text:
I kadencja (lata 1990 – 1994)
Wójt - Ryszard Jaśkowski
Rada Gminy: Bagiński Edward, Bukowski Zdzisław, Chyc Elżbieta, Danowski Edmund, Grzymkowski Zdzisław, Karwowski Wiesław, Lubiński Telesfor, Maciorowski Tadeusz, Modzelewski Alfred, Nitkowski Stanisław, Popowski Wacław, Randzio Danuta, Rożyński Henryk, Skrodzki Czesław, Skrodzki Tadeusz, Szymkiewicz Jarosław, Zawistowski Marian, Żbikowski Edward
II kadencja (lata 1994 – 1998)
Wójt – Ryszard Jaśkowski
Rada Gminy: Cybula Jan, Gałązka Henryk, Grabowski Lucjan, Grzymkowski Zdzisław, Komosiński Antoni, Krukowski Waldemar, Kurkowski Władysław Błażej, Łajewski Jan Sławomir, Modzelewski Wojciech, Nitkowski Jan, Nowicki Tadeusz, Poniatowski Jan, Rożyński Henryk, Skibniewski Eugeniusz Lucjan, Skrodzki Tadeusz, Sosnowski Waldemar Tadeusz, Wiśniewski Ludwik, Żbikowski Jan
III kadencja (lata 1998 – 2002)
Wójt – Stanisław Szleter
Rada Gminy: Borawski Jarosław, Borawski Mirosław, Gołąbek Grzegorz, Kowalewska Elżbieta, Łajewski Jan Sławomir, Łepkowski Sylwester, Mioduszewski Wojciech, Nitkowski Jan, Orłowski Wiesław, Płoński Mirosław, Przyborowski Eugeniusz, Skrodzki Tadeusz, Sokołowski Józef Sławomir, Sulewski Ryszard, Sulima Aleksander Józef, Szumski Heronim, Witkowski Kazimierz, Żebrowski Zbigniew
IV kadencja (lata 2002 – 2006)
Wójt – Stanisław Szleter
Rada Gminy: Borawski Mirosław, Dąbrowski Jan, Gardocki Grzegorz, Gardocki Tadeusz, Gołąbek Grzegorz, Grabowski Lucjan, Gutowski Czesław, Nitkowski Jan, Orłowski Wiesław, Przyborowski Eugeniusz, Rydzewska Jadwiga, Szarnecki Mieczysław Stanisław, Szklarzewski Andrzej, Walicki Stanisław, Waszkiewicz Mirosław, Wróblewski Edward
V kadencja (lata 2006 – 2010)
Wójt – Stanisław Szleter
Rada Gminy: Blaszko Marian, Borawski Mirosław, Dąbrowski Jan, Gardocki Grzegorz, Grabowski Lucjan, Gutowski Czesław, Kowalewska Elżbieta, Malinowski Krzysztof Sławomir, Organek Henryk, Szarnecki Mieczysław Stanisław, Szklarzewski Andrzej, Walicki Stanisław, Waszkiewicz Mirosław, Wróblewski Edward, Żabiński Mirosław
VI kadencja (lata 2010 – 2014)
Wójt – Stanisław Szleter
Rada Gminy: Dąbrowski Jan, Gardocki Grzegorz, Gutowski Czesław, Kacprowski Waldemar, Kozikowski Janusz, Motus Marek, Nitkowski Jan, Organek Henryk, Polkowski Czesław, Szumska Elżbieta, Walczak Tadeusz, Waszkiewicz Mirosław, Witkowski Wiesław, Wróblewski Edward, Zalewski Stanisław
VII kadencja (lata 2014 – 2018)
Wójt – Stanisław Szleter
Rada Gminy: Bagiński Łukasz, Danowska Ewa (od 07.03.2018 r.), Dąbrowski Jan, Gardocki Mariusz, Hołubiczko Irena, Motus Marek, Nitkowski Jan (do 12.12.2017 r.), Olszewska Ewa, Organek Henryk, Polkowski Czesław, Szumska Elżbieta, Walczak Tadeusz, Wróblewski Edward, Wysocki Sławomir Andrzej, Zwolińska Beata, Żabińska Aneta.


c: text/html

text:
Gruby, zmazany luft, industryjo, maras. Taki ôbroz Ślōnska dugo siedzioł głymboko w łepach ôd Goroli. Coby to pomiynić, napoczło sie ônaczynie filmōw i aszynie sie krasiatymi bildami, na kerych nasz hajmat bōł pokozany bardzij zwiedownie i atrakcyjnie. Beztōż we cołkim tym sztofie pokozywały sie zōmki, dworki, szumne kamynice i natura jako Łynżczok abo Cysterskie Kōmpozycyje Landszaftowe Rud Wielich. Mynij hławnōm, a naprowda paradnōm sztelōm, je skukane postrzōd drzywiny Pojyziyrze Palowickie.
Wieś Palowice
Pojyziyrze swoje miano ôdwdziynczo malućkij, ale fest ciekawej ślōnskij wsi Palowice. To na ôd nij terynie postawiōny je zabytkowy drzewiany kościōł Trōjcy Przenojświyntszej stary na przeszło 400 lot i to śnij je ślōnski mydalista ôlimpijski we dźwiganiu ciynżorōw, ujek ôd Matisa, Andrzej Cofalik.
Pojyziyrze Palowickie – tamek noleżycie dychniecie
Tyn plac sztyjc niy ma dości wożōny, a mo wszyjsko, czego trza ludkōm, coby pasownie dychli. Moc kolorskich sztrekōw, zielōność strōmōw, noleżycie poplanowane drōgi dlo piechciorzy i fol zortōw zwiyrzy i flancōw niy do uwidzynio nikaj indzij po blisku. A ku tymu nojsrogszo atrakcyjo – zestow szumnych, cudnych stowōw, wrażōnych podug dukli dōnojku Jesiōnka.
Po ustōniu fedrōnku na terynach miyndzy Rybnikiym, Żorami i Ôrzeszym, natura bōła dlo tego regiōnu fest szczodliwo. Skuli kōńca wyônaczanio ercōw żyloza dlo Hōty Walyska, umiały sie na Pojyziyrzu Palowickim pokozać ôkozy flory i fauny, takie choby czubanka i ôrzech wodny abo łabōndy, ojle, ajsfogle, fiszrajery i kaczyce. Jak sie mo cufal, to idzie tamek tyż ujzdrzeć ôreła bielika eli boczōnia czornego, kery chutnie nawiydzo tyn zielōny ślōnski land.
Pojyziyrze Palowickie – dlo kożdego cosik
Wele palowickich kaczokōw Garbocz, Łanuch i Jesiōnka kożdy znojdzie cosik dlo sia. Przociele aktywnego dychanio takigo jak szpacyrowanie, pyndalowanie na kole eli nordic walking? Grzibiorze abo wszyjscy ci, ôd kerych ptokiym je cykanie bildōw? To je sztela dlo Wos! Ôbmiyłowani we historyji i ślōnskij industryji? Hyrsko postrzōd pomiyszkańcōw gichta starej Hōty Walyska czeko! Pojyziyrze Palowickie to je istny land cichości. Żol, że dotela tak niywiela ludzi byzuchowało tyn znoczny zielōny regiōn.
Zaplanuj, rajzuj, ôdkryj – niyznany Ślōnsk je naprowda gryfny.
A jednako fajne je kōmyntowanie naszych postōw – nawciepuj nōm na FB!
Tekst ôstoł wyônaczōny spōlnie ze gryfnie.com.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Towarstwam z Hamorskeje gmejny dać městnosć za zetkawanja a zarjadowanja najwšelakorišeho razu je zaměr projekta, kotryž chce Hamorska gmejnska rada zwoprawdźić.
Hamor (AK/SN). Swobodna wyša šula Hamor ma so na zetkawanski centrum wuwić. K tomu je so gmejnska rada na swojim wčerawšim posedźenju wuznała. Z jednym wzdatym hłosom radźićeljo schwalichu, za něhdźe 14 000 eurow planować cyłkowny objekt, tepjenje, přewětrjenje, sanitarne připrawy a elektrotechniku. „W prěnim twarskim wotrězku chcemy wohnjoškitne připrawy ponowić, fasadu energetisce saněrować a druhi horni poschod šulskeho twarjenja na zetkawanski centrum wutwarić“, rozłoži nawodnica twarskeho zarjada gmejny Cortina Kokles. Předwidźane je dale energetiske saněrowanje woknow, durjow a třěchi. Wšitko ma so tak wuhotować, zo maja tež zbrašeni w chorobnych stołach abo ludźo, kotřiž spatnje běhaja, bjez kóždehožkuli zadźěwka přistup do twarjenja. Za wšitke tele naprawy chce gmejna spěchowanske srědki z kooperaciskeho programa Interreg Pólska–Sakska zasadźić.


text: Budyšin (SN/at). Z wupisanjom po cyłej Europje chce Budyski wokrjes k 1. januarej 2019 busowe linije na swojim teritoriju znowa rozdawać. We wudospołnjacymaj dokumentomaj za los 1, wobłuk zaměrowy wobchadny zwjazk Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON), kaž tež za los 2, wobchadny zwjazk Hornje Łobjo (VVO), njejsu nastupajo posłužby w serbskej rěči žane wuměnjenja podate. Nastawa zaćišć, zo njejsu zamołwići w Budyskim krajnoradnym zarjedźe płaćiwe dokumenty, kaž su to sakska wustawa, serbski zakoń abo wustawki wo zachowanju, spěchowanju a dalewuwiću serbskeje rěče a kultury Budyskeho wokrjesa, při zestajenju wudospołnjaceju dokumentow za losaj 1 a 2 scyła wobkedźbowali.


text:
Doatalny a přichodny předsyda Njebjelčanskeho hońtwjerskeho drustwa Hubertus Šwejda móže na dobru lońšu hońtwjersku bilancu drustwa zhladować.
Njebjelčicy (JK/SN). Po zymskej přestawce zetkachu so čłonojo Njebjelčanskeho hońtwjerskeho drustwa minjeny pjatk k hłownej a wólbnej zhromadźiznje. Drustwo wobhospodarja nimale 1 200 hektarow pódy na teritoriju gmejny, z wuwzaćom Pěskec, kotrež maja swójske drustwo. Teritorij Njebjelčanskeho drustwa je dźělene do dweju wobwodow, a te sej štyrjo hońtwjerjo dźěla.


text:
Wojerowčenjo planowane spotorhanje bydlenjow wótrje kritizuja
Wojerecy (AK/SN). Wobydlerjo Wojerec žadaja sej při přetwarje města wjace wujasnjenja, transparency a wjace móžnosćow soburěčenja. „Při cyłkownym zhladowanju pobrachuje hospodarske spěchowanje. Trjebamy za přetwar města cyłkownje dołhodobniši a jasniši koncept“, podšmórnychu Harald Wukach, Karl-Heinz Schmidt a Michael Wohlfarth z wobydlerskeje iniciatiwy Wysokodom při kolenu wčera we Łužiskej hali po wobydlerskej zhromadźiznje. Woni słušachu k wjace hač 250 wobydlerjam, kotřiž běchu přeprošenje města sćěhowali.


text:
Hižo spočatk lěta chcyštej Wulkodubrawska a Malešanska gmejna zhromadne stawnistwo wutworić. Krajna direkcija pak to wotpokaza. Nětko maja nachwilne rozrisanje.
Wulka Dubrawa (CK/SN). Wot julija hač do decembra tohole lěta wukonja stawnica Malešanskeje gmejny stawnistwowe nadawki we Wulkej Dubrawje a změje tam rěčne hodźiny. Wotpowědne zrěčenje zdźěłać je Wulkodubrawska gmejnska rada na swojim zašłym posedźenju wobzamknyła. Trěbne tajke rjadowanje je, dokelž stawnica we Wulkej Dubrawje gmejnske zarjadnistwo w lěću wopušći. Tamni sobudźěłaćerjo nimaja trěbnu kwalifikaciju. Tohodla mějachu hižo dlěši čas problemy, hdyž bě sobudźěłaćerka w dowolu abo chora. Tři lěta su tele zastupnistwo w Malešecach přewzali. Tamniše stawnicy pak njeběchu k tomu hižo dlěje zwólniwe. Dokelž jedna so wo gmejnu přesahowacy nadawk, njemóžachu je tomu tež nuzować.


text:
Klaudiusz Kaufmann: Co by my zrobiyli bez Babōw?
Tak se myśla #2
Marzec to je taki miejsiōnc, we ftorym nawet te nojgorsze paciulŏki sie przipōminajōm ô swoich babach. 9 marca już zapōminajōm, potyn na chwila jeszcze przipōminajōm sie w maju, a potyn dugo, dugo nic. Baby ôd tych chopōw marudzōm, ale tak po prŏwdzie to same sōm sie winne – po co brały do dōm take cielynta. Choć niy ô tym żech chcioł pisać, barzi mi idzie ô te baby, kere sōm tōm prawdziwōm drugōm połōwkōm. Jak jŏ co napisza, to potyn te wypociny idōm na przeglōnd do mojij Baby – tu zapōmna przecinka (ś nimi to niy ma leko), tam trza skrōcić zdanie, jeszcze kaj indzij za gibko żech polŏz dali i czytelnik moge niy wiedzieć, ô co idzie. Niby wszyjsko wiymy, ale bez tego ôka niy bōłoby leko. I niy je żech jedyny, kery tak mŏ. Nawet jak ôstanymy na ślōnskim placu, to niyjedyn sie sam taki znojdzie. Marcin Melon nawet na kōńcu “Kōmisorza Hanusika” sie do tego prziznoł.
A na świecie? Moge takego Stephena Kinga by niy bōło, keby niy ôd niego Tabitha – te miano brzmi trocha jak kobiyta… możno ôna je ze Ślōnska? Fto wiy, czy niy bōło tak, że jak pisoł “Carrie”, to na poczōntku wcale sie tak ta ksiōnżka niy nazywała, yno „Johnny” i bōła ô jakimś rubym synku, a jak Tabitha to przeczytała, to padała: „Steven, klupnij sie w łeb, to mi sie miyrznie po 15 strōnach… Możno lepij niech to bydzie ô jaki dziousze… Dzisiej we kolyjce żech spotkała ta pofyrtano Carrie, ôna to by była ciekawszŏ!” I tak sie napoczła historia.
Czy jak Alan J. Pakula szukoł szauszpilerki, kero by zagrała Zofia we „Wyborze Zofii” (“Sophie’s choice”), ôd niego baba niy padała: „Dej sie pokōj ze tōm Czeszkōm czy Liv, nojlepi sie wejś Meryl, ôna – tak czuja – ci to richtich gryfnie szafnie”? Fto niy widzioł tego filmu, to musi to gibko nadrobić. Ôstatniŏ scyna Meryl Streep zagrała yno rŏz, bo pedziała, że już drugi rŏz taki traumy odgrywać niy bydzie. Ta scyna je tak mocnŏ, że na zicher całŏ ekipa filmowŏ niy mogła sie bez chwila pozbiyrać.
Niby sie niyftorym zdŏwŏ, że i bez baby idzie napisać dobrŏ ksiōnżka. Je to prŏwda, ale keby jako Rōuzka abo Ana wziyna pŏra strōn ze „Poszukiwania stracōnego czasu” na rozpałka, to możno by z tego wyszła jeszcze lepszŏ ksiōnżka. Keby fto chcioł tak na szybko poszukać tam receptu na magdalynki, to zamiast sie wczytywać bez dwa miesiōnce, lepij sie upiyc szplitrōw. Z tym skrōcaniym to problym majōm i inksi. Je taki znany reżyser tyjatralny Krystian Lupa, kery robi tak duge spektakle, że szło by z nich narychtować serial, yno sam je problym, bo niyftore ôdcinki tak by sie miyrzły, że szło by przi nich biglować. I przidałaby sie jako baba, kero by mu padała: „Wyciep te nudne scyny, przeca ône sōm ciekawe yno dlo ciebie i tych szauszpilerōw, a nawet udo mi sie wyciōngnōńć na nastympny spektakl moje kamratki”. Jak Lupa grŏ co we Francji, to musi trocha skrōcić, bo by mu te Francuzy we przerwie pouciekali do dōm i bez to, jak mu jako Franca ze Francji powiy, żeby skrōciōł, to i dwie godziny umiy wyciepnōńć, a czowiek na widowni siedzi już yno cztyry.
Bez babōw jednak niy idzie, nojważniyjsze to yno znojś ta właściwŏ.
Wiela te baby pozmiyniały historyjōw… Niystety niy zawsze na dobre, a przekōnoł sie ô tym niyrŏz mōj imiynnik, kerymu ta Messalina narobiyła kans ôstudy. Bez babōw jednak niy idzie, nojważniyjsze to yno znojś ta właściwŏ. Jak jeszcze ji niy mŏcie, to pamiyntejcie, co by niy zaglōndać yno na gryfnŏ gymba, bo sie moge potyn ôkŏzać, że z tego fajnego talyrza to sie czowiek niy pojy. Pamiyntocie, wiela ôstudy mioł Menelaos ze Lyjnōm Trojańskōm. Porwali mu jōm, była z tego całŏ wojna, ludzi kupa poginōło, a na kōniec zajś jōm wziōn do dōm i jyj przebŏczōł, choć ta już w lyżu bōła ze inkszym. I sie tak myśla, czy ôna aby umiała posztopować dziurawŏ zoka.
Z tym wybiyraniym to je jeszcze jadna ważnŏ sprawa. Wejrzijcie sie i na prziszłŏ teściowŏ, czy za pŏra lŏt, jak sie Wasza baba dō ni trocha zrobi podobno, to niy bydziecie chcieli iś sie dobrowolnie zawrzyć do herestu, żeby yno mieć trocha spokoju. Dobrŏ baba je jak wygranŏ we totolotka, bez to pamiyntejcie ô nich niy yno w marcu.
Klaudiusz Kaufmann – urodzōny we Gliwicach szauszpiler. We 2002 ukōńczōł warszawsko Akadymia Teatralnŏ, ôd tego czasu groł we roztomajtych filmach i serialach we Polsce i Niymcach – nojczyńścij we Polsce gro Niymcōw, a we Niymcach Polŏkōw, np. ôd 2015 jako Wiktor Król we „Polizeiruf 110”, a Schmidt we „Belle Epoque”. Cołki czas słyszeć go idzie we roztōmajtych dubbingach. Ôd niego głosym gŏdo zebra Marty we Madagaskarze i kupa inkszych animowanych postaci. Ôd 2015 pisze po ślōnsku bloga kulinarnego „Chop w kuchni”, na kerym idzie znojś i dania ze heimatu, i kuchnie świata, i ôd niego autorske wynŏkwiania kulinarne.


text:
Rozpšawa Dolnoserbskeje rěcneje komisije za 2014
Dolnoserbska rěcna komisija jo se 2014 tśi razy zmakała (19.2., 20.5., 11.11.). Pla wobradowanjow jo głownje šło wó pisanje cuzych słow resp. wó móžnosći adaptěrowanja cuzych słow do dolnoserbskego rěcnego systema. Teke pisanje z wjelikim resp. małym zachopnym pismikom jo było tema wobradowanjow. Wětšy źěl diskutěrowanych pšašanjow jo se tśeśemu razoju pśepowědał a z takim wobzamknuł.
Wuźěłała jo se internetowa prezentacija wuslědkow DSRK, kótaraž ma zjawnosći pśistupnjaś aktualny staw ortografiskeje normy. Pśi tej góźbje jo nastała online-wersija knigłow Manfreda Starosty »Niedersorbische Orthographie und Interpunktion. Regeln.« (2. nakład, 1982), do kótarychž su se nowe póstajenja zaźěłali. Bok jo se w komisiji diskutěrował a jo wót 18.2.2015 w seśi pśistupny (how).
dr. Fabian Kaulfürst, powědaŕ


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Bartoszyce (pow. bartoszycki w woj. warmińsko-mazurskim), Lidzbark Warmiński (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Braniewo (pow. braniewski w woj. warmińsko-mazurskim), Orneta (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Sępopol (pow. bartoszycki w woj. warmińsko-mazurskim), Henrykowo (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Reszel (pow. kętrzyński w woj. warmińsko-mazurskim), Korsze (pow. kętrzyński w woj. warmińsko-mazurskim), Franknowo (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim), Szyleny (pow. braniewski w woj. warmińsko-mazurskim)


text:
Bytōm: narkotyki i sztrōm
Policyjōny z kōmisariatu we Bytōmiu na Stroszku zastawiyli 32 lata starego chopa, co trzimoł narkotyki i krŏd sztrōm w pōmiyszkaniu przi ul. Siemiradzkigo. Chop mioł blisko 70 porcyji dilerskich. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie. Terŏz ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu do 3 lŏt heresztu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Kryminalni z kōmisariatu na Stroszku kludziyli robotã przeciwko przestympczości narkotykowyj i zastawiyli 32-latka, co we swojim pōmiyszkaniu trzimoł narkotyki. Wachtyrze prawa przejōnli marihuanã jak tyż amfetaminã, z keryj idzie narychtować blisko 70 dziołkōw dilerskich narkotykōw. Ôkrōm tego policyjōny stwierdziyli, iże chop mŏ sztrōm niylegalnie. Podepniyńcie było zlikwidowane i zabezpieczōne ôd elektrykŏrzi. Bytōmiōn ôstoł przewiyziōny do kōmisariatu. Śledczy przedstawiyli mu ôbskarżynia. Terŏz chop ôdpowiy przed prokuratorym. Grozi mu kŏra do 3 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KMP Bytōm


text:
Teroski, kej tyn bes Pon Boczka za wolny od roboty dziyn – niydziela – niy je jusz dniym kupowanio tego co cza, abo niy – zycie niykerych zrobiouo sie jakos czorno-bioue.Ale niy do wszyjstkich. Bo dlo mie niy! Czamu – bydzie sie jedyn abo drugi z Wos pytou.No to Wom powjym. W niydziela, kej ech sie myslou obalic jake zimne przi szkacie z komplami, abo po wielkim trefic ich u Antona we szynku – bouo coukiym inaksij. Moja jusz przi kozaniu – sztuchala mie pod lawkom w noga i cicho – coby Walaskowo, kero z chopym siedzieli na mszy kole nos, niy suaszala – godala mi do ucha:…ino sie po mszy mi niy stroc! Bo pojadymy zaroski na zakupy….No ja, to co mi zostalo! Adieu kufo zimnego u Antona! Jo musza do obowionckow mauzynckich – z babom w niydziela isc na zakupy!Bo wjycie, bes couki tydziyn, jak przidymy z roboty, to jak cza co do jodua kupic, to jadymy z cetlikiym, kaj wszystko stoji napisane, do Silezje, i kupujymy, co cza.No ale w niydziela cza sie pooglondac, co bych sie musiaua kupic, jak pojadymy w lato na urlop – jak to zawsze pado moja rostomiuo. …No dyc mozesz sie pojechac na te uoglondanie sama. Prawo jazdy mosz, a jakby co, to sztrasynbankom tysz idzie dojechac – padom. …No ale jak ty idziesz mit, to mi mozesz doradzic, w jakich szatach mi dobrze – pado Moja. ….Na,ja – mysla sie, kej to cie fto w tym domu pytou o rada – a jusz o rada skuli kecek. Bo ani moja, ani cera niy poczebujom doradcow, jak idzie o kupowanie szatow. Nawet, jak jo dostana na gyburtstak binder abo oberhymda, to tysz sie zodyn niy pyto, eli mom ta farba, abo tyn muster – rod.No i tak jadymy po wielkiym do tego „Tympla komercje“ – jak godo (po cichu, coby babeczka niy suyszaua) – Ecik.Jak sie jusz znoduo miejsce, kaj idzie postawic auto, to ech je pu mokry. A potym w ty cisbie we windzie jadymy na pjyrszy sztok – i sie zaczyno. Wuazymy do kozdego sklepu zu babskim obleczyniym. Moja ciepie sie na rygauy i szuko. Tak mi sie niykedy zdo, co niy wjy co szuko.Jo sie stoja na boku i ino czekom, jak co cwiec godziny wyuazi ze kamerlika, kaj sie idzie te szaty przipasowac, i sie pyto: ….. No i jak w tym wyglondom? …. Niy powjym, w niykerych je ij dobrze, a nawet bardzo dobrze. No tosz sie po cichu ty sprzedowaczki, co to couki czas przinosi coros to inksze szaty – ino do zmjyrzynio – jak pado, pytom: …wiela to kosztuje? …..No niy je to tonie – pado sprzedowoczka – ale widac, co Wasza kobjyta mo gust i wjy, co je fajne…. No a jo dali niy wjym, wiela to kosztuje – tosz wyuaza z eki, kaj mie moja odstawioua i frechownie pacza na tyn cetlik kery wisi na szatce…O piernika – wouom ……, chces, coby my od pyndzialku szli do Caritasu, coby dostac sztica? Ah, niy godej, dyc take droge to juzajs niy jest, bo sam widzisz – to je przecynione. A do tego jo jusz i tak niy mom co oblyc, a bys niy chciou, coby na urlopie na mie palcami pokazywali! – pado na to Moja.Po pjytnostym „salonie“ i tym przimierzaniu, mom jusz bonte kouka przed oczami, i siyngom po briftasza, ciby niy musiec isc ta krzizowo droga dalij.O! wejzij tukej – pado mi Moja i pokazuje na szaufynster – jake pjykne taski! No a do tego, majom tukej „Sale“ – to je tonij! Poc wlezymy ino na chwila i pouoglondomy sie je.Jo jusz zaroski cisna sie do eki, kole dzwjyrzy, coby niy lotac po sklepie. Zaroski przichodzi modo dziouszka i sie pyto…w czym mi moze pomoszcz…Niy, pjyknie dziynkuja – padom. …. Mie tukej Moja odstawioua, i jak bydzie fertig, to mie stont zabiere…Poleku mo josz guod, a i moja, jak widza – zjadua by cojsik, coby miec nowe siouy na zakupy. No tosz idymy na jakijs szauot wegetarski, (no bo jo i tak je za ruby), i woda z bombelkami. Potym ino gipko te bojtle ze zakupami leca wciepnonc do auta – i dali oglondomy. Tym razym szczewiki (niy myscie, co chopskie). Moja przimierzo, i jusz sie mie niy pyto, eli MI sie te szczewiki podobajom, ino pinko po mobiloku i uosprawio naszy cerze, jake to pjykne szczewiki sie chce kupic. Tak za jakes pu godziny godom – dej sie jusz pokoj ztym fandzolyniym –bier tyn kastlik ze szczwikami i idymy do kasy.No i tak poleku niydziela sie z nami zegno. Mom szczynscie, co dzisiej leci juzajs M-Jak milosc, to Moja niy chce byc za pozno w doma.A tak z drugi strony, to podziwiom naszego somsiada Francika. Uon idzie na take zakupy niy ino ze Swojom, ale i z jejich Pikusiym. Kejsik ech sie nawet jego spytou, eli to niy je kuopot, z psiokym uazic po tych sklepach. Francik pociong mie ku sobie – tak coby inksi niy suyszeli – i pado: zdrodza Ci jedna tajymnica:Pikus, kery na to niy wyglondo – jest bardzo mondry pies. Udauo mi sie go nauczyc jedna sztuczka.Jak som my we salonie ze damskiymi szatami, abo szczewikami, i moja Marylka pyto sie mie, eli te szaty, co probuje, mi sie podobajom – jo pacza na cyna, i jak je to juzaj pu moji pynzyji – ciongna leko dwa razy za Pikusiowo linka. Pies spoziyro na swoja pani i….przewolo sie na ziymia, ze sztyryma uapami do wiyrchu. Jakby dostou hercszlagu. A co moja Marylka mu bardzo pszaje, bestosz konczy te przimierzanie. Dowo szatki sprzedowoczce nazot i robi piyrszo pomoc Pikusiowi. Jo biera go na rynce i idymy do auto – i do dom. Pikus mrugo ino jednym okiym ku mie, bo wjy, co trik sie udol.W doma dostowo nawet ekstra koncek wusztu, i niy ma jusz godki, o tych szatkach, kere mialy byc kupione.I wszyjscy my som zadowolone.…Piernika, musza sie wybrac do azylu do psow. Mozno udo mi sie spaczec tysz takigo Pikusia!Pyrsk!
24.05.2018 – Maryjanek.


text:
Neris
Neris (běłorusce Biлiя (Wilija), pólsce Wilia) je 510 kilometrow dołha rěka w sewjernej Běłoruskej a wuchodnej Litawskej. Wón je prawy přitok Njemena a běži pod mjenom Wilija 276 kilometrow na běłoruskim a jako Neris dalšich 234 kilometrow na litawskim teritoriju.
Běh[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rěka wužórli so zapadnje městačka Bjahoml na sewjeru Běłoruskeje a ćeče najprjedy hłownje do zapadneho a juhozapadneho směra. Pola Wilejki so zespina k něhdźe 25 kilometrow dołhemu jězorej. Pola Smarhonja so na sewjer wobroći, zo by 35 kilometrow sewjerowuchodnje Vilniusa přeprěčiła litawsku mjezu. W Litawskej ćeče znowa do juhozapada, najprjedy přez městačko Nemenčinė a potom přez krajnu stolicu Vilnius. Tež srjedźowěkowska stolica Kernavė nadeńdźe so při brjoze rěki, něhdźe 35 kilometrow za Vilniusom. Mjez woběmaj městomaj steji dźěl Nerisoweje doliny jako regionalny park pod škitom. W Kaunasu wuliwa so Neris wotprawa do Njemena.


text:
Misspell C3mbrzyńska był odwiedzany 393 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
Cembrzyńska
C4mbrzyńska , ccembrzyńska , Cdmbrzyńska , cebmrzyńska , cebrzyńska , ceembrzyńska , Cejbrzyńska , Cekbrzyńska , Cemb4zyńska , Cemb5zyńska , cembbrzyńska , Cembdzyńska , Cembezyńska , Cembfzyńska , Cembrayńska , cembrrzyńska , Cembrsyńska , Cembrxyńska , cembryńska , cembryzńska , Cembrz6ńska , Cembrz7ńska , Cembrzgńska , Cembrzhńska , cembrzńska , cembrzńyska , Cembrztńska , Cembrzuńska , Cembrzynska , Cembrzyńaka , Cembrzyńdka , Cembrzyńeka , cembrzyńka , cembrzyńksa , cembrzyńńska , cembrzyńsa , cembrzyńsak , Cembrzyńsia , Cembrzyńsja , cembrzyńsk , cembrzyńskaa , cembrzyńskka , Cembrzyńskq , Cembrzyńsks , Cembrzyńskw , Cembrzyńskz , Cembrzyńsla , Cembrzyńsma , Cembrzyńsoa , cembrzyńsska , Cembrzyńwka , Cembrzyńxka , Cembrzyńzka , cembrzyska , cembrzysńka , cembrzyyńska , cembrzzyńska , Cembtzyńska , cembzryńska , cembzyńska , Cemgrzyńska , Cemhrzyńska , cemmbrzyńska , Cemnrzyńska , cemrbzyńska , cemrzyńska , Cemvrzyńska , Cenbrzyńska , cmbrzyńska , cmebrzyńska , Crmbrzyńska , Csmbrzyńska , Cwmbrzyńska , ecmbrzyńska , embrzyńska


text:
Handrij Zejler
Handrij Zejler, nimski Andreas Seiler (roź. 1. februara 1804 w Słonem Baršću w Sakskej pla Budyšyna – wum. 15. oktobra 1872 we Łazu pla Wórjejc w Górnej Łužycy) jo był górnoserbski basnikaŕ a ewangeliski faraŕ. Won płaśi ako załožaŕ modernego serbskego basnistwa a jo ako lyrikaŕ głowny zastupnik serbskeje romantiki.
Familija
Handrij Zejler jo se naroźił ako syn chudego budkarja a studnjarja Jana Zejlera. Južo jogo starki Jan Jakub Zejler (roź. 1746) jo śěgnuł z Bolborc do Słonego Baršća, źož won jo se ženił Pětru Rjenču. Ze ženja su dostali tśi źiśi: Jan, Hana a Michał. Jan Zejler jo se naroźił dnja 30.11.1767 a zemrěł dnja 26.9.1844; won jo se zalubował do Marje (13.4.1773-18.8.1847). Zgromadnje wonej stej teke měłej tśi źisi: nejpjerwjej Handrij (1804), pótom źowku Marju a syna Jana Michała (1806-1811).
Wjas Słony Baršć jo měła wjele kraja: 350 hektarow a w lěśe 1837 jano 148 luźi jo tam bydliło, a to 86 ewangeliskich a 62 katolskich. Burske žywjenje, wuska zwězanosć z rolu, rolnikarske źěła a swěźenje su wobwliwowali mysli wobydlarjow w takem casu. Su dostali swój wuraz w jich wobraznej serbskej rěcy. To jo był swět, w kótarymž Handrij Zejler jo wótrosł. Jogo bajki wobrazuju burske žywjenje a serbske ludowe spiwy su dalej pěstowali a spěchowali jano z nejwěstym spiwarjom.
Swoju domownju Zejler jo lubował, což wón jo w młodych lětach ducy ze Słonego Baršća wuraz dał w serbskej hymnje Na serbsku Łužycu: Rědna Łužyca, spšawna, pšijazna, mojich serbskich woścow kraj, mojich glucnych myslow raj, swěte su mě twoje strony! [1]
Žywjenje
Handrij Zejler jo do šule chójźił do Bolborca a do Wjelikego Wjelkowa. Šuli stej w pietistiskem casu załožowatej a togodla wukniki su se wótkubłali w pietistiskem duchu: wopokazanje wěry w praktiskem pobožnjenju a žywe dožywjenja wěry.
Južo rany Zejler jo pśišeł do kontakta z idejami humanizma w swójom šulskem casu na Budyšyńskem gymnaziumje a jo se wót rozwijanju indiwidualizma rozsudnje wobwliwował. Lichota, rownosć a demokratija su byli póžedanja casa. Na gymnaziumje klasiska rěc jo se pěstowała nejdokradna. Nimska rěc jo se wužyła jano w nišych rědownjach a wucba jo wopśimjeła pisanje nastawkow, wuknjenje prawijenje, cytanje a zwucowanje w myslenju.
Za tym až Handrij Zejler jo skóńcnje se rozsuźił za studium teologije, won jo pśišeł do Lipska 1825 za se zaběraś z wědomnosću ducha. How ideje słowjańskeje romantiki wot wósebnego identiskego filozofa Schellinga, po kótarejž stej pśiroda a duch identiskej, jogo su zagórjeli. Romanika jo stojała za wójowanje wó totalnosć žywjenja, wo nabóžny kosmos. Luźi su rozwili lubosć za maminu rěc, ludowe spiwy, bajki, pśisłowa, žorty a swójsku kulturu. Pódla łužyskich lyrikarjow ako Fichte, Gustav Theodor Fechner, Hermann Lotze, Friedrich August Carus a teke lyrikarjowu B.A.Koethe a K.B.Stempel Handrij Zejler jo pisał wjele (wětšy part serbiskich) bajkow a pěsni wob swój studijny cas. W tych won se chyla pśeśiwo starym konserwatiwnym kněžarskim warstam pśez pśirownanje z pśirodu a wopyta pomagaś serbskemu ludoju pśi namakanju swójskeje nacionalneje identifikacije.
Bajki ako na pśikład “Pśeśiwnikam postupa” abo “Słyńco-lichota” (1848) wobźěłaju pśedewšym patriotiske mysle, kótarež su nastali pśez bergarske rewolucionarne gibanje w Nimskej w 19. stolěśu. Zejler jo se naźeł na socialne a nacionalne lichoty za swójogo luda. W bogatej licbje teke bajki su se pózdźej byli znate ako spiwy a su se skomponěrowali, na pśikład “Lubka leluja”.
Hyšći mjaztym až swój studijny cas w Lipsku (1825-1829) won jo był nawjedujucy zastupnik serbskego studentskego zjadnośeństwa “Sorabija” a wudawaŕ swójogo casnika “Serbska Nowina”, kótaryž jo se rukopisnje spisał. Stakim Handrij Zejler jo se wuwójował nejwušu dobru poziciju na uniwersiśe, což jogo jo pomagał serbski lud pódprěś – aktiwny ako redaktor a teke ze swojim basnistwom. Wopśimjeśa casnika su byli mjazy drugim wuslědki swojeje folkloristiskeje zběrki, slěźeńske wuslědki rěcneje wědomnosći a swójske basni.
W lětach wot 37 lětow Zejler jo nastupił amt ako faraŕ 1835 we Łazu, to jo małe město w Gornej Łužycy w Saksej, kenž ma 6200 wobydlarjow. Łaz lažy jano 15km pódpołdnjowy wót Worjejcow, ale licy k pódpołnocnem źěłoju wokrejsa Budyšyna. Handrij Zejler jo swojej łužyskej domowni zwěrny wóstał až do kóńca swójogo žywjenja a jo we Łazu załožył familiju. Wósebne pśijaśelstwo jogo jo zwězał ze synom wucabnikojskeje familiji, Jan Arnošt Smoler (1816-1884). Pózdźej Smoler jo był centralna wjednistwowa wósoba serbskego nacionalnego žywjenja a jo pśewzeł redakciju tyźenika wot Zejlera. We Łazu Handrij Zejler jo teke namakał burow, rucnikarjow a pśekupcow, kótarež jogo su wažyli dla swójich idejow a myslow, jogo su podprěli, cesćili a dowěrili.
Źěłabnosć ako lyrikaŕ
Wjerašk jogo publicistiskego źěła jo było wudaśe tyźenika “Tydzenska Nowina” (wot 1842), kenž jo nawjedował ako redaktor wót 1848. Handrij Zejler jo był teke wuzwólony ako pśedsedaŕ komiteja serbskich patriotow a wědomnostnikow, kótarež su se zmakali za pśigótowanje swójskego wědomnostnego towaristwa. Pó załoženju “Maśice Serbskeje” 1847 jo był cłonk pśedsedarstwa. “Maśica Serbska” jo słušała k nejwažnjejšym nakładnistwowym institucijam togo casa; wóna jo se rozměła ako towaristwo za kubłanje serbskego luda a ako spěchowarka cełych serbskich kulturnych a wědomnostnych procowanjow a institucijow.
Zejler jo pisał wušej 200 fabulow z etniskim-moraliskim a teke towarišnostno-kritiskim wopśimjeśim. Někotare tychch fabulow jo wózjawił w zběrce Maśice Serbskeje 1855. Dokulaž pśi wjele serbskich gibanjow a procowanjow nastaś njepóznaty jo se cesto wopokazało nuznje w politiskich pšašanjach, Handrij Zejler jo dłujko nastał njepóznaty a njewumarkowany.
Zejler jo teke serbsku gramatiku wudał: “Orthografne Nazpomněnja” dnja 3. awg. 1827 w Lipsčańskej Serbskej Nowini:
Stare a nowe pismo
c = z
ć = cż
č = tsch
s = ß
š = sch
z ze = s’, se
ž = ż
ě = 3ći e Łós
ň = nj [2]
Swóje źiwadłowe graśa a spiwy su se mjazy drugim wot Jana Bartka (1821-1900) pśedstajili a swóje serbske basni, fabule a pěsni su se dopołnili wót zasejbasnistwow (Kito Lorenc, Jurij Brězan, Elke Nagel, Handrij Zejler sam).
Spomnjeśe
Po smjerśi Zejlera (1871) profesor Arnošt Muka jo wudał wubraśe wót spisow Zejlera w styrich zwězkach mjazy 1883 a 1891. Cełycki pśistupnje jo Lucija Hajnec spis cynił ze zgromaźonymi spisami ze sedymi zwězkami, kótarež su se wudawali mjazy 1972 a 1996.
Row sławnego serbskego lyrikarja pśebywa na kjarchobje we Łazu, ned za cerkwju. Pśez wjednistwo Domowiny a na iniciatiwje łazkich wobydlarjow pomnik k cesći Zejlera jo se natwarił dnja 30.8.1931 na naměsće we Łazu. W juliju 1999 město jo swěśiło wótworjenje wót Doma-Zejlera-Smolera.
Žrědła
- Handrij Zejler: Spěwaś njejsom zabył, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšyn, 1974, Na serbsku Łužycu, S.11
- Ota Wićaz: Handrij Zejler a jeho doba, Nakład Domowiny w Budyšinje, 1955, S.54


text: Stróža (CS/SN). Ines Kunzendorf z towarstwa Serbski kulturny turizm je wčera wo serbskich nałožkach přednošowała. Myslene wosebje za mnohich dowolnikow na wočerstwjenišću při Olbje pak zličichu w Stróžanskim Domje tysac hatow jenož horstku zajimcow. „Serbske nałožki su do njematerielneho kulturneho herbstwa UNESCO přiwzate“, referentka wuzběhny. Wona rozłoži wšelake wopřijeća za Serbow a předstaji žiwe drastowe regiony, delnjołužiski, Wojerowski, Slepjanski a katolski, hdźež žony wšědnje hišće w narodnej drasće chodźa.


text:
Wjesny swjedźeń w Sernjanach wuspěšny z nazhonjenjow a organizacije
Sernjany (JK/SN). Wot prěnjeho wokomika, jako so wjesny swjedźeń z wubědźowanjom wohnjowych woborow zahaji, hač do poslednjeje štučki njedźelnych rejow knježeše dobra nalada. Tak móžachu organizatorojo wjac hač spokojom być. Na třoch dnjach su hosćo a zajimcy wobkrućili, zo je zestawa programa a wotměnjawa zabawa Sernjanskich wjesnjanow wokoło Rafaela Matki do čorneho trjechiła. Prěni wjeršk, pjatkowne wubědźowanje wohnjowych woborow, kotrež wobornicy z delnich Sulšec za sebje rozsudźichu, bě prawa přičina, fasku piwa natočić a njedać jej hač do kónca swje- dźenja wusaknyć. Sobotu wječor wabjachu hudźbnicy wosebje młodych ludźi do rejki. Nalada so po kopolatym spočatku hladajcy polěpši a docpě z hudźbu Dr. Tasty nócny wjeršk a kónc.


text:
Ramnow (BZ/SN). Lětuša Ramnowska hrodowa kołojězba konjacych zapřahow wotměje so 5. junija mjeztym 19. raz. Na něhdźe 30 kilometrow dołhej čarje změja wobdźělnicy wuhlad na powabnu Hornjołužisku pahórčinu.
Start a cil budźetej při Ramnowskim hrodźe, najrjeńšej krajnej baroknej připrawje Sakskeje. Kołojězba startuje dopołdnja w dźewjećich. Do cila přijědu zapřahi něhdźe w 14 hodź. K zabawje budu podłu čary stacije z překwapjenkami spřihotowane. Při baroknym hrodźe čakaja na wopytowarjow bohaty program a najwšelakoriše kulinariske poskitki. Młodźinski klub a dobrowólna wohnjowa wobora planujetaj nimo dźiwadłoweje hry tež program za dźěći.
Kołojězba nima w prěnim rjedźe charakter wubědźowanja, skerje steji wjeselo w srjedźišću. Wšitke wobdźělene zapřahi budu w dwěmaj kategorijomaj posudźowane. Fachowa jury spožči jim dypki. Nimo toho maja přihladowarjo tři najspodobniše zapřahi hódnoćić. Dobyćerjow chcedźa něhdźe w 15 hodźin mytować.


text:
Budyšin (CS/SN). Mjeztym hižo šesty raz wotmě so we wosadnym domje w Budyskej Strowotnej studni symjenjowa bursa. Po słowach organizatora dr. Matthiasa Bergera žněje tele zarjadowanje lěto a wjetši wothłós. Su to přewažnje hobbyjowi zahrodkarjo, kotřiž chcedźa so z wotwisnosće wot wulkich producentow symjenja wuswobodźić. Dokelž tele firmy jeno symjo hybridnych rostlin poskićeja, njemóžeš ze žnjatych płodow sam žane symjo zdobyć. Zahrodkarjo tuž symjo z njehybridnych rostlin dobywaja a je mjez sobu měnjeja. Štóž njemóžeše ničo poskićeć, darowaše po swojich móžnosćach za wjacegeneraciski dom w Strowotnej studni.
Wjace hač sto zajimcow je wčera bursu wopytało, a to nic jeno z Budyšina, ale tež z wokrjesow Zhorjelc a Sakska Šwica a samo z Drježdźan. Bursy přizamkny hornjołužiska skupina towarstwa k zachowanju mnohotnosće wužitnych rostlin swoju lětnu hłownu zhromadźiznu, na kotrejž móžeše tež nowych čłonow witać. Aktiwity towarstwa koordinuje Birgit Fleischer z Cympela.


text:
Pawoł Šenkar
Pawoł Šenkar (* 1. měrca 1925 w Serbskich Pazlicach, † 12. oktobra 1948 runje tam) bě jedyn z wjednikow młodźiny powójnskeho časa w serbskej Łužicy. Wón bě prěni serbski brigadnik hibanja Serbskeje młodźiny wot 1946 do 1948.
Wobsah
Žiwjenje
Pawoł Šenkar narodźi so jako jedyn z třoch synow žiwnosćerja do hornjoserbsko-katolskeje swójby. Z bratromaj Janom a Benom a sotru Marju kubłaše so w nabožnym a narodnym wědomju wote staršeju kaž tež wosadneho fararja Michała Miča. Po tym, zo Pawoł bě dwurjadownisku šulu w Njebjelčicach wuchodźił, poda so na rjemjesło mulerstwa. Nimo toho pomhaše nanej a maćeri w domjacnosći a nawuči sebi tak wšě ratarske dźěła. Tola druha swětowa wójna njedaše dołho na so čakać a tak ćehnješe z bratromaj za Němcow do wójny. Z wójnskeje jatby so nawróćiwši dožiwi blisko Torhowa wukónc wójny ze zetkanjom ameriskich a sowjetskich wójskow. Tute doskónčne dobyće nad fašizmom, štož bě zdobom za serbski lud wuswobodźenje ze smjertneho stracha, pohoni jeho do dźěła. 1946 poda so z druhimi Serbami, mjez nimi Jurij Brězan, na brigadowanje do Juhosłowjanskeje. Wottam so wróćiwši załoži prěnju brigadu Serbskeje młodźiny, Serbskopazličansku brigadu, a bu jeje načolnik. Po boku Jurja Brězana skutkowaše 1947 a 1948 jako sekretar Serbskeje młodźiny w župje “Michał Hórnik”. Jeho rozprawy we „Hłosu Młodźiny“ (přiłoha Noweje doby) wo młodźinskim dźěle tuteje župy wotbłyšćuja jeho aktiwnosć. 1947 poda so na chwilu zaso ze serbskej brigadu do Juhosłowjanskeje, na natwar železniskeje čary Šamac–Sarajewo. Serbskopazličanska brigada poda so 16. februara 1948 jako prěnja brigada na twarnišćo Serbskeho domu. 1948 zwoła so Pawoł Šenkar do Centralneho serbskeho wuběrka, po tym zo bě so Serbski zakoń 17. apryla 1948 schwalił. Tak wěnowaše so jako přistajeny Domowiny předewšěm Wojerowskej župje “Handrij Zejler”. Tež 1948 poda so z wukrajnej brigadu „Alojs Andricki“ do Juhosłowjanskeje na twar awtodróhi Běłohród–Zagreb („awtodróha bratrowstwa a jednoty“). Z pioněrskej železnicu přepućowa Pawoł cyły wulki park “Maksiměr” w Zagrebje. Na zjězdźe brigadnikow w awgusće 1948 w Delnim Wujězdźe so hišće wobdźěli. Bórze na to, spočatk oktobra pak nahle na zazymnjenje płucow zemrě.
K jeho wosobinje
Šenkar bě zahorjeny za serbske młodźinske dźěło a rozumješe młodźinu do dźěła pohonjeć – jako dopokaz njech słuži tehdom sylna a žiwa Serbskopazličanska wjesna młodźina, wobstejaca z 25 do 27 młodostnych.[1] Mjez nimi tež jeho štyri lět młódša sotra Marja, jej bě tehdy, 1947, 18 lět. Dopomina so na brigadowanje za serbski dom.
“Spěw a dźěło, to běštej fanal powójnskeje dźěćiny a młodźiny”, Helmut Ledźbor piše – a dale rěka w Serbskich Nowinach 2003 so na Pawoła Šenkarja dopominajo:
„Při rowje scharakterizowa Jurij Brězan Pawoła Šenkarja jako přikładneho, za česću nježedźaceho dźěłaćerja [...]”[5], “kotryž dawa přikład wšěm brigadnikam a na kotrehož woni ženje njezabudu.”[6]
Jurij Brězan, kotryž bě wusko z nim hromadu dźěłał, powědaše husto wo anekdoće, kak je sebi Pawoła za prěnju brigadu za akciju „Natwarjamy Serbski dom“ zdobył. Tež w jeho awtobiografiji Mein Stück Zeit wěnuje so Pawołej z jadriwej dopomnjenku na meju 1948:
Ze swojej stajnej wjesołosću, zahoritosću za serbske młodźinske dźěło a ze stajnje wotewrjenym wuchom přeswědči serbsku młodźinu, zo móže swój přichod sama do rukow wzać a pokaza na trěbnosć pomocy ze stron młodźiny. “Pawoł Šenkar je zrozymjał wšěch młodźinskich za to dóstać.” To štož bě fašizm rozbił, chcyše zaso natwarić a sebi přez to lěpše žiwjenje stworić, tak dopominaše so Pawoł Brojer na Pawoła Šenkarja.[1]
Pućrubar pokroka – 1. serbski brigadnik
Z wójnskeje jatby so dom wróćiwši widźeše chudobu a nuzu, kotraž witaše ze wšěch kóncow Łužicy. Wójna bě kónc apryla resp. spočatka meje 1945, w poslednich wójnskich dnjach, tež serbskich wsach pobyła. Kónc wójny bě Pawołej, w narodnym wědomju kubłanym, pak wumoženje a nadźija lěpšeho přichoda serbskeho ludu. Byrnjež so serbska dźěćina na puć do Čěskeje podała, zo by so tam kubłała, zwosta Pawoł we Łužicy a měješe zwostawacych wěsće poboku za natwarjace dźěło. Napjelnjeny z nadźiju a elanom hromadźeše sebi wokoło sebje wjesnu młodźinu, přeswědčeny wo lěpšim přichodźe Serbstwa, kotryž sebi móža jenož sami stworić. Tuž “do dźěła, do dźěła wšo štož strowe stawy ma!”
Tež za dźěćinu bě z přikładom a zwoła sej jich do brigady skupinskeho dorosta (BSD). Ze žortowej žiłku, mohł rjec pryzlemi, budźeše jich kedźbnosć: Tak běše sebi krótko do póstnic hólcy zwołał, jemu wróbliki popadnyć. Za što je Pawoł trjebaše, nochcyše jim přeradźić. Nazajtra běchu póstnicy a Pawoł předstaji žortnu scenu Jejkaceho Handrija. Jako so za sylny poklesk podźakowa, zejmowa Pawoł kłobuk a z kłobuka wulećachu wróbliki. Cyła přepjelnjena žurla so třaseše, hdys a hdyš křiki holcow. Dźěći so smějachu. Za hody 1945 bě Pawoł holcy prosył, zo bychu dźěćom jednore hrajki zešili a rukajcy spletli. Tež Połčničanski poprjanc bě za dźěći wobstarał. Kak bě jón a kofejowy hornčk z nadpismom “Hody 1945” wobstarał, njeje nikomu přeradźił. Su to tute wašnički Pawoła, kotrež přićahowachu dźěćinu a młodźinu do swojeho dźěła.
Za brigadnikow Serbskich Pazlic, kotrež spóznaješ na ćmowej sukni abo cholowach a běłej košli z čerwjenym rubiškom, organizowaše Pawoł zetkanja spěwneho, dźěławeho a wuknjenskeho razu. Tak zetkachu so Serbskopazličanscy husto z Njebjelčanskej brigadu w Hajkach k zhromadnemu spěwanju. Jónu poběchu tež na Butrowej horje. Z konjemi a z wozami su sebi hač k njej dojěli a potom běžachu spěwajo na Butrowu horu. Łušćan Kral a Cyžec Handrij přewodźachu jich na akordeonje. Spěwy bě z nimi do toho zwučował, nic jenož spěwać, ale tež pisać. Młodźina, kotraž njebě w šuli serbski pisać nawukła, wučeše so přez diktowanje serbskich kěrlušow a ludowych spěwow serbski. Pawoł zwubjeraše zmylki ze spisow swojich sobuwuknikow. Sam njebě ani pismika serbski w šuli nawuknył. Zwučowaše husto sam za sebje.
1946 organizowa Pawoł zajězd swojich młodostnych a Njebjelčanskich do delnjołužiskich Bórkow. Za transport bě sebi pola Weclichec nakładne awto z připowěšakom wupožčił. Dojědźewši do Bórkow zetkachu so w hosćencu “Serbski kral” z młodymi Delnjoserbami. Za hornjoserbskich młodostnych bě to prěni króč, zo so z Delnjoserbami a jich wočiwidnej druhej narodnej drastu zeznajomna a nawopak.
Doma na wsy brigadowaše Serbskopazličanska skupina mjezdruhim pola Wojnarjec, Cyžec a Glawšec. Tam krydźechu nowu třěchu abo natwarichu pola Wojnarjec-Mikławškec samo nowy statok.
16.2.1948 poda so w krutej zymje Serbskopazličanska brigada na dźěło na serbski dom. Bě to Jurij Grós, Hinc Klopert, Beno Lipič, Jurij Lebza, Beno Mikławšk, Beno Šwejda, Pawoł Cyž, Róža Glawšec, Lejna Hórnikec, Marja Chěžkec, Hana Lebzec, Marja Nowakec, Hana Šewcec, Monika Cyžec, Pawoł Šenkar a jeho sotra Marja. Pawoł bě młodostnych zahorił za dźěło, a spěwajo při -16°C dojědźechu do něhdźe 22 kilometrow zdaleneho Budyšina. Při sebi mějachu wšitko, štož bě na jedyn tydźeń dźěła trjeba: neple, chlěb, słomu, drjewo, přikryw, atd. Zastarachu so sami. Dwějo z šesnaćoch warichu w kuchini wobjed, dołhož druzy rozpadanki rumowachu. Dźěleše so po staturje: młode kale, połne mocy, ćěrjachu wóz z wotpadankami po Budyšinje, holcy starachu so wo zastaranje a wodźichu kary, wšako běchu tež woni ćežke dźěło wot ratarjenja zwučeni. Nawječor witachu potom přednoški a nowe serbske spěwy.
Na Serbskopazličansku brigadu slědowaše Krakečanska brigada, tež wo to je so Pawoł postarał a naslědne brigady organizowaše a přewodźeše.
Pawoł Šenkar wuznamjeni so w přirunowanju z druhimi nawodami brigadow w tym, zo je so sam ze swojeje wosobiny zajimował za serbsku spisownu rěč, serbske spěwy kaž tež za stawizny Serbow. Spisownu serbšćinu je druhim młodostnym spřistupnił w tym, zo zwučowaše z nimi serbski pisać. Zo by jich kubłał w serbskich ludowych spěwach, chodźeše na chórowe zwučowanja. W fašistiskim času njebě chwila, zo bychu so serbske ludowe spěwy wučili abo so scyła z nimi zeznali. Z Hórnikoweje historije čitaše Pawoł Šenkar swojim, ale tež druhim zajimowanym brigadnikam. Tak přichwatachu tež Budyscy do Serbskich Pazlic. Wón bě woblubowany a witany přednošowar mjez młodźinu, kotraž přez njeho wjele wo Serbach zhoni. “My sebi wažimy, zo je wón był w powójnskich lětach jedyn zahorjeny, přeswědčiły, serbski młody čłowjek, kiž je wšo činił, zo by so serbska rěč, serbska kultura narodnosć potajkim wožiwjała, wona aktiwna była, wón je jeho mocy stajił do našeho nowonatwara, hač je to Koslow był, hač su to dźěła doma byli w pomocy druhim a při serbskim domje”[8], tak dopomina so Jan Handrik w serbskim rozhłosu na Pawoła Šenkarja. Měješe jeho za symbol a přikład młodźinskeho brigadowanja. Wo symbolu w zwisku z Pawołom Šenkarjom rěči tež Jurij Brězan w jeho narěči na zetkanju serbskich brigadnikow:
“Ale woprawdźite žro wšeho brigadowanja leži w tymle - je to wěrny podawk, ale wěrniši hišće symbol, a to mjeno, to jedne mjeno stoji za sto mjenow: Pawoł Šenkar bě načolnik Serbskopazličanskeje brigady. Sylny hólc a štož wón přimny, to wón dźeržeše. Wón bě nawuknył mulerstwo, ale nawuknył njebě ani jedneho serbskeho pismika pisnyć. Hdyž dźě bě šula była za to, serbskim dźěćom serbske słowo z huby wotbić a nic přiwučić. Jónu hodźinku před brigadnym wječorkom nadeńdźech jeho samlutkeho. Wón so stróži, hrabny zešiwk z blida a sydny so na njón. Na blidźe ležo wosta pobožny wosadnik. Hódnje so dźiwach. Potom so mi poradźi z lesću zešiwk do ruki dóstać. Do njeho bě Pawoł Šenkar zapisał z hłowy kěrluše, je z pomocu wosadnika korigował a [...] sprawne cenzurował a pod jednej pjatku napisnył hněwnje »fuj čert« – a čertej sadźił pak prawu serbsku hóčku na hłow’.”[9]
Jako bě swoje prěnje powědančko napisał, bě so Pawoł podał w meji 1948 na puć do Budyšina k Jurjej Brězanej. “... wón na blaku někoho trjebaše, kotryž by so z nim wjeselił a z nim hordźił. Hordźił nic snadź wulkeho literarneho skutka dla – takle wón sam swoju powědku njeposudźowaše – ale hordźił tohodla, dokelž bě wón, tón njekubłany wjesny hólc a muler, z tym za swoje wzał tež duchowny dźěl žiwjenja. Ženje so přez pospyt pisanja bóle wjeselił njejsym hač tehdy a ženje mi to njeje było bóle zjaw, bóle wonkowny zjaw jedneho nutřkowneho wuwića kaž tehdom.”[9]
"Pawoł Šenkar, wón njebě čłowjek z kotrymž sy so lochko měł, we nim bě kruta wola a hdyž je jónu měł swój zaměr, to je wšo činił, zo by so docpěło. [...] Tón čłowjek je mi strašnje imponował, wón je był woprawdźe wobraz woprawdźiteho wuswobodźeneho młodeho Serba.”[2]
“A hdyž sym pozdźišo za Pawoła Šenkarja, kotryž młody wumrě, napisał baseń, jeničku baseń, kotruž sym hdy za brigadnika pisał, tak sym baseń za Pawoła Šenkarja tež pisał za brigady.”[9]
Jurij Brězan, 14.10.1948: Za Pawołom Šenkarjom »Ty njejsy njesmjertne nam zawostajił Basnje a spisał wulcy wažne knihe. Ty njebě hudźbnik, moleŕ, kotromž wije So wěčny ławrjeńc. – Nihdy njejsy tajił, Zo prosty syn sy prostoh serbskoh luda. Nic wulki wótčinc, luda sławny wjednik – A tola Ty profeta puća z błuda Sy mnohim był, a njesł Ty jako posrědnik Sy chorhow žiwjenja po serbskim kraju. Brigadnik prěni był sy naroda A prěni nowoh domu dźěłaćeŕ. Přezahe pilnu ruku zlemiła Je smjerć. Nět daj ći Bóh swój swjaty měr A wěčny wotpočink we swojim raju.«
Wutoru, 12. oktobra 1948, zemrě w starobje 23 lět Pawoł Šenkar. Ze Serbskich Pazlic do Njebjelčic přewodźeše syła Serbskeje młodźiny z Hornjeje a Delnjeje Łužicy Pawoła na wěčny wotpočink. Jako prěnja zmawowaše Serbskopazličan brigadna chorhoj, wjele jej sćěhowachu – symbol dźěłowych brigadow, za kotrež je wón był žiwy. Beno Šołta přednjesy baseń Jurja Brězana a Njebjelčanscy rozžohnowachu Pawoła ze spěwom Ow Božo, smil so nade mnu.
Wuznamjenjenje
Pawoł Šenkar je symbol powójnskeho brigadowanja. Wo tym swědči dźensa hišće kamjentny pomnik, kotryž wita nad zachodom něhdyšeho hosćenca “Bjesada” w Serbskim domje. Pomnik, kotremuž rěkaja “Serbski brigadnik”, z ruki Konrada Zyndy (němsce Sende; *1900, † 1958 we Wojerecach) ma podobu Pawoła Šenkarja. Wón steji za njesebične a njeličomne dźěło serbskich brigadow, bjez kotrychž njebě Serbski dom so natwarić hodźał.
Pioněrske přećelstwo mjez šulerkami a šulerjemi Worklečanskeje šule a Budyskeje SPWŠ “Hermann Matern” nošeše mjeno “Pawoł Šenkar” a jeho z tym česćowaše.
Žórła
- Jurij Młynk: Šenkar, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 532
- ↑ 1,0 1,1 Serbski rozhłós, 1. serbska młodźinska brigada pod nawodom Pawoła Šenkarja
- ↑ 2,0 2,1 Serbski rozhłós, 60 lět Serbski dom
- ↑ Ledźbor, Helmut: K 55. Posmjertninam brigadnika Pawoła Šenkarja – horliwy budźer a pohonjer serbskeje młodźiny. Serbske Nowiny, 4. nowembra 2003
- ↑ Rječka, Beno: Domowina njesprócniweho Pawoła Šenkarja česćiła. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
- ↑ Rajš: Před 30 lětami Pawoł Šenkar zemrěł. Nowa doba, 9. oktobra 1978
- ↑ Cuška, Hinc: Do stawiznow swojeho serbskeho ludu jako jeho prěni brigadnik zašoł. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
- ↑ Brězan, Jurij. Mein Stück Zeit.1. nakład. Lipsk: Kiepenheuer, 1998, str. 331sl.
- ↑ Serbski rozhłós, Pawoł Šenkar běše wurjadny nawoda młodostnych
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Serbski rozhłós, Zetkanje serbskich brigadnikow


text: Rom (jh/SN). 70 000 ministrantow z cyłeho swěta wobdźěli so wčera we wobłuku 12. mjezynarodneho putnikowanja ministrantow do Roma, kotrež traje hišće hač do soboty, na awdiency z bamžom Franciskusom. Mjez nimi běchu tež 120 serbskich ministrantow, fararjo Beno Jakubaš z Radworja, Měrćin Deleńk z Chrósćic, Gabriš Nawka z Kulowa, diakon Pětr Mróz z Chrósćic a kapłan Florian Mróz, kiž přewodźa ministrantow z Lipska. Při temperaturach wokoło 36 stopnjow dyrbjachu woni dlěje hač połdra hodźiny před Pětrowym naměstom čakać, zo by jim policija přistup dowoliła. Při tym škitachu so putnicy přećiwo słóncu a horcoće z małymi pryskawami, předešćnikami, wjele wodu, słónčnej kremu, kłobukami a dalšimi pomocnymi srědkami. Wjacorym skupinskim nawodam pak bě čas čakanja před Pětrowym naměstom w połnym słóncu předołhi a tuž podachu so ze swojimi chowancami radšo do chłódka, nic na naměsto. W rjadach serbskeje skupiny pak wšitcy dźakowano nazhonitym duchownym a kontroli policije sektory w chłódku na Pětrowym naměsće strowi docpěchu.


text:
-
-
-
-
-
-
-
Dyskusja
Maria Poźniak-Niedzielska, Jan Łopuski, Wiktor Jaślan, Ewa Łętowska, Jerzy Wiszniewski, Józef Okolski, Marek Madey, Andrzej Rembieliński, Ireneusz Weiss, Wojciech Pyzioł, Urszula Promińska, Czesława Żuławska, Józef Górski, Mieczysław Sawczuk, Alfred Klein, Jacek Trojanek, Mieczysław Tyczka, Wiesław Opalski, Włodzimierz Zakrzewski, Bohdan Zdziennicki, Mirosław Stec, Jan Lic, Andrzej Stelmachowski
-
-
-
-
Dyskusja
Wiesław Opalski, Stanisław Lizer, Józef Górski, Mirosław Nesterowicz, Stanisław Kochański, Wiktor Jaślan, Józef Okolski, Marek Madey, Marek Jakubek, Jacek Napierała, Jerzy Modrzejewski, Czesława Żuławska, Urszula Promińska, Zdzisław Gordon, Zbigniew Kwaśniewski, Mieczysław Sawczuk, Kazimierz Kruczalak, Jacek Trojanek, Alfred Klein, Andrzej Rembieliński
-
-
-

seg_langs: unk unk unk unk unk unk unk szl_Latn szl_Latn unk unk unk unk szl_Latn szl_Latn unk unk unk


text:
Berlin (dpa/SN). Unija a SPD stej w nowymaj woprašowanjomaj na dotal najniši staw wolerskeho přihłosowanja spadnyłoj. Bychu-li njedźelu wólby zwjazkoweho sejma byli, byštej po aktualnym politbarometrje ZDF CDU a CSU jenož hišće 27 procentow hłosow dóstałoj, SPD jeno 14 procentow. W aktualnym „Trendźe Němskeje“ za rańši magacin ARD je unija z 25 procentami hišće dypk słabša, SPD ma tež tu 14 procentow. Wobě naprašowani matej Zelenych za druhu najsylnišu politisku móc w kraju z 19 (ARD) a 20 procentami (ZDF).
Pegida diskurs přesunyła
Drježdźany (dpa/SN). Politologa Hans Vorländer ma islamej a wukrajnikam njepřećelske hibanje Pegidu sobu zamołwitu za prawicarski mach w Němskej. „Pegida je diskurs w Němskej a hranicu toho, štož hodźi so wuprajić, jasnje doprawa přesunyła“, rjekny wón powěsćerni dpa. Pegida je so přiběrajcy zeskupjenjam z prawicarskeho a prawicarskoekstremneho wobłuka wotewrěła.
Italski dołh přewzać nochcedźa
Erfurt (B/SN). Ministerski prezident Durinskeje Bodo Ramelow (Lěwica) widźi zakaz nahłowneho rubiška muslimkow jako wěc, kotraž dale njewjedźe. Wón sam měni, „zo měli ludźo swoje mjezwočo pokazać“, ale powšitkowny zakaz rubiška by potom tež płaćił za katolske rjadnicy, praji politikar. Před zakonjom njehodźi so mjez swobodu a nanuzowanjom rubiška rozeznawać.
85lětny so z křesćanom stał
Brisbane (B/SN). Za wěru njejsy ženje přestary: Lětdźesatki bě Bill Hayden jedyn z najprominentnišich ateistow Awstralskeje – nětko je so wón z 85 lětami z křesćanom stał. Něhdyši wonkowny minister da so 9. septembra w katolskej cyrkwi swj. Marije w Ipswichu pola Brisbanea wukřćić. Dlěši čas hižo so wón sam sebje prašeše za swojej rólu w žiwjenju, rjekny něhdyši předsyda socialdemokratiskeje strony Labor Party cyrkwinskej nowinje Catholic Leader. Politikar, kotrehož bě před štyrjomi lětami Boža ručka zajała a kotruž bě wón přežiwił, so nadźija, zo jeho přistup ke křesćanskej wěrje tež druhich k tomu zmuži.
Cyrkwinski dźeń bjez AfD
CDU žada sej plan za Łužicu
Podstupim (dpa/SN). Opoziciska CDU w braniborskim sejmje je krajne knježerstwo namołwiła, strukturnu změnu we Łužicy pjenježnje podpěrać. „Štož pobrachuje, je plan za Łužicu“, wobžarowaše hospodarskopolitiski rěčnik CDU, Dierk Homeyer wčera w aktualnej hodźinje parlamenta. „Trjebamy spěšnu a njeběrokratisku pomoc za předewzaća, kotrež so na nowe wobłuki zwaža.“ Přiwšěm je jasne, zo je brunica hišće dołho za spušćomne a zapłaćomne zastaranje ludźi z milinu trěbna, Homeyer rozłoži. Braniborske knježerstwo pak měło wotwidźomneho kónca zmilinjenja dla strukturnu změnu zahajić. „Dźe wo industrijny zakład wšeho kraja“, wón napominaše.
Ochranowske hesła zestajane
Na piwo a pomfritki so přeprosyć dała je zwjazkowa kanclerka Angela Merkel w Brüsselu. Turisća móžachu wobkedźbować, kak wona po prěnim dnju wjerškoweho zetkanja EU zhromadnje z francoskim prezidentom Emmanuelom Macronom, belgiskim knježerstwowym šefom Charlesom Michelom a luxemburgskim premierom Xavierom Bettelom w sławnym Brüsselskim Grand Place sedźeše. Zličbowanku zapłaćił je Xavier Bettel. Po njedźelnych wólbach w Luxemburgu wostanje wón drje premier.
Ze spodźiwnej maskeradu je muž w Dortmundźe spytał hosćenc wurubić. Po informacijach policije žadaše sej 33lětny w hosćencu pjenjezy. Maskěrowany bě ze spódnymi cholowami na hłowje. Korčmar a jedyn z hosći móžeštaj rubježnika přewinyć a přiwołanym zastojnikam přepodać, policija zdźěli.
Njemóžu so hižo dopomnić, hdy běchu minjene lěta Serbja w jednym a tym samym prašenju tak rozdźělneho nastajenja: Měnju diskusiju wo Serbskim sejmje.
Wězo maja čłonojo iniciatiwneje skupiny dospołnje prawje, hdyž skorža, zo pobrachuja Serbam wučerjo, duchowni a politikarjo. Zo serbska rěčna substanca woteběra, kóždy widźi, kiž z wotewrjenymaj wočomaj po swěće chodźi. Rozsudne prašenje pak za mnje je: Kak chce sejm wšo to změnić? Stajnje zaso słyšana stereotypna wotmołwa „Budźe-li sejm najprjedy raz wuzwoleny, wšitko zrjadujemy“ mje njespokoja. Ničo druheho pak dotal słyšał njejsym. Argumenty sejmikarjow maja mjeztym samo wěsty ideologiski raz: Njetrjebaš to scyła zrozumić, dyrbiš to prosće wěrić.


text:
Wikipedyjo
Wikipedyjo – wjelogodkowy plan internecowyj yncyklopedyje, kery fůnguje podle prowidła uodymkńyntyj treśći. Fůnguje ze uoporům uoprůgramowańo wiki (hawajsko godka: wiki wiki - "wartko"), wylazłego s kůncepcyje WikiWikiWeb, bez co możebne je sprowjańy zajty kożdymu użytkowńikowi, kery jům nawjedzo a aktualizacyjo jeji treśći we prawym czaśe. Słowo Wikipedyjo je nyjolůgizmym kery powstou ze skuplowańo ausdrukůw wiki i yncyklopedyjo. Reklamowy szlagwort Wikipedyje mo klang: "Swobodno yncyklopedyjo, kero kożdy umi sprowjać".
Wikipedyjo nastała 15 styczńo 2001 goda kej retůngplan szkryflanyj bez fachmůnůw a raźinku uż ńyegzistujůncy Nupedyje. Siela szafarzůno je łůna bez czelodka nůn-profit Fůndacyjo Wikimedja. Wikipedyjo mo nade 10,2 milyjůnůw artiklůw we wszyjstkych godkowych edycyjach, wrachowujůnc do tygo nade 3 mln artiklůw we wersyji angelskij a nade 0,7 mln parolůw we wersyji polskij. Je nade 200 godkowych edycyjůw Wikipedyje, we tymu 32 mo nade 50 tys. parolůw. Wikipedyje polsko a mjymjecko uostały tyż zrychtowane na plaće DVD-ROM. Usůndzo śe tyż zrychtowańe angelski Wikipedyje na plaće DVD abo we wersyji kśůnżkowyj. Uod anfanga istńyńo Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fůndacyjo kero ńům szafarzi wprawjůła we ruch tyż roztoliczne szwesterplana. Wikipedyjo je jydnům s nojczyńśći nawjedzanych neczajtůw, a wjela zajtůw uruchůmjůło jeji mirrory abo forki.
Wspůłzałożyćel Wikipedyje Jimmy Wales nazwoł jům "průbům stworzyńo i rozpowszychńańo wjelojgodkowy swobodny yncyklopedyje uo nojwyrszym możebnym urowńu lů kożdyj uosoby na Źymi w jeji włosny godce". Spůrne je dowańy wjary Wikipedyji skiż możebnośće půńywjyrańo treśćůma parolůw, ńyjednaki ich jakośći i co ńy sům uůne lite. S drůgi strůny możebnoś swobodny dystrybucyje jeji zawartośće, ćyngjym poprowjany, srogi zaśyng a nůmera edycyjůw godkowych sprawjůły, iże Wikipedyjo je jydnym s nojczyńśći podowanych zdrzůdeł we Internecu.


text:
Smjerdźaca (SN/JaW). Čłonojo Serbskeje rejwanskeje skupiny Smjerdźaca a skupinka hudźbnikow podaja so jutře rano napoł šesćich ze Smjerdźaceje na turneju do Peruwa. Tam wobdźěla so na Festiwalu Festidanza w Arequipa. Na peruski festiwal je Smjerdźečanow třěšny zwjazk serbskich towarstwow Domowina delegował a kulturnu wuměnu tuž tež financnje podpěruje. Město Arequipa je stolica regiona ze samsnym mjenom na juhu kraja a leži we wysokosći wjac hač 2 300 metrow nad hładźinu morja. Region je zdobom politiski, hospodarski a kulturny centrum južnoameriskeho kraja w Andach.
Wčera wječor su rejwarki a rejwarjo skupiny – cyłkownje 29 wosobow so na wuprawje do wukraja wobdźěli – w Smjerdźečanskim kulturnym domje, hdźež tež swoje tydźenske proby pod nawodom Dietera Wendischa přewjeduja a hdźež maja zdobom swoje rejwanske drasty składowane, poslednje přihoty za zajězd do južneho kraja zrjadowali a zdobom swoje kófry spakowali. Njedźelu doleća do Limy a wottam wjedźe jich puć dale do města Arequipa, kotrež póndźelu docpěja.


text:
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Z njewšědnej naležnosću twarskeho prawa so tuchwilu zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe zaběra. Kaž jeho předsyda Měrko Domaška na wčerawšim posedźenju zwjazkoweje zhromadźizny zdźěli, so wjacori wobydlerjo w přisłušnych gmejnach přećiwo nowym domowym čisłam wobaraja.
Na mnohich městnach domy a statoki tak přetwarjeja, zo kompletnje nowe bydlenja nastawaja. Po płaćiwym twarskim prawje maja wone samostatne čisło dóstać, štož je mjez druhim za wuchowansku słužbu wažne. Hdźež mějachu dotal na přikład čisło sydom, dóstanje nowe bydlenje ze samostatnym zachodom čisło 7a. Runje přećiwo tomu pak potrjecheni wobydlerjo znapřećiwjenje zapodawaja. Kaž Měrko Domaška wčera rjekny, zwisuje to z tym, zo chcedźa sej ludźo wudawki za saznika, za wopłóčkowe popłatki, za telewizijny popłatk pola GEZ a dalše zalutować. Aktualnje zaběra so zarjadniski zwjazk z padomaj w Chrósćicach a Pěskecach, „z kotrymajž póńdźemy, je-li trjeba, hač na sudnistwo“, praji Domaška.


text:
Nowe směrnicy
Drježdźany. Sakski kabinet je wčera předźěłane spěchowanske směrnicy wo polěpšenju stawa wodźiznow a wo škiće před wulkej wodu wobzamknył. Tak su mjez druhim spěchowanje za wuwiće a renaturěrowanje wodźiznow wot 75 na 90 procentow zběhnyli. Tež dotal přemałe projekty su wotnětka spěchujomne runje tak kaž nakup klumpow a wuchowanskich čołmow.
Dźěłaja na Borborinym kanalu
Zły Komorow/Halštrowska Hola. Borboriny kanal, zwisk mjez Lejnjanskim a Parcowskim jězorom, chcedźa hač do septembra za wobchad łódźow wukmanić. Za to natwarja do zajězda kanala z wobeju jězorow čakarnju za łódźe w napřećiwnym wobchadźe. Dale připrawja wotpowědne tafle za łódźny wobchad, kaž Łužiska a srjedźoněmska towaršnosć hórnistwoweho zarjadnistwa zdźěla.
Žonu z nožom morił


text:
New York (dpa/SN). Dwaj dnjej po zahubnym wobchadnym njezbožu z 20 mortwymi sewjernje New Yorka je policija wčera zdźěliła, zo njeměješe 53lětny šofer podlěšeneje limuziny dowolnosć, tajke wulke awto z wjace hač 15 pasažěrami wodźić. Nimo toho bě jězdźidło při techniskej kontroli přepadnyło a njesmědźeše poprawom scyła na puću być. Při njezbožu bě ze 17 ludźimi wobsadźeny wóz minjenu sobotu z wulkej spěšnosću do parkowaceho awta zrazył. Při tym su wšitcy sobujěducy kaž tež šofer a pěškaj zemrěli.
Zhromadnosć demonstrowałoj
Mnichow (dpa/SN). Předsyda CSU Horst Seehofer a bayerski ministerski prezident Markus Söder (CSU) staj po swojich rozestajenjach wo přičinach špatnych wólbnych wuhladow dla zhromadnosć demonstrowałoj. Při zhromadnym wustupje w Ingolstadće wotpokazaštaj wonaj wčera wječor zaćišć, zo móhła mjez nimaj zwada knježić. W Bayerskej wola přichodnu njedźelu nowy krajny sejm. Naprašowanje wěšći CSU wulke straty.
Wola naslědnika Brinkhausa
Tabulka wobwodneje ligi
1. Viktoria Worklecy 3 9 :2 8
2. CVJM Zhorjelc 3 9 :3 8
3. Volleys Koblicy 2 6 :1 6
4. Módro-běli Wojerecy II 3 7 :3 6
5. TSV Niederoderwitz 3 6 :6 5
6. MSV Budyšin 04 II 3 4 :9 2
7. OSSV Kamjenc 2 2 :6 1
8. TSV Kundraćicy 2 1 :6 0
9. ST 1896 Wulka Dubrawa 3 1 :9 0
Viktoria Worklecy 92 – TSV Niederoderwitz 3:0 (25:19, 25:13, 25:11)
Na prěnim domjacym hrajnym dnju wobwodneje ligi mějachu Worklečanscy wolejbulisća poměrnje jednorej nadawkaj. Z TSV Niederoderwitzom a OSSV Kamjencom nastupištej přećiwo nim nowačkaj, kotrajž běštaj z wobwodneje klasy postupiłoj. Mustwo ze Žitawskich horin pak bě w zašłej sezonje wšitke hry dobyło a do noweje sezony klasu wyše z dobyćomaj startowało.
W swojej prěnjej hrě za swójskimi blidami porazy prěnje blidotenisowe mustwo DJK Konjecy mustwo ST Bühlau jasnje z 13:2. Wšitke dwójki dźěchu na konto domjacych, a w hrach jednotliwcow dyrbještaj so jeničce Maćij Kokla a Dierk Šewc přećiwo sobu najsylnišemu hrajerjej cyłeje ligi Andreasej Berge snadnje kłonić. Alojs Čóška, André Čórlich, Michał Elstner a Dietmar Hrjehor běchu njepřewinjomni.
W 2. wokrjesnej lize přewiny nowačk ST Radwor susoda z Njeswačidła tohorunja z 13:2. Optimalne 2,5 dypkow docpěchu Matijas Žur, Hagen Paška a Alexander Žur. Dwaj dypkaj zawěsćištaj sej Mario Wróbl a Markus Jurk, połdra dypka dźěše na konto Gerharda Krala.
Praha/Budyšin (SN/MiR). Je Towarstwo přećelow Serbow w Praze (SPL) hišće wažne? To chcyše jeho předsyda Lukáš Novosad zańdźeny pjatk wječor někotrych přitomnych Serbow wědźeć na zarjadowanju k přepodaću Myta Domowiny w Budyskim Serbskim domje. Prašani jemu wotmołwichu, zo sej bjez prašenja dalše skutkowanje SPL přeja. Přiwšěm woni wědźa, zo je dźeń a ćešo zdobyć Serbow, kotřiž bychu direktny zwisk do Prahi pytali. Sylniši wopyt z Łužicy w čěskej stolicy pak by skutkowanje a wuprudźenje SPL sylnił. Toho je sej jeho předsyda wěsty a z nim tež referent Domowiny za kulturu a wukraj Clemens Škoda. „Prócujemy so wo nošne zwiski do słowjanskeho wukraja. Smy jara wjeseli, zo je sej z pomocu Domowiny móhł lětsa Wudworski folklorny ansambl do Słowjenskeje dojěć. Tajke wuprawy njejsu samozrozumliwe, za to wšak su pjenjezy trěbne. A w tym tči husto špak za intensiwnišu wuměnu, tež z našimi partnerami, z kotrymiž lěta dołho zwiski wudźeržujemy, kaž z SPL w Praze.“
Berlin (dpa/SN). Społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa za poćahi k Ruskej Dirk Wiese (SPD) sej žada, zo měło młodym Rusam móžno być bjez wizuma do Europy pućować směć. „To by dobry signal młodym wobydlerjam Ruskeje był“, rjekny Wiese nowinarjam. Tak hodźeli so předsudki přećiwo Europje přewinyć a šulerska wuměna wolóžić.
Zdobom žada sej Dirk Wiese kónc internetneje spionaže a hackerowych nadpadow na Europu ze stron Ruskeje. „Štóž chce z nami wušo hromadźe dźěłać a poćahi normalizować, tón dyrbi so tajkich činkow pasć.“
Praha (dpa/SN). Saksko-anhaltski ministerski prezident Reiner Haseloff (CDU) je so pola čěskeho energijoweho zastaraćela EPH za domjacu brunicu zasadźał. Čěske předewzaće bě jemu při wčerawšich rozmołwach w Praze přilubiło so dale w Saksko-Anhaltskej angažować, kaž rěčnik knježerstwa Matthias Schuppe medijam zdźěli.
Haseloff informowaše swojich rozmołwnych partnerow wo stawje tuchwilneje diskusije nastupajo kónc zmilinjenja brunicy w Němskej. Wón potwjerdźi, zo njeje tajki kónc krótkodobnje móžny. Knježerstwowy šef a zastupnicy EPH běchu sej přezjedni, zo dyrbjeli najprjedy perspektiwy za ludźi w potrjechenych kónčinach wutworić. Hakle potom móža wo konkretnym terminje za kónc brunicy rěčeć, Schuppe rjekny. Při tym wšitcy tomu přihłosowachu, zo ma so energetiske wužiwanje brunicy skónčić. To pak je jeno srjedźo- a dołhodobnje móžno.
EPH je towaršnik firmy Mibrag, kotraž w Saksko-Anhaltskej brunicowe jamy wobhospodarja.
Berlin (dpa/SN). Hladajo na najnowšu rozprawu swětoweje klimoweje rady žadatej sej wobswětowe a slědźenske ministerstwo Němskeje wjace iniciatiwy w boju přećiwo přiběracemu woćoplenju zemje. „Přichodne lěta budu rozsudne, zo njeby naš planet swoju runowahu zhubił“, zdźěla zwjazkowa ministerka za wobswět Svenja Schulze (SPD) z Berlina. Nastupajo škit klimy njeměli dalši čas brojić. Statny sekretar we wobswětowym ministerstwje Jochen Flasbarth měni: „Dopóznaće, zo by woćoplenje zemje wo dwaj stopnjej wo wjele hórše sćěhi za miliony ludźi měło hač wo połdra stopnja, dyrbjało nas stajnje zaso do dźěła pohonjeć.“
Choćebuz (dpa/SN). Najebać dale trajacu suchotu wostawa staw Sprjewje w Berlinje a Braniborskej dźakowano wody z brunicowych jamow a spjatych jězorow znajmjeńša hač do kónca oktobra konstantny. To zdźěli zamołwity wotrjadnik Podstupimskeho wobswětoweho ministerstwa Kurt Augustin na naprašowanje powěsćernje dpa. Zamołwići z toho wuchadźeja, zo nowy dešć přichodny čas rěki a jězory zaso napjelni. Nimo toho so hižo telko wody při wotběracych temperaturach njewupari. Prawdźepodobnje pak dyrbja staw wody w Grodkowskim spjatym jězoru přichodny čas snadnje znižić. Tam bě pegel po přehladce ministerstwa naposledk zaso přiběrał. Přiwšěm wjedrarjo přichodne dny žadyn dešć njewočakuja.
Porno tomu maja rěki a rěčki w Sakskej přeco hišće přemało wody. „Při měrjenjach zwěsćamy, zo ma něhdźe 70 procentow rěkow staw wody kaž w časach suchoty“, zdźěli rěčnica krajneho zarjada za wobswět, ratarstwo a geologiju. „Tak je po krótkim polěpšenju niski niwow, kajkiž mějachmy srjedź septembra, nimale zaso docpěty.“


text:
N’Djamena
N'Djamena (ɨndʒəˈmeɪnə; do 1973 Fort-Lamy; arabsce اِنْجَمِينَا) je stolica a zdobom najwjetše město republiki Čad w centralnej Africe. Nadeńdźe so na juhozapadźe kraja při zjednoćenju rěkow Logone a Shari, při čimž twori druha tule statnu hranicu z Kamerunom. Móst wjedźe přez rěku do kamerunskeho hraničneho města Kousséri. Wjace hač milion wobydlerjow bydli w měsće a połdra miliony w metropolowym rumje.
W měsće knježi horca, tropiska klima z dešćowym časom wot junija do septembra. Přerězne maksimalne temperatury leža pola 31,6 °C w awgusće a 41,0 °C w aprylu.
N'Djamena je sydło 1970 załoženeje jeničkeje uniwersity w Čadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo załoži so na započatku francoskeho kolonialneho knjejstwa dnja 29. meje 1900 přez administratora Émile Gentil, kiž pomjenowa město po slědźerju a wojerskim wjedniku François Joseph Amédée Lamy. Tutón bě pjeć tydźenjow do toho w bitwje pola Kousséri swoje žiwjenje přisadźił.
Hač k njewotwisnosći Čada w lěće 1960 běše Fort-Lamy sydło francoskeho kolonialneho zarjadnistwa. W lěće 1973 dósta swoje dźensniše, z arabšćiny pochadźace mjeno, kotrež woznamjenja „tule smy wotpočowali“. Ličba wobydlerstwa rozrosće wot 9.976 w lěće 1937 přez 126.000 w lěće 1968 na wjace hač milion w přitomnosći.


text:
GALA WRĘCZENIA ZŁOTYCH PASZPORTŌW GŌRNOŚLŌNSKICH W STAROCHORZOWSKIM DOMU KULTURY
13 października w Starochorzowskim Domu Kultury odbył się II Tref Ślōnski, którego organizatorem był Europoseł Marek PLURA. Podczas uroczystego spotkania polityk wręczył kilkanaście Złotych Paszportów Górnośląskich i jeden Oberschlesische Pass wszystkim tym, którzy promują ślōnskŏ gŏdka. W tym gronie znaleźli się literaci, muzycy, a także działacze śląskich organizacji regionalistycznych. Prof. Jolanta TAMBOR, Rafał ADAMUS, prof. Zbigniew KADŁUBEK, Helena LEŚNIOWSKA, Marcin MELON, Józef PORWOŁ, Marcel RÓŻANKA, Bronisław WĄTROBA, Andrzej ZENKER, a także nasz kolega ze Ślōnskij Ferajny –Peter LANGER to tegoroczni laureaci.
Europoseł Marek PLURA wręczył wyróżnienia, ale i sam znalazł się w gronie nagrodzonych. Od Bronisława WĄTROBY – wiceprezesa rudzkiego Koła Związku Górnośląskiego –otrzymał odznakę „Przociel ślōnskij gŏdki.”
W części artystycznej wystąpił zespół „Oberschlesien”. Kapela Marcela RÓŻANKI dała prawdziwe show. Power był taki, że ściany Starochorzowskiego Centrum Kultury drżały. Chyba takiej mocy jeszcze nie widziały i nie słyszały J Na koncert przyjechała Anna WARCHOŁ z Warszawy. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że Pani Anna – fanka zespołu „Oberschlesien” skończyła parę dni wcześniej … 90 lat !
Piątkowe spotkanie rozpoczął Europoseł Marek PLURA „ - 10 lŏt tymu zostŏłech wybrany posłem na Sejm RP. Je to taki mōj jubileusz. Starŏm się jak poradza służyć ślōnskij gŏdce a identyfikacyji, Ślōnskowi a nŏm – Ślōnzŏkom.”
Grzegorz FRANKI – prezes Związku Górnośląskiego, asystent Europosła Marka PLURY od początku jego działalności politycznej przypomniał: „ - Jak pamiyntŏm to bydzie 21 października 2007 roku. Wtedy to Marek Plura zostŏł po rŏz piyrszy posłym. Potym bōła reelekcja w 2011 roku. W roku 2014 zostŏł wybrany do Europarlamentu. Pamiyntŏm, że na ulotce ze tych piyrszych, zwycięskich wyborów napisŏłeś ȏ sobie „Jestem Ślōnzŏkiem.” Poseł musi se wybrać komisjo. Marek se wybrŏł dwie – Komisję Polityki Społecznej, bo jeszcze jako ȏsoba prywatnŏ działŏł na rzecz osób niepełnosprawnych, a drugo to była Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Ślōnskŏ gŏdka jako jynzyk regionalny, to się nie udało, nale my sōm tak krok po kroku corŏz bliżyj, a trzeba przypomnieć, że gŏdka jest na Ślōnsku corŏz bardzij dowartościowanŏ. Takie działania bōły już podejmowane w XIX wieku. Tu niedaleko je ulica Antoniego Stabika – farorz z pobliskich Michałkowic, a ȏn w połowie XIX wieku starŏł sie stworzyć ślōnski alfabet. Jemu to się niy udało, bo w pewnym momencie życia stracił wzrok, nale idzie pedzieć, że to był prekursor naszego jynzyka w tym znaczyniu, że starŏł sie stworzyć jego zapis. Potym byli nastympni – Ondra Łysohorski. Nale taki renesans miŏł miejsce na początku XXI wieku. Tu miyndzy innymi w Chorzowie powstało Towarzystwa Kultywowania i Promowania Śląskiej Mowy Pro Loquela Silesiana, kerego założycielem był Rafał ADAMUS. Piyrszy prezes tego stowarzyszenia, na Ślōnsku Ôpolskim powstało stowarzyszenie założone przez Mirka SYNIAWĘ. Tyn tref je poświyncony ślōnskij gŏdce, bo to je coś co nŏs łōnczy Do mie bōł taki przełomowy moment, dużo ludzi go bydzie pamiyntało – 30 czyrwca 2008 roku w Sali Sejmu Ślōnskigo bōła piyrszŏ, wielkŏ konferencjŏ „Ślōnskŏ gŏdka – jeszcze gwara czy już jynzyk” . Patronowała temu przedsięwzięciu nasza przyjaciółka – Krystyna Bochenek, wówczas wicemarszałek senatu, bōła prof. Jolanta TAMBOR. Myśla, że to bōł taki moment przełomowy - ta gŏdka ślōnskŏ dostała dobrego luftu.”
Marek PLURA wyjaśnił skąd wziął się pomysł wręczenia Złotych Paszportōw Gōrnoślōnskich. „To je prŏwda. Tak tyż stało sie zy mnōm. Wiecie jak to je – czasami coś czujesz, wiysz, że to je blisko, przychodzi tyn moment, że wiysz, że musisz to robić. To się stało moim sposobem na życie. Dziś bych chciał napoczōńć podziynkowania tym, kerzy pomogali a dać jym Złote Paszporty Górnoślōnskie. Pokŏzać, że to je dobro droga, że muszymy dbać o nasza ślōnskość, ȏ tyn nasz ślōnski świat. Czamu górnoślōnski paszport? Dziynki inicjatorce – Pani Ani Musioł wydali my już ponad 3 tys. takich górnoślōnskich paszportów. Paszport to je dowōd tożsamości, to je dowōd naszyj górnoślōnskij tożsamości. Kto chce może zgłosić się na Facebooku a na pewno go dostanie. Nale niykerych mŏmy szczególnie we zocy, a nimi się chcymy chwŏlić przed inszymi.”
Pierwszy Złoty Paszport Gōrnoślōnski trafił do prof. Jolanty TAMBOR, która jest Przewodniczącą Zespołu Kodyfikacyjnego Ślōnskij Gŏdki. Powstał on po konferencji w Sali Sejmu Śląskiego w 2008 roku. „ - Nie jestem przyzwyczajona żeby na co dzień mówić po Śląsku – powiedziała prof. Jolanta TAMBOR - Jestem polonistką i zajmuję się przede wszystkim tym żeby w świecie krzewić język polski, ale moją prawdziwą, wielką miłością naukową, bo jestem Ślązaczką od pokoleń, stała się śląszczyzna, język śląski. Bardzo się cieszę, że udaje mi się w tym dziele działać. Mamy coraz większa liczbę studentów, którzy chcą się zajmować się śląskim. Bardzo się z tego cieszę. Bardzo dziękuję za to cudne wyróżnienie. Jest to coś co będzie na środku mojej ściany wisiało na zawsze.”
Grzegorz FRANKI przedstawił kolejnego nagrodzonego „ - Tu niedaleko, na ul. 17-go Sierpnia mŏ swoja siedziba stowarzyszenie Pro Loquela Silesiana, kere promuje naszŏ ślōnskŏ gŏdka, wydaje ksiōnżki, dociyro do bajtli, do młodzieży. Jej piyrszy prezes to Rafał Adamus.” „ - Jeżech zaskoczony a to tak fest – powiedział Rafał ADAMUS - My sōm w Chorzowie, jak się wjyżdzŏ do Chorzowa to sōm takie tabule, na nich pisze „My sōm Wŏs rŏd” jŏ tyż mŏm rŏd, że mŏm tyn Złoty Paszport Gōrnoślōnski, nale jeżech tyż rŏd, że przajecie tyj ślōnskij gŏdce a przyszliście tu skuli tego. Trzy miesiōnce tymu byłech we Warszawie. Jŏ tam niy dostŏł żŏdnyj nagrody, nale żech był jednōm ze dwōch osōb, kero nagroda ȏdbierała – nagroda była przyznano firmie Hochland za werbung, kero my im pomŏgali zrobić po ślōnsku. Jŏ tam tyż wtedy wylŏz, tam było ludzi wiyncyj niż dzisiej, a jŏ jym pedzioł pora rzeczy po ślōnsku, ȏ Ślōnsku. Jak posłuchali co żech jym pedzioł to bōli lekko zdziwione a mŏm nadzieja, że takich werbungów z takim kaleczōncym ślōnskim niy bydzie. Fest Ci dziynkuja za to wyróżnieniynie, bo naprŏwdy chyciło mie to za serce. Życza żebyś tyla do Ślōnska zrobił co do tyj pory.” Europoseł Marek PLURA powiedział „ - Pamiyntŏm Rafała zy biŏłōm kartkōm, kaj je napisane „Niy ma gańba gŏdać po ślōnsku.”
Grzegorz FRANKI przedstawił kolejnego laureata „ - Gŏdŏ po ślōnsku, pisze po ślōnsku, myśli po ślōnsku. Prof. Zbigniew KADŁUBEK. „ - Jŏ żech bōł wczoraj we Warszawie, a tyż żech gŏdŏł, nale chca pedzieć, że to nie je już egzotyka – gŏdŏmy we Warszawie, gŏdŏmy kaś, gŏdŏmy na Ślōnsku. Ludzie we Polsce zaczyli się oswajać, że je takie miejsce w Polsce – Gōrny Ślōnsk – tam gŏdajōm takim swoim jynzykiem, a to że tyn jynzyk jeszcze je instytucjonalnie, prawnie niewidziany to ȏ to bydymy się starać. Ô to tyż sie starŏ Pan Europoseł, Pan prezes, jŏ tyż sie starŏm. To tyż je ważne żeby my nie bōli uwiynziyni we tyj naszyj, fajnyj tradycyji, bo to co robiymy ze ślōnskōm gŏdkōm to je awangarda, to je krok do przodku, a niy do zadku. My się niy cofŏmy we tradycji. Bardzo dziynkuja, jeżech wzruszony. Nisko się kłaniŏm tyj ślōnskij gŏdce, kero je takim tajemniczym czymś co nŏs jednoczy.”
Kolejnym nagrodzonym został Prezes Demokratycznej Unii Regionalistów Śląskich – Józef PORWOŁ, który powiedział: „ - Dziynkuja za to wyróżnienie. Ôno je dlŏ wszyjskich ze DURŚ. Nasze stowarzyszenie robi wszyjsko żeby ślōnskŏ gŏdka na Ślōnsku bōła we szkołach, a to je nŏjważniyjsze. Starŏmy sie uczyć rechtorōw, nale tyż bajtli. We czwartych klasach w Rybniku, Jankowicach, Jejkowicach, Mysłowicach gŏdajōm po ślōnsku, uczōm po ślōnsku. We tyj chwili chciołbych podziynkować Markowi, bo Ôn traktuje wszyjskich bez uprzedzeń, niezależnie jak fto myśli.”
Kolejnego laureata Grzegorz FRANKI tak zaanonsował: „ - Ze Rudy Ślōnskij przijechŏł do nŏs ftoś, fto codziynnie pisze co najmnij paro roztomajtych fraszek. Przaje ślōnskij gŏdce, pisze po ślōnsku, myśli po ślōnsku, a je tyż inicjatorem takigo wyróżniyniŏ we Związku Górnośląskim „Przociel ślōnskij gŏdki.”
Bronisław WĄTROBA, bo o nim mowa powiedział: „ - Witŏm Wŏs moi roztomili gorko. Dziynkuja, że to co robia je widoczne. Mŏm na swoim koncie trzi tomiki autorskie, nale niy było by nic jakby niy Europoseł.”
„ - Związek Górnośląski działŏ tyż prynżnie w Piekarach Ślōnskich. Tam je m. in. ȏrganizowany oȏd 5 lot konkurs „Gryfnyj Gŏdki”, co roku wiynkszy. Tyż się wydaje ksiōnżki po ślōnsku, sōm spotkania ȏ Ślōnsku a ȏ ślōnskich sprawach. A wszystko to zasługa Pani Prezes Koła Piekary – Heleny LEŚNIOWSKIEJ. „ - Raduja się tym złotym paszportem, bo jak cłowiek je stōnd - z Gōrnygo Ślōnska a jeszcze takie wyróżniynie dostanie, a dostanie za to, co robi, co rŏd robi, żŏdyn mi niy kŏże, a jŏ chca robić, bo jo je stōnd. Zdarzo mi sie kōnsek pisać. Nale niy ino gŏdŏmy, promujemy szeroko ta naszŏ ślōnskŏ kultura. Czyńściōm tyj naszyj kultury je nasze ślōnskie ȏbleczynie. Kaj ino możymy to jadymy a ȏ tym ȏsprowiŏmy co by wszyjscy wiedzieli jak tu się gŏdało, jak sie mŏ gŏdać, jak sie ȏblykać. Bo przecież chcymy żeby sie ta naszŏ kultura górnoślōnskŏ niy traciła. Dziynkuja za to wyróżniynie, niy spodziywałach sie, dziynkuja, że w takim zacnym gronie moga paszport odebrać.”
Złoty Paszport Gōrnoślōnski odebrał także Andrzej ZENKER, który prowadzi trzy śląskie strony internetowe na Facebooku. Pomagał również zrobić Martinowi Grabowskiemu przygotować ten portal społecznościowy po śląsku.
Kolejny laureat Marcin MELON nie dojechał na uroczystą galę. Natomiast najwięcej owacji zebrał Marcel RÓŻANKA – lider zespołu „Oberschlesien.” Wszystko za sprawą kilkudziesięcioosobowej grupy jego fanów. Marcel powiedział: „ - Jeżech fest, fest szczyśsliwy, a rozczulony, że mogą dostać coś takigo, bo powiym Wŏm szczerze, że za bajtla kiedy różne myśli łaziły mi po gowie bolało mie to traktowanie tyj naszyj ślōnskości, naszyj ślōnskij tożsamości, naszyj gŏdki. Myślołech co trzeba tu zrobić by to wyciōngnōńć na dobry plac. Wpŏdłech na zespół a udało mi się, jeżech szczynśliwy, że zaś wracŏm. Mŏm corŏz wiyncyj dowódów, że ludzie chcōm myśleć, gŏdać po ślōnsku. My wszyjscy tukej sōm tego przikładym, że zaś na nowo to się ȏdradzŏ. Niych to bydzie ku chwale naszyj Ślōnskij Ziymi. To je jedna z nŏjfajniyjszych rzeczy, kero mie spotkała we życiu.
Na zakończenie spotkania Europoseł Marek PLURA zapewnił, że to nie ostatnia gala rozdania Złotych Paszportów Gōrnoślōnskich. Kolejna już za rok. Wszystkim laureatom serdecznie gratulujemy.
Mirella DĄBEK


text:
Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą znajdziesz u nas kominki dekoracyjne
nowoczesne kominki z Katowic
kominek elektryczny w Katowicach
kominek ekektryczny dekoracyjny z Katowic
kominek elektryczny Katowice
kominki z gipsu z Katowic
kominki dekoracyjne w Katowicach
kominki dekoracyjne z Katowic
kominki dekoracyjne Katowice
kominki energooszczędne w Katowicach
kominek ekektryczny dekoracyjny Katowice, nowoczesne kominki z Katowic, kominki z gipsu w Katowicach, kominki energooszczędne Katowice kominnek marmur w Katowicach, kominek elektryczny Katowice, kominki dekoracyjne z Katowic


text:
Ja, Drang nach Westen. Nach Osten to jus było. Adolfa niósło ku wschodzącymu słóńcu. Tera je blank inacyj. Ślónzołki jus łod dołwna cióngnóm nach Westen. Róstomajtnie sie to bez te wsystky lata zwało. Padali do RFN, niechtorzi do Efu abo do Miymiec. Co sie ludzie nastarali, latóma papióry na wyjazd robiyli, a i tak dostołwali w antworcie paragraf czwarty, pan będzie tu darty. Tera mómy paśporty w dóma i mozymy sie jechać kiedy chcymy i dalyj trzwoł tyn drang nach Westen, do lepsego bytu. Wsie wyludnióne – chopy na budowach na zachodzie, kobiyty na flejdze, a modzi cansto jus na stałe miynskajóm w tych lepsych strónach. Zdołwałoby sie tera tu be prózno, ale dzie ta, joł zmiarkowała ize na Ukrainie je ta sama moda – drang nach westen. Nie wia prawie jak sie to u nich zwie, ale wyglóndoł to gynał tak samo. Chopy, kobiyty pieróm za słóńcym choćby chciejli wybadać, dziys to łóno sie kładzie spać. Przijyzdzajóm dó nołs i robióm w lichych robotach, za liche pinióndze łod rana do wiecora, tak jak nasi we westen. Coby kans nie udać, to prziwozóm sie ferflejgóng z Ukrainy, a to fandzołle co jy potyn warzóm, abo jaky kónzerwy. Porobióm, porobióm i na miejsiónc do dóm swoja gospodarka załopatrzić, pola łorobić. Tak to sie ludzie musóm tyrać po świejcie. Joł je gyśpant, sie na Ukraina tez jus jacy cióngnóm ze wschodu, abo dzie sie tyn westen kóńcy, sie za Miymcóma i Holandióm je jescy Westen cy jus zaś Osten?
Truda Pietrzikowa


text:
Rekordne lěto za turizm
Wiesbaden. Rozmach turizma w Němskej dale přiběra. Lońše lěto je hladajo na ličbu přenocowanjow w Němskej nowy, mjeztym šěsty rekord, wunjesło. Zwjazkowy statistiski zarjad je 436,4 miliony přenocowanjow pućowacych z tu- a wukraja zličił. To je tři procenty wjace hač 2014. Ličba wukrajnych hosći zwyši so wo pjeć procentow na 79,7 milionow.
„Swětłowy smog“ wobmjezować
Frýdlant. Wobydlerjo Frýdlantskeho wuběžka w sewjernej Čěskej protestuja přećiwo hoberskim škleńčnikam w pólskej Bogatyniji. Tamne škleńčane rostlinarnje dźě w nocy tak mócnje swěća kaž město ze sto tysac wobydlerjemi. Nócne swětło myli wuraznje ludźi a wobwliwuje wobswět. Najebać protesty pak pólska firma Citronex planuje škleńčnikowu přestrjeń hišće dźesać króć powjetšić.
Pola Amazon zaso stawkuja


text:
Ślōnski to gwara
Dyskutujymy. I dyskutujymy. I dyskutujymy. Ôd lŏt. Gwara abo jynzyk? Mogymy sie krziczeć, że jynzyk, mogymy to powtŏrzać na zabito, ale cōż z tego, jak sami traktujymy ślōnski jak gwarã?
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Co to je jynzyk? To je jakiś kod przenoszyniŏ informacyji. Bez cołke żywobycie używōmy jakichś jynzykōw. Nojważniyjszŏ we kożdym jynzyku je gramatyka. Bez gramatyki niy ma jynzyka. Jak sie losowo dobierymy ślōnske słowa bez gramatyki, to to niy bydzie po ślōnsku, pra? Być słowo ino los to. Znaczy bydōm to ino losowe słowa.
A jak my myślymy ô gŏdce, to ô czym myślymy? Ô słowach. I skuli tego, że my myślymy ô słowach, my robiymy corŏz wiyncyj błyndōw we gramatyce, a jak robiymy corŏz wiyncyj błyndōw we gramatyce, to gŏdōmy abo corŏz barzij po polsku, abo gŏdōmy źle.
To niyma problym ino istych ludzi. To je problym wszyjskich – ôd pani Gizele, co sie nigdy gŏdkōm niy interesowała aż do tumaczy, pisŏrzōw i autorōw słownikōw. Weźcie wszyjske nasze słowniki. Ône podŏwajōm ino podstawowe formy. Mało tego, ône niy notujōm słōw, co sōm po ślōnsku take same jak po polsku. Co to znaczy? Że polski to je podstawa i na tyn polski nakłŏdōmy jakeś ślōnske słowa. Znaczy ślōnski to je ino nakłŏdka na polski. Gwara. A jak w tych słownikach sōm ino podstawowe formy, to jak te słowa ôdmiyniać? Po polsku? No chyba ja, jak nikaj niy ma napisane, że ôdmiyniŏ sie inakszyj. Jadłem klapsznitę i piłem tyj.
Tyn sōm problym myślyniŏ gwarowego majōm pisŏrze. Niy ma dŏwaniŏ pozōr na to, żeby było dobrze ôdmiyniōne po ślōnsku. Je durch ino szukanie słōw, żeby były inksze niż po polsku. Myślicie, że jŏ je czysty? „Niyprzileżytość” trefiŏ sie 9 razy, wszyjske u mie. A jak sie wpisze „niyprzileżytość” do Google, to pokŏżōm sie ino moje teksty abo wywiady zy mnōm.
Jynzyk to gramatyka. Jak powiym „dzisiej zjŏd żech fast food – cheeseburgera i wrapa – a potym postawiōłch opensource’owy serwer maila”, to użyjã siedmiu słōw ślōnskich i siedmiu angelskich. Ale to niy znaczy, że jŏ pōł zdaniŏ pedzioł po angelsku. Jŏ te słowa ôdmiyniōł po ślōnsku, tōż pedziołch to po ślōnsku.
Skuli tego myślyniŏ ô słowach my tyż uciykōmy ôd cołkich grup słōw, bo nōm sie zdŏwŏ, że ône sōm za polske i po ślōnsku musi być inakszyj. Tracōm sie bez tyn przikłŏd nogi, ôczy, chodzynie, za nie wchodzōm szłapy, ślypia, łażynie jako pōno richtich ślōnske słowa, chociŏż po polsku tyż sōm łapy, ślepia i łażenie. Ubogŏ sie ta nasza gŏdka robi. A jak coś ubożeje, to sie traci.
Muszymy zmiynić myślynie ô gŏdce. Jak my patrzymy na ślōnskõ gŏdkã, to porzōnd robiymy to bez polske bryle. Nasz jynzyk bōł tu bez setki lŏt i milijōny naszych praôjcōw go używały bez polskich kōmpleksōw. Nojwyższy czas, żeby my wziōnli robić to samo, żeby ślōnskŏ gŏdka przestała być gwarōm w naszych gowach.


text:
Balon serbskeho ewangelskeho domizniskeho dnja hač do Alpow dolećał
Sprjejcy (AK/SN). Něhdźe sto balonow w serbskich barbach su wobdźělnicy lětušeho 10. serbskeho ewangelskeho domizniskeho dnja 18. junija w Nowym Měsće k njebju pušćili. Přičinjene mějachu wone kartu z próstwu w serbskej a němskej rěči so přizjewić a bibliskim hrónčkom „Chrystus rěči: Pójće ke mni, kiž sće sprócni a wobćeženi, ja was wokřeju“. „Je to zmužitosć spožčace hrónčko z hłubokej powěsću“, podpšmórnje Jörg Michel, wot lěta 2010 farar Sprjejčanskeje wosady, hladajo na minjeny domizniski dźeń.
Nětko je duchowny njewočakowano póštu z Awstriskeje dóstał. Přizjewił je so ratar, lěsnik a hońtwjer Josef Aschauer ze wsy Scheffau w Tennen-horinach. Wjes je něhdźe 40 kilometrow wot Salzburga zdalena. 19. junija rano bě Aschauer z wnučkomaj Annu a Katharinu balon našoł, kotryž běchu dźeń do toho w Nowym Měsće do powětra pušćili. „Běchmy překwapjeni, předewšěm zdalenosće dla, kotruž bě balon w tak krótkim času přeprěčił. Rěčimy wo 700 kilometrach“, powěda ratar. Zhromadnje sej prajichu, zo wróćo pisaja.


text:
Mundial 2018 – Podium alternatywne
Weta mi niy siadła. Tela bramōw we finale bych sie niy spodziywoł. Przinajmij było sie na co dziwać. Francuzy wygrywajōm z Chorwacjōm 4:2 i po 20 latach majōm nazod Majstra Świata. Jakby to padoł znany polski kōmyntator „aleleble”!
Nojlepszym fusbalistōm Luka Modrić, modziokiym Kylian Mbappe, a tormanym Thibaut Courtois. Ôficjalne nagrody porozdowane. A kogo abo co jeszcze nojbardzij zapamiyntōmy po Mundialu 2018? Propōnuja telki podium…
- VAR
Technologio VAR to nojwiynkszy Mundialowy przełōm w syndziowaniu ôstatnich dekad (ja, syndziowsko pianka do golynio tyż je dobro, ale to niy to samo). Prezes FIFA jeszcze przed finałym podsumowoł, że poziōm dobrych decyzji syndziowskich VAR dźwignōł bezmałaś z 95% do 99,32%. Jak już chcymy być tak akuratni to trza pedzieć, że te 0,68% felerōw tyż szło bez problymu ujrzeć. Nikedy było to w sytuacjach kej syndziowie niy wiadōmo czamu niy zdecydowali sie ani na VAR, ale było i tak że syndzia dziwoł sie na powtōrka, ale chyba forgot mioł gorszy dziyń (szpil Portugalio vs Iran i powtōrka, w kerej widać miyndzy kere zymby Cristiano Ronaldo wraziōł przeciwnikowi łokieć).
- Grzibiorze
Gańbōm turnieju i szczytym antyfusbalu bez godki bōł szpil Polsko vs Japōnio. Bez te ôstatni 10 minut Poloki z Japōńczykami mōgli już se na dyć siednōnć na zolu i dograć tyn szpil w szkata, bierki abo chińczyka, a niy deptać po trowie i grzibōw szukać. Ktoś sam kibicōw zrobiōł za błozna… Nojśmiyszniejsze je to, że Poloki mieli grać ô hōnor a Japōńczyki ô awans i w kożdej chwili mōgli być wyciepani z turnieju przi zmianie wyniku w rōwnoległym szpilu.
- Ynty i tyjater
Na szczynści przinajmij Canarinhos wiedzōm jak sie robi widowisko. Nojwiynkszo grajfka ku tymu mo ich lider. Neymar swoimi yntami, szkopyrtkami, iberszlagami i potrōjnymi rittbergerami po faulach i niy-faulach na nim podbiōł świat. Motyw Neymarowych yntōw pokozoł sie już w reklamie KFC i portugalskij kampanii społecznej przeciw niypotrzebnymu wybiyraniu numeru alarmowego 112.
Mundial dopiyro co za nami a Górnik Zobrze już w czwortek gro w Mołdawii rewanż 1. rundy eliminacji Ligi Europy z Zariōm Balti (1:0 do przodku u sia). Wracōmy nazod w nasze fusbalowe realia. Bele to niy bōł powrōt na grziby…
Grzegorz Buchalik – etnolog, historyk, felietōnista, fusbalista, mody ôjciec. Kludzi bloga Ślōnski Fusbal we Dzienniku Zachodnim.
http://www.dziennikzachodni.pl/blogi/slonski-fusbal/
https://www.facebook.com/SlonskiFusbal/


text:
Róžant (SN/JaW). Njeplanowane a chětro drohe „mejemjetanje“ mějachu sobotu w Róžeńće. Tam dyrbješe dobrowólna wohnjowa wobora meju wěstotnych přičin dla podrězać. „Zdónk bě we wysokosći pjeć metrow wo wjac hač połojcu přerězany. Dyrbjachmy jón tuž pušćić“, rozłoži nawoda wobory Frank Pjech. Štom wuryć a powalić pak bě přestrašne. „Při sobotnym sylnym wětřiku by so wón złamał a tójšto škody naparał“, rěkaše ze stron wobornikow. „Riziko bě přewulke, tohodla wołachmy wobornikow z Kamjenca, a woni z pomocu wjerćiteho rěbla štom kusk po kusku wotrězachu“, Frank Pjech wuswětli.
Prawdźepodobnje bě w nocy na wutoru něchtó meju narězał. Skućićel pak swój plan (na zbožo) njezwoprawdźi. Štom móhł mjenujcy wjacore w bliskosći stejace twarjenja wobškodźić a by-li na dróhu padnył, by wobchad wohrozył.


text:
Dešćowy cas
Dešćowy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten cas, gaž se źo wětšyna lětnych spadkow. Mjaz pódpołnocneju a pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu se pśibližnje pótom dešćujo, gaž stoj słyńco tam w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz aprylom a oktoberom a w pódpołdnjowych tropach mjaz oktoberom a aprylom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa dešćowa casa w jadnom lěśe.
Lětne casy se pótakem w tropach na temperaturach njeorientěruju. Město zymy a lěśa maju tam dešćowy a suchy cas.


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: Ślōnsk ôd czasōw rzimskich do 1000 roku
Muszã sie prziznać, iże ciynżko mi pisać ô prehistoryji, bo ô nij wiymy ino dziynki archeologōm, a mie archeologijŏ nigdy za moc niy interesowała. Dycki mie ciōngły nojstarsze zŏpisy, bele ino były spisane wielaśset lŏt tymu. Beztōż nojprzōd wejzdrzimy sie na Ślōnsk udokumyntowany we piśmie, a do prehistoryje wrōcymy kejś abo możno ftoś inkszy ô nij napisze.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Na progu ery historycznyj na Ślōnsku miyszkali Celtowie, ci sami, co z nich wziōnli sie dzisiejsi Bretany, Walijŏcy, Szkoci i Irlandyjŏcy. W tamtym czasie Ślōnsk niy istnioł we takim syńsie, jak dzisiej, chociŏż na isto jakŏś nazwa, co ôd nij wziōnło sie miano naszyj ziymie, już była używanŏ. Ta nazwa niy ôznaczała dzisiejszego terytorium Ślōnska, ale tykała sie czegoś blank inkszego. Miano Ślōnsk mogło sie weznōńć ôd rzyki Ślynże, co płynie ôd Sudetōw do Wrocławia, abo ôd gōry, co mŏ take samo miano. Jejich nazwy niy sōm ale ani germańske, ani słowiańske, jak to wadziyli sie Niymcy i Polŏcy we XIX i XX stoleciu, ino sōm starsze nawet ôd tych Celtōw, co my ôd nich zaczli. We cołkij Europie połno je przedindoeuropejskich mianōw rzyk i gōr, tōż Ślynża to by niy bōł wyjōntek.
Piyrsze informacyje pisane pochodzōm ale z czasōw po tym, jak na Ślōnsku zaczli ôsiedlać sie Germanie. Nojstarszy znany nōm z miana władca, co panowoł nad jakōmś tajlōm Ślōnska, to Marbod, co ô nim pisoł rzimski historyk Strabōn. Żōł mynij wiyncyj ôd 30 roku p.n.e. do 37 n.e. Chociŏż bōł z markomańskij – to znaczy germańskij – arystokracyje, to jego miano było celtycke i znaczyło Wielki Kruk. Chowoł sie we Italiji, znoł sie ze cysŏrzym Oktawianym Augustym, a do swojich wrōciōł we 9 roku p.n.e. Na terytorium dzisiejszych Czech zôrganizowoł kōnfederacyjõ plymiōn germańskich i ôstoł jeji krōlym. Jego państwo zajmowało tyż nadłabske rejōny Sermōnōw i Lōngobardōw, nadodrzańske i nadwiślańske teryny Lugiōw, a ciōngło sie aż do rzyki Marusze we dzisiejszyj Rumuniji na wschodzie i do limes – to znaczy Dunaju, granicy Rzimu – na połedniu. Głōwne miasto tego państwa nazywało sie Marobudum, a zniszczōne było we 19 roku naszyj ery po tym, jak Katualda, wcześnij wygnany markomański arystokrata, zaatakowoł państwo Marboda i ściepnōł go z trōnu. Markōmanowie hned ôsłabli hned jejich dobrze zôgranizowane państwo przestało istnieć.
We II stoleciu naszyj ery grecki geograf, matymatyk i astrōnōm Klaudiusz Ptolymeusz pisoł ô naszych terynach we swojij Geografiji. Wymianowoł miyndzy inkszymi plymiã Silingōw, co nŏleżeli do kōnfederacyje wandalskij. Co ciekawe, pŏrã dekad przed nim Tacyt, rzimski historyk, pisoł we swojim dziele Germania, iże tukej miyszkajōm Nahanarwalowie, a ô Silingach niy spōminŏ ani słowym. Dzisiej podejzdrzywŏ sie, iże jedni i drudzy to je tyn sōm lud.
Silingowie, atakowani ôd Hunōw ôd kole 400 roku, społym ze Wandalami przekroczyli rzykã Ryn (abo Rajno) w zimie 406 i we Galiji byli bez nastympne trzi lata. We 409 bez Piryneje przebiyli sie do Iberyje i ôsiedlyli sie we Betyce, co leżała tam, kaj dzisiej Andaluzyjŏ we Hiszpaniji. Potym, durch atakowani ôd Wizygotōw, przenieśli sie do pōłnocnyj Afryki, kaj zbudowali krōlestwo, co upadło we 534 roku.
Ôd czasu wielkigo wandru ludōw, co skuli niego Silingowie i Wandalowie wyszli z naszego regiōnu, do poczōntku VII stoleciŏ na Ślōnsku trwoł regres cywilizacyjny. Niy bōł ôn blank prōzny, ale bōł wyludniōny. Kole 512 roku Herulowie wandrowali bez Ślōnsk z rejōnu postrzodkowego Dunaju do Skandynawije. Prokop z Cyzareje napisoł, iże szli bez „srogi ôbszar prōznego krŏju”, jak szli bez naszã ziymiã.
Ôd piyrszyj połowy VII stoleciŏ na Ślōnsk wziōnli schodzić sie Słowiany. Nojstarsze ślady słowiańske ôdkryte były kole Krapkowic. We tym czasie niydaleko na połednie frankijski handlyrz Samōn walczōł po strōnie Słowianōw przeciwko Awarōm. Po zwyciynstwie bōł ôbwołany wojewodōm i zbudowoł piyrsze we historyji państwo słowiańske we naszyj tajli Europy. Możliwe, że jakeś małe połedniowe kōncki dzisiejszego Ślōnska nŏleżały do Samōna (spekulujã), a ôkrōm tego pewnikym jakŏś wymiana handlowŏ musiała istnieć, tōż niy szło ô tym niy spōmnieć.
Piyrszy znany nōm dokumynt, co ôpisowoł Ślōnsk epoki słowiańskij, mioł tytuł Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (Ôpis miast i ziym na pōłnoc ôd Dunaju), a krōtko gŏdŏ sie na niego Geograf Bawarski. Autōr napisoł go kole połowy IX stoleciŏ i wymianowoł w nim tyż plymiōna Ślōnska z tamtego czasu: Dziadoszanōw, Trzebowianōw, Ślynżanōw, Ôpolanōw, Gołynszycōw.
Kole tego czasu rosły tyż na połedniu Wielke Morawy. We drugij połowie XI stoleciŏ princ tego państwa nojprzōd zajōn teryn dzisiejszego Gōrnego Ślōnska, a po pŏru latach Dolnego. Znaczy to, iże pokŏzało sie sam piyrszy rŏz urzyndowe Krześcijaństwo, bo Wielke Morawy były ôkrzczōne we 831 roku.
Państwo Świyntopełka padło we 905 roku, ale już przed tym ôrganizowało sie w nim ksiynstwo czeske. We 955 roku prziłōnczyli do swojigo państwa Morawy, a przed 965 rokym rejōn dzisiejszyj Małopolski. Niy wiymy, kedy gynau we granicach państwa czeskigo znŏd sie Ślōnsk, ale musiało to sie stać już przed podbojym ziymie krakowskij, a możno nawet przed 949 rokym.
Mōmynt nabraniŏ ślubu prynca Polanōw, Mieszka, i czeskij Dobrawy, cery ôd Bolesława Ôkrutnego, we 965 roku zaczło czas sojuszu miyndzy jejich państwami. Niy trwoł ôn ale dugo, bo Dobrawa umarła już dwanŏście lŏt niyskorzij. Ślōnsk bōł wtynczŏs ważny bez to, iże szła sam drōga handlowõ ze wschodu na zachōd Europy. Mieszkowi widziała sie kōntrola nad tōm drōgōm, tōż zaczōn atakować granicã czeskõ i na kōniec lŏt 80. X stoleciŏ zajōn jakiś rejōn czeski, ale niy wiymy jaki. Historycy z wiynksza padajōm, iże rochodzi sie ô Ślōnsk, ale niy wiymy, czy cołki, czy ino Dolny. Możliwe, że Gōrny Ślōnsk podbity bōł dopiyro we 999 roku.
Na kōńcu piyrszego panowaniŏ czeskigo na Ślōnsku zawrymy tã tajlã Historyje w 1000 słōw. Jak niy mŏcie doś, a jeszczeście niy czytali, to wejzdrzijcie na historyjõ Bytōmia do XIV stoleciŏ abo na artykuły ô herbie Gōrnego Ślōnska i suplymynt abo tyż ô Herbie cołkigo Ślōnska.
Fotografijŏ na wiyrchu: Architektura kultury przeworskij. Fot.: Silar / Wikimedia Commons.


text:
Kamerůn
Kamerůn, (fr. Cameroun, ang. Cameroon), Republika Kamerůnu, (franc. République du Cameroun, ang. Republic of Cameroon) – państwo we strzodkowyj Africe, nad Gwinyjskům Zatokům. Grańica mo s: Ńigeryjům, Czadym, Strzodkowoafrikańskům Republikům, Kůngym, Gabůnym a Růwńikowům Gwinyjům. Kamerůn je człůnkym UoNZ, Uńije Afrykańskij a inkszych uorgańizacyji mjyndzynarodowych.
Mjano państwa wywodźi śe s portugalskigo mjana nadanygo rzyce Wouri, to je Rio de Camarões. Uokreślyńy to uoznaczo Rzyka Krewetek a ńyskorzi zostoło rozćůngńůne na cołki krej leżůncy nad tům rzykům.


text:
Republika
Republika (uać. Res publica, dosuowńy řeč pospolito) – zgodńy s wspůučesnům defińicyjům ustrůj polityčny, we kerym wuadza je sprawowano bez uorgan wůuůńůny we wyńiku wyborůw na uokreślůny čas.
W republice wystympujům roztomajte systymy řůndůw, zaležńy uod uorganu sprawujůncygo wuadza, kerym može być:
- prezydynt wybjerany na uokreślůny čas, s uůgrańičůnům (albo s ńyůgrańičůnům) možliwośćůn půnownygo wyboru; prezydynt može być uodpowjydźalny před inkšym uorganym państwa, albo před Historjům;
- řůnd uodpowjydźalny před parlamyntym abo před prezydyntym;
S uznańym (albo ńyuznańym) danygo państwa za republika istńijům powažne problymy ze wzglyndu na lične historyčne defińicyje.
Systymy totalitarne uokreślajům čynsto państwo kej republika, a nawet republika dymokratyčno, mimo aže wuadza je tam sprawowano bez dyktatora, oligarchja abo můnopartja.
Ńykere państwa sům uokreślane kej republika bananowa.


text:
PŘIČINY WOBCHADNYCH NJEZBOŽOW, na kotrychž su Škodowki wobdźělene, přepytuje sekcija ‚wobchadna wěstota‘ Mladoboleslavskeje awtotwornje Škoda. W dźesach lětach wobstaća su jeje fachowcy 1 048 wobchadnych njezbožow přepytowali a zwěsćili, zo je 90 procentow z nich „faktor čłowjek“ zawinił. Wo wšitkich padach wjedźe předewzaće dokładnu statistiku. Z njeje wuchadźa, zo bywa najčasćiši zjaw njezbožow zražka z druhim wozydłom, štož je so 380 razow stało. Druhi najčasćiši zjaw z 278 padami je koliděrowanje z wosobami. Sćěhuje prasnjenje awta do murje, štoma abo něčeho druheho twjerdeho. Najrědše z runje dźewjeć padami su njezboža z kolesowarjemi. 747 razow dóńdźe k frontalnym zražkam.
Najčasćišo je k njezbožam dochadźało přewulkeje spěšnosće abo njewobkedźbowanja předjězby dla. Pjatk je „najstrašniši“ dźeń tydźenja – loni bě so z cyłkownje 17 453 wobchadnych njezbožow wjetši dźěl stał pjatk. Tón dźeń nawróćeja so mnozy mužojo z městow, w kotrychž wob tydźeń dźěłaja, k swojim swójbam, abo podawaja so swójby z městow na kónctydźenski přebytk w dači.


text:
Serbskaj literataj počesćenaj
Budyšin. Serbskeju literatow Bena Budarja a Dorotheju Šołćinu počesći Mjezynarodna akademija literatury a wuměłstwa Ukrainy z Medalju Nikolaja Gogola „Triumf“ za wuběrne literarne skutkowanje. Kaž prezident akademije Sergej Dźjuba Zwjazkej serbskich wuměłcow tele dny zdźěli, bu wuznamjenjenje jednohłósnje schwalene.
Internet ewangelskich Serbow
Choćebuz. Wotnětka maja Serbja ewangelskeje cyrkwje Berlinsko-braniborsko-šleskeje Hornjeje Łužicy swójski portal w interneće, kaž Choćebuski ewangelski cyrkwinski kruh pisa. Pod www.serby-ekbo.de namakaš tam informacije wo dźěle skupiny Serbska namša, Spěchowanskeho towarstwa za serbsku rěč w cyrkwi a planowaneho Zwjazka serbskich křesćanow w EKBO.
Strategiske partnerstwo


text:
Prěni twarski wotrězk Budyskeho policajskeho rewěra přepodaty
Budyšin (CS/SN). Kluč wčera hišće dóstali njejsu, jenož plaketu jako klučowy přiwisk. Přetož při přetwarje Budyskeho policajskeho rewěra napřećo dwórnišću je hakle prěni twarski wotrězk zmištrowany. Za 993 000 eurow su bywšu rejwansku žurlu a hosćenc Kalinka přetwarili. Hdźež je něhdy rejwanska hudźba zaklinčała, móža nětko sobudźěłaćerjo policajskeho rewěra w swětłych běrowowych rumnosćach dźěłać. Při tym su dotalnu rumnostnu strukturu změnili a samo jedyn schód wotstronili. W přizemju nastaštej rumnosć za EDV-techniku kaž tež brónjowa komora, w kotrejž móža zastojnicy swoje pistole zamknyć.
Z přetwarom so dźěłowe wuměnjenja na policajskim rewěrje polěpša. Płonina so wo 300 kwadratnych metrow powjetši. Dalša lěpšina je, zo móže 30 sobudźěłaćerjow z cyłkownje 39 kolegow kriminalneje słužby z Hasy Käthy Kollwitz na Tuchorsku přećahnyć. Tamni dźewjećo přećahnu do Biskopic. Dohromady maja w Budyskim rewěrje 160 sobudźěłaćerjow, mjez nimi Serbaj.


text: Budyšin (aha/SN). Po wopyće Božeje mšě w klóšterskej cyrkwi a rozmołwje w Zelnakec pjekarni w Pančicach-Kukowje nastajištaj so zapósłancaj Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman a Alojs Mikławšk (wobaj CDU) wčera z kolesom na puć do Swinjarnje, hdźež staj so w přitomnosći wjesnjanosty Markusa Kreuza (CDU), zamołwiteho za twarstwo klóštra Marijineje hwězdy Daniela Richtera a hospodarskeho nawody klóštra Chrystofa Mikławška z potrjechenymi wobydlerjemi, škodowanymi přez wulku wodu lětsa 23. meje, rozmołwjałoj. Mikławšk, kiž bě hižo na dnju katastrofalneho njewjedra w Swinjarni był, rozłoži na městnje tuchwilny staw zwoprawdźenja trěbnych škitnych naprawow. To rěka, kak hodźi so zaručić, zo so woda z polow wuchodnje wsy při sylnych zliwkach do Klóšterskeje wody wjedźe.


text:
Franciszek Frankiewicz, Franciszek Masztalerz, Franciszek Sikora, Piotr Szypura,
Stanisław Andrzejewski, Stanisław Sikora, Antoni Boguszyński, ks. Alfons Graszyński,
Jan Dudziak, Stanisław Danielewicz, Stanisław Konopiński, Czesław Olsztyński,
Bronisław Rutkowski, Piotr Mańkowski. Józef Nabiałczyk, Konstanty Palmowski,
Stanisław Anmuller, Stanisław Kundrewicz, Władysław Lubczyński, Jan Chraplak, Jan
Wadas, Stanisław Skrzypczak, Kazimierz Sęk, Henryk Krzycki, Franciszek Stanisławski,
Ignacy Łabędzki, Wojciech Kubiak, Stanisław Gruchaj, Józef Woźniak, Franciszek
Pietrasiak, Jan Błażejewski, Walenty Wojciechowski, Antoni Klaus, Piotr Knast,
Władysław Dudek, Bolesław Jagiełło. Władysław Ziemba, Jan Miński, Sylwester
Sobkowski, Jan Zieliński, Stanisław Radosz, Jan Minerowicz, Kazimierz Jezierny,
Michał Kuciak, Antoni Zakrzewski, Edward Szynowski, Jan Szymała, Adam Kaszyński,
Wojciech Stachowiak, Stanisław Zagorski, Franciszek Maj, Kazimierz Fidler, Władysław
Bejma, Andrzej Błażka, Władysław Woźniak, Wojciech Cierniak, Paweł Walczak, Jan
Skowronek, Wincenty Piątek, Walenty Trąbka, Wincenty Lendo, Bronisław Durek,
Antoni Sałamski, Teodor Sładek, Franciszek Cibik, Władysław Hryszczyn, Paweł
Mecner, Władysław Korbal, Bartłomiej Domagała, Ignacy Spychaj, Piotr Szypura,
Stanisław Dolski, Franciszek Adamczewski, Stanisław Wojciechowski, Franciszek
Stefański, Jan Heliński, Józef Grześkowiak, Karol Wieżak, Józef Jeneralczyk, Józef
Pawlak, Michał Witkowski, Czesław Mintus, Józef Rajczyk, Wojciech Sobuciak,
Władysław Kapała, Stanisław Jura, Stanisław Wójcik, Roman Przywara, Wacław
Badowski, Jan Pawełczak, Jan Falerowski, Walenty Smurzyński, Józef Sosnowski,
Michał Kaźmierczak, Michał Wiśniewski, Stanisław Grynasiewicz.
Franciszek Frankiewicz, Franciszek Masztalerz, Franciszek Sikora, Piotr Szypura,