text:
Lisćina serbskich hudźbnych skupinow
K serbskim hudźbnym skupinam liča wšitke hudźbne formacije kiž tworja swójske twórby a tute přednjesu abo twórby druhich wuměłcow předstajeja. Serbska lyrika, respektiwnje zasopodaće serbskich tekstow je přiwšěm sekundarny kriterij za serbsku skupinu. Hłowny kriterij je poprawom přisłušnosć sobustawow k serbskemu ludej. Tak eksistuja tež měšane formy skupinow (sobustawojo ze serbskeho luda kaž tež z němskeho).
Tež solo-hudźbnicy při wustupach ze skupinu wustupuja ale při tym je skupina jenož k přewodźenju hudźbnika na jewišću.
[wobdźěłać] Lisćina
[wobdźěłać] Aktiwne skupiny
- Berlinska dróha (Punk-Rock, Folk, Akustik) [1]
- DeyziDoxs (nu metal/metalcore) [2]
- Invisible Ink (rock)
- SG Sněhowka (pop + kabaret)
- Sprjewjan (folklora)
- Stoned Hajtzer (nihihu) [3]
- The Genious (rock)
- Widła (ancient sorbian bloodmetal) [4]
- Wólbernosće (folklora a dalše)
[wobdźěłać] Skupiny ze serbskimi sobustawami
- ashtar-DXD (breakcore) [5]
- Awful Noise (progresiwny rock/grunge) [6]
- Scavenge (death metal) [7]
- Torment of Prometheus (swedish death metal[1]) [8]
- ↑ Šwedske nima ničo z tym činić, zo su ze Šwedskeje ale dokelž ma šwedski death metal swójsku charakteristisku a dóstanje tohodla swójske pomjenowanje - Torment of Prometheus za tutym směrom klinča
[wobdźěłać] Něhdyše skupiny
- Blind Judgement (nu deathgrind)
- Severus (happy metal)
- Crying Blue (groovy-retro-hardrockfunk)
- Kadenca (šlagerpop)
- Lózy hólcy (pop + kabaret)
- Mailed Flyer (melodic metal)
- Sharp Tongue (rock)
[wobdźěłać] Stawizny serbskich skupinow
Hłownje hodźi so nastaće serbskich skupinow do 4 fazow rozrjadować resp. do 4 časowych wotrězkow.
[wobdźěłać] Faza 1: Do přewróta
Do tuteho časa přisłušeja prěnje serbske skupiny kaž Kadenca.
[wobdźěłać] Faza 2: 1990-te lěta
Prěnje serbske rockowy a metalowy skupiny nastanu, na přikład Awful Noise, najznaćiša a wuspěšniša skupina, Crying Blue z jich spěwarjom a gitaristom Istvánom Kobjelu a Stoned Hajtzer, kiž z jich kompleksno-eksperimentalno metlom bjeze přirunowanja su a z jich Nihihu dospołnje na swójskich pućach du. Tohorunja do toho časa słuša kabaretna skupina Lózy Hólcy, kotraž dla hinajšeho stila a wašnja (program z skečemi a spěwami) so přirunować njehodźa. Zhromadne maja wšitke skupiny, zo su byli tak wuspěšne, zo je so za nahrawanje profesijonelneje Cdeje hodźało (štož w tamnych fazach so wjace njejewi, nimo SG Sněhowka, je pak to naslědnik Lózych Hólcow).
[wobdźěłać] Faza 3: Přewrót do noweho lěttysaca
K spočatku nowemu lěttysacej su so załožili wjacore nowych skupin, tež pola nich je so tendenca k twjerdym zynkam dale wjedła. Dźěći tuteho časa su na přikład Mailed Flyer, kiž pak je so 2001/02 zaso rozpušćiła, DeyziDoxs, kotraž hač do dźensa znata a wuspěšna skupina je a Blind Judgement, kotraž běše hač do rozpušćenja 2006 najtwjerdša formacija we Łužice. Wot tutych skupin eksistuja wšelajke natočenja a demo-cdeje (kiž w padźe DeyziDoxs chětro profesijonelne natoćene su), ale žane alby.
[wobdźěłać] Faza 4: Wot spočatka 21. lětstotka hač k dźensa
W poslednjej fazy hač k dźensnišim, słušeja skupiny kaž Severus, Sharp Tongue (wobej hižo rozpušćenej), Widła, The Genious a Invisible Ink. Charakterizujomne za tute skupiny je, zo so hišće w nastaću přebywaja, najwjace tutych skupin nima tuchwilne hišće wjace hač 1, 2 wustupaj a zo w směrje přeco hišće rock přewahuje, k pytnjenju je pak tendenca wróćo k menje twjerdeje hudźby. Wuwzaće tworja tu SG Sněhowka a Wólbornosće, kotřiž dla nazhonjenja jednotliwych sobustałow a zabawjaceho charaktera wjace ludźi kaž tež staršu generaciju narěča.
[wobdźěłać] Situacija dźensa a wuhlad do přichoda
Hudźbna situacija we Łužicy njeje špatna, dorost je tu, by so dyrbjał jenož spěchować, a na tutym faluje. Potencial je w tutych skupinach wulki, ale trebaja móžnosć wustupować. Za młodych wuměłcow pobrachuja cyle jednorje móžnosće prezentowanja. Sami koncert na nohi stajić dla financijelnych přičinow njeje móžne a jednotliwe kluby a towarstwa so financijelneho risika tež straša, štož hladajo na to, zo přeco wjele konkurency maš, njedźiła. To by tež přičina móhła być, zo so w přichodźe hišće wjace młodych, serbskich skupinow rozpušća. Łužica je hišće chětro chuda na wšelakich hudźbnych směrach ale wšelake pohiby w serbskej hudźbnej scenje pokazaja na bórzomne polěpšenje.


c: text/html

text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity.
W lěće 1951 załožena wysokošulska kubłanska a slědźenska institucija na Uniwersiće w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožena 1409), kiž so wědomostnje zaběra z hornjo- a delnjoserbskej rěču a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž tež z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšinopolitiskimi prašenjemi. Jako jeničke uniwersitne kubłanišćo w Němskej poskića institut kompletne studijne směry na polu sorabistiki a wučerstwa serbšćiny (ze zakónčenjom Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education); zdobom zmóžnja pod fachowym nawodom disertaciju ze sorabistiskej temu.
[wobdźěłać] Spočatki sorabistiki w Lipsku
Serbowědne slědźenja a rěčnopraktiske zwučowanja na Lipšćanskej uniwersiće sahaja do zažneho 18. lětstotka. W lěće 1716 dowoli jeje wjednistwo serbskim studentam ewangelskeje teologije załoženje Serbskeho prědarskeho towarstwa ze zaměrom wukmanjenja w maćeršćinje. Prěnje přednoški wo sorabistikim rěčespyće a literaturje poskićeše w lětach 1843 - 1847 serbski slawist Jan Pětr Jordan. Tež prěni mějićel wučbneho stoła za slawistiku w Němskej (załoženy 1871/72 w Lipsku), August Leskien, zapřija serbšćinu do swojich slědźenjow a regularnych čitanjow. Znaći serbscy studenća na Lipšćan Alma Mater běchu w zašłosći mjez druhimi Kito Fryco Stempel, Handrij Zejler a Arnošt Muka.
[wobdźěłać] Sorabistika w Lipsku po 1945 a w NDR
We wobłuku statneho spěchowanja sorabistiki w NDR mějachu Serbja w druhej połojcy 20. lětstotka móžnosć, w Lipsku załožić swoje prěnje wysokošulske wuwučowanske a slědźenske srjedźišćo. 1949 wutwori so pod nawodom Michała Nawki při Słowjanskim instituće najprjedy rěčny lektorat za serbšćinu. W septembrje lěta 1951 załoži so potom Serbski institut z dwěmaj sekcijomaj (rěč a literatura; stawizny). Ludowědnik Pawoł Nedo bě hač do 1964 z jeho prěnim direktorom; po tym nawjedowaše jón na wšě 30 lět rěčespytnik a slawist Hinc Schuster-Šewc. W instituće kubłachu so wot započatka Hornjo- a Delnjoserbja kaž tež Němcy a wukrajnicy na diplomowych sorabistow a wučerjow. Wot 1967 do 1982 organizowachu so w prózdninach tež mjezynarodne wysokošulske kursy za serbsku rěč a kulturu we Łužicy. Z reformu lěta 1968 we wysokošulskim systemje NDR přemjenowa so Serbski institut na Institut za sorabistiku a wobsteješe dale - a to nimale jako jenički samostatny institut - njehladajo na dalokosahace změny a přerjadowanja na uniwersitach.
[wobdźěłać] Sorabistika w Lipsku po přewróće
Po lěće 1990 buchu uniwersitne struktury znowa z hłubokosahacymi konsekwencami zreformowane. To potrjechi tohorunja system studowanja a zdźěłowanja. Dźensa wobsteji Institut za sorabistiku poruno dalšim znowazałoženym institutam we wobłuku Filologiskeje fakulty, wukubłuje magistrow sorabistiki kaž tež wučerjow serbšćiny za wšitke šulske typy (wot lěta 2006 pak bachelorow a masterow po jednotnym studijnym systemje w Europskej Uniji) a poskića wšelake fakultatiwne rěčne kursy. Wučbne zarjadowanja wotměwaja so w serbskej rěči.
[wobdźěłać] Wědomostne slědźenje a přinoški
Jako wuslědk wědomostneho slědźenja wuńdźechu z Instituta za sorabistiku:
- na polu serbskeje ludowědy a ludoweho basnistwa monografije a nastawki;
- na polu rěčespyta tekstokritiske wudaća serbskich rěčnych pomnikow, dźěła wo nastaću a wuwiću spisowneju rěčow, k etymologiskim prašenjam kaž tež gramatice dźensnišeje hornjo- a delnjoserbšćiny (mjez nimaj prěnja serbskorěčna gramatika hornjoserbskeje spisowneje rěče), delnjoserbsko-němski šulski słownik a scyła prěnja wysokošulska wučbnica delnjoserbšćiny;
- na polu literaturowědy přihotowachu so wudaće sydom zwjazkow Zhromadźenych spisow Handrija Zejlerja, zběrka dramatiki a čitance za hornjoserbski gymnazij;
- z historiskich slědźenjow maja so tu předewšěm mjenować studije k staršim stawiznam słowjanskich kmjenow a Serbow, wosebje k hospodarskej a socialnej strukturje Łužicy w srjedźowěku.
Dźensa zaběra wažne městno w slědźenskim dźěle nimo rěčewědy, literaturowědy a rěčneje praksy wobeju spisowMjeno wotkazaneju rěčow tež didaktika a wuwučowanje serbšćiny jako mjeńšinoweje rěče a we wobłuku bilingualneje wučby w šuli.
[wobdźěłać] Studowacy
Sorabistiku studuja přewažnje Serbja, ale tež druzy Słowjenjo, Němcy a dalši zajimcy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Růmůńijo
Růmůńijo (rům.: România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) - kraj w pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy. Grańičy s Madźarůma a Syrbijům na zachodźe, Bůugaryjům na pouedńu wzduž Důnaju, a Ůkrajinům i Republikům Moudawije na půunocy. Kraj mo tyž dostymp do Mořa Čornygo. Bukarešt (rům. Bucureşti, IPA: /bu.ku'reʃtʲ/) je stolicům i nojwjynkšym mjastym Růmůńije.
Uod 29 marca 2004 roku Růmůńijo je čuůnkym NATO, a uod 1 styčńa 2007 tyž Uńji Ojropejskij. Po přijyńću do uorgańizacyji, Růmůńja stoua śe śůdmym wedle ličby ludnośći krajym wspůlnoty.


text:
Wrocłow
Wspůłrzyndne: 51°06'30" N 17°01'42" E
Wrocłow, abo Breslawia (pol. Wrocław, łać. Wratislavia abo Vratislavia, mjym. Breslau ', śl-mjym.: Brassel abo Gruß Brassel[3], czes. Vratislav abo Vroclav, madź. Boroszló) – stolica a nojwynksze mjasto Ślůnska, jydno ze nojsrogszych we Polsce (sztworte podug wjelośći ludźůw, 634 630 mjyszkańcůw, a pjůnte podug wjyrchu, 293 km²), jedno ze nojstarszych, położůne po uobuch strůnach strzodkowyj Uodry, na Ślůnskij Ńiźińe. Mjasto je we skupińe Nowyj Hanzy.
Wrocłow je stolicům dolnoślůnskigo wojewůdztwa, mjastym na prawach krysu a śedźibům władzůw wrocłowskigo krysu źymskigo, kery skłodo śe ze dźewjyńću uokolnych gminůw. Je tyż nojwożńijszym mjastym wrocłowskij aglůmeracyje.
Przipisy
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Bjołystok
Wspůłrzyndne: 53°07' N 23°10' E
Bjołystok (pol.: Białystok, bjoł. БeлacTok, lit. Balstogė) - wojewůdzke mjasto we Polsce, rozlygowane nad rzykům Bjołům (lewy dopływ Supraśle). Je nojwjynkszym mjastym půłnocno-wschodńij Polski a stolicům podlaskigo wojewůdztwa. Je grodzkym krysym a stolicům źymskigo krysu bjołostockigo.
Postrzůd wojewůdzkych mjastůw Polski, Bjołystok je drůgym mjastym pod zglyndym gynstośći zaludńyńo, jydynastym pod wzglyndym ludnośći a trzinastym pod zglyndym wjyrchu.
Bjołystok połńi fůnkcyjo ferwaltůngowygo, gospodarczygo, naukowygo a kulturalnygo cyntrům regijůnu. Mjasto s przilygłymi gminůma tworzi Bjołostocko Aglomeracyjo.


text:
Bruce Lee
Bruce Lee, po prowdźe czyt. Li Siaolann , za bajtla Li Dżenfan ang. szrajbůnek Lee Siao Lung, Lee Jun Fan (chiń. , szrajbůnek pinyin) 李小龍 Lǐ Xiăolóng , 李振藩 Lǐ Zhènfān; rodz. 7 listopada 1940 we San Francisco, um. 20 lipca 1973 we Hůngkůngu) - amerikański szauszpiler chińskigo pochodzyńo, mistrz sztukůw walki. Jedna ze nojbarzi znůmych postaći we kińe akcji a popularnyj kulturze. Zginůł we ńywyjaśńůnych uokolicznośćach a na tyjma jygo śmjyrći powstoły mjejske powjarki, autopsyjo - uczulynie z pile na kopfszmerc beztoż uobrzynk můzgu. Uůnygo syn, Brandon Lee, tak samo bůł szauszpilerym we filmach uo sztukach walki. Mistrz mjoł tyż cera Shannon Lee kero tyż gro we filmach a żůna Linda Lee s chałpy Emery (terozki je Linda Lee Cadwell, hajtła sie s Bruce Cadwellym we 1991). Bruce Lee trynowoł szauszpilyrów ze Hollywood np. Jamesa Coburna, Stevea McQueena. Opracowoł nowo sztuka walki Dżit Kun Do.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Innocenc XI.
Innocenc XI. (z byrgarskim mjenom Benedetto Odescalchi; * 19. róžownika 1611 w Como; † 12. žnjenca 1689 w Romje) bě italski duchowny, jurist, bamžowski legat (diplomat) w Ferrara a bu 21. požnjenca 1676 w starobje 65 lět jako naslědnik Klemensa X. wuzwoleny za 239. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bě žiwy kaž asket a skutkownje podpěrowaše woborny bój přećiwo Turkam w Awstriskej a Madźarskej, čehoždla bu mjenowany „zakitowar křesćanskeho nawječora“ wot strony stawiznarjow.
Jemu slědowaše w lěće 1689 Pietro Vito Ottoboni jako bamž Aleksander VIII.
Dnja 7. winowca 1956 bu Innocenc XI. z bamža Piusa XII. zbóžnoprajeny.


text:
Szkat
Szkat - szpil karćany, szczygůlńy rozpowszychńůny w Ńymcach a na Ślůnsku i Kaszubach. W Polsce czynsto nazywany "ślůnskym brydżym". We szpilu bjorům udźoł trzi uosoby, przi czym w kożdej rozgrywce 2 uosoby grajům przećiwko jydnyj, kero wygroła licytacyjo poprzedzajůncům dano rozgrywka. We szkaće szportowym partja, czyli pojydynczo sesyjo, na kerej zbjerajům śe gracze w szkata, skłodo śe s 24 rozgrywek. We szkaće uotwartym ńy ma tygo typu limitu a istńijům uodrymbne zasady liczyńo půnktůw, a wystympuje tzw. kůntrowańy.


text:
Real Madryt
Real Madrid Club de Fútbol je szpańelski fusbalklub ze Madrytu, kery gro we nojwyższyj szpańelskij fusbalowyj lidze - La Liga. Je to jedyn ze nojpopularńijszych klubůw we gyszichće fusbalu. Real bůł zołożůny we 1902, nale prowa do noszyńo titlůw Real (Krůlůw) prziznoł uůnym dźepjyro Alfonso XIII we 1920. Real Madrid swoje szpile gro na stadjůńe Santiago Bernabéu, na kery wleźe 80 400 ludźůw a zuůnaczyli go we 1947.
Tyn klub przebywo moc sukcesůw. Dźewjyńć razůw wygroł UEFA Champions League, 30 razy bůł majstrym Szpańije a 19 razy dostoł ji puhar.
Terozki trynerym Realu je Jose Mourinho, a jigo prezesym Florentino Pérez. Farby Realu sům bjołe. To takie nosze niby-slunskie durne godanie.
We Realu gro tyż jedyn Ślůnzok - Jerzy Dudek, kery urodźůł śe we Rybńiku.
[Sprowjej] Teroźńi skłod


text:
Kompleksny měchowc
Jeli z jedneho kćenja z dweju abo wjace płodolistow wjacore hromadźe zrosćene měchowcy nastanu, tak to je kompleksny měchowc. Kompleksne měchowcy nastanu stajnje z nadstejnich płódnikow. Dokelž so jednotliwe měchi za čas symjenjoweho zrawjenju puknu, słušeja měchowcy a kompleksne měchowcy k sypacym płodam.
Kompleksne měchowcy mjez druhim při wjele de:Magnolienähnlichen, při maslenkowych rostlinach (Delphinium, Europska kubołnička atd.), swjatkowničkach a wjerbičkach wustupuja.
Wosebita forma kompleksneho měchowca je jabłukowy płód. Při tutych měchi swobodnje njesteja, ale su přez wóskowu włokninu wjazane abo wobdate. Wotwisnje wot družiny płoda abo sorty (na. př. při jabłukach) je pak přichilnosć k wotewrjenju měchowcow na přerěz płoda hišće spóznajomna.


text:
Pradźod
Pradźod (czes. Praděd, mjym. Altvater, pol. Pradziad) - nojwyższo gůra Morawije a Gůrnygo Ślůnska, tyż Wschodńich Sudetůw (a Czeskiego Ślůnska), wysoko na 1491 myjtry. Położůno je we paśmje gůrskym Jeśůńiki.
Pradźod je fest popularny postrzůd turystůw. Je to wjelgi uostrzodek źimowych szportůw - dźało sam 6 wyćůngůw narćarskych, a na wjyrch prowadzům cesty tyrustyczne pjesze a lo tych, kerzi jeżdżům na kołach.
We becyrku Pradźada je pora schrůniskůw lo turystůw: na sůmym wjyrchu a kůnsek dali: Barborka, Ovčárna a Švýcarna. Na gůrze stoji tyż wjelgo telewizyjno-widokowo wjeża, ze keryj je gryfno panorama Sudetůw, a ńykej tyż Alpůw a Tatrůw. Dowńi stała tukej wjeża we stylu neogotyckym (we mjymjeckij godce Habsburgwarte, Altvaterturm, a we wojna Adolf Hitler Turm) nale zbuliła śe we 1959. Uode 2004 we Turyngiji stoji akuratno kopijo Altvaterturm.


text:
Archikatédra gduńskô
Archikatédra gduńskô to je nôwôżniszô stôrodôwnota Òlëwë – pòcëstersczi kòscół Swiãti Trójcë, Nôswiãtszi Marii Panienczi i swiãtégò Bernata. Je to swiątnica bazylikòwégò ôrtu. Zachòwało sã tuwò bòkadné wëpòsażenié (XVII-XVIII st.), w tim òrganë (XVIII st.). W 1186 rokù Sambòr I sprowadzył tu cëstersczich klôsztorników z Kòlbacza (Zôpadnô Pòmòrskô). Tu je môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi. W archikatédrze są pòrtretë achtnionëch przez Kaszëbów pòmòrsczich ksyżëców np. Swiãtopôłka II, Mscëwòja II. Je òna wôżnym môlã kaszëbsczi kùlturë. Òd 1831 rokù béł to parafialny kòscół, w 1925 rokù stôł òn sã katédrą, òd 1976 rokù miéjszą bazyliką, a òd 1992 rokù je to archikatédra.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Lukavec
Lukavec je měšćanski dźěl města Fulnek z 387 wobydlerjemi, w Šleskej, Čěskej republice a leži na starej wobchodnej šćežce z Morawy (Fulnek) do Šleskeje, (Ostrawa). Leži na sewjer města we wysokosći 345 metrow nad mórskej hładźinu.
Lukavec je jenož jedna wjes a gmejna w Čěskej, hdźež jutrowne jěchanje je daloko šěroko znaty nabožny nałožk. Wuchadźišćo je wjesna cyrkej Swj. Jana (kaž tež w Hornjej Łužicy). Tam dóstanu křižerjo wot fararja Boži wobraz a potom wobjěchaja na wupyšenych konjach wokolne pola. Tón ritual ma wsam dobre žně zawěsćić. W leće 2010 Ostrawski biskop, Franc hrabja Lobkowicz, z muskimi wobydlerjemi Lukavca jěchał.


text:
ŁO SOWIE, HAZOKU I WILKU
Bezdziyń i w nocy robotno sowa,
w lesie na myszy cichtowała.
Rano, zmynczóno, klupła sie w gowa:
Dość tego! Wiyncyj niy byda tyrała!
Co jo móm z tego, że tak haruja?
Ło mało żyłów sie niy wyprułach!
Tak żech zmochano, że krzideł niy czuja,
łod dziś niy robia! Leża na bułach!
Na aście stróma siadła wysoko,
pod gowa krzidło sie podłożyła
i do drzymaki zmrużyła łoko,
choć usnóńć jeszcze niy zdónżyła.
Bo nogle hazok sie skóndś przipytoł.
Sztopnół pod strómym i dźwignół gowa.
A że ciekawski bół, to sie spytoł:
co tam na drzewie robisz, sowa?
A nic niy robia- łodrzykła sowa-
leża na bułach i sie łobijóm!
Tobie tyż radza-lygej na trowa,
inksi niy robióm i jakoś żyjóm.
Tóż niy namyśloł sie hazok wiela,
legnół na trowie z łapkom pod gowóm.
I choć niy bóła to przeca niydziela,
jón sie łobijać pospołu z sowóm.
Aż tu nogle wylazło wilczysko!
Kłapnół zymbami i zjod hazoka!
Potym ze smakym łoblizoł pyszczysko,
wejrzoł do góry i ujrzoł ptoka.
A ty co tam robisz?-spytoł sie sowy.
Razym z hazokym my sie łobijali,
teroz hazoka móm chyba z gowy,
to sama sie łobijóm dali”.
Tóż niy ma co we wata łowijać,
ło tym już dziecka nawet wiedzóm!
Leżeć na bułach i sie łobijać
ci mogóm,ftorzy wysoko siedzóm!
Autor:B.Śmigała


text:
Grecyjo
Grecyjo (grec. Eλλάδa (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] abo Eλλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecko (Eλλnvιkή Anuokpatίa (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) - państwo w pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy, pouožůny na krańcu Půuwyspu Boukańskigo. Grańičy s Albańjům, Republikům Macedůńii i Buugarjům na půunocy a s Turcyjům na wschodźe. Mo dostymp do dwůch můř: Mořa Egejskigo na wschodźe, a Mořa Jůńskigo na zachodźe. Na uobu znojduje śe wjela wysp, tyž bydůncych tajlům Grecyje.
Uznowano za kolebka zachodńij cywilizacyji i bydůnco mjejscym narodźin dymokracyji, filozofji, športůw, polityki i dramatu, Grecyjo mo dugo i bůgato historyjo i dźedźictwo kulturowe, kere wpuynůuo na inkše kultury Ojropy, půunocnyj Afriki i Bliskigo Wschodu. Uobecńy je rozwijajůncym śe krajym, bydůmcym čuůnkym Uńii Ojropejskij uod 1981 r. a strefy ojro uod 2002 r.
Przipisy
- ↑ Dane za CIA The World Factbook [1].


text:
Prekmurje
Prekmurje (madźarsko: Muravidék, prekmursko: Prekmürsko, Prekmürje) je regijůn na půłnocnym wschodźe Słowyńiji. Grańica mo uod půłnocnygo wschodu ze Madźarůma, uod půłnocnygo zachodu ze Austrijům, uod połedńo ze Chorwacyjům a uod połedńowygo zachodu ze inkszym słowyńskim regijůnym: Styrijům. Bez wele tyśůnc lot Prekmurje bůło tajlům Krůlestwa Madźarůw, inakszy ańiżeli inksze regijůny Słowyńije. Skuli tygo Prekmurje mo wjynksze zwjůnzki ze Madźarůmi (religijne, godkowe a kulturowe) ańiżeli reszta słowyńskich gyszichtowych krajinůw.
Prekmurje mo wjyrch 1.093 km². Nojwożńijszy uostrzodek a tyż przi tym jedźine mjasto to je Mursko Sobota, we keryj pomjyszkuje 20 000 ludźůw. We cołkym Prekmurju mjyszko 82.369 ludźůw, ze czygo nojwyncy je Słowyńcůma.


text:
Hiroszima
Wspůłrzyndne: 34°23' N 132°27' E
Hirošima (jap. 広島市 – Hepburn: Hiroshima-shi, Kunrei: Hirosima-si) – mjasto we Japůńije, na wyspje Honsju nade zatokům Hirošima, stolica prefektury Hirošima. 6 śyrpńo 1945 štartujůnco s wyspy Tinjan superforteca B-29 śćepaua sam štyrotůnowo bůmba atůmowo. Mjyškouo sam wůunčas 275 tyś. ludźi a stacjonowou 40-tyś. garńizůn. Bůmba wybuchnyua uo 8:16:02 a zabiua na mjyjscu 78 100 ludźi, 13983 nastympnych uznano za zagińůnych. Bůuo to pjyrše we gyšychće užyće brůńi atůmowyj we wojńy. Druge bůuo tři dńi ńyskoři we Nagasaki. Hirošima uodbudowano we stylu zachodńim a s ińicjotywy jeij burmistřa uoguošůno Mjastym Pokoju.


text:
Uopole
Wspůłrzyndne: 50°40' N 17°56' E
Uopole (pol.: Opole, śl-mjym.: Uppeln, mjym.: Oppeln) - mjasto w Polsce, na Górnym Ślůnsku, na prawach powjatu. Główny ostřodek gospodarczy, naukowy, kulturalny a admińistracyjny a stolica uopolskigo województwa; jydno s nojstarszych mjast w Polsce, stolica Uopolszczyzny. Od wczesnygo středńowjecza do poczůnku wjeku dwudziestygo, stolica Gůrnygo Ślůnska.
Pjerwotńy uopole oznoczouo zwjůnzano wspólnymi prawůma i uobowjůnzkůma wspůlnota rodowo a terytorjalno. Jedna s takych wspůlnot doła anfang mjastu.
Bez Uopole przepływo Uodra, na krůtkich uodćinkach Moua Panew i Sworńica, lokalne rzyki: Malina, Průszkowski Potok, Uolszanka i Czarnka, 2 kanoły: Kanou Wiński a Kanou Ulgi do Uodry, a tyż Młynůwka. Wysokość nojwyższygo punktu – 183,1 m n.p.m. (wzgůrze przi ulicy Stara Drůga, ůngyfer 3 km od grańicy s Winowym w Gmińy Průszkůw). Wroz s przilygłymi gminůma mjasto tworzi 265-tyśynczno aglůmeracyjo.
[Sprowjej] Przipisy
[Sprowjej] Linki zewnyntrzne
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
RymyTak lekko ze serca we strofy wpisane W imię przyjaźni na papier przelane Jak kwiaty , motyle tej pięknej ziemi Rym delikatny na kartkach sie mieni W imię miłości to rymy gorące Tetniące życiem jak
MY
Ze ślōnskigo my som strōma Kaj korzyń głymboko w ziymi Wiater nŏs niy urwie przeca Dyć sie dobrym ôsłoniymy Nŏs niy złomie żodyn iptoń Bo w ślōnskości naszo siyła Ślōnsko ziymia życie dała Tukej do
Inny świat
─═ڿڰۣڿڿڰۣڿ═─ Między łóżkiem a sufitem Zamknął sie świat mały Miedzy bólem a kroplówką Anioły fruwały. ─═ڿڰۣڿڿڰۣڿ═─ W białych sukniach gdzieś u góry Szeptanie słyszałam Przysypiałam umęczon
Jarzymbina Strōmek szumny przi jesiyni Farbi sie czyrwiyniom Ast sie gibo od pociorkow W słoneczku sie miyniom Toż uciecha i dlo dziołszki Kej targo w zopaska Styknie jegła meter nici Piykno w tyn
Ślōnsko sztela Niych w dobroci bydzie sztela Bo nōm niy trza tu za wiela My tu rymujymy Ślōnskość promujymy Trza nōm zgody i wesela! autor Barbara Politaj
Siyrota
Ponbóczku miłosierny
Padom na kolana
Płaczki wartko lecom
Jo w tym bólu sama
Siyrota jo wielgo
Bez łojca bez matki
Niy pomogo słowo
Nojlepszy kamratki
Wszysko tłamsza w sobi
„Na asteczku bożo krōwka Kero furgnie drap do nieba Za tym zŏcnym dyć ôd Boga Malućkim krajiczkym chleba...” Nasze krajiczki chleba Wonionce pola żytym ,pszynicōm Złotawe kłōsi dźwigajōm Ku słonku gor
Szyderca
Kej trefi do niego? że serce tyż czuje Kej trefi do niego że tyż sie miłuje Zgorzkniało mo dusza a słabe ciało Niynawiść go pasiei wiecznie mu mało Pasie go zło kej inkszym wyrzondzo
Uda cuda
Miała frela fajne uda Stanik myśloł że to cuda Kej go udym klapla Chynci yno łapła Z takom frelom żodno nuda:)
autor
Barbara Politaj
Bumelka? Do roboty zaspoł chop Co sie zowdy późno kłod Budzik klapnoł Mocno chrapnoł Wstoł w połednie niy boł rod.
autor
Barbara Politaj


text:
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzien dziecka, dzieci, balony, prezenty, geszynki, zabawa, slodycze, nasze dzieci
Śwjynto Dziecek
Olusia dzisio śwjyntujeGeszynki zbjyro i fest sie radujeMama i tata życzynia skłodajómI balóniki do ni dmuchajómBo to Dziyń Dziecka, trza wszysko szykowaćBo po połed
Łodpust
Już łod rana szum je wjelki
Sztryndzóm sie już u nos frelki
Co by pjyknie wyglóndały
I synkóm sie podobały
Trza iś s familijóm do kościoła
Bo zwón z wjeże głośno woła
Pódzc
*************Przy łodpuścieJak to bywo przy łodpuścieSiednij se przy dobrym kuścieNa stół postow se flaszeczkaWypij se tyż bónkaweczkaS pszocielami sie pogodejCo tam mosz dobrego - dejTrocha szpajzy ,


text:
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, boze cialo, procesja, ksiondz, monstrancja, ludzie, marsz, ministranty, kwiaty, kwjeci, koszyczki, dzieci, sypac, baldachim, oltarz, brzoza, galazki
BOŻE CIAŁODzwóny bijóm,nas wołajómBoże Ciało łogłoszajómI idymy se drógamiDzieci idóm z koszyczkamiJedne na bjoło łobleczóneNiesóm śwjyczki zapolóneA te myjsze sypjóm kwjyciPrzed baldachimym idzie re
505 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, zegroda, pogoda, altana, dziecka, hustawka, bal, pilka, gra, bonkawa, luft, powietrze, wypoczynek, dychac
Na zegrodzie
Tako fajno je pogoda
To pójdymy na zegroda
W altanie siednymy
I bónkawa wypijymy
Dziecka już tam lotajóm
Na huśtawce sie huśtajóm
Tereska yno nie chciała
Z boczku yno po
511 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzieci, pociechy, dzien dziecka, bajtle, baloniki, slodycze, bombony, zabawa, swjynto, serduszka, milusinscy, pszoc, kochac
Nasze dzieci
Dziyń jak kożdy inkszy
By sie wszyskim zdało
Ale to Dziyń Dziecka
Dzisio kożde bydzie śwjyntowało
To nasze pociechy,fest sóm miłowane
Najmilyjsze w śwjecie
Dziecióntka kocha
512 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzien dziecka, dzieci, balony, prezenty, geszynki, zabawa, slodycze, nasze dzieci
Śwjynto Dziecek
Olusia dzisio śwjyntujeGeszynki zbjyro i fest sie radujeMama i tata życzynia skłodajómI balóniki do ni dmuchajómBo to Dziyń Dziecka, trza wszysko szykowaćBo po połed
Brzózka Chudo jako tyka Pnioczek łubkom bieli Listeczek zielony Wiosna w astkach ścieli Gibno przi wiaterku Jako baletnica Pieślawo i kruchko We stromach dziywica Niy jedyn poeta I fimla doświodcz
MASKYNBAL
Dycki tak jes, że w karnawale,
sie łodbywajóm maskynbale.
Wciepujesz na sia lónt bele jaki,
maska na gymba, dlo niepoznaki,
wywijosz cołko noc „inkognito”
i jedyn ło drugim niy wiy - fto
Bałwan Śniyżyk sypie już ôd rana Zasypało plac i pola Dziecka z tego sie radujōm I śpiywajōm hyjże hola. Rynkawiczki , szalik , mycka Ciepły mantlik ôblykajom Lecōm na dwor ze uciechom Markew ,won
Łodpust
Już łod rana szum je wjelki
Sztryndzóm sie już u nos frelki
Co by pjyknie wyglóndały
I synkóm sie podobały
Trza iś s familijóm do kościoła
Bo zwón z wjeże głośno woła
Pódzc
*************Przy łodpuścieJak to bywo przy łodpuścieSiednij se przy dobrym kuścieNa stół postow se flaszeczkaWypij se tyż bónkaweczkaS pszocielami sie pogodejCo tam mosz dobrego - dejTrocha szpajzy ,
Koniec udrynki
Juz psziszoł Koniec Moji udrynki
juz hasla byda musiała słochać kibica Rykach
Tak posłochejcie mjyli mie Chłopy ,
nareszcie fotele żeście opuścyli
Alech se jusz Dzisiaj fest uradowa


text:
Babski śwjyntoDzisio je babeczek śwjyntoTuż gymbiczka uśmjychniyntoNiych radujóm sie frelkiKożdo dostanie puket wjelkiDziołszki małe sie radujómŁóne też dzisio śwjyntujómKożdo kjero
Najpjykniyjszy kwjotekNajpjykniyjszy kwjotekwe chałpje mómFest se go szanujażodnymu nie dómPochalóm,pogłoskómmocka wykuskujaBo to je mój kwjotekkjery jo miłujaTo moja babeczkakjero d
ŚwjyntujymyPjykny puket żech dostałaFest żech sie uradowałaWyściskoł mje mój chłopeczekTaki słodki doł dziubeczekBo dzisio łósmego marcaKto bydzie fyrloł we garcach ?Kto tyn łobjod nar
Babski comberElza Maryj czy to AnaDzisio bydzie piś szampanaChudo Frida grubo BertaNiy bydóm sie tyż s tym łechtaćTa ryszawo Cila łod sómsiadaTeż wypije s nimi radaNo i Andzia dojechałaT


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie, siedziôłech se ze kamratami przi stole modernyj italijóńskij kaczmie. Bóło mocka wina, talyrz ze roztomajtymi przistôwkami, przidôwkami, artiszoki we łolyju, „carpaccio” i take tam jesce. Klara już cióngła ku zachodowi. Lato! Fajrant! Szlus ze robotóm. Moje bióro bóło już zawarte, redakcjô „Gońca Górnoślaskiego”, wszyjskie banki, nasz magistrat i urzyndy tyż. Uff, yntlich.
We jakimsik mómyncie jedyn ze kamratów – bół tak możno kole śtyrdziyści lôt stary – przeprosiół na kwilka. Jednakowóż niy skuli tego, co kciôł pójńść na stróna, do haźlika ino beztóż, iże kciôł na gwôłt wartko wysłać nôgłygo ymilka. To bół dziepiyro poczóntek. Kôżdy snôs ciepôł niyspokojne wejzdrzynia, kukôł na swój mobilniok, na swoja kómórka i zatym pisôł wartko „esemesa”. Tyż lecy kedy łoroz napoczli glingać telefółny a nasze słówa: Przeprôszom, ale musza ... nadziywali sie same na sia we lufcie.
Na przecam, łodbiyrajónc telefółn przinoleżi wzniyś ślypia ku niybu i rzyknóńć: Nó, tyż ci cufal! Muszóm zwónić razinku terôzki. Eźli grónt jes richtik nôgły, przinôleżi sztreknóńć sie łod stoła i kielanôście myjtrów dalszij łozprawiać – lecy kedy przelazować pôrã kroków to we jedna, to we drugo zajta. To take tańcowanie, taki „kontredans” kôżdego modernego miyszkańca srogigo miasta.
I Wiycie co? Zawdyć ci to lepszyjsze niźli na isto frajny wieczór ze dôwnych lôt, ze hańdôwniyjszych czasów kiej po wieczerzy bóły ino szeslóng i dziynnik we telewizorze. A kiej już ftosik zwóniół, to wtynczôs wstôwała Mamulka łod stoła i podnosiyła topórnô côrno abo myszato suchôwka. Zaobycz wykôzało sie tyż, co glingo ciotka abo naszô Starka. Juzaś telefółn po dziesióntyj na wieczór skazywôł, iże ftosik umrził, ftosik poszoł pod sosiynki. I terôzki te łokreślynie „fajrant” brzmi tak archaicznie, staromódnie nikiej „wieczerza”. Wymiyrajónce słówecko, kiere łokryślô blank już przepómniano cyrymónijô.
Ze tyj wieczerzy wróciółech do dóm króciutko przed północkóm. Ze letkim szumym we palicy usiodech do szrajbtisza, coby wartko przeczytać, sprôwdzić internecowe brify, korespóndyncyjô i zarôzki pójńść nynać do prykola. Móm dwa adresy ymilkowe – fachmóński i priwatny. Eźli mie niy ma we robocie (nó, terôzki to mie zawdy niy ma, bo już niy robiã), kamraty miarkujóm, co mie chycóm na włósnym ymilku. A juzaś na moja zawodowô adresa szkryflajóm przociele, kierzy tak by tak wiedzóm, iże côłkimi dniami przesiaduja nad mojóm robotóm. Sprôwdzóm zawdy łobadwa (terôzki to móm aże śtyry). I już ino skuli tego uzdołech, co na isto srogóm gupotóm i szalyństwym bółoby posiôdanie aże dwiuch nómerów telefółnu.
Jedna kamratka napisała mi, iże kciałaby na isto poczytać jedna tako szykownô gyszichta łod jednego internecowego kamrata ale niy poradzi we jeji kómputrze tego znojść. Nó, tóżech posznupôł we mojim, i tyżech go niy znod. Zarôzki tyż żech naszkryfloł do tego internecowego kamrata, coby mi go wciep na ta moja adresa. Wyswoł mi go bez dwie minuty. Bóła to jakosik łozprowka ło latowym rajzowaniu po świycie, festelnie interesantno. Zarôzki tyż wciepech ci ta łozprowka bez internec tyj mojij kamratce, ale coby być pewnym, wysłôłech jesce esemesa bez telefółn. Tak na wszeli wydarzyni. Niy bez słószności, bo to wszyjsko udało mi sie wyrychtować jak przinôleżi bez pôrã minutek. Kamratka łodpedziała mi za łoka mrzik: „Dziynki!” i zarôzki jesce ku tymu dodała: ”Jes już 23,55! Eźli to my niy łogupli, eźli sómy postrzelóne abo co?”
Jesce bez côłko noc szukołech danych ło urwie frajnego czasu. Jedyn kamrat mi pedziół, co frajny czas majóm łosobliwie arbajtery. Piekôrz, taki na tyn przikłôd Antek Kupny ze Maciyjkowic, jużcić niy bydzie glingôł we jakisik rzecy ze chałupy do piekarni. Do pucerki, przóntacki tyż radszy niy bydzie tyrlikać jeji szef, jeji prowajder. Czas frajny to terôzki – tak jak i nadwôga, niyherskô skóra na fresie i kurzynie cygaretów – dómyna klasy niższyjszyj.
Dôwnij tyn, fto miôł mocka frajnego czasu móg robić, co ino kciôł, co mu sie rzywnie uzdało w łodróżniyniu łod miyszczanów, arbajterów, niywólników – tych wszyjskich, kierzy stôwiali ygipskie piramidy abo katyjdra we Kolonii. Łod starożytnóści włôdało uważowanie, iże bakanie, procny chlyb i mordyrka jes na isto przeklyństwym.
Akuratnie istnym jes, iże my sómy przistympne dlô naszych prôcodôwców bez côłki dziyń i côłko noc. Jedyn mój kamrat, ze kierym zawdy my do kupy łajziyli na piwo „Pod Flota” łozprawiôł mi ło jejigo łojcu, kiery bakoł bez śtyrdziyści lôt we fyrmie budówlannyj i ino jedyn, jedziny rółz bół łobsztalowany bez swojigo lajtera po szychcie, kiej pierón rypnół we dach tamesznego kościoła i trza bóło zabezpiyczyć tyn plac przed zbulyniym do łostatka. Jak take coś suchómy, to ci kryncymy łebym z niydowiyrzaniym – podanie jak przi suchaniu łozprôwek ło ludożyrcach ze Kongo, Fidżi abo kaj tam jesce.
Mie sie juzaś spómniało jakech to jo niy poradziół spatrzeć sie bez chnet dwadzieścia lôt telefółnu do dóm. Niy pómógła moja Elza ani mój dyrechtor we werku ... niy szło i już. Ale beztóż tyż miołech ci świynty pokój po szychcie, bo jak sie cosik we tyj mojij Hucie „Kościuszko” stanyło, to przodzij wołali do hawaryji tego inżyniyra, kiery telefół w dóma miôł. A pó mie kusieli posywać werkowy autok.
Terôzki już niy sómy panami naszygo czasu. Niy mogymy stracić sie, zniknóńć. Żôdyn snôs niy moge stôć sie niydostympny, stracić sie we cudzym miyście, wandrować ganc ajnfach po spadach, przesiedzieć pôrã godzin nad ksiónżkóm, bez wlazowaniô do interneca i bez wpolyniô do internecowyj kafyji, eźli już muszymy łostawić w dóma nasz kómputer. Jużcić pokôzali sie jakiesik pytania ło to, co łostatnio piszymy, co my już napisali, co my już zrobiyli i niyważne, iże sprawa już zawarto, już jes fertich.
Stôwómy czasym zaskoczóne próznościóm, jakô nôs łobjimô, kiej żôdyn niy szkyrto ani niy prziklechtajóm sie żôdne ymilki bez internec. Wartko chytómy za mobolniok i jesce gibcij posywómy kajsik esemesa – choby ino ze przipómniyniym ło trefie, kiery mô być za kielanôście dni. Na isto, niy mogymy sie nikaj stracić, coby niy łoszydzić przociyli, kamratów i familiji. Ani ci tak bez dziyń, ani na łodwieczerz, a jużcić pewnikiym nie na urlaubie. I blank tego niy kcymy, bo czym bółby tyn świat bez nôs, bez tych TYTANÓW roboty???
Prôwda gôdóm, ja?
- There are no comments yet


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Boczycie kiej ci to Hamerikóny ze Ruskimi na przedbiyżki ryli sie do gwiôzd, kacali do kosmosu, suli fto bydzie piyrszy i dalszij. Bajstlowali ci roztoliczne zatelity, take tam sputniki, i inksze flugcojgi, kierymi szterowali świyntygo Pyjtra, i tych inkszych tam na wiyrchu. Wiela łostudy ci z tego bóło, to kôżdy przecamć boczy. Nale byli tyż i gryfne, szykowne fale. Jô do dzisiôj se spóminóm, kiej do samiuśkigo rańca gawcyli my we tyn côrno-biôły telewizyjor i niy poradziyli sie doczkać, eźli te Hamerikóny wylandujóm na tym naszym miesónczku, przijndóm z byzuchym, we gościna do tego naszygo Majstra Twardowskigo, eli niy?
Nó, i doczkali my sie. A bóło to tak: Szesnôstego lipca, we sześćdziesióntym dziewióntym roku, sztartnół ci bół tyn hamerikóński „Apollo XI” na srogij rakiycie, kiero mianowali „Saturn V”. Po pôruch dniach, we dwadziestego piyrszygo, dwa Amerikóny ze samiuśkigo rańca (u nôs, a niy we Americe), gynał za śtyry minuty szczwôrtoôto bóło, razinku wylandowali Amerikóny piyrszy rółz na naszym miesiónczku. Ludzie co to bół za tyjater. Wszyjskie już bez côłkô noc niy poradziyli sie doczkać, kiej napocznie sie ta diosecko „transmisyjo” ze tego naszygo Wojtka? Niyftore gupieloki to gawcyli sie w niybo bez łoptikruły, eźli cegosik niy ujzdrzóm. Juzaś roztomajte nawiydzóne zbiyrali sie bele kaj do kupy, coby porzykać za tych grzyszników, ftorzi na isto Pónbóczka szterujóm. Byli take, kiere cosik tam bali i ujzdrzeli, ale jô tam niy wiyrza. Jedyn to bali i kokota łod Twardowskigo uwidziôł, ale go niyskorzij jego starô na łobiod uwarzyła.
Piyrszy ślôz na tyn miesiónczek Neil Armstrong, a zarôzki za niym drugi, Edwin Aldrin. Szpacyrowali ci łóni po miesiónczku do kupy, i pod parza (coby sie niy kiołzdli i niy łobalyli) cheba ze dwie godziny, a niyskorzij tyn piyrszy pedzioł bół: „..., iże taki maluśki szrit cowieka, a taki srogi krok ludzkości...”
Jô tam niy wiym, ale u nôs we werku bół ci jedyn piyrszy sekretôrz, kiery sie tak festelnie radowôł tymi Hamerikónóma (nó, iże łóni wylandowali), bo ci to pewnikiym skuli tego, co my mieli srogie świynto: 22 Lipca. Poradziyli ci ale te łochyntole wszyjsko na jejich zajta zwyrtnóńć, i do dzisiôj poradzóm... Coby my tam niy gôdali ło tych Hamerikónach, to tak na isto łóni same nic niy poradzóm wypokopić. Nale poradzóm gynał zmałpować łod inkszych. Przeca wszyjskie wiedzóm, iże na miesiónczku piyrszy bół zółwizół nasz majster Twardowski, kiery dziobłowi na Ksiynżyc pitnół, kiej go sóm stary Lucyper łoszeredziół ze tóm kaczmóm, kierô sie „Rzym” mianowała. Chocia gôdajóm – i jô to barzij móm rôd, i na isto w to wiyrza – co tyn Twardowski pitnół łod swojij staryj, łod kieryj biere sie bezmać powiarka, iże „we starym kachloku dzioboł hajcuje”. Tam mocie i galantnego karlusa Twardowskigo, i łoszkliwo baba, nó, i dziobła Lucypera. A to iże żôdyn, a już na isto Hamerikóny niy wiedzóm jak tam na tym miesiónczku jes, to ino skuli tego, co Twardowski bół przeca ze Krakowa, a Galicyjôki zawdy byli zôwistne, i ku tymu szpyndlikorze i pewnikiym medikowali, iże jakisik interes, lebo sztand na Ksiynżycu zbajstlujóm podwiyl sie żôdyn niy kapnie. A coby boło jesce barzij szpasobliwie, to tyn Twardowski zafurgnół na tyn Ksiynżyc na gryfnym kokocie a niy bajstlowôł dupnych rakiytów, skuli kierych mómy terozki – roztomajte gupieloki tak gôdajóm – corozki żadniyjszô pogoda i jakosik pieronowo dziura „ozonowo”. I niy wiym, eźliście dali pozór, iże ta diosecko maszina na kieryj Hamerikóny zakludziyli sie na miesiónczek, pyrskała i ciepała łogniym choby biblijkowy Elijasz na tym Pónbóczkowym „rydwanie”, na tyj karze, na kieryj wyfurgnół bół do niyba.
- There are no comments yet


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Szło ci już ku fajrantowi tego dugigo latośnego szlustydnia, zapióntku abo – jak to klugszajsry gôdajôm – weekendu. Niy poradziółech nynać, zwyrtołech sie ze jednyj zajty na drugô aże mie moja starô spierónióła i łorôz łozewrziłech ślypia a sam bez łokno kukô ci na mie... miesiónczek we pôłni. Nó, i po spaniu. Tak prôwdóm, toch nigdy niy poradziół nynać, kiej tyn miesiónczek pokazôwôł côłkô swoja szykownistô, strzybnô fresa... alech niy ma jaskisik ci tam lunatiker, szlafwandlyrz. Nó, i tak blank ło szaroku, nó... możno kole połednia poszołech, jak to móm we zwyku, do Pyjtra na laga piwa. Chocia, Wiycie, tak prôwdóm toch srogigo smacyska po takij iptowatyj nocy niy miôł.
Nó ale, wlozech a tam przi szynkwasie zicnół se Hary, nasz dziylnicowy policajt i Lesiu... Lesiu, to ci jes perzółna! Bezmać już dziesiyńć lôt ino ze putanóma, roztomajtymi szlóndrami sztyjc i jednym ciyngiym jejździ swojim autokym (eźli jesce cosik śniymi poradzi, żôdyn niy miarkuje) ale zawdy, kiej ino wlazuje na sznapsa i laga biyru (kiej mu jejigo starô dô zwólô) łozprawiô... łozprawiô... gôwyńdzi, fandzoli i... bôjcy. Jô tam łosobliwie niy móm rôd go suchać, bo to sóm same pierdoły, alech wlôz i już ze daleka słysza:
– Wiysz Hary, to na isto jes mocka interesantne! – beblô już tyn deczko chycóny Lesiu. – Jô tak miarkuja, jô sie to poradza wystawić i na zicher blank do łostatka forsztelować, iże tyn nasz côłki „kosmos”, tyn côłki „wszychświat”, to sie sztyjc i jednym ciyngiym... nó fórt sie łozszyrzô....
– Nó, i – spytôł sie letko uchichrany Hary.
– Nó, co jô ci tam byda gôdôł... kcesz usłyszeć? Ja? Jô ci rzykna... kcesz usłyszeć, kcesz? ...
– Możno i tych wszychświat sie łozszyrzô, ale mie sie zdô, co tak nôjbarzij łozszyrzô sie basisko twojigo synka... łón już na isto wôży cheba ze trzi cetnôry, prôwda? – spytôł sie opaternie Hary.
– Niy wiyrzisz mi? Niy? Jô ci rzykna, gynał ci rzykna, kcesz? Jô ci rzykna, co tyn wszychświat na isto sie stopieróńsko łozszyrzô... – niy dôł pokój, jak to naprany, Lesiu.
– Łobsztalujymy ino jesce laga biyru i po secie, i jô ci to gynała wyekleruja, jak ci to tyż tyn wszychświat sie łozszyrzô...
– Dobra... dobra, tóż pani Ewo jesce jedna raja, jô stôwióm, na mój rechnóng – łobsztalowôł raja Hary.
– Nó, bo miarkujesz Hary, jak wciepniesz do wody kiźlik, to po tyj wodzie... to pewnikiym miarkujesz... to po tyj wodzie rozłajżóm sie take kółecka... łóne tak gryfnie sie rozłajżóm, tak naobkoło... miarkujesz, ja... przecamć ci to gôdóm... rozłajżóm sie naobkoło...
– Nó ja, miarkuja, tak naobkoło...
– Nó, łóne sie Hary rozłajżóm, fórt rozłajżóm... wiysz... łozszyrzajóm sie tak po tyj wodzie...
– Pierónie! Przecamć jô niy ma ipta, jô słysza i miarkuja Lesiu...
– Nó, i jak łóne, znacy sie te kółka sie tak rozłajżóm, to niyskorzij ... miarkujesz... ja... łóne ustôwajóm sie rozłajzić... już sie te kółka na wodzie niy... blank niy... niy łozszyrzajóm, wiysz?
– Lesiu! Do sto pierónów miarkuja! Ale dyciś, co ty kcesz mi pedzieć, co ty mi sam próbujesz wytupliować?
– Nó, iże tyn wszychświat tyż by musiôł, jak te kółecka, ustać sie łozszyrzać, a łón pierón niy! Wiysz? Tyn wszychświat niy ustowo sie łozszyrzać, ino sztyjc i fórt sie łozszyrzô, i to, mogesz mi Hary wiyrzć, corôzki gibcij... łón ci sie... ja... łozszyrzô corôzki gibcij...suchosz mie, ja?
– Bo to Lesiu jes astrónómijô... srogô astrónómijô... to już łod Kopernika sie wlece...
– Ja, Hary, ja... Kopernik to bóła srogô perzółna... ja... łóm ruszół naszô ziymia a zahaltowôł słóńce, sztopnół ta naszô klara (abo Hary bóło możno nałopach), i kierô dzisiôj grzeje choby halbecka starzikowego bimbru a zdô sie... a zdô sie... miarkujesz? Zdô sie, iże wisi blank nad naszóm ziymióm choby na szpagacie...
– Ja, Lesiu, jô bez tego Kopernika, toch wylandowôł we wytrzyźbiółce , we Katowicach...
– Niy gôdej? Ja, zakludziyli cie na wytrzyźbiółka... tam kaj reskiyrowôł tym stary Białucha, ja?
– Niy Lesiu, niy tam, bo łón bół we Starym Chorzowie...
– Nó, ja... niy byda sie ze cia wadziół, ale wiysz tyn wszychświat sie ciyngiym...
– Ja, wiym! Łozszyrzô sie... dej mi skóńczyć... tóż jô kiejsik ida ku dómowi deczko tyrpnióny i zaziyróm tak, kukóm a sam ci na winklu Katowickij i naszyj Krojcki styrcy jedyn istny, we takich góminiannych charbołach jak guliktrałcher i kryńci ci takóm srogóm kurblóm...
– Nó i... eee, jesce po sznapsie, pani Ewo...
– Nó i nic. Wrzesknółech ci na niygo: A móm cie ty giździe stopieróńśki! To tymi sam tóm sztrekóm kryńcisz tak łoszkliwie, iże ku chałpie niy poradza dójńść... a moja starô niyskorzij labiydzi, iże jô ciyngiym we szynku styrca...
– Ja, Hary... a móndroki gôdali, co sie tyn wszychświat sie łozszyrzô... co to tyn côłki Kopernik, zahaltowôł słóńce a ruszół naszô ziymiô... a wszychświat sie... łozszyrzô...
- There are no comments yet


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Przodzij grydnô sztrofka ze krakowskij śpiywki:
„Za chopa sie napiyrała,
Chleba upiyc niy umiała:
Tak sie ji gryfnie wydarzół –
Pozaskórzu kotek łajziół,
Łogónek szpryngnół do góry –
Jesce niy erbnół do skóry.”
Niy zawdy tak jednakowóż bóło, niy zawdy dyć chlyb to byli te nasze pecynki. Nôjprzodzij, za blank dôwnego piyrwyj, ludziska ćkali reż, pszynica i inksze łobiyli we ziôrkach, krupach lebo nikiej mółka. Niyskorzij wypokopiyl, co idzie to piyc na takich łozhajcowanych srogich bergach lebo we hasiu. Mianowało sie to „podpłómyki” lebo placki (tela, co jesce niy trzite, jako to terôzki Mamulki i Starki piekóm). Wyczytôłech u takigo jednygo srogigo móndroka (kieregoch sam już kiejsik spóminôł) Zygmunta Glogera, iże ze tym chlebym, ze mółkóm sknółtlowane byli roztomajte zwyki i wierzynia. Fto niy słyszôł ło żurze, siymiyńcu, kisiylu (inakszij – żilyju), lemiyszce, roztamajtych jesce krupach, krupicach, pynczokach, zaciyrkach, prażuchach, i... jak by tam jesce to wszyjsko gynał niy mianować. Bocza jesce, kiej moja Starka piykli we hasiu abo kajś na blasze placki, take rajbkuchy bez drożdżów ino posolóne lebo posute cukrym. Ino, coby mi sam żôdyn niy przeciepowôł, iże jô móm rod te moderne dzisiôj „chipsy” i inksze pieróństwo, kiere ćkajóm terôzki dziecka, modzioki a i stare knakry we kinie tyż!
Wiycie, i niy ino u nôs, ale we côłkij Polsce (i kaj indzij na świycie) chlyb bół skuplowany ze roztomajtymi łobrzyndami, świyntami, i tyż pôłno bóło zortów i mianów prziflostrowanych do dni abo fajerów. Byli chleby na wiesioły (kołocze i korowaje), na zapusty (reczuchy, pampuchy, kreple, chróstki), na Wielkanoc (baby, babówki i polskie mazurki), na Wilijô, pogrzyb abo zaduszki (perebuszki, peretyczki – niy wiym tak richtik, co to jes?). Bół tyż dôwnij „chlyb żałobny” lebo żołósny, kiery sie rychtowało na stypa, lajchynszmaus po pochówku. Już we 1674 roku jedyn istny pisôł:
„Czamu chlyb, kiery bez cufal na deliny śleci, całujymy?
– bo chlyb jes świynty!”
a ku tymu:
„Świyntô go urodzióła ziymia”.
I dejcie pozór! Terôzki idzie bele kaj ujzdrzić, łoboczyć roztomajtych soróni, kierzy we copkach, we myckach, we tych ci dioseckich „bejsbolówkach” poradzóm siednóńć do stoła. A dôwniyjsze Ślónzôki nikaj, i nikandy niy siednóm do jôdła we mycce, bo na stole jes chlyb, tyn świynty chlyb, kiery sie kusikuje, kierego sie do hasioka niy wyciepuje, kiery sie we zocy ino do łognia wciepnie, spoli, kiej go jes za tela, kiej pôra sznitków ze wieczerzy łostało. Zawdy tyż, i to u biydnych, i u zabranych, za starego piyrwyj we kómorze leżôł chlyb pod biôłym tisztuchym lebo srogóm, tyż biôłóm sznuptychlóm. Bół taki srogi móndrok – Samuel Adalberg (zemrził we 39 roku zeszłego wiyka), kiery ci bół poskłodôł mocka roztomajtych powiarków, powiadaczek ło chlybie. Pôra sam rzykna, nó, niy tak blank gynał jak Łón, ale po naszymu, bo sóm ci richtik móndre i szykowne:
„Chlebym i solóm ludzie ludzi niewólóm”,
„Kaj chlyb i woda – tam niy ma głoda”,
„Chlyb mô rogi – biyda nogi”,
„Chlyb cudzym pitwokiym króny – niy smakuje”,
„Dôł Pónbóczek chlyb – do i zymby ku tymu”,
nó, i takô jesce gryfnô, staropolskô przipowiarka, co:
„Chlyb, piwo i świca – prziłozdobióm, garnirujóm ślachcica”,
a co kiejsik geldowało, iże richticzny fyrszt musi mieć i dobry dómowy chlyb, zawdy dobre, swojskie piwo (możno i jakosik nôlywka) na stole, i ku tymu światło, zawdy dobre światło a niy kopciuch, jak to dôwnij bywało. Nó, i coby bół szlus ze tymi powiadaczkóma rzykna jesce, iże:
”Fto chlyba niy kce, niy godziyn kołocza”
a to beztóż tego, iże:
„Fto chlebym gardzi, to nim Pónbóczek jesce barzij”.
Bół ci taki dochtór we Krakowie Szymon (Syreniusz) Syreński, na łostatek szesnôstego wiyka, (a zemrziło mu sie już we siedymnôstym wiyku, we 1611 roku), kiery gryfnie ło chlebie pisôł tak:
„(...) hanyż albo kmin polny, u nas bardzo pospolity, używają do chleba (...). Chleb z nim pieczony, nie tylko w smaku przyjemny, ale i pomocny w wielu chorobach”.
Nale tyż ziorka czornuchy piekôrze majóm rade wciepować i do rżannego i do biôłego chleba dlô posilyniô filipa i dlô smaku nôjmilyszego. Tuplikowôł ci łón tyż, iże gorki chlyb wszyjskim szkłódzi a chlyb rżanny na poły ze pszynicnóm mółkóm nôjlepszij smakuje. I to możno jes prôwda, bo wiela razy jô dostôł hiby łod Mamulki, kiej żech przismycół gryfny pecynek chleba łod naszygo piekarza Niysłonego, tela co ze łobiuch zajtów łobgryzióny. Ale, dôwnij, te kiere sie wiela niy ajnbildowali, mieli festelnie radzi chlyb ze takij pytlowanyj mółki upieczóny. Kiej bół srogi głód to i ze eriki, ze bukwie, ze lyskowych łorzechów, ze dymbioków, ze ajchli tyż piykli chlyb, coby ino czymsik szczewa, bachory zasztopować, zaszpóntować. A i wtynczôs, dôwno, dôwno tymu byli take, co ciyngiym jamrowali, iże sóm piekôrze, kierzy chlyba bez drożdżów blank niy poradzóm sprawić, zawdy lejóm – miasto kwasu lebo naciostka – drożdżów łozwodniónych, coby chlyb bół puszyty i festelnie rosnół.
Nale, jakech pedziôł, bezmać po gorkim chlybie moge cowiek zachorzeć. A tyż, jak pisôł jedyn istny, dochtór i krakowski profesor, Szymon Syreński, iże chlyb rżany jes festelnie zdrowy i maszkytny, ale te cudoki ze inkszych krajów, kiere jesce dó niygo sie niy prziłożyli, niy czujóm tego smaku i gôdajóm, co idzie ci śniygo zaniymóc.
- There are no comments yet


text:
Na poczontku września wybrałach sie z rajzą do Medjugorje .Pora lot tymu po piyrszej rajzie do Matki Boski Medjugorski przirzekłach se że tu wroca i wrociłach.Nie byda opisywać co to za miejsce bo to możecie se znoś w internecie dom yno namiar na strona http://www.medjugorje.org.pl kaj w dziale informacyjnym pod Z serca do Matki Bożej som moji wiersze. Nasza rajza twała 12 dni. Było łokropnie gorko coś ponad 30 stopni ale my tego za bardzo niy łodczuli.Zwiedzili my taki państwa jak Czarnogóra,Albania,Macedonia,Serbia .Wszyndzi je inaczyj i krajobrazy i ludzie i miasta i wsie.Najbardzi mi sie podobała Czarnogóra i Macedonio.Wykompali my sie w morzu ,pływali statkiym po Zatoce Kotarskiej i zwiedzali piykne miasta . Niezapomniane wrażyni zrobiło na mje Jezioro Ochrydzkie jak i same miasto kaj szło kupić prawdziwe perły.Widzieli my też ślub w cerkwi .Natomiast Albania a konkretnie Tirana to jedyn plac budowy .Budujom jak chcom i kaj chcom bez ładu i składu.Sama Albanio łod strony Macedonii je fest biydno .Łosiołki som niejednokrotnie takim środkiym transportu.Ziymia wypolono łod słońca i jałowo, tak że ni ma co uprawiać.Jedynie owoce szło kupić przi drodze do granicy .Co mi sie niepodobało w Albanii to nieporzondek i śmieci kere sie walajom kaj popadnie .Jak tak bydzie dali to Albanio sie utopi w tych śmieciach .Nie wyobrażocie sie co tam, za syf.Nie znajom koszy yno ciepiom po ranyach .W samej Tiranie na kraju tyż som hołdy śmieci ale ta dzielnica najbogatszo to już troszyczka inacy wyglondo .Mono sie dopiyro uczom porzodku. Jak my jechali przez Albanio i Macedonio to wszyndy my widzieli w gorach powojynne bonkry .Jak sie rozchodzi ło Serbio to je najbardzi zagospodarowanym krajym Bałkańskim.Pola uprawione i czyste że nie widać żodnego ugoru.Niech wto godo co chce ale to mi sie podobało .Tam to boł porzondek .No ale coch widziała toch widziała i żodyn mi tego nie odbiere .Ciepłach Wom pora fotek żebyście se łobejrzeli jak tam je piyknie .
Moje rajzowanie
Postympowo kura
Postympowo kura
Kukuryku kukuryku
ale butel je w kurniku
no bo jakoś młodu kura
skrzeczy że aż lecom pióra
Chce być babom postympowym
niy jakomś kurom domowom
baz to chce porzondek zrobić
wszystko zmiynić i przerobić
A że łostre mo pazury
toż podburzo insze kury
gości trza nom kajś przijmować
a niy sie przed światym chować
Kokot na to kukuryku
kura rzondzić mo w kurniku
nigdy na to niy zezwola
już stary porzondek wola
Tyn kokot tyż niy bez racji
bo się boji dominacji
pado jak by w dziub dostała
to by inaczyj kwuczała
To sie kura łobraziła
i gańby mu narobiła
już ty musisz coś s tym zrobić
jo się niy dom w kwuka wrobić
Tyś za mało postympowy
chciołbyś mje mieć wartko s gowy
jo na szłapach twardo stoja
i wcale cie sie nie boja
Regina Sobik


text:
Krim
Krim (ukrainsce KpиM – Krim, rusce KpыM – Krym, krimskotatarsce Qırım) je połkupa w Čornym morju a najjužniši dźěl Ukrainy. Je tež ukrainska awtonomna republika, jeje oficialne mjeno je Awtonomna republika Krim (ukrainsce ABToHoMHa Pecпyблika KpиM – Avtonomna Respublika Krim, rusce ABToHoMHaя Pecпyблиka KpыM – Avtonomnaja Respublika Krym, krimskotatarsce Qırım Muhtar Cumhuriyeti).
Wulkej měsće na połkupje Krim stej Simferopol a Sewastopol.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
-
Commons: Crimea – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow
- Oficialne stronki


text:
Re: Kłopoty klubu z tradycjami
Hanek napisał(a):
jarecki napisał(a):
Z tego co słyszałem to może się ciekawie robić.
To godej coś to ciekawego usłyszoł?
Prezesa niy do sie wykopać z przyczyny "stracił zaufanie prezydenta", trza zrobić z niego przestympcy. Wtedy chop "straci twarz" - jak godajom Chinczyki, a my godomy - zrobić mu koło d**y. I po ptokach, czyli po prezesie klubu, choćby niy wiym jakie mioł zasługi. Nojlepi jak by mu udowodniyli ze mo ptoka. Wtedy zmiana prezesa odbył by sie bezkrwawo i prezesem zostoł ktoś do kogo prezydynt bydzie mioł zaufanie. A Klub może tego niy przeżyć. Szkoda.


text:
Kochane dzieci
Łostatki
ŁOSTATKI
Jak łostatki to łostatki
Niych sie czynsóm babski zadki
Niych szłapeczki se skokajóm
Jeszcze gro muzyczka
To niych wszyjscy wywijajóm
Do północy balujymy
I se fajnie tańcujymy
Muzykanty pjyknie grajóm
Karlusy frele zaproszajóm
Tak tańcujóm i balujóm !
Nogów wcale nie żałujóm
Ji skokajóm i gwizdjóm
Bo poleczka tera grajóm
Tańczy Karlik,fest wywijo
Ana w lufcie sie s nim mijo
Łón wywijo i nióm krynci
Przy tańcowaniu sie nie mynczy
Przy śledziku trza tańcować
A nie po kóntach łobstować
Bo dobijo chnet dwanoście
Tuż sie bowcie mili goście
Urszula Oślislok
Idzie Nowy Rok
Idzie Nowy Rok
Nowy Roczek sie szykuje
Zaroz do nas przywandruje
Stary taki zastarany
Że bydzie już wyganiany
Chocioż mo dopjyro roczek
Tyn nasz Stary nieboroczek
Ale łodynś chneda musi
Nowy na nim to wymusi
Jak w Sylwestra północ wybije
Kożdy bydzie szczyloł i szampana wypije
Ludzie bydóm sie winszowali
Nowy Rok z radościom witali
Ani śladu nie bydzie Starego
Wszyskich cióngnie do Nowego
Co by lepszy sie nóm żyło
Samo dobro sie spełniło
Nowy nóm nadzieja dowo
Bydzie lepszy,tak sie zdowo
Tuż idymy w Nowy Roczek
Kożdy z nas już robi kroczek
Już na zygor zaglóndómy
Kjeliszki tyż wyciongomy
Zaroz winszować bydymy
Nowy Roczek–szampana pijymy
Zdrowja ,szczynścia winszujymy
O Starym już nie myślymy
Aż za rok zajś przydzie Nowy Roczek
Tuż winszuja–niech zajś wszyjscy dożyjymy
Urszula Oślislok
Rok ucieko
Łodpust-odpust
Łodpust
Już łod rana szum je wjelki
Sztryndzóm sie już u nos frelki
Co by pjyknie wyglóndały
I synkóm sie podobały
Trza iś s familijóm do kościoła
Bo zwón z wjeże głośno woła
Pódzcie,pódzcie – łodpust mómy
To se razym porzykómy
Do chałpy wartko s kościoła
Co by zasiodać do stoła
Bo na łobjod sie radujóm
Jak rolady wóń już czujóm
Potym zajś sztryndzyni wjelki
Bo ku budóm idóm frelki
A synki już tam czekajóm
Przy szisbudach se szczylajóm
Dzieci locóm s balónami
Mamy szpacyrujóm s wózkami
Tatulki zajś ze synkami
Bo se jeżdżóm tam autkami
Pełno budów wszyndzi stoji
I łod ludzi sie tam roji
Wszyjscy łażóm ,łoglóndajóm
Rozmajte graczki kupowajóm
Muzyczka tam pjyknie gro
Karasol sie krynci
Co by sie przejechać
Trza mjeć yno chynci
Karlus tam uszczelół
Kwjotek we szisbudzie
Nie chcioł go tam nosić
Doł go jednej Trudzie
Yno na łodpuście tak wesoło bywo
Wszyjscy fajerujóm,muzyczka przygrywo
Karasole sie kryncóm,lampkami migajóm
Radujóm sie ludki co tam przebywajóm
Urszula Oślislok
Nasz łodpust na św.Anna
Nasz łodpust na św.Anna
W kożdej parafiji je to łobyczajym,tradycjóm,że na śwjyntego patróna przypado łodpust.Tako tyż i u nos na śwjyntej Anny mómy łodpust,śwjynto cołkij parafije.Prosi sie wtedy za wstowjynnictwym naszej Patrónki kościoła śwjyntej Anny ło łaski i wszelako pómoc Pónbóczka.Suma łodpustowo przeca najwożniyjszo mszo we tym dniu na kjerej ksióndz głosi specjalnie naszykowane kozani do parafijan i gości łodpustowych.Na tyj mszy idymy wszyjscy na procesyjo. Dzieci kjere były we tym roku w kómuniji idóm we swojich pjyknych szatkach i ancużkach ,idóm poczty sztandarowe,nasze gospodynie we swojich pjyknych strojach ślónskich,ksióndz z mónstrancyjóm pod baldachimym kjery niesóm chłopy, ludzie co sóm na mszy.Na cołkij mszy i procesyji grajóm muzykany,pomogajóm łorganiście co by wszysko było taki fest uroczyste,a nie jak w kożdo inkszo niydziela.Po mszy kożdy kuknie pod buda kupić jako maszketa i potym wartko do dóm na łobjod.Łodpustowy łobjod musi byc przeca z zupóm z nuglami i dróbkami,roladami,kluskami,modróm kapustóm i kómpot z pozimek,sóm tyż inksze mjynsa i rozmajte szałoty,ale to je najwożniyjsze dani we tym dniu .Po łobjedzie bonkaweczka i maszkety.Tradycyjnie w chałpach je kołocz,szpajzy,kopy,rozmajte tortynszniki,a nowet nikjerzy warzóm moczka.Po bónkawje bjeróm sie potymku budóm.U nos je rychtyk wjelki łodpust,stoji dużo budów z maszketami i rozmajtymi graczkami,stojóm z balónami i inkszymi rzeczami.Na placu przy straży stojóm karasole,je tego rozmajty kaliber,małe,wjelki,damfkarasol ,ciuchcie i co yno.Stojóm dmuchane zómki i chałpki na kjerych dziecka mogóm se poskokać.Gro pjyknie muzyka,a karlusy mogóm se poszczylać s lufbiksy pod szisbudami do kwjotków abo lizoków,tak jak kjeś to bywało.Nie yno te karlusy tam szczylajóm,ale i frelki,chłopyi baby,a łuciechy majóm co niemjara.Kjery tam je z gościami to bjere jich łod budów na wjeczerzo do dóm.Młodzi zajś nie myślóm ło jodle i siedzóm tam do cimoka.Na łodpustowo wjeczerzo ludzie rozmajte jodło szykujóm,ale czynsto je szałot ze zimjoków ,kotlet i dobry wuszt grzoty.Sóm tyż szynki i modne tera sałatki rozmajtej zorty.Jak jeszcze byłach dzieckym to pjyrsze sie dowało gościóm krajiczki szumnie naszykowane czyli kanapki,a potym nieskorzy szałot,kotlet i wuszt grzoty.Ale i tak za dziecka wszysko mjało inkszy szmak choć tera sie zrobi tak samo,ale te tradycyjne jodło i tak je najsmaczniyjsze.I zajś na bezrok tyn tradycyjny ślónski łobjod i maszkety bydóm w tyn łodpustowy dziyń
Urszula Oślislok
Przy łodpuście
Mój I marsz – moji wrażynia
Mój I marsz – moji wrażynia
16 lipca w tym roku wybrałach sie tyż do Katowic na V Marsz Ruchu Autonomii Śląska,chciałsch se to połoglóndać
jak tyż to je.Przeżycia były niesamowite ani łopisać tego nie poradza.Ludzi było dużo,przeważnie mjeli lónty łobleczóne
we ślónski farby abo koszulki z napisami po ślónsku,a jedni tak jak i jo co ni mjeli takich lóntów to normalnie sie łoblykli.
Nióśli fany,balóny i rozmańte tabule-transparynty z napisami.W tym marszu szli młodzi,starsi i dziecka,a tych ganc małych
wjóźli we wózkach.Jedni nawet na kołach jechali,mjeli jich cołki łobstrojóne balónami i fankami.S przodku i ze zadku jechały auta i motorcykle ,tak samo były pjyknie przystrojóne.Rychtyk pjyknie to wszysko wyglóndało.Ludzie szli i co jakijś czas wołali
,,,,,pódzcie s nami,,,poradzymy,,,,,Górny Ślónsk,,,,autonomia,,,
Marsz buł pjykny,spokojny bez żodnyj haje,szło sie poczuć jak we familiji.Szli my łod Placu Wolności do Placu Sejmu Ślónskigo.
W marszu było widać fany ślónski,polski,s inkszych regjónów polski jak i tyż s inkszych regjónów krajów .Na Placu Sejmu Ślónskigo
było wszysko naszykowane co by ludzie mógli se siednyć i łodpocznyć,tam tyż były przemówjynia rozmajtych osobistości i gości
co przyjechali na marsz spoza Ślónska i Polski.Potym były wystympy rozmańtych zespołów,a nowt była pokozano walka
wojoka s rycerzym,alech mjała strach,ze sie zaczasnóm tym mjeczym i siykyróm.Na placu stoły budy ze rozmajtymi rzeczami
co mjały ślónski napisy.Dziecka tyż mjały łuciecha ,czekoł na nich karasol,jakijśchałpy do skokanio i taki wjelki kule do kjerych
bajtle lazły i sie jich po wodzie kulało.Szło se tyż pojejś i spłokać kurz po tym marszu,czyli napić sie fajnego piwka abo inkszego
napoja.Spotkałach tam dużo zocnych ludzi i znajómych.Wert iś na taki marsz i poczuć ta atmosfera,było czuć jak Ślónsk żyje,
jak ludzie mu pszajóm.Wszyndzi było słyszeć nasza godka bo ludzie sie nie gańbjóm godać po naszymu.
Po skóńczónym marszu wszyjscy dobrze sie bawili na Placu Sejmu Ślónskigo w takij rodzinnej-familijnej atmosferze.
Urszula Oślislok
Nasze Dziecioczki
NASZE DZIECIOCZKI
Nasze kochane
Rojberki aniołki
Dzisioj te Świynto
Gwizdajom piszczołki
Balony i brałzy
Torty zisteczki
Gyszynków mocka
Śmiychu trzi beczki
Łojcowie omki
Opy i ciotki
Ślom wom kusinki
W tyn dzionek zocny
Bydźcie wesołe
Zdróweczko niych sprzijo
Niych wasze dzieciństwo
We przociu mijo
Dlo mamy i taty
Zowdy dzieckami
Choć już bydziecie
Sami łojcami
100 latek 100 latek
Śpiywajom sam wszyscy
Niych kożde marzynie
W cołkości sie ziści!!!
Barbara Politaj


text:
Stary familok.
Potrzaskano szyba kole niyj leżom dwa kizloki
Bezto chaupa durch sie luftuje couko marnuje
Kable z gipsdeki wytargane,drzwi wyrombane
Z kachloków nic niy ostało,kupka marasu mało
Czerwono farba z okiyn zlazła,biyda sam wlazła
Couki komin obalony,inkszy fest je pochylony
Stare rynny zwisajom,jedna o drugo trzaskajom
Kej na farze dzwony bimbajom,dryny wzywajom
Tak rynny dzwiynkiym swojym przypominajom
Wszystkich co kole tego familoka szpacerujom
Żeby dalyj tego starygo antyka niy marnować
W rynce ruiny co jom fest zmiyni niy oddować.
Autor : Stanisław Skiba


text:
Jarobrod
Jarobrod[2] (němsce Erfurt) je bjezwokrjesne město a stolica zwjazkoweho kraja Durinskeje. Z něhdźe 200.000 wobydlerjemi na 269 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja. Jarobrod je duchowno-kulturne srjedźišćo Durinskeje. Přez Jarobrod běži rěka Gera.
[wobdźěłać] Stawizny
Prěni raz naspomni so město w lěće 742. Mjezy lětami 1392 a 1816 je uniwersitu měł. Mjez 1948 a 1952 bě město stolica Durinskeje. Wot lěta 1991 je Jarobrod zaso durinska stolica. Wot lěta ma uniwersitu z něhdźe 4.500 studentami.
[wobdźěłać] Noty
- ↑ Statistischer Bericht Freistaat Thüringen
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920, LCCN 21-016343, OCLC 444808485 (PDF, DjVu).


text:
Leo XIII.
Leo XIII. (z byrgarskim mjenom Vincenzo Gioacchino Pecci; * 2. nalětnika 1810 w Carpineto Romano; † 20. pražnika 1903 w Romje) bě italski duchowny a bu 20. małeho róžka 1878 jako naslědnik Pija IX. za 255. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho dźělbraća w socialnych prašenjach dla bu mjenowany wot strony wěriwych „bamž dźěłaćerjow“ abo „socialny bamž“. Leo XIII. zemrě w starobje 93 lět a bě tuž najstarši bamž w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše Giuseppe Melchiorre Sarto jako bamž Pius X.


text:
Michoł Ańoł
Michou Ańou, po prowdźe Michelangelo Buonarroti, poune mjano Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (rodz. 6 marca 1475 we Caprese, um. 18 luty 1564 we Řimje) - italski malyř, řeźbjoř, poeta a twůrca baukunštu s epoki uodrodzyńo. Mjyndzy inkšymi, namalowou freski we Kaplicy Sykstyńskij, a s řeźbůw kere zuůnačůu nojbaři znůme sům "Pietà" a Dawid. Zaprojektowou tyž kopůua Bazyliki Śwjyntygo Pyjtra.
Dźouou we Bolůńije, Floryncyje, a nojwjyncyj we Řimje, kaj můg kořistać s mecynatu papjyža.
[Sprowjej] Auskuplůngi


text:
Mjymjecko Dymokratyczno Republika
Mjymjecko Dymokratyczno Republika to bůło państwo we strzodkowyj Ojropje, utworzůne 7 paźdźerńika 1949 na teryńe sowjeckij uokupacyjnyj sztrefy we Mjymcach a sowjeckij tajli Berlina (Wschodńi Berlin). Mjało 108 333 km² wjyrchu a mjyszkało we ńim ůng. 17 mln. ludźůw. Stolicům MDR bůła wschodńo tajla Berlina. We MDR panowoł socjalistyczny ustrůj ze "przewodńům śyłům" kero stanowjůła Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED, śl.: Socjalistyczno Mjymjecko Partyjo Jednośći), a planowo gospodarka. MDR upodła we 1989 roku, 9 listopada zbulůno Berliński Mur, a 3 paźdźerńika 1990 jeji terytoryjům przikuplowano do Federalnyj Republiki Mjymcůw.


text:
Irlandyjo
Irlandyjo, Republika Irlandyje (Éire, Poblacht na hÉireann, połne mjano angelsko to jedźińy Ireland, co mo podkryślać důnżyńo zjydnoczyńowe ze Irlandyjům Půłnocnům) - państwo we Ojropje Zachodńij, człůnek Uńije Ojropejskij. Zajmuje wjynkszość placu wyspy uo tym samym mjańe.
[Sprowjej] Admińistracyjny tajlůng
Wyspa Irlandyjo tajluje śe na 4 historyczne prowincyje, a uůne na 26 hrabstwůw ńyzoleżnych uod jejich tajlůngu na Irlandyjo a Půłnocno Irlandyjo.
[Sprowjej] Dymografijo
- Strzedńo dugość żywobyćo - 75 rokůw (chopy 73, baby 78)
- PKB: 37.822 $ na mjyszkańca (nůminalńy)
[Sprowjej] Geografijo
- Nojwjynksze mjasta
- Dublin (ludność mjasta 495.782, ludność aglůmeracyje 1.004.614)
- Cork (ludność mjasta 123.062, ludność aglůmeracyje 186.239)
- Galway (ludność mjasta 65.832, ludność aglůmeracyje 66.163)
- Limerick (ludność mjasta 54.023, ludność aglůmeracyji 86.998)
- Waterfors (ludność mjasta 44.594, ludność aglůmeracyje 46.736)
- Rozlygowańy
- Dostymp do Morzo Irlandzkigo, Morzo Celtyckigo, Uoceanu Atlantyckigo, a uod Wjelgij Brytańije uoddźela jům Kanou Św. Jeřygo.
- Powjeřchńo ńiźinno
- Duůgość wybřeža 1.448 km
- Duůgość grańicy s Irlandyjům Půunocnům (tajlům Zjydnočůnygo Krůlestwa) 360 km
- Nojwyžšy půnkt Carrantuohill 1.041 m. n.p.m.
- Nojńižšy půnkt Uocean Atlantycki 0 m.
- Nojdugšo řeka Shannůn 259 km
- Nojwjynkše jeźoro Loch Coirib 176 km²
- Klimat
- Uůmjarkowańy ćepuy (je wyńikym přepuywajůncygo ńydaleko ćepuygo průndu ze Zatoki Meksykańskij)
- Ńiske amplitudy ročnych tymperatur
- Wysoko wilgotność powjetřa a tyž čynsto sam padze
[Sprowjej] Ůstrůj polityčny
Irlandyjo to dymokracyjo parlamyntarno. Jeji systym prawny je uoparty na prawje zwyčajowym i ustawodawstwje uchwalanym bez parlamynt zgodńy s kůnstytucyjům.
Přepisy Uńje Ojropejskej majům moc prawno we Irlandyji. Kůnstytucyjo irlandzko, přijyntao 29 grudńa 1937, uopisuje forma řůndu a tyž defińuje wuadza i fůnkcyje Prezydynta, uobu izb parlamyntu (Oireachtas) jako i řůndu. Defińuje tyž struktura i wadza sůndu a uopisuje podstawowe prawa uobywatelske. Akt Republiki Irlandyji s 1948 zerwou uostatńy formalne zwjůnzki s Wjelgům Brytańiům. Irlandyjo uodzyskoua ńypodlygość w 1921.
Prezydynt je gowům państwa i je wybjerany w wyborach bezpośredńich na kadyncyjo, kero trwa 7 lot. Ta sama uosoba može być prezydyntym ino dwukrotńy. Bjerne prawo wyborče přisůgiwo uobywatelům, keři ukůńčyli 35 lot. Uod 1997 prezydyntym Irlandyji je Mary McAleese. Uobowjůnzkym prezydynta je stańy na stražy kůnstytucyji a uoficjalne reprezyntowańy narodu. Ńymal wšyjstke uprawńyńo přiznawane mu bez kůnstytucyjo wykůnuje uůn za radům řůndu.
Taoiseach (prymjer) stoji na čele řůndu i je mjanowany bez prezydynta na wńosek Dáil Éireann (izba ńižšo parlamyntu). Taoiseach nůminuje inkšych čuůnkůw řůndu (uogůuem ńy myńi kej śedmju i ńy wjyncyj kej pjyntnastu), kerych muśi zaakceptować Dáil Éireann. Nůminuje tyž jydnygo čuůnka řůndu, zwanygo Tánaiste, kery peuńi fůnkcyjo wiceprymjera. Bertje Ahern je prymjerym Irlandyji uod čerwca 1997, a Michael McDowell pouńi fůnkcyjo Tánaiste.
We irlandzkym parlamyńće sům dwje izby:
- Dáil Éireann je izbům ńižšům, kero je wybjerano we wyborach bezpośredńich. Zaśodo w ńij 166 posuůw. Je uodpedźalno za uchwalańy ustaw. Jeji čuůnkowje sům wybjerańi we wyborach proporcjůnalnych i powšychnych. Ńy ma sam pojyńćo kadyncyjnośći, Ůstawa Wyborčo godo ino uo přiznańu parlamyntowi peunůmocńictw na uokres 5 lot. Štyry guůwne partyje polityčne reprezyntowane w Dáil Eireann to: Fianna Fáil (Žouńyře Přeznačyńo) i Progressive Democrats (Průgresywne Dymakraty) (kere uobecńy twořům koalicyjo řůndowo uoroz ze Partjům Źelůnych a kilkůma posuůma ńyzaležnymi) a Fine Gael (Plymje Gaelůw) i Labour Party (Partja Roboty);
- Seanad Éireann je izbům wyžšům i pośado guůwńy rola doradčům. S jeji 60 čuůnkůw, 11 je nůminowanych bez Taoiseacha, natůmjast rešta je wybjerano, w 5 kurjach uopjerajůncych śe na uokreślůnych grupach spouečno-zawodowych a bez absolwyntůw Narodowygo Ůńiwersytetu Irlandyji i Ůńiwersytetu w Dublińy.
Samořůndy lokalne sům admińistrowane bez 114 wuadz lokalnych, kere sům uodpedźalne, mjyndzy inkšymi, za: mjyškalńictwo i baukůnšt, transport drůgowy i bezpječyństwo, kanalizacyjo, ińicjotywy dotyčůnce rozwoju i kůntrola nad ńimi, rekreacyjo, uochrůna środowiska, rolńictwo, edukacyjo i půmoc spouečno. Samořůnd lokalny je finansowany tajlowo bez řůnd cyntralny a tajlowo bez lokalne źrůda, w tym lokalne dowki.
[Sprowjej] Historyjo
[Sprowjej] Kalyndarjům
- VI tyśůncleće p.n.e. - nojwčeśńijše ślady ludzkej bytnośći, pjyrwśi mjyškańcy šmaragdowyj wyspy budujům mygalityčne budowle take jak Newgrange (pono nojstaršo znano budowla w Ojropje) i Loughcrew
- 500-200 p.n.e. - nojprawdopodobńij wtedy na wyspa dotarli Celtowje
- 430-490 - prawdopodobńy w tych latach na wyspje dźouou śwjynty Patryk, kerymu připisuje śe chrystjańizacyjo Irlandyji
- ok. 700 - Irlandyjo bůua podźelůna na 150 tzw. mouych krůlestw, couům wyspům řůńdźili ze wzgůřa Tara arcykrůlowje, kerym formalńy podlygali krůlowje prowincyji, rygjůnůw i mouych krůlestw
- 795 - počůnek najozdůw wikingůw na Irlandyjo
- ok. 800 - prawdopodobno data ukůńčyńo Book of Kells, jydnygo s nojpjynkńijšych manuskryptůw
- 841 - Wikingowje zouožyli Dublin
- 1014 - bitwa pod Clontarf, w kerej arcykrůl Brian Boru zwyćežůu wikingůw; kres wikińskej důminacyji
- 1155 - krůl Angliji Hynryk II Plantagynet uzyskou zgoda papježa Hadrjano IV, Anglika, prawdopodobńy w formje bulli Laudabiliter (jej autyntyčność je kwestjůnowana), na nojazd na Irlandyjo
- 1169 - w Irlandyji wylůndowali za zgodům Hynryka II Anglůnormanowje poprošyńi bez jydnygo s lokalnych krůlůw uo půmoc
- 1172 - Hynryk II přibůu s armjům do Irlandyji, kera uznoua jygo zwjeřchńictwo; bez stu lot Anglůnormanowje podbili znočnům tajla wyspy
- 1271 - počůnek celtyckej uodnowy (gaelic recovery) podčas kerej Irlandčycy uodzyskali znočno tajla utracůnych źym
- 1315 - na zaprošyńy ńykerych irlandzkych uwadcůw na wyspa přibůu ze Škocyji wroz s wojskym Edward Bruce; korůnowany krůlym Irlandyji průbowou w krwawyj kampańji podbić wyspa; zginůu w 1317
- ok. 1430 - krůl Angliji sprawowou wadza yno nad Dublinym i uokolicůma (tzw. Pale - Palisada)
- kůńec XV wjeku - Tudoři rozpočyli powolny podbůj Irlandyji
- 1541 - wjynkšość irlandzkych wjelmožy uznoua Hynryka VIII krůlym Irlandyji; ńy uznali go ale gowům Kośćoua i pozostali při katolicyzmje
- 1580 - rebelijo irlandzkych katolikůw
- 1593-1603 - wojna dźeśyńćoletńo, kerej kulminacyjnym půnktym bůua bitwa pod Kinsale; irlandzcy arystakraći půńyśli klynska i w 1607 uopuśćili wyspa
- 1605 - počůnek kolůńizacyji Ůlsteru bez prezbiterjan ze Škocyji; podpořůndkowańy prawne ludnośći Irlandyji krůlowi Angliji i zńyśyńy celtyckych praw
- 1641 - wybuch rebeliji w Irlandyji; rok půźńij w Angliji wybucha wojna důmowo, co pozwoliuo wyspje uzyskać pewno ńyzaležność
- 1649 - Oliver Cromwell přibůu do Irlandyji na čele swojej armji; masakra w Drogheda; třiletńo bezlitosna kampańo přiwraco angelsko wuadza na wyspje
- 1662 - parlamynt w Lůndyńy uchwaliu zbjůr ustaw zwany kodeksym Clarendona, kery bůu skerowany přećiwko inkšowjercům (ńyanglikanům); rygulacyje kodeksu půgoršůuy sytuacyjo katolikůw
- 11 lipca (1 lipca) 1690 - bitwa nad řekům oyne, w kerej wojsko protestanckigo krůla Angliji Wilhelma Uorańskigo pokůnouy katolicko armja uobalůnygo krůla Jakuba II. Půunocnoirlandzcy protestańći do terozki śwjyntujům w ročńica zwyćynstwa (a dokuadńij dźyń po ročńice, tj. 12 lipca)
- 1691 - ludność katolicka zostoua pozbawjůna wšelkych praw cywilnych i ekůnůmičnych (m.in.: pośadańo drůgich kůńi, nošyńo brůńi, učyńo w škouach)
- 1791 - powstowo Towařistwo Zjydnočůnych Irlandčykůw (Society of United Irishmen), kerygo guůwnym ideolůgym bůu Wolfe Tone. Celym stowařišyńo bůua walka uo ymancypacyjo katolikůw irlandzkych, růwne prawa wyborče, uoderwańy Irlandyji uod Wjelgij Brytańji i utwořyńy republiki
- 1798 - ńyudane powstańy přećiwko brytyjskej wuadzy
- 1 styčńa 1801 - wćelyńy Krůlestwa Irlandyji do Krůlestwa Wjelgij Brytańji; powstowo Krůlestwo Wjelgij Brytańji i Irlandyji
- 1803 - kolejne ńyudane powstańy
- 1829 - uchwalyńy aktu uo růwnouprawńyńu katolikůw - efekt dźoualnośći Daniela O'Connella
- 1842 - utwořyńy Muodej Irlandyji
- 1846 - počůnek klynski guodu
- 1848 - ńyudane powstańy Muodej Irlandyji, tzw. bitwa na gřůndce kapusty w uůgrodźe wdowy McCormack
- 1849 - kůńec klynski godu, nale ješče bez dwa lata ludźe ůmjerali wyćyńčyńi godym i chorobami; uůnčńy pomaruo 1,5 miljůna ludźi
- 1858 - w Nowym Jorku powstouo Towařistwo Fyńańske, bydůnce přikrywkům do Irlandzkigo Bractwa Republikańskigo (IRB)
- 1867 - ńyudane powstańy zorgańizowane bez fyńan;
- 1870 - Izaak Butt zaińicjowou ruch Home Rule - autůnůmji do Irlandyji; bez 20 lot trwouy starańo uo uchwalyńy Home Rule w brytyjskym parlamyńće; bez wjynkšość tygo času kerowou ńimi Charles Stewart Parnell
- 1893 - powstowo Liga Gaelicko majůnca na celu "deanglizacyjo irlandzkigo narodu".
- 1900 - powstowo Zjydnočůna Partja Irlandzka, na čele kerej stanůu John Edward Redmond; walka uo uchwalyńy Hůme Rule začua śe uod nowa.
- 1905 - Arthur Griffith, čuůnek Ligi Gaelickij, zouožůu uorgańizacyjo Sinn Féin (My Sami); wartko kůntrola nad njům přejyli čuůnkowje IRB
- 1912 - ustawa uo Home Rule bůua corozki bližey uchwalyńo, protestańći s Ůlsteru utwořili uoddźouy uo nazwje Uochotńiki Ůlsterscy, katolicy powouali Irlandzkych Ůchotńikůw, a James Connolly utwořůu socyjolistyčnům Armje Uobywatelskům
- 1914 - wybuch I wojny śwjatowej; tyśůnce irlandzkych uochotńikůw wstůmpiuy do brytyjskej armji (w Irlandyji ńy mo poboru do wojska), co popjerouo dowůdztwo Irlandzkych Uochotńikůw
- 23 kwjetńa 1916 - Powstańy wjelganocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamowou Irlandyjo ńypodlyguům republikům; dwa tyśůnce powstańcůw (republikańy s Irlandzkych Uochotńikůw i čuůnkowje Armji Uobywatelskij) stawiuo čoua brytyjskej armji; wjynkšość mjyškańcůw Irlandyji ńy poparua powstańa; po 6 dńach powstańy upado; Brytyjčycy wykůnali wyroki śmjerći na 16 přiwůdcach powstańo (m.in. na Pádraicu Pearśe i Jameśe Cůnollym); spouečyństwo Irlandyji začyuo popjerać powstańcůw i ich idee; začyuy śe masowe areštowańa; Michael Collins (jydyn s powstańcůw) překštoućiu Irlandzkych Uochotńikůw w Irlandzko Armja Republikańska (IRA)
- 1918 - powstou ńylygalny (z půnktu widzyńo Brytyjčykůw) řůnd irlandzki s Eamonym de Valerům na čele (tyž jydyn s powstańcůw)
- lato 1919 - počůnek wojny uo ńypodlygość; IRA prowadźiua wojna partyzanckům, a Brytyjčycy uodpowjydźeli terrorym
- lipjec 1921 - Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstoua zuožůna s 26 hrabstw Irlandyjo (Wolne Państwo Irlandzke), majůnca status brytyjskigo důmińům (krůl brytyjski gowům państwa), los 6 hrabstw půunocnych (Irlandyjo Půunocno) mjou być rozstřigńjynty w přišuośći
- kwjećyń 1922 - wybuch wojny důmowyj mjyndzy ńyuznojůncům traktatu tajlaůn IRA, a wojskůma Wolnygo Państwa Irlandzkigo (čyli tam tajlům IRA, kero traktat uznoua)
- moj 1923 - IRA antytraktatowo uznoua swojo poražka; w wojńy důmowyj zginyuo ůngyfer tyśůnca ludźi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmar w jeji trakće na hercklekot
- wřeśyń 1933- Uotwořyńy Fine Gael (Růd Irlandčykůw). Jej přiwůdcům zostou Eoin O'Duffy
- 18 čerwca 1936 - Zdelygalizowańy IRA
- 20 listopada 1936 - Sformowańy bez O'Duffygo "Irlandzkej Brygady" (Irish Brigade), kero wźůna udźou w hišpańskej wojńy důmowej po strůńy gyn. Franco. Irlandčycy walčyli tyž po strůńy Republiki. Řůnd Irlandzki natůmjast uůgośiu neutralne stanowisko wobec uobu strůn kůnfliktu
- 29 grudńa 1937 - wejśće w žyće kůnstytucyji. Na jej mocy Wolne Państwo Irlandzke překštouca śe w Irlandyjo, čyli přestaje być tajlům Wjelgij Brytańji.
- 1949 - Irlandyjo uoficjolńy překštoućiua śe w republika
- 1959 - Eamon de Valera zostou prezydyntym Irlandii. Fůnkcyjo ta sprawowou do 1973
- 1973 - čuůnek EWG
- 2002 - waluta ojro
[Sprowjej] Religja
- Stanisław Grzybowski "Historia Irlandii", Wrocuaw 1998
- katolicy - 88,4%
- anglikańy - 2,9%
- prezbiterjańy - 0,52%
- muzuumańy - 0,49%
- metodyśći - 0,25%
- žydźi - 0,2%
- wyznawcy inkšych religii uok. 3%.
Choćaž bez wjeki Irlandyjo bůua uwažano za jydyn s nojbardźij katolickych krajůw na śwjeće, uobecńy uobserwuje śe znočůncy spadek ličby praktykujůncych, kery spad uod lot śedymdźeśiůntych s poźůmu 90% do 45% w skali kraju. W ńykerych dźelńicach Dublina do kośćoua co ńydźela chodźi uod 8% do 15% ludnośći[1].
[Sprowjej] Wojsko
Armiyjo Irlandzko mo 8.500 zawodowych žouńyři i 13.000 rezerwowych. Tak moua ilość wojsko je spowodowano neutralnośćůn Irlandyje (np. ńy je čuůnkym NATO). Půmimo to Irlandyjo je zaangažowano w misyjoch pokojowych
[Sprowjej] Gospodarka
Nojwažńijšymi gouyńźůma gospodarki irlandzkej sům industryje:
Šeroko śwjadčuůne sům usůgi we zakreśe:
- handlu elektrůńičnygo
- telekůmůńikacyji
- uoprůgramowańo kůmputerowygo
- nowočesnych usůg finansowych
Rozwůj gospodarki přebjyga dwutorowo - s jydnej strůny bowjym zachynca śe do rozwoju prywatnej ińicjotywy, s drůgi zaś - zostawja podstawowe gouyńźe gospodarki w rynkach państwowych a usůgi majůnce klučowe znočyńy do kraju. Irlandyjo je jydnym s nojšybćij rozwijajůncych śe gospodarčo państw ůńijnych. W latach 1987-1997 wzrost gospodarčy śyngou 6% w stosůnku ročnym. Uobecńy Irlandyjo, uobok Norwygije i Šwajcaryje, je krajym uo nojwyžšym PKB per capita w Ojropje. Gospodarka je śćiśle uzaležńůna uod handlu, a guůwńi partneři to Wjelgo Brytańja, Ńymcy, Francyjo a Stany Zjydnočůne. Dowki stanowjům 30% PKB Irlandii.
Stawki dowki dochodowy uod uosůb fizyčnych to 42% a 20% s šerygym ulg. Podatek dochodowy uod firm je nojńižšy w starej ŮE i wynośi 12,5%, co bywa čynsto podawane kej jydyn s guůwnych čynńikůw napuywu inwestycyji zagrańičnych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku uod towarůw i usůg wynośi 21%. Irlandyjo mo nojwyžša w Ojropje puaca mińimalnům wahajůncům śe uod 39% do 77% středńij krajowyj w zaležnośći uod branžy. Pod wzglyndym HDI Irlandyjo zajmuje 5. mjejsce na śwjeće, a pod wzglyndym HPI 18. mjejsce na 19 nojbardźij rozwińjyntych państw.
Irlandzka gospodarka je tyž jydno s nojmyńi innowacyjnych gospodarek w Ojropje s poźůmym wydatkůw na badańo i rozwůj 1,2% PKB.
[Sprowjej] Industryjo
Fynůmynym irlandzkej gospodarki na skala śwjatowům bůu śilny rozwůj přymysuu wysokych technolůgii, kery přičyńiu śe do wzrostu gospodarčygo na poźůmje 15,8% ročńy. Inwestycyje w růžnygo rodzaju gouyńźe přymysuu tygo kraju wyńikouy ze stratygičnygo pouožyńo Irlandii (přičůuek amerykańskych inwestorůw interesujůncych śe rynkym ojropejskym).
Šybki rozwůj Irlandyjo zawdźynčo půmocy Uńji Ojropejskij, dugoletńim zwolńyńům podatkowym, a tyž stosůnkowo tańij śile robočej. Přińosuo to kořiśći přede wšyjstkym uośrodkům rygůnalnym, gdźe přymysu uoparty je guůwńy na přetwůrstwje puodůw rolnych. Rozwinůu śe přymysu zbožowo-muynarski, mlečarski, browarńictwo a produkcyjo wysoko procyntowych alkoholi - whisky.
[Sprowjej] Rolńictwo
Rolńictwo pozostaje jydno s nojwažńijšych gouyńźi gospodarki. Je uůno wysoko zmechańizowane i daje zatrudńyńy 9,5% ludnośći. Produkcyjo wouowiny i mlyka stanowi 58% uůgůuu produkcyji rolnej. Uolbřimjům wjynkšość w rolńictwje stanowjům moue gospodarstwa rolne. Powjeřchńo přeznačůna pod uprawy rolńiče je ńywjelga, za to wysoce produktywno. Guůwnymi roślinůma uprawnymi sům zboža, buraki cukrowe a kartofle. Uolbřimje uobšary uůnk i spřijajůncy klimat pozwalajům na couoročny wypas zwjeřůnt.
[Sprowjej] Surowce naturalne
Zasoby surowcůw naturalnych we Irlandyje sům ńywjelge. Irlandyjo mo zuoža cynku a ouowju, kere uodkryto na počůntku lot 90. XX w. Wydobywa śe přede wšyjstkym gips, rudy cynku (164 tys. t. ročńy) i ouowju (45 tys. t. ročńy).
[Sprowjej] Transport
Stratygične znočyńy mo transport samochodowy. Irlandyjo mo gynstům śeć drůg, kere čynsto ńy sům ale w nojlepšym stańy. Śeć drůg uobejmuje 92.327 km, s čygo yno uok. 280 km majům standard autobany (mařec 2007). W uostatńich lotach prowadzuůna je rozbudowa, a moderńizacyjo autostrad na wjelu uodćinkach w couym kraju. Śeć kolejowo je dugo na 1.944 km.
Nojwažńijšymi portami handlowymi sům Dublin a Cork, a morsko žyglůga handlowa ličy 150 statkůw. Nojwjynkšym portym morskym je Dublin, zaś přewozy transatlantycke uobejmujům přede wšyjstkym Cork. Přistańy průmowe w Dublińy, Dun Laoghaire a Rosslare zapewńajům pouůnčyńo s guůwnymi portůma Wjelgij Brytańii. Zbudowano w XVIII i XIX w., a nastympńy moderńizowano śeć kanouůw suužy přede wšyjstkym do přewozu towarůw, leč mo tyž znočyńy turystyčne.
Mjyndzynarodowe porty lotńiče w Dublińy, Cork, Knock a Shannon sům znůne tyž kej štrefy wolnocuowe. Irlandyjo mo 40 lotńisk krajowych i mjyndzynarodowych. Pouůnčyńo transatlantycke uobsůgiwane sům bez Shannon i Knock, zaś ojropejske bez Kerry, Cork, Dublin, Galway i Sligo. W pouowje 1990 wšyjstke lotńiska uobsůgiwouy ůngyfer 10,5 mln pasažerůw.
W Irlandii uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.
[Sprowjej] Charakterystyčne potrawy
Nojbardźij znůnym dańym irlandzkym je rodzej gulašu s jagńjyńćiny abo barańiny. Mjynso duśi śe s kartoflamiy, cebulům, marchewkům, porym i kašům jynčmjynnům. Uod XIX wjeku kartofle sům podstawům djety Irlandčykůw. Tradycyjny gulaš irlandzki podaje śe s buchtamiy robjůnymi s uoju.
[Sprowjej] Uośwjata
Charakteryzuje ja śilny ajnflus Kośćoua katolickigo na průgrům naučańo, řadko spotykany uobecńy w krajach ojropejskych.
[Sprowjej] Šport
Ńy mo znočůncych uośiůngńjyńć (moua ličba ludnośći). Ino w ńykerych dyscyplinach, guůwńy w Rugby reprezyntacyjo narodowo gro w puchaře 6 narodůw a uodnośi w ńim sukcesy. Mjyškańcy interesujům śe přede wšyjstkym "športůma narodowymi" (hurling, futbol gaelicki) i lokalnymi rozrywkůma. W škouach naćisk na šport je tyž ńywjelgi (1h w tygodńu) co powoduje wjelgi uodsetek ludźi uotůuych.
[Sprowjej] Připisy
[Sprowjej] Linki zewnyntřne
- Áras an Uoachtaráin — uoficjalno zajta prezydynta Irlandii (ang., irl.)
- Uoficyjolno zajta řůndowo (ang.)
- Taoiseach — uoficjalno zajta prymjera Irlandii
- Tithe an Uoireachtais — uoficjalno zajta Parlamyntu Irlandii (ang., irl.)
- Serwis informacyjny Irlandii (ang.)
- Žyće i praca w Irlandii


text:
Małksa
Małksa jo něźi 45 km dłujka rěka w Dolnej Łužycy. Jeje górjejcny běg jo pśez wudobywanje brunicy wót dołojcnego se wótźělił.
Wóna ma swójo žrědło něźi 130 metarjow nad głaźinu mórja w Gózdojskej góli. Pśi Baršću dojśpijo łužyske prarěcnišćo pla 70 m nad mórskeju głaźinu. Něga ale njejo se wulewała do Nysy, kótaraž jo jano styri kilometarje pšec, ale jo pó prarěcnišću běžała do Picańskich stron. Toś ten źěł rěki jo se pśetergnuł w 1980tych lětach pśez Janšojsku wuglowu jamu. Na pódwjacor Picnja jo Małksa doběžała do Błotow, źož zjadnośowała se z rěku Góramśicu do Wjelikeje tšugi.
Južo w 19. stolěśu jo była na pódpołnoc Baršća grobla zwězujuca Małksu k Nysu. Wót togo casa, dla togo až pśirodny běg jo pśetergnjony, dochada ceła wóda górjejcneje Małksy pśez toś tu groblu do Nysy. Něnto samostatny, něźi 22 kilometarjow dłujki dołojcny běg zachopijo blisko Mósta wokoło 61 metarjow nad mórskeju głaźinu.


text:
Plaskato Źymja
Plaskato Źymja to bůło forsztelowańy uo Źymji jako uo płaszczyźńe lebo plaskatym dysku. We ńykerych forsztelowańach uůnyj zorty Źymja pływoła po Wszechuoceańe, lebo bůła postawjůno na puklu żůłwja abo inkszyj gadźiny. We inkszych z wjyrchu bůła dekńynto bez Ńebo, a uod spodku bez pjekło.
Forsztelowańy uo Źymji jako uo kugli lebo sferze mjoło anfang we starożytnyj Grecyji we VI stoleću p.n.e. Forsztelowańy uo plaskatyj Źymji bůło uobyczne lo wszyjskich kulturůw ńim prziszły do jakigo poźůmu we nauce. We Chinach do XVII stolećo forsztelowano śe aże Źymja je plaskato.
Terozki fůnguje czelodka Flat Earth Society (Towarzistwo Plaskatyj Źymji), założůno we 1956 roku, nale już jino jako neczajta.


text:
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-3
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-4
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-5
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-6
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-7
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-8
- Wroclaw cathedrale st jean baptiste Katedra św. J-copie-9
- Wroclaw écluse parc pologne (159)
- Wroclaw eglise Kościół Św. Macieja pologne (277)
- Wroclaw eglise Kościół Św. Macieja pologne (282)
- Wroclaw eglise Kościół Św. Macieja pologne (283)
- Wroclaw eglise Kościół Św. Macieja pologne (284)


text:
Kamela
Kamela (Camelus) - zorta wjelgich cyckočůw pařistokopytnych s familije kamelowatych. Přinoležům do nojwjynkšych ssakůw kopytnych. Fizjolůgičńy sům uůne přistosowane do žyćo we warůnkach suchygo a gorkigo klimatu, sům čynsto wykořistywane kej zwjyřynta užytkowe.
[Sprowjej] Gatůnki
We tyj zorće idźe wykozać dwa gatůnki:
- kamela dwupuklato (Camelus bactrianus syn. Camelus ferus – wystympuje tak w stańe dźikim (kamela dwupuklato dźiko C. ferus), jak a w chowje (kamela dwupuklato domowo, baktrjan C. bactrianus)
- kamela jydnopuklato (dromader*) (Camelus dromedarius) – wystympuje ino jako gadźina hodowlano
Mjano dromader to je feler naškryflany we yncyklopedyjach, richtik to śe mjanuje dromedar z uać. jako stoji wyžyj[zdrzůdło?] .


text:
Rozmańci ludzie
Pónbóczek mo rozmańto rasa
Jedyn je szpetny,a inkszy sama krasa
Sóm tacy co poradzóm miłować
A inksi yno drugich szterować
Sóm tacy co drugim pomogajóm
I tacy,co sztyjc szkamrajóm
Jedni by inkszych w łyżce wody utopili
Choćbyś pod i tak by cie smolili
Ludzie i ludziska na śwjecie mjyszkajóm
Bo s Pómbóczka woli sie rodzóm i łumjyrajóm
Przeca śwjat do wszyskich stworzóny !
Tuż czamu jedyn sie mo dobrze ?
A drugi życiym sztyjc łumynczóny ?
Ciynżko to pojónć i pokapować
Czamu ludzie nie poradzom sie miłować ?
Na co sie żeróm i sztyjc sztychajóm ?
Przeca jedno yno życi majóm !
Czy serca w pojszczodku u nich s kamjynia ?
Czy poradzóm ? czy chcóm - samym na lepsze pozmjyniać?
Urszula Oślislok
- There are no comments yet


text:
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, konkurs fraszki , sowizdrzol, dyplom, nagroda, poezja, klara, slonski sowizdrzol, chlop, baba, karlik
Fraszki konkursowe
Co tu pocznyć ? Baba se już nie wjedziała co ze chłopym mjała pocznyć Dziecek mo już wjela,a łón nie doł ji łodpocznyć Klara Jedna Klara sztyjc rzykała A djobła za skóróm m
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szpaski konkursowe, szpaska w lesie, rymowanki, wiersze, poezja, las, przyroda, natura
Szpaski konkursowe - Szpaska w lesie
DombSzumi w lesieDomb zgrzibjały,Echo niesie,Że zmurszały.Łod starości chrobaczywy,Ale jeszcze żywotliwy.
GrzybyMechy leżom,Kozok rośnie,Ludzie idom,R
Sowizdrzoł - tak sie we wsi zwoł Mjała baba Sowizdrzoła Ło tym niy wjedziała A tyn lotoł kaj popadło Cołko wjeś klachała Bańtowoł po szynkach Flacha trzimoł w rynkach Głowa twardo mjoł


text:
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, konkurs fraszki , sowizdrzol, dyplom, nagroda, poezja, klara, slonski sowizdrzol, chlop, baba, karlik
Fraszki konkursowe
Co tu pocznyć ? Baba se już nie wjedziała co ze chłopym mjała pocznyć Dziecek mo już wjela,a łón nie doł ji łodpocznyć Klara Jedna Klara sztyjc rzykała A djobła za skóróm m
Sowizdrzoł - tak sie we wsi zwoł Mjała baba Sowizdrzoła Ło tym niy wjedziała A tyn lotoł kaj popadło Cołko wjeś klachała Bańtowoł po szynkach Flacha trzimoł w rynkach Głowa twardo mjoł


text:
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szpaski konkursowe, szpaska w lesie, rymowanki, wiersze, poezja, las, przyroda, natura
Szpaski konkursowe - Szpaska w lesie
DombSzumi w lesieDomb zgrzibjały,Echo niesie,Że zmurszały.Łod starości chrobaczywy,Ale jeszcze żywotliwy.
GrzybyMechy leżom,Kozok rośnie,Ludzie idom,R
470 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, a jo pleja, trowa, trowsko, plyc, plewic, ogrod, zegroda, kwjotki, kwjeci, kwiaty, plewic, sloneczko, upal, wor, hyc, kawa, odpoczynek, natura
A jo pleja
Pleja i pleja,a trowa rośnieJe to zajś w lato,było przy wjośniePopadze deszcza i hyca trochaTo zaro rośnie djosecko trowaZarosło kwjotki djosi trowiskoA jo to rwja i pleja
Natura
Jako fajnie słónko śwjyci
Rosnóm strómy,kwitnie kwjeci
Łónki cołki ukwjycóne
I trowy pjykne zielóne
Słóńce śwjyci nad głowami
Czasym skryje sie za chmurami
Deszcz popado bo go trzeba
I ko


text:
349 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, mrok i cmok, ksiezyc, miesionczek, gwiazdy, mrok, srebrne, szczybne, dom, okno, parapet, deszcz, pogoda
Mrok i ćmokZa łoknami mrkza łoknami ćmokni mjesiónczka ni gwjozdeczkiyno na szybach kapeczkina fynsterbet sie kulajómjak szczybełka wyglóndajóma deszcz padze ,nie przestowote kapeczki ciyngym dowo i p
474 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, cudno ta noc, cudowna noc, gwiazdy, ksiezyc, mjesionczek, niebo, chmury, nocka, komar, kopruch, cma, mora, blask, migot, promyk, sen, snik, spac, lozko, wieczor
Cudno ta nocZ wjeczora pjyknegoZe dziónka gorkigoJo se dychnyć muszaNim do pryka ruszaChoć mory lotajómKopruchy bajsajómMje to nie szterujeKajś gwjozdka ślatujeNa niebje mjesiónczekNa szczybno mi mrug
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc kupaly, ta noc, noc swjyntojansko, sobotka, wianki, woda, ogienpowietrze, luft, ziemia, ogniska, fojery, zabawa, kwiat paproci, blask, ksiezyc, noc, do rana
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta


text:
Kronos
Kronos je w grjekskej mytologiji najmłódši syn Gaie (zemja) a Uranosa (njebjo) a nawjedowar Titanow. W romskej mytologiji wotpowěduje jemu Saturn(us).
[wobdźěłać] Etymologija
Jeho mjeno zwjazachu w antikskej ludowej etymologiji hižo jara zahe z mjenom boha časa Chronosom, štož je pak etymologisce wopaki. Spočatnje běštaj to dwaj bohaj, kotrajž so potom w někotrych tradicijach zjednoćeštej. Prašenje za prawej etymologiju je zwadne; tuka so, zo je so słowo Kronos wot kraino wotwodźiło. Po tym je Kronos tón, kiž zakónči, zdokonja.
Prawdźepodobniše pak je, zo je mjeno předgrjekskeho pochada a Kronos z někajkeje předgrjekskeje tradicije přewzaty.
[wobdźěłać] Mytologija
W zažnym času mytologije njeměješe Kronos hišće žane krute městno w genealogiji bohow. Ze wšelakorych wersijow mytosa je so Hesiodowa přesadźiła, w kotrejž so Kronos jako syn Uranosa a Gaie wobhladuje.
Dokelž je Uranos swoje dźěći – kyklopow a hekatoncheirrow – tak hidźił, zo je jich do Tartarosa, do podswěta, zatamał, porodźi Gaia swoje dalše dźěći – titanow – skradźu. Wona naštyka skónčnje Kronosa, zo by swojeho nana ze serpom kastrěrował.
Kronos bu z tym knježićel nad swětom a załožićel Złoteje doby. Po rysowanju Hesioda wuda so jeho sotra Rhea na njeho. Ze stracha, zo jeho dźěći jemu móc wozmu, zežra wón je: Hestiu, Demetera, Hera, Hadesa a Poseidona, tych Kronidow. Najmłódšeho syna pak, Zeusa, schowa Rhea po radźe Gaie a Uranosa w prózdnjeńcy hory Aigaion na Kreće, mjeztym zo poda Kronosej kamjeń do pjeluškow wity, kotryž tutón spóžrě, bjez toho zo by jebanstwo pytnył. Tak móžeše Zeus njemyleny wotrosć. Pozdźišo poradźi so Zeusej, swojeho nana z lesću a namocu přewinyć, na čož Kronos najprjedy kamjeń a po tym swoje spóžrěne dźěći wupluny. Zeus staji kamjeń na kultowe městno Pytho (Delphi), zo bychu jón smjertni wobdźiwowali.
Orphikojo powědaja, zo Kronos jednoho zakrasneho dnja wot mjeda, kotryž z dubow ćečeše, wopojeny ležeše a Zeus jeho tak sputać zamó a jeho na to do elyziskich honow, na „kupu zbóžnych“, wotwjedźe, hdźež Kronos do dźensnišeho přebywa. Tohodla traje Złota doba na elyzionje dale, mjez tym zo je so z kastrěrowanjom Kronosa na zbytnej zemi skónčiła.
[wobdźěłać] Žórła
- Němska wikipedija


text:
Czorno Gůra (czornogůrsko godka ЦpHa Гopa / Crna Gora, ńysłowjańske godki: Montenegro) - państwo we połedńowyj Ojropje, na Bałkanach. Je rozlygowane na wybrzyżu Adryjatyckigo Morzo, lůndowo grańica mo ze Syrbijům, Kosowym, Chorwacyjům, Bośńům a Hercegowinům a Albańijům.
Je to nojmodsze ze ńypodległych państw Ojropy (jak ńy rachować Kosowa, kere ńy mo połnygo mjyndzynarodowygo uznańo). Powstało po absztimůngu we sprowje samostanowjyńo, kery mjoł plac 21 maja 2006. Ńypodległość uogłoszůno 3 czyrwca 2006. Podug postanowjyńůw zwjůnzku Syrbije a Czornyj Gůry, jygo prownym nastypcům uostała Syrbijo a Czorno Gůra jako nowe państwo samodźelńy muśała storać śe uo przyjyńćy do mjyndzynorodowych uorgańizacyjůw. Uod 2006 noleży do UZN, a uod 2007 do Rady Ojropy.


text:
Rym a GodkaMy chcymy pamiyntać ta nasza godka Jak nóm prawioła óma , ópa ,ciotka Eli wszysko pódzie we zapómniynie Eli jak umrzymy ze godki ciynie
Marijanka i Achimek
Pod strómym wele płotka i hyndogij rzyce siednoł siwy starzik szło w tyn czos ku lecie
Wiater dmuchoł w hyrdzie dziecka sie zebrały przi starziku siedły na bery czekały
Osprawiej starziku my rade suchomy keroś z piyknych bojek tako co niyznomy
No toż moje dziecka już zaczynom godka siodejcie na trowa wele tego płotka
Dziecka posiadaly nastawiyły uszka a wielge skupiynie było na ich buźkach
Starzik sie poszkroboł kucnył ze dwa razy poprawioł siedzynie i zaczon se gwarzyć:
Za górom za rzekom za zielonóm dolinóm we ubogij chałupce żył Antonik z familijóm
Mioł dobro żoneczka o sercu gołymbia i gryfno cereczka dlo nij chciołby ksiyńcia
Tako im te życie w pokoju leciało możno by tak było dyć cosik sie stało
Toż jednego dzionka kej słoneczko grzoło przełaziył tam karlus i gwizdoł wesoło
Piyrszy roz w te strony przywioło wandrusa wielge mioł pragniynie ku studni doł szusa
Napioł sie wodziczki przetar czoło z potu patrzi a tam cudo stoji wele płotu
Ze wionkym na gowie jak we swojim śniku jako ta ksiynżniczka aże brakło dychu
Była to cereczka ta od Antonika Marijanka gryfno ze głosym słowika
Zakochoł sie synek yno wejrzoł na nia we sercu mu pikło toż zaczón starania
Zagodoł Marijance Tyś piykno freliczko dej mi na Cia patrzeć na te gładke liczko
Freli we serduszku ciepło sie zrobiło karlus był urodny cosik zaiskrzyło
Mamulka ku obiedzie cereczka wołała zejrzała wandrusa tyż go zaproszała
Wleźli do chałupy tam czekoł Antoni przylecioł ze dwora kaj doglondoł koni
Roz za razym blikoł na cera na gościa poznoł że ku siebie te przonie czuł w kościach
Kej matka z Marijankom poszły schraniać w kuchni Antonik ze gościym wiśnióweczki szlukli
Powiydz mi karlusie skond cie tu przyniósło kaj mosz familijo jake mosz rzemiosło
Bo przaja cereczce chca dlo nij dobrego wyklaruj mi wszysko niy chca dlo was złego
Mom Antoni prośba wszysko wyłonaca najmnij ze dwa konie jo za to zapłaca
Wezna cie ze sobom to piyńć godzin drógi poznosz mojich ojców zawitosz w me progi.
Antoniczek przistoł na tako ugoda żonce i cereczce doł kusinek w gowa
Karlus tyż niywiastom pokłonioł sie nisko wejrzoł freli w oczy ji w serduszku ścisło
Niy trop sie Marjanko krziwda sie niy stanie prziwieza ci ojca kej dzionek nastanie
Tóż sie pożegnali we dróga ruszyli z dobrym jodłym pakslik to tasi wsadzili
Jechali bez łónki lasy i doliny stanyli przi górze kaj rosły maliny
Tukej odpocznymy chocioż niedaleko trza koniom dać wody nad tom piyknom rzykom
Ojciec Marijanki patrzoł w zachwycyniu piykno ziymia pomyśloł i siednoł sie w ciyniu
Kej odpoczli trocha i wykustowali wsiedli na koniki pojechali dali
Naprzeciwko oczom wyrosło zomczysko we jednyj ze wieży dzwon złotym zablyszczoł
Kej tam dojechali do zamkowyj bramy Antonik nerwowy niy strzymoł tyj szpany
Powiydz mi karlusie kaj ty mie tu kludzisz? Jo żech przeca myśloł że ty z prostych ludzi
Karlus puścił oko ,gwizdnoł se wesoło, a kupa dworoków stanyło wokoło.
Witej mody ksiyńciu ojcowie czekajom dugo Cie niy było toż utropa majom.
Kej sie okompiymy nowe chca odziynie , we zomkowyj izbie rychtujcie jedzynie
Mom powiadómiynie uciechy z tym Wiela , doczkocie niydugo wielgigo wesela
Okompani przeblecyni we szykowne szaty , wleźli już do izby kaj czekały swaty
Antoni dyrgotoł cołki we posztrzodku a w gowie klupało choby sto kijonków
Kaj jo sie tu znod pytoł w duchu siebie dyć tu tako znoczność eli jo je w niebie?
Witej synu ,gościu pedziała Królowo , Król zawinoł wonsa wejrzoł ugodowo
Kej wszyske pojedli król dźwignoł lampusa , za dobre nowiny wino trza nom szlukać
Osprawiej Achimku nasz kochany synku , za tyn czos naleja do lampusów winko
Ano dobry ojcze wszysko podug myśli , piykno frelka kochóm takóm jak żech wyśnił
Skrómno i robotno a ojców mo w zocy , miłowanie widziołch kej wejrzołch w te oczy
Ona niy wiedziała żech majyntny włodca , yno pokochala biydnego wyndrowca
Kucnół se Antonik głos mioł doś chrapliwy , ej Wy zocni ludzie a coż to za dziwy
Eli Ty Ksionże chcesz ta moja cera? Dyć jo niy wyprawia hucznego wesela
Oj biyda mi bydzie tako Was ugościć , byda jo zmuszóny cołki roczek pościć
Niy trza Ci starunku Ty dobry czowieku przeca nic niy chcymy niy momy w tym cweku
Wszysko sie odbydzie tukej na zomczysku a dobro tych modych toż to dlo nos wszysko
Tak to prawiół Król skwolóła Królowo nom styknie że piykno bydzie ta synowo
Bele sóm te śniki Achimka spełnióne a nóm trza rychtować zaś na dróga konie
Trza przywiyź Marijanka i jej mateczka bydzie óna nóm jako ta cereczka
Tyż tak sie stało w dróga wyruszyli do piyknyj karocy koniki przypnyli
Antonik , Ksionże , Król i trzi fajtusy ku chałpie Marijanki jechali jako szusy
Sztyry godziny yno to zetrwało słoneczko dziypiyro ze nieba wejrzało
Przed chałpom czekała gryfno Marijanka ze świeżutkim mlykym stoła przi nij kanka
We kuchni matula sie wartko krzontała dlo gości śniodanko już przirychtowala.
Moja Marijanko klynknoł Ksionże mody pragna Cie za żonka boś przednij urody
Zgódź sie nojmilejszo powiydz - ja - kwiotuszku take gorke słówka szeptoł ji przi uszku
O ty mój wandrusie tyś ksiyńciym a jo biydoczka , zgodzom sie Achimku… płaczki stoły w oczkach
Toż szykuj sie frelko do zomku jadymy tam ślub , weselisko huczne odprawiymy
Dyć i tak sie stało weselisko było a tyj modyj porze w życiu sie szczyńściło
Żyli we dobroci dziecek sie doczkali do późnyj starości mocno sie przajali
Chocioż tu w tyj bojce żodyn niy czarowoł strzigi niy lotały rycerz niy wojowoł
Smoka tyż niy było ani jednyj wróżki , nale skrómność wielgo we duszy kwiotuszki
Tu prawe przajanie bez chciwości złota i te nojważniejsze serca czyste cnota
No i co dziecioczki fajno bojka była?
Dziołszki. … ja starziku
Chopcy … nos nudziyła
Autor: Filomyna
Barbara Politaj
Nagrodzony przez Towarzistwo Piastowanio Ślónskij Mowy „Danga”
http://www.nettg.pl/Aktualnosci/Szukaj/Kraj/Marijanka-i-Achimek-po-slasku-najlepszym-opowiadaniem-dla-dzieci,16321,1500,1
http://twojaruda.pl/%22Marijanka-i-Achimek%22-zwycieza-w-prestizowym-konkursie-dla-dzieci!,9367


text:
Les Paul
Les Paul (rodz. 9 czyrwńa 1915 we Waukesha, um. 13 śyrpńa 2009 we White Plains) – amerikański dżezowy gitarzista a tyż wynalozca. Nojbarzi znůmy skiż wynaleźyńo elektrycznyj gitary kero ńy mjoła rezonansowygo pudła. Jygo prototyp ńy znod zastosowańo, nale model Gibson Les Paul, kery zaprojektowoł lo firmy Gibson, doł możliwość powstańo rokowyj muzyce a je bezma ńyzmjyńůny we użyću aże do dźiśej. Inksze jygo wynalozki to overdubbind, delay a wjelośladowe nagrywańe. Dostoł nadgroda Grammy Trustees Award we 1983 roku.


text:
Fjodor Michajlowič Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo jaden z njewuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut "Chude luźe". (Eksistěrujo górnoserbski pśełožk wót Katy Malinkoweje!)
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow bu denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 wujdu jogo knigły "Zapiski z marłego doma" - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje "Grac" (wudate 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pšed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman "Idiot". Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. "Bratšy Karamasow" jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.