text: Neptůn – to je ůsmo a uostatńo podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Saturn a Ůrůn je to planeta gazowo, třećo podug masy a štworto podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonečnygo. Mjano planety je uod řimskiego boga Neptůna. Astrůnůmičny symbol planety je uod atrybutu Neptůna, trůjzymba. Terozki znůmy 13 jygo kśynžycůw s nojwjynkšym Trytůnym. Ringi planetarne Neptůna sům suabo rozwińynte a mjast uokryngůw twořům uůki. Přypuščo śe, aže je to spowodowane bez pole grawitacyjne Galatyji, jydnego s jego kśynžycůw. Modro farba Neptůna je spowodowana wystympowańym metanu we atmosfeře.


c: text/html

text:
Zdźěłaja wustawki wo popłatkach za wohnjowe wobory
Worklecy (SN/MWj). Kelko płaći scyła zasadźenje dobrowólneje wohnjoweje wobory, hdyž kameradow na přikład k wobchadnemu njezbožu wołaja? Tele prašenje maja wotmołwić wustawki wo popłatkach za wohnjowu woboru. Tajke maja so nětko za wšitke gmejny zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe zdźěłać. Čłonojo Worklečanskeje gmejnskeje rady su na swojim wčerawšim posedźenju schwalili, zo ma tónle nadawk za jich komunu firma z Wilsdruffa za nimale 3 000 eurow přewzać.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dobyćerjo wubědźowanja na Kulowskim torhošću mytowani
Kulow (SiR/SN). Přichodnje móhła so Krabatowa stela na Kulowskim torhošću na nowy wopytowarski magnet wuwić. To zmóžnja wubědźowanje towarstwa Hornjołužiska hola a haty (OHTL). Z nim chcychu ideje zběrać, kak turistisku infrastrukturu w Leaderowej kónčinje dale wuwić a zesylnić. „Wulki wothłós je nas překwapił. Dohromady dóstachmy 22 přinoškow z cyłeho regiona, zwjetša ze stawizniskim pozadkom. Paleta idejow sahaše wot kolesowanskeho dožiwjenskeho swěta hač k wutworjenju kolesowanskich a pućowanskich šćežkow“, rozłoži předsyda OHTL Marko Kowar.
Prěnje městno wubědźi sej projekt „Bachtać ze Šadowicom“ Kulowskeho domizniskeho slědźerja Hansa-Jürgena Schrötera. Jemu kaž tež dalšim dobyćerjam su přizwolenske wopisma minjeny pjatk na Kulowskim torhošću přepodali.


text:
Serbski sejm pśepšosujo wjednistwo Domowiny k dalšnym rozgronam bźez pśedwuměnjenjow, aby se skóńcnje šanse za demokratiske samsepóstajenje Serbow zapśimjeli
W lisće na pśedsedarja a zwězkowe pśedsedaŕstwo Domowiny, Zwězk Łužyskich Serbow z.t. pśepšosujo Serbski sejm pśedsedaŕstwo Domowiny na dalšne rozgrona bźez pśedwuměnjenjow. „Smy w lisće hyšći raz k wěsći dali a wobkšuśili, až Serbski sejm njezastupijo do Domowiny. Mimo togo smy jasnje pokazali, až daniž diskusija wó zastupje daniž rozdźěle w měnjenjach njamógu pśicyna byś, nuznu wótworjonu a na fakty bazěrowanu diskusiju k fatalnej situaciji serbskego ludu w někotarych wažnych wobłukach, k nutśikownym a wenkownym pśicynam za to ako teke k wjele lubjecym móžnym rozwězanjam pśez samopóstajenje a samozastojanje dalej wótstarkowaś,“ jo groniła starstwowa prezidentka Serbskego Sejma, Edith Pjeńkowa a dodajo pśi tom: „Domowina njeby dejała dalej wuzamknjona byś wót sobustatkowanja na wjelikich politiskich wusměrjenjow nowego statnego dogrona.“


text:
Som Kito Ela. Póchadam z Górneje Łužyce a bydlim mjaztym wušej 50 lět w Chóśebuzu. Som 58 lět cłonk Domowiny. Do Dolneje Łužyce jo mě wjadła mója žywjeńska a powołańska droga. How som lětźasetki cłonk Chóśebuskeje Domowinskeje kupki a how som se ze swójeju manźelskeju za dalejdawanje našeje serbskeje rěcy zasajźował.
Kandiděrujom za Zwězkowe pśedsedaŕstwo Domowiny, aby teke w pśichoźe na pótrjeby w Dolnej Łužycy glědało a aby se rěcspěchujuce projekty ako WITAJ abo Zorja pódpěrowali a serbskorěcnu situaciju polěpšyli. Ako dalšny cil wiźim mjazy drugim skšuśiś serbsku zgromadnosć mjazy Dolneju, Srjejźneju a Górneju Łužycu.


text:
Wot lětušeho płaći Serbski komunalny program w Sakskej. Z njeho dóstanje kóžda komuna w dwurěčnym sydlenskim rumje njewobmjezowanu lětnu podpěru 5 000 eurow, zo by serbšćinu spěchowała. Z Marju Michałkowej, předsydku Rady za serbske naležnosće Sakskeje, je Andreas Kirschke wo tym porěčał.
Na čo je program wusměrjeny?
M. Michałkowa: Wotnětka přewostaja swobodny stat kóžde lěto njeběrokratisce 300 000 eurow. Pjenjezy su wjazane na spěchowanje dwurěčnosće, słuža aktiwnemu nałožowanju serbskeje rěče. Tak komuny lětnje pawšalnje 5 000 eurow dóstawaja, njetrjebaja próstwu stajić a wužiwanje dokumentować. To płaći za 29 komunow w Budyskim a 15 dalšich w Zhorjelskim wokrjesu.
Što budźe ze zbytnej sumu pjenjez?
M. Michałkowa: Chcemy serwisowy běrow zarjadować, kotryž komunam přełožki zaruča. Tam maja na přikład přeprošenja za zarjadowanja, posedźenja a schadźowanja kaž tež mustrowe wustawki w serbšćinje zestajeć.
Što to konkretnje rěka?


text:
Škit před wulkej wodu polěpšić
Podstupim (dpa/ch/SN). Braniborska chce škit před wulkej wodu polěpšić a tuž wotpowědne powodźenske kónčiny znowa wupokazać. Po kartowych materialijach za Čorny Halštrow su nětko tež naćiski za Delnju Sprjewju wuchodnje Berlina zdźěłane. Wobydlerjam potrjechenych městow, zarjadow a gmejnow maja wone wot 15. do 18. měrca předležeć, zdźěli wčera braniborske ministerstwo za wobswět. K nowym powodźenskim kónčinam słušeja mjez druhimi regiony Beeskow, Erkner a Fürstenwalde. Potrjechene su dale kónčiny we wokrjesu Dubje-Błóta. Za powodźenske kónčiny płaća wosebite rjadowanja, na přikład při twarskich předewzaćach. Karty pokazuja, w kotrych wobłukach móže jónu w sto lětach k zapławjenjam wulkeje wody dla dóńć.
Bydlenje so wupaliło


text:
26 maja wëstartowóné mô Szląskô Wikipedia, co sparłączoné je z przëznanim szląsczi mòwie kòdu ISO 693-3 (szl). Jak narô dérô przenoszenié artiklów z inkùbatora, téj do czasu zakùńczeniô mòże jesz nalezc drobné techniczné felë. Na przédny starnié mòże nalézc m.jin. lënczi do artiklów pòswiãcónëch szląsczi gôdce czë zasadów pisënkù.
Próbë ùsôdzeniô ti jãzëkòwi wersëji dérałë ju wicy jak 2 lata. Pòmòcnô bëła bëlna robòta wiôldżégò karna aktiwnëch szląskich wikipedistów, chtërni pòswiãcôlë swój czas na editowanié artiklów w inkùbatorze.


text:
Reprezyntacyjo Mjymcůw we fusbalu
Reprezyntacyjo Mjymjec we fusbalu chopůw je fusbalowy pjyrszy manszaft Mjymcůw, kerygo trynerym je Joachim Löw[1].
Powstała uůna we 1900, we 1904 stała śe ferajńistkům FIFA, zaś we 1954 douůnczůła śe do UEFA. Sztyry razy byli majstrůma śwjata (1954, 1974, 1990 a 2014).
Ślůnzoki we Reprezyntacyji Mjymjec[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Michael Ballack
- Paul Freier
- Walter Hanke
- Richard Herrmann
- Miroslav Klose
- Richard Kubus
- Fritz Laband
- Richard Malik
- Josef Piontek
- Ernst Plener
- Lukas Podolski
- Reinhard Schaletzki
- Lukas Sinkiewicz
- Dariusz Wosz
- Ernst Willimowski
Przipisy
- ↑ Sztand na 2 lipca 2017.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 15.04.2018
Napoczły sie finały hokeja na lodzie ô majstra ligi czeskej, a tam ślōnski manszaft z Trzińca, to nojprzōd ô tym.
Za nami piyrsze dwa szpile miyndzy HC Oceláři Trziniec a Kometa Brno. Manszaft ze stolicy Moraw brōni tytułu majstra, ale to Trziniec bōł wyżyj we tabuli i w razie 7 szpilōw tyn ôstatni bandzie grać u siã.
Piyrszy szpil HC Oceláři Trziniec wygrało suwerynnie 5-1 (2-1, 1-0, 2-0).
Drugi szpil bōł barzyj wyrōwnany i wygroł go manszaft z Brna 2-3 (0-1, 1-1, 1-1). Tera dwa szpile na Morawach (18.04. i 19.04.).
A co we fusbalu? We polskej I lidze napoczły sie szpile ô majstra i utrzimanie. W tej piyrszej skupinie zaskoczōł Gōrnik Zŏbrze, kery wygroł 2-1 we Biołymstoku ze Jagiellōniōm. Jak sie strzylŏ tory przimnioł sie Igor Angulo i szafnōn jy dwa (80 i 84 minuta). Hōnorowego tora dlŏ Jagiellōni strzelōł we 87 minucie Karol Świderski.
Gōrnik je 5.
We skupinie ô utrzimanie Piast Gliwice przegroł we Krakowie ze Cracoviōm 2-1. Tory dlŏ Cracovii strzelili Dimun Milan (43 minuta) i Krzysztof Piątek (65 minuta). Dlŏ Piasta tora strzelōł Sasa Zivec we 59 minucie.
Piast je 13.
We I lidze czeskej dalyj ciśnie Banik Ôstrawa i kōńcu nie je ôstatni, za to kōmplikuje sie sytuacja MFK Karwina.
Banik Ôstrawa wygroł ze Bohemians Praga 1905 2-0. Tory dlŏ Banika strzelili Jiří Fleišman we 52 minucie i Lukáš Pazdera we 56 minucie.
Niestety we Pradze ze Slaviōm przegrała MFK Karwina 3-2. Karwina prowadziyła po strzale Jana Kalbiski ze 14 minuty. Potym 3 tory jednak strzelōła Slavia i w 87 minucie Tomáš Wágner mōg yno zmniejszyć niekorzystny wynik.
MFK Karwina je 11, a Banik 15, ale traci do Karwiny już yno 3 punkty.
We drugej polskej lidze bez rewelacji, ale Ruch Chorzōw nie je już ôstatni.
GKS Katowice – Stal Mielec 0-2
Ôlimpia Grudziōndz – GKS Tychy 0-1
Ôdra Ôpole – Wigry Suwaki 0-0
Gōrnik Łynczna – Ruch Chorzōw 0-0
Pogōń Siedlce – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 0-0
GKS Katowice je 7, Ôdra Ôpole 8, Biylsko-Biołŏ 10, GKS Tychy 11, a Ruch Chorzōw 17.
We drugej lidze czeskej tyż manszafty ze Ślōnska szafły mało punktōw, ale Slezky Ôpawa dalyj na piyrszym placu.
Slezky Ôpawa – Fotbal Trziniec 1-1
MFK Frydek-Mistek – Czeske Budziejowice 1-2
Slezky Ôpawa je 1, Trziniec 5, a Frydek-Mistek 14.
Foto na wiyrchu: Anna Długosz


text:
Bruce Lee
Bruce Lee, po prowdźe czyt. Li Siaolann , za bajtla Li Dżenfan ang. szrajbůnek Lee Siao-lung, Lee Jun-fan (chiń. , szrajbůnek pinyin) 李小龍 Lǐ Xiăolóng , 李振藩 Lǐ Zhènfān; rodz. 7 listopada 1940 we San Francisco, um. 20 lipca 1973 we Hůngkůngu) – amerikański szauszpiler chińskigo pochodzyńo, mistrz sztukůw walki. Jedna ze nojbarzi znůmych postaći we kińe akcji a popularnyj kulturze. Zginůł we ńywyjaśńůnych uokolicznośćach a na tyjma jygo śmjyrći powstoły mjejske powjarki, autopsyjo - uczulynie ze pile na kopfszmerc beztoż uobrzynk můzgu. Uůnygo syn, Brandon Lee, tak samo bůł szauszpilerym we filmach uo sztukach walki. Mistrz mjoł tyż cera Shannon Lee kero tyż gro we filmach a żůna Linda Lee s chałpy Emery (terozki je Linda Lee Cadwell, hajtła sie s Bruce Cadwellym we 1991). Bruce Lee trynowoł szauszpilyrów ze Hollywood np. Jamesa Coburna, Stevea McQueena. Opracowoł nowo sztuka walki Dżit Kun Do.


text:
Penis
Penis (z łaćonšćiny) je wopłodźowanski organ muskich cycakow a tuž tež mužow. Ma formu roły a słuži biologisce přenošowanju symjentneje kapaliny ze symnjentnymi bańkami do žónskeho ćěła kaž tež wumočenju, dokelž je močowa rołka w penisu zdobom podlěšk symjenjowoda, kotryž wjedźe z mudow hač do prostaty. Při splažnym wobchadźe (k zaměrej rozpłodźowanja) zadobywa so erigowany penis do waginy.
Čłowječi penis wobsteji ze zdónka (corpus penis) ze sprosćakami a z žołdźika (glans penis) na kóncu penisa. W přirodnym stawje je žołdźik wobdaty z škitacej předkóžku (praeputium penis). Přerězna dołhosć čłowječeho penisa w erigowanym stawje wučinja mjez 12 a 15 cm.
Wuwićostawiznisce wotpowěduje muski penis žónskemu łoskotakej.
Symboliski penis, tak mjenowany phallus, je w mnohich kulturach wuznamny symbol za płódnosć.
W serbskej wobchadnej rěči je wjele słowow za penis, mjez druhim cympl(k), honačk, pipa, šiška abo čilak.


text:
Watykůn
Watykůn, Watykańske Państwo-Mjasto (it. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-mjasto we Ojropje, na Apeńińskim Půłwyspje, ynklawa na terytoryjům Italije, we mjeśće Rzim. Nojmńyjsze państwo śwjata podle zajmowanygo placu.
Watykůn je śedźibům nojwyższych władzůw Rzimskokatolickigo Kośćoła, kaj rezyduje papjyż. Je skuplowany bez personalno uńijo ze Apostolskům Stolicům (łac. Sedes Apostolica, Sancta Sedes). Uobywatelstwo Watykanu majům znamyńńy kośćelne dygńitarze, kardynały a Szwajcarsko Gwardyjo. Krům tygo ůng. 3000 ludźi kere ńy sům uobywatelůma Watykanu prziłaźi sam do roboty na poczće, banhowje, we radyju, cajtůngach, sklepach, medycznych służbach a inkszych. Uobywatelstwo Watykanu idźe dostać ino czasowo, kardynały dostajům je na czas byćo we Rzimje.
Geszychta Watykanu śyngo po IV stoleće n. e., wuůnczas rzimski cysorz doł we gyszynku biskupům Rzimu jedyn ze swojich pałacůw. Ńyskorzi, za sprawům důnacyje Kůnstantyna, powstało Kośćelne Państwo. Przetrwało uůne aże po 1870 rok, kej we czas zjydnoczańo Italije armijo italskigo krůla prziłůnczůła je do Krůlestwa Italije. Papjyż tygo ńy uznoł a uogłośůł aże je "wjynźńym Watykanu". Dźepjyro we 1929 roku faszystowki rzůnd Benito Mussolinigo a Apostolsko Stolica zaszrajbowały laterańske traktaty, kere dowoły gwarancyjo istńyńo państwa watykańskigo we becyrku pałaca a zygrodůw papjyskich.
Cołke terytoryjům Watykanu je uod 3 strůnůw uobtoczůne murůma. Je sam pałacowo-kośćelno skupina ze Bazylikům św. Pyjtra, placym św. Pyjtra, pałacym a krům tygo stowjyńa muzyjůw, galeryji a stowjyńůw admińistracyje. Je sam tyż Papjysko Akadymijo Naukůw a Watykańske Uobserwatoryjům (zoł. 1576).
Galeryjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]


text:
Drugŏ edycyjŏ Festiwalu elektrONarracje ôd 6 lipnia w rujinach Tyjatru Victoria w Gliwicach
ElektrONarracje to ekstra festiwal, co po dalszy rŏz wizualnie i klangowo ôczaruje gliwiczanōw i niy ino.
We sztyry lipniowe piōntki rujiny Tyjatru Victoria bydōm połne elektrōnicznyj muzyki i niyôbyczajnych ôbrazōw. Na ôczach ôglōndŏczy ôżyjōm kōmiksowe ôzprŏwki ô Gliwicach, a klasyczne niyme filmy dostanōm niytypowe muzyczne interpretacyje.
W kożdy wieczōr ôdbydōm sie dwie projekcyje – ekstra narychtowanŏ animacyjŏ kōmiksu jak tyż pokŏz filmu niymego z muzykōm na żywo. Twōrcy wizualni wziōnli sie kōmiksy ôbrane z antologije „Niczego sobie. Komiksy o mieście Gliwice”, wydanyj ôd Muzeum w Gliwicach. Ôżywiōnym ôzprŏwkōm inspirowanym historyjōm miasta tŏwarziszyć bydōm niyme filmy z ekstra akōmpaniamyntym we formie muzyki elektrōnicznyj ôdtwŏrzanyj ôd lokalnych DJ-ōw.
Projekcyje w rujinach Tyjatru Victoria bydōm dziŏć sie we sztyry lipcowe piōntki. Kożdy festiwalowy wieczōr poczynać sie bydzie ô godzinie 20.00, a stymp na je darmowy. Inauguracyjŏ fajru już 6 lipnia, jak ôglōndŏcze ujzdrzōm animacyjõ kōmiksu „Capitol” autorstwa Marka Turka jak tyż klasyczny niymy film „Pancernik Potiomkin” w źwiynkowyj aranżacyji Zbigniewa Chojnackiego. Na dalszy piōntek – 13 lipnia zaplanowano było pokŏz animowanyj wersyje „Kōmandosōw z Berlina” autorstwa Rafała Szłapy jak tyż elektrōnicznõ improwizacyjõ Jacka Latonia aka CuefX do dalszyj niymyj produkcyje filmowyj – „Fantōmasa”. 20 lipnia na ekranie ôżyje kōmiks „Victoria”, co jego autorami sōm Tomasz Kontny i Anna Helena Szymborska. Projekcyji tŏwarziszyć bydzie pokŏz kultowego „Metropolis” Fritza Langa z muzycznōm ôprawōm Michała Wajdzika aka Rabbit ôn The Moon. Finoł festiwalu ôdbydzie sie 27 lipnia. Wtynczŏs w rujinach Tyjatru Victoria bydzie szło ujzdrzić animacyjõ kōmiksu „Marcowe ulice” autorstwa Daniela Gizickiego jak tyż Grzegorza Pawlaka. Mocny kōniec fajru zagwarantuje pokŏz absolutnego klasyka kina niymego – na ekranie ukŏże sie „Nosferatu – symfōnijŏ grozy”. Źwiynkowõ ilustracyjõ do filmu zagwarantuje Sebastian Pypłacz aka Pan Stian.
Festiwal elektrONarracje ta idyjŏ Stŏwarziszyniŏ Inicjatywa. Piyrszŏ edycyjŏ fajru ôdbyła sie w łōński rok i podbiyła serca gliwiczanōw – gŏdŏ Tomasz Szabelski, szef Inicjatywy i pōmysłodŏwca festiwalu – Wtynczŏs w czasie plenerowych projekcyji ôżywiylimy sztyry piyrsze kōmiksy z antologije „Niczego sobie. Komiksy o mieście Gliwice” („Garbus”, „Ballada o tym jak zły Mansfeld swój apetyt zaspokoił”, „Zobaczyć króla”, „Czowiek z żeliwa”).
Wiyncyj informacyji idzie znojść pod adresōm: www.facebook.com/festiwalelektronarracje
Stymp na wszyjske projekcyje je darmowy.
Autorzi animacyji użyli ôbrazōw i tekstōw z antologije „Niczego sobie. Komiksy o mieście Gliwice” wydanyj w 2012 roku. Antologijõ idzie kupić na www.muzeum.gliwice.pl
Copyright © by Muzeum w Gliwicach.
Festiwal elektrONarracje dzieje sie dziynki dofinancowaniu Urzyndu Miasta Gliwice i we spōłpracy z Muzeum w Gliwicach.


text:
Sakski centrum za kulturne kreatiwne hospodarstwo KREATIWNA SAKSKA, ludowa banka Drježdźany-Budyšin a Budyski Serbski muzej wupisaja wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE. Składnostnje je so Bosćan Nawka z kuratorku wustajenišća Andreju Pawlikowej rozmołwjał.
Knjeni Pawlikowa, što za wubědźowanjom tči?
A. Pawlikowa: Zasadna myslička bě předstajić serbske młodźinske žiwjenje. We wobłuku koncepcije wustajeńcy smy so dźeń a bóle tematice tekstilowy design zbližili. W tym zwisku smy mysl zrodźili, přehladku z wubědźowanjom zwjazać. Tak chcemy kónc septembra nimo kolekcijow pućrubarjow načasneho serbskeho designa, kaž na přikład kreacije Kornelije Sir, tež cyle nowe wudźěłki młodych a dorostowych wuměłcow wustajeć, kotrež takrjec hakle nastawaja.
Štó smě so na wubědźowanju wobdźělić?
Delnjołužiske Spěchowanske towarstwo za serbsku rěč w cyrkwi z.t. je rozesłało zjawny list nastupajo rozprawu wo ewaluaciji delnjoserbšćiny tule rěč wuwučowacym zakładnym šulam w Braniborskej. Milenka Rječcyna je so z předsydu towarstwa dr. Hartmutom Leipnerom rozmołwjała.
Z kotreje přičiny sće so jako towarstwo na tele wašnje z temu rozestajeli?
H. Leipner: Njejsmy fachowcy na kubłanskim polu, to je jasne. Mamy pak swoje ideje, što je trěbne za zjawne žiwjenje. W tym zmysle stejimy k dispoziciji jako moderator procesa, kotryž měł wšitkich potrjechenych za jedne blido zwjesć. Jako towarstwo smy tež čłon braniborskeje kubłanskeje syće. Tu mam jako prawu organizaciju, kotraž dyrbjała so wo problematiku starać a kotraž móhła něšto iniciěrować.
Sće prěnje towarstwo, kotrež je so zjawnje wuprajiło. Čehodla?
Optikarski mišter Thomas Koch ma swój wobchod na torhošću w Kamjencu. Wot 1. januara 2016 je wón předsyda Kamjenskeje cityjoweje iniciatiwy. Wikowanske zjednoćenstwo ze 67 čłonami je kóždemu přistupne. Měrćin Weclich je so z Kochom rozmołwjał.
Lisćina čłonow Kamjenskeho nutřkoměšćanskeho towarstwa saha wot mějićelow hotela „K běłemu jelenjej“, awtowych domow, pjekarnje a kwětkarnje hač ke křesćanskej knižnej stwičce a měšćanskej apotece. Mjez nimi su tež serbscy wikowarjo, kaž Cyžec črijowy wobchod a Wowčerkec kofejownja. Što je hłowny zaměr wulkeho a zawěsće z mnohimi dobrymi idejemi zestajeneho cyłka?
T. Koch: Cityjowa iniciatiwa ma wulki wotmysł, wožiwić centrum Lessingoweho města. Kaž w mnohich mjeńšich městach Sakskeje mamy problem, zo tam ze zawrjenjom wobchodow, filialow a druhich wikowanišćow žiwjenje dźeń a bóle woćichnje. Naša iniciatiwa je nastała, nutřkowne město atraktiwniše wuhotować, tak tež nastupajo nowozasydlenja, nowe wobchody abo přewzaće wobchodow.
Kak wuwiće w Kamjencu posudźujeće?
Aktualna wólbna perioda Sakskeho krajneho sejma so lětsa nachila. Z Haraldom Baumannom-Hassku, rěčnikom frakcije SPD za naležnosće Serbow, je so Axel Arlt rozmołwjał.
Što sće ze serbskopolitiskeho wida w nachilacej so wólbnej periodźe docpěli?
H. Baumann-Hasske: Bohužel njejsmy telko docpěli, kaž běchmy sej předewzali. Smy hladali, zo runje we wobłuku wědomosć a wuměłstwo na wysokich šulach połoženje za studentow polěpšamy, zajimowacych so za sorabistiku. W tym wobłuku móžeše naša ministerka Eva-Maria Stange něšto docpěć. A zasadnje smy tež spytali kubłanski poskitk wukmanić. Zo njejsmy z politiskeho wida krajneho sejma wjace činili, wobžaruju. Dyrbju přiznać, zo wjetše kroki docpěli njejsmy.
Kak wažne Wam je sakski serbski zakoń na swoju aktualnosć přepruwować?
Budyski tachantski kantor a docent za cyrkwinsku hudźbu Friedemann Böhme nawjeduje 1. serbsku kulturnu brigadu mjeztym dlěje hač dwaceći lět. Składnostnje jubileja ćělesa je so Bosćan Nawka z nim rozmołwjał.
Knježe Böhme, što Wam jubilej wosobinsce woznamjenja?
F. Böhme: To je wjeršk, na kotryž so w běhu šulskeho lěta přihotujemy. Kelkož wěm, su noty zdźěłane, tak zo móžemy přichodnje probować započeć. Do prapremjery oratorija „Hrodźišćo“ pak změjemy wjele, wjele druhich wjerškow. Na přikład wuhotujemy nalěto zhromadnje z wjacorymi partnerami koncert duchowneje hudźby w tachantskej cyrkwi, hdźež předstajimy twórbje Jana Pawoła Nagela. Potom chcemy – a to je mi wosebje wažne – 400. narodniny Budyskeje ewangelskeje wosady w Michałskej cyrkwi hudźbnje wobrubić. A w lěću podamy so we wobłuku kóžde štyri lěta organizowaneje wukrajneje wuprawy brigady do Litawskeje.
Składnostnje 50. róčnicy załoženja brigady sće rjekł, zo sće so nadawkej, nawjedować wuznamne ćěleso, z wulkim respektom bližił. Kak to dźensa wupada?
Sylwija Rječcyna, wučerka stawiznow a serbšćiny na Serbskim gymnaziju Budyšin, je za organizatoriske naležnosće brigady zamołwita. Bosćan Nawka je so z njej wo tuchwilnym stawje a přichodźe ćělesa rozmołwjał.
Knjeni Rječcyna, brigada přihotuje wulki narodninski koncert. Byšće nam přeradźiła, kajki sće jězbny plan zdźěłała?
S. Rječcyna: Ručež změjemy partitury, započinamy zwučować. Prěnja faza intensiwnych přihotow za chór zaběži hižo w zymskich prózdninach. Podamy so na probowe lěwo do Čěskeje. Dalši kompaktny blok probow budźe kónc lětnich prózdnin. Prapremjera budźe w přichodnym šulskim lěće, dokładnje 28. septembra. Dotal su tři předstajenja planowane, a to dwójce w Chrósćicach kaž tež we Varnsdorfje.
Dźěl probow w prózdninach – kak šulerjo na to reaguja?
S. Rječcyna: To mjeztym wot čłonow brigady wočakujemy. Z tydźensce jenož połdrahodźinskej probu njemóžemy naš wysoki niwow dźeržeć. Spočatnje drje běchu wo tym zas a zas diskusije, w běhu lět pak su so wšitcy na to zwučili. A jeli tón abo tamna tola raz dowola dla njemóže, namakamy rozrisanje.
Mjez wustajerjemi Choćebuskich rjemjeslniskich wikow přichodny kónc tydźenja wobdźěli so Wotrowska Wjenkec blidarnja na zhromadnym stejnišću Zwjazka serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow (ZSRP). Bianka Šeferowa je so z mějićelom blidarnje Marianom Wjenkom wo zaměrach rozmołwjała.
Što was wabi so kóžde lěto na Choćebuskich rjemjeslniskich wikach wobdźělić?
M. Wjenk: Mjeztym budźemy tam hižo wosmy raz pódla. W Delnjej Łužicy drje mamy jich mało, přiwšěm swěrnych kupcow, kotřiž naše knihi z nadawkami stajnje derje wupjelnjeja.
Kak wažne su Wam wosobinske zwiski ke kupcam?
M. Wjenk: Wosobinski kontakt je zakład zhromadneho dźěła mjez rjemjeslnikom a kupcom, bjez kotrehož prosće njeńdźe. Ze zajimcami móžeš hnydom na městnje rěčeć a konkretne nadawki wuwiwać, štož je telefonisce abo emailnje wobćežniše.
Kak sće so na wiki přihotowali? Što chceće wopytowarjam stejnišća pokazać?
Naćisk zakonja zwjazkoweho knježerstwa wo spěšnišich terminach a lěpšim zastaranju je mjez lěkarjemi a terapeutami diskusiju wuwabił. Něhdźe 200 000 napřećiwnych podpismow ze stron zwjazka psychoterapeutow je peticiskemu wuběrkej zwjazkoweho knježerstwa dóšło. Milenka Rječcyna je so z dipl.-psych. Karlom-Heinzom Untchom rozmołwjała.
Čehodla wulki dźěl lěkarjow a terapeutow naćisk zakonja njepodpěruje?
Chór Židźino je na swojej hłownej zhromadźiznje spočatk lěta noweho předsydu wuzwolił a lońše skutkowanje bilancował. Wo tym a dalšich předewzaćach ćělesa je Janek Wowčer z čłonku předsydstwa Weroniku Boswankowej porěčał.
Što běchu wjerški lońšeho skutkowanja?
W. Boswankowa: Mějachmy ze 17 wustupami wuspěšne lěto. K wjerškam słušeštej koncert na nalětnim swjedźenju Domowiny w Trjebinje a beneficny koncert Lionoweho kluba we Wojerowskej Janskej cyrkwi. Tež wustupy na serbskim programje k 750lětnemu wobstaću města Wojerec, na Serbskim ewangelskim domizniskim dnju w Blunju a na přijeću Ewangelskeje cyrkwje Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica w Choćebuzu k reformaciskemu dnjej wostanu nam w pomjatku. Wuzběhnyć pak chcu kóždolětne spěwanje pod měrowym dubom wosrjedź našeje wsy Židźinoho.
Na swojej njedawnej hłownej zhromadźiznje sće noweho předsydu wuzwolili. Kotre dalše změny su w nawodnistwje?
Dujerjo kapały Horjany budu tež lětsa zaso tójšto we Łužicy a za jeje mjezami po puću. Na kotre wjerški so runje přihotuja a što jich z Berlinom zwjazuje, wo tym je Janek Wowčer ze Sonju Hejdušcynej porěčał.
Kapała Horjany wobdźěli so wospjet z programom na Mjezynarodnym Zelenym tydźenju w Berlinje. Kak je k tomu dóšło?
S. Hejdušcyna: Smy lětsa druhi króć na Zelenym tydźenju. Kaž při kóždym kulturnym abo swjedźenskim programje dyrbjachmy so wo wustup požadać, a smy jón loni tež dóstali. Lětsa su so organizatorojo na nas wobroćili, hač njemóhli na dwěmaj dnjomaj hudźić. To nam pokazuje, zo je so naš lońši wustup poradźił.
Hdy a hdźe na Berlinskim Zelenym tydźenju dokładnje hrajeće?
S. Hejdušcyna: 19. a 27. januara sej tam dojědźemy. Piskać budźemy wobaj razaj na jewišću w hali Swobodneho stata Sakskeje 21 b. Tam móža so hosćo a zajimcy tež posydnyć, sej něšto k jědźi a piću popřeć a sej program lubić dać. Wustupimy tam trójce wob dźeń, prěni raz něhdźe w 11 hodź.
Pojědźeće z busom a zhromadnje z fanami do Berlina.


text:
Kopruchowate
Kopruchowate, Kopruchy (uać.: Culicidae) to je familijo chrobokůw ze řyndu muchůwkůw, kero wystympuje na coukim śwjeće. Znůmych je 40 zortůw a ůng. 3,5 tyś. gatůnkůw s tyj familije. Kopruchowate sům zwjůnzane ze střodowiskym wodnym, skiž tygo co we wodźe rozwijajům śe jejich larwy. Dozdřaue kopruchy majům aparat gymbowy kujůnco-ssůncy, jejich samice cyckajům krew ńykeryj gadźiny a tyž čowjeka, zaś samce za joduo majům nektar ze kwjotůw. We Ojropje nojbaři pospolity je kopruch břynčůncy. Ńykere gatůnki, nojbaři tropikalne, roznošům roztomajte ńymoce, uosobliwje malaryjo a žůuto febra.


text:
Portrety - Ś
Adam Świtała Agnieszka Ślusarek Agnieszka Świętochowska - muzyk Aleksandra Śląska - Aktorka teatralna, telewizyjna, filmowa, radiowa, reżyser teatralny, pedagog. Anna Świętochowska Anna Świrszczyńska Arek Ślesiński Arek Ślesiński Arkadiusz Ślesiński Artur Święs - aktor Barbara Świąder Bogdan Śmigielski Bożena Ślaga Bożena Ślaga-Śmierzyńska Dagna Ślepowrońska Dominika Świątek Ed Wubbe (Zieleń), Tatyana van Walsum (W światłoci Eugenia Śnieżko-Szafnaglowa - Aktorka teatralna i filmowa, tancerka i reżyserka Ewa Śmigielska Hanna Śleszyńska - aktorka


text:
Pawoł Njek
Pawoł Njek (němsce Paul Neck; * 19. septembra 1891 w Budyšinje, † 24. awgusta 1944 w koncentraciskim lěhwje Buchenwald) bě serbsko-němski wučer, komunist a wopor nacionalsocializma.
Narodźi so do serbskeje dźěłaćerskeje swójby a wopytowaše po šuli Katolski wučerski seminar w Budyšinje. Wot 1918 do 1922 wučerješe we Worklecach, hdźež dóńdźe dla jeho přisłušnosće k njewotwisnym socialdemokratam ke konfliktam z katolskimi wjesnjanami. W 1920tych lětach studowaše Njek w Drježdźanach a Lipsku filozofiju, hospodarstwo a pedagogiku a zastupi do Komunistiskeje strony Němskeje (KPD). Wot 1931 do 1932 bě wučer w Njeswačidle. Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow jeho 1933 z wučerstwa wuzamknychu a na šěsć měsacow zajachu. 1942 bu znowa zajaty a zahiny w awgusće 1944 při anglo-ameriskim bombardowanju koncentraciskeho lěhwa Buchenwald. Za NDRski čas bu jako serbski antifašist česćeny.
Dróha w Budyskim Wuchodnym předměsće nosy hač do dźensnišeho jeho mjeno. Na dworje něhdyšeje Lessingoweje šule při Lawskich hrjebjach wotkrychu w lěće 1958 pomnik za Pawoła Njeka, kiž bu kaž šula sama w 1990tych lětach wotstronjene.
ŽórłaWobdźěłać
- Trudla Malinkowa: Serbske pomniki. Budyšin 2019, str. 200


text:
N’Djamena
N'Djamena (ɨndʒəˈmeɪnə; do 1973 Fort-Lamy; arabsce اِنْجَمِينَا) je stolica a zdobom najwjetše město republiki Čad w centralnej Africe. Nadeńdźe so na juhozapadźe kraja při zjednoćenju rěkow Logone a Shari, při čimž twori druha tule statnu hranicu z Kamerunom. Móst wjedźe přez rěku do kamerunskeho hraničneho města Kousséri. Wjace hač milion wobydlerjow bydli w měsće a połdra miliony w metropolowym rumje.
W měsće knježi horca, tropiska klima z dešćowym časom wot junija do septembra. Přerězne maksimalne temperatury leža pola 31,6 °C w awgusće a 41,0 °C w aprylu.
N'Djamena je sydło 1970 załoženeje jeničkeje uniwersity w Čadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo załoži so na započatku francoskeho kolonialneho knjejstwa dnja 29. meje 1900 přez administratora Émile Gentil, kiž pomjenowa město po slědźerju a wojerskim wjedniku François Joseph Amédée Lamy. Tutón bě pjeć tydźenjow do toho w bitwje pola Kousséri swoje žiwjenje přisadźił.
Hač k njewotwisnosći Čada w lěće 1960 běše Fort-Lamy sydło francoskeho kolonialneho zarjadnistwa. W lěće 1973 dósta swoje dźensniše, z arabšćiny pochadźace mjeno, kotrež woznamjenja „tule smy wotpočowali“. Ličba wobydlerstwa rozrosće wot 9.976 w lěće 1937 přez 126.000 w lěće 1968 na wjace hač milion w přitomnosći.


text:
Borsig i jego ghost town
Postrzōd inkszych chaupōw zowdy stoji saloon, kaj idzie sie lajstnōnć zimno whisky (ale kaj idzie tyż nachytać). Jak ino wyleziesz ze saloonu na plac (na kerym zowdy je pōłno piosku i marasu), dosz pozōr na dwōch karlusōw – jedyn we biołym, a drugi we czornym hucie – kere za chwila wyciōngnōm pistōule i ani sie niy zmiarkujesz, a jedyn z nich bydzie umrzik (eli piyrwyj niy przidzie sam szeryf i niy koże im iś do dōm). We lufcie derech czuć tako szpana: możno zaroz przijedzie sam dyliżans, a możno przijadōm ich napasztować Indianery? Znocie tyn ôbrozek, pra? A przeca niy sōm żeście Hamerykōny (tukej możnoch sie chachnōł, bo znōm przinojmynij jedna Hamerykōnka, kero przaje Ślōnskowi i czyto kożdy jedyn artikel, choby tyn). To, co żech terozki ôpisōł to je archetypiczny zidlung na Dzikim Zochodzie, kerych pōłno postowiali we drugij połowie dziewiytnostego storocza. Wkludzali sie do nich sznupocze złota, ino coby niyskorzyj wykludzić sie kaj indzij, a taki zidlung ôstowōł sie prōżny i napoczynali na niego godać „ghost-town”. Prawie w tyn som czos na Ślōnsku miyszkōł chop, kery mianowōł sie Albert Borsig.
Bogocz, kerymu rozchodziyło sie ô ludzi.
Albert (tak naprowdy Augut Julius Albert Borsig) bōł jednym z tych ślōnskich fabrykantōw, kere poradzili spokopić, co robotnik szczynśliwy to robotnik efektywny. Som erbnōł już srogo fortuna po swojim fatrze Auguście (tak naprowdy Johanie Friedrichu Auguście Borsigu). Koncern Borsigwerke piyrwyj produkowōł damfmaszyny, zaczym fater ôd Alberta niy napoczōn inwestować we Biskupicach, kere wtynczos należały do Ballestremōw. Albert gibko prziszōł ku tymu, co huciorze i grubiorze ze Hedwigswuensch i Ludwigsglueck muszōm kajś miyszkać i tak napoczła sie dugo historia zidlungu Borsigwerk abo – jak to sie tukej godo – Bozywerk.
Blank jednake familoki.
Zidlung powstōł miyndzy rzykōm Bytomkōm, a cestōm z Bytomio do Zobrzo. Blank jednake familoki postowiane we rajach, postrzōd nich szkoła, chaupy ôd rechtorōw, park, kaplica, szynk i smyntorz – idzie pedzieć, co mieli sam wszysko, co je nojbardzij przidajne do żywobycio. Niyskorzyj tyż i dwie szkōłki – jedna do bajtli ôd inżiniyrōw (kere miyszkali we pōłnocnyj, bardzij modernyj tajli), drugo do bajtli ôd ańfachowych arbajciorzy. Kwatyry miały wele piynćdziesiōnt piynć myjtrōw, kuchnie i haźle na siyni. Ludzi miyszkało sam prawie trzi tysiōnce, nale ino familje, bo chopy bez babōw miyszkali we wulc-hauzach. Eli chopu sie umarło, reszta familje musiała sie wykludzić. Coby ludzie pamiyntali, dziynki komu mogōm sam miyszkać, kożdo ulica erbła swoje miano ôd keregoś członka familji Borsigōw. Głōwno ulica to była Auguststrasse, myńsze: Albertstrasse, Arnoldstrasse, Annastrasse, Ernststrasse, Luisenstrasse abo Konradstrasse.
Starszy ôd Nikisza.
„Suchej, chca pokozać mojij nowyj libście jakiś stary echt-ślōnski zidlung”, „Ty, kaj zrobia fajne zdjyncia familokōw?”, „Co musza zrobić, coby zoboczyć jak downij Ślōnsk wyglōndōł?” Wetna sie, co wiynkszoś z Wos, eli sie bydōm Wos pytać ô take rzeczy, napocznie godka ô Nikiszu. A dyć tak po prowdzie to Borsigwerk je bezma piynćdziesiōnt lot starszy (budowa napoczła sie już we 1863). Po jakymu niy miōłby robić takij „kariery” jak Nikisz?


text:
Čatisgar
Čatisgar (Hindi: छत्तीसगढ़, Chhattisgarh, po słowje: „šěsćatřiceći twjerdźiznow“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 20,8 milionow wobydlerjow a přestrjeń 135.000 km², potajkim 154 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Raipur. Čatisgar ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Gondi (4,3%) a Oriya (3,9%) rěči.
Zwjazkowy stat běše hač do 2000 dźěl stata Madja Pradeš a mjezuje z Utarpradešom a Dźarkandom na sewjeru, Orisu na wuchodźe, Andrapradešom na juhu, Maharaštru na juhozapadźe a Madjapradešom na sewjerozapadźe. Čatisgarowa krajina je horata a zalěsnjena.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony Čatisgaroweho knježerstwa (jendźelsce)


text:
Za wučbnu šćežku myto z fondsa „Čiń sobu!“ dóstali
Brězyna (CS/SN). Njeběchu to jeno dźěći, kotrež su wčera něšto přinawuknyli. Tež někotryžkuli dorosćeny měješe při přepodaću štomoweje wučbneje šćežki pola Brězyny (Brösa) w Malešanskej gmejnje zajimawe dožiwjenje. Štó dźě so hižo cyle dokładnje z domjacymi družinami štomo wuznawa? Kotry rozdźěl na přikład wobsteji mjez robiniju a akaciju? Na něhdźe 950 metrow dołhim pućiku mjez Brězynu a Lichanjom (Spreewiese) taflička na to skedźbnja, zo pola nas jenož robinija rosće. Abo je štó hižo raz něšto wo štomje z němskim mjenom Speierling słyšał, kiž rěka serbsce domjaca wjerjebina? Kaž móžeš na wotpowědnej tafli čitać, je tónle na wjerjebinu podobny štom we wuchodnej Sakskej jara rědki. Jón wuzwolichu 1993 za štom lěta. Wučbna šćežka njerozłožuje jenož nasadźene třiceći družin štomow. Taflički tohorunja na to skedźbnjeja, hdźe wosebite eksemplary wuhladaš, kaž historiski dub pola Delnjeje Hórki. Najwjetšu zasłužbu na wutworjenju wučbneje šćežki ma Hans-Georg Graf, bywši Lichańčan.


text:
Choćebuz (MN/SN). Na wuspěšnje přewjedźenu certifikaciju hornjo- a delnjoserbskeje rěče zhladuje Rěčny centrum WITAJ (RCW) lětsa w Hornjej a Delnjej Łužicy. W Budyšinje wotměwa so certifikacija w rytmusu nalěto a nazyma, w Delnjej Łužicy změja za to w nazymje dwaj terminaj.
Korony dla njebě móžno hornjołužiski termin w nalěću dodźeržeć, wotpowědne pruwowanja su w juliju nachwatali. W Hornjej Łužicy bě so dohromady dźewjeć kandidatkow a kandidatow pruwować w niwowach A2, B1 a B2 dało. Třo z nich běchu stipendiaća Załožby za serbski lud na Lipšćanskej uniwersiće, tamni běchu eksterni zajimcy. Wšitke wobdźělnicy a wšitcy wobdźělnicy su pruwowanja wuspěšnje złožili.


text: „Christiano, pój!“ – „Ja njejsym Christian, ja sym Frederic!“ Tajku abo podobnu situaciju dožiwju nimale kóždu wutoru na treningu a zdźěla tež kónc tydźenja při hrach Ralbičanskeje młodźiny F. Třeće lěto sym tam nětko hižo trenar. Hišće ženje pak njemějach tajke ćeže z mjenami swojich chowancow. Čehodla pak? Zdźěla su wutoru popołdnju wjac hač 30 dźěći na delanskim trawniku a honja za bulom. Wězo stanje so mi při tym, zo raz te abo tamne mjeno zaměnju. Zo pak so mi tole pola Christiana a Frederica kaž tež Richarda a Ludwiga stajnje stawa, ma druhe přičiny. Wobaj porikaj staj dwójnikaj a so woprawdźe jenož w najmjeńšich detailach rozeznawaja. Te pak wot daloka hišće njespóznaju a mi ničo druheho njezwostanje, hač mjena hódać. Najhórje wšak stajnje je, hdyž mataj wobaj při treningu hišće samsny trikot – a to so scyła tak zrědka njestanje. Langec a Ditrichec bratraj pak njejstaj jeničkaj dwójnikaj. Tež Frenclec Lavinia a Livius honitaj wuspěšnje za Sokołsku młodźinu F za bulom.


text:
Kito Albin
Kito Albin (němsce Christian Albin; * 25. julija 1802 w Jasenju, † 11. julija 1888 w Gorjenowje) bě delnjoserbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Narodźi so jako syn bura w mjeztym wotbagrowanym Jasenju pola Grodka a wopytowaše gymnazij w Choćebuzu. Potom studowaše w Hali nad Solawu ewangelsku teologiju. Wot 1828 do 1884 skutkowaše při Gorjenowskej cyrkwi, najprjedy jako pomocny a wot 1833 jako hłowny farar. 1884 poda so na wuměnk.
W lěće 1850 słušeše Albin k załožerjam Serbskeho towarstwa za Delnju Łužicu, w kotrehož nadawku přełoži srjedźowěkowsku němsku stawizničku Źiwne tšojenje tego bogego Heinricha (Chośebuz 1850), štož płaći jako jedyn z prěnich pospytow wudawanja swětneje prozy w delnjoserbšćinje. 1863 wozjewi w němskorěčnej nowinje Der Schulfreund někotre delnjo- a hornjoserbske přisłowa z namołwu, tute we wučbje sobu wobkedźbować. 1868 bě wobdźěleny při wudaću delnjoserbskeje biblije. Jako rukopis zawostaji wobšěrnu chroniku Gorjenowskeje wosady a zběrku swojich prědowanjow.
ŽórłoWobdźěłać
- Gerat Hančka: Albin, Kito. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 27


text:
Koniusz, Janusz (1934-2017) ; Szura, Romuald ; Galek, Cezary ; Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) ; Sobkowiak, Czesław ; Markiewicz, Czesław ; Lambrecht, Susanne ; Vangermain, Rainer ; Szóstak, Anna ; Szmidt, Ireneusz Krzysztof ; Łazuka, Władysław ; Klępka, Władysław ; Kufel, Sławomir - red. ; Czarnuch, Zbigniew ; Dragon, Maximilian ; Rudiak, Robert ; Dottschadis, Mareike ; Zalejewski-Smoleń, Tomasz ; Łukaszewicz, Zenon ; Chmielewski, Grzegorz ; Piątkowski, Bartosz ; Lipska, Ewa ; Żyburt, Stanisław ; Rak, Wlademar "Gerson" ; Szewczuk, Anna ; Marczewski, Mateusz ; Simonjetz, Monika ; Kurzawa, Eugeniusz
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonej Górze
Apr 4, 2019
Apr 2, 2007
417
11
https://zbc.uz.zgora.pl/publication/7439
Wojewódzki, Ireneusz Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Kotlarek, Dawid Lambrecht, Susanne Szóstak, Anna Kamińska, Krystyna Kufel, Sławomir - red. Kulikowska, Katarzyna Ryś, Roman Mikulski, Krzysztof Werstler, Janusz Schön, Franz Rozwadowska-Bar, Grażyna König, Rita Kaiser, Tina
Suder, Kajetan Kowalczuk, Zygmunt Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Lambrecht, Susanne Kamińska, Krystyna Winter, Carmen Wasik, Maria Kozłowski, Zbigniew Kufel, Sławomir - red. Husak, Bogumiła Hoffmann, Gerd-Rüdiger Büscher, Herald Simonjetz, Anita Pawełek, Joanna Kierc, Bogusław Kozioł, Urszula Klary, Beata Patrycja Lipińska, Alicja Żuczkowski, Adam Sztyber, Radosław Jazownik, Leszek
Szura, Romuald Wachowiak, Eugeniusz Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Gorzechowski, Grzegorz Kania, Leszek Warszawski, Mieczysław Jerzynek, Marcin Wasik, Maria Bachta, Katarzyna Kufel, Sławomir - red. Musiałowski, Zenon Szylkin, Henryk Werstler, Janusz Czarnuch, Zbigniew Chmielewski, Grzegorz Marczewski, Mateusz Kurzawa, Eugeniusz Roszczyk, Idalia Dreczka, Janusz Dębińska, Ewa Kozłowski, Wojciech Koblischke, Patryk Bąk, Martyna Steffan, Daria Pieniążek, Małgorzata Kobyłecki, Damian Rubacha, Robert Katarzyński, Jacek "Katos" Żuliński, Leszek Sailer, Till
Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Polus, Zenon Łazuka, Władysław Kuczer, Jarosław Werstler, Janusz Czarnuch, Zbigniew Pytel, Jolanta Kulczycka, Dorota Frydryczak, Beata Bereska, Odette Schlick, Michael Solecki, Mariusz Terjaew, Viktor Marciniak, Jerzy Kowalski, Grzegorz Baworowska, Jolanta Dewes, Michaela Wagner, Hannes Berchner, Jonathan Radochla, Edeltraud Skorupska, Elżbieta Werner, Wiktor Ziembińska, Joanna
Szura, Romuald Galek, Cezary Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Kamińska, Krystyna Bachta, Katarzyna Urbaniak, Paweł Benn, Gottfried Wilczyk - Surmacz, Teresa Kozłowski, Zbigniew Jeżewski, Krzysztof Borges, Jorge Luis (1899 - 1986) Przybylak, Maria Zitzmann, Yvonne Furman, Kazimierz Balcerzakowa, Gabriela Piotrowski, Kazimierz Dylewska, Agnieszka Jacob, Uta Klemt, Henry-Martin Grabias-Banaszewska, Katarzyna Kufel, Sławomir - red.
Koniusz, Janusz (1934-2017) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Derylak, Edward Miłek, Maria Gorzechowski, Grzegorz Warszawski, Mieczysław Łazuka, Władysław Jerzynek, Marcin Kufel, Sławomir - red. Siatecki, Alfred Werstler, Janusz König, Rita Piątkowski, Bartosz Krakowiak, Konrad Mannsdorf, Peter Florkowski, Tomasz Szpylma, Agnieszka Bibik, Karolina Szwarc, Jolanta Gozdowski, Krzysztof Schiller, Konrad Wojtyniak-Dębińska, Ewa Ratajczak, Tomasz Bohuta-Stąpel, Halina Młynarczyk, Anna Górczyńska-Przybyłowicz, Bożena Kroschel, Wolfgang Lorenc, Janina E.
Koniusz, Janusz (1934-2017) Galek, Cezary Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Gorzechowski, Grzegorz Kania, Leszek Gröper, Reinhard Szmidt, Ireneusz Krzysztof Prusińska, Małgorzata Gizińska-Hwozdyk, Aneta Donner, Ruth Klan, Rafał Igielska, Beata Warszawski, Mieczysław Karbowska, Lila Polus, Zenon Fleckenstein-Seifert, Iris Łazuka, Władysław Radziszewska, Maria Klępka, Władysław Kuczer, Jarosław Kamińska, Krystyna Jerzynek, Marcin Winter, Carmen
Klin, Eugeniusz Pasterniak, Wojciech (1935-2018 ) - red.


text:
77. Tour de Pologne przejedzie bez Gōrny Ślōnsk
Latoś ôkrojōny skuli COVID 77. Tour de Polognie nie ôminie Gōrnego Ślōnska. Wyścig napocznie sie 5 siyrpnia i już piyrszego dnia kolŏrze startować bandōm we Chorzowie na Stadiōnie Ślōnskim, żeby skōńczyć we Katowicach (ale wiynkszoś tego etapu bandōm sie ścigać po nieślōnskich terynach).
Nojbarzij gōrnoślōnski bańdzie drugi etap (6.08.2020), kiej sztartować bandōm we Ôpolu, a pojadōm do Zŏbrza bez Anaberg.
Trzeci dziyń sztart we Małopolsce (Wadowice), ale meta we ślōnsko-małopolskej Biylsko-Biołej.
Ôstatnie dwa etapy to już yno Małopolska: 8.08.2020 wele Bukowiny Tatrzańskej, a 9.08. ze Zakopanygo do Krakowa.
Sam mogecie ôbejrzeć cołkŏ sztreka: https://www.tourdepologne.pl/etap-1/
Dlŏ przipōmniyniŏ: piyrszy rŏz wyścig bōł ôrganizowany we 1928 roku. Ôd 1993 roku startujōm w nim profesjōnaliści, a ôd 2005 roku je ôn we kalyndŏrzu UCI.


text:
Rosa i Jim – ślōnsko-angelski rōmans
Rozmajte historyje dzioły sie w czasie drugij wojny światowyj na Ślōnsku, ale ta je tak ciekawo, iże była wydano ô nij ksiōnżka, a tyjater New Diorama w Lōndynie wystawiōł na jeji postawie sztuka „Flew the Coop”, co reklamowano była tak:
„Inspirowane istōm historyjōm ślōnskij dolmeczerki Rosy Rauchbach i Horace’a Greasleya, brytyjskigo heresztanta wojynnego, co uciyk bez dwiesta razy, coby sie z niōm trefić.”
Horace Greasley, na kerego godali Jim, narodziōł sie we Gody 1918 roku we Ibstock, we grofstwie Leicestershire. Robiōł za golacza, jak Wielko Brytanijo wypisała wojna Niymcōm. Jedyn klijynt zapropōnowoł mu robota za fojermana, coby niy musioł sużyć przi wojsku, ale ôd podziynkowoł.
Sużōł we 2/5. batalijōnie Regimyntu Leicestershire, z kerym wylōndowoł we Francyji na kōniec dziwnyj wojny i 25 moja 1940 roku, w czasie ôdwrotu do Dunkerki, bōł heresztowany we Carvin kole Lille.
Nojprzōd przeszoł dziesiyńciotydniowy marsz bez Francyjo i Belgijo do Holandyje, a stamtōnd trzi dni cugym do lagru we Ślōnsku. Greasley niyskorzij padoł, co mioł szczyńście, że ta drōga przeżōł.
Wrażōny bōł do Lamsdorf (Łambinowic) i tam trefiōł siedymnoście lot modo cera ôd dyrechtora sztajnbrucha, co dō niego tyn lager bōł prziłōnczōny. Ôna robiyła za dolmeczerka i – jak Greasley godoł – zaroz sie przipadli do gustu.
Za pora tydni już mieli normalny rōmans, co go kludziyli pod nosami ôd wachtyrzōw, trefiali sie po werksztelach i kaj ino szło. Na kōniec roku ale ôn bōł przeniysiōny do Freiwaldau (Jesenika), 50 kilōmetrōw na połednie.
Greasley miarkowoł, że krōtke wypady bydzie szło skryć. Posyłali sie wiadōmości bez znajōmych, co przichodziyli dō niego sie strzic, bo ôn zaś robiōł za golacza. Jak ze pōmocōm ôd kamratōw poradziōł uciyc na przōdzij ugodane zolyty, to niyskorzij po ćmoku włōmowoł sie nazod i czekoł na dalszo przileżytość.
Spōminoł, iże roz za kedy uciykoł trzi razy w tydniu, jeźli Rosa miała jaki dinst we bliższych lagrach. Niyroz tyż dostowoł ôd nij małe pakety z jodłym i tajle, z kerych w kōńcu zbudowali radyjok, na kerym trzi tysiōnce heresztantōw mogło suchać wiadōmości BBC.
Bōł wyzwolōny we moju 1945 i wrōciōł do Anglije. Pedzioł ôjcōm ô Rosie, ale ôd niego fater niy chcioł słyszeć ô przikludzaniu Niymki do jejich dōmu. Greasley niy mioł siyły mu eklerować rōżnicy miyndzy Niymcami i Ślōnzokami.
Hned dostoł ôd nij brif, w kerym pisała, że trefiyła na Amerykōnōw we Czechosłowacyji i ci ja przewiyźli kajś pod Lipsk. Porynczōł tyż za nia, jak poprosiyła ô robota za dolmeczerka i przeniyśli ja do Hamburga. We brifach planowali wyjechać do Nowyj Zelandyje i ôdkłodali ôba na to pijōndze.
We grudniu 1945 przestała pisać. Prōbowoł sie dostać do bazy, w keryj ôna robiyła, ale tak wczas po wojnie przejechać z Anglije na kōntynynt to niy było prosto dlo cywila.
Po roku dostoł wiadōmość ôd ôd nij kamratki, co napisała mu, iże trefiyła na pora brifōw ôd niego i pōmyślała, iże winiyn wiedzieć, co sie stało. Rosa umarła przi porodzie społym ze dzieckym, co mogło być ôd niego.
Swoja historyjo Jim spisoł we ksiōnżce „Do The Birds Still Sing in Hell?” („Śpiywajōm ptoki tyż w piekle?”), co była przełożōno na niymiecko, polsko i czesko godka.
Foto na wiyrchu przedstawio Horace’a Greasleya.


text:
Eintracht Frankfurt
Eintracht Frankfurt – mjymjecki klub fusbalowy xr Frankfurtu. Eintracht, kej śe tyż godo na tyn klub, groł we mjymjeckij Bundeslidze. Swoje szpile gro na Deutsche Bank Park we Frankfurće nad Mynym.
Znone fusbalery[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Alfred Pfaff - majster śwjata ze 1954 roku.
- Jürgen Grabowski - majster śwjata ze 1974 roku.
- Bernd Hölzenbein - majster śwjata ze 1974 roku.
- Uwe Bein - majster śwjata ze 1990 roku.
- Joachim Löw - majster śwjata ze 2014 roku.
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]


text:
Stowarzyszenie Kibiców „Wielki Ruch” przedstawiło szczegółowe podsumowanie roku 2020. „Tak, to był dobry rok dla Stowarzyszenia…
Tag: #WielkiRuch
Co Ruch Chorzów ma wspólnego z Niepodległością?
Dzisiaj Polska świętuje 102 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Co Ruch ma wspólnego z tą datą?…
[GALERIA]: Niebieska Mila 2020
Na stadionie przy ulicy Lompy 10a w Chorzowie trwają zawody w ramach „Niebieskiej Mili 2020”. Zawody…
X Szpotkanie Mikołajkowe we Mikołowie [GALERIA]
10 grudniŏ 2019 roku łodbōło sie X szpotkanie kybiców ze fusbalorzami Ruchu, we ramach Mikołajków. Podczŏs…
Impreza Mikołajkowa 2019 [GALERIA II]
Podczŏs imprezy ze łokazji Mikołŏja rozdano przeszło 500 wat cukrowych i kole 800 prezyntów. Zapraszŏmy na…
Niebieski Mikołaj 2019 [GALERIA I]
Dzisiŏj, 8 grudnia we hali MORiSu odbōł sie Niybieski (Modry) Mikołŏj. Zapraszŏmy do łoglōndaniŏ piyrwszyj galerii…
Konferencja Wielkiego Ruchu [GALERIA]
Dzisiŏj, 17 sierpniŏ, łodbōła sie konferyncja prasowŏ Stowarzyszeniŏ Wielki Ruch. Przedstawiciele pokŏzali czynść zbioru, jaki udało…
Komunikat dotyczący bojkotu!
„Trwa bojkot kibiców Ruchu Chorzów. Bieżące wytłumaczenie sytuacji! Dlaczego? 1. Trzy spadki z rzędu, za które…
Wiceprezes załatwiŏ piyniôndze, zbiōrka kieryj niy ma – łostatnie wydarzynia zwiōnzane ze Ruchem we jednym miyjscu
Dzisiŏj łod rana fest wiela sie dzieje we mediach społecznościowych we zwiōnzku ze tragicznôm sytuacjôm we…
Spotkanie kibiców Ruchu na Rynku w Chorzowie [WIDEO]
Rynek już mamy, na nowy stadion czekamy! I na normalność w Ruchu też… „W dniu wczorajszym…
Wielki Ruch drugim stowarzyszeniem we Polsce?
Odkŏnd ruszôła akcja #wspieramWR do stowarzyszyniŏ Wielki Ruch co chwila zapisujŏm sie nowe osoby. Je wielkŏ…
Wielki Ruch i UKS Ruch Chorzów we jednyj drużinie!
1 czyrwcŏ Stowarzyszenie Kibicôw Wielki Ruch i Uczniowski Klub Sportowy Ruch Chorzów podpisali umowa ło wspôłpraca.…
Festyn z łokazji Dnia Bajtla [Mini Galeria]
Zapraszŏmy gorko na mini galeria ze festynu, kiery ze łokazji Dnia Bajtla przigotowali: Ośrodek Kibice Razem…
Piknik na 99 Gyburstag Ruchu Chorzów [GALERIA]
Zapraszŏmy na małŏ galeria zdjynć ze pikniku na 99 Gyburstag Ruchu Chorzów. Na pikniku bōło dużo…
Derby Ślōnska szpilem ło być, abo niy być do Ruchu Chorzów
We sobota, 20 kwiytniŏ, we 99 gyburstag nŏjlyprzego klubu we Polsce zagrŏmy szpil derbowy ze ROWem…
Grŏmy do jednygo tora! – Wielki Ruch podpisŏł umowa współpracy ze Ruchem Chorzów!
Dzisiej, przy Cichej 6 prezes Stowarzyszyniŏ Wielki Ruch – Bartosz Horodecki i prezes Ruchu Chorzów –…
Nowe #PrzedKamerom #2 – Zapraszomy na szpil ze Olimpią Elbląg!
We tym łodcinku zapraszômy na szpil Ruchu ze Elblągiem, ale tyż na szpil CLJ! Pora informacji…
Nowe #PrzedKamerom – Zapraszomy na szpil ze Olimpią Grudziądz!
Wracomy ze seriom #PrzedKamerom, ale je trocha inaczyj prowadzone i… momy nadzieja, że ta formuła chyci…


text:
Po měsacy trajacej přestawce budźe Wojerowske kino Cinemotion wot 26. awgusta zaso wočinjene. Wopytowarjow kina to wězo wjeseli, koronowa kriza pak budźe so dale wuskutkować. Silke Richter je so z nawodu kina Tonijom Züchnerom rozmołwjała.
Kak je so koronowa kriza na kinowu branšu wuskutkowała?
T. Züchner: Koronowa kriza bě z wotstawkom najwjetši dyr, kiž je kinowa branša w zašłych lětach znjesć dyrbjała. Poprawom mamy 365 dnjow wob lěto wočinjene, lětsa mějachmy 160 dnjow začinjene. Najwjetši problem njeběchu zarjadniske a hygieniske předpisy. Po nich dźě móhli hižo dawno wočinić. Ale prawe blockbustery nam pobrachuja, přetož start wjele filmow bu přestorčeny abo wone dospołnje wotpadnychu. Tomu je hač donětka tak. Ze startom filma „Tenet“ so nadźijamy, zo je tónle trend nětko skónčeny a zo zaso wobstajnje dobre filmy na wiki přińdu. Za mnje jako kinoweho nawodu bě runje tak zlě kaž za mojich kolegow. Smy wšitcy do krótkodźěła šli, a te hišće nětko dale traje.
Kelko dochodow wam pobrachuja?


text:
Zielōny sztrōm w Rybniku
Na rybnickim wysypisku kōmunalnym powstała instalacyjŏ, co produkuje sztrōm dziynki wyużyciu metanu, co sie tworzi w czasie rozkładu ściepek.
Tm. gaz składowiskowy to miszōng gazōw gynerowanych w czasie rozkładu ściepek ôrganicznych we składowisku, co zawiyrajōm z wiynksza metan i dwutlynek wōnglŏ. Do tyj pory tyn gaz ulŏtnioł sie do atmosfery za postrzednictwym studni ôdgazowujōncych abo (jak w przipadku dwōch zawrzōnych zrekultywowanych już kwatyr) spŏlany bōł w pochodni.
By wyeliminować ymisyjõ szkłōdliwego metanu do luftu jak tyż bezproduktywne spŏlanie biogazu w pochodni, na terynie miastowego wysypiska, firowanego ód rybnickij spōłki „Hossa”, powstała hala do produkcyje ynergije z agregatami zasiylanymi biogazym składowiskowym. Inwestycyjŏ zakłŏdŏ pozyskiwanie biogazu z III kwatyry bez zabudowanie kanałōw gazowych jak tyż podepniyńcie i ynergetyczne wyużycie gazu z pochodnie.
– Rocznŏ produkcyjŏ ynergije elektrycznyj z gazu składowiskowego wyniesie kol. 4 tys. megawatogodzin i je to werta, co przizwoli zaôpatrzić we sztrōm kole 2 tys. pōmiyszkań rocznie, to znaczy kole 7 tys. miyszkańcōw – rachuje Leszek Kulawik, inwestōr. – W tyj chwili w Polsce ino 6 procynt gazōw składowiskowych je spotrzebowowane do produkcyje ynergije elektrycznyj, chociŏż tak unijnŏ dyrektywa ,jak i polske prawo przikazujōm to robić – przidŏwŏ.
Ôdbiyrŏczym produkowanyj na rybnickim składowisku ynergije elektrycznyj bydzie spōłka Tauron. Co ciekawe, ynergijŏ cieplnŏ, co powstŏwŏ na wysypisku (na kere trefiŏ 30 tys. tōn ściepek rocznie) bydzie sużyć m.in. do ôgrzywaniŏ zabudowań sōmsiadujōncyj ze składowiskym sortownie ściepek Sego (ôgrzywanyj dotynczŏs za pōmocōm kotłownie wōnglowyj) jak tyż budōnkōw socjalnych samego wysypiska.
Inwestycyjŏ kosztowała bez milijōn złotych, a mŏ sie zwrōcić w czasie piyńciu nojbliższych lŏt.
Zdrzōdło: materyje presowe, foto W. Troszka


text:
Słowo na niedzielę: Zjednoczōne Krōlestwo – jak to wszyjsko spokopić?
Pozōr, autōr tego artykułu niy namŏwiŏ ku żŏdnym separatyzmōm, chajōm, a ôstudōm. Artykuł mŏ na cylu prōmowaniy ślōnskij gŏdki a wiadōmości ô świecie postrzōd użytkownikōw ślōnskij gŏdki. Autōr przaje wszyjskim nacyjōm a niyma szowinistōm.
Prōcz Anglikōw, w UK żyjōm jeszcze Szkoty, Walijczyki, Kornwalijczyki a Irlandczyki. Sōm to nacyje, kere w wiynkszym (Walijczyki), abo myńszym (Szkoty) zachowały swoja celtyckŏ kultura.
Yno circa 60 tysiyncy Szkotōw poradzi gŏdać we gaelickej gŏdce. Szkotōw je we Zjednoczōnym Krōlestwie cuzamyn kole 5 milijōnōw.. Skuli tego uwŏżŏ sie co szkocki jynzyk (Gaelic) je na granicy wymarciŏ, a za pŏradziesiōnt lŏt możnŏ już go wcale niy bydzie.
Walijŏ mŏ tukej trocha lepszŏ sytuacyjŏ, co wydŏwŏ sie, jak sie wydŏwŏ, bez cufal. We Waliji 600 tysiyncy ludzi poradzi gŏdać w cymru (takŏ walijskŏ gŏdka), co stanowi kole 20% wszyjskich miyszkańcōw tego regiōnu. Wiynkszość z nich poradzi gŏdać po walijsku a po angelsku, nale sōm tyż ludki, kere niy poradzōm prawie wcale po angelsku. Czamu napisołech co sie to zônaczyło bez cufal? Skuli tego, co Walijŏ je jedny ze nojbiydniyjszych regionōw UK. Strzedni geltak je na poziōmie 60% brytyjskij strzednij. Werci sie tu pedzieć, co we Londynie strzednio dostŏwŏ sie 6 razy wiyncyj. Skirz tego, co we Londynie strzedni geltak je na poziōmie 360% brytyjskij normy.
Trzeciŏ grupa to Irlandczyki, kere sōm podzielōne miyndzy Republika Irlandyje (ôsobny sztat), a Irlandyjŏ Pōłnocnŏ (kerŏ je tajlōm UK i durch sōm tam kōnflikty).
Sztwortŏ grupa, to Kornwalijczyki, kerzi żyjōm w małym regiōnie, kery nawet niy mŏ włŏsnyj autōnōmije, a je integralnōm tajlōm Anglije. Je ich yno 200 tysiyncy, a co je interesantne, żyjōm we regiōnie we kerym dŏwno tymu fedrowano wōngel. Sam gŏdka trzimie sie doś dobrze, nale to tyż je kwestyjŏ peryferności Kornwalije.
Piōntŏ to Gibraltarczyki, ô kerych niy kożdy zaś wiy, co ôni sōm czyńściōm UK. A sōm! Żyjōm na pōłwyspie iberyjskim, a tyż majōm swoja autonōmijŏ. Graniczōm yno ze Hiszpanijōm, a bez morze ze Marokym.
Wszyjske te grupy ôd bezmała 100 lŏt (no możnŏ bez Gibraltaryczkōw) majōm swoje ôrganizacyje, partyje abo inksze mynij formalne grupy, kere zajmujōm sie zachowaniym jejich gŏdki, kultury a kwestyjami jejich samostanowiyniŏ. We kożdym tyż przipadku idzie znojś aby jedna cecha spōlnŏ. Poczucie wykorzistaniŏ.
Bez to poczucie wykorzistaniŏ piyrwyj było referyndum ô status autōnōmije dlŏ Szkocyje, Walije a Irlandyje Pōłnocnyj we 1997 roku. W tyn czas wszyjske te regiōny, we dymokratyczny spusōb, co umożliwiōł sztatny regyrōnek w Lōndynie, ôpowiedziały sie za autōnōmijōm, kerŏ weszła we życie we nastympnym roku.
We 2010 roku było referyndum ô prziznanie Waliji szerszyj autōnōmije. Niystety zbyt wiela sie ô tym u nŏs niy ôsprawiało, a szkoda, bo szło wtedy wytuplikować ludziōm, iże autōnōmijŏ niyma złŏ, a ludzie kerzi jōm majōm już pŏra lŏt chcōm jeji poszerzyniŏ. W wyniku referyndum Walijŏ dostała takŏ samŏ autōnōmijŏ, jakŏ dali niż 10 rokōw warcij ôtrzimała Szkocyjŏ.
We 2014 roku 44,7% bierōncych udzioł we referyndōm niypodległościōwym we Szkocyji welowało za niypodległościōm. Wziynło we nim udzioł kole 84,6% miyszkańcōw Szkocyje. Młodzi czyńścij welowali za niypodległościōm, zaś starziki za ôstanyim we Zjednoczōnym Krōlestwie. Jednym ze argumyntōw za niypodległościōm były szkocke złoża ropy naftowyj. Podug deklaracyje Unije Europejskij, niypodległość Szkocyje ôznaczała by potrzeba ponownych starań ô prziłōnczynie do UE. Skuli czego wielgŏ czyńść Szkotōw lynkała sie niypodległości. Bierōnc te wszyjske faktory cuzamyn, małowiela, a ôpcyjŏ niypodległościowŏ możnŏ by zwyciynżyła.
We 2016 roku we Zjednoczōnym Krōlestwie Wielgij Brytanije a Irlandyje Pōłnocnyj zônaczono referyndum ô wyjście ze UE. Ôd tego czasu trwŏ procedura zwanŏ Brexitym. Nastympstwym tego welunku była zapowiydź prymier Szkocyje Nicole Sturgeon, kerŏ chce nastympnygo referyndum ô niypodległość Szkocyje. Jako prziczyna tyj decyzyje podŏwŏ ôna fakt, iże wiynkszŏ tajla Szkotōw była za pozostaniym we UE (62%). Żŏdyn regiōn Szkocyje niy welowoł w wiynkszości za Brexitym.
Co interesantne, we zwiōnzku ze Brexitym, pojawiyła sie mōcka idyji. Do przikładu coby wprowadzić polskŏ godka do szkōł we Szkocyji, tak jak to terŏzki funguje ze gŏdkami miymieckōm a francuskōm. Biere sie to ze srogij ilości Polokōw a tyż Gōrnoslōnzŏkōw we tyj krajinie. Podobnym, miyłym gestym w strōna polskŏ a gōrnoślōnskŏ je dynkmal Wojtka, niedźwiedzia przikludzōnygŏ społym z Polskōm Armijōm do Szkocyje, w czasie II wojny światowyj, a jeszcze inkszŏ idyjŏ postawiyniŏ dynkmala gyn. Maczkowi, Polŏkowi z Galicyje, pod kerym biyli sie tyż Gōrnoślōnzŏki.
Wracajōnc do sprawy UK, mie ta sytuacyjŏ trocha frasuje. Szanujōnc zdanie wszyjskich Brytyjczykōw, muszymy mieć na uwŏdze, iże je to ôbok Republiki Francyje a Federacyje Rosyjskij, jedyne państwo, kere mŏ broń atōmowõ. Cokolwiek ôsłabiŏ UK, czyni tyż szkoda inkszym państwōm Europy. Skuli tego mōm nadzieja, co wszyjsko sie w kōńcu wyklaruje, a niy dojdzie przi ôkazyji do jakijś chaje, jak to było we „krwawŏ niydziela” we Belfaście we Irlandyje Pōłnocnyj, kej nawet dzisioj, godajōm, sōm napiyncia miyndzy katolikami a protestantami.
Sytuacyjŏ we UK dŏwŏ tyż do myślyniŏ. Kej my, Gōrnoślōnzŏki, bydymy w kōńcu mieć naszŏ autōnōmijŏ, czasym możno warto sie zasztopować ze niykerymi postulatami coby nŏs we Polsce niy mieli za jakichś huncwotōw. Drugŏ sprawa, to fakt, iże majōnc autōnōmijŏ, muszymy pamiyntać ô wszyjskich regiōnach Gōrnego Ślōnska, coby Katowice (yno niy myślcie co zaś niy przaja Katowicōm), niy stały sie zaś cyntrum naszego hajmatu, wedle kerego wszyjsko sie ôbrŏcŏ.
Bartłomiej Bobula – Wieloletni aktywista. Twórca i organizator Śląskiego Kącika Literackiego, Śląskiego Dnia Dziecka i Śląskiego Mikołaja. Prekursor zmian w ustawie metropolitalnej. Działał na rzecz transportu publicznego i infrastruktury. Organizator konferencji. Felietonista i bloger w Ethno.OMG.
Foto z wiyrchu: By Fayenatic london [CC BY-SA 3.0] /Wikimedia Commons


text:
Narěč předsydy Domowiny wo dźěławosći třěšneho zwjazka
w skutkowanskej dobje 2013 – 2015 a wuhlady
přednjesena na 17. hłownej zhromadźiznje
28.03.2015 w Haslowje
- Liči rěčane słowo. -
Waženi delegaća,
waženi hosćo,
waženi zastupjerjo medijow, cesćono čłonki a cesćone gósći,
dwulětna skutkowanska doba chila so ke kóncej a je na času, wotličić, što smy w tutym času wšitko docpěli.
K tomu předleži Wam w delegatnych mapach wobšěrna pisomna rozprawa zwjazkoweho předsydstwa. Tutu smy z listom podali, zo by z tym transparentniša rozprawa wo skutkowanju dźěławosće nastała a delegaća so na diskusiju přihotować móhli. Mjenowana rozprawa orientuje so na wobsahach dźěłowych směrnicow zašłeje hłowneje zhromadźizny.
W swojej ertnej rozprawje chcu na někotre dypki skutkowanja wosebje pokazać a mysle wo dalšim skutkowanju rysować.
Waženi přitomni,
wopominamy 25. róčnicu měrliweje rewolucije. Před 25 lětami mějachmy hoberski pohib w našej towaršnosći, jako stat njeprawdy rozpadny a so němska jednota zahaji. Mnohim běše to spjelnjenje nadźije. Euforija tehdomnišeho časa je zašła a mnozy prašeja so dźensa, što je jim změna přinjesła.
W Serbach bě a je to podobnje.
Domowina, kotraž dyrbješe so politiskemu směrej NDR podrjadować a jeho diktaturje połnje podležeše, njewotpowědowaše wjace zrozumjenju časa. Wosebje Serbska narodna zhromadźizna žadaše sebi reformu narodneje organizacije. Třěšny zwjazk njerozbiwaše so, ale bu po přikładźe załoženskich słowow Bogumiła Šwjele reformowany - cituju:
„... Ma być srjedźišćo narodneho dźěła. Wón ma Serbow zbližić, w narodnym, duchownym a hospodarskim prócowanju podpěrać,...“
(kónc citata)
Po lětach politiskeje wotwisnosće a doby podrjadowanja přeměni so Domowina dnja 12. januara 1991 na prěnjej hłownej zhromadźiznje na organizaciju, w kotrejž knježa demokratija, transparenca a federalizm.
Dźensa, 25 lět po změnje, někotrežkuli wuskutki měrliweje rewolucije wjace njewidźi.
Sym přeswědčeny, zo běše změna za Serbow a Domowinu spomóžna, tež hdyž njewoznamjenja to, zo knježi dźensa lute měd lizanje.
Bźeze změny njeby źinsajšne pšawo sebje- a samopóstajowanja měli. Móžomy źinsa sami rozsuźiś, kak comy naš pśichod zmejstrowaś. Pšašanje pšawniskego statusa – lěc we formje kšywowego zwězka, korporacije zjawnego pšawa, abo politiskeje partaje – jo něnto našo rozsuźenje – rozsuźenje serbskeje wětšyny. Se wě, až se chowaju w tom teke tšachotnosći. Njedawa žednych planow, kak dejali naš pśichod zmejstrowaś. Sebjepóstajowanje wóznamjenjujo teke, až dejali to sami cyniś. Smy sami za pśichod Serbstwa zagronite – kuždy z nas!
W pśedłoze programa Domowiny 2025 (dwa towzynt a pěś a dwaźasća) a w tamnjejšem gronidle “zagronitosć” wopisujo se to tak: (citujom)
“Comy-lic Serbstwoju pśichod daś, ma se kuždy jadnotliwc pó swójich móžnosćach za to zasajźowaś.”
Změna pak njejo měła jano wustatkowanja w kraju samem, ale jo teke k tomu wjadła, až mamy źinsa zjadnośonu Europu. Tak participěrujomy wót europejskich standardow ako Europejskeje charty regionalnych abo mjeńšynowych rěcow a Ramikowego dogrona Europejskeje rady k šćitoju narodnych mjeńšynow. Woboje jo teke za nas dobytk.
Bźeze změny njeby teke něntajšny kubłański model měli. Njemyslim sebje, až by ten stat, kenž jo ze sedymym pśewjeźeńskim póstajenim licbu serbski wuknjecych w běgu krotkego casa wót 12 000 (dwanasćo towzynt) na 3000 (tśi towzynt) znižył teke móžnosći póstajał, aby se taki model wuwijał.
Što pak je nětko reforma Domowiny přinjesła?
Domowina je dźensa – po přikładźe załoženskeje mysle - třěšny zwjazk Serbow. Župy a towarstwa postaja přez hłownu zhromadźiznu směr a wobsah třěšneho zwjazka. Tež system našeje komunikacije je so změnił, dokelž dźěłamy na zakładźe dźěłowych směrnicow, kotrež towarstwa postajeja. Wězo wužada sebi tole tež aktiwitu kóždeho jednotliwca. Bjez towarstwow − žana třěcha.
Kak je situacija Serbow dźensa?
– kubłanje a šulstwo –
Najwažniši cyłk rěčneho kubłanja je dale swójba . Rozdźěl mjez druhej rěču a maćernej rěču je emocionalny poćah. Maćerna rěč njeje jenož staw wědy a prašenje mnóstwa znatych wokablow, ale emocionalny rozsud, wonu rěč jako primarnu rěč wolić. Tole radźi so najlěpje w poćahu dźěsća a staršeju. To je centralny dypk rěčneho kubłanja. Wosebje tu njeměli pak jenož klasisku formu serbskeje swójby widźeć. Přiběra podźěl rěčnje měšanych swójbow. Štož pokaza so wosebje přez stupace ličby šulerjow w tutej rěčnej skupinje . Móže to być potencial, hdyž zamóže serbski partner tamneho zahorić. Móže pak to tež być fakt, kiž prócowanja w kubłanskej politice přidatnje poćežuje.
Kubłanskej modelaj Witaj a 2plus skićitej móžnosć, tutej situaciji wotpowědować. Zwěsćamy, zo zajim za to stupa ale runočasnje ličba serbskorěčnych wučerjow strašnje spaduje. Hižo nětko njedosahaja wučerjo, zo bychmy wšitke móžnosće kubłanja połnje wučerpali. Tule stejimy před problemom, kiž budźe za přichod našeje rěče rozsudźacy. Žadanja za dalšimi móžnosćemi, wučerski potencial wotwołać abo přez rěčne dalekubłanja w serbskej rěči wukmanić, so dotal njejsu w žadanej měrje přesadźili.
Kubłanje wostanje dale centralny politiski wobsah. Zhromadnje z mnohimi akterami, kubłarjemi, wučerjemi, fachowymaj ministerstwomaj a institucijemi zastupujemy serbske zajimy. Při tym je nam wulka fachowa pomoc Serbske šulske towarstwo. Zhromadnje zastupujemy w kubłanskich naležnosćach jednohłósnje serbske zajimy. Za to so wutrobnje dźakuju. Přeju sej do přichoda hišće konstruktiwniše zhromadne dźěło ze SŠT.
– rěcna substanca Serbow –
Rěcna substanca w górnoserbskich ewangelskich stronach, w srjejźnej a Dolnej Łužycy jo dalej wogrozona. Teke gaž se naše župy, towaristwa a wósebnje Domowinske kupki wuběrnje a pśikładnje wó zdźaržanje rěcnych rumow procuju, zwěsćujomy, až bywa to źeń wóte dnja śěžčej. Pśicyny togo njejsu nowe. Demografiske faktory, felujuce źěłowe perspektiwy a zanjechanje rěcnego kubłanja pśez generacije su za to te pśicyny. Cesnoamtski statkujuce zwěsćiju pśecej cesćej, až statkuju na granicach swójich móžnosćow. Logika, až se w toś tych stronach wzdajomy wšogo procowanja, pak njejo wopšanjone. Zwěsćujomy, až mamy wšuźi małe rostlinki, wuspěšne procowanja jadnotliwcow, kótarež sebje wjelgin cesćimy. Pśikład togo jo Slěpe, źož se serbšćina z kuždym dnjom lěpjej rewitalizěrujo. Jo to napinajuce źěło, ale wóno zmóžnijo pozitiwne wuslědki. Trjebamy nowe formy spěchowanja, ale wósebnje trjebamy zagórjonych a sebjewědobnych Serbow, kenž spěchowanja wužywaju a – to cu pódšmarnuś – našu maminu rěc nałožuju.
– politiska participacija –
Serbja su po wustawomaj kraja Braniborskeje a swobodneho stata Sakskeje runohódny dźěl ludnosće. Tole so přez wotpowědne zakonje konkretizuje. Politisku participaciju wukonjamy přez rěčnicu zajimow a přez poradźowace wuběrki na wšitkich runinach. Při tym zwěsćamy, zo je Domowna jako rěčnica zajimow připóznata. Smy kontakty k politikarjam a ministerstwam dale skrućili. Tole wopokaza so jako wunošne we wobsahowych debatach wo prawach Serbow. Wosebje prócowanja wo dosahace financowanje Załožby za serbski lud, ale tež wobkedźbowanje serbskich zajimow při změnach wšelkich zakonjow su wot toho wotwisne.
Widźimy pak tež znjeměrnjacu tendencu partikularizacije. Wšudźe tam, hdźež njeje móžno so na serbski konsens dojednać, wohrožamy našu jednansku poziciju. Chcu za to wabić, zo nutřoserbske diskusije tež jako tajke wjedźemy. Chcemy-li jako lud wustupować, mamy tež jako tajki skutkować. Pačenja a wotšćěpjenja njewjedu dalokodobnje k polěpšenju našeje situacije. Tuta mysl so runje tak w naćisku programa Domowina 2025 jewi: (cituju)
“Regiony přesahowaca a mjezsobna pomoc a wzajomne narodne dźěło pod třěchu Domowiny stej wuraz a nadawk našeje zwjazanosće.”
Za to jedyn přikład:
W zwisku z wólbami Sakskeho krajneho sejma a njedorozumjenjemi nastupajo listowanja z třomi zapósłancami Sakskeho krajneho sejma nastupajo nowelěrowanje Sakskeho serbskeho zakonja, budźeše so prašenje, hač sym w mjenowanej naležnosći prawje jednał a wotpohlad třěšneho zwjazka prawje zastupował.
Přiwozmu kritiku, zo njezdaše so postupowanje w tutej naležnosći runjewon jasne a přiznaju tež, zo njeje so prawje komunikowało, što su pozadki byli, kotrež su k tutemu postupowanju pohnuli.
Fakt je, zo žadaše sebi nowelěrowanje braniborskeho serbskeho zakonja lěta trajace prócowanje a zo njejsu so wšitke wočakowanja Serbow spjelnili. Wo tym rozprawješe nam w februarje lěta 2014 tehdyši župan Domowinskeje župy Delnja Łužica a zdobom čłon Braniborskeje serbskeje rady.
Zwjazkowe předsydstwo je so na samsnym posedźenju wo tym dorozumiło, zo nochce nowelěrowanje Sakskeho serbskeho zakonja za čas wólbow tematizować a zo ma so po tym potrjeba w Sakskej zwěsćić. Tole běše zakład mojeho skutkowanja a jeničce takle ma so wone rozumić.
Je mi žel, zo sym w serbskej zjawnosći a w našim čłonstwje z postupowanjom njeměr stworił. Zdobom pak pokazam na naše žadanje, zo je naležnosć změny serbskeho zakonja prěnjotnje naležnosć politiskeje wole Serbow samych. Nochcu zapósłancam něšto předpisać. Tola prjedy hač so na tajke temy zwažimy, měli tola my wo tym rěčeć, što chcemy změnić. To njeje so stało. Husto přilubjene prawo sobu- a samopostajowanja ma so wosebje w tajkich naležnosćach wobkedźbować. Hižo jeničke wothłosowanje abo rozmołwa by hinaši scenarij tworiła.
Wšědne dźěło z politiku je tež wšědny wuknjenski proces a to za wobě stronje.
My dyrbjachmy při tym wuknyć, zo mamy hišće jasnišo na prawe komunikowanje a formulowanje kedźbować. Zakład njedorozumjenjow dźe běše w někotrych listach pobrachowace słowo “tuchwilnje”, štož by jasnišo na wolu pokazało, zo nochcemy temu w času wólbneho boja wobjednać.
Tamnu stronu pak dyrbjachmy namołwjeć, zo ma so naš lud akceptować a zo wužada sebi tole wosebitu sensibelnosć w prašenju wužiwanja politiskeho mandata. Prawo sobu- a samopostajowanja ma so w tajkich naležnosćach wosebje wobkedźbować.
Prošu wšitkich tych, kotřiž su nas a mje za postupowanje kritizowali, zo bychu tak fairne byli a njebychu nas jeničce po zmylkach sudźili ale situaciju w cyłku widźeli. Po tym, zo so njedorozumjenja jewjachu, smy hnydom rozmołwu z politikarjemi pytali a tute wujednali. Dźensa móžu z wěstosću prajić, zo je kontakt k wšitkim stronam w Braniborskej a Sakskej po wólbach dobry a spomóžny.
Zepěra je mi při tym zwjazkowe předsydstwo, kotrež stej mi z poradu a sprawnym hódnoćenjom po boku. Za to so wutrobnje dźakuju.
Temu, pruwować trěbnosć nowele Sakskeho serbskeho zakonja, smy do naćiska dźěłowych směrnicow zapisali. Nochcemy diskusiju potupić, ale chcemy ju kwalifikować.
– Zachowanje serbskego sedleńskego ruma –
Energijowa politika se w našom kraju w tej chyli změnijo a we Łužycy to źeń wóte dnja wupytnjomy. Te, kenž su až doněnta pśeśiwo brunicowemu koncernoju demonstrěrowali, demonstrěruju něnto, až ma brunicowy koncern wóstaś. Njeglědajucy na wše móžne scenarije som sebje wěsty: problem brunice wóstanjo - wšojadno, lěc jo koncern šwedski abo česki. Rozsuźenje krajneje politiki, až se brunuca wudobywa, se widobnje njezměnijo. To jadnučke, což se dalej změnijo, jo pśiběrajuca njewěstosć, kótaraž pótrjefjonych źeń wóte dnja wěcej póśěžujo. Domowina jo se brunicu pótrjefjecy jasnje wugroniła, slědny raz dnja 14.09.2013 (styrnastego źewjetego dwa towzynt a tśinasćo) w zwisku z dalejpisanim brunicoweju planowu za wótkšyśe jamowu Wjelcej-pódpołudnjo a Wochozy. Wótpokazujomy dalšne dewastěrowanje serbskich jsow a pominamy sebje wustupjenje z brunicoweje energijoweje politiki na srjejźny cas. Smy pak ze stawiznow Rogowa wuknuli a wěmy, až jo to nejwažnjejše to měnjenje tych pótrjefjonych. Gaž wóni sebje to žyce, pódpěrujomy jich pśi dialogu ze wšyknymi bokami. Wažne jo, až wopytujomy serbstwo pód wšymi wuměnjenjami šćitaś a wuchowaś. Njeraźijo-lic se nam, domownju pótrjefjonych zachowaś, tak comy jim nanejmjenjej w rěcy a identiśe domownju daś a wuchowanje toś tych teke pón dalej pódpěraś, gaž jo wusuźenje jasne.
– čłonstwo –
Naša narodna organizacija Domowina wobsteji z 18 župow a čłonskich towarstwow, kotrež dźěla so do Domowinskich skupin a dalšich towarstwow. Dohromady su, z asociěrowanymi čłonami, 182 cyłkow w Domowinje organizowanych. Domowina njeje jenož třěšny zwjazk Serbow a serbskich towarstwow, ale je suma skutkowanja wšitkich swojich čłonow. Wy, lube čłonki a čłonojo Domowinskich skupin, župow a towarstwow, sće zepěra našeho narodneho dźěła. Za to so Wam w mjenje zwjazkoweho předsydstwa jara wutrobnje dźakuju.
W zašłymaj lětomaj přistupichu dalše skupiny, tež młodźinske kluby, župomaj Delnja Łužica a “Michał Hórnik”.
Mamy šěroke čłonstwo, smy so přez štyri towaršnostne doby zdźerželi a skutkujemy nětko w swobodźe a demokratiji.
Pěstujemy nutřkowny system plurality a dialoga, štož zmóžnja nam, so na wšitke wobsahowe temy wusměrić. Smy w zašłosći a chcemy tež w přichodźe politisce skutkować a tak nadawkej wotpowědować, zajimy serbskeho ludu zastupować. Runje tuta mysl jewi so tež w naćisku programa Domowina 2025 pod hesłom zwjazanosć: (cituju)
“Aktiwity Domowiny zwjazuja najwšelakorišich partnerow we Łužicy a zwonka njeje. Při tym zasadźujemy so za zaměrnje zapřijeće serbskich wobsahow do zjawneho žiwjenja.”
Tola mamy tež ćeže. Dźěle čłonstwa zestarja, mamy pak so tež z tym zaběrać, zo čestnohamtske skutkowanje přiběracy na atraktiwiće zhubi a dorost so hižo wabić njezešlachći. Žiwjenske wobstejnosće a rěčne rumy so měnjeja. Tež hdyž widźimy, zo wěste wuwića stagněruja, tak zwěsćamy, zo na druhich městnach nowe struktury nastawaja. Woběmaj wuwićomaj mamy wotpowědować.
Diskusije, hač je woprawnjene, zo wukonja Domowina zastupowanje zajimow Serbow, njewidźu za dobre. Njeměli so wot dwělow zaslepić dać. Wažniši hač prašenje, štó zastupuje, je fakt, zo mamy naše prawa zastupować. Kak to činimy, w kajkej formje to wukonjamy, to njezaleži na tym, zo je Domowina tu, ale na tym, što je wola wjetšiny Serbow. Třěšny zwjazk je tučasnje najwjetša serbska politiska struktura z tak šěrokej bazu, kajkuž ju tučasnje nichtó druhi nima.
Je lochko so do pasiwity podać, na skutkowanje druheho swarjeć a tak pesimistiski wid do přichoda šěrić. Wot tutych wosobow njetrjebamy wočakować, zo positiwny dóńt přichoda Serbow tworja. Wažniše je, zo so angažujemy. Při tym je wšojedne, hač je to w Domowinje abo zwonka njeje. Wuspěch abo njewuspěch politiskich iniciatiwow so po tym postaja, hač zamóža iniciatorojo druhich ludźi přeswědčić a mnohoty tworić. Wšo dalše so přez naše demokratiske struktury samo rjaduje. Jeničke wuměnjenje, kotrež mamy při wšěch diskusijach a při wšej pluraliće w Serbach spjelnić, je, zo na kóncu napřećo němskej a mjezynarodnej zjawnosći zajimy našeho ludu z jednym hłosom zastupujemy. Wospjetnje na to pokazuju: Partikularne zajimy haća naše politiske móžnosće jednanja. Mamy jako jedyn lud wustupować.
– Skutkowanje předsydy –
W zašłymaj dwěmaj lětomaj mějach móžnosć, hłownohamtsce jako předsyda Domowiny skutkować. Porno předchadźacej dobje, w kotrejž takrjec připódla swojeho přistajenja čestnohamtsce skutkowach, je to nětkole rozrisanje, z kotrymž so zmóžnja wo wjele lěpje wočakowanjam, kotrež so na předsydu staja, wotpowědować. W zašłymaj lětomaj njejstej jenož prezenca předsydy a mnóstwo terminow wo 130% přiběrałoj. Nětko je tež čas za přihoty, štož kwaliće skutkowanja tyje. Namakaće k tomu přehlad wo skutkowanju předsydy w delegatnej mapje.
Tež, hdyž njeje to lochko, być z předsydu, tak je to wužadanje a wulke wjeselo w jednym.
Pobych w zašłymaj lětomaj w mnohich župach a towarstwach a zeznach přewšo aktiwnych čłonow po cyłej dwurěčnej Łužicy. Zeznach mnohostronskosć Wašeho skutkowanja, lubi Domowinjenjo, zeznach Wašu prócu a Waše wuspěchi a Waše starosće. Za Waše wobšěrne narodne dźěło a za mnoho dobrych rozmołwow a nastorkow so Wam tež w mjenje zwjazkoweho předsydstwa wutrobnje dźakuju.
Přichod serbstwa njeje jenož wotwisny wot politiskeho skutkowanja, to dźe je jeničce ramik. Wažniše je, zo wobraz w tutym ramiku zdźeržimy a zo wón njezblědnje. Kóždy projekt, kóždy spěwny wječor a kóžda čestnohamtska akcija je dalši kamušk k docpěću tutoho cila. Hakle přez tute skutkowanje damy Domowinje mjezwočo.
Přikłady za to su:
Župa Delnja Łužica přewjedźeše mjez druhim Superkokot. Tam witachu tež mnoho přihladowarjow z Hornjeje Łužicy.
Župy Wojerecy, Kamjenc a Budyšin organizowachu zhromadnje z Rěčnym centrumom Witaj wuspěšnje swójbne schadźowanki.
Župa Jakub Lorenc-Zalěski bě hosćićelka mjezynarodneho festiwala dudakow.
Zwjazk serbskich studowacych přewjedźeše w Praze chórowe lěhwo.
Zwjazk serbskich wuměłcow organizowaše swjedźeń serbskeje poezije.
Lisćinu bych móhł dale rozšěrić. Ale tež to wšědne towarstwowe dźěło w skupinje, towarstwje abo župje je wažne.
Přeju sej, zo by so při wšěch wužadanjach tuta zhromadnosć sylnišo widźała. Hdyž hódnoćimy skutkowanje Domowiny, tak njeměli jenož na politiske skutkowanje třěšneho zwjazka hladać, ale wosebje čestnohamtske dźěło a wšelakorosć skutkowanja wobkedźbować.
Njehladajo toho, zo čitam husto kritiki na našim skutkowanju - zdźěla prašeš so, hač je awtor kritiki zwólniwy, fakty a informacije na wědomje brać - tak zwěsćam, zo přewahuje ličba radźićelow a podpěraćelow. Wěm, zo je naše zhromadne skutkowanje njedźiwajcy wšěch zmylkow a njedostatkow na dobro Serbow. Dźakuju so na tutym městnje čłonam zwjazkoweho předsydstwa. Je derje wědźeć, zo mamy kruh Serbow, w kotrymž njeknježi konfrontacija, ale při wšěch trěbnych rozestajenjach a wěcownych kontrowersach skerje wola stroweje diskusije. Runje tak dźakuju so prezidijej, kotryž je mi bliski kruh poradźowarjow. Dźakuju so pak tež zarjadej Domowiny pod nawodom jednaćela Bjarnata Cyža a Rěčnemu centrumej Witaj- pod nawodnistwom dr. Beaty Brězanoweje. Wěm, zo njeje ze mnu přeco lochko, ale mam zaćišć, zo mjeztym wěmy, kak to zdokonjamy, zo so w dźěle namakamy. Předsyda steji husto w fokusu medijow, tola za jeho skutkowanjom steji husto syła spušćomnych partnarjow.
Tola tež tajki předsyda je čłowjek a njemóže wšo prawje činić. Z wuprajenjom prof. Šołty w nowinje Sächsische Zeitung nastupajo dóńt Serbow, sym wospjetnje na moje wuprajenje pokazany był. W lěće 2011 wuprajich w ramiku interviewa z nowinu “Die Zeit” sadu, kotraž mje z toho časa přewodźa. Z rozmołwy je so fragment medialnje tak prezentował, zo zda so zaćišć, předsyda sam njewěri do swojeho skutka. Husto so na to dopominam a hdys a hdys dopominaja mje wšitcy ći na to, kotřiž měnja, zo je to dopokaz mojeje hubjeneje wole abo njekmanosće. Kritika tehdy bě wótra a zrozumju, zo so mnozy čuja wot wuprajenja zranjeni. Zrozumjenje pak nimam za wšitkich tych, kotřiž su to wužiwali a wužiwaja, zo bychu Domowinje škodźeli abo tole w strukturnych debatach jako argument wužiwali. Dźiwam so, wšako je njemały dźěl tutych samo křesćansce kubłany.
Sam chcu so dźensa wot tutoho wuprajenja distancować a zamołwju so pola wšitkich tych, kotrychž sym z tym ranił. Tež, hdyž sym zmylki činił, njespušću nadźiju, zo je zhromadny skutk w zmysle Serbow wažniši, hač dopokaz, zo sym tež ja jenož čłowjek.
Zdobom pak apeluju, zo njeměli šicofrenje z našej situaciju wobchadźeć. K jednym pokazamy na to, zo smy jedyn z najwohroženišich rěčow w Europje, na tamnym boku pak hnydom do ekstatiskeho refleksa zatamanja spadnyć, hdyž so někomu tole jako direktne wuprajenje wukuli. Sym za to, zo so w přichodźe jenož wot tajkich wuprajenjow njedistancujemy, ale zo so z tym zaběramy, čehodla nas to tak rani. Jeli chcemy sebi přichod Serbstwa stworić, štož widźu za móžne, potom mamy zhromadnje tutón naš přichod twarić. Mjenowany artikl a reakcije, kotrež so jewjachu, běchu za nas přičina, zo mamy so w přichodźe hišće intensiwnišo ze serbskej rěču zaběrać. To je jedyn cil našeje přichodneje skutkowanskeje doby.
– Wizije –
Serbski přichod trjeba formy. Jedna tutych je nowe wašnje komunikacije. Dialog je přichod našeho wobstaća. Mamy so jako Domowina wo dialog postarać a mamy jón spěchować.
Dialog je znamjo bazisoweje kultury, kajkaž je wona we funkciji třěšneho zwjazka zapołožena. Domowina je za dialog wotewrjena. Tole pokaza so wosebje we wobzamknjenju zwjazkoweho předsydstwa: (cituju)
“Domowina je kóždy čas ze wšemi ludźimi a skupinami, kotřiž chcedźa so na dobro Serbow angažować k rozmołwje zwólniwa.”
(rozsud čo 70 – sada 3 – 14.06.2014)
Ale tež w hesle wotewrjenosć, kotryž je so do naćiska programa Domowina 2025 zapisał, jewi so tuta mysl: (cituju)
“Domowina skići kóždemu Serbej a přećelej Serbow zhromadnosć, njewotwisnje wot toho, hač bydli we Łužicy abo zwonka njeje a hač chce jako jednotliwc abo čłon sobustawskeho towarstwa abo župy Domowiny w njej skutkować.”
Statkowańska doba 2015 – 2017 (dwa towzynt pěśnasća do dwa towzynt sedymnasćo) by dejała w znamjenju šyrokego dialoga stojaś. Mamy we wšyknych regionach Łužyce, ale teke zwenka njeje dialog z tam statkujucymi woplěwaś. Pśi tom dejali fokus na to kłasć, kak comy zgromadnje naš pśichod na dobro Serbstwa, serbskeje rěcy a kultury twóriś. Njejo to strukturelne pšašanje, ale wopśimjeśowe. Diskusije struktury dla su zastarske a njewjedu k wótegronoju, co comy wopśimjeśowje změniś. Domowina njeby dejała pśi tom procesu jadnučka baza dialoga byś. Mamy mjaztym w Serbach teke nowe formy aktiwitow. Za Domowinu buźo se z tym, wó tom som pśeznanjony, pšašanje wót samego wótegroniś, lěc jo wopšawnjona powědarka zajmow abo nic. Wó tom njerozsuźiju deklaracije, ale praktiske žywjenje!
Domowina njejo organ abo anonymny konstrukt ze sedłom w Budyšynje. Domowina jo suma wšych cłonkow, jo zamóžny forum dialoga mjazy wšyknymi swójimi cłonkami a zajimcami. Za to cu se zasajźowaś a za to sebje žycym Wašu pódpěru.
Waženi delegaća,
Che Guevara – lěkar, awtor a wjednik rewolucije w Kubje wupraješe so wo prašenju změnow slědowace: (cituju)
“Rewolucija je kaž koleso. Njehiba-li so doprědka a wostanje stejo, padnje.”
Runje tak mamy to w naležnosći zdźerženja Serbstwa widźeć.
Njesměmy stejo wostać. Naše tradicije, naša kultura a wosebje naša rěč wostanu jenož žiwe, hdyž je dale pěstujemy a wuwiwamy. Njeměli je kaž konserwy při optimalnej temperaturje na składźe dźeržeć, zo bychu so někak wobchowali. Bjez wšědneho wužiwanja a dalewuwića čas wužiwanja spadnje. So wě, na cyle měrniwe wašnje, to nas a Che Guevaru rozeznawa.
Měli dialog pěstować a wšitkich do zhromadneho dźěła za to serbske wabić. Njeměli dwělować ale wo našich sonach a požadosćach rěčeć. Njeje pak tole jenož hesło za nawjedowacych ale za kóždeho čłona a kóždeho Serba. Njeměli na pozicije, strony abo starobu hladać. Mamy konstruktiwny zhromadny dialog wjesć, a hdyž smy so w naležnosći dojednali, jednać.
Domowina ma při tym jasny nadawk, ma forum być. Tak zwoprawdźamy dale zahajenske słowa Bogumiła Šwjele: (cituju)
„... Zdźeržeć, zbudźować a rozwučować je z najwažnišim nadawkom zwjazka.“.
Inkl. wšitkich runoprawnych formow partnerstwa.
Sakski šulski kubłanski koncept „2plus” rozeznawa mjez 3 rěčnymi skupinami: 1. – šulerjo z maćernorěčnymi kmanosćemi, 2 – šulerjo z předznajomosćemi přez Witaj-wučbu w pěstowarni, 3. – šulerjo bjez rěčnych znajomosćow.


text:
Budyšin (UM/SN). Inwestoraj Jörg Drews a Gerald Lucas staj wčera dopołdnja Budyskemu krajnemu radźe Michaelej Harigej (CDU) symboliski kluč Budyskeho dwórnišća přepodałoj. Tak móže nětko wulki dźěl zarjadnistwa wokrjesa do twarjenja na tradicije bohateho domu, přećahnyć. Cyłkownje 220 sobudźěłaćerjow, předewšěm socialneho a młodźinskeho zarjada kaž tež zarjada za wustajowanje jězbnych dowolnosćow, w přichodnych tydźenjach do swojich nowych běrowow zaćehnje – dohromady je jich 110 stwow. K tomu přińdu wjacore rumnosće za wuradźowanja a techniku.
Zwjeseleny z noweho wobliča dwórnišća a z kwalitnje dobreho dźěła krajny rada Michael Harig zwurazni: „W njecyłymaj lětomaj bu jedne z najwažnišich twarjenjow města Budyšina we woprawdźitym zmysle słowa wuchowane.“ To rjekny krajny rada hladajo na staw dwórnišća do zahajenja twarskich dźěłow.
Nalěto 2014 běchu Budysku dwórnišćowu halu za zjawnosć zawrěli, po tym zo bě hižo wobmjetk z wjercha padał. Nětko postajeja jeje wobraz škleńčane galerije, skrónowane ze škleńčanej kuplu, přez kotruž so do běrowow dóstanješ.


text:
Lawreatka literarneho Nobeloweho myta namołwja do rozmołwow
Minsk (dpa/SN). Hladajo na dale trajace protesty w Běłoruskej je lawreatka Literarneho Nobeloweho myta Swjetlana Aleksijewič amtěrowaceho prezidenta Aleksandera Lukašenka namołwjała z wobydlerjemi so rozmołwjeć. „Lukašenko praji, zo njebudźe z dróhu rěčeć. Ale dróha – to su statysacy ludźi, kotřiž kóždu njedźelu a kóždy dźeń na dróhu du“, wuswětla 72lětna spisowaćelka we wčera wozjewjenej zdźělence běłoruskeho PEN-centruma w Minsku. „To njeje dróha, to je lud.“


text:
William Shakespeare
William Shakespeare (rodz. wjerza 23 kwjetńa 1564 [1] we Stratford-upon-Avon, um. 23 kwjetńa 1616) – ynglicki dichter, pisorz a dramaturg, reformator tyjatru, zauobycz powożany za jydnygo ze nojwybitńyjszych ynglickich pisorzůw. Napisoł ůng. 40 tyjatralnych szpilůw, 154 sůnety, a inksze dźeła. Je poważany jako norodowy dichter Ynglandu. Podug ekszpertůw, nojwjyncy pisoł we lotach 1586-1612, nale uo daty powstowańo cońykerych utworůw a jejich chrůnologijo je durch zwada.
Jygo tyjatralne szpile tumaczůno na bezma wszyjske nowożytne godki, a lista słůw kere uůn uworził a wlozły ńyskorzi do angelskij godki mo 600 pozycyjůw.
Ńykere dźeła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kůmedyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- All's Well That Ends Well
- As You Like It
- The Comedy of Errors
- Love's Labour's Lost
- Measure for Measure
- The Merchant of Venice
- The Merry Wives of Windsor
- A Midsummer Night's Dream
- Much Ado About Nothing
- Pericles, Prince of Tyre
- The Taming of the Shrew
- The Tempest
- Twelfth Night, or What You Will
- The Two Gentlemen of Verona
- The Two Noble Kinsmen
- The Winter's Tale
Tragedyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Romeo and Juliet
- Coriolanus
- Titus Andronicus
- Timon of Athens
- Julius Caesar
- Macbeth
- Hamlet
- Troilus and Cressida
- King Lear
- Othello
- Antony and Cleopatra
- Cymbeline
Przipisy
- ↑ Znůmo je data krztu: 26 kwjetńa 1564


text:
Interview z Jan Slack, předsydku towarstwa Texas Wendish Heritage Society
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa: Texas Wendish Heritage Society (Texaske towarstwo serbskeho herbstwa) w USA kaž tež Wendish Heritage Society Australia (Towarstwo serbskeho herbstwa w Awstralskej) a Wend/Sorb Society of South Australia (Serbske towarstwo w Južnej Awstralskej) w Awstralskej. Trudla Malinkowa je so předsydkow Jan Slack a Betty Huf kaž tež předsydu Lyall Kupke za skutkowanjom towarstwow prašała.
W Texasu wobsteji serbske towarstwo Texas Wendish Heritage Society. Hdy je so załožiło, štó bě załožer a kajki bě zaměr?
W lěće 1971 chcyše pjeć serbskich žonow z kónčiny wokoło Giddingsa zarjadować stejišćo na folklornym festiwalu Texas Folklife Festival w San Antonio, zo bychu móhli ludźom rozprawjeć wo swojim serbskim herbstwje a wo stawiznach Serbina. Festiwal wotměwa so kóžde lěto na teritoriju University of Texas při Institute of Texan Cultures (Institut texaskich kulturow) w San Antonio. Skupiny, kiž chcedźa so na festiwalu wobdźělić, dyrbja formelnje organizowanu etnisku skupinu abo towarstwo reprezentować. Naše pjeć žonow njesmědźachu so 1971 wobdźělić, dokelž tajku skupinu njereprezentowachu. Tak załožichu 1972 Wendish Culture Club (Serbski kulturny klub), zo bychu so samsne lěto na festiwalu wobdźělić móhli – a wuzwolichu sebje samych jako zastojnicy młodeje organizacije: Lillie Moerbe Caldwell, předsydka; Emma Wuensche, městopředsydka; Frieda Wendland, zapisowarka; Laura Zoch, druha zapisowarka; a Gertrude Mitschke, pokładnica.


text:
Zŏbrze: Krōł sie we dziurze we fōndamyntach chałpy
Zŏbrscy kryminalni chyciyli chopa, co sie krōł przed wymiarym sprawiedliwości. 29-latek poszukowany bōł listkym gōńczym za ôbrŏcanie srogōm wielościōm narkotykōw. Poszukowany skrōł sie przed mōndurowymi we wykutyj w fōndamyntach dōmu dziurze.
Chycōny wpŏd w rynce zŏbrskich kryminalnych zajmujōncych sie poszukowaniym ôsōb, co sie kryjōm sie przed wymiarym sprawiedliwości. Za 29 lŏt starym chopym wydany bōł listek gōńczy skuli ôbrotu srogōm wielościōm narkotykōw. Z policyjnych informacyji wynikało, iże beztydziyń przebywoł na terynie Europy, jednak rŏz za kedy nawiydzoł swojã familijõ w Tarnowskich Gōrach. Chop ôstoł zastawiōny prawie w czasie jednych z takich byzuchōw. Jak kryminalni zaklupali do dōmu ôd jego partnerki, ta stwiyrdziyła, iże 29-latek je w Niymcach, kaj znŏd robotã. W czasie wybadaniŏ pōmieszczyń dōmu, policyjōny dojzdrzeli we łaziynce małe ôkno, bez kere szło dostać sie do stōdoły, co stoji kole dōmu. Kryminalni przeszli bez ôkno i wybadali stōdołã, w keryj znŏdli wykutõ w fōndamyntach dziurã, co kludziyła pod dōm. W czasie przeszukaniŏ prowizorycznego pōmieszczyniŏ, wachtyrze prawa ôdnŏdli skulōnego pod ścianōm chopa. Poszukowany 29-latek ôstoł zastawiōny i trefiōł do heresztu. Czynności we sprawie trwajōm.
Zdrzōdło: KMP Zŏbrze


text:
1 styczńa
1 styczńa – pjyrszy dźyń styczyńa a roku we używanym na ślůnsku kalyndorzu grygůrjańskim
Śwjynta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wydarzyńa na śwjeće[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1837 - trzynśeńe źymji we Galileji, umrziło co najmnij 6 tyś. ludźi
- 1876 - szwydzki chymik Alfred Nobel wynoloz dynůmit
- 1951 - powstańe Bjylsko-Bjołyj bez skuplowańe ślůnsko ćeszyńskego mjasta - Blyjska, a małopolskego mjasta - Bjołyj
- 2002 - wprowadzono nowo waluta lo sporej zorty człůnkůw OU - ojro
Rodźili śe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1909 - Stepan Bandera - ukrajiński politiker nacyjonalistyczny
- 1941 - Sir Martin Evans - brytańijski bjolog, zdobůł Nadgroda Nobla we 2007


text:
Japůńijo
Japůńijo (jap. 日本 – Nihon abo Nippon; 日本国 – Nihon-koku abo Nippon-koku posuchej po japůńsku) – państwo wyspjarske rozlygowane we Wschodńij Azyji na Pokojnym Uoceańe. Morze Japůńske uoddźelo kraj uod kůntynyntu azyjotyckigo. Archipelag Japůński rozćůngo śe uod Wysp Nansei na połedńu do Hokkaido na půłnocy i skłodo śe s ůngyfer 4 000 wysp. Nojwjynksze s ńich to: Honsiu, Hokkaido, Kiusiu i Sikoku.
Japůńczyki sům dźiś społeczyństwym jydnolitym pod wzglyndym narodowośćowym, godkowym, kej tyż wyznańowym i kulturowym.
Mjyszkańcy uowygo kraju uod zarańo dźijůw muszům zmagać śe s śiłami przirody: trzyńśyńůma źymje, wybuchůma wůlkonůw, ńiszczyćelskymi falůma tsůnami i katastrofalnymi sztůrmůma. Natůmjast rzeźba terynu i skrůmne złoża surowcůw mineralnych ńyzbyt sprzijajům powstańu śilnygo państwa. Gůrzisty charakter Japůńje sprawił, iże wůnske ńiźiny nadbrzeżne stoły śe głůwnym mjejscym uosadńictwa ludnośći; sam tyż rozwinyła śe gospodarka, sam powstoły mjasta; rozkwitła cywilizacyjo. Choby na przekůr tym ńysprzijajůncym warůnkům wspůłczesny Kraj Kwitnůncyj Wiśńi je nojbardźij rozwińjyntym państwym Azyje i jydnym s nojlepij rozwińjyntych na źymskym globje.


text:
“Grubiŏrze na home office” czornŏ kōmedyjŏ ôd dzisiej on-line
We piōntek, 13.11.2020, ôd 13:11 na strōnie hornici.com idzie ôglōndać czornŏ kômedyjŏ “Horníci na home office” (śl. Grubiŏrze na home office).
Film nakrōnciōł we Ôstrawie (min. muzeum Landek) Vladimír Skórka, kery sōm pochodzi ze familije grubiŏrzy i skōńczōł wyższŏ szkoła grubskŏ. Beztōż ô filmie gŏdŏ tak: “Grubiŏrze sōm dla richtich bohatyry, a jejich robota dycki miołech w zŏcy. Myśla, że to widać też we filmie, mimo że je to szalōnŏ kōmedyjŏ”.
Grajōm w nim miyndzy inkszymi Karel Zima, Josef Kaluža a Robin Ferro, znani z ôstrawskygo teatru Mír.
Film bańdzie ôd piōntku dostypny za darmo na strōnie: hornici.com a reżyser nie wykluczōł jego kōntynuacyje.
Skuli użytego słownictwa nie polecŏ sie filmu ôglōndać bez bajtli.


text:
Grynlandyjŏ
Grynlandyjŏ (gryn. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autōnōmiczne znŏleżne terytorium Danije położōne na wyspie ô tym samymu mianie, kerŏ geograficznie położōnŏ je we Pōłnocnyj Americe, a historycznie i politycznie we Ojropie, ô przestrzyństwie 2 166 086 km² (nojsrogszŏ wyspa na świecie kerŏ niy je kōntynyntym), pokrytyj we 81% bez grynlandzki lōndolōd (410,4 tys. km² je swobodnych ôd lodu) i ô ludności 56 282 (styczyń 2014)[1]. 89% miyszkańcōw stanowiōm Inuici[2].
Stolicōm Grynlandyje je Nuuk (duńske miano Godthåb).
We 1978 duński parlamynt prziznoł Grynlandyje autōnōmijõ. We 1982 ôdbył sie absztimōng, we kerym miyszkańcy (52%)[3] ôpedzieli za wystōmpiyniym z Ojropejskij Ekōnōmicznyj Spōlnoty. Grynlandyjŏ wystōmpiyła z nij we 1985 i terŏźnie niy je – we ôpaczności do Danije – czōnkym Ojropejskij Unije. Grynlandyjŏ je czōnkym Nordyckij Rady.
Miano wyspy ôznaczŏ „zielōny krŏj” – miała zachyncić do zamiyszkowaniŏ na nij[4][5], we ôpaczności do Islandyje, kere miano „krajina lodu” miała zniychyncać.
GeografijŏEdytuj
Wyspa leży we pōłnocnyj czynści Atlantyckigo Ôceanu, je tajlōm Pōłnocnyj Ameriki i nojsrogszõ na świecie niykōntynyntalnõ wyspōm[6]. Ôd ôstatka kōntynyntu ôddzielajōm jã ciyśniny Davisa, Smitha i Robesona jak tyż Morze Baffina. Nojdalij na pōłnoc położōnym pōnktym je Przilōndek Morris Jesup, a na połednie Przilōndek Farvel. Ôd weschodu Ciyśnina Duńskŏ ôddzielŏ jã ôd Islandyje. Nojwyższym szpicōm je Gōra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., rubość lodu we czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzyże fiordowej zorty z licznymi przibrzyżnymi wyspami. Srogszŏ tajla Grynlandyje leży na pōłnoc ôd podbiegunowego koła. Na Grynlandyji je tyż nojsrogszy na świecie nŏrodny park.
Keby cołki dekel lodowŏ Grynlandyje uległa stopniyńciu, poziōm mōrz dźwignōłby sie ô bez 7 m[7].
KlimatEdytuj
Na Grynlandyji panuje klimat polarny, jyno na wybrzyżach – subpolarny.
Połedniowy zŏchōd krŏju je cieplyjszy niżby wynikało z geograficznyj szyrokości, a to za sprawōm ôpływajōncego wyspã ôd tyj zajty odgałynzienia ciepłego Pōłnocnoatlantyckigo Sztrōmu. Klimat Grynlandyje cechuje sie czynstymi pōmianami czasu, ôstrymi pōmianami tymperatur i srogimi ôpadami (ôsobliwie we czynści połedniowyj).
MiastaEdytuj
FloraEdytuj
Flora Grynlandyje je chudobnŏ. Na jeji terynie trefić idzie kol. 500 zort roślin wyższych jak tyż 3000 zort mchōw, porostōw i glōnōw.
Roślinność na Grynlandyji wystympuje ino we placach, kere choć bez krōtki czas we czasie roku sōm swobodne ôd lodowego dekla. Zasadniczŏ zorta roślinności porastajōncej te przestrzyństwa stanowiōm roztōmajte zorty tundry jak tyż łōnki. Tundra na połedniu słożōnŏ je z roztōmajtych zort trŏw, mchōw, porostōw i roślin ziylnych, a na pōłnocach ino z mchōw i porostōw. Na samym połedniu krŏju wystympujōm tyż kerze i karłowate zorty strōmōw, m.in. byrki (ôsiōngajōnce 10 m wysokości), ôlsze, wiyrby (siōngajōnce 4 m), jarzymbiny, jałowce. Pōłnocne wybrzyże (powyżyj 80° szyrokości geograficznyj) je praktycznie pozbyte roślinności.
Przipisy
- ↑ Greenland in Figures
- ↑ Greenland - The World Factbook, www.cia.gov [dostymp 2021-02-22].
- ↑ Dlaczego Grenlandia opuściła struktury europejskie? Jeden powód, Onet Wiadomości, 31 stycznia 2020 [dostymp 2021-02-22] (polski).
- ↑ Przyroda. Podręcznik, Warszawa: WSIP, 2001, ISBN 83-02-07928-6.
- ↑ Eirik the Red’s Saga, Literary and Philosophical Society of Liverpool (Projekt Gutenberg) [dostymp 2012-08-11] (angelski).
- ↑ The Island of Greenland – London to Vancouver – Welcome to RGS-IBG, Hidden Journeys, web.archive.org, 14 lipca 2014 [dostymp 2021-02-22] [zarchiwizowane z adresy 2014-07-14] .
- ↑ Greenland Melt May Swamp LA, Other Cities, Study Says, web.archive.org, 10 mŏja 2011 [dostymp 2021-02-22] [zarchiwizowane z adresy 2011-05-10] .
- ↑ http://citypopulation.de/Greenland.html


text:
Siymianowice: 4 prōmile i za kōłko
Dziynne kōmunikaty ô tragicznych zdarzyniach drōgowych skuli ôżartych szoferōw niy dociyrajōm do wszyjskich zmotoryzowanych. Chociŏż sztrŏfa za take zachowanie może być ciynżkŏ, niykerzi blank ignorujōm prawo i wyjyżdżajōm z prōmilami na drōgi. Niyrŏz robiōm to jeszcze bez uprawniyń do kerowaniŏ. Taki prawie samouk jazdy i amatōr gorzoły ôstoł zastawiōny ôd policyjōnōw z drōgōwki. Stało sie tak dziynki informacyji ôd ôbywatela.
Dziynki informacyji przekŏzanyj policyjōnōm ôd miyszkańca Siymianowic, w jejich rynce wpŏd jeszcze jedyn ôżarty szofer. 51 lŏt stary chop niy mioł prawa jazdy, a do tego wczaśnij piōł moc alkoholu. Mōndurowi zbadali trzyźwość szofera opla astry. Wynik skazowoł na bezma 4 prōmile alkoholu w jego ôrganiźmie. Za kerowanie na fleku 51-latkowi grozi nawet 2 lata heresztu. Chop hned usłyszy ôbskarżynie.
Zdrzōdło: KMP Siymianowice


text:
Swěte romske mócnaŕstwo
Swěte romske mócnarstwo (nimski Heiliges Römisches Reich (HRR), łatyński Imperium Romanum Sacrum (IRS), italski Sacro Romano Impero, česki Svatá říše římská) jo był dominantny pśewažnje nimski stat w Srjejźnej Europje w lětach 962-1806. Jo był na městnu źinsajšnych statow: Nimskeje, Awstriskeje, Českeje, Šwicarskeje, Liechtensteina, Nižozemskeje, Belgiskeje, Luxemburgskeje, Słowjeńskeje a teke mjeńšych źělow Pólskeje, Francojskeje a Italskeje.
Kakostnik romske pokazujo na wótmyslonu kontinuitu Swětego romskego mócnarstwa z Romskim imperiumom, kakostnik Swěte pokazujo na ambicije wobkněžyś teke Italsku a Vatikan. Wót lěta 1512 jo było oficialne mě Swěte romske mócnarstwo nimskego naroda (nimski Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łatyński Imperium Romanum Sacrum Nationis Germanicæ).


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
W swojich wulicowańkach, reportažach, anekdotach a basnjach wopokažo se Janšowaŕ ako wuběrny wobglědowaŕ a wulicowaŕ, ale teke ako basnikarski šybaleńc. Pśi tom słuša won do małeje gjarstki tych, kenž dolnoserbsku rěc nic jano wot doma wuměju, ale ju napšawdu wobkněžyju a se nimskich kaž teke gornoserbskich rěcnych wliwow dowoboraś mogu. Wojto jo »rěcna kupa«, kotarejž jo se z knigłami dostojny »pisny pomnik« stajił (Adelheid Dawmowa).


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica „Grajne plany 2“ słužy pósrědnjenju, zwucowanju a nałožowanju serbskeje fachoweje terminologije a zwucowanju rozměśa kompleksnych kontekstow w serbskej rěcy. Wopśimjeśa se rěcnje skšuśuju z pomocu pśidatnych serbskich modulow; to su na pśikład zwucowanja z tekstami z proznotkami, z pśirědowanjami a ze strukturěrujucymi pšašanjami. Z pomocu teje wucbnice mógu se wuknjece wuzamóžniś, serbskorěcne fachowe teksty recipěrowaś a z jich wopśimjeśami produktiwnje wobchadaś. Wucbnica „Grajne plany 2“ za serbsko-nimske rědownje jo licenca z nakładnistwa Klett.


text:
Po naszymu ô Wilhelmie Tellu
We Szwajcaryji, w tym kroju, kaj sōm take gōry, co sie aż z niebym stykajōm, żyli se ludzie bez krōla. Ale niydugo tak było, bo dostali bardzo złego landrota. Nazywoł sie Gesler, a bōł taki zażarty, że wto go niy suchoł, to zarŏz go zawar do łula.
Szandarōw se trzimoł bardzo dużo. Co miesiōnc wydowoł nowe podatki. Wto niy mōg płacić, to go zarŏz dŏwoł na supasta. Rŏz landrot doł mycka na żyrdź powiesić i na wsi postawić. Potym chodziōł po wsi szandara ze zwōnkym, a ludziōm meldowoł: „Ta mycka jes ôd naszego pana, wszechmocnego landrota Geslera. Wto idzie kole tyj mycki ferbaj, niych jōm pozdrowi i przez to pokŏże, że chce landrota suchać. Jak bych jŏ chyciōł takygo gizda, coby niy pozdrowiōł, to zarŏz go bierã”.
W tyj wsi żōł chałupnik, nazywoł sie Tel i miyszkoł na gōrce. Bōł bardzo bogaty, niy boł sie żŏdnego, ani landrota, ani szandary. Jak rŏz szoł ôżarty, to ujrzoł tã myckã i padŏ do siebie: „Ta czŏpka niy wort dwa czeske, na co jōm powiesiyły te gupie szandary. A możno sie do nij chrobŏki dali”. Jak pŏlnōł w tã żyrdkã, to zarŏzki sie złōmała, a czŏpka wpadła do marasu. Zarŏzki szandara chytŏ go za kragel, ale Tel doł mu w pysk, aż sie przewrōciōł. Ale terazki chytŏ go troje szandarōw i rynce mu wiōnżōm i idōm do Geslera. Pōn landrot padajōm: „Ty diŏbli giździe, ty świnio, ty tak poradzisz rajcować, tyś mojã myckã tak ôbraziōł, jŏ cie tu zarŏz ukŏrza. Na gowa twojigo Antka dōm te jabko, a ty do niego strzelisz; abo zastrzelisz synka, to wtynczŏs idziesz do dziury, abo niy cylniesz, to tyż idziesz do dziury. Ani świyncōnŏ kryjda ci niy pōmoże, ty diŏbli chacharze”.
Tyn landrot mioł serce jak kamyń. Ludzie żałujōm Tela i Antka, aż pani landrotka płacze. A landrot kŏzali swojim szandarōm Antka swiōnzać. Nasz Tel już trzimie flintã i mōwi: „Ferbaj panie landrot, jŏ strzelić niy moga, mie sie rynka trzyńsie”. Ale Antek wołŏ: „Strzylejcie fater, ôsmōlcie landrota!” Wrŏz krrach! Pŏd szus. Pōn Bōczku kochany, dyć Antek żyje! Jabko sie rozleciało na dwie czyńści, to bōł szusek! Tel strzeloł śmiało.
Pani landrotka wyskoczyła aże pod strzecha. A szandary stojōm jak trupy ôd radości. Ludzie skŏkajōm i wrzeszczōm i ôbu czynstujōm gorzołkōm. A landrot padŏ: „Wiysz, tyś takŏ mamōna, ale co ci po tyj drugyj patrōnie?” – „Ta drugŏ patrōna jest narychtowano na pana Geslera, naszego landrota, strasznego chachara, huncwota, świntucha, gałgana i diŏbligo najducha” – padŏ Tel.
Zarŏz go szandarzi chytajōm, ale Tel bōł mocny i żŏdnego sie niy boł. Jak gichnōł szandary, to zarŏz z niego wylazły bachory i ślypiska. Jak to Gesler usłyszoł, to go aż krymfy wziōny. Wszyńdzie Tela szukali. Rŏz już po dwōch latach, kedy landrot z wojŏkym jechali z gościny, nasz Tel czekŏ na nich. Słyszy jak Gesler gŏdŏ; zofort flintã laduje i gŏdŏ: „Landrocie, rōb destamynt, bo już amyn z tobōm”. I strzelōł go w łeb. A Gesler wrzeszczy: „To Telōw szus, ty diŏblo ôwado!” Wojŏk rajtuje kalupym do pani landrotki. Nasz Tel idzie do wsi, bo landrot zabity. Chłopy prziśli Tela ôbejrzeć i ôbrać go za fojta.
Tekst napisoł Maksymilian Szombara ze państwowyj gimnazyje we Mikołowie w 1934 roku.


text:
Chorownja geriatrisku staciju za nutřkownu medicinu wotewrěła
W Kamjenskej chorowni wot nětko staršich pacientow na staciji za akutnu geriatriju zastaruja. Lěkarski nawod ma nazhonita lěkarka na polu geriatrije dr. Sevdalina Koleva. Mikławšowa stacija je tak wuhotowana, zo móža tam hač do 20 pacientow hladać. Za wosebite situacije je tež wosebita rumnosć z jednym łožom k dispoziciji. Nowy poskitk je mjeztym derje přiwzaty. Dr. Koleva je zwjeselena z wysoko motiwowanych sobudźěłaćerjow a pyta dalšich wukubłanych fachowcow k rozšěrjenju swojeho wobłuka.


text:
Na dźěćacej a młodźinskej farmje nowu wučbnu kuchnju přepodali
Wojerecy (SiR/SN). Derje wonjało je minjenu póndźelu w nowej wučbnej kuchni na Wojerowskej dźěćacej a młodźinskej farmje, kotraž je w nošerstwje Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka (CSB). Hromadźe ze sobudźěłaćerkomaj Elžbjetu Hojerjowej a Lisu Meister su tři šulerki někotre słódne a předewšěm strowe zakuski přihotowali. Tež sakski minister za regionalne wuwiće Thomas Schmidt (CDU) sej přeškoda njebě a je sobu pomhał, po tym zo bě nowu kuchnju jeje zaměrej oficialnje přepodał. We wulkej swětłej a modernje wuhotowanej rumnosći maja nětko štyri warjenske kupy z najlěpšimi wuměnjenjemi.
Loni 20. awgusta běchu na farmje nowu kuchnju kaž tež běrowowe a sanitarne rumnosće twarić započeli. Projekt je dźěl kooperaciskeho programa Interreg Pólska–Sakska. Z jeho pomocu maja so wuwićowe zadźěwki w pomjeznej kónčinje mjez Pólskej a Sakskej přewinyć a zhromadne dźěło pohłubšić. Kuchnja sama je něhdźe 200 000 eurow płaćiła. Europska unija cyłkowny projekt z něhdźe 780 000 eurami spěchuje.