text:
Coby bajtle niy godały po ślōnsku
Co je nojważniyjsze do życio kożdyj jednyj godki, a już ôsobliwie do takij, co sie traci? Na cołkim świecie je mocka małych, myńszych, ale niyroz tyż doś wielkich jynzykōw, co sōm zagrożōne, tracōm sie, abo już sie straciyły. Robiōm przi nich uczyni, aktywisty, rewitalizatory i ôrganizacyje, a ôd nich doświadczynia kludzōm ku wnioskowi, że do żywotności godki kluczowe je, coby była ôna przekazowano do nastympnych pokolyń. Sama srogość godki to je sprawa ze drugij raje – przeca godki takie jak ndebele, afrikaans abo szōna majōm po pora milijōnōw użytkownikōw (1.1 mln, 6 mln, 7 mln – jak pisoł David Crystal we “Language Death” ze 1999 roku), a durch je starość, że we dugszym ôkresie przestanōm być używane, a na ich plac wlezie angielski. Jak godki niy erbnōm dziecka, to hneda, możno bez czas ino jednego pokolynio, tako godka sie straci.
Co robiōm inksi?
Świyży przikłod dowo profesōr Pius Akumbu, jak we podcaście Field Notes ôsprawio ô kameruńskij godce babanki. Babanki – co niōm godo bezmała 40 tysiyncy ludzi – funkcjōnuje we strzodowisku multijynzykowym. Je to jedna ze trzistu godek we cołkim Kamerunie, a na swojim terynie za kōnkuryncyjo mo trzi jynzyki: angielski, francuski i angielski pidżyn. I ta kōnkuryncyjo przegrowo. Profesōr Akumbu, coby niy dać jij umrzić, patrzoł wkludzać ta godka do szkołōw: wziōn se za cyl ôrganizować i ôtwiyrać szkoły, kaj babanki była za piyrszo godka do małych szkolorzy. Podwiela cołki projekt sztarnōn, podzioł sie ale kryzys anglofōński. We 2017 roku wojna dōmowo niy dała nōrmalnie fungować szkołōm, tōż ta wielko szansa do babanki – przinojmnij w tym czasie – przepadła.
Jedne je klar do Akumbu i inkszych aktywistōw. We przekazowaniu bajtlōm godki fest je ważne, coby ta godka robiyła za piyrszy jynzyk bildowanio. To w tym czasie – kajś do szōstego roku żywobycio – dziecka nojsnadnij chytajom godka (abo wiyncyj, jak som dwu-, trzijynzyczne, itp.). To je prawie czas systymatycznego, zôrganizowanego, programowego poznowanio świata i mianōw tego, co sie na niego skłodo. Edukacyjo przedszkolno i wczesnoszkolno buduje fōndamynta tego, jak mody człowiyk poznowo, mianuje i ôpisuje świat. To wtynczos bajtle dostowajōm piyrsze lekcyje wiedzy ô świecie, przirodzie, społeczyństwie, rachōnkach, a we naszych warōnkach tyż i religiji. W jakij godce to wszysko przidzie do kogo przidzie, w takij – przeważnie – ôstowo już na cołkie życie.
Co my zrobiyli?
Te prawidło, kere pochytali aktywisty ôd godek we Kamerunie, na Hawajach, w Australiji, na terynach ludu Saami, a we inkszych placach na świecie – że bajtle trza bildować we swojij godce, coby ône niōm godały – jak tyż ône sie mo sam u nos? Niy ma aby tak, iże żodyn ze ślōnskich aktywistōw, żodno regiōnalno ôrganizacyjo do tego czasu (a ô rynesansie ślōnskij godki przeca padōmy, iże zaczōn sie po 1989 roku) ô ślōnskij godce, co by robiyła za jynzyk bildowanio, we swojich postulatach, pōmysłach, wizyjach flyjgowanio tyj godki ani niy spōmniała?
Nojbardzij ôpowożny, nojczynstszy i we poru miastach richtich realizowany postulat, jaki szło wysłyszeć, tyko sie wkludzanio do gōrnoślōnskich szkołōw regiōnalnyj edukacyje. Zajyńcia takie rychtowane sōm ale do starszych szkolorzy, sōm roz za tydziyń, a tykajōm sie sie roztōmajtych aspektōw ślōnskij kultury i erbowizny. Trza se ofyn pedzieć: regionalno edukacyjno je fest potrzebno. Ale ani niy styko, ani niy nadowo sie do tego, coby ślōnskie bajtle: roz – nauczyły sie godać po ślōnsku; dwa – polepszyły i rozwinyły swoja ślōnsko godka, jak chyciyły jōm w dōma; a trzi – coby miały ta godka za swoja. Edukacyjo regiōnalno niy pōmoże nōm uretować slōnskij godki, bo to niy ma norzyńdzie do przekazowanio godki nastympnymu pokolyniu.
Znojdymy jakie inksze inicjatywy w tyj zorcie? Kajnikaj trefiymy przedszkola, w kierych aktywisty kludzōm zajyńcia z godki do dziecek 4-6 lot starych. Trza tym ludziōm być wdziyncznym za ich sużba i pasyjo – do mocki dziecek z naszego regiōnu to bōł piyrszy kōntakt ze żywōm ślōnskōm mowōm! Ciynżko ale uwierzić we skuteczność takigo formatu zajyńć. Była to zaś ino jedna godzina za tydziyń, i, podug mojij wiedzy, skupiōno nojwiyncyj na pokazowaniu ślōnskich słōwek i graczkach z godkōm, a niy na używaniu tyj godki do komunikacyje. Tōż mogymy se pedzieć: tyn jedyn fal, jak bajtle miałyby szczyńście pogodać se na tym poziōmie edukacyje, bōł ino, jak miały jako Ślōnzoczka za ôpiekunka, kucharka, szprzōntaczka – i to tako, co niy poradziyła godać po polsku, tōż godała ze wszyskimi po naszymu. Pokolynia monojynzykowych Ślōnzokōw tyż sie ale już tracōm, coroz rzodzij tyż – zdowo sie – takie pracowniki edukacyje sōm akceptowani ôd dyrechtorōw.
I jeszcze jedna edukacyjno inicjatywa, kieryj prawie bydzie dziesiyńć lot. “Gōrnoslōnski ślabikorz” ôd autorōw ze stowarzyszynio Pro Loquela Silesiana. Porzōndny, profesjōnalny podryncznik do nauki ślōnskigo do bajtli. Zaroz jak sie pokozoł, słyszeli my głosy ôd fachmanōw – to niy ma norzyńdzie do nauczynio sie ślōnskigo, ino do poukłodanio sie go bez te dziecka, co już po slōnsku godajōm. A to skuli tego, że je narychtowany do szkolorzy ze trzecij klasy, dziewiyńć lot starych, czyli takich, co ôkrys nojsnadniyjszego chytanio godki majōm już za sobōm. Dzisio trza by przidać jeszcze, ze za wydaniym ksiōnżki niy poszło wydowanie materyje do rechtorōw ani szyroko akcyjo zaczynanio kursōw slōnskij godki we szkołach. Prowda, “Ślabikorz” zmiyniōł sytuacyjo ślōnskij godki, ale prawie niy we tym aspekcie, ô kery sie sam rozchodzi – we nauczaniu dziecek ślōnskigo.
Mielimy tyż zajyńcia, “kółka” i “kąciki” regiōnalne, szkolne tyjatry, kōnkursy “gwary śląskiej”, trefy ze godkōm we ôchrōnkach i szkołach, byzuchy twōrcōw i edukatorōw, a tyż roztōmajte, niyroz naprowda ciekawe i pōmysłowe inicjatywy ôd rechtorōw. Ale trza to pedzieć: żodyn niy patrzoł postarać sie ô te bazowe, nojskuteczniejsze norzyńdzie do tego, coby godka przekozać do nastympnego pokolynia: ô ślōnski, co by robiōł za piyrszy jynzyk nauczanio. Podug mojij wiedzy pomysł połnyj ślōnskij edukacyje do nojmodszych dziecek (ôchronki a klasy 1-3) żodyn roz niy boł ôbgadowany we ślonskich strzodowiskach. Zdowo sie, że jeszcze niydowno był niy-do-pomyślynio, tak choby ślōnskie aktywisty regiōnalne w jednym czasie padali, iże ślōnsko godka mo mieć status normalnego jynzyka, a myntalnie prziznowali, iże tak po prowdzie to je cosik na ibrich, przidatnigo, co jakoś tam pochyto sie same.
Niy ma co sie tymu dziwować – tak przeca latami fungowała nasza godka. Dziecka chytały jōm bez żodnych rechtorōw, we samym ino kōntakcie z inkszymi użytkownikami. Stykało wtynczos – niy styknie teroz? Niy, już downo niy styko! Niy zmiarkowalimy, iże tyn czas – czas samoistnego przekazowanio godki tak szerokigo, coby ôna bezpiecznie trwała – już downo sie skończōł. Szłoby wiela godać ô tym, po jakimu. Ô roztrzaskaniu etnicznie ślōnskich społeczności we XX stoleciu. Ô państwowych politykach bildowanio. Ô zjawisku skoku pokolyniowego (wiela z nos erbło godka ôd starzikōw, a niy ôd ôjcōw). Ô tym, jak moderne media, w kerych ślōnskigo niy ma, wkludzajōm do chałpōw godki dōminujōnce. A ô roztōmajtych inkszych prziczynach, bez kiere sytuacyjo je tako, że godka sie swijo: dzielnica za dzielnicōm, wieś po wsi przestowajōm godać, a zaczynajōm mōwić po polsku. I – coby skludzić problym nazod do dziecek – coroz ciynżyj znojś po klasach bajtle, kere godajōm po ślōnsku. Sto lot po sztartniyńciu cyntralnyj, polskij edukacyje na ziymiach slōnskich bezmała niy ma już po szkołach problymu, co do downiyjszych pokolyń bōł zdrzōdłym prawych dramatōw: tympiynio ôd rechtorōw za godanie po slōnsku. To niy świat sie polepszōł. To brakło dziecek, co na sztarcie edukacyji myślōm i godajōm nojwiyncyj po ślōnsku.
Tōż teroz se to powiydzmy i przestōńmy udować, że je inaczyj: Bez edukacyje po ślōnsku nasze szanse na chowanie nastympnych pokolyń użytkownikōw ślōnskij godki niy sōm już ani małe. Ône sōm ino teoretyczne.
Co by szło zrobić?
Trza zaroz odciepać biyda-argumynt, co go radzi my-Ślōnzoki używōmy do bele czego: “Przeca Polska sie na to żodyn roz niy zgodzi”. Toć, żodyn polski regiyrōnek sōm ze siebie niy wkludzi ślonskij godki do szkołōw. Niy przi nacjonalistycznym ajchniynciu polskij myśli edukacyjnyj i kulturowyj polityki. Ale tyż na zicher niy przitrefi sie to same, jak żodyn ani ô tym niy spomino, żodne strzodowiska sie tego niy dōmogajōm, jak niy ma ôd nos żodnyj roboty w ta strona. Edukacyjny monopol państwa niy ma przeca żelozny. Teoretycznie idzie porobić nad knifami, co by wkludziyły ślōnsko godka do edukacyje bajtli na polskim Gōrnym Ślōnsku.
Jedyn pōmysł, to je społeczno szkoła i przedszkole, w kierych tela lekcyji, wiela idzie, a tyż cołkie szkolne życie, byłyły kludzone po naszymu. Taki model funguje przeca we szkołach wyznaniowych, dwujynzycznych, abo zrychtowanych ekstra do ôbcokrajowcōw, co realizujōm polsko programowo podstawa, a ku tymu rozbudowujōm jōm o swoje treści, niyroz tyż godkowe. Je tyż przikłod kaszubskij Naszyj Szkoły (Naja Szkòła), co mo już pora lot doświadczynio we praktycznym kludzyniu szkoły z myńszościowōm godkōm.
Mogymy se trocha pofantazjyrować ô takij ślōnskij szkole. Wysoki poziōm bildowanio, szyroko ôferta edukacyjno, pozornie dobrano kadra – tak coby ślōnsko godka niy była za jedyny atut takigo placu. Trza by tyż pōmyśleć ô warōnkach potrzebnych do tego, coby szkolorze richtich miały tam strzodowisko ze ślōnskōm godkōm, tyż miyndzy sobōm. Byłoby – zdowo sie – potrzebne kryterium naboru, podug kerego wiyncyj jak 60% przijyntych dziecek poradziyłoby już godać po ślōnsku na dōmowym poziōmie. Bez tego ślōnski niy zacznie robić miyndzy szkolorzami za dōminujōnco, używano godka, a bez tego niy ma co marzić, że fto ś nich go pochyto. Rechtory kludziyliby przeca ta misyjo we przijaznyj, dobrowolnyj atmosferze – bez tych norzyńdzi edukacyjnego terroru na szkolorzach, co były używane ôd państwowych systymōw: formalnie – jak bez przikłod we Waliji, Australiji abo Kanadzie, kaj wkludzali angielsko godka, abo niyformalnie, jak we Polsce (II RP a PRL), kaj na siyła uczyli “pięknie mówić po polsku”.
Zaroz tyż pokazujōm sie problymy. Kaj by trza było ôdewrzić tako szkoła, coby znojś za tela dziecek, co aby trocha godajōm po ślōnsku? I za tela ôjcōw, co ich kożdy miesiōnc stykać na jakie 600-1000 złotych płatu? Ô materyje do nauczanio ślōnskigo i inkszych przedmiotōw po ślōnsku ani niy ma co godać – piyrsze lata fungowanio takij szkoły byłyby blank pionierskie.
Nojwiynkszy problym z takōm szkołōm to niy ma sztartniyńcie ś niōm szkoły we polskim prawie, narychtowanie ôd zera ksiōnżek i programōw, zdobycie za tela szkolorzy, co z chałpy wyniyśli godka, abo ôjcōw za tela bogatych, coby za nia płaciyli. Szło by przeca zacznōnć inksze, leksze do sztartniyncio inicjatywy z myślōm ô dowaniu dzieckōm strzodowiska ze żywōm, ślōnskōm godkōm. Możno pryndzyj jak szkoła, szło by odewrzić nec ôchronek zekadrōm, co do dziecek godo ino po naszymu? Abo zajyńcia we modelu niydzielnych, popołedniowych szkōłek, co w nich dziecka aby te dwa-trzi razy za tydziyń mogły sie trefiać i dostować ciekawy program i aktywności po ślōnsku, a ôjce płaciyli niy 1000, a 100 zł za kożdy miesiōnc? Na ôstatku fungowanio Stowarzyszynio Ôsōb Narodowości Ślōnskij pokozoł sie tyż pōmysł – bez żodnego inkszego dziołanio jak poaszynie sie nim we “Ślůnskim Cajtungu”- coby sztartnonć gōrnoślōnski ruch skautowski, co by kuplowoł edukacyjo we godce i kulturze Ślonska ze wychowaniym fizycznym i ôbywatelskim. Pōmysłōw je za tela – a zawdy idzie tyż wejrzeć, co tyż na świecie robiōm inksi, kierzi tyż prōbujōm przekozać modym myńszościowo godka.
Po jakimu ale nic niy robiymy?
Problym w tym, że we samych Ślōnzokach niy ma wiary w to, że nauka ślōnskigo mo edukacyjny wert. Cołkie lata za cyl edukacyje Ślōnzokōw z jakimi ambicyjami było wypucować ślōnski “akcynt” ze swojij niymieckij, a potym polskij godki. Rozchodziyło sie ô to, coby ôstawić ślōnsko godka w dōma, i dorōść do jednyj abo drugij godki społecznego sztajgniyńcio. Fto tego niy szafnōł, ôstowoł na społecznym dole. Niy tako je historyjo bohatera świyżyj “Pokory” ôd Szczepana Twardocha – co niby ôsprawio ô fikcyjnych zdarzyniach ze downych czasōw, ale przeca cyluje we świadōmość nos sam dzisio? I chocioż czasy sōm inksze – a dwujynzyczność dowo lepszy start do multigodkowego świata jak poznanie za bajtla ino polskigo – my durch we gowach mōmy te “niy ucz bajtla godać po naszymu, bo bydzie mioł ciynżyj w życiu”.
I zaś – niy sōm my sami z naszōm sytuacyjōm. Wrōcymy zaś do profesora Akumbu. Jego słowa majōm richtich znajōmy klang: “Ciynżko je naszym ludziōm przichwolić tymu, iże werci sie uczyć babanki. Ôjce starajōm sie, jeźli ich dziecka szafnōm co w życiu, jak bydōm szkolōne we babanki, jeźli znojdōm se robota. Widzōm przeca wszyskich używać angielsko godka we administracyji i angelski pidżyn za godka do geszeftu”.
Piyrszo prziczyna tego, iże my-Ślōnzoki niy dorobili sie żodnyj szkoły ze ślōnskōm godkōm, ani chocioż ôrganizacyjōw i aktywistōw, coby w ta strōna co zrobiyli, to je przekōnanie, że tak po prowdzie ta godka sie naszym bajtlōm niy przido. Że to je wiyncyj zawada, jak profit we bildowaniu. I że szkoda, że jij niy poznajōm i niy bydōm godać po ślōnsku, ale jeszcze wiyncyj byłoby szkoda, jakby mialy ś niōm sztartować do świata – świata, co ślōnskij godki niy mo we zocy i co niy pōmogo jij użytkownikōm tak, jak pōmogo tym, co godajōm perfekt po polsku abo po angielsku.
Toć, wajōmy, iże godka sie traci. Ale sami niy używōmy żodnych realnych norzyńdzi, coby to zmiynić. Nojsamprzōd potrzebno je wola ôd społeczności, co używo godki, żodyn aktywista bez nij nic niy szafnie. A wole, coby nauczyć bajtli godać po ślōnsku, miyndzy Ślōnzokami niy ma. My-Ślōnzoki – tak po prowdzie, podug tego, co robiymy – to niy chcymy, coby nasze bajtle godały po naszymu.


c: text/html

text: Budyšin (CS/SN). Ze sydom přihłosowanjemi a jednym wzdatym hłosom je financny wuběrk Budyskeje měšćanskeje rady na swojim zašłym posedźenju 4 000 eurow za „swjedźeń zetkanja“ přizwolił. Zarjadowanje ma so 18. septembra we wobłuku Interkulturneho tydźenja wotměć. Zastupjerjo wjacorych narodow poskićeja zajimowanym wobydlerjam tón dźeń wšelake zaběry, mjez druhim dźiwadło, modowu přehladku a dźěćacu zabawu. Partnerstwo za demokratiju swjedźeń podpěruje, towarstwo Witajće w Budyšinje jón organizuje. Samsny podawk běchu 2019 hižo raz organizowali a z nim dobry wothłós žnjeli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kōnkurs na nojpiykniyjsze polske słowo
Polskŏ gŏdka to piyknŏ, starŏ mŏwa. Gŏdka na beztydziyń i ôd świynta, do rzykaniŏ i do ôsprawianiŏ, do dōm i do urzyndu, do chaje i do przōnio. Na dobre stała sie kōnskym naszego ślōnskigo jynzykowego landszaftu.
Skuli polskygo świynta chcymy z Wami poszukać za urodōm ôd tyj gŏdki. Znojś w nij to, co je ekstra przijymne do ślōnskigo ucha, nojbliższe naszyj regiōnalnyj wrażliwości. Chcymy pokŏzać jōm za atrakcyjnŏ, durś żywŏ i ważnŏ.
Zrychtowalimy do czytelnikōw Wachtyrza kōnkurs na nojpiykniyjsze polske słowo. Przisyłejcie ôdpowiedzi: jedne polske słōwko a krōtki kōmyntŏrz pō ślōnsku, po jakimu ône sie Wōm zdŏ piykne i ważne.
Nojfajniejsze ôdpowiedzi zbierymy i wydōmy w elektrōnicznyj publikacyji, kero bydzie dostympnŏ na naszyj zajcie. Ku tymu do 3 nojlepszych (podug nŏs) mōmy nagrody ksiōnżkowe: “Secesja Śląska – czyli Katanga” Andrzeja Burzyńskiego.
Kōnkurs na nojpiykniyjsze polske słowo:
- Ôdpowiedzi przisyłejcie na: redakcyjo@wachtyrz.eu
- Termin: 30.05.2020
- Kożdy może przisłać ino jedna ôdpowiydź
- Do ôdpowiedzi trza przidać te miano abo pseudōnim, co mŏ stoć w ôgłoszyniach a publikacyji
- Przisłanie ôdpowiydzi to je zarŏz zgoda na niypłatno publikacyjo
- Nojlepsze ôdpowiedzi wybierymy w redakcyji do 3.06.2020 i dōmy ô nich znać
- Tych trzech ôsobōw, co wygrajōm ksiōnżki, spytōmy sie w emailu ô adresy
- Kōnkursowy zbiōr pokŏże sie do 6 czyrwca 2020.


text:
18 października swoja prymiera miała nowo wersyjo systymu ôperacyjnego Ubuntu. Je to darmowy systym ôperacyjny dlo kōmputrōw ôsobistych, co je ôparty na Linuksie.
We pakecie ze systymym przichodzi ślōnski ukłod tastatury i ôprogramowanie we ślōnskij wersyji, w tym klijynt poczty email i ôrganizatōr Evolution, edytōr tekstu Gedit, ôdgrowocz filmōw Totem, przeglōndarka ôbrozkōw Eye of Gnome i moc inkszych. Niy wszyjske programy sōm przełożōne, bo na razie niy ma dostympnyj przeglōndarki internetowyj po ślōnsku, ale we nojbliższych miesiōncach ślōnsko wersyjo bydzie sie jeszcze rozwijać. Do systymu idzie doinstalować paket biōrowy LibreOffice, co je dostympny ôd września po slōnsku.
Linux to familijo systymōw ôperacyjnych ze ôtwartym zdrzōdłym. Ôkrōm Ubuntu, sōm w nij Android, Debian, Fedora, Slackware i inksze. Ubuntu to nojpopularniyjszy linuksowy systym ôperacyjny na kōmputry ôsobiste na świecie. Buduje i rozwijo go ôd 2004 roku brytyjsko firma Canonical. We pōłnocnomacedōńskich szkołach je używanych bez 180 tys. maszin ze tym systymym, a we hiszpańskich je bez 195 tys. kōmputrōw, co fungujōm ze Ubuntu. Ubuntu używo tyż m.in. francusko policyjo i miasto Mōnachium.
Link do instalatora we naszym katalogu.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan, nimski: Johannes Choinan(us) (* 1616, † 1664) jo był serbski rěcywědnik a teolog. Wón jo napisał nejstaršu (znatu) dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy.
W srjejźi 17. stolěśa jo Chojnan był ewangelski duchowny w Cerkwicach pla Lubnjowa.
Swóju gramatiku (na zakłaźe chóśebuskeje narěcy) jo Chojnan dopisał 1650. Wóna se ale njejo śišćała. Pśi tom jo był Chojnan prědny, kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał.
Na njogo dopomina napis na z lěta 1650 póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w Cerkwicach. W toś tej jsy, kótaraž słuša źinsa k Lubnjowoju, jo teke gasa pó nim pómjenjona.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Frido Mětšk: Chojnan, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, b. 109


text:
Niyftorym sie bez lato tak miyrznie1, że potrzebujōm mocniyjszych wrażyń: skokajōm na tym gumowym powrozie2, nurkujōm po jakich starych potopiōnych szifach3… abo sie robiōm szałołt ze granatym 😉 Joł wiym, że niyftore chopy to zarozki chcieliby go narychtować do swoji teściowyj, ale musza Wołs zmartwić- tym granatym to sie mogecie, co najwyżyj, zmarasić4 koszula 😉
Co potrza?
gorść5 rukoli (gorść łod chopa, a niy łod bajtla6 abo idzie dać take całe kupiōne opakowanie)
gorść roszpōnki
połra łeżek łobranego słōnecznika
trocha mani nasiōn sezamu
2-4 tōmaty7
150-200 syrka feta
jedne opakowanie kiełkōw ze brokułōw
I tak tak styknie8 do 4 ludzi.
Zōłza:
łeżka9 miodu
łeżka łoctu balsamicznego
3 łeżki oliwy
3 łeżki oleju- moge być słōnecznikowy
sōl i pieprz
łeżka zōłzy ze granata- idzie cojsik takego kupić we sklepach oriyntalnych, ale ni łōmcie10 sie tym gowy, jak niy ma, to niy ma 😉
mogecie tyż dac łeżeczka musztardy
Składniki zōłzy wciepcie do jaki miseczki, wymiyszejcie i fertich. Do jaki wiynkszyj michy wciepcie roszpōnka, kiełki i rukola- nojlepi umyte 😉 Słōnecznik i sezam dejcie na suchoł patelnia i trocha uprażcie, ale niy przibrōnołćcie11 za kans12. Pōmidorōm seblyczcie13 skōra i pokrejcie we kosteczka, tak samo i ta feta. Dociepcie razym ze ziorkami do tyj srogi michy, wymiyszejcie ze zōłzōm i sie biercie za jedzynie. Do grilla bydzie tyn szałołt idealny… smacznego 🙂
1nudzi
2lina
3statkach
4pobrudzić
5garść
6dziecka
7pomidory
8wystarczy
9 łyżka
10przejmujcie
11przysmażyć
12za dużo
13obierzcie


text:
Posledni kónc tydźenja w awgusće wotměje so při Třižonjanskim jězoru 32. triatlonowe wubědźowanje KnappenMan. Wone słuša k najwjetšim sportowym zarjadowanjam regiona z lětnje něhdźe 1 300 aktiwnymi sportowcami. Zdobom je to jeničke wubědźowanje ze wšitkimi klasiskimi distancami. Silke Richter je so z Janinu Hattliep, jednaćelku sportoweho zwjazka Łužiska jězorina wo stawje přihotow rozmołwjała.
Hdy sće z přihotami na lětuši KnappenMan započinali?
J. Hattliep: Naše přihoty zahajamy hižo do wubědźowanja zašłeho lěta, dokelž dóstanje kóždy wobdźělnik flajer za přichodne lěto. Stajnje wot 1. decembra móža so wobdźělnicy přizjewić. Njewěstosće dla su planowanja w tymle lěće najprjedy raz stagněrowali. Wot srjedź meje bě jasne, zo móžemy dale planować.
Kak budźeće hygieniske předpisy zwoprawdźić?


text:
Z přewšo čiłym internetnym wustupom wabi Budyski Serbski gymnazij wo přichodnych šulerjow. Milenka Rječcyna je so z nawodu kubłanišća Renéjom Wjacławkom rozmołwjała.
Dźeń wotewrjenych duri, kiž traje cyły měsac, je hesło wustupa Serbskeho gymnazija Budyšin w interneće. Z kotreje přičiny sće webstronu přerjadowali?
R. Wjacławk: Po wjelelětnej tradiciji wotměwamy stajnje w nowembru na Serbskim gymnaziju dźeń wotewrjenych duri. Tónkróć bě nam jasne, zo njebudźemy jón hač do zymskich prózdnin přewjesć móc. Tuž smy so hižo sčasom, za digitalnu formu rozsudźili. Wšako chcemy zjawnje wo nowych šulerjow wabić. Swoju ideju smy zwoprawdźili, a tuž je wuslědk wot 22. januara na našej internetnej stronje widźeć.
Z kotrym wobsahom zajimcow na swoje poskitki skedźbnjeće?


text: Skónčnje je tež pola nas tak daloko. W Němskej kopańcy swjećeše kónc tydźenja widejowy sudnik swoju premjeru. Žadanje, tajkeho sudnika skónčnje zasadźić, bu w zašłych lětach stajnje wótřiše. Sportowe towarstwa a zamołwići koparksich cyłkow pytachu přičinu swójskeje poražki prawidłownje mjez sudnikami. W supercupje, hdźež hrajachu lońši mišter FC Bayern Mnichow a pokalny dobyćer Borussia Dortmund přećiwo sebi, techniku hižo zasadźichu. Diskusije pak wostanu. Přihladowarjam rozsudy mjenujcy transparentne njejsu. Njepokazaja wšak w telewiziji, kak widejowy sudnik swoje dźěło wukonja a po kotrych kriterijach wón doskónčny rozsud twori. Hač je Joshua Kimmich w nimohrě stał abo nic, njehodźeše so zašłu sobotu hižo doskónčnje dopokazać. Wćipny sym tež, kak so technika přez dlěši čas wuwije. Před dwěmaj tydźenjomaj wobhladach sej w Lipsku swětowe mišterstwa w tesakowanju. Tam hižo wjacore lěta widejoweho sudnika zasadźuja. Při dwělomnych dypkach móže sej jednotliwc zasadźenje widejoweho sudnika wuprosyć.


text:
Niy ma nadzieje dlo ludzkości, 1.09.2019
- ekstrymalno joga,
- terrorystyczno karma,
- wypulej sie abo umrzij.
23-letnio sztudyntka ze Meksyku je fankōm ekstrymalnyj jogi. Jeji fotografijo, co na nij wisi na swojim balkōnie bez gylynder, rozeszło sie po cołkim internecie, bo po sfotografowaniu kobiyta spadła z gylyndra 25 metrōw i połōmała 110 kości.
Dochtorzi jōm uretowali po 11 godzinach ôperacyje, ale z jogōm chyba kōniec.
Zdrzōdło: The Independent
LLEVA AL EXTREMO
PRÁCTICA DEL YOGA
Al practicar un tipo de yoga al extremo, una joven de San Pedro cayó desde el balcón de su depa a 25 metros de altura.
Alexa Terrazas tiene 110 huesos rotos. Le tienen que reconstruir tobillos, rodillas, cara etc. y no caminará en 3 años. pic.twitter.com/0ftoHPcMCa
— JavoRayado (@javierehdz) August 27, 2019
Wszyjscy wiymy, iże terroryścio ISIS majōm radzi moderne technologije. Pora dni tymu jedyn taki terrorysta bawiōł sie drōnym nad Mosulym we Iraku. Przebudowoł go tak, żeby przenosiōł plastikowe materyje wybuchowe, ale zapōmnioł chyba ô jednym: jak kōńczy sie akumulatōr, to drōn autōmatycznie wroco do posiedziciela. Drōn wrōciōł. Społym ze plastikym. Chopa niy ma.
ISIS zaczyno walczyć ze samōm sobōm.
Zdrzōdło: The Sun
Kobiyta we New Hampshire we USA mo tabula registracyjno PB4WEGO. Jakby to rozwinōńć, to to je „Pee before we go”, a po naszymu „Wypulej sie podwiela pōdziesz”. Jeji lokalne biōro, co registruje auta, naroz po 15 latach nakozało jij prziniyś tabule nazod, bo bezma niy idzie mieć tabul, co ôdwołujōm sie do wydalanio. Kobiyta niy chciało ôddować tabul, bo dyć nic złego na nich niy ma. Na kōniec gubernatōr New Hampshire zazwōniōł do biōra i prosiōł, żeby jij dali pokōj. I dali.
Wszyjske tabule we New Hampshire majōm na wiyrchu motto stanu: „Żyj wolny abo umrzij”.
Zdrzōdło: Boston Globe


text:
Ewanieliô wedle swiãtégò Mateùsza
Ewanieliô wedle swiãtégò Mateùsza (Mt) – to je jedna z sztërzëch Ewanielów Nowégò Testameńtu, chterne Kòscół ùznôł za natchnioné ë wprowadzył do knégów Swiãtëch Pismión. W kanonie Nowégò Testameńtu òna je jakno pierszô.
Òbaczë téż[edicëjô | editëjë zdrój]
Lëteratura[edicëjô | editëjë zdrój]
- Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010; ISBN 9788387258399
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Serbski domizniski dźeń 2021 we Wojerecach a na Horach wotměli
Wojerecy/Hory (AK/SN). Serbski ewangelski domizniski dźeń Wojerowskeho regiona zesylnja zhromadnosć, dopomina na historiske korjenje, sensibilizuje za identitu a skruća wěru. Tole podšmórny superintendent na wuměnku Jan Malink wčera we Wojerowskej Janskej cyrkwi. Swjedźensku Božu słužbu je Židźinski chór ze serbskimi kěrlušemi wobrubił. Domizniski dźeń so wot lěta 2007 wotměwa, loni pak dyrbješe korony dla wupadnyć.
Po kemšach jědźechu wobdźělnicy wčera z konjacymi zapřahami na Hory. Po puću pozastachu při lipje w Židźinom. Wo hudźbny přewod starachu so Rakečanscy dujerscy hercy. Na Horjanskej nawsy dožiwichu wobdźělnicy wjele zabawy a zhromadnosće. Jich zawjeselichu dźěći pěstowarnje „Lutki“ z pěsnjemi, basnjemi a rejemi. Wone wustupichu jako lutki kaž tež w narodnej drasće Wojerowskeho regiona. Wotewrjenej běštej tohorunja Patokec kładźita bróžnja a burski muzej.


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
»Tu sćelu Wam cyličku zběrku a prošu: Wzmiće ju do swojeju rukow...«, piše w nalětniku lěta 1895 Jan Radyserb-Wjela Arnoštej Muce, přepodawši jemu njesprócnje nezběrany pokład swojich přisłowow z ludu. Muka bě potom 1902 njedźiwajo na prócu a zadźěwki wudaće tutoho po Smolerjowych ›serbskich ludowych pěsničkach‹ »najwažnišeho płoda z honow serbskeho narodopisa« přihotował. Tutón wulkotny pomnik serbskeje rěče a ludoweje mudrosće z wěka zańdźeneho lětstotka je nam nimoměry hódny našeje žadosće dla. Wosebje za filologiju, za sorabistiku a slawistiku je zwjazk ze swojimi něhdźe 10.000 pozicijemi bohaty pokład.


text:
Změnu strukturow aktiwnje w horšći měć – serbske potenciale wučerpować
Lube delegaty, cesćone gósći,
abstraktne zapśimjeśe „změna strukturow” jo w luźe pak suspektne pak zlě pśewołane: Pó pśewrośe su pód toś tom gronidłom w industriji źaseśtysace źěłowych městnow wótpórali, slědy za towarišnosć znajomy – masowu bźezdźěłabnosć a wudrogowanje młoźiny, tek wjele młodych Serbowkow a Serbow.
Marko Suchy, pśedsedaŕ sakskeje Rady za serbske nastupnosći, jo łoni w góstnem pśinosku za „Lausitzer Rundschau“ na hyšći starše stawizny toś togo gronidła „změna strukturow” pokazał. Z industrializaciju pśed 150 lětami su wuglowe jamy, milinarnje a wjelike fabriki wšakorakich branšow do našeje domownje pśišli. Ze zeleznicu njejsu jano nowe wóry swóju drogu do nejdalej zdalonych stronow namakali, ale tek we wjelikej licbje nowe źěłowe mócy do Łužyce. Zachopjeńk toś teje změny strukturow jo było něźi dwěsćě tysac serbski powědajucych luźi we Łužycy, kenž su wucynili wětšynu ludnosći. Něnto na proze doby, w kótarejž maju se nowe struktury we Łužycy twóriś, smy my Serby w pśirownanju z tegdejšym casom mała gjarstka a naša mamina rěc jo rěc mjeńšyny.
Rownocasnje pak prědny raz w stawiznach našogo ludu dožywijomy, až se naše serbske wašnje, naša rěc a kultura we wěcej a wěcej oficielnych dokumentach jawje ako jadnoraznosć a se ako bytostny faktor za wuwiśe cełego regiona pśipóznawaju. Wót łońšego lěta jo serbski lud samo w zwězkowej kazni wuraznje naspomnjony, rozmjej w kazni wó zmócnjenju strukturow w doněntejšnych brunicowych rewěrach. Jo, prědny raz nas ceła Nimska pśipóznawa ako spěchowanja gódne kubło Łužyce.
Mjaztym jo jasne, až njejsu to jano puste słowa, pśeto z togo wurosćo pśidatne zaměrne spěchowanje za cas, gaž se epocha wudobywanja brunice zakóńcyjo. Paralelnje smy – ako zgromadnosć wólonych zastupnikow serbskego ludu – stopnjowanje financnego wugótowanja Załožby za serbski lud dojśpili, kótarež jo historiske: Mamy dobru stwjerśinu srědkow wěcej za woplěwanje našeje kulturneje awtonomije k dispoziciji. Pó lětźasetkach skrotcenjow jo to pśewrośenje we wobchadanju stata z nami Serbami.
Smy čas małych kralestwow w Serbach přewinyli
Česćene knjenje a knježa,
tónle historiski wuspěch njeje gesta hnady wyšnosće napřećo kraloswěrnym Serbam, zo bych stary předsudk citował. Nawopak: Smy čas małych kralestwow w Serbach přewinyli a ćehnjemy ze wšěmi zamołwitymi serbskimi gremijemi mjeztym štyri lěta za jedyn postronk. Smy, mjezsobu so wothłosowawši, sebjewědomje jednali a z tym respekt politiskich partnerow žnjeli. Serbskej radźe w Braniborskej a Sakskej, załožbowi radźićeljo, čłonojo parlamentariskeje přirady załožby a zwjazkowe předsydstwo Domowiny su w jednanju jednotu tworili. To je so na dobro serbskeho ludu wudaniło!
Naš nadawk jako Domowina njeje knježić, ale słužić. Haj, mamy jako zakonsce připóznata rěčnica za zajimy serbskeho ludu politiski mandat. Tón mandat je bazodemokratisce legitimowany: W tutej hali dźensa nichtó njebudźe wothłosować, dokelž je jemu někajka serbska abo němska wyšnosć tute prawo spožčiła. Was wšitkich je baza aktiwneje serbskeje ciwilneje towaršnosće wuzwoliła. A tak směmy wo nas prajić: Reprezentujemy serbski lud – my smy serbski lud!
A tohodla dyrbimy so dźensa prašeć: Što dyrbimy činić, zo by z tuteje třećeje změny strukturow w běhu najnowšich stawiznow naš lud zaso rostł? Što dyrbimy nětkole zdokonjeć, zo by w lěće 2050 wjac Serbowkow a Serbow we Łužicy bydliło hač dźensa?
Cesćone pśibytne,
naša rěc jo nejmarkantnjejše znamje našeje eksistence, naše serbšćiny su nejbytostnjejšy wuraz socialneje identity serbskeho ludu. Pótakem su žywe rěcne rumy nejwažnjejšy indikator za byśe a traśe Serbow.
Tak serbski nawuknuś, aby našu rěc swójim źiśam dalej dawaś mógali
Dla togo njamóžomy dowuchwaliś młode iniciatiwy z ludu, ako „Zorja” w Dolnej Łužycy. Maksimilian Hasacki, Gregor Kliem a Šarlota Kušcyc su zakładnu koncepciju wuwijali, kak mógu młode luźe w běgu lěta tak serbski nawuknuś, aby našu rěc swójim źiśam dalej dawaś mógali.
Ja wósobinski som priwilegěrowany był. Som směł wótrosć w cysto serbskem miljeju, źož jo była a jo naša rěc fundament cełego žywjenja. Se wě, až musymy tek my kuždy źeń něco za to cyniś. Na pśikład z tym, až se wó dobru a cystu serbšćinu procujomy a do soblexa glědamy, gaž nam serbske słowo felujo. Mam wjeliki respekt pśed wšyknymi, kenž su nowe serbske kupcycki z rěcnymi swěśakami natwarili, ako Gabriela Linakowa a Brigita Šramina we Wórjejcach, a je w zgromadnosći z drugimi angažěrowanymi wuźaržuju. A toś jo wjelgin derje, až jo projekt „Zorja” na lisćinje serbskich napšawow, kótarež budu se w ramiku změny strukturow ze spěchowanskich srědkow wósebnje pódpěrowaś.
Wróćo k přinoškej w „Lausitzer Rundschau”. Marko Suchy je dwaj typaj změny strukturow rozeznawał: Změny, kotrež su nam wotwonka nabrěmjenjene, a změny, kotrež móžemy sami zwoprawdźeć. Před 150 lětami njemóžeše nichtó industrializaciji zadźěwać, a žadyn wobydler Łužicy njeměješe po politiskim přewróće 1989/90 dosć mocow, so wěstym hospodarskim procesam wuwinyć. Štož nas Serbow nastupa, je to dźensa strukturelnje hinak: Serbstwo je, kaž prajene, jako wusahowaca jónkrótnosć Łužicy připóznate. Hakle njedawno je cyły krajny sejm w Podstupimje wjacerěčnosć jako perspektiwu kraja wobzamknył. W oficielnej kulturnej strategiji za Łužicu, kotraž je wupłód Dźěłarnički za přichod Łužicy z akterami ze Sakskeje a Braniborskeje, jasnje rěka: My Serbja smy přikładni nošerjo modela regionalneje wjacerěčnosće. Twarimy mosty mjez Braniborskej a Sakskej, mjez Němskej, Pólskej a Čěskej a k dalšim Słowjanam, mjez wšelakimi ludźimi po cyłej Łužicy, po Europje, haj hač do Texasa a do Awstralskeje.
Nětko pak zwěsćamy prěni raz w našich stawiznach fenomen: Tendencielnje je wjac srědkow hač ludźi. Mamy dale a wjac wušparanjow, serbske dźěłowe městna wobsadźeć. Hdyž chcemy tutu změnu strukturow aktiwnje w horšći měć a po našich předstawach suwerenje sami postajować, dyrbimy so wědomišo temy kubłanja přimać.
Z kubłanskej awtonomiju wjac dorosta za wuwiwanje rěče a kultury?
Kulturnu awtonomiju dawno mamy, mjenujcy w formje Załožby za serbski lud. Serbscy radźićeljo, kotrychž smy my wolili, w kooperaciji z přistajenymi załožby, kotřiž su wšitcy Serbja, na zakładźe wothłosowanych prioritow wobsahowje rozsudźeja, što ma so kak spěchować. Njeje žaneje kulturneje aktiwity w Serbach, kotraž je z tutoho systema wuzamknjena. Najwjetši špak pak tči tuchwilu w tym, zo – salopnje prajene – kubłanski system dosć dorosta za naš kulturny a rěčny system njeprodukuje. Je nuznje trěbne, zo wo tym rozmyslujemy, kotre struktury – snadź tež struktury samozarjadnistwa – sej natwarimy, zo bychmy dosć dorosta za wuwiwanje rěče a kultury dóstali.
Wosebje prašenje dorosta za wučerstwo je horco diskutowana naležnosć, kotrež budźe nas dale zaběrać. Hišće wažniše pak je z mojeho wida prašenje, kotrež je na zašłej hłownej zhromadźiznje naš staropředsyda Jan Nuk nastorčił a jako namjet zapodał, kotryž smy potom wobzamkli: zwjazk serbskich šulow. To rěka: Serbske šulstwo w Hornjej, srjedźnej a Delnjej Łužicy jako syć kubłanišćow, hdźež naša rěč na prěnim městnje steji. Ze wšej swobodu za serbske kulturne a lokalne wosebitosće. Ale z jasnym narokom, zo absolwenća tutych kubłanišćow ertnje a pisomnje běžnje serbuja. Kak tole zrjadować, hač w ramiku wobstejacych prawow abo hinak, na přikład runja kulturnej awtonomiji z kubłanskej awtonomiju, wo tym je hódno, znowa debatować.
Lětosa buźo 20. wrośenica Chróšćańskego zběžka, kenž jo až do źinsajšnego synonym za wójowanje wó zdźaržanje a wuwiwanje serbskeho šulstwa. Njamóžomy sebje dowólić, dalšnych dwaźasća lět – jano casy, raz wěcej, raz mjenjej – wó pšašanju šulstwa debatěrowaś. Musymy se z nastupnosću ceło zaběraś. Tomu móžo tek słušaś pšašanje nosaŕstwa, wóznamjenijo-lic to lěpšyny za wšyknych. Móžomy swóju kubłańsku awtonomiju tek we formje drugeje załožby zrědowaś – pódobnje kulturnej awtonomiji, ale jano zgromadnje z bazu. Wósobinski w tej chyli žeden model njefaworizěrujom, som pak kšuśe pśeznanjony, lube delegaty, lube delegatki:
Naš problem njejsu felujuce pšawa
Naš problem njejsu felujuce pšawa. Naš problem tek njejo, až pśemało cynimy abo nowe ideje njamamy. Delegatna mapa z wobměru 300 bokow znani ze swójimi rozpšawami a planami wo žywej źěłabnosći cesno- a głownoamtskich. Naš problem tek njejo felujuca akceptanca. W zwězkowyma krajoma serbskego sedleńskego ruma smy z póraźujucym głosom w šulskich konferencach kubłanišćow ze serbskeju wucbu zastupjone. Rownogódnosć serbšćiny w zjawnem rumje wiźimy dalej a wěcej na drogownikach a toflach zastojnstwow. W tśich ducentach eksternych zjawnych gremijach w mjenju serbskego luda sobu powědamy. Niwow źinsajšnych pšawow a potencialow njeby se něgajšne generacije pśedstajaś mógali. A rowno dla togo jo naša winowatosć, až se bźez někakich tabu pšašamy: lěc potencial, kótaryž źinsa mamy, napšawdu wupóceramy?
Ale wróćo k dźensnišemu. Tež naše dźěło je pandemija změniła. Smy wužadanja nimale połdra lěta pandemije dosć derje zmištrowali. Telko digitalizacije tež w Serbach ženje było njeje, a tež po pandemiji móhli zawěsće hdys a hdys posedźenje, dalokož móžno a zmysłapołne, tež online přewjesć, zo bychmy ludźom dołhu jězbu zalutowali. A zo móža so ludźo na zjawnych wuradźowanjach zwjazkoweho předsydstwa mjeztym tež přez youtube-livestream wobdźěleć, je w zmysle transparency bjezdwěla postup, kiž mamy sej tež za přichod njewotwisnje wot aktualnych wobstejnosćow wobchować.
Wězo chcemy we wšěch regionach Łužicy zaso serbske wječorki wotměwać. Wone su wšudźe dobru rezonancu žnjeli a bjeposrědnjej wuměnje słužili: Na jednym boku móžachmy jako Domowina, ale tež załožba a serbskej radźe, cyle praktisce zhonić, hdźe je kotra podpěra na bazy trěbna, a na druhim boku smy sebjekritisce na wědomje brali, z čim hišće klaca.
Dźak wšěm čestnohamtskim, kotřiž serbsku bazowu demokratiju realizuja
Marka Cyžowa je so na swojim poslednim posedźenju jako čłonka zwjazkoweho předsydstwa wšěm za to dźakowała, zo móžeše wjele lět w tutym načolnym gremiju Domowiny žiwy rěčny rum dožiwjeć. Jej a wšěm dotalnym čłonam zwjazkoweho předsydstwa, kotřiž hižo njekandiduja abo zaso kandiduja, so za njesprócniwe sobudźěło na čole našeje narodneje organizacije wutrobnje dźakuju. Woni njejsu dźěławosć Domowiny – hustodosć wjele lět – jenož sobu postajeli, ale su tež předsydu a zarjad porjadnje dohladowali. Přećelnje, ale kritisce, kaž je mjez nami Serbami z wašnjom. Jako wotpósłancy župow a nadregionalnych towarstwow su serbsku bazowu demokratiju realizowali.
Ale je tež wšelakich druhich widejow wo online-posedźenjach. Zašły tydźeń smy zhonili wo wideju, kotryž pokazuje z posedźenja abo posedźenjow zjednoćenstwa „Serbski sejm”. Dyrbju sprawnje přiznać: sym šokowany. Nimam słowow za tute wašnje zwuraznjenja a wuprajenja. K politiskej debaće słuša wěsta kultura česćownosće. Kajki ma to być dialog, hdyž Domowinje wumjetuja, zo je teroristiska organizacija abo dźěła kaž volkskongress w Chinje? Cyle wothladajo wot difamowanja wosobow. Tajke něšto po moijim wědźenju w Serbach ženje dožiwili njejsmy. Najbóle wostrózbjace pak je, zo sejmarjo pawšalnje pluwaja na dźěło 200 zwjazkow, towarstwow a skupin, 7500 čłonow a dźěło wjac hač 70 přistajenych Domowiny. Jako předsyda to zasudźuju. A zakitujo našich Domowinjanow jasnje praju: Takle nic!
A přidać chcu tež, hańba, zo hač do dźensnišeho njejsu ani słowo zamołwjenja popřeli. Ale wróćo k našim temam.
Jan Nuk jo našomu ludoju w śěžkem casu woblico njepówalnego sebjewědobnja dał
Cesćone pśibytne,
dowolśo mě ceło wósobinski słowo mójomu dłujkolětnemu pśedchadnikoju w zastojnstwje, našomu staropśedsedarjoju Janoju Nukoju. Ty sy pśecej doprědka chwatał a sy nas pśi tom rady gónił, tek mě, swójogo młodego naslědnika. Z wuslědkami njejsy pśecej spokojom był, abo gronimy tak: Naš Jan Nuk njeby Jan Nuk był, gaby z narodneju politiku Serbow narowno spokojom był. Za Tebje dojśpiwa wša proca w nejžlěpšem paźe tolerabelny mjazyschójźenk, ale pótom musy pšosym dalej hyś.
Nichten sebje cas swójogo statkowanja wupytaś njamóžo. Jan Nuk jo ako cesnoamtski pśedsedaŕ našomu ludoju w śěžkem casu z pśisamem nadcłowjeskim angažementom woblico njepówalnego sebjewědobnja dał, gaž su nam spěchowanje pśikrotcyli a šule zawěrali. Źinsa su wuměnjenja drje ceło hynakše. Gaž pak wó to źo, až wjelicke potenciale našogo casa za nowy rozmach Serbstwa napšawdu wupóceramy, musymy Domowinu, ako by gronili, znowa wunamakaś. Koncentrěrujom se how na nejwažnjejše dypki, kótarež za to wiźim:
Dolnej Łužycy njesłuša jano połojca serbskego njebja, ale tek našogo zemskego narodnego byśa. Trjebamy paritu w Serbach a žywu wjelebocnosć wšakich serbskich miljejow na wšych rowninach našeje organizacije a serbski powědajucego žywjenja scełego. Chóśebuz njejo wotnožka Budyšyńskego zastojnstwa, ale Domowina jo cełołužyska organizacija z rownogódnymi regionalnymi stojnišćami. Tak dłujko ako se mjazy nami wó „mjeńšynje w mjeńšynje” powěda, něco njepśitrjefijo. Wót łońskego lěta jo wokrjes Dubja-Błota spěchowański cłonk Domowiny. Naš teritorij sega z tym wót Łužyskich górow až pód Barliń. Na to musymy w nowej wólbnej perioźe do lěta 2025 statkownosć Domowiny wusměriś a z regionalizaciju našeje źěłabnosći pókšacowaś.
Zrosćene sylne stronki Domowiny runje nětko w přewróće produkcije energije wuwiwać
Mamy jako Domowina historisce zrosćene sylne stronki, kotrež budźemy runje nětkole w dobje přewróta produkcije energije wuwiwać. Tak móžemy mocy serbskeho ludu skrućeć a jeho potenciale skutkownišo wučerpować.
- Bazowa demokratija je naša sylna stronka, pola nas zrjaduja lokalne a regionalne cyłki swoje wšědne naležnosće suwerenje, jim žana centrala njediktuje. Runje tohodla pak wo to prošu, nutřkownu demokratiju jara chutnje brać a participaciju wšěch čłonow zaručeć. Runje wotběhi w zwisku z wólbami maja za kóždeho sobustawa transparentne a přistupne być.
- Swoboda towarstwow je naša sylna stronka, naše serbske towaršnostne žiwjenje je njewotwisne wot statneho dohladowarstwa. To je tež wulki postup porno NDRskemu časej. So wě, zo móhli najebać to dale wo tym diskutować, hač njebychmy tola chcyli z korporaciju zjawneho prawa być. Hdyž pak na zjawnje jara mócne towarstwa kaž Greenpeace abo ADAC hladam, kotrejž tež korproraciji zjawneho prawa njejstej, mam zaćišć, zo so přewjele wo abstraktnych prašenjach zastupnistwa a přemało wo konkretnym zwoprawdźenju serbskich zajimow rěči.
- Serbske žony ze swojim wosebitym sebjewědomjom su naša sylna stronka, wone su woprawdźe lěpša połojca našeje ludnosće. Tohodla so rady wo serbskim matriarchaće rěči. Tomu zestawa kandidaturow za zwjazkowe předsydstwo njewotpowěduje. Dyrbimy so tak chětr kaž móžno w třěšnym zwjazku zhromadnje ze swojimi čłonskimi cyłkami na to dorozumić, kak budu naše gremije atraktiwniše wosebje tež za młode žony, kotrež tuchwilu na lisćinach namjetow lědma widźiš.
- Zakótwjenosć serbskeho žiwjenja w komunach je naša sylna stronka, smy tam najprezentniši, hdźež ludźo bydla. To pak nažel njepłaći za naš poměr komunalnym politikarjam, wšojedne hač serbskim abo němskim. Tule knjež bóle tón princip, zo so najprjedy woměrje mjez sobu dojednawamy a potom rěka: Nětk dyrbimy hišće z komunami rěčeć. Trjebamy nowe formy, komunalnych zamołwitych wot spočatka sem jako partnerow zapřijeć. Dokelž komunalne naležnosće njejsu připlack serbskich a serbske nic připlack komunalnych. Wobě tworitej we Łužicy cyłk na dobro cyłeho wobydlerstwa.
- Direktny dialog je naša sylna stronka, pola nas je wuměna bjez wokołopućow móžna. Hdyž dyrbja pak čestnohamtscy čłonojo gremijow do wuradźowanja najprjedy wulke štaple papjery a retomas ćišćenkow přehladać, to potencielnych zajimcow wotstorkuje. Mjenje běrokratije a wjac diskusije wo bytostnych wěckach njech je hesło za přichodnu dźěławosć zwjazkoweho předsydstwa!
- Digitalizacija je naša sylna stronka, kotruž móžachmy dźakowano serbskim IT-ekspertam za čas pandemije wosebje na kulturnym a kubłanskim polu dale rozšěrjeć. Smy njedawno spominali na stote narodniny Mikławša Joachima Wićaza, serbskeho wunamakrja načasneho PC na pisanskim blidźe. Nětko budźemy swoje IT-potenciale za lěpšu integraciju Serbow zwonka Łužicy wučerpować.
- Jednota žiweje tradicije a inowatiwneho přichoda je naša sylna stronka, sym ze swojim programom 2025 „zwjazanosć, wotewrjenosć, zamołwitosć” dobre mězniki stajili. Dyrbimy nětk přemyslować, kak dale póndźe. Wjele wobsahow wostawa dale aktualne. Trjebamy pak update. W namjetach za změny wustawkow, wo kotrež dźensa rozsudźimy, smy čłonstwo jednotliwcow jako dalši stołp našeje aktiwneje bazy eksplicitnje mjenowali. To wotpowěduje realiće towaršnosće, zo so dale a wjac ludźi tež zwonka strukturow towarstwow angažuje. Jich potencial dyrbimy hišće bóle za Serbstwo wučerpować. A to dyrbi so přichodnje tež w našej programatice sylnišo wotbłyšćować.
Móžemy lěpje swjećić, móžemy lěpje bjesadować, móžemy snadź tež lěpje lubować
Lubi delegaća, njejsmy Serbja tohodla, dokelž chcemy so za swoje herbstwo woprować. Smy Serbja, dokelž mamy rjeńše žiwjenje jako Serbja. Móžemy lěpje swjećić, móžemy lěpje bjesadować, móžemy snadź tež lěpje lubować – a wočiwidnje tež lěpje hromadźe dźěłać. Hewak njebychmy 50 generacijow bjez škita swójskeho stata žiwi być móhli a hač do dźensnišeho eksistowali. Na přichodnych 50 generacijow – do dźěła zdar!


text:
Dom za starobje wotpowědne bydlenje w Njeswačidle dźěło zahajił
Do něhdyšeje zakładneje šule w Njeswačidle je zaso žiwjenje zaćahnyło. Na chódbach pak žana hara wjace słyšeć njeje. Měr je zaćahnył do twarjenja, kotrež nima ničo šulske wjace na sebi. Staroba nětčišich wobydlerjow je chětro wysoka.
W domje, kotryž za naročny zaměr wobhospodarjerja jara přijomnje bjezposrědnje při hrodowym parku leži, wěnuje so hladanska słužba advita hladanju starych ludźi. Nimo starobje wotpowědneho a přewodźaneho bydlenja poskićeja w domje dnjowe zastaranje a wěnuja so wosebje skupinje na demencu schorjenych, kotraž z fachowym přewodom w domje hromadźe bydli.
Wjac hač jenož
starych hladać


text:
Mato Kosyk
Mato Kosyk (* 18. junija 1853 we Wjerbnje; † 22. nowembra 1940 w Albionje, Oklahoma) bě delnjoserbski basnik.
Dźěłaše wot lěta 1873 při železnicy w Lipsku a započinaše tam basnje spisać. W lěće 1877 wróćeše so jako swobodny spisowaćel do Wjerbna a běše wot 1880 tež redaktor delnjoserbskich Bramborskich nowin. Kosyk wopušći Łužicu w lěće 1883 niskich dochodow dla a přesydli so do Zjednoćenych statow. Tam studowaše wón ewangelsku teologiju a dźěłaše jako farar, najprjedy we Wellsburgu (Iowa) a hač do lěta 1913 we wšelakorych druhich němskorěčnych wosadach.
Basnje Mata Kosyka so wot lěta 1929 we Łužicy wudawachu, mjez druhim w Serbskim Casniku.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Biografija na webstronach gmejny Bórkowy (Błóta) (němsce)
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Priwatna webstrona ke Kosykej (delnjoserbsce)(němsce)(jendź.)


text:
Dlěje hač tři lětdźesatki wozjewja Róža Domašcyna (*1951) swoje basnje, eseje a přebasnjenja. Rozmołwa z poetku, kotraž eksperimenty lubuje.Róža Domašcyna (*1951) Foto: Maćij BulankW dopomnjence »Jako chcych so z knihikupču stać« wopisujeće na humoristiske wašnje požadansku rozmołwu srjedź 60ych lět w Budyskim Domje knihi. Hdy sće započała so za knihi zajimować?
Jara zahe. Na započatku njebě to pisane słowo, ale rěčane. Moja wowka je bajki bała, a te běchu to prěnje, štož sym wo literaturje sobu dóstała. Pozdźišo, hdyž móžach pisać a čitać, sym wězo knihi čitała. Móžu so dopomnić, zo běše moja prěnja serbskorěčna dźěćaca kniha »Směj so!« wot Josefa Lady. Sym wšě štučki z hłowy znała a mojej wowce stej mi je stajnje znowa předčitałoj. Někotre strony knihi hišće wobsedźu.
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen, wudałoj Róža Domašcyna a Axel Helbig, Lipsk: poetenladen 2020
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.
Bě to w lěće 1975, před 45 lětami, běch młoda studentka. Tež tehdy so za dorostom hladaše. Šefredaktor Cyril Kola so mje wopraša, hač nochcyła něšto wo prěničce Angele Stachoweje »Halo Kazek« napisać. Připrajich, ale potom so njesměrnje dračowach. Něšto wšak napisach a wotedach. Njetraješe dołho a dóstach list. Takle njemóže Rozhlad přinošk wozjewić, dyrbjała bóle do hłubokosće hić. Někak běch to hižo při wotedaću začuła. Tuž dračowach so dale a hlej, nadobo so mi lěpje pisaše. Pozdźišo slědowachu dalše přinoški, ale dopominam so derje, zo dyrbjach so stajnje napinać. Recensiju napisać traješe dołho: sej sam měnjenje wo knize abo dźiwadłowym předstajenju wutworić, je wopodstatnić, za formulacijemi pytać, čerwjenu nitku za tekst namakać a potom hišće wšo na pisanskej mašinje wotpisać a termin tež tłóči ... Honorara dla to nječiniš. Snano dla duchowneho wužadanja? Zo něšto trajneho zawostajiš? Z dobrej recensiju stworiš wšak sam čwak literatury. Njepisaš hoły posudk wo wuměłskej twórbje, ale powědaš swoju stawiznu wo twórbje, zawjedźeš čitarja do njeje, zahoriš jeho w najlěpšim padźe za nju a druhdy jeho tež wottrašiš sej knihu kupić, předstajenje wobhladać abo koncert naposkać.


text:
Něhdźe 150 ludźi je minjenu sobotu do Hornjohórčanskeje wjacezaměroweje hale přišło, zo bychu tradicionalny dworowy koncert tamnišeho muskeho spěwneho towarstwa sobu dožiwili. Koncert zahaji wone z hymnu na Hornju Hórku, ze znatymi domizniskimi spěwami na rjanosće Hornjeje Łužicy a z wjacorymi žortnymi pěsnjemi Hornjeho kraja.
Mjeztym zo na to mužojo a tež jich dirigentka Marika Matthes-Hartmann a z njej organist na keyboardźe Jan Chlebníček podij wopušćichu, nastupichu so prědku holcy a hólcy šulskeho chóra Hornjohórčanskeje zakładneje šule. Hižo dwě lěće zwučuje z nimi wučer Michael Klöpper z Wopakeje. Wón je wot lońšeje nazymy zdobom čłon muskeho chóra, a to z třomi dalšimi spěwarjemi z Budyšina, kotřiž chór tróšku womłodźeja. Klöpper je dźěći na akordeonje přewodźał, tež wone žnějachu sylny přiklesk za swój přinošk.


text:
Ôd soboty do soboty: 07.04.2018
31-03-2018: Japōńskie wielorybniki durś chytajōm
Po sztyrech miysiōncach do portu przipłynyła nazod japōńskŏ flota wielorybniczŏ. Piyńć szifōw nachytało za tyn czas na Ôcyanie Połedniowym wiyncyj jak 330 wielorybōw.
Japōnijŏ durś je kritikowanŏ za chytanie wielorybōw, ale kożdy rok posyło na ôcyany swoja flota wielorybniczo. Chociŏż sie szkryfła pod moratoriōm ôd Miyndzynarodowyj Kōmisyje Wielorybniczyj, co sie tykŏ zakazu chytaniŏ, używo fōrtki, podug kierej idzie zabijać wieloryby do naukowych podszukōnkōw. Miynso, kiere niyskorzij idzie dostać na japōńskim rynku, to bezma je ino abfal ś nich.
Źrōdło: AFP
03-04-2018: Ruskie sankcyje za łotewsko gŏdka na Łotwie?
Łotwa wkludzŏ edukacyjno reforma, skuli kierej do 2021 roku łotewskŏ gŏdka bydzie za jedyno przi nauczaniu we średnich szkołach. Jak pedzioł prezydynt Raimonds Vejonis, cołkie społeczyństwo bydzie bez to lepij skuplowane, a państwo siylniyjsze. Zareagowali na to ruskie parlamentarzysty i dali znać ruskimu regiyrōnkowi, coby chrōniōł łotewskich Rusōw i ôdpedzioł sankcyjami.
Na Łotwie wiyncyj jak ćwierć społeczyństwa to Rusy. Po reformie edukacyjŏ pudzie kludzić we dwōch gŏdkach: łotewskij a ruskij, abo w jednyj – ruskij – ino dō nojmodszych dziecek ze ruskich familiji, tj. ino we szkołach podstawowych.
03-04-2018: Ptŏki widzōm pole magnetyczne?
Ptŏki poradzōm czuć ziymskie magnetyczne pole i bez to wandrować tysiōnce kilometrōw direkt do dōm abo niy tracić sie przi srogich migracyjach na inksze kōntynynty. Bez lata uczyni miarkowali sie, co esktra ku tymu sōm bogate w żelazo komōrki we ptŏszych dziubach. Terŏzki ale znŏdli Cry4, światłoczuło zorta biołka, co je we siatkōwce ôd ptŏszygo ôka. Pokŏzujōm na to dwa ôsobne podszukōnki: jedyn na pinkawach zeberkowych (Taeniopygia guttata), a drugi na wrodarkach (Erithacus rubecula).
Zdŏ sie, co skuli tego biołka ptŏki poradzōm używać swojigo magnetycznego “kōmpasu” i bez dziyń, i w nocy. Durś ale niy znōmy, jako to sie te pole im wizualizuje.
Źrōdło: Science News
06-04-2018: Nowe linije Nazca
Archeologi z Peru znŏdli wiyncyj jak 50 “nowych” liniji na plaskowyżu Nazca bez to, co piyrszy rŏz użyli drōnōw do zmapowaniŏ terynu. Pokŏzało sie, co geoglifōw – srogich ôbrazōw z beszōngōw, co je idzie ôbŏczyć ino z luftu – je dużo wiyncyj jak my znali. Idzie wierzić, co dalsze podszunkōnki znojdōm jeszcze inksze linije i ôbrŏzki.
Szukanie z drōnami mogło sie zacznōńć skuli szkody, co jōm nawyrobiali aktywisty z Greenpeace we 2014 roku. Przi akcyji na świyntym plaskowyżu, w kierej rozchodziyło sie ô to, co by świat doł pozōr na zmiany w klimacie, zniszczyli ôni niykiere starożytne linije. Peru dostało piyniōndze ôd USA na sprowiynie zabytku, a przi tymu szło wkludzić do roboty szpecōw z drōnami.
Źrōdło: Gizmodo za National Geographic


text:
Swjaty sćenik Mark přewodźeše japoštoła Pawoła na jeho prěnim misionskim pućowanju. Mark drje njesłušeše k Jězusowym wučomnikam. Wón bu hakle po jeho zrowastanjenju křćeny. Pozdźišo bě Mark šuler swjateho Pětra, kotrehož je do Roma přewodźał. Tam w Romje je drje tež po lěće 61 swoje swjate sćenje po rozprawach a prědowanjach swjateho Pětra napisał. Mark běše čas žiwjenja Pětrowy swědomity a spušćomny přewodnik. Hakle po Pětrowej smjerći wozjewješe sam ewangelij. Załoži wosadu w Aleksandriji (w Egyptowskej) a běše tam biskop. Tam je tež za wěru swoje žiwjenje dał. Namórnicy su jeho ćěło potom z Aleksandrije do Venediga přewjezli. Tam je w swětosławnej cyrkwi swjateho Marka swój posledni wotpočink namakał. Tohodla mjenowaše so Venedig prjedy samo republika swjateho Marka. Law je znamjo za swjateho a tež za město Venedig.
Na swjedźenju swjateho Marka, 25. apryla su w našich wosadach procesiony, na kotryž so wo Bože žohnowanje za pola a hona modlimy. Lětsa zwučeny porjad njebudźe. Móžeće pak so doma w swójbnej zhromadnosći modlić próstwu wo Bože žohnowanje za wusyw, kaž tež za łuki, pola, hona a zahrody. K tomu so sobotu w 11:45 hodź. zwoni. Modli so z Wosadnika na stronach 444-448. Z modlitwu "Kralowna njebjes", Wosadnik strona 36 a 37, so nyšpor zakónči.
dalšej modlitwje:
Luby Božo, Ty sy nam ludźi za přikład dał, kotrychž směmy sćěhować.
Su byli sylni, ale tež słabi. Pomhaj nam, hdyž smy słabi.
Daj nam móc, zo bychmy za Tobu kročili, kaž su to Twoji swjeći činili. Amen.
Wupósłanje na prawy puć
Puće du po kraju do wšěch stron ze wsy won, ćahnu so daloko.
Wjedu do swěta, mnohe do Roma, jedyn do njebjes, hdźež će wita Knjez prajo:
"Ja sym puć, kiž će wjedźe nutř, hdźež ći wěčna radosć spokoji wšu žadosć." Amen.
Michał Nawka 1950


text:
Serbske tradicije a nałožki
Serbske tradicije a nałožki při mnohich składnosćach su so hač do dźensnišeho zachowali a so husto tež wot němskeho wobydlerstwa přewzali.
ptaći kwas
Woblubowany serbski nałožk je ptači kwas. Pochadźa z regiona mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami, swjeći so pak mjeztym w cyłej Łužicy. Sroka je njewjesta a hawron nawoženja. Kóžde lěto 25. januara rano dóstanu dźěći, kotrež su do toho taler na woknowu desku abo před durje stajili, wot kwasowacych ptačkow dary. Na talerju leža wšelake słódkosće. Z wosebitej prócu pječe wjesny pjekar ptački z mlokoweho ćěsta z latym cokorom a rozynkowymaj wočomaj, tute sroki njesmědźa na žadyn pad falować. Dźensa prócuja so tež měšćanscy konditorojo z wjele fantaziju wo dalše nałožkej přiměrjene pječwa kaž bizejowe ptački a hnězda. K tradiciji słuša tež, zo někotryžkuli chłóšćak, kiž wospjet taler won staja, na kóncu kusk wuhla dóstanje.
W tradicionelnej přestrjeni nałožka swjeća pěstowarnje hižo někotre lětdźesatki 25. januara małke swjedźenje, dźěći so předrasća jako ptački a ćahnu z ptačokwasnym porikom po wjesce abo měsće a na kóncu na kwasnu hosćinu. Jara wabjace su kwasne hosćiny z wotpowědnej regionalnej drastu, wosebje pola katolskich Serbow su rozšyrjene. Kaž pola praweho kwasa nawjeduje braška kwasny přećah – z čornym woblekom, kijom a cylindrom. Prědku dźetaj njewjesta a nawoženja, potom dwě kmótře a družki. Jim slěduja hosćo w swjedźenskej rejowanskej drasće. Wjesele ćahnu po wjesce, dźakuja so z čestnym wopytom hotowańčam a wšěm, kotřiž su jim pomhali swjedźeń přihotować. Skónčnje přeprošuja na zhromadnu hosćinu w pěstowarni.
camprowanje
Wažny nałožk wokoło póstnic je camprowanje, kotrež so wosebje w srjedźnej Łužicy z wulkej zahoritosću pěstuje. Tu podawaja so wosebje dorosćeni, ale tež pěstowarske skupiny a šulske dźěći w tradicionelnych kostimach njewotwisnje na camprowanje, zo bychu sej za póstniski swjedźeń nazběrali dosć pjenjez, palenca a jejkow.
Po wopyće jednotliwych dworow zetkaja so camprowarjo wječor z wjesnjanami k póstniskim rejam. Na mnohich městnach, kaž na přikład w Ćisowje, Brětni-Michałkach abo Čornym Chołmcu wobdźěla so holcy a žony na rejach w serbskej swjedźenskej drasće.
Jutry – debjenje jutrownych jejkow
K woblubowanym předjutrownym zaběram słuša pisanje jutrownych jejkow. Najhusćiše techniki su wóskowanje, bosěrowanje, škrabanje a wužrawanje. Něhdy běchu jenož pódla zelenoštwórtkowneje całty, wulkeje plećeneje makoweje wopuše abo wulkeho poprjanca, jako dar kmótrow swojim mótkam myslene. Dźensa pak su pisane jutrowne jejka požadana serbska dopomnjenka.
jutrowne spěwanje
Hišće w 1950tych lětach pěstowaše so Jutrowne spěwanje w mnohich wjeskach pola ewangelskich Serbow we Wojerowskim regionje. Z přazy wuchadźace spěwne towarstwo holcow chodźeše w rynkach ducy a duchowne spěwy spěwajo po wsy a po honach. Wobchody wokoło honow mějachu před złym škitać a dobre žně wuprosyć. Spěwanje zahaji so štyri tydźenje do Jutrow a docpě swój wjeršk na Ćichim pjatku a w Jutrownej nocy a skónči so Jutrońčku popołdnju.
jutrowna woda
Na někotrych městnach chodźa holcy a młode žony w Jutrownej nocy do schadźenja słónca k rěčkam abo studnjam po jutrownu wodu, kotrejž so wosebita móc přicpěwa. Wona hoji ludźi a skót, howi strowosći, rjanosći a płódnosći a wona so njeskazy. Jutrowna woda pak ma so mjelčo čerpać a domoj njesć, hewak zhubi swoju móc a stanje so “plapotaca woda”.
jutrowne jěchanje
Wosebity podawk su křižerske procesiony katolskich Serbow w sydom hornjołužiskich wosadach a w Budyskim tachantstwje jutrownu njedźelu. Z předkřesćanskeho wobchodźenja a wobjěchanja honow za wuprošenje dobrych wuměnjenjow za sywy a škit před mocami přirody su so křesćanske procesiony wuwili. Dźensa dopomina jenož hišće we Wotrowje ranše jěchanje na prěnjotne wobchodźenje honow.
Wot wosady k wosadźe so njese wjesołe posołstwo z rowa stanjenja Chrystusa. Křižerjo w swjedźenskej drasće z čornej suknju a cylindrom wjedu cyrkwinej chorhoji, Božu martru a statuwu z rowa stanjeneho, jěchajo na krasnje z nadobnymi wuzdami, kwětkowymi wobwitkami a wušiwanymi bantami wupyšenych konjach. Kóžde lěto je wjace hač tysach křižerjow, byrnjež sej konja zwjetša zdaloka wupožčić dyrbjeli. Kruty zwisk katolskich Serbow k swojej wěrje a serbskej narodnosći stej přičina za wobšěrnosć prócowanjow wo zdźerženje tutoho nabožneho ludoweho nałožka. Někotryžkuli přiwuzny z dalokeho města wróći so k jutram domoj, zo by sobu jěchał. Zwjeselaca je ličba młodostnych křižerjow. Prěni raz njese křižer jako wonkowne znamjo zeleny wěnčk při rewersu, k 25. jubilejej slěborny a k 50. złoty. Spěwanje serbskich kěrlušow a hłósne modlitwy zawostajeja hłuboki zaćišć.
přepodaće kmótřiskich darow
K jutram hišće dźensa kmótřa swojim mótkam dary dawaja. W Hornjej Łužicy je to přeco zeleny štwórtk. Zwjetša su to dwě abo tři barbjene abo pisane jutrowne jejka, por pjenježkow abo něsto k woblekanju a słódkosće. Něhdy su město słódkosćow poprjančki a zelenoštwórtkownu całtu darili. W błótowskich Bórkowach ma wona formu palmoweje wjechle. Něšto lět ju tam pjekar Mieth nětko zaso pječe za mótkow.
chodojtypalenje
„Wałpornu nóc chodojty k swojim zhromadnišćam lětaja, tohodla dyrbi so wosebje kedźbować. Hródźe so zawěraja a před kóždy zachod so stajeja zelene hałžki a před próh chošćo. Wotwobaranske mocy maja tež mnoholičbne wohnje, kotrež k njebju sapaja a palace chošća, z kotrymiž hólcy po polach běhaja.“
Edmund Schneeweis je takle wokoło 1930 nałožk wopisał, kotryž je so před něšto lětdźesatkami hišće wot łužiskich horow hač do Mužakowskeje hole pěstował. Dźensa je drje stajenje małych brězyčkow před domami a dworami hišće druhdy z wašnjom, wulki zajim pak budźi chodojtypalenje, kotrež je so na wjele městnach hižo k ludowemu swjedźenju wuwiło. Zwonka wjeski nasypa so wulka hromada prućiny a zahrodniskich wotpadkow. Na nju sadźi so chodojta, kotruž su dźěći abo młodźina spaslili. Hdyž so ćmička, so hromada zapali a wokoło njeje so młodźi a stari hromadźa. Dźěći so zwjesela nad wohnjom a běhaja z palacymi chošćemi a smólnicami. Druhdy so spěwa a kašćik piwa steji často tež blisko.
mjejestajenje a mejemjetanje
Na předwječoru prěnjeho meje so meja staja. Je to někak třiceći metrow wysoki štom z wobwitkami. Na wjeršku je zwjetša z pisanymi bantami pyšena brězyčka. We wjeskach wokoło Wojerec młodźina něšto wosebite haji, štož ma swoje korjenje w tamnišej přazy. Pod wjerškom so přičinja wěnc ze štyrjomi pisanymi rubiškami najstaršich holcow – něhdy kantorki.
Młodźina staja meju na nawsy. W někotrych katolskich wjeskach je z wašnjom pod njej kěrluše spěwać. Wjeršk mejskich nałožkow je w Hornjej Łužicy mejemjetanje. Wot stajenja hač k mjetanju stražuje młodźina meju, zo njebychu ju hólcy z druhich wjeskow podrězali. Na jednej sćěhowacej njedźeli so wjesnjenjo při meji hromadźuja. Najprjedy zarejuje młodźina někotre nazwučowane rejki, holcy zwjetša w swjedźenskej drasće regiona.
Potom so meja wuryje. We wokomiku, hdyž padnje, wubědźuja so hólcy wo jeje wjeršk. Štóž jón prěni docpěje, je mejski kral. Z holcow wuzwoli sej mejsku kralownu.
swjaty Měrćin
Spěwanje abo prošenje wo dariki na swjateho Měrćina abo Mikławša stej we wjeskach katolskeje Łužicy z wašnjom. W małych skupinkach chodźa dźěći wot domu k domej a proša wo dariki. Zwjetša dóstanu słódkosće. W kóždym domje spěwaja štučku ze sćěhowacym tekstom: „Wjele zboža přejemy a so pěknje prašamy: Njej‘ tu swjaty Měrćin (Mikławš) był, njej‘ tu ničo wostajił? Ju wšak ju, połnu šklu, hišće wulku hromadu.“
dźěćatko
Nałožk dźěćatka saha wróćo do předkřesćanskeje doby, jako so wjesnjenjo swojich susodow z brězowymi prućemi dótkachu, zo bychu na nich přenjesli móc čerstwje rězanych hałžkow. Přenjeseny nałožk so dźensa hišće pola ewangelskich Serbow we wjeskach a městach Delnjej Łužicy a w kónčinach wokoło Slepoho a Wojerec pěstuje. Serbske dźěćatko zetkawaš w adwentnym času. Wone chodźi mjelčo, zwjetša přewodźene wot dweju, jednoru zymsku drastu woblečenu pomocnicow, po wsy a rozdźěluje worjechi, jabłuka a poprjancy a žohnuje ludźi z majkanjom lica a lochkim dyrom ze žiwjenskim prutom na ramjo. Z tym zwjazane je přeće za zbožom, strowotu a derjeměće. Praji so, zo tón, kotrehož je dźěćatko majkało, w nowym lěće strowy wostanje.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (němsce Johannes Choinan(us)) (* 24. awgusta 1616 we Wikach, † 1664 w Lubnjowje) běše serbski ewangelski farar a rěčespytnik. Wón spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.
Chojnan bě srjedź 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach blisko Lubnjowa.
Na zakładźe Choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak njećišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.
Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej, dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.


text:
Dżakarta
Spůłrzyndne: 6°10'30" S 106°49'33" E
Džakarta (ind. Jakarta; dowńij: Batawia) – stolica a nojwjynkše mjasto Indůnezyje, 9,0 mln mieszkańców (2004), aglůmeracyjo 18,2 mln (2004). Mjasto je pouožůne we pouedńowo-zachodnij tajli państwa, we půunocno-zachodńij tajli wyspy Jawa.
Zouožůne we XVI wjeku pod mjanym Sunda Kalepa. We 1619 zdobyte bez Holyndrůw kere postowili sam twjerdza "Batavia". Bůua uůna śedźibům Kůmpańije Wschodńoindyjskij a stolicům Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. We lotach 1942-1945 mjasto bůuo uokupowane bez Japůńijo. Uod 1949 wlazuje we skuod Indůnezyje, uod 1950 zmjyńůno jygo mjano na Džakarta.


text:
Tanzańijo
Tanzańijo, Zjydnoczůno Republika Tanzańije (suah. Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, ang. United Republic of Tanzania) – państwo we wschodńij Africe powstołe ze skuplowańo dwůch downych kolůńiji: mjymjeckij (po I wojńe śwjatowyj brytyjskij) Tangańiki a brytyjskigo uostrowa Zanzibaru, co symbolizowoło mjano utworzůne s poczůnkowych sylabůw uobu krejůw. Terozki te kreje sům podmjotůma Tanzańije jako federacyjnyj republiki.
Tanzańijo je rozlygowano mjyndzy Indyjskim Uoceanym a Wjelgim Rowym Wschodńim, we srogszyj tajli na płaskowyżu.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 31.05.2020
Yntlich! Dlŏ wielu z Wŏs na zicher czas bez szportu do ôglōndaniŏ, to bōł fest nudny czas. No ale poleku wszystko wrŏcŏ nazŏd do normalności (na dugo?), tōż i my sōm nazŏd z pisaniy ô szporcie. Ruszōły fusbalowe ligi w Polsce i Republice Czeskej, a tam nasze manszafty. We lidze czeskej w nojbliższym czasie bańdzie sie fest dzioło, bo coby nadgōnić stracōny czas szile bandōm durch 2 razy za tydziyń.
Poczōntek ale nie bōł za fest ciekawy, bo w ôbu ślōnskich szpilach nie bōło żŏdnego tora. Lepiyj bōłu już we weekend.
A dlŏ miyłośnikōw tynisa mōmy dobrŏ nowina – tynisistka ze Ślōnska wygrała piyrszy tyrniej po pauzie w Rep. Czeskej.
Fusbal
Liga czeskŏ
1.FK Příbram – Banik Ôstrawa 0-0
Slezsky FC Ôpawa – MFK OKD Karwinŏ 0-0
Fastav Zlin – Banik Ôstrawa 1-1
FK Teplice – Slezsky FC Ôpawa 2-2
MFK OKD Karwinŏ – Sparta Praga 1-4
Po 26 szpilach Banik Ôstrawa je 5, MFK OKD Karwinŏ 13, a Slezsky FC Ôpawa 15.
Liga polskŏ
ŁKS Łōdź – Górnik Zŏbrze 0-1
Piast Gliwice – Wisła Krakōw 4-0
Po 27 szpilach Piast Gliwice je 2, a Górnik Zŏbrze 11.
Tynis
We Rep. Czeskej dlŏ “rozruszaniŏ” tynisistek po dugej pauzie zagrali turniej ô Puchar Prezydynta Czeskej Federacyje Tynisa. Skuli tego, co majōm tam moc dobrych tynisitek, to wszystke co zagrały sōm we TOP50 WTA. Wygrała go Petra Kvitová, tynisistka rodzōnŏ we ślōnskim Bilovcu. Gratulujymy!
1/2 finału
Barbora Strýcová – Karolína Muchová 1-2
Petra Kvitová – Kateřina Siniaková 2-0 (7-5, 6-4)
Finał
Petra Kvitová – Karolína Muchová 2-0 (6-3, 6-3)
Foto tytułowe: Peter Menzel / CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons – Petra Kvitová


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 11.11.2018
Sroge Derby Gōrnego Ślōnska za nami. Latoś lepszŏ Ôpawa, kerŏ wygrała ze Ôstrawōm 2-1. Szpil, kery budzi na Ślōnsku we Rep. Czeskej tyla emocji, że media apelowały, coby nie brać na stadiōn bajtli, skōnczōł sie w miara spokojnie. Do chajōw miyndzy kibciōma ôbu ferajnōw doszło ale przed szpilym pod stadiōnym. We porōwnaniu z inkszymi szpilōma tych manszaftōw, policja stwierdziōła, że latoś bōło spokojnie. Przipōmnimy, że szpil tyn je tak geferlich tyż skuli sztamōw kibicōw ôbu manszaftōw. Banik Ôstrawa trzimie ze GKS Katowicy, a Slezsky Ôpawa ze Śląskym Wrocław.
We tyn tydniu nie grały ligi hokejowe.
Dobrze idzie durch naszym manszaftōm we handbalu. Wszystke 4 manszafty wygrały, a we lidze czeskej Banik Karwina je na piyrszym placu.
We polskej Superlidze voleybala na piyrszym placu durch ZAKSA Kyndzierzyn-Koźle.
Fusbal
I liga czeskŏ
MFK Karwina – Sparta Praga 1-3
Slezsky Ôpawa – Banik Ôstrawa 2-1
Po 15 szpilach Banik Ôstrawa je 6, Slezsky Ôpawa 9, a MFK Karwina 15.
II liga czeskŏ
Fotbal Trziniec – Zbrojovka Brno 2-1
Fotbal Trziniec je na 11 placu.
I liga polskŏ
Górnik Zŏbrze – Śląsk Wrocław 2-2
Korona Kielce – Piast Gliwice 1-0
Po 15 szpilach Piast Gliwce je 5, a Górnik Zŏbrze 14.
II liga polskŏ
GKS Tychy – Odra Ôpole 4-2
Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ – GKS Katowice 0-2
Wigry Suwałki – GKS Jastrzymbiy 1-3
Po 18 szpilach GKS Jastrzymbiy je 5, Biylsko-Biołŏ 7, Odra Ôpole 10, GKS Tychy 12, a GKS Katowice 17.
Handbal
I liga czeskŏ
Handball Brno – Banik Karwina 22-31
Pepino Fridek-Mistek – Ronal Jičín 36-30
Po 9 szpilach Banik Karwina je 1, a Pepino Fridek-Mistek 9.
I liga polskŏ
Chrobry Głogōw – Górnik Zŏbrze 22-26
Wybrzeże Gdańsk – Gwardia Ôpole 25-28
Po 10 szpilach Górnik Zŏbrze je 2, a Gwardia Ôpole 5.
Basketbal
I liga czeskŏ
BK Ôpawa – Basket Brno 79-53
BK Ôpawa – USK Praga 63-74
Po 9 szpilach BK Ôpawa je 5 na 12 manszaftōw.
Europejskŏ Liga Majstōw
BK Ôpawa – PAOK BC 69-94
Po 5 szpilach BK Ôpawa je ôstatniŏ.
Voleybal
I liga polskŏ
Aluron Zawierce – GKS Katowicy 3-1
ZAKSA Kyndzierzyn-Koźle – Jastrzębski Węgiel 3-0
Jastrzębski Węgiel – Trefl Gdańsk 3-0
Asecco Resovia Rzeszōw – ZAKSA Kyndzierzyn-Koźle 2-3
Po 7 szpilach ZAKSA je 1, je Jastrzębski Węgiel 3, a GKS Katowice 10.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 18.08.2019
Ligowo durch jeszczy yno ô fusbalu, do tego ô blank słabym weekyndzie dlŏ gōrnoślōnskich manszaftōw.
Liga czeskŏ
Wszystke gōrnoślōnske manszafty we lidze czeskej przegrały swoje szpile, z tego Ôpawa i Karwinŏ u siã. We sobota Slezsky Ôpawa przegroł ze morawskim Fastavym Zlin gładko 0-3. We niedziela we Pradze jedyn z nojstarszych szpilōw we lidze czeskej: Sparta Praga – Banik Ôstrawa. Gōrōm terã bōł ale manszaft ze stolicy Rep. Czeskej, kery wygroł 2-0. Ôstani szpil to byzuch Slovana Liberec we Karwinej. Choć Slovan kōńczōł we dziewōntka, to wygroł tyn szpil 0-1.
Po 6 szpilach Banik Ôstrawa je 8, SKC Ôpawa 13, a MFK OKD Karwinŏ 16 (ôstatniŏ).
Liga polskŏ
Dziebko lepiyj bōło we lidze polskej. We sobota Górnik Zŏbrze groł we Biołymstoku. Chociŏż fusbalery ze Zŏbrza kupa atakowali, to katastrofalne fejlery we ôbrōnie spowodowały, iże Jagiellonia Biołystok wygrała 3-1. We niedziela za to drugi rŏz zapunktowoł Piast Gliwice, kery wygroł u siã 1-0 ze Wisłōm Płock.
Po 5 szpilach Piast Gliwice je 5, a Górnik Zŏbrze 8.


text:
Gregor Wieczorek
Gregor Wieczorek, pól. Grzegorz Wieczorek (roź. 1975 w Tychach, Pólska[1]) jo serbski žurnalist, publicist a pśełožowaŕ pólskego póchada; wustuděrowany biolog. W lětach 2003-2004 wón jo był redaktor dolnoserbskego casopisa za źiśi Płomje a w lětach 2006-2020 jo wón był šefredaktor Nowego Casnika. Jo był teke redaktor Pratyje w lětach 2007-2010. Cłonk Dolnoserbskeje rěcneje komisije. Bydli a źěła w Chóśebuzu.
Gregor Wieczorek jo se naroźił w pólskich Tychach. W 1990 jogo familija jo wudrogowała do Westfalskeje. Na pódstupimskej uniwersiśe jo wón studěrował biologiju.
Pśełožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- 2012 - Rostliny. Pśewódnik pó pśiroźe, z nimskeje rěcy pśestajił Gregor Wieczorek
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Naše awtorki a awtory, [w:] Serbska Pratyja 2015, b. 169


text:
Naše nowostki
-
Dolina při rěce • Das Tal am Fluss9,90 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanjaZeznaj wobydlerjow doliny při rěce a dožiw zhromadnje z małymi přećelemi wšelake dyrdomdeje. Přezcyłnje pisane a z lubosću rysowane ilustracije přewodźeja stawizny, što přećelstwo wšitko zamóže a kelko idejow w kóždym z nas tča. Witaj w dolinje při rěce! wot 4 lět
-
Serbska pratyja 20228,00 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
W titelnej jsy Škódowje namakaju se rybakarje, indianarje, bolane domy a hyšći wjele wěcej. Dalšne pśinoski pśidu z Janšojc, Raduša, Mósta a hynźi, wulicuju wó kupje Kreta, Thailandskej a drugem. 2022 buźo w Serbach lěto Zejlera a Kocora a se wě teke Pratyja jeju wucesćijo z wěcywuznatyma pśinoskoma. Wše te zajmne pśinoski pilnje pisała jo zasej wjelika mań awtorkow a awtorow – tenraz dogromady 36, mjazy nimi młode serbski pišuce Gregor Kliem, Šarlota Kušcyc a Maksimilian Hasacki. Na Mata Riza, Kita Šwjelu a dalšnych serbskich procowarjow z jubilejom spomnjejo Pratyja z anekdotami a krotkimi tekstami z jich pjera, aby my je teke nadalej cytali k wochłoźenju duše a k pózbuźenju ducha.
-
Łužica – Łužyca – Lausitz 202215,00 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Wot wudaća za lěto 2022 spožča znaty serbski fotograf Maćij Bulank ze swojimi fascinowacymi wobrazami trojorěčnemu kalendrej wosebity raz. Bulank je jako fotograf jara wuspěšny, hakle loni je wobrazowy zwjazk „Jutry doma. Osterreiten“ wozjewił. Do toho bě z knihomaj „Prjedy hač woteńdźeš. Bevor du gehst“ wo Serbowkach, kiž hišće wšědnje swoju drastu noša, a „Pola katolskich Serbow“ wjele připóznaća žnjał. W swojej nasćěnowej protyce nětk prezentuje přewažnje krajinowe wobrazy wo Hornjej, Delnjej a srjedźnej Łužicy. Na někotrych łopjenach so tež ta abo tama krasna cyrkej jewi, kotrychž je we Łužicy mnoho, wšako stej Serbstwo a křesćanska wěra kruće ze sobu zwjazanej. Tež brilantne detailowe wobrazy z cyrkwjow debja protyku.
Protyka ma nowy format.
-
Bookii39,95 €inkl. 19% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Wot 4 lět Ze słuchopisakom BOOKiijom móža sej starši z wotpowědneje internetneje strony serbske hrónčka a dalše zwuki na pisaku składować. Dótknje-li so dźěćo z nim hrónčka abo přisłušaceho zwěrjeća w knize, předčita so jemu wuzwoleny rym abo tekst a zaklinči zwuk.
-
Serbska protyka 20228,00 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
W klětušej Serbskej protyce předstajimy wam wjesku sewjernje Budyšina – Minakał. Něhdy bě wjes srjedźišćo pobožnych Serbow a lětstotki pozdźišo sydło Centralneje serbskeje rěčneje šule. Dźensa witatej hród a přisłušacy park, kotrejž buštej w zašłymaj lětdźesatkomaj akribisce a lubosćiwje restawrowanej, wopytowarjow. Tež cyrkej wosrjedź wsy wě wo wosobinach powědać, kotrež wjes a stawizny wsy wuraznje sobu pisachu. W praktiskej rubrice předstajimy wam wulětowe cile po Hornjej a Delnjej Łužicy abo wulećće sej raz do Slepoho abo Sakskej Šwicy! A što so w swěće stawa? Zeznajemy chinsku rěč bliže, podamy so do wopušćenych horinow wosrjedź Čěskeje. Tež Indiska jako druha domizna Łužičanki abo Iran, kraj safrana, wabitej do čitanja. Pisana, mnohostronska a zajimawa je znowa Serbska protyka!
Aktualne informacije
Nawod, jeli BOOKii-słuchopisak raz nochce abo njefunguje
Jeli BOOKii-pisak snano raz tak njecha a ničo so njewothrała, je aktualizowanje trěbne.dalše informacije»
Zajimawostki z Minakała ─ Serbska protyka na lěto 2022 wušła
Dypkownje ze spočatkom nazymy dóńdźe najnowši lětnik Serbskeje protyki čitarjam do domu.
W klětušej protyce předstajimy wam wjesku sewjernje Budyšina – Minakał. Něhdy bě wjes srjedźišćo pobožnych Serbow a lětstotki pozdźišo sydło Centralneje serbskeje rěčneje šule. Dźensa witatej hród a přisłušacy park, kotrejž buštej w zašłymaj lětdźesatkomaj akribisce a lubosćiwje restawrowanej, wopytowarjow.
dalše informacije»
Monografija k lyrice Róže Domašcyneje w LND wušła
Klinčenju zynkow najznaćišeje serbskeje basnicy přitomnosće wěnuje so wědomostnik Walter Koschmal w předležacej monografiji „Poetik der Metamorphose“. Jako znajer serbsko-němskeje načasneje lyriki, přiwobroći so, po tym zo je so w knize »Der Dichter – Kito Lorenc – dazwischen« (2018) z jeho basnjerskim tworjenjom zaběrał, runje tak wobšěrnje tworjenju basnicy Róže Domašcyneje.dalše informacije»
Wšědne hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady na lěto 2022 wušli
Hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady – to su wšědnje někotre krótke słowa z biblije – zwjazuja křesćanow na cyłym swěće a witaja jich w energijowym polu Božeje lubosće, kaž lětsa w předsłowje rěka. Ludźo wšelakorych konfesijow, rozdźělnych kulturow a wšelakeje pobožnosće hesła čitaja a z nimi swój dźeń započnu.dalše informacije»
Žortne anekdoty wo tajkich a wonajkich dožiwjenjach Jurja Kocha
Wo Warnočanskich knedlikach, Małym Parisu a Strjažowskim worjole a mnoho dalšim čita Jurij Koch na runje w LND wušłej słuchoknize „Dopomnjenja na młode lěta“. Za słuchoknihu, wušłu składnostnje 85ćin Jurja Kocha, je woblubowany spisowaćel wubrał wujimki ze swojeju knihow »Zabych ći něšto rjec. Dopomnjeća na wažne zažne časy« a »Wětrnik na třěše. Dopomnjeća na młode a zrałe lěta«.dalše informacije»


text:
Gliwice: wyciōngli ôd starki 28 tys. zł
W piōntek jedna 79 lŏt starŏ kobiyta z Gliwic dała niyznōmymu chopowi, przisłanymu ôd rzekōmyj cery, aż 28 tysiyncy złotych. Sprawã kludzōm detektywy z Wydziału ds. Zwalczaniŏ Przestympczości Przeciwko Statkowi KMP w Gliwicach.
10 siyrpnia przed godzinōm drugōm po połedniu w pōmiyszkaniu w rejōnie ul. Ôpolskij zazwōniōł telefōn. Niyznōmŏ sprawczyni pedziała, iże ôna je cera ôd kobiyty, ôszydziyła jã i wyciōngła 28 tys. zł. Starka przekŏzała pijōndze, podle z instrukcyjōw ôd „cery”, cudzymu chopowi, co czekoł na siyni.
Policyjŏ apeluje ô uświadōmianie syniorōw, żeby niy dŏwali pijyndzy cudzym ludziōm.


text:
Osłabiono brakami kadrowymi drużina trynera Berety zagro na wyjyździe szpil ze Lechią Zielona Góra, kero mocno…
Tag: #BarKinga
Ruch Chorzów – Polonia Bytom piyrwszy roz we NOWEJ ERZE! [ZAPOWIYDŹ]
24 kwietnia 2021 roku po roz piyrwszy we NOWEJ ERZE Ruch zagrô we Nôjstarszych Derbach Ślōnska!…
Szpil na szczycie: Ruch Chorzów – Ślęza Wrocław [ZAPOWIYDŹ]
Nadszed jedyn ze nôjważniyjszych szpilów we syzonie. Ruch Chorzów, u sia zagro ze Ślezą Wrocław, kiero…
Piast Żmigród – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We łostatnij – przedświōntecznyj raji szpilów III grupy, III Ligi Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze…
Wraco Typer Na Niebiesko!
Wraco liga, wraco tyż naszo zabawa! Typer na Niebiesko wkraczo we decydujōnco faza! Jak grać? Wystarcy,…
Ostatni szpil rundy – poczōntek nowyj serii? Ruch Chorzów – Górnik II [ZAPOWIYDŹ]
Dzisiej, ło 18:00 zacnie sie łostatni szpil tyj rundy. Ruch zagrô ze rezyrwami Górnika Zabrze. Drużina…
Po drodze na Ruch wlyź do Baru Kinga!
Serdecznie zapraszômy do łodwiedzynio Baru Kinga, kaj dzisiôj fajnie pojecie coby mieć siyły na doping Ruchu…
Ruch Chorzów – Polonia Nysa [ZAPOWIEDŹ]
Do Chorzowa przijedzie dzisiôj kolyjny beniaminek III grupy III Ligi – Polonia Nysa. We sobotni wiecór,…
Szpil na szczycie: MKS Kluczbork – Ruch Chorzów!
MKS i Ruch to obycnie dwa kluby ze kompletym – 3 wygranych szpilów we nŏszyj lidze.…
Bar „Kinga” szponsorem Typera na Niebiesko!
Bar „Kinga”, który znajduje się na rogu ulic Św. Kingi i Styczyńskiego w Chorzowie został oficjalnym…


text:
XV Ślōnski sztwortek (fotorelacyjo)
We sztwortek, 19 września, ô piōntyj po połedniu we Halo Rybnik, bōł XV już tref z seryji „Ślōnski Sztwortek” pod mianym:
„Rozwój języka śląskiego na przykładzie dorobku literatury śląskiej”
Zrychtowała go jak dycki Demokratyczno Unijo Regijōnalistōw Ślōnskich (DURŚ)
Ô rozwijaniu sie jynzyka ślōnskigo na przikładzie dorobku ślōnskij literatury ôd piyrwej do teroz, ôpowiadali nōm dr Artur Czesak a Alojzy Zimończyk a Józef Porwoł.
Potym i w trakcie szło pogodać na tyn a insze tymaty związane ze godkōm ślōnskōm.
Jōzef Porwoł
Zdjyncia dodoł Marcin Musiał a Damian Bizoń


text:
Mōcie smaka na Browar? – Tyskie Browary Ksionżynce
Hica. Trzidziści w ciyniu, abo i jeszcze wiyncyj. Klara świyci choby pofyrtano, niy ma sie ani kaj schronić. Znocie to, pra? Hned zaś tak bydzie, zoboczycie. I co wtynczos? Nojlepij siednōnć sie we szynku, abo jeszcze lepij we zegrodzie, lajstnōnć sie kufka zimnego piwa (co byście pedzieli na „Tyskie?”) i… Forsztelujcie sie ino, co prawie siod sie wele Wos chop, kery chce Wōm ôsprowiać ô gyszichcie tego piwa, ô tym jak sie je pije, a jak pić niy śmiycie, kere piwo pasuje do kerego jedzynio…
– No, niy, chopie, ciś samstōnd, dej sie nōm napić piwa!
Toć, mocie recht, możno to i było trocha frechowne… Nale kej jużeście wypili te swoje piwo, to po jakymu niy miylibyście terozki, kej już Wōm niy ma aże tak gorko, iś do Tyskich Browarium Ksionżyncych, coby szluknōnć sie niy ino piwa ale tyż i trocha ślōnskij gyszichty? Przeca piwo to je fest wożny elymynt ślōnskij kultury!
Bydōm ôsprowiać, ale pić tyż Wōm dadzōm
Sōm żeście wiyncyj jak ôziymnoście lot stare? Eli ja, to pōdźcie do Tyskich Browarōw Ksiōnżyncych. Kożdy znojdzie hań cosik do siebie. Tyn chop, ô kerym żech pisōł piyrwyj, godo sie na niego cervesario i to je richtiś epny ekszpert ôd picio piwa, kery bydzie Wōm ô nim ôsprowiōł i wytuplikuje to wszysko, ô coście zowdy chcieli sie pytać, ino Wōm było gańba. Jo wiym, kożdymu lōmpowi wydowo sie, co ôn ô piciu piwa wiy nojwiyncyj na świecie, ale tak po prowdzie to ône psinco wiedzōm. Za to taki cervesario poradzi Wōm wytuplikować jak i do czego loć, jak woniać i jak słepać take piwo, coby sie nim richtiś degustować. Nale nic sie niy starejcie! To niy bydzie ino godka ô piwie! Napić tyż sie Wōm dadzōm – świyżego Tyskigo prosto z Browaru!
Po angelsku, po ślōnsku
Eli rozchodzi sie ô godka, to treficie hań tyż ôkludzocza, kery bydzie Wōm ôsprowiōł po angelsku abo… po ślōnsku. Fest żech je tymu rod, bo coroz to wiyncyj naszych regionalnych atrakcji mo narichtowano ôferta we godce.
Krōm samego Browaru idzie tyż ôbejrzeć Muzyjum, a w nim bele co, co ino mo zwiōnzek ze warzyniym piwa. Muzyjum i Browar to sōm terozki epne atrakcje na naszyj Sztrece Zabytkōw Techniki. Już som budynek je fest gryfny, mało fto wiy, co piyrwyj hań, kaj terozki je Browarowe Muzyjum, bōła wanielicki kaplica.
Promnitze, Hochbergi i Wieża Eiffla
Kaplica je ze poczōntku łōńskigo storoczo, nale som Browar to już je bezma sztyrysta lot gyszichty (wszysko napoczło sie we 1629 a fto wiy, możno i jeszcze przōdzij). I to je richtiś gryfno gyszichta. Musicie wiedzieć, co wtynczos Browar, ze swojimi familokami, dochtorym, fojerwerōm a nawet kasynym wyglōndōł wiyncyj jak małe miasteczko, niż jak ańfachowy werk. Cōłke generacyje piwowarōw rodziyły sie i miyszkały tukej, a niy roz jejich wnuki durś sam robiōm. Browar piyrwyj przinależōł do Promnitzōw, ôd kerych erbli go Hochbergi von Pless, z jejich grajfkōm do marketingu. Piwo z Tychōw rajzowało niy ino do szynkōw, nale tyż i na Zomek do Pszczyny. Fto z Wos wiedziōł, co sto lot do zadku kożdymu, fto ino przejeżdżōł bez Tyski Browar dowali sie napić piwa? A zgodnijcie co serwowali, kej ôdewarli Wieża Eiffla? Toć, szpecjały ze Tichau. Wtynczos piwo przedowali już we flaszkach, a dziynki inwestycjōm i nowyj technologii Browar stowōł sie coroz to wiyncyj moderny. Dzisiej je to srogo firma, kero durch przaje tradycji piwowarskij i skisz tego ekszportuje swoje piwo na cōłki świat. Wetna sie, co niy roz znodliście „Tyskie” we roztomajtych krajach Europy. Pra?
Przidźcie na Industriada abo kej indzij
Latoś bydzie już dziesiynć lot, jak Browar pyto Wos na byzuch skuli Industriady. Bydzie szło trefić ludzi, kere warzōm te piwo i roztomajte duchy skludzone derech ze naszyj gyszichty. Gynau ô piōntyj popołedniu bydzie toast (niy musza chyba godać czym), a niyskorzyj jubel, tańcowanie i muzyka.
Eli niy poradzicie przijechać prawie na Industriada, ôbsztalujcie sie byzuch na kej indzij (nojlepij bez nec-zajta www.zwiedzbrowar.pl). Dojechać niy ma ciynżko, styknie co ze cesty Katowicy-Bielsko zjedziecie hań na Czułōw. Bez auta jeszcze snadnij – autobusy 1, 2, 4, 36, 131 abo 254. A wiela zabulicie za bilet? Roztomajcie, zależy co chcecie zoboczyć, nale niy wiyncyj jak dwajścia piynć zło…
– Wiela? – rozciepie sie tyn lōmp u Wos na placu (wiycie kery!) – Wyście chyba ôgupli! Jo mōm dać dwajścia piynć zeta za jakiś Browar?! Dyć za tela to jo byda miōł ôziym flaszek…
Toć, możno i bydziesz miōł. Ino przeca we piciu piwa niy rozchodzi sie ino ô same picie piwa. Nale coby to spokopić to trza miyć wiedza, kero ôdrōżnio ańfachowego lōmpa ôd prawego piwosza.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 8.03.2020
Szportowŏ wiosna już na fol. We polskej lidze hokeja już po 1/4 finału i do halbfinału wlazły aże 3 manszafty ze Gōrnego Ślōnska. We lidze czeskej grali dwa ôstatnie szpile i HC Oceláři Trziniec dziynki wygranej ze liderym i wiceliderym sōm wskoczōł przed play-offym na drugi plac. We fusbalu manszafty ze Gōrnego Ślōnska we lidze polskej tyż we weekend wygrały z liderym (Legia Warszawa) i wiceliderym (Cracovia Krakōw) i dziynki tymu Piast Gliwice tyż skoczōł na 2 plac. Dobry sztart miała też ZAKSA Kandzierzin-Kojźly we Lidze Majstrōw.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Lech Poznań – Górnik Zŏbrze 4-1
Piast Gliwice – Arka Gdynia 1-0
Górnik Zŏbrze – Cracovia Krakōw 3-2
Legia Warszawa – Piast Gliwice 1-2
Po 26 szpilach Piast Gliwice je 2, a Górnik Zŏbrze 12.
Liga czeskŏ chopōw
MFK OKD Karwinŏ – 1.FK Příbram 2-0
Slovan Liberec – Slezsky Ôpawa 2-0
Banik Ôstrawa – Mladá Boleslav 2-3
Po 24 szpilach Banik Ôstrawa je 4, MFK OKD Karwinŏ 13, a Slezsky Ôpawa 15.
Hokej
Liga czeskŏ chopōw
Bílí Tygři Liberec – HC Oceláři Trziniec 0-4
HC Oceláři Trziniec – HC Skoda Pilzno 3-0
Po 52 szpilach HC Oceláři Trziniec skōńczōł na 2 placu.
Fotografije ze ôstatniego szpilu HC Oceláři Trziniec u siã przeciwko HC Skoda Pilzno przisłoł Krzysztof Rogalski.
Liga polskŏ chopōw
1/4 finału Play-Off
Cracovia Comarch Krakōw – GKS JKH Jastrzymbiy 3-1
GKS Katowice – TatrySki Podhale Nowy Tŏrg 2-1
GKS JKH Jastrzymbiy – Cracovia Comarch Krakōw 2-1
Do 1/2 finału wlazły GKS Tychy, GKS Katowice, GKS JKH Jastrzymbiy i Unia Ôświyńcim.
Pary we halbfinale:
GKS Tychy – GKS Katowice (piyrszy szpil 12 marca)
GKS JKH Jastrzymbiy – Unia Ôświyncim (piyrszy szpil 13 marca)
Necbal
Europejskŏ Liga Majstrōw chopōw
1/4 finału, piyrszy szpil
Kuzbass Kemerowo – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 2-3
Trentino Volley – Jastrzębski Węgiel – przełożōny na inkszy termin
Liga polskŏ chopōw
AZS Ôlsztyn – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 1-3
GKS Katowice – Jastrzębski Węgiel 3-1
Po 24 szpilach na piyrszym placu je ZAKSA Kandzierzin-Kojźly, Jastrzębski Węgiel na 4, a GKS Katowice na 6.
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Chrobry Głogōw – Gwardia Ôpole 41-29
Gwardia Ôpole – Azoty Puławy 24-33
Górnik Zŏbrze – MKS Piotrkowianin 34-36 (po “elwrach”)
Po 24 szpilach Górnik Zŏbrze je 3, a Gwardia Ôpole 5.
Liga czeskŏ chopōw
Pepino SKP Fridek-Mistek – Mesto Lovosice 27-24
Po 21 szpilach HC Banik Karwinŏ je 5, a Pepino SKP Fridek-Mistek 11.
Liga polskŏ babōw
Energa AZS Koszalin – KPR Ruch Chorzōw 31-25
Po 20 szpilach KPR Ruch Chorzōw je na ôstatnim placu.
Basketbal
Liga czeskŏ chopōw
Olomoucko Prostejov – BK Ôpawa 70-86
JIP Pardubice – BK Ôpawa 97-65
Po 28 szpilach BK Ôpawa je na 2 placu.
Liga polskŏ chopōw
GTK Gliwice – Anwil Włocławek 82-88
Po 22 szpilach GTK Gliwice je 13


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 14.06.2020
We ôbu ligach, w kerych grajōm gōrnoślōnske manszafty, skōńczyła sie dzisiej runda podstawowŏ i manszafty bandōm podzielōne na mniyjsze grupy: we lidze polskej 2 a w lidze czeskej 3. Ô majstra bandōm grać we Gliwicach i Ôstrawie, ô utrzimaniy we Zŏbrzu, Ôpawie i Karwinej.
Nojciekawszy szpil miniōnego tydnia grali we Ôstrawie, kaj Banik mierzōł sie ze majstrym, Slaviōm Praga. Po regulaminowych 90 minutach bōło 1-1 i szidsrichter przedłōzōł szpil jeszczy ô 5 minut… gynau we 95 minucie Slavia trefiōła tor na 1-2 i wszyscy myśleli ze już po szpilu. Ale skuli pauzōw we dodatkowym czasie szidsrichter kŏzoł grać dalyj. I we 100 minucie (a nie bōło tu dogrywki) Banik trefiōł na 2-2!
Fusbal
Liga czeskŏ
Banik Ôstrawa – Slavia Praga 2-2
FK Jablonec – MFK Karwinŏ 1-0
Sparta Praga – Slezsky FC Ôpawa 2-0
MFK Karwinŏ – Mlada Boleslav 2-2
Slezsky FC Ôpawa – Dynamo Czeske Budziejowice 2-0
Slovan Liberec – Banik Ôstrawa 0-0
Po 30 szpilach Banik Ôstrawa je 6, Karwinŏ 14, a Ôpawa 15.
Liga polskŏ
Piast Gliwice – Górnik Zŏbrze 0-0
Górnik Zŏbrze – Legia Warszawa 2-0
Jagiellonia Biołystok – Piast Gliwice 0-2
Po 30 szpilach Piast Gliwice je 2, a Górnik Zŏbrze 9.


text:
Dźeń němskeje jednoty
Dźeń němskeje jednoty (tež Dźeń jednoty Němskeje; němsce Tag der Deutschen Einheit) je narodny swjatk Němskeje, kotryž so wot lěta 1990 kóždolětnje dnja 3. oktobra swjeći. Na tutym dnju přistupichu wuchodoněmske kraje Braniborska, Durinska, Mecklenburgsko-Předpomorska, Sakska a Saksko-Anhaltska kaž tež wuchodny dźěl Berlina – potajkim bywša Němska demokratiska republika – w lěće 1990 zwjazkowej republice.
Wot 1954 do 1990 běše w zapadnej Němskej k wopomnjeću na zběžk dźěłaćerjow we wuchodnej Němskej lěta 1953 pod samsnym mjenom 17. junija zakonski swjatk, mjeztym zo měješe NDR 7. oktobra (Dźeń republiki) jako narodny swjatk.


text:
Zobrze: Szandarzi chyciyli chopōw, co wyciepowali niylegalne ôdpady
Zobrscy policyjōny chyciyli dwōch chopōw, co przewoziyli ôdpady i wyciepowali je na terynie Zobrzo. Ôstali ôni ôsadzyni w policyjnym hereszcie. Podyjzdrzani prziznali sie do winy. Na czas trwanio postympowanio prokuratōr ôbjōn ich policyjnym dozorym.
Zobrscy policyjōny, co zajmujōm sie zwalczaniym przestympczości ekōnōmicznyj robiōm nad sprawōm wyciepniyntych na terynie Zobrzo ôdpadōw z tworziw sztucznych, a tyż ciekłych, trzimanych w 1000-litrowych zbiornikach, tm. mauzerach. We sprawa zaangażyrowani ôstali tyż policyjōny z zobrskij drōgōwki, kerzi kludziyli nasiylone kōntrole lastautōw. Skozane były zorty wozideł, co niymi interesowali sie szandarzi, co walczōm ze przestympczoścōm przeciwko strzodowisku.
Jak szef zobrskij drōgōwki wrocoł po dinście do dōm, to ôboczōł na terynie Bytōmia take lastauto. Poprosiōł tōż dyżurnego bytōmskij kōmyndy ô pōmoc. Wozidło było zastawiōno, a kōntrola pokozała, iże dwōch chopōw wiozło trzi zbiorniki niylegalnych ôdpadōw do wyciepniyńcio. Chopi byli wrażyni do heresztu, a jak szandarzi weszli do garażu ôd żōny ôd jednego z chycōnych, to znodli w nim dalsze sześ mauzerōw ze ôdpadami.
Ôkrōm tego pokozało sie, iże chopi pora dni wczaśnij ôstawiyli zagraniczne ściepki z tworziw sztucznych w Zoborzu i Makoszowach. Podyjzdrzani usłyszeli ôbskarżynie składowanio i transportu ôdpadōw przeciw przepisōm. Na czas postympowanio ôstali ôni ôbjynci policyjnym dozorym.
Ino w ôstatnim czasie na terynie Ślōnska, dziynki zaangażowaniu policyjōnōw, co walczōm ze przestympczościōm przeciwko strzodowisku, udaremnione było poranoście przipadkōw prōb niylegalnego wyciepowanio ôdpadōw na terynie m.in.: niyczynnych żwirowisk i grub ôdkrywkowych jak tyż składowanio niybezpiecznych ôdpadōw we ôpuszczōnych halach magazynowych i pustostanach.
Zdrzōdło i fotografije: KMP Zobrze


text:
Wojerecy (SN). Něhdźe dwaj měsacaj su we Wojerecach a pjeć měšćanskich dźělach tak mjenowane Hoyspoty přizamknjene. Takle mjenuja tam městna, hdźež móžeš mobilnje a darmotnje do interneta. Prěnje statistiske wuhódnoćenje pokazuje, zo wobydlerjo a hosćo tule móžnosć rady wužiwaja.
Njezadźiwa, tak rěka w zdźělence města, zo ludźo poskitk najčasćišo na Łužiskim naměsće a na torhošću před radnicu trjebaja. Derje přiwzaty je tohorunja Hoyspot na naměsće před dwórnišćom, předewšěm wot pućowacych a šulerjow. W pjeć měšćanskich dźělach widźa porno tomu hišće rezerwy, při čimž při Krabatowym młynje w Čornym Chołmcu wobstajny přirost zwěsćeja. Mjeztym zo registrowachu tam jutry wšědnje něhdźe 30 wužiwarjow, drje budźe jich přichodnje za čas turistiskeje sezony wjace. Dźewjeć Hoyspotow wužiwa wšědnje dohromady něhdźe 200 ludźi, štož wobhladuje měšćanske zarjadnistwo jako pozitiwne wuwiće. Najwjetšu ličbu zwěsćichu 18. apryla. Na tym dnju je 273 wosobow internetny serwis trjebało.


text:
Łuty
Łuty (němsce Lauta)[2] su małe łužiske město na samym sewjeru sakskeho wokrjesa Budyšin. Leža južnje Čorneho Halštrowa, na južnej kromje Łužiskeje jězoriny, njedaloko Saksko-braniborskeje hranicy we wysokosći wot 123 metrow nad mórskej hładźinu. Maja něhdźe 8.500 wobydlerjow.
Měšćanske dźěleWobdźěłać
Łuty wobsteja ze šěsć měšćanskich dźělow: Łutow samych, Starych Łutow (Lauta-Dorf), Lubuša (Laubusch), Lipoje (Leippe), Tornowa (Torno) a Janoweho Doła (Johannisthal).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Luthe[3] pochadźa z lěta 1374.
Do industrializacije w zwisku z brunicu běchu Łuty serbska holanska wjeska. We 1880tych lětach mějachu po Mukowej statistice cyłkownje 470 wobydlerjow, z kotrychž jeničce dwaj serbsce njerěčeštaj.[4] Wo poměrach we wsy wón pisa: „Łuta su nahladna a bohata wjes z nowymi massivnymi dworami, dokelž su so w l. 1769 nimo fary a jenoho doma cyłe a w l. 1861 z wulkeho dŹela wotpaliłe. Cyrkej je stara kamjeńtna z katholskich časow z drjewjanej zwónicu pódla, a šula je w l. 1827 z nowa twarjena. Łuta maju w 75 hospodarstwach 450 wobydleri a, dokelž tam žadyn knježi dwór njeje, 34 burskich kubłow, wjele połleństwow a něšto khěžkarjow. We wšěch domach rěči so serbski a to tež z dźěćimi; w šuli pak so z najmjeńša wot l. 1840 ani słowčka serbski wjacy wućiło njeje, tak zo dźěći, jako so je nowy wučer Žylow raz spyta serbski prašeć, so hanibowachu jemu serbski wotmołwić. Jenož dwaj khěžkarjej staj němskaj, rozumitaj a wotmołwjataj pak tež serbski. Prědowało je so serbski hišće wot fararjow Markusa a Kubicy hač do lěta 1876 wšě tak mjenowane połswjate dny, a hewak bu kóždu njedźelu sćenje tež serbski čitane. Před jenym burskim dworom słyšach šulske dźěći serbski so rozmołwjeć, w jenym domje pak so mała holčka hanibowaŚe ze mnu serbski rěčeć. W korčmje rěčachu třo dźěłaćerjo němski.“[5]
Přez razantny rozrost wjeski do industrijneho městačka a přićah němskorěčnych dźěłaćerjow z druhich kónčin so serbšćina w prěnjej połojcy 20. lětstotka spěšnje pozhubješe, tak zo zwěsći Arnošt Černik w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 0,6 %, cyłkownje 49 wot wjace hač 8000 wobydlerjow.[6]
PolitikaWobdźěłać
Město słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 54 (Budyšin 3) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
WosobinyWobdźěłać
- Korla Awgust Kubica (1842–1914) – serbski farar a Maćicar; 1871–76 z fararjom we Łutach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2019; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Jan Meschgang: Die Ortsnamen der Oberlausitz. LND, Budyšin 1973.
- ↑ Łuty w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
- ↑ Arnošt Muka: Statistika Łužiskich Serbow. Wobličenje a wopisanje hornjo- a delnjo-łužiskeho Serbowstwa w lětach 1880–1885. Budyšin 1884–86, str. 5
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [8362 wobydlerjow, z nich 24 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 22 z pasiwnymi, 3 serbske dźěći a młodostni, 8313 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Łutowske ewangelske serbske spěwarske – 1. dźěl. 17. lětstotk (digitalizat)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Żur żyniaty
Prziłazisz z tyj zimnicy, rynce łoziombniynte, lica czyrwone, mosz dyrgówki i zagrzołbyś sie czym gorkim? Na to nojlepszy je gor żuru żyniatego! Ku tymu jeszcze gorko żymła i wiysz że żyjesz. I niywiela potrzeja ku tymu. Toż worzcie i grzyjcie sie.
Co nom bydzie potrzeja
- 50 dag wyndzonki
- 50 dag żeberek uwyndzonych
- 2 szklonki zakwasu
- 5-6 srogich kartofli
- 2 zombki knoblauchu
- pół cebuli
- majeranek
- sól i pieprz
Jak to sie robi:
- Nojprzód warzymy wywar. Do tego potrzebne som ty żeberka i pół tyj wyndzonki. Zalywomy to wodom, tak kajś z pół gorka i warzymy tak do godziny. Tukyj werci sie tyż ciepnyć majeranku, liść bobkowy i zieli angielski. Niych se to tak pyko przykryte pokrywkom. Ino coby niy wykipiało. Toż tyż niy na za wielim łogniu.
- Reszta tyj wyndzonki pokroć w drobno kosteczka i zeskwarzić z cebulkom i knoblauchym.
- Kartofle łoszkrobać i pokroć w tako fajno rowno kostka.
- Jak sie tyn wywar bydzie warził, to rajn ku niymu trzeja dociepać ty kartofle, a ta wyndzonka wyciongnyć i pokroć.
- Ło to sie rozchodzi, w tym żurze żyniatym, że kartofle warzom sie pospołu z tym żurym a niy same w osobnym gornku.
- Jak ty kartofle zmiynknom, tak kajś za 15 min, dowomy ty skwarki jedne z wywaru pokrote a drugi zeskworzone i wlywomy tyn zakwas na żur. Musi sie to zawarzić. (pobulkać)
- Na końcu prziprawić solom i pieprzym, wiela bydzie Wom brakowało. I idzie jeść!
- Werci sie tyż jeszcze dać słodkij krymówki, na som koniec, kiej tyn żur bydom jadły bajtle, abo kiej je fest kważny, to tyż bo wdycki bydzie taki lżyjszy i słodszy.
Teroz jeszcze dejcie se pozór na som zakwas:
Nojgorszy je kupny, no chyba że sie trefi taki bez łoctu, abo niy wiadomo jakich gehojzów. Beztóż kiej ni mocie czasu, abo mocie a Wom sie niy chce go robić, to nojlepi je lecieć na torg. Bo je nadzieja, że tyn wto go tam robił, narychtowoł go tak, jak sie noleży, pra.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text:
HC Oceláři Trziniec na Spengler Cup 2018
HC Oceláři Trziniec grali latoś we nojstarszym towarzyskim hokejowym pucharze świata – Spengler Cup we Davos.
Jak co roku grało 6 manszaftōw: Team Canada (to sōm kanadyjske hokeisty, co grajōm we europejskich manszaftach), HC Oceláři Trziniec, gospodŏrze HC Davos, Ice Tigers Nürnberg, Metallurg Magnitogorsk (Rusyjŏ), KaIP Koupio (Finlandyjŏ).
Manszaft ze Ślōnska napoczōn dobrze piyrszy szpil ze Metallurgym Magnitogorsk. Po dwōch tercyjach HC Oceláři Trziniec prowadziōł 1-0, ale we ôstatniej manszaft z Rusyje wyrōwnoł i prziszło do “elwrōw’, w kerych lepszy bōł Metallurg.
We drugym szpilu już gładko przegrali 3-1 ze KaIPa Koupio i HC Oceláři Trziniec mioł ôstatni plac we tabuli. Skuli tego musioł grać ćwierćfinał z gospodŏrzōma ze Szwajcaryji – manszaftym HC Davos. Po dwōch tercyjach bōło 1-1. We ôstatniej tora na 2-1 trefiōł HC Davos i manszaft ze Ślōnska ciepnōn sie do ôdrŏbianiŏ stratōw. We kōńcōwce szpilu wycofali tormana, co zemściyło sie we ôstatniej minucie i HC Davos wygrało 3-1.
Trziniec skōńczōł tyn turniej bez wygranej i może wrŏcać już nazŏd do ligi czeskej, kaj bōły normalne szpile ligowe. Ôkrōm tego, iże HC Oceláři Trziniec nie groł w lidze, to dalyj je tam na piyrszym placu i mŏ 5 punktōw przewŏgi na Mountfield Hradec Kralove, kere grało już 2 szpile wiyncej.
A w Spengler Cup we niedziela pōłfinały: Team Canada – Ice Tigers Nürnberg i KaIPa Koupio – HC Davos. Majstra brōni Team Canada, kery wygroł bez ôstatnie trzi lata.