text:
Wobsedźiće ležownosć ze swójskim domom, swójske bydlenje, ratarski zawod abo hinaše ležownosće? Da sće minjene tydźenja runja mi přećelny list financneho zarjada dóstali. W nim skedźbnichu na reformu wobličenja ležownostneho dawka a što to za potrjecheneho jednotliwca woznamjenja. Dźe wo to, zo dyrbi wobsedźer ležownosće financnemu zarjadej najwšelakoriše daty sposrědkować. Za to ma so wón po móžnosći na internetnym portalu přizjewić. A wot dźensnišeho je na tymle portalu formular přistupny, do kotrehož maš wšitke požadane daty zapisać.
Zašłej lěće su wuměłcy parowali móžnosće zjawnje wustupić. Milenka Rječcyna a Jan Bogusz staj so ze 18lětnym šulerjom Weimarskeho hudźbneho gymnazija „Hród Belvedere“ Matteom Hórnikom rozmołwjałoj.
Chodźiće we Weimarje na gymnazij. Při wšěm sće z Budyšinom zwjazany. Na kotre wašnje to aktualnje zdokonjeće?
M. Hórnik: Tež hdyž w Durinskej do šule chodźu, sym z Łužicu zwjazany. Planuju 7. awgusta koncert w Budyskim Serbskim muzeju. Njebudu pak samlutki hudźić, ale přinjesu někotrych młodych hudźbnikow, swojich přećelow z gymnazija sobu. Zastup je bjezpłatny. Jeli so publikumej spodoba, móža nas rady z pjenježnym darom podpěrać.
Je tuchwilu scyła dosć móžnosćow za Was zjawnje wustupić?
M. Hórnik: Składnosće zaso přiběraja. Sym pak w prěnim rjedźe sam zamołwity za to, so starać wo wustupy. Runje tak wabju za nje sam. Koncert w Budyšinje tajka składnosć je, hudźić a z tym nadźijomnje publikum zawjeselić. Wužiwam socialne syće kaž Instagram abo Facebook, zo bychu zajimcy zaćišć dóstali, kak to klinči. Tež na mojim YouTubowym kanalu hudźbu wozjewjam.
Hišće zarjadowani dźensa a jutře, potom je prěnja sezona „Kulturneje zahrody“ w Budyšinje nimo. Intendant SLA Tomas Kreibich-Nawka je z wuslědkom spokojom a rěči wo wuspěšnym prěnim pospyće z dobrym wothłosom. „Chcemy na kóždy pad klětu dale činić.“ Kak pak wobsahowa bilanca wupada?
„Zaměr je poskićeć našim, kaž tež eksternym serbskim wuměłcam podij a hosćom wotewrjeny rum za serbsko-němsku wuměnu“, rjekny Kreibich-Nawka w nalěću našemu wječornikej kaž tež po- dobnje nowinam Sächsische Zeitung. Prěni zaměr su docpěli. Jědnaće koncertow dohromady bě. Nimo znatych wužiwachu wosebje naši młodźi hudźbnicy šansu, so serbsko-němskemu publikumej předstajić. Štož bě tuž lětsa hišće zwjetša jenož Serbam znaty tajny tip, móhło so klětu tež druhdźe rozpowědać. A štož poćah mjez Serbami a Němcami nastupa: Hudźba je mjezynarodna a zwjazuje. Přistup k tamnej kulturje dóstanješ najjednorišo přez jědź, napoje a hudźbu. Hišće cuze słowa so nam přez zynki, melodije abo rytmy bliža, kotrež – jeli so nam lubja – móžemy sej rejujo abo sobu spěwajo lochko aktiwnje přiswojić.
W Jaseńcy swjeći dźensa wjelelětny čłon našeje Serbskeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny Chrósćicy Křesćan Wałda swoje sydomdźesaćiny. Wón narodźi so 23. junija 1952 w Jaseńcy.
Wopytawši zakładnu a srjedźnu šulu hač do wosmeho lětnika w Chrósćicach běše wón w 9. a 10. lětniku na polytechniskej wyšej šuli w Pančicach-Kukowje. Po tym poda so do Wulkeje Dubrawy, zo by powołanje gratotwarca nawuknył. Tak nastupi swoje prěnje dźěłowe městno w bliskich Bóšicach w zawodźe Zeibina. 1988 rozsudźi so Křesćan Wałda za dźěło ze zbrašenymi a tak přewza w Bóšicach tamnišu dźěłarnju. Dokelž dźěło jeho předstajenjam wotpowědowaše, wukubła so připódla na kubłarja we wšelakich dźěłarnjach za zbrašenych. 1997 přesydli so dźěłarnja z Bóšic do Budyšina, hdźež jubilar swoje dźěłowe městno jako kubłar za skupinu zbrašenych nastupi. Zdobom přewza zamołwitosć za přesadźenje a wukonjenje dźěłowych nadawkow zbrašenych. Zhotowjene produkty dodawachu wšelakim zawodam a firmam.
Křesćan Wałda ma ze swojej mandźelskej Marju štyri dźěći. Wobaj zwjeselitaj so nad štyrjomi wnučkami.
Z awtorom krucha Danielom Rattheijom je so po premjernym předstajenju „Pink Guerilla“ w Budyskim dźiwadle na hrodźe Cordula Ratajczakowa rozmołwjała. Před lětomaj bě činohrajne studijo při NSLDź hižo jeho kruch „Greta“ předstajiło.
Što prajiće k inscenaciji?
D. Ratthei: Sym dospołnje zahorjeny, to dyrbju woprawdźe tak rjec. Předewšěm je dźiwadźelenje elewki Saryh Cyžec wulki zaćišć we mni zawostajiło. Jako elewka je wona hižo nětko tajka kmana, zo móhł někotryžkuli dźiwadźelnik abo dźiwadźelnica něšto wot njeje nawuknyć. Telko wjesela při hraću, telko rozuma, tež, kaž je wona přeco přešaltowała a tak łamki a změny w teksće zwoprawdźiła, to wšo bě přeswědčace. A dokelž wona tak derje hraje, dóstanje to, štož wona praji, naraz cyle nowu, njepřijomnu dimensiju. Dale a zawjedliwiše jeje słowa skutkuja – a štož wona praji, je dźě woprawdźe zlě. Wona tak derje hraje, zo našu wotstawk dźeržacu membranu přełama a ju nutř pušćimy ze jeje poselstwom, a to je zawjedowace a strašne. Dyrbiš započeć sam rozmyslować: Što tu runje powědaja? Tónle efekt, kiž je dźensa tu nastał, je wulkotny.
Wšitcy štyrjo kandidaća w druhim kole wólbow Budyskeho krajneho rady znowa nastupja. To je pozitiwna powěsć. Za koho měli hewak ći hłosować, kotřiž za najlěpje wotrěznjeneju Uda Wićaza abo Franka Peschela njejsu? Połoženje njehodźi so z tym při wólbach wyšeho měšćanosty 2019 w Zhorjelcu přirunać. Tam su demokratiske strony kandidata CDU, připóznateho zapósłanca krajneho sejma, přećiwo požadarjej AfD podpěrali. Tudyša situacija je cyle hinaša. W Budyskim wokrjesu nětko znowa njenastupić, by rěkało rozhněwanosć mjez ludźimi chcyjo nochcyjo stopnjować. Nimale třećina dotalnych wolerkow a wolerjow njeby na hłosowanskim lisćiku žaneje alternatiwy našła.
W Slepom hotuja so na jubilejny swjedźeń składnostnje 750. róčnicy załoženja wsy kaž tež na paralelnje wotměwacy so 9. mjezynarodny festiwal dudakow přichodny kónc tydźenja. Jost Schmidtchen je so z regionalnej rěčnicu župy „Jakub Lorenc-Zalěski“ Dianu Maticowej wo swjatkomaj rozmołwjał.
Knjeni Maticowa, podawajće nam tola prošu krótki přehlad: Što steji na planje?
D. Maticowa: Na woběmaj dnjomaj změjemy pisane wiki z něhdźe 50 rjemjeslnikami, přemysłownikami a wikowarjemi regionalnych wudźěłkow. Nimo toho poskićamy bohaty wuběr kulinariskich přikuskow. K rańšemu piwu zahratej sobotu Grodkowska dujerska gilda a njedźelu Šalmajowa kapała z Rownoho. Wobě skupinje matej tež serbske štučki w swojim hudźbuym składźe. Wosebje za dźěći přihotujemy na woběmaj dnjomaj wosebite programy, kaž na přikład přehladku mydliznojtych pucherjow k sobu činjenju a stacije za šminkowanje. Nimo toho móža so zajimcy z helikopterom na kołolět nastajić a sej wustajeńcu historiskich wohnjowobornych jězdźidłow wobhladać.
Z někim abo něčim so rozžohnować zda so być na jednym boku lochko, wšako sy žiwy w nadźiji, zo druheho abo druhu bórze zaso widźiš. Na tamnym boku pak, je zaso smjerććežko někoho abo něšto pušćić, dokelž runje to njewěš. Tola nadawk, kiž ma kóždy čłowjek w žiwjenju zdokonjeć rěka: Pušćić!
Jako běch swój čas spóznała, zo dźěći z domu du, sym so wědomje zaběrała z tym, kak to je, měć dowěru, dać dźěsću ruku, je potłóčić a božemje rjec. Nadobo bě so mi wuwědomiło, zo maš hižo z porodom dźěsća, štož je přewšo zwjeselacy podawk, tež jako mać móc tomu měć, rjec: „Dam će hić!“ Přetož, tež hdyž je ćěšenk a małe dźěćo pokazany na dorosćeneho, je z prěnim wukřikom dopokazał, zo zamóže žiwy być na tymle swěće a to dźeń a bóle sam.
Syman Hejduška z Hórkow je jedyn z wobdźělnikow wčera zahajeneho programoweho rjadu Kulturneje zahrody, noweho lěćneho eventa Serbskeho ludoweho ansambla. Nimo toho je młody Serb jedyn z dobyćerjow Simul + wubědźowanja. Za swoju swoju ideju „Minikoncert w neoklasiskim stilu“ zdoby sej wón 5000 eurow. Jan Bogusz je so z nim rozmołwjał.
Slědowacu sobotu, 11. junija wustupuješ we wobłuku programa Kulturneje zahrody. Što hosći a zajimcow na zahrodźe SLA při twojim wustupje wočakuje?
Wulki nawal na jězdźenki za jeno dźewjeć eurow – po podaću Němskeje železnicy je sej mjeztym wjace hač sydom milionow (potencielnych) pasažěrow tajkile tiket kupiło – pokaza, zo je wulkemu dźělej wobydlerstwa wěsty, spěšny a spušćomny transport wažny a zo je so naposledk tola hišće wěste ekologiske wědomje přesadźiło. Nažel je tele wuprajenje skerje wuraz zbóžneho přeća dyžli wotbłyšć woprawdźitosće, a to hnydom na wjacorych runinach. Wulki nawal mjenujcy předewšěm pokaza, zo je móšeń nadal najwažniši faktor w runicy přiwabić ludźi a w najlěpšim padźe trajnje přeswědčić. Wšako smy wšitcy wulce a rady swarjeli, jako bě naraz móžno, za podobnu płaćiznu mjenje abo bóle atraktiwne turistiske cile po cyłej Europje docpěć. Lětadła wostawachu přiwšěm połnje wobsadźene, byrnjež často šarm sardinkoweje konserwy (z wida rybičkow) wuprudźowali.


c: text/html

text:
Kopruchowate
Kopruchowate, Kopruchy (uać.: Culicidae) to je familijo chrobokůw ze řyndu muchůwkůw, kero wystympuje na coukim śwjeće. Znůmych je 40 zortůw a ůng. 3,5 tyś. gatůnkůw s tyj familije. Kopruchowate sům zwjůnzane ze střodowiskym wodnym, skiž tygo co we wodźe rozwijajům śe jejich larwy. Dozdřaue kopruchy majům aparat gymbowy kujůnco-ssůncy, jejich samice cyckajům krew ńykeryj gadźiny a tyž čowjeka, zaś samce za joduo majům nektar ze kwjotůw. We Ojropje nojbaři pospolity je kopruch břynčůncy. Ńykere gatůnki, nojbaři tropikalne, roznošům roztomajte ńymoce, uosobliwje malaryjo a žůuto febra.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Koronapandemije dla schadźowaše so wokrjesny sejmik Budyšin wčera w tudyšej „Krónje“. Po zahajenju posedźenja wopominachu wokrjesni radźićeljo dr. Cordulu Heß z frakcije SPD, kotraž bě na chorosć kowid-19 zemrěła.
Budyšin (SN/at). Za naslědnika dr. Cordule Heß wobkrućichu Jürgena Wähnerta, kiž wčera přitomny njebě. Sejmik měješe hišće wo dalšim naslědnistwje rozsudźić. Dlěje hač 20 lět přisłušeše jemu bywši Hodźijski wjesnjanosta Peter Beer. Staroby dla wón prosy, jeho k 31. decembrej ze zastojnstwa wuwjazać. Krajny rada Michael Harig (CDU) mjenowaše Beera w dźaknych słowach „kritiskeho ducha, kiž budźe wokrjesnemu sejmikej pobrachować“. Jeho městno w frakciji Swobodnych wolerjow nastupi 1. januara 2021 Gunnar Schneider, kotrehož Harig po wobkrućenju spřisaha.


text:
Matej Dźisławk
Hauptinhalt
Studowany rěčespyt fotografuje w swojim swobodnym času najradšo žónske a muske modely a je husto na kwasach po puću, zo by porikam jako fotograf njezapomnity swjedźeń wobradźił. Hraje rady na klawěrje a komponuje nimo toho tež swójske melodije. Hdyž njeje raz jako telewizijny redaktor po puću, potom je we wusyłanjach Serbskeho rozhłosa słyšeć. Bydli w ródnym domje w Haslowje a ma nimo toho tež bydlenje w Lipsku.
Što dokładnje činju …
- pisam serbske powěsće a přihotuju rańše wusyłanja
- činju aktualne přinoški za rańši program
Mój lětnik …
1987
Hdźe sym wotrostł, hdźe bydlu dźensa …
…w Haslowje
Moje wukubłanje/studij …
Sym sorabistiku a zapadnu slawistiku na Lipšćanskej uniwersiće studował.
Mój puć k rozhłosej …
2004 sym jako redaktor pola młodźinskeho wusyłanja RADIJO SATKULA započał. Hač do spočatka 2011 sym tam přinoški zhotowjał a zajimawe wusyłanja moderěrował. Po małkej přestawce sym wot junija 2012 zaso jako swobodny sobudźěłaćer za rozhłós a telewiziju po puću.
Što so mi na mojim dźěle lubi …
… zo směm kóždy dźeń něšto noweho dožiwjeć. Wšědnje mam z nowymi ludźimi činić a słyšu zajimawe stawizny - to je dźěło, kotrež wzda so mi perfektne być.
Što činju w swojim swobodnym času najradšo …
… potom na něčim druhim dźěłam - dawa přeco dosć k činjenju. Hewak sym husto na partijach po puću a druhdy tež tak dołho swjeću, doniž so mi na nowy dźeń rano słónčko do mjezwoča směje.
Moje žiwjenske moto …
Měj přeco posměwk mjezwoči. Wužij kóždu šansu, kiž so ći skića.


text:
Wszyjske ôperacyje
Spōlne pokŏzanie wszyjskich dostympnych regestōw Wikipedia. Możesz uakuratnić widok bez ôbranie zorty regestu, miana ôd używŏcza, abo tykanyj strōny (dŏwŏ pozōr na małe i sroge litery).
- 10:10, 14 czy 2020 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd pōnknōł strōnã Kategoryjo:Mjasta mołopolskigo wojewůdztwa do Kategoryjo:Mjasta małopolskigo wojewůdztwa bez ôstawianiŏ przekerowaniŏ (Bot: Pomjyńo kategoryja Mjasta mołopolskigo wojewůdztwa ze Mjasta małopolskigo wojewůdztwa)
- 12:22, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/testcd do Używacz:PrzemuBot/testcz (Steuer)
- 12:22, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/testc do Używacz:PrzemuBot/testcd (Steuer)
- 12:20, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/testb do Używacz:PrzemuBot/testc
- 12:19, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/test7 do Używacz:PrzemuBot/testb
- 11:43, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/test5 do Używacz:PrzemuBot/test7 (test)
- 11:43, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/test3 do Używacz:PrzemuBot/test5 (test)
- 11:42, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/test do Używacz:PrzemuBot/test3 (test)
- 11:42, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd pōnknōł strōnã Używacz:PrzemuBot/test2 do Używacz:PrzemuBot/test na przekerowanie (test)
- 11:40, 9 mar 2013 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:PrzemuBot/test do Używacz:PrzemuBot/test2 (test)
- 17:52, 20 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Artystki a artyśći do Dyskusyjo kategoryji:Artystki a artysty (Robot przeniósł strony z Kategoria:Artystki a artyśći do Kategoria:Artystki a artysty)
- 18:52, 17 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Żyće codźynne do Dyskusyjo kategoryji:Kożdodźynne żywobyće (Robot przeniósł strony z Kategoria:Żyće codźynne do Kategoria:Kożdodźynne żywobyće)
- 18:37, 17 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Zaguymbje Důmbrowske do Dyskusyjo kategoryji:Důmbrowske Zagłymbje (Robot przeniósł strony z Kategoria:Zaguymbje Důmbrowske do Kategoria:Důmbrowske Zagłymbje)
- 18:55, 16 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Wojewůdztwo ślůnske do Dyskusyjo kategoryji:Ślůnske wojewůdztwo (Robot przeniósł strony z Kategoria:Wojewůdztwo ślůnske do Kategoria:Ślůnske wojewůdztwo)
- 17:15, 13 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Transport do Dyskusyjo kategoryji:Transzport (Robot przeniósł strony z Kategoria:Transport do Kategoria:Transzport)
- 17:07, 12 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Śmjyrć do Dyskusyjo kategoryji:Śmjerć (Robot przeniósł strony z Kategoria:Śmjyrć do Kategoria:Śmjerć)
- 17:05, 12 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Ślůnzoki (narůd) do Dyskusyjo kategoryji:Ślůnzoki (nacyjo) (Robot przeniósł strony z Kategoria:Ślůnzoki (narůd) do Kategoria:Ślůnzoki (nacyjo))
- 19:12, 10 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Sztuka kulinarno do Dyskusyjo kategoryji:Kulinarno sztuka (Robot przeniósł strony z Kategoria:Sztuka kulinarno do Kategoria:Kulinarno sztuka)
- 17:38, 9 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Skały metamůrficzne do Dyskusyjo kategoryji:Metamorficzne skoły (Robot przeniósł strony z Kategoria:Skały metamůrficzne do Kategoria:Metamorficzne skoły)
- 17:33, 9 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Sceptycyzm naukowy do Dyskusyjo kategoryji:Naukowy sceptycyzm (Robot przeniósł strony z Kategoria:Sceptycyzm naukowy do Kategoria:Naukowy sceptycyzm)
- 18:55, 6 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Plastycy do Dyskusyjo kategoryji:Plastyki (Robot przeniósł strony z Kategoria:Plastycy do Kategoria:Plastyki)
- 19:22, 5 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Ńymcy do Dyskusyjo kategoryji:Mjymcy (Robot przeniósł strony z Kategoria:Ńymcy do Kategoria:Mjymcy)
- 19:13, 5 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Nauki uo atmosfeře do Dyskusyjo kategoryji:Nauki uo atmosferze (Robot przeniósł strony z Kategoria:Nauki uo atmosfeře do Kategoria:Nauki uo atmosferze)
- 19:03, 5 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Nauki medyčne do Dyskusyjo kategoryji:Medyczne nauki (Robot przeniósł strony z Kategoria:Nauki medyčne do Kategoria:Medyczne nauki)
- 14:42, 4 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Medja do Dyskusyjo kategoryji:Medyja (Robot przeniósł strony z Kategoria:Medja do Kategoria:Medyja)
- 16:48, 3 gru 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Ludźe zwjůnzańi s Chořowym do Dyskusyjo kategoryji:Ludźe zwjůnzane ze Chorzowym (Robot przeniósł strony z Kategoria:Ludźe zwjůnzańi s Chořowym do Kategoria:Ludźe zwjůnzane ze Chorzowym)
- 22:41, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Historyjo kśůnžki do Dyskusyjo kategoryji:Historyjo kśůnżki (Robot przeniósł strony z Kategoria:Historyjo kśůnžki do Kategoria:Historyjo kśůnżki)
- 21:30, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Geůlůgijo do Dyskusyjo kategoryji:Geologijo (Robot przeniósł strony z Kategoria:Geůlůgijo do Kategoria:Geologijo)
- 21:27, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Geůgrafijo Wjelgij Brytańije do Dyskusyjo kategoryji:Geografijo Wjelgij Brytańiji (Robot przeniósł strony z Kategoria:Geůgrafijo Wjelgij Brytańije do Kategoria:Geografijo Wjelgij Brytańiji)
- 21:26, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Geůgrafijo uosadńictwa do Dyskusyjo kategoryji:Geografijo uosadńictwa (Robot przeniósł strony z Kategoria:Geůgrafijo uosadńictwa do Kategoria:Geografijo uosadńictwa)
- 21:01, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Geůgrafijo podug państw do Dyskusyjo kategoryji:Geografijo podug państwůw (Robot przeniósł strony z Kategoria:Geůgrafijo podug państw do Kategoria:Geografijo podug państwůw)
- 20:19, 19 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Geůgrafijo do Dyskusyjo kategoryji:Geografijo (Robot przeniósł strony z Kategoria:Geůgrafijo do Kategoria:Geografijo)
- 18:54, 15 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Etnůgrafja do Dyskusyjo kategoryji:Etnografijo (Robot przeniósł strony z Kategoria:Etnůgrafja do Kategoria:Etnografijo)
- 17:31, 15 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Bjůgrafje podug profesyje do Dyskusyjo kategoryji:Bjografije podug profesyje (Robot przeniósł strony z Kategoria:Bjůgrafje podug profesyje do Kategoria:Bjografije podug profesyje)
- 17:09, 15 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Bjůgrafje do Dyskusyjo kategoryji:Bjografije (Robot przeniósł strony z Kategoria:Bjůgrafje do Kategoria:Bjografije)
- 17:55, 13 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Skauy metamůrfične do Dyskusyjo kategoryji:Skały metamůrficzne (Robot przeniósł strony z Kategoria:Skauy metamůrfične do Kategoria:Skały metamůrficzne)
- 17:33, 13 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Suowjańske godki do Dyskusyjo kategoryji:Słowjańske godki (Robot przeniósł strony z Kategoria:Suowjańske godki do Kategoria:Słowjańske godki)
- 13:01, 13 lis 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Štuka kulinarno do Dyskusyjo kategoryji:Sztuka kulinarno (Robot przeniósł strony z Kategoria:Štuka kulinarno do Kategoria:Sztuka kulinarno)
- 08:47, 8 paź 2011 PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Dyskusyjo kategoryji:Žyće codźynne do Dyskusyjo kategoryji:Żyće codźynne (Robot przeniósł strony z Kategoria:Žyće codźynne do Kategoria:Żyće codźynne)
- 17:55, 20 siy 2011 Kōnto ôd używŏcza PrzemuBot dyskusyjŏ wkłŏd ôstało stworzōne


text:
Afrika
Afrika – drugi podug wjyrchu kůntynynt na Źymi, mo 30,316 mln km² wjyrchu - 20,3% cołkowitygo wjyrchu lůndowygo Źymje. Půmjyszkuje go bezma 14% populacyji Źymji t.j. 920 mln ludźi (2006). Przechodźi bez ńa połudńik 0°, uobadwa zwrotńiki, a tyż růwńik.
Je nojbjydńijszym kůntynyntym na źymskij kugli, dotkńyntym wjelůma plagůma, kej malaryjo a AIDS – a tyż placym, kaj nojwjynkszo tajla ludnośći ćerpi ńydożywjyńy abo nawet głůd.
Na půłnocy Afriki je rozlygowano nojsrogszo pustyńijo śwjata – Sahara, a na połedńu nojstarszo pustyńijo śwjata – Kalahari. Nojdali wysůńyntym na půłnoc půnktym Afryki je Bjoły Przilůndek (37°20' N), na połedńe Igelny Przilůndek (34°50' S), na wschůd Przilůndek Hafůn (51°29' E) a na zachůd Przilůndek Almadi, położůny na Půłwyspje Źylůnygo Przilůndka (17°33' W).
Nojwyższy wjyrch to wulkůn Kibo (5895 m.n.p.m.) we masywje Kilimandżaro. Nojdugszo rzeka to Ńil (6 671 km dugośći), a nojwjynksze jeźoro to Jeźoro Wiktorji (pow. 68,8 tyś. km²). Nojńiższy půnkt to depresyjo jeźora Assal (173 m p.p.m.). Śtrzedńo wysokość kůntynyntu wynośi 658 m. Nojgłymbsze je jeźoro Tangańika (1435 m). Nojwjynkszym půłwyspym we Africe je Sůmalijski Půłwysep. Nojwjynkszo wyspa Afriki to Madagaskar.


text:
Niyrołz1 nōm sie zachce na gibko2 czego słodkego, a niy mogymy już paczeć na szokolada i kupne ciastka- wtedy moge nōm sie przidać tyn recept3. Jake banany to na zicher4 Wōm tam kaj leżōm na byfeju5, a ta reszta składnikōw to już niy je żołdyn6 problym.
Co potrza?
Ciasto:
2 jajca
50 g masła
50 g cukru
4 banany
skōrka otartoł ze jednyj citrōłny7
sok ze poły citrōłny
1,5 szklōnki mōnki pszynnyj
1 łeżeczka sody oczyszczōnyj
Posypka:
4 łeżki mōnki
4 łeżki cukru
2 łeżki masła
Banany zblyndujcie ze sokym ze citrōłny. Masło łozpuście8 we jakim gorczku9. Jajca ubijcie ze cukrym. Dociepcie10 do nich potyn otartoł skōrka ze citrōłny, mōnka, soda, łozpuszczōne masło, zblyndowane banany i wszyjsko fajnie wymiyszejcie.
Dejcie ciasto do forymek na babeczki – tak ze 2/3 wysokości.
Składniki posypki dobrze wyrōbcie i dejcie ji trocha na wiyrch kołżdyj babeczki.
Bratruła11 łozgrzyjcie na 180 stopni i wrojście tam babeczki na 30-40 minut. Dejcie pozōr12, żeby Wōm sie niy przipołlōły13. Posypka moł sie zrobić yno leko14 złotawoł.
Smacznego 🙂
1czasem
2szybko
3przepis
4na pewno
5kredensie
6żaden
7cytryny
8rozpuśćcie
9garnuszku
10dorzućcie
11piekarnik
12uważajcie
13przypaliły
14lekko


text: Anna Horodecka | Jakub Semrau | Marzena Kot | Radosław Miśkiewicz | Mariusz Kmiecik | Aleksandra Wierzbicka | Radosław Lubera | Szymon Rubisz | Zygmunt Łukaszczyk | Krzysztof Zamasz | Andrzej Karbownik | Andrzej Smogulski | Barbara Kohl | Anna Horzela | Ewa Stawiarska | Sławomir Olko | Joanna Machnik-Słomka | Marek Krannich | Małgorzata Koszembar – Wiklik | Piotr Kordel | Paweł Witkowski | Tomasz Szewc | Krzysztof Skowron | Elżbieta Pawłowska | Jarosław Antoniuk | Wojciech Kowalski | Mateusz Zaczyk | Marzena Podgórska | Filip Liebert | Zbigniew Żebrucki | Agnieszka Gaschi – Uciecha | Wojciech Zoleński | Joanna Toczyńska | Arkadiusz Szmal | Barbara Sorychta-Wojsczyk | Edyta Przybylska | Krzysztof Pałucha | Monika Odlanicka – Poczobutt | Anna Musioł-Urbańczyk | Mirosław Matusek | Anna Kwiotkowska | Adam Gumiński | Jadwiga Grabowska | Magdalena Gębczyńska | Mariola Dźwigoł – Barosz | Marzena Kramarz | Krzysztof Wodarski | Henryk Dźwigoł | Józef Bendkowski | Jan Brzóska | Aneta Aleksander | Lilla Knop | Agata Stachowicz-Stanusch | Krystyna Czaplicka – Kolarz | Karolina Wielicka – Gańczarczyk | Katarzyna Sienkiewicz-Małyjurek | Seweryn Tchórzewski | Katarzyna Dohn | Piotr Janke |


text:
Satkula-beachvolleyball w Hórkach
Cyłkownje jědnaće mustwow je so póndźelu na 4. etapje lětušeje beachvolleyballoweje tury Radija Satkula w Hórkach wobdźěliło. W stafli A wojowachu Nukničenjo, Dwójna nula z Pančic, mustwo Nětkonic, Hózkowčenjo a Dźiće domoj. W stafli B běchu to cyłki z Konjec/Šunowa, mustwo Twarnišćo, Granit Hórki, Team Satkula a Punjab Tigers.
Wjedro drje njebě runjewon optimalne, wšako so často kapotaše, přiwšěm bu turněr bjez přestawki wuhraty. Po předkole steještej sej w małym finalu mustwje Granit Hórki a Dźiće domoj napřećo. Domjacy mały krimi snadnje přěhrachu. Wulke finale běše duel mjez Dwójnej nulu a Twarnišćom. 15:9 rěkaše kónčny rezultat. Po tym zo běchu Pančičenjo hižo w Konjecach dobyli, smědźachu woni nětko tež w Hórkach juskać.
Kotre mustwo drje přichodnu etapu lětušeje beachvolleybaloweje tury dobudźe, wězo hišće wěste njeje. Najlěpje tuž, zo so přichodnu póndźelu na koleso šwiknjeće a potom horce dwuboje w Róžeńčanskim pěsku sćěhujeće.


text:
Wětrow (ML/SN). Loni znowazarjadowana Wětrowska knihownja přeproša ludnosć prawidłownje měsačnje na čitanje. „Kopolaki w Choćebuzu“ bě tema čitanja minjeny štwórtk we Wětrowje. Awtorka spisa, Erika Pchalek, kotryž wuńdźe w nakładnistwje Regia delnjołužiskeje stolicy, zeznajomni zajimcow z pozadkami a žiwjenjoběhami předstajenych Židow a antifašistow z Choćebuza. Erika Pchalek je rodźena Budyšanka a jeje wuj bě wot nacijow zamordowany komunist Kurt Pchalek, po kotrymž je dźensa dróha w centrumje Budyšina pomjenowana. Wona bě žurnalistiku studowała a čas powołanskeho žiwjenja w redakciji dźenika Lausitzer Rundschau dźěłała. Jako wuměnkarka je swobodna awtorka za wusudami něhdźe 40 Židow a antifašistow Choćebuza slědźiła a wo nich pisała.
Jako prěni čita ze spisa „Kopolaki“ kapitl, kotryž jednaše wo Hammerschmidtec židowskej swójbje, předewšěm wo prawizniku Hermannje Hammerschmidće. Wón bu kaž jeho přiwuzni zamordowany. Wosudy dalšich Židow, na kotrychž maja kopolaki dopominać, sćěhowachu.


text:
Głowny bok
Witajśo do Wikipedije, lichotneje encyklopedije!
Projekt co stwóriś nejwětšu wjelerěcnu, wšyknym pśistupnu encyklopediju. Kuždy móžo se wobźěliś – teke Ty! Mimo wšyknych formalnosćow móžoš nowe gronidła spisaś a pśinoski wobźěłaś.Wikipedija jo natwarjona na zasadach licence Creative Commons Attribution/Share-Alike 3.0.
Tuchylu wopśimjejo serbska Wikipedija jano mału licbu nastawkow. Zwóstanjo pótakem hyšći wjele źěła. Pomagaj nam, aby naša encyklopedija dalej rosła!Kak móžom se wobźěliś?Móžoš na pś. na "cerwjene linki" dołojce kliknuś a prědne gronidła pisaś. Móžoš teke pśi tom pomagaś, nastawki ze serbskeju tematiku z nimskorěcneje Wikipedije pśełožowaś abo pśełožowaś daś a je how załožyś.
Pomoc móžośo teke w serbskem kanalu IRC wikipedia-hsb dostaś.
Artikel mjaseca
Himalaja jo smuga górow w pódpołdnjowej Aziji, w kótarejž se nejwuše góry swěta namakaju.
Rozpśestrěwa se na dłujkosći wót něźi 3.000 kilometrow mjaz Afghanistanom a Myanmarom a twóri až do 350 kilometrow šyroku geografisku barieru mjaz indiskim subkontinentom na pódpołdnju a Tibetiskej wusocynu na pódpołnocy. W Himalaja stoje źaseś wót cełkownje styrnasćo wosomtysačnikow, mjazy nimi Mount Everest (8.848 m), nejwuša góra na swěśe.
Ako pódwjacorny kóńc Himalaja płaśi Khyberski pas njedaloko afghanisko-pakistańskeje granicy. W pódpołnocnym Pakistanje namaka se Karakorum, kótaryž jo drugi nejwušy źěl Himalaja z drugeju nejwušeju góru swěta, K2. Dalej běžy Himalaja pśez pódpołnocnu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a pódpołnocny Myanmar.
Wobraz tyźenja
Aktualnosći
- Dolnoserbska wikipedija ma wušej 3300 nastawkow!
Wutšobne glukužycenje a wšykno dobre za dalšne wuspěšne źěło!
Zajmnostki
Sćo wěźeli, až…
- planet Saturn ma w w dolnoserbšćinje teke druge mě Pódwobrycka?
- Tanja Donatec jo spiwała w 20 rěcach?
- William Krause jo ako prědny nimski wuměłc Maśice Serbskej pśistupił?
- Planet Wenus jo dopołnje pśikšyty ze žołtymi mrokami ze syriku?
- Helmut Kurjo w swójom domje jo natwarił priwatny muzeum?
- Pěsnica jo granicna linija mjazy Klěśišćami a Murjowom?
- někótare kultury wobglěduju nazymsku rownosć źeń-noc ako srjejź nazymy?
- Archiv für slavische Philologie jo nejstaršy wědomnostny casopis slawistiskim studijam pósćony?
- Dolnoserbska rěcna komisija jo była w 1979 wutwórjona?
Encyklopedija
Kak mógu se wobźěliś?
Hyšći trěbne nastawki
Móžoš na cerwjene wótkaze dołojce kliknuś a prědne nastawki napisaś. Móžoš teke nowe wótkaze dodaś.
Ab urbe condita;Bobošojce;Pawoł Fryco Broniš;Liza Domškojc;Dabit Boguwěr Głowan;Hajndrich Głowan;Gózna;Hajno Jordan;Bjarnat Krušwica;Kwiśonka;Gerat Libš;Grajaŕ;Komikaŕ;Łatyński alfabet;Mauritius;Mikroneziska;Mukwaŕ;Nowa Jazorina;Kito Lorenc;Jan Bogumił Nytška;Palau;Plon;Płoń;Prasłowjańšćina;Hajno Rizo;Mato Rizo;Systematika (biologija);Hadam Bohuchwał Šěrach;Wokrejs Budyšyn;Wokrejs Zgórjelc;wěcej…
Nejnowše nastawki
Móžoš na módre wótkaze dołojce kliknuś a nastawki wobźěłaś. Móžoš teke nowe wótkaze dodaś.
Saturn;DigiSerb.de;Ernst Eichler;Pandemija koronawirusa;2022;1. nowembra;Erwin Strittmatter;Olaf Scholz;1974;Kjarchob;1973;Mjertyn Lejnik;1972;Dolnoserbska romantika;Azery;Günter Grass;Błudnik;Theodor Storm;Toni Bruk;Pśeglěd serbskich stawiznow;Juro Hanška;Rada za nastupnosći Serbow;Semil;Handroš Tara;Głomacany;Tayanna;Kamala Harris;Hync Rychtaŕ;Raduš;Tanja Donatec;William Krause;Lubosć pytaś;Frido Mětšk;Jan Bok;Prěc;1970;Pawoł Völkel;August Leskien;Pětr Malink;Křesćan Krawc;Cyril Kola;Beno Budar;Jimi Hendrix;Ulrich Pogoda;Alfons Wićaz;Weliko Tarnowo;Demokratiska Republika Azerbajdžana;Pětr Młónk;Słyńco;Marja Młynkowa;Wisława Szymborska;Mars (planet);Wenus (planet);Fryco Morling;Zebnica;Habrachćicy-Nowe Jěžercy;Warnoćicy;Helmut Kurjo;Góry;Dešno-Strjažow;Wjerbno;Turnow-Pśiłuk;Kopańce;Halštrow;Chóśebuski pódzajtšny jazor; Pšašak;Rownosć źeń-noc;Nazyma;Njebjelčicy;Ralbicy-Róžant;Worklecy;Chrósćicy;Gotthard Bolte;Fryco Bojt; Dytaŕ Redo;Juliana Kaulfürstowa;Erwin Hanuš;Měto Korjeńk;Gerat Hantška;Kito Grys;Jan Bjedrich Tešnaŕ;Mato Nowka;Roža Šenkarjowa;Bukowinka;Wylem Wěrik;Ingrid Naglowa;Dejm hyšći bomki sajźaś;
Nastawki za kontrolěrowanje
Dłujke a kompletne nastawki, kótarež cakaju na redaktorske pólěpšenje za rěc a kompoziciju, aby mógali artikelom mjaseca byś:
Arnošt Muka;Manfred Starosta;Gubin;Sorabija;Krabat;Stawizny Serbow
Kompletne nastawki, kótarež južo korektne su, ale trjebaju finalne pśeglědanje pśed wuzwólenim za artikel mjaseca:
Jubileumy mjaseca
Wažne wopśimjeśa
Towarišnosć
Domowina •Serby •Łužyska Alianca •Serbski institut •Serbski seminar •Stawizny Serbow •Załožba za serbski lud •Lisćina serbskich spisowaśelow •Lisćina serbskich komponistow •Lisćina serbskich twórjecych wuměłcow •Internecy
Kultura a rěc
Dolnoserbski alfabet •Dolnoserbski gymnazium •Dolnoserbšćina •Górnoserbšćina •Institut za sorabistiku •Mnichojstwo •Nowy Casnik •Rozhlad •runjewonline.info •Schadowanka •Serbska chórgoj •Serbski rozgłos •Serbske Nowiny •Sorabija •Połobske Słowjany •Wóścenas •Zwězk serbskich wuměłcow
Wósobiny
Alojs Andricki •Jakub Bart-Ćišinski •Wylem Bjero •Jurij Brězan •Jan Chojnan •Michał Frencel •Derwan •Don Bosco •Fjodor Michajlowič Dostojewskij •Jan Bogumił Fabricius •Siddhartha Gautama •Mjertyn Grys •Helmut Hupac •Jurij Koch •Korla Awgust Kocor •Mato Kósyk •Bjarnat Krawc •Hanka Krawcec •Ingolf Kśenka •Angela Merkel •Pětr Młónk •Marja Młynkowa •Albin Moller •Arnošt Muka •Herbert Nowak •Měrćin Nowak-Njechorński •Kito Fryco Stempel •Juro Surowin •Kito Šwjela •Donald Tusk •Mina Witkojc •Pavle Jurišić Šturm •Sahra Wagenknecht •Handrij Zejler
Geografija
Dolnoserbsko-nimska lisćina městnych mjenjow •Nimsko-serbska lisćina městnych mjenjow
Barliń •Błota •Bramborska •Budyšyn •Chóśebuz •Dolna Łužyca •Dolnołužyske města •Drježdźany •Europska unija •Górna Łužyca •Grodk •Hannover •Hochoza •Irkutsk •Janšojce •Kaliningrad •Kaliningradski wobcerk •Kamjeńc •Köln •Lipsk •London •Łužyca •Łužyska Nysa •Mecklenburgska •Moskwa •Nimska •Oranienburg •Picnjo •Pchjongjang •Sakska •Soul •Serbin •Sprjewja •Strausberg •Tokyo •Wórjejce •Wrocław •Zły Komorow •Zwězkowy kraj
Kontinenty
Pśiroda, pśirodowěda, biologija, chemija, matematika ...
Astronomija •Atom •Cerwjena lěsna mroja •Chemiska wězba •Elektronegatiwita •Gromak •Kardamom •Medicina •Mutageneza •Majs •Organiska chemija •Matematika •Molekul •Piwo •Běły kukol
Rěcywěda
Dolnoserbski alfabet •Dolnoserbšćina •Fonem •Górnoserbšćina •Nimšćina •Rěcywěda •Słowjańske rěcy •Serbisko-chorwatska rěc •Pólska rěc •Drjewjanopołobšćina •Glagolica
Literatura
Nowela •Žanr •Družyna •Lyrika •Epika •Dramatika •Baseń •Sonet •Roman •Drama •Komedija
Informaciske technologije, computery, internet
Apache OpenOffice •Google •Linux •Mozilla Firefox •Ubuntu
Technika
Stawizny
Awstrisko-Hungorska •Bolesław Chrobry •Českosłowakska •Drjewjańske Słowjany •Druga swětowa wójna •Jugosłowjańska •Mieszko I. •Nimska demokratiska republika •Katerina Cornaro
Dalšne
Wikipedija w drugich rěcach
Afrikaans -Бeлapyckaя -Бълrapckи -Brezhoneg -Català -Česky -CлoBѣHbckъ -Kaszëbsczi -Cymraeg -Dansk -Deutsch -English -Español -Eesti -Euskara -Français -Frysk -Hrvatski -Hornjoserbsce -Italiano -Latina -Lëtzebuergesch -Lietuvių -Latviešu -Plattdüütsch -Nederlands -Polski -Pycckий -Slovenčina -Slovenščina -Cpпckи -Svenska -ykpaïHcbka -Lisćina wšych rěcnych wersijow Wikipedije
Sotšojske projekty
MetaWiki – Commons – Wikidata – Wikispecies – Wikižrědła
Co jo dolnoserbšćina?
Hinweis an alle, die kein Niedersorbisch können.
Niedersorbisch ist eine westslawische Sprache. Sie wird von etwa 14.000 Menschen in der brandenburgischen Niederlausitz gesprochen.
Information for those who do not speak Lower Sorbian
Lower Sorbian is a West Slavic language. It is spoken by about 14000 people in the Brandenburgian Lower Lusatia.
Informace pro všechny, kteří neumí dolnosrbsky
Dolnolužická srbština je západoslovanský jazyk, kterým dnes mluví přibližně 14 000 lidí v oblasti Dolní Lužice.
Informacje dla tych, którzy nie mówią po dolnołużycku
Dolnołużycki to jeden z języków zachodniosłowniańskich. Używa go około 14 000 ludzi w Brandenburgii, w rejonie dolnych Łużyc.
mehr, more, pliaj, ...


text:
Karolina Wejnarska, Agnieszka Magdalena Rygiel, Katarzyna Wertheim-Tysarowska, Elwira Kołodziejczyk, Agnieszka Sobczyńska-Tomaszewska, , Maciej Dądalski, Grzegorz OraczPostępy Nauk Medycznych 4/2016
Dariusz Boroń, Małgorzata Kasprzyk-Żyszczyńska, Krzysztof Januszyk, Bogusław Czerny, Adam Kamiński, Agnieszka Seremak-Mrozikiewicz, , Andrzej Klejewski, Postępy Nauk Medycznych 10/2016
Aleksandra Kruszyńska, Jadwiga Słowińska-Srzednicka, Aleksandra Wycisk, Piotr Glinicki, Katarzyna Podkowska, Renata KapuścińskaPostępy Nauk Medycznych 12/2016


text:
Podlaske wojewódstwo
Podlaske wojewódstwo (pólsce Województwo podlaskie) je wojewódstwo na sewjerowuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Białystok. Druhe wuznamne města su Suwałki, Łomża, Augustów a Bielsk Podlaski.
W lěće 2019 měješe wojewódstwo 1.179.430 wobydlerjow.[1] Je tuž po wobydlerstwje třeće najmjeńše z pólskich wojewódstwow.
Podlaske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe z Běłoruskej a na sewjerowuchodźe z Litawskej. Najwjetše rěki su Narew, Biebrza a Bug, kiž twori južnu hranicu wojewódstwa.
Podlaske wojewódstwo je srjedźišćo běłoruskeje mjeńšiny w Pólskej. W někotrych gmejnach wužiwa so běłorušćina jako druha hamtska rěč. Někotre wjeski při wuchodnej hranicy wojewódstwa maja muslimsko-tatarske wobydlerstwo.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stary bunker Molotowskeje linije
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Delnja Šleska • Kujawsko-Pomorska • Łódź • Lublin • Lubuš • Małopólska • Mazowska • Opole • Podkarpatska • Podlaska • Pomorska • Šleska • Swjatokřižska • Warminsko-Mazurska • Wulkopólska • Zapadna Pomorska


text:
Zwoprawdźeja projekt ze zastatka hórnistwa dla
Rowno (CK/SN). Z połnej paru w Rownom nětko dźěłaja, zo bychu wjes w Slepjanskej gmejnje ze zemskim płunom zastarali. Centralnej syći přizamknu tohorunja Trjebink a južny dźěl Slepoho. Syćowa towaršnosć za zastaranje z płunom Berlin-Braniborska (NBB) zwoprawdźa wobšěrny projekt po třoch wotrězkach a zasadźa za to firmje z wokoliny.
W prěnimaj wotrězkomaj składźechu 400 metrow rołow a natwarichu 14 přizamknjenjow. „Třeći wotrězk tuchwilu přihotujemy. Wobstarujemy sej na přikład trěbne dowolnosće za hłubokotwarske dźěła a skazamy material“, praji rěčnik předewzaća NBB Andreas Wendt. Wobstatk třećeho wotrězka je, zo dyrbja płunowód pod železniske kolije kłasć. Po jednym lěće wobdźěłanja je Němska železnica dowolnosć za to dała.
Dohromady změje płunowód dołhosć 6,9 kilometrow a wopřijima 89 přizamknjenjow. Bohužel njemóža tuchwilu dokładnje rjec, kak dołho twarske dźěła traja a hdy budu ludźo zemski płun wužiwać móc, měni Andreas Wendt. To wotwisuje na kóncu tež wot toho, kak so koronowa pandemija wuskutkuje.


text:
Minjeny pjatk je přihotowanski wuběrk XI. mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica 2015“ wuhódnoćił. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu wuběrka Markom Kowarjom rozmołwjała.
Sće hnydom po festiwalu pozitiwnu bilancu sćahnył. Na čim so to pokaza, a hdźe přejeće sej přiwšěm wjace wothłosa?
M. Kowar: Mějachmy z 20 000 přihladowarjemi 1 500 wjace porno festiwalej před lětomaj. Tež livestream MDR měješe z dohromady 3 500 zajimcami wjace hač połojcu wjace. Zajim na Budyskim zahajenju bě lětsa tohorunja wjetši hač 2013, hačrunjež bě hišće wjele swobodnych městnow. Smy nastupajo wabjenje hižo tójšto spytali, nětko chcemy sej koncept zdźěłać dać. Intensiwny kolokwij žněješe dobry wothłós mjez zastupjerjemi wukrajnych folklornych skupin. Škoda, zo njeje so busowy poskitk Šmitec jězbow do Hochozy přemało přizjewjenjow dla zwoprawdźił. Přiwšěm sej myslu, zo móhł so wón jako tajny pokiw za Hornjołužičanow etablěrować. Wosebje ći, kotrymž je w Chrósćicach přewjele hołka a tołka, móhli sej wosebitu delnjołužisku atmosferu a kompaktny festiwalny poskitk na třoch statokach lubić dać.


text:
Jednako coby go niy urazić, wszyjstek jadła, chocioż yno po trochu. Skuli tego fest hrubo sie zrobiyła, a figura straciyła, ale czego sie niy zrobi, coby chopa (a siebie tyż!) uszczynśliwić! Na rodzyni dobro (i drogo!) klinika wybrali i ze dochtorowōm pōmōcōm sie jejich Walduś na świecie znod! Tyn jejich synek ôd małego bōł wymyślaty. Cycka niy chcioł duldać yno te zagraniczne „mōndaminy”. Potym jak poszoł do szkōłki, to bele czego niy ôblyk, a porzad cosik wynokwioł. A jeszcze przi tym szpetnie przezywoł jak czego zaroz niy dostoł! Jedni radziyli, coby mu dać kijym po dupie, bo se za tela dozwoluje, ale drudzy godali, że to tym jego starym trza prziloć, bo małymu za wielgo zwōlo dowajōm. Skuli tego sie nasze znajōmki ze wszyjskimi sōmsiadami poszarpali! Kej Walduś poszoł do szkoły, to tam bōło jeszcze gorzi! Bezto derechtorka zawołała jego ôjcōw, a poslała ich ś nim do szkolnego psychologa.
– Wiysz dziołcho, co jo gańby tam wystoła, tego sie niy do ôpisać! – padała mi tak nasza znajōmo, jak my sie potkały. Ta psycholog godała, co my sie ku Waldusiowi chowōmy niy jak ôjcowie, ale jak starziki, za fest go rozpuszczōmy, a przisiyngōm ci, że my go yno jak nojlepi wychować chcymy! Ze synkym tyż pogodała, ale onymu sie tako godka niy widziała i padoł, że my niy sōm jego ôjce, jak ta gupio baba posłōchōmy! Co mōm robić, co mōm robić! – lamyntowała.
Jo tyż niy wiedziała co ji mōm ôdpedzieć, bo po jedno jo sie na takich rzeczach niy znała, chocioch piynć dziecek wychowała, ale ône żyły we ciynżkich, kryzysowych czasach i same na to prziszły, że na wszyjstek nōm niy styknie, bezto musieli dycki wybiyrać! Ale to im na dobre wyszło, bo rady se teroz we żywocie dowajōm!
Jednako sprawa ze Waldusiym załatwiyła sie sama. Do szkoły prziszła modo rechtorka, co sie zajmowała szportym a już jakisik medale na swoim kōncie tyż miała. Ôna umiała synkowi przegodać do rozumu! Poradziyła mu, coby te wszyjski gupoty (elektryczno hulajnoga a fest wypasiōno kōmōra) pociep a za tryningi sie wzion. Podle mie wszyjstek idzie ku dobrymu, ale Waldusiowo mamulka zaś norzyko, że ôna synka a chopa w dōma praje niy widuje, bo ôba po jakisik zawodach jeżdżōm. Ale taki to już sōm ôjcowski starości!


text:
Lubi wěriwi, Wěrju, zo je tam někajka wyša instanca, kotraž wšitko wodźi. Njemóžu pak sej předstajić, zo je to Bóh, wo kotrymž Cyrkej powěda. Njewěm, kak často sym hižo to słyšał – při firmowanskej wučbje, w rozmołwach z přećelemi, jako so ze znatymi zetkach, kotřiž wědźachu, zo sym duchowny. Prašam so: Čehodla dźe so mnohim tak, zo z Bohom, kotrehož Cyrkej wozjewja, wjele započinać njezamóža? Čehodla je anonymna, wyša instanca po zdaću bóle sympatiska hač křesćanski Bóh?
Sćěhowace je so njedawno stało: Žona, kiž bě po puću na dźěło, widźeše zdaloka, kak z kontejnera za wotpadki někajkej ruce won hladaštej. Bližeše so a wuhlada zo běštej to drjewjanej ruce. Skónčnje wočini kontejner a wućahny korpus Božeje martry, kiž bě hišće cyle w porjadku. Spočatnje sej mysleše, zo snano noze pobrachujetej. Ale ničo. Tute wuměłske dźěło bě samo jara rjane – ničo tunje z gipsa abo podobne, štož druhdy na wikach wuhladaš.
Přinjese korpus na dźěło. Kolegina naposka sej podawiznu a praji jenož jednu sadu: To je wobraz našeho časa: Korpus Jězusa w kontejneru!
Sym sej wěsty, lubi wěriwi, to ma něšto z nazhonjenjom našich dnjow činić. Nic z nazhonjenjom w tutych abo druhich naležnosćach, ale w nazhonjenju z Bohom. Nazhonjenja z wěcami abo ludźimi dadźa so hromadźić. Ludźo su nazhonili, kak so komputery předawaja. Abo ludźo su nazhonili, zo lubosć tak sylna być zamóže, zo w brjuše łoskota. Boha nazhonjeć pak je ćežo. Kak so to poradźi? Snano je ludźom wyša instanca tohodla bóle sympatiska, dokelž scyła njewočakuja ju někak nazhonić zamóc. Bóh, kotrehož Cyrkej jako Wótca, Syna a Ducha Swjateho wuznawa, so pak derje za to hodźi, zo móhł Jeho tola nazhonjeć. Je dźě to wosobinski Bóh. A Biblija powěda wo lutych podawkach mjez ludźimi a Bohom. Wjeršk je potom, zo je so Bóh sam sčłowječił. Što pak pomha mi to, hdyž w drjewjanym korpusu Jězusa nazhonić njezamóžu!?
Hišće raz so tuž prašam: Kak so to čini – Boha nazhonjeć? Snano je to tohodla tak ćežko, dokelž nima nazhonić Boha ničo z tym zhromadneho, zo móžeš to prosće činić, kaž projekt zwoprawdźiš. Bóh sam dźě je Tón, kiž so nam wozjawnja.
Wid na Mójzesa zda so mi być wěsty kluč. So wě, Mójzes so zdawa jako tón priwilegowany być, kiž je zamóhł so jednorje z Bohom skontaktować. Tola je to cyle wosobinski kontakt z Bohom, kiž Mójzes pěstuje: Stawa rano zahe. Štóž chce so z Bohom zetkawać, měł tuž sebi a Jemu wěstu chwilu woprować. Wón dźe na horu Sinai. Štóž chce Boha nazhonjeć, měł sej hdys a hdys tež raz wěstu distancu popřeć, z tym, zo prawy rum namaka, a tak Boha nańć zamóže. Mójzes woła mjeno Bože. To rěka, zo měli Bohu žno jasnje prajić, što wot Njeho chcemy. Bóh wozjawni so Mójzesej a Mójzes so pokłoni.
Tak jednorje to je? Potajkim móžu Boha jednorje nazhonić, jeli mam so po tutych prawidłach? Tak jednorje to wšak njefunguje. Tola we wěstym zmysle móžu so k Božemu poskitkej napřećo tak zadźeržeć.
Sće wy hižo raz Boha nazhonił? su so młodostni mje w tutym nastupanju raz prašeli. A sym wo podawiznach powědał, přez kotrež sym Boha nazhonić zamóhł. Štó pak wam praji, zo je to Bóh był? přińdźe hnydom napřećiwne prašenje. So wě, mi nichtó njedopokaza, zo je to Bóh był. Tež Bóh sam njepraji mi: Hej, tu sym! Běch pak zwólniwy přiwzać, zo je mje Bóh narěčał. Wěra sama to je, kotraž mi praji: Tu bě ći Bóh bliski!
Hdyž na drjewjany korpus myslu, kotryž je žona z kontejnera wućahnyła, sym sej wěsty, zo je Bóh znamjo dał, zo tu je. Amen.
GN


text:
Zubel, Henryk ; Kossak-Jagodzińska, Anna ; Balcer-Zgraja, Małgorzata ; Serdyńska, Joanna ; Maryńczuk, Paweł
M-Projekt Biuro Usług Projektowych Paweł Maryńczuk
Serdyńska, Joanna. Red. ; Maryńczuk, Paweł. Red.
Inicjacje w architekturze ; T. 3, Cz. 1
Baza „Dorobek” – nr opisu: 0000089203 ; Katalog OPAC ; oai:repolis.bg.polsl.pl:28913
Wydział Automatyki. Politechnika Śląska
brak możliwości drukowania i edycji dokumentu
UDA-RPSL.01.03.00-00-042/12-00
Jul 16, 2015
Jul 15, 2015
54
https://repolis.bg.polsl.pl/publication/32648
Zubel, Henryk Kossak-Jagodzińska, Anna Czarnecki, Jakub Balcer-Zgraja, Małgorzata Serdyńska, Joanna Maryńczuk, Paweł Maryńczuk, Paweł. Red.
Balcer-Zgraja, Małgorzata Czarnecki, Jakub Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Radwański, Damian Maryńczuk, Paweł. Red. Serdyńska, Joanna. Red.
Załęcka-Myszkiewicz, Magdalena Czarnecki, Jakub Maryńczuk, Paweł Olejko, Wiesław Radwański, Damian Maryńczuk, Paweł. Red.
Kossak-Jagodzińska, Anna Balcer-Zgraja, Małgorzata Bonenberg, Agata Czarnecki, Jakub Maryńczuk, Paweł Sobolewski, Andrzej Czajka, Roman Gronostajska, Barbara Wrana, Jan Dworak, Inga Radwański, Damian Średniawa, Piotr Witkowski, Bogusław Kossak-Jagodzińska, Anna. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac.
Stania, Andrzej Witeczek, Jerzy Duda, Andrzej Pallado, Jan Wagner, Tomasz Sokołowska-Moskwiak, Joanna Czarnecki, Jakub Lenartowicz, J. Krzysztof Kyselka, Mojmír Šamánek, Josef Gronostajska, Barbara Peřinková, Martina Bursiewicz, Natalia Bonenberg, Agata Brych, Małgorzata Bujniewicz, Zbyszko Podgórna, Diana Cibis, Jerzy Bednarski, Adam Czajka, Roman Sobolewski, Andrzej Eckert, Wojciech Nowogońska, Beata Grzegórzko, Radosław Jóźwik, Anna Jóźwik, Renata Kochański, Paweł Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Łotysz, Sławomir Majerska-Pałubicka, Beata Maryńczuk, Paweł Nadolny, Adam Nawrot, Grzegorz Olejko, Wiesław Radwański, Damian Špačková, Eva Tomanek, Michał Dębowski, Janusz Witkowski, Bogusław Wojewódka, Jerzy Wrana, Jan Zabawa-Krzypkowska, Joanna Zubel, Henryk Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.
Maryńczuk, Paweł Olejko, Wiesław Załęcka, Magdalena Zubel, Henryk Maryńczuk, Paweł. Red.
Błażyca, Paweł Witeczek, Jerzy Pallado, Jan Kyselka, Mojmír Radwański, Damian Cibis, Jerzy Olejko, Wiesław Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Czarnecki, Jakub Nawrot, Grzegorz Krystek-Kucewicz, Bogumiła Wojewódka, Jerzy Krčmâř, Igor H. Wojtas, Justyna Wagner, Tomasz Wrana, Jan Nadolny, Adam Czajka, Roman Sobolewski, Andrzej Sobierajewicz, Piotr Balcer-Zgraja, Małgorzata Lewicka, Anna Jóźwik, Anna Świt-Jankowska, Barbara Janowski, Maciej Łotysz, Sławomir Marańczuk, Paweł Mazik, Anna Witkowski, Bogusław Przybyłek, Angelika Peřinková, Martina Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wojewódka, Jerzy. Oprac.
Witeczek, Jerzy Wagner, Tomasz Bonenberg, Wojciech Bonenberg, Agata Bujniewicz, Zbyszko Cibis, Jerzy Czajka, Roman Czarnecki, Jakub Duda, Andrzej Gronostajska, Barbara Jóźwik, Anna Magdziak, Monika Majerska-Pałubicka, Beata Maryńczuk, Paweł Nakonieczny, Ryszard Nawrot, Grzegorz Olejko, Wiesław Pallado, Jan Peřinková, Martina Student, Aleš Raczyński, Miłosz Kossak-Jagodzińska, Anna Serdyńska, Joanna Sobolewski, Andrzej Sokołowska-Moskwiak, Joanna Tomanek, Michał Witkowski, Bogusław Wojewódka, Jerzy Zalewski, Krzysztof Gil, Adam Witeczek, Jerzy. Red. Wydział Architektury. Politechnika Śląska Witeczek, Jerzy. Oprac. Kossak-Jagodzińska, Anna. Oprac. Wagner, Tomasz. Oprac.


text: ,,Budź bož´mje moja lubćička, budź bož´mje moja šula ...“, takle drje sam a mi tež spěwać njebudu, hdyž w juliju durje swojeje stwy začinju a nowy žiwjenski wotrězk započnu. Runja wotchadnikam našeje šule budu potom prajić móc – šulski čas je nimo! Kajki pak běše mój šulski čas, hladajo stajnje z wida sportowca na tón samsny. Jako nastupich před nimale štyrceći lětami swoju wučersku słužbu w Ralbicach smědźach hnydom tež w předmjeće sport wuwučować. Poboku mějach nazhoniteju Wornarjec bratraj Jana a Pětra, Krawcec Marju a Hinca Fryču. Snano pak mam so swojemu staršemu bratrej dźakować, zo dóstach dowěru tehdyšeho direktora Rafaela Wowčerja za wuwučowanje w sporće, wšako chodźeštaj do jedneje rjadownje a Pětr wuwučowaše hižo jako sportowy wučer w Pančicach-Kukowje. Druhdy maš snano w swójbje dweju kmaneju sportowcow ...


text: PS przeglondałach ksiyngi kościelne, Chudów (Chutow, Hutow- różnie pisali) podlegoł pod parafia Gierałtowice. USC niy ruszałach na razie, nawet niy wiedziałach, że Paniówki podlegały pod USC Chudów, jednak skoro zapisy som we parafiji Gierałtowickij, to raczyj pochodzili ze wsie Chudów (zresztom tak mi godali). Jeszcze jedno, mój dziadek (jako jedyn z najmłodszych synów Stanisława) boł urodzony już na Ślunsku. Pamiyntom, jak opowiadoł mi o szkolnych latach we Chudowie, opowiadoł tyż o zomku a raczyj ruinach zomku. Wiync zanim trefili do Gierałtowic musieli jeszcze jakiś czas miyszkać we Chudowie.


text:
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Underground. Rebelia - František Kotleta
- H. Buchner - Hanyska
- Kanał Kłodnicki - nieznany świadek śląskich dziejów - Piotr Zdanowicz
- Niebieska walizka. Pożegnanie z Breslau - Marianne Wheelaghan
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Reisememoiren – Adam Pe(j)ter Kubik
- H. Buchner - Dzieci Hanyski
- Mały Princ + audiobook - Antoine de Saint-Exupery
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Pakiet: Ślōnski DICKENS zdobywŏ świat
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Jeden z najpopularniejszych literackich tekstów anglojęzycznych w śląskim przekładzie Grzegorza Kulika. Ponieważ to przekład z angielskiego oryginału (a nie adaptacja, jak to bywa z polskimi wersjami), to taki pakiet będzie wspaniałym materiałem porównawczym dla lingwistów zainteresowanych poznaniem stanu języka śląskiego.
Cena pakietu (48 złotych) zawiera koszt książki + zagranicznej wysyłki poleconej + dostawy certyfikatu do donatora.
Instytucje które otrzymały książkę:
- Uniwersytet w Marburgu, Slawistik - donator A. Hajman
Instytucje oczekujące:
- British Library - Londyn
- University of Pittsburg, Slavic Studies Major, Slavic Languages & Literatures
- Biblioteka Uniwersytetu w Innsbrucku (Austria) - Instytut Slawistyki
- Biblioteka Uniwersytetu w Lipsku (Niemcy) - Instytut Slawistyki
- wkrótce kolejne
"Godniŏ pieśń" to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa "A Christmas Carol" (pol. "Opowieść wigilijna") dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Fragmenty:
Co to sōm do ciebie Gody, jak niy ino czas płacyniŏ rachōnkōw, jak żeś je bez piniyndzy? Czas, jak widzisz, żeś je ô rok starszy, ale ani trochã bogatszy! Czas, jak po kludzyniu ksiōng bez dwanŏście miesiyncy, widzisz, iże niy mŏsz ani ceskigo profitu! Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ „Radosnych Godōw”, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było!
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
Grzegorz Kulik - ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.


text:
Njedawno je Rolf Backemeier z Kulowa kóždemu dorostowemu trenarjej Sokoła Ralbicy/Hórki nowy treningowy pulower přepodał. „Jako hladar staršich a chorych čłowjekow kóždy dźeń sam wulku dźakownosć nazhonjam, hdyž jim ze swojim zawodom pomham wšědny dźeń tak derje kaž móžno samostatnje zmištrować. Z dźakownosću tuž rady tež čestnohamtskich trenarjow Sokoła z treningowym pulowrom wobdarju“, Rolf Backemeier swój rozsud wopodstatni. Nimo toho přepoda wón młodym koparjam delanskeho sportoweho towarstwa hišće sak z nowymi bulemi. Nazwučowarjo Sokoła so darićelej za nowu drastu wutrobnje dźakuja. Štó w Ralbicach scyła młode koparki a młodych koparjow trenuje, předstaji wam juniorski nawoda Jurij Bjeńš.
Maćij Möller
... je swoju druhu sezonu mjeztym nazwučowar młodźiny C, kotraž ma hrajne zjednoćenstwo z SJ Chrósćicy. Šunowčan ma za mjenowanu starobnu klasu wosebitu ručku. Wšako je hłownopowołansce wučer na wyšej šuli. Sam bě wón tohorunja kopar juniorow pola Sokoła.
René Zynda


text:
Póstowe čisło w Němskej
Póstowe čisło eksistuje w Němskej hižo wot lěta 1941, hdyž so w Němskim reichu dwucyfrowe ličby za roznošenje paketow a pakćikow zawjedźechu. Wot lěta 1944 płaća tute ličby tež za listowy wobchad, kotrež so tež po Druhej swětowej wójnje dale wužiwachu. W lěće 1962 so w Zwjazkowej republice Němskej a 1965 w Němskej demokratiskej republice samostatnej systemaj póstowych čisłow zawjedźetej. W zjednoćenej Němskej wotměni 1993 pjećcyfrowy system Zwjazkoweje póšty starej systemaj.
Nimo póstowych čisłow za geografiske kónčiny eksistuja tež póstowe čisła za wulkopřijimarjow a za póstowe kašćiki. Němska póšta AG je jako naslědnica Zwjazkoweje póšty za wudźělenje nowych póstowych čisłow zamołwita.


text:
Italijo
Italijo, Republika Italsko (it.: Italia, Repubblica Italiana) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.
Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).
Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.
Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.
Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.


text:
1990–1994
Stanisław Bednarek, Edward Chochorowski, Mieczysław Czoch, Tomasz Długopolski, Andrzej Dudek (przewodniczący), Jan Firlej, Stanisław Grzyb, Tadeusz Jacak, Aleksander Kaźmirek, Tadeusz Kosecki, Marian Koział, Mieczysław Kuźma, Władysław Kuźma, Jan Maciaś, Marian Orzeł, Maria Pajor, Gerard Piwowar, Kazimierz Sieradzki, Henryk Sromek, Stanisław Wikar.
1994–1998
Wiesław Basta (przewodniczący), Stanisław Bednarek, Jacek Biernacki, Andrzej Dudek, Stanisław Golonka, Tadeusz Jacak, Jan Maciaś, Stanisława Kmiecik, Ryszard Kuźma, Władysław Kuźma, Gerard Piwowar, Andrzej Prusak, Piotr Rębilas, Kazimierz Rosiek, Zdzisław Staszak, Stanisław Strzelec, Henryk Salamon, Kazimierz Sieradzki, Jan Zelek, Stanisław Zelek.
1998–2002
Stanisław Baran, Jacek Biernacki, Barbara Cetnarowska (przewodnicząca), Wiesława Chełmecka, Kazimierz Chochliński, Andrzej Dudek, Tadeusz Jacak, Stanisława Kmiecik, Józef Kosecki, Tomasz Kosecki, Józef Kulig, Ryszard Kuźma, Władysław Kuźma, Edward Madej, Zofia Orzeł, Gerard Piwowar, Edward Rębilas, Jan Rosiek, Andrzej Posyła, Władysław Szabla.
2002–2006
Lidia Adamczyk, Barbara Cetnarowska (przewodnicząca), Andrzej Dudek, Wojciech Gucwa, Kazimierz Jasnos, Krystyna Jaśkiewicz, Augustyn Karkoszka, Stanisława Kmiecik, Władysław Kołodziej, Ryszard Kuźma, Władysław Kuźma, Stanisław Małek, Gerard Piwowar, Wiesław Salamon, Adam Wolak.
2006–2010
Barbara Cetnarowska, Marta Filipek, Wojciech Gucwa, Anna Hajduga. Tadeusz Jacak, Kazimierz Jasnos, Stanisława Kmiecik, Ryszard Kuźma, Piotr Litwiński, Stanisław Małek, Andrzej Mliczek, Bolesław Oleksy (przewodniczący), Marian Pajor, Gerard Piwowar † (Edward Pajor), Piotr Zelek.
2010-2014
Barbara Cetnarowska, Piotr Firlej, Wojciech Gucwa, Tadeusz Jacak, Kazimierz Jasnos, Stanisława Kmiecik, Ryszard Kuźma Piotr Litwiński (wiceprzewodniczący), Bolesław Oleksy (przewodniczący), Edward Pajor, Marian Pajor, Zofia Prusak, Wiesław Salamon, Andrzej Sarata, Michał Serafin.


text:
Telewizijny sćelak MDR je sobotu, 9. jutrownika, nawječor, połhodźinski přinošk wo Budyšinje jako „Pućowanje po Sakskej“ wusyłał. Moderatorku wočakowaše bywši wuspěšny sportowc a rodźeny Budyšan Maik Petzold jako přewodźer. Přihladowarjo zhonichu tak, zo ma Budyšin 17 wěžow, 80 hosćencow a wjace hač tysac twarskich pomnikow.
Z wěžow bu Stara wodarnja k wobhladanju wupytana. Moderatorka a přewodźer podaštaj so 115 schodow horje hač na wuhladnišćo techniskeho pomnika. Pohlad na křiwu Bohatu wěžu, na tachantsku cyrkej swj. Pětra a někotre swojorazne blečki stareho Budyšina so skrótka pokazowachu. Wězo njepobrachowaše Budyske jastwo jako wosebitosć města. Tule pak jasnje na to njepokazachu, zo běštej w měsće dwě jastwje. Spočatk 20. lětstotka twarjena wulka chłostarnja, w ludźe „Žołta běda“ mjenowana, a wot lěta 1956 mjeńše „stasijastwo Budyšin II“. Tele nětčiše wopomnišćo bu pak jenož pokazane.


text:
WE WELŮNGU NIÝ POSZŁO – CO TEROSKI ZE REGIŮNALISTAMI?
Ôd ôstanigo welůngu mijo coroz wiyncyj czosu, a dalij můmy analizy a miarkowaniý co bůło dobre a co ainfach. Niýstety dobrze niý poszło kůmitetům, kere reprezyntowały Ślůnsk a Ślůnzokůw. Czamu a skuli czego?
We welůngu do Ślůnskigo Syjmika sztartowały dwa kůmitety ze Ślůnska. Ślůnsko Partia Regionalno, kero chciała trefić do wszyskich miynszkańcůw noszego wojywůdztwa, a Ślůnzoki Razym, kerzi kerowali sie przede wszyskim do tych, co czujům sie Ślůnzokami.
Niýstety, pomimo wystawiynio swoijch kandydatůw a zachyncanio programami, żodyn ze kůmitetůw niý uostoł wywelowany do Syjmika. Jako tublikowali Tomasz Słupik – politolog ze Ślůnskigo Uniwerziteta – przede wszyskim problymym bůł czos a to, iże wszysko bůło za drap. Beztuż miynkszańce regiůnu niý zdůnżyli nabadać sie do marki parti Ślůnzokůw a skuli tego za mało ślůnskich kandydatůw bůło we śwadůmości wyborcůw.
A skiż tego, co podsumowania, analizy a wnioski můmy juże poleku za sobům, teroski prziszoł czos na kolejne kroki. Żodyn ze kůmitetůw sie niý poddowo, beztuż uzdali, iże trza pomiynić co niý co we swojich strukturach a fůnkcjůnirowaniu tak, coby we nostympnym welůngu poszło im lepi. Potwierdzajům to tyż Marek Nowara – Ryskiyr Zarzůndu ŚPR – kerzi padali nům, iże prziszoł czos na pomiany we wszyskich strukturach partie.
Sům program mo sie pomiynić jednako niýwiela. Dalij mo to być walka ô lepszo edukacjo, rewitalizacjo sztadůw a wykorzystaniý poindustryjnyj erbowizny i zaadoptowaniý ij na teroźne potrzeby. We tym wszyskim mo spůmůc wywalczyniý wiynkszego procynta piniyndzy, kere uostanům we naszym regiůnie.
Musi sie pomiynić jednako cosik jeszcze. Jako tublikujům Łukasz Folda – Redahtor ragiůnal portalu gornoslazak.eu – we eter musi iś wyraźny przekoz, co regionalizm to niý separatyzm. Werci sie tyż przi tymu spůminać, co moge sie łůn kalić kożdymu regiůnowi we Polsce, beztůż niý powinna to być inicjatywa ýno Ślůnzokůw, nale ôgůlnopolsko.
Eli jednako na taki regiůnalizm we dzisiejszyj polityce je jeszcze plac? Henryk Mercik ze ŚPR a Zarzůndu ślůnskigo wojywůdztwa twierdzům, iże jak nojbarzi moge sie z tym trefić do ludzi. Narazie je coroz wiynkszo polaryzacjo we cyntralnyj władzy. Niýstety widać to tyż u nos. Jednako choby niý wiadůmo jak, to nojlepij potrzeby regiůnu bydům znać ludzie ze regiůnu a niý ze cyntrali. Beztuż regionalizm je szansům a niý zagrożyniym, jako niýkerzi lubiům niýpotrzebnie godać.
SZTAD PREZYDYNT BYTŮNIO - MŮMY JUŻE NOWEGO
We Bytůniu po drugij turze welůngu wywelowany uostoł Mariusz Wołosz na nowego Sztad Prezydynta. Plany sům ambitne a roboty mocka. Jak a co sie mo jednako pomiynić?
Bytůń mo być wiarygodny dlo miynszkańcůw a inwestorůw. Tako zapowiadoł swoja prezydyncjo Mariusz Wołosz. Nominalnie bezpartyjny Sztad Prezydynt chce tyż skuplować potajlowane polityczne środowiska dlo dobra Bytůnio.
Jako padali teroźny juże Sztad Prezydynt, przede wszyskim trza zrobić adyt we finansach, bo sytuacjo we sztadzie ai publik spůłkach je na prowda zło. Jako dodowajům ku tymu Mariusz Janas - Ryskiyr Sztad Rady - srogim problymym je tyż mafia śmieciowo ai ekůnůmik uozwůj Bytůnio. Ze tym zgodzajům sie bezmaś wszyscy i co fajne, mocka ze Rajcůw zgodzo sie ze Piotrem Patoń, kerzi godajům, co teroski trza zgodać sie do kupy a yntlich zrobić sam ordnůng.
Niýstety jak zowdy niý kożdy je tak ôptymistyczny co do nowych planůw a dziołań, beztůż niýkerzi ôd razu godajům, co tworzům ôpozycjo a festelnie bydům sie dować pozůr na to, co je robiůne. Jako padali, narazie je za wczas, coby wszysko ôcyniać a ôsůndzać. Narazie je czos, coby zwiyncynzcy welůngu pokozali wiela we wercie sům jejich ôbiycki.
Teroski nowe kadyncje sie napoczynajům, a skiż tego co uostały wydłużůne, władza mo wiyncyj czosu na poprawiyniý sytucje. Co z tego wyńdzie, ôboczymy. Na zicher i my bydymy zaglůndać na nich a na to co robiům.
PYRZOWICE-PODWARPIE - DRŮGA NA NOWO ZRYCHTOWANO
Ôstatnio podszrajbowany uostoł dorzůndek na zrychtowaniý nowyj drůgi S1 na ôdcinku Pyrzowice - Podwarpie. Mo być lepij, wygodnij, a przede wszyskim zichernij.
We nowymbrze podszrajbowany uostoł dorzůndek na nostympno inwestycjo drůgowo we noszym regiůnie. Teroski zrychtowany na nowo mo być ôdcinek drůgi S1 miyndzy Pyrzowcami a Podwarpiym.
Jako spůminoł kożdy zebrany we Zali Marmurowyj Ślůnskigo Urzyndu Wojewůdzkigo we Katowicach, bůł to juże nojwyższy czos na tako inwestycjo, bo drůga bůła niýzicherno a za mało miała przepustowość. Jednako dziynka nowyj drůdze nosz regiůn mo zyskać nowo arterio, kero słůnczać bydzie flugplac we Pyrzowicach, autobana A1 a drůga krajowo nr 1. Dziynka tymu lepij skůmunikowane bydům Pyrzowice ze metropoliům a wszyskimi miyjscowościami wele nij po drůdze na Czechy a Słowacjo.
Przede wszyskim poprawi sie jednako transport. Rok rocznie flugplac we Pyrzowicach ôbsługuje pora miliůnůw ludzi. Latosi bůło to juże 4,3 mln, a jeszcze trocha můmy czosu do kůńca roku. Przi tymu polepszy sie tyż kůmunikacjo we transporcie Cargo.
Cołko inwestycjo je ôszacowano na 20 m-cy, bez porachowanio 3 miesiyncy zimy kożdego roka. Beztuż auta majům sam jechać juże na wiosna 2021. Cołko inwestycjo to niý ýno drůga, nale tyż cołko infrastruktura, korekta motloka we Mierzyncicach a ôbiykty inżynierske. Sům tyż przewidziane insztalacje dlo zmyńszynio ôddziaływanio inwestycje na ôkoliczne strzodowisko. Utrota ze cołkij roboty je wyrachowano kajś na 122 mln zł.
EKOLOGICZNO BŮMBA - NA KARMAŃSKIM MAJŮM TEGO JUŻE DOŚ
Na Rudzie we Rudzie Ślůnskij je juże mocka zakładůw, kere smyndzům do luftu. Jednako narazie do sie to jakoś strzimać, chocioż niý roz śmierdzi. Ôstatnio jednako miynszkańce walczům ô sztopniyńciý inwestycji postawiynio przi ceście Kokotek nowyj asfaltownie.
Place inwestycyjno-industryjne we sztadzie to take, kaj roztomajte fýrmy mogům stowiać swoje zakłady produkcyjne. Na Rudzie můmy juże pora takich i miynszkańce niý do kůńca sům ze tego zadowolyni.
Ôstatnio jednako je idyjo, coby postawić na Rudzie Asfaltownio. Priwat inwestor chce sam zrychtować swůj zakład, kery festelnie ôddziałowuje na nosze strzodowisko a przede wszyskim na luft, kerym dychůmy. Jako padali Anna Łukaszczyk - ze Ferajny Rudzianie Razem - tako asfaltowanio poradzi ôddziaływać na miynszkańcůw na ôdległość poruset metrůw. Spůminajům tyż, co tam, kaj asfaltownie juże sům, ludzie czosym nawet ôkna niý mogům ôdymknyć, coby mieć czym dychać.
Beztuż we postympowaniu administracyjowym miynszkańce a ferajna Rudzianie Razem wysunyli wele 80 uwag do projektu. Przede wszyskim jednako protestujům, coby sam niý stawiać tyj asfaltownie.
Jako poradzi sie poczytać we raporcie ôddziaływanio na strzodowisko tyj inwestycje, zakład produkowoł by niý ýno asfalt, nale przi tymu hołda tlynku siarki, pyłu zawiyszůnego, fenoli a wynglowodorůw alifatycznych. Jako zauważajům Bogusław Łanowy, we raporcie je tyż mocka niýspůjnych a niýlogicznych rzeczy. Ku tymu sům to pomiary nawet sprzed 60 lot.
Co interesant Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska zaznaczo, co inwestycjo niý mo być zło dlo środowiska, bo zobowiůnzała inwestora do środkůw ôchrůny strzodowiska a jakości luftu. We Sztad Urzyndzie zaś spůminajům, co niý wszysko tyż zoleży ôd nich, bo czosym te uzdaniý prziłazi z wyższych szczebli. I teroski pytaniý co z tego wszyskigo wyńdzie.
KOKSOWNIA NA NOWO - REWITALIZACJO PLACU NA ÔRZYGOWIE
Rewitalizacjo placu wele downyj koksownie na Ôrzygowie we Rudzie Ślůnskij, to nostympno inicjatywa na ôdzykskaniý postindustryjnych placůw ze zachowaniym jejich erbowizny.
Cołko historyjo napoczła sie we 1900, kej to zaczli stawiać koksownio. Robota ruszůła sam 3 lata niýskorzij i działała aże bez 70 lot. Niýstety ôstatni czos niý bůł dobry dlo stawiynio koksownie a bezto doś trocha sie łůna schacharzyła a przi tymu plac wele nij.
Teroski jednako prziszoł czos na rewitalizacjo. Narazie zrychtowano sam uostanie szpecjalno insztalacjo, kero mo ôczyścić ziymia dziynka filtrům, kere bydům co jakiś czos wymiyniane - jako padali nům Michał Pierończyk, Zastympnik Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij. Potyn bydzie sam zrobiůny rekreacyjno-kultůrowy park ze gryfnymi alejkami, ławeczkami a tabulami ze gýszýchtům tego placu.
Niý ma sie tyż przi tymu co dziwować, bo koksownio, kero je sam juże wiyncy jak 100 lot, wrosła bezmaś we świadůmość tukejszych miynszkańcůw. Toć sam mocka s nich robiůło a lotało. Mocka sie sam tyż przikludziůło, coby robić we tym werku. Jako tublikujům Krzysztof Gołąb - Dyrehtor Muzeum miana Maksymiliana Chroboka we Rudzie Ślůnskij - we gminach ze industryjům mnożyła sie po drapku liczba miynszkańcůw.
Co by jednako niý godać, ta koksownio juże niý kopci do luftu, bo i nic niý produkuje. Teroźnie niýstety łůna a plac wele nij jeszcze sam straszy a szpeci, jednako bez nojbligsze 3 lata dziynka inwestycji za 21 miliůnůw mo sie to blank ôdmiynić.
ÔDZYSKUJYMY ENERGIO - ŚWIADŮMIE A EKO DLO DOBRA NOS WSZYSKICH
Teroźnie czynsto styl noszego żywobycio mianuje sie kůnsumpcjůnizmym. Ôznaczo to, iże mocka kupujymy a sům my przede wszyskim kůnsumyntami. Ôznaczo to jednako tyż, iże generujymy bezto hołda harmozi, kere niý do kůńca sům dobre dlo noszyj Ziymie.
Black Friday, świynta, fajery, wyprzedaże a inksze ekstra průmocje a ôkazje, to pole do popisu marketingowcůw. Ci zachyncajům nos, coby durś kupować cosik nowego. Wiadůmo zaś, iże kej kupiymy cosik nowego, lepszego, to te stare gorsze juże nům niý ma potrzebne. I wtedy niý roz leci take cosik do harmozi a je wyciepowane.
Ô tym co teroźnie je problym ze harmoziami, przekůnywać niý trza chyba żodnego. Mocka sie godo ô eko bojtlach, recyklingu a sortowaniu. Wszysko po to, coby ôchrůnić nos ôd ekologicznyj katastrofy. Beztuż tyż we ślůnskim wojywůdztwie zrychtowano uostała kampanio "Śląskie. Odzyskana energia", kero mo zwiynkszać świadůmość ludzi we tyj materji.
Jako padali nům Hanna Pompa-Obońska - Dyrehtor Wydziołu Ôchrůny Strzodowiska we Marszałkowskim Urzyndzie śląskigo wojywůdztwa - chcům bezto przekozać wiedza prosto a akuratnie, beztuż je mocka piktogramůw a prostych informacyj ai liczby. Jako dodowajům, na forsztelunek na zicher take cosik bydzie ôddziaływać.
A je ô co walczyć, bo jako padali nům Patryk Swoboda ze Planergia, kożdy miesiůnc we Polsce 1 familijo marnuje jodła kajś za 200 zł. Kej jeszcze ku tymu skupluje sie to, iże 1 miynszkaniec produkuje wele 350 kg harmozi za rok, ze czego mocka niý ma segregowane, to po drapku idzie sie pokapować, co je to na prowda hołda ôdpadůw do utylizacje.
Beztůż coby przeciwdziołać juże tera problymowi, zwiynkszo sie świadůmość a edukuje ludzi. Jako padali Bogdan Pasko ze Wydziołu Ôchrůny Strzodowiska we Marszałkowskim Urzyndzie ślůnskigo wojywůdztwa, juże teroski widać postymp. Ôd 2011 udzioł ôdpadůw selektywnych zwiynkszył sie ô 25%, czyli jakby to inakszy pedzieć, wiyncyj udowo nům sie ôdzyskiwać.
Jednako je jeszcze mocka do zrobiynio, bo u nos na Ślůnsku je idyjo, coby zrealizować model gospodarki ô ôbiegu zawartym. Znaczy to produkujymy tyla, wiela potrzebujymy, ai produkty a materiały wykorzystujymy jak nojdużyj a jak nojlepij. Dlo dobra nos, noszych bajtli a noszyj Ziymie.
ÔDDAĆ KREW – TO POMŮC A NAWET URETOWAĆ
Akcje ôddowanio krwie sům juże klůdzůne ôd downa. Prowda je tako, co krew je na tyla potrzebno, iże durś ij brahuje. Beztuż tak wożne je půmoganiý inkszym, choby bez ôddanie swoij krwie do Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Katowicach.
Chocioż ôd downa juże naukowce a dohtory průbujům radzić sie z brakiym krwie, to jak do teroski niý udało sie im zrychtować formuły substancje, kero choć aby spůminała by ludzko krew.
A je to na prowda wożne, bo niý roz krew poradzi być jedynym a nojlepszym lekarstwym do niýmocnych. Cuż kej zapotrzebowaniý je na tyla sroge, co rezerwy durś sie tracům a sztyjc trza je uzupełniać.
Beztůż co roz bajslowane sům roztomajte akcje a nawet ekstra autokar jeździ we roztoliczne place, coby zachyncić ludzi do ôddowanio krwie. Tym barzi, co ôddać krew niý ma ciynżko, za wiela to niý boli a je to na prowda cynny dar.
Ôstatnio we Rudzie Ślůnskij pora ôrganizacyj a ferajnůw sbajslowało cykel akcji krwiodawstwa, we kerych miyndzy inkszymi brali udzioł mundurowi. Jako padali same uczystniki, werci sie ôddać, bo werci sie pomogać a przi tymu je to na prowda cynny gest.
Jako wywiedzielimy sie tyż ôd Jakuba Nowackigo ze RCKiK we Katowicach, coby ôddać krew, to trza mieć przinajmij 18 lot, być zdrowym a wożyć minimum 50 kilo. Potyn kożdy chyntny moge wyfilować ekstra formulorz a zgłosić sie s nim do dohtora ze ambulansu abo Cyntrum we Katowicach. Po pobraniu průbki do badanio, pobiyrano je krew, kero spůmoge inkszych we potrzebie.
Co wożne kejby sie ôkozało po przebadaniu průbki krwie, iże dawca je na coś niýmocny, to Cyntrum ô tym poinformuje dawcy a bezto bydzie můg pryndzy napoczůńć sie lyczyć.
Tuż jak widać korzyści sům ôbustrůnne, a nojwożniyjszo s nich niý do ôcyniynio. Bo cuż je wiyncyj we wercie jak ludzke zdrowie a żywobyciý?
SZLACHETNO PACZKA - RUSZO JAK KOŻDY ROK
Szlachetna Paczka to akcjo, kero zno a słyszoł ô nij bezmaś kożdy s nos. Mo łůna spůmogać nojbiydniyjsze familje, ale przi tymu mo tyż szpecjalno forma, jak podkryślajům same wolůntariusze.
Kejsik Ferajna Wiosna sbajslowała akcja Szlachetna Paczka. Ôd tego czosu na nowo rychtowano je nostympno edycjo, dziynka keryj materialno spůmoga trefio gynau do familji nojbarzi we potrzebie.
Latosi 17 nowymbro ôdymkniynto uostała baza potrzebujůncych ze ôpisym sytuacje a potrzeb. Jako my sie wywiedzieli praktycznie ôd razu snodli sie darczyńcy, kerzi chcieli spůmogać familije przedstowiůne we bazie. Jednako jako padali Radosław Pyzik - Lider Rejůnu Ruda Ślůnsko we projekcie Szlachetno Paczka - wolůntariusze durś ôdwiedzali inksze familije a dodowali wpisy do bazy.
Kożdy darczyńca, kery chcioł we akcji wziůńś udzioł a spomůc kogoś, mioł przirychtować paczka do wysznupanyj we bazie familji. Ta jednako miała być můndro i spůmogać materialnie, ale tak coby we prziszłości ôbdarowanym bůło lecyj. Jako padali Rafał Strzelec - Asystynt do sprow průmocje we tym projekcie - nojwożniyjsze je zaspokojić podstawowe potrzeby, beztuż we wercie je jodło a środki czystości. Przidowajům sie jednako tyż meble, sprzynt AGD a inksze na to podane. Nojwiyncyj idzie wyczytać we ôpisie przedstowiůnym we bazie danych.
Dziynka tymu co darczyńcům moge zostać kożdy, egal czy to 1 czowiek, cołko firma, ôrganizacjo abo nawet szkolorze, to we Rudzie Ślůnskij co roz pomoc moge dostać wele 40 familijůw. Finoł latośnyj edycje planirowany je na dwa tydnie przed Godnimi Świyntami, czyli 8-9 decymbro we ZSO nr 2 we Rudzie Ślůnskij. Wolůntariusze sami bydům uozwozić paczki abo ze darczyńcami, eli Ci bydům chcieli.
TALENTIADA - CZYLI KŮNKURS ZE WOKALNŮM GRAJFKŮM
Roztomajte můmy grajfki a dziynka kożdy co inkszego poradzi robić. Juże ôd bajtla niý roz widzymy sie we jakiś roli za pora, poranoście lot. Talentiada bajslowano we Radziůnkowie to kůnkurs, dlo wszyskich tych, kerzi majům grajfka do śpiywanio.
Kożdy rok Talentiada je coroz barzi widziano. Beztuż niý ma sie co dziwować, iże latosi mielimy juże 9 edycjo tego kůnkursu. Bůło niý ýno ô co rywalizować, nale tyż z kim, bo do Talentiady 2018 zgłosiło sie 105 uczystnikůw, ze czego niýkerzi jako manszafty. Dało to cuzamyn 120 ludzi, kerzi latosi śpiywali na binie Kultůr Cyntrum Karolinka we Radziůnkowie.
A bůło ô co sie starać, bo na nojlepszego podług jurorůw czekało Grand Prix "Talentiada 2018" a ku tymu możebnoś nagranio swojego utworu we fach muzik sztudiu ai wystymp na binie na nojbligszych Dniach Radziůnkowa.
Wożne jednako je tyż co inkszego. To wszysko czego sie niý do chycić ani pomierzić. Jako wywiedzielimy sie juże na samym kůnkursie, dlo wszyskich uczystnikůw, a nojbarzi bajtli, wożne je tyż to, co take wystympy uozwijajům kreatywność, uczům dobryj rywalizacje ai zdyscyplinowanio. Przi tymu dodowajům trocha przebojowości a pomogajům przi trymie przed wystympami.
Tuż jak widać chocioż Talentiada to kůnkurs wokalny, to uozwijanie swoij grajfki a umiyjyntności, kere przi tymu pochytůmy sům bezcynne dlo kożdego.


text:
Meridian (astronomija)
Meridian abo dokradnjej teke njebjaski meridian (łatyński circulus meridianus = połdnjowy krejz) jo w astronomiji wubrany imaginarny wjeliki krejz na njebjaskej kuli, wótwisny wót pozicije wobglědowarja na zemskem powjerchu. Wopśimujo pódpołnocny a pódpołdnjowy dypk horiconta, pódpołnocny a pódpołdnjowy njebjaski pol ako teke cenit a nadir. Meridian stoj mimo togo padorownje na lokalnem horiconśe wobglědowarja.
Horicont wotpowědujo how, cele w astronomiskem zmysle, imaginarnej horicontowej liniji, teke wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
W meridianje dojśpiwaju wšykne gwězdy swóju nejwětšu wusokosć (wuša kulminacija) a dwanasćo góźinow gwězdnego casa pózdźej swóju nejmjeńšu. Pśi tom měni a wobglědujo se z meridianom cesto, zjadnorjone, jano běrtylkrejz mjazy cenitom a pódpołdnjowym horicontom (na pódpołnocnej połkuli) resp. pódpołnocnym horicontom (na pódpołdnjowej połkuli), kótaryž jo za kulminaciske wobglědowanje wažny.
Jolic změnja se stopjeń dlininy wobglědowańskego stojnišća, ga změnja se teke pśeběg njebjaskego meridiana.


text:
Zwěŕ se –
na jadnej noze skokaś, gaby tek padnuła
horicontoju napśeśiwo gnaś, rownož jen njamóžoš dosegnuś
nos do žołteje dalokosći rapsnišća tyknuś, teke gaž śi senowa smarkawa nuźi
z twójim góleśim na leśecem pśestrěńcu do njebja se zwigaś a pśi tom łaskot w brjuchu wutraś
bólecu sentimentalku w radiju sobu spiwaś, gaby tek zacuśe wobšudne było
barwam łdzow błyskotaś daś, rownož diamanty njejsu
z fantaziju graś, wšojadno, lěc śi wopšawdnosć dogónijo
njeskóńcnosć swětnišća gódaś, rownož wěš, až kóńca njama
twóju tśěsecu, póskokujucu wutšobu ze zakśikom wuspokojaś
bajku wó lažkosći se wumysliś.
Tak njeśěžka jo lažkosć.
INGRID HUSTETOWA
Inuit su kupka prawobydlarjow w arktiskich a subarktiskich regionach Grönlandskeje, Kanady, Alaski a Sibirskeje. Inuit – to groni »pšawe luźe«. Tak wó sebje su gronili Eskimarje, dokulaž su kśěli pódšmarnuś, až wóni su jaden wósebny a wót drugich se rozeznawajucy narod. Bóžko kultura a tradicije Inuit su wobgrozone. Wót lěta 1670 su se zachopili kontakty Inuit z Europejarjami, kótarež njejsu wunjasli nic dobrego. Inuit, kaž teke wjele drugich awtochtonych towarišnosćow, njejsu wěcej byli te »pšawe luźe«, ale te »mjenjej gódne luźe«. Wóni su byli nuzkane, kśesćijaństwo pśiwześ a swóje dotychměst měrne a z pśirodu zwězane žywjenje wóstajiś. Teke źiśi wót naroda Inuit su musali do šule chójźiś, šulskeje winowatosći dla. To zasadnje njeby była špatna wěc, ale ceła familija ga njejo mógała z góleśim se pśesedliś do města, źož jo šula była. Abo jo była nuzkana, swóju wjeliku swójźbu wóstajiś a bydliś w nowych bydlenjach z betona daloko wót drugich znatych. Desintegracija familije jo měła ako wuslědk wukórjenjenje a zabydnjenje swójskeje rěcy a kultury.Screen profila shinanova na INSTAGRAMje Reprodukcija: Justyna Michniuk
Shina Novalinga jo 22-lětna młoda žeńska w Kanaźe, w měsće Quebec, kótaraž z naroda Inuit póchada. Naraz wóna jo swětoznata a kuždy casnik a magacin co z njeju jaden interview měś. Cogodla? Wóna jo pśedstajiła na TIK TOK tradiciski gjardłowy spiw (nimski Kehlkopfgesang), kótaryž jo pśisamem wótzabyty. Kśesćijańske misionarje a kolonialisty su te spiwy zakazali. Shina pak jo nawuknuła ten spiw wót swójeje maśerje a dostała 60 milionow »likes« a teke dobydnuła 1,5 milionow »followers«. Maś Shiny, Caroline Novalinga, ma teke jaden account na TIK TOK a INSTAGRAMje a krotko rozkłaźo, kak gjardłowy spiw jo se nowy naroźił: »Ako misionarje su how pśišli na našu zemju, su wóni gjardłowy spiw zakazali, dokulaž su se myslili, až Inuit pśez ten spiw wołaju złe duchy. Togodla ta rědna tradicija jo wuśichnuła na wjele lět. Až do casa, až Aisa Koperqualuk, wjelgin cesna stara žeńska, jo pšosyła 5 profesionelnych gjardłowych spiwarjow, aby swóje znaśa drugim dalej dawali. Ja som tu gluku měła, som była jadna wót studentkow, až som swóje kórjenje namakała a se z našymi prědownikami zwězała. Mója źowka a ja smej dekolonizěrowanej.«1
»To, což sy w źiśetstwje wót starjejšeju a stareju starjejšeju sobu dostała, až domownja ma něco cyniś z wutšobnosću, tebje pregujo«
Rozgrono z wjednicu Domowniskego muzeja Dešno Babette Zenkeroweju wó pśedstajenju domownje w muzeju, wuznamje stawiznow a nałogow a źo se doma cujoWy nawjedujośo Domowniski muzej Dešno a sćo sebje – wěsće nic jano w ramiku Wašogo źěła – mysli gótowali k temje domownja. Co jo domownja za Was wósobinski a kak wóna se pśedstaja w muzeju a se luźam zbližujo?
Ze wšakimi projektami ako z pśigótowanim butry abo pjaconych jabłukow, z mólowanim serbskich jatšownych jajow wopytujomy źiśi a dorosćonych naglědniwje ze žywjenim prědownikow našogo regiona wopóznawaś. Rozmjej jo to teke rozestajenje z temu domownja a póchad. Zajm woglědowarjow, nawuknuś jatšowne jaja pó serbskem nałogu mólowaś, jo wjeliki. Za mnjo jo to było motiwacija, wótpowědne kurse do programa muzeja pśiwześ. Ja som južo ako góle jajkamólarjam pśez ramje glědała na tradicionalnych wikach jatšownych jajow w Slěpem a Wórjejcach. Se wě, až som doma to teke sama wuproběrowała. Rezultaty pak su tegdy žałosne wuglědali. Myslim se, až źo se luźam źinsa wěsće pódobnje. Togodla som sebje groniła, až cu móju naźěłanu wědu našym woglědowarjam dalej dawaś.
Gaž ja du na swójo źěło
zajtša rano pśed słyńcom
a tak stupam pśez to pólo,
glědam ja za škobrjonkom.
Škobrjonk sejźi na kopicce,
glěda bytśe do swěta,
rozcynijo swójej kśidle,
zwignjo se do pówětša.
Luštnjej zni tam jogo štucka,
wjasele wón zajuska:
»Wušej leśim, dalej wiźim,
dalej wiźim, wiźim ja!«
Z tobu, škobrjonk, kśěła leśeś
bližej k tomu słyńcoju,
źěk a chwalbu kśěła spiwaś
k cesći Bogu wušemu!
MARJANA DOMAŠKOJC
(1872–1946)
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.
Knigły su na njewócakowany a fryšny part wěcejrěcne: Glědajucy na pó móžnosći šyroku celowu kupku cytarjow jo głowna rěc wopisowanja nimšćina. Generelnje dwójorěcne (serbske a nimske) su nadpise. Pśi tom jo layout taki, až serbska wersija bijo wěcej do wócowu. To se stawa subtilnje, pśez pozicioněrowanje na boce resp. w smužce a nic pśez grafiske wuzwignjenje. Pśez to, až numerěrowanje jo zwězane ze serbskimi nadpismami, statkujo nimski pendant ako »dodany pśełožk«. To pśewrośijo zwuconosći. Cesto dosć źe jo tak, až statkujo serbski pśełožk ako (alibijowy) pśidank. W recensěrowanem słowniku pak matej dolnoserbšćina a nimšćina rowne pšawo. To lažy teke na tom, až pódawaju se w słownikowem źěłu jano serbske wejsańske mjenja, kótarež móžo se cytaŕ – jo-li trjeba – slězy z pomocu registra pśestajiś do nimšćiny. Pśez strukturu jadnotliwych artiklow serbšćina na wjele bokach dominěrujo.
Na jadnom dnju w juliju w městašku Ax-les-Thermes w pódpołdnjowej Francojskej.
Na dwórnišću w Ax-les-Thermes se na kólejach zasajźijo śěg. Jano ja a jaden muski, někak pěśźaset lět stary, cakamej na to, až śěgowe źurja se wótcyniju. Ale hyšći tak daloko njejo. Muski jo znjeměrnjony, někak nježywy, wón tapoco zas a zas wót źurjow k źurjam, aby wopytał, lěc se skóńcnje wótcyniju.
Wón powěda pśi se, borkoco něco do swójeje brody. Casy tak se zda, ako by ku mnjo powědał. Rozmějom někak take něco ako: Zeger tśich ga muse se źurja wótcyniś! Njejo ga hyšći zeger tśich? Póglědnjom na swójo infołopjeno, wótjězd jo zeger 15:23. Pón se napšawdu na mnjo wobrośijo a se mě pšaša. Wótegronijom – se wě francojski – , až to njewěm. Pokažom jomu swój zeger: Njejo hyšći zeger tśich. Žedne minuty pózdźej jomu pokažom – ako zasej ku mnjo pśišapoco – swójo info-łopjeno a gronim cas wótjězda. Wón kradu pśisłucha a mě nadpadnje, někak njewšednje wobglědujo. Pšaša se, lěc som špańska, měni ze Špańskeje. Ja gronim: Allemagne.
Wón nimski: Berlin, ja ... Polen nicht weit ... Ja zasej francojski: Jo, som žywa tam w bliskosći. Wón se pšaša, lěc engelski powědam. Gronim francojski: Nimski. Wón: Ich bin ein Mann. Ich bin kein Mädchen. Die Vogel fliegt. Rědnje, z francojskim akcentom. To klincy ako: Isch bin ein Maan. Isch bin kein Mettschen. Die Voggel fliegt. Pokažom swójo wjasele, smjejomej se pózlažka.
Zjawy historiskego pódtłocowanja rěcy a kultury DrjewjanarjowWustup drastwineje a rejowańskeje kupki »De Öwerpetters« na Drjewjańskem dnju w PrazeAž do źinsajšnego njejo se nimska wušnosć, cerkwina kaž tež swětna, póstarała wó pótrjeby Drjewjanarjow/Wendlandarjow a jo wobchadała skerjej macošnje z derbstwom drjewjańskeje rěcy a kultury. Pśi jadnom woglěźe, źož smej z českim pśijaśelom Milošom Malecom na jogo iniciatiwu pśigótowałej Drjewjański źeń za Pragu a smej woprowałej za to pór dowolowych dnjow, aby do Wendlanda se dojěłej, smej měłej zajmne dožywjenje: Drastwowa a rejowańska kupka »De Öwerpetters« jo swójich cłonkow pó cełem Wendlanźe gromadu tšubiła. Wóni běchu se jano dla naju na pśijazne wuwitanje pśewoblakli do swójich drogotnych drjewjańskich narodnych drastwow a wócakowachu naju pśed kulojcowym muzejom w Lübelnje. Ako naju wuglědachu, su se zestupili a nama zanjasli drjewjańsku pěseń »Katü mes ninka bayt?« (Chto ma njewjesta byś?) Až do źinsajšnego spomnjejom se kradu zgnuty dla wopokazaneje cesći a pśichylnosći. Ako smej pótom z ludowymi wuměłcami do rozgrona pśišłej, jo mě jadna žeńska pśedstajiła swóju drastwu. Wóna běšo ju zderbnuła wót swójeje stareje mamy, jo gjarda groniła. Som jej wótegronił, až ga njedejała w takej jadnoraznej drogotnej drastwje wustupiś, ale se daś pó njej nowu wušyś, staru originalnu pak derje wobchowaś, aby se dalej a dłujko zdźaržała. Lěc njamaju něźi šlodarja abo šlodaŕku za to? Take něco ga se dajo spěchowaś. Na to wóna jo měniła, až jich kultura se wósebnje njespěchujo. Wognjowa wobora a sportaŕske towaristwa se derje spěchuju. Lěbda pak rejowańske ludowe kupki. Wšo, což maju, naźěłaju sebje sami. – Pśez mójo wulicowanje, až wu nas we Łužycoma se ludowe kulturne źěło pśez zjawnu ruku spěchujo a derje pódpěrujo, su byli zaźiwane. Šołśe, abo kaž tudy gronje »Samtgemeindebürgermeisteroju« Hubertoju Schwedlandoju, kótaryž běšo tež na pśiwitanje do Lübelna pśichwatał, som pitśku pózdźej wósebnje chwalujucy gronił: »Wěsćo Wy, kake kulturne dejmanty Wy tudy maśo. Som kradu pśechwatany a zwjaselony. Mógu Wam spšawnje gratulěrowaś, až take něco wurědnego how maśo. To dejali pśecej derje spěchowaś.«
Ale zasej slědk k drjewjańšćinje: Lětźasetki pó tom, až su słowniki, gramatika, rěcywědne publikacije wujšli, njejo se we Wendlanźe wjele na tom pólu rěcy stało, to groni pśisamem zewšym nic. Jano w kulojcowem muzeju w Lübelnje jo ze jsy Süthen do muzejoweje jsy pśenjasony dom Jana Paruma Schultze, a we njom w jadnom rožku pitśku něco wó drjewjańskej rěcy zgónijoš. Głos profesora Reinholda Olescha recitěrujo z paska ten Wóścenaš w drjewjańšćinje. To jo wšo. Razka ten jadnučki zachowany ludowy spiw »Katü mes Ninka bayt?« njamóžoš tam słyšaś.
Spócetne grichiske słowo kpίσις (krísis) ma wóznam měnjenje abo rozsuźenje. W tych padach, źož mamy něco rozsuźiś, dejali wěźeś, kótare móžnosći ga mamy. Historikarje, pšawizniki za mjazynarodne pšawo, epidemiologi, narodne góspodaŕniki a wójaŕske eksperty su se wobjadne, až luźe źe njewuměju derje rozsuźowaś. We Wójnskej fibli Bertolt Brecht pišo, až luźe lěbda něco z katastrofow pśiwuknu. Lubjej se pyta za winowatym. Jadnore wótegrona su za spódobanim: Chinezarje, Bill Gates z jogo mjazynarodnym pśiseganim, wuše mócy abo pomsć sknechtowanego wobswěta. To wšo znani wó wótpokazanju pśinawuknuś. Ta słaba zamóžnosć wuknjenja ma paradoksnje cyniś z wěru do racionalnosći wědomnosći. Z teje wěry slědujotej cesto pśeśiwnej, ale jadnak fatalnej njedorozměśi: Na jadnom boce se njekritiski mysli, až wěsty wuslědk slěźenja jo absolutna, na pśecej a wšuźi płaśeca wěrnosć. Na drugem boce se pśekritiski pśiswójujo pozicija, až rozdźělne rezultaty wótbłyšćuju alternatiwnu realitu. We wobyma padoma se njeglěda na wobstojnosći, kenž lajki mimo slězynowych fachowych znaśow cesto pódgódnośuju. Na nich se jadnorosći dla w popularnych medijach zabywa. Jo pak jano jadna wěrnosć, wóna jo bźez alternatiwy. Pytanje za wěrnosću se pomjenijo wědomnosć, kótaraž žednogo kóńca njama. Nic njama cyniś z wěru, dokulaž se złožujo na ewidencu. Aby pytanje za wěrnosću wuspěšne było, musy se bźez pśedsudkow definěrowaś, pód kótarymi wuměnjenjami něco płaśi. To teke groni, až wšykne wědomnosći muse cuze wobwliwowanje z boka politiki, popularnych medijow abo finance konsekwentnje wótpokazaś. Nejlěpše, což móžo wědomnosć podaś, su dopóznaśa, kenž se mógu pśekontrolěrowaś. Ta wěrnosć jo aktualny staw, kenž pak witśe z nowymi rezultatami móžo byś pśestarjety. Wěcej to njejo, ale rownocasnje jo to pśewšo wjele. Tym relatiwnym wědomnostnym dopóznaśam mamy se źěkowaś za wšykno. W kolektiwnem wobchadanju z krizami musy wědomnosć pśecej zasej na rozměru a mroki dopóznaśow pokazaś. Wědomnosć njeznajo žednych měnjenjow, jano fakty, togodla tam njejo žedna lichota měnjenja. Pśeśiwo njerozymnym gronam wót lichoty měnjenja we wědomnosći, na pśikład wó pśeměnjenju klimy abo wó genmanipulaciji pśez šćěpjenje, musy se zakšocyś. Pótom jo kriza šansa, ku kótarejž teke wědomnostne wuslědki pśinosuju ako to, což su: ako esencielny schójźeńk dopóznaśa.
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Serbska reja, Traditional Sorbian Dance Music, Załožba za serbski lud 2020, 11,90 €Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«


text:
Towarstwo „IG dźěćace prózdniny“ we Wojerecach organizuje mjeztym nimale 30 lět prózdninske lěhwa za dźěći a młodostnych. Při tym podpěruje předewšěm socialnje słabe swójby. Silke Richter je so z městopředsydku towarstwa Beatu Möller rozmołwjała.
Z kotreje přičiny bu waše towarstwo wutworjene?
B. Möller: Wone bě wuslědk prózdninskeju lěhwow w Běłej Wodźe a Slopišćach, kotrejž běchu za NDRski čas stajnje w lěću wotměwali. Mnozy dobrowólni běchu lěhwje organizowali a přewjedli. Wosebje ći so angažowachu, kotřiž běchu sami jako dźěći w prózdninskim lěhwje přebywali. W tym času pak so zawodne prózdninske lěhwa towaršnostneho wuwića dla pominychu, zwjetša, dokelž běchu kwartěry a ležownosće dodźeržane. Tak smy 1991 towarstwo załožili, zo bychmy dožiwjenje tajkeho prózdninskeho lěhwa poskićeli.
Kelko dźěći je wot toho časa tajke prózdninske lěhwo dožiwiło?


text: Dwě lěće je planowanje trało, prjedy hač bě rozsudźene, zo ma Budyski Serbski muzej nowy depot za swójsku zběrku dóstać, a to na Lubijskej w Budyšinje. Za to trěbne finančne srědki zwjedźechu wokrjes Budyšin a kulturny rum Hornja Łužica/Delnja Šleska. Nimo toho je Budyski wokrjes imobiliju kupił, kotruž Serbski muzej runja druhim wotnajima. Mjez susodami su Muzej zapadneje Łužicy, dźěłarnje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, wokrjesny archiw a Hornjołužiske kliniki. Nowy depot je trěbny, dokelž dotalne městno w muzeju samym wjace njedosahaše, wšako dóstawa muzej nadal wěcy ze zawostajenstwow a swoju zběrku tež přez nakupy běžnje rozšěrja. Něhdźe 70 % zběrki muzeja, dohromady něhdźe 26.000 eksponatow, předewšěm keramika a wudźěłki z drjewa a metala kaž tež grafiki, mólby a dalše wuměłske twórby maja so na nowym městnje pod kmańšimi klimatiskimi wuměnjenjemi składować a škitać. W muzeju wostanje cyła tekstilna zběrka, za kotruž maja muzejownicy wšelake ideje. Jedna warianta je zarjadowanje zjawnje přistupneho drastoweho depota, hdźež móhli jednotliwcy pod dohladom za projekty slědźić abo so wot fachowcow poradźować dać.


text:
Sewjerna Dwina
Sewjerna Dwina (rusce CeBepHaя ДBиHa/Sewjernaja Dwina) je 744 kilometrow dołha rěka w sewjernym dźělu Ruskeje. Přimjeno „Sewjernaja“ dósta, zo njeby so ze Zapadnej Dwinu w Baltikumje zaměnjała.
Wona nastanje w sewjeroruskej nižinje přez zjednoćenje rěkow Jug a Suchona blisko města Wjelikij Ustjug we Wologodskej oblasći, při čimž je Suchona z 558 kilometrami dlěši přitok. Wottam běži na ryby bohata rěka hłownje do sewjerozapadneho směra přez lěsatu, bahnojtu, zdźěla hač do 100 kilometrow šěroku nižinu. W delnim běhu je najwjetša pławna rěka w sewjerozapadnej Ruskej z městnami hač do sydom kilometrow šěroka a 15 metrow hłuboka. Za Archangelskom so blisko města Sewjerodwinsk z 900 km² wulkej deltu do Běłeho morja wuliwa. Přerězny wotběh wody w bliskosći wuliwa přińdźe na 3490 m³/s, štož je wjace hač w Rynje.
Přitočnišćo Sewjerneje Dwiny je z 357.000 km² runje tak wulke kaž Němska. Rěka je w połnej dołhosći pławna a přez kanale z Wolgu a přez Onjegaski a Ladogaski jězor tež z Baltiskim morjom zwjazana. Mjez decembrom a aprylom je zamjerznjena.


text:
Na swojej lětušej čłonskej a wólbnej zhromadźiznje sobotu w Chróšćanskej „Jednoće“ chce Serbske šulske towarstwo rozjimać docpěte wuslědki a dalše nadawki. Milenka Rječcyna je so z předsydku SŠT Ludmilu Budarjowej rozmołwjała.
Kotre nadawki je Serbske šulske towarstwo minjene tři lěta w swojim dźěle za bytostne měło?
L. Budarjowa: Zaručić kwalitu serbskorěčneho a fachoweho kubłanja dźěći w žłobikach, pěstowarnjach a hortach w nošerstwje SŠT a wabić za kubłanski a wučerski dorost wobhladujemy dale jako bytostny nadawk. Wosebje wažne su tež naše projekty kaž rěčne prózdninske lěhwo, lětsa z rekordnym wobdźělenjom, olympiada hornjo- a delnjoserbšćiny, kóždolětny swójbny swjedźeń, fachowe konferency za kubłarki a kubłarjow, swójbne kubłanje, fachowe poradźowanje, kubłanske wuprawy wuměnkarjow, poradźowanje studentow wučerstwa, zarjadow a dalšich, kotřiž so za serbske šulstwo zajimuja.
Kotre nadawki w přichodnych lětach na serbske fachowe towarstwo za naležnosće kubłanja čakaja?


text:
Jamalska połkupa
Jamalska połkupa (tež Samojediska połkupa, rusce ЯMaл) nadeńdźe so w sewjerozapadnej Sibirskej při brjoze Arktiskeho oceana, mjez Karaskim morjom na zapadźe a Obskim zaliwom – wuliwom rěki Ob do morja – na wuchodźe. Wona leži jako wuběžk Zapadosibirskeje nižiny sewjerowuchodnje sewjerneho kónca Uralskich horin a słuša tuž do Azije. Administratiwnje słuša do Awtonomneho wokrjesa Jamalskich Nencow w Ruskej federaciji. Połkupa je znata jako jedne z najwažnišich łožišćow a wudobywanišćow zemskeho płuna w cyłej Euraziji a wobstaruje Europu z płunom.
Jamalska połkupa je něhdźe 115.000 km² wulka, štož wotpowěduje wulkosći wuchodneje Němskeje, ma pak jenož 15.000 wobydlerjow, dokelž wobsteji zwjetša z bahnojteje tundry. Awtochtone wobydlerstwo słuša do ludu Nencow, kiž je hłownje wot plahowanja sobow žiwy. Jich wašnje žiwjenja je pak přez rozšěrjenje zemskopłunoweje industrije a změnu klimy wohrožene. Najwjetše sydlišćo je Jar-Sale při južnym pobrjoze ze 6.500 wobydlerjemi. Wot lěta 2011 wobsteji železniska čara přez južnu połojcu połkupy.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ЯлMaл// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa : B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.