text:
Dzisio sztwortego moja je świyntego Floriana. Florian to był rzymski wojok, kiery żył we trzecim wieku, za cysorza Dioklecjana, kiery przeogrómnie ni mioł rod krześcijan. Kozoł zbulać kościoły, zakozoł wojokóm a urzyndnikóm wiary w Jezusa, a tych kierzi byli mu nieposłeszni, wyganioł z Cysarstwa, abo zabijoł. Florian był oficyjerym, kiery mioł pod sobóm wojoków - fajermónów, bo wtynczas eszcze nie było fajermónów tak jako terazy. Wszyndzi tam, kany sie poliło, óni przijyżdzali a gasili ogiyń. Eszcze długi czas fajermóni mieli taki hełmy podobne do tych, jaki mieli rzymscy wojocy - to to była tako tradycyj. Baji eszcze terazy fajermóni noszóm taki hełmy jak majóm służbym kole Bożego Grobu. Ludzie wyrzóndzali o Florianowi, że robiuł rostomajte cuda, baji jednego razu jak sie poliło miasto, to nabroł wody do amperka a zgasił nim wszecki chałupy. Ludzie go mieli radzi, bo wiedzieli, że jak sie co stanie to Florian przijedzie ze swojimi wojokami - fajermónami a jim pómoże. Był jednako Krześcijaninym, a cysorz Dioklecjan kozoł wszeckim aby rzykali do boga, kiery mioł na miano Jowisz. Florian nie chcioł sie wyrzyc Jezusa, tóż wojocy cysorza powiesili mu na karku żarna, a utopili go w rzyce - sztwortego moja, trzista sztwortego roku po urodzyniu Jezusa.Floriana zrobili świyntym dziepro w szesnostym wieku. W 1528 roku w Krakowie był przeogrómny ogiyń. Spoliło sie kupa chałup a ostoł sie yny kościół Świyntego Floriana. Ludzie wierzili, że to patrón kościoła uchrónił go od łognia. Od tego czasu Florian sie stoł patrónym fajermónów a wszeckich ludzi, kierzi gasili ogiyń. Nieskorzi swojim patrónym se go zrobili kuminiorze, hutnicy, kowole a piekorze - wszecy ci, co we swej robocie byli blisko ognia. Ludzie zaczli go malować na obrozkach, a na chałupach wieszali tabule, na kierych było napisane: "Świynty Florianie chróń tóm chałupe, a wszeckich co w nij sóm łod ognia". Na obrozkach Świynty Florian je malowany jako rzymski wojok, w oblyczkach legiónisty, kiery dzierży w jednej rynce lancym a proporzec, a w drugij amper z wodóm a gasi kościół a bo chałupe. Dzisio je świynto Floriana ale aji fajermónów. Dzisio nie jeżdżóm yny do ognia, ale wszyndzi tam, kany ludzie potrzebujóm pómocy - na cestach, kiej rzyka wyleje, abo jak przidzie powicher. Kiejsi kóniami a wozym, dzisio uż modernymi autami, w kierych majóm wszecko, coby ratować aji ludzki życi. Od czasu Floriana zmiynił sie wercajg a technologija, ale fórt majóm poważani u ludzi, bo wszecy wiedzóm, że chned przijadóm wszyndzi tam, kany sie cosi stało. Wszeckim fajermónóm wszeckigo nejlepszego a cobyście dycki szczynśliwie przijechali spadki do depa.
Świynta Wielkij Nocy, były a sóm eszcze dali, nejradośniejsze w całym roku. Ale nim sie zacznóm trzeja kapke czakać, rzykać, a jakisi czas nie jeść jodła z miynsa. Wszecko sie zaczyno łod Niedziele Palmowej, kiej sie świynciło "palmy", kieresie robiło gor s kocianek. Ozdobiało sie jich eszcze maszkami, a dowało do postrzodka gałónzki wierzby. Kocianki sie targało dwa, trzi tydnie rychli, coby popuszczały. Potym, jak uż były poświyncón, to sie jich jadło - coby nie bolało w karku, a coby jodło wielkanocne sie lepszy trowiło. Kiejsi hań downij we Wielkóm Strzodym poliło sie przed kościołym Judosza - kukłe ze słómy, a jak sie jóm uż spoliło, to każdy musioł wziónść ze sobóm aspóń kapke popiołu - coby pierón nie strzelił do chałupy, abo do masztale. We Skoczowie we Wielki Pióntek a Sobotym, chodzóm s Judoszym. Zaczynajóm chodzić od depa we Skoczowie, potym kludzóm Judosza po hólicach, a wszecky go pokazujóm palcami a dziecka robióm krawal na kołatkach a wołajóm: kle, kle, kle! Na kóniec wszyjscy zaś idóm spadki pod depo, a polóm Judosza. We Wielki Pióntek ludzie kierzi kludzóm Judosza dostowajóm na poczynstne tatarczówke - gorskóm gorzołke s tatarczoka. Mo jim to przipóminać, że Jezus dostoł na krziżu octu kiej umiyroł. We Wielki Pióntek hań downij ludzie sie kómpali w rzykach - gor we Wiśle. Jak sie gdo orzbluchoł zimnóm wodóm, to mioł być zdrowy a miało mu sie darzić cały rok. Starym ludzióm a tym, kierzi byli nimocki wodym s rzyki sie nosiło do chałupy, a óni sie nióm myli. Gaździny kropiły wodóm ze rzyki dwiyrze a futra. Ludzie wierzili, że woda w rzykach we Wielki Pióntek je świynto, a że sie ani nie zasmerdzi jak dłukszy postoji. Dzisiotyn zwyczaj sie zajś wraco, a ludzie sie kómpióm gor we Skoczowie we Wiśle - mo jim to prziniyść zdrowi a szczynści. We Wielkóm Sobotym świynci sie jodło. Kiejsi też sie świynciło, ale tego jodła było miyni, a ludzie na każdo je jodali tego, co niyśli do kościoła. Było tak, że ludzie widzieli miynso yny przi niedzieli, abo przi świyncie. Po chałupach ludzie robili porzóndek, ukludzali we chlywie, gażdziny piykły buchty, kołocze a jodło na Wielkanoc. Dziecka góniły po dziedzinie s kołatkami, a syncy rychtowali sie na śmiergust - robili sikawki s dzikigo bzu. Jak uż we Wielkóm Sobotym zagrali Gloria, to gospodorze burzili do hóli, coby pszczoły dowały wiyncyj miodu, trzepali strómammi, coby łobrodziły, a dziołuchy długo sie myły zimnóm wodóm, coby były zdrowe, młode a fórt piekne. We Wielkanoc kiejsi hań downij, rezurekcyj była w niedziele wczas rano. Ludzie eszcze nim poszli do kościoła, szli przed zagrody, abo wlazowali na kopce, coby sie dziwać na słónce. Wierzili, że we Wielkóm Niedzielym jak słóńce wschodzi, to idzie uwidzieć Jezusa - barónka, kiery je na drzewianej tarczy słóńca. Ludzie na Cieszynskij Ziymi wierzili aji, że w tyn dziyń słóńce skocze s radości, a umrzicy sie przewracajóm w trówłach, tóż ponikierzi szli na kierchów, coby posłóchać czy cosi w ziymi nie szuści. Na śniodani we Welkanoc czakali wszecy, bo każdy pościuł, a mioł przeogrómny głód. Ludzie po chałupach sie dzielili wajcym - nejprzód gazda s gażdzinóm, potym s dzieckami a na kóniec ze słóżbóm esi jóm mieli. Na stole były wajca, murziny, szynka a wórszt. Poświyncóne ww Wielkóm Sobotym jodło trzeja było zjeść, a wszecko co zbyło sie dowało baji kuróm, a szupy s wajec sie zakopowało, coby ziymia lepszy rodziła. W tyn dziyń żodyn nic nie robił, yny gazda broł synka abo wnuka a szli na pole wbijać krziżyki palmowe na kóńce gróntu. W Pyndziałek je śmiergust. Dziołuchy sie dowały loć, bo czym barży mokre, tym wiynkszy miały potym chyt a były zocne dlo galanów. Polywocy chodzili od chalupy do chałupy, a dziołuchy dowały jim za poloci wajca. Kiejsi na Cieszyńskij Ziymi we śmiergust ludzie rozpolali pod lasym ogiyń a smażili wajecznice. Potym balandrowali a tańcowali. Drugi Świynto było nejwiesielsze, na dziedzinach były muzyki - śmiergustówki, a ponikierzi aji sie żynili a wydowali. Wszeckim życzym Wiesiołego Alleluja, radujcie sie bo Jezus Zmartwychwstoł !
Roz za rok, ósmego marca majóm swoji świynto wszecki paniczki. Chłopi w tyn dziyń gónióm za kwiotkami, a stojóm w obchodzie, łod rana, coby kupić ty nejszumniejsze, a paniczki yny czakajóm na kwiotek, a nie dej Boże coby jaki chłop prziszoł do chałupy bez jakigo prezyntu. Może być miasto kwiotka pudełko s bómbónami abo jakisi lepsze wónidło. W tyn dzień sie przeduje isto nejwiyncyj kwiotków za cały rok. Lepszy na kwiotkach nie szporować, bo rostomajcie może być. Jak chłop chce mieć pokój, to trzeja kupić szumnóm pukete. Latoś nie było zima, tóż kwiotek szło przeniyść do chałupy a nie zmorz. W inksze roki rostomajcie bywało, bo puketa zmarzła, nim sie jóm dało paniczce. A jak se eszcze chłopi co wypili na dziyń paniczek, to krawal w chałupie był na isto. Co inkszego jak chłop podarowoł swoji paniczce szumne kwiotki, doł pusy a pieknie sie na nióm podziwoł, to óna czasym sióngła do łodmaryje, a wycióngła sztwiertke dobrej gorzołki. Gorzołke na poczynstne musiała mieć łod przigody każdo paniczka - młodo, wydano, zowitka, staro ciotka a starka. Było aji tak, że chłopi nic nie dostali, tóż musieli iść do gospody ku szynkwasie. Jaki potym był krawal w chałupie to lepszy nie pisać. Ze dwacet roków tymu zaczło sie mówić o dniu chłopa. Paniczki jednako nie chcóm o tym słyszeć, bo prawióm, że se to świynto chłopi wymyślili. Coroz wiyncyj jednako kupuje swojim chłopóm jakisi prezynt. Majóm z tym wielkucny problym, co majóm kupić, bo przeca kwiotków ni, bómbónów też, tóż eszcze może być piwo, sztwiertka abo jaki fajne pachnidło. Coroz wiyncyj chłopów jednako ani nie spómino o swojim świyncie, bo majóm całóm chałupe pachnideł, bo mało kiero paniczka swojimu starymu kupi piwo albo sztwiertke gorzołki. Tóż chłopi pamiyntejcie, że na świynto paniczek trzeja kupić szumnóm pukete kwiotków, a wy paniczki miyjcie dycki schowanóm sztwiertke, abo lepszy pół litra, a nie trzeja bydzie uż tego całego świynta chłopa. Jak go nie chcecie w kalyndorzu, ni ma problymu, chłopi se go mogóm zrobić kiej bydóm chcieć...
"Na grómnice pół piwnice", tak kiejsi hań downij prawili gazdowie, a szli sie podziwać, wiela je ziymnioków a rzepy w corkach w piwnicy. Kiery był barży chytry to to poradził porachować, ale musioł wiedzieć, wiela tego było, jak sie skludzało wszecko na jesiyń. Ganc na isto tego nie szło porachować, bo jak sie kómu krowa ocieliła, abo świnia oprosiła, to sie wiyncyj dowało żrać. Zoleżało to też jaki był rok a jak ziymeczka łobrodziła. Dobry gazda a gaździno mieli mieć na grómnice połówke tego, co skludzili na jesiyń. Młody gazda, kiery eszcze nie umioł tak ganc gospodzrzić, musioł na wiosne iść do fotra abo do ujca, coby mu dali ziymnioków a rzepy, abo obilo, bo proł zwierzyntóm wiela wlezie, a potym, to co nie zeżrały wyciepowoł na gnój. Tak sie nie śmioło robić. Na rok uż był móndrzejszy, a jego baba też, bo wiedzieli obo, że muszóm futrować bydło podle tego wiela, kiery zwiyrz zeżere.
Na Matki Boski Grómnicznej sie dycki szło do kościoła a świynciło sie grómnice - wielkucnóm, hrubóm świyczke, kiero potym stoła w chałupie a jak trzeja jóm było zapolić, to gaździno uż wiedziała co mo robić. Grómnica była dobro jak grzmiało a sie blyskało. Stareczka jóm zapolili a postawili przi łoknie, coby pierón nie strzelił do chałupy. Jak starzik umrzili, to sie jóm zapoliło, a dało mu do rónk. Grómnice sie zapolało przi krzcie, przi kómuniji, a dycki jak we familiji sie cosi robiło ważnego. Drugigo lutego sie wynoszało strómek z chałupy a kólyndnicy przestowali chodzić po chałupach. Starzik prawili, że na grómnice je pół piwnice a pół zimy, ale ta prowdziwo zima dziepro je przed nami. Tóż isto śniega eszcze napadze, coby dziecka se nakulały bałwana przez feryje. Przidzie aji możne mróz, coby ty zarazki zabił, coby ludzie nie byli nimocni. Podziwejcie sie do corków, esi ich eszcze w chałupie mocie, bo terazy stawiajóm chałupy, kiere piwnic ni majóm. A jak sie gdo spyto dziecek, kany sie kopie ziymnioki, to prawióm że w Biedrónce... Lo krysta Boga! Miyjcie sie pieknie.
Starka ze starzikiym se siedli ku oknie przi stole. Stareczka se zawiónzała szatkym na głowie, a Starzik s rechli ściepoł czopkym, a doł se na czepań, bo mu jakosi zaczło wioć od okna. Na polu padoł śniyg, wiater kolyboł gałynzie bez liści a kansi daleko pod lasym szczekoł pies. W izbie cykały godziny, było uż trzi sztwierci na piynć, a nic wiyncyj nie było słychać. Starzik odewrził dźwiyrka a prziłożył pore kónsków drzewa pod blache. Chned ogiyń zaczón tańcować a przes szpary w szynkach łechtoł Starzika po gymbie. Smutno ta zima je latoś, eszcze żodyn nie prziszoł od Godnich Świónt, ani wnuki ani cery, wszecy robióm, gónióm za grejcarami a fórt czasu na nic ni ma. Eszcze łóńskigo roku tukej czynścij zaglóndali, a terazy dwiyrze skrzipióm na bantach, bo sie jich mało otwiyro, choć Starzik jich namazoł dwa tydnie tymu. Coroz barży sie zaczło szarzić na polu. Terazy ogiyń uż tańcowoł po całej kuchyni - po świyntych obrozkach, po starczynych handrach a po powole. Od starego drzewianego okna szła zima, wiater zaczón coros barży fuczeć, tóż Starka wziyna stary mantel a go prziłożyła ku szybie. Chałupa Starzików była staro, ale miała hrube mury, bo starczyn Foter, był mulorzym, tóż cegieł a malty mioł dojś. W izbie sie srobiło chned ciepło, Starka se dała rynce pozgrzybacóne od roboty ku szynkóm, coby se jich ogrzoć. Czym była starszo, tym barży ji było zima a musiała se wiyncyj lóntów na siebie oblykać. Rewma jóm uż krziwiła, choć sie mazała maścióm, co ji cera łóńskigo roku skónsi dokludziła. Starzika zaś cosi pchało w boku, co zjod to mu było źle. Miynsa uż moc nie jodali, wiyncyj cosi takigo na mlyku, bo nie poradzili.
Godni Świynta a Wilija na Cieszyńskij Ziymi to był czas dlo familiji a dlo przocieli. To były ty dni, kiej wszecy szli do tego Ojcowskigo Dómu - chałupy Starzików a Fotrów. Bo przeca jako w naszej szumnej pieśniczce: "Ojcowski Dóm to istny raj, dar Ojca Niebieskigo..."We Wilije dycki uż łod rana trzeja było se dować pozór, coby być jak sie patrzi, bo starzi prawili, że jaki człowiek je tyn dziyń, taki bydzie cały rok. Gor dziecka musiały być posłeszne, bo Mama prawili, że:"na Wilijóm, Dziecka bijóm". Bijóm, jich Fotrowie, jak sóm przeciwne. Godni Świynta ni mógły być bez strómka, kiery sie nosiło s lasa, potym nieskorzi szło kupić taki s plastiku w kónzumie. Kiejsi hań downij jak eszcze nie było strómka, to ludzie wieszali gałynzie jedli abo smreka nad dwiyrzami, na ścianach, abo na powole. Eszcze potym nieskorzi jak uż sie strojiło strómek, to ludzie eszcze wieszali ty gałynzie. Na strómku sie wieszało to, co gaździno mieli na pozoryndziu: orzechy, jabka, pierniki, ciastka, dziepro nieskorzi bómbki, mikołoje, abo gwiozdki. Jak eszcze nie było w chałupach eletryki, to sie na strómku poliły świyczki, yny trzeja było dować pozór, coby chałupa nie zgorała.
Oto we strzodym, żech skóńczył pisać słownik naszej cieszyńskij rzeczy, podle abeceda. Pisołech go długi czas, s poru inkszych ksiónżek, kiere żech naszeł w szuflodzie. Isto ni ma w nim eszcze wszeckich słów, tóż jak nóndym jaki nowe, to chned go tam dopiszym. Możne Wy mocie eszcze jaki słowa, kiere mi wyślecie. Coby wlyźć do słownika styknie wlyźdź na słownik gwary, kiery je w menu na wyrchu.
Coby nónść słowo jako sie go prawi po naszymu, styknie wciść knefle CTRL + F. Na wyrchu po prawej strónie wyskoczy okiynko kany piszymy słowo po polsku. Na przikład gdosi chce sie dozwiedzieć, jako je świnia po naszymu, tóż wcisko CTRL + F a napisze "świnia". Słownik mu chned pokoże, że to je babuć. Miyjcie sie wszecy dobrze.
Wielkanoc ku nóm prziszła
Radość nóm prziniósła!
Pón Jezus zmartwychwstoł,
Ludzi łod śmierci ratuje,
zajónc rod jak fazol
prezynta dzieckóm rychtuje.
Wielkij Nocy czas uż je,
Kury wajec niesóm fest.
My ty wajca sztrajchujymy,
Wiesołych Świónt winszujymy!
Przes Wielkanoc sie fajnie miyjcie,
Do kościoła zaglóndnijcie,
Pomalujcie wajec sto.
Niech wom co zajónczek do,
Chłopy w śmiergust baby lyjcie,
Sami poloć sie nie dejcie,
Śmiergustówke niech rychtujóm,
kołoczym, murzinym czynstujóm
Góni, wreszczy Pan Hilary, na dekiel mu piere,
bo kansikej tyn boroczek, stracił swoji bryle
chledo w galotach, kapsy łobmacuje
wyciepuje bótki i psinco znajduje
bajzel w szpajsce, w odmaryji
teraz leci do kuchyni
kurde, wreszczy, kurde bele
gdosi grajfnół moji bryle
wywraco sztokerdle, potym pod nióm lygo,
borok się nasrowo, we gnatach mu łygo
grzebie w kafloku, maco w nolepie
głowa spocóno, cały sie trzepie
Sakramyncki bryle, naozajst kansik wcisła
Hilarego baba co s gróntu hned prziszła
Prawi mu: na cóż robisz ty stary podciepie
Wali ci na dekiel, miele ci sie w łepie?
Ón do ni: isto żeś mi kansik ty bryle wraziła
Chedóm ich łod rana a nigdzi ich ni ma
Na polu ćmok, petryolka świyci,
Chłop se myśli móm to wszecko w rzici
Do zdrzadła sie naroz podziwoł Hilary
Aż mu po puklu, przefurgły ciary
Dziwo sie na kinol, po łepie sie wali
Bo naszły sie bryle – co jich tak chledali
Ze zmierzłóm babóm, co go sprzezywała
S tej złości mu ani wieczerzi nie dała
Czy to ni ma gańba? – powiydzcie wy sami
Mieć bryle na kinolu, a chledać pod ryczkami…
Wszeckigo nejlepszego Wóm przejym na Godni Świynta a na Nowy Rok. Starkóm a Starzikóm, zdrowio, a cobyście co nejdługszy żyli, aji wiyncyj jako sto roków, bo Waszo móndrość je potrzebno nowym generacyjóm. Coby sie Wóm gazdowie mnożiło, a rodziło, na zogrodzie, na polu a we chlywie. Coby Wóm Gażdzinki kury kupa wajec nanosiły, a s wajec kurzóntka sie wylyngły, a coby Was chłopy posłuchały a do aryndy moc nie chodzili. Dziecka, cobyście posłuchały Tatów a Starzików, bo nie chcóm dlo was źle. Cobyście sie we szkole dobrze uczyły a posłuchały rechtorów. Coby Wóm wszeckim Pón Bóczek błogosławił. Rzykejcie do niego a bydzie Was mioł we swoji opiece. Wszeckim przejym coby tyn 2017 rok był aspóń tak dobry jako tyn, a coby nie był gorszy. Nie wodźcie sie, wyrzóndzejcie ze sobóm, nie yny przes kómputer a telefón, ale gor jak sie spotkocie. Pogódźcie sie jak żeście sóm powadzóni, pamiyntejcie o borokach a o tych kierzi sóm nimocni, bo jak je zdrowi to je wszecko. Zdrowio Wóm przejym na każdy dziyń, yny se go nie psujcie cygaretlami a gorzołóm. Gorzołym idzie pić ale po kapce. Eszcze roz wszeckigo nejlepszego na ty Godni Świynta a na Nowy Rok. Miyjcie sie pieknie.
W Afryce miyszko Bambo, Murzinek,
Ganc czorny, mały lokaty synek.
Czornóm mo matkym, fotra czornego,
Ujca a ciotkym, starzika - każdego.
Mo pieknóm chałpym - coby jóm postawić
trzeja mieć patyki a do ziymie wrazić,
Bo przeca lepszej chałupy nie trzeja
Kiej sie rok cały hyc leje s nieba.
Skyrs tego sagi sóm Afrykóny,
A mało kiery je łobleczóny.
Skyrs tego grejcary se uszporujóm
Bo lóntow, mantli - nic nie kupujóm.
Bambo Murzinek to je móndry synek,
Ni mo we szkole żodnych jedynek.
Bo se móndre wieca ciepie do głowy
W swoji afrykońskij szkole s trowy.
We szkole ni ma ławek, stołków ani płota,
Ani łokiyn, bo tam je łokropno duchota.
Wszyscy afrykańscy rechtorzi,
Mają sie od nas troszeczkym gorzij,
Ni majóm blajsztyftów ani taszek s ksiónżkami,
Tóż muszóm po piosku pisać palcami.
Ale skyrs tego też fajnie majóm,
Bo im do chałupy nic nie zadowajóm!
Jak uż Murzinki we szkole głód majóm,
To se pauzym robióm a se śniodajóm.
Ale ni majóm taszek s kapsami,
Ani żodnego kónzumu s kołoczkami.
Głodny Murzinek se do lasa leci,
Coby se na strómie kapkym pomaszkecić.
Może se utargać figi a daktyle,
Lebo po banany na stróm wylyźć.
A jak go suszy to miasto Coli
Na wielkucnóm palmym sie wgramoli,
kany sie kapkym napije zdrowego,
Mlyczka z łorzecha kokosowego.
Strónka zajś funguje
Przes ostatnich pore miesiyncy cosik było nie echt s mojóm strónkóm, isto jakisi dobieł mi ciepnół wirusa, abo wloz a chciol se sóm cosik porobić. Jakby eszcze co słusznego napisoł, to bych sie nie pogniwoł, ale strónka sie nie chciała włónczyć, a jak uż zaczła sie pokazować to ji to szło przeogrómnie pómału. Dziepro wczora żech wszecko sprawił. Pore ludzi do mie pisało, esi eszcze na strónce bydym pisoł. Fórt robiym słownik, a w Kulturze Materialnej piszym o transporcie. Stronka fórt żyje, nasza cieszyńsko rzecz też, bo jóm każdy dziyń dokoła słyszym. Terazy móm wiyncyj czasu, jako kiejsi, tóż ros na tydziyń bydym pisoł, co nowego na naszej Cieszyńskij Ziymi a eszcze inksze wieca, tak coby każdy tukej naszoł cosi dlo siebie.
Posłuchej - ZŁOTOGŁOWIEC
Posłuchej - UTOPCOWO WDZIYNCZNOŚĆ
Posłuchej - STRZIGÓNIE
Posłuchej - POŁEDNICE
Posłuchej - PODCIEPY
Posłuchej - O UTOPCU KIEREGO NIEDŹWIYDŹ PRZEGNOŁ
Posłuchej O DIOBŁACH
Eszcze jak żech był swobodny, a musiołech se sóm warzić, to żech se wymyśluł takóm polywke, kieróm każdy chłop bes baby se może lachko uwarzić. A aji jak mo babe, to se jóm może uwarzić, jak sie s nióm powadzi. Jo na tóm polywkym prawiym bulczónka, choć recepisów na bulczóne je kupa. Bulczónka to je polywka ze ziymioków, kiero musi se pómału bulkać, na małym łogniu. Na Cieszyńskij Ziymi sie prawiło na takowe jodło – ajntop, bo sie to jodało a nic wiyncyj na łobiod.
Przi niedzieli a przi świyncie sie jadło polywke a drugi. Na każdo ludzie byli zarobióni, tóż gaździnki warziły wartko jodło, kiere miało być ajnfachowe, a chłopóm szmakować. Niży mocie recepis na bulczónke po mojimu, ale każdy se jóm może warzić jako sie mu uzdo.
Narychtujcie:
Garniec – sztyry litry;
Wodym – nejlepszy ze zdrzódła;
Knobloch;
Udko s kurczoka, abo jakisi inksze miynso, jaki kiery mo rod;
Trzi kostki na rosół;
Majyrónek, fynikiel, laurowy listek, pieprz w zorkach, sól;
Pore ziymioków;
Nugle;
Marekwia, pietruzieli.
Do garca wloć trzi litry wody. Minso pokroć, ziymioki, marekwie, pietruzieli też, a pote wciepać do garca s wodóm. Jak się woda zacznie warzić to ujónć gazu, a wciepać wszecko inksze co żeście narychtowali. Warzić pómału, polywka musi bulkać na małym łogniu. Garniec przikryć deklym, ros na jakisi czas pomiyszać warzechóm. Bulczónka je lepszo na drugi dziyń, jak się zoleży. Jak wychłódnie to jóm idzie wrazić do chłódka, baji do szpajski.
Stary kościół
Stareczka se siedli na ryczce kole okna. Rynkóm odsunyli firange, podziwali sie za okno, na polu fukoł jesiynny wiater, ze stróma uż spadły łostatni liści. Na placu żodnego nie było, gowiydź siedziała we chlywie pochowano, bo sie boła zimnicy. Kocury we waszkuchni czakały, aż gazda zachajcuje pod blachóm. Dwiyrze sie łodewrziły, stanyła w nich mało Haniczka a prawi: "starko byłach dzisiok w kościele, a wiysz ón uż je taki stary, że się isto zwali a kiejsi sie doczkóm, aż bydóm stawiać nowy". Stareczka się uśmiychnyli pogłoskali wnuczkym po głowiczce a prawióm: "Wiysz moji dziecko, jo też kiejsi hań downij byłach mało tako jako ty terazy. Też sie mi zdało, że tyn kościół je starucny a że długo nie wydzierży. Ale nejprzód mie w nim łokrzcili, pote żech sie w nim brała ze starzikym, łokrzciłach swoji dziecka, pote óny wydowały sie w nim a żyniły, krzciły zajś swoji dziecka a terazy wiym, że niż mie bydóm chować to mie wniesóm w trówle do tego kościoła, a farorz bydzie w nim rzykoł nady mnóm cobych miała wieczne spoczywani". Haniczka sie yny podziwał na starkym, nie chciała wierzić w to co wyrzóndzo. Pote eszcze starka prawi: "My tukej sóm yny na chwile, a tyn kościół tukej stoł a bydzie eszcze stoł kupa roków. Nasze krziże przi grobach na kierchowie się obalóm, a w tym kościele fórt bydóm krzcić, żynić sie a rzykać nad trówłami".
Kiejsi arynda, terazy fejs...
Jak se spómnym, to kiejsi hań downij, jak człowiek uż wszecko mioł porobióne w chałupie, to sie zazwóniło po kamratach, abo baji sie posłało krótki bryft - SMS, a jak sie gdo ozwoł, to człowiek sie oblyk a obuł a szpacyrcugiym sie szłapało ku aryndzie. W Małych Kóńczyc jich mómy pore: Strażok, Zómek, u Jarziny, a kiejsi była eszcze u Szczyrby kole krziża, a na Karolince. W gospodzie było dycki wiesioło, bo każdy cosik drzisnył nowego: co, kany, a kiej sie stało. Człowiek nie musioł sie łożrać, a i tak było fajnacko. Ty czasy uż sóm za nami. Terazy, jak sie gdo chce s kim widzieć, to wlazuje na fejsa. Oto niedowno mi aji kamrat, s kierym żech kiejsi chodzowoł na piwo, posłoł wirtualny krygiel s browarym a pianóm na dwa palce..
Blajsztyft a arch papióru
Dycki jako pamiyntóm, żech rod rysowoł. Stykło mi żech mioł blajsztyft a kónsek archu papióru. Nejprzód żech rysowoł wojoków, a rostomajte wojny a bitwy, gor kredkami. Pote nieskorzi zaś jakisi zómki, gory a chałupy. Łoto niedowno żech zajś chyciuł blajsztyft do rynki a narysowołech chałupke w goraliji. Jeżech rod że aji mój mały synek chyto się rysowanio, bo jak człowiek rysuje, to odganio łod siebie problymy a smutki. W dziale moji rysunki bydym wciepowoł to co żech rysowoł kiejsi a aji terazy. Obiecujym Wóm że bydym cosi pisoł na strónce, coby na nij było dycki cosik nowego.
Łoto niedowno żech se spómnioł, że funguje cosi takigo, co sie mianuje ksiónżkóm. Dlo tych co nie wiedzóm: to je taki sztus archów papióru miyndzy kartónym. Na tym papiórze sóm napisane rostomajte informacyje. Jo eszcze je s tej generacyji, kiero ksiónżki czytała, ale dzisiejszego czasu uż wszecko je na szkle, a młodzi yny palcami zwyrtajóm, coby poczytać co nowego we świecie. Niby sie człowiek może tymu dziwować, ale eszcze ze sto roków tymu ksiónżka to był fórt luksus, a gdo jóm mioł to był tak jak dzisio gdosi s tabletym. Yny je tako róznica miyndzy papiórym a eletrycznym pudełkiym, że coby wychledać jakóm informacyje w ksiónżce to trzeja kapke czasu, bo sie człowiek musi podziwać do elstra, podle abeceda, potym trzeja poswyrtać palcami po archach, czasym dojść kupa, ale jak człowiek uż nóndzie to co chledoł, to je przeogrómnie rod. Je też tak, że jak uż sie cosi dozwiy s ksiónżki, to potym to lepszy lezie do czepani. Ty stare ksiónżki, a gor taki ganc starucne, kiere sie łotwiyro ros za czas, wóniajóm przeszłościóm, a sóm rade, że ich eszcze gdo otwiyro. Tóz móm taki apel do młodej generacyji – technika technikóm, bo świat musi ijść do przodku, a żodyn go nie bydzie haltowoł – ale trzeja kapkym wypostrzodkować tradycjym a nowe wiecy. Chcym sie chycić za dzioł Płyniesz Olzo – tam nóndziecie rostomajte informacyje s etnografije a folkloru. Posdrowióm kamraci.
TVN „Ugotowani” – po naszymu: „Uwarzyni”…
Posłuchejcie kamraci. Dzisio do mie zwóniła paniczka s telewizyji TVN, kiero robi taki pragram „Ugotowani”, po naszymu: „Uwarzyni”. Pytała sie mie esi nie znóm jakisich ludzi, kierzi by chcieli do tego programu iść. Za jakisi czas – ale eszcze w moju – chcóm srobić tyn program u nas kole Cieszyna. To ni ma żodno sranda. Tóż posłuchejcie, gdo umi warzić – gor nasze cieszyński jodło – umi wyrzóndzać po naszymu, a chciołby zarobić jakisi grejcar (główno nagroda je piynć tysiyncy złotych), niech sie do mie głosi. Jo warzić nie umiym – choć cieszyński recepisy znóm – tóż ni móg bych do tego programu iść, bo bych se yny narobiuł ostudy na dziedzinie. Znóm jednako ludzi, a gor paniczki, kierzi s bele czego poradzóm uwarzić taki cuda, że sie wszeckim uszy ruszajóm jak to jedzóm, a niejednymu sie eszcze po brodzie kidze.
Mój telefón je: 696 341 137 696 341 137 , a mail: tomaszsochacki@wp.pl
I pamiyntejcie: to ni ma sranda, bo apryla uż było, a jo se s ludzi błozna nie robiym.
Winszowani na Nowy Rok . Od Łucyje do Wilije.
Wszeckigo dobrego Wóm przejym na tyn Nowy Rok. Coby był lepszy jako tyn, kiery uż przeszoł. Przejym Wóm gor zdrowio, bo jak je zdrowi to sóm aji grejcary.
Od Łucyje do Wilije
Rok tymu żech sie dziwoł za łokno dwanost dni od Łucyje do Wilije, a pisołech jaki bydzie latojś czas. Terazy oto zajś żech zaglóndoł jako je na polu, a popisołech se to na każdy miesiónc, tóż:
Styczyń – Bydzie bioło, ale śniega bydzie tak ganc akurat. Mróz bydzie, ale śniega nie bydzie kupa padać. Słónko bydzie lyniwe, a nie bydzie chcieć wylazować zza chmor. Na cestach lecy kany zomiynty.
Luty – Śniega miyni, słónko lyniwe, ale barży bydzie świycić jako we styczniu. Ciepło, zacznie sie śniyg topić a na polu bydzie bryja.
Marzec – Słónko fórt lyniwe. Śniyg się stopi, a wszyndy bydzie stoć woda. Rzyki mogóm wylywać – dowejcie pozór. Bydzie cepło, trowa bydzie chcieć pómału wylazować. Bydzie padoł deszcz.
Kwieciyń – Bydzie dojść ciepławo. Wszyndzi bydzie kupa marasu a wody, bo śniyg sie stopi. Słónka bydzie mało, ale bydzie zaglóndać zza chmor. Bydzie padoł deszcz.
Moj – Mało słóńca, kupa chmor. Bydzie padoł deszcz. Mokro a wilgno.
Czerwiec – kupa chmor, mało słóńca, mało deszcza.
Lipiec – Małó słóńca, kupa chmor, bydzie parno. Mało deszcza.
Siyrpiyń – Wiyncyj słóńca, jako chmor. Fórt parno. Bydzie popadowoł deszcz.
Wrzesiyń – Słóńca mało, parno, kupa chmor, kupa mgieł. Zima.
Paździyrnik – Chłódno. Mało słónka, kupa chmor. Mało deszcza.
Listopad – Kupa słóńca, mało chmor. Ciepło, może popadować deszcz. Bes śniega.
Grudziyń – Szpatnie, kupa marasu. Ciepło, czasym wyglóndnie słonko. Bes śniega.
Nejpiekniejsze cieszyński słowo
Jak czytóm rostomajte portale w internecie, to fórt widzym, że gdosi pisze, coby wybrać nejpiekniejsze cieszyński słowo. Naszo rzecz je tak bogato, że mómy same piekne słowa, w tym całym wybiyraniu, idzie raczy o to, coby nónść taki, kiere je nejbarży oryginalne. Słówka s nimieckigo – knefel, ajzybaner, lebo rajfeszlus, to sóm słówka podobne do tych, kiere majóm Niymcy we szlabikorzu. Cesta, maródka, abo szpinawy – sóm s czeskigo. Yny s tymi słowami czeskimi, to se muszymy dować pozór, bo kiejsi hań downij, jak my eszcze żyli w plymiónach, to „Czesi” a „Polocy” mieli tóm swojóm rzecz barży podobnóm. Inakszy Niymcy, bo óni sóm Germanie. Tóż dobre, ale terazy spadki do tych naszych cieszyńskich słówek. Podle mie nejbarży oryginalne słówko to je WYNOTWIAĆ, abo WYNOKWIAĆ. To je taki nasze i isto yny nasze słowo. Ale każdymu sie podobo co inkszego. Piszcie kamraci do ksiyngi gości kiere słówka mocie nejbarży radzi. Srobiymy se s nich pote takóm liste.
Od Łucyje do Wilije
Eszcze terazy ponikierzi starzi ludzie, a Górole w Beskidach dowajóm se pozór, jaki je czas przes trzinost dni – od Łucyje do Wilije. Każdy dziyń je jako jedyn miesiónc w roku. Jo żech se też pisoł, a esi sie to sprawdzi, to uwidzymy na rok.
Styczyń – bydzie suchy, bes śniega a deszczu. Bydzie pieknie, a słóneczko bydzie zaglóndać zza chmor. Bydzie dojść ciepło.
Luty – bydzie szpatny, bydzie padoł deszcz a deszcz ze śniegym, ale bydzie ciepło. Słóneczko bydzie mało świycić.
Marzec – nie bydzie padać, bydzie ciepło, słóneczko bydzie zaglóndać zza chmor.
Kwieciyń – bydzie padoł deszcz, ale słónko bydzie zaglóndać. Może być chłódnij, jako w marcu.
Moj – Bydzie piekny, słónko bydzie świycić, mało deszcza, ciepło.
Czerwiec – bydzie ciepło, bes deszcza, abo mało deszcza, słónko bydzie świycić.
Lipiec – bydzie ciepło, bes deszcza, abo mało deszcza, słónko bydzie świycić.
Siyrpiyń – ciepło, sucho, mało chmor, słóńce świyci.
Wrzesiyń – bydzie zima, bydzie padoł deszcz, słóńca mało.
Pażdziyrnik – bydzie pieknie, słóńce bydzie zaglóndać, mało deszcza, abo ganc nic. Bydzie jednako chłódno. Zacznie padać śniyg.
Listopad – bydzie zima, bes deszcza a śniega, abo mało popadze. Słónko bydzie zaglóndać zza chmory.
Grudziyń – chłódnawo, mało śniega, słóneczko bydzie zaglóndać. Godni Świynta by miały być biołe.
Wszeckigo dobrego na ty Godni Świynta, a na tyn Nowy Rok, coby był lepszy jako tyn, kiery mijo…
Tukej mocie video z youtube kany wyrzóndzóm o moji strónce po naszymu:
Fórt cosi na strónie robiym…
Cobyjście se nie pomyśleli, że yny tak żech cosi srobiuł, a terazy uż yny szmatłóm s rynkami w kapsach, a bambelóm sie po zogrodzie. Bo sóm tacy, co tam prawióm a aji to piszóm po forach. Baji terazy kóńczym dział o Małyszowi, a potym sie bierym za słownik, bo go chcym dopisać, bo kupa ludzi sie do mie głosi, że nie wiedzóm jako je co po naszymu, a chcieli by to skóntrolować. Majóm recht. Jak się cosi pisze po naszymu to trzeja potym ludzióm rzyc co je co, bo nie każdy umi naszóm rzeczóm rzóndzić. Terazy móm wiyncyj czasu, bo żech smiyniuł robote, a nie muszym w nij siedzieć łod rana do wieczora tóż wiyncyj bydzie nowych rzeczy na strónie. Posdrowióm was wszysjtkich pieknie. Tómek .
Wszeckigo nejlepszego na ty Godni Świynta a na Nowy Rok,
Cobyjście sie s familijami po chałupach pospołu radowali,
Cobyjście na rok mieli wszeckigo moc,
Bes uroku, godnie, coby Wóm ziymeczka łobrodziła, reż, łobili, pszyniczke, łowies,
Coby sie Wóm dziecka chowały a Was posłuchały, dobre noty do chałupy se szkoły nosiły,
Coby sie Wóm krowa łocieliła, świnia łoprosiła, koza łokociła,
Coby Waszo gaździno była fórt tako kulato jako je, a dobre jodło Wóm warziła,
Coby Wasz chłop po aryndach kupa nie chodziuł, a przi chałupie robiuł,
Coby sie Wóm cera dobrze wydała, a synek se wzión szykownóm niewiaste,
Cobyjście mieli pełnóm piwnice aji na Grómnice,
Cobyjście mieli pełnóm stodołe aż do prziszłego lata,
Bożego Błogosławiyństwa, niech sie wóm wszyjstkim darzi!
To Wóm winszuje admin – Tómek Sochacki
Witóm Was pieknie na moji strónie o gwarze Ślónska Cieszyńskigo.
Tóm strónke żech srobiuł po to, coby każdy, kiery sie interesuje naszóm cieszyńskóm reczóm móg tu cosi nalyźć dlo siebie, abo cosi dopisać. Myślym se, że ta strónka bydzie poczóntkiym czegosi nowego, możne, że sie nóndóm jacysi ludzie kierzi bydóm tu dopisować swoji opowiadania, abo jakisi inksze rzeczy aji ze swojigo życio. Na strónke cały czas cosi dodowóm i chcym, coby coros barży rosła. Życzym wszyjstkim wszeckigo dobrego, czytejcie, oglóndejcie, a czasym aji do mie napiszcie. Pozdrawióm. Tómek Sochacki.
Ojcowski dom to istny raj,
Dar Ojca niebieskiego.
Chociażbyś przeszedł cały świat,
Nie znajdziesz piękniejszego.
Tuś się, dziecino, pierwszy raz
Do matki uśmiechnęła,
Tuś się uczyła Boga znać
I modlić się zaczęła
Tutaj na każdym kroku cię
Oczy ojcowskie strzegły,
Tutaj w zabawach ciągłych ci
Dni Twoje młode biegły.
A gdy ci przyjdzie wyjść raz stąd
I odejść w świat daleki,
Ojcowski dom, dziecino miej
W pamięci swej na wieki.
Witejcie na moji strónce! Tukej piszymy a rzóndzymy yny po naszymu.
Wilija Świyntego Jóna je w nocy z dwacatego trzecigo na dwacatego sztwortego czerwca. Hań downij się na nióm prawiło Sobótka, noc Kupały, noc świyntojańsko, abo kupalnocka. To świynto je eszcze s czasów pogańskich, s tradycyji słowiańskich, kiej nie było u nas eszcze krześcijaństwa. Je to nejkrótszo noc w całym roku. Jeja nazwa – kupalnocka, je od pogańskigo boga Kupały, kiery był patrónym miłości a płodności. Piyrszy ros się o tym świyncie pisało w trzinostym wieku. Obrzyndy sobótkowe sie nigdy nie podobały kościołowi, ale kupa ludzi na nich chodziło, bo byli ciekawi, jako to wszecko wyglóndo. Potym nieskorzi w szternostym wieku kościół jednako to świynto adoptowoł jako świynto Jóna Krzciciela, tóż terazy się na niego prawi noc świyntojańsko – od Świyntego Jóna, kiery łónczy pospołu ogiyń a wodym. W noc, kiero była przed Sobótkóm świynciło sie zieliny a zioła a w kościołach sie śpiywało pieśniczki o Świyntym Jónie. Zieliny, kiere sie świynciło to było gor Świyntojański Ziele (Dziurawiec), Macierzanka a kwiotki ze zogrody. Na Świyntojański Ziele sie prawiło aji guślarski ziele, bo znachorki go używały do guseł a czarów. Dobrze było mieć w izbie paprotkym, kiero miała chronić przed rostomajtymi nimocami, a kieróm szło utargać w lesie. Świynciło sie w te noc aji wodym, kieróm potym farorze kropili a świyncili rostomajte wieca.
W te nejkrótszóm noc w roku poliło się fajery, na kiere się prawiło sobótki. Poliło sie jich dycki na kopcach. Kole nich tańcowały dziołuchy w biołych oblyczkach, a ciepały do łognia bylicym – czarodziejski ziele, kiere miało być prociw czarownicóm. Fajery polili aji chłopi a skokali przes ogiyń. Skokały aji pory – dziołuchy s chłapcami, a ta pora, kiero skoczyła nejdali, miała przed sobóm długi żywobyci. Przi fajerach sie prawiło rostomajte zaklyncia, a popiół s nich sie potym suło na grónt, coby ziymia mnożiła kupa obilo a ziymnioków. Tyn popiół był aji prociw krupóm, coby nie narobiły szkody. Plac, kany się polił fajer chronił łod czarów a łod złych mocy. W noc świyntojańskóm kwit kwiotek paprotki. Świycił ón snoci po ćmoku a pokazowoł ceste do schowanych skarbów. Wachowały go jednako czarownice a inksze stwory, tóż jak się go chledało to trzeja było robić rostomajte ceremóniały a obrzyndy. Jak sie uż tyn kwiotek prziniósło do chałupy, to wszecki skrzinie a trówły miały był pełne złotych grejcarów, a tyn gdo naszeł kwiotek paprotki, kiej chcioł móg zrobić tak, że go nie lza było uwidzieć.
Kwiotek paprotki chledali gor ci, kierzi sie miłowali, bo mógli iść pospołu do lasa a Tatowie jim nic na to nie prawili. Dziołucha, kiero go naszła chned sie miała wydać, a dowoł dycki kupa szczynścio tymu, gdo go naszoł. W ksiónżkach go opisali jako Nasięźrzał – je to zielina, kiero moc u nas w lasach nie rośnie, tóż tymu je a była tako zocno. W noc Kupały dziołuchy ciepały na wodym wiónki – kiere były symbolym, że dziołucha je swobodno a ni miała eszcze chłopa. Wiónki sie plótło s chabrów, maków a ruty. Wiónzało sie jich do kónska drzewa ze świyczkóm. Jak wiónek płynył długo a rowno, abo jak go wycióngnył s wody chłapiec, kiery przoł dziołusze, to chned miało być wiesieli. Jak się wiónek zaplóntoł do zielin abo do krzoków, to znaczyło, że eszcze aspóń rok dziołucha sie nie wydo. Nejgorszy było, jak wiónek się utopił, abo jak zgasła świyczka. Mógło to znaczyć, że cosi złego się stanie w żywocie dziołuchy, że pozno synka kierymu bydzie przoć a ón ji ni, abo że dziołucha sie nie wydo a sustanie staróm dziywóm. Mógło to wróżyć aji, że dziołucha zustanie zowitkóm, abo śmierć.
Wiela razy se człowiek tak myśli, coby było, jakby starzicy postowali spod dorników a podziwali sie na tyn świat, kiery terazy je. Eszcze tak ze dwacet roków tymu, jak w Małych Kóńczyc ludzie stawiali kupe nowych chałup, to stare ciotki prawiły, że jak były młode, to oto tam pod lasym była jedna chałupa, w kierej miyszkoł taki a taki, a hanej na kopcu były trzi chałupy, a tam na rownym gruncie nie było nic. Nie poradziły tego pojónć, że tela chałup sie stawio. To było dwacet roków tymu. Terazy jak sie człowiek przejedzie na kole po dziedzinie, baji w moju, to widać kansik pod lasym grónta. Jak potym nieskorzi sie tam jedzie w siyrpniu to uż chałupa stoji, a pómału sie do nij wkludzajóm. Wszecko idzie wartko zrobić, bo technika poszła do przodku, a młodzi ludzie każdy chcóm mieć aspóń małóm chałupkym ale swojóm. Kiejsi hań downij, baji za Starej Polski, jak sie postawiło chałupym to potym w nij miyszkało kupa ludzi - starzicy, łojcowie a dziecka ze swojimi dzieckami. Każdy mioł swój kóntek, a dycki jakosi sie poradzili powciskać. W takowej wielkucnej familiji każdy mioł swoji miejsce. Jak dziecka były przeciwne to starka prawili: "każdy wojok na swój kwartyr!", a uż każdy wiedzioł kany mo iść. Potym nieskorzi dziecka zaczły stawiać swoji chałupy. Tatowie dowali kónsek pola dziołusze abo synkowi, coby se postawił swoji. Stawiało sie wtynczas wielkucne chałupy, bo sie prawiło, że bydóm pospołu wszecy miyszkać. Taki chałupy sie stawiało w szejdziesióntych a siedymdziesióntych rokach, poprzednigo wieku. Potym uż sie wszecko zaczło miynić. Młodzi uż nie chcieli miyszkać pospołu z łojcami, bo prawili, że sie mogóm wadzić, a że lepszy bydzie jak póndóm na swoji. Starzi pómogali jako mógli, dowali grejcary, bawili dziecka a baji nie chcieli nic za eletryke, bo przeca młodzi stawiajóm chałupym. Dzisio je podobnie, yny chałupy sie stawio wartko.
Eszcze oto dwacet roków tymu ludzie sie budowali piynć roków. Terazy jak se kiery napyto firme, to chałupa stanie za pół roku. Moja staro ciotka mi prawili, że jak stawiali chałupym a eszcze wtynczas była młodóm dziołuchóm, to malte sie miyszało łopatóm w kajfasie, a cymyntu sie dowało yny kapke, bo go bardzo ani nie lza było dostać. Terazy przijedzie gruszka a betóndeke sie wylywo roz dwa. Tam kany kiejsi była pod lasym jedna chałupa, terazy jich je cało hólica, a jak za trzicet roków ci z tych chałup sie podziwajóm kole siebie, to możne uż lasu nie bydzie a chałup bydzie jak mojiczków na miedzy. Świat sie zmiynio, ludzi przibywo, a każdy chce mieć swoji. Ale dycki nejlepszy je, jak sie idzie do fotrów na łobiod a wnuki ze starzikiym a ze starkóm mogóm kapke pobyć. Bo tak jako sto roków tymu familija je jedna, a dycki jedyn ku drugimu idzie, czy sie miyszko w jednej, abo we trzech chałupach.
Pómału sie kóńczóm żniwa a zaczynajóm dożynki. Gazdowie uż majóm obili a reż pomłócóne, a słóma je pokostkowano, abo skulano do wielkucnych kulatych beli. Kukurzica eszcze stoji, bo mo czas, ale eszcze miesiónc a jóm bydóm młócić a rzazać na kiszónke. Dycki jak uż widzym, że kómbajny zaczynajóm ramplować, to wiym, że gazdowie jadóm do pola młócić. Kiejsi tak ze trzicet roków tymu, na dziedzinie były yny ze dwa, trzi kómbajny, u wielkich siedloków, abo w "kółku". Jak uż obili było zdrzałe, to trzeja było se kómbajn zamówić, a czakać, kiej przijedzie. To czakani było dość nerwowe, bo gazda s gaździnóm sie dziwali ku niebu, jaki je czas, esi kómbajn przijedzie eszcze przed deszczym, bo yny suche obili lza było młócić. Jak uż kómbajn robił krawal u sómsiada, to Tacik wartko rozkłodali płachtym na trowie, coby kómbajn móg wysuć obili chned jak go wymłócił. Jak uż maszyna przijechała, to była radość a syncy chcieli jechać na kómbajnie, bo to była tako atrakcyj yny ros w roku. Małe dziecka sie boły, bo kómbajn był wielkucny a wyglóndoł jak czyrwióno potwora z bojki, kieróm im Mama czytali wieczór przed spanim. Jak uż łobili było na płachcie, to gadza móg zapłacić kómbajniście, czasym aji mu doł eszcze piwo, abo pół litra. Zorka sie brało do rynki a dziwało sie jaki sóm, esi nie ma miyndzy nimi moc pyrzu abo czy obili to ni ma jako poślod. Dziecka rade góniły boso bo obilu, ale gazda jich przeganioł, coby tego nie rosciepowały. Terazy sie trzeja było śpiychać, coby wszecko skludzić, coby to nie zmokło a nie zawilgło. Jedni mieli maszyne, kiero wioła obili na piyntro, inksi musieli suć obili do miechów a wynoszać na wyrch na plecach, a eszcze inksi mieli wycióngi ze silnikiym, a na linach to wycióngai aji na strych. Potym nieskorzi, trzeja było każdy dziyń po łobilu chodzić boso, coby sie nie zaparziło. Było czasym tak, że w obilu sie naszły chroboki - wołki.
Wszeckich zorek nie zeżrały, ale mógły kupa zniszczyć. Na obili sie dowało jabka a gruszki, bo dłukszy wydzierżały a nie gniły. Chned za kómbajnym trzeja było zamówić prese, kiero przijechała dycki pore dni po młócyniu. Kiejsi sie robiło ze słómy yny kostki, kiere sie na prziczepie swożało do stodoły a ukłodało do sómsieka.
Kiery gazda mioł wiyncyj kostek ze słómy, ukłodoł jich na kupe a przikrywoł płachtóm, coby nie zmokły. Jak uż słóma była skludzóno, to gazda móg orać. Jak mioł swój traktór a płóg, to móg se pómału wszecko narychtować, a jak ni mioł, to zaś trzeja było iść do "kółka" a zamówić orani. Starzi ludzie dycki prawili, że jak uż je poorane, to chned bydzie jesiyń.
Dożynki na Rudniku.
Dzisio dożynki, na dziedzinie świynto,
Choć je to ros w roku, to każdy pamiynto,
Obili, reż, skludzóne, słóma sie presuje,
Eszcze trzeja zaorać, pług gazda rychtuje,
Chned bydzie jesiyń, liści bydóm spadować,
Ale eszcze Pón Bóczkowi trzeja za chlyb podziynkować,
Bo latoś była posucha, a deszcza było mało,
Ale jakby cudym ze ziymie powyrostało,
Gazda z gaździnóm chlyb niesóm, kołoczym czynstujóm,
Baby w szumnych wałaszkach na wozy wlazujóm,
Chłopi też w ancugach za wozami kroczóm,
Dzisio na Rudniku padze, tóż sie kapke zmoczóm,
Kiery kaj mo traktór abo jaki sprzynta,
Maszkami to przistrojił jak na jaki świynta,
Dziołuchy na scynie tańcujóm, chłapcy uż śpiywajóm,
Gazda pod parazolym, chłopóm polywajóm,
Coby sie darziło siedlocy se winszujóm,
Muzyka zagrała, gazda z gaździnóm tańcujóm,
Choć grzmi a fórt padze woda s czornego nieba,
Żodnymu to nie wadzi, bo deszcza przeca trzeba,
Muzyka bydzie do nocy, po dziedzinie ramplować,
Coroz wiyncyj por idzie na deski tańcować,
Zaś za rok w inkszej dziedzinie sie pospołu spotkómy,
Zaś zrobiymy gazde a gaździnóm ze słómy,
Terazy trzeja zorka zasioć a potym ich wahować,
Coby było za co za rok Pón Bóczkowi dziynkować.
Bo gazda ziymie orze, a obili zasieje,
Ale Pón Bóczek z nieba go wodóm podleje,
Dzisio sie uż z latym pómału żegnómy,
Za rok zaś dziynkować bydymy za plóny.
Tomasz Sochacki.
Ku jesiyni
Liści pómału ze strómów spadujóm,
A ponikierzi uż pod balachóm chajcujóm,
Eszcze niby je lato, a uż czuć jesiyń,
Oto niedowno był moj, a uż je wrzesiyń,
Ziymioki wykopane, lebioda spolóno,
Rzepa wytargano, do corka skludzóno,
Nitki babigo lata wszyndzi lotajóm,
Jak wiater powieje, to chned sie targajóm,
Kupa je latoś jabłek, wszyndzi po dziedzinach,
Ujec z nimi jeżdzili kansik do Cieszyna,
Czas stracóny, a yny bynzina wypolóno,
Baba nasrano, a robota nie zrobióno,
Ciotka zaś yny łorzechy fórt trzasko,
Bo se uż chned chce kupić nowe żelosko,
Kapusta uż wytargano, uż jóm gazda krónżo,
Gadzino jóm okrowo, uż ledwo nadónżo,
Bo śpychać sie trzeja, żodne czakani,
Uż jutro przidzie ujec s ciotkóm na deptani,
Bydóm solić, deptać, ciść na siłe do beczki,
Wypijóm przi tym gazda z ujcym dwie flaszeczki,
Potym jóm trzeja na kóniec kamiyniym prziwalić,
Bydzie dobro babraczka, gazda bydóm chwolić,
Marekwia, ćwikła, jabka, gruszki, pietruzieli
To wszecko bydzie gazda kopcowoł po niedzieli,
Trowa je eszcze zielóno, kury jóm zbiyrajóm,
Bo wiedzóm, że w zimie nic nie nadziubajóm,
Czas je fórt piekny, ale kokot śpiywo na ziymi,
Starzik prawióm, że uż chned pogoda sie zmiyni,
Kukurzica eszcze stoji, a kolby sóm zdrzałe,
Ale po tej suszy co była latoś, zorka sóm małe,
Jak paździyrnik przyndzie a listopad za miedzóm,
To chned bydzie zima, starzik to dobrze wiedzóm...
Tomasz Sochacki
Je tako chałupa pod lasym, kany miedza sie zielyni,
Brzimy tańcujóm na wietrze, obili złotym sie miyni,
Matka z Łojcym przi dwiyrzach dycki na mie czakajóm,
A Starka ze Starzikiym fórt mie spóminajóm,
Tam my se z kamratami w lesie w balón grali,
A za synka na gospodarce, Łojcóm pómogali,
Tu mie Matka do Pón Bóczka rzykać nauczyła,
A każdóm niedzielym, do kościoła kludziła,
W To miejsce kaj sie człowiek ros kiejsi ulóngnie,
To go fórt tam jakosi siła, fest jak kóniami cióngnie,
Je tako dziedzina, kany kościół zza strómów zaglóndo,
A zómek nad stawym fórt sie we wodzie przeglóndo,
Chałupy na dwóch kopcach sie na siebie dziwajóm,
A dymby starucne ze sobóm wyrzóndzajóm,
Je aji taki miasto nad Olzóm, starucne,
Szumne je, znane, choć ni ma wielkucne,
Piastowie tam kiejsi na zómku rzóndzili,
Potym Habsburgowie, a jak sie wytracili,
To my Polocy o wolność pospołu walczyli,
Je tako Ziymia s kopcami a gorami,
Małymi rzyczkami, stawami, jeziorami,
Tam wszyjscy naszóm rzecz łod małego znajóm
A paniczki przepiekne wałaszki oblykajóm,
Je ta naszo Ojczyzna, szumno bioło - czyrwióno,
Krwióm naszych bohaterów, przes wieki kropióno,
Tu wszyjscy żyjymy, kochómy, umiyrómy,
Kiejsi sie zajś pospołu kansi spotkómy,
To je naszo kochano Polska, piekno, umynczóno,
A w naszych bioło - czyrwiónych sercach je niezwyciynżóno!
Uż Mikołoj do chałupy przes kumin wjechoł,
Po cichu prezynta dzieckóm w miechu niechoł,
Ty, co były przeciwne łoszkrabiny dostały,
A diobły jch po rzici rózgami śmigały,
Wiesiołe Godni Świynta do dwiyrzi uż klupajóm,
Po chałupach szumne ozdoby a światełka migajóm,
Śniega uż przes noc kapke napadało,
Ale na bałwana fórt go je za mało,
Wczora eszcze był, dzisio go uż ni ma,
Mómy terazy wiosne, lebo je zima?
Starzik fórt spómino, jak to kiejsi było,
Na Wilijym śniega dycki nawaliło,
Dziecka s kopca na miechach wartko sie spuszczały,
Łod rana do wieczora w śniegu sie koltały,
Tacik se obuł bótki, do lasa zaś idzie,
Jak co roku strómek zaś do nas tu przidzie,
Trzeja go pieknie przistrojić szumnymi bómbkami,
Aniołami, lańcuchym aji bómbónami,
Wczas rano dziecka na roraty chodzóm s lampiónami,
Rzykajóm coby Aniołek prziszoł s prezyntami...
We Wilijym wczas rano wszecy postowali,
Mama sóm w kuchyni, a Tacik w masztali,
Wszecy cosi robióm, warzóm a schraniajóm,
Żodyn sie nie wadzi, raczy sie mijajóm,
Bo przeca jako dzisio, taki cały rok,
Tóż dowejmy pozór na każdy nasz krok...
Wieczór jak piyrszo gwiozdka na niebie zamigo,
To wszecy uż wiedzóm, Wilija sie zbliżo,
Tacik s Mamóm rzykajóm, Starzik skłodo rynce
S Biblije czyto o Jezusie, Maryji, stajynce,
Po Wiliji opłatkiym sie wszyjscy łómiymy,
Zdrowio, szczynścio każdymu s serca winszujymy,
Kolyndnicy, pasztuszkowie po chałupach uż chodzóm,
Bómbónami, ciastkami jich ludzie nagrodzóm,
A óni winszujóm coby sie darziło,
Mnorziło, coby szczynści w każdej chałupie było,
Wszyckim Wóm też życzym Bożej Opatrzności,
Szczynścio, zdrowio, i kupa wzajymnej miłości,
Wiesiołych Godnich Świónt!!!
Godni Świynta hań downij
Jak eszcze nie było na Cieszynskij Ziymi krześcijaństwa, to kiejsi hań downij nasi prałojcowie miasto Świónt Bożego Narodzynio łobchodzili Godni Świynta. Tymu do dzisia eszcze baji na Cieszyńskij Ziymi sie prawi Godni Świynta na Boże Narodzyni. Słowianie prawili na rok - god, tóż tymu nazywali tych pore dni Godnimi Świyntami. Kiejsi ludzie wierzili, że dwacatego sztwortego grudnia sie rodzi nowe słóńce - Swaróg, a stare umiyro. To nowe słóńce robiło, że dziyń był coros długszy, a noc krótszo. Zaczynoł sie Nowy God - Rok. Gody sie świyntowało dwanoście dni, aż do szóstego stycznia, a na każdy wieczór sie prawiło, że je świynty. Na Gody sie nie śmiało nic robić. Jak gdo sie chycił jaki roboty, to to była zło wróżba, a mógło prziść do takiji chałupy nieszczynści. W Gody trzeja było chodzić na nawszczywe do przocieli, do familije, a śpiywało sie starucne pieśniczki. Trzeja było balandrować, jeść a śpiywać, bo słóńce sie narodziło, a było coros bliżyj do wiosny, a ciepłych dni. Ludzie sie dziwali każdy dziyń jaki je czas na polu, a podle tego wiedzieli, jako bydzie przes dwanoście miesiyncy. Wierzili aji, że w tych dniach, ci kierzi umrzili, wracajóm sie na ziymie, tóż polili fojery na kierchowach, coby umrzikóm było ciepło, a coby naszli po ćmoku ceste do chałupy. Na Cieszyńskij Ziymi sie wieszało pod powołym podłażniczke - ustrojónóm gałynź smreka abo sosny. Gaździny cisły siano abo słóme pod łobrus na stole, a potym sie wycióngało słómki a s nich sie wróżyło, jaki bydzie prziszły rok. Gazda stawioł w kóncie piyrszy snopek słómy, kiery zwióz s pola - Diduch. Ozdobiało sie go łorzechami, jabkami, drzewianymi ptoszkami, a figurkami s ciasta. Tyn snopek sie niechało do wiosny, a zorka, kiere s niego spadły gazda sioł jako piyrsze. Po chałupach sie chodziło z małóm figurkóm - symbolizowała óna słóńce, kiere sie urodziło. Śpiywało sie przi tym pieśniczki gazdowi a gażdzinej, coby sie darziło na cały rok. Gody kóńczył Szczodry Dziyń. Wieczór cało familija a służba, siodała do stołu. Jadło sie Sójki - pierogi s kapusty, kaszy a buraków, a Szczodroki - syte placki z biołej mółki. Dzieckóm sie dowało orzechy, coby były zdrowe a silne, a jabka, coby jich nie bolało w karku. Trzeja było sie fest najeść, coby dać siłe słóńcu, kiere sie rodzi, a wojuje ze ćmokiym. Gazdowie wierzili, że umrzici wyrzóndzajóm ze zwierzyntami, a óny mówióm s ludziami, tóż dycki w Szczodry Dziyń chodzowali do chywa a do masztali a słuchali, czy kóń, abo krowa nie bydóm rzóndzić.
Jeszcze ros Wóm życzym Wiesiołych Godnich Świónt!
Sztyrycatka
Przidzie w żywocie człowieka, taki dziyn, że stanie rano, podziwo sie do kalyndorza, czasym se eszcze weźnie bryle, a wyczyto, że dzisio mo geburstag. Jak mu je trzicet sześć, abo trzicet dziewiynć, to eszcze pół biydy, ale jak se wszymnie, że mu je sztyrycet, to uż sie podropie po głowie, a pomyśli se, że kónsek żywota je uż za nim.
Tak je aji sy mnóm. Roczka nie pamiyntóm, jak mi było piynć roków, to sie mi zdało, że każdy rok trwo wieki. Potym jak żech zaczón chodzić do przedszkola a do szkoły, a rechtorzi mie nauczyli rachować, to żech pisoł w zeszycie na każdy geburstag a każde miano, wiela mi je: siedym, osim, dziesiynć. Dziesiynć roków to były taki kulate urodziny, pamiyntóm żech dostoł jakisi bawidła, kiere było wtynczas ciynżko dostać w magacynie, bo to eszcze było za kómuny. Potym mi było jedynost, dwanost, skóńczyłech szkołe podstawowóm a poszełech sie uczyć do Cieszyna. Pamiyntóm, że mi Mama a Tacik prawli: tego nie śmisz, tamtego sie nie chytej, s tamtym kamratym ani nie wyrzóndzej, bo kurzi a pije. Jak mi było szesnost, siedymnost, to żech w kalyndorzu szkyrtoł dni, a rachowołech wiela mi chybio do osimnostki. Jak mi było osimnost, to żech se myśloł, że chyciłech Pón Bóczka za nogi. Dostołech dowód osobisty, mógłech se chodzić a jeżdzić kany żech chcioł, ale ujec mi fórt prawił, że mature muszym napisać, że to je okno na świat. Tóż żech jóm napisoł, na studia do Cieszyna żech sie dostoł i zaś w kalyndorzu żech zaczón pisać a szkyrtać wiela mi chybio do dwacatki. Dwacatka to je magiczno liczba, człowiek se myśli, że uż kupa w żywocie przeżył a widzioł, a że je chytry jak radijo. Pore roków zajś przeszło, skóńczyłech studia, było mi piynć a dwacet a kansik w pudle żech naszoł kalyndorz w kierym żech kiejsi szkyrtoł dni do osimnostki. Od tego dnia, żech zaczón rachować dni ale jakosi wolno mi to szło. Potym za rok żech sie ożynił a ze zaczóntku czas stoł w miejscu ale po poru rokach my se s babóm zaczli rachować roki ale do zadku. Dziecka sie rodziły, rosnóm, a człowiek sie stowo coros starszy. Synkowi bydzie za chwile dziesiynć, za pore roków przikludzi do chałupy galanke, a jo sie pocieszóm, tym, że jak mi bydzie pindziesiónt to bydym przeżywoł drugóm młodość. Jutro mi bydzie sztyrycet. Dziwóm sie na mój żywot a widzym, oto tam, jak żech był mały, jak żech sie ku Mamie cis, a óna mie przitulała, widzym Ojca jak mu siedzym na kolanach, widzym wszeckich tych co eszcze sóm, a aji tych kierych uż sy mnóm ni ma. Wszecy prawili: dowej pozór, bo jak Ci bydzie sztyrycet to potym to uż poleci s kopca. A jo chcym, coby teraz czas kapke zwolnił, coby ty godziny tak pómału cykały. Byle by zdrowi było, a wszecko inksze samo przidzie. Sztyrycatka to je nowy etap w żywobyciu, jedni sie go bojóm, a inksi ani nie chcóm pamiyntać że prziszła. Posłuchejcie kamraci s rocznika siedym dziewiynć, jak uż przidzie tyn dziyń, to stóncie jako dycki, a czakejcie co sie stanie. To bydzie nastympny fajnacki etap we waszym żywocie...
Słowo o Polokach na Zaolziu
Historyja, kieróm Wóm łopowiym je prowdziwo, a wszecko sie zaczło ganc sto dziesiynć roków tymu w Trzińcu, eszcze za Austryje. Miyszkoł tam synek, kierymu było na miano Jónek. Było mu siedymnost, a miyszkoł tam hanej na kopcu, s kierego było widać Lysznóm a kónsek Goleszowa. Choć mu nie było ani osimnost, to uż robiuł we Werku, tak jak jego foter. Starzik robili cały żywot na gróncie, ale jak postawili Werk, to kupa chłopów tam zaczło robić, bo dostowali lepsze grejcary, a na gróncie robili ale uż miyni, bo ni mieli tela czasu. Tóż Jónek też byl bańkorzym, a robiuł łod rana do wieczora przi piecu. Wtynczas nie było granic ani wojoków, kierzi jich wachujóm, a ludzie chodzowali s jednej dziedziny do drugij bes papiórów. Jónek mioł kamrata w Goleszowie, Karola, kiery też robił we Werku, a czasym go broł na muzyki do swoji dziedziny. Jónek musioł dować pozór, coby mu syncy goleszowscy nie wyfackali, bo był s inkszej dziedziny, ale wtynczas żodyn nie prawił, że kiery je s Czech abo s Polski. Od Ostrawy po Biylsko, wszecy rzóndzili po naszymu, bo to było Ksiynstwo Cieszyński, a ludzie mieli nad sobóm świyntego cysorza s Wiydnia - Franca Jozefa. Mógli czytać a pisać po polsku, były polski gazety, Wanielicy skludzili tukej Biblije po polsku a kupe ksiónżek, tóż ludzie czytali. Dziecka we szkole sie uczyli nejprzód po nimiecku a pote, po polsku, ale kupa s nich pisało jako słyszało - po naszymu. Jónek też poradził po nimiecku wyrzóndzać, a aji musioł, bo we werku główny majster to był Rakuszan. Jak s Karolym ros szli na muzyke przi sobocie, to sie mu spodobała dziołucha s Goleszowa - Zofija. Pore razy zatańcowali, potym eszcze pore razy pospołu na muzyce balandrowali, a zaczli se przoć. Tak przeszły sztyry roki. W szternostym roku, zaczła sie wojna, tóż Jónek poszoł na asynt, do wojska służyć pod cysorzym. Za dwa roki prziszoł s fróntu, a chned poszoł do Zofije, kiero na niego uż długo czakała. Ojcowie Jónka też sie wybrali do Goleszowa na smowy, dorzóndzić wiano, a jak Jónkowi było dwacet trzi roki to sie ożyniuł ze Zofijóm. Musioł jednako odsłużyć eszcze dwa roki ale go puścili, bo Zofija zustała nie sama. Młodzi miyszkali w chalupie s fotrami Jónka we Trzincu. Rok przed kóńcym wojny, urodził sie jim synek - kierymu dali na miano Jozef. Wojna sie skóńczyła, wszecy sie radowali, ale nad Olzóm przibywało wojoków - polskich po jednej strónie a czeskich po drugij. Za dwa roki ponabijali palików a tabule a zakozali przechodzić s Trzińca do Goleszowa. Cieszyn też przerzazali na poły, a ludzie sie dropali po czapani, co sie robi. Naroz tustelocy w Trzińcu a w inkszych miastach a dziedzinach dostali czeski papióry, a mieli w nich napisane, że sóm Czechami. Zaolzianie sie jednako nie chcieli dać, pozakłodali polski szkoły, fórt chcieli mieć polski miana, ale to sie władzy moc nie podobało. Jónek ze Zofijóm jak chcieli iść do jeji fotrów to musieli se na becyrku wyrobić papióry. Mijały roki, Jozef potym mioł swoji dziecka, Zofija s Jónkiym sie zestarzili, ale wszecy wiedzieli, że tam za miedzóm, za palikami, za tymi tabulkami je jejich familija. W Goleszowie też ludzie wiedzieli, że oto tam za kopcym, za graniców miyszkajóm Polocy. Potym prziszła eszcze inkszo władza, kiero chciała tóm polskość w Zaolzianach uż ganc zabić, ale óni zajś sie nie dali. Fórt mieli swoji szkoły, sbiyrali sie do kupy w PZKO a w Kóngresie Poloków a krzewili tóm polskość tam za Olzóm. Tak je do dzisia. Jozefa, Karola a Zofije uż ni ma, ale żyjóm ich wnuki a prawnuki, kiere fórt rzóndzóm po naszymu a majóm polski miana. Óni nie sóm żodnóm Polónióm, jak sie kómusikej kiejsi uzdało, óni sóm Polokami, kierzi tam miyszkali stówki roków. Chwała Wóm za to tustelocy - Polocy ze Zaolzio, że fórt mocie Polske w sercach. Kupe jeżdżym po Cieszyńskij Ziymi za Olzóm, a jak yny sie spotykóm s Wami to wiydźcie, że móm do Was wielki szacunek, że poradzicie fórt rzóndzić po naszymu a po polsku, a że ta naszo cieszyńsko rzecz za Olzóm sie fórt twardo dzierży. Pamiyntejmy o Polokach tam za kopcym, óni tam sóm byli a bydóm...
Dziyń Paniczek
Dycki były a sóm kole nas, matki, baby, starki, ciotki. Dzisio jim kupiymy kwiotek, abo czekulade, pozwiymy jich na kawe, abo na łobiod do gospody, ale tak by miało być fórt, trzista szejdziesiónt dni, dokoła, bo baby snoci uż taki sóm, że potrzebujóm, coby jim chłopi nadskakowali, ale czy tak je na isto? Jako to było kiejsi? Nó, kiejsi hań downij paniczki dostowały kwiotek yny ros za czas, baji jak sie wydowały, jak urodziły, abo jak uż wydzierżały s jednym chłopym baji trzicet roków. Ty co miały chłopa, kiery kapke mioł rozumu pod czopkóm, to dostowały kwiotek aji z nienazdanio. Oto szoł chłop s pola, uwidzioł szumne kwiotki na miedzy, utargoł jich a prziniós babie, czasym ji doł pusy, a óna s tego miała radość, s tego kwiotka s miedzy, bo wiedziała że ji chłop przeje. Byli aji tacy chłopi, że wlyżli kómusikej do zogródki, baji starej ciotce, utargali kwiotek, a przinióśli babie a aji starej ciotce, a ta była tak rada, że se nie wszymła, że ji chybi cosi w zogródce, bo stary ujec ji nigdy nic nie prziniós ani s miedzy. Dziepro potym jakich sto roków tymu, ósmego marca, gdosi zapisoł w kalyndorzu Dziyń Paniczek. Od tego czasu chłopi uż sie musieli barży starać. Byli takowi, kierzi fórt targali kwiotki na miedzy, abo chodzili na złodziejke do zogródki, ale coroz czynścij kwiotki szło kupić od tych co jich sadzili w zogródkach a pote sprzedowali. W kónzumie szło kupić czekulady, a aji inksze wieca, kiere baby majóm rade. Czy to był kwiotek s miedzy, czy z zogródki, czekulada z kónzumu, abo inkszo fikuśno wiec, dycki paniczki były rade że sie na nich pamiynto. A co by było, kiej by sie jim kupowało kwiotki, abo inksze prezynta każdy dziyń? Chned by sie jim to zbrzidło, a po miesióncu by nas chłopów pytały, aż uż nie gupnymy. Stary ujec mi dycki prawili, że ros za tydziyń ni, ale ros za miesiónc, baji przi wypłacie trzeja paniczce cosi kupić, abo jóm pozwać na kawe, abo na obiod do gospody. O tych pore grejcarów Was nie ubydzie a uwidzicie, jak bydóm rade, a co potym wieczór bydzie... Wszeckim paniczkóm, w jejich świynto wszecko co nejlepsze, zdrowio, coby Was chłopi posłuchali, dziecka nie nasrowały, a cobyście miały fórt wyśmiote gymby.
Filmy a seryjale po naszymu:
Szybcy i wściekli - Wartcy a dziwocy
Wzgórza mają oczy - Kopce majóm blyszcze
Rambo - Jónek s flintóm
Pociąg z forsą - Cug s grejcarami
Ojciec Chrzestny - Potek
Piękny umysł - Szumny rozum
Zapach kobiety - jako wónio paniczka
Chwyć mnie, jeśli potrafisz - Chyć mie, jesi poradzisz
Batman - Gacopiyr
Jestem Bogiem - Jeżech Pónbóczkiym
12 Małp - Dwanost opic
Fighter - Bijok
Okręt - Szyf
Znachor - Maściczkorz
Za garść dolarów - Za howiónsło grejcarów
Gnijąca panna młoda - Skrymbiało młoducha
Wesele - Wiesieli
Nie lubię poniedziałku - Ni móm rod pyndziałku
Lokator - Kwartyrnik
Szklana pułapka - Szklano paść
Bylismy żołnierzami - Bylimy wojokami
Tato - Foter
Chłopaki nie płaczą - Syncy nie beczóm
Dzień świra - Dziyń waryjota
Zezowate szczęście - Świdrate szczynści
Kevin sam w domu - Kevin sóm dóma
Daleko od szosy - Hań łod cesty
Drogówka - Policajci na cestach
Faceci w czerni - Panoczkowie po czornu
I kto to mówi - Toż, gdo to prawi
Jaś fasola - Jónek Fazol
Lejdis - Paniczki
Lekarze - Dochtorzi
List w butelce - Pismo we flaszce
Lokatorzy - Kwartyrnicy
Naga broń - Sago flinta
Nie kłam kochanie - Nie cygóń roztomiły
Nic śmiesznego - Żodno sranda
Piorun - Hróm
Plebania - Fara
Pociąg - Cug
Polskie drogi - Polski cesty
Prawdziwe kłamstwa - Prowdziwe cygaństwa
Brzydula - Szpatno
Przepis na życie - Recepis na żywot
Przyjaciel wesołego diabła - Kamrat szkowroźnego czechmóna
W głowie się nie mieści - To rozum nie biere
Dzieci kukurydzy - Dziecka s kukurzice
To ja złodziej - To jo szkłóda
Zajónc prziszoł ku barónowi a prawi:
- Nie wiysz kany je kurczok, tyn s kierym żech łóńskigo roku na jor wyrzóndzoł?
- Na ni, kurczoków, żech uż downo nie widzioł, łóńskigo roku na wiosne małe kurzynta góniły po placu, to se spóminóm,
- Mosz recht, neprzód były wajca, potym kwuczka na nich siadła a wylyngły sie taki żółte małe podciepy,
- Nejprzód ty wajca skónsik sie wziyny, myślym że ło tym cosi może wiedzieć Kokot.
Kokot mało kiej s kim wyrzóndzoł. Chodziuł yny po placu a pioł, ros na ziymi a ros na grzyndzie, zoleżało na tym, jaki bydzie czas. Jednako terazy, jak uwidzioł zajónca s barónym, tóż ku nim prziszoł a prawi:
- Nie chcym Wóm nic prawić, ale na wajcach, sie na ozajst nie znocie.
Barón sie poszkroboł racióm po czepani a prawi:
- Kokocie, tóż wyrzóndzej, posłuchómy...
Kokot zapioł, podziwoł sie ku niebu jaki bydzie czas, a prawi:
- Zima uż przeszła, a mómy jor. Wszecko sie zielyni, budzi do życio, ludzie tymu prawióm Wielkanoc. Nie wiym ganc co to znaczy, ale isto to je jakisi jejich świynto, w kierym sie wszecko rodzi do życio. Aspón se tak myślym, bo dycki gaździno nasadzi kure na wajcach, a za pore tydni sie klujóm małe kurzynta. Wtynczas tych wajec gaździno biere moc a potym jich jeji cery szumnie malujóm na rostomajte barwy a poski. Bieróm aji ty wajca do kościoła, s wórsztym s buchtóm, a farorz to kropi śwyntóm wodóm, a potym w niedzielym to jedzóm rano, a gor ty wajca, bo prawióm, że wajco to je znak życio.
Barón sie zaś poszkroboł po łepie a prawi:
- Wiysz jo żech widzioł, jak gażdzino piykła takóm buchte, kiero była ganc podobno do mnie.
- A kaj żeś to widzioł, był żeś w kuchyni? zawrzeszczoł zajónc.
- Na ni, w kuchyni żech nie był, ale łokno je tam tak nisko, że poradzym do niego łeb wrazić, a chned wszecko widzym.
Kokot zaś zapioł, zatrzepoł skrzidłami a prawi:
- Tóż Ci rzeknym, czymu żeś je taki zocny. Jeżeś symbolym Jezusa, takigo Boga, kiery we Wielkanoc umiyro a zajś sie rodzi.
Jo tego moc nie poradzym pojónć ale taki to je. Słyszołech, jak gazda prawił cosi o Baranku Bożym. Wiysz co, nejlepszy bydzie, jak wrazisz łeb do kuchyni a posłuchosz, co sie tam we Wielkanoc wyrzóndzo.
Na zajonca prziszły nerwy a prawi:
- Tóż posłuchejce, a jo żech widzioł, jak cery gaździnej łóńskigo roku w koszu niósły taki zajónce s czekulady, miały uszy a gymbe ganc jak jo. Kapke żech sie wylynkoł, bo myślołech, że to sóm moji dziecka, ale przeca óny wtynczas spały w trowie. Co to mógło być?
Terazy barón odewrził gymbe a prawi:
- We Wielkanoc zajónce sie piecze, bo żech widzioł taki fajnie wypieczóne, a wóniały, że ganc sie mi jich chciało...
- Jezeryna, to ludzie nas piekóm a potym jedzóm w te wielkóm noc, czy jako sie to nazywo?
- Ni, waryjocie. Prawi barón. To były taki buchty, kiere wyglóndały jak zajónce, ale możne, że to były króliki, ganc nie wiym.
- Ale wiycie, co je fajne we Wielkanoc? prawi kokot. Że my sóm nejważniejsi, bo kany sie nie podziwocie, tam uwidzicie baróna, kokota, kurzynta lebo zajónca. Moja uż siedzi na wajcach, a chned sie ulyngnóm kurzynta, a s nich urosnóm kurczoki a s kurczoków kury a kokoty. Nó a zajóncu, kurczok s kierym, żeś wyrzóndzoł łóńskigo roku to je jo. Widzisz taki to je, że sie rodzymy, potym rosnymy a na kóniec umiyrómy. Każdy rok sie kurzynta klujóm s wajec, a każdy rok je Wielkanoc, ale ludzie wierzóm, że nejprzód cosi musi umrzić, coby sie potym na nowo urodzić.
Barón ze zajóncym sie yny na siebie podziwali, co tyn kokot drziszcze. Tak se ty zwierzynta powyrzóndzały, a to ganc we Wielki Pióntek. Potym prziszła sobota a Wielkanoc, po nij Pyndziałek, na kiery prawióm śmiergust. Ros za rok ty trzi zwierzynta sóm zocne, ale isto yny kokot wiy, co to wajco znaczy, że to je nowe życi. Fórt mu to jednako w głowie nie siedzi, że cosi umiyro a potym chned ożywo.
Kokot nie wiy, bo nie musi, ale my wiymy, że Wielkanoc to je nejprzód śmierć a potym nowe życi, bo Jezus powstoł z mortwych.
Wiesiołego Alleluja, Bożego błogosławiyństwa Wóm życzym, cobyście kapke miyni jedli, a kapeczke wincyj pomyśleli, co ty świynta znaczóm, bo kokot, barón a zajónc uż isto wiedzóm...
Jor
Słónko wylazło, kocur sie grzeje,
wiater lekućko po gymbie uż wieje,
Śniega uż ni ma, ale może prziść,
Zima uż to wiy, kany se mo iść,
Dziecka marzannym do rzyki wciepały,
Potym jóm spoliły, cosi zaśpiywały,
Gazda sie na pole podziwoł a prawi:
Dzisio sie załorze, jutro sie uprawi,
Traktor trzeja zapolić, namazać maszyny,
Narychtować zorka przed siocim muszymy,
Cosi sie zasieje, tako wola Nieba,
bez łobilo nie bydzie w magacynie chleba,
Na strómach szumne kwiotki, na bioło sie miynióm,
krety a nornice uż kopióm pod ziymióm,
Gaździno ty ziymnioki co zbyły po zimie,
Przebiyro a postyrko uż hneda do ziymie,
Jak bydzie miała wołki rowno nacióngnióne,
przes pole, tam pod kopcym godnie pognojóne,
Wszecko bydzie rosło, szumnie bez uroku,
Jako każdej wiosny, jak łóńskigo roku,
Na miedzy hanej na kopcu zielyni sie trowa,
Koza chwostym zamiato, raduje sie krowa,
Uż majóm dość fórt tego ze stodoły siana,
Możne jich gazda wykludzi jutro s rana,
Kwuczka siedzie na wajcach, kokot sie raduje,
Fórt pieje na pnioku, bo jor ganc uż czuje,
Starka se siedli na ławce pod ścianóm,
Podziwali sie na plac a se rozmyślajóm,
Wiela eszcze roków przed nimi zustało,
Bo życi długi za nimi, a siły uż mało,
Dziwo sie na zogóny, jako tam siejóm a sadzóm,
Niech róbióm pokiel majóm siły, pokiel poradzóm,
Spómniała se stareczka, co kiejsi usłyszała,
Co jeja matka prawiła, kiej na zogónach kopała:
"Kómu sie nie lyni, tymu sie zielyni"
Toż kopejcie, siyjcie na zogónach sodźcie,
Chłopi do gospody terazy nie chodźcie,
Bo trzeja sie potropić, na gróncie ros w roku,
Cobyście na jesiyni wołali: "bes uroku!"
Lyki s aptyki sóm coros drogsze, antybiotyki nie sóm moc fajne na strzewa, tóż co miasto nich używać?
Podziwejcie sie za łokno do zogródki a na miedze, styknie wykopać abo utragać jakómsik zieline, jak żeście sóm nimocni.
Dzisio kapke o cebuli. Nejlepszo je tako, kieróm sie styrko do ziymi we sztwortym miesióncu a targo na jesiyń, baji w dziesióntym. Tak mi aspóń prawiła starka. Nejlepszy se jóm zasadzić do pognojónej grzóndki, bo pruszek ni ma moc dobry, sami wiycie, że to je sama chemija. Jak sie jóm uż wytargo na jesiyń, to jóm wsujcie do kosza, coby miała luft, a wydzierży do wiosny. Kupa sie wyrzóndzo o oczyszczyniu organizmu, sóm jakisi flostry, kiere sie lepi na szłapy, a stare ciotki dycki prawiły: "chcesz być zdrowy, to se wroź cebule do fusekli". Jako sie to robi? Trzeja ukroć dwa flostry cebuli, każdy wrazić do fusekli a legnóć spać. Cebula wycióngnie szpatne wieca z organizmu, a Wy sie bydziecie czuć ganc lepszy. A jak kómu szłapy smerdziały, to uż nie bydóm. Cebula to je aji jarzina prociw kuckaniu. Trzeja jóm pokrónżać, zasuć cukrym, a dać do ciepłego. Rano bydziecie mieć syrop na kuckani. Jak kiery mo ryme, a nie poradzi dychać, to cebula zaś sie przido. Pokrónżejcie nożym cebulym a dejcie na plaski talyrz. Niechejcie to kole legiera, a rano jak staniecie bydzie sie Wóm lepszy dychać. Cebula zebiere s luftu wszecki szpatne wieca, czyrwióno bydzie lepszy płynyć w żyłach, a aji serce Wóm podziynkuje. Jak cebula sie srobi brónzowo, to jóm wyciepcie a nakrónżejcie świyżej. Bydzie w izbie nióm wóniać, ale styknie odewrzić okno a przeluftować. Tako cebula pokroto na talyrzu, to je naturalny filter luftu, a nie trzeja kupować eletrycznych, kiere yny eletryke żeróm, a esi fungujóm, to żodyn nie wiy. Jak sie warzi polywke, piecze miynso, abo aji robi wajecznice, to wciepcie do jodła pokrónżanóm cebule. Uwarzóno, abo upieczóno też je dobro, bo strzewa jóm potrzebujóm. Jak gdosi ni mo zogródki, bo miyszko w mieście, to cebule kupi u gospodorza abo w magacynie s jarzinami. Za kilo cebule zapłaci pore złotych a za lyki czasym aji stówke...
Knobloch - czosnek
Lyki s aptyki sóm coros drogsze, antybiotyki nie sóm moc fajne na strzewa, tóż co miasto nich używać? Podziwejcie sie za łokno do zogródki a na miedze, styknie wykopać abo utragać jakómsik zieline, jak żeście sóm nimocni.
Knobloch to je zielina, na kieróm ponikierzi prawióm czosnek. Kiejsi hań downij każdo gaździno go miała w zogródce, bo wiedziała, że jak przidzie jesiyń a zima to bydzie trzeja go ze szpajski wycióngnyć. Wieszało sie go w stodole, na strychu, abo baji w kumorze, bo wydzierżoł długo, ale musioł mieć luft. Knobloch sie przido gor, wtynczas jak kogo w karku zaszkrobie, abo zacznie kichać. Jako sie go używo? Jak mocie ryme a zaczynocie kichać, to uż trzeja sie zaczónć lyczyć, coby nie prziszło co gorszego. Wycióngcie szmolec abo masło, obiercie knobloch, spuczcie dwa, trzi zómbki nożym abo wyciskarkóm, a wymiyszejcie go s tym fetym. Potym pomazejcie tym chlyb. Możecie popijać czyrwónym barszczym, baji takim s pruszku. Knobloch szczypie w gymbie, ale wyganio bakteryje, wirusy, a gdo mioł zatkany nos, to sie mu bydzie lepszy dychać. Jak was boli w karku, to styknie obrać jedyn zómbek a cyckać dwacet minut. Knobloch sie dowo aji do jodła, baji jak smażicie miynso s babucia, to dobrze je wciepać pore zómbków, abo aji jak warzicie polywke s owiynzigo miynsa. Taki knobloch jak sie upiecze, abo uwarzi smakuje lepszy jako surowy, choć uż ni mo tela tych wiecy, kiere lyczóm. Knobloch je dobry aji na serce, bo obniżo ciśniyni a czyści żyły, coby czyrwióno lepszy płynyła. Dycki, jak jycie cosi s miynsa, wórszt, abo baji leberka, to se obiercie dwa, trzi zómbki a przegryzejcie. Moja starka prawili, że jak boli w uchu, to trzeja se styrczyć jedyn zómbek knoblocha na pore minut. jak Wóm je źle, sóm żeście przeżrani, abo we strzewach mocie chroboki, to knobloch zajś sie przido, bo bydzie sie wóm lepszy trowić a chrobok zdechnie. Na jasiyń a na zime, dobrze mieć syrop na grype. Narychtujcie dwa, trzi zómbki knoblocha, trzi cytróny, szejść łyżek miodu łod pszczelorza a szklónke wody. Knobloch trzeja spuczyć, cytróny też coby wypuczyć s nich sok a miyszómy wszecko s miodym. Fórt dolywómy wody a jak sie wszecko wymiyszo, to trzeja to postawić tam, kany nie ma światła baji do szpajski na dwacet sztyry godziny. Potym to wlywómy do ćmawej flaszki - przido sie jak gdosi zacznie kichać, abo charczeć. A jak Wóm smerdzi s gymby, a potrzebujecie zajechać kansik do urzyndu bo se pogryźcie zielóne pietruzieli - starka prawili, że pómogo...
Lyki s aptyki sóm coros drogsze, antybiotyki nie sóm moc fajne na strzewa, tóż co miasto nich używać? Podziwejcie sie za łokno do zogródki a na miedze, styknie wykopać abo utragać jakómsik zieline, jak żeście sóm nimocni.
Pokrziwa
Eszcze jako mały chłapiec pamiyntóm, że starzik targoł pokrziwy a styrkoł se jich za posek, bo prawił, że mu to pómogo na boleści w krziżu, a starka jak miała rewme, to se pokrziwami obkłodała nogi. Jak żech sie nimi spolił jako dziecko, to było kupa krawalu, bo to nie było nic fajnego, ale Mama mi dycki prawili, że to je na zdrowi. Kiejsi hań downij sie s pokrziwy warziło polywke, a dowało sie jóm trusiokóm, lebo kurczokóm, baji jak pszkały, coby sie jim wypucowały hyrtónie. Ponikierzi świyże pokrziwy dowajóm do jodła, baji do sałatek. Moja starka dycki targali świyże pokrziwy na miedzy, wiónzali jóm porwozym a wieszali we szpajsce, abo na bóntramie, coby obeschła. Potym na jesiyń a w zimie warzili s tych suchych liści tej, kiery był dobry prociw rymie a inkszym nimocóm. Taki tej był dobry baji jak gdosi mioł kamiynie na nyrkach, bo czynścij chodził do ustympu a kamiynie poradził wyjscać, jak kómu zabyło szpatnie, bo pojod kupa masnego, abo jak gdosi mioł laksyrke. Pokrziwe sie warziło aji chned jak sie jóm utargało. Stykło jóm wciepać do wrzawej wody a powarzić. Gdo chce mieć pieknóm skóre, to by mioł taki tej pić, bo pokrziwa pucuje czyrwiónóm. Miały by go pić paniczki a dziołuchy, kiere chcóm mieć szumne włosy a pazury. Na co kupować drogi maści a tabletki, jak styknie se pokrziw natargać a uwarzić. Musicie jednako dować pozór, coby teju s pokrziw nie pić za kupe - nejwyżyj sztyry szklónki na dziyń. Nejlepsze sóm snoci ty, kiere sie utargo w moju.
Stare Ciotki s Czech
Mój starzik sie urodziuł w Łazach kole Orłowej eszcze za Austryje, we familiji hawiyrza. Potym nieskorzi dziepro sie przekludzili do Małych Kóńczyc, na Podlesi. Prawie wszystki jego siostry se wziyny chłopów ze Zaolzio, a tam sie przekludziły. S poczóntku, za Starej Polski jak jedyn do drugigo chcioł zónść abo zajechać, to yny stykło wojokowi na granicy pokozać papiór a ón puszczoł a ani sie bardzo nie dziwoł do taszki. Wiyncyj sie chodziło jako jeżdżiło, bo ty stare ciotki miyszkały oto we Frysztocie, w Karwinie, a Pietrowicach, tóż ganc blisko. Potym nieskorzi, jak prziszli kómuniści, to granice durch zawrzili, a jak sie starzik chcioł wybrać do Czech, to musioł w becyrku se wyrobić papióry, abo ciotki musiały mu posłać zaproszyni. Na granicy wojocy sznupali po taszkach, tóż nie lza było bardzo nic przeniyść. Ale ludzie byli chytrzejsi, jako czyrwóno władza. Baji jedna ciotka, kiero miyszkała w Małych Kóńczyc, dycki rada sie pieknie łoblykała, tóż chodziła ku siostróm, a potym do obchodu s lóntami a bótkami. Ale tam szła w starych lóntach a dziurawych bótkach, kiere
w Czechach wyciepała, a spadki prziszła jako szumno, wypyrczóno paniczka. Była kapke hrubszo, bo miała na sobie trzi swetry, dwie koszule a dwa mantle. Jak sie chciało w taszkach przeniyść jakisi jodło, to też ludzie naszli sposób. W aucie czy w cugu, stykło wycióngnóć tworużki, kiere tak smerdziały, że wojocy yny s daleka sie dziwali na paszport a yny kiwali rynkami, coby jechać. Nejwiynkszo sranda była jak ciotki chciały przijechać do Polski na wiesieli. Było jich s chłopami a s dzieckami tela, że do auta by nie wlyźli, a autobus był za drogi, coby go wynajónć, tóż ujec wymyślił,
że weźnie mały traktorek s prziczepóm, a jakosi ty ciotki na wiesieli prziwiezie. Każdo se zebrała jedyn stołek, siadła se na nim na prziczepie a tak jechały s chłopami a s dzieckami do Polski. Wojocy jich ani nie kóntrolowali, bo to było fest srandowne: chłop s brodóm jedzie traktorym a na prziczepie na stołkach siedzóm szumne paniczki... Jako jechali spadki, tego nie wiym, isto zaś pytali ujca. Dzisio uż starych ciotek ni ma, ale kansik na Zaolziu żyjóm jejich dziecka a wnuki, możne uż aji prawnuki. Wojoków też na granicy ni ma, ale dycki jak żech je w Karwinie abo w Pietrowicach, to widzym ciotki, jak ze starzikiym szpacyrujóm po miedzy, a wyrzóndzajóm jako je s tej a s tamtej stróny Olzy. Rodzili sie w jednym świecie, ale umiyrali uż każdy w inkszym...
Na Świyntego Jóna
Hej Ty Kupało, Hej ty Świynty Jónie,
Gwiozdki na niebie uż sóm rościóngnióne,
Dziołuchy cały dziyń wióneczki se wiły,
Na brzegu jeziora, se jich postawiły,
Chłapcy noszóm drzewo, w stus go ukłodajóm,
To bydzie sobótka, tak to nazywajóm,
Kole północy na miedzy, przi starych pieśniczkach,
Bydóm skokać, tańcować a grać na hóśliczkach,
Yny roz do roka, tako nocka krótko,
Tóż świyć a gorej do rana, ty naszo sobótko,
Dziołuchy nad wode idóm, świyczki zapolajóm,
Do każdego wiónka po jednej styrkajóm,
Potym na wode ty wiónki jedyn za drugim puszczajóm,
Starodowne pieśniczki, se przi tym śpiywajóm,
Tak stare, że sóm starsze aji od stareczki,
Kiero też kiejsi puszczała do rzyki wióneczki,
Wióneczki se płynóm, świyczkami migajóm,
Chłapcy na drugim brzegu uż jich wyglónajóm,
Jak przipłynóm bliży, chycóm każdy jedyn,
Potym se posiadajóm w rzyndzie nad brzegiym,
A bydóm wyrzóndzać jedyn przes drugigo,
Kiery dzisio chycił wiónka szumniejszego,
Ta dziołucha co go uwiła, bydze jego babóm,
A do ślubu przeszumnóm kolasóm pojadóm,
Kiejsi hań downij we świynto Kupały,
Syncy a dziołuchy pospołu sie kómpali,
S tych hańdownych czasów, pieśniczki zustały,
Jasny ogiyń sobótki, ceremóniał cały,
Dzisio Świyntego Jóna nad wodami świyncóm,
Ale w słowiańskich czasach fórt błóndzóm pamiyncióm,
To co było hań downij sie nieśmi zakozać,
A nowym pokolynióm wszecko to przekozać,
Hej Ty Kupało, Hej Ty Świynty Jónie,
Czuwejcie nad młodymi, wióneczek uż płynie,
Sobótka gore, starucne pieśniczki uż słychać,
Bydymy tóm noc świyntojańskóm, zaś długo pamiyntać...
Tómek Sochacki
Hyc
Uż tydziń nas słónko fest po gymbach grzeje,
Pón Bóczek hajcuje, hyc sie s nieba leje,
Yny siedlocy muszóm robić łod rana,
Czas je dobry do suszynio a ruszanio siana,
Gazda sie uwijo, proch leci do łoczy,
A trzeja sie śpiychać bo sie hanej mroczy,
Choć siano deszcz popadze, to mu nic nie bydzie,
Jak je na ostropcu, to choć burza przidzie,
Bydzie lepszy smakować naszym krówkóm w zimie,
Bo lato a gor jesiyń dycki warto minie,
W taki hyca bezmala piż trzeja łapczywie,
Tóż gazda wycióngnół chłopóm po piwie,
Mo go dycki schowane we szpajsce we wodzie,
Gaździno nas nie widzi bo je na zogrodzie,
Tóż esze po jednym, bo dochtór prawił gazdowi,
Że sie mo pić w hyca aji do trzech litrów wody,
Piwo to ni ma woda, ale lepszy smakuje,
Jak sie człowiek urobi, a rónk uż nie czuje,
Jedni narzykajóm, na takóm duchote,
Wlazujóm do wody, srajóm na robote,
Inksi muszóm robić, choć słónko przigrzywo,
Chwała Bogu, że tej roboty na polu ubywo,
Gazda sie dziwo, a ściyro pot s czoła,
Je rod bo zaś siana bydzie cało stodoła,
Straszno je posucha, ziymia je spieczóno,
Gaździno idzie s pola, strasznie urobióno,
Jarziny a łobili wody potrzebujóm,
Co wieczór gaździnej sie fórt lutujóm,
Óna jich podlywo, piastuje, a pleje,
Kapusta, marekwia sie do nij fórt śmieje,
Naroz zagrzmiało, fest sie zablyskało,
Na suchóm ziymeczke, wody nakapało,
Uż padze deszcz, na kiery gażdzinki czakały,
Każdy dziyń co wieczór o niego rzykały,
Raduje sie kapusta, raduje pietruzieli,
Pójdóm do polywki, kiejsi przi niedzieli...
Tómek Sochacki
Piszym jako słyszym
Moja Starka Zofija, kiero by terazy uż miała wiyncyj jako sto roków, dycki mi prawiła, że trzeja pisać jako sie słyszy. Pamiyntóm, że jak żech do nij jeżdził, kiejsi hań downij, to wszyndzi w zeszytach, miała popisane kómu pojczała wiela grejcarów, kiej gdo mo miano, a kiej mo iść do dochtora. Wtynczas żech sie uczył uż po polsku pisać a czytać, tóż cosi mi nie pasowało, w tym co stareczka mieli napisane. Spytołech sie ji: "Starko, a czymu piszecie po naszymu, a nie po polsku?" Starka sie na mnie szpatnie podziwała, a prawi: "Dyć to je po polsku, a jo piszym jako rzóndzym. Dziepro potym nieskorzij, żech srozumioł, że starzi ludzie, kierzi eszcze sie uczyli za "Starej Polski", a mieli skóńczóne szejść klas, pisali tak, jako wyrzóndzali na każdo, a dlo nich to było pisani po polsku. Jakby Rej abo Kochanowski stanyli s grobu, to by se moji starce podali rynce, bo cieszyńsko rzecz, je podobno do jynzyka polskigo, kierym óni wyrzóndzali. Starka nie pisali wierszy, ale pisali ważne wieca, baji:"Jo Zofija żech pojczała Helynce tela a tela grejcarów", "Dwacatego sztwortego marca idym do dochtora, tego łod serca" "Móm do kóńca tydnia oddać Maryjce tóm maszynke na miynso""Mój, mo do kóńca miesiónca se wykupić lyki na kuckani" To co óna pisała, a jako pisała, to były przeogrómnie ważne wieca, kiere musiała srobić a załatwić. Pisała aji za mojigo starzika, kiery fórt ksiónżki czytoł, a potrzebowoł takigo "mynadżera". Jak żech zaczón robić strónke w internecie, to żech mioł problym, jako co napisać po naszymu. Ale hned żech se spómnioł co starka prawili: "piszym jako rzóndzym", tóż żech tak zaczón pisać, a pómału cosi s tego powstowało. Wszecko idzie napisać po naszymu, yny trzeja posłuchać samego siebie. Starka we szkole sie nauczyli pisać a czytać, poznować litery a to ji stykło, bo potym musieli iść paść krowy a wyrobiać na pańskim. Ale skyrz nij, terazy poradzym pisać po naszymu, bo starka mi pokozała jako sie to robi. A jak Wy chcecie pisać w jynzyku naszych starek, to nejprzód posłuchejcie, esi po naszymu wyrzóndzocie, a potym chyćcie pisok, weżcie kónsek papióru, abo siednijcie przed kómputerym a uwidzicie jaki historyje bydziecie pisać - o wiela lepsze jako jo.
O strómach w Cieszynie, kiere zawadzały...
Kole cesty w Cieszynie strómy se stoły,
Żodnego ze siykiyrkóm, s piłóm sie nie boły,
Sadzóne były eszcze kiejsi za Austryje,
Niejednóm przeżyły w mieście sumeryje,
Dycki na wiosne liści zielóne puszczały,
Ptoki a zwierzynta rade sie w nich chowały,
S wieczora ty strómy rzóndziły miyndzy sobóm,
Jako ludzie żyjóm, co fajnego robióm,
Spóminały se aji ty chańdowne czasy,
Kiej w starucnym Cieszynie szumne były lasy,
Potym nieskorzij strómy zaczli bulać,
Po miedzach bez lasów wiater zaczón hulać,
Potym se tam ludzie chałupy postawiali,
Ale ciynia nie było, fórt na słónko mamrali,
Bo kaj ni ma strómów, w lecie jak je hyc,
Tak ni ma czym dychać, luftu nic a nic,
Ty strómy kole cesty w Cieszynie niechali,
Damfule a wagóny po torach popuszczali,
Całe roki sie ty strómy na cugi dziwały,
Rosły se po cichu i nie zawadzały,
Smyrały wagóny listkami zielónymi,
I myślały, że to sie nigdy nie zmiyni,
Prziszoł jakisi chytry, metry porachowoł,
S kimsikej przerzóndził, cosi poczachrowoł,
I ogłosił w becyrku starostowi nieskorzij,
Że ty strómy zawadzajóm szefóm kolejorzi,
Przeżyły strómy Austryje, Niymców a naloty,
Nie przeżyły obyczajnej ludzkij gupoty,
Terazy Cieszynioki w hyca sie bydóm smażić,
A pod parazolami o strómach fórt marzić...
Tómek Sochacki
Feryje trzicet roków tymu
Jakosik se nie spóminóm, coby my jako dziecka w letni feryje cały dziyń sie dziwali do telewizora, abo do jakisik małych pudełek. Ani se nie spóminóm, coby my se pisali przes jakisi kómunikatory. Za to se spóminóm cosik inkszego, letni feryje trzicet roków tymu, hyc jak pierón, nejprzód na zaczóntku czerwca foter zamówił kosiarkym, tóż wszecki miedze sie siykło a yny pore sie niechało krowóm, coby sie miały kany paść. Potym sie wiertało dziury na ostropce, na kierych sie wieszało suche siano, coby ganc uschło. Wiela razy było tak, że ich deszcz popadoł, ale starka prawili, że to je dobre, że to siano bydzie lepszy krowóm smakować w zimie. W lipcu trzeba było dycki w ziymniokach a w rzepie trowym targać, coby ich nie przerosła, bo wtynczas sie eszcze tak tymi chemikalijami nie strzikało jako terazy. Dni były długi, a noce krótki, tóż my s kamratami jeżdzili na kołach po szutrowych cestach, a gónili my po lesie. Jak uż sie zaczło ćmić, to nas dziepro mama wołali do chałupy na wieczere a coby sie we wannie orzbluchać. Do telewizora my sie dziwali yny rano, jak był Teleranek, abo 5-10-15, a wieczór jak puszali bojke, baji Smerfy abo Gumisie. Foter dycki prawił, że po bojce trzeja iść spać, bo potym nieskorzi sóm uż filmy yny dlo starszych. Jak nie było roboty na polu, to my sie bawili w chałupie tym, co my mieli. Ponikierzi mieli taki małe ruski gry, w kierych sie chytało wajca, abo ajnfachowe kómputry, w kierych ty gry sie czytały fest długo, ale jak uż sie sczytały, to sie grało w jednóm gre aż sie nóm zmierzła. Jak my chcieli ze sobóm przerzóndzić, to stykło zawołać przes dolinym, abo siednyć na koło a zajechać kónsek cestóm, a to co my chcieli se rzyc, to my wyrzóndali całe wieczory, aż sie zećmiło, a zajś nas mama wołali do chałupy. W siyrpniu dycki były źniwa. Nejprzód kómbajn przijechoł, taki Bizón, wielkucny czyrwióny. Łobili my suli do miechów, a potym sie go nosiło na strych. Za pore dni przijechała presa, a porobiła kostki ze słómy, kiere trzeja było zawiyźć do stodoły. Fórt przez ty feryje była robota, a miyndzy nióm koło, las a ksiónżki. Ci kierzi sie dziwali do oszklónego pudła, chned zaczli nosić bryle, tóż my sie tego wylynkali, bo wtynczas nosić okulory to było kapke gańba. Dzisio, jak to synkowi mówiym, to sie na mie dziwo jakbych był przigłupi. Młodzi majóm jedno pudełko, w kierym znóndóm wszecko to, o czym żech Wóm napisoł, ale do tego szkła nie wlezóm, a styknie, że nie bydzie sztrómu pół dnia, to dziepro wyndóm s chałupy a podziwajóm sie jaki szumny je tyn świat a wiela w nim je ludzi, s kierymi mogóm przerzóndzić bes ładowarki...
Fórt sie słyszy w radiju a w telewizorze, że ludzie wyciepujóm jodło bo snoci go kupujóm za kupe, a nie poradzóm go zjeść. A nie wyciepujóm go zwierzyntóm, yny ganc do śmiecio, tam kany hybajóm papiór, abo inksze wieca, kierych uż nie potrzebujóm. Kaj to kiedy było, coby wyciepować chlyb, wórszt abo syr. Dyć ludzie kiejsi ani bardzo tego ni mieli, a miynso jodali łod świynta. W mieście ludzie jodło wyciepowali dycki, yny kiejsi, jak gdo mioł przociela na dziedzinie, to mu zawióz to, co nie zjod a gadzina to wydziubała. Było s tego aspóń wajco. Terazy zwierzónt je coros miyni, tóż aji ludzie na dziedzinach jodło wyciepujóm, miasto go dać siedlokowi, abo baji rosciepać w lesie, coby dziczyna to zjadła. Kiejsi hań downij, jak chlyb abo kónsek chleba spod na ziym, to sie go całowało, bo to przeca je symbol ciała Chrystusa. A jak chlyb, abo żymły zbyły, to gaździno to suszyła na potym mleła na brezle. Szupy łod wajec, sie dowało kuróm, coby nosiłytwarde wajca, a szupy s jabłek krowóm a kozóm, coby miały lepsze mlyko. Oszkrabiny ze ziymniokóm sie warziło pospołu s drobnymi ziymnioczkami a dowało babucióm. Kości a miynso łod łobiadu sie ciepało psóm a kocuróm, a baji bioły syr abo nugle rade wydziubały kury a trusioki. Nic sie nie śmiało zmarnować, bo to był grzych. Dzisio jak idymy do magacynu, to kupujymy na forot, jakby miała być wojna - dej Boże coby ji nie było. Moja Starka prawili dycki, że lepszy kupić miyni a potym nieskorzi dokupić. Na forot kupowała yny cukier a mółke. Kiejsi se ludzi barży wożyli jodło, bo wiedzieli, wiela je kole niego roboty, nim sie go srobi. Uczyło sie dziecka, coby se nakłodały na talyrz tela, coby to zjadły. Jak zbyło cosi s łobiadu to Mama to niechali na drugi dziyń, a jadło sie to eszcze po drugi. Je nas coros wiyncyj, wody je coros miyni, bo deszcza je mało, ziymia je wymynczóno, bo fórt dokoła musi rodzić, a my jóm coros wiyncyj pruszkujymy. Czym lepszy sie nóm żyje, tym wiyncyj marnujymy wody a jodła. Ale Pónbóczek to widzi, a może nas za to kiejsi pokorać, a uż nóm grozi palcym, bo deszcza je mało. Moja staro ciotka, kiero umrziła patnost roków tymu, kiej uż były wielkucne magacyny a restauracyje, prawiła mi, że eszcze przidzie taki czas, kiej ludzie bydóm sadzić jadziny a ziymnioki a chować gadzine, krowy a inkszóm gowiydź. Gdo mo kónszczek pola, to se go woli zasioć trowóm a potym jóm golić, miasto se go przełorać a mieć swoji jarziny. Moja teściowo mo osimdziesiónt roków, chodzi a krziwaku a każdy rok mo zogródke. Tak była nauczóno, że nejlepsze je swoji a jako s tego je radość jak to urośnie. Starzi ludzie żyli w czasach, kiej każdy przi chałupie mioł cosi swojigo i jo se myślym, że ty czasy sie chned wrócóm.
Kóńczyce Małe
Je tako dziedzina na Cieszyńskij Ziymi,
Kiero sie kopcami, strómami a stawami miyni,
W tych stawach rośnie tatarczok, pływajóm kaczyce,
Ta dziedzina sie nazywo Małe Kóńczyce,
Tam żech sie wychowoł, do szkoły chodzowoł,
S kamratami na kołach a po lesie wywodzoł,
Miyszkołech w tej czynści przeszumnej dziedziny,
Kaj były same miedze, lasy a wysoki brzimy,
Tak żech to zapamiyntoł, tak to było kiesi,
Ta czynść Małych Kóńczyc nazywo sie Podlesi,
Było tukej kiejsi poru wielkich siedloków,
Mieli całe szlogi łobilo a ziymnioków,
W postrzodku dziedziny szumny zómek se stoji,
Je to dwór obrónny, tóż niczego sie nie boji,
Kiejsi zapuszczóny, zmazany, odropany,
Terazy hyrnie stoji bo je obrychtowany,
Tam sie ros za czas paniczki s KGW schodzajóm,
Dycki cosi uwarzóm, rychtujóm, wyrzóndzajóm,
Szumne tam pieśniczki Małokóńczanie śpiywajóm,
Na każdym kónkursie nagrody wygrywajóm,
Małe Kóńczaneczki też tam śpiywajóm a tańcujóm,
Na imprezach a kóncertach szumnie wystympujóm,
Sóm tu w Małych Kóńczyc sportowcy, pszczelorze, flintkorze,
Każdy robi to co umi, co mo rod a wiela może,
Kole zómku je stow wielkucny a na nim most s drzewa,
Most je dobry bo stawu obchodzać nie trzeba,
Sóm jednako tacy, co radzi szpacyrujóm,
Abo na kołach radzi po Kónczycach rajzujóm,
A tukej je kaj rajzować, szpacyrować, chodzić,
Jak uż nie bydziecie wiedzieć co ze sobóm srobić,
Zóndźcie do sołtyski, óna Wóm doradzi,
Ta Wóm wymyśli zajynci, że bydziecie radzi,
Kónsek łod zómku, je kościół szumny, zadrzewióny,
Kole kościoła je kierchów strómami zaciynióny,
Spióm se na nim Małokóńczanio, co hań downij pomrzili,
Co w Małych Kóńczyc żyli, balandrowali, robili,
Przes dziedzine rzyczka se pómału rzynie,
Tukej płynie miedzóm, tam sie kapkym swinie,
Nazywo sie Piotrówka, a choć je tako mało,
Jak wyleje to starość majóm Małokóńczanio,
W postrzodku dziedziny je wielko dolina,
Za Palowym Kopcym chned je Kolónija,
Pod nim Zogrodniki, a dali za miedzóm,
Sóm wielkucne stawy, utopce tam siedzóm,
Po drugij strónie Kóńczyc, kaj chałup je niewiela,
Też je kupa stawów, to je Saradela,
Wyżyj na kopieczku chałupa je na chałupie,
Tam je Karolinka, ludzie miyszkajóm w kupie,
Sóm też w Małych Kóńczyc gryfni fojermóni,
By było kupa nieszczynść, coby nie łóni,
Zómek, stawy, dobrzi ludzie, trzi kopce a dolina,
To sóm Małe Kónczyce, tako przeszumno dziedzina...
Tómek Sochacki
Hażlach
Kicoł se zajónczek po Cieszyńskij Ziymi,
Dziwoł sie jak trowka wszyndy sie zielyni,
Za Cieszynym w lesie chwilkym sie zastawił,'
Kwiotki se powónioł, a uszy postawił,
Tyn las to je Parchowczok, brzózkami malowany,
Za nim Parszywo Kympka a Czuchów schowany,
Dokoła lasy, kopieczki a głymboki jamy,
Bliży je Fukała, potym Podbrzezówka,
A przi Wielkich Kóńczycach chowie sie Odnóżka,
Uż wieczór, trzeja sie wrócić na spadek do mamy,
Zajónczek s mamóm w jamie siedzi uż schowany,
Trzeja se dować pozór, bo jutro je wielki gón,
Flintkorze, panowie przijadóm ze wszystkich świata strón,
Zaś bydóm szwandrosić jak uwidzóm ty zajyncze jamy,
Hasloch, lebo Hasen loch, sprógujcie, jynzyk połómany,
Potym siedlocy zacznom tak mówić jak ci panowie,
Hasloch, potym Hażlach, tak jim zustanie uż w głowie,
Siedloków tu dycki było kupa, łorali doły głymboki,
Chowali krowy, babucie, kury, a biołe trusioki,
Sóm tukej dwa kościoły, dwie wiary kole siebie,
Choć wierzóm inakszy, możne sie spotkajóm w niebie,
Fojta mómy młodego, zrynczny s niego synek,
Buduje tak, że w Hażlachu bydzie isto rynek,
W Cyntrum je szkoła, kónzum a boisko,
Ci co tu miyszkajóm wszyndzi majóm blisko,
Ku Zamarskóm je Górski, a choć gór tam ni ma,
Je tam kopiec a za nim wielkucno dolina,
Przes Hażlach idzie cesta, Karnowiec sie nazywo,
Przed nim na Kopcu kokot, na gróncie sie odzywo,
Pod kopcym sóm modre stawy, ryby na nich skokajóm,
Pod Szybóm, na Czorne Doły lekućko skryncajóm,
W tych dołach nad stawami utopce snoci siedzóm,
W nocy ludzi straszóm, w dziyń siedzóm pod miedzóm,
Przyndziecie przes Babilón, krajuszkiym, chodnikiym,
Tam je pore chałup, sóm uż ganc Pod Rudnikiym,
Jak przijedziecie do tej naszej dziedziny,
Nie wyjedziecie bez kołocza a godnej gościny,
Paniczki s KGW Wóm dycki cosi dobrego uwarzóm,
Jako pod blachóm chajcować, fojermóni ukożóm,
Cobyście wiedzieli, jako ogiyń po lasach rozpolać,
Kany zwónić po pómoc, a jako sie ratować,
Sóm w Hażachu sportowcy, flintkorze, pszczelorze,
Siedlok Wóm ukoże jako sie traktorym łorze,
Bo ludzie tukej sóm tacy, robocie rozumióm,
Sóm mechanicy, co s autami wszecko robić umióm,
Je tukej lakiernik, kiery auta strziko,
Sóm aji kamiyniorze, srobióm pómnik starzikóm,
Nejlepszy se siednyć na koło, Hażlach objechać,
A pómału, wóniać luft, ale sie nie śpiychać,
Jak czego nie wiycie, kaj co je, baji tam za miedzóm,
Spytejcie sie w Urzyndzie, wszecko Wóm powiedzóm,
Zajónczek kiery kicoł, Kicok sie nazywo,
Uż terazy spi s mamóm, uż sie nie odzywo,
Wszecko Wóm powyrzóndzoł o Hażlachu, kany miyszko,
Terazy do nas przijedżcie, oglóndniecie wszystko...
Tómek Sochacki
Kwuczka abo kokot?
Hań downij, w inkszym świecie, możne aji w inkszym wymiarze, kany nie było chytrych telefónów, żyły dziecka, kiere łod rana do wieczora góniły po polu a sie bawiły. Ja, telefóny były, wisiały na ścianie, a kółkiym sie na nich wytoczało numero, abo na kneflach. Jak ty dziecka Mama zwołowali do chałupy na wieczerze to były nasrane, bo eszcze tela było wiecy do srobiynio. Jedyn sie schowoł do piwnice, inkszy w lesie do szałasu, a oto ta dziołuszka do kopki ze sianym. Tela miały ty dziecka roboty s kamratami. Jak uż Mama abo Tata zaczli barży ryczeć po dziedzinie, to umazane szły do chałupy, a w głowie miały telowne plany, co zajś jutro bydóm robić pospołu. Bo oto Tómek s Pasieki s Michołym zaczli kopać w lesie jamym, bo hledali jakisich skarbów, co jich Niymcy za okupacyji snoci zakopali, a Pieter s Wojtkiym rajzowali na kołach po szutrowej ceście, a ścigali sie, gdo bydzie piyrszy. jak uż powieczerzali, to jim Foter puścił bojke w telewizorze, a to była jedyno wiec, kieróm widzieli we szkle. Jak sie pomyli, to eszcze długo leżeli a łobmyślali, co bydóm robić a wynotwiać jutro. Dziołuchy zaś miały inksze wieca do roboty. Asia a Jadzia miały chałupke na strómie pospołu s chłapczyskami, a tam chowały lalki, kiere czosały, a kolybały jak małe dziecka. Jola a Agnieszka sbiyrały kwiotki na miedzy a potym jich dowały do ksiónżek suszyć, coby były taki plaskate. Rano jak sie pośniodało, to chned sie zaś leciało na pole, a nie trzeja było telefónóm, stykło koło, a wartki nogi, a uż sie było na drugim kóńcu dziedziny, kany miszkoł kamrat, a czakoł w łoknie. Fejsbuka nie było, tóż dziecka sie domowiały dycki dziyń do przodku, kany sie zyndóm, a kany pojadóm. Jak sie naszło stare opóny w lesie to sie jich kulało do doliny, potym zajś do kopca a na spadek. Jak sie szło miedzóm to sie brało trowe, kiero wyglóndała jak łobili, a cióngło sie jóm w palcach, coby w nich zustoł sóm kłos, a dziwali my sie co s tego bydzie kwuczka, abo kokot? Utargało sie potym takóm trowe, srobiło sie s ni okiynko, polizało sie go, a wyglóndało to jako szkło. Szwagrami my na siebie ciepali, a gdo jich mioł nejwiyncyj na siebie to przegroł. Gdo był barży zrynczny, to poradził na trowie zagrać - stykło jóm polizać, wrazić miyndzy dwa wielki palce u obu rónk a fuknónć. Nad Piotrówkóm my hledali plackoczy a ciepali my jich tak, coby klejzały sie po wodzie. Prawiło sie na to puszczani kaczek. Tyn wygroł, kierego plackocz sie nejwiyncyj razy odbił od wody, a ponikiery aji skoczył na drugi brzyg. Starsi chłapcy zza lasa - Nowocy, jednego razu se srobili boisko w lesie na Podlesiu, coby grać fusbal. Porobili bramki, postawili jakisi ławki, a grali tam, jak mieli czas. My też tam w piłke kopali, ale jak nas żodyn nie widzioł, po cichu. Zagrać na takim boisku, w postrzodku lasa, jak eszcze nie było "Orlików" to była sama radość. Ech, las, miedza, szutrowo cesta, koło a głowa pełno nowych wiecy, bes chytrych telefónów. Jutro muszym synkowi pokozać, jako sie robi kwuczke, abo kokota, jeżech ciekawy czy sie mu to spodobo...
Kopoczki
Zaś prziszeł wrzesiyń, słónko je coros słabsze,
Przes dziyń ganc fest grzeje, a wieczór wartko gaśnie,
Ze ziymnioków, kiere w moju gaździno posadziła,
Urosły szumne becoki, drobnioczków snoci tam nima,
Ty ziymnioki se cicho spióm pod suchymi zielinami,
Eszcze nie wiedzóm, że jich gazda zjy na łobiod ze szpyrkami,
Gaździno s nich srobi stryki, fusate gałuszki, żebroczke,
Dzieckóm frytki, a starzikowi s kapusty babraczke,
Nejprzód sie trzeja ku nim dostać, zieliny wykosić,
Kopaczke namazać, miechów wiyncyj nanosić,
Na miedze poskludzómy zieliny ze ziymnioków,
Jak jich nieskorzi spolymy, pojymy se pieczoków,
Tacik traktorek namazoł, rope do niego lejóm,
Baby lecóm s koszami, a chłopi sie śmiejóm,
Bo wiedzóm, że jak gazda s kopaczkóm wyjadóm,
To flaszke kansik schowie, po cichu przed babóm,
Prziczepe trzeja prziwiyźć, bo baby na zogónach czakajóm,
Gazda poloł po jednym, a uż chłopi jóm targajóm,
Kopaczka narychtowano, do wołka przistawióno,
Traktorek czorny dym puścił, gaździno kapke zdziwióno,
Bo miasto becoków, yny same drobnioczki do luftu leciały,
Baby sie po nich zegły a wszystki do kosza wciepały,
Ale se swoji pomyślały, że gazda mało gnoja nakidoł,
Bo sie na swojóm babe na zogrodzie a na zogónie fórt dziwoł,
W postrzodku wołka jednako szumne ziymnioki uż lecóm,
Dziecka jich posbiyrajóm, do kosza mamie prziniesóm,
Pełne, ciynżki kosze chłopi na prziczepe sujóm,
Kopaczka sie wartko zwyrto, paniczki przedreptujóm,
Bo wołek cały skopany, a ziymnioków ni ma,
Starka narzykajóm, że jim je ganc zima,
Starko stóncie se na zaczóntku kaj sie zaczyno kopać,
Nasbiyrocie becoków, a przestaniecie wynotwiać,
Prziczepa uż je pełno, jadymy do piwnice,
Ziymnioków nóm styknie aspón do Grómnice,
Nim sie łostatni ziymnioki do corka skulały,
To paniczki piynć miechów eszcze nasbiyrały,
Gazda chłopóm polywo, gaździno niesóm swaczyne,
Starka uż dreptać ni mogóm, siedli se na ziymie,
Dziecka ciepióm pecyny tam hanej na miedze,
Gazda traktorkiym pómału s prziczepóm se jedzie,
Postawi jóm na ziymnioczysku, powłóczy ziymeczke,
Na pokopkach sie nasbiyro becoków kapeczke,
Potym se ty ziymnioki gazda potajluje,
Drobnioczki a skrymbioki do kosza powciepuje,
Spióm se zymnioczki w corku, a po cichu czakajóm,
Aż jich gaździno na łobiod kiejsi zawołajóm,
Dobre bydóm ku miynsie, abo ku kapuście,
Na Godni Świynta,Wilije abo w miynsopuście,
Kopoczki bydóm zajś na rok, wszyscy sie radujóm,
Aji starka, choć rewme w nodze uż fest czujóm...
Tómek Sochacki
Jarziny s kopca - wydzierżóm do jora.
Czas wartko leci. Oto my zogródke kopali, grodzili, sioli a sadzili jarziny a uż jich pómału trzeja targać. Ziymnioki uż sóm w corkach w piwnicy, terazy oto za trzi tydnie trzeja eszcze wytargać marekwie, pietruzieli a ostatni keleruby. Ni ma tego moc, tóż nie trzeja kopca kopać, yny pokroć a wrazić do zamrażarki. Owiynzióm polywke sie warzi co drugi dziyń, tóż celer a marekwie sie do nij wciepie. Kiejsi, jak jarzin były całe zogóny, to sie jich wraziło do piwnice do piosku, abo do kopca. Jako sie robiło kopiec, gdo s Was eszcze pamiynto? Trzeja było wykopać jame, takóm głymbokóm na meter, nejlepszy tam, kany nie nie przidzie woda, a ziymia je s pioskiym. Na spodek sie dowo suche chebzi, gałynzie a na wyrch godnie suchej słómy a liści, kiere terazy uż spadujóm ze strómów. Nie śmi sie tam dować żodnych foliji, bo jak popadze, to tam bydzie woda stoć a jarziny nóm sgnijóm. Na ty liści a słóme dowómy dziepro jarziny a ziymnioki, kiere sie eszcze brónami wywłóczy ze ziymie przi pokopkach. Na to dowómy zaś suche liści, słóme a gałynzie s chebzim. Na kóniec to wszystko prziciepujymy ziymióm a robiymy kopiec. Jak w zimie bydzie fest mróz, to sie to przikrywo eszcze dekóm a bo folijóm, ale trzeja pamiyntać, coby to ros na jakisi czas odkryć, bo sie nóm jarziny a ziymnioki zaparzóm. Schowane w ziymi, wydzierżóm do jora, bo w ziymeczce rosły a zdrzały. Kupa razy było tak, że na grómnice gaździno mieli w piwnicy w corkach same skrymbioki, a jak gazda zaszoł do kopca, a prziniós takigo becoka, to sie babie aż lica zaświyciły. Chned był na łobiod sałot, abo stryki. Uż żech to kiejsi pisoł, że stare czasy sie bydóm pómału wracać, że ludzie zacznóm sadzić ziymnioki a jarziny, bo w magacynie to je przełogrómnie drogi, a styknie yny s chałupy wylyźć, kapke pokopać a sie pozgibać, coby mieć swoji. Moja ciotka Helynka dycki prawili, że kómu sie nie lyni, tymu sie zielyni. Ja, ja przidóm taki czasy, że przi każdej chałupie bydzie zogródka, a zogón ziymnioków, a w szopce pore kur, bo sie podziwejcie wiela sie umarni grejcarów za wajca, jarziny a jodło w magacynie. Wyprugujcie tyn kopiec, aji jak ni mocie przi chałupie zogródki. Nakupcie jarzin a ziymnioków, zakopcujcie to, a uwidzicie, że Wóm bydóm sómsiedzi zowiścić na wiosne, jak bydziecie s kopca wynoszać ganc świyże jodło, kiere po zimie je fest drogi. Kiejsi hań downij w tych kopcach gazda mioł swoji skarby, kiere nosił gaździnej do kuchynie, a óna mu robia s tego fajnacki jodło, a była rada jak fazol. Yny gazda ji nie rzeknył, wiela zjod pieczoków, po pokopkach, jak sie zieliny poliło...
Jesiynno jabłónka
Jabłónka na jaro przeszumnie nóm zakwitła,
Pierzinkóm s biołych kwiotuszków sie oblykła,
Potym naros s dnia na dziyń wiater zaczón fukać,
Zaczły, biołe płatki s tych kwiotków wszyndzi fruwać.
Jabłónka sie okryła na zielóno, liści ji przibyło,
Miyndzy liściami sie godnie małych pónczków porobiło,
S każdego jabuszko urosło, szumne, czyrwióno - zielóne,
Ale liści sie robióm, jakisi blade, biydne, pomarszczóne.
To znaczy, że sie lato kóńczy a jesiyń zaczyno,
Coros czynścij na jabuszka poglóndo naszo gaździno,
Óna uż wiy, co bydzie s nich robić w kuchyni,
Yny jich trzeja strzepać, a posbiyrać ze ziymi.
Ponikiere jabuszka sie schowióm za liściami do trowy,
Bydóm se myśleć, że sie o nich gaździnka nie dowiy,
Ale latoś owoców je mało, tóż gazdowie trowe macajóm,
Chytrym jabkóm a liścióm sie ofikać nie dajóm.
Każde je dobre aji to małe, a kapke obite,
Za siebie wyciepujóm, yny ty fest sgnite,
Uż wszystki jabka sóm strzepane, procnie posbiyrane,
W miechach, we skrzinkach w koszach, w amprach potajlowane.
Ty nejzielyńsze idóm do corka, s marekwióm do piwnice,
Bydóm dozdrzywać w chłódku, wydzierżóm do Grómnice,
Ty szumne gaździno chned pokrónżo na małe flostereczki,
Na bóntramie jich powiesi, a bydóm s nich pieczki.
Srobi jich dycki wiyncyj, nakrónżo do forotu,
Bo warzi s nich w zimie ros za czas wielki garniec kómpotu,
Sóm aji jabuszka maluczki, kiere gazda do chlywa chowie,
Bydzie jich dowoł zwierzyntóm, babucióm, kozie a krowie.
Ty co sóm, czyrwióne, zdrzałe, czakajóm w kuchyni,
Aż jich gaździno wciepie s masłym do brutfaniji,
Bydóm w nij na blasze bulkać, baba bydzie rada,
Dziecka też, bo uż wónio po całej chałupie marmulada.
Bydóm jóm jeść pełnóm gymbóm, a warzechy lizać,
Mama jóm nie nadónży na talyrze nakłodać,
Upiecze przi niedzieli na plechu zawijok s jabkami,
Zjy go ku kawie starzik pospołu ze starymi ciotkami.
S jabłónki liści pómału zaczynajóm lecieć,
Eszcze sie ji ziywło, cosi chciała powiedzieć,
Ale uż isto spi, a blynśnióm sie ji ty biołe kwiotuszki,
Listki zielóne, a za nimi jabuszka schowane taki małe, maluczki...
Tómek Sochacki
Pamiynci Hrabiny "Tónki" Dobrej Pani s Wielkich Kóńczyc
Roku Pańskigo tysiónc osimset siedymdziesióntego drugigo,
We Wiydniu, w familiji Eugeniusza bogatego hrabigo,
Co Larysz sie pisoł, a ludzie wszyndzi moc go szanowali,
Urodziła sie Gabriela, kieróm nieskorzi Von Thun mianowali.
Jak eszcze była mało, to Matka a Foter hned poumiyrali,
Ale w testamyncie kóńczycki szumny zómek ji niechali,
Trzinost roków u Ujca Franciszka Deyma miyszkała,
Aż sie za hrabigo Feliksa von Thun und Hohensztajna wydała,
Odkónd na kóńczyckim zómku s całóm służbóm zamiyszkała,
To wszystkim ludzióm dokoła, radziła a godnie pómogała,
Baji paniczkóm w Czyrwiónym Krziżu grejcary dowała,
A aji szpitol dlo dziecek w Cieszynie ufundowała,
Bo samotne matki a dziecka przełogrómnie wspiyrała,
Przichodnie jim srobiła, a czasym sama opatrowała,
Ale dycki pómogała wiyncyj sercym, jako grejcarami,
Tym co robiła, bo ludzi kochała, wspiyrała dobrymi słowami,
Choć była Rakuszankóm, to Polske też w sercu nosiła,
Legióny Piłsudskigo, a majora Hallera podporziła,
Dzieckóm na Świynta dycki bómbóny a owoce dowała,
Borokóm a głodnym nigdy jodła nie żałowała.
Ludzie na hrabine zaczli mówić Dobro Pani,
Bo wiedzieli, co dlo nich robi, tóż jóm szanowali,
Po wojnie żyła skrómnie, w Cieszynie, zómku uż ni miała,
Ale fórt jako mógła ludzióm aspóń dobrym słowym pómogała,
Jak umrziła, to jóm na kierchów tysiónce odkludzały,
Isto wszystki strómy we Wielkich Kóńczyc płakały,
Dzisio sie na nas s tego pómnika zaś dziwo,
A jeja dobroć, skrómność a miłość, dycki bydzie żywo...
Tómek Sochacki
Cosi o deptaniu kapusty.
Jak sie uż pokóńczóm po dziedzinach łodpusty,
To chytajóm sie ludzie deptanio kapusty,
Szumne sie latoś po zogónach głowy kulajóm,
Godnie tego bydzie jak jich pokrónżajóm.
A eszcze nie tak downo flancki gaździno sadziła,
Rowno w rzóndku, ziymeczkóm jak pierzinóm przikryła,
Całe lato sie na nich potym s łokna dziwała,
Pleła, podlywała a sarnioki przeganiała.
Terazy pospołu s gazdóm jich ze ziymie targajóm,
Starka ze starzikiym jim kapke pómogajóm,
Korzyńska tym kapustóm nożym obrzezujóm,
Suche liści obiyrajóm, na miedze odciepujóm,
Liści zeżere krowa Gwiazdula, abo staro koza,
Nie śmi sie na gospodarce nic a nic zmarnować,
Starzik ze starkóm głowy do waszkuchni kulajóm,
Tacik noże na krónżani s piwnice wycióngajóm,
To co sie nakrónżo, chned do cychy wciepujóm,
Starzik ze starkóm co chwile kapuste prugujóm,
Muszóm wiedzieć jako je, sucho abo zoftowito,
Jako ś nióm bydzie szmakować ziymniok a jelito,
Tacik szłapy porzóndnie umyli, do drzywka wlazujóm,
Mama pokrónżanóm kapuste pod nogi mu wciepujóm,
Depce jóm jakby tańcowoł, dokoła sie toczy,
Aż sie mu w głowie zawraco, a przewraco oczy,
Starzik co chwile kapke soli po łyżce do drzywka sujóm,
Starka kapuste s cychy bieróm, pod szłapy wciepujóm,
Uż strziko woda, Tacik se musi spocznyć, bo mu serce wali,
Ujec gorzołke wycióngnył po jednym s Tatóm se dali,
Jak uż Starka całóm kapuste do drzywka pociśli,
To Starzik wielkucny kamiyń ze szopki prziniśli,
Dali go na wyrch, drzywko dymbowym deklym przikryli,
Potym go do piwnice zanióśli, w chłódku postawili.
Bydzie sie kapusta kiśić, pómału ze solóm przegryzać,
Zóndzie sie gaździno na nióm ros za czas podziwać,
Jak uż bydzie kwaśno, to ś ni srobi babraczke,
S jelitami jóm gazda zjy, chned po zabijaczce,
Jak dziecka bydóm gryźć chroboki, kapuśniónki sie napijóm,
Ani jedyn sie nie łostanie, wszystki warto zginóm,
Gaździno uwarzi kwaśniónki, kiero tak wszystkim szmakuje,
Że po brodach sie kidze, a gazda aji talyrz wylizuje,
Kany je drzywko s kapustóm, tam głodu nie bydzie,
Aji jak biyda do dwiyrzi zaklupie a do chałupy przidzie,
Choć nie bydzie miynsa, szpyrek, stryków s wyrzoskami,
Zjymy kapuste ze szmakiym, aji s ziymniokami...
Tómek Sochacki
Grziby
Jesiyń listki na strómach szumnie pozłociła,
Kapke rychlij sie latoś na dziedzinie zjawiła,
Lasym przeszła, wiatrym fukła, deszczym pokropiła,
Tak dreptała, góniła, że grziby pobudziła.
Piyrsze szampiónki na miedzy zaczły s trowy wystować,
Chciały sie przed rannim słónkiym kansik w liściach schować,
Ale jich słónko ciepłym prómykiym po czopkach połechtało,
Uż sie jim nigdzi uciekać ani chować nie chciało.
Potym prawoczki sie miyndzy liściami obudziły,
Że jich było osim na kupie, tóż rzeczy sie chyciły,
Jedyn przes drugigo przełokropnie sie zbywały,
Kiery s nich je nejwiynkszy, a kiery zaś je mały.
Kapke nieskorzi na skraju lasa wylazły spod brzozy maśloki,
Jako każdego roku sie starajóm, że jich oblezóm ślimoki,
A że jich żodyn nie zebiere, bo bydóm robaczywe,
Przed chrobokami sie schowióm za wielkucnóm pokrziwe.
Pod staróm lyskóm dumnie stojóm dwa szumne kozoki,
Wyglóndajóm jakby lasu wachowały, taki gryfne wojoki,
Nie bojóm sie pierónów, wiatru, deszczu, żodnej sumeryje,
Przeganiajóm chroboki, muchy, mory a inksze bestyje.
Pod dymbym, w postrzodku lasa urós polok czyrwióny,
Choć je młody a wielkucny, uż kapke pomarszczóny,
S paprotkóm fórt pospołu sie na strómy dziwajóm,
S kierej stróny przilecóm szpoki, a bez obdziubajóm.
Gymbónie na starym buku se w rzóndku posiadały,
Jako je pora roku, uż isto ganc zapómniały,
Bo całe lato spały, mchami sie przikryły,
Dziepro jak jesiyń chłódkiym fukła, cosi przerzóndziły.
Pobudziła jesiyń aji w lesie rostomajte gadziory,
Miyndzy nimi nejszumniejsze sóm dycki muchomory,
S sinoli, ze zajónczków sie śmiejóm, bo mogóm balandrować,
Nie muszóm sie przed grzibiorzami, nigdzi w liściach chować.
Grzibiorze uż paprotki a krzoki roschylajóm,
Do polywki a do wajecznice grzibków chledajóm,
Latoś jich je godnie, w kupkach pod strómami siedzóm,
Gazda a gaździno też uż o nich wiedzóm.
Gazda chned rano stanył, do lasa warto poszeł,
Prawoków, maśloków gaździnej prziniós sztyry kosze,
Óna jich pokraje na kónski, na nitki styrczy jegłami,
Bydóm sie pómału suszyć, pospołu s pieczkami.
Reszte grzibów pokroła, s masłym nasmażiła,
Potym jich do szklónek wraziła, wyrszczki zakrynciła,
Warziła ty szklónki dwie godziny we wielkucnym garcu,
Bydzie s nich wajecznice smażić eszcze aji w marcu.
W lesie grzibów uż ni ma, yny gadziory zustały,
S muchomorym wiesiołym sie kapke zastarały,
Bo jich grzibiorze nie chcieli, przekroczyli, poszli dali,
Wszystki inksze grziby po lasach wysbiyrali.
Jesiyń jich przituliła, rosóm namazała,
Coby sie nie starały, je dlo nich jak mama,
Na rok zaś przidzie, grziby po lesie pobudzi,
Gazde a grzibiorzi ku nim wczas rano przikludzi.
Tómek Sochacki
Łuskaczki
Wszystki jarziny skludzóne, prózne uż je pole,
Zustały na nim yny suche bażoki a na nich fazole,
We strónczkach wiesioło tańcujóm kie jich wiater poruszy,
Krawalu kapke robióm, tóż jich gaździno usłyszy.
Óna jich uż słyszała, ale eszcze na polu niechała,
Ze szopki drzewianym tragaczym chned rano wyjechała,
Chciała, coby ty strónczki na słóńcu sie eszcze wygrzoły,
Nim jich pospołu s gazdóm poskludzo do stodoły.
Jak uż były na boisku, gaździno sie uradowała,
Chned gaździnki s poru chałup do siebie poskludzała,
Gazda se myśloł, że uż jich latoś pozwała na szkubaczki,
A óna we waszkuchni, se chciała srobić łuskaczki.
Chłopu hned przikozała, coby w kaczycy zahajcowoł,
Hrube kónski drzewa pod blache powciepowoł,
Choć je paździyrnik, a słónko przes dziyń przigrzywo,
To wieczór sie uż człowiek pierzinóm przikrywo.
Baby dostały po stołku, fazole ze strónczków łuskajóm,
Przeogrómnie se przi tym pospołu o wszystkim wyrzóndzajóm,
Że oto Michoł s Karłym, a Zofija s Hankóm cosi porobili,
A stary Jozef Kokot zza lasa oto w pióntek umrzili.
Były miyndzy nimi dwie fest pogniwane gaździny,
Kiejsi sie o cosi szkubły, bes żodnej prziczyny,
Od słowa do słowa, cosi ze sobóm po roku przerzóndziły,
Dobrze sie jim zaś ze sobóm fulało, tóż sie pogodziły.
Gazda fazole nosi, kapke sie na baby gniywo,
Bo jim tej roboty, kruca nic a nic nie ubywo,
Prziniós ze szpajski flaszke latośni warzónki,
Każdej paniczce naloł po wiynksze pół szklónki.
Terazy uż ty fazole tak wartko gaździnki łuskajóm,
Że gazda jich nosić do waszkuchnie uż nie postarczajóm,
Fazoli sóm pełne garce, uż strónczki nie szczyrkajóm,
Pół biydy, bo paniczki uż ani siły w palcach nie majóm.
Gazda fazole do płóciynnych miyszków eszcze dzisio wsujóm,
Postawi jich przi kafloku, zorka sie nie popsujóm,
Namoczo jich gaździno w garcu, w pióntek jich uwarzi,
Bydóm jich jeść wszyscy w chałupie, wiela gdo poradzi.
Pomaści to gaździno szpyrkami, s patelnie jich ciepnie,
Pokrónżo do tego cebule, wónio to przepieknie,
Do gorka maślónki każdymu ze żbónka naleje,
A chned sie wszystkim przi stole gymbulka zaśmieje.
Potym w sobotym w chałupie bydzie kapke smerdzieć,
Bo starzik ze starkóm zacznóm s tych fazoli pierdzieć,
Bydzie trzeja yny izby kapke wyluftować,
A na talyrz kapke miyni fazolków nakłodać.
Ros za czas uwarzi gaździno garniec fazolónki,
Bo gazda fórt ni może jodać na łobiod bulczónki,
Jak zjy w połednie kopiaty talyrz s wielim krajiczkiym chleba,
To mu uż nic wiyncyj do wieczora pojodać nie trzeba.
Było dzisio wiesioło, gaździnki fazole łuskały,
Cosi warzónki wypiły, kapke se zaś pofulały,
Trzeja fazole zaś na jor w zogródce posadzić,
Coby na rok sie mógły gaździnki, zaś o cosi powadzić.
Tómek Sochacki
Rostomiłe Rechtorki a Rechtorzi,
Rechtorzi a rechtorki, dzisio je Wasze świynto,
Wiydźcie, o tym, że o Was cało dziedzina pamiynto,
Idymy do Was ze sercym s kwiotkami, pukietami, bómbónami,
Coby podziynkować, że sie tropicie s tymi naszymi dzieckami.
Uczycie jich, jako sie czyto a pisze, piyrszych liter,
Plusów, minusów a rostomajtych miyńszych a wiynkszych cyfer,
Uż ponikierzi wiedzóm co to je Madagaskar,
Kany w Polsce sóm dziedziny, a kany sóm miasta.
Uczycie ty nasze dziecka o lwach, o krokodylach,
O tym co mómy w postrzodku, o kościach, o żyłach,
Co sie stanie jak sie kwas s wodóm smiyszo we szklónce,
A czymu czónsteczki masła pływajóm w maślónce.
Na gimnastyce dziecka gónióm, w lajdy, we fusbal grajóm,
Ćwiczóm nogi a rynce, po madracach sie fórt kulajóm,
Historyje Polski a Świata po kapce odkrywajóm,
Kaj co kiej było, za kogo, s rechtorym rosprawiajóm.
Polski jynzyk poznowajóm, poetów, s ksiónżek bohaterów,
Coby pisać listy a opowiadania, bez żodnych felerów,
Uczóm sie aji szprechać, spikać, po inkszymu fanzolić,
Bo jak chcóm iść do świata, to sie muszóm s jynzyków szkolić.
A eszcze im o Bogu wyrzóndzocie, jako majóm rzykać,
Jako być dobrym człowiekiym, Biblije słusznie czytać,
Uczycie ich życio, przes nauke, a świata poznowani,Choć my Fotrowie a Wy Rechtorzi wiycie, że kupa eszcze przed nami.
Rysujóm dziecka obrozki a malujóm na drzewie,
Szumne, kwiotki, ludzi ptoki, a słónko na niebie,
Taktujóm, nut sie uczóm, a na fletach grajóm,
We szkolnym chórze przeszumne pieśniczki śpiywajóm.
Za to, że tym naszym dzieckóm wszystko piszecie na tablicy,
Aji wtynczas, kiej sóm przeciwne, jako diobły w kukurzicy,
Że ich kludzicie przes wiedze, ksiónżki, ministerstwa systymy,
My Mamy a Tatowie Wóm ze serca dziynkujymy!
Tómek Sochacki
Złoto jesiyń
Jesiyń liści na strómach złotym pomalowała,
Dymba, buka ani brzozy sie o to nie spytała,
Bo strómy spały, a ani o tym nic nie wiedziały,
Że pyndzlym, jich w nocy słóżki jesiyni malowały.
Piyrszy sie obudził starucny dómb, kiery mo sztyrysta roków,
Ziywnył, gałynzie cicho poprostowoł, coby nie wylynkać ptoków,
Eszcze było szaro, bo słónko dziepro za kopcym stowało,
Ale to jesiynne malowani sie mu łogrómnie spodobało.
Choć je starucny, bo eszcze Sobieskigo dobrze pamiynto,
To każde jesiynne malowani dlo niego je jako świynto,
Bo zaczyno starnoć, a ptoki sie o niego starajóm,
Baji dziyncioły chroboki, s postrzodka mu wycióngajóm.
Potym sie brzóski w postrzodku lasa jedna po drugij pobudziły,
Listki pooglóndały, kiero mo szumniejsze, przi tym sie powadziły,
Bo sie zbywały kiero mo jich wiyncyj, a kiero je barży bioło,
Ale jak żółte liści po sobie uwidziały, chned jim było wiesioło.
Yny Świyrki a sosny cały rok jegły zielóne na sobie majóm,
Jesiyń jich nie pomaluje, óny uż na zime czakajóm,
Kiej przidóm Godni Świynta, śniegiym zawieje do piwnice,
Bydóm stoć w izbie prziozdobióne isto aż do Grómnice.
Brzimy jegły pómału śpiepujóm, s wysoka spoglóndajóm,
Wiatru a deszczowi sie jako wojocy opiyrajóm,
Eszcze kapke a przidzie zima s biołóm pierzinóm,
Kieróm sie aż do wiosny do spanio owinóm.
Pozłociła jesiyń aji listki na buku wielkucnym,
Na kopieczku se sóm stoji a je kapke smutny,
Bo mu kamratów latoś, na drzewo gazdowie porzazali,
Ale za to młode buczki do ziymi chned postyrkali.
Kapke se eszcze jesiyń po lesie poszpacyrowała,
Kupa strómów na czyrwióno a złoto pomalowała,
Miynióm sie w oczach, w słónku blyszczóm, liściami ruszajóm,
O starodownich czasach se s jesiynióm pospołu wyrzóndzajóm.
Tómek Sochacki
Sto dwacet piynć roków Hażlaskij Szkoły
Na kopcu przi cysarskij ceście kole kościoła,
Stoji se ta naszo hyrno, hażlasko szkoła,
Bolko, Leszko a Cieszko tej szkole patrónujóm,
S wielkucnej ściany przi dwiyrzach, dziecek wypatrujóm.
Wiyncyj jak sto roków tymu jóm tukej postawili,
Rechtorów posganiali, dziecka do ławek posadzili,
Było to rowno, sto dwacet piynć roków tymu,
Tóż terazy to chcymy przipómnieć po kapce każdymu.
Gdo tukej dzisio prziszoł na to szkoły świynto,
Jejóm ciekawóm historyje, na isto zapamiynto,
Choć powstała kiejsi hań downij eszcze za Austryje,
To sie w nij po polsku uczyły, dwie generacyje.
Po piyrszej światowej wojnie, jak Rakuszan uż nie było,
To dziepro szkoła była polsko a wszystko sie smiyniło,
Ale chybiało rechtorów, ksiónżek a dziecek było moc,
Tóz Hażlaszanio co mieli to dali, coby szkole pómóc.
Na dziedzinie fórt dziecek co rok przibywało,
Tóż sie hażlaskóm szkołe kapke rozbudowało,
Za Starej Polski dziecka uczyło tukej dwacet rechtorów,
A kierowało szkołóm po sobie dwóch dyrechtorów.
Jak prziszli Niymcy, to polskich rechtorów ze szkoły przegónili,
Swojich se tukej przignali, kierzi yny po obcymu szwandrosili,
Pod kóniec okupacyji, szpitol se tukej srobili,
W kierym swojich wojoków, co prziszli s fróntu lyczyli.
Choć frónt był blisko, a altyleryj fórt strzylała,
To hażlasko szkoła sie dziyni Bogu cało ostała,
Ale nie było stołków, ławek, szafy były rozwalóne,
Tabule, półki poniszczóne a okna wyszklóne.
Choć ludzie po wojnie mieli biyde, niewiela jim zustało,
To zaś do szkoły szli pómogać Ci dobrzi Hażlaszanio,
Rechtorzi chned sie naszli, dziecka zaś uczyli,
S serca wiedze dowali, a tóm szkołóm żyli.
Smiyniały sie ksiónżki, ludzie, rozmajite programy,
Ale dziecka a rechtorzi w sercach fórt byli tacy sami,
Ze ścian hażlaski szkoły, idóm w świat dali sie uczyć,
Coby wiedze, kieróm tukej zdobyli, poszyrzać a jóm ćwiczyć.
Rechtorzi, dochtorzi, fojtowie, malyrze, mechanicy,
Pamiyntajóm, że jich tu rechtor pytoł nieros przi tablicy,
Po wiyncyj jak stu rokach, mómy rechtorki szykowne,
Rechtorów zryncznych, a aji dwie dyrektorki zaradne.
Gor jedna Pani Agnieszka, fórt cosi nowego zganio,
Po nocach ani nie spi, w dziyń chodzi niewyspano,
Ale majóm dziecka nowe technologije, szkołe odnowiónóm,
I jako to dycki bywo, jedni chwolóm inksi krytykujóm.
Ale idymy do przodku, pospołu s naszymi dzieckami,
Kludzymy jich s rechtorami przes życi małymi kroczkami,
Wszyscy sie uczymy nie dlo szkoły, ale dlo naszego życio,
A życi nas zaś nauczy nowych wiecy, miłości a współczucio.
Stoji se ta hażlasko szkoła, na kopce sie dziwo,
Ta historyja o nij je szumno, długo a prowdziwo,
Przidóm po nas rechtorzi, dziecka, a Fortowie,
Niech ta szkoła swojóm historyje sama jim opowiy...
Tómek Sochacki