text:
Dyskusyjo używacza:Psiŏczek
PytanieEdytuj
Witej,
coby przeciepać zajta trza mieć kōnto uod 4 dni a przez 10 sprowiyń. Z tego co widza niy trza nic robić - Twoje kōnto je założōne 3 dni tymu a jutro uprowniynia mjanowane "autoconfirmed user" załōnczōm sia same.
Pyrsk! Lajsikonik (dyskusyjŏ) 12:17, 13 sty 2021 (CET)
- Dodoł bych yno, iże ńy rozumja cweku przećepowańo artiklůw z jednyj uortografije na inkszo. Zdo mi śe, iże je to ńyzgodne z naszymi prawidłami. Můmy sam dwa uoficjalne abecadła. ◄Ozi► a uůnygo godka 15:45, 13 sty 2021 (CET)
- Po pjyrsze ńy piszesz artiklůw po ślůnsku, yno wćepujesz polski tekst do Kulikowego translatora, to ńyma to samo. Po druge – můmy sam taki kůnsynsus, iże artikle uostawjůmy w tyj uortografiji, w keryj sům. ◄Ozi► a uůnygo godka 17:47, 16 sty 2021 (CET)
Grafstwo a mjana państwEdytuj
Jużech to komu inkszymu roz pisoł, nale napisza jeszcze roz. Grafstwo je mjymjeckogodkowych krejach, kaj mjeli grafůw. Mo uosobno nůmera we Wikidata: Q353344. Hrabstwo je we angelskogodkowych krejach, a we Wikidata mo nůmera Q28575. To niy ma to samo. We Ynglandźe niy mjeli grafůw.
Drugo sprawa. We ślůnskij godce niy ma "Holandyjo" ino "Ńiderlandy", niy ma "Hiszpańijo" ino "Szpańijo", niy ma "Wyngry" ino "Madźary" a niy ma "Włochy" ino "Italijo". Tam kaj je we Ślabikorzu inakszy kej we Steurze trza porobić punkńyńćo, coby my niy mjeli dwůch artikli o tym samym.
Lajsikonik (dyskusyjŏ) 13:24, 25 sty 2021 (CET)
Twůj wpis u OzigoEdytuj
Jak mosz we chałpje 2 worki haśůw to przikludzosz jeszcze 4 ze uośedlowygo haśoka, eli wyćepujesz te 2? Że sam můmy coś ze felerůma to ńy ma powůd coby wćepować wjyncyj felerůw. Przidołżeś mocka tekstu we kerym co sztichwort to feler, krům tego ńy dołżeś informacyje aże je to tumaczyńe ze inkszyj Wikipedyje - a to je ńy do zgody ze autorskim prawym, bo krům licyncyje kero můmy jednako trza jeszcze dować wszijstkich autorůw, a przinajmńij dać na zajće dyskusyje artikla wpis aże je tuplikowany i kaj pjyrszych autorůw szukać. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 21:42, 27 sty 2021 (CET)
Artikle za translatoraEdytuj
Serwus. Jo wjym, iże Kulikůw translatůr je richtig fajny i dowo moc szpasu, mjoł bych ale prośba. Můg byś po tym, jak wćepńesz tam polski tekst a skopjujesz go na ślůnsko Wikipedyjo, przeczytać go aby roz? Jakość tego przekładu zůwizů je fest ńisko, ale jeźli przeczytosz, to nojgupsze felery aby wyćepńesz, nawet jeźli ńy znosz ślůnskij godki. ◄Ozi► a uůnego godka 10:15, 25 lut 2021 (CET)
Gůrnoślůnske wojewůdztwoEdytuj
Ty: Ôrganizacyjami, kere ubiygajōm sie ô utworzynie gōrnoślōnskigo wojywōdztwa, sōm m.in. Ruch Autōnōmije Ślōnska i Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ[1]. Ôpaczni tymu sōm politykry ôpolskigo wojywōdztwa[2][3] jak tyż m.in. Zwiōnzek Ludności Nŏrodności Ślōnskij[4]. Artikel ze zdrzůdła: RAŚ powinien się wreszcie zdecydować dla jakiego terytorium chce autonomii, czy ma to być historyczny Górny Śląsk (tutaj lokuje się nasze poparcie), czy ma to być obecne województwo śląskie, a więc z Sosnowcem i Częstochową (tutaj jesteśmy przeciw), czy ma to być tylko teren przedwojennego autonomicznego województwa śląskiego (też jesteśmy przeciw) - pisze Andrzej Roczniok.
◄Ozi► a uůnego godka 16:43, 20 mar 2021 (CET)
Wykŏz mobilniŏkōw z systymym AndroidEdytuj
Wykŏz mobilniŏkōw z systymym Android we inkszych jynzykach jest tylko po ynglandzku. Czy tak może uostoć? --Tm1234567890 (dyskusyjŏ) 11:24, 25 mar 2021 (CET)
Artikle o wśachEdytuj
Bych mjoł pora fragůw:
1. Czamu dowosz "Miasto w Polsce infoszachtla" jak to ńy sům mjasta? 2. Czamu ńy dowosz půnkńyńćo ze mjana we steurowym szrajbůnku? 3. Czamu dowosz w felernym placu, bajszpil: Krōmołōw. Barźi znůmy je Krōmołōw - dźelńica Zawjerćo, kere je srogszy a dowńij bůł mjastym. To coś wćepoł powinno być pod Krōmołōw (ôpolske wojewōdztwo). Jak je wjyncy jak jedne znoczyńe powinno być douokreśleńe we nawjaśe.
Lajsikonik (dyskusyjŏ) 08:40, 26 mar 2021 (CET)
Po jakiemu "Eliasz i Pistulka" sie nie niy nadŏwŏ ?Edytuj
Nie gorszcie sie ale jak pisali ksiōnżka "Śląskie bery, bojki i opowiastki z dawnych lat",we 1984 roku to jeszcze nie wiedzieli jak sie po ślonsku pisze bo syladikorza nie znali (jo tyż go nie znom- za śwyży , i nie chca tak pisać co by bele kto nie translatowoł). No a prawa autorskie sie nie naruszo jak sie podowo kaj to napisali.
WioskiEdytuj
Tak, to tylko śląski zapis polskich nazw. W całym moim życiu w Prudniku spotkałem tylko 3 Ślązaków, z czego 2 już nie żyje. Skoro tak się mówi na te miejscowości, to to pozamieniaj. Tylko kilka spraw:
- Z tego co widzę, te nazwy (szczególnie Dytmarowice) są podobne do czeskich nazw z tej mapy, a na niej Rudziczka jest zaznaczona jako "Liheřovice". Jest jakieś powiązanie między nazwami czeskimi i śląskimi?
- Cisłowice (jeszcze wcześniej Ścisowice) i Długomosty to nazwy, które Czyżowice i Moszczanka dostały tuż po wojnie. Jeśli wtedy nadawali miejscowościom śląskie nazwy - Dębowiec to były wtedy Dębniki, a Wierzbiec to Florianów.
--ElCet (dyskusyjŏ) 12:17, 3 czy 2021 (CEST)
- A szołtysůw czamuś wyćepoł? Lajsikonik (dyskusyjŏ) 12:48, 4 czy 2021 (CEST)
ÕEdytuj
Pyrsk, dobro robota robisz. Zauważōł'ch ino, aże felernie używosz litery õ. Dej pozōr na prawidła godki cobyś niy używoł õ we nŏrzyndniku abo inakszyj kaj niy trza. Take felery wysznupołch u Ciebie choby sam a sam. Krol111 kontakt 00:57, 6 lip 2021 (CEST)
- Luzik, mōmy trocha bajzel na zajtach pōmoce, to je niestety prŏwda. Roztomajte zajty bōły pisane bez roztomajtych używoczōw we roztomajtym czasie i efekt je właśniy taki. Jak wolisz to pisz we uproszczōnym ślabikŏrzu tj. bez falowanych literōw. Tak myśla, aże baje łatwiyj pisać na czuja, bez patrzynio na tabelka ze przipadkōma, tak tyż pisze wachtyrz.eu. Krol111 kontakt 22:19, 6 lip 2021 (CEST)
55000. artikel WikipedyjeEdytuj
Drogi Psiŏczku, gratulujemy napisania artykułu numer 55 001 w śląskojęzycznej Wikipedii! Stowarzyszenie Wikimedia Polska przygotowało dla Ciebie nagrodę z tej okazji (voucher do księgarni Wydawnictwa Silesia Progress, dyplom oraz zestaw upominków związanych z Wikipedią). Aby odebrać nagrodę oraz pamiątkową koszulkę, zgłoś się przez formularz. Przy okazji, serdecznie zapraszamy Cię na Wzlot – Wiosenny Zlot Wikimedian, który odbędzie się 22-24 kwietnia w Chorzowie! Rejestracja na wydarzenie trwa do końca marca. Pozdrawiam serdecznie 12:40, 24 mar 2022 (CET)
PrzipisyEdytuj
Tak trochã ekstra szrajbnã iże dziynkujã za poprawã przipisōw we artiklu ô Hucie Malapana. Durś mioł żech jakiś gyfil co tak sie niy powinno robić przipisōw, niy wiedziołch ale jak to yntlich winno sie robić, skuli tego durś wkludzołech nowe przipisy we ôpcyji nowych buchōw. Dziynki wielge za tã poprawã :) Kejbyś widzioł jake inksze techniczne problyma a felery we mojich artiklach, bo widzã że mŏsz we tym szprymy, to bydã rŏd jeli mie szrajbniesz ô tym abo ajnfach poprawisz, zŏwdy patrzã we Ôstatnie zmiany Mises2020 (dyskusyjŏ) 21:13, 2 lis 2022 (CET)
- Zajtry poprawiã te linki (skuli szule to dzisio niy mogã), myślołch co sie wkludzŏ to zŏwdy kej je spōminka ô czymś, terŏ ale wiã jak to winno być. Ja, Ôzimek mōm richtich rŏd tyż :) Szkoda ino iże dzisio wiynkszość dŏwnyj huty niy istnieje, zaôbycz te nojstarsze stawiynia, a pōłnocnŏ tajla to już sōm blank ino kōnzōmy atd. Moji fater gŏdajōm co to kejsik bōła richtich wielgŏ huta, dzisioj ino podug jejich to je ino kōnsek tyj potyngi. Gyszichta, stare aufnamy, piykny (a piyrszy dlŏ ciynżkigo transzportu we cołkij Ojropie) ketowy most a trochã tych połedniowych stawiyń durś je ale Mises2020 (dyskusyjŏ) 21:25, 3 lis 2022 (CET)


c: text/html

text:
Bùczka to jigra, co w niã przódë lat griwelë naju ópòwie. Do graniô brekòwelë grëbszëch czijów ë òkrãglégò kama. Czile lat temù Adóm Hébel ùmëslil so przëbôczëc ną zabëtą jigrã – tak pòwsta Kaszëbskô Liga Bùczczi. Bùczka to nie je le jigra, ale téż bëlnô ùdba na rozkòscérzanié wiédzë ò kaszëbsczi kùlturze, jãzëkù a naju zapëzglony historëji. Gwës w bùczkã griwôl, jeden z najich nôbëlniészëch dzejarzów a pisôrzów, Aleksãder Labùda…
Hewò czile fòtografków z bùczkòwëch miónków (Lëzëno, 22 lëpińca 2020):
Bùczka
Bùczka to jigra, co w niã przódë lat griwelë naju ópòwie. Do graniô brekòwelë grëbszëch czijów ë òkrãglégò kama. Czile lat temù Adóm Hébel ùmëslil so przëbôczëc ną zabëtą jigrã – tak pòwsta Kaszëbskô Liga Bùczczi. Bùczka to nie je le jigra, ale téż bëlnô ùdba na rozkòscérzanié wiédzë ò kaszëbsczi kùlturze, jãzëkù a naju zapëzglony historëji. Gwës w bùczkã griwôl, jeden z najich nôbëlniészëch dzejarzów a pisôrzów, Aleksãder Labùda…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bórk (Sprjewiny Doł)
Bórk (němsce Burg) je wjes na sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin, sewjerowuchodnje Wojerec. Leži 114 m nad mórskej hładźinu při lěwym brjoze Małeje Sprjewje a słuša wot lěta 1996 ke gmejnje Sprjewiny Doł. Ma 364 wobydlerjow.[2]
Susodnej wsy stej Bórkhamor na sewjerowuchodźe a Roholń na juhu. Sewjerowuchodnje Bórka nadeńdźe so Jantarowy jězor, na juhu Šibojski. Wobaj staj něhdyšej brunicowej jamje.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako Borg pochadźa z lěta 1401. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Wojerowske stawowe knjejstwo. Tež cyrkwinsce słuša Bórk ze starodawna do Wojerec.[3]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 284 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 57 %.[5]
Hač do lěta 1991 bě Bórk samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl susodneho Bórkhamora.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
- ↑ 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za gmejnu Sprjewiny doł
- ↑ Bórk w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 89. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [327 wobydlerjow, z nich 141 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 21 z pasiwnymi, 25 serbskich dźěći a młodostnych, 140 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
Bórk | Bórkhamor | Drětwja | Nowa Wjes | Nowe Město | Sprjewiny Doł | Šprjejcy


text:
Dzisio przi tynżni w Dymbowcu, podarziło mi sie przicapić jednego panczka, s kierym żech się dorzóndził na fulani po naszymu. Ukoże sie to w naszym pińdzisióntym trzecim nomerze TRAMWAJA CIESZYŃSKIGO. Je to panoczek tu stala i tymu do zadku moji czepani wlazło taki rozmyślani, że to fulani i prawiyni ś nim po naszymu, pieknie nóm sie podarzi. Bo przeca jak gdo tu je u nas rodzóny i eszcze dłógi roki tu miyszko to na zicher bydzie poradzioł pieknie wyrzóndzać po naszymu.
Karol Hałgas – Urodzony społecznik, który w gminie Dębowiec realizuje swoje pasje i hobby jakim jest sport i opieka nad boiskiem wielofunkcyjnym klubu sportowego. Pan Karol w swoim długim życiu pracował w różnych zawodach, ale na początku swojej kariery zawodowej zdobył nawet kwalifikacje czeladnika piekarskiego. Większość jednak swojego życia zawodowego związał z Przedsiębiorstwem Spedycji Krajowej, w której przeszedł wszystkie szczeble awansu zawodowego. Pod koniec swojej kariery zawodowej zatrudnił się przy restaurowaniu różnych zabytkowych budowli. Ma także swój wkład w odrestaurowywaniu w latach 80-tych naszej wieży piastowskiej w Cieszynie. Równolegle, w tym czasie poświęcił się uprawianiu sportu skibobowego, co przełożyło na wicemistrzostwo świata w jego kategorii wiekowej. Może także poszczycić się Dyplomem Uznania od Ministra Edukacji i Sportu oraz Starosty Powiatowego w 2003 roku, a także takim samym dyplomem w 2008 roku. Posiada także odznakę zasłużonego dla sportu skibobowego oraz Srebrną Cieszyniankę otrzymaną w 2017 roku.
Fryderyk Dral – Coby ło was rzeknóć całóm prowdem, to trzeja by sie isto spytać wszeckich młodzioków s Dymbowca, kierzi ni mogóm sie was panoczku nachwolić za to szportowe bojisko. Żodyn dłógi roki wóm tego nie zapómni jak żeście w rokach siedymdziesióntych cały swój czas po robocie poświyncali na to, coby gospodorzi Dymbowca napytać do zrychtowanio dlo dymbowieckich chłapców porzóndnego bojiska. To całe wasze żywobyci je tak moc zaimawe, że jak was tak pieknie popytóm to mi isto wszecko po naszymu to rzekniecie, a jo to wrażym do naszego TRAMWAJA, kiery gzuje fórt do przodku i dowo każdy miesiónc moc radości naszym czytmiorzóm.
Karol Hałgas – Bydym chcioł wóm panie redaktorze pieknie to połopowiadać jako to całe moji żywobyci podarziło mi sie przynś i dzisio żech je eszcze w jako takim zdrowiu.
Rodzóny żech je w Dębowcu w sztyrycatym piyrszym roku ganc wedla tego miejsca kaj uwalili sebóm ło ziym ci trzo cichociymni i jak też isto dobrze wiycie wtedy uż trwała drugo wojna światowo. We wojne było nas trzóch chłapców, a po wojnie podarziło sie eszcze mojim ojcóm powiynkszyć familije ło jednego chłapca i ło jedo dziywcze. Do szkoły podstawowej nie chodzilech w Dymbowcu, bo w szterdziestym siódmym roku musieli my sie s całóm familijóm przekludzić do inszej dziedziny, kiero mianuje sie Lubięcin. Nie było to do nas taki ańfachowe, bo musieli my tu w Dębowcu wszecko niechać i jechać do cudzych ludzi. A było to skyrs tego, że mój łociec zawrził swój sklep w sobotem trzecigo maja, a łón mioł być w tyn dziyń odewrzity. Tyn patryjotyzm nie spodoboł się kómunistóm i za to mojigo łojca zawrzili do harestu w Cieszynie. Jyno dziynka jednymu koledze, kiery we Warszawie był na wysoki funkcyji zustoł s tego harestu puszczóny, ale uż nie śmioł delij miyszkać w Dymbowcu. Coby my mógli jako cało familija normalnie dalij egzystować, kozali nóm sie przekludzić na Ziymie Odzyskane do dziedziny, kieróm se sami pochledómy. Tam w tej dziedzinie chodziłech do szkoły podstawowej, ale uż s tego moc se nie spóminóm, bo przeca wiycie, że dziecka w tych młodych rokach majóm yno same uciechy w głowie. Nieskorzij prubowołech się kształcić w średni technicznej szkole, ale jak mój łojceic umrził w pińdziesióntym siódmym roku, to musiołech te nauke poniechać i iś do roboty. Były to uż taki czasy, że mógli my sie przekludzić spadki do Dymbowca, bo polityka przestała zawadzać moji familii. Były to dlo nas ciynżki czasy, bo mieli my wielkóm biyde i też coby familiji pumóc poszełech do roboty w piekarni pana Ćmiela, w kierej żech robił aże do samego wojska. Dziynka tej robocie dostolech nieskorzij cojgnist czeladnika piekarskigo. Wojsko kiejsi każdy chłapiec musioł odsłóżyć całe dwa roki i mie też to dopadło. Były to wojska rakietowe nad polskim morzem. Dycki to tak było że chłapców tu stela posyłali jak nejdalij łod chałupy i robili to isto nasfol, coby nie rozmyślali fórt ło swoji familiji. Tu sie jadnakowóż muszym kapke sie cofnyć, bo mi sie spómniało jako to była procno wiec s tym przekludzanim sie spadki do Dymbowca. Ni mogym se spómnieć skyrs czymu musieli my sie przekludzać w zimie, ale pamiyntóm, że s tym było moc łostudy. Wrazili my do byczoka w Lubięcinie wszecki nasze wieca i ku tymu też całóm gowiydź razym s krowóm. Jechali my s drugim chłopym w tym byczoku przeszło tydziyń, a było tak zima, że krowie łogón przimarznył do desek w tym wagónie. Spóminóm se, że musieli my we Skoczowie na dworcu ustrzignóć kapke wlosów s tego przimar-zniónego krowskigo łógóna. Po wojsku uż nie poszełech do roboty w piekarni, bo mi sie to bardzo nie podobało, skyrs tego, że trzeja było każdy dziyń stować wczas rano do roboty. Nieskorzij poszukołech se roboty w taki firmie w Żorach, kiero miała we starości rozmajtóm spedycje. Zaczłech robotem jako obyczejny halanger, a po poru rokach wysztajgowołech na kierownika tej placówki. Zaroz jak żech tam zaczył robotem to ło mało co pozbył bych sie jednej rynki, bo tako wielko szpula s kablym po ni przejechała. Kierysi jednakowóż przi mie stoł i zarzóndził cud i rynka sie obstoła. Podarziło mi sie też w tym czasie skóńczyć ogólniok wieczorowy kierego do dzisia tustelocy mianujóm Kopernikym. Ta spedycyja w Żorach w kierej robiłech, nieskorzij odewrziła swojóm filije we Skoczowie i tam żech też robił, boch mioł tam stela kapke bliżyj do chałupy. Roz, a było to dziewióntego majaw sześdziesióntym łósmym roku, jak zustołech na noc w robocie, to rano jak żech odewrził łoczy, toch uwidzioł na wszeckich sztrekach na skoczowskim banhofie rozmajte czołgi i inksze wojskowe wieca. Nieskorzij my sie dowiedzieli, że byli to ruscy wojocy, kierzi rychtowali się napaś na Czechy. Przerobiłech w tej spedycyji całe dwacet dwa roki, ale płat fórt tam był niedziwny
i coby mieć kapkem wiyncyj grosza zaczłech robić w taki firmie budowlanej, kiere w rokach osimdziesióntych zakłodały kluby szportowe. Tam zaś trzeja było zacznóć łod sztychówki i sercówki, bo przeca żodnym fachmanym żech nie był. Ale po dwóch rokach przi podnoszani wieży piastowski w Cieszynie, było uż do mie jasne, że zaś sie na czymśi inszym znóm i poradzym to robić jak sie patrzi. I dziynka też tymu doświadczyniu, kierech tu w Cieszynie nabroł, zustołech posłany do Moskwy do odrestaurowywania pałacu carycy drugi. Robiłech tam całe sztyry roki do czasu aż ruskim chybiło piniyndzy i trzeja było brać pinkle i spadki jechać do Polski. Tyn czas se jednakowóż ganc fajnie spóminóm, bo jakisi konsek inszego świata jednakowóż żech uwidzioł. Były to ganc insze czasy, bo wszecko było państwowe i skyrs tego tyn mój PKZ-et fundowoł nóm rozmajte rajzy po downym ZSRR. Dziynka tymu dołech sie roz namówić na syberyjskóm rajze europlanym do Irkucka i lufcie siedziołech w nim aże siedym godzin. Na tej Syberyji podarziło sie mi podziwać na aji też tyn hrozny Bajkał. Eszcze wtynczos była w nim tako czysto wodziczka, że szło sie ji napić bez warzynio. Zozdrzili my też tam do polskigo kościoła, kiery zustoł zwekslowany na filharmonije, a w lesie chledali my syberyjski szuby, kiero je lykym na raka. Roz jak żech eszcze był w tej Moswie podarziło się mi w kościele św. Ludwika, trefić na Siostre Terese s Kalkuty, kiero wpisała mi sie do kalyndorza. I to była moja łostatno robota w państwowym interesie, s kierego poszłech na pyndzyj. Ni miołech tej pyndzyji za wiela i trzeja było cosi dorobić. Prziszeł mi taki napad do czepani, coby odewrzić bude s hot dogami, kiere sprzedowołech jakisi czas w Cieszynie kolem Elżbietanek, a nieskorzij aji we Skoczowie. Te bude na kolcach, kiero była tako „mobilno” musiołech zawrzić po siedmiu rokach, bo tustelocy sie uż tych hot dogów najedli i przestało im to szmakować.
Cołki też czas, łod tego jak mi było dewatnos roków aże do dzisia, szport był mojim drugim życim. W roku 1959 byłech jednym s tych co dali się do założynio klubu szportowego, kiery hańdownij LZS-ym sie mianowoł. Byłech też jakisi czas aji prezesym w tym klubie, kierymu podarziło się spatrzić taki wielki zygor dlo fusbalistów, kierego ani chorzowscy fusbaliści w tym czasie ni mieli. Miołech też dłógi roki we swoji starości inszy szport, kiery potrzebuje chocioż kapke śniega i jakigosi porzóndnego kopieczka. Sóm to skiboby, kiere kiejsi wymyślili amerykónie, dlo ludzi, kierzi na wojnie stracili jedno abo łoba klepeta. W roku siedymdziesióntym trzecim zebrało sie nas porem chłopów i zaczli my tyn szport trynowaći i szło nóm to ganc dobrze. Roz s jednych austriackich zawodów prziwiyźlimy aże dwacet dwa rozmajte medajle. Jo był nejprzód zawodnikym, a niskorzij trynerym, a na kóńcu trynerym polski kadry skibobów. Podarziło mi sie też zustać wicemitrzym świata w moji kategoryji starości. Jak każdy szport w Polsce nasze skiboby też dostowały pinióndze, ale było tego coroz mjynij i naroz przszeł rok dwatysiónce trzeci i uż nóm nic nie dali. Tu eszcze trzeja pochwolić pana Malika ze Skoczowa, kiery ty piyrsze nasze skiboby wyszpekulyrowoł i sóm ich poskłodoł do kupy.
Dzisio żech je opiekunym parku jubileuszowego i boiska wielofunkcyjnego. Móm też we starośi kónserwacyje i dziynne pucowani każdej tej drzewianej pipy przez kieróm ciecze solanka na posieczónóm tarnine, w tej naszej dymbowiecki tynżni solankowej.
Zaproszóm wszeckich czytmiorzi TRAMWAJA do Dymbowca, kierzy majóm chyńć powydychać se zdrowym jodowym luftym, bo łón mo go o dwacet razy wiyncyj niż luft nad naszym Bałtykym. A kiery nóndzie aji porem groszy we swoji szrajtofli, to se może kupić
u nas soli lyczniczej, kiero je dobro na bolyni w krziżch, kolanach i na lyczyni rewmy.


text:
Masa my sie już nasłuchali ô tym, że ślōnsko godka je fajno, ale w dōma. Nojlepij we pywnicy. No dobre, pogodać se tyż idzie kajś na placu przi klopsztandze, u starki na byzuchu abo na grubie. Ale dyć to niy ma godka ludzi wyuczōnych, niy idzie w nij pisać zwiedownych ksiōnżek ani sie niōm bez gańby poasić we internecy abo telewizorze.
Po ślōnsku? Poradzymy!
I ôroz sie ôkozuje, że to tak w żodyn roz niy ma. Bo tukej dwōch rechtorōw-profesorōw rozprowio po naszymu, tamek pokozujōm sie moderne, richtich dobre ksiōnżki, a we internecy sztyjc cosik szkryflo znoczno ferajna ślōnskich blogerōw. Ku tymu wszyjskimu, we nojlepszym polskim serialu łōńskigo roku, naszo godka słychać co chwila, używajōm nij jedni ze nojlepszych aktorōw w tym landzie. Tōż możnej jednak po ślōnsku sie godać do ô wszyjskim? Tōż możnej ślōnsko godka richtich je już wszyndzi wele nos?
Ale o miłości? Po śląsku?! Nie ma szans!
Sztyjc trefiōmy masa tych, kerzi nikyj niy dajōm se przegodać, że ślōnsko godka, to je ajnfach jynzyk. Taki, w kerym idzie godać, myśleć, załatwiać roztōmaite sprawōnki, fōngować we internecy, robić reklamy. Niy żodyn etnolekt abo – jezderkusie! – gwara. Beztōż jak już ci ludzie uwidzōm, że ślōnsko godka ze szranku po leku wylazuje, że Ślōnzoki po leku przestowajōm sie gańbić, a napoczynajōm sie tōm ôd nich erbowiznōm asić, to pokozuje sie zawdy tyn sōm argumynt… Ale o miłości to po śląsku już się na pewno mówić nie da!
Lepij “przoć” abo “kochać”?
Czucia sie ôcyganić niy do. We wyjōntkowych chnedkach, takich fest rōmantycznych, tyn kōnsek ôd serca do gymby sie fest skraco. Beztōż ludzie godajōm wtynczos autōmatycznie. I wiycie co? Wiymy to po nos samych i po naszych kamratach – ślōnzokach i krojcokach – polskie „kocham cię” prziłazi ciynżyj. To tako srogszo deklaracyjo, czowiek musi dużyj pomedykować zaczym to powiy. Te dwa słowa majōm wiynkszo woga. „Jo ci przaja” prziłazi lekszyj i jynzyk sie niy matlo zaczym sie to powiy piyrszy roz. Tak sie nōm zdo, tak to bodej terozki wyglōndo postrzōd modych Ślōnzokōw.
Ale to niy znoczy, że jak chop godo swojij babie sztyjc yno „jo ci przaja”, to śniego je lepszy Ślōnzok abo że śniego je gorszy chop. Jeszcze roz – czucia sie ôcyganić niy do. Tōż nojwożniyjsze je, coby te pora wyrazōw bōło rychtyczne, a niy na pokoz. Tak po prowdzie, ofyn, miyndzy nami – u nos we chałpie nojczynścij słychać… polskie „kocham cię” z jednej i takie pōłpolskie-pōłślōnskie „jo cie kochōm” z drugij zajty. Tak już mōmy, tak czujymy. Ale to niy znoczy, że po ślōnsku sie ô przōniu godać niy do. Do sie i to gryfnie.
Dej kusika, dyć jo ci tak przaja!
Zmazane Ślōnzoki, kere miyszkajōm pod ziymiōm, pijōm piwo we plac wody, żerōm rolady bez krocio i zajodajōm wōnglym, niy śmiōm przeca godać ô sprawōnkach piyknych, cudnych, niychytalnych jak przōnie, kamractwo, familijo, pra?
A przeca dowōmy se kusiki. Godōmy fajnie ô naszych wyzgernych chopach, kerzi nojprzōd sōm szacami. Mōmy w zocy te nasze baby, kere jeszcze niydowno były libstami. Dyć czujymy te same szmaterloki co Gorole i auslyndry. Przeca frelki sztiglujōm sie a ôblykajōm nojgryfniyjsze szaty, coby sie podobać wyparfinowanym synkōm.
Jednako sie gańbiymy chycić piyrszy roz za rynka. Tyż słyszymy te hercklekoty jak siedzymy kole siebie tak po blisku, że ani nojciyńszo jegła by miyndzy naszymi kitami niy przelazła. Tyż nōm sie robi gorko jak karlus, taki przeca szwarny, pochalo po kudłach, przistawi liczko. Tyż nōm sie ślypia po nocach niy zawiyrajōm, jak ôna kwiotki pochwoli abo hymda. Abo jak powiy, że jij je przi nos dobrze i że wiyncyj jij niy trza.
Toć, czasym ślimtōmy. A czasym sie wadzymy.
Przōnie to niy ma gańba
Miłość, przōnie, kochanie, ôbmiyłowanie. Czucie poskłodane, ô kerym sie myśli i niy myśli, godo i niy godo, ale kere przede wszyjskim sie czuje. My, Ślōnzoki, gańbiymy sie ô przōniu godać ofyn. Bo tacy my już sōm. Bo jak Ślōnzok wylazuje na tyn świot, to zaro mo skōra kapka rubszo jak wszyjskie inksze bajtle naôbkoło. Chop niy godo babie ofyn, przi ludziach, że je piykno i że jij przaje. Jak już sie trefi, to fest rzodko, bo to je przeca gańba. I w tym nic złego niy ma, bo to sōm sprawy prywatne, miyndzy niōm a ônym, niōm a ônōm, nim a ōnym.
Tōż niych to bydzie wszyjsko w dōma, w izbie. Ale niych bydzie. Niych bajtle spokopiōm, że muter fatrowi “przaje“, że ôni sie “majōm w zocy“. Bo ô tym godać idzie i godać trza. W kożdej godce. Po ślōnsku tyż. Niy yno we walyntynki.
Kochejcie sie!
(I kōmyntujcie 😉)
Bildy we poście: Agata Weber


text:
Kamjentna doba
Kamjentna doba bě najzaša doba čłowjeskich stawiznow, kotraž je charakterizowana přez trajne daledawanje kamjentnych gratow. Wona započa – po dźensnišej wědźe – z najstaršimi namakanymi nastrojemi před 3,4 milionami lětami w Africe. Jako zapřijeće zawjedźe so kamjentna doba w lěće 1836 wot danskeho slědźerja Christiana Jürgensena Thomsena. Kamjentna doba so skónči ze zahajenjom zažneje bronzoweje doby, w srjedźnej Europje wokoło 2200 do Chrystusa. Tak wobjimuje wona najwjetši dźěl stawiznow čłowjestwa.


text:
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su na mnohich městnach składnosć, na dźěło zašłych měsacow zhladować. Serbske Nowiny rozhladuja so po dwurěčnych komunach, što su tam zdokonjeli.
Worklecy (JK/SN). Tež hdyž bě čas posedźenja wobmjezowany, namaka Worklečanski wjesnjanosta Franc Brusk (CDU) na poslednim lětušim posedźenju gmejnskeje rady chwile, zhladować wróćo na dźěławosć parlamenta a gmejnskeho zarjadnistwa w lěće 2020. Wosebje horda je gmejna na to, zo móžeše dypkownje zakónčić wulki projekt nowotwara šulskeho horta. Twarske dźěła su w kóždej fazy derje pokročowali. Hinak hač na druhich městnach móžachu projekt dypkownje zwoprawdźić a při tym samo hišće pjenjezy lutować. Kubłanske a zastaranske móžnosće su we Worklečanskim šulskim kompleksu tak wo wjele přijomniše a wobšěrniše.


text:
Katalůńijo
Katalůńijo (kat. Catalunya [kətəˈɫuɲə], uoks. Catalonha, szp. Cataluña) – autůnůmiczno spůlnota we Szpańiji, rozlygowano we půłnocno-wschodńij tajli kreju, nad Strzůdźymnym Morzym. Tyż geograficzny regijůn a historyczno krajina na Iberyjskim Půłwyspje, kerygo głownym mjastym je Barcelůna.
Prowincyjo zajmuje 32 114 km² wjyrchu a mo 6 995 206 mjyszkańcůw (dane ze 2006 roku).
Status urzyndowyj godki majům trzi godki: katalůńsko, szpańelsko a uoksytańsko.
1 paźdźerńika 2017 bůło sam referyndům, we kerym 92% sztimujůncych doło głos za ńypodległośćům. Parlamynt Katalůńiji 27 paźdźerńika uogłośůł jednostrůnno deklaracyjo ńypodległośći. Skiż tygo, co władze Szpańije uwożajům referyndům a deklaracyjo ńypodległośći za ńylegalne, autůnůmijo zostoła zawjyszůno.


text:
Před 150 lětami prěnje serbske wopomnišćo za padnjenych poswjećene
W lěće 1869 dósta Njeswačanska cyrkej wopomnišćo za sydom wosadnych, kiž běchu w Prusko-awstriskej wójnje lěta 1866 padnyli. Ze złotym ramikom wobrubjenu owalnu pomjatnu taflu připrawichu napřećo klětce pódla wjelb nošaceho połstołpa na sewjernym boku cyrkwineje łódźe, hdźež bě za prědarja kaž za kemšerjow derje widźeć. Ramik bě horjeka z plastisce wusahowacymi chorhojemi a dalšimi wojerskimi emblemami debjeny. Na tafli steješe w bronzobarbnych pismikach serbski napis w frakturnym pismje: »Mjena / tych ßamych wojakow ſ njeswacžilskeje woßady, kotſiž ßu w wojni lěta 1866 ßwoju ßmjercź namakali: / 1) Jan Huſchmann ſ Bohowa. / 2) Pětr Libſcha ſ Dobroſchez. / 3) Jan August Hummel ſ Nowych Bóſchiz. / 4) Jan Glauſch ſ Małeho Pſchěſdrjenja. / 5) Handrij Schuza ſe Sarycža. / 6) Jakub Miſchnaŕ ſ Banez. / 7) Jan Bohuwěr Wenzel ſ Noweho Łuſcža.« Prawdźepodobnje bě přepodaće wopomnišća ze swjatočnym wotkryćom a spominanjom na padnjenych zwjazane, wo čimž pak powěsće njepředleža. Wotměł bě so podawk w lěću abo nalěću 1869, wšako w nowinskej rozprawje ze septembra rěka, zo bě to »hižom před wjacorymi njedźelemi«.1
Zapozdźena dóńdźe z Texasa powěsć do Łužicy, zo je 21. julija 2018 we Winchesteru blisko Serbina w starobje 89 lět zemrěł germanist dr. Joseph Wilson. Rodźeny 11. oktobra 1928 w Houstonje studowaše na Rice University w ródnym měsće němčinu, šwedšćinu kaž tež starogermaniske rěče a literaturu. Studij pokročowaše w Stockholmje. Po promociji na Stanford University w Kaliforniskej wučeše wot lěta 1954 do 1998 na Rice University w Houstonje rěče. K jeho wědomostnym publikacijam słušeja studije wo němskej a starogermaniskich rěčach a wo texaskej němčinje.Joseph Wilson 1992 w swojej dźěłarni na Rice University Foto: Trudla MalinkowaZe Serbami w Texasu zezna so Joseph Wilson přez mandźelsku Adele Herbrich, kotraž bě jako potomnica serbskich wupućowarjow na farmje we Winchesteru pola Serbina wotrostła. Zajimujo so za rěč a stawizny małeho słowjanskeho luda přiswoji sej wón zakłady serbšćiny. W 1980tych lětach započa wo serbskich předmjetach slědźić a publikować. Tak spisa nastawk wo serbskimaj narownymaj kamjenjomaj w Serbinje a Starej Wardźe. Do »Dictionary of the Middle Ages«, wudateho 1982 w New Yorku, přinošowaše hesło »Wends«. Sćěhowachu dalše nastawki, mjez druhim wo dźenikomaj, kotrejž běštaj farar Jan Kilian a August Haak 1854 za čas swojeho přejězda přez Atlantik na płachtaku »Ben Nevis« pisałoj. W studiji »Wendish to German to English« z lěta 1988 rozłoži dwójnu asimilaciju, kotruž běchu Serbja w Texasu přešli. Zwěsći, zo bě so w Serbinskej cyrkwi pozdźišo hač we wokolnych němskich sydlišćach jendźelšćina z hłownej rěču stała, štož pohnu jeho k zwěsćenju, zo bě Serbin »najbóle němske město w Texasu«. 1996 wopisowaše w Rozhledźe »Dźensniše žiwjenje potomnikow Serbow w Texasu«.
Wjele lět wěnowaše so přełožowanju Serbinskich cyrkwinskich knihow. Z wědomostnej dokładnosću přenjese rukopisne němske zapiski fararjow Jana a Hermana Kiliana wo křćeńcy, konfirmaciji, zmandźelenju a smjerći wosadnych do jendźelšćiny. Křćenske a konfirmaciske registry wuda Serbinska wosada jako knihi, kotrež słuža dźensa zajimcam jako zakład za swójske slědźenja. Dale přełoži žiwjenjoběhi zemrětych wosadnych, kotrež bě Jan Kilian w prěnich lětach serbsce napisał a k wopomnjeću na kemšach přednjesł. Pokazki z nich bě Joseph Wilson 2004 w Rozhledźe wozjewił.


text:
7. swjatkowne běhi wokoło Bjerwałdskeho jězora přewjedli
Sedmy króć su so běharki a běharjo swjatki wokoło Bjerwałdskeho jězora wubědźowali. 460 atletow startowaše při přijomnym wjedrje při rjanym jězoru na jednej z distancow 0,8 km, 3 km, 5 km, 10 km a 21,1 km (połmarathon). Sportowcy běchu ze Sakskeje, Braniborskeje, Durinskeje, Berlina a samo z Frankfurta nad Mohanom.
Wurisanje na 5 km (86 w cilu, z nich 38 žónskich) skónčištaj w swojimaj skupinomaj šulerka Serbskeho gymnazija Budyšin Larissa Měrćinkec na třećim (23:13 min.) a Roman Měrćink z Baćonja na 2. městnje (19:30 min.).
K najstaršim běharjam při Bjerwałdskim jězoru słušeše tež Serb Jurij Nuk z Budyšina, kiž zmištrowa distancu 10 kilometrow jako dobyćer w skupinje 80–84 lět w 1:18:50 hodź. Prima wojowachu na tutej čarje tež Krawcec staršej a jeju dźowka, kotřiž startuja za Hrubjelčicy. Dźowka Paula wubědźi sej w skupinje pod 18 lětami samo bronzowe městno (1:04:31 hodź.), zhromadne 5. městno wobsadźištaj nan Jan Krawc (44:16 min.) a mać Anja (1:04:37 min.) w skupinje 40–44 lět.
Zestawa domjacych: Gloxyn – Kř. Matka, M. Matka, Lulak, Bjeńš, Korjeńk, Schultz, Šołta, Wałda, M. Kurjat, G. Kurjat
ST Ćisk – SJ Chrósćicy 3:3 (3:0)
Zestawa hosća: Teschner – Pöpel, Schulze, Dehn, Šafář, Dórnik, Runt, Domaška, Zahrodnik (60. Šiman), Šmit, Žur
Wo sensaciju postarachu so sobotu w Ćisku Chróšćanscy koparjo. Štó by kónc prěnjeho połčasa hišće wěrił, zo woni po 3:0 wuslědk bjezmała zwjertnu. Hačrunjež hrajachu prěnje 20 mjeńšin koncentrowanje, dyrbjachu hnydom troje wrota kasěrować. Při tym pak njebě klasa Ćišćanow rozsudna, ale skerje zmylki hosći. Po dołhej diagonalnej flance njebě Schulze dosć wusko při Gesu, kiž trjechi z pjatu 1:0 (25.). Při druhich wrotach njebě při zamjeće znowa žadyn Chróšćan při Koberu. Tón so w šěsnatce přesadźi a bu wot Dehna foulowany. Jědnatku na to Geso wěsće přetwori (33.). Při třećich wrotach zhubi Schulze hižo dobyty bul přećiwo Gesu, wón dźěše znowa do šěsnatki, hdyž hižo Dehn čakaše a jeho znowa potorhny. Tónkróć smědźeše Kober nastupić. Tež wón pokutny kop wěsće do saka prasny (43.). Hačrunjež běchu Chróšćenjo šokowani, woni hłowu njewěšachu, dokelž wědźachu, zo maja hrajersce hišće šansu.
Kopańca, krajna liga
Biskopicy – Póst Drježdźany 4:1 (2:1)
Döbeln – Zhorjelc 0:3 (0:1)
Hohenst.-Ernstthal – Kamjenc 1:1 (0:0)
Markkleeberg – Heidenau 4:1 (2:1)
FSV Zwickau II – BSG Chemija 2:3 (2:1)
1. BSG Chemija 27 52 : 25 55
2. FC International 27 59 : 33 55
3. Biskopicy 27 47 : 22 54
4. FC Eilenburg 27 42 : 24 48
5. FC Grimma 27 54 : 34 46
6. Wocl Riesa 27 34 : 31 43
7. Zhorjelc 27 43 : 31 41
8. BSC Freiberg 27 50 : 46 38
9. Hohenstein-Ernstthal 27 40 : 44 36
10. Heidenau 27 38 : 39 35
11. FSV Zwickau II 27 41 : 37 34
12. Kamjenc 27 30 : 29 32
13. Markkleeberg 27 43 : 41 31
14. Glauchau 27 50 : 66 27
15. Döbeln 27 24 : 89 11
16. Póst Drježdźany 27 26 : 82 6
wokrjesna wyša liga
Połčnica – Póst Budyšin 4:0 (1:0)
Bukecy – Hnašecy 5:4 (2:3)
Kumwałd – Wachau 6:3 (4:1)
Ramnow – Biskopicy II 0:0 (0:0)
Sepicy – Kulow 3:5 (0:4)
Wojerecy 1919 – Großröhrsdorf 0:3 (0:0)
1. Biskopicy II 27 89 : 28 60
2. Ćisk 27 76 : 30 56
3. Großröhrsdorf 27 72 : 38 56
4. Póst Budyšin 27 66 : 59 52
Awtor dźensa
Křesćan Korjeńk
„Je kónc, je kónc, je ze wšěm kónc ...“ Ně, ně, nochcu tu žanu paniku šěrić. Definitiwnje pak je so po sobotnej pokalnej hrě skónčił čas trenarstwa Jürgena Kloppa pola žołto-čornych z Dortmunda. Emocionalne to wokomiki po wothwizdanju poslednjeje koparskeje partije pod jeho zamołwitosću. Ćim bóle hišće, dokelž so nichtó rady z poražku njerozžohnuje. Na kóncu běše mustwo z Wolfsburga rezolutniše a je swoje šansy efektiwnje wužiwało. Klopp je šoł – dokal pak póńdźe, wě dotal snano jeničce wón. Hač drje w tajkich situacijach jeničce pjenjezy rozsudźa? Bórze smy mudriši, ale spekulacije so wšědnje w medijach šěrja. Mnozy Jürgena Kloppa lubowachu, snano runje telko jeho njelubowaše. Wón je wjele zdokonjał, ale to su mjeztym wšitko stawizny.
Minjeny pjatk smy w Ralbicach tež pohladali kusk do šulskich stawiznow. 40lětne wobstaće tamnišeje serbskeje šule je tež ze sportom wusko zwjazane. To wědźachu wšelacy hosćo hódnoćić, jako darichu kubłanišću sportowe bule.
Běhi po lěsu a parku
ST Huska přewjedźe njedźelu w tamnišim parku jubilejne 30. parkowe běhi. Wobdźělnicy wubědźuja so na kołokursu po lěsu a parku. Wšelake distancy startuja w slědowacych časach: 1,0 km w 9.30 hodź., 2,0 km w 9.45 hodź., 6,5 km w 10.30 hodź. a 13,0 km w 10.30 hodź.
Beachvolleyballowy turněr
Dekanatne dušepastyrstwo młodźiny přeproša sobotu, 6. junija, wot 15 hodź. na beachvolleyballowy turněr do Ralbic. Mustwa njech so prošu w Don Boskowym domje pod telefonowym čisłom 035796/ 95 995 abo na Facebookowej stronje „Referentka Dekanatna Młodźina Worklecy“ přizjewja. Hry budu, jeli so znajmjeńša štyri mustwa přizjewja.
Beachvolleyballowa liga
W Róžeńće wotměje so zajutřišim, njedźelu, dalši hrajny dźeń serbskeje beachvolleyballoweje ligi. Wot 14.30 hodź. nastupja tam sćěhowace cyłki: Beno Šołta/Metod Šołta, Maćij Šěn/Daniel Gal a Jurij Hantuš/Jakub Langa.
Monarchojo wočakuja Lawy
Footballowy team Dresden Monarchs pohosći sobotu, 6. smažnika, w 15 hodź. doma w Heinza Steyerowym stadionje mustwo New Yorker Lions z Braunschweiga. W teamje Drježdźanskich footballistow hrajetaj Serbaj Jan Pjetaš a Magnus Bětka.
Mysliš-li tam na wukonowy sport w sakskej stolicy, da mjenuješ zawěsće mustwje Dynamo Drježdźany abo Drježdźanski SC. Wonej běštej hižo po cyłej Němskej wuspěšnej. Mustwo Drježdźany Monarchs, kotrež hraje w najwyšej footballowej lize Němskeje, je wšak jeničce woprawdźitym ekspertam zapřijeće. Młody Serb Jan Pjetaš w nim hraje. Stephan Möller je rodźenemu Chróšćanej někotre prašenja k tróšku eksotiskemu sportej stajił.
Předstajće so prošu najprjedy čitarjam SN. Što činiće powołansce resp. we wólnym času?
J. Pjetaš: Sym 24 lět stary a bydlu tučasnje w Drježdźanach, hdźež studuju na techniskej uniwersiće we wosmym semestrje techniku powětroweho a swětnišćoweho lětarstwa. W swobodnym času podawam kursy za wutworjenje muskulatury w fitnesowym centrumje našeje uniwersity. Fitnesowy sport je zdobom mój wulki hobby.
Njejsće jenož w fitnesowym studiju aktiwny. Hrajeće tež za Drježdźany Monarchs w najwyšej footballowej lize Němskeje. Kak sće runje na tule w kraju jara njepopularnu sportowu družinu přišoł?


text:
Stawizny
Wójska němskich ryćerjow dźensnišu Hornju Łužicu w 10. lětstotku podćisnychu. W lěće 1076 dósta so kónčina pod čěske, pozdźišo braniborske a potom znowa pod čěske knjejstwo. W 11. a 12. lětstotku zasydlichu so tu frankscy a durinscy sydlerjo. Běchu přewažnje w dobrym susodstwje ze Słowjanami žiwi, na čož dźensa hišće městnostne mjena pokazuja.
Podobnje kaž hanseatiske města zjednoćichu so 1346 města Budyšin, Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij (konwentne město) a Žitawa do hornjołužiskeho zwjazka šesćiměstow. Tutón wot kejžora Korle IV. připóznaty škitny a woborny zwjazk dopomha Hornjej Łužicy k hospodarskemu rozmachej a politiskej nahladnosći. Zwjazk wobsteješe hač do 1815. W juniju 1991 bu znowa załoženy.
Jako wuslědk Praskeho měra připadny dotal Čěskej přisłušaca Hornja Łužica 1635 sakskemu kurwjerchej. Po přećiwnej reformaciji přińdźechu mnozy eksulanća do kraja, mjez druhim spočatk 18. lětstotka protestantiscy ćěkancy z Čěskeje a Morawy na kubło hrabje Nikolausa Ludwiga rajchskeho hrabje von Zinzendorfa w Berthelsdorfje, kiž załoži 1722 Ochranow. Tam nasta potom Ochranowska bratrska jednota, kotraž misionarow do mnohich krajow swěta sćeleše. Wona hač do dźensnišeho wobsteji.
Měznik z wulkimi sćěhami bě dźělenje Hornjeje Łužicy do pruskeho a sakskeho dźěla, štož bě wuskutk Napoleonskich wójnow po Wienskim kongresu 1815. Dźěl regiona bu Pruskej přirjadowany a podsteješe po zarjadniskim prawje Šleskej a jeje knježerstwowemu prezidijej w Legnicy (Delnja Šleska). Tole so na wokrjes Zhorjelc do dźensnišeho wuskutkuje. Hakle pod nacionalsocialistami buchu krajne stawy sakskeje a pruskeje Hornjeje Łužicy rozwjazane.
Z přiběracej industriju w 19. a 20. lětstotku bu južna Hornja Łužica bórze jedna z najhusćišo wobydlenych kónčin Sakskeje. Wikowanje a wuměna tež přez mjezy do Čěskeje bujnje kćěještej.
Nahły přewrót wuskutkowa kónc II. swětoweje wójny. Prjedy k Sakskej słušacy teritorij hamtskeho hejtmanstwa Žitawy wuchodnje Nysy přińdźe po Podstupimskim zrěčenju pod pólske zarjadnistwo, runje tak tež sewjerne kónčiny něhdy pruskeje Hornjeje Łužicy. Nysa bu namjezna rěka. Něhdyši němscy wobydlerjo dyrbjachu swoju domiznu wopušćić a wostachu hustohdy pola swojich přiwuznych w regionje. W kónčinach na tamnym brjoze Nysy buchu wusydlency z wuchodneje Pólskeje zasydleni, w Zgorzelecu pozdźišo tež grjekscy ćěkancy.
Po II. swětowej wójnje přirjadowachu sowjetske wobsadniske mocy kónčiny Hornjeje Łužicy na zapadnej stronje Nysy, kiž běchu hač do toho časa pruske, „Krajej Sakska“. 1952 bu Sakska kaž wšě druhe zwjazkowe kraje w NDR rozpušćena a do wobwodow rozrjadowana. Dźensniši Zhorjelski wokrjes słušeše kaž wokrjesy Žitawa, Lubij, Zhorjelc, Niska a bjezwokrjesne město Zhorjelc do wobwoda Drježdźany, Běła Woda pak do wokrjesa Choćebuza.
Hakle po zjednoćenju Němskeje 3. oktobra 1990 so na historisce zrosćenu jednotu Hornjeje Łužicy w Swobodnym staće Sakskej zaso nawjazowaše. Wokrjes Běła Woda so 1990 po woprašowanju ludnosće a wobzamknjenju wokrjesneho sejmika za Saksku rozsudźi. Wokrjesaj Žitawa a Lubij kaž tež dźěle stareho Zhorjelskeho wokrjesa zjednoćichu so po sakskej wokrjesnej reformje 1994 do wokrjesa Lubij-Žitawa, wokrjesaj Běła Woda a Niska a dźěle stareho wokrjesa Zhorjelca do wokrjesa Delnja Šleska/Hornja Łužica a tutón zaso po dalšej wokrjesnej reformje w awgusće 2008 ze Zhorjelcom, kiž bě hač do toho časa bjezwokrjesne město, do dźensnišeho wokrjesa Zhorjelca.


text:
Myślowy eksperymynt
Myślowy eksperymynt (ôd niymieckigo Gedankenexperiment, użytygo piyrszy rŏz ôd Hansa Christiana Ørsteda) we nŏjszyrszym znaczyniu je użyciym hipotetycznygo scynariusza ku uproszczyniu spokopiyniŏ niykerych rzeczy abo zjŏwisk. Eksperymynty take przekludzŏ sie we roztōmajtych dziedzinach, ôd filozofije do fizyki, nŏjwiyncyj we przipŏdku, kej na pytaniy niy idzie znŏjś ôdpowiydzi spōmŏganyj naukowymi faktami abo przekludzyniy prōbowaniŏ je możebne teoretycznie ale niy praktycznie; btp. we twiyrdzyniu ô niyskōńczōnyj liczbie afōw teoretycznie idzie przekludzić eksperymynt z afami, praktycznie ale je to niymożebne (potrzebnŏ je niyskōńczōnŏ liczba afōw i maszin do pisaniŏ abo niyskōńczyniy moc czasu).
Znōme myślowe prōbowania[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Fizyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Myślowe eksperymynty we fizyce to m.in.:
Filozofijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We filozofiji porzōnd stosuje sie myślowe eksperymynty:
- Chińskŏ izba (filozofijŏ filipa, sztucznŏ inteligyncyjŏ, kognitywistyka)
- Dylymat wagōnika (tyż dylymat zwrotnicy) (etyka)
- Dylymat heresztanta
- Mōzg we nŏczyniu (epistemologijŏ, filozofijŏ filipa)
- Paradoksy Zenona z Elei
- Szif ôd Tezeusza
- Teleportacjyjŏ (metafizyka)


text:
Mór w serbskich Hornich Łužicach
Naši stari serbscy wótcojo mějachu husto pod mórom ćeŕpjeć, kiž w swojim času mjez nimi z wulkej surowosću zakhadźeše. Wosebje zły bě mórski čas w Serbach wokoło leta 1632. Najsurowišo wustupi tehdom tuta khorosć w holanskich serbskich wosadach wot Wojerec hač k Zhorjelcej. We Wojerecach zemrě na nju w lěće 1632 w poł štwórta měsaca na 700 ludźi, młodych a starych a powěda so, zo tehdom we Wojerecach njezby wjacy hač 16 porow mandźelskich. Ze samsnej surowosću zakhadźeše mór we wokolnych wojerowskich wsach, na přikład w Bórku, hdźež nimale wšitcy wobydlerjo na njón wumrěchu. W Sprjewicach započa so mrěće hižom w lěće 1631. Tehdomny sprjewičanski faraŕ Matej Wićaz bě tohodla nuzowany so do Hamorow a wot tam pozdźišo do Bórka a naposlědku do Wojerec sćahnyć a bě wot Sprjewic na tři štwórće lěta zdaleny. Zo pak jeho spowědne dźěći mjez tym njebychu cyle bjez Božeho słowa byłe, wotměwaše wón bože słužby wonka w holi pola Bórka, hdźež tež křćiješe a bože wotkazanje wudźěleše. Na samsne wašnje prědowaše tehdom tež duchowny z Khołma pola Nizkeje Hózničanam přede wsu a stoji na tym městnje, na kotrymž je so to stało, błizko pola Hóznicy hišće dźensniši dźeń kamjeń z napismom: "Pestaltar 1632" k dopomnjeću na tamón zrudny čas. Podobny wołtaŕ z kamjenjow natwarjeny a z ličbu lěta 1632 namaka so tež na hórcy pola Jězora, na kotrejž je jězorski faraŕ Hrjehoŕ Krygaŕ pod dubom bože słužby wotměwał.
Do tutoho duba bu pozdźišo ličba lěta 1632 wurězana a je so dołhe leta pola Jězora zdźeržał. Jako pak bě wón po času z nutřka cyle zhnił, su jón na poslědku lózy pastyrjo zapalili a tak tutoho swědka ze stareho časa skazyli. W lěće 1832 bu toho dla wot jězorskeho hrabje horkach naspomnjeny wołtaŕ na samsnym městnje natwarjeny, na kotrymž bě prjedy tamón dub stał. Kak zrudnje je tola dyrbjało w tych pomjenowanych a tež w druhich wokolnych wsach być, hdyž běchu tež bože domy w nich zamknjene, dokelž so ludźo bojachu w twarjenjach skhadźować! Tysacy su tehdom zemrěli a husto dosć njebě tu nikotio, kiž by chcył zemrěłych pohrjebać, dokelž so kóždy wo swoje žiwjenje boješe. Hakle w lěće 1633 wróći so zasy lěpši čas, přetož z tutym lětom přesta to mrěće. - Nowy a runje tak zły mórski čas nasta w Serbach w lěće 1680. Tola zda so, zo je tehdom mór mjenje serbskich wosadow přećahnył, hač poł sta lět prjedy. W lěće 1680 přińdźe wón wot Drježdźan sem, hdźež bě z wulkej surowosću wustupił a na tysac ludźi morił. Ze serbskich wosadow měješe,tak wjele hač je znate, najwjacy smělnjanska wosada přećeŕpjeć. W Smělnej samej wumrě, kaž je tehdomny smelnjanski duchowny Jurij Wesenig do swojich cyrkwinskich knihow napisał, 31 wosobow na mór, z kotrychž buchu jenož štyrjo na keŕchowje pohrjebani, wšitcy druzy pak w zahrodach, na łukach a w keŕkach. Zo su so druhe wsy w lěće 1680 před mórom w Smělnej bojałe, to wobkrućeja nam tež stare cyrkwinske knihi w Palowje, z kotrychž widźimy, zo su tehdom Zemičenjo a Tumičenjo dla mora w Smělnej wudyrjeneho swoje dźěći w Palowje křćić dali, štož je so poslědni króć hišće wulkeho róžka 1681 stało. Kaž w Smělnej, tak zakhadźeše mór w lěće 1680 tež w Kamjencu hač najhórje. Tam wumrěchu na njón štyri radni knježa, štyri duchowni a wučerjo, dwaj lěkarjej, sydomnaće rowarjow a přez tysac pjeć stow druhich ludźi. Wšě khěže běchu połne khorych a tak mjenowana "boršć" pola Kamjenca bě wot ćeknjenych měsćanow z Kamjenca wobsadźena. Wjełe domow a wulicow bě zabitych a městske wrota běchu zawrěne. Skót ruješe w hródźach a dyrbješe zawutlić, dokelž tu nikoho njebě, kiž by jón z picu wobstarał. W měsće samym nasta hłód, dokelž nichtón wjacy ze wsow ničo nutř njepřiwjeze. Mortwi buchu wšitcy hromadźe do hłubokich jamow ćiskani a z wapnom posypani, dokelž khwile njebě, za kóžde ćěło wosebje row ryć. Jako bě naposlědku w měsće najwjetša nuza nastała, smilichu so wokolni zemjenjo a kublerjo nad njezbožownym městom a pósłachu jemu khlěba a butry a wina a wšelakich druhich wecow k warjenju, ale jenož hač před wrota. Hakle přichodne lěto 1681 přesta mór w Kamjencu zakhadźeć a tež w druhich stronach, w kotrychž bě 1630 wustupił. Wot tutoho lěta sem njesłyšimy tež ničo wjacy, zo by so mór hdy zasy w našich Serbach pokazał, hačrunjež je tu tež pozdźišo wjele khorosćow pod druhimi mjenami pobyło, kiž su runje tak surowje mjez Serbami zakhadźałe kaž něhdy mór.
- Author: Korla Awgust Jenč (public domain)
- Source: http://texty.citanka.cz/pata/sc1-116.html


text: Pó reformaciji cerkwje pśed 500 lětami jo se pśesajźił princip maminorěcnego prjatkowanja. W 14 městach Dolneje a sedym městach Górneje Łužyce smy měli Serbske cerkwje, na jsach njelicobne dalšne, w Dolnej Łužycy něźi dwěsćě. W l. 1548 jo Mikławš Jakubica zakóńcył dolnoserbski pśełožk Nowego testamenta. To jo był jaden z prědnych pśestajenjow Lutheroweje Biblije zewšym. Gaby se śišćała, kaž jo pśestajaŕ Jakubica kśěł, a namakała pódeprěśe nimskeje hušnosći, by Serby źinsa nejskerjej měli zgromadnu pisnu rěc. Prědne serbske knigły pak wóstachu rukopisne. Nejskerjej dla w Špańskej roźonego katolskego krala Nimskeje a pózdźejšego kejžora Ferdinanda I. (1503 – 1564). Ten jo tuder w l. 1547 zakazał ewangelske śišćarnje. Pismojstwo Serbow jo se weto huwijało. Duchowne su liturgiske teksty a kjarliže pśestajali. Biblija, Lutherowy Mały katechizm, spiwarske knigły a dalšne śišće su byli słupy se huwijajucego serbskego pismojstwa.


text:
Wólby maja tež konsekwency na zestawu gmejnskeje rady
Radwor (SN/BŠe). Wólby noweho wjesnjanosty běchu tema wčerawšeje gmejnskeje rady w Radworju. Hišće hač do 21. apryla amtěrowacy wjesnjanosta Wincenc Baberška (CDU) gratulowaše wuzwolenej naslědnicy Madeleine Rentsch, kritizowaše pak zdobom wozjewjenja měnjenjow w medijach, měrjace so předewšěm na to, zo je němskorěčna kandidatka najwjac hłosow w Radworju dóstała. „Ludźo měli jej najprjedy šansu dać, prjedy hač ju nadběhuja“, Baberška wuzběhny. Wón připowědźi Madeleinje Rentsch rjap skrućić a ju na nowy nadawk derje přihotować. Nimo toho je so tež wobydlerka jara emocionalnje wuprajiła, měnjo zo su sej Serbja ze swojimi wuprajenjemi sami škodźeli. Gmejnski radźićel Jovan Hrjehor, jedyn ze štyrjoch kandidatow wo zastojnstwo wjesnjanosty, je z wólbneho wuslědka konsekwency sćahnył a chce swoje dźěło w gmejnskej radźe złožić. Přichodnje budźe so zaso stoprocentnje na swoje předewzaće koncentrować, štož je sobudźěłaćerjam dołžny. Wšako woni dołho njewědźachu, hač zawod dale wobsteji.


text: Reichski hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf bě jedyn z mało łužiskich zemjanow, kotřiž su samo w prěnim zwjazku marxistiskich „Stawiznow Serbow“ pozitiwnje naspomnjeni. Tam čitamy: „W lěće 1745 daše Gersdorf młode kubłanišćo wot Klukša do Delnjeho Wujězda přepołožić. Podobny wustaw nasta z pomocu Gersdorfa w Ćichońcy pola Budyšina. Na woběmaj seminaromaj so nahladna ličba młodych Serbow wukubła.“ Potomnicy Gersdorfskeho rodu, kotrychž po přewróće po Budyšinje přewodźach, su hódnoćenje swojeho rodu wuzběhnyli. Woni běchu sej němske wudaće „Stawiznow Serbow“ kupili.


text:
Lětuša 175. róčnica załoženja Maćicy Serbskeje je składnosć, tež dopominać na wozrodźenje skutkowanja serbskeho wědomostneho towarstwa po politiskim přewróće 1989/1990. Jako na tutym procesu aktiwnje wobdźěleny chcu tu někotre pozadki předstajić, nic naposledk tež tohodla, dokelž je Měrćin Völkel w swojim spisu »Trać dyrbi Serbstwo«1 tehdomniše podawki trochu skrótšene a zjednorjene rysował.
Za čas politiskeho přewróta nazymu 1989 wutwori so přez tajne wólby z kruha wědomostnych sobudźěłaćerjow wědomostna rada (WR) Instituta za serbski ludospyt (IsL). Měješe nadawk, wjednistwo instituta při koncipowanju wědomostnych nadawkow a při přestrukturowanju serbskeho slědźenišća wotpowědnje nowym žadanjam časa podpěrać. K temam posedźenja přirady słušeše tež prašenje wobstaća instituta resp. při ewentualnym rozpušćenju móžne alternatiwy. Nimo toho rozjimowaše so prašenje zapřijeća na serbskich wědomostnych temow zwonka instituta zajimowanych we wědomostnych diskursach. W tutym zwisku narězny so tež prašenje wozrodźenja Maćicy Serbskeje. Přezjednosć knježeše w tym, zo je dalewobstaće profesionalneje wědomostneje sorabistiskeje institucije bytostne za přichod Serbow w zjednoćenej Němskej. Jako spomóžne so nimo toho wobhladowaše, měć poboku tajkeje institucije towarstwo (podobnje towarstwu Uranije w NDR), kotrež zapřija dalšich serbskich slědźerjow, na přikład domiznowědnikow a chronistow, ale tež serbskich wučerjow a studentow, a skića přidatne móžnosće k posrědkowanju slědźerskich wuslědkow mjez Serbami.
Dopomnjeńki serbskeje ceptaŕki Hanamarje Měškankoweje
Hanamarja Měškankowa (nimski: Annemarie Müßiggang) jo lětosa wóswěśiła 89. narodny źeń. Wóna jo se naroźiła ako Hanamarja Pawlikoc (nimski: Paulik) dnja 18. julija 1933 w Rownem (Rohne) a jo tam wótrosła w serbskej familiji. Ako małe źowćko jo nosyła serbsku źiśecu drastwu a pótom drastwu młodych źowćow až do 14. lěta. Jeje maś a stara maś stej chójźiłej cas žywjenja burskej. Wót źiśetstwa jo Hanamarja Pawlikojc powědała serbski, nejpjerwjej slěpjańsku narěc, pótom górnoserbšćinu. To jo jej wjelgin pomogło pśi wuknjenju dolnoserbšćiny. W lěśe 1948 jo wóna była hyšći pśemłoda za studij, togodla jo zachopiła wuknuś w Serbskej wušej šuli w Budyšynje1. W juniju 1952 jo Hanamarja Pawlikojc derje złožyła maturu. Pón jo direktor dr. Frido Mětšk (nimski: dr. Alfred Mietzschke, 1916– 1990) ju wubrał za póspěšny pedagogiski studium, aby mógała južo pó jadnom lěśe zachopiś źěło na nowowutwórjonej Serbskej wušej šuli w Chóśebuzu.
Hanamarja Měškankowa w krejzu swójźbnych a znatych na 70. jubileju Dolnoserbskego gymnaziuma Foto: Justyna Michniuk
Jeje rěcy wšedneje komunikacije stej byłej górno- a dolnoserbšćina. Wóna a jeje manźelski słušatej k tym pórědkim familijam, kótarež su po 2. swětowej wójnje doma ze źiśimi serbski powědali a serbsku rěc pśiducej generaciji dalej dawali. Wónej stej synowu konsekwentnje serbski wótkubłałej. Tak stej ako dorosćonej wobej serbskej rěcy wuměłej, lěcrownož jo tegdy pśewažeca wětšyna ewangelskich Serbow se pśeśiwo tomu rozsuźiła, ze swójimi źiśimi serbowaś. Wše tśi Měškankojc źiśiźiśi wuměju tejerownosći wobej serbskej rěcy wustnje a pisnje. A teke źiśi tśeśego naroda wuknu serbšćinu a chójźe do serbskeje źiśownje. W familiji Hanamarje Měškankoweje su rěc a kultura a tradicije Serbow njepówalnje žywe.
Hdyž rěči so wo Slepom, njeje husto jenož wona wjes sama měnjena, ale cyła Slepjanska wosada abo zarjadniske zjednoćenstwo z Brězowku, Dźěwinom, Trjebinom, Mułkecami, Miłorazom, Rownom a w srjedźišću Slepom, hdźež steji cyrkej. W tutych sydom wjeskach, kotrež su rozrjadowane do třoch gmejnow, chodźa žony w Slepjanskej narodnej drasće, tu mamy zachowanu hudźbnu tradiciju hraća na dudach, a jenož tu je wosebita warianta serbšćiny doma: Slepjanska serbšćina abo slepjanšćina. Hdyž pohladamy na kartu, widźimy, zo leži Slepjanska wosada bjezposrědnje při hranicy Sakskeje a Braniborskeje (hnydom za Dźěwinskej wjesnej taflu na směr Choćebuz kónči sakski teritorij). Wona zabjerje wuchodny dźěl srjedźneje Łužicy, pasma mjez Hornjej a Delnjej Łužicu. W swojich stawiznach słušeše Slepo administratiwnje a cyrkwinsce stajnje k Hornjej Łužicy. Tohodla bě a je tu hornjoserbšćina jako cyrkwinska rěč a w šulskim wobłuku prezentna. Jako ćišćanej medijej skutkujetej tu hižo dołho mjez druhim Serbske Nowiny a Pomhaj Bóh. Najebać tutoho wliwa hornjoserbšćiny je so we wšědnej mjezsobnej komunikaciji domoródna Slepjanska serbšćina zdźeržała. Tuta zjednoća we sebi elementy hornjo- a delnjoserbšćiny, leži dźě w serbskim rěčnym rumje centralnje. Liči so k tak mjenowanym přechodnym dialektam a je za rěčnikow druhich wariantow rěčaneje serbšćiny derje rozumić. Kaž jeje dialektnej susodaj (we wuchodźe Mužakowski a w zapadźe Sprjejčanski), słuša slepjanšćina k tym serbskim narěčam, kotrež su masiwnje wohrožene – abo su so hižo dospołnje zhubili (kaž Mužakowska narěč). Ze škričku zboža pak zasłyšimy hišće dźensa Slepjansku serbšćinu, hdyž zetkamy maćernorěčne seniorki a domoródnych seniorow. Pódla zaklinči druhdy hornjoserbšćina, na přikład ze šulskich rumnosćow Slepjanskeho Němsko-serbskeho šulskeho kompleksa abo z rumnosćow Rownjanskeje pěstowarnje »Milenka«. Hdyž witaja turistow w Serbskim kulturnym centrumje, móža tule tohorunja do hornjoserbšćiny počuchać. To su serbske zynki na teritoriju hewak dominowaceje němčiny. Hromadźe tworja tute srědki komunikacije rěčny trojozynk Slepjanskeje wosady. Wone tworja akustisku rěčnu krajinu Slepoho.
Dźe wo to, rěčnje manifestowane mócnarske struktury pokazać a staw w najlěpšim padźe nic jenož dokumentować, ale tež k polěpšenju situacije mjeńšinow přinošować.
W lěću 2021 podach so do swojeje stareje sakskeje a łužiskeje domizny, kotruž běch před 20 lětami do směra južneje Němskeje wopušćiła. Njewopytach jenož swojeju staršeju, ale chcych so tež nadawkej mojeje Regensburgskeje uniwersity wěnować, hdźež studuju tuchwilu předmjet wjacerěčnosć a regionalita. Wobdźělich so tam na seminarje, hdźež dźěše wo tak mjenowany Linguistic landscape. Je to poměrnje nowa slědźerska metoda, kotraž přepytuje widźomnosć rěče w zjawnosći. Kóždy wobdźělnik dósta nadawk, konkretnu krajinu w Němskej hladajo na dwu- abo wjacerěčne fenomeny přepytować. Dopomnich so na dwurěčne nadróžne znamjenja w Budyšinje, kotrež běchu mi w dźěćatstwje napadnyli. A tak zrodźi so ideja, so w seminarnym dźěle wo Linguistic landscape Budyšinej wěnować. Uniwersita žadaše sej za to fotowe dokumenty, ale tež interview z wosobu, kotraž so na někajkežkuli wašnje z dwurěčnosću w zjawnosći zaběra. Z tutymi snadnymi směrnicami dach so do dźěła. Najprjedy sformulowach wuprajiwu tezu: Myslach sej, zo zamóžu pokazać, zo je wot ludnosće začuwana žiwa dwurěčnosć tež přez Linguistic landscape widźomna. Organizowach jězbu do Budyšina a interviewowy termin z kuratorku tamnišeho Serbskeho muzeja. A běch napjata, što mje tam wočakuje.
Interview z Vojtěchom Koubu, folkloristom a nawodu folklorneje skupiny Ludowa hudźba z Chrásta, wo lětušim folklornym festiwalu w StrážnicyLětsa je so mjez 23. a 26. junijom »Mezinárodní folklorní festival Strážnice« wotměł. Kajki wuznam ma wón za folklornu hudźbu w Čěskej a kak husto so wotměwa?
Festiwal w Strážnicy je najwjetši festiwal folklory w Čěskej, prěni króć wotmě so hižo w lěće 1946. Festiwal organizuje so wot Narodneho instituta ludoweje kultury (NÚLK), štož je institucija direktnje stworjena a podpěrowana wot Ministerstwa kultury. Před koronapandemiju wopytowaše festiwal wjac hač 30 000 přihladowarjow. Lětnikaj 2020 a 2021 stej so pak jenož online wotměłoj. Ćim bóle su so lubowarjo ludoweje hudźby na lětuši festiwal wjeselili – nic jenož z Morawy a Čech, ale tež z Łužicy. Hižo wjele lět jězdźi do Strážnicy organizowana skupina Serbow, kotruž wjedźe Volkmar Šołta. Předewšěm dźakowano knjezej Janej Kristej, kotryž je wjele lět NÚLK nawjedował, je tutón festiwal tež za serbskich přihladowarjow jara hospodliwy.Dalokož je mi znate, su Was prosyli za festiwal serbski program zestajić. Kak je tomu dóšło?
Jako smy w lěće 2018 z Ludowej hudźbu z Chrásta našu CD serbskich spěwow wudali, chcychmy ju w Strážnicy předstajić. Festiwal pak njeje na akustiske produkcije wusměrjeny, typiske za njón su wulke programy w amfiteatrach. Programowa komisija namjetowaše wulki serbski program zestajić. Serbske tradicije předstajichu so naposledk w Strážnicy 2003 k jubilejej Ludvíka Kuby, naš program běše za lětnik 2020 planowany. Bohužel dyrbjachmy wšitcy dwě lěće čakać, pandemije dla.
Prěnju wutoru lětušeho julija serbski wječornik wozjewi, zo je »Janek Wowčer swoje dźěłowe zrěčenje jako šefredaktor Serbskich Nowin a wotrjadnik za nowiny a časopisy w Ludowym nakładnistwje Domowina wupowědźił«. W krótkej powěsći dale rěka, zo »chce so wón w přichodźe druhim nadawkam wěnować«. A skónčnje so we wozjewjenju hišće přispomnjenje jewi, z kotrehož wuchadźa, zo je brizantna nowinka mjez redakciju a jednaćelom LND Symanom Pětrom Cyžom wothłosowana. »Jednaćelstwo nakładnistwa nětko proces znowawobsadźenja pozicije organizuje«, so w informaciji wukónčnje wuzběhuje.
Wo dalšich pozadkach wupowědźenja čitar serbskeho dźenika ničo njezhoni. Tola wón bu – jeli so za to zajimuje – nic hakle w běhu lěća z najwšelakorišimi wobmyslenjemi a prašenjemi konfrontowany. Na přikład z faktom, zo su dalše dołholětne redaktorki a redaktorojo swoje dźěłowe městno w serbskim dźeniku w blišej zańdźenosći wupowědźili, mjez nimi dr. Cordula Ratajczakowa a Milenka Rječccyna, kotrejž stej »wotpućowałoj« do wobłukow Domowiny a jeje towarstwow.
Hižo dlěje pak napadnu podobne personelne turbulency z wupowědźenjemi a njewuspěšnymi wupisanjemi w delnjoserbskim tydźeniku Nowy Casnik.
Rozgrono z wjelikopósłańcku Republiki Serbiskeje w ZRN jeje ekscelencu dr. Snežanu JankovićCo Serby w Serbiskej wěźe wó Serbach we Łužycy? Jo wěda wó Łužyskich Serbach powšyknje rozšyrjona? Su se južo wudali publikacije wó łužyskej serbskej kulturje?
Serby ze Serbiskeje maju powšyknu wědu wó Serbach z Łužyce. Wěźe, až to jo lud, z kótarymž smy wusko zwězane, což nastupa kulturu a stawizny. Ale myslim se, až wětšyna našych krajanow njejo měła góźbu, kulturu Łužyskich Serbow bližej wopóznawaś. Ja pak to mam za wjelgin wažne, až zajm za bliske wopóznaśe móžo byś dobry zakład, na kótaremž natwarijomy našu kooperaciju. Mamy wjele knigłow našych serbiskich awtorow wó Serbach we Łužycy. Casy namakajomy teke teksty wó Serbach w serbiskich casnikach. Glědajucy na wuraznu kulturnu bliskosć, kótaraž wótbłyšćujo se teke w rěcy, tradicijach a narodnych drastwach, by było škóda, gaby wobej boka se njepóstarałej wó lěpše wopóznawanje. Na pśikład wó kooperaciju našych kulturnych a kubłańskich institucijow.Cogodla zajmujośo Wy se za Serbow we Łužycy?
Mój zajm za Serbow jo wubuźony pśez wjeliku rěcnu a kulturnu bliskosć, ale teke pśez fakt, až weto až do źinsajšnego njejo wjele kontaktow mjazy našyma ludoma. Myslim se, až našo zgromadne statkowanje móžo pśinjasć dobre wuslědki. Teke za Serbow ze Serbiskeje by derje było zgóniś, kake su procowanja Łužyskich Serbow, aby zachowali swóju rěc, swójo pismo a swóje nałogi w za wětšy part nimskorěcnej wokolinje.
Wót 1370 až do 1635 jo słušała Dolna Łužyca k českemu kralojstwu. Zachopjeńk togo casa, se zakóńcecy pózny srjejźowěk, jo se wopisował (a se pó źělach źinsa hyšći wopisujo) ako epocha, pódejźona wót zakśebjatnych a kšajźojskich ryśarjow. Jo se groniło, až su na grodach w Chóśebuzu a Drjowku byli zmužne ryśarje bźeze skrupelow. Ale co jo na tych pśedstajenjach napšawdu wěrne?
Pó rozšyrjonem měnjenju su byli rubjažne ryśarje pśisłušniki nišego zemjaństwa, kenž su pśišłušali ryśaŕskemu stawoju. Powšyknje pak jo wuznam ryśarjow (pótakem kšuśe wobronjonych wójnarjow na kónjach) w casu póznego srjejźowěka dla rosćecego wuwiśa žerdkatych bronjow (to su helebardy, piki, partizany a druge) a na popularnosći pśiběrajucem wužywanju stśělańskich broni we wójaŕstwje pśecej wěcej wótebrał. Bronidła njejsu južo efektiwnje šćitali pśed něnto lěpjej wobronjonymi a rownocasnje teke wěcej wobrotnymi pěškarjami. Ako slěd zgubjenja togo militarnego wuznama a dłymokich změnow kněstwa (wót zemjańskego kněstwa ku krajnemu kněstwoju), towarišnosći (pśekupce su měli wěcej zamóženja ako młogi zemjan) a góspodaŕstwa (wót naturalnego góspodaŕstwa k pjenjeznemu góspodaŕstwoju) jo pśišło wjele ryśarjow w nakrajnych stronach do financielneje nuze. Pótakem su se toś te rozsuźili wót togo casa – tak nanejmjenjej popularne měnjenje – se ilegalnje rozbogaśiś pśez rubjažnistwo na drogach a rubjone dobytki pśi z wótglědanim naštyrjonych zwadach a nadpadach na města a pśekupnistwowe transporty. Weto pak tencasne, krajokněske strońske žrědła toś tych zemjanow žednje ako rubjažnych ryśarjow pomjenili njejsu. Su jim w tych rozestajanjach mjazy nišym zemjaństwom a měsćańskim bergaŕstwom jano gronili »raptores«1, »latrones«2, »predones«3, »spoliatores«4 abo »räubern«. A grodam toś tych ryśarjow su casy samo gronili »raubheußer«. Wopšawdne zapśimjeśe »rubjažne ryśarje« móžo se, pó rešeršach mediewista Klaus Graf, prědny raz dopokazaś w nimskem pśełožku (how »rubjenje-ryśar«) špańskego šelmowego romana z titelom »Historia de la vida del Buscón«5 respektiwnje »Historia del gran Tacaño«6 wót Francisco de Quevedo z lěta 1626. W špańskem originalu se groni »rubjažnemu ryśarjoju« pón »caballero de rapiña«.7
Aby zamógli wóznam jubilejneje 300. namše nowšego casa pšawje gódnośiś, wupórajomy se skrotka do zachadnosći.
Serbski prjatkowaś bu wót ewangelskego konsistorstwa w Bramborskej dnja 19. maja 1941 zakazane. Tegdejšy dešański faraŕ Bogumił Šwjela (1873– 1948) jo zawóstajił w śišćanej cerkwinej agenźe »Agenda za tu evangelisku cerkwju w Pšuskej« rukopisny zapisk: »Letztes Mal amtlich benutzt Kantate 1941. Vor Pfingsten Donnerstag erhielt ich das Verbot, wendische Gottesdienste zu halten. Sch.« Agenda chowa se na farje w Dešnje.
Dnja 19. maja 1941 datěrowany list na Šwjelu z amtskeju listoweju głowku wšak wobznanijo, až cerkwja sama jo zakaz wugroniła, nic někaka druga fašistiska wušnosć togo casa: »Der Evangelische Oberkirchenrat hat uns angewiesen, Ihnen im Gebrauch der wendischen Sprache größte Zurückhaltung anzulegen. Insbesondere sollen keine öffentlichen Gottesdienste in wendischer Sprache mehr gehalten werden.«1
Gjarstka zwóstatych serbskich duchownych w Dolnej Łužycy wšak běšo južo do togo pód antiserbskim śišćom zrezigněrowała a do Prědneje swětoweje wójny abo nanejpózdźej z nastupom fašistiskego mócnaŕstwa wopśestała serbske Bóže słužby swěśiś. Ten slědny pak, dešański faraŕ Šwjela, jadnorje dalej serbski prjatkowašo. Jomu jo cerkwina wušnosć musała wuraznje zakaz wugroniś. Fašisty su z tym dali slědny dypk na južo dłujko trajucy antiserbski proces: Wót casa reformacije jo se z tym dolnoserbska rěc z něźi 200 cerkwjow Dolneje Łužyce wutłocyła.
Rozmołwa z hudźbnikom, komponistom, publicistom, režiserom a producentom Symanom Hejdušku wo jeho mnohostronskich hudźbnych projektach, načasnej serbskej hudźbje a jeho planach za přichodWy sće jako hudźbnik a komponist jara mnohostronski. W kelko hudźbnych projektach skutkujeće sobu?
Najdlěje hraju w skupinje Con-takt na kwasnych rejach a pola Brankatschkow, štož je po žanrje podobnje, potajkim na rejach a partyjach. Potom skutkuju na polu hiphopa w Nowej Dobje a funka w swojej Drježdźanskej skupinje Puff Ronnie & the FunkForce, hdźež hraju na klawěrje. Z njej smy lětsa spočatk meje naš prěni album »Nothing.But.Okay.« z dohromady dźewjeć spěwami wudali. Bywši Sorbian Art Trio hižo njeeksistuje, dokelž mamoj z Janom Brězanom mjeztym kóždy wjele druhich projektow a Syman Handrik je medicinar w Lipsku. To da so ćežko zjednoćić. Spytamy pak na zakładźe wšelakich projektow stajnje zaso hromadźe dźěłać pod motom Trio a Kumple. Při tym twori Trio bazu a Kumple su hosćo, kotrychž sej, wotwisnje wot projekta přeprošujemy. Nimo toho sym sobuzałožićel skupiny SerBeat, z kotrejež pak sym wustupił, wšako posłužujemy ze skupinu Con-takt samsny stil. Wšo prosće njeńdźe. Druhdy pak skupinje wupomham. Skónčnje hraju hišće hdys a hdys z Horjanami, z nimi sym wotrostł. Jako producent sym stajnje při produkcijach Heleny Hejduškec pódla a sym prěnje tři title Skupiny Astronawt wobdźěłał a dźěl w swojim studiju nahrawał. Nimam pak z nimi wjace tak wjele činić, zaskoču pak tam hdys a hdys, jeli trjebaja instrumentalista při wustupach. Cyle nowe je, zo wustupju mjeztym jako solist a dźěłam w hudźbnej redakciji Serbskeho rozhłosa, hdźež staram so mjez druhim wo nowe produkcije.
W dźensnišim so globalizowacym swěće je normalne, zo so ludźo tež za cuze regiony a kultury zajimuja. Tak je tež mjez Japančanami wěsty zajim za Serbow spóznajomny. W tutym nastawku chcemoj předstajić někotre aspekty serbsko-japanskich poćahow a wědomostneho zajima za Serbow w Japanskej. Ćežišćo předstajenja je prašenje, štó, kak a čehodla je so dotal w Japanskej za Serbow zajimował a so serbowědźe wěnował.
Serbsce wuknjacy Japančan (abo japansce wuknjacy Serb) spěšnje pytnje, zo je poměrnje wjele podobnych słowow w japanšćinje a serbšćinje. Wočiwidny přikład je, zo stej hornjoserbskej »haj« a »ně« w japanšćinje »hai« a »ie«. Z tutoho dopóznaća je samo nastała teorija, zo pochadźeja Serbja z Japanskeje. Tajku teoriju je uniwersalny wučenc a duchowny w serbskej wosadźe Traugott Xaverius Unruh kónc 18. lětstotka w swojim teksće wopisał. Tam su tež tajke kuriozne interpretacije, zo japanski wojowar »samuraj« wobsteji ze serbskeju słowow »sam« a »raj«, tuž ma woznamjenić, zo ma so kóždy sam zasadźować za raj. Profesor instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity Edward Wornar je dołho zhubjeny tekst »namakał« a jako knižku »wudał«.1– To je wězo žort. Tutu »teoriju« a tež wučenca je sej prof. Wornar wumyslił, kotryž je sam japansce wuknył.
Rěčacy tworja w komunikaciskich procesach modele woprawdźitosće, ale při tym njejsu naše předstawy wo woprawdźitosći wot rěčnych strukturow determinowane.
Genderowa rěč so hustodosć jako srědk runostajenja žonow a mužow na rěčnej runinje wobhladuje. »Widźomnosć žonow w rěči« je tola bytostny a tradicionelny argument feministiskeje linguistiki. Je pak jenož jedyn argument z wjacorych a předewšěm je tole tón argument, kotryž ideologiske pozadki feministiskeje linguistiki do njezawjedliweho, towaršnostnje akceptowaneho konteksta staji. Wobsteja tež druhe genderlinguistiske koncepty, kotrež měrja so na to, so mjenowanju splažnych rozdźělow scyła w rěčnym wužiwanju wobarać (»undoing gender«). Po tajkich konceptach njeměł so binarnje organizowany splažny koncept w rěči jewić, wuchadźejo z toho, zo su splažne róle swojowólnje přez socialne wuměnjenja definowane a so na biologisku dwojotu žonow a mužow redukować njedadźa. Tajkele towaršnostno-politiske ideje dyrbja tež w rěči zwobraznjene być, štož žadaja wosebje přiwisnicy »queer studies« a teorije wo »dekonstrukciji nućeneje heteroseksuality«.1


text:
Ta godka musiały słyszeć jeji cerki-szkolorki: Basia a Emilka, bo zaroz chciały se grać na fryzjera, ale ni miały skim. Bez feryje do drugich somsiadow przijechały dwie wnuczki-bliźnioczki, co jeszcze do szkoły niy chodziły i te dwie starsze bestyje namówiły ich na te farbowani. Maluśkim sie wszystek podobało, dziepiyro jak te dwa gizdy zaczyny im gowy tym mułym suć, to sie rozbeczały a poleciały ku swoji starce, a zaczyna sie łostuda! Jejich starka przileciala do Tilki ze skargom na Basia a Emilka, ale łone godały, że „klientki im w czasie wykonywania zabiegu farbowania uciekły i one nie zdążyły im głów umyć”, ale tego marasu niy dało sie żodnym szamponym ze gowy pozbyć! Somsiadka sie na Tilka poszarpała i niy godała śniom do końca feryji, a Basia ze Emilkom za kara niy pojechały nad morze, co im już downo tatulek łobiecoł, yno musiały siedzieć w doma, a starka Kwolczyno ich na kożdym kroku wachowała, coby zaś co niy wystrugały i tak cołki feryje miały by przesmolone!
Jednako tydziyń przed końcym przijechali łojcowie łod tych małych bliźnioczkow. Jejich tatulek prziszoł ku Tilce, a padoł, co dość już je tyj zwady skuli dziecek i pytoł wszystkich na grilla do zegrodki, a tam sie wszyjscy pogodzili. Dziołszyska za pora dni pojechały stom familijo, na łodpust, a we zgodzie woziły sie ze małymi na starym karasolu i do dzisio to spominajom!
Ta godka musiały słyszeć jeji cerki-szkolorki: Basia a Emilka, bo zaroz chciały se grać na fryzjera, ale ni miały skim. Bez feryje do drugich somsiadow przijechały dwie wnuczki-bliźnioczki, co jeszcze do szkoły niy chodziły i te dwie starsze bestyje namówiły ich na te farbowani. Maluśkim sie wszystek podobało, dziepiyro jak te dwa gizdy zaczyny im gowy tym mułym suć, to sie rozbeczały a poleciały ku swoji starce, a zaczyna sie łostuda! Jejich starka przileciala do Tilki ze skargom na Basia a Emilka, ale łone godały, że „klientki im w czasie wykonywania zabiegu farbowania uciekły i one nie zdążyły im głów umyć”, ale tego marasu niy dało sie żodnym szamponym ze gowy pozbyć! Somsiadka sie na Tilka poszarpała i niy godała śniom do końca feryji, a Basia ze Emilkom za kara niy pojechały nad morze, co im już downo tatulek łobiecoł, yno musiały siedzieć w doma, a starka Kwolczyno ich na kożdym kroku wachowała, coby zaś co niy wystrugały i tak cołki feryje miały by przesmolone!


text:
Uojle
Uojle (Strigiformes) – řůnd ptokůw s podgrůmady ptokůw nowočesnych Neornithes. Uobejmuje gatůnki drapjyžne, kere přistosowouy śe do polowańo po ćmoku a uo zmroku, choć ńykere gatůnki powrůćiuy do trybu žyćo po jasnoku. Zamjyškujům couki śwjot, prowadzůnc nojčyńśći uośaduy tryb žyćo, krům ńykerych půunocnych populacyji kere kočujům abo wandrujům.
Uojle ńy sům spokrewńůne ze ptokůma drapježnymi, nale wykazujům s ńimi kůnwergyncyjo – tzn. pośadajům wjela cech wspůlnych, wyńikajůncych s podobnygo trybu žyćo. Postřůd ńich idźe wymjyńić: uostre dźoby a špůny, dobry wzrok, zdolność filowańo stereoskopowygo (dwuślypjowygo). Růžńice to přede wšyjskym nocny tryb žyćo uojli a jejich doskůnouy suůch.
U uojli wystympuje tzw. zwyrtnyty dymorfizm puećowy - samice sům wjynkše kej samce. Růžńice ale ńy sům zwykle tak sroge, kej u ptokůw špůńastych. Krům tygo uobje pueće nojčyńśći ńy růžńům śe wyglůndym.
Uojle uodžywjajům śe pokarmym zwjyřyncym uod uowadůw po ssaki. Nojčynstše stratygije polowań u uojli to čatowańy (zaśadka) a ńiski lot patrolowy, zwykle ůng. 1–3 m nad źymjům. Ńykere gatůnki (jak půjdźka) polujům na uowady a gryzůńe uažůnc po źymji, inkše (jak puomykůwka, ušatka, uojla bařouowo) poradzům zawisać we lufće, podobńy kej pustůuka; ńykere tyž, kej uojlečka, šnupjům za uofjarůma we korůnach strůmůw.


text:
Gatōnek narażōny
Gatōnek narażōny, gatōnek wysokigo ryzyka[1] (ang. vulnerable, akrōnim: VU) – jedna z kategoryje we ôpublikowanyj bez Miyndzynŏrodowõ Unijõ Ôchrōny Przirody (IUCN) klasyfikacyje zagrożōnych gatōnkōw, przijmowanŏ wszeôbecnie do pasowaniŏ w roztōmajtym gradusie i roztōmajtego zasiyngu Wykazach i Czyrwōnych Ksiyngach Zagrożōnych Gatōnkōw. Kategoryjŏ ta ôbyjmuje gatōnki, przi kerych stwiyrdzōno ryzyko wymŏrcia we naturalnych warōnkach i kere społniajōm aby jedno ze blank zdefiniowanych kryteriōw ôdnoszōncych sie do zasiyngu, wielości i dynamiki populacyje[2].
Kryteria kwalifikacyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Taksōn je uznŏwany za narażōny na wymŏrcie, kej idzie udokumentować, iże społniōny je jedyn z podanych niżyj kryteriōw (ôznaczōnych ôd A do E)[2]:
A. Redukcyjŏ populacyje we jednyj z nastympujōncych form:
- 1. Stwiyrdzōnŏ, ôszacowanŏ, wyantragowanŏ abo przewidowanŏ redukcyjŏ zasobōw populacyje ô 50% abo wiyncyj we ôstatnich 10 latach abo trzech gyneracyjach (przijmuje sie dugszy z alternatywnych ôkresōw), we przipadku kej prziczyny tyj redukcyje sōm ôdwrŏcŏlne, znane i ustŏły,
- 2. Stwiyrdzōnŏ, ôszacowanŏ, wyantragowanŏ abo przewidowanŏ redukcyjŏ zasobōw populacyje ô 30% abo wiyncyj we ôstatnich 10 latach abo trzech gyneracyjach (przijmuje sie dugszy z alternatywnych ôkresōw), w sytuacyji, kej zanik populacyje abo jego prziczyny niy ustŏjōm abo niy sōm znane, abo niy sōm ôdwrŏcŏlne,
- 3. Przewidowanŏ abo prognozowanŏ redukcyjŏ ô 30% abo wiyncyj we dalszych 10 latach abo trzech gyneracyjach (maksymalnie do 100 lŏt) – przijmuje sie dugszy z alternatywnych ôkresōw,
- 4. Stwiyrdzōnŏ, ôszacowanŏ, przewidowanŏ, prognozowanŏ abo podyjzdrzywanŏ redukcyjŏ populacyje ô 30% abo wiyncyj we ôkresie 10 lŏt abo trzech gyneracyji – przijmuje sie dugszy z alternatywnych ôkresōw (maksymalnie do 100 lŏt we prziszłości). Wrachowowany czas musi zawiyrać ôkresy łōńske i prziszłe, a sama redukcyjŏ abo jeji prziczyny mogōm niy ustŏwać abo ôstŏwajōm niyznōme, abo sōm niyôdwrŏcalne
B. Ukrōcynie zasiyngu abo areału wystympowaniŏ:
- 1. Szacowany zasiyng geograficzny wystympowaniŏ myńszy aniżeli 20 000 km² przi jednoczesnym społnianiu aby dwōch z trzech kryteriōw:
- a. zasiyng fest rozdrobniony abo gatōnek znany z niy wiyncyj aniżeli 10 stanowisk
- b. stwiyrdzōno abo przewiduje sie zmyńszanie sie zasiyngu abo wielości stanowisk, pogarszanie sie jakości siedlisk gatōnku abo zmyńszanie zasobōw populacyje abo wielości majoryntnych ôkazōw
- c. wystympujōm sroge fluktuacyje zasiyngu abo wielości stanowisk, abo zasobōw populacyje, abo wielości majoryntnych ôkazōw
- abo:
- 2. Teryn zamiyszkany bez gatōnek myńszy aniżeli 2000 km² przi jednoczesnym społnianiu aby dwōch z trzech kryteriōw:
- a. zasiyng fest rozdrobniony abo gatōnek znany z niy wiyncyj aniżeli 10 stanowisk
- b. stwiyrdzōno abo przewiduje sie zmyńszanie zasiyngu i wielości stanowisk, abo zmyńszanie sie wiyrchnie bydź zasiyngu siedlisk gatōnku, pogarszanie sie jakości siedlisk, abo zmyńszanie zasobōw populacyje abo wielości majoryntnych ôkazōw
- c. wystympujōm sroge fluktuacyje zasiyngu, numera stanowisk, zasobōw populacyje i wielości majoryntnych ôkazōw
- abo kej zachodzōm warōnki ôpisane we ôbōch powyższych pōnktach (B1 i B2 cuzamyn).
C. Populacyjŏ szacowanŏ na mynij aniżeli 10 000 żdrzałych stworzyń jak tyż:
- 1. Szacuje sie tympo spadku wielości co nojmynij ô 10% we czasie 10 lŏt abo trzech gyneracyji (maksymalnie do 100 lŏt) – przijmuje sie dugszy z alternatywnych ôkresōw,
- abo:
- 2. Ôbserwowany, wywnioskowany abo prognozowany postympujōncy spadek wielości żdrzałych stworzyń i we tym samym czasie społniōne jedno z dwōch kryteriōw:
- a. brak subpopulacyje rachujōncych bez 1000 żdrzałych stworzyń abo wszyjske żdrzałe stworzynia tworzōm jednã subpopulacyjõ
- b. wystympujōm barzo sroge fluktuacyje numerōw żdrzałych stworzyń
D. Ôgōlne zasoby gatōnku niy przekrŏczajōm 1000 żdrzałych stworzyń abo populacyjŏ zajmuje barzo ôgraniczōne terytorium (porzōnd pod 20 km²), abo jego populacyje zajmujōm pŏrã przestrzyństw (porzōnd piyńć abo mynij) narażōnych na skutki działalności czowieka abo zdarzyniŏ losowe w krōtkim czasie, bez co gatōnek może stŏć sie krytycznie zagrożōny abo nawet wymrzić we barzo krōtkim czasie.
E. Analizy wykazujōm prŏwdopodobność wymŏrcia gatōnku we naturze wynoszōnce co nojmynij 10% we czasie dalszych 100 lŏt.
Przipisy
- ↑ Meridian (Artio): Kategorie zagrożenia. 2008. [dostymp 2015-12-06].
- ↑ 2,0 2,1 IUCN Species Survival Commission: IUCN red list categories and criteria. Version 3.1 Second edition (ang.). IUCN (International Union for Conservation of Nature), 2012. s. 20-22. [dostymp 2015-12-06].


text:
Chryša Šlenkar
Chryša Šlenkar (němsce Christoph Schlencker abo Schlenker; * 4. septembra 1674 w Róžanach pola Lubija, † 24. meje 1728 w Poršicach) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.
Wón narodźi so jako syn zahrodnika njedaloko Lubija, hdźež wopyta tež šulu. Wot 1694 studowaše w Lipsku teologiju. Swoje prěnje farske městno měješe w lětomaj 1706/07 w Radšowje. Wot 1707 do 1716 skutkowaše jako diakon w Ketličanskej wosadźe, 1716–18 bě diakon a serbski prědar w Lubiju a 1718 přewza Poršisku wosadu, hdźež hač do swojeje smjerće wosta. Jeho narowny pomnik nadeńdźe so při kěrchowskej muri w Poršicach pódla sewjernych wrotow.
Šlenkar wuda w lěće 1722 Der kurzgefaßte kleinere Himmelsweg, deutsch und wendisch (digitalizat) a Der kurzgefaßte größere Himmelsweg, deutsch und wendisch (digitalizat) z pokiwami za serbske čitanje a pisanje. Druha mjenowana kniha bu w lěće 1741 znowa wudata a słužeše hač do 1770 jako čitanka w serbskich šulach.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rudolf Kilank: Šlenkar, Chryša. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 545


text:
Interfejs
Jako interfejs (jendźelsce interface) jednoho kompjuteroweho systema woznamjenja so powšitkownje wšitke wot wonka trěbne a wšitke wot wonka wotwołace wulkosće, kaž tež powšitkowne informacije wo wužiwanju systema. W kóždym systemje eksistuja wšelake interfejsy mjez wšelakimi dźělnymi systemami a funkciskimi jednotami. Jednotliwje dźěłace funkciske jednoty (kaž na př. składowak, tastatura, procesor atd.) su z pomocu hardwarowych interfejsow mjez sobu zwjazani. Při tym jedna so wo fyzikaliske tykački (kable) abo wo škričkowe zwiski. Hardwarowy interfejs wopisa so často přez swoju kajkosć přenošowanskeje čary (kabl, tykačka atd.) a přez wašnje a woznam na elektroniskim wodźe přenošowanych signalow.
Pod hardwaro-softwarowym-interfejsom zrozumi so postajenje, kajke funkcije ličaka so wot hardwary a kajke wot softwary přewozmu, kak so tute funkcije wužiwać a wotwołać hodźa.
Softwarowe interfejsy definuja so mjez programami a w programěrowanju mjez programowymi dźělemi (modulemi). K tomu so wšitke nadawki, kotrež modul spjelni, wšitke trěbne atributy, funkcije a parametry, wotwołanske móžnosće datow a jich wzajomne poćahi, rjad jich wužiwanja, wuměnjenja atd. sformuluja. Interfejs zapřija wšitke wot zwonka widźomne informacije wo modulu. Specifikacija tajkich interfejsow zmóžnja při naćisku softwary njewotwisne implementowanje programowych dźělow, wolóži wužiwanje a pytanje za zmylkami a je wuměnjenje za aktualizowanje programowych systemow (softwarowa technika).
Čłowjekow-mašinowy-interfejs, tež wužiwarski interfejs mjenowany, zapřija rěče, software a hardware, kotrež wužiwarjej při dźěle ze kompjuterowym systemom k dispoziciji steja. Tute móža so za wšelakich wužiwarjow w wšelakim rozměrje postajić: tak ma na př. administrator jednoho systema wjace funkcije k wuběrkej hač normalni wužiwarjo. To rěka, zo definuje wužiwarski interfejs wužiwarski wid na system.
K pisanju interfejsow wužiwaja so specifikowanske rěče a datowe typy.


text:
Wědu syriš – Statkowanje Maćice Serbskeje w 20./21. stolěśu
Městno zarědowanja: Serbski dom w Budyšynje
Pśi góźbje 175. wrośenice załoženja serbskego wědomnostnego towaristwa Maćice Serbskeje pśewjeźo towaristwo gromaźe ze Serbskim institutm interdiscplinarnu wědomostnu konferencu, na kótarejž stoj stoj źěłabnosć Maćice Serbskeje / Maśice Serbskeje w póznem 20. a ranem 21. stolěśu z wótpowědujucymi historiskimi kontekstualizěrowanjami w fokusu.
kontakt a pśizjawjenje: info@macica-serbska.de
call for papers ako pdf-ka – termin wótedaśa: 31.1.2022


text:
Herodot
Herodot s Halikarnasu (gr.: Ἡpόδotoς ὁ Ἁλιkapvaσσeύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki rodzůny ůng. 484 p.n.e. we Halikarnaśe (za czasůw rzimskich Peronium, terozki Bodrum we Turcyje), um. ůng. 426 p.n.e. we Thurioj abo Atynach. Mjanowany "Fatrym geszychty". Jedyne jygo dźeło, kere śe uostoło do naszych czasůw, to je 9-tůmowo relacyjo s perskich wojyn, we kery uopisoł uůn tyż geografijo a historyjo Hellady, Persyje, Egiptu a inkszych krajůw nauobkoło, kero mo titel "Dźeje" (gr. Ἱσtopίaι Historiai, łac. Historiae).


text:
Witajće
Na tutej stronje nastawa wobšěrna internetowa edicija historiskich zběrkow serbskich ludowych spěwow. Prěni, najwobšěrniši modul je publikacija Smolerja a Haupta z lětow 1841 (hornjoserbske pěsnje) a 1843 (delnjoserbske pěsnje). Wulki dźěl spěwow njeje dźensa hižo powšitkownje znaty. Hudźbnikam, spěwarjam, komponistam a dalšim zajimcam skići so tu na wjacore wašnje spěšny přistup k tutomu dźělej kulturneho herbstwa Łužicy. W srjedźišću stejitej při tym komfort a intuitiwnosć za wužiwarja. Njejedna so potajkim wo striktne wědomnostno-kritiske wudaće.


text:
Ruch Autōnōmije Ślōnska
Ruch Autōnōmije Ślōnska (Ruch Autůnůmije Ślůnska; pol. Ruch Autonomii Śląska, mjym. Bewegung für die Autonomie Schlesiens) je czelodka założůno we styczńu 1990 roku uod perzůnůw ze Gůrnygo Ślůnska. Uod 27 czyrwca 2001 mo sztatus stowarzyszyńo. Śedźibům uůnyj czelodki je Rybńik. Głůwnym cwekem fůngowańo RAŚ je prziwrůcyńe autůnůmije lo ślůnskigo wojewůdztwa, kero uůne mjoło we II Rzeczpospolityj, a podug RAŚ ńyprowńe uodebranygo. Inksze postulaty RAŚ to wkludzyńe do szulůw regijůnalnyj edukacyji, przidańy ślůnskij godce sztatusu regijůnalnyj godki a uznańy Ślůnzokůw za mjyńszość narodowo lebo etńiczno, dźałańo lo chrůńyńo ślůnskij tożsamośći a spůminańy t. mj. Gůrnoślůnskij Tragedyji - t. j. zdarzyńůw kere sam bůły we rokach 1945-1950, jako fůngowańy uobozůw lo Ślůnzokůw (Uobůz Zgoda, COP Jaworzno, Łambinowicy a inksze), gwołty, szlachtowańy a chabjyńe uod Czyrwjůnyj Armiji, wywożyńy Ślůnzokůw, gł. hajerůw do przimusowych robotůw we grubach DONBASu a dźołańe polskich służbůw bezpjeczyństwa.
Przewodńiczůncym RAŚ je Jerzy Gorzelik.
Barzi znůme akcyje RAŚ: uorgańizowany roz do roku Marsz Autůnůmije, a akcyjo "Mosz prawo deklarować ślůnsko narodowość" przed Wszechuobecnym Wykozym we 2002 roku.
We samorzůndowym wotůngu we Polsce we 2010 roku dostoł 8,49% welowań a dostoł trzi mandaty do Wojewůdzkigo Sejmiku we ślůnskim wojewůdztwje.
RAŚ wydowo cajtůng "Ślōnskŏ Szwalbka". RAŚ noleży tyż lo Swobodnygo Sojuszu Ojropejskigo.


text:
Kambodża
Kambodża, Krůlestwo Kambodży (khmersko godka (trl.: Kâmpǔchéa, Preăhréachéanachâkr Kâmpǔchéa), we lotach 1976-1989 Kampucza – państwo we połedńowo-wschodńij Azyji, na Půłwyspje Indochińskym, nad Zatokům Tajlandzkům. Grańica mo uod zachodu a půłnocy s Tajlandyjům (długość grańicy – 803 km), uod půłnocy s Laosym (541 km), a uod wschodu s Wjetnamym (930 km).
Prawje cołki kraj znojduje śe we dorzeczu Mekůngu. Dźou wodny I stopńa stanowjům pasma Gůr Kardamůnowych a Gůr Elefanta. Rzyki na wschodńich zboczach tych gůr spuywajům do jeźora Tůnle Sap, a na zachodńich do Zatoki Tajlandzkij.
Bez pora deszczowo nadmjar wody we Mekůngu powoduje cofka wůd rzyki we kerůnku jeźora, kere rozlewo śe we cyntralnyj tajli ńiźiny. Jygo guymbokość wzrasta wůunčas s 1–3 m do 12 m. Skiż tygo zbjorńik tyn mo jydne s nojliczńijszych zasobůw ryb suodkowodnych na śwjeće.
Kambodża to jydyn s nojbjydńijšych krajůw na śwjeće. Uod 1986 zaczůł śe proces prywatyzacyji przedśebjorstw państwowych a zakuodůw rzymjeślńičych. Industryjo je suabo rozwińjynto – fůnkcjůnujům yno moue fabryki kałczuku, tartaki a zakłody przymysłu spożywczygo, bez tůż wjelce ważnym elymyntym gospodarki kraju je rolńictwo. W mjastach żyje jedźińy 13% mješkańcůw kraju.


text:
Wójny Ruskeje přećiwo Ukrainje dla Pólska tež z atomowej katastrofu liči
Waršawa. Pólska hotuje so w zwisku z wójnu Ruskeje přećiwo Ukrainje na najhórši scenarij: na nuklearnu katastrofu. Prezident Andrzej Duda je konserwatiwnemu dźenikej Gazeta Polska njedawno zdźělił, zo wón ze zamołwitymi w USA intensiwnje jedna. Waršawa so prócuje, přistupić programej USA „Nuclear sharing“, kotremuž hižo pjeć europskich krajow přisłuša: Belgiska, Němska, Nižozemska, Italska a Turkowska. Dźe wo to, mjenowane staty w padźe atomoweje wójny škitać. Praktisce to rěka, zo składuja USA tam atomowe brónje, kotrež móhli ameriske lětadła we wojerskim konflikće přećiwo Ruskej zasadźić, bjeztoho zo dyrbjeli hakle z dalokeje Ameriki sem přilećeć. Na prašenje žurnalista, hač njeje Pólska z atomarnymi brónjemi na swojim teritoriju ruskemu prezidentej Wladimirej Putinej dobra składnosć, kraj nadpadnyć, Duda spřećiwi, zo je Putin při wšěch swojich dotalnych nadpadach stajnje wotpowědnu přičinu namakał.


text:
Budyšin (SN/at). Kamjenska halowa kupjel a terma w Korzymju stej za wučbu płuwanja w zakładnych šulach wažnej wukubłanišći. Wobě pak stej w financnych ćežach.
Korzymska kupjel dźěła mjeztym dlěje hač 20 lět, tak zo budźe wobnowjenje hłownych agregatow trěbne. Zaměrowy zwjazk Korzymska terma, kotremuž přisłušeja štyri komuny w Hornim kraju, nima wotpowědne pjenjezy, zo móhł trěbne dźěła do nadawka dać. Budyski wokrjes chce nětko 250 000 eurow termje za lětsa přewostajić a do dwójneho wokrjesneho etata 2019/2020 stajnje po 200 000 eurach za kupjel zapisać. „Chcemy sej tak čas zdobyć, zo bychmy hromadźe z komunami nošne rozrisanje do přichoda našli“, podšmórnje prěni přirjadnik Budyskeho krajneho rady Udo Wićaz (CDU). Wuměnjenje pak je, zo sejmik wotpowědnemu wobzamknjenju přihłosuje. Minjenu póndźelu wotprajeneho posedźenja dla dyrbja wokrjesni radźićeljo to hišće nachwatać.


text:
Gmejna Ralbicy-Róžant móže po schwalenym planje dźěłać
Ralbicy (JK/SN). Nimale štyri hodźiny traješe wčerawše posedźenje gmejnskeje rady Ralbicy-Róžant w sydarni Ralbičanskeje šule. Započinali běchu z njezjawnym dźělom a po hodźinje pokročowachu ze zjawnym posedźenjom. Wulki dźěl toho zabra přednošk dr. Andreasa Stowassera z planowanskeho běrowa w Radebeulu, kiž radźićelam rozłoži, kak maja při nastajenju plana k hladanju a wobhospodarjenju wodźiznow 2. rjadu postupować. Wšako ma tež gmejna Ralbicy-Róžant nadawk, so wo tajke wodźizny starać a je přirodnje a wobswětej přiměrjenje wobhospodarjeć. Za to dóstawa wot lońšeho wot swobodneho stat Sakskeje na kóždy kilometer 500 eurow. W gmejnje maja 30 kilometrow wodźiznow 2. rjadu, a z pomocu planowaneho postupowanja chcedźa z tym zwjazane naroki a žadanja spjelnić.


text:
Kwantowŏ mechanika
Kwantowŏ mechanika (znōmŏ tyż jako kwantowŏ fizyka abo kwantowŏ teoryjŏ) to je part fizyki, kery tykŏ sie fizycznych zdŏrzyń we skali mikroskopowyj, kaj akcyjŏ trefiŏ sie podle ôbstōnyj Plancka. Kwantowŏ mechanika ôdłazi ôd klasycznyj mechaniki nŏjbarzij we kwantowyj sferze skal atōmowyj i subatōmowyj. Kwantowŏ mechanika lifruje matymatyczny ôpis interakcyjōw energije i materyje.
Matymatyczne formulacyje kwantowyj mechaniki sōm abstrakcyjne. Funkcyjŏ matymatycznŏ mianowanŏ funkcyjōm wele lifruje informacyjõ ô amplitudzie prŏwdopodobności pozycyje, gibkości i inkszych fizycznych włŏsności ôd tajlikōw. Matymatyczne manipulacyje funkcyje wele porzōnd ôbjymujōm notacyjõ Diraca, kerŏ wymŏgŏ pokopiyniŏ kōmpleksowych nōmerōw i linijowych formōw. Funkcyjŏ wele uznŏwŏ obiekt za linyarny harmōniczny oscylŏtōr, a matymatyka je skuplowanŏ ze tōm, kerŏ ôpisuje akustyczny rezōnans. Mocy wynikōw kwantowyj mechaniki niy idzie pokŏzać podle klasycznyj mechaniki, btp. podstawowy stan we kwantowym mechanicznym modelu je stanym niyzerowym, kery je nŏjniższym stanym energije systymu. Je to ôpaczne do "tradycyjnygo" systymu, w kerym podstawowy stan to ańfach pokōj ze zerowōm kinetycznōm energijōm.
Piyrsze wersyje kwantowyj mechaniki bōły sformułowane we piyrszyj dekadzie XX stoleciŏ. We tym samym czasie atōmowŏ teoryjŏ i korpuskularnŏ teoryjŏ światła (rozszyrzowanŏ ôd Einsteina) ôstały przijmniynte za naukowy fakt. Na piyrszõ z nich idzie patrzeć jak na teoryjõ materyje, a na drugõ jak na teoryjõ elektromagnetycznygo prōmiyniowaniŏ. Starŏ kwantowŏ teoryjŏ była moc zmiyniōnŏ we postrzodku lŏt 20. ôd Wernera Heisenberga, Maksa Borna i Pascuala Jordana, kerzi złōnaczyli maciyrzowõ mechanikã; Louisa de Broglie'a i Erwina Schrödingera (welowŏ mechanika); i Wolfganga Pauligo i Satyendry Nath Bosygo (statystyki subatōmowych tajlikōw). Kopynhaskŏ interpretacyjŏ ôd Nielsa Bohra ôstała szyroko zaakceptowanŏ. Przed 1930 rokym, kwantowŏ mechanika była ulicōnŏ i sformalizowanŏ prŏcami Davida Hilberta, Paula Diraca i Johna von Neumanna, ze srogszym naciskym na mierzyniy we kwantowyj mechanice, statystycznõ naturã naszyj wiedzy ô realności i filozoficznõ spekulacyjõ ô roli cichtyrza. Ôd tego czasu kwantowŏ mechanika rozkrziła sie do bezma kŏżdygo aspektu fizyki XX stoleciŏ, a tyż inkszych dyscyplin, jako kwantowŏ chymijŏ, kwantowŏ elektrōnika, kwantowŏ optyka i kwantowŏ informatyka. Moc fizyki XIX stoleciŏ ôstała ôsztrychowanŏ za "klasyczny limit" kwantowyj mechaniki i ôd niyj rozszyrzowań we kategoryjach kwantowyj teoryje pola, teoryje zajtōw i spekulatywnych teoryjōw kwantowyj grawitacyje.
BibliografijŏEdytuj
- Richard P. Feynman: Feynmana wykłady z fizyki. T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004.
- Michał Gryziński: Sprawa Atomu. Warszawa: Homo sapiens, 2001.
- Ramamurti Shankar: Mechanika kwantowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.


text:
Nojprzōd dycki mōmy Tłōsty Szczwortek. To je taki dziyń, coby sie ludzie mieli najeś na forant, bo potym za tydzień zacznie sie Wielgi Post, a na stole dziynnie bydzie żur, żurek a żureczek abo ziymioki bez ômasty, mlyko krzczōne, prażōnki ze szrōty, a kawa gorsko bez mlyka. Ô chlebie ze masłym abo ze szpyrkōm mogecie zapōmnieć na cołki post! Bo bydzie yno suchy ze solōm, a jeszcze jak go bydzie pod dostatkym, to bydzie dobrze. Cosikej marne sōm te postne widoki! Bezto sie na tym Tłōsty Szczwortek tłōsto warziło a masne rzeczy piykło. Jo tam dobry krepel, we chałpie upieczony zjym, ale dwajiścia zjeś, to bych niy poradziyła. A sōm jednako tacy, co to poradzōm! Jo już za bajtla była wybiyrno, bo roz żech padała moji starce, że zamiast tego krepla ze marmeladōm, to jo by chciała tortensztik! Starka mi padała, że jo je fest maszketno, a krepel mi wziyna, a skowała do byfyja. Jo żech sie rozbeczała, a uhulkol mie dziepiyro mōj tatulek, co mi padoł tak: – Dziołszko, to je tako nasza, ślōnsko tradycyjo, te kreple sie piyklo i 500 lot nazod, a to je ôgrōmnie downo! Sōm taki dziecka, co dzisio na tyn krepel ni majōm, a suchy chlyb jedzōm miast świyntować, bezto miałabyś starce podziynkować, że ci tego krepla upiykła! Starka sie ani dłōgo na mie niy gorszyła a dała mi krepel nazod. A jak mi wtynczos smakowoł, mmm!
Ôd tego szczwortku niy minie ani tydziyń a już mōmy post, co mu godajōm Wielgi, bo two aże szterdziyści dni. Rano we Popielcowo Strzoda idymy do kościoła gōwy popiołym posuć, a żałować za grzychy. Teroz, to te posty sōm cołkym leki, ale kejś tak niy bōło. Jeszcze ze szkoły isto pamiyntocie, takigo polskigo krōla, co mu Bolesław Chrobry godali, tyn to mioł metody, na tych, co pościć niy chcieli! Tym wszyjskim, co posty ômijali, kozoł zymby powybijać. Bo jak kery zymbōw ni mo, to miynsa niy pożuchlo! Myśla jednako, że jeszcze keryś tym zōmb takimu borokowi ôstawili, bo inakszy by sie do wojowanio niy nadowoł. Na wojnie czasym bōło trza cosikej przegryź, abo zymbami przitrzimać, jak trzeci rynki brakło!


text:
Siergiej Szypowskij, Dariusz Fornalakbookmark, Janusz Gałuszka, Rafał Andruszkobookmark, Rafał Piotrowski, Dariusz Dźwigała (53' Robert Sikorski), Dariusz Szubert, Jarosław Chwastekbookmark, Maciej Faltyński (45' Bartosz Ława), Ferdinand Chi Fon, Artur Bugaj (80' Maciej Dołęga)
trener: Mariusz Kuras
Jarosław Stróżyński, Marek Bajorbookmark, Mirosław Siara, Grzegorz Wódkiewicz, Tomasz Sokołowski II, Dariusz Jackiewicz (55' Krzysztof Piskuła), Radosław Biliński, Marek Zieńczuk, Tomasz Lewandowski (72' Rafał Andraszak), Paweł Kryszałowiczbookmark (49' Remigiusz Sobociński), Grzegorz Król
trener: Stefan Majewski


text:
Jan Bohuwěr Mučink
Jan Bohuwěr Mučink (němsce Johann Traugott Mutschink; * 12. decembra 1821 w Njechanju, † 24. januara 1904 w Zemicach) bě serbski ludowy spisowaćel, wučer a domiznowědnik. Słušaše srjedź 19. lětstotka k załožerjam swětneje serbskeje wuměłstwoweje prozy a pisaše pod pseudonymom „Horisław“.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so w Njechanju pola Lubija jako syn chěžkarja a nadróžneho dźěłaćerja Jana Mučinka a jeho mandźelskeje Hańže, rodźeneje Eiseltec. Po ludowej šuli w Dažinje, hdźež bě Korla Awgust Mosak-Kłosopólski jeho sobušuler, móžeše so z chudych wobstejnosćach pochadźacy Mučink z podpěru sakskeho knježerstwa wot lěta 1839 při Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje wukubłać dać. Tam bě w samsnej šulerskej generaciji kaž na přikład Korla Awgust Kocor, Michał Domaška, Jan Wjela-Radyserb, Michał Rostok a Jan Bartko. Po zakónčenju seminara dósta wot lěta 1842 najprjedy městna jako pomocny wučer w Klukšu, Barće, Bolborcach a Njeswačidle. 1845 sta so z wučerjom noweje šule w Zemicach. Po 45-lětnej dźěławosći jako Zemičanski wučer poda so 1890 na wuměnk. Wón bu pochowany na pohrjebnišću w Zemicach-Tumicach po boku swojeje mandźelskeje Juliany Luisy, rodź. Dammec (1835–1898).
Roman Herta Bohumile Šretroveje z lěta 1965 tematizuje mjez druhim wuske přećelstwo mjez Janom Bohuwěrom Mučinkom a Hertu Wićazec.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mučink słuša k aktiwnym młodym serbskim wučerjam doby narodneho wozrodźenja. W lěće 1843 jima so Mučink k prěnjemu razej słowo w nowinach a podpěraše w nastawku serbske narodne hibanje, kotremuž porokowachu němscy liberalisća pozdatne panslawistiske prócowanja k lěpšemu Ruskeje. W swojej replice mjenowaše město toho zbudźenje serbskeje kultury jako zaměr hibanja. W lěće 1847 słušeše k załoženskim čłonam Maćicy Serbskeje. W rewoluciskimaj lětomaj 1848 a 1849 skutkowaše jako zapisowar burskeju towarstwow w Njezdašecach a Stachowje. Dla swojeho 1849 wozjewjeneho pisma „Ribowčenjo abo politiske powědančko z nětčišich časow“ steješe pod wobkedźbowanjom sakskich zarjadow dla „sylnych demokratiskich tendencow“. 1850 wozjewi so dalše powědančko „Hród na Zhorjelskej horje Landskrónje“, kotrež so runje tak ze strony wyšnosće kritizowaše, na čož namołwichu jeho k zdźerženju za powołanje wučerja trěbneje loyality a neutrality.
Tomu sćěhujo wozjewješe Mučink w slědowacych lětach w němskich nowinach kaž „Sächsischer Erzähler“ abo „Gebirgsfreund“ mnoholičbne powědančka, basnje, jězbne rozprawy a nastawki, kotrež mějachu jako temy předewšěm přirodne podawki, ratarstwo, zahrodnistwo a pčołarstwo. Nimo toho pisaše přinoški wo stawiznach serbskeho ludu a předstaješe serbske wosobiny.
1856 załoži so w Zemicach po Mučinkowym namjeće pčołarske towarstwo.
Dźensa je w Zemicach-Tumicach dróha po Mučinku pomjenowana.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Šołta: Mučink, Jan Bohuwěr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 396sl.
- Jörg Nadolny: Pisaše a wozjewješe bjez přestawki. W: Serbskich Nowinach, 17. septembra 2021 (Předźenak), str. 2
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunca: Krótkobiografija na stronach Sakskeje biografije (hsb.)


text:
Po wuspěšnej prěnej dźěłarničce w aprylu 2022 přeprošuje Serbski ludowy ansambl znowa na dźěłarničku folklory.
Po swojim poslednim wobsedźerju pomjenowana „Kralowa huslerska kniha“ – jedne w europskim konteksće unikatne žórło – je po Łužicy znata jako najstarše napisanje serbskich ludowych a rejowanskich melodijow (druha połojca 18. lětstotka). We wujimkach słuži wona jako wobsahowy zakład za dźěłarničku. Přeprošeni su wšě instrumentalisća, kiž so zahoriće ze serbskej folklornej tradiciju zaběraja a nimo toho zajim maja, tutu dale wuwiwać. Notowy material staji Serbski ludowy ansambl k dispoziciji.
Serbski ludowy ansambl je wuběrk melodijow z Kralowskeje huslerskeje knihi zestajał. Na dźěłarničce wobdźěleni instrumentalisća dyrbjeli so na tutym zakładźe přihotować a swoje namjety za wobdźěłanje w dźěłarničce při hudźenju, zwučowanju a nadźěłanju předpołožić. Cil je, zhromadnje hudźić a improwizować a wuslědk zjawnje w zakónčacym koncerće prezentować. Dźěłarnička a zakónčacy koncert dyrbja so nimo toho multimedialnje dokumentować.
W kooperaciji ze Załožbu za serbski lud pśepšosujo Serbski ludowy ansambl na folklornu źěłaŕnju.
Te pó swójom slědnem wobsejźarju pomjenjone „Kralowe grajne kniglicki“ słušaju k nejstaršym zapiskam k serbskim ludowym a rejowańskim melodijam (druga połojca 18. stolěśa) a někotare z jogo wótrězkow deje ako wopśimjeśowa baza źěłaŕnje słužyś. Źěłaŕnja dej se z jadnym zgromadnym koncertom zakóńcyś. Pśepšosyś deje se wše instrumentalisty, kótarež se ze serbskeju folklorneju tradiciju ze zapalonosću zaběraju a k tomu zajm na tom maju, až se toś ta tradicija dalej wuwija. Serbski ludowy ansambl stajijo notowy material k dispoziciji.
Keine weiteren Aufführungen in dieser Spielzeit.