text:
We Wrótsławju tehdy tójšto Łužiskich - Serbow a Němcow - studowaše. Na swojich serbskich krajanow dźiwajo Smoleŕ sebi wotmysli, tam serbske towaŕstwo załožić, kotrehož sobustawy bychu so we serbskim rěcenju a pisanju rozwučowali. To běchu tamniši łužiscy Němcy zhonili. Woni k Smolerjej přińdźechu z namjetom, zo by wón łužiske towaŕstwo ze serbskim a němskim wotdźělenjom załožił. Smoleŕ sebi pomysli, zo mohło wobstaće towaŕstwa ćim twjerdše być, hdyž změje ćim wjacy sobustawow. Tuž je pod mjenom "Towaŕstwo za łužiske rěče a stawizny" z přizwolenjom akademiskeho senata załoži. Za protektora towaŕstwa bu universitny profesor nemski stawizhaŕ Stenzel wuzwoleny a to tohodla, dokelž so za łužisku historiju trochu interesowaše. Wona so wotewrić universitetnej auditoriji w přitomnosći rektora a někotrych profesorow wot Smolerja z přednoškom wo łužjsko-serbskim Słowjanstwu.
Bórzy potom běše universitny profesor Purkyně, najsławniši fyziolog tamnišeho časa, wo łužiskim towaŕstwje zasłyšał a Smolerja teho dla k sebi přeprosy. Tón sebi njemóžeše wukłasć, što chce fyziolog z theologom,- tola jako knjemu přińdźe, knjez profesor ani na fyziologiju ani na theologiju njespomni, ale jeho za łužisko-serbskim Słowjanstwom wuprašowaše, wo kotrymž njeběše hač dotal ničo wědźał. Smoleŕ jemu na jeho prašenja wobšěrnje wotmolwješe, štož so knjezej professorej tak spodobaše, zo jemu skónčnje wozjewi, zo móže kóždu njedźelu připołdnju wot 11-12 hodźin k njemu přikhadźeć a pola njefro z někotrymi młodymi Polakami čěsku reč wuknyć. Purkyně běše mjenujcy jara horliwy Čech a teho dla młodych Słowjanow rad čěsku rěc wuceše. Jemu so Smolerjowe prócowanje za łužiske Serbstwo po času tak lubješe, zo jeho do swojeho doma wza, za čož tón njetrjebaše dale ničeho ćinić, khiba za šulskimi dźěłami jeho dweju synow hladać a jeho wobšěrnu bibliotheku w porjadku dźeržeć, kotraž wosebje z knihow wšitkich słowjansldch narodow wobstoješe. Smolerjowi pólscy towaŕšojo běchu jeho z pólskej kulturu, Purkyně pak z čěskej zeznajomili, a Purkynjowa bibliotheka jemu drohu do literatury wšitkich Słowjanow wotewri. A dokelž słowjanscy wučeni, wosebje Polacy a Čechowje, professora Purkynu často wopytowachu, měješe Smoleŕ tež často składnosć, hódnych reprezentantow pólskeje a čěskeje narodnosće widźeć.
We Wrótsławju bě Smoleŕ při wšědnym wobkhodźe z profesoro-maj Purkynju a Čelakovskim podrobnje zeznał, na kajke wašnje čěscy patriotojo za pozběłmjenje swojeje narodnosće dźěłaju a jemu so wosebje jich towaŕstwo "Matice Česka" spodobaše. Tuto běchu k temu załožili, zo bychu so z lětnych pjenježnych přinoškow knižki ža čěski lud wudawałe. Smoleŕ toho-dla po wustawkich "Matice České" statut napisa a z nim srjedu po jutrach 1843 do Budyšina přijědźe, zo by tam w zhromadźiznje serbskich patriotow "Towaŕstwo Maćicy Serbskeje" załožił. Wšitcy jeho projekt radostnje witachu; ale kak wobtwjerdźenje statuta wot saskeho ministerstwa dostać, to njewědźachu sebi wuradźić. A Smoleŕ sam njemóžeše w tajkim nastupanju ničo dokonjeć, dokelž běše pruski poddan. Skóncnje pak wjedźeše wón měšćanskeho radźićela dra Klina za tu wěc tak zainteresować, zo tón, ministerstwo wo wobtwjerdźenje statuta prošeše a je tež w l. 1846 dosta. Tola móžeše towaŕstwo hakle w l. 1847 faktiscy do žiwjenja stupić, jako běše mjez tym tež wot pruskeho knježeŕstwa dowolnosć dostata. Za jeho předsydu bu Dr. Klin wuzwoleny a Smoleŕ za redaktora "Časopisa towaŕstwa Maćicy Serbskeje", hač runje w Budyšinje njebydleše. Wón prěni zešiwk "Časopisa" V Meji 1848 wuda, w srjedź politiskeho ropota, kotryž bě so tehdy z Francózskeje nimale po wšitkich krajach Europy rozšěrił.
We Wrótsławju so Smolerjowe słowjansko-linguistiske studije w l. 1844 skónčichu, wón pak tam hišće někotry čas wosta a z časami tež w Łužicy přebywaše, doniž so w l. 1846 do Lipska přesydli, zo by tam Jordanowe "Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst u. Wissenschaft" redigował. Tam měješe Smoleŕ ćežku płucowu khorosć wutrać, kotraž tež jeho tak zainficirowa, zo wón dlějši čas njemóžeše rěčeć. Ale při wšej swojej khorowatosći wón tam słowjanske towaŕstwo załoži, w kotrymž so z dowolenjom universitneho rektora lipscy studentojo łužisko-serbskeje, pólskeje a čěsko-słowakskeje narodnosće skhadźowachu.
Jako běše měrc 1848 francózske kralestwo powalił, so tež w Lipsku na někajku revoluciju hotowachu, ale žadna njenasta, dokelž saski kral do kóždeho žadanja saskeho luda zwoli. Mjez tym pak powěsć přińdźe, zo je w Barlinje revolucija wudyriła. Tuž běše wjele Lipsčanow tak lohkomyslnych, zo wobzamknychu do Barlina dojěć a sebi ŕevoluciju z daloka wobhladać. Smoleŕ tež do tych lohkozmyslenych słušeše. Na puću drje so dopomni, zo je hłuposć započał, a budźiše so najradšo wróćił, hdy budźiše so njehanibował. Tola zbože jeho hłuposć wuruna, přetož jako železničnyćach Barlinej so bližeše, dale a wjacy pruskeho wójska nimo njeho ćehnješe. A jako so wojakow prašachu, što ma to na sebi, ći wotmolwichu, zo je revolucija skónčena, dokelž je kral wojakow z Barlina won wupósłał.
Smoleŕ sebi přemysłowaše, zo budźa so při tym nowym čerstwym politiskim žiwjenju (t. r. w l. 1848) drje tež łužiscy Serbja trochu swobodnišo hibać móc, z dobom wobzamkny, so z Lipska do Budyšina přesydlić. Wón to tež we swjatkach 1848 sčini čujo, zo je nětko, hdyž je "swobodna prasa" proklamowana, čas přišoł zo ma wón redakciju serbskeho organa "Tydźeńska Nowina" do ruki wzać a přez njón za lěpše serbskeje narodnosće skutkować. Wón tež redakciju dosta. "Tydźeńska Nowina" tehdy jeno napołlistnje wukhadźeše, wón . ju na cyłe listno powjetši. Tole, kaž tež to, zo smědźeše so w njej tež politika pisać a zo po njej horliwy serbski duch wěješe, ličbu abonentow za měsac wot 375 do 872 přispori.
Swoje hesło "njech so Němcy wo Němcowstwo, Serbja pak wo Serbowstwo staraju" Smoleŕ wosebje tež přez to wožiwi, zo po serbskich wosadach serbske towaŕstwa załožować pytaše, ale wšitke z dowolnosću wyšnosće. Jich centrum běše "budyske serbske towaŕstwo" a Smoleŕ jich generalny sekretaŕ. W tutych towaŕstwach so jenož wo to jednaše, štož možeše serbskej narodnosći k lěpšemu słužić, a při tym so Serbam poradźi, zo móžachu prěni króć někotrych horliwych Serbow jako zapósłancow do saskeho sejma pósłać. A kak to serbski lud z česćownosću serbskeje rěče napjelnješe, hdyž słyšeše, zo móže so tež ze serbskimi słowami wo najwažnišich naležnosćach čłowjestwa zjawnje rěčeć.
Wšudźe so tehdy ludy na swoje knježeŕstwo ze wšelakimi žadanjemi wobroćachu, tuž žadyn dźiw njebě, zo tež Serbja na saske ministerstwo peticiju pósłachu, w kotrejž wo to prošachu, zo by serbska rěč w cyrkwi, šuli a před sudom ŕune prawo z němskej dostała a zo by na gymnaziju, kaž tež na wuceŕskim seminaru w Budyšinje serbska rěč za serbskich gymnazijastow a seminaristow wučbny předmjet była. Deputacija, z 15 Serbow wobstojaca, tajku peticiju ministerstwu přepoda a potom tež kralej, pola kotrehož běše sebi audijencu wuprosyła, swoje počesćowanje wopokaza, To so jemu jara spodobaše, přetož w tamnym, z kóždym dnjom bóle k republikanismu so pŕikhilacym času so mało ludźi za kralom prašeše. Za někotre měsacy saske ministerstwo serbskim petentam wotmolwjenje pósła, w kotrymž bě prajene, zo chce jich próstwy dopjemić, hdyž tež we wužšich rozměrach. Serbja běchu z tym spokojeni, wšak běše tóla zaso něšto za jich narodnosć dobyte. Reakcija, kotraž potom pód nowym ministrom Beustom zastupi, je drje wjele teho, štož bě prjedawše ministerstwo Serbam přizwoliło, zaso skazyła, ale wjele je tola tež wostało.
Č. M. S. 1917.
zpět na obsah Další: J. E. Smoleŕ - J. Purkynjej


c: text/html

text:
Szpajza szokoladowoł (Deser czekoladowy a’la Silesia 😉 )
Piyrwy1 niy bōło2 fajeru3 bez szpajzy, terozki zrobiōł sie z ni taki trocha syntymyntalny deser, ale joł tam lubia do niego wrołcać. Przepis na ta szpajza dostoł żech łod kucharki, co to tyla ich w życiu zrobiōła, że keby4 za kołżdo5 szpajza dostała złotek,6 to miałaby z tego niy nojgorszoł rynta.7 Podstawōm takego deseru sōm dobre jajca i keby żeśjcie sie chcieli jōm zrobić ze takich tōnich8 jajec ze sklepu, to dejcie sie pokōj.9 Do tego nojlepsze sōm take łod szczyńśliwych kurōw, co to sie mogōm polołtać10 po placu,11 podzióbać trołwy12 i od czasu do czasu znojś sie w ziymi13 jakego chrobołka.14 Jak mołcie take jajca, to bierymy sie do roboty 😉
Co potrza?
4 jajca
4 łeżki15 cukru
2 łeżki kakao
3 łyżeczki żelatyny
połra16 łeżek wody
50 g rodzynek (nojlepi je łoblołć17 wrzōntkym i na noc zamoczyć we rumie)
100 płatkōw ze mandli18 (piyrwy na wiyrchu sypało się kokosym, ale moja Baba go niy lubi i bez to joł dołwōm19 migdały)
Jajca umyjcie- joł do pewności jeszcze je łoblywōm wrzōntkym. Uwarzcie sie w gorczku20 połra łeżek wody i łozmiyszejcie21 w tym żylatyna. Oddzielcie biōłka od żōłtkōw. Ubijcie biōłka, pod kōniec wciepcie tam cuker. Potyn zmniyjszcie pryndkość i wciepujcie22 po jednym żōłtka, kakao i wlyjcie23 ochōdzōno24 żylantyna. Na kōniec wciepcie tam rodzynki i pó25 paczki mandli. Przełożcie sie to do jaki fajny miski i na gōrze posypejcie26 tōm resztōm mandli. Wrołźcie27 to do lodōwki, poczekejcie, aże stwardnie i …smacznego 🙂
1 dawniej
2 było
3 imprezy
4 gdyby
5 każdą
6 złotówkę
7 emerytura
8 tanich
9 odpuście sobie
10 pobiegać
11 podwórku
12 trawy
13 ziemi
14 robaka
15 łyżki
16 kilka
17 oblać
18migdałów
19 daję
20 garnuszku
21 rozmieszajcie
22 wrzućcie
23 wlejcie
24 ostudzoną
25 pół
26 posypcie
27 włóżcie

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kilimandźaro
Kilimandźaro (jendźelsce Kilimanjaro) je z 5895 metrami nad mórskej hładźinu najwyši hórski masiw w Africe. Nadeńdźe so na sewjerowuchodźe Tansanije a ma z Kibom najwyši wjeršk tohole kraja a cyłeho kontinenta, kotryž słuša tuž k „Seven Summits“, najwyšim horam kóždeho kontinenta. Wot 1902 do 1964 rěkaše hora Kaiser-Wilhelm-Spitze abo Wilhelmskuppe po němskim kejžoru Wilhelm II.
Wot lěta 1987 steji krajina wokoło Kilimandźara na UNESCO-lisćinje swětoweho herbstwa. Hižo wot 1973 wobsteji narodny park Kilimandźaro.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Masiw Kilimandźara wobsteji z hoberskeho wulkana, ma rozměr wot něhdźe 80 króć 60 kilometrow a nadeńdźe so 350 kilometrow južnje ekwatora a něhdźe 500 kilometrow sewjerozapadnje Daressalama blisko hranicy z Keniju. Keniska stolica Nairobi nadeńdźe so 200 kilometrow do sewjerozapada. Wokolina Kilimandźara leži mjez 750 a 1000 metrami nad mórskej hładźinu a wobsteji zwjetša z trawneje stepy.
Najwyši z třoch wjerškow masiwa a tuž najwyši dypk Tanzanije a cyłeje Afriki je 5895 metrow wysoki zalodowčany Kibo (tež Uhuru Peak). Druhej wjerškaj stej Mawenzi dźesać kilometrow wuchodnje Kiba (5148 m), kotryž nima lodowca, a Shira něhdźe 15 kilometrow zapadnje Kiba (3962 m).


text:
Rybnicki deptŏk nadgrodzōny
Rybnicki deptŏk dostoł hōnorowõ nadgrodã Tŏwarzistwa Urbanistōw Polskich we kōnkursie na nojlepij zagospodarowane przestrzyństwo publiczne w Polsce, we kategoryji miyjske przestrzyństwo publiczne.
Podle ôrganizatorōw kōnkursu zagospodarowanie terynu miyndzy kościołym Matki Boskij Bolesnyj, Bazylikōm Myńszōm i Rynkym je wyjōntkowe, tōż nadgrodzōny bōł Urzōnd Miasta i autorzi: pracownia „toprojekt” za projekt architektōniczny i Dmk Inżynieria za projekt drōgowy.
Ôkrōm Rybnika nōminowane było 25 inszych realizacyji z cołkigo krŏju. Nadgrody rozdŏwane były we trzech kategoryjach: miyjske przestrzyństwo publiczne, rewitalizowane przestrzyństwo publiczne w zielyni i nowo wykreowane przestrzyństwo publiczne w zielyni.
Fajer rozdaniŏ nadgrōd we kōnkursie, co go ôrganizowoł tyż Zwiōnzek Miast Polskich ôdbōł sie 22 czyrwnia we Gdyni.
Zdrzōdło: UM Rybnik, foto: W. Troszka


text:
Sprŏwca fałszywego alarmu chycōny
Policyjōny z Kōmyndy Krysowyj Policyje w Lublińcu chyciyli chopa, co zgłosiōł podłożynie ladunku wybuchowego na terynie jednego z lublinieckich lazarytōw. Krōtki czas ôd powiadōmiyniŏ do chycyniŏ sprawiōł, iże niy było decyzyje ô ewakuacyji pacjyntōw placōwki. Ôpity 31-latek trefiōł do policyjnego heresztu.
W niydzielã przed pōłnocōm dinst lublinieckij kōmyndy przijōn zgłoszynie ô szterowaniu ciszy nocnyj ôd ôpitego chopa, co go niy przijōn do lazaryt. Po dojechaniu na plac patrolu, pracownik placōwki poinformowoł policyjōnōw, co chwilã wczaśnij chop wyszoł z terynu lazarytu i ôddalōł sie w niyznōmym rychtōnku. W czasie jak mōndurowi szukali breweryjŏrza, dinst kōmyndy przijōn zgłoszynie ô podłożyniu na terynie lazarytu ladunku wybuchowego. Ô sytuacyji zarŏz uwiadōmiōne były ôdpowiednie dinsty, a na plac przibyły 3 zastympy fojerwery. Na szczyńście bez pŏrãnŏście minut szandarzi namiyrzyli i chyciyli sprŏwcy alarmu, co nim sie pokŏzoł tyn sōm niy przijynty wczaśnij ôżarty pacjynt. Chop bōł zastawiōny i trefiōł do policyjnego heresztu. Po wytrzyźwiyniu bydzie ôdpytany i usłyszy ôbskarżynie, a ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr. Drabkŏ reakcyjŏ dinstōw i chyciynie sprŏwcy, jak sie pokŏzało fałszywego alarmu sprŏwiyły, co niy trzeba było uzdŏwać ewakuacyji. Sprŏwcy schwŏlnego zgłoszyniŏ grozi terŏz 8 lŏt wiynziyniŏ.
Fotografijŏ na wiyrchu: KPP Lubliniec


text:
Přichod gmejny Njeswačidło tež z tym zwisuje, dźěći derje zastarać. To zwěsćichu tamniši gmejnscy radźićeljo wčera na swojim regularnym wuradźowanju.
Njeswačidło (JK/SN). Nětko je wěste: Gmejna Njeswačidło budźe nowu pěstowarnju twarić. To su jeje radźićeljo na wčerawšim posedźenju wobzamknyli. Tuchwilu dobre wuhlady na 90procentowske spěchowanje nuznje trěbneje naprawy su jich pohnuli, po dlěšej, jara konstruktiwnej diskusiji so za naročny nadawk rozsudźić. W rozmołwje do toho dźěše wo to, hač tuchwilne dźěćace dnjowe přebywanišćo přetwarić, přitwarić abo hač njeje lěpje na hinašim stejnišću cyle nowy dom za dorost natwarić. Hladajo na platowu konstrukciju nětčišeje pěstowarnje byštej při- abo wutwar po měnjenju wjesnjanosty Gerda Schustera (CDU) z mnohimi rizikami nastupajo statiku a njewidźomnymi přidatnymi problemami zwjazanej byłoj.


text:
Gambijo
Gambijo – państwo we zachodnij Africe, uod trzech strůn uokrůnżone bez Synegal, uod sztwortyj, zachodńij, mo dostymp do Atlantyckigo Uoceanu. Mjano mo uod rzyki Gambijo, wele ujśćo keryj je rozlygowane. Je sam zwrotńikowo klima ze srogimi uopadůma we dyszczowyj porze.
Uod XVII stolećo průbowali krej kolůńizować Portugalijo, Szpańijo, Ńiderlandy a Kurlandyjo, ńyskorzi tyż Francyjo a Wjelgo Brytańijo. Ta uostatńo do zgody ze traktatym ze Francyjům ze 1783 dostoła bezma cołki krej, ńywjelgi kůnsek mjanowany Albreda dostoła tyż we 1857 roku. Bůł sam srogi uostrzodek handlu ńywolńikůma. Samostanowjyńy Gambijo dostoła we 1965 roku.
Nojsrogszy udźoł we gospodarce mo sam bauerstwo, nojwjyncyj Gambijo eksportuje źymnych uorzechůw.


text:
Francek Fyrtok 20.10.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Kocyndrze!
Byłech w sobota na bolu w Mokrołōnach. Była to muzyka Sokołōw. Swara groł. Ci padōm, to była uciecha. Sokōł jest fajnowski zwiōnzek, bo mo fajnowsko muzyka, bo zaprosił fyrtoka na tulitum-fajtum, ale dziouchy w Mokrychłōnach sōm jeszcze wiyncej fajnowske. Sōm wielke i strzednie, tak w sōm roz. Chodzōm jak zegarki, a lica majōm jak farorzowe jabłka. A jak spiewać poradzōm! Człekowi sie luto kole serca robi. Ale ône też śpiewajōm politycznie, bez tyn przikłod, ściany sie trzynsły, jak dziouchy z synkami zaspiewały tak:
Wojna pōminęła
Chłopcy wyginynli
Oj, żeby Wilusia
Wszyscy djabli wziynli.
Do Holandyji idzie
Kijym sie podpiero.
Cylinder na głowie,
A gōmōłki zbiero.
Widzisz ty Lejmanie.
Djobelske nasiynie
Za nasze gnymbiynie
Pasiesz teraz świnie.
Ale jak dziouchy strzelecke tańczōm, tego ci nie byda ôpisować, bo by ci żol zrobiło, a wiym, żeś ty też nie ôd tego.
Jakechmy wracali za Strzelec autym spotkalimy koleksa Jantōnia z pod lasu. Suży teraz w nowej zycherce. Jest to karlus na fleku i mo złote serce. Ale mu sie stysko skirz skoczek, co zostały po starych zielōnkach. Ci padōm, w legowiskach po starych zielōnkach ôstało tyla paskudztwa, iże sztrużaki po izbie spacerujōm. To jeszcze gorziej niż w parlamyncie w Berlinie. Sōm całe roje żywego inwyntarza, sōm skoczki stare i młode, wielke i małe, a wszystke, co służyły w Rejichswehrze abo w zycherce sōm bildowane. Ône wiedzōm jak żyć, ône z niejednego pieca chleb jadły, miołech pedzieć z niejednych plec krew piły.
Koleks Jantōń doł mi jedna tako bildowano skoczka. Była chudo, jak szwob. Myślołech se, że skoro tako staro, to bydzie już bez zymbōw. Ale kaj tam! jak ôtworziła swoja czeluść, miała zymby jak stary kōń. Joch sie ôd tej skoczki dużo dowiedzioł, bo dużo przeżyła, a musiała tak pytlować, jak niejedna kobieta, co nie myśli a dużo godo. Przeca tak jest. Kobieta nojprzōd godo, a potym mysli, co chciała pedzieć.
Tako skoczka mo wiyncej ze ycio, niż redaktor, kōmisarz abo minister. Żyje se wesoło, wiedzie skoczne życie aż do samej śmierci, skacze se i w zimie w koszuli. Sprōbuj jyno ty, czy byś tak poradził.
Nojlepiej, jak ci dokumyntnie napisza, co mi skoczka ôpedziała. Padała tak:
„Porzōndne skoczki rodzōm sie w Berlinie, jo też. Wychowałōnch sie u Lizy. Ôna była młodo i joch była młodo. Krew miała dobro i kust był zdrowy. Jak Liza byłōm w pōmieszkaniu, musiałach jej dać pokōj, bo, jak nie to szukała i gōniła mie. Ale jak fyrtała po Friedrichstrasse toch jōm mogła gryźć bali zagryźć. Byle kedy, kedych jōm uszczypła za bardzo, wlazła do jakego ajnfartu i poskrobała sie. Ale tegoch sie nie boła. Nic jej to nie pōmogło, choć i do dziesiyńć bram weszła. Joch sie za każdym razym labowała dalej.
„Roz była moja żywicielka w restauracyji. Mogłach jōm wtedy gryźć bez przeszkody. Dała mi pokōj. Ôna sie chichrała ciyngym, ale jak sie roz nagle zaczerwiyniła, byabych se jynzyk sparziła. Musiaach wyjść na świeży luft, by sie ôchłodzić, i fuk, byłach u marynarza. Czuć go było prymkōm, piwym i tranym. Ta zmiana kustu mi nie posłużyła. Liza miała lepsze pożywiynie. Marynarz mieszkoł w parlamyncie. Tam były cała armikuły takich skoczek jak jo. Pora kōmpanio skoczek przipadło na jednego marynarza. Jo nie lubia spōłek. Długoch medykowała, jak sie wydostać ôd marynarza i drugich skoczek. Aż prziszedł rozkaz, iże Marinedivisiōn musi wyjechać z Berlina na Gōrny Ślōnsk. Mōj krwiodawca też musioł wyrukować. Było to już lepiej, choć jeszcze nie dobrze.
Na Ślōnsku moje spōlniczki pryndko ôpuściły marynarza, szły tam, kaj było wiyncej miejsca. Mōj marynarz był burszōm u ôficera. Jak mu roz czyścił ancug, jo fuk, bo ancug ôficera był parfimowany. Był to młody ôficer. Co wieczōr chodził kajindziej na gościna do Bergratōw, do landratōw i pił dużo. Skiż tego byłach każdy dziyń pijana. A mōj żołōndek nie by do tego przizwyczajny. Do tego jeszczech sie boła, coby mie landrot w krejisblacie nie podtawił za trunkynbolda, abo bultrunka. A przeca jo, hōnorowo skoczka z Berlina, nie mogła se tego dać spodobać. Ôficer poszeł roz na zebranie kōmunistōw. Nie trzeba było mi dwa razy godać, jakech posadziła, znodłōnch sie na karku jednego kōmunisty. Myśla sie, u tego prostego człowieka pozostana długo. Ale kataćtam! Coch sie napiła jego krwi, dostałach zawrotōw głowy. Ta rewolucyjno krew nie służyła mi wcale. Mōńciło mi sie w głowie i ciyngym śniło mi sie ô Trotzkim, ô Lyninie, ô Barczyńskim z Krōl. Huty, ô Hoffmanie, ô Willigerze, ô Klejinwächterce. Mōj kōmunista ćmił presōwka i pił fuzel. Zepsułach se do imyntu żołōndek. Naroz mōj żywiciel kurził cygara i pił wino. Padōm se: Halt! – tu sie musiało coć stać. Wyjrza i rychtyk, mōj kōmunista siedzi u jednego hrabiego i lobuje sie. Było tam dużo wielkich panōw. Postanowiłach zmiynić mieszkanie i kust. Wskoczyach na hrabiego. Alech wdepła. Hrabia mioł krew kalno, dziwnie smakowała, tan na żywe strzebło abo na ôłōw. Myślałach iże już moja śmierć. Padōm se, wszystko mi jedno. Zamrużyłach ôczy i skoczyłach kaj mie nogi pōniesōm i spadłach na but ôficera Grynzschutzu. U niego nie było dobrze, ale nie było też źle. Jodł dobrze, pił jeszcze lepiej. Wykurowałōnch sie trocha u niego. Był jednak zły. Jak był na balu, abo jak musioł sztram stoć przed Hoffmanym, mogłach go gryźć i szczypać wiele chciałach. Zato jak był w mieszkaniu seblekł sie, wziōnł rewolwer, klōnł jak na rekrutōw i szukał mie. Alech sie skryła miyndzy ôpatki i śmiołach sie duchym na cała gardło. Takech z nim wszyńdzie wyndrowała po całym Ślōnsku.
W kasarniach zawsze było dużo mojich siostrzic, że mogłyby sie kōngresy skoczek ôdbywać. Mōj krwiodawca wstōmpił potym do zycherki i zaś wyndrowoł to do kōmunistōw, to do unabhängige abo inszych dymokratōœ. Nie ôdwożyłach sie u kogo inszego sprbować szczyncia. stałōnch u zycherki. Roz zaspałach na sztruzaku i mōj żywiciel poszeł i już nie wrōcił.
Głodziłach sie bez cały tydziyń. Prziszli potym polscy żandarmi i zaczynach sie ôdżywiać i przichodzić do siebie. Zielōnkowie polscy klnōm, ale co ja biedna skoczka winna, iże jo też musza żyć?
Widzisz kochany Kocyndrze, co taka berlińsko skoczka musiała przeżyć. Dokumyntnie cich spisoł jej słowa. Jynoch zapōmnioł w kerym regimyncie Grynzschutzu najdłużej służyła.
Miej sie ciepło!
Francek Fyrtok.


text:
W druhej połojcy 19. lětstotka za čas industrializacije twarjachu tež w Hornjej Łužicy železniske čary. Runočasnje nastachu dwórnišća, stražniske chěžki a wuhibkarnje. W lětnjej seriji so rozhladujemy, kak trěbne wone něhdy běchu a što je so z nimi stało. (11)
Hižo srjedź 19. lětstotka njeprócowachu so jenož Budestecy, ale tež wokolne gmejny w zajimje hospodarstwa wo železnisku čaru južnje Budyšina. Pahórkata krajina mjez 432 metrow wysokim Lubinom a wo 40 metrow wyšim Mnišoncom pak bě planowarjam wulke wužadanje. 1863 trěbne podłožki sakskemu knježerstwu zapodachu a lěto pozdźišo su zamołwići přihłosowali, čaru ze statnych srědkow zapłaćić. Pod ćežkimi dźěłowymi wuměnjenjemi zapołožichu 1877 železnisku čaru, kotraž wot Budyšina přez Dźěžnikecy hač do Wjelećina 95 metrow stupaše.


text:
Lutowi świynci
Downi to we lutym ludziska fest świyntowali, bo tyż świynta były co pora dni, jedne za drugim. Jak sie zaczło
2 lutego łod Matki Boski Gromnicznej to sie kończyło na świyntym Macieju.
Piyrwej Gromnice to było świynto cołkom gymbom! Dziyń przed nim sie pościło,a we same świynto kożdy musioł iść do komunij i (do spowiedzi szło sie nojlepi dziyń abo dwa pryndzy), a jakby tego było jeszcze mało, to bez cołko droga do kościoła niosło sie gromnica we rynce, a potym nazod trza było niyść gromnica zapolono aż do dom, Jak se kery niy doł pozor, to se pazury woskym poparził, bezto dugo sie taki świyntowani pamiyntało! Gromniczka dycki musiała stoć na widoku, bo chroniła gospodarka łod pierona. Niy wiym, eli je to prowda, ale bezmała hańdowni łogromnie ciyżki te burze były, a pierony waliły jedyn za drugim. Łojcowie wtynczos dzieckom godali, co sie Ponboczek na nich fest gorszy za szłodzyni!
3 lutego momy świyntego Błażeja a błażejki.To je taki błogosławieństwo, co go ksiondz dowo dwoma powionzanymi świyczkami! Jak kery szeł do kościoła na świyntego Błażeja, to go bez cołki rok we karku niy dropało, ani niy kuckoł, choćby niy wiym jaki ziomb był.
Świyntej Agatki (5 lutego)
tyż niy szło łominońć, bo to była patronka łod łognia, dobytek łod zarazy łochroniła, a nojważniyjsze, że poradziła tyż uchować przed żmijami, bo łod tego był przeca świyncony chlyb łod świyntej Agaty.
Zaroz na drugi dziyń było świyntej Doroty. Downi sie godało tak: Agnieszka (21 stycznia) wypuszczo szkowronka ze miyszka, a Dorota puszczo go za wrota! To miało znaczyć, że zima sie pomału kończy, a wiosna już je na blisku!
14 lutego momy Walyntego. Jak było piyknie a niebo było wybrane, to wrożyło, że jeszcze dość trocha dni ze mrozym nastanie!
Za niycołki dwa tydnie przichodził świynty Maciej, co zima traci abo jom bogaci! Moja starka dycki godała, że nojpryndzy robi te drugi, bo czynsto – gynsto śniyg i bez cołki marzec leżoł, a na pole niy szło wylyź ze robotom.
Tak to se ludzie wrożyli, a sie pocieszali, że do wiosny ni ma już daleko, bo tyż nikerym pomału futru do dobytku zaczynało brakować, a do zielonej trowki na łonce styjc było daleko.
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Lutowi świynci” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Malowano historyjo Ślōnska: Batalijo pod Legnicōm
Kōniec marca i poczōntek kwietnia 1241 roku to niy bōł bezpieczny czas na Ślōnsku. Ze wschodu na nasza ziymia weszli Mōngołowie, co sie ich mianowało tyż Tatary.
Mōngołowie pochodziyli ze postrzodkowyj Azyje, kaj we 1206 roku stworzili kōnfederacyjo plymiynno i ôd tego czasu wartko podbiyli ôgrōmne teryny ôd Pacyfiku na wschodzie, aż do wschodnij Europy na zachodzie.
Inwazyjo na Ślōnsk to była tajla dywersyje, żeby swiōnzać europejske siyły na czas, jak Tatarzi prōbowali podbić Wyngry.
Po zniszczyniu połedniowyj Polski 20 marca biyli sie pod Raciborzym ze wojskym ôd princa ôpolskigo Mieszka Rubego, a na poczōntku kwietnia pod Ôpolym ze wojokami ôd Władysława ôpolskigo.
W tym czasie princ ślōnski Hynryk Pobożny nakozoł zebrać sie wojskōm ze rozmajtych strōn kole Legnice. Mōngołowie nojprzōd chcieli weznōńć Wrocław, ale jak sie dowiedzieli, że w jejich strōna idzie armijo czesko, to postanowiyli wartko rozbić wojska ôd Hynryka.
Ślōnzocy i Mōngołowie sie trefiyli we Legnickim Polu 9 kwietnia. Srogość ôbōch armiji sie roztōmajcie rachuje, ale nojpewnij miały po kole 8000 wojokōw.
We ślōnskij armiji były ôddziały ze Dolnego i Gōrnego Ślōnska (wtynczos by sie pedziało „ze Ślōnska i ksiynstwa ôpolskigo”), Moraw, Wielkopolski. Byli tyż Bajerocy ze Złotoryje i trocha auslyndzkich nojymnikōw.
W bataliji Mōngołowie użyli dymnyj zasłōny, co dziynki nij zmylyły europejske wojsko. Jak part mōngolskigo wojska zaczōn udować, że sie cofie, to rycerstwo poszło za nim i ôddzielyło sie ôd infanteryje. Tatarzi wtynczos weszli miyndzy ôbie tajle, i pokōnali ich jedna po drugij.
Princa Hynryka Tatarzi chyciyli, jak prōbowoł uciec ze trzyma rycerzami. Utli mu gowa i paradziyli z niōm na włōczni pod murami Legnice.


text:
Z dowola běchu sej Nowoměšćenjo iniciatiwu sobu přinjesli wozrodźić swój wjesny swjedźeń. Krótko po towaršnostnym přewróće nawjazachu woni zwisk do Taxenbacha w Zillertalu.
Nowe Město (JoS/SN). Předsyda sportoweho towarstwa w Nowym Měsće Jörg Woschick dopomina so derje na NDRski čas, jako běchu we wsy wulke wjesne swjedźenje wuhotowali, čerpajo z mnohich atrakcijow. Po přewróće pak sej wšitko wusny. Wjesne wosebitosće njeběchu hižo wulce wažne, skerje wabješe wulki swět. W Nowym Měsće tuž chětro woćichny. Wěčnje pak njeměješe tomu tak być. Někotři wjesnjenjo započachu wo tym rozmyslować, kak móhli najlěpje na stare tradicije nawjazać.


text:
Prudnik: Uretowany kocik
W niydzielã po połedniu bez cyntrum Prudnika przechodziōł szandar, co niy bōł na dińście. Spod maski jednego ze aut usłyszoł rozpaczliwe miauczynie. Nojprzōd sōm, niyskorzij ze pōmocōm policyjōnōw, co patrolowali miasto, prōbowoł uwolnić kota. Jednak ino ôtwarcie auta mogło ôswobodzić zwiyrzŏka. Policyjōny ściōngli na plac posiedzicieli wozidła.
Mody kocik uwiōnz pod maskōm rozgrzōnego auta. Policyjōn, co niy bōł w tyn dziyń w robocie, zarŏz zazwōniōł na dinst, a tyn przisłoł na plac patrol. Szandarzi nojprzōd prōbowali kocika wyciōngnōńć, ale skuli tego, iże niy szło, znŏdli posiedzicieli auta i poprosiyli ô ôtwarcie go.
Przestraszōny kocik mioł tuplowane szczyńście: niy doś, iże ôstoł uretowany, to zaôpiekowoł sie nim mały Mateusz i jego mama.
Zdrzōdło: KPP Prudnik


text:
Lětsa w meji a juniju wotmě so we wuměłskej galeriji FLOX w Korzymju interaktiwny a interdisciplinarny projekt »sćin – žiwjenje« (»Schattenseiten – Leben«). W srjedźišću steješe wobchadźenje z depresiju, melancholiju abo zrudobu, zdobom pak tež woznam zboža a wjesela we wšědnym žiwjenju. Zhromadnje z wuměłcami wuměnjachu so nje- a potrjecheni z lěkarjemi, politikarjemi a wědomostnikami. Wobstatk projekta běchu dźěłarnički na šulach, hudźba, reja, tworjace wuměłstwo a literatura.
Na žurli galerije čitaše 21. junija Róža Domašcyna před něhdźe 30 wopytowarjemi ze swojich basnjow. Wona złožowaše so při tym na teksty, kotrež so z konfliktami, njedorozumjenjom, bolosćemi a smjerću rozestajeja. W nich rěči so wo sćinach w čłowjeku, wo jeho chabłanju a zamjezowanju.
Twórby basnicy tworjachu zakład za mjezynarodnu rejowansku performance »Coherence«, kotraž so čitanju přizamkny. Koprodukciju Naway Company a TanzArt z Korzymja nawjedowaše šwicarska choreografka Natalie Wagner. Šěsć rejowarkow předstaji w intensiwnych wurazowych pohibach ćěła napjatosće čłowjeka w skupinje. W pulsowym rytmusu rejujo zwuraznjachu pomocliwosć, bliskosć a kedźbnosć abo njeakceptancu, zdalowanje a wotpokazanje, štož zdźěla ze sylnej mimiku potwjerdźichu. Rejwarki předstajichu swoju performance we wuskim zwisku z přihladowarjemi, kiž wokoło nich w kruhu sedźachu. Za publikum bě to zajimawe a jimace dožiwjenje z njewšědnej wuměłskej kombinaciju reje a lyriki.


text:
Inżynieria środowiska
Reprezentanci: Paweł Batko, Jacek Zbigniew Blicharski, Stanisław Józef Dubiel, Zbigniew Krzysztof Fąfara, Andrzej Gonet, Wojciech Kazimierz Górecki, Aleksandra Jamrozik, Dariusz Knez, Waldemar Bolesław Korzeniowski, Szymon Kuczyński, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Andrzej Łędzki, Roman Magda, Marian Mazur, Ryszard Morawa, Zygmunt Adam Niedojadło, Janusz Ostrowski, Czesław Rybicki, Stanisław Antoni Rychlicki, Stanisława Sanak-Rydlewska, Krzysztof Mariusz Skrzypaszek, Tadeusz Solecki, Jerzy Marek Stopa, Stanisław Antoni Stryczek, Marek Stryszewski, Stanisław Franciszek Szafran, Nikodem Szlązak, Stanisław Wasilewski, Jan Józef Winzer, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Aleksander Henryk Wodyński, Paweł Wojnarowski, Ludwik Zawisza


text:
Ôd Mōniki z Ameryki: Amerykańsko drugo poprawka
Chciałach Wōm lekkōm rynkōm napisać ô czymś amerykańskim, ale przed chwilōm żech przeczytała, co zajś ftoś zastrzelōł pora dzieci we szkole postrzednij we stanie Maryland i jakoś nie poradza sie tera wygupiać. Uprzedzōm Wos, bydzie fest na poważnie. Ino miesiōnc nazod aże 17 dzieci i rechtorōw zabiōł synek we szkole na Florydzie, a jeszcze pryndzyj 58 ludzi zastrzelōnych w czasie kōncertu na wolnym lufcie we Las Vegas. I tak by wymiyniać i wymiyniać… Tak z czystyj ciekawości wyguglowałach sie lista szkōł kaj doszło do strzylanin i aże mi sie wosy ne łebie zjeżyły, tak tego dużo i tak ô tym cicho. Wydowałoby sie, że jak zginie jedna abo dwie ôsoby, to sie to ani niy nadowo na żodne nogōwki. Straszno, ale tyż prawdziwo jest konkluzyjo, co nōm to znormalniało i już nos nie dziwi, co dzieci sōm mordowane we szkołach a kożdo zbiyranina ludzi może sie stać cylym jakigoś psychopaty z kałachym. Jak to pisza jeszcze niy wiadomo nic ô tyj strzylaninie w Marylandzie, nie wiadōmo fto strzyloł, czymu strzyloł i wiela dzieckōw uciyrpiało abo straciyło życie. Jedno jest zicher, nie ustowo dyskusyjo miyndzy zwolynnikami a przeciwnikami powszechnego dostympu do brōni polnyj. I jakbyście tukej byli, to naprowda ciynżko by Wōm było zdecydować po keryj być strōnie.
Jedyno broń jako żech kedykolwiek trzimala we rynce to było na kerymś ôbozie harcerskim, jak my sie uczyli strzylać do cylu, ale ani niy wiym, co to bōł za gwer i nigdy niy miałach ôchoty sie uzbroić, chocioż tukej jest to całkiym proste. Drugo poprawka do amerykańskij konstytucyji gwarantuje kożdymu prawo do posiadanio brōni. To ni ma tak, co sie idziesz do sklepu i ladujesz do koszyka pistola abo kałacha, płacisz i wyłazisz. No ale prawie. Kożdy amerykański stan, tak jak we wszystkim, mo swoje własne prawo regulacyje dostympu do brōni i wszystko zależy ôd tego, jako brōń sie chce kupić. Zasiyngłach tukej wiedzy kolegi ze roboty, kery wiela ô tym wiy i mi pedzioł, co jak fest chca, to dzisiej moga sie iś do Walmarta, wypołnić jedyn papiōr, coby mie mogli trocha posprawdzać, zapłacić i na wieczōr moga mieć gana pod łōżkym. Jo sie na tym nie znōm aż tak fest, ale mōj ekspert pedzioł mi tyż, co niektōre rodzaje broni wymogajōm ekstra licyncji i ukończonych kursōw. Ale gyneralnie prawie kożdy takie pozwolynie może dojś łatwo ôtrzimać. Dużo rola gro tukej bardzo bogate i silne pro-gun lobby we Amerykańskim Kōngresie, kere robi wszysko, coby nie było dalszych utrudniyń we dostympie do brōni i kere do sie pokroć za wspomniano drugo porawka do konstytucyji. Za wszyskim stojōm ôczywiście grube piniōndze.
Trocha mie to zszokowało, jak żech sie dowiedziała, wiela moich amerykańskich znajōmych mo w dōma pistōla. I to niy tak, co sie tym chwolōm abo noszōm we taszce, ale tyż wiedzōm, co prawo gwarantuje im użycie tyj broni. Jeszcze niydowno wydowało mi sie to trocha przesadzōne, take dramatyzowanie, co lepiyj mieć bo nigdy nic nie wiadōmo, bo trzeba mieć sie jak ôbrōnić, aże roz ftoś mi w środku nocy, po cimoku, zaklupoł we ôkno. W chałpie śpiōm dzieci, ze strachu ani niy wiym kaj zech wsadziła komōrka, coby po policyjo zadzwōnić. Na szczynście to ino gupie ludzie szukali kogoś po nocy i im sie zdowało, co znojdōm zguba we mojij chałpie. Może rychtig czułabych sie bezpiecznij jakbych wiedziała, co moga aby kogoś tym ganym postraszyć. Dużo żech tu dyskutowała ze amerykańcami i musza prziznać im racjo w jednym: broń sama niy strzylo. Zawsze to czowiek pociōngo za spust i w tym problym, co ta broń nie zawsze i wszyndzie trefio we sprawdzōne i ôdpowiedzialne rynce.
Powiym Wōm po prowdzie – wszyscy sie bojōm. U mojego bajtla we szkole, we takim kamerliku przy dwiyrzach siedzi uzbrojōny policjant, na połnym etacie. Do szkoły ani niy idzie sie tak bez niczego wlyź, jest zwōnek z kamerkōm, tak co pani recepcjōnistka może tych dwiyrzi niy ôtworzić jak jij sie zwōniōncy niy spodobo. Wszyske inne wejścia sōm zawsze zawarte, a jakby je ftoś chcioł ôtworzić, to włōnczy sie alarm. Dzieci majōm pora razy w roku tryning, coby wiedzieć, jak sie zachować w razie jakby ktoś z brōniōm dostoł sie na teryn szkoły. Ani im już niy mydlymy ôczōw bebokami, bo wszyscy wiedzōm po co sie tego uczōm. Nawet pora dni tymu mōj Erich mi ôpowiadoł, co im zrobili taki “drill” po lekcjach we świetlicy, tak coby kożdo sytuacyjo była zaplanowano. We niyktōrych szkołach mōntujōm bramki wykrywajōnce metal i coroz wiyncyj uwogi poświynco sie na godki miyndzy rodzicami a dyrechtorami, co jeszcze szłoby zrobić.
Wszystko to jest fest przignymbiajōnce, co aże tak fest muszymy sie tym miarkować, co muszymy trynować dzieci co majōm zrobić, jakby ktoć chcioł do nich strzylać, co kożdo impreza może być cylym ataku i kożdy sie rozglōndo, kaj nojlepij uciykać „jakby co”. I przignymbiajōncy je tyż fakt, co nawet jakby wprowadzili zmiany w prawie dotyczōncym dostympu do broni, to może to niywiela zmiynić, bo bandzior ôbsztaluje spusōb, coby zabić abo skrziwdzić. A z drugij strony po co komu we chałpie cało artyleryjo pōł-automatōw, do ôbrōny włosnyj? Abo na polowanie? To tyż sie kupy niy trzimie.
Godałach Wōm na poczōntku, co bydzie na poważnie bo tym razym inaczyj sie nie dało.
Monika Zając
Monika Zając, frela z Ôrzeszo, kero piytnoście lot do zadku wykludziła sie do Ameryki, terozki frygo hamburgery zamiast rolady, a kej ino znojdzie wolno chwila pisze ô tym, co jij sie wydowo interesantne po drugij stronie Atlantyku.


text:
Wo aktualnej wustajeńcy Georga Baselitza w Drježdźanach
Georg Baselitz, narodźi so z mjenom Hans-Georg Kern jako syn wučerja w Hornjej Łužicy. Swój pseudonym Baselitz přiwza jako spominanje na swoju ródnu wjes Němske Pazlicy. Po maturje 1956 poda so na studij na Wuměłskej wysokej šuli Berlin-Weißensee. Hižo lěto pozdźišo dyrbješe „politiskeje njezrałosće“ dla studij njedobrowólnje skónčić. Tuž dźěše na studij do Zapadneho Berlina. Dwanaće lět pozdźišo bu za profesora na Wuměłskej wysokej šuli w Karlsruhe powołany.
Georg Baselitz je bjezdwěla najznaćiši z Łužicy pochadźacy wuměłc přitomnosće. Wikowarjo z wuměłstwom po wšěm swěće so móhłrjec wo jeho twórby torhaja. Wón je prosće daloko a šěroko znaty rowjenk-wuměłc. Štóž sej mysli, zo Georga Baslitzowe wuměłstwo znaje, markantnje so wuznamjenjace z podobiznami, kotrež na hłowje steja, wisaja abo štožkuli činja, so dźiwajo praša: Je to woprawdźe Baselitz?, hdyž sej aktualnu wustajeńcu w Drježdźanach wobhladuje.


text:
Zorta linuksowo
Zorta linuksowo (tyż dystrybucyjo linuksowo) – uniksowo uoperacyjno systyma zbajstlowano na kernelu Linux. W jednyj zorće je kernel, powłoka, skrypty, mocka programůw. Ńykere zorty sům lo zaawansowanych używoczy Linuxa, kej Debian a Arch Linux, inksze lo mńej, kej Ubuntu a Linux Mint a jeszcze inksze sům lo szpecyjolnych użyć.
Teroźńe zorty linuksowe dowajům mogebność śćůngańo, insztalowańo, deinsztalowańo programůw, kere wystympujům kej pakety (l.b. DEB, RPM, abo spakowane jako TAR).
Auskůplungi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- DistroWatch.com - zajta uo zortach systymůw ze familiji Linux a BSD (ang.).


text:
Alojzy Rekowski
Alojzy Rekowski (Aloysius J. Rekowski) przëszedł na swiat w 1921 rokù midzë Kaszëbama w Kanadze. Béł òjcem CSsR i dzejôrzem kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. W 1981 rokù òn béł w Żukòwie na Kaszëbach. Òd 1982 do 1986 rokù bëłë w tidzenikù This Week (Barry’s Bay) jegò artikle ò Kaszëbach w Ontario. Napisôł achtnioną tam ksążkã The Saga of The Kashub People in Poland, Canada, USA (1997), The saga of the Kashub people in Poland, Canada, USA. Ontario, CDA: Kaszëbë (2008). Je òpublikòwóny jegò tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi H. Derdowsczégò: "O Panu Czorlińścim co do Pucka po sece jachoł". Pò anielskù to je An 1880 Journey through Kashub, Poland by Hieronim Derdowski. An English translation from the original Kashub by Fr. Aloysius Rekowski. Òn ùmarł w 2006 rokù, a jegò grób je w Barry's Bay, Ontario.
LëteraturaEditëjë
- The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 66,102 i 147.


text:
FAČR potwierdziōł: Banik Ôstrawa ukrziwdzōny we finale
Czeskŏ Kōmisyja Fusbalowych Szidsrichtrōw FAČR wydała dzisiej ôficjalny kōmunikat skuli finałowego szpilu Pucharu Republiki Czeskej Banik Ôstrawa – Slavia Praga. Kōmisyjŏ FAČR stwierdziōła, że elwer dlŏ Slavije Praga, z kerego bōł tor na 1-0 dlŏ manszaftu ze stolicy Rep. Czeskej, bōł fejlerym szidsrichtra. Co to dŏwŏ? Krōm poczucia, że szpil mōg sie skōńczyć inakszyj, niż 2-0 dlŏ Pragi, niestety nic kōnkretnego. Możno yno dodatkowŏ motywacyjŏ dlŏ Banika Ôstrawa przed sobotnim szpilem z Mladōm Boleslav ô ôstatni plac z ligi czeskej w eliminacyjach do Ligi Europejskiej.
Co ciekawe, kōmisyjŏ podała 5 fejlerōw szidsrichtrōw z miniōnego tydnia: aże 3 z nich bōły fejlerōma na niekorzyść manszaftōw ze Ślōnska. Krōm Banika Ôstrawa ukrziwdzōny bōł jeszczy Slezsky Ôpawa we szpilu ze Bohemians Praga i MFK OKD Karwinŏ we szpilu z 1. FC Slovacko.
Cojś Wōm te sytuacyje przipōminajōm?
Źdrzōdło: https://facr.fotbal.cz/komunike-ze-zasedani-kr-facr-ze-dne-28-5-2019/a10381


text:
Jak ludzie pytajōm sie co u Cia słyszeć i sztyjc chciałabyś pedzieć że źle. Jak uważosz że mosz wiyncy powodów do bycia niezadowolonōm niż radōm. Jak sztyjc se powtarzosz że bydziesz szczynśliwo w życiu jak yno jeszcze dostaniesz to i tamto i bydziesz mieć to i to – trza przeonaczyć to myślyni.
Co byś mioł robić coby być rady z życio?
1. Unikej ludzi co jednako narzykajōm i som niezadowolyni. Zmierzły humor udzielo sie gibko no i na cóż psuć se dziyń przi słuchaniu utyskiwanio marudów?
2. Przestoń wynokwiać powody do samokrytyki. Jak dycki fuczysz na sia to ciynżko o dobre samopoczuci. Odpuść se, Twoi serducho, wątroba i skóra też sie ucieszōm 🙂
3. Zadbej o sia, ubier sie piyknie, umaluj, strzel se jaki fajne wele – jak człowiek je szwarny to sie i lepszy czuje. W laczach i starych lōntach jeszcze żodyn sie zocnie nie poczuł.
4. Spełniej marzynia – dyć tak! Smol to wszysko i rób to na czym Ci dycki zależało. Niechej na chwila robota doma, tango z odkurzaczym, trzeci w tygodniu zakupy w biedronce i te pierziński nieumyte okna. Świat sie nie zawali jak to niechosz a Ty i otoczyni tak rychtyk bydziecie radzi bo bydziesz uśmiychnyto i zadowolono.
Lekcje salsy
, wypad w góry, byzuch u dobrej kosmetyczki? Dali go! Zrób co yno do sia!
5. Ćwicz pozytywne myślyni – jak Ci yno piźnie i zaczniesz labiydzić, popróbuj zaros myśleć o czym fajnym. Hned wlezie Ci to w nawyk i sie kapniesz że wiyncy myślisz o dobrych niż o pierzińskich rzeczach
7. Odpoczywej! Przemynczony człowiek to zmierzły człowiek! Sama wiym po sobie 😉


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
domu
razem
się
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
jesteś
urodziny
miłości
głowie
marzenia
miłość
Rymy do muzyki
Adamczyki, adeńczyki, agańczyki, aktorzyki, apijczyki, Aryjczyki, Asamczyki, aszyki, Ateńczyki, ateńczyki, Azorczyki, Barczyki, Bączyki, Białczyki, biczyki, Bielczyki, Bieńczyki, biofizyki, Błaszyki, Bogaczyki, bończyki, Borczyki, Boszczyki, Bralczyki, Bratczyki, brzęczyki, Budzyki, Burczyki, burzyki, bystrzyki, bzyki, cebrzyki, cedrzyki, chińczyki, Chińczyki, Ciołczyki, cukrzyki, cyprzyki, damarzyki, Dawczyki, deszczyki, dorszyki, Drabczyki, Dubczyki, Duńczyki, Duszczyki, Dworczyki, dzierzyki, dzyndzyki, egerczyki, Fitrzyki, fizyki, Florczyki, Franczyki, Frączyki, Fronczyki, Gamdzyki, Garczyki, Gburczyki, geofizyki, Ghańczyki, Gierczyki, Gmurczyki, Golczyki, gończyki, Graczyki, Guamczyki, haczyki, Irańczyki, Irzyki, Iwańczyki, Jadczyki, Janczyki, Jarczyki, jaszczyki, Jaszczyki, Jenczyki, Jerzyki, jerzyki, języki, Jonczyki, Jończyki, Jurczyki, Juszczyki, Kacprzyki, kairczyki, Kasprzyki, Kaspszyki, Kielczyki, kinezyki, Klimczyki, kloszyki, Kluczyki, kluczyki, Knapczyki, Knopczyki, kobczyki, koczyki, kojczyki, kolczyki, Kołaczyki, Kołczyki, kończyki, Kopczyki, kopczyki, korczyki, Korczyki, koszyki, Koszyki, krawczyki, Krawczyki, Królczyki, Krzyki, krzyki, Kubaczyki, kulczyki, Kulczyki, kupczyki, Kupczyki, Kuszyki, Laszczyki, Lenczyki, Leończyki, Leszczyki, leszczyki, liończyki, lubczyki, Łaszczyki, łotrzyki, Łubczyki, Łuczyki, Łukaszyki, Łuszczyki, łyszczyki, Malczyki, małdrzyki, Marczyki, Maszczyki, Matuszyki, mądrzyki, Mądrzyki, meczyki, merzyki, mieczyki, Miszczyki, Młyńczyki, mrzyki, Muzyki, muzyki, Mzyki, niefizyki, Niemczyki, nostrzyki, Noszczyki, Nowaczyki, nurzyki, obojczyki, Ogończyki, okrzyki, Olczyki, ołtarzyki, Omańczyki, Opolczyki, orańczyki, Orczyki, orczyki, paniczyki, Paszczyki, Pieprzyki, pieprzyki, Pietrzyki, Piszczyki, pokrzyki, ponczyki, Popczyki, Porczyki, półkrzyki, Praczyki, prajęzyki, puszczyki, Rajczyki, Rawczyki, Roszczyki, Roszyki, Ruszczyki, rycerzyki, Rydzyki, rydzyki, sadzyki, samczyki, Serczyki, seulczyki, skeczyki, Słodczyki, smalczyki, Smoczyki, Sobczyki, sraczyki, stańczyki, Starzyki, starzyki, Stawczyki, Stopczyki, storczyki, straszyki, strzyki, Szalczyki, szańczyki, szewczyki, Szewczyki, Szulczyki, szyki, Szymczyki, świdrzyki, talerzyki, tańczyki, tarczyki, teatrzyki, Tempczyki, Tkaczyki, Tomczyki, Traczyki, Trepczyki, trojczyki, trojszyki, tuńczyki, Turczyki, tzatzyki, ufijczyki, Ulaczyki, umrzyki, Ustrzyki, Walczyki, walczyki, wałczyki, Waszczyki, Wawrzyki, Wdowczyki, węgorzyki, Węgrzyki, wierszyki, wietrzyki, Wilczyki, wirczyki, Wołczyki, Wołoszyki, Woszczyki, wrończyki, wydrzyki, Zaczyki, Zairczyki, zastrzyki, Zduńczyki, żubrzyki, Żulczyki, żywczyki
Adamczyki adeńczyki agańczyki aktorzyki apijczyki Aryjczyki Asamczyki aszyki Ateńczyki ateńczyki Azorczyki Barczyki Bączyki Białczyki biczyki Bielczyki Bieńczyki biofizyki Błaszyki Bogaczyki bończyki Borczyki Boszczyki Bralczyki Bratczyki brzęczyki Budzyki Burczyki burzyki bystrzyki bzyki cebrzyki cedrzyki chińczyki Chińczyki Ciołczyki cukrzyki cyprzyki damarzyki Dawczyki deszczyki dorszyki Drabczyki Dubczyki Duńczyki Duszczyki Dworczyki dzierzyki dzyndzyki egerczyki Fitrzyki fizyki Florczyki Franczyki Frączyki Fronczyki Gamdzyki Garczyki Gburczyki geofizyki Ghańczyki Gierczyki Gmurczyki Golczyki gończyki Graczyki Guamczyki haczyki Irańczyki Irzyki Iwańczyki Jadczyki Janczyki Jarczyki jaszczyki Jaszczyki Jenczyki Jerzyki jerzyki języki Jonczyki Jończyki Jurczyki Juszczyki Kacprzyki kairczyki Kasprzyki Kaspszyki Kielczyki kinezyki Klimczyki kloszyki Kluczyki kluczyki Knapczyki Knopczyki kobczyki koczyki kojczyki kolczyki Kołaczyki Kołczyki kończyki Kopczyki kopczyki korczyki Korczyki koszyki Koszyki krawczyki Krawczyki Królczyki Krzyki krzyki Kubaczyki kulczyki Kulczyki kupczyki Kupczyki Kuszyki Laszczyki Lenczyki Leończyki Leszczyki leszczyki liończyki lubczyki Łaszczyki
łotrzyki Łubczyki Łuczyki Łukaszyki Łuszczyki łyszczyki Malczyki małdrzyki Marczyki Maszczyki Matuszyki mądrzyki Mądrzyki meczyki merzyki mieczyki Miszczyki Młyńczyki mrzyki Muzyki muzyki Mzyki niefizyki Niemczyki nostrzyki Noszczyki Nowaczyki nurzyki obojczyki Ogończyki okrzyki Olczyki ołtarzyki Omańczyki Opolczyki orańczyki Orczyki orczyki paniczyki Paszczyki Pieprzyki pieprzyki Pietrzyki Piszczyki pokrzyki ponczyki Popczyki Porczyki półkrzyki Praczyki prajęzyki puszczyki Rajczyki Rawczyki Roszczyki Roszyki Ruszczyki rycerzyki Rydzyki rydzyki sadzyki samczyki Serczyki seulczyki skeczyki Słodczyki smalczyki Smoczyki Sobczyki sraczyki stańczyki Starzyki starzyki Stawczyki Stopczyki storczyki straszyki strzyki Szalczyki szańczyki szewczyki Szewczyki Szulczyki szyki Szymczyki świdrzyki talerzyki tańczyki tarczyki teatrzyki Tempczyki Tkaczyki Tomczyki Traczyki Trepczyki trojczyki trojszyki tuńczyki Turczyki tzatzyki ufijczyki Ulaczyki umrzyki Ustrzyki Walczyki walczyki wałczyki Waszczyki Wawrzyki Wdowczyki węgorzyki Węgrzyki wierszyki wietrzyki Wilczyki wirczyki Wołczyki Wołoszyki Woszczyki wrończyki wydrzyki Zaczyki Zairczyki zastrzyki Zduńczyki żubrzyki Żulczyki żywczyki
Adamczyki, adeńczyki, agańczyki, aktorzyki, apijczyki, Aryjczyki, Asamczyki, aszyki, Ateńczyki, ateńczyki, Azorczyki, Barczyki, Bączyki, Białczyki, biczyki, Bielczyki, Bieńczyki, biofizyki, Błaszyki, Bogaczyki, bończyki, Borczyki, Boszczyki, Bralczyki, Bratczyki, brzęczyki, Budzyki, Burczyki, burzyki, bystrzyki, bzyki, cebrzyki, cedrzyki, chińczyki, Chińczyki, Ciołczyki, cukrzyki, cyprzyki, damarzyki, Dawczyki, deszczyki, dorszyki, Drabczyki, Dubczyki, Duńczyki, Duszczyki, Dworczyki, dzierzyki, dzyndzyki, egerczyki, Fitrzyki, fizyki, Florczyki, Franczyki, Frączyki, Fronczyki, Gamdzyki, Garczyki, Gburczyki, geofizyki, Ghańczyki, Gierczyki, Gmurczyki, Golczyki, gończyki, Graczyki, Guamczyki, haczyki, Irańczyki, Irzyki, Iwańczyki, Jadczyki, Janczyki, Jarczyki, jaszczyki, Jaszczyki, Jenczyki, Jerzyki, jerzyki, języki, Jonczyki, Jończyki, Jurczyki, Juszczyki, Kacprzyki, kairczyki, Kasprzyki, Kaspszyki, Kielczyki, kinezyki, Klimczyki, kloszyki, Kluczyki, kluczyki, Knapczyki, Knopczyki, kobczyki, koczyki, kojczyki, kolczyki, Kołaczyki, Kołczyki, kończyki, Kopczyki, kopczyki, korczyki, Korczyki, koszyki, Koszyki, krawczyki, Krawczyki, Królczyki, Krzyki, krzyki, Kubaczyki, kulczyki, Kulczyki, kupczyki, Kupczyki, Kuszyki, Laszczyki, Lenczyki, Leończyki, Leszczyki, leszczyki, liończyki, lubczyki, Łaszczyki, łotrzyki, Łubczyki, Łuczyki, Łukaszyki, Łuszczyki, łyszczyki, Malczyki, małdrzyki, Marczyki, Maszczyki, Matuszyki, mądrzyki, Mądrzyki, meczyki, merzyki, mieczyki, Miszczyki, Młyńczyki, mrzyki, Muzyki, muzyki, Mzyki, niefizyki, Niemczyki, nostrzyki, Noszczyki, Nowaczyki, nurzyki, obojczyki, Ogończyki, okrzyki, Olczyki, ołtarzyki, Omańczyki, Opolczyki, orańczyki, Orczyki, orczyki, paniczyki, Paszczyki, Pieprzyki, pieprzyki, Pietrzyki, Piszczyki, pokrzyki, ponczyki, Popczyki, Porczyki, półkrzyki, Praczyki, prajęzyki, puszczyki, Rajczyki, Rawczyki, Roszczyki, Roszyki, Ruszczyki, rycerzyki, Rydzyki, rydzyki, sadzyki, samczyki, Serczyki, seulczyki, skeczyki, Słodczyki, smalczyki, Smoczyki, Sobczyki, sraczyki, stańczyki, Starzyki, starzyki, Stawczyki, Stopczyki, storczyki, straszyki, strzyki, Szalczyki, szańczyki, szewczyki, Szewczyki, Szulczyki, szyki, Szymczyki, świdrzyki, talerzyki, tańczyki, tarczyki, teatrzyki, Tempczyki, Tkaczyki, Tomczyki, Traczyki, Trepczyki, trojczyki, trojszyki, tuńczyki, Turczyki, tzatzyki, ufijczyki, Ulaczyki, umrzyki, Ustrzyki, Walczyki, walczyki, wałczyki, Waszczyki, Wawrzyki, Wdowczyki, węgorzyki, Węgrzyki, wierszyki, wietrzyki, Wilczyki, wirczyki, Wołczyki, Wołoszyki, Woszczyki, wrończyki, wydrzyki, Zaczyki, Zairczyki, zastrzyki, Zduńczyki, żubrzyki, Żulczyki, żywczyki
~ [email protected] N1
2019-06-09 16:42:53
2019-06-09 16:42:53
Gryki, nawyki, szyki


text:
W Njebjelčicach so štyri koparske cyłki na turněrje wo pućowanski pokal wubědźowali
Po tym zo dyrbješe woblubowany serbski koparski turněr minjene lěto koronapandemije dla wupadnyć, zetkachu so wčera, njedźelu, mustwa ST 1922 Radwor, SJ Chrósćicy, DJK Sokoł Ralbicy/Hórki a SJ Njebjelčicy na wulkotnje preparowanym Njebjelčanskim trawniku, zo bychu wo pućowanski pokal Serbskeho supercupa wojowali. Minjenu póndźelu bě zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Alojs Mikławšk na bičwolejbulowym turněrje Radija Satkula wobaj połfinalej wulosował.
1. połfinale: SJ Njebjelčicy – ST Radwor 1:3


text: Triatlonowa sezona 2015 započnje so za sportowcow Triteama Serbja hakle něhdźe za měsac z hrodowym triatlonom w Moritzburgu, někotři z nich přihotuja pak so hižo nětko z běhami resp. duatlonami na sportowy třibój. Kónc tydźenja wobdźělištaj so Marian Žur z Lejna a Stephan Möller ze Šunowa na duatlonje w Błótach. Poprawom běchu so hišće třo dalši serbscy triatleća do startowych lisćin zapisali. Ze wšelakich přičin pak so woni starta wzdachu. Kak serbska triatlonowa dwójka swójski wukon sobotu posudźi a kotre cile mataj serbskaj triatletaj za sezonu 2015, wučitaće z jeju měnjenjow.


text:
Umorzyniy śledztwa skuli mordu birgermajstra Dietera Przewdzinga
Prokuratōra Ôkryngowŏ we Ôpolu 2 mŏja 2018 umorziła śledztwo skuli mordu birgermajstra Diszowicōw (pol. Zdzieszowice), Dietera Przewdzinga. Ôstoł ôn zamordowwany 18 lutego 2014 roku. Bez 4 lata przesuchano 200 świadkōw. We śledztwie brali też udział kryminalne szandary ze Ukrainy a Niymiec. W marcu prokurator zawar śledztwo, bo nie ustalōno, kto bōł mordyrzym Dietera Przewdzinga. Jak pojawiōm sie nowe tropy abo informacyje, to prokurator może ôtworzić śledztwo na nowo.
Spōmnymy: Dieter Przewdzing bōł zamordowany na swoim statku* we Krampie (pol. Krępna), na wieczōr, 18 lutego 2014. Mordyrz poderznōn mu gardło na progu jego dōmu.
Skuli ôpowiedzyniŏ sie birgermajstra Przewdzinga za autōnōmijōm Ślōnska i prōbōm skupaczynia Mniyjszości Niymieckiej we ôpolskym wojewōdztwie i Ruchu Autōnomije Ślōnska, sprawa dlŏ wielu miała wymiar polityczny.
*statek – coby nie bōło źle zrozumiane – ślōnske miano na gospodarstwo, majōntek.
Foto: Excolis / Wikimedia Commons


text:
Balet wuwi so w běhu 70-lětnych stawiznow SLA k přewšo wukonliwemu cyłkej, kotryž so hajenju a pěstowanju, ale tež dalšemu wuwiću folkloristiskeje jewišćoweje reje zawjazany čuje. Wobsahowy spektrum saha wot rejwaneje bajki přez tradicionalne reje hač k modernemu rejwanemu dźiwadłu. Nimo wulkeje formy słušeja přiběrajcy tež studijowe a komorne programy k wurazowym srědkam tuteje sparty, w kotrejž skutkuje tuchwilu sydom porow. Zahorite kritiki z tu- a wukraja swědča wo wulkej akceptancy a wukonliwosći našeho baleta, kiž meješe tež hižo přiležnosć na jewišću statneje opery Hamburga gastěrować. Tež spěchowanje "TANZLAND" třěšneho zwjazka Němskeje kaž tež Zwjazkoweje kulturneje załožby móžachu hižo přijimać.
Balet jo se w stawiznach SLA, kótarež traju wušej 50 lět, wuwił na wusokokwalificěrowany ansambel, ako woplěwa a wuźaržujo folkloristisku jawišćowu reju, kótaryž pak ju teke dalej wuwija. Pśi tom sega spektrum wopśimjeśow wót rejowanych bajkow pśez tradicionalne rejowańske sceny až ku modernemu rejowańskemu źiwadłu. Pódla wjelikeje formy słušaju w pśiběracej měrje teke studijowe a komorne rejowańske programy ku wurazowym srědnosćam toś teje šparty, w kótarejž jo tuchylu šesć rejowańskich pórikow angažěrowanych. Zapalone kritiki z kraja a wukraja dopokazuju wjeliku akceptancu a wugbaśiwosć baleta.
asistent baleta & trainingowy mišter
repeticija


text:
Wysoka (Kubšicy)
Wysoka (němsce Weißig) je hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž słuša z lěta 1974 ke gmejnje Kubšicy. Leži něhdźe 320 m nad mórskej hładźinu a ma 25 wobydlerjow.[2]
GeografijaWobdźěłać
Ze šěsć ležownosćow wobstejaca wjeska leži šěsć kilometrow juhowuchodnje Budyšina a tři kilometry južnje Kubšic při sewjernej skłoninje Brězowskeje hory (385 m). Susodne wsy su Brězow na sewjeru, Sowrjecy a Šekecy na sewjerowuchodźe, Rachlow na juhowuchodźe, Delany na juhu, Splósk a Lubjenc na juhozapadźe kaž tež Zrěšin na sewjerozapadźe.
StawiznyWobdźěłać
W lěće 1931 namakachu na hórce zapadnje Wysokeje row ze srjedźeneje bronzoweje doby.
Prěnje historiske naspomnjenje jako Wysag[3] bě w lěće 1400. Wjesne mjeno poćahuje so na geografiske połoženje wysoko nad susodnymi wsami. Wysoka bě kaž bliska Torońca jedna z wonych wjeskow, kiž podstejachu Budyskej měšćanskej radźe. Tež cyrkwinsce přisłušeše wona prěnjotnje Michałskej wosadźe, bu pak pozdźišo přefarowana do blišeje Bukečanskeje cyrkwje, po tym zo chodźachu wobydlerjo hižo dlěši čas na tamniše kemše.
Hač do lěta 1936 bě Wysoka samostatna gmejna.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe wjeska we 1880tych lětach cyłkownje 42 wobydlerjow, z nich 39 Serbow a třo Němcy.[4]
PomnikiWobdźěłać
Jako kulturne pomniki připóznate su kamjentny pućnik při křižowanišću sewjernje wjeski kaž tež dwě chěžce třistronskeho statoka Wysoka čo. 7.
WobrazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Wysoka w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski


text:
Běłowodźanska měšćanska rada zasadnje rozsudźiła
Běła Woda (AK/SN). Lubowarjo lodoweho sporta budu Běłowodźansku lišču jamu po móžnosći tež w lěću wužiwać móc. K tomu wuzna so tamniša měšćanska rada na swojim wčerawšim posedźenju. Z jednym wzdatym hłosom radźićeljo wobzamknychu, zo ma so lód sčasom přihotować. Přidatne kóšty chcedźa z dochodami wurunać. W kotrym času dokładnje budźe lodowa arena wočinjena, chcedźa na posedźenju parlamenta w měrcu rozsudźić.
„Pandemije dla smy wjele časa za dorost zhubili. To wohroža našu eksistencu“, rjekny přesyda lodosportoweho towarstwa Bernard Stefan. Wšelake treningowe časy chcedźa nětko po móžnosći wot 1. junija 2021 nachwatać. Dypkowe hry jednotliwych lodohokejowych mustwow maja so wot 31. junija zahajić. „Smy so wšitke wólnočasne towarstwa a potencielnych wužiwarjow naprašowali a wjele pozitiwneho wothłosa žnjeli“, rozprawješe wčera nawoda lodoweje areny Milton Tauche.


text:
Serbska młodźina
Jako Serbska młodźina (skrótka: SM) woznamjenjachu so po Druhej swětowej wójnje nastawace młodźinske cyłki, kotrež so k dźěławym (a kulturnym) brigadam wuwichu.
Kónc lěta 1948 přistupi Serbska młodźina centralnemu młodźinskemu zwjazkej sowjetskeho wobsadźenskeho pasma, Swobodnej němskej młodźinje (SNM/FDJ). Za wěsty čas mějachu serbscy čłonojo hišće módro-čerwjeno-běłe znamješko při swojej módrej košli. W mnohich wjeskach njebě młodźina ze zjednoćenjom přezjedna a přesta abruptnje dźěłać.
Brigadowanje Serbskeje młodźiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Brigadowanje započa w juliju 1946 jako „Serbska młodźina“ organizowana w Domowinje. Brigadnicy běchu z wulkeho dźěla młodostni, kotřiž so z wójny nawróćichu a ći, kotřiž su dźěćacym drastam w běhu šěsć lět trajaceje wójny wurostli. Na wsy tworjachu so dźěławe brigady, kotrež pomhachu při nowonatwarje wsow, při burskich dźěłach, wosebje samostejacym ludźom, ale tež při hromadźenju pjenjez za syrotow. „Do dźěła zdar!“ bu postrow serbskich brigadnikow.
Hesło brigadowanja bě „Naš bratr je, štóž z nami dźěła“. Młodostnym bě wšojedne, kotreho naroda, kotreje konfesije, z kotreje wosady pomocnik bě abo hač bě čłon Domowiny – kóždy bě na dźěło witany. Dźěłachu husto po (zasłužbnym) dźěle, po šuli abo samo dowol za solidarne akcije woprowachu.
Brigadowanje wobsteješe z kulturneje a dźěłoweje wzajomnosće. Mějachu so to po zasadźe Benediktinarjow ora et labora, „spěwaj a dźěłaj“. Tak nastawachu nowe brigadne spěwy, na přikład 1947 Jurja Brězanowy a Jurja Winarjowy spěw Do noweho časa. Někotre spěwy hišće sćěhowachu z pjera Jurja Brězana – za tutón čas młodźinski referent Domowiny. Ale tež dźiwadło hraješe wažnu rolu. Dźiwadłowu hru Njezacpěj swojeho bratra předstajichu Worklečenjo w Radworju, Pančicach a Njeswačidle. Pančičenjo hrajachu hrě Čestny bóńčk a Prěni palencar wot Tolstoja. Róžeńčenjo wustupichu z Dawk nježenjencow w Pančicach, Wulkim Ćisku a Małej Nydej. Młodźina Konjec-Šunow předstaji swoju prěnju hru Hdyž kocor kamor ćazaše dnja 25. nowembra 1945, ke kermuši. Na to slědowaštej hrě Wón je hłuchi a We wudawarni Kukečanskich nowin. Brigadne dźěło bě tuž přiwšěm po NS-času ludowe kubłanje w serbskim narodnym duchu.
Bě to kaž natykliwa žołma po Łužicy – w kóždej wosadźe so młodźina schadźowaše a zwučowaše za swoje kulturne wjerški. Z tutymi nahromadźichu přez zastup pjenjezy, kotrež mějachu nowonatwarej Łužicy słužić. Tak nahromadźichu na přikład brigadnicy Šunow-Konjecy za nowonatwar Ralbičanskeje cyrkwje 500 hriwnow a za nowonatwar Serbskeho domu 200 hriwnow.
W lětach 1946 do 1948/49 natwarješe serbska młodźina Łužicu ze štyrjomi akcijemi: „Akcija Koslow“, „Wo naš wšědny chlěb“, „Natwarjamy Serbski dom“ a „Płuh zabiwa nuzu“.
Ale njeběchu to jenož tute štyri akcije, kotrež zwuraznja brigadowanje, ale su to njeličomne, njenaspomnjene dźěła kóždeje wjesneje Serbskeje młodźiny. Tak nadźěłachu na přikład 47 ruce młodostnych 1946 hrajki, drasćički a nohajcy za dźěći a wozbožichu hody 1947 681 dźěći z darami.[2]
Wo prócowanjach Serbskeje młodźiny čitamy w Nowej Dobje, wosebje pak w měsačnej přiłoze Hłós młodźiny (1947–1950) a tež wo brigadowanju skupinskeho dorosta w Młodym pioněrje (1947–1950).
- Akcija Koslow
To drje njejsu hołe słowa brigadnych spěwow, ale mysle brigadnikow, kotřiž so njedźelu, 7. julija 1946 do Koslowa podachu. W 16 hodźinach zahaji so tam „Akcija Koslow“, solidarny skutk Serbskeje młodźiny, z krótkim ceremonielom – štyri narěče (dr. Cyž, Jurij Brězan, zastupnik Domowiny a dowěrnik Domowiny w Koslowje) a pjeć serbskich spěwow (Naše Serbstwo z procha stawa Jank pod hajkom, Słyšała sym ptačka, Z dychom swjatoh Jana, Ja Słowjan sym). Přichwatali su k tomu mjez druhim młodźinske skupiny z Pančic, Šunowa a Radworja.
Dachu so do dźěła: wotwožowachu rozpadanki, klepachu cyhele a natwarichu z toho, štož bě kmane, nowy Koslow. Tuta njedźela bě spočatk někotrych njedźelow trajaceje akcije.
Kak wažna Serbska młodźina bě, pokaza so w dopomnjenkach Koslowčana Budarja, kaž to Beno Rječka piše:
Koslow wobsteješe w aprylu/ meji 1945 z 19 čisłow. Nimo Budarjecom wotpali so hišće třom dalšim swójbam cyły statok. Dalšich pjeć zničenych domskich, wosom rozpadanych bróžnjow a pjeć na popjeł wotpalenych hródźi ličeše Koslow.[4]
Ze starych papjerow Domowiny je wučitać, kelko hodźin dźěła je Serbska młodźina inwestowała: 96 hodźin młodźina Jaseńcy, 82 hodźin Baćońscy, Wudworscy 60 hodźin, Njebjelčanscy 186 hodźin, 150 hodźin młodźina z Pančic-Kukowa, Worklečanscy 261 hodźin a Konjec-Šunowska młodźina 32 hodźin.
Tež Budyska brigada bě so podała na daloki puć do Koslowa (28. julija 1946):
“Budyscy młodostni, za kotrychž njebě při tehdomnišich wobchadnych poměrach tak lochko, dóstać so do Koslowa, wobstarachu sej buldogu a rěblowany wóz. Z tutym, w Serbach staroznatym, a nětko hižo zmotorizowanym zapřahom pobychu Budyscy brigadnicy njedźelu, dnja 28. Julija 1946, na brigadowanju w Koslowje. Jěducy do Koslowa přewjedźechu samo na rěblowym wozu, z brězami wupyšenym, młodźinsku zhromadźiznu a zwučowachu nowe spěwy”, rozprawja Jan Handrik 1962 w zakónčacym studijnym dźěle.
Hdyž běchu pózdni wječor dodźěłali, zastachu na dompuću hišće w hosćencu Kača Korčma a zwjeselachu ze serbskimi spěwami a recitowanjom serbskich hrónčkow přichwatanych ludźi. Zastup, kotryž so za kulturny program žadaše, dari so Koslowčanam za nowonatwar.[5]
Njebjelčanscy zaso přijědźechu do Koslowa z wosom zapřahami a wožachu tři dny dołho drjewo za nowonatwar. Zapřahi wolóžichu dźěło enormnje, wšako mějachu brigadnicy nimo toho jenož łopaće, kilopy a motyki a proste ruce za natwar wsy. Drjewo wzachu z wokolnych lěsow, kotrež bě wójna z granatami přeborkała. Do tutych lěsow, na přikład lěs mjez Pěskecami a Róžantom, sadźichu zaso brigady skupinskeho dorosta (BSD) z wučerjemi chójny, zo bychu lěs wobnowili.
Koslow pak njebě jenička zničena wjes – tež Ralbicy, Pěskecy, Nowoslicy a Róžeńčanska cyrkej atd. wjeselachu so nad podpěry Serbskeje młodźiny.
Do Pěskec nastajichu so Njebjelčenjo a Serbskopazličenjo z Pawołom Šenkarjom na čole. Pěskečenjo, Ralbičenjo a Nowosličenjo wostachu doma, wšako mějachu před nosom dosć dźěła.
Tež Worklečenjo dachu so we wsy do dźěła, pomhachu pak tež w susodnej Nowej Wjesce.
Zejicy wjeselachu so přez pomoc Pančičanskeje a Wotrowskeje brigady.
A wone, kotrež njemóžachu so na puć nastajić, dokelž mějachu doma dosć wuporjedźenju, pomhachu přiwšěm druhim wsam, kaž přikład Komorowskeje skupiny pokaza:
Wšudźe we Łužicy so zhromadnje twarješe a wuporjedźeše. Myslenje młodźiny bě solidarne, naslědne a nadźijepołne – nadźija młodźiny běchu łopaće, motyki, hamory, zapřahi, ručne piły, sekery, drjewjane wozy, konjace zapřahi, rěblowane wozyčki, kary, hubjene kolesa a mozlojte ruki.[7]
Ale twarjenja njeběchu jeničke dźěłowe polo brigady.
- „Wo naš wšědny chlěb“ a „Płuh zabiwa nuzu“
Dalša akcija Serbskeje młodźiny bě “Wo naš wšědny chlěb”. Wo tutej dźěławosći młodźiny njedawa dospołneje rozprawy. Młodźina pomhaše na polach, na synach a na žnjach. Wosebje w powójnskim času, jako knježeše surowy hłód a chudoba, bě kóžde stwjelco wažne. Pomoc ze stron młodostnych kiwaše wosebje tam, hdźež bě muž abo synojo we wójnje wostali abo hdźež čakachu hišće na pušćenje z jatby.[2]
Brigadnicy potajkim wusychu symješka na polach, dźěłachu syno a chowachu žito dom.
- „Natwarjamy Serbski dom“
1945 so stary Serbski dom na Lawskich hrjebjach do procha sypnje a z nim centrum serbskeje kultury z wědomostnej biblioteku, Smolerjec ćišćernju a kniharnju, žurlu a kofejownju, čitanskim rumom a Serbskej ludowej banku kaž tež bydlenjemi. Wot 1937 běchu nacionalsocialisća wšo serbske zakazali a spytali wumazać: wotwjezechu a spalichu serbske knihi, překřćichu serbsku kofejownju na „łužisku“.
Ćim wjetši bě nětko powójnski elan, sebi nowy Serbski dom natwarić. Maćica Serbska dósta w měrcu 1947 nowu ležownosć připokazanu – na Póstowym naměsće. Tam hromada rozwalinow Lessingoweje šule na Serbsku młodźinu čakaše. Do toho pak serbsku zjawnosć namołwjachu sebi naćisk wo nowym Serbskim domje w domowinskim běrowje wobhladać přińć. Wosebje witana bě tež kritika, wšako měješe być dom cyłeho serbskeho naroda. Twarski wuběrk rozsudźi jako prěnje natwarić ćišćernju. Dowolnosć ze strony sowjetskeje wobsadźenskeje mocy bě data a material čakaše w Čěskej. Započatk februara 1948 namołwja předsyda Domowiny Pawoł Nedo serbski lud, zo by so gratu přimał nowy serbski dom natwarić. Tydźeń pozdźišo pokaza Nedo Jurjej Brězanej nowu ležownosć, hdźež měješe so Serbski dom natwarić. Nedo prošeše Serbsku młodźinu do dźěła. Brězan tuž jězdźo prosy brigady do dźěła, tola žana brigada so nochcyše jako prěnja namakać. Młodźina měješe doma drje dźěła dosć a k tomu bě strašna zyma. Přiwšěm chcychu pomhać, ale nic jako prěni. Jurij Brězan to lóštnje na zetkanju serbskich brigadnikow 1988 z dopomnjenkow powědaše. Jemu rjeknychu ze wšěch stron: “Do prědka bratře, ja přińdu hnydom za tobu.”[1] Potom dósta rjenje napisany lisćik ze Serbskich Pazlic: Změjemy póstnicy, pampuchi a bujacy kofej budźe. Dojědźe sebi do Serbskich Pazlic a tam zetka Pawoła Šenkarja. Tež jemu powěda wo nuznej pomocy za natwar Serbskeho domu. Pawoł to swojim powě. Jurij Brězan so mjeztym starym Serbskopazličanam přituli a powědaše jim, hačrunjež njebě Pawoł Šenkar jemu hišće připrajił, zo budźe jich młodźina prěnja na twarnišću Serbskeho domu – za to, wón pozdźišo praji, so hańbowaše. Stari pak běchu hordźi. Jan Handrik pak pozdźišo w serbskim rozhłosu podawiznu prawdźepodobnišo rysuje:
16. februara 1948 dojědźe sebi Serbskopazličanska brigada na tydźeń jako prěnja na twarnišćo Serbskeho domu. Dohromady šěsnaćo z Pawołom Šenkarjom zaćahnychu do wile, do pozdźišeho internata Serbskeje wyšeje šule, na Walskej – to organizowa Pawoł z Rozaliju Hrjehorjowej.
A spěwajo: “Do dźěła sej ruce dajmy, bratřa twarmy nowy dom, wšitke swoje mocy skalne do dźěła za serbski dom.”, dachu so w drjewjancach a naworštowani z drastu, wšako bě -16°C, do dźěła. Wot ranja hač do pózdnjeho wječora rumowachu rozpadanki z łopačemi na wóz, kotryž hewak kóń ćahaše a dowjezechu jón po šesćoch ćahajo, ćišćo na Pfaffowu won z města. Brigady přinjesechu sebi wšitko trěbne na jedyn tydźeń wot doma sobu, to rěka: běrny, chlěb, słomu, drjewo, wuhlo, dźěłowy grat atd. – tak zo bě tež zastaranje a nocowanje zaručene.
Po ćežkim ćělnym dźěle njeběchu sprócni, ale spěwachu a mějachu přednoški – stachu so zdźěłani na kulturnym, literarnym a stawizniskim polu. Přednošowachu mjez druhim Pawoł Nedo, dr. Jan Cyž, Jurij Wjela a Měrćin Nowak-Njechorński. W běhu tydźenja nazwučowachu mały program, prjedy hač so na dompuć nastajichu. Tutón potom doma pokazowachu.
19. februara 1948 čitaš w Nowej dobje wo dźěłosławnej brigadźe, kotraž je dźěłowu normu wo 34 % překročiła. To bě zjawne pochwalenje Serbskopazličanskeje brigady, kotraž njebě sebi jenož jónu, ale tři króć na twarnišćo Serbskeho domu dojěła. Po sławnej serbskej brigadźe poda so tež Krakečanska brigada na dźěło do Budyšina, tak w Nowej dobje tydźeń pozdźišo, 25. februara 1948, a na to sćěhowachu dalše, kotrež bě Pawoł Šenkar organizował a přewodźał.[10] Brigadnicy dźěłachu rady, wšako wědźachu za čo dźěłachu, za přichod, to njewadźeše zyma, tajaty sněh a šlipot. Stajnje pak přewodźeše jich spěw. Jurij Brězan za nich wjele brigadnych spěwow zbasni. A dźěłajo nawuknychu nowe teksty spěwow připódla a po wječorach. Spěwy běchu wuraz elana brigadow. Euforiska bě młodźina, wuswobodźena wot smjertneho stracha ludu a přeswědčena wo móžnosći, sebi swój přichod sam natwarić.
Hač do lěta 1948/49 poby na twarnišću Serbskeho domu 580 młodostnych. Jich dźěło bě wjac hač 100.000 hriwnow hódne. Na oficialnym přepodaću serbskeho doma 1956 so brigadnicy, jich dźěło nahromadźene pjenjezy, drjewo atd. a tež čěscy a juhosłowjanscy darićeljo twarskich materialijow njenaspomnichu. Brigady mějachu wulku zasłužbu při přewinjenju wójnskich škodow a powójnskeje nuzy, na wozrodźenju Serbstwa, hajenju rěče a kultury, na přewinjenju letargije a strachoćiwosće tež mjez staršej generaciju po struchłych dožiwjenjach nacizma.
- Wukrajne brigadowanje
K prěnjemu razej podachu so serbscy młodostni 1946 do Juhosłowjanskeje, zo bychu tam pomhali natwarjeć, štož bě wójna zničiła. Skupina pućowacych so zahori – wosebje zahorjeny za brigadnu mysl bě Pawoł Šenkar, kotryž załoži hnydom po nawróće Serbskopazličansku brigadu.
1947 poda so serbska brigada na twar železniskeje čary Šamac–Sarajewo. Načolnik brigady bě młodźinski referent Domowiny Jurij Brězan. Z nazhonjenjemi wróćiwši dachu so doma we Łužicy do dźěła za natwar Serbskeho domu. 24. awgusta 1947 połoži so zakładny kamjeń za nowy Serbski dom.
Kónc lěta 1947 prócowaše so wo rozšěrjenje wukrajneho brigadneho dźěła. Brigada „Pawoł Nedo“ pod nawodom Jurja Brězana poda so z połsta čłonami na dźěło na železniskej čarje k młodźinje pola Dubrovy w Słowakskej. Do jězby so brigada kubłaše, zo by Serbow hódnje reprezentowała, dźěłaše tři dny na twarnišću Serbskeho domu. 3. julija 1948 měješe so w Žandowje ze zastupjerjom hosćićelow zetkać, tři dny čakaše podarmo, njedósta dowolnosć sowjetskich a němskich instancow. Z Pólskej bě 30 čłonow sylna brigada na spočatk awgusta na pomoc při natwarje Waršawy zrěčana. Tež tuta brigada dźěłaše tydźeń při Serbskim domje – tež jej njedachu jěć, spytachu přez Praskeho žurnalista Jurja Wićaza do Bołharskeje, tež to so njeporadźi.
1948 podachu so brigadnicy, kotřiž běchu so wuznamjenili z dobrej dźěławosću doma we Łužicy, na dalše wukrajne brigadowanje. Wukrajna brigada „Alojs Andricki“ doběhńdźe sebi na twarnišćo awtodróhi Běłohród–Zagreb. Dźěławosć serbskich brigadow na Balkanje bu hišće w samsnym lěće dla konflikta mjez Stalinom a Titom zakazana, dokelž płaćeše Juhosłowjanska wotnětka jako njepřećelski kraj.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Serbski rozhłós, Zetkanje serbskich brigadnikow (1988)
- ↑ 2,0 2,1 Rječka, Beno: Serbske młodźinske brigadowanje – Něšto wulke stawaše z procha. W: ND, Předźenak, 9. januara 1988.
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 12. decembra 1987, Serbske młodźinske brigadowanje: Wulka njedźela w Koslowje – cyhele so klepachu
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 2. januara 1988, rysowanka Jana Handrika
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 2. januara 1988, Serbske młodźinske brigadowanje, Buldoga z rěblowanym wozom abo: Witani kaž dźěćom mjedowa całta
- ↑ Rječka, Beno, Nowa doba, Předźenak, 9.1.1988, Serbske młodźinske brigadowanje, Něšto wulke stawaše z procha
- ↑ Rječka, Beno: Serbske młodźinske brigadowanje, Wulka njedźela w Koslowje - cyhele so klepachu. Nowa doba, Předźenak, 12. decembra 1987
- ↑ Serbski rozhłós, 60 lět Serbski dom - Budyšin
- ↑ Serbski rozhłós, Pawoł Šenkar běše wurjadny nawoda młodostnych
- ↑ Cuška, Hinc: Do stawiznow swojeho serbskeho ludu jako jeho prěni brigadnik zašoł. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Piotr Pałys, Jugosławia wobec serbołużyckich dążeń wolnościowych w latach 1945-1948, Łużyczanie w europejskich kontekstach, UNIWERSYTET WARSZAWSKI INSTYTUT SLAWISTYKI ZACHODNIEJ I POŁUDNIOWEJ, Zeszyty Łużyckie, TOM 39/40, Warszawa 2006, str. 128-147
- Gerald Stone, Slav Outposts in Central European History: The Wends, Sorbs and Kashubs
- Robert Knight, Ethnicity, Nationalism and the European Cold War
- Alfred Simon, Die sorbische Jugendbewegung "Serbska Młodźina": der Prozess ihrer wachsenden Zusammenarbeit mit der Freien Deutschen Jugend 1946-1949, 1971
- Serbska młodźina, daj so kublac!, 1952
- Křesćan Buk: Serbska młodźina a jaty MfS


text:
Rzepiejewski, Paweł ; Lower, Michał ; Augustynowicz, Andrzej ; Bartecki, Krzysztof ; Kozłowski, Jakub ; Marczak, Krzysztof ; Jóźwiak, Ireneusz J. ; Pawlik, Marcin ; Mikulik, Jerzy ; Sankowski, Dominik ; Chaniecki, Zbigniew ; Czaja, Paweł ; Bzymek, Anna ; Strojek, Piotr ; Chrzanowski, Paweł ; Burnos, Tomasz ; Bielawski, Piotr ; Rogacewicz, Tomasz ; Rojek, Ryszard ; Bursy, Gerard ; Jaroszewski, Krzysztof ; Ostapkowicz, Paweł ; Wysogląd, Bogdan ; Wyczółkowski, Ryszard ; Kurkowski, Marek ; Uhl, Tadeusz ; Barszcz, Tomasz ; Głuch, Jerzy ; Ślęzak-Żołna, Justyna ; Puskarczyk, Marcin ; Adamczyk, Marek ; Kisała, Piotr ; Kotyra, Andrzej ; Komada, Paweł ; Golec, Tomasz ; Cięszczyk, Sławomir ; Wójcik, Waldemar ; Korniak, Jacek ; Hanzel, Michał ; Moczulski, Wojciech ; Syfert, Michał ; Kulczycki, Piotr ; Skuba, Marcin ; Świder, Zbigniew ; Trybus, Leszek ; Wajs, Wiesław ; Święcicki, Mariusz ; Sot, Karol ; Timofiejczuk, Anna ; Pieczyński, Andrzej ; Dąbrowa, Marcin ; Tykierko, Mateusz ; Mrugalski, Marcin ; Miczulski, Wiesław ; Sarafin, Maciej ; Kopka, Ryszard ; Tomasik, Piotr ; Korbicz, Józef - red. ; Patan, Krzysztof - red. ; Kowal, Marek - red. ; Duda, Jan Tadeusz ; Rudowski, Robert ; Grabowski, Marcin ; Kownacki, Łukasz ; Piotrowska-Kownacka Dorota ; Zając, Michał ; Uciński, Dariusz ; Paczyński, Andreas ; Kościelny, Jan Maciej ; Łabęda, Zofia ; Wachla, Dominik ; Smiatacz, Maciej ; Malina, Witold ; Tomczyk, Arkadiusz ; Puchała, Dariusz ; Stokfiszewski, Kamil ; Szczepaniak, Piotr S. ; Borowczyk, Henryk ; Lindstedt, Paweł ; Cholewa, Adam ; Chromczak, Bartosz ; Rafajłowicz, Ewaryst ; Wnuk, Marek ; Ułasiewicz, Jędrzej ; Dudek, Krzysztof ; Rafajłowicz, Wojciech ; Oszust, Mariusz ; Wysocki, Marian ; Fidali, Marek ; Dołęga, Bogusław ; Rzucidło, Paweł ; Wasiewicz, Piotr ; Leszczyński, Marcin ; Brzózka, Jerzy
Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe ; Warszawa: EXIT
Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego
2010-11-03
2008-05-13
1 322
11
https://zbc.uz.zgora.pl/publication/13398
Obuchowicz, Andrzej Wajs, Wiesław Pieczyński, Andrzej Korbicz, Józef - red. Patan, Krzysztof - red. Kowal, Marek - red. Uciński, Dariusz Kościelny, Jan Maciej Petrykowski, Janusz Dyka, Andrzej Śmierzchalski, Roman Welfe, Henryk Drzymała, Paweł Wiak, Sławomir Hampel, Rainer Drager, Frank Tatjewski, Piotr Ławryńczuk, Maciej Zych, Marcin Warnke, Krzysztof Raczyński, Paweł Lubkiewicz, Józef Dustegor, Dilek Blanke, Mogens Laursen, Morten Stoch, Paweł Rączka, Krzysztof Kusy, Maciej Hrebień, Maciej Józefowicz, Rafał Maquin, Didier Ragot, José Domlan, Elom Ayih Niemann, Henrik Poulsen, Niels Kjolstad Witczak, Marcin Prętki, Przemysław Domżalski, Mariusz Kowalczuk, Zdzisław Flaus, Jean-Marie Ploix, Stéphane Sauter, Dominique Aubrun, Christophe Li, Shanbin Zhang, Youmin Tadeusiewicz, Ryszard Ogiela, Marek L. Cempel, Czesław Patan, Mariusz Yassine, Abed Alrahim Janczak, Andrzej Skubalska-Rafajłowicz, Ewa Ciupke, Krzysztof Urbanek, Grzegorz Theilliol, Didier Join, Cédric Oliński, Krzysztof E. Marusak, Piotr M. Mazur, Krzysztof Brdyś, Mieczysław Adam Tharrault. Yvon Mourot, Gilles Głowacki, Gracjan Lizęga, Antoni Cholewa, Maciej Gibiec, Mariusz Pietrzyk, Adam Andrzejewski, Marcin Przystałka, Piotr Dziekan, Łukasz Marciniak, Andrzej
Kowal, Marek
Pieczyński, Andrzej Łobos, Tadeusz - recenzent Miczulski, Wiesław - recenzent Kościelny, Jan Maciej - recenzent
Kaczorek, Tadeusz (1932- )
Mrówczyńska, Maria Kuczma, Mieczysław - red.
Duraj, Agnieszka
Patan, Maciej (1975- )
Mrówczyńska, Maria Kuczma, Mieczysław - red.


text:
Jutta Mirtschin swoje twórby w Budyskim Dźiwadle na hrodźe wustajała
Štóž wo rjane serbske knihi rodźi, ma za to wšelake přičiny, a móhło być, zo so jemu lubja ilustracije Jutty Mirtschin. Wosebje rjadej serbskich bajkow, kaž w serbšćinje abo němčinje nakładowanych, je Mirtschin ilustracije přidała. Nochcu wšitke wudaća naličić, jenož někotre, kotrež wo tym swědča, zo sej serbscy nakładnicy rukopis ilustratorki wažić wědźa: Pawoła Nedowy „Mócny knecht“, Handrija Zejlerjowu „Babku pčołku“ abo Gerata Hendrichoweho „Kita husličkarja“. Runje wony Kito husličkar je Němsko-Serbskemu ludowemu dźiwadłu wustajeńcy ilustracijow a mólbow w foyeru Budyskeho Dźiwadła na hrodźe hódny. Na dnju premjery w klankodźiwadle, hdyž so, mjeztym hižo klasikar, „Kito“ znowa na jewišću zjewi, bu přehladka někotrych twórbow Jutty Mirtschin wotewrjena.
K 1979 w Ludowym nakładnistwje Domowina wušłej dźěćacej knize „Kito husličkar“ je Jutta Mirtschin ilustracije zhotowiła, na kotrež nětko jewišćowy wobraz a klanki inscenacije samsneho mjena nawjazuja.


text:
Słowo na niedzielę: Gupszy ryczy głośniej jak mōndry. Ô welōnku
Dzisiej chciołech sie z Wami podzielić mojōm małōm refleksyjōm, kerŏ prziszła mi na myśl, kej słuchołech jednyj z ksiōnżek niy żyjōncego już fizyka Stephena Hawkinga. Telã razy we historyje ktoś mōndry wynajdowoł nowŏ teoryjŏ naukowŏ a ludzie miast tyj perzony wysłuchać, czynściyj sie z niyj lachali, bo sie im zdŏwało, iże sōm ôd niyj szprytniejsze.
Zdŏ mi sie, możno sie ôchybiã, iże nŏjczynściyj wadzōm sie ludzie, kerzi majōm niskŏ samoocyna. Ôni muszōm pokŏzać kery sam mŏ recht. Nawet kej niy majōm. A potym majōm sie w zocy, przeca wygrali wojna ô nŏjważniejszŏ rzecz pod Słōńcem. Czasym pewniykiym sōm tak robiã.
Takie swarzynie kosztuje wielã enegije, je sztresujōnce a niy sōm my ôd tygo zdrowsze. Za fest sie spiyrōmy ô sprawy mało wŏżne. Mōno mōmy za mało wiedzy? Możno we rychtyk wŏżnych kwestiach niy poradzymy sie zbywać? Ekszpertōw ôd tygo jak mŏ być je fol. A durś je jako widzicie. Po mojymu trza nōm echt wissynszaftlyrōw.
Gynau widzã ta cecha postrzōd politykōw a ich zwolynnikōw. Co rŏz muszōm kogoś wyryczeć a wyklackać. Yno skuli tygo co chop abo baba je z inkszyj partje abo mŏ inksze zdanie. Niy słuchajōm co sie do nich gŏdŏ. Nale gŏdać to kŏżdy z nich chce. Gowa może ôd tygo rozboleć. Tak sie myślã, niy ma żech omnibusym, nale zdŏwŏ mie sie, co Świat bydzie wtedy lepszy, kej chociŏż my bydziemy inksi. A tygo sobie a Wōm winszujã.
Bartłomiej Bobula – Wieloletni aktywista. Twórca i organizator Śląskiego Kącika Literackiego, Śląskiego Dnia Dziecka i Śląskiego Mikołaja. Prekursor zmian w ustawie metropolitalnej. Działał na rzecz transportu publicznego i infrastruktury. Organizator konferencji. Felietonista i bloger w Ethno.OMG.


text:
Diskusija:Jan Renč
@Mikławš: Rěkaše jeho nan woprawdźe "Jan Karl" abo tola "Jan Korla"? Při narownym kamjenju steji wězo jenož "Joh. Karl". --j.nyča+/- 3. meje 2017, 10:43 (CEST)
- "jako młódši syn tehdomnišeho Ketličanskeho kapłana Jana Karola Renča a jeho mandźelskeje Thusneldy rodź. Fuhrmanec z Wóslinka" pisa Jan Křižan w nekrologu w ČMS. W lěće 1912 pisa JK tež nekrolog wo Marćinu Renču, kotrehož tam (jenož w teksće, nic w nadpismje) pomjenuje jako "Dr. phil. Khorla Marćin Renč". Mjeno nana na tutym městnje nažel njewozjewi. "Jan Karl" nětko potajkim dopokazać njemóžu. --Mikławš+/- 4. meje 2017, 23:05 (CEST)


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 13.05.2018
Corŏzto bliżyj kōńca sezōnu i corŏzto ciynższo sytuacyjŏ nieftorych manszaftōw ze Gōrnego Ślōnska. We polskej ekstraklasie w tym tydniu mieli my dwie kolejki szpilōw i fest skōmplikowała sie sytuacyjŏ ôd Piasta Gliwice. Fusbalŏrze z tego miasta nojpiyrw we wtorek przegrali u siã z Lechiōm Gdańsk 0-2 (tory dlŏ manszaftu ze stolicy Kaszubōw strzelyli Michał Nalepa i Joao Oliveira). We sobota nie byli lepi i przegrali we Wrocławiu ze Ślōnskym 3-1. Tory dlŏ manszaftu ze stolicy Ślōnska strzelyli Robert Piech (2) i Marcin Robak. Dlŏ Gliwic yno Saša Živec.
Piast Gliwce ślecioł na przedôstatni plac i mŏ szansa jeszczy przeskoczyć manszaft z Niecieczy, z kerym bydzie grać ôstatni szpil.
Yno dziebko lepiyj poszło manszaftowi ze Zŏbrzŏ, ale kibice Gōrnika po dobrych szpilach swojych fusbalŏrzy liczyli na wiyncej. We środa we Zŏbrzu groł nojsłabszy manszaft majstergrupy – Korōna Kielce. Kibice liczyli na trzi punkty…i sie zawiedli, bo bōł yno remis 2-2. Poczōntek bōł fest udany. Już w 1 minucie tora strzelōł Marcin Urynowicz. Potyn inicjatywa ôddali fusbalŏrzōm ze Kielc i dwa tory strzelōł Elia Soriano (21 i 28). We drugej połowie udało sie yno strzelić na remis. Tora we 58 minucie zdobōł Paweł Bochniewicz.
We niedziela mieli my klasyk polskej ligi: Legia Warszawa – Gōrnik Zŏbrze. Po dobrym poczōntku (m.in. supek ôd Angulo) to Legia ôkŏzała sie lepszŏ. Wygrali 2-0 po torach ôd Sebastiana Szymańskiego (22 minuta) i samobōju Pawłła Bochniewicza (75 minuta). Gōrnik po tym szpilu je na 5 placu.
We II polskej lidze też bōły 2 kolejki i sobotnie honorowe pożegnanie z ligōm Ruchu Chorzōw, kery w derbach Gōrnego Ślōnska ôgroł GKS Katowicy. Sã wszyske wynki ze ôbu kolejek:
30)
Puszcza Niepołomice – GKS Tychy 1-2
Rakōw Czynstochowa – Ruch Chorzōw 2-1
Ôdra Ôpole – Stomil Ôlsztyn 2-4
GKS Katowicy – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 3-0
31)
Ruch Chorzōw – GKS Katowicy 1-0
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – Ôdra Ôpole 1-2
GKS Tychy – Rakōw Czynstochowa (pōniydziałek)
GKS Katowicy je 4, GKS Tychy 7, Ôdra Ôpole 10, Biylsko-Biołŏ 11, Ruch Chorzōw 18.
A co na połedniu Gōrnego Ślōnska? We I lidze czeskej punktuje Banik Ôstrawa, kery u siã zremisowoł ze Slovanym Liberec 1-1. Szpil zaczōn sie niepomyślnie, bo już we 21 minucie skuli kontuzyji musioł ślyź Milan Baroš. Prowadzynie dlŏ Liberca zdobōł we doliczōnym czasie piyrszej połowy (48 minuta) Oscar Dorley. Fusbalŏrze Banika doprowadziyli do remisu we 52 minucie po torze ôd Tomáša Poznara.
Juzaś nie poszło Karwinej. MFK przegrało we Jabloncu 2-1 i je na przedôstatnim placu.
Banik je 14, a MFK Karwina 15 i we nostympnej kolejce bandōm grać ze sobōm. Wyglōndoł na to, co jedyn manszaft ze Ślōnska ślejci z piyrszej ligi, a jego plac zajmie Slezky Ôpawa.
We II lidze czeskej ôdpuściōł dziebko Slezsky Ôpawa, ale ôni sōm już zicher awansu.
Dukla Praga – SFC Ôpawa 1-1
MFK Fridek-Mistek – Witkowice 2-2
Viktoria Żiżkv – Fotbal Trziniec 0-4
Slezsky Ôpawa je 1 (awans), Fotbal Trziniec 5, Fridek-Mistek 15.
Foto na wiyrchu: Jacek Tomaszewski


text:
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
rozsuźijoš wó tšawje
wó mucnej tšawje na rowje
njewoblutujoš, ow ně
maš ga pśecej pšawje
pó tych měrach w twójej głowje
małučko jan cyniś trjebaš
zdychujoš a zewaš
te měry su tak niske
dno jo kradu bliske
w chłodnem wětšyku
wše te spła se machocu
a pśez row se chrapocu
njewiźone łdzy do gjaršyje
a njezgódny wětšyk dujo
a mało to śi gnujo
rozsuźijoš wó słowje
wó pórostku na rowje
njenapinaš se, ow ně
wšo za tebje derje
wšo za tebje derje
sy na mucnej cerje
do proznego jan glědaš
zdychujoš a zewaš
Źilka
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Spiwnikej »Dolna Łužyca spiwa« jo se ceła kopica nowych spiwow dodała. »Naša Anka źinsa doma njejo«, »We tych akacijach tam«, se wě ta »Annemarie« a dalšne spiwy how namakajośo, kenž se w Dolnej Łužycy rad a cesto spiwaju.
Co su wuměnjenja a wuslědki serbskego stawiznopisa w drugej połojcy 20. stolěśa? Mały rěd pśinoskow zaběra se z nastawanim »Stawiznow Serbow« a ze stawiznopisom w šyršem zmysle. Comy nowe slěźeńske wuslědki pśedstajaś a zrazom pśepšosujomy ku kritiskej debaśe wó zakładach nacasnejeserbskeje kultury.
Pólske zajmy za stawizny nejdalej na pódwjacor segajucego słowjańskego luda su na pólu slěźenjow wó Łužycy nejwěcej frekwentěrowane. Pólska wědomnosć móžo pak teke pokazaś na wuznamne wuspěchy na pólu slěźenjow, kótarež se pśiwobrośuju jano stawiznam Serbow. Wupłaśijo se źe sebje wuwědobniś, až z tśich doněntejšnych syntezow stawiznow togo luda, mimo w sedymźasetych lětach slědnego stolěśa wudanych Stawiznow Serbow w styrich zwězkach stej byłej dwě wuškownej statk pólskich slěźarjow.
Prědne źěło, kótarež wobjadna stawizny słowjańskich wobydlarjow Łužyce, jo wujšło 1861 w Petersburgu: Pśeglěd serbskich stawiznow, kótarychž awtor, Wilhelm Bogusławski, jo z Wołynja póchadał. By mógali se pšašaś, zwótkul jo pla wobydlarja Wołynja zajm za geografiski tak zdalonu krajinu. Zachopjeńki zajmow Bogusławskego za serbske pšašanja segaju do zachopka studiuma, za tym ako jo starcył na pśinoski Aleksandra Maciejowskego1 wó Łužycy. 1858 jo prědny raz do Łužyce woglědał. Tam jo wuznał, až wušej drobnych nastawkow Korle Awgusta Jenča a snadneje licby nimskich pójadnanjow njejo dało žedno źěło, kótarež by se w šyršej měrje ze stawiznami Serbow zaběrało. Tak jo se rozsuźił, se studiumoju teje problematiki pśiwobrośiś. W Budyšynje jo nawězał zwiski z Janom Arnoštom Smolerom, Michałom Hórnikom a Korlu Awgustom Jenčom, kótarež su jogo ze stawiznami Łužyce wopóznali. Njeglědajucy na jogo rozpalonosć a sprocniwosć by se Bogusławski cesćej raz w swójom źěle zakopnuł, njeby jomu wót junija 1859 do apryla 1860 w Petersburgu pśebywajucy Jan Arnošt Smoler wjeliku pomoc wopokazał. Z pomocu jogo pokazkow a radow jo se mógał rukopis źěła južo 7. septembra 1871 w petersburgskej śišćaŕni Józefata Ohryzki wótedaś. Źěło na knigłach jo było 11. nowembera 1861 dokóńcone. Bogusławski jo publikaciji pód titelom Pśeglěd serbskich stawiznow dał chronologisko-problemowu strukturu a jo ju źělił do wósym kapitelow: Case njewótwisnosći; Case nimskego rubjenja a plundrowanja (927–1002); Pólske case (1002– 1033); Case njepśestawnych a zmuśonych zwadow wó kněženje nad Łužycu (1033–1319 a 1373); Wó změnje towarišnostnych poměrow a zgubjenju serbskeje narodnosći pód wliwom nimskego pódtłocowanja (927–1319 a 1373); Česke case (1319–1636); Sakske a pšuske case; Case wózroźenja. W lěśe 1877 jo Bogusławski zachopił pśigótowanja za wóspjetne wudaśe swójogo źěła. Wón sam a jogo pśijaśele su zachopili zběraś knigły a za aktualizaciju twóŕby njewuzbytne notice. Ten zaměr su pak zasej zachyśili, dokulaž w tom samem lěśe jo Poznańske towaristwo pśijaśelow wědomnosćow wupisało wuběźowanje za źěło: Póglědanje na stawizny pódwjacorno-połnocnych Słowjanow mjazy Łobjom a granicami něgajšneje Pólskeje, wót casa jich stupjenja na historisku scenu až do zgubjenja politiskego byśa a narodnych znamjenjow, na kótaremž jo se Bogusławski rozsuźił se wobźěliś. Napóslědku jo nastała wobšyrna twóŕba, wopśimjejuca 2.800 bokow, kótaraž jo se pśipóznała ako nejlěpše źěło wuběźowanja. Awtor jo se mytował, a styri zwězki Stawiznow połnocno-pódwjacornych Słowjanow do XIII. stolěśa su se publicěrowali 1887–1900. Něźi w tom samem casu jo se Hórnik dał do pśełožka Pśeglěda serbskich stawiznow. Na dwójaki part zwjaselece jo se lěto 1884 wopokazało. Wušej naspomnjonego myta Poznańskego towaristwa pśijaśelow wědomnosćow jo se mógał tejerownosći wjaseliś pśez publikaciju w Budyšynje dłujko wócakowaneje Historije Serbskeho Naroda. Pódobnje kaž Pśeglěd stawiznow, źěło signěrowane wót Bogusławskiego a Hórnika, jo wóna wopśimjeła wósym kapitelow: Stare case; Rěd žywjenja; Case njewótwisnosći (531–929); Wójowanje wó njewótwisnosć; Serby a Łužycanarje pód kněženim cuzokrajnikow wót XI. do XIV. lětstotka; Łužycy w zwězku z Čechami (1319–1635); Kněženje Sakske a Pšuske w 17., 18. a 19. stolěśu; Cas narodnego wózroźenja. W lěśe 1884 jo Bogusławski wótnowotki do Łužyce woglědał. 1885 jo se ako źasety cesny cłonk do Maćice Serbskeje pśiwzeł. Z tym su se pśipóznali rowno tak jogo wědomnostne statkowanje ako teke zasłužby w pśigódnem zwónoźenju z petersburgskeju hypoteku Bašmakowa zwězanych financielnych problemow Maćice Serbskeje. Slědny raz jo pśijěł do Łužyce w l. 1886, źož jo měł góźbu se z Adolfom Černym2 zmakaś.
Ako glucne zmakanje wopokažo se wustajeńca z wobrazami serbskego wuměłca Fryca Latka (1895–1980), kótaruž stej zarědowałej na nowem chóśebuskem kulturnem městnje »Wósekojske dwórnišćo« w tam zaměstnjonej »Galerija Bramborska« a »Galerija Pěś« w zgromadnem źěle ze Serbskim muzejom a Spěchowańskim towaristwom Serbskego muzeja. Wusoke sćěny nowo saněrowanego historiskego twarjenja w radnej cerwjenej a mechzelenej barwje su idealna slězyna za śiche a pó źělach małe wobraze. W głownem jo jadnab 40 krajinowych mólbow k wobźiwowanju. Mimo togo se pokažo teke na Latkowu źěłabnosć ako ilustrator a na jogo twóŕby pó skazanju, z kótarymiž jo swójo wužywjenje (»źěło za klěb«) zasłužył. Ekspozicija zjadnośijo někotare wobraze z priwatneje zběrki z twóŕbami z wobsejźeństwa Serbskego muzeja Chóśebuz, tak ako někotare twóŕby, ako stoje na lisćinje žycenjow muzeja. Zwjaselece jo, až su mj. dr. někotare mólby z krejza pótomnikow na swětło pśišli; stakim se zjadnośijo how tšocha wólejowych wobrazow, kenž dotychměst w zjawnosći žednje hyšći wiźeś njejsu byli.
Cas swójogo žywjenja běšo droga Latka k wuměłstwu widobnje ze śěžkosćami wuflastrowana, což móžo se jano krotko naspomnjeś. Tak chapjašo pó wokołodrogach akle 1921 we Weimarje študěrowaś. Malsnje pak wuwijašo swójo kreslaŕske wobdarjenje, rozmógnuch bogate ilustraciske wuměłstwo a twórjašo rowno tak wobrazowe tšojenja, kenž ako knigły wudachu.
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Mój nan jo zemrěł. Wón jo był pśecej tudy – něnto wěcej nic. Njok to za wěrno měś, pak musym. Wón ga jo pśecej hyšći pśibytny. W źěłańskej śpě na stołowem jabriku wisy jogo źata jaka, na pisańskem bliźe notice, pisak bźez kapki, škla z wórjechami. Jogo njelicobne manuskripty rozłožone pó cełem rumje, kótarež jano na to cakaju, až zachopijo na nich zasej dalej źěłaś. W kuchni – jogo městno. Do myslow zanurjony – kaž samorozmějucy – stoj za njogo talaŕ, kótaryž wóstanjo prozny. Wón ga jo pśecej tudy był – něnto pak wěcej nic.
Myslim se, jo trjeba wjele casa, aby wurozměł, což njamógu zapśimjeś.
Mój nan wšuźi pśibytny, jogo slědy, jogo drogi. Zacynijom wócy a wiźim jogo pśiźecego mě napśeśiwo, malsnje hyšći pśed slědnym wuproznjenim listowego kašćika listy wótpósłaś. Skóro kuždy wjacor. Wón jo był njewomucny, do pózneje nocy som jogo wiźeł w jogo źěłańskej śpě spózy swětła lampy, pśi njewopśestajucem klapotanju pisańskeje mašiny. Pótom jo wuśěgnuł łopjeno, se za pisańske blido sednuł a z ruku diakritiske znamuška pśipisał, kótarež su byli wósebne wupominanje. Pón malsnje na post. Casy jo testował z kamuškom, kótaryž jo do listowego kašćika chyśił, lěc njejo juž pśepózdźe był.