text:
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]
Irma do roboty
Yma mo ryma
Yma mo ryma Yma mo ryma Z nosa ji kapje Nie umi dychać Se yno sapje Szmutychli pełno Już namazała A tera nie wjy Kjej bydzie to prała Nic nie pomogo Kropki czy mazidła Już sie ji przeca Ta ryma zbrzydła Na to ji dochtór Nic nie pomoże Dyć łóna smarko Ło kożdej porze Kjejby […]
Tila
Tila Poszła Tila do dochtora Bo łuzajś była chora Robić nic nie poradziła Bo ji rynka fest spuchnyła W krzyżu jóm tyż pokrynciło Nie wjedziała co jóm wźyno Tak dochtorowi to klaruje I nad sobóm utyskuje Dochtór bado,głowóm krynci Trza by zrobić tukej zdjynci Możno rynka naderwała? Abo rejmatyki dostała? Jak badania porobiła U dochtora […]


c: text/html

text:
ANIOŁ STRÓŻ Moj dobry Stróżu Aniele Bydź przi mie dycki – bez tydziyń i w niedziele Pamiyntej o mie tam na wysokim niebie Wachuj mie sztyjc i w kożdej poczebie Bydź zy mnom cały czas – jak mom utropa i jak sie raduja Proś za mnom u Ponboczka jak zachoruja Pomoż mi Aniele jak wylynkano […]
ANIOŁ STRÓŻ
Kolybanka – Śpi dziecinko śpi
do dzidziusia w kolybusi kjery grzecznie śpikać musi
Kołysanka – kolybanka
Kołysanka – kolybanka Śpi se już krōlewnŏ małŏ Ôczka ci sie zawjyrajōm Dziubek źywŏ ,nie przestŏwŏ Przeca jŏ cie tu uspowōm Łopowjym ci tyż bajeczka I zaśpjywōm pjosyneczka Jŏ cie byda sam hulała A ty bydziesz sie spikała Spij se fajnie aż do rana Co bydziesz dobrze wyspanŏ Aniołki bydōm ciebje wachowały A rano ptŏszki […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Meridian (astronomija)
Meridian abo dokradnjej teke njebjaski meridian (łatyński circulus meridianus = połdnjowy krejz) jo w astronomiji wubrany imaginarny wjeliki krejz na njebjaskej kuli, wótwisny wót pozicije wobglědowarja na zemskem powjerchu. Wopśimujo pódpołnocny a pódpołdnjowy dypk horiconta, pódpołnocny a pódpołdnjowy njebjaski pol ako teke cenit a nadir. Meridian stoj mimo togo padorownje na lokalnem horiconśe wobglědowarja.
Horicont wotpowědujo how, cele w astronomiskem zmysle, imaginarnej horicontowej liniji, teke wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
W meridianje dojśpiwaju wšykne gwězdy swóju nejwětšu wusokosć (wuša kulminacija) a dwanasćo góźinow gwězdnego casa pózdźej swóju nejmjeńšu. Pśi tom měni a wobglědujo se z meridianom cesto, zjadnorjone, jano běrtylkrejz mjazy cenitom a pódpołdnjowym horicontom (na pódpołnocnej połkuli) resp. pódpołnocnym horicontom (na pódpołdnjowej połkuli), kótaryž jo za kulminaciske wobglědowanje wažny.
Jolic změnja se stopjeń dlininy wobglědowańskego stojnišća, ga změnja se teke pśeběg njebjaskego meridiana.


text:
Co w sercu spiywo
co w duszy mi gro
autor:Maria Kostrzewa
Nowo ksionzka-Maria Kostrzewa
Co w sercu spiywo
Gruba
Milosc do Ciebie
Jak dwa golombki
na Twoje zdrowie -4 lata Slonskiego Domu !!!!!
Powodzynio Roman !!!!!
Roman Kostka przedstawio nowo piosynka pt:” Slask” publicznosci we Zabrzu podczas konkursu. Slowa napisala Urszula Oslislok. Oba som naszymi utalyntowanymi czlokami. Dziynki nim ta piosynka powstala i podbila serca publicznosci. dziynkujymy wom – zescie z nami som. Zyczymy powodzynio.


text:
Saarbrücken
Saarbrücken (luxemburgski Saarbrécken, francojski Sarrebruck) jo město z něźi 180.000 wobydlarjami w krotkem wjacorje Nimskeje a krajna stolica zwězkowego kraja Saarlandska. Jo mimo togo nejwětše město a scełego jadnučke wjelikoměsto w Saarlandskej, kaž teke jeje politiske, góspodarske a kulturne srjejźišćo. Mjaz 1947 a 1957 jo był Saarbrücken teke stolica awtonomnego stata Saarlandska.
Město lažy w šyrokej dolinje rěki Saar. Městnostne mě Saarbrücken nima nic z mostami cyniś, ale jo keltiskego póchada. Pśi tom wóznamjenijo Sara „běžeca wóda“ a Briga „wjeliki kamjeń“. Prědny grod na teritoriju źinsajšnego města bu na wjelikej skale pśi Saarje natwarjony.
Stolica Saarlandskeje ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1948 teke swójsku uniwersitu.


text:
Dešćowy cas
Dešćowy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten cas, gaž se źo wětšyna lětnych spadkow. Mjaz pódpołnocneju a pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu se pśibližnje pótom dešćujo, gaž stoj słyńco tam w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz aprylom a oktoberom a w pódpołdnjowych tropach mjaz oktoberom a aprylom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa dešćowa casa w jadnom lěśe.
Lětne casy se pótakem w tropach na temperaturach njeorientěruju. Město zymy a lěśa maju tam dešćowy a suchy cas.


text:
2008 GZ111
2008 GZ111 to je asterojida s głůwnygo pasa asterojid, uodkryto wjosnům 15 kwjetńa 2008 bez Zofia Adamus, Kornela Gibińskigo i Angelika Mucha s katowickigo VIII LO im. Marii Skłodowskiej-Curie podczas kampańi uobserwacyjnej (NEO Confirmation Campaign) prowadzonyj bez Astronomical Research Institute. Uodkryća liceatůw bůły koordynowane bez nauczićela fizyki i astronomii Bogusława Lanusznego.
Czas objegu wokůł słońca tyj asterojidy to 4 lota, 36 dni, 12 godzin, a ji numer kolejny to 295299.


text:
Geografiska šyrina
Geografiska šyrina (něga stopjeń šyriny), φ abo B (łatyński latitudo, engelski latitude, mjazynarodnje skrotcona pśez lat. abo LAT) jo pódpołnocna abo pódpołdnjowa zdalonosć dypka zemskego powjercha wót ekwatora, pódana w kutowej měrje, pótakem w stopnju. Šyrina móžo gódnoty wót 0° (na ekwatorje) až do ±90° (na poloma) nabyś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódpołnoc, −pódpołdnjo) jo teke N resp. S dowólony.
Kut, kótaryž wužywa se za geografisku šyrinu, njeměri se w zemskem srjejźišću, ale wótpowědujo kutoju mjazy (idealizěrowanym) lotowym směrom a ekwatoroweju rowninu zemje.
- Městna z samskeju šyrinu laže na jadnom šyrinowem krejzu, teke šyrinowy paralel abo paralelny krejz pomjenjony.
- Za identifikaciju dypka na zemskem powjerchu – za póstajenje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje k šyrinje pódawanje jogo geografiskeje dlininy (něga stopjeń dlininy) trěbne. Definicija geografiskeje šyriny źo na Klawdiusa Ptolemeusa slědk.
Wopśimjeśe
Rozrědowanje[wobźěłaś]
Geografiska šyrina pódawa se seksagezimalnje w stopnjach, minutach a sekundach, pśi comž jadna minuta 60 sekundam a jaden stopjeń wótpowědujo 60 minutam (kaž w casowych pódaśach). Pśi decimalnych stopnjach, minutach a sekundach pódawaju se městna za komu.
Su rozdźělne metody zwobraznjenja, na pś.:
- Stopnje, minuty, sekundy: 66° 43′ 12″
- Stopnje, minuty, decimalne sekundy: 66° 43′ 12,0″
- Stopnje, decimalne minuty: 66° 43,20′
- Decimalne stopnje: 66,7200°
Wobłukowa minuta wótpowědujo spóromje ekwatora a spóromje meridianow cerje jadneje mórskeje mile resp. 1.852 metrow, mjaztym až cera wobłukoweje minuty na šyrinowych krejzach φ (na pódpołnoc abo na pódpołdnjo wót ekwatora) jo wó faktor cos φ mjeńša. Wótstawk mjazy dwěma stopnjoma šyriny wšak jo pśecej wok. 111 km. Ale wótstawk na poloma (111,694 km/°) jo pśez wopłonjenje zemje snadnje wětšy ako na ekwatorje (110,574 km/°), dokulaž wokłon na toś tej droze wó wok. 1 % pśiběra.
Jolic felujo pódase °N abo °S, ga stoje pozitiwne gódnoty za pódpołnocnu šyrinu a negatiwne za pódpołdnjowu šyrinu.
Pśi pódawanju městnych koordinatow musy se šyrina pśecej ako prědna pódaś, pótom akle dlinina: „B pśed L, ako w alfabeśe“. Swóju pśicynu ma toś ta konwencija w stawiznach: šyrina dajo se južo stolěśa pśed dlininu dosć eksaktnje póstajiś.
- Koordinatowe pśikłady
- München (Marienlatz): 48° 8′ 13,94″ pódpołnocneje šyriny, 11° 34′ 31,98″ pódzajtšneje dlininy
- Santa Cruz County (Kaliforniska): wok. 37° pódpołnocneje šyriny, 122° pódwjacorneje dlininy
Zwěsćenje geografiskeje šyriny[wobźěłaś]
Šyrina dajo se cele jadnorje z nejwušego słyńcnego stawa (połdnjowa šyrina) abo z wusokosći kulminěrowacych gwězdow póstajiś. Na pódpołnocnej połkuli zemje pódawa wusokosć relatiwnje swětłego polarneje gwězdy (Polaris) nad horicontom dosć dokradnjej šyrinu: Na ekwatorje pokazujo se polarna gwězda na horiconśe, na pódpołnocnem polu stoj pśisamem padorownje na njebju. Napšawdu jo Polaris nic cele 1° wót njebjaskego pola zdalony; zmólka, kótaraž nastawa pśez to, jo zemskeje rotacije dla dwojcy na źeń 0°, dwojcy wok. 0,75° a dajo se pśez jadnore formule abo woblicenje pśerězka pomjeńšyś.
Južo namórniki póznego 15. stolěśa su zamógli šyrinu za nawigaciju wužywaś. Woblicenje geografiskeje dlininy wšak jo wěcej komplicěrowane było a jo se dokradnu koplowańsku nawigaciju abo měrjenje distancow mjasec-gwězda pominało. Wót kóńca 18. stolěśa stawa se z dokradnym casom chronometrow, wót srjejźi 20. stolěśa z pomocu wšelkich metodow pód wužywanim elektromagnetiskich žwałow terestriskich sćelakow, wót 1990tych lět z GPS-pśidostawakami satelitow.
Geodetiska, elipsoidiska, astronomiska a geocentriska šyrina[wobźěłaś]
- Elipsoidiska abo geodetiska šyrina: wótpowědujo, gaž rotaciski elipsoid wužywa se ako zemski model, kutoju mjazy ekwatoroweju rowninu a elipsoidoweju normalu. Toś ta wersija geografiskeje šyriny wužywa se w rozměrjenju kraja a kartografiji.
- Astronomiska šyrina: pomjenjujo w geodeziji kut mjazy napšawdnym lotowym směrom a ekwatoroweju rowninu. Diferenca k elipsodiskej šyrinje jo komponenta lotowego wótchylenja (druga jo diferenca mjazy astronomiskeju dlininu a elipsoidiskeju dlininu).
- Geocentriska šyrina: jo směr k zemskemu srjejźišćoju. Lotowy směr a elipsoidowa normala njejźotej – mimo na ekwatorje a na poloma – pśez zemske srjejźišćo. Geocentriska šyrina rozeznawa se wót geografiskeje šyriny wó až k 0,2°.
Pśi perfektnem stabilnem (wopłonjonem) rotaciskem elipsoiźe (žedne góry resp. doły, konstantna gustosć) by elipsoidiska šyrina astronomiskej šyrinje wótpowědowała. Mimo togo by geocentriska šyrina za kužde městno pó licbje nejbližej ekwatora (t.g. nejmjeńša gódnota) była.
Wliw na klimu[wobźěłaś]
Dokulaž pśerězne słyńcne pśipromjenjenje na dypk zemskego powjercha wótwisujo wót jogo geografiskeje šyriny, póstaja toś ta bytostnje lokalnu klimu a móžo definiciji (geografiskich) klimowych conow słužyś: Tropy laže mjazy wobrotnyma šyrinoma (23° 26′) a polarskimi stronami wušej polarneju krejzowu (66° 34′), mjazy nimi subtropy a klimatiski wósrědne cony.
Klima wótwisujo teke wót dalšnych faktorow; tak su na pś. europske městna pódpołnocnoatlantiskego tšuženja dla zwětšego jasnje śoplejše ako aziske a pódpołnocnoamerikańske městna samskeje geografiskeje šyriny.
Geografiska šyrina ma wósebnje wliw na wětšowe wobstejnosći. W něgajšnych casach, gaž łoźi su hyšći nejcesćej płachtowali, su te za łoźnistwo wjelgin wažne byli. Z togo casa su se hyšći pomjenowanja ako kónjece šyriny abo Roaring Forties wobchowali, kótarež pśirěduju wótpowědujucym šyrinam wětšowe wobstejnosći.
Stopjeń šyriny[wobźěłaś]
Wuraz stopjeń šyriny wužywa se w rozdźělnem woznamje. Na jadnom boce jo z tym geografiska šyrina sama měnjona a na drugem boce šyrinowy krejz, na kótaremž wšykne městna jadnakeje geografiskeje šyriny laže; specielnje su młogi raz jano take šyrinowe krejze měnjone, kótarychž geografiska šyrina w stopnjach jo cełolicbowa.
Pśibližne woblicenje dłujkosći šyrinowego krejza, pótakem jogo wobměry, buź wótwóźone z pśikładom 48. šyrinowego krejza, kótaryž prěcy Freiburg im Breisgau: Pó zjadnorjonem měnjenju, zemja by była kula, nic k poloma wopłonjona, a zemski radius by 6.400 km był, jo radius šyrinowego krejza, jogo wótstawk k zemskej wósce (ta ako linija wót jadnogo pola pśez srjejź zemje k drugemu poloju), za 48 stopnjow
pótakem něźi 4.280 km. Wobměra toś togo krejza abo „dłujkosć 48. šyrinowego krejza“ jo
pótakem něźi 27.000 km.


text:
Moda sie zmjynio Tera moda sie zmjyniła Co byś do ôkna powjesiła ? Czy gardiny,czy ekrany ? Jaki muster mŏsz ôbrany? Puste ôkno zostawjōne ? Czy co fikuśnie powjeszōne ? Tela tego do wyboru i koloru Możno jeszcze ni mŏsz wzoru ? Tuż wybjyrej se paniczko ! Możno s krałzkōm czy s kaniczkōm ? Abo […]
Moda sie zmjyniŏ
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
Gardiny – szpaska
Gardiny
GARDINY Jak gardiny baba chciała To se ji kjeś heklowała Potym prała i szkrubiła I na szpaner naciongnyła Do łokna to powjeszała Poszła na dwór ,łoglóndała I sómsiadkóm sie chwoliła Że zajś gardina zrobiła A tera salóny majóm Gardiny tam sprzedowajóm Taki pjykne ,jaki chcesz Jeszcze ci uszyjóm też Bo to tera inkszo moda Na […]


text:
Wikipedyjo:Admińistratory
Admińistratůr (sysop) to je aktywny a godny zaufańo używacz, kery mo szpecyjalne uprowńyńa, ńydostympne uobyczajnym używaczům.
Treść
Uprowńyńa admińistratorůw[Sprowjej]
Admińistratory mogům:
- sprowjać a przećepować zajty cołkym zabezpjeczůne
- gibko cofać půmjyńańa (rewert)
- uobźyrać gyszichty wyćepanych zajtůw a wyćepany ajnzac używacza
- wyćepować a prziwrocać nazod zajty
- zawjyrać (block) a uodmykać (unblock) sprowjyńa adresům IP, zakrysům IP a zalogowanym używaczům
- filować we lista zajtůw na kere żodyn używacz ńy dowo pozoru
- zabezpjeczać uobrozki przed jejich wyśwjetlańym na zajtach (pojawjo śe jyno link do grafiki) bez zajta MediaWiki:Bad image list
Kůntakt ze admińistratorůma[Sprowjej]
- Jeli scesz śe skůntaktować ze kůnkretnym admińistratorym, uodymkńij zajta używacza uod ńego, naćiś na Dyskusyjo a wepisz tam co mosz pedźeć.
- Mogesz tyż skůntaktować śe ś ńim bez e-brif, abo internecowe kůmůńikatory, jeli uůne majům.
- Prowje cołki czas idźe nojść kerygo ze admińistratorůw na IRCu sam.
- Jeli scesz śe skůntaktować ze admińistratorym, kery je terozki we Wikipedyji, szukej za ńim bez zajta Specjalna:Log/delete. Je to register uostatńo wyćepanych zajtůw, a uprowńyńo do jejich wyćepańo mo jyno admińistratůr.
Lista admińistratorůw[Sprowjej]
Połny automatyczny wykoz sysopůw je sam
Uobocz tyż[Sprowjej]
- Wikipedyjo:Prziznowańy uprowńyń admińistratora (terozki zajta do pomjyńańo)
- Uprawńyńo grup używaczůw


text:
Po sprawunki Marta pokupić se towŏr chciała Tuż do mjasta sie wybrała Bo tam wjelki sklepy majōm Marketami jich nazywajōm Chłopa na to nakusiła Bo sama by tam nie trefiła Jako towŏr do dōm by tachała Kjejby autym niy jechała Depce Marta w tym markecie Jak baby kupujōm – sami wjycie Wszyski rygały przeleciała […]
Po sprawunki
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
Bo nojlepsze fraszki – to życiowe igraszki
Bo nojlepsze fraszki – to życiowe igraszki! W paradnyj pozie Siedzioł na kozie A myśloł, że na „Pagazie” Bo boł już na gazie. * „Carpe diem” = chwytaj dzień Dziynne go chytom Jak dugo sie pytom? * Skuli rynty sie radowoł Niy doczekoł – wykorkowoł. * Łon! Kiej sie mode lata miało Przi pulaniu aż […]


text:
Ćulik
Pyńis (pot. pulok, ćulik) to je nařůnd kopulacyjny samcůw cyckočy a ńykerych inkšych kryngowcůw (majům go tyž ńykere gody a ptoki).
Budowa[Sprowjej]
Pyńis (uać. membrum virile) je to nařůnd hůmologičny babskij uechtački. U chopůw bez pyńis přebjygo uostatńi uodćinek ukuodu močowygo. Skuodo śe s dwůch růwnoleguych ćou jamistych a ćoua gůmbčastygo kere formuje žouůńdź pyńisa a uopuška, a uosuańo tyž cewka močowo. Pyńis dozdřauygo a sprownygo seksualńy chopa mo zdolność ku erekcyje, we keryj krew wypuońo ćoua jamiste a skiž tygo pyńis rubńe a stowo śe twordy.
Dugość pyńisa[Sprowjej]
Istńije mynga mitůw uodnośńy ajnflusu dugośći pyńisa na satysfakcyjo seksualno baby. Seksuologi prawjům co ńy je to prowda, skiž tygo co štandardowo dugość pyńisa we spočynku to 6–10 cm a we wzwodźe 11–16 cm, a dugość pochwy to štandardowo ůng. 10 cm. Badańa we kerych wyńik podowo som badany sům powažane za zcygańůne skiž tygo co chopy zawyžajům jeich wyńiki. Badańo robjůne bez naukowcůw dowajům wyńiki půmjyndzy 13 a 14,5 cm. Trefajům śe udchylyńo we uobje strůny, uod 7 cm (mikropyńis) do aže 30 cm, nale tako srogość je fest a fest řodko.


text:
Lůndůn
Wspůłrzyndne: 51°30' N 00°07' W
Lůndůn (ang.: London) – mjasto we pouedńowo-wschodńij tajli Wjelgij Brytańije, stolica tygo państwa, a tyž stolica Ynglandu. Pouožůny nad Tamizům, je drůgim nojwjynkšym mjastym Ojropy (pů Moskwje, před Paryžym), je tyž jydnym s wjynkšych mjast śwjata zarůwno we skali samygo mjasta kej i aglůmeracyje. Ličba mjyškańcůw Lůndůnu (w grańicach tzw. Wjelgigo Lůndůnu) wynośi kole 8,2 miljůna (2006) na placu 1607 km²; couko zaś aglůmeracyjo lůndyńsko, uůnčńy ze wšyjskimi přilyguymi mjastůma (uod Tůnbridge na pouedńowym wschodźe po Windsor na půunocnym zachodźe) ličy ůngyfer 20 miljůnůw ludźi (uobšar tzw. mygalopolis). Ůngyfer 20% mješkańcůw pochodźi s Azyji, Afriki i Karajibůw.
Teroźni Lůndůn je nojwjynkšym cyntrům finansowym śwjata (uod roku 2006 před Nowym Jorkym). Třidźeśći procynt śwjatowygo uobrotu walutami, štyrdźeśći procynt śwjatowygo uobrotu Ojrobůndow itd. W Lůndyńe usytuowanych je kilkaset bankůw, nojwjynkšo geuda we Ojropje (třećo na śwjeće), lične towařistwa ubezpječyńowe i inwestycyjne. Lůndůn je tyž uogrůmnym uostřodkym medjalnym. Mjasto poune zabytkůw a muzeůw přićůngo ročńy ůngyfer 30 miljůnůw turystůw. Je tyž nojwjynkšym mjyndzynarodowym wynzuem kůmůńikacyje lotńičyj (lotńisko Heathrow a lotńisko Gatwick přijyuy we 2003 roku přez 110 miljůnůw pasažerůw; Heathrow (kere je nojwjynkšym lotńiskym mjyndzynarodowym pod wzglyndym ličby pasažerůw) ůngyfer 65 miljůnůw, Gatwick ůngyfer 30 miljůnůw, lotńisko Stansted ůngyfer 19 miljůnůw i Lutůn ůngyfer 3 miljůnůw itd.).
Admińistracyjńy Wjelgi Lůndůn (Greater London) je podźelůny na 32 dźelńice (Boroughs) a autůnůmične City: s tygo 12 a City of London twořům Inner London (Wewnyntřny abo Cyntralny Lůndůn), a pozostoue - Outer London.
Nojwažńijše (tyž ze wzglyndůw historyčnych) dźelńice to City of London i City of Westminster pouožůne na půunocnym břygu Tamizy, a Southwark i Lambeth na pouedńowym břygu.


text:
I już momy po Silwestrze i Nowym Roku .Pora dni wolnego kożdymu sie przidało żeby dychnonć se po tej harowie jako my mieli przed świyntami . A tu uzaś bajtle bydom miały wielko uciecha bo już łod połowy stycznia i we lutym we cołki Polsce zaczynajom sie zimowe feryje. Co prowda niy wiymy jak to bydzie s tom pogodom ale myśla, że ta w końcu sie slituje i sypnie śniegiym. Co majom zrobić Łojcowie kerzi chodzom do roboty a w tym czasie jich bajtle majom wolne .Żeby sie nie wałynsały samopas po mieście czy tyż nie wysiadywały na klotkach schodowych szkoły czy tyż insze instytucje starajom sie zorganizować tym dzieckom jakiś zajyńcia. Bo przeca wszyjscy wiymy jak nasze bajtle niy majom co robić to przichodzom Jim do do gowy rozmańte gupoty nie zawsze bezpieczne dlo nich jak i dlo otoczynio .Toż w tym czasie we kinach som specjalne poranki filmowe .Organizuje sie zimowiska wyjazdy na narty i sonki. Trasy narciarski som oblynżone bez młodzież. Nojwiynkszym jednak powodzynim cieszom sie kuligi taki prawdziwe ze koniami i na saniach .We czasie feryji zimowych we miejscowościach uzdrowiskowych takich jak Wisła, Ustroń czy tyż Szczyrk widać wiyncy niż w insze dni autobusow ze rejestracjom slonskich miejscowości. Przeca do gor je blisko jazda two kole godziny a dziecka łokropnie rady jeżdżom na taki zorganizowane wycieczki. Uciechy przi tymu je wiela .Nie straszny mroz czy tyż śniyg. S tego som radzi tyż górale by dycko pora dudkow im do kapsy wleci. Jak wyglondo taki wyjazd zorganizowany pogodoł mi jedyn z uczestnikow taki rajzy. Ło ustalonej godzinie i miejscu autobus zabiyro bajtle s opiekunami i zawozi do jakiś górski miejscowości /Łojcowie czy tyż Tacy co dowajom pozor na bajtle muszom być bo rozmańcie może sie wydarzyć/’ .Tam już czekajom na nich konie piyknie ustrojone ze zwonkami, żeby wszyjscy słyszeli że kulig jedzie i ze saniami przeważnie kilkaosobowymi. Uczestnicy siadajom do sań i wio koniku w śnieżno dal . Chocioż mroz szczypie we gymbulki ale co tam idzie wytrzimać. Mamy zadbały żeby dziecka były odpowiednio ciepło łobleczone a jak komu je trocha zima to nic sie nie stanie. Łopatylajom sie abo przikryjom dekami zwłaszcza że trasa nie je za dłogo a na końcu czeko ciepły tyj abo woszt pieczony na łogniu. Je to tako atrakcjo kero dziecka zapamiyntajom i bydom ło ni godać jeszcze dłogo .Na tym jednak sie nie kończy kej słoneczko wyjrzało i zrobiło sie ciepli. Jedne bajtle grzoli się przi łogniu drudzy kierym było mało polecieli na gorka sjyżdżać na sonkach pożyczonych łod gospodorzy. Jak już mieli doś wszyjscy zadowolyni jak nigdy wsiedli do autobusa i dali w rajza do pobliskich Ochab. Miejscowoś ta była kedyś znano nie yno w Polsce ale i na świecie ze hodowli koni a teraz je tam Park Rozryweki i Edukacji kaj idzie łobejrzeć pradowne gady kere kiedyś pływały we morzach. Najpiykniejsze som jednak… .dinozaury i galeryjo miniatur sławnych budowli. Nie było by w tym nic dziwnego kejby dinozaury stoły ale łone sie nie yno poruszajom ale i ryczom opowiado mi moj rozmówca.Co ciekawe teraz w zimie idzie łobejrzeć se tyż figury lodowe rozmańtych ptokow a nawet samymu poprugować coś zrobić w lodzie .Jak sie okazuje nie je to leko sprawa ale jak to padajom dlo chconcego nic tyrudnego .Najważniejsze je to że bajtle miały wiela uciechy. Przijechały s taki wycieczki zadowolone i radosne,bo chocioż feryje som yno dwa tydnie to i przejechały sie na saniach i widziały tela rzeczy że styknie Jim do końca roku szkolnego . Na drugi rok tyż pojadom na tako wycieczka bo świyży luft i ruch to samo zdrowi .Chyba sami prziznocie .Poniżej kilka fotek z takiego wyjazdu.
Regina Sobik
foto pochodzi z prywatnego archiwum I.Sobik


text:
Somsiod Lotoł sa mnom choby ciyń somsiod z kwiotkym cołki dziyń Jo niy powjym-gryfny chop yno we Walyntynki-sztop! Nałobieco se co tego dnia jak jo potym sie łogonia? Pogodać czasym lubja śniym yno tak-we normalny dziyń Walyntynki to”dziyń zakochanych” a mje jak dotond…dobrze je samy. Janina Dudek
Somsiod
Walentynki
Walentynki Walenty , mój tyWalenty mosz dzisiej dziubek uśmjychnyty Walentynka mu kusiola dała i extra śniodaniy szykowała. Stół biołom serwetom przykryła Serduszkami czerwonymi ozdobjyła. Na śniodaniy Walentego zaprośyła i fajnie mu przi tymu zanuciyła Mój Walenty, mój Walenty życza se byś był jak dzisiej śwjynty Kwiotka byś mi niekiedy doł a jako dzisiej byś mi […]
NOJWAŻNIYJSZO
NOJWAŻNIYJSZO Tyś jes cołkim mojim życiym, dychym mojim, serca biciem, mym schróniyniym, móm podporóm, ucieczkóm przed nocnóm moróm! Mojóm wynóm, mym natchniyniym, tyś jes mojim przeznaczyniym! Czy we zdrowiu, czy w chorobie, dycki byda stoł przi Tobie! Boś jes dlo mnie nojważniejszo! Fest Ci przaja, nojmilejszo! Autor: Bernard Śmigała
Se pszajymy
Se pszajymy Ty mi pszajesz Jŏ ci pszaja Tuż kjej ôba se pszajymy Czamu sie tak sztyjc wadzymy ? Niy ma dnia ani godziny Wszyski dŏwŏsz na mje winy ! Potym pjyknie przygadujesz I pochalosz,pocałujesz Jak cukrōwki se gruchomy I sie do sia przytulōmy Ty mi pszajesz,jŏ ci pszaja Na pjedrōna nōm ta haja ! […]
Moja Walentynka
Moja Walentynka Gdybym umiał malować tęczą kolorów nieba Byłabyś rajem oczu jakiego mi potrzeba Gdybym umiał choć rzeźbić piękno oddać w marmurze Byłabyś Afrodytą przynosiłbym Ci róże Gdybym mógł być poetą w strofach zamknąć marzenia Byłabyś mym natchnieniem i muzą przeznaczenia A Ty przy moim boku tak czuła i oddana tęczą posągiem muzą Jesteś po […]
Miłowani
Miłowani Miłowani wjelko rzecz Trza to w sercu dycki mjeć Bo miłować sie bydymy Na wyścigi nie pōdymy Czy ty bardzi mje miłujesz ? Możno yno przygadujesz ? Czy miłujesz w Walyntego ? Czy pamjyntŏsz dnia kŏżdego ? Jŏ ci serce swoji dała Fest żech cie umiłowała Dŏł żeś tyż mi serce swoji Łōne […]
Andrzejki – filmik
Andrzejki – wiersz po ślōnsku pjosynka – Dej serduszko mi dej – śpjywajōm Ślōnski Szwagry
MOJI SERCE!
MOJI SERCE Moji serce to je choby łul, Zajś dziołchy som tam w nim te pszczoły. Lotajom se tam, lotajom se tu, Choby te pszczoły w tym łulu. Maryjka i Anna i Hanka, Zuzanna. Co jedyn dziyń, to inkszo mom, Jo dłoży żodno niy kochom. Tak było kiyj jo młody boł, A dzisio jak […]
Ecikowe przonie
Kebych
Kebych Kebych miała szlang figura Kebych szumne szaty miała A do tego bóła modo W tańcu bych sie pozwyrtała Przi miesiónczka szczybnym świetle Na mokryj z rosy trowiczce Kaj kóniki polne grajóm Na skrzipkach swoja muzyczka Kedy zacznie rano świtać I słóneczko się pokoże To bych se potańcowała Kaj mojików złote morze A jak bych […]


text:
Katowicy
Katowicy[2] (pol. Katowice, mjym. Kattowitz) – mjasto we Gůrnym Ślůnsku, we kerym mjyszko 317 000 ludźůw. Pjyrszo spůmńyńy uo Katowicach je ze XVI stolećo. Katowicy mjejske prawa dostały we 1865 roku. Katowicy sům nojwożńyjszym gůrnoślůnskym cyntrům fedrowańo wůngla a głownym mjastym Gůrnoślůnskygo Metropolitalnygo Zwjůnzku. Sům tyż wożnym biznesowo-handlowo-usugowym cyntrům.
Przipisy
Mapy[Sprowjej]
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
1 lipca
1 lipca – 182. (we lotach przystympnych 183.) dźyń roku a pjyrszy dźyń lipca we używanym na ślůnsku kalyndorzu grygůrjańskim. Po ńim je jeszcze 183 dńi do kůńca roku.
Śwjynta[Sprowjej]
- Śwjatowy Dźyń Baukůnsztu
Wydarzyńa na śwjeće[Sprowjej]
- 1097 - pjyrszo Wyprawa Krziżowo, Bitwa pode Doryleum - wygrano krziżowcůw
Rodźili śe[Sprowjej]
- 1921 - Michalina Wisłocka, polsko dochtůrka, ginekolog a seksuolog
- 1934 - Sydney Pollack, amerikański reżysyr, szauszpiler a producynt filmowy
- 1955 - Augusto De Luca, italski fotograf
Umrzili[Sprowjej]
- 2004 - Marlon Brando, amerikański szauszpiler
- 2009 - Karl Malden, amerikański szauszpiler syrbskigo pochodzyńo, zdobywca Uoskara


text:
Brazylijo
Brazylijo (połne mjano: Federacyjno Republika Brazylije; port.: Brasil, República Federativa do Brasil) – nojwjynksze podug wjyrchu a wjelośći ludźůw państwo we Połedńowyj Americe.
Zaludńůno uod Indjanerůw uod ńy myńi kej 6000 rokůw przed jeji uodkryćym bez Portugalczykůw kole 1500 roku. Jeji kolůńizacjo bůła bez nostympne 300 lot. Uod poczůnku stolećou naśilůły śe důnżyńo do samostanowjyńo, aże we 1822 princ-rygynt Pyjter I uogłośůł samostanowjyńy Brazylije. Na kůńec XIX stolećo a we poczůnkach stolećou bůł sam wjelgi napływ ymigrantůw ze Ojropy.


text:
POŚMIYWNIKI Roz pośmiywoł sie Antek co był puklaty Ze Francka – że był szczyrbaty Francek nie doł pokoj Maryjce za to że je świdrato Mo krziwe nogi i je szłapato Maryjka dłogo nie czekała Yno ze Zuzki sie pośmiywała Że Zuzka mo uszy wielki jak warzechy Za to Zuzka miała z tego moc pociechy Że […]
POŚMIYWNIKI
ŚLONSKO TY NASZO ZIYMJO!
ŚLONSKO TY NASZO ZIYMJO! Ziymjo piykno,ziymjo naszo, Dzisio wszystkim to łogłoszom. S tond pochodza, jo je s tond, Czorny, zryty, ale piykny tyn Ślonski lond. Tu rodzina naszo żyła, Tu mjy Matka łurodziyła. Tu mje Łojcowie wychowali, Wszystko co dobre, to mi wpojali. Tu przeca som familije mojij korzyni, Tego już żodyn we śwjecie niy […]
SKOND SIE WZIYNA ŚLONSKO GODKA
SKOND SIE WZIYNA ŚLONSKO GODKA Na poczontku świata jak Ponboczek dzielył swojimi darami Miyndzy wszelakom gadzinom i ludziami Ludzie czekali podle raje na swoja mowa Lew dostoł ostre pazury , zajonc dłogi uszy a rogi dostała krowa Dzielył Ponboczek – ludzi mowom i rostomańtymi talyntami A gadzina kopytami , skrzidłami abo puklami Wszyjscy cojś dostali […]
WALYNTYNKI
WALYNTYNKI Był roz jedyn taki świynty Co nazywoł sie Walynty Ogromnie dobre serce mioł Wszyskim ludziom mocka przoł Wstawioł sie Walynty u Ponboczka za biydnymi I tym co se przoli – ludziami młodymi Bestoż jedyn papiyż skuli tego Ogłosiył świyntym Walyntego I tak na całym świecie stoł sie znany Walynty Od czasu jak go ogłosiyli […]
Moj kamrat Hanek
HANEK Moj Papa robiol na grubie za sztajgra. Dycki ze wszystkimi kamratami zol we zgodzie, niy wadziol sie z zodnym, jak jedyn abo drugi bol w potrzebie, to piyrszy wyciongol rynka do pomocy, a jak kery niy miol co jesc, to Papa oddowol mu pola swojego chleba. Ale onego tyz wszyscy mieli radzi i jak […]
Se pszajymy
Se pszajymy Ty mi pszajesz Jŏ ci pszaja Tuż kjej ôba se pszajymy Czamu sie tak sztyjc wadzymy ? Niy ma dnia ani godziny Wszyski dŏwŏsz na mje winy ! Potym pjyknie przygadujesz I pochalosz,pocałujesz Jak cukrōwki se gruchomy I sie do sia przytulōmy Ty mi pszajesz,jŏ ci pszaja Na pjedrōna nōm ta haja ! […]
Miłowani
Miłowani Miłowani wjelko rzecz Trza to w sercu dycki mjeć Bo miłować sie bydymy Na wyścigi nie pōdymy Czy ty bardzi mje miłujesz ? Możno yno przygadujesz ? Czy miłujesz w Walyntego ? Czy pamjyntŏsz dnia kŏżdego ? Jŏ ci serce swoji dała Fest żech cie umiłowała Dŏł żeś tyż mi serce swoji Łōne […]
DJOBOŁ PYRTOŃ
DJOBOŁ PYRTOŃ W piekle jakoś cicho sie zrobiyło Bo pod kotłami ognia nie było Ogyń wygaszony pod kotłami Djobły tańcowały z djoblicami Bo „Pyrtoń”-djoboł co im sztajgrowoł Wcale ich nie wachowoł Zamias patrzeć roboty To sie go czimały gupoty Siedzioł w piekelnej pywnicy Przi jednej młodej djoblicy Ona dopiyro dwiesta lot miała I ogromnie sie […]
Śnieżne gwiazdeczki
Śnieżne gwiazdeczki Chodźmy razem na saneczki Choćcie chłopcy i dzieweczki Pojedziemy sobie z górki Z nieba lecą białe wiórki A może to srebrne gwiazdeczki? Spadają nam na czapeczki Pięknie się mienią w słonku Jak brylanciki w pierścionku Na ziemię spadają Wszystko wokół przykrywają Białe już są pola,lasy,domy i ulice A ja teraz patrzę w […]
KRET I ZAJONC
KRET I ZAJONC Jednymu kretowi co sie nazywoł „Bercik Kopała „ Roz głowa z kretowiny wylazowała Wystyrczył se kichol na chwila, na słońce Zaroz prziszły ku nimu dwa zajonce Tyn jedyn ni mioł zymba , nazywoł sie ” Florek Szczyrbaty „ A tyn drugi „Jorgel Buła „- miano erbnył od taty „Jorgel” pozdrowiył piyknie kreta […]


text:
Walentynki Walenty , mój tyWalenty mosz dzisiej dziubek uśmjychnyty Walentynka mu kusiola dała i extra śniodaniy szykowała. Stół biołom serwetom przykryła Serduszkami czerwonymi ozdobjyła. Na śniodaniy Walentego zaprośyła i fajnie mu przi tymu zanuciyła Mój Walenty, mój Walenty życza se byś był jak dzisiej śwjynty Kwiotka byś mi niekiedy doł a jako dzisiej byś mi […]
Walentynki
Miłowani
Miłowani Miłowani wjelko rzecz Trza to w sercu dycki mjeć Bo miłować sie bydymy Na wyścigi nie pōdymy Czy ty bardzi mje miłujesz ? Możno yno przygadujesz ? Czy miłujesz w Walyntego ? Czy pamjyntŏsz dnia kŏżdego ? Jŏ ci serce swoji dała Fest żech cie umiłowała Dŏł żeś tyż mi serce swoji Łōne […]
WALYNTYNKOWY GYSZYNK
WALYNTYNKOWY GYSZYNK Niy poradza godać, jak inksi godajóm, swojim żónkóm co dziyń, jak fest im przajóm. Choć tego niy godóm, to wiysz, nojmilejszo, że Ty w mojim życiu, jest żeś nojważniyjszo! Możno piwo bardzij troszyczka gelduje, wiysz przeca, jak bardzo mi „Tyskie” smakuje! Ło gołymbiach niy spómna, przeca wiysz sama, żech do tyj gowiedzi, jak […]
Walynty
Walynty Mōj Walynty ni ma śwjynty dyć ôn broji jak najynty przeca to je chłop robotny ale czasym je ôkropny dŏ mi przeca tyż kusiczka i pochalŏ we głowiczka poprzytulŏ sie kapeczka dyć żech jego je babeczka kjejby kŏżdy s tych Walyntych buł choć troszka kapka śwjynty babeczki by jich chwŏliły a i frelki […]
Walentynki
Na Walentynki …..
Walkowa Walyntynka
Walkowa Walyntynka-wiersz –Kochliwa żonka – Janina Libera
WALENTYNKI
WALENTYNKI W Walentego – „Walentynki” Dla chłopaka i dziewczynki Dla poważnej Pani – Pana Dla tatusia i dla mamy Dziadek – babci,druh – harcerce Wzajem ofiarują serce Tacy dzisiaj roześmiani Czy są wszyscy – zakochani Amor wkoło się rozgląda Szuka smutnych,łuk wyciąga Gdy Cię trafi swoją strzałą Zakochasz się – lecz nie żałuj Ten błogostan,powiem […]
14. lutego „Walentynki”
14. lutego „Walentynki” Ci co dziyń tyn wychwolajom Yno jedyn w roku znajom „Walentynki” dlo nich świynto Bo ło luby – dziś pamiynto Kupi kwiotek szekulada Coby lubo boła rada Potym powiy kochom Cie No i na tym skończy sie Tym sumiynie uspokoji Bo to przeca sie przistoji Ale ci co richtig pszajom „Walentynki” – […]


text:
Mjasec
Mjasec jo casowa jadnotka a źěl lěta. Za tym kak se definěrujo, trajo mjasec wšako dłujko:
- w powšyknem trjebanju wóznamjenijo dobu styrjoch tyźenjow.
- kalendery wužywaju mjasec k rozrědowanju casa. K tomu pśirěduju dobje kalenderowego mjaseca konkretne mě mjaseca. Pó našej kalendarje trajo mjasec 28, 29, 30 abo 31 dnjow.
- W astronomiskim zmysle jo mjasec ako doba definěrowany, w kótarejž wobkružujo pśirodny satelit swój planet. We wušem zmysle póśěgujo se "mjasec" jano na mjaseck zemje: Mjasec zemskego mjasecka trajo mjaz 27⅓ a 29½ dnjami.
Mjasece maju w serbšćinje dwóje pomjenjowanja. Głownje wužywaju se łatyńske mjenja, pódla kótarychž pak eksistěruju teke mjenja serbskego póchada.
Mjenja mjasecow:
1. januar (wezymski)
2. februar (swěckowny)
3. měrc (pózymski)
4. apryl (jatšownik, nalětny)
5. maj (rozhelony)
6. junij (smažki)
7. julij (žnjojski)
8. awgust (jacmjeński)
9. september (požnjenc)
10. oktober (winowc, winski)
11. nowember (młośny)
12. december (zymski)


text:
Osetišćina
Osetišćina (osetisce иpoH æBзar [iRON avŽAG]) so hłownje w Sewjernej Osetiskej a Južnej Osetiskej rěči (hdźež je připóznata oficialna rěč). Wuznamne diaspory eksistuja tež w Moskwje, Pětrohrodźe, Toronće a někotrych druhich wulkich městach w swěće. Cyłkownje je něhdźe 600 tysac rěčnikow (po druhich powobličenjach, je snadź nic wjace hač 400 tysac dobrych rěčnikow ).
Rěč słuša k iranskej skupinje indoeuropskich rěčow (wuchodo-iranska skupina, ke kotrejž słušeja tež paštušćina w Afghanistanje, jagnobišćina w Tadźikistanje a někotre dalše). Wjele iranistow wužiwa osetišćinu, zo by dešifrěrowało mjena eminentiskich Skitow, kotrež su w antiknych wopisach regiona zwostali. Eksistuja spušćomne etymologiske a historiske dopokazy něhdyšich kontaktow osetiskich rěčnikow ze słowjanskimi, finno-ugriskimi a turkiskimi ludami. Mnoho je hižo z kawkaskeje wokoliny do rěče dóšło.
Wobsah
Alfabet[wobdźěłać]
Za napisanje osetiskeje rěče hodźa so alfabety na zakładźe georgiskeho abo łaćonskeho alfabeta wužiwać. Wot lěta 1937 so oficielnje alfabet wužiwa, kotryž na ruskej graždance bazěruje:
Charakteristiski pismik w alfabeće osetišćiny je æ, kotryž w žanym hinašim kyriliskim alfabeće njewustupuje.
Pismiki ë, ж, ш, щ, ъ, b, э, ю, я, so wužiwaja jenož w požčonkach z rušćiny a we swójskich mjenach, kaž na př.: жypHaл, ШaляпиH, oбъekT, пbeca, эkBaTop, Юpиk, яkopb.
Pismiki a, б, B, r, д, e, и, й, л, M, H, o, p, ф su blisko rušćiny po swojich wurjekowanju.
Maд – mać; kapд – nóž; бaл – wišnja; apB – njebjo; apM – ruka; kaд – česć; бeл – łopač; Teл – nić; epдo – kamin; иx – lód; xид – most; иpд – jaskrawy; иBaд – blědy; иBap – chłostanje; иxдoH – lodowa woda; MиT – sněh; бoH – dźeń; HoM – mjeno; koM – huba.
Łaćonski alfabet[wobdźěłać]
Wot lěta 1923 hač 1937 je so warianta łaćonskeho alfabeta wužiwała.
Nimo toho pismikaj Š a Ž so běštej wužiwajali zo by transkribowali ruske słowa. "Słabej" wokalaj æ [ɐ] a ы [ɨ] stej jara powšitkownej w rěči, kajkosć kotraž je zhromadnosć z Persišćinu.
Gramatika[wobdźěłać]
Osetiski zwukowy system, słowoskład a samo gramatika buchu sylnje wot ibero-kawkaskich a turkiskich rěčow wobwliwowane. Tak je w rěči 9 padow (najebać powšitkowneje tendency iraniskich rěčow deklinaciju zjednorjować), słowje kъyx (někak "kuch") a kъax ("kach") za ruku (něm. Arm) a nohu (něm. Bein) paralelnje k indoeuropskimaj apM (ruka, něm. Hand) a фæд (noha, něm. Fuß). W zwukowym systemje su so specifiske kawkaske glotalne okluziwne konsonanty zjewili, přez kotrež su trójki "spěwny-njespěwny-glotalny": d - t - t', b - p - p', d - t - t', dz - c - c' nastali atd. Podobnje spodźiwny za indoeuropsku rěč je uwularny zwuk [q], kotryž so mjez druhim w arabskimaj słowomaj qalbī ("moja wutroba") a Qaddafi namaka, we wjele turkiskich rěčach (nic w turkowšćinje samej) a w ajmaršćinje.
W literarnej warianće osetiskeje rěče je 35 fonemow: 7 wokalow, 2 połwokalow a 26 konsonantow.
Akcent je dynamiski; je přeco na prěnjej złóžce, nimo padow, hdyž w njej je "słaby" wokal (æ abo ы) — w tym padźe akcent je na druhej złóžce. Słowa tworja syntagmy w osetišćinje, a akcent kóžda syntagma ma, nic wšak kóžde słowo. Digorski dialekt (hlej "Dialekty") maja bóle komplikowane akcentowanje.
Osetišćina ma zbytki gramatiskich přiznamjenja, zo bychu definitnosć markěrowali: w digorskim dialekće je wobchował definitny artikl i (němsce "der", "die", "das"), mjeztym zo w ironskim dialekće akcent móže na prěnju złóžku ze słabym wokalom dóńć (kaž by hišće dalša słaba złóžka před njej, kotraž je něhdy artikl była), jeli dźe wo definitny objekt, wo kotrymž rěčnicy wědźa.
Osetišćina ma bohaty a žiwy słowotwórbny system, tworjo nowe słowa předewšěm přez zestajenje korjenjow a přidaće sufiksow (rědšo prefiksow). Najebać wjele ruskich požčonkow, osetišćina je relatiwnje puristiska rěč porno druhim mjeńšinowym rěčam Ruskeje, z tójšto neologizmami přihódnje wutworjenymi z pomocu swójskich morfemow.
Substantiw[wobdźěłać]
Substantiwy so po genusach njerozeznaja. Nimo toho njeje artikl. Maд "mać", бeл "łopač".
Pronomen[wobdźěłać]
- æз – ja
- ды – ty
- yый – wón, wona, wono
- Max – my
- cыMax – wy
- yыдoH – woni, wone
Werb[wobdźěłać]
Infinitiw : Kóncowka infinitiwa je -ыH.
бaдыH – "sedźeć", бapыH – "wažić, wuwažić", дapыH – "dźeržeć", aMoHыH – "pokazać", aMaйыH – "tružić", иBыH – "měnjeć, změnić", HæMыH – "bić"
Prezensowy zdónk wotpowěduje korjenjej werba.
- kæHыH "činić" kæH-
- дзypыH "rěčeć" дзyp-
- kycыH "dźěłać" kyc-
- цæpыH "žiwy być" цæp-
- xæpыH "jěsć" xæp-
Preteritowy zdónk twori so přez přidaće sufiksa -T- abo -д- ke korjenjej werba.
- лac (ыH) "wjesć" лacT
- дap (ыH) "dźeržeć" дapд
- дac (ыH) "truhać" дacT
- yap (ыH) "lubować" yapзT
- æxræH (ыH) "začinić, začinjeć" æxræд
- caй (ыH) "jebać" caйд
- cид (ыH) "wołać" cидT
- Tworjenje preteritoweho zdónka so často wot alternacije wokalow æ/a přewodźuje:
- цæp (ыH) "žiwy być" цapд
- xæcc (ыH) "njesć" xacT
- фæpc (ыH) "prašeć so" фapcT
- kæc (ыH) "čitać" kacT
- Tæx (ыH) "lětać" TaxT
- cæй (ыH) "być chory, chorjeć" caд
Abo nawopak a/æ
- æMбap (ыH) "rozumić" æMбæpcT
- æййaф (ыH) "zaso popadnyć, dosahnyć, łójić" æййæфT
- apaз (ыH) "činić" apæзT
- æBHaл (ыH) "so dótkać" æBHæлд
- caф (ыH) " zhubić, zhubjeć, zhubjować" cæфT
Druha móžna alternacija je æ/o
- kæH (ыH) "činić" koHд
и/ы
- фид (ыH) "zapłaćić, płaćić" фыcT
- æpBиT (ыH) "słać, pósłać" æpBыcT
y/ы
- kyc (ыH) "dźěłać" kyыcT
- kyp (ыH) "prašeć so" kyыpд
- kyB (ыH) "strowić, postrowić" kyыBд
- дзyp (ыH) "rěčeć" дзыpд
- aryp (ыH) "pytać" aryыpд
ay/ы
- cTay (ыH) "přenajeć??, chwalić?? " cTыд
- pæBдay (ыH) "majkać" pæBдыд
- apдay (ыH) "přesćěhać, přesćěhować" apдыд
æy/ы
- цæy (ыH) "hić" цыд
- kæy (ыH) "płakać" kyыд
o/ы
- зoH (ыH) "znać" зыHд
- xoH (ыH) "wołać" xyыHд
- aMoH (ыH) "pokazać" aMыHд
žadyn/a
- cT (ыH) "stanyć, stawać, postanyć" cTaд
- cc (ыH) "mlěć " ccaд
- æxc (ыH) "myć" æxcaд
- Někotre infinitiwy.
- цæpыH – žiwy być
- фæpcыH – prašeć so
- æййaфыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- caфыH – zhubić, zhubjeć, zhubjować
- koMыH – zarjadować so
- æMбyлыH – dobyć, dobywać
- apayыH – pjec
- xилыH – lězć, łazyć
- xизыH – na pastwu wjesć
- TæpыH – honić
- kæpдыH – rězać
- xæccыH – njesć, nosyć
- æMбapыH – rozumić
- æBHaлыH – dótkać so
- kæHыH – činić
- æфTayыH – dodać, přidać
- cypыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- здyxыH – wjerćeć
- pизыH – třepotać
- æфcaдыH – syćić
- cæTTыH – rozłamać, kóncować
Dialekty[wobdźěłać]
Stej jenož dwaj dialektaj w osetišćinje: digorski, w kotrymž powěda jedna šesćina cyłeho luda, a ironski. Digorojo a Ironojo so wzajomnje chětro ćežko rozumja, ale po trochu praksy so problemy zhubja.
Digorojo často rozumja a hač wěsteho stopnja rěča ironiski dialekt, ale nic nawopak.
Sociolinguisća zwěsćuja, zo rěčnicy wšelakich dialektow wola rušćinu, zo bychu so wzajomnje rozumili.
Ironski dialekt[wobdźěłać]
Ironski ma tři poddialekty: sewjerny (mjeńšina rěčnikow), kudarski (mjeńšina wobydlerjow Južneje Osetiskeje, tež njeosetojo) a ksaniski abo čisanski (rozšěrjeny pódla brjoha rěki Ksani, ale cofa nětk kudarskemu).
Digorski dialekt[wobdźěłać]
W prěnich lětach sowjetiskeje mocy mějachu digorski dialekt za wosebitu rěč. W nim buchu wučbnicy publikowane, literarne twórby atd., ale w 1930. lětach bu digorska literariska tradicija "přećiworewolucionarna" mjenowana a wot toho je nihdy nowe zakćěće nazhonił. W poslednim času je so dźěło nastupajo to zaso aktiwizowało: wuńdźe tydźenska nowina "Digora" a literarny časopis "Iraf" w digorskim dialekće, je tež statnje podpěrowane Digorske dźiwadło. Wustawa sewjerneje Osetiskeje připóznawa osetišćinu "we woběmaj jeje formomaj — ironskej a digorskej", štož faktisce nowe prawniske připóžnaće digorskeho dialekta po wjele lětach zanjechanja woznamjenja.
Digorojo su zwjetša třirěčni — woni derje rěča swój dialekt, rušćinu a literarnu osetišćinu.
Literarna forma Osetišćiny[wobdźěłać]
Literarna osetiska rěč (rěč w radiju, telewiziji, wučbje atd.) je na zakładźe ironskeho dialekta (z někotrymi leksikaliskimi požčonkami z digorskeho dialekta) nastała.
Hač dotal wostanje njerozrisany problem z ortoepiju (wurjekowanske prawidła) literarneje osetiskeje rěče: do toho připóznate prawidła bazuja na nětko faktisce njepopularnej wurjekowanskej normje, kotruž pak w Južnej Osetiskej dale wužiwaja a wuča. W Sewjernej Osetiskej so literarna rěč faktisce na najbóle rozšěrjenym (najbóle wužiwanym) wašnje. Su na přikład tele prawidłowne rozdźěle kaž w słowje цæдиc ("jednota"), kotrež hodźi so wurjekować:
- [caDIS] po starej literarnej normje (wuči so dale w Južnej Osetiskej jako norma) a w někotrych wsach jako lokalne wurjekowanje;
- [saDISx] po nowej literarnej normje sewjerneje (a tež po wurjekowanju wužiwanym we wjetšinje sydlišćow);
- [sxaDIS] po najbóle popularnym wurjekowanju Južneje Osetiskeje (tež wurjekowanje stolicy Cchinvali).
Hačrunjež w literarnej rěči dwaj dźenikaj wuchadźetej, ("Rastdzinad" w sewjerje a "Churzarin" w juhu, hačrunjež so knihi wudawaja a rěč so w srjedźnych šulach wuči, sociologiske slědźenja pokazuja wysoki stopjeń analfabetizma mjez rěčnikami osetišćiny (nic wjace hač 20% rěčnikow osetišćiny móže rěč po prawidłach pisać). To bu přez rozšěrjenje rušćiny zawinowane, mjez druhim w zdźěłanju. Nětko so zasozawjedźenje dwurěčneje wučby přihotuje, dźiwajo na fakt, zo za młodych Osetow we Wladikawkazu je hižo rušćina prěnja rěč, kotruž lěpje rěča. W eksperimenće wuknu rjadownje po nowym programje, z wobšěrnišim wuknjenjom osetišćiny a studowanjom wosebitych studijnych objektow w osetišćinje.
Słowoskład[wobdźěłać]
Moderna osetiska rěč ma podobnosć ze starymi iranskimi rěčemi: stara persiska, awestiska, sanskrita. To pokaza, zo so prjedownicy osetow zahe rozdźělachu wot druhich iranrěčnych ludow.
Hačrunjež osetišćina je iranska, njeje jara podobna druhim iranskim rěčam. Osetojo njerozumja, na př., persiske abo paštuske prajenje. Samnoformowe wostanu numerale, někotre słowa, mjeztym zo gramatiske kategorije zdźěla su rozdźělne.
Na př. w tadźikiskej rěči „wysoka hora“ je kӯҳи бaлaHд — substantiw před adjektiwom, substantiw je markěrowany přez izafet (kóncowka -i). W osetiskej rěči ta samsna zestajenka słowow je „бæpзoHд xox“: adjektiw přeco steji pře substantiwom, wonej njewjazatej někajke specifiske kóncowki. Tola forma adjektiwow nimale sej wotpowěduje: бæpзoHддæp xox — kӯҳи бaлaHдTap „wyša hora“.
Osetišćina ma wjele słowow z druhimi indoeuropskimi rěčemi hromadźe.
Literatura/Beletristika[wobdźěłać]
Załožer osetiskeje literarneje tradicije je talentowany poet Konstantin (K'osta/KъocTa) Chetagurov (Xetagkaty). Mjez dźěłami K'osty je wjele ludowych bajkow a legendow, kotrež je w rymach zasopowědał. Nimale w samsnym času z Chetagurovom, na spočatku 20-a lětstotka su někotři dalši osetiskorěčni spisowaćeljo (Arsen Kocojev, Seka Gadijev a dr.) swoje twórby spisali, kotrychž dźěła su dźensa klasiske.
Osetiska literatura je swój rozkćěw mjez dwěmaj swětowymaj wójnomaj nazhoniła, najebać fakta, zo literatura tehdy bě njewobeńdźomnje ideologiska. W poslednim času rěča wo krizy osetiskeje literatury a wudaću knihow; wysokosć nakłada nowych literariskich twórbow je rědko wjace hač 500.
Slědźenje[wobdźěłać]
Wuslědźenje osetišćiny je swój zakład we 18. lětstotku dóstało, hdyž pućowacy napisachu swoje zaćišće wo wopytach w Osetiskej. Mjez nimi běchu N. Vitsen, I. A. Guldenstedt, J. Reineggs. Najwažniši přinošk bě dźěło němskeho orientalisty von Klaprot „Pućowanje w Kawkaziskej a Georgiskej“ (wudate w lěće 1812). Von Klaprot bě prěni, kotryž tukanje wo genealogiskim poćahu mjez osetišćinu a alanšćinu wupraji a digorski idiom jako dialekt osetišćiny zwěsći, ale nic jako wosebitu rěč.
Mjez najsławnišimi wuslědźerjemi osetiskeje rěče je
- Andreas Sjögren (załožer prěnjeho alfabeta, 19. lětstotk),
- Vsevolod Miller (awtor dźěła "OceTиHckиe эTюды"/"Osetiske studije"),
- Vaso Abajev (mjez druhim awtor 4-zwjazkoweje knihi "Historisko-etymologiski słownik osetiskeje rěče", 1957-1989).
Hlej tež[wobdźěłać]
Přispomnjenki[wobdźěłać]
- ↑ Južna Osetiska je faktisce samknježeny teritorij ze zarjadniskim srjedźišću w Cchinvali, ale jeje status jako njewotwisny stat je připóznata jenož wot někotrych druhich njepřipóznatych statow a wot Ruskeje (2008).
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Vjaĉeslav (Slavik) IVANOV: KAŬKAZIO: La oseta lingvo Monato (2003/01, str. 24, (eo))
- «OceTиHckий языk oH-лaйH». Zběrka materialijow za studentow osetišćiny (rus.), (jendź.), (fr.)
- Esperanto-oseta vortaro por ĉ. 3 mil vortoj en Multizaurus (eo)
- Internetowy kurs osetišćiny w ruskej rěči (rus.)


text:
Grynlandyjo
Grynlandyjo (Kalaallit Nunaat) – autůnůmične terytorjům zoležne Dańije pouožůne na wyspje uo tym somym mjańe, uo uobšaře 2175,6 tys. km² (nojwjynkšo wyspa na śwjeće), dekńyntej we 84% bez lůndolůd (ino 341,7 tys. km² je wolnych uod lodu) a uo ludnośći 57,1 tys (nojčyńśći sům to Eskimosy, keři zamjyškujům tyž půunocne rygjůny Alaski, Kanady i Syberyje).
We 1978 důński parlamynt přiznou Grynlandyje autůnůmijo. We 1985 wyspa wystůmpiua s Ojropejskij Wspůlnoty Gospodarčej a ńy je čuůnkym Uńije Ojropejskij. Grynlandyjo je čuůnkym Rady Nordyckij.
Stolicům Grynlandyje je Nuuk (důń.: Godthåb).


text:
Sewjerny polarny ocean
Sewjerny polarny ocean (tež Arktiski ocean) je najmjeńši ocean na Zemi. Ma přestrjeń štyrnaće milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5449 metrow.
Leži we wokolinje sewjerneho čopa a mjezuje z kontinentami Aziju, Sewjernej Ameriku a Europu.
Je zwjazany z Ćichim oceanom přez Beringowy přeliw a z Atlantiskim oceanom přez Norwegske morjo.
Wuznamne přistawy Sewjerneho polarneho oceana su na přikład Murmansk a Archangelsk w Ruskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanadźe a Barrow w Zjednoćenych statach Ameriki.


text:
Cimpel ciyrczy – Znocie wici Kasztōn chyrczy Straciōł kwici Chrobok zjodo jego czoska Borok pódzie chnet do dioska Kasztōn kwynko I chrōmoli – Jo sie lynkōm Jak to smolić Pōdźcie do mie tu dziyńdziołki Chnet jo byda sagi cołki Przileciały Ptoszki chmōrōm Pomoc dały Kasztōn gōrōm Kwici sie roztopierzyło Do matury na czas bōło […]
Kasztōn
Świynta
Świynta Idom świynta wielkim krokym Frela w doma jest borokym Przonto izby W sklepach ciźby Bliko w portmanyj markotnym łokym. Barbara Politaj
Ło człowieku kerymu było yno mało
Ło człowieku kerymu było yno mało Zawołoł Ponboczek do sia człowieka i tak mu prawi że to łod Niego, yno zależy wiela dostanie tych lot szczynśliwych życio ziymskigo . -Człowieku dowom Ci lot szterdziyści, żoł bydziesz jak jakiś bogate panisko, koń, krowa dojno i pies przi budzie bydom Ci słożyć i bydom blisko-. Koń boże […]


text:
Fachy, kiere sie po leku tracom – Kowol
Chciołech być grubiorzym
Robić na grubie abo w kuźni to je ganc egal- w obu fachach je sie cołki czas ucioranym.
Jan Pietras robi za kowola bezmała 40 lot, łod bajtla, a ni mo w swoi familiji kowolski tradycje. Kiej yno wracoł ze szkoły, zarozki gibym lecioł do kuźnie i tam siedzioł cało swoja laba. Rano smyczył wyngliki w gorczku z pieca w chałupie i skłodoł ogiyń. Wojsko, w kerym był, nie zepsuło tej grajfki. Jak prziszoł nazod ze wojska to zaś sie zajon kowalyniym. Dziyń w dziyń jak sie widniyło stowoł i prziprawioł sie za fachmana cołki som. Łod szóstej rana dymiyło sie z komina, a fajrant był nikiedy jak już było cima.
Wszyjscy miarkujom, że kuci koni było taki proste, ale to je cygaństwo- koniowi trza było zrobić szpecjalne łone i potym sheblować kopyto. Podkowa musiała leżeć na zicher. Jak wiyrzgoł to roztomańcie sie dzioło. „Mielimy takigo pierona, co fest rojbrowoł. Musielimy mu do kucio sprawić szpecjalno klota, kiero trza było cołki czas robić łod poczontku. Chabety z Żorów były najgorsze i oklane. Tako chabeta trza było łobwionzać, obulić, a potym dopiyro kuć”- spomino Pietras.
Łonego czasu co drugi gospodorz mioł konia, przeto roboty było moc. Cołko robota robiyło sie samymu. Praje we dwie godziny dwóch chopa zrobiło sztyry podkowy do konia. Dzisiej blank gotowe idzie kupić, jak zresztom wszistko. Terozki konie zastompiyły traktory i beztoż ni mo wiela do roboty na swoji handgryfy. Downi kowole kuli z żelaza tyż roztomańte czary i dinksy. W kuźni sprawiało sie to, co sie przidowało na już.
Wiela kuźni pozawiyrano. Łonego czasu kowol we wsi to był choby Ponbóczek, mioł tako krzepa, że na jednyj rynce móg cołko familijo nosić. Kiery z Wos nie zno jakigoś Kowolskigo? Czasy sie zmiyniyły i szpikole wolom robić w innych miyjscach, wcale ni z młotym w rynkach i spoconym czołym. Na szczynści som jeszcze taki kowole, kierzi dali we fachu robiom i przekazujom go młodziokom.
Pan Jan je na pyndzyji, ale cołki kowolstwo to je jego pasjo, od kerej nie umi nikaj uciec. Chocioż mo wiek, przyndzone pora łoperacji na łoczy, łod wtorku do soboty w Muzeum Beskidzkim we Wiśle staro sie przekozać szpikolom to, co kedyś samymu sie nauczył. „Mom z tego pieronowo uciecha, jak widza uśmiychnyte gymby i zainteresowanych młodzioków. Mom laba to nie byda siedzioł w chałupie. Rano ida, na wieczór przida. Taki żech już je. Trza brać z życio tela, wiela jeszcze idzie, bo niy wiym kiedy sie łone skończy. Trza robić to, czymu sie fest przaje”- godo kowol.
„Ginące zawody” to je projekt, kierym zajmujom sie Michał Kaźmierczak i Agnieszka Kaczmarczyk.
Cołki tekst po polsku znojdziecie tukyj: http://www.ginace-zawody.pl/jan-pietras.html
Na facebooku ło fachach, kiere sie tracom tukyj: https://www.facebook.com/GinaceZawody


text:
11 listopada
11 listopada – jedynosty dźyń listopada we używanym na Ślůnsku grygůrjańskim kalyndorzu. Do kůńca roku uostoło 50 dńi.
Wydarzyńa na śwjeće
- 1918 - kapitulacyjo Mjymcůw a przekozańy wadzy Józefowi Piłsudskimu uod Regyncyjnyj Rady, fajrowane kej Dźyń Samostanowjyńo Polski
- 1965 - samostanowjyńy Zimbabwe (uod Wjelgij Brytańije)
- 1975 - samostanowjyńy Angoli (uod Portugaliji)
- 1997 - we Gruzyji zńeśůno kara pomrzyńo
Rodźili śe
- 1587 - Marcin Strzoda, tyjolůg a historiker
- 1922 - Kurt Vonnegut, amerikański pisorz
- 1962 - Demi Moore, amerikańsko filmowo szauszpilerka
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń


text:
Liverpool
Koordinaty: 53°24′0″N 2°59′0″W /  53.4, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Liverpool je wulke jendźelske město w Zjednoćenym kralestwje. Město same ma nimale poł miliona wobydlerjow, ale cyła aglomeracija ma wjace hač milion wobydlerjow. Liverpool je wuznamny přistaw Atlantiskeho oceana (w 19. lětstotku waženy za druhi najwjetši přistaw Britiskeho imperija) a tež něhdyši wuznamny přemysłowy centrum.
Sławna hudźbna skupina The Beatles pochadźa z Liverpoola.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Oficialne stronki (jendź.)


text: Ůrůn to je śudmo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuodźe Suonecznym. Tak kej Jowisz, Saturn a Neptůn je to planeta gazowo, sztworto podug masy a trzećo podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonecznygo. Mjano planety je uod greckiego boga Uranosa. Ino Ůrůn ze planet Ukuodu Suonecznygo mo mjano uod mitolůgije greckej, a ńy rzimskej. Mjano Ůrůn nadou Johann Elert Bode nale William Herschel chćou coukym inkszego. Terozki znůmy 27 kśynżycůw Ůrůna. Jego Pole magnetyczne je trzi razy śilńejsze uod pola Źymje.


text:
Franc Kral
Franc Kral (němsce Franz Krahl; * 26. nowembra 1886 w Radworju; † 25. septembra 1915 pola Loos w Francoskej) bě wučer w Kamjencu, podwyšk w sakskim wójsku a serbski spisowaćel a redaktor. Swoje spisy wudawaše pod pseudonymom Rachlowc, kotryž dopomina na wěsty poćah do Rachlowa pod Čornobohom.
Žiwjenje[wobdźěłać]
Franc Kral narodźi so jako syn wučerja Jakuba Krala w Radworju. Wuchodźiwši Budysku Tachantsku šulu so wón na Katolski wučerski seminar poda. Po jednolětnej wojerskej słužbje mjez lětomaj 1907 a 1908, bu za pomocneho wučerja do Chrósćic powołany. Mjez 1911 do 1914 běše Franc Kral wučer w Kamjencu a wot 1914 wojak w prěnjej swětowej wójnje. Jako podwyšk so pola Loos w Francoskej smjertnje zrani.
Franc Kral spěchowaše serbske towarstwowe žiwjenje a podpěrowaše wjesne towarstwa, kaž na přikład towarstwa w Jaseńcy, Chrósćicach, Pančicach, Njeswačidle, Wulkich Ždźarach, Łazu a Rakecach. W lěće 1912 załoži wón hromadźe z Arnoštom Bartom a Bogumiłom Šwjelu Domowinu, kotrejež sekretar wón běše. Składnostnje pjećdźesatlětneho jubileja serbskeho dźiwadźelenja 1913 spisa wón prěnju přiručku Naše dźiwadło za nawod za dźiwadłowe skupiny. Hižo jako seminarist załoži 1906 dźěćacej časopisaj „Raj“ a „Zahrodka“ jako přiłoze Katolskeho Posoła a Serbskich Nowin. W lětomaj 1911 do 1912 běše wudawaćel knižneje protyki za dźěći „Nadźija“ a w lětach 1911 do 1914 redaktor kulturneho časopisa „Łužica“.
Wot lěta 1908 bě Franc Kral čłon Maćicy Serbskeje.
Žórła[wobdźěłać]
- Jurij Słodeńk: Nekrolog LXXIV. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Zwjazk 74 (1915), čo. 2, str. 146–151. (hsb.)
- Jurij Młynk: Kral, Franc. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 282sl.


text:
"...moc wywieszónych rozmajtych chwolideł". fot. FJD
"..nie spuszczać łoczy ze żodnej ściany...". fot. FJD
"...abo insze szrubunki i waserlajtungi...". fot. FJD
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Jacy my sóm", Zbigniewa Niemca z książki "Kaj idziesz człowiecze". fot. FJD
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Chwilkem doczkać
Łod rynku sóm my uż doś daleko, ale s tego se nic nie robióm rozmajci kszefciorze. Kaj sie yno do i na czym sie yno do chcóm na ludziach cosi utarżyć. Kapke niżyj łod tych dochtorów co lyczóm uszy i zymby je kszeft w kierym mogymy se objednać kuchynie, łodmaryje, sztokerliki i eszcze insze wieca, kiere widać na fijołkowych chwolidłach. Kaj to tam łóni wszecko pomieścili tego nie wiym, bo po wyrchu tyn kszeft nima zaś taki chrozny, a kansi to trzeja było przeca wszecko upuczyć. Chocioż teraz mómy taki czasy, że moc wiecy ludzie kupujóm i przedujóm przez komputry i dóma tego ni majóm na składzie. Co chwilem idzie słyszeć, że kierysi zamias objednanych i zapłacónych wiecy dostoł kiśnie skolo abo nie doczkoł sie do dzisia żodnej wiadómości. W gazetach ło tym piszóm, we telewizorze ukazujóm, ale mocie ludzie rozum nima tydnia coby my nie słyszeli, że kogosi łobrali s piniyndzy. Ale ni stych pinidzy co my kiejsi noszowali w pularesach abo geldtaszkach, ale s tych co niby mómy w plastiku i żodyn ich nie widzi. Biyda je, jak przidzie do płacynio kansi we sklepie a przedowaczka prawi nóm, że towor trzeja spadki niechać na regale i iś ku chałupie, bo pinióndzowy plastik zustoł uż przez kogosi wypróżnióny. W placu po drugi stronie cesty je kszeft w kierym mogymy eszcze płacić prowdziwymi pinóndzami jak chcymy se kupic jakisi wieca, kiere sóm nóm przydajne do kómpanio, grzocio abo insze szrubunki i waserlajtungi. W tej chałupie je eszcze moc inkszych wiecy do kupiynio,ale co tam je to na to mogymy dziepro prziś jak nie bydzie nóm luto zmitrynżyć kapke czasu. Je tam ogrómnie moc wywieszónych rozmajtych chwolideł i coby wszecki poczytać trzeja to obynś dołokoła i nie spuszczać łoczy ze żodnej ściany, płota, bramki ani nie zapómnieć ło dachu.
Mini słownik:
kszefciosz - handlarz,
utarżyć - zarobić,
kszeft - interes,
łodmaryja - szafa,
sztokerlik - taboret,
objednać - zamówić,
wieca - rzeczy,
fijołkowe - fioletowe,
chwolidło - reklama,
kaj - gdzie,
chrozny - duży,
upuczyć - upchać,
obsztelować - zamówić,
kiśnia - pudło,
skoli - kamienie,
geldtaszka - portmonetka,
przedowaczka - ekspedientka,
spadki - z powrotem,
cesta - droga,
szrubunek - złączka z gwintem,
waserlajtung - rura do wody,
luto - przykro.
Mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Jacy my sóm", Zbigniewa Niemca z książki "Kaj idziesz człowiecze".


text:
Jan Evangelista Purkyně
Jan Evangelista Purkyně (* 17. decembra 1787 w Libochovicach; † 28. julija 1869 w Praze) bě fyziolog a horliwy Čěch a Słowjan.
Žiwjenje[wobdźěłać]
Purkyně so 1822 na profesora fyziologije na Wrócławsku uniwersitu powoła, hdźež wutworješe samostatny fyziologiski institut. Wot lěta 1850 běše profesor fyziologije na uniwersiće w Praze. Purkyně wučeše pola sebje doma studentow čěsku rěč a organizowaše słowjanske studentske kružki.
Mjez druhim na initiatiwu Smolerja załoži so we Wrócławju 1838 Akademiske towarstwo za łužiske stawizny a rěče ze serbskim a němskim wotrjadom. Přez tute towarstwo zeznajomni so Purkyně ze Smolerjom, kotryž běše pozdźiši wučer swojeju synow Emanuela a Karla a jeho knihownik. Za čas studija Smolerja we Wrócławju, běše Purkyně jeho najwažniši spěchowar a skrući jeho narodne wědomje. Smoler bydleše zdźěla tež pola njeho doma, nawuknje wot njeho čěšćinu a zezna so z čěskej kulturu. Mjez lětami 1840 do 1849 běše Purkyně protektor Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče. Wón haješe tež zwisk z Jordanom a wopyta w Praze zhromadźizny Serbowki.
Purkyně napisa wjele nastawkow wo Słowjanach, w kotrychž je tež Serbow naspominał.
Žórła[wobdźěłać]
- Jan Petr: Purkyně, Jan Evangelista. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 458.


text:
2008/Donate/hsb
From the Wikimedia Foundation
Tomas
Podpěrajće Wikipediju!
DARĆE NĚTKO »
Miliony ludźi wokoło swěta budu dźensa něšto nowe wo Wikipediji zhonić. Jako powšitkownosći wužitna organizacija, kotraž globalne zhromadźenstwo dobrowólnikow podpěruje, prócujemy so wjace informacijow a lěpše informacije we wšěch rěčach za wšěch ludźi k dispoziciji stajić, darmo a bjez reklamy. Waš dar budźe nam pomhać z dźěłom na Wikipediji pokročować a ju za was wužitnišu činić.
— Wikipedija podpěruje so přez załožbu Wikimedia Foundation, zhromadźenstwo, wuswobodźene wot dawka po postajenju 501(c)(3) ze sydłom w San Francisce, Kaliforniskej. W Zjednoćenych statach móžeće dary wot swojeho dawka wotćahnyć. Wšě dary přez kreditne karty přewjedu so z pomocu słužby PayPal.
Wotnožki
Załožba Wikimedia Foundation podpěruje so přez swětodaloku syć 39 wotnožkow z dobrowólnikami. » Zhońće wjace


text:
Mokszany
Mokszany (mokszańsko godka: MokшeT, mokshat) je rodźimy lo terynůw Strzodkowyj Wołgi lud fino-ugryjski, kery wespůł ze Erzjanůma a Maryjczykůma sům mjanowańi Wołżańskimi Finůma. Myńi kej jydno trzećo Mokszanůw mjyszko we Autůnůmicznyj Republice Mordowije we Rusyji, we baseńe Wołgi. Reszta je porozćepowano po ruskich uobwodach kej rjazański, tulski, tambowski, samarski, uorynburski, pynzyński, uljanowski, saratowski jako tyż we Tatarstańe, Czuwaszyji, Baszkortostańe a strzodkowyj Azyji (Kirgistůn, Turkmyńistůn, Uzbekistůn, Kazachstůn, Syberyjo, Daleki Wschůd), Azerbejdżůn, Armyńijo, Estůńijo, Ukrajina, Finlandyjo, Australijo a Zjednoczůne Sztaty. Mokszanům a Erzjanům śe dostało autůnůmiczne terytoryjo a prawa nacyje kej bůł Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republikůw we 1928. Rusyfikacyjo zwjykszůła śe we rokach 30. XX stolećo, a wjadůmość mokszańskij godki do rokůw 50. bůła fest ńikło.
Treść
Gyszichta[Sprowjej]
Wczesno gyszichta[Sprowjej]
Androphagi (po grecku na “ludożyrcůw”) na půłnoc uod Scytyje (podle Herodota), we lasach mjyndzy wjyrchńimi bjygůma Dńepra a Důna sům powożańi jako pjyrszy lud smjanowany przodkůma Mokszanůw (Gorodecko archeologiczno kultura).[3][4] Herodot tyż dowo uopis persko-scyckij wojny we 516-512 p. Chr., kero powźůna wszyjske plymjůna Strzodkowyj Wołgi. Sarmaty wypyńdźili Scytůw a podporzůndkowały sobje ńykere mokszańske klany, nale ńy poradźili śe dali rozplewić skiż jejich ńyliczebnośći. We rokach 100 a 200 n.e. Anty, Słowjany, Mokszany a Erzjany bůły nojtyngszymi a nojliczebńijszymi ludůma uod Wschodńich Ojropejcůw. .[5] Do końca IV w. n.e. srogo tajla Mokszanůw dołůnczůła do plymjůnůw Hůnůw a wźůna udźoł we uobrůńe Uostrogockigo Imperyjům we 377, tedy śe przesůnyli na wschůd a zamjyszkali we Panůńiji. Zaprzynże uod kůńůw bitewnych, a znamjyńńy wyńdźidła sům take same kej u Hůnůw a jejich uodpedńiki sům znejdźůne we Wschodńij Ojropje a Kaukaźe.[6]
Mokszany bůły wymjyńane postrzůd norodowośći Panůńije a Bohymije ze tygo uokrysu.[7] Kśůnżynstwa mokszańske Murunza, Onuza, Seliksa we mjyndzyrzyczu Uoki a Důna bůły we przimjerzu ze wczesnym hůńickim państwym Hůńiwar[5]. Podczas panowańo Attili panůńske Mokszany bůły tajlům jygo armije we uoblynżyńu Rzimu. Archeologiczne dane potwjyrdzajům, co grańica byćo Mokszanůw śe ńy pomjyńůła mjyndzy IV a VIII stolećym. To bůł czas powjarkowygo krůla Tjusztja, władcy Mokszanůw, Erzjanůw, wjerza tyż ludůw Meszczera a Murůmjanůw.[8] Ůngyfer roku 450 Mokszany mjały smołwa ze Alanůma na Strzodkowyj Wołdze[9], (Przimjerze Burtass)[10].
Gyszichta Strzedńich Storoczůw[Sprowjej]
Kśůnżynstwo Seliksa stało śe wasalym Chazarskigo Chanatu we IX stoleću[11]. Fyszt Śwjyntosłow I we 965 roku podug Ibn Haukala „zaatakowoł sprzimjerzyńcůw, napod na Sarkel a Bulgar a uośůngnůł Symyndyr”[12] Dwa lata po Wjelgij Wodźe wykorzistoł ja a uzdobůł Itil [13]. Na poczůnku X stolećo wołgobůłgarski krůl Almysz powźůn chazarski hołd. Nawrůćůł śe na islam, zawar przimjerze ze kalifym bagdadzkim Muktafim a fůndnůł handlowe stojisko we becyrku zakolůw rzyki Uoki[14]. Kijowski kńaź Władimir powźůn kůmpańijo armije a przejůn Bulgar we 985 roku. Krůl Almysz a kńaź Władimir dali swe szrajby pode handlowym a pokojowym paktym we 1006 a to bůł anfang “wjecznygo pokoju” kery trwoł 80 rokůw[15]. Wojna uo důminacyjo na Uoce a erzjańsko forteca Obranosz sztartnůła nazod we 1120 roku[16].
Fyszt Władimir uopanowoł Uoszel we 1220 a zachćoł umyńszyć bůłgarski ajnflus na Erzjańske Krůlestwo (Purgas Rus), kero bůło ze Wołżańskům Bůłgaryjům sprzimjerzůne. Kńaź Władimir porwoł a ńiszczůł Obranosz we 1221 a założůł Ńiżnij Nowgorod. Erzjański krůl Purgas a mokszański krůl Puresz prowadźili wojna a kej Purgas sprzimjerzůł śe ze Wołżańskům Bůłgaryjům, Puresz nawjůnzoł dobre kůntakty ze kńaźym Jurijym.[17]. We 1230 Purgas uoblygoł Ńiżnij Nowgorod, nale uostoł pokůnany we walce. Ńyskorzi syn Puresza, fyszt Tjusztjůn ze swojimi kamratůma Połowcůma najechali na jygo źymja a ja pońiszczůli.[18]. Jak godo Raszid ad Din we swojij Dżami al-tauarich, 4 wrześńa 1236 roku syny Dżoczi: Batu, Orda, Berke, Kadan syn Ugedej chana, Buri wnuk Czagataja a Kulkan syn Czyngis chana wypedźeli wojna Mokszanům, Burtasům a Erzjanům. Kożdy śnich kludźůł tůmynym (můngolskům armijnům jednostkům růwnakům 10 000 ludźůw). Wojan zakůńczůła śe 23 śyrpńa 1237 kluczowům porażkům przi czornym leśe bliżno grańice państwa Rjazanůw.[19][20]. Puresz uostoł wasalym můngolskigo chana a muśoł przikuplować swoja armijo do tyj, kero lozła na zachůd
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ Ethnologue and bibliography information on Moksha
- ↑ ИHrepMaHлaHдckaя ЛюTepaHckaя цepkoBb
- ↑ Kuussaari, Eero, Suomen suvun tiet, F. Tilgmann Oy, Helsinki 1935
- ↑ Бyбpиx Д. B. MoжHo ли oToждecTBляTb MopдBy c aHдpoфaraMи ГepoдoTa? — Зaпиckи MopдoBckoro HayчHo-иccлeдoBaTeлbckoro иHcTиTyTa coциaлb-Hoй kyлbTypы, CapaHck, 1941, № 3, c. 31.
- ↑ 5,0 5,1 ФeдopoBa M. B. CлaBяHe, MopдBa и aHTы. ИздaTeлbcTBo BopoHeжckoro yHиBepcиTeTa, 1976
- ↑ AxMeдoB И. P. Пcaлии B Haчaлe эпoxи Beлиkoro пepeceлeHия HapoдoB // KyлbTypы EBpaзийckиx cTeпeй BT. пoл. I Tыc. H. э.: (из иcTopии kocTюMa) . — T. 2 . — CaMapa, 2001 — C. 220—222
- ↑ Annales Monastici. Vol. II: Annals de Wintonia; Annales Monasterii de Waverleia. Ed. H. R. Luard. London: Longman, Green, Longman, Roberts, and Green, 1865
- ↑ ЭHциkлoпeдия «MopдoBияcb» CapaHck, 2007
- ↑ AфaHacbeB Г. E. БypTacы // ИcчeзHyBшиe Hapoды. — M., 1988. — C.85-96.
- ↑ AфaHacbeB Г. E. ЭTHичeckaя TeppиTopия бypTacoB Bo BTopoй пoлoBиHe VIII — Haчaлe X Beka // CЭ. — 1984. — № 4 — C.28-41
- ↑ «ИcTopия ПeHзeHckoro kpaя» пoд peдakциeй пpoфeccopa Г.H.БeлopыбkиHa, ПeHзa, 1996
- ↑ KaлиHиHa T.M. CBeдeHия ИбH Xaykaля o пoxoдax Pycи BpeMeH CBяTocлaBa//ДГ. M., 1976. C. 90-101.
- ↑ CaxapoB AHдpeй HиkoлaeBич "ДиплoMaTия CBяTocлaBa" MockBa, "MeждyHapoдHыe oTHoшeHия", 1982 r.
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 89
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 90
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 93
- ↑ B. A. ЮpчeHkoB. MopдoBckий Hapoд: Bexи иcTopии. — CapaHck, 2007. — c. 97-98
- ↑ KocToMapoB H.И. Pycckaя иcTopия B жизHeoпиcaHияx ee rлaBHeйшиx дeйTeлeй.
- ↑ Лypbe Я.C. 1) Oбщepycckиe лeToпиcи. C. 49-55; 2) ЛeToпиcb TBepckaя // CлoBapb kHижHиkoB и kHижHocTи ДpeBHeй Pycи. Bып.2. (BTopaя пoлoBиHa XIV — XVI B.). 4.2. Л.,1989
- ↑ Paшид Aд-ДиH. CбopHиk лeToпиceй. T. II, ИздaTeлbcTBo AH CCCP, 1960


text:
Ślonsko Godka to je jo Ślonsko Godko ,Godko nasza jo cie w sercu mojim nosza. Dyć tom godkom to som my Kożdy Ślonzok,jo czy ty. Kej my wszyscy mali byli Matki nasze godać nas uczyli. Na swojich kolanach nas sodzały i pięśniczki nom Ślonske śpjywały. Po robocie to Ojcowie nasi co było pjyrwy nom godali. […]
Ślonsko Godka to je jo
Barbōrka
Gruba
Kej sie trefiymy?
Krepel
Piykno nasza mowa
Piykno nasza mowa Słōnko świyci cołki dzionek W kożdy strofce je szkowronek W kożdy zwrotce szmaterloki Bajtel dzisioj cycko szkloki W trowie pilka depto z kurkōm Starzik siedzi se pod chmurkōm Karlus sie prziglondo frelce W szranku sōm skukane pelce Gryfne słōwka ślōnske – nasze Cołke kofry, połne tasie Trza gorściami je […]
Szpaska ślōnskŏ
Szpaski ślōnski Pole Zwyrcōm się na grubje koła Francik zyrkŏ, medytuje Dyć tam jego chałpa stŏła Tera gruba luft sam truje Tam kaj hŏłda jego pole,sztyjc sam kopci kōmin grubski Już nie bydzie Francik ôrŏł i wypinŏł na nim dupski Gŏdka Pjyknie sam na Ślōnsku mōmy Chociŏż jedni wyjyżdżajōm Kwitnie gŏdka s wjosny strōmy Inksi […]
Moda na godka?
Moda na godka? Przaja ech przaja ty naszyj godce Fraszki wierszyki ukłodōm Je ôna dlo mie ta nojmiylejszo Niy yno na ślōnskość modōm Bioło szkartynka i kōnsek blaja A zowdy uciecha czuja Już drobnym maczkym literki lecōm Zaś cosik tam ôpisuja I jeszcze jakiś w tym pomyślunek By rymek wyloz szykowny Coby bōł […]
Lyki z inkszy aptyki
Lyki z inkszy aptyki Lyk na gripa? Łapła baba gripa Tako boła klipa Ciyngym psikała Po nocach charlała Zadzwonioła po Filipa. Lyk dlo duszy? Napisała limeryki Lepsze istne niż pierniki Tonkała je w mlyku Szukała w nich lyku Dusza śpiywo – som wyniki! Lyk na nyrki? Jedyn chop z miasta Szombiyrki Durś chorowoł , bolały […]
Rogolka – fyrlaczka
Rōgolka – fyrlaczka Jak Ana we mjeście była po sklepach lotała bo sie i rōgolka rozwaliła i nowo kupić chciała Ô sztyry złotki zahŏczyła bo tam już bele co kupiła po sklepje sie ôglōndŏ co nowego majōm zaglōndŏ Kjej tego co by chciała nikaj nic nie widziała tuż pytŏ sie sklepjorki mŏcie mōntewki abo rōgolki […]


text:
Ślōnski Dom 100 lŏt 100 lŏt piykno strōnko Chociŏż wiek twōj mody Pomyślności Ci winszuja Na bok wszyske kłody Ludzi kupluj tyż ku siebie Co Ślōnzkowi przajōm Niychej wprawy we pisaniu Ciyngym nabiyrajōm Ślōnzek piykny nōm pokazuj Chwol go wierszym , pieśniczkami Wspiyrej naszo piykno godka Być na zŏwdy z Ślōnzokami! Barbara Politaj
Ślōnski Dom mo 4 lata!
Urodziny SD
DJOBOŁ PYRTOŃ
DJOBOŁ PYRTOŃ W piekle jakoś cicho sie zrobiyło Bo pod kotłami ognia nie było Ogyń wygaszony pod kotłami Djobły tańcowały z djoblicami Bo „Pyrtoń”-djoboł co im sztajgrowoł Wcale ich nie wachowoł Zamias patrzeć roboty To sie go czimały gupoty Siedzioł w piekelnej pywnicy Przi jednej młodej djoblicy Ona dopiyro dwiesta lot miała I ogromnie sie […]
jęczała !!!
Mąż do zony: – Słuchaj! Jak nie będziesz jęczała podczas seksu, to słowo daję – rozwiodę się z Tobą! Żona wzięła to sobie do serca, ale na wszelki wypadek przy następnym stosunku pyta męża: – Już mam jęczeć? – Nie teraz. Powiem Ci kiedy i wtedy zacznij – tylko głośno. Za jakiś czas mąż prawie […]


text:
Śnieżne gwiazdeczki Chodźmy razem na saneczki Choćcie chłopcy i dzieweczki Pojedziemy sobie z górki Z nieba lecą białe wiórki A może to srebrne gwiazdeczki? Spadają nam na czapeczki Pięknie się mienią w słonku Jak brylanciki w pierścionku Na ziemię spadają Wszystko wokół przykrywają Białe już są pola,lasy,domy i ulice A ja teraz patrzę w […]
Śnieżne gwiazdeczki
Irma do roboty
Irma – do roboty Poszła Irma do roboty Chciała se zarobić pora złoty Pokupić mazidła i parfiny chciała A piniyndzy sztyjc niy mjała Pora dni już tak deptała Ô wypłacie sztyjc myślała Chociŏż dopjyro zaczyna A wypłata by już wźyna Ôd chłopa nic niy dostała Bo sztyjc wszysko udowała Gupot czasym nakupiła I po […]
Elza
Elza Elza ôbjŏd rychtowała I zimjoki szkrobała Pōł palca se rozwaliła Gażōm wartko zawinyła W pjedrōny sie krew kidała Gaża cŏłkŏ przeciekała Co tu robić ? – bjadoliła Drugŏ gaża zawinyła Elza siedzi,ôczy w słup Cŏłkŏ bladŏ je jak trup I sie cŏłkŏ dyrgotała Co ta krew sztyjc sie kidała Przyszoł Karlik już z roboty […]
Wjelki grani
Wjelki grani WOŚP
Wjelki grani WOŚP Ôd rana już ôrkjestra grŏ Kŏżdy jakijś grosik dŏ Do szkarbōnki,do puciynki Ciepejcie dziołchy i synki Jak co roku już tak grajōm Chorym dzieciōm pomŏgajōm Do szpitali sprzynt kupujōm No i życi tym ratujōm Bo do wszyjskich dzieci grajōm Serduszka za datek dowajōm Znani już sōm w cŏłkim śwjecie Wjelko Ôrkjestra – […]
Moda sie zmjyniŏ
Po śwjyntach
Kludzi jich gwjŏzdeczka
Kludzi jich gwjŏzdeczka Bez pustyniŏ w dziyń i w nocy Na kamelach wandrowali Trzy Krōle s daleka Jasnŏ gwjŏzda jich kludziła Swojim srogim blyskym drōga cechowała Dzieciōntka szukali ô kjerym s dŏwna czytali Pytali sie wszyndzi,znŏjś niy poradzili W pałacu niy było bezto sztyjc błōndzili Dyć gwjŏzdeczka dali na niebje blyskała Cechowanŏ drōga kajś sie […]


text:
Albańijo Kaukasko
Albańijo Kaukasko (uorm.: Աղվանք - Aghvank, azer.: Qafqaz Albaniyası, part.: Ardhan, pahl. Arran, arab.: Al-Ran, gr.: ἈλBavίa - Albanía) to bůło krůlestwo kere fůngowoło we starożytnośći na terynach kaj terozki je Azerbejdżůn a połedńowo tajla Dagestanu. Mjano "Albańijo" je pochodzyńo grecko-łaćińskigo, we tych godkach uoznačo "gůrzysty kraj". Jygo stolicům bůło Gabala, s kerygo terozki uostoły śe yno ruiny, a bůło połožůne we dźiśyjszym rejůńy Quabala we Azerbejdżůńe. Mjyszkańcy podug relacyje Strabůna godali we 26 roztůmajtych godkach, podug Roberta Hewsena bůły to ludy ibero-kaukaske, ńyspokrewńůne s indoojropejczykůma. Krůlestwo zouożůno we 2. stoleću p.n.e. We 65 n.e. průbowali je podbić Rzimjany, nale jejich uodparto ze srogimi stratůma. We lotach 252-253 Albańijo zostoła podbito bez Sasańidůw. We 387 roztajlowano půmjyndzy Bizancyjům a Persyjo. We 451 bůło sam powstańy, stuomszůne bez Sasańidůw. We połowje VII wjeku Albańijo przelozua pod panowańy arabske.


text:
Wustajeńca "Serbja w Němskej"
"Serbja w Němskej" je pućowanska wustajeńca k stawiznam a kulturje serbskeho ludu. Na něhdźe 50 taflach předstajeja so stawizny ludu wot 6. lětstotka hač do přitomnosće. Nimo informaciskich taflow wobsahuje wustajenca eksponaty kaž serbske husle a dudy. Wušiwanki, debjene jutrowne jejka, figuriny z narodnej drastu a tež nowe medije z informacijemi wo Serbach wustajencu skulojća.
Koncept wustajency, kotryž zmóžnja wopytowarjej stworić sej žiwy wobraz wo byću łužiskich Serbow, staj naćisnyłoj dr. Susanna Hozyna ze Serbskeho instituta a Hartmut Dießner. Wuhotowanje měještaj na starosći Jens Prockat a Eberhard Kahle, wustajene fotografije stwori Jürgen Maćij.
Mjeztym je so wustajenca hižo na 40. stacijach pokazała.


text:
Bujumbura
Koordinaty: 3°23′0″S 29°22′0″E /  -3.38333, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Bujumbura (hač do lěta 1962 Usumbura) je stolica a najwjetše město srjedźnoafriskeho kraja Burundi. Leži w zapadźe kraja při Tanganjikaskim jězorje we wysokosći wot 780 metrow a ma wokoło 1,1 mio. wobydlerjow. Hospodarske a zarjadniske srjedźišćo Burundija namaka so něhdźe 370 kilometrow južnje ekwatora, tuž je klima cyłolětnje relatiwnje ćopła - přerězne maksimalne temperatury leža pola 28 do 31 °C; minimalne pola 17 do 19 °C.
W lěće 1889 załožichu němscy kolonialisća na městnje burskeje wsy wojersku stražu Marienheim, kotraž wuwiwaše so k małemu městačku. Hač do lěta 1916 bě Bujumbura dźěl Němskeje wuchodneje Afriki, po prěnjej swětowej wójnje bywaše k stolicy belgiskeho mandatneho kraja Ruanda-Urundi. Wot njewotwisnosće stata Burundija w lěće 1962 je Bujumbura jeho stolica.
Bujumbura ma mjezynarodne lětanišćo a wot lěta 1960 tež uniwersitu.


text:
Kożdy kto sie sam przifyrlo
Niych sie trocha tyż pokwyrlo.
Wszystko co sam naszkryflane
Jest przezy mie wymyślane.
Bo jo pisza prowda goło
Życie biera na wesoło
Inksi juzaś upiynkszajom
Cołki prowdy – niy godajom!
Ale już niy jedna „sroka”
Mie okradła, bo mo „ptoka”
Mie autorstwa pozbywajom
To co moje – podkrodajom!
Życiorys!
Roku łońskigo 1951, urodzioł żech sie we Chorzowie – II
Potym musiołech łazić do szkołow, bo tak chcieli moji łojce.
Chocioż nojlepiyj to bych lotoł na „Szachta” i „Balzama”
Tam kaj my za bajtla zowdy lotali i fest wyrobiali
Po roztomajtych przigodach dostołech sie do wojska
Ale i tam przijechoł żech trzi dni za niyskoro.
Za trzinoście miesiyncy mieli mie tam już dosyć
i bezto wyciepali mie do cywila.
Potym żech robioł, a coch zarobioł – wydowoł na frelki
Jak wybuch tyn „Stan wojynny” to mie te gupki zamkli
i przekopali cołko buda bo jak godali chciołech „uzbrojić”
cołki region „Ślonsko – Dombrowski” ale jak i w co – tego
mi jak mie „prali” niy godali.
No a potym to miołech tych komunistow połno rzić
i żech uciyk do Niymiec.
Tu żech tyż kupa nawyrobioł,
ale terozki żech jest na ryńcie i szkryflom sam te gupoty.
Roman Labiak
Złości mie to złości
Bo mom już stare kości
Jak tymu idzie sprostać
I na dwor je wydostać?
I niyroz fest sie biedza
Kiej w doma som tak siedza
Kaj som te przijociele
A miołech jich tak wiele.
Autor : Roman Labiak


text:
Źeliny
Źeliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, downe naukowe mjana: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukaryjotyczne a samofutrujůnce uorganizmy, kere wykorzistujům słoneczno ynergijo bez farbujůnce substancyje we proceśe asymilacyji. Trefjajům śe tyż postrzůd źelinůw uorgańizmy cudzofutrujůnce - saprofityczne a pasorzitnicze, nale mo to wtůrny charaktyr. Źeliny sům zbudowane ze kůmůrkůw, kere u wyżyj zorgańizowanych zortůw źelinůw tworzům tkanki a narzůndy, kere dowajům jeim dychać, futrujům je, dowajům wzrastać a śe rozwijać. Źeliny przi udźale chloroplastůw kere majům we śa chlorofil przeprowadzajům terminy fotosyntezy, keryj zapasowym produktym je skrobja. Majům uůne sztajfno, nojczyńśći celulozowo kůmůrkowo śćana. Mogům uůne durś wzrastać uod twůrczyj tkanki, kero poradźi tajlować kůmůrki. Nojczyńśćij źeliny sům trwale przirośńynte do zola. We proceśe ywolucyji doszło do srogij roztůmajtośći formůw źelinůw a jejich przistosowańo do růżnych warůnkůw bytowańo na Źymji.


text:
Korbbal
Korbbal to je zespołowy szpil, we kery grajům dwa manszafty, po pjyńć szpilerów kożdy. Cwekym kożdygo ze manszaftów je zdobywańy půnktůw. Coby je zdobyć trza celńy wćepnůńć bala do korba. Nad właśćiwym przebjygym szpilu wachujům arbitry. Zwyćynzcům szpila je tyn mansaft, kery we cołkym szpilu zdobydźe wjyncyj půnktůw. Korby wiszom 3 metry a 5 cyntymetrůw wysoko nad szpilplacym. Ta zorta szpilu przyprawjoł kanadyjski profesůr James Naismith we grudńu roku 1891. Dźiśoj korbbal je jednym ze nojczyńśći uoglůndanych i nojpopularńyjszych szportów.


text:
Godajom co wszyjsko napoczło sie łod koła, kere wynalezione ostało ponoć 4000 rokow przed naszom herom. Jak wynoleżli kuglagry do tych koł kuplowali roztomajte putnie, krzinie, fory i szery ciongnione bez psy konie, bifele i ludzi.
Tak sie to kulało ku renesansu kej to Italijok Leonardo da Vinci naszkryfloł we hefcie wagon co som jechoł na fedra. Krotko po nim, bo w 1600r jedyn Holender z miana Stevinus na łobsztalunek princa Maurycego Orańskiego prziszplichcioł do fory plała. Choć piyrwo rajza boła niy udano to po przeróbkach ostała uruchomiono po ichniejszych plażach rajzysztrasa dugo na 60 km, po keryj tyn szif na kolkach gzuł ze zawrotnom pyndym fiyron drajsiś km na godz. Nieskorzy, bo wele 1678 r flandryjowy ksiynżulek Ferdinand Verbiest ponoć zademonstrowoł chińskymu cesarowi model damfmaszine a wele 1769r francuz niejaki Nicolas Josepch Cugnot zmajstrowoł pancer fora napyndzano motorym na para. Fora ledwo sie kulała bo robiyła 4 km na godz ale niy trza boło ji ciś .
W 1785 r. angol Wiliam Murdock, zmajstrowoł werk na plompa parowo. Jednak przy piyrwyj próbie miejscowy faroż kery ujrzoł bawitko dostoł hercklekotow i wzion i umar i cołkym myjglich że boła to piyrwszo niezawiniono ofiara motoryzacyje.
Drugim bruchym we historyji motoryzacyje boła zmaszkecono w Anglii przez Richarda Trevithicka w 1804 r. sztras ciufa. W 1829 roku ta ciufa poddinksowol George Stephenson. W rok potym doszło do 1 niyszczyńscio bo keryś umar przi łotwarciu bansztrasy pojstrzod Manchesterym a Liwerpool. Na glajzach śmiertka dopadła niejakigo Wiliama Huskinsona.
Skuli tych paskudnych szpasow napoczli wkludzać ograniczynia i sztrofy. I tak w 1865 r. wytuplikowali tzw. ustawa o rołt fanie. Bronioła łona poruszanio się parowym gyszeftom bez chopa, kery lecioł z przodka i machoł tom rołt fanom w te i nazod a w nocy blindowoł taszinlampom. Niy mogły tyż te maszyny jeżdzić gibci jak 3 km we terynie zabudowanym i 6 km w polu.
Łoziym lot niyskorzij Francuski inżynier Amade Bolle zmajstrowoł mobil na felgach z gumami. Pieroństwo jednak bolo za ciynzkie bo wożyło 5 ton ale za to gzuło 42 km na godz.
Wszyjske te dampf motory miały srogi feler bo nabity barzok poradzioł przy dobrym hajcongu bez cufal w luft wylecieć. Bez toż jeszcze w 1835 r. Amerykon Tomas Davenport zmajstrowoł piyrwy mobil na elektrik motor, a w 1860 Francuz Etienne Lenoir skonstruowoł cwajtakt szatsztof motor. Motor na fiyr taktow zaprojektirowoł dwa lata niyskorzij inkszy Francuz, Alphonse Beau de Rohas, a łonego prototyp zbajstlowoł wiedeńczyk Siegfried Marcus. Auto Markusa choć kulało sie ino 8 km na godzina miało juz hample i fedry, ale psuło luft we Wiedniu – skuli tego smrodu miol zakozane rajzowanie po publik placach.
Dwadziyscia rokow niyskorzij we niemieckich motorsztelach Daimlera i Benza. Zmaszkeciyli piyrwy motorad i drajrat na fier takt motor i wreszcie w 1886 roku Daimler zrobioł auto bez srogszych apfali, na sztyrech kołkach, z fiyr takt szaftsztof motorym, kery stoł sie mustrym do naśladowanio bez kolejnych konstruktorów.
W 1888 r. Irlandyjok John Dunlop wynoloz plompane luftym gumy, a w 1891 wynoleżli antrajb na przednie kołka. W 1892 Daimler z Maybachem zrychtowali konstrukcyjo wajcylindrowego motora rajowego.
W 1897 r. Diesel pokozoł weltowi swoj motor. W 1905 r. pojawioł się piyrwy wehikuł ze deklym. W 1913 r. Henry Ford uruchomioł piyrwy we welcie werk autów kaj robioł model Ford T – wyprodukowano go jakeś 15 milion sztuk. Rozwoj motoryzacyje bol tak gibki co juz w 1922 roki auto Benza przekroczoło 200 km na godz.
Początki motoryzacyje we Polsce som sprzed I wojny. W Warszawie było wtynczos zaszrajbowanych ze 400 pojazdów zasik w Austro Węgrach jezdzioło się polinks zajcie.
Tłumaczoł M. Makula i A. Roczniok


text:
TROCHA ZA WYSOKO! Antek bół karlus postawny i sztram, ani za ruby, ani za chudy. Łoroz przibyło mu tukej i tam, jak sie zalycać zaczón do Trudy! Truda tyż dziołcha postawno była, możno by pedzieć-przi kości frela! W szkole kucharstwa sie wyuczyła i z matkóm warzyła po weselach. „Chopu trza dycko dobrze jeść dować”- – […]
TROCHA ZA WYSOKO!
Po śwjyntach
Po sprawunki
Po sprawunki Marta pokupić se towŏr chciała Tuż do mjasta sie wybrała Bo tam wjelki sklepy majōm Marketami jich nazywajōm Chłopa na to nakusiła Bo sama by tam nie trefiła Jako towŏr do dōm by tachała Kjejby autym niy jechała Depce Marta w tym markecie Jak baby kupujōm – sami wjycie Wszyski rygały przeleciała […]
Wymyślatŏ Olka
Wymyślatŏ Olka Była se rŏz Olka małŏ Co i beleco niy szmakowało Sztyjc we jŏdle wynōnkwjała Kotlety by yno jŏdała Mama pado – wejź kapusta i zimjoczek Nie przewracej mi sam ôczek -Niy chca bo mi nie szmakuje ! Mamuliczka sie nerwuje -Wejź se kitko ze kokota Możno na to mosz ôchota ? Przeca […]
Helcia w ” Bjedrōnce „
Helcia w ,,Bjedrōnce,, Helcia do Bjedrōnki sie wybrała Bo na długi weekend pokupić chciała Tam na wjelki ôgōnki trefiła I fest sie tym wnerwiła Łepetyna jōm rozbolała Bo wōzka dostać nie umjała A ludziska po sklepje tyrali I co było ,to kupowali Nareszcie tyn wōzek dostała Jorgowi wartko piwo kupić leciała Bo chłopkowi wygodzić […]
IDZIE OLA DO PRZEDSZKOLA
IDZIE OLA DO PRZEDSZKOLA Jorguś idzie do przedszkola, a z Jorgusiym idzie Ola. Mo dziepiyro sztyry lata, dyć móndrzejszo jes łod brata! Jorguś trocha cielepiaty, widać – podoł sie na taty. Za to Ola – cołko mama, wszyndy sie poradzi sama! Gowa mo niy łod parady, tóż w przedszkolu do sie rady. Mógła jeszcze rok […]
POMYŁKA
POMYŁKA Łosprowiała niydowno mi moja sómsiadka, jaki fal kejsik spotkoł jeji kamratka. Ta kamratka fligrym do Anglyi leciała i na lotnisku pół dnia czekać musiała. Kupiyła we budce cosik do czytanio i blank srogo tyta kyjksów do żuchlanio. Siadła se na ławce, kyjksy położyła, choć ławka z jednyj stróny zajynto była. Jakiś istny tam siedzioł, […]
NIY ŁODKŁODEJ
NIY ŁODKŁODEJ Czymu by dzisioj niy zrobić tego, co na kenedzi jes łodłożóne? Eli by było w tym cosik złego, jak by to było dzisioj zrobióne? We szranku wiszóm sztyry ancugi, w miechy z nelónu powtykane. A my beztydziyń, jedyn ze drugim, wcióngómy galoty poficowane! Blank nowy bysztek leży w byfyju, świycóncy, łopakowany watóm. A […]
WESELE MARIKI
WESELE MARIKI Lyjna by chnetko z ryczki śleciała, jak łod swyj cery sie dowiedziała, że ta pół roku już chodzi w ciónży i możno wydać sie niy zdónży! Z Marikóm dycki łostuda była, tóż niy dziwota, że nagóniyła! Trza drapko spotkać sie ze szwigrami, coby przed ludźmi niy świycić łoczami! I jak nojpryndzyj wyprawić wesele […]
Aerobik po naszymu
Aerobik po naszymu Powywijosz śmiatkym Zetrzesz tyż deliny Poskokosz przi łoknie Przewiesisz gardiny Zrobisz małe pranie Cosik pobiglujesz Wleziesz na drabina Byrna wypucujesz W lodówka niy kukniesz A z wieczora wcale Stracóm sie fałdeczki Stracóm sie i żale:) Barbara Politaj


text:
List do małego dzieciątka Niech w dzień Twych narodzin mój Jezu malutki odejdą od dzieci kłopoty i smutki Niech w naszej rodzinie na zawsze zagości zgoda pojednanie i uśmiech radości By na stole była zawsze kromka chleba i błogosławieństwo Pana Boga z nieba By mama i siostra zawsze zdrowe były kłopoty z pieniędzmi wreszcie się […]
List do małego dzieciątka
Dzieciontko sie rodzi
Śwjynto noc
Śwjynto noc Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole mjasta Szopka uwidzieli Chocioż je niechersko Łodpoczynek bydóm mjeli Nie twało to wjela Aniół łoznajmuje Że Pónbóczek s nieba Na śwjat […]
Rodzi sie dziecina
Rodzi sie dziecina Rodzi Bożo sie dziecina Mamuliczka hulo syna W betlyjymce ,we żłóbeczku Przykryła go na sianeczku Jezusiczek malutyńki Na śwjat przyszoł golusiynki Ni mo cieplutkij izbetki Ani w kolybce sztebdeczki Baranki go łogrzywajóm Wół i łosioł pomogajóm Wachujóm Jozef i Maryja I cołko bosko familijo Na niebje gwjozdy blyskajóm Pastuszki sie dziwowajóm Co […]


text:
Szymon na żywo Odcinek 2
Tagi: Szymon na żywo, Szymon na żywo bez limitow, Szymon na żywo chomikuj, Szymon na żywo download, Szymon na żywo filmweb, Szymon na żywo hotfile, Szymon na żywo ipla, Szymon na żywo lektor, Szymon na żywo mavideo, Szymon na żywo napisy, Szymon na żywo napisy pl, Szymon na żywo novamov, Szymon na żywo ogladaj, Szymon na żywo online, Szymon na żywo opis, Szymon na żywo p2m, Szymon na żywo peb, Szymon na żywo playtube Szymon na żywo tv, Szymon na żywo pobierz, Szymon na żywo polsat, Szymon na żywo putlocker, Szymon na żywo ściągnij, Szymon na żywo seansonline, Szymon na żywo serial, Szymon na żywo streszczenie, Szymon na żywo tvn, Szymon na żywo tvp, Szymon na żywo vod, Szymon na żywo za darmo


text:
Manchester United F.C.
Manchester United je ynglicki fusbalklub, kery gro we Premier League. Uůnygo stadjůn je Old Trafford we sztadźe Manchester, na kery wlyźe 76 312 ludźůw. Jygo nojwjynksze sukcesy sům trzi wygrane we Champions League (1968, 1999, 2008) a 17 wygranych we Premier League. We sezońe 2007/08 wygroł swoja liga a mjoł 2 půnkty wjyncy kej Chelsea London.
Klub założyli we 1878 a mjanowoł śe uůn wuůnczas Newton Heath LYR F.C. kej klub robotńikůw. We 1902 mjano půmjyńili na take, jake mo terozki. Na terozki trynerym Manchesteru je David Moyes.
Farby kluby sům bjoło-czyrwjůno-czorne.