text:
- About Institute
- Nike PG 5 Multicolor CW3143 - cheap nike free xt quick fit sneakers shoes - SBD - 006 Release Date
- IetpShops , challenge nike air max nomo pink dress , buy cheap challenge nike lebron x mvp shoes
- Pricing , SBD, Adidas Terrex reflekterande varumärke för bästa synlighetTerrex brett midjeband, Release Dates, adidas ZX 10000 Colorways
- SBD - nike air max chosen wheat gold fish tank ideas - Nike Shox TL White Metallic Silver AV3595 - 100 Release Date
- Adidas, Collabs & Info, Sneaker News, Release Dates , adidas Ultra Boost , yeezy calabasas shoes gray women dresses plus size , Launches
- air jordan release dates
- nike lebron 20 violet frost
- nike tn air max plus blue gradient
- nike air max 1 travis scott cactus jack baroque brown do9392 200
- travis scott air jordan 1 low black phantom
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


c: text/html

text:
Hendrich Jaroměr Imiš
Smoleŕ, Hórnik, Imiš su tři hwězdy prěnjeje wulkosće na njebju serbskeho narodneho žiwjenja. Jan Ernst Smoleŕ so narodźi 1816, bě prěni budźeŕ našeho ludu, a wumrě 1884. Po nim bě najwjetši zastupnik serbskeho naroda Michał Hórnik. Po jeho smjerći 1894 zdaše so, jako by časnik našich stawiznow cyle zastał. Tola hišće bě tu Imiš. Z ertnym a pisanym słowom bě wón mócny zastupnik našich naležnosćow. Z Imišowej smjerću spadny poslědnja z tutych třoch wulkich hwězdow, tola, Bohu dźak, nic cyle: tak wulkotni duchojo su dale žiwi we swojich skutkach. Štož su woni wusywali, to nětkole skhadźa, a stož su woni sadźeli, to nětko so přima, rosće a zakćěwa w nalěću demokratiskeho časa. Štož je Imiš z přeswědčacym, napominacym a zahorjacym słowom zašćěpjał Serbam do wutroby, to hišće dźensa rjane płody njese a rjeńše lubi, hdyž słónco swobody prěnje prubi tež do serbskeho kraja sćele. Jeho mištrowska zrěčniwosć njeje hišće wotmjelkła, a wohniwy zwuk jeho płomjeniteho słowa ma hišće dźensa swój wothłós we wutrobje dźakownych posłucharjow, swěrnych wučomnikow a pilnych sćěhowarjow.
"Lubosć njewumrěje!" Lubosć k bližšemu, lubosć k serbskemu ludej bě kóžde jeho słowo. Ani třěskaca zyma njewustudźi horcych začućow, kotrež je jeho ert we wutrobach rozhrěł, ani najhłubši sneh ženje njezawěje w pomjatku serbskeho ludu mjeno Imiš. - Šěsnateho hodownika budźe sto lět, zo je so Imiš narodźił. Z njewurjeknitej zahorjenosću přizamkny so wón hnydom zahe jako młodźenc Smolerjej a druhim budźerjam ludu a skutkowaše ze zapalom we wažnych lětach 1848-49 na polu serbskeje politiki a pismowstwa. Jeho wulka wobdarjenosć, jeho njepowama wola a wutrajnosć doby jemu bórzy sławne mjeno šěroko a daloko po Serbach, haj, tež dale serbskich mjezow. Imiš bě hižo tehdom njebojazny zakitowaŕ prawow serbskeho naroda, před wulkimi, tež najwyššimi knježimi zastupowaše raznje a wustojnje swój lubowany lud.
"Wutroba so mi horješe!" Tak by Imiš často swoju rěč započał. A to njebě hołe słowo. Štóž Imiša znaješe, tón wjedźeše, zo za tutymi słowami stojachu tež skutki. Jeho wutroba bě połna křesćanskeje lubosće, a wón swoju lubosć wšěm najnadobnišo wopokazowaše ze skutkami. Žadyn wopor njebě přewulki, štož móžeše, Imiš činješe, jeho darniwa ruka wo'prowaše dosć husto poslědni zbytk khudemu, hubjenemu. Wón prědowaše lubosć, wón činješe lubosć. Čehož bě połna jeho wutroba, to rěčeše jeho jazyk, to činješe jeho prawica. Tohodla skutkowachu jeho słowa na njewuprajnje žohnowane wašnje. Jasnje, krasnje, raznje Imiš rěčeše kaž lědma štó druhi.
"Kóždy tydźeń dyrbju ja něšto do "Serbskich Nowin" napisać." Tak wón jónu nastawk pisajo rjekny. To bě sebi wón wotmyslił, to bě wón slubił a to wón swěru dopjelnješe, doniž móžeše jeho ruka pjero wodźić. Imiš bě kruty kharakter, spušćeć móžachmy so na njeho. Wón stoješe kaž we wichorach dub. Tutón rjany slub, kotryž je Imiš swěrnje dźeržał, njech pohnuje do dźěła, komuž je wot Boha daty dar myslenja, rěčenja, pisanja. Nichtó njesmě zaryć talenta, hewak budźe zamołwjenje ćežke.
Jara podobne našemu časej běchu lěta 1848 - 49. Kaž dźensa naš lud wocuća, tak tež tehdom wocući. Z dźakownosću spominamy na mužow, kiž tehdom do zjawnosće wustupichu, kaž Smoleŕ, Domaška, Mikławš Cyž, Jórdan, Zejleŕ, Kocor, wosebje pak tež Imiš. Dźensa, wězo, su cyle hinaše wobstojenja: móc jednoho, móc někotrych a tež někotrych worštow je wosłabnyła. Lud, cyły lud, płaći dźensa wjele, bjez mała wšo. Tola - a to njesměmy ženje w politicy zabyć - lud sam bjez wjednika a bjez wjednikov niceho njedocpěje. Wězo tež runje tak mało wjednik bjez ludu. Tohodla budź Bohu dźak, zo je tež nětko nam pósłał prawych, njebojaznych, woporniwych wjednikow, kajkiž bě naš Imiš.
"Imiš tu je!" Imiš tu hišće je, jeho njehinite skutki nowe skutki płodźa, jeho słowa njech dale powuča, zbudźuja, přeswědča, zahorja k pilnemu dźěłu naš lud z ertom a pjerom. "Wopomnjeće sprawneho wostanje w žohnowanju!"
- Author: Jurij Libš (public domain)
- Source: http://texty.citanka.cz/pata/sc1-150.html

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Piwo
Piwo je alkoholiski napoj, kiž nastawa přez fermentaciju přetworjenych zornješkow (zwjetša w formje ječmjenjoweho słoda). Nětko jako dodaće do piwa wužiwa so chmjel, kiž daje hórkosć, móžne su tež druhe wobstatki jako na přikład korjeniny, płody abo měd. Fermentacija bu typisce wot piwarskich droždźow wuwabjena.
W Němskej ma wjetšina sortow piwa mjezy 4,5% a 6% alkohola.
Słowo "piwo" je wuznamjeniło w prasłowjanskej rěči jednorje "piće", potom je so přeměniło k zapřimnjenju alkoholiskeho napoja.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Piwo je jedne z najstaršich alkoholiskich pićow. Namakanki z Mezopotamiskeje wot wokoło 4.000 lět před Chrystusowym narodźenjom pokazuja, zo su tam znali piwo.
W srjedźowěku piće piwa je było powšitkowne; tehdy piwo je samo dźěćom dawali. Tehdyše piwo je pak měło mjenje alkohola hač nětko, piće wody je při tym było strachotne dla bakterijow w njej. Dla słoda je so dodawało do piwa wšelake přičinki. W kóncu srjedźowěka chmjel je započał być najpopularniši přičink.
Pjerše šěroko nałožowane prawo za piwo je było Bayerske prawo čistosće (Reinheitsgebot) z lěta 1516. Je wono prajiło, zo piwo ma so přihotować jenož z ječmjenjoweho słoda, wody a chmjela. Nětko hóda so, zo přičina tajkich wobmjezowanjow je była, zo by z jednoho boka pšeńca a rožka je słužili jenož k přihotowanju chlěba, a z druheho boka, zo by do piwa njeje so dodawało strachotne zela. Piwo z pšeńcy je móhli pak přihotować w klóštrach.
Před 18. wěkom słód su sušili nad wohnjom z drjewa abo wuhla, tohodla piwa toho časa je měli jako so zda aroma dyma. Pozdźišo z nowu techniku je so dało dóstać čisćiši jasny słód, ale tež ćěmny słód bjez aroma dyma za piwa tipa porter a stout. Nětko je słód z aroma dyma rědki a wužiwany jenož w specialnych piwach.
W 19. wěku su nastali wjele nowosći za piwo: delnja fermentacija a piwo typa "lager", wužiće pasteurizacije, slědźenje a sadźanje droždźow. W 20. wěku jasne piwo tipa "lager" je nastało najpopularniše piwo na swěće.
Nětko wjetšina šěroko předawanych piwow je pasteurizowana a filtrowana. Pasteurizacija daje piwu dołhu čerstwosć, dokelž zabija bakterije a druhe mikroorganizmy. Filtrowanje daje piwu čistu barbu. Su pak kraje, hdźež wěsty podźěl maja piwa z žiwymi droždźemi, to rěka bjez pasteurizacije a filtrowanja. Stej to na přikład Belgiska a Wulka Britaniska (hdźež tajkim piwam rěka "real ale").
Rozdźělenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Je wjele metodow rozdźělenja piwow. W němskej jedna z nich je po zakładnej korjenini, na přikład połne piwo ma mjezy 11% a 15,9%, sylne wjace hač 16% a tak dale.
Piwo dźěle so tež mjezy druhim po sorće słoda (na př. jasny a ćěmny), sorće droždźow, kiž fermentuju piwo (na př. delnjeje a hornjeje fermentacije).
Jendźelski spisowaćel Michael Jackson je w lěće 1977 wudał knihu The World Guide To Beer, hdźež je jako prěni kategorizował piwa na cyłym swěće. Jeho próca je so měła wliw na wuwiće slědźenja piwowych stilow.
Wotbywanišća[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetše piwo produkowace předewzaće je belgisko-brazilske Anheuser-Busch InBev, wobsedźer markow (US-ameriski) Budweiser, Corona, Beck's, Leffe a Stella Artois. Na druhim městnje steji SABMiller, wobsedźer markow Grolsch, Miller, Pilsner Urquell a Tyskie. Třeće najwjetše předewzaće je nižozemske Heineken, wobsedźer markow Amstel, Heineken, Moretti, Zagorka a Żywiec.
Najwjetši importer piwa na swěće je USA, najwjetši eksporter je Mexiko. Němska je třeći najwjetši eksporter na swěće.
Najwjetše konsumowanje po ličbje wobydlerjow je w Čěskej, na druhim městnje slěduje Němska.[1]


text:
Restawrowanje
Restawrowanje woznamjenja originalnosć
Wězo je móžno, někajki mebl z něhdźe někajkim lakom pomazać. Jeli pak dyrbi so po tym kamor, blido abo sideboard wotšmirglować, ćerpitej material a hódnota wudźěłka – a originalnosć njeje hižo zaručena.
Wjenkec blidarnja ma jasny narok: Dźěłamy originarnje a tak, zo so hódnota zdźerži. Přirodne materialije a maćizny njedopomhaja Wašim lubuškam jenož k nowemu błyšćej, ale zachowaja zdobom jich historisku, často dosć njesměrnu hódnotu.
Njedźěłamy jenož z Wami, ale wosebje z tym, štož nam dowěrjeće. Wšojedne, hač jedna so wo z ruku kowane wobbića, wo z pomocu fotografijow rešeršowane originalne stawy, trajne lěpki abo barby: My skićimy Wam know-how z wjace hač 80 lět nazhonjenjow we wobłuku meblow a restawrowanja při nutřkownym wutwarje. Čas, sćerpnosć a fachowa wěda su stołpy, kotrež zaručeja originalne wudźěłki a kotrež su nam najwažniše.


text:
Jak mi bōło ze piyńć lot tatulek wziōn mie do kina na turecko bojka. To było ȏ takim synku, co ōgrōmnie rod jodoł chałwa, a jo jōm tyż wtynczos miała rada. Jak sie sułtan go spytoł, co by chcioł za nagroda, to ȏn ȏdpedzioł, że yno kupa chałwy. Tatulek godoł synkowi, coby se to jeszcze rozmyśloł, ale łebōń sie uprził, bezto sułtan doł mu to, co chcioł! Kozoł go zawrzić do wielki izby, kaj było kupa jodła, yno, że wszyjstek było zrobione ze chałwy. Po poru dniach synek prosioł ȏ kōnsek czornego chleba! Do dzisio to pamiyntōm!
Moja starka Elza piykła jeszcze chlyb, jak jo była bajtlym, a do dzisiej tyn jego smak spōminōm! Ȏjcowie ȏd mojigo tatulka miyszkali we fesztrowni a do wsi mieli pora kilōmetrōw bez las. Bezto ōma piykła trzinoście wielgich pecynkōw roz za tydziyń! Tyn trzinosty bōł dycki do tyj starki, co miyszkała sama we staryj chałpie pod lasym. Ni miała żodnego przociela, bezto ludzie ze wsi sie ȏ nia starali!
Kiejś we chałpach bōły piekaroki, abo niosło sie chlyb do piekorza. Jo żech se tyż niydowno taki chlyb narychtowała, ale mi sie niy udarził, źle sie wypiyk a mioł zakalec! Bezmała we naszych piekarnikach je za mały hajc! Bezto padałach se, że zaniesa mōj chlyb do piekorza , ale tyn chop sie sy mie wyśmioł! Padoł, że chleby sie teroz cołkiym inakszy piecze, a jak chca, to ōn mi może dać pecynek za darmo, cobych mu d... niy zawracała!
Zaroz poszłach sie poużalać kamratce, a ȏna mi padała, że już dość pora lot piecze chlyb w dōma, bo kupiyła se taki autōmat, a dała mi krajiczek tego chleba sprōbować, niy powiym: dobry, ale taki, jak ȏd moji starki to niy bōł!
Wczora puściłach se radio a tam słysza, jak chop, co mo restauracyjo godo ȏ tym, jaki interes robi na „kanapkach na wynos”: żodne krajiczki ze majonezōm już niy sōm modne a ȏ klapsznitach, to sie już ani spōminać niy godzi, bo teroz se kanapki idzie zamōwić bez telefōn a prziwiezōm wōm ich do dōm abo do roboty, nojważniysze, coby piniōndze były, bo za darmo ni ma nic! Wkurziłach sie na tako godka! A narychtowałach se tako klapsznita, że ledwiech jōm ugryź dała rady!
Grymlino


text:
Jednota Kamjenc II –
Sokoł Ralbicy/Hórki II 3:0 (1:0)
Zestawa hosći: Měškank – T. Matka, Róbl, Wowčerk, Budar, Šwejda (56. Mět), Cyž (70. Šnajder), Markus Serbin, Jakubaš, Kobalc, Šěn (86. Michał Serbin)
We wonkownej hrě pobrachowaše Młynk žołto/čerwjeneje karty dla, ale tež defensiwne stołpy Měrćin Matka, Robert Statnik, Syman Bogusz a Tobias Woko dyrbjachu so narunać. Potajkim žane optimalne wuměnjenja. W prěnjej štwórć hodźinje chcyše so Ralbičanska defensiwa namakać. Hra běše wurunana. Mjerzace běše, zo wjedźeše we 18. min. wólny kop k nawjedowanju. Z poł lěweje strony zwjertny Kloss z prawej nohu bul do dołheho třiróžka. Měškank bě bjezmócny. Ralbičenjo mějachu kaž cyłu sezonu problemy w nadběhu. Jónu Šwejda ze 16 metrow wotćahny. We wrotarju pak namaka swojeho mištra.


text:
Prašenje kak sportowu halu w Pančicach-Kukowje w zymskich měsacach wužiwać a předewšěm kak ju tepić a hač scyła, je so zašłe tydźenje wo horce diskusije postarało. Hač budźe jich přichodnje mjenje je dwělomne.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Sportowa hala w Pančicach-Kukowje budźe so w zymskich měsacach po wšěm zdaću jenož na dwěmaj dnjomaj wob tydźeń tepić. Tónle kompromis je wotwidźeć po rozmołwje w dźěłowej skupinje gmejny, wučerjow a staršich. Po zašłym posedźenju gmejnskeje rady so nětko zda, zo móže tež sportowe towarstwo Marijina hwězda z namjetom žiwe być. Jeho zastupjerjo na posedźenju radźićelow namołwjachu, dźěćom, zbrašenym a dorosćenym towarstwa dalše sportowanje zmóžnić.


text:
Serbska rěč
Za cuzych wosebje zajimawa swojoraznosć Łužicy wobsteji w tym, zo je tu nimo němskeje dalša awtochtona rěč žiwa: serbšćina. Wona słuša do swójby słowjanskich rěčow. Je přiwuzna čěšćinje, pólšćinje a słowakšćinje, z kotrymiž twori zhromadnje skupinu zapadnosłowjanskich rěčow. Jako němske pomjenowanje za nju trjeba so tradicionelnje nimo "Sorbisch" tež wuraz "Wendisch".
Serbšćina so dźensa hišće w někotrych dźělach Hornjeje a Delnjeje Łužicy wužiwa. Cyle hinaša bě situacija w historiskim času. W dźensnišich krajach Sakska, Saksko-Anhaltska, Durinska, Braniborska a Mecklenburgsko-Předpomorska sydlachu něhdy předewšěm słowjanske kmjeny a rěčachu so słowjanske dialekty. Nětčiša serbšćina je jenički hač do dźensnišeho zachowany słowjanski idiom w Němskej.
Pisomne serbskorěčne pomniki ze srjedźowěka njeeksistuja. Móžemy sej pak z pomocu němčiny přibližny wobraz staroserbšćiny stworić. W dźělach wuchodneje Němskeje su mnohe městne mjena serbskeho pochada. Jako přikładaj njech słužitej sakskej wulkoměsće: Mjeno Leipzig (Lipsk) je wot serbskeho słowa lipa wotwodźene a Chemnitz (Kamjenica) je tworjene wot staroserbskeho słowa, kotrež w modernej serbšćinje kamjeń rěka.
Prěnje pisomne teksty w serbšćinje su so nam z časa po 1500 zachowali. Lutherska reformacija žadaše rozšěrjenje křesćanstwa w maćernej rěči wěriwych; to spěchowaše přełožowanje biblije a dalšich w ewangelskej cyrkwi trěbnych tekstow. Analognje k tomu wuwi so tež katólske serbskorěčne pismowstwo.
Prěnje teksty běchu so po rěči chětro sylnje mjez sobu rozeznawali, dokelž do dalokeje měry wotpowědowachu dialektam přełožowarjow. Na proze 18. lětstotka wuwi so za pisomnu serbšćinu zwjazowaca rěčna norma. Při tym wutwori so dalša rěčna wosebitosć serbšćiny: Njedóńdźe - kaž pola wjetšiny druhich ludow w zažnobyrgarskim času - k forměrowanju jednotneje spisowneje rěče, ale nastaštej dwě spisownej formje: a) hornjoserbska spisowna rěč w Hornjej Łužicy a b) delnjoserbska spisowna rěč w Delnjej Łužicy. Tež pozdźišo njezrosće serbšćina do jednotneje spisowneje rěče, dokelž wona njebě ženje statna rěč, a tak njeeksistowaše nuznosć nadregionalneho dorozumjenja z jeje pomocu. Łužiscy Serbja rěča a pisaja potajkim hač do dźensnišeho w dwěmaj rěčomaj.
Serbšćina přitomnosće njewustupuje jenož w mjenowanymaj formomaj. Tež chětro wurazne narěčne rozdźěle su so zachowali. "Serbski rěčny atlas", kiž je wot 1965 hač do 1996 w ćišću wušoł, předstaja dialektalnu bohatosć z pomocu mnohich kartow.
Serbšćina so dźensa wot někak 50-60.000 ludźi wužiwa, a to w ertnej kaž tež w pisomnej formje. Potrjebam moderneje komunikacije so wona z tym přiměrja, zo swój słowoskład stajnje rozšěrja. Zwonka wšědneho žiwjenja trjeba so serbšćina w rjedźe předmjetow šulskeje wučby, w kulturnych institucijach a organizacijach, w cyrkwi a we wosebitych statnych a komunalnych wozjewjenjach. Rěčnosociologiska situacija wuskutkuje, zo so wobě spisownej rěči stajnje dale wuwiwatej. Njedźiwajcy toho pak su socialne wuměnjenja za wužiwanje serbšćiny porno němčinje sylnje wobmjezowane a to tež w přichodźe wostanu.
Žórło: Serbski institut, K stawiznam Serbow, meja 2002, http://www.serbski-institut.de
Foto: XI. mjezynarodny gmejnski swjedźeń, junij 2002, radyserb


text:
Agidel
Agidel (rusce Arидeлb, baškirsce Aғиҙeл wurěkowanje ? / i) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při zliwje rěkow Bjeleje a Kamy něhdźe 200 kilometrow sewjernje Ufy a něhdźe 45 kilometrow južnje Njeftekamska. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1980 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Vágar
Vágar (důń. Vågø, IPA: /vɔːar/) tyż inakszy mjanowano Vágoy - uoceańiczno wyspa, wulkańicznygo pochodzyńo, kero prznoleży do archipelagu Faerskich Wyspůw, kery je na Norweskim Morzu. Mo 177,16 km², skuli czygo je trzećo, jeli chodźi uo srogość, we archipelagu. Pomjyszkuje we ńi 2 987 ludźi[1], a na jedyn km² przipado strzedńo 16,9 ludźi.
Geografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We wyspje sům dwa nojwjynksze jeźora cołkigo archipelagu: nojwjynksze Sørvágsvatn, kere mo 3,56 km² a tyż druge pod wzglyndym wjelgośći Fjallavatn (1,02 km²). Do wodnygo systymu wyspy wrachowuje śe tyż moc wodnych ćekůw, kere majům zdrzůdła we gůrach, abo wypływajůncych ze Fjallavatn, nauobkoło kerygo je nojbarzi podmokły teryn cołkigo archipelagu. Ze jeźora Sørvágsvatn ślatuje do uoceanu srogi ślatowůd Bøsdalafossur.
Nojwyższy půnkt wyspy je wjyrch gůry Árnafjall, kery mo 722 m. Zarozki potym je Eysturtindur, kere je ńiższe ino uo 7 m. Krům tygo je sam 37 inkszych wyspůw. Ksztołt wyspy je podano na gowa psa, kaj fjord je uodewrzitym pyskym, a jeźoro Fjallavatn ślypjym[2].
Transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We Vágar je jedźine lotńisko Faerskich Wyspůw - Vágar Airport, kere wybudowali sam we czas Drugij Śwjatowyj Wojny alijanty, kerzi wuůnczas we wyspje stacyjůnowali. Dźiśej przilatuje abo uodlatuje ś ńigo kole 170 000 ludźi na rok. Ze Vágar Airport do śe lećeć do Dańije, Grynlandyje, Islandyje, Norwygije, Szkocyje, Szwecyje a Ynglandu.
We połedńowyj tajli wyspy, kaj sům głůwne ludzke zidlůngi, namjyrzajům śe cesty, kerych cołko dugość je 24,4 km.
Ze wyspy kursujům průmy ze Sørvágur dů Mykines, małyj wysepki, na keryj mjyszko ino poranośće ludźi. Lo tych ludźi je to jedźyne połůnczyńy ze resztům śwjata.


text:
Ampulloclitocybe avellaneoalba je grzib[3], co go nojprzōd ôpisoł William Alphonso Murrill, a terŏźnõ nazwã doł mu Harmaja 2003. Ampulloclitocybe avellaneoalba nŏleży do zorty Ampulloclitocybe i familije Hygrophoraceae.[4][5] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[4]
Ampulloclitocybe avellaneoalba je grzib, co go nojprzōd ôpisoł William Alphonso Murrill, a terŏźnõ nazwã doł mu Harmaja 2003. Ampulloclitocybe avellaneoalba nŏleży do zorty Ampulloclitocybe i familije Hygrophoraceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
20.11.2022 - Konferenca towaristwa za stawizny a krajowědu / Konferenz Niederlausitzer Gesellschaft für Geschichte und Landeskunde
Na corajšnej lětnej konferency dolnołužyskego towaristwa za stawizny a krajowědu we Łukowje su wědomnostniki se wuměnili wó digitalnem pósrědnjenju stawiznow. Pśi tom su pśewažyli serbske temy. Dr. Alfred Roggan jo pśedstajił serbske pomniki a pomnikowu lisćinu w Bramborskej. Natwaŕ registera za serbske kulturne derbstwo jo była tema dalšnego pśednoska wót Roberta Lorenca a jogo kolegi Alf-Christian Schering. Dr. Pětš Surman jo pśedstajił serbski internetowy portal Sorabicon:
o-zuk dr. Pětš Šurman (“My mamy ten portal Sorabicon mjaztym juž z lěta 2019. Něnto jo w planje ta werzija 2.0, kótaraž buźo něnto kóńc lěta pśistupna. Njejo jano fokusěrowana na Górnu ale teke na Dolu Łužycu a rowno což nastupa rďcowu bazu za take projekty, móžo faktiski ceły swět to wužywaś za swóje slěźenja, to njejo jano za stawiznarjow/historikarjow, ale teke za druge powołanja. To jo napšawedu wjeliki wuspěch. Smy w krotkem casu wěcej ako 80 procentow togo serbskego kulturnego leksikona južo online stajili.”)


text:
Zwjazkowa awtodróha 9
Zwjazkowa awtodróha 9 (němsce Bundesautobahn 9, skrótka BAB 9 abo jenož A 9) je awtodróha w Němskej, kotraž zwjazuje wot lěta 1941 stolicu Berlin z Lipskom, Nürnbergom a Mnichowom. Wona je z cyłkownje 530 kilometrami jedna z najdlěšich awtodróhow Němskeje a wjedźe wot Berlinskeho wobkruha (A 10) přez Braniborsku, Saksko-Anhaltsku, Saksku, Durinsku a Bayersku do Mnichowa.
Wažne města při awtodróze su (ze sewjera do juha) Dessau-Roßlau, Lipsk, Hala nad Solawu, Dwórc, Bayreuth, Nürnberg a Ingolstadt.


text:
Jewka Trzynczanka: Jak was zaproszóm, to sie nie łosiywejcie
Nie wiym, jaki to je teraz, jak sie pyto gości na wiesieli. Bo kiejsi sie chodziło pytać jyny na wiesieli. Za mojich młodych roków taki hałdamasze, jako teraz, nie były. Dzisio już każdy, gdo poradzi i gdo na to mo, se może z kopytka wychynyć. Kiejsi sie żodne zaproszynia na wiesiela nie posyłały. Na wiesieli sie chodziło rodzinym pytać łosobiście. A to robiła mama młoduchi abo żynicha. Nikierzi sie łokropnie łosiywali, niż powiedzieli, że przidóm. A wtedy nie było ani mowy ło tym, że by sie jaki wielki dary dowały. Pyniyze dowoł mało gdo. Przeważnie młodym cosi kupili do wybawy.
Młoducha musiała dostać z dómu dwie pierziny, dwa wielki zogłówki, płachty a cychi. Pierziny tymu dwie, aby sie mioł aji żynich cim przikryć, jak by nic z chałpy nie dostoł. A takich sie dość naszło, co z chałpy nic nie dostali. Bo sie patrziło, aby wybawym miała młoducha. Dziywczynta se aji same, jak zaczyny robić, po porym korun szporowały, aby miały na uciyrki a rynczniki. Nikierzi zacinali łod łyżki, jak sie zebrali. A wiesielnicy przinoszali aji bardzo potrzebne rzeci. Po dzisio móm wogym łod ciotki z Pustek. Móm jeszcze aji jakisi garniec, lawór, misym z brutwanióm a aji amper łod mojich współpracowników z werku. Wtedy co sie zrobiło, to nikierym do dzisio wydżierżało i fórt sie to użiwo. Tarluszko już móm wiyncej jako szejdziesiónt roków stare a aji masinkym na mleci miynsa. Tarluszko sie już pomału rozlatuje, ale jeszcze je fórt łostre. Kiejsi na nic nie była tak zwano doba gwarancyje. Rachowało sie z tym, że to musi roki wydzierżeć. Gdo żeście mieli praczki, tak to wiycie nejlepi. Wydzierżały kupa roków. Dzisio mómy szczynści, jak piynć roków jadóm. A nie wiym, ci to je prowda, że sie do nich dowajóm jakisi kurwitka, aby wczasi klynkły. Na, dwa razy bych sie nie zbywała, jesi to ni ma prowda. Bo dyć widać, kiela je na szrot placu a ni jyny tam, rozmajtego biołego plechu. Aji mie sie tak stało. Nó, ale to tak jyny przipóminóm, jaki to było kiejsi a jaki to je teraz. Dzisio by sie dało powiedzieć, że wszeckigo je aż ponad głowym. A gdo mo pyniyze, aji chałpym w Pradze se kupić może.
My byli szczynśliwi, jak my byli we swojim. Nejpiyrwej my kupili stół, trzi stołki a łóżka ze szifónerami. Mój jich jakosi żle zmóntowoł. Chned piyrszóm noc my byli na ziymi, bo to pod nami rómbło. Sómsiod, kiery bywoł pod nami, przilecioł i do niymoty zwónił, ci sie nóm co nie stało. Ale potym se już mój doł zoleżeć i łóżko pod nami roki nie klynkło. Mój był zwykły na zwónek przi dżwiyrzach, bo był z bloków. Ale jo była tak wylynkano ze sómsiada, żech dłógo do nocy łoka nie zmróżiła. Bo u nas dóma sie nikiedy ani na noc nie zamykało.
I taki były poczóntki nasigo małżyńskigo bywanio w blokach. Co my dostali, tego my se łokropnie wozili. Choćby to była jyny jakosi fabula. A co my se sami nabyli, z tego my mieli jeszcze wiynkszóm radość. Dzisio, dybyście kómu dali wogym abo przetaczek na łosiywani mónki, to by was najisto posłol na wiyrbym banany łobiyrać. Pamiyntóm se, jak mi jedna pani, też już pyndzyjónistka, prawiła, że dała do kuberta tysiónc korun i po czasie sie z kierejsi stróny dowiedziała, że sie nie przedała. Na, ta dotyczno, co ji to poskarżiła, se miała raci gymbym flojstrym zalepić i być po cichu. Tyn łobdarowany by sie mioł ciesić aji z jakisi małej fabule, bo każdymu tam nie styko na jakisi wielki podarunki. Jesi kogo kajsi zaproszóm, tak niech tam idzie z dobrymi umysłami. Nó, ale nimach tu łod tego, abych poślinióny patyk do wielkigo mrowiska cisła. A tak sie radujmy ni jyny z małych fabuli, ale aji z tego, że my sie widzieli. Bo ty spotkania mogóm być już łostatni.
Tak sie nie łosiywejcie, i jak was kaj zaproszóm, to gzujcie.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text: Wuwiće wolejbula na serbskich šulach w Budyskim a Kamjenskim wokrjesu w 1960tych lětach chcu wam dźensa rozłožić. W archiwje Serbskich Nowin nańdźech prěnju rozprawu wo šulerskim wolejbulu z 15. nowembra 1967 wot Mikławša Krawca. Wón pisa tam wo pokalnych hrach młodźiny Budyskeho wokrjesa. Šulerjo Serbskeje rozšěrjeneje wyšeje šule (SRWŠ) z Małeho Wjelkowa wudobychu sej 5. městno, dobyło je mustwo LIW Budyšin. Měsac pozdźišo rozprawješe Mikławš Krawc wo hrach młodźinskeje wokrjesneje klasy. Šulerjo SRWŠ, kotřiž hrajachu přećiwo zjednoćenstwam z Budyšina, wubědźichu sej kedźbyhódne 4. městno. Techniske wukubłanje zmóžni jim tehdy sportowy wučer Gerat Hrjehor. Šulerjo, kotřiž při wysokim saku hrajachu, běchu mjez druhim Pětr Brězan, Korla-Hinc Friesa, Pětr Korjeńk, Klaus Kubaš a Achim Šuster (wolejbulist Rotacije Budyšin). Srjedź junija 1968 wotmě so w Hórkach wabjenska ludowa hra wolejbul mjez wučerjemi-šulerjemi z Worklec a šulerjemi z Pančic-Kukowa.


text:
Rozdźěle mjez dźěćimi su bóle mnohostronske hač je nam to wšědnje wědome. Jednotliwa pedagogiska fachowa móc njemóže tuž kóždemu dźěsću dospołnje wotpowědować.
Wona trjeba podpěru multiprofesionalneho teama, zo by inkluziwnje dźěłać móhła. Teamowe dźěło bazuje na zhromadnym wědomju zamołwitosće za cyłe šulerstwo a wuwićowe procesy kóždeho jednotliweho šulerja. Organizacija přiběrajcy multiprofesionalneho teamoweho dźěła bazuje na transparency, strukturěrowanej komunikaciji a dojednanym dźělenju dźěła.
Wučba, přestawki, pedagogiske dźěło w horće a w cyłodnjowskich poskitkach, powołanske poradźowanje, wosebite pedagogiske spěchowanje, šulski přewod, šulske socialne dźěło, orchester, chór, dźiwadłowa skupina abo šulska nowina trjebaja rumnosće, kotrež su fleksibelnje wužiwajomne. Moderna pedagogiska architektura ma tež narok, šulu ze socialnym rumom w jeje wokolinje zwjazać.
Šula je městnosć žiwjenja a wuknjenja w komunje, na kotrejž su mnozy wobdźěleni. Tuž ma so zhromadne skutkowanje wšitkich wobdźělenych pedagogisce a architektonisce zmóžnić. Kak so to radźić móže, rozłožuje Walter Heilmann tež na praktiskich přikładach Rosenmaarschule w Kölnje.
Walter Heilmann
šulski nawoda (něhd.) a poradźowar šulotwara I Köln
Walter Heilmann je pedagoga a něhdyši nawoda šule “Rosenmaarschule” w Kölnje, kotraž je inkluziwna cyłodnjowska zakładna šula. Hižo 1980 započa tuta tak mjenowana Jenaplanska šula (tehdy rěkaše wona hišće “Peter-Petersen-Schule”), zbrašene a strowe dźěći zhromadnje wuwučować. W nadawku załožbow, kiž buchu po Carlu Friedrichu Montagu jako Montagowe załožby pomjenowane, přewodźuje Walter Heilmann jako poradźowar šulotwara “Pilotowy projekt Inkluziwne šule planować a twarić” na Statnej zhromadnej šuli we Weimaru. Wón poradźuje šule a nošerjow šulow w tu- a wukraju w prašenjach wuwića šule a šulotwara. Ćežišća při tym su procesy a struktury nastupajo wobdźělenje a sobupostajowanje kaž tež multiprofesionalne zhromadne dźěło.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com


text:
Rěčny kućik dr. Sonje Wölkoweje z wusyłanja 03.02.2010 Sněženki, sněhaki a sněhowki
Hauptinhalt
Přeco hišće je moja tema sněh, hačrunjež by mi poprawom mjeztym bóle za nalěćom było. Dźensa chcu wam předstajić někotre wot sněha wotwodźene słowa. Te su wězo zwjetša někak ze zymu zwjazane, ale budźeće widźeć, zo su tež wuwzaća. Tu mamy najprjedy tute małe sněhowe hwěžki – na nje prajimy dźensa zwjetša sněženki – tola w staršich časach wužiwaše so skerje słowo sněžinki, jim wotpowěduja dźensa hišće delnjoserbske sněžynki. Hdyž je so tych sněženkow/sněžinkow dosć našło, wućehnjemy sej rady sněhaki – němsce Ski abo Schi a z nimi sněhakujemy. To je zajimawe słowo, kotrež sej za nowočasnu wěc raz njejsmy wupožčili z němčiny, haj ani z čěšćiny – tam su to lýže – ani z pólšćiny, hdźež praja narty. Sněhaki su tuž čisće serbska twórba, tež delnjoserbsce rěkaja wone sněgaki. Hdyž pak ze sněhom potom skónčnje na kónc dźe, čakamy njesćerpliwje na sněhowki. To su te małe běłe zwónčki, kotrež znajemy jako pósłow nalěća – te mjenuja Delnjoserbja cyle hinak, mjenujcy sněgulki. Polacy maja wobrazliwe mjeno za sněhowku, je to przebijśnieg – wšako wurostu wone husto hižo, hdyž je dokoławokoło hišće wšo połne sněha. A w čěšćinje praja jim sněženky – tuž kedźbu, hdyž sće pola čěskich susodow, tam sněženki njepadaja, ale rostu.


text: Drježdźany/Choćebuz (SN). Předsydstwje rjemjeslniskeju komorow Choćebuz a Drježdźany stej minjenu wutoru zhromadnu rezoluciju schwaliłoj. Pod hesłom „Łužica – činimy to lěpje!“ sej žadaštej, w zakładnym zakonju zapisanu runohódnosć žiwjenskich poměrow we Łužicy zaručić. Za to je w strukturnej změnje kraje přesahowaca wuwićowa strategija trěbna, kotraž njewopřija jenož jednotliwe projekty abo swětłownje, ale nimo toho tež wuměnjenja za hospodarjenje, dźěło a žiwjenje w kónčinje polěpši. Za to měła so hač k docpěću wustupa wudobywanja wuhla lětnje rozprawa předpołožić.


text:
Šula za delnjoserbsku rěč
a kulturu Choćebuz
1954 běchu załožili Centralnu serbsku rěčnu šulu za Delnju Łužicu – najprjedy w Běłej Górje. Hižo krótko po tym pak přećahny wona do Dešanka blisko Choćebuza. Wjele stow ludźi je so tam na kursach dale kubłało w delnjoserbskej rěči, w stawiznach a kulturje Serbow a na polu mjeńšinoweje politiki – tehdy wězo w socialistiskim zmysle. Dokelž so kubłanišćo hižo tak prawje do noweho politiskeho systema njehodźeše a dokelž je wšelacy tehdyši zamołwići politikarjo dale za trěbne njemějachu, su šulu za čas politiskeho přewróta zawrěli. Po wulkich prócowanjach, wosebje ze serbskeje strony, pak bu wona znowa załožena – jako Šula za delnjoserbsku rěč a kulturu, dźěl ludoweje uniwersity, spěchowaneje wot města Choćebuza, wokrjesa SprjewjaNysa a Załožby za serbski lud.


text:
Medijowe wózjawjenja (archiw)
Myto Miny Witkojc 2022 za Bernda Pittkuningsa
Cottbus/Chóśebuz,
Powěsćowy tekst RBB ze zdźělenja wót 10.10.2022 (link):
Za swój angažement w dolnoserbskej rěcy dostanjo pěsnikaŕ a kabaretist z Chóśebuza Bernd Pittkunings lětosne myto Miny Witkojc. Bernd Pittkunings pósrědnja inowatiwnje w swójich programach a tekstach serbske temy, rěc a identitu w zjawnosći a stwórijo mósty mjazy Łužycoma. Pśikładnje wobźělijo se na diskusijach wó rěcnej politice a rewitalizaciji dolnoserbskeje rěcy. Jogo głos znajośo teke z našogo programa w jogo komentarach "Tak ja to wiźim". A teke do Nowego Casnika a Pratyje lubowaŕ knigłow pšawidłownje dopišo. Rozsud njejo tenraz lažki był, tak cłonk jury a referent zagronitego za nastupnosći Serbow pśi kraju, Měto Nowak.
8. decembra smějo Bernd Pittkunings myto pśiwześ we woponowem zalu w Lubinje. Myto jo dotěrowane z 2500 euro.
***
Załožba za serbski lud gratulěrujo Berndej "Pytko" Pittkuningsej wutšobnje k toś tomu wuznamjenjenju!
Dalšne powěsći k temje:
- medijowa informacija MWFK Braniborska: Mina-Witkojc-Preis 2022 geht an Künstler Bernd Pittkunings
- Serbske Nowiny: Rěčne myto spěwotwórcej


text:
22 lutego, 2019
Ôd pewnego czosu, wroz ze napoczyńciym zimy, we aptykach do sie spozorować, iże ô co wiyncyj ludzi sie pochorowało na gripa abo za fest przeziůmbło.
Czym tak rýchtých je gripa a przeziůmbniýńciý?
Tak po prowdzie to ôbie niýmoce sům wirusowe. Beztůż żodne antybiotyki za wiela nům niý dajům. A lyki dostympne bez recepty dziołajům przede wszyskim na podstawowe jejich ôbjawy.
Jak ôdrůżnić gripa ôd przeziymbniýńcio?
GRIPA
Wywoływano bez wirus gripy typu A, B a C
Napoczyno sie nogle i uoroz
Gorůnczka wyżyj jak 38,5º, mo sie dyrgůwka a je nům zima
Festelnie bolům muskle
Festelne ôsłobiyniý
Festelnie boli gowa
Mało kedy je ryma
Czynsto moge důńść do powikłań
Suche czynste kucanie
PRZEZIŮMBNIÝŃCIÝ
Wywoływane bez rhino- a coronawirusy
Ôbjawy napoczynajům sie poleku
Gorůnczka do 38,5º
Muskle aże tak fest niý bolům
Trocha ôsłabiynio
Gowa aż tak fest niý boli, jednako mogům boleć zatoki
Nojczynścij je ryma
Mało kedy dołazi do groźniyjszych powikłań
Czynsto charlanie ze ôdkrztuszaniym
Tuż zoleżnie ôd ôbjawůw mogymy mieć gripa abo być przeziůmbniýńciý. Niýzoleżnie ôd tego nojlepij uostać na pora dni w důma a przeleżeć we łůżku, coby ôrganizmowi dać sie trocha dychnyć. Przi tymu werci sie spomůc tyn nosz ôrganizm jakimiś lykami abo preparatami na ôdporność. Kej jednako pomimo noszych dziołań niýmoc niý ustympuje, trza iś do dohtora.
Czamu je to take wożne?
Niýstety niý wylyczůno gripa, abo jako to niýkerzi godajům przełażůno, moge poskutkować powikłaniami groźnymi dlo noszego zdrowio a nawet żywobycio. We nojgorszych przipadkach niýlyczůno gripa moge dokludzić do zyńścio z tego świota. Ô co czynścij jednako jejij ôsmolyniý moge dokludzić miyndzy inkszymi do zapolynio zatok, chytůnia, tchawicy a ôskrzeli.
Do tych gorszych efektůw poradzi sie zaliczyć zapolyniý płuc, ôsłabiyniý noszego serca abo sepsa. A na prowda niý wiela trza, co pokozujům statystyki. Przi tymu wszyskimu nojbarzi pozůr muszům dować sie ludzie starsze, kobiyty ciynżorne a bajtle. Beztuż pamiyntejcie: kej żeście sie juże pochorowali, dejcie ôrganizmowi czas dychnyć a sie wykurować. Dyć zdrowie je nojwożniyjsze.
Jako idzie zarazić sie gripům?
Wiela niý trza. Gripa idzie chycić we autobusie, sklepie, szkole, robocie, na placu. Egal. Wirusy gripy przenoszům sie drůgům krapelkowům (kucaniý, charlaniý a smarkaniý). Beztuż wożne je coby zasłůniać gymba przi kucaniu. Nojlepij mieć tyż wtedy taszyntuch, bo kej kucůmy „do rynki”, kero niýskorzi dowůmy na prziwitaniý, to dowůmy kůmuś taki mały niýwidoczny gyszynk. Kerego jednako żodyn niý chce.
We nostympnym ôdcinku powiymy co robić, coby sie niý pochorować a co nům dowo teroźno farmacjo a medicina.
Justyna Szlendak, magister farmacje
Przełożył Michał Baraniok


text:
Sztreka Zabytkōw Techniki to je jedna ze nojbardzij zwiedownych drōg miyndzy industryjalnymi atrakcyjami we Europie. Srogo ôd nij tajla je na takim “rychtycznym” Ślōnsku, tōż gańbiymy sie fest, że sztyjc niy nawiedzilimy ani poru nojwożniyjszych szteli na tej sztrece. Fest scymy to zmiynić, tōż… chycilimy sie roboty! Dzisioj piyrszy efekt – relacyjo z byzuchu we Tyskich Browarach Ksiōnżyncych.
Dejcie pozōr! Żodnego niy zachyncōmy do tintanio piwa ani żodnego inkszego alkoholu, bo to je pierziństwo. A jak niy mocie ôziymnoście lot, to zaro smolcie czytanie tego posta i dzisioj lepij polajkujcie nōm bildy na Facebooku (bo do Tyskich Browarōw i tak Wos niy puszczōm). 😉
Bodej kożdy zno taki biyr jak Tyskie, pra? Eli fto chmiylowej ambrozyji przaje, eli niy, to miano piwa z Tychōw na isto kojarzi. Ale że plac, w kerym sie tyn napowek ônaczy, je tak gryfnie wyszykowany i że przinoleży do SZT, to my dugo niy wiedzieli. Pōdźcie, pokożymy Wōm jako wyglōndo rajza po muzeum i hali produkcyjnej Tyskich Browarōw Ksiōnżyncych. Richtich sie werci!
Tyskie Browary Ksiōnżynce – kaj, wiela i kedy?
Jako idzie po mianie spokopić, Tyskie Browary sōm we Tychach. Żodno epno metropolio to niy ma, tōż na tako rajza nojlepij mieć swoje auto abo jeszcze lepij – jakigo szofera (na kōńcu zwiydzanio je skosztōnek…). Prziłazicie pod Katowicko 9 i bierecie ajntryty: normalny po 25 złotkōw abo ulgowy po 20zł (sztudynty, rynciorze i pyndzyisty). Ach ja, yno niy ma tak leko i trza se nojprzōd tako rajza zabuchować.
Byzuch buchujecie na zajcie tyskiebrowarium.pl abo bez telefōn (32 327 84 30). Sztartniecie ô pełnej godzinie miyndzy 10:00 a 17:00, bo ô 20:00 zawiyrajōm, a trza mieć 2h na rajza i pōł godziny na smakowani. Łazić po Tyskich Browarach Ksiōnżyncych idzie ôd pyndziałku do soboty. Umicie se ôbrać rajza po polsku, ślōnsku, nimiecku i angielsku. Trocha żol, bo nōm sie udało chycić yno na ta piyrszo, a chutnie posuchalibymy ôprowadzocza “w gwarze śląskiej” (tak to reklamujōm na zajcie).
Rajza po Muzeum Tyskich Browarōw Ksiōnżyncych
Łażynie po browarze w Tychach trwie przeszło dwie godziny. Bez cołko piyrszo godzina zaglōndo sie na muzeum. Napoczniecie tamek ôd multimedialnego trefu ze Hansym Hajnelym XI Hochbergiym, geszefciorzym i wizjōnerym, kery robił wszyjsko tak, coby Tyskie bōło we świecie richtich mocnōm markōm. Dalij wejrzicie na film 3D ô historyji cołkij szteli i posuchocie cosik wiyncyj ô tym, jako sie warzi biyr. Potym mocie kapka czasu na szpacyrowanie samymu, godka z szynkorzym, czytanie i cykanie zdjynć.
My trefili na ôprowadzocza Marcina i muszymy go fest pochwolić, bo chop mioł łep fol ôd informacyji i umioł to wszyjsko zwiedownie przekozać. Trza tyż pedzieć, że cołko rajza po Tyskim Browarze miała yno jedyn minus – spōmniany przōdzij film. Bōł fajny, niy mierzło nōm sie, ale lepszy by se dali tamek pokōj ze 3D, bo taśma je już tak wychechłano, że sztyjc sie cosik tnie i yno ślypia skirz tego bolōm. Ale to naprowda yno jedyn taki feler, a cołko reszta gro i buczy. 😉
Tyski Browar – hala produkcyjno
Drugo tajla byzuchu to rajza po srogich izbach, w kerych richtich sztyjc warzi sie biyr. We fōngujōncym browarze nojprzōd ujzdrzycie koprowe barzoki we starym dziole, potym przyndziecie sie miyndzy stawiyniami z czerwōnych cegłōwek, kaj posuchocie m.in. ô nojlepszej robocie świata, a na kōniec wleziecie se na nowo tajla browaru, kaj kukniecie jak gibko pucuje sie flaszki, a potym je foluje i zawiyro sztepslami. Ônaczōm tamek bezmaś 60 tysiyncy piw na godzina, tōż sami umicie se ôbmiynić jakie to je tympo.
Skosztōnek, degustacyjo, smakowani
Po dwōch godzinach łażynio, piwo bydzie Wōm smakowało gynau tak, jak zaro po szychcie w lato. Yno spamiyntejcie – jak jedziecie niyskorzij autym, to powiydzcie ô tym szynkorzowi – zebierecie wtynczos biyr… no wiycie jaki. Tyn, z kerego sie kożdy zawdy lacho. 😉 W cynie ajntrytu je jedne regularne, zimne piwo na łep.
Tyskie Browary Ksiōnżynce – werci sie?
Naszo rajza po Tyskich Browarach Ksiōnżyncych bōła naprowda trefiōno. Ani bez chwiliczka sie nōm niy mierzło, masa my sie nauczyli i pozaglōndalimy na fajno, gryfnie wyszykowano tajla ślōnskij industryje. Jak yno mocie 18 lot, to buchujcie byzuch już dzisiej!
Podobała Ci sie ta relacyjo? Skuli nos mosz chynci zajechać do Tychōw i połazić po browarze?
Napisz nōm ô tym we kōmyntorzu na Facebooku, fest bydymy radzi!


text:
Pólske politikarje su se cesćej zaběrali z nastupnosćami serbskego luda. Problemy Serbow su byli teke tematizěrowane we wobłuku statkowanja pólskego Sejma. W toś tom artikelu na wubranych pśikładach se pśedstajijo zajm pólskich wótpósłańcow a jich statki za słowjański lud nad Sprjewju mjazy lětoma 2002 a 2009. Mimo nižej naspomnjonych pšašanjow wótpósłańcow su teke dali druge aktiwity, wusměrjone na šćit Serbow ako w ramiku Sejma tak teke drugich politiskich organow.
Wótpósłańc Pólskeje ludoweje strony Janusz Dobrosz jo se wobrośił w lěśe 2002 na ministaŕskego prezidenta z pšašanim nastupajucym šćit kubłańskich pšawow serbskego luda a jogo małeje domownje w Nimskej. Pó měnjenju Dobrosza »Z pomocu instrumentow industrijoweje a kubłańskeje politiki jo wjeliki źěl serbskeje ludnosći był pśenimcony«. Akle pó lěśe 1990 jo bywało serbske pšašanje do wěsteje měry mjazynarodne a we wukraju su byli protesty pśeśiwo wótbagrowanjeju serbskich jsow a zacynjenju serbskich šulow. Dobrosz jo pódšmarnuł, až w slědnem casu česki parlament jo wustupił dwa raza za šćit serbskich kubłańskich zajmow a až Čechy financielnje pódpěraju Domowinu. W zwisku z wušej naspomnjoneju situaciju jo wótpósłańc stajił ministaŕskemu prezidentoju pšašanje, lěc pólske kněžaŕstwo pśedwiźi wobrośiś se na kněžaŕstwo BRD, aby pokazało na to, až njewódajne jo pókšacowanje w DDR nałožowaneje politiki wótweześa stawnje wětšemu źěloju serbskego luda jogo pšawa na maminu rěc, mału domownju we Łužycy, pśez pó lěśe 1990 pókšacowanu politiku wótbagrowanja serbskich sedlišćow a zacynjenja serbskich šulow. Politikaŕ jo pokazał pśi tom na to, až by se dejało w toś tom nastupanju na to źiwaś, až antiserbske elementy nimskeje narodnostneje politiki se znapśeśiwjaju Europskemu dojadnanjeju k šćitoju narodnych mjeńšynow. Wušej togo Dobrosz jo naspomnjeł, až nimska diplomatija rad powěda wó cłowjeskich pšawach, gaž interweněrujo pla kněžaŕstwow drugich krajow w nastupnosćach zwězanych ze zajmami wšakich nimskich a njenimskich etniskich kupkow w drugich statach. Wótpósłańc jo se teke wopšašał, lěc, gaž jano pólska interwencija njebuźo wunosna, pólske kněžaŕstwo gromaźe z českim kněžaŕstwom buźo interweněrowaś w Europejskej raźe. Dobrosz jo mjazy drugim teke kśěł wěźeś, lěc njeby móžno było, aby pólska konsulariska słužba se starała nic jano wó pólsku, ale teke wó serbsku narodnu mjeńšynu w zgromadnem źěle z Českeju tak, ako jo to było pśed lětom 1939. Jo se teke wopšašał za móžnosću financneje pódpěry Domowiny pśez pólske kněžaŕstwo tak, ako cyni to Česka. Spěchowaś by se měło serbske šulstwo w Sakskej a Bramborskej. Dalšna informacija, kótaruž jo kśěł wótpósłańc dostaś, jo była, lěc šulske wucbne programy za stawizny a zemjepis w Pólskej wopśimuju wědu wó stawiznach a źinsajšnem połoženju serbskego luda, lěc w institutach za słowjańsku filologiju se pódawa serbšćina a lěc wědomnostne institucije njeby se dejali zajmowaś za wósud Serbow. Na kóńcu Dobrosz jo napominał pólske kněžaŕstwo, aby zachopiło diplomatiski a organizatoriski statkowaś za Serbow we wobłukach, kótarež su naspomnjone we wušej pomjenjonych pšašanjach1.


text:
Kónčina wokoło Kulowa bu před wjace hač 4.500 lětami wobsydlena. To dopokazuja archeologiske namakanki. Po pućowanju ludow běchu so w kónčinje dźensnišeje Łužicy Słowjenjo zasydlili.
Milčenjo, kiž tu tehdom sydlachu, běchu předchadnicy hornjołužiskich Serbow. Z juha přićahnywši, běchu so wot 6. lětstotka sem na płódnych hlinach mjez Budyšinom, Kamjencom a Lubijom zasydlili a sej wsy w formje kulowca twarili. Na sewjeru tutoho staroserbskeho sydlenskeho ruma běchu – šěroko rozbrojene – dalše kupy serbskich sydlišćow.
Serbja so w nižinje Čorneho Halštrowa zasydleja
W 13. lětstotku, zdźěla tež hižo prjedy, běchu Serbja tutu kónčinu we wjacorych žołmach a ze wšelakich směrow z juha sem wobsydlili. Tehdy nasta tež wjes Kulowc.
Zdobom počachu so ze zapada sem Němcy zadobywać, Serbja buchu namócnje germanizowani. W pozdźišich dobach su serbscy ratarjo pod wuklukowanjom feudalnych knjezow runje tak ćerpjeli kaž němscy.
Kamjenscy knježa – załožićeljo města
Drje w prěnjej połojcy 13. lětstotka bě na honach Kulowca tež wjes Kulow nastała. W załoženskim wopismje 20 km zdaleneho klóštra Marijina hwězda so mjenujcy 1248 prěni raz „villa Wittigenow“ naspomnja. Srjedźowysokoněmske mjeno „Wittigen auwe“ je mjeno za sydlišćo w „nižinje Wittigena“. Po wšěm zdaću je Kamjenski hrabja Wittigo I. załožićel tutoho sydlišća abo znajmjeńša jeho prěni knjez. Kamjenscy hrabjojo běchu w 13. a 14. lětstotku w kónčinje knježili, kiž saha wot zapadnych Łužiskich hór po woběmaj bokomaj Čorneho Halštrowa nimale hač do Wojerec. 1286 so potom „civitatem Witigenhow“ naspomnja – potajkim Kulow jako město.
Z wóčkom do zańdźenosće –
sydom lětstotkow stawiznow města


text:
Dobyćerjo wubědźowanja na Kulowskim torhošću mytowani
Kulow (SiR/SN). Přichodnje móhła so Krabatowa stela na Kulowskim torhošću na nowy wopytowarski magnet wuwić. To zmóžnja wubědźowanje towarstwa Hornjołužiska hola a haty (OHTL). Z nim chcychu ideje zběrać, kak turistisku infrastrukturu w Leaderowej kónčinje dale wuwić a zesylnić. „Wulki wothłós je nas překwapił. Dohromady dóstachmy 22 přinoškow z cyłeho regiona, zwjetša ze stawizniskim pozadkom. Paleta idejow sahaše wot kolesowanskeho dožiwjenskeho swěta hač k wutworjenju kolesowanskich a pućowanskich šćežkow“, rozłoži předsyda OHTL Marko Kowar.
Prěnje městno wubědźi sej projekt „Bachtać ze Šadowicom“ Kulowskeho domizniskeho slědźerja Hansa-Jürgena Schrötera. Jemu kaž tež dalšim dobyćerjam su přizwolenske wopisma minjeny pjatk na Kulowskim torhošću přepodali.


text:
Zastupiš-li w Budyšinje do internata Serbskeho gymnazija, zetkaš tam přećelnu a wjesołu žonu połnu elana – Weroniku Bulankowu. Z lubosću stara so wona wo šulerjow, kotřiž chwala sej ju jako swoju „zastupnu mać“, hdyž njemóža wotydźenja domoj jězdźić. Mjeztym hižo 25 lět Weronika Bulankowa z internatnikami spěwa, pasli, moluje a za jich domjacymi nadawkami hlada.
Weronika narodźi so jako třeće dźěćo do Wajdlichec swójby w Kukowje, a hakle w pěstowarni nawukny němsce rěčeć. Wosebje horda je na swoju mać, kotruž bě w starobje hladała. Herta Wajdlichowa chodźeše hač do kónca žiwjenja w serbskej narodnej drasće. Jana Wajdlicha wšak wšitcy na serbskich wsach znajachu. Ze swojej młóćawu bě wón w lěću po puću, zo by małoratarjam žito wumłóćił. Nažel jeho Weronika z wosom lětami hižo zhubi. Maćeri wona po šuli pomhaše, warješe wobjed a w klóštrje ćelata sobu picowaše. Wuchodźiwši šulu chcyše so rady z wučerku stać, štož pak móžno njebě. Tak studowaše na fachowej šuli w Drježdźanach pedagogiku a sta so z kubłarku w žłobiku.


text:
Karl Gottlob von Anton
Karl Gottlob von Anton (* 23. julija 1751 w Lubanju; † 17. nowembra 1818 w Zhorjelcu) běše jurist, filolog, historikar a załožer Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Karl Gottlob Anton narodźi so 1751 jako syn překupca Gottloba Antona (1705–1758) w Lubanju. Wuchodźiwši tamniši gymnazij studowaše Anton mjez 1770 do 1774 filozofiju, filologiju, stawizny a prawnistwo w Lipsku, hdźež běše wot 1772 wurjadny čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju běše Anton adwokat při wyšim hamće w Zhorjelcu a wot 1797 tamniši senator. W lěće 1782 kupi wón namrěwske ryćerkubło w Oberneundorf blisko Zhorjelca. Wón běše sobustaw ložy swobodnych murjerjow „Zur gekrönten Schlange“. W lěće 1802 bu Anton do zemjanstwa pozběhnjeny. Wědomostne dźěło Antona koncentrowaše so wosebje na filologiju, stawiznopis a agrarne prašenja.
Karl Gottlob Anton pěstowaše zwiski k wuznamnym słowjanskim, ale tež serbskim wučencam. Tak steješe na přikład we wuskim kontakće z Janom Hórčanskim a přiswoji sej dobre znajomosće serbšćiny. Hromadźe z nim poda wón 1797 sorabistiski zarys hornjoserbskich dialektow (Etwas über die Oberlausizische Wendische Sprache). Nimo toho jeho pak tež delnjoserbšćina zajimowaše a kupi zawostajenstwo Georga Körnera.
Hornjołužiska towaršnosć wědomosćowWobdźěłać
Dnja 21. apryla 1779 załožištaj Karl Gottlob Anton a přirodowědnik Adolph Traugott von Gersdorf (1744–1807) w Zhorjelcu Hornjołužisku towaršnosć wědomosćow. Sobustawojo tuteje towaršnosće běchu wot idejow rozswětlerstwa, kotrež čłowjeski rozum do srjedźišća staješe, pohonjowani a slědźachu we wšěch wědomostnych disciplinach. Jako sekretar tuteje, za němsku kaž tež słowjansku kulturu a wědomosć wuznamneje towaršosće přepoda jej Anton 1801 swoje wědomostne dźěła a něhdźe 10.000 knihow. W lěće 1804 kupi wón dom w Zhorjelskej Neißstraße 30, kotryž 1807 towaršnosći dari a hišće dźensa sydło towaršnosće je.
ŽórłoWobdźěłać
- Wilhelm Zeil, Jan Šołta: Anton, Karl Gottlob von. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 33sl.
WotkazWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)


text:
Pěskečanscy wohnjowi wobornicy dóstanu jězdźidło, ale nic nowe
Miłoćicy (SN/MWj). Dokelž ničo wěčnje njedźerži, je tež raz hašenske jězdźidło wohnjoweje wobory dodźeržane a dyrbja z hinašim narunać. Nowe financować pak je zwjetša komplikowana naležnosć. Wšako dóstawaja komuny při płaćiznach mjez 200 000 a 400 000 eurami jeno dźěl spěchowany, tak zo trjebaja šwarny swójski podźěl. Tohodla je mjeztym z wašnjom, zo wobstaruja sej trjebane jězdźidło. Tak čini to nětko tež Njebjelčanska gmejna za Pěskečanskich wohnjowych wobornikow.


text:
Aleksander VII.
Aleksander VII. (z byrgarskim mjenom Fabio Chigi; * 13. małeho róžka 1599 w Siena; † 22. róžownika 1667 w Romje) bě zemjanski duchowny, wot lěta 1635 inkwizitor na Malće, wot 1639 nuncius (diplomat) w Kölnje, mjez 1644 a 1649 bamžowski pósłanc pola wuradźowanjow k Westfalskemu měrej a wot lěta 1652 kardinalny statny sekretar. Wón bu 7. jutrownika 1655 w starobje 56 lět jako naslědnik Innocenca X. wuzwoleny za 236. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše w lěće 1667 Giulio Rospigliosi jako bamž Klemens IX.


text:
20. róčnica Chróšćan zběžka so póndźelu, 6. požnjenca/septembra, na šulskim dworje w Chrósćicach (resp. při hubjenym wjedrje w „Jednoće”) wotměje. Přihotowanske koło pod nawodom Kathariny Jurkoweje, regionalneje rěčnicy za teritorij župy „Michał Hórnik” a předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT), je so jako termin za datum prěnjeho dnja noweho šulskeho lěta rozsudźiło, wšako běše spočatk Chróšćan zběžka 2001 tež prěni dźeń po wulkich prózdninach. Tehdom wjedźeše farar Clemens Hrjehor šulerjow 5. lětnika přećiwo woli kultusoweho ministerstwa do srjedźneje šule.
Tohodla proša župa „Michał Hórnik”, zarjad Domowiny a Serbske šulske towarstwo wšěch, kotřiž chcedźa hromadźe na tón historiski wokomik w serbskich stawiznach spominać a do přichoda serbskeho ludu hladać, sej tón termin – 6.9.2021 wot 18 hodź. w Chrósćicach – do protyčki zapisać. Słowa budu so mjez druhim jimać Jan Nuk, tehdomniši předsyda Domowiny, Jana Markowa jako zastupjerka staršich a Jakub Brězan jako zastupjer šulerjow 5. lětnika lěta 2001.
Tež něhdyši wučerjo-wuměnkarjo, kotřiž su 5. lětnik wuwučowali, a sobuwojowarjo su wutrobnje přeprošeni. Nimo toho planuja kulturne wobrubjenje a wustajeńcu z dokumentacijemi wo dobrym měsacu Chróšćan zběžka, při tym chcedźa tež wurězki z filmow pokazać. Dalši detail je hižo wěsty: Kaž kóžde ranje w Chróšćan zběžku ma so kěrluš „Božo, ty Serbow” zaspěwać.
Katharina Jurkowa: „Z Chróšćan zběžkom je na jednym boku wulka zrudoba zwjazana, haj wjele ludźi je samo trawmatiske dušine čwěle poćerpjeło – na kóncu smy najebać mjezynarodnu solidaritu a woporliwy angažement Serbow a jich přećelow ryzy serbsku srjedźnu šulu přisadźili, štož za nas hač do dźensnišeho straty rěčneje substancy woznamjenjeja. Na druhim boku je so naše narodne wědomje w tutym bolostnym rozestajenju skrućiło, dźakowano Chróšćan zběžkej je so mysl zdźerženja a wuwiwanja rěčnych rumow po cyłej serbskej Łužicy hišće bóle rozšěrjała. Hdyž steji nětkole w dobje změny strukturow spěchowanje rěče a rěčnych rumow wšudźe w srjedźišću, je to tež wupłód tutoho rozrosćaceho noweho zhromadneho sebjewědomja. Na tutu bytostnu ambiwalencu chcemy nawjazać a, njeboh fararjej Clemensej Hrjehorjej na česć, pod hesłom ,Běchmy, smy, budźemy’ zhromadnje do přichoda kročić.”
Na přihotowanskim kole su so čłonojo předsydstwa župy a SŠT, wjesnjanosta Marko Kliman, regionalna rěčnica za teritorij župy „Jan Arnošt Smoler” Budyšin a referent za zjawnostne dźěło Domowiny wobdźělili. Woni tuchwilu kontakty ze wšelakimi serbskimi institucijemi a jednotliwcami podpěry dla nawjazuja. Wšitcy su namołwjeni, swoje dopomnjenki, materialije a nazhonjenja z woneho časa přinošować. Wězo je wažne, na kóncu dokumenty za wustajeńcu zestajeć. Tohodla je Domowina tutu namołwu wozjewiła:
Studentska/ šulerska pomoc pytana
Domowina, Zwjazk Łužiskich Serbow, pyta krótkodobnu dźěłowu móc studenta/šulerja na honorarowej bazy při zestajenju wosebiteje wustajeńcy wo „Chróšćan zběžku” w lěće 2001. Wustajeńca dyrbi so 6.9.2021 zjawnosći prezentować.
Přizjewjenje přijimuja so pod sekretariat@domowina.de abo 03591/550102.


text:
Powiym Wom że jo to fest przaja rajzōm. Jak yno mom wolne to migym sie pakuja i jada! Nojbardzi mi sie podobo w górach. Świyży luft, ptoki śpiywają, wszyndzi strōmy, zielono i ni ma butlu. Oprócz chodzynio po górach też loca na paralotni ale o tym nieskorzij.
Weseli! Panna na wydaniu!
Prziszeł taki dziyń że i moi siostrze zachciało sie żyniaczki. Weseli zamówiyli se na poczōntek lipca a rychtunki ruszyły pełnym szwōngiym już łońskigo roku.
Na poczōntku myślałach że możno sie oba piznyli w palice i beztuż to wszysko ale ni!
Hned obsztalowali wszysko i przed samym weselichym już żodnych starości ni mieli. Wszysko narychtowane jak trza! Continue Reading…
„Sprzedaj lodówkę i jedź dookoła świata” K. Godycki-Ćwirko
Ksiōnżka do ludzi kierych nosi po świecie! Pryndko sie czyto, przigody autora wciągają a łobrozki som piykne. Ale dejcie pozór, przi czytaniu chce sie od razu gzuć w świat! Continue Reading…
Roztomiyły kafyj
Jo to nie umia wytrzimać dnia bez kawy. Jedno że mi fest szmakuje aji se powoniać lubia a dwa, że jak se nie wyduldōm z rana to potym bez dziyń jeżech zbałamōncono i ciynżko mi sie rozmyśliwuje.
Zocno tarta z malinami i syrkiym mascarpone
Do tych co se lubiōm pomaszkecić, wusztu tu nie uznocie! Continue Reading…


text:
Ulice Nysa
ul. 11 Listopada Nysa ul. 22 Stycznia Nysa ul. 3 Maja Nysa ul. Adama Asnyka Nysa ul. Adolfa Dygasińskiego Nysa ul. aleja Duńczyków Nysa ul. aleja Józefa Lompy Nysa ul. aleja Wojska Polskiego Nysa ul. Andrzeja Brodzińskiego Nysa ul. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego Nysa ul. Andrzeja Kmicica Nysa ul. Andrzeja Mieleckiego Nysa ul. Armii Krajowej Nysa ul. Artura Grottgera Nysa ul. Augustowska Nysa ul. Augustyna Kordeckiego Nysa ul. Azaliowa Nysa ul. Baczyńskiego Nysa ul. Baligrodzka Nysa ul. Bartosza Głowackiego Nysa ul. Batalionów Chłopskich Nysa ul. Bazaltowa Nysa ul. Berberysowa Nysa ul. Bielawska Nysa ul. Biskupa Jarosława Nysa ul. Bogusza Zygmunta Stęczyńskiego Nysa ul. Bohaterów Warszawy Nysa ul. Bolesława Krzywoustego Nysa ul. Bolesława Leśmiana Nysa ul. Bolesława Śmiałego Nysa ul. Braci Gierymskich Nysa ul. Bracka Nysa ul. Bramy Grodkowskiej Nysa ul. Bukszpanowa Nysa ul. Bursztynowa Nysa ul. Bzów Nysa ul. Celna Nysa ul. Chabrów Nysa ul. Chocimska Nysa ul. Chopina Nysa ul. Cypriana Kamila Norwida Nysa ul. Czesława Miłosza Nysa ul. Daniela Chodowieckiego Nysa ul. Długosza Nysa ul. Drzymały Nysa ul. Edmunda Jana Osmańczyka Nysa ul. Emilii Gierczak Nysa ul. Feliksa Falskiego Nysa ul. Forteczna Nysa ul. Franciszkańska Nysa ul. Fryderyka Szopena Nysa ul. Gałczyńskiego Nysa ul. Gdańska Nysa ul. Generała Kazimierza Sosnkowskiego Nysa ul. Generała Leopolda Okulickiego Nysa ul. Generała Stanisława Maczka Nysa ul. Generała Tadeusza Bora-Komorowskiego Nysa ul. Generała Władysława Andersa Nysa ul. Głuchołaska Nysa ul. Gołębia Nysa ul. Granitowa Nysa ul. Grodkowska Nysa ul. Grodzka Nysa ul. Grunwaldzka Nysa ul. Grzegorza z Sanoka Nysa ul. Grzybowa Nysa ul. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego Nysa ul. Henryka Dąbrowskiego Nysa ul. Henryka Pobożnego Nysa ul. Henryka Siemiradzkiego Nysa ul. Henryka Sienkiewicza Nysa ul. Hugona Kołłątaja Nysa ul. Ignacego Krasickiego Nysa ul. Ignacego Prądzyńskiego Nysa ul. Jacka Malczewskiego Nysa ul. Jagiellońska Nysa ul. Jana Brzechwy Nysa ul. Jana Dzierżona Nysa ul. Jana Karola Chodkiewicza Nysa ul. Jana Kasprowicza Nysa ul. Jana Matejki Nysa ul. Jana Sobieskiego Nysa ul. Jana Zamoyskiego Nysa ul. Jarosława Iwaszkiewicza Nysa ul. Jaskółcza Nysa ul. Jaśminowa Nysa ul. Jastrzębia Nysa ul. Jerzego Kozarzewskiego Nysa ul. Jeziorna Nysa ul. Joachima Lelewela Nysa ul. Josepha von Eichendorffa Nysa ul. Józefa Bema Nysa ul. Józefa Chełmońskiego Nysa ul. Józefa Dwernickiego Nysa ul. Józefa Poniatowskiego Nysa ul. Juliana Fałata Nysa ul. Juliana Tuwima Nysa ul. Juliana Ursyna Niemcewicza Nysa ul. Kalinowa Nysa ul. Karola Marcinkowskiego Nysa ul. Karola Miarki Nysa ul. Karola Szymanowskiego Nysa ul. Karpacka Nysa ul. Karpińskiego Nysa ul. Kazimierza Przerwy-Tetmajera Nysa ul. Kisielewskiego Nysa ul. Kochanowskiego Nysa ul. Kolejowa Nysa ul. Konstantego Damrota Nysa ul. Kopernika Nysa ul. Korczaka Nysa ul. Kornela Ujejskiego Nysa ul. Kossaka Nysa ul. Kowalska Nysa ul. Kozielska Nysa ul. Krakowska Nysa ul. Kramarska Nysa ul. Krasińskiego Nysa ul. Kraszewskiego Nysa ul. Krawiecka Nysa ul. Królowej Jadwigi Nysa ul. Krucza Nysa ul. Kruczkowskiego Nysa ul. Kryształowa Nysa ul. Krzemieniecka Nysa ul. Księdza Józefa Kądziołki Nysa ul. Księdza Norberta Bonczyka Nysa ul. Księdza Piotra Ściegiennego Nysa ul. Księdza Piotra Skargi Nysa ul. Kukułcza Nysa ul. Kupiecka Nysa ul. Kusocińskiego Nysa ul. Kwiatowa Nysa ul. Łąkowa Nysa ul. Leona Wyczólkowskiego Nysa ul. Leopolda Staffa Nysa ul. Leszczynowa Nysa ul. Ludwika Waryńskiego Nysa ul. Lwowska Nysa ul. Majora Henryka Sucharskiego Nysa ul. Makuszyńskiego Nysa ul. Marcina Borelowskiego Nysa ul. Mariacka Nysa ul. Marii Konopnickiej Nysa ul. Marii Merkert Nysa ul. Marii Skłodowskiej-Curie Nysa ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego Nysa ul. Marszałka Rydza-Śmigłego Nysa ul. Mazowiecka Nysa ul. Mickiewicza Nysa ul. Mieczysława I Nysa ul. Mikołaja Reja Nysa ul. Morcinka Nysa ul. Mostowa Nysa ul. Narcyzów Nysa ul. Niezapominajek Nysa ul. Nowogródzka Nysa ul. Nowowiejska Nysa ul. Obrońców Tobruku Nysa ul. Ogrodowa Nysa ul. Onufrego Jana Zagłoby Nysa ul. Opawska Nysa ul. Orla Nysa ul. Orląt Lwowskich Nysa ul. Orzeszkowej Nysa ul. Oskara Kolberga Nysa ul. Oświęcimska Nysa ul. Otmuchowska Nysa ul. Parkowa Nysa ul. Partyzantów Nysa ul. Piastowska Nysa ul. Pionierów Nysa ul. Piotra Michałowskiego Nysa ul. Piotra Własta Nysa ul. Plac Ignacego Paderewskiego Nysa ul. Plac Jana Kilińskiego Nysa ul. plac Jana Pawła II Nysa ul. Plac Katedralny Nysa ul. Plac Kościelny Nysa ul. plac Staromiejski Nysa ul. Plac Władysława Sikorskiego Nysa ul. Plebiscytowa Nysa ul. Podolska Nysa ul. Pomorska Nysa ul. Porzeczkowa Nysa ul. Powstańców Śląskich Nysa ul. Poziomkowa Nysa ul. Poznańska Nysa ul. Prudnicka Nysa ul. Prusa Nysa ul. Przemyska Nysa ul. Pułaskiego Nysa ul. Racławicka Nysa ul. Reymonta Nysa ul. Rodziewiczówny Nysa ul. Romualda Traugutta Nysa ul. Róż Nysa ul. Rynek Nysa ul. Rynek Garncarski Nysa ul. rynek Solny Nysa ul. Sandomierska Nysa ul. Sanocka Nysa ul. Saperska Nysa ul. Słoneczna Nysa ul. Słowackiego Nysa ul. Słowiańska Nysa ul. Słowicza Nysa ul. Sokola Nysa ul. Stanisława Dubois Nysa ul. Stanisława Konarskiego Nysa ul. Stanisława Ligonia Nysa ul. Stanisława Moniuszki Nysa ul. Stanisława Staszica Nysa ul. Stanisława Wasylewskiego Nysa ul. Stanisława Witkiewicza Nysa ul. Stanisława Wyspiańskiego Nysa ul. Stanisławowska Nysa ul. Stawowa Nysa ul. Stefana Czarnieckiego Nysa ul. Stefana Żeromskiego Nysa ul. Stokrotek Nysa ul. Strzelców Bytomskich Nysa ul. Sudecka Nysa ul. Sukiennicza Nysa ul. Świętego Piotra Nysa ul. Świętojańska Nysa ul. Szczecińska Nysa ul. Szkolna Nysa ul. Szlak Chrobrego Nysa ul. Tadeusza Boya-Żeleńskiego Nysa ul. Tadeusza Kościuszki Nysa ul. Tarnopolska Nysa ul. Teatralna Nysa ul. Tkacka Nysa ul. Toruńska Nysa ul. Towarowa Nysa ul. Ulica Fredry Nysa ul. Ulica Komisji Edukacji Narodowej Nysa ul. Ulica Unii Lubelskiej Nysa ul. Ulica Wiosenna Nysa ul. Waleriana Łukasińskiego Nysa ul. Wałowa Nysa ul. Wandy Pawlik Nysa ul. Wańkowicza Nysa ul. Warszawska Nysa ul. Wileńska Nysa ul. Wincentego Kadłubka Nysa ul. Wincentego Karugi Nysa ul. Wincentego Pola Nysa ul. Wita Stwosza Nysa ul. Witolda Gombrowicza Nysa ul. Władysława Broniewskiego Nysa ul. Władysława Jagiełły Nysa ul. Władysława Łokietka Nysa ul. Władysława Orkana Nysa ul. Wojciecha Korfantego Nysa ul. Wolności Nysa ul. Wrocławska Nysa ul. Wyzwolenia Nysa ul. Xawerego Dunikowskiego Nysa ul. Zapolskiej Nysa ul. Zawiszy Czarnego Nysa ul. Zbaraska Nysa ul. Zjednoczenia Nysa ul. Złotogłowicka Nysa ul. Zofii Nałkowskiej Nysa ul. Żwirki i Wigury Nysa ul. Zwycięstwa Nysa ul. Zygmunta Kaczkowskiego Nysa ul. Zygmuntowska Nysa ul. Żytomierska Nysa
Polub nas!
Zobacz także
Mapa Anglii Mapa Austrii Mapa Belgii Mapa Białorusi Mapa Bułgarii Mapa Chorwacji Mapa Czarnogóry Mapa Czech Mapa Estonii Mapa Finlandii Mapa Francji Mapa Grecji Mapa Hiszpanii Mapa Holandii Mapa Irlandii Mapa Litwy Mapa Łotwy Mapa Polski Mapa Portugalii Mapa Rumunii Mapa Słowacji Mapa Słowenii Mapa Szwecji Mapa Ukrainy Mapa Węgier Mapa Włoch Wszystkie państwa


text:
Drježdźany (dpa/SN). Energijowa změna w Sakskej bě jedna z hłownych temow dźensnišeho posedźenja Sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach. Zapósłancy debatowachu wo fachowej knježerstwowej deklaraciji ministra za wobswět Wolframa Günthera (Zeleni). Jedna z temow aktualneje hodźiny bě połoženje na šulach. Hladajo na pobrachowacych wučerjow a wupadnjene hodźiny rěčeše Lěwica wo prekernej situaciji. Před sejmom demonstrowachu wučerjo a dźěłarnicy.
Města žadaja sej pomoc
Berlin (dpa/SN). Sejm městow Němskeje warnuje energijoweje krizy dla před eksistencu wohrožacymi strachami za měšćanske zawody ze swojimi mnohimi posłužbami. W lisće zwjazkowemu kanclerej Olafej Scholzej (SPD), wicekanclerej Robertej Habeckej (Zeleni) a financnemu ministrej Christianej Lindnerej (FDP) žadaja sej sejm a wjacori wyši měšćanosća wuchowanski fonds za wohrožene měšćanske zawody. Njeńdźe wšak jenož wo zastaranje z energiju, ale tež wotwožowanje wotpadkow abo rjedźenje dróhow.
Nazhonjenja Mexika wužiwać


text:
Erwin Strittmatter
Erwin Strittmatter (* 14. awgusta 1912 w Grodku; † 31. januara 1994 w Schulzenhofu) bě serbsko-němski spisowaćel, kiž pisaše w němskej rěči. Wón płaći jako jedyn z najznaćišich awtorow za čas Němskeje demokratiskeje republiki.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Strittmatter narosće w delnjołužiskich Bóšojcach pola Grodka, hdźež měještaj jeho staršej wobchod a pjekarnju. Wot 1924 do 1930 běše šuler na Grodkowskim realnym gymnaziju, kotryž nosy wot lěta 1996 jeho mjeno. Po pjekarskej wučbje dźěłaše jako pjekarski napomocnik, pinčnik, pomocny dźěłaćer a hladar zwěrjatow. Hišće do 1933 zastupi do SPD. W lěće 1937 so woženi a wot 1941 bě jako wojak w policajskim regimenće w Druhej swětowej wójnje. 1943 spožči Heinrich Himmler wšěm policajskim regimentam čłonstwo w SS, tak zo so Strittmatter awtomatisce z esesowcom sta.
Po Druhej swětowej wójnje dźěłaše najprjedy znowa jako pjekar a potom jako redaktor za nowinu Märkische Volksstimme w Złym Komorowje. 1950 wozjewi swoju prěničku Der Ochsenkutscher. Wot 1954 bydleše w Schulzenhofu w Ruppinskim kraju. Wot 1959 do 1961 bě prěni sekretar Němskeho zwjazka spisowaćelow. 1963 wuńdźe roman Ole Bienkopp, za kotryž spožči so jemu lěto na to Narodne myto NDR.
Z trilogiju Der Laden staji swojej dwurěčnej domiznje, zhromadnemu žiwjenju Serbow a Němcow kaž tež městu Grodkej literarny pomnik. Strittmatterowe knihi přełožichu so do někak 40 rěčow.
Wot 1956 bě w třećim mandźelstwje z Evu Strittmatter woženjeny a měješe z njej třoch zhromadnych synow.
SpisyWobdźěłać
WotkazyWobdźěłać
-
- Erwin Strittmatter – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)
- Strittmatterowe towarstwo w Bóšojcach (němsce)


text:
Bjedrichecy
Bjedrichecy (němsce Friedersdorf) su wjes w sakskim Budyskim wokrjesu. Leža we wysokosći 127 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 200 wobydlerjow. Wot lěta 1994 słušeja k Łazej.
GeografijaWobdźěłać
Susodne wsy su Złyčin na sewjerowuchodźe, Hamory za hatami na wuchodźe, Šćeńca na juhu a Mortkow na sewjerowuchodźe. Přez wjes wjedźe wokrjesna dróha K9220. Wuchodnje Bjedrichec ćeče Mała Sprjewja.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje dróhowca jako Friederßdorff pochadźa z lěta 1471. Ležownostne knjejstwo wukonješe w lěće 1777 zdźěla Budyski krajny bohot a zdźěla hižo 1614 naspomnjene ryćerkubło we wsy samej.[2] Do Bjedrichec słuša tež wutwark Womjatk (abo Nowe Bjedrichecy), kiž załoži so na spočatku 18. lětstotka při křižowanišću pućow Mortkow–Złyčin a Łaz–Bjedrichecy a naspomni so prěni raz 1746.
Hač do lěta 1957 běchu Bjedrichecy samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Złyčina.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 134 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 79 %, štož bě za ewangelsku Hornju Łužicu hišće poměrnje wysoka ličba.[4] Cyrkwinsce słušachu Bjedrichečenjo ze starodawna do Łazowskeje wosady.
LiteraturaWobdźěłać
- Friedersdorf/Bjedrichecy. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 118sl.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Łaz
- ↑ Bjedrichecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 90. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [137 wobydlerjow, z nich 81 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 5 z pasiwnymi, 22 serbskich dźěći a młodostnych, 29 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běły Chołmc | Bjedrichecy | Drěwcy | Hermanecy | Koblicy | Lipiny | Mortkow | Roholń | Šćeńca | Tři Žony | Tyhelk | Wulke Zdźary | Wysoka | Złyčin


text:
Gatojce
Gatojce (nimski Teichland) su wót lěta 2000 gmejna, kótaraž ma tśi jsy. To su Hus (nimski Maust), Nowa Wjas (nimski Neuendorf) a Barbuk (nimski Bärenbrück). Gmejna lažy we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej.
Milinarnja Janšojce lažy w gmejnje Gatojce.
Geografiske městnoWobdźěłać
Gmejna Gatojce lažy w Dolnej Łužycy a stakim tam jo było sedlišćo Serbow. Wšykna płonina wunjaso 3486 hektary. Wejsny źěl Barbuk ma 857 hektary, wejsny źěl Hus 1435 hektary a wejsny źěl Nowa Wjas ma 1194 hektary.
Aktualna licba wobydlarjow jo jadnab 1.100.
PolitikaWobdźěłać
Gatojce słušaju k zastojnstwu Picnjo (městno zastojanja jo w Picnju) a ma gmejnske zastupnistwo, kotarež ma 11 cłonkow (inkluziwnje šołśe).
WoponWobdźěłać
Wopon ma carny wobcerk ze złośanymi niśami pśi górjejcnej kšomje. Pśi spódnjejšej kšomje jo wóda, z kótarejž rostu tśi rogožy. Rogožy symbolizěruju tśi jsy gmejny a wóda jo symbol za gaty.
Barbucka góraWobdźěłać
Barbucka góra jo nastała z wótsypkow wót wótwórjoneje jamy Janšojce a Chóśebuz-połnoc. Wót 1975 Vattenfall jo sajźał 4 miliony krickow a bomow a 1994 jo twarił wětšowe kólaso pśi wjerchu. Wusoke wótsypowanišćo ma 440 hektary a wusokosć jo 33 metery. Togodla jo tam dobry wuglěd pśez kraj.
Wósobiny z póchadom z GatojcWobdźěłać
Wuměłc, ilustrator a kreslaŕ Fryco Latk (Fritz Lattke, 1895–1980) jo se naroźił w Nowej Jsy. Won jo był prědny serbski kreslaŕ za comici pó prědnej swětowej wójnje a won jo sobuzałožował serbski zwězk wuměłcow (1923). Fryco Latk jo pśistupował źěłowej kupce serbskich kubłańskich wuměłcow, ale won jo myslił spušćiś źěłowu kupku dla socialistiskego źaržanja. 1980, krotko pśed swoju smjerśu, wón jo dostał wuměłske myto Domowiny. Fryco Latk jo měł wuski kontakt ze swojeju domownju, Minu Witkojc a Bogumiłom Šwjelom.
Wót 1996 jo w Nowej Jsy pomnik Fryco Latka, kótaryž jo tam LAUBAG (Vattenfall) stajił.
Towaristwa, lichy cas, sportWobdźěłać
W gmejnje Gatojce dajo wjelebocne móžnosći sportowanja. Gmejna teke woplěwa nałogi, tak na pśikład zapust w februarje, jatšowny wogeń abo łapanje kokota.
We jsy Hus jo wót 2000 nowy centrum gmejny, źož wjele towaristwow su. Něgajšna šula w Nowej Jsy jo se pśetwariła do źiśownje, běrowa gmejny a kluba za młodosći. Towaristwa, kaž na pśikład za blidowy tenis, se zmakaju w „Haus der Vereine“ (dom towaristwow). Ty móžoš teke bowlowaś, graś balokopanje abo volleyball w Nowej Jsy. Mimo togo ty móžoš rejtowaś w Husu. Vattenfall teke organizěrujo crossowy běg na Barbuckej górje.
Projekt do pśichoda „Chóśebuski pódzajtšny jazor“ („Cottbuser Ostsee“)Wobdźěłać
Pojekt jo źěl rekultiwěrowanja pśedstajony wót Vattenfall. 2015 dej wudobywanje wugela gotowe byś a 2030 dej tam wjelike nutśikokrajne wódy byś we wobcerku Chóśebuz-pódpołnoc (wobcerk Łakoma). Płonina wot 19 km² a 42 km brjog stej planowałej. “Masterplan” jo wótgłosował 2006 a wopśimjo wužywanje płoninow. Objekt dej turistiski wužyś a wótpópadnjo wobcerki, kaž sportojske aktiwnosći, wugótowanje, gastronomija a zarědowanja. Togodla dej centrum pśistawa, promenada jazora, wobcerki za wódny sport a wódny turizm, kupański pśibrjog, jawišćo jazora a campingowanišćo twariś. Barbucka góra jo zapśimowała w planje, togodla jo rozwjaseleński park Gatojce źěl wót projekta.
NožkiWobdźěłać
WótkazeWobdźěłać
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Češa
Češa (serbsce tež Čechojo abo Češi; čěsce Češi; singular muski Čech, žónski Češka) su w etniskim zmysle zapadosłowjanski lud, kiž je předewšěm we wot lěta 1993 njewotwisnej Čěskej žiwy. Woni su titularny narod tutoho stata a wučinja tam wjetšinu wobydlerstwa (2001: 90,5 %), něhdźe dźesać milionow.
Naspomnjenja hódne čěske mjeńšiny wobsteja předewšěm w susodnych krajach Słowakska, Pólska a Awstriska, ale tež w Chorwatskej (hłownje w Slawonskej wokoło Daruvara) a w Serbiskej (Wojwodina) kaž tež zwonka Europy w Zjednoćenych statach.
Rěč Čechow je čěšćina, zapadosłowjanska rěč, kotraž je wusko přiwuzna předewšěm ze słowakšćinu, ale tež ze serbšćinu a pólšćinu.
Wjetšina Čěchow w Čěskej je bjezkonfesionelna.


text:
Wjelikoraz
Wjelikoraz[1] (teke: wjelkoraz[2], we Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow Arnošta Muki: ẃelkoraz[3]) jo mytiska bytosć, kótaraž jo znata we mytologijach młogich ludow swěta, teke słowjańskich a germańskich. Wjelikoraz jo cłowjek, kenž se wótergi pśeměnijo na wjelka pódobnego na zwěrjeśa[4].
Wó wjelikorazach w serbskej ludowej wěrje jo pisał spisowaśel a ludowědnik Adolf Černý w knigłach Mythiske bytosće łužiskich Serbow (1893).
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ wjelikoraz
- ↑ Plon na najśpje, wuběrał, zestajał a pśigotował Werner Měškank, Budyšyn 1997, b. 66]
- ↑ ẃelkoraz
- ↑ Plon na najśpje, b. 66


text:
- About Institute
- Sports shoes - Asphalt - nike jordan trunner kids boots clearance - IetpShops - Running shoes - nike air max 1 new york , Women's shoes
- Yeezys - release dates & more., Jordans, colorful nike girl sneakers sale for women - Urlfreeze News
- nike zoom pegasus turbo blackened blue eyes
- Nike Zoom Freak 1 Multicolor CT8476 - nike dunk sky high imperial beach california - SBD - 800 Release Date
- saucony excursion tr14 goretex vs nike air zoom vomero
- nike tn air max plus blue gradient
- air jordan releases 2022
- printed t shirt from the gucci tiger collection gucci t shirt 1553843
- air jordan 4 black canvas
- nike dunk release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Dortmund
Dortmund – miasto na prawach krysu, co leży we zachodnij tajli Niymiec, we kraju zwiōnzkowym Nadrynijŏ Pōłnocnŏ-Westfalijŏ, we Zŏgłymbiu Ruhry.
Dortmund to srogi ôstrzodek industrialny. Wydobycie wōnglŏ kamiynnygo, hutnictwo żelaza. Industryjŏ maszinowŏ (masziny bergmańske, hutnicze, czyńści szifowe, elymynta mostōw), metalowy, elektrotechniczny, elektrōniczny, spożywczy (drugi nojsrogszy były ôstrzodek produkcyje piwa we Europie) – 6 piwowarōwōw, w tym Union, Brinkhoff´s, Kronen i DAB).


text:
Měšćanska biblioteka a zwěrjenc we Wojerecach stej zaso přistupnej, Měšćanski muzej na tamnišim hrodźe pak wostanje dale zawrjeny.
Wojerecy (SN/JaW). Po mjeztym sydomtydźenskej nanuzowanej přestawce stej Wojerowska měšćanska biblioteka Brigitty Reimann a tamniši zwěrjenc nětko zaso přistupnej. Wo tym informuje sobudźěłaćer Měšćanskeho zawoda zwěrjenc, kultura a kubłanje Felix Pál w nowinskej zdźělence. „Wjeselimy so ze swojim poskitkom k tróšku normaliće w tymle ćežkim času přinošować a tak předewšěm swójbam po tydźenjach wulkich wobmjezowanjow znowa wotměnu, wjeselo a wočerstwjeneje skićić směć“, pisa jednaćel měšćanskeho zawoda Arthur Kusber k znowawotewrjenju wobeju zarjadnišćow we Wojerecach.


text:
Młodostni měli sej struchłe podawki před 70 lětami w našej domiznje do pomjatka zašćěpić
W zymje dyrkotajo, pod předešćnikom w skupinkach so mjez sobu wohrěwajo, připosłuchachu młodostni wutoru dopołdnja stawiznarjej Alfonsej Kuringej na łuce pod Chróšćanskej Fulkec hórku. Pančičan-Kukowčan rysowaše šulerjam 10. lětnika Ralbičanskeje wyšeje šule, kak bě k surowym bitwam w Chrósćicach a wokolinje dóšło, při kotrychž su tam před 70 lětami sta pólskich, sowjetskich a němskich wojakow zahinyli.
28. apryl 1945 njeje jenož historiski datum za staršu generaciju Serbow, kotraž sej jón čas žiwjenja w pomjatku wobchowa. Tež dźěći a młodźi ludźo maja wo tym zhonić, zo běchu tón dźeń wosebje pólscy wojacy wokoło Zejic, Lejna, Chrósćic a Pančic-Kukowa swoje žiwjenje za swobodu přichodnych generacijow woprowali.


text:
Wp/wym/Ślöf maj kyndła
«Ślöf maj kyndła» ej ju a ołdy łid ym wymysiöeryś.
Śryft[edit | edit source]
Ślöf maj kyndła fest
S'kumma hefa gest
S'kumma engln ana kiyta
Zy brengia ym kyndła wu zy hota
Ślöf maj kyndła fest
S'kumma hefa gest
Ślöf maj kyndła, ślöf
S'ej dö oj a siöf
S'ej a öks mytum yzuł
Bygrisa z kyndła undum gejwuł
Ślöf maj kyndła fest
S'kumma fremdy gest
Kwoł[edit | edit source]
- "Zbiór wierszy o wilamowskich obrzędach i obyczajach oraz słownik języka wilamowskiego." Zajd 56. Hor höt gysioft: Józef Gara


text:
Pamiyntocie nasz wpis z zeszłego tydnia ô sztelach, nad kerymi piecza trzimie Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu? Na zicher, przeca ô takich placach choby Park 12C, Gruba Guido abo Sztolnia Krōlowo Luiza niy idzie przepōmnieć. Dzisiej chcymy Wos zakludzić głymboko pod zol, coby podziwać sie lepij na nojnowszo, szpecjalno atrakcyjo turystyczno Ślōnska. Zogibujcie kaski, skokōmy do łōdki a napoczynōmy rajza!
Sztolnia Krōlowo Luiza we Zobrzu
Wiycie już dobrze, że zobrzańsko sztolnia je nojdugszym takim ôbiektym na świecie, pra? To, że terozki umiymy jōm byzuchować, to je wszyjsko skuli srogigo zmiyru a ciynżkij robocie, kerej ludzie sie chycili na terynie Sztolni Krōlowo Luiza pora lot do zadku. Coby sztolnia postawić, trza bōło znojś knify na masa roztōmaitych problymōw bergmōńskich. Jako sie niyskorzyj ôkozało, przemiyniynie tej szteli na atrakcyjo turystyczno srogij jakości niy bōło wiela leksze.
Przeszło 20 tauzynōw tōn mōłu – tela musieli wyfedrować robociorze, coby my mogli tera nawiydzać sztolnia. Skirz tego dzisiej wandrusy umiōm we Zobrzu rajzować w czasie a porōwnywać se jakie techniki, werkcojgi a masziny były na grubach za starego piyrwy, a jakie sōm terozki. Poraletnio ciynżko robota sie werciła, bo Ślōnsk dostoł skuli tego fest zwiedowne, unikatowo we skali świata sztela.
Jako sie to wszyjsko zaczło? Krōtko historyjo Gruby Krōlowo Luiza
Gruba Krōlowo Luiza bōła jednōm ze nojstarszych grubōw wōnglowych na Gōrnym Ślōnsku. Postawiōno ôstała na kōniec ôziymnostego stolecio, jak skirz wartkigo rozfechtowywanio sie industryje, czornego złota trza bōło sztyjc wiyncyj a wiyncyj. Ślōnsk bōł wtynczos tajlōm Prusōw, beztōż misyjo przerobianio terynōw naszego hajmatu we moderne industryjalne zagłymbie dostoł Fridrichowi Wilhelmowi von Reden.
Stawianie grubōw Krōlowo Luiza (Königin Luise) a Krōl (König) napoczło sie we 1791 roku, zaro po tym, jak jedyn ze spōłrobociorzy von Redena – Salomon Izaak z Brabantu – ôddekowoł fest bogate flece wōnglo wele Chorzowa a Zobrza. Gruba Krōlowo Luiza bez rubo przeszło 100 lot bōła piyrszo w bergmōństwie skuli używanio nojnowszych technologiji a robiynio nastympnych rekordōw fedrōnku. Fedrować przestała we 1998 roku.
Sztolnia Krōlowo Luiza we Zobrzu – rekordowo a wyjōntkowo
Jak sie byzuchuje dzisio kōmpleks Sztolnia Krōlowo Luiza we Zobrzu, to idzie trefić niy yno to, co lata tymu przinoleżało do spōmnianej gruby. Fest wożnōm tajlōm tej szteli je tera tyż Głōwno Kluczowo Sztolnia Dziedziczno. To gynau ta tajla atrakcyji wyônaczyła to, że godōmy terozki ô Sztolni Krōlowo Luiza, że je ôbiektym rekordowym. Stawiali jōm bez 64 lata, coby niyskorzyj dozwolić wandrowanie podziymnymi chodźbami dugimi na przeszło 14 kilometrōw (dyć to je jak z cyntrum Rybnika do Ôpactwa Cystersōw we Rudach!).
Te zawalisko miało ôdwodniać gruby a ku tymu zrobić lekszym transport wōnglo na wiyrch. I tak tyż bez dugie lata bōło, aż ku pōłku dwadziestego stolecio, a potym? Niyskorzyj ô sztolni sie przepōmniało, a podziymne szpōngi po leku folowały sie roztōmaitym sztofym. We 2009 roku znojdli sie ale ôbmiyłowani we starej industryji, kerzi umiynili se, że ôdretujōm tyn wyjōntkowy, poindustryjalny ôbiekt. I cołkie szczynście.
Podziymno Sztreka Wodno – nojnowszo atrakcyjo Ślōnska
Nowo Sztreka Wodno to je atrakcyjo, kero naprowda musicie nawiydzić. To je yno jedna tako przileżytość coby karnyć sie na wodzie, 40 metrōw pod 180-tysiyncznym miastym! Bez przeszło kilometrowo rajza, nad Waszymi łepami wszyjsko sie bydzie kulać jak na beztydziyń – ludzie porobiōm zakupy, pōdōm do szkoły, pocisnōm autobusym – wtynczos Wy przetachocie sie do blank inkszego landu. Posłuchocie ô historyji sztolni, ślōnskich grubōw a industryji, a dziynki perfekt prziszykowanym ôprowadzoczōm spokopicie masa fest ciekawych informacyji. Po rajzie łōdkōm bydziecie czuli, że yntlich naprowda poznowocie Ślōnsk.
Podziymne porty, mijanki, klang kidajōncej wody a szpecjalne światło dajōm Wōm masa wrażyń niy do przepōmniynio. Niy ma wożne wiela mocie lot – kożdy znojdzie cosik dlo sia. Ôbmiyłowani we przirodzie? Kuknijcie ôpowożnie na flance, kere rosnōm na ścianach przi minimalnych jōnikach. Fani techniki? Wsłuchejcie sie we rozprowka ô nojsrogszych bergmōńskich zagrożyniach – wodzie a fojerze – żywiōłach, z kerymi ôd stoleci ôstuda majōm grubiorze. Ci, ôd kerych ptokami sōm historyjo a szpecjalne wrażynia? Festelnie spamiyntocie cołko wycieczka.
Podziymno Sztreka Turystyczno a Familijno we Zobrzu
Krōm nojnowszej atrakcyji – Sztreki Wodnej – Sztolnia Krōlowo Luiza umi poasić sie tyż hyrskimi sztrekami “suchymi”. Sztreka Turystyczno dowo przileżytość ku noleżnymu poznowaniu historyji bergmōństwa na ślōnskich terynach a pozoziyraniu na zmiany, kere sie wyōnaczyły we industryji aż do dzisiej. To niy ma yno bojka przi podziymnym szpacyrze. Na Sztrece Turystycznej idzie nabrać masy szprymōw – stanyć se na flycu, przetargać samymu (no dycht) poradziesiōnt kilo czornego złota abo zebrać kilof a sprōbować fedrōnku. Uwidzicie bai jako fōnguje rychtyczny grubski kōmbajn!
Sztreka Familijno to je zaś 1.5 godziny atrakcyji, wyzwań a multimedyjōw. Interakcyjo z byzuchowanōm sztolniōm sprowio co bajtle (a ôd nich ôjce jednako) na dugo spamiyntujōm ta rajza a wszyjsko co sie tamek nauczyli. Umicie tamek wyużyć infokioskōw, posłuchać regiōnalnych pieśniczek, poszpacyrować po placach, w kerych szkolili sie forajtery, a na kōnieć… poprzipōminocie se ślōnski dykcjōnorz! 💙 Niy śmicie tyż przepasować trefu ze Skarbnikiym abo rajzy Karlikiym – echt fajnōm grubskōm bankōm.
To sztyjc niy ma wszyjsko!
Zdo nōm sie, że spokopiliście już kero sztela na Ślōnsku werci sie byzuchować na nastympny roz, pra? Spamiyntejcie, że ôpisane a nawiydzōne bez nos sztreki Sztolni Luiza to sztyjc niy ma wszyjsko, co czeko na Wos we Zobrzu. Kuknijcie do naszego piyrwyjszego tekstu a wejrzijcie jeszcze roz na sztele ôd Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego – Gruba Guido abo Park 12C. A zaro jak wyleziecie na wiyrch, kōniecznie wybadejcie downo kōmpielnia ketowo, hala kōmpresorōw abo blik na Zobrze z 31-metrowej wiyży szachty „Carnall”. To jako, trefiōmy sie we Zobrzu? 😉
Tekst wyônaczylimy społym z Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu. Fest dziynkujymy za zaproszynie a richtich zocno rajza po Sztolni Krōlowo Luiza a inkszych sztelach!
Ajntryty do kupiynio online: bilety.kopalniaguido.pl
Zajta Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego: muzeumgornictwa.pl
Zajta Sztolni Krōlowo Luiza: sztolnialuiza.pl
Wiyncyj informacyji ô nowej Sztrece Wodnej – klik!
⚒ Mosz w zocy ta podziymno rajza? Czekōmy na Twōj kōmyntorz! ⚒


text:
FC Hansa Rostock
Stawizny mustwa
1954 přikaza so rudnohórskemu mustwu z Lautera pola Auwy přećahnyć do Roztoka. Knježerstwo NDR chcyše tak spěchować kopańcu w sewjernym dźělu republiki (teritorij dźensnišeje Mecklenburgskeje). Přez nóc přemjenowa so mustwo potajkim wot Empor Lauter na Empor Rostock a hraješe wot tutoho časa w prěnjej koparskej lize NDR.
28. decembra 1965 wutwori so naslědne mustwo FC Hansa Rostock. Hač k politiskemu přewrótej 1990 hraješe zwjetša w najwyšej lize, zestupi pak dohromady pjeć króć. 1967 do 1969 bě trójce zasobu wicemišter za mustwom Dynamo Drježdźany a steješe zdobom trójce w finalu FDGB-pokala.
Po politiskej změnje sta so Hansa Rostock z poslednim mištrom a pokalnym dobyćerjom něhdyšeje NDRskeje wyšeje ligi a skwalifikowa so tak hromadźe z Drježdźanskim mustwom za zwjazkowu ligu. Tam wšak so mustwo dźeržeć njemóžeše, hačrunjež doby dwójce přećiwo mustwu Bayerow z Mnichowa a na spočatku sezony samo pjeć razow zasobu tabulku nawjedowaše.
Po zestupje hraješe mustwo tři lěta w druhej zwjazkowej lize a nawróći so 1995 do prěnjeje ligi. Tam wosta 10 lět, doniž w lěće 2005 znowa njezestupi. W druhej lize hraje nětko zaso přećiwo staremu riwalej Dynamo Drježdźany.


text:
Kożdo kobitka lubi wyglōndać zocnie. Jak wyglōndo zocnie to i mo lepszy humor. A jak mo jednako dobry humor to znaczy sie, że je rada z życio!
O czym dobrze by było pamiyntać dziynnie coby przeglōndać sie w zdrzadle i godać do sia: „Ale szwarno babka!”?
Wyspej sie porzōndnie
Żodne mazidło nie zastōmpi dobrego, spokojnego snu. Zamiast ônaczyć wory pod oczami jakimiś szpachlami, lepszy pospać i nie odkłodać dycki spanio aż do pyndzyji. Starej sie lygać pryndzy, nie czekej aż bydzie dwanoście na zygorze!
Ruch to je cosik czego ni może braknyć choby nie wiym co!
Jak sie człowiek mało ruszo to zaczynajōm sie robić problymy ze zdrowiym, o wyzgerności nie wspomna! Choćby szpacyr na wieczór, Chodakowsko, fitnesy, tabaty – tela tego teroz je… trza yno chcieć. To je podstawa podstaw, zachyncōm fest do aktywnego życio!
Pij!
I to nie yno kafyj – soki domowej roboty eli tyje ziołowe abo owocowe. Jak kupujesz soki ze geszeftu to dolywej wody, same w sobie majōm cukru choby w cukierdołzie.
Maszkety…
Jo wiym że sie zdo, że bez tych pierzińskich maszketów ciynżko żyć ale wiysz co… do sie! Jo unikōm wiela idzie od długigo czasu i czuja sie ganc lepszy niż piyrwyj.
Ubiyrej sie szykownie
Fajne sukiynki, piykne bluzki i gryfne kiece to je to! Jak sie chcesz dobrze czuć to wyglōndej zocnie 😉 Nojbardzi mie dziwi jak młode dziołchy w środku upalnego lata cudujōm i chodzōm w galotach. Wyciep to na dno szranku i oblykej te szykowne kiece! Zarozki sie lepszy poczujesz.
Obcyrkluj kolory kiere Ci pasujōm, oblyczki kiere fajnie leżōm i stylowe, dyskretne dodatki
Kolczyki aż do parzów som raczyj na sylwestra… Ale polakierowane paznokietki na co dziyń? Czamu ni!
A teroz gwóźdź programu – toć że seks!
Nic tak nie poprawio nastroju i wyglōndu jak fajne igraszki w pryku. Roz że kalorie sie tracōm, a dwa że zaros bardzi sie chce żyć.
Do roboty!


text:
Ioniske mórjo
Ioniske mórjo (grichiski Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italski Mar Ionico , albański Deti Jon) jo źěl Srjejźnego mórja a pótakem teke źěl Atlantiskego oceana.
Lažy mjaz Italskej, Albańskej a Grichiskej. Na pódpołnocy granicujo z Jadrańskim mórjom. Na pódwjacorje granicujo ze Siciliskeju a jo zwězane pśez Messinsku wudcynu z Tyrrenskim mórjom. Na pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Egejskim mórjom.
Ioniske mórjo ma płoninu 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 5121 metrow.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
1225
lěto
PodawkiWobdźěłać
- Prěnje historiske naspomnjenje Běčic, Bórka, Ćemjerc, Čornowa, Hraboweje, Chrósćic, Kamjenca, Koporc, Křidoła, Małeho Wjelkowa, Malešec, Nadrózneje Hrabowki, Němskich Pazlic, Neukircha pola Kinsporka, Połčnicy, Prawoćic, Wěteńcy a Žornosyk we wopismje klóštra Marijina hwězda.
- Hradec Králové so za kralowske město pomjenowa.
- 17. nowembra: Po Möllnskeje bitwje wujednataj kejžor Bjedrich II. a jaty danski kral Waldemar II. wróćenje słowjanskich teritorijow nimo Rujan do němskich rukow.
NarodninyWobdźěłać
WumrěćeWobdźěłać
- 2. oktobra: An-Nasir – kalif Abasidow (* 1158)
WotkazWobdźěłać
Commons: 1225 – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Meridian (geografija)
Słowo meridian (tež: połodnica) woznamjenja w stopnjowej syći zemje poł dołhostnika (połdołhostnik) na zemskim powjerchu, kotryž wot jednoho geografiskeho čopa k druhemu běži. Je zwjazowaca linija wšěch geografiskich městnow, na kotrychž słónco w jenakim času najwyši dypk swojeje dnjoweje čary (dnjowy wobłuk) na njebju zaběra, na kotrychž je potajkim připołdnjo. Pochad słowa wot łaćonskeho circulus meridianus „připołdniši kruh“ tohorunja na tutón zwisk pokazuje.
Wšě dypki z jenakej geografiskej dołhosću, tuž z jenakim "stopnjom dołhosće", leža na jednym a tym samym meridianje. Zapřijeći 'stopjeń dołhosće' a 'meridian' woznamjenjetej tuž jenakej liniji na zemskim powjerchu a hodźa so tohodla synonymnje wužiwać, při wužiwanju zapřijeća 'stopjeń dołhosće' wšak so aspekt kutoweho podaća a při wužiwanju zapřijeća 'meridian' aspekt słónčneho stawa připołdnišeho časa podšmóruje.
Druhdy so tute zapřijeće mylnje tež jako synonym za połny dołhostnik wužiwa.
Strach zaměny wobsteji z meridianowym zapřijećom astronomow, kotřiž njebjeski meridian skrótka tež meridian mjenuja a pod tym specialny wulki kruh na njebjeskej kuli rozumja.
Meridiany jako idealna linija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Meridiany maja (hdyž so zemja jako kula abo dokładnišo jako rotaciski elipsoid wobhladuje) wšě jenaki rozsah, přetož wotstawk mjez čopomaj je při rotaciskim ćělesu přeco konstantny. Potajkim su dołhostniki na rozdźěl wot šěrokostnikow přeco wulke kruhi a tohodla meridiany přeco tež poł wulkeho kruha. Dołhosć meridiana je na referencnym elipsoidźe WGS84 wok. 20.003,9 km.[1]
Wuchadźejo wot čopa, so wotstawk mjez dwěmaj meridianomaj přeco wjace powjetša, doniž naposledk na ekwatorje swój maksimum njedocpěje. Wotstawk mjez meridianami, kotrež su wo 1° mjez sobu zdalene, pomjenuje so wotšěrjenje. Wono je wotwisne wot wužiwaneho referencneho elipsoida. Při Besselowym elipsoidźe na př. je wotšěrjenje na ekwatorje 111,307 km a na 50. stopnju šěrokosće, tuž w Srjedźnej Europje, wšak jenož 71,687 km.
Wosebite meridiany[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pariski meridian je nulowy meridian był, kotryž bě so do Mjezynarodneje meridianoweje konferency z lěta 1884 wužił a leži 2° 20' 14.025" na wuchod wot Greenwichoweho meridiana, kotryž so hakle wot toho powšitkownje wužiwa. Parisowy meridian dźe prěki přez Pariski obserwatorij.
Hórka w Greenwichu je stejnišćo něhdyšeho Royal Greenwich Observatory (Flamsteed House), přez kotryž nulowy meridian běži, kotryž bu w lěće 1884 dojednany a po kotrymž je Greenwich Mean Time postajeny.
Wěste meridiany wobmjezuja časowe pasma, do kotrychž zemja je rozdźělena. Połny wobwjert zemje wo 360 stopnjow traje jedyn dźeń ze 24 hodźin, tuž 1.440 mjeńšin. Z tuteje přičiny je časowy wotstawk mjez dwěmaj meridianomaj dokładnje 4 mjeńšiny (1.440 : 360). Diferenca městneho časa dweju městnow, kotrejž matej w stopnjowej syći zemje wotstawk wot 15 stopnjow dołhosće, je tohodla dokładnje 1 hodźina = 60 mjeńšin (jeli so [srjedźna] geografiska časowa definicija wužiwa).
Zhorjelc, najwuchodniše město Němskeje, leži dokładnje na 15. meridianje (geografiske połoženje: 15° 00' w. d.) a by tohodla wot Greenwicha dokładnje wo jednu hodźinu časowje přesunjeny był.
Dokelž so přeběh časowych pasmow wšak nic jenož na geografiskich, ale tež na praktiskich a politiskich směrnicach orientuje, móže diferenca zakonskeho časa mjez dwěmaj městnomaj tež wjetša abo mjeńša hač městna časowa diferenca być. Postajene časowe pasma rozeznawaja so zwjetša wo połne hodźiny, zrědka tež wo poł hodźiny. Wosebitosć stej čopaj, dokelž tu wšě meridiany a z nimi tež wšě časowe pasma hromadźe padaja. Na čopje je móžno, z mało krokami wšě časowe pasma překročić. Za Antarktis je so postajiło, zo tu wšudźe koordinowany swětowy čas płaći.
Meridianowa ekspedicija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1792 dyrbjała so jako přikład tak dołheje kaž móžno prosteje zdalenosć mjez Dünkirchenom a Barcelonu eksaktnje zwěsćić. Tak mjenowana meridianowa ekspedicija je so wot Jean-Baptiste Joseph Delambre, Pierre Méchain a jeho asistenta Jean Joseph Tranchot přewjedła resp. nawjedowała. Méchain a Tranchot přewzaštaj južny a Delambre přewza sewjerny sektor. Ekspedicija traješe hłownje dla wuskutkow francoskeje rewolucije a wojerskich podawkow (inwazija přez Prusku a francosko-španiska wójna) naposlědk sydom lět. Zakładnu liniju triangulacijow su woni blisko Parisa rozměrili. Jich wuslědki su so přez mjezynarodnu konferencu wědomostnikow 1799 w Parisu akceptowali. Direktny sćěh je wobličenje a konstrukcija prametra, kotryž jako měra najprjedy w cyłej Francoskej płaćiwosć naby. Jeho wotchilenje wučinja měrjenskeje njedokładnosće dla jenož 0,2 milimetrow porno pozdźišim měrjenjam. Něhdyša nowa měra bě jako dźesaćmilionty dźěl čary wot čopa k ekwatorej definowana. Dalše spóznaće přez ekspediciju běše, zo woprawdźita forma zemje runoměrny elipsoid njeje, ale je w swojej njeprawidłownosći skerje je na powjerch běrny podobna.
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Film[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Axel Engstfeld: Terra X - Die Jagd nach dem Urmeter. Deutschland, Großbritannien, Frankreich, 2010, 52 min. Dokumentacija z hrajnymi scenami, zdźěla na originalnych městnach. Mjezynarodny geografiski institut[2] w Parisu staji za wjerćenske dźěła tež original repeticiskeho kruha k dispoziciji.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ The Earth according to WGS 84; calculated by Sigurd Humerfelt.
- ↑ http://www.ign.fr/ Mjezynarodny geografiski institut (Institut géographique national)