text:
Pore opowiadań o hań downych zwykach i o tym, jako ludzie kiejsi balandrowali...
Moji downe wilije
Zakiyl eszcze żyli moji starzicy, kierzi s nami gospodarzili na chałupie za miastym, każdo wilija Godnich Świónt była dlo nas pamiyntnym dniym w roku. Joch była wtynczas dzieckiym, alech tyn dziyń godnie przeżywała. Nasza chałupa była pełno życio, roboty i fórt kogosi w rodzinie przibywało, abo i ubywało. Pamiyntóm ty mroźne zimy i wielkucne śniegi. Od naszej chałupy ku ceście musiało sie odsypować śniyg łopaciskami, coby my nie wpadali w zomiynty. Uż przed wilijóm nasza chałupa była do jmyntu wysprzóntano. Drzewiane meble, dwiyrze i dłażki były do czysta wydrzite kartaczami. W oknach wisiały biołe, wyskróbióne gardiny, a wszyndzi wóniało pieczónym ciastym i żywicznym smrekiym, co go nasz Tatulek s pola przismyczyli i postawili w krziżoku we wielkij izbie, kany my wieczerzali. Strómek my szumnie ustroili banieczkami, barewnymi lańcuchami, światełkami i rachetlami. Mamulka zajś na rosłożónym w izbie stole, przikrytym biołym wybiglowanym serwetym, położyła świycznik, kole niego zajś opłatki, miód i orzechy. Na stole w koszyczku leżały też dycki nejlepsze czyrwióne jabuszka s naszej zogrody. Na wieczerze my dycki jodali rybióm polywke i smażónego karpa s jarzinowym sałotym. Bywały też kompoty s pieczek, sztrucle i kołocz s tejym. Kiej moja Stareczka, pieknie obleczóno do nowych szot i wyczepióno, prziniósła i położyła na stole Biblije, Dómbrówke i kancynoły na śpiywani, to my wiedzieli, że uż je wszycko narychtowane, coby siadać ku wieczerzi. To znaczyło, że krowy były uż wydojóne, mlyko było ocedzóne do warzynio i do schłódzynio w glinianych śmietnikach. Wieczerza przi zapolónych świyczkach sie zaczynała dycki głośnym rzykaniym naszego Starzika, kiery też czytoł nóm wersy s Biblije o narodzyniu Pana Jezusa w Betlejem. Nasze śpiywani kolynd i pieśniczek godowych s kancynoła zaczynała dycki naszo Stareczka radosnóm pieśniczkóm: Czas radości, wesołości nastał światu temu. Potym my sie łómali opłatkym i jedyn drugimu my skłodali życzynia. Po wieczerzi zajś nasz Tatulek ze Starzikym obabulili sie w gunioki i baranice, i dycki szli do chlywa i szopki s opłatkym ku krowiczkóm i gowiydzi, coby też i bydlóntka wiedziały, że sóm Gody. My, dziecka też dycki były na to ciekawe, ale Mama i Starzikowie nie chcieli nas tam puszczać, bo, jak pamiyntóm, na polu było dycki pełno śniega. Był też aji mróz, a s chałupy do chlywa był kónszczek cesty, a też godnio chwila mijała, nim sie Tatulkowie wracali spadki do izby, nieros i we fujawicy. Tu zajś, w przestrónnej i ciepłej izbie, czakały na nas narychtowane pod strómkym podarki, bawidełka, a potym nejlepsze, bo moc ciekawe ksiónżeczki, o kierych sie od downa yny słyszało. Czasy sie smiyniły przeogrómnie. Tamci ludzie sie potracili i poumiyrali. Tej starej chałupy, kiero była naszym gniozdym, też uż dzisio ni ma, ale po tych downych naszych wilijach zustały nóm nejmilsze i serdeczne spóminki.
Jako my hań downij ochodzili Gody
W grudniu my sie dycki rychtowali na Gody. Nejprzód było Świyntej Barbary, potym Mikołoj, Paniynki Maryji, każdy dziyń my chodzili na roraty, aż do Wilije. Potym były Gody Świyntego Sczepóna i Świyntego Jóna. We Wilije w każdej chałupie było wiesioło i kupa rejwachu, bo każdy cosi robiuł. Baby i dziołuchy piykły kołocze, wszecko ukludzały i robiły porzóndek. Rychtowały tez wieczerze. S każdego jedzynio musiało być po kapce, co sie przes cały rok na polu urodziło. Na stół sie dowało polywke s grochu, bryje s chlebym, kapuste ze ziymiokami, kasze s masłym i s miodym, abo krupice, opłatki s miodym, kapołke ze ziymiokami, jabka, orzechy, kołocze i cosi ku zapiciu, coby w karku nie szkrobało. Psy, kocury, kónie, dostowały we Wilije cosi lepszego do sjedzynio. Jak sie uż zećmiło, to sie siadowało ku stole. Wszyjscy w chałupie musieli siednónć – dziecka, służba, dziywki i pachołki. Kiery prziszoł ku stole nieskoro, tego móg Pón Bóczek pokorać i całe Gody, abo cały rok sie mu nie darziło. Przed jedzynim, wszecy, wiela ich było klynkali i rzykali „Ojczy Nasz…”, „Wierzym…”, a „Anioł Pański…”. Gazda dycki zaczynoł, a potym wszyjscy za nim na głos, wiela ich było. Po rzykaniu, wszyjscy siedli za stołym, na kierym uż był obrus. Tyn obrus był na stole przes całe Gody, nic sie ś niego nie strzepowało. Potym po Godach sie go brało i wszecki okruszki sie suło pod strómki w zogrodzie, coby lepszy rodziły na rok. Każdymu sie dowało jabka, trzeja było jabko roskroć, a jak było chrobacze to znaczyło, że tyn, co go roskroł bydzie nimocny, jak było zgniłe to znaczyło śmierć. S orzechami też tak było, jak był kiery chrobaczy – to znaczyło chorobe, a jak prózny to śmierć. Dziołuchy na wydaniu, jak roskroły jabko to wylazowały na pole i dziwały sie, esi ni ma po blisku jakigo chłopa. Jakby jakigo uwidziały, to tak jak sie mianowoł, tak sie bydzie mianowoł jejich galan. Podle tego wiedziały aji czym bydzie. Miyńsze dziecka loły ołów i ciepały starymi bótkami. Jak sie bótek obróciuł szpicym ku dwiyrzóm, to znaczyło, że to dziecko póndzie do roku do świata. Esi sie prziszwyndoł we Wilije do kokosi żebrok, to dostoł wszecko tak, jako i inksi aji spani w legierze. Jak baby piykły kołocze, a ukludzały wszecko w chałupie, to nie szło ś nimi ani przerzóndzić. Chłopi we Wilije mieli yny jednóm robote – narychtowaćdrzewa do pieca, a potym sie kansik stracić, coby nie zawadzać. Tóż se możecie pomyśleć, że sie dóma moc nie pokazowali, hned rano narychtowali drzewa, a nie czakali coby jich baby przeganiały. Wytracili sie s chałupy, bes śniodanio, prosto do aryndy. Na wilije dycki był wielki post, ani dziecka nie śmiały jejść, a za to jim obiecywali, że widzóm złotego babućka. Aryndator naloł wilijowego sztamperla i eszcze cosi ku tymu, ale chłopi se dowali pozór, coby prziść przed wieczerzóm ku chałupie. Stało sie też kiejsi, że baji kierysi chłop prziszoł do chałupy, jako złoty babuciek, ale ni ma sie co dziwić – cały dziyń o głodzie, chytnie sie jednóm półke, a potym drugóm, a na głodno to je eszcze silniejsze. Dziecka szły rano do przocieli, wszyjscy robili se ś nich błozna i posyłali ich po suche ryby. Przociele sie śmioli, ale dowali dzieckóm miasto ryb jakisi dobroci – suszone śliwki, abo pieczoki. Przes dziyń dziecka stawiały strómek, a hań downij nie było strómków yny gałónzke smreka powieszóne u powału. Piyrszy strómek na dziedzinie stawiały i Strojiły dziecka s całej dziedziny, a starzi sie szli na niego podziwać. Po Wiliji zajś sie rzykało, a potym wszecy szli spać, bo o pół sztwortej rano trzeja było stować i ijść na jutrznie. Na jutrzni śpiywali śpiywocy, a grali muzykancio. Wachtorz trómbiuł na rogu, a śpiywoł: „Wybiła dwanosto godzina, chwol każdy duch Gospodzina.” Kojściół był cały oświetlóny, śpiywali, grali na bymbnach i wszyjscy byli obleczóni od świynta. Na jutrzni było przeszumnie, starzi i młodzi sie nieros pobeczeli, potym eszcze długo ludzie wyrzóndzali na dziedzinie, jako było na jutrzni. Po jutrzni starzi zustali w kojściele na drugij mszy, a młodzi szli do chałupy na śniodani, a o dziesióntej szli zajś na wielkóm. Po Wielkij i po obiedzie było klynkani i rzykani, a potym sie szło do chałupy, bo w tyn dziyń sie nie balandrowało i aji wszecki aryndy były pozawiyrane. Na drugi dziyń na Świyntego Szczepóna, dziecka i starzi chodzili ze szczyńsciym, a przi tymu aji kolyndowali. Za to Kolyndowali dycki cosi dostowali – poczynstne, sztamper warzónki, kołocz, abo jakisi ciastka. Śpiywali se tak:
1. Winszujym Wóm na Szczepóna, na Jóna, młodziyńczy dziyń,
dej Wóm Pón Bóg dobry dziyń.
2. Winszujym Wóm piekne Gody, cobyjście nie pili piwa ani wody,
yny same wino, coby sie Wóm na polu rodziło:
pszyniczka, jarka, jynczmiyń, poganka, ziymioki, reż, kapusta też.
3. Za tyn mój winszunek dejcie kónszczek babucia,
coby sie moja duszyczka, s waszóm dostała do nieba.
Nieskorzi wieczór sie dycki chodziło śpiywać. Dziecka i starzi śpiywali pod oknami kolyndy.
Jako my sie rychtowali na Wilije
Na piekne to były kiejsi Gody i Wilija. Wiycie, jak sie uż też ta zima sbliżała, to my jako dziecka ni mógli sie tych godów doczkać, a nejbarży Wilije. A zima przichodziła dojść wczas. Pamiyntóm, jak żech była takóm dziołuszkóm, jako baji wy, to uż aji w listopadzie, abo na poczóntku grudnia nawaliło śniega po kolana. Mrozy czasym chyciły taki, że aji móg se człowiek uszy abo nos odmrozić, jak se ich dobrze nie obabuloł. Pore dni przed Wilijóm sie dycki zabijało babucia, bo na Gody musiały być jelita i wieprzowina na obiod. Przi zabijaczce było też uciechy aż hej. Człowiek był ciekawy wszyjstkigo, jako tyn masorz tego kormika guszył i zarżinoł, a potym oporzóndzoł, jako bachora szlamowoł, płókoł, coby były czyste strzewa na jelita. W jednym garcu sie warziła kasza, a w drugim pluca, serce, nyrki i inksze miynsa. Potym sie to mleło, miyszało pospołu s kaszóm i krwióm s tej świnie i to sie nazywało gardawa. Tóm gardawóm sie filowało ty strzewa i tak sie robiło jelita. Choć roboty przi tym było co niemiara, a babraniny też moc, strasznie my radzi w tym pómogali a czasym my aji zawadzali, ale dlo dziecek to było cosikej nowego, bo sie to roz w roku yny robiło. A przi tym pojadło sie też dobrze. Potym sie miynso i szpyrki zasoliło na korycie, a po Nowym Roku sie wyndziło, coby zajś były szónki na Wielkanoc. Jak uż tak było ze dwa dni przed Wilijóm, Tatulek kupowali we folwarku karpy s pogórskich stawów. Ryby dzierżało sie aż do Wilije we wodzie, w laworze, coby sie eszcze s tego glónu stawowego wypłókały. Rano we Wilije Tacik ryby zabiuł, a Mamulka wypitwała i pokroła na koński do smażynio. Pore dni przed Wilijóm Tatulek przyniyśli też s lasa strómek, nejczynści smreczek, abo jedliczke. Ale jakby go gojny chyciuł s jedliczkóm, to by sztrof zapłacił, bo jedle sie nie śmiało ścinać. We Wilije, do połednia, jak Mamulka warziła ty rostomajte jedzynia na wieczerze, dziołuchy stroiły goiczek. To była dlo nas radość. Na strómku sie wieszało rostomajte świycónce bańki, gwiozdki, bómbóny w kolorowych papiórkach i złotkach, lańcuszki, włosy annielski. Wieszali my aji pierniczki, co Mama w trómbie napiykła, taki fajne ze zozworym, orzechy włoski, jabka, a na kóniec zapinało sie na gałónzki żabki ze świyczkami. Lampek elektrycznych, takich jako to dzisio, wtedy eszcze nie było, ani elektryki nie było, a ludzie świycili petryolkami i świyczkami.
O jednej Wiliji i starym zwyku
A było to tak. Była Wilija rano, ale dziyń stanył jakisi straszny, gorszy jako wczora. Fujawica waryjowała, śniyg s wiatrym sie cis przes szpary aż do siyni popod dwiyrze. Mama chodzili, poglóndali przes okno, a yny narzykali, jakóż tam ijść, jakóż w taki czas kozać kómu ijść. Na kóniec cosi se rosmyśleli, zawołali mie i prawióm: – Na oblycz sie, dziywcze, dobrze, bo jakosi nie widać żodnej poprawy na polu, a zaniyś ciotce Zuzce pore jelit i kónszczyczek szpyrki s wczorajszej zabijaczki. Óni nie zabili, a każdymu je zocne, jak cosi mało wiela dostanie, dyć swojigo ni mo. We mnie sie cosi zbuntowało i prawiym: – Jo? Dycki jo? Co nejgorsze, to jo! Dyć je eszcze Zosia, Jewka, Jónek... A Mama: – Na nie byłoby cie gańba, jakby młodsi w taki szpatny czas szli a ty byjś była dóma? Rozmyśliłach se to, bo aspóń żech nie musiała myć garców rostomajtych masnych i przigorzanych, a nigdych tego rada nie robiła. Oblykłach se, coch yny miała nejcieplejszego. Na głowe szatke, a Mama mi jeszcze dali swój czorny kocek wełniany. Skrziżowali na piersiach i zawiónzali na plecach na wynzeł. Było mi wtynczas dwanost roków. Napakowali do taszki, co przed tym umyślili, i szłach. Nie zapómnym do śmierci tego chodnika. Uż zaros po poru krokach porwoł mi wiater szatke, isto mało ścióngniónóm. Ledwoch jóm dopadła, porzóndnie zawiónzała pod brodóm i chcym srobić jaki krok – nie lza. Wiater sie do mnie oprzuł s przodku i ani kroku do przodku. Przi tym prały mi prosto do gymby taki tumany śniega, że ani tchu nie lza było dopajść. Na chwilinke przestało. Wziynach sie s miejsca i idym. Uszłach pore kroków, naros sie cosi przedy mnóm zakrynciło, buchło do mnie i uż leżym. Stanym s biydóm, przed nogami w jednej chwili urosła kupa śniega i ani przekroczyć. Wyzolano po pas, uszłach kónszczyczek, umotano, utropióno, że strach. Taszka mi coros bardzy ciónżyła, a tu ani połówka cesty. Och, mój ty smutku, jakóż jo też tam dóńdym? Ale myślym se – Mama muszóm cosi na wieczerze narychtować, nie byłoby dobre, dyby byli szli. Dziecka młodsze ody mnie byłby isto wiater posbiyroł, a tak przidym do ciotki, przyniesym jelit, ciotka sie uraduje, narychtuje mi ciepłego teju, na chwile posiedzym i pujdym spatki. Beje uż potym pryndzyj Wilija. Fujawica sie piekliła dali. Szłach coroz pumalij, nogi coros ciynżejsze, taszke przekłodóm s rynki do rynki, naros sie mi zachciało spoczónć. Ale kaj se siednóć? Ech, ni ma kany. Muszym ijść dali, gdo wiy, jak dłógo uż idym. Uż nic nie wiym. Na ceście żywego ducha, yny jakisi wyci dokoła. Mój Boże, jak też to wilki... Strach mie poderwoł na nogi, przibyło mi naros siły, pokroczyłach pore kroków kapke warciejszy, ale chałupy, w kierej ciotka mieszkała, nie widać. Zećmiło sie, isto przidzie wiynkszo fujawica. Byłoby trzeja dobiyc, niż mie dopadnie. A tu cosi yny wyje. Wyje przedy mnóm, za mnóm, kole mnie... Naroz sie mi spómniało, że to sie snoci djobli żynióm... Kapke sie mi srobiło wiesielszy, użech wolała, niech by aji djobli, yny coby ni wilki. Na wszystki stróny cosi hóczy, jynczy, płacze, zwóni, gwiżdże. Ni ma isto na świecie głosu, kierego by w tej śniegowej sumeryji nie było słychać. Co tu moc prawić. Tyn chodnik, co by normalnie trwoł pół godziny, żech przeszła ze strasznóm biydóm za dwie godziny. Stanym przed dwiyrzami, uż w duchu widzym, jak sie ciotka ogrómnie uraduje, jak uśmiychnióno dewrze taszke, a potym jak bydzie dziynkować i tak dali. Zaklupkóm na dwiyrze – nic. Zaburzym, gdosi otwiyro, a jo sie jako śniegulok wtoczym ledwo żywo do siyni. Ciotka i wszycki sztyry jeji dziecka kole mnie. Naros sie mi spómniało, że móm taszke z jelitami. Ale kaj je taszka? Straszniech sie zlynkła, że gdo wiy, kanych taszke posbyła. Wystynkała żech yny, że ni móm taszki. Ale ciotka jóm zaros naszła za dwiyrzami, jakoch jóm położyła, jagech burziła do dwiyrzi. Spod mi ze serca taki ciynżor, że zaros sie mi zachciało choć na chwile siednyć. Potym prawiym ciotce, jako mi Mamulka kozali powiedzieć, żech im prziniósła na Wilije pore jelit ze zabijaczki, coby cosi mieli na świynta, ale zdziwiło mnie, że zamiast uśmiychu i dziynkowanio – ciotka płacze i płacze. Słowa ni może wymówić, przicisko mie ku sobie, a jeji lzy sie kulajóm jako groch po moji hacce. Strasznie sie mi srobiło gupie, bo tak chciałach narobić radojści, a tu yny lzy. Nie było ani ciepłego teju, ani uśmiychu, ani dziynkowanio. Ciotka mie eszcze uściskała na chodnik, nic nie prawiła, yny płakała. S ciynżkim sercym żech sie wracała do chałupy. Taszka była lechciejszo, ale cosi mi ciónżyło gorzi, niż bych kamiynie miała w postrzodku. Dyby to było terazy, to bych sie spytała, czymu tela płaczu, ale jako taki dziywczacko głupi eszcze, ni miałach tela opowogi, cobych s ciotkóm słósznie przerzóndziła. Całóm Wilije uż do wieczora było mi jakosi miersko. Nasi se myśleli, żech sie przeziómbiła, dych szła w takóm pogode, ale to nie było to. Jako dycki we Wilije nejwiyncyj roboty mieli Mamulka, tak, że sie ani moc nie dowiadowali, co a jako było. Spytali sie yny, co tam prawili, a jo prawiła, że nic. Potym za chwile sie pytóm Mamy, czy nie wiedzóm, czymu ciotka płakała. A Mama prawiła – a gdóż tam wiy, co mo za mierziónczke – i na tym sie skóńczyło. Ale ni dlo mnie. Ni mógłach przestać o tym myśleć. Co żech srobiła? Coch takigo srobiła, że było trzeba płakać? Czymu ciotka, kieróm żech miała dycki nejraczy, nic nie prawiła? A ty lzy. Ty lzy hrube, co sie hónym kulały po mojim kocku s ciotczynych oczy. Pónbóczku świynty, coch jo też srobiła? Była wieczerza, na kieróm my sie calutki rok radowali, moji siostry i brat byli szczynśliwi, bo my aji strómek mieli, na stole było co my nejraczy jedli, i miód, i jabka, i orzechi, co Tata nasbiyroł po lesie, a mie było smutno i źle. Minył jakisi czas, jo pomalutku przestowała myśleć o tej Wiliji, o strasznej śnieżycy, o strachu s wilków. Pore razy nas ta ciotka nawszczywiła, cosi tam s Mamulkóm dudorziły, ale nigdy żech ni miała opowogi sie spytać o tym, co mie tak dłógo tropiło. Jeji dziecka i my bawilimy sie do kupy, a óny jako baby miały dycki dojść rzeczy. Minyło pore roków. Ros sie zdarziło, że ta ciotka prziszła do nas a Mamulki dóma nie było. Była to strasznie dziwno ciotka. Miała rada wszyjstko, co je piekne, kwiotka, robiła piekne rynczne roboty, pieknie malowała, miała rada zwiyrzynta, ptoszki, umiała pieknie wyrzóndzać, pisała jakisi pamiyntnik, skłodała aji wiersze. Siadła na stołku, wytchnyła se i chciała spoczónć. Jo sie w sobie jakosi zebrała, dy my były same, i prawiym: – Terazy mi, Cioteczko, powiydz, czymujś wtynczas tak strasznie płakała, wiysz, w te Wilije. Pamiyntała! Toż, posłóchej, prawi. To był mój straszny dziyń. Uż całóm noc żech ni mógła spać, bo za jedno Adam nie prziszoł do chałupy. Kansik chodziuł za robotóm, a nie prziszoł na noc. Jak sie zaczło besroboci, to ón jedyn z piyrszych wylecioł s roboty, tóż chodziuł od Magi do Jagi, esi go kany gdo nie wprawi, ale na darmo. Zarobić nie było raziunko kany. Prziszoł we Wilije ku wieczoru bes wszyjstkigo. A za drugi ni mielimy nic, ale to ganc nic do jedzynio. Przedstow se, że nie było dóma ani halyrziczka, ani kónszczulka chleba, ani mónki, ani masła, ani cukru, nó nic. Ani ziymnioków my ni mieli. Nie chciałach eszcze we wilije kansik pojczować, była mie gańba ijść na chałupy, a zdało sie mi, że przeca te biyde jakosi przemogymy. Nie przemógli my, bo zarobić nie było kany. Ranoch stanyła i rosmyślóm, co powiedzieć dzieckóm, że takóm mómy Wilije. Chodzym od okna ku oknu, czakóm, esi chłop nie prziniesie choć pore korón, bo cosi by eszcze kupiuł, ale darmo. Rosmyślóm, co srobić. Na płacz sie mi uż od rana sbiyrało, dziecka widziały, że móm lzy w oczach, tóż też popłakowały po kóntach. Naros sie mi zdało, że nejlepszy by było ze wszyckim skóńczyć. Taki grzyszne myśli mie nachodziły, że ich dzisio ani wypowiedzieć ni mogym. Przedstawiłach se, jako indzi po chałupach rychtuje sie na wieczerze, a jo od wczora nie dała dzieckóm nic do gymby. Co im powiedzieć? Czego sie uchycić? Co robić? Wtedyś prziszła ty, s tymi jelitami. Nie byłach w stanie wymówić ani słowa, yny, wiysz... A wyjście isto nic nie wiedzieli o tym, że u nas sie jodło skóńczyło, że ni ma wyglyndu na jutro, że straszno biyda nad nami rosczapiyrziła pazury. Wyjście wtynczas, starym zwykiym, posłali nóm kapke s tego, cojście mieli, jako sie to dycki przed Wilijóm, abo aji we Wilije robowało, a to mie uratowało isto od strasznego kroku. Pamiyntóm, było to kansik kole połednia. Ale co potym? Kole sztwortej na polu ucichło, przestało fujać śniegiym i do chałupy gdosi burzi. To od Stebla, też starym zwyczajym, przinióśli nóm cały świyżo upieczóny pecynek chleba i szwarny paczek pieczek. Za chwile od Nogi prziniyśli syra i masła, a potym eszcze od Bartosza szklóneczke miodu i cały kołocz s powidłami. Jaki też to były piekne ty stare zwyki. Esi bedym żyć, a bydym kiej mieć, co inksi ni majóm, dyciutki sie bydym we Wilije ze wszyjstkimi dzielić. I eszcze ros sie ciotka Zuzka strasznie rospłakała. Płakałach wros s nióm, ale uż mie przestała mierzieć tamta Wilija.
Wilija pod lasym
Staro Jewka zozdrzila do okna. Śniyg fórt fujo, kole chałupy sie sbiyrajóm wielkucne zomiynty. Strómy w zogródce bieluśki, a krzoków rybiźli ganc nie widać. Chodniczek do dziedziny zasuty. Jewce sie zdo, że sama na ostatek żyje na tym świecie. W zimie sie rychli robi ćma, a gor jak je tako szudera. Jewka sie ani nie obezdrziła a trzeja było rożygać petryolke. Wziyna kónsek trzoski, zapolila jóm pod blachóm, schynyła celinder, zapoliła knut i niechała lampe na stole. Zima nióm dyrbała, tóż zapiyna hónym knefle przi jakli i chynyła na pleca strokatóm hacke. Podziwała sie na spadek do okna, coby aspóń mały janiczek w jaki chałupie pod gróniczkym zaświyciuł. Nale psińco. Za oknym czorno a śniyg fórt suje i suje... Roki żynóm wartko jedyn za drugim bez opamiyntanio. Jewka downo prziwykła na to, że ni ma do kogo przerzóndzić. Na swoji roki je fórt gibko, porobi kole siebie i szmatle sie po chałupie. Poukludzo capart, na obiod uwarzi bulczónke, abo ficuje kopytka. Dzisio je Wilija, nie lza nic robić i wieczór sie strasznucnie cióngnie, a w izbie tak otympnie. Przociele jóm pytali, coby prziszła do nich na wieczerze, prawili „bodej bydziecie sami”. Nale Jewka już tako je, nie chce robić żodnymu utropy i dopalować, dyć tela roków je sama, na to przeca prziwykła. Pumalutku siadła za stołym, pogładziła wyszkróbiónóm i wybiglowanóm biołóm serwete i rosglóndła sie po izbie. Co wieczór posłócho tóm samóm muzyke – ogiyń trzasko pod blachóm, godziny, co wiszóm na modrej ścianie, co na ni sóm strzybne kwiotka, cicho żynóm naprzód, za oknym wiater ruszo gałynzióm i brzinko o szybe. W te Wilije sie Jewce zdo, że je barży samotno niż w inksze dni. Dycki se nóndzie jakómsik robote, tóż ani ni mo czasu, coby rosmyślać. A dzisio szolónto sie s jednego kónta do drugigo. Dziwo sie do zdrzadła, poprawio szury kragiel i strzybne hornodle we włosach, dyć sóm przeca Gody. Rosglóndo sie po kuchyni. Na ścianie wisi obrozek, co go hań downij Mamulka na odpuście kupili i teschno sie ji robi za Ojcami. Siadła na sztokerle koło pieca i spómino, jako kiedysi strojili s siostrami goiczek, a Mamulka piykli kołocze i ciastka. Dziwo sie na prózne stołki i rozmyślo, jako hań downi było wiesioło. Wieczerzali pospołu, śpiywali kolyndy i szli do kojścioła. Wóniało ciepłymi ciastkami, jedliczkóm, co jóm Ojciec dycki s lasa przismyczuł i świyczkami, co sie jich moc rożygało na goiczku. Jewka niechała ty spóminki, bo kocur skoczuł s pieca na deliny i zaczón sie łochlić kole jejich nóg. Prziniósła mu ze szpajski kónsek szpyrki i ciepła ku kredynsce. Zeżroł to ros dwa i fórt mu było mało. Podrobiła mu okrajek s kołocza i naloła mlyka s glinioka. Pumalutku sie zgibała, ba rewma jóm targała i cosi fórt pichało w krziżu. Zakiyl kocur jod, ciepła kapke chebzio pod blache, coby ganc nie wygasło i zaparzila se w gorczku zielin na krzipote. Podziwała sie na godziny – dziepro trzi sztwierci na siedym. Prziniósła buchte, pore jabłek i orzechów, potym na ostatku łopłatki i miód. Rożnyła świyczke i zaczyna śpiywać s kancynoła „Chwała Tobie, Boże miły, żeś nam pożywienie dał”. Głos starej Jewki sie skyrs tych spóminek załómoł i nie lza ji było samej cióngnóć nuty. Porzygała i chyciła sie jedzynio. Uż pore roków nic nie warziła na Wilije. Dyć kiery by to jod a ónej samej starczy tela co ptoszkowi. Eszcze ros sie podziwała do okna. Śniyg przeca przestoł suć a na niebie Jewka uwidziała złote gwiozdki. Całe wielucne niebo sie blyszczy, jakby go kiery ustrojuł na świynta. Za oknym cicho i ćma, kaj sie podziwosz, ale Jewce sie tak lekczy zrobiło na duszy, bo sie ji zdało, że to ozłocóne niebo dostała od Pónbóczka pod goiczek.
Waldusiowo Wilija
Moc my sie radowali s naszego psa Waldigo, kierego my dostali od naszej potki Machejki. Pies był wielki, szumny, umioł sie nóm przilizować w chałupie, a taki s niego był dobry wachtorz, bo szczekoł i góniuł po zogrodzie, tak że wszyjscy sie go boli. Jo zajś musiała dować na niego pozór, coby przez płot nie przeskoczuł i nie srobiuł jaki breweryje, bo i to prugowoł uż robić, a my musieli Karłowi za zaduszónóm i zagryziónóm kaczke zapłacić. Zbliżały sie Godni Świynta i chłopek mój przismyczył do chałupy żywe karpy, a że Wilija miała być jutro, tóż sie hónym wzión za zbijani ryb, a jo ich oprawiała, szkrobała, czyściła i dzieliła, coby były narychtowane na jutro na smażyni. Jakech tego nejwiynkszego karpa przerznyła, postrzodek wyciepała, łebek mu opajtała, potym go pieknie wypłókała i podzieliła na zwónki, zazwóniuł w izbie telefón. Zwóniła moja przociołka. Joch sie uradowała, że aspóń kapke pofulómy, bo jak telefóny terazy tak mocka podrożały, muszym szporować. Czasym mnie biere mankulija za tym telefónicznym fulanim, tóż my se terazy kapke ulżyły. Położyłach słóchawke na widliczkach, idym do kuchynie, na stole leży przewrócóno prózno miska, a tyn lucyper pies dożyro na dłażce uż ostatni kónszczyczek karpa. Ni mógłach uwierzić, że nic nie zustawił, ani jednej łości, ani s głowy oczka. Wszecko zeszrótowoł i eszcze sie beskuryja oblizowoł. Ani sie mie nie poboł, ale sie eszcze ku mnie przigiboł i łasiuł sie ku mie. Coch miała ś nim robić, dyć ani nic nie namarasiuł w kuchyni, dłażke wylizoł, bo sie mu przeca tej Wilijówki tak chciało uż dzisio.
Moc krawalu skyrs Mikołaji
Hań downi sie dziecka boły Mikołoja, że hruza kandy. Ponikiery mo co spóminać na stare roki, jako kiedysi trzóns portkami ze strachu. Dzisio uż ni ma tela srandy skwóli Mikołaji. Spóminóm se jako my jednego roku siedzieli do kupy w kuchyni. Żodyn nie zabył o Mikołajach i mieli my strachu pełne galaty. Fórt żech sie dziwała do okna, coby sie kansik schować zakiyl przidóm. W chałupie dycki była jakosik robota. Matulka robili masło w maśniczce, stareczka ficowali fusekle, a starzik nuchcili po garcach, co stoły od obiadu na piecu. My, dziecka, gónili na postrzodku kuchyni, kapke sie bónckali i dopalowali Starke, coby Powyrzóndzała cosik o utopcach, abo nocznicach. Jak starka szli s kastlikym, co w nim były jegły i knefle, kierysi do ni musioł tyrknóć i wszecki norychta sie wysuły na deliny. Zajś żech zozdrziła do okna, czy nie idóm ty Mikołaje, a potym żech starce pumógła sbiyrać zicherki, szywanice i szpyndliki. Mamulka, tak jako dycki, na śćmiywku podojili krowiczki, odbyli babucie, a jak prziszli na spadek do kuchyni, ocedzili mlyko i zaniyśli w glinioku do piwnice. Kole chałupy sie srobiuł krawal. Pies przi budzie harwosiuł i gdosi klupoł na dwiyrze. Mamulka gibko ukludzili masło i maślónke do szpajski, utrzili rynce do fortucha i hónym idóm ku dwiyrzóm. Zarozinko otwiyróm – prawióm Mamulka i bieróm baterke, coby nie przipajś głowy w siyni, bo tam cima jak stodno. Jak yny odewrziła dwiyrze, tóż w ty pyndy pieróm sie do postrzodka Mikołaj, djobeł i jakisi dwa umazane pumocniki. Jezeryna, toć żech sie wylynkała – prawióm Starka i doista sie zdało, że slecóm ze sztokerle na deliny. A ci holofióm i szczyrkajóm łańcuchami. Dyby to kiery uwidzioł, jako byli obleczóni – piernika kany, tego nie lza opisać. Każdy miół na gymbie maske z papindekla, obleczóne mioł jakisi mantle i kaboty po starzikach. Szróty były stargane i flekate, powiónzane szpagatami, a na nogach mieli łobute stare charboły. Mikołaj dzierżoł dłógóm loske w gorści, a na plecach miyszek s paczkami. Djobeł był cały umazany sadzami z kumina i szczyrkoł lańcuchym od krowy. Mikołoj to był nejwiynkszy heligón. Mioł isto jakómsik chybe, bo go żodno dziołucha nie chciała. Isto był kapke świdraty. Tyn nejmiynszy – pumocnik djobła, stoi tako ślómpeta w dłógim modrym kabocie. Mioł strasznucnóm ryme i fórt smarkoł do rynkowa. Zakiyl sie chłapcy rosglóndali po kuchyni, jo sie z Jyndrysym schowała kansik za łóżkiym i spod zogłówków my sie dziwali, co to bydzie dali. Nale Mikołaje o nas nie stoli. Dwo z nich byli uż tacy holcy, do żyniaczki zdrzali, tóż sie kryncili kole naszej Ciotki, co miała dewatnost roków. Jedyn jóm kapke targoł za binkocz, drugi jóm prugowoł łechtać. Djobeł hópnył kole pieca, podyrboł kapke starzikym i pomazoł go wónglym po rynce. Tyn nejmiynszy uwidzioł, jak my sie trzynśli schowani za strużokym. Jo se ciepła na głowe heklowanóm deczke, co jóm mamulka po połedniu biglowali, coby mnie nie było widać, ale nic to nie pumóglo i wysmyczyli nas chłapczyska na postrzodek kuchyni. Djobeł wreszczy i lańcuchami szczyrko, Mikołoj loskóm klupie o deliny i koże nóm rzykać. Nejprzód beczymy do potarganio, ale potym żech sie kapke opamiyntała i zaczynóm po cichu szeptać „Ojcze nasz...”. Jyndrys fórt beczoł, cały usmarkany i chowoł sie za maminóm suknie. Tóż Mamulka sie nad nami zaczyli lutować, kozali Mikołojowi dać nóm hónym paczki, bo my sóm przeca szykowne dziecka. Chłapcy se s nas radzi robili błozna, ale Mamulka jim przigrozili śmiatokym i zaczli sie sbiyrać ku dwiyrzóm. Jedyn z nich sie ani nie nazdoł i prasnył na deliny w siyni, dyć tela bagna przinióśli na bótkach. Maska mu s gymby spadła i aji my, dziecka, poznali synka łod sómsiada, co gospodorzóm hanej tam pod grapóm. Mikołaj, djobeł i ich pumocniki sie szmatłali w śniegu ku inkszej chałupie, a jo s Jyndrysym naszła w paczku bómbóny, co mi dycki były zocne, tóż my cyckali jakisi sztolwerki i na kóniec radojści a śmiychu było moc.
Jeko kiejsi bywoł post przed Wielkanocóm.
Post sie zaczynoł dycki od strzody popielcowej. Kiejsi tyn post był inkszy jako terazy. Nasi Starzicy go dzierżeli inakszy, jako my. W ostatki, we wtorek, jak pizła północ, to nastoł Popielec, wszecki muzyki trzeja było zastawić i ijść do chałupy, coby rano stanónć do kojścioła, i coby mu farorz napisoł na czole popiołym krziżik. Tyn krziżik s popiołu mu mioł przipóminać, że je prochym i sie zajś w proch obróci. Potym sie szło s kojścioła do chałupy i trzeja było s tego popiołu, co zustoł na czole, srobić krziżik na głowie tymu, co w kojściele nie był. Hań downij byli aji tacy, co w poście sie nie strzigali, nie golili, nie kurzili ani nie pili. Nie używali żodnych przijymnojści tego świata. Przes cały post nigdzi nie grała muzyka, ani sie nie śmiało tańcować – nejwyżyj s mietłóm po izbie, ale ani to bardzo ni. Post trwoł aż do biołej soboty, jak sie rozzwóniły zwóny, a prziszło sie s kojścioła do chałupy, to każdy dowoł do porzóndku, coby na Zmartwychwstani był jako nowo narodzóny. Post trzeja było dzierżąc aż do Zmartwychwstanio, aż sie zaśpiywało Alleluja. Przes cały post sie chodziło do kojścioła na msze i droge krziżowóm, a potym każdy szoł do swoji roboty. Wieczór po robocie sie czytało jakisi kojścielne ksiónżki, słusznie sie wyrzóndzało, rzykało sie bolesny różaniec, a potym sie szło spać. Potym też prziszła czorno niedziela – przedostatnio przed Wielkanocóm. Rano dziołuchy chodziło od chałupy do chałupy z gojiczkiym. To była tako jedliczka s kolorowymi bandliczkami i owieszano malowanymi wajcami. Ty dziołuszki śpiywały: „Ty czorno niedzielo, kajś taj długo była”. Po połedniu ledwo sie poobiadwało, to chłapcy szli polić marca. Mianowało sie go też Marzik, abo Marzyna. Uż downo mieli narychtowane stare handry, s kierych srobili takigo podciepa, wypchali go słomom, a potym go wciśli na długi kónsek drzewa i niyśli go po dziedzinie. Śpiywali przi tymu: „Niesymy Marzika, kany go poniesymy…” zaniyśli go dycki kansik za chałupy, tam go podpolili, skokali kole niego, tańcowali i pómogali mu, coby co nejrychlij sgoroł. Potym wziyni popiół i suli go wszyndy na sztyry stróny swiata. To był taki starucny, pogański zwyk – chowani Marzyny – witani wiosny, a kóniec zimy. Ostatnio niedziela przed Wielkanocóm „Kwietnio”, lebo „Kwietnica”. Chłapcy i dziołuchy szli do kojścioła s palmami. Palma była srobióno s kocianków. Trzeja było ich utargać przed Wielkanocom i styrczyć do glinioka. Tyn gliniak sie postawiło do izby, abo w ciepłym chlywie, coby ty kocianki dozdrzały. W kojściele na Wielkij były dycki poświyncóne palmy, szło sie ś nimi w procesyji i s muzykóm kole kojścioła, a jak sie jich prziniósło spadki do chałupy, to gazda ś nich narobiuł krziżiczków, kiere postyrkoł na zogónach. Postrykoł jich aji w chałupie, po izbach, we chlywie, na wyrchu, a w kumorze jedyn stryczył nad dwiyrze, jako symbol Boskij ochróny i pómocy. Chłapcy i dziołuchy, co niyśli palmy byli szumnie obleczóni, tóż sie uż nie dziwujym Ojcowi, że swojimu synkowi obiecoł, że jak pójdzie s palmom, to mu do uszyć nowe lónty. Na Kwietnice po obiedzie chłapcy i dziołuchy, aji starsi chodzowali do lasa utargać se jałowiec, coby go mieli narychtowany na śmiergust. Nó, tak to kiejsi hań downij bywało. Dzisio uż ludzie ani na tyn post moc nie zważajóm. Ty stare zwyki uż sie zapómino. Sóm eszcze palmy i śmiergust, ale uż to ni ma to co kiejsi.
S goiczkiym
W Pyndziałek Wielkanocny sie słóńce wczas obudziło i gibko zozdrziło do chałupy u Cieślarów za potokym. Nale tam uż wszyjscy byli downo na nogach. Gazda prziniós krowóm siana, a kuróm obilo, gaździno doiła krowy, a dziecka szolóntały sie po chałupie i nuchciły za kónskiym babki, abo murzina. Nejmłodszy bajtel, Karlik, stoł przi łóżku i drził sie jako stare gacie. Dziywczynta Jewka i Zuzka plótły warkocze przed zdrzadłym, wiónzały maszki i oblykały szaty na lepsze, dyć pujdóm do dziedziny s goiczkym, do kupy z Marynkóm od Bujoka. Karlik fórt beczy, tóż mu Jewka dała bóncke i przikozała, coby był po cichu, zakiyl Mamy ni ma dóma. Tyn milijóński gizd sie drził eszcze barży. Jewka naszła w podstolu jakisik bómbón, dała mu do gymby i zakiyl cyckoł, było cicho. Starszo dziołucha, Zuzka, biglowała hónym kabotek, nie dała se pozór i kapke go spoliła. Odewrziła dwiyrze do korzón. Gaździno prziszła s pełnym szkopcym s chlywa, gibko ocedziła mlyko i wloła do glinioka. Tyn mały bymbyn zaś zaczył dopalować i brnieć. Narobił do galot i stoł taki mamlas. Cieślarka naloła wody do laworka, sewlykla chłapca do saga i roz dwa go umyła. Potym go naspadek oblykla, pohusiała, dała mu cumel i szczyrkowke i niechała go na zogłówku. Zuzka ni miała opowogi prziznać sie Mamulce, że kapke popoliła kabotek. Gańba jóm było i poszła na pojczki do Ciotki, co miyszkali ś nimi do kupy. Ciotka wycióngli s trówły oblyczke i dali dziywczyńciu. Zuzka sie śpiychała, a w siyni było cima i zaździoła spodkiym o jakómsik kiśnie, co stoła na delinach w siyni. Rospruła se kónsek lymki. Jewka sie na nióm podziwała i prask do śmiychu: – Tyjś je zgrabno jako Maćków kocur! A tu trzeja sie było hónym sbiyrać, dyć Marynka uż czakała. Zuzka przipiyna od spodku lymke szpyndlikym, wziyny se s Jewkóm po krepliku ze szpajski i idóm s goiczkiym na dziedzine. Goiczek był ustrojóny szumnymi bandlami i malowanymi wajcami. Kole potoka je chałupa, co w ni Ujec s Ciotkóm miyszkajóm, tóż jim Mamulka przikozali, coby o przocielach nie zabyły i przez obyczoj tam zaśpiywały. Dziywczynta tam szły nierade, bo jim łóńskigo roku Ciotka nie dali ani grosza, yny kónsek buchty, ale stanyły pod oknym i zaśpiywały:
Przistympujymy tu pod wasze okiynko,
chcymy was posdrowić, gazdoszku, gaździnko.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
A na tym goiczku jedwabne sznóreczki,
co ich nawiónzały chudobne dziyweczki.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Nie dowejcie nóm też talarka jednego,
boby my sie biły w polu kole niego.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Pies zaczón harwosić i Ciotka pumału wylyźli w jakisik strokatej oblyczce na każdo a na plecach mieli staróm hacke s farfoclami. Zuzka se pomyślała, że Ciotka wyglóndajóm jako kupa nieszczyńścio, a dyć sóm świynta. Dziywczynta posdrowiły gaździnóm i chciały aspóń jednóm pieśniczke zaśpiywać, ale Ciotka prawióm: „niechejcie to, jo je nimocno” i dali dzieckóm pore wajec w dicie i kónsek brutwanioka. Dziełuchy szły dali. Rade chodziły s goiczkym do Śliwków pod cestóm, bo tam jim dycki dali kapke grosza na lepszóm, a łóńskigo roku jich gaździno wziyni do chałupy, prziniyśli pełny talyrz kołoczy, a do gorczków naloli dojanki. Tóż dziywczynta latojś dyrdajóm tam na przedbiyżki. Marynka ukielzła, ale sie hónym chyciła stróma kole cesty i nie kopyrtła sie. Pod oknym Śliwków se poprawiły szaty, zaruszały goiczkiym i śpiywajóm:
Dej Pón Bóg dobry dziyń pod wasze okiynko,
prziszłyśmy pocieszyć was miła gaździnko.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
A na tym goiczku malowane wajca,
sóm też tu dziyweczki szykowne do tańca.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Zdało sie nóm, zdało, że w polu gorzało,
a to gaździneczce liczko zakwitało.
Goiczek zielóny, pieknie przistrojóny.
Chciały śpiywać dali, ale spoza płota wylecioł stary gósior i taki dociyrny leci prosto na dziywczynta. Ty sie poboły i uciekajóm na spadek. Zuzka dzierży wajca w dicie a Marynka goiczek. Jewka zaździoła o jakómsik gałyńź, abo ukielzla i kopyrtła sie prosto do bagna. Złómała se krómflek, a na spodku same fleki, cało zmaraszóno. Piznyła sie do kostki i jowejczała: „jejku kany, jajku kany”. Dziełuchy ji pumógły stanóć i kapke jóm otrzepały s bagna. Stoła tam odulcóno i zabeczano, taki cudok. Ujec dopod gónsiora i chyciuł go za gałgón, ale dziecka sie uż nie chciały wracać i poszły na przejmo kole chrostów ku chałupie, coby jich kiery nie uwidzioł. Jak wlazły do kuchyni i zaszmatlały deliny, byli Mamulka kapke źli, ale hónym naparzili zielin, coby sie dziywczynta nie rosnimógły, dyć były ganc mokre s tego chodnika. Gaździno pumógła sie Jewce sewlyc, pogłoskała jóm po głowiczce i prawi: nie starej sie cerziczko, szróty wypierymy, bolok na nodze pomażymy, do wiesielo sie zagoji. Aspóń na stare roki bydziecie mieć co spóminać.
Dożynki
Po dziedzinie sie roslygo muzyka tako skoczno, że hej! Nie dziwota, dyć sóm przeca dożynki. Kaj kiery idzie wystrójony, tela norodu sie zebrało. Słóneczko pieknie świyci, isto sie raduje pospołu s gazdami. Obili skludzóne do stodoły, podarziły sie latoś ty urody, bydzie szwarny chlebiczek. Terazy sie radujmy – dzisio je świynto wszyckich gazdów, gaździnek, dziywek i pachołków. Jaki to je szumne! Nejprzód idóm dwie szykowne frelki w cieszyńskich sukniach. Strzybne hoczki sie blyszczóm na słóńcu a kwiotki na żywotkach sóm taki piekne, jako chabry, abo maki na zogónach. Na dłógich binkoczach majóm swiónzane na kistke modre i fijołkowe maszki, kiere wiesioło furkajóm. Dziywczynta niesóm pospołu wielkucny winiec s nejszumniejszej pszynice, ustrojóny maszkami i kwiotkami zatarganymi kansik na miedzy. Za nimi jedzie pumału ostatni wóz s pszynicóm zebranóm s pola. Też pieknie przistrojóny na to świynto. Jakisi bandle rostomajte, a pomiyndzy kłóskami kwiotki i kistki jarzymbiny. A kóniczki taki szumne, aż radość sie podziwać. Dali idóm żyńcy s kosami i dziywczynta s grabiami i kosokami. Stanyli przed gazdami, a przodownica prawii:
Nasi gazdoszkowie rostomili
my wóm tyn winiec uwili
z pieknych, obiyranych kłóseczek,
wiela w tym wióneczku ziorneczek,
coby Pónbóg doł na rok tela kopeczek.
Cobyjście byli dobrej myśli
a nóm co dobrego za tyn wiyniec przinióśli.
Gazda dziynkuje za robote i czynstuje wszyckich miodulóm, a gaździno kołoczami. Dziywczynta i pachołcy odgrywajóm, jako trzeja było obili sioć, kosić, stawiać do móndeli, coby uschło, a na kóniec zwożać do stodoły i młócić.
Stóń syneczku z rana, dej kóniczkóm siana,
uż żejś sie móg wyspać przez noc aż do rana.
Stowejcie, dziyweczki, sbiyrejcie siyrpeczki,
zeżenijcie, powiónżcie łostatni snopeczki.
Swiyźcie do stodoły, siadejcie za stoły,
dajóm wóm gazdoszek po dwa, po trzi poły.
A naszo gaździnka nalejóm wóm winka
i s makym kołocza dajóm wóm gaździnka.
Po całej dziedzinie roslygajóm sie taki wiesiołe przyśpiywki, a muzykanci grajóm skoczne kónski, tóż sie radujóm, a tańcujóm wszyjscy. Młodzi i starzi, gazdowie i parobki razym śpiywajóm:
Gazdoszku, gaździnko do was wstympujymy,
wszyjstkigo dobrego wóm też winszujymy.
Wiela to dni trzeja w pocie robić, coby tako szumno pszynica na chlyb urosła, tego terozki żodyn nie spómino. Dziywczynta uśmiychnióne skoczóm s kawalyrami. Maszki przi binkoczach furkajóm, suknie sie kryncóm sie coroz wyżyj, a zgrabne nogi same tańcujóm.
Kozoka bych tańcowala, kozoka mi grejcie,
kierego jo bydym chciała, tego wy mi dejcie.
Bawióm sie i śpiywajóm jedyn przez drugigo. Dzisio sóm dożynki, tóż lyjcie miodule a nie żałujcie! Żodyn przeca terozki nie rosmyślo o tym, że na drugi dziyń zajś trzeja wczas stować, odbywać gowiydź, dojić i pajść krowy, że fórt telkownej roboty czako kole chałupy. Gwiozdki szumnie świycóm na niebie a wszyckim je wiesioło. Eszcze je świynto, eszcze gro muzyka, a stary gazda stoji przi szynkwasie i śpiywo:
Za nic nie zamiyniym tej starucnej chatki,
tu sie mój Ojciec urodziuł, jak i moji dziatki.


c: text/html

text:
Ksiynga Rodzaju
Rozdzioł piyrszy
1. Na poczóntku Pón Bóczek stworził niebo a ziymie.
2. A ziymia była prózno i bes żodnego kształtu, ćma było nad wielkucnymi wodami, a duch Pón Bóczka sie unoszoł nad wodami.
3. I Pón Bóczek przerzóndziuł: Niech sie srobi światło. I światło sie srobiło.
4. Pón Bóczek widzioł, że światło było dobre i doł go ekstra od ćmoka.
5. I Pón Bóczek mianowoł ćmok – nocóm, a światło mianowoł dniym. I tak przeszoł wieczór i rano – piyrszy dziyń.
6. A potym Pón Bóczek zajś przerzóndziuł: niech sie srobi wielko dziura w postrzodku wód i niech ta dziura odgrodzi jedne wody od drugich.
7. I jak uż Pón Bóg srobiuł tóm wielkucnóm dziure, to odgrodziuł ty wody na wyrchu, od tych na dole, a jak uż to było gotowe,
8. To Pón Bóg mianowoł tóm wielkucnóm dziure niebym. Zajś przeszoł wieczór i rano – drugi dziyń.
9. Potym Pón Bóczek przerzóndziuł: Niech sie sbieróm wszecki wody pod niebym na jedno miejsce, i niech sie pokoże suche miejsce. A jak sie uż tak stało,
10. Pón Bóg mianowoł to suche miejsce ziymióm, a wielkucne wody mianowoł morzym. Widzioł, że to wszecko było dobre,
11. przerzóndziuł zajś: Niech ziymia obrodzi i wydo zielóne zieliny: trowe, kiero dowo nasióna, strómy s owocami, kiere bydóm rodzić rostomajte owoce s nasiónami podle gatunku. I tak sie stało.
12. Ziymia obrodziła zielóne rośliny i zieliny: trowe s nasiónami podle gatunku i strómy, kiere rodziły owoce s nasiónami podle jejich gatunków. A Pón Bóg widzioł, że to było dobre.
13. Zajś przeszoł wieczór i rano – trzeci dziyń.
14. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech sie srobióm ciała niebieski, kiere bydóm świycić na niebie, coby dzieliły dziyń od nocy, coby znaczyły pory w roku, dni i roki.
15. Coby były ciałami, kiere bydóm świycić na niebie i coby świyciły nad ziymióm. I tak sie stało.
16. Pón Bóczek srobiuł dwa wielki ciała, kiere świyciły: wiynksze coby świyciło w dziyń i miyńszy coby świyciło w nocy, srobiuł też gwiozdy
17. I powiesiuł to wszecko na niebie, coby świyciły nad ziymióm.
18. coby świyciły przes dziyń i w nocy i coby grodziły ćmok od światła. Pón Bóg widzioł, że to wszecko było dobre.
19. Zajś przeszoł wieczór i rano – sztworty dziyń.
20. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech sie wypełniam wody rostomajtymi rybami, godami i żywymi stworzyniami, a ptoki niech furgajóm nad ziymióm i pod niebym.
21. Tóż Pón Bóg srobiuł wielkucne potwory w morzach, rostomajte ryby i rostomajte stworzynia w morzach.
22. I pobłogosławiuł jim i prawił: Bydźcie płodne, mnożcie sie, cobyjście zapełniły wody morski, a ptoki niech sie też lyngnóm i płodzóm na ziymi.
23. I zajś przeszoł wieczór i rano – piónty dziyń.
24. Potym Pón Bóg przerzóndziuł: Niech ziymia wydo rostomajte zwierzynta żywe, bydło, gody, dziki zwierzynta, podle jejich rodzajów. I tak sie stało.
25. Pón Bóg stworził rostomajte rodzaje dzikich zwierzónt, bydło, rostomajte gody, kiere sie czołgajóm po ziymi. I widzioł, że to było dobre.
26. Na kóncu Pón Bóg przerzóndziuł: Sróbmy eszcze człowieka, podobnego do nas. Niech dyryguje wszeckimi rybami w morzach, ptokami, kiere furgajóm w lufcie pod niebym, bydłym, ziymióm i wszeckimi godami, kiere sie czołgajóm po ziymi.
27. Pón Bóg stworził człowieka podobnego do siebie, stworził go na swój obraz: stworził chłopa i babe.
28. Potym jim błogosławiuł i prawiuł: Bydźcie płodni, mnóżcie sie, cobyjście zapełnili całóm ziymie, i sróbcie se jóm poddanóm; cobyjście dyrygowali rybami w morzach, ptokami, co furgajóm pod niebym w lufcie i wszeckimi godami, kiere sie czołgajóm po ziymi.
29. Potym eszcze prawiuł: Tukej wóm dowóm wszecki zieliny i rośliny, kiere majóm nasióna na całej ziymi i wszecki strómy, kierych owoce majóm nasióna: to wszecko bydziecie jejść.
30. A wszecki zwierzynta kiere sóm na miedzach, wszecki ptoki w lufcie i wszecko, co sie ruszo na ziymi bydóm żrać zielónóm trowe. I tak sie stało.
31. I Pón Bóg widzioł, że wszecko co srobiuł było dobre. I tak przeszoł wieczór i rano – szósty dziyń.
Rozdzioł drugi
1. I tak zustało skónczóne niebo a ziymia i wszecki stworzynia i zwierzynta,
2. Jak Pón Bóg skóńczył w szóstym dniu swojóm robote, to se spocznył w siudmym dniu, bo sie ganc urobiuł.
3. Wtynczas Pón Bóg pobłogosławiuł siódmy dziyń i srobiuł go świyntym; w tym dniu Pón Bóczek se spoczón po całej ciynżkij robocie, jakóm srobiuł, jak wszecko stworzoł.
4. A tukej sóm dzieje poczóntków po stworzyniu nieba a ziymi. Kiej Pón Bóg srobiuł niebo a ziymie
5. Nie było eszcze żodnego krzoka na miedzach na ziymi, nie było też żodnej trowy – bo pón Bóg nie posyłoł deszczu na ziymie i nie było człowieka kiery by jóm oroł, abo brónowoł.
6. Żodyn też nie kopoł przikopów, coby nawadniać ziymie
7. Wtynczas Pón Bóg ulepiuł człowieka s prochu ziymi i dmuchnył w jego nos dech żywota, a człowiek sie stanył żywóm istotóm.
8. Jak uż Pón Bóg posadziuł zogrode w Edyn na wschodzie, to tam wraziuł człowieka, kierego ulepiuł.
9. Pón Bóg kozoł rość rostomajtym szumnym strómóm, kozoł coby rosły ze ziymie, coby też rodziły dobre owoce, posadziuł też jedyn stróm w postrzodku zogrody – stróm poznanio dobrego i złego.
10. S Edynu wychodziła rzyka, kiero nawodniała całóm zogrode i tam stela sie rosdzielała na sztyry rzyki.
11. Piyrszo sie mianowała Piszon, óna płynie dokoła kraju Chawila, kaj je złoto
12. A złoto w tej krajinie je nejlepsze, tam je aji żywica, kiero wónio i czyrwióny kamiyń.
13. Drugo rzyka sie mianuje Gichon, płynie dokoła krajiny Kusz.
14. Trzecio rzyka sie mianuje Chiddekel i płynie na wschód od Aszszuru. Sztworto rzyka sie mianuje Perat.
15. Tóż Pón Bóg wzión człowieka i go wraziuł do zogrody Edyn, coby tam uprawioł ziymie i coby wszyjstkigo wachowoł.
16. Pón Bóg tez przikozoł człowiekowi: bydziesz jod wszecki owoce ze wszeckich strómów, jaki ci sie podobajóm.
17. Ale s jednego nie śmisz jejść, ze stróm poznanio dobrego i złego. Jak s niego słysz owoc to umrzesz.
18. Potym Pón Bóg eszcze przerzóndziuł: Ni ma dobrze, coby chłop był sóm, tóż mu srobiym cosi ku pómocy.
19. Pón Bóg ulepiuł s gliny wszecki zwierzynta na ziymi i wszecki ptoki, kiere sóm w lufcie i przikludziuł ich Pón Bóg do chłopa, coby tyn jich wszecki pomianowoł. Jednako każde zwiyrze, kiere chłop pomianowoł sie mianowało istota żywo.
20. I tak chłop pomianowoł wszecki bydło, ptoki, kiere furgajóm w lufcie, wszecki zwierzynta na miedzach, ale to nie była dobro pómoc dlo tego chłopa.
21. Wynczas Pón Bóg posłoł głymboki spani na tego chłopa, a jak społ to mu wycióngnył jedno żebro, a na to miejsce mu doł ciało.
22. Potym Pón Bóg s tego żebra, kiere wycióngnył chłopu srobiuł babe. A jak jóm przikludziuł do chłopa
23. To chłop przerzóndziuł: to je dziepro kojść s kojści mojich i ciało s mojigo ciała!
Óna sie bydzie mianować niewiastóm, bo zustała wziynto s chłopa.
24. I tymu chłop opuści swojigo Ojca i swojóm Matke i idzie ku babie i łónczy sie s nióm, tak że sie s nich robi jedno ciało.
25. A choć chłop i baba byli sadzy, to jednako nie było ich gańba.
Rozdzioł trzeci
1. A god był nejchytrzejszy ze wszyjstkich zwierzónt, kiere żyły na ziymi i kiere Pón Bóg stworził. Prawi do baby: Fakt wóm Pón Bóg zakozoł że nie śmicie jejść ze wszeckich strómów w tej zogrodzie?
2. A baba prawi: wszecki owoce ze zogrody mogymy jejść.
3. Yny o jednym owocach s jednego stróma Pón Bóg prawiuł: nie śmicie s niego jejść, ani go nie śmiymy macać, coby my nie pomrzili.
4. Wtynczas god przerzóndziuł do baby: Ale dyć nie umrzicie!
5. Ale Pón Bóczek wiy, że jak sjycie owoc s tego stróma, to sie wóm odewrzóm oczy, i bydziecie tacy jako Pón Bóg, bydziecie znać dobre i złe.
6. Wtynczas baba sie podziwała na tyn owoc i se wszymła, że je ganc szumne i że by go szło sjejść i że jak go sjy to bydzie tak móndry, jak Pón Bóczek. Stargała tyn owoc, wziyna kónsek do gymby na skosztowani, potym dała też kónsek swojimu chłopu i ón też sjod.
7. Naroz sie jim odewrziły oczy i se wszymli, że sóm sadzy, tóż zeszulali gałynzi s figi i srobili se taki przeposki.
8. Jak chłop s babóm usłyszeli, że Pón Bóg chodzi po zogrodzie, jak wioł wiaterek, to sie przed nim pochowali miyndzy strómami.
9. Pón Bóg zawołoł na chłopa i sie go spytoł: Kaj żejś je?
10. A ón przerzóndziuł: Usłyszołech cie i żech sie slynknół, a potym żech sie schowoł, bo przeca żech je sagi. .
11. A Pón Bóg przerzóndziuł: Gdo ci prawiuł, żejś je sagi? Nie jodejś czasym s tego strómu, s kierego żech ci zakozoł jejść?
12. Chłop przerzóndziuł: Ta baba, kieróm żejś przi mie postawiuł, mi dała owoc s tego stróma i żech go sjod.
13. Wtynczas Pón Bóg przerzóndziuł do baby: Czymu żejś to srobiła? A óna na to: God mie namówiuł i żech sjadła.
14. Pón Bóg przerzóndziuł do goda: Żejś tak srobiuł, to bydziesz przeklynty miyndzy wszyjstkimi zwierzynami na ziymi i na miedzach. Na brzuchu sie bydziesz czołgoł i bydziesz żroł proch do kóńca swojigo żywota.
15. Srobiym też zwade miyndzy tobóm i miyndzy babóm, miyndzy twojim nasiyniym i nasiyniym baby.
Nasiyni baby ci zmarasi głowe, a ty mu zmarasisz piynte.
16. Do baby przerzóndziuł: Jak bydziesz nie sama to bydziesz cierpieć, w bólu bydziesz rodzić dziecka, bydzie cie cióngło ku chłopu, a ón bydzie nad tobóm panowoł.
17. Do chłopa Pón Bóg przerzóndziuł tak: Żejś posłuchoł swoji baby i sjodejś ze stróma, s kierego żejś nie śmioł jejść to skuli ciebie cało ziymia bydzie przeklynto, kupa sie urobisz, coby obrodziła, bydziesz ciynżko robiuł aż do kóńca swojigo żywota.
18. Ziymia ci bydzie rodzić ciernie i osty, a przeca ty musisz jejść to co ci na nij urośnie.
19. Bydziesz sie pociuł, nim cosi ci ziymia urodzi, pokiel sie nie wrócisz spadki do ziymie, s kierej żejś je ulepióny, bo żejś je proch i zajś sie w proch obrócisz.
20. chłop mianowoł swojóm babe Ewa, bo óna je matkom wszeckich, kierzi żyjóm na ziymi.
21. Pón Bóg srobiuł eszcze chłopu i babie lónty ze skóry i ich oblyk.
22. Potym Pón Bóg eszcze przerzóndziuł: Człowiek sie stanył taki, jako my, zno dobre i złe. Terazy nie śmi wycióngnyć rynki, coby stargoł owoc ze stróma żywota i sjod go i żył uż na wieki.
23. Tóż Pón Bóg wygnoł człowieka s Edynu, coby robiuł na ziymi, s kierej zustoł wziynty
24. Jak uż Pón Bóg wygnoł człowieka, to postawiuł przed zogrodóm Edyn cherubów i miecz, kiery sie obracoł i blyskoł, coby wachowali cesty do stróma żywota.
Rozdzioł sztworty
1. Potym chłop społ ze swojóm babóm Ewóm, a óna zustała nie sama i urodziła Kaina, prawiła: dostałach syneczka od Pón Bóczka.
2. Potym eszcze urodziła Abla, brata Kaina. Abel był pastyrzym, a Kain robiuł na polu.
3. Potym za jakisi czas Kain skłodoł ofiary Pón Bóczkowi na ołtorzu, to co sie mu urodziło na polu.
4. A Abel też prziniós na ołtorz barusia i umaste s niego, ale Pón Bóczkowi sie barży spodobała ofiara od Abla.
5. Na Kaina i na jego ofiare sie nie chcioł ani podziwać. Kain chodziuł nasrany i mioł zawieszónóm gymbe.
6. I Pón Bóg sie go spytoł: czymu żejś je smutny, i czymu twoja gymba je tako zawieszóno?
7. Dyć jakbyjś robiuł wszecko dobrze, to byjś mioł gymbe uradowanóm; jak nie bydziesz robiuł dobrze, to grzych uż stoji przi dwiyrzach i czako na ciebie, a ty przeca mosz być nad nim.
8. Potym Kain przerzóndziuł do Abla: Póćmy na pole. A jak uż byli na polu, to Kain skoczuł na Abla i go zabiuł.
9. Wtynczas Pón Bóg sie spytoł Kaina: Kaj je twój brat Abel? A ón na to: Nie wiym, czy jo wachujóm swojigo brata?
10. Pón Bóg zajś przerzóndziuł: czyrwióno twojigo brata wołała do mie ze ziymie!
11. Bydź przeklynty na tej ziymi, kiero odewrziła gymbe, coby połknyć czyrwiónóm twojigo brata, kieróm żejś przeloł.
12. Jak bydziesz robiuł na polu, to ci ziymia nie do wiyncyj plónu. Bydziesz sie belóncoł po ziymi i bydziesz fórt uciekoł.
13. Kain przerzóndziuł do Pón Bóczka: Ta pokuta je za wielko, jo ji nie sniesym.
14. Jak uż mie wyganiosz s tego pola i móm sie przed tobóm chować i belóncać sie po ziymi i fórt uciekać, każdy gdo mie spotko bydzie mie móg zabić!
15. Ale Pón Bóg przerzóndziuł: O, ni! Gdo zabije Kaina dostanie siedym razy wiynkszóm kore! Doł też Pón Bóg kainowi taki znak, coby go żodyn nie zabiuł, jak go spotko.
16. Po tym Kain poszoł od Pón Bóczka i zamiyszkoł w krajinie Nod, na wschód od zogrody Edyn.
17. Potym Kain społ ze swojóm babóm, a óna zustała nie sama i urodził Henocha. Jak Kain wystawiuł miasto, to go mianowoł tak jak synka: Henoch.
18. A Henoch to był ojciec Irada, Irad był ojcym Mechujaela, a Mechujael ojcym Metuszaela, a Metuszael ojcym Lameka.
19. Lamek mioł dwie baby. Jednej było na miano Ada, a drugij Silla.
20. Ada urodziła Jabala, ón był praojcym wszyjstkich tych, kierzi sóm pastyrzami i miyszkajóm w namiotach.
21. Jego brat mioł na miano Jubal: od niego pochodzóm wszyjscy kierzi grajóm na cytrze i na flecie.
22. Potym eszcze Silla urodziła Tubal – Kaina, ón był kowolym i robiuł rostomajte narzyndzia s brónzu i żelaza. Siostra Tubal – Kaina miała na miano Naama.
23. Lamek przerzóndziuł do swoji bob Ady i Silli: Posłuchajcie co wóm powiym, baby Lameka, nastawcie uszy na mojóm rzecz. Jeżech w stanie zabić chłopa, jak mie dziubnie i bajtla jak mi srobi sinioka.
24. Jak Kain był mszczóny siedym razy, to Lamek bydzie mszczóny siedymdziesiónt siedym razy!
25. Potym eszcze ros Adam społ ze swojóm babóm, a óna zustała nie sama i urodziła mu synka, kierego mianowała Set. Bo prawiła, że Pón Bóg ji doł synka za Abla, kierego zabiuł Kain.
26. Setowi sie tez urodziuł synek i mianowoł go Enosz. Wtynczas ludzie zaczli wołać do Pón Bóczka po mianie.
Rozdzioł piónty
1. Jak uż Pón Bóg srobiuł człowieka, to go ulepiuł tak, coby był podobny do niego.
2. Srobiuł chłopa i babe, błogosławiuł im i mianowoł ich ludzie, jak ich robiuł.
3. Kiej Adamowi było sto trzicet roków, to urodziuł sie mu synek, ganc podobny do niego, jak obrozek i Adam go mianowoł Set.
4. Potym Adam żył eszcze osiemset roków i mioł synków i dziołuchy.
5. Adam żył dziewiyńcet trzicet roków i umrzuł.
6. Kiej Setowi było sto piynć roków, to sie mu urodziuł synek, kierymu na miano było Enosz.
7. Potym eszcze żył osiemset siedym roków i mioł dziołuchy i synków.
8. I potym Set umrzuł, a żył dziewiyńcet dwanost roków.
9. Kiej Enosowi było dziewiyndziesiónt roków, to sie urodziuł synek, kiery mioł na miano Kenan.
10. Potym eszcze Enos żył osiemset patnost roków i mioł synków i dziołuchy.
11. Enosz umrzuł jak mu było dziewiyńcet piynć roków.
12. Kiej Kenanowi było siedymdziesiónt roków, to sie mu urodziuł Mahalaleel.
13. Potym Kenan żył osiemset sztyrycet roków i mioł synków i dziołuchy.
14. Kenan żył dziewiyńcet dziesiyńć roków i umrzuł.
15. Kiej Mahalaleelowi było szejdziesiónt piyńć roków, to sie mu urodziuł synek Jered.
16. Potym żył eszcze osiemset trzicet roków i mioł synków i dziołuchy.
17. Kiej Mahalaleelowi było osiemset dziewiyndziesiónt roków to umrzuł.
18. Kiej Jeredowi było sto szejdziesiónt dwa roki, to sie mu urodziuł synek Henoch.
19. Potym eszcze Jered żył osiemset roków i mioł synków i dziołuchy.
20. Jered żył dziewiyńcet szejdziesiónt dwa roki i umrzuł.
21. Jak Henochowi było szejdziesiónt piynć roków, to sie mu urodziuł synek Metuszelach.
22. Henoch potym żył s Pón Bóczkiym we zgodzie trzista roków i mioł synków i cery.
23. Henoch żył trzista szejdziesiónt piynć roków i umrzuł.
24. Henoch żył we zgodzie s Pón Bóczkiym, a potym go uż nie było, bo go Pón Bóg zebroł.
25. Jak Metuszelachowi było sto osimdziesiónt siedym roków, to sie mu urodziuł synek Lamek.
26. Potym eszcze żył siedemset osimdziesiónt dwa roki i mioł synków i cery.
27. Metuszelach umrzuł, jak mu było dziewiyńcet szejdziesiónt dziewiyńć roków.
28. Jak Lamekowi było sto osimdziesiónt dwa roki, to sie mu urodziuł synek.
29. A mianowoł go Noe, bo prawiuł: niech tyn chłapieczek bydzie do nas pociechóm w naszej robocie na ziymi, kieróm Pón Bóg przeklół.
30. Lamek potym eszcze żył piyńcet dziewiyndziesiónt piyńć roków i umrzuł a mioł synków i cery.
31. Jak Lamek umiyroł to mu było siedymset siedymdziesiónt siedym roków.
32. A jak Noymu było piyńcet roków to sie mu urodzili trze syncy: Sem, Cham i Jafet.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1. Antoł Jan, 2. Barański Janusz, 3. Bieroń Bogusław, 4. Bik Marek, 5. Bocian Ryszard, 6. Bruliński Zdzisław Ludwik, 7. Bryjak Jan, 8. Ciżek Ewa Joanna, 9. Dmochowski Artur Antoni, 10. Domagała Marek Zdzisław, 11. Domagała Ryszard, 12. Dymkowska Grażyna Krystyna, 13. Dziewoński Mirosław Stanisław, 14. Grzechynka Barbara, 15. Januszewski Janusz, 16. Jurkowski Zdzisław Stanisław, 17. Kalita Adam Wiesław, 18. Kopiński Piotr Jan, 19. Koszarski Krzysztof Maria, 20. Kuś Stanisław Marian, 21. Lebiest Ryszard, 22. Malara Stanisław Władysław, 23. Marszałek Lucyna, 24. Mateja Józef, 25. Mytnik Halina Zofia, 26. Nowak Edward Edmund, 27. Olejnik Andrzej Franciszek, 28. Pawłowski Krzysztof Paweł, 29. Piksa Władysław Stanisław, 30. Polkowski Jan Kazimierz, 31. Przytuła Zdzisław, 32. Strach Ryszard, 33. Szwiec Krzysztof Zygmunt, 34. Trybulski Andrzej Henryk, 35. Warisch Piotr Julian, 36. Wroński Artur Dominik, 37. Zaborowski Krzysztof, 38. Zechenter Paweł Kazimierz, 39. Zegzda Leszek Jan, 40. Żabiński Władysław, 41. Żurowski Stanisław,
pośmiertnie
42. Baranek Stanisław, 43. Ogonowska Ewa Halina.


text:
Wierzchowicka Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Osobowice, Wrocław, Marszowice, Wrocław, Kowale, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Biskupin, Wrocław, Pilczyce, Wrocław, Widawa, Wrocław, Maślice, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Ołtaszyn, Wrocław, Sołtysowice, Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Kuźniki, Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Swojczyce, Wrocław, Ratyń, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Mokra. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Stanisława Hartmana, Wynalazców, Stanisława Dygata, Wałbrzyska, Pełczyńska, Most Oławski, gen. Romualda Traugutta, św. Ducha, Artura Młodnickiego, Jana Ewangelisty Purkyniego. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Krzyżanowice, Psary, Szymanów, Kryniczno, Cienin.


text:
Uniwersytecki Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Klecina, Wrocław, Leśnica, Wrocław, Popowice, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Borek, Wrocław, Grabiszyn, Wrocław, Ołtaszyn, Wrocław, Nowy Dwór, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Maślice, Wrocław, Partynice, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Mokra, Wrocław, Południe, Wrocław, Wojnów, Wrocław, Księże Małe, Wrocław, Stabłowice, Wrocław, Widawa, Wrocław, Zakrzów, Wrocław, Ratyń. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Mazepy, Roślinna, Jagodowa, Plac Ciesielski, Lubuska, Lazurowa, Tadeusza Mikulskiego, Forsycjowa, Włodzimierza Majakowskiego, Trawowa. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Krzyżanowice, Psary, Wysoka, Mokry Dwór, Radwanice.


text:
Agatha Christie
Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, (po prowdźe: Agatha Mary Clarissa Miller Christie, znano tyž kej Dame Agatha Christie) cera Clary a Fredericka Miller (ur. 15 wřeśńa 1890 we Torquay, umřyua 12 styčńa 1976 we Wallingford) – angelsko autorka kryminalnych růmanůw.
Agatha Christie je nojbarźi znůmům na śwjeće pisarkům kryminouůw a nojlepij předajůncům śe autorkům wšechčasůw. Wydano přez miljord ygzymplaři jeji kśůnžek we angelskij godce a drůgi miljord přetuůmačůnych na 45 inkšych godek. We Francyji předano 40 miljůnůw jeji kśůnžek, lo porůwnańo: zajmujůncygo drůgi plac Ymila Zoli – 22 miljůny. Pod pseudůńimym Mary Westmacott wydoua pora powjeśći uobyčajowych, kere tyž ćešůuy śe popularnośćům.
Christie wydoua přez 80 powjeśći a štuk teatralnych. Jejich akcyjo točůua śe guůwńy we zawartych půmješčyńach, a mordercům můg być ino jydyn s mješkańcůw. Wńosua wjela nowych rozwjůnzań do tradycyjnyj štuki pisańo kryminouůw, co zapewńiuo jyj sukces. Ńykere s jeji powjeśći majům zaskakujůnce a wčeśńij ńyspotykane we kryminouach rozwjůnzańo, lo bajšpila: Zabůjstwo Rogera Ackroyda abo Morderstwo w Orient Expresśe.
Agatha Christie stwořůua suynne postaći literacke dwojga detektywůw: ekscyntryčnygo Belga Herkulesa Poirota a staršyj pańi, detektyw-amator panny Marple. Bydůnc ješče u ščytu karjery naškryfloua dwje powjeśći s tymi bohaterůma s zastřežyńym, aže majům śe ukazać dźepjyro po jej śmjerći (čyli kilkadźeśůnt lot půźńij).


text:
Sri Lanka
Sri Lanka, Dymokratyčno Socyjalistyčno Republika Sri Lanki – państwo we Azyje Pouedńowyj, na wyspje Cejlůn (pod mjanym Cejlon znone do 1972) wroz s myńšymi přibřežnymi wyspůma. Uoddźelůne uod Půuwyspu Indyjskigo ćeśńinům Palk a zatokům Mannar. Uod wschodu uoblewane bez Zatoka Byngalsko, uod pouedńo uotwartym Uoceanym Indyjskym. Nojwjynkše mjasta kraju to: Kolůmbo, Dehiwala, Moratuwa, Džafna, Kandy, Galle.
We 1983 wybucho wojna důmowo s Tamilůma, twořůncymi srogo myńšość skupjůno na půunocy wyspy, keři důmagajům śe swojygo, ńypodlyguygo państwa. Wojna ta, s myńšym abo wjynkšym natynžyńym, točy śe do dźiśej. Uod 2001 utřimuje śe zawješyńy brůńi, a śiuy Tamilůw kůntrolujům uobšary na půunocy a wschodźe wyspy.


text:
Witom Wos Panie Marszauku Mercik,
tak po prowdzie, to mocie pra.
Bo naszo sloncko godka, to cojsik wjyncy, jak ino szmacianny balik, kery my za bajtla kopali na placu pomjyndzy klopsztangami – a...rozwiń całość
Witom Wos Panie Marszauku Mercik,
tak po prowdzie, to mocie pra.
Bo naszo sloncko godka, to cojsik wjyncy, jak ino szmacianny balik, kery my za bajtla kopali na placu pomjyndzy klopsztangami – a teroski te, co myslom, co duszom Slonzoka bydom po polcku rzondzic, abo po polcku zniszczyc – kopiom tyn balik na Slonckim Stadionie.
Jo sie chciou ino spytac – czamu Poloki, rzondzonce w naszym slonckim Hajmacie (niy powjym – jak okupanty), bojom sie naszy godki i tego, co chcymy zyc u siebie po naszymu?
W koncu – bes te setki lot, ani cysosz z Widnia, ani Friedrichy eli Wilusie, niy boli sie, co bez to, co my po naszymu – slonckimu godomy i zykomy, ich Rajchy w riuna obrocymy.
Slonzoki zyli na tym swojym Sloncku, godali po swojymu – a i jak cza bouo do urzyndu isc – po niymiecku – i jakos to szuo. A byli nawet tacy, kerzy na berlinckich uniwersytetach sie wysztudierowali, i chcieli – nim im Poloki do ucha bojkow o polityczny karierze niy naosprawiali – Slonck do Slonzokow zrobic.
A teroski? Jedna partia po wielkopansku pozwolo zrobic krzizyk we spisowym blacie, co sie je Slonzok, inkszo partia zwie nos zakamuflowanom opcjom, a potym wyciongo ze celiyndra hazoka, kery godo: Slonzokow niy ma, Sonzokow niy ma….
Jak kajsik na magistrackim zydelku jaki Slonzok siedzi, to pozwolo, coby jaki bajtel abo dziouszka pora opowiastek po naszymu do cedzitka na scynie pedziaua, abo we busie szofer wciepnie na tabulka s przotku napis po naszymu.
I tak robiom Poloki z nos kasprow, a z naszego Hajmatu Disneyland.
A som nacje, kaj ich wuasno godka stoji na pjyrszym miejscu. Kaj w Narodowym Muzyjom Sztuki Katalonow (Museu Nacional d’Art de Catalunia) idzie uobejzec to, co Katalony stworzouy dlo swoji i hiszpanskij kultury – a niy jak u nos w “Slonskim” muzyjom – malarstwo polckie, abo we “Gornoslonckim” Muzyjom – historia Podola i Lwowa.
A we Edinburghu we Muzyjom Narodu Szkotow uczymy sie historii i kultury tego kraju. A na tamtejszym uniwersytecie wykuodo sie po ichniymu, i forszuje prawdziwo szkocko historia i kultura.
Ino u nos robiom Poloki cyrkus, co to niby my som take szczynsliwe. Spjywomy w cystym polckim o ….gorniku, co to pod ziemio skarby wykopuje, widzymy jak to nasze “Slonzoki” z Koszyncina tancujom krakowiaka abo polka tramblanka.
No i fajnie jest!
Tosz czimcie sie!
zwiń


text:
Krůl
Krůl – titel perzůny kero sprawuje nojwyższo władza we państwje uo ustroju můnarchicznym; władca zauobycz korůnowany we szpecjalnym uobrzyńdźe; nojpowszychńi wystympujůncy titel můnarszy.
Po czaśe, nadańy titla krůlewskigo chrześćijańskymu władcy połůnczůno zy namaszczyńym uod papjyża abo arcybiskupa. Insygńa krůlewske to korůna, berło, jabko. We toroźńich czasach krůlowje państw ojropejskich połńům jynoż fůnkcyje reprezyntacyjne a sům jedźińy symbolym mocletńich tradycyjůw państwowych, kej ntp. we Wjelgij Brytańiji abo Szwecyji. W krajach pozaojropejskych krůl mo znoczńy wjynkszo władza (l. b. Maroko, Jordańijo, Tajlandyjo). We ńykerych państwach sprawuje władza absolutno (Arabijo Saudyjsko).


text:
Hynka Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Sępolno, Wrocław, Zakrzów, Wrocław, Jagodno, Wrocław, Muchobór Wielki, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Strachocin, Wrocław, Maślice, Wrocław, Pilczyce, Wrocław, Oporów, Wrocław, Plac Grunwaldzki, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Rakowiec, Wrocław, Popowice, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Kozanów, Wrocław, Pawłowice, Wrocław, Widawa, Wrocław, Księże Małe, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Klecina. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Haliny Halskiej, Karola Szymanowskiego, ks. Marcina Lutra, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Las Rędziński, Odcinek, Kanałowa, Szmaragdowa, Spiżowa, Rondo Piotra Bednarza. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Mokronos Dolny, Mokronos Górny, Krzeptów, Cesarzowice, Zabrodzie.


text:
Zielonego Dębu Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Sępolno, Wrocław, Fabryczna, Wrocław, Muchobór Wielki, Wrocław, Brochów, Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Swojczyce, Wrocław, Marszowice, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Klecina, Wrocław, Jagodno, Wrocław, Maślice, Wrocław, Bartoszewice, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Huby, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Świątniki, Wrocław, Gaj. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Gosławicka, Zalewowa, Jana Kaczmarka, ks. Piotra Skargi, Ksawerego Liskego, Muchoborska, Park Milenijny, Zamkowa, Jana Mydlarskiego, Inflancka. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Mokry Dwór, Wilczyce, Radwanice, Łany, Kamieniec Wrocławski.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Ze žortnym ale tež wótrym wóčkom zhladuje Wórša Šołćic na poměry w Serbach a je z ironiju a ćichim posměwkom w prěnim serbskim telewoknje inscenuje. Hač wobswětluje dźěławosć Domowinskeje skupiny, kofejowe jězby do Błótow abo bachtańcu kemšerkow, přeco zapopadnje awtorka wosebite wobstejnosće a wašnja w serbskim ludźe. Tak chce zběrka skečow na jednym boku k čitanju wabić, ale tež jednotliwym dźiwadłowym skupinam zmóžnić, tute při wšelakich składnosćach předstajić.


text:
Sakska
Sakska (němsce Sachsen) je zwjazkowy kraj na wuchodźe Němskeje. Hłowne město su Drježdźany, po ličbje wobydlerjow najwjetše pak Lipsk. Kaž hižo za čas Weimarskeje republiki mjenuje so Sakska oficielnje „swobodny stat“.
Z něhdźe štyrjomi milionami wobydlerjow a přestrjenju wot 18.400 km² steji Sakska mjez 16 němskimi zwjazkowymi krajemi na srjedźnym městnje.
Jako jedyn z pjeć krajow na teritoriju Němskeje demokratiskeje republiki bu Sakska w lěće 1952 do wobwodow rozdźěleny. Po znowazjednoćenju lěta 1990 stwori so z něhdyšeju wobwodow Kamjenica a Drježdźany, najwjetšeho dźěla Lipšćanskeho a južneho dźěla Choćebuskeho wobwoda znowa kraj Sakska, kotryž so wot wokrjesneje reformy lěta 2008 do 10 wokrjesow a třoch bjezwokrjesnych městow rozrjaduje.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sakska leži na juhowuchodźe Němskeje w srjedźnej Europje. Mjezuje z Braniborskej na sewjeru, z Pólskej na wuchodźe, z Čěskej na juhu, z Bayerskej na juhozapadźe, z Durinskej na zapadźe a ze Saksko-Anhaltskej na sewjerozapadźe. Najwyša hora Sakskeje je Šmrěčnik, kotryž so w Rudnych horach blisko čěskeje hranicy namaka. Tež zwonka sakskich mjezow je Sakska Šwica při Łobju znata jako woblubowane wulětnišćo.
Wuchodny dźěl Sakskeje słuša k Hornjej Łužicy.
Rěki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Slědowace rěki so ze Sakskeje dótkaja abo přez Saksku běža:
Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tři najwjetše města Sakskeje a zdobom jeničke wulkoměsta su Lipsk, Drježdźany a Kamjenica. Dalše města z wjace hač 50.000 wobydlerjemi su Šwikawa (91.000), Pławno a Zhorjelc.
Najwjetše města Sakskeje su:
Dalše přispomnjenja hódne města w Sakskej su:
Politika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot znowazałoženja Sakskeje lěta 1990 knježi w zwjazkowym kraju CDU we wšelakorych konstelacijach. Hač do lěta 2004 móžeše sama knježerstwo tworić, 2004–09 knježeše we „wulkej koaliciji“ ze SPD, 2009–14 hromadźe z FDP a wot nazymy 2014 znowa ze SPD. Dotalni ministerscy prezidenća Sakskeje běchu Kurt Biedenkopf (1990–2002), Georg Milbradt (2002–08) a Stanisław Tilich (wot 2008).
Krajny sejm[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W šestym sakskim krajnym sejmje je pjeć stronow: CDU, Lěwica, SPD, AfD a Zwjazk 90/Zeleni. Wone wobsadźa cyłkownje 126 sydłow. Poslednje wólby běchu dnja 31. awgusta 2014; přichodne budu w lěće 2019.
Wot 2009 do 2014 knježeše koalicija z CDU a FDP pod ministerskim prezidentom Stanisławom Tilichom. Po wotchada FDP z krajneho sejma stej CDU a SPD koaliciske zrěčenje podpisałoj. Hižo mjez 2004 a 2009 knježeše w Sakskej tak mjenowana wulka koalicija.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki (serbsce, němsce, pólsce, jendźelsce, čěsce, španisce, francosce)
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Mato Kósyk
Mato Kósyk (*18. 6. 1853 we Wjerbnje, † 22. 11. 1940 w Albionje) - dolnoserbski basnikaŕ, spisowaśel, faraŕ, farmaŕ, klasikaŕ dolnoserbskeje literatury.
Roźony ako syn srjejźnego bura jo Kósyk w lětach 1867 do 1873 chójźił na gymnazium w Chośebuzu. Pótom jo tśi lěta dłujko statkował ako zeleznicaŕ w Lipsku. Pózdźej jo wopytał se žywiś ako literat we Wjerbnje a wót 1880 jo sobu redigěrował Bramborski Casnik. 1883 do 1885 jo w ameriskem Springfielźe a Chicagu študěrował teologiju. Wótglědajucy wót krotkich woglědow we Łužycy, jo basnikaŕ pón až do kóńca žywjenja wóstał w Pódpołnocnej Americe. Wót 1885-86 jo był faraŕ we Wellsburgu. Wót 1887 do 1907 jo statkował we wšakorakich wósadach w staśe Nebraska (Ridgeley 1887-89, Princeton 1889-95, Roca 1895-96, Stamford 1896-97, 1897-07 Ohiowa). Wót 1907 až do wuměńka 1913 jo był faraŕ w El Renou w Oklahomje, pótom jo žywy był ako farmaŕ w Albionje.
W lichem casu w Lipsku ako zeleznicaŕ jo se Kósyk awtodidaktiski zakłady poetiki nawucył. Jogo prědne zdźaržane basnje su ze slědnego lěta w Lipsku. Dla chórosći jo Kósyk 1877 musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś. W tom casu su se teke wuwijali jogo kontakty z drugimi serbskimi procowarjami ako M. Hórnikom, H. Jordanom a A. Muku. Mimo togo jo nawězał kontakt z G. Surowinom, kenž jo jogo do dalšnego literarnego źěła pógnał, a z pólskim spěchowarjom A. Parczewskim, kenž jo sobuiniciator załoženja Maśice Serbskeje, na kótaremž jo se 1880 teke Kósyk wobźělił.
Dłujke pśebywanje w rodnej jsy Wjerbno jo było nejpłodnjejšy cas literarnego twórjenja Mata Kósyka. Wón jo napisał wjele lyriskich basnjow a baladow, kótarež su se pózdźej do cełkow zarědowali: Pytajcy duch, Źiśecy raj, Wóstań pobožny, Z paradiza wšyknych swětow, Ze stwórjenja jo mój spiw, Cysta roža serbojska, Serbskich duchow kralejstwo. Do šyršeje epiki słušatej jogo w heksametrach spisana tśiźělowa idyla Serbska swajźba w Błotach (Wórjejce 1880, 1955) a jogo historiska trilogija Serbskich wóścow śerpjenja a chwalba z episkimi spiwami Pśerada Markgroby Gera (ČMS 1881, 1924, 1955), Branibora pad a Jacsław (hyšći njewózjawjonej). Kósyk jo se teke póspytał w dramatice: Cesć łužyskego ryśarja (1881) a Bóžemje serbskich wójakow (1882). Wjele proce jo teke inwestěrował do pśeglědowanja a basnikarskego wuspórjeźowanja dolnoserbskich spiwarskich knigłow a do redigěrowanja Casnika, do kótaregož jo teke dodał swóje pśinoski.
Dokulaž njejo spisowaśelske źěło za zežywjenje dosegało, jo wón 1883 do Ameriki wudrogował. Tam jo teke študěrował teologiju, což jomu w Nimskej bźez matury njejo móžno było. Teke w Americe jo na zachopjeńku dalej basnił. Tak jo nastał cyklus W cuzej zemi z wjele nowymi impresijami. Bóžko njejo wóstał taki produktiwny. W běgu dalšnego žywjenja w Americe jo jano hyšći napisał dwa cyklusa: Serbske bratśi pśistupimy (1892-99) a Droga do njebja (1922-33). Weto jo měł wjeliki wuznam za dolnoserbsku literaturu a jo jej wugótował městno mjazy drugimi słowjańskimi literaturami. Eksistujo wěcej ako 50 pśełožkow jogo jadnotliwych twórbow do drugich słowjańskich rěcow.
Dalšne materialije
Marti, R. (wud.), Mato Kosyk 1853–1940. Materialije prědneje Kosykoweje konference. Wjerbno 15.–18. 6. 2003. Budyšyn, 2004.
R. Dalitz/G. Stone, Mato Kosyk in Amerika - Lp A 24/1 (1977), str. 42-79
F. Mětšk, Zu einigen Fragen der Legendenbildung in der Kosyk-Biographie - ZfSl 22 (1977), str. 142-148; ts., Serbski basnik kónčaceho so 19. lětstotka w Americe - R 28 (1978), 6, str. 212-217; ts.. Wo Kosykowych basniskich rukopisach a jich wuznamje za ZSMK - R 29 (1979), 6, str. 216-220; ts., Wo Kosykowej episkej trilogiji ze serkeje starodawnosće - R 29 (1979), 9, str. 324-332; ts., Aktualnosć Kosykoweje biografije wčera a dźens - R 31 (1981), 9, str. 318- 321
Eksterne wótkaze
- http://www.mato-kosyk.de (Wobšyrna biografija a bibliografija. Teke teksty how skóro budu)


text:
Don Bosco
Giovanni Melchiorre Bosco, (* 16.01.1815 w Becchi/Castelnovo; † 31.01.1888 w Turinje) znaty pód mjenim Don Bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda Salesianow Don Bosca. Wón pomjenjujo se teke “Pósoł spušćoneje młoźiny“.
Źiśetstwo
Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.
Gaž jo Don Bosco był źewjeś lět stary, jo měł cesto samske cowanje: Jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje. Někotare źiśi su tšašnje sakrowali. Z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś. Na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił: „Nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś.“ Źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali.
Kubłanje
Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował. 1831 jo prědny raz do zjawneje šule zastupił a juž 1835 jo gymnazium zakóńcył. Dokulaž jo wjelgin chudy był, jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś. Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja. Lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił. Pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w Chieri zastupił a 1841 su jogo na mjeršnika wuswěśili.
Młoźinske źěło
Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow. Jo zachopił se wó nich staraś. W katechizmje, pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował. Jo zarědował rucnikarske źěłarnicki. Źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało. Wšykno, což jo sam wuměł, jo jich wucył, wšykno, což jo wobsejźeł, jo za swóje młoźinske źěło wužywał. Jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich 1846 dom w Valdocco, pśedměsće Turina, kupił. Don Bosco jo casy za nich warił, jich crjeje płatał a drastwu šył. Pózdźej jo teke jogo maś pśišła do Valdocco a jo jomu pomagała.
Załoženja
1859 jo załožył „Towaristwo swětego Franca wót Salesa“, kótarež se źinsa Salesiany Don Bosca pomjenjuju. Swěty Franc wót Salesa (1567 – 1622) jo był za Don Bosca pśikład w kubłanju źiśi dla swójeje wjasołeje, swětoju wótwórjoneje a lubeje wašnje. Cłonki toś teje kongregacije su se starali a se staraju wó kubłanje chudych a wobgrozonych źiśi. Wót 1875 jo Don Bosco pśidatnje pósłał misionarjow do Pódpołdnjoweje Ameriki.
1872 jo Don Bosco gromaźe z Mariu Mazzarellu załožył žeński rěd „Źowki Marije, pomoc kśesćijanow“ (Figlie di Maria Ausiliatrice). Źinsa se wóni pomjenjuju Don Bosco sotšy a se staraju wó chude źowća.
Zawóstajeństwo
Ako jo Don Bosco 1888 zemrěł, jo eksistěrowało 250 domow w Europje a Pódpołdnjowej Americe, w kótarychž je statkowało 956 bratšow a mjeršnikow. Wót 1846 do 1888 jo se dogromady něźi 130 000 kubłańcow w Europje a w Pódpołdnjowej Americe pśiwzeło. Z toś tych jo se 18 000 wucabnikow wukubłało a 6000 su wustuděrowali na mjeršnika. 2003 jo źěłało 16 290 Salesianow w 1853 domach na cełym swěśe. Salesiany su źinsa pó Jezuitach drugi nejwětšy muski rěd.
Don Bosco bu 1929 zbóžny a 1934 swěty wurjaknjony.


text:
Spółdzielcza Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Księże Małe, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Maślice, Wrocław, Widawa, Wrocław, Księże Wielkie, Wrocław, Psie Pole, Wrocław, Leśnica, Wrocław, Bartoszewice, Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Osiniec, Wrocław, Złotniki, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Borek, Wrocław, Pilczyce, Wrocław, Wojszyce, Wrocław, Kleczków, Wrocław, Mokra. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: ks. Konstantego Damrota, Arbuzowa, Białoruska, Snycerska, Władysława Reymonta, Bolesława Biegasa, Łagiewnicka, Połabian, Antoniego Wiwulskiego, Przemyska. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Mokry Dwór, Wilczyce, Łany, Radwanice, Kamieniec Wrocławski.


text:
Hody
Hody (němsce Weihnachten, „swjate nocy“) su swjedźeń narodźenja Jězusa Chrysta a jako tajki jedyn z najwažnišich křesćanskich swjedźenjow, kotryž swjeći so w zapadnych cyrkwjach w času wokoło 25. decembra (hodownika). W armenskej japoštołskej cyrkwi swjeća so hakle 6. januara, w prawosławnych cyrkwjach zwjetša po gregorianskej protyce dnja 7. januara.
Swjatočnosće započnu sej hižo z patoržicu dnja 24. decembra, kotryž je we wjele krajach zakonski swjaty dźeń. W Němskej, Pólskej a druhich krajach je tež 26. decembra jako druhi hodowny dźeń swjatk.
Přehlad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hody su nimo Jutrow (swjedźenja zmortwychstaća Chrysta) a Swjatkow (swjedźenja pósłanja ducha Swjateho) jedyn z třoch hłownych swjedźenjow cyrkwinskeho lěta. Započnu so z prěnim hodownym nyšporom dnja 24. decembra a skónči so w romsko-katolskej cyrkwi ze swjedźenjom Křćenja Knjeza njedźelu po Wozjawnjenju Knjeza. Prěni liturgiski wjeršk hodowneho časa je boža nóc w nocy wot patoržicy na prěni hodowny dźeń. Do liturgijoweje reformy lěta 1963 traješe hodowny čas z adwentom jako přihotowanskim časom wjace hač měsacaj hač do 2. februara, Swěčka Marije (Předstajenje Knjeza).
Jako cyrkwinski swjatk je 25. decembra hakle w lěće 336 z Roma prěni raz naspomnjeny. Kak je k tomu datumej dóšło, je njewěste. Diskutowane je wobliwowanje přez romski kult wokoło słónca. Tak bě kejžor Aurelian w lěće 274 postajił 25. decembra za swjedźeń słónčneho boha Sol Invictus w cyłym mócnarstwje. Mjez tutym bohom a „Chrystom, samym słóncom“ widźachu zažni křesćenjo paralele.
Křesćenjo a njekřesćenjo swjeća Hody dźensa zwjetša zhromadnje jako swójbny swjedźeń z wobradźenjom. Tutón nałožk je so w dobje reformacije jako alternatiwa k dotalnemu nałožkej darow na dnju swjateho Mikławša doporučował wot Martina Luthera, kotryž chcyše předewšěm kedźbnosć dźěći preč wot česćenja swjatych k česćenju Chrysta samoho. W romsko-katolskich swójbach wobchowaše so wobradźenje dnja 6. decembra hišće dlěši čas. Přidružichu so dalše stare a nowše nałožki wšelakeho pochada, kaž na přikład hodowne hry wot 11. lětstotka, hodowne štomy (16. lětstotk), adwentny wěnc (wot 1839) a rumpodich (19. lětstotk), kotryž wotměni we wjele kónčinach – wosebje ewangelskich – dźěćatko a swjateho Mikławša jako přepodawar darow. Na přikład w Slepjanskej kónčinje dźěćatko pak hač do dźensnišeho dary njese.
Wopyt Božich mšow k hodam je tež pola njeprawidłownych kemšerjow a njekonfesionelnych chětro rozšěrjeny.


text:
Śwjodki Jehowe
Śwjodki Jehowe – wyznańowy zwjůnzek rachowany do restoracjůńizmu. Głoszům uůne, co jedźinym Bogem je Jehowa a że ńyskoro przińdźe Boże Krůlestwo na Źymji, a terozki sům "uostatńe czasy". Założyńi we 1870 roku uod Charlesa Russella.
Růżńice we doktryńe ze katolicyzmym[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Śwjodki Jehowe uodćepujům nauka uo Trůjcy, wjerzům, co ino Jehowa je Bogem, Duch Śwjynty je uůnygo "czynnům mocům" a Jezus bůł pjyrw duchowům istotům, a ńyskorzi nojwjynkszym ze ludźůw. Uodćepujům apostolsko tradycyjo a wszyjstke nauki, kere ńy pochodzům ze Bibliji. Ńy uobchodzům żodnych śwjůnt krům Pamjůntki śmjyrći Jezusa (roz do roku 14. Nisan podug żydowskigo kalyndorza). Ńy uobchodzům tyż Godůw, skiż tygo, co ńy ma we Bibliji ńikaj pisane, co Jezus fajrowoł gyburstag. Uodćepujům ńykere kśyngi ze katolickigo kanůnu Biblije kej apokryfy. Wjerzům, aże po umarću ńy ma ńic, aże do Uostatycznygo Gerychtu po kerym prawe ludźe zmartwychwstanům. Wjerzům, aże uůne prawe ludźe bydům żywobyły na uodnowjůnyj Źymji na zowdy, a przińdźe na ńij Boże Krůlestwo, kere je jedźinům prawům władzům. Podug ńich, do zgody ze Biblijům, ńy trza brać udźołu we polityce skiż tego, co rzůndy ludźůw i tak upadnům. Uznowajům tyż, co wroz ze Krystusym 144 tauzyny wybranych bydům tworzyć rzůnd we Ńebje. Uznowajům, aże Jahwe lebo Jehowa je to prawe a jedźine Boże Mjano. Majům nakozane łaźić uod chałpy do chałpy a uosprawjać uo Krůlestwje.


text:
Fusbal
Fusbal (ang. football, mjym. Fußball, pol. piłka nożna) – manszaftszpil, wywůłano we weldźe szportzorta. We fusbalowych wetkach (szpilach) 2 manszafty szpilajům. Wbiće bala do tora spůrńika je szpilowym cfekym. Wygrywo ta manszafta, kero sprawi to mer razůw. Szpile skłodajům śe ze dwjůch tajlůw, kere majům po 45 minutůw. Sům uůne szpilane na rechtekym, trowjastym szpilplacu. Mjary szpilplaca to uod 45 m do 90 m szyrzce na uod 90 m do 120 m lang. Tory majům mjary 244 na 732 cyntimetrůw.
11 fusbalokůw skłodo śe na kożdo manszafta, posztrzůd kerych ukozyma tego we torze - tormana (kery moge chytać bal do rankůw), tych na zadku - uobrůńcůw, tych we posztrzodku půmocńikůw a tych we napadźe - napadźorůw.
Historyjo[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Fusbal wynojdli we Ynglandźe, kaj pjyrsze szpile szpilali uż bezma we III w. Pjyrszy angelski fusbalowy ferajn - Sheffjeld Club - erygowany bůł we 1855 g. 8 rokůw ńyskorzi stanůł już pjyrszy angelski fusbalowy ferajn, kery wprowadźůł jednake prawidła lo wšyjskych. We 1904 g. stanůła Pojsztrzůdnacyjowo Fusbalfederacyjo (FIFA).
Fusbal na Ślůnsku[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Reprezentacyjo ślůnsko[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Ńyformalny manszaft fusbalowy, we kerym szpilujům fusbaloki s wojewůdztwa ślůnskigo, ńy noleży do FIFA ńy UEFA. Ńy bjere udźůłu we uoficjalnych turńejach. Na uostatku szpilali ze Polokůma (1:1, Stadjůn Ślůnski we Chorzowje, 9 grudńa 2006).


text:
Dańijo
Dańijo, Krůlestwo Dańije (duń. Kongeriget Danmark) – państwo rozlygowane we půłnocnyj Ojropje (Skandynawijo), nojmyńsze ze nordyckich państwůw. We jeji skłod wlazujům tyż Grynlandyjo a Faerske Wyspy jako autůnůmiczne terytoryja. Grańiczy uod połedńo ze Mjymcůma.
70% placu Dańije przipado na Jutlandzki Půłwysep (Jutlandyjo, Jylland). Reszta kraju położůno je na 443 wyspach, ze czygo na 76 mjyszkajům ludźe. Nojwjynksze a nojważńijsze wyspy to Zelandyjo (Sjælland, na keryj je stolica kraju, Kopynhaga), Fjůńijo (Fyn), Amager, Lolland a Bornholm.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Na zakłaźe cełobocnje ilustrěrowanego zwisujucego tšojeńka a wótpowědnego teksta z dialogiskimi pasažami pśedstajaju kniglicki wšedny źeń a wótběgi w chórowni. A to na taki part, až źiśi to z jich perspektiwy sobu dožywiju a rozměju. We wobrazowych kšomkach su typiske a wšedne pśedmjaty kaž teke wósoby, kenž w konteksće chórownje wažne su, pomjenjone a ilustrěrowane. Kniglicki góźe se za pśedcytanje, w serbskej rěcy pókšacowane źiśi pak mógu je teke sami cytaś. Im Krankenhaus – eine Geschichte in Bildern und kurzen Texten mit einem Bildwörterbuch am Seitenrand.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
12 wulicowańkow z wašymi nejlubšymi zwěrjetkami, kótarež znajośo z gumna a burskego dwóra, z łukow a gólow a teke ze zwěrjeńca: kokošy a myški, pjas a kócka, wójcki a žabki, slinik a bóśon, girafy, barik ... Samo jadno wulicowańko wó ploniku how namakajośo! A wšykne zwěrjetka wam wulicuju wó tom nanejwažnjejšem: wó pśijaśelstwje, mjazsobnej pomocy a zgromadnem žywjenju. Wulicowańka su rědnje krotke a mały serbsko-nimski słownick wam pśi cytanju pomaga.


text:
Azerbajdźanšćina
Azerbajdźanšćina (azerbajdźansce Azərbaycan dili) słuša k juhozapadnej hałuzy turkowskich rěčow a je hłowna a hamtska rěč w Azerbajdźanje. Wona rěči so wot někak 20 do 30 milionow ludźi,[1] při čimž njebydli wjetšina rěčnikow w Azerbajdźanje, ale w sewjerozapadnym Iranje. Južna azerbajdźanšćina, kotraž so tam rěči a kotraž je najwažniša turkowska rěč w Iranje, ma někak 17 milionow rěčnikow, sewjerna azerbajdźanšćina w Azerbajdźanje samym jenož sydom milionow. Azerbajdźanskorěčne mjeńšiny bydla tež na wuchodźe Georgiskeje a w Dagestanje.
Moderna spisowna rěč bazěruje na Bakuskim dialekće.
Alfabet
Azerbajdźanšćina pisaše so hač do lěta 1929 z persisko-arabskim alfabetom a bě husto z osmaniskej turkowšćinu zwjazana. Po zawjedźenju jednotneho turkowskeho alfabeta wužiwaše so wot 1929 łaćonski alfabet, doniž njezawjedźechu w lěće 1939 jako znamjo jednoty Sowjetskeho zwjazka kyriliski alfabet. Jako prěni turkowskorěčny stat něhdyšeho Sowjetskeho zwjazka zawjedźe Azerbajdźan krótko po njewotwisnosći w lěće 1991 znowa turkowsku wariantu łaćonskeho alfabeta z pjeć přidatnymi pismikami. W Iranje wužiwa so porno tomu hač do dźensnišeho arabski alfabet, w Dagestanje kyriliski.
Literatura
- Nemat Rahmati, Korkut Buğday: Aserbaidschanisch Lehrbuch. Unter Berücksichtigung des Nord- und Südaserbaidschanischen. Harrassowitz, Wiesbaden 1998, ISBN 3-447-03840-3.
- Nemat Rahmati: Wörterbuch Aserbaidschanisch – Deutsch. Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff 1999, ISBN 3-933847-01-X.
- Angelika Landmann: Aserbaidschanisch. Kurzgrammatik. Harrassowitz, Wiesbaden 2013, ISBN 978-3-447-06873-4.
Nóžki
- ↑ Azerbaijani// A language of Azerbaijan, Ethnologue
Wotkazy
- Glottolog – Literatura wo azerbajdźanšćinje


text:
Fryzjerska Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Rędzin, Wrocław, Karłowice, Wrocław, Zakrzów, Wrocław, Różanka, Wrocław, Maślice, Wrocław, Strachowice, Wrocław, Nowy Dwór, Wrocław, Brochów, Wrocław, Huby, Wrocław, Osiniec, Wrocław, Sępolno, Wrocław, Leśnica, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Osobowice, Wrocław, Zgorzelisko, Wrocław, Jerzmanowo, Wrocław, Kłokoczyce, Wrocław, Pilczyce, Wrocław, Strachocin. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Jana Heweliusza, Pawła Włodkowica, Ludwika Nabielaka, Włodzimierza Perzyńskiego, Nowotarska, Grodzka, Olkuska, Tytusa Chałubińskiego, Sołtysowicka, Wadowicka. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Psary, Szymanów, Krzyżanowice, Kryniczno, Rogoż.


text:
Chloe
Chloe, amerykańsko-francusko-kanadyjski thriller erotyczny z 2009 roku w reżyserii Atoma Egoyana. Remake francuskiego dramatu filmowego Nathalie... z 2003 roku. Dystrybutorem filmu na terenie Polski jest SPI International Polska.[1]
Zwiastun filmu „Chloe”[edytuj]
Obsada filmu „Chloe”[edytuj]
- Amanda Seyfried jako Chloe
- Julianne Moore jako Catherine
- Liam Neeson jako David
- Laura DeCarteret jako Alicia
- Nina Dobrev jako Anna
- Mishu Vellani jako Julie
- Max Thieriot jako Michael
- Meghan Heffern jako Miranda


text:
Batman
Tyn mój pjyrszy - łobejrzany w tyskim kinie Andrómeda, na samym poczóntku lot '90.
Pjyrszy film, na kierym był żech w kinie sóm. Jedna z tych hollywoodzkich bojek nad bojkami, kiero mało co może przebić. Bohatyr dzieciyncyj wyłobraźni. Jak D'Artagnan, Winnetou, Indiana Jónes, abo Robin Hood...
A potym? Potym wracoł nazot. Już nigdy na takim poziómie, jak we filmie Tima Burtóna z 1989 roku, ale pora razy było blisko. Chociożby w kupiónym na studiach kómiksie EGO Darwyna Cooke'a, abo (cołkiym niydowno), we filmie SUICIDE SQUADE. Niy jest to arcydzieło kina, ale te scyny z Jokerym, Harley Quinn, czy samym Batmanym sóm tam cołkiym-cołkiym.
Tak samo i ZABÓJCZY ŻART, kiery łostatnio wziół żech sie z wypożyczalni. Kaś pół roku tymu puszczali to u nos w kinach. Trocha żech sie tego boł, bo: "kryska choby z Cartoon Network, to co to byda paczoł"? Ale jak żech już popaczoł, to widza, że niy ma nojgorzij.
Kónwyncja cołkiym ciykawo (ywidyntnie gangsterskie klimaty), a i fabuła kupy sie czimie.
Kómisorz Gordón i jego cera, Barbara (jako Batgirl) na drugim planie naprowdy dowajóm rady, a zaś dziynki retrospekcjóm mogymy sie dowiedzieć, jak to z tym Jokerym i Red Hoodym było.
W sumie: bardzo solidno produkcjo i do tego tako bardzij do dorosłych niż do bajtlów.
We filmwebowyj, punktowyj skali dowóm 8/10.
*
Tak sie skłodo, że ta notka napisołek w Dziyń Jynzyka Łojczystego. Dó mie jes to jynzyk ślónski. Wjyncyj ło tym Dniu poczytocie sie na Wiara.pl we "Ślónskich klimatach". Styknie kliknóńć tukej


text:
Szkolenia Sass w Gliwice
Syntactically Awesome StyleSheets Courses
Sass Course Events - Gliwice
Plany Kursów
Other regions
Szkolenie Sass w Gliwice, szkolenie wieczorowe Sass w Gliwice, szkolenie weekendowe Sass w Gliwice, Sass boot camp w Gliwice, kurs zdalny Sass w Gliwice , Trener Sass w Gliwice,Kursy Sass w Gliwice, instruktor Sass w Gliwice, kurs online Sass w Gliwice, nauka przez internet Sass w Gliwice, lekcje UML w Gliwice, wykładowca Sass w Gliwice , edukacja zdalna Sass w Gliwice,Kurs Sass w Gliwice


text:
Szwecyjo
Szwecyjŏ (szwedz. Sverige), ôficjalniy Krōlestwo Szwecyje (szwedz. Konungariket Sverige) – nordycke państwo na Skandynŏwskim Pōłwyspie we Pōłnocnyj Ojropie. Mŏ granicã z Norwygijōm na zachodzie a Finlandyjōm na wschodzie, je tyż skuplowanŏ z Danijōm bez most Øresund.
Szwecyjŏ mŏ wiyrch 450 295 km² a skiż tygo je to trzeci nŏjsrogszy (podle wiyrchu) krej Ojropyjskij Unije. Miyszkŏ sam ōngyfer 9,4 milijōna ludziōw. Je to państwo z małōm gynstościōm zaludniyniŏ – 21 per./km² – a je ôna skōncyntrowanŏ w połedniowyj tajli. Bez 85% populacyje żyje we miyjskich zōnach. Haupsztadym Szwecyje je Sztokholm, kery je aj nŏjsrogszy szwedzki sztad.
Jako samostanowiōny a jednolity krej Szwecyjŏ powstała we strzedniowieczu. We XVII stoleciu egzystirowało Szwedzke Imperium a patrziło ôno do nŏjwŏżniyjszych pōństw Ojropy. Mocka podbitych terynōw straciła we XVIII a XIX stolyciu, baji Finlandyjõ lŏ Rusyje we 1809. Ôstatniŏ wojna, we keryj bojowała Szwecyjŏ bōła we 1814, kej naciepała Norwygije persōnalnõ unijõ (do 1905). Ôd tedy je to neutralne państwo. Z Ojropejskōm Unijōm sie skuplowała we 1995, je tyż człōnym OECD.
Dzisiej Szwecyjŏ je kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ z parlamyntarnōm dymokracyjōm a fest rozwiniyntōm gospodarkōm. Mŏ trzeci plac w Democracy Index rychtowanym bez cajtōng The Economist a dziywiōnty w Indeksie HDI. We 2010 roku miała nŏjrychlyjszy ekōnōmiczny wezrost a nŏjsrogszõ innowacyjõ w Ojropie. Światowe Ekōnōmiczne Forum uznało jã za nŏjbarzij kōnkuryncyjny ojropejski krej.
Przipisy
- ↑ [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html World Population 2015 - CIA


text:
Źiśe
Źiśe (teke góle) jo młody luź. Muske źiśe pomjenjujo se gólc, mjaztym až jo źowćo žeńske źiśe. Někotare faze se mógu rozeznawaś, a to:[1]
- nowo naroźone: až do źasetego žywjeńskego dnja
- seśeńske góle: prědne žywjeńske lěto
- góletko, małe góle: druge a tśeśe žywjeńske lěto
- do źiśownje chójźece góle: stwórte až do šestego žywjeńskego lěta
- šulske góle: 7. až do 14. žywjeńskego lěta
Pó konwenciji wó pšawach źiśi Zjadnośonych narodow jo źiśe luź w starstwje pód 18 lětami.
Źiśe móžo teke pótomnik byś, na pś. "Mój nan jo źiśe mójogo starkego."
Wopśimjeśe
Słowo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Słowo źiśe jo pó Mukowem "Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow" pśiswójźbne z górnoserbskim słowom dźěćo, ale teke z pólskim dziecię a českim dite.
Formy słowa źiśe něnto se w singularnem nominatiwje a akuzatiwje a cełem pluralu wužywaju, mjaztym až se za zbytne formy kazuse słowa góle wužywaju. Pó samskem słowniku góle jo pśiswójźbne ze słowom goły.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Der Brockhaus in einem Band, 2000, bok 466


text:
1975.10.26 Polska - Włochy 0:0
Z Historia Wisły
Z Wisły zagrali: Antoni Szymanowski, Kazimierz Kmiecik.
Skład Reprezentacji Polski:
Jan Tomaszewski - ŁKS Łódź
Antoni Szymanowski - Wisła Kraków
Marian Ostafiński - Ruch Chorzów
Władysław Żmuda - Śląsk Wrocław
Henryk Wawrowski - Pogoń Szczecin
Henryk Kasperczak - Stal Mielec
Kazimierz Deyna - Legia Warszawa
Bronisław Bula - Ruch Chorzów (59’ Joachim Marx - Ruch Chorzów
Grzegorz Lato - Stal Mielec
Andrzej Szarmach - Górnik Zabrze
Robert Gadocha - FC Nantes (78’ Kazimierz Kmiecik - Wisła Kraków
Miejsce/Stadion: Warszawa.
Selekcjoner: Kazimierz Górski


text:
-
BTTS Silesia Miechowice Bytom i KU AZS AJD Częstochowa zdobyli Puchar Polski w woj. śląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - Puchar Polski / 01 Maja 2009
BTTS Silesia Miechowice Bytom i KU AZS AJD Częstochowa zdobyli Puchar Polski w tenisie stołowym na szczeblu woj. śląskiego. Miechowice w finale pokonały BISTS Bielsko-Biała 4:1, a akademiczki w takim samym stosunku wygrały ze swoim drugim zesołem.
Tagi: śląskie, Śląsk, Puchar Polski, KU AZS AJD Częstochowa, BISTS Bielsko-Biała, BTTS Silesia Miechowice Bytom


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Sedymy zwězk cełkownego wudawka Spisow Mata Kosyka jo slědny z literarnym twórjenim dolnoserbskego klasikarja, a to z jogo slědneje twóriśelskeje faze wót 1923 do 1937. Basni a fragmenty Kosykoweje awtobiografije wótbłyšćuju, kak jo wiźeł awtor něgajšny Wjerbański swět, tšojenja pó wudrogowanju do Ameriki do kóńca 19. stolěśa a amerikański swět w prědnej połojcy 20. stolěśa, ako jo statkował Kosyk ako farmaŕ a literat w Oklahomje. Rowno tak su Serby a europski swět, žywjenje we Weimarskej republice a cas nacizma tema jogo basnjow. Mato Kosyk pokazujo teke w swójich slědnych poetiskich twórbach nabóžnu mysl a pśiwobrośijo se mócnje filozofiskim rozmyslowanjam.


text:
Ihre Sprache: Deutsch Niedersorbisch Obersorbisch
Beschreibung
Wórša Dahmsowa-Měškankec rysuje žiwjenje Marje Grólmusec, znateje wosobiny našich serbskich stawiznow, wosebje z časa Weimarskeje republiki a nacionalsocializma, ale předstaji ju tež jako zahorjenu wojowarku za nowu němsku demokratiju. Čitała bě awtorka wo njej wězo hižo wjele, mjez druhim w romanje Marje Kubašec »Hwězdy nad bjezdnom«. Jako žurnalistka wobdźěli so w aprylu 1995 na swjatočnosći składnostnje 50-lětneho wuswobodźenja koncentraciskeho lěhwa Ravensbrück. Tam jej něhdyše sobujate – wosebje Pólki a Čechowki – zwólniwje wo Mari Grólmusec jako swojej słowjanskej a serbskej přećelce powědachu, kotraž bě jim pomhała helu přežiwić.


text:
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1956 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow (wob), ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny (dor), ličba serbowacych dźěći a młodostnych (mł) kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow (ser). Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
- Ludwig Elle [Ela]: Sprachenpolitik in der Lausitz. LND, Budyšin 1995.


text:
Lipowa Wrocław na mapie
Wrocław - miasto
położone w województwie dolnośląskie, w powiecie Wrocław, w gminie Wrocław. W skład miasto
Wrocław administracyjnie wchodzi 71 części, m.in.: Wrocław, Marszowice, Wrocław, Ratyń, Wrocław, Krzyki, Wrocław, Lipa Piotrowska, Wrocław, Maślice, Wrocław, Tarnogaj, Wrocław, Polanowice, Wrocław, Zalesie, Wrocław, Biskupin, Wrocław, Gądów Mały, Wrocław, Rędzin, Wrocław, Poświętne, Wrocław, Ołtaszyn, Wrocław, Jarnołtów, Wrocław, Kuźniki, Wrocław, Karłowice, Wrocław, Sołtysowice, Wrocław, Opatowice, Wrocław, Kozanów, Wrocław, Osiniec. Do Wrocław należy 2410 ulic, m.in.: Most Słodowy, Stanisława Hartmana, Nożownicza, ks. Stanisława Brzóski, bł. Wincentego Kadłubka, kard. Stefana Wyszyńskiego, Spokojna, Urodzajna, Hodowlana, Rondo ks. Jerzego Popiełuszki. W najbliższej okolicy znajdują się miejscowości: Wysoka, Radomierzyce, Ślęza, Biestrzyków, Mokronos Dolny.


text:
Azerbejdżůn
Azerbejdżůn, Republika Azerbejdżanu – państwo we Azyji nad Kaspijskim Morzym. Grańica mo ze Rusyjům, Gruzyjům, Armyńijům, Iranym a Turcyjům.
Jigo pjyrszymi mjyszkańcůma bůły Kaukaske Albańczyki, ńyskorzi pojawjali śe sam Persy, Rzimjany, Uormjany, Araby, Turki, Mongoły a Rusy. Przodkůma uobecnych Azerůw bůły Seludżycke Turki. We uokreśe moj 1918 - kwjećyń 1920 formalńy ńypodległy, ńyskorzi we skłodźe SSSR aże do 1991. Uod uogłoszyńo ńypodległośći durch wadźi śe ze Armyńijům uo Gůrski Karabach.
Azery to 78% populacyje kraju, s myńjszośći nojwjyncy je Ruskůw. Podug wyznańo důminuje szyjicki islam.
We gospodarce sroge znoczyńy mo wydobyćy naftowyj ropy, dobywo śe tyż mjydź a kamjynno sůl. Do tygo dochodźi bauerstwo. Nojsrogszy uostrzodek industryje a kultury, nauki a t.p. to stolica kraju - Baku.


text:
Wjelika mošeja w nowej stolicy Abuja
Nigerija (engelski Nigeria, igbo Naíjíríà, joruba Nàìjíríà, hausa Nijeriya) jo wjeliki a gusće wobsedlony stat pśi
Guinejiskem golfje w pódwjacornej
Africe. Granicujo z
Nigerom w pódpołnocu, z
Čadom w dłujkem zajtšu, z
Kamerunom w pódzajtšu a z
Beninom w pódwjacorje. Stolica jo
Abuja w srjejźišću kraja, mjaztym až jo pśi atlantiskem pśibrjoze lažecy
Lagos nejwětše město.
W pódpołdnjowem źělu Nigerije kněžy góruca, włožna, tropiska klima z
dešćowym casom wót
apryla do
oktobra a pśerěznymi temperaturami wokoło 30 °C. W pódpołnocnem źělu maju suchšu pusćinowu klimu ze słabym dešćowym casom a górucym wětšykom
Harmattan w suchem casu. Pótom njejsu temperatury wokoło 50 °C rědke. Nejwuše městno jo Chappal Waddi (2.419 m) pśi kameruńskej granicy w pódzajtšu kraja. Pśewažece krajinowe formy su
laguny pśi pśibrjoze, włožna
sawana w srjejźišću a sucha sawana w pódpołnocu.
Nigerija jo pó licbje wobydlarstwa jasnje nejwětšy stat Afriki. Tam powěda se wokoło 500 rěcow.


text: We wukładnem woknje zmakanišća a galerije „Marga“ stoj we wjelikich pismikach „Stawizny zagrodowego města Marga“ (na nimske). Chtož stupijo do tych wustajeńcowych jśpow, zgónijo tšojeńka wót luźi, kótarež něga su žywe byli we dolnoserbskej wjasce Brjazki we Halštrojskej nižynje. How dopomnjeju na to, kak te (zwětšego serbske) wobydlarje jsy su se woborali wusokej wóźe. Kak su žywe byli we wšednem dnju ako rybakarje a njackarje (Muldenhauer), to how wiźiśo. How wordujo wulicowane, kak jo se žywjenje luźi pśemjenjowało wokoło lěta 1900. We tom casu jo industrializacija załappiła pśez górnistwo wšykne byśa a krajinu. Pśez to pak njejsu luźe zabyli swóje łužyske tšojeńka a bajkowe póstawy, wšojadno, kaki žurny klěb jo luźam źěło było, kak su musali se wumachtaś na rolach, na dwórje a w jamach.