text:
Bě to w lěće 1975, před 45 lětami, běch młoda studentka. Tež tehdy so za dorostom hladaše. Šefredaktor Cyril Kola so mje wopraša, hač nochcyła něšto wo prěničce Angele Stachoweje »Halo Kazek« napisać. Připrajich, ale potom so njesměrnje dračowach. Něšto wšak napisach a wotedach. Njetraješe dołho a dóstach list. Takle njemóže Rozhlad přinošk wozjewić, dyrbjała bóle do hłubokosće hić. Někak běch to hižo při wotedaću začuła. Tuž dračowach so dale a hlej, nadobo so mi lěpje pisaše. Pozdźišo slědowachu dalše přinoški, ale dopominam so derje, zo dyrbjach so stajnje napinać. Recensiju napisać traješe dołho: sej sam měnjenje wo knize abo dźiwadłowym předstajenju wutworić, je wopodstatnić, za formulacijemi pytać, čerwjenu nitku za tekst namakać a potom hišće wšo na pisanskej mašinje wotpisać a termin tež tłóči ... Honorara dla to nječiniš. Snano dla duchowneho wužadanja? Zo něšto trajneho zawostajiš? Z dobrej recensiju stworiš wšak sam čwak literatury. Njepisaš hoły posudk wo wuměłskej twórbje, ale powědaš swoju stawiznu wo twórbje, zawjedźeš čitarja do njeje, zahoriš jeho w najlěpšim padźe za nju a druhdy jeho tež wottrašiš sej knihu kupić, předstajenje wobhladać abo koncert naposkać.
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Štož pak bě w žołmje wotprajenjow jako prěnje alternatiwnje organizowane, a informacija roznjese so spěšnje přez socialne syće, běštej internetnej wusyłani njedźelnišich katolskich kemšow z Chrósćic a Radworja 15. měrca. Sobotu bě Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo wozjewiło, zo so žane kemše wjace njewotměwaja a hižo njedźelu rano sedźachu wěriwi před wobrazowku a swjećachu na te wašnje zhromadnje Božu mšu. Njepřijomne začuća njewěstosće na njedźelnišim dopołdnju najskerje na wjele městnach začuwać njeběchu.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
BERND PITTKUNINGS
My potomnicy smy zamołwići za to, kak a na čo so dopominamy. Dokładnje 75 lět po Skalowej smjerći mamy so prašeć: Je poet a politikar swojemu ludej něšto trajaceho zawostajił?
Jeho serbska lyrika, zbasnjena ze serbskej wutrobu, je žiwa a skutkuje hižo lětdźesatki dołho, nic jenož na mnohich »swjedźenjach serbskeje poezije«. Tuta česć pak Skalowej lubosći k domiznje a swojemu ludej jenož zdźěla wotpowěduje. Přetož, němske nastawki politikarja w časopisu »Kulturwehr«, spisane runje tak ze serbskej wutrobu, su zjawnosći mjenje znate.
Ten cart jo był marmorowa bista w rogeńskem groźe. Nejwěcej zaśišćapołne, ale teke nejjěsnjejše dopomnjeśa mójogo źiśetstwa zwězuju z parkom, kótaryž wobdawa grod. Ze swójimi bajkatymi pyramidami a gatami, mósćikami a nugliškami gnujo Pücklerowa krajina južo nejmłodšych. A pózdźej bu park městno, na kótarež som se slědk śěgnuła, gaž njejsom kśěła doma byś. Lěc se z pśijaśelkami na zakazany piknik zmakaś abo lěc z prědnym kšutym pśijaśelom w chłodku bomow sejźeś – pśecej som se do Rogeńskego parka wrośiła.
W oktoberskim Rozhledźe dóstachmy dohlad do rěčnych poměrow w Lubinje zažneho nowowěka. Zastupjerjo tamnišeje elity mějachu spočatk 17. lětstotka zwjetša aktiwne znajomosće serbšćiny; wulki dźěl wobydlerstwa w předměsće scyła němsce njerěčeše. W běhu jeničkeho lětstotka so tute poměry zawróćichu. Podobne procesy znajemy ze wšěch serbskich regionow – snano wothladajo wot katolskeho třiróžka. Zo tež tam wšitko bjez problemow njeběži, zhonichmy njedawno z rozprawy wo delanskej gmejnskej radźe.
Měrćin Wjenk Foto: Maćij Bulank
Hrube prawidło za wupisanja dźěłowych městnow je, zo steja požadane kajkosće čim wyše we wupisanju, ćim wažniše su. Njezadźiwa tohodla, zo wočakuje Załožba za serbski lud wot požadarkow a požadarjow wo jednaćelske městno Ludoweho nakładnistwa Domowina, kotrež ma so znowa wobsadźić, wosebje »kompetencu nawjedowanja« a »dołholětne powołanske nazhonjenja«.
Štož pak po tym přińdźe, tola tróšku překwapja. Tak steja »hłuboko sahace znajomosće modernych medijowych konceptow« nad »daloko sahacymi znajomosćemi serbskeje kultury a stawiznow«, (jenož) »dobre znajomosće hornjo- a delnjoserbskeje rěče« namakamy samo hišće dale deleka. Móhli to za připad abo fauxpas załožby měć, najskerje pak jedna so wo wotpohlad. Wšako mjenuje so we wupisanju wuraznje, zo měli zajimcy LND »jako crossmedialneho producenta hornjo- a delnjoserbskich medijow dale profilować« a digitalizacija jako hesło zda so tak a tak runje złote ćelo być. Při tym pak so po wšěm zdaću zabywa, zo su digitalizacija a digitalne medije jenož słužownicy najwšelakorišich wobsahow. Hdyž Serbski kulturny archiw na přikład stare žórła scannuje a na serwerach składuje, zawěsći to wone žórła do přichoda a wolóži přistup k nim. Digitalizacija při tym njeje žana hódnota samo na sebi, ale pomha, zo byštej so mjenowanej zaměraj docpěłoj.
Serbske gymnaziastki su w přihotach na wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE nowu serbsku modu kreěrowali. Katolska kuta do formy křižerskeho fraka přešita, na chribjeće ze siluetu Budyšina pomolowana, roztorhane cholowy w destroyed-looku, rjenje serbsce wušiwane. Protest přećiwo mužacej domenje a zdobom wuznaće k serbskej domiznje a tamnišim tradicijam? Młodostni zakładneho kursa wuměłstwa w abiturnym schodźenku su swoje outfity wotpowědnje komentowali a dźiwaš so, zo ma tež serbska identita swoje městno, jenož w nowym emancipowanym šaće.
W slědowacych lětdźesatkach so mjenowana teorija dale wuwiwaše. W nowšim času pak estiski wědomostnik Martin Ehala zwěsći, zo mjeztym wužiwany naprašnik »subjektiwneje witality« njeje w mnohich padach kmany dosć, realnu aktualnu žiwjenjakmanosć etnikuma postajić. Wón namjetuje, dwaj prototypaj etniskosće rozeznawać: »horcu« (emocionalnu, afektowu) a »zymnu« (racionalnu) formu. Po Ehalowym měnjenju je runje prěni mjenowany typ w zwisku z přetraćom abo rewitalizaciju etniskich cyłkow nimoměry skutkowny abo samo rozsudźacy.
Hdyž smy lětsa znowa předstajenje Kocoroweho oratorija »Israelowa zrudoba a tróšt« dožiwili, so někotryžkuli připosłuchar abo interpret tež praša: Što je komponista pohnuło, w lěće 1861 duchowny oratorij stworić? Biografojo Korle Awgusta Kocora njeskića na to mje spokojaceje wotmołwy. Zwostawa jenož z kontekstow přičiny a nastorki wotwodźeć, tukać a dale pytać. Znate je, zo je chór Lumir dźěle z oratorija prěni króć předstajił 22. apryla 1862, na beneficnym koncerće pestalozzijoweho zjednoćenstwa w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje a zo chcyše Kocor specielnje na hłós altistki, něhdyšeje dwórskeje spěwarki Marje Schusteroweje, solowu partiju stworić.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.
Tola pohladajmy raz na tamnej zajimawostce w tutym zwisku. Sprěnja: Knježerstwo wužiwanje pjenjez lědma wobmjezuje, hłowna wěc, zo spěchuje so z nimi dwurěčnosć. Přičina za to je dosć rozdźělny staw dwurěčnosće w jednotliwych gmejnach. Tak so najskerje gmejnscy radźićeljo w Dźěwinje dźiwaja, zo móžeš za serbske naprawy scyła telko wudać, mjeztym zo w Radworju pjenjezy drje prědku a zady dosahać njebudu.
W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?


c: text/html

text:
Polska: Arkadiusz Piech powołany do reprezentacji Polski!
Aktualizacja: 17:02
Autor: MDvR
Powołani zawodnicy
Bramkarze: Rafał Gikiewicz (Śląsk Wrocław), Michał Gliwa (Polonia Warszawa)
Obrońcy: Piotr Celeban (Śląsk Wrocław), Grzegorz Wojtkowiak (Lech Poznań), Marcin Kamiński (Lech Poznań), Maciej Sadlok (Polonia Warszawa), Filip Modelski (GKS Bełchatów), Adam Danch (Górnik Zabrze)
Pomocnicy: Tomasz Jodłowiec (Polonia Warszawa), Rafał Murawski (Lech Poznań), Szymon Pawłowski (Zagłębie Lubin), Sebastian Mila (Śląsk Wrocław), Waldemar Sobota (Śląsk Wrocław), Tomasz Kupisz (Jagiellonia Białystok)
Napastnicy: Arkadiusz Piech (Ruch Chorzów), Maciej Jankowski (Ruch Chorzów), Arkadiusz Woźniak (Zagłębie Lubin)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tynisistka ze Ślōnska wygrała w Brisbane
Květa Peschke, narodzōnŏ we Bilovcu na Ślōnsku (Rep. Czeskŏ), wygrała piyrszy turniej debla WTA, kery latoś ôdbōł sie we Brisbane (Australijŏ). Tynisistka ze Ślōnska grała w parze ze Nicole Melichar ze USA.
We finale wygrały ze parōm z Tajwanu Yung-Jan Chan a Hao-Ching Chan we dwōch szpilach 6-1 a 6-1.
Drōga do finału to:
1/2: wygranŏ ze parōm Krejcikova/Siniakova 2-0
1/4: wygranŏ ze parōm Danilovic/Potapova 2-0
1/8: wygranŏ ze parōm Kasatkina/Kontaveit 2-0
Květa Peschke a Nicole Melichar nie straciōła ani jednego szila (gema) we cołkym turnieju.
Nie yno Květa Peschke narodziyła sie we Bilovcu na Ślōnsku. We tym mieście prziszła na świat tyż Petra Kvitová, kerŏ ale ôdpadła we Brisbane już we 1/8 finału ze Anett Konataveit ze Estonije.
Turniej we Brisbane je przedôstatnim testym przed Australian Open, kere napocznie sie 14 stycznia we Melbourne.
Foto: Andrew Campbell / CC BY 2.0, via Wikimedia Commons


text:
Serbski kulturny archiw je jenički zjawny archiw za serbske a sorabistiske dokumenty a zběrki. Kaž tež biblioteka nasta archiw na zakładźe zběrkow bywšeje Maćicy Serbskeje. Wulki dźěl archiwalijow tworja zawostajenstwa serbskich prócowarjow, wědomostnikow, spisowaćelow, wuměłcow a komponistow Delnjeje a Hornjeje Łužicy. Dalši wažny wobstatk je aktowy archiw Domowiny wot jeje załoženja w l. 1912 hač do l. 1989. K tomu přińdu podłožki serbskich towarstwow, na př. Maćicy Serbskeje, studentskich zjednoćenstwow, chórow, „Sokoła“ kaž tež někotrych kubłanišćow a institucijow NDRskeho časa. Wuznamne mjez wobstatkami su nahladne zběrki fotografijow, zawostajenstwa fotografow, zynkopaski, widea a filmowe nahrawanja. Nimo toho zběramy kwalifikaciske dźěła, nowinske wurězki, plakaty a programowe zešiwki. Tute schowamy a spřistupnjamy k historiskemu slědźenju. Runje tak tworja wone zajimawy pokład za načasne serbske kulturne žiwjenje.
Wulki dźěl wobstatkow w Serbskim kulturnym archiwje su dary. Wjeselimy so přez kóždy předmjet – dopisy, protokole serbskich towarstwow, fotografije, amaterske filmy, dopomnjenki, z kotrymž wudospołni so wobraz našich stawiznow a kultury.
Wotewrjenske časy za biblioteku a archiw:
Póndźelu – srjedy: 9.00 – 16.00 hodź.
Štwórtk: 9.00 – 18.00 hodź.
Pjatk: zawrjene
Kontakt: biblioteka-archiw@serbski-institut.de » Wužiwanski porjad» Popłatkowy porjad


text:
Ôd soboty do soboty
Krōtki przeglōnd zdarzyń ze świata z ôstatnich siedmiu dni.
27.01.2018: Niy żyje Ingvar Kamprad
Umar Ingvar Kamprad, chop, co założōł i bez duge lata kludziōł Ikea. Kamprad umar 27 stycznia na swojij farmie wele Älmhult. Bōł 91 lŏt stary.
Piyrszy gyszeft Kamprad mioł, jak mu było piyńć – sprzedŏwoł kołki swojim sōmsiadōm. Ikea założōł we 1943 roku, a piyrszy tŏwŏr ôd tyj fyrmy to były repliki ujkowego stoła do kuchnie. Kamprad do 2010 roku to bōł nojbogatszy Szwed. Ôd 1976 do 2013 miyszkoł w Lozannie (Szwajcaryjŏ), co ś nij wrōciōł do Szwecyje na pynzyjo.
Kampradowo śmierć niy bydzie mieć żŏdnego wpływu na Ingka Group – fyrma-matka ôd Ikea. Jak pedzioł szwedzkimu serwisowi www.di.se Lars-Johan Jarnheimer, prezes ôd Ingka Group: “Zdŏ mi sie, co nic sie (po tyj śmierci – przip. red.) niy dzieje. Durś normalny gyszeft”. Przidoł ale, co chociŏż we fyrmie tym, co znali Kamprada, bydzie sie za nim cnić, ale nojlepsze, co idzie zrobić do jego uczczynio, to dalij iś ze staraniym ô niskie cyny i jeszcze lepszo produkcyjo mebli.
Źrōdło: Dagens industri
30.01.2018: Bolawy Brexit
Podug raportu ôd brytyjskigo regyrōnku niy ma takigo scynariusza Brexitu, przi kerym wyńście niy zaszkōdzi gospodarce ôd Wielgij Brytanije – pisze serwis BuzzFeed News. We kożdyj prognozie gospodarka bydzie rōść wolnij: ô 2, 5 abo 8 procynt bez nojbliższe 15 lŏt.
Krōm tego wpływ wyńściŏ z Unije we krōtszym czasie bydzie jeszcze barzij dramatyczny, tak co trza sie lynkać ô pozycyjo Londynu, kiery robi za globalne gyszeftowe cyntrōm.
Regyrōnek niy ôpublikowoł ofyn tego raportu.
Źrōdło: The Daily Beast
31.01.2018: Hong Kong zakŏzuje handlować elefantowōm kościōm
Hong Kong to je nojwiynkszy rynek handlu elefantowōm kościōm na świecie, z tradycyjami starymi 150 lŏt. Terŏzki ale wkludzōne bydzie prawo, co do 2021 roku blank zakŏże tego gyszeftu. Prawo podane je na te, co ôd niydŏwna fōnguje kaj indzij w Chinach.
Zakŏz bydzie wkludzōny w trzech krokach. Nojprzōd zakŏżōm handlu trofyjami ze zwiyrza i elefantōwōm kościōm modszymi jak ze 1975 roku. Niyskorzij zakŏz bydzie sie tykać tyż starszych. Na ôstatku, we 2021 roku, gyszefciŏrze bydōm mieć przikŏzane zlikwidować swoje magazyny. Sztrŏfy do szmuglyrzy tyż bydōm wiynksze: fto by dalij handlowoł zakŏzanym towarym, ryzykuje 1,3 milijōna dolarōw sztrŏfy abo 10 latami wiyńziyniŏ.
Źrōdło: BBC


text: Wojerecy (SN/MWj). Najebać wšitke ćežke wobstejnosće koronapandemije dla zhladuje Wojerowski zwěrjenc na wuspěšne plahowanske lěto 2020. Kaž w nowinskim wozjewjenju woblubowaneho coowa rěka, mějachu pola 21 wot cyłkownje 120 družin dorost. Cyłkownje maja tam 910 indiwiduumow, kaž je lětuša inwentura wunjesła. W minjenych tydźenjach su sobudźěłaćerjo wšitkich zwěrjećich wobydlerjow statistisce zapisali a sej jich dokładnje wobhladali. Při tym zwěrjata měrjachu, wažachu a přepruwowachu jich strowotniski staw.


text:
Central Intelligence Agency
CIA (Central Intelligence Agency) (z ang.: Cyntralno Wywjadowczo Agencyjo) – regjyrůnkowo agyncyjo wywjadowczyj sużby USA, kero zajmowo śe brańym a analizům informacyjůw uo zagrańicznych regjyrůnkach, korporacyjach a indywidualnych perzůnach a uopracowowańym na baźe tych informacyjůw raportůw lo regjyrůnkowych instytucyjůw USA. Agyncyjo uorgańizowała tyż uoperacyje, kerych cwekym bůła interwyncyjo we wewnyntrzne sprawy wybranych państwůw, uod propagandy po wspjyrańy paramilitarnych uoddźałůw. Jednym ze moce przikłodůw takich interwyncyjůw je udźoł we uorganizacyji zamachu stanu we Irańe we 1952 (Uoperacyjo Ajax).


text:
Yngland
Yngland, roz za kedy mjanowano tyż Anglijo (ang. England, staroang. Englaland) – we uszłośći samodźelne krůlestwo, terozki nojwjynkszo a nojludńijszo skłodowo tajla Zjydnoczůnygo Krůlestwa Wjelgij Brytańije a Irlandyje Půłnocnyj. Zajmuje 130 395 km² placu. Yngland zamjyszkuje 83% cołkij populacyje państwa (50 714 000 ludźi we 2006). Rygjůn zajmuje dwje trzeće wyspy Wjelgij Brytańije a mo grańice lůndowe s Walijům na zachodźe a Szkocyjům na půłnocy. Wjyncy kej to uoblewano je uod Morzo Půłnocnygo, Morzo Irlandzkigo, Atlantyckigo Uoceana a Kanoł La Manche. Stolicům Ynglandu je mjasto Lůndyn. Patrůnym Ynglandu je śwjynty Jorg.


text:
Wieś
Wieś (tyż dziedzina, dziydzina) – podle polskigo prawa "ôsadniczo jednostka ô zwartyj abo roztopiyrzōnyj zabudowie i istnych fōnkcyjach rolniczych abo zwiōnzanych s nimi usugowych abo turystycznych, bez praw praw miejskich abo statusu miasta" (art. 2 ôrdōnku ze 29 siyrpnia 2003 ô urzyndowych mianach miejscowości i ôbiektōw fizjograficznych).
De facto sōm roztōmajte definicyje wsi, ôpiyrajōm sie ône na przeciwstawiyniu wsi miastu, jij fōnkcyje rolniczyj abo niyzwiōnzanyj ze industryjōm, abo tyż na spōlnotowości strzodowiska, we ôdrōżniyniu ôd miasta, kere dŏwŏ pewnõ anōnimowość.
Zorty przestrzynnych układōwEdytuj
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Tomasz Czerwiński: Budownictwo ludowe w Polsce. Warszawa: Muza, 2008, s. 46, seryjŏ: Ocalić od zapomnienia. ISBN 978-83-7495-574-4
- ↑ Mirosław Przyłęcki: Zabytki architektury, zespoły urbanistyczne oraz założenia parkowo-ogrodowe - podstawowe wiadomości, Zarząd Główny PTTK, Warszawa 1985
- ↑ Maria Kiełczewska-Zaleska, Geografia osadnictwa - zarys problematyki, Warszawa 1969, s. 76
- ↑ 4,0 4,1 Flis Jan: Szkolny słownik geograficzny. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1986, s. 94. ISBN 83-02-00870-2


text:
Ślōnske manszafty retuje…korōnawirus
Korōnawirus przisporzōł starości gospodarce, a przez to i szportowi. Ale korōnawirus to nie yno finansowe problymy dlŏ manszaftōw, ale tyż nie rŏz skuli przerwaniŏ szpilōw nie jedyn manszaft starciōł latoś szansa na awans. Sōm też ale dwa ślōnske manszafty, kerym korōnowirus paradoksalnie uretowoł żywobycie.
Latoś w lidze czeskej nie szło manszaftōm z Karwinej i Ôpawy. Ôd zimy durch bōły na placach, kere miały ślecieć do drugej ligi abo bić sie ô utrzimaniy we barażach. Do kōńca sezōnu ôstały jym jeszczy 3 szpile. Ale nojpiyrw liga przerwała skuli zakażyniŏ 3 fusbalŏrzy we Karwinej. Kiedy już cołki manszaft przeszoł kwarantanna, a fusbalŏrze po 2 tydniach mieli wynik negatywny, to dokōńczyniy ligi miało napoczōnć sie dzisiej. No i zajś pojawiōł sie nowy problym, bo zakażōnego fusbalŏrza zgłosiyli we Ôpawie. Skuli tego cołki manszaft musi iś na dwa tydnie do kwarantanny, a nowe szpile szłoby napoczōnć dopiyro we siyrpniu, kiedy już ôd 2.08.2020 napocznie sie nowy sezōn 2020/2021.
Skuli tego Fusbalowy Ferajn Czeskej Republiki (Fotbalová asociace České republiky) zadecydowoł, co liga je przerwanŏ i latoś nie śleci żŏdyn manszaft. Ze drugej ligi wlezōm dwa manszafty i we nowym sezōnie w piyrszej lidze bańdzie 18 manszaftōw, a we drugej yno 14. Skuli tego tyż w nowym sezōnie nie bańdzie granŏ rōnda dodatkowŏ a majster ôstanie ustalōny po 34 szpilach.
We nowym sezōnie mogymy sie radować zajś na 3 ślōnske manszafty we I czeskej lidze (Banik Ôstrawa, Slezsky FC Ôpava i MFK OKD Karwinŏ) i 1 w drugej (Fotbal Trziniec).


text:
Baršć
Baršć (nimski Forst) jo wokrejsne město we wokrejsu Sprjewja-Nysa w Bramborskej pśi Nysy njepósrědnje pśi pólskej granicy.
reprezentatiwny, ale njezastojnski měsćański wopon[2]
Měsćańske źěle
Měsćańske źěle Baršća:
- Chójna (Keune)
- Domašojce (Domsdorf)
- Nosydłojce (Noßdorf)
- Wiłow (Eulo)
Wejsne źěle Baršća:
- Bórow (Bohrau)
- Glinsk (Naundorf)
- Jamne (Groß Jamno)
- Małe Bóžemysle (Klein Bademeusel)
- Małe Jamne (Klein Jamno)
- Małksa (Mulknitz)
- Rjasnik (Briesnig)
- Rogow (Horno)
- Wjelike Bóžemysle (Groß Bademeusel)
- Zakrjow (Sacro)
Wobchad
- Pśizamknjenje k drogowej seśi
Baršć lažy pśi zwězkowej droze a awtowej droze ca. 35 km na pódzajtšu wót Chóśebuza.
- Pśizamknjenje k zeleznicowej seśi
Baršć lažy pśi zeleznicowej cerje Chósebuž-Żary. Cera mjazy Chóśebuzom a Baršćom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 46. Mjazy Baršćom a Żarami jězdźe śěgi linije RB93 Pólskich statnych zeleznicow (PKP). Mimo togo jězdźi raz na źeń śěgowy pór Eurocity mjazy Hamburg a Krakow. ICE njejězdźi na toś tej cerje.
- Wobchadne stawizny
Baršć teke lažy pśi historskej dolnołužyskej cerje Gubin–Baršć a pśi cerje Běła Wóda–Baršć.
Mjazy 1893 a 1965 jo była Baršćańska měsćańska zeleznica w měsće Baršć, mała wuskokólejata zeleznica, kótaruž głownje industrijne zawody su wužyli. W luźe jo se groniła Jula abo Carna Jula.
Nožki
- ↑ Ludnosć w Bramborskej pó gmejnach dnja 31. decembra 2017 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)
- ↑ Glědaj: oficielny webbok města Baršć
Baršć (Forst) | Bórkowy (Burg) | Brjazyna (Briesen) | Cersk (Tschernitz) | Derbno (Döbern) | Derbno (Schenkendöbern) | Dešno-Strjažow (Dissen-Striesow) | Drjenow (Drehnow) | Drjowk (Drebkau) | Feliksowy jazor (Felixsee) | Gatojce (Teichland) | Gołkojce (Kolkwitz) | Góry (Guhrow) | Grodk (Spremberg) | Gubin (Gubin) | Hochoza (Drachhausen) | Janšojce (Jänschwalde) | Jemjelica-Źěwink (Jämlitz-Klein Düben) | Kopańce (Neuhausen/Spree) | Łukojce (Wiesengrund) | Lěšće-Zakrjejc (Hornow-Wadelsdorf) | Móst (Heinersbrück) | Nysowo-Małksowy doł (Neiße-Malxetal) | Picnjo (Peitz) | Smogorjow-Prjawoz (Schmogrow-Fehrow) | Tšěšojce-Žymjerojce (Groß Schacksdorf-Simmersdorf) | Turjej (Tauer) | Turnow-Pśiłuk (Turnow-Preilack) | Wjelcej (Welzow) | Wjerbno (Werben)


text:
Njeplanowane wudawki z přidatnymi pjenjezami wurunaja
Njeswačidło (JK/SN). Na swojim poslednim lětušim posedźenju wěnowaše so Njeswačanska gmejnska rada wčera wječor tomu, rozdźělić lětuši podźěl pawšale sakskeho knježerstwa za spěchowanje wjesneho ruma we wobjimje 70 000 eurow. To wuwoła wočakowanu čiłu a kontrowersnu diskusiju. Namjetej wjesnjanosty Gerda Schustera (CDU), pjenjezy za přidatne a njeplanowane wudawki we wobłuku lětušeho hospodarskeho plana zasadźić, njemóžachu so wšitcy radźićeljo přizamknyć. Dwaj sej skerje žadaštaj, rozdźělić pjenjezy gmejnskim towarstwam za dalše spomóžne dźěło. Wjesnjanosta pak wobkrući swój namjet prajo, zo měješe a ma gmejna přidatne a wyše wudawki, zo bychu dźěći w žłobiku a pěstowarni zastarane byli. Tuchwilu zarjaduje gmejna dalše dnjowe zastaranje dźěći na Šešowskej dróze, kotrež chcedźa spočatk lěta zahajić. To je z tójšto wudawkami zwjazane. Dalša pozicija su wudawki za nakup jězdźidła, kotrež su dotal wotnajeli a za kotrež financowanje lětsa wuběži.


text:
The Dark Side of the Force – 03.12.2018 [Ślōnski fusbal, film]
Zimowo pauza w I lidze. Coś już idzie pedzieć i niy trza być do tego szpecym. Ô ślōnski awans bydzie latoś biyda. A szmaki były…
12. sezōn w haji ô Ekstraklasa mōmy katowicko GieKSa. 20 punktōw po zadku za drugim placym i 30 punktōw za liderym niy wrōży awansu na wiosna. Tajny knif pt. wyciepać wszyskich i skludzić nowych, latoś niy zafungowoł. Zmiana trynera po 10. kolejkach tyż niy. Chocioż samek transfer bōł gynau rychtyg spektakularny. Dyć Dariusz Dudek wrōciōł na jasno strōna mocy. Ja, bōł w Sosnowcu, kaj zrobiōł awans, ale w Ekstrakalsie Zagłymbiokōm już niy szło tōż zrezygnowoł. Cołki jego przynści do GKS-u zetrwało yno troszka dłużyj niż przejazd ze Sosnowca do Katowic w godzinach szczytu. Pora punktōw Dudek na nowe kōnto uszporowoł, ale niydowne lyjty w Tychach potwierdziyły, że cudōw sam ni ma. GieKSa na zima ôstanie pod czerwōnōm piskōm.
Spōmniany tyski GKS tyż fōrt daleko ôd awansu (11. plac), chocioż i tamek szmaki były. Ôstowo nōm jeszcze trzeci, nojwyżyj sklasyfikowany GKS, tyn z Jastrzymbio (8. plac). Jedyn yno feler – mōmy zakaz stadiōnowy. Kibice z Jastrzymbio, abo jak ôni wolōm Jastrzębia – ostatniego bastionu polskości na Śląsku, niy życzōm se Hanysōw na swoich trybunach, co ofyn niydowno wyklarowali.
Pierzina… Mono trza sie nawrōcić?
The dark side of the force is calling… Tam tam ta ram tam ta ram…
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal:
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Rěcywěda
Rěcywěda (linguistika) se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa. Rěcywěda ma wěsty system, w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś. Linguistika wobstoj z fonetiki, fonologije, morfologije, syntakse, semantiki a pragmatiki. W sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju. Rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći, kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś.
1. fonetika
We fonetice pśepytujomy produkciju, kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow. To groni, fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy, ku kótarejž słušaju. Togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy, jo pak wažna ako zakład rěcow.
2. fonologija
We fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach. To groni, fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku (jadneje) specifiskeje rěcy.
3. morfologija
W morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle, kótarymž se groni morfemy. Morfologija pótakem pśeslěźijo, kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje.
4. syntaksa
W syntaksy pśepytujomy fraze a sady. To groni, syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow. To jo, kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady. Pśispomnjeśe: starogrichiske słowo "syntaxis" wóznamjenijo "pśirědowanje".
5. semantika
W semantice pśepytujomy rěcny wóznam. To groni, semantika pśeslěźijo wóznam morfemow, słowow, frazow a sadow.
6. pragmatika
W pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy. To groni, pragmatika pśeslěźijo wóznam, kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja.


text:
Amsterdam
Spůłrzyndne: 52°22' N 04°54' E
Amsterdam ( Amsterdam we Ńidyrlandzkej godce) – nojsrogsze mjasto we Ńiderlandach rozlygowane nad rzykůma Amstel i Ij a ůng. 160 kanałůma. Konstytucyjno stolica tygo państwa, nale wszyjske insztytucyje rzůndowe a zgromadzyńa uobcych państw sům we Hadze. We Amsterdamje je drugi (po Rotterdamje) nojsrogszy port handlowy we Ńiderlandach. Je tyż mocka muzyjůw (m.in. Rijksmuseum, Muzyjům Vincenta van Gogha, Rembrandthuis, Muzyjům Tropiku). Mjasto je tyż znůme ze nojbarzi utitlowanygo we Ńiderlandach fusbalferajnu Ajax Amsterdam.


text:
Chwila z gŏdkōm: Pytania
Jak stawiōmy pytania po naszymu? Jak po ślōnsku funguje słowo „czy”? Ôd jakigoś czasu widzã, iże niykerzi majōm z tym problymy, tōż w tym ôdcinku bydymy sie zastanŏwiać nad tym. Mianujã sie Grzegorz, a to je Chwila z gŏdkōm. Witejcie!
Po polsku pytania sōm proste, pra? Biere sie normalne zdanie i dodŏwŏ „czy” na przodek. „Czy” to je prawie słowo – klucz po polsku, bo mogymy go używać do stawianiŏ pytań, mogymy go używać do ôznaczaniŏ alternatyw, mogymy go używać we zdaniach podrzyndnych, co majōm naturã pytaniŏ.
Po ślōnsku ale to niyma take proste, bo u nŏs sōm trzi słowa, co sie ich używŏ tam, kaj polske „czy”.
Jak my stawiōmy pytania, to niy dŏwōmy „czy” na przŏdek, pra? Niy gŏdōmy „czy tyś to zrobiōł?” Niy, żŏdyn tak niy gŏdŏ. Widzã tyż u niykerych, że budujōm pytania, kaj dŏdŏwajōm „eli” na przodek. Jŏ wiym, iże to sie wziōnło ze słownikōw, kaj stoji, iże polske „czy” to je ślōnske „eli”, ale ślōnskŏ gŏdka to niyma stuprocyntowe ôdbicie gŏdki polskij. To niyma tak, iże weznymy sie polske zdanie, pozamiyniōmy sie słowa i bydzie po ślōnsku. Żŏdyn przecã niy pytŏ „eli tyś to zrobiōł?” Je ino jedyn spusōb stawianiŏ pytań po ślōnsku. Szło by pedzieć, iże to je inwersyjŏ, kaj sie zamiyniŏ podmiot i ôrzeczynie, ale to tyż niyma takŏ standardowŏ inwersyjŏ. Pokŏzã wōm pŏrã zdań i zarŏz bydziecie wiedzieć, ô co sie rozchodzi.
Mōm dwa zdania. Jedne padŏ, iże fater mŏ nowe auto, a druge pytŏ, czy fater mŏ nowe auto.
Fater mŏ nowe auto.
Mŏ fater nowe auto?
Blank proste, pra? Czasownik idzie na przodek. Terŏz wōm powiym, czymu gŏdōm, iże to niyma takŏ normalnŏ inwesyjŏ.
W Chorzowie je Park Ślōnski.
Je w Chorzowie Park Ślōnski?
Je Park Ślōnski w Chorzowie?
Widzicie, we pytaniach przenoszymy czasownik na przodek, ja? A na kōniec pytaniŏ dŏwōmy to, co nŏs nojbarzij interesuje. Bez to piyrsze pytanie je ô to, czy we Chorzowie je jakiś Park Ślōnski, a druge je ô to, czy znany nōm Park Ślōnski je we Chorzowie.
Rŏz jedyn kamrat pedzioł dō mie „poszołś tam eli niy?”, i jŏch niy wiedzioł, ô co mu sie rozchodzi. Potym my doszli do tego, iże to było tyż słownikowe kalkowanie polskigo: „poszedłeś tam czy nie?” Suchejcie, alternatywy po ślōnsku buduje sie ino słowym „abo”.
Poszołś tam abo niy?
Chcesz brauzã abo tyj?
To niyma problym tego abo inkszego miasta.
I terŏz dochodzymy do tego miejsca, kaj mogymy używać tego „eli”. To je skrōcōnŏ forma ôd „jeźli”, pra? Takich skrōcōnych formōw je jeszcze wiyncyj, bo mōmy jeli, jesi, eźli, ejźli, jyli i na isto jeszcze pŏrã formōw by sie znŏdło. I we tym samym miejscu mogymy używać tego „czy”, co go niy używōmy nikaj indzij. Tōż te słowa używōmy we zdaniach podrzyndnych, co majōm naturã pytaniŏ, bez przikłŏd:
Niy wiym, jeźli jutro pōdã do szkoły.
Niy pedziała mi, jeźli kupiyła ôrzechy.
Niy pytoł, jeźli chcã iść do kina.
I tak samo mogymy to zrobić ze „czy”:
Niy wiym, czy jutro pōdã do szkoły.
Niy pedziała mi, czy kupiyła ôrzechy.
Niy pytoł, czy chcã iść do kina.


text:
Himalaja
Himalaja jo smuga górow w pódpołdnjowej Aziji, w kótaremž se nejwuše góry swěta namakaju.
Rozpśestrěwa se na dłujkosći wót něźi 3.000 kilometrow mjaz Afghanistanom a Burmu a twóri až do 350 kilometrow šyroku geografisku barieru mjaz indiskim subkontinentom w pódpołdnjowu a Tibetiskej wusocynu na pódpołnocy. W Himalaji stoje źaseś wót cełkownje styrnasćo wosomtysačnikow, mjaz nimi Mount Everest (8.848 m), nejwuša góra na swěśe.
Ako pódwjacorny kóńc Himalaja płaśi Khyberski pas njedaloko afghanisko-pakistańskeje granicy. W pódpołnocnej Pakistanje namaka se Karakorum, kótaryž jo drugi nejwušy źěl Himalaja z drugeju nejwušeju góru swěta, K2. Dalej běžy Himalaja pśez pódpołnocnu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a pódpołnocnu Burmu.
Mě Himalaja póchada ze Sanskrita a wobstoj ze słowowu hima (sněg) a alaja (městno, bydlenje).
Himalaja jo złožowane góriny, kótarež su nastali pśez koliziju Indiskeje platy z Euraziskeju pśed něźi 40–50 milionami lětami.


text:
Jodło s miynsa
Na Cieszyńskij Ziymi hań downij, ludzie jodali mało miynsa. Kiejsi to tak nie było, że sie zaszło do obchodu, a kupiło sie co sie chciało. Yny u bogatszych siedloków, a wiynkszych gazdów miynso sie jodało na kożdo. Gdo chowoł kupa babuci, tyn móg jejść miynso aji każdy dziyń, ale nie wszyjscy tak mieli. Chałupnicy, a mniejsi gazdowie chowali krowe na mlyko a syry. Kumornicy mieli dycki tóm koze, a na sałaszach chowali owce na wełne a syr. S miynsa nejwiyncyj sie jodało babucie, bagónki, lebo kury. Hudobniejsi ludzie w miastach kupowali se na niedziele sztwiertke miynsa, s kierej warzili polywke. Na Cieszyńskij Ziymi, w ponikierych dziedzinach gaździny chowały króliki. Dowało sie jich do króliczoków, żrały gor trowe, obili, a przeogrómnie wartko rosły. Miynso s królika je ogrómnie dobre. Syr, masło, lebo mlyko sie kiejsi sprzedowało na torgu, a za grejcary sie zajś kupowało to, co kómu było trzeja do chałupy. To, co sie nie sprzedało, to sie sjadło – kónszczyczek masła, maślónke, lebo chude, sbiyrane mlyko.
Dyrszczki owiynzi – pajszle
Narychtować:
kilo owiynzich dyrszczek
pynczek jarzin
łyżka masła
łyżka mółki pszynnej
majerónek
słodko papryka
gałka muszkatołowo
imbir
sól. pieprz
laurowy listek
angielski ziele
Jako sie to robi:
Opucowane dyrszczki zaloć zimnóm wodóm a warzić na miynkko kole sztyrech godzin. Rasym s prziprawami (solóm, pieprzym, listkiym laurowym, a zielim angielskim). Jarziny opucować, popłukać, pokroć w poski, zaloć kapkóm wody, a potym dynstować. Uwarzóne dyrszczki ocedzić, a pokroć w ciynki poski. S mółki a s fetu srobić zasmożke, rosfyrtać zimnym wywarym, a dać warzić. Idzie to aji zakłócić śmietónkóm. Do moczki wciepać dynstowane jarziny, pokrote dyrszczki, wymiyszać, wsuć prziprawy, a dać warzić. Posuć to godnie gor majyrónkiym, a jejść s chlebym.
Wymie krowski dynstowane
Narychtować
pół kila jarzin
kilo wymiynio
piynć deka szmolcu
sztwierć litra kwaśnej śmietónki
piynć deka wyndzónej szpyrki
piynć deka mółki
dwacet deka cebuli
sól, a pieprz
Jako sie to robi:
Wymie porzóndnie opucować, potym warzić aż smiynknie we wywarze s jarzin. Jak sie uż to uwarzi, to trzeja ścióngnónć błany s wymiynio, naciść do postrzodka szpyrke, posolić, a posuć pieprzym. Wymie trzeja pokroć na mniyjsze kónski, a potym dynstować na umaście, a cebuli w przikrytej brutfanii. Jak sie to dynstuje to trzeja to fórt podlywać rosołym, lebo wodóm. Dynstuje sie to godzine, a pod kóniec trzeja do tego wloć mółke smiyszanóm ze śmietónkóm, dać zwarzić a doprawić.
Wymie krowski pieczóne
Narychtować:
kilo wymiynio
dwie marekwie
jedno pietruzieli
jedyn mały celer
dziesiynć deka szmolcu
dwa wajca
dziesiynć deka mółki
dziesiynć deka brezli
sól
Jako sie to robi:
Szumny kónsek wymiynio porzóndnie opucować, a uwarzić w posolónej wodzie s jarzynami. Warzi sie to kole dwóch godzin. Jak uż wymie smiynknie, to go trzeja wciepać do zimnej wody, a ściepać s niego błany. Potym pokroć go we flostry hrube na jedyn cyntymeter, posolić, obzolać w mółce, we wajcu, a w brezlach. Smażić na wrzawym fecie. Jejść ze ziymniokami.
Kotlety s baróna po beskidzku
Narychtować:
szejdziesiónt deka miynsa s baróna na kotlety s kojścióm
dwie łyżki szmolcu, lebo oliwy
jedna wielko cebula
pindziesiónt deka kiszónej kapusty
trzi zómbki knoblocha
sól
pół szklónki śmietónki
płasko łyżka mółki
słodko papryka
Jako sie to robi:
Miynso popłukać, opucować a pokroć we wiynksze flostry na kotlety s kojścióm. Pobuchać po nich, posuć mółkóm, a smażić na szmolcu, abo na oliwie. Pod kóniec smażynio posuć paprykom. Cebule ołupać, a pokroć w piórka, dać do miynsa kapke podsmażić. Potym to poloć wodóm, a dynstować sztwierć godziny. Miynso wycióngnónć, do moczki dać kapuste, s kierej trzeja nejprzód wycijść sok. Dać do tego aji knobloch, kiery trzeja rosetrzić ze solóm, a potym to miynso podynstować w moczce. Do brutfanii na dno dać połówke kapusty, na nij poukłodać kotlety, a przikryć resztom kapusty, kiero sbyła. Brufanie przikryć pokrywkóm, a potym wrazić do rosgrzotej trómby na pół godziny. potym poloć to wszecko śmietónkóm, a posuć paprykóm. Wrazić eszcze ros do trómby na sztwierć godziny. Jejść zaros po upieczyniu.
Królik pieczóny ze śmietónkóm
Narychtować
jedyn królik
jedyn zómbek knoblocha
jedna łyżeczka soli
zioła – tymianek, rosmaryn
dwie łyżki masła
jedna kostka rosołowo
wyndzóno szpyrka
jedna szklónka kwaśnej śmietónki
Jako sie to robi:
Do postrzodka opucowanego, a opłukanego królika, trzeja nacijść wyndzónych szpyrek, a potym go pomazać knoblochym ze solóm, a s ziołami. W brutfanii rostopić dwie łyżki masła, wrazić do nij królika, a potym brutfanie wrazić do trómby a piyc, aż wszecko bydzie miynkki. Nejprzód podlywać rosołym, a potym nieskorzi yny zimnóm wodóm. Jak uż królik je miynkki, to go wycióngnónć, a pokroć na kónski. Do moczki wloć szklónke kwaśnej śmietónki, ale bes mółki. Miynso poloć wrzawóm moczkóm. Jejść s fusatymi kluskami, a s modróm kapustóm.
Pasztetówka s królika
Narychtować:
jedyn królik
sól, pieprz bioły
łyżeczka majyrónku
pół setrzitej gałki muszkatołowej
Marynata:
dwie szklónki czyrwiónego wina
dwie cebule
dwa szampióny
dwa goździki
dwa laurowe listki
szejść zorek pieprzu
dwacet deka miynsa s babucia
sztyry wajca
piynć starszych żymłów
Jako sie to robi:
Królika trzeja zamoczać na dwa dni do marynaty. Jak sie go s nij wycióngnie, to trzeja do niego nacijść godnie wyndzónych szpyrek, potym upiyc, a obrać s kojści. Miynso s babucia (karczek) udynstować, żymłe namoczać w mlyku, wyciśjć, a trzi razy zemleć we flajszmaszynce. Miynso s królika, zbytek szpyrek, karczek, a żymły zemleć we flajszmaszynce, a wsuć do tego prziprawy. Do tego dać eszcze wajca, a opaternie to wszecko wymiyszać. mase na pasztetówke wrazić do forymki na puding, kieróm nejprzód trzeja namazać fetym. potym tóm forymke warzić dwie godziny we wodze we wielkim garcu. Pasztetówke idzie aji upiyc w trómbie, we forymce. Wtynczas trzeja forymke przikryć folióm alamunijowóm, a piyc we średnio nagrzotej trómbie kole godziny. Jy sie to chłódne s ostróm moczkóm, lebo s majónezym.
Na Cieszyńskich dziedzinach aji miynso kurski, s kaczyc, lebo s gynsi sie jodało yny od świynta. nejwiyncyj sie jodało miynsa s gynsi, s kaczyc, a kurski mało kiedy. Każdo gaździno chciała, coby jeja cera miała porzóndnóm pierzine na wiano, tóż chowały gynsi. Wszycko s gynsi sie dało użyć. Piyrzi, miynso, a aji czyrwióno, kieróm sie smażiło na umaście, była przeogrómnie dobro. Była tako tradycyj na Cieszyńskij Ziymi, że sie gynś piykło na Świyntego Marcina. Jak kiero chałupa stoła przi wodzie, to gaździny rade chowały kaczyce, kiere wartko rosły, zeżrały co bóndź, były łacne do chowanio, a miynso miały dobre. Biołe kaczyce sie aji szkubało na piyrzi, choć było kapke gorsze od gynsigo. Tym piyrzim sie filowało zogłowki. Kaczych wajec sie moc nie jodało, bo ludzie prawili, że sie nie godzóm – dowało sie jich yny czasym do nugli. Gaździny zabijały kury yny, wtynczas jak uż były stare, bo młódek sie nie zabijało. Kury nosiły wajca, kiere baby przedowały na torgu, lebo po chałupach. Miynso s kury sie warziło na rosół, jak gdosi w chałupie był nimocny, lebo od świynta. Czasym kóńcym wiosny szło sjejść młodego kohuta, esi rychlij gaździno go nie przedała na torgu.
Czarnina s Cieszyńskigo
Narychtować:
czyrwióno s kaczycy
pszynno mółka
wywar s kojści
suszóne śliwki
suszóne gruszki
cukier, sól
dómowe nugle
Jako sie to robi:
Uwarzić wywar s kojści, wciepać do warzynio suszóne śliwki a gruszki, kiere trzeja nejprzód namoczać. Pod kóniec warzynio wciepać do wywaru nugle. Uwarzić na miynkko. Wsuć cukier. Mółke rosfyrtać s czyrwiónóm tak coby sie porzóndnie smiyszały do kupy. Potym to wloć do wywaru, a dać warzić. Wsuć sól.
Gynś pieczóno
Narychtować:
jedna gynś
sól
majyrónek
pół litra wody
jedna łyżka szmolcu, lebo masła
jako sie to robi:
W opitfanóm, a opucowanóm gynś wetrzić sól, a w postrzodku majyrónek, niechać na pore godzin w chłódku. W brutfanii rostopić fet, wrazić do nij gynś, a potym wrazić brutfanie do wrzawej trómby. Jak sie jóm piecze, to jóm trzeja polywać fetym, kiery ś nij wyciecze, a zimnóm wodóm. Piyc kole dwóch godzin. W ponikierych dziedzinach miasto wodóm, leje sie gynś jasnym piwym – snoci je potym barży krucho. Jak sie to uż upiecze, trzeja gynś wycióngnónć pokroć ostrym nożym, dać na talyrz, a eszcze dać na chwile do trómby. Do sosu wloć kapke wody s łyżkóm szkróbku. Tyn sos się jy ekstra, lebo idzie nim poloć gynś na talyrzu. Gynś sie jy s fusatymi gałuszkami, a s modróm kapustóm.
Gynś dynstowano ze śliwkami
Narychtować:
jedna młodo gynś
sól
knobloch
majyrónek
pół litra wody
pore śliwek
Jako sie to robi:
Młodóm gynś opitfać, opucować, potym osuszyć, natrzić w postrzodku solóm smiyszanóm s knoblochym, a s majyrónkiym. Na chwile niechać stoć. W kastrolku uwarzić pół litra wody, dać pore śliwek, kiere trzeja moczać dziyń rychlij. Do kastrola wrazić gynś, przikryć, a dynstować na małym ogniu (abo w trómbie) aż to smiynknie. Jy sie to s kluskami s żymeł.
Pół gynsi na kwaśnicy
Narychtować:
połówka wyndzónej gynsi posuto przed wyndzynim ziołami – pieprzym, laurowym listkiym, tymiankiym, abo imbirym.
pół drugo litra wody
pynczek zielyniny
jedna wielko cebula
trzi zómbki knoblocha
piynć zorek puczónego jałowca
jedna szklónka kwaśnicy
Jako sie to robi:
Pół wyndzónej gynsi roskroć na dwie połówki. Uwarzić wode, wrazić do nij ty połówki, a warzić godzine. Pynczek zielyniny a cebule ołupać, pokroć, a wsuć do miynsa kiere sie warzi pospołu s knoblochym, a jałowcym. Warzić to wszecko eszcze godzine, aż miynso sie srobi ganc miynkki. Zioła sie dowo podle uznanio, wiela gdo chce. Pod kóniec warzynio wloć do rosołu szklónke kwaśnice, a potym fest warzić. Nejlepszy tóm kwaśnice narychtować uż dwa, trzi dni rychlij. Jy sie to wszecko ciepłe ze zasmożanóm kiszónóm kapustóm a ze ziymiokami.
Hyrtóń s gynsi faszyrowany
Narychtować:
trzi, sztyry hyrtónie s gynsi
Farsz:
dwacet deka miynsa s drobiu
dziesiynć deka wóntroby s gynsi
jedna czerstwo żymła
jedno wajco
sól, majyrónek, pieprz
rodzynki
zielóne pietruzieli
Jako sie to robi:
Hyrtóń s gynsi porzóndnie opucować, a umyć. Narychtować farsz. Miynso, wóntróbke, a porzóndnie wyciśniónóm żymłe zemleć na flajszmaszynce. Dać do tego surowe wajco, rodzynki, prziprawy, porzóndnie wymiyszać. Przirychtowany farsz nacijść do skóry s gynsigo hyrtónia, poszyć s obu strón, poukłodać na brutfani, poloć wrzawym fetym, przikryć, a piyc aż to smiynknie, lebo uwarzić w rosole. Jak to ochłódnie, to to pokroć we flosterki. Jejść s żymłóm.
Ryby sie jodało gor we familijach, kiere miyszkały kole stawów, rzyk, lebo potoków, a yny czasami, nie na kożdo.W goraliji w potokach sie chytało pstróngi, a we stawach sie chowało karpie. Ryby sie pitfało ros dwa – pucowało sie jich w postrzodku, wyciepało sie bachora a fertig. Potym sie rybe dycki posuło solóm, a kminkiym, a smażiło na fecie. Małe rybki – chłostol, sie dowało na brutfanie, do piekarszczoka, a tam sie jich suszyło. Na Świynta Wielkij Nocy sie dycki kupowało w magacynie solóne śledzie. Jak sie jich potym opłukało ze soli to sie robiło harynki, lebo inksze jodło.
Pstróng smażóny
Narychtować:
jedyn świyży pstróng s goralije
inksze ryby, lebo lalce, parmy, szczuki, a linki
sól, kminek
umaste do smażynio
Jako sie to robi:
Utargać rybóm głowy, opucować a wypitfać, posolić, a posuć kminkiym, a usmażić na umaście.
Śledź marynowany – harynki
Narychtować:
osiym posolónych śledzi
Moczka s mlyczka ze śledzi:
wymoczóne mlyczko
jedna łyżka oliwy
zaprawa s octu
Zalywa do zalocio:
achtlik wody
achtlik octu 6 procynt
sól, cukier
jedna cebula
bobkowy listek
zorka pieprzu
Jako sie to robi:
Porzóndnie wymoczać śledzie, potym jich opucować, a poukłodać na talyrzu jak uż sóm wypitfane. Narychtować zaprawe: uwarzić wode s octym, dać do tego sól, a cukier, obrać cebule, a pokroć jóm we flostry. Jak sie to uwarzi to trzeja to schłódzić, zaloć śledzie, a dać do chłódka. Idzie to jejść aji s kapkóm moczki. Wymoczóne mlyczko a śledzie przetrzić przes sitko, wymiyszać s oliwóm, a smiyszać ze zaprawóm – zalywóm octowóm. Zaloć śledzie poukłodane na talyrzu, abo we słojiku. W zimie to może wydzierżeć aji dziesiynć dni. To jodło sie robiło gor na Świynta Wielkij Nocy.
Rolmopsy ze śledzi
Narychtować:
kilo solónych śledzi
dwie, trzi ogórki kónserwowe
dwie, trzi łyżki musztardy
Zaprawa:
pół szklónki wody
pół szklónki octu
pieprz, angielski ziele
Jako sie to robi:
- opitfać, a opucować, potym namoczać na pore godzin. Wymoczóne śledzie opucować s ojści. Filety poukłodać jedyn wedle drugigo, skórkóm od spodku. Każdy kónsek namazać musztardóm, posuć cebulóm, a dać na niego kónsek ogórka. Filety posfijać a spiónć patyczkiym (wykałaczkóm), dać do słojika, a zaloć zaprawóm. Uwarzić wode, do kierej wciepać pore zorków pieprzu a angielskigo ziela. Jak ta woda ochłódnie to wloć do nij ocet.
Rolmops smażóny
Narychtować:
sztwierć kila śledzi
dwa wajca
siedym deka kiszónych ogórków
szejść deka brezli
piynć deka umasty
Jako sie to robi:
Śledzie porzóndnie popłukać, zaloć czystóm wodóm a namoczać na dwanost godzin. Wode trzeja smiyniać pore razy. Potym trzeja ściepać skóre, opucować s ojści a przekroć na poły. Na każdóm połówke dać kónsek ogórka, sztwierć uwarzónego wajca zawinónć do postrzodka a spiónć to drzewianóm szpilkóm. Zawiniónego rolmopsa pomoczać w rosfyrtanym wajcu a obzolać w brezlach, potym we wajcu, a zajś w brezlach. Dować to na wrzawóm umaste a smażić ze wszeckich strón na złoty kolor. Jy sie to na ciepło.


text:
Program DOMOWINA – 2025 (hornjoserbsce)
zwjazanosć – wotewrjenosć – zamołwitosć
Preambla
Załoženje Domowiny w lěće 1912 jako třěšny zwjazk serbskich towarstwow bě wažne wobrotnišćo w serbskich stawiznach, dokelž bu přez to wola k zjednoćenju mocow w serbskim narodnym hibanju jasnje zwuraznjena a prěni raz zeskutkownjena. Po měrliwej rewoluciji před 25 lětami je so Domowina k politisce njewotwisnemu třěšnemu zwjazkej Serbow a serbskich towarstwow přetworiła a je z tym wotewrjena za wšě serbske towarstwa a zjednoćenstwa kaž tež za kóždeho Serba.
Po tym zo je Domowina w lěće 2012, wróćo zhladujo na wuspěchi kaž tež na poražki a zmylki swojeho skutkowanja w serbskim ludźe, 100. róčnicu swojeho załoženja woswjećiła, je na času, městno Domowiny w towaršnosći 21. lětstotka znowa definować a wizije do přichoda wuwiwać.
Sćěhowaca programatika ma zaměr, dać nastork za dołhodobne dźěło a aktiwne skutkowanje Domowiny hač do lěta 2025. Při tym wostanje jeje najwažniši nadawk, w swojej zakońsce připóznatej funkciji jako zastupjerka zajimow serbskeho ludu k zdźerženju a wuwiću Serbstwa přinošować. Wosebje na hłownych zhromadźiznach ma so přez analyzu docpěteho stawa prócowanjow tuta programatika dale wuwiwać a z konkretnymi naprawami podkłasć, zo by so tu předležacy dokument zwoprawdźił.
Do narodneho dźěła zdar!
Zakładne hesła jednanja Domowiny
Zwjazanosć
Hdźežkuli su Serbja, tam měła Domowina za nich a z nimi hromadźe skutkować. Naše stawizny, kultura, rěč, wědomje wo swójskej wosebitosći a nic naposledk zhromadne narodne prócowanje – wšo to nas zwjazuje. Regiony přesahowaca a mjezsobna pomoc a wzajomne narodne dźěło pod třěchu Domowiny stej wuraz a nadawk našeje zwjazanosće. Serbske regionalne wosebitosće spěchujemy a wědu wo nich šěrimy.
Aktiwity Domowiny zwjazuja najwšelakorišich partnerow we Łužicy a zwonka njeje. Při tym zasadźujemy so za zaměrnje zapřijeće serbskich wobsahow do zjawneho žiwjenja.
Wotewrjenosć
Domowina skići kóždemu Serbej a přećelej Serbow zhromadnosć, njewotwisnje wot toho, hač bydli we Łužicy abo zwonka njeje a hač chce jako jednotliwc abo čłon sobustawskeho towarstwa abo župy Domowiny w njej skutkować. Podpěramy dale w zakonju zapisany princip swobodneho wuznaća k serbstwu, kiž zmóžnja kóždemu zajimcej přistup k serbskemu žiwjenju. Spěchujemy nawuknjenje a nałožowanje serbskeje rěče. Podpěramy najwšelakoriše móžnosće za wobdźělenje na serbskim towaršnostnym žiwjenju a skrućamy z tym zhromadne stawizniske a narodne wědomje. Jednamy zamołwiće a transparentnje za cyłu Łužicu a wšěch Serbow.
zamołwitosć
Domowina podpěra swoje župy a sobustawske towarstwa w jich zhromadnym narodnym skutkowanju. Čłonojo tutych měli so bóle hač dotal jako čłonojo třěšneho zwjazka zrozumić a wuznawać.
Wšudźe, hdźež su Serbja, měła Domowina zamołwitosć přewzać a w zmysle serbskich zajimow skutkować. Wona ma młodźinu jako swój přichod do narodneho dźěła zapřijeć a k tomu wotpowědne formy dźěławosće wuwić.
Wuwědomjamy kóždemu čłonej Domowiny, zo wón ze swojim skutkowanjom a jednanjom Serbow reprezentuje. Chcemy-li Serbstwu přichod dać, ma so kóždy jednotliwc po swojich móžnosćach za to zasadźować. Wosebje čłonojo we wolenej funkciji su namołwjeni do aktiwneho wustupowanja a spomóžneho skutkowanja za serbski lud.
I. Štó a što smy
Domowina je Zwjazk Łužiskich Serbow, kotryž wobsteji ze župow a towarstwow. Tež přećeljo Serbow móža być z jich čłonstwom. Jeje čłonstwo jako zhromadnosć angažowanych Serbow a serbskich towarstwow kaž tež zapřijeće zwjazkarjow do narodnych prócowanjow stej zakład wšeho skutkowanja Domowiny.
Škit, spěchowanje a wuwiwanje serbskeje rěče, žiwjenskeho ruma, kultury a identity Serbow, kaž tež prócowanja wo wjetše prawo samopostajenja w serbskich naležnosćach do směra kulturneje awtonomije su hłowne zaměry našeho měrliweho zhromadneho skutkowanja.
Domowina je na zakładźe Serbskeju zakonjow kraja Braniborskeje a swobodneho kraja Sakskeje zakońsce připóznata zastupjerka zajimow serbskeho luda.
Tohodla je swojemu čłonstwu kaž tež cyłemu serbskemu ludej winowata.
II. Zakład našeho jednanja
Domowina wuznawa so k wustawje Zwjazkoweje republiki Němskeje a z tym k prawniskim zasadam towaršnosće w našim kraju. Serbja su po stawiznach, rěči, kulturje a identiće samostatny narod. Su runohódni staćenjo a integrowany wobstatk ludnosće našeho kraja a němskeho stata. Zdobom zawjazuja so jako europski lud k zasadam swobody a měra. W tutym sebjezrozumjenju widźimy serbski lud jako runohódny wobstatk zhromadnosće europskich narodow.
K spěchowanju narodneho sebjewědomja Serbow a k pozbudźowanju europskeho myslenja podpěra Domowina aktiwnje mjezynarodne kontakty Serbow, wosebje k słowjanskim susodam, kaž tež k druhim narodnym mjeńšinam, ludowym skupinam a małym ludam.
III. Čłonstwo a Domowina
Aktiwne sobudźěło župow a sobustawskich nadregionalnych towarstwow, zamołwite sobuskutkowanje jednotliwych čłonow a směrodajne dźěło organow třěšneho zwjazka při zwoprawdźenju wustawkow, programa a wobzamknjenjow hłownych zhromadźiznow Domowiny su zakład wšeho skutkowanja w třěšnym zwjazku. Do tworjenja zasadnych rozsudow mamy naše čłonstwo zapřijeć.
Kóžda přirodna wosoba a kóžde towarstwo, kotraž/kotrež wustawki a program Domowiny připóznawa a chce je aktiwnje přesadźić, móže so z čłonom třěšneho zwjazka stać. Spěchujemy a podpěramy zhromadne dźěło organow třěšneho zwjazka z Domowinje přisłušacymi župami a towarstwami a z asociěrowanymi (wukrajnymi) towarstwami. Wona skutkuje dale zamołwiće we wobłuku mjezynarodnych organizacijow kaž FUEN, MENS a CIOFF.
IV. Wobłuki skutkowanja Domowiny
1. Domowinske župy a nadregionalne towarstwa
Domowinske župy ze swojimi sobustawskimi skupinami a towarstwami a nadregionalne fachowe towarstwa ze swojimi podstrukturami su ćělesa pod třěchu Domowiny a tworja zakład zhromadneho skutkowanja třěšneho zwjazka. Zhromadnje měli hišće aktiwnišo wabić za přistup dalšich čłonow, skupinow a towarstwow k zesylnjenju našeho čłonstwa.
Domowina spěchuje mjezsobne a zhromadne dźěło mjez župami a nadregionalnymi towarstwami a podpěra je při jich předewzaćach. Nowe medije a nowe formy komunikacije kaž tež nowe formy zhromadźowanja Serbow su za dalše skutkowanje Domowiny njeparujomny srědk dźěławosće.
2. Domowina – zastupjerka wšěch generacijow Serbow
W Domowinje su wšě generacije zastupjene. Potrjeby wšěch jednotliwych starobnych skupin maja so hišće lěpje wobkedźbować a z tym generacije přesahowaca zhromadnosć spěchować. W srjedźišću steja tu wosebje swójby, młodźina a dorost.
3. Serbska rěč
Serbska rěč je nimo swobodneho wuznaća k serbstwu najbytostniše identifikaciske znamjo Serbow. Tuž so zhromadnje za žiwu a samozrozumliwu prezencu serbskeje rěče w zjawnym žiwjenju a za dwu- resp. wjacerěčnosć we Łužicy zasadźamy. Škit, nałožowanje a rewitalizacija hornjo- a delnjoserbšćiny a próca wo wuchowanje a wožiwjenje serbskich lokalnych narěčow, kaž na přikład slepjanšćiny je naš najwažniši zhromadny nadawk. Tohodla podpěruje Domowina wuwiwanje rěč spěchowacych naprawow a wšě aktiwity rěčneho planowanja. Wužaduje sej konkretne naprawy zwjazkowych, krajnych a komunalnych instancow k škitej a spěchowanju serbskeje rěče.
4. Kubłanje w narodnym duchu a dorost
Kubłanje w narodnym duchu słuži skrućenju identity jednotliwca a je wažny nadawk Domowiny.
Zasadźamy so za to, zo so serbskorěčne kubłanje w pěstowarnjach dale a zaměrnišo spěchuje a bilingualna wučba w šulach zawěsći. Serbske stawizny, serbska kultura a rěč měli so přez předmjety přesahowace naprawy a kmane pedagogiske formy dale sposrědkować. Naše župy a sobustawske towarstwa su namołwjeni so zamołwiće sobu wo šulske a zwonkašulske poskitki starać. Wosebje w Delnjej Łužicy maja so tak dotalne kubłanske wuspěchi na polu rewitalizacije rěče wobchować a z tworjenjom dalšich rěčnych rumow zawěsćić. Tohorunja su serbscy pedagogojo namołwjeni, sebi narodneho a towaršnostneho nadawka wučerja wědomi być. Najwažnišej cyłkaj kubłanja dorosta w narodnym duchu pak stej swójba a jeje wšelake formy kaž tež šěrša serbska zhromadnosć. Ze zaměrom, pola dorosta tworić strowe narodne sebjewědomje, wjaza Domowina wšitkich akterow do zhromadnosće a pohnuwa jich do zhromadneho skutkowanja.
5. Kultura a wuměłstwo
Serbske kulturne dźěło a spěchowanje wuměłstwa stej wažnej stołpaj zachowanja identity našeho luda a wuwića serbstwa a zdobom pósłancaj našeho luda. Tohodla mamy w Domowinje spěchowanje wobeju za wažne. Staramy so wo podpěru našich lajskich kulturnych skupin ze stron serbskich kulturnych institucijow. Spěchujemy wuměnu a delegowanje našich kulturnych ćělesow wosebje do słowjanskeho wukraja a podpěramy wuměnu z kulturnymi skupinami europskich mjeńšin. Na polu kulturneho turizma žadamy sej prawu prezentaciju serbskich wobsahow, započinajo pola dwurěčnych pomjenowanjow. Podpěrujemy łahodny turizm, kotryž zmóžnja hosćom serbsku kulturu we Łužicy awtentisce zeznać.
6. Hospodarstwo
Hospodarstwo je rjap Łužicy a wowliwuje njeposrědnje połoženje našeje domizny a serbskeho luda. Přez spěchowanje našeje regionalneje wosebitosće zwyšimy atraktiwitu regiona za hospodarstwo. Wosebje dwu- a wjacerěčnosć je kmanosć, kotraž je za łužiskich předewzaćelow z dobytkom. Tuž podpěramy wšitke naprawy, kiž pohnuwaja firmy, wobchody a hosćency k wužiwanju serbšćiny. Zasadźamy so za kooperaciju Łužicy z nahraničnymi kónčinami Pólskeje a Čěskeje.
Serbska rěč a kultura matej so šěršo do regionalneho, komunalneho a krajneho planowanja zapřijeć. Hladamy na to, zo so němsko-serbski charakter sydlenskeho teritorija wobchowa.
7. Politiska participacija
Domowina zastupuje na zakładźe rjadowanjow Serbskeju zakonjow zajimy serbskeho luda. Wona stara so wo rozšěrjenje sobu- a samopostajowanskich prawow a winowatosćow předewšěm w serbskich politiskich, kulturnych a šulskich naležnosćach. Jednamy ze wšěmi demokratiskimi politiskimi stronami, zapósłancami a gremijemi na komunalnej, krajnej, zwjazkowej kaž tež europskej runinje. Zaručamy politisku artikulaciju Serbow za zwoprawdźenje serbskich zajimow a přesadźenje našich prawow a delegujemy za to serbskich zastupjerjow do poradźowacych a rozsudźacych gremijow.
Rady, přirady a wuběrki kaž tež zamołwići resp. społnomócnjeni za mjeńšinowe abo serbske naležnosće su wažni partnerojo a multiplikatorojo při zwoprawdźenju zajimow Serbow na wšěch politiskich runinach.
Zawěsćamy z našim politiskim dźěłom zdźerženje trěbnych financielnych zakładow za serbske potrjeby w financnym dojednanju mjez Zwjazkom a krajomaj Braniborskej a Sakskej kaž tež dalše spěchowanske srědki.
8. Poćah k našim susodam we Łužicy a zwonka njeje
Wažny nadawk Domowiny je, wědu wo Serbach we Łužicy a zwonka njeje dale rozšěrjeć, lokalnych akterow při spěchowanju serbskeje rěče a kultury a w jich wuznaću k serbskim korjenjam podpěrować a z tym k runohódnosći Serbow a serbskeje rěče přinošować. Němcy su naši susodźa, smy z nimi a dalšimi wobydlerjemi w měrje a mjezsobnej solidarnej podpěrje hromadźe we Łužicy žiwi.
Wočakujemy pak tež, zo so naše duchowno-kulturne hódnoty česća a škitaja. Na poniženja a njeskutki maja zamołwite instancy wotpowědnje a jasnje reagować. Wabimy za dwu- resp. wjacerěčnosć a podpěramy wšitke naprawy do tutoho směra.
9. Mjezynarodne poćahi
Domowina pěstuje a spěchuje zwiski z druhimi ludami. Kulturne wuměny, wopyty našich europskich susodow a mjezsobne zeznaće słuža skrućenju identity Serbow. Wosebje naši słowjanscy bratřa a sotry kaž tež narodne mjeńšiny w tu- a wukraju su nam dale ze sylnym partnerom. Zachowamy dotalne a witamy nowe wukrajne styki k Domowinje wosebje na runinje našich sobustawskich towarstwow.
10. Skutkowanje w zjawnosći
Z pomocu načasnych medialnych srědkow šěrimy wědu wo Serbach. Wo skutkowanju Domowiny, wosebje jeje gremijow informujemy zjawnosć prawidłownje přez medijowe wozjewjenja, towarstwowy časopis “Naša Domowina”, naše internetne strony a z dalšimi srědkami. Za skutkowanje w Domowinje aktiwnje wabimy. Při tym je transparenca najlěpši srědk wabjenja. Nimo toho je posrědkowanje wědy wo wobstejnosćach a wužadanjach serbskeho luda nadawk kóždeho w Domowinje skutkowaceho. Dźiwamy na runohódne wobkedźbowanje hornjoserbskeje a delnjoserbskeje spisowneje rěče.
11. Serbske institucije
Domowina spěchuje zhromadne dźěło mjez serbskimi institucijemi a dalšimi nošerjemi serbskich zajimow. Wona pohnuwa k tomu posłužby serbskich institucijow wužiwać, sej je žadać a tak poskitki aktiwnje wobwliwować. Zhromadne projekty a kooperacije institucijow přinošuja k spomóžnemu dźěłu za Serbow. Zdobom namołwja Domowina wšě serbske institucije, swoje poskitki tež Serbam zwonka Łužicy sposrědkować.
12. Škit serbskeho sydlenskeho ruma
Zakońsce postajene komuny, kiž serbskemu sydlenskemu rumej přisłušeja, su za Domowinu wažny zakład za definowanje winowatosćow k spěchowanju serbskeje rěče a kultury. Zdobom je serbski sydlenski teritorij Braniborskeje a Sakskeje za Domowinu jeje jednotny hłowny skutkowanski wobłuk. Škit tutoho je bytostny nadawk Domowinskeho skutkowanja. Domowina wužiwa wšitke realne móžnosće, zo by so kóždežkuli dalše zasahowanje do komunow, kiž serbskemu sydlenskemu rumej přisłušeja, w zwisku z wudobywanjom surowiznow wotwobarało, kotrež je z přesydlenjom abo dalšimi stratami za serbsku substancu zwjazane. Domowina poskića wot přesydlenja potrjechenym komunam přiwšěm swoju połnu podpěru při wurunanju stratow serbskeje substancy.
Wona žada sej dołhodobny a rjadowany wustup z wudobywanja a zmilinjenja brunicy a dale statny spěchowanski program za strukturnu změnu we Łužicy.
13. Serbske nabožno-narodne žiwjenje
Domowina wobhladuje bohate namrěwstwo nabožno-narodnych tradicijow a nałožkow jako njeparujomny wobstatk narodneho žiwjenja Serbow tež za přichodne generacije. W aktiwnym pěstowanju tutych tradicijow a nałožkow widźi Domowina wažny stołp za wutworjenje a skrućenje tež narodneho wědomja.
W serbskich katolskich wosadach twori cyrkej wažny rěčny rum za wšitke generacije. Domowina namołwja swoje sobustawske župy a towarstwa, so tež w přichodźe za bohaty poskitk nabožno-narodneho žiwjenja w swojich wosadach angažować.
W ewangelskich wosadach serbskeho sydlenskeho teritorija tworja nabožne zarjadowanja wažne rěčne rumy za ewangelskich Serbow. W dźěle na tutym polu aktiwnych skupinow a towarstwow widźi Domowina wažny přinošk za zdźerženje našeje maćeršćiny.


text:
Szpil Ruchu Chorzów ze Chojniczanką Chojnice łotworzy 7 seria szpilów we eWinner II Lidze. Sztart szpilu…
Kategoria: Przed szpilym – zapowiydź i feliytony
Ślōnski LIVE ze szpilu Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów
28 siyrpnia – we sobota – przijdzie szpilać Ruchowi na wyjyździe ze Pogonią Grodzisk Mazowiecki. Szpil…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Ślōnski LIVE eWinner II Liga: Ruch Chorzów – GKS Bełchatów ino u nŏs!
Serdecznie zapraszŏmy do śledzynio nŏszyj rylacji tekstowyj kiero bydymy pisać po naszymu – cyli po Ślōnsku!…
Z Gwarkiem o awans? Jest to bardzo prawdopodobne! [ZAPOWIEDŹ]
Wszystko wskazuje na to, że w najbliższą sobotę „Niebiescy” będą w stanie zapewnić sobie awans do…
[ZAPOWIYDŹ]: Derby ze ROWem 1964!
Piytnosty maja 2021 roku to data, kero może zapisać sie we pamiynci kybica niy ino ze…
Polonia Nysa – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
Polonia Nysa łobecnie walczy ło utrzimanie we III Lidze, ale rozpyndzony Ruch Chorzów zagro ło dwanoste…
Lechia Zielona Góra – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
Osłabiono brakami kadrowymi drużina trynera Berety zagro na wyjyździe szpil ze Lechią Zielona Góra, kero mocno…
Ruch Chorzów – Polonia Bytom piyrwszy roz we NOWEJ ERZE! [ZAPOWIYDŹ]
24 kwietnia 2021 roku po roz piyrwszy we NOWEJ ERZE Ruch zagrô we Nôjstarszych Derbach Ślōnska!…
Ekstraklasa we III Lidze. Zagłębie II Lubin – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We sobota, 17 kwietnia Ruch zagro szpil ze rezyrwami Zagłębia Lubin. Szpil łodbyndzie sie na głównym…
Piast Żmigród – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We łostatnij – przedświōntecznyj raji szpilów III grupy, III Ligi Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze…
Ruch Chorzów wraco na Cicho! Ruch – MKS [ZAPOWIYDŹ]
Ruch Chorzów wraco do szpilanio u sia. 27 marca, we sobota zagrômy ze MKSem Kluczbork, a…
Ostatni szpil rundy – poczōntek nowyj serii? Ruch Chorzów – Górnik II [ZAPOWIYDŹ]
Dzisiej, ło 18:00 zacnie sie łostatni szpil tyj rundy. Ruch zagrô ze rezyrwami Górnika Zabrze. Drużina…
LKS Goczałkowice Zdrój – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
Dzisiej, ło 13:00 zacnie sie szpil 18 raji szpilów III grupy III Ligi pomiyndzy LKSem Goczałkowice…
Ruch Chorzów – Pniówek Pawłowice w Radiu Widzew!
Dzisiej dogrywomy 17 raja szpilów we III grupie III Ligi. Do Chorzowa przijeżdżo drużina Pniówka Pawłowice…
Niebieski Matchday 07/11/20
Zapraszamy gorąco do słuchania zapowiedzi weekendowych spotkań Niebieskich. Meczem weekendu oczywiście starcie Miedzi II Legnica z…
Ruch Chorzów – Gwarek Tarnowskie Góry [ZAPOWIEDŹ]
Dzisiej, na koniyc października wracômy do szpilania ło punkty do tabyli ligowyj. Do Chorzowa przijeżdżo Gwarek…
Ruch Chorzów – Zagłębie II Lubin [ZAPOWIEDŹ]
We środa – nietypowo, ale akurat dzisiej – łodrobimy straty we rozygranych szpilach. Na szczynście mômy…


text:
Wokrjes Łobjo-Halštrow
Wokrjes Łobjo-Halštrow (němsce Landkreis Elbe-Elster) je krajny wokrjes w južnej Braniborskej. Jeho wuchodny dźěl słuša k Delnjej Łužicy. Ma něhdźe 110.000 wobydlerjow (2011). Najwjetše města su Grabin, zarjadniske sydło Herzberg nad Halštrowom, Rukow, Dobrjoług-Góstkow a Wikow.
Wokrjes mjezuje na sewjeru z wokrjesomaj Teltow-Fleming a Dubja-Błóta, na wuchodźe z wokrjesom Hornja Błóta-Łužica, na juhu ze sakskim wokrjesom Mišno, na juhozapadźe ze Sewjerosakskim wokrjesom a na sewjerozapadźe z Wittenbergskim wokrjesom (Saksko-Anhaltska).
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Łobjo při zapadnej hranicy wokrjesneho teritorija. Dalšej naspomnjenja hódne rěčce staj Čorny a Mały Halštrow.
Města a gmejnyWobdźěłać
StawiznyWobdźěłać
Hač do kónca 19. lětstotka rěčeše so we wuchodnym dźělu dźensnišeho wokrjesa Łobjo-Halštrow hišće delnjoserbsce. Wjele městna ma prěnjotnje serbske městnostne mjena.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Dźensa basnja a pisaja pod nawodom Bena Budarja, kiž so hižo wjele lět swěru wo kružkarjow stara, Katrin Domašcyna z Hórkow, Monika Kochowa z Pančic-Kukowa, Blandina Ledźborjowa z Ralbic, Maria R.-Šołćina z Pančic-Kukowa, pod pseudonymom »Bomikowa« pisaca ludowa awtorka ze Šunowa, Hrjehor Nawka z Wotrowa a Marko Rab z Pančic-Kukowa, kiž bydli mjeztym tež w Pólskej. Wšitcy su z tekstami w knize zastupjeni, tež wudawaćel sam. Zastupjena je tež dołholětna kružkarka njeboh Marja Krawcec. Krótko do swojeje njejapkeje smjerće je sep basnjow za nowu zběrku wupytała, mjez nimi dwě dotal njewozjewjenej.


text:
Jak wyglóndoł lać kozdy wiy. Taki lać cy chać, przisoł rołs du mie do dóm. Było to tak: łotwiyróm brifkastla, a tu packa, łotwiyróm – dryny ni to lać ni to chać, w kozdym bóndź razie, do łobucioł nogi. Zrobióne ci to bóło ze powrósków, takich jak piyrwej do bindra gbury potrzebowali, coby zboze we snopki złónacyć. Cóski yno na jedna noga. Nie trzwało dugo, w brifkastli zaś ainladung, ize dostałach jus gyśynk, a tera móm prziś na spotkaniy, gynał napisane dzie i kiedy. Padałach sie cóz to za gyśynk, na jedna noga, jakóz to spotrzebować, ani w tym łazić, ani spać, ani kumu dać. Za połra dni telefón. Zwóni jakiś, po głosie mody synek, w sprawie tego spotkania, coby durchaus prziś. I to mi podpadło, camu ci ludzie sóm tacy naparci. Wrołs sie to wsystko pokupacyłach: jedyn trzewik na jedna noga, pisóm dó mie, zwónióm jak nie prawi, i mie łoświyciyło: Wy mi chcecie wierza noga uciónć! Padałach mu i pociepłach telefón i do teraska móm śniymi pokój.
Tus wóm powia, dejcie pozór na tych telefónokrónzców i dómokrónzców, bo łóni nic dobrego przed nołs niy majóm.
Truda Pietrzikowa


text:
Rakecy/Róžant (SN/MWj). Chrobły taksijowy šofer je předwčerawšim štyrjoch podhladnych paduchow na Budyski policajski rewěr dowjezł, dokelž nochcychu woni zličbowanku za taksijowu jězbu zapłaćić. Nimo toho běchu do toho wjacore delikty skućili, z kotrymiž so nětko zastojnicy zaběraja.
Štyrjo mužojo w starobje 25 do 45 lět dachu so najprjedy z taksijom k Rakečanskemu gmejnskemu zarjadnistwu šoferować. Po informacijach policije dźěše 39lětny do twarjenja, hdźež je jednomu ze sobudźěłaćerjow z wulkim klučom hrozył. Gmejnski přistajeny cuzemu kazaše dom wopušćić, štož pak bě jemu smorže. Hakle jako běchu přiwołani zastojnicy z Wojerowskeho policajskeho rewěra na městnje, wón zarjadnistwo wopušći. W tym padźe přepytuja nětko mylenja domjaceho měra dla.


text: Miłoćicy (SN/MiR). Z nowym poskitkom chce Njebjelčanske wuměłstwowe a kubłanske towarstwo Kamjenjak swoju lětnju sezonu zakónčić. Tónle pjatk a sobotu, stajnje wot 14 do 17 hodź., přeproša jeje čłonojo zajimcow na prěni dźeń wotewrjenych duri do Miłočanskeje skały Při Krabatowym kamjenju. Tam móža so zajimcy wobdźělić na dźěłowej skupinje „Sam rězbarić“. Poskitk měri so na dźěći, młodostnych a młodych dorosćenych, kotřiž chcedźa so na tymle wuměłskim polu wuspytać. Předznajomosće za to žane trěbne njejsu.


text:
Zbiór 7 opowiadań Tomasza Kamuselli, które pierwotnie powstały po angielsku a na śląski przetłumaczył je Marcin Melon. Książka traktuje o trudnych sprawach, często życiu w dyktaturach, które dzieją się poza Śląskiem, ale które dało się oczywiście przetłumaczyć także na ten język. Opowiadania poprzedzone są słowem wstępnym po angielsku, śląsku i podlasku!
"Trefiyły mi sie do przekłodanio ôsprowki Tomasza Kamuselli. Te koncki na zicher niy som wicowne, fto wiy, możno to je kyns nojbardzij pesymistycznyj prozy, jakoście ôtok czytali. (Chocioż musza pedzieć, co przi "Zaś Nazod" mioł żech trocha szpasu.) Co je takigo ôszkliwego we świecie, ô kerym ôsprowio Kamusella? Nojbardzij chyba to, że to je gynau tyn som świot, na kerym żyjymy. Kamusella – historyk ze szkockigo Uniwerzytejtu Saint Andrews (trzecigo nojstarszego i - wele "Wachtyrza" - drugigo nojlepszego we Wielgij Brytanii) – zno tyn świot aże za dobrze i mo świadomość, co terozki, kej prawie to czytocie, kajś ftoś łomie prawa inkszych ludziow. I wiy, co małowiela poradzymy z tym zrobiyć, nale katać bydymy siedzieć po cichu? Beztoż pado po angelsku, co kajś muszom być te "Limits", granice, kerych niy śmiymy przepasować, a po ślonsku – we godce swojigo Hajmatu – ryczy: "Styknie!" Styknie już łomanio praw myńszości, styknie mordowanio ludziow skuli pofyrtanych idyji, styknie tajlowanio ludzkości na lepszo i gorszo zorta. A jo rycza z nim, bo co inkszego nom ôstało?
Styknie już traktowanio ślonskij godki, jynzyka, we kerym myśleli i godali nasze starziki, jak ańfachowyj gwary, z keryj idzie sie ino pośmioć. Fest bych chcioł, coby ta ksionżka trefiyła do ślonskich chaupow, a kole nij stoły inksze – ciynżke, poważne i mondre, bo przeca po ślonsku do sie pisać ô wszyskim."
Marcin Melon, Stymp


text:
Afrikaanšćina
Afrikaanšćina (afrikaans, „afrikanski“) je zapadogermanska rěč, kotraž słuša – runje kaž wusko přiwuzna nižozemšćina – k delnjofrankowskim rěčam. Wona rěči so hłownje w Južnej Africe, hdźež je jedna z hamtskich rěčow a je tež w Namibiji a Botswanje připóznata jako mjeńšinowa rěč.
Rěči so wot něhdźe 6,8 milionow ludźi jako maćeršćina, hłownje wot potomnikow nižozemskich sydlerjow, tak mjenowanych Burow.[1]
NóžkiWobdźěłać
LiteraturaWobdźěłać
- Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016), Afrikaans// Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History


text:
Juro Surowin
Juro Surowin (poprawom němsce Georg Julius Justus Sauerwein; * 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, dźensa Oslo) bě němski publicist, rěčewědnik a jako humanist zakitowar mjeńšinowych rěčow (delnjoserbšćiny, litawšćiny) w Němskim kejžorstwje.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Georg Sauerwein narodźi so jako syn fararja w Hannoverje a je w Gronauje (Leine) wotrostł. Ze 17 lětami je złožił maturu a je šoł na studij rěčnych wědomosćow a teologije do Göttingena. Je pak chodźił tež na čitanja fyziki, chemije a botaniki. Po třoch lětach je studij bjez wotzamknjenja přetorhnył a je por lět we Walesu a Jendźelskej přežiwił. Tam je pytnył swój rěčny talent. Za čas swojeho žiwjenja je nawuknył wjace hač 60 rěčow a dialektow.
Ze 24 lětami wozjewi jendźelsko-turkowski słownik. Wot 1857 běše priwatny wučer princesny Elisabethy z Neuwieda, pozdźišeje kralowny Rumunskeje, kotraž bě znata jako spisowaćelka pod pseudonymom Carmen Sylwa. Powěda so, zo měještaj přez někotre lěta tajnu lubosćinsku aferu.
Wot 1856 do 1896 skutkowaše jako swobodny sobudźěłaćer w Britaniskim bibliskim towarstwje a wobdźěleše so na přełožowanju biblije do wjacorych rěčow a dialektow. 29. meje 1873 spožčichu tehdy 42-lětnemu titul doktora filozofije a magistra swobodnych wuměłstwow. Wot 1874 přebywaše často w Norwegskej, wosebje w Dovre, a zasadźeše so tam za wobnowjenje a wožiwjenje norwegšćiny.
1879 a 1881 je kandidował jako wotpósłanc za Pruski krajny sejm a 1898 za Němski reichstag. Dla tehdomnišeho třoklasoweho wólbneho prawa so jeho wólba njeporadźi. Dnja 16. decembra 1904 zemrě w Kristianiji (Oslo) a bu w Gronauje (Leine) pódla swojeju staršeju pochowany. W měšćanskim archiwje Gronau je dźensa centralny archiw Surowina zaměstnjeny. Gronauska realna šula bu po nim pomjenowana, kaž tež dróhi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipedźe (Memel), Siluće (Heydekrug) a Bórkowach.
Skutkownosć[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Surowin płaćeše jako najwjetši w rěčach wučeny swojeho časa. Jako so wuznawacy pacifist so přećiwo imperializmej kejžorstwa angažowaše a wozjewi mjezy druhim dwurěčne basnje składnostnje měroweho kongresa 1899 w Parisu, w kotrychž k měrej napomina.
Juro Surowin bě wot 1877 čłon Maćicy Serbskeje a słušeše w lěće 1880 k załožerjam delnjoserbskeje Maśicy.


text:
Kniha młodeje awtorki z Kazana wjele mytow dóstała
„Zulejka wotwěra woči“, prěnja kniha tatarsko-ruskeje spisowaćelki Guzel Jachineje, tež w němskim přełožku předleži. Młoda awtorka studowaše na Tatarskej pedagogiskej uniwersiće w Kazanje germanistiku a anglistiku, po tym złoži diplom na Wysokej šuli za film w Moskwje. Z knihu, w kotrejž wo dóńće swojeje tatarskeje wowki powěda, je nimo Literarneho myta města Kazana tež dwě wažnej myće za rusku literaturu dobyła. W lěće 2015 dósta najwjetše ruske myto za literaturu Wulka kniha, kotrež je po Nobelowym myće za literaturu druhe najwjetše swětowe myto toho razu, a w samsnym lěće tež myto Jasnaja Poljana. Kniha žněješe wulki wuspěch mjez čitarjemi a čitarkami; přełožk do druhich rěčow a mjezynarodna recepcija, samo sfilmowanje romana, njejsu dołho na so čakać dali.


text:
Snowtropolis - sněhakowanje pod třěchu / Skifahren unter dem Dach [01/2015]
„Z liftom na horu, horka čaj pić, spěšnje do doła. …“ Tutón spěw „Lózych hólcow“ klinči we wušomaj, kaž by za nas spisany był. Sněhaki sej přičinić abo snowboard pod pažu wzać a z talerjowym liftom po sněze na horu jěć a z wotmachom zaso dele - to su zymske wjesela! A to wšo nutřka pod třěchu! Haj, to smy sej my, „wosomki“ Worklečan šule, popřeli. Běchmy mjenujcy w „sněhakowarskim lěhwje“ w Złym Komorowje. Tam wězo njejsu wysoke hory, ale tam steji sněhakowarska hala „Snowtropolis“. Po tym, zo dyrbješe so loni wjedra dla, dwójce naše sněhakowarske lěhwo w čěskim Bedřichovje wotprajić, smy sej lětsa 100% wěstu, wot wjedra njewotwisnu, wariantu organizowali. To bě na našej šuli tak rjec premjera. Hala poskićuje za šulske rjadownje tak mjenowane „dny w sněze“. K tomu słuša wupožčenje sněhakow, črijow a nahłownika, wužiwanje lifta, kaž tež zastaranje a přenocowanje w dowolowych domčkach. Wot wustojnych a nazhonitych wučerjow nawuknychmy zakłady sněhakowanja abo jězdźenja ze snowboardom. Wotjězd z hory w hali po kumštnym sněze je někak 130 m dołhi. Cyłe wuhotowanje hale je napodobnjene sněhakowarskim centeram we wysokich horach, tak zo móžeš zdźěla woprawdźe začišć dóstać, zo sy něhdźe w Alpach. Wšitcy smy nawuknyli na sněhakach abo na snowboardźe z hory dele jěć a na kóncu přewjedźechmy hišće małe wubědźowanje, kotrež su naši hólcy dobyli . Woni móžachu ze snowtropolis-pokalom domoj jěć. W swobodnym času pobychmy w Zły Komorowskej kupjeli, w lodowej hali so smykać a na bowlingu. Přijomne bě, zo wšitke tute atrakcije dokoławokoło sněhakowar-skeje hale leža. Kaž přeco, hdyž je rjenje, so čas přespěšnje minje. Spokojni a kusk hordźi na so wróćichmy so po tutych rjanych dožiwjenjach zaso domoj.
Error
foto a tekst: K. Bukowa


text:
Mundial 2018 – Drugo serio i hneda wszyjsko jasne…
Turniej sie rozfechtowoł, beztōż dzisio niy ô ôtwarciu czy meksykańskij basyn-fieście. Nic yno fusbal. Kto i czamu pakuje już lōnty?
Grupa A
Samek po dwōch kolejkach durś pośmiatane. Powrōt Salaha z rewiyru wiela niy pōmōg. Snajper LFC na 3 bramy gospodorzy ôdpedzioł yno trefiyniym z elwra. Rusy pokōnujōm Egipt i z sześciōma punktami lezōm do szwierćfinału. Tak samo Urugwaj po wymynczōnej wygranej z Arabiōm Saudyjskōm. Drugo wygrano doł szlag Suareza. Jedne je pewne Fusbalista Barcelony biydzie mioł jeszcze ôkazjo w tym turnieju… bajsnōnć.
…25.06. Już wiymy, że piyrszy plac biere Urugwaj. 3:0 i gospodorze skludzyni na ziymia.
Grupa B
Teoretycznie słabsze drużyny pokozały, że niy przijechały do Rusyji yno na rajza krajoznawczo. Punktōw jednak to niy dało. Ambitne Maroko przegrało z Portugaliōm po bramie Ronaldo. Iran tyż 1:0 w pleca po tym jak bal cufalym odbiyła sie od Costy. Irańczyki dłōgo dobrze sie brōniyli a kej trza było ciepli sie do ataku i wyłaziyli do wysokigo pressingu piynciōma groczami na 16-stce Hiszpanōw.
Ôbrozek kolejki: 82 min. Klasyczno „siata”! Amiri kulo bal miyndzy nogami Pique i cyntruje gynał na gowa Taremigo. Bal furgnie troszyczka nad latōm. Wōniało niyspodziankōm!
Po dwōch kolejkach Hiszpanio a Portugalio po 4 pkt, ale Iran (3 pkt) w ôstatnim szpilu z Portugalczykami jeszcze nafyrlo…
…25.06. Iran rychtyg nafyrloł, ale z Portugaliōm wyrownoł dopiyro w doliczōnym czasie. Praje w tym samym mōmyncie Hiszpany trefiyli na 2:2 z Marokiym co ôstatecznie poukłodałao tabela. Hiszpany przed Portugaliōm.
Grupa C
Francjo w dwōch szpilach „szału” niy pokozała, ale awansu żodyn im już niy weźnie (6 pkt). Blisko awansu Duńczyki (4 pkt). Australio coby szpilać dalij musi wygrać z Peru, rzykać coby Francuzy pokōnali Duńczykōw a na kōniec liczyć bramy.
Grupa D
Tukej pora słōw wiyncyj bo rychtyg ciekawie. Po wklupaniu 3:0 Argyntynie pewny plac w 1/8 finału mo Chorwacjo. Ô plac nr 2 gro cołko reszta. Nojbliżyj Nigerio (3 pkt), ale ich czeko szpil z poszterowanōm ôstatnim szpilym gańby Argyntynōm (1 pkt). A jak Islandio klupnie Chorwatōm (1 pkt)?
Ôbrozek kolejki: 53 min. Kto padoł że piyknej akcji niy idzie zrychtować do społy z rywalym. Torman Argyntyny Willy Caballero prōbuje lobować bal nad Rebiciym, ale kōńczy sie gryfnōm asystōm przi jeszcze gryfniejszym szlagu Chorwata. Z piyrszej z luftu pod lata. Klasa!
Grupa E
Brazylio zaś sie mynczy, ale tym razym wygrywo 2:0 z Kostarykōm. Bal do neca wraziyli dopiyro w 91. i 97 min. Tyż 4 punkty mo Szwjacario i tyż dziynki bramie z ôstatnich sekund. Shaqiri nie zmaściōł lagi sōm na sōm z tormanym Serbii i skōńczyło sie 2:1. Serbio sztyjc jednak w grze (3 pkt). W ôstatnij kolejce ô awans zagrajōm z Brazylijczykami.
Grupa F
Meksyk po wygranej z Koreōm mo 6 punktōw a sztyjc ni mo awansu w kapsie. W grze nazod sōm Nimce, kerzi zaszpilali tym razym rychtyg po nimiecku. W 10. na 11. poradziyli wylyź na 2:1 ze Szwecjōm. Ôbie ekipa majōm po 3 punkty. Korea sztyjc bez ôka, ale teoretycznie…
Grupa G
Belgia i Anglia zrychtowały se tryningi snajperski. Piyrsi przejechali sie po Tunezji 5:2. Drudzy rozklupali Panama 6:1. Samek już ni ma ô czym godać. Pytani yno eli Belgia z Angliōm zagrajōm w ôstatnim szpilu na fol ôbrotach, abo raczyj bydōm sie bawić w „drabinkowe kōmbinowani”..
Grupa H
Synegal pokozoł w szpilu z Japōniōm, że poradzi grać ciekawij niż z Polskōm, kej trza sie trocha bardzij zmarasić. 2:2 Szpil mōg sie podobać. Jedni a drudzy po 4 punkty na kōncie. Gōni ich Kolumbio, kero pokozała Polokōm, że lotani za balym to za mało coby coś ugrać. Poloki ani niy zagroziyli bramie Kolumbijczykōw.
GRUPA A
Rusyjo — Egipt 3:1
Fathy 47 sam., Czeryszew 59, Dziuba 62 – Salah 73
Urugwaj – Arabia Saudyjsko 1:0
Suarez 23
GRUPA A
1. Rusyjo 6 8:1
2. Urugwaj 6 2:0
3. Egipt 0 1:4
4. Arabia S. 0 0:6
GRUPA B
Portugalia – Maroko 1:0
Ronaldo 4
Iran – Hiszpania 1:0
Costa 55
GRUPA B
1. Portugalia 4 4:3
1. Hiszpania 4 4:3
3. Iran 3 1:1
4. Maroko 0 0:2
GRUPA C
Francja — Peru 1:0
Mbappe 34
Dania – Australia 1:1
Eriksen 7 – Jedinak 38
GRUPA C
1. Francja 6 3:1
2. Dania 4 2:1
3. Australia 1 2:3
4. Peru 0 0:2
GRUPA D
Argyntyna – Chorwacja 0:3
Rebić 53, Modrić 80, Rakitić 92
Nigeria – Islandia 2:0
Musa 49, 75
GRUPA D
1. Chorwacja 6 5:0
2. Nigeria 3 2:2
3. Islandia 1 1:3
4. Argentyna 1 1:4
GRUPA E
Brazylia – Kostaryka 2:0
Coutinho 90+1, Neymar 90+7
Serbia – Szwajcaria 1:2
Mitrović 5 – Xhaka 52, Shaqiri 90
GRUPA E
1. Brazylia 4 3:1
2. Szwajcaria 4 3:2
2. Serbia 3 2:2
4. Kostaryka 0 0:3
GRUPA F
Korea Płd. – Meksyk 1:2
Son 90 – Vela 26 e, Hernandez 66
Niemcy – Szwecja 2:1
Reus 48, Kroos 90+5 – Toivonen 32
GRUPA F
1. Meksyk 6 3:1
2. Niemcy 3 2:2
2. Szwecja 3 2:2
4. Korea Płd. 0 1:3
GRUPA G
Anglia – Panama 6:1
Stones 8, 40, Kane 22 (e), 45 (e), 62, Lingard 36 – Baloy 78
Belgia — Tunezja 5:2
Hazard 6 (e), 51, Lukaku 16, 45, Batshuayi 90 – Bronn 18, Khazri 90
GRUPA G
1. Belgia 6 8:2
2. Anglia 6 8:2
3. Tunezja 0 3:7
4. Panama 0 1:9
GRUPA H
Synegal — Japōnia 2:2
Mane 11, Wague 71 – Inui 34, Honda 78
Polska — Kolumbia 0:3
Mina 40, Falcao 70, Cuadrado 75
GRUPA H
1. Japōnia 4 4:3
1. Synegal 4 4:3
3. Kolumbia 3 4:2
4. Polska 0 1:5
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista, mody ôjciec. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal we Dzienniku Zachodnim.
http://www.dziennikzachodni.pl/blogi/slonski-fusbal/
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Chorwacyjo
Chorwacyjo (Chorwacko Republika) – państwo we połedńowyj Ojropje, nad adrjatyckym morzym, kere grańica mo uode poułdńo s Bośńům a Hercygowinům a Czornům Gůrům, uode wschodu ze Syrbijům a Madźarůma a Słowyńijům uode půłnocy. Na połedńowym zachodźe je przi Morzu Adrjatyckym. Samostanowi uo śe uod 1991, kedy uodkuplowała śe uod Jugosławije.
Chorwacyjo mo fest dźiwne wybrzeże; taki typ wybrzeżo s mocům dugich wyspů ustawjůnymi růwnolygle do lyńjie brzygowyj, zostoł zmjanowany dalmatyńskym uode mjana chorwackigo regijůnu Dalmacyjo.
Uod 1 lipca 2013 przinoleży do Ojropejskij Uńiji.


text:
Wosebita wustajeńca „5 x Němska po cyłym swěće“ pokazuje wšědny dźeń potomnikow něhdy z Němskeje wupućowanych, tworjacych w nowej domiznje dźensa mjeńšiny na cyłkownje pjeć kontinentach. Zhromadnu přehladku Goethoweho instituta a Serbskeho muzeja Budyšin su wčera tudy wotewrěli.
Budyšin (SN/bn). „5 x Němska po cyłym swěće“ rěka nowa wosebita wustajeńca, kotruž Serbski muzej w Budyšinje a Goethowy institut njedźelu w sprjewinym měsće wotewrjetej. Přehladka pokazuje zhromadźenstwa potomnikow wupućowanych Němcow na pjeć kontinentach. Fotograf Jörg Müller je jich wot lěta 2014 do 2018 wopytał a portretuje jich wšědny dźeń kaž tež „němske“ swojoraznosće, kotrež su sej přez doby wobchowali. Konkretnje wěnuje so koloniji menonitow w Mexiku, wsy Litowka w Sibirskej kaž tež městam Wartburg (Južna Afrika), Oberwitschau (Rumunska) a Pomerode (Brazilska). „Štož je mjenowanym městnam a tamnišim wobydlerjam zhromadne: Wšitcy nałožuja němčinu – w dwěmaj padomaj samo dialektaj, kotrejž w Europje wjace njenamakamy – a pěstuja němske tradicije. Přiwšěm so rěč dźeń a bóle – hdyž tež tu spěšnišo a tam pomałšo – zhubja. Předewšěm młódša generacija so přiběrajcy na wokolnu, wjetšinowu rěč wusměrja“, Jörg Müller na wčerawšej nowinarskej konferency zjima.
Lipsk (dpa/SN). Rozhłosowy sćelak MDR a sakska policija chcetej přichodnje wušo hromadźe dźěłać. Wčera stej MDR a Policajska wysoka šula Sakskeje wotpowědne kooperaciske zrěčenje podpisałoj. Zaměr ma być, zo žurnalisća a zastojnicy za dźěło tamneho wjac zrozumjenje wuwiwaja. Zastupjerjo medijow dyrbjeli na policajskich zasadźenjach tohorunja lěpje škitać, předewšěm při demonstracijach.
„Před někotrymi lětami bě za mnje hišće njepředstajomne, zo dyrbju so na demonstracijach starosćić“, rjekny wčera intendantka MDR Karola Wille. Mjeztym pak dožiwjeja žurnalisća zdźěla njesměrnu hidu a agresiwne reakcije. Tohodla je sćelakej wažne swojich sobudźěłaćerjow škitać. Zhromadne dźěło z policiju ma k tomu přinošować.
Měsačnje zetkawaja so zajimcy w Budyskim Kamjentnym domje, zo bychu so wo wubranych literarnych twórbach rozmołwjeli. Format mjenuje so „Čitanski klub“ a dopomina trochu na z němskeje telewizije znaty magacin „Literariski kwartet“. Čłonki a čłonojo wólnočasneho a swobodnje zestajaneho kluba dojednaja so zhromadnje na knihu, wo kotrejž chcedźa diskutować. Kóždy/kóžda smě swojich faworitow namjetować, hač beletriju abo fachowu publikaciju, hač lyriku abo krótkoprozu. Po wuzwolenju maja namjetowacy nadawk, knihu na přichodnym zetkanju skrótka zjimać a slědowacu rozmołwu moderěrować. Cyle po wobjimje wotpowědneje twórby maja wšitcy štyri do wosom tydźenjow chwile sej knihu přečitać. Tak rozestajachu so lětsa mjez druhim z romanom Arundhatija Royja „Der Gott der kleinen Dinge“, ze stawizniskej refleksiju Timothyja Snydera a Tonyja Judta „Nachdenken über das 20. Jahrhundert“ kaž tež z wobšěrnym powědančkom Anny Weber „Anette, ein Heldinnen-Epos“.
Chrósćicy (SN/JBo). Dołho je hudźbna skupina Holaski, kotrejž přisłušeja Donatec bratřa Józef, Michał, Bosćan a Tadej z Chrósćic kaž tež Kito Mark z Noweho Łusča, za logom pytała. Nětko su so za jedne rozsudźili.
Na zjawne wupisanje, zdźěłać tajke logo za skupinu, je hudźbny cyłk tójšto wothłosa žnjał a cyłkownje 21 naćiskow dóstał. Rozsudźili su so skónčnje za ideju Lucije Škodźineje z Wotrowa. Při tym bě runje jednorosć loga čłonow skupiny přeswědčiła. „Zwjeseliła je nas kreatiwna ideja wo zapřijeću pjeć wosmičkowych notow, kotrež přez wěste wjazby zdobom tež na wosebitosć pokazuja, zo su w našej kapale štyrjo bratřa“, 23lětny Józef Donat na naprašowanje Serbskich Nowin wuswětla. Wužiwane indiwidualne pismo město standardneho kompjuteroweho pisma bě dalši faktor, rěčacy za namjet Wotrowčanki.
Budyšin (CRM/SN). W galeriji „Budissin“ na Budyskej Hrodowskej hasy su njedawno wustajeńcu na česć Běłowodźanskeho tworjaceho wuměłca Eberharda Petersa składnostnje jeho 85. narodnin wotewrěli. Nimo jeho mólbow su předewšěm tež kolaže widźeć. Jeho dźěłowy grat a materialije njejsu tuž jenož seršćowc a barba kaž tež płatno a papjera, ale po načasnym trendźe tohorunja materialije z přirody a relikty ze zańdźenosće kaž tež wotpadki, kotrež druzy hižo zańč nimaja. „Tak zwjazuje Eberhard Peters swój tworićelski připad z eksperimentěrowanskim wjeselom a wotmachom wuměłskich předstawow“, zwurazni Tanja Böhme z Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa w swojej lawdaciji. Běše dźě so wón jako rytwar (Graveur) w škleńčerskej industriji w Běłej Wodźe přez wobšěrne dalekubłanje zaměrnje a jara wuspěšnje cyle tworjacemu wuměłstwu přiwobroćił. Po 43 lětach jako dźěłacy w škleńčerskej produkciji, a to tež jako wukubłacy, zwaži so wón po 1990 do samostatnosće jako tworjacy wuměłc. Njedocpě tak jenož dosć wulku kedźbnosć we Łužicy, ale wustaješe samo w sławnym šwicarskim Davosu a druhdźe.
Składnostnje róčnicy załoženja towarstwa Žónska iniciatiwa Budyšin 1990 je zjednoćenstwo film „Ja sym rady tež ja!“ produkowało. Minjeny pjatk pokazachu pask prapremjernje w Budyskim Dźiwadle na hrodźe.
Budyšin (SN/bn). „Dźakuju so wšitkim, kotřiž su tónle film zmóžnili a sobu zwoprawdźili. Wšako jedna so wo kolaboratiwny projekt. Tónle wukon je předewšěm waš wukon“, rjekny režiserka Bettina Renner a wuzběhny dohromady 22 Budyšankow, kotrež so w pasku na spočatki žónskeho hibanja po politiskim přewróće w sprjewinym měsće dopominaja, tři lětdźesatki towarstwoweho skutkowanja reflektuja a aktualny staw runostajenja komentuja. Najwjetšej wužadani režiserce běštej, „protagonistkam pokazać, kak so rozmołwjeć, hdyž je kamera pódla, a kak z něhdźe 900 mjeńšin nahrawaneho materiala dramaturgisce skulojćeny, wobsah a emocije zwjazowacy film zhotowić“.


text: Z Města/Cottbus. Tuchylu jo tudy we Łužycy cesto to grono wó jadnom projekśe, ako ma cyniś z UNESCO. Ale co to jo – ta UNESCO? 1945 – krotko pó wójnje běchu załožyli UNO (Zjadnośone ludy), aby wše staty a ludy – nejpjerwjej w Europje, pózdźej na cełem swěśe – žywe byli w měrje a aby zadorali dalšnym wójnam. Tuchylu pśisłuša tej wjelikej organizaciji dogromady 193 statow. W samskem casu jo se UNESCO wutwóriła ako źěl UNO, ako zgromaźeństwo 37 statow, kenž se wósebnje za to stara, až budu kšuśe šćitane wjelgin gódne historiske kulturne a pśirodne pomniki na cełem swěśe ako swětowe kulturne derbstwo. Dotychměst ma wušej 1.150 objektow w 167 krajach cełego swěta taki wažny a wuznamny status. To su głownje cerkwje, kloštarje, grody a palasty, stare sedlišća, stara a moderna architektura, industrijne pomniki a cełe krajiny a biotopy. W Nimskej jo UNESCO, ako sejźi w Parisu, dotychměst 51 objektow na taki part pócesćiła a wuzwignuła. K tomu słušaju mjazy drugim znata wjelika cerkwja w Kölnje a grod Wartburg. We Łužycy ma wjelgin znaty nimsko-pólski Pücklerowy park w Mužakowje z lěta 2004 toś ten wusoki status.


text: Smječkecy (DR/SN). W Domje swj. Jana w Smječkecach su wobydlerjo 19. junija po dołhich přihotach swój lětuši lěćny swjedźeń wotměli. Tydźenje dołho běchu so na njón přihotowali. Skónčnje bě zaso dowolene zhromadnje swjećić. A tak zahaji hudźbny program spěwarka Stefanie Hertel, kotraž wo rjanym blečku zemje spěwaše. Slědowaštaj skupina Puhdys a Rex Gildo, kiž je přitomnych w myslach na mexiski swjedźeń přeprosył. Při słódnym burskim tykancu a dobrej šalce kofeja knježeše rjana bjesada. Jako dźak pilnym pčołarjam Smječkečanskeho domu zanjeseštej jim pčołce swětoznaty spěw Karela Gotta „Pčołka Maja“. Nana Mouskouri přepoda publikumej róže z Athena, Peter Maffay pućowaše po sydom mostach. Pod dešćom papjerjanych wutrobičkow a tójšto mydliznojtych pucherjow słuchachmy a pohibowachmy so k ludowemu spěwej duwa Wildecker Herzbuben. Mócny přiklesk a sobuspěwanje běštej dopokaz, zo so wobydlerjo na čas młodosće dopominachu.


text:
Delanska gmejna zawěsća sej fachowu pomoc za hladanje wodźiznow
Ralbicy (JK/SN). Na posedźenju gmejnskeje rady Ralbicy-Róžant w juniju předstaji inženjer Andreas Stowasser z planowanskeho běrowa w Radebeulu projekt a koncept, kak wodźizny 2. rjadu w delanskej gmejnje hladać a wobhospodarjeć. Wona ma so wo cyłkownje 30 kilometrow tajkich starać. Z aktualnym spěchowanjom Swobodneho stata Sakskeje za wudźeržowanje tajkich wodźiznow we wobjimje 500 eurow na kilometer su tež wotpowědne zaměry a wobhospodarjenske naroki zapisane. Gmejna njemóže tajkim fachowym žadanjam hižo sama wotpowědować.
Radebeulski běrow komuny podpěruje, nastajić plany hladanja wodźiznow, a pomha tež přisłušnosće a wobsydstwowe poměry rozrisać. Wotpowědne zrěčenje z běrowom ma wšě tute wobstejnosće wobkedźbować a přiwšěm gmejnje swobodu při postupowanju wostajić. Inženjerski běrow pak stara so přichodne lěta wo fachowy přewod a poradźuje gmejnu, kak ma wodźizny prawje wobhospodarjeć.


text:
Klaudiusz Kaufmann: Kej sie zaczynŏ eutanazyjŏ?
Bez pŏra ôstatnich miesiyncy media – a szczegōlnie te społecznościowe – ôsprawiały ô małym bajtlu z Anglije, kery sie nazywoł Alfie Evans. Fto jeszcze ô nim niy słyszoł, to tak gibko napisza, ô co w tym całym larmie szło. We 2016 urodziōło sie pŏrze nastolatkōw (ôna 18, ôn 19) dziecko. Już na drugi miesiōnc dochtory zauważyli ôd niego problymy ze zdrowiym. W 4 miesiōncu bōło już stwierdzōne, że niy rozwijo sie jak inksze bajtle. Niyskorzij prziszły drgawki i szpitale, a skōńczōło sie tak, że mały synek musioł być podłōnczōny do aparatury, kero utrzymywała go przi życiu. Lekarze ze szpitala, kaj bōł lyczōny, stwierdziyli, że ôd niego mōzg je we wiynkszyj czyńści zniszczōny i dalsze trzimanie go na tyj aparaturze niy mŏ synsu. Rodzice sie niy zgodziyli i sprawa poszła do sōndu, kery stwierdziōł, że trzeba go odłōnczyć… i sie zaczło. Rok pryndzyj tyż bōła sprawa małego Charliego Garda, we ftoryj sōnd zarzōndziōł odłōnczynie ôd aparatury. Czamu w XXI wieku doszli my do tego, że sōndy, i to kŏżdyj instancji, muszōm sie tym zajmować i bez niyftorych odbiyrane sōm jak ci, kerzy skazujōm na śmierć? Niy je leko jako rodzic abo krewny zadecydować ô tym, czy odłōnczōmy aparatura abo niy, ale czy zawsze za wszelko cyna trza to ciōngnōńć w niyskōńczōność? Keby wszyjscy tak myśleli, to niy bōłoby tyż przeszczepōw, bo przeciyż zawsze cudym sie może okŏzać, że umiyrajōncy ôzdrowieje.
Nasze opinie sōm przemaglowane bez telewizyjo i internet.
We sprawa Alfiego zaangażowoł sie tyż niyjedyn rzōnd. Italijoki chcieli go wziōnć do ichniygo szpitala i tam go dalij lyczyć, choć jak włoske dochtory przejechali do Anglii zbadać tego małego synka, to stwierdziyli, że bōł dobrze prowadzōny – tak twierdzi we oświadczyniu angelski szpital. Czy richtich by mu pomōgli, keby go zawiyźli do Rzymu abo by sie tyn mały bajtel jeszcze barzi trŏpiōł? Tak po prŏwdzie, to keby niy kampania medialnŏ, to by sie tym synkym żŏdyn niy zainteresowoł. Nasze opinie sōm przemaglowane bez telewizyjo i internet. I nawet niy je istotne to, że jakiś dochtōr abo nawet cołko ich grupa cojsik stwierdzi, bo to bydzie dlo przeciyntnego zjadacza chleba tak samo ważne, co napisze jakoś baba na facebooku i powoło sie na wymyślōne badania. Kryzys autorytetōw zbiyro swoje żniwo. W takich sytuacjach zawsze wcisnōm swoje 5 groszy antyszczepiōnkowcy i robi sie z tego chaja, z ftoryj tyn mały nic dobrego niy dostanie. Ôbrōńcy życia, kerzy protestowali przed szpitalym, pōnojś groziyli śmierciōm tym, kerzy w tym szpitalu robiōm, a dostało sie i inkszym pacjyntōm. Kaj sōm tukej ideały, ftorych brōniōm? Sōnd “dlo dobra” odłōnczŏ masziny, obrōńcy siejōm niynawiść w imie wiary i miłojści. Brōniōm życia, ale kedy ône sie tak po prŏwdzie kōńczy? Kedy my przestajymy być? Kej nasz mōzg niy robi? Czy maszyny, kere to sprawdzajōm, mogōm sie mylić?
Czy nasze odruchy to my, czy yno fizjologia?
Dzisiej medycyna dŏwo take szanse, że bez dziesiōntki lŏt szłoby utrzymywać przi życiu ludzi, kerych mōzg już dołwno umrzōł. Czy jak oddycho za nich maszyna, to poddajemy sie woli Pōnbōczka, czy z niōm walczymy? Mały Alfie mioł zarozki po odłōnczyniu umrzyć, ale ôd niego organizm chcioł powalczyć. Czy to bōło znakym tego, że sie lykarze mylyli, czy to yno odruch? Czy nasze odruchy to my, czy yno fizjologia? I czy powinni my pozwolić, żeby z tym małym wymynczōnym ciałkiym lecieć tysiōnce kilometrōw i prōbować czegojś, tak po prŏwdzie nawet niy wiadomo czego, bo diagnozy do kōńca niy bōło. Watykan chcioł pōmōc i prezydynt ze Polski, ale ô co w tyj całyj histeryji szło? Ô tego małego? Na zicher?
A co ze chorymi dziećmi, na kerych lyczynie niy ma piniyndzy – co chwila bez media społecznościowe przelatuje inkszŏ akcja charytatywnŏ? Ône sōm zdiagnozowane i je nawet na drugim kōńcu świata dochtōr, kery by to wylyczōł, ale niy lecōm, bo zabrakło piniyndzy. Czy to niy je tyż zakamuflowanoł eutanazja? Takŏ we biołych rynkawiczkach? Czamu w tamtych przipadkach prezydynt niy załatwi rzōndowego flugcojga? Bo za mało medialne? Bo za mało beznadziejne, a może jakoś przeżyje? A jak 20 chorych bajtli bydzie chciało mieć lyczynie w watykańskim szpitalu, to je weznōm i za darmo wylyczōm?
Bo fajnie je protestować, ale jak przidzie do opieki nad tymi chorymi, to ich niy ma.
Ôbrōńcy życia protestujōm przed szpitalōma abo pokazujōm swoje drastycznie zdjyńcia płodōw bajtlōm na ulicy i kŏżdy ryczy, że trza wprowadzić całkowity zakaz aborcji. I nawet jak dziecko niy mŏ kryngosłupa i pryndzyj sie wywołuje porōd, to sie wyzywo te matki od mordercōw. A mie zastanowio, wiela z tych, co tak protestujōm, je woluntariuszami w hospicjach, kaj ostatnie godziny swojego życia przeżywajōm zdeformowane dzieci? Abo wiela z nich pomŏgo niepełnosprawnym? Bo fajnie je protestować, ale jak przidzie do opieki nad tymi chorymi, to ich niy ma. Niy, jŏ niy je zwolynnikym aborcji ani eutanazji, ale nerwuje mie tyn powierzchowny katolicyzm, kery w Polsce je tak popularny. Rodźcie wszyjske dzieci, dōmy wōm rŏz 4 tysiōnce, a potyn mōmy wŏs w rzici. I mogecie sie protestować w Syjmie, ale my potrzebujemy piniyndzy, żeby przekupić Staszkōw i Wandzie, a niy żeby niepełnosprawni mōgli godnie żyć. I to niy je trocha eutanazja? I kaj je to godne życie ôd poczyńcia (naturalnego!), aż do naturalnyj śmierci? Niyrŏz idzie trocha ta śmierć prziśpieszyć, ale na nojwyższym moralnie poziōmie, bo przeca to, że sie do specjalisty czeko pŏra miesiyncy, a potyn jeszcze pŏra na badanie, a potyn już je za niyskoro, to niy je żŏdno eutanazja, to je… Ciekawe co?
W Krakowie Bronowicach je Centrum Cyklotrōnowe, we kerym je najnowocześniyjszy sprzynt za 300 mln złotych i co? Rocznie lyczy sie tam 90 ludzi, a szłoby 600! Ludzie w Polsce zbiyrajōm 200 tysiyncy dolarōw na takŏ terapia we Ameryce, a sam szło by jōm zrobić za 90 tysiyncy złotych, ale niy idzie, bo ministerstwo, kōntrakty… I niy ma tysiyncy protestujōncych na facebooku, papiyż niy prosi, żeby dać ludziōm szansa na życie, a prezydynt niy chce ich zawiyjś tam swojōm limuzynōm – choć jak sie czowiek pomyśli ô wypadkach tych rzōndowych autōw, to może i lepij, że niy zawiejzie. W XXI wieku mōmy wiedza i możliwości na wyciōngniyńcie rynki, ale i tak łajżymy cołki czas jak te barany.
foto: Alder Hey Children’s Health Park. Autōr: Rodhullandemu, licyncyjŏ Creative Commons
Klaudiusz Kaufmann – urodzōny we Gliwicach szauszpiler. We 2002 ukōńczōł warszawsko Akadymia Teatralnŏ, ôd tego czasu groł we roztomajtych filmach i serialach we Polsce i Niymcach – nojczyńścij we Polsce gro Niymcōw, a we Niymcach Polŏkōw, np. ôd 2015 jako Wiktor Król we „Polizeiruf 110”, a Schmidt we „Belle Epoque”. Cołki czas słyszeć go idzie we roztōmajtych dubbingach. Ôd niego głosym gŏdo zebra Marty we Madagaskarze i kupa inkszych animowanych postaci. Ôd 2015 pisze po ślōnsku bloga kulinarnego „Chop w kuchni”, na kerym idzie znojś i dania ze heimatu, i kuchnie świata, i ôd niego autorske wynŏkwiania kulinarne.


text:
Basnje za dźěći „Kupjel połna rybičkow“ wušli
Do wulkich prózdnin w Sakskej je wušła w LND zběrka basnjow za dźěći wot něhdźe šěsć lět z pjera basnjerki a prozaistki Dorotheje Šołćineje. Hižo titul knihi „Kupjel połna rybičkow“ wćipny čini. Najprjedy raz pak zawěsće pisane wobrazy Barbary Schumann dźěći do čitanja wabja – tež staršich a kubłarjow, kotřiž chcedźa dźěćom dožiwjenja z knihu wobradźeć. Ilustracija na wobalce je nadměrnje šibała. Njepředstaja jeničce rybički w kupjeli, ale tež dalše zwěrjata, domjacy skót a ptačinu, kotrež čitarja na wulěće w běhu počasow přez cyłe lěto přewodźeja. Dorothea Šołćina pak njewopisuje w swojich 27 basnjach jeničce přirodu abo začuća. Ně, wona powěda stawiznički w rymowanej formje! Basnje-powědki njejsu jenož pryzlojte. Wone na lóštne wašnje wědu posrědkuja.
Na wulkim blidźe rozpołožene leža wšelake materialije, tež wobrazy serbskeho molerja Jana Buka. Cyła dźěłowa rumnosć z kamorami, natykanymi z kašćikami, z plakatami na sćěnje a z wulkim regalom – dźělčka wobrazoweho archiwa – wuprudźa wěstu hektisku atmosferu. Jenož wobraz delnjoserbskeho prócowarja Mata Kosyka na jednej sćěnje wisajo spožča ći wokomik wodychnjenja a dopomnjeća. „Haj na njón rady hladam. Česću sej skutkowanje Mata Kosyka na dobro delnjoserbskeje literatury. Wón je mi takrjec z přikładom“, praji 53lětna kuratorka Choćebuskeho Serbskeho muzeja Christina Kliemowa. W swojej dźěłowej stwě přihotuje wona runje přehladku wo tworjenju molerja Jana Buka. „Naš muzej je tele wobrazy pola njeho w Njebjelčicach z pomocu Domowiny nakupił a někotre sej wupožčił. Chcemy Jana Buka a jeho wuměłske skutkowanje paralelnje k wustajeńcy ,Satkula‘ Karla Vouka stajić a jeho tak počesćić.“
Beno Budar
Dźens so w Lwowje pochowa
našej´ rěče lubowar,
ju pěstowa a dale da
studentam Ukrainy
naš profesor Motornyj.
Za nas je to zrudoba,
zo tajki pilny prócowar
zakónči skutk žiwjenski.
Njech dale jeho šulerjo
su naši serbscy přećeljo …
(8. junija 2015)
Připóznaty slawist a literarny stawiznar Wolodymyr A. Motornyj bě dołholětny nawoda katedry slawistiki na Narodnej uniwersiće „Iwan Franko“ we Lwowje. Mnohe lěta wěnowaše so wón serbsko-ukrainskim kulturnym stykam. Swojim studentam je zaměrnje zakładne znajomosće serbskeje rěče a kultury posrědkował. Wón kaž tež jeho kolegojo a studenća su rady we Łužicy přebywali. Často přewodźach jeho na rozmołwy kaž z dr. Měrćinom Völkelom, Kitom Lorencom a prof. Pawołom Nowotnym, kotrehož bě na poslednim přebytku we Łužicy wopytał.
Hižo někotre lěta wuchadźa almanach „Podstupimske pśinoski k Sorabistice“, kotryž wudawataj dr. Madlena Norbergowa a prof. dr. Peter Kosta. Delnjoserbowka z Choćebuza je zdobom čestnohamtska hłowna redaktorka. Alfons Wićaz je so z njej rozmołwjał.
Waš almanach njeje serbskej zjawnosći w Hornjej Łužicy hišće tak znaty. Hdy bu wón prěni króć wudaty?
M. Norbergowa: Smój jón z prof. dr. Peterom Kostu załožiłoj, jako smój zdobom załožiłoj na Podstupimskej uniwersiće dalokostudij delnjoserbšćiny. To bě 1989. Pozdźišo so rozsudźichmoj, něšto trajneho we wobłuku uniwersity wuwiwać. Podstupimska bě wšak w Braniborskej jenička sorabistiku podpěrowaca uniwersita. Tak nasta tež ideja, wědomostnu seriju załožić. Pomjenowachmoj ju „Podstupimske pśinoski k Sorabistice“ a chcychmoj na to pokazać, zo so tuta uniwersita wo sorabistiku stara. Dalokostudij drje wjace njeje, ale naša serija dale wobsteji. Uniwersita a jeje nakładnistwo ju jara podpěrujetej.
Mysle ke knize serbskeho wandrowskeho
Něhdźe před měsacomaj wuńdźe w nakładnistwje Bastei Lübbe kniha Franca Čornaka. Awtobiografisce wopisuje młody Serb z Chrósćic swoje dožiwjenja jako wandrowski na 221 stronach pod titulom „Franz im Glück – Meine Wanderjahre auf der Walz“. Stawizna to pachoła, kiž sej tři lěta swět wotkrywa, při čimž rjemjeslnisce a čłowjesce zrawi a žiwjensku změnu dožiwja.
Něchtóžkuli so snano praša, čehodla njeje kniha w serbskej rěči wušła. Wona nasta na nastork němskeho žurnalista Rainera Schäfera, kiž je zdobom koawtor. Wón njeje so jenož do stawizny wandrowstwa, ale tež do wašnja serbskeho, katolskeho młodźenca z wuchodneje Němskeje zalubował. Wšako so tele aspekty na wšelakich městnach zas a zaso zapletuja.
„Dźensa so dźakowano składowanskim medijam telko wobrazow zhotowja kaž ženje do toho“, piše Jürgen Maćij w zawodnych myslach k wudaću „ Wćipni być – Neugier“. Zjawnosći spřistupnja Ludowe nakładnistwo Domowina zběrku jako „fotografiske wotkryća“. Wudawar je Jürgen Maćij, kiž bě lěta 2014 projekt „Naša Łužica“ w horšći měł.
Dźensa so telko fotow zhotowja kaž hišće nihdy. Z pódlanskim wuskutkom to kaž přeco, hdyž stanje so něšto masowy zjaw. Moda je – kak dołho, je prašenje – sebjefotografowanje z mobilnym telefonom, tak mjenowane selfieje. Nichtó njetrjeba so tuž za tym prašeć, kak z kwalitu wonych fotow wupada. Njech je to zabawa, kotraž so ludźom, wosebje młodym, lubi.
Štož běše něhdy swójbny album – tak zdobom tež swójbna chronika –, njemało wažny za identitu swójbow, chronika nic njewažna za wjesnu abo regionalnu (tež serbsku) identitu, je so – bohudźak abo bohužel – modernizowało. Instagram je uniwersalny swójbny album přitomnosće. Wšědnje so 70 milionow fotow w Community Instagram do syće dawa. Tež tu so šarm, stil a čwak ekshibicionizma spodźiwnje měšeja.
Wliwapołne skupiny, koncerny abo jednotliwi předewzaćeljo přesadźeja swoje partikularne zajimy a wosłabjeja zjawne derjeměće. Tohodla dyrbi so demokratija dale wuwiwać. Filozof demokratije Alexis de Tocqueville warnowaše hižo w 19. lětstotku před „tyranstwom wjetšiny“. Demokratija drje žada sej runoprawosć, ale logisce je „wěrnosć stajnje na boku sylnišeje wjetšiny“. Po Tocquevilleu wjedźe to do „wotročstwa a tulenja“ před wjetšinu, štož swobodu a dostojnosć čłowjeka podusy. Na to so samo Zwjazkowe wustawowe sudnistwo poćahuje, žadajo sej sylnišu participatiwnu resp. bazowu demokratiju. Dokelž staj čłowjek a towaršnosć stajnje njedokonjanej a zmylnej, njesmě so wjetšinje dowolić, wo naležnosćach a prawach mjeńšiny rozsudźeć. Z teje přičiny słuša wjetše samopostajowanje małych ludow k principam, kotrež ma statny paternalizm abo tež móc wjetšiny zwuzdźić.
Benej Budarjej
W serbskim domje, při škleńčce běłeho wina,
słucham bjesadźe łužiskeho bajkarja,
powěda mi wo serbskej domiznje,
z tyšnotu w mjezwoču, wo bolostnych
stawiznach.
Widźu so pominjeć ćežite hwězdy,
pytace za domom na njebju,
přikradnjejo so zerničkomaj basnika,
tradaceho za lubosću w prózdnoće swěta.
Poslednje lisćo rozwěwa wětřik
po wusnjenych łužiskich polach,
zyma předrěwa so přez wokna a durje,
zadomi so do stwow mojich přećelow.
Z łopjenami a pěskom zasypa křižowanku,
wobrazy, smjertne nawěški a serbske
pismiki,
blěde smuhi, něme swědki powěsće,
na złotej runinje, we wěčnym přewěwje.
Prěnje sněženki nas napominaja,
w kotrej smy wosudnej hodźinje, tam a tudy,
w kajkim času, w kajkim helskim kruhu.
Budyšin, nowember 1999
(Přebasniła Dorothea Šołćina.)
Mićo Cvijetić na 37. swjedźenju serbskeje poezije