text:
Ćetow
Ćetow (němsce (Groß-)Tetta, 1936–49 Margarethenhof) je hornjołužiska cyrkwinska wjes z něhdźe 180 wobydlerjemi na zapadźe Zhorjelskeho wokrjesa, kotraž słuša wot lěta 1994 ke gmejnje Vierkirchen. Leži něhdźe pjeć kilometrow wuchodnje Wósporka.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes nadeńdźe so njedaloko Křišowa zapadnje Limasa a južnje zwjazkoweje awtodróhi 4 (Budyšin–Zhorjelc) při Křišowskej wodźe, prawym přitoku Lubaty.
Susodne wsy su Prochnow na sewjerowuchodźe, Měrjow na wuchodźe, Nowa Chójnica na juhu a Křišow na sewjerozapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ćetow je po sydlišćowej formje lěsny łanowc, wobstejacy z wjacorymi rozbrojenymi statokami, kotryž naspomni so prěni raz w lěće 1306 jako Tetaw.[1] Ležownostne knjejstwo měješe znajmjeńša wot 16. lětstotka Křišowske ryćerkubło. Ćetowska cyrkej bu 1495 w matriklu Mišnjanskeho biskopstwa naspomnjena a bě wot lěta 1545 filiala Křišowskeje wosady. Fararjo w Křišowje běchu, hač k wotchadej fararja Bróska 1902, k wulkemu dźělej Serbja. Poslednje serbske kemše wotměchu so w samsnym lěće. Narowny pomnik fararja Bróska nadeńdźe so při Ćetowskej cyrkwi.
Wot 1815 hač do 1945 běžeše saksko-pruska hranica bjezposrědnje južnje Ćetowa a Křišowa, kotrejž ležeštej na pruskim boku.
W lěće 1936 přemjenowachu nacionalsocialisća němski Tettau na Margarethenhof – po burskim dworje sewjernje wsy – dokelž běše jim stare mjeno přesłowjanske. Po wójnje dósta Ćetow swoje prěnjotne mjeno porno Křišowej wróćo. Kónc Druheje swětoweje wójny dóńdźe mjez 18. a 24. aprylom 1945 k wojowanjam wokoło Křišowa a Ćetowa.
Ćetow bě hižo hač do lěta 1874 z wjesnym dźělom susodneho Křišowa a znowa wot 1974. Při gmejnskej reformje 1994 zjednoćichu so Křišow, Měrjow a Arnsdorf-Hilbersdorf k nowej wulkogmejnje Vierkirchen.
Wobydlerstwo a rěč[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We 1880tych měješe wjes po statistice Arnošta Muki cyłkownje 274 wobydlerjow, z nich 168 Serbow (61 %) a 106 Němcow.[2] Z tym bě tehdy hromadźe z Křišowom jenička přewažnje serbska wjes Zhorjelskeho wokrjesa a ležeše při wuchodnej kromje serbskeho rěčneho teritorija. Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 hišće třoch serbskorěčnych wobydlerjow.[3]
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Brósk (1833–1915) – farar, přełožowar a basnik; 1861–1902 farar w Křišowje. Jeho dwurěčny narowny pomnik nadeńdźe so při Ćetowskej cyrkwi.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Von der Muskauer Heide zum Rotstein. Heimatbuch des Niederschlesischen Oberlausitzkreises. Lusatia Verlag, Bautzen 2006, ISBN 978-3-929091-96-0, str. 346sl.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ćetow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 248. [316 wobydlerjow, z nich 3 dorosćeni z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 0 serbskich dźěći a młodostnych, 313 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Arnsdorf | Čerwjena korčma (Rotkretscham) | Ćetow (Tetta) | Debšk (Döbschütz) | Heideberg | Hilbersdorf | Křišow (Buchholz) | Měrjow (Melaune) | Prochnow (Prachenau) | Wodowa korčma (Wasserkretscham)


c: text/html

text:
Mōnako
Mōnako (fr. Monaco), Ksiynstwo Mōnako (Principauté de Monaco) – niywielge miasto-państwo położōne we Połedniowyj Ojropie nad Strzodziymnym Morzym we ôbrymbie Francuskij Riwiery. Je to nojmyńsze po Watykanie niyznŏleżne państwo świata.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mōnako je nojmyńszym po Watykanie państwym świata. Mōnako to państwo-miasto w połedniowyj Ojropie, nad Strzodziymnym Morzym, na Lazurowym Wybrzyżu. Leży 18 km na weschōd ôd francuskigo miasta Nice.
- Wŏżniyjsze dzielnice: Monte Carlo, La Condamine;
- imyntnŏ lōndowŏ granica: 4,4 km (z Francyjōm);
- dugość wybrzyżŏ: 4,1 km;
- nojwyższy pōnkt: 163 m n.p.m. (zbocze bergu), nojwyższy cympel Mont Agel 140 m n.p.m.[3];
- nojniższy pōnkt – wybrzyże Strzodziymnego Morza: *0 m n.p.m.;
- dugość bany: 2 km;
- dugość utwardzonych drōg: 50 km.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mōnako, jak i cołke Lazurowe Wybrzyże leży we cōunie podzwrotnikowygo klimatu ô ôpaternyj sztrzōdziymnyj ôdmianie. Zimy we ksiynstwie sōm włażnawe i ôpaterne, za to lata suche i ciepłe. Strzedniŏ tymperatura zimōm wynosi 8°C, za to latym ôd 23°C do 26°C. Strzedniŏ suma ôpadōw wynosi ôd 600 do maksymalnie 800 mm, ôpady wystympujōm zaôbycz podzimym i zimōm. Latym dyszcz bezma niy padŏ, a klimat formowany je we bazowyj miarze bez masy zwrotnikowygo luftu.
Prziroda[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mōnako stanowi przikłŏd państwa, kerego cołke terytorium pokrywa miastowŏ infrastruktura. To ôznaczŏ, iże naturalnyj roślinności praktycznie niy ma, sōm jyno niywielge skrawki we formie twardolistnyj roślinności, kerŏ stanowiyła naturalnõ roślinnõ formacyjõ tego regiōnu. Wszeôbecnie wystympujōm sam sadzōne bez czowieka roztōmajte zorty palm. Na skŏlitym klifie we zachodnij czynści ksiynstwa je botanicznŏ zygroda Jardin exotique de Monaco. Do lōndowych zwiyrzōw dziwoko żyjōncych we Mōnako przinŏleżōm ojropejski sŏrnek, ercu liszka i ajnfachowŏ łaska[7].
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Czasy antyczne – fynickŏ, greckŏ kolōnijŏ i rzimske terytorium;
- ôd X stoleciŏ – pod panowaniym Genui;
- XII stolecie – Mōnako przechodnio pod włŏdaniym hrabiōw Prowansyji;
- 1297 – drot z Genui, François Grimaldi, we przeblyczyniu mnicha ôszydzŏ wachtyrzy zōmku, kerzi puściyli go do strzodka; po zabiciu ôbsady Grimaldi ôdbiyrŏ Mōnako panujōncyj we nim genueńskij familiji;
- kōniec XV stoleciŏ – niyzawisłość Mōnako uznajōm krōl Francyje i papiyż;
- 1524–1641 – Mōnako je szpanielskim protektoratem;
- 1793 – we czasie francuskij rewolucyje Grimaldi ôstŏwajōm wychrōniyni z trōnu, a ksiynstwo prziłōnczōne do Francyje;
- 1814 – Mōnako ôdzyskuje państwowy byt, ale do 1860 ôstŏwŏ protektoratem krōlestwa Sardynije;
- 1861 – umŏwa z Francyjōm prziwrŏcŏ ksiynstwu połne samostanowiyniy;
- 1865 – cylnŏ unijŏ z Francyjōm;
- 1911 – przijyńcie piyrszyj kōnstytucyje, wkludzajōncyj potajlowanie władzy miyndzy princym a Nŏrodnōm Radōm;
- 1918 – ukłŏd ô stacjonowaniu wojsk francuskich i zatwiyrdzaniu beze Francyjõ ugŏd miyndzynŏrodowych zawiyranych bez Mōnako;
- 1943 – napoczła sie italijańskŏ ôkupacyjŏ Mōnako;
- 1949 – umiyrŏ princ Ludwik II; trōn przejmuje jego ynkel, princ Rainier III;
- 1959 – mōnarcha zawieszŏ Nŏrodnõ Radã skirz spiyrki naôbkoło budżetu;
- 1962 – prziwrōcynie parlamyntu i wkludzynie nowyj, barzij liberalnyj kōnstytucyje;
- 1963 – zawarcie kōnwyncyje financowyj z Francyjōm we sprawie colōw i dŏwek;
- 1982 – hercogina Grace ginie we wypadku autowym we Monte Carlo;
- 1993 – Mōnako prziwstŏwŏ do ÔZN;
- 2002 – przijyńcie pōmian we kōnstytucyji, majōncych utrzimać ciōngłość sukcesyji nawet we razie bezpotomnyj śmiyrci nŏstympcy trōnu, princa Alberta;
- 2004 – na bazowym stadiōnie fuzbalowym wybuchŏ bōmba, ale niy było ôfiar. Do dzisioj niy wyklarowano prziczyn eksplozyje;
- 2005 – Rainier III umiyrŏ, na trōn stympuje jego nojstarszy syn jako Albert II.
Turystyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mōnako je chutnie nawiydzane bez turystōw zwiydzajōncych Lazurowe Wybrzyże. Postrzōd bazowych atrakcyji tego miasta-państwa nojwŏżniyjsze sōm: Ksiōnżyncy Pałac, stare miasto, tum świyntego Mikołaja, Place du Casino społym z kasynym, ôpera we Monte Carlo, tropikalne zygrody, japōńske zygrody i sztrand Lavrotto[8].
Religijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Struktura religijnŏ krŏju we 2010 roku podle Pew Research Center[9][10]:
- katolicyzm – 82,3%
- brak religije – 11,7%
- protestantyzm – 3,5%
- judaizm – 1,7%
- islam – 0,4%
- prawosławie – 0,2%
Przipisy
- ↑ Home > Institutions > Constitution(Gb), web.archive.org, 22 lipca 2011 [dostymp 2021-03-02] [zarchiwizowane z adresy 2011-07-22] .
- ↑ Recensement de la Population 2016
- ↑ Monako, web.archive.org, 12 siyrpnia 2018 [dostymp 2021-03-02] [zarchiwizowane z adresy 2018-08-12] .
- ↑ Météo-France: Monaco. Fiche Climatologique: Statistiques 1981–2010 et records.
- ↑ visitmonaco.com: Monaco – Climat (fr.).
- ↑ Monaco Sea Temperature – seatemperature.org.
- ↑ Animals in Monaco, www.listofcountriesoftheworld.com [dostymp 2021-03-02].
- ↑ Księstwo Monako - jak zorganizować wycieczkę z włoskiej Ligurii. Gdzie zaparkować, co warto zobaczyć? Obszerny przewodnik!, Kierunek Włochy - najpopularniejszy blog o Włoszech w Polsce, 31 października 2019 [dostymp 2021-03-02] (polski).
- ↑ Joseph Liu, Table: Religious Composition by Country, in Percentages, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 18 grudnia 2012 [dostymp 2021-03-02] (angelski).
- ↑ Joseph Liu, Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 19 grudnia 2011 [dostymp 2021-03-02] (angelski).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ćyńćiwa
Ćyńćiwa – pojyńće geůmytryczne, kere uoznoczo uodćinek śecznyj zawarty we kole (ze końcůma), kery połůnčo dwa půnkta na křiwyj, uokryngu lebo powjyrzchńi. Nojdugszo ćyńćiwa mjanowano je szyrzkům.
Kej můmy půnkta uoznoczůnych na uokryngu mogymy naszkryflać ćyńćiwůw kere bydům uůnczyć te půnkta tak coby kożdy s kożdym bůł połůnczůny. Wjela můmy takich ćyńćiwůw idźe wyliczyć ze wzora:
Inakszy idźe to wyliczyć ze wzora, kery je przeksztołcůnym wzorym Newtona . We tym przipodku uoznoczo wjela můmy wszyjskich půnkta. bo jedno ćyńćiwa mo dycki dwa půnkta za końce.


text:
Ze zeleneje miliny změje tež Hamorska gmejna swój wužitk
Hamor (AK/SN). Na Wochožanskich łukach njedaloko Běłeje Wody ma 15 hektarow wulki solarny park nastać. „Wón ma hišće lětsa dźěłać započeć. Produkowanu milinu dodawamy do Běłowodźanskeje přepinarnje“, rozłoži projektowy nawoda Złokomorowskeje firmy za projekty přirodneje miliny Christian Schacht na wčerawšim posedźenju Hamorskeje gmejnskeje rady. Z dwěmaj napřećiwnymaj hłosomaj jeje čłonojo wobzamknychu, twarski plan nastajić.
Hižo loni běchu so ze solarnym parkom zaběrali a tež w techniskim wuběrku su jón rozjimali, praji nawodnica Hamorskeho twarskeho zarjada Cortina Kokles. Připrawa změje cyłkowny wukon 17 megawatow. „Na Wochožanskich łukach móžemy wob lěto něhdźe dwanaće milionow kilowatowych hodźin miliny produkować“, Christian Schacht rozłoži. Po zakonju wo wobnowjomnych energijach móže potrjechena komuna 0,2 centaj na kilowatowu hodźinu dóstać. „Tomu budźemy wotpowědować“, tak Schacht. Mustrowe zrěčenje předleži a ma so hišće lětsa mjez Złokomorowskej firmu a Hamorskej gmejnu podpisać.


text:
Rjemjeslnicy wuradźowali
Drježdźany. Woteběraca ličba rjemjeslniskich zawodow w Sakskej demografiskeje změny dla bě hłowna tema dźensnišeho zjězda Zwjazka rjemjeslnikow Sakskeje w Drježdźanach. Na njej chcychu wo wupućach wuradźować. Nimo toho zaběrachu so z konjunkturnym wuwićom. Zwjazk reprezentuje 58 500 firmow z wjace hač 320 000 sobudźěłaćerjemi.
Planuja etat 2017 a 2018
Mišno. Sakske krajne knježerstwo je dźensa a jutře w klawsurnym wuradźowanju. W Mišnje planuja mjez druhim etat za lěće 2017 a 2018, statna kenclija zdźěli. Prěnje wuslědki chcedźa jutře předstajić. Hladajo na přiběrace dawkowe dochody liča z dochodami a wudawkami hač do 18 miliardow eurow. Wo rozdźělenju pjenjez chcedźa so dojednać. Zběrka Herberta Nowaka wušła
Budyšin. K 100. posmjertnym narodninam Herberta Nowaka je wušła w Ludowym nakładnistwje Domowina zběrka jeho tekstow. Wubrała a zestajała je knihu pod titlom „Pisaŕ běch wót młodych lět. Wšake z tśiběrtyl stolěśa“ šeflektorka LND Janka Pěčkojc de Lévano. Předsłowo spisała je Herberta Nowakowa dźowka dr. Madlena Norbergowa.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) – angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje kej i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, kej guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
Dźeua Newtona[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe we 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text:
▶ Wuznamjenjenja Domowiny
7. oktobra přepoda předsyda třěšneho zwjazka Dawid Statnik na žurli Budyskeho Serbskeho doma Myto Domowiny a Čestne znamješko Domowiny. Z Mytom Domowiny wuznamjenichu so lětsa Günter Wjenk z Drěwcow, Waltraud Ramotowa z Wětošowa, Bjarnat Cyž z Jaseńcy a Jan Šołta z Konjec. Z Čestnym znamješkom Domowiny počesćichu so zasłužbni čłonojo a zasłužbne čłonki dr. Günter Holder z Rakec, Diana Maticowa ze Slepoho, Julian Nyča z Prěčec, Ginter Pawliš z Lubochowa, André Wenzke z Groźišća, Renate Pawlowa ze Šejnejdy, Mila Libšowa z Ćiska, Marija Šwejdźina ze Sulšec a Pětr Zahrodnik z Jaseńcy.
▶ Marcel Brauman nowy šefredaktor SN
Dotalny nowinski rěčnik Domowiny Marcel Brauman přewozmje 1. decembra zastojnstwo šefredaktora Serbskich Nowin. Wón widźi »we wuwiwanju načasneho serbskeho nowinarstwa tuchwilu najwjetše narodne wužadanje«.
▶ Nowe hudźbne widejo Skupiny Astronawt
Hromadźe z orchestrom SLA, Milenu Wowčerjec a Lilom Handrijom je Skupina Astronawt w Korzymskej wuměłskej hali »Friese« swoje nowe hudźbne widejo »Ta ćma« produkowała a po tym w syći wozjewiła. Spěchowany bu projekt přez saksku wabjensku kampanju »So geht sächsisch«.
▶ Nowosće na rěčnym portalu
Kónc awgusta je so pod adresu zběrka rěčnokulturnych přinoškow wo 44 z lěta 2021 na nětko cyłkownje 774 přinoškow rozšěriła. Wot lěta 2018 wozjewja Serbski institut na swojim rěčnym portalu něhdźe 50 přinoškow wob lěto z rozhłosoweje rubriki »Rěčne kućiki« (Serbski rozhłós, MDR). Přez wobohaćenje z metadatami hodźa so serbskorěčne přinoški po wšelakich kriterijach přepytować. W přichodźe přidruži so awtorskemu teamej Budyskich rěčespytnicow dr. Leńka Šołćic.
▶ 10. łužyski festiwal lyriki
»Zagrodowe město«, zmakanišćo a galerija Marga w złykomorojskem měsćańskem źělu Brězk jo było gósćinaŕ 10. łužyskego festiwala lyriki. Pśi góźbje »małego jubileja« jo zarědowaŕ, towaristwo Dorostowy literarny centrum »Pisam«, dogromady něźi 40 poetow a poetkow, pěsnarjow, muzikarjow a twórjecych wuměłcow z cełeje Nimskeje pśepšosyło. Wót 1. do 4. septembra su se na cełkownje styri jawišćach mjazy drugim Róža Domašcyna, Lenka (Christiana Piniekowa), Marion Kwicojc, Gisela Gülpen, Jana Arlt a Volker Sielaff pśedstajili. Źilka (Jill-Francis Ketlicojc) jo pśi tom nowy zwězk swójich basnjow pśipowěźeła, kótaryž wujžo w Ludowem nakładnistwje Domowina.
▶ »Čěske nocy« w Smochćicach
Pod hesłom »Čěske nocy« wuhotowaštej Serbski ludowy ansambl a kubłanišćo swj. Bena po dwulětnej přestawce zaso »Smochčanski hudźby swjedźeń« pod hołym njebjom. Orchester, chór a balet SLA předstajichu pod nawodom Tvrtka Karlovića kompozicije mjez druhim Antonína Dvořaka, Zdeněka Fibicha a Josefa Suka. Jako solisća agěrowachu Jaroslav Patočka (bariton), tenoraj Mikołaj Jan Walerych a Charalampos Alexandropoulos kaž tež Susann Bartke (sopran) a Mónika Kertész (alt). Prapremjerje běštej »Serbska narodna reja čo. 3« Korle Awgusta Kocora z cymbalowym přewodom Miriam Polákoveje jako přinošk swjedźenskemu lětu Kocora a Zejlerja a »Largo« z Dvořakoweje sinfonije »Z noweho swěta« z dudakom Handrijom Henčlom. Hóstna skupina Cimbálova muzika Jiřího Janouška a huslerka Markéta Janoušková z Češkeje zahorichu publikum z furioznym přednoškom crossovera »klasiskeje« a ludoweje hudźby; młoda ukrainska gitaristka Oleksandra Drač zahra cunjo »Reju wokoło lipy« Štěpána Raka. Dohromady zličichu 850 wopytowarjow.
▶ Dolnoserbski sekstet mytowany
We ramiku wuběźowanja pód motom »Rěc zwězujo« jo se teke naraźony projekt Dolnoserbskego seksteta z.t. mytował. Projekt se zaběra ze serbskeju rěcu a kulturu w Dolnej Łužycy. Jaden wjerašk projekta jo był w juliju prezentacija spisanych žywjeńskich dopomnjeśow Johanny Pontoweje z nagrawanjami na cd a z nastawkom Gregora Wieczorka wó serbskich stroninych mjenjach. Publikacija z jadnab 180 starymi fotografijami wótbłyšćujo serbske žywjenje slědnych generacijow we wšakich fasetach, eksemplariski teke za druge jsy Dolneje Łužyce. Nosaŕ projekta procujo se pśinjasć wejsanarjow wšych generacijow bližej, wubuźiś jich zajm za serbsku rěc a pógnuś k zaběranju ze serbskimi stawiznami swójeje rodneje jsy.
▶ Hłowna a wólbna zhromadźizna ZSW
Srjedu, 25. meje, přewjedźe Zwjazk serbskich wuměłcow swoju hłownu a wólbnu zhromadźiznu w Röhrscheidtowej bašće, při kotrejž zhladowachu přitomni na dźěławosć zašłeho lěta, hdźež słušeše mediateka »serbskiTV«, wozjewjena na platformomaj YouTube a Instagram, k wuspěšnym projektam. Nimo toho woli so nowe předsydstwo, kotremuž přisłušeja předsyda Jan Bělk, městopředsyda Bosćan Nawka, pokładnik Jan Cyž, Jěwa-Marja Čornakec, Michał Cyž a Měrka Mětowa.
▶ Edicija wó kśicowem puśu Jezusa wujšła
Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. jo wudało nowe knigły, kótarež maju byś pśinosk towaristwa za Łužyski cerkwiny źeń (24. do 26. junija 2022) w Zgórjelcu. Edicija wopśimjejo w šesć rěcach Milana Hrabalowu basnisku twórbu wó kśicowem puśu Jezusa, a to dolnoserbski (Alfred Měškank), česki original (Milan Hrabal), górnoserbski (Róža Domašcyna), nimski (Róža Domašcyna), engelski (Milan Hrabal jun. a Gerald Stone) a pólski (Justyna Michniuk). Pśedsłowo jo napisał pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa, dr. Hartmut S. Leipner. Bibliofilna wósebnostka móžo se dostaś pśez Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. w Chóśebuzu.
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
▶ Iniciatiwa Lusatia Glow předstajena
W Brüsselu bu 8. februara wot Serbskeho sejma a Brüsselskeje załožby Slavonic Europe nadźěłana iniciatiwa zaeuropsku integraciju Lusatia Glow předstajena, kotraž ma europske regionalne kultury jako zwjazowacy element mjez čłonskimi statami EU zesylnić a k tomu přinošować, konfrontatiwne nacionalistiske politiske koncepty přewinyć, kotrež integritu europskeje unije wohrožuja. Iniciatorjo projekta w třikrajowym regionje mjez Pólskej, Čěskej a Němskej chcedźa mjez druhim Łužiski hospodarski a medijowy centrum kaž tež telewizijny sćelak Lusatian Arte załožić.
▶ Zmakanje Kolektiwa Wakuum
19. a 20. februara su se cłonki chóśebuskego Kolektiwa Wakuum, projekta za serbsku kulturu a wuměłstwo, zmakali a se rozgranjali ze zastupnikami wšakich młodych serbskich iniciatiwow. Głowny cil zmakanja běšo załoženje noweje seśi alternatiwnych serbskich projektow, kótaraž ma wólažcyś kooperaciju mjazy projektami w Górnej a Dolnej Łužycy a zmócniś młodu kulturu w serbskem kontekśe.
▶ Widejo popoweje opery
Serbska popowa opera »Carpe noctem – Njeskónčna nóc« předleži mjeztym jako widejo. Operu a jednotliwe hudźbne wideja je skupina Trio a kumple na swojim YouTube-kanalu wozjewiła.
▶ »Klinkotata lipka« w Zagrebje wušła
W nakładnistwje »Srednja Europa« w Zagrebje je kónc lěta 2021 wušła bajkowa kniha »Raspjevana lipa. Bajki zapadnih Slavena« w přełožku Adama a Damira Agičića. Wobšěrnu bajkowu knihu zapadnych Słowjanow pod titulom »Klinkotata lipka« kaž tež w němskim přełožku »Die gläserne Linde« bě Pawoł Nedo w lěće 1972 w Ludowym nakładnistwje Domowina wudał. W Praze su bajki čěsce wušli a w Bratislavje słowaksce. Nětko předleži wudaće w dalšej rěči, a to w chorwatšćinje.
▶ Nowa wjednica muzeja
Annemarie Zieglerowa z Derbna jo wót decembra 2021 nowa wjednica Dolnołužyskego gólnego muzeja w Grodku. Wóna jo studěrowała germanistiku a stawizny a ako ceptaŕka na Ewangelskej zakładnej šuli we Wjelikem Kólsku źěłała.
▶ Nowaj titulej hudźbneho nakładnistwa Lumir
W lěće 2021 je Budyske hudźbne nakładnistwo Lumir dalšej wulkej a wažnej twórbje serbskeho hudźbneho kulturneho herbstwa wudało a nakładowało. Je to sprěnja »Syrotka – Dramatiska scena za sola, chór a sinfoniski orchester« Bjarnata Krawca, kotrehož wudaće je Załožba za serbski lud podpěrała. Dalše dźěło je »Gebet der Kinder zu ihrem ewigen Vater« Korle Awgusta Kocora. Wobě dźěle wobsahujetej kóžde přez 300 taktow hudźby. »Syrotka« Krawca nasta zawěsće přez zaćišć, kotryž wubudźi twórba Kocora pod samsnym titulom. Krawc spyta tu dokumentować a zwoprawdźić swoje předstawy hudźbnodramatiskeho dźiwadła runje tak kaž moderne wašnje komponowanja. Kocorowa kompozicija nasta na słowa Lipšćanskeho basnika Augusta Mahlmanna (1771–1826.) Jeho tak mjenowany »Wótče naš« zhudźbništaj hižo Friedrich Heinrich Himmel (1810) a Louis Spohr (1829). Twórba za solo z přewodom klawěra namaka so w Kocorowym zawostajenstwje, njesignowana, bjez titula abo někajkimi hinašimi noticami a z tójšto korekturami. Cyle jasnje Kocorowy rukopis je skerje dźěłowa papjera, kompozicija je dokónčena, ale hišće z tójšto zmylkami. Wobě twórbje čakatej nětko na swoje hódne prapředstajenje.
▶ Potomnicy serbskich wupućowarjow róčnicu swjećili
Njedźelu, 5. decembra 2021, swjećachu potomnicy serbskich wupućowarjow w texaskim Serbinje 150lětne wobstaće swojeje Pawołskeje cyrkwje, kotraž bu 15 lět po zapućowanju serbskeje wosady do Zjednoćenych statow Ameriki natwarjena. Wona bu na prěnjej adwentnej njedźeli 1871 wot fararja Jana Kiliana poswjećena. Hač do lěta 1920 je so w njej serbsce prědowało.
▶ Słowjenska online-antologija z hornjoserbskim tekstom
Pod titulom »Sodobna slovanska kratka zgodba« (Moderne słowjanske krótkopowědančko) je wušła w septembrje 2021 w słowjenskej rěči onlineowa antologija słowjanskeje prozy (https://doi.org/10.4312/JGAT7852). Wudawaćelka je dr. Lidija Rezočnik, docentka na Filozofiskej fakulće Uniwersity w Ljubljanje, wozjewiło je so 10 tekstow z 10 słowjanskich rěčow. Za nju wuzwolichu mjez druhim tež hornjoserbski tekst Lenki (Christiany Piniekoweje) »Anonsowy dźiw« z antologije »Cyblowe suknički« (LND 2008).
▶ Wucbny film něnto online
Wšakorake projekty na Serbskem instituśe su tuchylu zabrane z temu kulturne derbstwo. We nich wšyknych grajo transfer z wědomnosći do towarišnostneje a kulturnopolitiskeje prakse centralnu rolu. Ale co zapšawym groni serbske kulturne derbstwo? Wědomnostnice instituta su gromaźe z grafikarjom Stefanom Hanušom wuźěłali źaseśminutojski film »Co jo serbske kulturne derbstwo?«, kótaryž tu temu a jogo towarišnostnu a wědomnostnu relewancu šyrokemu publikumoju rozkładujo. Wón dajo pódłožk za zgromadne diskusije a pomoga, slěźaŕske projekty a analyze aktualnego stawa, ako su tuchylu we źěle, we jich konteksće pokazaś. Wideo stoj wužywarjam k lichej dispoziciji na youtube-kanalu Serbskego instituta. Produkciju filma jo spěchował zagronity za kulturu a medije pśi zwězkowem kněžaŕstwje, pódpěrało jo ju ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska – w ramiku projekta na pólu strukturneje změny »Walorizacija imaterielnego kulturnego derbstwa w nimsko-słowjańskem konteksće«.
▶ Myto Dankej Handrikej
W Brnje bu 12. nowembra přinošk Danka Handrika a Christiana Gramstadta ze sćelaka ARD »Wikowanje z chcyćiwosću – bój Čěskeje přećiwo crystalej meth« z Němsko-Čěskim žurnalistiskim mytom 2021 w kategoriji multimedia wuznamjenjeny.
▶ Hudźbne widejo Kolektiwa Klanki
Po tym zo bě loni prěni hudźbny widejo »Družki« wulki wothłós žnjał, je Kolektiw Klanki w nowembrje swój druhi wupłód »Mróčele« na swojim Youtube-kanalu wozjewił. Znowa stajeja čłonki Kolektiwa rólu serbskeje žony do prašenja a kritizuja wotpowědne naroki a žadanja towaršnosće.
▶ Holaski prěni album wozjewili
»Młody duch« rěka prěni album kapały Holaski, kotryž wuńdźe w nowembrje. Hudźbnje wěnuja so młodźi hudźbnicy folkpopej a folkrockej, při čimž pak so tež elementy jazza, reggaeja a popowe zynki 1980tych lět jewja.
▶ Serbski muzej zawrjeny
Srjedź nowembra bu Budyski Serbski muzej na njewěsty čas zawrjeny. Přičina bě, zo buchu wšitcy sobudźěłaćerjo do strowotniskeho zarjada wokrjesa Budyšin powołani, hdźež mějachu w zwisku z koronapandemiju personal zesylnić.
▶ Wustajeńca wo serbskim žiwjenju w Delnim Wujězdźe
▶ Pśedstajenje knigłow
Křesćan Krawc jo wałtoru, 12. oktobra, pśed něźi 25 gósćimi swóje knigły »Was wir ins uns tragen. Sorbische Lebenswege« w Dolnoserbskej bibliotece choćebuskego Serbskego doma pśedstajił.
▶ Premjera pratyje
Za tym až jo Škódow tenraz titelna wjas Serbskeje pratyje, stej LND a domowniske towaristwo Depsk/Majberk-Škódow zajmcow pětk, 15. oktobra na premjeru do tamnjejšeje Šyrgotojc kjarcmy pśepšosyłej. 50 luźi jo pśiśło a spódobny wjacor dožywiło.
▶ Wustajeńca Helly Stoleckojc
W galeriji Fango w Chóśebuzu jo se 16. oktobra pśewjadła wernisaža wustajeńce z twóŕbami Helly Stoleckojc, na kótaruž jo jadnab 70 luźi pśišło. Wjacor wobrubił jo muzikaliski projekt »6litch8itch«, duo z Italskeje z elektroniskeju live-muziku.
▶ Prěnja dźěćaca kniha Sabiny Žuroweje wušła
»Zhubjena kniha mudrosće« je titul prěnjeje dźěćaceje knihi Sabiny Žuroweje, kotraž je w oktobrje w LND wušła. Wona wobsahuje nimo napjateje stawizny wo princesnje Mirandźe, hornčerju Francu a holcy Anjuši tohorunja teksty a noty wosom spěwow. Stawiznu je Žurowa 2009 z dźěćimi Worklečan a Ralbičan šule na jewišću NSLDź inscenowała. Spěwy móžeja sej zajimcy zdobom na připołoženej CD abo online naposkać.


text:
Pretoria
Pretoria (tež Tshwane) je stolica republiki Južneje Afriki a sydło eksekutiwy. Nimo njeje matej tež měsće Kapstadt jako sydło parlamenta (legislatiwy) a połlětne sydło knježerstwa wot januara do junija a Bloemfontein jako sydło najwyšeho sudnistwa (judikatiwy) někotre funkcije stolicy. Pretoria nadeńdźe so na sewjeru kraja w prowincy Gauteng na wysokosći wot nimale 1400 metrow nad mórskej hładźinu a něhdźe 56 kilometrow sewjernje Johannesburga. Leži w škitanym, ćopłym a płódnym dole, wobdate wot hórskeho rjećaza Magaliesowych horin a słuša k měšćanskej gmejnje Tshwane. Z nimale 750.000 wobydlerjemi w měsće a třomi milionami w metropolowym rumje słuša k najwjetšim městam Južneje Afriki.
Město je stejišćo třoch uniwersitow.
W Pretoriji knježi subtropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami wot 18,9° C w juniju hač do 28,5° C w januarje. Zymske měsacy mjez meju a septembrom su suche; wjetšina dešća pada mjez nowembrom a januarom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše město so w lěće 1855 wot Marthinusa Wessela Pretoriusa załoži, kiž pomjenowa sydlišćo po swojim nanu Andries Pretorius, buriskim generalu. Hižo do toho bě płódna dolina wot afriskich kmjenow wobsydlena. Hižo 1860 sta so Pretoria ze stolicu Južnoafriskeje republiki, byrnjež měła w tutym času jenož wokoło 300 wobydlerjow a něhdźe 50 twarjenjow. Po Prěnjej buriskej wójnje njewotwisne buriske republiki buchu w lěće 1910 zjednoćene do Južnoafriskeje unije, kotrejež stolica bě znowa Pretoria. Njehladajo na to dósta hakle dnja 14. oktobra 1931 měšćanske prawo.


text:
Ślōnski luft już na Kaszëbach!
11 czyrwca bez połednie „Ze ślōnskim luftym bez Polskã na Kaszëbë” – do Redy przijechało na kołach 4 karlusów ze Ślōnska. Przejechali prawie 700 km coby we Kaszebskij szkole odewrzyć krauzy (słoiki) ze ślōnskim luftym. Kaszeby sie naszego luftu „ze COVIDami” nie lynkajōm, ani nos Ślōnzoków tyż ni. Tak tyż było na rajzie, we inkszych tajlach Polski, kaj naszych fajnie przijmōwali na noc. Cołko akcyjo je na to coby już żodyn Ślōnzoków nie hejtōwoł, a coby np. nie odmowiali nōm kwatery na urlaub skuli tego co my sōm ze Ślōnska.
Opublikowany przez Wojciecha Stanika Czwartek, 11 czerwca 2020
Była to akcyjo Ślōnskij Ferajny a Senatōra Plury Marka. Bez 6 dni jechoł Gōrnoślōnski team „Runs, Mountains, Bikes-B7”, to je „Sztyrech co lŏtŏ, wandruje a na kole rajzuje” a sōm to Yndriu, Luis, Daro i El-Hauptmann, kierzy miyszkajōm we Rudzie Śl., Zobrzu, Świyntochlowicach a we Chorzowie. Na rajza sztartli 6.06 ze Nikisza we Katōwicach.
"Ze ślōnskim luftym bez Polskã na Kaszëbë”
ŚLŌNSKI LUFT dojechŏł na Kaszëbë
Slōnzŏki a Kaszëby to 2 kamraty
SZAFNYMY-PORADZYMY
Opublikowany przez ŚLŌNSKŎ FERAJNA Czwartek, 11 czerwca 2020


text:
Wjedźyń
Spůłrzyndne: 48°13' N 16°22' E
Wjedźyń (mjym. Wien, fr. Vienne, ang. Vienna, łać. Vindobona, madź. Bécs, czes. Vídeň, suowac. Viedeň, słowyń. Dunaj, sch. Beč, gre. Bιέvvn, ros. BeHa, it. Vienna) – je stolicům Austryje, jeji nojwjynkszym mjastym a kulturalnym i politycznym cyntrům. Leży nad Důnajym, na kraju Lasu Wjedyńskigo; plac 415 km², ludźi 1 631 000 (2005). Wjedźyń stanowi tyż jedyn s dźewjyńćuch krajůw zwjůnzkowych Austryje. Je to jedno z nojbarźi znanych mjast strzodkowyj Ojropy i je wożnym mjejscym lo historyje a kultury tego kůntynyntu.
Mjymjecka mjano Wien bjere śe uod łaćińskigo "Vindobona", co zaś pochodźi uod celtyckigo słożyńo "Vedunia", co uoznaczo "sztrůmyk/leśny potok".


text:
Běrnjacy ryženk
Běrnjacy ryženk (Leptinotarsa decemlineata) je bruk ze swójby ryženkow (Chrysomelidae) z porjada (Coleoptera).
Wědomostne mjeno[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po němskej wikipediji wědomostne mjeno Leptinotarsa decemlineata woznamjenja němsce někak "Zehnstreifen-Leichtfuß" a serbsce potajkim "lochka noha ze dźesać smužkami" abo "dźesaćsmužkowa lochka noha".
Wopis[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
7 hač 15 milimetrow dołhi běrnjacy ryženk je žołty, při čim jeho šijowa taflička (němsce de:Halsschild) čorne blečki ma a na třěškach (tež pokryw křidłow) dźesać ćěmnych podołhostnych smužkow je.
Rozšěrjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bruk je swětadaloko rozšěrjeny. Originalnje pochada, kaž tež běrnowa rostlina, z Ameriki. Jeho originalna ameriska domizna ležeše w zwjazkowym staće Colorado. W Ameriskej jendźelšćinje bu běrnjacy ryženk tež "Colorado beetle" mjenowany. Jeho originalna picowa rostlina bě de:Büffelklette, kotraž tež k swójbje wrónidłowych rostlinow słuša. Přechod na běrnu so poprawom připadnje stał. Přez předobywanje běłych sydlerjow a z nimi jich běrnjacymi rostlinami) bu brukej jeho nowa picowa rostlina praktisce napřećo přinjesata.
W Europje był běrnjacy ryženk prěni raz w lěće 1877 w přistawach wot Liverpool a Rotterdam zawohladany. W Němske su prěnje namakanki za Mülheim am Rhein a Torhow (Sakska) tež za lěćo 1877 dopokazowane. Hižo w tutym času bu wo njesnadnych napinanjach rozprawjene, plagu zamjezować. W lětomaj 1887 a 1914 su nowe wulke nadpadowe wuchadźišća w Europje wustupowali. W lěće 1922 so je běrnjacy ryženk na wulkej šěrokosći skónčnje wot wuchoda her do znutřkowneho kraja předobywał a 250 km² běrnjacych wobrostow wokoło Bordeaux skóncował. W lěće 1936 je po Rynje dochadźał a so z spěšnosću wot 20-30 km na lěće do wuchoda rozšěrjował. W lěće 1945 je na Łobjo dochadźał, w lěće 1950 na Odru. W lěće 1960 je skónčnje Pólsku přeprěkował a UdSSR docpěł. W Europje běrnjacy ryženk žane přirodne žratne njepřećele nima, jeho warnowace barby su jeho optimalnje škitali (hlej tež Mimikry wosy). Hakle w poslednich lětdźesatkach su domjace ptače družiny započinali, kaž bažanty, běrnjacy ryženk jako žratwa akceptować. Nimo toho přepytuja, nad brukowej plagu z chemikalijow a zaměrne inficěrowanje brukow z wěstymi bakterijowymi kmjenami dobyć.
Pica[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Běrnjacy ryženk a jeho larwy su žiwe wot dźělow běrnjaceje rostliny (a druhich wrónidłowych rostlinow ). Wottud tež mjeno "běrnjacy ryženk". Běrnjace ryženki móžeja w krótkim času cyłe poła donaha wužrać.
Wuwiće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bruki wotpołožuja w juniju na łopjenowych delnich stronach běrnjacych rostlinow kóždy raz pakety z 20-80 oranžožołtych jejkow. Cyle su na sančka něhdźe 1200 jejkow. Z jejkow so po 3 hač 12 dnjach larwy wulahnu. Su čerwjenojte a maja na bokach a na hłowje čorne dypki. Larwy jara spěšnje wurostu a so tři raz slěkaja. Po 2 hač 4 tydźenjach lězu do zemje, zo by so tam zakuklowali. Něhdźe po dalšimaj tydźenjomaj wulězu běrnjace ruženki, kotrež pak hišće znajmjeńša tydźeń w pódźe wostanu. Wob lěto je jedna abo dwě brukowej generaciji, při čimž so w srjedźnej Europje jenož jedna generacija wuwiwa, w ćoplišich regionach porno tomu hač do třoch generacijow. Běrnjace ryženki přezymuja we pódźe.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 71 (němsce)
- Welcher Käfer ist das?, Kosmos, ISBN 3-440-05728-3 (z němskej wikipediji)


text: Budyšin (JBo/SN). „Štó płaći jako załožer hornjoserbskeho ewangelskeho pismowstwa?“, „Hdy bu Serbski Sokoł prěni raz załoženy?“ abo „Za rólu w kotrym filmje spožčichu Gabrieli Mariji Šmajdźinej 2020 filmowe myto ,Lola‘?“. To su jenož někotre z wjace hač tysac hódančkow mjeztym hižo chětro znateje aplikacije „QuizSerb“. Tuta předleži w kategorijach literatura, domiznowěda, přisłowa a prajidma, mytologija a mnohich dalšich. Wuwiwało bě ju towarstwo „Serbska murja“. Skupinka jědnaće serbskich młodostnych bě so 2016 na Swětowym zetkanju młodźiny w Krakowje załožiło. Wot lětušeho septembra je samo móžno aplikaciju z přidatnej kategoriju tež w delnjoserbšćinje hrać. Młodostni runje w socialnych syćach na swoju aplikaciju skedźbnja z tym, zo tam cyłolětne „QuizSerb-wubědźowanje“ přewjedu. Tu serbskorěčni wobdźělnicy so w tym wuspytaja, na najwšelakoriše serbstwo potrjechjace prašenja wotmołwić. Najmudriše hłójčki w nowembrje mytuja.


text: Je to nojmodsze ze ńypodległych państw Ojropy (jak ńy rachować Kosowa, kere ńy mo połnygo mjyndzynarodowygo uznańo). Powstało po absztimůngu we sprowje samostanowjyńo, kery mjoł plac 21 maja2006. Ńypodległość uogłoszůno 3 czyrwca 2006. Podug postanowjyńůw zwjůnzku Syrbije a Czornyj Gůry, jygo prownym nastypcům uostała Syrbijo a Czorno Gůra jako nowe państwo samodźelńy muśała storać śe uo przyjyńćy do mjyndzynorodowych uorgańizacyjůw. Uod 2006 noleży do UZN, uod 2007 do Rady Ojropy, a uod 2017 do NATO.


text:
Szanghaj
Spůłrzyndne: 31°12' N 121°30' E
Šanghaj to nojwjynkše mjasto we Chińskij Republice Ludowyj, pouožůne we delće řyki Jangcy. Mjasto je nojwjynkšym chińskym uośrodkym gospodarčym, finansowym a kůmůńikacyjnym, a tyž třećům co do wjelgośći (po Rotterdamje a Singapurze) hawynům morskům na śwjeće.
Mjano mjasta skuodo śe ze znokůw "na" a "moře" (ńy znočy nale "na mořu" - "na mořu" to po chińsku 海上 hǎi shàng), čynsto interpretuje śe je kej "Nojdalšy zaśyg mořa" abo "(Napřůd) w moře". Skrůcone mjano to 滬 (uprošč. 沪, Hù) abo 申 (Shēn). Šanghaj mjou tyž lične přidůmki, nadane bez přibyšůw s zachodu, m.in. Paryž Wschodu, Krůlowo Uorjyntu a Azyjotycko Prostytutka (chodźi sam uo lota upadku Šanghaju - dwadźeste a třidźeste - kedy šeřůua śe přestympčość a prostytucyjo).


text: Dźěwin (AK/SN). Brězowski jězor chcedźa na aktiwny dowolowy a swójbny jězor wuwiwać. Přez rozšěrjenje stanowanišća, přez twar sydlišća prózdninskich domow a přez natwar sawny na wodźe móže so jězor atraktiwniši a wabjacy stać. Serbska kultura a rěč měłoj při jězoru widźomnej być. To je wuslědk naprašowanja zaměroweho zwjazka Brězowski jězor. „Naprašnik zdźěłała je wuwićowa towaršnosć Delnjošleska Hornja Łužica (ENO). My smy jón wužiwali a do interneta stajili. 221 wobdźělnikow online a 45 na městnje je so z prašenjemi zaběrało“, rjekny jednaćel zaměroweho zwjazka Brězowski jězor Michael Weihrauch na zašłym posedźenju gmejnskeje rady w Dźěwinje.


text:
Bylimy we Izraelu bez piynć dni – sztyry we Tel Awiwie i jedyn we Jerozolimie. Ô tym, jako tyn land pozwiydzać po tōniu, umicie poczytać we piyrwyjszym poście: Izrael po tōniu – 5 dni za mynij jak 1000 PLN. Dzisiej podziwocie sie na bodej nojbardzij nowoczesno izraelsko sztela. Miasto zwiedowne, ale i kapka… spōrne. Bo na zicher poru z Wos po tym poście pado, że Tel Awiwu na isto niy dopisze do listy szteli do nawiedzynio.
Dwōch synkōw i parada rōwności. Fol roztōmaitego jodła. Torgi, sztandy i sztrandy. Snōżne niebo i trzidziści stopni we ciyniu. To wszyjsko czeko pod spodkiym. Siodejcie i czytejcie.
Lotnisko Tel Awiw – Ben Gurion (TLV)
Nojprzōd lotnisko – epne jak pierōn, ze piyrszego tyrminala do trzecigo trza jechać autobusym abo ciś pōł godziny piechty. Je kaj zjeś, dokupić pamiōntek a bai sie ôżrać. Po przilocie trza yno stanyć we raji, chopowi we fynsterze pedzieć po co sie przijechało, na wiela i do kogo. Potym na autobus i do cyntrum – ze flughawyny jakeś 15 km.
Nazod już ni ma tak leko. Eli mocie ze sobōm srogo tasza, eli niy – egal. Wszyjsko i tak bydziecie wyciōngać. Jak stoicie we raji, to prziłazi do Wos baba i wypytuje ô roztōmaite dingsy. Potym prziklejo Wōm do paszportu nalepka ze kodym kryskowym (sprzido sie, bo potym przyndziecie jeszcze bez sztyry myjsze kōntrole, przi kożdych nastympnych dźwiyrzach). Bezmaś piyrszy numer na nalepce wdycki je ôd 1 do 6. 1 – pasażer zicher, bezproblymowy. 6 – dać pozōr, umi być niybezpieczny. My dostali ôba po… piōntce. Ale to skirz Seby, kery przepōmnioł sie ôgolić, tōż wyglōndoł jak typowy terrorysta ze telewizora. 😉
Szalom, Tel Awiw!
Na zaczōntek połazilimy se polekutku, coby yno wejrzeć kapka na miasto i pochytać co, jak i kaj. Przi kożdym nastympnym metrze przi prōmynadzie, przi kożdej nastympnej minucie czulimy już, że przajymy tymu miastowi. Wszyndzi wele nos ôpolyni ludzie sie lachali, klara grzoła, a piosek aż parził we szłapy. Za rynka my niy szpacyrowali, ale we Tel Awiwie to ni ma żodyn problym. Miasto na maksa liberalne. Kożdy – stary, mody – ôtwarty, pōmogliwy, bez żodnej niynawiści do kogoś abo czegoś co je “inksze”. Rōwność to tamek prawidło podstawowe.
Drōgi we tym mieście sōm wyônaczōne tako, że miyndzy dwōma pasami, po kerych cisnōm auta, je zielōny posek trowy, po kerym idzie se pōmału wanderować. Co jakiś czos treficie tamek wi-fi, farebne banki, a czasym i stołki do leżynio.
Friszne zafty ze apluzin, jabek, truskawek i ze czego yno wynokwicie sprzidowajōm sie fest jak sie łazi, a we ciyniu je trzidziści stopni. Tōż we “biołym mieście” bez jakeś pōł roku.
Jak żeście sōm we Tel Awiwie, to niy śmicie siodać do autobusa! Ciście na kołach, to te miasto zdo Wōm sie jeszcze gryfniyjsze. Wiym co godōm. Wiela tako atrakcyjo kosztuje – we tym poście.
No a przed rajzōm – prziszykujcie sie. My znojdli yno pora szteli, w kerych idzie pojeś, te nojbardzij hyrskie place i atrakcyje, hostōw na CS i informacyje jako sie dostać ze flughawyny do miasta. Wōm rekōmandujymy ôkrōm tego tekstu i tego piyrwyjszego posznupać jeszcze kapka we internecy ô tym mieście, mōno powypytywać jakich kamratōw. Bo Tel Awiw je tak srogi i tak zwiedowny, że szkoda sie tam ciś bez rychtunku. A jak scecie richtich spokopić Izrael, to sprzido sie i jako ksiōnżka ô historyji tego landu.
Kōnkretne sztele do nawiedzynio – “co werci sie ôbejzdrzeć”: place Rabina, Bialika i Neve Tzedek; Uniwersytet Telawiwski; prōmynada; Azriely Lookout (głōwno bana, idzie kuknyć na miasto 200 metrōw nad ziymiōm); bioły baukōnszt “Bauhaus”; torgi; Cyntrum Dizengoff; porty Tel Awiw i Jaffa; no i bezmaś fajne muzea, ale to już podle uznanio, bo my fanami niy sōm.
Fest dobry post ô TA znojdziecie na blogu gdziewyjechac.pl: Atrakcje Tel Awiwu. Relacja praktyczna.
Parada rōwności we Tel Awiwie
A ja, parada! Bezma rok w rok przijyżdżo skirz nij do miasta 80 tysiyncy ludzi. Niy wiedzielimy, że gynau cosik takigo tam trefiymy, ale jak już my znojdli ô paradzie info, to prōbowalimy nia dōnść i podziwać sie jako to wyglōndo. Niy szaflimy. Ale zaro jak bōła fertich, to bez cufal wlyźlimy na sztreka, kerōm ludzie ciśli na kōncert przi morzu. Muzyka, biyr, we niykerych rynkach i gorzołka. Badykostiumy, sagie klaty i dynga wszyndzi naôkoło. Chybiało yno “ruchōw narodowych”. 😉
Telawiwskie jodło
We Tel Awiwie treficie masa szteli ze dobrym jodłym. Na śniodani nojlepszy kafyj, szakszuka i jaki maszket, a bez dziyń sznity, falafele i cosik ze torgu. Na takim Carmel Market kupicie rychtyczny, łacny, lokalny futer. Pod spodkiym – tak wyglōndajōm tamek sztandy jak sōm ôdewrzite i jak już je zawiyrajōm. Pora familijōw by pojadło ze samych ściepkōw.
Sztela, w kerej pomaszkecić naprowda trza: The Old Man and the Sea.
Stare miasto Jaffa
Stare miasto Jaffa je niymożliwe! Tyn cołki landszaft, miyjsca ze futrym we starych hangarach, malyrze, szwoczki, szify, szynki… Masa placōw i przieżytości ku łażyniu i sznupaniu. No i nauczylimy sie tamek, że tak po prowdzie to ni ma czegoś takigo jak Tel Awiw. Bo ôficjalne miano to “Tel Awiw – Jaffa“. Wszyjsko skirz tego, że kole portowej wioska (Jaffa) postawili mode (dziepiyro 115 lot!) miasto, kere fest gibko sie rozwijało i wciōngło ta zacofano Jaffa, kero ôstała we swojij arabskij przeszłości.
Prōmynada, port i plaża
Cołko tajla miasta nad wodōm je fest zwiedowno. Znojdziecie tamek piosek na kerym idzie se popolygiwać, ale i masa knajpōw wiynkszych i myjszych, w kerych idzie pomaszkecić abo pofajrować. Ale nōm nojlepij podobała sie prōmynada. Idzie przynś niōm bez cołkie miasto, aż ku Jaffa. Co nojlepsze, ôkrōm łażynia idzie tam tyż pojeździć na kole, na rolkach, na desce abo se ajnfach polotać. Ni mocie pojyncio wiela ludzi tam loce. A jak już ô tym godōmy – jak bydziecie, to wejrzijcie, eli we Tel Awiwie znojdziecie rubych ludzi. My uwidzieli maks dziesiynciu bez cołki byzuch. Czamu? Bezmaś tamek kożdy – i baby, i chopy – musi iś do wojska zaro po ôziymnostce.
Problymy i dorady
W cołkim Izraelu mielimy jedyn problym – hebrajsko godka. Szkryflajōm ôd prawej ku lewej i we plac liter majōm te wszyjskie szlaczki, kerych my ani trocha niy umieli spokopić. Ale to tyż mo swōj przirok, bo ajnfachowo tabula abo znak przi drōdze gryfnie wyglōndajōm, a wszyndzi we Tel Awiwie i tak sie dogodocie po angielsku.
Jak bydzie Wōm za gorko (a tak sie umi przidarzyć, bo tamek naprowda klara umi przigrzoć), a niy przajecie sztrandōm, to ôbiercie se keryś park. Regiyrōnek we Tel Awiwie pōmpuje w nie masa pijyndzy, a ludzie radzi tamek bywajōm cołkimi familijami. Zawdy znojdziecie jakoś drzywiana, pod kerōm bydzie szło se zicnyć.
Jako żech pisoł – Tel Awiw je fest liberalny, tōż ni ma sie tamek co hyrzić ze prawicowymi poglōndami. Jak sie je w gości, to trza wożyć prawidła, kere sōm na miyjscu. Inkszo sprawa, że w poru tajlach miasta trefić idzie tyż głymboko wierzōncych żydōw (bai tych ôrtodoksyjnych) i muzułmanōw. Toć ônych tyż trza mieć we zocy.
Ô Tel Awiwie godo sie “miasto, kere nikyj niy nyno”. I je w tym 100% prowdy, tōż jak kery mo problymy ze spaniym przi larmie, to niech kuknie za jakōm cichuśkōm dziylnicōm. 😉
Lehitraot, Tel Awiw!
Rajza udano. Bo bylimy najedzyni, bo bylimy ôpolyni. Bo dostalimy blazōw. Na co my sie podziwali, czego my sie nauczyli, to nasze. Tela yno, że mutry padały, że ôkropliwie my byli zmierzli bez pora dni, jak już my przijechali do chałpōw. Ale to skirz Izraela, bo to je land magiczny i żol nōm było jechać nazod. Dziepiyro po trzecim abo szwortym ôbiedzie u mutry zaś my do porzōndku Rybnikowi przoli. 😉
Fajno ta rajza po Tel Awiwie?
Skōmyntuj na Facebooku!


text: Pólskorěčne wobrazy wo žiwjenju a skutkowanju čłonow Nawkec swójby su, wothladajo wot 15stronskeju studijow k Michałej a Antonej Nawce, wšitke krótke, zhusćene, ale z fachowymi citatami podkładźene. Spušćomna bibliografija něhdźe 50 serbskich žórłow sćěhuje na kóncu knižki, kiž wobsahuje na 72 stronach tež portrety wobjednanych wosobow, potajkim po rjedźe dale portrety dźěći Achima, Błažija, Ludmile a wnučkow Boženy a Tomasza Nawkec kaž tež Měrka a Michała Šołty. Tući wubrani su wopisani jako tworićeljo serbskeje literatury, hudźby, molerstwa abo publicistiki. Kościów wuzběhuje zasłužby »seniora«, kotrehož jako »njeparujomneho w swojej dźěławosći za Serbow« (str. 10) woznamjenja, dokelž je swoje žiwjenske ideale potomnikam skutkownje sposrědkował. Sebjekritisce awtor přida, zo njejsu jeho biografiske hódnoćenja perfektne, ale maja dobry zaměr. Skromne, popularne wudaće přinošuje k tomu, zo so wědomje wo serbskej duchownej kulturje w susodnym kraju skrući. Přetož kaž w poslednjej sadźe w bibliskim duktusu rěka: »Temow je wjele, ale kmanych publicistow [wo Łužicy] mało.«


text:
- About Institute
- nike jordan six rings
- Women's shoes - Tommy hilfiger rain boots - Sneakers - Adidas adizero takumi sen 8 shoes legacy indigo turbo sky rush gz0182 , IetpShops - Low shoes
- Under Armour Sponsors New York Cosmos Soccer Team With Shoes To Gear
- SBD - Nike Air and Jordan Jumpman graphic prints Day of the Dead DC0350 - 100 Release Date - AIR JORDAN 11 RETRO Womens
- nike sb icon white hoodie Elite 4KB Day of the Dead Halloween - IetpShops - black leather nike free run women sneakers 2017
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- air jordan 4 canyon purple release date
- air jordan 4 military black dh6927 111
- nike lebron 20 violet frost
- nike dunk release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Mjasec
Mjasec jo casowa jadnotka a źěl lěta. Za tym kak se definěrujo, trajo mjasec wšako dłujko:
- w powšyknem trjebanju wóznamjenijo dobu styrjoch tyźenjow.
- kalendery wužywaju mjasec k rozrědowanju casa. K tomu pśirěduju dobje kalenderowego mjaseca konkretne mě mjaseca. Pó našej kalendarje trajo mjasec 28, 29, 30 abo 31 dnjow.
- W astronomiskim zmysle jo mjasec ako doba definěrowany, w kótarejž wobkružujo pśirodny satelit swój planet. We wušem zmysle póśěgujo se "mjasec" jano na mjaseck zemje: Mjasec zemskego mjasecka trajo mjaz 27⅓ a 29½ dnjami.
Mjasece maju w serbšćinje dwóje pomjenjowanja. Głownje wužywaju se łatyńske mjenja, pódla kótarychž pak eksistěruju teke mjenja serbskego póchada.
Mjenja mjasecow:
1. januar (wezymski)
2. februar (swěckowny)
3. měrc (pózymski)
4. apryl (jatšownik, nalětny)
5. maj (rozhelony)
6. junij (smažki)
7. julij (žnjojski)
8. awgust (jacmjeński)
9. september (požnjenc)
10. oktober (winowc, winski)
11. nowember (młośny)
12. december (zymski)


text:
W róžowniku tutoho lěta bu na katedrje bohemistiki Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w Ústiju nad Labem diplomowe dźěło studentki Moniki Rambouskoveje z pomjenowanjom Percepcija serbšćiny pola šulerjow na srjedźnych šulach w Čěskej republice (Percepce lužické srbštiny u žáků středních škol v České republice) zakitowane.
Awtorka dźěła je swoje slědźenje na dwěmaj sewjeročěskimaj gymnazijomaj a dwěmaj Praskimaj gymnazijomaj zrealizowała (gymnazije słušeja w čěskim šulskim systemje k srjedźnym šulam). Šulerjo wupjelnichu naprašnik, kotryž wobsteješe z dweju dźělow. Prěni dźěl słužeše tomu, znajomosće na polu serbskich kulturnych, stawizniskich a zemjepisnych realijow zwěsćić. Druhi dźěl wěnowaše so zrozumjenju zakładnych serbskich frazow a wobrotow. Rambousková bě z tutej problematiku jara wosobinsce zwjazana, dokelž je z wowcyneje strony serbskeho pochada.
Prěnjotnje chcyše dźěło wo percepciji serbšćiny na čěskich srjedźnych šulach a wo percepciji čěšćiny na Serbskim gymnaziju w Budyšinje napisać. Wuslědki slědźenja je chcyła přirunać a zwěsćić, kajke wědomje wo Serbach maja młodźi Češa a kajke wo Čechach młodźi Serbja. Bohužel njeje so jej poradźiło zwisk k Serbskemu gymnazijej nawjazać a čěskej gymnazijej w Liberecu a na Małej stronje w Praze njeběštej zwólniwej so na slědźenjach wobdźělić. Direktorka Małostronskeho gymnazija, kotrehož chowanc běše mj. dr. Michał Hórnik, wotpokaza naprašowanje z komentarom, zo tam tuchwilu žanych Serbow nimaja.


text:
Tormůn
Tormůn inakšy tyš Torszpiler to je szpiler, kery durch stoji na budźe (torze) a dowo pozůr, coby bal do ńij ńy wpod, skiż tygo, coby drugi manszaft ńy mjoł punkta. Nojczyńśći tormůn widźi śe we fusbalu, nale je tyż we inkszych szportach, kej handbal, ajshokej, hokej na trowje atd. Tormůn czynsto sam może wjyncy kej inksze szpilery, kej bajszpil - we fusbalu może chytać bal do łapůw, trzimać bez chwila a wyćepować s pola karnygo. Za to we handbalu na uopak - ino tormůnowi idźe kopnůńć bal szłapůma. We hokeju może brůńić cołkym ćołym.


text:
OneRepublic
OneRepublic to je amerikańsko pop rokowo muzyczno skupina założůno we 2006 roku we Colorado Springs we sztaće Kolorado, uod Ryana Teddera. Ńyskorzi muzyki ze OneRepublic przekludźili śe do Los Angeles. Skupina wypromowała śe we Internecu, we serwiśe MySpace.
Skłod skupiny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Ryan Tedder – śpjyw, gitara, pjańino
- Zach Filkins – gitara
- Eddie Fisher – szlagcojg
- Brent Kutzle – basowo gitara
- Drew Brown – gitara
Dyskografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2007: Dreaming Out Loud
- 2009: Waking Up


text:
Na posiónku pisane: Na Forotach
ni 24.1.2021Michoł
Stojym na Forotach kónsek nad nydeckim rynkym i dziwóm sie na stróm wywrócóny w poprzyg ogrodzynio posiónka. Padnył dalszy jasiyń, kierego zadusiła chalara, czyli grzib, kiery pochodzi z Azji, kaj pómogo rozkłodać odumrzite gałynzie i pnie tamtejszych gatunków jasiyni. Żywe strómy sie tam ale przed tym grzibym umióm brónić. Ty nasze europejski sie tego jeszcze nie nauczyły.
Chalara jysiyni sie po Europie zaczyna szyrzić w 90-tych rokach, i to dość hónym, bo jeji spory sóm ze stróma na stróm przenoszane wiatrym aji pore kilometrów daleko. Aji strómy majóm widać swoje pandymie.
Zpomiyndzy ugnitych korzyni jasiynia wycióngóm szarozielónkawy kamiyń wyrwany z forotu. Znóm go. Tyn tu oto je taraz zlepióny mrozym, ale normalnie, jak sie go wykopie z ziymie, to go idzie aji rynkami rozkruszyć jako łupek na płaty, na kierych widać blyszczónce kropki a ponikiedy idzie nónść aji odbici skorupki jakigo prehistorycznego ślimoczka czy małża. Jak tyn kamiyń ale potym na lufcie uschnie, to ztwardnie i aji jego barwa sie miyni, po czasie zrudnie - zardzowi. Je to żelazno ruda, pelosyderyt, czyli wynglan żelaza (syderyt, FeCO3) zmiyszany z ilastymi osadami downych mórz. Ponikiedy go idzie nónść we formie takzwanych sferosyderytów, czyli takich okróngłych kamiyni w kształcie bochynka chleba. Tu w Nydku ale czynścij wystympujóm warstwowe złoża tej rudy. To prowie dziynki tym złożóm powstała huta nejprzód w Ustróniu (1772 r.) a potym aji trziniecki werk (1839 r.). Tu nad nydeckóm Dziedzinóm w stróne Ostrego, ale aji na Odmiarku partyja kopała jamy i sztolnie, wydobywała rude i ukłodała jóm do forotu, czyli na zapas na kupe, z kierej jóm potym nakłodali na wozy furmanów. Myślym se, że rude z tych prawych forotów już wszyckóm odwiyźli a ty kupy, co tu zostały, to były kiejsi raczyj hołdami, kaj była ukłodano glina i inszy nieporzebny materiał, ale nazwa ze zwyku została – foroty.
Rude żelaza sie wydobywało aji po inszych dziedzinach, baji w Lysznej abo w Cisownicy, ale w połówce 19 wieku spomiyndzy 18 miejscowości, kiere dostarczały jóm do trzynieckij huty, Nydek wykrywoł wiyncyj jak połówke zapotrzebowanio werku. Naszo dziedzina sie stała takóm se bazóm surowcowóm hutnictwa. Tu sie też aji w miylyrzach wypoloł bukowy wyngiel drzewny a na zboczach Wyrchgóry sie kopało wopiyń, też przidatny jako wsad do wysokich pieców. Nie dziwota, że w tym czysie sie naszo dziedzina rozrosła i zaludniła. Miyndzy rokami 1851 a 1869 sie ilość miyszkańców Nydku dźwigła z 1009 na 1567. Kiedy ale dolinóm Olzy pocióngnyli sztreke, a w Trzyńcu od 1865 r. zaczyli do wytopu żelaza używać wóngli i koks, to już sie im ta tutejszo ubogo ruda (kole 15% żelaza) przestała godzić i była zastympowano bogatszymi rudami ze Słowiok. Wtedy nydeccy kopocze rudy i wopnia, wynglorze czy furmani tracili robote. Ponikierzi sie wykludzili, insi sie stali hutnikami, kierzi z poczóntku chodzili pieszo do werku przez Wyndrynie. Z tych czasów pochodzi przezwisko Nydczan – „Krupy". Tak nazwali nas wyndryńscy gazdowie zwóli szkód, kiere im Nydczanie robili na uprawach bobu, jak sie głodni wracali ze szychty. Jeszcze dalsi jeździli za robotóm na szachty, abo chodzili sezónowo na murarke, głównie na uherskóm stróne. Tu nóm po tych czasach zostały ty foroty i kansi tam pod ziymióm isto aji resztki sztolni, bo ponikany sie nóm tu ziym kapke zapaduje a roz sie mi stało, że jakech robił dziure na słupek ogrodzynio, to mi naroz kół skoro cały szpluchnył na dół do jakisikej podziynmej szczeliny.
Oglóndóm jedliczke, kiero rośnie kósek pod jednym z forotów. Owce jóm dłógi roki tropiły i ogryzały ji gałynzie. Ale óna sie nie dała. Jak ji złómały wyrszczek, to na rok puściła trzi dalsze. Teraz wyrosła już tak, że ji owce na wyrchni gałynzie nie dosióngnóm. Nima wprawdzie moc piekno, ale przeżyła. Przed świyntami tu z ni dziecka z bystrzickij szkółki zrobiły choinke dlo ptoszków i zwiyrzónt. Powieszały na nióm szyszki, jabka, kónski marekwie czy kulki łoju z wtopiónymi nasiónkami. Jakisikej potomek isto aktywnego rodzica tu prziniós aji kupke larew chroboka móncznika. Je prowda, że ty pyndroki były zdziubane jako piyrsze. Kdo wiy, możne prowie ta jedliczka zastómpi do prziszłości tyn wywrócóny jasiyń.
Zaś zaczyno fujać. Bioło pierzina przikrywo ty porośniynte teraz strómami i krzokami nydecki foroty - pamiónke po hawiyrskich czasach w naszej dziedzinie. Śniyg sie sypie na szary piyń leżóncego na ziymi jasiynia aji na zielóne gałónzki uparcie rosnóncej ku niebu jedliczki. Biołe płatki lyniwie opadajónce ku ziymi zpómaliły na chwile tyn nasz świat. Świat, kiery sie tak hónym miyni. Świat, w kierym przeżyje jyny to, co sie poradzi do tych zmian dostosować.


text:
Jan Boguměr Rychtar
Jan Boguměr Rychtar (němsce Johann Gottfried Ohnefalsch Richter; * 11. měrca 1703 w Choćebuzu, † 8. januara 1765 w Rampicach) bě serbski farar, historikar, ludowědnik a rozswětler.
Wón narodźi so jako syn předměšćanskeho šewca Mjertyna Rychtarja a jeho mandźelskeje Anny Dorotheje w Choćebuzu a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1724 studowaše ewangelsku teologiju w Hali a wokoło 1726 nastupi wikarske městno w Janšojcach. Tam a w druhich serbskich wosadach skutkowaše do lěta 1734. Wot tutoho lěta hač do swojeje smjerće 1765 běše z fararjom w Rampicach (Rampitz, dźensa pólsce Rąpice) za Wódru sewjernje Gubina.
Po smjerći nana w lěće 1709 wotrosće Rychtar na farje w Tśěšojcach pola maćerneho nana Mjertyna Fabriciusa, hdźež so jeho sorabistiske zajimy zbudźichu. Jako student w Hali měješe styki z Heinrichom Mildu, wotrjadnikom Franckoweje syrotownje za słowjanske naležnosće. Po nawróće do Łužicy zběraše w swojej blišej domiznje historiski material a chcyše tutón wozjewić. Prěni dźěl wuńdźe pod titulom Sammlung einiger Nachrichten von der ... Stadt Cottbus in Niederlausitz und denen herumliegenden Orten (Choćebuz 1730). Pokročowanje projekta pak zwrěšći. Po tym zo njebě w Choćebuskich kónčinach žane swobodne farske městno namakał, stupi do słužbow nowomarkowskeho rjada Johanitarjow a přewza wosadu w Rampicach, kotraž bě něhdy serbska, tehdy pak hižo dlěši čas přeněmčena. Tam wěnowaše so pod chudobnymi wuměnjenjemi dale wutrajnje slědźenjam na polach archeologije, stawiznow, literatury, etnografije, rěčespyta a onomastiki a spytaše so tež w basnjenju. Jenož snadny dźěl jeho wuslědkow bu wotćišćeny, mjeztym zo so najskerje wjetši dźěl při wulkim wohenju w Rampicach lěta 1772 zhubi.
WozjewjenjaWobdźěłać
- Gedanken von gelehrten Niederlausitzern und besonders von gelehrten Wenden. Destinata Litteraria et Fragmenta Lusatica, Lubin 1738.
- De mathesi Serborum. Tež tam. Digitalizat pola Google Books.
- Historische Nachricht von dem Ordensamt Rampitz an der Oder. Frankobrod n. W. 1746.
ŽórłoWobdźěłać
- Frido Mětšk: Rychtar, Jan Boguměr. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 488sl.


text:
Siddhartha Gautama
Siddhartha Gautama (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył dharmu (pówucbu) a jo togodla naglědany ako załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumrěł.
MěWobdźěłać
Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wuswětlijo.
Pódla pomjenjenja ako Buddha (pó słowje: wócuśony) su se Siddharśe Gautamje teke druge cesne mjenja pósćili, mjazy nimi Tathagata (sanskrit, तथागत, tathāgata, "ten, kenž jo se tam dostał") a Shakyamuni (sanskrit, शाक्यमुनि, śākyamuni, "mudry z roda Shakya").
ŽywjenjeWobdźěłać
Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-prakticěrujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.
Slědujucy tekst pódawa tradicionelnu powěsć wó žywjenju Siddharthy:
563 do Chr. jo se naroźił kralowskej familiji w pódpołnocnej Indiskej w Lumbini syn, Siddhartha. Wiźaŕ jo nanoju zwěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty. Aby syn raz mógał byś z kralom, njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćił, až syn górje wiźi. Južo ako góle jo Siddhartha był pśez wšu měru mudry a wobdarjony. Ze 16 lětami jo se z princesnu Yasodharu wóženił. Stej bydliłej w kšasnem palasće, źož jima materielnje njejo nic felowało.
Siddharthu pak to njejo wupołniło daniž spokojało. Toś jo se pušćił ze 29 lětami pó póroźe jadnučkego syna Rahule na krotke drogowanja. Na nich jo zmakał starca, chórego a asketa a jo wuglědał tłajucego wumarlika. Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim spleśone. Bogatstwo a derjeměśe tomu njewótpomagatej.
Tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja. Wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće. 6 lět jo był žywy w kšutej askezy, tak až jo pśisamem z głodom wumrěł. Wótegrona a nutśikowny měr pak njejo namakał. Toś jo se wótwobrośił wót tradicionelnych nabóžninow a metodow swójogo casa, aby nastupił swóju drogu.
Ako 35-lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom. A jo se wuswětlił. Jo se wulichował wót gramoty, póžedanjow a njewědy. Wót toś togo wokognuśa jo był Buddha, „ten, kótaryž jo wócuśeł“. 45 lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach, meditaciji a mudrosći. Jo jich wucył „srjejźnu drogu“: žywjenje mjazy luksusom a askezu. Droga, kótaraž wjeźo do „wócuśenja“, kśesćijan by gronił do raja.


text:
Otto von Bismarck
Otto von Bismarck (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë. Òn béł junkrem.
Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł: "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/ Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã"
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
„Nachwatanski paket“ zmóžnja kubłanišćam spěchowanje a dopomoc
Drježdźany (SN/bn). „Nachwatanski paket“ rěka naprawa Zwjazka a zwjazkowych krajow, z kotrejž chcedźa we wobłuku akciskeho programa „Po koronje nachwatać“ negatiwnym wuskutkam pandemije na šulerki a šulerjow zadźěwać. Cyłkownje nałožuja za nju dwě miliardźe eurow. Za Saksku je dohromady něhdźe 48 milionow eurow k dispoziciji. Ćežišćo programa tworja wučbu wudospołnjace spěchowanske poskitki kaž tež dopomoc. „Kóžda šula w Sakskej ma za to wotpowědny budget, orientowacy so na ličbje šulerjow powšitkownokubłacych runje tak kaž powołanskich šulow. Poskitki wuhotuja předewšěm studentki a studenća wučerstwa kaž tež wučerjo na wuměnku. Nimo toho wupomhaja na přikład tež ludowe uniwersity, dopomocne instituty, wuwiwarjo wuknjenskich programow a samo sportowe towarstwa a dźiwadła. Zrěčenja z nimi zamołwjeja kubłanišća“, zdźěli sakske ministerstwo za kultus (SMK). Zaměr naprawy je, „sćěhi pandemije złahodnić.


text: Awtorka dźensa Halena JancynaBěše to pjatk, 7. oktobra 2022, – 26 825 fanow w nimale wupředatym Rudolfa Harbigowym stadionje w Drježdźanach – a jedna z nich běch ja. Ženje njebych sej mysliła, zo z telko ludźimi swoju prěnju koparsku hru w stadionje dožiwju. Znaju stadion, ale jenož wot adwentnych koncertow. Njewědźach pak prawje, što mje wočakuje a kak by atmosfera w stadionje na mnje skutkowała. Běch rozpjeršena. Koparska hra němskeje žónskeje wubranki přećiwo žonam z Francoskeje bě za mnje poradźena premjera. Duel běše dožiwjenje, kotrež tak spěšnje njezabudu. Wulkotna hra žónskeje wubranki a bombastiska nalada w stadionje. Samo swjećena dwójna třělča a kapitanka Alexandra Popp mjenowaše atmosferu „jednorje błudnosć“. Lena Oberdorf so při wothraću narodneje hymny přez cyłe mjezwočo směješe. Měsacaj po přěhratym finalu EM přećiwo Jendźelskej we Wembley-stadionje wuži team zwjazkoweje trenarki Martiny Voss-Tecklenburg čas po hrě za čestne koło a podźakowa so tak fanam. Přez stadion šwikny jedna la ola-žołma po druhej.


text: Kamjenc (BG/SN). Za nowy přitwar Kamjenskeho Lessingoweho gymnazija su minjeny pjatk nachwatali zakładny kamjeń połožić. Dołho běchu w měsće a wokrjesu wo to wojowali, zo so kubłanišćo na swoje starodawne městno załoženja nawróći. „Nětko so to zwoprawdźa a šula budźe modernišo wuhotowana dyžli do toho“, rjekny 1. přirjadnik krajneho rady Udo Wićaz (CDU). Hromadźe z wyšim měšćanostu Rolandom Dantzom (njestronjan) połoži wón kasetu z aktualnymi dokumentami, nowinami a pjenjezami do fundamenta. Trójce z hamorom na zakładny kamjeń klepnył je stolětny wobydler Kamjenca Werner Geißler, kotrehož dźěćatstwo a powołanske žiwjenje běštej wusko z Lessingowym gymnazijom zwjazanej. Tam bě wón šuler a pozdźišo hač do wuměnkarskeje staroby wučer.


text:
Kajś [edycyjŏ ślōnskŏ] Gyszichta ô Gōrnym Ślōnsku
Data premiery: 5 października 2022
Napisane przez: Zbigniew Rokita
Wydawnictwo: Czarne
Do premiery zostało
Dzień(s)
:
Godzina(y)
:
Minut(y)
:
Sekund(y)
Ô swojich korzyniach żech wiedzioł mało. Niy wierzōł żech, iże na Ślōnsku przed wojnōm sie ôdbyła jakŏ historyjŏ. Moji antynaciŏ byli choby z inkszyj planety, nosiyli jakeś niymożebne miana: Urban, Reinhold, Lieselotte.
Niyskorzij była ta nazistowskŏ pufmuter, majōr z Kaukazu, prastarzik na delegacyjach w Polsce we wrześniu 1939, nagrobek ze zeszkrobanym mianym przi kōmpoście. Coś pynkało. Spokopiōł żech, iże za ôgrodzyniym trefiyła sie alternatywnŏ historyjŏ, dzieje ôdwrōcōne na rymby. Postanowiōłch sie posmykać po ôkolicy, sprōbować słożyć to w cołkość. I czegoch tam niy znŏd: hned milijōn ludzi, co deklarujōm nŏrodowość, co niy istniyje, katastrofã ekologicznõ niyznōmych miŏr, gyszichty ô polskij kolōniji, ô separatyzmach i ludzi, co idōm niy za tym manszaftym, co trza. Ôto naszŏ silezjogōnijŏ.
Zbigniew Rokita


text:
Ta ksiōnżka, jak tyż ôd nij kōntynuacyjo “Tam kaj rodzom sie djamynty” to ôbowiōnzkowy punkt w Waszej bibliotyczce. Polecōm jōm szczegōlnie wszyskim szkolorzōm, bo to baza wiedzy historycznej, kerej polsko szkoła na pewno im niy fōndnie. Ksiōnżki pana Cichonia atrakcyjnie prezyntujōm rozdzioł po rozdziale (po ślōnsku a po polsku) wybitne postaci Gōrnego Ślōnska. Wielkim plusym je sam tyż grafika, forgot dobre i nikedy śmiyszne ôbrozki.
Dzisiej zaproszōmy razym z Lusiōm do posłōchanio ô Erneście Wilimowskim. Toć, fusbal na poczōntek, ale hneda podciepnymy jeszcze z 2-3 inksze rozdziały. Wyboczcie, ale nie zawsze czytōmy kropka w kropka jak pisze autor. Nikedy moja 4,5 letnio słōchoczka troszka sie “styrko” i historyjka leko sie wzbogaco.
Dziynkuja piyknie panie Waldemarze za zgoda na publikacyjo. Posłōchejcie, bo sie werci! A mono jeszcze Dzieciōntko kōmuś ta ksiōnżka prziniesie...
Kliknij aby odtworzyć audiobook.


text:
Uż roz było kapke rzeczy w naszym TRAMWAJU ło tym zawiyraniu granicy i zdało sie, że przeca idzie ku lepszymu, a tu zaś spadki nas to dopadło. Łobie nacyje prugujóm s tóm granicóm robić na nas rozmajte ekszperymynta, ale jakosi nie idóm s tym fórt do przodku. Łońskigo roku łod lata, coby przelyś przez granicem, trzeja było mieć jakisi cojgnis, na kierym miało pisać, że mo sie robote w Czechach, a nieskorzij zaś taki ekstra papiór na kierym pisało, że tego corona virusa nie smyczy sie ze sebóm. Jakisi czas też było tak, że Czesi za mostym postawili takóm budem s modrym dachym, a zaroz wedla ni taki nowoczesny haziel, kiery dzisio wszedcy nazywajóm toj-tojym. W dzisiejszych czasach taki haziel je bardzo porynczny i przidajny, szpecyjalnie dlo tych ludzi, kierzi majóm słaby zdziyrż i nie muszóm za potrzebóm nikaj po mieście gónić. Kapke Czesi nie zrobili tego za fest elegancko, bo postawili tyn haziel na prociw polski stróny i wyglóndało to jakby to zrobli nasfol. Przeca za tóm budóm mieli eszcze moc placu i nic by im to nie zawadzało, coby tyn przibytek tam postawić. Możne że zrobili to też tymu, bo polsko stróna trzi miesiónce rychlij haltowała wszeckich w Boguszowicach, kierzi jechali do nas s czeski stróny. Fórt do dzisia obie nacyje robiom se taki przedbiyżki, gdo, kiedy i kaj rychlij te granice zawrze. Był uż aji taki czas, że Czesi dali powolyni na szpacyrowani po jejch dziedzinach na dwanos godzin do dnia, ale żodyn nie wiedzioł gdo i kaj to bydzie kóntrolowoł. Tak czy inakszyj nejlepszyj je kapke ludzi dycki postraszyć i władza to mo pewne, że każdy jak go tym tuplym nic nie ścignie, to bydzie siedzioł dóma na rzici. To też ni ma za dobre, bo jednakowóż jak sie ludzie plyntóm po cestach, to dycki cosi ich ponuknie, coby ze swojóm szrajtoflóm wlyź do jakigosi kszeftu i udać tam kapke grosza. U nas rozmajte wieca sóm moc łacniejsze i skyrs tego „bratrzi” Czesi dziynnie nawszywiajóm nasze kszefty i udajóm w nich ty swoji procnie zarobióne korónki. Ale dlo naszych kszefciorzi fórt to ni ma nic pewne, bo roz kazujóm im ty kszefty i gospody zawiyrać, a za porem dni zaś otwiyrać. I skyrs tego mómy dzisio taki czasy, że ludzie dycki rozmyślajóm jako by to zrobić, coby kszeft odewrzić i cosi zaś zarobić. Podziwejcie sie jako to wszecko sie na tym świecie poprzekopyrtało, bo kiejsi moc ludzi yno rozmyślało jako to zrobić, coby nic nie robić a zarobić. Eszcze trzicet roków tymu jak kóńczył sie socyjalizm to prawiło sie ludzióm, coby wartko sami zaczli brać sie za robotem, coby jakisi grosz zarobić i nie łogłóndać sie na inszych. Nejlekciyj prziszło to tym ludzióm, kierzi połotwiyrali rozmajte gospody, bo do tego nie trzeja było mieć moc piniyndzy, a w banku szło dostać na mały procynt też jakómsi niewielkóm pojczke. Zdało sie też wszeckim, że warzyni to ni ma procno wiec, bo każdy przeca cosi kiejsi dóma warził i bydzie to poradził dalij robić, jak se yno kupi porem wiynkszych garców i kastroli. Ludzie zaczli przeca kapke wiyncyj zarobiać prowdziwych piniyndzy i trzeja było yno ich nachósować, coby zaczli przichodzić do tych nowo odewrzitych gospód i cosi se tam dobrego zjeś, a może aji pomaszkjecić. Jak uż tak dobrze to wszecko zustało rozegnane, to prziszła ta nieszczynsno pandemija i tustelokóm kozali ty gospody i insze kszefty pozawiyrać, a nikierym sie to wubec i ganc nie spopodobało. Dwie gospody w Cieszynie wziyły sie na odwagem i odewrziły dlo nawszczywników swoji dwiyrze dokorzónt i za to tustelocy ich pochwolili. Dzisio ludzie uż przeca kapke sfajnieli i zaczli sie po gospodach kustować, coby se dóma w kuchyniach nie robić kramu ani żodnego marasu. Prziszła też moda na to, coby aji insze hałdamasze i wiesiela zamias robić doma, obsztelować se w tych nowych gospodach, bo je to porynczniejsze i ni ma s tym żodnej ostudy.
Strona główna PRZYSTANKI STARY TARG Wiela razy eszcze jóm zawrzóm


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Kwartyry zrychtować
Je tego tyn tydziyń zaś tela, że isto chybi placu, coby to wszecko napisać. Wiosna uż do nas klupie i widać to kaj sie yno człowiek podziwo. Fajnie to widać pod tymi rozmajtymi chałupami na osiedlach Cieszyna, kaj wyciepanych rozmajtych ździorbów je tela, że ś nich dało by sie ze dwa kwartyry zrychtować. Kiejsi żodyn by takich wiecy nie wyciepowoł, bo było wszecko przidajne. Nejprzód szybło sie to do siyni, nieskorzij do piwnice, a na kóniec był na to plac na strychu. Dzisio idzie uwidzeć wyciepane ganc dobre wieca, bo naroz kierysi rzeknył, że barwa uż nie pasuje i trzeja roz dwa lecieć do kszeftu i kupić nowe. Kiejsi ludzie spali na tej samej łotomanie aji s pińdziesiónt roków, a dzisio nejwyżyj ze trzi abo sztyry roki i uż sie ś nióm żegnajóm. Możne, że rozchodzi sie ło to, coby ludzie w rozmajtych werkach mieli fórt robotem i zarobiali tam prowdziwne pinióndze. Sóm eszcze tacy co poradzóm cosi sami posztrajchować modernóm farbóm i sie im zdo, że podarziło sie im kapke grosza uszetrzić. Bo przeca taki werk co robi rozmajte farby też chce cosi na ludziach utarżyć. Na wiosne tustelocy ukludzajóm kaj sie yno co do, coby mieć kolem chałupy porzóndek i nie wadzić sie ze sómsiodami. I jako to dzisio pogodzić tych rozmajtych krzefciorzi, kierzi chcóm nóm wciś nowóm farbem na posztrajchowani pucu, a drudzy taki dinks, abo takóm sikowke, kiero siczy po ścianie wodóm i jóm nóm wartko umyje. Prawiym wóm, że tustelocy dzisio sóm tak zbałuszóni i że wiedzóm se w dupie wrotu, czy lepszyj kupić sikowke czy farbe, a moc razy je aji tak, że nic nie kupióm i delij majóm chałupe zmazanóm.
Mini słownik: chybi -zabraknie, klupie-puka, szybło- posunęło, kaj-gdzie, podziwo-popatrzy, wyciepanych-wyrzuconych, żdziorbo-niepotrzebna rzecz, zrychtować-urządzić, wiece-rzeczy, ganc-całkiem, kszeft-sklep, werk- fabryka, fórt-ciągle, posztrajchować-pomalować, ukludzać-sprzątać, puc-tynk, zbałuszóni-skołowani, zmazane-brudne
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Website Review van de psycholog.bydgoszcz.pl
(bezoek)
OF je plaatst een banner op uw website
Website Review Hier kunt u lof, kritiek of persoonlijke mening op deze website te uiten Please enable JavaScript to view the comments powered by Disqus.
Meta officermatie Domain IP 89.161.130.226
Informatie Locatie Polen - PL , POL Regio: , Plaats: Postal code: Latitude: 52.2394
, Longitude: 21.0362 Metro code: Area code:
Locatie op de kaart:
Organisatie
home.pl webhosting farm - static allocation
Internetaanbieder home.pl
Variaties
Toon variaties
Verberg de variaties
osycholog.bydgoszcz.pl lsycholog.bydgoszcz.pl -sycholog.bydgoszcz.pl 0sycholog.bydgoszcz.pl paycholog.bydgoszcz.pl pzycholog.bydgoszcz.pl pxycholog.bydgoszcz.pl pdycholog.bydgoszcz.pl peycholog.bydgoszcz.pl pwycholog.bydgoszcz.pl pstcholog.bydgoszcz.pl psgcholog.bydgoszcz.pl pshcholog.bydgoszcz.pl psucholog.bydgoszcz.pl ps7cholog.bydgoszcz.pl ps6cholog.bydgoszcz.pl psyxholog.bydgoszcz.pl psyvholog.bydgoszcz.pl psyfholog.bydgoszcz.pl psydholog.bydgoszcz.pl psycgolog.bydgoszcz.pl psycbolog.bydgoszcz.pl psycnolog.bydgoszcz.pl psycjolog.bydgoszcz.pl psycuolog.bydgoszcz.pl psycyolog.bydgoszcz.pl psychilog.bydgoszcz.pl psychklog.bydgoszcz.pl psychllog.bydgoszcz.pl psychplog.bydgoszcz.pl psych0log.bydgoszcz.pl psych9log.bydgoszcz.pl psychokog.bydgoszcz.pl psychopog.bydgoszcz.pl psychooog.bydgoszcz.pl psycholig.bydgoszcz.pl psycholkg.bydgoszcz.pl psychollg.bydgoszcz.pl psycholpg.bydgoszcz.pl psychol0g.bydgoszcz.pl psychol9g.bydgoszcz.pl psycholof.bydgoszcz.pl psycholov.bydgoszcz.pl psycholob.bydgoszcz.pl psycholoh.bydgoszcz.pl psycholoy.bydgoszcz.pl psycholot.bydgoszcz.pl psycholog.vydgoszcz.pl psycholog.nydgoszcz.pl psycholog.hydgoszcz.pl psycholog.gydgoszcz.pl psycholog.btdgoszcz.pl psycholog.bgdgoszcz.pl psycholog.bhdgoszcz.pl psycholog.budgoszcz.pl psycholog.b7dgoszcz.pl psycholog.b6dgoszcz.pl psycholog.bysgoszcz.pl psycholog.byxgoszcz.pl psycholog.bycgoszcz.pl psycholog.byfgoszcz.pl psycholog.byrgoszcz.pl psycholog.byegoszcz.pl psycholog.bydfoszcz.pl psycholog.bydvoszcz.pl psycholog.bydboszcz.pl psycholog.bydhoszcz.pl psycholog.bydyoszcz.pl psycholog.bydtoszcz.pl psycholog.bydgiszcz.pl psycholog.bydgkszcz.pl psycholog.bydglszcz.pl psycholog.bydgpszcz.pl psycholog.bydg0szcz.pl psycholog.bydg9szcz.pl psycholog.bydgoazcz.pl psycholog.bydgozzcz.pl psycholog.bydgoxzcz.pl psycholog.bydgodzcz.pl psycholog.bydgoezcz.pl psycholog.bydgowzcz.pl psycholog.bydgosxcz.pl psycholog.bydgosscz.pl psycholog.bydgosacz.pl psycholog.bydgoszxz.pl psycholog.bydgoszvz.pl psycholog.bydgoszfz.pl psycholog.bydgoszdz.pl psycholog.bydgoszcx.pl psycholog.bydgoszcs.pl psycholog.bydgoszca.pl psycholog.bydgoszcz.ol psycholog.bydgoszcz.ll psycholog.bydgoszcz.-l psycholog.bydgoszcz.0l psycholog.bydgoszcz.pk psycholog.bydgoszcz.pp psycholog.bydgoszcz.po sycholog.bydgoszcz.pl pycholog.bydgoszcz.pl pscholog.bydgoszcz.pl psyholog.bydgoszcz.pl psycolog.bydgoszcz.pl psychlog.bydgoszcz.pl psychoog.bydgoszcz.pl psycholg.bydgoszcz.pl psycholo.bydgoszcz.pl psychologbydgoszcz.pl psycholog.ydgoszcz.pl psycholog.bdgoszcz.pl psycholog.bygoszcz.pl psycholog.bydoszcz.pl psycholog.bydgszcz.pl psycholog.bydgozcz.pl psycholog.bydgoscz.pl psycholog.bydgoszz.pl psycholog.bydgoszc.pl psycholog.bydgoszczpl psycholog.bydgoszcz.l psycholog.bydgoszcz.p spycholog.bydgoszcz.pl pyscholog.bydgoszcz.pl pscyholog.bydgoszcz.pl psyhcolog.bydgoszcz.pl psycohlog.bydgoszcz.pl psychloog.bydgoszcz.pl psychoolg.bydgoszcz.pl psycholgo.bydgoszcz.pl psycholo.gbydgoszcz.pl psychologb.ydgoszcz.pl psycholog.ybdgoszcz.pl psycholog.bdygoszcz.pl psycholog.bygdoszcz.pl psycholog.bydogszcz.pl psycholog.bydgsozcz.pl psycholog.bydgozscz.pl psycholog.bydgosczz.pl psycholog.bydgoszzc.pl psycholog.bydgoszc.zpl psycholog.bydgoszczp.l psycholog.bydgoszcz.lp ppsycholog.bydgoszcz.pl pssycholog.bydgoszcz.pl psyycholog.bydgoszcz.pl psyccholog.bydgoszcz.pl psychholog.bydgoszcz.pl psychoolog.bydgoszcz.pl psychollog.bydgoszcz.pl psycholoog.bydgoszcz.pl psychologg.bydgoszcz.pl psycholog..bydgoszcz.pl psycholog.bbydgoszcz.pl psycholog.byydgoszcz.pl psycholog.byddgoszcz.pl psycholog.bydggoszcz.pl psycholog.bydgooszcz.pl psycholog.bydgosszcz.pl psycholog.bydgoszzcz.pl psycholog.bydgoszccz.pl psycholog.bydgoszczz.pl psycholog.bydgoszcz..pl psycholog.bydgoszcz.ppl psycholog.bydgoszcz.pll
De meest recente reviews Lijst van andere websites die mensen zijn op dit moment bespreken BELANGRIJK! Deze lijst is niet ten aanzien van de huidige website. De site die gaat over wordt vermeld onder het commentaar.


text:
Germanistika
Germanistika jo wědomnostny pśedmjat a źěl duchownych wědomnosćow, kótaryž se z nimskeju rěcu a literaturu w jeje stawizniskich a tencasnych formach zaběra. W šyršem zmysle ma wóna nadawk, wšykne germaniske rěcy z jich kulturami a literaturami pśeslěźiś.
Moderna germanistika wobstoj z tśich źělnych pśedmjatow: germanistiskeje linguistiki, nowšeje nimskeje literatury a germanistiskeje mediewistiki.
Ako prědne akademiske zarědnišćo za germanistiku bu 1858 w Roztoku Nimsko-filologiski seminar załožony.
Wótkaz[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Germanistiski portal w syśi (nim.)


text:
Saint John’s
Saint John’s (hamtsce City of Saint John’s abo St. John’s City) je stolica a najwjetše město kupoweho stata Antigua a Barbuda w Karibice. Nadeńdźe so na sewjerozapadźe kupy Antigua při zaliwje Karibiskeho morja.
W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 21 do 28° C w januarje a 24 do 31° C w awgusće.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo je so w lěće 1632 załožiło wot jendźelskich kolonistow ze St. Kitts a Nevis a bě wot toho časa zarjadniske sydło Antigue a susodneje kupy Barbudy. Wot lěta 1663 zasydlichu so tule tež sydlerjow z Jendźelskeje sameje. We 18. lětstotku bě Saint John’s hłowne zepěranišćo za na Antilach zaměstnjeny dźěl kralowskeje floty. W lěće 1981 sta so ze stolicu njewotwisneho stata Antigua a Barbuda.
Město je wot lěta 1971 sydło romsko-katolskeho biskopstwa Saint John’s-Basseterre.


text:
Spektakl
tytuł:
Filoktet
teatr:
Teatr Polski we Wrocławiu
utwór:
Filoktet (Filoktet)
autor:
scenariusz:
reżyseria:
scenografia:
opracowanie muzyczne:
obsada:
Wiesław Cichy, Marcin Czarnik, Rafał Kronenberger, Adam Szczyszczaj
data premiery:
2012-11-30
Filoktet - ładny drobiazg? - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Elżbieta Baniewicz09.08.2013 Współczesne spojrzenie na dawnego bohatera - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Paulina Aleksandra Grubek10.05.2013 Zniecierpliwienie czy gwałtowność - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Wiesław Kowalski07.05.2013 Przed opresją nie ma ucieczki - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Ksenia Lebiedzińska30.04.2013 Gry wojenne! - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Marek Kubiak26.04.2013 Słowa nieulotne - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Agnieszka Tomasiewicz25.04.2013 Samotna wojna - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Karolina Augustyniak17.04.2013 Ekstremiści - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Aneta Kyzioł13.12.2012 Riders On The Storm - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Micuła06.12.2012 Opowieść o ludziach, którzy walczą o władzę - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Marta Wróbel06.12.2012 Jam na Świebodzkim - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Grzegorz Chojnowski05.12.2012 Debata o granicach moralności w polityce - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. (-)05.12.2012 Bachtin czyta Sofoklesa - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Katarzyna Lisowska05.12.2012


text:
Bober
Bober (Vicia faba L.) – gatůnek jydnoročnyj rośliny s familije boberowatych (Fabaceae Lindl.). Je uprowjany kej wařiwo, ńy je znůny s naturalnych stanowisk.
Charakteristyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Kořyń
- Palowy, wřećůnowaty, mocno rozastowůny.
- Štyngel
- Nagi, dynty (we formje růuki), na překroju štyrokańćasty, uo wysokośći do 100 cm, śinoźylůny, rozastowůny jedźińy u podstawy, podčas sušyńo (podańy kej rešta rośliny) čerńije.
- Liśće
- Tyž śinoźylůne, pařistofyjdřaste. Listki we ličbje 2 do 3 par, we kštouće yliptyčnym, uo uostrym wyrostku kůńcowym (dolne liśće s jydnům parům). Uo nasady duže, sercowate přilistki.
- Kwjoty
- Motylkowe, uo dugośći do 5 cm, bjoue uo fjoletowym žagelku a čornych flečkach na fyjdřikach. Zwykle zebrane we grůńaste kwjotostany (pů 2 do 4 kwjotůw) wyrastajůnce u nasady liśći.
- Uowoce
- We kštouće strůnku, uobuygo, zwisajůncygo we důu. Uośůnga do 12 cm, zawjera 2 do 5 naśůn rozdźelůnych gůmbčastymi přygrůdkůma. Naśůna majům kštout sočewki abo nerki, uośůngajům 35 mm dugośći. Koloru jasnožůutygo abo jasnoźelůnygo, ewyntualńy brůnatne.


text:
Powšitkowne Wozjewjenje Čłowjećich Prawow
Preambla
Dokelž twori płipóznaće wšěm čłonam čłowjeskeje swójby płisłušaceje dostojnosće a jich jenakich a njeparujomnych prawow zakład swobody, sprawnosće a měra w swěće,
dokelž stej njedopóznaće a znajechanje čłowječich prawow k aktam barbarstwa wjedłoj, kotrež su swědomje člowjestwa hłuboko zranili, a dokelž je so wutworjenje swěta, w kotrymž spožči so člowjekam, swobodnym wot stracha a nuzy, swoboda rěčenja a wěry, jako najwyše prócowanje čłowjestwa wozjewiło,
dokelž je bytostne, člowječe prawa z knjejstwom prawa škitać, zo njeby so čłowjek k zběžkej płećiwo tyranstwu a potłóčowanju jako poslednjemu srědkej nuzował,
dokelž je bytostne, wuwiće płećelskich poćahow mjez narodami spěchować,
dokelž su ludy Zjednoćenych narodow we wustawkach znowa swoju wěru do zakładnych čłowječich prawow, do dostojnosće a hódnoty čłowjeskeje wosoby a do runoprawosće muža a žony wobkrućili a wobzamknyli, socialny postup a lěpše žiwjenske poměry płi wjetšej swobodźe spěchować,
dokelž su so sobustawske staty zawjazali, w zhromadnym dźěle ze Zjednoćenymi narodami powšitkowne respektowanje a zwoprawdźenje člowječich prawow a zakładnych swobodow płesadźić,
dokelž je zhromadne měnjenje wo tutych prawach a swobodach płewšo wažne za połne spjelnjenje tutoho zawjazka,
proklamuje Generalna zhromadźizna
tute Powšitkowne wozjewjenje člowjecičh prawow jako zhromadny ideal, kotryž ma so wot wšěch ludow a narodow docpěć, zo bychu kóždy jednotliwc a wšě organy towaršnosće tute wozjewjenje stajnje w pomjatku měli a so prócowali, płez wučbu a kubłanje respektowanje tutych prawow a swobodow spěchować a płez postupowace naprawy w narodnym a mjezynarodnym wobłuku jich powšitkowne a faktiske płipóznaće a zwoprawdźenje pola wobydlerstwa kaž sobustawskich statow tak tež tych jich nadknjejstwu podstejacych teritorijow zaručeć.
Artikl 1
Wšitcy čłowjekojo su wot naroda swobodni a su jenacy po dostojnosći a prawach. Woni su z rozumom a swědomjom wobdarjeni a maja mjezsobu w duchu bratrowstwa wobchadźeć.
Artikl 2
Kóždy je woprawnjeny, w tutym wozjewjenju proklamowane prawa a swobody wužiwać, a to bjez kóždehožkuli rozeznawanja, kaž po rasy, barbje, splahu, rěči, religiji, politiskim abo druhim płeswědčenju, narodnym abo socialnym pochadźe, po zamóženju, narodźe abo druhim statusu .
Dale njesmědźa so žane rozdźěle činić na zakładźe politiskeje, prawniskeje abo mjezynarodneje pozicije kraja abo teritorija, kotremuž wosoba płisłuša, njedźiwajo na to, hač je njewotwisny, hač pod rukowaćelstwom steji, hač njewobsedźi swójske knježerstwo abo hač podleži někajkemu druhemu wobmjezowanju swojeje suwerenity.
Artikl 3
Kóždy ma prawo na žiwjenje, swobodu a wěstotu wosohy.
Artikl 4
Nichtó njesmě so w njewólnistwje abo roboćanstwje dźeržeć; njewólnistwo a wikowanje z njewólnikami stej we wšěch swojich formach zakazanej.
Artikl 5
Nichtó njesmě so podćisnyć ćwělowanju abo surowemu, nječłowjeskemu abo ponižowacemu wobchadźenju abo chłostanju.
Artikl 6
Kóždy ma prawo, wšudźe jako prawakmany płipóznaty hyć.
Artikl 7
Wšitcy čłowjekojo su płed zakonjom runi a maja b jez diskriminaeije prawo na jenaki škit płez zakoń. Wšitey maja pawo na jenaki škit płećiwo kóždej diskriminaciji, kotraž by płedležace wozjewjen je zraniła, a płećiwo pozbudźen ju k tajkej diskriminaciji.
Artikl 8
Kóždy ma prawo na skutkownu juristisku pomoe pola płisłušnych nutłkostatnych sudnistwow płećiwo jednanjam, kotrež jeho jemu po wustawje abo po zakonju płistejace zakładne prawa ranja.
Artikl 9
Nichtó njesmě so swojowólnje zajeć w jatbje dźržeć abo z kraja wupokazać.
Artikl 10
Kóždy ma w połne; runoprawosći prawo na to, zo so wo jeho prawaćh a winowatosćach a wo kóždej płećiwo njemu zapoloženj; chłostanskoprawnej skóržbje płez njewotwisne a njestronske sudnistwo sprawnje a zjawnje jedna.
Artikl 11
- Kóždy chłostajomneho jednanja dla wobskorženy ma prawo na to, jako n jewinowaty plaćić, dołhož njeje jeho wina w zjawnynl jednanju, w kotrymž je wšě za swoje zakitowanje trěbne garantije mět, wotpowědujo zakon jej dopokazana
- Nichtó njesmě so dla jednanja abo zanjechnanja něčeho zasudźić, štož njebě w času, hdyž je so to stało, po nutłkokrajnym abo po mjezynarodnym prawje chłostajomne. Runje tak njesmě so žane ćeše chłostan je wuprajič hač te w času chłostajolnneho jednanja płihrožene chłostanje.
Artikl 12
Nichtó njesmě swojowólnym zapłimnjenjam do swojeho priwatneno žiwjenja, swojeje swójby, swojeho bydlenja a swojeje korespondency abo njezakonskim škodam swojeje česće a swojeho mjena wustajeny być. Kóždy ma prawo na juristiski škit płećiwo tajkim zapłimnjenjam a škodam.
Artikl 13
- Kóždy ma prawo, so znutłka slata swobodnje pohibować a sej swoje bydlenje swobodnje wuzwolić.
- Kóždy ma prawo, kóždy kra; inkluziwn je swój swójski kraj wopušcić a so do swojeho kraja wróćić.
Artikl 14
- Kóždy ma prawo, w drunich krajach płed płesćěhanjom azyl pytać a wužiwać.
- Tute prawo njemóže so wužiwać w padźe płesćěhanja dla ryzy njepolitiskicn złóstnistwow abo jednanjow, kotrež ranja cile a zasady Zjednoćenycn narodow.
Artikl 15
- Kóždy ma prawo na statnu płisłušnosć.
- Nikomu njesmě so jeho statna płisłušnosć swojowólnje sćazać ani zaprajić prawo, swoju statnu płisłušnosć změnić.
Artikl 16
- Mužojo a žony w žeńtwykmanej starobje maja bjez wobmjezowanja na zakładźe rasy, statne je płisłušnosće abo religije prawo, do mandželstwa .stupić a swójbu založić.
- Woni maja jenake prawa płi zmandźelenju, w mandźelstwje a płi rozwjazanju mandźelstwa.
- Zmandźelenje smě so jenož w swobodnej a dospołnej płezjednosći płichodneju mandźelskeju stać.
Artikl 17
- Kóždy ma prawo, sam abo zhromadnje z druhimi wobsydstwo měć.
- Nichtó njesmě swojowólnje swoje wobsydstwo zhubić.
Artikl 18
Kóždy ma prawo na swobodu myslow, swědomja a religije; tute prawo wopłija swobodu, swoju religiju a swój swětonahlad změnić, kaž tež swobodu, swoju religiju abo swój swětonahlad sam abo w znromadnosći z drunimi, zjawnje abo priwatnje płez wučbu, praktikowanje, božu službu a wobkedžbowanjc nabožnych naložkow zwuraznić.
Artikl 19
Kóždy ma prawo na swobodu měnjenja a wuprajenje měnjenja tute prawo wopłija njehaćenu swobodu měnjenja a swobodu, sej njedźiwajo na statne hranicy informacije a ideje ze srědkami
kóždehožkuli razu wobstarać, płijimować a dale dawać.
Artikl 20
- Kóždy ma prawo na swobodu zhromadźnja a zjednoćenja za měrliwe zaměry.
- Nichtó n jesmě so nuzowač, zjednoćenstwu płisłušeć.
Artikl 21
- Kóždy ma prawo, so płi rjadowanju zjawnych naležnosćow swojeho kraja njeposrědnje abo płez swobodnje wolenycn zastupjerjow wobdźělić.
- Kóždy ma pod jenakimi wuměnjenjemi prawo na płistup k zjawnym zastojnstwam w swojim kraju.
- Wola ludu twori zakład za awtoritu zjawneje mocy; tuta wola dyrbi so zwuraznić płez so wospjetowace, woprawdźite, powšitkowne a rune wólby, kotrež wotměwaja so z tajnym wotedaćom hłosow abo po tomu runohódnym swobodnym wólbnym modusu.
Artikl 22
Kóždy ma jako čłon towaršnosće prawo na socialnu wěstotu a móže płez nutłkostatne naprawy a mjezynarodne zhromadne dźěło wobkedźbujo organizaciju a pomocne srědki kóždeho stata wužiwać za swoju dostojnosć a swobodne wuwiće swojeje wosobiny njeparujomne hospodarske, socialne a kulturne prawa
Artikl 23
- Kóždy ma prawo na dźělo, na swobodnu wólbu powołanja, na płiměrjene a spokojace dźělowe wuměnjenja kaž tež na škit płećiwo bjezdźěłnosći.
- Wšitcy čłowjekojo maja bjcz kóždeje diskriminacije prawo na jenaku mzdu za jenake dźěło.
- Kóždy, kiž dźěła, ma prawo na sprawne a płihódne zarunanje dźěła, kotrež jemu a jeho swójbje čłowjeskej dostojnosći wotpowědowacu eksistencu zawěsća a kotrež ma so, jeli trjeba, z druhimi socialnymi škitnynli naprawami dopjelnić.
- Kóždy ma prawo, za škit swojich zajimow dźěłarnistwa załoźić a tajkim płistupić.
Artikl 24
Kóždy ma prawo na dźěłowe płestawki a swobodny čas inkluziwnje płiměrjene wobmjezowanje dźěloweho časa kaž tež na prawidłowny płaćeny dowol.
Artikl 25
- Kóždy ma prawo na za swo ju strowotu a derjeměće a tu swojeje swójby płiměrjeny žiwjenski standard, inkluziwnje dosahace zežiwjenje, drasćenje, bydlenje, lěkarske zastaranje a trěbne socialne posłužby, kaž tež dale prawo na wěstotu w padźe bjezdźěłnosće, chorosće, inwalidity, zwudowjenja staroby abo druheje straty swojich zežiwjenskich srědkow płez njezawinowane wobstejnosće.
- Maćerje a dźěći maja prawo na wosebitu pomoc a podpěru. Wšěm dźěćom, mandźelskim a njemandźelskim, płisteji jenaki socialny škit.
Artikl 26
- Kóždy ma prawo na kubłanje. Wučba dyrbi znajmjeńša w elementarnym abo zakładnym schodźenku darmotna być. Elementarna wučba je obligatoriska. Fachowo- a powołanskošulska wučba dyrbi powšitkownje płistupna być, a wysokošulska wučba dyrbi wšěm wotpowědnje jich kmanosćam na jenake wašnje wotewrjena być.
- Kublanje dyrbi na połne rozwiće čłowjeskeje wosobiny a na sylnjenje respektowanja čłowječich prawow a zakładnycn swobodow wusměrjene być. Wone dyrbi zrozumjenje, tolerancu a płećelstwo mjez wšěmi ludami a wšěmi rasowymi abo nabožnymi skupinami spěchowac a dźěławosć Zjednoćenycn narodow za zdźerženje měra podpěrować.
- Starši maja prěnjorjadne prawo družinu kubłanja wuzwolić, kotrež ma so jich dźěćom posrědkować.
Artikl 27
- Kóždy ma prawo, so na kulturnym žiwjenju zhronladnosće swobodnje wobdźěleć, so nad wuměłstwami wjeselić a na wědomostnym postupje a jeho wudobyćacn dźěl brać.
- Kóždy ma prawo na škit duchownych a matericelnych zajimow, kotrež wurostuja za njeho jako tworićela z dźěłow wědomosće, literatury abo wuměłstwa.
Artikl 28
Kóždy ma prawo na socialny a mjezylnarodny porjad, w kotrymž móža so w tutym wozjewjenju wuprajene prawa a swobody połnje zwoprawdźić.
Artikl 29
- Kóždy ma winowatosće napłećo tej zhromadnosći, w kotrejž je jeničce móžne swobodne a połne wuwiće jeno wosobiny.
- Kóždy podleži płi wužiwanju swojich prawow a swobodow jenož tym wobmjezowanjam, kotrež zakoń jeničce za tón zaměr płedwidźi, płipóznaće a respektowanje prawow a swobodow druhich zawěsćić a sprawnym žadanjam moralki, zjawneno porjada a powšitkowneho derjeměća w demokratiskej towaršnosći wotpowědować.
- Tute prawa a swobody njesmedza so w žanym padźe w napłećiwku k cilam a zasadam Zjednoćenych narodow wužiwać.
Artikl 30
Ničo w tutym wozjewjenju njesmě so do toho směra wułozować, zo so za stat, za skupinu abo wosobu prawo stwori, tajke dźěło wukonjeć abo tajki skutk zwoprawdźić, kiž so na wotstronjenje w tutym wozjewjen ju wuprajenycn prawow a swobodow měritej.


text:
16.11.2022 - Staw nasypow w Błotach / Zustands-Bericht Spreewald Deiche
W kakem stawje su nasypy w Błotach? Wó tom informěrujo se tuchylu niše wódowe zastojnstwo wokrejsa Dubja-Błota. Kužde lěto kontrolěrujo pó někak 100 kilomejtarjach zgromadnje z amtom za šćit pśirody, z krajnym wobswětowym amtom, z biosferowym rezerwatom a z komunami. Zachopili su z tym źinsa w Lubinje/Lübben a pón dołoj až do Běłeje Góry/Byhleguhre a Bórkowy/Burg, pokšacuju witśe w Dolnych Błotach wót Lubina do Lubuša/Leibsch.


text: Slepo (JoS/SN). Kermušu kaž w knize móžachu předwčerawšim při najrjeńšim nazymskim wjedrje z wikami, přehladku jabłukow, poradźowanjom wo hribach a z dujerskej hudźbu Rakečanskich muzikantow w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje swjećić. 30 wikowarjow tam swoje wudźěłki poskićowaše. Sadowcowy fachowc Klaus Schwartz z Lubija měješe hižo dopołdnja ruce połnej dźěła, zo by wot wopytowarjow sobu přinjesene družiny jabłukow zwěsćił. Nimo toho bě wón přehladku z 240 družinami jabłukow na žurli SKC natwarił. Tež hribowy fachowc Uwe Bartholomäus bě cyły dźeń jara požadany. Wot njeho wopytowarjo mjez druhim zhonichu, zo hač do spočatka septembra suchoty dla scyła žane hriby njerosćechu. Po mócnym dešćowanju pak so połoženje na to změni. 60 družin hribow bě wón sobu do SKC přinjesł a wopytowarjo so cyły čas za nje zajimowachu.