text:
Łozprowki, bery, szpasowne gyszichty a wszyjsko we naszyj szykownistyj ślónskij mółwie!
poniedziałek, 30 września 2013
Autok ze ludzkóm fresóm ...
„Burżuazyjne” (he, he, he fto jesce boczy tyn ausdruk – burżuazyjne?) auta sóm porynczniyjsze, moc wygódniyjsze i na isto bezpieczniyjsze, to prôwda. Wrółz ze zmianóma we motoryzacyji na fiks diosi wziyni jednakowóż cosik niy do chycyniô w nôs samych, cosik ci takigo sztram polskigo, a tak po prôwdzie: blank swojskigo. Zwekslowali sie niy ino autoki, ftorymi jeżdżymy; my same tyż już niy sómy take same ...
Polske autoki (bo i fiaty móm za polske) wyszlajfowali naszô inteligyncjô. Eźli to spórny myślónek? A bogać tam! We tych modernych, przikludzónych zeza granicy autokach, szoferôk miarkuje, znô ci ino dwie dziury, dwa łotwory: dźwiyrze bez kiere wlazuje rajn, coby zicnóńć na zeslu, i jesce wlyw brynsztofu, tyj ci bynziny. Żôdyn ze tych wozów nicego łod nôs niy wymôgô, niy trza mieć choby ino bladygo anóngu ło mechanice. A piyrwyj bali to my chopy, a i te szoferoki we kieckach, wiedzieli, miarkowali, jako jes kónstrukcyjô kuglagrów abo motora, i co trza zrobić, kiej ci łón, tyn motor niy kce sztratnóńć. Werkszteli ci przecamć niy bóło, albo maluśko i ino dlô kamratów. Trza ale bóło mieć tyż sómsiôda-bajstlyrza i ku tymu dwie wizgryne, włóśne grace i palica. Ale, coby śnij cosik wykrzôsać we szwernym mómyńcie, trza sie bóło mocka uczyć, côłki czôs zbogôcać znani, swojô wiydza! Wrółz tyż ze pokozaniym sie tych fajnych auslynderskich autoków, roztomajtych ci „dealerów” i tych jejich fyrmowych, autorizjyrówanych serwisów, wszyjsko to, cochmy sie naumieli, poszło blank we niypamiyńć.
Nasze autoki sprowiali tyż, iże bylichmy dlô sia barzij uprzyjmne, barzij ludzke.
Co? Iże jô możno belakwastry, plytnie łozprawióm? A spómnijcie sie jak to tyż kiejsik bóło! Eźliby dzisiôj ftosik wybulół poła geltaku na szaberplacu, coby sie lajstnóńć norychty, werkcojgi i tajle do swojigo autoka, a niyskorzij przetrôwiół jesce côłki dziyń ufifrany śmiyróm na reperónek fyjlera? A ino tyż beztóż bali, coby we nastympny zapióntek, szlustydziyń wykludzić sie kajś za miasto, gynał miarkujónc, iże po powrocie trza bydzie wszyjsko napoczynać snowa ...
We tamesznych czasach autok, lajstniynty na borg abo ze bajtlika świekry, bół ci czyńścióm familiji a niy bezdusznóm kupóm żelazła, jak to jes ci terôzki.
Włôśnô „bryka” miało sie za jakosik ludzkô istota, nikiej swoja babeczka – tela, iże takô, ftoro szło – gibcij niźli ta swoja starô – spokopić, łozgryźć i gynał ci jóm poregiyrować, posztojerować. Bali eźli tyż miywała jakiesik manebry, zawdy bóło wiadómo, jak ci jóm idzie uholkać, abo kierô szrałba przikryńcić. Szło ci nióm zawłôdnóńć. A dzisiôj, eźli môcie jakisik auslynderski, cudzy autok, to na isto łón nad wami jes góróm. Szteruje, zawôdzô wóm jechać tak wartko jak ci byście to kcieli, parkuje blank sóm, brymzuje, kiej uzdo to za trefne, i blank sóm łobiyrô dróga, kierô mu sztimuje! Pytô sie ino zatelity a niy szoferoka. Blank go niy znôcie, niy rozumiycie i niy zawdy mogecie sie tak do łostatka na niygo spuścić. W razie kielichkolwiyk problymów, zgłoby tyż niy wiycie, co trza sam dogłôskać, dohajać abo zrychtować. Przipóminô to gynał trefónkowy zwiónzek ze kochankóm, kierô stoji za usuchliwô drugô półowa.
A przecamć dziynka tym naszym dôwniyjszym autokóm, bylichmy tyż barzij przocielske i kamracke. Bezwiydnie, cufalym ugróntowali łóne blank nowy gatónek cowieka: „homo garażus”. Boczycie jesce te raje wartehali i budów sprzed 20 abo 30 lôt? To niy bóła tak ganc ajnfach grómada betóniannych abo blaszannych pakytów, ale richticzne kluby, spólnoty ludzi, kiere mieli take same ptôki, i ku tymu tyn łożywczy szluk luftu we szarziznie tamtyj ypoki.
Zawżdy napoczynało sie jednako: Môsz możno jakisik dinks, ftorym idzie wyjmnóńć kuglagry? A możno môsz kluc trzinôstka? Mógbyś wpaść dó mie, coby mi spómóc łodkryńcić zarościało szrauba? A zatym sie gôdało, szlukało piwo abo łobalóło sie gryfnistô halbecka, wygrzywało sie na słóńcu i wszyjskie kôżdodniowe problymy straciyli sie na dobre.
A terôzki, po przijńściu nazôd do dóm, parkujymy autok, ryglujymy dźwiyrza, sprôwdzómy je śtyry razy dlô srogszego uważowaniô, i schróniómy sie wartko we naszych śtyruch ścianach pomiyszkaniô. Przodzij zawdy mielichmy łónako zołgówka, ftoróm szło babie zamydlić ślypia, wcis jóm za balek.
– Kajś bół, giździe diosecki?
– Zajimołech sie naszym autokym. Trza go przecamć przirychtować na zima (abo na lato). I potrza jesce ci pójńść na szaberplac i lajstnóńć sie pôra tajlów.
I fajrant ze pytaniym. Baby zawdy wtynczôs dôwali cowiekowi pokój.
Nasze autoki pobudzali tyż ci festelnie nasz ajnbildóng i spómogali łozwijać nasz pomyślónek! Niy wierzicie? Przejzdrzicie ino wszyjske stare roczniki cajtóngów motoryzacyjnych i puście na sztich szkryfki pod mianym „Dobre rady” sprzed dwadziestuch lôt i terôzki. To tak choby dziyń i noc. Czego to sie niy wysztudiyrowało we tamtych czasach!
Ale – jak to móndroki gôdajóm – „widmo kryzysu” krajzuje nad światym ... Krizy, kierô przikwanckała sie stamtónd, ze tego świata szykownych autoków i srogigo bogajstwa. Możno szłoby forsztelować, szurnóńć myślónek tym, co to jich mianujóm: „grof von rotz“ tym wszyjskim Amerikónóm, coby przesiedli sie ze swojich fordów i cadillaców na nasze fiaciki? Abo możno jesce na ruske wołgi eźli by take woleli... Dziynka tymu stali by sie barzij inteligyntne, barzij ludzke i przocielske. I na isto gibcij znodli by jakiesik wyjńście ze tyj światowyj krizy. Bo przeca te wszyjske niyszczysne fale, eli to ino gospodarcze, abo tyż ci polityczne, sóm pewnikiym sprôwióne bez ludzi. Śmiyszy to Wôs? Mie tyż! A dyć tóż, chichrejmy sie do grómady, niy zabywejmy jednakowóż ło przeszłóści, kierô – wiyrzcie mi – miała niy ino samiuśke złe zajty, niy ino łoszklistwa – jak to terôzki nóm tuplikujóm roztomajte łochyntole i łoszkliwce ze Warszawy, ftorzi nôs zawdy bydóm za balek ciś i na łostuda nóm robić.
sobota, 28 września 2013
Dziołcha ze wsi...
– Te, tak se medikuja, eźli słabô, lichô i niyporadnô, bezbrónnô dziołcha, takô jak jô, moge chałzować, eźli godzi sie jij wandrować po ciymku ze sztramskim, srogim chopym, takim jak ty.
Karlus łosrowô to, smoli to i nic jij niy łodrzykô. Idóm dalszij i za pôra minutek łóna juzaś napoczynô rzóńdzić:
– Wiysz, jes mi stopieróńsko hrozucznie, gróźnie tak deptać sam ze cia we tych ciymnóściach. Jesce by ci możno cosik przilazło do filipa, cosik byś se ubzdôł...
– Suchej ino – rzykô karlus – wrôcóm ze targu, we jednyj gracy niesa kokota i łopata, we drugij dziyrża kibel i sznóra, na kieryj wleka ciga. Jak miôłbych ci cosik zrobić na łostuda?
Dziołcha po dugszym szpekulowaniu łodrzykô:
– Wiysz, prziszło mi tak na pomyślónek, wlazło mi do łeba, iże kiejbyś tak ta hercówa wbiół do ziymi, prziknółtlowôłbyś dó nij ta twoja ciga, a tego kokota deknół kiblym, to ci dziepiyro bółabych we... łopresyji!
piątek, 27 września 2013
Bół se jedyn istny...
– Wiysz Erna – pediała ta ze tóm krykóm do drugij starecki. – Życie blank niy ma sprawiydliwe.
– A po jakiymu tak miarkujesz Ana? – spytała sie ta drugô, tyj ze krykóm.
– Anó beztóż, iże jakech bóła 20 lôt starô, bółach tego pierónym ciekawo. Jakech bóła 30 lôt starô, toch to ci stopieróńsko miałach rada. Przi śtyrdziestuch latach już samach ło to prosiółach. Kiejech bóła 50 lôt starô, to żech za to płacióła. We wiyku 60 lôt napoczłoch lo to do Pónbóczka festelnie rzykać, coby przi siedymdziesióntce ło tym blank... przepómnieć. Terôzki, kiej mi już pizło 80 lôt, take fizymatynta rosnóm ci dziko na piôsku, a jô bali ani przicupnóńć niy poradza!
czwartek, 26 września 2013
Tak wczas...
– Sieee maaaa!
Widzi to wyproszczónô i snerwowanô rechtórka i gôdô do Hanyska:
–Hanysku! Zarozinku, na szlag dźwignij ta swoja pukeltasza, wylyjź ze klasy i wlyjź rółz jesce, ale tak moreśnie, jak twój tatulek, kiej wrôcô ze roboty do dóm!
Hanysek ze spuszczónóm palicóm dźwigô swoja pukeltasza i wylazuje ze klasy. Po jakimsik łoka mrziku dźwiyrze świtniynte stopieróńsko łozewrzili sie ze hukym, a do klasy wlazuje Hanysek i wrzescy:
– Haaaa...! Kurwa! Niy spodziôłaś sie mie dzisiôj tak wczas!
środa, 25 września 2013
Sztudynt...
– Wiedzóm łóni panoczku sztudyncie, fto to tak na isto jes... sztudynt?
– Nó, panoczku profesorze, niy za tela... niy miarkuja... – łodrzyko tyn istny.
– To jô wóm rzykna. Sztudynt, to jes take gówno, kiere pływo po sublu, po srogim tajchu, i ftore stopieróńsko próbuje doszwimować do wyspy mianowanyj: MAGISTER!
– A eźli łoni, pónie profesorze, miarkujóm gynał, fto to tak na isto jes profesor?
– Nó, niy za tela...
– To jô wóm panoczku profesorze razozki rzykna. Profesor to jes take gówno, kiere kiejsik tam, downo tymu i ze srogóm ciynżobóm i utropóm doszwimowało ku wyspie mianowanyj MAGISTER. Ku tymu ze jesce ze srogdszóm utropóm, jakimsik cudym smógło dróga ku wyspie mianowanyj PROFESOR, a terôzki robi na tym sublu wele, coby inksze gówna niy poradziyli doszwimować... do.. MAGISTRA!
wtorek, 24 września 2013
Rżna...
– Te! Synek, a skany ty môsz tela pijyndy? – spytôł sie tyn istny Hanyska.
– Anó, panoczku, to bóło tak. Poruch dochtorów, wywołanych chirurgów trefiyli sie na cigaretpauzie i łozprawiali sie tak, kogo nôjbarzij majóm rade łoperówać. Jedyn miôł rôd łoperówać buchalterów, bo u nich wszyjsko jes ci do porzóndku poukłôdane, łobrychtowane. Drugi juzaś miyniół, iże mô fest rôd łoperówać biblijotykôrzy; łóni wszyjsko majóm poskłôdane podug alfabetu. Trzeci juzaś mô rôd tych modernych terôzki „informatikerów”, kierzi wszyjske narzóndy mają nacychowane roztomajtymi farbami. Łostatni juzaś rzóńdziół, iże nojlekciyjsze do łoperowaniô sóm juristy, prawniki. Niy majóm blank syrca, niy majóm krziżów, niy majóm jajec, a gowa i dupa idzie bez problymów zwekslować placami.
– Nó, dobra synek, ale co to mô ze sia spólnygo ze tymi pijóndzóma? – pytô sie tyn istny.
– Anó, usłyszôłech, iże wybiyrajóm sie na fusbalowy szpil...
– Nó, i ?
– Poszôłech za niymi, a kiej stanyli przi pocie, przi dróciannym łogrodzyniu, coby sie łodlôć, toch jô, na drugij zajcie pota, łapnół za pitwok i wrzesknółech:
– Abo ciepiecie po dziesiyńć złotych, abo rżna wasze ciuliki!
– Nó, dobra... a co môsz we tyj drugij epie?
– Anó, panoczku, niy wszyjske kcieli płacić...
poniedziałek, 23 września 2013
Roztomajte klapsznity...
Ynglynder gôdô:
– Kurwa, juzaś ze szinkóm, jô stopieróńsko niy móm rôd klapsznitów ze szinkóm, jô je stopieróńsko niynôwidza. Jak jutro juzaś byda miôł sznita ze szinkóm, to wyfukna zarôzki bez łokno!
Na to Szkot rzóńdzi:
– A jô juzaś móm klapsznita ze kyjzóm. Jak jô jutro juzaś dostana ta klapsznita ze kyjzóm to tyż wyskoca bez te łokno!
Na to na łostatku łodzywô sie Szpaniol:
– Ło kurwa! Juzaś śniôdanie ze marmeladóm. Jak jô jutro jesce rółz dostana na śniôdanie sznita ze marmeladóm, to tyż na zicher wyfukna bez te łokno!
Na drugi dziyń, wszyjske – jak zawdy – dostali te same śniôdania, wyfukli wrółz bez łokno, pozabijali sie...
Po pôruch dniach na spólnym pogrzybie...
Baba łod tego Ynglyndera rzóńdzi:
– Bylichmy fajnistóm pôróm. Po jakiymu mi niy pedziôł, iże niy mô rôd klapsznitów ze szinkóm?
Baba łod tego Szkota juzaś wajô:
– U mie gynał tak samo. Móg przecamć pedzieć ino słówecko...
Na to wszyjsko baba tego Szpaniola:
– Jô blank nic niy poradza spokopić. Przecamć mój chop łod zawdy sóm dlô sia rychtowôł se śniôdanie do roboty...
sobota, 21 września 2013
Richticzny łojciec...
– Tatulku, tatulku zakochôłech sie! Smówiółech sie na schôdzka ze jednóm szykownistóm dziołchóm!
– Nó, tóż fajniście synek. A kim łóna jes? – spytôł łojciec.
– Anó, to Erna łod sómsiadów.
– Wiysz synek, musza ci cosik pedzieć, ale łobiecej, co niy rzykniesz tego mamulce! Ta Erna jes... twojóm szwestróm.
Synek dôł se śnióm pokój. Po pôruch miesióncach juzaś ale przilazuje ku łojcu:
– Tatulku, tatulku, juzaś ‘ech sie zakochôł we jesce gryfniyjszyj dziołsze.
– Nó, tóżech festelnie rôd senek. A kim łóna jes? – pytô łojciec.
– To takô jedna Ana, cera naszygo sósiôda ze trzecigo sztoku.
– Aaa... juzaś. Synek, łóna tyż jes twojóm siestróm.
Nó, i tak ci to trefiało pôra razy aże synek sie snerwowôł i poszôł sie pożôlić sie mamulce.
– Mamulko! Jôch ci jes taki przyciwny, łozkokocóny na łojca! Zakochôłech sie we siedmiuch dziołchach ze naszyj łokolicy, ale niy mógech śniymi zolytować, ba tatulek jes tyż łojcym łónych wszyjskich!
Mamulka uholkała karlusa, przitulóła go i rzykła:
– Niy trop sie synek. Mogesz zolytować ze kim kcesz. Niy musisz go suchać... łón na isto ... niy ma twój łójciec!
piątek, 20 września 2013
Pynzyjô abo rynta...
– A łozepnijcie panoczku swoja hymda...
Kiejech to zrobiół, frelka pedziała, iże te moje siwe wosy na klôcie styknóm jin na dowód, iże mi sie pynzyjô przinoleżi.
– Niy musicie panoczku deptać do dóm po ta legitka.
Kiejech jô to wszyjsko łopedziôł mojij staryj, łóna mi ino rzykła, iżech miôł spuścic galoty...
– A czamuż to?
– Wtynczôs dostołbyś na zicher „rynta inwalidzko”
Nó, i napoczła sie u mie we chałpie srogachnô chaja!
czwartek, 19 września 2013
Skany my sie znómy...
Dejcie pozór! Bo i Wóm, chopy, sie to moge przitrefić.Napocznół ci łón tak:
Styrca ci rółzczasu we raji do kasy we jednym ze tych modernych zupermarkytów. Stoja, stoja... Łorôz przifilowôłche przi drugij kasie wpatrzónô we mie jedna blóndina, kierô ci jesce tak zolytnie sie uśmiychała ku mie.
Chopy, ale jakô blóndina, gôdóm Wóm! Zarôzki przed ślypióma przelecieli mi Karaiby, klara, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, sztrand, rum kubanerski... !
Łostatni rółz tak sie dó mie śmiôli gryfne dziołchy, kiejech przismycół do akadymika we Poznaniu, na drugi dziyń pom impryzie, całô kista zimnego piwa. Ale to bóło możno ze dwadziyścia lôt tymu nazôd....
Ja jednakowóż dziołcha śmiôła sie dó mie drużnie i bez piwa. Jakosik ci sie łóna zdała mi znôjómô, alech niy móg se spómnieć skany my sie znómy. Pewnikiym podanô na jakosik mółdno szauszpilerka...
Po maluśku, po lekuśku, ale budziół ci sie wy mie gymboko już uśpióny insztynkt jyjgra. Taki stopieróński miszóng adrynaliny i testosterónu wypôłniôł côłki mój organizmus. I to tyn miszóng, miszmasz kôzôł mi sie jóm spytać:
– Wybôczóm mi łóni paniczko, eźli my sie znómy?
Wypadło blank niyźle. Dziołcha łykła hôczyk. Jeji ryakcjô bóła wartkô, a tyn uśmiych taki sóm jak skorzij.
– Niy jeżech blank pewnô, ale sóm łóni panoczku łojcym jednego ze mojich dziecek....
Gôdô sie, co ludzki filip, ludzki mózg poradzi we zituacyjach eksztrymalnych robić niy gorzij niźli kómputer. Mój filip bół w tym łoka mrziku we sztandzie kónkurówać ze nojlepszyjszymi. Po kwilce miôłech wszyjsko klar. Zawdy używôłech kóndónów. Przecam zdrada małżyńskô jes zawdy cufalym, ftory cioprô nerwy uważowanygo chopa. Na jakiego tyż pieróna ta zdrada małżyńskô nadbytniô metlać. Mój kómp filipowy przipómniôł mi ino trzi cufale, kiere mógli być łodstymstwym, wyjóntkym łod tyj regli.
Kamratka ze roboty, na szczyńści tak żadnô, jak noc przed geltakiym, tak żadnô, iże sama jeji gybma bóła nôjlepszym zicheróngym. Kamratka mojij babeczki ze roboty, na szczyńści po takij ilóści gôrzoły, iże mi niy do lostatka... tego... wiycie, miarkujecie...
Łostała mi ino jedna możebność, kiej mógech se zbajstlować dzieciôka na boku. Nó, tóż tyż zarôzki podzielółech sie tóm radóśnóm nówinóm ze mamulkóm tego „mojigo” niyślubnygo dzieciôka i ze setkóm kóntmanów tego zupermarkytu:
– Ja, już miarkuja! Łóni paniczko pewnikiym musieli być tóm sztriptizyrkóm , kierô moje kamraty łobsztalowali na mój polterabynd. Gynał bocza, iże za dociepniyńcie pôruch złocioków zgódziyliście sie paniczko wtynczôs zrobić to symnóm na tiszu we szpajzycimrze, i na łoczach mojich kamratów, kierzi klackali choby nôjynte.
Zrobióło sie blank cicho. Bali i kasijyrki ustali robić. Wszyjske wpatrôwali sie, wyblyszczali ślypia za rajóm na mie, i na corôzki barzij szarłatnô gryfnioczka. Kiej już wyglóndała jak rak wyjmniynty zw wrzawyj wody, wysycała bez zymby:
– Łochybiyliście sie panoczku, drzistliście sie festelnie panoczku!...
Te moje Karaiby zwekslowali sie we... Arktyka...
– Jôch jes wychowawczyni waszego synka we klasie szczwôrtyj B...
Łobsztalowôł karlus jesce po jednyj ladze, tak jakosik markotnie nóm sie zrobióło, szluknół i poszoł...
środa, 18 września 2013
Pobłogosłôw...
– Pónbóczku roztomiyły, sprôw, coby ta gadzina, kierô sie sam za mnóm szlajchuje, bóło chocia krześcijóńske...
We tym łoka mrzika zeza krzów wylazuje wilk. Klynknół ci na kolana, skłôdô szłapy i gôdô:
– Pónbóczku! Pobłogosłôw te dary, ftore dzisiôj spożywać mómy...
wtorek, 17 września 2013
Tor do niyba...
– Môsz chopie projykt? – pytô sie Pónbóczek.
– Anó, móm! – łodrzykô Araber.
– A kostnanszlag... nó, wiela to bydzie stôć, môsz? – pytô dalszij Pónbóczek.
– Anó, tyż móm! – łodrzykô tyn istny.
– Nó tóż wiela to bydzie geldować?
– To bydzie we wercie jakiesik 900 milijółnów – łodrzykô Araber.
– Jezderkusie! A czamu aże tela? – dziwuje sie świynty Pyjter.
– Nó, 300 mln na materijôły, 300 to za robota, a 300 mój zysk!
– Nó, dobra, to styknie, łodezwiymy sie do cia! – rzóńdzi św. Pyjter.
Dalszij wlazuje Miymiec.
– Môsz projykt, chopie?
– Móm!
– Môsz tyn „kosztorys”?
– Anó, móm!
– Tóż wiela to bydzie stôło?
– Do kupy to bydzie we wercie 1,5 milijarda...
– Eee, a po jakiymu aże tela? – zadziwiół siew Pónbóczek.
– Nó, tóż tak wele 500 mln sztabilne, wercite miymiecke materijôły, miymiecki sztof, 500 mln na richticznô, akuratnô miymieckô robota. Nó i na łostatku mój zysk we wercie 500 mln.
– Nó, dobra, to styknie, łodezwiymy sie do cia! – rzóńdzi św. Pyjter.
Na łostatku przilazuje Polôk.
– Môsz projykt?
– Niy, niy móm! – łodrzykô ze rułóm Polôk.
– A kostnanszlag, kosztorys to môsz?
– Niy! Tyż niy móm! – łodrzykô juzaś ze rułóm Polôk.
– Nó, tóż wiela kcesz chopie za ta robota?
– Jô bych kciôł 3 milijardy 900 milijółnów złocioków.
– Jezderkusie! Chopie! A skanyś ty wzión take kwantum?
– Nó, tóż tak... jedyn milijard dlô Cia Pónbóczku, milijard dlô św. Pyjtra, milijard dló mie, a za te łostatnie 900 milijółnów Araber tyn tor, ta niybieskô brama postawi!
poniedziałek, 16 września 2013
Kamrat niy żyje...
Spichli my sie ze jednym mojim kamratym Ernstym, ftory miôł pierónym rôd gorzôłecka (i piwo tyż) a poradziół przi tymu gryfnie łozprawiać, gôwyńdzić i wiyszać nudle na daklach suchôczóm. Jak to jô móm we zwyku, kiej miarkuja, iże juzaś cosik interesantnego usłysza, łobsztalowôłech laga we mojim szynku na Grunwaldzkij i tyn mój kamrat, podwiyl jesce szynkiyrz niy postawiół na szynkwasie łobsztalowanych nôpitków, napocznół:
– Wiysz Ojgyn, nasz kamrat Hanys łod Majzlinyj niy żyje!
– A dej pokój Ernst! Juzaś sie cia gupoty trzimióm... przecamć niydownôch go widziôł samtukej na sztrece.
Niy, niy mógeś go widzieć, bo już bydzie trzi tydnie jak niy żyje...
– Dobra! Tóż co mu sie stanóło?
– Wiysz, przejyżdżôł ci Hanys cestóm wele mojij chałpy, niy przibrymzowôł na winklu i rypnół, dupnół stopieróńsko we mur. Jejigo autokym ino fochnóło, praskło, Hanys wyleciôł bez sziberdach, wywinół dwa zalta, dwie yntki w lufcie, strzaskôł szyba we łoknie i wleciôł do mojigo szlafcimra na piyrszym sztoku...
– Ło sto pierónów, na isto łokropicznô śmiyrć – pedziôłech na to, i szluknyli my po jednym.
– Ale, kaj tam Ojgyn! – cióngnół dalszij Ernst. – Łón sie niy zatrzas! Łón ino wylandowôł we mojim szlafcimrze i leżôł tak zakwawióny we łostrzaskanym śkle, we tych szplitrach. Wtynczôs przifilowôł mój srogi, starucny, zabytkowy szrank, kiery stôł we izbie. Sióngnół na wiyrch, chyciół sie za niygo i próbowôł sie sztreknóńć. Nó, i môsz! Twardy, masiwny, stary szrank łobalół sie na niygo i przigniót go do dylinów!
– Ło sto pierónów! Bestyjsko padnół...
– Ale, kajtyż tam! Utrzimôł sie przi życiu. Jakimsik cudym wydostôł sie spode szranku i przipołznół ku gylyndrowi. Próbowôł sie na tym gylyndrze deczko podcióngnóńć, ale pod jego wôgóm (a miarkujesz, co łón bół kyns chopa) tyn gylynder sie złómôł a łón śleciôł ci ze tego piyrszego sztoka na nasz ci śklanny śtyrykańciaty tisz.
– Łożysz, niymożebne! To na isto richtik łoszkliwy szimel ślazowania ze tego świata...
– Ółber, jesce jedna laga sztaluja! – pedziôł Ernst i rzóńdziół dalszij. – Niy, niy Ojgyn, to ci go niy zatrzasło, niy zabióło. Łón śleciôł blank wele kuchyni. Wgracôł sie rajn, próbowôł sie podcióngnóńć na waszkuchni, ale zahôczół ło teli srogi kastrol ze wrzawóm wodóm, i chlust! Cowieku! Côłki wor ze tego kastrola wylandowôł na niym i poparzół mu chnet côłkô skóra.
– Nó, Ernst! Niy kciôłbych tak umrzić!
– Niy, niy Ojgyn! Terôzki tyż to jesce przeżół! Leżôł tak na dylinach, łoparzóny worym, kiej przifilowôł mój telefółn. Próbowôł sióngnóńć po suchôwka, coby wezwać hilfa, ale miasto tego, wytargôł sztekdółza ze ściany. Ta sztekdółza skuplowanô ze tóm łozlónóm wodóm, to dało pieróński miszóng. Srogachnô dôwka woltów praskła bez niygo i Hanys padnół porażóny sztrómym...
– Niy, do sto pierónów! Tóż to na isto niy do wystawiyniô śmiyrć...
– He, he... niy Ojgyn, niy! Łón blank niy wtynczôs zginół – lachnół sie Ernst, szluknół, łobsztalowôł jesce jedna laga...
– Nó, tóż gôdej, jak Hanys tak na isto ślôz ze tego świata?
– Jôch go zapukôł, jôch go ci zastrzelół?
– Zapukołeś go ze gywery?
– Cowieku! Ojgyn! Miarkuj, przecamć łón by ci mi łozwalół, łozpieprzół do imyntu côłkô chałupa!
sobota, 14 września 2013
Po sagu...
– Czyście samtukej pogupieli, abo co? Na dekel wóm pizło? Co to za bryle, kiej łóne sóm we wercie aże dwa tysiónce złocioków.
– Anó, panoczku, to taki nôjnowszyjszy wynôlôzek. Kôżdy, fto je łoblecze na ślypia widzi naobkoło inkszych ludzi blank bez łachów, blank po sagu.
– Niy gôdejcie panoczku! Richtik? Kciôłbych je przimiyrzić.
Przedowaczka podôwô mu te bryle, tyn istny je łoblykô na kichol i richtik, ta przedowaczka jes przed nim blank sagô. Syjmuje te bryle – łobleczónô, zakłôdô – juzaś blank sagô.
– Biera je!
Wlazuje we tych nowych brylach do swojij chałpy, kukô, zaziyrô: jejigo baba sagô, sómsiôd jego tyż blank sagi. Syjmuje te bryle – jego baba sagô, sómsiôd tyż sagi...
– Co jes? Do sto pierónów! Jeszczech niy zdónżół dokulwitać sie ku chałpie a te bryle już sie popsowali, napoczli stopieróńsko sztinkrować!
piątek, 13 września 2013
Kyjgelbana....
– Jorg! Jorg! Do sto pierónów jô niy móm masła. Słyszysz?
– Nó, i co jô ci na to móm pedzieć?
– Łoblykej sie i gzuj wartko do sklepu!
– Ale, jô przecamć blank niy miarkuja kaj we sklepie jes te diosecke masło – szpekuluje Jorg.
– Wlejziesz rajn, naprociw kasy sóm kilszranki. We piyrszym jes mlyko, we drugim masło. Deptej Jorg!
Jorg wstôł, łoblyk sie, poszôł do sklepu. Przelôz wele kasów, podlôz ku kilszrankowi, wyjmnół masło i poszôł zapłacić. A na tyj kasie robióła stopieróńsko gryfnô dziołcha. Jorg ździebko śnióm połozprawiôł, poszpasowôł i łorôz ta szykownistô frela forszlagowała mu, coby poszli dó nij do chałpy. Poszli, deczko tam Jorg śnióm we prykolu powyrôbiôł. Po takim libeźnim, hućliwym popołedniu Jorg sie łobudziół, gawcy na weker a sam ci już pizło łoziym na łodwieczerz. Wyfuknół z tego prykola i gôdô do tyj fajnistyj dziołchy:
– Môsz ty możno mółka?
– Anó, móm...
– To wartko przismyc mi jóm sam i posuj mi łónóm moje rynce.
Ta dziołcha zadziwióno przismycyła ta mółka, posuła grace Jorgowi, niyskorzij Jorg wypolół łod tyj dziołchy ze chałpy i w te piynty pogzuł do chałpy. Dźwiyrze łotwiyrô mu jejigo babeczka...
– Jorg! Kajś ty giździe bół, familijô sie sjechała, wećkalichmy wieczerzô bez masła... Kajś ty, do sto pierónów bół?
– Wiysz, moja ty roztomiyło, winiyn żech ci jes wyłożyni. Anó, poszôłech do sklepu, ze kilszranku wyjmnółech te diosecke masło i poszołech za nie zabulić. We tyj kasie bóła tako ci zajebistô kasijyrka, iże mie sztopło. Ździebkoch śnióm połozprawiôł, poszpasowôł, łona mie napytała do sia do dóm. Tam u nij deczko my sie pogziyli, podubczyli. Łobudziółech sie i jak nôjgibcij przikarycółech sie do dóm.
Jorgowô baba wysuchała wszyjskigo ze rułóm i festelnie niyciyrpliwo, mory ci jóm stopieróńske bieróm rzóńdzi:
– Pokôż swoje grace!
Jorg pokôzôł swoji rynce, na co jejigo babeczka ze złóścióm:
– Pierdolisz Jorg! Ty mi sam niy fandzolół... juzaś bółeś we kyjgelbanie, grôłeś we kyjgle!
czwartek, 12 września 2013
Italijóńske szpageti...
Łón, blank niy kciôł popsować zniypowôżyć swojij reputacyji i swojigo małżyństwa, dôł jij sporo, niyłecko pijyndzy, coby sie wykludzióła do Italiji i tam urodzióła te dziecko. Coby samtukej niy bóło żôdnego breweryji i szkandalu. Forszlagowôł jij tyż, iże bydzie bulół alimynyta do łoziymôstego gyburstaku dziecka.
Łóna przichwôlóła tymu, ale jesce spytała:
–A jak jô ci móm poswać wiadómość, iże tyn dzieciôk sie urodziół?
– Ano, coby to wszyjsko utrzimać we tajymnicy, wyślij mi postkarta na moja dómowô adresa ze jednym ino słóweckiym „spaghetti”! Wtynczôs jô ci byda posywôł te alimynty na łodchowani i kust dlô tego dzieciôka.
Nó, i łóna wyjechała... wykludzióła sie...
Tak jakosik po dziewiyńciuch miesióncach tyn istny wrôcô na łodwieczerz ze roboty do chałpy, a sam ci jego baba rzykô:
– Te, chopie! Dostôłeś pierónym dziwokô postkarta... blank nic niy poradza spokopić, co to jes...
Chop wartko:
– Dôwej mi sam zarôzki ta szkartka, kukna ino, co ci tyż to jes...
Baba dała swojimu chopowi ta postkarta ale pozornie, przitómnie go zmustrowała, kukała na niygo. Chop napocznół czytać ta postkarta, zblôd jak ściana i... na łostatku wybulół, zymdlôł...
A na tyj postkarcie bóło napisane:
"Spaghetti, spaghetti, spaghetti, spaghetti, spaghetti.”
Trzi dółzy, porcyje ze kulkóma miynsnymi, dwie bez... poślij wiyncyj... zółzy!
środa, 11 września 2013
Cuda, cudôki i... Wunderwaffe...
Pewnikiym ftosik, fto wyciep tyn łobrôzek na hasiok, wiedziôł, iże łón jes gówno wert, i go wyciep, ale u tyj baby (niy byda mianowôł jakij)... to bół CUDOWNY łobrôzek. Wszyjsko zgorało, ale łón łostôł... cud.
I kiejech już ku tymu doszôł, rzykna cosik ło (ze miymiecka) wunderwaffe, znacy sie całbrownyj, cudównyj bróni. Ło cudach samtukej u nôs. Niy móm rôd pisać po inkszych, ale jes jedyn chop, kierego móm stopieróńsko rôd (mianuje sie Paweł Wakuła, i pisze we cajtóngu Angora), i kierego humoryski rôd tuplikuja na naszô godka.
Łón ci łostatnio napisôł cosik takigo:
Łoficyjyry skludzóne do kupy, zebrane na zicóngu Sztabu Gyneralnygo ze łosupiyniym gawcyli na dziwokigo, niyzwykłygo byzuchanta. Ministrowi łobróny azistowôł anó hiyrarha we lilowyj piusce, i na isto niy bół to nasz biskup polowy Wojska Polskigo.
– Panoczki, trefiyli my sie samtukej we sprawie nôjwyższyj wôgi... – napocznół Tomasz Siemoniak. – Idzie sam ło bazpieczyństwo narodowe! Łoddowóm terôzki głós jego „ekscelencyji” biszopowi.
Byzuchant, bez czekanió, przeszôł ku rzecy.
– Moje we roztomiyłe, hamerikóńske alijanty certolóm sie ze łobjimaniym nôs swojóm „tarczóm antyraketowóm”, a ku tymu tyż niy wiadómo, eźli lokówane we Polsce rakety marki Patriot sóm uzbrojóne. Tóż tyż niy bez prziczyny nasz polygły pod Smolyńskym wiceminister łobróny porównôł je we swojim czasie do blumynkiblowych flanców...
Łozbrzmiôł przitulmióny butel, kiery świadczół ło tym, iże jynerôły łod dôwna ubolywajóm nad takim stanym zachów.
– Na szczyńści niy sómy blank niyporadne i bezbrónne – biszop podniós graca, tak choby kciôł uholkać wszyjskich. – Sóm iste, bezpochybne dowody na to, iże za naszym tryjómfym nad bolszewikóma 15 siyrpnia 1920 roka stôła łosobiście Przenôjświyntszô Paniynka!
– Jakóż to? To niy my wygralichmy dziynka gyniuszowi Józefa Piłsudzkigo, bohatyrstwu polskich wojôków aji złómaniu ruskich szyfrów bez ółberlojtnanta Jana Kowalewskigo? – zadziwiół sie stopieróńsko jakisik jynerôł.
Wiktoryjô zawdziynczómy ino Matce Boskij Czynstochowskij! – łoświadczół, dôł do wymiarkowaniô stanówczo biszop. – A to łoznaczô, iże durch i jednym ciyngym łozporzóndzómy nôjgróźniyjszóm wafóm na świycie, znacy sie jeji całbrownym łobrôzkym. Arsynôł atómowy wszyjskich zupermocarstwów to przi nim pinkel!
– To łoznaczô złómanie równowôgi siył we świycie... – spomiarkowôł wartko ze zgrózóm kieryś ze wojôków. – Co na to Ruske i Hamerikóny?
Biszop ino zruszół ramiynióma.
– Niych sie Ruske strôchajóm, a Hamerikóny mogóm nôs co nôjwyżij prosić ło rekómyndacyjô i przimółwa u Przenôjświyntszyj Paniynki. Terôzki to my jim mogymy we swojij łaskawóści zapewnić i garantjyrówać „tarcza antyraketowô”!
Juzaś łozbrzmiôł letki butel, tóm razóm jednakowóż pôłny rojszpróngu, pôłny niypokoju. Jynerôły rozwôżali miyndzynarodowe kónzykwyncyje tyj zituacyji.
I ino jedyn mody ółberst niy straciół zimnyj kwi.
– Nie ma co sie anryjgować, podniycać – mrónknół. – Historyjô wyścigu zbrojyniô uczy, iże na kôżdô zuperwafa, zuperbróń zarozinku, na doczkaniu padô łodpowiydź.
– A co łóni majóm na myśli? – nadymôł sie biszop.
– To, iże Ruske już we 1612 roku mieli u sia całbrownô ikóna Matki Boskij Kazańskij, kierô łosobiście przeżynóła polskich wojôków ze Moskwy!
wtorek, 10 września 2013
I juzaś blóndina...
Po jakimsik łoka mrziku na ta tansztela wparzół jedyn istny, a śmiôł ci sie do łozpuku. Tyn przedowacz pytô sie tego chopa ze czego łón tyż tak sie chichrô, co go tak festelnie łozbawióło.
Tyn istny napocznół łozprawiać, jak ci tyż to ta blóndina próbuje tym drótym wyjmnóńć te klucyki ze autoka. Tyn przedowacz ale niy uwidziôł w tym nic szpasownego. Rzyknół, iże to bardzo dobry knif, i iże piyrszy rółz we życiu trefiół na takô sposobnô i inteligyntnô blóndina.
Na to tyn drugi łodpedziôł:
– Ja, dobry knif, móndry, tela, co we autoku siedzi drugô blóndina i wrzescy do tyj piyrszyj:
– Ździebko we lewo, deczko we prawo...
poniedziałek, 9 września 2013
Gówno...
– Jô, jô bych kciôł cosik pedzieć!
– Nó, tóż rzyknij nóm Hanysku – gôdô rechtórka – jake to tyż ty znôsz nowe medikamynty?
– Anó, pani rechtórko, jô znóm VIAGRA...
Rechtórka łosłupiôła, i iże nie wiedziała, co na to pedzieć, spytała jesce rółz Hanyska, eźli dobrze usłyszała. Hanysek potwiyrdziół i rechtórka pytô dalszij:
– A na co tyż to jes tyn nowy medikamynt?
– Anó, pani rechtórko, to jes medikamynt na sraczka – łodrzykô Hanysek.
– Jakóż to Hanysku na sraczka. Jeżeś tego pewny? – pytô juzaś zdymbiôłô rechtórka.
– Ja, paniczko, ja! Jeżech isty, bo kôżdy wieczór moja mamulka gôdô do tatulka: A społyknij ta Viagra, to możno ci te gówno... skółczeje, styngnie...
sobota, 7 września 2013
Diosi...
– Hanysku, siednij se wele mie na stołecku..
A po jakiymu?
– Bo wiysz, mie targajóm te moje szłapy... musiałach ze banhowu pyndalować piechty...
– Piechty? A przecamć nasz tatulek pedziôł, iże ółma DIOSI sam prziniyśli!
piątek, 6 września 2013
I juzaś blóndina...
Po jakimsik łoka mrziku na ta tansztela wparzół jedyn istny, a śmiôł ci sie do łozpuku. Tyn przedowacz pytô sie tego chopa ze czego łón tyż tak sie chichrô, co go tak festelnie łozbawióło.
Tyn istny napocznół łozprawiać, jak ci tyż to ta blóndina próbuje tym drótym wyjmnóńć te klucyki ze autoka. Tyn przedowacz ale niy uwidziôł w tym nic szpasownego. Rzyknół, iże to bardzo dobry knif, i iże piyrszy rółz we życiu trefiół na takô sposobnô i inteligyntnô blóndina.
Na to tyn drugi łodpedziôł:
– Ja, dobry knif, móndry, tela, co we autoku siedzi drugô blóndina i wrzescy do tyj piyrszyj:
– Ździebko we lewo, deczko we prawo...
czwartek, 5 września 2013
Na drugi dziyń...
Prawucko, to nôjgorzij jes, kiej cowiek mô richtik festelny brand a ku tymu, kiej sie już mu udo usnóńć, na śniku, juzaś mu sie zdo, iże tyż mô – i to ci ku tymu jesce tuplowanego – kaca.
Wiycie! Tak ci bóło kiejsik symnóm.
Łotwiyróm ślypia (wiycie, we tym śniku) i cuja: palica móm choby kalfas, we gymbie nikiej we starym tryjtku, lynzyk sztajfny jak niywyszpluchtanô fuzekla i ku tymu nabruszónô szarf nikiej sztalbyszta. Blank kalne ślypia i cerwióne choby u mycoka, u „angory”. Wszyjsko naobkoło sie chuśto, belónce i zwyrtô nikiej na naszym łodpustowym rómlu. Côłki świat jes ci do góry nogami. Take cosik to sie bali i naszymu Hermaszewskimu niy przitrefiyło, kiej pofurgnół we tyn kosmos. Nó, i ludzie! Słepać mi sie kce jak sto pierónów. Jużcić mógbych côłko srogô kana wyduldać. A we pysku ku tymu gorko i sucho, choby blank ci na jakisik Saharze.
Ludzie! Poradzicie sie forsztelować? Duldać, nic ino duldać! I to wiela sie ino dô, wiela bachory szczimajóm! Musza cosik szluknóńć ... zarôzki, bo kiej niy, to richticznie sam wykopyrtna. Cosik hornóńć, bele co i bele kaj, ino chocia jedyn szluk, coby już tyj hicy i tego piôsku we tyj mojij japie niy bóło.
Móm! Prziszołech na te idy. Nôjprzodzij musza ci ze tego mojigo prykola łoroz wypolić. Musza na gwôłt stanóńć sztram na swoji klepyty. Po lekuśku, jednóm gracóm chycić sie za gowa, drugóm podprzić sie, coby sie niy łobalić i niy prasknóńć pycholym lo zol.
Mmm, mmm, ... , jeeee ... styrca, sztram stoja, chocia mi sie we łebie, we tyj mojij palicy kolybie. Wele mie wszyjsko fyrlo, roluje sie choby na jakimsik srogim szifie pojstrzodku łocyanu.
Musza na zicher wywóniać, wysznupać kaj tu jes cosik wilgłygo, mokrygo.
Jezderkusie! Co za karasol. Jesce kwilka a praskna na pysk. Nó ale, niy. Stoja. Trzimia sie szranku i medykuja kaj możno nojść cosik do piciô. Możno we tyj srogij izbie ?
Ida. Kackóm sie po lekuśku. Nôjprzodzij trza dać pozór, coby sie niy łobalić ło szwela i niy piznóńć sznupóm we futrzina.
Darzi mi sie. Jużech jes we antryju. Blyndnóńć, łoświycić ta fóncla, ino niy bliknóńć na wiyrch, bo mi może gowa ślecieć z gnyku.
Pozór! Zaś idzie polnóńć do proga. .... Fto ci sam tela szłapek narychtowoł?
No ... już izba. Stół, fest poflekowany i łobdrzistany tisztuch, a na niym pôłno, fol pobulónych flaszek po gorzôle, zeltrówek ... możno ci śnich poślywóm cosik wodnitego? Jakiesik krałzy, glaski, szolki ... jedna bónto krałza ... ło ... do sto diosków, ło tysiónc pierónów! Tyż ci blank prózno. Króm tego ftoś do nij jesce narzigôł. Łeeee ... Nic a nic ... a w gymbie, choby ftoś do nij driny piôsku nasuł.
Wiym, wiym, miarkuja pójńda, pokwanckóm sie do aptrytu.
Jerómbol, po lekuśku, giyry sztram ... coby ino te dyliny tak sie niy kolybali. Ojgyn ... niy świdrzyć, niy kukać na boki, bo mi sie na isto zdo, iże te ściany sie brewider na mie łobalóm. Ida, tómpia jesce troszycka. Jes haźlik ... Fuj! ... Cosik capi ... Ftoś tu na zicher już ci skorzij mie bół. Możno ale tu cosik szlukna? Ała! Moja palica ... alech sie piznół ... po jakiymu ta róma wisi kole mojij łeby. Nó ... chocia łokno łozewrza, ristik luft, blikna ino, możno dyszcz abo chocia śniyg ... Ale ci mie pizło po ślypiach. Klara blyscy aże niy idzie szczimać. Trza by sam ci mieć zóntbryle ... i ani kapki wody ...
Jezderkusie, móm! Zeszły tydziyń bół u mie kamrat. Łostoł sie jedyn jabol. Ja, dyć ... nó ale przodzij musza sie zaklechtać do kuchyni, bo skludziółech tyn jabol pod ałsgus do kibla ... Ludzie! A we kokotku ani kropki wody; wczorej pukła ruła sam wele mojij chałpy i te ichnie machery wszyjsko zakurblowali.
Ida, ida ... trza niy zaboczyć, coby we antryju posuć ździebko piôskiym lebo hasiym. Niy byda sie tak przecam sakramyncko kiołzdôł i ... drzist ...
Alech ci ... prasknół na rzić. Po leku, po lekuśku, nôjprzodzij na śtyrech, za klómka ... ło pierónie, czamu te dźwiyrze tak zgrzipióm ... a we łebie mi tómpie i tyrpie ci symnóm choby cug przejechôł ... po ścianie ... i po lekuśku ... na wiyrch, sztram, stoja, ...
Fto tak klupie ... i czamu tyn zygôr tak festelnie glingô? Nôjprzodzij tyn jabol. Tuch już sznupôł, Możno ze drugij zajty. Móm! Móm gizda, łapnółech ta flaszka! Coby mi sie ino niy strzaskôł, bo ryncyska dyrgocóm, co tam dyrgocóm? Flotrujóm choby fana na Trzecigo Môja! Łodropać ino jesce ziglak i ... łodszpóntować fróp. Nale, podwiyl sie niy zicna na zesliku, niy byda jabola łotwiyrôł. Czamu te grace moje tak dyrgotajóm? Pozór! Klupia letko ta flaszka łod spodku, coby tyn diosecki fróp wyfuknół. Nó, jesce rółz! Ryp! ... Wylôz.
Ło sto pierónów ... co za cuch, co za capiynie! Przeca mi côłki kichol na nice wykrynci. Samo siara ... tego sie niy do wysłepać. To jes ci ónmyjglich!
Hmm ... wiym ... zrobia sie śniego ... grzôńca. Wrzawe wino do kupy ze tymi sam korzynióma ... mmm ... to ci je richtik maszkyt.
Przód rozżygać gazkuchnia. Kaj tusam sóm sztrachecle? Sóm, sóm. Kastrolik jes, flaszka łodszpóntowanô. Opaternie ze gazym. Pieślawo trza wlôć jabol do kastrolika. Nó, i szkyrt, szkyrt, szkyrt ... Ludzie, trzimejcie mie. W côłkij mojij chałpie ani kropki wody. Jedne co sam jes wilgłe, to prawie te sztrachecle!!!
Jużcić do tego jesce na paskuda joch sie łocuciół ze śniku. Już ci niy śpia.
Nó ale ... terôzki dziepiyro móm kaca. Jesce srogszego, barzij pieróńskigo kaca.
A tak po prôwdzie ... dostołech pypcia, smacysko na grzôńca, wypokopiółech wrzawe wino, pra ?
A niy trza bóło wysłepać ty zimny jabol???
środa, 4 września 2013
Prziporek lebo bóntek...
– Panoczku! Jô wôs panoczku blank na tela niy znóm, cobyś pón sie łopowôżół macać mie po rzici!
A na to tyn istny ze rułóm:
– Paniczko! A dyć jô tyż wôs na tela niy znóm, cobyście mógli mi paniczko trzi razy łozepinać mój prziporek, mój bóntek przi galotach!
wtorek, 3 września 2013
Iptowaty Hamerikón...
– Słyszôłech chopy, iże wy Polôki, to sómeście stopieróńskie łożarciuchy. Wetna sie ło 500 dularów, iże żôdyn swôs niy wysłepie litra gorzôły na eks.
W tym szynku cichuśko. Kôżdy sie strachô wetnóńć. Jedyn ze tych słepoków bali i pitnół ze tego szynku.
Śleciało pôra minutek, wrôcô tyn sóm istny, co to skorzij śmietnół, podlazuje ku tymu Hamerikónowi i gôdô:
– Jô sie moga chopie ze cia wetnóńć! Kcesz?
– Ja! – łodrzykô Hamerikón. – Ółber dôwej sam tyn liter gorzôły!
Tyn istny wzión taki gymboki łoddych i sruuu... ze tego litra łostała ino blank próznô flaszka.
Hamerikóna sztopło, ale wybulół te 500 dularów i na łostatek rzykô:
– Jô tam niy móm nic na prociw, ale mógbyś mi chopie pedzieć, kajś to poszôł pôra minutek skorzij?
– Anó, to jes ganc ajnfach. Jôch poszôł do kaczmy wele, coby sprôwdzić, eźli mi sie to udô!
poniedziałek, 2 września 2013
Moja „Siedymnôstka”....
I blank wtynczôs niy miarkowôłech, co tyż to mie sie tam we tyj szuli przitrefi tela, co nôjważniyjsze to dló mie bóło ino to, co tyż to Mamulka wrajzióła do tyj łogrómnucnyj tyty? I ... kiej tak na isto we tyj szuli napocznymy ze tego nowygo elemyntôrza przi rechtorze cosik czytać? Bo jô już we łochrónce, we tyj naszyj szkółce przi szkole mocka poradziółech ślabikować.
Nó ale, wszyjske my nôjprzodzij niy poradziyli sie doczkać kiej zaglingô tyn piyrszy dló nôs szkólny zwónek. I yntlich zaglingôł a kwilka niyskorzij wlôz do izby maluśki rechtór, kiery sie Richat Depta mianowôł. Trza ino dopedzieć, co żôdnyj mamulki we klasie wtynczôs już niy bóło, żôdnô śnich rechtóra niy szterowała jak to jes terôzki.
Dló nôs siydmiólytnich bajtli Rechtór bół nikiej nasz starzik i tela ino ze tyj piyrszyj we mojim życiu lekcyji bocza, iże tyn nasz rechtór miôł ci diosecko szarłatny kichol, kiery łobciyrôł sznyptychlóm srogóm choby deka na starcynnym wertiko. Pôrã kwilek zetwało podwiyl naszô czelodka niy ucichła, i kiej tyn nasz – łod terôzka już wychówawca – napocznół gôdać. Niy za tela my to, same chopcy, jesce poradziyli spomiarkować ale czuli my, to wisiało we lufcie, iże we naszym życiu napoczło sie cosik blank nowygo, cosik festelnie na isto ważnego, cosik, co terôzki bez pôrã lôt bydzie snami szło podwiyl my niy dokulómy sie do łostatka siódmyj klasy. Tego ale my sie jesce tak do łostatka niy poradziyli wystawić. Przeca my same mieli dziepiyro siedym lôt a sam ci na nôs czekało jesce côłke niyskorzyjsze siedym lôt, pokiel sie ta naszô przigoda we nowyj szuli niy skóńcy, pokiel niy bydymy mieli tego zbyte i kiej bydymy już na tela sroge, coby już blank we krótkich galotkach niy lôtać ino łoblyc duge jak nasze łojce i starziki.
Nó, a niyskorzij, już po piyrszych lekcyjach trza sie bóło przed kamratóma tóm srogóm tytóm poasić. Jedna starka wtykła do kabzy jakiesik piyńć złotków, takich brónotnych, papiyrzannych a drugô juzaś jakosik szekulada abo apluzina. I jesce na łostatek przed, choby niydzielnym, łobiadym poszôłech ze Mamulkóm do tego samego Frónckowiaka na sroge, ale to richtik sroge lody wanilowe.
Niy miarkuja do łostatka eźli wszyjske szkolorze tak spóminajóm szkoła jak jô, ale do dzisiej, kiej przi łostatku czyrwnia dziecka sie ze szulplacu przi mojij „Siedymnostce” tracóm, robi mi sie tak jakosik jankornie i teskliwe. I niy poradza sie doczkać tego piyknego dnioszka we wrzyśniu kiej te wszyjske łochyntole przikludzóm sie po feryjach nazôd na tyn plac. Możno za mojich czasów inakszij to bóło, cowiek miôł mynij roztomajtych gracek jak terôzki iskuli tego tyż moc dziecek, pewnikiym wiynkszóścióm niy poradziyło sie doczkać na tyn piyrszy szkolny zwónek.
Wczorej tyż napocznół sie nowy szkolny rok niy ino we tyj mojij szuli ale wszandy naobkoło i we côłki Polsce. Mamulki prziwiydli wysztiglowane swoji dziecka do tyj „Siedymnôstki” tela, co już niy we krótkich galotkach, ale tyż niy ma już takigo ordnóngu jak kiejsik. Terôzki wszyjske te „moderne” mamulki muszóm sie wryć do klasy, muszóm styrceć pod ścianóm aże do łostatka piyrszych lekcyji, muszóm tym rechtoróm i rechtórkóm zawodzać jak plynckiyrz na szłapie, muszóm przimôwiać rechtoróm, bo przeca już łóne same wszyjske filipy pozjôdali i niy bydzie jim rechtor tuplikowôł, iże côrne jes côrne, bo przeca „Polska jes ... „ tfu! Moje dziecko jes nôjważniyjsze i niy bydzie bele lebioda rechtor rzóńdziół jak we szuli mô być! Mô być tak jak kcóm mamulki, a iże jes jich kielanôście tóż tyż kielanôście roztomajtych szimli wychowaniô bydzie sie tam roztopiyrzać.
Nó ale, niy ma co wynokwiać ino brać życie takim jakim łóne jes. A dziecka swojóm drógóm tak by tak bydóm gynał take same jak wszyjske dziecka łod czasu kiej ftosik wypokopiół ... szkoła. Bydóm wyrobiać, bydóm rechtoróm robić na łostuda, bydóm sie bawić a za kielanôście lôt przijńdzie jim na myślónek to co i mie: to byli nôjgryfniyjsze w życiu lata!!!
I czy to bydzie ta moja „Siedymnôstka”, abo lecy jakô inkszô szkoła, zawdy bydzie na stare lata cowiek wrôcôł do tych piyrszych lôt we piyrszyj swojij życiowyj szkole.


c: text/html

text:
Carl von Linné
Carl von Linné (uać. Carolus Linnaeus) (rodz. 23 maja 1707 we Råshult, um. 10 styčńa 1778 we Uppsali) – šwedzki přirodńik, profesor ůńiwersyteta we Uppsali. Je autorym Systema Naturae we kerym předstowjůu zarys systyma klasyfikacyje uorgańizmůw kery sům wymyślůu. Jygo publikacyjo dopůmůgua we powšychnym přijyńću binůminalnygo (dwůmjanowygo) systyma mjanowańo gatůnkůw. Uopisou ůng. 7700 gatůnkůw roślinůw a 4162 gatůnki gadźiny. We 1737 uopublikowou Genera Plantarum, kere to dźeuo douo podstawy wspůučesnyj botańice.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kailash
Wspůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) – Gůra Kailash) – gůra we paśmje Gangdisê we Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych ze nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
– Co jo se moga winszować? Zieberka dymfowane w kwaśnyj kapuście…
Do tego żgane ziymioki i coś do picio…
– Nastrojcie mi zociyrki… Rod tyż jym kloski na parze z kompotym z
jagod… Jak mi to przyniesiecie – to mie fest ugościcie!
– Dziołszko, wiysz mom smak na łowiyżio rolada, tarte kloski i modro
kapusta. I jak byś to jeszcze poloła zołzom z gynsiny – mosz u mie
dziubek…
– Mocie coś na gibko? Może grzone ziymioki z kiszkom,
abo grzone winerki z zymłom i zymftym…
– Wonio mi tu kartoflonkom na bobkowym listku… Dejcie pełny talyrz,
niy żałyjcie…Na drugi siup prziniyście pogańskich krup z wyndzonkom i
boczkiym.
Z kalyndorza KWK „ZIEMOWIT” spisoł Hanys
Łaziska Górne 7 lipca 2006
Kuchnia ślonsko – bez lato (kuchnia śląska latem)
Momy lato, kwitnom i woniajom lipy, niydowno łokwitły akacje.
Kiedyś somsiod Sładek urzinoł nom asta ze lipy, i z tej asty łobierało sie kwiotki, kiere suszyło sie na tyj. Idzie tysz nazbiyrać dziurawca, abo feferminice i nasuszyć sie na zima. Mom feferminica na łogrodku to sie urwia pora prontkow i zaleja we zbonku wrawom wodom, i mom co pić na tyn wor (30 st. C). Taki tyj idzie pić gorki, zimny, słotki, abo bez cukru jak ta kto woli.
Chciołech zaczonć od jodła, a wyszło łod picio, bo tysz przi takich hycach bardzij chce sie pić niż jeść.
Z domu pamiyntom, jak mama nazbiyrała jagod we lesie, to potym warzyła kluski na parze i na łobiod mieli my kluski na parze z jagodami.
Nelka warzy kluski na parze dość czynsto i jymy je z cukrym i z masłym.
Szwagier Józek zaś jodoł kluski na parze polote żodkim pudingym.
Na łogrodku momy świyrzo gymiza, marekwia, blumkol, oberiba, koperek, szałot i to wszystko tysz sie szykuje do jodła. Ajntopf z gymizy to tysz dobre jodło, kiere styknie na cołki łobiod.
Zacznymy od zupy ze oberiby, gynsto zupa ze zasmoszkom do tego sznita chleba suchego, abo z masłym i już człowiek je pojedzony.
Nastympny łobiod gymizyzupa, młode kartofle ze koperkiym, abo sznitlokym, ku tymu ciaperkapusta (młodo kapusta je tako zowcito (wodnito) że trza do nij dać zasmoszka, abo posztamfowane kartofle do tego karminadle, abo warzone żeberka, pieczyń świńsko, abo łowiynzio, kotlety, abo co tam komu smakuje. Dzisioj u masarza idzie wybrać na co kto mo smak. Zamias ciaperkapusty dobro tysz je na te hyca mizeria, idzie przipiyc na maśle blumkol, idzie pokroć tomaty ze siekanom cebulom, abo ze zielonom cebulom (szczypior), abo ze sznytlokym.
Tera som modne surowki, idzie je zrobić ze młodej kapusty, kapusty pekińskiej, zielonego szałotu ańfachowego, abo lodowego, ozdobnego, abo jaki tam jeszcze wyrośnie, do tego trza potrzić marekwia, pokroć na małe konski radiski i dodać prziprawy. Mie tysz bardzo smakujom sznitbołny, polote masłym rostopionym.
Gymiza idzie tysz jeść na śniodanie, abo na wieczerzo. Tomaty idzie pokroć na chlyb z masłym, abo ze szpyrkom, posuć siekanom cebulom, abo sznytlokiym i już jymy. Ze tomatow mogymy tyż zrobić roztomańte sałatki, z tomatami możno tysz zrobić smarzonka, najprzod przipiekomy na tłuszczu pokrote tomaty, potym dodowomy do tego jajca i miyszomy asz smarzonka je gotowo, ło tym że trza jom posolić to kożdy przeca wiy.
Smarzonka idzie tysz zrobić z grzibami, liszki (kurki), abo maśloki, naprzod przipiekomy grziby, a potym dodowomy jajca i prziprawy.
Żeby babka miała swoje tomaty na zegrodce, dziadek musioł zrobić extra fribet, na flance tomatow, szałotu i tak dali, niy chciało mu sie, buczoł, buczoł, ale pozbiyroł deski, stare fligle z łokiyn i wyszykowoł piykny fribet.
A tomaty sioła jusz bez zima, do krzinki kiero stoła na fynsterbrecie, potym flancowała je do fribetu, abo na grzondka. .
Jak godomy o surowkach to mi sie spomniało, ze kiedyś jadło sie surowo oberiba prosto z grzondki, stykło jom łostrugać scyzorykiym, abo łogryść zymbami, marekwia tak samo, stykło łopłokać, oszkyrtać nożykiym, ziorka zielonego groszku szło zjeść zaro na łogrodku abo na polu.
Bioły syr ze sznytlokym i radiskami, abo z cukrym tysz może być na śniodanie jak i na wieczerzo.
Krzysztof Gilecki


text:
Růmůńijo
Růmůńijo (rům.: România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) – kraj we pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy. Grańičy s Madźarůma a Syrbijům na zachodźe, Bůugaryjům na pouedńu wzduž Důnaju, a Ůkrajinům i Republikům Moudawije na půunocy. Kraj mo tyž dostymp do Mořa Čornygo. Bukarešt (rům. Bucureşti, IPA: /bu.ku'reʃtʲ/) je stolicům i nojwjynkšym mjastym Růmůńije.
Uod 29 marca 2004 roku Růmůńijo je čuůnkym NATO, a uod 1 styčńa 2007 tyž Uńji Ojropejskij. Po přijyńću do uorgańizacyji, Růmůńja stoua śe śůdmym wedle ličby ludnośći krajym wspůlnoty.


text:
Kody pocztowe Ruda Śląska
Największa miejscowość o nazwie Ruda Śląska jest miejscowością o populacji 147403 mieszkańców i zagęszczeniem 1 851,6 os./km², znajduje się 273 m n.p.m., a zajmowana powierzchnia to 77.7km². Miejscowość znajduje się w województwie śląskie w powiecie Ruda Śląska gmina Ruda Śląska. Identyfikator SIMC (System identyfikatorów i nazw miejscowości) to 0942630, TERC: 247201 1. Tablice rejestracyjne właścicieli pojazdów to SRS, SL , a przydzielone kody pocztowe to 41-700, 41-705, 41-706, 41-707, 41-709, 41-710, 41-711, 41-712, 41-713, 41-714
Adresy i kody pocztowe na tej stronie Kod pocztowy 41-709 UP Ruda Śląska 9 Ruda Śląska ul. Niedurnego Piotra 77 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-707 UP Ruda Śląska 7 Ruda Śląska ul. Radoszowska 126 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-706 UP Ruda Śląska 6 Ruda Śląska ul. Grodzka 4 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-717 UP Ruda Śląska 17 Ruda Śląska ul. Gwarecka 19 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-714 UP Ruda Śląska 14 Ruda Śląska ul. Latki Konstantego 2 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-713 UP Ruda Śląska 13 Ruda Śląska ul. Solidarności 7 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-712 UP Ruda Śląska 12 Ruda Śląska ul. Joanny 20 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-711 UP Ruda Śląska 11 Ruda Śląska ul. Kokota Edmunda 158 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-710 UP Ruda Śląska 10 Ruda Śląska ul. Dąbrowskiego Jarosława 8 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 UP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Wolności 8 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-705 FUP Ruda Śląska 7 Ruda Śląska ul. 11 Listopada 18 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-712 FUP Ruda Śląska 12 Ruda Śląska ul. Hlonda Augusta (Kardynała Augusta Hlonda) 18 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. 1 Maja 370a województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Raciborska 1 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Różyckiego Ludomira 30 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska,
Adresy i kody pocztowe na tej stronie Kod pocztowy 41-709 UP Ruda Śląska 9 Ruda Śląska ul. Niedurnego Piotra 77 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-707 UP Ruda Śląska 7 Ruda Śląska ul. Radoszowska 126 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-706 UP Ruda Śląska 6 Ruda Śląska ul. Grodzka 4 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-717 UP Ruda Śląska 17 Ruda Śląska ul. Gwarecka 19 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-714 UP Ruda Śląska 14 Ruda Śląska ul. Latki Konstantego 2 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-713 UP Ruda Śląska 13 Ruda Śląska ul. Solidarności 7 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-712 UP Ruda Śląska 12 Ruda Śląska ul. Joanny 20 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-711 UP Ruda Śląska 11 Ruda Śląska ul. Kokota Edmunda 158 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-710 UP Ruda Śląska 10 Ruda Śląska ul. Dąbrowskiego Jarosława 8 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 UP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Wolności 8 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-705 FUP Ruda Śląska 7 Ruda Śląska ul. 11 Listopada 18 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-712 FUP Ruda Śląska 12 Ruda Śląska ul. Hlonda Augusta (Kardynała Augusta Hlonda) 18 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. 1 Maja 370a województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Raciborska 1 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska, Kod pocztowy 41-700 FUP Ruda Śląska 1 Ruda Śląska ul. Różyckiego Ludomira 30 województwo Śląskie powiat Ruda Śląska gmina Ruda Śląska,


text:
Egejske mórjo
Egejske mórjo (grichiski AιYaίo ΠέλaYoς - Aigaio Pelagos, turkojski Ege Denizi) jo mórjo mjaz europskej Balkańskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlańske mórjo Srjejźnego mórja. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana. Granicujo na pódpołnocu a na pódwjacorje z Grichiskej twardej zemi, na pódpołdnju z grichiskej kupu Kreta a na pódzajtšu z Turkojskej. Na dłujkem wjacorje jo pśez mórsku wuscynu Dardanelle zwězane z Marmarskim mórjom (a dalej pśez wuscynu Bospor z Carnym mórjom) a na pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Ioniskim mórjom.
Wuznamne pśistawy Egejskego mórja su na pśikład Athen a Sołun w Grichiskej a Smyrna w Turkojskej.


text:
Lěśe
Lěśe jo nejśoplejšy ze styri lětnych casow w měrnej a arktiskej klimowej conje. Za tym až wóno na pódpołnocnej abo pódpołdnjowej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnym a pódpołdnjowym lěśim. Pódpołnocne lěśe se rownocasnje z pódpołdnjoweju zymu wótměwa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjoweje a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se lěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu.
Astronomiski zachopina se lěśe z lětnim zawrośenim słyńca: casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad wobrotneju šyrinu stoj a dny nejdlejše su. Na pódpołnocnej połkuli stanjo se to 21. junija, na pódpołdnjowej połkuli 21. abo 22. decembra. Pó tom bywaju dny zasej krotše a nocy dlejše. Lěśe kóńcy z nazymskim rownonocnosću 22. abo 23. septembra w pódpołnocy a 20. měrca abo w nocy k 21. měrcoju w pódpołdnju.
Dokulaž jo wobběgowa cera zemje wokoło słyńca lažko eliptiska, wót eksaktnego drogi do krejza wótchyleca, njejsu wše styri lětne case dokładnje samske dłujke. Pódpołnocne lěśe jo snadnje dlejše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe lěśe, dokulaž za cas pódpołnocnego lěśa se směr ze zemje k słyńcu pitśku pómałčej změni a zemja pitśku dalej wót słyńca zdalona jo.
Fenologiski zachopjeńk lěśa móžo se wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) teke pśez zachopne wjedrowe wjelikosituacije a wjeleserake regionalne faktory wobwliwujo. Rozeznawa se mimo togo mjaz ranym lěśim, srjejźlěśim a póznym lěśim. W lodojcowych regionach wótwisujo ablacija rozsudnje wót togo, ga (zwětšego w septembrje) prědny sněg pada.
Meteorologiski se pódpołnocnemu lěśu mjasece junij, julij a awgust pśirěduju, pódpołdnjowemu lěśu mjasece december, januar a februar. Pśi geografiskich polach kněžy poł lěta dłujko tak mjenjowany polarny źeń, w arktiskich regionach pó tyźenjach połnócne słyńco a běłe nocy.
We wjele kulturach su ze zachopjeńkom lěśa nałožki a rity zwězane, w Nimskej na pśikład wogeń zawrośenja słyńca abo swětojański wogeń.
Lěśe licy teke ako lětny cas stopnjowaneje žywjeńskeje radosći. To se wósebnje na, pśez wuše temperatury wabjone, pśebytkach pód gołym njebjom pokaza, pśez což cłowjek pśirodu mócnjej zaznawa.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Wjedyń
Wspůłrzyndne: 48°13' N 16°22' E
Wjedyń (mjym. Wien, fr. Vienne, ang. Vienna, uać. Vindobona, madź. Bécs, čes. Vídeň, suowac. Viedeň, suowyń. Dunaj, sch. Beč, gre. Bιέvvn, ros. BeHa, it. Vienna ) – je stolicům Austrije, jeji nojwjynkšym mjastym a kulturalnym i polityčnym cyntrům. Ležy nad Důnajym, na kraju Lasu Wjydyńskigo; plac 415 km², ludźi 1 631 000 (2005). Wjedyń stanowi tyž jydyn s dźywjyńću krajůw zwjůnzkowych Austryji. Je to jydno s baři znůnych mjast střodkowyj Ojropy i je wažnym mjejscym lo historyje a kultury tygo kůntynyntu.
Mjano mjymjecke Wien pochodźi uod uaćińskigo "Vindobona", co s kolei pochodźi uod celtyckigo zuožyńo "Vedunia", znočůncygo "strůmyk/potok leśny".


text:
Cojś trza upiyc[1], ale niy[2] chce nōm[3] sie ekstra lecieć do sklepu. Czowiek[4] sie tak rozglōndo[5] po kuchni i kōmbinuje, z czego by sam co wymyślić. Mōm[6] 3 banany. No to szukōm przepisu. Jakiś mōm, ale niy do końca mi się podoboł.[7] Myśla, przerobiōm,[8] ale i tak musza iś[9] po cuker, bo sie skōńczōł.[10] Na […]
Miesiąc: Czerwiec 2015
Grillowane wōsztliki i włoski szałołt
W taki dugi weekynd to fto yno poradzi1, tyn grilluje. A jak na grill wciepniecie2 konsek wôsztu3, to żeby tak sōm4 niy leżoł potyn5 na talyrzu6, przido7 Wōm sie jaki szałołt8. Joł tam sie lubią tyż pogrillować i w dōma9, na gyburtstag10 żech kedyjś dostoł11 tako grillowo patelnia i to je richtig12 co dobrego. Nierozki13 […]
Syrnik ze łorzechami i rabarbarym (Sernik z orzechami i rabarbarem)
Niyrołz[1] to mje[2] jakosik tak korci, żeby cojś pokōmbinować[3] ze receptym[4]. Tyn syrnik żech prōbowoł na roztomajte[5] sposoby, ale jak żech przijechoł[6] do moji Mutry[7], to pedziała[8], że moł[9] jeszcze kans[10] mielōnych łorzechōw, a w łogrōdku[11] rabarbar. To żech sie wymyślōł[12] tako wersja. Potyn sie okołzało[13], że tego rabarbru wcale niy ma za dużo i […]


text:
Niy ma chyba barzi ajnachowego1 jołdła do narychtowania,2 jak wodziōnka- chyba, że smażōnka3 abo sznita ze fetym.4 Pirwy5 zawsze sie jōm robiōło, jak sie miało trocha starego chleba, bo to przeca żołdyn6 niy bōł wtedy taki gupi, żeby go wyciepnōńć.7 Moja muter mi padała,8 że u nich- we staryj chałpie9– to moja Ōłma10 pikła we wielochu11 w kołżdo sobota 5 pecynōw12 chleba i on bez cołki tydziyń bōł dobry. A dzisiej to już na trzeci dziyń je bez smaku i idzie sie z niego yno zrobić bratsznita13 abo wodziōnka. Tyn recept- co go sam niżyj mołcie- to je na takoł brōłtzupa, jako sie robiōł mōj Ōłpa.14 Łon bōł jargang15 1907, a że znoł tako wodziōnka na pewno jeszcze ze swoji chałpy, to idzie pedzieć, że tyn recept moł już nojmani16 sto lołt.
Co potrza?
2 sznity chleba
łeżka fetu abo masła
zōmbek czosku (jak lubicie, to mogecie sie go dać wiyncyj, yno sie dejcie pozōr, żeby po tym niy bōło bańtowania17 we brzuchu)
pó18 cebuli
liść bobkowy19
2-3 kulki ziela angelskego
trocha magi
sōl i pieprz
wrzōntek
Pokrejcie20 sie chlyb na mańsze kōnski, cebula i czosnek tyż. Wciepcie wszyske skłądniki do talyrza abo jaki miski, zalyjcie wrzōntkym, przikryjcie na połra minut jakim inkszym talyrzym i… fertich.
A niy godoł żech, że to baje ajnfachowe 😉 Smacznego 🙂
1bardziej prostego
2przygotowania
3jajecznica
4kromka ze smalcem
5dawniej
6nikt
7wyrzucić
8mówiła
9domu
10babcia
11piec chlebowy
12bochenków
13grzanka
14dziadek
15rocznik
16najmniej
17rewolucji
18pół
19laurowy
20pokrójcie


text:
Dzisiej po chałpach1 to sie jy2 przeważnie yno kury i świnie, niyrołz3 ftojś sie narychtuje4 hańdyka5, a przeca6 we sklepach tyla dobroci. Jeszcze połra lołt7 tymu to bōł8 problym, żeby kupić kajś9 gańś10, krōlika abo kaczka, a dzisiaj idzie je trefić nawet w tych nojbarzi ajnfachowych11 sklepach. I bez12 to trza z tego korzystać, bo przeca takoł pierś ze kaczki- jeszcze jak sie trefi na jakoł promocja- to nawet niy je droższoł łod tyj hańdykowyj, a zawsze mōmy jakejś urozmajcynie. Mie ta kaczka natchła tak jakojś na modła chińsko, ale musza pedzieć13, że bōła richtig14 dobro, a do tego niy trza sie przi ni15 narobić.
Co potrza?
1 pierś ze kaczki
5 łeżek zōłzy16 sojowyj*
5 łeżek łoleju17 sezamowego
trocha potartego imbiru (we Pszczynie na niego gołdajōm zezwōr)
pieprz
ze 2 łeżki mōnki pszynny do zagynszczynia zōłzy
*Kebyjście niy mieli takego łoleju, to sprōbujcie sie zrobić cojś takego: wejście sie 5 łeżek nasiōn sezamu i zetrzyjcie je ze 5 łeżkami oliwy na gładkoł masa (blynderym), a dali wszysko rōbcie, jak we recepcie- chyba, że ta Wasza zōłza bydzie trocha za gynstoł, to do duszynia tyj kaczki we brytfance wlyjcie tam kapka wody.
Nojlepi kebyjście18 mogli dać ta zōłza sojowoł, łolyj i imbir do tyj kaczki dziyń pryndzyj (zamarynować), żeby sie to wszysko fajnie przegryzło, ale jak niy mołcie tela czasu, to styknie i godzinka- przeca sie łeba niy urwiymy19 skuli20 jedzynia. Nojlepi to wszysko wrajzić21 do jaki brytfanki, bo tam tyż bydymy ta kaczka potyn22 godzina abo i trocha dużi23 dusić na małym łogniu. Niyskorzi24 rozgrzyjcie sie piekarnik na 200 stopni i wrojście tam sama pierś (bez zōłzy) na 15-20 minut, żeby spiykła ji25 sie skōrka i bōła fajnie chrupiōnco. Bez tyn czas mogecie rozfyrlać26 sie trocha mōnki w jaki szolce27 i zagyńścić tym zōłza we brytfance. Tak po prołwdzie to nasza kaczka je już fertich i idzie sie brać za jedzynie.
Tak samo mogecie tyż zrobić kaczka w całojści, yno wtedy trza dać trocha wiyncyj tych dodatkōw do zōłzy. Do taki imbirowo-sezamowyj (abo zezwórowo-sezamowyj 😉 ) kaczki to mogecie sie zjejś klōski, ryż, nudle abo i jako fajno bōłka. Smacznego 🙂
1domach
2je
3czasem
4przygotuje
5indyka
6przecież
7kilka lat
8był, ō- samogłoska w wymowie między o i u
9gdzieś
10gęś
11zwykłych
12przez
13powiedzieć
14naprawdę
15niej
16sosu
17oleju
18gdybyście
19nie będziemy się zadręczać 😉
20z powodu
21włożyć
22późńiej
23dłużej
24później
25jej
26roztrzepać
27kubku


text:
Na świynta moja Muter już połra lołt1 kupuje wyndzōnoł2 szinka, takoł w cołojści i do tego tak fajnie powiōnzano dratwōm3. Owijoł jōm potyn we alufolia4 i pieke5 bez6 godzina abo półtora we bratrurze7. Chop w kuchni- jak już wiycie- lubi sznupać8 po roztomajtych receptach9, wymyślać, eksperymyntować i tak prziszoł na ta idyja10, coby ta szinka uwarzić. A żeby z tego warzynioł do tyj szinki tyż wlazły jake nowe smaki, to sie jōm uwarzōł ze grincojgym11. I niy dojś, że mu wyszła z tego luksusowoł szinka, to ze grincojgu mōg12 sie jeszcze zrobić szałołt.
Co potrza?
szinka wyndzōnoł- jedyn kōnsek
opakowanie grincojgu- marchew, zeler, boryj, pietruszka (niyroz sie i trefi trocha kapusty)
trocha lubczyku (moge być suszōny)
cebula
trocha korzyni (pieprzu)
2-3 liście bobkowe13
Do garca nalyjcie wody i niech sie grzeje. Ze tyj szinki ściōngcie ta siatka- niy bōjcie sie, niy łozleci sie we warzyniu. Łobiercie sie marchewka, zeler i pietruszka, a jak woda napocznie wrzeć, to wciepcie14 do garca ta szinka, grincojg, prziprawy i trocha nad łogniym przipołlōnoł15 cebula. I tera niech sie to tak ze godzinka, a nojlepi i półtora, pomału pykoł16. Potyn wyciōngcie ta szinka, niech sie trocha ochōdzi17 i już mogecie sie jōm skosztować.
Joł żech sie pokrajoł ta uwarzōnoł marchew, pietruszka i zeler, dołech do tego pokrajane jabko, ze dwa małe kiszōne łogōrki, trocha majōnezu i już żech mioł ajnfachowy18 szałołt. Yno, że joł żech mioł do wykarmiynia yno dwie gamby19, gorzyj by bōło, keby20 trza z tego zrobić szałołtu do całyj familije. Choć jak Wołs je dużo, to przeca niy idzie zrobić jednyj szinki, bo to przeca musi jyj łostać tyż i do sznitōw21, a jak warzicie 2 szinki, to i mogecie dać wiyncyj grincojgu… i fertich22.
Tyn wywar niystety niy je dobry do jedzynioł- sprōbowoł żech- bo je za słōny, ale i tak mōmy z tego kans23 dobroci i trocha mani słōnoł szinka- Wasze serce bydzie rade24 😉 Smacznego 🙂
1od kilku lat
2wędzoną
3sznurkiem
4folię aluminiową
5piecze
6przez
7piekarniku
8szukać
9przepisach
10pomysł
11włoszczyzna
12mógł, ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
13laurowe
14wrzućcie
15przypaloną
16bulgocze
17ostudzi
18zwykły, prosty
19tu: 2 ludzi
20gdyby
21kanapek
22gotowe
23dużo
24zadowolone


text:
Gańś je dobroł niy yno na świyntego Marcina- moł1 dobry smak, a ôd2 ni3 miyso i fet4 sōm5 tyż richtich6 zdrowe. Moł kans7 niynasysōnych kwasōw tłuszczowych- przede wszyskim omega 3, ftory pomołgo8 nōm ze tym niyfajnym cholesterolym, a bez to9 je dobry i na serce. Niy idzie gańsi jejś za kans, ale fto by sie […]
Tag: #majeranek
Francuski Ajntopf (Ratatouille/Ratatuj)
Tym daniym to żech sie piyrszy rołz zainteresowoł, jak żech łoglōndoł tako bajka, we ftoryj małe zwierzynta- co to normalnie ich niy lubiymy, ale we bajkach nawet ja- robiōły we restauracji za kuchorzy i narychtowały jednymu ważnymu chopowi właśnie take danie. Potyn żech pojechoł do Prowansji, a to właśnie stamtōnd pochodzi te danie i żech […]
Kurka… ze cukiniōm (Danie ekspresowe ;) )
Sōm take dni, kej1 niy chce nōm sie stoć przi piecu, a chciałoby sie zjejś cojsik dobrego i bestōż2 Chop sam wciepuje te recepty, co by Wołs trocha odciōnżyć łod tego myślynia: co by tu uwarzić? Te danie sie robi połra minut, ale tyn delikatny smak to bydzie dobry nawet dlo rozbestwiōnych3 degustatorōw. Co potrza? […]
Tuste ze jabkym i śliwkōm (Smalec z jabłkiem i śliwką)
Niyrozki dostana1– a to łod sōmsiada2 od moji Mutry, a to łod jyj kōmratki3– kōnsek4 szpeku5, ale to niy byle jaki szpek, bo łod świnie, co to bōła chowano6 do siebie, a niy na sprzedyj i bez7 to dostowała ciyngiym8 lepszy futer.9 Moja Muter to sie tam z tym niy smoli- zeskwarzi10, do krauzy11 i […]
Gipkoł zōłza do nudli (Ekspresowy sos do makaronu)
Dzisiej czowiek nigdy niy mo szasu[1] (tak gołdała śp. Pani Liska, co to szybko jejźdźōła[2] na swojim kōłku[3] i niyroz[4] niy miała kedy poklachać[5], bo „niy miała szasu”). I jak nōm sie trefi[6] taki dziyń, kedy[7] niy mōmy szasu na nic, to moge[8] nōm[9] sie przidać tako gibkoł[10] zōłza do nudli. Raz, dwa, trzi i […]


text:
Wszyjskich Śwjyntych
Wszyjskich Śwjyntych (łać.: festum omnium sanctorum) to je chřeśćijańsko uročystość uobchodzůno 1 listopada ku čći wšyjstkich znajůmych a ńyznajůmych śwjyntych, kere přebywajům juž we chwole buogosuowjůnych. We tym dńu wspůmino śe ńy yno umartych, kerych Kośćou uznou za śwjyntych, nale wšyjstkich ludźi, kerych žywot bůu prawy a uchodźiu za śwjynty. Je to tyž śwjynto tych, kere důnžům ku śwjyntośći a zbowjyńu.
Uročystość Wšyjstkich Śwjyntych wywodźi śe guůwńy s čći uoddowanyj mynčynńikům, kere ńy bůuy wspůminane we kanůńy Mšy Śwjyntyj. We III wjeku wkludzůno zostoua tradycyjo překludzańo coukich relikwije śwjyntych abo jeich tajli we roztomajte place, kej znok, co śwjynte sům wuasnośćům coukigo Kośćoua. We 610 roku papjyž Bůńifacy IV erbnyu uod cysořa dowńij půgańsko śwjůntyńijo Pantyjůn, kozou zuožyć tam mynga relikwije śwjyntych a pośwjyńćiu ja pod wezwańy Matki Boskij Mynčynńikůw. Uod tygo času wšyjstkim umartym mynčynńikům uoddowano čeść 1 maja. We 731 papjyž Gřygoř III přećepou ta uročystość na 1 listopada, a we 837 Gřygoř IV zažůndźiu, coby tyn dźyń pośwjyncano pamjyńći ńy yno mynčynńikůw, nale wšyjstkich śwjyntych.
Terozki je to na Ślůnsku dźyń wolny uod roboty a mynga ludźi přiuaźi na kirchofy uobstroić grůby, zaśwjyćić zniče a pořykać za umartych.


text:
Sopran
Elmira Yakhina narodźi so w ruskim Kasanju. W dźěćatstwje spěwaše jako solistka w chórje tamnišeje hudźbneje šule sobu. Po wyšej šuli (hač do 1989) studowaše na Hudźbnej fachowej šuli w Kasanju hłowny předmjet spěwanje, a zakónči swój studij 1993 jako diplomowa spěwarka. Wot 1995-1998 skutkowaše jako chórowa spěwarka w Saratowskim operowym dźiwadle. Swój studij na Wysokej šuli za hudźbu a dźiwadło w Rostocku (2000-2004) z hłownym předmjetom solowe spěwanje pola prof. Heidrun Franz-Vetter zakónči wuspěšnje jako diplomowa hudźbnica. Wot 2003-2009 wobdźěli so jako solistka na wšelkich koncertach, mjez druhim Sewjeroněmskeje filharmonije w Rostocku, w Koncertnym domje kaž tež w Cyrkwi minoritow we Wienje a w Berlinskej cyrkwi Swj. křiža. Jeje dołha lisćina repertoira wopřija mjez druhim twórby Mozarta, von Webera, Verdija kaž tež Straussa.
Elmira Yakhina, roźona w rusojskem Kasanje. W jeje źiśetstwje jo spiwała ako solistka w chorje muzikoweje šule. Pó wuchójźenju powšyknje kubłańskeje wušeje šule w Kasanje (do1989) jo študěrowła na tamnej muzikowej šuli w głownem pśedmjaśe spiwanje. 1993 jo zakóńcyła swój studium z diplomom ako chorowa spiwarka. Wót 1995 do 1998 jo była chorowa spiwarka w operowem źiwadle Saratow. Jeje studium na wusokej šuli za muziku a źiwadło Rostock (2000-2004), z głownym pśedmjatom solo-spiwanje pla prof. Heidrun Franz-Vetter, jo wuspěšnje zakóńcyła ako diplomowa muzikarka. Wót 2003 do 2009 jo se wobźěliła ako solistka na wšakich koncertach, mj. dr. pśi Pódpołnocnonimskej filharmoniji Rostock, w Minoritowej cerkwi we Wienje tak ako w barlinskej cerkwi Swěteje kśice. Jeje bogata lisćina repertoira wopśimjeju n. pś. twórby Mozarta, Carl Maria wót Webera, Verdija a Richarda Straußa.
Alt
Mira Walerych-Szary, narodźi so w Zamoścu (Pólska). Wopytawši cello-rjadowanju na hudźbnej zakładnej šuli a hudźbny gymnazij, studowaše po abiturje spěw (mezzosopran) na Wysokej šuli za hudźbu „Stanisław Moniuszko“ w Gdańsku. Wopytowaše wjacore mišterske kursy a měješe wučbu mjez druhim pola sira Paula Esswooda, Christopha Rousseta (stipendij francoskeje „Academie musicale de Villecroze“, 2008) a pola Aleksandry Mikolajczyk (Mjezynarodna lětnja akademija za Staru hudźbu w Lidzbarku Warminskim 2011 a 2012). Wosebity zajim za staru hudźbu měješe hižo za čas studija. Jako chórowa a solowa spěwarka skutkowaše we wšelakich ansamblach stareje hudźby, kaž Cappella Gedanensis (Gdańsk), Canor Anticus (Waršawa), Capella Cracoviensis a Octava Ensemble (Krakow). M. Szary wobdźěli so na wjacorych projektach Europskeje chóroweje akademije, kotraž wustupi w Němskej, Španiskej, Francoskej a Šwicarskej. Wot 2012-2013 spěwaše w chórje Krakowskeje opery. Wot 2015 je z krutej čłonku chóra SLA; tu wustupi hižo 2013 w róli Janka w „Jank a Hanka“.
Mira Szary, roźona w Zamośću (Polen). Jo chójźiła do muzikoweje zakładneje šule ako wuknica w cello-rědowni a pózdźej do muzikowego gymnaziuma. Pó abiturje jo študěrowała spiwanje (mezzosopran) na Stanisław-Moniuszkowej wusokej šuli za muziku w Gdańsku. Wóna jo absolwěrowała wjele mejstarskich kursow a jo była wuknica mj. dr. pla Sir Paul Esswooda, Christoph Rousseta (stipendium wót Academie musicale de Villecroze, Francojska 2008) a pla Aleksandry Mikolajczyk (Summer International Akademie za Staru muziku w Lidzbarku Warminskem, 2011 a 2012). Južo za cas jeje studiuma jo se zajmowała za Staru muziku. Ako chorowa a solo-spiwarka jo sobu statkowała we wšakich ansamblach za Staru muziku: Cappella Gedanensis (Gdańsk), Canor Anticus (Waršaw), Capella Cracoviensis a Octava ansambel (Kraków). M. Szary jo se wobźěliła na wjele projektach Europskeje choroweje akademije, kótaraž jo wustupiła w Nimskej, Špańskej, Francojskej a Šwicarskej.
Wót 2012-2013 jo spiwała sobu w chorje Krakowskeje opery. Wót 2015 jo stawny cłonk w chorje Serbskego ludowego ansambla, źož jo mj. dr. južor 2013 wustupiła w roli Janka w inscenaciji „Jank a Hanka“.
Tenor
Mikołaj Jan Walerych narodźi so w Poznanju. Wón spěwaše mj. dr. w hólčim chórje Poznanske Sołobiki a wot 1997 wuwučuje so w spěwanju. Po maturje (2003) přizamkny so studij hudźby a dźiwadźelenja na Wysokej šuli za hudźbu Ignacy Jan Paderewski w Poznanju hač do lěta 2006 a wot 2008 – 2010 studowaše operowe spěwanje na Wysokej šuli za hudźbu a dźiwadło w Hannoveru. Wot 2004 – 2006 bě wón organist w Poznanju, po tym mj. dr. chórowy a solowy spěwar w Krajnym dźiwadle Delnjeje Bajerskeje w Passauje a čłon chóroweje akademije Tirolskich swjedźenskich hrow Erl. Skutkowaše tež při wjacorych projektach ChorWerkRuhra sobu, mj. dr. při projekće MOses a Aron wot A. Schönberga 2009 k Ruhrtriennali zhromadnje z Bochumskimi sinfonikarjemi. Wot 2012 je wón z čłonom Orpheuskeho wokalneho ansambla a Komorneho chóra Stuttgart, wot 2013 skutkuje jako tenor w SLA.
Mikołaj Jan Walerych jo se naroźił w pólskem Poznanju. Wón jo spiwał mj. dr. w gólcowem chorje Poznańskego doma a wót 1997 ma wucbu w spiwanju. Pó abiturje (2003) jo študěrował až do 2006 spiwanje a źiwadłowe graśe na muzikowej wusokej šuli Ignacy Jan Paderewski w Poznanju a wót 2008 – 2010 jo študěrował operowe spiwanje na wusokej šuli za muziku a źiwadło Hannover. Wót 2004 do 2006 jo był organist w Poznanju, za tym mj. dr. chorowy spiwaŕ a solo-spiwaŕ na Krajnem źiwadle w bayerskem měsće Passau a cłonk choroweje akademije Tirolskich swěźeńskich graśow Erl. Wón jo tež sobu statkował w někotarach projektach profesionalnje a fleksibelnje agěrujucego wokalnego ansambla ChorWerkRuhr, mj. dr. w projekśe MOses a Aron wót A. Schönberga 2009 k Póruhrskej trinali (Ruhrtriennale) gromaźe ze synfonikarjami z Bochuma. Wót 2012 jo cłonk Orpheusowego wokalnego ansambla a komornego chora Stuttgard, wót 2013 jo cłonk Serbskego ludowego ansambla.
Bariton
Jae-Hyung Cho narodźi so w Seoulu w Južnej Koreji a studowaše na Dankook university w Seoulu pola prof. Yu-Sanga Changa. Přizamkny so masterski studij na Augsburgskej uniwersiće pola prof. Agnes Habereder Kottler. Wón wustupuje na operowych a koncertnych jewišćach jako solist. Mjez druhim spěwaše hrabju w „Le Nozze die Figaro“, Dona Giovannija w „Don Giovanni“ a Marcella w „La Boheme“. Jako solista móžeše publikum jeho tež w Bachowym „Hodownym oratoriju“, w „Pasionje po Mateju“ a „Pasionje po Janje“, w Händelowym „Mesiasu“ a dalšich twórbach dožiwić. Wot hrajneje doby 2014/15 sem je w Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje jako baritonowy solist angažowany.
Jae-Hyung Cho jo se naroźił w Pódpołdnjowej Koreji a študěrował na Dankook uniwersiśe w Seoul pla prof. Yu-Sang Changa. Pśizamknuł jo se masterski studium na uniwersiśe Augsburg pla prof. Agnes Habereder Kottler. Wón wustupujo ako solist na operowych a koncertowych jawišćach. Mjazy drugim jo spiwał grobu w „Le Nozze die Figaro“ , Don Giovanni w „Don Giovanni“ a Marcello w „La Boheme“. Ako solist jo był teke k słyšanju w „Gódownem oratoriumje“ , w„Matejusowem pasionje “ a „Jańskem pasionje“ tak ako w Händelowem oratoriumje „Messias“ a w dalšnych twórbach. Wót grajneje doby 2014/15 jo ako bariton-solist angažěrowany pśi Serbskem ludowem ansamblu w Budyšynje.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
„Kóžde lěto wjesele ptači kwas nam přinjese“, tak zaklinči kóždolětnje 25. januara po wšej dwurěčnej Łužicy, hdyž zawdataj sej sroka a hawron ruce. Ptački kwasuja a dźěći w pěstowarnjach a šulach swjeća z nimi. Zajim staršich, dźědow a wowkow a kubłarjow, ale tež turistow a zwonka Łužicy bydlacych na woblubowanym łužiskim nałožku njeje so přez lětstotki zhubił. Kak pak je nałožk scyła nastał? Čehodla stejitej runje sroka a hawron w srjedźišću? Kotre spěwy so spěwaja abo kak paslimy sej pysk a křidlešce? Na tute a dalše prašenja kołowokoło přihotow a pěstowanja nałožka doma abo w pěstowarni kaž tež šuli da awtorka kompetetnje a zrozumliwje wotmołwu. Nastała je praktiska přiručka z paslenskimi a pječenskimi pokiwami, kotraž stwori mosćik mjez tradicionalnym daledaćom a dźesnišim pěstowanjom nałožka.


text:
Somsiody
Pamiyntom, jak za bajtla, cołkom familiom podziwalimy sie na tako czesko bajka o dwóch somsiodach. Na miano im było Pat i Mat. Co to były za eple, to niy idzie ani łopowiedzieć. Sztyjc coś przi nich niy fungowało, durch coś obulyli, cołki czas coś pochali. Do teroz niy znom lepszych somsiodów, niż tych dwóch yjcli.
Trza pedzieć, że rozumu to oni niy mieli za wiela. Za to gyn MacGyvera jak nojbardzij. Jedyn drugimu by gwiazdka z nieba doł. No bo powiydzcie, wto by dzisio oddoł somsiodowi dźwiyrze ze chałpy na buda do psa, kerego on jeszcze nawet niy kupiył?
Boże pomogej, my tyż pomogymy
Downij bez somsioda ciyżko było przeżyć. I niy godom tu wcale o czasach, kiyj sie jeszcze chytało mamuty. Styknie pozaglondać do zadku yno tela, coby nasze starziki zaś miały po 20 lot. Kiej na wsi sie miyszkało, a czego brakło abo wcale w chałpie niy było, to sie cisło do somsioda. Jak wto sie budowoł abo kartofle zbiyroł, to cołko wieś przichodziyła pomogać. A jak zaś wto robiył świniobicie abo czego mioł w nadmiarze, to zawdy coś tam somsiodom podarowoł. Ludzie żyli w kupie i jedyn drugigo znoł i niy łostawiył w potrzebie. Czynsto gynsto jak sie kaj drałowało, a somsiod w polu co robiył, to sie go pozdrowiało słowami „Boże pomogej’”. To było taki trocha pobożne powinszowani, że jak jo ci terozki pomóc ni moga, to niych ci chocioż Ponbóczek pomoge.
Dziyń dobry, dej mi pokój
Terozki niyroz ani niy wiymy, kogo momy za ścianom. W srogich blokach to już blank, bo tam tela ludzi sie sztyjc wkludzo i wykludzo, że wto by to spamiyntoł. Nikiedy yno sie poznosz, że ci z wiyrchu to radzi ale robiom prani o dziesiontej wieczór abo co naprawiajom za czi ćwierci siódma rano. Z wiynkszościom żeś je na dziyń dobry, a nikiedy nawet niy. Czowiek mo tela ludzi kole siebie, a je pieronym som. Żyjymy w czasach, kiej sie nom coroz lepszy powodzi. Im wiyncyj momy geltu, im wiyncyj mogymy kupić, tym mynij potrzebujymy inkszych. W gowach sie nom poprzewracało, skisz tego geltu. I trza nom sie opamiyntać!
Moda na somsiodów
W miastach je terozki tako moda, że sie ludzie ze sobom trefiajom, rychtujom pospołu zegródki, na kere tyż dostowajom gelt łod miasta. Nikierzy godajom, że to je gupie wymyślani i pieron wiy co jeszcze. A dyć kiedyś to było ganc normalne.
Nikierzy godajom, że majom darymnych somsiodów, ale po prowdzie czynsto nic niy zrobiyli, żeby ich lepszy poznać. Jak sie kogo niy zno, to idzie o nim fulać gupoty i pieronić. A dyć już downo kożdy zno ausdruk „Szanuj somsiada swego, móg żeś mieć gorszego”. I z tom myślom wos łostawia. Amyn!


text:
Hanafuda
Hanafuda (jap. 花札) - karty do szpilã japōńskegŏ pochodzyniyŏ użiwane do mocki szpilōw. Mianŏ beztuplikowŏć do sie jako "kwiŏtkowe karty".[1][2] Miano tyż moge ôznoczŏć szpilã we te karty.
Treść
Poza Japōniyjōm[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Hanafuda je szpilane czynsto na Hawajach a we Połedniyowej Koryje, nale we inkszym mianiy. Na Hawajach wystympuje Hawajskim Koi-Koi kery mianuje siy Sakura, Higobana, a czasym Hanafura. We Połedniyowej Koryje,karty sōm mianowane Hwatu (Kor: 화투, Hanja: 花鬪); kere miano je tuplikowane jako bitwŏ kwiotōw. Nŏjczynstszy szpil Hwatu je Go-stop (Kor: 고스톱)[3] abo Seotda (Kor: 섯다). Hwatu je nojczynsciyj szpilane we Chińskim Nowym Roku a Chuseok (추석). Szpilaniye we Go-stop ôstało siy tradycyjōm koryjańskich familijōw. Koreańsko zorta je ajnfachowo szpilanŏ we 3 perzōny, abo rzadziyj we 2.W Hanafude tyż siy szpila we Mikronezyje we sztyry perzōny.
Karty[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
We szpilu je 12 tajli. Kŏżdo je repryzyntowano bez kwiŏtek, a kożda tajla mo sztyry karty. We ajnfachowych szpilach każdŏ tajla mŏ dwie ajnfachowe karty a dwie szpecialne. Niy zowżdy siy liczy pōnkty, jako iże we wiynkszościy szpilōw badŏ siy ino na karciyane kombinacyja.
Zorty[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
To sōm zorty szpilaniy o we karty Hanafuda.
- Koi-Koi
- Hachi-hachi (ôziym-ôziym)
- Hana Awase
- Mushi, popularne we Kansai
- Sudaoshi
- Tensho
- Hachi
- Hawajski Koi-Koi
- Go-Stop
Prawidła[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Te regle niy sōm ôficyjne: je mocka zorty szpila w Hanafuda.
Cyl[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Zdobydź wiyncyj pōnktōw niżeli oponent. Zwykle je ustalōne wiela pōnktōw je do zwyciynstwã, abo szpilo siy by posiydziyć jak najsrogszŏ wielość pōnktōw.
Prawidła szpilaniyŏ[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Karty sōm tasowane a niyskoro położōne na kupka (mianowane tyż giełdōm). Ôziym kart je ustawiyōne do dołu. Eźli je wiyncyj szpilerōw, to wielość handã siy zmniyjszo.
Szpil[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Szpilery sztartujōm ôd rozdajōncegŏ a kōntynuujōm podle zygarã.[4] Szpiler biere karty rozdōne mu a prōbuje dopasowŏć je do kart na stole.Eźli niy mŏ karty kerōm moge dopasowoć to dŏje jednōm kartã na strzodek . Karta musiy być dano wiyrchym, a eźli je ta zorta na strzodku to szpiler biere te karty lo siyã, eźli niy mŏ to karty ôstajōm na strzodku.[5]
Szpil kōńczy siy kej niy mo na strzodku żŏdnych kart, abo kej szpiler niy mŏ już kart.
Eźli szpiler mŏ sztery pary abo dwa kōmpletne tajle, to tyn szpiler automatyczniy wygrywo. Pōnktowaniy we kożdej zorciy je inksze.
Hiki[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Eźli na strzodku je numera kart s jednej tajli, a szpiler mŏ reszta kart s tej tajli to je mianowane hiki. Szpiler moge wziōnć wszyjske karty s tej tajli. Prōba wziyńciya kart s hiki bez karte sztormu je niylegalnym posuniyńciym. Eźli wszyjske karty s tajli sōm na strozdku to wszyjskie karty sōm przetasowywane.
Pōnktowaniy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Po kożdej rundziy, kożdy szpiler mŏ do ôbliczyniyo wartość posiydzōnych kart.
We niykerych zortach, 'zwyciynsca biere wszyjsko' eli zwyciynsca ôbliczo wszyjskie pōnkty s kart swoich a oponentōw we tej rundziy.
Pōnktowaniy moge być inksze we inkszych zortach.
Oya-gachi[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Eźli je remis to rozdajōncy wygrywo. Eźli rozdajōncy niy je w stōniy remisu to szpiler nojbliżej jego wygrywo.
Przipisy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
- ↑ Games played with Flower Cards
- ↑ Pakarnian, John, "Game Boy: Glossary of Japanese Gambling Games", Metropolis, 22 styczyń 2010, zaj. 15.
- ↑ Rules of Go Stop
- ↑ Japōńskŏ publikacyjŏ (1970).
- ↑ Prawidła szpilaniyŏ w Hanafuda. digidemon.com


text:
Jeśli wpuścisz do serca złość, ona zniszczy twoją zdolność do kochania.
Bree Despain (z książki Łaska utracona)
Za bajtla na moij drodze miołech dwoch kamratow, ze kerymi fest żech sie kamracioł. Jedyn mianowoł sie Marian a drugi Jacek. Przi graczkach poznowołech tradycje we ich chałpach. Dowołech pozor, co oni warzom na łobiod abo suchołech jak łoni godajom. A dyć u kamrata Jacka… godali starka i starzik. Przikłodowo: Starko, mogłabyś mi pomazać sznita z fetym, bo mom głod! Abo: Wejrzijcie starziku, na naszyj cześni siedzi szpok! Juzaś u kamrata Mariana godało sie oma i opa. Przikłodowo : Oma, powiydz opie, coby odymknoł mi dźwiyrza ze chlywika, bo tam je moj bal! U mnie w doma zaś godało sie tak ańfachowo: babcia i dziadek. Yno to jeszcze niy koniec roztomajtości we godaniu, bo inkszości boły jeszcze we godanio im "za dwoje" abo "za troje". Dyć u mnie w doma, godało sie do babci i dziadka po nowymu - we liczbie pojedynczyj, przez "ty". Przikłodowo: Kaj babciu idziesz, na torg? Juzaś u kamrata Mariana, godało sie "za dwoje", czyli na "wy". Przikłodowo: Kaj wy oma idziecie?, Kajżeście oma byli? Zaś blank inakszyj boło u Jacka. Tam godali "za troje", czyli przez "łoni". We uczony sposob mianuje sie to po łacinie "pluralis majestaticus", czyli liczba mnogo majestatyczno. Dlo przikłodu to je tak: Kaj oma idom? Oma, kaj Oni byli? A dzisioj tak se myśla, co jo i moje dwa kamraty: Marian i Jacek byli my echt Ślonzokami i niy pochodziylimy ze trzech jakich fort dalekich konskow Ślonska. Do chałpy Jacka miołech 15 metrów a do chałpy Mariana 40 metrów. I choć downij za bajtla niy roz my sie o bele co poprali i powadziyli - jak to miyndzy synkami - yno nigdy niy boło u nos swady skuli tego, że jo mioł babcia, a łoni starka i oma.


text:
Santiago de Compostela
Wspůłrzyndne: 42°52' N 8°33' W
Santiago de Compostela (galicyjsko wymowa: [saŋtiˈaɣo ðe komposˈtɛla], szpanelsko wymowa: [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela]) – mjasto we půłnocno-zachodńij Szpańije, we prowincyje A Coruña, stolica regjůnu Galicyjo. Mjasto rozlygowane uůn. 35 km uod Atlantyckigo Uoceanu. Je sam mocka zabytkůw růmańskigo kůnsztu, a stare mjasto je wszkryflane we Lista Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO. 24 lipca 2013 we byzirku Santiago de Compostela bůła banowo katasztrofa we kerej (wedle informacyje szpańelskij władzy) umrziło 78 perzůnůw.


text:
Mołdawijo
Mołdawijo (mołd., rům. Moldova), Republika Mołdowije (mołd., rům. Republica Moldova) – państwo we wschodńij Ojropje, kere powstało po upodku Sowjeckigo Sojuszu we kerygo skłod wlazowało uod 1924 do 1991 (krům lot 1941-1944). Je uůne kůntynuacyjům Mołdowskigo Hospodarstwa (atoli tajla downygo Mołdowskigo Hospodarstwa wlazuje terozki we skłod Růmůńije). We skłod Mołdawije wlazuje tyż autůnůmiczno republika Gagauzyje, keryj 80% mjyszkańcůw to Gagauzy. Uosobno tajla, kero ńy uznowo władzůw we Kiszyńowje, to Naddńestrze ze stolicům we Tyraspolu, kere je de facto ńypodległe, nale ńy je uznowane uod mjyndzynorodowyj społecznośći.
Mołdawijo je ńiźinnym krejym uo umjarkowanyj klimje, rozlygowanym we dorzyczu Dńestru a Prutu.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo ino 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.


text:
Strům
Strůmy to je grupa źelinůw, do keryj zaliczo śe nojsrogsze źeliny lůndowe. Ńy je taksůnym, yno grupuje źeliny uo podanyj na śa morfologiji a funkcyjach. Tajla botańiki, kero zajmuje śe strůmůma je mjanowano dendrologijo. Ńykere nojstarsze a nojsrogsze strůmy sům chrůńůne bez prawo jako przirodńicze denkmale.
Morfologijo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Strůmy majům zrůżńicowano budowa nadźymnyj tajli. Ze zola wyrasto jeim pjyń, kery uod pewnyj wysokośći uobtoczůny je bez korůna kero skłodo śe s rozdźelajůncych śe gałynźůw pokrytych liśćůma. Pjyń a starsze, rube gałynźe sům zdrzewjałe, mode drzewjejům na kůńec wegetacyjnygo uokresu. Ze pńa mogům wyrastać kůnary abo cołki może uůn iść pjonowo we gůra - tako budowa je mjanowano "strzała" abo "kłoda". Strůmy mogům růść pojedyńczo abo we grupach (parki, losy). Uogůlny ksztołt nadźemnyj tajli strůmu mjanuje śe pokrojym strůmu a wyrůżńo jygo zorty: stożkowaty, kolumnowy, uokrůngławy abo paryzolowaty.
Zastosowańy[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Strůmy połńům ważno rola we przirodźe jako producynty tlynu . Pozyskujy śe ś ńich drzewo s ńykerych gatůnkůw inksze substancyje - kauczuk, żywica a inksze. Ńykere strůmy majům zjodliwe uowoce, kora (zinamůnowjec), naśůna a ańi kwjoty (goźdźikowjec). Jeich skupiska uosłabjajům wjatry a powstrzimujům erozyjo.


text:
Budyšin (SN/MkWj). Społnomócnjeny Słowakskeje za narodne mjeńšiny kraja dr. László Bukovszky je po puću do Berlina k swojemu němskemu koleze dr. Hartmutej Koschykej w Budyšinje pozastał, zo by so z Łužiskimi Serbami zeznajomił. W Serbskim muzeju rozłoži jemu nawodnica Christina Boguszowa stawizny a wosebitosće Serbow. Přizamkny so rozmołwa z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom, z městopředsydu Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin Bjarnatom Cyžom a z jednaćelom Domowiny Markom Kowarjom.
Słowakski hósć je w swojej domiznje zamołwity za 13 narodnych mjeńšin, kotrež bědźa so z přiběracej asimilaciju. Nimo toho maja dźewjeć mjeńšinowych rěčow, kotrež su we wobłuku Europskeje charty za škit mjeńšin připóznate. Swoje zajimy zastupuja mjeńšiny w Słowakskej w přiradźe, z kotrejž swoje žadanja a wočakowanja słowakskemu knježerstwu posrědkuja.
Waršawa (dpa/SN). Zastupnicy hospodarstwa Němskeje a Pólskeje wobhladuja póndźelu so zahajace Hannoverske wiki jako šansu. „Je to dobra składnosć, nahladnosć Pólskeje zaso polěpšić“, rjekny Katarzyna Soszka-Ogrodnik, rěčnica Němsko-pólskeje industrijneje a wikowanskeje komory (AHK) powěsćerni dpa we Waršawje. Pólska je lětsa partnerski kraj wikow. Po nastupje noweho narodnokonserwatiwneho knježerstwa w lěće 2015 bě kraj mjez wukrajnymi inwestorami na atraktiwnosći zhubił. Zakonske změny noweho knježerstwa běchu předewzaćelow znjeměrnili, kotřiž njejsu na to w Pólskej dale inwestowali.
Wuhlady za tute lěto pak su po měnjenju fachowcow zaso pozitiwne. Předewšěm wočakowane spěchowanske srědki EU, kotrychž prud bě nachwilnje přetorhnjeny, nowym inwesticijam polěkuja, je sej Soszka-Ogrodnik wěsta. Na industrijnej přehladce w Hannoveru móže so Pólska ze swojeje inowatiwneje a moderneje stronki prezentować. Tež tam je minjeny čas wjele nowych firmow nastało.
Praha. Přez jutry je zaso šwarna ličba ćěkancow ze Sewjerneje Afriki přez Srjedźne morjo do Europy přijěła. Samsny čas je so Čěska rozsudźiła, přichodnje scyła žanych ćěkancow wjace do kraja njedać.
Poprawom měješe kraj po woli Europskeje unije 1 600 ćěkancow hospodować, kotrež hižo dlěši čas w italskich abo grjekskich lěhwach na to čakaja, zo jich w druhich krajach EU zaměstnja. Dotal je runje dwanaće wosobow oficialnje přišło. Lěhwa ćěkancow su prózdne. Češa rěča wšak tak a tak wo „lěhwa za wotsunjenje“. Tam ćěkancow kaserněruja, kotřiž běchu do kraja přišli a kotrychž běchu něhdźe w kraju lepili. Po čěskim zrozumjenju jedna so wo ilegalnych, dokelž su po puću do Němskeje bjez dowolnosće do kraja přišli. Tole płaći tam jako chłostajomny njeskutk. Češa maja tuž wulki zajim, jich spěšnje wotbyć.
Praha (ČŽ/K). Nanojo maja nětko tež w Čěskej po porodźe dźěsća narok na płaćeny dowol. Tydźeń móžeja sej wólno wzać a dóstanu za tón čas 70 procentow zakładnych dochodow. Tole zeskutkownja nowela zawěsćenskeho zakonja, kotruž je senat wčera schwalił. Z přitomnych 77 senatorow je 58 za to hłosowało, jedyn bě přećiwo tomu a 18 so hłosa wzda. Nowela spomnjeneho zakonja tohorunja postaja, zo dóstanu dobrowólni wohnjowi wobornicy kaž tež přisłušnicy wuchowanskich słužbow přichodnje wyši chorobny pjenjez.
Senatorojo su „nanowski dowol“, kotryž je mysleny k skrućenju poćahow mjez staršimaj a potomnikom, zwjetša podpěrali. „Z kóždej naprawu tajkeho razu signalizujemy towaršnosći, kajke hódnoty sej wažimy“, zwurazni předsyda hornjeje komory parlamenta Milan Štěch (ČSSD): Jeho naměstnica Miluše Horská (KDU-ČSL) praji: „Kročel, z kotrejž spěchujemy zhromadnosć swójby, je přewšo trěbna“. Porno tomu dalši městopředsyda senata, Jaroslav Kubera z ODS, nanowski dowol woznamjeni jako „populistisku wěcku“.
INTERNET je tež w susodnej Čěskej dźensniši dźeń njeparujomny medij. Tuchwilu wužiwa jón wšědnje 76,5 procentow wobydlerjow staršich hač 16 lět, potajkim na wšěch 6,7 milionow wosobow. Wot lěta 2006 sem je so ličba wužiwarjow interneta staršich hač 16 lět wo 36 procentow powyšiła. Tole zdźěleja medije kraja, złožujo so na daty Čěskeho statistiskeho zarjada (CSÚ). Z nich zdobom wuchadźa, zo so 1,6 milionow Čechow do interneta wohlada. „Zwjetša jedna so při tym wo wobydlerjow nad 65, ludźi zakładneje zdźěłanosće abo bjezdźěłnych“, wuswětla fakt šefina ČSÚ Iva Ritschelová, přispomnjejo, zo pak so jich podźěl lěto wob lěto pomjeńša. Wjetšina młodych ludźi do 24 lět surfuje dlěje hač 20 hodźin wob tydźeń w interneće. Něhdźe dwě třećinje wužiwarjow interneta so z nim přez notebook zwjazuje, přibližnje połojca posłužuje so kompjutera, smartfona abo tableta. Zdobom ličba tychle wužiwarjow dale spěšnje rosće. Wjetšina wužiwa internet wšědnje krótšo abo dlěje za skontaktowanje z přiwuznymi a znatymi, dale a bóle pak tež móžnosćow socialnych syćow dla. Telefonowanje přez internet porno tomu woteběra.
Waršawa. Hotowa to bomba na róčnicy lětadłoweje katastrofy w Smolensku: Znjezboženje pólskeje knježerstwoweje mašiny 10. apryla 2010 bě wuslědk bomboweho atentata. To je přepytowanska komisija noweho pólskeho narodnokonserwatiwneho knježerstwa oficialnje wozjewiła. K tomu běchu zastupnicy medijow minjenu póndźelu na wulku žurlu Wojerskeje techniskeje akademije we Waršawje prošeni. Tam pokazowachu jim film, kotryž podawki woneho dnja a rozbuch bomby napodobnja.
Při zražce knježerstwoweho lětadła bě před sydom lětami 96 pasažěrow žiwjenje přisadźiło, mjez nimi tehdyši prezident Lech Kaczyński, dwójnik nawody knježerstwoweje strony Prawo a sprawnosć (PiS) Jarosława Kaczyńskeho.


text:
Hdyž přiroda wotuća a žorawje so nawróćeja, je nalěćo. Prěnje su so srjedź februara ze swojeho španiskeho zymskeho kwartěra do Hornjeje Łužicy wróćili. 21. februara sy mjez Radworjom a Łupoju dźesać tychle ptakow wobkedźbować móhł, nazajtra bě jich hižo wjace hač 20. Dny po tym běchu poriki na łukach při hatach blisko swojich hnězdow ze zašłych lět při tokanju widźeć. Hižo rano zahe sy jich na trompetu podobny zwuk słyšał. Žorawje wostawaja jako porik cyłe žiwjenje hromadźe. Wot kónca měrca wone swoje hnězda wobsadźeja a lahnyć započinaja. Potom je ćicho wokoło nich a wuhladaš jenož jednotliwe eksemplary abo młode poriki, kotrež njejsu splažnu zrałosć hišće docpěli.
28 hač do 31 dnjow staršej zwjetša dwě jejce lehnjetej a kónc apryla wuhladaš prěnje poriki z jednym abo dwěmaj młodźatomaj. Žorawje su jara kedźbliwe a spłóšiwe zwěrjata, kotrež hižo ćeknu, prjedy hač sy je wuhladał.
Budyšin (CRM/SN). Njeje dźě ničo wosebiteho, zo so w chronikach wo šerjenjach rozprawješe. Tola na Budyskim šerjenju (abo spektrumje), kiž wot hód 1683 hač do nazymy 1684 knjeni Evu Catharinu Keilpflug w domje na dźensnišej Małej Bratrowskej 5 nadběhowaše, je to kedźbyhódne, zo zjewi so pozdatnje jako „po serbsku zdrasćena žónska“ z běłym rubišćom wokoło hłowy. Dosć dokładnje rysowaše njedawno w Serbskim muzeju stawiznar Měrćin Brycka podawki, kotrež su we wjacorych chronikach wopisane. Šerjacej wosobje dźěše wo hódne pochowanje žony z mjenom Sabina Ruprecht(in), kotraž bu pječa w lěće 1631 wot Martina Kalmanna, wobydlerja domu na Bratrowskej 5, morjena. Njeje wšak při tym wěste, hač njejednaše so tu poprawom wo dopominanje na mór w horjeka mjenowanym lěće w měsće nad Sprjewju.
Po tym zo běchu so Jasčenjo minjenu sobotu k nalětnjemu rjedźenju při kulturnym domje zetkali, běchu njedźelu znowa do „Bjesady“ prošeni. Bywši Jasčan Marko Nowak bě ze swojej Anju přijěł, zo by wjesnjanam a mnohim hosćom ze swětłowobrazami wo jězbje z kolesom po Americe rozprawjał.
Nazymu 2013 běštaj so z lětadłom wot Frankfurta nad Mohanom do USA podałoj a staj w měsće Seattle blisko mjezy ke Kanadźe přizemiłoj. Wšitko, štož za dołhu jězbu z kolesom trjebaštaj – drastu, stan, campingowu nadobu a wězo něšto k jědźi a piću –, dyrbještaj we wulkich wačokach na koleso přičinić. Přerěznje bě to za kóždeho něhdźe 50 kilogramow. Prěnje dny jeju jězby běchu njepřijomne. Stajny dešć a zymny wětřik jeju chětro poćežowaštej.
„Serbja trjebaja serbske šule“, běše po Druhej swětowej wójnje dewiza čěskich přećelow Serbow. Tak podachu so hižo 1. decembra 1945 nadarjeni serbscy šulerjo, mjez nimi Pětr a Jan Brězan ze Sulšečanskeje wjeledźěćneje młynskeje swójby, z ćahom do Českeje Lípy. Pozdźiši skótny lěkar, kiž sta so po politiskej změnje tež z městopředsydu Domowiny a bě wjele lět předsyda Kulowskeho Bratrowstwa, ma jara čiłe dopomnjenki na tele dožiwjenja. Njedawno rozprawješe wón wo tychle za přichodnu serbsku inteligencu jara spomóžnych lětach w kruhu Budyskich katolskich serbskich seniorow.


text:
Japańska banja
Japańska banja (Cucurbita moschata) jo rostlina ze swójźby banjowych rostlinow (Cucurbitaceae).
Wopśimjeśe
Wopis[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Japańska banja jo jadnolětna, zelišćowa rostlina, kótaraž lězecy rosćo a dłujkosć wót až do 6 metrow dośěgnjo. Ceła rostlina jo lažko až gusto kósmata. Wurostkowe wóski su lažko granjate.
Łopjena[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Łopjenowe wogonki su 30 centimetrow abo dlejše. Łopjenca jo šyroko owalnje-wutšobojta až pśisamem kulowata a (20 až 25) x (25 až 30) centimetrow wjelika a jo běło dypkowana. Wóna jo lažko lapata z tśi až pěś owalnymi až tśirožkatymi lapami. Łopjenowa kšoma jo zubato-rězana.
Kwiśonki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Japańska banja jo jadnodomny rozdźělnjeno-rodny . Kwiśonki stoje pó jadnom w łopjenowych rozporach. Muske kwiśonki maju 16 až 18 centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk, wjelgin krotki keluch a su šyroko zwónkate až šklickate. Krona jo pěś až 13,5 centimetrow dłujka, kronowe cypliški až do tśeśiny kronowu dłujkosć maju.
Žeńske kwiśonki maju tłusty, tśi až wósym centimetrow dłujki kwiśonkowy wogonk. Płodnik jo kulowaty, jajoformowy, cylindriski, kšuškaty abo kjaglojty. Keluch jo wjelgin małki. Jich pěstka njaso tśi lapate plěški.
Płody[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Płody su pó formje a barwje wjelgin wariabelne pancerowe jagody, mjaztym až forma zwětšego formje płodnika wótpowědujo. Powjerch jo gładki abo z kórabjami wobsajźony, rědko brodajcojty abo zernkaty. Barwa jo jasno- až śamnozelena, jadnobarwiśe zelena abo z kremobarwitymi flackami, abo ceło běła. Škóra jo tłusta, měka a źaržaty. Płodowe měso jo jasno- až kałaśe oranžojte až zelenkowate. Słod jo lažko až wjelgin słodki, měso jo měke a w cełku nic niśate. Mnogolicbne semjenja su owalne až eliptiske, (8 až 21) x (5 až 11) milimetrow wjelike a maja nažółty-běły powjerch.
Rozeznawanje wót drugich banjow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót drugich kultiwěrowanych banjow góźi se japańska banja pśez slědujuce znamjenja rozeznawaś: Płodowy wogonk jo twardy, ma kulojte grany a se na płodowem nasajźonku mócnje rozšyrjujo. Kijašk jo twardy a jo gładko wucerjowany. Łopjena su pśisamem kulojte až lažko lapate a měke. Semjenja su běłe až brune, powjerch gładki až lažko gropny, kšoma jo jasnje zwětšego zubkaty a śamnjejša.[2]
Stojnišćo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozšyrjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wužywanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ W internetowem słowniku: Kürbis
- ↑ R. W. Robinson, D. S. Decker-Walters: Cucurbits. CAB International, Wallingford 1997, S. 75. ISBN 0-85199-133-5


text:
„Śląsk rajcuje” w katowickim Kosmosie
W katowickim Kosmosie bydzie sie dzioło!
Łod tego piontku napocznie sie godani ło tym, co je ważne na Ślonsku. Na piyrszy łogiyń pódzie film Michała Majerskiego „Oberschlesien – tu, gdzie się spotkaliśmy”.
Jak sie go łobejrzicie, to pospołu z Józefym Krzykiym z Wyborczyj, szpecym łod pisanio Zbigniewym Kadłubkiym i socjologiym Tomaszym Nawrockim bydziecie mogli pogodać ło sprawach, kiere sie tyczom Ślonska.
Michał Majerski, kiery zrychtowoł film, miyszkoł za bajtla na Ślonsku w familii polsko-niymiecko-ślonskij. Skisz tego som wiy, ło co sie tukyj rozchodzi. Beztoż pyto sie ło historia Ślonska jak i to co sie bydzie z nim dzioło.
Jak już porozprowiomy to bydzie muzyka – zagro kapela 032.
Kiedy? 28 lutego 2014 godz. 18:15
Kaj? Kino Kosmos, Katowice
Po wiela? Ino 3 złotki!
Dejcie pozór!
To niy ino roz bydzie szło trefić i pogodać ło Ślonsku w Kosmosie. Niyskorzij zaś bydzie cosik inkszego. Zapraszomy Wos festelnie na „Śląsk rajcuje” do kina Kosmos w Katowicach.


text:
Potom wuzwoli Knjez hišće druhich sydomdźesat a pósła jich po dwěmaj před sobu do městow a wsow, hdźež chcyše sam přińć (Lk 10,1).
W dźensnišim ewangeliju so rěči wo rozesłanju wučomnikow. Samo so poda jich ličba a to 70. Čehodla pak tele čisło? Cyle wěsće jeje symboliskeho zmysła dla, dokelž – kaž to měni jedna starodawna tradicija – běše dokładnje telko ludow na spočatku čłowjestwa. Tohodla pokazuje wupósłanje 70 wučownikow, zo je Jězusowy ewangelij na wšitkich ludźi wusměrjeny.
DJD
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2017