text:
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Jako bě prof. Wink młoda, zalubowa so do muža z hinašeho kraja. Tak so rozsudźi swój kraj wopušćić a z nim žiwa być. W lětach po tym wona wšitko činješe, zo by so do noweje wokoliny integrowała. W intensiwnych kursach nawukny rěč swojeho noweho kraja a po někotrych lětach ju nimale běžnje rěčeše, zo so ju ludźo lědma hišće prašachu, zwotkel akcent poprawom pochadźa.
Nabožina, migracija, razantna towaršnostna změna, identita, přisłušnosć a wotmjezowanje – tele hesła njejsu jeno dźensa brizantne, ale zbudźachu tež hižo w prjedawšich časach wótre diskusije a sylne rozestajenja mjez domoródnymi a přisydlencami. Naspomnjenym hesłam a temam wěnuje so stawiznar Benjamin Gallin w swojej Lipšćanskej disertaciji „Katholische Arbeiter im Mutterland der Reformation. Konfession und Arbeitsmigration in Sachsen 1871–1914“, kotraž je loni w Paderbornje wušła. Statysacy katolikow, hłownje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, ale tež z Italskeje běchu w Sakskej kónc 19. a spočatk 20. lětstotka dźěło pytali. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy jenož (wospjet) na wobmjezowany čas w Sakskej skutkowachu. Runočasnje móžemy w katolskej cyrkwi, kotraž bě w dotal přewažnje ewangelskej Sakskej na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowana, njesměrny rozmach nastupajo natwar cyrkwinskich strukturow wobkedźbować.
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Koronapandemija a z njeje slědowacy lockdown je čas měnjacych so wašnjow a prawidłow. Za mnohich je to zdobom čas stracha. Za prof. Winka, kiž rady pućuje a so z přećelemi zetkawa, kiž runje tak rady za ludźimi slědźi – štož sej wuski kontakt z nimi žada –, kaž studentam přednošuje, je čas korony jara ćežki. Stajnje dyrbi online być, štož jeho womučnja, a zwjetša internetne zoom-diskusije z kolegami a studentami jeho njespokojeja. Za njeho je direktna interakcija njenarunajomna.
Kaž kóždy fenomen ma tež pandemija po zdaću wjace hač jenož jednu dimensiju. Prof. Wink dyrbi připóznać, zo bě jeho karbonowy slěd jara sylny. Wón jara paruje pućować, přiwšěm so wjeseli, zo zemja mjenje ćerpi.
Zajimawe, što wšo zamóže tajki koronawirus nastorčić a wotkryć. Štó drje w Serbach je wědźał, zo ma serbski rozhłosownik Milan Grojlich hišće druhu karjeru jako hudźbnik? Karjera snano njeje cyle prawe słowo, přiwšěm je rodźeny Bukečan hižo něšto lět – abo lěpje prajene hižo wot časa młodźinskich lět, potajkim połojcu swojeho žiwjenja – hudźbnje po puću. Skutkuje jako gitarist skupiny, komponować a spěwać tohorunja zamóže.
Swój prěni zjawny wustup we Łužicy jako spěwytwórc Rokotak měješe Grojlich před pjeć lětami w Chróšćanskej putniskej hospodźe. Na tymle koncerće pak je jeno swoje němskorěčne spěwy předstajił. Jeho takrjec serbski „comingout“ jako Rokotak sta so we wobłuku pandemije. Hnydom tři serbske „Spěwy přećiwo krizy“ bě w měrcu internetnje wozjewił, a jury Serbskeho poskitka tydźenja w syći je jeho 7. meje za nje z mytom wuznamjeniła. Wosebje „Prózdne dróhi“ – na krizu přebasnjena warianta pěsnje „Hory módre, ja was znaju“ – su zajimcow přeswědčili.
Ptačk, kotrehož njewidźiš
Ludowe nakładnistwo Domowina je w kooperaciji z Bianku Wjeńcynej a Katju Senner wudało nowy wobrazowy słownik za dźěći wot dweju lět. Janina Mikławškowa je jón lektorizowała. Kniha z twjerdeho papjerca wopřijima 30 pisanych wudebjenych stron. Twjerdy stabilny material je cilowej starobje přiměrjeny, wšako měri so nowostka na małe dźěći. Přiwšěm móhła wjazba tróšku krućiša być.
Što na was čaka ...
Nowowudaće je jednorěčne – ilustracije su jenož serbsce popisane. Spěchować ma so tak nałožowanje serbskeho słowoskłada bjez wliwa dalšeje rěče. Přełožk principielnje trěbny njeje, wšojedne na kotrym rěčnym niwowje so wužiwar pohibuje. Wšako su wobrazy jasnje ilustrowane. Pěstowarske dźěći trjebaja wězo kompetentneho čitanskeho partnera.
Majestotnje witatej će w barokowym stilu twarjena wěža Rakečanskeje ewangelskeje wosadneje cyrkwje a žołtobarbny farski dom. Na zornowcowym ramiku wonkownych duri čitaš lětoličbje 1603 a 2014 a mjez nimaj „Pfarramt“. Tu bydli wot 2018 cyrkwinska stawiznarka dr. Lubina Malinkowa z mandźelskim, fararjom dr. Robertom Malinkom, a ze štyrjomi dźěćimi.
„Mi so w tutym domje jara lubi. Stawizny w nim dychaja“, praji 37lětna młoda žona. Na tajkej podobnej, ze stawiznami napjelnjenej farje w Hrodźišću pola Wósporka je wona hižo ze staršimaj, bratromaj a sotromaj bydliła a rjane dźěćatstwo dožiwiła. Wědomostnica powěda mi wo času, jako bě nan z Hrodźišćanskim wosadnym fararjom. Tam nimo wjesnjanosty a někotrych staršich ludźi nichtó serbsce njerěčeše. „My doma konsekwentnje serbowachmy. Staršej čitaštaj nam dźěćom serbske powědki, kaž na přikład z knihi ,Brunčki‘ z lěta 1909 a z knihi ,Serbske baje‘. Smy serbske ludowe spěwy a kěrluše spěwali.“ Zhromadnje z wjesnymi dźěćimi twarjachu budki, łažachu po štomach a so po wsy honjachu.
Jeje doba so nachila: Spočatk junija jednaćelka Budyskeho Ludoweho nakładnistwa Domowina Marka Maćijowa na wuměnk dźe. Dlěje hač štyri lětdźesatki je studowana dźiwadłowa wědomostnica w LND skutkowała. Cordula Ratajczakowa je so z njej rozmołwjała.
Rozžohnujeće so w turbulentnej koronakrizy.
M. Maćijowa: Haj, z tajkim wužadanjom njeběch ličiła. W prěnim wokomiku sej prajiš, to nětko woprawdźe trjebać njemóžu. Ale naposledk je kaž ze wšěmi problemami, dyrbiš přemyslować a spytać, wšo tak derje kaž móžno zrjadować. To sym činiła. Hač smy naposledk wšitko zmištrowali, budźemy hakle widźeć, hdyž je kriza nimo.
Wjele lět sće LND sobu wobwliwowała – wot 1978 jako redaktorka Płomjenja, wot 1986 jako lektorka, wot 1994 jako nawjedowaca lektorka a minjene 17 lět jako jednaćelka – přirodne stopnjowanje to takrjec. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, so ze šefinu stać a směr serbskeho pismowstwa sobu postajeć?
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Běše pak něhdy, w lěće 2018, zo přednošowaše prof. Wink we Waršawje wo tym, kak móža ludźo z mjeńšinowych kulturow sej swoju rěč a kulturu wobchować.
Kaž přepytowanja pokazowachu, běchu starši španišćinu rěčacych Američanow njezbožowni, zo jich dźěći swójbnu rěč a kulturu zhubjeja a so do jendźelskorěčneje dominantneje kultury asimiluja (připódla prajene, jendźelšćina NJEJE oficialna hamtska rěč USA). Njeby so ty starosćił(a), byštej-li so twoja rěč a kultura na te wašnje zhubiłoj? W někotrych regionach USA přewjedźechu španisce rěčacy starši měrliwe demonstracije a žadachu sej wjace wuwučowanja španišćiny w šulach, zo bychu swoju kulturu zakitowali. Grafito na wozu podzemskeje železnicy w New Yorku samo namjetowaše: „Mexiscy Američenjo, kotřiž španisce njerěča, njech so na swojich chilijowych bunach zaduša – přeradnicy!“


c: text/html

text: W času politiskeho přewróta 1989/1990 steješe stawiznopis NDR w fokusu towaršnostneje kritiki, wšako słušachu historikarjo sobu do system nošaceje elity w dobje socializma. Jich slědźenja so jako ideologiski instrument bywšeje diktatury zasudźichu. Tuta kritika poćahowaše so na wšitke časowe doby a discipliny stawizniskeho slědźenja. Na kóncu dowjedźe to k tomu, zo so na nimale wšitkich stawizniskich wotrjadach při uniwersitach w nowych zwjazkowych krajach dotalni historikarjo z přistajenja pušćichu a městna so z nowymi ludźimi ze starych zwjazkowych krajow wobsadźichu, wšojedne hač jednaše so wo archeologiske, zažnostawizniske, srjedźowěkowske abo nowšostawizniske slědźenišća. Trochu hinak wuwiwaše so rozestajenje w nastupanju serbskeho stawiznopisa. Kritika poćahowaše so wosebje na slědźenja wo 20. lětstotku a tu předewšěm na slědźenja wo dobje po 1945. Tak pokaza so hižo na zarjadowanju Serbskeje narodneje zhromadźizny kónc 1989, hódnoćejo štyrizwjazkowe »Stawizny Serbow« z jedneje strony na šěroku materialowu bazu wo dobje wot započatkow hač do 1917 w zwjazkomaj 1 a 2, z druheje strony so žadaše, zwjazk 4 wo dobje po 1945 dać do makulatury.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jak sroge firmy dbajōm ô naszã gŏdkã
Ôd dugszego czasu ôbserwujã to, jak ślōnskŏ gŏdka corŏz wiyncyj pokazuje sie we produktach i materyjach rozmajtych firmōw.
Jedyn ze piyrszych srogich modernych produktōw, co bōł narychtowany dlŏ ekstra naszego regiōnu, to bōł symulatōr jeżdżyniŏ lastautym i budowaniŏ swojij firmy transportowyj Euro Truck Simulator 2. Gra była stworzōnŏ ôd czeskigo studia SCS Software we 2012 roku i do dzisiej je widzianŏ za jednã z nojlepszych ger we swojij klasie. Sztyry lata niyskorzij studio wydało nastympnõ grã ze tyj seryje – American Truck Simulator – a rozchodzi sie w nij ô gynau to samo, ino zamiast jeździć miyndzy Ôstrawōm, Franfurtym i Lyonym, robiymy swōj biznes w Kaliforniji, Nevadzie i Arizōnie. Ôbie gry sōm tyż we wersyji ślōnskij dziynki chopcōm z IMGN.pro z Bielska, co mie zaangażowali do stworzyniŏ ślōnskij wersyje gry.
Pamiyntōm, jak na samym poczōntku przekłŏdaniŏ wyszło, iże ślabikŏrz niyma zgodny ze literami, co były we grze. Myślołch, iże bydã musioł użyć jakijś uproszczōnyj wersyje alfabetu abo pisać blank inakszyj, ale ôni mi na drugi dziyń pedzieli, że ekstra przeprogramowali grã i terŏz już wszyjsko funguje.
Nastympnŏ srogŏ robota, co ftoś zrobiōł dlŏ Ślōnzŏkōw, to Samsung i jejich mobilniŏki ze systymym Android po ślōnsku. Prziszli do tŏwarzistwa Pro Loquela Silesiana i tak mieli my piyrsze telefōny po naszymu. To bōł rok 2014, durch take rzeczy to była trochã abstrakcyjŏ. A jednak Samsung pedzioł, że fajnie by było, jakby coś takigo zrobić.
We 2016 Martin Grabowski, co pochodzi z Bytōmia, ale swoje żywobycie swiōnzoł ze regiōnami Hiszpanije, poradziōł zrobić to, co mie sie niy podarziło: przekōnoł Facebook, żeby była tyż ślōnskŏ wersyjŏ jejich portalu. Jŏch prōbowoł sztyry lata wcześnij i nic. Widać coż żech robiōł źle. I chociŏż po prŏwdzie sōm tam felery i niy wszyjsko je przełożōne, to ważne je to, iże je ślōnskŏ wersyjŏ.
Niy piszã ô lokalnych firmach, bo wiadōmo, iże jak sie je stōnd, to sie naszã lokalność widzi. Nojbarzij podobŏ mi sie to, iże corŏz wiyncyj srogich światowych firmōw widzi naszã regiōnalność i takimi gestami pokazujōm, iże widzōm, że my sam tyż sōm.
Ale je tyż coś, co trochã szteruje. SCS Software, Facebook, Samsung, Hochland, Coca Cola, Canva (nŏrzyńdzie do tworzyniŏ grafiki online), Wawel, TVN (serial „Diagnoza”), IKEA (foto na wiyrchu) – wszyjske te firmy majōm jedno spōlne: ône niy sōm polske. Prŏwda, Wawel i TVN ôryginalnie sōm polske, ale dzisiej we piyrszyj posiedzicielami sōm Szwajcarzi, a we drugij Amerykany.
Je jedna polskŏ firma, co sie z nij ta polskość wylywŏ: SKOK Stefczyka. Chcieli być regiōnalni, zrobiyli tōż reklamã, co w nij „Ślōnzŏczka” padŏ „nie ma co godoć”. Tela było z tego regiōnalizmu we polskim wydaniu.
Sōm tyż absolutne wyjōntki, jak Wydawnictwo Literackie, co uzdało sie wydać „Dracha” Szczepana Twardocha po naszymu. Je jeszcze jedno wydŏwnictwo niy ze Ślōnska, co mŏ we planie wydać latoś ksiōnżkã po ślōnsku. Ale te wyjōntki bierōm sie z tego, że ksiōnżki wydŏwajōm ludzie naprŏwdã ôświycyni, ze ôtwartym wejdrzyniym na świat.
Czymu tak je? Czymu żeby firma pōmyślała ô tym, iże Polska niy wyglōndŏ, niy gŏdŏ i niy myśli cołkŏ tak samo, potrzebni sōm na wiyrchu ludzie, co sie w nij niy bildowali? Niyma to problym ze polskōm edukacyjōm? To ludzie z drugigo kōńca świata lepij radzōm sie z regiōnami w Polsce aniżeli ludzie stōnd.
A możno to niy edukacyjŏ. Możno take myślynie je w Polsce powszechne. Stolecie niypodległości, powstanie warszawske, Ślōnsk zawsze polski, bo Sobieski tyndy przejechoł i dwiesta strōmōw posadziōł. Ino jedna perspektywa. Niy ma placu na inksze myśli, niy ma placu na inkszõ kulturã, niy ma placu na inkszõ gŏdkã.
Zaczōn żech ale pozytywnie, tōż skōńczyć tyż muszã pozytywnie. Możecie być zicher, iże choćby niy wiym, co sie dzioło, dycki bydōm ludzie, co bydōm dokłŏdać ôd siebie coś ekstra, żeby gŏdka sie niy straciyła.


text:
Poprawom chcyše Pančičanske sportowe towarstwo lětsa swój stoty jubilej porjadnje woswjećić. Wězo bychu tež sportowali. Wosebje integraciski sportowy swjedźeń by za wobydlerjow domu zbrašenych w klóštrje zaso rjany wjeršk był. Aktualneje situacije korony dla pak su so za alternatiwu rozsudźili a přeprošuja wšitkich na digitalny jubilejny běh. Tam móžeće sam/a abo jako mustwo nastupić. Přizjewić maš/maće so prošu z mejlku na .
Chwile běh přewjesć je wot 28. junija do 3. julija 2021. Kóžda sportowča/kóždy sportowc abo kóžde mustwo indiwiduelnje běh na samowuzwolenej distancy absolwuje. Wažne pak je wužiwać někajku fitnesowu app abo něšto podobneho, zo maće dopokaz wo času a kilometrach.
Mjenowane daty pósćelće potom hač do 3. julija (na přikład jako foto) ze swojim mjenom abo mjenom mustwa zaso jako mejlku na naspomnjenu adresu. Wosoby a mustwa z najdlěšimi naběhanymi distancami budu mytowane a wuslědki wozjewjene. Jurij Bjeńš
Baku (kh/SN). Narodne mustwo Waliziskeje steji na europskich koparskich mišterstwach (EM) před zaćahom do wosmifinala. Mustwo trenarja Roberta Pagea doby w druhej skupinskej hrě suwerenje z 2:0 přećiwo Turkowskej. Jeje wubranka, kotraž bu w Bakuwje wot něhdźe 30 000 přiwisnikow podpěrana, steji z nul dypkami po dwěmaj partijomaj před kóncom. Aaron Ramsey docpě po přihrawce Garetha Balea w 42. min. prěnje wrota za Walizičanow. W druhim połčasu bě Bale jědnatku njezbožownje přetřělił, pomhaše pak krótko do wothwizdanja z wuspěšnej přihrawku Connorej Robertsej trjechić kónčne 2:0.
Po hłownej zhromadźiznje Radworskeho ST 1922
Sada w nadpismje je so minjeny pjatk wječor dlěje hač tři hodźiny kaž čerwjena nitka přez hłownu zhromadźiznu ćahnyła, na přikład ličbu čłonow nastupajo. Tuchwilu je jich 264, štož je nimale runje telko kaž do korony. Strach, zo ludźo pjenjez dla swoje towarstwo wopušća, bě w Radworju tuž njewoprawnjeny.
Spušćomnosć knježi tež mjez sponsorami. ST Radwor drje je „jenož“ wjesne towarstwo, kóžde lěto pak je wjace hač 100 rjemjeslnikow a předewzaćelow podpěruje. Za čas korony drje su jednotliwcy swoje sumy pomjeńšili, ale „wotskočił“ žadyn njeje. Tak móžachu w Radworju w lětomaj 2019 a 2020 wjace dochodow wotličić, hač mějachu wudawkow.
Mnichow (kh/SN). Němske narodne koparske mustwo je z poražku přećiwo amtěrowacemu swětowemu mištrej Francoskej do europskich mišterstwow (EM) startowało. Samowrotow škitarja Matsa Hummelsa w 20. min. dla su chowancy zwjazkoweho trenarja Joachima Löwa w Mnichowje 0:1 faworitej turněra podleželi. Po wótrej třělwje Lucasa Hernándeza před wrota Manuela Neuera so Hummelsej njeporadźi bul wotwobarać. Hrajny nastroj přizemi na to njezbožownje w swójskich wrotach.
Němska wubranka koparjow storči přećiwo perfektnje nastajenym Francozam na swoje hranicy. Nadběh wokoło Thomasa Müllera dósta so zrědka do strašnych conow a zwrěšći na škitarjomaj Benjaminje Pavardźe a Hernándezu. W druhim połčasu mějachu hosćićeljo tójšto dobrych šansow. Partija běše hač do kónca wotewrjena. Hladajo na dwoje dalše wrota Francozow, kotrež sudnik nimohry dla njepřipózna, su woni zasłužbnje dobyli.
Po tym zo su hižo dwanaće zazběhowych hrow na lětušich europskich koparskich mišterstwach přewjedli, pokročuja w turněrje dźensa z dalšimi. Kóžde mustwo ma wotnětka swoju druhu partiju.
16.06. 15:00 Finska – Ruska
16.06. 18:00 Turkowska – Waliziska
16.06. 21:00 Italska – Šwicarska
17.06. 15:00 Ukraina –
Sewjerna Makedonska
17.06. 18:00 Danska – Belgiska
17.06. 21:00 Nižozemska – Awstriska
18.06. 15:00 Šwedska – Słowakska
18.06. 18:00 Chorwatska – Čěska
18.06. 21:00 Jendźelska – Šotiska
19.06. 15:00 Madźarska – Francoska
19.06. 18:00 Portugalska – Němska
19.06. 21:00 Španiska – Pólska
20.06. 18:00 Italska – Waliziska
20.06. 18:00 Šwicarska – Turkowska
21.06. 18:00 Ukraina – Awstriska
21.06. 18:00 Sewjerna Makedonska – Nižozemska
Minjenu sobotu je sekcija wolejbul sportoweho towarstwa Viktoria Worklecy nowej bičwolejbulowej hrajnišći za Worklečanskej ćěłozwučowarnju z małym internym turněrom wotewrěła. Naprawa bu z pomocu dawkowych srědkow na zakładźe wobzamknjenja etata Sakskeho krajneho sejma sobu financowana.
Ideju, dalše hrajnišćo w pěsku wutworić, su hižo w zašłym lěće zrodźili. Worklečanske bičwolejbulnišćo bu w lěće 2006 natwarjene. Hižo na Captainscupje – tradicionalnym bičwolejbulowym turněrje we Worklecach – bě naprašowanje wulke, městno za hraće pak jenož na jedne hrajnišćo wobmjezowane. Wot měrca 2020 nasta přidatny ćišć korony dla, trening pod hołe njebjo přepołožić. Tola za telko mustwow na jenož jednym hrajnišću njebě městna dosć. Tuž wjedźechu zamołwići předsydstwa a zastupjerjo mužow prěnjeho muskeho mustwa Viktorije Worklecy w meji 2020 pola Sakskeje natwarneje banki rozmołwu za zapodaće próstwy wo spěchowanje. W septembrje próstwu stajichu a měsac pozdźišo, w oktobrje 2020, bu próstwa přizwolena. Tuž započa so twarska faza za nowej bičwolejbulnišći w oktobrje 2020.
Michał Šrajer z Chrósćic je jedyn z wjacorych serbskich triatletow. 43lětny bywši a wjelelětny kopar Sokoła Ralbicy/Hórki bě tam jako njesebičny běhar na lěwym křidle znaty. Z kopańcu drje so přeco hišće zwjazany čuje, wšako trenuje jónu wob tydźeń najmjeńšich pjerachow-bambinije delanskeho sportoweho towarstwa. Dźensa pak triatlon dźeń a wjetšu rólu w jeho wšědnym dnju hraje. Jurij Bjeńš je so Chróšćana mjez druhim prašał, kotre wosebite cile lětsa ma.
Michale, kak sy poprawom k triatlonej přišoł?
M. Šrajer: Je to sportowa družina, při kotrejž trjebaš dobru wutrajnosć, a poněčim docpěwaš tam tež lěpše wuspěchi. Wšako swoje ćěło dale a lěpje zeznawaš a wěš, na kotrych dnjach móžeš tež najlěpše wukony pokazać. Ja so přeco hišće jara derje čuju a dźeržu so fit. Dokelž je mjez płuwanjom, kolesowanjom a běhanjom dobra wotměna, mi triatlon ekstremnje wjele wjesela wobradźa.
Kajke běchu twoje spočatki?
Sevilla (kh/SN). Čech Patrik Schick je wčera z dwojimi wrotami čěske narodne koparske mustwo k dobyću přećiwo Šotiskej wjedł. Při tym běchu jedne rjeńše hač tamne.
Na štwórtym hrajnym dnju europskich koparskich mišterstwow (EM) přesadźi so w prěnim dwuboju dnja Čěska w skupinje D suwerenje z 2:0 přećiwo Šotiskej. Cyle jasnje wusahował je Patrik Schick. Prěnje wrota docpě wón z hłójčku, po tym zo bě so w powětře přećiwo přećiwnikomaj přesadźił. A dokelž te hišće rjane dosć njeběchu, třěli 25lětny w druhim połčasu bul z něhdźe 50 metrow do saka.
Tučasnje najlěpši nadběhowar swěta Polak Robert Lewandowski njeje porno tomu na EM překwapić móhł. Pólska podleža po słabym a njezbožownym předstajenju 1:2 susodej ze Słowakskeje. Pólska bě spěšnje w zastatku. Róbert Mak bě z wótreho kuta na wrota třělił, a bul skoči wot žerdźe na wrotarja a wottam do saka. Hnydom po přestawce wuruna Karol Linetty. Remis pak dołho njedźeržeše. Sydom mjeńšin po tym zo bě Grzegorz Krychowiak žołto-čerwjenu kartu dóstał, docpěchu Słowakojo z jednym koparjom wjac na hrajnišću dobyćerske wrota přez Milana Škriniara.
Dokelž je hižo wjacore tydźenje a měsacy rěč wo personelnych změnach w kadrje regionalneho koparskeho ligista FC Energije Choćebuz, njezadźiwa powěsć wo dźesać wotchadach.
Znate dawno bě, zo chcetaj bratraj Felix a Florian Brügmann nowe puće hić. Strašny nadběhowar Felix přizamknje so VSG Altglienicke, škitar Florian Chemiji Lipsk. Z Kamjeničanskim FC je sej Dominik Pelivan tohorunja stafloweho konkurenta jako nowe wužadanje wuzwolił. Felixa Geislera ćehnje do ródneho Wětošowa. Wón budźe přichodne tři lěta w trikoće wyšeho ligista VfB Kśišow hrać. Z Ricom Gladrom, Marcelom Hoppu a Marijom Crničkim wopušća třo mužojo srjedźne polo FC Energije. Adrian Jarosch a Iven Löffler njedóstanjetaj nowe zrěčenje. Wrotar Tim Stawecki chce z wukubłanjom započeć a připódla za wyšeho ligista Braniborski SC juh hrać.
Dokelž tež kotrenar Tim Kruse klub wopušći, njepytaja w Choćebuzu za hrajnu 2021/2022 jenož nowych koparjow, ale zdobom tež kotrenarja za šefnazwučowarja Clausa-Dietera Wollitza. Wčera je dźewjaty lońšeje koparskeje sezony trenować započał. Georg Zielonkowski
Rom (kh/SN). 16. europske mišterstwa kopańcy (EM) su minjeny pjatk w Romje zahajili. Wosebitosć turněra, kotryž bu koronapandemije dla wo lěto přestorčeny, je, zo přewjeduja hry w jědnaće wšelakich krajach a stadionach.


text:
Šćuka
Šćuka (Esox lucius) je rubježna ryba, kotraž docpě starobu wot 15 do 30 lět a wahu wot hač do 30 kg. Wona je 1 – 1,50 m wulka a je mjasožračk. Šćuka ma zelenošere błysćace šupy a je samotar. Šćuka njeje wohrožena.
Žiwjenski rumWobdźěłać
Šćuka je na sewjernej połkuli žiwa, najradšo w běžacej wodźe. Šćuka je w słódkej a w słonej rěčnej wodźe žiwa. Šćuku nadeńdźeš husto při brjoze w rohodźi. Tam čaka na jeje žratwu.
CyrobaWobdźěłać
Šćuka je rubježna ryba a z tym tež mjasožračk. Na lěto žerje wona wokoło 40 kg cyroby. Najhusćišo su to tamny ryby, rakowe zwěrjata ale tež amfibije. Njewšědnje je tež zo knježi mjez šćukami kanibalizm. To rěka zo so šćuki tež mjez sobu žeru. Přez jeje dołhe, pyskojte kusadło móže šćuka jeje cyrobu lochko rozkusać. Šćuka je jara agresiwna. Wšo štož je do puća přińdźe wona zežerje. Zežerje samo wodowy ptački a hrymzaki. Wona spóžera cyrobu we wulkich kuskach.
RozmnoženjeWobdźěłać
Šćuka je samotar. Wona je wot třećeho žiwjenskeho lěta splažna. Wona poruje so w měrcu hač do apryla. Wone wotběži tak, zo mužik wo žonku wojuje a ju po boju wopłodźić smě. Po wopłodźenju so žónki blisko brjoha połoža a wotpołoža tam wot jich čełowej waze wotwisace hač do 500000 jejow, kotrež su při spódnowódnych rostlinow přičinjene. Po třoch tydźenjach wurostu z jejow larwy, kotrež so jara skoku dale wuwija a kotrež z wulkosću wot dweju centimetrow hižo młodźata tamnych rybow nadpadnu.


text: Za Jasčana Jurja Młynka je samozrozumliwe swoje předewzaće za sanitarne, tepjenske a wopłóčkowe připrawy dale wjesć, byrnjež hižo starši hač 65 lět był. Dobre styki k partneram a wužiwarjam jeho posłužbow dźě zwjazuja. „Chcu to tež hišće chwilu za swojich kupcow činić, dołhož naslědnika nimam. Smy dotal w mjezsobnosći přeco spokojom byli, a to nochcu spušćić“, Młynk wuswětla. Runje tak mysli wón tež wo swojim skutkowanju za Rjemjesło Bóšicy w Bóščanskej gmejnskej radźe. Hižo 16 lět je w njej aktiwny. „W rozmołwje zhonju, što wobydlerjo paruja a što je jim wažne. To wězo na posedźenjach gmejnskeje rady praju. Mam z toho dźěła stajnje wjeselo. Móžu sobu rěčeć, hdyž wo to dźe za gmejnu a jeje wobydlerjow rozsudźeć.“


text:
Szwůng
Szwůng (uoznoczany buchsztabům a) – wektorowo wjelgość, kero uoznoczo mjyńyńy wartkośći ćoła we czaśe. Wektor szwůngu mo dycki jednaki zwrot co wartkośći.
Jednostka szwůngu we Układźe SI to myjter na kwadrat sekůndy
Wartość szwůngu prostolyńijowygo idźe wyrachować podug mustra:
Kaj to wektor zmjany wartkośći
Szwůng we ruchach krzywolińjowych idźe potajlować na dwje skłodowe: styczne () a normalne (). Szwůng styczny je zwjůnzany ze zmjanům wartkośći lińjowyj a idźe go wyrachować podug mustra:
Szwůng normalny, mjanowany tyż dostrzodkowym, idźe wyrachować podug mustra:
Kaj:
- Průmjyń krzywizny toru
w - wartkość kůntowo


text:
Ansamblowcy koncertuja
Budyšin. Serbski ludowy ansambl pokazuje kónc tydźenja dohromady štyri rozdźělne programy w Hornjej Łužicy. Dźensa w 19.30 hodź. předstaji jeho smyčkowy kwartet na cyrkwinskej žurli Ochranowskeje bratrowskeje wosady pod hesłom „Štyri na raz“ twórby mjez druhim Leopolda Schefera a Helmuta Fryče. Jutře, sobotu, w 10.45 a 12 hodź. rěka na Rěčičanskim Erlichtec dworje „Dudy a přećeljo“. Handrij Henčl a wjacori kolegojo-instrumentalisća prezentuja njewšědne kompozicije za drje najtradicionalniši serbski hudźbny nastroj kaž tež za fujaru, fujawu (Alphorn), huslički a gitaru. Njedźelu w 17 hodź. wuhotuje SLA nazymski chórowy koncert „Ha, lisćička, łopjenka padaja“ w Chwačanskej cyrkwi. Spěwarki a spěwarjo zanjesu pod nawodom Tvrtka Karlovića twórby na přikład Jurja Winarja, Johannesa Brahmsa a Feliksa Brojerja. Zastupne lisćiki skazać móžeće pod knihować abo móžeće sej je při wječornej kasy kupić.
Na oktoberski swjedźeń


text:
Ślązoki nie gęsi
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Fragment książki:
W hyc pod moimi liściami dychnąć se możesz.
Prosza, siednij se tukej, witom cie: Szczynść Boże!
Bo choć słoneczko gynał ze nieba blynduje,
To sie na moich liściach ukrop tyn sztopuje.
Tukej dycki fajnisty wiaterek zawiywo,
A we liściach szpok abo słowik piyknie śpiywo.
Powoniej tyż moje kwiotki. To z nich spijają
Pszczoły, kere potym złociutki miód dowają.
Legnij se tu ku mie! Niych listek mój opowiy
Ci jako bojka, cobyś lepij społ na zdrowie.
Widzisz tera, wiela poradza dać uciechy,
Choć niy rosną na mie jabka ani łorzechy.
Ptok ptokowi godo: - Niy becz! Skończ już ślimtanie!
Dyć mosz luksusowe we klotce miyszkanie!
- Dlo cia fajnie, boś stary i w klotce zrodzony!
Jo pamiyntom na co my ptoki krzidła momy!
- Skuli tyj szkorupy na puklu żol mi cie!
Że tyż poradzisz żółwiu miyszkać w takij klicie!
Na to żółw do myszy: - Lepszo swoja chałpeczka,
Niż wielgo, choć yno lokatorsko noreczka!


text:
Sokrates
Sokrates (gr. Ewkpάtnς, ur. 4 čerwca 469, zm. 7 maja 399 p.n.e.) – jydyn s nojwjynkšych filozofůw greckych. Urodźiu śe i zmar we Atynach.
Jedyne, co uo ńim wjymy, to relacyje jygo učńo Platůna (w postaći spisanych djalůgůw) a Ksynofůnta, a tyž překazy Arystotelesa, Arystofanesa a historykůw greckych. Učńe Sokratesa růžńili śe we wjelu sprawach, a we jejich pismach Sokrates wystympuje čynsto kej retoryčny autorytet, wykuadajůncy půglůndy autora. Ale mimo kwestii spornych pewne půglůndy uwažo śe za řečywiśće sokratejske.
Coukość podyjśćo do wuasnyj wjydzy a překůnań Sokratesa streščo připisywane mu zdańy "wjym, aže ńic ńy wjym" ("scio me nihil scire"). Tradycyjńy předstawjo śe Sokratesa kej wrůga dymokracyji, wskazujůnc na jygo krytyka řečywistośći atyńskij i ludźi kerujůncych sprawůma państwa, a tyž na fakt, iže wśrůd jygo školoři znojdowali śe znůńi wrůgowje ustroju dymokratyčnygo (np. Alkibjades, Platůn, Krycyjoš). Možliwa je ale tyž inkša interpretacyjo, zapropůnowano bez Karla Poppera we dźele Spouečyństwo uotwarte i jygo wrůgowje. Wedle ńij istotno do dymokracyji je wolność suova umožliwjajůnco swobodno krytyka dostřežůnych felerůw i swobodno dyskusyjo uo napotkanych problymach. Wolność suowa je čynńikym wjynkšej efektywnośći państw dymokratyčnych, aby ale we peuńi můguy śe ujawńić pozytywne jeji skutki, kůńyčne je pobudzyńy uobywateli do krytycyzmu (w tym samokrytycyzmu) i samodźelnośći intelektualnyj.


text:
Ekwador
Ekwador (španisce República del Ecuador, kičwa Ecuador Mamallakta) je njewotwisny stat při Ćichim oceanje w sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Mjezuje z Kolumbiskej w sewjeru a z Peruwom w juhu. Stolica je město Quito, kotrež leži w Andach we wysokosći wot 2850 metrow. Najwjetše město je pak w runinje při pobrjoze Pacifika ležacy Guayaquil (2,2 milionaj wobydlerjow). Mjeno dósta kraj po ekwatorje, kotryž přeběži stat ze zapada do wuchoda. K Ekwadorej słušeja tež 1000 km wot pobrjoha zdalene Galapagoske kupy z jónkrótnej fawnu a floru.
W Ekwadorje knježi zasadnje tropiska, włóžna klima, wosebje w přimórskej runinje a w Amaconasowej nižinje we wuchodźe. Na wysočinje w srjedźišću kraja je pak zymnišo a chětro sucho. Najwyši wjeršk Ekwadora je wulkan Chimborazo (6.310 m), kotryž je – ze srjedźišća zemje ličene – najwyše wuhorbjenje na swěće.
Najwjetše města su :
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
Argentinska |
Boliwiska |
Brazilska |
Chilska |
Ekwador |
Guyana |
Kolumbiska |
Paraguay |
Peru |
Surinamska |
Uruguay |
Venezuela
Druhe teritorije: Falklandske kupy | Francoska Guyana | Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy


text:
Karakalpakšćina
Karakalpakšćina (Қapaқaлпaқ Tили, Qaraqalpaq tili) je rěč ze skupiny turkskich rěčow, kotraž je wusko přiwuzna z kazachšćinu.
Wona rěči so wot něhdźe 584.000 ludźi w Kazachstanje a Uzbekistanje rěči,[1] předewšěm w awtonomnej republice Karakalpakistanje na juhu něhdyšeho Aralskeho jězora, hdźež ma tež status hamtskeje rěče.
Karakalpakšćina pisa so hakle wot lěta 1924. Najprjedy wužiwaše so modifikowana wersija arabskeho alfabeta, ale hižo wot 1927 jednotny turkowski alfabet. W běhu rusifikacije zawjedźechu w lěće 1940 za nimale wšě rěče Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Po rozpadźe Sowjetskeho zwjazka přiwzachu Karakalpakojo w lěće 1997 přiměrjeny turkowski alfabet z łaćonskimi pismikami, kotryž so w podobnej formje tež za uzbekšćinu wužiwa.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Karakalpak// A language of Uzbekistan
LiteraturaWobdźěłać
- Northeastern Karakalpak// Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016)
- Southeastern Karakalpak// Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian, eds. (2016)


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 26.08.2018
Dobrze, co ta runda skōńczōła sie we niedziela, bo ôstatnio nojlepsze szpile manszafty ze Gōrnego Ślōnska grały w pōniydziałek, jak my już napisali, co weekend bōł słaby.
Tera bōło lepiyj. Zaczniymy ôd ligi czeskiej, bo w kōńcu wszystke manszafty ze Gōrnego Ślōnska majōm już na swojym kōncie jakeś punkty, a Banik Ôstrawa z kolejki na kolejka corŏz to bliżyj wiyrchu tabuli.
Banik groł u siã ze ôstatniōm we tabuli Duklōm Praga i wygroł tyn szpil klar 2-0, a ôba tory strzelyli już do pauzy. Nojpiyrw Ondřej Šašinka (12 minuta), a potym Dame Diop (43 minuta), kery trefiōł w tym sezōnie już 4 razy i je na drugim placu w tabuli na nojlepszego strzelca.
Do Ôpawy na szpil ze Slezskym przijechała MFK Karwina, kerŏ bōła przed tōm kolejkōm bez punktu. Derby poszły lepiyj Karwinej, kerŏ wygrała 3-1. We piyrszej połowie tora dla Karwinej strzelōł Filip Panak (19 minuta). Po pauzie na 2-0 podwyższōł Vojtěch Smrž (59 minuta). Trzi minuty nieskorzyj nazŏd prziszła nadziejŏ do Ôpawy, bo tora strzelōł Tomaš Smola. Ôpawa cisła na remis, ale we 81 minucie przipōmnioł ô sobie Tomaš Wagner i trefiōł na 3-1 dlŏ Karwinej.
Banik je 3, MFK Karwina 14, a SFC Ôpawa 15.
We II lidze czeskej piyrszy punkt zdobōł Fotbal Trziniec, kery u siã zremisowoł z MAC Taborsko 1-1, ale to za mało, żeby sie ôderać ôd ôstatniego placu we tabuli.
We I lidze polskej dwa szpile gōrnoślōnsko-krakowske i podział punktōw. Nojpiyrw we piōntek Piast Gliwice wygroł u siã ze Cracoviōm Krakōw 3-1. Tory dlŏ Gliwic strzelyli: Jorge Felix (15 minut), Michal Papadopulos (25 minuta) i Tom Hatley (66 minuta). Hōnorowego tora dlŏ Krakowa trefiōł Javi Hernandez (74 minuta).
Gorzyj poszło Gōrnikowi Zŏbrze, kery gładko przegroł we Krakowie ze Wisłōm aże 3-0. Bōła to nojwiynkszŏ przegranŏ manszaftu ze Gōrnego Ślōnska we tej kolejce.
Mōmy jeszczy ślōnski wōntek we szpilu, keru uradowoł niejednego ślōnskiygo kibica: Legia Warszawa- Wisła Płock 1-4, a gwizdoł tyn szpil Jarek Przybył ze Kluczborka.
Piast je 4, a Gōrnik Zŏbrze 10.
We II lidze polskij manszafty ze Gōrnego Ślōnska grały tak:
Bytovia Bytōw – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 1-1
GKS Katowicy – GKS Jastrzymbiy 0-1
Ôdra Ôpole – Puszcza Niypołōmice 1-1
Stal Mielec – GKS Tychy (pōniydziałek wieczōr)
Biylsko-Biołŏ je 4, GKS Jastrzymbiy 9, GKS Tychy 10, Ôdra Ôpole 12, a GKS Katowicy 15.
Foto na wiyrchu: https://www.facebook.com/Slezane


text:
Home
Na widejowej konferency, kotraž so 15.06.2021 na iniciatiwu Budyskeho krajnoradneho zarjada a tamnišeje społnomócnjenjeje za serbske naležnosće, Halinu Jancynej přewjedźe, bilancowachu zamołwići wuskutk pawšalneje podpěry a dźěławosć serwisoweho běrowa za serbsku rěč w komunalnych naležnosćach. We swojich witanskich a postrownych słowach wuzběhny Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) wažnosć zwjaneje dwurěčnosće za region a serbski sydlenski rum. Widźomna dwurěčnosć je po jeho słowach wuznaće k serbskosći regiona a zdobom pokazka na mnohotnosć tuhdyšich komunow. Tohodla widźi spěchowanje aktiwitow na tutym polu jako wažny element politiki, we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc na wosebitosć dwurěcnosće skedźbnić.
Zastupjer sakskeho knjezěrstwa, dr. Jens Baumann, wotrjadnik w sakskim ministerstwje za nutřkowne, potwjerdźi skutkownosć spěchowanje a pokaza na to, zo je swobodnemu statej Sakskej wažne, wosebitosć serbskeho sydlenskeho ruma podpěrać. Tak su za přichodnej lěće zaso pawšalna podpěra 42 gmejnam serbskeho sydlenskeho ruma, kaž tež skutkowanje serwisoweho běrowa we Wojerecach zaručenej. Dr. Baumann pokaza na najwšelakoriše móžnosće, kak hodźi so pawšala w komunach nałožować a zaměr spěchowanja spjelnić. Wězo njemóže so z 5 000 eurami wšitko zwoprawdźić, ale spěchowanje pokazuje w mnohich gmjenach, zo so k dwurěčnosći wuzawaja, z dwurěčnym popisanjom nic jenož dróhow a pućow, ale tež zjawnych twarjenjow a na informaciskich taflach.
Při skutkownym zasadźnju pawšale, ale tež při mnohich zarjadniskich naležnosćach, dwurěcnosć nastupajo je Wojerowski serwisowy běrow dobra a spušćomna adresa a pomoc. Tamnišaj sobudźěłaćerjej, Franciska Grajcarekec a Jan Kral předstajištaj dźěławosć běrowa. Mnohe pola dwurěčneho zarjadnistwa wonaj wšědnje wobdźěłataj, wot přełožkow komunalnych podłožkow hač k pomocy při rjadowanju a pomjenowanju dróhow a pućow, ale tež na městnje w gmejnach, hdźež pokazuja na móžnosće, kak hodźi so pawšala derje nałožować.
Wčerawše konferenca bě wuraz za to, zo je Sakskej wažne, gmejny w serbskim sydlenskim rumje podpěrać při tym, dwurěčnosć dźeń a skutkownišo we wšednym dnju pokazać. Gmejny měli so mjezsobu wuměnjeć a dobre nazhonjejna dale dać. Při zwoprawdźenju směrnicow za žiwu dwurěčnosć budźe Swobodny stat Sakska komuny dale skutkownje podpěrać. To je dobry signal wšěm tym gmejnam, kotrež hač dotal hišce tak prawje spóznali njejsu, kak derje móže so dwurěčnosć na image gmejny wuskutkować. Wosebje tež tam, hdźež hižo wjele serbsce rěčcych wobydlerjow njejsu, maja gmejny na to pokazać, zo jedna so wo serbski sydlenski rum. Zdobom je to wuznaće k regionej a stawiznam kraja.


text:
Budyšin
Budyšin ? / i (němsce Bautzen, delnjoserbsce Budyšyn, pólsce Budziszyn, čěsce Budyšín) je wulke wokrjesne město we wuchodnej Sakskej. Město leži při Sprjewi a je wokrjesne sydło wokrjesa ze samsnym mjenom.
Budyšin ma něhdźe 40.000 wobydlerjow, z čimž je zdobom najwjetše město wokrjesa, druhe najwjetše w Hornjej Łužicy a na dźewjatym městnje w Sakskej. Něhdyša stolica Hornjeje Łužicy płaći jako kulturelne srjedźišćo Serbow a leži w serbskim sydlenskim rumje.
Stawizny BudyšinaWobdźěłać
Zažne stawiznyWobdźěłać
Prěni raz naspomni so město w lěće 1002 w chronice biskopa Thietmara z Mjezyborja jako civitas Budusin[2]. Dla połoženja při wikowanskej dróze Via regia, kotraž wjedźeše wot Lipska do Šleskeje, měješe město w srjedźowěku wulku wažnosć. Do juha wjedźeše tak mjenowana Čěska šćežka přez Łužiske hory do Prahi. W lěće 1018 podpisa so tu „Budyski měr“ mjez Němcami a Polakami. 1231 jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo, 1250 dósta město prawo swobodneje komuny. W lěće 1346 wutwori so Zwjazk šesćiměstow, ke kotremuž słušachu nimo Budyšina tež Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij a Žitawa. 1391 dóstachu Budyšenjo prawo, měšćansku radu swobodnje wolić.
1400 do 1700Wobdźěłać
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkomaj rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje w běhu reformacije ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618–1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin – a z nim cyła Hornja Łužica – do Sakskeje.
1700 do 1900Wobdźěłać
Tež spočatk 18. lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam, a to 1707 a 1720. Stawiznisce poměrnje sławna je Bitwa pola Budyšina (1813). Zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam. Tutón historiski podawk rysuje tež Jan Radyserb-Wjela w swojej wobšěrnej powědce "Bitwa pola Budyšina". 1815 so zwjazk šesćiměstow rozpušći. 1846 wotewri so železniska čara mjez Drježdźanami a Budyšinom, kotruž twarjachu tež Serbja – mjez nimi ludowy basnik Pětr Młónk – sobu. Hač do lěta 1868 rěkaše město hamtsce Budissin, hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje Bautzen. 1872 nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w Němskej. mjez 1888 a 1891 twarješe so cyrkej Marje a Marty („Čerwjena cyrkej“), mjez 1897 a 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach, kotryž so pak w poslednich wójnskich dnjow lěta 1945 zniči. 1902 dósta Budyšin wot sakskeho krala Jurja tak mjenowane Rietschelowe swisle, kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła.
1900 do 1945Wobdźěłać
1904 wotewri so Sakski krajny chłostanski wustaw, kotryž dósta pozdźišo přimjeno "Žołta běda". W lětomaj 1908 a 1909 natwari so Kronprincowy móst (dźensa Móst měra). 1912 zagmejnuje so něhdy serbska wjes Třělany. W lěće 1917 wopruja so 11 cyrkwinskich a swětnych zwonow brónjenskej industriji. Dwě lěće po wójnje, 1920 wotewri so Sprjewina kupjel. 1921 załoži so pod bamžom Benediktom V. biskopstwo Mišno znowa. Biskopske sydło bě Budyšin. Tachantska cyrkej sta so tak z katedralu. 1922 zagmejnuje so wjes Židow. 1928 wobnowi so křižerski procesion z Budyšina do Radworja, kotryž bě kónc 18. lětstotka wusnył. 1933, za čas nacionalsocialistow, woswjećichu prěni króć "tysaclětny jubilej". Wuchadźišćo za to bě róčnica rozšěrjenja župy Mišno na teritorij Milčanow. 1938 dóńdźe tež w Budyšinje k pogromam přećiwo tu bydlacym židowskim měšćanam. Mnoho wobchodow so zniči, runje tak židowska modlernja na Hornčerskej hasy. 1944 nastanje wotnožka koncentraciskeho lěhwa Groß-Rosen we wagonowni. Kónc wójny wutwari so Budyšin jako "twjerdźizna", štož wuskutkowa sylniše boje wo město. Něhdźe 10 procentow bydlenskich domow z něhdźe třećinu bydlenskeje płoniny so tak zniči. Nimo toho skóncowa so 18 mostow, 35 zjawnych twarjenjow, 46 mjeńšich zawodow a 23 srěnich zawodow. W poslednich dnjach wójny padny na woběmaj stronomaj něhdźe 6500 wojakow. Tohorunja přisadźi něhdźe 350 ciwilistow swoje žiwjenje. Statistiki wo tym pak su rozdźělne.
Powójnski čas a doba NDRWobdźěłać
Mjez 1945 a 1950 wužiwaja wobsadnicy jastwo Budyšin I jako interněrowanske lěhwo. Je dopokazane, zo přisadźi tu w tutym času 2714 ludźi swoje žiwjenje. Mjez 1956 a 1989 přesłyšuje Stasi ludźi w jastwje Budyšin II, kotrež je dźensa jako Wopomnišćo Budyšin wopytowarjam wotewrjene.
Mjez 1966 a 1989 přewjedźe so w Budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury. 1969 potorhny so stare měšćanske dźiwadło z Ričelowymi swislemi. Tež wrota při Bohatej wěži so spotorhaja. W lětach 1973 do 1975 nastawa nowa sydlenska štwórć "Dr. Salvador Allende" z něhdźe 1500 bydlenjemi. 1974 nastanje spjaty jězor, kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje. 1975 natwari so nowe Němsko-Serbske ludowe dźiwadło. Mjez 1977 a 1987 nastawa štwórć "Strowotna studnja" z něhdźe 5900 bydlenjemi.
Po 1989Wobdźěłać
1991 wutwori so zwjazk šesćiměstow znowa. Samsne lěto nastanje tež "Załožba za serbski lud" ze sydłom w Budyšinje. W lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města, štož bazuje do dalokeje měry tež na "Wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města" z lěta 1992. Wot 1994 stej tež něhdyšej wsy Delnja Kina a Sćijecy měšćanskej dźělej Budyšina. Wot 1995 wjedźe město titul "wulke wokrjesne město". 1999 stanje so tež Mały Wjelkow dźěl Budyšina.
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
Měšćanske dźěleWobdźěłać
Budyšin ma dźewjećadwaceći měšćanskich dźělow, z kotrychž słušeja šěsć do jadroweho města, mjeztym zo su 23 z nich zagmejnowane wjeski.
Hłowny zapis: Měšćanske dźěle Budyšina – ze statistiskimi podaćemi
Hlej tež: Lisćina Budyskich dróhow
Wobydlerstwo BudyšinaWobdźěłać
Dźensa ma Budyšin 42.199 wobydlerjow, z toho je 20.159 muskich (48 %) a 22.040 žónskich (52 %). Něhdźe 2.190 ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy Hornjeje Łužicy.
WobchadWobdźěłać
Přez Budyšin wjedu zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowej dróze B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (ze Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotraž spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa pak běži přez njón jenož hišće čara z Drježdźan do Zhorjelca z direktnymi ćahami do Drježdźan, Zhorjelca a Wrócławja. Budyski wotrězk železniskeje čary Budyšin–Žandow je dźensa zawrěty a čara do Wojerec bu wottwarjena.
Dalokobusy jědu štyri- do pjećkróć wodnjo z Budyšina do Berlina a wróćo kaž tež jónu přez Jarobrod do Kölna.
Twarske pomnikiWobdźěłać
Budyšin ma derje zdźeržane stare město. Jako symbolej Budyšina stej wosebje Stara wodarnja a Michałska cyrkej znatej. Wěsta wosebitosć je Bohata wěža, kotraž je na swoju dołhosć wo 1,44 m nachilena a so tohodla tež „křiwa wěža Budyšina“ mjenuje. Jej napřećo steji na tamnym boku Žitnych wikow Serbska cyrkej. Wažny twarski pomnik je tež Budyski hród (němsce: Ortenburg), kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća. Tež Tachantska cyrkej je hódna wobhladanja. Wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w Němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Lawska wěža při južnej kromje stareho města je najstarša wrotowa wěža w měsće; njedaloko stejaca Wjerina chěžka při Sprjewi jedne z najstaršich wobchowanych domskich. Tež Budyska radnica a Mikławšk, na kotrymž staj mj. dr. Michał Hórnik a posledni serbski biskop Jurij Łusčanski pochowanaj, stej zajimawostce Budyšina. Na Tuchorskim kěrchowje wuchodnje stareho města nadeńdu so wjele historiskich rownišćow kaž tež rowy wjacorych wuznamnych ewangelskich Serbow.
Hlej tež: Kulturne pomniki w Budyšinje
Pohlad z Mosta měra na stare město
Pohlad na Michałsku cyrkej a Staru wodarnju
Mikławšk w Budyšinje
PolitikaWobdźěłać
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 56 (Budyšin 5) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Dołholětny měšćanosta a wot 1995 wyši měšćanosta bě wot politiskeho přewróta w lěće 1990 hač do lěta 2015 bywši ewangelski diakon Christian Schramm. W awgusće 2015 bu jurist Alexander Ahrens za naslědnika woleny.
Partnerske městaWobdźěłać
- Worms, Porynsko-Pfalca (wot 1990)
- Heidelberg, Badensko-Württembergska (wot 1991)
- Dreux, Francoska (wot 1992)
- Jelenia Góra, Pólska (wot 1992)
- Jablonec nad Nisou, Čěska (wot 1993)
Serbske institucije w BudyšinjeWobdźěłać
W měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow. W Serbskim domje na Póstowym naměsće je sydło Domowiny, Załožby za serbski lud kaž tež Młodźinskeho towarstwa Pawk z. t.. W domje nastawa tež časopis Katolski Posoł. Tež Rěčny centrum WITAJ, kotryž stara so mjez druhim wo serbske wučbne materialije, je w Serbskim domje zaměstnjeny. Tohorunja při Póstowym naměsće, napřećo Serbskemu domej, nadeńdźe so studijo Serbskeho rozhłosa.
Na Sukelnskej hasy čo. 26 nadeńdźe so sydło Ludoweho nakładnistwa Domowina (LND), kotrehož wudźěłki předawaja so w Smolerjec kniharni, kotraž je w přizemju samsneho domu zaměstnjena. Tež redakciji Serbskich Nowin a Rozhlada so tule namakatej.
Na Budyskim hrodźe je twarjenje něhdyšeje sólnicy stejišćo Serbskeho muzeja.
Na Dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo Serbski institut ze Serbskej centralnej biblioteku a Serbskim kulturnym archiwom (SKA). Wažnej kulturnej instituciji stej tež Němsko-Serbske ludowe dźiwadło (NSLDź) a Serbski ludowy ansambl (SLA).
BibliografijaWobdźěłać
WotkazyWobdźěłać
- Oficialna webstrona Budyšina na bautzen.de (hsb.)
ŽórleWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Budyšin w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Rudne horiny
Rudne horiny (hornjoserbsce tež Rudne hory abo Rudohory, němsce Erzgebirge, čěsce Krušné hory) su horiny na hranicy Němskeje (Sakska) a Čěskeje. Najwyšej horje stej Klinovec (1.244 m) na čěskej a Šmrěčnik (1.215 m) na němskej stronje. W zańdźenosći běchu tam wuznamne namakanišća rudy, kaž na přikład slěbra, cyna abo urana.
Topografiske połoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
We wuchodźe Rudnych horinow nawjazuja so Połobske pěskowčiny, w zapadźe Halštrowske horiny a druhe dźěle Bohotskeje, w juhu Sewjeročěska žłobina, Čěske srjedźne horiny a Doupovske horiny. Dokelž su Rudne horiny typiski přikład za (pulto-) škrutowe horiny, spaduja horiny w sewjeru jenož pomału.
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Szahada
Szahada (arab. شهادة, šahāda) – u muzułmůnůw wyznańy wjary, kere je jednym ze pjyńću powinnośći kożdygo muzułmůna. Je to kuplůng pjyńću słůw we arabskij godce: لا إله إلا الله ومحمد رسول الله (czyt. lā ilāha illa-llāh wa muḥammad rasūlu-llāh), co uoznaczo "Ńy ma Boga krům Allaha, a Mahůmet je uůnygo prorokem". Coby przijůńć islam, trza to pedźeć przi śwjodkach trzi razy. Ńym śe wypowje szahada, trza pjyrw zrobjyć ghusl (rytualno ablucyjo). Szahada je to jedyn ze pjyńću uobowjůnzkůw kożdygo muzułmůna.
Szahada je na roztomajtych fanach, ntp. Saudyjskij Arabiji.


text:
Drětwja/Sprjejcy (JoS/SN). Hižo nětko je spóznajomne, kak so nowy, tak mjenowany Kruwjacy móst w Drětwi (Zerre) do Srjewineje łučiny jónu zarjaduje. Turisća, kotřiž budu přichodnje po kolesowanskej šćežce po puću, nańdu tu potom zawěsće mnoho rjanych motiwow. Tola cyle tak daloko hišće njeje, wšako maja twarscy dźěłaćerjo hišće tójšto činić. Spočatk septembra su woni tam wulke nošaki noweho mosta na sćežory zmontowali a wot toho časa pilnje dale twarili. Zakładne betonowe dźěła su zakónčene, statikarjo běchu hižo na městnje a su za dalše postupowanje zelenu swěcu dali. Wčera a dźensa kidachu beton, kotryž bě ze zawoda KANN z bliskeje Dubrawy (Trattendorf).
Hižo spočatk tydźenja bě předewzaće beton za dalši móst w Sprjejcach (Spreewitz) zhotowił. „Tam mnozy na to čakaja, zo je skónčnje hotowy, zo móža zaso zwisk na wokrjesnu dróhu wužiwać. Tohodla wšak steji Kruwjacy móst na druhim městnje“, wuswětla nawoda Sprjewinodołskeho hłowneho zarjada Frank Fichtner. Stary móst nad Sprjewju dźě je dale wobjězdźomny.


text:
Tyn Ritter Toggenburg to parodystyczny przekłŏd klasycznyj ballady Friedricha Schillera Ritter Toggenburg autorstwa Dr. Haase. Piyrszy rŏz pokŏzoł sie we 1889 roku, a dŏwnij niy patrziło sie na niego jak na dobrõ literaturã. Haase napisoł i wydoł wiyncyj parodyji Schillera, a – chociŏż postrzōd Ślōnzŏkōw ône były popularne – rozmajci przijezdni głosiciele polskości na Ślōnsku ôbskarżali je ô lachanie sie z polskigo jynzykaI.
Ôd strōny jynzykowyj utwōr je pisany kluczborskōm ôdmianōm ślōnskigo jynzyka. Widzymy w nim cechy, co sie skłŏdajōm na tyn regiōn:
-
sycynie,
-
dyftōngicznŏ wymŏwa -oł-,
-
ôdmiana nŏrzyndnika liczby mnogij ze kōńcōwkōm -ōma.
Leksykalnie Haase używŏ srogij liczby germanizmōw, co ô nich ciynżko pedzieć, czy były używane dziynnie, abo autōr użōł ich dlŏ efektu. We tekstach gwarowych tamtego czasu niy ma takij liczby zapożyczyń. Fakt, że tukej ône sōm pisane we niymieckij ôrtografiji, jeszcze barzij skazuje, iże to były elymynta, co niy były widziane za part ślōnskigo jynzyka. Tego typu słowa sōm pisane kursywōm, a jejich znaczynie je podane we przipisach.
Ôryginalnŏ ôrtografijŏ utworu je polskŏ ôkrōm wyżyj spōmnianych germanizmōw. Tukej je ôna zmiyniōnŏ na połny alfabet ślabikŏrzowy. Słowa we niymieckij ôrtografiji sōm zapisane fōnetycznie, zlikwidowane było tyż sycynie, ale ôstawiōne były inksze cechy. We niykerych miyjscach poprawiōnŏ była ôdmiana słōw, nawet kosztym rymōw abo rytmu, bo Haase niy boł sie używać polskich formōw, na przikłŏd pośrodka etc. Przi takich poprŏwkach ôryginalnŏ forma je podanŏ w przipisie.
IJęzyk użyty w tych broszurach jest ścisłym odzwierciedleniem gwary rozpowszechnionej jeszcze około roku 1890 w miasteczkach górnośląskich. Szczególnie przodowały w używaniu tak zepsutego języka polskiego Żory lub Żary i Wodzisław w powiecie rybnickim. […] Karol Miarka nie życzył sobie figurowania na wydawnictwie zniesławiającym język polski. Taką gwarą posługiwali się rodzice i dziadkowie przeważnych tych centrowców, którzy dzisiaj uważają się za rodowitych Niemców. Tym czasem przodkowie ich języka niemieckiego w ogóle nie znali. Jan Kwiatkowski, „Z siedziby Karola Miarki”, Drukarnia „Dziedzictwa” w Cieszynie, Katowice 1938. Autōr narodziōł sie w Poznaniu, a na Gōrny Ślōnsk przijechoł na pŏrã lŏt we 1890 roku, żeby robić we durkarni ôd Karola Miarki.


text:
Woheń w milinarni
Picnjo (dpa/SN/ch). W Janšojskej milinarni je so paliło. Njeje hišće jasne, čehodla bě woheń w transformatoru wudyrił, zdźěli energijowy koncern Vattenfall w Choćebuzu. Wohnjowym wobornikam so spěšnje poradźi płomjenja zha- šeć. Nichtó njebu zranjeny. Blok B milinarnje njemóže snano tři tydźenje dołho dźěłać. Janšojce jako najwjetša brunicowa milinarnja Němskeje je dźěło lěta 1981 zahajiła a ma elektriski wukon 3 000 megawattow. Paliwo pochadźa z wuhloweju jamow Janšojce a Choćebuz-sewjer. Vattenfall wudźeržuje cyłkownje štyri brunicowe milinarnje w Braniborskej a Sakskej.
Natoča dalši błótowski krimi


text:
Witajće do wokrjesa Zhorjelca
Česćene wobydlerki a wobydlerjo,
wutrobnje witajće do Zhorjelskeho wokrjesa. Wot 1. awgusta 2008 su něhdyše wokrjesy Lubij-Žitawa, wokrjes Delnja Šleska/Hornja Łužica a město Zhorjelc, kiž je so statusa bjezwokrjesneho města wzdało, zjednoćene.
Naš wokrjes je mjez dźesać nowymi wokrjesami w Sakskej třeći najwjetši a słuša z wěstosću sobu k najzajimawšim, wšako je jara mnohostronski a wotměnjacy. Ma wulkotnu krajinu, města z bohatymi stawiznami a wsy z jónkrótnymi zajimawostkami, hdźež bydla ludźo, kiž pěstuja lětstotki stare tradicije a nałožki.
Wosebitostki su mjez druhim Park wjercha Pücklera w Mužakowje – kiž je swětowe kulturne herbstwu UNESCO –, Wulki póstny rub z lěta 1472 w Žitawje a za Hornju Łužicu typiske tykowane domy ze stołom, wuskokolijata železnica w Žitawje a lěsna železnica w Mužakowje. W turizmje, hospodarstwje a kubłanju móžemy potajkim wjele poskićić.
Maće-li přeća, prašenja, přispomnjenja abo namjety nastupajo dźěło zarjadnistwa wokrjesa Zhorjelca, napišće mi prosće na mailowu adresu landrat@kreis-gr.de
Waš
Bernd Lange
krajny rada


text:
Hdy¾ je pola serbskich wjesnjanow khory smjeræi blizko, po³o¾a jeho we jstwje na nowu s³omu, kotra¾ je z p³achtu wod¼ìta, ale ze ¾adnym spódnim posle¹æom. Hdy¾ mrìje, wotewrja pøitomni wokno a powoèinja jstwine durje a poklaknyw¹i wuspìwaju æichi wótèena¹. Nìtk posæelu po æì³owu ¾onu, kotra¾ æì³o wumyje a po mó¾nosæi bórzy te¾ zwobleka a wupy¹i. Woda, z kotrej¾ bu æì³o wotmyte, wuliwa so tu a tam do keàka, zo ju ptaèk woblìtuje; a s³oma, na kotru¾ bì æì³o po³o¾ene, njesmì nihd¼e do æmoweho pøiñæ. Bì-li wotemrìty z pèo³arjom, dóñd¼e bórzy nìchtó do pèolenca, zaklepa na kó¾dy ko³è a wozjewja jeho smjeræ z tymi s³owami: "Pèo³ki, stawajæe, wa¹ hospodaà je so miny³", abo po delnjo³u¾isku: "Pèo³ki, stawaj¶o, wa¹ góspodaà jo humàe³!" Æì³owa ¾ona prosy potom pøeæelow, znatych a wjesnych lud¼i na pøewod¼enje. Druhd¼e no¹a gmejnsku heju abo kwakulu dwór wot dwora abo èorny kij. Ka¾ do³ho je æì³o w domje, je w¹itko po mó¾nosæi z æicha a te¾ pola wobeju susodow. Tehdom so njem³óæi, drjewo so njeruba, skót so njepøaha. W ¾arowanskim domje su husto smjertne kìrlu¹e s³y¹eæ. Wjeèor pøikhad¼eja susod¼a a pøeæeljo, zo bychu zrudnych zmerowali. Wjecor pøed pohrjebom pøiñd¼e wy¹e tychle, z kó¾deho domu we wsy znajmjeñ¹a jedyn na "pusty wjeèpr", a tu spìwaja so zhromadnje kìrlu¹e haè do nocy. Æì³o z kitelom wobleèene le¾i w ka¹æu z wysokim wìkom, na kotre¾ so w nìkotrych wsach sekera k³ad¼e. Na pohrjebnym dnju pøikhad¼eja pøewod¼erjo w ¾arowanskich drastach, a dostanu piwo abo ¹kleñèku palenca. Najbli¾¹i pøeæeljo pojìd¼a we jstwje. Hdy¾ so æì³o z domu njese, dawa so domjacemu skotej pica, zo by njele¾a³. Je-li pohrjebni¹æo w druhej wsy, dowjezu tam æì³o z deskowanym wozom a w Delnjej £u¾icy z rjeblowanym. Kó¾da wjes ma najbóle swoju "mortwu kupku" z kónc wsy, hd¼e¾ ¾arowanski æah zastawa, a pøewod¼erjo wuspìwaju wótcena¹; katólscy pak pozastanu najbóle pola tøoch swjatych køi¾ow. W nìkotrych krajinach najbli¾¹i ¾arowacy pøi tychle modlitwach ani w bo¾im domje tehdom k³obuk njezejimaja, dokel¾ njesmìd¼a swoje z wysoka ¾arowanje pøetorhnyæ. Njedaloko pohrjebni¹æa staji so ka¹æ na mary, hd¼e¾ duchowny ze spìwarjom napøeæo pøiñd¼e. Hdy¾ je modlitwa abo kìrlu¹ dospìwany, pozbìhnu no¹erjo ka¹æ a njesu jón k rowu. Wosebity rowaà njeje w¹ud¼om, ale ryæe rowa d¼e po gmjenje woko³o, tak jzo dwaj mu¾ej je wobstarataj. Wóz, na kotrym¾ bu æì³o sem dowjezene, a kó¾dy stólc, na kotrym¾ bì ka¹æ sta³, le¾i potom najbóle doma jedyn d¼eñ powróæeny, zo by mortwy lìpje wotpoèowa³. Najbli¾¹i zawostajeni æiskaju po dokonjenju cyrkwinskich modlitwow horstku abo tøi pjer¹æe do rowa a "mìra" so do rowa pu¹æi. Potom podawaju so pøewod¼erjo do cyrkwje. Pola katólskich du bli¾¹i z pøeæelstwa pøi bo¾ej m¹i ze zaswìæenej swìèku woko³o wo³tarja. Pola evangelskich spìwa so pohrjebny kìrlu¹ a duchowny ma rìè a èita bìh ¾iwjenja. We wjele wosadach pøizamka so temu hi¹æe "dobra nóc", to rìka prìdaà praji w mjenje zemrìteho kó¾demu pøiwuznemu, susodam, kmótram, dobroæelam a pøeæelam bo¾emje a to kó¾dy króæ z mjenowanjom mjena, d¼akuje so za wopokazanu lubosæ a w¹o pøeæelstwo a pøeje za to kó¾demu w¹itko dobreho. Skónènje je modlitwa a kìrlu¹. Po skónèenych kem¹ach poklaknu pøeæeljo zasy na row, mjez tym zasypany, a wuspìwaju wótèena¹; bli¾¹i pøiwuzni èinja to pøez cy³y ¾arowanski èas, hdy¾ do cyrkwje nimo du. Na row postaji so pak køi¾, pak druhi wopomnik, abo pøi ¹ulskich d¼ìæoch hnydom po pohrjebje wjele ma³ych køi¾ikow, kotre¾ sobu¹ulerjo a sobu¹uleàki darichu. Po pohrjebje zhromad¼eja so pøiwuzni najbóle hi¹æe w ¾arowanskim domje k hosæinje, pøi kotrej¾ husto na wotemrìteho "na bo¾ej prawd¼e" spominaju. Tu a tam pomodla so doma na tym mìstnje hd¼e¾ je æì³o sta³o, a wobzamknu cy³u pohrjebnu swatocnosæ z kìrlu¹om. - Zarowanje abo ¾a³owanje z³o¾uje so po blizkosæi pøiwuznistwa abo swakowstwa k zemrìtemu. D¼ìæi ¾aruja star¹eju a star¹ej swoje d¼ìæi lìto a nì¹to pøez lìto, bratrow a sotry ¾aruja zawostajeni wósomnaæe njed¼eli, swakow a swakowe, wujow a æety ¹twóræ lìta. H³uboke ¾arowanje traje ¹tyri njed¼ele a w tym èasu njesmì nichtón jich drasty a druhe jich wìcy trjebaæ. Te¾ njesmì w tym èasu w ¾arowacym domje ³uh d¼ì³any byæ, ani so p³at z ³uhom pariæ, tola pak smì so bjez ³uha p³okaæ.
®arowanska drasta wobstoja nìtko pola mu¾skich jeno¾ w tym, zo so nièo pisaneho abo èeàwjeneho njewob³ekaju. ®ónske ¾aruja w bì³ej p³achæe, kotra¾ je w Hornjej £u¾icy z jednoho krucha a wot h³owy haè k nohomaj dosaha. Najbóle hi¹æe maju na èole bì³u ¹lebjerdku - nìtko w "polu" jeno¾ tule - a w holi bì³y podhubnik (podgubnik). Jako po³ ¾arowanja je woko³o Mu¾akowa p³achta haè do kolen, na ramjenjomaj (nic na h³owje) wotpoèowaca, a ¹lewjeà t. r. na papjeru zwite na¹krobjene rubi¹ko na khapje (mìcy). W nìkotrych stronach Delnjeje £u¾icy p³aæi to za cy³e ¾arowanje. W Blótach pak wobstoja ¾arowanska drasta z dweju kruchow æeñkeho p³atu. Wjet¹i delni kruch wobdawa ¾iwot a je na pasu pøipinjeny, a ma³y horni, ki¾ so te¾ tam pøityknje, dawa so na h³owu, tak zo ju a cy³y horni d¼ìl ¾iwota a po spodobanju te¾ woblièo zawod¼ìwa. Mjez tym zo w druhich stronach jeno¾ najbli¾¹e zawostajene w tej bì³ej ¾arowanskej drasæe khod¼a, na³o¾uja ju w B³ótach nimale w¹itke pøewod¼eàki. Za cuzbnika je to spod¼iwnje swjatoèny zaæi¹æ, hdy¾ nìkotre èo³my z tajkimi bì³ymi wosobami wobsad¼ene p³uwaæ wid¼i na rozd¼ìlenej Sprjewi, abo hdy¾ je po dwu a ze zrudnym druhdy zakrywanym woblicom poma³u na pohrjebni¹æo kroèiæ wohlada.
Hórnikowa Èitanka. Po J. E. Smolerju.
zpìt na obsah Dal¹í: Ptaèi kwas


text:
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
18. łužiska filmowa přehladka
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.


text:
Gość portalu: Ciupazka napisał(a): > Moi Rodni Podhalanie > > Ftoro modlitwa? > > Zbójnicy radzi śpiywali: "Dopomóz wiaterku w dródze zbójnikowi", a i > tyz "Wiaterku od pola, nie wiyj ku dolinom, kie jo ide zbijać liptowskom > dziedzinom". Takom wej śpiywke poniejedyn zbójnik ciongnon. Tak było! A jakoz > jest? Dyć sie mi widzi, co i dzisiok tyz tom śpiywke jakoby słychno, zaś wiedom > > jo ci, co niedbajom stoć nom takimi, cy siakimi harnasiami. Harnasiami > niedbajom być, a jakosi juz zrazu dogodać sie ni mogom. Widno wiaterka ku temu > chybio. Cyzby był on nijaki, abo nie taki? A moze rzec sie mo nie we wiaterku, > ba we modlitwie? Jakiyj? Dyć choćby tyj: "Boze nas, Boze nas, nie opuscoj ze > nos", abo i drugiyj: Jaworu, jaworu, syrokiego liścia, dejze Panie Boze nom > zbójnikom scynścio". Nie opuscoj, scynście dej i moze znak okoz! Nie od rzecy > nom mierkować, ze to takowyk modłów odprawianie i cekacka na znak jakowy, som > powódkami, ze do tyj zbójowacki ryktyk gotowości nie widno. > > Prowda wej! No dyć kie cłek poziyro na to syćko, jako to wej idzie, to nie od > rzecy tyz uwazować, ze powódkom ku temu i het inkso modlitwa. Stoji zaś ona > tak: "Dejze Boze, dejze, coby sie udało, by my na tyk rzondak, nie nabrali > mało". Ta modlitwa i śtuderka, by sie ona ziściyła. Moze wej i to być. Nie > powiadom Ostomiyli ftoro tyz ta modlitwa na ozaist rzetelno. Swoje uwazuje! Wy > tyz Kochani uwazujcie wedle włosnego uznanio! > > STANISłAW A. HODOROWICZ > > Nie inacyj, Krzesny, nie inacyj.... ino: > > "Dejze Boze, dejze, coby sie udało, > co by my na tyk rzondak, nie nabrali mało".
Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się


text:
Typy lokali
restauracje Katowice, catering Katowice, bary Katowice, kawiarnie Katowice, fast food Katowice, pizzerie Katowice,
Kuchnie
kuchnia polska Katowice, kuchnia śląska Katowice, kuchnia europejska Katowice, kuchnia międzynarodowa Katowice, kuchnia regionalna Katowice, kuchnia orientalna Katowice, kuchnia tajska Katowice, kuchnia domowa Katowice, kuchnia gruzińska Katowice, kuchnia włoska Katowice, kuchnia amerykańska Katowice, kuchnia chińska Katowice, kuchnia indyjska Katowice, kuchnia węgierska Katowice, kuchnia japońska Katowice, kuchnia wegetariańska Katowice, kuchnia francuska Katowice,
Atuty
internet Katowice, akceptacja zwierząt Katowice, danie na miejscu Katowice, ogródek Katowice, klimatyzacja Katowice, rezerwacja stolika Katowice, obsługa grup Katowice, danie na wynos Katowice, danie na telefon Katowice, przyjazny niepełnosprawnym Katowice, kącik dla dzieci Katowice, parking dla autokarów Katowice, menu dla dzieci Katowice,
Organizacja
bankiety Katowice, imprezy firmowe Katowice, imprezy zamknięte Katowice, konferencje Katowice, przyjęcia okolicznościowe Katowice, wesela Katowice, komunie Katowice, chrzciny Katowice, stypy Katowice, urodziny Katowice, spotkania we dwoje Katowice, spotkania rodzinne Katowice, przyjęcia dla dzieci Katowice, spotkania biznesowe Katowice, grille Katowice, imprezy plenerowe Katowice,
Pozycje menu
zupy Katowice, sałatki Katowice, kolacje Katowice, obiady Katowice, śniadania Katowice, brunche Katowice, desery Katowice, drunche Katowice, przekąski Katowice, dania wegetariańskie Katowice, kanapki Katowice,
Napoje
drink Katowice, kawa Katowice, koktajl Katowice, koniak Katowice, piwo Katowice, wino Katowice, wódka Katowice,
Miejscowości w pobliżu
Gliwice, Tychy, Chorzów, Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza, Zabrze, Oświęcim, Bytom,
Najpopularniejsze miejscowości
Warszawa, Kraków, Wrocław, Bydgoszcz, Lublin, Gorzów Wielkopolski, Łódź, Opole, Rzeszów, Białystok, Gdańsk, Katowice, Kielce, Olsztyn, Poznań, Szczecin,
Inne propozycje
Jeżeli szukasz innych propozycji polecamy internetowy serwis Gastronauci.


text:
Moszeja
Moszeja (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – plac kultu muzůłmańskigo. Słowo moszeja uoznoczo belejake stawjyńy, we kerym uoddowo śe hůnor Allahowi, ńyzoleżńy uod uůngo baukůnsztu.
Podstawowym cwekym istńyńo moszejůw je dowańy możebnośći muzułmanům wspůlnygo rytualnygo rzykańo (salot). Moszeje můgům być tyż wykorzistowane tyż we inkszych cylach - jako place trefůw abo edukacyjne uostrzodki. Pjyrsze moszeje, take kej Moszeja Kuba a Masdżid an-Nabawi, nastały we VII stoleću a bůły ajnfach naznoczůnymi placůma pod gołym ńebym. Dźiśo, wjynkszość mesztůw mo wyrafinowane kopuły a minarety.
Literatura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Stachowski M.: Slawische Bezeichnungen für Moschee unter besonderer Berücksichtigung des Polnischen, Schlesischen, Tschechischen und Slowakischen. ‒ Janyšková I. / Karlíková H. / Boček V. (ed.): Etymological research into Czech (=Studia Etymologica Brunensia 22), Brno 2017: 361-369


text:
Piłkarki ręczne KPRu Ruch Chorzów przegrały swój drugi mecz w Superlidze kobiet. Tym razem porażka ze…
Tag: #SuperLiga
KPR Ruch Chorzów – Metraco Zagłębie Lubin 18-33 [GALERIA]
Handballistki KPRu Ruch flalili szpil u siã ze Metraco Zagłębiem Lubin 18-33. Na szpilu niy mogło…
KPR Ruch Chorzów – JKS Jarosław 20-29 [GALERIA]
Handbalistki KPRu Ruch Chorzów sfalōły szpil ze JKSem Jarosław 20-29. Bōła to 3 ligowŏ porażka we…
KPR Ruch Chorzów – MKS Perła Lublin 24-34 [GALERIA]
Hanbalistki KPRu Ruch Chorzów dalyj niy majōm wygranygo szpilu na swojim koncie! Drugi szpil, drugŏ porażka.…
KPR Ruch Chorzów – Start Elbląg 20-30 [GALERIA]
Handbalistki Ruchu Chorzów zacły syzon we Super Lidze Kobiet. Niystety, Modre sfalōły ze Startem Elbląg 20-30!…
Sztartuje zawodowŏ liga kobiet we handball!
Dzisiŏj, ło godzinie 17:00 we hali MORiS przi ul. Dąbrowskiego we Chorzowie zacnie sie nowy sezon,…
Jakŏ prziszłość KPRu? Znŏmy odpowiydź!
Znŏmy prziszłość KPRu Ruch Chorzów. Mimo szportowych wyników, drużina powinna sie utrzimać we Super Lidze Kobiyt.…
Handball: KPR Ruch Chorzów – Korona Handball Kielce 30-36 [GALERIA]
We łostatnim szpilu syzonu u siã, nŏsze handbalerki sfalōły ze Koroną Handball Kielce 30-36. Na tym…
KPR Ruch Chorzów – KPR Jelenia Góra (30-31) [GALERIA]
Niyciekawŏ sytuacjŏ robi sie we Super Lidze Kobiyt do nŏszego KPRu. Handbalistki Ruchu sfalôły u siã…
HANDBALL: Korona Kielce – KPR Ruch Chorzów (27-21) [GALERIA]
We minonŏ środa nŏsze Handbalistki sfalōły szpil we Super Lidze Kobiyt, we Kielcach ze tamtyjszōm Koroną…
KPR Ruch Chorzów – UKS PCM Kościerzyna (28-28, k. 4-3) [GALERIA]
Handbalistki Ruchu Chorzów wygrywajŏm kolyjny szpil we Super Lidze Kobiyt! Tym razym po elwrach wygranŏ nad…
Ruch, Elana, Widzew, Wisła, Atletico, KPR itp. – Szportowe podsumowanie minionygo weekendu
Zapraszomy do lektury szportowygo podsumowanio minionygo weekendu we Ruchu Chorzów i inkszych:
Handball: KPR Ruch Chorzów – Korona Handball Kielce (25-22) [GALERIA]
We sobota, 9 marca, we hali MORiSu nosze handballistki szpilały we Super Lidze Kobiyt ze Koroną…
Handball: KPR Ruch Chorzów – Start Elbląg 25-26 [GALERIA]
We sobota nosze hadbalistki szpilały we Super Lidze Kobiyt ze Startem Elbląg. Ło jedyn tor sfaloły…
Handball: KPR Ruch Chorzów (25 – 33) Pogoń Szczecin [GALERIA]
Dzisioj, 16 lutego, we hali MORiS we Chorzowie nosze handbalistki szpilały ligowo we Super Lidze Kobiyt.…
KPR Ruch Chorzów – Metraco Zagłębie Lubin (24-32) – GALERIA
Nosze Handbalistki szpilały 2 lutego szpil SuperLigi Kobiyt, u sia sfaloły niystety ze liderym – Metraco…
KPR Ruch Chorzów – MKS Perła Lublin (Galeria)
19 stycznia nosze handbalistki grały we Super Lidze Kobiyt, u sia ze MKSym Perła Lublin. Szpil…
MKS Piotrkovia – KPR Ruch Chorzów 41-33 (Galeria)
We sobota (12 stycznia) handbalistki Rucchu Chorzów sfaloły szpil we Piotrkowie Trybunalskim ze tamtyjszym MKS-em 33-41.…


text:
Żebroczka
Żebroczka to był placek ze ziymnioków a s zorkami ryżu. Miała kolor ciymno – brónzowy, przipieczóny s wyrchu. Postrzodek placka był ciymno – zielóny, s jasnymi zorkami ryżu. Żebroczka była sprynżysto i miynkko. Ziymnioki na Cieszyńskij Ziymi ludzie zaczli sadzic jakich dwiesta roków tymu, a mianowało sie jich podle koloru, kiej sie jich kopało, lebo podle smaku. Tóż były: błyszczki, ryżówki, abo rużoki, szulce, modrzoki, lipcówki, sałocioki, kłopocze, kónczany, pławoki, cebulki i laloszki. W Goraliji sie jadło miasto chleba rostomajte placki, lebo stryki.
Żebroczka to był taki placek s trzicieliny, a we Wiśle sie jóm mianowało Wiślańskóm. Żebroczke sie robiło tak: szpyrke trzeja było pokroć w kostke, usmażić, umaste odloć, a szpyrki wycióngnónć. Na umaście usmażić cebule pokrotóm w kostke. Ryż uwarzić, tak coby sie nie klejuł. Potrzite ziymnioki zaloć wrzawym mlykiym, do tego dać ochłódniyntóm cebule, knobloch ze solóm, idzie tam eszcze dać pokrote uwarzone miynso i prziprawy. Wszecko to trzeja wymiyszać i dać na suchy plech. Piyc to nie wiyncyj niż dwie godziny w trómbie aż sie srobi skórka. Idzie to eszcze posuć szpyrkami, kiere sie usmażiło.
Brutfaniok - krupiczniok
To je taki niby chlyb, niby buchta, je słodki i przeogrómnie dobry. Nejczyńścij sie go piykło w formach, kiere były kształtu jak cegła, ale zoleżało to od brutfani jako była – wiynkszo, miyńszo. Brutfaniok mioł kolor złoty, abo ciemno brónzowy – zoleży jako go gaździno upiykła. Jak sie go uż upiykło to skórka musiała być kapke twardawo i chropato. Jak sie jóm wcisło palcym, to była kapke jak guma. Brutfaniok wónio, jak drożdżowo buchta, jakby był słodki. Na cieszyńskim brutfaniok sie mianowoł aji krupiczniokiym, piykło sie go w każdej chałupie. Hań downij na żarnach mleło sie żarnach mlelo się obili, tak się kiejsi procnie robiło mónke Krupice. Mamulka warzyli ś ni fule, abo prażónki, do tego naloli mlyka lebo maślanki. W niedziele zajś na śniodani był krupiczniok, taki gruby, słodkawy brutfaniok, co go Mamulka upiykli podle zwyku Starki. Ciepły piekarszczok obłapi krupicznioki tak, że na brunatno przipiecze im boki. Zajś nie jednymu spómnóm się downe roki, jako to kiejsi szmakowły fajne krupicznioki. Krupicznioki sie piykło s mónki pszynnej - krupicy, jak sie go upiykło to trzeja było go wycióngnónć s trómby, doczkać aż kapke ochłodnie i pokrajać. Dziecka go rade jadły ze świyżym masłym s maśniczki. Kiejsi hań downij sie kupa mleło na żarnach.
Chlyb i krupicznioki sie piykło aji s reżnej, ciymnej mónki. Przi świyncie, a ponikiedy i ros w tydniu gaździno piykła chlyb dlo całej familije. Moja starka dycki spóminała, jak uż pod kóniec żywota mieszkała w bycie, jako sie kiejsi piykło brutfanioki. Piykło sie jich gor tam, kany nie było piekarszczoków. Gaździno zarobiła ciasta s reżnej mónki, wraziła go do brutfani, a potym do trómby. Do ciasta chlebowego sie dowało zakwas, a do brutfanioka ni. Do ciasta na krupiczniok sie dowało letnij wody, abo mlyka.
Buchetki
Buchciki (buchetki) to sóm taki małe buchty. To sóm taki małe żymły nadziywane marmeladóm, abo powidłami. Majóm kolor złocisto – brónzowy, a jak sie na nich dziwo s wyrchu, to sóm podobne do łepów od kocurów. Ciasta na Buchetki sie nie kraje. Majóm óny kształt prostokónta, lebo kwadrata. Buchciki sóm wielki na sztyry, piyńć cyntymetrów. Skórki na buchcikach sóm ciymno brónzowe, a w postrzodku kolor Zoleży od tego, wiela sie do nich do wajec. W postrzodku sóm miynkki, na wyrchu twardawe, dojść łatwo idzie utargać kónski s buchcików. Wóniajóm ciastym drożdżowym i sóm lekko słodki. Na Cieszyńskij Ziymi hań downij każdóm niedziele sie piykło ciasto drożdżowe, s kierego sie robiło buchy, buchciki, buchciczki, abo brutfanioki. Jadło sie jich bes niczego, a popijało sie jich biołóm kawóm sbożowóm, czasym do takij kawy sie dowało kapke kawy prowdziwej, coby lepszy wóniała.
Buchty sie piykło s biołej mónki, a brutfanioki to sóm ciasta drożdżowe s mónki nie osiywanej, s otrymbami – s żarnówki. Wszecki ciasta sie piykło w wysokich forymkach. Buchciczki sie piykło tak, coby każdy we familiji mioł swój kónsek i poradziuł go utargać. Recepis na buchciczki je zapisany aji w ksiónżkach baji w „Naszej Kuchyni” Walburgi Fójcikowej, kieróm wydali w kwietniu w 1937 roku w Czeskim Cieszynie. W tej ksiónżce je recepis na buchciczki. Ludzie na Cieszyńskij Ziymi dycki robili ajnfachowe jodło, a gor s obilo, abo s roślin. Bogatsi gazdowie wozili obili do młyna. Żarnówka była w każdej chałupie i ś nij sie piykło Buchetki, buchty, buchciczki i aji kołocze. S reżnej mónki sie piykło reżny chlyb.
Ciastka ze szpyrek
Ciastka ze szpyrek sie robiło we formach i były rostomajte, a zoleżało to gor od gaździnej, jaki jich chciała srobić. Sóm kapke podobne do ciastek s ciasta kruchego – ni majóm worstw, sóm chropowate, wyrch tych ciastek je rumiany i chropowaty. Formy, s kierych sie jich robi to sóm gor gwiozdki, sóm wielki na sztyry a szyroki na trzi cyntymetry. Ciastka ze szpyrkami sóm rumiane, abo złote. Wóniajóm cukrym wanilkowym, abo migdałami. Ustróniocy pamiyntajóm, że ciastka ze szpyrek sie piykło eszcze przed drugóm wojnóm, ale piykło sie jich aji przed tym. Ciastka ze szpyrek sie piykło gor na Wilije. Po zabijaczce przed Godami ze szpyrek sie dycki robiło szmolec. Szmolec był dłukszy świyży, jak był czysty – bes szpyrek. Trzeja było szpyrki przecedzić przes durszlak, jak eszcze szmolec był wrzawy. Na durszlaku zustowały szpyrki, a czysty szmolec sie loło do bóncloka, w kierym móg stoć aji pół roku we szpajsce. Coby sie ty szpyrki, co zustały nie smarnowały Wiślocy i Ustróniocy zaczli piyc ś nich ciastka.
Dziołuchy, kiere były na wydaniu piykły dycki ciastka ze szpyrek. Przebleczóni za mikołaji, diobłów i inkszych podciepów chłapcy fórt jich nasrowali. Ty dziołuchy kiere były na wydaniu, razym s inkszymi gaździnkami rychtowały rostomajte buchy, jodło i pici na Gody i Wilije. Chłapcy jak prziszli do chałupy, a tam dziołucha miała napieczóne i narychtowane rostomajte jodło, to była zocniejszo i miały wiynkszy chyt. Na muzykach, abo na szkubaczkach młodzi se pojodali krepliki, chrustek, ciastka ze szpyrek, kokoski, buchty, dorty s marekwie, abo s ziymnioków.
Ciastka cieszyński
Ciastka cieszyński sóm rostomajte, majóm rostomajte kształty, a yny od gaździnej zoleżało, jaki ciastka se napiecze. Ale czym wiyncyj było ciastek na plechu, i czym były barży fikuśne, tym gaździno była lepszo i zocniejszo od swoji stejizbianki. Ciastka były rostomajte i zoleżało to s czego były srobióne i czy sie do nich dowało powidła, abo mase. Ciastka cieszyński mogóm być kulate, kóńczynki, serca, sudki, ule, miesiónczki, kostki i inksze. Sóm małe, ni majóm wiyncyj jako dwa, trzi cynty. Ciastka majóm kolor złoty, jak sóm kruche, s orzechami i jak sóm s ciasta ze szmolcu s kakaym. Jak sóm s ciasta s piernika to majóm kolor brónzowy, abo ćmawy. Sóm kruche i sie łómióm. Wóniajóm tym, s czego sie jich srobi. Inakszy smakujóm ciastka s orzechami, eszcze inakszy s powidłami, a eszcze ganc inakszy s pudingiym, abo s płatków owieśnych.
Cieszyński gaździne dycki chciały cosi nowego wymyśleć tóż tych rodzajów ciastek mógło być aji trzicet. Piykło sie jich na Świynta, na Wielkanoc. Czym barży były kolorowe, przistrojóne i fikuśne, tym lepszo i zocniejszo była gaździno, kiero jich piykła. Taki ciastka szło przistrojić orzechami, migdałami, lukrym i rostomajtymi polywami. Ciastka cieszyński sie zaczło piyc, jak zaczli na cieszyńskim rzóndzić Habsburgowie miyndzy osimnostym a dewatnostym wiekiym. Gaździny piykły taki ciasta na Świynta, na Wielkanoc, na wiesieli i na chrzciny. Piykło sie jich dwa tydnie przed Świyntami. Wiela tych ciastek było, to zoleżało od tego, jacy bogaci byli gazdowie – bo taki ciastka były drogi. Trzeja było kupa masła i cukru, ale bywały też i taki ze szpyrek i margaryny. Wszyjstko zoleżało od recepisu. Do wszyjstkich ciastek sie dowało bakalie. Nejwiyncyj orzechów włoskich i laskowych, ale dowało sie aji migdały, kokos i rodzynki. Czynsto sie dowało aji gorzołke dlo lepszego szmaku. W bogatych chałupach sie piykło kupa tych ciastek – aji porenoście i wiyncyj rodzajów – wórsztków, grzibków, salami, rogalów, kwiotków i inkszych fikuśnych. Taki ciastka były kruche, ale były przeogrómnie dobre. Nejwiyncyj było pierników, kiere sie wykrowało s małej forymki. Piykło sie jich s miodym, wajcami, masłym i dowało sie do nich korzyni. Piykło sie jich nejprzód, bo sie musiały zależeć we szpajsce. Inksze ciastka to były taki sklejane s dżymym i robiło sie jich, jako piramide. Inksze to były kulki s pónczu, zozworki s imbrym – panoczkowie jich jedli ku winu, anyżówki, amónioczki, ciastka, kiere sie robiło przes maszynke, pół miesiónczki wykrowane sztamperlym i margarynioczki.
W ponikierych chałupach, piykło sie też ciastka s mónki, cukru i masła. Wykrowało sie jich s forymki, na rostomajte kształty – liści dymbu, goiczki, grziby. Ty ciastka były kapke wiynksze niż ty inksze. Jak sie jich upiykło, to sie jich wieszało s jabkami na goiczku. Upieczóne ciastka sie chowało do pudeł, każdy rodzaj ekstra, coby nie uschły miały dobry szmak. Wszyjstki ciastka cieszyński sie piecze aji dzisio, przed Świyntami, ale gaździny dowajóm wiyncyj bakaliów, gorzołki i masła – coby były kapke lepsze. Je aji taki zwyk, że sie dowo ciastka przed Świyntami. Suje sie jich do małych miyszków, stroji sie tyn miyszek gałónzkóm jedli, abo smreka i biere sie ty miyszki, jak sie idzie na nawszczywe do rodziny i przocieli. Za to sie dostowo podobne miyszki s ciastkami. Wszyjstki gaździny piykły i pieknóm dali podobne ciastka, ale rostomajcie jich strojóm i dowajóm rostomajte fikuśne ozdoby.
Recepisy tych ciastek też były rostomajte, ale moc sie nie smiyniły. Hań downij sie piykło ciastka w trómbach, w starucnych piecach, abo w kachlokach tak jak chlyb. Dzisio sóm uż trómby na elektryke, abo gaz. W kónzumie idzie kupić fikuśne posypki i pruszki, kierymi sie suje i osdobio ciastka. Downij sie barwiło lukier sokiym ze ćwikli, abo s marekwie. Na cieszyńskim dycki jak sóm jaki wiynksze świynta, to na stole stojóm ciastka. Piecze sie jich na wiesieli, na kumunie, chrzest i na geburstag. Dycki gdosi po nich sióngnie. Coros wiyncyj takich ciastek sie piecze jak sóm jaki wielki kónferyncje, kaj sie sjyżdżajóm ludzie nie stela i sie oblizujóm, jak kosztujóm ty nasze ciastka. Każdo gaździno sie musiała moc narobić przi ciastach. Jak w chałupie było kupa dziołuch to była wielko pomoc, bo każdo miała cosi do roboty. Jedna mazała plech, drugo mase trzecio zajś sztamperlym wykrowała kółka i robota szła. Jak sie ciastka srobiło na Wilije, to óny wydzierżały aji do Grómnice, ale musiały być schowane we szpajsce, kaj było chłódno.
Herbatniki ze szpyrek
Herbatniki ze szpyrek sóm kulate, majóm kole piynć cyntymetrów, a sóm pomazane marmeladóm. Na wyrchu majóm takóm kratke s ciasta. Sóm twardawe, słodki a majóm takowy korzynny smak. Kiejsi na Cieszyńskij Ziymi zabijaczka to było prowdziwe świynto w całej familiji. Kormika sie zabijało ros do roku, gor na poczóntku grudnia baji na Barbore abo ganc przed Godnimi Świyntami. Masorz szoł ku chałupie s pełnóm taszkóm, a gazda s gaździnóm kroli a smażyli szpyrki niskoro do samiućki nocy. Ludzie kiejsi prawili, że nic sie nie śmi zmarnować, tóż aji szpyrki wytopióne ze szpeku s babucia sie dowało do pieczynio rostomajtych ciastek baji takich herbatników – kiere były dobre coby pogryzać ku teju.
Recepis na taki ciastka je taki: Pokroć porzóndnie dwacet osim deka szpyrek ze szpeku, dać do tego trzi sztworte litra mółki, jedno wajco, skórki s połówki cytryny, na kóniec dać na kóniec noża skurzice, goździków a popuczónego angielskigo ziela, dwacet siedym deka cukru, dwie – trzi łyżki biołego wina, a zarobić ciasto we stolnicy. Potym to wałkować, szklónkóm powykrować placki, pomazać jich gynstóm marmeladóm, srobić na wyrchu kratke a łupiyc. Jak sie upiekóm to jich posuć cukrym wanilkowym. Gaździny na Cieszyńskij Ziymi rade piykły ciastka, a ty ze szpyrek sie piykło uż od downa. Ale kiejsi ganc hań downij ciastka były fest ajnfachowe. Herbatniki ze szpyrek sie jodało chned jak sie upiykły, abo gaździno jich dowała do szpajski, a czynstowała nimi jak gdo prziszoł na nawszczywe.
Koszyki
Koszyki to sóm taki ciastka, kiere gaździny rade piykły na Cieszyńskim. Ciasto sie dowo do forymek, kiere majóm kształt kwiotka, abo serduszka. Koszyki sóm wielki na szejść, siedym cyntymetrów, a grube na pół cyntymetra. Kolor majóm złoty, abo ciymno brónzowy. Sóm lekko twarde, gładki, sóm podobne do chrustu. Koszyki sóm słodki, wóniajóm jak ciasto francuski, abo chrust. Smażiło sie jich na wrzawej umaście, jadło sie jich na ciepło i taki były nejlepsze. Na Cieszyńskij Ziymi gaździny dycki rade warziły i uczyły warzić swoji cery i wnuczki. Słodkości były rostomajte - zozworki, ciastka ze szpyrek, lebo kołocze. Nasze starki rade smażiły koszyki, bo sie jich wartko robiło i były dobre, gor jak sie chciało co słodkigo, a familija była wielkucno.
Kołocz
Kołocz cieszyński je koloru złotego. Spodek i wyrch kołocza to je wypieczóne drożdżowe ciasto. W postrzodku je masa makowo, abo ze syra, może być aji i taki i taki, makowo – syrowe. Na wyrchu kołocza je złoto posypka, pieknie poukładano. Posypke sie eszcze suje cukrym – pudrym. Kołocz je kulaty i hruby na jaki trzi cyntymetry. Kołocze były rostomajcie wielki, podle tego, jaki gaździno miała plech. Móg mieć aji pół metra. Zoleży też kiej sie go piykło na wiesieli, na szkubaczki czy na świynta i wiela ludzi było w chałupie. Kroło sie go w trójkónty, abo w kostki. Wypieczóny kołocz mo kolor złoty, a jak sie go pokraje to widać s czym je – czy ze syrym, czy s makiym. Może być yny s posypkóm. Kołocz cieszyński je miynki, dobrze wypieczóny, s posypkóm. Smak mo słodki, makowy, abo syrowy, wónio też pieknie, jak gaździno go upiykła to wóniało w całej chałupie. Na cieszyńskij ziymi sioło sie pszynice, reż, jynczmiyń i owies. Zorka obilo sie mleło na krupice – to była tako hrubo mónka s otrymbami. Mleło sie to na żarnach dóma. Bogatsi siedlocy mieli powieternioki – taki powietrznioki na wiater. Były też młyny przi rzykach. Wielki młyny były tam, kaj były rzyki za miastym, na dziedzinie. W każdej dziedzinie był taki młyn. Gdo chcioł mieć pieknóm mónke, to zawoziuł obili do takigo młyna. Mónke s pszynice sie dowało do buchtów s drożdży, kołoczy, babek i inkszych. Kołocze sie nazywało podle tego s czym były: syrzoki – ze syrym, mónczoki – s mónki, powidloki – s powidłami, jabcoki – s jabkami, śliwczoki – ze śliwkami, kapuśniaki – s kapustóm. Hań downij wszyjstki słodki buchty sie nazywało kołocze. Dziepro potym kołocz to była ciasto s posypkóm, a w postrzodku ze syrym, abo s makiym. Nieskorzi gaździny zaczły dować do kołoczy powidła, jabłka, abo śliwki.
Kołocze sie piykło od downa. Piykło sie go przi świyntach. Potym dziepro nieskorzi sie zaczło piyc aji inksze ciastka i słodkości. Terazy kołocz sie dowo na poczynsne, jak kiery kómu co pómoże, baji jedyn stejizbian drugimu. Kołocze sie też eszcze piecze na geburstag, czasym na miano, na chrzciny, kómunie, wiesieli, pogrzyb, abo odpust. Piecze sie go też na świynta – na Nowy Rok do Trzech Króli, jak kiery przidzie powinszować, to sie go dowo na poczynsne. Nejstarsze kołocze to sóm ty ze syrym i s makiym – filowane, abo ty co majóm yny słodkóm posypke s wyrchu. Potym jak była wojna za Niymców zaczło sie piyc kołocze s powidłami, jabkami, śliwkami i jagodami. Taki kołocze sie piykło na kożdo, abo przi niedzieli. Piykło sie ich też jak było kupa owoców, gor w lecie i na jesiyń. Przed wiesielim sie piykło kołocze ze syrym, powidłami, makiym i kapustóm. Hań downij kołocze były tak wielki jak mało słómiónka, małych kołoczy sie nie piykło. Piykło sie też placki na brótfaniach. Ty placki sie kroło na małe kónski i dowało gościóm. Przed wiesielim sie piykło kołocz wiesielny. Dowało sie go wiesielnikóm, ale też stejizbiokóm, dalszej rodzinie i kamratóm młodej pory. Kołocz wiesielny musioł być w biołym papiurze, s mertóm, abo s asparagusym. Hań downij kołocze rosnoszali młoducha se żynichym. Dzisio to uż je rostomajcie. Kołocze sie też piykło jak sie skóńczyło robote na polu przi żniwach – na dożynki. Czynstowało sie nim kolyndników, śmiergustników, na stypach, na szkubaczkach i łuskaczkach. Na cieszyńskij ziymi gazda dożynek dowoł gościóm kulaty kołocz i pieknie przistrojóny. Na takij dożynkowej gościnie były kołocze: syrzoki, maszczoki i powidloki. Ku kołoczu była dycki warzónka s miodym. Gazdowie ze żniwiorzami siodali na stolice, przi stołach, a jak roznosili kołocze to śpiywali:
Gazdoszkowe pole same fijołeczki.
Jakij nóm też dali dobrej gorzołeczki.
Gazdoszkowe pole pokryte zbożami.
Uż też gaździneczka idóm s kołoczami
Na dożynkach byli też muzykancio, tóż jak uż sie sjadło kołocze i wypiło pore sztamperli warzónki, to sie szło tańcować przed chałupóm gazdów. We śmiergust na dziedzine chodzili śmiergustnicy loć dziołuchy. Szli od chałupy do chałupy po jednym, abo w kupie. Loli wodóm aji gaździnki i suszyli karwaczami, a tak wyrzóndzali jak prziszli:
Prziszlimy tu po śmiergusie,
yny nas tu nie opuście,
kopy wajec narachujcie,
a kołoczy nie żałujcie!
Jak sie kóńczyły szkubaczki to sie robiło doszkubki. Każdo gaździno rychtowała do szkubaczorek gościne: kołocze i warzónke.
Stryki
Stryki to sóm taki placki ze ziymnioków, kiere sie smaży na umaście na brónzowo s obu strón. Sóm ciynki, abo hrubsze – jako kiery woli. Sóm kulate, lebo podłużne. Jy sie jich ze szpyrkami, lebo s wyrzoskami, kiere zustanóm ze zabijaczki. Jak się zabijało babucia, to sie dycki okrowało miynso s masnych kónsków. Potym ty kónski sie smażiło w garcu na brónzowo. Placki majóm taki kształt, jako sie gaździnej kidnie na blache. Stryki sóm hrube na jakich pół cyntymetra, a wyrzoski sie kraje w drobnóm kostke. Stryki sóm przipieczóne na brónzowo s obu strón, a jak sie jich przekraje to majóm kolor taki kapke do zielónego, kapke sóm sine, a kapke złote. Stryk musi być po wyrchu dobrze wypieczóny i chrupki. W postrzodku sie musi kapke cióngnónć a ciasto ni ma wypieczóne. Szpyrki muszóm szkwiyrczeć w kastrolu, ale nie śmióm być twardawe. Stryk wónio tak, jak pieczok na jesiyni, a szpyrki wóniajóm zabijaczkóm.