text:
Mirosław Syniawa: Niy ciepejcie w poetōw herckami
Już bezma dwa tydnie mōm przed ôczami ôbrŏz czowieka, kery zrobiōł drugimu krziwdã, wymachuje ôkrwawiōnym nożym i… niy mŏ nic do pedzyniŏ. W kōmyntŏrzach do tego ôbrazu słyszy sie ciyngym ô polityce, dyć jŏ miyniã, iże lepszyj mōg by to nōm wytuplikować Josif Brodski, kery w roku 1991 w Bibliotyce Kōngresu gŏdoł:
„Kej z jednyj strōny myślã ô wielkich dziełach poetōw angelskego jynzyka wyciśniyntych w niybyt, a z drugij rozwŏżōm niypojynte dymograficzne perspektywy, czujã, że sōm my na kraju wielkucnego kulturowego kroku do zadku. Dyć jak mie cojś trŏpi, to niy kultura, ani dolŏ utworōw wielkich i niy tak aże wielkich poetōw. Tym, co mie trŏpi, je fakt, iż czowiek, kery niy poradzi sie wygŏdać, wyrazić jak trza samego siebie, cŏfŏ sie do działaniŏ. A skuli tego, że słownictwo działaniŏ je ôgraniczōne, idzie pedzieć, do jego ciała, dopuszczŏ sie gwołtu i rozszyrzŏ swoje słownictwo gywerōm tam, kaj musiołby sie znojś przimiotnik” (An Immodest Proposal, z: On Grief and Reason. Essays. Farrar Straus Giroux, New York, 1995, s. 198-211).
Z tego ôbrazu, ôd kerego żech zaczōn, i ze słōw Brodskego, uplōntoł mi sie wiersz, kery mŏcie tukej:
Niy ciepejcie w poetōw herckami –
kożdy prŏcno znaczynie słōw brusi,
coby rzōndy niymoty ôbalić,
ôd zagłady istniynia ôdkludzić,
zaczym wciepnōm je na słowo ślepi,
kaj chrobŏki sōm i ćmŏk na wieki.
Czowiek tym rōżni sie ôd gadziny,
że poradzi ô tym, co go trŏpi,
drugim pedzieć – niy musi jak mimy
machōw ciepać, jak zwiyrzŏk dziwoki
fuczeć, wyrczeć, dodziywać, żegotać –
bele wiary zatela mioł w słowa,
w to, że ś nimi sie jakiś syns wpisze
w czŏrny klajster, co wrze w naszych gowach,
w magmã i w niyforymne mgławice,
z kerych śniki sie lyngnōm pō nocach,
tam, kaj słōńce niy wschodzi na niebo,
kaj sie dobre niy rōżni ôd złego.
Coby syns znojś, trza sie słownikami
poôbkłŏdać i nowych słōw uczyć.
Gŏdka niy mŏ żŏdnego ômamić,
gŏdka mŏ być ekranym dlŏ duszy,
gŏdka mŏ być nŏczyniym spowiedzi,
gŏdka mury niymoty mŏ przebić.
Taki, co sie niy umiy wygŏdać,
wyklarować, co siedzi mu w gowie,
akuratne ku tymu znojś słowa,
ôd słōw w kōńcu do czynōw sie cŏfnie,
siōngnie po nōż, po knarã, po bōmbã,
z niynawiści zrychtuje se kōmpas
i zamroczy sie dziyń drek w połednie,
stanie czas na słōnecznych zygarach,
cojś bez miana luft wrzaskym rozedrze,
wajzer bōlu wylejzie za skalã
i krwie ôrŏz rozzwōni sie fuga…
i jyn synsu darymnie w tym szukać.
Ôbrŏzek tytułowy: Jacques-Louis David: Śmieć Marata
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku (m.in. “Cebulowŏ Ksiynga Umartych“) jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


c: text/html

text:
Tež lětsa pytatej załožba Heinza Sielmanna a němske towarstwo Europarc přirodny dźiw Němskeje. Loni je Hornja Łužica myto dobyła, dokelž bě tu najwjac ludźi z Němskeje za łuku z dźiwimi gladiolemi při Dubjanskim lěsu hłosowało.
Stróža (SN/BŠe). Znowa titul přirodneho dźiwa Němskeje dobyć je skerje bjezwuhladne, wšako je po cyłej zwjazkowej republice wjele rjanych a wuznamnych městnosćow w přirodźe. Přiwšěm prócuje so biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty znowa wo titul, kotryž chce zakitować. Lětsa wuzwolichu sej zamołwići libele, kotrymž skića hornjołužiske haty přihódnu domiznu. Tři štwórćiny w Němskej dopokazanych družin powětrowych akrobatow su tu w regionje žiwe. Tema wotpowěduje tuž lětušemu hesłu wubědźowanja, z kotrymž pyta Heinza Sielmannowa załožba za poslednimi refugijemi wohroženych překasancow.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Rezultaty VII Diktanda Ślōnskij Godki
W dniu 25 września bōł już 7 Diktand Ślōnskij Godki.
Kludziyła go radna sejmiku ślōnskigo Renata Caban a Józef Porwoł, prezes Demokratycznej Uniji Regiōnalistōw Ślōnskich. Treść diktanda czytoł przewodniczōncy Ślōnskij Partyji Regijōnalnyj, dr Henryk Mercik, a w czasie przerwy przygrowoł nōm piyknie Marek McMakaron.
Sprawdzali diktand dr hab. Henryk Jaroszewicz, Alojzy Zimończyk, Rafał Adamus, Stanisław Neblik a Andrzej Szczoponek.
Ôbecni byli tyż na diktandzie spōnsory: ojroposeł Łukasz Kohut, kery ufōndowoł 3 wycieczki do Bruksele, wiceprezydynt miasta Rybnika, Piotr Masłowski, kery ufōndowoł puchary a Stanisław Rduch i Adam Grzegorzek – przedstawiciel Zabytkowy Gruby Ignacy, kery doł nagrody do najstarszego i najmłodszwego uczestnika diktanda. Niy mogło być niestety spōnsorōw senatora Marka Plury a prezesa firmy LUBAR z Rybnika. Nagrody piyniynżne ufundowali firma Lubar, DURŚ a firma Mersplast.
Ślōnski kołocze zrobiōła nōm pani Bogusława Konsik ze Pszowa.
Dodōm, co w tym roku mieli my gości nie yno ze całego Ślōnska i Polski ale tyż z Rosji i Ukrainy.
Laureaci zostali :
- Bartłomiej Wanot – Siemianowice Sląskie
- Ewa Szczodra – Mysłowice
- Mariusz Pomykoł – Rybnik
- Krzysztof Szymura – Rybnik
- Danuta Orenowicz – Ruda Śląska
- Piotr Hink – Gaszowice
- Ewa Grzesik – Racibórz
- Teresa Urbańczyk – Jankowice Pszczyńskie
- Pavel Shutov-Sankt Petesburg
- Małgorzata Foltyn – Żory
Fotografie: Beata Kusztal
Treść diktand na podstawie tekstu Elżbiety Grymel:
Ôjcowski starości
Mieli my pora miesiyncy nazod Dziyń Mamulki, a za pora tydni niyskorzij bōł Dziyń Ôjca, tōż dzisioj bydzie ô ôjcowskij starości.
Moji znajōmki dugo dziecek niy mieli, ale jak babie bōło już bez sztyrdziyści lot, ôroz poczuła sie przi nadzieji. Jeji chopeczek ôd tyj radości praje zgupioł! Kupowoł ji same dobre jodło, ale ôna miała yno smak na wodziōnka. Jednako, coby go niy urazić, wszyjsko jadła, chocioż yno po kōnsku. Skuli tego fest rubo sie zrobiyła a figura straciyła. Na rodzyni dobro klinika wybrali i ze dochtorskōm pōmocōm sie jejich Walduś na świecie znod!
Tyn jejich synek ôd małego bōł wymyślaty. Cycka niy chcioł duldać, yno te zagraniczne papinki. Potym jak poszoł do szkōłki, to bele czego niy ôblyk, a porzad cosik wynokwioł.
A jeszcze przi tym fest szpetnie klōn, jak czego zaroz niy dostoł! Jedni radziyli, coby mu dać kijym po rzici, bo se za tela dozwōluje, ale inksi godali, że to tym jego starym trza prziloć, bo małymu za wielgo zwōlo dowajōm. Skuli tego te nasze znajōmki ze wszyjskimi sōmsiadami prziśli na krziwe pyski! Kej Walduś poszoł do szkoły, to tam bōło jeszcze gorzij! Bezto derechtorka zawołała ôd niego ôjcōw, a posłała ich ś nim do szkolnego psychologa.
– Wiysz, dziołcho, co jo tam gańby wystoła, tego sie niy do ôpisać! – padała mi tak nasza znajōmo, jak my sie potkały. Ta psycholog godała, co my ku Waldusiowi sōm niy jak ôjce, ale jak starziki, za fest go rozpuszczōmy, a przisiyngōm ci, że my go yno jak nojlepij wychować chcymy! Ze synkym tyż pogodała, ale ônymu sie tako godka ganc niy widziała
i padoł, że jak ta gupio baba posłōchōmy, tōż my niy sōm jego ôjce! Co mōm robić, co mōm robić! – halatała.
Jo tyż niy wiedziała, co ji mōm ôdpedzieć, boch piynć dziecek wychowała, ale ône same na to prziszły, że na wszyjsko nōm niy styknie.
Jednako sprawa ze Waldusiym załatwiyła sie sama. Do szkoły prziszła modo rechtorka, co sie zajyna szportym, a już jakisik medale na swojim kōncie tyż mo. Ôna umiała synkowi przegodać do rozumu! Poradziyła mu, coby te wszyjski gupoty (elektryczno hulajnoga a fest drogi mobilniok) pociep a za tryningi sie wziōn. Jak trocha poturnuje, to sie mu gupot niy bydzie chciało, a ku tymu takigo karlusa dziołchy bydōm miały rade. Waldusiowo mamulka zaś halace, że ôna synka w dōma praje niy widuje, bo sztyjc po jakisik zawodach jeździ. Ale taki to już sōm ôjcowski starości!


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Składnostnje 150. posmjertnych narodnin Mata Kosyka w juniju 2003 wotmě so w jeho ródnej wsy Wjerbnje prěnja jemu wěnowana wědomostna konferenca. Na njej wobdźěli so dwaceći wědomostnikow z Němskeje, Pólskeje, Wulkeje Britaniskeje, USA a Ukrainy. W předležacym zběrniku »Mato Kosyk 1853–1940« je wudawaćel Roland Marti zapřijał jich přinoški k žiwjenju Mata Kosyka, k literarnemu, kulturnemu, nabožnemu, etniskemu, socialnemu a politiskemu pozadkej jeho tworjenja kaž tež k recepciji jeho lyriki w słowjanskich krajach. Z tym so wědomosć w slědźenju a interpretaciji Kosykoweho tworjenja wo wuznamne wuslědki wobohaća a wažne nowe impulsy do přichoda dóstawa. Wudawaćel Roland Marti (Uniwersita Posaarskeje) je zdobom sobuwudawaćel zhromadźenych spisow Mata Kosyka. Zběrnik je w LND wušoł jako 40. zwjazk Spisow Serbskeho instituta.


text:
Wutrobnje witajće do parka błudźenkow we Wochozach
W sakskej Łužicy je spočatk lěttysaca nastała po cyłej Europje jónkrótna parkowa krajina. Park błudźenkow we Wochozach njeje jenož woblubowane wulětnišćo hobbyjowych geologow a lubowarjow botaniki, wón je dyrdomdej za cyłu swójbu. Na 1,5 milionow wopytowarjow je sej tutón wurjadny kamjentny raj wot swojeho wotewrjenja sem w lěće 2003 wobhladało.
7.000 skandinawiskich błudźenkow, kiž so chowaja w sydom rjanych zahrodach, skića wopytowarjej přeco znowa fascinowace parkowe wobrazy.
Sezonu parka błudźenkow přewodźuja najwšelakoriše zarjadowanja.
>> Protyka zarjadowanjow
Wobdźiwanja hódne w kóždym počasu!
Kónc zašłeho lěttysaca wuwiwachu fachowcy a dalši angažowani ludźo ideju, stworić park ze skandinawiskich błudźenkow, kiž přinjese poslednja lodowa doba do Łužicy.
Šćežka po parku wjedźe přez mosty a pahórčiny, nimo rěčkow a wódnych kaskadow, přez kamjenjowe zahrody, pusćinu a holansku krajinu.
Dožiwiće: bursu rostlinow, jutrowne nałožki, bursu mineralijow, holanski swjedźeń, chórowe spěwanje, nóc ze šerjenjemi a wjele wjace.


text:
Nowo Gwinyjo
Nowo Gwinyjo (ang. New Guinea, indůnez. Irian) to je wyspa we zachodńij tajli Uoceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Źymje (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy Indůnezyjo (zachodńo tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodńo tajla). Uod Australije je uoddźelůno na pouedńu bez Ćyśńina Torresa. Uod zachodu sůmśaduje s Archipelagym Malajskim, uod wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspůma Salůmůna.
Na pouedńu wyspy je ńiźina s bažouůma, teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guůwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcůw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wjynkšość ludnośći to Papuasy.
Lo Ojropejčykůw wyspa uodkryu Portůgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wjeku wyspa potajlowano mjyndzy Ńiderlandy, Ńymcy a Wjelgo Brytańijo. Uod 1905 tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla mjymjecko zostoua po I wojńe śwjatowyj překazano Australije kej terytorjům mandatowe, a uod 1945 - terytorjům powjerńiče. We 1949 Australijo skuplowoua oubje tajle we Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje, kere istńouo do 1975 roku, we kerym uoguošůno ńypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata 1949-1963, na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej Irjan Zachodńi.
Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, mjydźi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbańizowano a ńywjela je sam drogůw.


text:
Automatyka i robotyka
Reprezentanci: Stanisław Bach, Lech Andrzej Bukowski, Witold Andrzej Byrski, Jerzy Andrzej Chojnacki, Mieczysław Damasiewicz, Jan Tadeusz Duda, Ewa Krystyna Dudek-Dyduch, Józef Kazimierz Giergiel, Mariusz Giergiel, Marek Gorgoń, Roman Górecki, Wojciech Grega, Tadeusz Kaczorek, Adam Władysław Kowalewski, Piotr Jerzy Łebkowski, Marek Romuald Ogiela, Krzysztof Antoni Oprzędkiewicz, Adam Krzysztof Piłat, Stanisław Piróg, Andrzej Pizoń, Leszek Rutkowski, Eugeniusz Świtoński, Andrzej Tadeusz Turnau, Konrad Adam Wala, Jan Węglarz


text:
Wětrow
Wětrow (němsce Wetro) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1936 k Bóšicam. Dla industrijoweho sydlišća sewjernje stareje wjeski je Wětrow z najwjetšim gmejnskim dźělom Bóščanskeje gmejny.
GeografijaWobdźěłać
Wětrow wobsteji dźensa z dweju dźělow: stareje wjeski na sewjernej kromje něhdyšeje Wětrnikoweje hory (dźensnišeje deponijoweje hórki) a industrijoweho sydlišća sewjernje stareje wsy při statnej dróze, kotraž wjedźe z Chrósćic do Njeswačidła. Tam nadeńdźe so tež zdaloka widźomny zawod za wohnjokrute materialije.
Susodne wsy su Łomsk na sewjeru, Njeswačidło na sewjerowuchodźe, Wbohow na wuchodźe, Hora na juhozapadźe a Bóšicy na zapadźe. Južnje Wětrowa nadeńdźetej so něhdyša Bóšćanska jama a Wětrowska deponija.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Arnošt Muka je slědowace Wětrowske ležownostne mjena w swojej Statistice zapisał: Dźěłošća, Jabłońky, Wrjosowki, Hromadna hora a Modlišća.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Wytrow je z lěta 1374.[2] Ležownostne knjejstwo njeměješe ryćerkubło kaž we wokolnych wsach, ale w 14. kaž tež we 18. lětstotku Klóšter Marijina hwězda.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1925 běchu wot 130 wobydlerjow 127 ewangelskich a jenož dwaj katolskaj. Ewangelscy Wětrowčenjo słušeja k Njeswačanskej ewangelskej wosadźe. Po Mukowej statistice rěčachu w lěće 1884/85 hišće 91 wot 93 Wětrowčanow serbsce.[3]
Wosrjedź wjeski steji restawrowany Lutherowy kamjeń z němskim napisom, kiž bu prěnjotnje we 1880tych lětach postajeny.
Hlej težWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjadnistwa Njeswačidło
- ↑ Wětrow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Hora | Jaseńca | Łusč | Nowa Jaseńca | Nowe Bóšicy | Nowy Łusč | Wětrow


text:
Godka Klachuli 13.03.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Tōz wōm musa ôpisać dalej te moje ôdwiedziny w tych „bożych strōnach”. Jak ech jechała na tej furze, kero ta dziołcha po bracie do Wołczyna po mnie posłała, toch se naprzōd ôbejrzała Jerolcice. Możno na całym świecie niyma takej wsi jak ta, ani jedyn cłowiek nie godo po niymiecku, na smyntorzu na krziżach same polske miana a ludzie tak ôgupiōni, ize jyno w to wierzōm, co jim pastōr abo rechtōr, take cudze smyki z Miymcōw, nagodajōm. I nie chcōm słyszeć ô tej prowdzie, ize jak po polsku godajōm, polske miana majōm, to też sōm Polokami, bo przeca jesce żodyn nie widzioł, żeby pies miałcoł abo żeby słowik rycoł jak krowa, i sōm tym samym narodym, jaki jest w Polsce. No, ale darmo, jak nie chcōm to nie musōm, a po plebiscycie bydōm darymnie lamyntować, jak im sie tu robota u nos skōńcy, bo bez granica nie bydōm mogli tak dalej do nos przijezdzać, a jak my tu z „grubami” i z hutami do Polski noleżeć bydymy i niech potym idōm po „geltak” do pastora i rechtora.
Jak my przijechali do Wierzchōw, zaroz mie wszyscy pieknie prziwitali, i padali: Dobrzeście ciotko zrobili, żeście teroz przijechali, bo nōm po bakusach (łostatkach) jesce kupa pampuchōw (krepli) zostało, to se pōmaszkecicie. Jak sie baby we wsi dowiedziały, ize Klachula przijechała, zaroz sie zebrały w jednej chałupie i prosiły, coby Roźla im tez coś podziała. No i jo jōm tez pedziała na rozum! Ale wōm padōm, ize choć tam tak daleko i choć tam kupa głupich bob jest, to jednak i tam jest pora kobiet, co majōm swōj włosny babski rozum i wiedzōm, ize to co Miymcy ô Polsce i ô Polokach godajōm, i pisōm, jest cygaństwo, i ône głosować bydōm za Polskōm. Nieskorzej napisa wiyncej ô tych ôdwiedzinach, a teroz musa pisać ô cym inkszym, jyno se przedtym zatkejcie dziurki ôd nosa.
Toli u nos w chałupie tyn tydziyń plōmpali gnojōwka. Naroz zacyni chłopi klōńć, pierōnować, ize my myśleli, że cała chałupa do gōry nogami przewrōcōm, a to skiz tego, ize jim sie plōmpa zagwoździła. A wiecie skiz cego? Toli pełny dōł był „Woli Ludu!” Beztoch jo sie zawsze dziwiła, ize we wsi nikaj nie widać tej paskudnej gazety i dopiero teraz sie wykazuje, kaj jōm nasi ludzie wciepujōm.
Wcora było pora kobiet u mie i tak my sie wōm padōm ześmioły, iz nos w bokach źgało. Toli u nos we wsi jest taki głupi Miymiec, co ôzdowo mleko w pudełkach, rozmajite krupki i piniōndze dlo biednych ludzi, ale jyno dla takich, co bydōm za Miymcami głosowali. Jak sie wōm padōm nasze baby ô tym zwiedziały, tōz churmym do tego głuptasia, ô Polsce ani słōwkiym nie piskły, i bierōm mleko, pijōm bioło i słodko kawa a śmiejōm sie do rozpuku z tych Miymcōw, co myślōm, ize nos za mleko abo za pora marek mogōm kupić. Jako głupio mina Miymcy potym zrobiōm, jak my za Polskōm bydymy głosowali, to nie wiym. Bo mleko jest mlekiym, głupi jest głupim, a sumiynie jest sumiyniym i mōndry jest mōndrym. Jyno nōm trocha żol tych berlińskich dzieci, bo te agitatory miymiecke, tym chuderlōntkōm te mleko amerykańske z pod gymby wziynli i tu na agitacjo posłali.
Niedługo bydōm przijezdzać do nos te ymigranty, bo juz Miymcy w miastach dlo nich budujōm baraki. Musymy ich przijōńć jak sie noleży. Jedyn daleki krewny ôd mojego Pietrka tez sie kozoł zameldōwać u nos na gminie do głosowanio. Zameldowali go hajmattrojery, ôni mu tez zapłacōm „rajza” i szychty, ale jo juz dzisioj wiym, ize jak ôn tu przijedzie, a przijdzie do nos, to za pōł godziny sie przekōno ô tych miymieckich cygaństwach i my mu to wszystko, co mu tam do uszōw natrōmbili, za jedyn wiecōr z głowy wybijymy. Tak tez powinni wszyscy, co majōm przijocieli i krewnych przi ymigrantach tych borokōw zbałamōncōnych i ôgłupiōnych przijōńć jak swojich, jak synōw marnotrawnych przitulić do siebie i ôświecić ich, a jo wiym napewno, ize bydōm głosować za Polskōm, tak jak my, bo przeca ôni sōm z nasej krwi, i z nasej wiary, jyno nie mieli długo z nami stycności i bez-to nie wiedzōm, ize my tu, bezto, że my sōm blisko Polski, lepiej jōm znōmy, niz tam we Westfalach nasi ludzie. Ôni borocy jyno to wiedzōm, co jym gazety niymiecke nacyganiły, a ô prowdzie sie dopiero u nos przekōnajōm.
Jesce roz sie do wos ôdzywōm, Wy kobiety i dziołchy z tych krysōw, kaj nie ma wysokich kōminōw, „grubōw”, „werkōw”, i hutōw, przetrzejcie ôcy i siyngnijcie po rozum do głowy, poki cas! Głosujcie w palmowo niedziela, tak jak my tu wszystke, za Polskōm, bo po plebiscycie, jak byście tam ôstały bez nos przi tych biednych i zbankrocōnych Miymcach, co to teraz jak dziady w Lōndōnie prosōm ô litość, to juz nieskoro byńdzie narzekać i po śmierci za grzechy żałować. Głosujcie za Polskōm, a nie wierzcie bylejakiymu rechtorowi, ktory z cudzych strōn do wos prziszedł i teroz siōm boji, ize sie ze wsi jak do Polski przidymy, bydzie musioł wynieść, tōz chce, coby skiż niego cało ta wieś za Miymcami głosowała.
Ô ty starej cerze rechtorowej w Piekarach tylach dostała listkōw, izech sie aze dziwuja, ize taki wrzōd w tych polskich zdrowych Piekarach może siedzieć i ze jesce ludzie do takich judosōw i przepłacōnych cyganōw mogōm do chałupy chodzić. Keby mi tak nie było żol tego pieknego papiōru i casu, tobych wyrachowała tym Piekarzanōm wszystke grzechy tej baby, co z psami jak z ludźmi, a z ludźmi jak pies żyje. Ale ôna nie wort tego, ize cłowiek aby na chwilka ô niej myśli.
Tōz pamiyntejcie ô 20 marcu, żebyście wszystke szły do głosowanio, głos za Polskōm dały i nie robiły wstydu
Waszej Rōźli Pyscycce.


text:
Edirne
Edirne (prjedy Adrianopel, bołharsce OдpиH Odrin) je wulkoměsto na samym sewjerozapadźe Turkowskeje, při hranicy z Bołharskej a Grjekskej. Nadeńdźe so něhdźe 230 kilometrow zapadnje Istanbula we wuchodnej Thrakiskej, europskim dźělu Turkowskeje a ma něhdźe 165.000 wobydlerjow.
Město bu w lěće 1362 wot Osmanow zdobyte a bě wot 1368 hač k dobyću Istanbula w lěće 1453 stolica Osmaniskeho mócnarstwa.
Znate twarske pomniki su wulka mošeja Selimiye w centrumje kaž tež osmaniske mosty přez rěku Tunca.


text:
Pyreneje
Pyreneje (španisce Pirineos, francosce Pyrénées, baskisce Pirinioak a katalansce Pirineus) su něhdźe 430 km dołhi hórski rjećaz w juhozapadnej Europje, kiž so wupřestrěwaja mjez Atlantiskim oceanom na zapadźe a Srjedźnym morjom na wuchodźe a wotmjezuja Pyrenejsku połkupu z wostatneje Europy. Na hrjebjenju Pyrenejow běži statna hranica mjez Španiskej a Francoskej; wosrjedź horin namaka so wyše toho małostat Andorra.
Najwyši dypk Pyrenejow je Pico de Aneto (3.404 m) nimale dokładnje w srjedźišću hórskeho rjećaza, něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Barcelony.


text:
Narodny wuměłc serbskeho ludu, moler, nowinar a spisowaćel Měrćin Nowak narodźi so 13. junija 1900 w Njechornju. Wón studowaše wuměłstwo a molerstwo w Praze a Waršawje, bě sobudźěłaćer-ilustrator Serbskich Nowin hač do nalěća 1933, hdyž bu wot nacijow dźewjeć tydźenjow zajaty a po tym z nowinarstwa wuhnaty. Wón wozjewi zdźěla pod pseudonymom Bobak w serbskim dźeniku moderne fabule wo zwěrjatach kaž „Baćoń a žaba“, reportaže a powědančka, w kotrychž je na hrožacy strach fašizma skedźbnjał a na satiriske wašnje narodnu liwkosć někotrych Serbow šwikał. Swoje rysowanki a mólby signowaše z lipowym łopješkom. 14. oktobra 1923 bě wón Zwjazk serbskich tworjacych wuměłcow załožił a bě jeho kordinator. Hesło jeho žiwjenja bě „Chcu być słužownik serbskeho ludu“. Nacije jemu pisanje zakazachu, medije Zwjazka Polakow w Němskej porno tomu zmóžnichu jemu dźěło pod pseudonymom Strzygon.
18. meje 1900 zemrě w Budyšinje wučer a spisowaćel Jan Bartko, kiž bě so 16. nowembra 1821 žiwnosćerskej swójbje w Drobach pola Minakała narodźił. Po wopyće Budyskeho krajnostawskeho wučerskeho seminara wučerješe w Delnjej Hórce, Chwaćicach a 33 lět w Nosaćicach, hdźež bě tež kantor. Zasadźeše so za čas byrgarsko-demokratiskeje rewolucije w Němskej 1848/1849 jara za towaršnostny postup a za narodne zajimy Serbow. Bě sobuawtor Wulkeje peticije Serbow, zapisowar Serbskeho burskeho towarstwa Radwor a 1847 sobuzałožićel Maćicy Serbskeje. 1898 bu jeje čestny čłon. Pod pseudonymom „Jan Šćipalca“ pisaše a pěsnješe doprědkarske přinoški a basnje za Tydźenske Nowiny a za Serbski Nowinkar, kotrehož soburedaktor wón bě. Jako připóznaty wučer spisa 1872 štyri króć nakładowanu a 48 lět wužiwanu „Prěnju čitanku za serbske šule“ a 59 lět wužiwane „Bibliske stawizny za serbsko-němske šule“ kaž tež knihu „Oberlin. Jeho žiwjenje a skutkowanje w Kamjenjodoli“, kěrluše, basnje a přełoži teksty Zejlerjoweho oratorija „Nalěćo“ do němčiny.
Manfred Laduš
Dźensa by Gerat Libš 85ćiny swjećił. Rodźeny we Wěteńcy do swójby mulerja a domjaceje studowaše wón po maturje slawistiku w Lipsku. Tehdy a dalše lěta bě aktiwny kopar w Njebjelčicach a tak znaty a woblubowany pola młodźiny wokolnych wsow. Po studiju dźěłaše w lektoraće za wučbnicy w Budyšinje, wot lěta 1959 do 1981 bě redaktor dźěćaceho časopisa „Płomjo“. Po tym skutkowaše znowa někotre lěta jako lektor a jako redaktor Noweje doby. 1. awgusta 2012 wón doma w Pančicach-Kukowje zemrě.
Basniske spočatki Libša sahaja do jeho studentskich lět. Pozdźišo wozjewješe prawidłownje, zwjetša pod pseudonymom „Lindaš“. Za swoje młode čitarstwo pisaše basnje wo přirodźe a zwěrjatach. Prěnja zběrka „Z połnej karu“ wuńdźe 1970, tři lěta po njej powědka w hrónčkach „Čepjela a Prynka“. We wjazanej rěči předstaji dźěćom mjez druhim „Kózlika Pryzlika“ a „Jěžika-Wšitkowědźika“. Dalšej zběrce wuńdźeštej 1981 a 1989: „Swinjemišter Dunč“ a „To swět koči čini woči“.


text:
Uroczystości upamiyntniynio ôfiar Gōrnoślōnskij Tragedyje
Szef RAŚ pod wrōtami lagru we Świyntochłowicach-Zgodzie zaapelowoł, żeby we sprawie upamiyntniynio ôfiar Gōrnoślōnskij Tragedyje wylyź nad podziały. By solidarnie pokozać, iże ślōnsko pamiyńć mo znaczynie.
Przi ôdnoszyniu sie do ôsobliwych warōnkōw, w kerych były ôrganizowane ôbchody, tym razym – po piyrszy roz ôd dwanostu lot niypoprzedzōne marszym z katowskigo placu Wolności, szef RAŚ stwiyrdziōł: „Pokōnanie tyj blisko dziesiyńciokilōmetrowyj drōgi mo dlo wielu z nos wielko woga. Pewnikym z rozmajtych zglyndōw. Dlo niykerych wiōnże sie ze pamiyńciōm ô bliskich, dyrekt tykniyntych Tragedyjōm Gōrnoślōnskōm. Dlo wielu tyko sie ôsobistego doświadczynio – choć przeca niy tak dramatycznego jak to sprzed 76 lot, to jednak bolawego. Doświadczynio wykluczynio i stygmatyzacyje. Wiela razy my słyszeli, iże mogymy być niy tym, kim sie czujymy, ino tym, kim chcōm nos widzieć inksi? Wiela razy było nōm dowano do zrozumiynio, iże jeźli niy przipasujymy sie do cudzych forsztelowań, bydymy niymiyle widziani, choć my sōm przeca u siebie?”.
Przibyli przedstowiciele cołkigo politycznego spektrum
Na zaproszynie Ruchu Autōnōmije Ślōnska we uroczystościach wziōnli udzioł: Gabriela Stanecka-Morawska, wicemarszałkini Synatu, europosoł Łukasz Kohut, synatōr Marek Plura, synatorka Dorota Tobiszowska, synatorka Halina Biyda, posłanka Mōnika Rosa, wiceprezydynt miasta Ruda Ślōnsko Michał Pierōńczyk, prezydynt miasta Świyntochłowice Daniel Beger, Szef Forsztandu Zwiōnzku Niymieckich Stowarziszyń Ôbywatelsko-Kulturalnych w Polsce Bernard Gajda, we mianie Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj Hynryk Mercik.
Gorzelik: Ôczekujymy uczciwego ôbrachōnku z przeszłościōm
We hned wszyskich wystōmpiyniach ważny plac wziōn wōntek ôbrachōnkōw z przeszłościōm i polityki pamiyńci. Jorg Gorzelik krytycznie ôdniōs sie do działań państwa polskigo:
– Jak myśla ô tych dwanostu Marszach na Zgoda, zastanowiōm sie eli, kej my społym pokōnowali drōga, co niōm we 1945 roku gnano heresztantōw, państwo – reprezyntowane za tymi wrōtami ôd Salōmōna Morela, uczyniyło znaczōncy krok ku prowdzie, ku zdefiniowaniu zdrzōdeł wyrzōndzōnego sam zła. Wielokrotnie przi stōniu w tym miyjscu my wyrzekali ôczekowanie uczciewgo ôbrachōnku z przeszłościōm, z politykōm norodowego i etnicznego ujednolicynio, co prziniosła ciyrpiynie uznanym za takich, co niy społniajōm sztandardōw zadekretowanyj polskości. Jaki bōł ôdzew na to wołanie?
Przed poru laty w syjmie zôrganizowano była kōnferyncyjo i wystawa, ôbie izby parlamyntu przijōnły rezolucyje, Poczta Polsko wydała nawet ôkolicznościowo brifmarka. A trefiōł dramat Gōrnoślōnzokōw, inkszych społeczności pograniczo, grup norodowych i etnicznych do programōw nauczanio i szkolnych podryncznikōw? A głowne telewizyjne serwisy informujōm ô Dniu Pamiyńci Gōrnoślōnskij Tragedyje, jak to czyniōm w przipodku rocznic katyńskij zbrodnie? Zdo sie, iże Polska dlo Polokōw, budowano kejś ze pōmocōm wypyndzyń, ôbozōw, deportacyji, dzisioj ustanowiano je bez zamilczynie, zbagatelizowanie, wykluczynie z polityki pamiyńci i z ôficjalnyj ôzprowki ô przeszłości.
Szef RAŚ zaapelowoł do licznie zgrōmadzōnych politykrōw roztōmajtych ugrupowań:
– Apeluja ô to, by we sprawie ô wymiarze tak uniwersalnym jak upamiyntniynie Gōrnoślōnskij Tragedyje wylyź nad podziały. By solidarnie pokozać, iże ślōnsko pamiyńć mo znaczynie. Iże je wert wiyncyj aniżeli 3 zł 30 gr – tela wynosi nōminalno cyna brifmarki wydanyj ôd Poczty Polskij na przileżytość 75. rocznice Gōrnoślōnskij Tragedyje.
Zdrzōdło: Ruch Autōnōmije Ślōnska


text:
Za běhi so přizjewić
Sportowe towarstwo Běła-Cunnersdorf přewjedźe lětsa tak mjenowany Žabjacy běh, a to 25. junija. Přizjewjenja su hišće móžne, někotři su so hižo zapisali. W poskitku maja tam běhaj na distancomaj 2 km a 9,6 km. Dalše wubědźowanja:
30.06. Krabatowy firmowy běh
11.07. VVO Hornjołobjowy marathon
28.08. KnappenMan
05.09. Cityjowy běh w Złym Komorowje
05.09. Blackbird-run w Hózku
24.09. Schiebock běha ekstremnje
26.09. Budyski crossowy duatlon
Situacija dale njejasna
Ze stron Sakskeho koparskeho zwjazka do redakciskeho kónca žana medijowa zdźělenka njepředleži hač smětaj krajnej ligistaj Budissa Budyšin a SC Freital zaso porjadnje trenować (to rěka z kontaktami mjez hrajerjemi) a 26. junija relegacisku hru we Weißigu pola Drježdźan přewjesć. Wšitko tuž na to pokazuje, zo relegaciski duel dowoleny njebudźe, a zo dyrbitej los abo sportowe sudnistwo rozsudźić. Dobyćer tajkeho losowanja smě potom přichodnu sezonu we wyšej koparskej lize hrać.
Změny w kole sudnikow


text:
Dagestōn
Dagestōn (ru. Pecпyблиka ДarecTaH) - je autōnōmicznōm republikōm we Rusyje. Republika znŏjduje siy we regiōniy Pōłnocnegŏ Kaukazu. Stolicōm Dagestanu je Machaczkala.
Dagestōńskŏ populacyjŏ posiydzŏ 2,910,249 perzonōw (2010) a republika mŏ fest roztomajte nacyje, dōminujōncymi sōm: Awary, Darginy, Kumyki a Lezginy. Regiōn mŏ 14 ôficyjnych gŏdek, nale Ruski je nŏjczynściyj użiwōny mimŏ iże Ruskōw je ino kole 3%.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dagestōn s 50,300 km2 placym je usitułowōny we Pōłnocnŏ Kaukaskich Wiyrchach. Znŏjduje siy na połedniyu Rusyje. Republika mŏ dostymp do Kaspijskego Morzã. Nŏwyższy pōnkt to Wiyrch Bazardüzü (4,466 m).
Regiōn graniczy ze Azerbejdżōnem a Gruzyjōm, a wewnōntrz ruskej federacyje s Kałmycyjōm, Czeczeniyjōm a Stawropolskim Krajem.
Rzeki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dagestōn mŏ wiyncyj niźli 1800 rzekōw, hlawne to:
Naturalne Surowce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Republika mŏ srogie surowce[2]:
- Miydziy ( kole 1mln tōny)
- Ropy (kole 10mln tōny)
- Naturalnych gazōw (kole 44 miliardōw m3)
Regiōn mŏ tyż 530km plaż, 1200 hektarōw terapeutycznej ciyapy a 300 źrōdył uzdrowiskowyj wody.


text:
W zawostajenstwje Siegmunda Musiata, kotrež přijima Serbski kulturny archiw w běhu poslednjeju dweju lět, nadeńdźechmoj dźenik ze Smječkec pochadźaceho wojaka Georga Pecha. Noticowa knižka, někak w přihódnym oktaw-formaće, słužeše mužej ze serbskokatolskich kónčin jako dnjownik swojeho wojerskeho časa. Wustojny ludowědnik, stenograf a stawiznar, njeboh dr. Musiat nošeše so drje z mysličku, wo knize muža ze swójskeje ródneje wsy pisać – pak nastawk pak samo mjeńši serial za nowiny. Na to pokazuja do knihi zapołožene noticki. Hač je tule mysl cofnył abo čehodla k tomu wjac dóšło njeje, njehodźi so hižo wuslědźić.
Cyły dźenik je w hesłowej formje, respektiwnje w krótkich sadach, němsce napisany, ale jednotliwe mjena přiwuznych a znatych pisarja pokazuja jasnje na to, zo běše wón Serb. Katolska nabožnosć w zwisku z domizniskej kónčinu je za to dalši indic. Ryzy dokumentariski přistup tole snano njedopokaza, ale tukamoj na to, zo bu Georg Pech mjez swójbnymi a druhimi Jurij P(j)ech mjenowany, znajmjeńša pak serbsce rozumješe a rěčeše.
Wo swójbje Pecha hodźi so z jeho zapiskow telko zhonić, zo měješe nimo staršeju dweju bratrow »Michael« a »Nikolaus« a znajmjeńša jednu sotru. Dalše přiwuznistwo běštaj wuj »Georg« a ćeta »Anna« z Njebjelčic. Jónu naspomni wopyt pola wuja w Drježdźanach. Tohorunja mjenuje so jedyn kuzenk »Nikolaus«.
Niski prestiž jo zadora spěšnemu wótnowjenju (3)
Znate ga jo ze zapiskow, až su Drjewjanarje rady a wjele spiwali. W lěśe 1672 jo na pśikład wušy promšt města Celle wobznanił, až Wendlandarje hyšći »wjele słowjańskich spiwow« spiwaju (w nimskem originalu: »viel wendische Lieder«). Na pśikład pśi woplěwanju nałoga stajanja kronowego boma na dnju swětego Jana su młode drjewjańske žeńske z Lüchowa spiwali »wjasołe pěsni w drjewjańskej rěcy«. Gaž wóni srjejź swójeje jsy ten kronowy bom (nimski: »Kronenbaum«) zwigaju, wóni »rejuju a skokaju wokoło kaž źiśi Israela wokoło swójogo złotego śeleśa; spiwaju w drjewjańskej rěcy wšakorake pśiwěrkojte spiwanja, myslece, až take jo jadna Bóža słužba, pśez kótarejež móc wóni a jich zbóžo derje se wuwijaju.«
Gaž pśi góźbje swajźby jědu pó njewjestu, tak jo zachowane ze jsy Clenze, wóni spiwaju »teke wjele drjewjańskich spiwow«. Z lěta 1640 jo wobznanjone, až drjewjańske młodostne su chójźili wót jsy ku jsy a su spiwali jatšowne kjarliže w swójej rěcy, a wóni su za to dostali jajka a jěšnice.1
Ako běšo ewangelski pastyŕ Nicolaus Rodewald (1647–1674) we Woltersdorfje swóju słužbu ako dušepastyŕ pśewzeł, jo zapisał pśi wizitaciji lěta 1671, až jo póznał jomu njeznatu wašnju pśi zakopowanju: Gaž su Drjewjanarje wumarlika na kjarchob dowjadli, sednuštej se »dwě žeńsce na wóz, jadna pó kuždem boce kašća, kenž jo zapowjesnjony z płachtu, a wrjašće a se źeru ga tšašnje pó drjewjańsku.«
Socialno-etnografiske slědźenja w Radworju (1963–1968)*
Před 70 lětami, w meji 1951, bu z Institutom za serbski ludospyt w Budyšinje prěnja slědźerska institucija zwonka uniwersitow na polu sorabistiki załožena. Tutón podawk ma so w rozšěrjenym konteksće wobšěrneje institucionalizacije a profesionalizacije serbskeje kultury po Druhej swětowej wójnje wobhladować. Tehdy wobdźělenych akterow, Serbow kaž tež Němcow, wjazaše ze załoženjom institucije narok, přichodne nacionalne wuwiće Serbow w »staće dźěłaćerjow a burow« na wědomostny fundament stajić. Po zahubnosćach NS-diktatury wěnowaše so dźěłowy program instituta předewšěm přezcyłnym dokumentacijam, inwentarizaciji a systematizaciji wšitkich k dispoziciji stejacych swědkow a swědčenjow serbskeje rěče a kultury.1 K tomu zahajichu so w běhu 1950tych a 1960tych lět někotre z wysokimi koštami zwjazane dołhodobne projekty, kotrychž wuslědki so husto we wudaćach wobstejacych z wjacorych zwjazkow wozjewichu, kiž su hač do dźensnišeho njeparujomne standardne dźěła sorabistiki, mjez druhim rjad Serbske narodne drasty (wušli 1954–1979) a Serbski rěčny atlas (1965–1996). Empiriske hrube daty a dalše dźěłowe materialije z wšelakich sorabistiskich slědźerskich projektow Instituta za serbskich ludospyt nańdu so dźensa z wulkeho dźěla w Serbskim kulturnym archiwje. Wone chowaja zwjetša přeco hišće wulki potencial za wědomosć a praksu – přetož njeje so zmolom wšitko, štož bu za čas NDR dokumentowane a přeslědźene, wozjewić směło. Na přikładźe Radworskeho projekta chcu to w slědowacym bliže rozłožić.
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.
Rozrost katolskeje cyrkwje w Sakskej mjez industrializaciju, imigraciju a antislawizmom na přikładźe Michała HórnikaCyrkej w Hajnicach Foto: Serbski kulturny archiwW druhej połojcy 19. lětstotka wuwi so Sakska w běhu mało lětdźesatkow k wysoko industrializowanemu krajej. Tole njeby móžno było bjez tysacorych wukrajnych dźěłaćerjow a dźěłaćerkow, kiž w ratarstwje, rjemjesle a hórnistwje, w fabrikach a škleńčernjach abo při twarje železnicy dźěłachu. Někotři z přićehnjenych dźěłaćerjow běchu kwalifikowani fachowcy a derje zasłužichu, wjetšina pak měješe sej swój wšědny chlěb ćežko zasłužić. Dźěłaćerjo pochadźachu přewažnje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, wšelcy tež z Italskeje abo Francoskeje. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy pak jeno (wospjet) na wobmjezowany čas na dźěło přichadźachu. Znata je we Łužicy Porakowa předźernja w Hajnicach, hdźež hłownje Češa přistajeni běchu. Pokazać móhło so pak tež na wsy wokoło Lubija, hdźež stotki Polakow w ratarstwje słužachu abo na kónčinu mjez Njedźichowom a Rólanami, hdźež pólske a čěske kolonije industrijowych dźěłaćerjow nastachu. Jeničce mjez Radworjom a Zdźěrju zličichu w lěće 1912 wokoło 350 pólskich sezonowych dźěłaćerjow w ratarstwje a w kaolinowych jamach wokoło Chrósta dźěłaše wokoło 200 dźěłaćerjow ze susodneju krajow. Situaciju w Rudnych horach abo we wulkoměstach kaž Kamjenicy, Šwikawje, Lipsku abo Drježdźanach móžemy sej podobnje předstajić. Wjetšina tysacorych imigrantow-dźěłaćerjow w Sakskej bě katolskeho wěrywuznaća a ma wulki podźěl na rozwiću katolskich cyrkwinskich strukturow kónc 19. lětstotka.1 Bě katolske žiwjenje w ewangelskej Sakskej hač dotal přewažnje na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowane, załožichu so w druhej połojcy 19. lětstotka po cyłej Sakskej nowe wosadne struktury a twarjachu so kapały, cyrkwje, fary a šule.
Wulki dźěl serbskich katolskich duchownych, kiž běchu so za čas studija w Praze (wšo)słowjanskeho ducha nasrěbali, so samozrozumliwje słowjanskim dźěłaćerjam w jich maćeršćinje přiwobroći a spyta jim tak čwak domizny w cuzbje stworić: hač bě to přećelne słowo po kemšach, pomoc při wobchadźe z němskimi zarjadami, słuchanje spowědźe abo swjećenje kemšow w pólskej a čěskej abo tež italskej (Michał Hórnik) a francoskej (Jakub Buk) rěči. Někotři duchowni, tak na přikład Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski abo Jakub Šewčik, tež prawidłownje před sudnistwom jako tołmačerjo skutkowachu. Tak přełožowaše Hórnik z čěšćiny, pólšćiny, francošćiny a italšćiny.2 Jako w Budyšinje tež tołmačerja za madźaršćinu pytachu, prócowaše so Hórnik tež tutu rěč nawuknyć.3
Tekst a kontekst serbskeho pokěrluša
Z Koćiny
Jěł je Bóh wjeršeń do městačka
na swojim zelenym wozyčku,
... haj, wozyčku.
Do pół je městačka njepřišoł,
wosrjedźa městačka pozastał,
... haj, pozastał.
Nichtón tam k njemu won njepřińdźe,
štož jenož jedyn stary měšnik,
... haj, stary měšnik.
»Čohodla płačeš, ty syno Boži?«
»Kaha ja płakaći njedyrbju,
... haj, njedyrbju?
Wóše tóh’ městačka wulke znamjo,
wulke mi znamjo, haj, krawy mječ,
... haj, krawy mječ.
Na jednym boku je krawy mječ,
na druhim boku je čorny křiž,
... haj, čorny křiž.«
»Na čo tón krawy mječ pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulku wójnu,
haj, wulku wójnu.«
»Na čo tón čorny křiž pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulki mór,
haj, wulki hłód.
Zo budźa maćerje dźěći jěsć,
hišćen je njebudźa we měri jěsć,
... haj, we měri jěsć.
Budźe so zebrać tón mały knajb,
hišćen je budźe jim z rukow wudrěć,
... haj, z rukow wudrěć.«
Nimo tam ćehnjechu wojacy,
z cuzeho kraja mi wojacy,
... haj, wojacy.
Hdyž so pak za městačkom wohladnychu,
ničo tam wjace njesłyšachu,
... haj, njesłyšachu,
štož starych ludźi wulki hołk,
małych tych dźěći wulki křik,
... haj, wulki křik.
Nimo tam jědźichu fórmani,
z cuzeho kraja mi fórmani,
Ličba Serbow bu po kóncu Druheje swětoweje wójny na něhdźe 100.000 přisłušnikow trochowana, mjez nimi něhdźe 12–15.000 katolikow. Mjeztym zo w slědowacych lětdźesatkach mjez ewangelskimi Serbami ličba serbsce rěčacych sylnje woteběraše, suma katolskich Serbow jenož poměrnje snadnje spadowaše. Cyłkownje dźewjeć serbskich katolskich parochijow bě z wuwzaćom Kulowskeje wosady (dieceza Zhorjelc) biskopstwu Mišno resp. wot 1980 Drježdźany-Mišno přirjadowanych. K nim słušachu wosady w Budyšinje (wosada Našeje lubeje knjenje), Chrósćicach, Njebjelčicach, Wotrowje, Radworju, Ralbicach, Zdźěri (1923–2005 samostatna), Baćonju a ta w Kulowje.
Tola tež w katolskej kónčinje dóńdźe po 1945 přez zasydlenje němskorěčnych wuhnatych k sylnišemu etniskemu změšenju. Hinak hač w ewangelskim sydlenskim rumje nawukny wjetšina němskich wuhnatych młódšeje generacije, tež dźakowano serbskorěčnej wučbje a prawidłownym serbskim Božim słužbam, aktiwnje serbsku rěč. Ze stron Mišnjanskeho biskopstwoweho wjednistwa bu hižo krótko po kóncu wójny wobzamknjene, dwurěčne fary 1940 namócnje přesadźenym serbskim duchownym wróćo dać. Wróćopřesadźenje, zdźěla tež nowowobsadźenje farskich městnow ze serbskimi duchownymi so skónčnje jara zasobu w lěću a nazymje 1945 přewjedźe.2 Z tym běchu serbske dušepastyrstwo, serbske Bože słužby a cyrkwinska wučba za młódšu generaciju zaručene. Nabožna wučba bě zaso w serbskej rěči a tež dźěćace a šulerske kemše wotměwachu so zaso w maćernej rěči.3
Wjace hač 60 Serbowkow a Serbow poda so w słužbje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty na misionsku słužbu. Mało z nich wosta tak z Łužicu a serbskim zjawnym žiwjenjom zwjazany kaž tibetski misionar August Hermann Francke. Přez lětdźesatki bě ze swěrnym čłonom Maćicy a wospjet přewostaji Serbskemu muzejej wjetšu ličbu tibetskich pismow a objektow. Mjez tibetologami a w bratrowskej jednoće so mjeno Augusta Herrmanna Francki hač do dźensnišeho česći. Jeho dźěło je mnohim zakład a wuchadźišćo dalšich slědźenjow. Serbski swět pak prominentneho Maćicarja a spěchowarja Serbskeho muzeja bórze zabywaše. Tak njejewi so w serbskich medijach ani noticka wo jeho smjerći. W tutym nastawku chcu žiwjenski puć mało znateho Maćicarja rysować a tibetsku zběrku předstajić, kiž je k wurjadnym drohoćinkam Serbskeho muzeja słušała.Portret Augusta Hermanna Francki Reprodukcija: Lubina Malinkowa
August Hermann Francke narodźi so 5. nowembra 1870 w městačku Gnadenfrei, dźensa Piława Górna w Pólskej. Městačko słušeše k šleziskim sydlišćam bratrowskeje jednoty a tež swójba Francke bě sobustaw tuteje swobodneje cyrkwje. Nan wobsedźeše w Gnadenfreiu wuspěšnu barbjernju tekstilijow. Pućowansko-misionarsku žiłku bě August Hermann wot dźěda Christiana Friedricha zdźědźił, kiž bě jako misionar w Južnej Africe skutkował. Byrnjež mjeno to sugerowało, njebě misionar Francke z Augustom Hermannom Francku (1663–1727), załožićelom Franckowych wustawow w Halle nad Solawu, přiwuzny. Pietizmej a misionskemu hibanju pak bě runje tak kaž wony přichileny. Po wuchodźenju šule wopyta Francke wučerski a misionski wustaw w Niskej, hdźež so na słužbu w bratrowskej jednoće přihotowa.
Njewěm, hač běchu blisko delanskeje wsy Sernjany něhdy wosebje wjele sornow (sernow). Ale nětko wěm, zo znajmjeńša jedyn Sernjančan wěri, zo mjeno wsy ze słowom sorna ničo zhromadneho nima.1 Pawoł Rota kritizuje znateho ludowědnika a rěčespytnika Arnošta Muku, zo njepytaše w Pfulowym słowniku dale, jako je słowo serna našoł. Jemu a tež »mjenowědnikam« wumjetuje, zo pječa njepřirunowachu dosć z mjenami druhich rěčow a zo tohodla njejsu na to přišli, zo je mjeno Sernjany, z historiskimi dokładami Czscherna a Zerna wotwodźene wot ćerń. Awtor tuž derje wě, kak wažne je přirunowanje za mjenowědnikow.
Haj, jelizo dźe w mjenowědźe wo rěčespytne hladanišćo, je to předewšěm wěc t. mj. historisce přirunowaceho rěčespyta. Ale – přirunować je móhłrjec trjeba prěki a podłu! Čehodla na př. wobkedźbować z móžnych čěskich přirunowanskich městnostnych mjenow jenož Trní, wotwodźene wot trn = ćerń, a nic tež Srní, wot srna = sorna (serna)? Runje tole činja »mjenowědnicy« w našim padźe.2
Njedopokazuja pak jasnje dokłady 1419 Czscherna a 1551 Zerna, zo so wo korjeń ćerń jedna? Tu je móžno předewšěm poručeć přirunowanje z mjenom hornjołužiskeje wsy Sobołsk (němsce Zoblitz), Zebulusk, 1533 Zoboleß, štož bjezdwěla wujasnjujemy prawje kaž staroserbske *Seběłusky/*Soběłusky. Derje znate je, zo njeměješe němska rěč něhdy zwuk [s], kajkiž tči na př. w nazwuku mjenow *Soběłusky a Sernjany, a staješe w mjenach město słowjanskeho [s] prawidłownje [ts].3 Pisarjo pisachu z abo zc abo druhdy hišće hinak. Zerna hodźi so potajkim nastupajo nazwuka jara derje k serna.
Před 75 lětami, po zakónčenju Druheje swětoweje wójny, běše Trjebin hišće ryzy serbska wjeska. Swójby běchu hač na małe wuwzaća serbske, hdźež so serbsce rěčeše. Po socialnym stawje běchu wobydlerjo ratarjo, zwjetša małoratarjo. A tež swójbne mjena w Trjebinje běchu hač do lěta 1945 serbske. Po wójnje su so do Trjebina tež cuzy wuhnaći zasydlili a su tež měšane němsko-serbske mandźelstwa nastali. Tak su so serbskim swójbnym mjenam němske přidružili.
Wjesny wobraz njeje so lěta dołho změnił. Nastaće prodrustwa přiwabi wjele nowych němskich dźěłaćerjow a z tym tež nowe, nic serbske swójbne mjena. Najhórje pak bě, zo so dźěle Trjebina zhubichu a so dźensa hišće »čorneho złota« dla zhubja. Tuž je najwjetši čas, zo so swójbne mjena zachowaja.
Swójbne mjeno je dźěl mjena kóždeho čłowjeka. Wone wudospołnja předmjeno a zwuraznja přisłušnosć nošerja k wěstej swójbje. Tysacy lět mějachu ludźo jenož jedne mjeno. Nastaće a přesadźenje tak mjenowaneje »dwumjenowosće« (Zweinamigkeit) njesta so připadnje a bjez přičiny. W času wokoło lěta 1000 po Chrystusu załožichu so mnohe města. Ličba wobydlerjow razantnje stupaše. Nětko bě trjeba, ludźom dalše, swójbne mjeno přidać, zo bychu so mjez sobu rozeznawali. To njebě kaž dotal jenož z předmjenom móžne. Mjez 1000 a 1500 wuwichu so kriterije, kak maja so nowe swójbne mjena tworić. Wukristalizowachu so pjeć kriterijow za tworjenje swójbnych mjenow: swójbne mjena z předmjena, swójbne mjena po pochadźe (městnosć, lud z kotrehož wosoba pochadźeše), swójbne mjena po bydlenskej městnosći (pokazuja na městnosć, hdźež wosoba bydli), swójbne mjena z pomjenowanja powołanja (pokazuja na powołanja abo činitosć wosoby) a swójbne mjena, kiž pokazuja na wěste napadne kajkosće wosoby a kotrež jich jasnje wot druhich ludźi rozeznawaja.
Stawizny kóždeho naroda su połne wojowanja wo přežiwjenje a swobodu. W stawiznach kóždeho naroda je wjele rjekow było, kotrychž su sej ludźi česćowali a woswjećili, ale jenož někotři z nich su so z legendu stali. Jedna z legendow łužiskoserbskich stawiznow a literatury běše Krabat, móžemy snadź rjec – łužiskoserbski Kraljević Marko, kotrehož woblubowanosć je přešła ramik serbskeje kultury do literatury druhich narodow, kiž su w kontakće ze Serbami.
Štó je był Krabat? Je wón historisce woprawdźe eksistował? Kotre legendy so wo nim powědaja? Čehodla je so (jenož) Krabat z legendu stał? Kajke su podobnosće mjez Krabatom a Markom Kraljevićom? To su někotre prašenja, z kotrymiž chcu so tu zaběrać.
Krabat jako historiska wosoba je so w lěće 1624 w Rakusko-Wuherskej jako Janko Šajatović narodźił. Wón běše wojak a jězdny a dźěłaše w škitnej gardźe kurwjercha w Drježdźanach. Hromadźe z Uskokami je přećiwo Turkam wojował. Jako dźak za swoju swěrnu słužbu da jemu sakski kurwjerch wudwor we Wulkich Ždźarach. Janko Šajatović pochadźeše z Chorwatskeje a rěka, zo je mjeno Krabat nastało wot słowa Chorwat.
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2
Tule podaty přinošk bazuje na přednošku składnostnje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje 26. septembra 2020 a bu za wozjewjenje wobdźěłany.
»By tohodla jara wužitna wěc za wědomosć była, hdy bychu so raz wučeni Serbjo zebrali, cyłe mjezy wobeju Łužicow wobpućowali a awtentisku kartu a statistiku zhotowili ...«1
Tute linki napisa w lěće 1876 młody Lipšćanski student slawistiki a serbski aktiwist Arnošt Muka w swojej pućowanskej rozprawje wo Delnjej Łužicy »Pućowanje po Delnjej Łužicy«. Šěsćdźělnu rozprawu wozjewi Muka hromadźe z přećelom a komilitonom Janom Arnoštom Holanom w časopisu Łužica. Holan běše tež přewodnik Muki na jězbje. Na zakładźe swojeho slědźenja kritizowaše Muka tehdy eksistowace karty serbskeho rěčneho ruma we Łužicy. Jemu so zdaše, zo běchu podobnje tež oficielne ličby serbskorěčneje ludnosće wopačne. A zo by wěstosć docpěł, bu Muka sam aktiwny. 1884 předpołoži prěni dźěl swojeje »Statistiki łužiskich Serbow« wo Delnjej Łužicy w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1885 slědowaše druhi dźěl wo pruskej a 1886 třeći dźěl wo sakskej Hornjej Łužicy. Młody třiadwacećilětny ze swójby zamóžiteho serbskeho ryćerkublerja we Wulkim Wosyku pochadźacy student naćisny 1876 w dwěmaj linkomaj kompletny slědźerski projekt. Zbytk su dźensa serbske wědomostne stawizny.
Wo dóńće katolskeho fararja w Pólskej
Před 75 lětami wotměwachu so prěnje a wobsažne wuhnaća němskeho wobydlerstwa z mjezow dźensnišich hranicow Čěskeje, Słowakskeje a Pólskeje republiki. Za Hornju Łužicu potrjechi to dźěl Žitawskeho hejtmanstwa, kotryž ležeše wuchodnje Nysy. Po wobsadźenju kraja přez pólske a sowjetske wójsko a sćěhowacym poněčimnym dwójnym knjejstwje wobeju frakcijow wuhnachu so wobydlerjo tutoho pasma 22. junija 1945. Stawizny wuhnaća, sćěhi za potrjechenych a dóńt wuhnatych po tym wopisujetaj Lars-Arne Dannenberg a Matthias Donath w knize »Do hoan uns die Polen nausgetriebm«, kotraž je loni wušła.1
Mjez tutymi wuhnatymi běše tež Jurij Brusk, wot lěta 1940 farar w Königshainje, pozdźišim Działoszynje. Tež wón bu, byrnjež na swoju serbsku narodnosć pokazał, wuhnaty a nawróći so hakle 29. januara 1946. W mjenowanej knize rozestaja so awtorstwo kritisce z njepřitomnosću Bruska. Předležacy list Bruska na Wójćecha Kóčku wot 17. februara 1947 je w tutym zwisku zajimawy, dokelž so z nim situacija Bruska lěto po swojim nawróće a hižo połdra lěta po wuhnaću rysuje a někotre wotewrjene prašenja znajmjeńša podźělnje (tendencielnje) rozrisaja.2
Wuměłc-architekt Arnold von Westfalen jako inowatiwny gotiski twarski mišter hroda Albrechtsburg a jeho architektoniske herbstwo
Za architekturu je 15. lětstotk wosebity čas, dokelž hodźi so jara zajimawe wuwiće wobkedźbować, kotrež wustupuje po cyłej Europje, wosebje tež w Sakskej a we Łužicy. Jako w Italskej dawno hižo renesansowy stil z cyle hinašimi konceptami a strukturami knježeše a swójba Medici Florenz k wuměłskemu centrumej wutwari, jako Leonardo da Vinci swoju Mona Lisu molowaše a Michelangelo jasne klasiske formy w architekturje naćisny, wuwi so w krajach sewjernje Alpow wosebje wirtuozna forma pózdnjeje gotiki.
Tuta wirtuozna formowa rěč gotiskich strukturow a ornamentow je so wosebje we wuchodnych regionach hač do dźensnišeho zdźeržała. Najjasniši přikład za to namaka so w njedaloko wot Drježdźan na skale ležacym hrodźe Albrechtsburg. Hižo zdaloka wuhladaš wysoko nad Łobjom trónowacy hród w Mišnu. Horjeka na hrodowej horje wita će jako prěnje gotiska katedrala, kotruž mnozy ze swjatym Benom zwjazuja, kiž je tam pohrjebany.Wid na dwórsku fasadu hroda w Mišnu z wonkownym schodźišćom, kiž so tež »Wendelstein« mjenuje. Schodowa wěža twori wertikalny akcent k zbytnej fasadźe.
Na lěwym boku cyrkwje, směr sewjer, přizamknje so hród z jeho sławnym a charakteristiskim witym schodom. Twarski mišter Arnold von Westfalen započa 1471 z twarom hroda, kotryž běše prěnjotnje jako rezidenca za Wettinskeju bratrow kurwjercha Ernsta a wójwody Albrechta mysleny.


text:
Ô tym, czy Nacyna we Rybniku je czystōm rzykōm
Wybroł żech sie ôtok piechty do Rybnika na rynek, a szoł żech wzdłōż rzyki Nacyny, po tej sztrece dlo kołōw, co to łōński rok naszykowali. Jeździ tam dużo ludzi na kołach, rolszułach, a tyż matki z małymi dzieciami we wōzkach. Tak se myśla, że ta Nacyna, to już musi być czysto rzyka, kej ludzie chcōm tam chodzić, abo jeździć. Bezmała kedyś we Nacynie szło sie kōmpać, a żyły tam raki, ale musiało to być tak downo, że mie jeszcze na świecie niy było, abo miyszkoł żech za daleko ôd Nacyny, bo tego niy pamiyntōm. Jo znōm yno Nacyna z lot ôsiymdziesiōntych a dziewiynćdziesiōntych, jak my musiali roz za czas gasić trowa na beszōngach a ugorach. Wōniało tak, że strach było przichodzić ku rzyce bez gazmaski, a niy bōł to yno kurz ze zgoranej trowy. Wody z Nacyny tyż my sie boli brać do gaszynio, że nōm motoplōmpa zakaszytuje, abo że ôd tej „wody” fojera zacznie goreć jeszcze bardziyj. Nacyna była bezmała wtedy jednōm ze najbardziyj zasolōnych rzykōw we Polsce. Woda plōmpali do Nacyny prosto z grubōw, ze dołu, a i inksi ludzie tyż spuszczali do Nacyny wszystko, co sie dało. Po latach dowiedzioł żech sie ô tym, że sōm utopek woloł wybrać pofarbiōno ôd bejce Ruda ôd Nacyny, a jak szykowali Rybnicki Zalyw, to Nacyna puściyli we rułach pod zalywym, coby go niy zaciaprać.
Potym prziszły trocha lepsze czasy, gruby mynij fedrowały, Rymer zawrzyli, tōż woda we Nacynie tyż coroz to mynij wōniała. We mieście tyż zaczli ludziōm szykować guliki, tōż mynij spuszczajōm do Nacyny. Prziszło ku tymu, że we Nacynie pokozały sie roztomańte żyjōntka, pokozały sie tam nutry, co padajōm ô nich, że rade majōm czysto woda. Ze nutrami pokozały sie tyż i inksze szczury, co mi sie trocha mynij podobo. Latoś na wiosna było tyż „wychraniani rzyki Nacyny”, a ludzie zbiyrali roztomańte klamory z wody a z beszōngōw kole Nacyny. Dzisiej doł żech pozōr, że w Nacynie pływiōm tyż jakiś inksze ryby.
Tōż możno szło by pedzieć, że Nacyna, to już je czysto rzyka? Jo myśla, że jeszcze trocha trza doczkać, ale możno kedy przidzie tyn czas. Na prowda czysto Nacyna bydzie dziepiyro wtedy, jak na brzegach pokożōm sie tabulki, a bydzie na nich stoło, że kōmpani sie we Nacynie je zabrōniōne. Bydzie to pokazowało, że znodli sie już tacy ludzie, co chcōm sie tam kōmpać, abo chocioż poszpluchać nogami. Na razie niy ma jeszcze takich ludzi, coby sie we Nacynie chcieli kōmpać, tōż tabulek niy trza. Mōm yno nadzieja, że Prezidynt Piotr Kuczera niy poczyto tego, a niy koże postawić takich tabulek, coby nōm pokozać, że Nacyna to już je czysto rzyka.
Na kōniec spōmnioł mi sie taki mōj stary wierszyk:
Wadziyły sie Ruda z Nacynōm
Wadziyły sie Ruda z Nacynōm,
(Bez Rybnik ôbie płynōm),
Kero z nich je ważniejszo,
Kero mo woda czyściejszo.
– Jo ôd Rydōłtōw płyna –
Chwolyła sie Nacyna.
– Jo płyna ôd Rudziczki,
A Żory mijōm dycki –
Ruda ji na to rzecze.
Tak dogaduje rzyka – rzyce.
– Tyś je cało we soli!
– Cie Paruszowiec zasmolył!
Jak sie tak ôbie wadziły –
Do ôczyszczalnie trefiły.
I teraz do kupy pływie
Ruda z Nacynōm – w zalywie.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
W lěśe 2020 jo wujšeł w nakładnistwje Natur+Text drugi nakład wósebnego słownika, kótaryž se pśiwobrośijo dolnoserbskim mjenjam zelow, gribow a lišawow. Awtora Jens Martin a Heinz-Dieter Krausche († 2020) stej znosyłej wjelicku licbu mjenjow a mjenjowych wariantow za wěcej ako 500 družynow. Až nowe wudaśe jo rozšyrjone, ned wumarkujoš, gaž wzejoš se wobej ediciji do rukowu: Wersija z lěta 2012 ma 352 bokow, wóna z lěta 2020 pak 440. Dodali su se mjenja dotychměst njewobglědowanych družynow, ale teke hyšći njeregistrěrowane mjenja a warianty pla takich, kótarež su byli južo w prědnem nakłaźe zastupjone. W tom konteksće deje se wuzwignuś terenowe slěźenja awtorowu, w slědnych lětach wósebnje Jensa Martina, kótaryž jo njewomucnje pla maminorěcnych serbskich wejsanarjow se dopšašował za tym, kak gronje tym wšakim rostlinam, gribam a lišawam. Glědajucy na to, až źinsa za wjele luźi to, což rosćo na łuce, jo jadnorje »tšawa«, njejo se z tym slěźenim wobchował jano wósebny źěł serbskego (wósebnje dialektalnego) słownistwa, ale zrownju wěda a wěźenje buŕskich luźi wó pśiroźe a wobswěśe.
Knigły su na njewócakowany a fryšny part wěcejrěcne: Glědajucy na pó móžnosći šyroku celowu kupku cytarjow jo głowna rěc wopisowanja nimšćina. Generelnje dwójorěcne (serbske a nimske) su nadpise. Pśi tom jo layout taki, až serbska wersija bijo wěcej do wócowu. To se stawa subtilnje, pśez pozicioněrowanje na boce resp. w smužce a nic pśez grafiske wuzwignjenje. Pśez to, až numerěrowanje jo zwězane ze serbskimi nadpismami, statkujo nimski pendant ako »dodany pśełožk«. To pśewrośijo zwuconosći. Cesto dosć źe jo tak, až statkujo serbski pśełožk ako (alibijowy) pśidank. W recensěrowanem słowniku pak matej dolnoserbšćina a nimšćina rowne pšawo. To lažy teke na tom, až pódawaju se w słownikowem źěłu jano serbske wejsańske mjenja, kótarež móžo se cytaŕ – jo-li trjeba – slězy z pomocu registra pśestajiś do nimšćiny. Pśez strukturu jadnotliwych artiklow serbšćina na wjele bokach dominěrujo.


text:
Waršawa (dpa/SN). Pólski financny minister Mateusz Szczurek ma krizu wGrjekskej zdobom za „lekciju“ Pólskej. To je zdobom nowa informacija tym, kotřiž chcyli europasmu spěšnje a bjez změnow přistupić, rjekny Szczurek wčera wpólskim rozhłosu.
Pólska njeje dotal datum za zawjedźenje zhromadneje europskeje měny postajiła, byrnjež knježerstwo tole stajnje zaso nastorčiło. Přiwšěm chcył so kraj nadiskusiji wo połoženju w Grjekskej wobdźělić, Mateusz Szczurek potwjerdźi. „Njejsmy drje z čłonom europasma, mamy pak wulki zajim na dalewobstaću pasma. Smy móžny nowy čłon a tak hospodarski partner. Tuž so na diskusiji wobdźělamy“, wón rjekny. Wuslědk grjekskeho referenduma zawčerawšim, njedźelu, njeje jeho jara překwapił.
Zašły tydźeń bě tomu lěto, zo je Andrej Kiska zastojnstwo prezidenta Słowakskeje nastupił. Prěnju róčnicu swojeho skutkowanja wuži wón k tomu, jimać so w parlamenće słowa a zrysować połoženje stata ze swojeho wida. Ze swojim hódnoćenjom wšak Kiska zapósłancow njepřekwapi. Tež prezident widźi w strowotnistwje, šulstwje a justicy njemało problemow. Kritizował je wón njejasnu strategiju ministerstwa za zakitowanje při nakupje moderneje wojerskeje techniki. Naležnje zwěnowa so hłowa stata wot EU napołoženej kwoće migrantow, pačacej słowaksku towaršnosć. Podpěru přilubi wón ćěkancam, kotřiž wuchowaja sej žiwjenje z tym, zo domiznu wopušća. Kwotu za hospodarske migrantstwo nima Kiska za spomóžnu ani za perspektiwne rozrisanje, z čimž je samsneho měnjenja kaž knježerstwo a mnozy zapósłancy. Přiwšěm podawa prezident ruku wšitkim ćěkancam, přetož jako wuspěšny kraj ma Słowakska moralisku winowatosć, ludźom pomhać, kotřiž su w nuzy.
Waršawa. Pólska zjawnosć debatuje přeco hišće wo podawku, kotryž mjenuje nowina Gazeta Wyborcza „politiske zemjerženje“. Ministerska prezidentka Ewa Kopacz bě srjedź junija štyrjoch ministrow a dalšich štyrjoch wysokich politikarjow pušćiła, mjez nimi prezidenta parlamenta a něhdyšeho wonkowneho ministra Radosława Sikorskeho. Wona reagowaše tak na aferu wotposkanych internych rozmołwow politikarjow we Waršawskich luksusowych hosćencach. Sikorski bě so tam mjez druhim wo pólsko-ameriskim zwjazkarstwje přewšo negatiwnje wuprajił. Spočatk měsaca jewjachu so protokole w interneće a zawinowachu tak krizu knježerstwa. Jeho kritikarjam je naprawa premierki znamjo, zo chcyła wona – štyri měsacy do wólbow parlamenta – najhóršemu hišće zadźěwać. Kriza pólskeho knježerstwa polěkuje předewšěm opoziciji, kotraž mjez wolerjemi dale na nahladnosći nabywa.
Bratislava (SŽ/K). Słowakska republika je so w minjenych lětach hospodarsce cyłkownje spomóžnje wuwiwała a wosebje po přiwzaću eura nahladnych postupow docpěwała, nachwatajo tak přibližnje Čěsku. W kraju samym zawostaja postup rozdźělne wuskutki. Mjeztym zo industrializowane zapadne kónčiny z mnohimi fanriklami awtow hladajcy rozkćěwaja, to wuchodny dźěl kraja ze swojim skerje wjesnym razom za wuwićom chětro zawostawa. Wuskutk toho je čućiwe wuludnjenje njemało wsow. Medije mjenuja to „druhe wobličo čłonstwa Europskeje unije“.
Ze Słowakskeje z jeje dobrymi pjeć milionami wobydlerjow je po přistupje k Europskej uniji w lěće 2004 nic mjenje hač 120 000 hłownje za dźěłom do wukraja šło. Młodźi Słowacy wotchadźeja lěpšeho žiwjenja dla předewšěm do Wulkeje Britaniskeje, Awstriskeje, Němskeje abo do „bratrowskeje“ Čěskeje. W prěnim rjedźe wopušćeja wsy, dokelž w nich dźěło njenańdu, njemějo tak žanych wuhladow na spokojny přichod. „Jeno zrědka so někotři do domizny wróća“, praji rěčnica Zjednoćenstwa słowakskich městow a wsow Marta Bujňáková.
Waršawa (dpa/SN). Historiske postrowne poselstwo pólskich biskopow swojim němskim sobubratram z lěta 1965 je wot wčerawšeho dźěl wustajeńcy „Zmužitosć k wujednanju“ w pólskim parlamenće. W archiwje arcybiskopstwa składowany originalny list prěni króć w Pólskej pokazuja. Lětsa nazymu chcedźa wustajeńcu tež w Němskim zwjazkowym sejmje prezentować. Wona złožuje so na přehladku, kotruž bě zwjazkowa kanclerka Angela Merkel (CDU) zhromadnje z pólskej ministerskej prezidentku Ewu Kopacz w Krzyżowje wotewrěła.
Wiceprezidentka pólskeho parlamenta Elżbieta Radziszewska wuzběhny w swojej narěči centralne poselstwo lista pólskich biskopow „Wodamy wam a prosymy wo wodaće“ jako zakładny kamjeń po puću němsko-pólskeho wujednanja. „Wón wjedźeše k tomu, zo staj Helmut Kohl a Tadeusz Mazowiecki (prěni demokratisce woleny ministerski prezident Pólskeje) před 25 lětami zwurazniłoj, štož ludźo hižo dołho myslachu: „Smy susodźa a chcemy dobri susodźa wostać.“
Waršawa (dpa/SN). Wobě wulkej politiskej stronje w Pólskej stej kónc tydźenja na stronskimaj zjězdomaj kampanju w přihotach wólbow parlamenta zahajiłoj, byrnjež dokładny wólbny termin ani hišće znaty njebył.
Knježaca liberalnokonserwatiwna Wobydlerska platforma (PO) prócuje so tuchwilnu krizu přewinyć, do kotrejež je po wjacorych spektakularnych wotstupach swojich ministrow zjěła. Stronska a knježerstwowa šefina Ewa Kopacz je čłonow strony w tym zwisku wo wodaće prosyła. „Přiznawamy, zo je we wosom lětach knježerstwa tež k zmylkam dochadźało,“, wona rjekny. Wólby nazymu mjenowaše wona směrodajne. „Tam rozsudźi so politiski směr za mnohe lěta. Rozsudźimy wo tym, hač so dale do směra na Europu hibamy abo hač so do ćmoweho časa wotpokazanja Europy nawróćimy“, zwurazni Kopacz hladajo na politiku euroskeptiskeje narodnokonserwatiwneje opoziciskeje strony Prawo a sprawnosć, kotraž by po aktualnych woprašowanjach wólby parlamenta dobyła. „Tomu dyrbimy na kóždy pad zadźěwać“, pólska ministerska prezidentka potwjerdźi.


text:
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaczeni: Janusz Andrzej Adamowski, Czesław Adamski, Stefan Witold Alexandrowicz, Aleksander Anasiewicz, Czesław Antos, Tadeusz Jan Bachleda-Curuś, Tadeusz Marian Banaszewski, Marian Franciszek Banaś, Bronisław Jan Barchański, Jan Barzyński, Wojciech Batko, Jerzy Bazan, Stanisław Bednarz, Ryszard Benesch, Artur Władysław Bęben, Stanisław Białas, Wiesław Leon Białowąs, Franciszek Bieda, Adam Jan Bielański, Krzysztof Ludwik Birkenmajer, Stanisław Bladowski, Stanisław Blaschke, Wiesław Stanisław Blaschke, Marek Ryszard Blicharski, Stanisław Boczar, Władysław Bogusz, Zdzisław Jan Broda, Roman Bromowicz, Mieczysław Budkiewicz, Bugiel Julian Jan, Witold Andrzej Byrski, Franciszek Byrtus, Czesław Cempel, Jan Chłopek, Bogdan Adam Choczewski, Andrzej Chojecki, Adam Chrzanowski, Jerzy Chwastek, Antoni Cieśla, Wacław Bolesław Cybulski, Józef Czaja, Piotr Czaja, Andrzej Czapliński, Stefan Jan Czarnocki, Jan Józef Cząstka, Ryszard Czekajowski, Kazimierz Czopek, Antoni Czubak, Maria Czuj (Czujowa), Mieczysław Damasiewicz, Józef Stanisław Dańko, Stanisław Dawidowicz, Aleksander Długosz, Wiesław Długosz, Władysław Karol Dobrucki, Karol Drzewiecki, Zygmunt Drzymała, Stanisław Mieczysław Dubiel, Józef Antoni Dubiński, Władysław Jan Dudek, Władysław Duliński, Andrzej Dunikowski, Bohdan Dziunikowski, Bogdan Dżegniuk, Franciszek Ekiert, Zbigniew Witold Engel, Zbigniew Józef Fajklewicz, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Stanisław Franciszek Marian Fertig, Henryk Jan Figiel, Tadeusz Filar, Henryk Zbigniew Filcek, Janusz Filipiak, Tadeusz Florkowski, Edward Fraś, Jerzy Jan Frydrych, Michał Fuksa, Janusz Stanisław Gajda, Aleksander Jacek Garlicki, Edward Antoni Garścia, Antoni Gaweł, Józef Gęga, Tadeusz Gibas, Józef Kazimierz Giergiel, Jerzy Kazimierz Gierula, Jan Gocał, Stanisław Gołąb, Jerzy Gomoliszewski, Tomasz Ziemowit Gomoliszewski, Andrzej Gonet, Stanisław Gorczyca, Edward Görlich, Henryk Górecki, Wojciech Kazimierz Górecki, Marian Ludwik Górkiewicz, Zbigniew Górny, Jerzy Górski, Ludwik Konstanty Górski, Teresa Grabowska, Maciej Władysław Grabski, Karol Greń, Hubert Gruszczyk, Krystyna Gustaw, Lesław Henryk Haber, Krzysztof Jakub Haberko, Mirosław Józef Handke, Tadeusz Haupt, Wiesław Adam Heflik, Stanisław Holewiński, Barbara Hołyńska, Eugeniusz Jan Horoszko, Andrzej Zygmunt Hrynkiewicz, Emilian Iwanciw, Jerzy Jabłoński, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Zbigniew Jaglarz, Andrzej Jajszczyk, Alfred Jakubowski, Edward Walery Janczewski, Stanisław Janiczek, Anna Jankowska-Kłapkowska, Wacław Janusz, Helena Jarecka, Zbigniew Jasicki, Stanisława Jasieńska, Stanisław Jaskólski, Mieczysław Jawień, Kazimierz Franciszek Jeleń, Jan Michał Jewulski, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Zbigniew Jan Jura, Kacewicz Bolesław, Jan Marian Kaczmarek, Robert Kaczmarek, Tadeusz Kaczorek, Czesław Kalata, Maciej Kazimierz Kaliski, Marian Kałwa, Marian Kamieński, Antoni Karamara, Aleksander Adam Karcz, Stanisław Kasprzyk, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Zygmunt Kawecki, Jan Kazanecki, Anna Kegel, Andrzej Michał Kielski, Jan Władysław Kiełbasa, Danuta Maria Kisielewska, Antoni Stanisław Kleczkowski, Adam Klich, Jerzy Klich, Kazimierz Klinowski, Zdzisław Klonowicz, Andrzej Kloska, Bolesław Kłapkowski, Zdzisław Kłeczek, Jadwiga Kłosińska, Henryk Knop, Stanisław Marian Knothe, Andrzej Aleksander Koch, Tadeusz Kochmański, Zofia Köhsling, Antoni Kolano, Jerzy Kolbe, Zygmunt Szymon Kolenda, Władysław Jan Kołek, Stanisław Komornicki, Jerzy Konarzewski, Zofia Konik, Andrzej Stanisław Korbel, Kazimierz Korbel, Marian Tadeusz Kordek, Andrzej Korta, Adam Franciszek Kosowski, Aleksandra Kostecka, Janusz Kotlarczyk, Janusz Krzysztof Kowal, Jerzy Michał Kowalczuk, Zygmunt Kowalczyk, Mikołaj Kowalewski, Zygmunt Stanisław Kowalski, Józef Kozielski, Ryszard Kozioł, Wiesław Kozioł, Ludwik Kozłowski, Marian Kozłowski, Wilhelm Krach, Roman Władysław Krajewski, Wiktor Krawczyk, Stanisław Kreczmer, Józef Wojciech Kruczek, Władysław Krukowiecki, Lucjan Kruszecki, Danuta Teresa Krzysztoń, Zdzisław Kubas, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Marek Witold Kuczma, Jan Kuhl, Stefan Kukiałka, Aleksy Kurbiel, Wiesław Kurdowski, Tomasz Kuroś, Stanisław Franciszek Kurzawa, Jan Piotr Kusiński, Kazimierz Kusiński, Tadeusz Piotr Laskowski, Mieczysław Lasoń, Stanisław Antoni Latoś, Janusz Lesiecki, Wacław Lesiecki, Jan Lech Lewandowski, Romana Julia Link-Machowska, Jerzy Lis, Aleksander Lisowski, Kazimierz Piotr Liszka, Jerzy Henryk Litwiniszyn, Stefan Łaciak, Andrzej Adam Łatkowski, Andrzej Łędzki, Genowefa Łoskiewicz, Władysław Łoskiewicz, Józef Machowski, Zdzisław Franciszek Machowski, Zdzisław Kazimierz Maciejasz, Roman Magda, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Ignacy Malecki, Tadeusz Malkiewicz, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Kazimierz Mamro, Andrzej Manecki, Tomasz Piotr Mańkowski, Jerzy Marynowski, Jerzy Michał Massalski, Eugeniusz Matula, Antoni Bronisław Matysik, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Marian Mięsowicz, Stanisław Milbert, Mieczysław Józef Milewski, Stanisław Andrzej Mitkowski, Marian Romuald Morawiecki, Adam Morecki, Jacek Mościński, Stanisław Zygmunt Mrowec, Jan Musiałek, Franciszek Michał Nadachowski, Zbigniew Nartowski, Edward Nawarecki, Bogdan Jerzy Ney, Roman Ney, Olga Nielubowicz, Jerzy Niewiara, Józef Nizioł, Stanisław Marian Nizioł, Marian Noga, Krystyna Teresa Norwicz, Mieczysław Nosowicz, Krzysztof Novak, Stanisław Nowak, Andrzej Jerzy Nowakowski, Zbigniew Zygmunt Obuchowicz, Andrzej Władysław Oleś, Feliks Olszak, Marian Olszewski, Zbigniew Wojciech Onderka, Henryk Wincenty Eugeniusz Orkisz, Zofia Orman, Jan Osika, Zygmunt Osika, Zbigniew Osiński, Jerzy Antoni Ostoja-Sędzimir, Antoni Klemens Pach, Janusz Pakulski, Roman Kazimierz Pampuch, Włodzimierz Jan Parachoniak, Antoni Łukasz Pasierb, Andrzej Tomasz Paulo, Jan Pawiński, Tadeusz Józef Michał Pawlik, Stanisław Pelczarski, Czesław Stanisław Peszat, Adam Peszko, Władysław Piasecki, Wiesław Antoni Piątkowski-Grzymała, Jan Stanisław Pielok, Henryk Marian Pierzchała, Adam Piestrzyński, Zbigniew Pietrzyk, Kaja Maria Pietsch, Władysław Pilch, Andrzej Piotrowski, Antoni Piotrowski, Stanisław Piróg, Jur Piszak, Andrzej Pizoń… dalsze wyniki


text:
Łužiske hory
Łužiske hory (němsce Lausitzer Bergland, čěsce Šluknovská pahorkatina) je hórkata srjedźohorinska krajina w sakskej Hornjej Łužicy mjez Sakskej Šwicu na zapadźe a Łužiskej Nysu na wuchodźe. Na juhu přechadźeja do Łužiskich horin. Jich němski dźěl - Žitawske horiny - so zwjetša k Łužiskim horam přiličuje. Po krajinje słušeja tež Šluknowski wuběžk (němsce Schluckenauer Zipfel, Böhmisches Niederland, čěsce Šluknovsko) k Łužiskim horam. Łužiske hory su dźěl horinskeho pasma Sudetow.
Geologija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Łužiske hory su najwjetša granitowa kónčina w srjedźnej Europje. Tuta saha tež hišće dźensa hač do pólskeho teritorija Hornjeje Łužicy na wuchod wot Łužiskeje Nysy. Byrnjež kamjenizny poprawom geologisce granodiority byli, je so tola pomjenowanje Łužiski granit zadomił. Wottwarjowachu a wottwarjuja so jón we wjacorych skałach a su jako přirodne dźěłowizny daloko rozšěrjene.
Jasnje młódše hač granity su zbytki staršich wulkanow z terciera. Dołhi rjećaz wulkaniskich horow wot Čěskich Srjedźohorin přez Łužiske horiny pokročuje so we Łužiskich horach hač k Łužiskej Nysy. Tajke bazaltowe hory su na př. Kotmar, Lubijska hora a Sedło.
Najwuznamniše geologiske dislokaciske pasmo je Łužiske přesunjenje, při tutym přesunjenju je so granitowa plečica Łužicy nad pěskowc na juhu sunyła. Hórnistwowe pospyty we Łužiskich horach běchu njedostatka na rudach dla mało wuspěšne. Město toho bě tuta kónčina něhdy centrum granitoweje industrije w Němskej. We formje plesternakow, chódnikowych plečicow, płotowych stołpow, elementow fasadow a m.w. so tutón material w cyłkownym srjedźoněmskim rumje namaka.
Topografiske wopisanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Powjerchowe formy su jasnje rozčłonkowane. Łužiske hory zestajeja so z třoch hórskich pasmow, kotrež běža wot wuchoda do zapada. Mjez nimi ležitej dwě šěrokej dólnej wani. Najsewjerniši hórski rjećaz stupa nahle z Łužiskich honow horje. Najmarkantniše hory wot wuchoda do zapada su Rubježny hród pola Dažinka (541 m), Čornobóh (556 m), Lubin (432 m), Mnišonc (447m), Wulki Pichow (499 m), Honak (němsce: Hoher Hahn) pola Trjechowa (446 m) a Pinč (němsce Klosterberg) pola Zemic-Tumic (394 m).
Na juhu wot jich leža w dólnej wani: Kumwałd, Wjelećin a Wjazońca. Druhi hórski rjećaz rozpřestrěwa so wot Běłoboha (499 m) přez Pikowsku horu (486 m), Chołmy (487 m), Weifaer Höhe (505 m) do Sokolnika, kotryž je z 589 metrami najwyše wuhorbjenje Łužiskich hór.
Na juhu wot tutoho hórskeho rjećaza leža zaso w dole: Nowosólc-Horni Hródk, Wopaka, Hołbin, Załom nad Sprjewju a Wołbramecy. Třeći hórski rjećaz twori zdźěla statnu mjezu z Čěskej a započina so při Kotmarju (583 m), pokroči přez Schlechteberg (486 m), Taubenberg (458 m), Brandbusch (443 m), Hutberg pola Wołbramec (503 m), Hoher Hahn pola Langburkersdorfa (528 m) hač k Ungerej (538 m).
Hohwald, ze swojimaj wjerškomaj Sokolnik a Hoher Hahn pola Langburkersdorfa, je najwjetše zwisowace lěsnišćo (na 30 km²) we Łužiskich horach, tu pada tež najwjace spadkow a w zymje su tu najwjetše sněhowe wysokosće tuteje kónčiny. Hłowna rěka we Łužiskich horach je Sprjewja, kotraž so pod Kotmarjom wužórli a najprjedy wot wuchoda do zapada přez Habrachćicy, Nowosólc-Horni Hródk, Hołbin hač do Załomja běži. Wottud wobroća so na sewjer a twori mjez Chołmami a Weifaer Höhe pola Šěrachowa jako šumjaca horinska rěka wuski předrjeńčny doł přez srjedźny hórski rjećaz. W meandrach přeprěkuje potom sewjernu dólnu wanju pola Korzymja, Rozwodec a Jiłoc. Tu so w šěršim dole předrěw přez sewjerny hórski rjećaz započina, a naposledk docpěwa Budyšin.
Doły Łužiskich hór a južneje Hornjeje Łužicy su husće wobsydlene a zatwarjene. Hdyž so wot Wjazońcy po B98 a B96 přez doły do Žitawy jědźe, da wostawaš na něhdźe 60 km dołhej čarje faktisce stajnje w zwisowacym sydlišću, dokelž tu sydlišća kaž na parlowu šnóru stykane leža a jedne do druheho přechadźa.
Łužiske hory su tež hłowna kónčina Hornjołužiskeje narěče z typiskim jazykowym Rrr, praja, zo ludźo maja "a Radl a dr Gurgl" (serbsce koło w kyrku) a tu je tohorunja wjele chěžow ze stołom – domy, kotrež słowjanske kładźite twarstwo a němske tykowane twarstwo w sebi zjednoćeja.
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Tormůn
Tormůn inakšy tyš Torszpiler to je szpiler, kery durch stoji na budźe (torze) a dowo pozůr, coby bal do ńij ńy wpod, skiż tygo, coby drugi manszaft ńy mjoł punkta. Nojczyńśći tormůn widźi śe we fusbalu, nale je tyż we inkszych szportach, kej handbal, ajshokej, hokej na trowje atd. Tormůn czynsto sam może wjyncy kej inksze szpilery, kej bajszpil - we fusbalu może chytać bal do łapůw, trzimać bez chwila a wyćepować s pola karnygo. Za to we handbalu na uopak - ino tormůnowi idźe kopnůńć bal szłapůma. We hokeju może brůńić cołkym ćołym.


text:
Dzisiej po połedniu mogōm być burze ze gradym
Dzisioj po połedniu w naszym regiōnie mogōm sie trefić burze ze dyszczym. Cyntralne Biōro Prognoz Meteorologicznych IMGW-PIB wydało kōmunikat meteorologiczny.
Krysy, co się ich tykŏ kōmunikat: byńdziński, bielski, Bielsko-Biołŏ, bieruńsko-lyńdziński, Bytōm, Chorzōw, cieszyński, Czynstochowa, czynstochowski, Dōmbrowa Gōrniczŏ, Gliwice, gliwicki, Jastrzymbie-Zdrōj, Jaworzno, Katowice, kłobucki, lubliniecki, mikołowski, Mysłowice, myszkowski, Piekary Ślōnske, pszczyński, raciborski, Ruda Ślōnskŏ, rybnicki, Rybnik, Siymianowice Ślōnske, Sosnowiec, Świyntochłowice, tarnogōrski, Tychy, wodzisławski, Zŏbrze, zŏwierciański, Żory, żywiecki.
Prognozuje sie burze ze dyszczym lokalnie do 30 mm jak tyż ze porywami wiatru do 65 km/h. We niykerych miyjscach może tyż lecieć grŏd.
Ôstrzeżynie je ważne dzisioj, 26 lipnia, ôd godz. 11:00 do godz. 20:30.


text:
26.06.2011
K 4.razej přeprosy literarny konopej – forum serbskich pisacych w swjatojanskej nocy, zašły pjatk na čitansku nóc do Hornjeho Hajnka. Kaž hižo zašłe tři razy, wočakowaše lubowarjow serbskeje literatury tež lětsa zaso wosebitostka. „Směće zaso jónu wćipni być na premjeru, dźensa samo prapremju“ witaše Madleńka Šołćic, iniciatorka literarneho konopeja hosći na Budarjec dworje. Serbska spisowaćelka Lubina Hajduk-Veljkovićowa z Lipska čitaše ze swojeho manuskripta „Čorny lěs“. Kniha, kiž je zdobom prěni serbski fantasy-roman, wuńdźe w nazymje w Ludowym nakładnistwje Domowina. Stawizna jedna wo dwěmaj hólcomaj, kiž prěni raz samaj pod hołym njebjom přenocujetaj. Po puću do lěsa přeprěčitaj zakazanu hranicu do mócnarstwa Čorneho pana. Čitajo a pućujo podachu so hosćo a awtorka po ćmičkanju do bliskeho lěsa a předstajichu na wubranych městnach markantne wurězki z romana. Tež lětsa buchu hosćo do sceniskeho čitanja zapřijeći, někotři přewzachu nošne role a wšitcy zhromadnje běchu wojacy Čorneho pana. Zwukowe efekty Michała Cyža z Budyskeho SAEK skulojćichu literarny dyrdomdej, kiž bu spěchowany wot Załožby za serbski lud.
> někotre fota našeje 4. swjatojanskeje čitanskeje nócy
Praktikantka SAEK, Borbora Zyndźic ze Smochćic je za nas čitanje nahrawa a najlěpše wurězki střihała. Wutrobny dźak!
Awtorka sama zahaji jako powědarka wječork:
Bórze podachu so Stefan a Matej na puć do jeju dyrdomdeja:
Při čertowej wudrjeńcy dósta Matej prěni raz strach:
Přitomni běchu mjeztym do lěsa podali, jako jewi so Čorny pan:
Jako poslednju scenu rozmołwjachu so dźěd a wnučka wo potajnej hranicy:


text:
We piôntek, we Chorzowie Ruch Chorzów szpiloł ze Chojniczanką Chojnice we ramach 7 serii szpilów eWinner…
Tag: #SzpileLigowe
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice 2-1 (1-1)
Tym razym za skrót wziynli sie ludzie ze TVP Sport. Zapraszômy do łoglōndanio wygranyj Ruchu Chorzów…
Po rymisach zaś wygrani!
„Niebiescy” dalyj niypokonani we lidze, u sia tyż i do tego zaś wygrani! Po rymisach ze…
Piyrwszo weryfikacja pozytywno [KONFERYNCJA PRASOWO]
Chojniczanka Chojnice mioła być piyrwszom weryfikacjom drużiny trynera Skrobacza. Jak tak patrzeć, to mômy piyrwszo weryfikacjo…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Chojniczanka Chojnice
Szpil Ruchu Chorzów ze Chojniczanką Chojnice łotworzy 7 seria szpilów we eWinner II Lidze. Sztart szpilu…
Najlepsze Bajtle tyż pojadom do Kalisza!
Wolontariusze Sektora Rodzinnego organizują wyjazd Niebieskich Bajtli na mecz z KKS-em Kalisz, który odbędzie się w…
Inwazja na Kalisz!
Rozpoczynamy wielką mobilizację na wyjazdowy mecz z KKS-em Kalisz, który odbędzie się w sobotę, 11 września,…
[SKRÓT]: Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów 1-1
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 6 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj na wyjyździe –…
Kolyjny niydosyt po szpilu Ruchu
Mimo fest przewogi we statystykach, „Niebiescy” zaś ino zrymisowali. Tym razym ze Pogonią Grodzisk Mazowiecki. Tora…
Zaś rymis… [KONFERYNCJA PRASOWO]
Ruch Chorzów walczōł, ale niy stykło na to coby wygrać i prziwieźć do Chorzowa trzi punkty.…
Ślōnski LIVE ze szpilu Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów
28 siyrpnia – we sobota – przijdzie szpilać Ruchowi na wyjyździe ze Pogonią Grodzisk Mazowiecki. Szpil…
Ruch – Garbarnia we knipsaparacie [GALERIA]
Gorko zapraszômy do łoglōndanio fotek ze szpilu Ruchu Chorzów ze Garbarnią Kraków. We szpilu bōł rymis…
[SKRÓT]: Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-0
RUCH TV przigotowało skrót ze szpilu 5 raji szpilów eWinner II Ligi, kaj we Chorzowie, przi…
Ruch Chorzów dalyj niypokonany we lidze!
Do Chorzowa na szpil piōntyj raji szpilów we eWinner II Lidze przijechała ekipa Garbarni Kraków. Mocno…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Bez sfalonygo po roz czworty!
We 4 raji szpilów eWinner II Ligi prziszło jechać Ruchowi do… Wronek, kaj na codziyń trynujom…
Ruch Chorzów – GKS Bełchatów (4-0) [GALERIA]
We sobotnie popołednie, na Cichyj 6 Ruch Chorzów grôł szpil ze GKSem Bełchatów. Szpil wygralimy 4-0…
Poszli za szlagiem i wygrali ze Bełchatowem!
We trzecij raji szpilów eWinner II Ligi Ruch Chorzów podejmowoł u sia drużina GKSu Bełchatów, kiero…


text:
Połobske pěskowčiny
Połobske pěskowčiny (čěsce Labské pískovce abo Děčínská vrchovina, němsce Elbsandsteingebirge) su hłownje z pěskowca wobstejace srjedźne horiny při hornim běhu Łobja w Sakskej a sewjernej Čěskej. Wone so rozpřestrěwaja na přestrjeni 700 km² a sahaja do wysokosće wot 723 metrow. Němski dźěl mjenuje so husto Sakska Šwica, čěski dźěl je znaty jako Čěska Šwica (České Švýcarsko).
Najwyši wjeršk Połobskich pěskowčin je Děčínský Sněžník (Hoher Schneeberg) z 722,8 metrami na čěskim boku. Najwyša hora w sakskim podźělu je Wulki Zschirnstein (561 m).
GeografijaWobdźěłać
Połobske pěskowčiny rozpřestrěwaja so při woběmaj brjohomaj Łobja mjez čěskim městom Děčín (Dźěćin) a sakskim Pěrnom. Sewjerna hranica horin běži někak přez města Pěrno, Hohnstein, Zebnicu, Chřibsku a Česku Kamenicu.
W Połobskich pěskowčinach nadeńdźetej so narodnej parkaj Sakska Šwica (93,5 km²) a Čěska Šwica (79 km²). Dalše 530 km² na woběmaj bokomaj hranicy płaća jako krajinoškitowe pasmo (LSG).
Typiske za krajinu Połobskich pěskowčin su taflowcy, hłuboke, wuske wudrjeńcy a wysočiny.
Najwažniše rěčki w horinach su nimo Łobja Kamenice, Kirnitzsch a Běła (Biela).
StawiznyWobdźěłać
Połobske pěskowčiny su powostanki sedimentow něhdyšeho morja, kotrež wupřestrěwaše so na tutym městnje w krydowej dobje před něhdźe 95 milionow lětami. Na městnje dźensnišich pěskowčin namakaše so tehdy mórska wužina mjez Čěskej žłobinu a sewjeroněmskej nižinu. Na wuchodźe běše Zapadosudetska kupa z Łužiskich horin, Jizerskich horin a Kyrkonošow a na zapadźe Srjedźoeuropska kupa z Rudnych horin, Šmrěčin a Šumawy. W tutym přeliwje nastachu sedimentowe wotkładowanja, kiž běchu hač do 550 metrow sylne. Přez nastate horiny přełama Łobjo jako docyła jenička rěka z Čěskeje žłobiny.
WobrazyWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Serbja
Serbja (tež Serbjo[1], delnjoserbsce Serby, łaćonsce Surbi, Surabi resp. Sorabi, němsce Sorben) su zapadosłowjanski lud, kotryž je w Němskej žiwy. Tradicionelna domizna Serbow stej Delnja a Hornja Łužica w zwjazkowymaj krajomaj Braniborska a Sakska, tak mjenowany serbski sydlenski rum.
Rěče a sydlenski rumWobdźěłać
Eksistujetej dwě spisownej rěči: hornjoserbšćina a delnjoserbšćina. Nimo toho wužiwaja so někotre narěče, kaž na přikład slepjanska. Hornjoserbšćina steji čěšćinje a słowakšćinje blisko, akutnje wohrožena delnjoserbšćina skerje pólšćinje. Dźensa je ličba rěčnikow mjez 20.000 a 30.000 a cyłkowna ličba Serbow wokoło 60.000. W Hornjej Łužicy bydli 40.000 Serbow, wosebje mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami. Tamni su w Delnjej Łužicy žiwi, a to mjez Grodkom, Choćebuzom a Błótami.
Žro hornjoserbskeje kónčiny, hdźež je serbšćina wšědna rěč w zjawnosći, su wosebje katolske gmejny Chrósćicy, Pančicy-Kukow, Njebjelčicy, Ralbicy-Róžant a Worklecy kaž tež dźěle přimjeznych gmejnow Bóšicy, Njeswačidło, Hodźij a města Kulow. Dalši centrum je Radwor. W Delnjej Łužicy tajki stabilny rěčny teritorij wjace nimamy. Wjetšinu rěčnikow delnjoserbšćiny pak namakamy w gmejnach mjez Choćebuzom a Błótami, na přikład w Bórkowach, Běłej Górje-Bělinje, Hochozy abo Janšojcach.
Hišće we wosomdźesatych lětach 19. lětstotka słušachu wulke kónčiny južnje a wuchodnje Budyšina (hač do Korzymja, Lubija a Mužakowa), kaž tež južnje a sewjernje Choćebuza k serbskorěčnemu teritorijej. Tež wuchodnje Łužiskeje Nysy, w dźensnišej Pólskej běchu hač do 20. lětstotka Serbja žiwi. Stawizniski centrum jich kultury bě Žarow (dźensa Żary). Serbska ludnosć w tym regionje bu pak po Druhej swětowej wójnje kaž Němcy wućěrjena. Zbytk bu polonizowany.
Serbska diasporaWobdźěłać
Warianta hornjoserbšćiny bu hač do 20. lětstotka tež w małym sydlišću Serbin w Texasu rěčana, kotrež běše so w 1850tych lětach wot serbskich wupućowarjow załožiło. Dźensa je w tamnišej šuli domizniski muzej zaměstnjeny, kotryž wo stawiznach Serbow w Zjednoćenych statach informuje. Pola ludličenja 2000 poda nimo toho w Pennsylvaniskej 157 wosobow „Lusatian“ („łužisce“) jako maćeršćinu.
Dalše serbske sydlišća běchu we wšelakorych kónčinach Awstralije. Wot 1848 hač do 1860 wupućowaše něhdźe 2000 Serbow do kontinenta.
Politika a prawaWobdźěłać
Prawa Serbow su zasadnje garantowane přez wustawje zwjazkoweju krajow (Sakska: Art. 5 a 6, Braniborska: Art. 25) a Serbskej zakonjej (Sakska: SächsSorbG, Braniborska: SWG). Na zwjazkowej runinje su serbske prawa zakótwjene předewšěm w protokolowej noticy Zjednoćenskeho zrěčenja z lěta 1990 kaž tež w dalšich zakonjach, mjez druhim wo wosobowych mjenach (MindNamÄndG) a sudniskej rěči (GVG).
Wot zwjazkoweju krajow Sakskeje a Braniborskeje kaž tež wot zwjazka připóznata zastupjerka serbskich zajimow je Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow. Serbja nimaja krute městna w parlamentach, w legislaturnej periodźe 2014–19 su pak štyri serbscy zapósłancy w sakskim krajnym sejmje (ministerski prezident Tilich, Kozel, Mikławšk, Šiman), štož je wjace hač podźěl Serbow na wobydlerstwje. W zwjazkowym sejmje je jedna serbska zapósłanča (Marja Michałkowa hač do wólbow 2017).
Při woběmaj krajnymaj sejmomaj zastupuje Rada za serbske naležnosće serbske zajimy. Tuta so w Braniborskej wot lěta 2015 přez demokratiske wólby postaja, w Sakskej woli ju krajny sejm. Wokrjesy a někotre města a gmejny maja społnomócnjeneho za serbske naležnosće abo tež serbske přirady, kotrež zastupuja serbske zajimy w zarjadnistwje.
Swójsku stronu Serbja nimaja, su pak we wšelakich stronach přez jednotliwcow zastupjeni. Na komunalnej runinje (gmejnske rady, Budyski wokrjesny sejmik) wobsteja serbske wolerske zhromadźenstwa.
Wo financowanje serbskich institucijow stara so Załožba za serbski lud, instrument zwjazka a wobeju krajow, z kotrymž so finančne srědki rozdźěleja. Hłowny gremij załožby je załožbowa rada, w kotrymž maja Serbja šěsć wot 15 hłosow. Serbskich zastupjerjow postajeja gremije Domowiny.
NabožinaWobdźěłać
Wjetšina dźensnišich rěčnikow hornjoserbšćiny je katolskeje konfesije. Prěnjotnje bě wjetša ličba Serbow hišće w 19. lětstotku ewangelsce (86,9 % w lěće 1900)[2], jenož Serbja w Kamjenskim wokrjesu běchu přewažnje katolscy (88,4 %). W Delnjej Łužicy pak wučinješe podźěl protestantow w tym času wjace hač 99 %. Dla spěšnišeho zhubjenja rěče a identity pola ewangelskich Serbow (w Hornjej a Delnjej Łužicy) je poměr dźensa nawopak.
Narodne symboleWobdźěłać
Serbska chorhoj bu w lěće 1842 prěnjotnje naspomnjena. Po pansłowjanskim kongresu w lěće 1848 w Praze dósta swoje dźensniše barby. Serbska hymna je „Rjana Łužica“.
Serbsko-słowjanske stykiWobdźěłać
Kaž w zańdźenosći pěstuja so serbsko-čěske a serbsko-pólske styki tež dźensa. W Pólskej a Čěskej eksistujetej towarstwje (Společnost přátel Lužice a Towarzystwo Polsko-Serbołużyckie), kotrejž pěstujetej čěsko-serbske resp. pólsko-serbske přećelstwo. Společnost přatel Lužice wudawa samo časopis – Česko-lužický věstník. Mjez Serbami a dalšimi słowjanskimi ludami wobsteja tohorunja wuske styki. W Serbiskej wěnowaše tak mjenowany projekt Rastko Serbam cyłu elektronisku biblioteku: http://www.rastko.org.rs/rastko-lu/index_l.html, přez kotruž móhli so zajimcy w serbiskej rěči wo Serbach informować. Projekt bu wot profesora Predraga Pipera z Běłohródskeje uniwersity připrawjeny. W tutej elektroniskej bibliotece nańdźe čitar serbiske přełožki wuznamnych serbskich spisowaćelow kaž Jurja Kocha, Jěwy-Marje Čornakec, Kita Lorenca, Jurja Brězana atd. K tomu skići elektroniska biblioteka Rastko informacije wo stawiznach, rěče a wuměłstwje Serbow.
ŽórłoWobdźěłać
- ↑ Faska: Pućnik po hornjoserbšćinje, ISBN 3-7420-1103-0, strona 153
- ↑ Po ludličenju 1900, hlej Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag Berlin, 1954, str. 34


text:
Józef Porwoł: Ślōnsk
Tela sie godo ô ślōnskich kobiytach, ô naszych babach we polityce. Kiery zaś z nos pamiynto nasze ōmy, mamy, jaki ône były? To dziynki niym ślōnsko mowa je jeszcze żywo i w zocy, to ône rano budziyły naszych strzikōw a ôjcôw do roboty i kusku przed szychtōm a po niyj dowały. Z ôbiodym a niykiedy już yno ze swaczynōm czekały, dzieci chowali….
Dlo nich tyn wiersz ô Ślōnsku.
ŚLŌNSK
Kaj zerkna na nosz Ślōnzek piykny aż żol.
Czymu sztyjc Pōn Bōczek, naszym wyjechać kożōm?
Niygospodarność i złość ludzko, biyda.
co inszego?
Jo tu byda przeca, bo żeś mojōm ôjczyznōm
Moga sie Cie ôglōndac codziynnie niczym przoci roztōmiłe,
Moga ôglōndać to, kaj nikaj na świecie niy znojda
Widok hołdy kero tera już na zielōno zakwito,
i pola zalysiōne na żōłto ôd rapsu we pozimie,
Zaglōndōm na was moji zōmki kej z bajki.
lśnicie w dyszczu i pod słōńcym, kopuły kościołōw
co chwila pōmiyszanych ze szybami grubōw.
Jak mōm wyjechać,
kej widza chałupy krzywe i ankrowane,
a kole nich zygrōdki zadbane,
kej widza szyb czerwōny,
z piyrwej cegły budowany ,
nasze już zielōne łōnki,
a czyste kole nich już wody .
Niy ôdjada, bo sam je serce moji,
tukej ziymia wōnglym i dobrociōm wōnio,
Szczyńść Boże wito, ziymia z Boże Pōmogej i Bōg Zapłać ôrano.
Niy ôdjada bo tukej moja Ôma i Ôpa mi przoli.
a Matka i Ôjciec rzykać pokozali i dzieci powoga z przociym dō mie majōm,
I w kōncu je tukej ta jedyno, co mi życie swojōm szwarnotōm umilo,
synsu życia dodowo, swojim ciepłym w biydzie ôkryje.
Niy ôdjada, chyba ze na chwila ino,
bo nikaj ni ma tak piyknie ,
bo to jest nasze.
to je ŚLŌNSK


text:
Babin
Babin (němsce Bamberg, w srjedźowěku Babenberg) je bjezwokrjesne město w bayerskim knježerstwowym wobwodźe Hornja Frankowska. Město z 75.000 wobydlerjemi je uniwersitne a zarjadniske stejišćo, wažny hospodarski centrum w Frankowskej a ma jako sydło arcybiskopstwa předewšěm wulki stawizniski wuznam. Najznaćiše twarjenje je Babinska katedrala, jedna ze štyrjoch bywšich kejžorskich katedralow.
Babinske stare město je najwjetše bjez wjetšich škodow wobchowane historiske měšćanske žro w Němskej a steji wot lěta 1993 na lisćinje swětoweho herbstwa UNESCO. Nadregionalnje znaty je Babin nimo toho za swoju bohatu piwowu tradiciju.
GeografijaWobdźěłać
Stare kejžorske a biskopske město leži w dolinje rěki Regnicy, něhdźe pjeć kilometrow wyše jeje wuliwa do Mohana. Wuchodnje Babina rozpřestrěwa so pahórčina Frankowskeje Šwicy, na zapadźe horiny Steigerwald. Stare město nadeńdźe so na kupje mjez lěwym a prawym promjenjom Regnicy kaž tež na zapadźe lěweho promjenja (Tachantska hórka).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje pisomne naspomnjenje hrodu z mjenom Castrum Babenberch na dźensnišej Tachantskej hórce pochadźa z lěta 902. Tutón słušeše wuchodofrankowskemu zemjanskemu rodej z Babenberga, kotryž tute swoje wobsydstwo w lěće 903 zhubi. Hač do lěta 973 běše Babin potom w kralowskim wobsydstwje. W tutym lěće dari kejžor Ota II. hród Babin swojemu kuzenkej, Bayerskemu wójwodźe Hendrichej II. Hendrichowy syn, kejžor Hendrich, załoži skónčnje w lěće 1007 nowe biskopstwo na tutym městnje a da prěnju tachantsku cyrkej natwarić, kotraž pak dwójce wotpali. Dźensniši twar pochadźa z 13. lětstotka.
Jako srjedźišćo wulkeho pomjezneho biskopstwa měješe Babin w srjedźowěku wulki wuznam předewšěm za christianizowanje Mohanskich Słowjanow, ale tež za kónčiny dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Row bamža Klemensa II., prjedawšeho Babinskeho biskopa Suitgera, je jenički bamžowski row sewjernje Alpow.
W Druhej swětowej wójnje njebu Babinske stare město wulce wobškodźene a je so tak do dalokeje měry originalnje wobchowało.


text:
Ewa Grzesik: Dziyń Kobiet
Tak se myśla, że napisałabych trocha skuli tego co w tym tydniu bydzie sie dzioło w naszych dōmach, szkołach i robotach – Dziyń Kobiet. Dziyń kiery mo mocka zwolennikōw i przeciwnikōw.
Pamiyntōm, że za czasōw PRL-u to były my w zocy za to, że my takie zagoniōne, że we wszystkim rady se dowōmy, w kożdyj robocie szło nas uwidzieć. W szkole, w sklepie i na traktorze…To tyż dycki dostały my po nelce, rajtuzach i paczce 250-kawy arabiki. I co z tego, że bez cały rok nie poradziło tego i wiela inkszych rzeczy kupić w sklepie, no ale tyn dziyń był Nasz. Jak świyntować to świyntować fest! A nojbardzij te świytnowanie udzielało sie tyż naszym chopōm, kierzy z tyj ôkazji radzi sie dycki wypili.
Dzisioj czasy sie zmiyniły, a z nimi i geszynki. Idzie iść z frelkōm na szykowno wieczerzo, do tyjatru, dać ij bōn prezyntowy do galerii, abo jōm wziōnć do spa, żeby sie tam trocha potōplała i zrelaksowała. A te co ni majōm zazdrosnych karlusów, to idōm bezmała pozaglōndać jak tańczōm pōłsagie chopy – chippendales. Takie to roztomainte geszynki ôprōcz tych tradycyjnych kwiotkōw, kere dycki sie sprawdzajōm, i maszketōw kere cisnōm w boczki, idzie zafundować wszystkim frelkōm. Ale czy my same wiymy czamu dzisiej tak mogymy sie bawić? Downo downo tymu w Ameryce, w Nowym Jorku w 1908 roku modsze i starsze frelki, kiere robiyły w fabryce we fest ciynżkich warunkach, ôpowożyły sie postawić swoimu majstrowi i zasztrajkowały, że nie bydōm robić w takich warunkach za tak licho wypłata. Żeby to wszystko nie wylazło na wiyrch, to majster zawżył je w fabryce, bo było go za tyn incydynt gańba. Ku wielkimu nieszczyńściu rozlegnył sie ôgiyń, dziołchy nie poradziyły uciyc i 126 młodych frelkōw straciyło życie. Wiela inkszych nieszczynśliwych zdarzyń i frelkōw, pojawiało sie bez lata, kiere starały sie ô nasze równouprawniynie i skuli tego dzisiaj mogymy fajrować nasze świynto bycia kobietōm.
Ale po mojimu, Dziyń Kobiet to je kożdy dziyń. To je jak mój ōupa pomogoł moij ōumie wykryncać ciynżkie pranie, nanosił wōngla, naszykowało sie mamie ôbiadu, żeby nie musiała warzyć jak przyjdzie z roboty, przykryło sie jōm dekōm jak usynyła na szeslongu, jak jōm chorōbsko zmōgło.
Dzisioj mogymy jeździć autami, mieć rōwny geltag jak chopy i mieć coś do powiedzynio nie yno w doma, ale w robocie i arynie politycznej. 8 marca to je yno data w kalyndorzu, kero przypomino, że Pōn Bōczek stworzył baba i chopa na rōwnych prawach i obowiōnzkach. Ale wiycie chłopy, nic złego sie nie stanie jak w tyn dziyń kupicie tym swoim frelkōm kwiotki, maszkety, nie skuli tego, że je 8 marca i żeby nie buczała, ale skuli tego, że im przajecie. Nie zapomnijcie ô tym co nic nie kosztuje, a je nojważniejsze – ô KUSIKU!
Ewa Grzesik – 45-letnia laureatka konkursu „Po Naszymu czyli po śląsku 2017”. Zaangażowana w pielęgnowanie tradycji śląskich, z zawodu dyżurna ruchu kolejowego. Mieszka w Raciborzu z dwójką dorosłych dzieci i mężem. Hobbystycznie zajmuje się zbieraniem pamiątek związanych z kultura i tradycją śląską oraz ich renowacją.
Foto tytułowe: www.pexels.com


text:
Nashville (dpa/SN). Njewjedra a zapławjenja su sej minjeny kónc tydźenja w USA znajmjeńša 21 smjertnych woporow žadali. Za 20 ludźimi hišće pytaja. Wosebje potrjecheny bě zwjazkowy stat Tennessee. Telewizijne wobrazy pokazuja wulke škody, wotpławjene awta a zničene domy. Zliwki běchu rekordne mnóstwa wody w běhu krótkeho časa wunjesli.
Dźěći w šuli šćěpić
Tel Aviv (dpa/SN). Ze spočatkom noweho šulskeho lěta 1. septembra chcedźa w Israelu šulerjow wosrjedź šulskeho časa přećiwo koronawirusej šćěpić. Za to trjebaja jenož dowolnosć staršeju, zdźěla koronowy kabinet w Israelu. Tam šćěpja wšitke dźěći wot dwanaće lět. W kraju z 9,4 milionami wobydlerjow spytaja so tuchwilu z masiwnej kampanju šćěpjenja přiběracym ličbam nowych infekcijow wobarać. Dotal je tam 59 procentow wobydlerjow dwójce šćěpjenych.
Smědźa do Sicilskeje přijěć
Berlin (dpa/SN). Kanclerski kandidat CDU/CSU Armin Laschet chce w horcej fazy wólbneho boja hladajo na špatne wuslědki woprašowanjow bóle hač dotal na swoje mustwo sadźeć. „Dyrbimy a budźemy wjace mjezwočow pokazać a tak potwjerdźić, zo smy sylne mustwo“, rjekny předsyda CDU po informacijach wobdźělnikow minjeny pjatk na internetnym posedźenju frakcije CDU/CSU. Na njej běchu wurjadne posedźenje zwjazkoweho sejma přichodnu srjedu přihotowali, hdźež póńdźe wo pomoc woporam wulkeje wody na zapadźe Němskeje a wo zasadźenje zwjazkoweje wobory w Afghanistanje. Z wažnymi temami chcedźa přichodne tydźenje tež kmanych fachowcow unije prezentować. Laschet rjekny: „Mjeztym, zo dyrbi SPD swojich ludźi schować, móžemy hordźe swoje kompetentne wosobiny pokazać, w zwjazkowych krajach runje tak kaž w zwjazkowym sejmje. „Po tutym puću ma so wšón spektrum unije wotbłyšćować.“
Hišće w prawym času přeprošenje na dźěćace narodniny dóstał je hólc w Augsburgu – dźakowano policistam. Kriminalna policija bě pad pokradnjenych listow přepytowała a tójšto wočinjenych posyłkow namakała. Mjez nimi bě tež přeprošenje. Bychu-li zastojnicy list z póštu dale słali, njeby přeprošenje wjace w prawym času dóšło. Tuž přiwjezechu je wosobinsce.
Samotwarjene kabrio je francoska policija sćazała. Muž bě z pomocu piły swój 20 lět stary Citroën Xantia přetwarił a třěchu prosće wotrězał. Policisća njewšědne jězdźidło na awtodróze A 20 do směra na atlantiski pobrjóh zadźeržachu a wotpowědujo předpisam sćazachu. Z tym zbudźichu tež tójšto kritiki. Ludźo njerozumja, zo so policisća z tajkim „problemom“ zaběraja, město toho, zo bychu woprawdźitych kriminelnych přesćěhowali.
Spěšnje roznjese so tež w Serbach powěsć, zo je 12. awgusta Kurt Biedenkopf 91lětny zemrěł. Rodźeny 28. januara 1930 w Ludwigshafenje je promowowany „doktor prawa“ na wjacorych uniwersitach na zapadźe Němskeje skutkował. Tohorunja na politiskim parkeće zapadneje Němskeje njebě Biedenkopf njeznaty a njeboješe so tež rozestajenjow, tež nic z tehdyšim kanclerom Helmutom Kohlom.
Po politiskim přewróće započa so za Kurta Biedenkopfa, runja njeličomnym wobydlerjam bywšeje NDR, nowa žiwjenska doba. Ze swojej mandźelskej Ingrid přińdźe wón do Sakskeje a sta so prěni ministerski prezident swobodneho stata po přewróće. Nic jenož němscy politikarjo maja jeho za wuznamnu wosobinu za Saksku, ale tež serbscy. Přezjednje měni wjetšina ludnosće, zo je zakłady dźensnišeje sylneje Sakskeje połožił.
Budyšin (SN/CoR). Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) je w zwisku z aktualnej diskusiju wo płaćomnych koronatestach wot oktobra před dalšim pačenjom towaršnosće warnował. „Wuslědk je, zo ćěrimy kritikarjow šćěpjenja do směra politiskich ekstremistow, štož je tež hladajo na bližace so wólby zwjazkoweho sejma strašne“, pisa 60lětny wčera w zjawnym lisće zwjazkowej kanclerce Angeli Merkel (CDU) a ministerskim prezidentam krajow. „Móžu Was jenož prosyć, hladajo na połoženje datow, normalitu zmóžnić a zakładne prawa zaručeć. Dźeń a bóle přiwótřa so zaćišć přez zajimy wodźeneho stata wyšnosće. Tomu ma so wězo zadźěwać“, w lisće dale rěka.
Po měnjenju Hariga zda so „stadłowa imunita“ zapřijejo dotal wustrowjenych docpěta. Za znamjo za to ma wón wobstejnosć, zo je ličba w chorowni lěkowanych padow drastisce woteběrała. 85 procentow nad 60lětnych je połne imunizowanych. Tak su wujasnjenske mustry, kotrež maja naprawy lockdowna – tež za nješćěpjenych – wusprawnjeć, zwjetša njepłaćiwe.
Berlin (dpa/SN). Bywši prezident USA Donald Trump je po měnjenju šefa Mnichowskeje wěstotneje konferency Wolfganga Ischingera hłownje wina na tuchwilnym połoženju w Afghanistanje. „Wulki hrěch bě zrěčenje, kotrež su pod Donaldom Trumpom z talibanami wotzamknyli. Militantni islamisća su potom jenož hišće čakać trjebali, doniž njejsu wojacy USA kraj wopušćili“, rjekny Ischinger rozhłosownikam.
Laschet: Z talibanami rěčeć
Berlin (dpa/SN). Kanclerski kandidat CDU/CSU Armin Laschet je za diplomatiske rozmołwy z talibanami w Afghanistanje, zo móhło so wohroženym ludźom w kraju pomhać. „Wuměłstwo diplomatije je, z krajemi rozrisanje namakać, kotrychž zaměry a čłowjeski wobraz naša towaršnosć z prawom wotpokazuje“, rjekny Laschet nowinarjam. „So dialogej z talibanami spjećować, njeby ludźom, kotřiž chcedźa Afghanistan wopušćić, ničo pomhało.“
W Israelu šćěpja třeći króć