text:
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.
Leonë Werthovi
Jô móm nôdzejã, co dzecë mje to przepùszczõ, że dedikùjã tã knigã jedni wustni wosobje. Móm ale vôżnõ przëczinã: nen człovjek je mje tim nôvjikszim drëchã na svjece. Jô móm ë jesz jednã przëczinã: ten chtos móże rozmjôc vszëtkò, navetka knidzji dlô dzeci. To dô téż tã trzecõ przëczinã: nen wustni mjeszkô ve Francëji ë żëje tam v głodze ë zëmje. Jemù barzo je trzeba tróstë. Cjéj të vszëtcji przëczinë nje signõ, téj jô chcã rôd dedikòvac mòjã knigã dzeckù, co tim won pjervjé béł. Vszëternôstcë dozdrzelałi rôz cjedë bëlë dzecë (le njé vszëtcë to merkajõ). Tak jô pòlepszã mòjã dedikacëjõ:
Leonë Werthovi,
cjéj béł môłim knôpã.
I
Cjéj jô béł szesc lat stôri, jednim razã jô vjidzôł jeden bëlni wobrôzk, ten béł v ti knidze wo bòrovjiznje, co sã nazéva «Prôvdzëvé Pòvjesce». Nó njim bëła znjija bóa, jakô żarła svòjã wopjôrã. Hewo tú je kòpjô wod newu céchùnkù.
V ni knidze stojało: «Znjije bóa pòłikajõ své wopjôrë v całosci, bez dzegvjenjô. Pòtemù nji mògõ sã rëchac a spjõ szesc ksãżëci ë travjõ.»
Barzo jem mëslił wo przëgòdach v dżungli a na wostatk jô céchòvôł svój pjerszi céchùnk. Ten béł tacji:
Jô pòkôzôł tim wustnim na mój méstersztëk a pitôł sã jim, ażlë wonji strach dostalë. Ti wodrzeklë: «czemùż më bë mjelë tewo kłobùka strach mjec?»
Na mòjim céchùnkú nje béł żóden kłobùk. Tam bëła jedna znjija bóa, co dzegvjiła élefanjta. Tak jô céchòvôł vnãtrznosce né znjije, że ti wustni bë to zrozmjôc mòglë. Jim vjedno mùszi vszëtkò vëtłomaczëc. Mój drëdzji céchùnk vëzdrzôł tak:
Ti wustni mje doradzëlë woprzestac céchòvanjô wotemkłëch ë zamkłëch znjij bóa a vjicé sã zajinteresovac geografjijõ, historëjõ, rechòvanjim a gramatikõ. Téj pravje, cjéj jô béł szesc lat stôri, jô njechôł svój sprasni szos malarscji. To njepòvòdzenjé céchùnkù numer 1 a céchùnkù numer 2 mjã znjechãcëło. Ti wustni njigdë sami njick nje rozmjejõ, a dzecë to mãczi jim dërchejncú vszëternôstkò tłomaczëc.
Tak jem so mùsził jinszi vark vëbrac ë jô sã nawucził z fligrã jezdzëc. Jô woblejcôł vnetka ten całi svjat, a geografjijô – to je prôvda – zacht mje pòmògła. V wokamërgnjenjim jô vjedzôł rozvjidzec Chjinë wod Arizonë. To wokrop przëgódné, cjéj chto v noci zabłõdzi.
Jô pòznôł v svòjim żëcim téż fùl vôżnëch lëdzi. Vjele jem żił mjedzë wustnëmi a z blëza nó njich vzérôł. Ale mòjã wudbã wo njich jô nje mjenjił. Cjéj jô trafjił jednewo, chtëren mje sã vjidzôł dosc pòchvatni, vjedno jô zrobjił ten eksperimanjt z céchùnkã numer 1, jacji jô vjedno wotrzimôł przë se. Chcôł jem sã doznac, czë pò prôvdze tak rozëmni béł. Ale kòżden mje rzek: «To je ten kłobùk». Tak jô nje pòvjadôł z njimi wo znjijach bóa anjé wo bòrovjiznach, anjé wo gvjôzdach. Jô gôdôł wo brëdżú, gòlfje, pòlitice a szlipsach. A ti wustni bëlë rôd, że pòznalë tak rozsõdnéwo człovjeka.
II
Tak jô żił sóm, bez njikòwu, co bë móg ze mnõ tak echt pògadac, jaż do té avarëjé na Saharze przed szesc latami. Njico sã skazëło v mòjim mòtorze, a że jô nji mjôł sobõ anjé mechanjika, anjé pasażeri, jô mùsził spróbòvac dëcht sóm zrobjic tã żimkõ reparacëjõ. To bëła do mje sprava smjerce abò żëvòta. Jô mjôł wodã do pjicô ledvje na wosmë dnji.
Téj ten pjerszi vjeczór jô wusnõł na pjôskú, tësõc mjil precz wod zém wod człovjeka zamjeszkónëch. Jô béł samòtnjészi jak rozbjitk na tratvje vestrzódkú wocéanë. Téj przedstavjitaż so mój zôdziv, cjéj pòrénë wocúcił mjã ten smjészni głosk. Won rzek:
– Nóce le… nacéchúj mje baranka!
– Hë?!
– Nacéchúj mje baranka.
Jem skòk na prosté nodzji cjéjbë jô béł wod pjorëna trafjoni. Jô mòcno przecar woczë, dobrze sã rozezdrzôł vkół ë wobôcził môłéwo bóvkã, dosc wosoblëvéwo, pòvôżno sã mje przëzérajõcë. Tútak je ten nôlepszi jewo vëmalanc, chtëren (pòzdnjé) mje sã nacéchòvac dało.
Le mój céchùnk, to je klôr, je vjele mjé szëkòvni jak sóm módel. Njic zó to nji mògã. Jô béł znjechãconi przez wustnëch do malarscjéwo varkù cjéj jô béł szesc lat ë jô nji mjôł sã nawuczoné njic jinéwo céchòvac jak zamkłé znjije bóa a wotemkłé znjije bóa.
Jô zdrzôł nó ten wukôzk woczama vjeldzjima wod zadzëvòvanjô. Nje zabaczëta, co jô béł tësõc mjil wod zamjeszkónëch rejonóv. A jednak mój môłi bóvka sã nje zdôvôł bëc zabłõdzoni ënjé mrzõci wod zmãczenjô, ënjé głodã padłi, ënjé pragłi, ënjé na smjerc wurzasłi. Czësto nje vëzdrzôł za dzeckã zgùbjonim vestrzódkã pùscëznë, tësõc mjil precz wod cëvjilizacëjé. Cjéj v nédze mje sã wudało co vësłovaczëc, jô do nje rzek:
– Le… ceż të tú chcesz?
A won pòvtórził grzecznje, le barzo pòvôżno:
– Nóce le… nacéchúj mje baranka…
Cjéj tajemnosc chvjile nas wosamãtô, anjé sã nje dzirzimë nje pòsłëchac. Chòc zda sã mje to tak absurdné tësõc mjil wod zamjeszkónëch placóv ë v njebezpjekú smjerce, jem vëcig z tasze sztëk papjórë a pjóro. Le téj jô sã womëslił, że jem mjôł sztúdérovóné przevażnje geografjijõ, historëjõ, rechùncji a gramatikã ë jô rzek mòjemù bóvce (përznã gòrzkò), że jô doch nje wumjejã céchòvac. Won mje wodrzek:
– To nje je njic. Nacéchúj mje baranka.
Że jô njigdë nji mjôł baranka céchòvóné, jem zrobjił mù jeden wod nëch jedúrnëch dvúch céchùnkóv, chtërnë jô pòtrafjił. Ë jô béł czësto wod se, cjéj jem wuczúł wo gôdajõcë:
– Njé! Njé! Jô njechc élefanjta ve znjiji bóa. Bóa je wokrop njebezpjecznô, a élefanjtë sõ barzo njewoklëczné. Kòle mje vszëtkò je môłé. Mje je trzébno baranka. Nacéchúj mje baranka.
Tak téj jô nacéchòvôł.
Won baczlëvje vzérôł, a téj:
– Njé! Túten je jú barzo krãczni. Zrobji jinszéwo.
Tak jô zrobjił:
Mój drëch sã zasmjôł cëchò ë dobrotlëvje:
– Kò zdrzë, to nje je barank, to je ten baran. Won mô rodzji…
Tak jô zrobjił mój céchùnk na novò:
Le tewo won nje chcôł tak jak tëch zeszłëch:
– Túten je za stôri. Jô chcã baranka, co bdze dłúgò żił.
Téj mòja cerzplëvòsc bëła do kònca, jô mùsził sã pòspjôc a zaczic rokrãcac mój mòtór, tak jô naszmagrovôł hewo ten céchùnk:
Ë wodrzek jem:
– To je ta skrzinka. Ten barank, co të wo chcesz, je bënë.
Jak jô béł zadzëvòvóni, ga jô wuzdrzôł jak woczë méwo môłéwo sãdzéwo jaż tak zablãkrovałë:
– Je dëcht tacji jak jô chcôł! Mëslisz të, co tacji barank brëkùje vjele trôvë?
– A co?
– Bò kòle mje vszëtkò je malincjé…
– To gvës signje. Jô móm nacéchòvóné czësto môłéwo baranka.
Won przëkłónjił svòjã głovã do céchùnkù:
– Tacji môłi to won nje je… véjle! Won wusnõł…
Pravje tak jô pòznôł môłéwo princa.
III
Jô brëkòvôł dosc tëlé czasë njiż jô zrozmjôł skõdka won je. Môłi princ, jacji stôvjôł mje vjele pitanjóv, zdôvôł sã njigdë nje czëc mòjich. To dało le słova vërzekłé przipôdkã, co të, szrëtk na szrëtk, sã jemù przë mje vësmëkałë. Tak cjéj won womerkôł do pjerszéwo raza mój fliger (jewo jô nje nacéchùjã, mój fliger bë mje béł za żimcji do céchòvanjô), won mjã spitôł:
– Acz to je ta rzecz túwo?
–To nje je rzecz, to lôtô. To je fliger. Mój fliger.
Jô béł sztoltni, co jem móg mù wobznajemnjic, że jô z fligrã jeżdżã. Tak won vëkrzik:
– Jena! Jes të z njeba spadłi?
– Jo – jô rzek beszédno.
– Ó! To je smjészno…
A môłi princ sã redostnje rozesmjôł, co mjã mòcno rozjadovjiło. Jô chcôł, co bë pòvôżno mòje njeszczesca trzimôł. Téj won dodôł:
– Tak të téż pòchôdôsz z njeba! A z chtërné planétë të jes?
Vnim jô pòstrzég ten parmiszk, co przesvjécił przóz tã tajemnosc jewo przitomnosce a doraza spitôł:
– Tak të pòchôdôsz z jiné planétë?
Le won nje wodpòvjedzôł. Cjivôł le letëchno głovõ a vzérôł na mój fliger.
– Në jo, kò z tim të bë nji móg przinc z barzo daleka…
Ë stojôł dłúgò v jednëch mëslach. Pònemù vëcig méwo baranka z tasze a jõł kontemplovac svój skôrb.
Va so przedstôvjôta jak mje zajintrigòva ta njibë nadcjidka wo «jinëch planétach». Tak jô próbòvôł sã wó to wodovjedzec vjicé:
– Skõdkaż të jes, mój człovjeczkù? Kãdëż je tvòje dodóm? Dokõdkaż chcesz svòjewo baranka zabrac?
Won rozmiszlôł v cëszi a téj mje wodrzek:
– To je ale dobrze z tõ skrzinkõ, co të mje môsz nacéchòvóné. Wobnoc na jemù bdze słúżëła za chałëpkã.
– Pevno. Cjéj mdzesz mjiłi, téj zrobjã cë téż pòvôrz do wurzeszenjô jewo wobdzenj. Ë kólc.
Ten bédënk sã zdôwôł zaszokòvac môłéwo princa.
– Wurzeszenjô? To cë je dzivnô wudba!
– Ale cjéj të wo nje wukólcëjesz, won púdze gdzelekòlvjek ë sã zgúbji…
A mój drëch zôs sã rozesmjôł:
– Le gdzeż won bë mjôł jic, vedle ce?
– Gdzelebõdz. Prosto nosa przed sebje…
Téj môłi princ pòvôżno wodkôzôł:
– To nje je njic, kòl mje vszëternôstkò je malincjé!
Ë, móże përznã smãtnje, dodôł:
– Prosto przed sebje nje dóndze za dalek…
IV
Tak jô sã mjôł vëdovjedzoné wo drëdzji barzo vôżni rzeczi: ëż jewo rodnô planéta bëła ledvje vjikszô jak jeden bùdink. Tim jô sã nje zadzëvòvôł. Dobrze jem vjedzôł, co wokróm vjeldzjich planét jak Zemja, Jupjiter, Mars abò Vjitrznjô – co tim sõ vëdóné mjona – to dô téż sta drëdzjich, jacjé téj-séj sõ tak môłé, że mùszi sã dichtich namarachòvac, cobë jich z fernrórã dozdrzôł. Cjéj jacji gvjôzdôrz jednã vëkrëje, dô ji numer jakò mjono. Nazvje sã na przikłôd «asterojida 3251».
Jô móm pòvôżné przëczinë vjerzëc, co planéta, z jacjé pôchôdôł môłi princ, to ba asterojida B 612. Na asterojida bëła vjidzec przez fernrór le jeden rôz, v 1909 roce, cjéj dozdrzôł jã jeden tëreccji gvjôzdôrz.
Won przedstavjił z paradõ svój nôlôzk na Mjedzënôrodnim Kongresú Gvjôzdarstva, le przez jewo rúchna njicht jemù nje wuvjerził. Ti wustni jú tacji sõ.
Szczescim dlô repùtacëjé asterojidë B 612, jeden tëreccji diktatór nakôzôł svémù lëdovi sã pò europskú woblakac. Gvjôzdôrz pòvtórził svòjã demonstracëjõ v barzo pësznëch rúchnach. Ë tim razã vszëtcë trzimalë jewo słova pòvôżno.
Jeżlë vama rozpòvjôdajã të drobnotë wo asterojidze B 612 ë vëjôvjajã vama jejé numer, to z przëczinë tëch wustnëch. Ti doroczni majõ rôd cëfrë. Cjéj va jim gôdôta wo svim novim drësze, ti njigdë sã nje pitajõ zó tim nôvażnjészim. Njigdë vama nje rzekõ: «Jakùż brzëmji jewo głos? V ceż nômjilé graje? Zbjérô won mjotélcji?» Wonji sã vajú pitajõ «Jak stôri won je? Kùleż mô bratóv? Vjeleż won vôżi? Kùleż zarôbjô jewo tatk?» Ë vjerzõ, że blós tak mògõ wo pòznac. Ga bë va rzeklë tim wustnim: «Móm vjidzoné pjãkné chëcze, wod czerzvjoné cegłë wubùdovóné, z mëszkôtã v woknach ë gòłõbkami na dakú…», ti bë nje rozmjelë so në chëcze wudbac. Cjéjbë le rzec: «Móm vjidzałé chëcze za sto tësõci frankóv», téj wonji krzikajõ «Jacjéż të mùszõ bëc pjãkné!»
Tak samò cjéj jim rzeknjeta: «Ten dokôz, że to pò prôvdze dało môłéwo princa nó tim svjece, je tacji, że béł snôżi, że sã smjôł ë że chcôł baranka. Cjéj njichto chce baranka, to je dokôz, że won egzëstëje», téj wonji le rëszajõ remjonama ë trzimajõ vajú za dzecë! Le jak va jim rzeknjeta «Ta planéta, co z té won pòchôdôł, je asterojida B 612», téj ti bdõ dokònóni ë vama dadzõ pòkú ze svòjimi pitanjami. Wonji tacji sõ. Za vjele wod njich nji móże vëmagac. Dzecë mùszõ jim bëc barzo vërozmjałé.
Ale pevno, że më, chtorzi rozmjejemë żëcé, sã smjejemë nad lëczbami! Jô bë rôd mjôł tã pòvjesc naczãté tak jak sã zapòczinô pòvjôstcji. Jô bë chcôł mjec rzekłé: «To béł jednim razã môłi princ, ten żił na planétce blós përzinkã vjikszi jak won sóm ë pòtrzébòvôł drëcha…» Tim, chtërni rozmjejõ żëcé, to bë sã zdôva prôvdzëvszé.
Jednak jô njechc, co mòja kniga bë sã czëta letkò a njedbale. Nó mjã przëszła vjelgô żałota, cjéj jô jõł rozpòvjadac wo tëch spòmjinkach. To jú sõ szesc lat jak mój drëch wodszed ze svòjim barankã. Jeżlë próbùjã jewo tú wopjisac, to temù, co bë jô jewo nje zabéł. To je smãtné zabëc drëcha. Nje vszëtcë majõ drëchóv. A jô bë móg sã stac jak ti wustni, jacji njizaczim sã nje cjerëjõ, le za cëframi. To temù jô so zôs kúpjił pùdełkò akvarelk a blifcji. To je żimkò do zapòczicô, v mòjich latach na novò céchòvac, jeżlë sã njigdë nji mja próbòvóné njic jinszéwo jak zamkłô bóa ë wotemkłô bóa – cjéj sã bëło szesc lat stôrim! Jô mdã próbòvôł, to je gvës, robjic nôvjernjészé vëmalance jak sã dô. Le jô nje jem czësto gvësni, że mje sã to wuzdarzi. Jeden céchùnk sã wudô, jini ale jú njizaczim nje vëzdrzi. Jô sã téż milã ve vjelgòscach. Tú môłi princ je za vjeldzji. Tamò je za môłi. Jô sã téż stanovjã, jakõ farvã mja jewo wobleczenjé. Téj jô próbùjã jakòs-takòs na slepéwo, nó ten, na jini ôrt. Jô sã zmilã na wostatk przë tëch nôvażnjészich drobnotach. Ale to mdze trzébno mje przepùszczëc. Mój drëch njigdë njic nje tłomacził. Pevno won vjerził, że jô jem tacji jak won. To je szkòda, le jô nje rozmjejã vjidzec barankóv przez skrzincji. Jô jem mést dróbkã jak ti wustni. Jô jem zestarzałi.
V
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodendzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak nó tim trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ nôgle sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił:
– To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo?
– Jo, to je prôvda.
– Ach! Z tim jô jem spòkójni.
Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł:
– Téj rżõ wonë téż baobabë?
Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë navet z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch…! Véjle!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, wono móże tam do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
– To jidze wo dëscëplënã – rzek mje pòzdnjé môłi princ. – Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ barzëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale barzo letkô.
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã», rzek mje, «móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabami to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkónô przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, chto sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé pravje mòjim drëchóm dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przindze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmùjõcé pòtrzebë.
VI
Ach! Môłi princë, tak jô pòczõł znôjma rozmjôc tvój môłi, mãkòlijni żëvòt. Dłúgò të nji mjôł jinszé womjodë jak łagòda zôpadóv słúnca. Tã prôvdã wo tvim żëcim jô pòznôł nó tim czvjôrtim dnjú, ga të mje rzek:
– Vjidzõ mje sã zôpadë słúnca, pòjma wobezdrzec zôpôd słúnca…
– Ale je trzeba dożdac…
– Dożdac zó czim?
– Dożdac jaż słúniszkò pòcznje do zachôdanjô.
Nôpjervjé të vëzdrzôł czësto baf, a téj të sã smjôł sóm nad sobõ. Ë të mje pòvjedzôł:
– Mje sã dërch zdaje, co jô jem doma!
Genau. Vszëtcë vjedzõ, ëż cjéj ve Sztécach to je pôłnje, ve Francëji to jú sã marczi. To bë signãło dónjc do Francëjé v jedni minúce ë bë móg bëc przë słúnjca zônjdzenjim. Njeszczescim Francëskô je za dalek. Ale na tak malincji planétce jak tvòja, tobje spravjiło sënõc svój stółk wo cjile krokóv. Ë të wobzérôł smjerzk tëlkò razi, co të chcôł.
– Rôz jô vjidzôł słúnce zachadac sztërë-sztërdzesce razi!
Ë përznã pòzdnjé të dodôł:
– Vjész të… cjéj człovjekòvi je tak smãtnje, téj mô rôd zôpadë słúnca…
– V tim dnjú, cjéj të vjidzôł sztërë-sztërdzesce zôpadóv, të béł jaż tak smãtni?
Ale môłi princ mje nje wodpòvjedzôł.
VII
Nó tim pjõtim dnjú, dërch dzãka barankòvi, ta tajemnosc żëcô môłéwo princa wosta mje wobjavjonô. Mje njic, tobje njic, won mje spitôł dërno, cjéjbë béł dłúgò wó tim rozmiszlôł v cëszi:
– Cjéj barank rôd rże krze, zgrëze won téż kvjatë?
– Barank zgrëze vszëtkò, co le trafji.
– Navetka kvjatë, co majõ kòlce?
– Jo. Navet kvjatë, co majõ kòlce.
– Téj docz słúżõ të kòlce?
To jô nje vjedzôł. Jô sã tenczas barzo zagútorził przë vëkrõcanjim jedné wokrop zarznjãté szrúvë z méwo mòtora. Jô béł dichtich njewubëtni przóz tã avarëjõ, jakô zaczã vëzdrzec barzo pòvôżno, a woda do pjicô, chtërna sã vëczerpòva, kôza mje mjec strach przéd tim nôgòrszim.
– Docz słúżõ të kòlce?
Môłi princ njigdë nje zrezignovôł z pitanjô, cjéj jú rôz mjôł je pòstavjoné. Jô béł rozgòrzoni przóz nã szrúvã ë jem wodrzek bële co:
– Kòlce njidoczewo nje sõ, kvjatë jich majõ le blós przez svòje czësté njebëlnjictvò.
– Ach!
Le pò sztóce cëszé won vëbùch ze żôlbõ do mje:
– V to jô nje vjerzã! Kvjatë sõ krëché. Wonë sõ letkòvjérné. Wonë sã barnjõ jak mògõ. Në mëslõ, że sõ grozné ze svòjimi kòlci…
Jô njic nje wodkôzôł. Vnenczas jô so rzek: «Cjéj ta szrúva dërch mdze trzima, trzasknã jã młotkã». Môłi princ zôs przecjid mòje mësle.
– Ë të mëslisz, że kvjatë…
– Ale njé! Njé! Jô njic nje mëszlã! Jô wodrzek bële co! Jô jem zajãti pòvôżnëmi zachami!
Won sã nó mjã przëzdrzôł czësto baf.
– Pòvôżnëmi zachami!
Won vëzdrzôł nó mjã z mim hômrã v rãce a pôlcami czôrnëmi wod smarë, wudzjibłéwo nad czims, co sã mù vëdôva wokrop brzëdcjé.
– Të gôdôsz jakò ti wustni!
To mjã përznã zasromało. Ale won njemjiłosernje dodôł:
– Të vszëtkò pòmachcesz… të vszëtkò pòmjészôsz!
Won béł pò prôvdze barzo rozjadovjoni. Pòtrzõsôł na vjetrze svòjimi złocanëmi vłosi:
– Jô vjém jednã planétã, gdze je jeden karmjinovi pón. Ten njigdë jesz kvjata nji mô wuwonjałé. Ten njigdë nji mô gvjôzdë vjidzoné. Ten njigdë nji mô żódnewo człovjeka kòchóné. Won njigdë nje stvòrził njic jinszéwo jak anekse. Ë ten całi dzénj won pòvtôrzô dëcht jak të: «jô jem pòvôżni człovjek! jô jem pòvôżni człovjek!» a chòdzi bùszni cjéjbë knëpel mjôł zjadłé. Le to nje je żóden człovjek, to je grzib!
– Co?
– Grzib!
Môłi princ béł terô jaż bladi wod gòrzë.
– To sõ mëlionë lat jak kvjatë vëtvôrzajõ kòlce. Ë to sõ mëlionë lat jak mjimò tewo barancji grëzõ kvjatë. Ë to nje je vôżné próbòvac pòchvacëc dlôcz wonë sã tak ansztrengùjõ, żebë vëprodukòvałë kòlce, co njidocz jim nje słúżõ? Nje je vôżnô ta wojna tëch barankóv ë tëch kvjatóv? Nje je to vażnjészé a pòvażnjészé jak në anekse newu sëtéwo czerzvjonéwo pana? A cjéj jô sóm znajã ten jedúrni kvjat na svjece, co nje egzëstëje gdzejinga jak blós na mòji planéce, a jeden môłi barank móże jen jednim rúksã zgładzëc z tewo svjata, tak prosto, na jednim pòrénkú, nje merkajõcë, co won robji – to nje je vôżné?!
Won sã sczerzvjenjił, a téj cignõn dalé:
– Cjéj chto kòchô ten kvjat, jedúrni mjedzë mëlionami, mëlionami gvjôzd, temù signje, że bë béł szczestlëvi, cjéj na njewo zdrzi. Won so rzecze: «Mój kvjat je gdzes tamò…». Le cjéj ten barank zgrëze mù ten kvjat, to bõdze tak, cjéjbë jemù vszëtcji gvjôzdë zgasłë! Ë to nje jesta vôżné!
Won nji móg rzec njic vjicé. Nôgle sã rozpłakôł. To sã znocëło. Jô wodszmërgnõn mòje pòrzõdcji. Jem sã smjôł nad mòjim młotkã, szrúvõ, pragnjõczkõ ë smjercõ. Na jedni gvjezdze, jedni planéce, na mòji, na Zemji, béł môłi princ a brëkòvôł pòcechji! Jô wo vzõn v remjona a kòlibôł. Jem mù rzek: «ten kvjat, chtëren të kòchôsz, nje je v njebezpjekú… jô nacéchùjã napëszcznjik tvòjémù barankòvi… jô cë nacéchùjã zôstavã dlô tvòjewo kvjata… jô…». Jem nje vjedzôł, co jesz rzec. Jô sã czúł wokrop njezgrabno. Jô nje vjedzôł jak wo dosignõc, jak sã z njim zjednac… To je barzo tajemni plac, na krôjna łzi!
VIII
Chùtkò jô sã doznôł vjicé wó nim kvjece. Na planéce môłéwo princa to vjedno dało dëcht zvëczajné kvjatë z pôrã płacikami przëstrojoné, chtërnë nje zabjérałë vjele placë ë njikòmù nje vadzëłë. Na pòrénkú vëszczitałë z trôvë, a téj wob vjeczór zvjãdłë. Ale túten kvjat sã naklił jednim razã z semjenja, co bëło przëlejcałé nji ma vjedzec skõd ë môłi princ sã przëzérôł z blëza ti rosce, chtërna nje szlachòvała za żódnëmi drëdzjimi roskami. To letkò móg jacji novi ôrt baobaba bëc. Jednak ten cjerzk chùtkò woprzestôł rosc, a pòczõł kvjisc. Môłi princ, chtëren béł przë tim jak vërós z njewo wotvarni pãczk, mjôł pòczëcé, co z tewo sã wobjavji cos cëdnéwo, le nasz kvjat nji mjôł jesz skónczoné sã snażëc v zaciszi svojé zeloné dornjice. Baczlëvje dobjérôł svòje farvë. Woblekôł sã pòmale, pasovôł své płacicji jednewo pò drëdzjim. Nje chcôł sã pòkazac rëchlé jak jaż v całi svòji nôdobje. Ó, to jo. Ten béł barzo chãdodzji! Jewo tajemné szëkòvanjé sã bavjiło całëmi dnjami. A téj ótole, na jednim pòrénkú, pravje cjéj vëszczitało słóniszkò, won sã wobjavjił.
Ë nen, co mjôł sã z takõ akùrôtnoscõ narobjałé, zévnõn a rzek:
– Ach! Dopjérkù jem wodeckła… vëbaczëce mje… jô jem takô njevëszëkòvónô…
Môłi princ nji móg svój zôdziv skrëc:
– Vë jesce ale pjãknô!
– Prôvda? – wodpòvjedzôł łagòdno kvjat. – A pòrodzonô jem v jednim czasú ze słúniszkã…
Môłi princ jú vëzgód, co wona za beszédnô nje bëła, ale jakùż doch za serce chvôta!
– Mje sã zdaje, że to je czas na frisztëk – rzekła a zarôz dodała – vë bë bëlë tak dobri ë pòmëslëlë wó mje…
Ë môłi princ, całi wod se, vëszúkôł ten giskón té svjéżé wodë ë wusłúżił temù kvjatovi.
Tim spòsobã wona jú wod zaczõtkù sã jemù naparłãża ze svòjõ trochã wobraznõ bùsznoscõ. Jednim razã na przikłôd, cjéj wona gôdała wo svòjich sztërzech kòlcach, rzekła môłémù princë:
– Mògõ smjało przinc, ti tëgrësovje, z tëmi svëmi drapjami!
– To nje dô tëgrësi na mòji planéce – przékòvôł môłi princ. – Nódto tëgrësovje nje rżõ trôvë.
– Jô nje jem żódna trôva – kvjacik wodrzek mjodno.
– Vëbaczëce mje…
– Jô sã nje bòjã przed tëgrësi, ale wokrop móm strach cjéj ten vjater sã pòrivô. Môce vë móże jacji paravan?
«Bòjec sã przed vjatrã… to je ale njeszczescé do roslënë», zmerkôł môłi princ. «Z tim kvjatã to nje púdze ejnfach…»
– Wob vjeczór schòvce le mje pòd glokõ. To je straszni zib hewo kòl vas. Ë je lëchò wurzõdzoné. Tamò, skõdka jô jem…
Ale téj wona przecjidła svõ gôdkã. Wona bëła tú doch jakò semjã przëszłô. Wona nji mògła njic wo jinszich svjatach vjedzec. Zasromjonô tim, że sã da rozszrúvòvac przë tak letkòvjérni próbje łganjô, wona zakaszla dva abò trzë raze, co bë zepchła vjinã na môłéwo princa:
– Acz z nim paravanã?
– Jô bë béł jidzoni zó tim szëkac, ale vë jesce do mje gôdalë!
Téj wona zakaszla mòcnjé, że bë téż jewo zaczãło sëmjenjé grëzc.
Tak môłi princ, mjimò dobré wolé kòchanjô, chùtkò jõł v njã trëchlôc. Won brôł za gvës jé słova bez znaczenjô a chùtkò sã stôł mòcno njeszczestlëvi.
«Jô nji mjôł nó njã słëchac» rôz mje sã zvjerził. «Njigdë bë nji mjôł na kvjatë słëchac. Nó të je trzeba vzerac ë jich wonjac. Ten mój wonjôł na całi mòji planéce, le jô nje pòtrafjił sã temù ceszëc. Na historijka wo drapjach, co mjã tak rozjadovjiła, mjała blós zbùdzëc mõ vrazlëvòsc.»
Won jesz sã mje zvjerził:
«Vnenczas jô nje rozmjôł njic! Jô mjôł wobsãdzac vedle czënóv, a njé vedle słóv. Wona dôva mje wonjõ a blask. Jô bë nji mjôł njigdë mjec zvjornjoné! Jô mjôł dozdrzec jejé vrazlëvòsc, zataconõ za tëmi słabëmi fortelami. Kvjatë sõ przecivnosci pôłnë! Ale jô béł za młodi, co bë rozmjôł kòchac.»
***
Wesprzyj wydanie książkowe „Môłéwo princa” i zdobądź swój własny egzemplarz TUTAJ.
Support the publication of „Môłi princ” and get your own printed copy HERE.


c: text/html

text: Čmjeły a mjetele zlětuja kołowokoło hrjadkow, posadźene z lawendlom, někotři praja tež lěwanćikom. Něžna fijałkojta barba kćenjow zwjesela woči wopytowarjow. „Wužiwam jenož prawy lawendl, kiž mjenuje so po łaćonskim Lavandula angustifolia, bóle znaty pod zapřijećom lawendl. Tón ma wobstatki, kotrež słuža hojenju. Skutkuje tuž změrujo kaž tež wožiwjejo“, rozłožuje Yvonne Müller při wodźenju po swojej Njedźichowskej zahrodźe. Dwě lěće hižo ma wona mały wobchod za lawendl. Lětsa je prěni króć dźeń wotewrjenych duri zarjadowała. Lawendl, tak zhonja wopytowarjo wot njeje, je lěkowanska rostlina lěta 2020. Jury je za to wjacore přičiny mjenowała, mjez druhim mnohostronski wužitk rostliny w stawiznach čłowjestwa kaž tež najnowše wuslědki slědźenja.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Physical Description
58 p. : ill. ; 24 cm.
Contents
By nie przepadali w mroku
: Opolscy żydzi, 1812-1938 / Maciej Borkowski
Portret Emina Paszy / Piotr Grzelak
Judaika w zbiorach Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu.
Other Authors/Editors
Łuszczewska, Barbara.
Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu.
Notes
Includes bibliographical references.
By nie przepadali w mroku-- : Opolscy żydzi, 1812-1938 / Maciej Borkowski -- Portret Emina Paszy / Piotr Grzelak -- Judaika w zbiorach Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu.


text:
Asmara
Asmara (tigrinya: ኣስመራ Asmera, arabsce أسمرة) je stolica a z 800.000 wobydlerjemi najwjetše město Eritreje we wuchodnej Africe. Leži w nutřkownym kraju na wysokej runinje a je na wysokosći 2.300 metrow nad mórskej hładźinu jedna z najwyše ležacych stolicow na swěće.
Dla wysokeho połoženja knježi w Asmarje přez cyłe lěto přijomna klima z ćopłymi dnjemi a chłódnymi nocami. Suchi čas traje wot nowembra hač do měrca.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Teritorij dźensnišeho města bu we 1880tych lětach wot etiopiskeho kejžora Jana IV. wobsadźeny a dotalne sydlišća wutwarjene k stolicy prowincy Hamasije. 1889 bu wot Italskeje wobsadźene a sta so w lěće 1900 město horceho přistawneho města Massawy při Čerwjenym morju ze stolicu italskeje kolonije Eritreja. Wot 1911 wobsteješe železniski zwisk z Massawu.
Za čas italskeho fašizma wuwiwaše so město jako wuchadźišćo planowaneho dobywanja Etiopiskeje spěšnje a měješe 1936 wjace hač 100.000 wobydlerjow, z nich wjace hač połojca Italčenjo. Wot 2017 słuša italski dźěl města jako „modernistiske město Afriki“ k swětowemu herbstwu UNESCO.
Přez konfederaciju Eritreje z Etiopiskim kejžorstwom w lěće 1952 zhubi Asmara swój status jako krajna stolica. Wot 1963 knježeše wobydlerska wójna wo njewotwisnosć Eritreje, kiž skónči ze zdobyćom Asmary přez jednotki eritrejskeje EPLF dnja 24. meje 1991. Wot toho časa je město stolica samostatneho kraja Eritreja.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Priwatna webstrona wo Asmarje (jendź.)


text:
Hórki (SN/MWj). Wosebite dźěło zdokonjała je minjene dny w Hórkach Hańža Štrawbina. Wona je w zašłych tydźenjach družču drastu wušiwała a ju nětko přepodała. To drje w katolskich Serbach někotražkuli žona čini, kotraž so z tymle sporym dźěłom zaběra. Hańža Štrawbina pak je mjeztym 94 lět, hakle njedawno je tule wysoku starobu docpěła.
„Hižo w šulskim času jako młoda holcy sym wušiwać započała. Tehdy mějachmy w šuli ručne dźěło. Tam sym najskerje zakład za to dóstała“, wona powěda. Što je jako prěnje wušiwała, na to so Hórčanka hižo při najlěpšej woli dopominać njemóže. „Pozdźišo sym tež wjele pletła, zwjetša za sebje samu. Tehdy tola ničo dóstał njejsy. To sym sej pulower abo pjezl sama napletła.“


text:
Maśica Serbska
Maśica Serbska jo wědomnostne a kulturne serbske towaristwo, kótarež jo myslone za źěło w cełej Łužycy.
PśeglědWobdźěłać
Južo w 18. stolěśu jo dało procowanja za wuchowanje a zběranje serbskich pismow na pśikład wót J. B. Rezaka (prjatkaŕ we serbskej cerkwi w Chóśebuzu) a fararja Petra Poniche z Budyšyna. Wobstatki su se pśepówdali studentskemu zjadnośenjeju „Sorabia”. Te su se znicyli pśez drugu swětowu wójnu. Něźi wót 1920 ako 1929 jo eksistěrowało „Wendenarchiv” ze sedłom w Budyšynje. To jo było pótajmny archiw ze statnym zběranim pókładow wót dokumentow a žrědłow wó Serbach. Pokład eksistěrujo hyšći źinsa.
1847 jo se załožyło zjadnośeństwo za wudaśe wót serbskich knigłow a casopisow: Maćica Serbska w Budyšynje ze sedłom w Budyšynje. To jo źinsa górnoserbske wótźělenje Maśice Serbskeje.
Dolnoserbske wótźělenje jo se załožowało 1880 w Chóśebuzu ze sedłom w Chóśebuzu dla póstarka wót pólskego pšawiznika A. Parczewskego ze zgromadnym źěłom wót Heinricha Jordana (wucabnik w Popojcach) a Kita Šwjele (wucabnik a kantor w Skjarbošcu).
Prědny pśedsedaŕ Maśice Serbskeje jo był Jan Bjedrich Tešnaŕ (1829-1898). Cłonki slěźe wó rěcywěźe, literariskich stawiznach, ludowěźe a demografiji Serbow. Maśica Serbska jo pśedstajała organizatoriski centrum za dolnoserbskich Serbow, kótarež su wobgrozyju wót germanizaciji a wutamanja. Teke cłonki su pódpěrali studěrujucych Serbow a su zběrali zawóstanki cłonkow zjadnośenja ako kulturne pokłady.
W lěśe 1880 jo wudała Maśica Serbska prědnu Serbsku Pratyju a wót 1880 až do 1925 58 knigłow a casopisow. Wjeliki wuznam jo měł casopis „Bramborski Casnik”. Wusokosć cełkownego nakłada jo wucyniła někak 70.000 eksemplarow.
W załožeńskich lětach jo měła Maśica Serbska 191 cłonkow (150 Dolnołužycanarjow, 41 Górnołužycanarjow). 1905 towaristwo jo měło južo 206 cłonki (165 Dolnołužycanarjow, 41 Górnołužycanarjow). Socialne zestajenje cłonkow Maśice Serbskeje (108 burow, 6 rucnikarjow, 5 gmejnskich zastupnikow a 3 samostatne luźe) pokazujo, až wěcej luźi jo było luźe z burskeje warsty a rozjasnijo procowanje burow na organizatoriske zjadnośenje, dokulaž njejo dało specialne serbske burske zjadnośenje w dolnoserbskej Łužycy.
W lěśe 1904 filologiske wótźělenje Maśice Serbskeje jo se załožowało wót Heinricha Jordana. Pśedsedaŕ jo był Kito Šwjela. Cłonki su se zmakali kuždy mjasec a su wobradowali wšykno, co jo pótrjefiło serbsku rěc. Nadawk na zachopjeńku jo był slěźenje a pótom cłonki wótźělenja su dejali wědu wó serbskich stawiznach a kulturach do luda wunjasć. Togodla jo organizěrowała Maśica Serbska zarědowanje ze serbskeju muziku a poeziju a źiwadłowymi graśami a wšakimi pśednoskami w serbskich jsach a městach. Tak serbske narodne cuśe jo se pósrědniło, luźe su se rozwjaselili a su se powucyli. Prědny wustup jo był na 29. septemberje 1905 w Chóśebuzu z wjelikim serbskim koncertom pśi góźbje slobranego jubileuma Maśice Serbskeje. Šwjela jo wustup pśigótował. Wón jo cesćił wšyknych cłonkow, kenž su pśisłušali Maśicy wót zachopjeńka.
Pśez darow wót serbskich staśanow a wukrajnych pśijaśelow jo se natwarił Serbski Dom w Budyšynje. 1904 jo był swěźeń wuswěśenja. Serbski Dom jo słužył ako muzeum, archiw, biblioteka a galerija. Maśica Serbska jo wužyła Serbski Dom, na pśikład cłonki su tam wugótowali swěźenje.
1930 jo se swěśiło 50lětne wobstaśe Maśice Serbskeje we Wětošowje. Na jubileju jo se wobźěliło 25.000 luźi ze serbskich jsow Dolneje Łužyce. W toś tom casu jo Maśica Serbska se w nimskej rěcy ako „Verein sorbischer Buchfreunde” pomjeniła.
W casu fašizma w Nimskej wót 1933 až do 1945 nacionalsocialisty su zakazali 1937 wšykne zjawne aktiwnosći Maśice Serbskeje. 1941 jo se zamóženje zebrało a towaristwo jo musało se rozpušćiś. Biblioteka w ludowej bance w Chóśebuzu jo se schowała w Depsku. Ale nacije su serbsku biblioteku w lěśe 1943 wuslěźili a znicyli. Serbski dom w Budyšynje jo se znicył cełycki 1945 pśi wójowanjach.
Pó wojnje jo Maśica Serbska statkowanje na fachowem pólu rěcywědy a stawiznow pókšacowała. Na wukazowanje sowjetskeje wušyny w Nimskej demokratiskej republice Maśica Serbska jo musała samostatnosć spušćiś a Domowinje pśistupiś.
Pó politiskem zawrośenju 1990 cłonki su wopytali towaristwo zasej wótžywiś. 1993 jo se Maśica Serbska nowo załožyła w Dolnej Łužycy. Prědny pśedsedaŕ jo był Měto Pernak z Barlinja až do lěta 2006. Statut wót 1993 póstajijo, až Maśica Serbska jo dolnoserbske wótźělenje Maśice Serbskeje.
Pśi góźbje „850 lět Chośebuz” jo Maśica Serbska kolokwium z temu „To serbske w Chośebuzu-něga a źinsa” a ze zgromadnym źěłom z Bramborskeju uniwersitu a Dolnoserbskim gymnaziumom forum k aktualnym problemam serbskego žywjenja w Dolnej Łužycy pśiwjadła.
Pśedsedaŕ Maśice Serbskeje za lěta 2008-2010 jo dr. Pětš Šurman, won jo historikaŕ ze Serbskego instituta. W pśedsedarstwje jo teke Antje Kellowa, ceptarka Dolnoserbskego gymnaziuma.
Cłonki Maśice Serbskeje gronje, až nejwažnjejšy nadawk towaristwa jo zběraś, rozšyrjaś a dalej daś wědu wó Serbach a jich stawiznach, rěcy a kulturje. Dalšne nadawki su w interneśe w dolnoserbskej rěcy wó Maśicem towaristwje informěrowaś, źěło Dolnoserbskeje rěcneje komisije aktiwěrowaś a wabiś nowych, wósebnje młodych cłonkow. Maśica Serbska organizěrujo restawrěrowanje pomnikow a planujo nowe pomniki wó serbskich kulturnych stawiznach. Na pśikład ma Tšupc něnto pomnik za Mollerusa a Kórjeń pomnik za Fabriciusa. Teke w Chóśebuzu, źož jo była Serbska ludowa banka, jo spomnjeńska tofla něnto.
Teke Maśica Serbska ma kontakty z towaristwami ako Matica Slezská, Matica moravská, Matice Slovenska, Matice Srpska a z nimskimi organizacijami.
Aktualna licba cłonkow Maśice Serbskeje jo 22.


text:
Jan Bjarnat Krušwica
Jan Bjarnat Krušwica (němsce Johann Bernhard Kruschwitz; * 14. meje 1845 w Dołhej Boršći, † 13. oktobra 1919 we Wjerbnje) bě serbski farar, kěrlušer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Dołhoboršćanskeho fararja Jana Krušwicy a wopytowaše wot 1859 do 1866 gymnazij w Budyšinje. We Wrócławju a Berlinje studowaše ewangelsku teologiju a wot 1870 do 1872 bě na prědarskim seminarje we Wittenbergu. Wot 1872 do 1874 měješe městno wikara w hornjošleskim Neustadće. Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako farar najprjedy w Hbjelsku (1874–1878) a potom přez 40 lět hač do swojeje smjerće w delnjołužiskim Wjerbnje.
Do Wjerbnjanskeje wosady přińdźe přećiwo woli tamnišeho feudalneho patrona a měješe tohodla z wjele ćežemi wojować. Pola Mata Kosyka bě delnjoserbšćinu nawuknył.
Jan Bjarnat Krušwica bě składnostny spisowaćel a kěrlušer. Wón dopisowaše nastawki ze wšědneho žiwjenja do delnjoserbskeho Casnika a zběraše material z regionalnych stawiznow, z kotrehož nasta spis Geschichte der Kirche zu Werben (Cottbus 1911), kotryž wozjewi so w lěće 1915 tež serbsce w Časopisu Maćicy Serbskeje. W swojej wosadźe wojowaše za wuchowanje serbšćiny a zawjedźe samostatnu serbsku božu słužbu. W lěće 1883 docpě wužiwanje nowych serbskich spěwarskich.
Hromadźe z Benjaminom Běgarjom přełoži cyrkwinsku agendu do delnjoserbšćiny, kotraž so wot 1898 we wšěch pruskich wosadach nałožowaše. W lěće 1895 wutwori Raiffeisenowe towarstwo za Wjerbno a wokolinu k spěchowanju tamnišeho ratarstwa.
Krušwica bě w lěće 1880 ze sobuzałožerjom Maśicy Serbskeje a hač do swojeje smjerće jeje městopředsyda. Wón bu dnja 16. oktobra 1919 na Wjerbnjanskim kěrchowje pochowany.
LiteraturaWobdźěłać
- Gerat Hančka: Krušwica, Jan Bjarnat. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 304
- Spominamy, Pomhaj Bόh, awgust 2011, str. 8
- Dokumenty wot a wo Bjarnaće Krušwicy (1845–1919) w Serbskim kulturnym archiwje
- Pětš Šurman: Zasłužby fararja Krušwice wó Wjerbno a serbstwo. W Nowym Casniku 39/2019 (26. septembra), str. 5


text:
Brězowka
Brězowka (němsce Halbendorf[2]) je wjes z něhdźe 500 wobydlerjemi na sewjeru Hornjeje Łužicy. Leži na wuchodźe Sakskeje w Zhorjelskim wokrjesu a słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dźěwin.[3]
GeografijaWobdźěłać
Brězowka mjezuje na sewjerowuchodźe ze Źěwinkom w Braniborskej, na wuchodźe z Kromolu w gmejnje Jabłońc, na juhowuchodźe z Běłej Wodu, na juhu z Brězowskim jězorom a Trjebinom a na zapadźe ze Slepom.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje Brězowki jako Bresselugk pochadźa z lěta 1458.[3] Historiske słowjanske mjeno Brězoług ma pochad ze słowow brěza a ług (dźensa hornjoserbsce łučina). Najwjetši dźěl wsy podsteješe přez lětstotki Mužakowskemu stawowemu knjejstwu; mjeńši dźěl słušeše do wobsydstwa chětro zdaleneho Cymplskeho ryćerkubła.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 320 wobydlerjow, mjez nimi 315 Serbow (98 %).[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 73 %.[5]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Podaća Slepjanskeje gmejny na swojej webstronje
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.
- ↑ 3,0 3,1 Brězowka w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 117. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 255. [587 wobydlerjow, z nich 332 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 9 z pasiwnymi, 88 serbskich dźěći a młodostnych, 158 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Łužiske horiny
Łužiske horiny (čěsce Lužické hory, němsce Lausitzer Gebirge) su srjedźne horiny na juhowuchodźe Hornjeje Łužicy a na sewjeru Čěskeje, mjez Połobskimi pěskowčinami (Čěskej Šwicu) na zapadźe a Jěšćedom na wuchodźe. Łužiski podźěl tworja Žitawske horiny. Na sewjeru rozpřestrěwaja so Łužiske hory (němsce Lausitzer Bergland), na juhozapadźe přizamkuja so Čěske srjedźne horiny. Kónčina steji w Čěskej jako ChKO Lužické hory pod přirodoškitom. W Němskej płaća Žitawske horiny wot lěta 2007 jako přirodny park. Najwyši wjeršk Łužiskich horin a zdobom sakskeho dźěla Łužicy je Łysa (793 m).
Łužiske horiny słušeja jako dźěl zapadnych Sudetow k Čěskim namjeznym horinam, kaž Kyrkonoše, Rudne horiny a Šumawa.
Wjerški[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjetšina najwyšich wjerškow we Łužiskich horinach nadeńdźe so na hłownym hrjebjenju, tak nimo Łysy tež Pěnkavčí vrch (Finkenkoppe, 792 m), Hvozd (Hochwald, 750 m) a Studenec (Kaltenberg, 736 m). Markantnej horje Jedlová (Tannenberg, 774 m) a Klíč (Kleis, 760 m) stejetej trochu zboka južnje hłowneho hrjebjenja. Podoba tutych najwyšich horow pokazuje, zo su bjez wuwzaća wulkaniskeho pochada.
Puće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze starodawna wjedźe jenož mało pućow přez huste lěsy Łužiskich horin. W srjedźowěku běštej najwažnišej z tutych Čěskich šćežkow Stara Praska dróha a Stara Jablonska dróha. Čara Stareje Praskeje dróhi přez Stožecké sedlo wužiwa so zdźěla hač do dźensnišeho za dalokodróhu z Łužicy do Prahi.
Jenička železniska čara, kotraž přeprěkuje Łužiske horiny, je Bakov nad Jizerou–Habrachćicy, wotrězk něhdyšeje Čěskeje sewjerneje železnicy. Wona wužiwa přesmyk pod horu Jedlová pola Rybniště.


text:
Damian Wójcik, Mariusz Szyszka, Andrzej Tychowski, Paweł Skrzypek, Mateusz Świniarek (54' Piotr Kołcbookmark), Ferdinand Chi Fon, Marcin Woźniakbookmark, Radosław Biliński, Paweł Posmyk (87' Adrian Sobczyński), Maciej Ropiejko, Cezary Przewoźniak (77' Tomasz Rydzak)
trener: Mariusz Kuras
Krzysztof Pyskaty, Maksymilian Rogalski, Adrian Pluta, Sebastian Żebrowskibookmark, Paweł Kowalczyk, Tomasz Foszmańczyk, Artur Lenartowski, Mateusz Bukowiec, Bartosz Gliński (53' Kamil Witczyk), Piotr Bański (63' Damian Sołtysik), Mateusz Zachara (72' Miłosz Bielecki)
trener: Leszek Ojrzyński


text:
Cyrkej swjateju Symana a Judy Tadeja
Cyrkej swjateju Symana a Judy Tadeja je serbsko-katolska wosadna cyrkej w Chrósćicach. Wona steji na kopcu we wuchodnym dźělu wsy, wyše Satkule. K wosadźe słušatej nimo wosadneje cyrkwje tež klóšterska cyrkej w Pančicach-Kukowje a kapałce swj. Jana Křćenika w Dobrošicach kaž tež Marije Maćerje Božeje we Worklecach.
Dźensniša cyrkej natwari so wot 1769 do 1772 w stilu rokoka a je třiłódźowa halowa cyrkej z 19 metrow wysokej hłownej łódźu.
Twarske stawiznyWobdźěłać
Prěnja cyrkej w Chrósćicach natwari so prawdźepodobnje hižo w 13. lětstotku na městnje stareho pohanskeho swjatnišća, bu pak hakle w lěće 1346 k prěnjemu razej pisomnje naspomnjena. Při wottorhanju stareje šule při sewjernej kěrchowskej muri namakachu pak w lěće 2004 stare narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kiž słušeja tuž k najstaršim swědkam křesćanskeje wěry w tutej kónčinje. Do załoženja wosady běchu Chrósćicy a wokolne wsy hišće słušeli k Hodźijskej wosadźe. Spočatnje słušachu nimale wšitke dźensniše serbsko-katolske wjeski – hač na Njebjelčicy a Kulowsku wokolinu – ke Chróšćanskej wosadźe a hakle pozdźišo załožichu so dalše wosady w Ralbicach (1752), Wotrowje (1758) a Baćonju (1911). W lěće 1491 – za čas móroweje epidemije – załoži so we wosadźe Bratrowstwo swjateho Bosćana.
Najstarši dźěl dźensnišeho cyrkwinskeho twara je wěža z lěta 1508, kotraž wobsteji z łamaneho kamjenja a při kotrejž so hišće srjedźowěkowske elementy pokazaja. Wěžowa hawba pochadźa hakle z 18. lětstotka. Cyrkej sama bu wot 1769 do 1772 w barokowym stilu znowa natwarjena a w lětomaj 1898/99 přetwarjena. Srjedźowěkowska cyrkej bě gotiske twarjenje, nowa cyrkej bu w stilu rokoka pod nawodom klóšterskeho bohota Marijineje hwězdy Heinricha Loba natwarjena a dnja 27. oktobra 1771 wot z Chrósćic pochadźaceho biskopa Jakuba Jana Wóskeho poswjećena. Nowa cyrkej měješe nimo hłowneho wołtarja hišće štyri pódlanske wołtarje, kiž běchu swjatej Mariji, swjatemu Bosćanej, swjatej swójbje a swjatemu Pětrej poswjećene. 1773 zatwarichu nowe pišćele. 1865 bu dźensniše wołtarne swjećo – předstajenje Jězusoweho donjebjesspěća – wot profesora Ehrhardta z Drježdźan zhotowjene a poswjećene.
Při přetwarje lětow 1898/99 pod nawodom fararja Jakuba Wornarja a Sernjanskeho twarskeho mištra Rocha dósta Chróšćanska cyrkej nowy cyhelowy wjelb, wulke wołtarnišćo a dwě wěžičce ze schodami nad pobóčnymaj chóromaj kaž tež nowu klětku. 1910 instaluje so elektrika. W lěće 1921 wopyta nuncius Eugenio Pacelli, pozdźiši bamž Pius XII., w zwisku z nowozałoženjom Mišnjanskeho biskopstwa tež Chrósćicy.
W lěće 1952 buchu dwójne chóry zwottorhane, pobóčnej wołtarkaj (swjateje swójby a swjateho Pětra) wotstronjenej a klětka přestajena. 1970 buštej tež pobóčnej wołtarkaj swjateje Marije a swjateho Bosćana wotstronjenej. Dotal posledni raz bu cyrkej wot 1988 do 1990 přetwarjena, při čimž dósta tež nowe pišćele Budyskeje firmy Eule (tehdy VEB Orgelbau Bautzen) z 31 registrami. Tež předchadne pišćele z lěta 1914 běchu ze samsneho zawoda.[1]
Dnja 20. septembra 1975 wopyta kardinal Karol Wojtyła, pozdźiši bamž Jan Pawoł II., Chrósćicy. Při wonkownej muri cyrkwineje wěže nadeńdźe so wopomnjenska tafla.
- Zwony z lěta 1955
- es', 2050 kg – „Ave Maria! Škitaj, Božo, serbski lud a kraj!“ (swj. Marja)
- ges', 1150 kg – „Swjataj Symanje a Juda, proštaj za nas!“ (swj. Syman a Juda)
- as', 760 kg – „Swjaty Bosćano! Chorosćam wobaraj, njebjesa wotamkaj!“ (swj. Bosćan)
Zwony pochadźeja z firmy Schilling w Apoldźe a buchu dnja 11. septembra 1955 poswjećene.
- Barokne drjewjane postawy
- Swj. Syman a Juda Tadej
- Ławrjenc z Pankrac
- Jan Křćenik
- Jan Nepomuk
Bože słužbyWobdźěłać
Kemše swjeća so wot póndźele do soboty jenož serbsce a njedźelu dwójce serbsce a jónu němsce.
GalerijaWobdźěłać
WosadaWobdźěłać
Ke Chróšćanskej wosadźe słušeja nimo Chrósćic samych tež katolscy wobydlerjo slědowacych wsow: Časecy, Bóšicy, Dobrošicy, Hora, Horni Hajnk, Hórki, Hrańca, Jaseńca, Jawora, Kanecy, Kopšin, Kozarcy, Łomsk, Łusč, Lejno, Liša Hora, Miłoćicy, Nowa Wjeska, Nuknica, Pančicy-Kukow, Prawoćicy, Smječkecy, Stara Cyhelnica, Swinjarnja, Wěteńca, Wětrow, Worklecy, Wučkecy, Wudwor a Zejicy.
Po přestrjeni a ličbje katolikow je Chróšćanska najwjetša serbsko-katolska wosada. Jej přisłušachu w lěće 2018 cyłkownje 3851 wěriwych (2007: 4082).[2]
Kermuša swjeći so w Chrósćicach kónc oktobra.
FararjoWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Crostwitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 12.
- Měrćin Salowski: Chrósčanska wosada. W: Měrćin Salowski (wud.): Wosady našeje domizny. Krajan 3. Nakładnistwo swj. Bena, Lipsk 1984, str. 85–106
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Orgeldatenbank Sachsen: Crostwitz (němsce)
- ↑ Statistika wosadow w atlasu Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopstwa (němsce)
WotkazyWobdźěłać
- Webstrona wosady
- Digitalizowane cyrkwinske knihi Chróšćanskeje wosady na matricula-online.eu


text:
Mužow abo muži
Knjez Grojlich je mje prosył, zo bych wujasniła, kak je lěpje: třoch mužow abo třoch muži. A njemóžu to rozsudźić, dokelž je woboje prawje a jenak derje. A kak je to nětk z kóncowkomaj -ow a -i? Prěnju z njeju (-ow) maja w genitiwje mnohoty nimale wšitke substantiwy (prajimy potajkim: wjele dubow, konjow, wučerjow, hólcow, rěčow, radijow, mikrofonow atd.). Druhu kóncowku, mjenujcy -i, pak móža jenož někotre dóstać, mjenujcy tajke z mjechkim zdónkom, na přikład: wjele koni, basni, pěsni, dźěłaćeri, hosći a wězo tež muži. Su samo tajke słowa kiž maja jenož tajku formu a nic tu na -ow, kaž: wjele ludźi a wjele dźěći. Při tym wšak so forma z -i wosebje husto wužiwa wot ludźi, kiž pochadźeja z katolskich Serbow, a w katolskim dialekće je wona tež wjele husćiša hač w Budyskim, to je so w Serbskim rěčnym atlasu cyle dokładnje předstajiło a wuličiło. Nimo toho drje wotwisuje hustosć wužiwanja kóncowki -i tež trochu wot jednotliweho słowa. Praji so drje jara husto třoch muži, zběrka basni, dźewjeć koni ale hižo rědšo třoch dźěłaćeri.
Samsne prawidło za kóncowki płaći pola pomjenowanjow za muske rozumne bytosće wězo tež w akuzatiwje mnohoty. A tuž móžemy prajić: „Ta žona třoch mužow abo třoch muži naraz wobšudźi.“ Njespisowne pak je: „Wona tři muže naraz wobšudźi.“, wšak je muž rozumna bytosć, znajmjeńša zwjetša …
S. Wölkowa
temy: gramatika, regionalne rozdźěle w serbšćinje
klučowe słowa: substantiw, deklinacija, genitiw plurala, dialekt
hesła: muž, mužow, muži


text:
Pōnojś1 za starego piyrwy2 na Ślōnsku rychtowali3 na Wielkanoc kminkowe jajca. Joł żech tego niy znoł, ale mie kusiōło, coby sie cojsik takego narychtować. I musza Wōm pedzieć, że tyn eksperymynt bōł dojś udany 😉
Co potrza?
jajca (ôd Wołs zależy, wiela4 ich bydzie)
na kołżde jajco przidzie 1 plaskoł łeżeczka kminku
1 łeżeczka sōli (ale to już do całojśći, chyba, że bajecie mieć mało jajcōw, to mogecie dać yno poła łeżeczki)
brōnołtne5 szale ôd cebuli (szłoby tyż pedzieć: łupiny)
Szale ôd cebuli i jajca wymyjcie. Potyn do jakego gorka wrojście jajca, te szale, dejcie soli, kminek i zalyjcie to wodōm. Powarzcie6 ze 10 minut. Jak ôchōdnie7, to powyciōngejcie8 te jajca i kołżdo skorupka poczaskejcie9, ale ich niy ôbiyrejcie. Z wody wyciōngcie szale, ale ôstowcie kminek. Jajca wrojście do jaki krauzy abo gorka, zalyjcie tōm kminkowōm wodōm i ôdstołwcie na 2- 3 dni. Potyn ôbiercie i… smacznego 🙂
1podobno
2dawniej
3przygotowywali
4ile
5brązowe
6pogotujcie
7ostudzi się
8wyjmijcie
9potłuczcie


text:
Lubi wěriwi, dźensa hdyž swjećimy Jutry, by rjenje było so prašeć, kajku nowu informaciju je nam zmortwychstanjenje Jězusa Chrystusa přinjesło.
Jelizo pak chcemy to derje zrozumić, to dyrbimy najprjedy so na to dopomnić, kajke běchu interpretacije čłowječeje smjerće pola Židow a tež druhich ludow, dokelž jenož znajo stare wašnja zrozumimy hakle dospołnje te nowe.
Najstarša interpretacija čłowječeje smjerće je: Smjerć je definitiwny kónc čłowječeho žiwjenja. Čłowjek wumrěje a wěčneho žiwjenja scyła njeje. Tajke myslički nadeńdźemy tež w Swjatym Pismje. Wone běchu wosebje popularne w komunistiskim času. Ale tež dźensa mysli zawěsće wjele ludźi tak.
Nimo tuteje najstaršeje interpretacije běše hišće dalša, kotraš wučeše, zo wuměraše jenož čłowječe ćěło a duša dźěše do wěčnosće, hdźež žiwjenje dale traješe. Ale za tute žiwjenje trjebaše duša wšelake wěcy. Na přikład brónje, pjenjezy, žiwidła a samo druhdy mandźelsku abo nandźelskeho a tak dale. Zo traje žiwjenje čłowjeka po smjerći dale zhonimy tež ze Swjateho Pisma, bjez toho pak, zo trjeba hišće něšto k tomu.
Nimo tuteju dweju wujasnjenjow potajnstwa čłowječeje smjerće běše hišće jedne. Wono praji, zo přijima duša po wumrěću ćěła nowe ćěło, nic pak přeco te čłowjeske. Wšitko běše wotwisne wot prjedawšeho žiwjenja. Kajkež běše wono, tajke nowe čłowjeske ćěło dóstanje. Wosebje popularne su tajke ideje w Dalokim Wuchodźe. Ale tež pola nas tajke měnjenja pomałku přiběraja. W Bibliji wšak so scyła wo tym njerěči.
Znajemy pak hišće dalše rozjannsjenje, kotrež interpretowaše fenomen čłowječeje smjerće takle: Smjerć njeje žadyn definitiwny kónc, to je jenož přechodny staw. Na kóncu časow budźe zmortwychstanjenje ćěła, kiž so z dušu zjednoća. Takle čitamy w Swjatym Pismje. A nic jenož w Nowym Zakonju. Stary Zakoń znaje tež tajke wujasnjenje.
A nětko móžemy wotmołwu na prašenje nadeńdź. Zmortwychstanjenje Jězusa Chrystusa pokazuje, zo njejsu prěnje tři wukładowanja potajnstwa čłowječeje smjerće prawe. Smjerć njeje definitiwny kónc, duša njeje dospołny čłowjek a woprawdźity čłowjek ma jenož jedne ćěło.
A jelizo dźe wo štwórtu interpretaciju, to dyrbimy prajić, zo je wona prawa. Ma pak jednu słabu stronku. Dźe mjenujcy wo to, zo po měnjenju tuteje interpretacije by so čłowjek dyrbjał zaso do zemskeho žiwjenja wróćić.
Zmortwychstanjenje Jězusa Chrystusa pokazuje, zo njebudźe tak. Po zmortwychstanjenju budźe čłowjek scyła na nowe – bójske – wašnje žiwy.
To je mjenujcy to nowe, štož je nam zmortwychstanjenje Jězusa Chrystusa wozjewiło.
DJD


text:
1. Przestoń sie tela tropić i zacznij mieć wiyncy uciechy w życiu!
2. Nigdy nie poświyncej swoigo zdrowio skuli życio zawodowego
A tym bardzi nie poświyncej zdrowio na rzecz etatu w korpo. Świat je przeciekawy, je tela do odkrycio że szkoda mitrynżyć czas na nadgodziny, robota w weekendy i harowani jak wściekły osioł. A ku tymu łeb jak fōnt marasu. Do luftu z tym!
3. Dej pozór na „jakość” swoich myśli – pacz sie tego o czym rozmyślosz
Lajera nad negatywnymi rzeczami nie przynosi niczego zocnego a yny dobijo i sprawio że sie żyć odechciywo. Niechej młócić omajlant ta sama słōma.
4. Nojważniejsi w życiu som ludzie
No i szlus, tela w tymacie.
5. Życi je dycki TU I TEROZ, ni wczora, ni jutro ani niy za tydziyń
Kajś usłyszałach mōndre zdani – ni mom wiela wiyncy niż ta chwila kiero sie teroz dzieje. Betuż ni ma co sie sztyjc napasztować tym co poszło niechersko rok do zadku eli co może sie zpipczyć jutro na szychcie bo nom wiela z tego żywota nie zostanie.


text:
Knižne polcy ze spisami wo serbskej politice abo politice napřećo Serbam bywaju dźeń a połniše, přewažnje su ze zwjazkami nahladneho wobjima nastajane. Serbski institut je w rjedźe swojich Spisow jako najnowšu ediciju wudał, a to „Deutsche Parteien in der sorbischen Oberlausitz 1945–1953“ Michaela Richtera. Titul zbudźa wćipnosć, wšako jedna so wo čas, hdyž běchu so kolije za poz- dźišu narodnostnu politiku NDR kładli. Ale čini tež wćipny na to, kak abo hač je so awtorej poradźiło, sej při tajkej brizantnej tematice njezalězć do paslow pruda časa, do pruda jednostronskeho zhladowanja. Wězo chceš, sy-li hižo něšto lětdźesatkow we Łužicy žiwy, móhłrjec jako časowy swědk nakrjeslene měć, hač a kajke běchu časowe cezury w nastajenju politiskich stron napřećo Serbam. Žórłow k temje je nětkole dosć a nadosć přistupnych. Richter bě je w bohatej ličbje namakał. Tomu dodał je zapis wosobow a městnow, akterow a městnow politiskeho jednanja. Kaž často, je tež tule tak: Prašenje rěka, kak awtor wšitko do konteksta zarjaduje a tuž, kak wuwažena jeho interpretacija je.
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło Budyšin swoju aktualnu hrajnu dobu bórze zakónči, ale wačok dźiwadłowych dźiwow za wulkich a małych přihladowarjow w přichodnej hrajnej dobje je hižo spakowany.
Prěnja premjera noweje hrajneje doby 2017/2018 budźe serbska. Wot 13. septembra budźe dźiwadło ducy po pěstowarnjach a zakładnych šulach a pokaza serbskim a serbšćinu wuknjacym dźěćom wot štyrjoch lět třeće čisło „Čmjeły Hany“, znowa z pjera a w režiji Měrka Brankačka. W prěnjej hrě 2012 powědaše čmjeła Hana wo swojim njezbožu a njenadźatym wopyće w chorowni a w lěće 2015 předstaji swojeho noweho přećela, pinguina Kurta. Tónraz wjerći so wšo kołowokoło pomhanja. „Čmjeła Hana chce pomhać“ rěka titul krucha. Zhromadnje z dźěćimi, wšako je to interaktiwna hra, pyta a praša so čmjeła za zmysłom pomhanja a čehodla to samo wjeselo wobradźa.
„Wulkeho Słowjanow splaha najmjeńši narod smy my …“ – tak bě so po wójnje spěwało a do wědomja wołało, zo smy bratřa přez zhromadnu słowjansku krej. A ja hišće dźensa husto při zetkanjach z ruskimi ludźimi praju: „Wy słušeće k najwjetšemu słowjanskemu ludej a ja k najmjeńšemu.“ Słowjansku zhromadnosć, kotraž so mjez druhim w barbach skoro wšěch słowjanskich narodow jewi, rusofobija – hida na Rusow – tuchwilu jara wohroža. Saha tak daloko, zo njedawno pólski intelektualc twjerdźeše: Pólšćina njeje słowjanska rěč, zo njeby so zhromadnosć z Rusami wujewiła.
Klětušej 500. róčnicy Martina Lutheroweje reformacije su tež wjacore knihi wušli. Chwalobne je, zo so doba reformacije w našej domiznje tež z katolskeje strony wobswětla. W Chrósćicach bydlacy dr. Jens Buliš je k tomu ze swojej přewšo zajimawej němskorěčnej knihu „Mišnjanske biskopstwo w času reformacije“ přinošował. Jeho na zakładźe wobšěrnych a dokładnych studijow wuběrnje spisana popularno-wědomostna kniha je w Lipšćanskim Nakładnistwje swj. Bena wušła. Drježdźansko-Mišnjanski starobiskop Joachim Reinelt bě za nju předsłowo spisał.
W zawodnych słowach rozłožuje awtor skrótka wobsah swojich pjeć wobšěrnych kapitlow, kotrež maja wšitke samostatne a skulojćene spisane temy. W prěnim kapitlu „Natwar wuchod“ wopisuje wón Mišnjanske biskopstwo wot nastaća w druhej połojcy 10. lětstotka a za čas srjedźowěka kaž tež skutkowanje biskopow. Wosebje skedźbnja na dźesateho biskopa, 1523 swjatoprajeneho Bena, a na jeho poćahi k Hornjej Łužicy kaž k Hodźijej a Chrósćicam.
Wabjenski lětak za wustajeńcu wo swjatym Benje w Mišnje nastupajo Serbow ničo dobre njewěšćeše. Zajimowany čitar tam wo patronje Serbow ničo njezhoni a w internetnym wabjenju njeje wjele lěpje. Hinak potom wustajeńca sama a spisy w přisłušnym katalogu. Tam hižo w postrownych słowach pomjenuje sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU) swj. Bena jako „misionara a japoštoła Serbow“.
„Luther a Němcy“ rěka titl jedneje z třoch narodnych wosebitych wustajeńcow składnostnje reformaciskeho jubileja w Němskej. Widźeć je wona na hrodźe Wartburg w Eisenachu. Dalšej stej w Lutherowym domje we Wittenbergu: „Luther! 95 pokładow – 95 ludźi“ a w Martina Gropiusowym twarjenju w Berlinje: „Lutherski efekt“. Wšitke tři su hač do 5. nowembra přistupne.
Třidźělna chorhoj je jedna z wosebitosćow wustajeńcy wo Łazowskich domizniskich stawiznach w tamnišim Domje Zejlerja a Smolerja. Srjedźa pokazuje wona wopon kolesowarskeho towarstwa „Wjesoła jězba“. Wěnowanje na lěwym boku pochadźa ze 27. apryla 1924 wot čestneho předsydy towarstwa Jurja Šołty, wobsedźerja Złyčinjanskeho młyna. Prawy bok je w serbskich barbach wuhotowany a wopřijima tohorunja wěnowanje ze samsnym datumom. Wone pochadźa wot tehdy aktiwneho towarstwa „Handrij Zejler“.
Wjele pućow wjedźe na Čornobóh, najwjetšu horu dwurěčneje Horneje Łužicy. Motorizowani wužiwaja wobtwjerdźenu dróhu wot Kumwałdskeho doła na južnu stronu, po kotrejž je wot časa saněrowanja dowolene, sej hač k wjerškej dojěć. Štóž je dobry na nohi, njech sćěhuje jednomu z mnohich pućikow wot Kumwałda, Rachlowa, Mješic abo Wuježka na horu. Wosebje derje docpějomny je Čornobóh po hrjebjenjatym puću, wjedźacym přez wot impozantnych skałow krónowane wjerški Hromadnika a Rubježny hród. Štóž dyrbi mocy lutować, móže awto na połojcy puća wotstajić. Tež na skrótšenej čarje je pućowarjam móžno, z mochom wobrosćene skandinawiske lodowcowe błudźenki wobdźiwać. Za tutymi wuhladaš snano lěsnych duchow – mjeztym zo łahodnje wobhospodarjeny měšany lěs kóždy čas pohnuwace dožiwjenja skića. Jězdźerjo mountainbikow namakaja tak a tak swoje čary přez doliny a horiny. Wjeršk z jězdźidłom abo bjez njeho docpěwši zetkawaš so k jědźi a piću w hórskim hosćencu Čornobóha.
Njechorń – čitajće tele wjesne mjeno runjež wótře. Zasłyšiće wosebity zwuk, kotryž słowo wuprudźa? A nětko prajće Njechorński – kak mile to klinči! Runje tak mile powěda mi Róža Pinkawina wo Měrćinje Nowaku, kiž bě sej 1958 mjeno ródneje wsy za swoje dał. Sedźimoj na ławce pódla kachli w jeho ateljeju a bjesadujemoj. Na naju hlada Slepjanska holčka, kotraž ze łžicu hadźacemu kralej na hłowu bije. W ateljeju tak wupada, jako by wuměłc a publicist runje z durjemi won šoł a za swojej mandźelskej Martu wołał. Ateljej je poměrnje derje zdźeržany. Wulki dźěl wěcow su originale. Knihi, wosebje pak słowniki, kotrež Měrćin Nowak-Njechorński (13. junij 1900 – 6. julij 1990) wužiwaše, tam na polcach steja. Seršćowcy a pisaki su rjadowane do karančkow na pisanskim blidźe. Kachle dźensa ateljej bóle pyša, wužiwać so hižo njehodźa. Tam tepi so elektrisce.
Herbstwo zachować wužaduje
Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, rěča wo podawkach a swědča wo ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.


text:
Jurij Mjeń
Jurij Mjeń (němsce Georg Möhn; * 14. meje 1727 w Hruboćicach, † 22. awgusta 1785 w Njeswačidle) bě serbski spisowaćel, basnik, přełožowar a Njeswačanski ewangelski farar. Płaći jako załožer serbskeho swětneho pismowstwa.
Narodźi so jako syn bura a sudnika Jana Mjenja a jeho mandźelskeje Hany[1] w Hruboćicach pola Budyšina a wopytowaše wot 1738 do 1743 Kühnowy pietistiski seminar w Klukšu. Wot 1743 do 1747 bě šuler w Franckowej syrotowni w Hali. Po zakónčenju šule studowaše hač do lěta 1750 w Lipsku teologiju a bě z čłonom tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy skutkowaše na 35 lět w Njeswačanskej wosadźe, najprjedy hač do lěta 1760 jako diakon a wot 1761 hač do jeho smjerće w starobje 58 lět jako farar.
Jako prěni so z tak mjenowanym wyšim basnistwom w serbskej rěči zaběra a spěsni w lěće 1767 odu Serskeje rěče zamóženje a chwalba w rěčerskim kěrlušu w klasiskich heksametrach. Předłoha za to bě jemu Klopstockowy „Messias“, tehdy najsławniše němske basniske dźěło, z kotrehož w samsnym lěće někotre dźěle zeserbšći, zo by bohatstwo a fleksibelnosć serbšćiny dopokazał. W ćišću so jeho oda hakle w lěće 1806 wot jeho syna Rudolfa Mjenja w Budyšinje wuda.
Dale wozjewješe Mjeń někotre prědowanja w serbskej rěči, kaž na přikład Palaty šćěpowc (Budyšin 1772), kotrež słušeja do najzažnišim zjawam serbskeje wuměłskeje prozy. Zhromadnje z Janom Gotttraum Běmarjom, Janom Bjedrichom Langu a Hadam Bohuchwałom Šěrachom přełoži Lutherowu „Domjacu postilu“ (Budyšin 1751).
WozjewjenjaWobdźěłać
- (z Janom Bjedrichom Langu, Janom Gotttrauom Běmarjom a Hadamom Bohuchwałom Šěrachom): Teho woßebneho Muża Bożeho, D. Mertena Luthera, Domjaza Postilla, aby: Wukladowanja tych Szenjow nawschitke Nedzelje, Roczne Czaße.... Serbski přełožk Lutheroweje domjaceje postile, Budyšin, 1749
- Pokutne modlitwy za měr. Budyšin 1761
- Tón modlitwy dostojny bóh. We přihotowanju tych žnjow. Budyšin 1773, 1798, 1863
ŽórłoWobdźěłać
- Franc Šěn: Mjeń, Jurij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 381sl.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Křćenski zapis Jurja Mjenja w křćenskej knize katolskeje wosady swj. Pětra w Budyšinje


text:
Bozůn
We fizyce czůnstek bozůny (ang. boson uod mjana fizyka Satyendra Bose), sům czůnstkůma kere majům spin cołkowity. Wjynkszość bozůnůw to złożůne czůnstki, nale 12 ś ńich (mjanowane bozůny cechowańo) sům elymyntarnymi czůnstkůma, ńyzłożůnymi s myńszych czůnstek (fůndamyntalne czůnstki).
Właśćiwośći bozůnůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kożdo czůnstka je bozůnym abo fermjůnym, zależńy uod pośadanygo spinu - twjerdzyńy statystyki spinowyj narzuco wyńikajůnco ś ńygo statystyka kwantowo, kero uodrůżńo fermjůny uod bozůnůw. Do zgody ze Sztandardowym Modelym fermjůny sům czůnstkůma elymyntarnymi "materyji", bozůny zaś przekludzajům uoddźoływańo.
W zwjůnzku ze cołkowitym spinym, ńyoddźołjůnce bozůny podlygajům statystyce Bosego–Einsteina. Jednům s jeji kůnsekwyncyji je istńyńy kůndynsatu Bosego–Einsteina, „pjůntygo” stanu skupjyńo materyji, we kerym dowolno nůmera bozůnůw może być we tyn sůmym kwantowym stańe. Kůndynsat Bosego-Einsteina ńy mo kej dotůnd żodnygo praktycznygo zastosowańo. Pozwalo natůmjast na uobserwowańy efektůw kwantowych we skali makroskopowyj l. b. bez swobodny spadek kůndynsatu we źymskym grawitacyjnym polu idźe eksperymyntalńy pokozać zasada ńyoznaczůnośći Heisenberga.
Uoddźoływańo wirtualnych bozůnůw s rzeczywistymi fermjůnůma mjanujymy podstawowymi oddźouywańůma. Zachowańy pyndu we tych uoddźoływańach uobjawjo śe matymatyczńy we wszyjstkych znůmych śůłach. Bozůny kere uczestńiczům we tych uoddźoływańach mjanujymy bozůnůma cechowańo. Sům to:
- dwa bozůny W i jydyn Z (oddźoływańy słabe)
- uoźym gluůnůw (oddźoływańy festylne)
- fotůn (oddźoływańy elektrůmagnetyczne)
- hipotetyczny grawitůn kery pośredńiczy we grawitacyje.
Czůnstki złożůne ze kilku inkszych czůnstek (tak kej protůny abo neutrůny) mogům być jednako fermjůnůma a bozůnůma, zależńy uod jeich cołkowitygo spinu. Skiż tygo wjela jůnder atůmowych je bozůnůma. Mimo aze czůnstki kere tworzům jůndra, t.j. protůn, neutrůn, a tyż krůnżůnce wobkoło jůndra elektrůny, sům fermjůnůma, możliwe je by jydyn pjyrwjostek (lo bajszpila hel) mjoł izotopy bydůnce fermjůnůma (l.b. 3He) a inksze bydůmce bozůnůma (l.b. 4He). (3He) je złożůny s jydnygo neutrůnu a dwůch protůnůw [PNP]. Podańy deuter (2H), złożůny s jydnygo protůnu i jydnygo neutrůnu [NP] je bozůnym, podczas kedy tryt (3H), kery je złozůny ze dwůch neutrůnůw a jednygo protůnu [NPN] je fermjůnym.
Růżńica mjyndzy statystykůma bozůnůw a fermjůnůw istńeje ino przi srogich gynstośćach – kedy ich fůnkcyje zachodzům na śa. We ńiskich gynstośćach, uobjedwje statystyki redukujům śe do statystyki Maxwella-Boltzmanna, jednako bozůny a fermjůny zachowujům śe kej czůnsteczki klasyczne.
Bajszpile bozůnůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- kożdo czůnstka uo spińe cołkowitym
- jůndra deuteru
- atůmy helu-4
- atůmy sodu-23
- fotůny, kere przekludzajům elektrůmagnetyczne oddźoływańo
- bozůny W a Z, przekludzajůnce słabe uoddźoływańo
- gluůny
- fůnůny
- bozůny Higgsa


text:
Było se kiedyś epne drzewiane wertiko z roztomajtymi szuflodami
Na pojszodku był wyrzeźbiony pół-człowiek, pół-kozioł co to mioł postać ludzko ale koźle giry, rogi na czole i długo broda. Wszyjscy przezywali go Koźlim Sierżantym. Cudok tyn mioł widok na gryfno porcelanowo Pastyrka co stoła na stole. Frela miała strojny klajd, zaróżowiono gymbiczka i zgrabnie podpiyrała sie na kijoku pasterskim. Szykowno to była dziołcha! Kole ni stoł wysztiglowany i przistojny karlus – dzielny porcelanowy kuminiorz ze drabinōm.
Młodzi se fest przali i chcieli iś w żyniaczka
Ale na drodze stoł im ōpa od dziołchy, co go wołali Chińczyk, stary, epny becher kiery rygierowoł cołkōm izbōm. Chińczyk rozkozoł, że Pastyrka mo sie żynić z Sierżantym skuli srebra i kosztowności pochowanych w starym wertiko. No to dziołcha zaczła ślimtać bo wcale ij sie nie zdało żynić sie z takim brzidokiym. Pastyrka wymedytyrowała że chce iś weg we świat i wiyncy nie wracać do izby na stół. Kuminiorczyk ij tuplikowoł coby se to rozwożyła ale dziołcha sie uprzyła i fajrant.
Karlus ni mioł za wiela do godanio beztuż wziōn swoja drabina i zaczli po leku ślazować ze stoła
Karkołomne to było ale jakoś śleźli i sie nawet nie strzaskali. Jak becher to oboczył to sie zdało że dostanie hercklekotów! W izbie zrobiyło sie epne larmo i zakochańce musiały gibko citać bo Chińczyk już był we sztańdzie gzuć za nimi.
I tak poleźli do kumina a była tam ćma i szpetnie. Spinali sie tak i spinali, sztyjc pod góra. Kuminiorczyk szeł piyrszy i rōncz on sie wyspinoł, podowoł drabina Pastyrce. Yntlich im sie udało, umaraszyni i ściorani wyleźli na som wyrch. Ale jak dziołcha pojrzała na świat, to zaczła lobiydzić że chce iś nazot. Doobkoła było kupa domów, konsek dali dupny, ciymny las, bezkresne pola i łąki. Świat zdoł ij sie epny i straszny. Kuminiorczyk tuplikowoł że sie niom zajmie, że se poradzōm i wszysko bydzie dobrze ale frela chciała sie wracać i szlus.
Rod nie rod, synek przistoł na lamynta i zaczli pomału słazić bez kumin
Kuminiorczyk brniył i brniył ale yntlich sie usiotoł jak pojrzoł że dziołcha przestała ślimtać i szczynśliwo lezie za nim. Jak wparzyli do paradnej izby to sie okozało, że ōpa Chińczyk sie roztrzaskoł jak próbowoł zaiwaniać za zakochańcami i stoł teroz biydny i posklejany. A w tej swoji felerności nie poradziył już nic pedzieć bo coś niechersko go posklejali. No to młodzi dali go! Poszli gibko w żyniaczka bo yntlich im żodyn nie zakazowoł. W paradnej izbie zrobiyli huczne weselicho i żyli długo i w spokojności aż sie sami nie potrzaskali.


text:
Tydźeń mjeńšinowych rěčow
Lipsk. Institut za sorabistiku Uniwersity Lipsk kaž tež towarstwo ERIU stej dźensa „Tydźeń europskich mjeńšinowych rěčow“ zahajiłoj. Hač do pjatka maja zajimcy móžnosć, so z čitanjemi, seminarami a koncertami ze šotiskej gelišćinu, ze serbšćinomaj, z kymrišćinu a iršćinu zeznajomić. Mjez druhim wuhotujetaj je „narodny poet Walizow“ Ifor ap Gyn a japanski sorabist prof. Goro Kimura w sociokulturnym centrumje Villa Leipzig.
Wjele zajimcow přišło
Lubij. Na tradicionalnych wukubłanskich wikach Insidertreff zawčerawšim w Lubiju witachu organizatorojo tysacow zajimcow. Wjac hač 130 wustajerjow je tam atraktiwne wukubłanske poskitki w domiznje předstajiło a wo dorost wabiło, při čimž bě lětuše ćežišćo strowotniski wobłuk.
Sudetscy Němcy w syći


text:
Niue
Niue (prjedy Savage Island) je wotležana koralowa kupa w južnym Pacifiku, w bliskosći Tongi, južnje Samowy, zapadnje Cookowych kupow a 2400 kilometrow sewjerowuchodnje Nowoseelandskeje. Wot lěta 1974 je swobodnje asociěrowana z Nowoseelandskej. Hłowne sydlišćo je Alofi z 580 wobydlerjemi.
Kupa je jedyn z najwyšich atolow na zemi a wobsteji z wjerška něhdyšeho wulkana. Při kromje kupy nadeńdźe so hač do 30 metrow wysoki rif z wapnowca. Na Niue je cyłkownje štyrnaće wjeskow. Mjeztym zo ma Niue dźensa jenož hišće wokoło 1.100 wobydlerjow, je 20.000 ludźi z Niue w Nowoseelandskej žiwych.
Přerězna temperatura leži pola 25° C.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kupa je so najskerje w 10. lětstotku wobsydliła a bu w lěće 1774 wot Jamesa Cooka za Europu wotkryta, kiž mjenowaše ju Savage Island („Kupu dźiwich“). W lěće 1901 anektowa Nowoseelandska Niue jako dźěl Cookowych kupow a tři lěta pozdźišo so kupa wot Cookowych kupow dźěli. 1965 dóstachu wobydlerjo wobmjezowane samozarjadnistwo a 1974 wotzamknychu zrěčenje wo swobodnej asociaciji z Nowoseelandskej.


text:
Wo zarunanju zastupowaceho wjesnjanosty diskutowali
Worklecy (JK/SN). Wjacore wustawki maja so w čłonskich gmejnach zarjadniskeho zwjazka „Při Klóšterskej wodźe“ znowa wobzamknyć. K tomu je zarjadnistwo zwjazka wot fachowcow wotpowědne naćiski wudźěłać dało, wo kotrychž gmejnske rady wuradźuja a je wobzamknu. Tak tež we Worklecach. Na minjenym posedźenju tamnišeje gmejnskeje rady jednachu radźićeljo wo naćisku k zarunanju čestnohamtskeho dźěła w gmejnje. Wosebje dźěše wo to, kak měł so zastupowacy wjesnjanosta w padźe zastupa prěnjeho muža gmejny zastopnjować. K diskusiji steješe po naćisku pak pawšalne zarunanje 100 eurow wob měsac abo dwanaće eurow na aktiwnje dźěłanu hodźinu. Zarunanje dźěła zastupowaceho wjesnjanosty wšak hakle po štyrjoch tydźenjach w tutej funkciji do prašenja přińdźe.


text:
- About Institute
- SBD - Jordan Ocean Wmns Retro Low Kids DA2304 - jordan Ocean 1 low black cactus flower size - 003 Release Date
- air max limitless women
- Nike Dunk High Blue Satin DV2185 - 100 Details - WpadcShops - necklace nike roshe cheap sale in india today live match
- Caterpillar Intruder Oxford P724503 - Best Mean shoes IetpShops - adidas Originals Modern 80 sneakers in white
- nike flight 13 mid mens university red jeans black
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- air jordan 1 high stash white
- air jordan release dates
- air jordan 4 canyon purple release date
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Pad swójby z Jaseńcy móhł změnu wustawkow wuskutkować
Drježdźany/Jaseńca (mdź/SN). Drježdźanske zarjadniske sudnistwo je so póndźelu z padom serbskeje swójby z Jaseńcy přećiwo Budyskemu wokrjesej wo wróćopłaćenje pozdatnje přewjele płaćenych wudawkow za šulerski transport zaběrało. W lěće 2016 chodźeše Ludwig Budar na Ralbičansku wyšu šulu. Za jězbu z busom dyrbještaj jeho staršej 27,40 eurow měsačnje płaćić – za Ludwigowu dwě lěće staršu sotru Elisu pak za samsny cil jenož 13 eurow. Krajnoradny zarjad bě tehdy swoje wustawki za šulerski transport změnił. Budarjecy běchu potrjecheni a mějachu tuž za jedne dźěćo wjac płaćić hač za tamne. Za nich je to „hotowy njezmysł“, a tak sej dźěl pjenjez wróćo žadaja.


text:
Budyšin (SN/at). Štwórć lětstotka bě Christian Schramm měšćanosta, potom wyši měšćanosta Budyšina. Z jeho mjenom je rozkćěw města po towaršnostnym přewróće zwjazany. Jako hłowa komuny ma wón zasłužby. Tohodla je skupina wobydlerjow, mjez nimi dr. Ines Kellerowa a Jan Budar, namjetowała, Christianej Schrammej čestne wobydlerstwo spožčić. Měšćanska rada bě namjetej přihłosowała. Wčera wotmě so swjatočnosć w Dźiwadle na hrodźe.
Wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) wobkrući swojemu předchadnikej „njetypiske za mějićela zastojnstwa: wón rady w srjedźišću njesteji.“ Swoje připóznaće wupraji mandźelskej Sabinje Schramm, kotraž jeho jara podpěrowaše. Fotowa pokazka wołaše wokomiki ze skutkowanja Christiana Schramma do pomjatka. Lawdator, wjelelětny financny měšćanosta Michael Böhmer, so jemu dźakowaše. Wón wobswětli žiwjenje a skutkowanje počesćeneho a pokaza z widom přitomnosće na přiběrace polarizowanje w towaršnosći. „Zacpěće demokratiskich institucijow je do towaršnosće kmane“, Böhmer skonstatowa.


text:
Wikipedija:Skrotconki
Wikipedija-skrotconki (engelski „shortcuts“) su dalejpósrědnjenje k cesto wopytowanym bokam w internych mjenjowych rumach. Aby k žycanej bokoju dojšło, zapiš jadnorje wótpowědnu skrotconku (eng. shortcut) do kašćika z tekstom „pytaś“ abo adresoweje linki wobglědowaka.
Pśedłoga »skrotconka« słužy za to, na skrotconku boka pokazowaś. Syntaksa jo:
- {{Skrotconka|WP: }} w Wikipedija-mjenjowem rumje, w pomocnem mjenjowem rumje a w zwětšego drugich internych mjenjowych rumach
Juž eksistěrujuce skrotconki abo naraźenja za nowe skrotconki se mógu w paźe wót pśekšywanjow na Diskusijnem boku pśepowědaś. Nowe skrotconki pšosym do wótpowědowacych pódbokow zarěduj, paralelnje pśi tom boku za skrotconku niže wót #REDIRECT z [[Kategorija:Wikipedija:Skrotconka| ]] kategorizěruj.
Glědaj teke: Skrotconki, Glosar, Tastaturowe kombinacije, dopołna lisćina skrotconkow za mjenjowy rum "Wikipedija"


text:
Les Paul
Les Paul (rodz. 9 czyrwńa 1915 we Waukesha, um. 13 śyrpńa 2009 we White Plains) – amerikański dżezowy gitarzista a tyż wynalozca. Nojbarzi znůmy skiż wynaleźyńo elektrycznyj gitary kero ńy mjoła rezonansowygo pudła. Jygo prototyp ńy znod zastosowańo, nale model Gibson Les Paul, kery zaprojektowoł lo firmy Gibson, doł możliwość powstańo rokowyj muzyce a je bezma ńyzmjyńůny we użyću aże do dźiśej. Inksze jygo wynalozki to overdubbind, delay a wjelośladowe nagrywańe. Dostoł nadgroda Grammy Trustees Award we 1983 roku.


text: Budyšin (MiR/SN). Medijowa etaža w Serbskim domje skića zajimcam dohlad do wužiwanja wšelakich medijow za zwobraznjenje swójskich idejow. Poskitk su wukubłacy Budyskeje Serbskeje fachoweje šule za socialnistwo pod nawodom wučerki Leńki Thomasoweje póndźelu minjeneho kaž tež tydźenja do toho wužiwali. Pod nawodom medijoweho pedagogi Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT) Michała Cyža je nimale 30 žonow a mužow nazhoniło, zo njeje runjewon lochko, ale přewšo wudospołnjace, medije produkować. W studiju so za tym rozhladować a informacije wo tym zběrać, kak móhli techniku za nahrawanje z pomocu digitalnych medijow wužiwać, pak běše jenož dźěl wopyta.


text:
Loire
Loire ([lwaːʁ]; bretonsce Liger) je wulka rěka we Francoskej. Wona wužórli so w Centralnym masiwje na wysokosći wot 1408 m, běži do sewjerneho směra přez Roanne, Nevers a Orléans, zwotkelž běži dale do zapada, přez Tours a Nantes do Atlantiskeho oceana. Rěka je 1004 km dołha a jeje rěčina ma přestrjeń wot nimale 120.000 km², štož wotpowěduje pjećinje cyłkowneho teritorija Francoskeje. W starowěku njeseše wona łaćonske mjeno Ligera abo Ligara.
We wokolinje města Tours namaka so wulke mnóstwo krasnych hrodow, dla kotrychž je doł rěki Loire swětodaloko znaty. Wot lěta 2000 słuša wotrězk mjez městomaj Sully-sur-Loire a Chalonnes-sur-Loire k swětowemu kulturnemu herbstwu UNESCO.


text:
Manchester United F.C.
Manchester United je ynglicki fusbalklub, kery gro we Premier League. Uůnygo stadjůn je Old Trafford we sztadźe Manchester, na kery wlyźe 76 312 ludźi. Jygo nojwjynksze sukcesy sům trzi wygrane we Champions League (1968, 1999, 2008) a 17 wygranych we Premier League. We sezońe 2007/08 wygroł swoja liga a mjoł 2 půnkty wjyncy kej Chelsea London.
Klub założyli we 1878 a mjanowoł śe uůn wuůnczas Newton Heath LYR F.C. kej klub robotńikůw. We 1902 mjano půmjyńili na take, jake mo terozki. Na terozki trynerym Manchesteru je David Moyes.
Farby kluby sům bjoło-czyrwjůno-czorne.


text:
Rěčna politika je mjeztym tež tema w serbskich institucijach. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom wo rěčnej politice třěšneho zwjazka Serbow rozmołwjała.
Maće eksplicitnu rěčnu politiku za serbske institucije za trěbnu?
D. Statnik: Mam konsekwentne serbowanje wšědnje na dźěle a w cyłym žiwjenju serbskich institucijow za wažne. K tomu słuša, zo so my jako maćeršćinarjo lěto a bóle wukmanjamy a zo je kóždy, kotrehož dźěłowe městno so ze „serbskimi pjenjezami“ financuje, znajmjeńša zaměrnje serbsce wuknjacy. Při tym mamy jemu poboku być. Hač dyrbiš to hišće pod hesłom „rěčna politika“ eksaktnje kodifikować, měła kóžda institucija za sebje rozsudźić. Zasadnje sym tomu tež w třěšnym zwjazku wotewrjeny, by-li sej to ludźo žadali. Smy po sebjezrozumjenju narodna organizacija, a najbytostniše znamjo serbskeho naroda je jeho rěč. Wosebje rěče dla běchmy w stawiznach přesćěhani, a spěchowanje rěče steji w srjedźišću aktualneje statneje politiki Serbow nastupajo. Móhli potajkim rjec: Cyła politika Domowiny je zdobom rěčna politika.


text:
Přezwuk
Zapřijeće přezwuk (němsce Umlaut) so za dwě wšelakej wěcy wužiwa: za wěstu družinu přeměnjenja wokalow w germanskich rěčach, kaž tež we wobchadnej rěči za wosebite pismiki w němskim alfabeće.
Přeměnjenje wokalow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přezwuk je změna wonych wokalow, na kotrež fleksiska abo wotwodna złóžka sćěhuje abo něhdy sćěhowaše, kotraž wokal i abo połwokal j wobsahuje. Tuta wokalowa změna je typiska za młódše germanske rěče. Přezwuk ma so wot ablawta rozeznawać.
Přičina za wokalowu změnu[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jasny wokal i wukonja asimilowace skutkowanje připodobnjujo sej wokal předchadźaceje złóžki, činjo jón jasniši. W starowysokoněmčinje so to jenož na a wuskutkuje, kotryž so přez wliw wokala i w slědowacej złóžce z jasnym wokalom stanje. W srjedźowysokoněmčinje wšak slědowacy i wšě wokale předchadźaceje złóžki wobwliwuje, kotrež wokalej i podobne njejsu (ćmowe wokale). Tak so krótke wokale a, o a u k ä, ö a ü, dołhe wokale a, o a u k ae, oe a iu, kaž tež diftongaj uo a ou k üe a öu wuwiwaja. Přezwuk wostanje, tež hdyž je i abo j wupadnjeny.
Přezwukaj ö a ü so porno přisłušnemu wokalej z wótrišej hubu, resp. dale prědku w hubje tworitej, to rěka ö je z kulojtymaj hubomaj artikulowany e a ü z kulojtymaj hubomaj artikulowany i.
Tak praji so w srjedźowysokoněmčinje ich valle, ale du vellest (fällst, hornjoserbsce: padaš), dokelž měješe druha wosoba prěnjotnje i (starowysokoněmsce fallis).
Pozdźiše wuwiće (přez analogiju) je pak tworjenje werba rüemen (rühmen, pódla ruomen, hornjoserbsce: chwalić) z ruom (Ruhm, hornjoserbsce: sława); tu njemóžeše přezwuk primarnje nastać, dokelž bě so w starowysokoněmčinje prěnjotny j infinitiwneje kóncowki dla prjedawšeje změny -jan k -en hižo zhubił (germansce *hrōmjan → starowysokoněmsce hruomen, ruomen).
Tež pola substantiwow, kotrychž zdónkowy wokal so w pluralu přezwukuje (Mann – Männer), so tuta změna přez wliw prjedawšeho i w kónčnej złóžce pluraloweje formy wujasnja.
Na druhej stronje ani zrědka njewustupuje, zo je so po zdaću ze zhubjenjom zwuka i abo j tež jeho wuskutk, přezwuk, zhubił (t. mj. "wróćopřezwuk"), tak zo so na př. w srjedźowysokoněmčinje a nowysokoněmčinje w infinitiwje za gotiski brannjan „brennen“ praji, ale w imperfekće srjedźowysokoněmsce brante (dźensa: brannte), hačrunjež rěka wotpowědna gotiska forma brannida. We woprawdźitosći pak njeje so w tajkich padach (dołha zdónkowa złóžka) ženje přezwuk stał (hlej hižo starowysokoněmski brennen / branta / gi-brant !), dokelž bě wokal i, wobchowany hišće w gotišćinje mjez słownym zdónkom a kóncowku imperfekta a participa perfekta, w zapadogermanšćinje hižo prjedy wupadnył. Do tuteje kategorije pada mj. dr. tež denken / dachte / gedacht, bringen / brachte / gebracht, nižoněmsce sööken / sochte / (ge-)socht resp. jendźelsce to seek / sought / sought (suchen / suchte / gesucht - změny dla z germanskeho *sōkjan → suohhen we wysokoněmčinje cyle bjez přezwuka); konsonantiske změnjenje (k/g → ch/gh, strata konsonanta n) da so na zažne wupadnjenje wokala i wróćo zwjesć.
Přezwukowe wokale w nowowysokoněmčinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W nowowysokoněmčinje płaća zwjetša ä, ö, ü, äu jako přezwukowe wokale a diftongi ; ä, äu so zwjetša tam pisatej, hdźež přiwuzne słowo abo přiwuzna forma z a eksistuje abo so sej tež bjez historiskich rěčnych znajomosćow lochce myslić da, na př. Mann – Männer, Haus – Häuser.
Přezwuk je tež za němsku fleksiju dźeń a wjetši woznam nabył; tak wón słuži nětko k woznamjenjenju plurala, na př. Männer, k zwuraznjenju diminutiwow, na př. Häuschen. Pódla prajene wón absolutnje njeje konsekwentnje přewjedźeny, a jednotliwe narěče jón nimale docyła nimaja. W šwicarskich narěčach wšak je so přezwuk rozšěrił (přez analogije), a wustupuje husto tež tam, hdźež njebě žadyn i eksistował, kotryž by přezwuk wuskutkował (na př. Taag-Tääg abo Hund-Hünd). Wón je jara produktiwny a nałožuje so tež na młódše cuze słowa (Kurs-Kürs, Kantoon-Kantöön)
Mjeno Umlaut přińdźe wot Jacoba Grimma, kiž je tež wuraz łamanje wunamakał. W skandinawiskich rěčach ma tež u samsnu asimilowacu móc. Tež druhe rěče maja zjawy, přiwuzne přezwukej, k tym předewšěm Epenteza wot i słuša, kotrež je husto w grjekšćinje a awestišćinje.
Dalše přikłady:
- arm – ärmlich
- Hof – höfisch, auch Höfe
- barfuß – barfüßig
- alt – älter
Přezwukowe pismiki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z přezwukom so tež pismiki woznamjenjeja, kotrež so w němčinje za zwobraznjenje přezwukowanych wokalow wužiwaja, tuž Ää, Öö, Üü.
Přezwuki so w typografiji wot diakritiskich znamjenjow z tremu rozeznawaja, kotrež móža identiscé wupadać, ale maja rozdźělne woznamy (na přikład dźělene wurěkowanje wokalow „A“ a „e“ w „Aëlita“). Wo hdys a hdys trěbne rozeznawanje mjez přezwukom a tremu w předźěłanju datow hlej Trema.
Artikulacija w němskej rěči[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Artikulacija w estišćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W estišćinje pismiki Ä, Ö a Ü na kóncu alfabeta steja a płaća jako samostatne pismiki. Přepisanje Ä jako AE, Ö jako OE a Ü jako UE njeje móžno, dokelž tute bychu w tym padźe jako diftongi płaćili.
Artikulacija we finšćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We finšćinje pismiki Ä ([æ]) a Ö ([œ]) na kóncu alfabeta steja, za pismikom Y, kotryž njewurěkuje so kaž němski Ü jako [y]. Pismik Ü we finskej rěči njeeksistuje.
Artikulacija w islandšćinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pismik ö je posledni w islandskim alfabeće.
- Wurěkuje so kaž: [œ], kaž ö w Löffel.
- Jeli pak před nk, ng abo gi steji, wurěkuje so wón kaž [œy], podobnje kaž w feuille (fr. za łopjeno)
- Přikład: fjallgöngumaður (krosnowar)
Zwobraznjenje přezwukow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We łamanych pismach buchu přezwuki z postponowanym abo nad pismik stajenym „e“ tworjene. Konwencija, zo bychu přezwuki z dwěmaj dypkomaj nad psimikom woznamjenili, so w němčinje z wertikalneje ligatury z wokala a pismika e w kurentnym pismje nad wokalom, kotryž bu kaž dwě zwjazanej smužce horje napisany (někak kaž 11). W někotrych frakturowych pismach hodźi so nadpisany e tež dźensa nadeńć. Zwobraznjenje přezwuka z e je mjeztym hač na mało wuwzaćow hišće z wašnjom, jeli wužite kodowanje wotpowědowacy pismik k dispoziciji njestaji (Přikłady: ä → ae, Ä → AE abo Ae). W němskorěčnych křižowkach pak so přezwuki zwjetša jako AE, OE a UE pisaja.
W pisanskim pismje su nimo nadstajeneju dypkow hišće druhe pisanske wašnja (alografiske warianty). Dwě najhusćišej warianće stej a) dwě krótkej wertikalnej smužce město dypkow (tohodla rěči so w Awstriskej, hdźež tute pisanske wašnje so preferuje, tež wo ü-/ä-/ö-Stricherl (ü-/ä-/ö-smužki), b) horicontalna smužka nad pismikom, kotraž je runa abo trochu dele přezhibnjena. Poslednje pisanske wašnje ma njelěpšinu, zo je u-smužce podobne, z kotrejž někotre ludźo mały pismik u wuhotuja, zo bychu jón wot pismika n rozeznawali. Potajkim je strach zaměnjenja mjez u a ü pola tutoho pisanskeho wašnja.
We wabjenskej grafice a pola stilizowaneho pisma so dypkaj přezwukow husto wotcuzbnjetej; na př. wužiwa so město naju jednotliwe dypli, smužki abo hinaše grafiske přiznamjenja, kotrež maja originelnišo skutkować a najebać toho přezwuk rozeznawać. (přir. na př. loga awstriskich partijow).
W madźaršćinje su wšak dwě formje woznamjenjenja přezwukow dyrbjetej so grafematiske přiznamjo hódnoćić, t.r. majetej woznam rozeznawacu funkciju. Wot dypkow (Trema) dyrbi so tak mjenowany dwójny akut (dwaj akutowej přizwukaj jedyn pódla druheho), kotryž kaž jednory akut na druhich wokalowych pismikach k woznamjenjenju dołheho wurěkowanja słuži.
We finšćinje hodźa so tež přizwukowe znamješka (Á, Ó) město přezwukowych dypkow wužiwać. Tute pisanske wašnje wšak maja za zestarjene a wužiwa so jenož zrědka w rukopisnych tekstach, kaž tež we wabjenju (předewšěm we swětłowej reklamje).
W naurušćinje so přezwuki z tildu zwobraznjeja (ä=ã, ö=õ, ü=ũ). Pisanje tildow wšak hižo z wašnjom njeje, tak zo so słowa z přezwukami zwjetša bjez tildow pisaja.
Zwobraznjenje w kompjuterowych systemach[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž zažna kompjuterowa technologija so husto rozwiwa njedźiwajo na narodne wosebitosće, běše zwobraznjenje přezwukow we wjele wobłukach, jeli móžno, potom jenož ze specielnymi připodobnjenjemi.
W kodowanju ASCII ze sydom bitami, přezwuki njejsu direktnje wobsahowane. Tohodla wjele staršich kompjuterowych systemow njezwobraznješe je bjeze wšeho. Dwanaće z ASCII-znamješkow pak běchu za wužiwanje narodnych specialnych znamješkow předwidźane. Z tutych bu za zwobraznjenje němskeho alfabeta do zawjedźenja rozšěrjenych kodowanjow sydom znamješkow ([\]{\}~) wužiwane, zo by němske přezwuki a pismik escet (ÄÖÜäöüß) zwobrazniło. Za ASCII-kod běše prěnjotnje tež přidatne wužiwanje ASCII-pazorkow (") jako znamjo za přezwukit, analognje k dwójnemu wužiwanju tildy (~), cirkumfleksa (^) a gravisa (`).
ASCII-rozšěrjenje ISO 8859-1 (Latin 1) wobsahuje wšě přezwuki. Nimale wšě moderne kompjutery wužiwaja tež unikodowy standard, kotryž bu najprjedy w lěće 1991 wozjewjeny a móža přezwuki předźěłać a zwobraznić. Dokelž starše ISO-kodwanja so z rozšěrjenym kodowanjom UTF-8 za Unicode njekryja, móža tež na modernych kompjuterach problemy z přezwukami wustupić.
W zapodatnej lince z Microsoft Windows so z přičinow kompatibelnosće hišće stare IBM-PC-kodowanje wužiwa, tak zo přezwuki a pismik ß tam druhe kodowe čisła dóstachu.
Unicode[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přezwuki su w kodowanju Unicode takle definowane a kodowane:
Z linguistiskeho wida wšak tute unikodowe pomjenowanje korektne njeje, dokelž diereza (trema) dźělene rěčenje wokalow poznamjenja.
Unicode znaje dwě kanonisce ekwiwalentnej formje kodowanja přezwukow, precomposed a decomposed. Forma decomposed so ze znamješkom U+0308 (COMBINING DIAERESIS) twori.
UTF-8[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W URL-kodowanju so přezwuki po UTF-8 a ze znamješkom % před tym koduja a tež w e-mejlach měli so přezwuki jako UTF-8 kodować. Poslednje měł kóždy moderny e-mejlowy program zwoprawdźeć.
HTML[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dokelž so w normalnym žórłowym teksće HTML spočatnje njeda kodowanje znamješkow postajić, dyrbjachu so přezwuki z pomocu tak mjenowanych pomjenowanych znamješkow (named entities) wužiwać, kotrež ze zawodneho
&, symboliskeho mjena a kónčaceho
; wobsteja.
Dźensa je móžno, zo by so kóžde unikodowe znamješko zwobrazniło přez to, zo so decimalne čisło z
&# a ; resp. heksadecimalne čisło z
&#x a ; wobdawa. Nimo toho je nětko móžnosć kodowanje znamješkow z přikazom meta ( ) w HTML-dokumenće postajić, přez čo zwobraznjenje přezwukow z pomocu pomjenowanych znamješkow zwjetša trjeba njeje.
Powšitkownje płaći, zo wokal z dwěmaj dypkomaj nad sobu so po sćěhowacej šemje twori:
& plus wokal plus
uml;.
TeX a LaTeX[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
TeX a LaTeX móžetej přezwukowej dypkaj nad kóždežkuli znamješko stajić. Za to stej dwaj přikazaj
- w tekstowym modusu za tekstowy sadźenje
\"apismik ä wutworja
- w matematiskim modusu
\ddot apismik jako formulowe znamješko wutworja
Z pakćikom german.sty abo z pakćikom babel so zapodaće němskich přezwukow k
"a,
"o a
"u zjednorja. Přez podaće přihódneje opcije k pakćikej inputenc je wězo tež móžno přezwuki w tekstowym modusu direktnje zapodać.
Druhe wobłuki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W mjenach domenow dadźa so přezwuki z pomocu kodowanskeje metody IDNA wužiwać.
Pola pisanskich mašinow je nimo zwučeneje twarskeje formy ze separatnymi přezwukami tež twarske formy, pola kotrychž přezwuki so ze separatnych znamješkow za pismiki a přezwukowej dypkaj zestajeja.
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Wot lěta 2015 je Achim Junker wjesnjanosta Hamorskeje gmejny – čas za bilancu
Hamor w Hornjej Łužicy je z 217 kwadratnymi kilometrami a z 18 wjesnymi dźělemi po płoninje najwjetša gmejna Sakskeje. Jeje wonkowny wobraz postajeja dźensa brunicowej jamje Wochozy a Rychwałd kaž tež Hamorska milinarnja, ale tež serbske stawizny. Wo hospodarskim spěchowanju, strukturnej změnje a wo dwurěčnosći je so Andreas Kirschke rozmołwjał z Achimom Junkerom (CDU), kiž je wot 2015 wjesnjanosta.
Knježe Junkero, 12. junija budu wólby wjesnjanosty. Nastupiće znowa?
A. Junker: Ně, ja hižo njekandiduju.
Čehodla nic?
A. Junker: To ma wosobinske, swójbne a strowotniske přičiny. Rozsud sym tež ze swojej swójbu wothłosował. Na kóncu swojeho hamtskeho časa budu 62 lět. Přichodny wjesnjanosta trjeba wjele energije, předewšěm za strukturnu změnu, hospodarske spěchowanje a turizm. Za to budźe čerstwy wětřik trěbny. Dwaj kandidataj za zastojnstwo wjesnjanosty hižo staj.
Jako sće 2015 nastupił bě waše hesło: „Bliskosć k wobydlerjam pokazać“. Poradźi so to?


text:
Ajntopf1 to je super zupa, gibko2 sie jōm robi, a wiela czasu sie naszporuje3– niy trza przeca wtedy warzić drugego dania 😉
Co potrza?
1 liter soku ze tōmatōw4 abo 2 biksy5 tōmatōw, abo 1 kg świyżych
1 cebula
3 marchwie
1 małoł cukinia
100 g krupōw (jo żech doł kasza bulgur)
łeżeczka bazylii
sōl i pieprz
połra łeżek oliwy
Na oliwie zeszklijcie cebula, dociepcie tam pokrōno byle jak marchew, prziprawy, pomiyszejcie chwila, zalyjcie sokym, dolyjcie trocha wody i niech sie warzi tak dugo, aże zmiynknie marchew. Niyskorzi to zblyndujcie. Wciepcie tam krupy i pokrōno cukinia. Jak krupy bydōm uwarzōne, mogecie to jeszcze dosmakować i brać sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1danie jednogarnkowe
2szybko
3zaoszczędzi
4pomidorów
5puszki


text:
30 listopada
30 listopada – trzidźysty dźyń listopada, a 334. dźyń roku[1] podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskigo kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 31 dńi.
Śwjynta
- Szkocyjo - dźyń św. Andrzeja, patrůna Szkocyji
Wydarzyńa na śwjeće
- 1966 - państwo Barbados uodzyskoło samostanowjyńy
- 2006 - uůngyfer 300 umrziło bez zlyżće błotnyj lawiny ze wulkůnu Mayon na Filipinach
Rodźyli śe
- 1835 - Mark Twain, amerykański pisorz pochodzyńo szkockigo
- 1864 - Andrzej Mielęcki, polski dźołocz społyczny na Ślůnsku, dochtůr
- 1874 - Winston Churchill, brytyjski polityker a pisorz, dwukrotny prymjer Wjelgej Brytańije.
- 1976 - Tomasz Rożek, ślůnski naukowy dźynńikorz a fizyker
Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
- ↑ We ńyprzestympne lata


text:
Internec
Internec (łac. inter mjyndzy, ang. net nec, dosłowńy mjyndzynec) – uůgůlnośwjatowy nec kůmputerowy[1] lůgiczńy połůnczůny we jydnorodny nec adresowy uoparty na protokole IP (ang. Internet Protocol). Dostarczo abo wykorzistuje usůgi wyższygo poźůmu uoparte na telekůmůńikacyji i zwjůnzanyj s ńům infrastrukturze.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Poczůnki Interneca wjůnżům śe s powstańym Internecu ARPANET a śyngajům kůńca lot 60. XX wjeku, gdy amerikańsko firma RAND Corporation prowadźiła badańo studyjne nad możliwośćůma dowodzyńo i łůncznośći we warůnkach wojny nuklearnyj. Na podstawje jeji raportůw podjynto prace projektowe nad skůnstruowańym neca kůmputerowego kery by můg fůnkcjůnować půmimo zńiszczyńo jygo tajli.
Przipisy
- ↑ Andrev S. Tannenbaum w kśůnżce Nece kůmputerowe (ISBN 83-7361-557-1) zaznaczo, aże Internec ńy je pojydynczům śećům, ino necem necůw (co ńy pasuje do klasycznyj defińicyji neca kůmputerowygo)


text:
Nimo wulkich nadregionalnych a w medijach prezentnych serbskich towarstwow mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Serbsku pčólnicu (20/kónc).
Hižo naši prjedownicy běchu so pčołarjenju wěnowali. W 19. lětstotku zetkawachu so serbscy pčołarjo z Chrósćic, Wotrowa, Róžanta, Poršic a Slepoho w małych kruhach. Wot lěta 1905 schadźowachu so serbscy pčołarjo w tehdyšim Hórnikec hosćencu w Chrósćicach a rozmyslowachu wo zhromadnym towarstwje, k čemuž lěto pozdźišo tež dóńdźe. Za prěnjeho předsydu Serbskeje pčólnicy bu Jakub Kmjeć wuzwoleny. Na swojich zhromadźiznach w Chrósćicach, Ralbicach, Wotrowje, Radworju a druhdźe zaběrachu so z prašenjemi, kak matki plahować, kołće twarić, wunoški powjetšić a nowe dopóznaća pčołarstwa nałožować. Čłonojo pčólnicy mějachu dohromady něhdźe 1 000 ludow, jeničce w Chrósćicach 120.


text:
We wobłuku kulturneje zymy 2021/22 w Chróšćanskej putniskej hospodźe dyrbjachu hižo wjacore zarjadowanja korony dla wupadnyć. Minjenu sobotu pak smědźachu tam jedne wotměć.
Chrósćicy (MG/SN). Z pomocu přednoška Paula Lipiča z Pančic-Kukowa móžachu so wopytowarjo sobotneho wječorka w Chróšćanskej putniskej hospodźe na slědy wjelka podać. Hosćićelka Monika Gerdesowa bě serbskeho wědomostnika Senckenbergskeho instituta w Zhorjelcu přeprosyła. Wón slědźi na wjelčim projekće w saksko-čěskim regionje. Při tym zaběra so młody muž z akceptancu wjelka w poćahu ke kulturnej krajinje.


text:
Institut slědźi na polu rěče, stawiznow a kultury Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy a wěnuje so přirunowacym mjeńšinowym slědźenjam
wjace zhonić
Prošu wuzwolće sej rěč, kotruž sej přejeće.
Nowosće ze Serbskeho instituta
Slěpjański rozprajak – knižna premjera, dnja 7. decembra w SlepomJuliana Kaulfürstowa a Syman Blum, wědomostnaj sobudźěłaćerjaj Serbskeho instituta předstajitaj swoju nowu publikaciju "Ho zachopjonku jo było to słowo. Slěpjański rozprajak", dnja 7. decembra w Slepjanskej cyrkwi. Zastup darmotny.
wjace zhonić
Jetzt für einen Forschungsaufenthalt am Sorbischen Institut im Jahr 2023 bewerben! němsceAusschreibung für einen Forschungsaufenthalt am Sorbischen Institut. Pro Jahr werden zwei bis drei Fellowships für einen mindestens vierwöchigen Forschungsaufenthalt vergeben. Bewerbungsschluss: 30. November 2022
wjace zhonić
Wědu šěrić – Skutkowanje Maćicy Serbskeje w 20./21. lětstotkuW srjedźišću interdisciplinarneje konferency (25./26. nowembra w Serbskim domje w Budyšinje) steji dźěławosć Maćicy Serbskeje / Maśicy Serbskeje z časa jeje wožiwjenja w lěće 1991.
wjace zhonić


text:
Slepo (CK/SN). Tež za Slepjansku gmejnu je energijowa kriza wulke wužadanje. Dotal płaćeše wona wob lěto 28 000 eurow za přetrjebu płuna w Němsko-Serbskim šulskim kompleksu. Tola zrěčenje kónc lěta wuběži. Wot 2023 žada sej najpřihódniši z třoch poskićerjow za to płaćiznu 150 000 eurow. Přiwšěm maja narok, šulu ćopłu dóstać, tak wjesnjanosta Jörg Funda (CDU). Za milinu wudawa gmejna dotal lětnje 60 000 eurow. Za přichod liči Funda z tym, zo budźe to trójce telko. Nimo toho su přemysłownicy hižo připowědźili, zo přemysłowy dawk woteběra. Ze wšeho toho sćěhuje po słowach wjesnjanosty deficit něhdźe poł miliona eurow. „Z tym dyrbimy někak wobchadźeć. Dyrbimy dokładnje hladać, zo w lěće 2023 dospołnje přehlad wo gmejnskich naležnosćach njezhubimy“, Jörg Funda napominaše.
Zo by so tomu zadźěwało, ma dźěłowa skupina „Energijowo-awtarkna gmejna“ namjety k zdźěłanju energijoweho a klimoškitneho managementa předpołožić. Wutworjenje tutoho gremija bě gmejnska rada na swojim oktoberskim posedźenju z jednym napřećiwnym hłosom wobzamknyła.


text:
OPOWIADANIA KURPIOWSKIE
Zapisał i przygotował do druku ks. Stanisław Tworkowski
JEK MARYNA ZYWCEM DO ŃEBA JECHAŁA
Źeće co, swaku, ńe kazdy pobozny je prawdźïźe pobozny, a bywo jï tak, ze te, co po łodpustach ćęgem latajó jï w kośćołach ławky wygńotajó, jesce gorse so grzychy.
Pańętom, bułem wtencos śurkem, jak do Kadźïdła przylotała z Jezgarky Ignacowa Maryna. Z tech Ignaców, co to jeden łucuł śe na łorgańïste, a drugy łozeńuł śe do Ćańćka z Pelakowó Leośó. To ńe było na śweće łodpustu jï śwęta, co by na ńem Maryna ńe była. Cy w Carńï, cy w Myśańcu, cy w Brodowech Łąkach, ba nawet do Kozłów, co w Długem Kąće modlarńe majó, latała. Tylo co jó probosc z Kadźïdła sklón, to juz tam potem ńe chodźïła.
To jej od tego wszystkego we łbźe śe przewróćïło. Udumała sobźe, ze juz je tako śwęta, co Pan Bóg po ńó jek po tego, ajwu, Jelyjasa wóz z ńeba przyśle. To jek jej ten pomyślunek do łba wloz, to ńe tylo całe dńe, ale jï noce w kadźïdlańskem kośćele śedźała, chyba ze jo dźod kośćelny wyrzućuł.
Az jednego razu – a było to coś po śwentem Marćïńe – Maryna śedźï w ławkach, jak ten stóg, bo ńała na sobźe kytlów jï kaftanów z mendel bez to, co juz jï przymrozky ńezgorse były. Śedźï, poćerze mrucy jï kywo śe jek Zyd do pśeca. Bo to jï prawdźïwy śwęty tyle by śe wymodleć ńe móg. Było juz chyba kele północka. A tak śe złozyło, co w Śarcej Łące pod borem cygony stojely. Dwóch tech ńedoźarków udumało z kośćoła smatów nakraść. Tak w nocy wyjeńï sybe z łokna jï jeden ostał na dworzu pśïlnować, a drugy w kosu na prowózku do chrzódka kośćoła zjechał jï dawój rabować: to kylym z gradusów, to łobrus z ołtorza, to jense dusne rzecy. A łuredźïly, co jek kos będźe pełen, to ten z kośćoła poćągńe za prowózek. Maryna na ten momęt zdrzemnena śe. Kedy śe ocknena, zobocyła w tem źïdoku od lampky, co śe przed źelgem ołtorzem śwećïła, duzy kos, kylymańï usłany, jek wóz po kśędza do chorego.
- O, mój jejku – myśli Maryna – a moze to po mńe ańołoźe ten kośyk z ńeba przysłaly…
Jek tak pomyślała, to myk z ławky jï śust do kośïka. Po prowdźe ćasno jej tam było, bo kobźeta jek stodoła, ale jekoś wlazła jï za prowozek garśćańï śe złapśïła. To wtencos tamten cygon, co pod kośćołem stojoł, pomyślał sobźe, co ten jego kolega znak mu daje, tak zaro za
prowózek poćągnón. Ćągńe jï ćągńe, goleńańï w pśoch śe zaper, az mu rzeńok na portkach pęk, bo Maryna woge ńezgorsó ńała. Po śułecce kośïk juz kele łokna. Maryna patrzy, a tu gźozdy mrugajo, a ńeśąc jek ślebrzny rogalyk śwećï.
- O la Boga! To chyba juz ńebo. – myśli Maryna – Trzeba będźe zaspśewać.
A głos to ńała jek Lejbowa koza.
To jek jó ten źaterek łod łokna dmuchnon, Maryna beknena: Swęty! Swęty! Swęty!
A cygon znowu, jek ten bek usłysoł, to pomyśloł, co tamten jego kamrat, o źandarach mu krzycy. To wej, śe zląk, az go w bebechach sperło. Kos puśćuł jï som w nogy, a Maryna buch z kosem ło źeńe.
Bez cały jegźant potem śedźeć w ławkach ńe mogła, bo jej śe wszystko pod krzyzańï potłukło.
Tak to łono jï jest. Ńe tak letko śwętem łostać, a jï do ńeba łod razu za byle co ńe przyjno.
Źródło: Literatura ludowa. Kurpie., p. red. J. Krzyżanowski, Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze, Warszawa 1961 r., s. 86.