinach Smolinow, hdźež Gauß a jeho asistenća najwjetše efekty wočakowachu. Wokoło 1970 je TU Hannover tu pod W.Torge modernu astrogeodetisku „testowu syć Zapadne Smoliny“ etablěrowała.
Podobne přemyslenja a astrogeodetiske měrjenja běchu wokoło 1820 přez slědźerjej Jean-Baptiste Biot a F.Carlini při Mont Cenis pola Bordeaux. Wokoło 1930 buchu měrjenja z standardnej metodu geodezije a najwažnišim zakładom za požadane astrogeodetiske syćowe wurunanje, dokelž dokładnosć wuměrjenskich syćow tehdyšim potrjebam njewotpowědaše. Mjez 1970 a 2000 docpě slědźenje k temam lotowe wotchilenje, geoid a geodetiska grawimetrija wjeršk, a to z naraz štyrjoch aktualnych potrjebow:
- absolutneje potrjeby po wuměrjenskich syćach z dokładnosćemi lěpšimi jako 1:1 milion (mm na km)
- přiběraceho twarjenja nadróžnych tunlow přez Alpy a druhe horiny, hdźež lotowe wotchilenje druhdy něšto decimetrow n kilometer wučinja
- žadanje za t.mj. centimetrowym geoidom (tute zapřijeće je prěni raz Torge wutworił, hlej deleka), dokelž hižo w lěće 1980 bě rozšěrjowanje cm-dokładneje satelitoweje lokalizacije (GPS, GLONASS, SLR) a kosmiskeje interferometrije (VLBI) wotwidźeć
- potrjeby na potencialnoteoretiskich přepytowanjach zemskeje skory, za kotrež lotowe wotchilenje móže lěpše geologiske worštowe chilenja dodać hač zwučena grawimetrija – hlej na př. dźensniši němski wulkoprojekt „Sedimentowa žłobina“, Gerstbachowe (TU Wien) a Pappowe přepytowanja we Wienskej žłobinje, von Gurtner (Ivrea-ćěleso w Južnej Šwicarskej) a wobšěrneho planowanja TESLA-projekta za linearny 30-km-pospěšak pola Hamburga.
Přez wšelake wulkoprojekty w Srjedźnej Europje (předewšěm Němska, Awstriska, Šwicarska kaž tež Słowjenska a Słowakska), w Južnej Europje (Chorwatska, Grjekska, Turkowska) a w Južnej Americe (předewšěm Argentinska) je so geoid wot 20–50 cm dokładnosće w němskim rěčnym rumje na 2–5 cm, druhdźe na 5–10 cm, polěpšił. W Němskej steji z lotowych wotchilenjow zwěsćeny „astrogeoid“ w konkurency ke „grawimetriskemu geoidej“, mjeztym zo horinske kraje kaž Awstriska, Šwicarska, Słowakska a Grjekska astrogeoid preferuja. W tutych krajach steji wot něhdźe 1990 husta syć tysacow dypkow lotoweho wotchilenja a stow Laplaceowych dypkow k dispoziciji (dypkowe wotstawki mjez 7–10 a 50 km), na cyłym swěće je něšto dźesać tysacow wuměrjenskich dypkow, hdźež je so na zemskim powjerchu dokładny lotowy směr měrił.


c: text/html

text:
Vattenfall
Vattenfall je šwedske energetiske předewzaće, pjaty najwjetši spłodźer miliny w Europje. Mjeno Vattenfall woznamjenjuje we šwedšćinje wodopad a je to skrótšenka z originalneho mjena Kungliga Vattenfallstyrelsen (kralowska wodopadowa wyšnosć). Vattenfall je z 100% kubło šwedskeho stata.
We Łužicy wjedźe Vattenfall wjacore brunicowe jamy (n.př. Wochozy, Rychwałd, Wjelcej), kaž tež milinarnje w Hamorje, Čornej Plumpy a Janšojcach.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Vattenfall — oficialne stronki (jendźelsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Czeski Ślůnsk
Ślůnsk Česki, dowńij tyż Morawski Ślůnsk, do 1918 Austrijacki Ślůnsk, mjyndzy 1918 a 1945 tyż Sudecki Ślůnsk – je to geszichtowo krajina położůna na wschodźe Czeskij Republiki uo wjyrchu 4 452 km2 zamjyszkana bez ůngyfer 1 miljůn ludźi. Historyczno stolica to Uopawa. Krům teroźnygo uobwodu Jeseník (kery je tajlům Olmickigo Kreju), terytorjům noleży do Ślůnskomorawskigo Kreju. Na połedńu Czeski Ślůnsk sůmśaduje ze Morawijům; na połedńowym wschodźe ze Słowacyjům; na wschodźe, půłnocy a połedńowym zachodźe ze polskům tajlům Ślůnska (gynau s wojewůdztwůma dolnoślůnskim, ślůnskim a uopolskim).


text:
Wadim Abdraszytow
Wadim Abdraszytow (ros. BaдиM ЮcyпoBич AбдpaшиToB, tatar. BaдиM Йocыф yлы ГaбдepәшиToB, Vadim Yosıf uğlı Ğabderəşitov; ur. 19 styczńa 1945 w Charkowie) - ruski reżyser filmowy pochodzyńo tatarskigo, pedagog, wyucził śe na inżyńera chemije, a potym zostoł reżyserem.
Czynsto wspůłpracowoł z pisorzym a scenarzistům Aleksandrym Mindadze. Tworzi dramaty o tyjmach społecznych a uobyczajowych. Zdoboł moc nadgrůd w Rusyji i za granicům.
Jego żoną jest Natella Toidze. Majům dwoje bajtli (Oleg i Nana).
[Sprowjej] Filmografijo
- 1976 - Głos ma obrona
- 1979 - Obrót sprawy
- 1980 - Ochota na lis
- 1984 - Parad płaniet
- 1986 - Plumbum, czyli niebezpieczna gra
- 1988 - Sługa
- 1990 - Armawir
- 1995 - Pjesa dla passażyra
- 1997 - Czas Tancerza
- 2003 - Burze magnetyczne
[Sprowjej] Nadgrody i wyrůżńyńo na MFF w Berlińe
- 1989 - Ekstra Nadgroda za film Sługa:
- Nadgroda Interfilm - wyrůżńyńe
- Nadgroda im. Alfreda Bauera
- 1995 - Strzybny Ńydźwjedź za wybitne uośůngńyńća za film Pjesa dla passażyra


text:
Heksa
Heksa - w ńykerych wjeřyńach ludowych: baba zajmujůnco śe čornům magjům, ćepjůnco přiroki, kojařůno s śiuůma ńyčystymi - čynsto s šatanym. Mynskym uodpowjydńikym je čarowńik. We folkloře pojawjajům śe tyž dobre heksy, kere zajmujům śe tam čystům i dobrům magjům. Postaće heksůw mogymy trefić m. in. w ojropejskij mitolůgji ludowyj, jydnokže tam fůnguje račyj pod mjanym wjydźmy i mo trocha myńi pejoratywne značyńy.
W 1484 papjyž Innocynty VIII wydou bullym Summis desiderates bydůmcům podsůmowańym wčeśńijšych uchwou potympjajůncych čary i zezwolyńym karańo śmjerćům heksůw i čarowńikůw. Innocynty VIII powouou śe w ńij na suowa Bibliji Ńy pozwoliš žyć hekśe. (Wj.,22,17.)
Motyw heksy je uobecny tyž w kultuře ojropejskij růžnych epok, m.in. w Makbeće W. Šekspira. Poymat symfůńičny Antonína Dvořáka s 1896 mo titel Heksa pouedńa.


text:
FC Bayern München
FC Bayern München to je mjymjecki szportklub ze Můnachijům. Je to jedyn ze nojbarzi utitułowanych klubůw we gyszichće fusbalu. Klub tyn dwa razy wygroł Interkůntynyntalny Puhar, sztyry razy UEFA Champions League, roz Puhar UEFA a Puhar Zwyćynzcůw Puharůw. 21 razy bůł majstrym Mjymjec, a 14 razy wygroł jich puhar. Krům sekcyje fusbalowyj mo tyż szachowo, handbalowo, korbbalowo, turnowańo, krynglůw a stołowygo tyńisa.
Bayern je jednym ze trzech zawodowych fusbalklubůw we Můnachjům. Jigo nojwjynkszy rywal je TSV 1860.
Na sezůn 2010/2011 trynerym Bayernu je Louis Van Gall, a prezesym Uli Hoeness. Farby klubu sům czyrwjůno-bjołe. Bayern szpile gro na Allianz Arena, na kery wleźe 69 901 ludźůw. We Bayerńy gro Ślůnzok - Miro Klose.


text:
Abel Tasman
Abel Tasman (rodz. 1603 we Lutjegast, Ńiderlandy, um. 10 paźdźerńika 1659 we Batawije, Ńiderlandzke Indje Wschodńe (terozki: Džakarta we Indůnezyje)) - ńiderladzki žygloř, uodkrywca a kupjec. Bůu ůun pjyršym Ojropejčykem, kery douynyu ku Tasmańije a Nowyj Zylandyje we rajźe kero uorganizowoua Ńiderlandzko Kůmpańijo Wschodńoindyjsko we lotach 1642-1643. Tasmańije dou mjano Anthoonij van Diemenslandt za mjanym sponsora rajzy, gubernatora Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. Ńyskoři Ynglandery skrůćili je ku Źymja van Diemena, a za jaki čos zmjyńili na Tasmańijo. Při drugij rajźe we roku 1644 Tasman narysowou karty půunocnygo wybřežo Australije.


text:
Innocenc X.
Innocenc X. (z byrgarskim mjenom Giovanni Battista Pamphilj; * 6. róžownika 1574 w Romje; † 7. wulkeho róžka 1655 runje tam) bě romski duchowny, bamžowski legat (diplomat) w Francoskej a Španiskej a bu 15. požnjenca 1644 w starobje 70 lět jako naslědnik Urbana VIII. wuzwoleny za 235. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata bu w lěće 1648 wujednany Westfalski měr, kotryž skónči Třicećilětnu wójnu mjez katolikami a protestantami w Europje.
Jemu slědowaše w lěće 1655 Fabio Chigi jako bamž Aleksander VII.


text:
Video: 1. FC Saabrücken – Schalke 04 (0-5), DFB Pokal
by admin on August 19th, 2012
Tagged as: 1 FC Saarbrücken 1 Spieltag · 1 FC Saarbrücken 19 08 12 · 1 FC Saarbrücken DFB Pokal · 1 FC Saarbrücken gegen Schalke · 1 FC Saarbrücken Schalke 04 1 Spieltag · 1 FC Saarbrücken Schalke 04 19 08 12 · 1 FC Saarbrücken Video · 1 FC Saarbrücken Video Highlights · 1 FC Saarbrücken Video Zusammenfassung · 1 FC Saarbrücken vs Schalke 04 · 2 FC Saarbrücken 0 5 Schalke · 2 FC Saarbrücken gegen Schalke · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 DFB Pokal · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 Highlights · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 Video · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 Video Highlights · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 Video Zusammenfassung · 2 FC Saarbrücken Schalke 0 5 Zusammenfassung · 2 FC Saarbrücken Schalke 1 Spieltag · 2 FC Saarbrücken Schalke 1 Spieltag Video · 2 FC Saarbrücken Schalke 19 08 12 · 2 FC Saarbrücken Schalke DFB Pokal · 2 FC Saarbrücken Schalke Highlights · 2 FC Saarbrücken Schalke Video · 2 FC Saarbrücken Schalke Video Highlights · 2 FC Saarbrücken Schalke Youtube · 2 FC Saarbrücken Schalke Zusammenfassung · 2 FC Saarbrücken vs Schalke 04 · bundesliga video · Deutschland · dfb pokal · DFB Pokal 1 Spieltag Video · DFB Pokal 19 08 12 · DFB Pokal alle tore video · DFB Pokal Fussball Video · DFB Pokal Spielbericht · DFB Pokal spielberichte video · DFB Pokal spiele video · DFB Pokal video highlights · DFB Pokal video zusammenfassung · fußball video · Fußball Videos · fussball video · fussball videos


text:
Dołhostnik
Dołhostniki su te wulke kruhi na jako kulojty myslenym zemskim powjerchu, kotrež běža k sewjerno-južnemu směrej a du přez wobaj rotaciskej čopaj zemje. Kóždy dołhostnik zestaja so z dweju napřećiwneju meridianow (połkruhow) a charakterizuje so tohodla přez podawanje jedneje z jich geografiskich dołhosćow.
[wobdźěłać] Dołhostnik a meridian
Tak leža na př. na dołhostniku 13,5° wuchod: Greifswald, Berlin, Passau a Spittal nad Drawu - runje tak kaž „mjeztym“ město Plzeň w Čěskej, kaž na sewjer šwedski Karlstad a na juhu Palermo na Sicilskej, Tripolis (Libyska) a Luanda (Angola). Hdy bychmy wulki kruh na druhu hemisferu podlěšili (potajkim bychmy na napřećiwny meridian z geografiskej dołhosću 166,5° zapad hladali), bychmy přez Antarktis ke Cookowym kupam a Kiribatijej, a nimo Hawaiija k Aleutam a Beringowemu přeliwej dóšli. Dołhostnik 13,5° wuchod je potajkim identiski z dołhostnikom 166,5° zapad.
Rozdźěl mjez dołhostnikom a meridianom wšak so we wšědnej rěči geografije často zamazuje. Za astronomow běži meridian přez połne 360° na njebjeskej kuli, ale mysla při tutym słowje hłownje na jeho hornju połojcu. Tam słónco kóždy připołdnjo (meridies = připołdnjo) kulminuje, mjeztym zo połnóc přez niski wobłuk běži.
[wobdźěłać] Dokładniše wobhladowanje dołhostnikow
Zapřijeće dołhostnik pochadźa w jenakej měrje z matematiki, geografije a astronomije - hdźež so tež křiwe dołhostniki nastupajo ekliptiku (pozdatna čara słónca) a samo Mlóčnu dróhu wužiwa. Ale tež měsačkowe mapy maja swoje (selenografiske) dołhosće, a w astronawtice k planetam a za zaměry wobličenja čary dyrbja so často dospołnje hinak połožić.
[wobdźěłać] Dołhostniki na zemi a druhich deformowanych kulach
Hdyž wobhladujemy zemju dokładnišo, da njehodźi so hižo za kulu měć, ale je trjeba znajmjeńša jeje wopłonjenje wobkedźbować. Zemska podoba je mjenujcy přez wšědnu rotaciju a jeje centrifugalnu móc na ekwatorje brjuchata a w polarnych regionach płoniša hač kula jenakeje wulkosće. Rozdźěl w radiusach je skónčnje 21.387 metrow (abo 1:298,24 srěnjeho ekwatoroweho radiusa wot 6.378.137 metrow).
Na idealnym zemskim elipsoidźe (kotryž hač na 100 metrow mórskej hładźinje resp. geoidej wotpowěduje), su drje dołhostniki elipsy, ale znajmjeńša wšitke jenak dołhe. Na matematiskej zemskej podobje geoida wšak maja snadnje njejenake měritko. W astrogeodeziji njedefinuja so hižo jako hładka linija, ale přez jich zhromadnu astronomisku dołhosć. Njeprawidłownosće (hač něhdźe 1 km naprawo/nalěwo wot srjedźneje meridianoweje runiny) pochadźeja z lokalnych a regionalnych wosebitosćow zemskeho ćělesa a dadźa so přez anomalije ćežitosće resp. lotowe wotchilenja modelować.
Něhdźe 10 króć wjetše su tute wotchilenja mjez geometriskej a fyzikaliskej definiciju na hoberskim planeće Jupiter (jowigrafiska dołhosć/šěrokosć) a tež na Marsu. Čerwjeny planet je swojeje małosće dla (51 % zemskeho radiusa) drje lědma wopłonjeny, ale jasnje třiwóskowy.
[wobdźěłać] Wulkosć zemskich dołhostnikow a šěrokostnikow
Kaž horjeka naspomnjene, su dołhostniki na (idealizowanej) zemi wšě jenak dołhe, mjeztym zo radius šěrokostnikow z kosinusom geografiskeje šěrokosće k čopam woteběra (r = R·cos B).
Dokelž wšě dołhostniki kule su wulke kruhi, dźěla (hromadźe ze swojim 180°-pendantom) zemju do po dweju połojcow. Činja to tež na (wopłonjenym) zemskim elipsoidźe, tam wšak maja formu elipsow.
Połojcowacu kajkosć maja dołhostniki (resp. dołhostne elipsy) ze zemskim ekwatorom zhromadne, kotryž wšak je jako najdlěši šěrokostnik na woprawdźitej zemi wo 0,2 ‰ dlěši: měri w mórskim niwowje 40.075 km, dołhostniki wšak jenož 40.008 km.
[wobdźěłać] Metrowa konwencija
Hdyž francoscy wědomostnicy wokoło 18. lětstotka definiciju metra přewjedźechu, bě postajenje zemskeho wobjima z 4 x 10 milionow metrow planowane. Diferenca na 8 km na 40.000 km dźe na njewobeńdźomne małe měrjenske zmylki a zerzawjace měridła dweju tehdyšeju ekspedicijow (Lapska a Peru) wróćo. Zo njechcychu meter šěrokostnikam, ale dołhostnikam přiměrić, měješe předewšěm dwě přičinje:
- su wšě šěrokostniki rozdźělnje dołhe (hlej horjeka), dołhostniki pak jednak dołhe.
- je měrjenje geografiskeje šěrokosće – potajkim wuměrjenje zemje k sewjerno-južnemu směrej – hač do dźensišneho łóšo přewjedźujomne hač přez geografisku dołhosć k wuchodno-zapadnemu směrej.
Metrowa konwencija pak njeńdźe direktnje na měrjenja w Lapskej a Peruwje wróćo, ale na wuměrjenje dźělneho kusa meridianoweho kwadranta (štwórćina wulkeho kruha, kotryž přez Paris běži). Wobaj astronomaj Jean-Baptiste Joseph Delambre a Pierre Méchain staj čaru wot Dünkirchena hač do Barcelony (něhdźe 10° šěrokostneje diferency) z trigonometriskimi srědkami wuměriłoj a zwěsćištaj šěrokostnu diferencu z astronomiskimi srědkami. Po měnjenjach wo formje zemje, kotraž je so we wuměrjenjach w Peruwje a Lapskej (blisko ekwatora a sewjerneho čopa) zwěsćiła, da so z toho dołhosć cyłkowneho kwadranta wobličić. Při tym přińdźe k systematiskim měrjenskim zmylkam wot Méchain, kotrež je z pedanterije potłóčił.[1] Tute zmylki wjedźechu naposledk k njedokładnemu postajenju metroweho standarda.
[wobdźěłać] Žórło
- ↑ Ken Alder: Das Mass der Welt. Bertelsmann Verlag, München 2002


text:
Kachlok
Kachlok to je akůmulacyjny pjec zbudowany ze szamotowych herckůw (we postrzodku) a kachlůw (z wjyrchu, przodku a bokůw), podany we ksztołće na słup. Nojwożńijszo jygo tajla to je palyńisko, ze jygo srogośći uozrachowuje śe masa cołkigo kachloka. Lo kachloka uo palyńisku na 6 kilo drzewa abo wůngla akůmulacyjno masa je 600 kilogramůw. Palyńisko je zawjyrane żeliwnymi dźwjyrzůma, a we nowszych zortach je to szklanno szyba. Do porzůndku nahajcowany a zawarty kachlok poradźi uoddować ćepło bez 12 godźin.


text:
Sztrahecle
Sztrahecle - krůtke kůnski drzewa abo tektury taplane we parafińe abo inkszyj substancyji podatnyj na hajcowańy, kerych jedyn kůńec je pokryty masům, kero rozhajcowuje śe uod tarćo.
Sztrahecle wynejdźůno we Chinach we 508 roku. We Ojropje pjyrsze sztrahecle zrobjůno we 1805, a jejich fabrika, we keryj pakowano je we kisty ze wysuwanům szuflodům (take jak wjymy terozki) uodymknůł we 1855 we Jonköping Szwed John Edvard Lundström.
We kulturze znůmo je bojka Dźouszka ze sztraheclůma, kero napisoł Hans Christian Andersen. Po ślůnsku śpjywo ja skupina "Ausdruk".


text:
Ćyńćiwa
Ćyńćiwa je to pojyńće geůmytryczne, kere uoznoczo uodćinek śecznyj zawarty we kole (ze końcůma), kery połůnčo dwa půnkta na křiwyj, uokryngu lebo powjyrzchńi. Nojdugszo ćyńćiwa mjanowano je szyrzkům. Kej můmy půnkta uoznoczůnych na uokryngu mogymy naszkryflać ćyńćiwůw kere bydům uůnczyć te půnkta tak coby kożdy s kożdym bůł połůnczůny. Wjela můmy takich ćyńćiwůw idźe wyliczyć ze wzora:
Inakszy idźe to wyliczyć ze wzora, kery je przeksztołcůnym wzorym Newtona . We tym przipodku uoznoczo wjela můmy wszyjskich půnkta. bo jedno ćyńćiwa mo dycki dwa půnkta za końce.


text:
Reinhold Olesch
Reinhold Olesch (ur. 24 wřeśna 1910 we Zouynžu (terozki dźelńica Katowicůw), zm. 23 čyrwca 1990 we Kolůńiji) - ślůnski godkoznawca a slawista. Bou školořym w Anabergu, a ńyskořyj we Ńiśe, kaj chodźjyu do Gizmazjům św. Marćina. We lotach 30. XX wjeku študyrowou filolůgja a fůnetyka suowjańsko na Uńiwersyteće we Wjedńu. Badou a opisywou rostůmajte farby ślůnskij godki, kero uwažou za swojo uojčysto godka[1]. Opublikowou mjyndzy inkšymi: Die slawischen Dialekte Oberschlesiens ("Suowjańske djalykty Gůrnygo Ślůnska"), Beiträge zur oberschlesischen Dialektforschung – Die Mundart der Kobylorze ("Přičynek do badańo nařečo gůrnoślůnskigo - djalykt Kobylořy"). W čas II wojny śwjatowyj wćelůny do Wehrmachtu, po ńyj kontynuowou praca naukowo w Ńymcach. We 1975 přešou na pensyjo. W 1958 wydano w Ńymcach jygo dykcyonoř Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg ("Dykcyonoř polskigo djalyktu Kobylořy s uokolic Anabergu"). Krům ślůnskij, badou tyž inkše sowjańske godki, kej kašubsko a rostůmajte djalykty Ůkrajiny. Bou doktorym honoris causa uńiwersytetůw: Adama Mickewiča we Poznańu, Wyžšyj Šuli Pedagogičnyj we Uopolu a uńiwesytetu we Sofiji.


text:
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska je zwjazkowy kraj w sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
[wobdźěłać] Geografija
W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitaj najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Jězor rěka němsce Müritz, kotrehož mjeno pochadźa wot słowjanskeho słowa morica, a kupa je Rujany.
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běža wulka rěka Łobjo, ale tež małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej, ale Warnow a Peene do Baltiskeho morja. Łobjo běži přez zwjazkowy kraj Schleswigsko-Holsteinska, přez Hamburg a potom zaso přez Schleswigsko-Holsteinsku a skónčnje do Sewjerneho morja.
Najwjetše města su
- Roztok (blisko Baltiskeho morja při wuliwje Warnowa),
- Zwěrin (w zapadźe zwjazkoweho kraja),
- Wismar (při Baltiskim morju),
- Stralsund (blisko kupy Rujanow),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
[wobdźěłać] Stawizny
Mecklenburgsko-Předpomorska so zaso w lěće 1990 załoži. Tutón zwjazkowy kraj eksistowaše hižo raz mjezy lětami 1945 a 1952. W lěće 1952 bu rozwjazał a potom su so wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěće 1945 je so nastał z Mecklenburgskeje a zapadneje dźěla Pomorskeje zapadnje dźensnišeje hranicy mjez Němskej a Pólskej.
[wobdźěłać] Mjeno
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" woznamjeni hród. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
[wobdźěłać] Mjena sydlišćow
W Mecklenburgsko-Předpomorskej eksistuje wjele mjenow, kotrež ze słowjanskeje rěče pochadźa. Tuta słowjanska rěč wjace njeeksistuje, ale wona bě přiwuzna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Hornjoserbšćinu, Delnjoserbšćinu, Čěšćinu a Słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Pak tež mjena z němskeho pochada eksistuja tam.
• Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjernorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15


text:
Vancouver
Vancouver (IPA:/væːnˈkʰuv̥ɚ/) je przibrzegowy sztad na połedńowym zachodźe Kanady. Je uůna we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo. Jigo mjano pochodźi uode George'a Vancouvera - ynglickigo kapitana a uodkrywce, kery podszukowoł uokolice Vancouver. Vancouver je nojwjynkszům metropolijům we zachodńij Kanadźe a trzeće we cołkim państwje.
We sztadźe půmjyszkuje 611 000 ludźůw na placu 114,67 km². We cołkij metropoliji je to 2,2 miljonůw na 2 878,52 km². Vancouver je fest růżnorake etńiczńy. 52% mjasta a 43% metropolije ńy mo za swoja uojczysto godka godki ynglickij. Mjasto śe fest gibko rozwijo a godo śe, aże wjelość ludźůw we roku 2021 bydźe wjynkszo jak 3miljůny. Pode wzglyndym wjelośći ludźůw Vancouver mo sztworty plac we Půłnocnyj Americe, po Nowym Jorku, San Francisco a Mexico City, przi czim we 2021 moge to być 2. plac.


text:
Kůnfucyjus
Kůnfucyjus (łać.: Confucius, chiń.: 孔子, 孔夫子, pinyin: Kǒng zǐ, Kǒng Fūzǐ, podle tradycyje rodz. 28 śyrpńa 551 p.Kr., um. 479 p.Kr.) bůł chińskim myślićelym a społecznym filozofym, kerygo nauczańy a filozofijo mjały fest srogi ajnflus na chińsko, koreańsko, japůńsko a wjetnamsko kultura, myśl a żyće.
Uůnygo filozofijo dowała druk na ludzko a państwowo moralność, prawość relacyjůw ludźi, sprawjedliwość a szczyrość. Te werty nadwyrosły przez inksze filozofije we Chinach, take jak legalizmus eli taojizmus we czas dynastyje Han[1] (206 p.Kr. – 220). Myśl Kůnfucyjusa rozwijały śe we systym filozofije znůmy jako kůnfucjańizmus (儒家). Bůł uůn wprowadzůny do Ojropy uod italskigo jezujity Matteo Ricci, kery bůł pjyrszy, co uůn przetumaczůł mjano filozofa jako "Confucius".
Przipisy


text:
Gdańsk
Wspůłrzyndne: 54°22' N 18°38' E
Gdańsk (pol. Gdańsk, mjym. Danzig, łać. Gedania, Dantiscum, kaszb. Gduńsk) - mjasto w Polsce nad Mořym Boutyckym, zouožůne w 997 roku, stolica wojewůdztwa půmorskigo a archidjecezyji gdańskij. Gdańsk je tyž mjastym krůlewskym i hanzeatyckym, swygo času nojludńijšym i nojbůgatšym w I Řečypospolitej.
Uobecńy je jydnym s nojwjynkšych polskych mjast (šůste pod wzglyndym ličby ludnośći, 456 658 mješkańcůw, i śůdme pod wzglyndym placu, 262 km²).
[Sprowjej] Připisy


text:
Dusyk
Dusyk (tež nitrogenij, z łać. Nitrogenium) je chemiski element z periodoweho systema elementow ze symbolom N a rjadowej ličbu 7. Atomarnje dusyk w přirodźe lědma wustupuje, dokelž so hnydom přez sylnje eksotermnu reakciju k molekularnym dusykej N2 zwjaza. Elementarnje dusyk jenož w formje kowalentneho homodimera wustupuje, chemisku wjazbu z dweju dusykoweju atomow, (→ molekularny dusyk, tež Distickstoff (přir. Disauerstoff), sumariska formula N2).
Molekularny dusyk je z 78 % hłowny wobstatk powětra. Je za žiwochow esencielny element, kotryž so přez dusykowe fiksěrowanje na přirodnym wašnju organisce wjaza. W organiskej formje je jako strukturny element proteinow wažny hłowny element wšěch organizmow. Dusyk je centralny element w dusykowym kołoběhu ekosystemow a bu wot žiwochow w energijointensiwnym procesu organisce wjazany a k dispoziciju činjeny. Wustupuje w mineralach jara rědko. Na zemskim powjerchu a w powětrje je nimale bjezwuwzaćnje abiotisce w spočatkowym času zemje nastał a bu pozdźišo wot žiwochow zwjazany.
Elementiski symbol N so wot łaćonskeho pomjenowanja nitrogenium (wot starogrjech. vιtpov „Laugensalz“ a starogrjech. Yevoς „pochad“) wróćo wjedźe. Němske pomjenownaje Stickstoff dopomina na tym, zo molekularny dusyk płomjenja haša („dusy“) abo zo žiwoch (na př. čłowjek) w čistym dusyku dusy.
[wobdźěłać] Wažne wjazby
[wobdźěłać] Oksidy
Dusyk wustupuje w někotrych oksidach, při tym ma rozdźělnu hódnosć.
- N2O,
- NO Dusyk je w tutej wjazbje dwuhódnotny.
- N2O3 Dusyk je w tutej wjazbje trojohódnotny.,
- NO2 Dusyk je w tutej wjazbje štworohódnotny.
- N2O5 Dusyk je w tutej wjazbje pjećohódnotny.
[wobdźěłać] Kisalina
- HNO3 (salpetrowa kisalina) je sylna kisalina. Dusyk je w tutej wjazbje pjećohódnotny.


text:
Baluczistůn
Beludžystan (ang. Balochistan abo Baluchistan) to je prowincyjo we pouedńowo-wschodńim Pakistańe, keryj uostřodkym admińistracyjnym je Kweta. Zajmuje 347 190 km² placu a pomjyškuje sam 10 247 362 ludźi (šacunek na 2008), we wjynkšości Beludžůw. Dowo to gynstość zaludńyńo 20,64 os./km² Prowincyjo utwořůno 1 lipca 1970 a je uůna potajlowano na 26 dystryktůw. Godki uřyndowe: beludži, paštůńsko, brahui a persko.
Je to kraj we wjynkšyj tajli gůřysty (Gůry Mekran), sům tukej pustyńije a půupustyńije. We dolinach řykůw uokresowych a oazach uprowjo śe pšeńica, ryž, baumwola a palma daktylowo. Hodowla uowcůw, kameli, kozůw a kůńi. Wele wybřežo rybouůstwo. Ze surowcůw naturalnych dobywo śe wůngel kamjynny, śarka, ruda žyloza a chrům, a we rygjůńe Sui goz źymny.


text:
Źeliny
Źeliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, downe naukowe mjana: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukaryjotyczne a samofutrujůnce uorganizmy, kere wykorzistujům słoneczno ynergijo bez farbujůnce substancyje we proceśe asymilacyji. Trefjajům śe tyż postrzůd źelinůw uorgańizmy cudzofutrujůnce - saprofityczne a pasorzitnicze, nale mo to wtůrny charaktyr. Źeliny sům zbudowane ze kůmůrkůw, kere u wyżyj zorgańizowanych zortůw źelinůw tworzům tkanki a narzůndy, kere dowajům jeim dychać, futrujům je, dowajům wzrastać a śe rozwijać. Źeliny przi udźale chloroplastůw kere majům w śa chlorofil przeprowadzajům terminy fotosyntezy, keryj zapasowym produktym je skrobja. Majům uůne sztajfno, nojczyńśći celulozowo kůmůrkowo śćana. Mogům uůne durś wzrastać uod twůrczyj tkanki, kero poradźi tajlować kůmůrki. Nojczyńśćij źeliny sům trwale przirośńynte do zola. We proceśe ywolucyji doszło do srogij roztůmajtośći formůw źelinůw a jejich przistosowańo do růżnych warůnkůw bytowańo na Źymji.


text:
MIASTO
26-08-2011
Pozdrowiynia ze piekarskigo wzgórzo…
Roztomili, w niedziela 21.08. zaś baby pojszły na pielgrzymka do Piekor, do Matki Boży Miłości i Sprawiedliwości Społeczny. Wielgo to radoś zoboczyć tela babów, kere razym do kupy rzykały…
12-08-2011
Wlazuj na koło i pendaluj!
Roztomili, póki słonko na niebo wylazuje i nom świyci, fto yno może, niech wlazuje, na swoi koło i pendaluje. Nie yno po srobionych nowych „ścieżkach do rowerów”, a i tam, kaj łoczy zaniesom.
29-07-2011
Trza mieć wielgo ciyrpliwoś
Roztomili, co sie to wyrobio! My, bytomiany, momy mało ciyrpliwości. Jak ucho nastawisz, to posuchosz: i u masorza, i jak banom bydziesz jechoł, i we kolejce u lykorza, jak sie ludzie nerwujom, jak im ciyrpliwoś kaś ucieko.
15-07-2011
Szombierki mogom się asić
Te wszyjstkie, kere miyszkajom we Szombierkach, mogom sie asić, nie yno ze tego, co majom elektrownia, kero po przełonacyniu teroski podobo sie babom i chopom ze cołkigo Bytomia.
01-07-2011
Artysty tyż bydom mieli laba
Roztomili: co sie tam wyrobiało! Byście mieli to widzieć. W niedziela, 19 czerwca, ło szósty po połedniu, we naszy Operze Śląskiej, napoczon sie, łostatni we tym sezonie do artystów, wystymp, na ty łoperowy binie.
03-06-2011
Bytomianka wiosny już momy
Roztomili, dziwejcie sie! Te nasze bytomskie Baby Niyobojyntne poradzom srobić wszyjstko na czas, choby we zygorze. Ani sie niy wadzom, niy łoglondajom na drugich, ani niy marudzom, yno robiom dobro robota. Skiż tego momy już wybrano Bytomianka Wiosny.
20-05-2011
Jes maj – bytomiany wlazujom na koło!
Roztomili, dziwejcie się! Bytom niedugo bydzie miastym przyjaznym do tych, kiere wlazujom na koło i pendalujom na kole – pedziała tak do „Życia Bytomskigo” Katarzyna Krzemińska–Kruczek ze Urzyndu Miasta.
06-05-2011
Ślonskie powstańce i my…
Roztomili, kożdy, wto yno poradzi rachować wiy, co momy 90 lot, jak ślonskie powstańce szły do bitki trzeci roz. Skiż tego mogymy abo tukej abo kaj indzij, suchać ło powstańcach i ło tym, jak łone do ty bitki szły.
22-04-2011
Ze śmirgusym abo bez
Roztomili, zgodzocie sie sy mnom, co kożdy czeko na te wiosynne świynta, pra? Kożdy, i starzyk i starka i bajtle… Pytejcie sie Bytomian (ze Rozbarku, Szombierek, Miechowic, abo ze Stroszka), to sie dowiycie, jak i na co wto czeko.
08-04-2011
10 KWIECIYŃ 2010 rok – pamiyntomy…
My – bytomiany, pamiyntomy i pamiyntać bydymy… Pamiyntomy wszyjstko, tak, choby to sie wczora srobiyło…U mie i dzisioj jes tak, choby pyrlikiym, wszysjtko wklupało sie do moi gowy! Nie idzie wydziubać tego nazod…


text:
Manchester United F.C.
Manchester United je ynglicki fusbalklub, kery gro we Premier League. Uůnygo stadjůn je Old Trafford we sztadźe Manchester, na kery wlyźe 76 312 ludźůw. Jygo nojwjynksze sukcesy sům trzi wygrane we Champions League (1968, 1999, 2008) a 17 wygranych we Premier League. We sezońe 2007/08 wygroł swoja liga a mjoł 2 půnkty wjyncy jak Chelsea London.
Klub założyli we 1878 a mjanowoł śe uůn wuůnczas Newton Heath LYR F.C. kej klub robotńikůw. We 1902 mjano půmjyńili na take, jake mo terozki. Na terozki trynerym Manchesteru je sir Alex Ferguson,a kapitanym Nemanja Vidić.
Farby kluby sům bjoło-czyrwjůno-czorne.


text:
Rym a GodkaMy chcymy pamiyntać ta nasza godka Jak nóm prawioła óma , ópa ,ciotka Eli wszysko pódzie we zapómniynie Eli jak umrzymy ze godki ciynie
MY
Ze ślōnskigo my som strōma
Kaj korzyń głymboko w ziymi
Wiater nŏs niy urwie przeca
Dyć sie dobrym ôsłoniymy
Nŏs niy złomie żodyn iptoń
Bo w ślōnskości naszo siyła
Ślōnsko ziymia życie dała
Tukej dom nasz i mogiła
Sam starziki ōpy ,ciotki
Dziecka kerym fest przajymy
Kej nōm wyna yno przidzie
W rym szykowny tyż wrażymy
Niych literatura ślōnsko
Już nikogo tak niy dziwo
Bo ôd serca i ze duszy
Nasza ślōnsko dyć prawdziwo!
Barbara Politaj
("Stalking na forach")
- There are no comments yet


text:
Lěśe
Lěśe jo nejśoplejšy ze styri lětnych casow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym až wóno na pódpołnocnej abo pódpołdnjowej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym lěśim. Pódpołnocne lěśe se rownocasnje z pódpołdnjoweju zymu wótměwa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjoweje a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se lěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu.
Astronomiski zachopina se lěśe z lětnim zawrośenim słyńca: casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad wobrotneju šyrinu stoj a dny nejdlejše su. Na pódpołnocnej połkuli stanjo se to 21. junija, na pódpołdnjowej połkuli 21. abo 22. decembra. Pó tom bywaju dny zasej krotše a nocy dlejše. Lěśe kóńcy z nazymskim rownonocnosću 22. abo 23. septembra w pódpołnocy a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcoju w pódpołdnju.
Dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska, wót eksaktnego drogi do krejza wótchyleca, njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke. Pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe, dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo.
Fenologiski zachopjeńk lěśa móžo se wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) teke pśez zachopne wjedrowe wjelikosituacije a wjeleserake regionalne faktory wobwliwujo. Rozeznawa se mimo togo mjaz ranym lěśim, srjejźlěśim a póznym lěśim. W lodojcowych regionach wótwisujo ablacija rozsudnje wót togo, ga (zwětšego w septembrje) prědny sněg pada.
Meteorologiski se pódpołnocnemu lěśu mjasece junij, julij a awgust pśirěduju, pódpołdnjowemu lěśu mjasece december, januar a februar. Pśi geografiskich polach kněžy poł lěta dłujko tak mjenjowany polarny źeń, w arktiskich regionach pó tyźenjach połnócne słyńco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane, w Nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń.
Lěśe licy teke ako lětny cas stopnjowaneje žywjeńskeje radosći. To se wósebnje na, pśez wuše temperatury wabjone, pśebytkach pód gołym njebjom pokaza, pśez což cłowjek pśirodu mócnjej zaznawa.
[wobźěłaś] Glědaj teke
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Polonia Bytom
Polonia Bytom to je fusbalowo skupina ze Bytůńa. Ńy ma pewne a je uo to zwada, eli rachować jygo fůngowańy uod 1920 roku, eli uod 1945. Klub uo takim mjańy fůngowoł we lotach 1920 - 1922, nale ńyskorzi uostoł rozwjůnzany, we 1945 uogłoszůno jygo reaktywacyjo, nale powojynny klůb nawjůnzywoł do tradycyje Pogůńi Lwůw, a tygo ńy bůło we downyj Polůńije. Uod Pogůńi Lwůw mo tyż farby we wapyńe. We sezůńe 2009/2010 bydźe grać szpile we Polskij Ekstraklaśe.
Sukcesy:
- Puhar Intertoto we 1965 roku
- Puhar Ameriki we 1965 roku
- Majster Polski we 1954 a 1962 roku
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Cygareta
Cygareta - wyrůb tytůńowy skuodajůncy śe s rurki s ćynkej bibůuki (gilzy) uo średńicy do 1 cm a dugośći do 12 cm (zwykle 85 mm), wnůntř kerej znojduje śe mišůng tytůńowy zawjerajůncy spreparowane liśće růžnych uodmjan tytůńu (abo řodźi marihuany, cracku eli inkšych substancyji dźouajůncych narkotyčńy).
Podčas kuřyńo cygarety zawarto w dymje cygaretowym ńikotyna dostowo śe do krwi i wywjyro swoi dźouańy na uorgańizm kuřoka. Krům ńikotyny dym tytůńowy zawjyro tyśůnce inkšych škodliwych, rakotwůrčych substancyji chymičnych. Istńijům tyž cygaryty ńy zawjerajůnce tytůńu, ino źeliny (majeranek, mjynta).
Podano rola speuńo fajfka (mjast we papjůře, kery hajcůje śe wroz s tytůńym, spreparowane liśće ůmješčůne sům we ńypolnym, nojčyńśći drewńanym cybuchu) a cygaro (tu mjast papjůru je wysušůny, nale ńyrozdrobńůny, liść tytůńu. Moue cygaro, zbližůne wyglůndym do cygaryty, to cygaretka).


text:
Fana Chicago
Fana Chicago to je puot bjouyj tkańiny s dwůma jasnomodrymi pasůma s kerych koždy je wysoki na 1/6 coukij fany. Jasnomodre pasy sům umješčůne trocha nižyj jak 1/6 wysokośći uod wjyrchu a od douů fany. Mjyndzy ńymi na bjouym polu sům štyry čyrwůne gwjozdy šeśćoromjynne.
[Sprowjej] Symbolika
- Bjoue a modre pasy, cuzamyn pjyńć, uoznačajům:
- tři bjoue, kolejno uod wjyrchu: puůnocno, zachodńo a pouedńowo tajla Chicago
- jasnomodry pas na wjyrchu uoznačo Jeźoro Michigan a půunocny břyg řyki Chicago
- jasnomodry pas na spodku uoznačo pouedńowy břyg řyki Chicago a Kanou Illinois-Michigan
- čyrwůne gwjozdy uoznačajům, kolejno uod lewyj:
- pjyršo Fort Dearborn, s kerygo rozwinyuo śe mjasto Chicago
- drugo wjelgi požar Chicago we 1871, podug podańo spowodowany bez krowa kero kopua w petronelka
- třećo gwjozda symbolizuje World's Columbian Exposition - Wystawa Śwjatowo we Chicago we 1893
- čworto gwjozda uoznočo inkšo śwjatowo wystawa kero mjoua plac we Chicago we lotach 1933-1934: Wystawa Śwjatowo Stuleće Postympu
Proponowane je dodańy pjůntyj gwjozdy, jeli Chicago dostańe prawo do uorgańizowańo Uolimpjady we 2016.


text:
Krajny wokrjes Sakska Šwica
Krajny wokrjes Sakska Šwica běše wot 1994 do 2008 krajny wokrjes w Sakskej. Wot 1. awgusta 2008 twori hromadźe z něhdyšim krajnym wokrjesom Weißeritzkreis nowy wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory.
[wobdźěłać] Geografija
Krajny wokrjes Sakska Šwica ležeše juhowuchodnje krajneje stolicy Drježdźany. Susodne teritorije běchu Čěska na wuchod a na juh, wokrjes Weißeritzkreis na zapad, Drježdźany w sewjerozapadźe a na sewjer krajnej wokrjesaj Kamjenc a Budyšin. Jadrowy teritorij wokrjesa wobsahuje Saksku Šwicu, w sewjerowuchodźe wšak tež wuběžki Łužiskich hór a na zapad předběžki Rudnych hór. Prěki přez wokrjes běži Łobjo. Najniše městno wokrjesa je při Łobjowym brjoze na mjezy z Drježdźanami z 109 m, najwyše městno je wyšina Oelsener Höhe z 644 m pola Oelsena w juhozapadźe wokrjesa we wuchodnych Rudnych horach.
[wobdźěłać] Hospodarstwo
Prjedy bě we łobjowym dole wokoło Heidenau a Pirny wjele industrije, na př. celulozowe zawody a wobručowa industrija. Tute zawody hižo njeeksistuja, přestrjenje su so saněrowali a do wobwody małopřemysłow přetworili. Pola Königsteina wukonješe SDAG Wismut uranowe hórnistwo. Tute je tohorunja zawrjene a wotpowědne podkopki so saněruja.
Dźensa je turizm wažna hospodarska hałuza z wjacorymi lěkowanišćemi, w Sebnitzu je zhotowjenje kumštnych kwětkow kaž tež zhotowjer modelowych železničkow.
[wobdźěłać] Politika
Region wupłodźi předewšěm w lěće 2004 přez nadpřerěznje wysoke wuslědki (hač k 25 %) prawicarskoekstremneje NPD pola sakskich komunalnych a krajnosejmowych wólbow negatiwne powěsće. Kameradstwo skinheadow „Skinheads Sächsische Schweiz“ (SSS) je so tu w lěće 1997 załožiło. Jeho mócnosć bu w lěće 2000 na 100 čłonow trochowana. Jeho namócneho razu dla je je sakski nutřkowny minister w aprylu 2001 zakazał. Neonacije su wšak přeco hišće aktiwni w regionje. Jeničce mjez 2002 a 2004 bě 930 prawicarskoekstremnych přesahow, předewšěm napřećo lěwim młodźencam a wukrajnikam a něhdźe 600 wozjewjenkow pola zarjadow.
[wobdźěłać] Wobchad
A 17 mjez Drježdźanami a němsko-čěskej mjezu je wot decembra 2006 přezcyłnje wobjězdźomna. Na sewjer tanguje B 6 wokrjes, podłu Łobja přeběži B 172. Namjezny přechody do Češkeje su w Bahratalu do Petrovic, Schmilka pola Žandowa do Hřenska a w Sebnitzu do Dolního Poustevny. Nimo toho je wulka ličba mjezu překročacych turistiskich pućow a mjezu překročacy přewoz z Schöny do Hřenska. Podłu Łobja wjedźe so hłowna čara železnicy (z Drježdźan do Prahi) a pódlanska čara z Žandowa přez Sebnitz dale do Neustadta a Müglitztalbahn z Heidenau do Altenberga (wokrjes Weißeritzkreis). Wobě čarje wuznamjenjetej přez wuske křiwicy, nastupy, tunle a wiadukty, čara Žandow – Sebnitz – Neustadt dósta tohodla tež mjeno Sakska Semmeringowa železnica, byrnjež so tute mjeno poprawom Windbergowej železnicy pola Freitala/Drježdźan přiličiło. Byrnjež dołha tradicija za wužiwanje mjena Sakska Semmeringowa železnica za čaru Žandow - Sebnitz - Neustadt była, je sudnistwo rozsudźił, zo tuta čara hižo njesmě tute mjeno njesć.
[wobdźěłać] Stawizny
Krajny wokrjes je přez wokrjesnu reformu 1. awgusta 1994 z wokrjesow Sebnitz a Pěrno nastał. Při wulkej wodźe Łobja w lěću 2002, t. mj. lětstotkowa lijeńca bu wjele městow a gmejnow ćežko trjechiło, najprjedy přez přitoki Łobja a potom přez wulku wodu Łobja sameho.
Wot 1. awgusta 2008 płaći nowa wokrjesna reforma, po kotrejž dotalnej wokrjesaj Sakska Šwica a Weißeritzkreis stej ke krajnemu wokrjesej Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory fuzionowałoj. Nowe wokrjesne sydło je Pěrno.
[wobdźěłać] Wopon
[wobdźěłać] Města a gmejny
(Ličby wobydlerjow wot 31. decembra 2006)
- Zarjadniske zhromadźenstwo Bad Gottleuba-Berggießhübel z čłonskimi gmejnami Bad Gottleuba-Berggießhübel, Bahretal a Liebstadt
- Zarjadniske zhromadźenstwo Žandow z čłonskimi gmejnami Žandow, Porschdorf, Rathmannsdorf a Reinhardtsdorf-Schöna
- Zarjadniske zhromadźenstwo Dohna-Müglitztal z čłonskimaj gmejnomaj Dohna (sydło) a Müglitztal
- Zarjadniske zhromadźenstwo Königstein (Sakska Šwica) z čłonskimi gmejnami Gohrisch, Königstein (Sakska Šwica), Rathen, Rosenthal-Bielatal a Struppen
- Zarjadniske zhromadźenstwo Lohmen/Stadt Wehlen z čłonskimaj gmejnomaj Lohmen (sydło) a Stadt Wehlen
- Zarjadniske zhromadźenstwo Pěrno z čłonskimaj gmejnomaj Dohma a Pěrno
- Zarjadniske zhromadźenstwo Sebnitz z čłonskimaj gmejnomaj Kirnitzschtal a Sebnitz
[wobdźěłać] Turizm
K zajimawosćam liči Narodny park Sakska Šwica z horami, hrodami a wjele wočerstwjenskimi móžnosćemi.
Dalše wulětne cile su Barokna zahroda a barokny hród w Großsedlitzu, hród Stołpin, prawěkowy park w Sebnitzu, hród Kuckuckstein w Liebstadće, hród Weesenstein a dalše.
[wobdźěłać] Literatura
- Stadtmuseum Pirna (Hrsg.): Jahrhundertrückblicke. Beiträge zur Geschichte des Landkreise Sächsische Schweiz 1901 - 2000. Pirna 2001
- Horst Torke: Landkreis Sächsische Schweiz. Meißen 1996
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Wustawki wo woponje krajneho wokrjesa Sächsische Schweiz § 1


text:
Perejil
Perejil (szp. Isla Perejil, we dosłownym tuplikowańu "pjetruszka"; berb.: Tura, we Maroku zauboycz mjanowano Leila, we dosłownym tuplikowańu "noc") - wyspa we Gibraltarskij Wynżyźńe, 200 myjtrůw uod wybrzeży Maroka a 5 km uod szpańelskij eksklawy Ceuta. Je uůna skalisto a ńypůmjyszkano, mo 1,35 km² wjyrchu. Uo Perejil je zwada mjyndzy Szpańijům a Marokym. Podle Szpańije, Perejil je plaza de soberanía, co uoznoczo, iże je tajla jeji terytoryjům. Prow do wyspy domogo śe Maroko. 11 lipca 2002 wyspa uostoła zajynto uod marokańskich wojokůw, kere zołożůły na ńi uobůz. Ńyskorzi, skiż protestu Szpańije, stało baza założůły na Perejil kadety ze szuli wojynnyj marynarki Maroka. 18 lipca Szpańijo posłała na wyspa kůmandosůw, kere wyspa uodbjůły.
Wyspa ńy mo stałych mjyszkańcůw, je roz za kedy wykorzistywano jako poszo lo kozůw. Podle Maroka, je tyż wykorzistywano uod przemytńikůw a ńylygalnych imigrantůw kej baza.


text:
Coca-Cola
Coca-Cola (we Wjelgij Brytańiji, USA, Kanadźe a Australije znajůmo kej Coke) to je marka bezalkoholowygo napitka produkowanygo bez firma The Coca-Cola Company. Marka zaregišterowano na kůńcu XIX wjeku a je terozki jydnům s nojbaři znajůmych a rozpoznowanych na śwjeće. Napitek zawjyro we skuodźe m.in kwas uortofosforowy, kery zabuřo trowjyńy a rozpuščo škliwo zymbůw. Coca-Cola je jydnům s ikon kultury masowyj, nale je tyž jydnym s symboli amerykańizacyje, a firma je uoskaržano uo wspůupraca s bojůwkůma Zjydnočůnych Śyuůw Samouobrůny Kolůmbije, uomańy prow pracowńičych a ńystosowańy śe do normůw a přepisůw co do uochrůny střodowiska.
[Sprowjej] Linki zewnyntřne


text:
Harry Houdini
Harry Houdini (rodz. 24 marca 1874 we Budapešće, um. 31 paźdźerńika 1926 we Detroit) - amerikański uošydzac žydowskigo pochodzyńo (rodzůny kej Ehrich Weiss), macher uode citańo a wyswobodzańo śe s roztomańtych ketůw, pyntůw, zawarćůw a t.p. Wywouany tyž kej dymaskator cauber-maubrůw. Jygo binowům partnerkům a prywatńy - žonům bůua Wilhelmina Beatrice (Bess) Rahner. Kej anfag, špecyjalizowou śe we klasyčnych trickach karćanych, a iże ńy darziuo Mu śe skiž tygo, ańi ńy dowauo mu to zarobku, začůn předstowjać wyswobodzańy śe ze pyntůw a zabićůw, a tyž prezyntowou "tracyńy" śy roztůmańtych wihajstrůw, a ńy ino - l.b. ukozywou tyž stracyńy śy elefanta cuzamyn s jygo tryserym. Stou śe wywouany w coukym USA po wystympach we wodewilu Orpheum, a rychuo ńyskoři (uod 1900) začůn wystympować na tournee tyž we Ojropje. Uod lot 20. XX wjeku, po tym jak umřyua jygo matka, zaangažowou śe w tropjyńy a demaskowańy medjůw a parapsycholůgůw, fundujůnc nagroda lo tego kery udowodńi co richtig poradźi mjeć kůntakt ze zaśwjatůma a duchůma. Skuli jygo wjedzy uo techńikach iluzyje, ńy znoloz śe žodyn kery by umjou mu to udowodńić, a nagrody ńigdy ńy wypuacůno. Umřyu na zapolyńy blindarma.


text:
Niy wiym dokladnie, kedy jest te zdjyncie zrobione, ale na pewno na poczontku 60 - dziesiontych lot zeszlego wieku, bo Siostra od moji Omy byli mlodsi o 10 lot, a moja Oma byli rodzyni w 1880 roku. To
Te zdjyncie jest zrobione 50 lot po slubie - czyli Zlote Gody. Moji Ojcowie przezyli do kupy 52 lata. Wychowali siedym dziecek, a Mama potym jeszcze pomogala przi chowaniu wnukow. Dochowali sie 14 wn
Te zdjyncie pokazuje Diamyntowe Gody od mojich Starzikow i colko Jejich rodzina: cery z chopami, synkow z babami, wnuki i prawnuki. Jo pamiyntom blank dobrze jak my fajrowali te 60 lot po weselu. Bol
Tukej stojom wszyscy przed Kosciolym Sw. Antoniego we Gliwicach, po mszy. Pamiyntom, zech tam bola, ale na zdjynciu mie niy widac, niy wiym, kaj sie straciolach. Tukej jest colko rodzina, moje ciotki


text:
Barbara Matusiewicz
Tukej widzicie wesele od kuzynki od moji Mamy we Gliwicach na Wojtuli (Wojtula to jest skrot od Wojtowyj Wsi). Niy wiym czamu moja Oma zas niy oblykli chustki, bo te dwie Matki od mlodych som obleczone kompletnie. Te zdjyncie jest z 1930 roku. Za Matkom mlodyj Pani stojom moja Mama i Oma a za niymi moj Papa. Opa stojom blank na wiyrchu. Piyknie sie oblykaly Slonzoczki downij. Aze szkoda, ze terozki sie tak oblykajom yno po to, coby pokozac jak sie kedys oblykaly.
- Nie ma jeszcze żadnych komentarzy


text:
Nowy Roczek W blasku fajerwerków Nowy Rok się rodził. Witano go z radością , każdy toast wznosił. Wszystkiego najlepszego , życzenia każdy składał. Radośnie się się bawiono, na Sylwes
332 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, andrzejki, listopad, wrozby, synki, dziolchy, karlusy, frele, zabawa, buty, szczewiki, pies, wosk, klucz, swieca, milosc, pszoci
Andrzejki
Na śwjyntego Andrzeja
kożdo frela mo nadzieja
że karlusa se wywróży
co s nióm bydzie jak najdłuży
Tuż sie już dziołchy szykujóm
wosk ze śwjyczki wykapujóm
klucza s dziurkóm szukajóm
bo
440 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, fajer nad stawym, ras, fajer, festyn, zabawa, radosc, kamraty, ludzie, przyjaciele, slonsk, slask, silesia, po naszymu, po slonsku, ognisko, fojera, wuszty, kolocz, staw, kopruch, muzyczka, taniec, dom, chalpa, rodzina, familijo, wieczor
Fajer nad stawym
Latowo dzisio sobota
Już je skóńczóno robota
Choć chmurek sie nazbjyrało
Chyba nie bydzie padało
Fajer sie mi szykuje
Chłopek sie już rychtuje
Jo zaro byda gotowo
Yn
490 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kwjotek paprocie, noc swjyntojansko, noc kupaly, sobotka, noc, kwiat, kwjeci, wjanki, winiuszki, ogyn, ziymja, woda, luft, powjetrze, ognisko, fojera, zabawa
Kwjotek paprocie
Nie lotej
za kwjotkym paprocie
za gwjozdkóm
co mjyni sie we złocie
Niy chciyj szczynścio
co blysknie
a potym kajś
we chmurach uwiśnie
Yno to co zdobydziesz
swojóm
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc kupaly, ta noc, noc swjyntojansko, sobotka, wianki, woda, ogienpowietrze, luft, ziemia, ogniska, fojery, zabawa, kwiat paproci, blask, ksiezyc, noc, do rana
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta
495 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom , urszula oslislok, czas na komers, szkola, dzieci, naukanauczyciel, komers, zabawa, frelka, mlodziez, szkola, wakacje, stroje, lonty, ubierac, oblykac, taszka
Czas na kómersJedna frelka tako byłaCo sie pół dnia już strojiłaCo by fajnie wyglóndałaBo kómers w szkole mjałaPjykne szaty wdzioła na siaI do tego nowo tasiaSzczewiczki nowe łobuwałaI fryzura już czo
511 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzieci, pociechy, dzien dziecka, bajtle, baloniki, slodycze, bombony, zabawa, swjynto, serduszka, milusinscy, pszoc, kochac
Nasze dzieci
Dziyń jak kożdy inkszy
By sie wszyskim zdało
Ale to Dziyń Dziecka
Dzisio kożde bydzie śwjyntowało
To nasze pociechy,fest sóm miłowane
Najmilyjsze w śwjecie
Dziecióntka kocha
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzien dziecka, dzieci, balony, prezenty, geszynki, zabawa, slodycze, nasze dzieci
Śwjynto Dziecek
Olusia dzisio śwjyntujeGeszynki zbjyro i fest sie radujeMama i tata życzynia skłodajómI balóniki do ni dmuchajómBo to Dziyń Dziecka, trza wszysko szykowaćBo po połed


text:
Łužica
Łužica (dsb. Łužyca, něm. Lausitz, pól. Łużyce, čěs. Lužice) je historiski kraj w srjedźnej Europje. Najwjetši dźěl Łužice lěži w Němskej, mjeńši w Pólskej a Čěskej.
Něhdyši wuchodny dźěl słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Województwo lubuskie a Województwo dolnośląskie, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec. Łužica dźěli so do Hornjeje Łužicy a Delnjeje Łužicy.
[wobdźěłać] Hymna Łužicy
Njeoficielna hymna Łužicy je spěw Rjana Łužica na hudźbu Korle Awgusta Kocorja.
[wobdźěłać] Stawizny Łužicy
[wobdźěłać] Wot starowěka do 9. lětstotka
Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w połojcy 9. lětstotka. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij Delnjeje Łužicy (bywšeje Wuchodneje marki).
W starowěku bu teritorij wot germanskich Hermundurow, Langobardow a Wandalow wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so słowjanske kmjeny Serbow zasydlichu: w Hornjej Łužicy předewšěm Milčenjo (Budyšin) a Bjezunčenjo (Zhorjelc), w Delnjej Łužicy pak Łužičenjo. Hižo wot wobrota 8. a 9. lětstotka so wuchodny namjezny region Łužicy z cilom ekspansije Frankowskeho mócnarstwa, pozdźišo Wuchodnofrankowskeho mócnarstwa stawaše. Te tu w połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku wutwori. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje rěki Łobjo nowa Serbska marka załožena. W samsnym času w lětach 883–897 móc Wjelkomorawskeho mócnarstwa sem sahaše.
[wobdźěłać] Perioda 10. lětstotka
Po nastaću Němskeho kralestwa bu Łužica wot sakskeho wójwody Hendrich I. Ptačnik (912 – 936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) a do Marki Mišno (južny dźěl). Na Budyskim teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka Wettinojo zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).
[wobdźěłać] Perioda wot 11. lětstotka do Třicećilětneje wójny
Wot spočatka 11. lětstotka so w Łužicy mócne němske, pólske a čěske zajimy zetkawachu. Konflikt mjez pólskim kralom Bolesław I. Chrobły a Hendrichom II. (wot 1003) so w Budyšinje kónčeše, přez čož Budyske kónčiny buchu jako mócnarske leno k Pólskej přizamknjene. Po smjerći Bolesława I. Chrobłeho a rozpadźe centralneje mocy w Pólskej słušeše Budyski region wot 1033 zaso wot kejžorej. W lěće 1076 dósta wjerch a pozdźiši kral Wróćisław II. dźěl teritorija pozdźišeje Hornjeje Łužicy a dźěl Delnjeje Łužicy (Wuchodnu marku) jako leno, ale njeje so jemu poradźiło jón do 1081/1086 wobknježić. Hakle w lěće1036 (hač do lěta 1253) za Soběsława I. bu teritorij pozdźišeje Hornjeje Łužicy znowa k Čěskemu statej přizamknjeny. Krótko po tym (w lěće 1268) dóńdźe tež prěni raz k dźělenju Zhorjelskich wot Budyskich kónčin, kotrež so potom hač do kónca 14. lětstotka samostatnje wuwiwachu. Delnja Łužica bu w 11. - 12. lětstotka wot sakskich Wettinow dobyta (bytostny dźěl - Wuchodna marka abo Ostmark w lěće 1031), wot 1303/1304 słušeše Askanjanam, kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće 1253 z čěskej princesnu Božena Budyške a Zhorjelske kónčiny naženili. Po wotemrěću braniborskich Askanjanow dobywachu Luksemburgčenjo poněčim teritorij Łužicy: w lěće 1319 Budyske kónčiny , w lěće 1329 Zhorjelske kónčiny a w lěće 1346 Luban, kotrež prjedy z čěskimi Žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu, kotryž je wot lěta 1410 pod mjenom Hornja Łužica znaty. W lětach 1348 a 1364 – 1368 přikupi Korla IV. Čěskej Krónje Delnju Łužicu (wot 1378 trajnje), kotraž bu hižo w lěće 1356 do wobłuka krajow Čěskeje Króny zarjadowana a do čoła markhrabinstwa bu bohot postajeny, wot 16. lětstotka buštej dwaj bohotaj mjenowanej.
Wuznamnu poziciju we wobłuku Łužicy měješe Zwjazk šesćiměstow.
Delnjołužiske markhrabinstwo w lětach 1445/1462 město Choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi (teritorij dósta braniborski kurwjerch). W lětach 1471 – 1490 dźeržeše Maćij Corvinus jako krónowany čěski kral wobě Łužicy ze Šleskej a Morawu. Po jeho smjerći znowa dźěl krajow Čěskeje Króny tworjachu.
[wobdźěłać] Perioda wot Třicećilětneje wójny do Wienskeho kongresa
Za čas Třicećilětneje wójny doby sakski kurwjerch Jan Jurij wot kejžora Ferdinanda II. cyłu Łužicu (nimo teritorija wokoło Choćebuza, kotryž wot 15. lětstotka Braniborska wobknježi), najprjedy jako zastawk (1624), potom přez Praski měr z lěta 1635 jako leno Čěskeje Króny.
[wobdźěłać] Perioda wot Wienskeho kongresa do kónca druheje swětoweje wójny
Po postajenju Wienskeho kongresa (1814-1815) cyła Delnja Łužica a sewjerowuchodny dźěl Hornjeje Łužicy Pruskej připadnještej. Znutřka Pruskeje bu Delnja Łužica do prowincy Braniborska zarjadowana, mjeztym zo so Hornja Łužica z wobstatkom prowincy Pruska Šleska sta. Zbytk Hornjeje Łužicy zwosta Sakskej a tworješe jedyn z jeje krajow („Markhrabinstwo Hornja Łužica, w lětach 1835 - 1932 „Budyski kraj“). Sakski dźěl Hornjeje Łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje swójski sejm inkluziwnje. Po Prěnjej swětowej wójnje so hibanje zjewi, kotrež wutworjenje jednotneho Łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku Němskeje požadowaše, štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje Łužicy do Pruskeje a Sakskeje z časa Wienskeho kongresa hač do kónca druheje swětoweje wójny. Potom w lěće 1932 dóńdźe k wotstronjenju Budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom Drježdźany do Drježdźansko-Budyskeho kraja.
[wobdźěłać] Perioda wot kónca druheje swětoweje wójny do přitomnosće
Na Podstupimskej konferency bu teritorij Łužicy znowa rozdźěleny. Teritorij na wuchod wot rěki Nysy bu k Pólskej přizamknjeny (dźensa je tutón dźěl Łužicy do Lubuskeho a Delnjošleskeho wojewódstwa) rozdźěleny, mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom Sowjetskeje wobsadźeneje zony sta. W samsnym času sej Łužiscy Serbja, kotřiž běchu w Čěskosłowakskej žiwi, přizamknjenje Łužicy k Čěskosłowakskej žadachu, štož wšak njebu zwoprawdźene. Domowina (třěšna organizacija Łužiskich Serbow) pak požadowaše zarjadowanje cyłeho němskeho dźěla Łužicy do Sakskeje. W referendumach w do toho pruskim dźělu Łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje Hornjeje Łužicy (wobstatk dotalneje pruskeje prowincy Šleska za přizamknjenje k Sakskej), mjeztym zo wokrjesy na teritoriju Delnjeje Łužicy (wobstatk dotalneho pruskeje prowincy Braniborska) to wotpokazachu. Tohodla bu dotal pruski dźěl Hornjeje Łužicy do Sakskeje zarjadowany, mjeztym zo Delnja Łužica Braniborskej zwosta, kotrejež status bu pozdźišo na kraj změnjeny (Pruski stat bu přez rozsud zwjazkarjow 25. februara 1947 wotstronjeny).
7. oktobra 1949 bu na teritoriju Sowjetskeje wobsadźeneje zony Němskeje nowy wot komunistow wobknježeny statny wutwor Němska demokratiska republika (NDR) wozjewjeny, kotraž bě na spočatku hač do 22. julija 1952 federacija 6 krajow (Berlin, Braniborska, Durinska, Mecklenburgska, Sakska, Saksko-Anhaltska). 23. julija 1952 buchu kraje wotstronjene a NDR so z centralistiskim statom stawaše, w kotrehož wobłuku Delnja Łužica bu do wobwoda Choćebuz zarjadowana, mjeztym zo Hornja Łužica bu do wobwoda Drježdźany (wjetšina teritorija) a wobwoda Choćebuz (sewjerny dźěl) rozdźělena. W času NDR bu wotbagrowane wjace hač 70 łužiskich wsow za brunicowe jamy (hlej tež lisćinu wotbagrowanych wsow).
W lěće 1989 bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny. 3. oktobra 1990 dóńdźe k zjednoćenju NDR ze Zwjazkowej republiku Němska. Toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje NDR; w tym času skutkowaše na teritoriju němskeho dźěla Łužicy regionalistiske hibanje „Iniciatiwa za njerozdźělenu Łužicu“ (Inititative „Für eine ungeteilte Lausitz“), kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka. Nimale cyły němski dźěl Hornjeje Łužicy bu znowa do wobnowjeneho kraja Sakska zarjadowany a Delnja Łužica z małym dźělom Hornjeje Lužicy do Braniborskeje. Tutón staw do přitomnosće traje.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Serbski portal (de) (dsb) (en)
- Domowina (dsb) (hsb) (de) (en)
Staty
• Albanska • Andorra • Awstriska • Belgiska • Běłoruska • Bołharska • Bosniska a Hercegowina • Čěska republika • Čorna Hora • Danska • Estiska • Finska • Francoska • Grjekska • Chorwatska • Irska • Islandska • Italska • Letiska • Liechtenstein • Litawska • Luxemburgska • Madźarska • Malta • Moldawska • Monaco • Němska • Nižozemska • Norwegska • Pólska • Portugalska • Republika Makedonska • Rumunska • Ruska1 • San Marino • Serbiska • Słowakska • Słowjenska • Španiska • Šwedska • Šwicarska • Turkowska1 • Ukraina • Vatikanske město • Wulkobritaniska
Rozkorne teritorije:Kosowo • Podněsterska
Druhe teritorije: Åland • Baskiska • Bretanja • Färöje • Friziska • Friulska • Gagauska • Galicija • Gibraltar • Guernsey • Jendźelska • Jersey • Kalmyska • Katalanska • Korniska • Łužica • Man' • Sewjerna Irska • Svalbard • Šotiska • Wales
1 Leži zdźěla w Aziji.


text:
Skůrzica
Skůrzica (łać. Cinnamomum Scheffer) je zorta źelinůw ze familije wawrzinowatych. S anfanga rosły uůne ino we wschodńij a połedńowo-wschodńij Azyji, terozki uprowjo śe je wszandy we subtropikalnyj klimje. Wszyjske jeich gatůnki majům gruczołki, we kerych zbjyrajům śe eteryczne yjle.
Ze jeich kory robi śe kuchynno culaga, uobyczńe ze cejlońskij skůrzicy (nojbarzi wertno). Uůna culaga idźe kupić we dwůch zortach: we laskach abo mlano. Dowo śe ja do ryżu, gryśiku, pjerńikůw, jabłeczńika a inkszych.


text:
428 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, rozmanci ludzie, ponboczek, milowac, sercw, rasa, dobroc, zlos, zycie, swiat, kamien, ludzie, milosc, kochac, pomoc
Rozmańci ludzie Pónbóczek mo rozmańto rasa Jedyn je szpetny,a inkszy sama krasa Sóm tacy co poradzóm miłować A inksi yno drugich szterować Sóm tacy co drugim pomogajóm I tacy,co sztyjc szkamrajóm
Pon Boczek festy sie na nos gniywo Roz chce nos spolić, roz nos zalywo Widzi Łon pszeca sama rospusta
Morderstwa, pszemoc no i łoszustwa Myśli- pierony, Jo wom pokoża Abo wos potopia, abo usma


text:
Łuchow
Łuchow (nim. Lauchhammer; gs. Železarnje) jo město we wokrejsu Górne Błota-Łužyca w pódpołdnjowej Bramborskej z 18.396 wobydlarjami (31. decembera 2006).
[wobźěłaś] Geografija
Łuchow jo historiski nejwětše granicne město wót kurwjerchojstwo Sakska, do Dolneje Łužyce a Górneje Łužyca, lažy něźi wokoło 150 km na krotke zajtšo wót Barlinja, wokoło 55 km na pódpołnoc wót Drježdźan, na pódwjacor wót Chóśebuzu a wokoło 100 km na pódzajtšo wót Lipska, pla Łužyskem motodromje nad rěku Carny Hałšter pśi małej rěcycce Koynej.
Pła do Łuchowe měsćański źěl Zelen Dřjewojem byś jo we ferijalne park "Zelen Dřjewočanska Łuchoj" (nim. Grünewalder Lauch) kenž ako w jazorko pomjenjoni.
W dłujki wjacor zachopijo do narodny park dolnołužyski góla.
[wobźěłaś] Měsćańske źele
[wobźěłaś] Suseźine gmejny a města
Na krotke zajtšo wót Łuchowa w gmejny a města Carna Gózda (nim. Schwarzheide), Chrěń (nim. Schraden), Owtow (nim. Ortrand), Pěsčawy (nim. Plessa), Rólany (nim. Ruhland), Šejkow (nim. Schipkau), Wikow (nim. Elsterwerda) a dłujkowjacorne lažy pśi Łuchowa jo w (Dołk nim. Döllingen), Dreska (nim. Dreska), Gordań (nim. Gorden), Grabin (nim. Finsterwalde), Kała (nim. Kahla), Hory Łjubž (nim. Hohenleipisch), Smólnica (nim. Pechhütte), Tšupuž (nim. Staupitz), Žarnow (nim. Sorno), Zužařkje (nim. Sallgast).
[wobźěłaś] Ekonomija
[wobźěłaś] Politika
[wobźěłaś] Měsćańska rada
[wobźěłaś] Stawizny
[wobźěłaś] Za cas Augusta mócnego
[wobźěłaś] Industrije doba a we dobje pótom
[wobźěłaś] W dobje rany kapitalizm
[wobźěłaś]
[wobźěłaś] W DDR casu
[wobźěłaś] W dobje pótom
[wobźěłaś] Wobydlaŕe wuwiśe
[wobźěłaś] Partnarske město
[wobźěłaś] Wobchad
[wobźěłaś] Pśizamknjenje k drožkowej seśi
Łuchow lažy pśi zwězkowej droze a awtowej droze (ca. 10 km pla Rólany-Carna Gózd abo ca. 20 km pla Łužyski motodrom-Klěśišća).
[wobźěłaś] Pśizamknjenje k zeleznicowej seśi
Mjazy tym laže dwěi zeleznicowe cery, do Łuchowe měsćański źěl Mucha Omar (nim. Mückenberg; dwórnišćo: Lauchhammer-West). Na toś tej cerje žeden ICE njejězdźi. Cera jo pśez dwěi kóńcne dypke jasnje póstajona:
[wobźěłaś] Wobchadne stawizny
Až 90" tež dany do dwórnišćo: Lauchhammer-Süd (Dołnja Hejduš), kenž jadne wjelgin njegluku 1986 zwisowaty a až 50" tež dany do dwórnišćo: Lauchhammer-Ost (Bukwicy), z dolnołužyske cery wót do Šejkoje-Grabinski-Zelenicy:


text:
Malkorb
Malkorb je to wihajster zakuodany na sznupa zwjyrzyńćo (nojczyńśći psa) coby ńymożebne bůuo harńjyńće czowjeka abo inkszygo zwjyrza. Nojczyńśći spawjůny we patrůńe metalowych abo skůrkowych gitrůw, s przerwůma mjyndzy pryntůma abo paskůma coby zwjyrzy můguo dychać. W ńykerych zortach malkorbůw uotwarće bez zwjyrza sznupy ůńymożliwjo gůrt ze skůry abo mocnygo sztofu, krymplujůncy sznupa takym kńifym co ale dowo możebnoś dychańo a fuczyńo.
Zakuodańy malkorba moge być nakozane zakůnym, lo bajszpila w Polsce uobowjůnzuje uůne we publiczny kůmůńikacyji.


text:
Pśedłoga:Artikel mjaseca
Rujany (stare mě jo było Rjana; nimski Rügen) su kupa pśi baltiskem mórju a źěl Pśedpomorskeje w Nimskej. Wóna jo nejwětša kupa Nimskeje. „Wrota“ ku kupje Rujany su hanseatiske město Stralsund. Kupa, pśez Rügendamm a Strelasundbrücke nad 2 km šyroki Strelasund z twardeju zemju zwězana, ma maksimalnu dłujkosć wót 52 km (wót pódpołdnja do pódpołnocu), maksimalnu šyrokosć wót 41 km w pódpołdnju a płoń wót 926 km². Cełkowna dłujkosć pśibrjoga Rujanow jo 574 km. Jeje póstawa jo pśez młogolicbne mórske zalewy ale teke wustupne połkupy a krajne jězyki wjelgin mócnje rozcłonkowana.
Glědaj teke Pśedłoga:Artikel mjaseca/klikni, źož se wótkaz z tekstom "How kliknuś a dalej cytaś" definěrujo.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (nimski: Johannes Choinan(us)) (* 1616, † 1664) jo był serbski rěcywědnik a teologa. Wón jo napisał nejstaršu (znatu) dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy.
W srjejźi 17. stolěśa jo Chojnan był ewangelski duchowny w Cerkwicach pla Lubnjowa.
Swóju gramatiku (na zakłaźe Chóśebuskeje narěcy) jo Chojnan dopisał 1650. Wóna se ale njejo śišćała. Pśi tom jo był Chojnan prědny, kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał.
Na njogo dopomina napis na z lěta 1650 póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w Cerkwicach. W toś tej jsy, kótaraž słuša źinsa k Lubnjowoju, jo teke gasa pó nim pómjenjona.


text:
Stawizny Serbow
Prědne znate wobydlarje źinsajšneje Łužyce jo byli keltiske ludy. Pón, wokoło lěta 100. pśed Kristusom, jo było wobsedlenje pśez germaniski lud Semnonow. Jich městno pśi śěganju ludow su wobsajźili słowjańske ludy. Jich pótomniki su źinsajšne Serby.
[wobźěłaś] Rane stawizny (srjejźowěk)
W lětach 623-658 Łužyca jo była we wjerchojstwje Sama, prědny znaty kraj pódwjacornych Słowjanow. Wót 7. do 8. stolěśa su w Łužycy byli rodowe wjerchojstwa wjeźone pśez serbskich wjerchow. Jaden z nich - Miliduch, "kral" serbskich rodow - jo se bił w lěśe 806 z Frankami. W 9. stolěśu su słušali do Wjelikeje Morawskeje. Tak jo było do lěta 907. W lěśe 963 su se dobyli pśez Gero, markgrobu sakskeje Pódzajtšneje marki. W lěśe 1002 Bolesław Chrobry jo pśirědował Łužycu k Pólskej, což jo se pśipóznało w Budyšyńskej měrje (1018). Pózdźej zasej w nimskich nabrankach (1031) ako źěł marki Mišnja, českich Luksemburgow pód nimskim kejžorom Karlom IV.
Intensiwnjejše nimske wobsedlenje serbskich stronow namakajomy w stawiznach Serbow prědny raz pód Heinrichom I. Za tym až ten běšo wujadnał we wójnje pśeśiwo Hungorskej w lěśe 926 tuchylny pśiměr, jo měł zaměr swójo mócnarstwo w pódzajtšu rozšyriś. Z tym jo kśěł na jadnom boce zajźowaś, až słowjańske rody by mógli pódpěraś hungorsku armeju w dalšej wójnje pśeśiwo Hungorskej. Na drugem boce jo kśěł kolonizěrowaś strony, aby wót nich wótedankow pominał. Togodla jo zadobył se 927 do strony słowjańskich rodow pódzajtšny Łobja. W kšutej zymje 928/929 jo dobył pśez wugłodnjenje, wótpalenje a militarna móc ako Branibor, kótaraž jo była centrum Stordorjany, tak teke pó dwaźasćich dnjach woblěgowanja grod Gana, kenž jo był głowna twardnica Dalamintow. Pśipódla Heinrich jo dał dorosćonych wusmjerśiś, źiśi znjewólniś a swójich wójnarjow grod rubiś. Aby šćitał pódzajtšne granice, jo dał natwariś twardnice, pód nimi grod Mišnjo.
Ale Serby su derili slědk, z tym až su pśeprěkowali Łobjo a nadpadnuli grod Walsleben, su wópalili jo a su wusmjerśili kuždych wobydlarjow. Togodla Heinrich a swóje wójaki su maršěrowali w bogatej licbje pśeśiwo Lunkini. To jo źinsajšne město Lenzen a jo było tencas zazdaśim nejwažnjejša twardnica Serbow. Na 1. september su wobstupili Lunkini a wetom až styridnjowske woblěgowanje su pśišeli druge serbske rody, aby pomogali. Dnja pětego septembra jo se stało wjelika bitwa mjazy Saksojskimi a Serbami. Chtož jo mógał wuběgnuś wójowanišćoju, jo wumrěł zwětšego we wokolnych bagnach. Chronisty su myslili, až 120'000 až do 200'000 su pśisajźili swóje žywjenja.[1] Źinsa se wuchada wót togo, až take licby su spśegnawane, ale to pokaza, kaki wuznam bitwa jo měła. Na 6. september Serby su se powdali. Muže su musali wótedaś broni a su se wótkatowali, žeński a źiśi su se łapili.
Tak wšykne serbske sedlarske strony su słušali k mócnarstwoju Heinricha I., zawěsće teke źinsajšna Dolna a Górna Łužyca. Pó smjerśi Heinricha jo pśewzeł tron swój syn Otto I. w lěśe 936. Ten jo zasajźił Gero ako markgroba Saksojskeje Pódzajtšneje Marki. Ta strona se wupśestrěła mjazy Łobjom, Hafelom a Solawu. Gero jo pókšacował pódtłocowanje Serbow. W lěśe 939 wón jo pśepšosył 30 serbskich wjerchow ku gósćinje a ako su byli bśez brónjow, su se mordowali. Biskupstwo Branibor a biskupstwo Havelberg stej se załožyłej 948 a stej se pódstajiłej arcybiskupstwoju Magdeburgoju. Stej dejałej se staraś wó christijanizaciju wobsajźonych stronow.
Jo slědowało zběžk Serbow, ale pó někotare bitwy, Gero jo dobył 965 nad Milcanami, Łužycanami a Luticami a tak jo rozšyrił kněstwo až do Odry.
We wjelikich zběžku wót 983 pak su se zwignuli słowjańske rody pśeśiwo kněstwoju Pódzajtšnych Frankow. Pód wjednistwom Luticow jo se raźiło jomu se wulichowaś za 150 lětow a swóju samostatnosć slědk dobyś. Zběžk jo wujšeł wót Retri a jo zachopił na 29. junij 983 z nadpadom na biskupstwo Havelberg, pśi comž biskup Dudo jo se wusmjerśił. Jo slědowało znicenje groda a biskupskego sedła Branibora a Stareje Marki, w kótarejž su wurubili kloštar Kalbe.Wšykne nimske politiske a cerkwine zastupniki su se wugnali. Teke Obodrity su se pśizamknuł a su kóncowali biskupstwo Oldenburg, kenž jo lažało w njom stronje. Pón su nadpadnuli Hamburg, ale Nimske su mógali zaźaržaś nad wjednistwom biskupa Giselhera wobsajźenja na pódwjacor Łobja. Serby nad sakskim a durinskim kněstwo njejsu wobźělili na zběžku.
Zběžk jo był kóńc prědneje faze nimskego pódzajtšnego sedlišća, pśeto lěcrownož wót lěta 985 nimske wjerchy su wójowali gromaźe z pólskim wjerchom Mieszkom I. a pózdźej z Bolesławom I. kužde lěto péśiwo Słowjanami, njejo se raźiło jomu stronu zasej pódejśpiś.
Akle w lěśe 1134 jo była zasej dobyś pśez Albrechta Mjadwjeźa. Kněstwo Nimcow jo było pśetergnuś teke w lěśe 1002, dokulaž něgajšny zwězkaŕ Boleław I. Chrobry jo wobsajźił strony Łužycanow a Milcanow. Togodla Heinrich II. jo změnił swóju politiku a jo se zwězał z Luticami w lěśe 1003. Wót 1004 su wójowali pśeśiwo Pólskej. Jo slědowało wjele biśow z rozdźělymi wukóńcami někotare pśiměry. Ale akle w Budyšynskej Měrje su se dojadnali, až Bolesław jo wobchował strony. Su wóstali w polskem swójstwje až do lěta 1131.
Christijanizacija jo zachopiła w źasetem stolěśu. Pśi tom jo mogało pśez natwarjenje biskupstwow nic jano misionarizěrowanje se pógóniś, ale teke granicne strony se šćitaś. Serby, Milcany a Luticy su musali wótedaś źasetkowy dank na biskupa Mišnja. Teke za šćitanje granicnych stronow markgroby su natwarili Burgwarden. Tak Słowjany su musali płaśiś wótedanki na lenowego kněza. W tom casu jo dało hyšći, a teke pózdźej, słowjańske Župane. To su byli sudniki, kótarež su suźili pó starem słowjańskem pšawje w wót Nimcow wobsajźonych stronach.
[wobźěłaś] Zasedlenje
[wobźěłaś] Žywjenje
[wobźěłaś] Bogi
[wobźěłaś] Stawizny Serbow wót 1600 až do 1900
W lětach 1635-1815 su byli źěl Sakskeje, pózdźej jo słušało teke źěl k Pšuskej (połnocny źěl pó rozdźělenju Sakskeje w 1815). Wót 12. stolěśa intensiwne nimske wusedlowanje - głownje w górach, městach a luźi bźeze zemje - jo wugbało, až Słowjany su bywali wót 13. stolěśa mjeńšynu w tom regionje.
W lěśe 1815 pśi administratiwnej reformje Pšuskeje su pśirědowali pódpołnocnu Łužycu do noweje prowincy Šlazyńskeje. Wót 1871 ceła Łužyca słuša k zjadnośonej Nimskej. W lěśe 1919 delegacija Serbow jo se wobźěliła na Versailleskej konferency, źož su pominali pógromadny kraj z Českeju. Ale njejsu jim k słowoju pśiś dali.
[wobźěłaś] Stawizny Serbow wót 1900 až do kóńca drugeje swětoweje wójny
[wobźěłaś] Zachopjeńki 20. stolěśa (1900-1918)
Na zachopjeńku 20. stolěśa młoźinske gibanje jo dojśpiło wutwórjenje někotarych towaristwa we jsach w bogatej licbje. W tom casu teke dolnoserbske pismojstwo jo měło wjerašk ze zastupowarjom ako Juro Surowin, Mato Kosyk, Wilhelm Nowy a Bogumił Šwjela, to su byli teke nejwuznamnjejše zastupniki togo casa. Pśez Maśicu Serbsku te zastupniki su mógali serbsku kulturu towarišnostnje a wědomnostnje wobwliwowaś, k cesću tomu 1905 Chóśebuz jo swěśił 25. wrośenica wobstojanja Maśice Serbskeje. 1912 Šwjela jo był sobuzałožowaŕ Domowiny. Domowina jo wědomnostne towaristwo, kótarež jo zajmy Serbow pódprěło a spěchowało. W tom casu jo było prědny raz, až dolno- a górnoserbski lud stej zgromadnje pśeśiwo germanizaciji a šowinizmoju wójowali.
[wobźěłaś] Wajmarska Republika (1918-1933)
Pśez załoženje Domowiny na 13.oktoberje 1912 we Wórjejcach, jo nastał žywy zajm za narodne a kulturelne žywjenje we jsach. Załožarje Domowiny, Jakub Bart, Bogumił Šwjela, Dwórnik, Króna a wucabniki Słodenk, Kral a Nawka, su zjadnośili 31 towaristwow z dogromady 2 890 cłonkow. Prědny pśedsedaŕ jo był Arnošt Bart a jogo pomogaŕ jo był faraŕ Bogumił Šwjela. To jo zachopjeńk rozmacha za Serbow, wósebnje w serbskem kulturelnem žywjenju. Prědna swětowa wójna jo pśetergnuła statkownosć w towaristwach, teke młode Serby su śěgnuli do wójny a su wumrěli za bźezmyslnu wójnu.
Pó wójarskej póbiśe Bart jo wójował za Łužycu ako swójski a lichotny stat, ale wón jo se raźił, dokulaž dobywarske mócy su měli druge plany z Nimskej. Skóńcnje Bart pśez Wajmarsku justiciju jo był popajźony a wón jo musał wuznaś, až jogo pśedewześe, njeglědajucy na pódpěra słowjańskich ludow, njejo k dostaśoju było.
Z rozdźělnym srědkom a metodom stat a cerkwja stej pónižyłej Serbow a jich duchne wjednistwo, aby wuwijanje Serbow a jich narodne sebjewědobnje su wobgranicowali se. 1920 jo był samo wótźěl za Serbow, za wobglědowanje Serbow. Ale serbske spisowaśele, komponisty, wuměłce, duchowne a wucabniki su wopytowali serbskemu ludoju narodnu identitu zapósrědniś a se załožyli wšake towaristwa. Diskriminacija w nimskej pśiběrała, wósebnje pśi mjeńšynach, kaž Pólaki, Serby, Frize a Dany wóźiła k tomu, až 1924 towaristwo „Towaristwo narodnych mjeńšynow w nimskej“ se załožyła. Wóni su měli casopis “Kulturnawóla”, serbski žurnalist Jan Skala jo pśewzeł casopis 1925 ako redaktor .
Pó inflaciju a dopołne wochudnjenje źěłaśerjow, burow a stawow góspodarstwo jo mógło zmógnuś se. 1929 góspodarska kriza jo teke dośěgnuła nimsku, ako wuslědk kriza swětowego gospodarstwa.
[wobźěłaś]
Z pśenjasenje mócy nimskego prezidenta Paula von Hindenburga na Nacionalsocialisty na 30. januarje 1933 jo se zachopiło śamny wótrězk za nimski a serbski lud. Ako wšuźi w nimskej teke we Łužycy su byli popajźenja, kaž na pśikład Dr. Johann Ziesche, Martin Noack, Gustav Jannack, Ernst Bart, Kurt Krenz, Paul Neck a.t.d. W aprylu 1933 serbski Sokoł a burowy zwězk su musyłej samej rozpušćiś se. W juliju 1933 casopise „Serbske Nowiny“ a “Serbski Casnik”[trěbne žrědło] stej byłej zakazanej. Rownocasna serbska rěc w šulach jo była zakazana.
W Českej, Pólskej, Belgiskej, Francojskej, Kanadiskej, Ameriki a Jugosłowjańskej su byli protesty pśeśiwo antisłowjańskemu póstupowanjoju. Ako nimski - tak teke serbski lud se naźejał se, až pśez nacionalsocialisty katastrofalna situacija se pólěpšyjo, togodla wjele Serbow su byli cłonki NSDAP.
Na 27. decembrje 1933 nowy pśedsedaŕ jo był wucabnik Paul Nedo a jogo zastupnik jo był faraŕ Johannes Wenke. Njeglědajucy na śěžki wobstojnosći Domowina organizěrowała wót 1934 až do 1936 žywe kulturne žywjenje. Na pśikład serbski spiwański swěźeń we Wórjejcach abo prapremjera dramy „Paliwaka“ w kopicy. Jurij Wjela jo pisał wjele powěsći a jo kritizěrował z tym nacionalsocialistow.
Zakazoju Domowiny 1937 su slědowali dalšne zakaze, tak teke nałožowanja serbskeje rěcy w šulach, zakaza casnikarstwa, nakładnistwa a serbske śišćarnje su musali zacyniś, Serbski dom, biblioteka a archiw su byli konfiscěrowane. Serbske wucabniki a duchowny su byli w nimskich wobcerkach pśestajiś. Chto jo protestěrował pśeśiwo nacionalsocialistam jo zasuźił popajźeństwa, abo teke w tom casu su byli deportacije do koncentraciskich lěgwow. Na pśikład Dr. Maria Grollmuß a Alois Andritzki su wumrěli w koncentraciskich lěgwach.
1940 Himmler jo planěrował wusedlenje Serbow ako „lud mimo wjednika“ do pódwjacora. Druga swětowa wójna jo teke wjelgin špatna za Łužycu była a pśinjasła wjelike zgubjenja, wósebnje za dolnoserbske jsy.
[wobźěłaś] Pówójnski cas
[wobźěłaś]
Na 9. maj 1945 serbski wuběrk jo było załožony w Praze. Cil wuběrka, zadprědka teke wót Domowiny, jo był pśirědowanje Łužyce na Čechosłowaksku, ale to jo było wótpokazaś južo 1946 wót sowjetskego wjednistwa. Domowina jo nowa se załožyła na 10. maj 1945 w Chrósćicach a mała cil serbsku identitu w Dolneje Łužyce se wóžywiś.
Pśez wuswójenje junkarjow a wójnskich złosnikow serbske mały bury a rolnikarje su dostali zemju a wuswójenje wjelikich zawodow jo wjadło k prědnym ludowym zawodam. Wukubłanje serbskich nowowucabnikow, natwarjenje serbskego šulstwa a wukubłanje serbskich gymnaziastow w Čechosłowakskej su stwórili zakład za narodnu angažěrowanu serbsku inteligencu.
Wobzamknjenje “kazni k zachowanjeju pšawow serbskeje ludnosći” na 23.3.1948 jo dało prědny raz w stawiznach małego luda statne garantije k šćitoju a k spěchowanjeju swojeje rěcy a kultury. To jo zakład za załoženje serbskich institucijow w pěśźasetych lětach a za spěchowanje serbskeje kultury na wjele pólow wuměłstwa a w sorabistice.
Za źiwanje serbskich zajmow jo był zawjasć wótźělenje z serbske nastupnosći, na pśikład kultura a nutśikowna politika, w danej NDR- ministarstwje.
Aby šćitaś rownostajenje serbskeje ludnosći, su wudali wšake wustawjenja. Na pśikład stej zawjadłej serbska šulska wucba a dwójorěcne pópisanje wót zjawnych institucijow w nimskej stronje. Weto jo prěgowała oficielne politika napśeśiwo Serbam wót reglementacije a kontrole, rownož wěsta samostatnosć su dostali.
W pśirownanju k drugim mjeńšynam stej mógałej serbska kultura a wědomnosć šyroko se rozšyriś. Weto jo wuwjadło wopadowanje wót serbskego z wšednego dnja wjelgin malsny. Program kubłanja a pódpěranje dwójorěcnosći stej wopadałej.
Zachopjeńki gibanja serbskeje kultury pó 1945 su byli wjelgin śěžko, dokulaž pjerwjej běrokratiske zajźawy sowjetskego boka su pśiwinuli. Akle pśez pśewześe saksojšciny kazni Serbow pśez kraj Bramborska w lěśe 1950 jo se zmóžniło lěpše móžnosći za Serbow.
Pśez zachopjeńk mocneje industrializacije w pěśźasetych lětach Łužyca jo była centrum za energiju. Togodla jamy za brunicu su nastali, serbske jsy su se zgubili to jo póspěšyło pśiměrjenje serbskeje rěcy.
Z nuzkanim kolektiwizaciju rolnikarstwa w lěśe 1960 jo było za wjele serbskich burow tšašne tšojenje. Serbska rěc jo se śišćała pitśku wěcej do doma a žywnosći a tak rozšyrjenje jo było jano śěžko móžno.
Góspodarstwo kraja jo měł katastrofalne slědy, dokulaž tysace staśanow su wuběgnuli wót NDR do BRD.
Na 13.8.1961 gibanje wuběgnjenja jo se stopował pśez twarjenje murje w Barlinju. Wóna jo źěliła Nimsku a ludnosć za něźi 3 lětźasetki.
[wobźěłaś] Cas wót 1989
Pó zasejzjadnośenju Nimskeje 3. oktobra 1990 su se Serby procowali wó wutwórjenje awtonomnego stata, ale zwězkowe kněžarstwo w Barlinje njejo zwóliło do togo a jo rozdźěliło strony Serbow znowego mjazy Sakskej a Bramborskej. Ale Serby maju pšawa narodnych mjeńšynow - maju swóje šule a kulturne organizacije; napise na wobchodowych toflach městow a zastojnistwow su dwójorěcne.
[wobźěłaś] Literatura
- Wikipedija: Serby (nimski)
- Wikipedija: Heinrich I. (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Lenzena (nimski)
- Wikipedija: Otto I. (nimski)
- Tu- Dresden: Stawizny Serbow (nimski)
- Rozpšawa "Märkische Allgemeine" wó stawiznach Serbow (nimski
- Uni- Potsdam: Serby (nimski)
- Serbski muzej (nimski)
- Chóśebuz a wokolina (nimski)
- Serby (nimski)
[wobźěłaś] Žrědła
- ↑ Georg Grüneberg: 1. Teil:Eintritt in die Geschichte mit einer Schlacht. W: Märkische Allgemeine., 31.08.2004. wótwołane: 09.07.2009.
Klaus J. Schiller, Manfred Thirmann: Geschichte der Sorben, VEB Domowina- Verlag Bautzen 1979.


text:
Dlininowy krejz
Dlininowe krejze su te wjelike krejze na ako kulowaty myslonem zemskem pówjerchu, kótarež běže k pódpołnocno-pódpołdnjowemu směroju a du pśez woba rotaciskej pola zemje. Kuždy dlininowy krejz zestaja se z dweju napśeśiwneju meridianowu (połkrejzow) a charakterizujo se togodla pśez pódawanje jadneje z jich geografiskich dlininow.
[wobźěłaś] Dlininowy krejz a meridian
Tak laže na pś. na dlininowem krejzu 13,5° pódzajtšo: Greifswald, Berlin, Passau a Spittal an der Drau - rowno tak ako „mjazy nimi“ město Plzeň w Českej, ako na pódpołnocy šwedski Karlstad a na pódpołdnju Palermo na Sicilskej, Tripolis (Libyska) a Luanda (Angola). Gdy by my wjeliki krejz na drugu hemisferu pódlejšyli (pótakem my by na napśeśiwny meridian z geografiskeju dlininu 166,5° pódjwacor glědali), my by pśez Antarktis ku Cookowym kupam a Kiribatijeju, a mimo Hawaiija k Aleutam a Beringowej droze dojšli. Dlininowy krejz 13,5° pódzajtšo jo pótakem identiski z dlininowym krejzom 166,5° pódwjacor.
Rozdźěl mjazy dlininowym krejzom a meridianom wšak změšujo se cesto we wšednej rěcy geografije. Za astronomow běžy meridian pśez połne 360° na njebjaskej kuli, ale mysle pśi toś tom słowje głownje na jogo górnu połojcu. Tam kulminěrujo słyńco kužde połdnjo (meridies = połdnjo), mjaztym až běžy połnoc pśez niski wobłuk.
[wobźěłaś] Dokradnjejše wobglědowanje dlininowych krejzow
Zapśimjeśe dlininowy krejz póchada w samskej měrje z matematiki, geografije a astronomije - źož wužywa se teke kśiwe dlininowe krejze w nastupanju ekliptiki (pózdatna cera słyńca) a samo ptaškowu drogu. Ale teke mjasecowe kórty maju swóje (selenografiske) dlininy, a w astronawtice k planetam a za zaměry póstajenja cery muse se cesto dosołnje hynac połožyś.
[wobźěłaś] Dlininowe krejze na zemi a drugich deforměrowanych kulach
Gaž wobglědujomy zemju dokradnjejšej, ga njedajo se wěcej za kulu měś, ale jo trjeba nanejmjenjej jeje wopłonjenje zapśimjeś. Zemska pódoba jo rozmjej pśez wšednu rotaciju a jeje centrifugalnu móc na ekwatorje brjuchata a w polarnych regionach płońša ako kula jadnakeje wjelikosći. Rozdźěl w radiusach jo skóńcnje 21.387 metrow (abo 1:298,24 srědnego ekwatorowego radiusa wót 6.378.137 metrow).
Na idealnem zemskem elipsoiźe (kótaryž wótpowědujo až na 100 metrow mórskej głaźinje resp. geoidoju), su drje dlininowe krejze elipse, ale nanejmjenjej wšykne jadnak dłujke. Na matematiskej zemskej pódobje geoida wšak maju snadnje njejadnake měritko. W astrogeodeziji njedefiněruju se wěcej ako gładka linija, ale pśez jich zgromadnu astronomisku dlininu. Njepšawidłownosći (až něźi 1 km napšawo/nalěwo wót srjejźneje meridianoweje rowniny) póchadaju z lokalnych a regionalnych wósebnosćow zemskego śělesa a daju se pśez anomalije śěžnosći resp. lotowe wótchylenja modelěrowaś.
Něźi 10 raz wětše su toś te wótchylenja mjazy geometriskeju a fyzikaliskeju definiciju na wjelickem planeśe Jupiter (jowigrafiska dlinina/šyrina) a teke na Marsu. Cerwjony planet jo swójeje małkosći dla (51 % zemskego radiusa) drje lěbda wopłonjony, ale jasnje tśiwósowy.
[wobźěłaś] Wjelikosć zemskich dlininowych a šyrinowych krejzow
Ako górjejce naspomnjone, su dlininowe krejze na (idealizěrowanej) zemi wšykne jadnak dłujke, mjaztym až radius šyrinowych krejzow wóteběra z kosinusom geografiskeje šyriny k polam (r = R·cos B).
Dokulaž wšykne dlininowe krejze kule su wjelike krejze, źěle (gromaźe ze swójim 180°-pendantom) zemju do pó dweju połojcowu. Cynje to teke na (wopłonjenem) zemskem elipsoiźe, tam wšak maju formu elipsow.
Do połojcowu źěleca kakosć maju dlininowe krejze (resp. dlininowe elipse) ze zemskim ekwatorom zgromadne, kótaryž wšak jo ako nejdlejšy šyrinowy krejz na napšawdnej zemi wó 0,2 ‰ dlejšy: měri w mórskem niwowje 40.075 km, dlininowe krejze wšak jano 40.008 km.
[wobźěłaś] Metrowa konwencija
Gaž francojske wědomnostniki su wokoło 18. stolěśa definiciju metra pśewjadli, su póstajenje zemskeje wobměry z 4 x 10 milionow metrow planowali. Diferenca na 8 km na 40.000 km źo na njewótwrotne małe měrjeńske zmólki a zarzece měridła dweju tegdejšeju ekspedicijowu (Lapska a Peru) slědk. Až njejsu kśěli meter šyrinowym krejzam, ale dlininowym krejzam pśiměriś, jo pśedewšym dwě pśicynje měło:
- su wšykne šyrinowe krejze rozdźělnje dłujke (glej górjejce), dlininowe krejze pak jadnak dłujke.
- jo měrjenje geografiskeje šyriny – pótakem rozměrjenje zemje k pódpołnocno-pódpołdnjowemu směroju – až do zinsa lažčej pśewjeźujobne ako pśez geografisku dlininu k pódzajtšno-pódwjacornemu směroju.
Metrowa konwencija pak njejźo direktnje na měrjenja w Lapskej a Peruwje slědk, ale na rozměrjenje źělnego kusa meridianowego kwadranta (běrtyl wjelikego krejza, kótaryž běžy pśez Paris). Wobej astronoma Jean-Baptiste Joseph Delambre a Pierre Méchain stej ceru wót Dünkirchena až do Barcelony (něźi 10° šyrinoweje diference) z trigonometriskimi srědkami rozměriłej a stej šyrinowu diferencu z astronomiskimi srědkami zwěsćiłej. Pó měnjenjach wó formje zemje, kótaraž jo se w rozměrjenjach w Peruwje a Lapskej (blisko ekwatora a pódpołnocnego pola) zwěsćiła, jo se dała z togo dłujkosć cełkownego kwadranta woblicyś. Pśi tom pśiźo k systematiskim měrjeńskim zmólkam Méchaina, kótarež jo z pedanterije pódtłocył.[1] Toś te zmólki su naslědku k njedokradnemu póstajenjeju metrowego standarda wjadli.
[wobźěłaś] Glědaj teke
[wobźěłaś] Žrědło
- ↑ Ken Alder: Das Mass der Welt. Bertelsmann Verlag, München 2002


text:
Bobby Robson
Sir Robert William Robson (rodz. 18 lutygo 1933 we Sacriton, um. 31 lipjyńa 2009 we County Durham) to bůł ynglicki fusbalszpiler a tryner. Jako fusbalszpiler groł na pozycyji strzodkowego napadźora. Rozegroł 583 szpile we Premier League, lo Fulham F.C. a West Bromwich Albion F.C., we kerych trefjůł 133 tory. We reprezentacyji Ynglandu we fusbalu groł 20 szpili a trefjůł 4 tory. Karjera jako tryner napoczůn we Fulham F.C., ńyskorzi trynowoł tyż Ipswich Town F.C., ńiderlandzki PSV Eindhoven, portugalske Sporting CP a FC Porto, a tyż FC Barcelona a Newcastle United F.C.. Bůł trynerem reprezentacyji Ynglandu we fusbalu we lotach 1982-1990. Dwa razy wloz ze ynglickim manszaftym do finołůw Mistrzostw śwjata we fusbalu, we 1986 a 1990 roku. Uoba razy Ynglyndry przegrywali szpile ze manszaftůma kere potym zdobywoły majstra - we 1986 ze Argyntynům a we 1990 s Mjymcůma.


text:
Szkocko gaelicko godka
Szkocko gaelicko godka (Gàidhlig) je to jedno ze godek celtyckich, we keryj godo bezma 58 000 (2001)[1] ludźi, lo kerych je to godka uojczysto, uosobliwje na Půłnocnych Wyspach, Wyżyńe a myńszych wspůlnotach we Glasgow a Inverness. Poza Szkocyjům je używano we małych grupach we Kanadźe, USA a tyż i Australiji.
Szkocko gaelicko godka je bliżno spokrywńůno ze godkům irlandzkům, atoli separacyjo uod XVI wjeku je trocha porůżńůła.
[Sprowjej] Alfabet
Alfabet zawjyro jyno 18 buchsztabůw, nale bez kůmbinacyjo a leńicyjo/aspiracyjo (půmjyńańy słůw na anfangu bez buchsztaba h) robi śe 76 roztůmajtych dźwjynkůw.
Aa, Bb, Cc, Dd, Ee, Ff, Gg, (h*) Ii, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, Tt, Uu
- ńigdy na poczůnku suowa
[Sprowjej] Aspiracyjo (bajszpil)
m -> czyto śe m
mh -> czyto śe jak ńyzgłoskotwůrcze u
Przipisy
[Sprowjej] Linki zewnyntrzne
- Škocko galelicko Wikipedyjo
- Radyjo gaelicke (naćiś na Èist beò/Èist a-rithist)
- Dykcjůnoř online


text:
Rua do Mato - RJ
Cep: 21922-210
Joćo Antōnio Leandro - Joćo Antunes - Joćo Batista - Joćo Batista de Carvalho - Joćo Batista de Souza - Joćo Batista dos Reis - Joćo Batista Guedes - Joćo Batista Guedes - Joćo Batista Rotelo - Joćo Boaventura - Joćo Brandćo - Joćo Buriche - Joćo Caetano - Joćo Calvino - Joćo Cāndido - Joćo Capistrano de Abreu - Joćo Capistrano de Abreu - Joćo Cardoso - Joćo Carlos - Joćo Catarino - Joćo Cesarino - Joćo Colodino - Joćo Constantino - Joćo Correia - Joćo Correia - Joćo Correia D Įvila - Joćo Cruz - Joćo da Madeira - Joćo Damasceno - Joćo de Abreu - Joćo de Almeida - Joćo de Almeida - Joćo de Deus - Joćo de Souza - Joćo Dinis - Joćo do Amaral - Joćo dos Santos - Joćo Ferreira Capela - Joćo Ferreira Lećo - Joćo Firmino -


text:
Leo XII.
Leo XII. (z byrgarskim mjenom Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga; * 22. žnjenca 1760 na hrodźe La Genga blisko Spoleto w Cyrkwinskim staće; † 10. małeho róžka 1829 w Romje) bě italski duchowny a bu 28. požnjenca 1823 jako naslědnik Pija VII. za 251. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Płaći jako zastupnik jara konserwatiwnych kołow w romsko-katolskej cyrkwi a bě přećiwnik cyrkwinskich a politiskich reformow.
Jemu slědowaše Francesco Castiglioni jako bamž Pius VIII.


text:
MIASTO
25-03-2011
Nowo ksionszka i chlyb kulikoski...
17 marca – we czwortek (abo cwortek – jak godajom niekierzy!), zaś mielimy wielgie wydarzynie u Kresowioków, we Kresowym Cyntrum. Na tyn dziyń sproszała wszyjstkich, na antynie radyjka, Pani Danuta Skalska.
11-03-2011
Miechowicko i bytomsko radoś
Roztomili - jak czytocie to, co jo do wos (nojmilejszych bytomianów!) co dwa tydnie rychtuja, to wiycie, co jo suchom wszyjstkigo, co inksze baby i chopy godajom.
25-02-2011
Co to takiego radoś?
Kożdy, wiela nos jes, som nojlepi wiy, co to takigo radoś. Pytejcie sie, a kożdy bydzie godoł, co radoś je, jak nie trza łazić do lykorza, jak mo się dobro robota, łobiod w doma narychtowany, nowe auto, kiere poradzi pyndzić wiela ino sie do, jak nom wto do kusika.
11-02-2011
Dziyń do chorego i dziyń do tych, kiere chcom se pszoć, nie ino jedyn roz na rok
Wielgi Czowiek Papież Jan Paweł II chcioł, coby na cołkim świecie, wszyjstkie baby i chopy, a i niekiere bajtle, kire do lykorzów łazić muszom, kiere tablety łykać muszom, mieli jak inksze, swoi świynto.
28-01-2011
Sie ma i szczęść Boże!
Tak godoł Jurek Owsiak, kiery napoczynoł we 2011 to wielgie granie, ty wielgi łorkiestry u nos, na Ślonsku. Te, co tam byli, to suchały i tyż napoczynały to ślonskie granie - na pomoganie chorym bajtlom.
14-01-2011
Co dobrego sie już znodło we tym nowym 2011
Kożdy, wiela nos jes we Bytomiu, wiy, co je dobre, a co ni. Kożdy by tyż pedzioł, co nie wszyjstko idzie pedzieć. Jo tyż tak myśla.
31-12-2010
Bytomski Świetlik nie ino na świynta
Paczcie co sie to narobiyło! Ani my sie nie łobejrzeli, jak nos dopadli wszyjstkie uroki, co na koniec roku we kalyndorz som wpisane.
17-12-2010
Godajom mi, co jo jes zawalato
Dycki mi godajom moje kamratki, co jo jes zawalato, abo miechym piźniono. A jo im godom: dziwejcie sie baby, jo wszyjstkim pszaja, wszyjstkich w zocy mom, bo jo jes bytomsko Ana!
03-12-2010
Momy nowo rada
Wszyjstkie bytomiany wiymy (te, kierym pizło już 18 lot!), co jedyn roz na sztyry lata drapiymy sie po swoi gowie i łosprawiomy ło tym ze kamratami: komu tyn gos dać. To je ważne, bo nie idzie tego swoigo gosu połomać na konski.
18-11-2010
Co robić, jak cie klachule weznom na jynzyki?
Mondre i ucone gowy, a i kapelonki i faroże we kościele, godajom, co, jak klachule cie weznom na jynzyki, to bydziesz sie dziwoł, co ze ciebie srobiyli. We Bytomiu tyż momy takie roztomańte klachule (i baby, i chopów), kiere wynokfjajom, co ino sie do.


text:
A wszyjstko skiż tego, co łona jes jeszcze barziyj wyrychlato jak jo, i coby sie kaj nie wyrobiało - łona jes piyrszo! Beztoż, jak yno kajś poczytała, co we Bytomiu (we Bytomskim Przedsiębiorstwie Komunalnym) bydom dować piyntoki, za połonczynie swoigo gulika, kery jes przi domu, ze tom kanalizacjom, co jes we cołkim mieście, to gibko tam poleciała. Łona miyszko na Suchy Górze i musiała być piyrszo. Dziwejcie się, poleciała i zaroski wyłonaczyła, co yno trza i łona wszyjstko mo już srobione!
Pedziała mi, co fto yno chce, tyż może tam lecieć, bo jes jeszcze na to czas. A ze tego połonczynio to som yno same dobre rzecy. Jes po nowymu, ekologicznie, nie trza se gowy łomać, jak gulik zalywo, bo wszyjstko jes wytegowane do komunalnioka i razym kaś se płynie. No i żodyn nom już nie bydzie godoł, co we naszy zegrodzie, wele naszego domu, leci taki luft, choby fto durś drzistoł!
Zgodzom sie, ze tym co mi pedziała Gita: trza patrzeć yno do przodka, to bydzie lepi. Mi sie zdo, co tyż sie sy mno zgodzicie. Przeca na niekerych domowych zegrodach, guliki som roztomajnte, popynkane, pamiyntajom starzyków, co już som pod ziymiom. Inkszo moja kamratka - Werka, tyż mo taki stary gulik, co durś jes napełniony i mo ze tym wielgi problym. Musza pedzieć, coby poleciała tam, kaj była Gita. Pozałatwio, połonaczy i tyż bydzie mieć srobione! Za to wele domu bydzie mieć, dziyń w dziyń, yno świeży luft, abo yno bydzie wonieć wusztami ze grilowanio... A nad gowami tych co se tam siednom, bydom se furgały roztomańte szmaterloki, pszczoły, ćmiyle abo insze chroboki. Jo to widza, to bydzie radoś ... Paczcie tam jako i byćcie zdrowe...
ANA


text:
Joseph Smith
Joseph Smith Junior (rodz. 23 grudńa 1805 we Sharon (Vermont), um. 27 czyrwńa 1844) - zołożyćel a prziwůdca Ruchu Śwjyntych we Uostatńich Dńach (Mormůnůw), kery je czczůny uod wyznowcůw jako prorok a mynczeńńik. Bůł tyż politykerym a sztartowoł we welůngu na prezydynta USA we 1844, s programym abolicyje. Podug doktryny Mormůnůw, kej bůł 14 lot stary mjoł przi rzykańu religijno wizyjo, we keryj uoboczył Boga Uojca a Jezusa, kerzi pedźeli mu, coby ńy przistympowoł do żodnygo kośćoła, a ńyskorzi mu pedzům co mo robić dali. Trzi lata ńyskorzi uobjawjůł mu śe prorok Morůni, kery pedźoł mu, co na gůrze Cůmorach znejdźe złote platy s tekstym we reformowanyj egipskij godce. Joseph Smith przetumaczůł a wytuplikowoł tekst kery bůł na ńich a spisoł we Kśyndze Mormůna, kero je terozki powożano za śwjynto kśynga uod Mormůnůw. Założůł tyż jejich Kośćůł 6 kwjetńa 1830. Uod 1830 do swojigo umarćo we 1844 mjoł pora babůw, bezcůż mjoł ajnflus na poligamijo we założůnym uod ńygo Kośćele. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, bůł ze 29 do 33 babůma żyńaty, s kerych pora bůło myńi jak 18 lot stare, nale ńy ze wszyjskimi mjoł intymne relacyje. Joseph Smith uostoł zaszlachtowany 27 czyrwńa 1844 we Carthage (Illinois). Ńyskorzi powstoł pochwalny hymn na jygo cześć Praise to the Man (Chwolmy Proroka).


text:
To jest zdjyncie z roku kole 1895. Johann - szwager od moji Omy z bratem, kery szol do 1 Komunii i ze swojymi Ojcami. Obejrzyjcie se jak piyknie wyglondo baba obleczono w odswiyntny slonski stroj. Szk
Niy wiym dokladnie, kedy jest te zdjyncie zrobione, ale na pewno na poczontku 60 - dziesiontych lot zeszlego wieku, bo Siostra od moji Omy byli mlodsi o 10 lot, a moja Oma byli rodzyni w 1880 roku. To
Te zdjyncie jest zrobione tyz na poczontku 50 lot zeszlego wieku, bo pamiyntom te wszystke bajtle, z kerymi sie bawiolach w piosku na placu i lotalach z niymi po zogrodzie. Bo bajtle od wszystkich uj
Mie sie zdo, ze te zdjyncie jest zrobione w latach piyncdziesiontych zeszlego wieku (tak mysla po wyglondzie tych wszystkich ciotek i ujkow). Moje Starziki mieli jedynoscie dziecek, a siostra od Omy M
To jest moja ciotka Marija i ujek Johann jak mieli wesele. Bolo to kole roku 1918. Oni se bardzo przoli i mieli trzi dziecka: nojstarszo Hilda, urodzono w 1920 roku, potym prziszol malutki Rudi w 192
Te zdjyncie jest zrobione kole 1940 roku, jak ujek Johann prziszol z wojny na urlop. Moja kuzynka Helga bola 1 rok staro i to jest jedyne zdjyncie z jeji papom. Potym we 1945 roku ujek Johann bol zabr


text:
Witom wszystkich piyknie na razie próbuja to wszystko pochytać
Moja wieś
Wczoraj miałach taki zdarzyni .A było to w Rybniku kaj żech przijechała do dochtora.Trefioł mje taki gryfny panoczek a mioł tako kulka ze sitkiym na patyku.Dowo mi ta kulka pod som pysk a jo że niedowidza toż żech myślała że to je lizok.Łokropnie żech sie znerwowała i prasłach mu taszkom w łeb żeby sie spamiyntoł.A łon mi na to że je dziynnikarzym i chce przeprowadzić sy mnom wywiad na tymat naszej miejscowości.kaj łona leży i tam taki pierdoły. No to jo sie dopiyro wkurzyła i chciałach mu dać drugi roz w łeb no bo przeca Jonkowice skond pochodza jeszcze nie leżom a stojom miyndzy Kwalowicami a Świyrklanami.A leżom u nas nieboszczyki na kiyrchowie i jeszcze wom powiym że te nieboszczyki nie dostanom plynckiyrzy na zadku bo szkody górnicze co chwila ich przeciepujom na inszo strona .Tyn panoczek boł tak upierdliwy że sie yno wypytywoł jak to u nas z gospodarkom wyglondo.Toż jo mu tyż pedziała że u nas gospodorzy jest tela że idzie ich policzyć na palcach jednej rynki .A jak przidzie do żniw to wrobel musi se klynknąć kejby se podziubać ziorek bo ci nasi gospodorze to łoni sie przełonaczyli na jakiś bizns biznesmynow czy jak tam.Łotwiyrajom rozmańte sklepy a synek łod Tilki to chcioł se łotworzyć sklep ze pokrowcami na cepy. Czujecie .A te wszystki stare rupieci i klamory łod gospodorzy zebrali we izbie we szkole i naszkryfali na dzwiyrzach Izba Regionalno.a tera sie aszom jaki łoni to majom zbiory.A wiycie jako momy szkoła A tako kero zamias dachu mo taki szałfynster jak we domu towarowym ,a zamias komina tako wielko ruła bez kiero widać cołki niebo .Padajom na to Obserwatorium Astronomiczne .Byłach se tam łobejrzeć bo kożdy godo że Twardowski siedzi na miesiączku a że jo jest trocha ślepo i niy wziynach breli toż żech gówno widziała .Jeszcze wom powiym że u nas je wszystko piyrsze No bo nasza młodzież łoblykała sie po nowymu podług nowej mody..A wiycie moda momy tako kejby pokozać swe wdziynki .Przicasne kiecki i bluski no i widać musi pympki.Nic tu rechtor nie pomoże łod tego boł łojciec matka .Ci to mieli prziwachować w co łoblyko sie jich dziatwa.A karlus mo we nosie nieroz i trzi załośniczki a na gowie czub jak tyka galoty jak trzi kapliczki .Kejby te dziecka wyglondały jak sie noleży Dyrektor kozoł uszyć ancugi na jedne kopyto .A wiycie panoczku na drogach momy łosfalt a przed kożdom chałupom jakiś Krziwoczynto czy Ciynkociynko czy jakoś tak a łosfalt to je pod sama fortka chyba za gorzoła bo niy wierza że gmina je tako bogato. Momy tyż u nas taki piykny zabytkowy kościoł .a dzwony jak zacznom dzwonić to narobiom tela butlu że pobudzom wszystkich i to nie je prowda jak kiedyś pokazywali w telewizorze że w Jonkowicach dopołednia ludzie śpiom A jakigo momy farorza ,niech wszystkim bydzie żol .Kożdy rok je u nas taki Bieg Walyntego i łon co rok przijyżdżo na czym inszym Roz to przijechoł nowiutyńkom landarom łod fojermanow możno wtoś dzwonioł że Studziynka gore abo co .No a jednym to ło mało to gały nie wylazły na wiyrch a gowy to sie im lotały jak na karasolu łod tej zowiści .No a trza Wom wiedzieć że tyn bieg Walyntego to je skuli tego żeby ludzie pamiyntali takigo ksiyndza kerego te łoszkliwe hachary Husyty zabiły we Studziynce . Bo łon wioz Nojświyntszy Sakramynt do położniczki,a boł taki mondry że go skroł we dymbowej dziupli.kej by go te gizdy niy znodły. Acha jeszcze tym panoczek sie mje pytoł po co żech przijechała do Rybnika że i u nas tyż som dochtory .Toż jo mu na to że nasz dochtor ni mog se poradzić i skierowoł mje do specjalisty. Kejbyście Wy wiedzieli jak ta medecyna poszła do przodku. Piyrwej dochtor kozoł mi sie mi seblyc a teraz pokozać yno jynzyk no ale jo se myśla że niy ma tymu winna ta medycyna yno jo już je staro i jak ida do dochtora to bych sie musiała cołko wybiglować .Aha zapomniałach Wom jeszcze pedzieć że tyn panoczek pytoł sie jeszcze jak u nas wyglondo transport .Toż jo mu na to że ludzie przeciapli sie na auta a wszystki fory i koła ludzie se dali do zegrodkow a jo przijechała autobusym .To łon mi na to że mje zaproszo do Poloneza. No to jo dostała takich hercklekotow i rombłach mu taszkom w łeb bo jo tego Polkoneza tańcowała kajś czterdzieści rokow nazot .To Łon mi wartko podziynkowoł i pedzioł że już mo doś i s takom babom nie bydzie godoł .Czujecie .A jo na koniec chca Wom pedzieć że te Jonkowice to nie je dziura zabito dechami A jak piyknie momy bez lato .Cołki zegrodki w kwieciu a przed chałpami pozamiatane .Piyrwej to były tu trzi chałupy na krziż a tera kaj sie yno podziwocie to same wille .Beztoż Ci co tam som na wiyrchu jak przijechali do nas to niy mogli sie nadziwać jako piykno je ta nasza wieś .Toż dali nom za to nagroda za najpiykniejszo miejscowość w wojewodztwie ślonskim A jo Was zaproszom do nas cojbyście sie przekonali że nie cygania yno godom prowda .
R.Sobik


text:
Fana Sycylije
Fana Sycylije bůua pjyršy roz přijynto we 1282 roku, pů ńyšporach sycylijskich we Palermo. Předstowjo triskeljůn a we jygo postřodku gowa Meduzy a tři kuosy pšyńicy. Tři šuapy sům tukej symbolym ščyńśćo a půmyślnośći.
Fana Sycylije je podźelono podug překůntnyj uod wjyrchu pů strůńe při dřewcu ku douowi pů strůńe swobodnyj, wjyrchńo jei tajla je čyrwůno a spodńo žůuto. Sům to farby dwůch mjast ze Sycylije: Palermo a Corleone.
Triskeljůn, znůmy tukej kej trinacria, je uoficyjolnym symbolym Sycylije. Fana je přijynto kej fana rygjůnu autůnůmičnygo Sycylijo uod 2000 roku.