text:
Gruba „Guido” – wlyź do szole i rajzuj w czasie
– Wiysz – pado mi jedna znajomo rechtorka – mōmy prawie terozki byzuch szkolorzy z cōłkij Europy. Pedzieli, coby im pokozać prawo gruba, to wezna ich do Wieliczki, a ku tyj przileżitości pokoża im tyż Krakōw…
Ani niy musza godać, co aże mnōm tyrpło. Toć, to sie mianuje promocyjo ślōnskigo dziedzictwa. Czego, jak czego, nale coby godać, co u nos niy ma grubōw?! Dejcie pokōj! A możno takim rechtorōm sie wydowo, co Krakusy w podziynce weznōm i zasmyczōm swojich turystōw do Zabrzo na „Guido”? Niy weznōm.
Rod żech je i Wawelowi i Wieliczce, beztōż niy pytejcie sie mie kaj je fajnij. Wiym za to na zicher, co „Guido” to je atrakcjo europejskigo formatu, kerōm muszymy sie asić i niych Wōm niy bydzie gańba pokozywać ta gruba ludziōm z cōłkigo świata.
Gruba do aszynio sie
Jo żech broł hań swojich kamratōw niy roz i zowdy byli rade. To je richtiś cosik: ôblyc sie tyn kask, wlyź do szole i sjechać po ciymoku (!) na dōł. Wtynczos idzie zoboczyć jak wyglōndała roboty grubiorzy hań downo, a jak wyglōndo terozki. Idzie pomacać tyn wōngel, posmykać sie chodnikiym, zoboczyć masztalnie i kōnia, choby tyn borok Łysek, ô kerym żeście na zicher czytali za bajtla. Eli mōcie za tela siyły i poradzicie, to mogecie poczuć sie richtiś choby hajer przodowy na szychcie. Fto niy chce sie smynczyć, niych sie zicnie w galantnym szynku i napije kafyju abo piwa – trzista dwadziścia myjtrōw pod ziymiōm! Kej już bydziecie postrzodku Ziymi, to po jakiymu byście niy mieli lajstnōnć sie biletōw na keryś koncert na grubie? Dużo za to niy zabulicie: ôd dziesiynciu złotych za sjechanie do szynku, do ôziymdziesiynciu dziywiynciu za nojdroższo rajza („Szychta”).
Co to bōł za chop!
No! Tela na zicher styknie, coby kożdy wiedziōł co je taki plac sam u nos na Ślōnsku! Nale jo zowdy czekōm aże goście-auslyndry spytajōm sie: „A po jakiymu ta gruba mianuje sie ‘Guido’?” Bo wtynczos mōm przileżitość poôsprowiać o grofie Guido von Donnersmarcku. Co to bōł za chop! Jedyn z nojbogatszych arystokratōw we cōłkij Europie i jedyn z nojważniyjszych ludzi we cōłkim Krōlestwie Pruskim (niyskorzyj Cysarstwie Niymieckim), kerego suchōł sie som Kajzer. To ôn negocjował z Francuzami po srogij wojnie 1871 roku. Nale tyn som Guido miōł tyż inkszo, romantyczno faca. Moje szkolorze (i dziōuszki, i synki) rade suchajōm ô romansie miyndzy Guido a Blankōm de Paiva (sama de Paiva to je tyż tymat na inkszo ôsprowka), ô romansie skuli kerego mieli my sam na Ślōnsku włosny Wersal (nale już niy mōmy…).
Tajymnice grofa von Donnersmarcka
Gryfnie godo sie ô chopie, keryj przōł swojij libście tak fest, że, kej Blance sie umarło, to wziōn i pedziōł swojij służbie, co niy śmiōm włazić do jednyj jedynyj izby we cōłkim ich zomku. Bo w tyj izbie…
– Jezderkusie! Godejcie, co było rajn w tyj izbie? – nerwujōm sie bajtle, kej im ô tym ôsprowiōm – Możno ôn hań godōł z duchym ôd tyj swojij libsty? A możno ôn tam miōł tako epno glaskastla, w keryj…
Wy na zicher znocie ta ôsprowka, beztōż po jakiymu miōłbych Wom tukej ô tym szrajbować? Nale wetna sie, co wszyskigo ô „Guido” durś niy wiecie, beztōż zowdy werci sie pojechać do Zabrzo i pofedrować we gyszichcie naszego ślōnskigo Hajmatu, pra?


c: text/html

text:
Wuměłske kubłanje za kuchinskim blidom w času koronyNowakec swójba w Błótach 2020 Fota: Stanisław NowakStanisław ze swojim mytom
Dźensniši starši so wo to staraja, zo jich dźěći cuze rěče wuknu. Wjetšina wšak jendźelšćinu wuknje, dokelž je to najbóle wužiwana rěč a móžeš so z njej po cyłym swěće dorozumić. Wulku popularnosć ma tuchwilu chinšćina, hladajo na hospodarske zwiski z tutym krajom. Časćišo dźěći tež zaso rušćinu wuknu, byrnjež naši ludźo w Pólskej trawmu po komunistiskim času měli, jako běše ruska rěč w šuli winowatostna.
W našej swójbje běše prěnja rěč, kotruž sym nawuknył, hornjoserbšćina. Wo to staraše so naša mać, kotraž je rodźena Serbowka kaž jeje mać a wjetšina jeje swójby.
Moje prěnje serbske słowa běchu: mama, papa a jěsć. Mama je mje serbšćinu wučiła, dokelž je ju za přichodnu generaciju wobchować chcyła.
Serbske dźěći pak dźensa bóle němsce rěča hač serbsce, tohodla so rěč pozhubja. Přiwšěm móža wone rěč w pěstowarni a šuli wuknyć a nałožować. Ja njemějach tajku móžnosć, dokelž bydlu we Waršawje.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
MKS Nysa Kłodzko - grupa 2006 i młodsi
12.11.2018 - Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKS Śląsk I Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKS Śląsk II Wrocław
15.12.2018 - Lubin
SMK Lubin - MKS Nysa Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - Górnik Trans.eu Wałbrzych
12.01.2019 - Wrocław
AZS AWF Wrocław - MKS Nysa Kłodzko
23.02.2019 - Zielona Góra
SKM Zastal Zielona Góra - MKS Nysa Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - Green Star BC Zielona Góra
06.04.2019 - Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - KS Turów S.A.
MKS Nysa Kłodzko - MKK Basket Gorzów Wielkopolski
14.04.2019 - Kłodzko
MKS Nysa Kłodzko - WKK I Wrocław
MKS Nysa Kłodzko - WKK II Wrocław
11.05.2019 - Żary
MKS Nysa Kłodzko - KS Sudety Jelenia Góra
MKS Nysa Kłodzko - UKS Chromik Żary
MKS Nysa I Kłodzko - grupa 2005 i młodsi
12.11.2017 - Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - MKS Basket Szczawno Zdrój
MKS Nysa I Kłodzko - WKK I Wrocław
09.12.2017 - Wrocław
UKS Gimbasket Wrocław - MKS Nysa I Kłodzko
PGE Turów I Zgorzelec - MKS Nysa I Kłodzko
06.01.2018 - Legnica
KS Sparta Legnica - MKS Nysa I Kłodzko
SKM Zastal Zielona Góra - MKS Nysa I Kłodzko
10.02.2018 - Kłodzko
KS Sudety II Jelenia Góra - MKS Nysa I Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - UKS Chromik Żary
14.04.2017 - Kłodzko
MKS Nysa I Kłodzko - WKS Śląsk I Wrocław
MKS Nysa I Kłodzko - KS Sudety I Jelenia Góra
21.04.2017 - Legnica
STORES SP 78 Wrocław - MKS Nysa I Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - grupa 2006 i młodsi
18.11.2017 - Wrocław
WKS Śląsk II Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
WKK II Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
16.12.2017 - Wrocław
SSP 72 Gimbasket Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
PGE Turów II Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
03.02.2018 - Jelenia Góra
KS Sudety III Jelenia Góa - MKS Nysa II Kłodzko
UKS Chromik II Żary - MKS Nysa II Kłodzko
03.03.2018 - Wrocław
AZS AWF Wrocław - MKS Nysa II Kłodzko
PGE Turów II Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
17.03.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - WKS Śląsk III Wrocław
MKS Nysa II Kłodzko - UKS Draft Zgorzelec
24.03.2018 - Zgorzelec
UKS Draft Zgorzelec - MKS Nysa II Kłodzko
UKS Chromik II Żary - MKS Nysa II Kłodzko
12.05.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - KS Sudety III Jelenia Góra
MKS Nysa II Kłodzko - AZS AWF Wrocław
19.05.2018 - Kłodzko
MKS Nysa II Kłodzko - WKK II Wrocław
MKS Nysa II Kłodzko - SSP 72 Gimbasket Wrocław
« poprzednia 1 2 3 następna »


text:
Narrow your results by:
- All
- Parafia św. Elżbiety we Wrocławiu, 131 results
- Parafia 11 000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen Kirche), 87 results
- Parafia św. Zbawiciela we Wrocławiu, 51 results
- Parafia 1100 Dziewic we Wrocławiu, 2 results
- Parafia 11000 Dziewic we Wrocławiu, 2 results
- Parafia św.. Elżbiety we Wrocławiu, 2 results
- Parafia 11 000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen Kirche), 1 results
- Parafia 11000 Dziewic we Wrocławiu (Breslau Elftausend Jungfrauen), 1 results


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.


text:
Dyskusyjo używacza:Ozi
Reforma[edytuj zdrzōdło]
Witej
Reforma bůła uchwalůno we 1998. Zaczła uobowjůnzywać uod 1.01.1999, nale rachujymy podug daty uchwalyńo, 24 lipca 1998. Lajsikonik 13:38, 14 lut 2009 (UTC)
Jeli pomjyńosz...[edytuj zdrzōdło]
Ńy trza, infoszachtle i tak bydům pomjyńane na nowe bo śe narobjůło we wszyjskich felerůw a ńy idźe jejich powyćepować. Pyrsk, Timpul godka 11:50, 1 mer 2009 (UTC)
Po fińsku do fi.wiki[edytuj zdrzōdło]
Tam jeszcze nie masz konta... Oto tłumaczenie wizytówki:
Terve kaikille! Minun nimeni on ozi64, tavallisesti kirioitan puonankielisen ja silesiankielisen Wikipedian sivuillaan. Sivuni silesiankielisessa Wikipediassa Kicior99 11:58, 20 kwj 2009 (UTC)
Zmiana nazwy[edytuj zdrzōdło]
Zgodnie z wnioskiem, Twoja nazwa użytkownika została zmieniona. Leinad 19:31, 23 kwj 2009 (UTC)
Język wilamowski[edytuj zdrzōdło]
Język wilamowski jest to tak zwany Sprachinsel czyli językamiem innym od pozostałych miast swoją specyficzną mową, przeważnie stworzyli ją kolonialiści z Niemiec a Sprachinsel na Górnym Śląsku zaliczają się do Górnośląskiej mowy (są to tzw. specyficzne dialekty) takim przykładem jest Bielitzer Mundart bardzo różniący się od Górnośląskiej mowy lecz zalicza się do niej. Zobacz na mapie Bielsko Białą to tzw Sprachinsel, który zalicza się do Górnegośląska. Pozdrawia: Schläsinger ous Kattowitz!
sli.wiki[edytuj zdrzōdło]
Ozi, ślůnsko mjymjecko Wikipedyjo je we uostatńij faźe tworzyńo :D Jakbyś můg, postarej śe půmůc - mogesz btp. potworzić pora nowych artiklůw na baźe inkszych, pomjyńajůnc jyno dane, lebo podlinkować interwiki do inkszych Wikipedyjůw. Rozchodźi śe uo to, co brakuje nům trzećigo aktywnygo używacza we tym mjeśůncu ;) To tak kej by śe ći nudźůło. Timpul godka 18:51, 12 czy 2009 (UTC)
- Twoja babelka pado inakszy - przeca ynglicki tyż je germański! :) Jeżeś we gymnazyju, pra? Ńy mosz tam btp. mjymjeckij godki lebo jakij inkszyj drugij krům ynglickigo? Timpul godka 19:38, 12 czy 2009 (UTC)
- No i gryfńy, ńykej jak jo jyno trocha jako godka spokopuja, to tyż tyj metody tworzyńo artiklůw używům ;) Jeszcze jedno mało zacha - po dolnoślůnsku Schläsing (wjelgům buchsztabům, jak wszyjske rzeczowńiki) uoznoczo "Ślůnsk", godka mjanuje śe Schläsch (yng. Silesian German). Ćesza śe fest, co můj apel tak wartko do ća doloz hehe :DTimpul godka 20:03, 12 czy 2009 (UTC)
Wyćepańy[edytuj zdrzōdło]
A skuli tygo, co roz iże ńy trza dować tumaczyńo, je we Realu Madrid je uůno felerne. Uobocz, jeli we inkszych wikipedyjach robjům. Timpul godka 20:16, 16 czy 2009 (UTC)
Wodźisłow[edytuj zdrzōdło]
Witej
Wodźisłow je tyż we Śwjyntokrziskim wojewůdztwje, a dowńij bůł mjastym. :) Nale {{disambigR}} stynkńy. :) Lajsikonik 06:19, 7 lip 2009 (UTC)
nikolo[edytuj zdrzōdło]
'Pozor "Wikipedia edytor będzie Ślůnske Wikipedii więcej zdjęć niż artykuły 'Mechanizmy są uzupełnione'
Mustry uo miastach[edytuj zdrzōdło]
Ozi, czy myni-wiyncy take rozwiónzaniy utropy ze państwóma we mustrze "wjeś infoszachtla" ci uodpado? Timpul godka 13:39, 16 paź 2009 (UTC)
Cypr[edytuj zdrzōdło]
Będę pisał po polsku.W artykule Cypr jakoś ten szablon państw Azji gdzieś uciekł. --Orbwiki107 18:36, 31 śyr 2010 (UTC)
- Dawno mnie tu nie było więc nie odpowiedziałem.Chodzi o to że po prostu u mnie Szablon państwa Azji wyszedł na mapę. --Orbwiki107 04:48, 20 wrz 2010 (UTC)
Hey[edytuj zdrzōdło]
Halo Ozi chćeł žech śe ćybjy zaptać uo jedna řyc, jak ve Vikipedie zznolyjś jinnych uzitkovnikov? Bo ni umja , sam zech znod ino ćybjy ale ńy umja znoouś jinych ludźe , coby śe pokozaua jako lišta užitkovnikův - nitz takigo tukej nimma.
Psej uod razu na můj e-brif michalsaske@gmail.com
Ajax Amsterdam[edytuj zdrzōdło]
Wiesz może jak złożyć podanie o wyrużnienie artikla na szl? Krol111 kontakt 18:15, 24 lut 2013 (CET)
Wyrůżńůny artikel na przodńij zajće[edytuj zdrzōdło]
Odblokowoł żech muster, zobejrzymy, ńy bůło wandalizowańo a Wikinger ńy mo sam kůnta "Autoconfirmed". Lajsikonik (dyskusyjo) 15:29, 6 lut 2018 (CET)
Ślůnsko Wikipedyjo[edytuj zdrzōdło]
Eli to na pewnikym dobrŏ idyjŏ coby to wszyjsko wycŏfać ino bez to iże je w inkszym szrajbōnku? Zdŏwŏ mi sie iże rozbudowałem i uaktualniłem artykuł i dziynki mie wyglōndoł lepij. A tak to cołke 3888 bajtōw mynij. Zresztōm na przodniej zajcie je ôn napisany ślabikŏrzym. --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 13:56, 16 sty 2021 (CET)
Zdrzůdła[edytuj zdrzōdło]
Na te coch wyćepoł ńy ma zdrzůdeł na żodnyj Wikipedyje. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 19:49, 25 sty 2021 (CET)
- Żodyn czytelńik ńy badńe na mojo zajta godki za interwikami - a do artikla żeś ich ńy przidoł [1]. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 09:23, 26 sty 2021 (CET)
Mały Princ[edytuj zdrzōdło]
Ciekawi mie jak to dzioła, iże jak coś je napisane z pōmocōm translatora to je niy po ślōnsku i trza to zarŏz wyciepać, za to jak je napisane z czeskim abecadłym i wymyślōnymi słowami to może sie siedzieć 12 lŏt i żŏdyn z tym nic niy robi, a nawet je "poprawiany" na jeszcze gorszy ([2] [3] [4]). --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 13:48, 27 sty 2021 (CET)
Odp. Artikle za translatora[edytuj zdrzōdło]
Szczyrze to translatōr Kulika je strzedni we jakości. Dycki czytōm tekst i poprawiōm błyndy, chociŏż dŏwnij robiōłch to mynij akuratnie. Toć mogã czasym coś pōminōńć, nad hasłym ô absztimōngu siedziołch 3 dni a i tak je pewnie zafelerowany. Translatōra używōm zaôbycz bez to, iże niy mam ślōnskij tastatury i tak je wygodliwij aniżeli bym mioł kopiyrować ekstra buchsztaby. Tyż bez to iże niy znōm pasownikōw wszyjskich polskich słōw po ślōnsku. Kebych niy czytoł co ôddŏwŏ translatōr to moje artikle by wyglōndały jak Józef Kożdoń. --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 10:34, 25 lut 2021 (CET)
Greetings and an help for Coreca[edytuj zdrzōdło]
Good morning from Coreca, I am writing to greet you and to know how you are. I am quite well for now, I am writing to ask you for help with some translations in this language edition of wikipedia and also a little polish in Polish. The translations concern Coreca, the Oliva river, the en:Coreca Caves and the en:Coreca Reefs. That's right and no more than 10 minutes of your precious time per article. I will be happy to help you translate the articles of your interest into Italian, Neapolitan and Sicilian, waiting for your news, thank you in advance. cordially--Luigi Salvatore Vadacchino (dyskusyjŏ) 08:38, 6 mar 2021 (CET)
Niżnij Nowgorod a inksze[edytuj zdrzōdło]
Ńy poradza tego znejść, nale przijińi my kedyś zasada, co ze inkszych alfabetůw robjymy transliteracyjo. A we "Niżnij Nowgorod" ńy ma Mяrkий зHak. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 10:19, 14 mar 2021 (CET)
Re: Gůrnoślůnske wojewůdztwo[edytuj zdrzōdło]
Zaczynŏ sie ôd "ZLNŚ wystosował oficjalne stanowisko [...] na temat wchłonięcia woj. opolskiego przez woj. śląskie i utworzenia wielkiego woj. górnośląskiego. - Jesteśmy przeciw koncepcji Ruchu Autonomii Śląska wchłonięcia województwa opolskiego do województwa śląskiego.", a to co wymiyniōłś ôdnosi sie już niy do wojywōdztwa, ino do autōnōmije. W mojim miarkowaniu wojywōdztwo a autōnōmijŏ to niy to samo. Ale niy bydã sie wadzić, może jŏ źle miarkujã wypowiydź Rocznioka, jeźli myślisz że tak je akuratnie to niy mam nic przeciwko wyciepniyńciu tego fragmyntu. --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 18:37, 20 mar 2021 (CET)


text:
Praga
Spůłrzyndne: 50°05' N 14°25' E
Praga stolica a nojwjynkše mjasto Českij Republiki. Nazwa zostoua wyprowadzůno uod českigo suowa "práh" kere uoznačo průg důmu (zwjůnzane je to s lygyndům uo Libušy) nale tyž průg na řyce. Mjasto pouožůne je po uobu strůnach řyki Weutawy. Uobšar: 496 km²; 1 205 000 mjyškańcůw. Guůwny uośrodek gospodarčy kraju. Přymysu mašynowy, elektrotechńičny, wůkynńičy a inkše. Uočelńy: m.in. Ůńiwersytet Karola (data zouožyńo 1348, nojstaršy ůńiwersytet we Ojropje Střodkowyj).


text:
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalističeskich Rjespublik, trl. Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik) inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki – historyczne, totalitarne państwo socjalistyczne we Ojropje půłnocnyj a wschodńij a Azyje půłnocnyj a strzodkowyj.
Uobjymowoło plac kole 22 mln km² uod Bałtyckego Morza a Czornygo do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńoło uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.
Republiki sojuszu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůuo tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.


text:
Nawsowc
Nawsowc je wjesna sydlišćowa forma.
Hinak hač pola pućowcow njezałožichu so statoki a ležownosće podłu wobchadneho puća, ale wokoło nawsy, kotraž běše zwjetša w zhromadnym wobsydstwje gmejny. Na tutym škitanym městnje wosrjedź wjeski prěnjotnje skót přenocowaše, kiž wodnjo zwonka wsy na pastwišću steješe. Pozdźišo wužiwachu prózdne městno husto jako stejišćo wjesneje cyrkwje abo připrawichu tam wjesny hat.
Nawsowcy so po zakładnej formje rozeznawaja, tak dawa na přikład kulojte a štyriróžkate. Sydlišćowa forma wustupuje we wšelakorych dobach, tak na přikład w běhu němskeho zasydlenja w słowjanskich kónčinach wuchodnje Łobja a Solawy wot 11. lětstotka.
Tutomu sydlišćowemu typej přisłuša tež typiski słowjanski kulowc.


text:
Dróhowc
Dróhowc abo pućowc je wjesna sydlišćowa forma a słuša k rjadowcam. Wona je po srjedźnej Europje daloko rozšěrjena. Při mjeńšich wjeskach z krótšimi pućemi – hasami – rěči so tež wo hasowcu.
Porno nawsowcam njezałožichu so statoki a ležownosće kołowokoło nawsy, ale podłu wobchadneho puća. Statoki abo domske nadeńdu so při tym bjezposrědnje při dróze, mjeztym zo rozpřestrěwaja so ležownosće za statokami.
We Łužicy namakamy typiske dróhowcy předewšěm w holi (na přikład Koćina, Nowa Wjes pola Kulowa, Nowe Město/Sprjewja, Wulka Nydej). Po němskej kolonizaciji załožene wsy we Łužiskich horach su dróhowcam podobne, charakterizuja so pak zwjetša jako łanowc (n př. Wjazońca, Kumwałd).


text:
Budyšin (SN). Wuhotowarjam krajinow w Budyskim wokrjesu po tarifje jasnje wjace pjenjez přisteji. W septembrje su jich mzdy wo 3,4 procenty přiběrali. Přichodne lěto slěduje dalši plus wo 3,3 procenty. To zdźěli dźěłarnistwo Twarstwo-agrar-wobswět (IG BAU), kotrež přistajenych zdobom namołwja swój mzdowy lisćik pruwować. „Ze septemberskim wotličenjom měli přidatne pjenjezy na konće być. Štóž je dóstał njeje, měł so na dźěłarnistwo wobroćić“, praji Peter Schubert, předsyda IG BAU we wuchodnej Sakskej. Po informacijach dźěłoweje agentury je we wokrjesu něhdźe 540 ludźi we wobłuku wuhotowanja zahrodow, krajin a sportnišćow přistajenych.
Wot klětušeho płaća prěni raz samsne mzdy na wuchodźe a zapadźe Němskeje. „Dlěje hač 30 lět po politiskim přewróće njeje w branši hižo žanoho rozdźěla. To je dawno načasu“, dźěłarnik wuzběhny. Nimo toho so wyša mzda pozitiwnje na atraktiwitu zelenych powołanjow wuskutkuje. Zdobom k tomu přinošuje, njedostatkej fachowcow znapřećiwić.


text: Je to nojmodsze ze ńypodległych państw Ojropy (jak ńy rachować Kosowa, kere ńy mo połnygo mjyndzynarodowygo uznańo). Powstało po absztimůngu we sprowje samostanowjyńo, kery mjoł plac 21 maja2006. Ńypodległość uogłoszůno 3 czyrwca 2006. Podug postanowjyńůw zwjůnzku Syrbije a Czornyj Gůry, jygo prownym nastypcům uostała Syrbijo a Czorno Gůra jako nowe państwo samodźelńy muśała storać śe uo przyjyńćy do mjyndzynorodowych uorgańizacyjůw. Uod 2006 noleży do UZN, uod 2007 do Rady Ojropy, a uod 2017 do NATO.


text:
AUTORZY I AUTORKI
Autorzy i Autorki w 2020 roku:
Jan Potkański (Uniwersytet Warszawski)
Dezydery Barłowski (Uniwersytet Jagielloński)
Marcin Rudek (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Aleksandra Ubertowska (Uniwersytet Gdański)
Mirosław Gołuński (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego)
Rafał Szczerbakiewicz (Uniwersytet Marie Curie-Skłodowskiej)
Paulina Imiela (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Piotr Mosak (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Jerzy Smulski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Marek Pawlicki (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
J.M. Coetzee
Robert Kusek (Uniwersytet Jagielloński)
Sandra Kocha (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego)
Bartłomiej Borek (Uniwersytet Marie Curie-Skłodowskiej)
Michalina Lubaszewska (Uniwersytet Jagielloński)
Aleksandra Więcek-Gigla (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Barbara Dynda (Uniwersytet Warszawski)
Joanna Dobrowolska (Uniwersytet Warszawski)
Monika Wąsik-Linder (Uniwersytet Łódzki)
Paweł Majerski (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Maciej Tramer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Wiśniewska-Szaran (Uniwersytet Warszawski)
Anna Szkonter-Bochniarz (Politechnika Śląska)
Anna Marchewka (Uniwersytet Jagielloński)
Ananda Devi
Krzysztof Jarosz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Alina Mitek-Dziemba (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Maria Barłowska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Autorzy i Autorki w roku 2019:
Luce Irigaray
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Agata Araszkiewicz (umr legs cnrs / upl paris 8 / paris nanterre)
Dawid Kujawa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Tomasz Krupa (Institut National des Langues et Civilisations Orientales: Paris, Île-de-France)
Joanna Bednarek (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu)
Mateusz Skucha (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Kamila Czaja (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Piotr Cholewa
Aleksandra Więcek-Gigla (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Depta (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Chromik (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Olga Szmidt (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Katarzyna Szkaradnik (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kamila Dzika-Jurek (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Monika Lubińska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karol Poręba (Uniwersytet Wrocławski)
Radosław Rusnak (Uniwersytet Warszawski)
Witold Wojtowicz (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)
Elwira Buszewicz (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
Maciej Pieczyński (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk)
Renata Ryba (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Michał Kuran (Uniwersytet Łódzki)
Krystyna Wierzbicka-Trwoga (Uniwersytet Warszawski)
Marcin Piątek (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Karol Poręba (Uniwersytet Wrocławski)
Paweł Kaczmarski (Uniwersytet Wrocławski)
Piotr Gorliński-Kucik (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kasper Pfeifer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karolina Kostyra (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Aleksandra Grzemska (Uniwersytet Szczeciński)
Krzysztof Obremski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)
Anna Sitko (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Paweł Dybel (Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie)
Autorzy i Autorki w roku 2018:
Krystyna Kleszczowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karina Banaszkiewicz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mariola Jarczykowa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Ireneusz Gielata (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mariusz Gołąb (Uniwersytet Łódzki)
Aleksandra Wieczorkiewicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Iwona Gralewicz-Wolny (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Elżbieta Dutka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Beata Mytych-Forajter (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Grażyna Maroszczuk (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Magdalena Kokoszka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Anna Marchewka (Uniwersytet Jagielloński)
Katarzyna Trzeciak (Uniwersytet Jagielloński)
Mikołaj Marcela (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Agnieszka Lniak (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Marzena Boniecka (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Ewelina Włodzyńska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Karolina Szymborska (Uniwersytet w Białymstoku)
Krzysztof Obremski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika)
Grzegorz Marcinkowsk, (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kacper Bartczak (Uniwersytet Łódzki)
Katarzyna Szopa (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Dezydery Barłowski (Uniwersytet Jagielloński)
Anna Kałuża (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Jakub Kornhauser (Uniwersytet Jagielloński)
Agnieszka Łapajska (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kamila Czaja (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Kasper Pfeifer (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Katarzyna Warmuz (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Helena Markowska (Uniwersytet Warszawski)
Anna Szumiec (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Krzysztof Uniłowski (Uniwersytet Śląski w Katowicach)


text:
Downo tymu we Glywicach opowiadali ize we roku 6000 przidzie koniec swiata - mozno tak bydzie(?) Ale zanim ku tymu przidzie - zanim Chrystus juzas przidzie, to musi najprzod przinsc antychryst. A to sie stonie ino wtedy jak najprzod 30 lot dugo bydom sie ino we Glywicach dziouchy rodzic. Jak on bydzie czidziysci lot stary, to juzas bydom sie na przemian dziouchy i synki rodziyc. Piyrszy synek, od kerego mama bydzie zydowskom zowitkom, to bydzie tyn antychryst. On bydzie po coukyj okolicy jezdziou ze czornymi koniami i rozciepywou ludziom zuote pyniondze. Te kere bydom je zbiyrac i podnosic, te bydom juz mu, tymu "dziobuowi", nolezec. Elias iHenoch, kery tera jeszcze za murami starego Raju sie mo dobrze, one bydom mocka ludzi odnich kozaniami nawrocac, ale wiyncyj bydzie sie ostaua kole tego pieronskego antychrysta. Tyn antychryst oslepiac ich bydzie zuotym i pyniondzoma. Tak mo wyglondac koniec swiata we Glywicach. Inksze ale opowiadali ize koniec swiata przidzie dopiyro jak wszyske ludzie przidom nazod do chrystusa.
No tosz dejcie pozor!


text:
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Přichodni wobydlerjo Pančic-Kukowa, kotřiž budu sej swój dom w nowotwarskej štwórći do směra na Jaworu twarić, změja zajimawu adresu. Woni bydla potom na Puću swj. Bosćana. To su gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju we Wotrowje wobzamknyli.
Nowy puć, kotryž přez nastawacu bydlensku štwórć powjedźe, je zjawny, dyrbi so tuž zjawnje wěnować a trjeba tohodla mjeno, kaž wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) rozłoži. W zjawnych syćach běchu wobydlerjo namołwjeni namjety zapodać. Z nich je so Puć swj. Bosćana skónčnje jako najwotpowědniši přesadźił. Kaž Markus Kreuz dale rjekny, wotbłyšćuje mjeno krutu wěru wobydlerjow, a wone je mjez ludźimi tež kruće zakorjenjene. Tak maja w Pančicach cyle w bliskosći bydlenskeje štwórće apoteku swj. Bosćana, a w Swinjarni steji postawa tohole swjateho, kotruž su před lětomaj restawrowali.


text:
Gōrny Ślōnsk
Gōrny Ślōnsk (gś-miym. Oberschläsing, śl-miym. Aeberschläsing, łac. Silesia Superior, pol. Górny Śląsk, miym. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko) – historycznŏ krajina położōnŏ we Strzodkowyj Ojropie, na placu Polski i Czeskij Republiki. Jeji wiyrchnia zajmuje kole 20,373 km², a jeji populacyjŏ je szacowanŏ na kole 5,264,762[1]. Gōrny Ślōnsk je potajlowany na Ôpolski, Ôpawski, Cieszyński a Czeski Ślōnsk[uwaga 1]. Gōrny Ślōnsk je barzo roztōmajty kulturowo, a tyż baukōnsztem. Jego miyszkańcy nazywani sōm Ślōnzŏkami a posugujōm sie ślōnskōm gŏdkōm. Weschodniŏ tajla Ślōnska.
Historycznõ stolicōm Gōrnego Ślōnska je Ôpole. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj Ôdry a poczōnkowygo biygu Wisły, wzduż jego połedniowyj granice rozciōngajōm sie Sudety. Regiōn tyn posiadŏ mocka zabytkōw i ôbiektōw kulturowyj erbowizny. Je tyż zebrany we mineralne a naturalne sztofy, ôbyjmuje pŏrã wŏżnych industryjalnych przestrzyństw. Jego nojsrogszym metropolitalnym przestrzyństwym je Gōrnoślōnskŏ Metropolijŏ, keryj cyntrum sōm Katowice.
Z czasym zmiyniały sie granice i nŏrodnŏ przinŏleżność Gōrnego Ślōnska, tak tedy, kej bōł ôn erbowõ szlacheckõ włŏsnościōm, jak i po nastōniu modernych nŏrodnych państw. Piyrszymi znanymi państwami, kere utrzimały panowanie nad Gōrnym Ślōnskem, były snŏdź Wielge Morawy pod kōniec IX stoleciŏ i Czechy na zaczōntku X stoleciŏ. We X stoleciu Gōrny Ślōnsk ôstoł prziłōnczōny do wczaśnego polskigo państwa. We XIV stoleciu weszoł we skłŏd Czeskij Korōny pod panowanie Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa, kere we 1526 roku przeszło pod panowanie austryjŏckij habsburskij mōnarchije. We wyniku ślōnskich wojaczek regiōn tyn ôstoł prziłōnczōny do Prus we 1742.
Po I światowyj wojaczce nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska ôstała prziznanŏ Polsce bez mocarstwa Ententy po ślōnskich powstōniach i absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku. Ôstane dŏwne austryjŏcke czynści Ślōnska ôstały prziłōnczōne do Czechosłowacyje i stały sie tajlōm Sudeckigo Krŏju, a dzisioj sōm tajlōm Czeskij Republiki. We 1945 roku, po II światowyj wojaczce, wiynkszość Gōrnego Ślōnska przeszła pod polskõ jurysdykcyjõ zgodnie z poczdamskõ ugŏdōm miyndzy zwyciynskimi aliantami i stała sie tajlōm Polski.
Symbole a farbyEdytuj
Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Ziymie Gōrnego Ślōnska przijmowały zaôbycz wapyn Piastōw gōrnoślōnskich, kery mioł złotego ôrła we błynkitnym polu. Wapyn tyn ulygoł stylistycznym modyfikacyjōm a pōmianōm. Niykere jednotki administracyjne używały ino chyty abo ino wiyrchnij tajli ôrła. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw a fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Gōrnym Ślōnsku[2].
GeografijŏEdytuj
GraniceEdytuj
Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj Ŏdry. Poza Gōrnym Ślōnskiym rozlygowany bôł Bytōm, kery leżoł we dorzyczu Wisły (małopolski grōd).
Na wyżce sztadōw Czechowice-Dziydzice, Pszczyna a Bieruń granicowōm rzykōm je Wisła (do ujścio Przēmsze), a potym Przymsza. We Gōrnoślōnskim Industryjnym Ŏkryngu krajym je Brynica.
Warōnki naturalneEdytuj
Ślōnsk je rozlygowany we gōrnyj dukli Ôdry na połedniu i zŏchodzie a ôparty je ô paśma Sudetōw i Karpatōw. Gōrny Ślōnsk położōny na rozlygłyj wyżce zebrany je we surowce mineralne.
Ukształtowanie terynuEdytuj
Plac rozlygowanio Gōrnego Ślōnska je roztōmajty podle ukształtowaniŏ terynu. Na połedniu i zŏchodzie landszaft je gōrzisty (Sudety i Karpaty Zachodnie), we połedniowo-weschodnij czynści je wyżynny (Ślōnskŏ Chyża), ôstatek przestrzyństwa zajmujōm zaôbycz niziny. Gōrny Ślōnsk leży w Strzodkowoeuropejskij Nizinie (z wyjōntkym Sudetōw, Karpatōw Zachodnich jak tyż Chyże Ślōnskij).
Nojwyższōm szpicōm Ślōnska je Pradziŏd ô wysokości 1491 m n.p.m.
Geograficzne spōłrzyndne krajnych pōnktōw:
- pōłnocny: 51°10’28.2″N 18°09’59.8″E
- połedniowy: 49°27’15.3″N 18°27’56.8″E
- zachodni: 50°24’30.3″N 16°51’36.2″E
- weschodni: 50°08’13.5″N 19°15’18.3″E
HydrografijŏEdytuj
Nec wodnŏ formuje sie naôbkoło Ôdry i jeji dopływōw: Ôlzy, Kłodzkej Nysy, Bobru, Kaczawy, Baryczy, Kłodnicy, Małyj Panwi i inkszych. Weschodnie krańce Gōrnego Ślōnska leżōm w dorzeczu Wisły z nojdugszymi rzykami: Brynicōm, Przemszōm, Pszczynkōm, Gostyniōm i Biołōm. Na Ślōnsku źrōdła swoje mŏ tak Ôdra (w Ôdrzańskich Gōrach), jak i Wisła (Baraniŏ Gōra). Bezma cołki Gōrny Ślōnsk je w zlewisku Bałtyckigo Morza.
KlimatEdytuj
MiastaEdytuj
Miasta na Ślōnsku, kerych populacyjŏ przekrŏczŏ 20,000 (na rok 1995).
* Niyblank na Ślōnsku
Miana placōwEdytuj
Mocka placōw na Ślōnsku miało we historyji mocka mian. Przōdzi miana powstŏwały a zmiyniały sie spontanicznie. We II Rzeszy niykere miana utworzōno na przikłŏd dlŏ uczczynia Miymcōw niezwiōnzanych ze Ślōnskym, jak Hindenburg (Zŏbrze). We III Rzeszy masowo germanizowano słowiańske miana, wkludzano miana niyhistoryczne jak Hitlersee (Szczedrzyk), cuzamyn wiyncyj aniżeli 2000 mian. Po wojaczce mocka polskich mian powstoło spontanicznie, drōgōm spolszczenia gŏdki abo amatorskiego przekładu. Ôficjalne miana ôkryślyła jynzykoznawczŏ kōmisyjŏ, czasym prziwrŏcała dŏwne miano, czasym tworziła doimyntnie nowõ. Po wojaczce używanie miymieckich mian było zabrōniōne, po 1989 stały sie ône wszeôbecnie znane, a ôrdōnek ô myńszościach przizwŏlŏ na używanie miymieckich mian we gminach zamiyszkanych bez myńszość miymieckõ. Ôficjalnymi miymieckimi mianami sōm miana sprzed 1936 roku, na przikłŏd Stare Siołkowice to Alt Schalkowitz, a niy Alt Schalkendorf.
Dwugŏdkowe tabule z mianami placōw czynsto sōm ôfiarōm wandalizmu ze zajty polskich (rzŏdzij miymieckich[36]) miyszkańcōw regiōnu.
HistoryjŏEdytuj
Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku były Wielge Morawy i Czechy. We X stoleciu gospodzin Polski Mieszko I z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. We czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy mocka niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. We tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa. We 1178 roku czynści krakowskigo ksiynstwa naôbkoło Bytōmia, Ôświyncimia, Chrzanowa i Siewierza ôstały przekŏzane ślōnskim Piastom, chociŏż jejich ludność była zaôbycz wiślana, a niy ślōnskigo byciŏ[37].
We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mongołowie najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało wszeôbecnõ panikã i masowe zaucieczki. Po śmierci jejich khana (prziwōdcy) Ordy Mongołowie uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, ale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana.
W latach 1289-1292 czeski krōl Wacław II ôstoł zwierzchnikym niykerych gōrnoślōnskich ksiynstw. Polscy mōnarchy zrzekli sie erbowych praw do Ślōnska dopiyro we 1335 roku[38]. We 1337 Luksymburski Jōn przekŏzoł ślōnskim Piastom miasto Prudnik i ôkolice. Gōrny Ślōnsk (jako tajla ślōnskich ksiynstw) stoł sie tajlōm Czeskij Korōny we rōmach Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa i przeszoł z tã korōnōm do habsburskij mōnarchije Austryje w 1526 roku.
We XV stoleciu we granicach Ślōnska dokōnano pŏru pōmian. Tajla ziym przekŏzanych ślōnskim Piastom we 1178 roku kupiyli polscy krōle we drugim chycie XV stoleciŏ[37]. W 1742 roku wiynkszość Gōrnego Ślōnska ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk; we kōnsekwyncyji Gōrny Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku.
Po I światowyj wojaczce ô tajlã Ślōnska, Gōrny Ślōnsk, walczyły Miymcy i nowo niypodlygłŏ Polskŏ. Liga Nŏrodōw zôrganizowała we 1921 absztimōng w tyj sprawie, we wyniku kerego 60% głosōw ôddano na Miymcy i 40% na Polskõ[39]. Po trzecim ślōnskim powstōniu (1921) nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska (cuzamyn z Katowicami) ôstała prziznanŏ Polsce, i stała sie ślōnskim wojywōdztwym. We ôbrymbie Miymiec utworzōnŏ była Prowincyjõ Gōrny Ślōnsk. Wtynczŏs Austryjŏcki Ślōnsk, niywielgŏ tajla Gōrnego Ślōnska zachowanŏ bez Austryjõ po ślōnskich wojaczkach, ôstała z wiynksza prziznanŏ nowyj Czechosłowacyje (Czeski Ślōnsk i Zaolzie), chociŏż wiynkszość Cieszyna i teryn na weschōd ôd niego trefiyła do Polski.
Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskõ, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, kerŏ antlich nikej sie niy ôdbyła[40][41][42]. Administracyjny tajlōng Gōrnego Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojywōdztwa ôpolske i ślōnske. Czeski Ślōnsk je terŏźnie tajlōm Republiki Czeskij, tworzi morawsko-ślōnski krŏj.
FolklorEdytuj
Ôblyczynia ludowe Gōrnego Ślōnska[43]:
- ôblyczynie cieszyńske
- ôblyczynie pszczyńske
- ôblyczynie raciborske
- ôblyczynie rozbarske (gōrzańske)
- ôblyczynie Jackōw jabłōnkowskich
- ôblyczynie Gōrali ślōnskich
- ôblyczynie Lachōw ślōnskich
TańceEdytuj
Nojbarzij znane ślōnske tańce to: Trojak, Grozik, Ôwczarek, Diobōłek, Gołōmbek, Puszczany, Ôd buczku. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy.
TradycyjeEdytuj
- Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne świynto Barbory, patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja Dziēń św. Floriana - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest.
- Na Gōrnym Ślōnsku ôbchodzi siy Abrahama - 50. geburstag
- Na Gōrnym Ślōnsku popularny je karciany szpil szkat.
- Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach).
- Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin
ReligijŏEdytuj
Na Gōrnym Ślōnsku bazowymi ôstrzodkami religijnego kultu katolikōw sōm bazylika Nojświyntszyj Marii Panny i świyntego Bartłomieja we Piekarach jak tyż Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu na Anabergu. Wŏżnym placym we tyj czynści Ślōnska je tyż bazylika Narodzyniŏ Nojświyntszyj Maryi Panny we Pszowie.
Piyrsze protestancke tryndy dotrzały do regiōnu hned po wystōmpiyniu Martina Lutra we 1517 roku. Liczba wiernych kościoła Ewangelicko-Augsburskigo na samym Cieszyńskim Ślōnsku szacuje sie na bez 40 tys[44]. Na Czeskim Ślōnsku dzioła Ślōnski Kościōł Ewangelicki Augsburskigo Zawiyrzyniŏ, do kerego we 2009 roku przinŏleżało kol. 15,6 tys. wiernych[45].
Ôrganizacyje a stŏwarziszyniaEdytuj
Ôrganizacyjami fungujōncymi na terynie Gōrnego Ślōnska sōm miyndzy inkszymi: Ruch Autōnōmije Ślōnska, Stŏwarziszynie Ôsōb Nŏrodowości Ślōnskij a Pro Loquela Silesiana.
LudnośćEdytuj
Istniynie ôsobnyj ślōnskij nacyje je spōrne. We Polsce niy uznŏwŏ sie ślōnskij nacyje, tak samo we Czechach. Podle polskigo Nŏrodnego Wykazu Wszeôbecnego ze 2002 roku ślōnskõ nŏrodność zadeklarowało 173 148 ôsōb, za to we wykazie wszeôbecnym na terynie Czech we 2001 roku ślōnskõ nŏrodność deklaruje 10 878 ôsōb. Nojnowszy wykŏz ze roku 2011 wykŏzoł, iże do ślōnskij nŏrodności prziznŏwŏ sie 809 tys. ludzi. Z tego 362 tys. czuje sie ino Ślōnzŏkami, za to ôstatek Ślōnzŏkami a Polŏkami abo Ślōnzŏkami a Miymcami. We 2012 roku we Katowicach zespōł wyuczōnych pod kerownictwym prof. Adama Bartoszka ze Instytutu Socjologije Ślōnskigo Uniwerzytetu przekludziōł podszukowanie ôbywatelske we kerym miyndzy inkszymi spytano powtōrnie ô nacyje. We ôdpowiedzi na to pytanie 49,1% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ nŏrodność (28,7% spytanych ôsōb skŏzała ślōnskõ a polskõ nŏrodność wrŏz, za to 20% ślōnskõ za jedynõ).
Przi analizowaniu sytuacyji socjologicznych panujōncyj na zaczōntku XX stoleciŏ podkryślŏ sie, iże Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnska niy posiadali rozwiniyntyj nŏrodnyj świadōmości a przekōnaniŏ ô uczestnictwie we nŏrodnyj spōlnocie. Elymyntym jednoczōncym ta zbiorowość była wiynź regiōnalnŏ. Poza niylicznõ grupōm prawie manifestujōncōm swojã polskość, autochtōniczni Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnskŏ piastowali swoje polske elymynta kulturowe niy za wyrŏz łōnczności ze polskõ nacyjōm, atoli za elymynt miyjscowego folkloru a kultury, dziynki keryj mogli ôdrōżnić sie ôd Miymcōw[46][47].
MŏwaEdytuj
Jednym z elymyntōw kulturowyj tożsamości Ślōnzŏkōw sōm używane bez nich dialekty, kere ôd stoleci przizwŏlały poznŏwać swojich a cudzych. Zmŏcniajōm ône spōjność grupy, a jejich wyzbycie sie rōwnoznaczne je z pociepniyńciym spōlnoty. A dyć przinŏleży swrōcić uwagõ, iże autochtōni z ludnościōm napływowõ używajōm literackij gŏdki, a dialektami posugujōm sie we familiji a ôbrymbie włŏsnyj zbiorowości. Podle klasyfikacyje Alfreda Zaręby na terynie Gōrnego Ślōnskŏ wystympujōm dialekty a gwary: cieszyński, glywicki, jabłōnkowski, kluczborski, niymodliński, prudnicki, ôpolski.
Spōrny je status ślōnskij mŏwy. We gŏdkoznawczych publikacyjach ślōnszczyzna je uznŏwanŏ za dialekt polskij gŏdki. We polskim Nŏrodnym Wszeôbecnym Wykazie we 2002 roku używanie ślōnskigo we dōmowych kōntaktach zadeklarowało 56,6 tys. ôsōb[48]. We wykazie ze 2011 roku było już 529 tys. takich deklaracyji[49].
Czeskōm gŏdkōm i laszkimi dialektami ludność ôsprŏwiŏ przede wszyjskim na Czeskim Ślōnsku, polskōm i ślōnskōm gŏdkōm zaôbycz we polskij czynści Gōrnego Ślōnska, a tyż miymieckōm gŏdkōm.
BaukōnsztEdytuj
Piyrszy murowany budōnek na Gōrnym Ślōnsku to kościōł świyntego Mikołaja we Cieszynie z chyty XI stolecia. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Ôd czasōw renesansu Gōrny Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw[50]. Nojstarszymi zachowanymi do naszych czasōw drzywniannych kościołōw na Gōrnym Ślōnsku sōm strzedniowieczne kościoły Wszyjskich Świyntych we Łaziskach i Siyrotach, za to nojstarszõ ôbrōnnõ wieżōm na Gōrnym Ślōnsku je Wieża Woka we Prudniku[uwaga 2][51].
UwagiEdytuj
- ↑ We miyndzywojynnym ôkresie we czynści Gōrnego Ślōnska we granicach Polski funkcjōniyrowoł sztuczny, propagandowy tajlōng na Bioły, Czŏrny a Zielōny Ślōnsk.
- ↑ Je to tyż nojstarszŏ ôbrōnnŏ wieża bydōncŏ na terynie terŏźnyj Polski.
Przipisy
- ↑ Grzegorz Kulik, Górny Śląsk w pigułce, wachtyrz.eu, 21 mŏja 2018 [dostymp 2021-03-10].
- ↑ HISTORIA FLAG ŚLĄSKICH - GÓRNEGO I DOLNEGO ŚLĄSKA, slownikslaski.pl (polski).
- ↑ climate-data.org
- ↑ Katowice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Customized selection VDB, vdb.czso.cz [dostymp 2021-02-27].
- ↑ Bytom w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Gliwice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Zabrze w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Bielsko-Biała w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Ruda Śląska w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Rybnik w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Tychy w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Opole w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Chorzów w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Jastrzębie-Zdrój w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Mysłowice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Siemianowice Śląskie w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Kędzierzyn-Koźle w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Wodzisław Śląski w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Piekary Śląskie w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Tarnowskie Góry w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Żory w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Racibórz w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Świętochłowice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Nysa w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Knurów w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Mikołów w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Cieszyn w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Czechowice-Dziedzice w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Lubliniec w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Kluczbork w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Prudnik w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Rydułtowy w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Łaziska Górne w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Strzelce Opolskie w liczbach [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostymp 2021-02-27] (polski).
- ↑ Zniszczone dwujęzyczne tablice w Głogówku, 24opole.pl, 3 mŏja 2010 (polski).
- ↑ 37,0 37,1 R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 21–22
- ↑ R. Żerelik [we:] M. Czpliński (red.) Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 81
- ↑ 3. September 1922, Volksabstimmung über die Abtrennung der Provinz Oberschlesien von Preußen und Bildung eines selbstständigen, dem Reich eingegliederten Landes Oberschlesien, gonschior.de
- ↑ Piotr Stefan Wandycz, The United States and Poland, Harvard University Press, 1980, ISBN 978-0-674-92685-1 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Geoffrey K. Roberts, Patricia Hogwood, The Politics Today Companion to West European Politics, Manchester University Press, 19 lipca 2013, ISBN 978-1-84779-032-3 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Phillip A. Bühler, The Oder-Neisse Line: A Reappraisal Under International Law, East European Monographs, 1990, ISBN 978-0-88033-174-6 [dostymp 2021-02-27] (angelski).
- ↑ Barbara Bazielich: Tradycyjne stroje dolnośląskie Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.
- ↑ Abp Alfons Nossol i Jerzy Pilch odebrali Śląskie Szmaragdy, ksiazki.wp.pl, 23 kwietnia 2010 [dostymp 2021-02-28] (polski).
- ↑ The Lutheran World Federation 2009 Membership Figures 01/2010
- ↑ Danuta Berlińska, Ślązacy jako wspólnota regionalna w świetle badań socjologicznych na Śląsku Opolskim, „Przegląd Zachodni”, 1990, s. 58, ISSN 0033-2437 (polski).
- ↑ Zagadnienie więzi regionalnej i narodowej na Śląsku Opolskim [w:] Stanisław Ossowski, O ojczyźnie i narodzie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 102 (polski).
- ↑ Ludność według języka używanego w domu oraz województw w 2002 r.. W: Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 [on-line]. Główny Urząd Statystyczny, 2008-07-15. [dostymp 2011-04-21].
- ↑ Ludność według języka używanego w domu, płci oraz charakteru miejsca zamieszkania w 2011 roku. W: Ludność. Stan i struktura społeczno-demograficzna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostymp 2013-04-14].
- ↑ Gabriela Bożek, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach., Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska, Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2002, ISBN 83-85871-31-4, OCLC 52634671.
- ↑ Wieża Woka - Prudnik - Informator turystyczny, noclegi - www.sudety.info.pl, web.archive.org, 8 września 2019 [dostymp 2021-02-28] [zarchiwizowane z adresy 2019-09-08] .
Linki zewnyntrzneEdytuj
- Upper Silesia – historical region, Europe, Encyclopædia Britannica (ang.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Szląsk, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 929, dir.icm.edu.pl (pol.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Śląska Biblioteka Cyfrowa (Ślōnskŏ Digitalnŏ Bibliŏtyka), sbc.org.pl (pol.) [dostymp 28 lutego 2021]
- Stare brifkarty ze ślōnskich miast, vogel-soya.de (mjym.) [dostymp 28 lutego 2021]


text:
Stanisław Nitecki - ebooki
25 lat doświadczeń ustrojowo-prawnych III Rzeczypospolitej
Mateusz Machaj , więcej... Marta Woźniak , Mariusz Jabłoński , Anna Muszyńska , Bartłomiej Krzan , Barbara Mielnik , Monika Haczkowska , Jerzy Konieczny , Ewa Pierzchała , Joanna Kozińska , Beata Więzowska-Czepiel , Stanisław Nitecki , Magdalena Wasylkowska-Michór , Marta Rostropowicz-Miśko , Przemysław Malinowski , Hanna Duszka-Jakimko , Marek Jan Lubelski , Katarzyna Łucarz , Marek Grochalski , Robert Rauziński , Andrzej Michór , Joanna Ryszka , Beata Kozicka , Ewa Kozerska , Piotr Gil


text:
Z pjenježnej přiražku chce Swobodny stat Sakska hajnikow a hońtwjerjow podpěrać, zo bychu wupřestrěću afriskeje swinjaceje mrětwy zadźěwać pomhali. Tak jednore pak to njeje.
Pěskecy (JK/SN). Afriska swinjaca mrětwa (ASP) je mjeztym tež Saksku docpěła. Prěnje inficěrowane dźiwje swinjo nańdźechu 27. oktobra w Zhorjelskim wokrjesu (SN informowachu). Tuž su sakscy hajnicy a hońtwjerjo ćim bóle namołwjeni so dźiwim swinjam wěnować. Zo by so to tež wudaniło a hońtwjerjo so na to wusměrili, je sakske ratarske ministerstwo wudało směrnicy, po kotrychž płaća jim premije a wolóža a zarunaja přepytowanje předpisanych probow.


text: Kompozycja stworzona po 1863 roku. Zawiera portrety; Edmunda Różyckiego, Zygmunta Jordana, Bronisława Rudzkiego, Władysława Ostaszewskiego, Aleksandra Hauke, Ludwika Mierosławskiego, Eugeniusza Raczyńskiego, Józefa Wysockiego, Leona Young de Blankenheim, Edmunda Calliera, Edmunda Taczanowskiego, Michała Czajkowskiego, Kazimierza Wolskiego, Józefa Seyfrieda, Kazimierza Konrada Błaszczynskiego, Kossowskiego, Aleksandra Szaniawskiego, Tomasza Majewskiego, François de Rochebrune`a, Karola Włodka, Władysława Orłowskiego, Jana Frankowskiego, Leona Frankowskiego, Józefa Garbowskiego.


text:
Potym pobuogosuawiyli Ponboczek Noego i od niego synkow , i pedzieli im tak:
- Bydzcie puodne i niych wos bydzie wiyncyj na coukyj ziymi. A couke zwierzynta na ziymi i ptoki we lufcie i ryby we wodzie niych sie wos lynkajom. Wszysko co sie ruszo i je zywe, wszysko to je do wos do jedzynio tak choby flance zielone, wszysko wom na to dowom. Ale miynso ze krwiom zycia zabronione wom je jesc. Upomnymy sie o waszo krew skisz waszego zycio - upomnymy sie o nia u kozdego zwierzyncia. Upomnymy sie tysz u czuowieka o zycie czuowieka i u kozdego - o zycie brata. Kej kto przeleje krew od ludzi, bez ludzi mo byc przelono krew od niego, bo czuowieka Pon Bog zrobiyli na od Ponboczka podobiynstwo. Wy zas mocie byc puodne i mo wos byc wiyncyj na coukyj ziymi kerom mocie rzondzic. Potym Ponboczek pedzieli do Noego i do odniego synkow tak:
My robiymy tera ze wami przimierze i ze od wos dzieckoma, kere po wos bydom, ze coukim zywym , kere je ze wami: ze ptokami, zwierzyntami domowymi i tymi co po polach lotajom, kere som przi wos, ze wszyskimi, kere wylazuy ze arki , ze wszyskimi zwierzyntoma na coukyj ziymi. Potym Ponboczek jeszcze pedzieli: A to je znak przimierza, kere robiymy ze wami i ze wszyskim co je zywe kere je ze wami, na wieczne czasy: Bogyn od nos domy na chmury, coby bou znakym przimierza miyndzy Nami a wami. A kej rozciongnymy chmury nad ziymiom i jak sie tyn bogyn pokoze na chmurach, to na tyn czas spomnymy se przimierze kere My ze wami zrobiyli i ze wszyskim zywym, ze kozdym czuowiekym; i niybydzie juz we zodyn czas potopu na stracynie zodnego co zyje. Kej tak bydzie tyn bogyn na chmurach, kuknymy na niego, spomnymy se przimierze , przimierze na zawsze miyndzy Nami a wszyskim co je zywe we kozdym ciele, kere je na ziymi. Synki od Noego, kere wylezli ze arki, som Sem, Cham i Jafet. Cham bou fatrym od Kanaana. Te czi byli synkoma od Noego i od nich tysz zaludnioua sie couko ziymia. Noe bou rolnikym i on tysz piyrszy posadziou winnica. Jak potym napiou sie wina naprou sie nim i lezou sagaty we celcie. Cham, fater od Kanaana, uwidziou sagatego fatra i pedziou to dwom bratom, kere byli na placu. Sem i Jafet wziynli mantel, wlezli zadkym i przikryli fatra; gymbow ale niy odwrocali, coby niy paczec na sagatego fatra. Kej Noe sie obudziou i prziszou do sia a dowiedziou sie jaki to je od niego nojmodszy synek, to pedziou: Niych bydzie przeklynty Kanaan! Niych bydzie nojmynszym pachoukym od Sema! Niych Pon Bog dajom i Jafetowi zatela placu i niych on miyszko we celtach od Sema, a Kanaan niych bydzie od niego pachoukym. Noe zou po potopie czista piyndziesiont lot. I zawar slypia Noe jak bou dziewiyncset piyndziesiont lot stary.


text:
Naprane ôszkubki
Po naszymu
Gdo sie wstydzi, tyn sie szydzi
Po naszymu
Jak chycić zajonca?
Po naszymu
We Wielgo Sobota Matka Bosko pieluchy suszy
Praje we kożdo Wielgo Sobota było bez dziyń chociaż troszka słōneczka, a libeźny wiaterek! Nasza starka godali, że je to skuli tego, coby Matka Bosko mōgła wysuszyć pieluszki ôd ...
Prima aprilisowe pismo
Po naszymu
Fest piykny śnik ōżralca
Jedyn mody chop ôgrōmnie rod popijoł. Co sie ôjcowie mu nagodali a jego babeczka naprosiła, ale to nic a nic niy pōmōgło, bo ôn chlastoł dalij ta swoja poc...
Dziwoki krōlik abo zajōnc
Po naszymu
Dziyń Chopōw abo mynczynnikow?
Po naszymu
Kaj starka Bulino powiesiła swoji stelonki?
Po naszymu
Co bydymy jeś bez niydziela
Po naszymu
Jak se starka Paulka ze szandarkōm pogodała
Po naszymu
Jak Darek kocura dostoł
Po naszymu
Ciynżki, ciynżki stan małżyński
Po naszymu
Nojwyższy czos na kolynda
Po naszymu
Ô starce niy-starce moi kamratki Bogusi
Jedna moja kamratka Bogusia, co sie przikludziła aż ze Warszawy, miała jakoś dziwaczno familijo. U nos kożdy bajtel mioł mamulka a starka, a ôna miała mamusia (modo baba) a mama, co już swoji l...
Czamu dycki świyntujymy Trzech Krōli
Po naszymu
Noworoczne postanowiynia
Po naszymu
Niy rōb tego we Wilijo
Po naszymu


text:
2018/2019
Rozprawa sekcije ludowěda / muzejownistwo
Naš wotrjad wobsteji z horstki enthusiastow, w cyłku pak smy pjatnaćo, wot kotrychž pak so wjetšina na zeńdźenjach njewobdźěla. Mnozy z nas zwjetša hižo powołansce na polu ludowědy a muzejownistwa skutkuja a slědźa a tež za druhe towarstwa dźěłaja. Tak přiwza so loni naša městopředsydka dr. Ines Kellerowa do cyłkowneho předsydstwa Krajneho towarstwa za sakski domiznoškit w Drježdźanach a tam wotnětka serbske zajimy zastupuje. Z tym narostu snano w přichodźe synergije zhromadneho slědźerskeho dźěła. Mamy za trěbne, zo so my Serbja tež w němskich gremijach angažujemy, nic jenož wědomostneje wuměny dla, ale tež zo by zaručene było, zo so při slědźenjach na Serbow njezabudźe. Tak referowaštej čłonce našeje sekcije loni tež na regionalenj konferency h.mj. towarstwa w Njebjelčicach.
Dokelž smy wšitcy powołansce dosć zapřehnjeni, koncentrujemy našu sekciju tuchwilu na jedyn hłowny nadawk a to je organizowanje zeńdźenjow a zajězdow Dźěłoweho kruha Łužiske muzeje a muzealne zarjadnisća, kiž je při sekciji püřizamknjeny. Při tym je nam wažne, zo zapřijamy po móžnosći wšě muzeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy, kiž maja serbske zběrki. Tak sćelemy na 40 muzeje a domizniske stwy přeprošenja. Wobdźěleja so na tajkich fachowych wuměnach něhdźe 20 ludźi. Loni smy so dwójce zetkali. Wo prěnim zeńdźenju w januaru, jako pobychmy w Muzeju Budyšin na wustajeńcy wo regionalnym wašnju drasćenja w Hornjej Łužicy w 19. lětstotku, běch hižo na zašłej hłownej zhromadźiznje rozprawjała. Slědowaše dnja 10. septembra dalše zeńdźenje w Delnjej Łužicy tohorunja na temu drasta. Pod hesłom „Fashion meets Tradition” wjedźeše nazymska wuprawa do Lubnjowa k designerce serbskeje mody Sarje Gwiszcz. Wona předstaji swoju modowu koncepciju, kotraž bazowaše spočatnje tež na mexikanskich motiwach Dia de Muertos a symbola nopa / calavery jako wuraz trěbneje rewitalizacije serbskeje drasty. W Muzeju pod hołym njebjom na Lědach wobhladachmy sej wustajeńcu wo fotografje serbskich drastow Richard Klauwje a diskutowachmy wo lětušim wustajenskim projekće serbskeje mody Budyskeho Serbskeho muzeja. Zrodźi so ideja wo wubědźowanju modoweho designa, kotrež Serbski muzej tuchwilu z pomocu pjenježnych srědkow Ludoweje banki Drježdźany – Budyšin pod hesłom „SORBIAN STREET STYLE” realizuje.
Prosyli su mje, so wuprajić k lońšemu stejišću Maćicy Serbskeje nastupajo Muzej Ćišinskeho a dalše wohrožene muzeje. Dotal so rozrisanja namakali njejsu. Naša sekcija pak móže jenož ideelnu podpěru dać. Nadźijamy so, zo so nowe strategije bórze wuwija. Knjez předsyda budźe so k tomu na hłownu zhromadźiznu Domowiny wobroćić.
Andrea Pawlikowa
Budyšin, 9.3.2019


text:
Bogna Korjeńkowa
Bogna Korjeńkowa (* 1965 w Budyšinje, rodź. Bejmakec) je serbska žurnalistka, moderatorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko a nawodnica Budyskeho studija MDR.
Bogna Korjeńkowa je dwurěčnje w Radworju wotrostła. Po abiturje je studij germanistiki započała. Jeje karjera při serbskej telewiziji je so w lěće 1992 započała, hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše. Wot lěta 2001 je z moderatorku hornjoserbskeho telewizijneho wusyłanja „Wuhladko”. Nimo toho je wot lěta 2003 nawodnica studija w Budyšinje.
W lěće 2003 bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin, na kotrymž je so wjace hač 60 europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło, 3. myto spožčene, kotrež bu Bognje Korjeńkowej přepodate.
Dźensa bydli Bogna Korjeńkowa ze swójbu w Pančicach-Kukowje. Wona je w periodźe 2015–19 čłonka załožboweje rady Załožby za serbski lud.


text:
albumKolęda na ten czasIrena Santor, Joanna Kulig, Anna Rusowicz, Monika Kuszyńska, Jacek Cygan, Piotr Rubik, Zbigniew Zamachowski, Krzysztof Cugowski, Wojciech Cugowski, Czesław Mozil, Mietek Szcześniak, Adam Nowak, Mateusz Pospieszalski & Marcin Januszkiewicz, Dec 23, 2020 Kolęda na ten czas
Irena Santor, Joanna Kulig, Anna Rusowicz, Monika Kuszyńska, Jacek Cygan, Piotr Rubik, Zbigniew Zamachowski, Krzysztof Cugowski, Wojciech Cugowski, Czesław Mozil, Mietek Szcześniak, Adam Nowak, Mateusz Pospieszalski & Marcin Januszkiewicz


text:
Idzie poczytać downe ślōnske teksty na mobilniŏku i kōmputrze.
„Jōnek muzykant” je dostympny po ślōnsku
Klasyczno nowela ôd Henryka Sienkiewicza po naszymu.
Ubuntu je dostympny po ślōnsku
18 października swoja prymiera miała nowo wersyjo systymu ôperacyjnego Ubuntu. Je to darmowy systym ôperacyjny dlo kōmputrōw ôsobistych, co je ôparty na Linuksie. We pakecie ze systymym przichodzi ślōnski ukłod tastatury i ôprogramowanie we ślōnskij wersyji, w tym klijynt poczty
LibreOffice je dostympny po ślōnsku
LibreOffice ôd wersyje 6.3.1 je dostympny po ślōnsku. LibreOffice to paket biōrowego ôprogramowaniŏ ze ôtwartym kodym zdrzōdłowym rychtowany ôd The Document Foundation. Je dostympny na Windows, Linux i macOS. Spiyro czytanie i zapisowanie m.in. OpenDocument, formatōw Microsoft Office, CDR (CorelDraw)
Co robi Silling?
We XXI stoleciu niy ma do jynzyka nic gorszego ôd wykluczynio cyfrowego. Świat cyfrowy to je doś nowe strzodowisko, co w nim fungujōm jynzyki, ale już teroz wiymy, iże mynij jak 5% z nich wszyjskich może do niego wejś.


text:
Ruch Chorzów wygrŏł ze LZSem Starowice Dolne aż 7-2! Po szpilu bylimy na konferyncji prasowyj i pogodali my tyż ze Danielem Paszkiem. Zapraszŏmy do lektury. Ocywiście po Ślōnsku:
Daniel Paszek: „Szpil ułożōł siã po nŏszyj myśli bo szibko my szczelili tor. Niystety bōły tyż błyndy i stracilimy dwa tory. Idzie pedzieć, że ta połowa je do zapomniyniŏ. We drugij już my grali cŏłkiym inny szpil. Szczelilimy piynć torów i zakońcyli szpil po swojij myśli.
Znŏmy swoja wartość i wiedzielimy, że ze czasym szczelymy nŏstympne tory, we szatni pedzielimy se, że grŏmy swoje i bydzie gut. Tak tyż bōło za co brawa do cŏłkij drużiny.
Niy łod dzisiej wiadomo tyż, że kybice sŏm nŏszym 12 zawodnikiym. Fest im pszaje cŏłko drużina za to, że sŏm ze nami. To nŏm dŏwŏ dodatkowygo kopa do wygrywaniŏ”.
Tomasz Rak (II tryner LZSu): „Gratuluja wygranyj. We pełni zasłużonŏ wygranŏ. Możno ino we piyrwszyj połowie my cosik grali, dwa razy dołazilimy do rymisu, ale pod wzglyndem jakości jak nŏjbarzij drużina Ruchu zasłużôła na ta wygranŏ i im gratuluja”.
Łukasz Bereta (Tryner Ruchu): „Dziynkuja za gratulacje trynerowi Rakowi. Niy somy zadowoleni ze piyrwszyj połowy. Stracilimy dwa tory, ale we drugij połowie już my wsio kontrolowali, poszli za ciosym i tyn szpil bōł rozstrzigniôny. Niy somy zadowolone do końca, bo stracilimy za dużo torów, ale cieszymy sie ze 3 punktów i myślymy juz ło szpilu ze Pniôwkiem”.
Tryner LZSu po konferyncji dociep jesce: „Łodbudujcie ta marka! Żeście sŏm na nojlepszyj drodze!”
własne


text:
Wittenberg
Wittenberg, wot lěta 1938 oficialnje Lutherstadt Wittenberg (hornjoserbsce Běła Hora[2] abo Wytpark[3]) je město we wuchodźe němskeho zwjazkoweho kraja Saksko-Anhaltska a wokrjesne město wokrjesa Wittenberg. Město leži při Łobju, zapadnje zliwa z Čornym Halštrowom, něhdźe 25 kilometrow wuchodnje Dessau-Roßlau, 100 kilometrow juhozapadnje wot Berlina a 70 kilometrow sewjerowuchodnje wot Lipska.
Dźensa je Wittenberg z něhdźe 50 000 wobydlerjemi poměrnje małe město. Stawiznisce wuznamne běše jako sydło sakskich kurwjerchow a tež jako centrum skutkowanja wažneho teologa a reformowarja Martina Luthera w 16. lětstotku.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Statistiski krajny zarjad Saksko-Anhaltskeje, ludnosć gmejnow dnja 31. decembra 2019 (PDF)
- ↑ Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče Donnerhakec ćišćeŕnja. Budyšin 1927.
- ↑ Fakty wo Sakskej → Politika a towaršnosć → Stawizny na sachsen.de


text:
Walowy
Walowy (němsce Wohla) su hornjołužiska wjeska, kotraž słuša wot lěta 2003 k Lubijej. Leža we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow pjeć kilometrow sewjernje Lubijskeho stareho města a mjez 280 a 300 m nad mórskej hładźinu pod Byčinom (346 m).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje naspomnjenje jako Wal pochadźa z lěta 1348.[1] Wjeska bě wot 16. lětstotka jako wudwór we wobsydstwje Nosačanskeho ryćerkubła.
Po statistice Arnošta Muki mějachu Walowy w lěće 1884 154 wobydlerjow, mjez nimi 112 Serbow (73 %) a 42 Němcow.[2] Dźensa so we wjesce hižo njeserbuje. Ewangelscy Walowčenjo přisłušeja wot 16. lětstotka přewažnje Ketličanskej wosadźe, dźěl pak Nosačanskej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Walowy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 108. → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Bělecy (Bellwitz) | Dažin (Großdehsa) | Dołhaćicy (Dolgowitz) | Habrachćicy (Ebersdorf) | Hłušina (Glossen) | Chrapow (Krappe) | Karlowa Studnja (Karlsbrunn) | Ketlicy (Kittlitz) | Korecy (Georgewitz) | Łuwoćicy (Lautitz) | Luchow (Laucha) | Małe Radměrcy (Kleinradmeritz) | Mučnica (Mauschwitz) | Njechań (Nechen) | Njeznarowy (Eiserode) | Róžany (Rosenhain) | Serbske Kundraćicy (Wendisch-Cunnersdorf) | Serbske Pawlecy (Wendisch-Paulsdorf | Stara Chójnica (Altcunnewitz) | Stwěšin (Peschen) | Walowy (Wohla) | Wolešnica (Oelsa) | Wopaleń (Oppeln) | Wujer (Unwürde)


text:
marka
Wykŏz treści
Etymologijŏ
Etymologijŏ do dodaniŏ.
Wymŏwa
AS: [marka]
Rzeczownik
marka rodzaj żyński
- (piniōndze) waluta używanŏ we rozmajtych państwach
- 1964, Feliks Pluta, Dialekt głogówecki
- A to sto twardych my piyrwyj padały. To było trzista marek piyrwyj, na piyrwejsze piniōndze.
- nalepka na koperty i kartki pocztowe, co ôznaczŏ zapłacynie ôznaczōnyj na nij kwoty
- 1927, Gawędy Stacha Kropiciela, Gość Niedzielny
- Jeden był bez marki pocztowej, był bardzo ciężki, zapłaciłech zoń 1 złoty sześć pientoków kary, [...]
- znak fabryczny abo firmowy na produktach danyj firmy abo fabryki
- 2017, Gotyk w godce. Jednoaktówki po śląsku
- Wele chaupy na placu zoboczył żech jakigoś autoka, ino po ciymoku niy poradza pedzieć kero marka.
ôdmiana:
synōnimy:
- przes. brifmarka
Inksze jynzyki
- angelski: brand, mark
- czeski: marka
- francuski: marque, cachet
- hiszpański: marca, marco
- niymiecki: Mark, Marke
- polski: marka
- ruski: Mapka


text:
9 lipca
9 lipca – dźewjůnty dźyń lipca podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza.
Śwjynta
Wydarzyńa na śwjeće
- 1816 - Argyntyna uzykoła samostanowjyńe uod Szpańiji
- 2011 - Połedńowy Sudan stoł śe uodrymbnym państwem
Rodźyli śe
- 1819 - Elias Howe, amerikański wynolozca
- 1896 - William Cameron Townsend, krześćijůński misjůnorz
- 1947 - Mitch Mitchell, angelski szlagcojger
- 1950 - Wiktor Janukowycz, ukrajinśki politiker
Umrzili
- 1677 - Ańoł Ślůnzok - ślůnski dichter szkryflajůncy we mjymjeckij godce


text:
Wóslinčanska cyrkej
Wóslinčanska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej we Wóslinku w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Wóslink w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Stary Wóslinčanski kěrchow wokoło cyrkwje je zrunany; jenož někotre historiske narowne pomniki su so wobchowali, mjez nimi žadyn ze serbskim napisom. Nowe pohrjebnišćo nadeńdźe so wot lěta 1876 kusk zdalene do južneho směra. Nad cyrkwinskimi durjemi je dwurěčna serbsko-němska sada napisana, runje tak nad wołtarjom. W zachodnej hali spomina kamjentna tafla w němskej rěči na padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny.
Ewangelska cyrkej we Wóslinku steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po w lěće 1646 namakanym wopismje je so w lěće 1410 wot Mišnjanskeho biskopa kapałka we Wóslinku poswjećiła, w kotrejž mějachu měšnicy z Chrósćic a Kulowa kemše. Hižo 1438 naspomni so prěni raz farar we Wóslinku. Stara cyrkej je so w lěće 1803 wottorhnyła a nowa so wot 1803 do 1805 kusk dale na sewjeru natwariła. Wona słuša ze swojimi třomi emporami k najwjetšim wjesnym cyrkwjam Budyskeho kraja.
Wosada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do Wóslinčanskeje wosady słušeja nimo Wóslinka samoho tež wjeski Ćisow, Debricy, Jitro, Lěska, Pisany Doł, Skaskow, Tradow a Wysoka kaž tež ewangelscy wobydlerjo někotrych přewažnje katolskich wsow we wokolinje.
Fararjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Farar Wićežk bě posledni serbski we Wóslinčanskej wosadźe. Wón dźeržeše kóždu njedźelu serbsku Božu słužbu, samo za čas nacionalsocialistiskeho knjejstwa.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Oßling. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 258–268.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wopisanje Wóslinčanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text:
Lokatiw
Lokatiw (prjedy tež měsćak) je gramatiski pad substantiwow a adjektiwow, kotryž zmóžnja wosebje lokalne wuprajenja. Wón so na přikład w słowjanskich rěčach wužiwa, nic pak w germanskich. W hornjoserbšćinje je lokatiw šesty wot sydom padow.
Lokatiw w serbšćinjeWobdźěłać
W hornjoserbšćinje wužiwa so lokatiw jeničce po prepozicijach kaž w(e), wo, po abo na.
- maskulinum: stary dom, stare domy → na starym domje, na starych domach
- femininum: młoda žona, młode žony → wo młodej žonje, wo młodych žonach
- neutrum: wulke město, wulke města → we wulkim měsće, we wulkich městach


text:
uihafsdi jhqeifhwqn qwiw f fjiefi eiqwejqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fjef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwj qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0qj qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q ef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei
uihafsdi jhqeifhwqn qwiw f fjiwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fjef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwei fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0qj qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q ef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei
uihafsdi jhqeifhwqn qwiw f fjiefi eiqwejqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fjef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q we qwi9wjwj wjwef fj fgjei fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0qj qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q ef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei
uihafsdi jhqeifhwqn qwiw f fjiefi eiqwejqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fjef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0qj qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q ef fj fgjei90q0q-qjk fm g j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei90q0q-qjk fm g gjkweo eke fgj9owe9oj1q q gjkweo eke fgj9owe9oj1q q r g 24 w4 w4 tg gqwf fj qevj9qeri9j qwe qwi9wjwj wjwef fj fgjei


text: W prózdninskim tydźenju po jutrach su w Biskopicach trening za koparski dorost přewjedli. W kooperaciji z Biskopičanskim KT 08 je tam koparska šula VFL Wolfsburg tak mjenowany jutrowny camp poskićiła. Koronapandemije dla njebě bohužel cyłodnjowski trening dowoleny, tak zo dyrbjachu ličbu wobdźělnikow a wobjim zwučowanskich hodźin redukować. Hólcy kaž holcy nazwučowachu a skrućichu w małych skupinach nowe a znate koparske techniki. Wšitcy mějachu při tym wulke wjeselo, byrnjež wjedro woprawdźe aprylske było. Foto: Johana Wjeselic


text:
Barentsowe mórjo
Barentsowe mórjo (norwegski Barentshavet, rusojski БapeHцeBo Mope/Barencewo morje) jo nakšomne mórjo Arktiskego oceana pódpołnocnje europskeje twardeje zemje. Lažy mjaz rusojskim Franca Józefowym krajom na pódpołnocy, Nowej Zemlju na pódzajtšu, rusojskim a norwegskim brjogom na pódpołdnju a norwegskim Svalbardom na dłujkem wjacorje a bu pó nižozemskim namórniku Willemje Barentsu pomjenjowane.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z pśerězneju dłymokosću wót něźi 230 metrow słuša k dłymšym šelfowym mórjam. Dla Pódpołnocnoatlantiskego tšuženja, wótnožki Golfowego tšuženja, jo wjele pśistawow pśi Barentsowem mórju teke w zymje bźez lodu, lěcrownož laže daloko na pódpołnocy.
Ako granica mjaz Barentsowym a Europskim pódpołnocnym mórjom płaśi linija wót Svalbarda pśez Mjadwjeźowu kupu až k Pódpołnocnemu kapoju. na pódpołdnju jo Běłe mórjo za połkupu Kolu jadnučke nakšomne mórjo Barentsowego mórja. Za Nowej Zemlju na pódzajtšu lažy Karaske mórjo.
Za cas zymneje wójny a teke pó tom jo była mórska granica mjaz Sowjetskim zwězkom resp. Rusojskeju a Norwegskeju zwadna. W aprylu 2010 stej wujadnałej stata dogrono, pó kótaremž běžy granica wósrjejź něźi 175.000 km² wjelikego zwadnego teritorija.
Góspodaŕstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nejwětše město pśi brjogach Barentsowego mórja jo Murmansk w Rusojskej, źož se namaka – rowno kaž w něga finskej Pječenze – stojnišćo rusojskeje polarneje floty. W Barentsowem mórju nadejźo se teke nejwětšy wobstatk zešrótowanych atomowych podnurjakow na swěśe, což pśedstaji riziko za pśirodu a pśimórske strony.
Pód mělšym pódzajtšnym źělom mórja, źož se rěka Pječora do njogo wulewa, su bogate łožyšća zemskego wóleja. Teke na krotkem wjacorje nadejdu se wólejowe a płunowe łožyšća. Z 1970tych lět se z mórja wólej wudobywa, což jo był tegdy pśicyna konflikta mjaz pśimórskima krajoma.
Dalšna wuznamna góspodaŕska gałuz jo rybarstwo, pśedewšym kabeljawa.


text:
Ćmióło sie już. Ja, przecamć to te nôjkrótsze terôzki dnioszki i nôjdugsze nocki. Dzisiej Wilijô.
Ze bramy, takij autómatycznie łotwiyranyj fórty łogrómnucnyj, miyndzynaródowyj fyrmy po lekuśku wyjyżdżôł srogachny autok, takô Wiycie lymuzina ze szoferokym. Na zadnim kanapyju siedziôł możno niy taki jesce zwiykowany, ale moc usiotany gyszeftsman. Wele niygo na przednim kanapyju leżôł mantel wywołanego we świycie szwoca, diktatóra mółdy a na niym leżôł ciepniynty ze łosmolyniym mółdny pliszhut tyż zôcnyj marki. Tyn „biznesmen” miôł prziwrzite, prziklapniynte łoczy, widać na jego fresie utropa i zmôchanie. Poluzowôł binder, łozepnół knefel pod karkym…
– Kaj sie potraciyli, kaj sie zapodziôli te czasy, kej czowiek niy poradziół sie doczkać na ta piyrszô wilijnô gwiôzdka? – metlŏł mu sie, krajzowŏł po gowie taki niy nôjwicniyjszy myślónek.
– Musisz zahaltować wele tego tam na winklu zupermarkytu – pedziôł ze takóm ci utropóm do swojigo szoferoka. – Musza jesce sprawić mojij babeczce jakosik gryfnô i szmektnô flaszecka wina ku wilijnyj wieczerzy.
– Na isto niy ma to prôwda, iże czowiek pijynżny, zabrany mŏ letke życie. To niy do łostatka tak fónguje – medikowôł dalszij tyn gyszeftsman. – Czowiek blank ci przepóminô, iże jes jesce familijô i mocka inkszych zachów króm roboty. Trza bydzie na bezrok przeciepnóńć podszrajbowanie kóntraku ze tymi naszymi kóndmanami, Araberami… W dóma babeczka i cerzicka. Łobióm przoł jak żôdnymu wiyncyj na tym świycie; zrobiół by dló nich na isto wszyjsko we swojim życiu.
Na prociw tego srogachnego ajnfartu siedziôł na bance jedyn istny. Tak po prôwdzie niy bóło takigo srogigo mroza ale miôł ci łón na sia łobleczóny stare, zababrane, sflekowane zimówe kwańty. Na gowie rubô, wôłniannô cyplmyca. Wele niygo zicnół sie na łogónie psiok. Wyglóndôł choby taki ze miymiecka mianowany „algymajnysztrasy miszóng”, chocia bół ci to rasówy pies. Tyn istny tyż ci miôł na fresie wysztrajchowane wszyjsko, co mu sie we tym jejigo życiu przitrefióło. Sprôwiôł wrażyni, pobrzmiywało w niym, iże niy zawdy bół ci łón bezdómny, iże przinoleżôł łón do tyj wyższyjszyj klasy ludzi, i ino jakisik fest niyszczysny cufal sprówadziół ci go do takigo stanu.
– Cysôrz to mô klawe życie… – niy wieda po jakymu spómniała ci sie tymu istnymu ta śpiywka, kerô dôwno tymu nazôd śpiywôł Tadeusz Chyła.
Zaziyrôł ci tak na ta lymuzina, kerô wyjyżdżała ze bramy tego srogachnego gyszeftu, ale bez zôwiści, ze rułóm jak czowiek, kery sie już do swojij dóli, do swojigo sztelóngu już do łostatka sie przibadôł. Podrôpôł sie po palicy, poprawiół cyplmyca na gowie, wraziół gymboko gorzcie do kabzów mantla… I ino po palicy belóntôł mu sie myślónek:
– Kaj sie potraciyli, zapodziôli te czasy, kej sie czowiek niy poradziół doczkać na piyrszô wilijnô gwiôzdka?
Dobrze chocia tela, iże mi handlyrze ze naszygo targu, już po fajrancie handlowaniô, dali mie i mojimu psiôkowi to, co łónym tam jesce łostało, a niy wercióło sie łōnym smycyć to nazôd do chałpy. Mómy i wańdzónygo harynka, i pôra kostyrów dlô mojigo liplinga, i jakesik ółbsty, gymiza, niy blank stary chlyb i deczko łokrôjków ze wilijnego kołocza. Spómniôł ci mu sie łobrôzek: synka wycióngajóm spode autoka kery go na przyjńściu dlô piechciôrzy przejechôł. Dwa lata niyskorzij umrziła mu babeczka. Niy wydolyła tymu łoszkliwymu rakowi…
Tyn psiôk wele tego istnego, siedziôł sie ta tym włóśnym chwoście ze rułóm dobrze wytrasyrówanygo izbetnego psa. Tyż sie już przibadôł do tego nowygo swojigo póna. Miarkowôł ci łón gynał, iże pies musi mieć swojigo póna. Co inkszego jes mieć laufpas, a co inkszego trôpić sie ło kôżdydniowe jôdło. Przeca pies niy poradzi łozewrzić kôżdego aszynkibla, kôzdego hasioka abo rubyj papyndeklowyj putni. Polizôł opaternie kracer, szrama po zymbiskach jakigosik rółtwajlera… I tyż ino po tyj psij palicy krajzowali roztomajte łobrôzki ze dôwniyjszego życiô, i psi myślónek:
– Kaj sie potraciyli, zapodziôli te czasy, kej sie taki chlebus jak jô niy poradziół doczkać na piyrszô wilijnô gwiôzdka?
Tela dobrze, iże dobre ludzie na targu, kaj jô stopieróńsko rôm móm deptać, bo tam jes tela roztomajtych wóniôczek… nó raj dlô psów. A i ludzie dali na Wilijô we gyszynku mojimu pónowi mocka szmektnych zachów. Niy byda miôł dzisiŏj głód, pójńdymy tyż pewnikym kajsik jesce na dugi szpacyr. Kejsik, chowany we majyntnym dómu siedziôł godzinóma na rubym i farbistym tepichu. Zatym dzieckóm zmierznół sie psiôk, ftorego sie zawinszowali na gyszynk, nó tóż poszôł raus, łostawiyli go kajsik na ceście i gibko łodjechali, coby za niymi niy pogzuł. I tak łostôł na hulicy, bezpański psiôk.
Wartko śleciała łodwieczerz, szło ku dwanôstyj. Babeczka tego gyszeftsmana łoblykła sie szykownie, wysztiglowała swoja cerzicka i poszła do kościoła na Pastyrka. Jeji chop, gyszeftsman przisnół na swojim fatersztulu ze glaskóm jakisik whisky we gorzci… niy miôł ci blank chańdzi ani siyły, coby sie tyż na ta pastyrka poklechtać. Tyn istny ze tym jejigo psiokym tyż pokwanckali sie ku kościołowi. Niy wlazowali ale rajn. Tyn istny miarkowôł, iże festelnie capi; niy szpluchtôł sie już cheba ze śtyry tydnie, tóż tyż i ludzie we tym kościeli pewnikym niy byliby radzi ze takij asisty. Stanół wele piyrszego filorka, we kabzi miôł cyjntla, ftorô sie lajstnół, kej już skalół ci bół biksy po piwie wysznupane bez côłki dziyń we hasiokach i srogachnych aszynkiblach.
Psiôk styrcôł wele szłapów swojigo póna. Miarkowôł, jako wytrasyrówany pies izbetny, iże łónymu tyż niy lza wlazować do kościoła, ludzie niy mieli by tego rade. Tóż tyż styrcôł, zatym siednół sie juzaś na swojim łogónie i czekôł…
A ze kościoła słychać już farorza:
„Bóg się rodzi, moc truchleje,
Pan niebiosów obnażony!”
Ludzie naobkoło winszujóm sie wesołych świónt; bożiduda, jorganista grô na côłki karpyntel roztomajte kolyndy, ludzie sie radujóm, iże jak kôżdyrok narodziół jim sie Pónbóczek.
A światło miesiónczka spływało takimi strzybnymi sztrajfami nad głôdkóm ajsdekóm, szkoprupóm śniyga. Na tym strzyble kładli sie modrawe ciynie srogich strōmów. Rzyka poblisku nynała pod lodym.
A terôzki na łostatku winszuja Wóm, moje Wy roztomiyłe suchoczki i suchocze szykownistych, zdrowych i szpasownych Świónt Bożygo Narodzyniô, i coby wszelijake utropy trzimali sie łod Wôs ze daleka
Ojgyn z Pnioków
\zadni kanapyj – tylne siedzienie w samochodzie;
gyszeftsman – przedsiębiorca, biznesmen, człowiek interesu;
szwoc – krawiec;
pliszhut – kapelusz pilśniowy (pluszowy);
metlać sie – platać się;
fōngować – funkcjonować;
przepōminać – zapominać;
kōndman – stały klient;
babeczka – pieszczotliwie żona;
cerzicka – córeczka;
przoć – kochać;
srogachny ajnfart – brama wjazdowa, wjazd do posesji;
banka – tutaj: ławka;
zimōwe kwańty – stare ubrania zimowe, stare zimowe łachy;
cyplmyca – czapka bawełniania;
algymajnysztrasy miszóng – niezbyt pochlebna nazwa kundla;
sztelōng – pozycja;
przibadać sie – przyzwyczaić się;
wańdzōny harynek – wędzony śledź;
łokrojki – resztka, końcówka, brzeg ciasta, skraj ciasta;
niy wydolić – nie dać rady;
chwost – tutaj: ogon;
laufpas – swoboda, wolność postępowania;
aszynkibeł – śmietnik, kubeł, kosz na śmieci, pojemnik na śmieci;
kracer – szrama, rysa;
chlebus – łagodny pies;
wōniŏczka – zapach;
fatersztul – wygodny fotel;
wlazować rajn – wchodzić do środka, do wnętrza;
capić – śmierdzieć;
asista – towarzystwo;
cyjntla – stugramowa butelka wódki;
bożiduda – organista;
ajsdeka – pokrywa lodowa, skorupa lodowa;


text:
Curt Handrik
Curt Bjedrich Wylem Handrik (němsce Kurt Friedrich Wilhelm Handrick; * 24. apryla 1885 w Rudeji, † 30. apryla 1962) bě serbski ewangelski farar, kiž skutkowaše we Łupjanskej, Klukšanskej a najdlěši čas w Poršiskej wosadźe.
Handrik bu 24. januara 1912 w starobje 26 lět ordinowany a nastupi swoje prěnje farske městno w młodej Łupjanskej wosadźe. 1915 přewza jako naslědnik zemrěteho Božidara Běrnika wo wjele wjetšu Klukšansku wosadu, hdźež 11 lět skutkowaše. 1926 bu do Poršicach přesadźeny, tehdy hišće přewažnje serbskeje wosady.
Kaž fararjo Riota w Rakecach, Wjezar w Hodźiju a Kapler w Njeswačidle zastupi Handrik w lěće 1933 do NSDAP a bě za čas nacionalsocializma přiwisnik „Němskich křesćanow“ (DC). Porno Rioće a Kaplerjej móžeše pak po wójnje jako „jednory sobuběhar“ dale w swojej wosadźe skutkować.[1] Wón bu 1. oktobra 1952 emeritowany a wosta hišće hač do 1954 jako wikar w Poršicach.
Farar Handrik bě posledni w Poršicach, kiž serbsce prědowaše.
ŽórłaWobdźěłać
- Pfarrerbuch Sachsen: Handrik, Kurt Friedrich Wilhelm (němsce)
- ↑ Gerald Stone: Slav outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs. Bloomsbury, 2015


text:
N
N abo n (při pismikowanju: en) je třinaty pismik klasiskeho a štyrnaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 20. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski ny (N, v) kaž tež pismik H resp. H w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so N přez − ·.
W serbšćinje je pismik ń wotwodźenka tutoho pismika.
W němčinje je N najhusćiši konsonant a po E druhi najhusćiši pismik scyła.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšelćizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
N je mjezynarodna awtowa značka za Norwegsku. Při němskich awtach steji za město Nürnberg.


text:
Składnostnje 50. róčnicy poswjećenja Zdźěrjanskeje cyrkwje swjećeše tam wčera nimale 500 ludźi Božu mšu ze starobiskopom Joachimom Reineltom. Po tym zo su jeho w Brěmjenju witali, přewodźeše jeho w kuči šěsć křižerjow, štož hódnoćeše Reinelt ze słowami „zo ma tajku česć jenož jendźelska kralowna“.
Zdźěr (aha/SN). Kemše z koncelebrantom, Radworskim wosadnym fararjom Benom Jakubašom, w połnje wobsadźenej cyrkwi – 250 wěriwych wonka městno zabra – su Wulkodubrawscy muzikanća z někotrymi dujerjemi z wosady a chór Meja pod wuměłstwowym nawodom Pětra Cyža dostojnje wobrubili.


text:
Pawoł Šołta
Pawoł Šołta (němsce Paul Scholze; * 6. meje 1875 we Wotrowje, † 7. awgusta 1948 w Lubiju) bě serbski katolski farar, spisowaćel a domiznowědnik.
Narodźi so jako šeste dźěćo klamarja Mikławša Šołty a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Cyžec z Kašec[1] a bratr Bena Pětra Šołty (* 1851) a Jurja Šołty (* 1888) we Wotrowje a běše wot 1890 do 1897 chowanc Serbskeho seminara w Praze. W čěskej stolicy wopytowaše hač do lěta 1895 němskorěčny Małostronski gymnazij a studowaše w lětomaj 1896/97 teologiju. Zakónči swój studij w Mohuču.
Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako kapłan w Radworju (1898/99), Žitawje, Seitendorfje a Wostrowcu. W lěće 1900 dósta farske městno w Lubiju, hdźež hač do swojeje smjerće wosta.
Šołta wozjewi knižnje pućowanskej reportaži Bosniski kraj a raj (Budyšin 1918) a Częstochowa – Pólski Róžant (Budyšin 1915). Domiznowědnje pisaše wo Wotrowskim hrodźišću (Wotrow. Łužiska Troja. Budyšin 1922). Nimo toho napisa fejetonistiske dopomnjenki wo studentskim žiwjenju w Praze.
Pawoł Šołta bu ze sylnym wobdźělenjom serbskeho ludu na samsnym dnju kaž Jan Cyž-Hajničanski na Wotrowskim kěrchowje pochowany.[2]
Dalše spisyWobdźěłać
- Ostro, das sächsische Troja. Drježdźany 1918.
- Cyrkej Najswj. Wutroby Jězusoweje w Baćonju. W: Krajan 53 (1920), str. 44–50.
ŽórłoWobdźěłać
-
- Jurij Młynk: Šołta, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 553


text:
farba
Wykŏz treści
Etymologijŏ
Ze niymieckigo Farbe.
Wymŏwa
AS: [farba]
Rzeczownik
farba rodzaj żyński
- ôsobliwy zestŏw widzialnych kōmpozycyji spektralnych
- 1936, H. Hahn, Parada w Cieszynie
- Kwiŏteczki sie grzoły na wrześniowym słōneczku, patrziły ôczkami na ludzi. Były wszelijaki farby - tak jak stroje ludu ślōnskigo.
- substancyjŏ, co sie jōm nakłŏdŏ we formie płynu abo pasty na jakõś powiyrchniã i po wyschniyńciu ôna przidŏwŏ farbã (1) tyj powiyrchni
- 1984, Augustyn Halotta, Śląskie bery, bojki i opowiastki z dawnych lat
- Chycił sie zarozki do łobmalowywania, ale ledwie wtonknął pendzelek do farby, a tu już pańsko karyta po niego przyjechała.
ôdmiana:
synōnimy:
Inksze jynzyki
- angelski: colour, hue
- czeski: barva
- francuski: couleur
- hiszpański: color, palo
- niymiecki: Farbe
- polski: kolor
- ruski: kpacka, MacTb, pyMяHeц, цBeT


text:
Tuste
Tuste to je przetopjůny fet uod zwjyrzůnt, nojczyńśći ze szpyrki uod świńe, kery śe wykorzistuje do przigotowywańo jodła lebo tyż do bezpostrzedńigo jedzyńo.
Wzbůgaco śe tuste czysto uo źdźebko soli, kůnski rozdrobńůnygo wůsztu a cwibla abo szpyrki, roz na kedy tyż inksze, myńi kůnwyncjůnalne culagi kej lb. kůnski drobno pokrojůnygo jabka. Fest dobrze kůmpůnujům śe ze tustym uogůrki kiszůne lebo kůnserwowe. Czynsto kanapki ze tustym do śe kupić na jarmarkach śwjůntecznych, kej bajszpil dożynkowych, eli na przileżytość Ńydźeli Palmowyj. Kanapki ze tustym sprawdzajům śe tyż dobrze kej zakůnska do gożołki eli przygryzka do bjyra.
Głůwnym składńikym tustygo (bez 99%) sům roztůmańte fety, postrzůd kerych przeważajům nasycůne, choć krům uobjygowych uopińji zawjero uůno tyż mynga fetůw ńynasycůnych, kerych udźoł może dochodźić ańi do 40%. Uodźoł ńynasycůnych kwasůw fetowych zależy uod paszy, kerům bůły karmjůne zwjyrzynta, ze kerych wytopjůno tuste a uod sposobu wytapjańo. Krům tygo tuste mo normalńy tyż ńywjelge ilośći cholesterolu a ślady soli mineralnych a fragmynty tkanek mjynkych (muskli, skůry, atp.) zwjyrzůnt, ze kerych uostoł wytopjůny. Mo śe to durś szczygůlńy do tustygo ze szpyrkůma.


text:
Zwjazk serbskich wuměłcow
Zwjazk serbskich wuměłcow z. t. je zjednoćenje serbskich wuměłcow, kotrež so w lěće 1990 załoži. Čłonstwo wobsteji z něhdźe 100 dźiwadźelnikow, rejowarjow, hudźbnikow, molerjow, spěwarjow a spisowaćelow.
Zwjazk serbskich wuměłcow je jako towarstwo z čłonom Domowiny a zastupuje so wot jednoho sobustawa w jeje zwjazkowym předsydstwje.
Wot lěta 1979 wuhotuje ZSW kóžde lěto mjezynarodny Swjedźeń serbskeje poezije.
Předsyda Zwjazka je wot apryla 2017 Jan Bělk. Dalši člonojo předsydstwa su Madleńka Šołćic, Jěwa-Marja Čornakec, Jan Cyž, István Kobjela a Michał Cyž.


text:
Nowŏ ksiōnżka ôd Evy Tvrdej – po czesku i… ślōnsku!
Eva Tvrda napisała nowŏ ksiōnżka, kerŏ je nietypowŏ we jyj pisaniu, bo naszykowała jõ po czesku i… ślōnsku! Krzest ksiōnżki Očima vidět/Očami vidźeć bańdzie we wtorek, 26 listopada, we Czerwōnym kojściele w Hulczinie (Červeny kostel v Hlučíně) na ulicy Opavská 772/10. Ksiōnżka napisanŏ je we hulczyńskej ôdmianie ślōnskego (po našemu), kery je zapisany czeskim alfabetym.
Poczōntek krztu ô 17.30.
Ôkrōm trefu z autorkōm i możliwości nabyciŏ jejij ksiōnżki bańdzie szło tyż posuchać Hulczyńskego chōru (Hlučínský pěvecký sbor).
Ôd 3 grudnia do 16 marca Eva Tvrda planuje tyż 10 kolejnych trefōw, kaj bańdzie szło kupić ksiōnżka.
Očima vidět/Očami vidźeć ukŏzały sie we wydŏwnictwie Littera Silesia.
To piyrszŏ prōba Evy Tvrdej ku ratowaniu już mało używnego ślōnskego ze Kraiku Hulczyńskego.
Po polskej strōnie Ślōnska ukŏzały sie do dzisiej dwie ksiōnżki autorki: “Dziedzictwo” i “Dyskretny urok Śląska“.


text:
Doma we Łužicy, sylni w Europje,
splećenje přez našeho language diversity pilota!
Pilot je stajnje potom prašany, hdyž dźe wo to, regiony a rěče mjez sobu zwjazać a styki nawjazać.
Němsko-danski hraničny region chce zajim za rěč dateho susodneho kraja budźić – idealne městno za zasadźenje našeho pilota. Tež Łužica přeje sej wjace wuměny z regionami, kiž maja podobne problemy. Pilot zwjedźe tajkich ludźi hromadźe – na př. na Mjezynarodnym folklornym festiwalu Łužica, na kotrymž je wjele wšelakich kulturow a rěčow zastupjenych.
Wot horjeka hlada pilot stajnje na pisanu, wšelakoru geografisku kartu. Kak zrudne by było pilot być, by-li deleka wšo jenake a šěre wupadało? Wón sadźi tež tebi nawoči na nós. Hodźi so wosebje derje tam, hdźež su naša cilowa skupina dźěći a młodostni, wšako je swojeho powołanja dla, wo kotrymž wjele dźěći soni, jara woblubowany a wobhladuje so jako cool, moderny a dyrdomdejski. Je sej swojeje zamołwitosće wědomy – runje tak kaž my, dokelž wěmy, kak wažne to je, za čož so zasadźamy: mnohotnosć! Wón je prototyp pućowanja, přetož zmóžnja pućowanje a z tym wotkryće druhich kulturow.


text:
Je żeś Ślůnzok? Poradzisz godać, a może niý? Chcesz poszkryflać po naszymu? Abo miarkujesz sie jako cosik pedzieć abo zrobić, a niý mosz sie kogo spytać?
Tukej pogodosz a pouosprawiosz, spytosz a ôdpowiysz, poznosz nowych ludzi, a trefisz kamratůw. Zocnie zaproszůmy kożdego na Šlůnske Forum.
Mosz czosym tak, iże chocioż chciołbyś być miły a przijazny, ludzie majům Cie za gbura abo sorůnia? A mono co chwila wadzisz sie s kimś a niý poradzisz sie dogodać? A jeszcze kedy indzij żyjesz we wiecznyj panice, iże ze niczym sie niý wyrobiosz, bo zowdy mosz za mało czosu? Je jedne lykarstwo na colke Twoje problymy – tryning umiyjyntnosci miynkich.
Termin „kůmunikacjo” ôznaczo łůncznoś, wymiana a uosprowianiý. Przekozaniý kůmunikatu polego na słownym abo bezsłownym przesyłaniu informacyj, a dziynka tymy wpływaniu na miyndzyludzke relacje.
Naszo wystowka moge pojechać we świat dziynki Ciebie.
No i poszło – wtorek 15 augusta 8:45 wyjazd ze Mikołowa. W sumie gibki szpil, bo ô 9:50 juże my tam byli, a jakoś festelnie to my sie niý uwijali. Tam, czyli we Dolnich Vitkovicach, kere sům we Ôstrawie, jakeś 24 km ôd granicy pl-cz. Nawigacjo zakludziůła nos bez problymu. Parkplac srogi choby przi jakim cyntrum handlowym, a że jeszcze rano bůło (po połedniu to już niý byda godać co bůło) to wiela tych autokůw sam niý stoło. Tyn downy industryjny kůmpleks pomiyniůł sie teroźnie we cytrum kultůry, edukacje a turistyki. Dziynka interesantnym idyjům downo huta, gruba a inksze stawiynia tukej nabiyrajům nowego znaczynio a napoczynajům ôdżywać choby Fyniks.
Niýdaleko ôd nos, wele cyrklujůncyj Ôdry leży piykny a tajymniczy land zmianowany Ziymiům Raciborskům. We tym landzie poradzi sie snojś mocka kościołůw ze szerwůnyj fercki a downe palace. Je to land, we kerym stykajům sie roztomajte granice. Sam poradzi sie poczuć historyjo we kożdyj małyj nawet ceście abo na ściyżkach we lesie. Sam we parkach poradzi sie czowiek wyciszyć a choć trocha dychnyć.
Te rejůny to interesantne miyjsce na rajza ze historyjům Ślůnska a noturům we tle. Beztuż zobejrzcie sie, kaj werci sie być we Ziymi Raciborskij.


text:
Wjedźenje a přednošk, 27.11.2019
17.30 hodź.: Zjawne wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w serbskej rěči 18 hodź.: Zjawne wjedźenje po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE w němskej rěči 19 hodź.: Přednošk w němskej rěči “Mode & Tracht”, Eva Howitz, Lipsk
Wjedźenje, dnja 2.11.2019 we 18.30 hodź.
Hač toška, črije, šat abo debjenki, při wjedźenju po wosebitej wustajeńcy SORBIAN STREET STYLE móžeće hladać što je trend a što je serbska moda, a potom móžeće w Budyšinje na Romantica nakupować.
Prózdninske poskitki
SERBSKI STREET STYLE We wustajeńcy widźimy modu ze serbskimi elementami. Přizamknje so mała dźěłarnička, hdźež naćisnjemy a paslimy sami serbsku modernu drastu a debjenki abo kołkujemy łužiske mustry. Wuslědki móža so sobu domoj wzać. (přidatne wudawki 2,00 €) Hdy? 15.10.2019 a 24.10.2019; 10 – 12 hodź. Złota nazyma – rjana pyšerka Z łopješkow a mnoho […]
5.10.2019 – SORBIAN STREET STYLE LIVE
Dźěłarnički za młodostnych wot 10-18 hodź. -> fotoshooting, styling, bodypainting, graffiti, urban dance, upcycling a zhotowjenje debjeńkow Chcemy so kreatiwnje we wšelakich wěcach wuspytać a našu modernu serbsku kulturu tež tamnym pokazać. To spěchuje nowe kontakty a přećelstwa. Přeprošeni su młodostni z cyłeje Łužicy! Na spočatku dóstanje kóždy při kasy swój nalěpk. […]


text:
Beschreibung
Što je jedne hrabnjenčko, kak prajimy serbsce na Abwrackprämie a kajki je rozdźěl mjez werbomaj nadpadnyć a napadnyć? Tutym a dalšim prašenjam wěnuja so awtorki-rěčespytnicy w předležacej publikaciji »Z labyrinta serbšćiny. Bjesady wo rěči«, kotraž je nastała na zakładźe přinoškow w serbskim rozhłosu. Na žortne a zrozumliwe wašnje zaběraja so ze zjawami serbskeje rěče: pytaja za wotpowědnikami za němske słowa, skedźbnja na po woznamje a formje podobne słowa a regionalne rozdźěle w serbšćinje, rozkładźeja rěčne wobroty, pochad słowow a wšelake zjawy na polu gramatiki. Nastała je tak praktiska přiručka, kotraž při łoskoćiwych prašenjach wšěm so za serbšćinu zajimowacym z wuskosćow pomha.
Anja Pohončowa rozkładźe:
Durchhänger
Štó z nas to njeznaje: Naraz čujemy so wučerpani, ćělnje abo dušinje, w šuli, w powołanju abo při sportowanju; motiwacija a pohon pobrachujetej. Němcy praja k tutomu zjawej: Er hat einen Durchhänger. Serbsce drje dyrbimy tu wopisowacy wuraz wužiwać, na přikład: Wón je wučerpany resp. Wón je chětro hotowy. Doraznišo a wobrazliwje móžemy serbsce tež rjec: Wón je hotowy na wusmužowu horu. Abo: Wón z wučerpanosću na nós pada. Štóž pak so bjez kóždeježkuli motiwacije čuje, njech mysli na dobre rady, kak by so zaso zhrabać móhł. Ja přewinu swoju wučerpanosć najradšo z tym, zo so wonka na čerstwym powětře porjadnje hibam abo w zahrodźe podźěłam. Čerstwy wětřik wuduje wšě hubjene mysle a pohib aktiwěruje wšě žiwjenske energije.


text:
Dystans Levenshteina
Dystans Levenshteina - nůmerowo mjara, kero pado jak fest růżne sům dwa wyrazy w tyn sposůb, aże je liczůno jako minimalno wjelość potrzebnych uoperacyji coby ze jednego wyrazu zbajstlować drugi. Uoperacyjůma sam mogům być ino: wćepańe litery, wyćepańe litery, lebo půmjana litery na inkszo.
Dystans Levenshteina może być stosowany we kůmputerowych korektorach pisanego tekstu abo do znajdowańo duplikatůw we baźe wyrazůw. Wprowadźůł ja Wladimir Lewenstein we 1965.
Bajszpile[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dystans_Levenshteina(kůmputer, kůmputery) = 1
Dystans_Levenshteina(glajza, amajza) = 2
Dystans_Levenshteina(tor, tor) = 0


text:
Berlin (dpa/SN). Bychu-li zajutřišim, njedźelu, wólby zwjazkoweho sejma byli, bychu Zeleni jako najsylniša politiska móc wušli. Po zwěsćenju „politbarometra“ telewizije ZDF bychu woni ze 26 procentami před uniju CDU/CSU dobyli, kotraž by 25 procentow hłosow měła, po sćelaku ARD samo jeno 23. FDP by so snadnje na dźesać proc. polěpšiła. Procenty za tamne strony kaž SPD (14), AfD (11) a Lěwica (7) běchu njezměnjene.
Rybarjo blokadu skónčili
London (dpa/SN). Po tym zo su francoscy rybarjo blokadu Kanaloweje kupy Jersey skónčili, je britiske knježerstwo swojej wójnskej łódźi cofnyło. Přiwšěm chcedźa połoženje wobkedźbować, zo móhli w nuzy spěšnje reagować, premierminister Boris Johnson připowědźi. Francoscy rybarjo běchu přistaw kupy zašlahali, dokelž chce Wulka Britaniska mnóstwo ryby, kotrež smědźa před kupu łójić, drastisce wobmjezować.
Žada sej wjace zwjazanosće
Rom (B/SN). Bamž Franciskus žada sej wulkomyslne spušćenje dołha za chude kraje, kotrež wosebje pod koronakrizu ćerpja. „Wšitke kraje měli kmane być, so pandemiji wobarać. Tuchwilny čas žane egoizmy njedowola. Chude kraje trjebaja lěpši přistup k šćěpiwam kaž tež kmaniše strowotniske a kubłanske systemy. Za čas pandemije je so žiwjenje milionow ludźi njejapcy změniło. Njech je nam Zrowastanjeny znamjo nadźije“, wuzběhny bamž na swojej srjedownej generalnej awdiency we Vatikanje.
Fundamentalizm so šěri
Köln (B/SN). Něhdyšeho zwjazkoweho prezidenta Norberta Lammerta starosći aktualna bliskosć mnohich Němcow k fundamentalizmej. Runje w rozestajenju wo prawe naprawy korony dla husto mjezsobna toleranca pobrachuje, rjekny 72lětny politikar CDU. Hromadźe z wiceprezidentom zarjada Ewangelskeje cyrkwje w Němskej (EKD) Thiesom Gundlachom dopomni wón w digitalnej Erfurtskej „rozmołwje awgustinow“ wo wustupje Martina Luthera we Wormsu 18. apryla 1521. Bohužel su sej jón někotři zapřisaharjo za přikład wzali, spřećiwjejo so stracham korony.
Waršawa. Pólska swjećeše minjeny kónc tydźenja róčnicu, kiž je ludźom wosebje wuznamna a kotruž sej přewšo waža: 230lětne wobstaće konstitucije, Zakładneho zakonja. Tak bě so Pólska 3. meje 1791 z konstitucionelnej monarchiju stała. Bě to prěni moderny Zakładny zakoń w Europje, zepěracy so na tři stołpy demokratije, tehdy hišće z kralom na čole: parlament, statny aparat a justicu. Do toho bě Pólska wot lěta 1772 mjez Pruskej, Awstriskej a Ruskej dźělena. Polacy zwjazowachu ze swojej nowej konstituciju nadźiju, zo budźe kraj nětko zaso samostatny a swobodny.
CDU žada sej plan za Łužicu
Podstupim (dpa/SN). Opoziciska CDU w braniborskim sejmje je krajne knježerstwo namołwiła, strukturnu změnu we Łužicy pjenježnje podpěrać. „Štož pobrachuje, je plan za Łužicu“, wobžarowaše hospodarskopolitiski rěčnik CDU, Dierk Homeyer wčera w aktualnej hodźinje parlamenta. „Trjebamy spěšnu a njeběrokratisku pomoc za předewzaća, kotrež so na nowe wobłuki zwaža.“ Přiwšěm je jasne, zo je brunica hišće dołho za spušćomne a zapłaćomne zastaranje ludźi z milinu trěbna, Homeyer rozłoži. Braniborske knježerstwo pak měło wotwidźomneho kónca zmilinjenja dla strukturnu změnu zahajić. „Dźe wo industrijny zakład wšeho kraja“, wón napominaše.
Ochranowske hesła zestajane
Wulki šmjat na terasy zawostajiła je jałojca w Hamburgskim měšćanskim dźělu Billstedt. Do toho bě wona z dalšim howjadom z kilometer zdaleneje pastwy twochnyła. Te móžeše wobsedźer popadnyć, tamne poda so do sydlišća Mümmelmannsberg. Wustróžana wobydlerka njemóžeše tomu zadźěwać, zo jałojca jeje terasu zapusći a kwětki roztepta. Skónčnje dowjezechu skoćo wróćo na pastwu.
Móšeń z 15 000 eurami je 69lětny na ławce w parku w bayerskim Straubingu namakał. Direktnje po tym wón namakanku na policajskej straži woteda. 60lětny wobsedźer bě pjenjezy na ławce zabył. Po tym zo bě to pytnył, so wón wróći. Móšeń pak bě hižo preč. Jako jemu pjenjezy na policajske straži wróćichu, bě wón chětro wolóženy. Hač je 69lětny někajke namakanske myto dóstał, njeje znate.
Derje, zo so zamołwići Domowiny a Załožby za serbski lud wo to prócuja, zo tež Serbja něšto z hornca strukturneje změny dóstanu. Na to skedźbnił je připódla referent za serbske naležnosće Braniborskeje Měto Nowak na njedawnej zjawnej prezentaciji wuslědkow dźělneho projekta Serbskeho instituta „Hódnoćenje imaterielneho kulturneho namrěwstwa Delnjeje Łužicy w němsko-serbskim konteksće“ (IKN). Na prašenje, kak ma potom po projekće kónc lěta dale hić, wón nadźijepołnje wotmołwi: „Ličimy z tym, zo dóstanjemy přichodne dźesać lět dohromady 19 milionow eurow za šěsć serbskich projektow, a dalewjedźenje IKN je jedyn z nich.“ Po zdaću so tež Serbja w Sakskej podobnje nadźijeja. Jeli woprawdźe miliony eurow na nas čakaja, wostanje jenož prašenje, kak je rozdźělić. Štó stanje so ze serbskim milionarom?


text:
Herman Kilian
Herman Božidar Kilian (němsce Hermann Theodor Kilian; * 26. decembra 1859 w Serbinje, † 21. januara 1920 runje tam) bě serbski farar w texaskim sydlišću Serbin.
Narodźi so hižo po wupućowanju ewangelskich Serbow do Texasa jako najmłódši syn fararja Jana Kiliana a jeho mandźelskeje Marje a wotrosće w skromnych poměrach prěnich lět serbskeho sydlišća w Americe. W Serbinje chodźeše do wosadneje šule, hdźež skutkowaštaj jeho nan a pozdźišo jeho bratr Gerhard (1852–1916) jako wučerjej. Po konfirmaciji wopušći Serbin a běše wot 1874 šuler cyrkwinskeho gymnazija w Fort Wayne (Indiana). Wot 1880 wopyta teologiski seminar w St. Louis, Missouri.
Po nawróće do Serbina sta so w lěće 1883 z naslědnikom nana jako wosadny farar. Tutón napisa hłownje za njeho w samsnym lěće serbsku cyrkwinsku agendu, jeničku serbsku knihu, kiž je so hdy w zamórskich krajach ćišćała. Pod nawodom Hermana Kiliana so wot lěta 1870 šćěpjena Serbinska wosada w lěće 1914 zaso zjednoći. Přiwšěm so serbska kolonija w jeho lětach do dalokeje měry přeněmči. Poslednju serbsku konfirmaciju swjećeše w lěće 1905. Naposledk wotměwaše hišće jónu měsačnje serbske kemše za přewažnje staršich wěriwych.
Ze smjerću Hermana Kiliana womjelkny serbšćina w Serbinje po 65 lětach jako cyrkwinska rěč. Wón wotpočuje w swójbnym rownišću na Serbinskim kěrchowje.
Kilian bě woženjeny z Marju, rodźenej Mjerwic (Mörbe) a měješe z njej dweju synow a dwě dźowce.
ŽórleWobdźěłać
- Trudla Malinkowa: Spominamy. Pomhaj Bóh, 1/2020, str. 12
- The Wendish Research Exchange: In Memory of Former Pastor Hermann T. Kilian, in Serbin, Texas. (jendź.)