text:
Łozprowki, bery, szpasowne gyszichty a wszyjsko we naszyj szykownistyj ślónskij mółwie!
środa, 31 października 2012
Starô chińskô dorada ....
– Łojciec! Co za sroge niyszczyńści, śmietnół nóm nasz kóń... straciylichmy naszego kónioa!
– Po jakiymu synek mianujesz to niyszczyńściym? – łodpedziôł łojciec. – Wiysz, łobejzdrzymy, co tyż to nóm przismycy ze sia czas.
Pôrã dni niyskorzij kóń wróciół nazôd i ku tymu przikludziół jesce ze sia szykownistô, dzikô zdrzybnô klacza.
– Łojciec! Łojciec! Ale mómy szczyńści! – wrzesknół na côłki karpyntel tyn modziok. – Nasz kóń przikludziół ku nóm nastympnego kónia.
– A po jakiymu synek mianujesz to juzaś szczyńściym? – spytôł sie synka łojciec. – Łobejzdrzymy, co tyż to przismycy nóm czas.
Pôrã dni niyskorzij modziok kciôł zaprzóngnóńć i porajtować na tym nowym kóniu, ale kóń niy przibadany do rajtera spłószół sie, zdziwôczół i ściepnół synka na ziym. Modziôk połómôł sie szłapa i napocznół lamyńdzić:
– Łojciec! Łojciec! Co za sroge niyszczyńści! Złómôłech se szłapa!
Łojciec juzaś powołujónc sie na swoja móndrość i szpryma łodpedziôł:
– A po jakiymu juzaś mianujesz to niyszczyńściym? Łoboczymy, co tyż to przinsmycy ze sia czas!
Karlus niy za tela bół przekónany do filozofiji łojca, ino fórt szkómlôł we swojim prykolu. Pôrã dnioszków niyskorzij przelazowali bez wiyś laufry ichniego króla, coby zebrać jak nôjwiyncyj modych karlusów na wojna. Przikludziyli sie i do chałpy tego chińskigo starzika ale kiej uwidzieli jego synka we laszach na szłapie, złóstawiyli go i pokwanckali sie kaj indzij.
Synek możno dziepiyro wtynczôs spokopiół, iże nigdy niy potrza przipisywać czymuś ani niyszczyńściô, ani tyż szczyńściô, ino dać czasowi... mocka czasu, i doczkać aże na łostatku pokôże sie eźli to bóło dobre abo i mocka złe...
Bo życie, moje we roztomiyłe, przikludzô ze sia tela zwrótów biygu trefów i zdarzyni, i jes ci tyż niyrółz tak sprzycznie, iże to co sie wydôwô nóm lecy kedy złe – jes ci blank dobre, a to co zdô sie dobre – moge być na isto blank złe. Łoczykujmy, spodziyjmy sie tóż tyż nastympnego dnioszka ze uciychóm, a dzisiyjszy dnioszek przeżywejmy ze wiaróm i srogóm nôdziyjóm na cosik moc lepszyjszego!
wtorek, 30 października 2012
Powstańce ze ... szislónga...
Wiycie, moje roztomiyłe! Ftosik pedziôł – i pewnikiym niy bół to samtukej jaki kapelónek, a ino nawiydzóny klugszajser – iże ta naszô, tak srodze wywołanô polskość „moge być zglyndym, sztelóm dlô wszyjskich krześcijanów, ftorzi niy poradzóm sie doczkać na druge przijńście Pana.” Ludzie! Niyzalyżnie łod tego, eźli sie jes Polôkym, Szpaniolym, Italijóńcym lebo Brazilijôkym, kôżdy prawy krześcijón, musiôłby we swojij jednocie, i we życiu, zdôwać srogi egzamin ze... historyji Polski.
To wszyjsko jes fórt elemyntym starucnego łobłyndu we ftorym Polska jes tym „Krystusym i nablym nôrodów”, a co dzisiôj jes na isto wymyślate, i jes ci to na isto darymny futer, a my wszyjske samtukej sómy takimi „wojôkami powstaniô dómowiny, tyj ziymskij, biôło-czerwiónyj, ale tyż nôjsómprzód, tyj ci łojczyzny niybieskij, i sómy fertik umrzić we kôżdym łoka mrziku, fertik na śmiyrć, ftorô snosi wszyjske zimske łograniczyniô, i jes ci ku tymu tyż warónkym abzolutnyj ślebody.”
I jesce te śpiywki: „Jeszcze Polska niy zginóła podwiyl my... ginymy”. I kiej nôs ustanóm hyrtować szisym we zadek gowy, kiej niy bydzie wiôł nóm we plecy wiater ze wschodu, a i żôdyn niy wyzdradzi nôs ło szaroku! – jak to niydôwno rzóńdziół jedyn ze tych dwióch nawiydzónych cwilingrów, ftorzi habli tyn nasz miesiónczek, a jejich kamraty pedzieli, co to bół ino... ruski cufal.
I wiycie! Pierón mie mô szczelić, kiej ci blank mode biórokraty, „aparatczyki” ze partyjnego nadaniô, dwadziestopôra-, trzidziystopôralytni, łozsóndzajóm, fto bół dobrym, a fto juzaś łoszkliwym Polôkym we 1944, we 1956, we 1979, we 1989r.; same tyż polygłe, zesłańce, mordowane we Katyniu, jedyn we drugigo powstaniec, „psiamać” warszawski, ftorego ringowanie sie, jego ci festelnô „walka”, boloki i łamżynie kanalami spolygô na tym, iże zicnół taki ipta na swojim szislóngu ze „laptopym” w gracy i klepie roztomajte plytnie, artikle i felijetóniki, abo tyż jesce ku tymu zajôdô sie słonymi sztangelkami na jakichsik ci tam kómisyjach.
Wiycie! Te istne niy uchyciyli sie na kónszpiracyjô, PRL pôd na pychol, podwiyl łóni niy skóńczli licyjóm, bali i ze sztudyntóma niy posztrejkowali, żôdyn łod nich tyj łofiary kwi niy wymôgôł – same sie beztóż jóm twórzóm, bajstlujóm. Twórzóm – jak to sie terôzki gôdô – „witualnô rzeczywistóść”, i we tym „wirtualu” łoddôwajóm swoji życie, pyndalujóm tymi moc smrodlawymi kanalami, wykwôwiajóm sie we katyńskim lesie, we ubeckich, abo esbeckich katówniach, folterkamerach. W tym „wirtualu” sóm ci tyż na isto krześcijónami ciepanymi lyjwóm na zeżricie, sóm tyż côłkóm familijóm łozstrzeliwane za dekowanie Żydów, i to łod starzika, do blank jesce smarkatego synecka.
I niy w tym problym, iże niy narôżajóm swojigo życiô, niy wstyrkajóm swojich palcysków miyndzy dźwiyrze, nie sóm „bojowcami”; czasy mómy blank inksze, spokojniyjsze (chocia, jak fto kce mieć pole do prôwdziwych poświyncyniów i kce swoji życie na isto narôżać dlô dobra inkszych ludzi, to sposób znôjdzie). Niy idzie tego wymôgać łod inkszych, łosobliwie kiej niy wymôgô sie tego łod sia – a jô, moje wy roztomiyłe, niy jeżech bohatyrzym, ani tyż nigdy żôdnych takich nadbytnich ambicyji niy miôłech. Jô móm rôd mój szislóng, tego mojigo kómpa, moje móndre ksiónżki i moje szalplaty, kierych rôd suchóm. I tym barzij móm we reszpekcie i we srogij zocy łofiary mojich familijantów, ftorzi narôżali sie – a lecy kedy i traciyli – życie we powstaniach, na łobiuch wojnach, we tych kanalach powstańczyj Warszawy, we folterkamerach gestapo, kajś we Katyniu, na zesłaniu, cobychmy mieli „normalny” kraj, ze ksiónżkóma i... szeslóngym. Ale tyż stopieróńsko mierzi mie, kiej ftosik sie sztigluje we jejich piyrze, ale niy ponósi żôdnyj łofiary, kiej przipinô sie łodznaczyniô pichniynte blank wartko i po cichuśku ze cudzych trómnów.
I możno byda łoszkliwcym ale prziszôłech na te idy, coby twórcy tyj nowyj, moc już wywołanyj (he, he podwiyl co, sam u nôs) kómputrowyj gracki pod mianym „Wiedźmin 2”, ftorzi już bezmać majóm fajrant ze tóm robotóm, wypokopili dlô tych wszyjskich szislóngowych bohatyrzów i powstańców gracka, we ftoryj poradziyli by łóni przeżywać wszyjske ciyrpiynia Nôrodu polskigo, kaj poradziyli by kopyrtnóńć pod Cecoróm, wstôwać nó i juzaś kopyrtnóńć pod Stoczkym, pyndalować kanalami, juzaś kopyrtać, i juzaś wstôwać, żeglówać po morzu, i „na tym morzu lyc, ze hónorym lyc”, juzaś wypłynóńć na wiyrch, i juzaś kopyrtnóńć, łobrónić tyż ta powstańczo reduta, kopyrtnóńć, dać sie ściepnóńć nad Polskóm jak te wywołane cichociymne, i tak dalszij, aże ze sia wyciepnóm „trauma”... skuli braku tyj „traumy” i ustanóm ci nóm yntlich fandzolić we côłkowicie richticznych, niy „wirtualnych” artiklach ło tym jak to łóni styrcóm na szweli życiô i śmiyrci, kiej już zicli bykwyjm na szislóngu!
poniedziałek, 29 października 2012
Łozprôwka ze starym gospodôrzym ...
– Rzyknijcie mi panoczku – pytô sie ta żórnalistka – jak tyż to wyglóndô u wôs we familiji taki ajnfachowy dziyń we tydniu.
Starzik podropôł sie po palicy, pomedikowôł deczko i napocznół:
– Hmmm, jak by to wóm paniczko pedzieć. Cucymy sie ze mojóm staróm tak kole siódmyj, zatym swadźbiynie ...
– A co to je te swadźbiynie? – wtykô swoji ta dziynikôrka ...
– Nó, to by szło pedzieć, iże to jes „aktiwnóść zeksualnô” ... Nó, tóż cucymy sie kole siódmyj, zatym aktiwnóść zeksualnô, idymy do kuchyni na śniôdanie, zatym juzaś aktiwnóść zeksualnô, jô niyskorzij czytóm jakisik cajtóng, a moja starô sprzóntô pomiyszkanie ...
– Nó, to gryfnie! A dalszij?
– Nó, jesce przed łobiadym aktiwnóść zeksualnô i wylazujymy do kupy po sprawónki ... Wrôcómy sie nazôd, aktiwnóść zeksualnô, jô zaziyróm na telewizyjô a moja babeczka rychtuje letkostrôwny łobiôd.
– Nó, tóż môcie wszyjsko poukłôdane ...
– Ja, mómy. Niyskorzij siadómy do łobiadu, lampus czerwiónego wina, aktiwnóść zeksualnô, zatym maluśkô połobiydniô drzimota. Po jakijsik godzinie idymy do łogródka na friszny luft, aktiwnóść zeksualnô, cosik tam porobiymy ze krzami i kwiôtkami, wrôcómy do chałpy podwiyl sie niy zrobi chłódno. Skorzij wieczerzy juzaś aktiwnóść zeksualnô i zatym zicujymy przi tiszu ...
– ....?
– Po wieczerzy, kierô poniykedy sie deczko uniyskorzi, aktiwnóść zeksualnô i lygómy do prykola.
– Musza pedzieć panoczku, co jô wôs na isto pódziwióm, wyście mie blank łocałbrowali ...
– Blank niy miarkuja skuli cego? Przeca kôżdy dziyń podany na inksze!
– Pódziwióm wôs za to, iże we waszym wiyku sómeście panoczku taki aktiwny zeksualnie!
– Gôdôcie paniczko łó mie, ja? – zadziwôł sie jubilat.
– Ja, ja! Nó bo jakóż inakszij móm spokopić wasze słówecka – aktiwnóść zeksualno?
– Ganc ajnfach! Moja starô pierdoli bele co i dupa mi zawrocô!
sobota, 27 października 2012
Łoszkliwy kón ...
– Nó, chopy, czamu te śćwierć pota niy ma posztrajchowane?
– Anó, panoczku, zajimali my sie tym potym, sztrajchujymy gynał, łorôz łobyrtóm sie po lakfarba a sam tyn kóń côłko ta lakfarba wysłepôł nó ... i tyj lakfarby już niy stykło ...
Bauer dugo niy medikowôł, inó sióngnół po knara, po takô tuplówa i prasknół tego kónia. Kóń – zezwłôki. Polôki łozdarli sie jak stare galoty:
– Panoczku! A skuli czego zakatrupiyliście tego kónia? Skuli biksy lakfarby?
– Niy, niy ino ... tyn kóń mie już za tela prziszôł – łodpedziôł bauer. – Dwa tydnie tymu, kiej sam byli inksze Polôki i stôwiali tyn pot, to tyn gizd jim półowa desek zeżar!!!
piątek, 26 października 2012
Jedyn, jedziny rółz...
– Lojzik, Lojzik, suchôsz ty mie?
– Suchóm, suchóm, ale kciôłbych już spać – pado Bregula, i łobrôcô sie na drugô zajta we prykolu.
– Lojzik, Lojzik, a rzykni ty mi ino, zdradziółeś ty mie kiedy, abo niy.
– Cicho być Hyjdla, aże być cicho. Co cie dzisiôj siokło? Pytlujesz i pytlujesz, a mie blank niy dôwosz spać.
– Nale, Lojzik, takeś sie dupóm ku mie zwyrtnół, ani mie niy pohajosz, kusika niy dôsz, to chocia rzyknij: zdradziółeś ty mie ty, abo niy?
– Jezderkusie! Ale ty tyż poradzisz kwiónczeć, ale ty poradzisz być zmierzło. A kiej ci powia, dôsz ty mi już yntlich pokój.
– Dóm Lojziku, dóm, ino mi rzyknij eźliś mie chocia rółz zdradziół?
– Nó, możno to bóło rółz, wiysz, tam we zanatorjóm, nó... zdrôdziółech cie rółz. Ale... ale na zicher, ino rółz! I to pierónym dôwno tymu nazôd!
A Hyjdla jak ci sie niy łodwinie, jak ci go niy prasknie bez pysk:
– Dzisz go łochyntola pieróńskigo! Rółz!
I prask ci go tuplowanie we fresa.
– Hyjdla! Co cie siokło? Co we cia za diosek wlôz?
– A niy przidało by ci sie terôzki.... tyn jedyn, jedziny RÓŁZ??
czwartek, 25 października 2012
Fto jes zabrany, a fto biydny?
Rółzczasu łojciec fest pijynżnyj familiji, wzión swojigo synka na szykownisty ausflug, kajsik na wiyś, coby mu gynał pokôzać jak tak na isto żyjóm chudobne, biydne ludzie. Przetrôwiyli dwa dni we takim szykownym wiyjskim łobyńściu, ftore przinôleżało do ludzi, kierych wszyjske uważowali za festelnie biydnych.
We dródze powrótnij, już po tym ausflugu, łojciec spytôł sie swojigo synka:
– Nó, i rzyknij ty mi, jak ci sie spodobôł tyn nasz wander, te nasze smyki?
– Łooo, łojciec, tyn wander bół spanialisty i paradny!
– A widziôłeś, jak tak na zicher żyjóm biydne, festelnie chudobne ludzie? – spytôł synka łojciec.
– Ło, ja... widziołech, gynał widziôłech – łodpedziôł wartko synek.
– Nó, tóż rzyknij ty mi czegoś sie naumiôł na tym naszym ausflugu?
– Nó, łojciec! Merknółech, iże łóni, tam we tyj dziydzinie, majóm śtyry psiôki a my... ino jednego. – łodpedziôł synek. – My mómy srogi basing aże do półowy naszego łogrodu, a łóni mieli takô ci ino bystrzina, ftoryj łostatka blank niy idzie ujzdrzić.
– Nó, i.... ?
– My mómy, tatulku, importiyrówane, kónsztne łoświytlynie we tym naszym łogrodzie, a łoni juzaś majóm... gwiôzdy we nocy na niybie...
– Naszô, łojciec, wysiodka, naszô lauba sióngô ino do półowy naszyj parcyli, a łóni majóm przed sia côłki horizónt...
– Nó, ja, prôwda...
– My mómy, łojciec, maluśki kónsek ziymi do życiô, a łoni majóm zôgón naobkoło taki srogachny, iże weźrok hań-tam niy sióngô...
– Nó, synek, tyż prôwda, ale...
– My, tatulku, mómy sużóncych, kierzi nôs łobsugujóm, a łóni... bedinujóm inkszym... My tyż ci kupujymy jôdło, a łoni swoje jôdło uprôwiajóm...
– Nó, i ....
– Tatulku, my, dlô naszygo uchowaniô, łochróny mómy srogi mur naobkoło naszygo pósiadła, a łóni ci juzaś majóm mocka przocieli, ftorzi jich chrónióm...
Łojciec tego synka sztopnół zdymbiôły i blank nic niy poradziół łodpedzieć, niy poradziół rzyknóć słówecka ...
– Dziynkuja ci tatulku – rzyknół na łostatek tyn synek – coś mi pokôzôł, jake to my, tak na isto, sómy... biydne, i moc chudobne!
środa, 24 października 2012
Holmes....
– Mój nôjmilyjszy Watsónie, eli tyj jużeś sie łocuciół, abo jesce nynôsz?
– Niy, jô już niy śpia...
– A co ty chopie widzisz nad sia, na górze, mój roztomiyły Watsonie?
– Jô, jô widza milijółny gwiôzdów, mój ty roztomiyły Sherloku.
– I co ci to wszyjsko gôdô, mój roztomiyły Watsónie?
– Ano, to wszyjsko zależy jak ci na to kuknóńć: ze astrónómicznygo pónktu widzyniô gôdô mi to, iże sóm tam kajsik milijółny galaktyków ze milijardóma gwiôzdów; ze planieciorskigo (astrólógicznygo) pónktu widzyniô miarkuja, co wlazujymy we znak Byka; ze meteorologicznygo pónktu widzyniô, rzyko mi to, iże jes srogô szanza na dobro launa jutro; ze takigo juzaś futurystycznygo pónktu widzyniô miynia, iże kiejsik ludzie bydóm furgać ku gwiôzdóm... A cóż tyż to do cia gôdô, mój ty roztomiyły Sherloku?
– Mie to gôdô, mój roztomiyły Watsónie, iże ftosik ci nóm podpierdolół nasz celt, nasz moderny „namiot”!
wtorek, 23 października 2012
Dobry, bo krótki wic...
Dôwno tymu nazôd karlus, fyrniok spytôł swoja libsta:
– Wydôsz sie za mie?
Łóna wartko i kurc ónd bindich łodrzykła:
– Niy!
I chop żyje ci terôzki dugo i szczyśnie, łajzi ze kamratami na ryby i na góny, gro fusbal i szkaci, słepie piwo i gorzôła, robi co ino kce i kiej ino na to wszyjsko mô szkrabka i lust...
Abo inakszij:
– Lojzik, a przajesz ty mi chocia deczko, łożynisz sie symnóm – pytô sie frela jeji karlusa, i gawcy sie miyłośnie na wiyrch, na jejigo gymba?
– A toć, iże ci przaja, nale ... coby sie zarôzki żynić?
– Nó, tóż ślazuj symie, ty giździe diosecki!
poniedziałek, 22 października 2012
Dynkmal, i....
Ślecieli ci nóm wartko wszyjske szykowniste świynta môjowe, i Piyrszego Môja, i Świynto Fany, i Trzecigo Môja chocia.... ja, musza deczko to wszyjsko zwekslować. Niy bóło Piyrszego Môja, niy bóło Świynta Pracy abo – jak kcóm kieckowe – Świynta Józefa Robotnika (i te świynto tyż poradziyli sie łóne dlô sia habnóńć), ino bół fajer wysmycyniô na ółtôrze naszego Jana Pawła II. Niy bóło richticznego Świynta Kónstytucji 3 Môja, bo i te świynto nasze kieckowe „purpuraty” przełónacyli na swój szimel we świynto Przenôjświyntszyj Paniynki Królowyj Polski. Niy bóło świynta – jak to łoszkliwce gôdajóm –porynczyństwi kónajóncyj republiki, co tak po polskimu szło by pedzieć: świynta „testamentu konającej republiki”. Nôjważniyjsze ale bóło to, iże łod pióntku do strzody niy bóło blank gôdki ło .... smolyńskij katastrófie. I terôzki sztimuje mi sam artikel Paulka Wakuły, ftory Wóm we naszyj gôdce byda rzóńdziół.
We rócznica pogrzybu swojigo bracika Jarosław Małosrogi Kaczyński łómglôł, łosłabnół, i miasto na Krakowske Przedmiyście we Warszawie zakludziyli ci go do lazarytu. Leżôł ci łón tak łometlany roztomajtymi licami łod EKG, kiej usłyszôł niyśmiôłe klupanie do dźwiyrzy. Sztreknół deczko gowa ... i zdymbiôł.
– Jak ci leci? – spytôł Donald Tusk. I zarôzki wartko dociep:
– Abo lepszij nic niy gôdej, bo jesce cie szlag trefi!
Richtik, Kaczyński wyglóndôł choby zarôzki miôł wyprasknóńć.
– Czegóż to?! – forsknół niyrôd Jarosław Małosrogi.
– Wiysz! Kuknółech sam ino na kwilka, bo móm dobre nówiny! Na dniach mój minister kultóry łoznojmi kónkurs na dynkmal wszyjskich łofiarów katastrófy!
– Nó, i ...?
– A co ty na to? – spytôł Dónald.
Jarosław Małosrogi zacis gymba.
– Mie interesjyruje ino dynkmal Lecha Kaczyńskigo na przodku przed Pałacym Prezidynckim!
– Synk w tym, iże kónzyrwator zabytków sie niy zgôdzô. – muknół łostrzymnie Tusk.
– Jô już tam gynał miarkuja, fto sie niy zgôdzô! – bulknół prezes PiS-u. – To ta łoszkliwô baba Gronkiewicz-Waltz!
– Ino sie chopie niy nerwuj! – prymiyr ze hruzóm świdrzół na warijujóncy zapis EKG.
– Wypokopióła se łóna jakiesik „referyndóm”! – wrzesknół Kaczyński. – Po mojim trupie!
– Jak tak dalszij sie bydziesz aufryjgować, to fto wiy... – Tusk letko zruszół ramiynióma. – Łosobiście niy móm rôd sie w to miyszać, ale zdô mi sie idyjô dynkmalu „światła”. Miarkujesz chopie, take zubtylne, letke sztrale leflektorów przed palastym...
– Nigdy, za Boga niy! – Kaczyński jednym ruchym serwôł ze sia elektródy. – Dynkmal mô być taki, jak to forszlagowôł biszop Pieronek! – sióngnół po jakisik cajtóng i prziwołół: „Zasuć Prezidyncki Palast, a na wiyrszółku postawić dynkmal Lecha Kaczyńskigo, i go ... blank do łostatka łozłócić”!
– Jego eminyncjô mô łosobliwe wymiarkowani humóru... – próbowôł wszyjsko wytuplikować Tusk.
– Za to jô niy móm blank wymiarkowaniô humóru! – łodbulknół Kaczyński. – I beztóż tyż kôżdy miesiónc na Krakowskim Przedmiyściu bydymy robić włóśny dynkmal światła. Nóm niy potrza żodnych leflektorów, nóm styknie tulma ludzi ze fachtlami łozfaklowanymi na côłki karpyntel!
sobota, 20 października 2012
Nôjgryfniyjszô babeczka...
– Łotwórz mi ty moja nôjmilyjszô, przismycółech ze sia szykowny sztraub, bukyt kwiôtków, bukyt szarłatnych rółzów dlô nôjgryfniyjszyj babeczki na świycie ...
Baba łozewrziła dźwiyrze, chop wlazuje rajn ... baba sie pyto łoszkliwie:
– A kaj żysz do dioska sóm te gryfne rółzy?
– A kaj to tyż jes ta nôjgryfniyjszô baba na świycie???
piątek, 19 października 2012
Kopidoł...
– Co ci jes Hanysku? Wielaś dzisiôj miôł pogrzybów?
– E tam, ino jedyn.
– ??? Ino jedyn?
– Chowali my samygo naczylnika, lajtera urzyndu skarbówego.
– Nó, i co z tego?
– Anó, kiejby nic, ale kiej my go ino na zicher zakopali, to byli take brawa, choby na festinie PiS-u ... musieli my bisować, powtôrzać aże łoziym razy!
czwartek, 18 października 2012
Ło chopach....
– Chopy do łoziymnôstuch lôt stare sóm jak kelner ... kcieli by łobsużyć, łobskôkać wszyjske baby tela, co niy zawdy poradzóm;
– Chopy tak łod dziewiytnôście aże do trzidziyści lôt stare sóm jak sióngorze ... rznóm wszyjsko co jim wlejzie we grace;
– Chopy juzaś łod trzidziyści do Abrahama sóm jak kómpónisty ... sztimujóm sie bez piyńć godzinów a tak richtik grajóm ino trzi minutecki;
– Juzaś chopy, knakry tak kajsik bez piyńdziesiónt lôt stare sóm jak młynôrze ... łóne już ino miechy ze sia smycóm!
środa, 17 października 2012
Boa abo königsszlanga ….
Kulwito sie berdyjo nikiej jakiesik borajstwo. Szaket na niym flotruje jak fana na magistracie we Chorzowie, harboły tyż choby niy jego, galoty fest za knap, szkucina na fresie. Dociepna jesce, iże żadny choby noc przed geltakiym.
– Szczyńść Boże Gustel, kajś to bół tela casu? Jô cie przeca już cheba ruski rok niy widziôł.
– Aaa, to ty Ojgyn? Wiysz, jô bół we Africe.
– Niy gôdej? We Africe? A gôdali, iże cie zawarli we hereszcie.
– Niy fandzol Ojgyn, jó richtik bół we Africe i tela !
– Kiej żeś to bół we tyj Africe, to na isto widziôłeś roztomajto gadzina, a niy ino we telewizyji lebo na abcybildrach, pra?
– Nó, ja. Mogã ci ło wszyjskich gadzinach chopie godzinóma łozprawiać. Gôdej, co móm ci pedzieć?
– Gustlik, a elefanta widziôłeś na swoji ślypia?
– Widziôłech.
– Widziôłeś, nó, tóż gôdej jaki łón jes?
– Kónia znôsz Ojgyn, ja ?
– Znóm i miarkuja.
– Nó, tóż elefant jes blank podany na kónia, ino mô take srogie dakle, kierymi sie fakluje i kichol choby szlauch łod fojermanów.
– Sztimuje. A żyrafa widziôłeś?
– Widziôłech.
– Nó, tóż berej Gustel jakô łóna je?
– Kónia znôsz?
– Znóm Gustel, znóm.
– Nó, tóż żyrafa jes nikiej kóń, ino mô taki dugi kark, iże jak łyknie apluzina abo banana, podwiyl łóna ji niy śleci do basiska, to ci łóna juzaś mô głód.
– Nó, a tigra widziôłeś?
– Widziôłech.
– Łozprawiej, ale wartko!
– Kónia znôsz?
– Znóm, znóm. Niy bajukej, ino drab gôdej.
– Nó, tóż tiger jes nikiej kóń, ino mô pelc krasiaty choby deka łod staryj Pytlicki i jes łod niygo deczko myńszy.
– Nó, toż terôzki rzyknij mi eźliś widziôł hipopotama?
– Widziôłech, widziôłech Ojgyn.
– Nó, tóż niy poradza sie doczkać. Gôdej, a wartko.
– A kónia Ojgyn znôsz?
– Znóm, znóm, I ustóń ze tym kóniym.
– Nó, tóż hipopotam tyn „nilpferd” jes nikiej kóń, ino mô take maluśkie szłapy a zasik fresa to mô choby kastrol na pranie.
– Nó, a afy, afy widziôłeś?
– Widziółech gynał, i to dosik pora jich bóło.
– Nó, toż gôdej i niy nerwuj mie chopie ze tym kóniym!
– Nó, ale, kónia to ty cheba znôsz?
– Jezderkusie! Przecach ci już gôdôł, iże znóm. Gôdej!
– Nó, tóż musisz wiedzieć, iże afa, znacy małupica jse nikiej kóń ino, iże fresa mô takô jak ty we źdrzadle sie ujzdrzisz, wiysz?
– Nó, a krokodila widziółeś?
– Na isto, widziôłech.
– Gôdej chopie ... a wartko !!!
– Kónia znôsz?
– Pierónie, a toć iże znóm, jużech ci tela razy gôdôł.
– Nó, toż krokodil jes nikiej tyn kóń, ale szłapy mô koślawe choby pies-dakel a sznupa choby zalamander, i wdycki sie tôplô we wodzie.
– Nó, a terôzki na łostatek, ta szlanga kierô sie „boła” mianuje, ta jak to gôdajóm – königsszlanga widziôłeś?
– Widziôłech, a coch chopie miôł niy widzieć?
– Nó, tóż mogesz fandzolić.
– Ojgyn, ale sie niy nerwuj i niy gorsz! Kónia chopie znôsz?
– Pierónie, jesce rółz bydziesz gôdôł ło tym kóniu to cie praskna bez pysk, wiysz?
– Nó, tóż ta szlanga, to ci za pieróna niy jes ... do kónia podanô !!!
wtorek, 16 października 2012
Baba i jeji pranie ...
– Wiysz Ojgyn, jo ze tóm mojóm Ernóm przida chnet ło gowa ...
– Eeee tam, Walek, cóż tyż to za pierdoły mi sam łoprawiôsz? Przecamć dziepiyro trzi tydnie żyniaty, to co jô móm dziepiyro pedzieć po śtyrdziystuch latach?
– Wiysz Ojgyn, łóńskigo tydnia niy poradziółech ci jakosik nynać. Ciyngiym żech sie cuciół i cosik mi sie zdało we chałpie niyrichtik ...
– A cóż tyż to bóło u cia niyrichtik – pytóm sie go opaternie, bo możno jakiesik UFO ujzdrzôł abo co.
– Wylazuja Ojgyn do badycimra a sam przicupniyntô na ryczce siedzi moja Erna ...
– Nó, i ...
– Erna, wołóm, co ty sam porabiôsz? Tak niyskoro, a ty niy śpisz?
– Wachuja Walek ... praniô! – łodpedziała mi Ojgyn moja Erna.
– Jako to? Iże co? Wachujesz tego praniô, coby je wyjmnóńć ze waszmasziny kiej sie łóne upiere?
– Niy Walek, łóne już jes wyprane, jô je wywiesióła. Terôzki siedza przi troknerze i wachuja coby gynał wyschło.
– Przewrôcôsz je, coby gibcij wyschło?
– Niy! Przecamć ci gôdóm, iże ino wachuja, a niy iże przewrôcóm!
– Dziołcha niy gôdej, zicłaś sam i wachujesz? A niy mogesz pójńść do prykola spać i niych sie te pranie spróbuje same wyschnóńć?
– A po co, mój ty roztomiyły? Zawdy wachuja praniô, moja mamulka tyż wachowała jak schnie, i łóne wysychô, i wszyjsko jes do porzóndku.
– Nó tóż spróbuj dzisiôj niy wachować.
– Wiysz Walek, ty to ale môsz iptowatô lógika. Wszyjsko jes do porzóndku, móm łobadany szimel, tóż na kiego pieróna móm ekszperymyntówać? A bo to niy wiym, iże jak kca zrobić se tyju, tóż zawdy zaszltruja tyjkana i robia se tyj. I jes do porzóndku. Tóż móm terôzki spróbować niy zaszaltrować tyjkany i łoboczyć, co tyż z tego wyjńdzie?
– ....
– He,he, he tyj zawdy mi gynał wylazuje, kiej móm zaszaltrowanô tyjkana a pranie zawdy schnie ... kiej jô je wachuja, i tela!
Nó, musza pedzieć, coch blank bół we sztichu i niy poradziółech gynał nic tymu mojimu kamratowi łodpedzieć. Ja, ja ... jesce sie taki niy uplóncnół, coby spokopiół wszyjskie do łostatka ... baby, prôwda?
poniedziałek, 15 października 2012
Dociyrny dzieciôk...
– Tatulku, a cóżeście to rzykli? – pyto tyn jego synecek.
– Eee, tam... pedziołech... du... dudus... – łodrzykô łojciec po łoka mrziku.
– Tatulku, a co to jes tyn duduś? – pyto wrazicki synecek.
– Ee... miarkujesz, to jes takô gadzina, taki zwiyrzôk...
– Tatulku! A jak tak na isto wyglóndô ta gadzina?
– Nó, synek, mô łóne szłapecki i krotke klepyty...
– Tatulku! A co jedzóm take dudusie? – niy dowo pokój tyn bajtel.
– Eee, nóóó... nó, jedzóm roztomajte ółbsty i gymizy... – łodrzykô łojciec.
– Tatulku, tatulku! A majóm te dudusie swoji dziecka?
– Nóóó... cheba ja...
– Tatulku, tatulku! To znacy, iże te dudusie sie łozmnôżajóm, prôwda?
– Ja, synek, cheba ja...
– Tatulku! A jak sie mianujóm dziecka łod tych dudusi? – pytô dalszij tyn śpikol.
– Nó... eee... dudusióntka...
– Tatulku! A jak wyglóndajóm te dudusióntka?
– Tyż, synek, majóm grace i szłapecki... gunał jak te sroge, majoryntne...
– Tatulku, tatulku! A co jedzóm te maluske dudusióntka?
– Nó... eee, słepióm mlyko...
– Tatulku! A kaj te maluśke dudusióntka... miyszkajóm?
– DUPA! Dupa! Pedziôłech skorzij DUPA...
niedziela, 14 października 2012
Ło prziwiónzaniu ... inakszij
Już łod samygo narodzyniô sómy wszyjskie festelnie do wszyjskigo przibadane. Do ścianów, do gymbów, farbów i nôturów. Do tego tyż, iże ło rozwidnioku pozbywómy sie balastu, znacy sie – srómy, iże lekszij nóm sie lachnóńć we słónyczny wiater, iże kwiôtki trza podlôć i lecy kedy wpuścić chopa do swojigo łogródka. Tak ci sie plóncnie rutina, prziwyk i – „autómatizmus”. Ale naszô Adela blank niy kce być roboterym, chocia sómsiôdy prawióm, iże jes ci łóna festelnie arbajtnô i górliwô. We nôjgorszyjszym cufalu ale moge łóna – jak sama gôdô – przewekslować swoji łoprógramówanie.
Jak we kôżdô niydziela jeji zwiykowany kamrat Władek lôt 94 wylandowôł u nij na łobiydzie. Wlazuje ku nij zawdy po mszy świyntyj, po srogim drógóm ze parafijalnygo kościółka.
– Wiysz Ojgyn – łozprawiô mi Adela 73 – niy miarkuja blank po jakiymy sie tak dziyje, ale zawdy po mszy świyntyj jes ci łón festelnie łozgzukany. Zawdy tyż łozprawiô frechówne wice ło kropoczach, grómnicach i ... ło szpisach, takich lancach janiołów. Przibadałach sie już do Władka lôt 94 i jego fest gańbióncych szpasów, ze reszpektu wysuchuja tuplowanie łozprawianych berów, ale łostatnio uzdałach, co zaszprajcuja prociw ... rutinie.
Nó, i napoczło sie u Adeli 73.
– Władek, jeżeś możno prziwiónzany, przibadany do nudy? – pytô sie Władka lôt 94 naszô Adela.
– Jô? A kajż tyż tam!
– Tóż, zrobiymy cosik dzisiôj blank inakszij Władek ...
– Ja, ja ... seblyc ty Adela dló mie polekuśku swoji szwory, prziłodziynie – blank po lekuśku wyfucôł łozpolóny Władek lôt 94.
– Teee, chopie, ale niy bydziesz mie macôł i grajfowôł bele kaj?
– Forgot! Łobiycuja!
– Nó, tó jô cie przikrympluja do stołka, bo inakszij niy ziścisz, niy dodziyrżisz twojigo słówa.
– Wiysz Ojgyn, tyn mój Władek lôt 94 zarôzki przikwolół te niy kôżdydniówe żóndanie – gôwyńdzióła dalszij moja kamratka Adela. – Zasztopowałach ale mu szłapy pôskym łod mantlówy, juzaś sznórbyndlami spańtałach mu jego grace i przikrymplowałach do podpiyrki fatersztula. Zatym poszłach po mój bigelbret.
– Jezderkusie, babo, co tyż ty na isto robisz? – tropi sie Władek lôt 94.
– Yntlich na cosik musza pokłaść moje badki i cycynhaltry.
– Ło sto pierónów! ...
– Doczkej chopie, musza przecamć wszyjsko do porzóndku narychtować! – łodrzykła Adela Władkowi lôt 94.
– I wiysz Ojgyn, wniysłach wysuszóne pranie ze balkónu, szteknółach żelôzko do sztekra i wziynach sie do biglowaniô mojich badków. Kciałach pokôzać Władkowi jak na isto procne moge być spôłnianie rutinowych, zwykowych uczynków. Łón tak po prôwdzie sie festelnie bańtowôł, ale poświynciółach Ojgyn moje wysuszóne „antigwôłtki” i zaknyblówałach ci go do imyntu ....
– A jô – rzykła po jakimsik łoka mrziku – a jôch bóła rada, co mi łón niy macô badków, bo jô, miarkujesz Ojgyn, festelnie niy móm rada, i moc protystuja prociw ... „fetyszystóm”.
sobota, 13 października 2012
Ło łókciach, abzacach i rostôczaniu prziroków ....
Łozsiywanie prziroków i szarmu babeczkóm nôjlepszij wylazuje we landszafcie górskim abo na ... płôchcie. We kôżdym razie na wycióńgniyńcie gracy muszóm być „roztocza”, take wiycie prykolowe pajynczôki. Abo gryfniste ruske bónkry na lajtóngu Mołotowa, ftore idzie natrefić we Roztoczu Wschodniym lebo tyż we zituacyji, kaj róla grô nôskórek abo chopski naplytek, ftory przecamć tyż mô tyn nôskórek, kiery jes srogachnym maszkytym dlô tych prykolowych pajynczôków. Jednakowóż we jednym i drugim cufalu rachujóm sie na łostatku sroge abzace, ftore babksô łysta ślachytnie szlangujóm i sprôwiajóm, iże płôchta na prykolu stôwô sie rynbanóm na ftoryj niyrółz łodbywô sie WKKW, znacy Wszechstrónny Kónkurs Kónia Wiyrzchowygo.
Ku tymu jesce baby łozsiywajóm swój przirok do kupy ze inkszymi, bo tyż ze tulmy azistyntek i sekrytarek nôjlekszij wybić sie bez sroge abzace, szpana szłapy i prosty sznit na sztrymfach, ftory idzie na pozdel szłapy. Łod piynty do ćmoka półrzitków, jaki dôwô ciyń knap kiecki. Prziroki nôjbarzij rajcownie łozsiywajóncyj abzacowe wdziynki babeczki chytajóm we łoka mrziku prezesy, dyrechtory, kerowniki. We jankornyj cichóści zaplycza, szpajchra, lyjamtu jes tyż ci te rajcowanie medikowane bez ajnfachowych arbajterów, a niyskorzij przedstôwiane we fantazyjach nałónczôs kóntaktu i kuplowaniô sie ze Ernóm abo jakóm inkszóm Marijkóm na plaskatyj zoli.
– Wiym jô na isto cosik ło tym – pisze naszô Adela – bo mój przociel Władek lôt 94 zaskoczół mie swojóm próśbóm.
– Adela! A łobuj ty te twoje gryfne szczewiki na srogim abzacu.
– A cóżeś ty jaki? Na jakiego pieróna?
– Bo tak barzij intynziwnie łosiywôsz swój rajc.
– Ale to doskwiyrne, dej pokój chopie lôt 94!
– Przecamć niy po to roztopiyrzôłech sie łókciami, dyćby cie przigôdać i do łostatka szafnóńć, cobyś terôzki miała muki i afki śmigała!
– Snadnóm rzecóm zmachlowałach Władkowi lôt 94 krach i srogô haja, bo tak przecamć żôdyn dżyntylmyn, żôdyn kawaliyr sie niy zachowuje na płôchcie we prykolu. – rzóńdzióła dalszij Adela. – I chociach już dôwno stracióła złudzynia, markiyróng co do szumnoty Władka lôt 94 we kôżdydniowym łobyciu, to dyć żysz mie to sztyjc szteruje. W kôżdym bóńdź razie Władek lôt 94 dôł mi tyż przijńść na to, iże coby richtik szafnóńć „korporacyjnô” baba na srogich abzacach, chop musi sie fest roztopiyrzać. Łokiyć szmajchlyrza, absztyfikanta mô być twardy, zielazny i niyugnyty, zatôpiać sie musi we szpeku kónkurynta, zniynôgła wylazować bokym i razinku musi być łón zawdy przitómny. Łokiyć ważny jes tyż na prykolowyj płôchcie, bo przecamć róncz baba jes już na tych abzacach, to przinoleżi sie coby we rywanżu chop bół festelnie ... wizgyrny i ku tymu srogi gibczok!
Nó, i naszyj Adeli dzisiôj sie udało, miała mazel. Władek lôt 94 łobuł szczewiki na srogich abzacach!!!
piątek, 12 października 2012
Przi słepaniu gorzôły ...
Bół ci łón kiejsik na fajerze i pech kciôł, iże zabrakło gorzôły i sztofu, cyli piwa. Nó, tóż wszyjskie posłali Gustlika, skuli tego co łón bół nôjmodszy, na sztela po gorzôła. To jesce bóło na łostatek srogigo Eda (tego wiycie: Gierka). Ślazuje Gustlik po słodach i łoroz gawcy a sam we siyni, blank na spodku, leży jakisik – barzij jak sóm Gustlik – naprany panoczek. Trza go hilfnóńć pomedikowôł Gustlik.
– Panoczku, a dyć co wy sam robicie?
– Jô, jô sam ... miyszkóm.
– Sam? A kaj?
– A, na drugim sztoku.
– A kluce łod dźwiyrzy majóm panoczku?
– Ja, sam we weście, we lewyj kabzi.
Wzión Gustlik tego panoczka pod parza, zatargôł go na drugi sztok, wycióng kluce, łotwar dźwiyrze, wrajziół mu kluce nazôd do kabzy i wcis rajn. Ślôz na dół, a sam we tym samym miejscu, kaj przodzij, leży ufifrany tyn sóm panoczek.
– Jezderkusie! A co łóni sam robióm?
– Jô? Jô sam miyszkóm.
– Sam? A kaj?
– A na, na ... drugim sztoku.
– A kluce łod antryju majóm?
– A móm. We weście, we lewyj kabzie.
Gustlik sie już deczko zmôchôł, ale biere panoczka pod parza i targo go na tyn drugi sztok. Wycióngo kluce, łotwiyro dźwiyrze do antryja, wtykô kluce nazôd do westy, i szibuje panoczka driny.
Kiej zasik śloz nazôd na dół, kuko a sam, jesce barzij zmaraszóny, łobdrzistany, leży panoczek we tym samym miyjscu.
– Sto pierónów, przecach niy je taki naprany, co mie straszy, abo co?
Nale, iże bół dobry cowiek, zgibôł sie nad naprańcym-panoczkiym i zasik pytô:
– Hej, suchajóm łóni jeny. Co łóni sam robióm?
– Jô, jô, jô ... sam miyszkóm.
– Łóni sam na isto miyszkajóm?
– Ja, na isto, na drugim sztoku, a kluce móm we weście, we lewyj kabzie.
Narôzki tyn naprany wejzdrzôł sie na Gustlika i jak niy wrzesknie:
– Cof sie giździe pieróński łodymie! Jô sie już niy dóm przeca trzeci rôz wciepnóńć do windy!!!
A już za starego piyrwyj móndre ludzie gôdali, iże alkohol słepany ze umiarym, opaternie niy szkłódzi nawet we nôjwiynkszych ... ilościach!!!
czwartek, 11 października 2012
Ze dzieckowygo tagebucha ...
– I co myjńszy – pytô tatulek. – Znodeś coś?
– Aaaa, ino jedna starô purchôwka ...
– Eźli jô ci mody kôzôł szukać mamulki? – łodpedziôł tatulek.
Mamulka ino cosik zamróncała, smorszczyła czoło ... ale nic ... podeptali my dalszij ... Po jakimsik łoka mrziku tatulek uciyszóny, bo yntlich znod jednego grziba:
– Pokôż, pokôż! Eeee, taki maluśki – rzyknółech tatulkowi.
– Maluśki, bo maluśki ale zawdy jes! Lepszy maluśki, niźli żôdyn, synek!
– Ja, ja ... – przituplowała mamulka. – Łod trzidziystu piyńciuch lôt i to ciyngiym wmôwiô ...
środa, 10 października 2012
Wilibald abo... dupczynie...
Wilduś jes dochtorym i stanówi cufal na światówô skala, eźli idzie ło jego popyrtanie i niyprzitómnóść. Kiej łón mô słóżba we walesce, we łośmiuch cufalach na dziesiyńć kómando waleski musi na niygo doczkać, bo Wilduś musi sie wrócić po cosik, cego zapómniôł abo – i to nôjczyńści – po cosik, co wyjmnół ze tyj karytki we dlô sia ino wiadómym cylu. Inkszóm razóm łobsztalowôł, wołôł waleska dlô sia, bo jego autok niy kciôł łodpolić. Powód ... blank ajnfachowy – Wilduś łostawiół łoświycóne światło i bez côłkô noc zdech mu akumulator. A iże niy miôł kaj go podladować, tyn nasz Wilduś poprosiół czelodka ze waleski, coby mu spróbowali postawić zdechły akumulator na szłapy ... ze użyciym tego ichniygo „defibrylatora”. A co? Sztróm to sztróm, i tela, co za mecyje, prôwda?
Króm bezpochybnego niyłogarniyńciô, Wilduś ci kwôli sie ze roztomajtych impryzów wydôwanych na kôżdô możybnô przileżitóść. I tak bawiymy sie u niygo na przileżitóść gyburstaku, żyniacki, Andrzyjków, napoczniyńciô syzónu grillowygo, piyrszygo wiesiynnygo koszynia trółwy, rócznicy ajnwajóngu ... słówym – kôżdô przileżitóść jes galantnô.
Jak tyż przistało na takigo lwa zalónowygo, tyn nasz kamrat Wilduś mô rôd łozprawiać wice. We skuplowaniu ze jego niyprzitómnóścióm (a dodejcie jesce wysłepanô na góścinie gorzôła, bo jak rasowy dochtór Wilduś za kragel niy wylywo) plóncnóm sie niyzapómniane rozinki. Na tyn przikłôd:
Ernie zakciało sie festelnego zeksu. Idzie ku Bercikowi i gôdô:
– Bercik, a mie sie kce łostrygo zeksu!
– Nó ... tóż, co jô móm robić – pytô sie Bercik.
– Nó, zedrzij symie côłke prziłobleczynie!
Nó, i Bercik serwôł ze Erny łobleczyni.
– A terôzki Bercik ciepnij mie na zofa!
Bercik sztuchnół Erna na prykol.
– A terôzki Bercik mie gynał wypierdol!
– Nó, tóż Erna cióng stónd! Wyrywej!
A juzaś kej indzij jedna naszô kamratka łozprawiała tak:
Wiycie, łóńskij soboty Wilduś położół mie na prykol, grajfuje pod kiecka i łorôz sie mie pytô:
– Rzyknij mi Ana, co to je: zielóne i mó biôłe kółecka?
A skuli tego, iżech tyn wic już znała łod łochrónki, a miałach rada te jego côłke gracanie kole mojich cycynhaltrów i stringów, toch nie gôdała nic, i udowałach, co blank niy miarkuja, co to jes. Nó, i Wilduś tak po jakisik kwilce łodrzyko, co to jes ... trółwa ...
– Jezderkusie! Padosz Wilduś, co to jes trółwa, ja? Nó, tóż rzyknij mi a skany sóm te kółecka? – rzykłach mu deczko znerwowano.
Nó, i Wilduś kwilka pomedikowôł, poślynczôł ... i na łostatku rzyknół:
– Nó, ja ... gynał ... skany te kółecka?
Nó i wzión, i poszoł ... a jô leża ...
wtorek, 9 października 2012
Tyż podzim...
Nó ale, do kalfasek liściô musieli być blank suche, bo inakszij festelnie sie smyndzióło a kartofle sie niy upiykli. Terôzki możno niy idzie tela tych kalfasek bajstlować, bo lakfarby i inksze fizymatynta sóm we „plastikowych” biksach, a na kalfaska musiała być putnia, biksa blaszannô, we kieryj sie borowalo dziury, przipinało jakosik keta lebo drót, folowało kupowato liścio ... sztrachecle i hajda ... rozfaklować do mola i smyndzić aże niyftore ficywyrty tyrali ze krykami za tymi bajtlami, kiere ta łostuda bajstlowali. Te starszyjsze gizdole, kiere już sie za dziołchami łoglóndali, to brali pôra kartofli do neca, namôwiali jako gryfnô frela i deptali na szachta, za zegródki, wszandy tam, kaj ci jich żôdyn niy móg szterować, łodgrowali roztomajte kónsztiki i łobmacowali te dziołchy i grajfowali tam, kaj słóńce niy kukô. Zbiyrali tyż sie liścio, grochowiny i inksze habozi, kiere szło na takô fojerka naściubić i hajda...
Opaternie, deczko podmuchać w ta fojerka, ... miało sie smyndzić, ale niy pôlić srogim łogniym. Niyskorzij wciepowało sie kobzole, zasuło jesce liścióma i ... trza bóło doczkać ... Terôzki szło przerobiać take Wiycie, „prace ręczne”, abo jak to łoszkliwce gôdali „łobiycanki, macanki a gupiymu styrcy ! Nó, wiycie co, pra? A niyskorzij, te ufifrane fresy, te palcyska zgorane z tego łognia ze fojery i ta uciecha, kiej dziołcha sama kciała na drugi dziyń juzaś pójńść na szachta, na hołda, na „balzamgórka” abo kaj ino cowiek, co tam cowiek? modziok, ftory już napoczynôł miarkować, po jakymu nasz dobry Pónbóczek stwórzół dwie zorty ludzi: chopców i dziołchy.
Pierónie! A terôzki tela modzioków siupnie we tych modernych „kafyjach internytowych” i ani niy pogracô, ani kajsik niy pokusikuje, bo ino wciepuje bez mobilnioki te ichnie SMS-y lebo diosek wiy co jesce. Przeca, eźli moge to być jakô uciecha dlô synka i dlô dziołchy, kiej niy idzie pomacać, pogracać kaj we wiycie a jô miarkuja, a ino co moge jim we palcyska trefić, to jake knefle ze „kómórki” lebo kómputra?
Niy, jô możno jes stary knaker, ale jakosik niy poradza sie forsztelować, niy poradza sie wystawić, coby moje palcyska przi szykownyj, gryfnyj i ku tymu jesce modyj dziołsze ino po kneflikach lôtali, i to niy kneflikach łod cycynhaltra, jakli, ... nó, przeca Wiycie, przecaście jesce tyż tego niy przepómnieli jak to sie kiejskik bajstlowało, pra? Cosik mi sie belóntajóm sam mode lata, a kôżde lata majóm swoji uciechy, prôwda? Terôzki jô tyż barzij móm rôd dobre piwo i laga, ku tymu jesce ździebko poszkacić niźli... chocia ... jesce mi na śniku roztomajte gupoty przilazujóm! Nó, i styknie!
Nó, tóż jesce blank na łostatek, cosik takigo gryfnego, richtich na podzim:
„I ty nie jesteś z uroków odarta,
Jesienna poro smutku i niemocy,
Gdy innych ptaków kończy się już warta
I kogut tylko skrzeczy o północy;
Gdy słońce, gasnąć, w mgłach posępnych tonie
I rzuca niwom długie, żółte smugi,
A wyrobnica biada na zagonie,
Że dzień tak krótki, a wieczór tak długi...
I tyś nie brzydka, szara druhno zimy,
Wiodąca z sobą melancholię dziką
Strojna w błękitne chat wieśniaczych dymy
I głośna rogów myśliwskich muzyką,
Gdy w zwaloną drzew trupami knieję
Ze sforą wyżłów prowadzisz szlachcica
I grzmią dwururki, i starka się leje,
I płomień ognisk krwawo barwi lica.”
To napisôł Wiktor Gomulicki i chnet bydzie, bydóm niyftorzi fajrować jednygo szykownygo świyntygo, św. Huberta. bydzie srogi fest – Hubertus. Ale to już możno byda rzondziół inkszym razym.
poniedziałek, 8 października 2012
Niy dló mie promocyjô ..
Ło cajtóngach niy byda gôdôł, bo zawdy tam idzie szkartka łobrócić i tela. Ale nôjgorszyjsze sóm ryklamy bez telefółn. Tak po prôwdzie chnet wszyjske już u nôs majóm mobilnioki ale kajniykaj fóngujóm jesce telefółny sztacijónarne. I śniymi jes nôjgorzij. Glingô tako berdyjô, cowiek myśli, iże wygrôł na jakisik loteryji, sómsiôd wkarowôł pod autok (dobrze mu tak, zawdy bół łoszkliwiec i mioł lepszô „bryka”), a możno szwigermuter kipła i bydzie srogi erb.
Niy, niy, i jesce rółz niy! To zwóni do wôs „kónzultant do sprawy” zrobiyniô swôs ipty, „doradca do sprawy” wciśniyńciô wôs za balek. inkszy kónzultant, ftory wôs kce napytać do jakiś szuli na prezyntacjô gôrków, sztepdeków, zegówków ze kamelij wôłny, „zdrowyj żywności” i inkszych podanych pierdół. Nó, tóż praskocie suchôwkóm ale ... co tymu jes winowatô ta suchôwka?
Wiycie łonegdaj zaglingôł ci dó mie łoszkliwie upiyrdliwy, namólny kónzultant, ftory mi łofiarowôł za psinco, darmowo kolyjny telefółn, nastympny mobilniok. Na dioska mi trzeciô abo szczwôrto kómórka? Bóło wczas ło szaroku, jô fest ściykły, boch na srogim kacynjamrze po wczorejszym gyburstaku kamrata ...
– Móm dlô wôs panoczku szykownisty, całbrowny forszlag – nowy mobilniok...
– Niy kca, móm to w dupie – łodpedziôłech mu deczko możno bucowatym sznapsbaritónym ...
– Ale na zicher niy kcecie panoczku nowygo mobilnioka za friko, ganc darmo?
– Niy, i jesce rółz ... niy! – łodrzykóm corôzki barzij łozgzukany.
– A możno dlô jakigo waszygo spółpracównika?
– Kurde na mole! Jô jes pynzjónista ... niy móm żôdnych arbajterów ...
– A możno dlô jakigosik familijanta?
– Łóne wszyjske majóm telefółny ... na moja łostuda ... bo ze Miymiec glingajóm zawdy w nocy, kiej już szykowniście nynóm ....
– A możno dlô wnuków?
I Wiycie, tu żech niy strzimôł i rzykóm:
– Możno bych i wzión, ale ... we mojij pywnicy, kaj jich trzimóm pod klucym ... niy ma razinku ... zasiyngu!!!
Łoka mrzik cicho .... pibiiiiiiiiiiip
Pociep żech suchôwka i czekóm terôzki na policjô ....
niedziela, 7 października 2012
Ło „image” trza dbać ...
Łozprawiôł mi niydôwno jedyn mój kamrat jak to bóło kielanôście lôt tymu nazôd kiej łón sóm bół festelnie „potrzebowski” i musiôł sie zakulwitać na ta sztela ... nó, nie spómna już kaj ...
– Wiysz Ojgyn! Sam kce sie sie słepać a wszyjske flaszki już do kna prózne. Nó, tóż kolyjny wander na sztela. Leberka dopolajóm ... to mie razinku blank niy dziwi. Ludzie słepióm take wynôlôzki ło kierych sie bali i filozofóm niy śnióło ...
– He, he terôzki to możno jesce barzij wymyślate „drinki” poradzóm wypokopić, prôwda?
Kamrat niy suchôł, ino cióngnie dalszij:
– Te wszyjske łonygdejsze sztele nigdy niy ustali mie przerôżać. We siyniach nigdy niy bóło światła, niy blyndowała żôdnô, choby ino maluśko fóncelka. Wlazuja ze jednym istnym do pomiyszkaniô. Pomiyszkaniô, to za tela pedziane. Driny kajsik kole piytnôście chopa. Dyliny sie klyjóm do zolów. Wszandy jakesik usrane talyrze ze niydojydzónymi podnostkami, abfalami. Muchy, szlajfer, cuch ... Dyliny, coby je wyszojrować, trza by je bóło przodzij podpolić. Szczewiki sie dó nijch flostrujóm. Lecy kedy myśla, iże jak zrobia nastympny szrit, to łostana bez szczewika.
– Ja, tak bóło ... sómech to niyrółz miôł przileżitość ujzdrzić – tupluja mu.
– ... Przelazujymy bez take pomiyszczyni, ftore ludzie zaobych mianujóm kuchynióm. Miasto dźwiyrzi we futrzinie wisi starô, sklabustrowano deka ... We izbie połoddziylane sóm take kamerki szranckami. To tak, choby izbetki. Przelazujymy wele jednego takigo boksu, a tam leży jakiś istny, ze brodóm łogrómnucnóm choby Rumcajs ze Jičina. Wele niygo leży półsago baba. Takô wyszczurzało choby śmiyrtka, styranô, strajtanô łod ankoholu. Lygajóm tak pół nage ... Przelazujónc wele, słysza jak ta baba rzóńdzi:
– Kurde mole ... wsto ... sto.. stowej chooo ..pie, bo jesce ink..ink.. sze pomyślóm, iże to ... ci hep ... jakosik „patologia” ...
sobota, 6 października 2012
Kómbinowôł dobrze ...
Dognała. Jô szczynsny, bula już za ajsbajn, wuszt i wyndzónô szpekzajta.
– Po jakiymuś mi pitnół? – pytô moja starô.
– Róbmy fajrant ze sprawónkóma i pyndalujymy do dóm. – godóm. – Za dziesiyńć minutek skóńczy sie nasz czas na parkplacu.
– Ale jô ci kciała pokôzać szykownisty piestrzónek, kiery ci mi sie festelnie podobôł. Rócznica przeca chnetki.
Jezderkusie! Panika, sztres, powtórka ze historji. Strzydniowiycze, możno starożytniość. K..wa kiej? Blank niy bocza ...
– Łojyjku, to już rócznica? – rzna gupigo (zawdy mi to dobrze wylazowało). – A kiej tyż to, ha, ha, ha... hmmm...
Spokopióła. Kukła ci na mie ciynżkim weźrokym.
– We czyrwcu!
– Łoo, to już za pôra dni! Jedynôstego cheba?
Cicho, miasto kómyntôrza (przeca mogóm to dziecka czytać).
–Nó cooo? Pamiyntóm, iże we czyrwcu tego dnia bóła ci jakosik tragedyjô!
Rócznica jes 29-go?. W życiy niy przepómna. Sprawdziółech to we metryce ... naszygo ślubu!
piątek, 5 października 2012
Kasper....
Ale bół ci sam u nôs kiejsik dôwno taki fal. We tym naszym chorzowskim Tyjatrze Łozrywki, kiery jesce tyn łochyntol Szczepański za tego igloka Eda zbajstowoł, mieli wystowiać jakiesik jasełka, pastorałki abo możno jesce cosik inkszego. I jedna ci samtyjszô mamulka rzyko do swojigo synka:
– Suchej ino Kasperku, umyj se gryfnie kark, gynik, bo pójńdymy dzisiôj wrółz do tyjatru łobejrzeć takich kasprów, kierzi bydóm tam śpiywać i łozprawiać gryfneiste gyszichty, łogrôać jakiesik kómsztiki.
Kasperek szykownie sie wyszpluchtoł tela, co faterek, kiery miôł prziniyś bilety, wlôz ino na łoka mrzik do szynku i... ze tyjatru psinco.
Za jakiesik możno pôra dni gynał tak samo. Mamulka juzaś kôzała swojimu syneckowi Kasperkowi wyszojrować pychol i kark, coby na niym bakynbortów, rantu ze marasu niy bóło ale do tyjatru juzajś sie niy pokwanckali, bo tatulek bół przed geltakiym i na bilety niy miôł. Zarôzki ale po tatulkowym geltaku juzaś bół kasperkowy kark gryfnie wyszpluchtany, wyszojrowany ale – jak zawdy –cosik faterkowi juzaś wlazło we parada, nó i juzaś psinco ze tyjatru, ze tych wszyjskich kasprów na binie we tyjatrze.
Yntlich już tak po trzech tydniach tatulek erbnół te bilety, spatrzôł ci je; na isto pójńdóm. Mamulka juzaś ci zawołałatego swojigo synecka Kasperka i juzaś tyż ci mu przikozała, coby se tyn gynik gynał wyszojrowôł. A na to łozgzukany już jak sto diosków Kasper rzykô:
– Ja, ja niy ma ta dobrze. Juzaś sie kark wyszojruja, juzaś byda bez côłki tydziyń choby gupi tyrôł po placu ze umytym karkiym, coby sie symie kamraty na placu chichrali a ... do tyjatru zicher niy pójńdymy, pra?
czwartek, 4 października 2012
Herski starzik ....
– A co? Panoczkowi sómsiôdowi zawôdzô larmo? – zagôduje jedyn ze tych łoszkliwców muzykantów.
Niy, blank k..wa niy szteruje mie te larmo – mrónca sie pod fusiskiym – ale suchóm, co bydzie dalszij.
Ze łokna naprociw wychylô sie jedyn starzik, kajsik bez łoziymdziesiónt lôt ...
– Zawrzijcie sie, k..wa, bo zawołóm policjô ... cichóść nocno jes ... k..wa ... – i take tam podane ausdruki napocznół we stróna grôjków ciepać.
– Cicho stary purcie, skukej sie nazôd do izby, bo ci jesce cosik we krziżu prasknie.
Starzik schróniół sie na minutka po czym wrôcô nazôd ze swojóm atoleryjóm i napoczynô ... jajcami ciepać we tych modzioków-muzikantów. Piyrszy szis:
– Eee, fater, tak by tak niy trefisz – a pozióm larma +10 dB.
Drugi prask:
– Eee, suchej fater! Dej se pokój, skukej sie! – pozióm trómlowygo larma juzaś +10 dB, i wszyjske fóncle we łoknach côłkigo familoka na prociw łoświycóne. A starzikowi sie wojna spómniała. We takim jednym dugokudłym i ku tymu fusiatym muzikancie uwidziôł Miymca, możno i samego Adolfa, i jak mu niy prasknie gynał we sóm pojstrzodek chacharskij fresy ...
Zrobióło sie blank cicho i ino echo łodbijało jesce dźwiynk bymbyna. Starzik ze rułóm zawrził łokno i zagasiół światło.
To już chnet miesiónc, jak ta czelodka łoszkliwców-muzikantów wrôcô na łodwieczerz ze graniô na rynku i pod mojim łoknym sóm blank cichuśko. Naumieli sie moresu „cBoлoчи” ... chachary!
środa, 3 października 2012
Grziby, grziby...
Kiejsik, możno we wrzyśniu łóńskigo roku wrôcôłech ze lasa dziyrżónc w rynce paradnie znejdzióny bezmała na chodniczku dości srogi paryzolik (kania czubajka – jak mianujóm tyn grzib Polôki). I trefiółech ale, jednego mojigo znajómygo szpacyrnika.
– Jezderkusie! Przeca to gadówa, bedłka! – wrzesknół. – Mô przeca piyrze pod spodkiym huta!
Niy kciało mi sie śniym diszkutjyrówać ... ze ignórantym ... na tyma tego szmektnygo wertu paryzolika uparszczónego na masełku, toch ino mrónknół:
– Nóóóó ...
– To po jakiego pieróna pón to zbiyrôsz? – niy dôwôł za wygranô.
– To dlô mojij staryj – łodmrónknółech. I kiej wyblyscół ślypia dodôłech jesce:
– Łona sie na tym niy rozumi; znô sie na grzibach nikiej ciga na łorganach ...
Łodfandzolół sie i zdało mi sie, co byda miôł pokój ...
Za pôra dni cylnółech go juzaś we lesie. Szołech sie tak blank polekuśku, łozwiónzywôłech we filipie festelnie ważny próblym egzystyncjónalni i beztóż wydôwôłech sie festelnie zamyjślóny. Łobleczóny bółech razinku we côrny tres i czôrne galoty.
– A cóż wyście panoczku taki jankorny? – zagôdnół.
Wejzdrzôłech na niygo deczko niyrôd, iże szteruje mie we mojim zastaraniu ale spómniôłech se łostatniô naszô łozprôwka i łodmrónknółech ze szpuszczónym weźrokiym:
– Żałóba móm ...
– A co sie stało? – zapytôł zaciykawióny.
– Moja starô ... zagiździóła sie grzibami ... – muknółech i poszołech dalszij.
Stôł na chodniczku ze łozdziawiónym pycholym jesce dugo, dugo ...
Ciykawe ... eźli zgłósi zawiadómiynie ło móżliwóści popełniyniô przestympstwa ?
wtorek, 2 października 2012
Czegoś za tela....
Côłkóm hormijóm przikludziyli sie do Katowic na jakisik kóncyrt do „Spodka” po kierym bóło na isto stopieróńskie słepanie, take, Wiycie, do umarciô. Na drugi dziyń dokulwitali sie wszyjske do Pyrzowic. Nasze chopcy, miarkujecie – jak to wszyjske Polôki – wytryjnowane a tyn Ynglynder Johny ... ze takim ci sakramynckim kacynjamrym. Styrcy taki wyzwyrtany na nice i łodprôwiô sie na tym flugplacu, dziyrżónc we gracy jak nôjsrogszy skarb półtoryjlitrowô flaszka mineralwaser.
– Do fligra możno wniyś ino śćwiartka wody ... nó, czegoś do słepaniô – pedziôł zecnióny flugplacowy gryncszuc, nasz wopista.
Johnymu na łoka mrzik blicnóło cosik we palicy ... opaternie sztartnół mu myślónek ... szpekuluje ... Niyszpasownie! Łeb jak kalfas, we palicy choby śtyry kónie łod Ceglarskigo rajtowali ... Usmolónie! Móm woda ... dobrze! Móm ci za tela tyj wody wedle przepisów ... Usmolónie ... ale idzie szczimać!
– To jô to terôzki z tyj flaszki wysłepia, wiela potrza – wypokopiół.
Tyn zecnióny wojôk ino kiwnół łebóm.
Johny fechtnół sie, spión sie we sia ze wszyjskich swojich siył, ze côłkigo serca ... nad szprajce żełóndka ... słepôł woda hersko.
Piół ... piół ... piół ... ślypia już blank wyblyscół, kiej prziszoł na to, iże łostała, tak na augynmas, razinku śćwiartka tyj wody.
– Now already well? Terôzki już dobrze? – spytôł sie tego zecniónygo.
Wojôk bliknół na niygo i rzyknół:
– Blank niy dobrze! Usmolónie!
– .....
– Idzie przecamć ło pojymnóść flaszki a niy wiela jes driny wody!!!
poniedziałek, 1 października 2012
Cycki....
Widza, iże sie karlus tropi – bo to idzie ło rozum przińść – tociech go smówiół, coby poszôł do dochtora.
Pokwanckôł sie Ecik do lazarytu i môcie anóng? Trefiół choby na łostuda na gryfnô dochtórka. Ta mu sie kôzała zicnóńć na taki skórzanny hoker, wybadała co i jak, i zacynô:
– Panie Pytel, a pedzóm mi Łóni – a pokazuje mu apluzina – co łóni widzóm ?
– Anó, dochtórko – pado Ecik – to je jedyn cycek babski.
– Hm, ... a terôzki coście panie Pytel dojzdrzili? – pytô sie ta dochtórka i pokazuje mu gryfnó, zowcitô birna.
– Tyż babski cycek – pado côłkiym na richtik Ecik.
Dochtórka sie tak ździebko zgańbióła, lica ji sie zacerwiyniyli, filuje tak naobkoło po tyj izbie i łorôz pokazuje Ecikowi taki epny weker, kiery tyczół we winklu izby.
– Mogóm mi łóni pedzieć co jim sie przipóminô?
Ecik luknół ze zadku, kuknoł z przodku, robi sie cerwióny na pysku i tak côłkiym po cichuśku – a ciyngiym sie gawcy na tyn pyndel łod zygara, kiery kiwô sie rółz w lewo, rółz we prawo – kiwô gowóm nikiej tyn pyndel ze tego srogigo zygôra.
Kuś-kuś, kuś-kuś, kuś-kuś, tak choby kuskowoł dwa babskie cycki.


c: text/html

text:
Zwierzenia Jak bych ino trocha mog To bych tak co zrobił trocha. Czy jo bych aż tela zmog No to siedza przi paprochach Jak bych ino trocha chcioł Abo jakby sie zachciało Może już bych cosik mioł, tak sie wszysko rozleciało Jak bych mog uwierzyć w coś to co dało by mi siła. Wtedy mogbych […]
Zwierzenia
Żonine urodziny
Żonine urodziny Żonka tak postanowiła, że uwarzi coś dlo gości, Bo przeca przi urodzinach, żodyn gość niy bydzie pościł Wymyśliła take meni, Kerego jeszcze niy znała Miała przepis tyż łod Reni Bydzie wiync kombinowaa. A jo se we kamerliku schowoł halba przi stoliku. Wiela jij niy byda godoł, ale byda kibicowoł. Piec już w kuchni […]
Wszyjscy dlo wszystkich
Wszyjscy dlo wszystkich Murorz domy murowoł, ciyngiym coś brakowało I na koncu splajtowoł, bo zlecyń mioł za mało Krawiec szył zaś ubrania, ale szył ino łod świynta. Ni mioł lokalu ani miyszkania; Ni mioł kaj przyjonć klijynta Szewc szczewiki naprawioł i szył robił to zowżdy pomału no i skiż tego biydnie żył bo ni mioł […]
Wielki napad w Orzegowie
Wielki napad w Orzegowie W Orzegowie śtyry bajtle, ukradli w “Sportowym“ hantle. Strażnik spoglondo ze zgrozom, bo tu niy wszysko jest w porzo. Jest już noc i wszyńdzie cima, wszysko jest, a hantli nima. No to dzwoni po namyśle; Niych glina ekipa prziśle. Policja drap przijechała ślady pozabezpieczała. Niy seblykli nawet mantli już zaczynli szukać […]
W Radzionkowie na Banhowie
W Radzionkowie na Banhowie W Radzionkowie na Banhowie postawili rusztowanie. I już tam z samego rana pora chopow wlazło na nie. Jedyn facet (chyba szef) łaził durś i coś tam mierzył. Za nim stoło jeszcze dwóch; mie sie zdowo, że malyrzy. Z boku stoł tam jeszcze jedyn, wyglondoł jak stary majster Pomału miyszoł coś w […]
W Katowicach przy ulicy Ordona
W Katowicach przy ulicy Ordona W Katowicach na Ordona Zamieszkała taka para, co niy była jeszcze stara i lubiła bara – bara. W tym miyszkaniu na Ordona Do chopa tak godo żona: Mynżu założ dziś … bambosze Ja Cie bardzo o to prosze ! Bo poniszczysz nom tepichy Kożdy z nich to wielko lipa Wiysz, […]
Turniej Ping Ponga
Turniej Ping Ponga Chciołech kedyś grać w Ping Ponga Poprosiłech wiync King Konga. „Niy wiym cobych Ci mog dać ? Naucz mie w Ping Ponga grać“ ! Dostołech brif łod King Konga, niy naucza Cie Ping Ponga, bo do tego trza mieć ciong, i mieć pora dobrych ronk. Pozatym na gra w Ping Ponga, trza […]
Rozterki Pana Jerzego
Rozterki Pana Jerzego Pewien Pan imieniem Jerzy, chciał swej lubej grzechy zmierzyć, swoim własnym grzechomierzem, w którego moc wątpił szczerze. Przyjacielowi z tego się zwierzył, bo przyjaciel był kuśnierzem. On kobiety często mierzył, gdy damie futro przymierzyl. Zatem rzekł doń: Drogi Jerzy ! Pamiętaj, byś nie był zwierzem. Wszakże ja w Ciebie wciąż wierzę, wiedz: […]
Pusto gowa
Pusto gowa Gowa to jo mom już marno i niywiela sie tam zmieści. Czasym tam zasieja ziarno do wierszyka czy powieści. Czasym do łopowiadanio, to mi sie nojczyńścij zdarzy, ale coroz wiyncyj gupot ciyngiym sie w tyj gowie warzi. Bez to musza iść na rynta bo pomysłów mi brakuje fantyzyjo mom jak flinta co szczylo […]
Problemy kulinarne pajonka
Problemy kulinarne pajonka Chodzi pajonk po gipsdece i ścianie I myśli: Co se tu zeżrić na piyrsze śniodanie ? Może mucha ? Eee ! Mucha nie ! Wczora zeżarłech dwie i było mi źle. Jakbych dzisiej tyż zeżar jako mucha, to pewnie miołbych zaroz bóle brzucha. Niy ! Muchy niy chca. Niy ! To jak […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wunoški a nastorki z 1. Serbskeho sympozija w Drježdźanach
Hladajo na nic runjewon rozbuchnjace ličby serbowacych Serbow - Móžemy spokojom być z połoženjom w Serbach, myslo na kulturu, politiku a zjawny wobraz serbskeho naroda? Čehodla spaduje ličba serbskorěčnych dźěći, byrnjež měli my nětk serbskeho ministerskeho prezidenta a aktiwnu rěčnu politiku? Njedóstawaja Serbja wjac rady dźěći? Je přewjele měšanych partnerstwow wina? Abo dyrbimy so tež prašeć, čehodla mnoho młodych Serbow we Łužicy samej mjez sobu radšo hnydom němcuje, a serbšćinu za komunikaciju ze staršej generaciju rezerwuje? Je to snadź prašenje niskeho socialneho prestiža rěče pola Serbow samych? Hdyž haj, wotkal to přińdźe? Je to móžno, zo čini chroniske redukowanje serbskeho naroda na folkloru a zdobom pobrachowace intelektuelne wuprudźenje młodym identifikaciju ćežku? Kak tomu dopomhać? Zamóža eksistowace struktury a naprawy, wěcy efektiwnje a přeražace polěpšić? Wobsedźimy so hodźace mechanizmy, kotrež wuspěchi serioznje přepruwuja, a tež dowola konsekwency ćahnyć, jeli to trjeba? Mamy prawe wučbne poskitiki za eficientne posrědkowanje serbšćiny dorosćenym partneram w měšanych swójbach a druhim zajimcam?
Prašenja a wjac prašenjow, kotrež je sej wěsće hižo wjele Serbow stajiło. Tak tež my wot Drježdźanskeho towarstwa Stup dale z.t. Ale hdźe so docyła tajke prašenja w Serbach zjawnje a sprawnje diskutuja? Dokelž njejsmy spokojacu wotmołwu namakali, smy so rozsudźili składnostnje našich pjatych narodnin 1. Serbski sympozij organizować a z tym serbsku přitomnosć w Drježdźanach podšmórnyć.
Štó bě přišoł?
Zjawnemu přeprošenju přez Serbske Nowiny, rozhłós, facebook a internet bě 1,2 ‰ tučasnje oficielnje proklamowanych 60.000 Serbow sćěhowało. Zo by sympozij konkretne daty a wotmołwy wunjesł, steješe wobdźělnikam wothłosowanski TED system k dispoziciji, z kotrymž wuslědźachu so nastajenja publikuma a zwěsći so jeho měnjenje k diskutowanym prašenjam. Wobdźělnicy běchu k 47% z Łuzicy (94% Hornja, 6% Delnja, 82% katolska, 18% ewangelska, 52% wjesna, 48% měšćanska), 35% z regiona Drježdźany, 15% nadregionalnych (9% z Berlina, 3% z Lipska, 3% druhe), 3% bjez podaća. Reprezentanća serbskich institucijow (Domowina, Załožbowa rada, RCW), stronow (Lěwica, Zeleni, Łužiska alianca), medijow (SN, serbski rozhłos) a iniciatiwneje skupiny za serbski sejmik běchu runje tak zastupjeni kaž studenća, serbscy IT-eksperća a druzy zajimcy. Hladajo na zestawu a ličbu wobdźělnikow, kotřiž wotpowědowachu přenjesene na němske proporcije 93.000 Němcam, je tola wěsta reprezentatiwnosc naprašowanjow tych politisce zajimowanych Serbow data.
Wosobinske nastajenja
Na započatku sympozija buchu přitomni za swojim sebjezrozumjenjom a praksu jako Serbja woprašowani. Přewinjaca wjetšina (97%) rěči wšědnje abo husto doma serbsce (zwobraznjenje 1),
zwobraznjenje 1: wuslědki TED-prašenja „Rěčiš doma serbsce?“
tež před Němcami (zwobraznjenje 2).
zwobraznjenje 2: wuslědki TED-prašenja „Dóstanješ telefonat wot Serba, sy pak runje mjez Němcami. Rěčiš z nim tohodla serbsce?“
Porno tomu wužiwa jenož 82% serbske medije (nowiny, časopisy, rozhłós, Wuhladko, serbske online-poskitki ) wšědnje abo husto (zwobraznjenje 3),
zwobraznjenje 3: wuslědki TED-prašenja „Kak wužiwaš serbske medije, kaž nowiny, časopisy, rozhłós, Wuhladko, online-poskitki?“
a 74% haji aktiwnje serbske nałožki. To podšmórnje, zo wostanje rěč najwažniši element serbskeje identity. Tomu wotpowědujo měni wjetšina (63%), zo móže jenož tón „prawy Serb“ być, štóž serbsce rěči. Na druhim boku přihłosuje 50% wopytowarjow tezy, zo padnje serbskorěčna komunikacija, wosebje spisomna, mnoho Serbam dźeń a ćežo. Změjemy bórze tójšto Serbow, kiž so njeidentifikuja přez rěč ale přez druhe faktory. Tamne 50% wobdźělnikow pak tole wotpokazuje. Zhladujo na wažnosć rěče za kulturnu identitu Serbow su trochowane wosobinske inwesticije za serbsku kulturu překwapjejo snadne. Dwě třećinje njewudadźa wjace hač 300 € wob lěto, to je 25 € za měsac (zwobraznjenje 4).
zwobraznjenje 4: wuslědki TED-prašenja „Kak wjele na lěto wudaš za serbsku kulturu?“
Tule su zapřijate wudaća za nowiny, knihi, dźiwadło, koncerty, drasty a křižerske wuhotowanja. Hač je přičina tuteje „zlutliwosće“ pobrachowacy zajim na eksistowacych kulturnych poskitkach abo skerje wěste wočakowane darmotne kulturne zastaranje kaž husto za NDRski čas, njeje so dale prašało. Kóždemu pak měło jasne być, zo so da tajka wobšěrna a mnohostronska kulturna krajina dołhodobnje jenož zwoprawdźić z wjac hač symboliskimi přinoškami ze stron kulturneje zaměroweje skupiny.
Dale je 57% wobdźělnikow sympozija hižo negatiwne nazhonjenja jako Serb činił, snadź nima tohodla wjetšina (61%) žane wuznawanske serbske nalěpki na awće. To pak k tomu wjedźe, zo so husto składnosće za serbowanje njespóznaja, a zo so nochcyjo mjez Serbami němcuje.
Nastupajo priwatne zbožo widźi jenož mjeńšina (31%) klasiske serbsko-katolske mandźelstwo jako model swójby w přichodźe, mjeztym zo wočakuje 69% měšane („serbske plus“) mandźelstwa abo „patchwork“ z wjacorych swójbow (zwobraznjenje 5).
zwobraznjenje 5: wuslědki TED-prašenja „Kak widźiš swoju swójbu w přichodźe?“
To pokazuje na to, kak wažne je, zo so polěpši a rozšěri posrědkowanje serbšćiny za partnerow a dźěći w měšanych swójbach. Tež 96% ma zwonkašulske rěčnopedagogiske poskitki za trěbne. Wot zwonka Łužicy bydlacych Serbow chce so jenož 26% w přichodnych 5 lětach abo docyła raz do Łužicy wróćić, štož njewotpowěduje dotalnym předstajenjam. To woznamjenja, zo chcedźa Serbja dźensniši dźeń tež serbsku perspektiwu tam měć, hdźež wopradźe tež žiwi su. Za to trěbne su pedagogiske poskitki zwonka Łužicy, kotrež 96% paruje. Přichod Serbow widźa 4% jenož we Łužicy, 47% widźi přichod Serbow wotwisny wot kóždeho jednotliwca, tola njewotwisnje wot geografije abo njewotwisnje wot k dispoziciji stejacych strukturow. Mjeztym pak měni 49%, zo je přichod Serbow tež zwonka Łužicy móžno, ale jenož, jeli-zo so wotpowědne serbske struktury wuwija, kaž na př. w Drježdźanach.
Što měnja wobdźělnicy politisce?
Wuprajenju „Serbja njetrjebaja sebi wo přichodźe žane starosće činić“ 92% njepřihłosuje , štož implicitnje woznamjenja, zo so „dale tak kaž dotal“ w Serbach njezdawa z prawym pućom być.
Praktisce su Serbja tuchwilu politisce reprezentowani přez Załožbu, w kotrejež přiradźe maja Němcy wjetšinu. Domowina ma kulturnu a ideelnu funkciju, podobnje zwjazkowemu prezidentej. W prawym politiskim procesu, štož nastupa zakonjedawstwo, budgetowe abo kulturnopolitiske rozsudy, su Serbja přez serbskich stronskich čłonow zastupjeni. Potencielny zaměrowy konflikt mjezy zajimami wjetšiny, stronskej disciplinu a wosobinskej politiskej karieru na jednym boku a efektiwnym zastupjenjom Serbow njewupadnje potajkim husto dosć na dobro serbskich zajimow. Hladajo na tučasne móžnosće politiskeho wliwa, ma tež wjetšina wobdźělnikow sympozija (92%) wjace prawow Serbow sami rozsudźić za nuznje trěbnych, t.r. wjac samopostajenja. Zo by so to docpěło, měni 53%, zo je trjeba hinaše serbske ludowe zastupnistwo (sejmik abo druhe) hač dotal. Jenož 26% wobdźělnikow ma nětčišu situaciju (Domowina plus serbscy zastupjerjo w němskich stronach) za dosahacu. 21% njejsu dotal wo tym přemyslowali (zwobraznjenje 6).
zwobraznjenje 6: wuslědki TED-prašenja „Je Serbske ludowe zastupnistwo trěbne?“
71% wothłosowacych wupraji so za wjac angažementa w serbskich stronach, zo bychu so serbske zajimy lěpje přesadźili. Ideju serbskeho sejmika pak jenož 17% wobdźělnikow wotewrjenje podpěraše. Na druhim boku žada sej 96% přitomnych zjawny a transparenty politiski dialog wo serbskich naležnosćach. Prašenje, hdźe měł so docyła tajki dialog praktisce w demokratisce akceptabelnych formach wotměć, njeje so eksplicitnje stajiło. Zo pak je formelny forum za zjawny diskurs někak trěbny, ilustruje dalše wothłosowanje: Wjetšina (57%) ma rozsud Domowiny, so nic wjac ze sejmikom zaběrać, za wopak. Zda so, zo wobsteji dale nadawk, za nutřkownoserbski diskurs jednu formu foruma namakać, kotryž ma powšitkownu akceptancu a wotpowěduje idealnje dźensnišim předstajenjam legitimacije.
Za praktiske přesadźenje serbskich zajimow žada sej 96% přitomnych ze stron Serbow wjace lobyjoweho dźěła w němskich gremijach. Dokelž nječini so tajke dźěło připódla, staji so tež prašenje, hač njetrjebaja Serbja „něšto podobneho kaž serbske knježerstwo“. Jednu tajku eksekutiwu, kotraž so stara wo skutkowne zwopradźenje kulturnych a politiskich zaměrow, ma 53% za trěbnu.
Jako ideja: tajka struktura by na přikład móhła měć formu prawakmaneje korporacije zjawneho prawa a z tym měć prawo na skóržbu w zajimje Serbow, prawo nic jenož za přesadźenje politiskich naležnosćow, ale tež za zadźěwanje hrožacych njelěpšinow. Tajke prawo nimaja Serbja jako narod tuchwilu w Němskej.
Kulturnopolitiske
Jako centralny kulturnopolitiski nadawk wujewi so šulstwo – městno, hdźež přichodna generacija swoju towaršnu socializaciju dožiwja a identitu twori. W zmysle samopostajenja měni wjetšina wobdźělnikow (68%), zo měło so wo priwatnym nošerstwje serbskich šulow přemyslować. Zaměr je „serbske rěčne rumy“ lěpje zawěsćić, w kotrychž móže so połnohódna serbskorěčna kompetenca kruće etablěrować. Nastupajo zjawne šule měni 96%, zo je trěbny wot Serbow woleny čłon w šulskich konferencach, zo by dźiwał na serbske zajimy, kaž je to etablěrowane w Delnjej Łužicy.
Druhe kulturnopolitiske ćežisćo je zjawny wobraz serbskeje kultury pola Serbow samych, ale tež w němskej wokolinje. Wjetšina wobdźělikow (79%) je přeswědčena, zo je marketing za serbsku kulturu trěbny, formy pak dyrbja so indiwiduelnje po zaměrowej skupinje namakać. Najwažniša skupina je serbska młodźina, kotraž rozsudźi so za abo přećiwo aktiwnu serbskosć. Za młodostnych su wosobinske idole, pozitiwne rólowe modele a rěčne rumy wažne. Nimo serbskich kubłanskich strukturow (šule, powołanske zawody w serbskim rjemjeslnistwje) hraje zabawa centralnu rólu.
Najwjetši rěčny rum, kotryž kombinuje zabawu, móžnosće identifikacije, rěčneho sobuskutkowanja a dožiwjenje kulturelneje zhromadnosće, je rozhłós, a tule wosebje radijo. Tuchwilu saha po Sakskej struchła radijowa uniformita, štož nastupa hudźbny radijowy poskitk za młodych. Tam pak leži zdobom wulki potencial: nadźěłać serbski program z distinktiwnym „coolnessowym faktorom“. Po słowach Hajka Kozela, hač před krótkim zapósłanc w Sakskim sejmiku, steji technika a personal za 24-hodźinske serbske radijo hižo dźensa k dispoziciji. Wočiwidnje pobrachuje wot serbskeje strony jenož iniciatiwa, tajke žadanje tež stajić. Snano to rjany nadawk za nowy nutřkownoserbski politiski forum abo serbsku eksekutiwu?
Što wozmjemy sobu domoj ?
Zajim na serbskej kulturje a sympatija za Serbow stej tuchwilu wulkej. Leži w našich rukach, z tuteje składnosće nětk dobry přichod za Serbow tworić.
Što je k tomu trěbne? Do nutřkownosće: sprěnja atraktiwnosć za młodu generaciju, zdruha instrumenty woprawdźiteho samopostajenja a ztřeća samozrozumliwa prezenca serbskeje rěče w zjawnosći.
Do wonkownosće: sprěnja wukonliwe a šěroko legitiměrowane struktury za wuslědźenje a přesadźenje zajimow Serbow, zdruha institutionalizowane móžnosće sobuskutowanja a ztřeća žadanja stajeć, a te móžne dodnić.
Jenož, štož móžemy sej předstajić, hodźi so zwoprawdźić.
Je hódne, to spytać.
Andreas Kluge a Hubertus Deleńk
Stup dale z.t.


text:
Sněžka
Sněžka (čěsce Sněžka, pólsce Śnieżka, němsce Schneekoppe) je z wysokosću wot 1.603 m najwyše wuhorbjenje w Kyrkonošach a najwyša hora Sudetow, srjedźohorinskeho proha a Čěskeje. Přez wjeršk běži statna hranica mjez Pólskej a Čěskej. Tež hdyž leži wjeršk Sněžki nad lěsnej mjezu, je wón za turistam spřistupny. Na pólskim boku wjerška namaka so mjez 1665–81 natwarjena kapałka swj. Ławrjenca (kaplica św. Wawrzyńca) a futuristiska hórska hospoda, kotraž so mjez 1969–74 natwari. Na čěskim boku wjerška je póstowy zarjad a wjeršna stacija sedłoweho lifta.
Klima[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ze stron klimy a wegetacije so wysokostne połoženje Kyrkonošow jako alpiniske wopisuje, hačrunjež so wotpowědna wysokosć njedocpě. Na Sněžce knježi přerězna lětna temperatura wot 0,2 °C.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Kaž nichtó druhi před nim, tež žadyn politikar, je bamž Jan Pawoł II. Serbow a serbsku rěč mjezynarodnje powyšił. Katolscy Serbja budu stajnje z dźakownosću a česću na jeho pontifikat wot nazymy 1978 do nalěća 2005 spominać, předležaca wobrazowa kniha staja jemu wopomnjeće. W knize wopisuje so žiwjenje a skutkowanje bamža Jana Pawoła II. (1920 –2005), podawaja so rozpominanja z jeho pjera a rozprawy serbskich putnikow. K tekstam přirjaduje so přez 80, znatych a mjenje znatych fotow, kiž wučinjeja wobrazowy raz knihi.


text:
Jak to je być mamom?
Przidzie taki czas w życiu niykierych babów, że łostanom mamami. Jak to je sie znojść w takim stanie? Kożdo łokludzi to kapka inakszyj, a jo powia jak to je u mie.
Niyskorzij wylezie
Jak już zońdziesz i niy łazisz sama, to je tak inakszyj niż przedtym. Biere cie na spani, na sfrocani czasym tyż, roz sie radujesz a roz beczysz. Tyrosz bez ty 9 miechów, lotosz za łoblyczkami, kupujesz klamory, kiere i tak sie potym do niczego niy przydadzom. Z kożdym dniym jeżeś coroz wiynkszo, czujesz jak cie dźgo piyntkom po brzuchu i tak ci sie fajnie robi, bo wiysz, że nosisz życi. I czekosz aż wylezie na tyn świat. I niy umisz strzimać. A jak już wylezie, to sie dziepiyro zaczyno.
Bajtel na świecie
Od tego dnia, suchosz, czy dycho, czy mu syrce klupie. Łoglondosz se go piyrszy roz, takigo maluśkigo i se myślisz, jaki łon je gryfny. I łobchodzisz sie z nim choby z jajcym. A już niydugo, a ci pokoże jaki z niego miglanc. Bo taki to rośnie fest gibko. Po roku już loto, godo i som jy. A po dwóch zaczyno ci pyskować.
Se niy dychniesz
Jak przyłazi wieczór, toś je rod, że se możesz gichnyć do prykola i sie drzimnyć. I trza tak robić, bo jak niy to kajś za 2 godz. zaś możesz mieć pobudka, bo dejmy na to mu sie w nocy przyśniom jaki „Tinki łinki” i ryczy, a ty niy wiysz ło co mu sie rozchodzi. Niyroz ci sie ciśniyni dźwigo, jak ci wyciepie wszyjski ksiożki ze szranku abo wyszmaruje szokuladom nowo zofa, na kierom sie odkłodało bez cołki rok. Kiej go ino chyci jako ryma, abo kucani, to niy poradzisz w nocy łoka zawrić. Sie ino starosz coby mu nic niy było.
Rozchodzi sie o kusiki
A jak już go poślesz do szkoły, to sie zdo, że bydzie spokój. Jak sie je mamom, to nigdy niy bydzie spokoju, to je pewne, bo cołki życi sie czowiek staro ło ty bajtle, coby sie wyuczyły, znodły jako robota, dobrze łożyniły i same miały zdrowe bajtle. Tak to już je na tym świecie. I trzeja dziynkować, Ponbóczkowi, że doł nom mama. I kupić ji fajnego kwiotka abo bombonierka i pedzieć: „Dobrze, że żeś je mamo”. Jedno je pewne. Byci mamom to je nojlepszo rzecz, jako sie może czowiekowi przidarzyć, prócz chopa oczywiście! Toż trzeja sie radować, że sie mo bajtle. Bez nich by sie nom ale mierzło na tym świecie. Bo jak cie taki łeboń łogłapi i do kusika, to już ło wszyjskim zapominosz i czujesz sie choby w niebie.


text:
Napocznōł żech jōm rychtować1 połra lołt2 do zadku3 ze mojōm Teściowōm i tak nōm zasmakowała, że do dzisiej kołżdego roku jōm nastawiōmy. Teściowa robi jōm niyroz trocha słabszoł, moja Muter- bo łona tyż sie w te nalywkowanie wciōngła4– niyroz robi yno trocha mocniyjszy kōmpot, ale przeca kołdży robi tak, jak mu smakuje. Choć w tym […]
Kategoria: Nalywki i inksze sznapsy
Wiśniōwka (Nalewka wiśniowa wiśniówką czasem zwana)
Robia roztomajte1 nalywki, ale ta ze wiśni to je cojsik tak dobrego, że bez ni niy umia sie już forsztelować2 mojego barku. Choć tak po prołwdzie to nawet niy wiym, czy mi idzie ło ta nalywka, czy ło te wiśnie, co to je potyn idzie wmōcić3. Joł ich niy pestkuja, bo wiadōmo, żech je trocha […]
Nalywka ze wieprzkōw (Nalewka agrestowa)
Lato idzie lubieć ze roztomajtych1 powodōw, a jedyn lubia szczególnie: wtedy sie idzie narychtować2 nojlepsze nalywki. A potyn bez zima, jak za łoknym3 zajś padze śniyg ze dyszczym, idzie sie wlołć do keliszka kōnsek4 lata. Wieprzki sōm5 tak fajnie kwaskowe, ożyźwiajōnce, a jak czowiek sie ta nalywka powōnio6 we styczniu, to mu sie zdo7, że […]
Ło śliwce, co niy macała gorzołki, ale sie zegziōła ze szokoladōm (Likier czekoladowy aromatyzowany śliwką)
Ciynżko pedzieć1, czy to jeszcze je sznaps2, czy już kryjm, ale jedno je pewne- ta wersja je yno dlo ciyrpliwych. Śliwki muszōm wisieć nad wōdkōm aby ze 2 tydnie3, a jak fto by chcioł pryndzyj4, to mu z tego wyjdzie czorny szajerkōniak (recept5 na bioły znojdziecie sam: http://chopwkuchni.pl/?p=492 ) . Co potrza? 6 żōłtek 0,5 […]
Szajerkōniak (Likier jajeczny z białą czekoladą)
Niy, tyn ajerkōniak niy bōł wymyślōny bez hobbitōw ze „Władcy pieszczōnkōw” (abo ringōw- bo tak by sie to musiało mianować po ślōnsku), co miyszkali we Shire [czyt. szajer]. To je ajerkōniak ze biołōm szokoladōm, a że roztomajte sznapsy1 niy mogōm mieć za dugich2 nazwōw, to tak żech prziszoł na szajerkōniak. Naszło mie tak na to […]
Kakaōwka (Kakaowy likier jajeczny)
Idzie pedzieć,1 że kakaōwka to je siostra ajerkōniaku, yno że po inkszym fatrze.2 I niby tam wszysko prawie take same, ale sōm ludzie, co to jak im postawić na stole ajerkōniak i kakaōwka, to zarozki3 sie ciepnōm4 na tyn trocha ciymniyjszy keliszek. Nojlepi mieć i jedne, i druge, to mogecie być sicher,5 że kołżdymu dogodzicie… […]


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
12 wulicowańkow z wašymi nejlubšymi zwěrjetkami, kótarež znajośo z gumna a burskego dwóra, z łukow a gólow a teke ze zwěrjeńca: kokošy a myški, pjas a kócka, wójcki a žabki, slinik a bóśon, girafy, barik ... Samo jadno wulicowańko wó ploniku how namakajośo! A wšykne zwěrjetka wam wulicuju wó tom nanejwažnjejšem: wó pśijaśelstwje, mjazsobnej pomocy a zgromadnem žywjenju. Wulicowańka su rědnje krotke a mały serbsko-nimski słownick wam pśi cytanju pomaga.


text:
Štwórtk, dnja 5. junija 2014, přewjedźechu šulerjo čěšćiny ekskursiju do coologiskeje zahrody w čěskich Liberecach, zo bychu tam projekt wo zwěrjatach přewjedli a sej tak mjena zwěrjatow w čěšćinje lěpje spomjatkowali a nawuknyli. Zetkachmy so rano w sedmich na Budyskim dwórnišću a jědźechmy z ćahom do čěskeho města. W ćahu mějachu šulerjo hižo tón abo tamnu składnosć, so z druhimi sobujěducymi w čěšćinje rozmołwjeć.
W Liberecach dojědźechmy sej z tramwajku k coologiskej zahrodźe. Po rozdźělenju do dźěłowych skupinow dóstachu šulerjo plan zwěrjenca, do kotrehož dyrbjachu pomjenowanja zwěrjatow w čěskej rěči zapisać. To běše zdobom wubědźowanje skupinow z cilom, najwjace mjenow bjez zmylka prawje do lisćiny zapisać a sej tak myto wudobyć. W zwěrjencu w Liberecach móže sej zajimowany wopytowar woprawdźe tójšto zwěrjatow wobhladać: maja tam mjez druhim elefanty, pinguiny, sowy a samo lawy. Najwjetša wosebitostka w Liberecach pak su běłe tigry, kotrež zrědka hdy w druhich zwěrjencach wuhladaš.
Při kiosku dyrbjachu so šulerjo wospjet w čěšćinje wuspytać, tónraz při skazanju jědźe. Wosebje woblubowane běchu „hranolky“ (pomfritki), „párek v rohlíku“ (Hot dog) a „smažený řízek“ (rězk).
Po třoch hodźinach w zwěrjencu podachmy so z tramwajku zaso na dwórnišćo a wottam z ćahom wróćo do Budyšina.
A kotra skupina je wubědźowanje wo čěske pomjenowanja zwěrjatow dobyła? Wšitcy su dobyli, dokelž su wšitcy pilnje dźěłali a sej mjena swědomiće zapisowali. Jako myto kiwaše šulerkam a šulerjam šokolodźana medalja “Fidorka” a diplom z wobrazom běłeho tigra, symbolom zwěrjenca w Liberecach..


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šyrina a geografiska dlinina) dajo se połoženje dypka na zemi wopisaś. Zemja rozdźělujo se pśi tom do 360 stopnjow dlininy a 180 stopnjow šyriny. Stopnje dlininy běže pśez pódpołnocny a pódpołdnjowy pol, stopnje šyriny paralelnje k ekwatoroju.
Wopśimjeśe
Koordinatowy system[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny. Słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije, to groni, póstajenjeju swójskego stojnišća. Stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem, pola lažytej pla 90° pódpołnocneje resp. pódpołdnjoweje šyriny, stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor, až do pó 180°. Póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice.
Do zachopjeńka 20. stolěśa su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany nałog byli (na pś. Ferro-Meridian wót El Hierro a Parisowy meridian), źinsa wužywa se swětodaloko Greenwichowy meridian (gwězdarnja w Londonje).
Pśi dokradnem póstajenju pozicije dej se na to źiwaś, až zemja njejo kula, ale pśibližnje elipsoid, což by mógło pśesunjenja městnow wó až k 20 km wustatkowaś. Teke mógu geografiske koordinaty, pó kraju, rozdźělne póśěgowe systemy měś, kótarychž referencne elipsoidy su regionalnemu póloju śěžnosći (Geoid) pśiměrjone. Mjazynarodnje wužywa se źinsa zwětšego World Geodetic System 1984 (WGS84).
Kórty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W 18. a 19. stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali, až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli, aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach "zlagnuł". Srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło, wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy. Koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam "pśesunjony" a "zekśiwjony". Tak su źasetki geodetiskich systemow (póśěgowych systemow za kórty) nastali. Z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś, něntejšny WGS84.
W zemskich abo mórskich kórtach, kótarež bazěruju skoro pśecej na pjerwjejšnych systemach, by mógło pódaśe we wopacnem póśěgowem systemje (na pś. zapisowanje GPS-pozicije) zmólku wjele stow metrow zawinowaś, jolic referencny elipsoid (teke kórtowy datum, póśěgowy system) pódaśa njejo ten samki ako ten kórty. Togodla ma se pśi dokradnych koordinatowych pódaśach (zaspomnjeńka: lěpše ako 1 km abo lěpše ako 1 wobłukowa minuta) póśěgowy system pśidaś.
Koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś. Taka softwara musy parametry wopśimjeś, kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp. wót WGS84 z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokradnjejše poziciske pódaśa su trěbne w lětarstwje a nawtice. How pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach, na pś. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo pódpołnocneje šyriny, Lon = 010° 59’ E abo pódzajtšneje dlininy.
- Wobłukowe minuty rozrěduju se decimalnje dalej.
- Pó DIN 13312, płaśiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrotcujo se geografiska šyrina z Lat abo staršej z φ, geografiska dlinina z Lon abo λ. B a L njewótpowědujotej normje.
- Šyrinowa minuta wótpowědujo na pówjerchu zemje cerje wót 1,852 km a definěrujo dłujkosć mórskeje mile.
- Cera, kótaraž wótpowědujo dlininowej minuśe, jo na ekwatorje teke 1,852 km, pómjeńšujo se wšak do pola z kosinusom geografiskeje šyriny až na nul. Wóna jo pótakem wót šyriny wótwisna. W Europje lažy cera mjazy 1,0 km a 1,5 km (glědaj teke wótšyrjenje[1]).
Rozměrjenje kraja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W rozměrjenju kraja su dokradnosći na centimetry póžědane – togodla njedosega pódaśe we wobłukowych sekundach, dokulaž jadna wobłukowa sekunda (1″) wótpowědujo pśibližnje 31 m (šyrinowe pódaśe) resp. 20 m (dlininowe pódaśe w Europje). W Nimskej jo se dotychměst połoženje kšutych dypkow na milimetry dokradne ako koordinata Gauß-Krüger, póśěgowane na Besselowy elipsoid pódało, resp. na stronach NDR, wót 1950ych lět, póśěgowane na elipsoid Krassowski. Wót 1990ych lět pśewjeźo se pśestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, póśěgowane na GRS80-elipsoid.
Pśirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśirodne koordinaty (astronomiska šyrokosć φ a astronomiska dłujkosć λ) daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś. Póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – teke geodetiske koordinaty pomjenjone) póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida. Diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako 10″ a groni se lotowe wótchylenje. Zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje.
Jolic stajaju se jano snadne wupominanja na dokradnosć, na pś. pśi zwobraznjenjach kórtow we wjelgin małych měritkach, pśibližujo se zemske śěleso za zjadnorjenje pśez kulu. W toś tom paźe wótpowědujotej geografiska šyrina a dlinina kulowym koordinatam. Jano pótom jo šyrina kutow w srjejźišću zemje mjazy ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozdźělenje do stopnjow ako rozdźělenje połnokuta krejza do 360° źo na astronoma Hypsiklesa z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparcha z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) slědk.
Južo Claudius Ptolemeus jo w swójom źěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 pó Chr.n. stopnjowu seś ze stopnjami dlininy a stopnjami šyriny wužył. Jogo nulowy meridian jo był až do 19. stolěśa zwětšego wužyty Ferro-Meridian pśez nejpódwjacornjejšy zemski dypk, kótaryž jo tegdy znaty był. Dla wjele pśemałeje kalkulacije zemskeje wobměry (neźi 30.000 km město 40.000 km) njewótchylaju jogo pódaśa ku geografiskej dlininje wó 18°3', ale w srjejźnej Europje wó wěcej ako 24° wót togo, kótaryž póśěgujo se na Greenwich. Jogo pódaśa wó šyrinje laže z njejasnych pśicynow nad korektnymi.[2] Na jadnom boce pasujo k pśemałemu zemskemu pśerězkoju Ptolemeusa, na drugem boce by dejało, pśi jogo pśemało wuliconem wótstawku mjazy słyńcom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słyńca, na pśemały stopnjowy wótstawk wót ekwatora suźiś.
Pó zasejnamakanju jogo źěła Geographike Hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem 15. stolěśu jo se stopnjowy system Ptolemeusa malsnje pśesajźił. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) jo pólěpšył antikne měrjeńske metody za globalnu nawigaciju zakokulonu w Acorach. Z rozdźělenim zemskeje kule do špańskeje a portugiziskeje hemisfery w dogronje wót Tordesillasa z lěta 1494 jo zasej etablěrowana stopnjowa seś politiski wuznam zdobyła.
W lěśe 1634 jo se na El Hierro ako nejpódwjacornjejša z Kanariskich kupow nulowy meridian pśez Faro de Orchilla póstajiło a akle wót lěta 1884 jo se meridian wót Greenwicha zwucony wót lěta 1738 w Engelskej pśeśiwo drugim narodnym nulowym meridianam pśesajźił.
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).
Mjaztym až meridian w Greenwichu jo se pśesajźił, jo se kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° ku geodetiskemu standardoju w srjejźnej Europje wuwiła. Krejzne rozdźělenje do 360° rozmějo se źinsa cesto jano wobgranicowane ako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa seś).
Dokłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Pśełožowańske naraźenje, glědaj nimski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Pśirownaj stopnjowe pódaśa z tych źinsajšnych kórtow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
Indjanery
Indjanery to je mjano nojsrogšyj grupy rdzynnyj ludnośći Ameriki (uobok Inujitůw a Aleutůw), kero uobejmuje mynga roztůmajtych plymjůn a grup uo roztůmajtym poźůmje rozwoju, charaktyře a kultuře. Zaličo śe jeich we antropolůgije do rasy žůutyj. Jeich mjano je po prowdźe felerne, a wźyno śe skiž tygo co Křištof Kolůmb myślou, co dopuynyu do Indji. Terozki užywane sům tyž inkše mjana, jako Aboriginal Peoples (ludy pjerwotne), Native Americans (rdzynne Amerikůny) abo Amerindjanery. Podug nojšyřyj přijyntyj we nauce teoryje, Indjanery přykludźiuy śe do Ameriki s Azyje we čos uostatńij epoki lodowcowyj (20-35 tyś. lot nazod) bez Ćyśnina Beringa. We uokreśe kolůńizacyje ojropejskij we Americe bůuy ůune fest tympjone a śiuům nawrocane na chřeśćijaństwo. Ńykere jeich fest rozwińynte kultury coukim upoduy (Inki, Azteki, Tolteki a inkše). We USA a Kanadźe wjynkšość ś nich pozawjyrano we rezerwatach. Terozki majům we kůnstytucyjach a inkšych aktach prawnych państw Ameriki zagwarantowane růwne prawa a swoboda, we tym tyž swoboda religijno. Skiž tygo powstou a rozwijo śe ruch panindjanerski, kery odwouůje śe do kulturowyj a etńičnyj wspůlnoty Indjanerůw.
Krojcoki Indjanerůw s bjouymi mjanuje śe Metysůma, a s Negrůma - Zambo.


text:
Uzbekistůn
Ůzbekistan (uzb. O‘zbekiston, Republika Ůzbekistanu – O‘zbekiston Respublikasi) – państwo pouožůne we Azyji Střodkowyj, čuůnek Wspůlnoty Ńypodlyguych Państw.
Kraj ležy mjyndzy dwjyma wjelgimi řykůma – Amu-darjům a Syr-darjům. Powjeřchńo we wjynkšośći růwńinno. Ůng. 20% placu zajmujům gůry a předgůřa. Na wschodźe i půunocnym wschodźe kraju ležům gůry Tjyn-Šan i Auaj, uośiůngajůnce 4634 m n.p.m. Mjyndzy ńimi ležy urodzajno, nawadńano Kotlina Fergańsko, kerej tajla noležy do Ůzbekistanu. Střodkowo tajla kraju zajmuje Ńiźina Turańsko s rozlyguům pustynjům Kyzůu-kům, na kerej terynůma uosadńičymi sům ńylične uoazy i doliny řyk - Syr-darii, Zarafšanu, Kaška-darji a Amu-darji. Zachodńi skraj zajmuje růwńy pustynny puaskowyž Uostjurt. Do Ůzbekistanu noležy pouedńowo tajla downygo Jeźora Aralskigo.


text:
Wikipedija:Pytanje we Wikipediji
Maš wšelaka móžnosće, zo by wobsahi we Wikipediji namakał. Tutón nastawk pospytuje přehlad wo wšelakich móžnosćach pytanja poskićeć.
Wobsah
Pytanje Wikipedije[žórłowy tekst wobdźěłać]
Zo bychu so nastawki Wikipedije přeptyali, móžeš dwě tłóčatce Nastawk a Pytać pod pytanskim polom pytać wužić. Jeli tam zapodaš pytane słowo a tłóčiš zapodatnu tastu (tastu Enter) abo kliknješ na tłóčatko Nastawk dóstanješ so w najlěpšim padźe direktnje k nastawkej z jenakim mjenom. Tłóčatko Pytać pak zwobrazni wšě městna w titlach a tekstach nastawkow, hdźež pytane zapřijeće wustupuje. Tutu pytansku funkciju móžeš tež přez specialnu stronu Pytać docpěć.
Pokiwy za wužiwanje zapodatneho pola "pytać"[žórłowy tekst wobdźěłać]
Tu někotre pokiwy za wužiwanje pytanskeho pola na kóždej stronje Wikipedije:
- Dyrbi znajmjeńša pytanske zapřijeće eksistować. Zwobraznja so wšě strony, kotrež znajmjeńša jedne z pytanskich zapřijećow eksaktnje wobsahuja, kaž zapodate. Jeli njedóstanješ wuslědki, kontroluj, hač wšitko je korektnje napisane. Dźělowe słowa so jako wuslědk nje zwobraznjeja: Pytanje za słowom "serbski" njezwobrazni strony, kotrež jenož słowo "hornjoserbski" abo "dolnoserbski" wobsahuja.
- Wobeńdź krótke a jara běžne słowa. Přičina za njeporodźene pytanje móže być, zo sy za tak mjenowanymi stopowymi słowami (na př.: "tón", "na", "wot", "wo", "wjace", "što", "štó", "hdy" atd.) pytał. Wospjetuj w tajkim padźe pytanje bjez tych słowow.
- Pytanska funkcija mjez wulkopisanjom a małopisanjom njerozeznawa. Pytanje za fortran, Fortran abo FORTRAN přeco jenaki wuslědk poskićuje.
Pokiwy za precizowanje pytanja[žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jenož hłowny mjenowy rum so po standardźe přepytuje. Strony, kotrychž titul wurazy „Wikipedija:“, „Wužiwar:“ abo „Diskusija:“ wobsahuja, so w zakładnym nastajenju njezapřijimaja. Přez "rozšěrjene pytanje" wšak hodźa so tež druhe mjenowe rumy (na př. Wikipedija, Wužiwar, Wobraz abo přisłušne diskusijne strony) přepytać. "Rozšěrjene pytanje" namakaš při kóždym pytanju z tłóčatkom "Pytać" (ale nic při pytanju z tłóčatkom "Nastawk"!) deleka na stronje z pytanskimi wuslědkami.
- Je tež pytanje z booleanskimi operatorami móžno (Pytanje z logiskim zwjazanjom pytanskich hesłow)). Z pomocu słowow AND („a“), OR („abo“) a NOT („nic“) kaž tež ze spinkami móžeš kompleksniše pytanske naprašowanja stajić. Jeli ničo zapodate njeje, je AND standardne nastajenje. Tak poskići na přikład pytanje za "chodojty NOT palenje" wšě strony, kotrež słowo "chodojty" wobsahuja, słowo "palenje" ale nic. Pytanje za "(Horni OR Delni) AND Serbja" poskići wšě strony, kotrež wurazaj "Horni Serbja" abo "Delni Serbja" wobsahuja.
- Regularne wurazy njehodźa so wužić.
- Zastupnej znamješce * a ? smětej so wužić, ale nic na spočatku pytanskeho zapřijeća.
Integracija pytanskeje funkcije do wobhladowaka[žórłowy tekst wobdźěłać]
Su rozdźělne móžnosće, zo by so pytanje Wikipedije do wšelakich wobhladowakow integrowało. Syćowej wobhladowakej Seamonkey a Firefox wužiwatej pytanske tykače (jendźelsce: search plugins), kotrež dowoleja pytanja z pobóčneje lajsty tuteju wobhladowakow přewjesć. Za hornjoserbsku Wikipediju programowy kod tajkeho pytanskeho tykača takle wupada:
" resultListEnd=" " resultItemStart=" " resultItemEnd=" ">
Namakaš dataju z tutym kodom za pytanski tykač za pytanje w hornjoserbskej Wikipediji a dwě foće wobrazowki, kotrrejž jón we wobhladowakomaj Seamonkey a Firefox w akciji pokazujetej, na webowych stronach sorbzilla. Sćehnjena dataja ma sufiks zip. Wupakuj ju potom a kopěruj wobsahowanu dataju wikipedija-hsb.src do podrjadowaka searchplugins w instalaciskim rjadowaku twojeho wobhladowaka. To za Firefox kaž tež za Seamonkey płaći. Šćežka tuž na př. takle wupada: C:\Programme\Firefox\searchplugins\wikipedija-hsb.src. Móžeš nětko z Firefox abo Seamonkey w hornjoserbskej Wikipediji za wurazami pytać, wo kotrychž chceš wjace zhonić. We Firefox so to stawa z pytanskim polom horjeka naprawo a w Seamonkey z pobóčneje lajsty. Kak to wupada, widźiš na přidatymaj fotomaj wobrazowki.
Wikipediju z eksternymi pytawami přepytać[žórłowy tekst wobdźěłać]
W druhich Wikipedijach je móžnosć z eksternej pytawu (na př. Google) direktnje ze strony z pytanskimi wuslědkami pytać, jeli njebu žadyn wotpowědowacy nastawk namakany. Bohužel je powjerch hornjoserbskeje Wikipedije trochu zestarjeny a njeposkićuje tohodla tutu móžnosć. Ale móžeš wězo zwučene pytanje z wokna wobhladowaka wužić, zo by w Interneće pytał.
Alfabetiski indeks a připadny nastawk[žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako cyłkowny přehlad eksistuje Als Gesamtübersicht gibt es den Alfabetiski indeks:
· 0–9 · A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z · Č · Ć · Ě · #321; (Ctrl-click)">Ł · Ń · Ř · Ŕ · Š · Ś · Ž · Ź
Jeli chceš prosće jenož rozhladować, móžeš funkciju Připadny nastawk wužić, kotraž potom nějkajki z tuchwilu 11.400 nastawkow wočini. Namakaš ju na pobóčnej lajsće nalěwo.
Kategorije[žórłowy tekst wobdźěłać]
Tematiske pytanje móže so z pomocu kategorijow stać. Wšě kategorije wutworjene w hornjoserbskej Wikipediji su w alfabetiskim porjedźe na stronje Kategorije nalistowane.


text:
Madama Butterfly
„Madama Butterfly“ jo japańska tragedija w tśich aktow wot Luigi Illica, Giuseppa Giacosa a wosebnje Giacoma Puccini, kotaregož jo komponěrował muziku.
Wopśimjeśe
Role[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Solisty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Cio- Cio- San, pomjenowa Butterfly(młody- dramatiski sopran, teke lyriski koloraturny
sopran)
- Suzuki, swoja słužabnica(mezzosopran, teke dramatiski alt)
- Benjamin Franklin Pinkerton, leutnant mariny zjadnośonych statow(lyriski tenor, teke
młodny ryśaŕ- tenor)
- Sharpless, konsul ze zjadnośonych statow w Nagasakem(charakter- abo lyriski bariton)
- Goro, Nakoda(tenor buffo)
Małe role[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Kate Pinkterton (mezzosopron)
- Wjerch Yamadari (tenor abo bariton)
- Wujk Bonze (charakter- bas)
- Kejžorski komisaŕ (bariton abo bas)
- Stawnik (bas)
- Maś Cio- Cio- Sany (sopran)
- Śota (sopran)
- Śeśenica (sopran)
- Gole (něme)
Chor[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Stawnik, maś Cio- Cio- Sany, śeśenica a śota
- Swojźbne, pśijaśelki a pśijaśele Cio- Cio- Sany a słužabniki
- Jano źeńscyny chor a tenorow
Jadnanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
1. akt[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Terasa pśed dom na gorce pśi Nagasakem. Amerikański leutnant Pinkerton jo najmał dom wot japańskego posrědnika w bliskosći pśistawa. W casu, w kotarejž won jo ze swojej łozu w Nagasakem stacioněrowny, won co se ženi z geishu Butterfly, kotaru jo 15 lět stara. Prědny gosć na swajźbje jo konsul Sharpless. Won warnujo Pinkertona pśed lažkomsylnym jadnanjom, dokulaž won jo słuchał, až Butterfly bjerjo zjadnośenje za wažne. Butterfly pśiźo z pśijaśelkami a ze swjoźbami. Wona jo wjelgin glucna, až možo Sharplessoju wulicowaś, až wona pochada z bogateje familije. Ale nan Cio- Cio- Sany jo musał cyniś „Harakiri“, dokulaž won jo zejgrał bitwu a togodla wona jo musała byś geisha.
2. akt[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
3. akt[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Tworba[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Slězyna[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zawěsće „Madama Butterfly“ jo tworba Puccina, kotarejež tšojenje jo take wěrne, tšasne a bliske realnosći kak žednych swojich operow. Komponist jo se wjelgin za cuzy japański swět zajmował. Skoro 1867 jo se dało rewoluciju, pśez kotarejuž kraj jo był konstitucionelnu monarchiju. Japańska jo něnto chwjała mjazy srjejźo- wěkoskim pśedstajenjom Samurai- kastow a pozdatneju gluku paradiza za Yankee- a to jo historiska slězyna „Japańskeje tragedije“. 1900 jo se dało kus na Broadway, w kotaremž jo se wulicowało njeglucne stawizny wobšuźiwaneje geisha Cio- Cio- San. Pśedstajenje jo pognuło Puccina pisaś operu.
Tekst[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jo se dało pěś wšakich posłownych tekstow mjazy drugimi wot slěźara Japańskeje John Luther a wot francojskego oficěra Pierre Loti (roman „Madame Chrysanthème“). 1901/02 Puccini jo pisał libreto z pomocnikoma Luigi Illica a Giuseppe Giacosa.
Muzika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Charakteristiski za operu jo balansa mjazy skrupuloznosću a cusinosću. Popšawna partitura jo wjelgin jadnora, ale minimalnosć nacerijo rosłamnosć wot „Butterfly“. Typiske eksotiske harmonije za podzajtšnu muziku pśecej kresle wobraz japańskeje krajne a teke pokazuju cuśe wobšuźowanja. Weto Puccini se njewotchyla wot swojogo typiskego parta: slědy cełych tonow, pśewušone tśizuki a kwintowe paralele. Komponist jo se teke na stare japańske ludowe spiwy orientěrował. Wosebnosć jo, až amerikańska narodna hymna zazněwa casy, gaž Pinkerton powěda abo gaž Butterfly groni, až wona ma naźeju na wrośenje leutnanta. Taka tema mocni rozgorjenje pśiglědowaŕa na amerikańskego Pinktertona, dokulaž wona spi z takeju nutśinosć a lubosć k njomu.


text:
niedziela, 6 grudnia 2015
Jo to wěrno, až Serske we Łužycy wót nimskej rěcy podejśpjone su?!
Lube pśijaśele!
Jo to wěrno, až Serske we Łužycy wót nimskej rěcy podejśpjone su?!
Wódajśo, až som źinsa pitśku kritiski k Serskim we Łužycy. Wótergi se myslim, až drugim narodnosćam a Pólakam lažy wěcej na hutšobje, aby Serske we Łužycy a serska mamina rěc dalej žywe byłej ako Serskim samym. Ga glědam na młodych Serskich we Łužycy, padnjo mě do mysli, až božko wóni su wótwisne wót nimskeje rěcy. Bóžko jo tak równo we cełej Łužycy! Z huwześim katolskego źěla we Górnej Łužycy, w drugich źělach Górneje Łužycy ta situacija serbskeje rěcy wjele lěpša ako how we Dolnej Łužycy njejo. Snaź pólska bajka kněza Ignacego Krasickiego pt. „Ptaszki w klatce” („Taški w klětce”) by była dobry heksempel špatneje situacije serskeje rěcy źinsa. Zawěsće młode Serske pitśku hopytaju na serski pisaś a powědaś. Togodla dobry pśikład su how te „Zapalniki”. Toś jich serske źěło jo hobźiwowanja gódne! Bóžko jo jich kradu małko. Snaź dobra ideja jo ten „Witaj Camp” w Małych Bóžemyslach. Toś tam su byli teke pólske źowća z aktualnje zacynjoneje pólsko-serskeje kupki pśi Gymnaziju nr 2 w Goleniowje. Wóni teke mało na serski běžnje pišu a powědaju, ale drugi raz južo njejsu kśěli tam pśiś. Wóni su gronili, až bóžko njejo tam žedna serska atmosfera mjazy młodymi luźimi.
Teke młode serske zapalniki abo procowarje wjele we swójch jsach wšědny źěń na serski njehugótuju, dokulaž wětšyna serskich luźi groni a rozmějo jano nimski. Weto te kótarež mógu pór słow na serski njekśě serski ako swóju rěc hužywaś, z takim wóni su podejśpjone wót nimskeje rěcy. Škóda, až wóni majucy tak rownu móžnosć ako how njekśě wjele na serski pisaś, ale cakaju co a kak druge budu pisaś. Snaź derje by było, aby młode Serske how njeglědajucy na zmólki, a teke gaž wjele zmólkow gótuju, pitśku wót swójogo serskego źěła, swojeje jsy a jeju serskosći pisali. Stare serske luźe wjasele se na serske namše a druge góźby, ale lěc wóni doma ze swójimi synsynami abo źowcami wjele na serski powědaju, wěste njejo. Se wě, až wětšyna starych Serskich serski pisaś njamožo, lěcrownož wóni mógu běžnje na serski pówědaś. Ja tym młodym Serskim wjeligin se źiwam, až wóni su huzwolili nimsku rěc a podejśpjenje wót njeje. Weto pitśku serstwa móžno dolabowaś/ dožywiś pśi góźbje swěźenjow a namšow, ale wšednje tak njejo. Cogodla? Njejsu te młode Serske gjarde na swóju rěc?! Snaź Serske we Łužycy su wót něcogo podejśpjone, abo?!
Mě se zdajo, až dobry pśikład, kak móžo w pšawym Serskim kraju byś, jo zemja katolskich Serbow we Górnej Łužycy. Weto njeźo how wó to, až wóni lěpše su. Źo jano wó to, až tam cujoš se ako we Serbskem/ Serskem kraju.
Móžo-li tak we Dolnej Łužycy a Błótach byś?! Njamogu rozměś, cogodla z móžnosćami a pomocu Domowiny bóžko tak kradu mało serskeje mamineje rěcy w młoźińskich serskich kupkach jo. Móžo-li ta serska rěc mimo swěźenjow, ale wšednje fukcjonerowaś? Jo to powědanje a rozgrono na serski někaka nuza za młodych Serskich? Móžno, až ja how głuposći pišom, dokulaž njejsom dłujko, južo jadno lěto, we Łužycy był. Snaź ja se molim?
Cakam na Waše wótegrona.
Póstrowy!
Tomasz Olgierd Major
Subskrybuj: Komentarze do posta (Atom)


text:
Gniŏzdo Dangi je w Czyszkach, wiejskij gminie 6 km na połedniy ôd Koźlŏ.
Podziwej se sam: Czyszki na karcie Ślōnska.
Dejcie pozōr! Ôficjalné urzyndowé polské miōno Czyszek brzmi Cisek, i tak nasza wieś je ôznaczōnŏ na kartach i na drōgowych tabulach.
Jak dojechać do Czyszek?
- z Katowic (66 km) – po autobanie A4 do Glywic, potym sjechać na drōgã krajowõ 408 ku Kandzierzinu. W Biyrawie skrańcić na Czyszki.
- z Rybnika (41 km) – drōgōm krajowōm 425 bez Rudy, Kuźniã Raciborskõ, Solarniã do Biyrawy, tukej w lewo na Czyszki.
- z Ôpolŏ (58 km) – drōgōm krajowōm 45 ku Raciborzu, bez Krapkowice, Ryńskõ Wieś do Krzōnowic (òficjalne polske miōno: Długomiłowice), tukej w lewo do Sukowic, w Sukowicach w lewo na Czyszki.
- z Raciborza (27 km) – drōgōm krajowōm 45 ku Ôpolu, bez Polskõ Cerekiew do Zakrzowa, tukej w prawo bez Sukowice do Czyszek.
- z Cieszyna (87 km) – bez Czeski Cieszyn, Karwinã, Bogumin, Racibōrz.
Ci, co jadōm ôd Wrŏcławia autobanōm A4, powinni sjechać wele Krapkowic na drōgã krajowõ 45 na Racibōrz.
Jak nŏs znejś w Czyszkach?
Nŏczańści spotykōmy se przi kaczmie/barze Garden Cafe (Nadodrze 10). Kaczma-bar Garden Cafe leżi przi głowni drōdze 200 metrōw ôd czyszeckigo kościoła ku Koźlu. Jeji gospodŏrzã a naszim czowiekã na miejscu je nasz kasyrz Alojz Ketzler.
Stōnd wiedzie bez łōnkã małi chodniczek ku statku na Kotlinach – samotnégo gospodarstwa, co jy już widać z daleka. Tam – 200 metrōw ôd Ôdry – je gniŏzdo Dangi, i tam przeprowadzōmy naszé zgrōmadzynia.
Podziwej se sam: Gniŏzdo Dangi w Czyszkach na wiynkszi karcie. Na ti karcie sōm ôznaczōné modrymi/światłymi szpyndlikami miejsca, co sōm swiōnzané z Dangōm. Nakliknij na nié, a dowiysz se wiynci. Jak chcesz ôbjōńć na karcie wiyknszõ ôkolicã, to naciś knefel [-] (minus).
g


text:
Tyrrenske mórjo
Tyrrenske mórjo jo źěl Srjejźnego mórja pśi pódzajtšnem brjoze Apenninskeje połkupy, kótara jo wótźělujo wót Jadrańskego mórja.
Na pódzajtšu a dłujkem zajtšu granicujo Tyrrenske mórjo z italskeju twardeju zemju, na pódpołdnju z italskeju kupu Siciliska a na pódwjacorje z italskeju kupu Sardiniska a z francojskeju kupu Korsika. Na pódpołdnju jo pśez Messinsku wuscynu zwězane z Ioniskim mórjom a na pódpołnocu jo zwězane z Ligurskim mórjom.
Tyrrenske mórjo ma maksimalnu dłymokosć wót 3840 metrow a płoń wót 231 000 kwadratnych kilometrow.


text:
Urzyndowo godka
Godka urzyndowo – godka, kero erbła uńikatowy status prawny na teryńe państwa abo jygo tajle. Nojczyńśćij je to godka kero je używano we strukturach legislacyjnych l.b. we parlamyńće. We wjynkszośći państw godka lebo godki urzyndowe sům uokreślůne we kůnstytucyje abo inkszych urzyndowych papjůrach. Ńykere państwa ńy majům wcale uokreślůnyj godki urzyndowyj, l.b. Szwecyjo, Wjelgo Brytańijo a USA. Inksze majům pora godek urzyndowych we cołkim państwje, abo ńykere majům status urzyndowy ino we jygo tajle. Ślůnsko godka ńikaj ńy mo statusu godki urzyndowyj.