text:
Gregoriusowe kěrlušowe knižki
Gregoriusowe kěrlušowe knižki su jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow. Jedna so wo rukopis, kotryž pochadźa prawdźepodobnje z lěta 1593. W lěće 1884 bě jón Hendrich Jordan w Popojcach namakał. Dźensa je tekst wobstatk Serbskeho kulturneho archiwa w Budyšinje (signatura: MS VI 16 A).
Awtor rukopisa njehodźeše so dotal z wěstosću identifikować, wjele pak rěči za to, zo jedna so wo katolskeho duchowneho. Na prěnim łopjenu je spóznać připis Gregorius a spočatk swójbneho mjena (jenož pismik B). W swojim wobšěrnym pojednanju pokaza S. Wölkowa (2007:8), zo móhło so při tym ewtl. wo Georgiusa Brenarja jednać. Wěnowany je rukopis Gregoriusej Leisentrittej.
Rěč rukopisa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako najstarši wobšěrny hornjoserbski rukopis pokazuje wobjednawany rěčny pomnik tójšto archaiskich formow.
We wobłuku fonetiki su to:
- labiowelarizacija (změna y > o,ó,u) so hišće njejewi
- a mjez mjechkimaj konsonantomaj je zasadnje zdźeržane
- spirantiske ch je zachowane
- dentalne wurjekowanje twjerdeho l (ł) je zachowane
- palatalne w mjez wokalomaj je zwjetša zachowane
- wuzwukowe *ě resp. *bje kontinuuje so jako -'e
Po rěči rozeznawa so Gregoriusowy rukopis zdźěla wot rěče Warichiusa. Njeje pak móžno, rukopis rěčnje jasnje lokalizować. Wěste přiznamjenja pak na to pokazaja, zo pochadźa rukopis ze zapadnych resp. sewjerozapadnych kónčin hornjoserbskeho rěčneho teritorija.
Cyły rukopis w transliteraciji a transkripciji a jako faksimile originala je w lěće 2007 S. Wölkowa spřistupniła a wědomostnje komentowała.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wölkowa, S., Gregoriusowe kěrlušowe knižki a jich pozicija mjez najstaršimi hornjoserbskimi rěčnymi pomnikami (= Mały rjad Serbskeho instituta 10), Budyšin: 2007.


c: text/html

text:
blido 1
Teamy wutworić I Daniela Fritsch I inpeos z. t.
Daniela Fritsch
socialna pedagogowka I trenerka I superwizorka I inpeos e. V.
Daniela Fritsch je wukubłana socialna pedagogowka, trenarka za coolness / přećiwo agresiwiće (AAT / CT) a superwizorka (DSGF).
Wot lěta 2012 dźěła wona jako jednaćelka w předsydstwje inpeos z. t. (INstitut for Paticipation ans Equal OpportunitieS) a nawjeduje tam zdobom wobłukaj škit dźěći a młodostnych kaž tež ambulantne naprawy w běrowje přećiwo namocy w Kamjenicy. W dalekubłanjach, wosebje za tworjenje teama a wobchad z inkluziwnymi procesami sposrědkuje knjeni Fritsch wot lěta 2009 nazhonjenja a wědu wo dynamice konfliktow pedagogiskim fachowym mocam.
blido 2
Jako team skutkować I Walter Heilmann (Köln)
Walter Heilmann
šulski nawoda (něhd.) a poradźowar za šulotwar I Köln
Walter Heilmann je pedagoga a něhdyši nawoda šule “Rosenmaarschule” w Kölnje, kotraž je inkluziwna cyłodnjowska zakładna šula. Hižo 1980 započa tuta tak mjenowana Jenaplanska šula (tehdy rěkaše wona hišće “Peter-Petersen-Schule”), zbrašene a strowe dźěći zhromadnje wuwučować. W nadawku załožbow, kiž buchu po Carlu Friedrichu Montagu jako Montagowe załožby pomjenowane, přewodźuje Walter Heilmann jako poradźowar šulotwara “Pilotowy projekt Inkluziwne šule planować a twarić” na Statnej zhromadnej šuli we Weimaru. Wón poradźuje šule a nošerjow šulow w tu- a wukraju w prašenjach wuwića šule a šulotwara. Ćežišća při tym su procesy a struktury nastupajo wobdźělenje a sobupostajowanje kaž tež multiprofesionalne zhromadne dźěło.
blido 3
Inkuzija I Kristin Bernig I SMK
Kristin Bernig
zamołwita za inkluziju I Sakske statne ministerstwo za kultus
Kristin Bernig je wukubłana diplomowa wučerka za rušćinu a jendźelšćinu. Wona wuwučowaše w Sakskej a we Wulkej Britaniskej, prjedy hač přewza jeje dźěło 1997 na Comenius-instituće. Tam bě mjez druhim zamołwita za koncepciju dwurěčneje serbsko-němskeje šule, předchadnik koncepta 2plus. Po někotrych lětach jako medijowa rěčnica za regionalny šulski zarjad w Drježdźanach měnješe wona 2004 na kultusowe ministerstwo do wobłuka wyšeje šule. Wot 2018 koordinuje wona jako zamołwita za inkluziju w SMK koncepcionalne dalewuwiće a zarjadowanje inkluzije w sakskim šulskim systemje.
blido 4
Wuknjenska wokolina I Wolfgang Goldstein I Jan Rehor (Slepo)
Wolfgang Goldstein
šulski nawoda na wuměnku, gmejnski radźićel a wjesny předstejićer I Slepo
Wolfgang Goldstein je wukubłany wučer za matematiku a fyziku. Wot 1990 hač k jeho wuměnku w lěće 2020 bě wón na wyšej šuli dr. Marja Grólmusec w Slepom šulski nawoda a je wjace hač dźesać lět rozsudnje na wšěch fazach nowotwara šule wobdźěleny był. W februarje 2020 zaćahnychu šulerjo a wučerjo zakładneje a wyšeje šule w Slepom do noweho twarskeho kompleksa. Dale je Walter Goldstein aktiwny jako gmejnski radźićel a wjesny předstejićer gmejny Slepo a poradźuje w kubłanskich naležnosćach.
Jan Hrjehor
šulski nawoda I Wyša šula "Dr. Marja Grólmusec" I Slepo
Jan Hrjehor je wukubłany fachowy wučer za serbšćinu a sport. Wot lěta 2004 skutkowaše na wyšich šulach w Pančicach-Kukowje, Worklecach, Ralbicach a Budyšinje, kaž tež na Serbskim gymnaziju Budyšin a wuwučowaše na kubłanišćach šulerjow w předmjetomaj sport a serbšćina. Wot lěta 2020 sem nawjeduje Wyšu šulu dr. Marja Grólmusec w Slepom. Rodźeny Róžeńčan bě tež jedyn z tych wučerkow a wučerjow, kiž su w lěće 2001 w Chrósćicach 5. lětnik we wobłuku Chróšćanskeho zběžka wuwučowali.
Nimo swojeho skutkowanja w šulskej słužbje běše a je Jan Hrjehor přeco hišće jako organizator sportowych zarjadowanjow za šulerjow aktiwny a rozprawja wo sportowych podawkach w Serbskim rozhłosu a w Serbskich Nowinach.
Rěčny centrum WITAJ
fachowy wotrjad
Domowiny - Zwjazka Łužiskich Serbow z.t.
WITAJ-Sprachzentrum
eine Fachabteilung der
Domowina - Bund Lausitzer Sorben e.V.
Póštowe naměsto 2 / Postplatz 2
02625 Budyšin / Bautzen
Tel.: 03591 550 400
Fax: 03591 550 375
E-Mail: witaj-bautzen@sorben.com

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jak ludzie pytajōm sie co u Cia słyszeć i sztyjc chciałabyś pedzieć że źle. Jak uważosz że mosz wiyncy powodów do bycia niezadowolonōm niż radōm. Jak sztyjc se powtarzosz że bydziesz szczynśliwo w życiu jak yno jeszcze dostaniesz to i tamto i bydziesz mieć to i to – trza przeonaczyć to myślyni.
Co byś mioł robić coby być rady z życio?
1. Unikej ludzi co jednako narzykajōm i som niezadowolyni. Zmierzły humor udzielo sie gibko no i na cóż psuć se dziyń przi słuchaniu utyskiwanio marudów?
2. Przestoń wynokwiać powody do samokrytyki. Jak dycki fuczysz na sia to ciynżko o dobre samopoczuci. Odpuść se, Twoi serducho, wątroba i skóra też sie ucieszōm 🙂
3. Zadbej o sia, ubier sie piyknie, umaluj, strzel se jaki fajne wele – jak człowiek je szwarny to sie i lepszy czuje. W laczach i starych lōntach jeszcze żodyn sie zocnie nie poczuł.
4. Spełniej marzynia – dyć tak! Smol to wszysko i rób to na czym Ci dycki zależało. Niechej na chwila robota doma, tango z odkurzaczym, trzeci w tygodniu zakupy w biedronce i te pierziński nieumyte okna. Świat sie nie zawali jak to niechosz a Ty i otoczyni tak rychtyk bydziecie radzi bo bydziesz uśmiychnyto i zadowolono.
Lekcje salsy
, wypad w góry, byzuch u dobrej kosmetyczki? Dali go! Zrób co yno do sia!
5. Ćwicz pozytywne myślyni – jak Ci yno piźnie i zaczniesz labiydzić, popróbuj zaros myśleć o czym fajnym. Hned wlezie Ci to w nawyk i sie kapniesz że wiyncy myślisz o dobrych niż o pierzińskich rzeczach
7. Odpoczywej! Przemynczony człowiek to zmierzły człowiek! Sama wiym po sobie 😉


text:
Čatisgar
Čatisgar (Hindi: छत्तीसगढ़, Chhattisgarh, po słowje: „šěsćatřiceći twjerdźiznow“) je zwjazkowy stat Indiskeje. Ma 20,8 milionow wobydlerjow a přestrjeń 135.000 km², potajkim 154 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Raipur. Čatisgar ma Hindi jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Gondi (4,3%) a Oriya (3,9%) rěči.
Zwjazkowy stat běše hač do 2000 dźěl stata Madja Pradeš a mjezuje z Utarpradešom a Dźarkandom na sewjeru, Orisu na wuchodźe, Andrapradešom na juhu, Maharaštru na juhozapadźe a Madjapradešom na sewjerozapadźe. Čatisgarowa krajina je horata a zalěsnjena.
Eksterne wotkazyWobdźěłać
- Webstrony Čatisgaroweho knježerstwa (jendźelsce)


text:
Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.
Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).
Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.
W poslednich tydźenjach a měsacach napadny wosebje w diskusiji wo Serbskim sejmje dźělenje serbskeje Łužicy. We wšelakej měrje přeněmčene kónčiny Łužicy pomjenowachu so husto jako periferija abo nakromne kónčiny serbstwa. Hladajo na ewangelsku Hornju Łužicu wužiwaše serbski politikar w rozprawje wo wólbach do Serbskeho sejma samo wuraz B-Łužicy. Tomu napřećo stajitej so rěčnje husto wurazaj »žro« abo »jadrowe kónčiny serbstwa«, hlada-li so na katolski dźěl serbskeje Łužicy. Tute kategoriske dźělenje a napřećostajenje, wosebje pak podwědome předstawy a hódnoćenje, kiž za tym tča, mam za zahubne. To jedne je to čiste, to jadro, to žórło, a čim bóle so wot njeho zdaluješ, ćim bóle změšane a njeoriginalne so wšitko stanje. Maš jasny centrum, kotremuž je wšo druhe koncentrisce při- a podrjadowane; wšitko so rěčnje a narodnje z jadra žiwi.
Ze slědźenjow wěmy, zo rěč myslenje a předstawy wo swěće formuje a z tym přitomnosć a naše jednanje wobwliwuje a postaja. Wobraz wo centrje a periferiji, abo dźělenje Łužicy do A-, B- (a C- ?) regionow je wosebje fatalne. Tole njewothódnoća jenož dźěło wjele angažowanych ludźi pod jara rozdźělnymi wuměnjenjemi, ale njewotpowěduje tež serbskej realiće, wšako bydli w Drježdźanach wjace Serbow hač w Dobrošicach.
Zo serbske rěčne znajomosće mjez našej dźěćinu woteběraja, na tym nichtó njedwěluje. Wuchadźamy-li z toho zo je wobknježenje serbskeje rěče najwažniši predikat při posudźowanju intaktnosće serbskeho naroda, so z tym naša serbska komunita dźeń a bóle pomjeńšuje. Prašenje, »kelko da hišće sće?« nas přeco zaso do wuskosćow přinjese. My maćernorěčni Serbja chilamy k tomu, našu wulkosć posudźować po tym, kelko z nas hišće serbšćinu wobknježi.
Wěmy pak, zo je po sakskej a braniborskej wustawje přisłušnosć k serbstwu prašenje wuznaća. Mnozy ludźo, kotřiž serbšćinu njewobknježa, so jako Serbja wuznawaja. Wosebje w Delnjej Łužicy přewjedu mnozy Domowinjenjo dźeń a bóle swoje zarjadowanja w němskej rěči. Protagonisća sejma maja w swojich rjadach mnohich, kotřiž serbšćinu njewobknježa, ale so jako Serbja wuznawaja a so samo aktiwnje w serbskich naležnosćach angažuja. Swojich potencielnych wolerjow njewidźa jenož mjez maćernorěčnymi Serbami, ale tež mjez tymi někak 250.000 ludźimi, kotřiž su serbskeho pochada.
Kak z tutymi němskorěčnymi Serbami w přichodźe wobchadźamy, je jedne z njerozrisanych prašenjow. Tuchwilnje w nawodnych gremijach Domowiny njeje nichtó, kotryž serbšćinu njewobknježi. Z tym pak su wšitcy wuzamknjeni, kotřiž serbšćinu njewobknježa. Na župnych zhromadźiznach Župy Delnja Łužica runje tak kaž na hłownej zhromadźiznje Domowiny sedźa dźeń a wjace delegatow ze słuchatkami a slěduja němskemu přełožkej tołmačerja.


text:
Oktoberfest
Oktoberfest (s mjym. Paźdźyrńikowe Śwjynto) to sům chmjelowe dożynki, kere sům uobchodzůne na kůńec wrześńa a s poczůntku paźdźerńika we München. Pjyrszy Oktoberfest bůł uobchodzůny 12 paźdźerńika 1810. Terozki je to nojsrogszy na śwjeće festyn, we kerym bjere udźoł przez 6 miljůnůw perzůnůw. Oktoberfest trwo nojczyńśći bez 16 dńůw a bez tyn czas wypijo śe tam przez 5 miljůnůw litrůw bjyru. Oktoberfest zowdy uodmyko modo frelka na kůńu, za ńům jadům burmistrz München a gubernator Bajerůw. Na Oktoberfeśće uobowjůnzujům bajerske uobleczyńa jednako lo babůw a chopůw. Oktoberfest dowo finansowy uobrůt ůng. 1 milijard ojro.


text:
Ksylofůn
Ksylofůn – perkusyjny insztrumynt ze zorty idjofůnůw. Do Ojropy przibůł we Strzednich Storoczach ze Azyji, nale nojbarzi popularny stoł śe we XIX stuleću bez kůmpozycyje Charlesa Camille Saint-Saënsa, kery uůnygo wprowadźůł na zowdy do orkestry symfůńicznyj. Uod poczůntku XX st. je używany we szulach a przedszulach lo wychowańo muzycznego bajtli. Ta metoda wymyślůł Carl Orff.
Budowa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Składo śe ze dwuch tajli drywńonych sztabek uo roztomajtej dugośći rozlygowanych růwnolegle do śebje, kere śe uderzo szpecjolnymi pałkůma. Kożdy klocek uodpowjado za jedyn dźwjynk. Nojczynśći coby klang robjůł wjynksze larmo pod sztabkůma mocuje śe metalowe rurki.


text:
Vatikan (B/SN). We wosebitej widejowej powěsći je bamž namołwjał so šćěpić dać, dokelž je to „akt lubosće za sebje, za swójbnych a přećelow kaž tež za wšě ludy“. Pontifeks měni, zo je to jednore wašnje, so na dobro wšěch zasadźić, wosebje najčućiwišim napřećo. Widejowa powěsć je dźěl swět wopřijaceje šćěpjenskeje kampanje powšitkownowužitneje ameriskeje organizacije Ad Council „It’s up to you“ (Zaleži na tebi).
Wjace kanonikow biskopa woli
Drježdźany (B/SN). Drježdźansko-Mišnjanski biskop Heinrich Timmerevers je spočatk awgusta nowe statuty tachantskeho kapitla swjateho Pětra Drježdźany wobkrućił. Hłowna nowosć je, zo propstaj z Lipska a Kamjenicy kaž tež farar z města Gera jako čestni tachantscy kapitularojo přez swoje zastojnstwo nimo regularnych kapitularow biskopa wola. Po statuće staj tachantskaj fararjej w Drježdźanach a Budyšinje na kóždy pad wobdźělenaj, nimo toho ma znajmjeńša jedyn Serb jako kanonik krute městno w tachantskim kapitlu. Nowy tachantski kapitl chcedźa 14. nowembra 2021 we wobłuku nyšpora w Budyskej tachantskej cyrkwi spřisahać a zapokazać.


text:
Word fan! 14
Kalender Polen 2022 - 2023
Download alle wedstrijden van Polen naar jouw kalender. De data worden automatisch aangepast, zodat je altijd de laatste data bij de hand hebt.
Wedstrijden
Keepers Boruc Artur Fabianski Lukasz Grabara Kamil Szczesny Wojciech Verdedigers Brzyski Tomasz Glik Kamil Jacek Janicki Rafal Jedrzejczyk Artur Jodlowiec Tomasz Kaminski Marcin Kedziora Tomasz Lewczuk Igor Pazdan Michal Piszczek Lukasz Rangel Cionek Thiago Rybus Maciej Salamon Bartosz Wojtkowiak Grzegorz Middenvelders Błaszczykowski Jakub Blaszczykowski Jakub DÄ browski Damian Dawidowicz Pawel Gajos Maciej Klich Mateusz Krychowiak Grzegorz Linetty Karol Maczynski Krzysztof Matuszczyk Adam Peszko Slawomir Sobota Waldemar Wszolek Pawel Zielinski Piotr Aanvallers Grosicki Kamil Lewandowski Robert Teodorczyk Åukasz Tuszynski Patryk Wilczek Kamil Trainer Brzeczek Jerzy


text:
Paweł Łabaj z Piosku: Ło złotych kacziczkach
To była niejako Jurankula, staro baba. Pod jednóm jedlóm, han pod Zielónom, widziała roz łogiynek. Widowała to tam dłógo, widowała, aż sie roz w nocy zebrała, nó i szła tam ku tej jedli. A była tam i studziynka, a bardzo dobro woda w ni była. Jak dochodziła ku tej jedli, łogiynek sie naroz stracił. Dy prziszła ku tymu, nie było nic. Łóna tam zaczyno grzebać. Grzebie, grzebie, aż ku czimusi prziszła. Jakisi złote kaczice tam były. Prziniysła to du dóm, i miała to dóma.
Ludzie o tym wiedzieli, bo sie łóna przed nimi pochwoliła. Dycki potym ludzie ło tym wykłodali, że staro Jurankula miała jakisika złote kaczice. A miała chłopka, też starego, taki był przigiynty, a łóni łoba se tak po cichu żyli społym, a pinióndze mieli dycki. Czi by ty kaczice łóna kómu sprzedała, nie wiym. Możne, że tak było, bo po jejich śmierci tam u nich tych kaczic nie naszli, a ludzie łopowiadali, kany też ta Jurankula ty kaczice dała.
Tam pod tóm jedlóm nazywali Na Moczarzi. W tej studziynce tam krowy rady pijały wodym, bo była zdrowo.
Vyprávění z knihy Śląskie opowieści ludowe Józefa Ondrusze (nakladatelství Wydawnictwo Okręgowe, Ostrava, 1963, I. vydání).
O autorovi publikace: Józef Ondrusz (1918 Darkov-1996 Stonava) byl učitelem, spisovatelem, kulturním expertem, etnografem, redaktorem a bibliofilem. Je autorem nebo spoluautorem 17 učebnic pro polské základní školy. Byl rovněž sběratelem živých lidových textů z celého našeho regionu (od Bohumína po Mosty u Jablunkova) – více jak 120 z nich najdeme právě ve zmíněné výše publikaci Śląskie opowieści ludowe.


text: Spočatk měrca, na Mjezynarodnym dnju žonow, wulećachu sej čłonojo Njebjelčanskeho towarstwa Kamjenjak do delnjołužiskeho Łaza (Laasow) na wuměnu z wuměłcom Willijom Selmerom. Njecyłe dwaceći „Kamjenjakow“ bě so za wuprawu rozsudźiło. Willi Selmer, bě loni mjez wuměłcami na Mjezynarodnej rězbarskej dźěłarničce w Miłočanskej skale. Jeho twórba, zaběraca so z pozhubjowacym so časom, je wulki zajim zbudźiła. Tónkróć wodźeše wón hosći po swojim ateljeju, kiž je zaměstnjeny w něhdyšim Łazowskim hosćencu. Při tym wopytowarjam napadny, zo twori Willi rady dowysoka sahace žónske postawy. Na zahrodźe bě składnosć, popřeć sej wid na měrnu delnjołužisku krajinu, kotraž njeje daloko wot Błótow z jeje groblemi zdalena. Willi Selmer wulětnikarjam powědaše, zo njeje lochko jako swobodnje skutkowacy wuměłc wobstać. Tak wuwučuje wón zdobom na Choćebuskej Techniskej uniwersiće studentow socialneho dźěła. A woni wužiwaja dźěłarnju, material a nazhonjenja wuměłca-awtodidakta we Łazu. Zhromadnje ze swojej partnerku a dalšimi wobydlerjemi domskeho je wón wopytowarjow pohosćił.


text:
Krzisztof Kolůmb
Krzisztof Kolůmb kat. Cristòfor Colom, wuos. Cristoforo Colombo, szp. Cristóbal Colón (ur. 25 śyrpńa abo 31 paźdźerńika 1451 we Gynue, ůng. 20 maja 1506 we Valladolid) – ojropejski żyglorz a nawigator (tradycyjńy uznowany za Gynuyńczyka, podug nojnowszych uoddeknyńćůw wjerza Katalůńczyk[zdrzůdło?]).
Kapitan wyprawy, kero płynůła na trzech statkach: Santa María, Niña a Pinta pod fanům Kastylije we poszukowańu zachodńij cesty morskij do Indyjůw. Jako pjyrszo we gyszichće nowożytnych geograficznych uoddekńyńćůw przepłynůła zwrotńikowy Uocean Atlantycki a 12 paźdźerńika 1492 dotarła do Zachodńich Indyjůw (Antylůw) u brzygu Ameriki - kůntynyntu ńyznůmygo wuůnczas we Ojropje. Mjanowany uostoł za dokůnańo admirałym a pjyrszym namjestńikym szpańelskich kolůńijůw we Strzodkowyj Americe, uorgańizatůr a kapitůn sztyrech uodkrywczych rajzůw transatlantyckych ze Szpańije do Ameriki.


text:
K wósaźe Slepo/Slěpe słuša sedym jsow: Dźěwin, Brězowka, Mułkecy, Miłoraz, Rowno, Slepo, Trjebin a wótergi pomjenjujo se ako wósyma wjas bramborski Lěsk. Region jo znaty za wósebnu slěpjańsku narěc, a teke dla rědnych narodnych drastwow. Slěpe jo jadnučki serbski region, kótaryž jo wuwił a zachował do źinsajšnego swójsku źiśecu drastwu za gólcow a za źowća. W drugich regionach źiśi su nosyli cesto samske drastwy kaž dorosćone, jano w mjeńšej wjelikosći. Togodla jo Slěpe wuwześe a naźejam se, až rědna źiśeca drastwa buźo dalej a zasej wěcej widobna w zjawnosći. To wšak njejźo bźez problemow. To jo mě groniła Elwira Hantšo, cłonk towaristwa Kólesko e. V., šlodaŕka drastwow a awtorka knigłow wó slěpjańskej narodnej drastwje za dorosćonych a źiśi. Wjele nanow njoco, až jich syny nose »suknju«. Hyšći pśed někak 50–60 lětami pak njejo to było nic wósebnego.
Za mójo slěźenje zajmny jo dalšny fakt, až w Slěpem su źiśi teke nosyli žałowańsku drastwu. To wšak do źinsajšnego njejo derje wuslěźone. Powšyknje móžo se groniś, až njejo była drastwa za kuždy cerkwiny swěźeń za źiśi, dokulaž wóni njejsu na namšu chójźili až do końca Drugeje swětoweje wójny, gaž su zawjadli specielne namše za źiśi. Wažnje jo teke, až góle jo było połnogódny cłonk wósady akle pó górjejbranju (konfirmaciji). Weto groni se, až ga w Slěpem su źiśi se wobźělili na zakopowanjach swójźbnych prědnego stopnja (to groni nana a maśerje), a jo teke móžno, až pśi zakopowanjach swójźbnych drugego stopnja (to groni na pśikład bratšow a sotšow). Dla togo su eksistěrowali za te źiśi žałowańske drastwy. W knigłach kněni Hantšo z decembra 2020 móžomy wobźiwowaś pór žałowańskich drastwow za źiśi, za cas lěśa a zymy, za zakopowanje a cas pótom, a teke wšednu žałowańsku drastwu.1 Prezentěrowane drastwy su samorozmějucy drastwy za źowća (wót 6 lět až do konfirmacije). Zazdaśim njejo wěcej žednych informacijow, bildkow abo mólbow ze žałowańskeju drastwu za gólcow. Ale źiśi wobeju rodowu su nosyli wšednu źiśecu drastwu, njejadnaku za gólcow a źowća (sic!). Ta drastwa jo nadrobnje wopisowana w brošurce, wudanej teke w lěśe 2020.2


text:
Du Fu
Du Fu (chiń.: 杜甫; pinyin: Dù Fǔ; Wade-Giles: Tu Fu, 712–770) bůł znůmy chiński dichter ze dynastyje Tang. Do kupy ze Li Bai mjanowańi sům nojznamjeńitszymi dichterůma. Uůnygo personalnům ambicyjům bůło sużyć swojymu krajowi jako ciwil, nale pokozało śe, co je uůn do tygo ńyzdolny. Uůnygo żywobyće, podańy na cołki krej, pońiszczůła rebelijo An Lushan we 755 roku a kůńcowe 15 rokůw uůnygo żywobyćo bůły sztyjc ńypokojne.
Ze poczůnku małko znajůme lo inkszych dichterůw, dźeła Du Fu stały śe zdrzůdłym ajnflusu we literarnyj kulturze Chinůw a Japůńije. Co śe rozchodźi uo sůme gydichty, do dźiśo dotrwało jejich tyśůnc pjyńćset. Du Fu bůł tyż mjanowany dichterym-historykym uod chińskich krytykůw, kej to ranga uůnygo dźełůw dała uůnymu szansa coby uostać pokozanym zachodńij cywilizacyje jako "chiński Wergilijusz, Horacy, Uowidyjusz, Shakespeare, Milton, Burns, Wordsworth, Béranger, Hugo lebo Baudelaire.


text:
Feria del Sol
Feria del Sol (znůmy tyż jako Carnaval Taurino de America) – kulturalny fajer we wynezuelskim mjeśće Mérida.
Dźałalnośći[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Fajer uodbywo śe kożdoroczńe we lutym. Prowadzonych je mocka kulturalnych fajerów i tyż handlowe wystawy, kůncerty, parady a wotůng na krůlowo wystawy, kero we szpańelskij godce mjanuje śe Reina del Sol.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Po postowjyńu aryny walk bykůw, pjere śe tam uůna gadźina, krům tygo rychtuje śe tam festiwale a wystawy. S anfanga planowano, aże wystawa powinna uodbywać śe we pjyrszych dńach grudźyńa skirz śwjynta Ńypokalanygo Poczyńćo. Targi uodbywoły sie wuůnczas bez dwa dńi - 9. a 10 grudńa.
Skirz grudńowych dyszczůw, zaczli fajrować we lutym. Pode mjanym Feria del Sol uod 1969 fajer uorganizowano we dńach 15, 16 a 17 lutygo. Uod tygo razu, tyn fajer je jednym ze nojważnijszych we Wynezueli a na śwjecie fajerem na kerym pjerům śe byki.


text:
20 Jahre WITAJ Kita "Villa Kunterbunt" -
Prědna serbska źiśownja w Dolnej Łužycy jo nastała 1998 w Žylowje - "Mato Rizo". Pór lět pózdźej jo Serbske šulske towaristwo pśewzeło nosaŕstwo "Wile Kunterbunt" w měsće ako serbsku źiśownju.
Die erste WITAJ Kita in der Niederlausitz entstand 1998 in Sielow. Einige Jahre später übernahm der Sorbische Schulverein die Trägerschaft der "Villa Kunterbunt" in Cottbus als WITAJ Kita.
Cel Serbskego šulskego towaristwa jo był wót jogo załoženja 1991 natwariś seś serbskich a Witaj źiśownjow. Wósym takich jo dogromady nastało, dwě w Dolnej Łužycy, w Žylowje a měsće. "Wila Kunterbunt" jo dajet swěśiła 20-lětny jubilej. Z pśewšo rědnym programom su źiśi pśedstajili wšake sceny, spiwali, rejowali, wulicowali. Zastupniki serbskich gremijow a towarišnosći projekt ze wšeju mócu pódpěraju.
Wót lěta 1998 pśewjeźo se w Dolnej Łužycy WITAJ projekt a w lěśe 2002 su wótkubłaŕki zachopili teke we "Wili Kunterbunt" w Chóśebuzu ze źiśimi serbski powědaś. Pótakem swěśi źiśownja lětosa swój 20-lětny jubilej serbskego wukubłanja a to kradu źinsa (15.07.2022). Gósći su sebje do źiśownje pśepšosyli a źiśi kśě pokazaś, kak derje južo serbski mógu. Dłujko su se wšykne na źinsajšny swěźeń pśigótowali, groni wjednica Mila Zachariasowa. Wóna źěła teke ako praksisowa póraźowaŕka za wótkubłaŕki a wótkubłarje we WITAJ projektach. Wóna co wósebnje tych chwaliś, ako se ze swójim źěłom nejwěcej procuju, až WITAJ projekt jo wuspěšny. Mila Zachariasowa jo nowa wjednica źiśownje "Wila Kunterbunt". Manuela Drinkmannowa, ako něnto tam ako wótkubłaŕka źěła, jo we tej nawjedujucej funkciji 9 lět źěłała. Co jo pó jeje měnjenju to, na co mógu gjarde byś.
W serbskich źiśownjach personal felujo. Nosaŕ źiśownje, to jo Serbske šulske towaristwo, pyta w Dolnej Łužycy wótkubłarki a wótkubłarje.
Pśinosk: Konstanca Širmerowa
Mit einem sehr schönen bunten Festprogramm feierte die Cottbuser WITAJ Kita "Villa Kunterbunt" am 15. Juli ihr 20-jähriges Jubiläum. Vertreter sorbischer Gremien und Vereine unterstützen das Projekt.
Beitrag von Konstanze Schirmer


text: Chrósćicy (aha/SN). Přetwar bywšeje Chróšćanskeje srjedźneje šule na gmejnske a kulturne srjedźišćo budźe dróše, hač bě dotal planowane. Tole rozłoži architekt Marko Dźisławk gmejnskim radźićelam na jich wčerawšim posedźenju. Spočatnje bě za přetwar 260 000 eurow předwidźanych. Z toho dóstachu mjeztym 170 000 eurow spěchowanja přizwolenych. Po wupisanju wjacorych losow dóšłe poskitki rjemjeslniskich zawodow pak kalkulowanu sumu přesahuja. Nětko je wotwidźeć, zo dyrbi gmejna swójskemu podźělej 90 000 eurow hišće 30 000 eurow přidać. Dalše spěchowanske srědki hižo njedóstanje. Zamołwita za financy Chróšćanskeje gmejny w zarjadniskim zwjazku Při Klóšterskej wodźe Franciska Čapikowa pak widźi móžnosć, kak přidatne wudawki w etaće wurunać.


text:
Szrajbůnek
Szrajbůnek – systyma znokůw, bez kero mogebne je szrajbować godka.
We welće teroźńi używo śe roztomajtych zort szrajbůnkůw:
- alfabyty (szrajbůnki głoskowe) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska abo samogłoska, lb. łaciński, cyrylica
- spůłgłoskowe (abdżady) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům brane ze kůntekstu, lb. hebrajski szrajbůnek
- alfabytyczno-sylabowe - jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům uoznoczone bez djaktryki, lb. dewangari
- sylaboriusze - jedyn znok uoznoczo jedno sylaba, lb. japůńsko kana


text:
Mokszańsko godka
Mokšańsko godka (mokš. MokшeHb kялb, mokshanj kälj) – ůgrofińsko godka s grupy godek woužańskych užywany uod jydnyj s dwůch grup etńičnych skuodajůncych śe na norůd mordwiński - Mokšanůw. Užywany je na wschodńim kraju ojropejskij tajli Rusyje, ščygůlńy we zachodńich rygjůnach Mordowije, kaj je uřyndowům godkům a we uobwodźe pynzyńskym, a tyž Tatarstańe, Baškiryji, a uobwodach: uorynburskym, rjazańskym, samarskym, saratowskym a tambowskym. Mokšańe žyjům tyž we ńywjelgich grupach na dalekym wschodźe Rusyje, a poza grańicůma tygo kraju – we USA.
Godka mokšańsko je užywano uod ůng. 400 tys. ludźi, eli ůng. 40% Mordwinůw posůgujůncych śe uojčystům godkům.


text:
Dyć ślōnskie jodło niy musi być ciynżkie, pra? Tōż dzisio mōmy dlo Wos superowy maszket – wygańsko sznita z fetym (bez fetu)!
wygańskie jodło
-
-
Shepherd’s Pie to je ajnfach pastyrsko zapiykanka. My sie ôbmiyłowali w tym irlandzkim jodle we wygańskij wersyji. Kuknijcie, możnej i Wōm zasmakuje!
-
Bodej kożdymu Ślōnsk kojarzi sie z szumnym jodłym, pra? Dobre maszkety a srogie dowki sōm tajlōm historyji naszego hajmatu. Ale czasy sie zmiyniajōm, prziwyki tyż. Niy jymy…
-
Moje ôblubiōne, nojleksze a nojgibsze wygańskie ciasto szekuladowe. Ajnfachowy recept, jedna dziyżka do umycio a yno pora minut roboty.
-
Ślōnzok czeko na niydzielny ôbiod cołki tydziyń. Na co kōnkretnie? Toć, że na klyjzy, rolada a modro kapusta. A co byście pedzieli na wygańsko wersyjo?


text:
Prjedy hač so w jubilejnym lěće 2017 zaso spěwa, buchu čłonojo chóra Lipa na hłownu wólbnu zhromadźiznu prošeni. Tam rozprawješe předsydka Franciska Zopic po witanju přitomnych wo lońšim lěće.
Lipjenjo mějachu w poslednim lěće dohromady 15 wustupow. Po „Lipa a přećeljo“ sćěhowachu wustupaj z druhimi chórami k 25. róčnicy znowazałoženja ZSSt a wězo wulkoprojekt „Serbski rekwiem“, kotryž hromadźe ze solistami a Drježdźanskim orchestrom „Sinfonietta“ pod nawodom Judith Kubicec w Chrósćicach zanjesechu. Dale móžachu Lipjenjo tež loni tójšto připosłucharjow na nalětnim koncerće na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy a na tradicionelnym hodownym nyšporje w Róžeńće witać.
Wokomiknje ma chór 55 aktiwnych spěwarjow a spěwarkow.
Po wěcnej a financnej rozprawje woli so nowe předsydstwo. Čłonojo wuprajichu swojim starym předsydstwu Francisce Zopic, Melanie Bulankowej, Uwe Pjetašej a Benej Waurichej na dalšej lěće swoju dowěru. Přiwšěm zwołachu nowu spěwarku, Boženu Bětnarjowu, do předsydstwa.
Chór Lipa woswjeći lětsa swoje 110. wobstaće. Wjeselić móžemy so na přikład na nalětni koncert 21. meje na zahrodźe klóštra w Pančicach-Kukowje, na nowostku, nócny koncert 26. awgusta na Kukowskim hrodźišću, na nazymski koncert z rejemi 28. oktobra w Haslowje a na hodowny nyšpor 29. decembra w Róžeńće wjeselić.


text:
Nyssopsora koelreuteriae je grzib[5], co go nojprzōd ôpisoł Syd. & P. Syd., a terŏźnõ nazwã doł mu Woldemar Tranzschel 1925. Nyssopsora koelreuteriae nŏleży do zorty Nyssopsora i familije Raveneliaceae.[6][7] Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.[6]
Nyssopsora koelreuteriae je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Syd. & P. Syd., a terŏźnõ nazwã doł mu Woldemar Tranzschel 1925. Nyssopsora koelreuteriae nŏleży do zorty Nyssopsora i familije Raveneliaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.


text:
wuzwol sej rěč / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Wopisowanje
Z nowej wučbnicu za serbšćinu cuza rěč zeznaja šulerjo cuzy zwukowy system. Přeco zaso zeznaja w awtentiskich rěčnych situacijach cuzu rěč, nawuknu pomału nowy rěčny material a přiswoja sej prěnje rěčne wobroty. Tak dožiwja prěni wuknjenski postup. W na jednanje wusměrjenych a wotměnjacych zwučowanjach nałožuja rěčny material. Z tym skruća a rozšěrja swójski słowoskład. Sćěhowace temy so wobjednaja: Moja swójba, moji přećeljo a ja. Moje ćěło. Drasta. W šuli. Domjace a coologiske zwěrjata. Swjedźenje a nałožki. Počasy.
{STR}
{STR}


text:
Na wiosna, tak jus bliży maja, kej launa mi sie poprawio, bo dni robiom sie coroz duksze, a klara blynduje w ślypia, biera psa mit i szwyndom sie z nim po moich ulubionych dzielnicach. Włażymy w kożdo dziura, w kożdy plac, ajnfart i tak po prowdzie, badomy kaj sie co zmiyniło po zimie. Mój pies bardzo lubi woniać i czynsto markuje… yyy… ptfu… leje kaj popadnie. Czasami tysz narobi na środku drogi, ale sprzontom po nim, bo niy ma mie gańba. Zowdy nosza w kapsie tytki i nylon bojtle. To przeca mój pies, a jo jes wychowany tak, że ordnung muss sein.
Roz, w gorko niydziela jak sie przypominom, szpacyrowali my z Szamanym po Krajcoku. I łod tego łażynio pić nom sie zachciało. Wleźli my cuzamyn do sklepu coby kupić bruaza i zelter, ale ekspediyntka nos wyprosiła. Kule, pomyślołch sie, może jak zrobia larmo, to nos wpuści nazot? Ale niy wpuściła nos, a jo niy zrobiłch larma, bo na drzwiach stoła dupno tabliczka: Psów wprowadzać nie wolno! Spytołch sie ino z ciekawości: Pani, to co jo mom zrobić? Przypnij pan psa ketom do gelendra i fertig. O, niy! Jo Szamana nigdy niy przypinom, bo to jes rasowy pies, z medalami i boja sie, żeby go ftoś niy zahabił. Poszli my dalij. I kole Apteki pod Matką Boską znaloz sie gyszeft, kaj dziołszka łotwarła przed nami drzwi. Entliś, pomyślołch i zamówiłch brałza, a dla psa niygazowany zelter. Dziołszka miała richtig dobre serce, bo zawołała nos na zaplecze, kaj narychtowała miska, do keryj naloła zimny wody z kokotka. Napił sie trocha tyn mój czorny labrador i łod razu zaczon wachlować łogonym. Smakowało mu. Jak już wypił cołko woda, wziołech smycz i wylozłech z nim na sklep. Musiołch chyba wyglondać na gyszeftmana, bo klient kery stoł przy ladzie, podloz do mie i zaczon godać:
- Szefie, mocie, mocie, weźcie te pjondze, bo mie całego czynsie, musza, musza sie gibko szluknonć piwa.
- Ale jo sam niy sprzedowom! – próbowołch sie tumaczyć.
- Niy szkodzi, biercie i dejcie mi efner.
- Ale sam niy można pić alkoholu.
- Szefie, jo sie cały czynsa, jo musza!
Żol mi sie zrobiyło boroka, bo richtig go telepało, a do tego na rynkach mioł resztki malty, jakby sie niy umył po robocie. Nic, pedziołch sie w duchu i podloz żech do kulszranku, wyciongnołch zimny bier i łotwarch go kluczym. Poczym wraźiłch mu do rynki bronzowo flaszka z napojem bogów, a łon zrobił dość dupnego szluka. Widać boło, że spragniony boł, chepnoł sie tysz, ale tak z kulturom. Jak wychylił flaszka, z ulgom pedzioł – aże lepij. W tym samym momencie przyszła ekspedientka, keryj dołech te jego klepoki za piwo, a łona sie go ofyn spytała – smakowało? Ja! – łodpowiedzioł, bo chyba sie znali. Późnij wyloz przed gyszeft, stanoł sie na schodach, wyciongnoł paczka cygaret, wsunoł jedna do gymby i spytoł sie mie: mosz łogiyń? Niy kurza – pedziołch mu i łotwar żech sie ta brauza, a mój pies legnoł sie na zimnych kachelkach delowki. Dupny boł tyn synek. Zadziorny mioł cyferblat jakby zarozki chcioł komuś ściulać. Czorno lederjakla dobrze na nim leżała, ale musiało mu być fest gorko, bo pot loł sie z niego strumiyniami. Łodezwoł sie do mie.
- Bydzie dzisoj Carrefour łotwarty na akaesie?
- Ja, bo dziś jest roboczo niedziela.
- Ida sie telewizor wzionć, bo baba mie łokradła i niy mom na co paczeć.
- No, ale to z buta ciśniesz? To bydzie, tak, z dwa kilosy, a trocha hica jest. Weź sie taksa. – poradziłch mu.
Spojrzoł sie na mie jak na ciula.
Fajnie, żeś sie łoblyk. Ty sie upieczesz w tyj czornyj skórze. – pedziała mu ekspedientka.
Trocha sie znerwowoł, ale niy na nos, ino chyba na cołki świat. Zaś sie krzywo spojrzoł jakby chcioł mi zajebać kelnia w lampa i zaciongnoł sie cygaretom, ale tak fest mocno, aż go porzydusiło. Charknoł.
- Kurwa, przyłaża wczorej z roboty do dom, styrany w chuj, bo robia na budowie i sie myśla, fajnie sie legna na wersalce i sie telewizor puszcza, a tu pacza, telewizora niy ma. Dzownia do nij, żeby jej nazdać i sie pytom: coś ty pito zrobiła z moim telwizorym?, a łona mi pado: wziołach sie bo był mój. Jak to twój? – rycza do suchawki, a łona mi pado: to na co jo sie skłodała, było moje, badnij sie czego ci jeszcze brakuje. Pacza po miyszkaniu, a tam czajnika elektrycznego brakuje, malaksera i innych ciulstw. Jak żech to badnoł, to mie w żołondku ścisło. Niy wyczymołch, kupiłch pora piwek i żech sie najeboł z tyj rozpaczy. Dzisioj rano wstołch i żech sie pedzioł, że ida sie kupić telewizor. Moga niy?
- No, toć, że możesz. Ino sie weź taksa tam i nazot.
Zaś sie na mie krzywo spojrzoł.
Poć Szaman, idymy – łodezwołch sie do mojego psa i majtnoł żech go smyczom. Podziynkowołch dziołszcze za woda i za gościna przede wszyskim. Wyleźli my ze sklepu i poszoli w kierunku pól, coby jak nojszybcij znolyź sie na Bytkowie. Spojrzoł żech sie jeszcze do zadku, ciekaw byłech, wzioł taksa eli niy? A łon paczoł dalij na mie jak na ciula, a som ciulym był, bo go baba łokradła.


text:
Wynecyjo
Spůłrzyndne: 45°26' N 12°19' E
Wynecyjo (wen.: Venezsia/Venexia, it.: Venezia, łać.: Venetia) – mjasto we Italiji, stolica regijůnu uo tym samym mjańe, rozlygowano nad Adrijatyckim Morzym.
Mjasto na wyspje zołożůne we 452 roku bez ludźi kere citli przed Hunůma. Mimo iże ńyskorzi wlazło pode sztrefa ajnflusu Bizancyjům, zachowało ńyzolyżność. Bůło to mjasto-państwo, we kerym władza sprawowoł doża (princ). Wynecyjo wojowała zy muzułmanůma skiż tygo, co mjała geszefty na wschodźe (jeji rajzowńik, Marco Polo, we XIII stoleću doszoł do Chinůw). Bestůż mjała můnopol na handel ńydbowjym a culagami. We XV stoleću můnopol przełomały Portugalczyki, uod můmyntu kej Vasco Da Gama noloz droga ku Indyjům. Uod tygo czasu znoczyńy Wynecyje zaczyno śe půmyńszać. We 1797 mjasto zdobůł Napoleůn. Po Pokoju we Campo Formio wkludzůno je do Austryje. We czas Wjosny Ludůw zaś na krůtko uogłoszůno ńypodległość, nale gibko wlozła we skłod uodrůdzůnyj Italije.
Je to mjasto rozlygowane na barzołowatych wyspach a skiż tygo ńy mo tam autůw, autobusůw abo bankůw, cołki ruch uodbywo śe bez wodne drůgi - wynecke kanały, abo pjechty. Nojpopularńyjszym strzodkym kůmůńikacyje je vaporetto - wodno banka.
Wynecyjo je znůmym we cołkim śwjeće turystycznym a kulturalnym uostrzodkym. Je wpisano na Lista Śwjatowego Dźedźictwa UNESCO. Znůme we śwjeće sům tyż wynecke bakusy.
Terozki historyczno, rozlygowano na wyspach tajla mjasta połńi znamjyńńy turystyczne fůnkcyje, srogszo tajla Wynecyjanůw půmjyszkuje na stołym lůndźe we Mestre, kere formalńy ńy je dźelńicům Wynecyje.
Ze dynkmalůw nojbarzi znůme sům Bazylika a Plac św. Marka.


text:
Harrachov
Harrachov (němsce Harrachsdorf) je městačko při rěčce Mumlava na samym sewjeru Čěskeje. Leži we wysokosći 665 metrow při zapadnej kromje Kyrkonošow, bjezposrědnje při hranicy Pólskeje, něhdźe 40 kilometrow wuchodnje Libereca a 30 kilometrow zapadnje Jelenjeje Góry. Harrachov je wuznamne srjedźišćo zymskeho sporta a ma někak 1.500 wobydlerjow.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo nasta hakle w 17. lětstotku a dósta we 18. lětstotku swoje mjeno Harrachsdorf po Harrachec swójbje, kotrejž słušachu zahony, na kotrychž bu wjes załožena. W lěće 1712 załoži so prěnja škleńčernja. Hač do dźensnišeho so w Harrachowje škleńca produkuje. Wo stawiznach tutoho rjemjesła rozprawja Škleńcowy muzej.
Wot lěta 1973 ma Harrachov status města.
Wobchad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Harrachov ma wot lěta 1963 dwórnišćo při železniskej čarje Jelenia Góra–Kořenov. Europska dróha 65 zwjazuje Harrachov z Liberecom a Prahu kaž tež – přez 886 metrow wysoki „Nowoswětski přesmyk“ (Novosvětský průsmyk/Przełęcz Szklarska) – ze šleskim městom Szklarska Poręba.
Nimo toho wjedźe pućowanska šćežka Eisenach–Budapest přez Harrachov.


text:
Marco Böhme
Marco Böhme (* 12. apryla 1990 w Lipsku) je sakski politikar Lěwicy, wobswětowy aktiwist a wot lěta 2014 přez krajnu lisćinu woleny zapósłanc w sakskim krajnym sejmje.
Böhme absolwowaše po wukubłanju za hospodarskeho asistenta za wobswětowy škit bachelorski studij za měšćanske a krajowe planowanje při fachowej wysokej šuli w Erfurće. Wón je wot lěta 2008 čłon Lěwicy a zaćahny při wólbach 2014 jako zastupjer młodźinskeje organizacije [[linksjugend ['solid]]] na dźesatym lisćinowym městnje do sakskeho sejma. Tam je rěčnik frakcije za škit klimy, energiju a mobilitu kaž tež wot 2017 městopředsyda frakcije.
WotkazajWobdźěłać
- Oficielna webstrona
-
- Krótka biografija na webstronje krajneho sejma (němsce)


text:
Kirnitzsch
Kirnitzsch (čěsce Křinice, němsce prjedy tež Kirnischt) je prawy přitok Łobja w sewjernej Čěskej a Sakskej. Wot cyłkownje 45,3 kilometrow běži 14,9 km w Čěskej a 30,4 km w Němskej.
Wona wužórli so we Łužiskich horinach w Šluknovskim wuběžku na samym sewjeru Čěskeje zapadnje wjeski Studánka na teritoriju města Warnoćicy a běži potom hłownje do zapadneho směra přez městačko Krásná Lípa. Za wjesku Kyjov zastupi do wuskeje, hłubokeje wudrjeńcy mjez skałami Połobskich pěskowčin (Čěskeje Šwicy). Tam twori rěčka na wósom kilometrach – hač do něhdyšeje hraničneje wjeski Hinterdittersbach – statnu hranicu mjez Němskej a Čěskej. Na němskim boku wjedźe statna dróha 165 (Zebnica–Žandow) přez Kirnitzschowy doł. W Žandowje běži rěka přez Kurowy park nimo kliniki a wuliwa so naposledku wosrjedź města do Łobja.
Wuska wudrjeńca rěki je na woběmaj bokomaj hranicy woblubowane wulětnišćo. Mjez Lichtenhainskim wodopadom a Žandowom jězdźi wot lěta 1898 tramwajka, kotraž słuži předewšěm turistam.
StawiznyWobdźěłać
Wot srjedźowěka hač do 20. lětstotka wužiwachu Kirnitzsch za pławjenje drjewa z hustych lěsow Čěskeje a Sakskeje Šwicy do Žandowa. Wokolina na woběmaj brjohomaj rěčki njebě krajiny dla na nadróžnu syć přizamknjena, tak zo bě rěka jenički puć za transportowanje drjewa. Najwažniši woteběrar drjewa bě Sakski kralowski dwór w Drježdźanach, přetož měješe krajny knjez (kurwjerch a pozdźišo kral) předprawo na pławjenje w Sakskej Šwicy kaž tež na čěskej stronje mjezy. W Kirnitzschowej wudrjeńcy stwarichu wjacore přepławy, zo bychu polóžili pławjenje. Hakle pozdźišo nastachu tež puće a skónčnje dróha.
Při rěce dźěłachu w zašłosći cyłkownje 16 młynow, předewšěm rězanske, ale tež papjerniki.


text:
Maśeršćina
Ako maśeršćinu wóznamjenja w ranem źiśetstwje bźez formalneje wucby nawuknjonu rěc, prědnu rěc. Toś ta zaśišća w jeje zukowej pódobje a gramatiskej strukturje tak dłymoko, až rěcnicy jich maśeršćina do dalokeje měry zawtomatěrizowanje wobkněže. W cełku njamóžo něźi wót pubertetnosći žedna druga rěc toś te městno wěcej wobsajźiś. Kuždy nic na wósebnje rěcnu słabosć śerpjecy cłowjek nawuknjo w toś tem casu w jogo wokolinje pśewažujucu rěc w samskej perfektnosći kaž zachadna generacija.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitej, až młody cłowjek nad pśinaroźonymi strukturami disponěrujo (Uniwersalna gramatika), kótarež rěcne pśiswójenje aktiwnje pódpěraju (pśirownaj Generatiwna gramatika). Toś ten pśistup rozšyri Jerome Bruner wó starjejšyny pódpěrowański system za rěcne pśiswójenje, kótaryž k tomu wjeźo, až interakcija z mjeńšymi źiśimi jich wuknjenje wósebnje pógnuwa. Nowše pśepytowanja pokazuju, až rěcne pśiswójenje teke bźez pśipušćenja pśinaroźonymi rěcospecifiskich mórzgowych strukturow jo wujasnjobne (konnektionizm, kulturne teorije); neokorteks pokaza wusoke plastiskosć w ranych lětach a źiśe jo regularnje wjelgin pógnujuce wuknjeńske wokoliny pśez dlejšy cas wustajone. Wažne jo pśi tom, až druge luźe nad pśirownajobnymi duchownymi strukturami (wótglědy, zaměry) disponěruju, kótarež źiśe z nimi pśez rěcu źěliś móžo („Theory of Mind“, kulturna teorija wót Tomasello). Zgromadne cynjenje we wětšych kupkach se zda teke z ewolucionarnego rozglěda psicyna k wutwórjenju rěcy był byś (Dunbar).
W Zjadnośonych statow Ameriki, ale teke w drugich źělach swěta, se góźi tendenca wobglědowaś, kuždu wósobu, kótaraž ma bejnje wužytne znajobnosći w cuzej rěcy, ako „bilingualna“ abo „multilingualna“ wóznamjeniś. Rěcopolitiski to se móžo ako wopyt wobglědaś, wopšawdnu wěcejrěcnosć wjelikich kupkow wobydlaŕstwa, kótarež mimo rěcy majority drugu maśeršćinu powědaju, w poměrje k ako idealizowanje zapśimjobnej a jano myslonej jadnorěcnosći pówušyś. W Nimskej to mjaz drugim na migrantowych kupkow pówójnskego casa pśitrjefi.
Bilingualnosć w eksaktnym wóznamje rěka, až se druga rěc z runje takej wusokej kompetencu kaž maśeršćina powěda.
Pó spóznaśach neurowědomostnego instituta w La Jolla daś muzika komponista rěcnu melodiju jogo maśeršćiny wótbłyšćujo. Maśeršćina da jeje charakteristiski raz pó toś tom slěźeńskem wuslědku toś teke muzice kraja. Jolic se rozeznawa na pśikład wusokosć tona jaden na drugi slědujuceju złožkow we pótrjefjonej rěcy mócnje, da pokaza teke muzika wurazne skoki tonow.


text:
Wakacje sie skōńczōły, ale łostało[1] nōm kans[2] wspōmniyń, zdjyńć i urlopowych smakōw. Tak tyż je u mie z tymi kwiołtkami cukinii. T,e co je widać na zdjyńcu, uprowadziōł żech ze zygrōdki[3] łod Teściowyj i bōły to piyrsze kwiołtki cukinii, ftore żech jołd w życiu. Te sam nadziywołech mozzarellōm i suszōnymi tōmatami[4] i tōnkołech[5] je we cieście z dodatkym piwa- po co na poczōntek sie je robić za ajnfachowo?[6] 😉 A że mi i moji Babie zasmakowały, to jak żech pojechoł do Francji i znod żech je we sklepie, to sprōbowołech sie je zrobić barzi tradycyjnie: bez nadziynia i w normalnym naleśnikowym cieście. Te druge tyż bōły dobre, ale jak już pisać, to ło tych trocha udziwniōnych. Pamiyntejcie, żeby urywać yno te chopske[7] kwiołtki, bo z nich niy bydzie cukinii i zarozki to widać po łodydze. Te babske majōm łodyga, co wyglōndo jak mini cukinia, a te chopske tako owłosiōno- nawet chopy łod cukinii majōm zarost 😉 Te łodygi sie mogecie całkym łoberznōńć[8], żeby Wōm potyn żodyn bezuch[9] niy pedzioł,[10] żejście mu na talyrz wciepli szczury w cieście- jak to pedziała cera[11] łod moji kōmratki.[12]
Co potrza?
połra[13] kwiołtkōw cukini
jedna mozzarella
połra suszōnych tōmatōw
połra listkōw bazylii
Ciasto:
1 jajco
pó[14] szklōnki piwa
6 łeżek mōnki pszynny[15]
sōl i pieprz
łolyj[16]
Kwiołtki umyjcie i ze środka kołżdego[17] wyrwijcie pryncik- dejcie pozōr,[18] żebyjście nie rozwalyli przi okazji całego kwiołtka. Mozzarella, suszōne tōmaty i bazylia pokrejcie i wymiyszejcie sie w jaki misce. Przigotujcie sie tyż te ciasto: jajco rozfyrlejcie[19] mikserym, potyn wlyjcie tam piwo i wciepcie[20] mōnka, sōl, pieprz i porzōndnie wymiksujcie.
Teraz nadziywajcie kołżdy kwiołtek, a jak już baje połny, zakryńćie mu płatki na wiyrchu, żeby Wōm niy wyleciało te nadziynie. Tōnknijcie sie go w cieście i na rozgrzōny łolyj. Przipiyczcie go na złoto ze wszyskich strōn, wyciōngcie[21] na papirowy ryncznik, żeby te tuste trocha tam wsiōnkło[22] i… smacznego 🙂
Kebyście chcieli sie je zrobić we normalnym cieście naleśnikowym i bez nadziynia, to mogecie[23] sie dō nich potyn zrobić trocha jaki zōłzy:[24]
zōłza czoskowo-koperkowoł
zōłza jogurtowo
zōłza holynderskoł
(Kebyście chcieli sie znojś tako zōłza, to wpiszcie sie ji nazwa u gōry po prawyj, kaj je napisane: Szukej)
Smacznego 🙂
[1] zostało
[2] dużo
[3] ogródka
[4] pomidorami
[5] zanurzałem
[6] prosto
[7] męskie
[8] odciąć
[9] goście
[10] powiedział
[11] córka
[12] koleżanki
[13] kilka
[14] pół
[15] łyżek pszennej mąki
[16] olej
[17] każdego
[18] uważajcie
[19] ubijcie
[20] wrzućcie
[21] wyciągnijcie
[22] wsiąknęło
[23] możecie
[24] sosu


text: Čłowjek chcył lědma wěrić, zo agilny domizniski a stawizniski slědźer Eberhard Schmitt dźensa hižo 70. narodniny swjeći. Ženje njebě jemu žana jama přehłuboka a žana wěža přewysoka. Hakle tele dny je na wěžu Budyskeje radnicy zalězł, zo by reparaturu balustrady dokumentował, wo čimž pisaše wčera w SN. Dlěje hač 40 lět Eberhard Schmitt změny w ródnym Budyšinje a zwonka města zapopaduje. W tym času je fundus wjacorych tysac wobrazow zezběrał. Domizniski slědźer pak njedźěła jeno za sebje samoho. W njeličomnych publikacijach wón stawiznisce a domiznisce zajimowanym swoje slědźerske wuslědki spřistupnja. Tak pisaše hižo za čas NDR w „Bautzener Kulturschau“. Tež lokalne dźeniki a hamtske łopjeno města jeho přinoški wotćišćachu, mjez druhim wo pozadkach Budyskich nadróžnych mjenow, wo knježich domach a ryćerkubłach abo wo zhubjenych twarjenjach, kaž wo płunarni a mlokarni. We wšelakich nakładnistwach, mjez druhim w Ludowym nakładnistwje Domowina, je swoje knihi a brošurki wudawał, kotrež njeměli w žanym knižnym kamorje přećelow domizny pobrachować.


text:
Awtomatiski wót „sotry“ pśełožone teksty wobpśimuju cesto hyšći zmólki, wósebnje gaž su se z nimšćiny pśełožyli. Pód wěstymi wuměnjenjami su kóńce abo personalne pronomeny wopacne abo jadnotliwe słowa feluju. Z toś teje pśicyny by dejał/a pśełožone teksty zasadnje hyšći raz pśeglědowaś (daś), nježli až je něźi śišćiš abo na drugu wašnju dalej wužywaš.
Naš awtomatiski pśełožowaŕski system bazěrujo na dwójorěcnych paralelnych korpusach, kótarež wobstoje ze stotysacow sadow w serbskej a nimskej rěcy. Toś ten korpus se stawnje rozšyrja, pśi tom na to glědamy, pó móžnosći słowoskład z wjele žywjeńskich wobłukow wužywaś. Awtomatiske pśełožowaŕske programy za wětše rěcy źěłaju zwětšego z korpusami z někotarych milionow paralelnych sadow. Wótpowědnje jo kwalita pśełožkow pla „sotry“ tuchylu hyšći pitśku niša nježli pla wětšych pśełožowaŕskich programow.
Na projekśe „sotra“ se wót teama Rěcnego centruma WITAJ w Budyšynje a Chóśebuzu źěła. Projekt běžy wót lěta 2019 a se wót Załožby za serbski lud financěrujo, kótaraž dostawa lětne pśipłaśonki Zwězka, Bramborskeje a Lichotnego stata Sakska.
Dla struktury „sotry“ jo trjeba, až se wužywa w zapódanych tekstach ako nimski tak teke serbski korektny pšawopis. Słowa z pisańskimi zmólkami abo z felujucymi wósebnymi znamuškami se zwětšego (hyšći) njespóznaju abo snaź wopaki pśełožuju. Pšosym wužywaj za toś ten zaměr integrěrowanu pšawopisnu kontrolu pśez bublink a pśeglědaj zapódany tekst, nježli až dajoš jen pśełožyś.
„sotra“ bazěrujo na paralelnych sadach.
To groni, až njeźiwa pśełožowaŕski system jano na jadnotliwe słowo, ale w normalnem paźe teke na kontekst.
Dokulaž toś ten pla jadnotliwje zapódanych słowow felujo, smy toś tu funkciju znjemóžnili.
Pšosym wužywaj za pśełožowanje jadnotliwych słowow za górnoserbšćinu online-słownik soblex a za dolnoserbšćinu online-słownik na dolnoserbski.de.
Gaž na „tekst dariś“ kliknjoš, se aktualnje za tebje widobny tekst z wobeju woknowu internje składujo. Tejerownosći składujotej se IP-adresa a cas. Dalšne informacije njamóžomy z datow wucytaś. Teksty se jano internje pśeźěłuju a njejsu nigda zjawnje widobne.
Na kuždy pad! Teksty ze zmólkami nam pokazuju, na kótarych městnach musymy hyšći něco pórěźiś.
Zasadnje jo. Pšosym wobmysli, až su integrěrowane module pšawopisnych kontrolow wótwisnje wót rěcy mjazy 1,5 a 8,5 MB wjelike a se pśi prědnem wótwołanju boka śěgnu. Gaž twój mobilny datowy kontingent jo wobgranicowany, pótom móžoš pśez bublink pšawopisnu kontrolu gasnuś.
Pśekontrolěruj pšosym, lěc sy pšawy směr pśełožowanja wubrał/a. Toś ten móžoš z kliknjenim na mału chórgojcku změniś. Gaž „sotra“ wětšynu słowow njepśełožyjo, lažy to zwětšego na wopacnem nastajenju.
Bóžko njamóžomy pśi wjelikej licbje wšakich wersijow browserow a rědow z rozdźělnymi wjelikosćami wobrazowki (PC, smartfony, tablety atd.) problemy ze zwobraznjenim boka abo z integrěrowaneju pšawopisneju kontrolu za zapódany tekst wuzamknuś.
Pó zdaśu su wósebnje starše iOS-rědy (iPhone, iPad) pótrjefjone. Slědujuce móžoš wopytaś, jolic něco pó twójich wócakowanjach njefunkcioněrujo:
Wótergi se wjelike pisane słowo za naliceńskim znamuškom ako zachopjeńk sady njespóznajo. Gaž zachopjeńk prědnego słowa za naliceńskim znamuškom w zapódanem teksće na mały změnijoš, se słowo pótom zwětšego spóznajo a pśełožyjo. Móžoš pak teke naliceńske znamuška wótpóraś, jolic toś te njejsu na kuždy pad notne.
Pśekontrolěruj pšosym, lěc za dwójodypkom dopołna sada ze wšyknymi sadowymi cłonkami slědujo. Jolic jo, by dejał se zachopjeńk sady wjeliki pisaś; pla nalicenjow tomu tak njejo. W někotarych padach dejało se to w pśełožku korigěrowaś.


text:
Beno Hojer z Chrósćic je nowy čłon předsydstwa Serbskeho šulskeho towarstwa. Milenka Rječcyna je so ze 27lětnym wučerjom Worklečanskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Što je Was pohnuło so w předsydstwje SŠT angažować?
B. Hojer: Su so mje prašeli, hač nochcył zamołwitosć přewzać. Wěm, zo trjeba předsydstwo SŠT młodych ludźi, kotřiž zajimy młodych zastupuja a do srjedźišća staja. Młody duch a ideje předsydstwu pomhaja.
Na lětušej čłonskej a wólbnej zhromadźiznje SŠT bě jenož mało wučerjow. Budźe to Was zaběrać?
B. Hojer: Cyle wěsće, SŠT je jeničke serbske fachowe towarstwo na polu kubłanja, kotrež so za zajimy wučerjow zasadźa. Sym zrudny, zo jeho poskitk jenož mało wučerjow zajimuje. Mam tuž za sebje nadawk, wučerjow zaso za aktiwne sobudźěło w SŠT wabić. Chcu jim lěpšiny wotkryć a rjec, zo njerěka angažement w nim jenož dźěło, ale zo towarstwo zdobom zajimy wučerjow zastupuje.
Kotre nadawki widźiće nimo toho za šulske towarstwo we wobłuku serbskeho šulstwa a kubłanja dźěći?
Wot přichodneho štwórtka hač do soboty wotměje so w Budyšinje mjezynarodna konferenca „Reformacija a etniskosć – Serbja, Letojo a Estojo w 16. a 17. lětstotku“. Cordula Ratajczakowa je so ze sobuorganizatorku dr. Madlenu Malinkec rozmołwjała.
Serbski institut a Baltiska historiska komisija konferencu zarjadujetej – kak tomu?
M. Malinkec: Serbski institut měješe wotpohlad, składnostnje reformaciskeho jubileja wosebitu konferencu wuhotować. Sym čłonka Baltiskeje historiskeje komisije, dźěłam tuchwilu na projekće wo Baltiskej a Łužicy a kontakty k institutej tež su. Tak smój z Friedrichom Pollackom ideju zrodźiłoj, to tematisce zwjazać. Historiska komisija je namjet pozitiwnje přiwzała. Budźe to prěni raz, zo so regionaj přirunujetej.
Što sće sej wobsahowje předewzali?
Na swojej lětušej čłonskej a wólbnej zhromadźiznje sobotu w Chróšćanskej „Jednoće“ chce Serbske šulske towarstwo rozjimać docpěte wuslědki a dalše nadawki. Milenka Rječcyna je so z předsydku SŠT Ludmilu Budarjowej rozmołwjała.
Kotre nadawki je Serbske šulske towarstwo minjene tři lěta w swojim dźěle za bytostne měło?
L. Budarjowa: Zaručić kwalitu serbskorěčneho a fachoweho kubłanja dźěći w žłobikach, pěstowarnjach a hortach w nošerstwje SŠT a wabić za kubłanski a wučerski dorost wobhladujemy dale jako bytostny nadawk. Wosebje wažne su tež naše projekty kaž rěčne prózdninske lěhwo, lětsa z rekordnym wobdźělenjom, olympiada hornjo- a delnjoserbšćiny, kóždolětny swójbny swjedźeń, fachowe konferency za kubłarki a kubłarjow, swójbne kubłanje, fachowe poradźowanje, kubłanske wuprawy wuměnkarjow, poradźowanje studentow wučerstwa, zarjadow a dalšich, kotřiž so za serbske šulstwo zajimuja.
Kotre nadawki w přichodnych lětach na serbske fachowe towarstwo za naležnosće kubłanja čakaja?
Gerold Gnausch, solowy basowy klarinetist a saksofonist Komiskeje opery w Berlinje, słušeše hižo před lětami sobuiniciatoram projekta „musica nova sorabica“. Lětsa bě wón wospjet na přewjedźenju wšěch třoch koncertow wobdźěleny. Chrysta Meškankowa je so z nim rozmołwjała.
Zwotkel přińdźe Waš dobry a dosć wuski poměr k hudźbje Serbow?
G. Gnausch: Pochadźam z Lubija. Swoje zakładne wukubłanje dóstach na Budyskej wokrjesnej hudźbnej šuli. Z Janom Cyžom hrajachmoj tam w samsnym orchestrje. W centralnych pioněrskich lěhwach tele kontakty rozšěrjach. Přede- wšěm přez Koło serbskich hudźbnikow pak zeznach pozdźišo Jura Mětška, Detlefa Kobjelu kaž tež Klětnjana Hinca Roja. Wón spisa za legendarneho wirtuozu Oskara Michallika, čłona našeho Berlinskeho kwarteta, kompoziciju za klarinetu a pišćele, tak zo přińdźech z teje strony z načasnym kompozitoriskim tworjenjom Serbow do hišće wušeho zwiska. Přez Załožbu za serbski lud so zhromadne dźěło dale zesylni a skonkretizowa.
Přichod Hornjołužiskeje domjaceje protyki bě po smjerći dr. Franka Stübnera a rozpušćenju nakładnistwa Lusatia wohroženy. Nětko chce wicepředsyda Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow dr. Lars-Arne Dannenberg publikaciju dale wjesć. Cordula Ratajczakowa je so z nim rozmołwjała.
Što bě Was přeswědčiło, Hornjołužisku domjacu protyku dale wudawać?
L.-A. Dannenberg: Mnozy awtorojo stareje domjaceje protyki kaž tež dalši ludźo su so mje wospjet prašeli, hač nochcu z njej na někajke wašnje pokročować. Wšako znaja mje jako wudawaćela Sakskich domizniskich łopjenow kaž tež Hornjołužiskich domizniskich łopjenow, kotrež w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia wuchadźeja. Tele nakładnistwo hromadźe z mandźelskej wjedu. Wudam Hornjołužisku domjacu protyku zhromadnje z historikarjomaj-kolegomaj dr. Matthiasom Donathom a Janom Bergmannom. Rozsudny argument za dalewjedźenje běchu potom přinoški awtorow za wudaće 2018.
Njekusa so Hornjołužiska domjaca protyka z tamnymi publikacijemi?
Wosebitu wustajeńcu wo reformaciji w Choćebuzu a Delnjej Łužicy z titlom „A njedajće so wotwobroćić wot praweho puća ewangelija“ (Jan Brězan) wotewru jutře, pjatk, w Choćebuskim měšćanskim muzeju. Axel Arlt je so z muzejowym nawodu Steffenom Krestinom wo ekspoziciji rozmołwjał.
Čehodla wotewrjeće tule reformacisku wustajeńcu hakle 10. nowembra?
S. Krestin: Sprěnja bě so Martin Luther 10. nowembra narodźił. Zdruha smy z ewangelskej cyrkwju w Choćebuzu wusko hromadźe dźěłali a sej myslili, zo njeje tema reformacije z jubilejnej dekadu a ze swjedźenskimi aktami nimo. Tema dźensa dale wulku rólu hraje. Njeje tuž špatne znamjo, zo přehladku drje hišće w lěće 2017, ale tydźeń po 31. oktobrje wotewrjemy.
Kak je ekspozicija natwarjena?
S. Krestin: Zaběramy so w pjeć kapitlach ze stawiznami reformacije w Choćebuzu a Delnjej Łužicy. Při tym smy reformatoriske zakładne principy sola gratia, sola fide, solus Christus a sola scriptura takrjec jako směrnicu přewzali. W poslednim wotrězku wěnujemy so dale stawiznam přijimanja reformacije.
Je aspekt přijimanja tak wuznamny?
Frank Haubitz (njestronjan) je mjeztym dwaj tydźenjej nowy sakski statny minister za kultus. Milenka Rječcyna je so jeho za poměrom k Serbam a jich kubłanskim naležnosćam prašała.
W kotrej měrje znajeće Łužicu?
F. Haubitz: Jako wučer za geografiju ju znaju a wěm wo rjanosći a mnohotnosći krajiny. Wěm tež wo wosebitosći dwurěčnosće w regionje. Mi pak je tohorunja wědome, zo wužiwanje serbšćiny bohužel woteběra.
Što wěsće wo naležnosćach Serbow na polu kubłanja?
Prěni raz wobdźělitej so Budyskej Serbski dom a w nim Serbska kulturna informacija jutře na Budyskej nakupowanskej nocy Romantica. Cordula Ratajczakowa je so ze zamołwitej za marketing Załožby za serbski lud Hanku Budarjowej rozmołwjała.
Što je pozadk rozsuda, aktiwnišo na Romantice so wobdźělić?
H. Budarjowa: Powšitkownje chcemy składnosć wužić a na Serbow skedźbnić. Za to zajimcam durje sobotu šěroko wotewrjemy. Dźe wo to, wćipnosć wopytowarjow budźić a jim přistup k Serbskemu domej wolóžić. Chcemy ludźi, kotřiž sej to hewak snano njezwěrja, do Serbskeje kulturneje informacije wabić – w nadźiji, zo woni tež přichodnje swój puć k nam namakaja. Je to zdobom krok do tohole směra, SKI zjawnosći bóle wuwědomić. Zaměr zhromadneho projekta Załožby, Domowiny a „My – serbske młodźinske dźěło“ je wšelakory, zhromadnje pak přihotujemy projekt z wulkim zapalom.
Što wopytowarjej jutře poskićiće?
Ludowe nakładnistwo Domowina přeproša njedźelu na 23. literarnu kermušu do Chrósćic. Što ludźi na tamnišej Krawčikec žurli wočakuje, wo tym je so Cordula Ratajczakowa z lektorku Weroniku Žurowej rozmołwjała.
Lěta dołho bě literarna kermuša wječorne zarjadowanje, w minjenych lětach sće ju popołdnju z kofejpićom přewjedli, tónraz budźe to swójbne popołdnjo. Čehodla?
W. Žurowa: Inspiraciju smy hižo loni nazymu přez druhu knižnu premjeru za swójby w delanskich Nowoslicach dóstali. Lětsa mamy wospjet knihu, kotruž móžemy dźěćom runje tak kaž staršim na wjetšim zarjadowanju předstajić. Jedna so wo nowostku Moniki Gerdesoweje „Z Francom po swěće“.
Wosebitosć lětušeje literarneje kermuše budźe knižna premjera – kotra to?
Na internetnej stronje Instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity je přistupny nowy material za wuknjacych a wučacych. Milenka Rječcyna je so z jednaćelskim direktorom instituta prof. Edwardom Wornarjom rozmołwjała.
Wo čo w poskitku dźe?
E. Wornar: Wozjewili smy słownu lisćinu z fonetiskej transkripciju jako krok k normowanju wurjekowanja. Ta ma přidźěło k prawopisnemu słownikej być.
Čehodla bě tajki poskitk trěbny?
E. Wornar: Mamy hižo mnohe lěta powšitkowny problem, zo njeje wurjekowanje normowane. To rěka, rodźeny Serb njeje wěsty, kak ma wurjekować, hdyž před publikumom steji. Rozsudźić dyrbi so to praktisce. Studentska pomoc Juliana Rječkec je tuž hižo publikowane wěcy zjała a trochu zjednotniła. Jeje dźěło bazuje tež na slědźenjach mojeho doktoranda a habilitanta Lechosława Jocza, kiž je mjeztym profesor w Pólskej.
Je lisćina słowow hižo hotowa?


text:
»Kaž kóždy z nas wšědnje swoje puće chodźi a wróćo zhladujo z pomjatka swojich žiwjenskich wobstejnosćow čerpa, tak wobsedźi kóždy lud swoju topografiju. Tajka karta je žiwa z jeho zhromadneho pomjatka.« Tole napisa Alfons Frencl w předsłowje swojeje knihi »Daloko preč a cyle blisko« (2004). Na rysowanju a wudospołnjenju tajkeje serbskeje a zdobom łužiskeje karty je čas žiwjenja dźěłał. Lětsa by 14. decembra woswjećił swoje 75. narodniny.
Alfons Frencl narodźi so 1946 w Róžeńće. Nan měješe ratarstwo a rěznistwo, mać zastarowaše domjacnosć a korčmičku. Wón maturowaše na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje a studowaše w Lipsku slawistiku a pedagogiku. Wot lěta 1970 skutkowaše jako wučer w Ralbicach. Spočatk lěta 2007 poda so na wuměnk. Wjele lět njebě jemu hižo popřate. Wón zemrě 27. nazymnika 2015 w Drježdźanach.
W domjacym Róžeńće njebě za njeho swět ke kóncej. Nawopak, přeco zaso ćehnješe jeho do swěta won. Poby na nimale wšěch kontinentach. Zwěrju sej prajić, zo bě krute zakorjenjenje w domjacym swěće wuchadźišćo žedźby za dalokim swětom. Ale to njedosaha. Je chcył serbskemu čitarjej přewodnik do ruki dać, kiž móhł wobohaćić jeho stawizniske wědomje a wědu wo skutkach a slědach serbskich a łužiskich krajanow. Takle je pisał na topografiji serbskeho luda geografisce: »Derje je wědźeć, na kotrej zemi a w kotrym susodstwje generacijow smy žiwi. Nic mjenje nam a druhim tyje wědźenje wo wšelakorych splećenjach z dalšim swětom. A tón započina so hnydom wokoło róžka.« A stawiznisce: Wona karta »je woznamjenjena přez wosebite podawki, kiž wučinjeja poćahi kraja a jeho ludźi ze zašłosće do přitomnosće.« Ze swojimi knihami, přednoškami, rozhłosowymi a nowinskimi přinoškami je swoju wědu a swoje dopóznaća dale dawał tym mnohim, kiž wo nje rodźachu.
Dlěje hač tři lětdźesatki wozjewja Róža Domašcyna (*1951) swoje basnje, eseje a přebasnjenja. Rozmołwa z poetku, kotraž eksperimenty lubuje.Róža Domašcyna (*1951) Foto: Maćij BulankW dopomnjence »Jako chcych so z knihikupču stać« wopisujeće na humoristiske wašnje požadansku rozmołwu srjedź 60ych lět w Budyskim Domje knihi. Hdy sće započała so za knihi zajimować?
Jara zahe. Na započatku njebě to pisane słowo, ale rěčane. Moja wowka je bajki bała, a te běchu to prěnje, štož sym wo literaturje sobu dóstała. Pozdźišo, hdyž móžach pisać a čitać, sym wězo knihi čitała. Móžu so dopomnić, zo běše moja prěnja serbskorěčna dźěćaca kniha »Směj so!« wot Josefa Lady. Sym wšě štučki z hłowy znała a mojej wowce stej mi je stajnje znowa předčitałoj. Někotre strony knihi hišće wobsedźu.
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen, wudałoj Róža Domašcyna a Axel Helbig, Lipsk: poetenladen 2020
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.
Bě to w lěće 1975, před 45 lětami, běch młoda studentka. Tež tehdy so za dorostom hladaše. Šefredaktor Cyril Kola so mje wopraša, hač nochcyła něšto wo prěničce Angele Stachoweje »Halo Kazek« napisać. Připrajich, ale potom so njesměrnje dračowach. Něšto wšak napisach a wotedach. Njetraješe dołho a dóstach list. Takle njemóže Rozhlad přinošk wozjewić, dyrbjała bóle do hłubokosće hić. Někak běch to hižo při wotedaću začuła. Tuž dračowach so dale a hlej, nadobo so mi lěpje pisaše. Pozdźišo slědowachu dalše přinoški, ale dopominam so derje, zo dyrbjach so stajnje napinać. Recensiju napisać traješe dołho: sej sam měnjenje wo knize abo dźiwadłowym předstajenju wutworić, je wopodstatnić, za formulacijemi pytać, čerwjenu nitku za tekst namakać a potom hišće wšo na pisanskej mašinje wotpisać a termin tež tłóči ... Honorara dla to nječiniš. Snano dla duchowneho wužadanja? Zo něšto trajneho zawostajiš? Z dobrej recensiju stworiš wšak sam čwak literatury. Njepisaš hoły posudk wo wuměłskej twórbje, ale powědaš swoju stawiznu wo twórbje, zawjedźeš čitarja do njeje, zahoriš jeho w najlěpšim padźe za nju a druhdy jeho tež wottrašiš sej knihu kupić, předstajenje wobhladać abo koncert naposkać.


text:
W cynjenju měr měr w gronje
źeń swětowego měra wójna
buźo pśecej
buźo pśecej měr dokulaž
wile pśekupcow bronjow su
wjelike jich pool módry dosć dosegajucy
jich jachty se błyskaju
cogodla pśekupcow bronjow dalej kjarmiś
rozpušćiś źěłowe městna
w kowalnjach bronjow
Te něnt liche zamóžne źěłaśerje
zakóńcuju brach na fachowych mócach
B’źomy my fachnikow lěpjej wužyś
Stśělne rany pak spiwaju
mało rědnych spiwow pancery
buchaju grozne walcyki
UDO TIFFERT
pśełožk: DIANA ŠEJCOWA
UDO TIFFERT (* 1963) jo łužyski basnikaŕ a prozaist, stawny awtor
mjasecnego cytańskego jawišća w Chóśebuzu, bydli w Rózborku
Serbske napise su zmuśece. To jo znate. Pó sobuzjadnośenju Nimskeje ze zasejźělonyma Łužycoma su njelicobne raze njewinowate kubłane pódwjacorniki tudy bywajuce se zlěknuli, měnjece, až su zamólnje pólsku statnu granicu pśejěli. Kake dłujkodobne škódy z togo změju, nicht njewě.
Pśisamem styrista cejdejkow »Sněžynka« jo w běgu zajźoneju lětowu namakało drogu k zajmcam. Projekt bu spěchowany wót Domowiny, Załožby za serbski lud a wót RBB. Nosaŕ muzikowego projekta, Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z.t., jo projekt w nalěśu wótlicył a zwóstaty źěl nakłada pśepódał župje Domowiny Dolna Łužyca z.t.
Zukownik »Sněžynka« z 23 spiwanymi zymskimi, adwentskimi a gódownymi pěsnjami a pśipołožonym notowym a tekstowym zešywkom se dalej pśedawa w serbskima kulturnyma informacijoma. Wótgłos zboka wucabnicow a wucabnikow, kubłaŕkow a kubłarjow jo był zwjaselecy, rowno tak statkowna pódpěra RCW, Domowiny a drugich institucijow. Bóžko njejo se našej projektowej kupce raźiło, starjejšych Witaj-źiśi direktnje dojśpiś a informěrowaś. Tak jo se dotychměst jano mały źěl nakłada dostał do toś teje ciloweje kupki. Tež mjazy dalšnymi wuknicami a wuknikami, kótarež se w měsće a wokolinje na šulskej wucbje dolnoserbšćiny wobźěluju, a jich starjejšymi jo toś hyšći wjele stow potencielnych zajmcow. Snaź by Serbske šulske towaristwo abo Rěcny centrum Witaj pśi góźbach direktnego kontakta mógałej Witaj-familije lětosa nazymu zawcasa na »Sněžynku« pokazaś. Kužde serbski wuknjece Witaj-góle dejało spiwy ze »Sněžynki« póznaś kaž tež cejdejku »Gwězdka« z gódownymi spiwanjami, kótarež jo towaristwo wudało južo 2013. Nanejmjenjej dwě »Sněžynce« stej se dostałej pśez wjelike mórjo do Awstralskeje ku pótomnikam wudrogowarjow. Jaden z nich jo se pisnje wuźěkował tak: »I really enjoy listening to it. We hardly ever hear any Wendish words in Australia. The words are very clearly sung. It is a big help that you sent printed copies of the words and I could see and hear the words. And the names of the songs in German helps me too. Apart from the spiritual gifts, I am sure this will be the best Christmas present I will receive this year.«
Stwórtego apryla jo se w literarnej kafejowni lipsčańskego Doma knigłow lyriski wjacor pód temu »Erdkunde« wótměł. »Zemjepis« jo se how ako lyriske wusměrjenje pśedstajił. Pśeto – ako moderator wjacora, germanist Peter Geist, jo wuzwignuł – wót někotarych lět jo to pśedewšym lyrika, kótaraž namakajo wósebnje se góźecu rěc za wuzgónjenje našogo se malsnje změnjajucego swěta, za refleksiju póměra mjazy indiwiduumom a towarišnosću, za nowe zwězowanje zazdaśim rozrytego banta mjazy zachadnosću, pśibytnosću a pśichodom. Nowe synergije twóri lyrika źinsa rowno glědajucy na pśechady (»transicije«) na wšakoraku wašnju, z tym teke glědajuca na globalizaciju, globalny kapitalizm, wuklukowanje planeta a znicenje pśirody.
Pśistupy k takemu su wšakorake, teke mjazy europskeju lyriku pśibytnosći. To su publikumoju zwobraznili tśi basnikaŕki a jaden basnikaŕ z cytanim ze swójich basnjow. Ako »Schwergewichte der deutschen Gegenwartslyrik« jo moderator jich nejpjerwjej pśedstajił, a pón jo precizěrował. Na jaden part stej tam ako gósća byłej Kerstin Hensel a Marcel Beyer (»Erdkunde« ako tema togo zarědowanja jo librowała titel jogo zběrki basnjow wót 2002), kótarejuž twóŕby w nimskej rěcy su. Na drugi part jo tam teke była Olga Martynova, w Nimskej bydleca Rusowka, kótaraž ako ruski teke nimski pišo. A mimo togo jo samo Serbowka, naša Róža Domašcyna, pśibytna była, kótaraž, to se wě, serbski a nimski pišo.
W lěśe 2016 pak jo LND wudało jogo zgromaźone twórby pód titlom »Bóśon z Mósta« widobnje k sedymźasetemu narodnemu dnju basnikarja. To jo wobźiwowanja gódny statk. Njamamy jano móžnosć sebje źěło basnikarja w jadnej publikaciji pśecytaś, ale jo wiźeś procowanje, pěśźasetlětnemu twórjenju zwězujucy element daś a »bóśonowy« póglěd wót zwjercha. Gaž smy mógli pla drugich awtorow póstupujucemu wuwiśu slědowaś, mamy how naraz wšykne lyriske etapy w jadnych knigłach (bźez lěta nastaśa).
Aby wěc měła wuspěch, musyš teke na wenkowne wuměnjenja glědaś. Za wustup Nimsko-Serbskego ludowego źiwadła w Dešnje 5. rožownika njejsu take optimalne byli, dokulaž jo było wjele paralelnych zarědowanjow, pśed gósćeńcom »Serbski dwór« njejo žeden plakat pokazał na wustup źiwadła a mimo togo jo se kjarcmaŕ ze zachopjeńkom pśedstajenja mólił. Weto jo mógało něźi šesćźaset pśiglědarjow dypkownje do zala. Jano 15% z nich jo trjebało simultane pśełožowanje, dokulaž wětšyna luźi su byli Słowaki z Bratisławy. Źiwadłowe graśe »Łapanje šefa« Thomasa Steinkego ma tśi akty bźez pśestawki. To jo mě było wjelgin lubo, dokulaž wobsejźaŕ gósćeńca jo swójim swójźbnym piwko pśinjasł, ale jogo kjarcmaŕ njejo pšašał za łacnymi gjargawami dalšnych pśiglědarjow. Serbske wuměłce a jich publikum su pak we Łužycy južo spokojom, gaž něchten jim zal wótwórijo.
Jadnanje graśa »Łapanje šefa« wzejo pśiglědarje sobu do hobbyjoweje piwnice Kowalkojc Uschi a Harryja (Anna-Maria Brankačkec a István Kobjela). Strowoty dla njamóžo wóna wěcej ako chórobna sotša źěłaś. Jogo su pušćili ze šesć tysac dalšnymi ze zawoda a pśekubłuju jogo něnto na konditarja. To njama perspektiwu a se jomu njoco, ale jo spěchowane wukubłanje. K tomu pśiźo, až jima grozy tšach, swójo bydlenje zgubiś, dokulaž njamóžotej dalej najm za pśebytk zapłaśiś. Togodla stej na mysl pśišłej, žeńsku Harryjowego něgajšnego šefa Ludwiga Stromppa (Jan Mikan) wuwjasć a za jeje pušćenje milion eurow se pominaś. Ale z njedoglědanim łapjo Harry město teje žeńskeje Stromppa samego. Mimo togo jo Harry pśi tom njestatku Opel Uschinego bratša Lea Zippela (Tomaš Cyž) wobškóźił. Njegluka bywa hyšći wětša, dokulaž žeńska Stromppa groni Zippeloju telefoniski, až njebuźo milion za swójogo manźelskego płaśiś, ale by tśi miliony dała, joli by trijo jogo zamordowało, dokulaž ako wudowa by derbnuła sto milionow eurow. Teke zastupny šef Stromppowego koncerna njama zajm Stromppa wulichowaś, dokulaž jo něnto sam ze šefom.
kótara warstwa mójogo wobraza
jo gótowa, jo dopołna?
póglědnjenje njedobywa se
pśez dłymi studnje, wóneje
nimeje studnje znamjenjow
bźez dna, bźez źaržawow
zacuwam proznosć, dal a dłym
w graśu z rědnym a tym žadliwym,
źož jo městno, kenž jo njeměstno,
zwenka casa, źož drje něco jo,
což łaka, grozy, póžera
słowa, crjowa, njesłowa
warstwy wobraza su zmjerwjone
wóznam něźi zwenka chowa se,
lěbda pśistupny dla sprošenja,
kenž se skšajźu rozwija
weto pišom, stajam znamjenja,
ak som w mjazybyśu pócrěła
ŹILKA
Něgajšne funkcije, zawiny zachadanja a pśikłady něntejšnych kontekstow wustupowanja
Narodna drastwa wulicujo wó swójom nosarju – cłowjeku z wěstymi ekonomiskimi móžnosćami, socialneju poziciju a zacuśim estetiki, wó cłowjeku, kótaryž jo był źěl we wšakich nastupanjach wjelerakego zgromaźeństwa. Njedejali pak zabyś, až jo była tradicionalna narodna drastwa praktiski wužywana, a dla togo jo musała byś wužytna, jo była pśedewšym woblekanje, nic kostim. Jo spokojła wšak pótrjebu, abo samo notnosć, se z kupku identificěrowaś a jo wuzwignuła zwězanosć cłowjeka z lokalnym zgromaźeństwom, ale rownocasnje jo była na wěsty part awtoprezentacija, wašnja zwuraznjenja bogatstwa, ekonomiskeje njewótwisnosći, socialneje pozicije, proce wó estetiku, sprocniwosći, kradosćiwosći, šykownosći. Narodnu drastwu su mody wobliwowali, lěcrownož su faze mody, wósebnje we wejsnej kulturje, něga radnje dlej trali nježli źinsa. Zawěsće su to ekonomiske wobstojnosći zawinowali, ale teke konserwatizm wejsanarjow.1 Rownocasnje jo narodna drastwa nosaŕ materielneje kultury, wón statkujo naměsće, wót prědnego póglědnjenja. Woblekanje wótcerjujo granice.2 Su to granice na dwójaki part. Na woblekanju su spóznali, chto jo swój a chto cuzy a teke z kótareje wokoliny kraja jo pśišeł. Drugi part su za cłowjeske woko njewidne, ale w mentaliśe wejsanarjow pśibytne granice, kótarež su byli źěl njematerielneje kultury našych prědownikow. Na tom městnje góźe se pomjeniś někotare pśikłady, kenž pśedstajaju, kak jo we wejsnej towarišnosći narodna drastwa cłowjeka wopisowała: Jo na jogo zamóžeństwo, familijowy staw, starstwo, pówołanje, regionalnu, etnisku a narodnu pśisłušnosć pokazowała, jo měła funkcije we wěrje a magiji, to groni, jo definěrowała pśi familijowych a cerkwinych tradicijach a w socialnem wejsnem žywjenju wugbanu rolu jadnotliwca, a drastwa jo měła teke wěste detaile, kótarež su cłowjeka pśed škódnymi statkami demonow, pśed złymi luźimi abo chórosćami šćitali, na pś. cerwjene parlickowe rjeśazki, casy jo to był symbol wugbanego pówołanja, na pś. pastyŕske pase pla wójcarjow.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.
Wó wukładowanju zwěrjecych głowow ako wupyšnjenje pókóńcow a ortgangow na dolnołužyskich bolanych domach
W Błotach a šyršej wokolnosći zda se byś konsens, až wupyšnjenje pókóńcow jo wósebnje typiske za region a zasadnje pśedstajijo wužowego krala, kenž jo był starym Słowjanam swěty. Stakim se tuchylnje ortgangi (bocne kšomy kšywa pśi padorownych pókóńcach) wobnowjonych a nowych twarjenjow, jo samo domcyki na busowych wustanišćach, z tym symbolom wudopołniju. Ewentuelny historiski zmysł se pak rědko diskutěrujo. Na zwěrjece głowy dopominajuce wupyšnjenja pókóńcow a swislow pak su akle relatiwnje pózdźe zajm ludowědnikow zbuźili; tak póchadaju prědne wopisowanja z lěta 1880 wót Willibalda von Schulenburga. W tom casu pak su wupyšnjenja južo kradu dłujku tradiciju měli, bźez togo až mógali se jasne pomjenjenja motiwow dopokazaś. Slěźenja wokoło burskich domow pak pokazuju na to, až njejadna se wó lěttysace stare, ale wó relatiwnje młode motiwy, dokulaž swisle wustupuju w našom rumje někak wót póznego 16. resp. ranego 17. stolěśa. To zwisujo z notnymi změnami, kótarež su nastali pśi stajanju walmowych abo połwalmowych kšywow (ze styrimi schylonymi płonjami): Móžne druge zakóńcenja kšywa su sebje pominali spušćobny šćit za ortgangi, to groni za bocne kšomy pókóńcow.


text:
Matej Urban
Matej Urban (němsce Matthäus Urban; * 13. julija 1846 w Turjom, † 4. apryla 1931 w Chróstawje) bě serbski farar, kěrlušer, basnik a přełožowar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w holanskim Turjom a wopytowaše wot 1862 do 1869 Zhorjelski gymnazij. Wot 1869 studowaše teologiju w Hali a pokročowaše 1870 w Lipsku. Skónčnje wotzamkny swój studij 1872 we Wrócławju. Po někotrych lětach jako pomocny prědar we Wukrančicach (1872/73) a Schwirzu (1874) přewza w lěće 1875 farske městno Wukrančanskeje starolutherskeje wosady a wosta hač do lěta 1902 z jeje fararjom. W tutym lěće poda so hłuchosće dla na dočasny wuměnk, přesydli so 1903 do Budyšina a skónčnje w lěće 1910 do Chróstawje, hdźež 1931 zemrě. Bu na Wukrančanskim starolutherskim kěrchowje pochowany.
Hromadźe ze swojej mandźelskej Annu, rodźenej Liebec (1851–1892) měještaj dweju synow.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Urban wotrosće w duchu Jana Kiliana. Jako Wukrančanski farar zasadźowaše so energisce za serbsku wučbu, kotruž wěsty čas tež sam podawaše, čehoždla měješe ćeže z pruskej wyšnosću.
Jako gymnaziast basnješe we łaćonskej rěči; do serbskeho pismowstwa zastupi hakle jako wuměnkar z rymowanej chwalbu Das "königliche" Spiel oder Schach. Eine Trilogie nach Wesen, Wert und Zweck des Spiels als theoretisch-praktische Charakteristik desselben in triglotten Distichen (lateinisch, deutsch und wendisch) (Budyšin 1904). Wot samsneho časa wozjewješe serbske kěrluše a wótčinske basnje, jednotliwje a w małych zběrkach, tež basnje składnostneho a triwialneho wobsaha. Jeho rěčnje kumštne a zdźěla hołe wjeršowanje wuwabi pak polemiku Michała Nawki a Jakuba Barta-Ćišinskeho. Na nastork Oty Wićaza přełožowaše wot 1908 Homerowej eposaj Odyseju a Iliadu ze starogrjekšćiny (Budyšin 1921 a 1922). Kulturnostawiznisce zajimawy je Urbanowy Skrótšeny žiwjenjopis (Łužica 1925).
Matej Urban bě wot 1897 čłon a wot 1921 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.
Dalše wozjewjenja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wótčinske hrona (1900)
- Wokŕewne wonješko (1907)
- Stawizny ćeŕpjenja etc. Jězom Khrista (1908)
- Duchowny ludowy spěw (1930)
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Malink: Urban, Matej. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 581sl. (online)
- Josef Páta: Lužickosrbská čítanka, online
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Agenda za staroluthersku cyrkej w Pruskej w němskej a hornjoserbskej rěči. Digitalizowany rukopis na slub-dresden.de


text:
Jewka Trzynczanka: Cudze łóżko
Że sie ani w lazniach nie łopłaci lygać ku kómusi do cudzego łóżka, sie kiejsi przed rokami przekónała jedna paniczka. A jako w lazniach, tam je czasu dość a nikiedy sie stanie, że se nikiery nie wiy rady i do tego cudzego łóżka wlezie. A dyć nie dżiwota. Z nikierymi ty hormóny po procedurach tak pieróm, że po tym zapóminajóm, że leżóm przi kimsi cudzym, a ni przi tym swojim pisanym abo pisanej. A chybejmy po sebie aji kamyniami. W lazniach ni ma wiela co robić, tak sym tam sie zóndzie aji na muzykym z kimsi walca pokryncić. Bo dyć tam człowiek nie bedzie jako mniszka abo mnich sie fórt podle przedpisu modlić. Wszecko ale musi mieć swojóm granicym. Możecie aji stracić serce, ale nie śmiycie stracić rozum. Bo jak je człowiek aji urzyndowo wolny, tóż pół biydy, ale jak nie sóm łobo i tyn rozum sie z głowy przekludzi kapkym niżi, tak to potym je kurszlus i na wszecki stróny to jiskrzi. Ale jak nie gore, to ani nie trzeba gasić.
Ale w tym wypadku, zaczyno gorzeć, a fest. Było to już przed rokami, i wykłodala mi to jedna kamratka, bo una z tóm zamiłowanóm paniczkóm wtedy bywała. Zdało sie, że już panoczek pujdzie w lazniach do adwokata i podo ło łoddzielyni ni jyny łod łoża, ale aji łod stołu. Galaty mu kómpletnie spadły aż pod kolana i ni mioł siły jich spatki za hozyntregi na pleca wycióngnyć. A una że na tym ło wiela lepi nie była. I radziła sie tej moji kamratki, co mo robić, że una je też wydano, ale że tyn jeji też ni mo masło na głowie a jeszcze że jóm aji sym tam zbije, jak mu schowie gorzołkym. A że tyn, kierego teraz poznała ji wyglóndo solidny i że sie też na swojóm skarzi.
Ja, ja, mało kiery w lazniach sie przizno, że mo fajnóm paniczkym abo panoczka. A nikierzi aji wykłodajóm, że kajsi szefujóm, jaki majóm wile a auta, chociaż prowda je ganc kajsi indzi. Ale każdy se już tam gro na swojim instrumyncie tak, jako go mo nasztelowany. A kiery muzykant, by wóm swoje hóśle pojczoł.
Łobo wtedy mieli laznie na takzwany krziżek. Un mioł ze szachty pajszel prochym zaniesióny a ji, że sie też ło wiela lepi nie dychało. Tóż aji diagnozy jim pasowały. Byli tam, kaj je u bezmali nejciściejsi luft w Środkowej Europie. Jak tam przijedziecie, to jako by wóm doł gdo fackym. Je tam taki fajny i łostry górski luft, aż wóm nozdrzami zakrynci. Potym nie dziwota, że to aji z nikierymi, seksualnie zakrynci. Ale w tym wypadku sie to tragicznie skóńciło. Panoczek mioł na jizbie jednego kamrata, kiery mu prawił, że sie po połedniu może na chwilym wytracić a un sie może z paniczkóm poszmajchlować. Jeszcze że tak. Bo gorsi by to było, dyby sie to stało łopacznie a una by se go ku sebie na cymrym przikludziła. U tych dwóch to miało być popołedni na rozłónczónóm, ale że jyny na chwilym. Ale było to na wdycki. Panoczek ledwo zaczón, tak paniczkym przilegnył i było po nim. Anieli se go ze sebóm na skrzidłach łodniyśli. A wiela nie chybiało, że by aji paniczka z nimi do nieba leciała. Ducha przitómno sie jakosi spod nieboszcika wykulała i pierzinóm go przikryła takigo, jako go Pón Bóg stworził. Na szczynści wiedziała, do kierej gospody chodzi jego kamrat na piwo, i leciala mu powiedzieć, co sie stało. Kamrat zaroz lecioł po dochtora, ale nieboszcikowi już nie było pómocy.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Co potrza?
polyndwiczki ze świni- wiela zjycie, tela zrōbcie
citrōłna[1]
połra [2]gałōnzek rozmarynu
pieprz i sōl
bojtlik[3] szpinatu[4]– niech Wos ale Pōn Bōczek brōni, żeby wciepnōńć taki mrożōny
3 zōmbki czosku
oliwa- 3 łeżki
trocha parmezanu
Zetrzijcie skōrka ze tyj citrōłny i łostołwcie na potyn. Te miyso[5] umyjcie, łosuszcie piepiyrowym rancznikym, pokrejcie na mańsze kōnski i dejcie sie je do jaki miski. Wyciście do tego pó[6] citrōłny, wciepcie pokrōny rozmaryn (same listki, a te gałyńzie wyczajście[7]) i dejcie trocha pieprzu. Soli niy dołwejcie, mogecie sie te miyso doprawić na kōńcu. I tak łodstōłwcie[8] to na połra godzi, a nojlepi na całoł noc.
Te miyso to nojlepi ugrilować. I jak sie łōne baje piyc, to szybko zrōbcie tyn szpinat. Do garca wlyjcie oliwa, wyciście czosnek, wciepcie ta otartoł skōrka i niech sie to chwila podsmażi- ale niy za dugo. Wciepcie tam szpinat, wyciście drugoł połowa tyj citrōłny, dejcie soli i pieprzu. Teraz to łon potrzebuje już yno sie leko zblanszować, jak bajecie widzieć, że te listki już tak jakby prziklapły, to znaczy, że już je fertich[9]. Na talyrzu dajcie na tyn szpinat trocha parmezanu- nojlepi takego co to sami mogecie go zetrzyć.
Całoł robota zajmie Wōn nojwyżi piytnołście minut. A zjeś się to mogecie z bōłkōm albo tyż z nudlami- jak bydziecie jejś z nudlami, to mogecie wciepnōnć na nie trocha masła.
Smacznego 🙂
[1] cytryna
[2] parę
[3] woreczek, opakowanie
[4] szpinak
[5] mięso
[6] połowę
[7] wyrzućcie
[8] odstawcie
[9] gotowe


text:
Niyftorzi1, jak widzōm take miano2, zarŏzki3 sie chytajōm4 za gowa, ale jak fto je na diecie bezglutynowej, to dlo niego niy ma to wcale take dziwne. Je w tym chlebie mało wynglowodanōw i bez to wszyjske te ludzie, kere je ôgraniczajōm, majōm sam recept na zdrowe kalorie. Mōmy sam hawefloki5 i ône niby majōm kans wynglowodanōw, ale cojsik musi to wszyjsko zlepić cuzamyn6. Prōbowołech nawet narychtować chlyb taki prawie bez wynglowodanōw, ale sie potyn łozlecioł7 😉
Co potrza?
2 szklōnki haweflokōw
1 szklōnka pomelanych8 kōłkōsraszpli9 (niyftorzi na to gŏdajōm mōnka kokosowŏ 😉 )
1 szklōnka ziorek10 słōnecznika
1 szklōnka pomelanych mandli11
0,5 szklōnki sezamu
0,5 szklōnki ziorek lnu
0,5 szklōnki pomelanych orzechōw włoskich
2 łeżeczki czarnuszki
2 łeżeczki soli
6 łeżek oliwy
1 łeżka miodu
3 szklōnki wody
Kebyjście niy mieli jakego składnika, to sie gowy niy łōmcie12, yno dejcie czego inkszego- przeca niy idzie sie bŏć improwizacyji przi warzyniu 😉
Wciepcie13 wszyjske składniki do jaki miski, wymiyszejcie i przełōżcie do wyłożōnyj papiōrym do pieczynioł kyksōwki (abo jaki inkszy małyj formy).
Ôstowcie to na godzinka, żeby nōm sie to trocha powiōnzało, a potyn wrojście na godzina do bratruły14 łozgrzōnyj na 180 stopni. Keby po godzinie niy bōło to fajnie przibrōnołcōne15, to wyciōngcie tyn chlyb ze formy i wrojście na 10-15 minut nazōd16 do bratruły, ale łozhajcujcie17 jōm tera na 200 stopni. Niyskorzi musi sie tyn chlyb dobrze ochōdzić18 i mogecie sie brać za krajanie- yno pamiyntejcie, co by tego niy krŏć na za małe sznity, bo moge sie trocha łozlatywać19… niy ma glutynu, kery by to fajnie trzimoł 😉
Smacznego 🙂
1niektórzy
2nazwę
3zaraz
4łapią
5płatki owsiane
6razem
7rozpadł
8zmielonych
9wiórki kokosowe
10ziaren
11migdałów
12nie zawracajcie głowy
13wrzućcie
14piekarnika
15zrumienione
16z powrotem
17rozgrzejcie
18ostudzić
19rozpadać


text:
Ùsôdzca bloga mojekaszuby.pl pòdôł czekawi przëmiôr na to jak to òbéńdowô spòlëzna rozmieje sprawã gôdaniô pò kaszëbskù. Szło ò wëwiôd Ane Cupë, dlô Radia Gduńsk, z wastą Léònã Brëlowsczim, jaczi to je przédnikã Stowôrë Drëchów Garda Kartuzë (!). Òbczas gôdczi Ana rzekła, bë wasta gôdôł pò kaszëbskù, a nen na to, że jo, le òn ni je reprezentantã Zrzeszeniô.
A. Laùda pisôł:
Nad grobã dzys kaszëbsczi lud
Sóm sobie cemny grób òtmikô.
Bò mòwë òjców je mù wstid
Przed jejich głosã so ùcékô.
Në to przińdze le mie do tegò dodac AMEN


text:
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
Serbski institut (SI) so dynamisce wuwiwa, jeho dźěławosć so rozšěrja. Na přikład je trjeba, zo su Serbja na strukturnu změnu přihotowani. Wona dźě změje daloko sahace wuskutki na njeličomne wobłuki žiwjenja we Łužicy. SI je so w tutym konteksće jako partner politiskich, hospodarskich a towaršnostnych akterow etablěrował, štož skići Serbam składnosć, swój wid zaplesć a cyłkowne wuwiće wobwliwować. Zakład za tajku dynamiku je derje a mnohostronsce wukubłany personal. A tež stajnje zaso nowy personal, kotryž tak a tak hižo šěroki spektrum disciplinow w SI wudospołnja a nowe widy a zhladowanja sobu přinjese. Tójšto wotmyslenych dźěłow wusměrja so tuž interdisciplinarnje, přiběrajcy tež w projektach z třećich srědkow. Tak nastawace slědźerske skupiny su heterogene: Wobsteja z ludźi wšelakeho pochada, kotřiž maja rozdźělne perspektiwy na přepytowanu problematiku.
Přiběrajcy njeje móžno, kóžde projektowe a zdźěla planowe městno ze zwoprědka serbskorěčnym fachowcom wobsadźić. Za dźěło slědźerskeje skupiny je eksistencielne, zo sej specialisća mysle a nazhonjenja wuměnjeja. Team ma swoju temu wědomostnje korektnje wobdźěłać a projekt w předpodatym času zakónčić. Za to by najjednorišo było, komunikaciju w skupinje zasadnje němsce abo jendźelsce organizować.


text:
Wikipedyjo:Zajty do wyćepańo
Na tyj zajće uosprawjůmy uo artiklach, kere s roztomajtych powodůw ńy nadowajům śe do Wikipedyje. Co ś ńymi zrobić decydujymy bez kůnsynsůs, a jak go ńy idźe uzyskać, robjymy absztimůng.
Coby dać sam jaki artikel, trza wpjyrw uoznoczyć go szablůnym {{zdw}} a dodać jigo absztimůng půniżyj na wjyrchu.
Zobejzdrzij tyż[edytuj zdrzōdło]
Zgłoszyńa[edytuj zdrzōdło]
Muzyjům Miniaturowego Kůnsztu Profesjonalnego Henryk Jůn Dominiak we Tychach[edytuj zdrzōdło]
Po pjyrsze, ńy ma żodnych ńyznoleżnych zdrzudłůw na to, co te muzyjům je wertne artikla na Wikipedyje. Po prowdźe to w ogůle żodnych zdrzudłůw ńy ma, ańi na to co take coś istńeje, inkszych jak własno neczajta. Dodatkowo problyma: to śe tak ńy nazywo a ńikaj takigo mjana ńy używo. Lajsikonik (dyskusyjŏ)
- Půmjyńůł'ch mjano, poprawjůł'ch inhalt kajńykaj, wraźůł'ch Muster:Bajstlowańy co pado uo felerach, kerych je kans. Zrobjůł na wartko analiza i znodłech muzeum na Google Street View a Facebooku a tyż ńyznoleżne informacyje we neće i myśla, aże dołoby śe tyn artikel skuli tymatyki kůnsztu na Ślůnsku a skali zakwalifikować kej yncyklopedyczny. Krol111 kontakt 21:56, 11 mŏj 2022 (CEST)
Ruski wojynny szifje, wydupjej[edytuj zdrzōdło]
Tymczasowy mem, niy za fest popularny, na terŏz chyba niy yncyklopedyczny. Na inkszych wikipedyjach je tyndencyjo coby wyciepać [1] [2] Krol111 kontakt 19:28, 27 lut 2022 (CET)
- Pedzōnko mo terozki fest rozgos, nale lepij ôpisać cołki atak. Cum bajszpil, na ynglandzkij wiki info ô kōmunikacie "Nuts!" ôd Anthony'ego McAuliffe'a do Niymcōw w czasie batalije ô Bastogne je ôpisane we artiklach Anthony McAuliffe a Siege of Bastogne i niy mo ôsobnego artikla. Jowomgodom (dyskusyjŏ) 19:58, 27 lut 2022 (CET)
- Napisoł'ech: Angrif na Zmijiny Ôstrōw. --Jowomgodom (dyskusyjŏ) 21:03, 27 lut 2022 (CET)
- Mo to kōntynuacyjo ze Gruzyje, nale na terozki to dali za mało. Lajsikonik (dyskusyjŏ) 22:10, 27 lut 2022 (CET)
- Napisoł'ech: Angrif na Zmijiny Ôstrōw. --Jowomgodom (dyskusyjŏ) 21:03, 27 lut 2022 (CET)
- Istnieją autorytatywne źródła, pisze o tym prasa ([3], [4], [5]), plakaty wiszą na Ukrainie (miasto Dniepr), zdanie jest cytowane na afiszach na wiecach protestacyjnych. Wydaje mi się, że rezonans potwierdza stabilność memu i daje prawo do istnienia artykułu o nim. Przepraszam, to po polsku. Brubaker610 (dyskusyjŏ) 12:04, 28 lut 2022 (CET)
Je kůntynuacyjo we Gruzyji, uo keryj pisoł Lajsikonik. Je kůntynuacyjo w tym, iże tego samego ausdruku użůła Ukrajińsko Ajzynbana, medja używajům tego tyż we kůntekśće fligrůw, ruski poet Bykow napisoł uo tym ausdruku wjyrsz. Widźoł żech już take bilbordy, treski, richtig ńy stykńe? 89.174.140.45 12:55, 28 lut 2022 (CET)
- Ja, niy sōm pisane ôsobne artikle ô hasłach choby wczaśnij spōmniane fest barzij znane "Nuts" abo "Remember the Alamo", "Wypierdalać", "This is Sparta" etc. Styknie ôpis we arcie ô bataliji. --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 15:57, 28 lut 2022 (CET).
- Ôstawiōm, czas pokozoł rosnōncŏ ważność ausdruku, niy ma klarownego kōnsynsusu, przidano argumynty za yncyklopedycznościōm. Krol111 kontakt 14:12, 17 mar 2022 (CET)


text:
Ochotske morjo
Ochotske morjo (rusce OxoTckoe Mope, japansce ホーツク海) je nakromne morjo w sewjerozapadźe Ćicheho oceana. Na wuchodźe mjezuje z połkupu Kamčatka, na juhowuchodźe z Kurilemi, na juhozapadźe z japanskej kupu Hokkaido, na zapadźe ze Sachalinom a na sewjeru z ruskej twjerdźu. Přestrjeń Ochotskeho morja je někak 1,5 miliona kwadratnych kilometrow a maksimalna hłubokosć je 3521 metrow. Najwažniši přitok Ochotskeho morja je rěka Amur. Wuznamne přistawy su Južno-Sachalinsk, Magadan, Ochotsk a Palana.


text:
Tyn hańdyk (abo jakby to inksi1 padali2: puta) je richtich3 prosty we rychtowaniu4. Połra5 składnikōw6 sie wciepuje7 do gorka i fertich8, nawet niy idzie pedzieć9, że to je jake wynołkwiane10 danie, ale smak moł11 wyjōntkowy.
Co potrza?
1 kg piersi ze hańdyka
gorść12 listkōw bazyli
gorść pistacjōw
zōmbek czosku
3 łeżki whisky abo kōniaku
sōl i pieprz
330 ml śmietōnki (18%)
trocha mōnki do zagynszczynia zōłzy
Hańdyka posōlcie, popieprzcie, podpiyczcie ze wszyjskich strōn na leko natłuszczōnyj patelni i przeciepcie13 do brytfanki. Zagrzyjcie we jaki kelni14 abo gorczku15 trocha tego sznapsa16, podpołlcie17 i ôblyjcie miyso- dejcie sie pozōr18, żebyjście sie niy przipiykli. Jak sie zagasi19, to wlyjcie tam trocha wody, wciepcie bazylia, ôbrane pistacje, przikryjcie i niech sie to aby godzinka na małym ôgniu popykoł20. Niyskorzi21 wyciōngcie miyso, zmiksujcie zōłza i dejcie22 śmiytōnki (mogecie jōm pryndzyj23 trocha zahartować- dejcie dō ni połra24 łeżek ciepłyj zōłzy i zamiyszejcie). Terozki mogecie nasza zōłza zagrzołć, trocha ôdparować, a jak by Wōm sie ôna zdała trocha za rzołdkoł25, to mogecie sie rozfyrlać26 we jaki szolce27 we zimnyj wodzie trocha mōnki, wlołć28 do brytfanki i warzyć aż fajnie zgynstnieje. Dosmakujcie, wciepcie tam nazod29 miyso i fertich. Do tego idzie zjejś klōski, nudle30, ryż abo i co Wōm sie spodoboł. Smacznego 🙂
1inni
2powiedzieli
3naprawdę
4przygotowaniu
5kilka
6ō- samogłoska w wymowie między o i u
7wrzuca
8gotowe
9powiedzieć
10wymyślne
11ma
12garść
13przerzućcie
14chochli
15garnuszku
16alkoholu
17podpalcie
18uważajcie
19zgaśnie
20wolno pogotuje
21później
22dodajcie
23wcześniej
24kilka
25rzadka
26rozmieszać
27kubku
28wlać
29z powrotem
30makaron


text:
Oldenburg
Oldenburg (hamtsce Oldenburg (Oldb); delnjoněmsce Ollnborg, saterfrizisce Ooldenbuurich) je němske bjezwokrjesne wulkoměsto na sewjerozapadźe Delnjeje Sakskeje. Dźensniše uniwersitne město bě prjedy rezidenca resp. stolica hrabinstwa, (wulko)wójwodstwa, swobodneho stata a kraja Oldenburgskeje. Z wjace hač 160.000 wobydlerjemi słuša nimo podobnje wulkeho Osnabrücka a wjetšeju Hannovera a Brunšwika k štyrjom najwjetšim delnjosakskim městam. Wot lěta 1945 je Oldenburg z wulkoměstom.
Susodne wulkoměsta su Bremen (45 km na wuchod), Osnabrück (100 km na juh) a Groningen w Nižozemskej (110 km na zapad).
StawiznyWobdźěłać
Prěnje burske sydlišćo nasta w 7. abo 8. lětstotku blisko broda přez rěku Hunte na městnje dźensnišeho torhošća. Wikowanski puć z Bremena abo Westfalskeje do Jevera přeprěkowaše tule rěku. W prěnjej połojcy 11. lětstotka natwari so wuchodnje dźensnišeho města pohanske hrodźišćo, kotrež so 1108 k prěnjemu razej jako Aldenburg naspomni. Hród sta so ze srjedźišćom Oldenburgskeho hrabinstwa. 1294 załoži Awgustinski rjad blisko rěki klóšter Blankenburg.
W lěće 1345 dósta w Bremenskim arcybiskopstwje ležace sydlišćo měšćanske prawa. 1447 sta so Oldenburgski hrabja Christian z kralom Danskeje a 1450 nimo toho přez personalnu uniju tež Norwegskeje. 1457 wuzwolichu jeho tež za krala Šwedskeje. Małe hrabinstwo zdoby sej tuž nadregionalny woznam.
Hač do nowembra 1946 wosta Oldenburg krajna stolica Oldenburgskeje, kotraž bu tehdy dźěl nowozałoženeho kraja Delnjeje Sakskeje.
WobrazyWobdźěłać
WosobinyWobdźěłać
- Karl Jaspers (1883–1969), filozof a spisowaćel
- Ulrike Meinhof (1934–1976), žurnalistka a teroristka (RAF)
- Klaas Heufer-Umlauf (* 1983), telewizny moderator a dźiwadźelnik


text:
Ekliptika
Ekliptika je (imaginarna) runina w kosmosu, w kotrejž so w orbiće zemja wokoło słónca pohibuje.
Orbity druhich planetow słónca njejsu runje w ekliptice, ale tež nic přejara daloke wot toho.
Rotaciska wóska zemje njeje zrunana k ekliptice, ale ma k jeje padorunje nuhel wot něhdźe 23° 26'. Tutón nuhel zawinuje fenomen měnjacych počasow. Wona njeje konstantna, ale wariěruje (z periodu wot něhdźe 40.000 lětow) mjez 21° 55' a 24° 18', wobwliwujo klima zemje. Wona nětko so zmjeńšuje; něhdźe w lěće 4300 budźe srjedźnu hódnotu wot 23° 06' docpěwać a něhdźe w lěće 25000 minimalnu hódnotu.


text:
K stawizničce prěnjeju wobrazoweju knižkow w serbskej rěči
Šešerjawka
Trundlata a włosata,
Šešerjawka mazana,
Tajka Šołćic Kata běše,
Do šule rad njechodźeše.
Pře wšě płoty lětaše,
Přez přěrowy skakaše,
Na wšěch hozdźach wona běše
Staršimaj so njelubješe.
Hladaj, wok’ło hata je,
Wobłoženje sčinjene,
Na nje Kata zalěze,
Holčisko, to njedušne!
Ale ach, ow njezbože,
Překuli so do łuže!
Žaba wótře zarjechta
A so na bok wuchowa.
Woboje zawěsće znajeće!? Prěnjej wobrazowej knižce w serbskej rěči za šulske dźěći. Štó wšo njeje wo nimaj hižo pisał: Rudolf Jenč 1960 w „Stawiznach serbskeho pismowstwa“, „wudawarjo“ 1988 w mjezysłowje k nowoćišćej SWW jako ćeńki zešiwk, w Płomjenju 1990 Hańža Winarjec-Orsesowa, M. J. Nuk a Jurij Łušćanski 1994 a 1995 w Serbskich Nowinach, ja sam a Hinc Nagel w Lětopisu 1995 a 2001, Ruth Thiemannowa, Rajner Janec a Ingrid Juršikowa w Serbskich Nowinach 1997, 2003 a 2004, Pětš Janaš 2000 w Frankfurtskej Struwwelpost a skónčnje Dorothea Šołćina 2004 w dosłowje k wudaću přebasnjenja originalneho Hoffmannoweho Struwwelpetera.


text:
FSV Budissa Budyšin
– FSV Zwickau 0:1 (0:0)
Zestawa domjacych: J. Jakubov – Kolan, Fröhlich, Patka, Kral, Klotke (80. Walther), Hoßmang, Kotyza, Schwitzky (58. Reher), A. Jakubov (62. Rosendo), Salewski
Zo njeby koparske mustwo z Zwickauwa kontakt k načolnikej z Magdeburga zhubiło, dyrbješe wone w Budyšinje dobyć. Chowancy trenarja Tomaša Henčla postarachu so před 1 011 přihladowarjemi wo wulkotnu hru a so přez cyły čas wobarachu. Wosebje Jakub Jakubov we wrotach Budissy so wjacore razy wuznamjeni. Prěnju šansu za domjacych měješe Klotke w 35. min., wrotar hosći pak třělwu dźeržeše. Krótko po tym pospyta so Kotyza, jako bul wušiknje přez wrotarja a łatu zběhny (39.). Při stawje 0:0 podaštej so cyłkaj do přestawki.


text:
Dźěłaćerski dobroćelski skutk (AWO) Łužica chce w měsće nad Čornym Halštrowom zakładnu šulu w swójskim nošerstwje twarić. Milenka Rječcyna je so z Wojerowskim nawodu AWO Torstenom Rubanom-Zehom rozmołwjała.
Čehodla chceće šulu w swójskim nošerstwje wutworić?
T. Ruban-Zeh: Mamy zakoń, kotryž skići swobodu, wutworić kubłanišća w njestatnym nošerstwje. AWO w Sakskej porno druhim zwjazkowym krajam žanu šulu nima. A jako nan šulskich dźěći mam wosebity zajim na tym, zo dóstanu dźěći kubłanje, kotrež jich wosebitosćam wotpowěduje. Zdobom su w minjenych lětach wosebje na wsach a mjeńšich městach šule zawrěć dyrbjeli.
Što Was na kubłanju w Němskej myli?