text:
Kmanych přistajenych nańć je dźensa wšo druhe hač lochke. Mnohe zawody pytaja za fachowcami, ale tajkich lědma namakaja. Připad je nětko we Wudworskim Krollec zahrodnistwje k tomu wjedł, zo tam wukubłana fachowča wo durje kłapaše.
Wudwor (SN/MWj). Zo su ćěslojo, blidarjo, třěchikryjerjo abo podobnje wukubłani jako wandrowscy po puću, je znate. Wšako tajkich stajnje zaso raz něhdźe wuhladaš. Zo su na přikład pjekarki na walcy, žno je rědšo, ale zo je wučena zahrodnica na te wašnje po puću, je wulke wuwzaće. Ćim bóle so mějićelka Wudworskeho zahrodnistwa Kerstin Kroll dźiwaše, jako so jej před tydźenjomaj wandrowska zahrodnica Laura předstaji a so za dźěłom prašeše. „Pochadźam z bliskosće Würzburga. Přichodnu wutoru budźe tomu runje lěto, zo sym so na puć nastajiła. Mjeztym běch w mnohich kónčinach mjez Wienom a Flensburgom ducy“, wona powěda. W Chrósćicach bě wona bywšeho wandrowskeho wopytała a tam pokiw dóstała tola raz we Wudworju pospytać.
Budyšin/Zdźěr/Wulki Wjelkow (SN/BŠe). Nimo trawy je tež kukurica za swójsku picu skotej w ratarskich zawodach wažna. Njezadźiwa tuž zo słuša rostlina k najwažnišim družinam, kotrež burja na swojich honach kóžde lěto wusywaja. Młode rostliny su w aprylu a meji niskich temperaturow dla hišće trochu ćerpjeli. W juniju su wone dešća dla wšitko zaso nachwatali. Dale njebě lětsa dlěšich horcych fazow, a zas a zaso běchu spadki, kotrychž dla móžachu so rostliny jara derje wuwić. A kaž bě po wšej Hornjej Łužicy wočiwidne, je kukurica w awgusće derje stała. Mjeztym je nimale wšudźe domchowana, a tuž je načasu so wobhonić, hač su burja z wunoškom spokojom.
Drježdźany (ML/SN). „Kajki je to signal w dobje zjednoćeneje Europy?“ Takle cituje nowina Dresdner Morgenpost w swojim nastawku „Zběžk Serbow přećiwo pomnikej Bismarcka“ minjeny štwórtk předsydu Domowiny Dawida Statnika. Wón wupraja so w nowinskej zdźělence přećiwo planowanemu nowonastajenju pomnika za němskeho a pruskeho kanclera wjercha Otta von Bismarcka w Budyskim lěsu na Čornoboze při tamnišim hórskim hosćencu přez stronje Alternatiwa za Němsku (AfD) bliske spěwne towarstwo Bautzener Liedertafel. „Njehladajo wšěch napjatosćow su ludy Europy dźensa bohudźak daloko preč wot myslenja Bismarcka, zo je wójna wažny wobstatk politiki. Tohodla nochcemy Bismarcka ani darjeneho“, Dresdner Morgenpost Statnika cituje. Pokazuje na to, zo bě Bismarck přećiwo narodnym mjeńšinam kaž Serbam, Polakam a Danam w Južnym Schleswigu raznje postupował.
Drježdźany (SN/bn). „Nachwatanski paket“ rěka naprawa Zwjazka a zwjazkowych krajow, z kotrejž chcedźa we wobłuku akciskeho programa „Po koronje nachwatać“ negatiwnym wuskutkam pandemije na šulerki a šulerjow zadźěwać. Cyłkownje nałožuja za nju dwě miliardźe eurow. Za Saksku je dohromady něhdźe 48 milionow eurow k dispoziciji. Ćežišćo programa tworja wučbu wudospołnjace spěchowanske poskitki kaž tež dopomoc. „Kóžda šula w Sakskej ma za to wotpowědny budget, orientowacy so na ličbje šulerjow powšitkownokubłacych runje tak kaž powołanskich šulow. Poskitki wuhotuja předewšěm studentki a studenća wučerstwa kaž tež wučerjo na wuměnku. Nimo toho wupomhaja na přikład tež ludowe uniwersity, dopomocne instituty, wuwiwarjo wuknjenskich programow a samo sportowe towarstwa a dźiwadła. Zrěčenja z nimi zamołwjeja kubłanišća“, zdźěli sakske ministerstwo za kultus (SMK). Zaměr naprawy je, „sćěhi pandemije złahodnić.
Incidenca znowa stupa
Budyšin/Zhorjelc. Chróšćanska a Bóščanska gmejna nimatej tuchwilu žanych na koronu schorjenych. Za tamne serbske a dwurěčne komuny zdźěleja přiběracu ličbu natyknjenjow. Tež incidenca w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu zaso stupa. Dźensa podawa RKI za Budyski 139,9, wčera zličichu tu 159 infekcijow. Incidenca za Zhorjelski wokrjes wučinja po RKI dźensa 166,8.
Udo Zimmermann njeboh
Drježdźany. Komponist, dirigent a bywši intendant Lipšćanskeje opery Udo Zimmermann a generalny intendant Němskeje opery Berlin je njeboh. Kaž ze stron swójby rěka, je wón w nocy na dźensniši pjatk w ródnym měsće Drježdźanach w starobje 78 lět zemrěł. Za swój žiwjenski skutk bu mjez druhim ze Zwjazkowym zasłužbowym křižom a Narodnym mytom NDR počesćeny.
ABBA z třećim nowym spěwom
Kwětki kradnyć chcył
Běła Woda. Kwěćel je njeznaty muž předwčerawšim w Běłowodźanskim kwětkowym wobchodźe pokradnyć chcył. Předawarka jeho na parkowanišću před předawanišćom dosćahny a jemu kwěćel zaso wotewza. Paduch pak njepopušći a dźěše za předawarku wróćo do wobchoda. Jako chcyše wona na to policiju wołać, dóńdźe k rozestajenju z mužom. Swědka předawarce pomhaše, na čož njeznaty skućićel ćekny.
Wokoło jutrow rěčimy wjele wo zajacu. Lětsa wěnujemy dołhowuchačej wjetšu zjawnu kedźbnosć, dokelž je za zwěrjo lěta 2015 pomjenowany. Snano je tón abo tamny při nalětnim wuchodźowanju zajaca wuhladał. Bě pak to woprawdźe zajac abo tola dźiwi nukl?
Via Regia a zdobom wjesna dróha přez stare Lejno stej tuchwilu přetorhnjenej, dokelž bu móst wobškodźenja přez Małowosyčansku rěku dla zawrjeny. Železne nošaki su přezerzawjene, tak zo su so kamjenje jězdnje pušćili.
Wohnjowa wobora, wuchowanske a zastaranske awta a dalše jězdźidła docpěwaja tam bydlacych nětko jenož hišće z wuchoda abo zapada wot statneje dróhi S 100 hač k rěčce. Za to je komunalny twarski zawod gmejny Pančicy-Kukow jězdnju w šěrokosći třoch metrow spřihotował.
Dalši móst w bjezposrědnjej bliskosći je tohorunja wobškodźeny. Tam pak město železnych nošakow dołhe zornowcowe stołpy přez rěku leža. Gmejnscy dźěłaćerjo powjerch mosta nětko z betonom wukidaja. Hdyž budźe dźěło zdokonjane, smědźa po nim jenož hišće hač do 3,5 tonow ćežke wozydła jězdźić.
Wobydlerjo Lejna so wězo nadźijeja, zo budźe stary móst Via Regije bórze zaso znowa natwarjeny, wšako je historiski puć w originalnej čarje přez wjes wosebity swědk stawiznow – nic jenož Lejna – a zdobom wažny wobchadny zwisk při njej bydlacym. Benedikt Cyž
Biskopicy (SN/MiR). Biskopičanska syć za dźěći a młodźinu (KiJu) spožči lětsa prěni raz myto za angažement młodźiny w Budyskim wokrjesu a jón na te wašnje zjawnje hódnoći. „Po nimale jednym lěće koncepcionelneho dźěła je nětko tak daloko, zo KiJu tele myto wupisa,“ zdźěli Bernadette Zellerowa z regionalneje skupiny Zapadna Łužica KiJu. Wona wuzběhuje, zo je tež w Serbach tójšto młodostnych, kotřiž so čestnohamtsce na dobro towaršnosće a zhromadneho žiwjenja angažuja. Hač do spočatka decembra njewotwisna jury młodostnych rozsudźi, štó měł myto dóstać. Wona postaji tež pjenježnu hódnotu dobyća a kelko mytow budźe přepodatych. 5. decembra chcedźa dobyćerjow wozjewić.
Budyšin. Ansambl FisFüz wuhotuje jutře, sobotu, w 19.30 hodź. Budyski komorny koncert w Marje-Marćinej cyrkwi na Bebelowym naměsće. Wopytowarjo dožiwja program „Lale – Colours of Eurasia“. Ansambl FisFüz je skupina hudźbnikow, kotřiž so na orientaliske melodije, wirtuozne improwizacije a zapadne harmonije koncentruja. Orientaliske jazzowe trijo aranžuje tohorunja tradicionelne aziske twórby a je hudźbnje znowa interpretuje. Lisćik při wječornej kasy płaći 18 eurow, potuńšene 15 eurow.
Štó je šmóratko zhubił?
Pančicy-Kukow. Na pólnym puću mjez Chrósćicami a Kozarcami bu srjedu, 13. oktobra, smartfon typa Oppo namakany. Štóž je jón zhubił, móže sej šmóratko w twarjenju zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe w Pančicach-Kukowje wotewzać.
Na knižnu premjeru
Swójbne mjena su přeco zaso zajimawe swědčenja rěče našich prjedownikow. W serbšćinje maja wone wosebitu hódnotu, dokelž pochadźeja z časa, z kotrehož hišće žane pisomne pomniki njewobsedźimy. Kak su naši prjedownicy před wjele lětstotkami myslili a so rěčnje zwuraznili, wo tym nam wone mjena znajmjeńša něšto přeradźeja.
Chcemy so zaso wěnować někotrym serbskim prócowarjam zańdźenosće, kotřiž maja lětsa kulojtu abo połkulojtu róčnicu narodnin abo posmjertnin, a so zamyslić do jich mjenow. Swójbne mjena nastachu často z mjenow powołanjow, kotrež běchu prěni nošerjo mjenow wukonjeli. Tak je to na přikład pola Šewčika, takrjec „małeho šewca“. Jakub Šewčik, rodźeny w Baćonju a farar mjez druhim w Chrósćicach, wěsty čas předsyda Domowiny, předewšěm pak awtor basnjow patriotiskeho charaktera, změje 6. septembra 150. róčnicu narodnin.
Korla Awgust Fiedler, znaty hudźbnik a sobuwuhotowar spěwanskich swjedźenjow, zemrě 16. meje 1917. Swójbne mjeno Fiedler pochadźa tohorunja z mjena powołanja; w tym padźe wšak je wone němskeho pochada, měnjeny je wězo „husler“.


c: text/html

text:
Škitny nahubnik zaso trěbny
Budyšin. We wokrjesu Zhorjelc je wot jutřišeho we wjacorych wobłukach zaso škitny nahubnik trěbny, dokelž bě incidenca po RKI dźensa z 15,2 pjaty raz za sobu kritisku hódnotu dźesać překročiła. Wot soboty hač do wčerawšeho zwěsćichu tam 13 natyknjenjow z koronawirusom. Nahubnik budźe wot štwórtka tež w Budyskim wokrjesu trěbny. Incidenca po RKI dźensa je ze 13,4 pjaty dźeń za sobu nad dźesać.
Přihotuja změnu nošerstwa
Choćebuz. Choćebuski Carla Thiemowy klinikum chcedźa na uniwersitny klinikum w nošerstwje kraja wutwarić, zo bychu w delnjołužiskej metropoli medicinarjow wukubłali. Změnu nošerstwa ma dźěłowa skupina přihotować, připowědźi braniborska ministerka za wědomosć Manja Schüle (SPD) wčera na wosebitym posedźenju tamnišeje zhromadźizny měšćanskich zapósłancow.
Wo wužadanjach debatowali

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pizza
Pizza — jodło italskigo kuchńa, na terozki fest powszychno na cołkim śwjeće. We wersyji podstawowyj je to plaskaty placek ze wytrawnygo ćasto drożdżowygo, pomazany zozům tůmatowům, posuty tartům kyjzům a źołůma, pjeczůny we mocno gorkim pjecu. Pizza podowo śe na gorko, nale źimno tyż idźe zjeść.
Je kupa zortůw pizze ze roztomajtymi skłodńikůma. Můgům to być szampańoki, cwibla, szynka, tůmaty, paprika, wuszt, uoliwki, salami, lebo ańi uowoce abo brokůły. Krům tygo do pizze dowo śe roztomajte zorty zoze.


text:
Porokuja zarjadniske njedostatki a pobrachowacu transparencu
Ralbicy (JK/SN). Zymsku słužbu přichodneje zymy budu w gmejnje Ralbicy-Róžant dale z dotalnym traktorom wukonjeć. To je jedyn z rozsudow wčerawšeho wurjadneho posedźenja tamnišeje gmejnskeje rady. Zo móhł stary traktor swoje nadawki spjelnić, póńdźe tón přichodny tydźeń do trěbneje reparatury.
Gmejnski dźěłaćer Pětr Kokla, kiž njedostatki traktora na posedźenju radźićelow naliči, so nadźija, zo jězdźidło potom zymu přetraje. Jemu wšak by nowy a spušćomny traktor lubši był, ale misnjenja a njedostatki při wupisanju a njedosahaca zarjadniska transparenca su tomu zadźěwali, zo móhli wotpowědne wobzamknjenje wčera schwalić. Namjet, jenički poskićeny traktor kupić, sydom radźićelow wotpokaza, dwaj wzdaštaj so hłosa a jeničce třo hłosowachu za nakup noweho, cyłkownje 297 000 eurow droheho jězdźidła.


text:
Saint-Louis-du-Ha! Ha!
Spůłrzyndne: 47°40' N 68°59' W
Saint-Louis-du-Ha! Ha! to je mjastečko (ang.: civil parish) we Kanadźe, we prowincyji Quebec, ńydolyko uod Řyki Śwjyntygo Wawřińca, kere pomjyškuje ůng. 1500 ludźi. Podug powjarki, "Ha! Ha!" we jygo mjańe mo uodńyśyńy do jeźora Témiscouata, kole kerygo końčyua śe cesta, a "Ha! Ha!" we starofrancuski godce wyrožouo zaskočyńe skiž noguygo końca drůgi. Take wyjośńyńy přijyna Kůmisyjo Topůńimije při řůndźe Prowincyje Quebec[1]. Je to jydne s dwůch mjast na śwjeće ze wykřikńikym we mjańe, kole angelskigo Westward Ho!.


text: Budyšin (CS/SN). Prěni dźěćacy wobchadny wěstotny dźeń pola awtodróhoweje policije na Budyskej Müntzerowej bě połny wuspěch. Něhdźe 5 000 wopytowarjow je minjenu sobotu na swjedźenišćo přišło. Zarjadowanje měrješe so předewšěm na šulerjow w starobje šěsć do 14 lět, dokelž su woni w nadróžnym wobchadźe najwjetšim stracham wustajeni. Tak bě wjele móžnosćow, so hrajkajo z prawym zadźerženjom na puću rozestajeć. Dźěći móžachu kolesowanski parcours zmištrować, so na policajske motorske sydnyć a so z polifantom zeznajomić. Tež maskotka sakskeje policije „dino“ bě přitomna. Za dorosćenych mějachu tohorunja někotružkuli atrakciju přihotowanu kaž simulator, z kotrymž móžeš začuće nazhonić, kak ze swojim jězdźidłom zwróćiš. Dale dóstachu šoferojo pokiwy k „mortwemu kutej“.


text:
Karno KRÒ (Kaszëbsczi Rock Òbrzãdowi) wcyg nagriwô… Hewò piesniô „Gôdczi Mòrza” apart nagrónô na platkã „Do Mòrza”, jaką zrëchtowelë Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié a Radio Gdańsk. Zadrzi TUWÒa TUWÒ Teledisk zrealizowôl Piotr Zatoń na spòdlim sztëczków z filmù „Historie w sieci zaplatąne”.
W zélnikù 2020 rokù w jinternetach mia premiera Zjazdowô Piesniô Kaszëbów – szpòrtownô przeróbka „Kaszëbszich nótów” spiéwónëch na ôrt Reggae punk. Twórcama ny mowòmódny wersje „Nótów” je krëjamné karno KRÒ (Kaszëbsczi Rock Òbrzãdowi). Piesnie pòslëchac móże na jejich youtubòwim karnylu.
Ò „Kaszëbsczich nótach” a ji rozmajitëch wariantach móżeta pòczëtac w dzélu Kaszëbsczé nótë / Kaszubskie nuty Zjazdowô Piesniô Kaszëbów to drëgô frańtówka, jakô je zrëchtowónô bez karno KRÒ. W czerwińcu w jinternetach pòkôza sã piesniô Scynanié Kani (Jidzemë z Kanią). Jak zapòwiôdają nôleżnicë karna, ju wnetk to dô do pòslëchaniô nowi sztëczk…
Ne starnë ùżëwôją kùszków (an. cookies). Przezérając je bez zjinaczi ùstôwù przezérnika dôwôsz zgòdã do jich spamiãtëwaniô.


text:
Kamjenc (BG/SN). Štož we Wojerecach za přichodne lěto hižo třeći raz planuja, chcedźa nětko tež w Kamjencu zwoprawdźić. We wobłuku diskusije wo hospodarskim planje 2021 je frakcija Lěwicy namjetowała, wutworić tak mjenowany wobydlerski etat a za njón 15 000 eurow přewostajić. Z pjenjezami měli iniciatiwy wobydlerjow na dobro města zwoprawdźić.
Jako najwjetši problem so na zašłym posedźenju Kamjenskeje měšćanskeje rady wukopa, zo bu předłoha překrótkodobnje zapodata. Tohodla frakcija Wolerskeho zjednoćenstwa Kamjenc namjetowaše, we wuběrku hišće raz wo tym rěčeć. Nimo toho někotrym radźićelam jasne njebě, za kotre projekty móhli wobydlerjo próstwy zapodać. Sčasami běchu dwěle, hač móža wobydlerski etat scyła do měšćanskeho financneho planowanja zapřijeć. Tajke pak wyši měšćanosta Roland Dantz (njestronjan) dopušćić nochcyše, přetož wobydlerski etat je po jeho słowach wažny srědk, ludźi za sobudźěło w měsće mobilizować.


text:
Za nowe twarske ležownosće měli dobru argumentaciju zdźěłać
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Hižo dlěši čas zaběra so zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe z dalšej změnu plana wužiwanja ležownosćow. Změnić dyrbi so plan mjez druhim tohodla, dokelž chce na přikład gmejna Pančicy-Kukow mjez tankownju a Srjedźnym pućom płoninu zapisać dać, na kotrejž móhli nowe jednoswójbne domy nastać. Tak jednore, kaž so to na prěni pohlad być zda, pak to njeje. To zhonichu zastupjerjo pjeć sobustawskich gmejnow zarjadniskeho zwjazka na swojim zašłym posedźenju wot krajinoweho planowarja Ernsta Pansy. Wón rozłoži, zo stej regionalny planowanski zwjazk a krajna direkcija napominałoj hišće raz wo tym rozmyslować, kak měli so nowotwarske ležownosće přichodnje wuwiwać. Po słowach Pansy budu nowe twarske płoniny jenož potom dowolene, hdyž wone swójskemu wuwiću jednotliwych wsow słuža. Při tym dyrbi dopokazane być, zo su tajke nowe płoniny trěbne. A bjez dopokaza njehodźi so tež žana změna plana wužiwanja ležownosćow dowolić, rjekny krajinowy planowar.


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa towarstwo Nukničanskeje kapałki (15).
Hižo wjacore lěta je w Nuknicy z rjanej tradiciju, zo zetka so wobstajnje skupinka wobydlerjow, zo bychu so wonka a w zymje pola ludźi doma zhromadnje róžowc modlili. Wjacore razy tam wo móžnosći rozmyslowachu, nańć za modlersku hodźinku so hodźace stajne městno. Před lětomaj zrodźichu ideju, sej we wsy kapałku natwarić, a to w mjeztym njewužiwanej a chětro njenahladnej bywšej gratowni dobrowólneje wohnjoweje wobory. Zaběrajo so z prawniskimi předpisami so bórze za to rozsudźichu, załožić towarstwo Nukničanskeje kapałki. Za předsydu towarstwa, kotremuž přisłuša 14 čłonow, wuzwolichu Romana Nuka. Jeho zastupuje jako městopředsyda Marko Smoła a Regina Brězanowa přewza jako pokładnica financne naležnosće towarstwa.


text:
W interviewje w Serbskich Nowinach z dnja 14. oktobra praji dźiwadźelnik a režiser Stanisław Brankačk: »Nowy rjad bě moja ideja.« Hižo přez tři lětdźesatki při Nowym dźiwadle Halle skutkowacy 65lětny wjelestronski wuměłc ma tam swójski dźiwadłowy koncept. A zajimawa je tohorunja jeho filmografija. Hdys a hdys přewozmje tež w Budyšinje nadawk. Při zahajenju hudźbno-literarneho wječorneho rjadu »Zynki a linki« w Röhrscheidtowej bašće Serbskeho ludoweho ansambla dnja 16. oktobra přewza wón čitanje někotrych wujimkow z awtobiografiskeje knihi Jurja Brězana »Stary nan«. Pod titulom »Bild des Vaters« běše edicija w 1980tych lětach we wjacorych nakładnistwach tohorunja němsce wušła a naby tak tež zwonka Serbow dosć wulku skedźbnosć. Po towaršnostnej změnje předpołoži LND dalše wudaće.
Za serbske připosłucharstwo čitaše Brankačk wězo serbsce wo poslednich dźesać dnjach w žiwjenju starca Tobiasa Hawka. A znowa so pokaza: Jedna so wo emocionalnu beletristisku literaturu z filozofiskim podzynkom, spisanu we hładkej serbšćinje našeje doby. Wobsah wšak je chětro njewšědny. Přetož lědma wobjednawa so w literaturje moderny tak nadrobnje smjerć. Brězan so njeboješe, tabuwow so dótkać a wumrěće wopisować. Tak rysuje awtor zetkanje swojeho »rjeka« z wosobami a wosobinami za žiwe dny, z kotrymiž chce so po swojej smjerći zaso widźeć. Je ćežko, tajku temu z telko dostojnosću wot moderneho abo modernišeho awtora beletristiki předstajenu nadeńć. A docyła nic wot wuměłca, kiž běše w realnym socializmje žiwy.


text:
Najlepsi strzelcy: Bydgoszcz VII – Młodzik
W siódmej grupie bydgoskiej ligi młodzików bramek było sporo. Poziom był jednak bardzo wyrównany, co potwierdza aż dwóch zwycięzców klasyfikacji strzelców: Gracjan Gawroński z Zawiszy Bydgoszcz i Oskar Semeniuk z rezerw CWZS Bydgoszcz.
Strzelcy:
14 – Gracjan Gawroński (Zawisza Bydgoszcz), Oskar Semeniuk (CWZS II Bydgoszcz)
12 – Jakub Kowalski (JSS Juventus Academy Bydgoszcz)
11 – Igor Oleksy (CWZS II Bydgoszcz)
10 – Michał Niemiec (Chemik II Bydgoszcz)
9 – Kamil Dobek (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Mikołaj Modrzejewski (Polonia Bydgoszcz)
8 – Paweł Woźny (Chemik II Bydgoszcz)
7 – Mateusz Śmiglewski (CWZS II Bydgoszcz), Kacper Kęsik (Gwiazda II Bydgoszcz), Mateusz Piątkowski (Football Academy Bydgoszcz)
6 – Dawid Rosiński (Polonia Bydgoszcz), Mateusz Leszczyński (Football Academy Bydgoszcz)
5 – Krystian Radoszko (Zawisza Bydgoszcz), Maciej Kotowski (Chemik II Bydgoszcz), Konrad Klatecki (Chemik II Bydgoszcz), Mateusz Synakiewicz (Chemik II Bydgoszcz), Kacper Wajer (Gwiazda II Bydgoszcz), Alan Serwach (Football Academy Bydgoszcz), Bartosz Kubacki (Football Academy Bydgoszcz), Daniel Koczorowski (AP Brda Bydgoszcz)
4 – Michał Pawlak (CWZS II Bydgoszcz), Olaf Kryszak (Gwiazda II Bydgoszcz), Gracjan Rzepka (Gwiazda II Bydgoszcz), Mateusz Goldmann (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Łukasz Korzeb (Spójnia II Białe Błota), Szymon Nitschke (Spójnia II Białe Błota), Hubert Baranowski (Spójnia II Białe Błota), Wojciech Stasik (Budowlany KS II Bydgoszcz)
3 – Kacper Nowak (Zawisza Bydgoszcz), Hubert Bielicki (Zawisza Bydgoszcz), Filip Perzan (Zawisza Bydgoszcz), Tomasz Chabasiński (CWZS II Bydgoszcz), Szymon Paradowski (CWZS II Bydgoszcz), Jakub Myler (Chemik II Bydgoszcz), Fabian Przybył (Gwiazda II Bydgoszcz), Damian Latos (Gwiazda II Bydgoszcz), Kajetan Romańczuk (Gwiazda II Bydgoszcz), Kamil Bączkowski-Gamoń (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Jakub Angowski (Football Academy Bydgoszcz), Bartosz Adamski (Spójnia II Białe Błota)
2 – Norbert Gaczkowski (Zawisza Bydgoszcz), Adam Wierzbicki (CWZS II Bydgoszcz), Marcel Chojnacki (CWZS II Bydgoszcz), Mateusz Pocięgiel (CWZS II Bydgoszcz), Dawid Baczyński (CWZS II Bydgoszcz), Jarema Zieniewicz (CWZS II Bydgoszcz), Oliwier Baranowski (Chemik II Bydgoszcz), Maciej Hoppe (Gwiazda II Bydgoszcz), Marcel Luschyk (Gwiazda II Bydgoszcz), Kajetan Haponiuk (Spójnia II Białe Błota), Mikołaj Prosek (Budowlany KS II Bydgoszcz), Kacper Czarnomski (Budowlany KS II Bydgoszcz), Juliusz Rychter (Budowlany KS II Bydgoszcz), Nikodem Wiśniewski (AP Brda Bydgoszcz), Kacper Chabowski (AP Brda Bydgoszcz), Dominik Dobrzyński (AP Brda Bydgoszcz), Franciszek Grabowski (AP Brda Bydgoszcz), Kamil Konecki (AP Brda Bydgoszcz)
1 – Oskar Wawrzyniak (Zawisza Bydgoszcz), Tymoteusz Wiśniewski (Zawisza Bydgoszcz), Michał Szwedo (Zawisza Bydgoszcz), Olaf Ossowicki (Zawisza Bydgoszcz), Aleksander Karbowski (Zawisza Bydgoszcz), Adam Derdzikowski (Zawisza Bydgoszcz), Paweł Pannert (Zawisza Bydgoszcz), Michał Wieczorek (CWZS II Bydgoszcz), Krystian Pikul (Chemik II Bydgoszcz), Kacper Lemański (Chemik II Bydgoszcz), Michał Jastrowski (Chemik II Bydgoszcz), Szymon Lewicki (Chemik II Bydgoszcz), Jakub Nowowiejski (Chemik II Bydgoszcz), Tomasz Niemczewski (Chemik II Bydgoszcz), Szymon Kołodziejski (Chemik II Bydgoszcz), Miłosz Michalski (Gwiazda II Bydgoszcz), Oliwier Wawrzyniak (Gwiazda II Bydgoszcz), Piotr Migdalski (Gwiazda II Bydgoszcz), Karol Mathauss (Gwiazda II Bydgoszcz), Kornel Hajnce (Gwiazda II Bydgoszcz), Marcin Kaja (Gwiazda II Bydgoszcz), Marcel Skotarczak (Gwiazda II Bydgoszcz), Mateusz Hejnowicz (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Mateusz Starszak (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Mikołaj Sobczyński (JSS Juventus Academy Bydgoszcz), Błażej Jeżakowski (Polonia Bydgoszcz), Olaf Ciemny (Polonia Bydgoszcz), Oskar Szymanowski (Polonia Bydgoszcz), Jan Rzepiński (Polonia Bydgoszcz), Piotr Rozpłochowski (Polonia Bydgoszcz), Dorian Zimnowoda (Polonia Bydgoszcz), Dominik Kriger (Football Academy Bydgoszcz), Jakub Stasiak (Football Academy Bydgoszcz), Mikołaj Świątkowski (Football Academy Bydgoszcz), Kacper Sikora (Football Academy Bydgoszcz), Oliwer Preihs (Budowlany KS II Bydgoszcz), Gracjan Baumgardt (Budowlany KS II Bydgoszcz), Michał Pasieka (Budowlany KS II Bydgoszcz), Tomasz Witucki (Budowlany KS II Bydgoszcz), Tymoteusz Balinowski (Budowlany KS II Bydgoszcz), Mateusz Semrau (Budowlany KS II Bydgoszcz), Szymon Tadrzak (Budowlany KS II Bydgoszcz), Kordian Małkowski (AP Brda Bydgoszcz), Gracjan Powała (AP Brda Bydgoszcz)


text:
Ochotske mórjo
Ochotske mórjo (rusojski OxoTckoe Mope, japański ホーツク海) jo nakšomne mórjo na dłujkem wjacorje Śichego oceana. Na pódzajtšu granicujo z połkupu Kamčatka, na krotkem zajtšu z Kurilami, na krotkem wjacorje z japańskeju kupu Hokkaido, na pódwjacorje ze Sachalinom a na pódpołnocy z rusojskej twardeju zemju. Pśestrěń Ochotskeho mórja jo něźi 1,5 miliona kwadratnych kilometrow a maksimalna dłymokosć jo 3521 metrow. Nejwažnjejšy pśiběg Ochotskego mórja jo rěka Amur. Wuznamne pśistawy su Južno-Sachalinsk, Magadan, Ochotsk a Palana.


text:
K stawiznam Domowiny
W lěśe 1912 jo se załožył kšywowy zwězk serbskich towaristwow, wót 1934 Zwězk Łužyskich Serbow, kenž fungěrujo ako zastupnik zajmow serbskego luda. Statkowanje Domowiny preguju politiske stawizny a zjawne zawupytnjenje Serbow wót Prědneje swětoweje wójny sem. Sedło Domowiny (ni. Heimat) jo Budyšyn/Budyšin, ako symbol wužywa wóna z 50ych lět tśi lipowe łopjena, kenž ze zdonka z wósym kórjenjami rostu.
Južo w rewoluciskem lěśe 1848/49 jo se naraźiło, te w bogatej licbje nastawajuce serbske towaristwa organizatoriski zjadnośiś. Na krotki cas su tegdy wobstojali Zjadnośone serbske towaristwa, až njejsu w Sakskej w awgusśe 1849 demokratiske wósćojske towaristwa zakazali. Wót lěta 1871 su nastawali zasej za wětšy źěl lokalnje statkujuce serbske towaristwa: burske towaristwa z góspodarskimi zaměrami, chory a źiwadłowe kupki, wuknikojske a studentske towaristwa abo konfesionelne wejsne towaristwa. 1883 a 1898 su wopytali kšywowy zwězk wutwóriś, což pak se njejo raźiło.
To zwopšawdniś jo se raźiło 1912 kupce wokoło Arnošta Barta, Handrija Króny, Jurja Słodenka, Bogumiła Šwjele, Jana Dwórnika, Jurja Delenka, Awgusta Lapšticha, Franca Krala a Michała Nawki. Dnja 13.10.1912 jo se »Domowina – Zwězk serbskich towaristwow« we Wórjejcach pśez zastupniki 31 serbskich jadnotliwych towaristwow, mjazy nimi pak jano jadno z Dolneje Łužyce (Maśica Serbska), załožyła. Wóna jo se stajiła zaměr, pśizamknjone towaristwa spěchowaś, »wósebnje w jich procowanju wó duchnu a góspodarsku gluku serbskego luda«. Załoženje jo se dokóńcyło z wobzamknjenim wustawkow a wuzwólenim pśedsedarstwa dnja 9.2.1913. Stakim su byli wše towaristwa napominane zwězkoju pśistupiś. Ako prědnego pśedsedarja su wuzwólili wótpósłanego Sakskego krajnego sejma Arnošta Barta. Až do junija 1913 jo se zapisało 15 towaristwow z wěcej ako 1.600 cłonkami. Wětšy źěl tych na załožeńskej zgromaźinje zastupjonych katolskich towaristwow njejsu se mógali nejpjerwjej rozsuźiś, zwězkoju pśistupiś.
Wuderjenje Prědneje swětoweje wójny 1914 jo pón na šesć lět kuždycke towaristwowe statkowanje pśetergnuło. W pówójnskem casu jo dominěrował Serbski narodny wuběrk ze swójimi daloko segajucymi pominanjami (procowanja wó awtonomiju) zjawne serbske žywjenje. Pó rozbiśu togo gibanja, na kótarejež cole jo tejerownosći Arnošt Bart stojał, jo se Domowina wót kóńca 1920 wobnowjała. 1924 jo zjadnośiła 82, 1931 85 lokalnych towaristwow a zjadnośeństwow. Aby wótpowědowali we wustawkach pomjenjonym nadawkam, jo organizěrowała pśednoski, koncerty, prozninske pśebywanja za źiśi, jo wudała źiwadłowe graśa a notowy material, což su wósebnje wužywali chory w bogatej licbje a lajske kupki. Wjeraški serbskego žywjenja su byli centralne swěźenje Domowiny z kulturnymi programami a pśeśěgami, w Dolnej Łužycy jo Maśica Serbska pśewjadła drastwine swěźenje (ludowe zmakanja) a jo wuswěśiła pomniki za serbskich patriotow, kótarež jo ze swójskich srědkow napórała.
Zastupowanje serbskich zajmow napśeśiwo statnemu a krajnym kněžarstwam jo pśewzeła w lěśe 1925 załožona Serbska ludowa rada, w kótarejž jo była teke Domowina zastupjona. Na jeje iniciatiwu su na kóńcu Weimarskeje republiki w peticijach pominali pólěpšenje wucbneje situacije serbskich źiśi, ale bźeze wětšego wuspěcha. Wósebnje wuske póśěgi jo dało k serbskemu turnarskemu zwězkoju Sokoł. Represije pó pśewześu mócy nacionalsocialistow 1933 (nachylny zakaz casnika »Serbske Nowiny«, zajmjeśa, samorozwězanje turnarskego zwězka a Serbskeje narodneje rady) su pódłamali serbske towaristwowe žywjenje a su wótźaržowali wjele cłonkow wót dalšnych aktiwitow. Wuzjawjenje loyalnosći w septembrje 1933 mjazy zastupnikami kněžarstwa a wupytanymi reprezentantami serbskeje zjawnosći – mjazy nimi pak žeden zastupnik Domowiny – jo pśinosowało k wěstemu změrowanju. Pód pśedsedarstwom Pawoła Neda, kótaryž jo se kóńc 1933 za pśedsedarja Domowiny wuzwólił, jo dojšło k dawno naraźonym strukturnym reformam, kenž su pśedwiźeli pśechad wót towaristwowego cłonkojstwa na cłonkojstwo jadnotliwego a kótarež su dejali organizaciju wót nutśika skšuśiś. Wóna jo se něnto prezentěrowała ako politiska powědarka Serbow. Na rozšyrjenje źěłabnosći na pśikład pśez zapśěgnjenje pšuskeje Górneje Łužyce a Dolneje Łužyce ako teke natwarjenje młoźinskich kupkow su wušnosći z njedowěriwosću źiwali. W pśiběrajucej měrje su napšawy wustajili, z kótarymiž jo se dejała serbska rěc wutłocyś a serbska identita pódtłocyś. To jo wobśěžyło towaristwam wjelebocne kulturne žywjenje zeźaržaś. Teke wopytanja, je z nacistiskeju ludojstwoweju ideologiju legitiměrowaś – »Ty sam njejsy nic, naš serbski cełk jo naša móc!« (Du allein bist nichts, unsere sorbische Gemeinschaft ist unsere Kraft!) – su se wopokazali ako womólenje. Wót statnego boka naoktroyěrowane wustawki, w kótarychž jo se Domowina nejpjerwjej definěrowała ako »zwězk serbski powědajucych Nimcow«, pózdźej ako »zwězk k woplěwanju domownje a serbskich nałogow«, su zastupniki towaristwo z wětšynu wótpokazali. To jo dowjadło 18. měrca 1937 k zakazoju zarědowanjow a zgromaźinow wšych pśizamknjonych wótźělenjow, w awgusće 1937 teke wětšyny wuškownych towaristwow. Domowina jo stakim zgubiła zakład swójogo statkowanja, 1941 stej slědowałej – jano hyšći amtski relewantny – oficielny zakaz a konfiskacija zamóženja.
Direktnje pó zakóńcenju Drugeje swětoweje wójny, dnja 10.5.1945, jo se Domowina w Chrósćicach/Crostwitz pód nachylnym pśedsedarstwom dr. Jana Cyža wobnowiła a wót sowjetskeje komadantury w Budyšynje (nejžpjerwjej jano regionalnje wobgranicowano) pśipóznała. Rownocasnje jo w Praze nastała Serbska narodna rada, wót kótarejež su wuchadali mjazy drugim politiske pominanja, kenž su zasej segali až k awtonomnym rozwězanjam respektiwnje pśizamknjenju k ČSR. Domowinske wjednistwo jo to we wšakich memorandumach pódpěrowała. Sowjetska wobsadniska móc pak jo toś te pśedstajenja wótpokazała a jo jano akceptěrowała kulturelnu samostatnosć. Stakim jo Narodna rada politiski do wuboka pśišła. Domowina, kenž jo se sowjetskim směrnicam pódrědowała, jo se wót togo casa etablěrowała ako zastupnica Serbow. Jeje wjeduce wósoby su witali pódzajtšnonimske pówójnske rědowanje ako socialne wulichowanje serbskego luda, socializm su woglědali ako wuměnjenje za narodne rownocesćenje. Pśi komunalnych wólbach 1946 jo Domowina w lisćinowem zjadnośeństwje z SED wustupowała. Pód wjednistwom Neda, kótaryž jo 1945 pśedsedarstwo zasej pśewzeł, jo instalěrował zwězk wót głownoamtskich funkcionarow nawjedowany aparat, kenž jo měł pódla swójeje regionalneje struktury teke ressorty (mjazy drugim kulturu, šulu, młoźinu/kubłanje, propagandu, góspodarstwo). Tradicionelne towaristwowe žywjenje njejo se mógało w sowjetskem wobsadniskem pasmje a w DDR dalej wjasć, město togo jo Domowina dostała wót sakskego krajnego kněžarstwa 1949 status korporacije zjawnego pšawa.
Wóžywjenje serbskego kulturnego žywjenja a zawjeźenje diferencěrowaneje serbskeje wucby stej se nejžpjerwjej raz ako śěžko wopokazałej. Cuśniwy rozmach jo pśinjasła dnja 23.3.1948 w Sakskej wobzamknjona Kazń k zachowanju pšawow serbskeje ludnosći. Kazń jo wopśimjeła statne spěchowanje a financěrowanje, tak až su pódla Domowiny ako cłonkojskeje organizacije nastali wšake serbske institucije za kubłanje, kulturu a wědomnosć.
W Dolnej Łužycy jo wětšy źěl Serbow stojał narodnym procowanjam nejžpjerwjej njewobejźecy až do wótchylecy napśeśiwo. Etniske wědobnje jo how było pśisamem ceło wót cerkwinskego žywjenja pregowane, jo pak rapidnje na substancy zgubiło. Domowinje jo se w pówójnskem casu jano z wjelikeju procu raźiło, se w Bramborskej wusednuś. Lěcrownož jo se 1946 we Wjerbnje pód wjednistwom Měta Laški Domowinske pśedsedarstwo za Dolnu Łužycu wuzwóliło, jo organizacija akle 1949 dostała dowólnosć, w kraju statkowaś, wótpowědujuce póstajenje jo se akle 1950 ratificěrowało. Pó tom su se teke how prědne wejsne kupki załožyli. Wobmyslenja dla někakeje ako reglementacija a njeglědanja na specifiske swójskosći zacuwanego nawjedowanja z Górneje Łužyce pak su wóstali.
Pó 1950 jo była Domowina, pśipomogane dla noweje struktury organizacije, rozdźělona ma jadnom boce do funkcionarskego aparata a na drugem boce do wejsnych kupkow. W nawjedujucych gremijach (sekretariat, zwězkowe pśedsedarstwo) su SED zwěrne cłonki pśecej wěcej pśewagu dostali, kenž su Domowinu pó pśikłaźe masowych organizacijow w DDR pśetwórili. Wóni su ako swój nadawk woglědali, politiku partaje a stata w serbskej ludnosći pśesajźiś, tak pśi wabjeńskich kampanjach za kolektiwizowanje rolnikarstwa abo pśi intensiwěrowanju brunicowego górnistwa. Srjejź 1950ych lět su se pśiwóstśili směrowe wójowanja pśed slězynu towarišnostnych změnow. Cesćej zjawnje zwuraznjona starosć wó dalejwobstaśe serbskego luda jo se 1955 na III. Zwězkowem kongresu wót funkcionarow SED a Domowiny ako nacionalizm difaměrowała. Pód gronidłom »Zakóńcenje socialistiskeje natwari« jo se wót 1958 wót wjeducych krejsow SED zachowanje a woplěwanje serbskeje rěcy tendencielnje wótgódnośiło a ako njezjadnarske z principijami marxizma wustajiło. Pó internych diskusijach su funkcionary Domowiny na tu liniju zawóźili, dla cogož jo wjele cłonkow wustupiło. Ewangelske a katolske serbske fararje, kenž su až dotychměst wjeliki późěl na statkowanju organizacije měli, su se něnt zjawnje pśeśiwo njej wobrośili. Njeglědajucy na to pak su kupki wobchowali relatiwnu samostatnosć, kenž jo bazěrowała na wědobnju zagronitosći jadnotliwego za pochad a rěc.
Ako reakcija na tšuśe cłonkow a wuznama jo se tegdejšy 1. zwězkowy sekretaŕ Bjarnat Nowak wó to procował, Domowinu aku cysto kulturnu organizaciju profilěrowaś, comuž pak jo SED zadorała. Do togo konteksta słuša teke zawjeźenje serbskeje wucby na dobrowólnej bazy pśez tak pomjenjone 7. pśewjeźeńske póstajenje 1964, což jo wjadło k nabejnemu spadoju wuknikojskich licbow. Rownož jo se wjele Serbow ako teke žedne funkcionary Domowiny pśeśiwo tomu wobarało, njejo se mógało tomu póstajenjoju zadoraś. Akle w 70ych lětach jo se pómałem raźiło, negatiwne slědy wurownaś.
Wót 1969 jo se Domowina oficielnje pomjeniła ako »socialistiska narodna organizacija Serbow w DDR«. Wjele zarědowanjow we wejsnych kupkach jo wótbłyšćowało uniforměrowane towarišnostne žywjenje w kraju, pśeto su byli centralnje póstajone, źěl formelnego wuběźowanja abo cysto ideologiskego charaktera. Ako politiske wjeraški su se pśewjadli zwězkowe kongrese Domowiny (1951-1990 dwanasćo kongresow, wót 1977 pśecej w Chóśebuzu). Na kulturelnej rowninje jo se pśiwzeła tradicija serbskich ludowych zmakanjow, kótarež su se wót 1966 ako wěcejdnjowne festiwale serbskeje kultury swěśili (wokrejsne festiwale a sedym centralnych festiwalow). Akle ako politisko-ideologiske konflikty njejsu wěcej tak wótše byli, jo se mógało pśez zmócnjony kulturny angažement negatiwnemu wuwiśeju cłonkojstwa zadoraś a až do 1989 samo pśewobrośiś. Pśiběrajucy źěl aktiwitow jo był něnt woplěwanju rěcy, kultury a tradicijam pósćony. Njeglědajucy wjelikomyslnych pšawniskich póstajenjow a institucionelnego pódpěrowanja pak su felowali statkowne iniciatiwy, aby se póstupujucej asimilaciji zajźowało. 1988 jo wjednistwo Domowiny serbskim zastupnikam katolskeje a ewangelskeje cerkwje póbitowała »narodny dialog«, aby sebje za zachowanje serbskich zajmow wažnych partnarjow zawěsćiła.
Za cas politiskego pśewrośenja 1989/90 jo Domowina nejžpjerwjej raz wóstała bźeze koncepta a personelnych změnow, jo dojšło k cełej žwale wustupow a k rozpušćenju wejsnych kupkow. Gibanje na lěpše programatiskego wobnowjenja jo njasła Serbska ludowa zgromaźina. Glědajucy na swóju až do lěta 1912 slědk segajucu tradiciju jo teke tegdejša opozicija pleděrowała za dalejwobstaśe Domowiny ako politisko a swětonaglědowo njewótwisna, demokratiska organizacija, kenž serbske towaristwa gromadu źaržy.
Pód toś teju premisu jo se Domowina 1991 konstituěrowała ako zapisane towaristwo z nowymi wustawkami, kótarež se zasajźujo za zachowanje a rozwiśe, za spěchowanje a rozšyrjenje rěcy, kultury a tradicijow serbskego luda. Cłonk Domowiny mógu byś wósoby ako teke towaristwa. W praksy se kšywowy zwězk pśipóznawa wót statnych instancow ako zastupnica zajmow Serbow. Nejwušy gremium Domowiny jo głowna zgromaźina, kenž se kuždej dwě lěśe pśewjeźo; wó běžnem źěle rozsuźijo zwězkowe pśedsedarstwo, kótarež se wót prezidiuma nawjedujo. Za zwopšawźenje wobzamknjenjow a pódpěrowanje towaristwow stej zagronitej jadnarja w Budyšynje a Chóśebuzu. Domowina jo do župow zrědowana, kenž maju samske nawjedowańske rowniny (głowna zgromaźina, pśedsedarstwo) ako zwězk. Prědne župy (Budyšyn, Kamjeńc, Wórjejce a Dolna Łužyca) su se 1921 wutwórili. W DDR su toś te regionalne zwězki wótpowědowali wokrejsnym rědowanjam: Budyšyn (nachylnje jo eksistěrował samostatny zwězk města Budyšyn), Kamjeńc, Běła Wóda/Niska, Wórjejce; w Dolnej Łužycy: Chóśebuz, Grodk, Gubin/Baršć, Kalawa/Lubin; wuše wukniki a studenty su twórili zwězk wusoke šulstwo »Jan Skala«. Źinsa wobstoj pěś regionalnych zwězkow: »Jan Arnošt Smoler« Budyšyn, »Michał Hórnik« Kamjeńc (sedło Chrósćicy), »Handrij Zejler« Wórjejce, »Jakub Lorenc-Zalěski« (sedło Slěpe), Dolna Łužyca (sedło Chóśebuz). Ceły rěd specifiskich towaristwow źěła nadregionalnje. Pó wobzamknjenju głowneje zgromaźiny jo se 2001 Rěcny centrum Witaj pśizamknuł Domowinje ako samostatne wótźělenje. Jogo nadawk jo, pódpěrowaś intensiwne pósrědnjenje serbskeje rěcy w źiśownjach a šulach z projektami a wucbnymi srědkami.
Pśedsedarstwo Domowiny jo se wugbało až do 1951 a wót 1991 cesnoamtski; wót 1952 do 1991 głownoamtski, wót 1973 do 1990 pśez 1. sekretarja zwězkowego pśedsedarstwa. Pśedsedarje: 1913 Arnošt Bart, 1927 Jakub Šewčik. 1930 Jan Křižan, 1933 Pawoł Nedo, 1951 Kurt Krjeńc, 1973 Jurij Grós. 1990 Bjarnat Cyž, 1991 Jan Pawoł Nagel, 1993 Jakub Brankačk, 2000 Jan Nuk, 2011 Dawid Statnik.
Dr. Annett Brězanec, Serbski institut
pśełožk: Erwin Hanuš
Lit.: R. Thiemann: Hoyerswerda, 13. Oktober 1912, Gründung der Domowina, B. 1987; F. Rajš: Stawizny Domowiny we słowje a wobrazu, B. 1987; S. Musiat: Sorbische/Wendische Vereine 1716–1937, B. 2001; E. Pech: Die Sorbenpolitik der DDR 1949–1970. Anspruch und Wirklichkeit, B. 1999; L. Elle: Die Domowina in der DDR, B. 2010.
Quelle: Sorbisches Kulturlexikon,1. Auflage 2014, Domowina-Verlag Bautzen, S. 102 ff.


text:
Hanuš Knjez
Hanuš Knjez (němsce Johann Georg Knees, pseudonym K. z Doła; * 22. februara 1863 w Budyšinje, † 14. januara 1887 runje tam) bě serbski wučer, spisaćel a litograf.
Narodźi so jako jeničke dźěćo tepjerja mašinow a wopytowaše wot 1877 do 1884 Krajnostawski wučerski seminar w měsće, při čimž dyrbješe wukubłanje 1882/83 dla chorosće přetorhnyć. Wot 1884 hač do swojeje zaheje smjerće na chorosć płucow w starobje jenož 23 lět bě wučer w nowozałoženej šuli w Myšecach. Wón bu na Tuchorskim kěrchowje pochowany.
Knjez wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju. Wot 1881 do 1884 bě starši literarneho wotdźěla w lěće 1877 załoženeho seminarskeho towarstwa Swoboda. W tutym času podawaše młodym Serbam pomocne hodźiny w serbšćinje. Do Serbskich Nowin a do Łužicy dopisowaše nastawki pedagogiskeho razu a mjeńše powučace přinoški. Jako litograf portretowaše mjez druhim Jana Arnošta Smolerja a rysowaše stary Maćičny dom při Lawskich hrjebjach.
Wón bě wot 1884 z čłonom Maćicy Serbskeje.
SpisyWobdźěłać
- "Swoboda", towarstwo Serbow Krajnostawskeho ewangelskeho seminara w Budyšinje. Almanach k wopomnjeću dźesateje hłowneje schadźowanki serbskeje studowaceje młodosće, Budyšin 1884, str. 59–70.
LiteraturaWobdźěłać
- Michał Hórnik: Nekrolog. W: ČMS 40 (1887), str. 82–84 (digitalizat).
- Adolf Žemr: Nekrolog. We Łužicy čo. 6 (1887), str. 18
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Knjez, Hanuš. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 258


text:
Rŏman Pawlyta: Szykuje nōm Warszawa „Polexit“?
Ôńskiego tydnia (11 wrzejśnia 2018) dało sie posuchać pryzydynta Duda we Leżajsku jak rozprawioł ô Polsce i Europejskej Unie. Co takego pedzioł polski pryzydynt na Podkarpaciu?
“…o jakiejś wyimaginowanej wspólnocie, z której dla nas niewiele wynika”. – Wspólnota jest potrzebna tutaj, w Polsce, dla nas – własna, skupiająca się na naszych sprawach, bo one są dla nas sprawami najważniejszymi; kiedy nasze sprawy zostaną rozwiązane, będziemy się zajmować sprawami europejskimi. A na razie, niech nas zostawią w spokoju i pozwolą nam naprawić Polskę, bo to jest najważniejsze“.
Dyć niy je to piyrwszy rŏz, coby rzōndzōnce politykiery ze PiS tak rozprawiali. Dopiyro niydŏwno jedyn ze ministrōw (wiceprymier Gowin) gŏdoł co niy bandōm suchać europejskich sōndōw, jak niy bandzie tak jak to sie widzi we Warszawie.
Jak na razie to kole 70-80% ludzi we Polsce chce być tyż we Europejskiej Unie. Po prŏwdzie kanc skiś tych piniyndzy co idōm do Polski. Ale dlŏ mnie durch liczyła sie zachodniŏ kultura prawa, pokōj i porzōndek. Terŏzki widać, co niykŏżdymu je to fest ważne i idzie zajś nazŏd „sarmacki zamordyzm”.
Dwa lata nazŏd we Brytanii welowali czy wylyjź ze Uniji i 52% bōło za. Duge lata prandzyj politykiery i media zwŏlaly wszystke winy we kraju na Bruksela. Coby niy bōło, Bruksela niy je świyntŏ i swoje mŏ za uszōma, ale żŏdyn regiyrung tyż niy je świynty. Kupa Anglikōw chciało wylyjź ze Uniji, bo we ôstatnich latach kanc migrantōw ze Środkowej Europy przekludziyło sie dō nich. Nojwiyncyj ze Polski. Ale to niy Bruksela kŏzała im ôtwiyrać sie na tych ludzi. To bōł ich regiyrung. I tak bez poranoście lŏt przijechało kole 2 miliona ludzi. Starse Angliki sie tego wystraszōły. Modzi chcieli ôstać we Unie.
We Polsce tyż przibōło migrantōw, ale nojwiyncyj ze Ukrainy, co sōm do nŏs blank podobni. Terŏzki PiS straszy ludzi, co przijadōm Araby abo ze Afryki i prziwlekōm jeszczy jakieś chorōbska (Kaczyński).
Za pŏra lŏt piyniyndzy ze Unie bandzie manij. Tak jak piyrwej Hiszpania tyż dostŏwała 15 lŏt pōmoc, to potyn trza sie radzić barzij samymu. I je zech zicher co wtedy PiS jeszczy barzij bandzie wynŏkwiać na Bruksela i corŏz manij ludzi bandzie popiyrać idejŏ Polski we Europejskej Uniji. To może być niyskorzij jak nōm sie zdŏwo. A wtedy polski nacjonalizm dopiyro dostanie szwungu. Na to tyż liczy Kaczyński i bandzie corŏz mocnij atakować EU, coby mu żŏdyn już niy bruździōł we rzōndzyniu. Jymu sie marzi Polska jak przed wojnōm. Może być i biydnie, bela bōło po swojymu, a po prŏwdzie to mŏ być wszystko pod kōntrolōm Kaczyńskiego.
Rŏman Pawlyta – pochodzi spod Ôpolŏ. Skōńczōł geografijŏ i politologiajŏ w Berlinie, robi i żyje w Kazachstanie.


text:
Pozdatne maličkosće žadaja sej prawe rozsudy gmejnskich radźićelow
Njeswačidło (JK/SN). Na Njeswačanskim kěrchowje je tež pomjatny kamjeń za padnjenych swětoweju wójnow. Tón pak hižo w najlěpšim stawje njeje. Je načasu jón ponowić a tak dostojnje na wopory wójnow spominać. Gmejna Njeswačidło je so na krajnu direkciju w Kamjenicy wobroćiła, zo by komunu z tutym předewzaćom, hdźež su za tajke pady zamołwići, pjenježnje podpěrała. Wšako ma tam němska organizacija za hladanje wójnskich rowow swoju wotnožku. A dóstała je na swoju próstwu financy w požadanym wobjimje. Tak radźićeljo na minjenym posedźenju přihłosowachu, nadawk Rjenčec a Weinrichec molerskemu zawodej w Njeswačidle přepodać. Ručež to wonkowne poměry dowola, tamniši přistajeni z dźěłami započnu.


text:
– Roz – prawiōł w kōńcu Niyżōłw ze głymbokim zdychniyńciym – joch bōł żōłw.
Po tych słowach prziszła moc dugo cisza przerywano ino rzodkimi ôkrzikami „Hjkrrh!” ôd Gryfa i niyustannym łkaniym ôd Niyżōłwia. Alicyjo już była blisko stōnio i powiedzynio: „Dziynkuja wōm za ciekawo historyjo”, ale niy mogła przestać myśleć, że musi jij jeszcze być wiyncyj, tōż ôstała siedzieć i nic niy padała.
– Za bajtla – w kōńcu prawiōł dalij Niyżōłw barzij spokojnie, chocioż durch trocha łkoł ôd czasu do czasu – łaziyli my do szkoły we morzu. Dyrechtōr to bōł stary Żōłw, godali my na niego Przecechtōr.
– Czymuście na niego godali Przecechtōr, jak ôn bōł Dyrechtōr.
– Godali my na niego Przecechtōr, bo przece chtōry bōł Dyrechtōr, jak niy ôn? – pedzioł gniywnie Niyżōłw. – Tyś je naprowde tympo!
– Gańba cie powinno być za stawianie takich gupich pytań – przidoł Gryf, a potym ôba siedzieli i dziwali sie na biydno Alicyjo, co była gotowo zapaś sie pod ziymia. W kōńcu Gryf pedzioł do Niyżōłwia: – Ôzprawiej dalij, chopie! Niych nōm to niy weźnie cołkigo dnia!


text:
Zapraszomy do lektury szportowygo podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Tag: #Atletico
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Życie na Niebiesko – Przed Kamerom #18
Kolyjno, juz osiymnosto porcja podsumowanio wydarzyń zwionzanych ze Ruchem Chorzów i przijaciółmi. Zapraszomy do łoglondanio, lubiynio…
Atletico Madryt wygrywo Liga Europy!
Na sztadionie we Lyonie, Atletico Madryt wygrało finałowy szpil ze Olympique Marsylia 3-0 i wygrywo tym…


text:
Wobšěrny dróhotwarski projekt w Jenkecach traje dwě lěće
Jenkecy (CS/SN). Na poćežowanja najwšelakorišeho razu dyrbja so wobydlerjo Jenkec (Jenkwitz) w přichodnymaj lětomaj nastajić. Hłowna dróha přez wjes budźe po dołhosći něhdźe 1 200 metrow wobšěrnje wutwarjena. Zo bychu dotal njerozrisane prašenja rozłožili, přewjedźechu zawčerawšim w Bošecach (Baschütz) wobydlersku zhromadźiznu, na kotruž je tójšto zajimcow přišło. Na prašenja wjesnjanow wotmołwichu wjesnjanosta Olaf Reichert, Jens Denk z Lětońskeje (Litten) twarskeje firmy SLB a René Dürlich z dróho- a hłubokotwarskeho wotrjada krajnoradneho zarjada.
Mjez druhim připosłucharjo zhonichu, zo njetraje dróhotwar kaž dotal planowane tři lěta, ale jenož dwě. Ze změnjenym rozdźělenjom twarskich wotrězkow móža cyłkowny čas přikrótšić. Tak chcedźa wot 15. apryla najprjedy wotrězkaj zapadnje a wuchodnje wjesneho srjedźišća twarić, dokelž stej wonej trochu njekomplikowanišej. Wjesne srjedźišćo ze swojimi křiwicami a wuskimi městnami, kotrež twarske dźěła poćežuja, budźe w lěće 2020 na rjedźe.


text:
Koniusz, Janusz (1934-2017) ; Sobkowiak, Czesław ; Wesołowski, Jacek ; Markiewicz, Czesław ; Derylak, Edward ; Miłek, Maria ; Gorzechowski, Grzegorz ; Warszawski, Mieczysław ; Łazuka, Władysław ; Jerzynek, Marcin ; Kufel, Sławomir - red. ; Siatecki, Alfred ; Werstler, Janusz ; König, Rita ; Piątkowski, Bartosz ; Krakowiak, Konrad ; Mannsdorf, Peter ; Florkowski, Tomasz ; Szpylma, Agnieszka ; Bibik, Karolina ; Szwarc, Jolanta ; Gozdowski, Krzysztof ; Schiller, Konrad ; Wojtyniak-Dębińska, Ewa ; Ratajczak, Tomasz ; Bohuta-Stąpel, Halina ; Młynarczyk, Anna ; Górczyńska-Przybyłowicz, Bożena ; Kroschel, Wolfgang ; Lorenc, Janina E.
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonej Górze
Jun 26, 2018
Feb 28, 2008
348
23
https://dlibra.bu.uz.zgora.pl/publication/12115
Szura, Romuald Wachowiak, Eugeniusz Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Wesołowski, Jacek Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Gorzechowski, Grzegorz Kania, Leszek Warszawski, Mieczysław Jerzynek, Marcin Wasik, Maria Bachta, Katarzyna Kufel, Sławomir - red. Musiałowski, Zenon Szylkin, Henryk Werstler, Janusz Czarnuch, Zbigniew Chmielewski, Grzegorz Marczewski, Mateusz Kurzawa, Eugeniusz Roszczyk, Idalia Dreczka, Janusz Dębińska, Ewa Kozłowski, Wojciech Koblischke, Patryk Bąk, Martyna Steffan, Daria Pieniążek, Małgorzata Kobyłecki, Damian Rubacha, Robert Katarzyński, Jacek "Katos" Żuliński, Leszek Sailer, Till
Czech, Piotr Lipińska, Alicja Siatecki, Alfred (1947- ) Głuchowska, Lidia Kamińska, Krystyna Koniusz, Janusz (1934-2017) König, Rita Zwolińska, Grażyna Kucharska-Dziedzic, Anita Wesołowski, Jacek Sobkowiak, Czesław (1950- ) Szóstak, Anna Kurzawa, Eugeniusz Szpylma, Agnieszka Janczys, Anna Wozowczyk-Leszko, Elżbieta Kot, Przemysław Budemann, Eva-Maria Wierzbicki, Adam Bolesław Graczyk, Karol Żuliński, Leszek Bielerzewski, Jerzy Nürnberger, Woldemar Pawłowska, Eugenia Rawski, Jakub Wawryk, Joanna Winter, Carmen Kozłowski, Zbigniew Der, Agnieszka Böning, Andrea Graczew-Czarkowska, Agnieszka Miłek, Maria Lechler, Katrin
Kowalczuk, Zygmunt Kuleba, Mirosław Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Wesołowski, Jacek Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Urbaniak, Paweł Lipińska, Alicja Łukasiewicz, Jacek Michałowski, Piotr Buchwald, Katarzyna Wojtyła, Konrad Wiatrzyk, Marta Grochowa, Agnieszka Benka, Urszula M. Kalinowska, Monika Frydryczak, Beata Cornakec, Jewa-Marja Rayzacher, Agnieszka Zuzia, Lucjan Tramer, Maciej Kwapisiewicz-Sevens, Anna Sławomir, Kufel Wojnarowski, Tomasz Tokarzuk, Olga
Kowalczuk, Zygmunt Koniusz, Janusz (1934-2017) Szura, Romuald Sobkowiak, Czesław Mikołajczak, Małgorzata Wesołowski, Jacek Szóstak, Anna Kania, Leszek Warszawski, Mieczysław Kamińska, Krystyna Winter, Carmen Furman, Kazimierz Balcerzakowa, Gabriela Jacob, Uta Rećko, Janusz Rösler, Alfred Kierc, Bogusław Czarnuch, Zbigniew Kufel, Sławomir Łukasiewicz, Jacek Tokarska, Anna Stachowiak, Małgorzata Myszlennik, Nadieżda Frydryczak, Beata Schliebe, Carmen Wilke, Klaus Brezan, Jurij Święch, Zbigniew Sperling, Jörg Martin, Barbara Kraft, Perdita von Czarkowski, Radosław Graczew, Agnieszka Serdeczny, Wacław Żuromski, Ryszard
Kowalczuk, Zygmunt Koniusz, Janusz (1934-2017) Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Kościelak, Elżbieta Wesołowski, Jacek Markiewicz, Czesław Kuczer, Jarosław Bachta, Katarzyna Szylkin, Henryk Marczewski, Mateusz Kufel, Sławomir Więcek, Marzena Marciniak, Jerzy Gonet, Elżbieta Korcz - Dziadosz, Jadwiga Krzeszewska-Zmyślony, Barbara Kasprzycki, Jacek Ossowski, Leonie Lincz, Jakub Jurkiewicz, Wojciech Dolegała, Magda Janeczek, Kamila Gąsiorowski, Krzysztof Dobrowolska, Monika Graczew-Czarkowska, Agnieszka Kubiak, Anna Malcherowitz, Christoph Pawlak, Natalia Gawron, Patrycja Sojka, Weronika Stempniewska, Sandra Wiśniewska, Karolina Zalas, Monika Haupe, Agnieszka Lintzel, Gudrun Wójtowicz, Ewa
Koniusz, Janusz (1934-2017) Szura, Romuald Galek, Cezary Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Markiewicz, Czesław Lambrecht, Susanne Vangermain, Rainer Szóstak, Anna Szmidt, Ireneusz Krzysztof Łazuka, Władysław Klępka, Władysław Kufel, Sławomir - red. Czarnuch, Zbigniew Dragon, Maximilian Rudiak, Robert Dottschadis, Mareike Zalejewski-Smoleń, Tomasz Łukaszewicz, Zenon Chmielewski, Grzegorz Piątkowski, Bartosz Lipska, Ewa Żyburt, Stanisław Rak, Wlademar "Gerson" Szewczuk, Anna Marczewski, Mateusz Simonjetz, Monika Kurzawa, Eugeniusz
Wojewódzki, Ireneusz Koniusz, Janusz (1934-2017) Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Śmigielski, Wojciech Pohl, Sven Markiewicz, Czesław Kotlarek, Dawid Lambrecht, Susanne Szóstak, Anna Kamińska, Krystyna Kufel, Sławomir - red. Kulikowska, Katarzyna Ryś, Roman Mikulski, Krzysztof Werstler, Janusz Schön, Franz Rozwadowska-Bar, Grażyna König, Rita Kaiser, Tina
Eckert, Marian Kuleba, Mirosław Körner, Matthias Waśkiewicz, Andrzej Krzysztof (1941-2012) Sobkowiak, Czesław Mikołajczak, Małgorzata Wesołowski, Jacek Winter, Carmen Balcerzakowa, Gabriela Sztyber, Radosław Kurzawa, Eugeniusz Kufel, Sławomir Wojtyła, Konrad Kozłowski, Wojciech Frydryczak, Beata Chežka, Jurij Ettrich, Berthold Grupa, Andrzej Schliebe, Carmen Pałac, Piotr Molenda, Adam Wilke, Klaus Witkojc, Mina Lajnert, Jan


text:
Bober
Bober (Vicia faba L.) – gatůnek jydnoročnyj rośliny s familije boberowatych (Fabaceae Lindl.). Je uprowjany kej wařiwo, ńy je znůny s naturalnych stanowisk.
Charakteristyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Kořyń
- Palowy, wřećůnowaty, mocno rozastowůny.
- Štyngel
- Nagi, dynty (we formje růuki), na překroju štyrokańćasty, uo wysokośći do 100 cm, śinoźylůny, rozastowůny jedźińy u podstawy, podčas sušyńo (podańy kej rešta rośliny) čerńije.
- Liśće
- Tyž śinoźylůne, pařistofyjdřaste. Listki we ličbje 2 do 3 par, we kštouće yliptyčnym, uo uostrym wyrostku kůńcowym (dolne liśće s jydnům parům). Uo nasady duže, sercowate přilistki.
- Kwjoty
- Motylkowe, uo dugośći do 5 cm, bjoue uo fjoletowym žagelku a čornych flečkach na fyjdřikach. Zwykle zebrane we grůńaste kwjotostany (pů 2 do 4 kwjotůw) wyrastajůnce u nasady liśći.
- Uowoce
- We kštouće strůnku, uobuygo, zwisajůncygo we důu. Uośůnga do 12 cm, zawjera 2 do 5 naśůn rozdźelůnych gůmbčastymi přygrůdkůma. Naśůna majům kštout sočewki abo nerki, uośůngajům 35 mm dugośći. Koloru jasnožůutygo abo jasnoźelůnygo, ewyntualńy brůnatne.


text:
Tukej nóndziecie pore legynd o ludziach kierzi na Cieszyńskij Ziymi rychtyk żyli...
Czorno Ksiynżno bróni hudobnych
Jednego razu Czorna Księżno pojechała do swojigo zómku do Marklowic, kaj jejździła na góny. Miyszkoł tam taki hudobny gazda Urban w starej drzewince. Mioł babe i kupa dziecek, tóż musioł ciynżko robić, coby każdy mioł co do gymby wrazić. A s tego kónska pola to była biyda wszyjstkich wykormić. Drzewiónka stoła pod lasym, tóż rostomajte zwierzynta robiły na zogónach szkody. Gazda se pojczoł staróm flinte i jednego razu postrzyloł dzikóm świnie, kiery szkódziuł na zogónach. Zaścigli go wojocy ksiynżnej, tóż zaros go wziyni na zómek i postawili go przed nióm. Mioł wszecko powyrzóndzać, co a jak – czymu postrzyloł tóm dzikóm świnie. Gazde gnali ci wojocy aż na zómek ksiynżnej w Cieszynie, do ekónóma, co mioł wszecki grónty i lasy ksiynżnej pod sobóm. Tyn ekónóm mioł osóndzić jakóm gazda dostanie pokute. A korali takich tak, że wciepowali ich miyndzy góniarski psy. Baba Urbana pytała na Boski smiłowani, aż go puszczóm, a udało sie ji wlyźć do zómku w Cieszynie. Śpiychała sie coby sie dostać do ksiynżnej. Powyrzóndzała jakóm majóm biyde i jako chłop musi ciynżko robić, coby mieli co do garca wrazić. Ksiynżno chciała wszecko wiedzieć o dziki świni i o szkódach na zogónach. Przikozała, coby gazda zapłaciuł trzi dukaty pokuty za dzikóm świnie, a ónymu dała tysiónc dukatów, za dziesiyńć roków, kiej dziko świnia robiła szkódy na jego zogónach. Porachowała sto dukatów na rok.
Śmierć i pogrzyb Czornej Ksiyżnej
Jak uż prziszeł kóniec żywota Czornej Ksiyżnej, to było lato. Wszecko dokoła sie radowało, ale ludzióm na cieszyńskim nie było wubec do śmiychu, w sercach mieli żol i sie boli. Ksiynżnóm zmógła choroba, leżała i czakała skoro ta bioło po nióm przidzie. Żodne zioła ani lekarstwo ji nie pómogało, choć miała starego dochtora aż s Krakowa, kiery ji to rychtowoł. Nie pómogały ani zieliny i kwiotki, kiere sie targało na Świyntego Jóna. Czorno Ksiynżno chciała, coby ji srobili inakszy pogrzyb niż sie robi dycki. Chciała mieć ajnfachowóm trówłe, bez żodnych zbytków i parady. Chciała eszcze, coby tóm trówłe dali na drabiniok, kiery miały cióngnyć sztyry pory czornych wołków. Prawiła eszcze, że yny óny wiedzóm, kaj jóm pochować. A miało to być tam, kaj stanóm. Ostatnio wola ksiynżnej była świynto, tóż żodyn sie nie opowożył nic prawić. Nim słóńce zaszło Ksiynżno umrziła. Na cieszyńskich kojściołach zabiły smutne zwóny. Trzi dni chodzili prości i hudobni ludzie s dziedzin ostatni ros sie podziwać na swojóm Ksiynżnóm i oddać ji hołd. Przi trówle dowali kwiotki, kiere targali na miedzach i płakali. Na sztworty dziyń rano na cieszyński zómek przijechoł ajnfachowy drabiniok, kiery cióngły sztyry pory czornych wołków, podle tego jako chciała Ksiynżno. Czornóm trówłe dali na tyn drabiniok, gdosi zawołoł Wio! i wołki ruszyły. Żodyn ś nimi nie szoł, yny zwóny fórt biły żałośnie na kojściołach. Ostatni ros biły dlo Czornej Ksiynżnej. Drabiniok fórt jechoł do przodku, od zómku w Cieszynie, przes długi most nad Olzóm, do Stanisławic aż do wielkigo kopca miyndzy Stanisławicami a Cierlickiym. Dzisio to miejsce sie nazywo Kościelec, a to je blisko Zapory w Cierlicku. Na tym kopcu sie naros srobiła w ziymi wielkucno dziura i tam wjechały ty wołki razym s drabiniokiym i trówłóm ksiynżnej. Tukej se nalazła swój grób. Potym nieskorzi zbudowali tam kojściół.
Dziedzina Hażlach
Było to kiejsi hań downij, jak eszcze wielcy Panowie i ksiónżynta rzóndzili w Cieszynie, a dookoła rosły same lasy. W tych lasach góniły rostomajte zwierzynta. Nejwiynkszy las był s tej stróny Cieszyna, kaj terazy je dziedzina Hażlach. Było tam kupa saryn, sarnioków zajyncy, były tam aji dziki świnie. A eszcze kuropatwy, bażanty i kaj jaki yny inksze ptoki góniły po lasach i po miedzach. W tych lasach było kupa dziur i dołów, kaj ty wszyjstki zwierzynta miały swoji lygowiska. Ci ksiónżynta, se tam robili góny na ty sarnioki, bażanty i co yny. Panowie, co chodzowali s ksiónżyntami na góny prawili na ty dziury że to sóm zajyncze doły. Ci Panowie szwargotali po nimiecku, bo na zómkach sie inakszy nie rzóndziło, a na ty doły prawili hasen loch. Nieskorzi jak se tam zaczli stawiać chałupy gospodorze i siedlocy, to też prawili hasloch, haslach i s tego sie wziyna nazwa dziedziny Hażlach.
O cysorzu
Była ros wdowa, a miała dwóch synków, Staśka a Władka. A ta wdowa była strasznie nimocno. Dochtór do nij nie prziszoł, szołtys też ni, żodyn nie szoł, bo ni miała piniyndzy. Chłop zustoł na wojnie, a óna miała yny tych dwóch synków. No i ros tak była tako nimocno, takóm gorónczke miała wielkóm – nie wiedzieli ci syncy, co majóm robić. Do dochtora ni, do szołtysa też ni – bo tóż co? No i dziwajóm sie, a tu idzie taki stary chłop, ale – żebrok. I ón im prawi: „Ni mocie tu co zjejść?” Óni mieli eszcze krowiczke. Syncy podojili tóm krowe, i prawióm: „Mómy tu yny mlyko, chleba uż ni mómy.” Bo nie napiykli. No tóż tego mlyka dali tymu żebrokowi. „Ale jo wóm za to muszym cosi srobić. – „Ale co?” „Jo wóm drzewa narómbiym.” No i tóż syncy – prawióm: „Dobre.” I tóż narómboł to drzewo, pieknie – taki szczypeczki srobiuł. „Ale musicie mie wziónść na noc do chałupy.” „My uż teraz bydymy spać na dłaszce, za chwile bydzie wieczór.” „Ale syncy, nie musicie spać na dłaszce.” Óni se dycki tak lygowali na dłaszce – mieli piycek – tam se pościelali, wziyni jakisi strużok, abo tam słómy naciśli, a tam spali ci syncy, bo ku tej mamie ni mógli ijść, dyć była nimocno. No i ón – tóż narómboł tego drzewa a chłapcy dali na stół wieczerze, i óni jakómsik tóm kasze uwarzili ci syncy na tym mlyku czy cosi tam uwarzili i pojedli wszecy trzo. A ta mama nic – gorónczke miała fórt, i tyn chłop prawi: „Tóż jak to je, że óna nic nie jy?” „No nic nie jy, dyć bydzie umiyrać, mo lónzok”, prawi tyn starszy synek. Tóż ni możecie jóm tak przeca niechać – muszymy ji przeca cosik dać zjejść.” Ale óna nic nie chciała. No i tóż syncy sie dziwali tak na niego. I ón tak wieczór im wyrzóndzoł przi tym piycku. Tak powyrzóndzoł, wiela to po tych ludziach pochodziuł, świata kupa uwidzioł, bo ón strasznie mocka zwiedził wszeckigo. Óni prawili: „Tóż to by my też tak chcieli, co by – my by nic nie chcieli, yny aspóń być we Wiydniu, a widzieć cysorza.” „Ja? Cysorza byście chcieli widzieć?” „Bo to musi być strasznie dobry człowiek!” Ón prawi: „No tóż dobry możne je, ale tóż to nie wiym.” A óni sie podziwali, a ón kole karku mioł taki cysorski tyn – ale tóż ani nie wiedzieli, że to je złote – jakómsi medajle. Óni tak yny na siebie mrugli: „My mu to w nocy zebierymy”, tak se myśleli. No i teraz społym powiadali, prawi: „Jak jo odyndym – jo wiym, że wyjście mi to chcieli zebrać s tego karku, ale jak jo odyndym, jo wóm tu niechóm pisma a zóndziecie s jednym pismym do fojta, a s drugim pismym do dochtorza a s trzecim do aptykorza. Nie zapómnicie, bo jo pujdym wczas s rana, a wy eszcze bydziecie spać.” „Ni, my też stanymy!” Ale syncy eszcze spali, bo byli utropióni – tam drzewo snoszali s lasa. No i teraz stanyli, dziwajóm sie – chłopa ni ma. Pytali sie: „Mama, ni ma uż tego żebroka!” Prawi: „Ale syncy, dyć tyn żebrok mioł taki fajne rynce, pogłoskoł mie tak po głowie, taki miynkutki jakisi, to musioł być jakisi ważny człowiek.” Óni prawióm: „Mioł na karku taki szumny lańcuszek, a takóm medajle. A my mu to chcieli ukrajść w nocy, ale nie dało sie.” Óna prawi: „Ón cosi pisoł rano, niż szeł, prawi. „S Bogiym” mi doł, tak mie eszcze pohaloł a prawi: „Nie bójcie sie, bo wy wyzdrowicie.” No i dobre. I syncy teraz sie dziwajóm – adresowane na dochtora jedno pismo, drugi na aptykorza, trzeci na burmistra. A sztympel na każdym był cysarski, ni! No i tóż teraz prawi: „Ty pujdziesz do dochtora – tyn nejmłodszy – i do aptykorza, a jo pujdym do tego fojta, do tego szołtysa. No i tóż idóm. Przidóm do dochtora – dochtór prawi: „Ty uż mi tu nie chodź, ty uż mi nie chodź. Jo cie nie potrzebujym, ty uż – stare cygóny! Ni mocie piniyndzy, tak uż oblykać sie, oblykać sie!”, tyn dochtór. Synek sie rozbeczoł, pokozoł to pismo spoza kabota: „Panie dochtór, podziwajóm sie, jo móm taki pismo do was.” „Dej to pismo!”, na niego tam eszcze – „a uż mazej!” Ón sie podziwo: „Wróć sie! Gdo ci to pismo doł?” „Na taki żebrok, co nóm drzewa narómboł, bo my go przenocowali.” Podziwo se – Maryja – sztympel cysarski, odewrze to – „Hned lyczyć tóm babe!” Tak hned musioł ijść. Aptykorz też dostoł pismo – też tak: „Ty uż tu ani nie chodź! Wy stare cygóny!” Ale tóż też – hned pismo doł. Leci tyn aptykorz hónym do tego dochtora. „Co je, co je?” „Podziwej se, od cysorza mómy pismo!” „Jo też!” .Tóż tyn zajś do tego burmistra. „Co zaś chcesz?” Zaś chcesz jakómsi jałmużne, pinióndze? Wy yny chcecie, yny chcecie – żebrocie, nie chce sie wóm robić, owce pajść!” Synek sie rozbeczoł, ale prawi: „Ale jo tu móm pismo do wójta.” No tóż doł mu to pismo. „Jezus Maryja, dyć to je cysorski sztympel! A kajście – gdo tam był?” „No taki chłop, narómboł nóm drzewa, my mu dali mlyka i przespoł sie, i poszeł. A ón eszcze do tego dochtora napisoł pismo, i do aptykorza.” „Jezus!” A do tego fojta tam było nakozane: cegłe, chałupe, krowe, dać nowóm” – wszyjstko to musioł dać tyn fojt. Tak syncy szli do tej chałupy – dziwajóm sie – Maryja Jozef! Tam do szkoły też nie bardzo chodzili, bo ni mieli bótków, ni mieli to. Tu teraz, tu dochtór jedzie do tej wdowy – uż tam jakisi lykarstwa. Synków yny tak tuluł. Tu fojt prawi: „Przidźcie do mie do chałupy, tam sóm ancugi, to se weźniecie.” Syncy sie dziwajóm jak przigupcy: „Co sie stało?” Aptykorz prziniós wszeckigo – no cosi strasznego! Baba – jakosi uż ji było lepszy, siadła se. Tak prawi: „Powiydzcie mi, gdo tu był?” Óna prawi: „Na taki żebrok, taki chłopeczek, narómboł synkóm drzewa, syncy mu tam kansik narychtowali spani.” – „Obyczejny?” „Tóż toć obyczejny, dyć nic ni mioł!” No i tóż dobre. I tu se na drugi dziyń i na trzeci – tu sie swożo materiał, cegła – uż z tego chałupe stawiajóm. Prawióm: „Kigo djobła – kómu to bydzie?” „No to sie zbulo ta chałupa, bo to je drzewiane, to sie spoli, bo tam je pełno chroboków”. Prawi: „tu bydziecie mieć pieknóm chałupe, takóm obore bydziecie mieć, krowe bydziecie mieć młodóm – kiery umi dojić?” „Jo!”, tyn starszy prawił. „Mama uż bydzie zdrowo, bydzie dojić, a bydziecie se żyć pieknie. A wy bydziecie, syncy, do szkoły chodzić, ni cobyjście polowali!” „My nie polujymy, my ni mómy w czym ijść.” „Bydóm bótki, lónty, wszyjstko, ancugi,” prawi. Tóż szyfóner prziwiyźli, stół prziwiyźli – tam wszecko wyciepali, co tam mieli w tej chałupie – tam ni mieli ani stużoka, yny tak na słómie spała ta matka, ani płachty. „No i tóż – tojście ni mógli powiedzieć, że mocie takóm biyde”, prawi fojt. „Dyć my tu do was chodzili, wyjście nas wyganiali, a biliście nas. Tak co my mieli robić? Mama sie s tego rosnimógła – do kogo my prziszli, wszecy nas wyganiali. Byłaby umrziła, i my – tóż tropili my sie, jak my mógli. I tu ci przidzie taki chłopek, i drzewa nóm narómboł tak pieknie rowniutko, pójcie sie podziwać. Poukłodali my to.” Drzewa narómbane! No i dobre. I tu jakisi czas chodzili do tej szkoły. I tyn fojt powiedzioł tymu dyrechtorowi tej szkoły, że to musi przeca jakosi robić, coby ci syncy uż tak nadegnali tóm szkołe, dyć óni nie chodzili do tej szkoły.
No i naroz prziszło pismo z Wiydnia do szkoły. Jezus Maryja, od cysorza pismo! Dyrechtor sie szkroboł po głowie, wszyjscy ci rechtorzi, co tam byli, dziecka: „Co, co, co!” Wołoł ich tam do kancelaryje, wołoł ich tam, tego Staśka z Władkiym: „Kaj wyjście na tego prziszli, na tego panoczka?” prawi. „Dyć to był cysorz!” „E, cysorz, prawi tyn młodszy, „ale mi sie zdało, że ón mo na karku jakisi lańcuszek, a my mu go chcieli ukraść. Lańcuszek s medajlym jakimsik.” „A eszcze mioł w kapsie pierściónek s takim wielkim okiym. Ale to my sie na to yny podziwali a dalimy to spadki do tego kabota, bo uż my mieli strach!”. Jakby cosik czuli. „Tu je zaproszyni – musicie jechać do Wiydnia, syncy. A jo muszym s wami jechać, bo wy tam nie treficie,” tyn rechtór prawi. „Pieknie se wyrychtujcie, wymigejcie se wszecko.” „My ni mómy piniyndzy.” „Wszyjstko bydzie, nie starejcie sie, przidźcie a jadymy do Wiydnia.” Tóż syncy do Wiydnia! S rechtorym ni s dyrechtorym. Piyrszy ros cugiym jechali, borocy. Oglóndali sie, taki chałupy eszcze nie widzieli. No pan cysorz uż stoł na balkónie s cysarzowóm. Uż wiedzioł, kiej przijadóm – no i wołoł ich tam – tego dyrechtora ni, yny ónych – ta pani ich wołała. Prziszli tam, tóż im kozali: „Aż im rynce pocałujecie – to wiycie, to je cysarzowo, to je naszo nejwiynkszo osoba!” Tóż syncy klynkali, całowali rynce – ale óna se nie dała. Tóż sie chytali za głowe, dziwali sie – a tam był stół zastawióny jakimście chcieli jodłym. Złote łyżki, widelce, wszyjstko – synkóm oczy wylazowały na wyrch, bo se myśleli: Kryste Panie – óni ni mieli szajnu, óni drzewianymi łyżkami jedli, bo nie było piniyndzy. No i teraz syncy – cosi sie jich tam wypytoł, czy chodzóm do tej szkoły, a co sie uczóm. A óni tak dojść mieli pamiynć, tóż im to wszecko wyrzóndzali. No i teraz prawili tak: „A s kim żeście tu sóm?” „No my tu sóm s dyrechtorym. „Tak dyrechtora zawołać! Tymu dyrechtorowi dali pinióndze, subwyncyje na szkołe, co tam wszecko potrzebuje, na ławki, tabule, bo nic ni mieli – tóż też dziedzinka tam je biydno. No i prawi: „A teraz se kupcie, coście eszcze w żywocie nie widzieli.” Tóż tyn starszy prawi: „Dyć my eszcze w żywocie nic nie widzieli, my yny krowy widzieli – my eszcze nic nie widzieli.” „No i tóż idźcie!” Podziynkowali. – „Żodne dziynkowani”, tymu dyrechtorowi prawi. „Nic, żodyn o tym nic nie wiy – cysorz że rómboł drzewo!”.
Jako cysorz krzcił hawiyrzowi dziecko
Ros jednymu hawiyrzowi urodziło sie dziecko. A jego baba była nimocno dłógi czas. I napytoł se noszaczke coby mu niósła to dziecko ku krztu. A potym go przeblyk na ceście a prawiuł, coby mu szła napytać potków ku krztu. Óna poszła i była tam przeogrómnie dłógo. A ón szoł do parku i siednył se na ławke, bo to dziecko mu fórt beczało i kwiańczało . musioł go kapke ukolybać. A tam po tym parku chodzili ludzie tam a na spadek. A naros prziszła tako paniczka ku niymu i prawi: „Czymu ty tak s dzieckiym tukej siedzisz, czymu twoji baby ni ma s tobóm, czymu żejś tu je ś nim na takim hycu na słóneczku?” Na paniczko, jo móm babe nimocnóm, a tóm, co mi niósła to dziecko do kojścioła, żech posłoł coby mi napytała potków, a fórt ji ni ma na spadek. Dziecko kwiańczy, ni móg żech se ś nim dać rady. No a ta paniczka prawi: „A ni mógła bych wóm jo stanyć s mojim chłopym do krztu?” – Jej, Bóg by wóm to wynagrodziuł na waszych dzieckach.” – Óna poszła tam dali ku paniczce i ku takimu dostojnymu, cosi tam wyrzóndzali a potym prziszli spadki ku niymu. Paniczka mu wziyna to dziecko i szli na fare. No i farorz okrzcił dziecko i pytoł sie potym, ty zapisy, jako sie pisze tyn potek. A ón mu prawi: „Jozef.” – No ale kaj pan miyszko, kim pan je, abo co – a ón na to: „Myślym, że to styknie – Franciszek.” – No ale kaj pan robi? – Tóż uż potym tyn panoczek prawi: „Cysorz.”
Tóż możecie wiedzieć, jaki było zdziwiyni tego hawiyrza – aż mu lzy w oczach stanyły i farorz sóm sie zabudnył, że hawiyrzowi krzci cysorz. Cesorz to dziecko obdarowoł, no a tyn hawiyrz mu podziynkowoł, i prawiuł że bydzie rzykoł za jego dziecko, za to cysorzowe. I cysorzowi sie rosnimóg jedyn tyn synek. Nimocny był i dochtorzi nic ni mógli pómóc. Tóż s tej hawiyrskij chałupy szły modlitwy do Pón Bóczka, coby tymu dziecku pómóc. I wysdrowioł tyn chłapiec. Tóż to był potym Franciszek Jozef Drugi.
O Pusteckim
Tak był też jedyn hawiyrz, kiery nigdy ni móg nic zorobić. A tóż taki biydny był a robiuł, a fórt mioł mało wypłaty. A śmioli sie wszyjscy ś niego, że je taki borok, że nie umi nic robić, a tak dali. Tóż jedyn ros kopie, a tu przidzie ku niymu taki chłopek z fusami, ni, i tóż prawi: „Kamracie, bydymy obo robić”. Tóż robili, robili. Ogrómnie moc zarobił, że wszyckich tych hawiyrzi se skónkurowoł. Terazy dostoł wypłate, ni? ,,Ale – prawi – kamrat, dyć żeś dycki tak sy mnóm robiuł, tak sie podzielymy na poły”. „Ale bydymy to rachować nad szachtóm”. Tak nad szachte dali forszt, tam se siedli i tóż rachujóm. A tóż było to w tych rynszczokach, a w tych drobnych: tymu szóstke, tymu grejcar. Tymu jedyn, tymu jedyn. A potym nadbywoł tyn jedyn grejcar. A tyn hawiyrz prawi: „Tyjś wiyncyj robiuł, tak tu mosz tyn grejcar” – prawi tymu Pusteckimu. A ón prawi: „Ni, jo nie chcym”. A ón zajś na to: „Ni, jo też nie chcym”, prawi, „tyś wiyncyj robiuł”. Tak za to, że tak dobrze to porachowoł, tak tyn skoczył do szachty i straciuł sie. Pusteckigo uż nie było. – No i tymu zustały pinióndze wszyjstki.
O zbójniku ślónskim Óndraszku
Jednóm s nejpiekniejszych legynd Cieszyńskij Ziymi je legynda o beskidzkim zbójniku Óndraszku. Óndraszek je dlo Beskidów jak Janosik dlo Podhala, a ci dwo zbójnicy sóm do siebie podobni jako dwie kapki zdrzódlanej wody. Tak samo miłowali swobode, to samo srobili, brali bachroczóm a dowali hudobnym. Tela samo bojek i legynd starzicy wyrzóndzali swojim wnukóm, a ci zajś swojim wnukóm. A co jedna legynda to była piekniejszo, ale skończyli żywot inakszy.
Óndraszek sie nazywoł rychtig Andrzej Szebesta, i to był jedyny synek wolnego fojta s Janowic, kole Frydku na Ślónsku Cieszyńskim. Urodziuł sie w roku 1680, ale ludzie prawili, że go srobiuł zły duch, bo stary Szebesta – fojt we frydeckim państwie upytoł diobła, coby sie Óndraszek urodziuł. Długi roki ni móg mieć dziecek, a chcioł mieć synka, rzykoł po nocach dowoł na msze, chodziuł na odpusty do świyntych miejsc, chcioł upytać Pón Bóczka, coby mu doł synka – ale potómka dlo starego ojcowskigo serca nie było. Potym jak uż nie wiedzioł co dali poczóńć popytoł diobła, coby mu doł synka, bo sie wszymnół, Pón Bóg go nie chce posłechnóć. I syn sie mu urodziuł. Jak sie rodziuł Óndraszek, to s nieba na fojtowóm zogrode spadła wielkucno kula ognia s wielkim krawalym, ćma było w te noc przeogrómnie. Wszecki czorne kocury, w kierych snoci siedzóm diobły za kore, przileciały na fojtów dach, ramplowały tam, balandrowały i robiły przeogrómny krawal. Wtynczas uż wszyjscy wiedzieli na dziedzinie, że w tym je rynka diobła. Stary fojt jednako był rod jak fazol, że mo potómka, kiery bydzie kiejsi fojtym i bydzie mioł cały grónt i majóntek po ojcu. Posłoł Óndraszka do gimnazyjum do Prziborza, ale ón miasto sie uczyć, to raczy s kamratami chacharzuł, s bydóm go przeciśli do szóstej klasy. W szóstej klasie pobiuł sie ze swojim kamratym, tóż go dyrechtor wyciepoł i synek prziszoł spadki do chałupy. Miasto starymu ojcu pómogać, to całe Boże dnie sie belóncoł po frydeckich lasach. Ojciec sie o niego staroł, pytoł go coby sie czegosi chyciuł do roboty, ale nic. Jednego razu spotkoł we frydeckim lesie pana Hrabigo Prażme. Kolasa Hrabigo sie utopiła w barzole, tóż Óndraszek jóm pómóg wycióngnyć na twardóm ceste. A Óndrasz to był szumny synek i mioł maniery wyuczóne eszcze s czasów, jak sie uczył w gimnazyjum w Prziborze. Spodoboł sie frydeckim panu i tyn go wzión na zómek do słóżby.
A tyn Hrabia fórt rajzowoł we Świecie, tóż niechoł swojóm młodóm babe s tym Óndraszkiym, a óna sie w nim rosmiłowała, bo ón był przeca feszny chłapiec. Dała mu swojóm miłojść, ale Hrabia sie o tym dowiedzioł, bo chłapca pożałowali inksi, kierzi służyli na zómku. Hrabia sie chcioł pomścić. Zakludziuł ros Óndraszka w głymboki beskidzki lasy, że niby idóm na gón, jak uż byli pomiyndzy gynstymi strómami, kozoł swojim sługom, coby go prziwiónzali boroka do stróma, a ón im kozoł go walić batym aż umrze. Za to że sióngoł po to, co nie było jego i coby sie mu odechciało. Potym Hrabia pojechoł na zómek, a Óndraszka niechoł prziwiónzanego u stróma, coby go niedźwiydź zeżroł. Wtynczas do chłapca prziszła czarownica Luca, kieróm posłoł diobeł. Prawiła mu że mu do maś na boleści, obuszek, że sie pomści na Hrabiu i że bydzie żył. Ale za to wycyganiła od chłapca jego dusze dlo diobła. Óndraszek sie sgodziuł, wysdrowioł, wzión cudowny zbójnicki obuszek, ale nie śmioł go pujścić s rynki, bo pokiel go dzierżoł w rynce to go nie szło zabić. Synek wysdrowioł i poszoł do lasa, ale eszcze przedtym musioł prziżyc Lucy, że nie bydzie nigdy rzykoł, ani wołoł Pón Bóczka po mianie, inakszy umrze. Dobroł se kamratów, o kierych uż Świat cały zapómnioł, takich co pouciekali s wojny, od siedloków, od słóżby, s miasta, kamratów s rogami i s hyróm, kierzi miłowali swobode i życi. Schowoł sie s nimi w beskidzkich ćmawych lasach, daleko od ludzi i zaczón życi, jako zbój, jako swobodny człowiek – pón na beskidzkich gróniach. Slazowoł na zómek na doline, przi tymu se śpiywoł, spod na niego jako orzeł na cieloka, zabijoł obuszkym wszeckich, kierzi brónili zómku, broł trówły s grejcarami, spleśniałe dukaty, ale życio nie odbiyro, jak nie było trzeja. Chłopów, kierzi byli pozawiyrani w harestach w zómkach puszczoł wolno, a do kapsów im suł pinióndze. Chodziuł po aryndach, radowoł sie że go udzie nie poznajóm, biydaczowi i żebrokóm suł do kapsy złote grejcary, gdo mioł biyde, to tymu dowoł. Starymu farorzowi doł miyszek złotych dukatów, coby mioł za co dach połotać na kojściele, coby deszcz mu nie kapoł na świyczki. Eszcze ku tymu mu przikludziuł krowe i niechoł przi płocie, bo borok ni mioł ani co jejść. Na Łysej Górze Óndrasz zakopoł kupa piniyndzy i złotych garców, a wszecko to mioł na wystawiyni kojścioła we Frydku kole Frysztatu. A wszyndy, kaj kómu pómóg, to pytoł coby ludzie za niego rzykali, bo ón sóm przeca ni móg rzykać. Nieroz sie zeszoł s Janosikiym s Tater, a wtynczas siodoł ś nim na gróniu i długo wyrzóndzali o wszeckim. O czym wyrzóndzali, to yny Pón Bóg wiy. Wtynczas jego kamraci czakali na niego w dolinie. Potym Óndraszek szoł spadki ze swojimi kamratami przes Orawe na Ślónsk, jakisi zamyslóny, nic nie rzóndziuł, ani jak Dorotka, kiero Óndraszek nim zbójnikowała sie ku nimu cisła. Kamraci prawili, że Óndrasz myśli, jako chłopów wyswobodzić od pańskigo pola. A wtynczas Óndrasz mioł wielki hyr w Beskidach, śpiywali o nim pieśniczki, bojtki, wyrzóndzali o nim pastyrze, śpiywali o nim kaj yny sie człowiek podziwoł. A dziołuchy po nocach dziwały sie za okno, bo każdo chciała, coby zbójnik ku ni prziszoł i jóm wymiłowoł.
O hej, zbójnićku, zbójnićku,
Na ćornym kónićku... O hej!...
O hej!... Twoji miłowani,
Twoji całowani, Óndraszku,
O hej.... Twoji miłowani!...
Cysorz rakuski, Karol VI, mioł wielkóm starojść i nie wiedzioł co robić, jak słyszoł, co Óndraszek wyprawioł po całych Beskidach. Napisoł aji długi pismo do Wrocławio do Oberamtu, że do sto florynów tymu, gdo Óndraszka mortwego, abo żywego do niego przismyczy. Tóż wszyjscy chcieli Óndrasza chycić, ale nie poradzili. Jak strzylali s flinty, to kule go mijały i leciały na nich spadki. Chycić go tez nie szło, bo zbójnik mioł tyn swój obuszek i go wachowoł. Mioł eszcze cosi. Jak go chcieli chycić przi muzyce w aryndzie, to Óndraszek yny postawiuł gornek, s kierego piuł do wyrchu dnym i uż wszyjscy w gospodzie spali, a ón yny stanył i se poszoł. Takóm wielkóm władze mioł tyn beskidzki zbój. Ros jednako jego nejmilejszy kamrat Juroszek Ficiman jak usłyszoł o pinióndzach, kiere cysorz rakuski obiecoł, tymu gdo go chyci, to obmyśluł, że zbójnika zabije. Mioł eszcze Óndraszek drugigo kamrata, kierego uratowoł ze szubienice po rakuski strónie. To był szewiec, kiery Óndraszkowi fórt prawiuł, coby na Juroszka dowoł pozór, że je fałeszny. Óndrasz go jednako nie posłechnył i nie chcioł mu uwierzić. Ros Óndraszek tańcowoł s Dorotkom w gospodzie we Śniadowie na Morawach, zwyrtali, wywijali, a zbójnik obuszkym wywijoł we wszecki stróny. Wtynczas Juroszek do niego przerzóndziuł aż mu pojczo obuszek, że chce tak jako ón zatańcować, bo sie mu to snoci spodobało. Óndraszek mu pojczoł obuszka, a wtynczas Juroszek go obuszkym rżnył po głowie i go zabiuł. Óndraszek eszcze zawołoł: Jezus Maryja! i skónoł. Czarownica Luca mu kiejsi prawiła, że jak zawoło do Pón Bóczka to umrze i tak sie stało. To było piyrszego kwietnia 1715 roku na Morawach. Juroszek jednako nie dostoł tych stu florynów. Óndraszkowi kamraci sie porozchodzili po Świecie, a Juroszek nie uwierzuł cysorzowi, wzión se poru kamratów i dali po Beskidach zbójnikowoł. Potym go jednako chycili i powiesili pod Cieszynym. Jak uż go mieli wieszać, to eszcze draba popytoł o chwile życio. Wycióngnył klucze s kapsy od tego skarbca, kiery był w czornym lesie przi Frysztacie i zawołoł: Je tu gdo s rajskigo państwa? Ale żodyn nic nie prawiuł, bo sie wszyjscy boli brać grejcary s judoszowej rynki. Wtynczas Juroszek chynył klucze do luftu, a wtynczas przilecioł czorny pies, porwoł klucze do pysku, zakurzyło sie za nim i sie straciuł, jako plaskocz we wode. I od tego dnia dycki w nocy tam, kaj leżóm zakopane ty grejcary w czornym lesie widać mały ogiyń, kiery sie czołgo po ziymi. Starzi ludzie prawili, że to je Juroszek, mały diobeł, kiery tych grejcarów wachuje i ich suszy. A Óndraszkowych skarbów na Łysej Górze, na Girowej i na Ochodzitej, tych co miały być na wystawiyni kojścioła na Mizerocie kole Frysztatu żodyn eszcze nie nalos, ani nie nóndzie, bo sóm głymboko w ziymi. Ale legynda i bojtki i pieśniczki o beskidzkim zbójniku sóm fórt w sercach ludzi głymboko, a każdy starzik i starka na cieszyńskij ziymi wyrzóndzo wnukóm o Óndraszku, a wnuki yny otwiyrajóm gymby, jak słyszóm o Óndraszku nejmilejszym.
Eszcze o Óndraszku
Starzi Gorole rosprawiajóm o zbójniku s łobuszkym – o Óndraszku. To był dobry zbójnik bo broł bogatym bachroczóm, a dowoł chudobnym. Óndraszek żył na prowde i żodyn se go nie wymyśluł. Ludzie przez ty wszyjstki roki jak opowiadali o nim, to cosi dycki dodowali od siebie, tóż tych bojek sie porobiło kupe. Prawili, że dzierżoł s diabłami, handlowoł ś nimi i s czarownicóm Lucóm, że robiuł rostomajte dziwne rzeczy. Óndraszek mioł zaczarowany obuszek. Jak go dzierżoł w rynce, to nic sie mu ni mógło stać. A jak jakisi wojok, czy jaki Barabosz strzeluł do niego s flinty, to kula nie trefiała w niego yny leciała spadki i zabijała tego co strzyloł. Óndraszek nosiuł na karku powieszóny miyszek uszyty s jelyniyj skóry. W tym mieszku mioł taki biedrziniec przytulie. Ta przitulia miała go chronić przed diabłami, utopcami i złymi duchami. W lewym bótku mioł wrażónóm pokrziwe, kieróm utargoł w tym miesióncu, jak miesiónczek był w pełni dwa razy. A to je rzadko – roz na długi czas. Ta pokrziwa była po to coby Óndraszek nie był utropióny i coby móg gónić wartko jak jelyń. Mioł też cynowy gornek, s kierejo pił wino s pańskich piwnic. Jak go gdosi napod to Óndraszek stawioł tyn kubek do góry dnym i wszyjscy naroz spali. I spali tak długo, aż obróciuł tyn gornek zajś na opak. Grejcarów i ryńskich mioł kupe, tóż rosdowoł chudobnym ludzióm, wiela kiery chcioł, a co nie rosdoł to zakopoł w ziymi. Ty pinióndze sóm w ziymi do dzisio, ale trzeja znać zaklynci coby ich odkopać, a zaklyncio żodyn nie zno. Tyn Óndraszek poradziuł obuszkym ścinać szczyty nejwiynkszych jodeł, a jak ciepnył grajcar wysoko do wyrchu i strzeluł to go przestrzeluł i srobiuł w nim dziure. Óndraszek to był piekny chłop, tóż w każdej dziedzinie mioł jakómsik dziołuche, kiero go puszczała na noc do kumory. Jak tako dziołucha potym sie wydowała, to Óndraszek dowoł ji kupa piniyndzy, ale chcioł coby piyrszy synek mioł na miano Óndraszek. Tóż w góraliji i na dolinach było pełno Óndraszków. Mioł też dobre serce. Jak sie kómu robiła krziwda to go bróniuł.
Óndraszek mioł kamrata Juroszka. Tyn Juroszek wiedzioł, że jego kamrat mo sto talarów cysorza rakuskigo Karola czwortego. Z chciwości zabiuł Óndraszka jego własnym obuszkym w aryndzie w Śniadowie. Było to w 1716 roku a Óndraszkowi było piynć a trzicet roków. Ale zustały po zbójniku pieśniczki i bojki, kiere ludzie opowiadali przi szkubaczkach i w gospodach.


text: Před někotrymi lětami wobkedźbowach w Berlinje mi dotal njeznaty fenomen: Widźach dźeń a wjace młodostnych, kotřiž swoje šmóratko na njewšědne, płone wašnje blisko k hubje dźeržachu, zo bychu do mikrofona rěčeli. Kak pak runočasnu mobilnu rozmołwu sćěhować, hdyž je horni dźěl nastroja ze zatwarjenym słuchatkom daloko wot wucha zdaleny? Dyrbju přiznać, zo sym wotmołwu na swoje prašenje hakle po wěstym času zhonił. Město pisanja krótkich powěsćow, štož bě w 90tych lětach w formje SMSkow hišće nowa, atraktiwna alternatiwa k telefonatam, nabywaše w běhu lět zaso ertna komunikacija na woblubowanosći: rěčane a wotposkane powěsće. Nowe zwučenosće pokazuja so na wšelakich polach: streaming, podcast, posłužowanje nastrojow z rěču.


text:
Gmejna Ralbicy-Róžant móže po schwalenym planje dźěłać
Ralbicy (JK/SN). Nimale štyri hodźiny traješe wčerawše posedźenje gmejnskeje rady Ralbicy-Róžant w sydarni Ralbičanskeje šule. Započinali běchu z njezjawnym dźělom a po hodźinje pokročowachu ze zjawnym posedźenjom. Wulki dźěl toho zabra přednošk dr. Andreasa Stowassera z planowanskeho běrowa w Radebeulu, kiž radźićelam rozłoži, kak maja při nastajenju plana k hladanju a wobhospodarjenju wodźiznow 2. rjadu postupować. Wšako ma tež gmejna Ralbicy-Róžant nadawk, so wo tajke wodźizny starać a je přirodnje a wobswětej přiměrjenje wobhospodarjeć. Za to dóstawa wot lońšeho wot swobodneho stat Sakskeje na kóždy kilometer 500 eurow. W gmejnje maja 30 kilometrow wodźiznow 2. rjadu, a z pomocu planowaneho postupowanja chcedźa z tym zwjazane naroki a žadanja spjelnić.


text:
Před 100 lětami skónči so Prěnja swětowa wójna – z wjace hač 15 milionami mortwych dotal najkrawniša w stawiznach čłowjestwa. W němskich wójskach – předewšěm w sakskim a pruskim – wojowachu tež tysacy Serbow na bitwišćach na zapadźe a wuchodźe Europy. Jeničce katolski serbski kraj zhubi w surowym boju wulkomocow wjacore sta swojich synow. Hižo krótko po wójnje rozsudźi so tuž tež we Łužicy wjele gmejnow a wosadow, stajić swojim padnjenym pomniki, zo njebychu na jich mjena zabyli. Jedyn z prěnich w serbsko-katolskich gmejnach bě – mjeztym wotstronjeny – Radworski pomnik w meji 1919; bórze slědowachu Miłoćicy a Wotrow (1920), Jawora, Wudwor a Njebjelčicy (1921) kaž tež Jaseńca a Worklecy (1922). Tež Swinjarnja, Kukow a Šunow stajichu swojim padłym swójske pomniki.
Jónkrótne wuwzaće


text:
Fulda (rěka)
Fulda je rěka w srjedźnej Němskej, kotraž běži přez Hessensku a Delnju Saksku. Wona je lěwa a z 220 kilometrami krótša žórlica Wesera, dokelž je wuchodna žórlica Werra něhdźe 80 kilometrow dlěša. Fulda ma pak wjetše přitočnišćo a při zliwje něšto wjace wody hač Werra.
Rěka wužórli so w hessenskim dźělu Rhönskich horin při horje Wasserkuppe, najwyšim wjeršku Hessenskeje. Běži zwjetša do sewjerneho směra přez města Fulda, Bad Hersfeld a Kassel, prjedy hač so w delnjosakskim měsće Hann. Münden z Werru do Wesera zjednoća.
Najwjetši přitok Fuldy je z Rothaarskich horin pochadźaca rěka Eder.
Spočatk 20. lětstotka měješe so rěka stać z dźělom hoberskeho kumštneho wodoweho puća mjez Sewjernym a Čornym morjom. Planowany bě kanal přez Weser, Fuldu, Kinzig, Mohan a Dunaj.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rěka blisko města Bad Hersfeld
Spušćadło w Rotenburgu
Fulda za Kasselom


text:
Gruba
Gruba to je po polsku kopalnia.
Na grubie robiom grubiorze, bergmony abo gwarki. Słowo bergmon jak i słowo górnik wywodzom sie łod góry. Na samym poczontku górnictwa wydobyci prowadzono w górach. Kaj niy trzeja było kopać w dół, ino starczyło robić poziomo chodniki.
Na górnika czasym godo sie tyż hajer, ale to niy je to samo co górnik ino strzałowy, kiery sie zajmuje wysadzaniem, czy to we ścianie czy w przodku tego uropu.
Gruba kojarzy sie ze ślonskim krajobrazym przemysłowym. Jak sie downij stawało na jakij górce, to zawdy szło zoboczyć szyby kopalniane. Było widać hołdy z wonglym i furmanki, kiere tyn wongiel rozwoziły.
Podstawowym narzyndziym wydobywczym je hercówa, czyli łopata. Łona je w kształcie serca. Łopatom ładowało sie do wagonu, jechało sie potym pod szyb, to było wciongane na wiyrch. Taki urobek znajdowoł sie na powierzchni. Jak sie idzie chodnikiym pod nogami momy spong, kole momy ocios a nad nami je trop. Godo sie tyż, że robi sie w ścianie a niy na ścianie.
Kole gruby i werku czyli huty toczyło sie życi na Ślonsku. Tukyj budowało sie całe osiedla domów – familoków razym z kościołym i pocztom.
Na grubie człowiek uczył sie porzondku i dokładności. Na dole niy szło robić nic po łebkach, czyli bele jak, bo kożdy jak jechoł na dół, to wiedzioł że abo może siebie pozbawić życio abo kamrata. Z grubom kojarzy sie tyż słowo szychta. Szychta to je dniówka, czyli tyn czas kiedy sie robi.
Tekst opracowany na podstawie audycji "Słownik śląski" w Radiu eM.


text:
Sam pora porad jak by sie we Glywicach juzas Utopce pokozauy we Kuodce abo i kaj indziyj:
- Na kszokach powiesic blynk dziurawe galoty, we kerych cza przedtym pouno dziurow ekstra jeszcze porobic - Taki utopiec som mo dziurawe galoty i jak ze wody wylazuje to mu z tych dziurow woda uciyko. Bezto piyrsze co zrobi, to weznie i bydzie paczou eli te galoty co na kszokach wiszom, majom wiyncyj abo myniyj dziur jak te od niego. W tym czasie jak taki utopiec te dziury bydzie liczou, bydziecie miec aze za tela czasu coby przed nim uciyc.
- Rzykac do Swiyntyj Paniynki, kero jak wos wysucho to pokoze sie wom i utopcowi blank na biouo oblecono, ze rutom (ruzgom) we rynce, a jak tyn utopiec to obejzy, to zaroz sie straci.
- Miec mit klapsznita swiyzego chleba, utopce pieronym to lubiom i przodki paczom zjesc ta sznita. Jak jedzom to mocie czas uciyc. Podobno dobrze je tysz rano zjesc tako sznita, to couki dziyn mo sie odnich spokoj, ale to je ino chyba take godanie od ludzi i nic wiyncyj. Piyrszy sposob je wiyncyj zicher!
- Jak mocie bajtla, kery nichce godac, abo durch go do wody ciongnie, to abo je od utopca - utopce czynsto zamiynajom ludzke bajtle i dowajom im odnich bajtliczkow - , abo "scie go przi wodzie "robiyli" i utopiec to widziou. Lepiyj se niy "pszoc" kole wody!
- A jak juz niy wiycie jak sie od utopcow opyndzic, to nojlepiyj je powiesic se na karku szkalpiyrz(Skapulier). Jak take cos mocie to nic wom juz niy zrobi zodyn, nowet nojwiyncyj z zielonymi slypiami, utopiec.


text:
Njeswačidło (CS/SN). Jutrowne jejka k hodam darić je snano trochu njewšědna myslička, nic pak, su-li jutrowne jejka zwobraznjene na kalendrje. Sylvina Schilling z Njeswačidła je tajki tele dny wudała, a to w dwěmaj wariantomaj. Na wšitkich łopjenach protyki su widźeć jutrowne jejka, kotrež je sama debiła. Tomu wěnuje so 68lětna wot swojeho dźesateho žiwjenskeho lěta, raz z wjetšim raz z mjeńšim zapalom. Nětko w rentnarskej starobje zaběra tónle hobby wulki dźěl jeje wólneho časa.
Rodźena w Grodku, ale hižo wot lěta 1954 w Njeswačidle bydlaca je sej Sylvina Schilling debjenje jejkow wot swojeje maćerje wothladała. Tak je so na wubědźowanjach wo najrjeńše serbske jutrowne jejko runje tak wuspěšnje wobdźěliła kaž na wustajeńcach. Byrnjež žana Serbowka njebyła, dźěła wona z tradicionalnymi serbskimi technikami.


text:
Delnja Sakska
Delnja Sakska (němsce Niedersachsen, delnjoněmsce Neddersassen) je zwjazkowy kraj z něhdźe wósom milionami wobydlerjow, kotryž leži mjez Smolinami a Sewjernym morjom na sewjerozapadźe Němskeje. Po přestrjeni je po Bayerskej druhi najwjetši kraj Zwjazkoweje republiki Němska. Jeho hłowne město je Hannover.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Delnja Sakska mjezuje ze Schleswigsko-Holsteinskej, Hamburgom a Mecklenburgsko-Předpomorskej na sewjerowuchodźe, z Braniborskej a Saksko-Anhaltskej na wuchodźe, z Durinskej a Hessenskej na samym juhowuchodźe, ze Sewjerorynsko-Westfalskej na juhu a z Nižozemskej na zapadźe. Na sewjeru twori pobrjóh Sewjerneho morja přirodnu mjezu. Tež Wuchodofriziske kupy słušeja k Delnjej Sakskej.
Přez Delnju Saksku běži rěka Łobjo, kotraž tworja hranicu ze , a Braniborskej, kaž tež rěki Weser, Aller a Ems.
Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetše města Delnjeje Sakskeje su:
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Delnja Sakska je so w lěće 1946 załožiła.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Delnjej Sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow (Lüchow, Wustrow, Bardowiek), kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče. Tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje, ale bě přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze hornjoserbšćinu, delnjoserbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Ale su tam tež mjena němskeho pochada.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Krajny zawod za statistiku a komunikacisku technologiju Delnjeje Sakskeje, ličby wobydlerstwa na zakładźe censusa 2011; staw 31. decembra 2019
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony (němsce)
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Gwiŏzda
Gwiŏzda to je astrōnōmiczny ôbiekt, co je skupiskym materyje trzimanyj we kupie bez grawitacyjõ, w kerym zachodzōm reakcyje syntezy jōndrowyj. Ynergijo kero sie przi tymu wyzwalo je ymitowano kej prōmiyniowaniy, we tym światło widzialne. Gwiozdy majōm kształt podany na kugla a skłŏdajōm sie zaôbycz ze wodoru a helu. Nojbliższŏ Ziymie gwiozda, krōm Klary, to Proxima Centauri ôddalōno ô 4,2 lot świetlnych. Mynga gwiozdōw je zwiōnzanych bez grawitacyjo ze inkszymi gwiazdōma, a tworzōm z nimi ukłŏdy podwōjne abo wielokrotne. Gwiozdy niy sōm rozciepane jednak gynsto po cołkim wszechświecie, nale istniejōm jeich skupiska mianowane galaktykōma, w kerych je ôd milijōnōw do setek milijardōw gwiŏzd. Naôbkoło niykerych gwiŏzd zwyrtajōm sie planyty, inksze ôtaczajōm dyski protoplanetarne. Gwiŏzdy, kere idzie zobŏczyć z Ziymie, sōm umownie poukłŏdane we gwiozdozbiory.


text:
Matti
Ullrich
Foto:
A. Pawlikec
Lukas Kornfeind
Foto:
A. Pawlikec
Na lětušim Festiwalu diversity we Łužicy je knježił europski duch młodźiny. Jakub Wowčer je so dweju wobdźělnikow za jeju zaćišćemi prašał.
Matti Ullrich, čłon danskeje mjeńšiny w Němskej: Mi so tu jara derje lubi. Wobdźělu so prěni króć na evenće zwjazka Młodźiny europskich narodnych mjeńšin (MENS). Sym wšak tež hišće nowačk w swojim towarstwje. Njemějach poprawom scyła wulke wočakowanja na festiwal a Serbow. Běch pak hižo wot někotrych staršich čłonow wo Serbach zhonił, a jim je so tež stajnje we Łužicy lubiło, jako běchu před lětami tule na seminarach. Nětko so sam wobdźělam a mam tydźeń za wulkotny. Smy njesměrnje wjele činili, tójšto z wokoliny widźeli a mnohe informacije dóstali, serbsku kulturu zeznali. Sym so pak tež z kulturu druhich tu wobdźělenych skupin bliže rozestajał.
Riike Johannsen překwapja ze swojim wjesołym, wotewrjenym wašnjom. Ručež so z njej rozmołwješ, maš zaćišć, zo jej sympatija ludźi přilětuje. Wona rady wo swojich myslach powěda, stajnje z pozadkom a přeswědčenjom, zo je derje, być čłon mjeńšiny w Němskej. Na wikach wuměny na Budyskich Žitnych wikach staješe wona wopytowarjam kwisowe prašenja, při čimž dóndźe k mnohim rozmowłam.
W Bukecach a wokolinje rozšěri so tele dny zrudźaca powěsć: Swěrny čłon Bukečanskeje Domowinskeje skupiny a serbski wučer na wuměnku Feliks Wowčer njeje hižo mjez nami. Zhubimy swěrneho a spušćomneho čłona našeje Domowinskeje skupiny. Mnohe lěta skutkowaše wón aktiwnje jako čłon předsydstwa Budyskeje župy „Jan Arnošt Smoler“. 22. julija nastupi swój posledni puć tule na zemi – runje tři dny do swojich 84. narodnin. Wón zawostaji mandźelsku, tři dźowki a štyri wnučki.
25. julija 1931 w Zdźěri rodźeny Feliks Wowčer bě přistajeny Domowiny a dźěłaše pozdźišo něšto lět w hórniskim předewzaću Wismut, doniž njepoda so na studij wučerstwa. Jako pedagoga wěnowaše so połnje serbskemu žiwjenju w Bukecach. Tři lětdźesatki skutkowaše jako serbski zapósłanc a čłon gmejnskeje rady a bě wjacore lěta tež zastupowacy wjesnjanosta. Wosebje zasadźowaše so za serbske žiwjenje, wobkedźbowaše pak wuwiće w gmejnje z kritiskim wóčkom. Často běše na wsach komuny po puću, zo by z fotami žiwjenje w Bukečanskej gmejnje dokumentował. Słowo a skutk tworještej w bywšim wučerju jednotu.
Spěšnje roznjese so minjeny kónc tydźenja w Delanach powěsć, zo je w starobje 75 lět po sćerpnje znjesenej chorosći sobuzałožer a wjelelětny spěwar Serbskeho muskeho chóra Delany Gerat Šołta na prawdu Božu wotešoł.
Narodźił bě so Gerat jako štwórty hólc Šołćic mandźelskimaj Jakubej a Herće 31. decembra 1939 w Šunowje. Staršej běštaj skromnaj a wjesołaj čłowjekaj, štož so tež na Gerata přenjese. W Šołćic dobrej stwě zwučowachu často dźiwadło, kehelowachu z kulu na powjazu, hrajachu blidotenis, dźěći wuknjechu karty placać a w zymje tam chošća wjazachu. A wězo je při wšitkich aktiwitach serbski ludowy spěw stajnje wažnu rólu hrał, a Gerat Šołta stupaše hižo wot młodych lět po tychle šćežkach. Jako so wón 1961 z Marju Šołćic z Koćiny zmandźeli, měješe młody por swoje prěnje bydlenje pola Mikličec. Pozdźišo natwarištaj sej swójski domčk na Křižerskej w Konjecach. Jimaj narodźištaj so synaj Frank a Roland. 1998 je Šołćic swójbje starosćiwa a luba mać zemrěła. Nowy spočatk žiwjenskeje wole nadeńdźe Gerat ze swojej partnerku Móniku Šołćinej z Pěskec.
Pod hesłom „Čerstwy wětřik w Domowinje abo wostanje tola wšitko při starym?“ wotmě so wčera wječor Choćebuske Serbske blido. Zastupowacy jednaćel Domowiny Marcus Kóńcaŕ, kiž je zastojnstwo Haralda Koncaka w měrcu přewzał, bě hłowny hósć.
Choćebuz (GW/SN). „Jako Domowina w Delnjej Łužicy smy w ludźe připóznaći. Kritiske hłosy měrja so na dźěło, nic pak na wosoby. Z tym móžu derje žiwy być“, wotmołwi Marcus Kóńcaŕ na prašenje spisowaćela Jurja Kocha, hač widźi wón podobne konflikty nastupajo Domowinu kaž w Hornjej Łužicy.
Kóńcaŕ chce z Delnjoserbskim gymnazijom wušo hromadźe dźěłać. Tam je mjeztym telko wotchadnikow, kotřiž serbšćinu derje wobknježa, z čehož wurostu nowe nadawki. Předewšěm chce wón młodźinske dźěło rozšěrić.
Choćebuz (HA/SN). Na swojim wčerawšim posedźenju w Choćebuzu zetka so prezidij Domowiny z předsydstwom župy Delnja Łužica, z delnjoserbskimi čłonami zwjazkoweho předsydstwa a z předsydu noweje Rady za serbske naležnosće Braniborskeje Torstenom Makom. W čiłej diskusiji dźěše wo to, kak móhli zhromadne dźěło mjez tymle wažnymi gremijemi polěpšić. Předsyda Domowiny Dawid Statnik podšmórny, zo ma kóždy gremij sam za sebje swoju kompetencu a swoju konkretnu zamołwitosć. Wšitcy wobdźěleni běchu sej přezjedni, zo je spěšna mjezsobna informacija trěbna za spomóžnu komunikaciju. Tež zhromadne wustupowanje a stejišćo při rozrisanju wažnych problemow, kaž na přikład we wobłuku serbskeho šulstwa, stej trěbnej. Hižo wobstejace kooperaciske zrěčenje mjez třěšnym zwjazkom a delnjołužiskej župu je za to dobry přikład. Torsten Mak potwjerdźi, zo trjeba braniborska serbska rada pomoc a podpěru Domowiny.
Konjace sportowe towarstwo Při Klóšterskej wodźe wuhotuje wot 17. do 19. julija w Hórkach šesty mjezynarodny turněr mnohostronskeho jěchanja, jenički swojeho razu we wuchodnej Němskej.
Hórki (AK/SN). Wutrajnosć, přehlad a koncentraciju trjeba mnohostronski jěchar. „Wón dyrbi wurunanje jěchać móc a dresuru runje tak kaž přezpólne jěchanje a skakanske pruwowanja zmištrować“, podšmórnje Bettina Wenderothowa z konjaceho sportoweho towarstwa Při Klóšterskej wodźe. Hižo dołho přihotuje so towarstwo na 6. mjezynarodny turněr mnohostronskich jěcharjow za tydźeń w Hórkach. Něhdźe sto konjacych sportowcow z Němskeje, Pólskeje, Šwicarskeje a Indoneskeje so na narodnych a mjezynarodnych pruwowanjach wobdźěli. Z Frankom Ostholtom z Warendorfa startuje samo bywši olympiski dobyćer.
Nowe połoženje nastupajo plany energijoweho koncerna Vattenfall w Slepjanskej kónčinje je Zwjazkowe předsydstwo Domowiny na wuradźowanju sobotu w Slepom wosebje zaběrało.
Slepo (IN/SN). Zwjazkowe předsydstwo Domowiny njebudźe zasadny problem brunicy w Slepjanskej kónčinje rozrisać móc, přiwšěm chce ludźom pomhać a załožić Łužiski fonds, poskićacy wobydlerjam tak perspektiwy. To je jedyn z wuslědkow sobotneho wuradźowanja zwjazkoweho předsydstwa w Slepom, na kotrymž bě hłowna tema nowa situacija wokoło koncerna Vattenfall. Najaktualniše powěsće wo wupowědźenjach zrěčenjow z firmami, kotrež mějachu nadawki za jamu Wochozy II, pokazuja, kak palaca tema je.
Wojerecy (UH/SN). Za šulerjow 4. lětnika, kotřiž wuknu serbšćinu jako cuzu rěč, wuhotuje Domowinska župa „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin přeco na kóncu šulskeho lěta wosebitu překwapjenku. Tak bě župa hižo druhe lěto z hosćom Wojerowskeje dźěćaceje a młodźinskeje farmy w nošerstwje Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka.
Tak pohosći farma tež dźensa dopołdnja 45 zakładnych šulerjow z Hućiny, Barta, Bukec, Wulkeje Dubrawy a Rakec, kotrychž přewodźachu wučerki za serbšćinu kaž tež někotre maćerje. Zo by so wulět za holcy a hólcow tež wobsahowje wudanił, je sej nawodnica farmy Liane Semjank ze swojimi sobudźěłaćerjemi wosebitu čaru po pjeć stacijach wumysliła. Rjadownje móžachu so tam wuměnjeć. Šulerjam předstajichu tak teren farmy ze wšitkimi zwěrjatami, w hornčerni móžachu sami hornčerić, mějachu składnosć, na farmowym konje Stelli jěchać a polěpšichu swoje serbskorěčne znajomosće při hrě z memory-kartkami, na kotrychž su serbske nałožki a powěsćowe figury widźeć.
Pětš Petrik, projektowy sobudźěłaćer Domowiny, wabi tuchwilu čłonow towarstwa a přećelow serbskeje rěče a kultury, załožić Serbske blido we Wojerecach. Jeho zaměr je žiwjenje serbskeho naroda zachować, je pisaniše sčinić, serbsku zhromadnosć dožiwić a hajić. Tradicije měli so wědomišo pěstować a zdźěla znowa wotkryć. „Mnoho je so z industri- alizaciju za čas NDR zhubiło. Mamy pak hišće serbskich burow, kotřiž su sej tradicije w pomjatku wobchowali. Serbske blido ma tomu dopomhać, zo so wo tym rěči. Zetkanja maja być medicina přećiwo zabyću a měli posrědkować mjez młodźinu a staršej generaciju“, Pětš Petrik rozłožuje. Wotměje-li so zarjadowanje, měli so wobdźělnicy jeno serbsce rozmołwjeć. Tón, kiž za blidom sedźi, měł serbski narod přeswědčiwje zastupować.


text:
Kans1 ludzi robi ze tych modych pyndōw syrop- zasypujōm to cukrym i ślywajōm2 sok (choć szło by tyż pedzieć3 zŏft), kery4 sie niyskorzyj5 zebiere6. A jŏ żech sie pomyśloł, że narychtuja7 nolywka… we smaku je ôna spacyficznŏ, ale mŏ richtich8 fajnŏ farba i jak sie ji szlukniecie9, to chobyjście sie dychli10 we lesie pod kōniec czyrwca 😉
Co potrza?
litrowoł krauza11 pyndōw ze sosny (choć niyftorzi by padali, że po ślōnsku sie ôna mianuje chojŏk)
pó litra szpyrytusu
pó szklōnki cukru
pó litra wody
Pyndy wciepcie12 do krauzy, zalyjcie szpyrytusym i mogecie ô nich zapōmnieć. Jak Wōm sie za jake dwa miesiōnce spōmni13, to ślyjcie14 tyn szpyrytus do krauzy/flaszki, a na pyndy wysujcie15 cuker. Tera zajś16 przidzie trocha poczekać. Tyn syrop, kery17 sie zbiere, dolyjcie do szpyrytusu, pyndy wciepcie do gorka, wlyjcie tam woda i pod przikryciym powŏrzcie18 ze 5-10 minut (choć nojlepi, keby to było warzynie bez warzynia… żeby to bōło fest19 gorke20, ale niy blukało21) i ôstŏwcie to, aż sie niy ochōdzi22. Niyskorzi23 wymiyszejcie tyn wywar ze szpyrytusym, kery bōł pryndzyj zlōny, dejcie do flaszkōw, poczekejcie aby pŏra tydni i mogecie sie brać za degustacyjŏ. Prost!24
1dużo
2zlewają
3powiedzieć
4który
5później
6zbierze
7przygotuję
8naprawdę
9weźmiecie łyka
10wzięli głęboki oddech; odpoczęli
11słoik
12wrzućcie
13przypomni
14zlejcie
15wysypcie
16znów
17który
18pogotujcie
19bardzo
20gorące
21bulgotało
22ostudzi
23później
24na zdrowie