text:
Ćisk (JT/SN). Tina Schubert je nowa předsydka Ćišćanskeho kulturneho towarstwa. Wuzwolili su ju minjeny pjatk na hłownej zhromadźiznje. Do toho je Hans Groba, kiž towarstwu hižo wot lěta 2008 předsyduje, dobru bilancu zašłeho dźěła sćahnył.
Jako jedyn ze sobuzałožerjow towarstwa bě wón w zašłych wjace hač 20 lětach wšitke rjane a mjenje rjane časy sobu dožiwił. Wón wuzběhny, kak so čłonojo předewšěm we wobłuku tematiskich zarjadowanjow angažuja, zo bychu na wuskim Ćišćanskim statoku wopytowarjam dohlad do nałožkow, kultury a něhdyšeho ratarskeho žiwjenja Serbow sposrědkowali. Statok skići čłonam towarstwa kaž tež skupinje za kreatiwne tworjenje přijomny domicil a wjesnym dźěćom móžnosće paslenja. Wosebje woblubowane su měnjace wustajeńcy a drjewjana pěc, w kotrejž k najwšelakorišim zarjadowanjam chlěb pjeku. Ze załoženjom dźiwadłoweje skupiny w lěće 2014 dósta tež młódša generacija přistup ke kulturnemu towarstwu, kotrež ma nětko 92 čłonow.


c: text/html

text:
Tanger
Spůłrzyndne: 35°47'05" N 05°48'45" W
Tanger (arab. طنجة) – mjasto we Maroku, we Tangerskij Zatoce nade Gibraltarskům Ćyśńinům. S anfanga uosada założůno uod Barberůw, uod VII s. p.n.e. kolůńijo fenicko, ńyskorzi pode władzům Rzimu. Podbite uod Wandalůw, ńyskorzi przelozło pode władza Bizancyjům, we VII stoleću Wizygotůw, uod 707 pode władzům Arabůw. We 1471 zdobyty bez Portugalijo, we 1661 przekozany Wjelgij Brytańiji. Uod 1684 zaś pode władzům Arabůw, aże do XX stoleća. Uod 1912 do 1956 we mjyndzynarodowyj strefje (podanyj na wolne mjasto), krům lot 1940-1945, we kerych bůł uokupowany bez Szpańijo. Uod 1956 we ńypodległym Maroku.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Piyńć knifów na to, coby frelka była gryfno i ji wszyjcy przoli
Że na Ślonsku, som piynkne frelki wiadomo niy łod dziś. Teroz wom zdradza knif jak łone to robiom.
Nojprzód wela
Kiej sie baba rychtuje, nojlepi zaconć łod weli. Jedne robiom czubek, coby im nic niy lotało przed łocami. Inksze zaś chcom dauerwele choby z Hollywood. To je jedno co se tam uklepiom, ale zawdy trza je psiknyć szpecjalnym lakiym do włosów. Bez tego wela rozłonacy sie nim jesce wylezie sie z doma.
Plac do sztiglowanio
Pewnnikiym kożdy z wos widzioł kejś baba, jak wyciongała z taśki małe zdżadełko i cymś sie tam klepała po kinolu. U dziochów idzie znojś bele jaki mazidła kerymi sie klepiom, abo tyż smarujom. Tak jus te baby majom, że choby niy wiym jak piynkne boły, łone widzom coś, co trza zaklajstrować cy tyż dorobić.
Łopróc tego potrzebne som jesce roztomaite pyndzle, coby niy umarasić sie paluchów. Zdżadło, trza sie ustawić tam kaj je nojlepsze światło i dobrze usztalować, coby sie niy kipło. Kej bydze za jasno, abo za cima idzie przesadzić z tymi klajstrami. Kej jest juz wybrany plac do sztiglowanio, trza poustowiać wszyjsko co bydzie potrzebne do szykowanio sie, tak by boło wygodnie.
Jak zrobić dobry mejkap?
Cołki szpil z mazidłami zacyno sie łod krymu. Krymy mogom być roztomajte, ale łazi ło to, coby naszo tapeta niy spłynyła zaroz po wyjściu z doma. Potym baba biere piyrsze mazidło (podkład) i sie tym smaruje, coby zakryć wszyski pinkle a dropy. Musi to rozłonacyć na cołki papel i jesce trocha wklepać. Trza ino dać se pozór coby niy wyglondać jak apluzina.
Pudyr, bronzer, roser, ciyń…
Terozki na tyn klajster trzeja dać pudyr coby sie niy śwycić. Trza w nim pofyrlać trocha pyndzel ino dokładnie patrzeć, cy przypadkiym niy momy go za fest, bo zrobi sie zista na gymbie. Teroz już momy gładki papel, ale trza go jesce nakryślić. Besto bieremy bronzer, Domy go na lica i trocha na boki kinola, coby wyglondać szczupli, a potym jesce roser, tak choby sie baba cołki cos trocha wstydziyła. Niy mylcie tego ze tym, że ji gańba, ale kożdy wiy, że chopu podobo sie kej, jako dzioucha robi sie trocha cyrwono przi godaniu śnim. Łostatnie co idzie na ta czynść gymby to rozświytlacz, kery łodbijo światło. Besto lepij kichol widać, kej robi sie ćma. Kożdo frela zycyła by sie piynknych ślepi. Do tego biere piyrw trocha ciynia i dowo na łocy. Potym idzie na to corny pisok, kerym robi kryska. Musi ino dać pozór, coby niy boła za rubo, bo bydzie wyglondać choby z gruby wylazła. Jesce corne mazidło, kerym trza przelecieć rzynsy. Bydom wyglondały na dugie i gynste. Tera moge pedzieć, że skoncyła robić mejkap.
Na som koniec
Kej juz jest cało piynkno i mo gymba choby lalka, moge sie fajnie łoblyc. Besto łotwiyro szrank i piyrsze co godo, to że nic tam niy ma. W końcu znojdzie jako kiecka, ale pewnikiym i tak bydzie, w jij gowie, że niy tako jak mo być. Do tego jakie pociorki i zauśnicki. Casym przidowo sie zygorek, taki na rynka. Ciepie to jeszcze wszyjsko do taśki, to cym sie piynkniła kej by trza coś poprawić, jaki parfin, coby fajnie woniać i co tam jesce ji trza mieć przi sobie. Tera ino kronfleki i jest gotowo na geburstag, abo jakie zolyty. Toż widzicie, niy trzeja za wiela, coby gryfnie wyglondać! Ale tyż niy ma co przesadzać z tym wszyjstkim. Bo idzie przemaszkecić. I z gryfnej frelki bydzie heksa. Nojważniyjsze coby sie dobrze czuć we swojij skórze. Toż wyrychtujcie sie tak, cobyście przoły tymu, jak wyglondocie!


text:
Sylwija Rječcyna, wučerka stawiznow a serbšćiny na Serbskim gymnaziju Budyšin, je za organizatoriske naležnosće brigady zamołwita. Bosćan Nawka je so z njej wo tuchwilnym stawje a přichodźe ćělesa rozmołwjał.
Knjeni Rječcyna, brigada přihotuje wulki narodninski koncert. Byšće nam přeradźiła, kajki sće jězbny plan zdźěłała?
S. Rječcyna: Ručež změjemy partitury, započinamy zwučować. Prěnja faza intensiwnych přihotow za chór zaběži hižo w zymskich prózdninach. Podamy so na probowe lěwo do Čěskeje. Dalši kompaktny blok probow budźe kónc lětnich prózdnin. Prapremjera budźe w přichodnym šulskim lěće, dokładnje 28. septembra. Dotal su tři předstajenja planowane, a to dwójce w Chrósćicach kaž tež we Varnsdorfje.
Dźěl probow w prózdninach – kak šulerjo na to reaguja?
S. Rječcyna: To mjeztym wot čłonow brigady wočakujemy. Z tydźensce jenož połdrahodźinskej probu njemóžemy naš wysoki niwow dźeržeć. Spočatnje drje běchu wo tym zas a zas diskusije, w běhu lět pak su so wšitcy na to zwučili. A jeli tón abo tamna tola raz dowola dla njemóže, namakamy rozrisanje.


text:
W chałupie, kaj urodziuł synek była wielko radojść. Piyrsze oblyczki, kiere mioł mały chłapieczek to były powijoki. To były taki płóciynne płaty materiału, w kiere zawijali dziecko na kożdo. Dziepro jak chrzcili chłapieczka to go oblykali w barży paradne lónty. Na głowe mu dowali czopeczke s korónkami i maszkami. Pierzinka była haftowano i obszyto korónkóm, przikryto jedwobnóm chustóm – płachetkóm. Dziecko miało na sobie biołóm, korónkowóm koszulke i jakliczke, kieróm mu oblykali nim go zawinyli do powijoka, kiery mioł kolorowóm jedwabnóm maszke. Prodełka sie pojczowało i przechodziły s Ojca na syna, były schowane całe roki, a jak trzeja było to sie jich wycióngało. Przes piyrsze roki nie szło poznać czy chłapieczek to je synek bogatego gazdy, czy hudobnego chłopa, ani czy to je Ewangelik czy Katolik. Ani nie szło czasym bardzo poznać czy to je chłapiec czy dziołucha, bo ich oblykali w suknie po kolana. Dziecka sie mazały, ale dycki musiały być czyste. Mamy szyły oblyczki dzieckóm s materiału, kiery szło wyprać. Jak sie brało do kojścioła chłapca, kierymu było ze sztyry roki, to sie go oblykało we lnianóm koszule s długimi wónskimi rynkowami i sukiynke na hozyntergach, usztywnónóm w pasie. Jak synek kapke podrós to mu dowali piyrsze galaty, ale chodziuł w nich yny we świynta. To były zrośloki – taki ajnfachowe galotki. Mały synek długo ni mioł porzóndnych bótków – wiynkszóm czynścióm roku gónił boskym. Na zime oblykało sie synków w grubsze lónty – po starszych braciach. Dostowoł też fusekle s wełny, a w bogatszych chałupach aji trzewiki.
Piyrsze galaty i bótki mały chłapiec dostowoł jak sie zaczół uczyć we szkole. Do szkoły chłapiec musioł chodzić czysto obleczóny. Po tym jaki mioł lónty szło poznać czy to je synek od bogatego gazdy, dochtora, czy od kumornika. Jak synek mioł uż ze dwanost roków to ty jego oblyczki były podobne do oblyczek Ojca. Lónty przechodziły s jednego synka na drugigo aż sie ganc wydrziły, potym sie ich wyciepowało. Jak sie co wydrziło, a lónty eszcze były nowe, to sie ich łotało, abo dowało kónsek materiału na dziure. Oblyczki chłopów na cieszyńskim rychli zanikły niż bob. Roki leciały, a s małego chłapieczka wyrosnół kawaler, kiery uż zaczón blyskać oczami na dziołuchy. Zaczón też uż pomału chodzić na zolyty. Synek musioł być kapke pstrokaty, coby go dziołuchy widziały, jaki je paradny. Jak sie synek żyniuł, to musioł mieć ganc nowe oblyczki i eszcze s dobrego materiału. Musioł sie uż oblykać jak dobry gazda – a dobry gazda musioł być szumny. Żynich mioł chuste s jedwabiu, kieróm dostoł od młoduchy i wóniónczke, kiero była przipiynto do jakle szpyndlikiym. Wóniónczka była srobióno s kwiotków i s biołych maszek. Hań downij kłobuk żynicha ozdobiali chochołkiym – bioło zielónym bukietym kwiotków. Taki lónty jaki mioł żynich na wiesielu, to potym oblykoł przi wiynkszych świyntach, ale mioł rostomajte dodatki – zoleżało to od mody, od tego wiela mioł piniyndzy, i skónd był. Wiyncyj jak sto roków tymu chłopi oblykali: koszule, kłobuk, bruclik, szpyncer, mantel, galaty, posek i bótki poloki. Kłobuk, kiery sie nosiło był czorny, filcowy, twardy i szyroki, a na wyrchu był kapke do szpica. Ozdobióny był maszkóm s aksamitu i metalowóm sprzónczkóm. W kłobuku szło schować grejcary, fajke, tytóń i sznuptychle. Były też kłobuki ze zajynczej skóry – kasturki. Kłobuki sie nosiło podle mody jako była. Chłopi też sie rostomajcie strzigali. Kiejsi hań downij mieli długi włosy s przedziołkiym na przodku, nieskorzi sie czosali na czoło.
Chłopi na dziedzinie nie niosili gatek. Yny bogatsi gospodorze nosili podzuwki – taki kalisóny. Na noc oblykali yny koszule. Nosili też biołóm płóciynóm koszule do kolan s wónskim obujkiym. Tyn obujek obwiónzywali biołóm, abo czyrwiónóm szniórkóm, a potym czyrwiónóm chustóm. Koszule na kożdo sie szyło s grunaczki, to było taki grube płótno, a od świynta sie szyło s lepszego płótna, kiere sie wyszywało niciami s jedwobio. Kiejsi koszule ni miały mankietów i były szyte s jednego kónska materiału i ni miały szwów na plecach. Na kożdo chłopi na dziedzinach oblykali ajnfachowe galoty s płótna, a od świynta galaty s lepszego sukna. Galaty były modre, wónski na posek. Tyn posek był skórkowy i musioł być szyroki na jaki trzi palce. Chłopi sie nim owijali pore razy. Nieros tacik musioł ścióngnónć posek, coby wyrzazać dzieckóm po rzici. Galaty sie wrażowało do bótków, miały też lacek s prawej abo s lewej stróny. Bogaci gazdowie se dali szyć bótki poloki s czaprokiym. Ci hudobni też mieli bótki od świynta, ale łacniejsze i na ty bótki se obuwali cholewy skórkowe. Na dziedzinach sie nosiło ciżmy – bótki do roboty na kożdo i kiyrpce – bótki uszyte s kónska owiynzij, abo świńskij skóry, kiere sie wiónzało i na to sie eszcze obuwało nawłoki. Taki kiyrpce nosili gor starzi ludzie. Na biołóm koszule sie oblykało modry, granatowy, abo czorny bruclek. Kragiel brucleka był czyrwióny i mioł prziszyte strzybne knefle. Jednego razu była tako moda, że sie bruclek nie zapinało pod karkiym. Brucleki kiejsi były rostomajte. Młodzi chłopi oblykali bruclek s lepszego materiału. Kapke podobny do brucleka był kamizol, kiery oblykali hudobni gazdowie od świynta i na kożdo. Jak był szpatny czas to na bruclek sie oblykało granatowy, abo czorny szpencer. Szpencer mioł kragiel i wyłóżki, a od postrzodka mioł wełne. Mioł też długi rynkowy, szyrsze na plecach i wónski na rynkach, mioł też metalowe knefle. Chłopów sie nazywało pode tego co kiery oblykoł, jak oblyk kamizole to był kamizolkorz, szpyncer – szpyncerzysta a kabot – kabociorz. Siedlocy oblykali eszcze granatowe mantle bez rynkowów, oceplóne od postrzodka wełnóm i długi do kostek. Na taki mantel trzeja było kupa materiału – szło ś niego uszyć i trzi mniyjsze jakle. Mantle sie oblykało na pleca, zapinało sie go na maszke i kneblik. Na kożdo sie nosiło burdusy – długi ajnfachowe mantle, a w zimie kożuchy s barana, kiere sie farbowało na żółto, szaro, abo czorno. Szło ich kupić na torgu. Nejdrogsze były kożuchy biołe, s czornym kraglym, szyte niciami s wełny. W zimie sie też oblykało rynkawice s barana, s palcami, wełniane czopki i baranice. Bogaci chłopi mieli ezcze kupa ozdób na szpyncerze i kłobuku. Eszcze inakszy sie oblykali starzicy. Lónty mieli czorne, abo ćmawe i nie oblykali sie uż podle mody. Do trówły sie ich oblykało w lónty od świynta, ale kupa rzeczy sie niechało do wnuków. Jak umrzuł młody chłapiec – kawaler, to sie go do trówły oblykało w oblyczki żynicha.
Gorole mieli zajś eszcze kapke inksze oblyczki. W gorach je zima i czas je inakszy niż na Pogórzu, tóż też ty lónty musiały być cieplejsze. Oblyczki Goroli były podobne do Wałachów. Jedyn Gorol prawiuł tak: „Po wałasku jyny taki chodzi, co mo na sebie wsiecko wełniane: nogawice, guniym, koziuch, myckym z kłónicami abo baranicym, papucie, ci lato, ci zima, wdycki chodzi jednakowo zebrany”. Wołosi jednako do Beskidów prziszli nieskoro, tóż tych ich lóntów sie tak moc nie nosiło, jak baji w Karpatach, kaj byli rychli. Strój gorolski sie nosiło w poru dziedzinach – w Istebnej, Jaworzince, Hyrczowej i w Kóniokowie. Oblyczki Goroli były ajnfachowe, nosiło sie ich jak sie pasło owce i do lasa ku drzewie. Szyło sie ty lónty s lnu ciynkigo i grubego, pacześnego, zgrzebnego, ćwilichu i s wełny. Wszyjscy Gorole w Polsce sie podobnie oblykali, nasi na cieszyńskim też. Hań downij jednako ty oblyczki nie były podobne. Ślónscy gorole sie oblykali ja Hucułowie i słowaccy Wołosi na Morawie. Baby miały lónty s płótna i kupa ś nich było starucnych - ciasnocha, zaposka, kabotek i płachta. Chłopi mieli ze zadku głowy dłuższe włosy, przistrzigane na czole. Golili sie na gładko i porzóndnie. Strój Gorola był ajnfachowy, ale do niego dobry. Wszyjstki lónty se szył sóm, abo kupowoł od inkszego kamrata. Baby kiejsi nosiły ciasnoche, łochtusze, chuste rożkowóm i spuszczowóm, modry fortuch s drukowanego płótna, długi wełniane póńczochy. Chłopi nosili płóciynne portki, szyroki pas owczorski i szyroki kłobuk s ozdobami. Na kożdo sie nosiło w goraliji koszule s grubego płótna i biołe ciasne galaty, nogawice ze sukna, abo gacie. Na nogi sie obuwało onuce s płótna i kiyrpce ze świńskij, abo owiynzij skóry. Na głowe oblykało sie czorny kłobuk, a jak było zima to eszcze czorny bruclik. Na kożdo ku robocie na jesiyń i w zimie sie oblykało koszule s grubego płótna, na kiere mówili proste. Galaty były ciasne s biołego grubego sukna. Na nogi sie obuwało kopyca i skórkowe kiyrpce, do kierych sie dowało słóme jak było fest zima. Gorol se też oblykoł gunie na pleca. Pachołcy – młodzi chłapcy oblykali gunioki. Jak był mróz to sie eszcze oblykało kożuszek, a na głowe baranice. Na rynce oblykało sie rynkawice ze sukna, abo s wełny – oblykali ich gor furmóni i chłopi, co rómbali drzewo w lesie. Chłapcy nosili na kożdo płóciynne portki i koszule s lnu, kiere sie szyło s wielkich chłopskich koszul. Jak było zima, to se oblykali eszcze staróm gunie. Małe dziecka były obleczóne yny w koszulach do kostek. Od świynta Gorole oblykali koszule drelichowe s płótna, abo obrusu, tako koszula była szyroko i długo aż do kolan i była ajnfachowo. Miała szyroki marszczóne rynkowy. Na przodku miała dziure na głowe, a przi ni był znaczek. Taki wzorek podobny do znaczka był też na rynkowach i na dole koszuli. Pod karkiym wiónzali czyrwiónóm maszke. Gorolki na wiesielu, jak tańcowały bioły taniec śpiywały se tak: „Ej wysijym wysijym Janickowi kosiulym, A tak mu jóm zwykłodóm Azie się mu spodobóm”. Koszule wiesielne s ćwilichu miały podkłod – coby koszula dobrze leżała na plecach i na rynkach. Były też koszule – dwoice, kiere sie oblykało na wielki świynta, abo jak sie szło na nawiedziny. Koszule chłopi wrażowali do galot. Galaty młodych chłopów były s płótna, a u starzików s wełny. Hań downij nogawice ni miały żodnych ozdób. Nieskorzi na rozporku i na dole galot sie ich zaczło ozdobiać włóczkóm. Były tam dwie wójki warkoczyki s czyrwiónej i modrej włóczki. Nogawki sie ozdobiało na kitach czyrwiónóm kućkóm s wełny w postrzodku modróm. We świynta oblykało sie czorny, abo czyrwióny bruclik, uszyty s dobrego materiału. Na dole bruclik mioł trzi rozporki. Kamizele, kiere sie też nosiło miały aji kapse, do kierej szło cosi wrazić. Na prawej strónie brucliki miały dwanost knefli jak wojocy, s polskim orłym. Za Austryje na tych kneflach było napisane F.J.I. Nad kapsóm były trzi knefle. Kiejsi brucliki ni miały żodnych ozdób, yny taki naszywki na dziurki srobióne s modrej wełnianej szniurki na kóńcu kierej były kućki s kamelhoru. Ty kućki były też ze zadku przi kapsach. Były też brucliki, kiere miały naszywki s modrej włóczki i czyrwióne kućki. Przi galotach był posek, na kiery prawili gabaryjok. Chłopi w goraliji oblykali też gunie, kiero była paradno. Miała sznurki s wełny i lymki. Lymki sie robiło s kolorowych włóczek zeszulanych we czworo. Ty sznurki sie nazywały wójki. Gunie kiere sie nosi terazy, majóm dziesiyńć sznurków od kraja to idzie tak: czyrwióno i modro, czyrwióno, modro, zółto i czyrwióno, czyrwióno, żółto i czyrwióno, zielóno, czyrwióno, modro i czyrwióno i czyrwióno. Na spodku guni ty sznurki sóm zeszulane.
Gunie sóm dojść długi i siyngajóm do kolan, abo i niży. Gunie sie oblykało na pleca, coby s przodku było widać koszule, bruclik, abo kożuch. Jak było ciepło to sie oblykało gunie na jedno pleco. Gunie sie nie zapinało. Hań downij isto pastyrze se zapinali swoji gunie. Guni sie nie oblykało na rynkowy. Jedyn, abo dwa rynkowy były zeszyte, abo swiónzane sznurkiym. We chłopskich lóntach nie było kapsów, ale wszyjstko szło schować do rynkowów. W zimie Gorole nosili kożuszek, kiery sie oblykało pod gunie. Kożuch był krótki do pasa i był uszyty s owczej wełny, kieróm sie barwiło na brónzowo, czyrwióno, abo na żółto.
Nejwiynkszo ozdoba kożucha to były wyłóżki, abo oblamki. To było taki obszyci na brzegach kożucha i na kóńcach rynkowów. Wyłóżki były kolorowe, tóż każdy gazda sie móg paradzić. Wyłóżki to były taki poski safianowe, bioło – czorne, przeplatane zielónóm, abo żółtóm włóczkóm. Kożuch mioł po prawej strónie sztyry knefle ze skóry. Paradne kożuchy miały eszcze kućki. Na nogi Gorole obuwali kopyce. Ty od świynta sie szyło ze sukna, kiere zbyło, a na kożdo ze starych nogawic. Ty lepsze kopyca sie obuwało yny przi świyńcie. Dzisio kopyca sie sztrykuje. Kiyrpce sie wiónzało do nogi porwózkiym, a nad kostkóm natkónciami – hrubym biołym porwozym. Ty natkóncia były długi, miały aji piynć metrów. W zimie sie oblykało baranice, a hań downij aji mycke, kieróm sie nazywało żarna. Baranice miały czorne futro po krajach, a biołe w postrzodku. Robiło sie jich ze skór młodych barónów – byrusiów. Mycka miała kulatóm główke – wyrch. Tyn wyrch był uszyty ze sztyrech kónsków czornego, abo biołego sukna. Tam, kaj było poszyte była szniureczka. Na kóńcu szniureczki była kućka. Dokoła czopki był prymek, kiery ze zadku był dłukszy, niż z przodku. W zimie zadni prymek sie dowało na kark, jak były mrozy. We świynta sie nie nosiło rynkawic. Chłapcy noszóm portki s lnu i czyrwióne brucliki. Przes lato gónióm s gołóm głowóm, a w zimie na głowie majóm kłobuki. Czopka była ozdobióno szniurkóm s biołej kozi sierści, kiero na kóńcu miała kućke. Potym nieskorzi sie zaczło nosić biołe czopki – miyńsze kłobuki s czyrwióno – biołóm ozdobóm.
W goraliji żynich dostowoł od młoduchy paradnóm koszule – dwoice. We świynta, na wiesieli i na chrzty sie obuwało nogawice. Żynich i drużbowie oblykali czyrwióne brucliki, ale żynich sznurowoł bruclik na dole biołóm szniurkóm, a drużbowie różowóm. Swobodni chłapcy wiónzali czyrwiónóm szniurke, a żónaci zielónóm. Do bruclika i s lewej stróny kłobuka sie przipinało wóniónczki. Wóniónczka żynicha je bioło – zielóno, a drużby różowo – zielóno. Starostowie se oblykali gunie. Hań downij żynich sie obwiónzowoł eszcze szyrokim rzymiyniym owczorskim. Taki rzymiyń musioł też mieć gajdziosz. Szyroki pasy owczorski oblykali aji baczowie i pastyrze. Ty pasy były srobióne ze skóry owiynzij, na wyrchu miały korónke, zeszywanóm rzymiyczkiym. S boku taki pas mioł wielkóm kapse, a na nij klape. Pas sie zapinoł na trzi do szejść mosiynżnych sprzónczek, mioł też wyciśnióne rostomajte wzory. Bogatsi gazdowie obuwali aji bótki s cholywkami. Jak Gorol umrzuł, to sie mu oblykało koszule, gacie s płótna i czorny bruclik. Umrzikowi sie nie obuwało kiyrpców, a na nogi sie mu obuwało fusekle. Kłobuk sie dycki dowało umrzitymu do trówły, abo wciskało pod parze. Do trówły sie dowało aji inksze rzeczy – fajke, pierściónek, pore grejcarów, abo piszczołke – zoleżało, co umrzik chcioł tam mieć. Gorole byli bogatsi i hudobniejsi – zoleżało wiela kiery czego mioł. Nejbogatsi byli fojtowie i wojewodowie – ci mieli kupa wszyjstkigo i lepsze oblyczki, aji strzybne. Pachołcy dostowali kiyrpce i koszule. Pastyrze byli nejhudobniejsi – mieli yny połotane lónty. Gorole nosili siykiyrki - obuszki, kierymi sie podpiyrali jak krziwakiym, ale poradzili sie tym aji brónić. Bez obuszka nie było co ijść do lasa, abo na gróń. Potym nieskorzi, jak uż coros wiyncyj Goroli miyszkało w Beskidach, to ty oblyczki zaczły uż być kapke inaksze.


text:
Nůmera
Nůmera je abstrakcyjno zacha, użiwano we matymatyce. Nojbarźi ajnfachowo idźe pedźeć, co nůmera uodpado na pytańy "wjela". Z anfanga używono do rachowańo wjelośći jakich zachůw – naturalno nůmera. Je do sporu, aże zero je naturalno nůmera eli ńy, kej przijmjymy co zbjůr naturalnych nůmerůw mo anfang uod zera, tak kożdo nastympno nůmera je srogszo uo 1. Dali můmy cołkowite nůmery - do uůnych zbjoru wlazujům ujymne nůmery, t.j. wszyjstke nůmery kere rachujymy uod zera co jedyn do zadku a dowomy uůnym ze przodku znok "-". Dali můmy wymjerne nůmery, je to zbjůr wszyjskich nůmerůw kere idźe zaszrajbować kej iloczyn ze tajlowańo przez śa dwůch naturalnych nůmerůw, przi tymu we mjanowńiku ńy idźe dać zera. Dali sům rzeczywiste nůmery, kerym idźe prziszrajbować jaki půnkt na uośi nůmerůw, do kerych wlazujům tyż ńywymjerne nůmery, kerych ńy idźe zaszrajbować kej uobyczny ułomek.
Sům tyż inksze roztomajte zbjory nůmerůw, jako algebrajiczne nůmery, ńilpotyntne nůmery, dopeltowe nůmery a inksze.


text:
Drugi szpil i ciynżkŏ sytuacyjŏ ôd Trzińca
Drugi szpil u siã i HC Oceláři Trziniec zajś przegrali. Nie pōmōgły ściany ślōnskej Werk-Areny. Szpil już bōł barzij wyrōwnany i skōńczōł sie 2-3 (0-2, 1-0, 1-1), no ale tera manszaft ze Ślōnska czekajōm dwa szpile we Pilźnie i jak nie wygrŏ żŏdnego śnich, to skōńczy sie dlŏ nich latoś śnik ô majstrze.
Tory:
0-1 Milan Gulaš
0-2 Denis Kindl
1-2 Michal Kovařčík
1-3 Miroslav Indrák
2-3 Martin Růžička
We niedziela trzeci szpil we Pilźnie.
Z dobrych nowin: juniory HC Oceláři Trziniec wygrali we Pradze ze Spartōm 4-3 we dogrywce (Tory: 2 Jonáš Peterek, Tomáš Krč, Jakub Michálek) i styknie jym wygrać tera u siã coby ôstać majstrym ligi czeskej.


text:
Ślōnzŏk wygroł turniyj madżōnga japōńskiygo we Kielcach
Gōrnoślōnski Zwiōnzek Madżōnga zajōn trzi piyrsze place na turniyju w Kaliszu. Wygroł Łukasz Grzybowski s Katowic, drugi bōł Igarashi Tatsuya s Dōmbrowy Gōrniczej (ZD), a na trzecim placu miyszkajōncy w Katowicach Sekigawa Dan s Musashino (Japōniyjŏ).
1 plac Łukasz Grzybowski – Katowice, GŚ
2 plac Tatsuya Igarashi – Dōmbrowa Gōrniczŏ, ZD
3 plac Dan Sekigawa – Musashino, Kantō, Japōnijŏ
5 plac Masahiro Hamamoto – Chorzōw, GŚ
7 plac Olga Igarashi – Dōmbrowa Gōrniczŏ, ZD
Foto: Olga Igarashi


text:
Byrnjež hosćenc „Sambesi“ we Wojerowskej coologiskej zahrodźe po powšitkownych postajenjach korony dla zaso wotewrěć móhli, wostanje pak tón najprjedy raz zawrjeny. Silke Richter je so ze šefom restawranta Ralfom Gerstmannom rozmołwjała.
Sće chcył wo swojich dožiwjenjach w afriskim kraju Gambija rozprawjeć. Korony dla pak sće termin přesunył. Přiwšěm sće nětko pjenježne dary do Gambije přepokazał. Kak je k tomu dóšło?
R. Gerstmann: Sym přednošk, kiž měješe w měrcu być, nětko zarjadował. Běše to prěnje zarjadowanje po zawrjenju w měrcu. Postajenjow hygieny dla sym z přihotami dosć zahe započał. Wothłós bě jara dobry. 35 wopytowarjow je 500 eurow dariło, a pjenjezy sym hnydom do Gambije přepokazał. Rady poskićam swój přednošk tež towarstwam, šulskim rjadownjam a dalšim zajimcam.
Za čo sće čas zawrjenja hosćenca wužiwał?
Pod hesłom „Kóždom ludej swoje dudy“ wěnuje so dudak a spěwar Serbskeho ludoweho ansambla Handrij Henčl njedźelu w Budyskim Serbskim muzeju z koncertom wosebitemu ludowemu instrumentej. Cordula Ratajczakowa je so z hudźbnikom rozmołwjała.
Kak sće ideju koncerta zrodźił?
H. Henčl: Loni je so mje organizatorka Wojerowskich hudźbnych swjedźenskich dnjow prašała, hač nochcu raz na dudach koncert wotměć. Tak smy tam hromadźe z hudźbnikami našeho Prěnjeho łužiskeho barokneho orchestra koncertowali. Wothłós bě přewšo dobry a zarjadowanje wupředate. Ludźo su fifolejo domoj šli. Nětko mamy koronu, a cyły swět žedźi so za programami w małym formaće, za čož su dudy kaž stworjene. Sym tuž tehdyši program swojim móžnosćam jako solist přiměrił a to SLA namjetował. Argumentowach, zo su ludźo nětko lačni, nazymu budźe paleta poskitkow snano hižo přewulka. Tak bě w běhu třoch tydźenjow ideja wuzrawjena. Budźe to prapremjera – tajki solowy koncert za dudy hišće w ansamblu njemějachmy.
Što Was na dudach wabi?
W Radworju maja wot wčerawšeho dźěćacu lěkarsku praksu. Wjesnjenjo maja tuž nětko nimo powšitkowneje dalšu lěkarku we wsy. 39lětna Jadwiga Wałdźina praksu nawjeduje. Před lětomaj je so wona ze swójbu do Łužicy nawróćiła. Do toho bě jako dźěćaca lěkarka a chirurgowka mjez druhim na uniklinikumje w Münsteru, pozdźišo w Drježdźanach na uniklinikumje a w praksy zasadźena. Clemens Šmit je so z njej rozmołwjał.
Gratuluju k wčerawšemu wotewrjenju swójskeje praksy. Sće do toho rjekła, zo chceće w swojej nowej dźěćacej praksy něštožkuli hinak činić, hač je poprawom z wašnjom. Što z tym měniće?
Delegacija towarstwa Societas Amicuum Liberec (SAL), kotrež organizuje Serbske kulturne lěto w čěskim měsće, bě wčera z hosćom w Budyšinje, mjez druhim pola Domowiny. Cordula Ratajczakowa je so z čłonku SAL, zamołwitej za program lěta Janu Vančatovej a z intendantku SLA Judith Kubicec rozmołwjała.
Po přestawce koronakrizy dla nětko Serbske lěto SAL – što planujeće?
J. Vančatová: Smy za nalěto planowane zarjadowanja w Liberecu na nazymu přesunyli. To bohužel za procesiony křižerjow, kotrež chcychmy sej wobhladać, móžno njebě. Zakładnje nimamy jenož wotpohlad, našim ludźom serbsku kulturu zbližić, ale chcemy ju tež na městnje we Łužicy dožiwić. Dwě ekskursiji mamy lětsa planowanej. Za meju předwidźanu třidnjowsku do Hornjeje a Delnjeje Łužicy chcemy w septembru nachwatać, a srjedź awgusta podamy so tři dny do Delnjeje Łužicy, do Choćebuza, Grodka, Bórkow a Raduša. Tam dotal scyła hišće byli njejsmy. Lětušej wjerškaj budźetej w Liberecu přehladka Maje Nageloweje 9. oktobra a 11. nowembra wustajeńca wo stawiznach Serbow. Tajki wupada hruby koncept.
Kak wobdźěli so SLA?
W Serbach je tuchwilu rěč wo „Astronawtach“ – nowych serbskich spěwach a widejach. Měrćin Weclich je so wo tym z jednym z hłownych iniciatorow, Matejom Dźisławkom, rozmołwjał.
Wo čim so při „Astronawtach“ jedna?
M. Dźisławk: To je skupina serbskich hudźbnikow. Žro su Jurij Hantuš, Matej Dźisławk a němski bubnar Oliver Böhm, kiž bydli blisko Wittenberga. My třo w Lipsku najwjace spěwow přihotujemy a našej skupinje Astronawt z dalšimi hudźbnikami posrědkujemy. Prěni króć smy so wokoło swjatkow zetkali a prěnje pjeć spěwow natočili. Jurij a ja je zwjetša komponujemoj. Chcemoj načasnu hudźbu tworić. To je funk, to su balady a rockowe zynki runje tak kaž lubosćinske a poetiske štučki. A to zwjetša ze swójskimi tekstami, mjez druhim z pjera studenta Pětra Dźisławka.
Su to serbske spěwy „w nowym šaće“?
M. Dźisławk: To njejsu spěwy w nowym šaće, ale nowe spěwy, zwjazane z widejemi. Statisća we widejach sobu skutkuja. To ma w přirodźe być a tróšku z domiznu zwjazane. Swjatkowny kónc tydźenja smy widejo za naš prěni titl natočili.
Hdy a kak móžemy to widźeć-słyšeć?
Wurjadne šulske lěto so pomału nachila a maturanća hižo wědźa, hač su wobstali. Kak pak budu swjećić? Cordula Ratajczakowa je so z direktorom Serbskeho gymnazija Budyšin Renéjom Wjacławkom rozmołwjała.
Kak derje sće koronakrizu zmištrowali?
R. Wjacławk: Emocionalnje mam zaćišć, zo ju na našej šuli dosć derje zmištrujemy. Dožiwjam šulerjow, zdźěla tež staršich a wučerjow w jara měrnym mjezsobnym wobchadźe. Wšědny wučbny dźeń je, kaž so mi zda, dosć derje organizowany. Naši šulerjo wuknu w A/B-rytmusu, to rěka, jedyn tydźeń su w šuli, tamny tydźeń doma. Skupinje so wuměnjatej. Dyrbjachmy naše rjadownje na połojcu dźělić, zo bychmy předpisam hygieny wotpowědowali.
Wjedu naprawy k tomu, zo maja někotři šulerjo ćeže šulu zmištrować?
Hubert Kokla je wot lěta 1991 aktiwny čłon Černobylskeho towarstwa. Hač do lěta 2009 je wón z mandźelskej Luciju a dalšimi w Pančicach-Kukowje dokładnje 565 dźěćom a 55 dorosćenym z Běłoruskeje hač do štyri tydźenje trajace wočerstwjenje zmóžnił. Měrćin Weclich je so ze 84lětnym rozmołwjał.
Što Wam tutón čas woznamjenja?
H. Kokla: Smój z mandźelskej wuměnu jara aktiwnje a z cyłej wutrobu pěstowałoj. Z pomocnym transportom sym jědnaće razow sam w nuklearnje poćeženej kónčinje w Černobylu był. Jedyn transport wobsteješe samo z 15 nakładnych awtow.
Kajka je pomocna situacija dźensa?
H. Kokla: Ći, kotřiž su na spočatku jara aktiwni byli, su dawno starši a jich dźěći dorosćene. Mnozy młodostni maja dźensa cyle hinaše zajimy, pućuja radšo po swěće. Tuž je kontakt powšitkownje popušćił.
Kaž wěm, Wam wuměnu pěstować jara na wutrobje leži.
H. Kokla: Zo wuměna hižo tak intensiwna kaž w 90tych lětach njebudźe, je so hižo dawno wotbłyšćowało. Wšako je dźeń a wjace starosćow z financami, a cyłu wěc móžeš jeno z darami zaručić, dóstanješ pak lědma podpěry.
A što sej přejeće?
Biskopičanska syć dźěćaceho a młodźinskeho dźěła je mnohim dorosćacym jara wažny domicil. Měrćin Weclich je so z teamowym šefom zarjadnišća Andreasom Mikusom rozmołwjał.
Kak sće dźěławosć syće w minjenych tydźenjach zawěsćili?
A. Mikus: Smy organizatorisce wjele změnili a wjacore zarjadowanja na nazymu přepołožili. Přewjedźechmy pak tež někotre widejowe šaltowanja. Nachwatachmy wšelke koncepty, a naš dom smy dokładnje wurjedźili. Smy tu a tam tež něšto renowěrowali. Někotři kolegojo su druhdźe wupomhali, dalši wostachu nadhodźin dla doma. Njetrjebachmy nikoho do krótkodźěła słać. Z nowymi wolóženjemi nětko znowa započnjemy, a chcemy so w našim wšědnym dźěle poněčim zaso k normaliće nawróćić.
Běchu so nowe puće wudali?
A. Mikus: Zdźěla su nowe přemyslowanja a koncepty nastali a smy hladajo na digitalne dźěło tójšto přiwuknyli, přiwuknyć dyrbjeli.
Što je z planowanymi terminami přewjedźenja dyrdomdejskeho campa při Němskopazličanskim wulkohaće?
Matineja „Moja dróha“ bě jedne z prěnich zarjadowanjow, kotrež su zajimcam zmóžnili kulturu po dlěšej přestawce wosobinsce a žiwje dožiwić. Katrin Demczenko je so z Martinom Schmidtom, předsydu hudźbno-literarny program organizowaceho Wojerowskeho wuměłstwoweho towarstwa, rozmołwjała.
Knježe Schmidto, što bě nastork za matineju?
M. Schmidt: Wuměłstwowe towarstwo a komponist Jan Cyž, bračistka Waltraut Elise Elvers a 1. wiolinist Sewjeroněmskeje filharmonije Malte Hübner su hižo wjele lět wusko zwjazani. Cyž je hižo loni kruch na tekst Brigitty Reimann skomponował. Jako wo tym zhonichmy, smy koncept matineje zhromadnje wuwili.
Što sće sej ze zhudźbnjenja tekstow Brigitty Reimann wočakował?
M. Schmidt: Mam tajkele wobdźěłanje za wosebitu składnosć, zjawnosći namrěwstwo Wojerowskeje spisowaćelki na nowe wašnje prezentować. Předewšěm młodźina měła so intensiwnišo z maćiznu zaběrać a Wojerecy jako swoju – tež dušinu – domiznu spóznawać.
Kotre teksty sće wuzwolili, a kak sće rozsudźili, štó je recituje?
Pod titulom „kóstkaty slěd“ wotewru přichodnu sobotu w Lipšćanskej galeriji b2 wustajeńcu tam bydlaceje wuměłče Karoline Schneider. Cordula Ratajczakowa je so z rodźenej Budyšanku rozmołwjała.
Pod serbskim titulom w Lipsku za wustajeńcu wabić njeje runjewon z wašnjom. Čehodla sće so za to rozsudźiła?


text:
Mjymcy
Mjymcy (mjym.: Deutschland abo Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo we strzodkowyj Ojropje, noleży do Ojropejskij Uńiji a NATO. Mo dostymp do Bałtyckigo Morza a Půłnocnygo morza. Mo nojwjynkszo liczba ludźi we cołkij Ojropejskij Uńiji - przez 82 miljůny. Ńymcy sům państwem federalnym a skłodajům śe ze zwjůnzkowych krejůw. Stolica majům we Berlińe.
Po II wojńe śwjatowyj wschodńo tajla Mjymcůw prziłůnczůno do Polski a SSSR, a pozostołe terytorjům potajlowano mjyndzy zachodńich alijůntůw (trzi uokupacyjne strefy) a SSSR (jednoł uokupacyjno strefa). Stolica, Berlin, tyż podźelůno na sztyry zony. Ńyskorzi ze trzuch zachodńich zonůw utworzůno państwo uo mjańy Republika Federalno Mjymjcůw, a ńyskorzi ze zony radźeckij Mjymjecko Dymokratyczno Republika, ze stolicům we wschodńij tajli Berlina. Berlin Zachodńi mjoł uodrymbny status.
Zjydnoczyńy Mjymcůw nastůmpiło we 1990 bez prziłůnczyńy MRD do RFM. Stolica RFM przećepano potym s Bonn do Berlina.
Kreje zwjůnzkowe Mjymjcůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mjymcy śe skłodajům ze 16 zwjůnzkowych krejůw, kere sům pokazůne na tej karće:


text:
Bala
Bala, inakszyj tyż bal – kulisty przedmiot nojczyńścij używany we roztōmajtych szportach. Bale sōm z wiynksza kuliste, ale mōgōm mieć inkszy kształt. Wiynkszość bali je elastyczne, a we postrzodku napołniōne luftym. Szportowcy kopiōm balã nōgami, ôdbijajōm rynkami, gowōm, abo tułowiym. We wiynkszości ger zespołowych bala (bal) je przekazowanŏ miyndzy czōnkami drużyny we cylu wrażyniŏ jij do tora, kosza, abo tyż na pole ôd przeciwnika. Niykere bale sōm sztajfne a sprynżyste, co pozwŏlŏ im na ôdbijanie sie ôd twardych powiyrchni stołōw abo raketek. Inksze bale sōm napołniōne sprynżōnym luftym, co pozwŏlŏ na bicie w nie ze wielkōm siyłōm bez ryzyka urazu i posyłanie ich na sroge ôdległości. Cylne trefiynie bale (bala) tak, coby zmylić przeciwnika, je podstawōm sukcesu we mocy ger.


text:
LABA shop: Zhorjelčan předawa serbsku drastu a Hornjołužiske produkcije
Hauptinhalt
Dźeń a wjace ludźi skaza swoje drasty w interneće. Zo namakaš mjeztym tež tójšto produktow ze serbskimi motiwami, wo to postaraja so mjez druhim Hanušec mandźelskaj ze swojim Serbskim konsumom. A sportowe artikle ze serbskimi napisami namakaće pola Roberta Lehnarta, kiž ma tohorunja swójski onlinowy shop. Sće pak wědźeli, zo dawa tajki tež w Zhorjelcu z mjenom LABA, kiž hornjołužiske a serbske motiwy předawała? Z tym podpěraja so samo socialne projekty, kaž je naš onliner Clemens Šmit zhonił.
Label LABA - za tym tći Budyšan Gerhard Zschau, kiž drje njeje Serb, ale ma serbske korjenje.Wšitke produkty z LABA shopa, wosebje drasty su so regionalnje a pod fairnymi wuměnjenjemi produkowali a wobsteja pak k sto procentam z biologisce plahowaneje bałmy abo znajmjeńša k 20 procentam z recyclowanych materialijow. T-shirt z napisom “Wódny muž” na přikład dóstanjeće tam za něhdźe 30 eurow.
Mějićel so tež za socialne projekty angužuje a štóž pola njeho nakupuje, móže so při tym wobdźělić. Za to ma wón wšelake akcije běžo. Skazaće-li sej na přikład t-shirt, potom dźe 1 euro přeco na někajki socialny abo humanitarny projekt. Mjez druhim na towarstwo Mission Lifeline, Hornjołužisku taflu abo tež na towarstwo Krabat. Dohromady je so tak hižo wjace hač 3000 eurow za dobry skutk nahromadźiło a dariło.
Najaktualniši projekt mjenuje so “Kiep it real”. To je, móhłrjec jedyn korbik, kiž móžeš jako nachribjetnik nosyć. Gerhard Zschau je mi to takle rozkładł, zo jedna so tu wo produkt, kiž je kompletnje w Hornjej Łužicy rostł a so tu tež produkuje. Potajkim wjerba je w Minakale rostła, w Kamjenej so potom pasy nachribjetnika přičinja a dozhotowjenje je potom w Lubiju. Dwě lěće je so na projekće dźěłało, nětko póndźe wosebity wačok na předań.


text:
Přećiwo koronje šćěpić dać je tema, kotraž tuchwilu ludźi po cyłym swěće zaběra. A nimale kóždy ma k tomu swoje měnjenje. Što pak serbscy młodostni k šćěpjenju praja? Bychu so woni šćěpić dali? Za tym je so Hana Šmitec někotrych z nich prašała.
Melinda Cyžec z Chrósćic: Měnju, zo dyrbi kóždy sam rozsudźić, hač so šćěpić da abo nic. Njemóžu cyle wěsće rjec, hač sym za to abo přećiwo tomu. Njebych pak chcyła, zo smy winowaći so šćěpić dać. Wšako tuchwilu hišće njewěmy, hač změje šćěpjenje na přikład za dźesać lět někajke sćěhi na strowotu čłowjeka. Tež hdyž bych móžnosć měła so šćěpić dać, njebych to chcyła. Přetož sym hižo koronu měła a mam antićělesa. Chcu rady hišće dočakać a najprjedy wědźeć, kak so tónle srědk na ćěło a čuwowy system wuskutkuje.


text: Koporcy (UM/SN). Jedyn z derje wopytanych wotewrjenych pomnikow předwčerawšim, njedźelu, bě hród w Koporcach pola Bukec. Knjez nad hrodom Sebastian Flämig móžeše tam mnohich wopytowarjow witać. Zapřijeće „knjez nad hrodom“ wšak so Drježdźanskemu hudźbnemu pedagogej prawje njelubi. Radšo wobhladuje so jako zachowar hrodu. A zachować hodźi so w knježim domje bywšeho Koporskeho ryćerkubła tójšto, wšako zhladuje twar na wjacore lětstotki stare stawizny. Za čas Němskeje demokratiskeje republiki słužeše jako bydlenski dom, zwjetša za ćěkancow ze Šleskeje. Najwjace skóncowali pak su při njeporadźenym saněrowanju spočatk 1990tych lět.


text:
Berlin (B/SN) Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej dr. Heinrich Bedford-Strohm a předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, namołwjataj wobydlerjow, so wobdźělić na wólbach zwjazkoweho sejma 24. septembra. We wozjewjenej namołwje wobaj wuzběhujetaj, zo su křesćanske cyrkwje sobu zamołwite za zhromadnosć. „Prosymy wobydlerki a wobydlerjow, politiski puć našeho kraja aktiwnje sobu wuhotować. Prěnja a najwažniša kročel za to je, sej wo aktualnych rozsudach swójski a zamołwity wusud tworić a wólbne prawo wukonjeć,“ rěka w namołwje krajneho biskopa Bedford-Strohma a kardinala Marxa. Demokratija je žiwa z wobdźělenja wobydlerkow a wobydlerjow na wólbach.
Michael Bautz zemrěł


text:
Klóšter Marijina hwězda
Klóšter Marijina hwězda (łaćonsce Abbatia Stellae B.M.V., němsce Kloster Sankt Marienstern) je cistercienski klóšter při Klóšterskej wodźe w Pančicach-Kukowje w Hornjej Łužicy. W lěće 1248 wot Kamjenskich knjezow załoženy klóšter słuša k mało klóštram Němskeje, kiž su so přez wjace hač 700 lět bjez přestawki wobchowali. W lěće 2018 bydli w klóštrje dwanaće knježnow pod nawodnistwom abatisy Gabriela Hesse.
Wulki dźěl klóšterskeho kompleksa je zjawnosći přistupny, mjez druhim klóšterska cyrkej, zahroda, muzej, hosćenc a klóšterski wobchod. Klawsura z křižowej chódbu njeje přistupna.
Wot 13. lětstotka měješe klóšter ležownostne knjejstwo w 52 wsach a dwěmaj městomaj Hornjeje Łužicy. Wulki dźěl něhdyšeho klóšterskeho teritorija je – najebać reformacije – hač do přitomnosće katolski wostał a twori dźensa jadrowu kónčinu serbskeho rěčneho ruma.
Klóšter je jedne z wuchadźišćow jutrownych křižerskich procesionow.


text:
Wikipedyjo:Prawidła zapisowańo
Ta zajta prezyntuje prawidła lo pisańo artiklůw podle nowyj uortografije Steuera. Je to alfabet, na kerygo przistano po gorkich dyskusyjach. Půńiży zestawjůno bůło cołki alfabet dokupy ze dwuznokůma, podano jako te buchsztaby śe czyto we Mjyndzynorodowym Fůnetycznym Alfabeće a wykozano nojwożńijsze růżńice půmjyndzy alfabetym Steuerowym a polskim. Je tyż wykoz nojważńijszych prawideł, jak pisać artikle uod strůny uortograficznyj a leksykalnyj.
Steuerowy szrajbůnek a jego prawidłaEdytuj
Růżńice ze polskim abecadłymEdytuj
Jeli chćołbyś napisać artikel we ślůnskij godce, atoli wjysz jyno polske abecadło, gibko mogesz tyż poznać Steuerowy szrajbůnek. Ńiży sům dane růżńice, uo kerych muśisz pamjyntać.
- Sam, kaj po polsku mjeli bychmy ó (btp. góra, król) u Steuera je ů (gůra, krůl).
- Buchsztaba ů pojawjo śe mjast u a o, zawdy przed n, m a ń, skiż tygo můmy btp. słowo pjerůn, a ńy
pjeron(nale je słowo roztomajty, a ńy roztůmajty).
- Buchsztaba i używo śe jedźińy do uoznoczańo samogłoski i, ńigdy do zmjynkczańo spůłgłoskůw, skuli tygo możebne je zapisowańy wyrazůw typu zicherka bez stracha, iże fto przeczyto to jako
źicherka.
- Zmjynkczyńa spůłgłoskůw dycki zapisujymy bez kreska nad buchsztabům, btp. ća, ći, ću to je polske cia, ci, ciu.
- Jeli jako buchsztaba ńy ma swoji uodmjany ze kreskům, zmjynkczyńy zapisujymy bez j, btp. bja, bje, bju to je polske bia, bie, biu.
- Zmjynczyńo buchsztabůw k i g śe ńy zapisuje, skiż tygo můmy kery, wjelge mjast
kjery, wjelgje.
- Bezma kożde ło na poczůnku słowa a ńy jyno, btp. łopole, łokrongły zapisuje śe bez uo, stůnd Uopole a uokrůngły.
Růżńice ze polsko-czeskim abecadłymEdytuj
Jeli scesz nům půmůc we poprowjańu artiklůw, kere majům we śe muster {{ort}}, trza ći wjedźeć pora zachůw, jak to pomjyńać.
- Kożde Č, č, Ř, ř, Š, š, Ž, ž trza pomjyńić na Cz, cz, Rz, rz, Sz, sz, Ż, ż.
- Muśisz tyż dać pozůr, coby akuratńy bůło zapisane kożde ł - polsko-czeske abecadło używało jyno u we tyn plac, skuli tygo trza dać mjoł mjast
mjou, Łůdź mjast Uůdźatd.
- Jak je przileżytość, sprowdź tyż artikel, eli ńyma we ńim felerůw we godce, jak btp. polůńizmusy lebo co.
- Lepi ńy przećepuj zajty bez zakłodka "przećep" - uostow to admińistratorům, bo twoja zajta, co jům żeś sprowjůł na Steuera, moge i tak mjeć eszcze felery (żodyn ńy je przeca alfům a ůmegům!).
- Jag'eś je pewny, co wszyjske je do porzůndku, symńij muster {{ort}}.


text:
Po tragedyji we Boguminie: Czy musieli skokać?
Dowiedzieli my sie ôtok ô wielkij tragedyji, kero stała sie w Czeskij Republice, na czeskim Ślōnsku za Ôdrōm a Ôlzōm we Boguminie, kaj ô życi prziszło bezmała 11 ludzi. Jakiś chłop podpolōł dźwiyrze we pomiyszkaniu na 11 sztoku we familoku. Zgorało przi tymu 6 ludzi, a miyndzy nimi było troje dziecek. Dyć ô życi prziszło tyż 5 ludzi, co miyszkało na wiyrchu nad tym pomiyszkaniym, co gorało. Ludzie ci powyskakowali z balkōnōw a żodyn z nich niy przeżōł. Jo żech tam niy bōł we Boguminie w tym czasie, jak gorało, ale tak se myśla, czy wszyscy ci ludzie musieli doprowdy skokać z tego balkōna?
Niy ma to pisane po to, coby kogoś rozliczać, szukać winnego, abo sie wymōndrzać. Chca pokozać ludziōm na prziszłość, co trza zrobić, jak pod Wami gore. Jak zaczyno co goreć, tōż kurz a hyc idzie do gōry, a ôtwarci ôkna, abo dźwyrzi je „zaproszyniym” tego kurzu, hycu, a za chwila i ôgnia do sia. Praje na ôpak: trza pozawiyrać ôkna, dźwiyrze, pozatykać szpary mokrymi szmataki a ô pōmoc trza wołać bez mobilniok. Jak zaczyno brakować luftu, to trza legnyć na delōwka (przi ziymi je najmynij kurzu a najwiyncyj świyżego luftu. A trza dać fojermanōm te sztwierć godziny na przijechani a postawiyni drabiny, abo na przilecyni po schodach ze aparatami ucieczkowymi (flaszka z luftym, szlauch a nelōnbojtel na głowa), coby mōgli skludzić ludzi na dōł.
Roz jeszcze powiym: niy było mie we Boguminie, jak gorało, niy widzioł żech tego, ale ôtwarci ôkyn, abo dźwiyrzi wtedy, jak pod nami gore, to je dani cugu tej fojerze. Niy idzie stoć na balkōnie, niy idzie tyż uciekać po schodach, bo styknōm dwa dychy a ôstaniecie na tych schodach. Trza pozawiyrać sie we izbie a czakać na pōmoc. Trza yno ôdynknyć dźwiyrze kluczym, coby fojermany niy musiały ôtwiyrać kożdych dźwiyrzi brechōm (skoda czasu a dźwiyrzi).
Wyskoczyć idzie dycko, ale zrobić idzie to we swojij chałupie ze piyrszego sztoka na trownik, abo wtedy, jak już je ôgyń za wami. We piyrszej chwili trza sie ôd tego kurzu a ôgnia ôdgrodzić a czakać na pōmoc.
Fojerman


text: Kamjenc (SN/JaW). Wot pjatka, 1. meje, skutkuje policajski wyši rada Michael Kummer jako nawoda Kamjenskeho policajskeho rewěra. To zdźěli wčera nowinski rěčnik Zhorjelskeje policajskeje direkcije Kai Siebenäuger. Kummer naslěduje dotalnu nawodnicu Susann Benad-Uslaub. Wona je do Krajneho kriminalneho zarjada Sakska wotešła a nawjeduje tam wotnětka decernat we wobłuku za wuhódnoćenje statneho škita a policajskeho wotwobaranskeho centruma přećiwo terorizmej a ekstremizmej. Michael Kummer přewozmje zamołwitosć za cyłkownje 142 zastojnikow a zastojničow a dalšich přistajenych rewěra. Zhromadnje z nimi chce so 41lětny přichodnje w Lessingowym měsće a wokolinje wo wěstotu a porjad starać.


text:
Nowe serbske filmy su wulka žadnostka. Milenka Rječcyna je so ze serbskim filmowcom a kameramužom Reinerom Johannesom Naglom rozmołwjała.
Dlěje hižo nosyće so z myslu, sfilmować takrjec „modernych serbskich wótcow“. Kak daloko projekt mjeztym je?
R. J. Nagel: Započeć chcychmy loni z Kitom Lorencom. Smy Załožbu za serbski lud wo financnu podpěru prosyli. Nažel pak struktury zarjada předołho za wobdźěłanje próstwy trjebachu.
Je załožba wam po pruwowanju pjenjezy přewostajiła?
R.J.Nagel: Ně, nažel nic. Serbski ludowy ansambl chcyše so na zwoprawdźenju wobdźělić. Tón pak je ze stron załožby hižo institucionelnje spěchowany, tuž je załožba próstwu wotpokazała.
Sće so ideje mjenowanych ćežow dla wzdał?
R. J. Nagel: Ně, na žadyn pad. Hakle tydźenja nawróćich so z małym filmowym teamom z Bratislavy. Filmowali smy pola Juraja Kubánki, wjelelětneho choreografa Serbskeho ludoweho ansambla, kiž zajutřišim, srjedu, 90ćiny swjeći.
Što Was na tymle projekće wabi?


text:
NA CO SZŁO TREFIĆ ŁOSTATNIO W CIESZYNIE
Je żech zwiedawy wiela tych napadów s kierymi cieszyniocy przichodzili do tej biołej budki, kiero porem tydni tymu stoła na runku doczko sie realizacyje. Bo przeca kiery yno mioł chynć, to tam móg prziś i nahóczeć bele czego rotuzowym do uszy. Tustelocy przeca widzóm co ich mier-zi, i s tym nejraczyj dycki sami przichodzóm do rotuza, coby sie jak to prawióm piyrszymu lepszymu wybeczeć do rynkowa. Kierysi jednakowóż cosi przedobrził, bo u nas to ni ma eszcze Szwajcaryja, coby każdóm przidajnóm wiec ciepnoć na ryfyryndum i dziwać sie co insi na to rzeknóm. Przeca do dzisia eszcze u nas je tak, że nejprzód ludzie ze siebie do rotuza wybiyrajóm rozmajtych wrzaszczków, kierzi dycki wyglóndajóm na nejmóndrzejszych. I to łóni majóm nieskorzij szpekulyrować co by trzeja było w mieście poprawić, a co poniechać. Isto ci wybrani jakosi sie za dłógo okocóniali s tym napadami i rotuzowi prziszli na to, coby porzóndzić s bele kim, to może sie podarzi trefić na kogosi móndrzejszego. Przepómnieli se jednokowóż isto ło tym że miasto idzie fórt na pojczkach i nejlepszy napad tu nic nie pumoże. Dycki to je tak, że jak sie ni mo piniyndzy, a chce sie jakómsi wiec kupić, to trzeja piniódze pojczać, a neskorzij to przeca s procyntami tymu łod kogo sie to pojczało wrócić. Fórt sie kolem tego zwyrtómy jako by to zrobić, coby letnikorze i lufciorze nas nawszczywiali i pore złotych tu u naszych kszefciorzi i w gospodach poniechowali. S tym bydymi mieć kapke ostudy, bo jak kiery tego roku nas nawszczywi i uwidzi tyn maras na Głymboki, to na zicher nie przijedzie tu do nas na po drugi i nie namówi też swojich przibuznych. Kapke inszy maras yno delszy, uwidzóm nawszczywnicy, też na tej rozrażónej sztrece, kieróm jak zrychtujóm bydzie mógła zakludzić wszecki cugi, aże do Goleszowa. Na takich hymbołach dycki gónióm wojocy s gwerami, coby se wyćwiczyć swojóm kóndycyje, kiero bydzie im przidajno na- nie dej boże- jakómsi wojnem. Jak uż razinko żodyn nic dlo Cieszyna atrakcyjnego nie wyszpekulyruje to możne by tyn maras i ty plosa na tej Głymboki tak niechać i bydzie to taki mały motocross jaki mómy w Boguszowicach. Wojoków w Cieszynie uż zaś kapke mómy to niech sie chłapcy na tych hymbołach i tych małych plosach ćwiczóm, coby jak kiery nas zóndzie łod zadku, nie dać sie flinknóć po gzychcie. Tego baji móg by isto tych wojkoków nauczyć, nasz cieszyński mistrz świata, kiery Janym Błachowiczym sie mianuje. Łón sie tak
w tym praniu po pyskach wyćwiczył, że poradzi prać kogo dopadnie łobiyma rynkami, a jak sie mu eszcze podarzi to świtnie nogami. Muszymy se to wożyć i tego szportowca popytać, coby tego pranio po pyskach cieszyńskich młodziokow nauczył. Na iste ni ma to taki leki, bo trzeja na to prziś kiedy je lepszyj prać rynkami, a kiedy świtnóć nogami. Hańdownij chłopi prali sie po pyskach jak jedyn drugimu cosi był winiyn, a dzisio dostowajóm za to pinióndze. Skyrs tego przed takóm praczkóm każdy musi sie dać zwożyć, coby drugigo nie ukrziwdził. Nejlepszyj majóm dycki ci co majóm dwa metry zwyżki i wożóm nejmjynij sto kilo, bo takigo wielgucnego chłopa to je dycki ostuda na ziym obalić.
I możne, że też tymu kierysi prziszeł na to, coby ci mjynsi mógli se aji w ringu nogami świtnóć.
SŁOWNICZEK
zwiedawy – ciekawy
napad – pomysł
doczko – doczeka
bo przeca – bo przecież
nahóczeć – nagadać
mier-zi – martwi
wybeczeć – wypłakać
przidajnóm – potrzebną
wiec – rzecz
ciepnóć – rzucić
wrzaszczek – krzykacz
dycki – ciągle
nieskorzij – później
rzeknóm – powiedzą
szpekulyrować – wymyślać
okocóniali – ociągali
prziszlina to – wpadli na pomysł
podarzi sie – uda się
porzóndzić – porozmawiać
fórt – ciągle
pojczka – pożyczka
zwyrtómy – obracamy
kszefciorz – sklepikarz
na zicher – na pewno
kapke – trochę
ostuda – kłopot
letnikorz – wczasowicz
lufciorz – turysta
przibuzny – krewny
nawszczywi – odwiedzi
maras – błoto /nieczystości
rozrażóno – połamana
sztreka – tor
zrychtujóm – naprawią
poradzi – potrafi
zakludzić – zaprowadzić
hymboły – nierówności
flinknóć – uderzyć
podarzi – uda się
gzycht – twarz
świtnie – kopnie
hańdownij – dawniej
skyrs – z powodu
dycki – zawsze
zwyżka – wzrost
obalić – przewrócić
prziszeł na to – wpadł na to


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 6.10.2019 [+fotogaleryjŏ]
Piast Gliwice naklupoł Legii Warszawa. Na tyn szłoby dlŏ wielu kibicōw skōńczyć pisanie ô szporcie we ôstatnim tydniu…ale wydarzōło sie tyż moc inkszych rzeczy. Ôkrōm fusbala grajōm już po ôbu strōnach ślōnskej granicy we hokej, handbal i basketbal. Czekōmy już yno aże napocznōm tyż we necbal. We handbalu i basketbalu gōrnoślōnske manszafty napoczły grać tyż we europejskich pucharach. Jak dobrze pōńdzie, to we AlpeAdria Cup może prziś do gōrnoślōnskich derbōw ôpawsko-gliwickich.
Fusbal
Liga polskŏ chopōw
Cracovia Krakōw – Górnik Zŏbrze 1-1
Piast Gliwice – Legia Warszawa 2-0
Po 11 szpilach Piast Gliwice je 7, a Górnik Zŏbrze 11.
Liga czeskŏ
Banik Ôstrawa – Fastav Zlin 4-0
Slezsky Ôpawa – FK Teplice 0-1
Sparta Praga – MFK OKD Karwinŏ 4-0
Po 12 szpilach Banik Ôstrawa je 4, Karwinŏ 12, a Slezky Ôpawa ôstatni (16).
Hokej
Liga polskŏ
Zagłębie Sosnowiec – GKS Tychy 1-4
Lotos Gdańsk – GKS Tychy 5-3
Zagłębie Sosnowiec – Naprzōd Janōw 6-2
GKS Tychy – Unia Ôświyncim 4-0
Tauron GKS Katowice – KS Toruń HSA 3-1
TatrySki Podhale Nowy Tŏrg – JHK GKS Jastrzymbiy 5-6 (po dogr.)
Po 8 szpilach GKS Tychy je 1, Jastrzymbiy 2, Katowice 3, a Naprzōd Janōw ôstatni.
Liga czeskŏ
HC Witkowice – HC Oceláři Trziniec 4-6
Fotografije ze moraswko-ślōnskich derbōw we Witkowicach przesłoł Krzysztof Rogalski:
HC Oceláři Trziniec – HC Ebergie Karlowe Wary 4-3 (po dogr.)
Handbal
Liga polskŏ chopōw
Gwardia Ôpole – Wisła Płock 23-28
Liga polskŏ babōw
KPR Gminy Kobierzyce – Ruch Chorzōw 25-24
Po 4 szpilach Ruch Chorzōw je ôstatni (8).
Liga czeskŏ
Pepino SKP Fridek-Mistek – SHC Maloměřice 29-25
EHF Cup
Górnik Zŏbrze – Maccabi Rishon Le Lion 39-26
Rewanż we sobota, 12 października.
Challenge Cup
HC Banik Karwinŏ – MK Holon 31-26
MK Holon – HC Banik Karwinŏ 29-32
HC Banik Karwinŏ przelŏz do trzeciyj rōndy.
Basketbal
AlpeAdria Cup
Dukes Klostenburg – GTK Gliwice 66-70
To bōł piyrszy szpil. We AlpeAdria Cup grŏ jeszczy BK Ôpawa.
Liga polskŏ
GTK Gliwice – Wilki Morskie Szczecin 79-81
Liga czeskŏ
BC Kolin – BK Ôpawa 67-96


text:
Pawoł Wićaz-Chróšćanski
Pawoł Wićaz-Chróšćanski (němsce Paul Lehmann; * 14. januara 1901 w Chrósćicach, † 12. junija 1933 w Teplicach) bě serbski ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik.
Narodźi so jako syn skałarja-mulerja a dźěłaše po wuchodźenju ludoweje šule dźewjeć lět jako čeladny pola burow. W lěće 1924 absolwowaše kurs pólskeje Ludoweje uniwersity w Dalkach a wot 1925 do 1927 studowaše na ratarskej šuli w čěskich Kuklenach. 1925 a 1927/28 bě z redaktorom Serbskeho Hospodarja. 1930 zastupi do rjadu jezuitow a w lěće 1931 zahaji studij teologije w Praze, hdźež sta so z prěnim předsydu wobnowjeneho serbskeho towarstwa Serbowka. Lěto pozdźišo dyrbješe so chorosće płucow dla domoj wróćić. 1933 zemrě w starobje jenož 32 lět w Tepličanskich kupjelach.
Hižo jako čeladny pospyta so Wićaz jako składnostny basnik. W swojich twórbach, rozbrojenych w Serbskim Studenće, Serbskich Nowinach, Katolskim Posole, Krajanje a we Łužicy, wobspěwa w stilu ludoweho a wuměłskeho basnistwa ratarske dźěło, rjanosć domizny a spisa tež tójšto pozbudźowacych wótčinskich basni.
LiteraturaWobdźěłać
- Serbska poezija – Pawoł Wićaz-Chróšćanski, Budyšin 1984.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Wićaz-Chróšćanski, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 613sl
- * Jiří Wolf, Dva zapomenutí lužickosrbští autoři na Teplicku, Česko-lužický věstník, Ročník XVII Číslo 4/ duben 2007, str. 22


text:
Bōł żech wczora u kōmratki1, kero warzōła we tadżinie (to taki marokański gornek ze gliny). I tak mie to zainspirowało, że żech dzisiaj powciepowoł do gorka wszyjske składniki (tam tyż sie tak robi), postawiōł żech to na połra godzin na piecu i mitag2 bōł gotowy 😉
Co potrza?
1,5 kg karczku
500 g pieczarkōw
2 czerwōne papryki
1 srogi3 batat
4-6 kartołfli
łeżka mostrichu4
łeżka oregano
łeżka czubrycy zielōnyj
połra listkōw limōnki kaffir (abo połra łeżek soku ze citrōłny5)
sōl i pieprz
2 zōmbki czosku
połra łeżek oliwy (jo żech mioł tako prziprawiōno rozmarynym, jałowcym, tymiankym i majerankym- a Wy mogecie dociepnōńć ździebko tych prziprawōw do normalnyj oliwy)
łeżka masła klarowanego
Dziyń pryndzyj posmarowołech miyso oliwōm ze prziprawami, wyciśniyntym czoskym, mostrichym i ôstawiōłech na całoł noc.
Na drugi dziyń przipiyk6 żech tyn karczek ze wszyjskich strōn na łozgrzōnyj7 fest8 patelni i wciep9 żech do gorka. Na gōra prziszły we wymiyszanych warstwach pieczarki, pokrōny batat i kartołfle, papryka. Na gōra posułech prziprawy i tak żech to postawiōł na 2-3 godzinki na małym ôgniu na piec (gornek przikryty pokrywkōm).
Potyn mogecie jeszcze yno zagyńścić ta zōłza (kans wody wypłynie ze tych warzyw i miysa) mōnkōm i brać sie za jedzynie. U mie wszyjske smaki fajnie poprzechodziōły jedyn do drugego, miyso bōło fajnie soczyste… Smacznego 🙂
1koleżanki
2obiad
3duży
4musztardy
5cytryny
6przypiekłem
7rozgrzanej
8mocno
9wrzuciłem


text:
Korla Awgust Fiedler
Korla Awgust Fiedler (pseudonymaj Pětrowič a Serbowski; * 15. nowembra 1835 w Njezdašecach; † 16. meje 1917 w Budyšinje) bě serbski wučer, pěsnjer, hudźbnik a kulturny prócowar.
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a korčmarja w hornjołužiskich Njezdašecach pola Hodźija. Po wopyće Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje dźěłaše najprjedy dwě lěće jako wučer w Kamjencu a Jitru a wot 1858 na Budyskim wučerskim seminarje, wot 1868 samo jako wyši wučer. Tam podawaše mjez druhim serbšćinu.
Fiedler běše nimo toho zahorjeny hudźbnik, kotryž wuhotowaše zhromadnje z přećelom Korlu Awgustom Kocorom a ze swojej spěwnej skupinu Lumir wot 1860 mnohe spěwarske swjedźenje we Łužicy.
Na polu basnistwa započa z přełoženjom němskich pěsnjow, na přikład wot Goethy, Uhlanda, Heineho a Fallerslebena. Wot 1861 wozjewješe we Łužičanje erotiske pěsnje, wěnowane spěwarce Mathildźe Stangec, z kotrejž bě potom wot 1869 hač do jeje zažneje smjerće 1871 ženjeny. Po smjerći mandźelskeje přesta basnić.
Basnje, powědančka a popularne nastawki přirodowědomostneho, zemjepisneho, narodneho a filozofiskeho raza wozjewješe we Łužičanu, kotrehož redaktor běše mjez 1866 a 1872, kaž tež w časopisu Pomhaj Bóh (kotrehož redakciju přewza 1901), Serbskich Nowinach a Časopisu Maćicy Serbskeje.
Korla Awgust Fiedler bě wot 1857 ze sobustawom Maćicy Serbskeje, wjelelětny předsyda jeje přirodospytneho wotrjada a wot 1873 do 1917 tež knihownik Maćičneje knihownje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Cyž: Fiedler, Korla Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 132sl.
WotkazWobdźěłać
- Dokumenty w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)


text:
Wulka Dubrawa (HN/SN). Dwaj jubilejej stej přičina, zo přichodny kónc tydźenja we Wulkej Dubrawje wulce swjeća. Tam spominaja na 675. róčnicu prěnjeho pisomneho naspomnjenja wsy a na 20lětne wobstaće partnerstwa z pólskej gmejnu Nowogrodziec. W jednotliwych wsach Wulkodubrawskeje gmejny běchu w zašłosći časćišo wjetše swjedźenje organizowali, kaž na přikład Holanski swjedźeń w Komorowje. Nětko je potajkim hłowna wjes sama na rjedźe. A tam su sej wjele předewzali.
Přichodna sobota steji cyle w znamjenju sporta. Program wopřijima kehelersku dypkowu hru prěnjeho mustwa muži, koparske hry młodźiny a muži, pjasćobul a blidotenis. Nimo toho poskića najwšelakoriše zaběry za dźěći. W 13 hodź. wotewru we wodowej wěži wustajeńcu wo stawiznach Wulkeje Dubrawy, kotruž je spěchowanske towarstwo Margarećineje hěty zestajiło. Cyły dźeń předstaja so wjesne towarstwa kaž tež hosćo z pólskeje partnerskeje gmejny. Wječor přizamknje so swjedźenske zarjadowanje z rejemi w stanje.


text:
Parkowanje při Bjerwałdskim jězoru na wšelakore wašnje zapłaćić
Hamor (AK/SN). Za parkowanje při Bjerwałdskim jězoru budu wopytowarjo bórze nowe parkowanske awtomaty wužiwać móc. Te chcedźa krok po kroku na městnje dotalnych dźesać awtomatow nastajić, kotrež bě Hamorska gmejna w lěće 2009 kupiła. Wone pak fungowachu jeno z drobnymi pjenjezami. Nowe maja uniwerselnje wužiwajomne być. Po wčerawšim rozsudźe Hamorskeje gmejnskeje rady kupja najprjedy tři nowe awtomaty. Nastajić chcedźa je w Klětnjanskim přistawje, při Klětnjanskim wuhladnišću a na wulkim parkowanišću při Delnjowujězdźanskim pobrjoze jězora.
Tři awtomaty płaća dohromady něšto wjace hač 12 000 eurow. Tale suma je w lětušim dwójnym hospodarskim planje zapisana. Hišće do zahajenja lětušeje kupanskeje a wodosportoweje sezony chcedźa nastroje wobstarać. Wužiwać móža je wopytowarjo kaž dotal z drobnymi pjenjezami, ale tež z bankowej abo kreditnej kartu abo ze šmóratkom. Gmejna nadźija so z toho přidatnych parkowanskich dochodow.


text:
Über uns
Witać
Klinikum łužiska jězorowa krajina jako chorownja ćežišćoweho zastaranja rjaduje so do 14 fachowych wotrjadow a třoch institutow. Je jako ćežišćwa chorownja zastopnjowana a ma swójske přizemjenske mĕstno za helikoptery. Z lĕta 2002 je Klinikum łužiska jĕzorowa krajina akademiska wukubłanska chorownja TU Drježdžany. Přizamknjena je medicinska powołanska šula z 75 wukubłanskimi mĕstnami – 25 mĕstnow šulske lĕto. Cyłkownje steja w našim domje 460 łožow k dispoziciji. Lĕtnje přindu wjac hač 22.000 pacientow k stacionarnemu a přez 40.000 pacientow k ambulantnemu lěkowanju do našeho klinikuma. W lĕće 2012wučinješe přerězny čas přebywanja pacientow za wšitke klinik 5,6 dnjow. Wjac hač 800 sobudźĕlaćerjow dźěła w našim klinikumje a něhdźe 1000 w koncernje.


text:
Mikołůw
Spůłrzyndne: 50°10' N 18°54' E
Mikołůw (pol. Mikołów, mjym. Nikolai / Nicolei, śl-mjym. Nickel, czes. Mikulov) – mjasto i gmina położůne we połedńowyj Polsce, we ślůnskym wojewůdztwje, we połedńowyj tajli Gůrnoślůnskigo Uokryngu Przymysuovygo (GUoP). Je śedźibům mikołowskigo krysa. Grańiczy bezpostrzedńo ze stolicům wojewůdztwa - Katowicůma a Rudům, Gůrnymi Łaźiskůma, Uorzeszym, Tychůma, Wyrůma, Uornůntowicůma, Gjeroutowicůma.
W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noleżoło do katowickigo wojewůdztwa.


text:
Wobydlerski zwjazk „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ wobsteji pjeć lět
Wojerecy (AK/SN). Čestnohamtsce dźěłacy wobydlerski zwjazk „Wojerecy pomhaja z wutrobu“ k integraciji ćěkancow bytostnje přinošuje. Tole podšmórny społnomócnjena za wukrajnikow Budyskeho wokrjesa Anna Piętak-Malinowska tele dny na małym swjedźenju k pjećlětnemu wobstaću zwjazka w měsće nad Čornym Halštrowom. „Wy sće najlěpši přikład za sobučłowjeskosć, dokelž z wutrobu připosłuchaće.“
Wobydlerski zwjazk nasta 2013, hišće prjedy hač su prěni dom za požadarjow azyla we Wojerecach wotewrěli. W nim zwjazachu so wjacori partnerojo, kaž skupina Pro azyl, město, cyrkwje a regionalny běrow za dźěło, demokratiju a žiwjenske perspektiwy (RAA). Něhdźe 80 angažowanych ludźi bě tehdy w zwjazku zjednoćenych. Aktiwne žro wopřijima dźensa połsta wobydlerjow. Wot lěta 2016 ma zwjazk koordinowanski běrow. „Wjeselimy so, zo ćěkancy w dalokej měrje sami zetkawansku kofejownju organizuja“, praji koordinatorka Birgit Radeck. Tuchwilu podpěruja ćěkancow předewšěm při zarjadniskich naležnosćach.


text:
Anaberg z każdyj strōny #5 Czejśniy
Bezmajś czejśniy z zygrōdki sōmsiada zawsze smakujōm lepi. Hmm… Czy Wy se z tym zgadzŏcie? Jŏ nie wiam, bo czejśnia mōm w swojyj zygrōdce, a u sōmsiada kwitnie prawie jabłōnka. Choć mōmy moc uciechy z kwiŏtkōma, a bez lato z ôwocōma, nic nie dorōwnŏ piynknu i znaczyniu alei czejśniowich, kery rosnōm dookoła Anabergu.
Alejy sōm wyjōntkowym elymyntym krajobrazu, keri łōnczi stworzōni przez człowieka landszaft kulturowi z landszaftym naturalnym. Ôbsadzōny po ôbōch strōnach strōmami drōgi były znany już w starożytnōjści. Piyrwotnie prowadziyły z pałacu abo zamku do ôgrodu, a alejy niezwiōnzany z rezydyncjōm pojawiyły se dopiyro w XVIII wieku. Wtedy w Prusach zarzōndzōno ôbsadzaniy drōg, a nawet kanałōw i torowisk strōmami, kery miały chrōnić podrōżnich, pielgrzymōw abo wojokōw przed dyszczym, śniegym abo słōńcem i być bazōm żywiyniowōm. Alejy były tyż granicōm miyndziy drōgami a polami i punktym ôriyntacyjnym po ćmŏku i bez zima. Edykty krōlewsky nakŏzywały sadzyniy, ale tyż ôchrona drzew, a za ich niszczyniy grōziyło np. prziwiōnzaniy winowajcy do strōma.
Alejy na Ślōnsku powstały przede wszystkym za czasōw Fryderyka Wielkygo, zwanygo starym Fritzym, keri ze wzglyndōw ekonomicznich kŏłzŏ sadzić na rantach drōg drzewa ôwocowy. Taky alejy rosnōm właśnie dookoła Anabergu. Nŏłbarzi znanŏ wiedzie z Lejźnicy na Anaberg i liczi ze 150 czejśni. Inny alejy znajdujōm se pomiyndzi Wysokōm a Ligotōm Gōrnōm (nŏłwiynkszŏ średniŏ wieku strōmōw – 82 lata) i nŏłdukszoł pomiyndzi Ligotkami (na ôdcinku trzech kilometrōw).
Stary drzewa ôbumiyrajōm i alejy se kurczōm, co zostało zauważony przez kilka instytucji, kery podjyły se ratowania tygo żywygo pōmnika historii. Inwentaryzacja w 2010 roku pokŏzała, że zachowała se yno jedna trzeciŏ piyrwotnich nasadzyń. Piyńć lŏt tymu zaczła se akcja sadzynia nowich czejśni, a dziynki inicjatywie stowarzyszynia Kraina Św. Anny i Ślōnskygo Ogrodu Botanicznygo w Chorzowie były to sadzōnki starich ôdmian – gynau takich samich gatunkōw jak piyrwi.
W tym tydniu alejy zakwitły i jak co roku prziciōngajōm moc turystōw i fotografōw. Polecōm Wōm wycieczka w to malowniczy miejsce właśnie w tym czasie. Niekōniecznie z aparatym abo drōnym. Raczyj z szyroko ôtwartymi ôczōma. Nŏłlepi pod wieczōr, jak prōmiyniy przediyrajōm se przez delikatny, biŏły kwiŏtka. Warto przijechać – pospacerować, podychać wiosynnym luftym, dotknōńć staryj kory na drzewie, wejrzeć w niebo i posłuchać, jak śpiywajōm ptŏki. Wejrzeć na tyn piynkni świat i poczuć prawdziwi spokōj.
Monika Twardoń – absolwentka filologii germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, nauczyciel i tłumacz języka niemieckiego, flecistka, konferansjerka, Ślązaczka z pochodzenia i z zamiłowania.


text:
Caracas
Caracas (hamtsce Santiago de León de Caracas) je stolica a z něhdźe 2,2 milionomaj wobydlerjow zdobom najwjetše město kaž tež hospodarske srjedźišćo južnoameriskeho stata Venezuela. W cyłym metropolowym regionje bydla samo 3,3 miliony ludźi. Nadeńdźe so njedaloko pobrjoha Karibiskeho morja na sewjeru kraja we wysokosći 900 metrow. Mjez městom a morjom zběhaja so wjace hač 2000 metrow wysoke Přibrjóžne horiny (Cordillera de la Costa). Přistaw a mjezynarodne lětanišćo Caracasa nadeńdźetej so w přibrjóžnymaj městomaj La Guaira a Maiquetía.
Kampus Caracaskeje uniwersity, najwjetšeje we Venezueli, słuša wot lěta 2000 do swětoweho herbstwa UNESCO.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěni Europjan při venezuelskim pobrjoze njedaloko dźensnišeho města bě Krystof Kolumbus w lěće 1498. Město same załoži so pak hakle 1567 wot španiskeho dobywarja Diego de Losada pod mjenom Santiago de León de Carácas a bě pozdźišo ze sydłom guwernera. Po njewotwisnosći Venezuele wot Wulkokolumbiskeje sta so Caracas ze stolicu noweho stata.
Klima[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W měsće knježi tropiska klima z přerěznej lětnej temperaturu wot 22,5 °C a spadkami wot 900 do 1300 milimetrow wob lěto.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Casa del Libertador, ródny dom Simóna Bolívara
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Bjarnat Krawc
Bjarnat Krawc, nimski Bernhard Schneider (roź. 5. februara 1861 w Jitru pla Kamjeńca; wum. 25. nowembra 1948 we Warnoćicach) jo był muzikowědnik, dirigent a komponist.
Jogo nabóžna twóŕba Missa Solemnis (1932) jo była mjazynarodnje znata. W lětach 1883-1924 jo wón źěłał ako ceptaŕ muziki w Drježdźanach.
Bjarnata źowka jo była Hanka Krawcec, wuměłska mólaŕka a grafikaŕka.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Frido Mětšk: Krawc, Bjarnat, [w:] Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, Budyšyn 1984, s. 289-291.


text:
Chlyb
Chlyb to je pjeczywo, kere je uotrzimywane bez wypjykańy ćasta kere je kuplůngym můnki uobjylowyj s wodům, ćasto te poddowo śe nojczyńśći gyrowańu alkoholowymu abo mlykowymu (bakteryjnymu) a we efekće dostowo śe bochny roztůmajtych ksztołtów a srogośći. Sům tyż uodmjany chlyba kere ńy sům spulchńane wyrobjane s ćosta kruchygo. Chlyb we starożytnośći ńy bůł podany na teroźńi, a barzi na podpłůmyki, maca abo spůd uod pizzy. Taki chlyb barzi łatwo bůło łamać kej rżnůńć a bestůż we downych czasach chlybum śe łůmano, co mo do terozki uodńeśyńy we krześćijaństwje a je dali praktykowane we kulturze strzůdźymnůmorskij.