text:
Klopsztanga
thumb|right|280px|Klopsztanga Klopsztanga to je urzůndzyńy kere za podstawowo funkcyjo mo dopomagać we klupańu kloprem tepichůw. Mo forma konsztrukcyje wykůnanyj nojczyńśći ze złůnczunych (zeszwajsowanych) růł, na kerym wjyszo śe tepich do jygo wyklůpańo. Krům tyj funkcyje, klopsztangi sům tyż używane do szpasu a kej zorta przirzůndu do akrobacyje bez bajtle.
Klopsztangi bůły fest popularne ńim wynejdźono uodkuřač, nale i terozki idźe je trefić tak na uośedlach, jak i na posesyjach prywatnych.


c: text/html

text:
Harry Potter
Harry Potter to je mjano seryje kśůnžek kerych autorkům je J. K. Rowling. Sům ůune fest opularne postřůd bajtli a modych, majům tyž čytelńikůw postřůd dorosuych.
Seryjo Harry Potter uopisuje přigody modygo čarodźeja bez šeść lot, bez kere bůu ůun školořym we Šule Magije a Čornokśynstwa we Hogwarće. Autorka pado, co idyja seryje wlozua jeij do gowy jak mjoua rajza cugym.
Pjyršo kśůnžka, Harry Potter a Kamjyń Filozofičny, bůua wydano we 1997 roku, nale jeij akcyjo mo plac we roku 1991. Nostympne tajle majům anfang před anfangym roku we šule a kůńčům śe na anfangu wakcyji letńich. Choć uopisujům roztomajte přigody, ńy sům ůune uodrymbymi couośćůma, jyno tajlůma seryje uo wspůlnyj fabule. Zwjyńčyńy coukigo cyklu mo być jygo uostatńi, śůdmy tům.
[Sprowjej] Tůmy cykla
- Harry Potter a Kamjyń Filozofičny
- Harry Potter a Kůmnata Tajemnicůw
- Harry Potter a wjyńźyń Azkabanu
- Harry Potter a Čara Fojyry
- Harry Potter a Zakůn Fyniksa
- Harry Potter a Kśůnže Půukrwi
- Harry Potter a Insygńa Śmjyrći
[Sprowjej] Filmy a inkše
Krům kśůnžek, s kuli "Poteromańije" a srogigo zainteresowańo fanůw (we 2007 podug stanu na lipjec spředano 325 mln. egz. růmanůw uo Potteře), powstouy tyž adaptacyje filmowe, gry kůmputrowe a inkše. Do terozki sfilmowano pjyńć tajli cyklu, prymjera kinowo šůstyj tajle je planowano na 2009, a śůdmyj we dwůch tajlach na 2010 a 2011.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
W Budyšinje njejsu jenož Němcy žiwi, ale tež Serbja, přisłušnicy najmjeńšeho słowjanskeho ludu. Před wjace hač 1000 lětami wobsydlichu słowjanske kmjeny wulke dźěle srjedźneje a sewjerneje Němskeje.
Dźensa eksistuja jenož we Łužicy hišće něhdźe 60 000 Serbow, kotřiž nimaja druheho maćerneho kraja zwonka Němskeje.
Serbska rěč słuša k zapadosłowjanskej rěčnej skupinje. Při tym ma kołowokoło Budyšina rěčana hornjoserbšćina wjetše podobnosće z čěšćinu, wokoło Choćebuza rěčana delnjoserbšćina chila so bóle k pólšćinje.
Jako załožerske lěto Budissina abo Budyšina płaći lěto 1002, jako so hłowny hród słowjanskich Milčanow prěni raz dokumentarisce naspomni. Tysac lět su Serbja a Němcy potajkim tule zhromadnje žiwi. Budyšin bě a je politiske a duchowno-kulturne srjedźišćo Serbow. Tu namakamy najwažniše kulturne a politiske zarjadnišća Serbow, mamy tu šule a pěstowarnju, hdźež móžeja dźěći serbsce rěčeć a rěčeć nawuknyć. Něhdźe 5–10 % měšćanskeho wobydlerstwa su dźensa hišće serbskeje narodnosće. Město wuznawa so k swojej němsko-serbskej kulturje a k swojim stawiznam a pokazuje to najprjedy z dwurěčnymi taflemi wšěch dróhow a naměstow kaž tež zjawnych zarjadnišćow. Hłowne wustawki města Budyšina hódnoća zhromadnosć mjez Serbami a Němcami jako wobohaćenje. Měšćanska rada je tohodla Wustawki k spěchowanju serbskeje rěče a kultury wobzamknyła a dźěłowy kruh za serbske naležnosće wutworiła.


text:
Zaznaczůny uopolski krys
to plac, kaj djalekt je nojczyńśći używany.
Uopolski djalekt ślůnskij godki je używany we becyrku Uopola, atoli tyż we gminach Kůmprachćicy, Chrzůnstowicy, Izbicko, Turawa a poru inkszych.
[Sprowjej] Cechy djalektu
We tych djalektach sypjelům (sycům). Po twardych spůłgłoskach je nosowe a (kans; na kůńcu nosowość śe traći – mjou robota), pů mjynkich – nosowe y (wjyncyj). Na kůńcu traći śe spůłgłoska nosowo, kero śe mjyńi we nosowo farba uod samogłoski (brzegym, wjam dowo brzegyng, wjang ze samogłoskům nosowům na kůńcu). Downe duge a godajům w ńych: ou, oe, a nakłůńůne tyż ůy (louć, doestali, drůyga). Rz je czynsto wyraźne. Przed spůłgłoskůma ć, dź, ś, ź czynsto antycypacyjo mjynkośći (lejćeli).
[Sprowjej] Bajszpile tekstůw


text:
Ńymodliński djalekt
Djalykt ńymodliński ślůnskij godki to wyrůžńůny uod inkšych warjant ślůnskij godki, pjyrwotńy stosowany we uokolicach mjasta Ńymodlin, dźiśej uostou śe ino we dwůch rygjůnach; pjyršy stanowjům Pjechoćice, Staro Jamka, Kuźńica Ligocko, Sowin, a centrůma drůgigo sům Narok a Ńywodńiki. Djalykt ńymodliński je podany na průdńicki.
Kedy ślůnski je rozpatrywony kej djalykt polskij godki godo śe, co je to gwara środkowośląska (gwara střodkowoślůnsko).
[Sprowjej] Cechy charakterystyčne
Cechůma charakterystyčnymi fůnolůgije djalyktu ńymodlińskigo sům:
- dyftůngično wymowa dawnygo dugygo a we postaći dyftůngu ou (np. trouwa - trawa),
- můnoftůngično wymowa kůntynuantůw dawnygo krůtkigo a dugygo o (wyjůntkym je labjalizacyjo naguosowygo o-).
Růžńy předstawjo śe wymowa samoguosek nosowych. Mjyškańcy Sowina a Kuźńi Ligockej wymawjajům nosůwka předńo šyroko a pů spůuguoskach twardych, a pů mjynkich, co je nawjůnzańym do gwar guogůwjeckych a koźelskych. S kolei mjyškańcy Naroku, Ńywodńik a uokolic nosůwka předńo pů spůuguoskach twardych wymawjajům šyroko kej nosowe a, a pů spůuguoskach mjynkych wymawjajům wůnsko kej nosowe y, co je tyž typowe lo djalyktu uopolskigo.
Djalykt ńymodliński počůnkowo charakteryzowou śe tyž mazuřyńym; uobecńy řodko wystympujůncym w tym djalykće.


text:
Gůry Uolbrzimje
Gůry Uolbrzimje[1] (mjanowane tyż ze polskij godki Karkůnoszůma, czes. Krkonoše, pol. Karkonosze, dowńi Góry Olbrzymie, mjym. Riesengebirge, śl-mjym. Riesageberge[2] abo Riesageberche[3]) - gůrske pasmo we połedńowyj Polsce a we půłnocnyj Czeskij Republice. Gůry Uolbrzmije sům tajlům Sudetůw.
Nojwyższym wjyrchym je Śńyżka - wysoko na 1602 lebo 1603 metry (je to tyż nojwyższo gůra Ślůnska a Czeskij Republiki). We Karkůnoszach je mnogo turystycznych cestůw (lo pjeszych a narćorzůw), schrůńiskůw a inkszych uobjektůw lo turystůw.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis gůry u̯olbžiḿy.
- ↑ Konrad Werner, Schlesische Nachrichten:, Eeener aus dam Riesageberge, Königswinter, Nummer 13/2003
- ↑ Franz Ronefeld, Riesengebirgs-Buchkalender 1998, Autor: Hans Wimmer: Mir kumma vom Riesageberche


text:
Chorwacyjo
Chorwacyjo (Chorwacko Republika) – państwo we połedńowyj Ojropje, nad adrjatyckym morzym, kere grańica mo uode poułdńo s Bośńům a Hercygowinům a Czornům Gůrům, uode wschodu ze Syrbijům a Madźarůma a Słowyńijům uode půłnocy. Na połedńowym zachodźe je przi Morzu Adrjatyckym. Samostanowi uo śe uod 1991, kedy uodkuplowała śe uod Jugosławije.
Chorwacyjo mo fest dźiwne wybrzeże; taki typ wybrzeżo s mocům dugich wyspů ustawjůnymi růwnolygle do lyńjie brzygowyj, zostoł zmjanowany dalmatyńskym uode mjana chorwackigo regijůnu Dalmacyjo.


text:
Penis
Penis (z łaćonšćiny) je wopłodźowanski organ muskich cycakow a tuž tež mužow. Ma formu roły a słuži biologisce přenošowanju symjentneje kapaliny ze symnjentnymi bańkami do žónskeho ćěła kaž tež wumočenju, dokelž je močowa rołka w penisu zdobom podlěšk symjenjowoda, kotryž wjedźe z mudow hač do prostaty. Při splažnym wobchadźe (k zaměrej rozpłodźowanja) zadobywa so erigowany penis do waginy.
Čłowječi penis wobsteji ze zdónka (corpus penis) ze sprosćakami a z žołdźika (glans penis) na kóncu penisa. W přirodnym stawje je žołdźik wobdaty z škitacej předkóžku (praeputium penis). Přerězna dołhosć čłowječeho penisa w erigowanym stawje wučini mjez 12 a 15 cm.
Wuwićostawiznisce wotpowěduje muski penis žónskemu łoskotakej.
Symboliski penis, tak mjenowany falus, je w mnohich kulturach wuznamny symbol za płódnosć.
W serbskej wobchadnej rěči je wjele słowow za penis, mjez druhim cympl(k), honačk, pipa, šiška abo čilak.


text:
M&M Gastro
Słowa kluczowe: wyposażenie gastronomii Katowice, wyposażenie gastronomiczne Katowice, urządzenia gastronomiczne Katowice, urządzenia do gastronomii Katowice, pakowarki próżniowe Katowice, pakowaczki Katowice, gastronomia Katowice, lady chłodnicze Katowice, szafy chłodnicze Katowice, zamrażarki Katowice, krajalnice Katowice, frytkownice, sprzęt gastronomiczny Katowice, ciągi kuchenne Katowice, piece konwekcyjno-parowe, urządzenia do zmywania, środki myjące Katowice, urządzenia chłodnicze Katowice, meble gastronomiczne Katowice, witryny Katowice, drobny sprzęt Katowice, odzież gastronomiczna Katowice, tace Katowice, pucharki, noże Katowice, pojemniki gn Katowice, termosy, garnki Katowice, rondle Katowice


text:
Wikipedyjo:Prawidła zapisowańo
Ta zajta prezyntuje prawidła lo pisańo artiklůw podle nowyj uortografije Steuera. Je to alfabet, na kerygo przistano po gorkich dyskusyjach. Mołymi krokůma wycofujymy śe ze użyćo tak mjanowanygo "alfabetu fůnetycznygo". Půńiży zestawjůno cołki alfabet dokupy ze dwuznokůma, podano jako te buchsztaby śe czyto we Mjyndzynorodowym Fůnetycznym Alfabeće a wykozano nojwożńijsze růżńice půmjyndzy alfabetym Steuerowym a polskim. Je tyż wykoz nojważńijszych prawideł jak pisać artikle uod strůny uortograficznyj a leksykalnyj.
[Sprowjej] Steuerowy szrajbůnek a jego prawidła
[Sprowjej] Růżńice ze polskim abecadłym
Jeli chćołbyś napisać artikel we ślůnskij godce, atoli wjysz jyno polske abecadło, gibko mogesz tyż poznać Steuerowy szrajbůnek. Ńiży sům dane růżńice, uo kerych muśisz pamjyntać.
- Sam, kaj po polsku mjeli bychmy ó (btp. góra, król) u Steuera je ů (gůra, krůl).
- Buchsztaba ů pojawjo śe mjast u a o, zawdy przed n, m a ń, skiż tygo můmy btp. słowo pjerůn, a ńy
pjeron(nale je słowo roztomajty, a ńy roztůmajty).
- Buchsztaba i używo śe jedźińy do uoznoczańo samogłoski i, ńigdy do zmjynkczańo spůłgłoskůw, skuli tygo możebne je zapisowańy wyrazůw typu zicherka bez stracha, iże fto przeczyto to jako
źicherka.
- Zmjynkczyńa spůłgłoskůw dycki zapisujymy bez kreska nad buchsztabům, btp. ća, ći, ću to je polske cia, ci, ciu.
- Jeli jako buchsztaba ńy ma swoji uodmjany ze kreskům, zmjynkczyńy zapisujymy bez j, btp. bja, bje, bju to je polske bia, bie, biu.
- Zmjynczyńo buchsztabůw k i g śe ńy zapisuje, skiż tygo můmy kery, wjelge mjast
kjery, wjelgje.
- Kożde ło na poczůnku słowa a ńy jyno, btp. łopole, łokrongły zapisuje śe bez uo, stůnd Uopole a uokrůngły.
[Sprowjej] Růżńice ze polsko-czeskim abecadłym
Jeli scesz nům půmůc we poprowjańu artiklůw, kere majům we śe muster {{ort}}, trza ći wjedźeć pora zachůw, jak to pomjyńać.
- Kożde Č, č, Ř, ř, Š, š, Ž, ž trza pomjyńić na Cz, cz, Rz, rz, Sz, sz, Ż, ż.
- Muśisz tyż dać pozůr, coby akuratńy bůło zapisane kożde ł - polsko-czeske abecadło używało jyno u we tyn plac, skuli tygo trza dać mjoł mjast
mjou, Łůdź mjast Uůdźatd.
- Jak je przileżytość, sprowdź tyż artikel, eli ńy ma we ńim felerůw we godce, jak btp. polůńizmusy lebo co.
- Lepi ńy przećepuj zajmy bez zakłodka "přećep" - uostow to admińistratorům, bo twoja zajta, co jům żeś sprowjůł na Steuera moge i tak mjeć eszcze felery (żodyn ńy je przeca alfům a uomegům!).
- Jag'eś je pewny, co wszyjske je do porzůndku, symńij muster {{ort}}.


text:
Budapeszt
Wspůłrzyndne: 47°30' N 19°03' E
Budapešt (madź.: Budapest, cyg.: Peszta) – mjasto we Madźarach pouožůne w půunocnyj tajli kraju, nad Důnajym. Stolica Republiki Madźarskij. Do XIX wjeku tři uosobne mjasta: Buda a Óbuda na prawym břygu Dunaju a Pešt – na lewym.
Budapešt je jydnům s nojwažnijšych metrůpoliji Ojropy Střodkowyj. Wjelgi uostřodek kulturalny (Biblijoteka Narodowo, lične muzyja, galeryje, tyjatry, 2 uopery) a naukowy (Akademijo Nauk, ůniwersytet (uod 1635), politechńika (uod 1782), Akademijo Kunštůw Gryfnych, wjela inkšych učelni a instytutůw badawčych). Wožny uostřodek turystyčny (gorůnce zdřůdua mineralne). Na Wyspje Mougořaty znojduje śe wjelgi kůmpleks balnyjolůgičny.


text:
Wustajeńca "Serbja w Němskej"
"Serbja w Němskej" je pućowanska wustajeńca k stawiznam a kulturje serbskeho ludu. Na něhdźe 50 taflach předstajeja so stawizny ludu wot 6. lětstotka hač do přitomnosće. Nimo informaciskich taflow wobsahuje wustajenca eksponaty kaž serbske husle a dudy. Wušiwanki, debjene jutrowne jejka, figuriny z narodnej drastu a tež nowe medije z informacijemi wo Serbach wustajencu skulojća.
Koncept wustajency, kotryž zmóžnja wopytowarjej stworić sej žiwy wobraz wo byću łužiskich Serbow, staj naćisnyłoj dr. Susanna Hozyna ze Serbskeho instituta a Hartmut Dießner. Wuhotowanje měještaj na starosći Jens Prockat a Eberhard Kahle, wustajene fotografije stwori Jürgen Maćij.
Mjeztym je so wustajenca hižo na 40. stacijach pokazała.


text:
Lazaryt
Lazaryt to je fest ważno jydnostka uorgańizacyjno we systymje zdrowotnygo pjastůnku. We lazaryće dowo śe śwjadczyńo zdrowotne we warůnkach zawartych. Nojważńijszym cwekym dźołańo lazarytůw je kuryrowańy pacjyntůw, nale lazaryty dowajům tyż pjastůnek do ludźi zdrowych, jako np. lazaryty położńicze.
Wele lazarytůw czynsto sům tyż przichodń ambulatoryjne a zakłady djagnostyczne. We lazaryće pacjyntům dowo śe lekarski a uopatrůński pjastůnek bez cołki dźyń. Ńykere lazaryty, uosobliwje akadymicke lazaryty, zajmujům śe prowadzyńym dydaktyki przed- a podyplůmowyj.


text:
Dwórc
Dwórc[1] (němsce Hof) je bjezwokrjesne město z něhdźe 46.000 wobydlerjemi w sewjerowuchodźe bayerskeho knježerstwoweho wobwoda Hornjeje Frankskeje. Leži na kromje stawizniskeho regiona Bohotskeje při rěkomaj Solawje a Regnitz, jenož pjeć kilometrow zady sakskeje hranicy.
Dwórc namaka so w dolinje Solawy mjez Frankskim lěsom a Šmrěčinami. Bu w lěće 1214 jako sydlišćo Rekkenze k prěnjemu razej dokumentariski naspomnjeny. Wokoło 1230 bu tak mjenowane „nowe město“ natwarjene, kotrež dósta mjeno „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.
Partnerske města Dwórca su Pławno, Cheb (Čěska), Villeneuve-la-Garenne (Francoska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjednoćene staty).
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927, LCCN 49-044581, OCLC 246371569 (SERDIS - Serbske digitalne słowniki).


text:
Republika
Republika (uać. Res publica, dosuowńy řeč pospolito) - zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny w wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.
W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
- prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
- řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;
S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.
Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej republika, a nawet republika dymokratyčno, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.
Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.


text:
WALYNTYNKOWY GYSZYNK
Niy poradza godać, jak inksi godajóm,
swojim żónkóm co dziyń, jak fest je kochajóm.
Choć tego niy godóm to wiysz, nojmilejszo,
że Ty w mojim życiu jest żeś nojważniejszo!
Możno piwo bardzij troszyczka gelduje,
wiysz przeca, jak bardzo mi „Tyskie” smakuje!
Ło gołymbiach niy wspómna, przeca wiysz sama,
żech do tyj gowiedzi, jak dlo dzieci mama!
Króm tego, nic dlo mnie niy ma ważniyjszego,
łod mojij żóneczki, dziubeczka mojego!
Niy ma takij rzeczy, co bych niy móg zrobić,
coby ino Tobie dziubeczku, dogodzić!
Dlo Ciebie bych ciepnół nawet cigarety,
kebych kurzół, ale niy kurza, niestety!
Nawet z piwa dlo Cia moga zrezygnować
i co dziyń, miast sztyry, ino trzi kupować!
A skiż Walyntynek łody mnie w gyszynku,
łobiecuja wcześnij przijś do dóm ze szynku!
Autor:B.Śmigała


text:
Tukej Slonzok Slonzoka znojdzie. Ciebie tyz. Jak tworzysz np: piszesz malujesz,fotografujesz,filmujesz,uczysz inkszych o naszyj kuturze abo w jakis sposob przedstawiosz nasz Slonsk, czy to ziymia, czy ludzi czy kultura, to tukej Twoje miyjsce jest. Jak lubisz prowadzic czatu , forum, blogi abo umiysz w jakis inkszy sposob pomoc nom we rozwoju tych stron - tukej Twoje miyjsce jest.
Jak zes jest we jakis organizacji kero zajmuje sie naszom kulturom - tukej Twoje miyjsce jest.
Zaproszomy ..... Zaloz konto za darmo.


text:
Lechia Gdańsk pokonała w sparingu rozgrywanym w Gniewinie drugoligową drużynę Gryfa Wejherowo 1:0.
Gryf Wejherowo - Lechia Gdańsk 0:1 (0:0)
Bramki: Marko Bajić 62k.
Gryf Wejherowo:
Wiesław Ferra - Sebastian Kowalski, Przemysław Kostuch, Adrian Kochanek, Marcin Warcholak (75 Michał Skwiercz) - Łukasz Pietroń (75 Maciej Szymański), Jarosław Felisiak (46 Maciej Stefanowicz), Piotr Kołc, Grzegorz Gicewicz - Michał Fidziukiewicz (75 Krzysztof Wicki), Rafał Siemaszko (75 Szlas).
Lechia Gdańsk:
(I połowa) Sebastian Małkowski - Marcin Pietrowski, Krzysztof Bąk, Sebastian Madera, Vytautas Andriuškevičius - Piotr Wiśniewski, Maciej Kostrzewa (25 Łukasz Surma), Andreu, Adam Duda, Mateusz Machaj - Grzegorz Rasiak. (II połowa) Michał Buchalik - Deleu, Rafał Janicki, Jarosław Bieniuk, Lewon Hajrapetjan - Ricardinho, Wojciech Zyska, Łukasz Surma, Marko Bajić, Patryk Tuszyński - Piotr Grzelczak.
Polub nas na FB:


text:
Důmińikana
Důmińikana, Republika Důmińikańsko - państwo we Americe Půunocnyj, druge podug powjeřchńe a ličby ludźi na Mořu Karajibskim (po Kubje). Zajmuje ůng. 2/3 placu wyspy Hajiti, kero je podźelůno mjyndzy ńa a państwo Hajiti.
Pjyršymi mjyškańcami byli sam Tainowje. Lo Ojropejčykůw teryny uobecnyj Důmińikany uodkryu Křištof Kolumb we 1492 roku. Ńyskoři kraj přeloz pode wuadza Hišpańije. Stolica Důmińikany, Santo Domingo, zouožůno we 1496 roku je nojstaršym stouym uośedlym zouožůnym bez Ojropejčykůw we uobu Amerikach. Zachodńo tajla wyspy Hajiti bůua pode kontrolům francuskům a we 1804 uoguośiua ńypodleguość kej Hajiti. Bez lata 1821-1843 Důmińkana bůua bez Hajiti uokupowano. Ńypodleguość uoguošůno po wygrańu powstańo, 27 lutygo 1844. Ńyskoři Důmińikana točůua wojna s Hajiti, bůua uokupowano bez Hišpańijo (1861-1865), a zaś bez USA (1916-1924).
Wjynkšość ludnośći je krojcokůma dwu abo wjyncyj ras. S bjouych nojwjyncyj mo hišpańske pochodzyńy. Katolicyzm wyznowo 79% mjyškańcůw. Postřůd čornoskůryj ludnośći idźe trefić tyž ańimistůw a wyznowcůw Voodoo. Gospodarka dowńij bůua uoparto na bauerstwje, terozki krům ńygo sroge znočyńe mo turystyka.


text:
Argyntyna
Argyntyna (Argentina, Republika Argyntyńsko – República Argentina) – państwo w Americe Pouedńowyj, nad pouedńowym Atlantykym. Grańičy s Čile na zachodźe, Boliwjům a Paragwajym na půunocy, Brazylijům i Urůgwajym na půunocnym wschodźe. Argyntyna rośći pretynsyje do archipelagu Falklandůw a tajli Antarktydy. Mjano pochodźi uod uaćińskigo argentum (srebro), kerym Indjanery uobdarowali hišpańskych rozbitkůw Juano Díaza de Solís. Argyntyna je čuůnkym uorgańizacyji gospodarčyj Mercosur.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ Statystyka argyntyńsko podaje uobšar wroz s Falklandůma (2 780 092 km²) i s terytorjům antarktyčnym (3 618 000 km²)


text:
Saudyjsko Arabijo
Arabja Saudyjsko, Krůlestwo Arabje Saudyjskij (ar. المملكة العربيّة السّعوديّة; trb. As-Su'udijja; Al-Mamlaka al-Arabijja as-Su'udijja) - państwo pouožůne w zachodńij Azyji, na Půuwyspje Arabskym. Grańičy s Irakjym, Jordańjům, Kuwejtym, Uomanym, Katarym, Zjydnočůnymi Ymiratůma Arabskymi i Jymynym. Stolica znojduje śe we Rijadźe. Arabja Saudyjsko je jydnym s państw zouožyćelskych Ligi Państw Arabskych.
Krůlestwo Arabii Saudyjskij uobejmuje prawje 80% placu Půuwyspu Arabskigo, co uodpowjado w přibližyńu 1/3 placu Stanůw Zjydnočůnych. Krůlestwo znojduje śe w pouedńowo-zachodńij tajli kůntynyntu azyjotyckigo. Wschodńo tajla kraju to puaskowyž začynojůncy śe na půunocy pustynjům Wjelgi Nafud i ćůngnůncy śe wzduž Zatoki Arabskij, až do nojwjynkšej na śwjeće pustyńi pjaščystyj Rub Al-Chali (Pusto Ćwjortka) na pouedńu. Na zachodźe tygo puaskowyžu znojduje śe Nadžd, serce Půuwyspu Arabskigo, znůne s widowiskowych urwisk a pustyń žwirowych a pjaskowych. Stolica Rijad pouožůna je wuaśńy w Nadždźe. W zachodńij tajli kraju, růwnolygle do Mořa Čyrwůnygo, bjygńy uańcuch gůrski. W rygjůńy Hidžaz, kery mo plac nad Mořym Čyrwůnym, znojdujům śe śwjynte mjasta islamu Mekka a Medyna, mjasto portowe Džudda a letńo stolica kraju Taif.


text:
Indjanery
Indjanery to je mjano nojsrogšyj grupy rdzynnyj ludnośći Ameriki (uobok Inujitůw a Aleutůw), kero uobejmuje mynga roztůmajtych plymjůn a grup uo roztůmajtym poźůmje rozwoju, charaktyře a kultuře. Zaličo śe jeich we antropolůgije do rasy žůutyj. Jeich mjano je po prowdźe felerne, a wźyno śe skiž tygo co Křištof Kolůmb myślou, co dopuynyu do Indji. Terozki užywane sům tyž inkše mjana, jako Aboriginal Peoples (ludy pjerwotne), Native Americans (rdzynne Amerikůny) abo Amerindjanery. Podug nojšyřyj přijyntyj we nauce teoryje, Indjanery přykludźiuy śe do Ameriki s Azyje w čos uostatńij epoki lodowcowyj (20-35 tyś. lot nazod) bez Ćyśnina Beringa. We uokreśe kolůńizacyje ojropejskij we Americe bůuy ůune fest tympjone a śiuům nawrocane na chřeśćijaństwo. Ńykere jeich fest rozwińynte kultury coukim upoduy (Inki, Azteki, Tolteki a inkše). We USA a Kanadźe wjynkšość ś nich pozawjyrano we rezerwatach. Terozki majům we kůnstytucyjach a inkšych aktach prawnych państw Ameriki zagwarantowane růwne prawa a swoboda, we tym tyž swoboda religijno. Skiž tygo powstou a rozwijo śe ruch panindjanerski, kery odwouůje śe do kulturowyj a etńičnyj wspůlnoty Indjanerůw.
Krojcoki Indjanerůw s bjouymi mjanuje śe Metysůma, a s Negrůma - Zambo.


text:
Pore opowiadań o hań downych zawodach i rzymiosłach...
O krawcowaniu
Terazy to je wszycko inakszy, lepszy sorganizowane, wszyjscy sie majóm dobrze, nie tak, jak kiejsi za mojich młodych roków. A moda! Wszyjscy prawióm, że to yny baby smiyniajóm co chwila mode. Nie bydym sie o to sbywoł, ale z własnego doświadczynio wiym, że chłopsko moda też sie smiyniła już kiela razy; dyć żech uż je przez szejdziesiónt roków krawcym, to wiym, wiela razy żech sie za ty roki uczuł podle mody szyć! Piyrwej to nie było tak lechko wyżyć. Do fabryk i do szachty daleko, a maszyny nie jejździły – tak gdo umioł jaki to rzymiosło, żył lepszy. Rzymiosło było w poszanowaniu, jako w tym porzykadle: „Jaki taki rzemieśniczek, choćby yny mietlorziczek”. Tóż moja Mamulka prawili, że pujdym sie uczyć, cobych sie w życiu nie straciuł – za szewca, abo krawca. Za szewcach nie chcioł iść, bo to trzeja dookoła stare smrodlawe charboły łotać, a widoku na wyżyci nie było takigo, jako u krawca, bo kiejsi to ludzie chodzowali boskym aji do fabryki, abo do miasta, a dziepro przi samym mieście obuwali bóty. Do kojścioła przes tydziyń boskym, a w niedziele sie obuwali dziepro przi kojściele. Każdy ściepoł bóty s rzymynia i jaki gdo mioł nogi upaćkane od prochu i rosy taki styrczył do bótka i fest zasznórowoł. Nogi sie spociły i bóty zamazały, a potym ty szewcu dropej w nich pazurami! A tak jo szoł za krawca. Na Gody żech skóńczuł szternost roków, a zaros od Nowego Rokuch nastómpiuł do uczynio do Pietrowic na sztyry roki s kustym. Tak sie uczyło na trzi roki, ale mie Mamulka – wdowa – ni mógli używić, tak żech musioł za kust sztworty rok być za ucznia i robić za darmo, tela coch ponikiedy dostoł jaki tyn grejcar jakech kómu robote odniós. Prawili ludzie, że nauki se trzeja wożyć, bo niż sie uczyń wyuczy, to mocka wystoji, a była to prawda. Dzisio by tymu ani żodyn nie uwierzuł, aji mie sie czasym zdo, jakech to wydzierżoł, bo dzisio ucznie dostanóm i płacóne, a uż nie mówić o tych wszyckich wygodach, co majóm i szkołe majóm... Ranoch stowoł o pióntej i musiołech ziymnioków uszkrobać szkrobaczkóm ze starej łyżki na obiod, bo ty, coch uszkroboł, żech wieczór warzuł na śniodani. Szkrobać żech musioł ciynko, bo prawiła majstrowo, że oszkrabina musi sie na nosie słómać, a za hrubsze żech był zaroz bity. Ziymnioki sie szkrobie, nie ciosze – prawiła. Potymech garce po śniodaniu pomył, pokrziw dlo babuci i gynsi usbiyroł, odbył żech ich, napos, drobnioków do garca napłókoł, drzewa uciupoł, po mlyko do dwora zaszoł i tak dali. Dziepro jakech to wszycko porobiuł, szełech do warsztatu. Jakech uż był drugi rok za ucznia, toch sie uż zespórzuł i jak mi majstrowo kozała, aż zóndym ze świniom ku wieprzkowi, a potym jóm na nowsiu napasym, toch prawiuł, żech sie prziszoł uczyć za krawca, nie świnie pajść, bo to uż umiym. Dostołech za kudły, na coch był aji przizwyczajóny, ale od tego czasuch świnie uż nie pos ani dziecek nie bawiuł, boch pyskowoł, aż se bawi sama, bo jo móm swojóm robote. Majster mi doł robote i prawiuł: to musisz dzisio srobić, a potym możesz ijść spać, a jakech nie srobiuł, to óni spali, a jo robił, ażech srobiuł, a potym żech eszcze warsztat musioł mokróm handróm przetrzić, coby sie nie kurziło i pieknie pozamiatać, proch obetrzić – a rano jako dycki stować. Jodali my spólnie przi jednym stole. Óni se naloli na miske, a mie niechali w garcu na dnie i toch z tego garca jodoł, a za to móm żołóndek sdrowy, boch se go nie przemaściuł. Jodło było zwyczajne: żur ze ziymiokami na śniodani, mlyko s chlebym, abo kawóm na drugi śniodani (a wtynczas warzili uż jynczmiynnóm kawe, a mie nie szmakowała tak jak prowdziwo kawa), a na obiod gałuszki, krupica, ściyrka, a czasym aji polywka s miynsa, a każdy dziyń kapusta. Na swaczyne lebo wieczerze chlyb ze śliwkami abo japko, abo ziymioki s kiszkóm. Nie było tego dycki do syta, ale na niedziele żech chodzowoł do chałupy, to mi Mamulka upiykli pecynek chleba i dali. Wożył s piynć kilo. Dołech se go na poddaszy i miołech cały tydziyń po kónsku na pomaszkiecyni. Nie zjodech go sóm, bo mi też pómogały myszy. Ros w sobote żech szoł do chałupy uż kole północy. Wszyndzi ćma, yny we dworze sie świyciło. Wyszkrobołech sie na cokiel i dziwóm sie, co sie tam robi, a tu klynczy pore biołych postaci przi żłobie ze słożónymi rynkami. Na kiż djasi, dyć sie przeca Chrystus po drugi nie narodziuł, ale włosy sie mi ze strachu na głowie sjyżyły. Nie byli to anniołowie, yny dworski dziywki przed spaniym polycały sie Bogu – uwidziołech to dziepro jak stanyły i chciały s koszul błechy wygónić – wtynczas żech zaburzuł na okno i uciyk. Światło sgasło w okamigu, ale óny mie musiały poznać (isto po chrómaniu), bo od tego czasu jakech prziszoł po mlyko, niechowały mie czakać na ostatek. Po wyuczyniu żech robiuł za towarysza w mieście dwa roki i dostołech uż płacóne: szejść szóstek od galot, piynć od westy, a dziewiynć od kabota. Szywało sie wszecko „do miecha”. Kabot sie zeszyło zadek z przodkami i podszywke też tak, rosłożyło sie na stole, zeszyło do kupy, przewróciło na lice i kabot był gotowy. Waty ani rozharu sie nie dowało, yny kónsek miecha do klapów, dziepro po 1900 roku, jakech uż był majstrym, zaczyło sie dować wate do ramión i kole całej paże. Na pleca tak na trzi palce a s przodku szyrzi, ani sie tela nie heftowało jak teraz, strzasło sie na maszynie i cało parada. Potym nieskorzi, to do lepszych lóntów dowało sie rozhar i płótno, ale myni jako teraz, a wate yny na pleca, ale hrubszy. Mówili: „Co nie srobiuł Tata, to zrobi wata, a chłop bydzie szykowny!”. Ta moda, co terazy s babskimi piersiami, też dziepro je ze dwacet roków. Kaboty sie szyło dłógi, ze szostym na zadku, potym szyrsze, od dołu bez szosta, dłógi aż na nogi, krótsze, upinace, wolniejsze, a coros to inksze. Westa sie szywała mało wystrzignióno, miyni niż kabot i s klapkami, coby jóm każdy widzioł spod kabota. Zeszyło sie kómplet na rymby, jak cycha, i przewróciło. Zeszyło sie jóm i była gotowo. To sie nazywało weste „ocielić”. Potym były westy bez klapów s wielkim wystrzigiym, potym małe półwesty, potym sie ku oblyczkóm nie szyło westy, a zajś terazy idzie do mody. Przi swojim majstrowaniu żech zażył rostomajtych przigód. Ros prziniós mi klijynt kabot na spadek, że mu nie pasuje. Myślym se, leży jak uloł, a to yny je, coby krawca troche usekiyrować, bo se ponikiery myśloł, że zdobydzie na szacónku, esi bydzie wymyślny. To mi nie pasuje, tu ni ma dobry a jo krejdóm cechowoł, a jak ón poszoł, toch krejde kartaczym wytrzepoł, kabot powiesiuł i niechoł tak. Za tydziyń prziszoł po kabot, oblyk go i prawi: – Terazy je dziepro dobry, podziwejcie sie, ganc jakby nie tyn. Jo sie w duchu uśmioł, boch widzioł, jaki świat je gupi. Jakech uż był majstrym, poznołech cere naszego kojścielnego i podali my se przi ołtorzu rynce na żywobyci. Odbudowali my społym ojcowizne, gruntu przikupili, wychowali my siedmioro dziecek, a jedyn nóm umrzuł mały. Potym mie srobili zwóniaczym i takech zwóniuł w naszym kojściółku pindziesiónt roków. S mojóm Madlynóm my przeżyli 52 roki, a uż je rok przeszło, jak mi umrziła. Terazy mie uż na świecie nic nie zajmuje, yny czakóm, skoro moja Madlynka przidzie po mnie, bo mi to obiecała.
O furmaniyniu
Wozili my drzewo do Jabłónkowa. Taki drzewo sie ścinało w moju, coby dobrze puszczało kore. Woziło sie suche, zdelke miało aji trzicet dwa metry. Tóż na skryntach, jako baji na Bukowskim, nie lza było wykryncić. Stowało sie kole północy, bo jak przijechol nieskorzi, to w Jabłónkowie uż była raja s tym drzewym na dwa kilometry. A wracało sie po połedniu, abo wieczór. Do aryndy żech sie nie stawioł, chyba do Krygla w Jabłónkowie. To był Niymiec, a Jaworzinczanie chodzili do niego, tóż sie mówiło, że to jaworzińsko arynda. Jo tam s grejcarami nie chodziuł, brało sie na borg, a potym, jak była wypłata, to sie szło zapłacić. Nóm, jaworzinczanóm, wierzili. U takigo Kuchejdy móg wziónść aji meter cukru, abo mónki i ón doł. Ros jechoł kamrat, Filipek, a mioł wypłate. I zawołoł mie do aryndy: „poj, cosi kożym”. I kozoł sztwiertke. A ta kaczmorka to tam miała nojynte. A to uż nie było za Austryje, uż była granica. I tyn Filipek prawi: „Zapiszcie mi to tam, bo ni móm drobnych, dwiesta korón móm w kupie”. A ta: „O ni, dwiesta korón w kupie ni ma, takigo grejcara żech eszcze nie widziała”. Nó i musioł zapłacić. Ros urwało rynke Juroszkowi, tóż żech go wiós do Jabłónkowa, do doktorza. Rynka sie eszcze dierżała. Dochtór pooglóndoł, „ja, moi kamraci, mortwe ciało uż nie przirośnie”. Ponikiery, baji nieboszczyk Byrtus, furmanili aż w Turczeku, za Dunajym. Jedyn jaworzynczan prziwiós s tego Turczeka cały miyszek piniyndzy, ale akurat była ta inflacyja i kupiuł za to yny kohóta. A Ligocki był osiymnoście roków w Kanadzie. Prziszoł do chałupy, chcioł grunt kupić, bo mioł kupa piniyndzy. Łysek przedowoł akurat grunt, nó i Ligocki szoł przemiynić dolary, że Łyska wypłaci. I rosmiyniuł ty dolary na marki, ale marka zaczła akurat spadować i Łysek uż nie chcioł gruntu sprzedać. I cało utropa tego Ligockigo, całych tych osiymnoście roków sie smarnowało.
Dróciorze
Hań downij, aji eszcze przed ostatnióm wojnóm, moc było w użyciu glinianych gorków – glinioków. Gorki były rostomajte – pońcloki, żbónki, misy, wiynksze – s dwóma uszami. Były czepniki, do kierych gaździnki dowaly mlyko, coby sie zsiadowało na kiszke, a s wyrchu sbiyrało sie śmietónke. W nich sie też kisiło kapuste, abo ogórki. Peklowało sie do nich aji miynso, dowało sie do nich szmolec ze stopionych szpyrek i inksze wiecy. Choć ludzie opaternie sie śnimi obchodzili, jednako dojść czynsto pynkały, abo sie ganc roslatowały i s ponikierego glinioka zustała kupka szkorup. A jak sie dóma trefił wiynkszy krawal, to gaździno szastała gliniokami o deliny, aż sie szkorupy roslatowały po wszyckich kóntach w izbie. Terazy czakało sie na dróciorza. Dróciorz szoł przes dziedzine i wołoł: „Garce drótować, garce drótować!”. Na plecach mioł drzewiany kastlik, a w nim rosmajte dróty i inkszy wercajg. To był jego caluśki warsztat. Taki chłop poradziuł ze szkorup słożyć na nowo gliniok i tak dobrze sdrótować, że kropla wody nie przeciykła. Dróciorzami byli Słowiocy, co do nas przez czeskóm granice chodzili. Ros taki dróciorz szoł s Nydku przez Czantoryje do Ustrónio. Na Czantoryji przi schrónisku spotkoł financów na granicy, downij sie jich nazywało celników. Tóż ci financi dali sie s dróciorzym do rzeczy. Chcieli ś niego zrobić błozna i tak sie go pytajóm, czy byci dróciorzym to ciynżki fach i jak dłógo trzeja sie za dróciorza uczyć. A tyn prawi: „Jak je chłapiec miglanc, pojyntny i pilny, to za trzi roki sie wyuczy. A jak je bulaty, to ani za piyńć roków nie bydzie ś niego dróciorz”. „No dobre, a co potym robi, jak sie nie wyuczy?” – pytajóm sie financi. „Jak sie nie wyuczy, to sie chyto za inkszóm robote. Mój kamrat, co sie nie wyuczył za dróciorza, je teraz financym”.


text:
Dwa opowiadania o rodzinie i o małych dzieckach...
O ciotkach i ujcach
Tak se nieroz myślym o tych naszych downych czasach u nas w Ustróniu i na inszych dziedzinach kole Cieszyna. Posmiyniało sie przeca wszyjstko – chałupy, cesty, obchody i to człowieka musi cieszyć. Ale też sie posmiyniali ludzie, a tu nie dycki je sie czym radować. Móndrzi ludzie prawióm, że taki czasy, jaki człowiek, ale też to je aji naopak – jaki człowiek, taki czasy. Na bo też kiery smiynio tyn świat jak ni człowiek, ta potwora. Jak sie trefi porzóndny, to i świat je fajny, a jak howado, to niech Pón Bóg bróni! Pore takich to my uż dobrze poznali. Dziynka Bogu, że to nasze dziecka znajóm yny s ksiónżek... Cosik sie mi zdo, że sie nejwiyncyj posmiyniało w tych kónzumach s moresym. Bo downij to ludzie prawili, że jak kaj kiery był huncwótym, to mu trzeja pojczać, abo dokupić moresu. Jo pamiyntóm, że moresu uczyli w chałupie, we szkole i w kościele. Kiery był lepszym rechtorym, nie wiym. A możne uczyli wszyjscy rowno i tymu mores był? Jak sie kiery straciuł, to go zastympowali iknsi. Było czasym tak, że Ciotki i Ujcowie. Eszcze dzisio na ponikierych dziedzinach Ciotka i Ujec sóm w cynie. W takij Istebnej, Jaworzince, abo Kóniokowie wszyjscy sóm sobie Ciotkami i Ujcami. Żodyn panoczek czy paniczka, yny ciotka, ujec. A jak kaj kiere dziołuszysko, abo kluczysko pieknie nie pozdrowi, zaros go bieróm do gwintu. Dzisio rechtorzi prawióm, że ni ma żodnego autorytetu, żodnej powogi, je kryzys wychowawczy. To je aji prowda, ale my też żyli przeca w rostomajtych czasach – wojna, powojynno biyda, fazolónka s garkuchnie, łotane szróty. Nie było żodnych wielkich ludzi, kierzi by mógli być za muster. Wychowali nas obyczajni ludzie, starsi, zharowani na zogónach, abo we werku. To były nasze Ciotki i nasi Ujcowie. Prawiło sie na nich – ujec abo ciotka s Goji, ze Zowodzio, spod Czantoryje, s Polany, s Kympy, s Królowa, s Lipowca, Górek, Nierodzimio. Nie trzeja było dodować nazwiska – ujec Sztwiertnia, ciotka Bukowczanka. Nejczynści bywali potkami i wiesielnymi starostami. Na starych fotografijach ujcowie mieli westy s lańcuszkami od godzinek na wyrchu, ponikiedy wojskowe ancugi, wyglancowane oficyrki, fusy podkryncane do wyrchu, abo galaty na hozyntregach. Ciotki zaś piekne czepce, żywotki, jedbowne fortuchy s kwiotkami, hornodle we włosach... A znani byli s tego, co dobrze robili – Ujec od botów, pszczół, gołymbi, królików, jabłek; Ciotka od kołoczy, od grymplowanio, heklowanio, sztrykowanio, kopytek, szycio. Na tamty czasy byli od wszyjstkigo. A wszyjscy my ich mieli radzi – tyn doł na sztolwerki, doł grejcar do kapsy jak sie szło po winszu, czasym stare, a dobre godzinki na lańcuszku, piekny żywotek do frelki, sztrajfke kołocza, dobrej kiszki s póncloka. Robili to ze serca, s dobrego nawyku, bo óni też dowali, jak ich Ciotki i Ujcowie... I tak sie ty rodziny dzierżały do grómady, bo mores musioł być. Smiyniali sie cysorze i inksi panoczkowie, a ludzie sie dzierżeli swojigo porzóndku i moresu. Toż jak kaj kiery mo eszcze Ciotke i Ujca, to ich szanujcie, nie wymóndrzejcie sie przed nimi, bo to je sztrasznie szpatnie, jak je wajco móndrzejsze od kury i posdrówcie mi ich też pieknie.
W każdym kóntku po dziecióntku
Hań downij w każdej chałupie na dziedzinie było moc dziecek. Przeca ponikierzi gazdowie czy kumornicy mieli oto aji dziesiynć pociech, abo i wiyncyj, tóż nie dziwota, że było we zwyku taki powiedzyni – „Co rok to prorok, a jak przestympny to dwa”. Skyr tej dzieciarni w niejednej chałupie była wielko biyda, ale prawiło sie na to: „Bóg dół dziecka, do i na dziecka”. Z synów łojcowie byli bardzi radzi niż s cer, bo dziełchóm trzeja było przirychtować bogate posagi. Ponikierzi gazdowie dłógo czakali na chłapca, o czym świadczy downe powiedzyni: „Siedym córek ósmy Jurek”. Ku jedzyniu nie trzeja było żodnego pytać, bo każdy piyrszy chytoł za łyżke i cis sie do miski. Hań downi ludzie byli szporobliwi i robotni. A oblyczke sie nieroz nosiło po starszych dzieckach, ojcach, abo starzikach. Cosi też szło przeszyć, przerobić i było jak nowe, tymu też telkowne dziecka szło jednako w tej biydzie wychować. Gaździno, jak uż była przi nadzieji, musiała se doista dać pozór, coby jóm jaki złe moce nie chyciły, tymu sie przed roswiónzanim ani nie pokazowała sie na dziedzinie. Nie śmiała też zabyć o downych obyczajach. Oto baji ni mógła nic zawiónzować, coby poród przebiegoł bez kómplikacyji. Przi porodzie, kiery sie dycki odbywoł w chałupie, pumogała hebama, nazywano też babiculóm. Położnica ni mógła opuszczać dziecko do chrzcin, bo downij ludzie wierzili, że diobeł spruguje go podmiynić na podciepa. Małego dziecioka mama kładła do kolybki, kieróm ojciec, abo inkszy przociel ustrugoł s lipowych desek. Do nij na dno dowało sie kłónczok. Coby sie odegnało złe moce, do kolybki pod pierzinke mama dowała zieline – przytulie. Oblyczke sie szyło małymu chłapcu dycki modróm, a dziołusze rużowóm. Pokiel bajtel nie siadoł, to sie go dzierżało w pierzince, w kierej był gynsi kwap. Cyszka kole głowy była ozdobióno korónkóm. Do chrztu niyśli małego w krziżówce. Przocielki i kamratki przichodziły zozdrzić na położnice i dziecioka, prawiło sie, że idóm s nowiyckóm, abo s kawóm. Mama kormiła swojóm pocieche piersióm aspóń rok, dyć tak sie nejlepi chowała. Jak eszcze cumli po dziedzinach nie bywało, to małymu bajtlowi srobiło sie płóciynny waczek z pocukrowanym chlebym, coby mioł co cyckać i nie beczoł. Herbate s kamelków czy kopru sie podowało łyżeczkom, abo ze szklanej flaszki s cumlym. Jako jedzyni dowali hań downij małymu papinek usmażónych s mónki i masła, a potym gryzek uwarzóny we mlyku i żarnówke. Jak taki żgol mioł uż pół roku i zaczynoł siadać, dowali mu jejść wszecko to, co inksi dómownicy jedli. Takimu małymu oblykało sie srośloki, a na nogi jakisi fusekle, abo kopytka s owczej wełny. Bawidła dlo dziecka sie robiło s drzewa: jakisi kolaski, koniczki, abo mandory uszyte ze hander. Jak małymu bajtlowi dochodziuł rok, to nejprzód sie szmatłoł po delinach, chodziuł po piesku i stowoł w łóżeczku, abo kole ściany. Wtedy sie ś nim zaczynała utropa. Taki roczniok je strasznucnie dociyrny i fórt trzeja na niego dować pozór. Jak yny zacznie chodzić, to wszyndzi nuchci i szkódzi. Oto baji ściepie s blachy gorczek, co sie w nim woda warziła, abo ze stołu talyrz schynie. Tóż nie dziwota, że je dycki utoplany i wymaraszóny. A ku tymu fórt brni i jowejczy o byle co. Chodzi boskym aji po polu i ros dwa sie przeziómbi, tóż potym forsko, abo kucko i fórt mo ryme. Jak uż mu piźnie oto pore roków, to je eszcze barży przeciwny. Ani sie nie obezdrzisz, a tyn bynbyn sie bawi s jegłami i kneflami, abo odewrze dwiyrka pod blachóm, dziubie karkoszkóm do ognia i nieszczynści gotowe. Ponikiero mama myśli se, że dobrze by było, jakby ta mało usmarkano beksa aspóń kapke wyrosła. Nale ta mamulka eszcze isto nie wiy, że „małe dziecka, mało starości, a wielki dziecka...”.


text:
Ernesto Guevara
Ernesto Guevara de la Serna (Ernesto Che Guevara, przemjanek Fernando Sacamuelas) (rodz. 14 czyrwńa 1928 we Rosario we Argyntyńe, um. 9 paźdźerńika 1967 we La Higuera we Boliwiji) – argyntyński rewolucjůńista, jydno ze znamjynnych postaćůw kubańskij rewolucyje. Ze fachu bůł dochtorym. Bůł jednym ze prziwůdcůw kubańskij rewolucyje, a po jeji zwyćynstwje wloz do władzůw kůmůńistycznyj Kuby. We 1965 wojowoł we Kůngu a Tanzańiji. We 1966 uorgańizowoł partyzancke uoddźały we Boliwiji, a przi tymu go wźyńi we ńywola a zaszlachtowali. Na Kubje je do terozki powożany za norodowygo bohatyra. We ńykerych państwach Połedńowyj Ameriki je uůn powożany za mitycznygo wyswobodźićela. Po jygo śmjyrći pojawjůł śe tyż kult Che, kery uobjawjo śe nojczyńśći bez umjyszczańy jygo wizerůnku na śćanach, T-shirtach a inkszych zachach. Je uůn symbolym lo radykalnych lewicowych ruchůw a bůł ńym lo sztudynckij rewolty we 1968 we USA a Zachodńij Ojropje. Jygo przećiwńiki a krytykanty godajům, co zachwoloł uůn "skuteczno ńynawiść, kero przemjyńo czowjeka we maszina do szlachtowańo", a we jydnym ze wywjodůw pedźoł, co ńy wachołby śe wywołać nuklearno wojna, jakby uod tygo mjoł zniknyć kapitalizm.


text:
Nowy Jork
Wspůłrzyndne: 40°42' N 74°00' W
Nowy Jork abo Mjasto Nowy Jork (ang. New York, New York City abo City of New York, uoficjalńe The City of New York) - mjasto we stańy Nowy Jork, nojwjynkše pod wzglyndym ličby ludnośći mjasto we Stanach Zjydnočůnych. "Mjasto, kere ńigdy ńy zasypjo", zwane tyž "Wjelgim Jabkym" ("Big Apple"). Ležy na wschodńim (atlantyckym) wybřežu USA, při ujśću řyk Hudson i East River do Zatoki Nowojorskij.
Ůwožany za śwjatowe cyntrům m.in. reklamowe i medjalne (do ńydowna tyž finansowe). W Nowym Jorku mjeśći śe guůvno śedźiba UoNZ.
[Sprowjej] Historyjo
Novy Jork zouožůny zostou we 1614 bez Holyndrůw na wyspje Manhattan kej faktorja handlowo, we 1625 zouožůno uośedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), guůwny port kolůńji Nowe Ńiderlandy. Prawa mjejske Nowy Amsterdam zyskou w 1653. We 1664 wroz s kolůńjům zostou zdobyty bez Anglikůw i přemjanowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holyndři uodzyskali mjasto, nale na mocy pokoju we Westminster 19 lutygo 1674 uoddali mjasto Anglikům w zamjan za uznańy holynderskych praw do Surinamu. W XVIII wjeku podčas wojny uo ńypodleguość USA (1775–83) brytyjske wojsko prowadźiuo uokupacyje mjasta. W lotach 1785–90 bůu śedźibům wuadz USA. We 1929 krach na geudźe nowojorskij započůntkowoú wjelgi śwjatowy kryzys gospodarčy. 11 wřeśńa 2001 přeprowadzůno zamach terrorystyčny na World Trade Center, wskutek kerygo zginyuo ůng. 3000 ludźi, w tym 343 stražokůw FDNY (Fire Department New York City abo Fire Department New York) a zńiščůny zostou couky kůmpleks WTC.


text:
Słowacko godka
Słowacko godka (słow. slovenský jazyk, slovenčina) przinoleży do zachodńosłowjańskij godkowyj czelodki. Godkům tům godo przez 6 mln ludźůw - przede wszyjskim na Słowacyji a we przinoleżnyj do Syrbije Wojwodińe, kaj je urzyndowům godkům. Używajům uůnyj tyż Słowoki půmjyszkałe we Polsce, Růmůńiji, we Madźarach, we USA a Kanadźe. We Polsce słowacko godka moge być zdowano przi maturze jako jedno zy nowobytnych godkůw.
Słowacko godka je fest blisko spowinowacůno ze czeskům. Djalekty słowacke sům mjyndzy sobům fest rostoliczne, wnůntrz wyrůżńo śe 3 jejich grupy:
- wschodńosłowacki (nojbliższy polskij godce),
- strzodkowosłowacki (majůncy moc znakůw wzajymnych ze godkůma połedńowosuowjańskymi, uosobliwje słowyńskům),
- zachodńosłowacki (po blisku czeskij godce).


text:
Budyšin je centralne nakupowanske stejnišćo w Hornjej Łužicy. Wulka je poskitkowa paleta z mnohimi fachowymi wobchodami, małymi wobchodźikami w historiskich wjelbach a nakupowanskich centrach. Woblubowane su pola domoródneho wobydlerstwa runje tak kaž pola hosći pisane wiki na třoch dnjach w tydźenju wokoło radnicy.
Hač centralnje w nutřkownym měsće abo w nakupowanskich srjedźišćach na kromje města – atraktiwny branžowy miks poskićuje Budyšanam a turistam wjelestronske móžnosće k nakupowanju, wuchodźowanju a wočerstwjenju.
Po zwjazkowych dróhach a awtowej dróze dojězdźuje tež wjele kupcow z nadpřerěznje wulkeho přisłušneho teritorija do města. Naš dynamiski wodźenski system za parkowanje pomha při tym, přihódne parkowanske městno cyle w bliskosći cila namakać. Krótke puće w nutřkownym měsće zaručeja nimo toho njenapjate nakupowanje.
Z na ideje bohatymi akcijemi a zarjadowanjemi Budyskich wikowarjow je nakupowanje stajnje zaso dožiwjenje. Wopyt w "nakupowanskim měsće Budyšin" so wudani.


text:
Cug
Cug - skupina transzportowych uobjektůw (cestowy, banowy, bankowy, wodny, metra, kosmiczny itp.); skupinowy cug - zestawjůny s uobjektůma przirychtowanych do wyłůncznyj roboty we skupińy (poszczygůlne człůny majům roztomajte fůnkcyje): banowo skupina trakcyjno (jydnostka cugowo)- wyposażůno we swůj napynd a sygnalizacyjo, skupina maszyn do uobsugi techńicznyj banowych glajzůw (usuwańy chwastůw, śńyga), naprawy, śodłowy ćůngńik s naczepům. Słowo cug fůnguje tyż kej przejazd (kurs) pojydynczygo banowygo pojazdu abo jejich skupiny podug rozkłodu jozdy. Roz na kedy cugowi dowone je mjano - głůwńy do stale kursujůncych pasażerskych cugůw, rzadźij towarowych cugůw.
[Sprowjej] Zobocz tyż


text:
Tuvalu
Tuvalu - państwo we Uoceańiji, na Pokojnym Uoceańe, na wyspach we zachodńij Polinezyji. Dowńi mjanowane "Wyspy Ellice" a "Lagůnowe Wyspy".
Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1586 roku uod Szpańeloka Alvaro Mendana de Neyra, a zaś we 1764 uod Brytyjczykůw. Uod 1892 pod brytyjskim zarzůndym, uod 1916 jako tajla kolůńije Wyspy Gilberta a Lagůnowe, uod 1975 uosobno kolůńijo. Uod 1978 ńypodległe państwo.
Mimo iże je to ino 9 atolůw, kerych wjyrch mo do kupy 26 kwadratkilomyjtrůw, sům uůne porozćepowane po wjyrchu aże 1,3 mln km² Pokojnygo Uoceanu.


text:
Uormjańsko godka
Uormjańsko godka (uorm. հայերեն լեզու, IPA: [hajɛɹɛn lɛzu]) je to indoojropejsko godka używano uod Uormjanůw. Mo status godki urzyndowyj we Armyńiji a tyż we Nagůrnym Karabachu (faktyczno ńyzależno republika, nale podle prowa tajla Azerbejdżanu). Godka je szyroko rozpowszychńůno we społecznośćach uormjańskich we djasporze. Mo włosny szrajbůnek – uormjańske abecadło.
Godkoznawstwo przidźelo uormjański kej ńyzalyżno asta godkůw indoojropejskich[1]. Ńykerzi wyuoklańi, uosobliwje Clarckson (1994) sugerujům, co uormjański moge mjeć spůlne korzyńy ze grekům.


text:
Dobry łojciec
Downo downo tymu za górami za lasami
Żoł se łojciec ze swojimi cereczkami
Przoł tym cereczkom nad swoji życie
Wszysko jim dowoł, a płakoł skrycie
Bo ból mu serce targoł wielki
Żoneczka umarła ostały dwie frelki
Jedna Berbelka a drugo Krystynka
Wdziynczne te miana dała Paulinka
Bo take żoneczka miano miała
Chopku , cereczkom tak mocno przała
Straciła sie wartko ze tego świata
Pusto łojca sie stała chata
Cołko swo miłość przeloł tyż na nie
Wychować łod bajtla ciynżke zadanie
Wdziynczne mu za to były, fest przoły
Wszysko zrobioły by był wesoły
Znolozły karlusów powydowały
Starym łojczulkiym łopiekowały
Wielko tyż radość łojca była
Kej piyrszo wnuczka sie urodziła
Paulinka na krzcie jom mianowali
Serce starzika uradowali
Doczkoł we przociu dugij starości
Wychowoł dobrze, wychowoł w czułości
Możno to bojka a możno życie
Niy yno w bojce to usłyszycie:
Kej dobroć rozdowosz do Ciebie powróco
Ze tuplowanom siłom sie wróco i wróco!!!
Barbara Politaj


text:
Syr wołoski wyndzóny to je taki żółty placek, kiery mo s wyrchu wzór rozety, a ón zoleży od tego, w jakij formie się go srobi. Tyn syr mo gładkóm skórke, kiero mo kolor ciymno żółty, a jak sie go przekraje to je krymowy. Syr wołoski je kapke podobny jak dorta i mo kole trzicet cyntymetrów. W postrzodku je miynkki, a skórke mo twardawóm. Mo kapke słónawy szmak, a wónio od wyndzynio. Robi sie go podle starucnego recepisu w goraliji, a tymu je aji taki dobry, bo go Gorole robióm ze świyżego mlyka. W goraliji je świyży a czysty luft, ni ma tela aut ani smrodu, tóż też to mlyko a syry sóm przeogrómnie dobre. Syr wołoski wyndzóny sie robi s owczego mlyka a kiejsi się go robiło aji po chałupach. Robiło sie go podle recepisu, kiery dowali ojcowie swoim synkóm a matki swoim ceróm.
Hań downij w Beskidach byli Wałasze, kierzi mieszkali w Istebnej, Jaworzince a w Kóniokowie, ale aji w inkszych dziedzinach. Od połówki szesnostego wieku ci Wałasze zaczli wandrować ku beskidzkim dziedzinóm. To byli pastyrze, kierzi gnali owce po caluśkich Karpatach, a prziszli snoci kansik od Bałkanów. Ci Wałasze umieli robić dobre syry, kiere potym zaczli wyndzić aji nasi beskidzcy Gorole. Tak jak na Podhalu Gorole stawiali na gróniach sałasze, do kierych sganiali owce a robili syry. Dzisio eszcze żyjóm starzi owczorze, lebo jejich syncy a wnucy, kierzi poradzóm cosi powyrzóndzać o sałaszach, a aji jako sie tam żyło, co było w kolibach, jaki sie robiło syry, bryndze, żyntyce (żencice – mulke), lebo hurde. Hań downij sie nie jodało jako dzisio. Ludzie jodali kupa jarzin, ziymnioków, pili kupa mlyka a jedli syry. Nejhudobnejsi mieli kozy a pili kozi mlyko a owczorze i gazdowie w goraliji zajś chowali owce a s jejich mlyka robili klagane syry. Taki syr jak sie go dało do chłódnego do szpajski to długo wydzierżoł, a kiejsi ludzie mieli wszecko swoji bo do obchodu się yny chodzowało ros za czas – gor po cukier, abo po jaki prziprawy. Na sałasie owczorze jodali syry, pili mlyko, a jak mieli mało, to szli do lasa – bo tam dycki szło cosi nalyźć. Dzisio sie robi wołoski syr wyndzóny w gminie Istebna.


text:
Merkury
Merkury – to je pjyrszo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuadźe Słůnecznym. Tak jak Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći s planet Ůkuadu Słůnecznygo. Merkury je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdrzeć gouymi ślypjůma. Je trudno do uobserwacyje bo jako planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole słůńca. Merkury je widoczny jyno przed wschodym abo po zachodźe Słůńco.
Powjyrzchńa Merkurygo je fest podano na powjyrzchńa Mjeśůnczka: je tam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńe waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere gyneruje pole magnetyczne słabsze uod pola Źymje.[3]. Wjelgość jůndra powoduje, aže Merkury ma jydnům s najwjynkšych gynstośći s planet Ůkuodu Suonečnygo[4] (kapka wjynkšům mo Źymja).
Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům s pjyrszygo tyśůnclećo p.Chr. Do IV stolećo p.Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne jyno przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne jyno po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes)[5]. Bez gibki ruch planety Řymjańe mjanowali jům merkury Astrůnůmiczny symbol planety to stylizowana wersyjo kaducyjusza Hermesa[6].
We porůwnańu s inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy jyno kapka. Bez problymy natury techńicznyj, zbadały go jyno dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyřchńe. Nostympńy, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bydźe kole Merkurego zaś we 2009, a we 2011 bydźe na uorbiće a zmajstruje couko karta planety.
Przipisy


text:
Epika
Epika (z grichiskego eπιkή (πoίnσις) "k eposu słušajuce basnjenje") jo pódla dramatiki a lyriki jadna z tśoch družynow literatury a wopśimjejo wulicujucu literaturu we weršowej abo prozowej formje.
Do poetiki 18./19. stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa. Z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w 19. stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś. Epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje, komunikacija a wašni funktioněrowanja. Do tych pśiznamjenjow słušaju:
- Wulicowanje ako charakteristiska forma pósrědnjenja mjazy awtorom a cytarjom abo słucharjom, pśi comž se wulicujo z wida wulicowarja abo figury (wulicowańska perspektiwa).
- Wuwědobnjenje tšojenja ako zachadnosć abo njewězane wobchadanje z casom (wulicowarski cas).
- Wugótowanje towarišnostnych poměrow.
- Wopisowanje indiwiduelnych tšojenjow, dožywjenjow (stream of consciousness).
Do prědnych episkich formow słušaju na pśikład napisma na wěcach, kenž tu wěc rozkładu (epigram) a teke wuše formy (gnomy, gronka, elegije). W kosmogonijach a teogonijach a mystiskich wucbach wó gójenju dostanjo epika tšochu wěcej poetiski raz, pśeto se pśedstajijo pśirodne tšojenje w personifikowanych statkach a tšojenjach. Za formy bajka, powěsć a legenda płaśi to tejerownosći. Až do kóńca 18. stolěśa póstajujo epos pśiznamjenja toś tych formow.
W pśechodnej fazy wót feudalneje do byrgarskeje towarišnosći jo se epika zasadnje změniła a jo w Europje pśejšła wót weršoweje do prozoweje epiki. Aby ten diferencěrowany swět se zapśimnuł a wulicowaś dał, su byli notne nowe wulicowańske formy. K nim słuša na pśikład roman. Rownocasnje su nastali dla industrializacije lěpše móžnosći za rozšyrjowanje a twórjenje literatury. Z tym jo se póspěšyło wuwiśe literarnych formow, tak su nastali nowela, glosa, krotkopowěźeńko a short story.
Epika groni "nagrono" abo "wulicowańko". Krotkopowěźeńka, wulicowańka, nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy, wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo. Casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami. W telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach. Nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej Knigłowe wiki w Frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje Nobelowego myta za literaturu.


text:
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je zorta kōnsztu, kerŏ porodziōła sie we Francyji we XI stoleciu a bōła we Ojrŏpie do trzinastygo stoleciŏ. Głownymi a znamiynnymi postrzodkōma rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōła tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnōma. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formōma. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
[Sprowjej] Znōme rōmańske werki
- Francyjŏ: kościoły we Tours, Poitiers, Toulouse, Moissac, Velezay, malōnki we Saint-Savin-sur-Gartempe, Tavant a Vic;
- Italijŏ: katedrala we Pisa, kościōł S.Miniato we Firenze, malōnki na ścianie we San Angelo in Formis;
- Szpanijŏ: dŏmy we Santiago de Compostela a Salamance, ścianowe malōnki we Tahull a León;
- Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.
[Sprowjej] Zdrzōdła
- Historia. Średniowiecze i epoka nowożytna, zbiorowǒ robota, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, zajta 66


text:
Mokszańsko godka
Mokšańsko godka (mokš. MokшeHb kялb, mokshanj kälj) – ůgrofińsko godka s grupy godek woužańskych užywany uod jydnyj s dwůch grup etńičnych skuodajůncych śe na norůd mordwiński - Mokšanůw. Užywany je na wschodńim kraju ojropejskij tajli Rusyje, ščygůlńy w zachodńich rygjůnach Mordowije, kaj je uřyndowům godkům a we uobwodźe pynzyńskym, a tyž Tatarstańe, Baškiryji, a uobwodach: uorynburskym, rjazańskym, samarskym, saratowskym a tambowskym. Mokšańe žyjům tyž we ńywjelgich grupach na dalekym wschodźe Rusyje, a poza grańicůma tygo kraju – we USA.
Godka mokšańsko je užywano uod ůng. 400 tys. ludźi, eli ůng. 40% Mordwinůw posůgujůncych śe uojčystům godkům.


text:
Brif do Świynty Barbary
Wejrzyj na Bergmónów tam w tym wielkim niebie
Na ciynżko robota , na grubie na dole
Na te nasze życie , na ziymskim padole
By boła w nos siyła , mocka wytrwałości
Uchroń łod niyszczyńcio , tych na grubie wiela
Pobłogosłow ludków w ta piykno niedziela
Jak nojmyni płaczków kere lecom skrycie
Szkryflom z czystym sercym moja Barbóreczko
Niychej Twoja łaska wspomoże nas deczko
Tako żech to łoblyk we te ańfach słowa
Niych światełko jasne na dole sie kludzi
I nikyj niy zgaśnie dlo robotnych ludzi


text:
Sewjerny polarny ocean
Sewjerny polarny ocean (tež Arktiski ocean) je najmjeńši ocean na Zemi. Ma přestrjeń štyrnaće milionow kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5449 metrow.
Leži we wokolinje sewjerneho čopa a mjezuje z kontinentami Aziju, Sewjernej Ameriku a Europu.
Je zwjazany z Ćichim oceanom přez Beringowy přeliw a z Atlantiskim oceanom přez Norwegske morjo.
Wuznamne přistawy Sewjerneho polarneho oceana su na přikład Murmansk a Archangelsk w Ruskej federaciji, Kirkenes w Norwegskej, Inuvik w Kanadźe a Barrow w Zjednoćenych statach Ameriki.


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (teke Iberiska połkupa) jo wjelika połkupa na krotkem wjacorje Europy, nejwěcej pódwjacornje z tśich wjelikich pódpołdnjowych europskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkańskeje. Ma płoninu wót něźi 580 000 km² a pótakem jo pó Skandinawiskej połkupje druga nejwětša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa granicujo na pódzajtšu z Srjejźnym mórjom a na pódwjacorje z Atlantiskim oceanom. Z Europu jo zwězana na dłujkem zajtšu, źož jeju granicu twórje góry Pyreneje. Na pódpołdnju Pyrenejskeje połkupy lažy Gibraltarski pśelew, kótaryž wótźělujo Europu wót Afriki.
Na Pyrenejskej połkupje laže Špańska, Portugalska, Andorra, mały kusk Francojskeje a teke Gibraltar, zamórski teritorij Zjadnośonego kralojstwa.
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
-
Commons: Pyrenejska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Ślůnsk
Ślůnsk (śl-mjym.: Schläsing, pol.: Śląsk, mjym. Schlesien, czes. Slezsko, łać. Silesia) – regijůn a historyczno krajina położůno we Strzodkowyj Ojropje, na teryńe Polski, Czeskij Republiki a Mjymjec. Ślůnsk położůny je we dorzyczu gůrnyj a strzodkowyj Uodry a poczůnkowygo bjygu Wisły. Terozki skiż uodmjynnych geograficznych, historycznych, ekůnůmicznych a etńicznych warůnkůw, na cołkość Ślůnska kuplujům śe dwa regijůny – Gůrny Ślůnsk a Dolny Ślůnsk.
Nojwjynkszům gůrům Ślůnska je Śńyżka.
[Sprowjej] Geografijo
[Sprowjej] Grańice
Za pjyrsze, krejym regijůnu bůł wodny tajlůng Gůrnyj Uodry. Poza Ślůnskym rozlygowany bůł Bytůń, kery leżoł we dorzyczu Wisły (małopolski grůd). Ślůnsko-wjelgopolso grańica bůła uoznoczano uod lyńije wodnygo tajlůngu Uodry a Warty, a połedńowym krejym bůły gůrske wjyrchy. Podle kůncepcyje ruchu ludnośći rzykůma, do Ślůnska wrachowowała śe kłodzko źymja we dorzyczu Uodry. Wjerza nojstarszo grańica Ślůnska a Łużyce bjygła wzduż Łużyckij Nyse.
Na połedńowym wschodźe tradycyjnům grańicům je rzyka Bjoło (krej mjyndzy downymi djecezyjůma – wrocłowskům a krakowskům, choćoż uod 1179 roku do stolećo źymje Uośwjyńćimskigo Kśůnżynstwa, Zatorskigo Kśůnżynstwa a Śewjerskigo Kśůnżynstwa noleżały do ślůnskich Pjastůw). Na połedńowym wschodźe krej bjygńe wjyrchůma Ślůnskigo Beskidu, jak: Klimczok, Kotorz, Malinowsko Skała, Barańo Gůra a Uochodźita. Na wyżce sztadůw Czechowicy-Dźydźicy, Pszczyna a Bjerůń grańicowům rzykům je Wisła (do ujśćo Przymsze), a potym Przymsza. We Gůrnoślůnskim Industryjnym Uokryngu krejym je Bryńica.
We mjymjeckij tradycyji grańice prowincyje Ślůnsk spamjyntane sům jako tradycyjne kreje Ślůnska, przi czym wrachowujům dů ńigo m.in. teryny rozlygowane na zachůd uod Kwise, przi tym we polskij tradycyji na zachodźe to gynau Kwisa je krejym. Te porůżńyńa dajům baza na spjyrki uo tyn krej. Problymym je tyż połedńowo grańica Dolnygo Ślůnska, kreo bjygńe wjyrchůma Sudetůw – podle ńykerych kłodzko źymja je uosobnům historycznům krajinům.
[Sprowjej] Uobejzdrzij tyż


text:
Laos
Laos (Lao, Laotańsko Republika Ludowo-Dymokratyčno - Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) - państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje, na Půuwyspje Indochińskim, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Birmům a Chinůma na půunocy, Wjetnamym na wschodźe, Kambodžům na pouedńu a Tajlandyjům na zachodźe. Bez Laos puyńy m. in. řyka Mekůng. Bezma couki kraj je pokryty lasůma. Kilmat sam je můnsůnowy ze srogimi uopadůma uod maja do paźdźerńika.
Polityčńy uobowjůnzuje sam ůstrůj dymokracyje ludowyj a jedynům legalnům partyjům polityčnům je Laotańsko Partyjo Ludowo-Rewolucyjno.


text:
Marlon Brando
Marlon Brando (do bliskych 'Bud', ur. 3 kwjetńa 1924 w Omaha, Nebraska, um. 1 lipca 2004 w Los Angeles) – amerikański aktor, znony přede wšyjskym s růl w takych filmach jak Bana zwano požůndańym, Na nabřežach, Dźiki, Uojćec chřestny (prawdopodobńy jeigo nojbaři rozpoznawalno rola), abo Čas Apokalipsy. Wyrežyserowou tyž western Dwa uobliča zymsty, we kerym sům zagrou.
Je uůn uwažany za jydnygo s nojwybitńijšych aktorůw amerikańskych. Brando wypracowou wuosny styl gry aktorskij, uoparty na systymje Stańisuawskigo. Grou guůwne role w dramatach, kůmedyjach i westernach, kaj zwykle wćelou śe we postaće zbůntowanych bohaterůw uo skůmplikowanej psychice. Jygo styl aktorski mjou ajnflus na takych aktorůw jak James Dean, Paul Newman eli Robert De Niro.
Jygo žyće prywatne bůuo buřliwe. Cera popeuńiůua samobůjstwo, syna zawarli we cuchthauźe za morderstwo, a Brando mjou problymy s nouůgym alkoholowym. We bjůgrafiji The Only Contender kero bůua wydano we 1976 roku uotwarće přiznowou śe do Biseksualizmu, škryflajůnc: Jak wjelu chopůw mjoužech dośwjadčyńo hůmoseksualne, i ńy ma mje za to gańba. Uorjyntacyjo Brando jasno zostoua sprecyzowano na portalu NNDB[1].
Je laureatym wjelu prestižowych nagrůd, m.in. dwůch Uoscarůw (poza tym zdobůu ješče šeść nůminacyji) – za Uojca chřestnygo i Na nabřežach.
We 1973 roku uodmůwiyu přijyńćo Uoscara za Uojca chřestnygo, coby zaprotestować přećiwko dyskryminacyji Indianerůw i jejich zcygańůnymu předstawjańu we westernach, a tyž w geśće poparćo do Indjanerůw ze Ruchu Indianerůw Amerikańskych kere uokupowali Wounded Knee we rezerwaće Pine Ridge. Mjast ńygo na scyna wylazua modo Indjanerka Sacheen Littlefeather (Maria Cruz), kero w jygo imjyńu uodgodoua přijyńćo nagrody a wyjaśńiua tygo powody (Brando wspjerou potym m.in. přiwůdce uokupacyji Dennisa Banksa).
Krům nagrůd prestižowych mo tyž na swoim kůńće Zuoto Malina za rola we filmie Wyspa doktora Moreau a dwje nůminacyje – za Wzůr i Kolůmba uodkrywce.
[Sprowjej] Filmografja
Nojwažńijše filmy s filmografii Marlona Brando:
- 2001: Rozgrywko (The Score)
- 1998: Uatwo forsa (Easy Money)
- 1997: Śmiouy (The Brave)
- 1996: Wyspa doktora Moreau (The Island uof Doctor Moreau)
- 1996: Don Juan DeMarco
- 1992: Kolůmb uodkrywca (Christopher Columbus)
- 1990: Nowicjuš (The Freshman)
- 1980: Wzůr (The Formula)
- 1979: Čas apokalipsy (Apocalypse Now)
- 1976: Přeuůmy Missouri (The Missouri Breaks)
- 1973: Uostatńy tango we Paryžu
- 1972: Uojćec chřestny (The Godfather)
- 1967: Hrabina s Hůngkůngu (A Countess from Hong Kong)
- 1967: W zwjerćadle zuotygo uoka (Reflections in a Golden Eye)
- 1966: Uobuawa (The Chase)
- 1966: Appaloosa (The Appaloosa)
- 1962: Rebelijo na Boůnty (Mutiny on the Bounty)
- 1962: Spokojny Amerikůn (The Ugly American)
- 1961: Dwa uobliča zymsty (One-Eyed Jacks)
- 1959: Keby ptoki bez gńozdůw (The Fugitive Kind)
- 1958: Mode lwy (The Young Lions)
- 1957: Sayůnara (Sayonara)
- 1956: Herbaćarńo pod Mjeśůnčkem (The Teahouse of the August Moon)
- 1954: Désirée
- 1954: Dźiki (The Wild One)
- 1954: Na nabřežach (On the Waterfront)
- 1953: Juljuš Cezar (Julius Caesar)
- 1952: Viva Zapata!
- 1951: Bana zwano požůndańym (A Streetcar Named Desire)
- 1950: Pokuośe wojny (The Men)
[Sprowjej] Linki zewnyntřne
- Zajta důmowo (en)
- Marlon Brando we NNDB (en)
- Marlon Brando we Filmweb.pl (pl)
- Marlon Brando (en) – linia žyćo
[Sprowjej] Připisy


text:
Yntki do wody
Yntki do wody - dyscyplina szportowo, kero uobejmuje yntki s trampoliny (wysokość 1 m abo 3 m) a s wjeży (wysokość 5 m, 7,5 m abo 10 m). Sům wykůnywane s mjejsca abo ze rozbjygu, w zoleżnośći uod ustawjyńo zawodńika w můmyńće wybićo a kerůnku uobrotu. Zawodńiki skokajům tak indywidualńy, jak i dwůjkůma (kaj liczy śe tyż synchrůńizacyjo).
Rozrůżńo śe 6 grup yntek wykůnywanych we trzech sztelůngach. Uo wyńiku decyduje uocyna poprownośći yntki bez syńdźůw a wspůłczyńńik jeji trudnośći. Uod 1899 uodbywajům śe w tej kůnkuryncyji mistrzostwa Ojropy, uod 1904 yntki do wody sům dyscyplinům uolimpijskům, uod 1973 rozgrywane sům mistrzostwa śwjata.


text:
Wjelgo Brytańijo
Wjelgo Brytańijo, Zjydnočůne Krůlestwo Wjelgij Brytańije i Irlandyje Půunocny (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Britain, UK) - ůńitarne państwo wyspjarske pouožůne w Ojropje Zachodńij. W skuod Wjelgij Brytańije wuažům: Yngland, Walijo i Škocyjo pouožůne na wyspje Wjelgo Brytańijo, Irlandyjo Půunocno ležůnco w půunocnej tajli wyspy Irlandyjo. Guernsey, Jersey a Wyspa Man, pośadajům uodrymbny status depyndyncyje Korůny brytyjskij. Terytorjůma zaležnymi uod Wjelgij Brytańije sům: Gibraltar, Anguilla, Bermudy, Brytyjske Wyspy Dźewiče, Falklandy, Georgja Pouedńowo a Sandwich Pouedńowy, Kajmany, Můntserrat, Turks i Caicos, Św. Helyna, Brytyjske Terytorjům Uoceanu Indyjskigo a Pitcairn.
Wjelgo Brytańijo je tyž čuůnkym-zouožyćelym Wspůlnoty Norodůw zřešajůncyj bůue kolůńy, důmińo i inkše pośadośći brytyjske, wchodźi tyž w skuad G8. Noležy do Rady Bezpječyństwa UoNZ, w kerej pośada prawo veta. Wjelgo Brytańijo to jydno s guůwnych mocarstw uobecnych časůw. Jeji śyuy zbrojne stacjůnujům w 80 krajach śwjata (nojwjynkše stoue garńizůny sům w Ńymčech, na Cypře, na Falklandach, w Gibraltaře i w Kanadźe). Zjydnočůne Krůlestwo mo tyž ůngyfer 200 guowicůw atůmowych. Kraj tyn je tyž zaličany do nojbaři ajnflusowych w Uńiji Ojropejskij.


text:
Abchazyjo (abch. AҧcHы Apsny, gruź. აფხაზეთი Apchazeti abo Abchazeti, rus. Aбxáзия Abchazija) – podug prowa mjyndzynarodowygo republika autůnůmično we skuodźe Gruzyje. Po prowdźe je kůntrolowano bez Rusyjo a je państwym ńyuznowanym. Jedyne państwa kere uznajům ńypodleguość Abchazyje to Rusyjo (uod 26 śyrpńo 2008) a Ńikaragua (uod 3 wřeśno 2008).
Abchazyjo ležy we půunocno-zachodńij Gruzyje, we rejońe Kaukazu, a zajmuje 8 550 km² placu. Pomjyškuje we ńi ůng. 250 000 ludźi. Uod 1992 roku Abchazyjo je de facto ńyzoležno, coukowiće poza kůntrolům wuadz centralnych Gruzyje. Wuadza a kontrola nad coukim terytorjum republiki sprawuje separatystyčny řůnd wspjerony militarńy, polityčńy a gospodarčo bez Federacyjo Rusyjsko.
Abchasko Kůnstytucyjo


text:
Pejtersburg
Wspůłrzyndne: 59°56' N 30°16' E
Pejtersburg[1] (Sankt Petersburg, rus.: CaHkT-ПeTepбypr, dowńi tyž Peterburg, rus. ПeTepбypr, rus. ПeTporpaд, Lyńingrad, rus. ЛeHиHrpaд) to je mjasto we Rusyji, druge po srogośći za Moskwům. Je pouožůne nad Zatokům Fińskům we delće Newy, jego tajla nojduje śe tyž na ůng. 40 wyspach. Zosadzůne we 1703 roku. Downo stolica Imperyjům Ruskigo we rokach 1721-1918.
Je to jedne s nojsrogšych cyntrůw muzyjalnych we śwjeće, muzyjůw je sam pora setek, nojbaři znajůmy ś ńich je Ermitaž. Sroge cyntrům wyuczyńo - 41 wyršych šulůw, wjyncy jak 170 instytucyjůw wyuczyńowo-badańowych, wjyncy jak 2000 biblijotykůw.
Srogo hawyna morsko a hawyna lotničo (hawyna lotńičo Sankt Petersburg-Půukowo).
Uostřodek industryje, m. in. stočńowyj a mašinowy.
Klub fusbalowy Zenit Sankt Petersburg.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Maria Kostrzewa p> p pisza jak serce dyktuje
Tłosty sztwortek
Maryjka se dzisiej rano skapowala
że momy tłosty sztwortek a krepli ni mjała.
Pryntko kabot na siebie oblykała
i do społdzielni jak perszing gnała.
Do społdzielni cało zadyszono wleciała
Dyć po drodze se dwa razy kulała
popjeroniyła po cichu na ta zima
i zaglondo po rygalach czy kaj krepli nima.
Som kreple,aż i se oczy zaśwjyciyły
Aż se głośno oddychła że jeszcze były
Nabrała se krepli do titek trzy zorty
A woniały!jak dodom przydzie ale se pojy
W doma se zaroz kawa zrobjyła
kabot pryntko w siyni powieśyła.
Szolka kawy trzimała i kreple oglondała
nie wjy za kerego by teraz wziońć miała
Jedne za drugom krepe z titki wybjyro
jy i czornom kawom popijo
Jedyne kreple z marmoladom
druge z czekoladom
A te trzeci z adwokatym
jako nie być szczyńśliwo potym
Maryjka zjadła krepli cało kupa
teraz nie umi ze stołka dźwignyć dupa.
Dorze że wjyncy tłostych sztwortko w roku nima.
To by nie szło z tymi kreplami wytrzimać
jako by my wszyscy wygladali
jakby my se tela kerpli durś pojodali
Maria Kostrzewa
- There are no comments yet


text:
Japanšćina
Japanšćina (日本語; Nihongo) je rěč, kotraž rěči wjace hač 127 milionow ludźi zwjetša w Japanskej, ale tež zhromadźenstwa japanskich emigrantow po cyłym swěće. Japanšćina je aglutinaciska rěč z mnoha niwow stopnja zdwórliwosći narěči.
[wobdźěłać] Pismo
Město alfabeta japanšćina ma tři pismowe systemy. Dwaj z tych stej złóžkowej pismje. Třeći je znamješka ze chinšćiny, ale ze cyle druhim wurěkowanjom.
[wobdźěłać] Gramatika
Japanšćina nima žadyn genus ani numerus, ani pad. Město padow ma partikle po substantiwje.


text:
Kristbaum
Kristbaum (gojik, krisbaum) to je uobstrojůny iglok, kery śe stowjo důma we adwynće a trzimje aże do Trzech Krůlůw. Nojczyńśći je to śwjyrk abo jodła, roz za czas tyż dowo śe sztuczny iglok ze plastiku. Kristbaum uoblyko śe we glaskugle, kety s kolorowych papjůrůw, lameta, wata, kero mo udować śńyg, wjyszo śe tyż bůmbůny, a na samjuśkym wjyrchu betlyjemsko gwjozda. Zapalo śe na ńym lampki, dowńi, jak ńy bůło po chaupach sztrůmu, a tyż i jaki czas jak sztrům już bůł, nale ńy bůło tůńich lampek, dowało śe śwjyczki. We Wilijo po uroczystyj wjeczerzy, pod kristbaum dowo śe geszynki (znamjyńńy lo bajtlůw), nale tak, coby uůne ńy widźały co dowajům jejim dorośli a myślały co robi to jańołek abo Dźećůntko. Zwyk strojyńo kristbauma prziloz na Ślůnsk ze Mjymjcůw we XVIII-XIX stoleću. Dowńi, tradycyjům bůło zachabjyńy igloka prosto ze lasa, co trza bůło robić rankym we Wilijo, noleżało to do gospodarza (gowy důmu) a mjało przitorgać szczyńśćy cołkij familije. Uoficjalńy, pochodzyńy zwyku a jygo symbolika sům tumaczůne jako nawjůnzańy do strůmu wjadůmuści dobrygo a złygo ze Biblije, nale barzi je możebne co je to znůmy we Ojropje dowńi jak krześćijaństwo kosmiczny strům mjanowany tyż strůmym żywota.


text:
ŚWINIOBICIE
Downij wszyscy u nos mieli chlywiki,
czimali w nich kury, kaczki, króliki.
Rubszyj gowiydzi tyż niy brakowało,
ale nojczyńścij sie wieprzki chowało.
Wieprzki chowali tyż nasze sómsiady,
dyć bóło przi tymu niymało zwady
i porzónd bóła miyndzy niymi spiyrka,
łod kerego wieprzek mo rubszo szpyrka.
Bóło, że nikej sie nawet pobiyli,
jak swoje wieprzki na plac wypuściyli.
Dyć prziznać musieli – nojwiynksze świnie,
dycki udało sie chować Szczerbinie,
tyj, co to u nos we siyni miyszkała
i richtich rynka do chowu świń miała.
Wiedziała nojlepi, jak trza futrować,
by piynć cetnorowo świnia uchować.
A jedyn wieprzek to bół taki srogi,
że niy poradziół już stanóńć na nogi!.
Masorz go szlachtnół, pozbawiół gowy
i chcioł przerómbać na dwie połowy.
We sztyrech z masorzym wieprzka dźwigali,
ło mało by sie niy łoberwali!
Nowo klopsztanga niy wyczimała
ciynżaru wieprzka i sie złómała!
A miynsa z niego to bóło tela,
że stykło by go na trzi wesela!
A ło krupniokach już nawet niy godóm,
wiela fto chcioł, to móg sie wziónc do dóm!
Take to wieprzki Szczyrbino chowała,
ta, co to u nos we siyni miyszkała.
Darymnie smaku szpyrki łod Szczyrbiny
szukóm dzisioj w kóncku sklepowyj słóniny.
Ale jak świnie sie chymióm futruje ,
to szpyrka smakuje tak, jak smakuje!
Autor:B.Śmigała
gowiydź-zwierzęta domowe
wieprzek – świnia
porzónd – ciągle
spiyrka – sprzeczka
szpyrka – słonina
dycki – zawsze
richtich – naprawdę
futrować – karmić
srogi – duży
niy poradziół – nie umiał
blank – całkiem
klopsztanga – trzepak
stykło – starczyło


text:
PUKELTASIA
Idzie przedymnom srogo pukeltasia
Z biydom jom niesie tako mało Kasia
Ksionżek i kupa heftow naładowali
Tymu chuderloczkowi niyś to kozali
Ida tak za niom i niy pojmuja tego
Co tako dziołszka zrobioła złego
Że tak jom mynczom i krziwiom kości
Chyba „łoświata” robi to po złości
Ci co za pasym jedyn heft nosiyli
Bydom nom ciyngym lasy niszczyli
Pieron mie biere! jak pomyśla ło tym
Rypła bych takymu kajsik pod płotym
My, pora heftow, ksionżki po bracie
Niyjedyn galoty jeszcze po tacie
I tak do szkoły piyrwyj my majtali
A jednak niyktorzy ministrami łostali
Niych se ktoś w końcu klupnie w łeb
I forszteluje jaki z niego jest cep !
Bo jak porobiom samych profesorow
Niy bydzie wtedy zwykłych robolow
Kto bydzie robioł na” Ich” podatki
Kto wtedy uczimie” Ich „i „Ich” matki
morał:
Niż dońdzie do szkoły tako mało Kasia
Psychika ji skrziwi tako pukeltasia.
Autor : Janina Żoch


text:
Jako łona chudo,jako gryfno frela
A ta moja Andzia przi lodowce siednie
I sie durch łobżyro, rano i w połednie.
Pysk mo baniaty, jak w pełni miesionczek
Sadło ji już zwiso przez fotel bokami
Wiecznie sie łobżyro wosztym i szinkami
Do szolki herbaty dużo cukru sypie
Pomiyndzy jedzyniym se poleku chlipie
Zaś zjadła knobloszka i font baleronu
Przez swoje brzuszysko niy wyłazi z domu
Niy pojmuje Antek, kaj sie wszystko mieści
Andzia narzyko że Antek jom niy pieści
Antek na grubie ciynżko na nia tyro
Andzia wypłata cołko mu przezyro
Wnerwioł sie Antek przinios keta z gruby
Niy bydzie sie Andzia prowadzić do zguby
Łowinoł lodowka, zapnoł wielgo kotka
Niy umi sie Andzia już dostać do środka
Kupuje teroz Antek jarzina, owoce
Teroz śpi spokojnie przez cołke noce
Niy musi już wachować, ło Andzia sie starać
Już sie niy łobżyro,choć sznupie po garach
Po jakimś czasie spotkoł zaś Hajnela
Paczy idzie przi nim jakoś rubo frela
To jest jego baba?! Kaj te jeji kości?
Teroz Hajnel Antkowi babeczki zazdrości
Autor : Janina Żoch


text:
Wolica
2 cieki w Polsce:
- Wolica – rzeka, dopływ Wieprza; przepływająca przez Skierbieszów
- Wolica – potok, dopływ Jastrząbki
23 miejscowości w Polsce:
- Wolica – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Brześć Kujawski
- Wolica – wieś w woj. lubelskim, w pow. hrubieszowskim, w gminie Hrubieszów
- Wolica – wieś w woj. lubelskim, w pow. krasnostawskim, w gminie Kraśniczyn
- Wolica – wieś w woj. lubelskim, w pow. lubartowskim, w gminie Abramów
- Wolica – wieś w woj. lubelskim, w pow. opolskim, w gminie Karczmiska
- Wolica – wieś w woj. łódzkim, w pow. bełchatowskim, w gminie Kleszczów
- Wolica – wieś w woj. łódzkim, w pow. piotrkowskim, w gminie Aleksandrów
- Wolica – wieś w woj. łódzkim, w pow. tomaszowskim, w gminie Żelechlinek
- Wolica – wieś w woj. małopolskim, w pow. bocheńskim, w gminie Łapanów
- Wolica – wieś w woj. małopolskim, w pow. miechowskim, w gminie Kozłów
- Wolica – wieś w woj. mazowieckim, w pow. pruszkowskim, w gminie Nadarzyn
- Wolica – wieś w woj. mazowieckim, w pow. warszawskim zachodnim, w gminie Ożarów Mazowiecki
- Wolica – wieś w woj. podkarpackim, w pow. jasielskim, w gminie Jasło
- Wolica – wieś w woj. podkarpackim, w pow. przeworskim, w gminie Gać
- Wolica – wieś w woj. podkarpackim, w pow. sanockim, w gminie Bukowsko
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Busko-Zdrój
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Stopnica
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, w gminie Jędrzejów
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. kieleckim, w gminie Chęciny
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. pińczowskim, w gminie Działoszyce
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. staszowskim, w gminie Bogoria
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. staszowskim, w gminie Łubnice
- Wolica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. staszowskim, w gminie Szydłów
- Wolica – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Godziesze Wielkie
1 dzielnica miasta:
1 osiedle/fragment dzielnicy:
[edytuj] Zobacz też
- miejscowości o podobnej nazwie: Sitaniec-Wolica, Wolica Brzozowa, Wolica Brzozowa-Kolonia, Wolica Kozia, Wolica Piaskowa, Wolica Pierwsza, Wolica Pusta, Wolica Uchańska, Wolica Śniatycka, Wolica Ługowa
- Wola
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Wolica w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.


text:
Malezyjo
Malezyjo (mal. Malaysia) - państwo we Połedńowo-Wschodńij Azyji, na Malajskim Půłwyspje a wyspje Borneo; wjyrch 329 847 km², ludźůw 23 275 tyś. (lipjec 2000), stolica Kuala Lůmpur (ůng. 1 500 000 mjyszkańcůw), śedźiba rzůndu we Putrajaya. Malezyjo na Malajskim Půłwyspje mo grańica s Tajlandyjům, na wyspje Borneo s Brůnei a Indůnezyjům.
Państwo uobejmuje dwa terytoryja uoddźelůne Połedńowochińskim Morzem: połedńowo tajla Malajskigo Půłwyspu a tyž půłnocno tajla wyspy Borneo. Uksztołtowańy terynu je podane na śa we uobu tajlach - nadmorske růwńiny przechodzům we gynsto zaleśůne zbocza gůrůw. Nojwyższym szczytym Malezyji je Kinabalu, 4101 m n.p.m., położůny na Borneo.
Malezyjo znojduje śe we strefje růwńikowyj klimy. Nawjydzajům jům połedńowo-zachodńe (uod kwjetńa do paźdźerńika) a intynsywńijsze, půłnocno-zachodńe můnsůny (uod paźdźerńika do lutygo).


text:
Szymon Majewski Show sezon 12 odcinek 15
Goście: Jerzy Dudek i Marzena Rogalska
Tagi: Szymon Majewski Show, Szymon Majewski Show bez limitow, Szymon Majewski Show chomikuj, Szymon Majewski Show download, Szymon Majewski Show filmweb, Szymon Majewski Show hotfile, Szymon Majewski Show ipla, Szymon Majewski Show lektor, Szymon Majewski Show megavideo, Szymon Majewski Show napisy, Szymon Majewski Show napisy pl, Szymon Majewski Show ogladaj, Szymon Majewski Show online, Szymon Majewski Show opis, Szymon Majewski Show p2m, Szymon Majewski Show peb, Szymon Majewski Show playtube, Szymon Majewski Show pobierz, Szymon Majewski Show polsat, Szymon Majewski Show rapidshare, Szymon Majewski Show ściągnij, Szymon Majewski Show serial, Szymon Majewski Show streszczenie, Szymon Majewski Show tvn, Szymon Majewski Show tvp, Szymon Majewski Show vod, Szymon Majewski Show za darmo
0 0


text:
Alfabet guaranišćiny
Alfabet guaranišćiny (guaraniski achegety) jo do dalokeje měry fonetiski alfabet, kótaryž se za pisanje guaranišćiny wužywa, kótaraž se pśedewšym w Paraguayju a jogo susednych krajach powěda.
[wobźěłaś] Pismiki
Alfabet guaranišćiny wobstoj z 33 pismikow:
- A, Ã, CH, E, Ẽ, G, G̃, H, I, Ĩ, J, K, L, M, MB, N, ND, NG, NT, Ñ, O, Õ, P, R, RR, S, T, U, Ű, V, Y, Ỹ, '.
Šesć pismikow "A", "E", "I", "O", "U", "Y" pśedstaja wokale. Warianty z tildu su wótpowědujuce nazale. Apostrof " ' " (Puso mjenjowany), pśedstaja laryngalny kyrkowy łusk. Wše dalšne pismiki (inkluziwnje "Ñ", "G̃" a digraf) su konsonanty.
Łatyńske pismiki B, C a D wužywaju se jano ako źěl digrafa, mjaztym až se F, Q, W, X a Z cełego njewužywaju. Pismik "L" a digraf "RR" wužywatej se zwětšego jano w słowach, kótarež su ze špańšćiny póžycone, pśez špańsku fonetiku wobwliwowane abo su njewokalne napodobnjowanje zukow. Špański digraf "LL" se w Guaranišćinje njewužywa.
Pismiki z tildu wót "E", "I", "U", "Y" a "G" w pismach ISO Latin-1 k dispoziciji njestoje. Pismik "G" z tildu samo ako pśedzgótowjona pismikowa kombinacija w znamješkowej sajźbje njejo. W digitalnych wokolinach, w kótarychž toś te glyfy njejsu k dispoziciji, se tilda cesto głownemu pismikoju postponujo ("E~", "I~", "U~", "Y~", "G~") abo se wersija z cirkumfleksom wužywa ("Ê", "Î", "Û", "Ŷ", "Ĝ").
Akut "´" se ako diakritiske znamješko wužywa, aby pśizukowanje (muanduhe) pokazowało. Jolic se žeden akcent njestaja, se slědna złožka pśizukujo. Pśikłady: syva [sy'va] ("coło"), áva ['ava] ("włosy"), tata [ta'ta] ("wogeń"), tái [taj] ("popjerjony").
[wobźěłaś] Stawizny
Až do špańskego dobyśa Pódpołdnjoweje Ameriki w 15. lětstotku, Guaraní su pismo njeměli. Prědne guaraniske teksty buchu wót jezuitskich misionarow pód wužywanjom łatyńskego alfabeta napisane. Mjeršnik Antonio Ruíz de Montoya jo dokumentěrował rěc mjaz drugim w swójima knigłoma Tesoro de la lengua guaraní (Guaranisko-špański słownik, śišćana w lěśe 1639) a Arte y bocabvlario de la lengua guaraní (kompendium gramatiki a słownik, śišćany w lěśe 1722).
Alfabet a pisanje, kótarež buštej w toś tyma ranyma knigłoma wužywanej, stej byłej inkonsistentnej a stej se signifikantnje wót modernego alfabeta a modernego pisanja rozeznałej. W lěśu 1867 jo zasajźił Mariscal Francisco Solano López, tegdejšy prezident Paraguayja, wuběrk za regulěrowanje pisneje rěcy. Ale wuběrk njejo był wuspěšny.
Pismo bu w jogo źinsajšnej formje w lěśe 1950 wót rěcnego kongresa guaranišćina w Montevideo na iniciatiwje wót Reinaldo Decoud Larrosa zrědowane. Toś ten standard jo wobwliwował se pśez notaciju mjazynarodnego fonetiskego alfabeta a wužywa se něnto wšuźi w Paraguayju.
Pśi wšym hyšći eksistěrujo njezjadnosć mjaz literatami wó detailach toś togo standarda. Někotare eksperty měnja, až digraf "CH" měł se do "X" změniś a pismik "G" z tildu se pśez jadnory "G" narownaś a tilda měła na susedny wokal pśejś.
Guaraniske mě za alfabet, achegety, jo neologizm, kótaryž bu z a-che-ge (mjenja prědnych tśoch pismikow) a ty, kótaryž "zrědowanje", "ansambel" wóznamjenijo, wutwórjony.


text:
Central Intelligence Agency
CIA (Central Intelligence Agency) (z ang.: Cyntralno Wywjadowczo Agencyjo) – regjyrůnkowo agyncyjo wywjadowczyj sużby USA, kero zajmowo śe brańym a analizům informacyjůw uo zagrańicznych regjyrůnkach, korporacyjach a indywidualnych perzůnach a uopracowowańym na baźe tych informacyjůw raportůw lo regjyrůnkowych instytucyjůw USA. Agyncyjo uorgańizowała tyż uoperacyje, kerych cwekym bůła interwyncyjo we wewnyntrzne sprawy wybranych państwůw, uod propagandy po wspjyrańy paramilitarnych uoddźałůw. Jednym ze moce przikłodůw takich interwyncyjůw je udźoł we uorganizacyji zamachu stanu we Irańe we 1952 (Uoperacyjo Ajax).


text:
Barack Obama
Barack Obama (rodz. 4 śyrpńo 1961 we Honolulu na Hawajach) - amerikański polityk Dymokratycznyj Partyje, kandydat na prezydynta USA we wotůngu prezydynckim we 2008 roku. Je ůun Mulatym, jygo fater pochodźůł s Kyńije, a matka ze stanu Kansas. We wotůngu na prezydynta USA Obama dostoł 338 mandatůw we Elektorskim Kolygjům, kere mo 538 człůnkůw, a uostoł prezydyntym-elektym. Formalńy, wybůr prezydynta bez Kolygjům Elektorske dokonoł śe 15 grudńa 2008. 9 paźdźerńika 2009 Barck Obama dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Category: Psychology
Autor: youyouyou 04 May 2011
Words: 480 | Pages: 2
yoooooooooooooooooooooooooooodfaijdkdhfj kldjsf lkjd fkljdsk jdkl jdskljds jldkj ldj kldj kjdl jdlk jkj lkdj lj ljdsfklj l j dlkj lljf lkd lj kj j jj j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j j jlkfj ld sdl lksdj kls lsdj lsj klslkjslk klsj l lkjljl klkd nd d d d d d d d d d f f dgmfd kre klg reklg wlkg rg fngklf dskl klsd fkd dks kdls ksd kls fksd fkfk skf dsk dk d dk mmm gm mbnvmnvmbn vb vb vb vbv b bv bvb fg fdd fgd fg dfg dfg dfg fdg fdg fd w wer qwe we w ewe w ew ew e we we w ewew e we wew e we w ew e w ew ew ew w3e w ew ewew ew w w w w w we w ew we we w we ew wee w we we ew we we we we we w e we we we we we we we wewe we we we w e we we we ew we we ew ew we we we we we we we we we we we e e w eer tadfgniouoicujiuiuvcicu i ui ui ui ui u iuio upoi oi oio iop opo po pkll kl kl kl po po p op op o po po p op j jk j kj kj k jkj hjh j hjfgmf g f g fd g fd asd ADFSAVVDFVN CVNSF DOF JDSK FDSFKJ DKLSJF KLSD DSKJ DSKL JDKSF E E rj lk lk jkkljf fd s fds dfd fd ff df df fd df fd fd fd fd dfsaknsdf dfsklfa df d klf dfs fd kfd df df df df fdfd fd df fd fd fd fd fd fd fd df fd df fd df fd df df fd fd fd fd fd fd fdfd fddf fd fd df df fd df fd fd fd df df df df df fd df fd df df df df sd sdsd sd sdsd sd sd sd ds ds sd sd sd sd ds ds ds dssd sd sd ds gh gh hg hggh k mkm mk km mk mk mk mk km mk mkmk km km mk jn n jn jn nj j j iji ij i ij ji o ko ko kol ko ko ko o ko kok k okok okfgk asfgm,sdm,sdm md df sf f mf k lk dskl ks ks klsd kl dkl kl l sk kls kk sk k k k sdkdsfks dsklsdk dsf a


text:
Steuerowy szrajbůnek
Steuerowy szrajbůnek, (tyż: ślůnske Steuerowe abecadło, Steuerowa uortografijo) – przesprowjane łaćińske abecadło stworzůne we mjyndzywojynnym uokreśe uod dochtora Feliksa Steuera, dyrechtora jydnygo ze katowickich licyjůw. Abecadło te skłodo śe ze 30 znokůw:
A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, P, R, S, Ś, T, U, Ů, W, Y, Z, Ź, Ż.
a uoźmju dwaznokůw: AU, CH, CZ, DZ, DŹ, DŻ, RZ, SZ.
Dwaznok ou uostoł przidany, coby uoddać wymołwa kůntynuanta downygo ajchńůnygo a we zachodńim Ślůnsku (je uůn używany we plac połedńowoślůnskigo au a uogůlnoślůnskigo o). Proteza u- przed o uoznoczo prelabjalizacyjno wymołwa krůtkigo [w] przed kożdym nagłosowym o. Charakterystycznům cechům Steuerowygo szrajbůnku je zmjynkczańy spůłgłoskůw uod j, btp. bjoły, lebo uod uosobnyj buchsztaby, btp. ćymny. Inkszům wprowadzůnům zmjanům we uortografiji Steuera je wprowodzyńy apostrofu lo abrewjacyjnych formůw czasowńika, btp. wźůn'ech (uod wźůn żech).
We tym szrajbůnku wydowoł swoje dźeła po ślůnsku, mjyndzy inkszymi Ostatńi gwojźdźaurz (1934) a Z naszej źymjy ślůnskej (1934)..


text:
Janina Żoch – O mie…
Urodziołach sie na Kaufhausie
tak po prowdy w hutniczym marasie
jak bołach bajtlym to tu fajnie boło
lotałach boso,nigdy sie niy nudzioło
sznita z fetym i na plac leciałach
z dziołchami w kester grać musiałach
na klopsztandze zrobić pora koziołkow
potym grać w fuzbal-chopcy na dziołchow
na wieczor w trajba my se grali
tak my wolny czas spyndzali
w szkole tyż mi sie niy nudzioło
bołach rojber,wszyndzie połno mie boło
jak teraz na starość to spominom
pamiyntom że żić łod kija miałach sino
jednak boło fajnie godom wom
jak spominom płaczki w łocach mom
teroz bajtle niy umiom sie tak bawić
umiom klońć,pić piwo i z cygarytom łazić
ani takymu dać w pysk bo niy wolno bić dzieci
ani kopnońć w żić bo na policjo poleci
do łojcow my mieli szacunku wiela
i ślonski łobiod kożdo nidziela
teroz niy ma szacunku,ani tych łobiadow
nos wyzywajom łod starych dziadow
takich czasow my sie doczekali
łoboczymy co to bydzie dali.
Czym jo sie zajmujaCzym jo sie zajmuja?
tego sama niy pojmuja
roz jo praczka, roz kuchara
tyż myśliciel-co wsadzić do gara
po chałpie ze szmatom durś lotom
bajtlom galoty stargane łotom
po trocha tyż matymatyczka
po odjynciu opłat czy zostanie troszyczka
z cerom łaża do przedszkola
po połedniu tyż sie szkola
jo tu niy chca wyliczać wszystkego
bo zostało kupa tego
ale jak jest nidzielny dziyń
to jo jest łokropny lyń
to na razie by boło tela
poczekom teraz na drugo nidziela
Janina Żoch


text:
Syrbijo
Syrbijo, Republika Syrbije (syrb.: Peпyблиka Cpбиja) to państwo we pouedńowyj Ojropje, powstoue 5 čerwca 2006 roku po rozpadźe Syrbije a Čornogůry. Stolicům je Belgrad. Syrbijo grańičy s Madźarůma na půunocy, Růmůńjům a Bůugarjům na wschodźe, Macedůńijům, Kosowym, Čornogůrům, Chorwacyjům a Bośńům i Hercygowinům na zachodźe.
Syrbijo dźeli śe na 29 uokryngůw (okpyзи), s kerych 5 znojduje śe w Kosowje, kere jydnostrůnńy uoguośiuo ńypodlyguość, krům cyntralnyj admińistracyji řůndowyj. Uodrynbnům jydnostkům admińistracyjnům je mjasto Belgrad. Uokryngi sům podźelůne na gminy (cuzamyn 108).


text:
Chińsko Ludowo Republika
Chińsko Ludowo Republika, skrůt CHLR (People's Republic of China > P.R.C. Angelsko godka, chiń. trad. 中華人民共和國, ůprošč. 中华人民共和国; pinyin: Zhōngguó, Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posuchej po chińsku) - państwo we Azyji wschodńij, uobejmujůnce historyčne Chiny (bez Tajwanu) a Tybet i inkše źymje w Azyji Postřodkowej zamjyškane w sůmje bez 56 grup etńičnych. Chiny to nojludńijše państwo śwjata uo populacyji překračajůncyj 1,3 mld uosůb. Pod wzglyndym powjyřchńi je 4. na śwjeće, a pod wzglyndym wjelgośći gospodarki (PKB nůminalny) - 3. (w 2007 r., po USA i Japůńije) abo tyž 2. (PKB realny) po USA.
ChLR grańičy s nastympujůncymi państwami: Afgańistan, Bhutan, Birma, Indje, Kazachstan, Kirgistan, Koryjo Půunocno, Laos, Můngolijo, Nepal, Pakistan, Rusyjo, Tadžykistan, Wjetnam.
Choćaž za kůntynuatora tradycyje polityčnej Chin uwažo śe tyž Republika Chińsko na Tajwańy, uod lot 70. za zgodům USA to ChRL reprezyntuje narůd chiński w uorgańizacyjoch mjyndzynarodowych, tj. UNZ abo WHO.
Wuadza w ChLR sprawuje uod 1949 r. Kůmůńistyčno Partja Chin. Do kůńca lot 70. Chiny bůuy państwym totalitarnym na wzůr stalinowski, a w latach 60. naśiliuy śe w kraju tyndyncyje izolacjůńistyčne. Po śmjerći Mao Zedůnga i fjasku maoizmu, w latach 80. partja rozpočyua ale reformy ekůnůmične, tj.: Uodejśće uod gospodarki planowyj a uotwarće na śwjat, a ustrůj začůu přesuwać śe w strůna autorytaryzmu. W latach 80. i 90. nastůmpiua liberalizacyjo žyća spouečnygo a kulturalnygo, bez m.in. wprowadzyńy wolnośći podrůžowańo. Wroz s reformůma ekůnůmičnymi započůnkowouo to dokůnujůncům śe uobecńy nojwjynkša migracyjo w historyji śwjata - ze wśi do mjast přyńosuo śe juž 140 mln Chińčykůw.
Uobecny ustrůj Chin je nůminalńy socyjalistyčny (tzw. socyjalizm uo chińskych wuaśćiwośćach), w praktyce je to ale kapitalizm, bez charakterystyčnych np. do UE rozlyguych zabezpječyń socyjolnych, cechujůncy śe lekkym zabarwjyńym nůmynkloturowym i dužym wolůminym inwestycyji zagrańičnych a eksportu. W sfeře polityki, partja kůmůńistyčno sprawuje autorytarne řůndy uodwouujůnc śe do nacjůnalizmu, tympjůnc ruchy uopozycyjne i průbujůnc budować gospodarka uopartům na wjydzy na wzůr krajůw sůmśedńich m.in. Japůńije, Koryje Pud., a tyž Singapuru.
Chiny to tyž jydyn s nojstaršych uostřodkůw cywilizacyjnych śwjata, uo uodrymbnej i bůgatej tradycyji muzyčnej, tyatralnyj, literackij, filozofičnyj a historyčnyj, a tyž naukowyj. Po zakůńčyńu rewolucyji kulturalnej chińsko kultura stopńowo śe uodradzo, choćaž zdańym krytykůw škody wyřůndzůne za řůndůw Mao Zedůnga sům zbyt wjelge, aby možliwe bůuo jej peune uodrodzyńy. Bezprecedynsowe w dźiśijšych Chinach je tyž uobecne uodymkńyńće tygo kraju na śwjat i jygo wartko okcydyntalizacyjo.


text:
Ferdynand Magellan
Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hišp. Fernando de Magallanes; ur. 1480, um. 27 kwjetńa 1521) – žygloř portůgalski we suůžbje hišpańskij, uodkrywca a morski podrůžńik.
Wynod mjano lo Uoceanu Spokojnygo (Pacyfiku). 20 wřeśńa 1519 roku wyrušůu s Portůgalije drogům zachodńům, čyli bez Uocean Atlantycki, do Wysp Kořynnych w Archipelagu Malajskym. Wyprawa, kera wypuynyua pod jygo dowůdztwym kej pjyršo uopuynyua Źymja. Zginůu 27 kwjetńa 1521 zabity bez mješkańcůw wyspy Mactan we Archipelagu Filipińskym.


text:
LACIE ŚWIYNTEGO MIKOŁAJA
Jak słysza na siyni dzwónka glingolynie,
zarozki spóminóm tamto wydarzynie.
Kożdy łod rana już chodziół przejynty,
we wieczór przijść mioł Mikołoj Świynty!
Dziecka bez cołki dziyń grzeczne były,
słuchały sie łojców, w szkole niy zgobiyły
i wylynknióne czekały wieczora,
eli bydzie nagroda, abo bydzie kara?
Nojwiynkszo cita mioł mój bracik Olek,
skuli tego, że kiepsko dycki szło mu w szkole.
Coporzónd ze szkoły w hefcie prziniós cwaja,
skiż czego w chałupie dycki dyła haja!
Jeszcze siostra Marika nadowała na niego,
że jóm durch podglóndo i kiecka i dźwigo!
Rada była jak Olek niy uniknół kary,
jak łod Mikołaja żyłóm dostoł szmary!
I choć mama z ómóm dycki go bróniyły,
niy uniknół nigdy Mikołaja żyły!
Zaś tata sie wcale niy wstyrkoł do tego
i staroł sie zawsze unikać „Świyntego”!
Dycki w tym dniu tata mioł tako zasada,
by przed Mikołajym uciyc do sómsiada!
Zaś Olek zawczasu wstyrkoł we galoty
zygówek, by choć trocha znieczulić łómoty.
I tak dycki z tego wychodziyły nici,
bo Mikołoj grzmociół go po gołyj żici!
Olek po tym wszystkim mioł zadek lilowy
i bez cołki tydziyn siedzynie mioł z gowy!
Mi sie dycki udało przed żyłóm łobrónić
i zawczasu na klinie ópy d… schrónić.
Inoch musioł pokozać, że rzykać poradza
i scyganic, że z bratym, siostróm sie niy wadza.
Zaś Mikołoj maszkety wycióngoł ze miecha,
abo jakómś graczkóm robiół nóm uciecha.
Było, miast maszketów, we pakecie driny,
wóngel bół, czy chasie, abo łoszkrabiny!
Jednakowóż na kóńcu, kożdy dostoł tyta
z maszketami i móg pomaszkecić do syta!
Potym tata sie zjawiół i starym zwyczajym
żałowoł, że sie niy móg trefić z Mikołajym!
Jo zaś sie prziglóndoł i dziwiół sie tacie,
że Świynty Mikołoj mioł te same lacie!
Autor:B.Śmigała


text:
DEJCIE POZÓR NA DZIECI !
W kożdym małżyństwie sóm take chwile,
że nóm przichodzi smak na „gyfile”.
Dobrze, jak dziecek jeszcze niy mómy,
wtedy na wiyncyj sie pozwolómy.
Dyć jak my w dóma już niy sóm sami,
trza dować pozór z tymi figlami!
Bo sie nóm taki fal zdarzyć może,
jak myj kamratce, co niy dej Boże!
Pewno że dzieci downo uspała,
śmiało do chopa sie dobiyrała.
Pech chcioł, że cera sie łobudziyła
i łojców „inflagranti” nakryła!
Moja kamratka wpadła w panika!
Co sie pomyśli mało Marika?!
Jak wytłumaczyć dziołsze smarkatyj,
czymu siedziała na brzuchu taty?
Na gibko cosik wypokopiyła
i tak to dziołsze wytłumaczyła:
„Jak wiysz, twój tata mo brzuch bachraty,
a jo by chciała, by bół plaskaty.
Bezto mu nikej siadóm na brzuchu,
tak jak przed chwilom, mój mały zuchu”.
W tyn sposób dziecko uspokojyła,
do łóżka zaniósła i uśpiyła.
Ale sie zaczły nowe kłopoty,
na drugi dziyń, jak prziszła z roboty.
Marika zaroz i poklachała:
„Mamo, tu była mama Michała!
Prziniósła mi srogo bómbóniyra,
a potym tacie wlazła do wyra.
Widziałach tyż, jak mama Michała,
na nowo tacie brzuch nadmuchała”!
Autor: B.Śmigała


text:
Idzie tego tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Dzisiôj to już niy dziwota, iże ludzie łajżóm do kina. Do kina? Do jakichsik ci tam „multikinów” kaj króm łobejzdrzyniô filmów na kierych krew leje sie kiblami, autoki sie ze sia praskajóm choby fto podzimki ciepôł do korba ... Ale kiejsik, jesce za staryj Polski kôżde wyjńście do kina, to bół srogi wander, taki dupny cug. Blank inksze tyż wtynczôs byli filmy, inksze szałszpilery, inksze ... nó wszyjsko bóło blank inksze niźli terôzki. I niy byli ci to łozrywkowe werki ino maluśke kina, kaj sie szło we ćmoku stracić ze swojóm libstóm, kaj karlusy, chopcyska piyrszy roz sie kusikowali po ćmoku, i po ćmoku grajfowali swojim dziołchóm tam, kaj słóńce niy dolazuje. Terôzki już przeca takij uciychy niy ma, bo chopcule i bez zima ze sagimi nablami łajżóm a i na tych ichnich modernych „diskotykach” mogóm zgłóbić, co ino jim sie zdo.
Nó ale, jô niy ło tym kciôł sam gôwyńdzić. Spómnieli mi sie łozprôwki mojij starki Klary, kierô bóła srogóm – jak to sie terôzki gôdô – „fankóm” kina, miyłośniczkóm dôwniyjszych szpiltyjatrów. Bóło ci take szykowne kino we Chorzowie, ftore sie mianowało „Apollo”. Historyjô tego kina sióngo jesce czasów przed piyrszóm wojnóm, kiej gôdali na nie „Kammer Lichtspiele”, niyskorzij przekrzciyli je na „Apollo”, coby już we 1957 przemianować je na „Panorama”, pod kierym to mianym fónguje do terôzka. Kiejsik łoblygane, dzisiej corozki gibcij te maluśke kina umiyrajóm. „W małym kinie ...” – śpiywôł kiejsik Mieczysław Fogg – ta śpiywka traci pomaluśku swój całber i rajc, i mało fto tego chopa rozumi, bo takich miyjsc jes ci już na isto corôzki mynij.
Ale wtynczôs, za staryj Polski kino bóło łostrzodkym kultóry, tam sie szło na zolyty, tam sie przeżywało przigody ło kierych skorzij szło przecytać ino we ksiónżkach. Tam szło łobejzdrzić rajcowny, zacałbrowany świat i czuć sie tak, choby sie tam we tych cudzych krajach, dziydzinach samymu bóło. A we wszyjskich filmach zeza granicy byli napisy miast modernego „dubbingu”. Pisali ło tych kinach i ło filmach, ftore wtynczôs szło łobejzdrzić nôjbarzij wywołane pisôrze i żurnalisty. I mie ci kiejski wloz do grace szykownisty kónsek, ftory już we 1931 roku napisôł Julian Tuwim (a jô to ci terôzki byda kciôł rzóndzić blank po naszymu). Dejcie pozór!
Egzistjyruje na świycie jedna zbródniczô, milijónowô mafia, ftoryj haniybnô dziôłalność niy dô sie podcióngnóńć pod paragrafy kodyksu karnygo, chocia przinôlyżne dó nij ludzie zasugujóm na wszelijake istniyjónce, a bali i niychane już sztrichy torturowaniô, na ciynżki hereszt, na mamer ze ciymnicóm, na jawnô łoćwika abo możno tyż i festelne spranie pychola. Ta zorganizjyrówanô banda, ta ferajna ćmawych gizdów fónguje jedzinie we kinach. Eźli łóni raubrujóm, chabióm? Niy! Bo to by szło jesce spokopić. Eźli wywołówajóm take ci moralne zgorszynie? Tyż niy! To możno by i bóło przijymne. Nó tóż co te łoszkliwce tak na isto robióm?
Łóni czytajóm do łozpuku, na głós wszyjske napisy filmowe.
Niy miarkuja roztomiyły suchoczu (czytylniku) eźli i za cia łamżóm take łoszkliwce? Za mnóm – zawdy i wszandy! Kiej ino siedna sie w kinie, zicujóm wedle (abo już doczkô na mie) jakosik pôra i na głós, ze iptowatóm spórnościóm łodczytujóm wszyjske napisy. Eźli ta pôra skłôdô sie ze baby i chopa – czytô zaobycz łóna. Eźli to juzaś jes pôra chopów-gnypów – czytajóm za rajóm. A eźli by sie przitrefiyło, co bydóm to dwie idijółtki – czytać bydóm do kupy, wrółz. Przitrefiyło tyż mi sie kiejsik, coch miôł za sia we raji côłkô familijô. Wtynczôs to już bół rómraj i butel côłkim pyskiym. Nôjgorszyjszóm zortóm tych gizdów sóm frice, ftore niy ino czytajóm napisy ale prómp łozprawiajóm ze sia na côłki karpyntel, co tyż to sie dziyje na lajnwandzie. Pokazuje sie napis:
– I cóż tyż to ze tóm naszóm sprawóm, roztomiyły grofie? Eźli łobocza kiejsik te moje pijóndze?
Bydle napoczynô ślabikować:
– I ... i ... co ... co ... cóż ... ze na...na...szóm sprawóm ... rozto... miyły grofie?
Napis beztynczôs sie straciół, pyto sie beztóż łochyntola wele, co tyż tam „stôło napisane”. Drugi gizdóń rzyko:
– Pytôł sie go, co ze tóm sprawóm i eźli mu wróci pijóndze.
Na ykranie widać już grofa i jejigo kamrata, kierzy łozprawiajóm ze szpanóngym. Bydlôk juzaś napoczynô:
– Łooo! Łón razinku terozki go pytô, co z tóm jejigo sprawóm i cy łoddô mu jejigo pijóndze. Ha, ha bółby srogóm iptóm, kiejby mu je wróciół!
Tyn filmowy grof, we pogóni za cyrkuśnicóm, jes już we Bagdadzie; tak wypraskła srogô rewolucjô. Arabery rajtujóm na zeszuminowanych kóniach. Na szczyńści niy ma napisów. Ale, do dioska! Gizdóń jes, I gôdô jak nôjynty.
– He, he do Palestiny pojechôł po pijóndze. Tam przeca Żydy na kamelach rajtujóm. A tyj dziołchy niy poradzi nôjść. Łooo – tyrô ze rebulikym. I cosik sie tego starego pytô.
Pokôzôł sie juzaś napis: „Ale Hassan ibn Mustafa niy poznôł dobroczyńce”.
Zarôzinku tyż łodzywo sie kalny, fółglowaty głós:
– Ale Ha ... Hassaaan i ... ibn ... Mosztrich ... niy ... niy ... poz... poznôł ... swojigo dobrodziyja.
A kamrat tego cepiatego gnypa dociepuje interesantny kómyntôrz:
– Łooo, niy poznôł go. Łón miarkuje, iże to łón, bo go niy poznôł. Kiejby go poznôł, tyby wiedziôł, a tak to blank niy wiy, iże to łón.
A sam już te wszyjskie maharadże pieróm ze maszingywerów we łokna podziymnygo kabarytu we .... Lizbonie. Szmapanita śpiywô jakisik ynglicki szlager:
„Speak gentli to the herring
And kindly to the calf ...”
Na lajwand ciepióm tłómaczyni tyj śpiywki:
„Kiej dziołcha cie pokochô,
Kusika chyntnie dô ...”
I zarôzki tyn orgol ciepie wic:
– Abo dô, abo i niy dô! Co?
A tyn drugi sie śniym zgôdzô:
– Możebnie, iże niy dô, ale tyż i myjglich, co dô!
I łobadwa chichrajóm sie do kupy ze tego iptowatego szpasu. Chichrajóm sie dosik dugo ... mamrajóm, bulgocóm, mamlajóm sie, chrapocóm i kwikajóm na wszyjsko, co widzóm, czytajóm, miarkujóm i czujóm. A kiejby jich tak festnie żduchnóńć, coby byli cicho i trzimali pychole, śmiyrtelnie sie łobrôżajóm i sujóm bodlawe sztichy:
– Jekeś pón taki nerwyjs, to niech łón w dóma siedzi!
– Kuknijcie ino, jaki śniego żydowski grof!
– Wicynt, dej pokój, co tam bydziesz ze bele iptóm gôdôł!
– Kiej mi niy potrza suchać takich uwagów! Inteligyncjô zasranô!
– Zabulółech za bilet takóż samo jak i łóni!
– A dej pozór na swój kichol łochyntolu sakramyncki!
– Tyż ci maniyry!
Mocka poradzóm pedzieć. Ale w tym łoka mrziku tyn filmaparat zatnół sie i tyn ykran bez mómynt bół ciymny. Gnypy, chamy już tómpióm szłapami ło dyliny i klaprujóm krykami. Bo dló nich to już ci jes krakel i breweryjô. Już ci jich ftosik kce nabrać i wyranżyrować. Za jejigo pijóndze wszyjsko musi byc ci sam do porzóndku – i bali nôjmyńszy fyjler gynijalnyj masziny budzi w tyj bezkurcyji cosik na szimel pieróńskigo trijómfu.
Eeee tam, jamrowanie starego knakra, ale idzie zawiskać, co: „... we starym kinie, żôdyn łod dôwna niy grô na klawiyrze, niy ma już „seansów” w małym kinie, kajsik ci sie rozwiôł naszych starzików świat ....