text:
Już niedługo miasteczko akademickie przy ulicy Bankowej może przypominać zabudowania skupione wokół prężnie prosperującego browaru. A sami studenci i pracownicy naukowi Uniwersytetu Śląskiego poznają tajniki fachu browarniczego.
A wszystko za sprawą nowej inwestycji, jaka szykuje się w dawnym budynku uczelnianej stołówki. Obiekt, który od dłuższego czasu stoi bezużytecznie, przemieni się w miejsce warzenia piwa studenckiego. Jak nietrudno się domyślić żacka brać jest pomysłem zachwycona.
Więcej na ten temat w specjalnym materiale przygotowanym przez dziennikarzy Telewizji Internetowej UŚ TV.
http://www.youtube.com/watch?v=rLGTHiEXLIg&feature=youtu.be
Uwierzyliście? Jeśli tak, to zapraszam do lektury tekstu, na temat dnia robienia sobie nawzajem dowcipów – Prima Aprilis.
Mōj Prima Aprilis…
A u mie to rōłzczasu bōło tak. Wlazuja kiejsik ździebko chycōny do chałpy, piera sie do mojij izby. I wiycie? Mało mie pierōn niy prasknōł. Wystǒwcie sie ino taki sztelōng, takǒ laga:
Na stole zbōnek ze richticznym bōnkafyjym, kole tego lampus ze kōniakiym, na terinie pǒra zortōw kołocza i zisty, pokrōno szinka i deczko inkszego wusztu, jajca we kielōnkach (tak jak mōm rǒd – blank na miyntko), kiszczōne łogōrki i jesce zaprawiōne zajynczǒki, lisōwki i szampinioki. A wszyjsko to rychtujōm dwie gryfne dziołchy. Jezderkusie! Jakie gryfne, szykowne i wizgyrne. I blank ci na sia nic niy majōm krōm takich szlajfkōw na tych pǒłnych szōstkach i jednyj cieniuśkij szlajfetce tam kaj moja świekra nosiōła barchany. I take blank szokuladowe, czǒrne wosy aże do łogibōw, nō chnet do rzici. Ludzie, przeca to ło rozum idzie przijńś. Wyparfinowane, frisznie wōniōnce choby dziepiyro co ze badywanny wyleźli.
– Panie Ojgyn – pado ci ku mie jedna, ta wiynkszyjszǒ – a cobyście sie tak sam nǒjprzodzij winszowali, kafyj eźli tyj?
– A może być tyj, dziołcha – gǒdōm blank poleku, ze rułōm, opaternie boch przeca niy jes taki szust i wrziciwrzǒł, cobych wszyjsko kciǒł łorǒz – mōm barzij rǒd tyj, bo po bōnkawie mi sie druk dźwigo.
Łobie ci sie ku tymu tak szykownie gibiōm choby te, co to bez lato sztartujōm we kōnkursie „miss” potoplanyj ōłberhymdy. Nō, czułech ci sie choby jakisik Beduin we tym jego „seraju” abo „harymie”. I łorǒz suchōm, a sam ze drugij izby wrzescy moja Elza:
– A dyć ustōń sie durch gawcyć we ta gipsdeka, ino bier waszkorb i podwiyl niy narychtuja śniǒdaniǒ, targej ze praniym na gōra.
I zarǒzki łodezwała sie tyż jesce moja świekra, coby ji przi szczewikach szplatki zasznōrować i sknōłtlować.
A jǒ ci medikowǒł, iże fajniście mi sie tyn dziyń napocznōł, tak jakosik inakszij, gryfnij a sam mǒsz, łod rana zmierzłǒ baba i jesce ku tymu jakosik robota, kiej ci jǒ zawdy miǒł rǒd jak grace i szłapy mieli pokōj a gowa blank myśleć niy musiała.
– Gryfny dziyń, a dyć jes gryfny dziyń ty giździe diosecki – wyrcy ze antryja moja Elza – przecamć dzisiǒj mǒsz szykowny „prima aprilis” ty mamlasie. Cōżeś ty sie miarkowǒł, Pōnbōczka żeś pod kolana łobłapiōł i ino ci mode baby we gowie, stary purcie!
Ojgyn z Pnioków
rōłzczasu – pewnego razu,
ździebko chycōny – podpity, wstawiony,
prać sie do – wchodzić (nieproszony),
wystawić sie – wyobrazić sobie, uzmysłowić sobie,
sztelōng – ustawienie, porządek, układ,
zbōnek – dzbanek,
bǒnkafyj – kawa prawdziwa,
terina – półmisek szklany,
zajynczoki – podgrzybek (zajęczak),
lisōwki – grzyby kurki,
szampinioki – pieczarki,
szlajfka – wstążka,
barchany – majtki z grubej flaneli,
łogiby – biodra,
ze rułōm – spokojnie, ze spokojem,
szus – barwaniec, raptus,
wrziciwrzôł – człowiek porywczy, raptus,
druk – ciśnienie,
potoplanô ónterhymda – mokry podkoszulek,
gipsdeka – sufit,
waszkorb – kosz na bieliznę,
antryj – przedpokój,
mamlas – mazgaj, niedojda, niezdara, niezguła,
stary purt – starszy nieznośny człowiek, stara pierdoła,


c: text/html

text:
Chcemy informacije posrědkować a forum za tworjenje měnjenja być
Na wjeršku serbskeho narodneho wozrodźenja wuńdźe lěta 1842 w Budyšinje prěni króć Tydźenska Nowina. Wona bu w doměrcowskim času ze swojim redaktorom Handrijom Zejlerjom duchowne srjedźišćo serbskeho kulturneho a politiskeho žiwjenja. Z wudawanjom serbskorěčnych nowin wobkrućachu Serbja zaměry narodneho hibanja: hajenje a zdźerženje serbskeje rěče a kultury, wuwučowanje serbšćiny, wuwiwanje literatury, hudźby a dźiwadła, wuwědomjenje swójskich stawiznow a rozwiwanje serbskeho nowinarstwa a nowinskeje swobody. Při tym bě nowinske skutkowanje wobmjezowane, přetož z koncesiju za tydźenik předpisowaše rada města Budyšina nowinje, zo nima žane wonkownopolitiske powěsće rozšěrjeć, nad čimž lokalny censor stražowaše. Rewolucija 1848/49 wudoby nowinarstwu byrgarsku nowinsku swobodu. Wot 25. měrca 1848 njepodsteješe Tydźenska Nowina hižo censurje.
Druha połojca 19. lětstotka přinjese nowinam wuspěchi, ale tež znowa wobmjezowanje nowinskeje swobody. Nazymu 1848 bě Jan Arnošt Smoler redaktorstwo Tydźenskeje Nowiny přewzał. Wón podpěrowaše kaž Zejler njepowalnje serbske narodne hibanje, wón powjetšowaše nowinu, rozšěrjowaše ju po Serbach a přemjenowa ju 1854 na Serbske Nowiny. Wot lěta 1875 daše ju w swojej ćišćerni ćišćeć a wosta wudawaćel nowiny hač do swojeje smjerće lěta 1884.
Jeho syn Marko Smoler přewza po nim jeho dźěło a wukonješe je nimale 50 lět. Za čas Prěnjeje swětoweje wójny dyrbješe zesylnjenu censuru znjesć, dokelž njespěchowaše wójnsku propagandu. Wot lěta 1920 wutwari wón Serbske Nowiny na dźenik, natwarjowaše roznošowanje po serbskich wsach a zdoby sčasami na 6 000 abonentow. Hižo w aprylu 1933 Serbske Nowiny na wosom dnjow zakazachu a wjacori nowinarjo buchu zajeći. W awgusće 1937 wobsadźi gestapo rumnosće redakcije, štož woznamjenješe kónc Serbskich Nowin.
W lěće 1947 dósta ćišćernja a nakład Domowina licencu za wudawanje serbskeje nowiny Nowa doba, zwoprědka jako tydźenik. Wot lěta 1955 wuchadźeše Nowa doba jako dźenik šěsć króć wob tydźeń. Kónctydźenska přiłoha Předźenak rozšěri so w lěće 1967 na 12 stron. Za čas NDR njebě swoboda měnjenja data. Skutkowanje redaktorow bě ambiwalentne. Tež hdyž spyta wjetšina z nich swojich čitarjow dokładnje a wobšěrnje wo wažnych podawkach z cyłeje Łužicy a ze swěta informować, pisaše tola mjenje abo bóle po zakładach politiskich a ideologiskich předpodaćow stata a strony SED. Mjez redaktorami běchu wjacori informanća statneje bjezstrašnosće.
Přewrót do demokratije w lětomaj 1989/90 přinjese serbskemu dźenikej wuswobodźenje z idelogiskich putow a móžnosć, swoje měnjenje swobodnje wuprajić. Nowina přiwza swoje stare mjeno Serbske Nowiny a wuchadźa wot lěta 1991 jako wječornik pjeć króć wob tydźeń. Zakładny zakoń Zwjazkoweje republiki Němskeje a sakska wustawa zawěsćatej, zo stej swoboda nowinarstwa a swoboda rozprawnistwa přez rozhłós a film zaručenej. Censura so njewukonja.
Na tutym zakładźe chce redakcija Serbskich Nowin swojich čitarjow wšědnje wo žiwjenju Serbow we Łužicy informować a z rozprawami, reportažemi, interviewami, komentarami a dopisami čitarjam a zjawnosći pomhać sej swoje měnjenje tworić. Nimo ćišćaneho wudaća poskićuje nowina wšěm zajimcam wotnětka Serbske Nowiny online. Digitalny poskitk chce runje tak kaž ćišćana nowina być forum za přihłosowanje a za kritiske rozestajenje ze wšěmi naležnosćemi, starosćemi a wuspěchami serbskeho luda dźensa.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ruch wyjechŏł dzisiŏj na zgrupowanie do Kamienia – Rybnika. Tryner Bereta zabrŏł ze sobŏm 24 fusbalorzy.
We kadrze brakło placu do Jakuba Bieleckiego, Łukasza Jaworka, Kacpra Świątczaka, Tomasza Hołosia i Bartosza Nowakowskiego – mogŏm szukać nowygo klubu. Dodatkowo klub po testach opuściōł Sebastian Sitek.
Poniżyj cŏłko kadra na zgrupowanie:
Tormany: Kamil Lech, Tomasz Nowak, Dawid Smug.
Łobrońcy: Mateusz Bartolewski, Mateusz Iwan (Unia Kosztowy), Bartłomiej Kulejewski, Mateusz Lechowicz, Mateusz Machała, Mateusz Winciersz.
Pomocniki: Mateusz Bąk (UKS Ruch), Adrian Dąbrowski, Mateusz Duchowski, Tomasz Foszmańczyk, Daniel Iwanek, Michał Mokrzycki, Jakub Nowak, Tomasz Podgórski, Jakub Rudek, Lucjan Zieliński, zawodnik testowany, zawodnik testowany, zawodnik testowany.
Napastniki: Mariusz Idzik, Giorgi Tsuleiskiri (AKS Mikołów).
Mateusz Duchowski przijedzie jutro zaś Paweł Starzyński obecnie mŏ kontuzja.
Niybiescy bydŏm we Kamieniu – Rybniku do 13 lipcŏ. Zagrajōm szparing ze Rekordem Bielsko – Biała (10 lipcŏ).
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
Park Narodowy Cinque Terre to je jedyn ze nojsnożniyjszych i nojmynij sharatanych naturalnych placōw Italije i cołkij Europy. Na ôd niego terynie leży piynć szumnych, cudnych dziedzinek i to gynau ôd nich wziyno sie miano – “Cinque Terre” znaczy “piyńć ziymi”. Naprowda idzie być we zachwycyniu nad tym regiōnym – farebne chałpki, srogie kraje, sztrandy i groty ôbtoczōne zoftowitōm zielyniōm robiōm niypodrobialny landszaft. Skuli charakterystycznych stawiyń i cudnego położynio Monterosso, Vernazza, Riomaggiore, Corniglia i Manarola ôstały wciepane na lista światowej erbowizny kulturalnej i przirodniczej UNESCO.
Terozki Cinque Terre nawiydzajōm tulmy. Postrzōd auslyndrōw je to na isto jedne ze nojpopularniyjszych miyjsc we Italiji. A dyć niy tak downo, bo we dziewiytnostym wieku, tyn plac bōł fest ciynżko dostympny, tōż i mało atrakcyjny turystycznie. Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola i Riomaggiore polygujōm wszyjskie na klifowym Wybrzyżu Liguryjskim i poradziesiōnt lot do zadku skuplowane były yno spōlnōm sztrekōm morskōm. Ta sytuacyjo sie blank ôdmiyniła po zrobiyniu glyjzōw miyndzy miastami. Przōdzij we Cinque Terre wożno bōła niy turystyka, yno robota na polu a chytanie rybōw i to na nich ôparto bōła cołko gospodorka tego cudnego landu. Uwziynte siodłoki sadzili i zbiyrali tamek winogrōna i oliwki, a ôpowożne rybiorze sznupali za rybami i ôwocami morza.
Cinque Terre – cudno piōntka
Jak sznupiecie za informacyjami ô kōnretnym miasteczku, to ajnfach naciście na ôd niego miano pod spodkiym i zaro Wos przeciepie do dobrej tajli tekstu:
Kożdo z tych piyńciu dziedzinek je wyjōntkowo. Monterosso je jak typowy wakacyjny kurort, Corniglia niy mo dostympu do morza, ale idzie se stamtōnd pozaglōndać na wszyjsko naôbkoło ze dobrej srogości, Vernazza to je tak po prowdzie rybiorski port, a Manaraola i Riomaggiore zdajōm sie być wyônaczōne gynau do cykanio im bildōw. Kożdy z Wos bydzie mioł w zocy cosik inkszego, tōż werci sie sztopnyć na kożdej ze Piynciu Ziymi. A my wiymy już, że idzie to wszyjsko szafnyć bez lotanio we jedyn aktywny dziyń.
Atrakcyje Cinque Terre – na co werci sie podziwać
Cinque Terre je fantastyczne, ale na zicher niy ma to raj dlo tych, kerzi wszyndzi sznupiōm za kōnkretnymi, historycznymi stawiyniami, muzeami abo placōw kaj hajujōm gladiatory. Toć, treficie tamek kościoły abo zwiedowne niwery, ale to niy skuli nich hyrskie piyńć miasteczek je tak atrakcyjne. Ône sōm ajnfach jak ze ôbrozka i tym ôbrozkiym trza sie cieszyć przi byzuchu. Srogie klify, tajymnicze tunele, szumne landszafty, moc morza i przede wszyjskim roztōmaite farebne stawiynia robiōm do kupy miyjsca, kerych nikyj ze łepōw już niy wyciepiecie.
Dojazd do Cinque Terre
Jak niy mocie helikoptera, to bezpośredni dojazd do Cinque Terre ze Ślōnska abo reszty Polski niy ma możliwy. Ku transportowi nad Wybrzyże Liguryjskie trza dociepać kapka roboty, ale to je inwestycyjo fest ôpłacalno. Ôbiercie se tōnie linie fligrowe i ciście do Mediolanu, Bolōnije abo Pizy już za pora złotkōw. Znojdziecie fol łacnych sztrekōw i we Wizzie i we Ryanie. Byzuch na Piyńciu Ziymiach idzie skuplować ze rajzōm do Gynuy i Floryncyji, bo te miasta sōm piykne i leżōm niydaleko, a na tako rozfechtowano i roztosetliczno wycieczka starczōm Wōm bai sztyry dni (gynau na dugi weekynd).
Po rajzie fligrym do Italije, czeko na Wos jeszcze autobus abo cug. Dlo nos Cinque bōło ôstatnim cylym w czasie italijskich feryji we lutym. Rajza zaczlimy we Bolōniji, przejechalimy do Padwy, Floryncyji i Pizy, coby po tydniu dychnyć już we spōmnianej Gynule. Po zwiydzaniu tego fest zwiedownego miasta wlyźlimy do cuga i zajechalimy do La Spezyji, coby zaro z rana zaczynć wander po CInque Terre. Jak kukniecie na karta, to niy zdo sie Wōm to ganc synsowne, ale śmicie nōm dufać – tako sztreka je nojbardzij logiczno i ôpłacalno czasowo i finansowo.
Jako rajzować po Cinque Terre?
W poru miyjscach we internecy znojdziecie info, że werci sie kupić Cinque Terre Card Train, za kero trza dać 16€ bez sezōn i 13€ po sezōnie. W cynie mocie rajzowanie cugami miyndzy Levanto a La Spezijōm bez cołki dziyń i używanie lokalnych busōw, dostymp do ôdewrzitych sztrekōw dlo tych, co łażōm piechty, ajntryty do Muzeum Pamiyńci we Riomaggiore i muzeum Sciacchetrà we Manaroli. I trza se pedzieć, że terozki CT Card to je yno jedna rozwożno idyjo. Jak my byli we Cinque, to ajnfachowe farkarty były ganc tōńsze jak tera, tōż werciło sie kupować po jednym, bo wszyjskie sztreki i tak były pozawiyrane. Jak se sprawicie tako karta, to dostaniecie tyż hasło do wi-fi, kere fōnguje bezmaś we cołkim parku.
Rajza miyndzy nastympnymi mieścinkami trwo gynau pora minut. Aktualny i akuratny rozkłod cugōw znojdziecie na zajcie www.cinqueterre.eu.com. Coby spokopić na jakim malućkim terynie rozciepano je piykność Cinque Terre, to starczy spamiyntać, że na zajechanie ôd jednego do drugigo kōńca (Monterosso i Riomaggiore) starczy ciś bez 15 minut. Szok, pra? 😉 Rajzowanie w ôbie zajty idzie co 40 minut, tōż przi zwyrtnym zwiydzaniu jedyn dziyń na byzuch we Cinque Terre bydzie gynau.
Riomaggiore
Riomaggiore to je nojbardzij wysforkowane na połednie miasteczko Cinque Terre. Do polegniyntej kapka wyżyj Manaroli idzie z niego hyrsko Via dell’Amore (Sztreka Przocio). Po wyleziyniu z cuga we Riomaggiore niy bez cufal bydōm Wos witać modre łōdki rybiorskie (nōm sie zaro spōmniała Essaouira). Dyć bazōm tej mieścinki je hawyna, a ôd nij malućko, wciskajōnco sie we lōnd zatoka ôchytujōm krasiate chałpki.
We kożdej ze piyńciu nawiedzōnych dziedzinek uzdalimy se, że skupiymy sie na landszafcie i naturze, tōż wiynkszość czasu spyndzilimy przi kraju morza. Spōmniano Sztreka Przocio bōła już zawarto skirz rymōntu, tōż chned po wyleziyniu z cuga polyźlimy ku “cyntrum” miasteczka (kryńćcie w prawo). Srogim plusym Riomaggiore je to, że idzie se tamek połazić po szpicatym kraju wybrzyża (chocioż bodej niy cołkiym lygalnie). A dziwanie sie ze roztōmaitych placōw i srogości na szumny port, kery wyglōndo jak takie knap stōnie ôd wodnych taryfōw, to je naprowda szpas. Tamek tyż uwidzielimy nojwiyncyj atrakcyji naturalnych – niyznanych nōm przōzij zortōw ptokōw abo flancōw.
Po cykniyńciu tauzyna bildōw, ale sztyjc przed powrotym na banhof, ôstōńcie jeszcze nojmynij pōł godzinki na krōtki szpacyr strōmōm drōgōm głōwnōm Riomaggiore. Taki wander zezwolo spokopić, że te miyjsce to niy ma yno punkt turystyczny abo jaki skansyn, ale normalnie fōngujōnce miasteczko, ze swoimi geszeftami, kafyjami i aptykami, a bai… muralami! Na szpicu Riomaggiore ujzdrzycie zōmek, kery wieki tymu bōł fortecōm ôbrōnnōm.
Manarola
Drugim punktym zwiydzanio Cinque Terre bōła cudno Manarola. Prziwitała nas banhofym przilepiōnōm do morza i zezwōliła na poradziesiōnt metrōw szpacyru po hyrskij Via dell’Amore. Po praśniyńciu we szklanno szloga i cykniyńciu poru zdjynć, poszlimy nazod, coby przynś wydubanym we skale tunelym i cieszyć ślypia nastympnōm szumnōm dziedzinkōm.
Zaro z poczōntku wlyźlimy na taras, z kerego idzie podziwać sie na drōga ku wodzie, ôbstawiano z ôbu zajtōw żōłtopōmarańczowo-ziylōnymi chałpami, przi kerych stojōm zaparkowane łodzie. Podug uliczki treficie na pora szynkōw, a na jedyn punkt werci sie tamek dać richtich pozōr – na mały fynster po lewej, kaj za pora ojro idzie se sprowić tyta nafolowano smażōnymi ôwocami morza.
Po dōnściu ku krajowi ciśli my w prawo, coby ze cympla dziwać sie na niymożliwy landszaft. Bydziecie tamek kapka, bo ajnfach biyda tamstōnd wylyź. Dlo nos to bōła dobro przileżytość na drugi śniodani i trza pedzieć, że bai nojajnfachowszo sznita ze Manarolōm przed ślypiami smakuje szumnie. Z nafolowanymi basami wlyźlimy jeszcze do “cyntrum” miasta. Fryszny luft i furgajōnco bryza sprowiajōm, że i strōmo drōga ku miyjscowymu kościołowi św. Warzyńca je tako jakoś lekszo do szafniyncio. Z wiyrchu idzie kuknyć m.in. na masa pola, na kerym robiōm pomiyszkańcy. We tzw. “groppo”, niywielgim zestowie chałpōw nad Manarolōm, idzie posmakować i kupić tradycyjne produkty choby wina Cinque Terre abo Sciacchetrà.
Corniglia
Corniglia to je nojmyjszo wioska na terynie Cinque Terre. Postawiōno na znocznej srogości, tōż niy dziwcie sie jak przed Wami pokoże sie kole 380 schodōw do szafniyncio przed dōnściym do miasteczka. Ywyntualnie idzie siednyć do busika, kery weźnie Wos na wiyrch (1.5€), ale pozōr tukej – nasi czytelnicy niy sōm lebrami, ale wandrusami aktywnymi, tōż do busa zezwōlōmy wlyź yno tym, kerzi majōm jakeś rychtyczne niymoce! 😉
Trzeci punkt naszego byzuchu to przi ôkazji yno jedna z wiosek, kero niy ma postawiōno zaro przi kraju morza. Beztōż charakter Corniglie je inkszy jak we nawiydzōnych przōdzij Riomaggiore i Manaroli. Ciasne uliczki, ciynżko dostympne roztōmaite sztele i skukany kajś miyndzy nimi szynk ze szumnym espresso za 1€ to tajle, kere spamiyntalimy tamstōnd nojlepij. Pozaglōndać idzie tyż na ziylōne ōpuncyje i szpacyrujōnce kociki. Corniglia umi poasić sie tyż piyknym sztrandym Spiaggione i niywielgōm plażōm dlo sagoczy – Guvano.
Vernazza
Vernazza ludzie godajōm, że je nojmynij gryfno spostrzōd côłkij piōntki, ale nōm sie zdała fest zwiedowno. Bylimy tamek po prowdzie nojkrōcyj, ale to tamek uwidzielimy nojwiynkszo roztōmaitość. Jak staniecie przi kraju, to na zicher uwidzicie kościōłek św. Małgorzaty Antiochyńskij i udziwiajōnco wielo liczba… italijskich pomiyszkańcōw, kerzi niy sōm turystami. Tamek spotkalimy ich moc wiyncyj, jak we wszyjskich inkszych dziedzinkach do kupy.
Miasteczko sztyjc mo portowy charakter i je skuli tego nojbardzij naturalnym z cołkij piōntki. Beztōż, po nawiydzyniu chociożby takij Manaroli, może sie zdować, że Vernazza je ajnfach umazano (ale tak niy ma!). Żywot pomiyszkańcōw i byzuchy turystōw dziejōm sie przede wszyjskim na malućkim placu zaro przi wodzie, na kerym idzie posuchać melodyjnych italijskich rykōw, posmakować lodōw abo napić sie kafyju z blikiym na fiōnczōnce morze. A i jak uwidzicie zbyra we skole ôblepiōno zakozami – ôroz lyźcie do strzodka. 😉
Monterosso
Ôstatniōm sztelōm na naszej sztrece bōło Monterosso al Mare. Je nojstarsze i przi tymu nojsrogszym miastym Cinque Terre. Potajlowane je na dwa ciasnym tunelym. To tukej idzie trefić yntlich rychtyczny sztrand, zaro przi wyłażyniu z banhofu. Monterosso je na zicher nojpopularniyjszym postrzōd turystōw ze liguryjskij piōntki – skirz tego, że je regularnym kurortym wczasowym. Ôkrōm cudnego landszaftu je tamek tyż porzōmno baza hotelowo i restauracyjno. No i idzie sie yntlich potoplać w morzu!
We Monterosso werci sie poszpacyrować i podug wakacyjnej, spokojnej prōmynady, i po bardzij energetycznym cyntrum życio we miasteczku. Podziwejcie sie na miyszkańcōw Monterosso, sōm “rychtycznie italijscy” – larmujōm, wadzōm sie ô fusbal i zoziyrajōm za babami. Ta wioska je miszōngiym stawiyń starych, zabytkowych ze modernymi willami wczasowymi, skuli czego je tyż fest zwiedowno dlo wszyjskich ôbmiyłowanych we baukōnsztowych miksach.
Łażynie piechty po Cinque Terre
Bydzie bolało, tōż możnej nojlepij bydzie to zrobić ôroz – bez nasz byzuch wszyjskie sztreki dlo piechciorzy miyndzy wioskami Cinque Terre były pozawiyrane. Jak piszymy terozki tyn tekst, to fōngujōm yno dwie trasy. Wszyjskie inksze sōm rymōntowane, ale beztōż, że tako tam je ziymia, że to na samym kraju, że to Italijo, że pogoda… to jeszcze chnedka to zetrwo.
Jakbyście tak czytali inksze relacyje ze Cinque (yno po co? ;)) to ôkoże sie, że kożdy rok tauzyny ludkōw nawiydzajōm tyn regiōn niy skuli krasiatych chałpek choby my, yno skuli sztrekōw dlo piechciorzy. Bezmaś to je superowy sposōb na aktywne folowanie bateryji. Dufōmy, chocioż my by nikyj niy popuścili pozaglōndanio z bliska na piynć dziedzinek. Bai keby to bōła już naszo keroś rajza do tego miyjsca.
Głōwnōm sztrekōm we Cinque Terre, kero nojkrōcyj kupluje wszyjskie piynć miasteczek, je tzw. Lazurowo Sztreka. Poskłodano je ze:
- Riomaggiore-Manarola (20min, 0.9km), Sztreka Przocio, Via dell’Amore: Nojkrōtszo, nojlekszo i bezmaś nojpiykniyjszo. Idzie sie przi gōrach, je tamek fol landszaftowych szteli i masa kłōdek ze mianami ôbmiyłowanych. Terozki ôdewrzite je yno poradziesiōnt metrōw sztreki. Planowane ôtwarcie cołkij trasy: kwiyciyń 2019.
- Manarola-Corniglia (1h, 2km): Kapka ciynższo, ale yno kapka. Tyż zaro przi morzu. Planowane ôdewrzicie: pōłek 2018 roku.
- Corniglia-Vernazza (1.5h, 3km): Nastympno fest fajno sztreka, ale mōmyntami strōmo. Dowo blik na panorama Cinque Terre i na ôsada San Bernardino. Ôdewrzito!
- Vernazza-Monterosso (1.5h, 3km): Gryfno, chocioż bezmaś dlo niykerych mynczōnco. Dolsze miasta pokazujōm sie z daleko po leku, skuli czego efekt wandrowania tamek je jeszcze lepszy. Sztreka ôtwarto.
Aktualne informacyje na tymat sztrekōw miyndzy Riomaggiore, Manarolą, Corniglią, Vernazzą i Monterosso znojdziecie na zajcie www.incinqueterre.com/pl. Kōniecznie wejrzijcie przed rajzōm eli sztreka, kerōm chcecie iś, je na zicher ôdewrzito!
Cinque Terre naprowda werci sie nawiydzić. Dlo aktywnego dychniyncio, cudnego landszaftu abo knipsowanio krasiatych bildōw. Piynć piyknych miasteczek na pewno Wos niy ôszydzi.
Podoboł Ci sie tyn tekst?
Ôstow “przajka” i kōmyntorz pod tym postem i ciepnij go dalij!


text:
Budyske hamtske sudnistwo je 21lětneho z města zasudźiło, kiž bě před něhdźe lětom na póstničce Serbskeho gymnazija Budyšin w Šunowje na bijeńcy ze serbskimi młodostnymi wobdźěleny. Při tym zrani šulerja, kotrehož dyrbjachu medicinsce zastarać.
Budyšin (SN/bn). Po wusudźe sudnistwa dyrbi skućićel 21 měsacow do jastwa. Přičina pak njeje dopokazane ćělne zranjenje. „Prawje je, zo je sudnistwo wobskorženemu chłostanje předewšěm njedodźerženja wobstejacych pruwowanskich naprawow (Bewährungsauflagen) dla napołožiło“, direktor juristiskeje instancy Markus Kadenbach na naprašowanje Serbskich Nowin podšmórny. Pokutu běchu jemu wjacorych deliktow dla – mjez druhim bě policistow a zastojnikow hłowneho cłownistwa skřiwdźił a jězdźidło zastojnikow wobškodźił – po procesu w nowembrje 2020 wuprajili.


text:
Hudźbna redakcija předstaji: Serbska hudźba – wšudźe a přeco
Hauptinhalt
Serbske hudźbne titule z našeho rozhłosoweho programa móžeće sej tule na swoje ličaki abo smartfony sćahnyć a tež składować. Tak móžeće sej na přikład nowu serbsku hudźbu tež sobu na wulěty abo do dowola wzać a po puću w awće poskać, bjez toho, zo so runje w Serbskim rozhłosu piskaja. Wjele wjesela při słuchanju!
Wuzwolće sej tule titule z našeho wuběrka a składujće sej je cyle jednorje jako mp-trójku (mp3). Za to maće na spěw stłóčić a potom jewi so deleka pokazka na download titula. A wězo móžeće sej spěwy tež naposkać:
Spěwarki Serbskeho rozhłosa a Rock and Roll Hall of Fame:
Spočatk januara před 35 lětami bu z Arethu Franklinowej prěnja žona do Rock and Roll Hall of Fame přiwzata. Składnostnje tutoho podawka je 3. januar tajke něšto kaž „Woman Rock! Day“. Měrćin Wjenk je so raz z někotrymi spěwarkami Serbskeho rozhłosa wo tym rozmołwjał, što hudźba za nich woznamjenja:


text:
-
Znamy zwycięzców XXVIII Grand Prix Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 25 Października 2018
Marcin Lasota, Grzegorz Marciniec, Bogusław Balawajder, Jerzy Wrzód, Kamil Smołka i Izabela Marciniec wygrali XXVIII Grand Prix Wodzisławia Śląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: Bogusław Balawajder, Wodzisław Śląski, Jerzy Wrzód, Grzegorz Marciniec, Grand Prix Wodzisławia Śląskiego, Marcin Lasota, Izabela Marciniec, Kamil Smołka
-
Krzysztof Marciniec, Marek Kaczorek, Jerzy Wrzód i Grzegorz Marciniec najlepsi w Wodzisławiu Śląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 15 Września 2014
Krzysztof Marciniec, Marek Kaczorek, Jerzy Wrzód i Grzegorz Marciniec wygrali Jesienny Turniej Tenisa Stołowego o Puchar Prezesa MTKKF, który rozegrano w Wodzisławiu Śląskim.
Tagi: turniej, Krzysztof Marciniec, Wodzisław Śląski, Marek Kaczorek, Jerzy Wrzód, Grzegorz Marciniec
-
Znamy zwycięzców turnieju w Wodzisławiu Śląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 18 Września 2013
Krzysztof Marciniec, Wojciech Wajda, Marek Kaczorek, Jerzy Wrzód i Roman Wiża wygrali turniej tenisa stołowego o Puchar Prezesa MTKKF w Wodzisławiu Śląskim.
Tagi: turniej, Roman Wiża, Krzysztof Marciniec, Wodzisław Śląski, Wojciech Wajda, Marek Kaczorek, Jerzy Wrzód


text:
Kulojte blido k (hornjo-)serbskej slědźerskej a kubłanskej sceny dnja 23. awgusta
Kubłanski wuběrk serbskeje parlamentariskeje iniciatiwy Serbski sejm informuje, zo budźe na wažny diskusijny wječor 23. awgusta 2017, 18.00 hodź., do Serbskeho domu přeprosyć. „Po našim kubłanskim wjeršku lětsa je so wjele zajimaweho nastorčiło a nětko je trjeba, diskusiju do skutkownych kolijow zwjesć“, praji Dr. Andreas Kluge, kubłansko-politiski rěčnik iniciatiwy.
Hłowne prašenja wječora budu na př. etablěrowanje hornjoserbskeje rěčneje šule abo přestrukturěrowanje Serbskeho instituta. Wědźo, zo je Hornja Łužica běły blak hladajo na wysokošulske institucije w Sakskej, měli so tute diskusije w zwisku realizowanja ideje serbskeje iniwerzity wjesć. Do toho słušeja tajke wotewrjene prašenja kaž: Dyrbjał kraj Sakska abo tola lěpje serbski lud nošer tutych institucijow być? Dyrbjała so serbska rěčna šula jenož na kubłanje trěbnych wučerjow a kubłarjow, zjawnych přistajenych a dalšich zajimcow koncentrować abo tež na ludźi, kotrež chcedźa sebi serbsku kulturu přiswojić? Snano móhli so tež poskitki w serbskej informatice abo k spěchowanju serbskich talentow rozšěrić, kotrež pytaja we Łužicy swój chlěb po tym, zo je so wustup z brunicowej industrije šlachćił.
Smy měnjenja, zo měli so wšě tute problemy w šěršim kruhu wjesć a to jako Kulojte blido z wotpowědnymi politikarjemi, aktiwistami a wšěmi dalšimi zajimcami. Iniciatiwa prosy wo dalše namjety (info@serbski-sejm.de), kotrež móhli do přihotow zarjadowanja zaplesć!


text:
Vatikan (B/SN). Jenož w Europje ličby katolikow a měšnikow spaduja. To wuchadźa z noweje lětneje statistiki Vatikana, kotruž su składnostnje swětoweho dnja misiona zašłu njedźelu wozjewili. Swětowa cyrkej zliči kónc lěta 2019 1,34 miliardow katolikow, 15,4 miliony wjace hač lěto do toho. Podźěl romsko-katolskich křesćanow stupi z tym na 17,7 procentow ludnosće. Jenož w Europje registrowachu 292 000 mjenje katolikow. Ličba měšnikow w přirunanju z lětom 2018 je wo 271 na 414 336 rozrostła. W Europje bě jich 2 608 mjenje. Po cyłym swěće ma katolska cyrkej w swojim nošerstwje 72 667 pěstowarnjow z něhdźe 7,5 milionami dźěći, 98 925 zakładnymi šulemi z něhdźe 35,2 milionami šulerjow a 49 552 dale wjeducymi šulemi z 19,4 milionami šulerjow.
Spowědne potajnstwo zběhnyli


text:
Město Wojerecy chce Šibojski jězor turistisce dale wuwiwać
Wojerecy (AK/SN). Zapadny přibrjóh Šibojskeho jězora chcedźa turistisce dale wuwiwać. To podšmórny twarski zamołwity města Wojerecy Dietmar Wolf na zašłym posedźenju měšćanskeje rady. Jeho čłonojo naćiskej za přichodne turistiske wuwiće zasadnje přihłosowachu.
Jedyn z hłownych dypkow je, zo ma při Šibojskim jězoru nowy hotel wyšeje kategorije nastać. W nadawku měšćanskich radźićelow ma wyši měšćanosta Stefan Skora (CDU) jednanja k załoženju wobsedźerskeje towaršnosće wjesć. Jako inwestor wustupuje po wšej Němskej aktiwna Hamburgska hotelowa skupina RIMC. Za wuwiće projekta a twarske planowanje ma předewzaće HHiG ze Schleswigsko-Holsteinskeho Hemdingena zamołwite być. „We 28 lětach je so RIMC wo nimale 30 projektow starała. Firma ma 2 400 sobudźěłaćerjow“, Wolf rozłoži.


text:
Kirowgrad
Kirowgrad (rusce KиpoBrpaд; 1661–1935 KaлaTa/Kalata) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w južnych Uralskich horinach w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 70 kilometrow sewjerozapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 20 tysac wobydlerjow.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo je so w lěće 1661 jako wjes Kalata załožiło a ma wot lěta 1931 měšćanske prawa. Dósta swoje dźensniše mjeno w lěće 1935 po zamordowanym sowjetskim funkcionarje Sergeju Kirowje.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
Před 125 lětami zemrě 7. smažnika 1897 serbski ewangelski duchowny, serbski basnik a spisowaćel Michał Domaška w Ketlicach a bu na tamnišim pohrjebnišću pochowany.
Arnošt Muka je Michała Domašku w nekrologu časopisa Maćicy Serbskeje 1898 wobšěrnje hódnoćił a chwalił. Mjez druhim wón pisaše: »Po dokonjanym prócy połnym zemskim dźěle spi wón wótcow spanje pod zelenej hórku w serbskim kraju na Ketličanskim pohrjebnišću. My pak z wutrobnej dźakownosću a z hłubokej želniwosću tež tu na njeho spominamy, spominamy na našeho horliweho serbskeho wótčinca, našeho njesprócniweho spisowarja, spěwarja a kěrlušerja Michała Domašku, z česću wusłuženeho duchowneho Nosaćičanskeje wosady, kiž je wot młodostnych lět našeho luda swěrny syn był, na jeho duchownym pozběhnjenju njewustawajcy dźěłał, wšitke jeho narodne prócowanja horliwje podpěrował a z luboznym słowom, z płódnym, žohnowanja bohatym pjerom a skutkom za naš serbski narod wustupujo, jón na modlerskej wutrobje nosył swoje žiwe dny.«
Michał Domaška narodźi so 23. nalětnika 1820 w Komorowje pola Rakec jako najmłódši mjez třomi synami jako dźěćo kublerja. 25. smažnika bu w Njeswačanskim Božim domje křćeny. W swojej ródnej wsy wosom lět we wjesnej šuli wuknješe. Jutry 1835 daštaj staršej jeho na gymnazij do Budyšina. Tu spřećeli so ze znatymi Serbami, wosebje z Jaroměrom Hendrichom Imišom (1819–1897). Wón běše mjez gymnaziastami, kotřiž su 1839 towarstwo Societas Slavica Budissinensis załožili. Tu pokazaštej so hižo zahe jeho wótčinski duch a narodne zmyslenje.
Wotchad wuměłče Jěwy Wórše Lanzyneje, grafikarki, keramikarki a kulturnicy je wulka strata za serbsku kulturu. Wot časa studija w Praze zwjazowaše ju přećelstwo z Hilžu Bartákovej, kotraž dźěli z nami swoje dopomnjenki.
Jěwa Wórša Lanzyna rodźena Lorencec narodźi so 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje pola Budyšina. Do studija na wysokej šuli da so w Zhorjelcu na keramikarku wukubłać. W lěće 1949 přińdźe do Prahi a studowaše na Akademiji tworjaceho wuměłstwa. Jako Łužiska Serbowka bydleše wona w Serbskim seminarje. Tule zeznajomichmoj so z Wóršu na zetkanju, kotrež wotmě so kóždu sobotu wječor za Serbow, bydlacych, dźěłacych abo studowacych w Praze. 1950 schori Wórša ćežko na suchoćinu. Po lěkowanju bydlach z njej w jednej stwě w Serbskim seminarje a spřećelichmoj so. Naju mnoholětne přećelstwo traješe cyłe žiwjenje, 71 lět přez statne hranicy.
Ze strowotnych přičin wróći so w lěće 1951 domoj do Łužicy, ja wostach w Praze. Wórša studowaše grafiku a kaligrafiju na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo. Za čas studija w Lipsku zezna swojeho pozdźišeho mandźelskeho Steffena Langu, znateho ilustratora a grafikarja němskich a serbskich knihow, časopisow a Protyki.
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
Před 150 lětami narodźi so 15. róžownika 1872 w Klukšu zasłužbny serbski wyši wučer, stawiznar, rěčewědnik a domiznowědnik Měrćin Kral jako syn wučerja a kantora. Kralowy nan Handrij wučerješe najprjedy w Psowjach, na to w němskim Oderwitzu a potom w Ketlicach, hdźež běše Korla Awgust Kocor wučer a kantor. Jeho młódši bratr Jan bě wot lěta 1920 wyši šulski radźićel w Budyšinje. Jeho wuj Michał Awgust Kral (1836–1905) běše znaty wučer, spisowaćel a ilustrator, kotryž je dlěje hač štyri lětdźesatki spomóžnje w Sokolcy (Soculahora) pola Budyšina za swój serbski lud skutkował.
Měrćin Kral nazhoni hižo jako dźěćo woporniwosć wučerskeho powołanja přez swojeho nana, kiž dyrbješe sčasami na 200 šulerjow wuwučować a k tomu tež słužbu w cyrkwi kaž při pohrjebach abo wěrowanjach wukonjeć. Hakle dźewjeć lět bě Měrćin, jeho bratr Jan bě hakle pjeć, jako zemrěchu 1891 krótko za sobu mać, dorosćeny bratr a nan. Wuj Michał Kral w Sokolcy přewza zastaranje syrotow. Měrćina da na wustaw do syrotownje w Drježdźanach, hdźež někotre lěta přebywaše. Hdyž běštaj hólcaj wotpowědnu starobu docpěłoj, da wuj wobeju wukubłać na wučerjow na Budyskim Krajnostawskim wučerskim seminarje, štož běše za njeho z dosć wysokimi pjenježnymi woporami zwjazane. Měrćin so tam wot lěta 1886 do 1892 wukubła a tež dopokaza, zo njeje lěta do toho w Drježdźanach swoju serbsku rěč zanjechał a njeje serbsku wutrobu zhubił. Jemu kaž tež jeho bratrej Janej běše wuj Michał přikład jako dobry wučer, skromny čłowjek, slědźer přirody a stawiznow kaž tež spisar serbskich powědančkow.
Gratulujemoj dołholětnej koleginje!
Při formulowanju zbožopřećow je so namaj wuwědomiło, zo ju mjeztym nimale tři lětdźesatki dołho znajemoj. Jako w lěće 1993 resp. 1996 swoje dźěło w Serbskim instituće nastupichmoj, bě dnja 8. meje 1942 rodźena Irena Šěrakowa hižo dołholětna sobudźěłaćerka w rěčespytnym wotrjedźe. Zeznachmoj ju jako pilnu a swědomitu slědźerku, ale tež jako přijomnu a wěcownu koleginu, kotraž namaj młódšimaj rěčespytnicomaj swoju wědu posrědkowaše a naju w najwšelakorišich naležnosćach podpěrowaše. Jeje měrne, wěcowne a wutrajne wašnje sej tehdy hižo jara wažachmoj. Wšojedne, kelko dźěła so na jeje pisanskim blidźe kopješe, stajnje bě namaj a druhim sobudźěłaćerkam a sobudźěłaćerjam při rěčnych prašenjach, přełožkach abo přehladanju tekstow k pomocy. Přizamknjemoj so hódnoćenju, zo »njesłušeše k tym, kiž za sławu žedźa« (SN 08.05.2017; 2), ale zo skerje zaćichim dźěłajo swědomiće swoje dźěło wukonješe. Wona bě sobuawtorka w lětomaj 1989 a 1991 publikowaneho dwuzwjazkoweho »Němsko-hornjoserbskeho słownika«, kiž tež dźensa hišće k standardnym dźěłam sorabistiskeho rěčespyta słuša. Zo bě jeje dźěławosć tež na potrjeby rěčneje praksy wusměrjena, pokaza so w sobudźěle na druhim a třećim nakładźe přiručki za šule »Gramatiske tabele hornjoserbsce: za serbšćinu na wyšich šulach ze serbskej wučbu«, na sobuawtorstwje wučbnych materialijow abo rěčnym poradźowanju při nadźěłanju terminologiskich zběrkow. Jeje wědomostne nastawki wěnowachu so mjez druhim leksikaliskim a syntaktiskim prašenjam abo aspektam interpunkcije.
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
Kjarliže su śišćane paralelnje w šwabachskem a łatyńskem pismje a z notami wugótowane. Spiwaŕske wobogaśiju wušej togo gódowne spiwanja, liturgija a psalmy w dolnoserbskej rěcy ako teke slěpjańske kjarliže. Pśidane su nastawk k historiji serbskich spiwaŕskich w Dolnej Łužycy z jich chronologiskim pśeglědom a biografije serbskich kjarližarjow a komponistow.
Składnostnje 45. posmjertnin Wilibalda von Schulenburga (1847–1934) – molerja, spisowaćela, ludowědnika a němskeho přećela Serbow, pisaše Pawoł Nedo w Předźenaku 1979: »Serbski lud měješe we wšěch dobach swojich struchłych stawiznow tež jednotliwych přećelow ze srjedź knježacych klasow němskeho ludu, wurjadnje sprawnych a humanistisce zmyslenych ludźi, kotřiž so za nas zajimowachu a nam po swojich mocach pomhachu. My sej tutych jednotliwcow a jich skutkowanje wysoko wažimy.« A tajki běše Schulenburg, kiž je so před 175 lětami narodźił.
Schulenburg pochadźeše ze stareje zemjanskeje a oficěrskeje swójby a načolnika Krajneho lěsnistwa w Braniborskej. W Berlinje wopyta gymnazij a po abiturje nastupi, mějo so po tradiciji, tež oficěrsku karjeru. W Němsko-francoskej wójnje 1870/1871 bu ćežko zranjeny a zhubi lěwu ruku. Tutoho zbrašenja dla njemóžeše we wójsku wostać a nahladne městno we wokolinje kejžora, kotrež jemu poskićichu, wotpokaza. Chcyše swobodny wostać a so ludowědźe a wuměłskemu molerstwu wěnować, za kotrež bě so přeco hižo zajimował. W lěće 1870 poby krótki čas w Błótach a 1876 přesydli so potom na dlěši studijny přebytk do Bórkowow, kiž traješe wjac hač tři lěta. W Kuparskich Bórkowach bydleše pola rybaka a małoratarja Badaraka. Do jeho stwički so tež w pozdźišim žiwjenju přeco zaso nawróći. Tam nawukny delnjoserbsku rěč tak derje, zo mějachu ludźo jeho samo za rodźeneho Serba a jeho bórze po hospodarju Badarakojc molaŕ mjenowachu.
Njedźelu, dnja 6. měrca 2022, wotmě so Dźeń archiwow w Serbskim instituće. Mnóstwo wopytowarjow njebě cyle tak wysoke kaž posledni raz w lěće 2020, jako přichwata 50 wosobow, ale tež tutón króć bě w běhu zarjadowanja 30 ludźi přišło.
Zwjeselace bě, zo informowachu so runja poslednjemu razej tež někotři němscy wopytowarjo wo dźěławosći Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki, wosebje při prěnim programowym dypku, hdźež předstaji wotrjadnik Wito Bejmak wšelake digitalizaciske projekty a poskitki. Wón rozłoži w zwisku z DFG-projektom digitalizowanja zawostajenstwa Bogumiła Šwjele wšelake techniske móžnosće, na přikład trenowanje programow, zo bychu rukopisy spóznawali a je tranksribowali.
Dalši programowy poskitk bě předstajenje Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa. Při tym zmóžni so dźělej wopytowarstwa dohlad do magacinowych rumnosćow.Wito Bejmak pokazowaše přitomnym, kak zamóže kompjuterowy program historiske rukopisy spóznawać. Foto: Maćij Bulank
Program zakónči so lětsa zaso z filmowej zajimawostku, mjenujcy z 25 mjeńšin dołhim filmom »Pjeć wobrazow (nje)wšědneho dźiwadła« režisera Olafa Rosenberga. Je to kónčne dźěło něhdyšeje Wysokeje šule za film a telewiziju NDR w Podstupimje-Babelsbergu z lěta 1976. Njeboh dr. Toni Bruk měješe při tym poradźowansku funkciju. Dokumentaciski film pokaza we hłownym wustup Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła w Konjecach pola Kulowa a dalše sceny w Njebjelčicach a Sernjanach wo swjedźenju 30-lětneho wobstaća tamnišeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny. Při tajkich zarjadowanjach so přeco trochu nadźijamy, zo so z publikuma časowy swědk přizjewi, kotryž bě při filmje sobu skutkował. Tónraz so nadźija spjelni, něhdyša zhotowjerka maskow Budyskeho dźiwadła so spózna.
Mi so skoro njewěri, zo je mojemu prjedawšemu koleze a wučerjej z časa w Serbskim instituće hižo dźewjećdźesat lět. Čuju so česćeny, zo směm na tutym městnje skrótka wo jeho žiwjenju a skutkowanju rěčeć:Prof. Helmut Faska Foto: archiw SN/Maćij Bulank
Rodźeny 1932 jako syn lěsneho dźěłaćerja a ratarja we Wuježku pod Čornobohom wopytowaše najprjedy zakładnu šulu w Bukecach, potom serbski gymnazij w Čěskej Lípje a 1947 we Warnoćicach. 1949 chodźeše na čěski gymnazij w Liberecu. W lěće 1950 nawróći so do Łužicy, hdźež bě so mjeztym w Budyšinje Serbska wyša šula załožiła, na kotrejž 1951 abituru złoži. Hnydom po abiturje skutkowaše jako nowowučer za serbšćinu a sport na samsnym městnje. Zajimawa drobnostka z tutoho časa je fakt, zo wuwučowaše w jědnatym lětniku, kotryž bě sam jako wobdarjeny šuler přeskočił. Za čas wučerjenja złoži prěnje a druhe wučerske pruwowanje; maćiznu dyrbješe sej připódla w samostudiju přiswojić.
Zwjazkowu kanclerku Angelu Merkel znaje zawěsće kóždy. W decembrje 2021 je so na wuměnk podała. Mój wuměnk je so hižo w oktobrje 2017 započinał. Wjele je so w poslednich štyrjoch lětach stało. Globalna pandemija je wšědny dźeń ludźi dospołnje změniła runje tak kaž wšědny dźeń w politice. Njesćerpnosć, falowace zrozumjenje, haj, samo hida postaja skutkowanje politikarjow. Zwjazkowa kanclerka je so z tutoho kruha z wulkej kedźbnosću a dostojnosću do wosobinskeho žiwjenja rozžohnowała. Šćuwańca a wumjetowanja pak přewodźuja ju medialnje dale.
Znowazjednoćenje Němskeje je tomu přinošowało, zo smědźach ju wosobinsce zeznać a z njej wjele lět hromadźe dźěłać. Wo tym chcu tróšku powědać. Snano přinošuje k tomu objektiwny wobraz wo Angeli Merkel etablěrować.
Z wólbami do prěnjeje swobodnje woleneje Ludoweje komory NDR dnja 18. měrca 1990 buch – to bě kaž dźiw – zapósłanča CDU. Nimo někotrych kolegow z Łužicy njeznajach tehdom w Berlinje nikoho wosobinsce. Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU), Demokratiski zazběh (DA) a Demokratiska socialna unija (DSU) wustupowachu we wólbnym boju jako »Alianca za Němsku«. Tuta alianca zdoby 292 ze 400 mandatow. Z toho dósta CDU 163, DSU 25 a DA štyri mandaty. Hižo na konstituowacym posedźenju frakcije CDU dnja 27. měrca w Kamjentnej žurli tehdyšeho doma SED, dźensnišim Ministerstwje za wonkowne naležnosće, bě jasnje, zo chce DSU swójsku frakciju wutworić, mjeztym zo wutwori DA zhromadnu frakciju ze CDU. Tohorunja jasnje bě, zo ma so naš zhromadny načolny kandidat dr. Lothar de Maizière z ministerskim prezidentom stać.


text:
Wojerecy
(SN). We Wojerowskim coowje njebudu přichodnje hižo pinguiny widźeć. To staj nawoda coowa Eugène Bruins a jednaćel ZooKultur Arthur Kusber dorěčałoj. Přičina je po zemrěću tamnišich skoćatow přepytowanje připrawy za pinguiny a wuslědk obdukcije štwórteho přepytowaneho pinguina. Tež ta njeje přičinu smjerće zemrětych skoćatow wujasnić móhła. Mjeztym su dalše tři pinguiny zemrěli, byrnjež je intensiwnje wobkedźbowali, jim prewentiwne medikamenty dawali a wšitko desinfikowali. Nihdźe na terenje njejsu móhli bakterije zwěsćić, kotrež běchu pola jednoho zahinjeneho pinguina nadešli. Tež rozprawa obdukcije njeje nowe dopóznaća wunjesła. Kaž hižo pola předchadźacych zemrětych pinguinow njejsu přičiny, wosebje bakterielne schorjenje abo tajke na hriby zwěsćili. Nětko přewjedu dalšu analyzu aktualneje situacije a přepytuja dalše proby z připrawy pinguinow a zemrětych zwěrjatow. Poprawom je coo chcył zawostajenej ptakaj do druheho coowa wotedać. Byrnjež přepytowanja schorjenje njedopokazali, njehodźi so to wuzamknyć.


text:
Gmejna Hamor chce projekt najebać stupace kóšty zwoprawdźić
Hamor (AK/SN). Gmejna Hamor runa puć za přichodne łódźnistwo na Bjerwałdskim jězorje. K tomu wuznachu so radźićeljo na swojej njedawnej zhromadźiznje. Z wjetšinu hłosow wuprajichu so woni za zakónčace financowanje a přihłosowachu tež wotpowědnemu dojednanju wo přewzaću z Łužiskej a srjedźoněmskej towaršnosću hórnistwoweho zarjadnistwa (LMBV). Předewzaće wopřijima planowanje, zwoprawdźenje a inženjersko-techniski přewod za tak mjenowanu helling (při tym jedna so wo zepěranski twar), tři přistawne rampy, najwšelakoriše přizamki k zastaranju z milinu a pitnej wodu, wotwodźenje wopłóčkow kaž tež swěcu. „Poprawom měła cyłkowna naprawa hižo lětsa wotzamknjena być. Za nowy cil je nětko lěto 2024 postajene“, rozłoži projektowy koordinator Hamorskeje gmejny při Bjerwałdskim jězorje Roman Krautz, kiž zastojnstwo wot lěta 2010 wukonja.


text:
KORWiN
Koalicyjŏ Ôdnowy Republiki Swoboda i Nadzieja (pol. Koalicja Odnowy Rzeczypospolitej Wolność i Nadzieja, KORWiN, Wolność) to je polskŏ prawicowŏ, paleolibertariańskŏ i ojroscyptycznŏ[1] politycznŏ partyjŏ, co jōm założyli działŏcze Kōngresu Nowyj Prawice skupiyni naôbkoło Janusza Korwin-Mikkego, a je zaregistrowanŏ we gyrichcie ôd 23 czyrwnia 2015. Terŏźnie ônyj liderym je Janusz Korwin-Mikke.
Sparcie we welowaniach[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Do parlamyntu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2015 – 722 999 gosōw (4,76%)
- 2019 – czōnki kandydowali we rōmach Kōnfederacyjŏ Swoboda i Samostanowiynie
Na prezydynta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2015 – Janusz Korwin-Mikke (przegranŏ)
- Piyrszŏ tura: 486 084 gosōw (3,26%)
- 2020 – Krzysztof Bosak* (przegranŏ)
- Piyrszŏ tura: 1 317 380 gosōw (6,78%)
* Czōnek RN, spōlny kandydŏt Kōnfederacyje.


text:
9300 kybiców, doping ode piyrwszyj do ostatnij minuty i pôłne wspracie dla drużiny trynera Jarosława Skrobacza!…
Tag: #RelacjaLive
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Hutnik Kraków ino u nŏs!
We niydzielne połednie zagrŏmy szpil ostatnij raji eWinner II ligi. Do Chorzowa przijedzie ekipa Hutnika Kraków.…
„Czas na szpil!” – Hutnik Kraków
Ekipa RUCH TV zmontowała odcinek zapowiadajōncy ostatnio raja eWinner II ligi. Gorko zapraszŏmy do oglōndanio: własne…
Tory ze szpilu Śląsk II – Ruch (1:1)
Po 4 szpilach udało sie w końcu szczelić tora, ale jeszcze brakuje trocha do wygranyj. Ruch…
Ślōnski LIVE ze szpilu Śląsk 2 Wrocław – Ruch Chorzów ino u nŏs!
Przedostatnio raja szpilôw eWinner II ligi zaprowadziōła Ruch do Wrocławia. To tam zagrŏmy o kolejne ważne…
Olimpia Elbląg – Ruch Chorzów po naszymu ino u nŏs!
We ramach 32 raji szpilów eWinner II ligi, Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze Olimpią Elbląg.…
Ślōnski LIVE: Ruch – Znicz ino u nŏs!
Po perturbacjach zwiōnzanych ze odzyskaniem dostympu do zajty już niy ma śladu i dzisiej bydymy robić…
Stal Rzeszów – Ruch Chorzów po naszymu u nŏs!
Szpil Stali ze Ruchem zobŏczycie na TVP Sport i na YouTubie TVP, ale wiymy, ze nie…
Ruch Chorzów – Sokół Ostróda po naszymu ino u nŏs!
Pora na szpil 27 raji we eWinner II lidze, kaj do Chorzowa przijedzie ekipa Sokoła Ostróda…
Ślōnski LIVE szkryflany ze szpilu Wigry – Ruch ino u nŏs!
We ramach 26 raji szpilów eWinner II ligi, Ruch Chorzów jedzie na Suwałki, kaj ze tamtyjszymi…
Ruch – KKS po naszymu ino u nŏs!
Dzisiejszy szpil Ruchu Chorzów ze KKS Kalisz łodbyndzie sie na zakończynie 25 raji szpilów eWinner II…
We Chojnicach szpil na szczycie. Chojniczanka – Ruch po naszymu ino u nŏs!
Na zakończynie 24 raji szpilów we eWinner II lidze, Ruch pojechŏł do Chojnic, kaj zagro szpil…
Ślōnski LIVE: Ruch Chorzów – Pogoń Grodzisk Mazowiecki ino u nŏs!
Po fajnyj wygranyj we Krakowie pora wygrać u sia! Dzisiej bydzie na to okazja, bo do…
„Czas na szpil” – odc. 3
„Czas na szpil” to nowy program na RUCH TV, kaj znôjdziecie podsumowanie łostatnij raji i zapowiydź…
Garbarnia Kraków – Ruch Chorzów po naszymu u nŏs!
Po inauguracyjnym rymisie pora na trzi punkty. Czy udŏ sie je zdobyć we Krakowie? Drużina trynera…


text: Łazk (JK/SN). Brune abo ćmowožołte awta ze značku FN a z napisom k wšelakim posłužbam wuhladaš na dróhach Budyskeho wokrjesa dźeń a husćišo. Tele awta njewoža jenož pomoc, posłužbu a hladanje potrěbnym do domu abo zahrodki, ale často tež přećelne słowo a wokomik zabawy. A to hižo pjeć lět. Nowakec mandźelskaj Marika a Frank we Łazku staj w prawym času měłoj prawu ideju. A zo to hižo pjeć lět derje běži, so Nowakecam a jich znatym skoro wěrić nochce. To pak je runje přičina, sej raz mały wotpočink popřeć a dźakownje wróćo zhladować. Minjenu sobotu staj tuž Marika a Frank Nowak swojich přistajenych, přiwuznych, přećelow a znatych přeprosyłoj z nimaj prěnje pjeć lět wuspěšneho skutkowanja woswjećić.


text:
»Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.Daniela Heelemannowa, Mój swět we wobrazach, redakcija a projektowe nawjedowanje Madlena Norberg, ilustrowała Gudrun Lenz, 124 b., barw. il., kšuta wězbaK šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.
DIETRICH ŠOŁTA
▶ Pomoc za kulturu
Bramborske ministaŕstwo za kulturu jo wózjawiło, až jo łoni wěcej ako 500.000 euro k dispoziciji stajiło za nuzne pady. Pjenjeze su za kulturne institucije, ako njejsu dotychměst wjele financielneje »korona-pomocy« dostali. Jadnaśćo městnow jo dostało pomoc z togo fonda, mjazy drugimi »Jazzwerkstatt Peitz« a »Club Bebel« w Chóśebuzu.
▶ Mały katechizm Warichiusa digitalizowany
Jedyn z najstaršich hornjoserbskich ćišćow Mały katechizm Warichiusa z lěta 1597, druhe wudaće najstaršeho hornjoserbskeho ćišća z lěta 1595, je nětko tež digitalnje přez Serbsku centralnu biblioteku přistupny. Digitalizat je so kónc nowembra w ramiku Sakskeho krajneho digitalizaciskeho programa dokónčił, w kotrymž buchu loni dohromady 40 ćišćow digitalizowanych.
▶ Muzikowy festiwal w Lublinje
Južo 30. raz jo se łoni w decembrje w pólskem Lublinje wótměł »Międzynarodowy Festiwal Muzyki Ludowej ›Mikołajki Folkowe‹«. Do zarědowanjow, na kótarychž su wustupili muzikowe kupki z Pólskeje a wukraja, jo słušała teke wědomnostna konferenca pód nadpismom »Folk-folklor-folkloryzm«. Dla wobgranicowanja w zwisku z korona-pandemiju su wustupy muzikowych kupkow a wědomnostne pśednoski se wótměli teke online. Konferencnej rěcy stej byłej pólšćina a engelšćina. Z referatoma dnja 12. decembra stej se wobźěliłej Justyna Michniuk a Werner Měškank z Chóśebuza. Michniuk, kótaraž wěcej ako jadnasćo lět slěźi w Górnej a Dolnej Łužycy, jo wopytała na zakłaźe historiskich póglědnicow a aktualnych brošurkow wó Błotach a Dolnej Łužycy wótegroniś na pšašanje, co jo awtentiski nałog a co skerjej zarědowane za turistow ze zaměrami komerca. Rěc a spiwanje Słowjanow we Wendlanźe w Dolnej Sakskej stej stojałej w srjejźišću pśednoska Měškanka. We njom jo referent spśeśiwił cesto zastupowanemu měnjenju, až jo rěc domorodnych Drjewjanarjow w 17./18. stolěśu póněcom wót samego wusnuła.
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.
Wirtuelnu knižnu premjeru zarjadowa srjedu, 9. nowembra 2020, Ludowe nakładnistwo Domowina. Z »dołhej ruku« přepoda jeho jednaćel Syman Pětr Cyž awtorskej eksemplaraj antologije »Susodźa« z nakładnistwa na Budyskej Sukelnskej do SAEK na Dr. Arnošta Mukowu a do Chasowa. Wottam wobdźělištaj so na literarnym wječorku Měrana Cušcyna a Pětr Dźisławk, dwaj z jedynadwaceći awtorow kónc nowembra wušłeje čitanki. Syman Pětr Cyž wjedźeše zhromadnje z lektorom Pětrom Thiemannom po zarjadowanju a podźakowa so dalšim na zwoprawdźenju knihi wobdźělenym. Nimo awtorow su to wudawaćelka knihi Ingrid Juršikowa, lektorka Marka Maćijowa a wuhotowarka Iris Brankačkowa.
Bě to prěnje wirtuelne čitanje LND, nastorčene přez kontaktne wobmjezowanja w času pandemije. K jeho poradźenju přinošowachu nimo techniskeje podpěry (SAEK, Michał Cyž) čitacaj awtoraj, flair wšelakich čitanskich městnow (wot nakładnistwowych běrowow, domjaceje stwički hač k inscenowanemu literarnemu křesłu), wćipnosć wobdźělnikow (přez cyły čas wjace hač štyrcećo) a hudźbne wobrubjenje (nahrawane wot hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla).
Wjetšina čitarstwa znaje Marju Młynkowu (1934–1971), kotraž je před połsta lětami zemrěła, předewšěm jako prozaistku zběrkow kaž »Dny w dalinje« (1967) abo »Za płotom« (1977). Wona pak je tež serbsku literarnu kritiku na nowy schodźenk pozběhnyła. Franc Šěn je so w dosłowje druheho zwjazka Zhromadźenych spisow Marje Młynkoweje w lěće 1994 tež z jeje skutkowanjom jako literarna kritikarka rozestajił. Wurězk tule podamy:
Kritisku literarnu debatu je Marja Młynkowa sama wjacore lěta sobu postajowała. Wot spočatka lěta 1961 recensowaše wona z wobdźiwajomnej konsekwencu prawidłownje nimale wšě nowowudaća hornjoserbskeje prozy. Přeco hišće swojemu pedagogiskemu započatkej zawjazana pisaše najprjedy jenož do časopisa Serbska šula. Jeje prěnje kritiki běchu móhłrjec analytiska pomoc za wučerjow a pokazki za wužiće wobjednanych knihow w šulskej wučbje. Wotpowědujo tehdyšemu ideologiskemu zwužiwanju literatury w šuli wobchadźa tež wona spočatnje z wuměłskim słowom kaž z ilustraciju historiskich a aktualnych towaršnostnych podawkow, problemow, zjawow a procesow. Njehladajo na to rozeznawaja so hižo jeje prěnje recensije napadnje wot dotalneje literarnokritiskeje praksy, kiž wšitko serbsce pisane chwalobnje witaše. Ze swojim swědomitym a kritiskim wobjednanjom literarnowědnych prašenjow pokazowaše chětro strózbje na poradźene a na po jeje měritkach słabe stronki nowinkow serbskeje prozy, je měrjo na dotal docpětym a na přikładach z druhich literaturow. Serbscy spisowaćeljo pak njemějachu jeje ćichi hłós hišće kedźbu; wučerka a spisowaćelka Marja Kubašec skoržeše na 11. zeńdźenju Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny znowa, zo nimamy serbsku literarnu kritiku. To bě w septembrje lěta 1963. Marja Młynkowa, kiž bě z dopisanjom wobšěrneju powědančkow mjeztym wažne nazhonjenja w spisowaćelenju nazběrała, reagowaše na tajku ignorancu z wěcownym, ale zdobom sebjewědomje-energiskim přinoškom »Wo wužitku literarneje kritiki za wuwiće serbskeje literatury přitomnosće« na awtorskim schadźowanju serbskeho nakładnistwa. Wuchadźejo z trochu přeabsolutnje zrozumjeneje predestinowanosće spisowaćela za wědomostnje fundowanu literarnu kritiku chcyše rozputać »hibanje literarneho analyzowanja našich dotalnych knihow«: »Literarna kritika z wjacorych pjerow, njebojazna a sprawna we wotkrywanju sylnosćow a słabosćow, kotraž ma zdobom podźěl na přemyslowanju awtora, wučisći atmosferu, wukristalizuje jadrowe problemy, pozitiwne a negatiwne strony noweho dźěła, wona twori sobu objektiwne měnjenje wo towaršnosći a wuměłskej hódnoće knihi.« Swoju rěč, złožowacu so na »hišće na započatku wuwića« stejacu marxistisku literarnu wědomosć, zakónči z citatom wo imaginarnym we wuměłstwje z knihi »Von der Notwendigkeit der Kunst« awstriskeho spisaćela a politikarja Ernsta Fischera, wažneho rozmołwneho partnera kritiskeje čěskeje inteligency w 1960tych lětach. W Serbach bě z Fischerom lěto prjedy argumentował Jan Rawp w swojim pledoajeju za profesionalnu serbsku wuměłsku kulturu »Wo problematice serbskeho kulturneho wuwića«. Młynkoweje pospyt, »budźić zjawne literarne žiwjenje«, bě – móže być – jenička reakcija na Rawpowe rozpominanja wo dialektice kulturneho wuwića: »Mjez konkretnym spisowaćelowym dźěłom a kritikarjowej analyzu wobsteji dialektiski poměr wotwisnosće. Bjez woprawdźiteje eksaktneje analyzy spisowaćeloweho dźěła njebudźe kontinuowaceho wuwića literatury. Tohodla dźě njeje njeznaty w Serbach tamny njespokojacy zaćišć, zo tón abo tamny spisowaćel na blaku tepta, zo so prawje njewuwiwa k přeco wyšim wukonam. Runje w nětčišim stadiju literarneho wuwića, hdyž je telko młodych, kiž su startowali abo hišće chcedźa startować, je trjeba literarneje kritiki.« a »Kritika a sebjekritika stej wobstatk w produkciji, stej motor we wuwiću cyłeje towaršnosće ...«
Rowno w adwenśe, w tom casu pśichoda, jo wujšła nowa zběrka źiśecych basnjow »Rybkow połne kupadło« Dorotheje Šołćineje. W njej dopokazujo górnoserbska basnikaŕka, až wobkněžy swójo rucnikaŕstwo samo w dolnoserbskej rěcy. Wšako se rym a rytmus z jeje pjera perfektnje makatej. Toś buźo źiśam wót 8 lět radosć, wó pócynkach a njepócynkach nejwšakorakšych ptaškow a žrackow cytaś abo słyšaś. Basni pśewóźuju serbsko-nimske rěcne pomocy na kuždem boce. W tych pśisamem 30 basnjach graju zwěrjeta tu głownu rolu, lěc pólewankowa kokoš, wobuzna wójca, hajtka Majka abo 27 pjerkatych towarišow w ptaškowem abejceju. Rowno tak šybałe su rymowane tšojeńka. Tak drogujo běły mjadwjedk Knut do Łužyce, pinguin póžeda za ptaškoweju swajźbu, psyck Sherry wumějo cirkusowe kumšty a njeplek Hano handa same njerodnistwa.Dorothea Šołćina, Rybkow połne kupadło, ilustrěrowała Barbara Schumann, Budyšyn: LND 2020
▶ Thomas Menzel na nimorjadneho profesora powołany
Slawist a priwatny docent dr. Thomas Menzel bu 30. oktobra wot prezidenta Oldenburgskeje Uniwersity Carla von Ossietzkeho, prof. dr. Pipera, na nimorjadneho profesora powołany. Wot 1995 bě rěčespytnik Thomas Menzel wědomostny sobudźěłaćer na wšelakich uniwersitach w němskorěčnym rumje, najprjedy w Oldenburgu, pozdźišo tež w Greifswaldźe a Regensburgu. W Freiburgu a we Wienje je rěčespytne profesury zastupował. Thomas Menzel (53) je slědźerske projekty k rěčnym změnam w morfologiji a syntaksy słowjanskich rěčow, k němskim požčonkam w pólšćinje a jeje dialektach a k rěčnemu kontaktej mjeńšinowych rěčow přewjedł. Poskića čitanja a seminary wo kulturnych stawiznach słowjanskich ludow, wo pólskej a ruskej gramatice a rěčnych stawiznach kaž tež wo słowjanskich mjeńšinowych rěčach, mjez druhim kašubšćinje, rusinšćinje a burgenlandskej chorwatšćinje. Thomas Menzel dźěła wot lěta 2016 w Serbskim instituće w Budyšinje we wotrjedźe za rěčespyt.Friedemann Böhme a Thomas Siegmund (wotprawa) składnostnje adwentneho nyšpora w Budyskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje dnja 29. nowembra 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
Dwě lěće je planowanje trało, prjedy hač bě rozsudźene, zo ma Budyski Serbski muzej nowy depot za swójsku zběrku dóstać, a to na Lubijskej w Budyšinje. Za to trěbne finančne srědki zwjedźechu wokrjes Budyšin a kulturny rum Hornja Łužica/Delnja Šleska. Nimo toho je Budyski wokrjes imobiliju kupił, kotruž Serbski muzej runja druhim wotnajima. Mjez susodami su Muzej zapadneje Łužicy, dźěłarnje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, wokrjesny archiw a Hornjołužiske kliniki. Nowy depot je trěbny, dokelž dotalne městno w muzeju samym wjace njedosahaše, wšako dóstawa muzej nadal wěcy ze zawostajenstwow a swoju zběrku tež přez nakupy běžnje rozšěrja. Něhdźe 70 % zběrki muzeja, dohromady něhdźe 26.000 eksponatow, předewšěm keramika a wudźěłki z drjewa a metala kaž tež grafiki, mólby a dalše wuměłske twórby maja so na nowym městnje pod kmańšimi klimatiskimi wuměnjenjemi składować a škitać. W muzeju wostanje cyła tekstilna zběrka, za kotruž maja muzejownicy wšelake ideje. Jedna warianta je zarjadowanje zjawnje přistupneho drastoweho depota, hdźež móhli jednotliwcy pod dohladom za projekty slědźić abo so wot fachowcow poradźować dać.
Hižo 2019 je so Iris Brankačkowa wuměłsce z rasizmom rozestajała. Wuchadźišćo běchu rasowědne slědźenja nastupajo serbsku ludnosć mjez 1929 a 1938 w Hornjej a Delnjej Łužicy. Při tym mějachu biometriske daty teoriju wo Słowjanu jako mjenjehódnym čłowjeku dopokazać. Tak je mjez druhim Otto Reche, wodźaca wosobina na polu rasoweho slědźenja na Lipšćanskej uniwersiće, lěkarjej Wilhelmej Hilsingerej nadawk dał wot 1929 do 1932 slědźenja w Budyskej a Klóšterskej kónčinje přewjesć. Wón měješe ćěła jednotliwcow wuměrić, pigmenty kože postajić a krej přepytować. Sćěhowachu dalše přepytowanja Friedricha Merkenschlagera 1931 w Błótach, Heinricha Gottonga 1936/37 we Wojerowskej kónčinje abo Rudolfa Graua, kiž chcyše wot 1936 do 1938 cyłu Hornju Łužicu přepytować.
Mjeztym zo je so wuměłča prěnjotnje z mužemi rozestajiła, wěnuje so nětko žonam. Zakład za aktualny projekt, kiž so wot Kulturneje załožby Sakskeje spěchuje, je rasowědna disertacija Heinricha Gottonga, kotryž je wjesnu ludnosć wokoło Wojerec přepytował a za swoje slědźenja 309 wosobow, 165 mužow a 144 žonow w starobje mjez 20 a 45 lětami fotografował a zapiski zhotowił. Jeho dźěło bu 1940 wudate.
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa (nimale) live sobu dožiwić. A to ćim bóle, wšako nam wšitkim lětsa dožiwjenje hodownych wikow pobrachuje. Tuž podajmy so doma w ćopłej stwě do tuteje potajneje atmosfery z protagonistomaj a słuchajmy na słuchoknihu Dorotheje Šołćineje.Dorothea Šołćina, Jank a Majka w njebjesach, słuchohra, režija: Madleńka Šołćic, titulna ilustracija: Friederike Ablang, Budyšin: LND 2020, cyłkowna dołhosć: 70 min.
Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj! Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali. Poskajće, kak so Jankej a Majce poradźi, bjez zastupneho lisćika z hoberskim kołom sobu jěć, što so při tym njewočakowaneho stanje a štó jimaj z wulkeje nuzy pomha.
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace hač štyri lětdźesatkach ze swojej kameru přewodźał a z tym mjez druhim historiske podawki, wšědny dźeń a wjerški towaršnostneho žiwjenja dokumentował.Jürgen Matschie, Tief im Osten. Die Lausitz im Wandel 1976–2020, Halle: mitteldeutscher verlag 2020, 160 s.
Z fotow wučitać je jónkrótny »rukopis« fotografa runje tak kaž jeho skutkowanje w tradiciji socialno-dokumentariskeje fotografije wuchodneje Němskeje, při čimž so wosebitosće dwurěčneho regiona jasnje jewja. Přiwšěm dźe Maćijej wo to, pokazać, zo so Łužica wot druhich kónčinow wuchodneje Němskeje wulce njerozeznawa, bjez toho zo něšto porjeńšuje abo zataja.
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej nowej antologiju hornjoserbskeje prozy »Susodźa«. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je žortne a chutne powědančka 22 awtorkow a awtorow wubrała, kiž nježadaja sej wotstawk, ale skića jenož wočerstwjacu chwilu.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 212 s.
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo antologije pak su njedźiwajcy toho »přez płót« pohladali a wo susodach žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.
▶ Adwentna knižka Měrki Mětoweje
W němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za dźěći wot Měrki Mětoweje wušła. Knižka z titulom »Fräulein Schmollbraten feiert Advent« słuša do čitanskeho rjada adwentnych knižkow nakładnistwa a funguje kaž adwentny kalender. Ze swojej stawiznu wokoło Liski měri so awtorka na čitarki a čitarjow wot 5 lět.
▶ Digitalizowanje zawostajenstwa Šwjele
Wot spočatka oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948). Při tym so žórła z archiwa nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće ze spěchowanskeho programa »Digitalizacija a spřistupnjenje«.
▶ Muzej zasej wótwórjony
Pó styri lěta trajucych twaŕskich źěłach jo Serbski muzej w Chóśebuzu wót 27. oktobra zasej wótwórjony. Pśi tom jo se nowa trajna wustajeńca pód mjenim »Tak dłujko ako serbstwo wobstoj« zarědowała, kótaraž pśedstaja we wósym tematiskich wobłukach žywjenje Serbow w Dolnej Łužycy. Ako wósebnu wustajeńcu pokazuju se pód titulom »Wuglědy – Perspektiven« fotografije Maika Lagodzkego.
Wót załoženja spěchowańskego towaristwa stawiznow domownje »Stog« w lěśe 2004 słuša k tradiciji, až se prědny eksemplar lětnego domowniskego lětopisa »Stog« pśepódajo direktoroju bórkojskego amta. W lěśe 2020 jo Christoph Neumann, zastupujucy amtski direktor, rowno wuśišćany prědny eksemplar »Stoga« wót Ralfa Radochle, pśedsedarja spěchowańskego towaristwa, kenž jo dla korony pśedpisany wótstawk doźaržał, dostał w listowej wobalce. Aplaws pśibytnych njejo mjenjej wutšobny był.
»Domowniski lětopis ›Stog‹ słuša mjaztym k fachowej literaturje za lěpše znaśe a cesćenje domowniskich stawiznow našogo regiona«, jo gronił Christof Neumann, kótaryž co se skóro sam ako awtor pokazaś. Z tysac wuśišćanymi eksemplarami jo »Stog« nejwuznamnjejšy kalender regiona Górne Błota. Ten nowy »Stog« 2021 jo 41 awtorow, mólarjow, basnikarjow a fotografow »nakładło«, gaby to pśirownowali ze składanim stogow.
12 kalenderowych łopjenow za lěto 2021 pśiwobrośujo se stawizniskim a aktualnym wětšnikam a wódnym młynam regiona z wjele stawizniskimi informacijami a detailami. Slědkoju móžo region ze stawiznisko-techniskeju wósebnosću słužyś. W Myšynje blisko Wětošowa źěła hyšći z »Paulicks Mühle« jadnučki wódny młyn w kraju Bramborska. K tomu pasujo baseń w dolnoserbskej rěcy »Źož se wjerśi« Jill-Francis Ketlicojc z Chóśebuza, kótaraž spódobnje tu głownu lětnu temu pódkłaźo.


text:
Planowanje šulskeje syće Budyskeho wokrjesa delanskich radźićelow wužaduje
Ralbicy (JK/SN). Na dnjowym porjedźe mnohich, tež serbskich gmejnow steja tele dny plany šulskeje syće Budyskeho wokrjesa. W gmejnam předležacych podłožkach k wobzamknjenju wšak wokrjes zawěsća, zo maja wšitke šule dalewobstaće zawěsćene. W trěbnym wobzamknjenju dźe jeničce wo to, zo šulski nošer, přewažnje su to na serbskich wsach gmejny, tele rjadowanje na wědomje bjerje a swoje plany na přichod kubłanišća wusměri.
Serbske a dwurěčne šule maja při planowanju šulskeje syće wosebje wobkedźbować. Hižo zestawa rjadownjow kaž tež jich wulkosć a čarowosć lětnikow ma so runje tak wobkedźbować kaž planowanje trěbnych busowych čarow.


text:
Choćebuz najmjenje inwestuje
Choćebuz (dpa/SN). Hladajo na wudawki na dobro braniborskeje komunalneje infrastruktury leži město Choćebuz na poslednim městnje. Tole su fachowcy Němskeho instituta za hospodarske slědźenje wuličili. Po tym inwestuje Choćebuz runje 116 eurow na wobydlerja za pěstowarnje, šule a dróhotwar. Cyłoněmski přerězk je wjace hač dwójce tak wulki, mjenujcy 270 eurow wob lěto. Scyła su wuchodoněmske komuny ze swojimi inwesticijemi w špatnym połoženju: Tři štwórćiny wokrjesow nowych zwjazkowych krajow cyłoněmski přerězk njedocpěja, wědomostnicy zwěsćichu. Jedna z hłownych přičin su woteběrace přepokazanki ze solidarneho pakta II. Snadne dawkowe dochody so tak dźeń a negatiwnišo wuskutkuja. Spadowaca ličba wobydlerjow tomule wuwiću polěkuje.
Zarjaduja kubłanske wiki


text:
Rěčny centrum WITAJ wobsteji mjeztym 20 lět. To je přičina, zaběrać so w rjedźe přinoškow z dźěławosću serbskeje institucije, kotraž je Domowinje přirjadowana. Milenka Rječcyna je so ze zamołwitej redaktorku časopisa Serbska šula (SŠ) Bianku Wjeńcynej z RCW rozmołwjała.
Su w lětach skutkowanja jeničkeho serbskorěčneho pedagogiskeho magacina łamki byli, a su hinaše wobsahi porno časej załoženja k tomu přišli?
Kak robotery jako wučbny srědk wužiwać – to rozjimaštaj Michał Cyž ze Sakskeho wukubłanskeho a wuwiwanskeho kanala (SAEK) a informatikar Wito Bejmak we wobłuku zhromadnje z Techniskej uniwersitu Drježdźany wuhotowaneho webinara. Nimo toho namjetowaštaj wutworić skład, spřistupnjacy šulam wotpowědnu techniku.
Budyšin (SN/bn). „Kawsalnje myslić móc je bytostna tema přichoda“, Wito Bejmak wčerawše zarjadowanje zahaji. Tónle kognitiwny proces hodźał so z pomocu roboterow spěchować, kaž informatikar na přikładźe modela „B-Bot“ pokaza. „Šulerjo móža jón sami programěrować, tak zo je kmany nadawki spjelnić, kotrychž kompleksita je naposledk njewobmjezowana. Tak wuknjacym na zabawne wašnje zmóžnjamy so z techniku rozestajeć. Zdobom polěkujemy logiskemu myslenju, koordinaciji a orientaciji.“
Budyšin (SN/MiR). Deskowu hru ze serbskimi napisami měć, kotruž w swójbach dale dawaja, ma so stać woprawdźitosć. Lětsa chcedźa wudać hru „Łužiski monopoly“. Je to prěnja edicija tuteje hry, kotraž so z Łužicu zaběra. Wobsahi maja cyły region wot Žitawy hač do Königswusterhausena zapřijeć.
Budyšin (SN). Jedyn z prěnich kubłanskich wjerškow w januaru běše minjene sydom lět stajnje informacija wo zarjadowanju „Nawi přichoda – centralny informaciski dźeń orientacije na powołanje a studij“ w Budyskim wokrjesu.
Za lětuše wosme zarjadowanje, bě wjace hač 80 předewzaćow přizjewjenych, mjez nimi Radworske předewzaće Rječka&Čornak technika za tepjenja a připrawy za rjadowanje płunoćišća tzwr kaž tež Budyski powołanskošulski centrum z fachowej šulu za socialnu pedagogiku. Lětsa pak so wiki za wukubłanje a studij na statnej studijnej akademiji (BA) na Lubijskej dróze sprjewineho města njewotměja. Organizatorojo, mjez kotrymiž je BA sama, Budyska agentura za dźěło, Budyski wokrjes kaž tež powołanskošulski centrum a wokrjesna rjemjeslniska komora, dyrbjachu zarjadowanje wobmjezowanjow korony dla wotprajić. Kónc minjeneho lěta běchu ju hišće za měrc 2021 planowali, su pak zwěsćili, zo njehodźi so zarjadowanje pod aktualnymi wuměnjenjemi přewjesć.
Chrósćicy/Worklecy (SN/MiR). Hižo spočatk lěta bu znate, zo wučerka Worklečanskeje zakładneje šule „Michał Hórnik“ Milenka Cyžowa swojich šulerjow online wuwučuje. Mjeztym je wona pjeć widejow do interneta stajiła. Na Youtube-kanalu pod hesłom „wučerka knjeni Cyžowa“ móže sej je kóždy zajimc wobhladać. Krótke filmy, mjez pjeć hač do 16 minutow trajace, zaběraja so z temami, kotrež bychu wuknjacych 1. lětnika hewak w šuli wužadali. Hakle tónle tydźeń je wučerka swojim chowancam pismik „r“ spřistupniła. „Wěm, zo je staršim husto ćežko so wo to starać, zo dźěći z wjeselom swoje nadawki spjelnjeja“, měni wučerka, kotraž je nazhonjenja z wuwučowanjom po modernych medijach hižo w Berlinje a Podstupimje zběrała. „Nahrawam tuž tuchwilu tydźensce widejo, w kotrymž posrědkuju wuknjenske wobsahi.“ Wosebje putacy je film wo hodownych darach wučerki, wusměrjeny na zwučowanje z pismikom „k“.


text:
Klasyfikacyjo godkůw
Używo śe dwůch przodńich zort klasyfikacyji godkůw - klasyfikacyjo gynetyczno a strukturelno. Czasym używo śe tyż roztůmajtych klasyfikacyjůw funkcyjonalnych.
Klasyfikacyjo gynetyczno[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Klasyfikacyjo gynetyczno, je to ukodańy godkůw podug ich pokrewjyństwa. Tajlůng tyn, uobyjmuje wjync ino godki naturalne, roz a kedy godki sztuczne, choby esperanto, volapük, czy quenya. Tajlůng na godki naturalne a sztuczne je skiż tygo tajlůngym nadrzyndnym nad tajlůngym gynetycznym.
Problymatyczne sům godki kryolske, kere to sům miszungym roztůmajtych godkůw, zwykle ojropejskich ze godkůma ludźi mjyszkajůncych we kolůńach a godkůma afrykůńskich plymjůn, ze kerych pochodzůły czornoskůre ńywolńiki.
Do dźiśej doło śe powywodźić godki uod wspůlnych pragodkůw, we kerych śe godało uokoło 9-10 tyśůncůw lot nazad. Terozki naukowce sztarujům śe przekroczyć tyn rant ich mogebnośćůw, atoli dowo to raczyj wůntpliwe wyńiki.
Nojwjynkszym wspůłczysnym problymym we tyj klasyfikacyje je stwjyrdzynie, co je uosobnům godkům a co je ino djalyktym, abo gwarům. Na uznańy jakigoś djalyktu za sůmodźylno godka majům ńyroz ajnflus raczyj wpływy polityczne, niźli czysto godkoznawcze. Lo bajszpila ślůnski je uważany za djalykt (abo raczyj skupina djalyktůw) polskigo, krům tygo aże wjela barzi podobne djalykty syrbskochorwackij godki sům uznowane za godki nacyjne (poszczygůlne tajle djalyktolne chorwackego barzi śe uod śa růżńiům, niźli sztandardowy chorwacki uod sztandardowygo syrbskego).
Jydnostki klasyfikacyje gynetycznyj[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- makrofyla
- fyla
- subfyla
- makrogałyńź
- gałyńź
- podgałyńź
- familijo
- podfamilijo
- makrozorta
- zorta
- podzorta
- godka
- skupina djalyktůw (klaster djalyktalny)
- djalykt
- gwara
Klasyfikacyjo strukturolno[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Czyli inakszyj typoligijo godkůw. Je to tajlůng, kery tajluje godki podug ich roztůmajtych cechůw. Nojczyńśćij stosowane to:
Kryteryjům fůnologiczno-fůnetyczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podug ilośći fůnymůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- godki bogate we fůnymy (>50)
- godki strzydnio bogate we fůnymy
- godki bidne we fůnymy (<20)
Podug stosunku spůłgoskůw do sůmogoskůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- godki spůłgoskowe (>70% spůłgoskůw)
- godki sůmogoskowe (>30% sůmogoskůw)
Podug prozodyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- godki prozodyjne
- ze ńystałym akcyntym
- uoporte na iloczośe
- uoporte na intůnacyje
- godki ńyprozodyjne
Kryteryjům morfologiczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Godki izolujůnce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We tych godkoch wjynkszość morfymůw moży bůć sůmodźylnymi sowůma. Stosunki gramatyczne sům wyrażane bez roztůmajte przimjana, przisůwka a formy czasůwnikůw posiłkowych.
Godki syntetyczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tukej pojawio śe już zdecydowany tajlůng mjyndzy morfymym a sowym. Zauobycz na sowo składo śe morfym gramatyczny a jedyn abo kilka morfymůw gramatycznych a sowotwůrczych. Np. zdańy: "Robotńiki lezům."
- robot- morfym leksykolny, uoznaczo robota.
- -nik morfym sowotwůrczy, uoznaczo wykonowca czynnośći.
- -y morfym gramatyczny, uoznaczo liczba mnogo. Sůłgoska   we poprzydńim morfymie wymuszo alternacyjo y>i.
- lez- morfym leksykolny, uoznaczo iśće kajś.
- -ům morfym gramatyczny, uoznaczo 3.uos. liczby mnogij.
Godki syntetyczne dźelymy na
- fleksyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle wiyncyj niż jydno funkcyjo a spyłńajům jům ino przi uokryślonyj grupie sůw, a mogům wymuszać zmjany fůnetyczne we innych morfymoch.
- aglutynacyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle ino jydno funkcyjo a sowo bazowe ńy mo wjynkszygo znaczyńo przi ich wybjerańu.
- alternacyjne - funkcyjo morfymůw leksykolnych pyłńům rdzyńe spůłgoskowe a rola morfymůw gramatycznych pyłńům przirostki a alternacyje sůmogoskůw we rdzyńu.
Godki polisyntetyczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We tych godkoch rozmywo śe zaś růżńica mjyndzy sowym a zdańym. Morfymy łůnczům roztůmajte funkcyje a ńy mo śćisłyj kategoryje czyńśći godki.
Kryteryjům syntaktynczne - wykłodniki syntaktyczne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Godki pozycyjne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Decyduje szyk sůw we zdańu. Np. englicke Percy loves Annabeth vs. Annabeth loves Percy. Szyk czasym decyduje tyż we ślůnskim: Muter kocho Ana vs. Ana kocho muter. Te godki sům zwykle izolujůnce.
Godki przipadkowe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Decyduje forma sůw uokryślajůncych. Np. ślůnske Maks ubił lwa vs. Lew ubił Marka. Te godki sům zwykle syntetyczne.
Godki inkorporujůnce (kůncyntryczne)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Decyduje forma sůw okryślajůncych. Np. we godce odżibwe Nen-tawēmā u-kī-ness-ā-n wāwāškēššu-wan - Mů braćikuůn-ubić-jům sarna - Můj braćikubił sarna. Take kůnstrukcyje sům tyż we ślůnskim: Berg zasłańo familoki vs. Familoki zasłańajům berg. Te godki sům zwykle polisyntetyczne.
Kryteryjům syntaktyczne - szyk sůw we zdańu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We wjynkszośći godek istńejům zdańa, kere mogymy podźelić na půdmjot (S uod łać. subiectum) uorzeczyńy (V uod łać. verbum) a dopyłńyńy (O uod łać. obiectum), choć rzadko zdańe mo je wszyjske, np. podmjot moży bůć wyrażůny formům czasowńika. Klasyfikacyjo ta tajluje godki, podug szyku (to je kolyjnośći) tych trzych przodńich elymyntůw zdańa. We godkoch izolujůncych a czyńśći polisyntetycznych szyk tyn je twordo przestrzegany, atoli we godkoch syntetycznych a wjynkszośći godkůw polisyntetycznych możno go dość swobodńy miyńić. Istńejům wjync nostympujůnce szyki zdańa:
- SVO
- SOV
- VSO
- VOS
- OSV
- OVS
Strukturolne rozrůżńyńy argumyntůw predykałůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We godkoch, kere majům przipadki stosunki mjyndzy agynsym (A) – wykůnawcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim pacyjynsym i (P) – odbjůrcům czynnośći a doznajůncym (D) – wykůnowcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim.
Godki nůminatywne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Doznajůncy a agyns wyrażane Mianownikiym, pacjyns Biyrnikiym.
Godki ergatywne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Agyns wyrażany Ergatywym, doznajůncy a pacjyns Absolutywym.
Godki transytywne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Doznajůncy wyrażany jydnym przipadkiym, agyns a pacjyns drugim.
Godki dyrektywne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wszyjske trzi sům wyrażane jydnym przipadkym - Dyrektywym.
Godki trůjdźylne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kożdy elymynt je wyrażany innym przipadkim.
Godki aktywne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Majům dwie klasy rzyczownikůw - aktywne a pasywne a dwa przipadki morfosyntaktyczne - Ergatyw a Biyrnik. W zalyżnośći uod rzyczownika używo śe uodpowjydńygo przipadka.
Klasyfikacyje funkcyjonolne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Czosym używo śe tyż pozalingwistycznych klasyfikacyjůw funcyjonolnych, kej tajlůng na godki martwe, żywe, wegetujůnce a umarte; wehikulorne, nacyjne a etniczne; piśmiynne a ńypiśmiynne; zworte a rozproszůne atp.
Biblijografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa 1989.
- Anna Kozłowska, Klasyfikacja języków


text:
Downo tymu, kiedy jeszcze czarownicy Baby Jagi nie było na świecie, na mietle lotała se tako jedna czarownica Leciśmieja. Nie była tako straszno jak Baba Jaga, ale też kożdy sie boł spotkanio ś niōm jak diobła. Kiedy stary Rychlik ôpowiadoł ô spotkaniu ś niōm, nie poradziōł sie strzimać ze śmiychu. Choć spotkoł jōm ze szterdzieści rokōw tymu, wyglōndoł, jak by to było wczora. Jo była wtedy małym szczapym i nie bardzo wiedziałach z czego sie tak śmieje. Jak mie jednak mamulka posłali do ciotki Stazyjki, kiero miyszkali w inkszej wsi, daleko ôd nas, miałach strach. By tam dońść, trza było przyńść bez pora wsi i tela samo lasōw, ale nie takich jaki sōm dzisio, ale z ôgrōmnymi, roztōmańtymi strōmami, bez kiere nie było widać ani kōnszczyczka nieba. Choć rada żech do ciotki chodziła, to jyno wtedy, jak mamulka szli sy mnōm, a tym razem musiałach pońść sama, bo mamulka sie roznimōgła. Miałach prziniyść ôd ciotki lyk, kiery robiła z zielin, co rosły jyno w lesie za ciotki chałupōm. Ciotka dobrze sie znała na lyczyniu i wiela poradziła pōmōc nimocnym ludziom. Nie wiedziałach czy se zapamiyntom nazwa tej zieliny i mamulka musiała mi ôpowiedzieć, na co ôna mo być. Jak żech przeszła bez piyrszy las, byłach rada, że sie już skōńczōł, ale przedy mnōm wieś i drugi las, wiynkszy niż piyrszy. Szła żech gibko i szeptałach se cały czas nazwa tej zieliny, na wszelki wypadek, i na co mo być. Ôbie nazwy zieliny i choroby były ciynżki do zapamiyntanio, że już w tym drugim lesie nie pamiyntałach żodnej. Musiałach sie wrōcić. Mamulka byli na mie zmierzli, żech je ciymno jak tabaka. Chciała żech, by mi to napisali na kōnsku papiōru, ale kie nie poradzili pisać bez bryli, bo se bryle stracili, a jakby nowet napisali, to nie wiadomo czy ciotka Stazyjka poradzōm czytać. Jo nie poradziłach jeszcze pisać, bo szkoły miałach iść dziepro po feryjach. Musiałach sie tego nałuczyć na pamiyńć, ale kie doszłach do tego drugigo lasu, zaś żech zapomniała. Siadłach se na pniu i rozpłakałach sie ze zgryzoty. Wracać sie nazod do chałupy mie było gańba, bo mie mamulka sprzezywajōm, a możnek i zdōnżōm umrzyć, niż jo prziniesa ta zielina. Płaczki leciały mi ciurkiym z ôczu i jyno żech jich ôbciyrała rynkowym ôd kabota. Naroz wiater zafurczoł we wiyrszczkach stromōw i usłyszałach przeraźliwy śmiych, żech musiała se zatkać űszy. Skuliłach sie ze strachu pod pniym chrubego buka i spomniało mi sie ô Leciśmieji. Ledwa żech se ô tym pomyślała, zrobiło sie kole mie ôgromnie zima, jakby lipiec zamiyniōł sie w luty. Najgorszy było, jak tyn śmiych usłyszałach nad sobōm i poczułach jakoś dziwno wōń, ani brzidko, ani piykno, a jak mie chdoś dotknōł za ramia, toch już miała dość. Wystraszōno ôtworzyłach ôczy. W kōłko kole mie lotała se na mietle staro baba, ôbleczōno bele jako i śmioła sie do rozpuku. Wiedziałach, że je to ta sama czarownica ô kierej rozprowioł stary Rychlik.
- Wiedziałach, wiedziałach, że cie tu znojda! – skrzeczała ôblatujōnc mie w kōłko. – A to je mōj las i moja wola, co z tobōm zrobia.
- Dyć jo je jeszcze mało i sie was boja – rzekłach i zatrzynsłach sie cało ze strachu.
Ôna zaśmioła sie zaś tym przeraźliwym głosym, ale jakoś inakszy. Pomyślałach se, że sie udobruchała i poczułach sie troszka raźnij.
- Jo je Leciśmieja i chdo mie pocałuje w nejpiykniejszo czyńść ciała, nie musi sie mie boć.
Podziwałach sie na nia, nie przestowała furgać na swojij mietle kole mie, ale wiycie, ôna ni miała ani jednego kōnska na sobie, kiery by bōł piykny. Pomyślałach se wtedy: Bożyczku, bele bych jōm nie musiała całować, kaj bych nejbardzi nie chciała. Ślazła ze swojij mietły i zaczła mi sie przyglōndać.
- To dzisio tak dziecka wyglōndajōm? – sie spytała.
Nie wiedziałach, jak kiedyś wyglōndały dziecka, ale myślałach, że tak samo.
- Taki kikutek! – dotkła mie za warkocz, kiery chruby nie bōł, ale ciynki też ni. Też mi coś! Jo to mōm włosy jak żodyn inkszy. Żebyś chocioż rozum miała, to i pamiyńć by ci nie szwankowała.
- Co jo moga za to, żech je ciymno jak tabaka i pamiyńci ni mōm? – zaś żech sie rozpłakała.
- Leciśmieja rozśmioła sie zaś i nie poradziła skōńczyć. Jak nareszcie przestoła sie śmioć, zaczła chodzić kole mie na swojich koślawych nogach.
- Byś była tako wesoło jak jo, to wszystko by ci wychodziło w życiu.
- Jo tak nie poradza.
- Ale mosz szczyńści, by sie tako stać.
Za nic w świecie nie chciałabych wyglōndać jak ôna, ani furgać na mietle też ni – se myślałach.
- Wiym, co myślisz – rzekła – ale co mi tam. Jo i tak je piykno, ale jedno miejsce mōm nejpiykniejsze. Jak mie w ni pocałujesz, to bydziesz wesoło i mōndro jak jo. Nejważniejsze, że spomnisz se, po co idziesz do ciotki Stazyjki.
- Nie wiedziałach, co ji moga powiedzieć, by jōm nie ôbrazić. Nawet pomyśleć, żech ô ni źle ni mōgła, bo by to wiedziała.
- Kaj mocie to nejpiykniejsze miejsce? – ôpowożyłach sie spytać.
Zaczła tańcować kole mie i kryncić zadkiym. Szaty miała całe w strzympach i jeszcze ta dziura na zadku. Ledwa pomyślałach ô ni, a ôna sie uśmiychnyła.
- No, no, to je to miejsce – rzekła ze śmiechem – jak to zrobisz, to jeszcze zawieza cie do ciotki Stazyjki swojim pojazdym, a potym do chałupy, kaj mamulka nie poradzi sie doczakać na ciebie. Toch była załatwiono.
- Musisz sie pośpieszyć, bo mamulce nie zostało wiela czasu.
Coch miała zrobić.
- Tōż ôbrōćcie sie!
- Zrobiłach to, aż mi gymbōm skrziwiło.
- Skrziwiłaś sie, ale zaroz sie zaczniesz śmioć jak diobli. Siodej za mnōm! – rozkozała.
Byście widzieli tyn szwōng, jak my leciały na tej mietle i śmioły sie ôbie. Przelecieli my bez las, wieś i nastympny las, nastympno wieś. Na kōniec zrobili my pora kōłek nad chałupōm ciotki Stazyjki, kierzi wylōndali przed gonkiym. Ciotka stoła z narychtowanym miyszkiym w rynce.
- Na dziołcha, kaj żeś to była tak dłōgo? Bier te zieliny i leć drabym ku chałupie.
- Nie wiym skōnd ciotka Stazyjka wiedziała, po coch przileciała, ale chyba ôd Leciśmieji, kiero chichrała sie calutki czas, a jo też nie poradziłach wytrzimać ze śmiychu.
- Nie chichrej sie tela, bo ci szczynka wyskoczy z zawiasōw.
- Jak my lecieli nazod, wszyjscy wychodzili z chałup i dziwali sie do wyrchu, co to za straszydła furgajōm, a my sie śmioli i nie poradzili przestać. Mamulka, kiero była już na wykończyniu, jak jyno usłyszała tyn śmiych, wylazła z łōżka i zanim narychtowała zielin do picio, czuła sie lepszy.
- Na przestōń sie dziołcha chichrać, boś ni ma Rychlikiym.
Leciśmieja downo se poleciała, a jo wyôbraziłach se, jak to jōm stary Rychlik całowoł w nejpiykniejsze miejsce jaki miała. Tego jednak nigdy nie zdradziōł. Mie zaś na dycki pozostoł tyn śmiych, bo choć nie chca, to musza sie śmioć na cały lajerok, aż mie je gańba. Nikierzi se myślōm, że śmieja sie ś nich. Ale co mi tam! Niech sie też sy mie pośmiejōm! Trocha gorszy z mōndrościōm, bo ôd pocałowanio Leciśmieje w nejpiykniejsze miejsce, mōndrzejszo żech sie nie zrobiła.


text:
We piyrwszym szpilu barażowym trza bōło oglōndać dogrywca coby wyłonić finalisty. Na koniyc to Ruch sie…
Kategoria: Tory ze Ligi
Tory ze szpilu Śląsk II – Ruch (1:1)
Po 4 szpilach udało sie w końcu szczelić tora, ale jeszcze brakuje trocha do wygranyj. Ruch…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Znicz Pruszków 0:0
Ruch Chorzów walczōł niy ino ze Zniczem, ale tyż ze swoim zdrowiem. Ostatecznie pôd rymis 0:0,…
Tory ze szpilu Ruch – Sokół (3:0)
Klubowo telewizja – RUCHTV – prezentuje wideo ze torami jakie szczylali fusbalorze Ruchu we szpilu ze…
[SKRÓT]: Wigry Suwałki – Ruch Chorzów (0:2)
Szpil Wigier Suwałki ze Ruchem Chorzów szło oglōndać na kanale TVP Sport i tyż ta telewizja…
Skrót szpilu Pogoń Siedlce – Ruch Chorzów (1:1)
Zaległy szpil 18 raji eWinner II ligi zakończōł sie rymisem 1:1. My zapraszômy do łoglōndanio skrótu…
Skrót szpilu Ruch – Motor (0:0)
Zapraszômy do łoglōndanio skrótu ze szpilu 19 raji eWinner II ligi, kaj Ruch Chorzów zrymisowôł 0:0…
Tory ze szpilu Ruch – Śląsk II (5:2)
We sobota Ruch rozgromiōł rezerwy Śląska Wrocław 5:2. Jak te tory wlajzowały? Poniżyj wideo ze wszistkimi…
Ruch Chorzów – Olimpia Elbląg [SKRÓT]
Ruch Chorzów we 15 raji szpilów eWinner II ligi wygrôł u sia ze Olimpią Elbląg 1:0.…
Magazyn eWinner II ligi
Zapraszōmy do łobejrzynio magazynu podsumowujoncygo 14 raja szpilów we eWinner II lidze: włąsne / laczynaspilka
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice 2-1 (1-1)
Tym razym za skrót wziynli sie ludzie ze TVP Sport. Zapraszômy do łoglōndanio wygranyj Ruchu Chorzów…
[SKRÓT]: Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów 1-1
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 6 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj na wyjyździe –…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-0
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 5 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj we Chorzowie, przi…
Poszukujemy reklamodawców!
Poszukujemy reklamodawców, którzy w zamian za udostępnienie swojej reklamy na łamach naszego portalu poratują nas groszem…
Skrót szpilu Ruch – Resovia
Zapraszomy do łoglondanio skrótu ze szpilu Rucch – Resovia. Na serio warto połoglondać to jesce roz!…


text:
Adam Małysz
Adam Henryk Małysz (ur. 3 grudńa 1977 we Wiśle) – polski narćarski skoczek.
Medalista uolimpijski, sztyrokrotny indywidualny mistrz śwjata, sztyrokrotny zdobywca Puharu Śwjata, trjůmfator Turńiju Sztyrych Skoczńi, trzikrotny zwyćynzca Turńiju Nordyckigo, zdobywca Puharu KOP (tzw. Moła Krysztołowo Kula), dźewjyntnostakrotny mistrz Polski, uod 2001 r. rekordźista Polski we dugośći snarćarskigo koku. Sztyrokrotńy wybjerany nojlepszym szportowcym Polski. Kawalyr Uoficerskigo Krziża a Kůmandorskigo Kriża Uorderu Uodrodzyńo Polski.


text:
Zo móhli projekty strukturneje změny zmištrować je wjele pjenjez a personala trěbnych. Zwjazkowy spěchowanski program z mjenom STARK ma komunam a akteram ze ciwilneje towaršnosće pomhać. Hladajo pak na zwoprawdźenja jewi so wótra kritika.
Choćebuz (SN/at). Na kromje pohórnistwowych jězorow a w nich knježi swójska dynamika. Wo zesunjenjach dyrbjachu zamołwići Łužiskeje towaršnosć hórnistwoweho zarjadnistwa (LBMV) dotal přeco zaso rozprawjeć, tak loni 11. měrca w Hórnikečanskim jězoru.
Wobswětoškitarjo Choćebuskeje skupiny Zeleneje ligi rěča wo „njezwučenym a starosće wubudźacym“ zesunjenju na južnym brjoze Liškowskeho jězora – bywšeje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer –, kotryž nastawa w zamołwitosći Łužiskeje energije a milinarnje (LEAG). Potrjecheny wotrězk je do směra na město Choćebuz zapołoženy. „Ze Šlichowom leži wobydlene sydlišćo w bjezposrědnej bliskosći zesunjenja“, wobkrući Renej Šuster ze Zeleneje ligi starosće wubudźacy fakt. W februaru a měrcu běchu tu wjacore zesunjenja. Na to bu w Šlichowje, měšćanskim dźělu Choćebuza, bywši škitny nasyp přećiwo harje wobšěrnje zawrjeny. Potrjecheny je nimo toho wobłuk kaijoweje murje. Tu chce město Choćebuz pobrjóh jězora wobšěrnje wuwiwać, za čož chcedźa wjacore miliony eurow wudawać.
Hosćenc „Meja“ w Radworju bě a je zaso dobra adresa za swjedźenje. Twarjenje steješe přez lěta prózdne, doniž njezapoča so w lěće 2011 skónčnje něšto hibać. Nětko pak so wobličo předewšěm zadnjeje strony přeměnja. Pjećposchodowy přitwar tam tuchwilu nastawa a ma mnohe wolóženja a lěpšiny přinjesć. Tež dwór, kotryž budźe do wobhospodarjenskeho koncepta zapřijaty, hišće přetworja.
Na Radworskej nawsy je tuchwilu wulke twarnišćo. Tam „Meju“ wulce přetwarjeja, zo by nowe wobličo dóstała. Katleń Wawrikowa dom hižo wot lěta 2011 wotnaja. Tak so do hosćenca a na žurlu zaso žiwjenje wróći, štož mnohich wjesnjanow – a nic jenož jich – chětro wolóža. W lěće 2018 je Katleń Wawrikowa „Meju“ skónčnje kupiła. Kuchnju wona hižo wjacore lěta za cateringowe přemysło wužiwa, zo by za swójbne swjedźenje, kwasy a dalše zarjadowanja z přistajenymi słódne chłóšćenki přihotowała.
Hosćenc z wulkim potencialom
Wotnětka smědźa so wobydlerjo Choćebuza a dalši zajimcy při nowym informaciskim stejnišću na hłownym dwórnišću města wo strukturnej změnje informować.
Choćebuz (SN/BŠe). Na něhdźe 150 kwadratnych metrach, kotrež nowe informaciske stejnišćo při Choćebuskim dwórnišću wopřijima, prezentuja zwjazkowy kraj Braniborska, město Choćebuz a Němska železnica projekty, kotrež perspektiwu we łužiskim brunicowym regionje w zwisku ze strukturnej změnu zmóžnjeja. Nimo noweje twornje železnicy w Choćebuzu su to tež dalše směrodajne naprawy. Oficialnje bu pawiljon dźens tydźenja wotewrjeny, na čož je wjele prominency z politiki a hospodarstwa přišło.
Drježdźany (dpa/SN). Brunicu wudobywać a zmilinić chce nowe zwjazkowe knježerstwo w najlěpšim padźe hižo hač do lěta 2030 přestać. Runočasnje měli tohorunja wuspěšnu strukturnu změnu zmóžnić, wuzběhny sakski minister za regionalne wuwiće Thomas Schmidt (CDU) wčera w běhu prašenskeho koła w Drježdźanskim krajnym sejmje. „Wotpowědne zakonje su Zwjazkowa rada a zwjazkowy sejm tež wotpowědnje wobzamknyli“, wón podšmórny.
„Zakład bě towaršnostny kompromis, kotryž přichod brunicowych rewěrow wobkedźbuje. Štóž chce wudobywanje brunicy spěšnišo zakónčić, ma tuž pokazać, hdźe móhł w brunicowych kónčinach runočasnje nowe dźěłowe městna wutworić“, sakski regionalny minister wuzběhny.
W tym zwisku njeje jenož wažne, wutwar wobnowjomnych energijow spěchować. Tež změnu strukturow w potrjechenych regionach měli w samsnej měrje pospěšić. Thomas Schmidt žada sej wjace swobody. „Dobre projekty wužaduja sej fleksibelnišu měru hladajo na wuwiće a zwoprawdźenje. Wobstejace spěchowanske doby a lětne etaty strukturnu změnu haća.“
Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Sakskeje chce so intensiwnje dalewuwiću přistawa při Lejnjanskim jězorje wěnować. To wuzběhny jednaćel Daniel Just na wčerawšej zhromadźiznje we Łazu.
Łaz (AK/SN). Multifunkcionalne serwisowe twarjenje, kotrež w nadawku gmejny Halštrowska Hola při Lejnjanskim jězorje nastawa, je mjeztym nimale hotowe. Twarske dźěła w přizemju su zakónčene, tež prěni poschod móžachu wotnajerjam hižo přepodać. W meji nastanu při nasypje hišće wotstajenske přestrjenje. Nazymu ma potom přistawny mosćik za składowanje nastać. Dale wuhotowane budu wonkowne płoniny při twarjenju. „Wot 1. apryla budźe přistaw wobhospodarjeny“, rozłoži wčera jednaćel zaměroweho zwjazka Daniel Just.
Afriskej swinjacej mrětwje wěnuja zamołwići aktualnych podawkow w Ukrainje a w času koronapandemije jenož mało kedźbnosće. Wuskutki w ratarskich zawodach tež Hornjeje Łužicy su přiwšěm katastrofalne.
Budyšin (SN/BŠe). Ratarjo w Sakskej plahuja dale a mjenje swini. Kaž ze zdźělenki Kamjenskeho statistiskeho zarjada wuchadźa, je jich ličba w běhu jednoho lěta wo 7,8 procentow woteběrała, štož je něhdźe 51 000 skoćatow mjenje. Přičina toho su předewšěm afriska swinjaca mrětwa a mjenje naprašowanjow za swinjacym mjasom po cyłej Europje.
Minjeny tydźeń bu wozjewjene, zo budźe w Hornjej Łužicy Klukšanski zawod přichodnje zawrjeny. Kaž jednaćel Swen Jatzke zdźěli, budźe to snano hižo w aprylu. Wot dotal cyłkownje 20 000 městnow za swinje je tam jenož hišće nimale 3 000 wobsadźenych. Kóšty za plahowanje swini su prosće přewysoke a płaćizny za mjaso přeniske. Tuž so hižo njewudani swinje plahować. Dale njeje na wuchodźe Sakskeje žanych móžnosćow plahowany skót zarězać. Sobudźěłaćerjo zawoda pak maja so nětko za nowym dźěłom rozhladować.
Wójna w Ukrainje so tež na produkciju Łužiskeje woleńcy we Wojerecach wuskutkuje. Nimo toho zwyšene płaćizny za ćěriwo a surowizny mały zawod nadměru wužaduja.
Wojerecy (SN/at). Wo swojim dodawarju laneho symjenja rěči jednaćelka Wojerowskeje Łužiskeje woleńcy Regine Jorga z najwjetšim připóznaćom. To je ze swójbu w Němskej bydlacy kazachski wobchodnik, wot kotrehož wona z Kazachskeje dowožowanu hłownu surowiznu kupuje. „Tydźensce tři abo štyri nakładne awta nam lane symjo z Kazachskeje přez Rusku přiwjezu“, jednaćelka rozprawja. Z wójnu w Ukrainje pak so wona praša, kak dołho móže z transportami scyła hišće ličić. Wupady drje dotal žane byli njejsu, transporty pak njejsu wjace tak dypkowne. Regine Jorga so nadźija, zo so dodawanski rjećaz dospołnje njepřetorhnje.