text:
Elektrociepłowni Szōmbierki je sto lot
Chca Wōm ôpedzieć krōtko historyjo.
Budowa Elektrociepłownie Szōmbierki (a barzij Kraftwerk Oberschlesien, potym Kraftwerk Bobrek) zaczła sie zaroz po kōńcu I wojny światowyj i już 29 listopada 1920 roku na terynie Szōmberk (Schomberg) stanōł srogi kōmpleks budowlany kery zadziwiōł wszyjskich swoim rozmiarym i wyglōndym, a to skuli tego, iże Elektrociepłownia podōg piyrszych planōw miała być ôbiektym stricte militarnym (fabrykōm prochu).
Inwestorym bōła spōłka Schaffgotsch Bergwerksgesellschaft GmbH, nalyżōnco do Joanny Gryzik (ja! tyj ôd Karole Godule) i jej chopa, Hansa Ulrika Schaffgotscha. Werci sie pedzieć iże ôbiekt bōł ôbtoczōny glajzami ze 3 strōn, aby w razie ataku cug pancyrny mōg go brōnić.
W 1945 roku po wkroczyniu Armije Czyrwiōnyj mocka sprzyntu ze Elektrociepłownie ôstała zdemōntowano i wywieziono na wschōd. Kōmpleks funkcjōniyrowoł do kōńca XX wieku, potym ôdbywały sie w nim roztōmajte wydarzynia kulturalne jak Gala Mozartowsko, Miyndzynarodowo Kōnferencyjo Tańca Spōłczesnygo abo Festiwal Sztuki Wysokij. Wtynczos bōła ôna własnościōm fińskigo kōnsorcjum, ôd kerego ôstała wykupiōno w roku 2016 za 814 tysiyncy złotych bez spōłka Rezōnator SA.
Spōłka ta miała sroge plany co do kōmpleksu elektrociepłownie, planowano tam zbudować min. hotel, galeryjo handlowo ze mockōm pasażōw i inksze. Do dnia dzisiejszygo ôbiekt z roku na rok coroz to barzij niszczeje i żodyn nic z tym niy poradzi zrobić. Gmina Bytōm pora rozy propōnowała spōłce przejyncie ôbiektu w celu retowanio go, na co Rezōnator SA niy wyrazioł zgody.
Pora dni tymu gmina wyszła z kolyjnōm propozycjōm tym razym ôdkupiyniu Elektrociepłownie za tako samo suma, za kero Rezonator SA kupiył ja w 2016. Elektrociepłownia Szōmbierki je zabytkym klasy europejskij i światowyj, beztōż ôstało nōm ino mieć nadziyja iże niy doczekōmy takigo mōmyntu, kej po kōmpleksie Elektrociepłownie ôstanie ino pusty plac, a nastympne pokolynia już ino ze ôsprawianio ôjcōw i starzikōw bydōm mogli sie dowiedzieć iże downo downo tymu gynał tam stoła istno Katedra Industrialno.
Elektrociepłownia dziś, 29 listopada 2020 roku, fajruje swōj setny gyburtstag.
Foto na wiyrchu: EC Szōmbierki, Paweł Marynowski / Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0
Mikołaj „Niklaus” Wilga, twōrca internetowy, streamer, posiedziciel kanału YouTube Niklaus Pieron, pasjōnat Ślōnska.


c: text/html

text:
Reviewers 2017
RT 64 (2017), 1
Halyna Bevz, Arkadiusz Biały, Piotr Błędowski, Anna Dąbrowska, Monika Klimowicz, Ewa Krzyżak-Szymańska, Michał Kubiak, Richard Kucharčík, Roland Łukasiewicz, ks. Krzysztof Mikołajczuk, Mikołaj Olszewski, Beata Pawłowska, ks. Norbert Pikuła, Emilia Potembska, Robert Rogowski, Barbara Skałbania, ks. Marian Zdzisław Stepulak, Bogdan Szajkowski, Beata Szluz, Małgorzata Szyszka, Tatiana Yablonska, Dorota Zbroszczyk
RT 64 (2017), 2
Ks. Grzegorz Barth, ks. Jakub Dabrowski, ks. Piotr Goliszek, ks. Krzysztof Kaucha, Piotr Kopiec, ks. Stanisław Kozakiewicz, ks. Sławomir Kunka, ks. Andrzej Piwowar, ks. Wojciech Szukalski, Andrzej Wierciński
RT 64 (2017), 3; RT 64 (2017), 3 English Online Version
René Balák, ks. Antoni Bartoszek, ks. Krzysztof Butowski, Sylwester Jędrzejewski SDB, Piotr Kieniewicz MIC, ks. Marek Kluz, Edmund Kowalski, ks. Marian Machinek, ks. Piotr Przesmycki, ks. Josef Spindelböck, ks. Wojciech Surmiak, ks. Zbigniew Wanat
RT 64 (2017), 4; RT 64 (2017), 4 English Online Version
Ks. Andrzej Bruździński, ks. Piotr Górecki, ks. Andrzej Kwaśniewski, Roland Prejs OFMCap, ks. Piotr Tylec, ks. Jan Walkusz, ks. Dariusz Zagórski, Marta Ziółkowska USJK, ks. Sławomir Zych
RT 64 (2017), 5; RT 64 (2017), 5 English Online Version
Wojciech Kruszewski, ks. Mirosław Mejzner, Piotr Piasecki OMI, Jerzy Skawroń OCarm, ks. Stanisław Suwiński, ks. Adam Wilczyński
RT 64 (2017), 6; RT 64 (2017), 6 English Online Version
Ks. Bogdan Biela, ks. Bogusław Drożdż, ks. Piotr Goliszek, ks. Marek Jagodziński, ks. Paweł Landwójtowicz, Dariusz R. Mazurek OFMConv, ks. Paweł Mąkosa, ks. Mieczysław Polak, Tomasz Skibiński OFMConv, ks. Adam Skreczko, ks. Jarosław Woźniak, ks. Zbigniew Zarembski
RT 64 (2017), 7
Ks. Grzegorz Barth, ks. Józef Budniak, ks. Janusz Bujak, Małgorzata Dowlaszewicz, ks. Konrad Glombik, ks. Piotr Jaskóła, ks. Marek Ławreszuk, ks. Antoni Nadbrzeżny, Sławomir Pawłowski SAC
RT 64 (2017), 8
Ks. Stanisław Araszczuk, ks. Waldemar Bartocha, ks. Michał Dąbrówka, ks. Piotr Grzywaczewski, ks. Tomasz Huzarek, ks. Michał Klementowicz, ks. Krystian Kletkiewicz, ks. Andrzej Żądło
RT 64 (2017), 9
Ks. Andrzej Anderwald, ks. Leonard Fic, ks. Ryszard Hajduk, ks. Marek Karczewski, Wojciech Kluj OMI, Elżbieta Kotkowska, Zbigniew Kubacki SJ, ks. Bogdan Wiktor Matysiak, ks. Mirosław Pawliszyn, Katarzyna Smyk, Dorota Świtała-Trybek, ks. Wojciech Szukalski, ks. Marek Żmudziński
RT 64 (2017), 10
Teresa Bertotti, Ewa Domagała-Zyśk, ks. Stanisław Gulak, Barbara Kiereś, Adam Koperek, Piotr Kopiec, Michał Kubiak, Richard Kucharčík, Dorota Kornas-Biela, ks. Krzysztof Mikołajczuk, Agnieszka Maria Paszkowicz, Bernadeta Szczupał, Małgorzata Szyszka, ks. Antoni Świerczek, Agnieszka Wołowicz, Jarosław Woźniak
RT 64 (2017), 11
Ks. Wojciech Cichosz, ks. Jarosław Kowalczyk, ks. Paweł Mąkosa, ks. Marek Winiarski ks. Jarosław Wojtkun, ks. Wojciech Wojtyła, Teresa Zubrzycka-Maciąg
RT 64 (2017), 12
Ks. Michał Głowacki, ks. Adam Kalbarczyk, Ignacy Kosmana OFMConv, ks. Bogusław Migut, Andriy Oliynyk CSsR, ks. Dominik Ostrowski, ks. Sławomir Pawiński, ks. Henryk Sławiński, ks. Andrzej Żądło
RT 64 (2017), 13
Ks. Mariusz Białkowski, ks. Jacek Bramorski, ks. Stanisław Garnczarski, Czesław Grajewski, Tomasz Jasiński, Tomasz Jeż, ks. Franciszek Koenig, ks. Zenon Kołodziejczak, Marcin Łukaszewski, ks. Piotr Tarliński

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Janikej Šajatowićej so přeco zaso wo swojim nanje dźije. Mać pak jemu přičinu nanoweho zhubjenja zamjelči. Zo by hólčec skónčnje zhonił, kotry zmysł, kajka powěsć w jeho nócnych dožiwjenjach tči, wobdźěli so na seminarje wo wułožowanju sonow. Nina pak bě wot swojeje přećelki wo jasnym sonjenju słyšała. Chce wjace wo tym zhonić a so nadźija, zo na seminarje swoje sony wědomje wobwliwować nawuknje. Bórze Janik a Nina pytnjetaj, zo ma nawoda seminara, kiž so Master mjenuje, wostrózbnjace wotpohlady. Z pomocu noweho medicinskeho srědka a kompjuteroweje hry zawjedźe wobdźělnikow do paralelneho swěta. Tam, na mjezy mjez žiwjenjom a smjerću, mjez sonom a realitu, zetka Janik nana a namaka wotmołwy na swoje prašenja. Nina pak spóznaje přičiny swojich starosćow. Jako so jimaj skónčnje wuswětli, štó so za mysterioznym Masterom chowa, je hižo nimale přepozdźe.


text:
Usama ibn Ladin
Usama ibn Ladin (arabsko godka أسامة بن لادن, rodz. 10 marca 1957 we Dżuddzie - um. 2 maja 2011 we Abbottabadzie), znůmy tyż jako Osama bin Laden – to bůł saudyjski milijůner a prziwůdca Al-Kaidy, uorgańizacyje kero je powożano za terrorystyczno. Broł udźoł we walkach we Afgańistańe we lotach 80. XX stolećo. We lotach 90. wspjyroł islamski rzůnd we Sudůńe. Skiż wspjyrańo uorgańizacyje, kere rzůnd USA uznowoł za terrorystyczne, citnůł nazod do Afgańistanu a wspjyroł tam rzůnd Talibůw. Uznoł wuůnczas USA za swojygo nojwjynkszygo wroga. Je uoskorżany uo uorgańizowańy terrorystycznych zamachůw, we tym na ambasady USA we Najirobi a Dar es Salaam, a tyż uo kerowńicze sprawstwo zamachu na World Trade Center a Pentagůn, nale ńy mo na to mocnych dowodůw. Za jygo gowa rzůnd USA dowoł 50 mln dolarůw. Zginůł 1 moja 2011 zabity uod wojokůw United States Navy SEALs.


text:
Moi ludkowie, prziszły ciynżki czasy, gor dlo nas, starych. Óno sie dycki we wiadómej sytuacyji powiy: a wiela mioł roków? Nale, taki młody?!… abo: szak sie mu już patrziło…
Ale jak idzie o nas samych, potym to jeszcze nigdy ni ma tyn richtig dobry wiek, a tak, jak nigdzi indzi, radzi by my grzecznie ustómpili piyrszyństwa, na przikłod (nic we złym) sómsiadowi.
Z tej prziczyny w kowidowych czasach gdo nie musi, tyn sie nigdzi nie smyko. To siedzyni dóma ale kapke lezie na nerwy. Przed zarazóm było wiela sposobów na urozmajcani wolnego czasu, baji sie wiela czytało. Starczyło mić za rogym dobróm biblijoteke – a zima mógła trwać aji sto roków.
Teraz też ty biblioteki działajóm, ale, jak wyniko z powyższego, człowiek mo opory. Nie chce ryzykować, że społym s ksiónżkami prziniesie do dómu jakómsi małóm, zielónom, cyckatóm potwore. Dziynki tymu u mnie wróciły do łaski ksónżki downo kupióne, kiere żech ale z różnych prziczyn omijoł, abo sie aji na nich rychtowoł, jyny dycki do tego cosi wlazło. Tóż czymu bych sie teraz ni móg przemóc?
Na piyrszy ogiyń poszeł „Wybór Zofii”. Powiycie: cooo? łón to jeszcze nie czytoł?… nó, nie czytoł. Po prowdzie, wiyncyj razy żech chcioł, a pore razy aji zaczynoł, ale Styronów styl mi jakosi nie siednył. Głównie mi wadziły ty jego dokumyntalno-reportażowe wkładki, kierymi autor wyświetlo amekykańskimu czytelnikowi, co to właściwie tyn nazizm był, a kiere od fabuły jakosi odstowały. A poza tym, z recynzyj żech już wiedzioł, o czym to je, tak że mie nie gnała do przodku ani ciekawość.
Teraz ale żech sie przez ksiónżke przetropił ze sciśniónymi zymbami, a jak żech był już na kóńcu, tak żech prziszeł na to, że prawie ty czynści, nad kierymi żech piyrw kryncił nosym, były nejwartościowsze. Przez całóm ksiónżke sie cióngnie ponuro, szaro i smrodlawo jak dym krymatoryjny wspóminka na eksterminacyje Żydów, Poloków i inszych narodowości we fabryce śmierci. Ale historyja nieodwzajymniónej miłości młokosa do dojrzałej a beznadziejnie wygoretej baby – chocioż barwnie napisano, mnie jakosi nie przekónała.
Po przeczytaniu Zofije powstoł taki niedosyt tymatu, kiery mie przikludził ku drugi omijanej rokami ksiónżce, „Łaskawym” Jonathana Littella. Tóż to już było insze kafe. Littell też miyszo fabułe s dokumyntym, jakby mu było luto nie wyużyć tych tón literaury, kiere musioł przi pisaniu nasztudować, ale dokozoł to zrobić o niebo lepi niż Styron.
„Łaskawe” je ksiónżka, po przeczytaniu kierej chodzicie jak owalóni miechym, jakbyście naroz uwidzieli świat a ludzi, miyndzy kierymi żyjecie, piyrszy roz. Littell, jak stary patolog na sali prosektoryjnej, robi sekcje zła a chlado jego istote, korzynie a soki, kiere to zło udzierżujóm przi żywocie. A wóm, jak studyntóm przi pitwie, sie dźwigajóm żołóndki.
Bohaterym je inteligyntny człowiek, zadziwany do ojca, a raczy do wspóminki na ojca. Przez tóm synowskóm fascynacyje sie dostowo ku ideóm narodowego socyjalizmu, a ty bezkrytycznie biere za swoji. Potym już wandrujymy s naszym bohaterym w uniformie SS z Ukrajiny na Kaukaz, do Stalingradu, a spatki przez Oświyncim do Berlina.
Zło, kierego sie dopuszczo w imiyniu idei, pomału przerosto jak rakowina całóm jego osobowość a zabijo w nim wszystko, dziynki czymu je człowiek człowiekym. Dzieła zniszczynio zbytków jego człowieczyństwa dopełniła kulka, kiero mu w Stalingradzie przeleciała przez mózg. A czytelnik se cały czas łómie głowe: był to jyny perwersiok, czy aji waryjot? (Tu mie napadło – znocie „Eroice” Kuśniewicza?)
Abych zostoł wierny tematowi zła, na kóniec żech wziył do rynki „Wyznaję” katalónskigo pisarza Jaume Cabré. S tym autorym żech był dość na bieżónco, ale tak sie stało, że ksiónżka, kiero z jego twórczości była na polski przełożóno jako piyrszo, u mnie na półce leżała nejdeli.
Nie bedym wóm jóm streszczoł. Forma, jak to u Cabrégo, ni ma lehko, miyszajóm sie tu wszelijak linie czasowe, a aji rostomajci narratorzi jako by jedyn drugimu podowali klampke na dwiyrzach. Zmiana narratorów, miejsca a czasu akcyje nastympuje nikiedy w postrzodku zdania. Ale na to sie do bez problymów zwyknyć. Jak przez wiela na siebie nałożónych celuloidowych obrozków sie wóm naroz ukazujóm scyny z rostomajtych okresów żywota bohaterów, ale aji akcje z Auschwitzu podczas wojny a wydarzynia z downej, średniowiecznej siedziby Świyntej Inkwizycyje.
A wszystko łónczy w całość historyja zabytkowych skrzipiec a ludzi, kierzi zwóli nim byli gotowi sprzedać dusze diobłu. W tej ksiónżce aji miłość je egoistyczno a wyrachowano, a aspóń nieobliczalno; wysoki kónszt je jedynie artykułym handlowym, a na oko szlachetne skutki ni majóm ze szlachetnościóm wiela do czyniynio. To, co by sie mógło zdać piekne a dobre, mo i tak swoji korzynie w downo popełniónych grzychach.
Myślicie, że cosi takigo napisać ni ma możne? Nó, tóm ksiónżke trzeba ganc ajnfach przeczytać samymu. Mnie tak opańtała, żech jóm za dwa miesiónce przeczytoł trzi razy, a nie bedym twierdził, że sie już ku ni nie wrócym.
Co z tych ksiónżek, okrym estetycznych wartości, sie do wyniyść? Każdy zicher wyniesie kapke cosi inszego. W moim przipadku to było poznani, że aji na oko szlachetne intyncyje mogóm sie lehko przerodzić do fanatyzmu, kiery potym je deformacjóm, karykaturóm, nikiedy zaprzeczynim pierwotnej ideje.
Fanatyzm, kiery spoczywo w bezkómpromisowości a czorno-biołym widzyniu świata, splugawi każdóm, aji tóm nejpiekniejszóm myśl, a to nie mówiymy o ideach od samego poczóntku do kónca złych. Je to fanatyzm, kiery na tela zaślepio, że nie pozwolo uwidzieć granice miyndzy ludzkim a zwiyrzyncym. Tej granice, kieróm by człowiek nigdy ni mioł przekroczyć.
Możne bedzie dobre nad tym podumać w dzisiejszym nabitym elektrykóm, przedspisowym czasie.
Andrzej Strokosz
Tagi: Andrzej Strokosz, książka


text:
Hladaš-li na kruh serbskich koparskich ikonow, da sej tež jeho mjeno cyle jasnje wuwědomiš: Nico Buša! Jurij Bjeńš je 43lětnemu nanej třoch dźěći tójšto prašenjow k jeho karjerje stajił a mjez druhim zhonił, kotremu mustwu w Němskej wón wosebje palcy tłóči!
Nico, wot kotreho časa hižo za Radwor kopački šnórujeće?
N. Buša: 1984 sym jako šěsćlětny prěni raz w Radworju na kopanišću stał. Jako młodostny młodźiny A dźěch do Wulkeje Dubrawy, hdźež wosom lět za prěnje mustwo za bulom honjach. 2004 pak nawróćich so do Radworja, a tu sym hač do lěta 2017 sobu wo dypki wojował.
Kelko hrow to dohromady bě?
N. Buša: Dokładnje ličił wězo njejsym, jeničce za Radworske prěnje mustwo pak bě jich 250 do 300.
Sće hdy někajke zranjenja přetrać dyrbjał?
N. Buša: Ně, nastupajo wjetše zranjenja mějach dotal stajnje zbožo.
Maće někajkeho koparja za přikład, a sće přiwisnik wěsteho mustwa?


text:
Kóždy čłowjek zawostaji na tutym swěće slědy, tež w druhich čłowjekach. Wječor steješe cyle w znamjenju pytanja za slědami, kotrež bě zwjazowacy element programa. Hižo 23 lět dołho so koncertny rjad na proze noweho lěta wotměwa. W lětušim jubilejnym lěće Clary Schumann bě to pjeć koncertow, posledni zaklinča 23. februara w Lipsku w Schumannowym domje. Beethovenowy klawěrny kwartet C-dur wotewri z rozmachom derje wopytany wječor. Beethoven komponowaše jón hižo z 15 lětami. Hižo tehdy bě w nim ženij spóznać, kajkiž měješe so pozdźišo jónu stać. Pomałka 2. sadźba wuwi so w dalšim k wulkemu wokřewjenju z nutrno-lubosćiwymi melodijowymi linijemi. Beethoven sćěhowaše w tutym klawěrnym koncerće slěd Mozarta, štož bě wosebje w 3. sadźbje pytnyć: Wjesoły rejowanski spočatk po wašnju Mozarta da mnohim noham w publikumje čumpotać. Bohužel běchu smyčkarjo tróšku wot wotewrjeneho koncertoweho křidła zakryte, kotrež mały rum dominowaše.
Z jednym ze spěchowarjow koncertneho rjadu, z loni w Budyšinje zemrětym serbskim komponistom Detlefom Kobjelu, so dźěl ze serbskimi kompozicijemi wotewri. Kobjela zawostaji mnohostronske dźěło, mjez druhim twóbu »Nenia«, kotruž wěnowaše dwustotym posmjertninam Mozarta a kotraž předstaji so tu we wobdźěłanju za braču a klawěr. Swjatočne, pomałe smjertne hrona w brači – jara rjenje hrate wot Waltraut Elvers – so w swojej tragice dale bóle stopnjowachu, doniž klawěr z choralom njezasadźi, kotryž brača cunjo komentowaše. Měrne wuklinčenje wobeju wubudźi zaćišć tróšta a měra.


text:
Wyniki 2011
- Śląski Turniej Strzelecki 2011 - Klasyfikacja Indywidualna
- Śląski Turniej Strzelecki 2011 - Klasyfikacja Klubowa
- Jesień w Bańgowie 2011
- IV Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- Puchar Prezesa KS Gwardia 1924
- III Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- III Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- Zawody Zakonczenia Sezonu 2011
- Puchar Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach
- III Runda Pucharu Polski w PP-1, SC-25
- Indywidualne Mistrzostwa Śląska 2011
- VIII Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- II Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- X Turniej Pistoletowy Sześćdziesięciolatków
- VII Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- VI Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- III Puchar Prezesa Śląskiego Klubu Strzeleckiego "ALFA"
- V Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- IV Memoriał Wojciecha Ruszkowskiego
- IV Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- Mistrzostwa Śląska w strzelaniach pneumatycznych
- III Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- I Runda Pucharu Polski w PP-1, SC-25
- I Ogólnopolskie Zawody Benchrest 100
- II Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- I Runda Śląskiego Turnieju Strzeleckiego
- II Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych
- I Wojewódzkie Zawody w strzelaniach pneumatycznych


text:
25 kwietnia, na parkiecie hali MORiS przy ul. Dąbrowskiego – piłkarki ręczne KPRu Ruch Chorzów przegrały…
Tag: #Handball
Sukces KPRu II!
KPR II Ruch Chorzów wygrŏł okryngowy Puchar Polski! We finale pokonali MTZ Żory 35-28! Tym samym…
KPR Ruch Chorzów – Metraco Zagłębie Lubin 18-33 [GALERIA]
Handballistki KPRu Ruch flalili szpil u siã ze Metraco Zagłębiem Lubin 18-33. Na szpilu niy mogło…
KPR Ruch Chorzów – JKS Jarosław 20-29 [GALERIA]
Handbalistki KPRu Ruch Chorzów sfalōły szpil ze JKSem Jarosław 20-29. Bōła to 3 ligowŏ porażka we…
KPR Ruch Chorzów – Start Elbląg 20-30 [GALERIA]
Handbalistki Ruchu Chorzów zacły syzon we Super Lidze Kobiet. Niystety, Modre sfalōły ze Startem Elbląg 20-30!…
Sztartuje zawodowŏ liga kobiet we handball!
Dzisiŏj, ło godzinie 17:00 we hali MORiS przi ul. Dąbrowskiego we Chorzowie zacnie sie nowy sezon,…
Handball: KPR Ruch Chorzów – Korona Handball Kielce 30-36 [GALERIA]
We łostatnim szpilu syzonu u siã, nŏsze handbalerki sfalōły ze Koroną Handball Kielce 30-36. Na tym…
KPR Ruch Chorzów – KPR Jelenia Góra (30-31) [GALERIA]
Niyciekawŏ sytuacjŏ robi sie we Super Lidze Kobiyt do nŏszego KPRu. Handbalistki Ruchu sfalôły u siã…
KPR Ruch Chorzów – UKS PCM Kościerzyna (28-28, k. 4-3) [GALERIA]
Handbalistki Ruchu Chorzów wygrywajŏm kolyjny szpil we Super Lidze Kobiyt! Tym razym po elwrach wygranŏ nad…
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Szportowe podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury szportowygo podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Handball: KPR Ruch Chorzów – Korona Handball Kielce (25-22) [GALERIA]
We sobota, 9 marca, we hali MORiSu nosze handballistki szpilały we Super Lidze Kobiyt ze Koroną…
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Handball: KPR Ruch Chorzów – Start Elbląg 25-26 [GALERIA]
We sobota nosze hadbalistki szpilały we Super Lidze Kobiyt ze Startem Elbląg. Ło jedyn tor sfaloły…
Handball: KPR Ruch Chorzów (25 – 33) Pogoń Szczecin [GALERIA]
Dzisioj, 16 lutego, we hali MORiS we Chorzowie nosze handbalistki szpilały ligowo we Super Lidze Kobiyt.…
KPR Ruch Chorzów – Metraco Zagłębie Lubin (24-32) – GALERIA
Nosze Handbalistki szpilały 2 lutego szpil SuperLigi Kobiyt, u sia sfaloły niystety ze liderym – Metraco…
KPR Ruch Chorzów – MKS Perła Lublin (Galeria)
19 stycznia nosze handbalistki grały we Super Lidze Kobiyt, u sia ze MKSym Perła Lublin. Szpil…
MKS Piotrkovia – KPR Ruch Chorzów 41-33 (Galeria)
We sobota (12 stycznia) handbalistki Rucchu Chorzów sfaloły szpil we Piotrkowie Trybunalskim ze tamtyjszym MKS-em 33-41.…
KPR Ruch Chorzów – Energa AZS Koszalin: Galeria
Wcoryj, 5 stycznia, nosze handbalistki wróciły do szpilanio we SuperLidze Kobiyt. Szpil sfalili 23-29, ale momy…


text:
Wikipedija:Běrokraća
Běrokrat we Wikipediji je administrator kotryž ma přidatne wosebite prawa. Móže wužiwarjow skupinomaj administratorow abo běrokratow přirjadować, hdyž su so wólbam stajili a zhromadźenstwo je jich woliło. Spjelnja potajkim jenož zhromadny rozsud wikipedistow. Wón pak tute prawa zaso cofnyć njemóže – to móže jenož steward.
Dale móže běrokrat robotkam (bots) bot flag dawać. Z tym hodźa so změny tutych awtomatiskich programow we wobkedźbowankach jednotliwych wužiwarjow schować.
Běrokrat je tež kmany, wužiwarske konty přemjenować. To móže so stać, hdyž je mějićel wěsteho konta wo to prosył abo hdyž su wužiwarske mjena ranjace.
Běrokraća w hornjoserbskej Wikipediji[žórłowy tekst wobdźěłać]
Tuchwilu njeje nichtó z běrokratom.


text:
W Budyšinje zdźěłuja nowy směrodajny program města hač do lěta 2030. Na ćežišćowych diskusijach móža wobydlerjo swoje předstawy wuprajić. Něhdźe 30 ludźi wěnowaše so na wčerawšim zarjadowanju w Serbskim domje wobłukomaj kultura a Serbja.
Budyšin (SN/at). Zwisk Serbow ke kulturje w sprjewinym měsće je drje bliski, jedyn wobłuk pak nima so tamnemu podrjadować. Spočatna starosć někotrych serbskich wobdźělnikow je pak so wčera chětře pominyła. Za třomi blidami wuwi so płódna wuměna myslow, w kotrejž su žadanja a sony serbskeje strony jasnje pomjenowali. Bywši předsyda Domowiny a nětčiši čłon jeje zwjazkoweho předsydstwa Jan Nuk namjetowaše, k skrućenju serbskeje zhromadnosće w měsće dalšu Witaj-pěstowarnju w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wutworić. „Turisća su zahorjeni, ale měšćenjo?“, prašeše so Tereza Bejmakowa. Wona ma strategiju němsko-serbskeje zhromadnosće za trěbnu, zo bychu ludnosć z knježaceje rezerwowanosće wutorhnyli. Runje tak načachu prašenje za serbskimi kubłanskimi zarjadnišćemi a kak serbske wone woprawdźe su.


text:
Mezoameryka
Mezoameryka to je regiōn ôbyjmujōncy terytoria zamiyszkane bez czōnkōw wielgich strzodkowoamerykańskich kultur prekolōmbijskich jak tyż jejich wpływu kulturowego, ekōnōmicznego i politycznego. Rozciōngŏ sie w przibliżyniu ôd postrzodkowego Meksyku po Przesmyk Panamski.
Termin „Mezoameryka” ôstoł użyty po rŏz piyrszy bez amerykanistã Paula Kirchhoffa. Jego zdaniym teryn tyn ôbyjmowoł terytorium, kerego granica połedniowŏ ciōngła sie mynij wiyncyj ôd uchodu rzyki Motagua do Atlantyku, bez jezioro Nikaragua aże do Nicoya (zŏtoki) na Pacyfiku, a pōłnocnŏ – siōngała rzyki Pánuco wpadajōncyj do Atlantyku i rzyki Sinaloa wpadajōncyj do Pacyfiku. Brak kōntaktu z inkszymi cywilizacyjami sprawiōł, iże Mezoameryka je terynym barzo litym pod wzglyndym kulturowym, ôprōcz rozdziałōw etnicznych i gŏdkowych.


text:
Socialno-etnografiske slědźenja w Radworju (1963–1968)*
Před 70 lětami, w meji 1951, bu z Institutom za serbski ludospyt w Budyšinje prěnja slědźerska institucija zwonka uniwersitow na polu sorabistiki załožena. Tutón podawk ma so w rozšěrjenym konteksće wobšěrneje institucionalizacije a profesionalizacije serbskeje kultury po Druhej swětowej wójnje wobhladować. Tehdy wobdźělenych akterow, Serbow kaž tež Němcow, wjazaše ze załoženjom institucije narok, přichodne nacionalne wuwiće Serbow w »staće dźěłaćerjow a burow« na wědomostny fundament stajić. Po zahubnosćach NS-diktatury wěnowaše so dźěłowy program instituta předewšěm přezcyłnym dokumentacijam, inwentarizaciji a systematizaciji wšitkich k dispoziciji stejacych swědkow a swědčenjow serbskeje rěče a kultury.1 K tomu zahajichu so w běhu 1950tych a 1960tych lět někotre z wysokimi koštami zwjazane dołhodobne projekty, kotrychž wuslědki so husto we wudaćach wobstejacych z wjacorych zwjazkow wozjewichu, kiž su hač do dźensnišeho njeparujomne standardne dźěła sorabistiki, mjez druhim rjad Serbske narodne drasty (wušli 1954–1979) a Serbski rěčny atlas (1965–1996). Empiriske hrube daty a dalše dźěłowe materialije z wšelakich sorabistiskich slědźerskich projektow Instituta za serbskich ludospyt nańdu so dźensa z wulkeho dźěla w Serbskim kulturnym archiwje. Wone chowaja zwjetša přeco hišće wulki potencial za wědomosć a praksu – přetož njeje so zmolom wšitko, štož bu za čas NDR dokumentowane a přeslědźene, wozjewić směło. Na přikładźe Radworskeho projekta chcu to w slědowacym bliže rozłožić.


text:
Korciōło mie, żeby upiyc take kyjksy, kere1 by miały wszyjsko to, co majōm makōwki2. I nawet mi sie to udało. Mak jest, mandle3 sōm, rodzynki sōm, je mōnka i jajco, a to prawie jak bōłka i mōmy sam masło, a ône przeca4 je ze mlyka. Idzie pedzieć, że to take makōwki na wynos 😉
Co potrza?
3 żōłtka
1 szklōnka maku (około 100 g)
1 szklōnka pomelanych5 mandli
1 szklōnka mōnki pszynnyj
pó szklōnki cukru
100 g masła
2 gorści rodzynkōw (zamoczōnych pryndzyj6 we rumie abo jakim likerze migdałowym)
łeżeczka proszku do pieczynioł
Pomelany mak żech nojprzōd doł7 na chwila na patelnia, żeby sie tak trocha poprażōł; masło żech łozpuściōł8 we gorczku. Potyn żech miksowoł żōłtka ze cukrym, potyn do tego jeszcze prziszło masło, a jak już cuker bōł dojś łozpuszczōny, to żech tam wciep reszta składnikōw. Jak już to bōło fajnie łozrobiōne9, to żech to łozkuloł10 na ciynki placek i keliszym żech robiōł te kōłka.
Bratruła łozgrzołech na 180 stopni. Kyjkse wrajziōł żech tam na 8-10 minut. Dejcie pozōr11, żeby sie Wōm niy przipołlōły12, bo jo musza Wōm pedzieć, że żech sie przi piyrszyj blasze trocha zalelkoł13 😉 I to by bōło na tyla roboty, terozki już styknie mi pedzieć14: Smacznego 🙂
1które
3migdały
4przecież
5zmielonych
6wcześniej
7dał
8rozpuściłem
9rozrobione
10rozwałkowałem
11uważajcie
12przypaliły
13zagapiłem
14powiedzieć


text:
Mandžuraja
Mandžuraja jo region w dłujkopódzajtšnej Chinskej, wokoło městow Harbin, Shenyang a Changchun. Wóna wobpśimjo prowincy Heilongjiang, Jilin a Liaoning. Z historisko-politiskich pśicyn se toś te pomjenjenje togo regiona w Chinje wšak južo njewužywa. Powěda se wó dłujkopódzajtšnej Chinje 东北/ 东北三省/ 东三省| t=東北/ 東北三省/ 東三省Dōngběi/ Dōngběisānshěng/ Dōngsānshěng.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mandžuraja (bźez prowince Liaoning) jo była tradicionelnje sedlenski rum naroda Mandžu. Wót nich póchada teke mě togo kraja. Wóni su kněžyli nad cełeju Chinskeju wót 17. stolěśa a załožyli Qing-dynastiju


text:
Guarisco, Sara Carboni, Tiziana Benyskiewicz, Krzysztof Wasilkiewicz, Kamil Korczyńska, Agnieszka Wojewódzki, Ireneusz Wesołowska, Aleksandra Nodzyńska, Ewa Łukasiewicz, Sergiusz Brasse, Rafał Trojanowski, Michał Patrzylas, Artur Husar, Wioletta Szott, Mirosława Szpaczyński, Przemysław Mikołajczak, Małgorzata Rawski, Jakub Kietlińska, Joanna Saja, Krystian
Győri, Victoria Rogińska, Justyna Świderska-Włodarczyk, Urszula Bąk, Justyna Ziober, Aleksandra Chojak, Jarosław Skobelski, Robert Jureńczyk, Łukasz Madej, Małgorzata Arkuszewska, Daria Górnicka, Weronika Chodorowska, Anna Saja, Krystian Szott, Mirosława Rawski, Jakub Krysińska, Katarzyna Madejski, Paweł Dudek, Jarosław Szpaczyński, Przemysław Jakuć, Joanna Domke, Radosław Gondek, Paweł
Twardowska, Kamilla Wasilkiewicz, Kamil Satora, Magdalena Benyskiewicz, Krzysztof Kargul, Michał Strese-Gassiev, Larisa Miszewski, Dariusz Hładkiewicz, Wiesław Koteluk, Daniel Glinka, Kamil Krystians, Piotr Potocki, Robert Kessler, Ryszard Drzewiński, Piotr Mielnik, Tomasz Szpaczyński, Przemysław Domke, Radosław
Schreiber, Agnieszka Streit, Henryk Miżdal, Agata Smoluk, Marek Miszewski, Dariusz Asienkiewicz, Dariusz Dudra, Stefan Pochyły, Piotr Krystians, Piotr Krzyżanowski, Sławomir Korcz, Iwona Flakowski, Jarosław Gillmeister, Andrzej Szpaczyński, Przemysław Woźniak, Sylwester Wasilkiewicz, Kamil
Franczak, Aneta Dutkiewicz, Dorota Świt, Mirosław Piasecki, Andrzej Wyder, Grażyna Woźniak, Sylwester Bernacka, Ewa Domżał, Urszula Anna Szpaczyński, Przemysław Dudra, Stefan Michalak, Ryszard Pochyły, Piotr Domke, Radosław
Guarisco, Sara Carboni, Tiziana Benyskiewicz, Krzysztof Wasilkiewicz, Kamil Korczyńska, Agnieszka Wojewódzki, Ireneusz Wesołowska, Aleksandra Nodzyńska, Ewa Łukasiewicz, Sergiusz Brasse, Rafał Trojanowski, Michał Patrzylas, Artur Husar, Wioletta Szott, Mirosława Szpaczyński, Przemysław Mikołajczak, Małgorzata Rawski, Jakub Kietlińska, Joanna Saja, Krystian
Kluczek, Agata Aleksandra Twardowska, Kamilla Lubik, Maciej Zięba, Joanna Szpaczyński, Przemysław Belzyt, Mira Płonka-Bałus, Katarzyna Aguilar, Gutiérrez Ricardo Wołyńska, Marta Biszczanik, Grzegorz Glinka, Kamil Adamiak, Stanisław Gillmeister, Andrzej Szopa, Adrian Łuka, Agata Gieba, Kamila Dudra, Stefan Kostka, Emilia Nowicka, Marlena Nodzyński, Tomasz


text:
Iglu
Iglu je kaž stajnje sněhowy dom. Inuktitutowe słowo „Iglu“, časćišo „Illu“, woznamjenja powšitkownje „bydlenje“ a wopřijima sněhowy dom, Qarmaq, stan u. ä. Jako bydlenje je iglu wot 1950. lětow wusłužił. Hač na mało wuwzaćow bydla Inuity dźensa w sydlenskich domach a za čas zymskich přebytkow na wsach w drjewowych hětach (tak mjenowane „Cabins“). Najskerje su samo wjele hač połojcow něhdźe 100.000 w Kanadźe a Grönlandskej bydlacych Inuitow hišće nihdy w igluwje spali, a iglu hižo dołho njemóže kóždy Inuk twarić. Inuity wužiwaja iglu dźensnišo zwjetša jako škitnu hětu, jeli woni so, na přikład za čas hońtwjerskeho wulěta, wot nahłych přeměnow wjedra přesłapjuja. Tutón w Arktisy přeco hišće wažny zaměr je tež přičina za to, zo twarjenje iglujow so hač do dokładneho stopjenja tež w šuli wuči. W někotrych sydlišćach, na př. Pond Inlet, so přenocowanje w igluwje jako turistisku atrakciju poskićuje.
W nutřkowneho su z Arktisowych wobydlerjow dospołnje přijomne ćopłotowe wuměnjenje, dokelž sněh jako dobry ćopłotowy izolator skutkuje. Jako normalnje płaća temperatury wokoło mjerznjenskeho dypka; na wyšo hač zachodoweho wobłuka ležacy městnje k spanju so dla horje postupowaceho ćopłeho powětra samo plusowe stopjenja dosahuja. Přirunajo z wonkownymi temperaturami móže dospołnje 50 stopjenjow diferency być; tak su na přikład při wonkownej temperaturje wot -46° C -6° C na pódowej wysokosći (spanski spódk) a samo +4° C na ramjenjowej wysokosći móžne. Ćopłotowe žórła kaž čłowjekowa ćělna ćopłota a něhdy Qulliq, dźensnišo na přikład Coleman-warjak hodźa so dospołnje +5° C dosahnyć. Wyše temperatury dowjedu wšak k roztawanju sněha a k přemokowanju wobydlerjow.
Twarjenje igluwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdy po wjedrowych wobstejnosćach, akutnych potrěbnosćach abo tež lokalnych zwučenosćach so wšelaki techniki za twarjenje igluwa nałožuja:
Masiwne twarjenske wašnje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za stabilny iglu so sněhowe bloki potrjebuja, kotrež so z sněhowym nožom abo sněhowej piłu w njeposrědnjej bliskosći planowaneho twarnišća ze sněhoweho wodźěća wurězuja. Wone dyrbja něhdźe 40 cm wysoke, 60 cm šěroke, 50 cm hłuboke a přidatnje nakósne być, zo by koła sněhowych blokow horje přeco wušo nastanja a kupolu formowałe. Za to je jenož cyle dokładna sněhowa družina přihódna, čehoždla so tajkele igluwy nic kóždy čas natwarić móžeja. Bloki so za sobu w so sćeńšacej spirali nastapluja a z sněhowym nožom přihódnje přirězuja. Přeměr so tak stajnje pomjeńšuje, doniž kupola zawrjena je. Skónčnje so jedne abo dwě woknje z jasnych lodowych platach (na př. lodowe kuski z bliskeho jězora) zatwarjujetej, zo by nutřkowne tróšku rozswětlowało. Po dokónčenju so zachodowy wobłuk jako wětrowy a zymowy škit wury a z sněhowymi blokami přepina.
Spiralne twarjenske wašnje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wone so wužiwa, jeli bjez wjele nałoženja chětře škitne twarjenje natwarić měło. Na rozdźěl wot masiwneho twarjenskeho wašnja dyrbi to tołstosć sněhoweje murje wot něhdźe. 15 cm dosahać, k čemuž so sněhowe cyhele w postupowacej spirali hromadźe připrěwaja. Wažnje je při tym, zo wobaj delnjej róžkaj na spody toho ležacym rjedźe ale tež horni róžk na předchadnym sněhowym cyhelu derje leži. Jako wukónc so cyhel nad dźěru leži a přez přirězowanje nutř pasuje.
Druhe typy igluwow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Toś ta wucbnica jo kombiněrowany material za pśedmjata wěcna wěda a serbšćina. Źěl za wěcnu wědu jo tematiski koncipěrowany pó pódaśach wótpowědnego nimskego materiala. Źěl za serbšćinu wšak se orientěrujo pó wótpowědnych wopśimjeśach we wucbje a materialu nimšćiny, ma pak teke samostatny serbski charakter. Taka kombinacija wěcnych a rěcnych temow jo, glědajucy na powšyknu strukturelnu a serbskorěcnu situaciju, notna a wužytna. Zakładny tematiski ramik wucbnicow su wěcne póla ako na pśikład wšedny źeń, wuwiśe cłowjeka, mjazycłowjeske póśěgi, strowe žywjenje, pśiroda, wobswět, wobchad, kraj Bramborska a druge. Toś ta wucbnica jo w zasadnej tematiskej a wugótowańskej strukturje z wucbnicoma „Wěcna wěda / Serbšćina 2“ a „Wěcna wěda / Serbšćina 4“ wótgłosowana. Wóna jo bogaśe pó didaktiskich pódaśach ilustrěrowana (inklusive fota).


text:
Trzyńsiynia ziymie na Ślōnsku
Przi czytaniu starych tekstōw naszoł żech we dwōch zdrzōdłach informacyje ô tym samym zdarzyniu i zdało mi sie to tak ciekawe, żech poszukoł wiyncyj na tyn tymat.
Jura Gajdzica, co żōł we XVIII i XIX stoleciu we Cisownicy, napisoł we swojij krōnice:
„1786 prawie na ostatki Miesopustne z niedzieli na Pendziałek między 2 a 3 godziną po północy było trzynsieni ziemie.”
A Franc Mialski z Bierunia, co żōł we tym samym czasie, we swojij „Ksiąsce roznych ciekawych zecy” spōmnioł:
„w Roku 1786
Było Trzęsienie Ziemie trzi Razy w Mięsopusty Ostatnie Było w Dzien Swiętey Barbory”
Tōż jedyn pisze, że było trzyńsiynie ziymie na ôstatki miynsopustne, a drugi dodowo do tego, że na miynsopust było trzyńsiynie trzi razy, a na świyntyj Barbory było jeszcze jedne.
Lata 1785-1786 to bōł czas ekstra aktywności sejsmicznyj na Ślōnsku, chocioż srogszo czynstość trzyńsiyń rozciōngo sie nawet na czas ôd 1774 do 1799 roku. Nigdy wcześnij i nigdy niyskorzij niy było we Ślōnsku tyla trzyńsiyń ziymie, co wtynczos. Wejzdrzijcie sie na wykoz:
- 1774, 26/27 stycznia, Racibōrz
- 1775, 24 stycznia, Wrocław
- 1778, 10 moja, Tiefhartmannsdorf, Dolny Ślōnsk
- 1785, 7 lutego, trzyńsiynie na Morawie i Ślōnsku
- 1785, 22 siyrpnia, godzina 07, kole Baranij Gōry
- 1786, 10 lutego, Mysłowice
- 1786, 13 lutego, trzyńsiynie na Dolnym Ślōnsku, Morawie i Słowacyji; epicyntrum kole Bruntalu.
- 1786, 26 lutego, godzina 20, Pogōrze Ślōnske
- 1786, 26 lutego, godzina 22, Pogōrze Ślōnske
- 1786, 27 lutego, godzina 01, kole Cieszyna
- 1786, 27 lutego, godzina 04, kole Cieszyna
- 1786, 27 lutego, godzina 18, kole Cieszyna
- 1786, 4 marca, kole Reichenbach im Eulengebirge, Dolny Ślōnsk
- 1786, 3 października, kole Cieszyna
- 1786, 3 grudnia, godzina 17, kole Myślynic we Małopolsce
- 1789, 11 grudnia, Karkonosze
- 1790, 13 marca, Wrocław
- 1799, luty, Wrocław
- 1799, wrzesiyń, Karkonosze, Hirschberg
Porubiōne sōm te nojsrogsze, ale mōmy na liście dziewiytnoście trzyńsiyń, co trefiyły sie bez 25 lot. Żeby to wrazić we perspektywa: bez sto lot przed tym czasym (1674-1774) takich trzyńsiyń było trzi, a bez sto lot po nim (1799-1899) było ich dziesiyńć.
Trzyńsiynie z 22 siyrpnia niy prziniosło srogich szkōd, choby to była prōba gyneralno przed ôstatkowym kōncertym. Nojprzōd leko zatrzōnsło ô ôsmyj i ô dziesiōntyj na wieczōr 26 lutego, a potym jeszcze 27 lutego ô piyrszyj w nocy, ale to były barzij leke tōmpniyńcia aniżeli sroge trzyńsiynia. Ô sztwortyj rano ale ziymia zaczła tak sie trzōńś, że na powiyrchni porobiyły sie rozpadliny, a ze postrzodka ziymie szło słyszeć sroge larmo. We jakijś wsi jeszcze trwoł fajer na ôstatki w szynku i ludzie uciykali w pole. W Cieszynie popynkały mury we stawiyniach i wybuchła panika, w Cierlicku pynkło sklepiynie Kościoła, w Mysłowicach wieża kościelno była zepsuto, a w Bytōmiu i Namysłowie zwōny kościelne wziōnły bić same z siebie. Trzyńsiynie było czuć we Wrocławiu, Wiedniu i pod Piotrkowym.
Trzyńsiynie ze 3 grudnia 1786 miało po prowdzie epicyntrum kole Krakowa, ale je to nojgłymbsze (35 km) i nojmocniyjsze trzyńsiynie we naszym rejōnie we historyji. Podle europejskij skale makrosejsmicznyj miało siyła 5,4, to znaczy miyndzy mocnym, a przinoszōncym leke szkody. U nos ale aż tak go już niy było czuć, jak we Małopolsce, chocioż Jan Pagaczewski spōmino ô niyznōmym mi handlyrzu Jōnie Bernadziku z Cieszyna, co zapisoł we krōnice familije, iże u niego w dōma ôdpod kōncek muru znad dźwiyrzi. Strzōnsy było czuć aż we Wrocławiu.
Ciekawe je to, iże Mialski pisze, iże trzyńsiynie było na świyntyj Barbory. Po prowdzie na Ślōnsku było czuć strzōns wtōrny na drugi dziyń ô dziewiōntyj na wieczōr, ale czymu mioł by pisać ino ô nim? A możno mu sie dni pōmotlały? Tego sie nigdy niy dowiymy.
Ôd tego czasu Ślōnsk nigdy już sie tak niy trzōns. Trzōns sie za to inkaszyj, bo przeca niyjedyn z nos czuł we życiu tōmpniyńcia. Cołke szczyńście, że żyjymy we doś spokojnym regiōnie świata.


text:
Rěčna politika je mjeztym tež tema w serbskich institucijach. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom wo rěčnej politice třěšneho zwjazka Serbow rozmołwjała.
Maće eksplicitnu rěčnu politiku za serbske institucije za trěbnu?
D. Statnik: Mam konsekwentne serbowanje wšědnje na dźěle a w cyłym žiwjenju serbskich institucijow za wažne. K tomu słuša, zo so my jako maćeršćinarjo lěto a bóle wukmanjamy a zo je kóždy, kotrehož dźěłowe městno so ze „serbskimi pjenjezami“ financuje, znajmjeńša zaměrnje serbsce wuknjacy. Při tym mamy jemu poboku być. Hač dyrbiš to hišće pod hesłom „rěčna politika“ eksaktnje kodifikować, měła kóžda institucija za sebje rozsudźić. Zasadnje sym tomu tež w třěšnym zwjazku wotewrjeny, by-li sej to ludźo žadali. Smy po sebjezrozumjenju narodna organizacija, a najbytostniše znamjo serbskeho naroda je jeho rěč. Wosebje rěče dla běchmy w stawiznach přesćěhani, a spěchowanje rěče steji w srjedźišću aktualneje statneje politiki Serbow nastupajo. Móhli potajkim rjec: Cyła politika Domowiny je zdobom rěčna politika.


text:
Synōnim (taksōnomijŏ)
Synōnim (skrōt syn.) – w taksōnōmiji nierōwnowŏżne ôkryślynie, co sie ôdnosi do taksōnu, co mŏ tyż inksze miano.
Wyrōżniŏ sie synōnimy nōmynklatoryczne (hōmotypowe) i taksōnōmiczne (heterotypowe). Taksōny ôpisane synōnimami piyrszyj zorty sōm ôparte na tyj samyj zorcie nōmynklatorycznyj. Podle miyndzynŏrodowych kodeksōw nōmynklatorycznych ino jedne miano może być ważne, to znaczy zgodliwe z tymi prawidłami. Jeźli dwa miana abo wiyncyj ôpisujōm tyn sōm taksōn, to ôbsztalowuje je miano ważne (piyrsze nŏleżnie ôpisane), a dalsze stŏwajōm sie synōnimami nōmynklatorycznymi. Synōnimy taksōnōmiczne powstŏwajōm, jak w wyniku rozrostu wiedzy niykere taksōny sōm dzielōne, kuplowane abo przenoszōne. Miana ôkryślane za synōnimy taksōnōmiczne ôdnoszōm sie do taksōnōw, co majōm roztōmajte zorty nōmynklatoryczne i stŏwajōm sie synōnimami w wyniku taksōnōmicznego ôsōndu[1].
- ↑ Clive A. Stace: Taksonomia roślin i biosystematyka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-11251-4. (pol.)


text:
New York (B/SN). Zjednoćene narody (UN) chcedźa zahajić jednanja k wotpokazanju a wotstronjenju atomowych bróni. USA, Ruska, Francoska a Wulkobritaniska kaž tež Israel, kiž ma pječa tohorunja atomowe brónje, hłosowachu přećiwo tajkim jednanjam. 123 sobustawskich statow hłosowaše za to. Konferenca ma so w měrcu w New Yorku, we hłownym sydle UN, započeć.
Snano bamž tola přijědźe?
Rom (B/SN). Bamž Franciskus njeje swoje pućowanje do Němskeje k swjatočnosćam „500lětny jubilej reformacije“ w lěće 2017 hišće cyle wotprajił. Nimale wěste w jeho pućowanskim planje dotal jenož je, zo wopyta wón Indisku a Bangladesh, rjekny wón na wróćolěće žurnalistam z dwudnjowskeho přebywanja w Šwedskej. Tež předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, běše před pućowanjom bamža na zahajenje swjatočnosćow k reformaciji w Šwedskej rěčał wo móžnym wopyće bamža w Němskej k zakónčenju jubilejneho lěta.
Biskop zawjazuje měšnikow


text:
Alzacyjo
Alzacyjo – (fr. Alsace, mjym. Elsass, al. Elsàss) – regijůn admińistracyjny a gyszichtowo kraina we Francyji. Zajmuje 8 280 km² wjyrchu a na 2012 rok mjyszkało sam 1 857 477 ludźi. Nojsrogsze mjasto a stolica je Strasbourg.
Alzacyjo je rozlygowano na půłnocnym wschodźe Francyji, mjyndzy Rynym a Wogezůma a je rozćůngńůno ze połedńo na půłnoc. Je potajlowano na 2 departamynty: Bas-Rhin na půłnocy a Haut-Rhin na połedńu.
We gyszichće pora razůw przelazywała pode władza Francyji a Mjymcůw. Kupa ludźi używo sam alzackij godki, kero je podano na mjymjecko godka nale ze francuskim ajnflusym.


text:
Rozprŏwki o Gogōwku i ôkolicach: Glinianŏ Gōrka
Piyrwyj ludzie łajziyli ôbleczōni po chopsku i po pańsku. Jak żejch była małŏ, niy mogłajch zmiarkować, jak baba może łajzić po chopsku. Terazki już wiã – po pańsku byli ôbleczōni w miejście a po chłopsku na wsi. Ale u nŏs w Gogōwku sōm dwie dzielnicy wiejsky – Winiary i Orŏczy i tan tyż baby chodziyły po chłopsku. Ty stary jupy, zŏpaski i mazelōnki dzierżymy w szrankach przesypany motynpulwram. Rŏz do roku jy lufcymy, żeby jy ôblyc na procesyjõ na Glinianõ Gōrkã.
Co to je ta Glinianŏ Gōrka ? Zarŏz wōn porozprawiōn.
Dŏwno tymu, baje już ze sztyryjsta lŏt, z Gogōwka wyruszyła grupa ludzi. Była to bardzo markotnŏ procesyjŏ. Chopy szli kole wozōw, na ktoryjch siedziały baby i dziecka. Kludziyli całyj dobytek: szranki, pierziny i bunclŏki. Były to jewangeliki, chtoryjch grŏf Oppersdorf wygnoł, bo nie chcieli zmiynić wiary. Myśleli se z całōn familijōn przekludzić do Prudnika. Szli poleku, choćby ich cojś ciōngło nazŏd. Minyli rzykã Osobłogã, minyli Mochōw. Zadzieżeli se na Glinianyj Gōrce, coby jeszcze rŏz pokukać se na miasto. Z zielōnygo wiyńca parku błyskały czerwōny dachy, a nad niymi było widać siedym wieżōw. Miasto było jak z ôbrŏzka. Kto se w ni urodziōł, baje mu wdycki przoł. Jak z niygo iść ab, żeby człowiekowi nie było teschno.
Kedy tak siedzieli markotni i wrōżyli, jedyn chop padoł: „Jerucha kandygo, przecã nie zostawiymy tak wszystkygo. Pōn Bōczek jest jedyn, wszystkim jednako przaje, a miyszkŏ w naszych sercach, to styknie. Idziymy nazŏd.”
I mogecie se to forksztelować – wrōciyli se nazŏd do Głogōwka. Żeby podziankować Pōn Bōczkowi za ich nawrōcyniy grŏf Oppersdorf kŏzoł na Glinianyj Gōrce wybudować kościōłek.
Do tygo kościołka idziymy w maju z procesyjōn. Nŏprzōd idzie ôrkiestra, farŏrz z kapelōnkam i ministranci. Potyn karlusy i dziołchy w jupach niesōn fany. Za nami idōn bambry z Orōczōw i Winiarōw i mieszczuchy z rynku. Chłopy sōn w nŏlepszyjch ancugach a baby ze świyżōn dałerwelōn majōn obleczōny nŏlepszy klejdy, bo potyn zgniylochy, co zostaną dōma – brelajōn za gardinōn i ôbmŏwiajōn. Idziymy bez most na Osobłodze, mijōmy Mochōw, gynał jak ty borŏki sztyryjsta lŏt tymu. Śpiywōmy razan ze skowrōnkōma, a dookoła wōniŏ rabs. Jak już zajndziymy na tã Glinianõ Gōrkã to se siedniymy na trŏwkã, abo do krzipopy, bo kościōłek je za malutki. Niejedyn se oddychnie. Ci, co mieli ciasny strzewiki abo na krōnfleku, oglōndajōn se planckyrzy. Choć my sōn fertich to jest nōn lekko na duszy. Rzykōmy i se radujymy, że my sōn razan.
Tygo roku naszŏ procesyjŏ bandzie 13 maja, w nŏbliższõ niedzielã. Możno byjście chcieli iść mit? Zaprŏszōmy.


text:
Pavle Jurišić Šturm
Pavle Jurišić Šturm (rodźeny jako Paulus Sturm; * 22. awgusta 1848 w Zhorjelcu, † 14. januara 1922 w Běłohrodźe) bě serbiski general za čas Prěnjeje swětoweje wójny.
Wón narodźi so lěta 1848 w Zhorjelcu a je we Wójnskej akademiji we Wrócławju dowuknył. W Francosko-pruskej wójnje 1870/71 wojowaše jako oficěr pruskeho wójska. Jako wojowaše Serbiske wjerchowstwo wot 1876 hač do 1878 z Osmaniskim mócnarstwom, přińdźe Sturm jako dobrowólnik do serbiskeho wójska a komandowaše bataljony. Za čas Balkanskich wójnow 1912/13 a Prěnjeje swětoweje wójny 1914–1918 běše hižo z generalnym pólnym maršalom a komandantom třećeje serbiskeje armeje. Po kóncu wójny dźe Šturm w lěće 1921 na wuměnk a zemrě lěto pozdźišo w serbiskim Běłohrodźe.
Byrnjež w serbiskej literaturje husto jako Łužiski Serb pomjenowany był, njejsu we łužiskoserbskich žórłach žane dopokazy, zo bě woprawdźe serbskeho pochada.


text:
Budyšin (SN/MWj). Njewšědny wopyt mějachu spočatk tydźenja w Budyskej radnicy. Oliver Trelenberg bě tam ze swojim kolesom přijěł a swoju beneficnu kolesowansku jězbu pod hesłom „Na raka schorjeny kolesuje za dobry zaměr“ předstajił. Srjedź junija bě doma w Hagenje wotjěł, rěka w nowinskej informaciji Budyskeho měšćanskeho zarjadnistwa. Dohromady 5 500 kilometrow chce wón po Němskej jěć. Na jeho puću ležachu hižo Stuttgart, Passau, Würzburg a Erfurt. Wot Budyšina wjedźe jeho puć do Berlina a dale na kupu Usedom, do Flensburga a Osnabrücka. Po cyłkownje 95 dnjach chce kolesowar zaso doma w Sewjerorynsko-Westfalskej być.
Smječkecy (AJH/SN). Park Smječkečanskeho Domu swj. Jana tworješe njedawno krasnu zelenu přirodnu kulisu zabawneho zetkanja wobydlerjow domu a jeho sobudźěłaćerjow. W běhu dnja přeměni so park na mału oazu, wupyšenu z kwětkami, latarnčkami, pisanymi chorhojčkami a lampkami za lětni swjedźeń.
Pod lipami dožiwichu přitomni dwuhodźinski koncert skupiny Holaski. Po dołhej přestawce pandemije dla móžachu Donatec bratřa a jich bubnar Kito Mark nětko zaso z połnym zapalom najwšelakoriše hity a oldije zahrać. Paleta sahaše wot serbskich ludowych pěsnjow přez němske štučki hač k swójskim kompozicijam kapały.
Dale mytowaše Weronika Bartowa jako zamołwita za sport ze zbrašenymi ST Marijineje hwězdy kóždeho wobdźělnika digitalneho jubilejneho běha Pančičanskeho sportoweho towarstwa, kotrež wobsteji mjeztym sto lět, z wopismom, medalju abo pokalom. Jubilejny běh wotmě so pandemije dla jako alternatiwa k integraciskemu sportowemu swjedźenjej.
82lětna Elisabeth Grofina a jeje 85lětny mandźelski Jurij bydlitaj w Bjezdowskim (Klein Partwitz) wjesnym domje seniorow. „Smój rady aktiwnaj. Móžemoj sobu činić. Wostudłe namaj ženje njeje. Mamoj tu tež tójšto duchownych powabkow“, měnitaj mandźelskaj nastupajo gymnastiku, spěwanje, hódanske hry, čitanje nowiny a dalše wobsahi. Wot spočatka lěta bydlitaj wonaj w domje seniorow na bywšim třistronskim ratarskim statoku Patokec Marje. Jako katolikaj chodźitaj tam wot póndźele do pjatka prawidłownje k nyšporu. Njedźelnu Božu mšu sćěhujetaj w radiju abo telewiziji. „Móžemoj swoju wěru dale pěstować. Kóždemu wobydlerjej wopokazuja tu respekt, česćownosć a přistojnosć. Dohladowanje je jara fachowske“, staj wobaj dźakownaj.
Stwy hinak zarjadowane
Pančicy-Kukow (BeW/SN). Lěkarjow je přemało. W městach drje tute wuprajenje po cyłej Němskej widźane zdźěla njepřitrjechi. Ale na wuchodźe Němskeje je tomu tak, a ludźo na wsach, kiž prócuja so wo termin pola specialista, potrjebu ćim nuznišo pytnu. W Pančičansko-Kukowskej praksy za nutřkownu a nuklearnu medicinu dr. Erharda Henki wuhladaja pacienća wot spočatka tohole lěta nowe mjezwočo, kotrež pak tójšto ludźom docyła tak njeznate njeje.
Kamjensku chorownju maltezow dyrbja přetwarić. Hižo lětsa nazymu chcedźa za to trěbne dźěła zahajić. Wčera přepoda sakska statna ministerka za strowotnistwo Petra Köpping (SPD) zdźělenku wo spěchowanskich srědkach.
Kamjenc (BG/SN). Do chorownje maltezow swj. Jana w Kamjencu chcedźa 5,3 miliony eurow inwestować. Tam knježeše wčera wulke wjeselo, jako Petra Köpping šek ze spěchowanskej sumu 3,8 milionow eurow přepoda. Maltezojo sami přinošuja 1,5 mio. eurow. Z něhdyšeho wotrjada za radiologiju ma moderna přijimarnja jako centrala nuzoweho zastaranja nastać. Chorownja a kasowolěkarski zwjazk (KV) budźetej centralnu městnosć w přichodźe zhromadnje wobhospodarjeć. Předležacy podrys je zakład za přetwar chorownje. „K twarskim strukturam słušeja přichodnje centralne prěnje posudźowanje, šokowa rumnosć, dwanaće lěkowanskich městnow, wjacore lěkowanske rumnosće za KV kaž tež čakarnje.
Worklecy (aha/SN). „Worklecy su wo dalšu zajimawostku bohatše“, wuzběhny minjeny pjatk wjesnjanosta Franc Brusk (CDU) składnostnje dnja wotewrjenych duri dnjoweje hladarnje Carity „Při Krabatowym puću“. Wón nańdźe připóznaće, zo bu zawrjena předawarnja w běhu jednoho lěta dnjowa hladarnja za staršich ludźi, kotrejež flair a wuhotowanje pyta swojeho runjeća. Z rjanym, lóštnym programom dźakowachu so Jěwje-Mariji Šnajderowej a jeje mandźelskemu Carstenej za jeju angažowane dźěło wšě dźěći Worklečanskeje pěstowarnje.
W nadawku Hornjołužiskeho zwjazka Carity z.t., kotryž je nošer dnjoweje hladarnje z 18 městnami, dźakowaše so nawodnica hladanskeje słužby Susan Kummer, kotraž je twar přewodźała a runočasnje při přewinjenju běrokratiskich zadźěwkow stajnje k pomocy była. W běhu dnja wuži něhdźe połsta ludźi, wobkedźbujo a dodźeržo předpisy hygieny, wšě rumnosće z cyłkownej płoninu, kotraž wučinja 300 kwadratnych metrow.


text:
Z Biedenkopfom so rozžohnowali
Drježdźany. Sakska je so dźensa oficialnje z Kurtom Biedenkopfom, prěnim ministerskim prezidentom po znowazałoženju swobodneho stata 1990, rozžohnowała. Na žarowanskim akće w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje wobdźěli so něhdźe 300 prošenych hosći. Zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier, sakski premier Michael Kretschmer a šef CDU Armin Laschet su skutkowanje Biedenkopfa w narěčach hódnoćili.
Zaso nad kritiskej hódnotu
Budyšin. W hornjołužiskimaj wokrjesomaj je incidenca zaso nad kritiskej hódnotu dźesać. Roberta Kochowy institut mjenuje dźensa za Budyski wokrjes 10,7, za Zhorjelski 12,0. Wo dwanaće natyknjenjach z koronawirusom je wokrjes Budyšin wčera rozprawjał, wot 72 schorjenych lěkuja štyrjoch w chorowni. Zhorjelski informuje wo štyrjoch infekcijach.
Myto za Delnjoserbski gymnazij


text:
Lubi připosłucharjo, w dźensnišim ewangeliju smy wo diskusiji Jězusa Chrystusa z farizejemi słyšeli (Mk 2,23-28). Jězus a jeho wučomnicy dźěchu nimo žitoweho pola a počachu kłosy šćipać. Běchu dźě hłódni. Tola na tutym dnju bě sabat, tuž tajke něšto njebě dowolene. To płaćeše jako dźěło. Tohodla farizejojo to widźo wumjetowachu Jězusej a jeho wučomnikam: Hlejće, wy łamaće sabat. Wotmołwjejo na to dopomni jich Jězus na podawiznu wo Dawidźe a jeho towaršach, kotriž, jako běchu hłódni, zastupichu do Božeho domu a zjědźachu tam wukładne chlěby (1 Sam 21,2-7). Tuž by so móhło rjec, zo so hodźi tuta podawizna cyle derje za oktawu Božeho Ćěła.
Tute naspomnjene chlěby, kotrež smědźachu jeno měšnicy k jědźi wužiwać, kaž bu to hižo prajene, ležachu w Božim domje. To běchu njekisałe chlěby. Jich ličba bě dwanaće. Wone ležachu napřećo najswjećišemu městnu, na kotrymž steješe Křinja sluba, kiž symbolizowaše njewidźomnu prezencu Boha Jahwe. Tute chlěby buchu do dweju dźělow rozdźělene. W jednym a w druhim šěsć chlěbow, ležacych jedyn na druhim.
Hdyž so pohlada do Swjateho Pisma, to so nazhoni, zo maja tute chlěby wšelakore pomjenowanja. Nimo cyle jednoreho pomjenowanja chlěby, tak su wonne na přikład w 40. kapitlu Knihi Eksodus pomjenowane, běchu hišće dalše mjena wužiwane: Swjate chlěby (1 Sam 21,5), chlěby mjezwoča (Eks 25,30) a chlěby stajneho wopora (Num 4,7).
Naspomnjene pomjenowanja zwuraznja zmysł a funkciju tutych chlěbow. Tole by so móhło tež wužić za rozkładźenje potajnstwa Swjateje Eucharistije.
Najprjedy započnjemy z cyle jednorym pomjenowanjom chlěb. Eucharistija je tež chlěb. Wo tutón chlěb modli so kóždy křesćan spěwajo modlitwu Wótče naš. W njej naspomnjeny wšědny chlěb njewoznamjenja jeno jednoru jědź, ale tež Eucharistiju. Přez to so pokaza, zo je Eucharistija tež woprawdźita jědź, a nic jeno jedyn symbol.
Přichodne pomjenowanje – swjate chlěby – dopomina na to, zo je Eucharistija cyle wuwzačna jědź. Eucharistija je swjata, tuž hinajša hač wšitke druhe jědźe. Wona je dźě realna prezenca samoho Knjeza. Tohodla žada wona tež wuwzačne zadźerženje. Tradicija Cyrkwje wuči, zo njesmě k njej so přibližić, štóž je w ćežkim hrěše žiwy. Tež ma znajmjeńša jedna hodźina eucharstiskeho pósta być. Prjedy žadaše Cyrkej hišće wjac. Eucharistiski póstny čas započinaše so hižo w połnocy.
K woprawdźe dostojnemu přijimanju Eucharistije słuša tohorunja nabožna koncentracija. Tuž so přibližujo k swjatemu woprawjenju ma so myslić na to, što činimy a z kim so zetkawamy. Tež po přijeću swjateho woprawjenja ma so z Jězusom rozmołwu přewjesć. Bjez njeje je to, kaž čitanje knihi bjez koncentracije, jeno zhubjeny čas a žane duchowne wuwiće.
Dalše pomjenowanje je chlěb mjezwoča. Wono dopomina na to, zo je swjate woblatko realna prezenca Jězusa Chrystusa. So praji Ćěło Chrystusa, tola měni so Jězus Chrystus sam, potajnje přitomny w tutym chlěbje. Tohodla je swjate woprawjenje poprawom zetkanje wěriweho křesćana z jeho Bóh tón Knjezom. W někotrych klóštrach so mjenuje přistupjenje k swjatemu woprawjenju jako zetkanje. To ma tež naša pespektiwa być.
Hišće jedne pomjenowanje je chlěb swjateho wopora. Wono dopomina na to, zo nasta Eucharistija z wopora Jězusa Chrystusa na křižu. Tuž, štóž so wobdźěli na Božej mši, tón so wobdźěli na woporje Jězusa na Golgoće.
Tule pak dźe tež wo to, zo štóž přijima chlěb stajneho wopora, tón so stawa sam tohorunja ze stajnym woporom za druhich ludźi, a to so zwuraznja w pomocy blišemu, kaž tež w zrozumjenju swojeho powołanskeho dźěła jako słužbu za blišeho.
DJD


text:
NIYMCY
Miyszkalimy we Niymcach bez przeszło rok. Rajzowalimy po Mōnachium, Berlinie, Alpach... Naprowda je na co pozaglōndać!
MAROKO
Bylimy we Afryce miesiōnc.
Wandrowalimy bez Sahara na puklu ôd kameli, byzuchowalimy labirynt we Fezie i maszkecilimy ślimoki na Jemaa El Fna.
PORTUGALIJO
Bez dwa miesiōnce sztudynckich praktyk we Lizbōnie umielimy lepij spokopić land na zachodnim kraju Europy.
HOLANDIJO
Malućki land, w kerym naprowda je co robić. Stolica kyjzy, fyrtokōw i tulpōw. Gryfno ô kożdym czasie roku.
USA
Cudny rok naszego żywota. Nowy Jork, Kalifornia, Floryda i masa inkszych. Na blogu folujymy to po leku.
ŚLŌNSK
Trocha gańba, ale "wielgi świot" znōmy kapka lepij jak swōj hajmat... Ale sztyjc rajzujymy i nadrobiōmy!
AUSTRYJO
Naprowda gryfny plac na karcie Europy. Wszyjsko jedno eli ôbierecie se rajza do miasta, eli do gōr - wszyjsko tam je cudne.
ITALIJO
Nojwiyncyj tekstōw, nojwiyncyj byzuchōw i nojwiyncyj szpasu. Italijo to nasz ôblubiōny europejski land.
HISZPANIJO
Tymu landowi richtich przajymy. Zaczlimy ôd Madrytu i po leku cisnymy dalij. Tapas, cerveja, ta pogoda...
IZRAEL
Hyc, szumne jodło, superowi ludzie i masa historyji. Izrael trza nawiedzić! (I niy ma ôn taki drogi, jak sie zdo.)
SZWAJCARYJO
Kojarzi sie yno ze federmeserami i kyjzōm, ale znojdziecie tam tyż mocka inkszych atrakcyji.
IRLANDIO
Nojlepszo sztela na zimny biyr abo gorki kafyj z gorzołkōm? Yno Irlandio! A ôkrōm napowkōw fol szpasu i fajnych szteli.
FRANCYJO
Jerzina! Francyjo je iście piykno! Żol yno, że na blogu niy znojdziecie na razie postōw ze Francyji... Ale bydōm chned, okej?
FINLANDIO
We Finlandiji bylimy yno na pora godzin, tōż stykło na szpacyr i zakupy. Ale sztyjc werci sie kuknyć.


text:
Audio, film a nowe medije
W nadawku Załožby za serbski lud je w zańdźenosći hižo nahladna ličba wšelakorych zwukonošakow, filmow a słuchohrow nastała. Nowše pak je zwoprawdźenje computerowych hrow a wšelkich projektow we wobłuku nowych medijow.
Audio
Załožba je nadawkidawar za produkciju zynkonošakow (CD) ze serbskej hudźbu (wot klasiki hač do rocka), z bajkami, słuchohrami, kompjuterowymi hrami kaž tež z kompjuterowymi wuknjenskimi programami za dźěći.
Nimo toho spěchuje wona wudawanje notoweho materiala serbskeje hudźby. Z wudawanjom serbskich dźiwadłowych kruchow podpěruje serbske lajske tworjenje a wuwiće serbskeje dramatiki. Medijowa komisija wupraji doporučenja za spěchowanje zynkonošakow a notoweho materiala.
Čłonojo medijoweje komisije su:
- Jan Cyž, Zwjazk serbskich wuměłcow z. t.
- Pěr Cyž, Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z. t.
- Bogna Korjeńkowa, MDR/Serbski rozhłós
- Gregor Kliem, RBB / Serbske radijo
- Jadwiga Kaulfürstowa, Rěčny centrum WITAJ
- Katrin Šwjelina, DOMOWINA - Župa Dolna Łužyca z. t.
- John Petrik, Sylka Laubensteinowa-Polencojc , Załožba za serbski lud
Film
Zamołwitosć za filmowe projekty, wosebje serbskorěčne, njese wot lěta 1994 Załožba za serbski lud.
Wobsahowe ćežišćo leži při tym na filmach za dźěći a młodostnych w hornjo- a delnjoserbskej rěči, wideja a DVD-je ke kulturnym stawiznam Serbow a informaciske filmy.
Za fachowe poradźowanje wotpohladanych filmowych projektow a k wopodstatnjenju lětneje koncepcije k realizowanju bu při załožbowym zarjedźe čestnohamtsce skutkowaca filmowa komisija z poradźowacym charakterom zarjadowana.
Partnerstwo – Festiwal wuchodoeuropskeho filma Choćebuz
Filmowy festiwal Choćebuz je jedne z najwuznamnišich kulturnych zarjadowanjow w Braniborskej a z přirjadowanymi koprodukciskimi wikami Connecting Cottbus wažna platforma za fachowu wuměnu w filmowej branži.
Wot lěta 2013 je Załožba za serbski lud partnerka Filmoweho festiwala Choćebuz za zhromadnje etablěrowanu sekciju "Heimat|Domownja|Domizna", w kotrejž so pokazaja serbske filmy, filmy z Łužicy a mjezynarodne filmy ze zwiskom k tutymaj ćežišćomaj.
31. filmowy festiwal Choćebuz wotměje so wot 02. - 07. nowembra 2021 a přewjedźe so dualnje, w kinach a jako stream. Wšitke aktualne informacije k sekciji "Heimat|Domownja|Domizna" su na webstronje filmoweho festiwala wozjewjene.
Wosebite myto za Łužisku filmowu přehladku
We wobłuku Łužiskeje filmoweje přehladki - wubědźowanja za krótkofilmy z cyłeje Łužicy - spožči so wot 2012 sem lětnje z 1.000 euro dotěrowane wosebite myto Załožby za serbski lud.
Po reglemenće spožči so wosebite myto jenož za film, kotryž jedna wo Serbach a/abo wo dwurěčnej Łužicy. Zapodać smědźa so filmy kóždehožkuli žanra, kotrež su maksimalnje 20 mjeńšinow dołhe a kotrež njejsu w profesionelnom konteksće nastali.
Wo spožčenju rozsudźi tři wosobowa jury, kotrejž přisłuša tež stajnje zastupjer/zastupjerka serbskeho ludu. Cyłkownje maja łužiscy filmowcy krótkofilmow w tymle wubědźowanju šansu na hłowne, wosebite serbske abo publikumowe myto.
Łužiska filmowa přehladka wotměła so stajnje na předwječoru Mjezynarodneho filmoweho festiwala Choćebuz/Chóśebuz w Choćebuzkim kinje "Weltspiegel". Lětuši termin je 01. nowember 2021.
Hač do 03. oktobra 2021 móžeće hišće filmy za lětuše wubědźowanje zapodać.
Reglement a formular za přizjewjenje stej na webstronje filmoweho festiwala Choćebuz wozjewjenej.
Aktualne informacije k programje lětušeje 19. Łužiskeje filmoweje přehladki a k předawanju tiketow slěduja najskerje w oktobrje. Informacije k zašłym programam a mytowanym su tu wozjewjene, kaž tež program lěta 2020.
Hlej tež na Facebooku: https://www.facebook.com/LausitzerFilmSchau
Hry a nowe medije
Z projektom ma so nałožowanje serbskeje rěče w digitalnych medijach spěchować.
Prěni krok je wuwiwanje digitalneho serbskeho prawopisneho programa.Ale tež dorosćeni, kotřiž serbsku rěč njewobknježa, dóstanu ze serbskim wuknjenskim programom online móžnosć k tomu. Za přesadźenje tutoho projekta a wuwiće medijo didaktiskeho koncepta za wuknjenje cuzych rěčow je społnomócnjeny Wukubłanski centrum za rěče a kultury Techniskeje uniwersity Drježdźany.
Nadawk za produkciju digitalneje wučbnicy je přewzał Rěčny centrum WITAJ. Projektowa skupina pod nawodom a ze sobuskutkowanjom Sakskeho statneho ministerstwa za kultus a zastupjerjemi Rěčneho centruma WITAJ, załožby a ambicioněrowanymi wučerjemi dźěła na koncipowanju a přesadźenju projekta. Pilotowy projekt wobmjezuje so najprjedy raz na produkciju digitalnych, njezawjazowacych přidatnych materialijow, kotrež hodźa so w šulach runje tak wužiwać kaž w zjawnym wobłuku.
Projekt: „Serbšćina w nowych elektroniskich medijach“
We wěku digitalneje rewolucije, přechoda posłužboweje towaršnosće do informaciskeje towaršnosće, měri so atraktiwita rěče na tym, hač móžeš ju w dźěłowym wobłuku a we wšědnym dnju runoprawnje nałožować.
Wšědne samozrozumliwe wužiwanje němčiny w nowych medijach, na přikład wužiwanje načasnych žórłow za informacije wo rěči, rěčne poradźowanje, rěčny serwis, digitalne wučbnicy, online kursy, encyklopedije a komunikaciske syće po wšěm swěće, za wužiwarjow serbšćiny dotal runoprawnje a w spokojacym wobjimje njeeksistuja.
Zo by so prezenca serbšćiny w nowych (digitalnych) medijach někak z druhimi, tež mjeńšinowymi, rěčemi měrić móhła, je intensiwne zdźěłanje modernych digitalnych žórłow wo a w serbskej rěči bytostne.
Digitalne hry
Widejowa hra „Krabat a potajnstwo serbskeho krala“
Krabat z kapsy
z medijoweho wozjewjenja załožby w aprylu 2018
Nic jenož naše wšědne žiwjenje so dale wuwiła, druhdy stanje so to samo z bajowymi figurami: Dopomńmy so na lěto 1714: "Awgust Sylny so porjadnje złobi. Łužica ćerpi pod kwaklu jeho nahrabnych knježkow, ale njenadźicy torha stara serbska móc wo wrota k sakskemu mócnarjej. Prawy čas za nowe dyrdomdejstwa, nowych přećelow a njepřećelow, prawy čas za ... Krabata!" (citat z přiručki za kompjuterowu hru 2015)
W lěće 2015 wotewrě so Krabatej na tymle městnje digitalny swět a kóždy fan kompjuterowych hrow zamó so do Krabatoweho uniwersuma zanurić. Serbski dyrdomdej za domjacy kompjuter bě znowa zrodźeny, z hornjoserbsce rěčanym słowom a delnjoserbskej a němskej tekstowej wersiju.
Hra RAPAKOW "KRABAT a potajnstwo serbskeho krala" je wotnětka tež w online kupnicach instalowana, w mobilnymaj wersijomaj za Apple a Google.
medijowa zdźělenka, "Krabat z kapsy", 17.04.2018
W awgusće 2019 je wušła widejowa hra tež w jendźelšćinje.
medijowa zdźělenka (němsce) "Erstes sorbisches Videospiel in englischer Sprache", awgust 2019
medijowa zdźělenka (jendźelsce) "Erstes sorbisches Videospiel in englischer Sprache", awgust 2019
iOS-wersija hry: Krabat - iOS
Android-wersija: Krabat Android
QuizSerb –online kwis jako app a webstrona
W lětomaj 2017/2018 wuwiwaše młodźinska iniciatiwa "Serbska murja" w nadawku Załožby za serbski lud wjacerěčnu onlinowu hru "QuizSerb". Na Schadźowance w nowembrje 2018 so onlinekwis prěni raz zjawnosći prezentowaše. Lětsa startuja młodźi Serbja z dalšimi putacymi funkcijemi kotrež su w zašłymaj lětomaj nadźěłali.
W hrě jako jednotliwy hrajer je wěda we wšelakich kategorijach kaž serbske stawizny, serbska kultura a dźensniše serbske žiwjenje prašana. Nowostka pak je multiplayer-modus. Při tym ma hrajer móžnosć so z přećelom abo připadnym přećiwnikom w kwisowym duelu měrić. Kóždy duelant ma we wotměnje cyłkownje 20 prašenjow w pjeć wšelakich kategorijach wotmołwić. Ale štó je mudriša liška? Přehlad skići lisćina najlěpšich, kotraž je dźělena do sydom rjadow. Móžeš po rjadach postupić/zestupić - wot započatkarja k mišter Krabatej.
QuizSerb hodźi so bjezpłatnje jako app za systemy Android abo iOS instalować, abo na webstronje hrać.
Potajkim njebrojće čas a quizserbujće pod www.quizserb.de!


text:
Litewsko godka
Litewsko godka (lietuvių kalba) je indoojropejsko godka s familije bałtyckich godkůw. Mo uůna dwa głůwne djalekty - żmudzki (dolnolitewski) a auksztocki (gůrnolitewski). Litewsko godka używo szrajbůnku uopartygo na łaćińskim abecadle, nale mo djakratyki. Litewsko godka je urzyndowo we Litwje.
Je to interesantno godka lo godkoznawcůw, beztůż co zachowała archajiczne morfologiczne zachy a typowe lo godkůw indoojropejskich. Godo śe, iże litewsko godka je nojbliższo godce praindoojropejskij. Ńykere zdrzůdła godajům, co familijo bałtyckich godkůw ewulowała uoddźelńy uode inkszych godek indoojropejskich już we 10. stoleću przed Kristusym[zdrzůdło?]. Ewolucyjo godki litewskij uode godki prajindoojropejskij ńy ma do kůńca znůmo.


text:
Wučer, pčołar, narodny prócowar Jan Bohuwěr Mučink
Swójbje serbskeho hladarja pućow w Njechanju (Nechen) pola Lubija narodźi so 12. požnjenca 1821 prěnje dźěćo, kotrež dachu wukřćić na mjeno Jan Bohuwěr. Bě to dramatiski čas, w kotrymž bě hólc na swět přišoł: čas přełama, čas wójny mjez mocami, kiž so po dobyću nad Napoleonom 1813 na němski narodny stat nadźijachu a tajkich, kotrež chcychu to stare zdźeržeć. Wójna wuliwaše so 1848/1849 w rewoluciji, wona pak swój cil njedocpě. Demokratija bu pobita, w Drježdźanach započatk meje 1849, ale tež w tamnych němskich statach.
Srjedź 19. lětstotka bě pak tež čas industrijneje rewolucije, kotraž njeje so zadźeržeć dała. W lěće 1835 běchu so Drježdźany a Berlin přez železnicu zwjazali, w samsnym času jědźechu prěnje parołódźe po Łobju. Jědnaće lět pozdźišo hižo wjedźeše železniska čara z Drježdźan přez Biskopicy hač do Budyšina a krótko po tym hač do Zhorjelca a Wrócławja. Hornja Łužica bu swětej wotewrjena. Traješe-li jězba z Drježdźan do Budyšina z konjacym zapřahom dotal cyły dźeń, trjebaše ćah jenož hišće hodźinu a 44 mjeńšin.


text:
Z noweho wuhladnišća při Rychwałdskej brunicowej jamje hladaš na nasypnišćo a na runje telko zelenje prěnich rekultiwowanych płonin.
Zawěra na Starolubolńskej wyšinje (Altliebeler Höhe) je padnyła. Wosrjedź Rychwałdskeje brunicoweje jamy su zajimawe wuhladnišćo natwarili. Domoródni a turisća móža sej pak pěši pak z kolesom 1,6 kilometrow dołhu kołošćežku wotkrywać. Ze 146 metrami nad mórskej hładźinu je wyšina Stareho Lubolnja spóznajomne powyšenje wjac hač dźesać metrow w znowa wutworjenej krajinje na kromje Rychwałdskeje jamy. Z kopca maš wuhlad na cyłkownje 20 hektarow wulku rekultiwowanu płoninu mjez Nowym Lubolnjom (Neuliebel) a něhdyšim Starym Lubolnjom (Altliebel). W pućowanskej chaće informuja zajimcow na wjacorych taflach wo nastaću brunicy, štož bě so we wobłuku Rychwałda před něhdźe 14 milionami lět w bahnach a tonidłach za čas miocena stało.


text:
Na dwurěčnych wsach móža šěrokopasmowy internet wužiwać
Budyšin (SN/MWj). Dobre powěsće su w časach koronapandemije rědke. Ćim spokojniši drje w Budyskim krajnoradnym zarjedźe běchu, jako móžachu minjeny pjatk na nowinarskej rozmołwje zdźělić, zo je prěni dźěl wutwara syće šěrokopasmoweho interneta w Budyskim wokrjesu zakónčeny. Hač do kónca minjeneho lěta mjenujcy dotwarichu tak mjenowany cluster 6. Do jeho wobłuka słušeja gmejny Njebjelčicy, Worklecy, Chrósćicy, Bóšicy, Njeswačidło, Radwor, Pančicy-Kukow a Porchow. Tam móža wobydlerjo nětko spěšny internet wužiwać, rozprawjachu krajny rada Michael Harig (CDU), jeho za šěrokopasmowy projekt zamołwita přirjadnica Birgit Weber a nawjedowacy sobudźěłaćer Němskeje telekom Steffen Hilbrich.


text:
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1954 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow (wob), ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny (dor), ličba serbowacych dźěći a młodostnych (mł) kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow (ser). Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
- Ludwig Elle [Ela]: Sprachenpolitik in der Lausitz. LND, Budyšin 1995.


text:
Sakske myto lajkam
Wojerecy (SN). Zetkanišćo kulturnu fabriku we Wojerecach su ze sakskim mytom za lajske dźiwadła 2014 počesćili. Spožčene bu wuznamjenjenje za projekt „Město rejuje“, načasnu nowointerpretaciju twórby Igora Strawinskeho. Z 3 000 eurami zwjazane myto spožča swobodny stat dwulětnje za wusahowace inscenacije. Pod nawodom choreografow Judith Gamm a Dirka Lieniga bě wjac hač 70 hrajerjow kruch nazwučowało. Loni w juniju bě jeho premjera na prózdnym poschodźe něhdyšeje Wojerowskeje Centrum-kupnicy. Bě to hižo pjaty projekt, kotryž je kulturna fabrika z lajkami zwoprawdźiła.
Młodostnaj zranjenaj


text:
Swoje poslednje lětuše měsačne zarjadowanje su sej Budyscy katolscy serbscy wuměnkarjo 19. hodownika po tradiciji znowa sami jako swoju adwentničku we wotpowědnje rjenje wupyšenej rumnosći Carity pódla cyrkwje wuhotowali.
Kěrluše, ludowe adwentne kaž tohorunja hodowne spěwy, dostojne přednjesenje a čitanje adwentnemu kaž tež hodownemu časej wotpowědnych powědančkow a basnjow z tróšku staršich literarnych žórłow wšitkich zwjeselichu. Tak čitaše mjez druhim knjeni Žurkowa ze Serbskeje čitanki za horni schodźenk ludowych šulow „Kwětki“ (1921) powědančce „Hodowny wobraz z wulkeho města“ wučerja Korle Wyrgača (1883– 1956) a „Bože dźěćo“ duchowneho Handrija Dučmana (1836–1909). Knjeni Pinkawina přednjese žortnu baseń Bena Budarja „Njepraj dale“ ze Serbskeje protyki 1971, a knjeni Jurosowa recitowaše rjanu němskorěčnu baseń „Die vier Kerzen“. Tele a hišće někotre dalše přinoški kaž wězo tež tróšku bjesady wupjelnichu dopołdniše rozpominanske zarjadowanje při dobrym wosušku a dalšich hodownych přikuskach z kofejom.


text:
Mjasec
Mjasec jo casowa jadnotka a źěl lěta. Za tym kak se definěrujo, trajo mjasec wšako dłujko:
- w powšyknem trjebanju wóznamjenijo dobu styrjoch tyźenjow.
- kalendery wužywaju mjasec k rozrědowanju casa. K tomu pśirěduju dobje kalenderowego mjaseca konkretne mě mjaseca. Pó našej kalendarje trajo mjasec 28, 29, 30 abo 31 dnjow.
- W astronomiskim zmysle jo mjasec ako doba definěrowany, w kótarejž wobkružujo pśirodny satelit swój planet. We wušem zmysle póśěgujo se "mjasec" jano na mjaseck zemje: Mjasec zemskego mjasecka trajo mjaz 27⅓ a 29½ dnjami.
Mjasece maju w serbšćinje dwóje pomjenjowanja. Głownje wužywaju se łatyńske mjenja, pódla kótarychž pak eksistěruju teke mjenja serbskego póchada.
Mjenja mjasecow:
1. januar (wezymski)
2. februar (swěckowny)
3. měrc (pózymski)
4. apryl (jatšownik, nalětny)
5. maj (rozhelony)
6. junij (smažki)
7. julij (žnjojski)
8. awgust (jacmjeński)
9. september (požnjenc)
10. oktober (winowc, winski)
11. nowember (młośny)
12. december (zymski)


text:
Jak Wōm sie trefi jaki geburtstag[1], to takoł torta mołcie jak znaloz[2]. Niy powia, że niy ma z niōm[3] roboty, ale jak fajer[4], to fajer.
Co potrza?
6 jajcōw
100 g łorzechōw
50 g mōnki pszynny[5]
50 mōnki kartołflanyj
140 g cukru
10 g proszku do pieczynioł
1 apfylzina[6]
kapka wōdki
Kryjma:[7]
3 śmiytany 36% (po 200 g)
200 g szokolady (mogōm być 2 gorzke abo jedna takoł, a drugo mlyczno)
1 łeżka cukru pudru
1 śmietanfix- żeby nōm te dekoracje ze torty sie niy rozleciały
dżym apfylzinowy (pomarańczowy)- nojlepi taki ze skōrkami tych apfylzinōw, bo bydzie mioł tako fajno goryczka
Łozgrzyjcie sie piec na 165 stopni. Łoddzielcie biōłka łod żōłtek. Biōłka ubijcie (wciepcie tam tyż troszka soli). Pod kōniec wsujcie[8] tam tyż cuker. Cały czołs[9] miksujcie, ale na wolniyjszych łobrotach i wciepujcie żōłtka (ale niy wszyske na rołz[10]). Potyn[11] wsypcie do tego przesiōnoł mōnka, proszek i łorzechy, miksujcie (niy za szybko) i fertich[12]. Wylyjcie to do łokrōngłyj formy na torta- na dōł mogecie dać papiōr do pieczynioł. Chyba, że mołcie całoł silikōnowoł forma, to mogecie jōm yno trocha posmarować masłym. I jak już te ciasto je w ty[13] formie, to dejcie je do pieca na 40-45min.
Jak sie upiecze, to wyciōngcie jōm z pieca, łobrōćcie do gōry dnym i ściepcie na stół z jakich 20 abo 30 cm i łostołwcie- niy baje nōm opadoł.
Apfylzina wyciście[14], tyn sok wlyjcie do gorka i trocha odparujcie. Jak ochōdnie[15], to kapnijcie tam trocha wōdki.
Jak biszkopt ochōdnie- nojlepi sie go upiyc dziyń naprzōd[16]– wyciōngcie go ze formy i przekrejcie na 3 placki. Polyjcie je tym sokym, żeby fajnie nasiōnkły.
Rozpuście ta szokolada- w gorku abo misce, co byndzie nad wrzōntkym. 1 śmiytōnka ubijcie, dejcie dō ni[17] cuker puder i śmietanfix- łona bydzie do strojynia[18]. Dwie inksze[19] ubijcie i pomału[20] wlywejcie dō nich ta rozpuszczōnoł szokolada.
Placek na samym spodku[21] posmarujcie tym dżymym. Jakbyjście chcieli, to mogecie jeszcze na tym dżymie dać takoł ciynkoł warstwa tyj kryjmy z szokoladōm. Wciepcie na gōra drugi placek i posmarujcie tak porzōndnie szokoladowōm kryjmōm. Na to wciepcie łostatni placek. Gōra i boki posmarujcie tōm szokoladowōm kryjmōm- nojlepi wejście sie do tego taki srogi[22] nōż. Potyn sie wejście jako szprica[23], nałōżcie dō ni tyj biołyj ubityj śmiytany i pokołżcie swōj talynt[24]– powodzynia:)
[1] przytrafią jakieś urodziny
[2] znalazł
[3] nią
[4] uroczystość
[5] mąki pszennej
[6] pomarańcza
[7] krem
[8] wsypcie
[9] czas
[10] wszystkie na raz
[11] później
[12] gotowe
[13] tej
[14] wyciśnijcie
[15] ostudzi się
[16] dzień wcześniej
[17] do niej
[18] ozdabiania
[19] inne
[20] powoli
[21] na samym dole
[22] duży
[23] szpryca lub rękaw do ozdabiania
[24] talent


text:
Katowice: pedzioł, że podłoży bōmbã na banhofie
Policyjōny z Katowic chyciyli chopa, co przedwczorej zazwōniōł do Wojewōdzkigo Cyntrum Powiadōmianiŏ Ratunkowego i zagroziōł, iże na banhofie podłoży bōmbã. Pokŏzało sie, iże chycōny 39-latek bōł poszukowany przikazami dokludzyniŏ do heresztu, coby ôdbyć kŏrã wiynziyniŏ. Chopowi grozi do 8 lŏt.
Wczorej pŏrã minut po pōłnocy pod numer alarmowy Wojewōdzkigo Cyntrum Powiadōmianiŏ Ratunkowego w Katowicach zazwōniōł chop, co zagroziōł, iże na banhofie podłoży bōmbã. Policyjōny, społym z inkszymi dinstami, wybadali teryn banhofu i niy znŏdli materyji wybuchowych.
Sprawōm zajōnli sie szandarzi kryminalni z komisariatu VI w Katowicach i napoczli poszukowania sprŏwcy. Barzo wartko ôbsztalowali, iże zwiōnzany z tym zdarzyniym może być 39-letni miyszkaniec Rudy Ślōnskij. Pŏrã godzin niyskorzij ôstoł chycōny ôd policyjnych wywiadowcōw z katowskigo ôddziału prewyncyje. Chop niy spodziywoł sie zastawiyniŏ i bōł doimyntnie udziwiōny.
Po przewieziyniu go do kōmisariatu przi ulicy Stawowyj pokŏzało sie, iże 39-latek bōł poszukowany dwōma przikazami dokludzyniŏ do heresztu, coby ôdbyć przōdzij usōndzōne kŏry. Chop usłyszoł już ôbskarżynie fałszywego powiadōmiyniŏ ô zagrożyniu, za co grozi mu do 8 lŏt heresztu. Zastawiōny prziznoł sie i dobrowolnie poddoł kŏrze, a niyskorzij ôstoł przewiyziōny do heresztu śledczego.
Foto: Silesia711 / Wikimedia Commons


text:
Ouagadougou
Ouagadougou (tež Wagadugu) je stolica a z wjace hač 1,3 milionami wobydlerjow zdobom najwjetše město zapadoafriskeho kraja Burkina Faso kaž tež jeho zarjadniske, hospodarske a kulturne srjedźišćo a sydło Zapadoafriskeje centralneje banki.
We Ouaga, kaž so město we wobchadnej rěči husto mjenuje, reziduje bjezmócny kejžor luda Mossi.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město leži při rěce Kadiogo w srjedźišću kraja na Centralnym platowje we wysokosći wot 300 metrow. Přerězna temperatura leži při 28,8° C. Kaž po cyłym kraju knježi w měsće tropiska klima z dešćowym časom wot meje do septembra.
Při južnej kromje metropole natwari so nowa knježerstwowa štwórć Ouaga 2000 z prezidentowym palastom a parlamentom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo wobsteješe hižo w 15. lětstotku, po někotrych žórłach bu hižo w 11. lětstotku pod mjenom Kombemtinga („město wojakow“) załožene. 1441 sta so jako Wogdgo ze stolicu kralestwa ze samsnym mjenom. Dla nomadiskeho žiwjenskeho wašnja Mossijow wosta jich knježerstwowe sydlišćo wšak hač do 18. lětstotka bóle wjes hač město. 1887 njeměješe po slědźerju Louis-Gustave Binger wjace hač 5000 wobydlerjow a wobsteješe ze sydom wsow. Hakle z přichadom francoskeho kolonialneho wójska zahaji so wutwar města. W 1920tych lětach připrawichu šěroke puće a natwarichu zarjadniske twarjenja, šule, palast guwernera a chorownju. Kołowokoło noweje katedrale natwarichu nowe měšćanske štwórće z modernymi dwuposchodowymi domami. Z toho časa bě Ouagadougou sydło francoskeho kolonialneho guwernera a pozdźišo knježerstwa njewotwisneho stata Hornja Volta, kotryž rěka wot lěta 1984 „Burkina Faso“.
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ouagadougou ma mjezynarodne lětanišćo wosrjedź město a je přez železnisku čaru z přistawom Abidjan při Słonowinowym pobrjoze zwjazane.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ludličenje 2006 (fr.)


text:
Praczka pseudokibicōw w Tychach
Do batalije kole 300 kibicōw miało dojść wczorej w parku miyjskim przi ul. Edukacyje w Tychach. Na placu zarŏz ukŏzali sie tyscy policyjōny jak tyż mōndurowi z jednotek ôściynnych. Skuli zdarzyniŏ zastawiōno było 6 pseudokibicōw. Szandarzi uzdŏwajōm, co sie trefiyło, jak tyż uczestnikōw. Zastawiyni stanōm przed prokuratorym, co uzdŏ ô jejich dalszym losie. Dziynki gibkij akcyji policyjōnōw grupa sie rozproszyła i niy doszło do eskalacyje kōnfliktu, a możno nawet tragedyje.
Wczorej po godzinie 20.00 policyjōny z Tychōw dozdrzeli w rejōnie parku miyjskigo przi ul. Edukacyje chuliganōw ôblyczōnych w dresy, kominiarki, rynkawice do sztuk walki jak tyż ôwijki bokserske. Grupa kole 150 ôsob wleciała do parku, i wziōnła lecieć w strōnã drugij grupy pseudokibicōw ô podobnyj wielości uczestnikōw. Policyjōny zarŏz wziōnli przerywać praczkã jak tyż powiadōmiyli dinst jednostki, co pozwoł na sparcie mōndurowych z Bierunia, Mikołowa, Katowic i z Bielska-Biołyj.
Dziynki interwyncyji wachtyrzy prawa niy doszło do eskalacyje kōnfliktu, a możno nawet tragedyje. Mōndurowi zastawiyli auto, co nim jeździyli chopi z Czech. Fōnkcjōnariusze zabezpieczyli niybezpiyczne nŏczynie w wozidle. Znŏdniynte ôd mōndurowych przedmioty, keby były użyte, mogły prziniyś bardzo poważne rany. Na terŏz szandarzi niy majōm informacyji ô żŏdnych ôsobach poszkodowanych.
Skirz zdarzyniŏ policyjōny zastawiyli 6 chopōw, co im je ôd 22 do 33 lŏt. Piyńciu z nich to ôbywatele Czech, jedyn to miyszkaniec Tychōw. Policyjōny ôbsztalujōm uczestnikōw batalije i zbiyrajōm materyjõ dowodowõ, co podle nij bydōm przedstawiōne chycōnym ôbskażynia udziału w zbiegowisku jak tyż praczki. Zastawiyni stanōm przed prokuratorym, co uzdŏ ô jejich losie. Grozi im nawet 3 lata heresztu.
Foto na wiyrchu: KMP Tychy


text:
Hórnikecy
Hórnikecy (němsce Knappenrode) su sydlišćo ze 722 wobydlerjemi[2] w sakskej Hornjej Łužicy a leža w Budyskim wokrjesu. Wot lěta 1994 słušeja k Wojerecam. Leža na brjoze Hórnikečanskeho jězora, něhdźe dźesać kilometrow juhowuchodnje Wojerowskeho centruma, 123 metrow nad mórskej hładźinu.
Susodnej wsy stej Koblicy na juhu a Mučow na zapadźe. Juhowuchodnje sydlišća – za „energijowej fabriku“, něhdyšej briketownju – nadeńdźe so Ćaplacy jězor.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje naspomnjenje jako Werminghoff[3] je z lěta 1914 − wjes bu tehdy załožena jako dźěłaćerske sydlišćo k wudobywanju brunicy z bliskeje jamy. Po Druhej swětowej wójnje dósta w lěće 1950 swoje dźensniše mjeno.
W lěće 1956 rěčachu w Hórnikecach 7,2 % wobydlerstwa serbsce.[4]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Wojerecy
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Wojerecy
- ↑ Hórnikecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [1416 wobydlerjow, z nich 81 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 13 z pasiwnymi, 8 serbskich dźěći a młodostnych, 1314 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Knappenrode.de (němsce)
Brětnja-Michałki | Čorny Chołmc | Ćisk | Hórnikecy | Němcy


text:
Dokel¾ bìch hi¾o nìkotre lìta wjacy w lubych serbskich B³ótach lubnjowskeje strony a w kad¼iwych wuhlowych podkopkach komorowskeje krajiny njepoby³, dojìd¼ech tam w krasnym swjatkownym easu, zo bych tam w B³ótach èerstweho serbakeho powìtra a pola Komorowa wuhloweho kada so nasrìba³ a wobhlada³, kak so tam w B³ótach serbska narodnosæ bìdnje wo ¾iwjenje bìd¼i. Wobì stronje stej na nawjeèornych mjezach serbskeho krajika, a hi¾o wo 100 a wjacy lìt so bìd¼itej wo byæe a njebyæe.
Lubnjow nabywa pøeco bóle napohlad barliñskeho pøedmìsta, a s³y¹i¹ tam te¾ pøeco wjacy po barliñsku a ¾idowsku so rozrìcowaæ haè po prawonìmsku a serbsku. Hosæenc, do kotreho¾ za³o¾ich, mìje¹e dospo³nje barliñskeho kolorita a powìtra. Piwo njebì¹e hubjene a jìd¼ njebì¹e dobra, woboje pak po wulkomì¹æansku selene drohe. K wjeèeri mi narìèa hosæencaà lubnjowsku delikatesu: b³ótowske mjeñki w kisa³ym sypotatym, ki¾ pak bìchu tak suche, swi¾ne a twjerde, zo mi w ¹iji tèace wostawachu a zo dyrbjach nì¹to króæ porskaæ, zo so njebych zadusy³, ale je zaso do ¹klicki sk³ad³, z kotreje¾ bìch je bra³. Spa³ pak sym tam derje dosæ, dokel¾ bì¹e mó¹nièka:hi¹æe po³na a tu¾ myslièka spokojna.
Rañ¹e s³óncko zak³apa ze swìæatej pruhu do wokna a zawo³a: Zaspanco, stañ, stañ, won do B³otow æahñ! - Stanyw¹i wupich rañ¹i kofej, wobhladowach sebi mìstaèko, wupytach row delnjoserbskeho basnika a poslednjeho lubniowskeho serbskeho fararja Stempela, stupich do cyrkwje, zo bych tam pohlada³ na wobraz tutoho na¹eho wótèinca, postorèich knihaànika Bruchmanna, z na¹eje serbskeje wustajeñcy w Drje¾d¼anach mi derje znateho. Tón mi slubi Stempelowy wobraz fotografowaæ a nam poskiæiæ, zo bychmy jón móhli we "£u¾icy" a "Slov. Pøehlad¼e" swojim èitarjam pokazaæ. Tola tajke slubjenja su stajnje ló¾¹e haè dopjelnjenja. Tak èakam a èakam nìtko na tutón wobraz, ka¾ hi¾o èakam wob dwì lìæe a d¼eñ, na fotografiju mi slubjenu: wobraza limborskeho spisaæela. fararja Køesæana Henniga we Wustrowje, s³awneho po³abskeho lexikografa (+ 1719), ki¾ we wustrowskej cyrkwi pøi wo³tarju wisa: snano mje z wobìmaj k lìtu¹im hodom pøekwapja!
Zhoniw¹i, zo ma Lubnjow wot nì¹to lìt pøez prócowanje swojeho nìtèi¹eho wys¹eho fararja pìkny "b³ótowski musej", dostupich tam, wobd¼iwjujo jeho ¾adnostki, kotrych¾ ,bì¹e pøeco hi¾o dosæ; najbóle mje zajimowachu serbske wìcy, ki¾ tam su, ka¾ rjane fotografije a wobrazy delnjoserbskich drastow, wosebje z b³ótowskich stron, nìkotre star¹e serbske knihi, wosebje 2 eksemplaraj Hauptmannowych spìwarskich "Lubnjowski sarski sambuch".
Woko³o 10 hod¼. k èo³marjam pøi lubnjowskim pøistawje dostupiw¹i, wotnajach sebi za 5 hriwnow z pøilubjenjom jìd¼e a piæa na pøidawk, wjes³owarja ze serbskim mjenom, skoèich do jeho èo³ma a pøi krasnym wjedrje a njekrasnym ka³anju b³ótowskich kuntworow abo konturlicow, jìd¼echmoj z wjeso³ej, spokojnej myslu a w pøeæelnym "rozgranjanju" po "st¹ujach", "groblach, cerach a groblicach" nutø do B³ótow, do lubych mi wot m³odosæe - B³ótow.
D¼ìd mojeho "p¶ewjadnika" bì¹e kruty serbski hospodaà w Bórkowach by³, jeho nana kisa³e kórki do Lubnjowa zwabichu, wón rozumje¹e a rìèe¹e hi¹æe serbski, jeho syn, mój èo³maà, saha ze swojim "wjas³om" za pjenjezy tak husto hac jeho ¾adaju, k ranju won k d¼ìdowskemu statokej w Bórkowach, njemó¾e pak hi¾o wjacy - serbski. Wjezech so wot Lubnjowa po w¹elakich groblach, wosebje po "Nowej rìcy" (nìmski: Prinz - Wilhelm - Canal) a po Lì¼anskej grobli, nimo lubnjowskich kupow, najprjedy na "Lìdy", do znatych "b³ótowskich Bjenatkow". Tam, ka¾ bì mi znate, wot dawna "Serbstwo" domrìwa a - domrìwa¹e woprawd¼e, wìje tam po cy³ej ¹erokej wsy barliñski duch, serbsku drastu su tam Serbowki hi¾o zwjet¹a wotpo³o¾i³e a troja so po mìsæansku, chced¼a byæ knjenje, barlinaàki, jazyk wjeræi so jim po barliñsku. Dorosæeni pak rozumja zwjet¹a hi¹æe serbski, nìkotøi, ka¾ na pø. wobsed¼eà najwosebni¹eho lìd¼anskeho hosæenca z mjenom Rychtaà, 40-letny mu¾, a druzy - rìèa samo hi¹æe serbski, nic se swojimi, ale z Bórkowèanami a druhimi Serbami, hdy¾ so z nimi zetkaju a tamni z nimi serbski zapoènu.
Tu pak zda¹e so mi runje tak, ka¾ pøed 200 lìtami w Limborèanach tehdy, hdy¾ wustrowski faraà Kø. Hennig z prócu a lataànju S³owjana tam pyta¹e a stareho bura Jani¹ka w Klenawje dosahnyw¹i, z jeho wust swój nìmsko-po³obski s³ownik zestaja, kotreho¾ original so w Zhorjelcu w knihowni towaàstwa wìdomosæi khowa. A tu by runje moh³ mjenowany hosæencaà Rychtaà, wobhonity mu¾, lìd¼ansku króniku zestajeæ ka¾ to tam po³a Limborèanow w lìtach 1724 a 25 èinje¹e - hi¹æe d¼ensa s³awjeny Jan Parum So³ta z wjeski Ziæina (n. Siiten). Ale na¹i burja w¹ak pytaju swoju s³awu na - druhim polu! -
Z Lìd po "Wót¹owskej cerje" pøi mi³ym wjese³ym spìwanju sy³obikow a druhich pøeæelow - ptaèatkow dale wjes³owachmoj na "Wót¹owsku", ¹to¾ bì¹e prjedy hajnikownja w lubnjowskim mì¹æanskim "B³ótu", nìtko pak je wob¹ìrna a wosobna b³ótowska restauracija; jeje wobsed¼eà je Bìla¹k; ki¾ prjedy z kórkami w Lubnjowje wikowa¹e; bì tam hi¾o radna èrjódka lud¼i, a rìdne serbske ¼owèo nam pos³u¾owa¹e, Mariana Kórjeñkojc z Bórkow. Hdy¾ bìch tu powobjedowa³ - so wì, zo sebi te¾ ¹æi³ku skazach z b³ótowskim wósmu¾om - prajach zap³aæiw¹i Marianje po delnjo³u¾iskim wa¹nju "hadchej", (t. r. a Dieu!) a wona mi na to "Bó¾emje", a ja jìd¼ech dale nutø do b³ótowskich wy¹¹ich a ni¾¹ich wól¹ow po nìkajkej prìènej "cerje" do "Mutnicy" a dale po "Palencowej grobli" do "Kpalowskich B³ótow", zetkaw¹i tøi èo³my, po³ne nak³ad¼ene ze sylnym wól¹owym drjewom, kotre¾ bìchu barliñscy ko³od¼ejo pokupili.
We wod¼e wid¼ach tam a sem kæìjace te rjane bì³e b³ótowske "wutki" a w lìsu pøi wod¼e we wysokej trawje srjed¼ tøæiny ¶wi¾ne ¾o³te wódne lilije, wóko³o èo³ma ¹uskachu rybièki, wosebje "kukle]e" podobne na¹im ¹li¾am, pica nic za lud¼i, ale za wjet¹e ryby, za ¹æuki - tola wone pøeco w prawym èasu pøed èo³mom æìkachu, tak zo ¾adneje njewobhladach, byrnje¾ wudzìra³ woèi wjet¹e, haènopa¹ki. Suwajo so po "Abramcy", wuzkej grobli, a potom po nìkajkej ¹ìr¹ej "cerje", pri kotreje¾ kóncu le¾i kralowska hajnikownja z nìmskim mjenom "Schiitzenhaus", ki¾ je te¾ zdobom restauracija, pøijìd¼ech skónènje na znaty "Kanowy m³yn", hd¾e¾ poswaèich pod rjanej ¹tominu pomazku z plecom a z karanckom piwa, a mój towaà¹-èo³maà nic mjenje.
Kanowy m³yn le¾i wosrjed¼ najrjen¹eje wól¹iny cy³ych B³ótow, s³u¾aceje do kralowskeho lìsa a dosahaceje haè k hajnikowni pod "Dubom"; posledni¹a bì¹e prjedy zakryta w æi¹inje najkrasni¹eje dubiny, nìtko pak tam woko³o njeje jeno¾ hi¹æe 4-5 sylnych dubow stoji. Kanowy m³yn pak njeje wjacy m³yn, ale ka¾ "Dub", kralowska hajnikownja z restauraciju - m³yn bu pokupjeny wot knje¾eàstwa a do hajnikownje pøestworjeny.
Wotpoènyw¹i a wokøewiw¹i so, jìd¼ech na lipjansku stronu po nìkotrych mjeñ¹ich runych cerach bjez mjena; pøez wysoku æìmnu wól¹inu, wobaracu horcemu s³óncu a pøiñd¼ech pøez "Wisæanku", wotle¾anu a ma³ohdy wobjìzd¼enu groblu zaso na "Mutnicu" a "Lì¼ansku groblu" nimo lubnjowskeho mì¹æanskeho lìsa a ³ukow, po³nych wysokeje trawy a wobhladaw¹i z daloka zaso "Wót¹owsku", k wjeæeri znowa za³o¾ich do Rychtarjec hosæenca abo hotela na Lìdach; je to woprawd¼e po mì¹æansku zarjadowany wosebny etablissement ze salomaj, wulkim a ma³ym.
Wulki je z wobrazami sakskich kurwjeàchow py¹eny a ma³y ma sæìny wobwì¹ane ze w¹elakimi mjen¹imi a wìt¹imi wolijowymi wobrazami barliñskich molerjow, kotøi¾ tam pódla we wosebitej, wot Rychtarja za nich natwarjenej rjanej khì¾i bydla a pøi tym z wjet¹a sceny B³ótow a B³ótowskeho ¾iwjenja wobrazuja. W njej je 25 jstwow za molerjow a te¾ druhich, z po³nej pensiju za 4-5 hr. wob d¼eñ; jara tunje a dobre pøebywanje! Jìd¼ je wubjerna.
W¹itko sebi wobhladaw¹i a powjeèerjaw¹i, so po lì¼anskej grobli a Górje¹owje, z kotreje¾ je pìkny hród hrabjow z Lynaà derje wid¼eæ, a po kotrej¾ wjele drjewa so p³awje¹e k hrabinskemu rìzakej - zaso do Lubnjowa wróæichmoj; pøi tym ja hi¹æe wobhladach a sebi wobhladach w¹itke mnohe, a z wjet¹a jenajke b³ótowske èo³my, kotre¾ w Lubnjowskim pøistawje abo jìzd¼idle stojachu. Tute èo³my w lubnjowje wìsty Franc Lubchol, a na Lìdach tøo burja d¼ì³aju, a wob lìto raz, a to srjedu w póstnicach wiki bywaju z nowymi a starymi èo³mami w Lubnjowje.
Nazajtra z Lubnjowa nimo Kalawy jìducy a dopomniw¹i so na wæipneho kalawskeho hosæencarja z lìta 1878, ki¾ tehdy w¹ud¼e za mnu a mojim towaà¹om khod¼e¹e, zo by zhoni³, haè chcemoj kalawske ¹koànje abo ¹to druhe kupowaæ, dojìd¼ech prosto do Komorowa abo, ka¾ lud pola nas praji, do Z³eho Komorowa. Èehodla su jemu na¹i prjedownicy narjekli "z³emu", njewìm; hdy¾ ja tam bywach w m³ód¹ich lìtach, ¾enje njejsym pytny³, zo by by³ z³y, nawopak, rad wopytowach tam pøeco staru¹keho swìrneho wótèinca, kap³ana Kózlika, poslednjeho serbskeho duchowneho w Komorowje. D¼ensa wezo, po tym zo je w mìsæe a po wokolnosæi twornjow narost³o ka¾ hribow, brunicowych podkopkow daloko a ¹ìroko, jama so wury³a pøi jamje - by so Komorow skorje z³y hod¼a³ mjenowaæ; wjele cuzeho d¼ì³aweho ludu je so tam naæahny³o, a njerìdko stawaju so tam biæa a ka³anja. A serbska narodnosæ je tam te¾ skoro hi¾o zabita a zadu¹ena.
W hosæencu pak, do kotreho¾ bìch zastupi³, zo bych tam d¼eñ a noæ wosta³, bì¹e wulka kordija. Wjele wobsed¼erjow twornjow a podkopkow, wjele kupcow a pøekupcow z daloka, kotrym¾ w¹itkim bohatstwo z woèow a porstow hlada¹e, mìje¹e tam nìkajki zjìzd.
D¼iwach so, kak je so tuto mìrne rataàske mìstaèko, kajke¾ bì¹e hi¹æe za èas stareju Libu¹e a Kózlika, tak ruèe dospo³nje pøemìni³o. Je tam w twornjach a podkopkach te¾ wjele pólskich d¼ì³aæerjow, a za nimi su nìkotøi pólscy rjemjeslnicy, pøekupcy a korèmarjo pøiæahnyli. Pøi torhoj¹æu w najwjet¹ich nowych klamach wid¼ach pólske napisma, w jednym woknu: ubrania dla robotników, a w druhim: polska us³uga, a wy¹e duri: Kubaczek. Tola te¾ dwaj ¾idaj mataj pólske napisma, a wot pólskich d¼ì³aæerjow najbóle wopytana je kórèma Polaka z mjenom: Szwejda. Wìzo staj te¾ katolski duchowny a katolski wuceà pólskeje rìèe swìdomaj, ¹to¾ pak je te¾ cyle nuzne, hewak tam swoje pøis³u¹nosæe njeby¹taj móh³oj dopjelniæ.
Tak tu mócnje w cy³ej wokolnosæi pólskeho ludu a pólskeje rìèe pøibywa. Pøeto¾ pøeco wjacy pilnych d¼ì³aæerjow trjebaju mnohe te jamy, huty a twornje do ko³a woko³o mìsta; wot Nìmje¹ka pøez Kó¹ynu a Kó¹ynku do ®arnowa a Sedli¹æa, wot Sedli¹æa pøez Rañ do Murjowa a Wórlicy, a we wsach znutøkach tutoho ko³a runje wopisaneho - a pilni a tuni d¼ì³aæerjo Polacy su.
Woni so te¾ swojeje narodnosæe, maæerneje rìèe a cyrkwje kruæe d¼er¾a; ze Serbami pak nimaju wobkhada ani zwiska; tu z burstwom Serbstwo mócnje wotebera a hinje. W¹ak su twornje za Serbstwo ka¾ za burstwo moh³ rjec jìd, kotreho¾ njeznjesetej ani to ani wono. Najlìpje so serbska narodnosæ a rìè d¼er¾i w Bukojnje a w Kó¹ynje, dokel¾ su tam z d¼ìla hi¹æe zamo¾iæi burja... Su drje te¾ hi¹æe we Wjescy, Komorowskim pøedmìstu, we Wórlicy a druhd¼e èisto serbske swójby, hd¼e¾ so domach samo z d¼ìæimi serbski rìèi, ale pøeco lìta a mjenje jich bywa... Wuleæach d¼e sebi z Komorowa nìkotry króæ na wsy, wosebje do Bukojny a Ró¹yny, ®arnowa a Rowneho, hd¼e¾ je pilny, nìmski wuèeà ze serbskim mjenom Pawlica, ki¾ wob¹ìrnu nìmsku króniku mìsta Komorowa a wokolnosæe pi¹e; 14 ze¹iwkow je hi¾o wuda³.
E. Muka, £u¾ica 1903.
zpìt na obsah Dal¹í: Hola


text:
Zwjazkowa awtodróha 15
Zwjazkowa awtodróha 15 (němsce Bundesautobahn 15, skrótka BAB 15 abo A 15, tež Błótowska awtodróha) je awtodróha we wuchodnej Němskej a dźěl europskeje dróhi 36. Běži wot blisko Lubnjowa ležaceho Błótowskeho třiróžka z awtodróhu 13 (Berlin–Drježdźany) přez juhowuchodnu Braniborsku hač k pólskej hranicy pola Baršća, hdźež je z pólskej do Wrócławja wjedźacej awtodróhu 18 zwjazana. Cyłkowna dołhota na němskej stronje je 64 kilometrow.
Wona ma sydom wotjězdow: Bobolce (2), Wětošow (3), Choćebuz-zapad (4), Choćebuz-juh (5), Rogozno (6), Baršć (7) a Božemysle (8). Hač do 1990tych lět běše dróha jenož jednostronsce wutwarjena.
WotkazajWobdźěłać
- Stawizny A 15 na autobahn-online.de (němsce)


text:
Hórnicy wotewru wustajeńcu
Lauchhammer (dpa/SN/ch). Techniske hobry z hórnistwa budu wot 30. meje w Lauchhammeru widźeć. Na terenje bywšeje koksownje nastaja bagry, pasowe wlečaki a róšty, zdźěli wčera krajny zwjazk Braniborska-Berlin hórniskich a hětowniskich towarstwow. „Dźěl nastrojow so w minjenych 20 lětach hišće wužiwaše“, praji předsyda Hans-Jürgen Schmidt. Mały muzej pod hołym njebjom natwarja při tak mjenowanych biowěžach, je to pod škitom pomnikow stejaca bywša wopłóčkowa připrawa bywšeje koksownje. K wotewrjenju tak mjenowaneho reliktoweho parka organizuje towarstwo zdobom 1. krajne zetkanje hórnikow w Braniborskej-Berlinje. Na nje wočakuja něhdźe 120 wobdźělnikow w tradicionalnej drasće, mjez nimi towarstwa ze Sakskeje. Organizacija bu lěta 2002 załožena. Jej přisłuša 15 towarstwow z Braniborskeje a Berlina.
Pokročuja stawk


text:
Togo
Togo, Republika Togijsko – państwo we zachodńij Africe, nad Zatokům Gwinyjskům. Grańica mo s Ghanům, Byńinym a Burkinům Faso. We wjynkšośći kraj gůřysty a wyžynny, yno na pouedńu je niźina aluwjalno. Do 1918 bůua to kolůńijo mjymjecko we keryj skuod wlazowoua tyž tajla uobecnyj Ghany. Ńyskoři potajlowano je na tajla francusko a brytyjsko a ta drugo přiuůnčůno ku Ghańy. Tajla francusko uoguośiua ńypodlyguość kej Republika Togijsko we 1960 roku.
Gospodarka uoparto we wjynkšośći na bauerstwje a rybouůwstwje, industryja yno spožywčo, wuůkyńńičo a cymyntowo, ńywjelge wydobyće surowcůw (fosforyty, marmury, sůl).
Podug religije, wjynkšość mjyškańcůw (51%) je ańimistůma.


text:
Glagolica
Glagolica jo nejstarše słowjańske pismo.
Glagolicu jo w 9. stolěśu natworił swěty Konstantin, lepjej znaty ako Ciril, aby jeje wužywaś za zapisywanja słowjańskich rěcy pla Sołuńja (něnto Saloniki w Grichiskej). Glagolica jo był prědny alfabet staro-cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
Wesjie[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Móžno namakaś dweju zakładnej wersijej glagolicy: kulowatu (bulgaŕskeju) wužywanom do 12. stolěśa a kawderatisku (chorwatskeju), kótaraž wót 14. stolěśa do źinśajšnogo dnja jo wužywana w liturgiskich cilach w chorwatskeje Dalmaciji.


text:
Radwor (SN/mwe). Třeći króć wotměchu w Radworju sobotu nawječor před hosćencom „Meja“ małe dohodowne wiki. Wot wjesnjanow derje přiwzate a tež mjez wobydlerjemi z wokoliny woblubowane zarjadowanje organizuje mějićelka cateringoweho předewzaća a wotnajerka „Meje“ Katleń Wawrikowa.
Jako wosebitosć su hosćom na sobotnych wikach zaso wšelake chłóšćenki poskićeli. Nimo bozankoweje poliwki a sadu ze šokolodu wobdatym abo wosebitych twarohowych kulkow běchu to pražene kołbaski po „Wawrikec“ recepće. Rěznik z Budyšina bě kołbaski „tykał“. Zboka małeho swjedźenišća, hdźež běchu tež tepjenske hriby nastajili, pokazowachu filmy, tak nimo krótkeho dźěćaceho filma pask „Radworski powětrowy portret“ abo klasikar „Die Feuerzangenbowle“. „Sym z dohodownymi wikami spokojom, wjedro je wudźeržało, Radworčenjo su spontanje přichadźeli a su při wšelakich družinach horceho wina rjenje a lóštnje bjesadowali“, Katleń Wawrikowa rozprawja. Tež lětsa móžeše hósć wikow w loteriji žiwu husycu dobyć. Tónkróć bě to Radworčan Maćij Žur.


text:
Stolica
Stolica to je głůwne mjasto we państwje a postrzodek jego admińistracyje, śedźiba władzůw a przedstawićelstw dyplůmatycznych inkszych państw. Ńykej we kůnstytucyji je zapisano inkszo stolica ańiżeli faktyczno śedźiba władzůw, ntp. we Ńiderlandach abo Boliwiji. Wyrůżńo śe stolice historyczne, uo dugij tradycyji, abo zuůnaczůne sztuczńy, kej Canberra we Australiji abo Abudża we Ńigeryji. Stolica godo śe tyż na postrzodek władze jakigo rygjůnu, krysu a inkszych jydnostkůw admińistracyjnygo tajlůngu.


text:
Lato idzie lubieć ze roztomajtych1 powodōw, a jedyn lubia szczególnie: wtedy sie idzie narychtować2 nojlepsze nolywki. A potyn bez zima, jak za łoknym3 zajś padze śniyg ze dyszczym, idzie sie wlołć do keliszka kōnsek4 lata. Wieprzki sōm5 tak fajnie kwaskowe, ożyźwiajōnce, a jak czowiek sie ta nalywka powōnio6 we styczniu, to mu sie zdo7, że sie w lipcu leży na dece8 pod jabłōnkōm. Sōm dwie szkoły robiynia nalywkōw: jedni nojprzōd zasypujōm cukrym, a potyn gorzołkōm, a inksi na łopak9. Joł żech je z tego drugego manszaftu10. Ta gorzołka chyto tyn smak11, jak łon je świyży, a niy już taki rozjechany bez tyn cuker. Nalywki majōm yno jedyn minus… cyna12 szpirytusu13.
Co potrza?
2 kg wieprzkōw
0,5 litra szpirytusu
0,5-0,75 l gorzołki14
gorść rodzynkōw
1,5- 2 szklōnek cukru
Wieprzkōm łoberznijcie15 łogōnki, przekrejcie na pó16, wciepcie ze rodzynkami do srogi krauzy17, zalyjcie gorzołkōm i szpirytusym i nolepij zapōmnijcie, żejście zaczli to rychtować. Jak Wōm sie tak za miejsiōnc abo dwa spōmni18, to ślyjcie19 gorzołka do jaki flaszki20, a wieprzki po wiyrchu21 posujcie22 cukrym (tak na oko pó szklōnki). Jak puszczōm sok, to ślyjcie go do flaszki i zajś posujcie cukrym. I tak sie mogecie pobawić połra razy, a jak już bajecie widzieć, że tego soku je małowiela, to we jakim garcu pomiyszejcie to wszysko, co żejście ślywali z tyj krauzy do flaszkōw. Mogecie to przecedzić i wymiyszane wlołć do flaszkōw. Tera zajś niech trocha postoji, a Wy sie bez tyn czas zjydzcie te wieprzki- yno lepi niy na jedyn rołż, bo sie napierecie23 😉
Na kōnieć łostało nōm już yno degustowanie nolywki, bo przeca takich dobroci niy idzie tak chlapnōńć zaro do dna. Na zdrowie 🙂
1różnych
2przygotować
3oknem
4kawałek
5są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
6powącha
7będzie zdawać
8kocu
9na odwrót
10drużyny
11smak
12cena
13spirytusu
14wódki
15obetnijcie
16pół
17dużego słoika
18przypomni
19zlejcie
20butelki
21wierzchu
22posypcie
23wstawicie


text: Hory (UH/SN). Při najrjeńšim słónčnym wjedrje a z wulkim wjeselom wšitkich wobdźělenych skónči so wčera 13. cyłoněmske zetkanje městow a wsow z mjenom Hory na Horach w gmejnje Halštrowska Hola. Po wšej Němskej je wosom městow a gmejnow kaž tež dalšich 17 wjesnych dźělow z tymle mjenom. Za tajki fenomen dyrbiš so bliže zajimować, myslachu sej iniciatorojo a organizowachu 1995 prěnje tajke zetkanje, kotrež so stajnje na podlěšenym kóncu tydźenja po Božim spěću w dwulětnym rytmusu wotměwa. „Kóžde zetkanje dopokazuje, zo bě tale ideja złoto hódna“, wuzběhny wjesnjanosta Halštrowskeje Hole Dietmar Koark (CDU), kiž sam na Horach bydli, minjeny štwórtk na witanju.


text:
"Dobra" jej miano i dzisioj ta data.
Sycylijsko świyntŏ , tłumaczōm Agata
Tam ôna rodzono, we mieście Katani
Chowali jōm z Bōgym, ôjcowe kochani.
Pobożnie, cnotliwie dŏwali jej szkoła
Gŏdali że dziołcha, o duszy anioła.
Trefła sie im cera, przecudnyj urody.
Niy jedyn startował, i stary i młody.
Agata nie chciała żodnego karlusa
Jej ciało i serce dała dlo Jezusa
Jedyn abo drugi, nich jej skarby dowo.
Ôna dlo Jezusa swe dziywictwo chowo.
Kwicjan na Sycyli ino powiym tela
Zechcioł jom za baba, ta przecudno frela.
Agata pedziała, niy bydzie nic z tego.
Bo jo ślubowała dlo Pana świyntego.
Chopa znerwowała, pana nadyntego.
Odmowōm ruszyła, jego chopskie ego.
Pado niy popuszcza ôna moja bydzie.
Niy byda przez baba durś łaził we wstydzie.
Zaczyli w cesarstwie czas prześladowania.
Kwicjan już wymyślił, już się biere za nia.
Schowoł jom w hereszcie , zawar srogie wrota
Wybija ci z gowy, wiara i ta cnota.
Zaczyli nad dziołchom szatańskie praktyki
Dali pod opieka do jednyj motyki
Co jom miała skludzić kaś na grzeszno drōga.
Bez cnoty, godności tam kaj niy ma Boga.
Afrodyzja, cery i rozpustne frele
przez dni ze 30 ôstŏwali w dziele,
Nic niy poradzili i pokój jej dali,
Kwicjanowi nazod w pazury ôddali.
Wzion jom torturować, czytać wom niy koża.
rozgrzŏnym żelazym, batym, ôstrzym noża .
W końcu oszpecili jej przcudne ciało.
Tu wōm niy napisza, co rychtig się stało.
Tak ôkaleczono wciepali do lochu.
By dogorywała boroka po trochu.
We wiynzinnyj celi, doczekała cudu.
Pokŏzoł się świynty, wśród smrodu i brudu.
Pioter świynty prziszeł, we roli doktora.
W ciynżkich chwilach ludzi, jedyno podpora.
Uleczył jej ciało, niy ma żŏdynj rany
Za wierność odpłacił, jej Jezus kochany.
Jak się Kwicjan zwiedzioł, wezwoł jōm do siebie.
Kŏzoł jej się wyrzec wszystkich świyntych w niebie.
Zoboczył jej ciało nic nie umynczone
to kozoł jōm wciepać na wōngle rozgrzŏne.
Jak zoboczył zbawca, dziołcha dogorywo.
Zatrzynsła sie ziymia, tak tam czynstŏ bywo.
Zlynkli się wszyscy, że to znak od Boga
Przestali jōm mynczyć bo nastała trwoga.
Wszyscy uciekali, Agata ôstała
I z wielkim uśmiechem, tam ducha oddała.
Nawet tyż gŏdali, że na jej pogrzebie .
Byli aniołowe, wszyscy co som w niebie.