text:
▶ »Čěske nocy« w Smochćicach
Pod hesłom »Čěske nocy« wuhotowaštej Serbski ludowy ansambl a kubłanišćo swj. Bena po dwulětnej přestawce zaso »Smochčanski hudźby swjedźeń« pod hołym njebjom. Orchester, chór a balet SLA předstajichu pod nawodom Tvrtka Karlovića kompozicije mjez druhim Antonína Dvořaka, Zdeněka Fibicha a Josefa Suka. Jako solisća agěrowachu Jaroslav Patočka (bariton), tenoraj Mikołaj Jan Walerych a Charalampos Alexandropoulos kaž tež Susann Bartke (sopran) a Mónika Kertész (alt). Prapremjerje běštej »Serbska narodna reja čo. 3« Korle Awgusta Kocora z cymbalowym přewodom Miriam Polákoveje jako přinošk swjedźenskemu lětu Kocora a Zejlerja a »Largo« z Dvořakoweje sinfonije »Z noweho swěta« z dudakom Handrijom Henčlom. Hóstna skupina Cimbálova muzika Jiřího Janouška a huslerka Markéta Janoušková z Češkeje zahorichu publikum z furioznym přednoškom crossovera »klasiskeje« a ludoweje hudźby; młoda ukrainska gitaristka Oleksandra Drač zahra cunjo »Reju wokoło lipy« Štěpána Raka. Dohromady zličichu 850 wopytowarjow.
▶ Dolnoserbski sekstet mytowany
We ramiku wuběźowanja pód motom »Rěc zwězujo« jo se teke naraźony projekt Dolnoserbskego seksteta z.t. mytował. Projekt se zaběra ze serbskeju rěcu a kulturu w Dolnej Łužycy. Jaden wjerašk projekta jo był w juliju prezentacija spisanych žywjeńskich dopomnjeśow Johanny Pontoweje z nagrawanjami na cd a z nastawkom Gregora Wieczorka wó serbskich stroninych mjenjach. Publikacija z jadnab 180 starymi fotografijami wótbłyšćujo serbske žywjenje slědnych generacijow we wšakich fasetach, eksemplariski teke za druge jsy Dolneje Łužyce. Nosaŕ projekta procujo se pśinjasć wejsanarjow wšych generacijow bližej, wubuźiś jich zajm za serbsku rěc a pógnuś k zaběranju ze serbskimi stawiznami swójeje rodneje jsy.
Po tym zo je so wosebita wustajeńca »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« 2020/2021 w Budyskim Serbskim muzeju wotměła (hlej Rozhlad 12/2020), so serija monotypijow Serbowkow słowjenskeho molerja hač do 23. oktobra 2022 we Wuměłskej galeriji w Mariborje pokazuje. Tudyša wustajeńca z titulom »Hordosć a předsudk pola narodneje drasty« je wupłód dołholětneho zhromadneho dźěła mjez Wuměłskej galeriju, Praskim Narodnym muzejom a Budyskim Serbskim muzejom. Nimo łužiskeje serije Trstenjaka, kiž běše wobwliwowany wot čěskeho molerja Ludvíka Kuby, tematizuje so wozrodźenje słowjanskich ludow w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Ćežišćo wustajeńcy je narodna drasta a kak so we wěstej kónčinje a we wěstym času prezentuje. Ale tež prašenja přisłušnosće, identity a róle žonow so wobjednawaja. Historiskim wobrazam přidruža so twórby načasnych wuměłcow, mjenujcy Słowjanki Tiny Dobrajc (* 1984), Danki Triny Søndergaard (* 1972) a Němca Erica Schütta (* 1967), kotřiž so wuměłsce z narodnymi drastami zaběraja. Jich dźěła wobohaća wustajeńcu, dokelž tak hodźi so wo tym rozmyslować, kotru rólu hraje narodna drasta dźensa a kotry wuznam wona ma.
Rozmołwa z hudźbnikom, komponistom, publicistom, režiserom a producentom Symanom Hejdušku wo jeho mnohostronskich hudźbnych projektach, načasnej serbskej hudźbje a jeho planach za přichodWy sće jako hudźbnik a komponist jara mnohostronski. W kelko hudźbnych projektach skutkujeće sobu?
Najdlěje hraju w skupinje Con-takt na kwasnych rejach a pola Brankatschkow, štož je po žanrje podobnje, potajkim na rejach a partyjach. Potom skutkuju na polu hiphopa w Nowej Dobje a funka w swojej Drježdźanskej skupinje Puff Ronnie & the FunkForce, hdźež hraju na klawěrje. Z njej smy lětsa spočatk meje naš prěni album »Nothing.But.Okay.« z dohromady dźewjeć spěwami wudali. Bywši Sorbian Art Trio hižo njeeksistuje, dokelž mamoj z Janom Brězanom mjeztym kóždy wjele druhich projektow a Syman Handrik je medicinar w Lipsku. To da so ćežko zjednoćić. Spytamy pak na zakładźe wšelakich projektow stajnje zaso hromadźe dźěłać pod motom Trio a Kumple. Při tym twori Trio bazu a Kumple su hosćo, kotrychž sej, wotwisnje wot projekta přeprošujemy. Nimo toho sym sobuzałožićel skupiny SerBeat, z kotrejež pak sym wustupił, wšako posłužujemy ze skupinu Con-takt samsny stil. Wšo prosće njeńdźe. Druhdy pak skupinje wupomham. Skónčnje hraju hišće hdys a hdys z Horjanami, z nimi sym wotrostł. Jako producent sym stajnje při produkcijach Heleny Hejduškec pódla a sym prěnje tři title Skupiny Astronawt wobdźěłał a dźěl w swojim studiju nahrawał. Nimam pak z nimi wjace tak wjele činić, zaskoču pak tam hdys a hdys, jeli trjebaja instrumentalista při wustupach. Cyle nowe je, zo wustupju mjeztym jako solist a dźěłam w hudźbnej redakciji Serbskeho rozhłosa, hdźež staram so mjez druhim wo nowe produkcije.
Feliks Haza – Impresije z wot 22. žnjenca do 4. požnjenca wotměteje 16. mjezynarodneje rězbarskeje dźěłarnički při Miłočanskej skale
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Čłonojo towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje na slědach Jana Radyserba-Wjele Foto: Róža Domašcyna Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA
› Pla dańskeje mjeńšyny
› Europeada so bliži
› Do komunalnych wólbow
› Do wotewrjenja doma katow
› Poskitki Božich słužbow w interneće
› K premjerje krucha »Małe wampiry« Serbskeho dźěćaceho dźiwadła
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
Ludowe nakładnistwo Domowina je loni w septembrje dźěłarničku z awtorami a awtorkami přewjedło, kotřiž přinošuja nowe teksty do planowaneje antologije za čitarstwo wot 12 lět. Zběrka powědkow ma w lěće 2023 wuńć. Wudawaćelka Marka Maćijowa je so na dźěłarničce ze spisowaćelku Měrku Mětowej (* 1959) wo tworićelskich procesach rozmołwjała.Sće raz přeradźiła, zo sće wšu NDR-sku młodźinsku literaturu přešła. Kajke knihi sće čitała?
Sym po powołanju bibliotekarka. Wukubłach so w Budyskej Měšćanskej bibliotece, kotraž měješe literaturu z nakładnistwa Neues Leben. Běch młoda a njemějachmy přistup k zapadnym kniham. Knihi z tutoho nakładnistwa sym wšě čitała. Ale wězo tež druhe knihi, kotrež biblioteka měješe, Charlesa Dickensa, rusku literaturu, amerisku. Dźensa njeje wjace prawje předstajomne, ale my sobudźěłaćerki mějachmy tehdy słužbny nadawk, sej za tydźeń dźesać knihow z wobstatka, z nowych nakupow wubrać, sej je zhruba přečitać a tamnym sobudźěłaćerjam předstajić. Za to smy dóstali čitanske hodźiny, w kotrychž móžachmy so na tónle nadawk přihotować, a tak sym jara wjele knihow zeznała. To bě njesměrny luksus, kiž bě po změnje nimo.
Hanka Šěnec – Elewka činohrajneho studija NSLDź Sarah Cyžec při probach za inscenaciju »Pink Guerilla«, kotraž měješe 9. junija swoju premjeru.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa


c: text/html

text:
Beno Hojer z Chrósćic je nowy čłon předsydstwa Serbskeho šulskeho towarstwa. Milenka Rječcyna je so ze 27lětnym wučerjom Worklečanskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Što je Was pohnuło so w předsydstwje SŠT angažować?
B. Hojer: Su so mje prašeli, hač nochcył zamołwitosć přewzać. Wěm, zo trjeba předsydstwo SŠT młodych ludźi, kotřiž zajimy młodych zastupuja a do srjedźišća staja. Młody duch a ideje předsydstwu pomhaja.
Na lětušej čłonskej a wólbnej zhromadźiznje SŠT bě jenož mało wučerjow. Budźe to Was zaběrać?
B. Hojer: Cyle wěsće, SŠT je jeničke serbske fachowe towarstwo na polu kubłanja, kotrež so za zajimy wučerjow zasadźa. Sym zrudny, zo jeho poskitk jenož mało wučerjow zajimuje. Mam tuž za sebje nadawk, wučerjow zaso za aktiwne sobudźěło w SŠT wabić. Chcu jim lěpšiny wotkryć a rjec, zo njerěka angažement w nim jenož dźěło, ale zo towarstwo zdobom zajimy wučerjow zastupuje.
Kotre nadawki widźiće nimo toho za šulske towarstwo we wobłuku serbskeho šulstwa a kubłanja dźěći?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
We wyšej lize žana kopańca
Tež we wyšej lize Sewjerowuchodneho koparskeho zwjazka (NOFV), tam hdźež hraja mjez druhim cyłki Budissy Budyšin, FC Hornjeje Łužicy Neugersdorf a Biskopičanskeho KT, hižo za bulom honić njesmědźa. Zbywa jenož hišće regionalna liga-sewjerowuchod z FC Energiju Choćebuz. Jeje hru telewizija MDR jutře pokaza.
27.11. 14:05 BSG Chemija Lipsk –
Energija Choćebuz
Derby w Crimmitschauwje
Łužiske lodohokejowe liški dyrbjachu w DEL2 dźensa poprawom pola Lodowych piratow Crimmitschau nastupić. Hra pak bu na 11. januar 2022 w 20 hodź. přepołožena. Njedźelu Běłowodźenjo potom zaso doma w liščej jamje za pukom honja, ale bjez přihladowarjow. Hra DEL2 a dalše budu na internetnym sćelaku sprade.tv widźeć.
28.11. 17:00 Łužiske liški –
ESV Kaufbeuren
03.12. 19:30 Łužiske liški –
Lawy Frankfurt
05.12. 18:30 EHC Freiburg –
Lawy Frankfurt
Wšelke předmjety na předań


text:
Używacz:Jaceknow/Tarnogórskie Gwarki
"Gwarki" świyntuje sie we Tarnowskich Gůrach na pamiątka odwiedzin polskigo krůla Jana III Sobieskiego. Te odwiedziny byli skuli tego, że krůl jechoł pomogać Austrijokom, kerych napadły Turki i oblygały ich stolica - Wjedyń. Było to od 20 do 22 siyrpnia 1683 roku. Do miasta wjechała wjelgo armia polskigo krůla i sam król jegomość tyż przirajtowoł.[1]
Tarnowske Gůry były wtedy najwiynkszym europejskim centrum górniczym. Tamtyjsze grubjorze, nazywane gwarkami, fedrowały we swoich grubach: ołów, szrebro a po tym wůngel.
Choć wtedy Ślůnsk był rządzony przez Austrio, to jednak gwarki prziwitały Poloków jak swoich. Było to od 20 do 22 siyrpnia 1683 roku.[1]
A na pamiątka tych królewskich odwiedzin, co roku świyntuje sie we Tarnowskich Gůrach "Gwarki" - czyli rocznica krůlewskich odwiedzin. [1]
Pierwszy raz odbyły sie we zeptymbru 1957 [2]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Marek Szołtysek Ślonsk je piykny (2007) ISBN 978-8388966-21-7 zajta 66
- ↑ Gwarki - historia
Necowe uodwołańo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kategoryjo:Kultura Polski Kategoryjo:Tarnowske Gůry


text:
Dead Kennedys
Dead Kennedys (1978 - 1986) je nordowò-amerikańsczim punkòwim karnã z San Francisco w Kalifòrnijë w USA. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna Jello Biafra, ze swòją platową wëdowizną Alternative Tentacles, stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów.
Historëjô[edicëjô | editëjë zdrój]
The Dead Kennedys pòwstało w czerwińcu 1978 rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu Jello Biafra (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger Ted (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w San Francisco ë wëdało w czerwińcu 1979, w Alternative Tentacles, pierszi singel California Über Alles. Pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù USA, jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã.
W jeseni 1980 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã Fresh Fruit for Rotting Vegetables. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik Ted ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi 1980 rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w USA ë Eùropie, bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene.
Dead Kennedys dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W 1981 wëchôdô EP In God We Trust, Inc. z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP Plastic Surgery Disasters z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce.
W 1985 wëchôdô LP Frankenchrist jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne - bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza H.R. Gigera na jaczim bëło widzéc m.jin. pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi.
Pò wëdaniém Bedtime for Democracy, kòl kùńca 1986 rokù, Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. Jello Biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce, dozérôł dali wëdowizne Alternative Tentacles ë spiéwôł m.jin. z hardcorowima karnama jak D.O.A., czë No Means No.
Diskògrafijô[edicëjô | editëjë zdrój]
Sztudijné platë[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1980: Fresh Fruit for Rotting Vegetables
- 1982: Plastic Surgery Disasters
- 1985: Frankenchrist
- 1986: Bedtime for Democracy
Platë live, zestôwczi, znowienia[edicëjô | editëjë zdrój]
EPs[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1981: In God We Trust, Inc.
Single[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1979: California Über Alles
- 1980: Holiday In Cambodia
- 1980: Kill The Poor
- 1981: Too Drunk To Fuck
- 1981: Nazi Punks Fuck Off!
- 1982: Bleed for Me
- 1982: Halloween
Bootledżi[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1983: A Skateboard Party


text:
sobota, 10 wrzesień 2022, 16:00
In: KONCERT, MUZYKATagi: Dagadana koncert Katowice, IGO koncert Katowice, Jarecki koncert Katowice, Król koncert Katowice, Majka Jeżowska koncert Katowice, Miętha koncert Katowice, Monika Brodka koncert Katowice, Natalia Grosiak koncert Katowiece, Natalia Szroeder koncert Katowice, Rosalie koncert Katowice, Vito Bambino koncert Katowice, Za darmo w Katowicach
Gotowi na wielkie Urodziny Katowic? Już we wrześniu czeka na Was koncert pełen gwiazd a to wszystko z okazji urodzin Katowic. Czytaj więcej


text:
Putnikowanje swjatki póndźelu a procesiony na Bože ćěło wotprajene
Budyšin/Róžant/Bluń (SN/JaW). Kóždolětne putnikowanje serbskich a dwurěčnych katolskich wosadow swjatkownu póndźelu do Róžanta njebudźe. To wobkrući našemu wječornikej tachantski farar a dekan Wito Sćapan. Přičina su tuchwilne wobmjezowanja koronawirusa dla, štož tež Drježdźansko-Mišnjanski biskop Heinrich Timmerevers wobkrući. „Kemše swjeća wěriwi we wosadnych cyrkwjach. W Róžeńće Boža mša tohorunja budźe. Tam pak je ličba městnow kaž w kóždej druhej cyrkwi wobmjezowana. Tuchwilu pruwujemy, hač kemše wottam z pomocu Serbskeho rozhłosa wusyłamy“, zdźěli dekan Wito Sćapan na naprašowanje našeho wječornika.


text:
Sachalin
Sachalin je wulka kupa w sewjerozapadnym Pacifiskim oceanje, před wuchodnym brjohom Sibirskeje. Wona je něhdźe 950 kilometrow dołha a hač do 160 kilometrow šěroka a je najwjetša kupa Ruskeje kaž tež hłowna kupa Sachalinskeje oblasće. Stolica oblasće a najwjetše město na kupje je Južno-Sachalinsk. Na Sachalinje nadeńdu so najbohatše znate łožišća zemskeho wolija a płuna w Ruskej.
Mjeno pochadźa wot mandźuriskeho słowa sahaliyan, kotrež woznamjenja „čorny“. Dospołne mandźuriske mjeno je sahaliyan ula angga hada („kupa před wuliwom čorneje rěki“), při čimž je rěka Amur měnjena.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kupa Sachalin nadeńdźe so wuchodnje sibirskeje twjerdźe a sewjernje japanskeje kupy Hokkaido a wotmjezuje Ochotske morjo na wuchodźe wot Japanskeho na zapadźe. Na najwušim městnje, při tak mjenowanym Tatarskim přeliwje, je Sachalin jenož wósom kilometrow zdaleny wot twjerdźe. Při jeho zapadnym brjoze – napřećo Sachalinej – wuliwa so Amur do morja. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hač k Pětrohródskemu zrěčenju w lěće 1875 bě administratiwny status kupy njejasny. Tehdy wujednaštej Japanske kejžorstwo a Ruske carstwo, zo je Sachalin ruski teritorij, mjeztym zo słušeja Kurile do Japanskeje. W Rusko-japanskej wójnje 1904/05 wobsadźichu Japančenjo južny dźěl Sachalina, kiž přeńdźe po ruskej poražce pod japanske knjejstwo. Hranicu mjez japanskim a ruskim dźělom kupy tworješe wot 1905 do 1945 50. šěrokostnik. W awgusće 1945 wobsadźi Čerwjena armeja južny dźěl Sachalina kaž tež Kuriliske kupy. W lěće 1951 so Japanska Sachalina wzda.
Hač do lěta 1991 bě Sachalin zawrjene pasmo sowjetskeho wójska. Dnja 28. meje 1995 zemrě při ćežkim zemjerženju sylnosće 7,5 2000 wot cyłkownje 3500 wobydlerjow městačka Neftegorsk.


text:
Feliks Brojer narodźi so 1988 w Zhorjelcu a wotrosće w Budyšinje. Jako sydomlětny dósta swoje prěnje klawěrne hodźiny. Tym přizamknje so zakładne wukubłanje – teorija a klawěr – na Budyskej wokrjesnej hudźbnej šuli. Runočasnje dósta tež pišćelowu wučbu. Feliks Brojer studowše katólsku cyrkwinsku hudźbu, cembalo a pišćele na wysokej šuli cyrkwinskeje hudźby w Drježdźanach. Jeho docenća běchu m.d. prof. dr. dr. h.c. Christfried Brödel (dirigat), prof. Sabine Bräutigam (klawěr) a Rafael Alpermann (cembalo) kaž tež Merit Eichhorn, organist křižneje cyrkwje Holger Gehring a tachantski organist Dježdźanskeje katedraly Thomas Lennartz (pišćele, improwizacija). 2011 skutkowaše Feliks Brojer jako praktikant cyrkwinskeje hudźby na hłownej katedrali w Paderbornje.
Wšelakore kursy a dalšu wučbu dóstanješe Feliks Brojer mjez druhim tež pola Gereona Krahforsta, Frédérica Championa, prof. Wolfganga Zerera a prof. Arvida Gasta.
Dotalnje skutkowaše Feliks Brojer m.d. jako organist w Budyšinje a Drježdźanach. 2014-2015 bě wón při tamnišej katedrali (dwórska cyrkej) organist (ad interim). Nahrawanje CDjow a pišćelowe koncerty po cyłej Němskej wudospołnja swoje hudźbne dźěło. Feliks Brojer dopokaza wulki repertoire pišćeloweje literatury; stara hudźba kaž tež interpretacija a zachowanje regionalnej literatury je jemu wosebite čežišćo. Tučasnje je Feliks Brojer swobodny skutkowacy cyrkwinski hudźbnik, m.d. jako pišćelowy wučer a organist w klóštrje Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje a cyrkwinski hudźbnik w měsćanskim dekanaće Münster (Westfalska).
Často koncertuje tež zhromadnje jako duo za sopran a pišćele z programom „AVE - zynki z njebjes“, za akordeon a pišćele z programom „Hłósnosće powětra“ abo „a due“ za štyri ruki a štyri nohi.
Jako pišćelowy wučer, organist a nawjednik při wšelakorych chórowych projektach, skutkuje Feliks Brojer tež wosebje jako komponist, zwjetša duchowneje hudźby. 2012 wudoby sej při „2. serbskim kompozitoriskim wubědźowanju“ Zwjaska serbskich spěwarskich towarstwow z.t. 1. a 2. myto ze serbskimaj chórowymaj twórbomaj „Wuznaće“ a „Strowa sy, Marija“. Wuznamne běchu prapremjery m.d. pasionskeje kantaty (2015), „Stabat mater“ (2016), 10. nadawkoweje twórby Łužiskeho hudźbneho lěća „Modlitwa wo měr - triptychon za dwoje pišćele“ (2018) a duchowny oratorij "W połnocy Knjez załama" (2019). Z lěta 2017 dźěła prawidłownje hudźbne a kompozitorisce zhromadnje z Münster-Wobeckskim cyrkwinskim hudźbnikom Thorstenom Schwarte.
Z lěta 2022 wuńdźe tež knižny rynk Feliksa Brojera a Thorstena Schwarteho za dźěći a dorosćeny "Tigerowe stawizny Thea a Lea".


text:
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.


text:
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Haida su lud Indianarjow z pódpołnocneje Ameriki, bydlecych pśi brjogu Kanadiskich kupow Haida Gwaii a British Columbia a teke we wokolinje granicujucej z pódpołdnjom Alaski. Za cas prědnych zmakanjow z běłymi luźimi su Haida licyli až do 15.000 dušow, z tym su byli w pśirownanju z drugimi rodami Indianarjow z pśibrjoga pódpołnocnego Pacifika w kuždem nastupanju bźezkonkurencna móc.
Epidemije jim njeznatych chórosćow, kaž poki, su zdeciměrowali populaciju Indianarjow w 19. stolěšu na pór stow. Tuchylu powěda rada ludu Haida wó něźi 2.500 pśisłušnikach. Haida maju swójsku rěc, kótaraž jo źinsa pśipisana do kupki izolěrowanych rěcow a njejo ze žedneju drugeju rěcu pśiswójźbna. Njejo śěžko wugódaś, až stej kolonizacija a christianizacija wjadłej do spěšnego wóteměranja rěcy a kultury Haidow dla dominance engelšćiny. Licba aktiwnych powědarjow rěcy haida fluktuěrujo źinsa wót 30 do 50 luźi pó wšakich žrědłach. Rěc haida stoj na cerwjenej lisćinje wobgrozonych rěcow, kaž tuder dolnoserbšćina.
Haida wobstoje z dweju rodowu: wronow a hodlarjow. Spomnjeśa gódne jo, až manźelstwa su byli móžne jano mjazy kupkoma, nic pak w samskej kupce. Druga typiska kakosć Haidow jo tak pomjenjony dłujki dom, wótergi ga jo 40 do 50 luźi w takem domje bydliło, a charakteriske su teke wusoke totemy prědk tych domow.
Paweł Goźliński Akan. Powieść o Bronisławie Piłsudskim, Warszawa: Agora, 2019, 450 str., 9788326829161
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.
Sobotu wótpołdnja dnja 27. apryla 2019 jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje pśepšosył na prezentaciju nejnowšych knigłow pólskeje spisowaśelki Haliny Barań ze serbskeju tematiku pód titlom »Świtanie« (»Switanje«). Awtorka jo ze swójeju 2017 wudaneju twórbu se pśiwobrośiła žywjenju Handrija Zejlera. We wótegronach na młoge pšašanja tych wěcej ako 30 wobźělnikow zarědowanja jo kněni Barań wóspjetnje pódšmarnuła, až jeje roman, lěcrownož chowa wěrne stawizniske fakty ze žywjenja serbskego basnikarja a narodnego procowarja, pśedstajijo pśedewšym literarnje wumyslone jadnanje, kótarež jo nastało z jeje myslow. Pówołajucy se na lichotu poetiki jo awtorka wobšyrnje rozpšawiła wó swójich slěźenjach we Łužycy pó slědach Zejlera ako tež wó śěžkem źěle nad prědneju wersiju knigłow. Wob cas swójogo drogowanja jo se procowała se zamysliś do žywjenja wšednego serbskego pisarja, aby se pśi wopisowanju jogo wokoliny a teke dialogow dostała nanejbližej k wopšawdnosći.W aprylu jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje organizěrował cytanje z Halinu Barań. Foto: Justyna MichniukPisaŕka jo groniła, až zacuwa wósobinsku »misiju za pisanje wó Serbach«, a jeje romany su »wuzjawjenja cesćownosći za Łužyskich Serbow«. Tejerownosći jo wóna wugroniła swóju naźeju, až jeje spisowaśelenje někak sobu pomožo k pśežywjenju Serbow, ako su narod, kótaryž grajo w jeje žywjenju wósebnu rolu. Zajmne su byli pśispomnjeśa spisowaśelki pósćone pśestajarjeju jeje twórbow do górnoserbšćiny, Alfredoju Měškankoju, pśeto wón jo ju wabił tejerownosći do wuknjenja górnołužyskeje serbšćiny. Źinsa, tak jo kněni Barań sama groniła, źe njewumějo sama pśestajiś roman do górnoserbskeje rěcy, ale zamóžo rěc wužywaś we wšednej komunikaciji. Lawdaciju jo měł prof. dr. Tomasz Jaworski, kótaryž jo wjadł pśibytnych do stawizniskeje wopšawdnosći doby a tejerownosći fachojski komentěrował cytane wurězki a pšašanja z publikuma.
Knigły se spódobnje a lažko cytaju, dokulaž njejsu pśepołnjone z historiskimi datami abo dłujkimi wopisowanjami. Wósoba Zejlera, jogo familija ako tež sceny z priwatnego žywjenja a narodnego statkowanja pśedstajaju se w pśistupnej poetiskosći rěcy. Jo gódne, za toś teju literarneju drogotku pśimaś, pśeto toś ta pozicija abo pódobna tematika njenadejźo se daniž hynźi w pólskich nakładnistwach daniž we Łužycy abo w drugich krajach słowjaństwa.
Něgajšne funkcije, zawiny zachadanja a pśikłady něntejšnych kontekstow wustupowanja
Narodna drastwa wulicujo wó swójom nosarju – cłowjeku z wěstymi ekonomiskimi móžnosćami, socialneju poziciju a zacuśim estetiki, wó cłowjeku, kótaryž jo był źěl we wšakich nastupanjach wjelerakego zgromaźeństwa. Njedejali pak zabyś, až jo była tradicionalna narodna drastwa praktiski wužywana, a dla togo jo musała byś wužytna, jo była pśedewšym woblekanje, nic kostim. Jo spokojła wšak pótrjebu, abo samo notnosć, se z kupku identificěrowaś a jo wuzwignuła zwězanosć cłowjeka z lokalnym zgromaźeństwom, ale rownocasnje jo była na wěsty part awtoprezentacija, wašnja zwuraznjenja bogatstwa, ekonomiskeje njewótwisnosći, socialneje pozicije, proce wó estetiku, sprocniwosći, kradosćiwosći, šykownosći. Narodnu drastwu su mody wobliwowali, lěcrownož su faze mody, wósebnje we wejsnej kulturje, něga radnje dlej trali nježli źinsa. Zawěsće su to ekonomiske wobstojnosći zawinowali, ale teke konserwatizm wejsanarjow.1 Rownocasnje jo narodna drastwa nosaŕ materielneje kultury, wón statkujo naměsće, wót prědnego póglědnjenja. Woblekanje wótcerjujo granice.2 Su to granice na dwójaki part. Na woblekanju su spóznali, chto jo swój a chto cuzy a teke z kótareje wokoliny kraja jo pśišeł. Drugi part su za cłowjeske woko njewidne, ale w mentaliśe wejsanarjow pśibytne granice, kótarež su byli źěl njematerielneje kultury našych prědownikow. Na tom městnje góźe se pomjeniś někotare pśikłady, kenž pśedstajaju, kak jo we wejsnej towarišnosći narodna drastwa cłowjeka wopisowała: Jo na jogo zamóžeństwo, familijowy staw, starstwo, pówołanje, regionalnu, etnisku a narodnu pśisłušnosć pokazowała, jo měła funkcije we wěrje a magiji, to groni, jo definěrowała pśi familijowych a cerkwinych tradicijach a w socialnem wejsnem žywjenju wugbanu rolu jadnotliwca, a drastwa jo měła teke wěste detaile, kótarež su cłowjeka pśed škódnymi statkami demonow, pśed złymi luźimi abo chórosćami šćitali, na pś. cerwjene parlickowe rjeśazki, casy jo to był symbol wugbanego pówołanja, na pś. pastyŕske pase pla wójcarjow.
Lońska Schadowanka 1. decembra 2018 jo był mój debit ako gósć. Som južo žedne raze dožywiła to zajmne tšojenje w Budyšynje, ale akle łoni jo se mě raźiło raz do Chóśebuza woglědaś. Som była narska na kulturny program a teke na rejowanje pó rytmach serbskeje muziki. Cerwjena nitka Schadowanki su ga zmakanja ze sobuwuknikami, ceptarjami, wósobami zjawnego serbskego žywjenja – stakim woplěwanje kontaktow. Jo rědnje, schadowaś se raz wob lěto, wuměnjaś nazgónjenja, spominaś na stare case a wózjawiś pśichodne plany. Schadowanka jo teke witana góźba serbski powědaś za wšych, kótarež howacej wšednje nimski powědaju.
Dwójorěcna moderacija jo wjadła gósći do swětosneje atmosfery. Schadowanka jo se zachopiła z wjelgin dobrym wustupom chora Dolnoserbskego gymnaziuma, kótaryž jo wabił pśiglědowarjow do zgromadnego spiwanja pěsnicki »Everybody loves saturday night« w někotarych rěcach a ze spiwanim »Serbskeje jěšnice«. Pótom jo Serbski młodźinski ansambl z Budyšyna zagrał kuse tradicionalneje serbskeje muziki z dudami, małymi a wjelikimi serbskimi guslami. Na to su wuknice DSG prezentěrowali modowu pśeglědku: elementy dolnoserbskeje drastwy, nałožowane w nacasnej moźe. Projekt jo nastał pó wuměnje wuknikow Erasmus-programa, ako jo młoźina z Chóśebuza na woglěd do Norwegskeje dojěła. Młode designerki 12. rědownje su pśiznali, až jo nadawk był śěžki, pśeto njejsu do togo wěźeli, kak se šyjo ze šyjarneju mašinu. Tola kóńcny wuslědk proce jo pozitiwnje załapił a zagórił wuknikow a publikum. Studenty sorabistiki z Lipska su pósłali za Schadowanku jaden wideo, kenž jo se na płachśe pokazał. Wóni su skeč pśedstajili z nadpisom: »Daj mě jadno źowćo.« To jo była parodija telewiznego programa, źož muski wubjerjo žeńsku z tśich kandidatkow pó stajanju pšašanjow. Skeč móžośo se woglědaś na YouTube. Wjerašk Schadowanki jo był wustup młodeje kupki The Good Soul Project, kótaraž jo zagóriła z pśedstajenim nacasneju dolnoserbskeju pop-titelowu, stwórjoneju w lěśe 2015. Last but not least jo teke duo LeDazzo publikum kradu wobguslował. Studentku a jazzowu spiwarku Lenu Hauptmannojc jo na koncertowej gitarje wirtuoznje pśewóźował Dan Baron. Wónej stej mjazy drugim pśedstajiłej nowu jazzowu kompoziciju na baseń Miny Witkojc. Se wě, teksty móžomy cesto lěbda rozměś. Ale organizatory (DSG a Załožba za serbski lud) by pśi koncipěrowanju programa mógali na to źiwaś. Kaž pśi spiwach chora DSG, pśi pśedstajenju modoweje pśeglědki a pśi pokazanju skeča by technika se mógała wužywaś, aby se teke druge spiwane teksty šlagrow na płachtu projicěrowali a lěpše rozměśe serbskeje poezije by toś móžne było.
Pochadźacy ze serbskeje Zwarec swójby we Łužicy, wupućowa wěsty Michał Zwar1 w lěće 1850 do Awstralskeje a zasydli so najprjedy w staće Victoria. Jeho potomnik Kevin Peter Zwar, rodźeny w lěće 1940, je lutherski farar a zajimuje so jara za stawizny Łužiskich Serbow.W prěnjej sadźe na wašej webstronje pisaće: Zwarjecy běchu Serbja, a nic Němcy. Směm to trochu jako wuraz narodneho sebjewědomja zrozumić?
W dalokej wokolinje lutherskeje wosady, tam hdźež ja wotrosćech, běštej jenož dwě serbskej swójbje. Běch někak 20 lět, hdyž zhonich, zo su moji Zwarec prjedownicy Serbja byli. Njewobhladowach so ženje jako Němc abo Serb, ale jako jendźelsce rěčacy Awstralčan. (Prawi »Awstralčenjo« su Aboriginojo, kotřiž su tu hižo dlěje hač 60.000 lět a woni rěča w mnohich wšelakich rěčach w rozdźělnych kónčinach Awstralskeje.) Wjetšina Awstralčanow njeje hišće ženje ničo wo Serbach słyšała, mjez nimi mnozy, kotřiž ani njewědźa, zo su jich prjedownicy Serbja. Sym samo słyšał wo ludźoch w Němskej, kotřiž ani njewědźa, zo su serbskeho pochada.W dźensnišim času so mnozy Serbja z tutej temu rozestajeja. Su wšak formalnje němscy staćenjo, ale rodźeni Serbja. Jako domoródni bydla tu hižo přez lětstotki, ale wobstejnosće nuzuja jich hustohdy němsce rěčeć. Što wy k tutomu dualizmej měniće?
Moji Zwarec prjedownicy, kotřiž běchu do Awstralskeje dojěli, rěčachu doma serbsce, jeli běštaj wobaj Serbaj, ale němsce w lutherskej wosadźe, hdźež lutherske dźěći do lutherskich šulow chodźachu, doniž njebydlachu we hłownych městach, hdźež někotři jendźelskorěčne šule wopytachu.


text:
Vatikan (B/SN). Druhi hodowny swjaty dźeń, swjateje swójby, je při składnosći tradicionalneho modlenja Jandźelknjeza na Pětrowym naměsće w Romje bamž Franciskus wobžarował: „Wjele mandźelstwow nochce žane abo jenož jedne dźěćo měć. To je tragedija.“ Nimo toho wobroći so bamž z listom na mandźelstwa po cyłym swěće, w kotrymž potwjerdźi, zo trjebaja dźěći wěstotu, kotraž jim pomha dowěru k swojim staršim měć. Pontifeks pokaza zrozumjenje za přiwótřene połoženje swójbow w času pandemije a přeje sej, zo wostanje swójba „městnosć schadźowanja a zrozumjenja“. Loni w měrcu pod nawodom Vatikanskeho swójbneho zarjada zahajene lěto „Amoris-laetitia“ (lěto swójby) na swětowym zetkanju swójbow z bamžom w juniju w Romje zakónča.
K smjerći arcybiskopa


text:
Pomału zbliżoł sie weekend. Normalnie fest by mi sie to podobało ale teroz straszyła mie czorno wizjo siedzynio w mieście na miyszkaniu. Ostatnio stłukłach se palec w szłapce a ku tymu jakoś mie zmorzyło bez tydziyń, wiycie, stan podgorączkowy, słabość choby cwist i taki tam.
Tako lebioda zy mie była że myślałach że mie pieron trzaśnie
No i tyn pomysł weekendu w dōma, no bo przeca trza sie kurować, dować pozór na szłapa… Aż mie telepało.
Nie wytrzimałach i coby nie dostać hercklekotów zaklepałach se nocleg w Międzybrodziu na moi „nojzocniejszej” górce – na Żarze. Prognozy były dobre beztuż tym bardzi mie mierziyło że miałabych siedzieć na familokach.
W sobota rano wziōnach paralotnia i pojechałach
Trocha sie bołach czy jo tak rychtyk dom rada wrazić ta moja posiniaczono bolawo szłapka do buta trekkingowego ale na górce okozało sie że dało rady 🙂
Odstartowałach se z połednia i zrobiyłach cołkiym zocnego zlota, aji ze dwie zwitki nawet sie udały 😀 Warun aż do popołednia był niemrawy ale mi to tak rychtyk pasowało. Po połedniu zrobiyło sie lepszy, szło wisieć i wisieć. Ale jo już odpuściyłach, noga i lichy stan dowały sie we znaki beztuż nie chciałach już wiyncy kusić losu.
A wiela znajomków było na Żarze!
W sumie zocno sprawa przijechać i spotkać tela znajomych gymbiczek, aż człowiekowi sie robi ciepło na serduchu 🙂 Samej górki nie lubia ale musza pedzieć że jak tak przijechałach wiyncy jak po roku nieobecności to mie ganc rozczulyło to powitani.
Na wieczór my se siedli na roztomiyłym murku żarowym, kiery je takim paralotniowym symbolym tej górki.
Na drugi dziyń fest wioło i pryndko zrobiyło sie fest termicznie
Nawet tandymiorze odpuściyli lotani koło połednia bo na lōndowisku była biyda bezpiecznie wylōndować. Jo se na szczyńści z rana zdążyłach poćwiczyć pod górkōm zabawa z mojōm paralotniom ale jak sie zaczły windy na pora metrów do góry to se już dałach spokój. I reszta dnia laba 🙂
Tak to sie fajnie udoł weekend 🙂 Dobrze żech nie została w mieście bo i weselszy mi było i fajnie sie dzioło… Ni ma jak se dychnyć na świyżym powietrzu.
Wpadejcie też na Żar! 🙂


text:
Horjany
Horjany su krajina w zapadnym dźělu Hornjeje Łužicy a tworja južny, wyše ležacy a mjeńši dźěl katolsko-serbskeho kraja při hornim běhu Klóšterskeje wody.
Jako so reformacija srjedź 16. lětstotka tež we Łužicy přesadźi, wostachu tute wjeski, w kotrymž wukonješe klóšter Marijina hwězda ležownostne knjejstwo, katolske. Tuta „katolska kupa“ na něhdyšim klóšterskim teritoriju wobsteji mjenje abo bóle hač do dźensnišeho a předstaji jadrowu kónčinu serbskeho sydlenskeho ruma, mjeztym zo so serbšćina we wokolnych ewangelskich wosadach hač do druheje połojcy 20. lětstotka zhubješe.
Klóšterski teritorij na woběmaj brjohomaj Klóšterskeje wody wobsteješe z bóle hórkateho južneho a chětro płoneho sewjerneho dźěla. Mjeztym zo profitowachu burja w Horjanach na juhu wot płódnych hlinojtych pódow Hornjołužiskich honow, bě póda w Delanach bóle pěskojta a powšitkownje mjenje płódna. Mjez woběmaj kónčinomaj wobsteji – nimo sociokulturnych a hospodarskich rozdźělow – wěsta konkurenca, kotraž so mjez druhim w přisłowach a žortach wotbłyšćuje.
Do Horjan słušeja wšitke wjeski w gmejnach Chrósćicy, Worklecy, Pančicy-Kukow a Njebjelčicy (nimo Pěskec), kaž tež katolske dźěle gmejnow Bóšicy a Hodźij.


text: 14. nowembra před 75 lětami započa so w Nürnbergu prěni proces Mjezynarodneho wojerskeho sudnistwa přećiwo hłownym wójnskim złóstnikam nacistiskeje Němskeje, kotryž so 1. oktobra 1946 z wusudami skónči. Na konferency „wulkich třoch“ wot 4. do 11. februara 1945 w Jalće na połkupje Krim namjetowaše prezident USA Franklin Delano Roosevelt, po dobyću nad hitlerskej Němskej fašistiskich wójnskich hłownych złóstnikow před Mjezynarodne wojerske sudnistwo stajić a zasudźić dać. Dalše procesy měli so před samsnym sudnistwom přećiwo fašistiskim politikarjam, lěkarjam, wobsydnikam wulkozawodow a wójnskeho hospodarstwa přewjesć. Jako městno mjezynarodneho tribunala dojednachu so „wulcy třo“, Roosevelt, britiski premier Winston Churchill a generalny sekretar Centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka Józef Stalin na Nürnberg.


text:
Z kolesom do znački
Protecy. Po wšěm zdaću ze swjedźenja po puću domoj bě 57lětna žona w nocy na njedźelu w Protecach. Kaž policija zdźěli, zrazy wona z kolesom do znački. Dokelž nahłownik njenosyše so wona ćežko zrani a dyrbjachu ju do chorownje dowjezć. Při přepytowanjach zwěsćichu zastojnicy, zo měješe znjezbožena chorhojčku. Kak wulka tuta bě, pak policija njezdźěli. Kolesowarka pak změje so wopiwstwa w nadróžnym wobchadźe dla zamołwić.
Awto zwróćił
Drječin. Zo njeby do dźiwiny zrazył chcyše so 18lětny šofer Dacije sobotu wječor pola Drječina (Dretschen) skoćeću wuwinyć. Wón zhubi pak kontrolu nad awtom, jědźe z jězdnje a awto so zwróći. Šofer a sobujěduca so lochce zraništaj. Wěcna škoda wučinja něhdźe 5 500 eurow.
Přistajeny tankownje je žonu škitał
Wojerecy. Sobudźěłaćer tankownje we Wojerecach je 70lětnu žonu pozdaću před wobšudnistwom wuchował. Seniorka bě srjedu w tankowni chcyła Google Play kartki w hódnoće tysac eurow kupić. W rozmołwje z přistajenym so wukopa, zo su jej wobšudnicy při telefonje dobyće 38 000 eurow přilubili. Wona měła kartki kupić a čisła po telefonje posrědkować. Přistajeny informowaše policiju, kotraž nětko wobšudnistwa dla slědźi.
Z awtom do sćěny zajěła
Budestecy. 77lětna wodźerka Fiata je předwčerawšim wobchadne njezbožo w Budestecach zawinowała. Wona bě w křiwicy runjewon jěła, płót ležownosće přełamała a do sćěny wjaceswójbneho domu prasnyła. Wodźerka a tři dźěći w awće so snadnje zranichu. Dohromady nasta něhdźe 8 000 eurow škody.
Pjenjezy z kasy wzał
Słona Boršć. Kriminelne delikty na awtodróhowym wotpočnišću Hornja Łužica pola Słoneje Boršće měrja so zwjetša na to, zo spytaja tam bjez zapłaćenja tankować abo zo něšto z nakładnych awtow kradnu. Předwčerawšim pak je dotal njeznaty muž pjenjezy spakosćił. Jako bě jedna z kasow krótki wokomik njewobkedźbowana, sej wón z njeje wjace hač tysac eurow wza. To samsne pospyta wón tež při tamnych kasach, njeměješe pak při tym žadyn wuspěch. Policija pad nětko přepytuje.
Wopiteho šofera lepili
Budyšin. Dźakowano kedźbliwym wobydlerjam móžeše policija předwčerawšim w Budyšinje muža lepić, kotryž pod wliwom alkohola z awtom jědźeše. Ze Stieberoweje swědkojo popołdnju wopiteho šofera zdźělichu. Jako chcyše wodźer Forda runje teren tankownje wopušćić, jeho policisća zadźeržachu. Pola 56lětneho naměrichu 1,34 promilow alkohola w kreji. Jězbnu dowolnosć muž hižo žanu njeměješe. Ju bě druheho alkoholoweho delikta dla hižo před časom wotedać dyrbjał.
Cigaretowy awtomat w pincy
Budyšin. Po tym zo bě muž do noweho bydlenja na Hauensteinskej hasy w Budyšinje zaćahnył, wuhlada wón w pincy cigaretowy awtomat. Nastroj w hódnoće něhdźe 5 000 eurow bu po wšěm zdaću namócnje wočinjeny. Pinca bě něhdźe lěto njewužiwana. Nětko přepytuja, zwotkel awtomat pochadźa.
Wobšudnistwu zadźěwała
Budyšin. Starši porik by so předwčerawšim w Budyšinje nimale z woporom wobšudnikow stał. Kedźbliwa sobudźěłaćerka banki je hóršemu zadźěwała. Rentnarjej chcyštaj w swojej bance kredit we wobjimje 45 000 eurow za zběrku knihow měć. To bě sobudźěłaćerce podhladne a wona skedźbni 89lětneju na móžne wobšudnistwo. Na to informowaše wona policiju. Zastojnicy dojědźechu sej k bydlenju rentnarjow, hdźež pozdatnej předawarjej knihow w swojim Mercedesu čakaštaj. Policisća mužej w starobje 22 a 23 lět nachwilnje zajachu. Po zwěsćenju jich personalijow, porstowych wotćišćow a dalšich informacijow jeju zaso pušćichu a pad dale přepytuja.
Znateju paduchow znowa lepili
Budyšin. W kupnicy w Budyskej Strowotnej studni chcyše předwčerawšim padušny porik palenc kradnyć. Muž a žona běštaj sej wjacore bleše do toboły połožiłoj a chcyštaj kupnicu bjez zapłaćenja wopušćić. 47lětnu žonu sobudźěłaćerjo zadźeržachu, 31lětny muž ćekny. Wobaj staj policiji hižo z druhich padustwow znataj. Tak móžachu tež identitu muža spěšnje zwěsćić, tak zo jemu ćeknjenje ničo pomhało njeje. Čěskaj wobydlerjej změjetaj so nětko wospjetneho padustwa dla zamołwić.
Dwójce so paliło
Budyšin. K hašenju wołachu wohnjowu woboru předwčerawšim něhdźe w 20 hodź. do wjaceswójbneho domu na Einsteinowej w Budyšinje. Z dotal njeznateje přičiny paleštej so na šestym poschodźe njerjad a matraca. Zasadźenych bě wjace hač 40 wobornikow z dźesać jězdźidłami. Wobydlerjow hornich třoch poschodow dyrbjachu něhdźe hodźinu ewakuować. Po zhašenju płomjenjow móžachu woni zaso do swojich bydlenjow so wróćić. Zranił so nichtó njeje. Połojca šesteho poschoda bu kura a wohenja dla wobškodźena. Škoda wučinja něhdźe 30 000 eurow. Na nimale samsnym městnje je so sydom hodźin pozdźišo znowa paliło. Tež tónle woheń wobornicy spěšnje zhašachu. Wohnjowoborny fachowc je wčera za přičinami slědźił. Policija přepytuje podhlada zapalerstwa dla.
Awto policije znjezbožiło
Kamjenc. Při zasadźenju je předwčerawšim policajske awto w Kamjencu znjezbožiło. Byrnjež 32lětny zastojnik módru swěcu a signal zaswěćeny měł, dóńdźe na amplowym křižowanišću Budyska/Njebjelčanska k zražce ze Subaruwom 58lětneje žony. Škoda na woběmaj jězdźidłomaj wučinja wjacore tysac eurow.


text:
Někotryžkuli lubowar dźiwadła rady na jeje wustupy na jewišću spomina, z kotrymiž je wona w najwšelakorišich figurach, wosebje pak w rólach maćerjow a wowkow, zamóhła publikum putać a zahorjeć. Jeje poslednja róla jako přistajena dźiwadźelnica w NSLDź bě 2013 w serbskorěčnej inscenaciji »Kaž w njebjesach« a bórze potom hižo jako hóstna hrajerka 2014 w němskorěčnej inscenaciji hry »Wie im Himmel« wot Kaya Pollaka. Tola Budyšanka skutkowaše po zastupje do předrenty hišće dale w hóstnych rólach, doniž so 2016 z mjeńšej rólu maćerje w musicalu »My fair Lady« wot dźiwadźelenja njerozžohnowa a sej nětko rjany a spokojny čas rentnarki popřewa.
»Der Zweck des Lebens
ist das Leben selbst.«
(Goethe)
Prěnja serbska literarna stawiznarka, zdobom wysokošulska docentka, wudawaćelka a recensentka Lucija Hajnec woswjeći kónc tutoho měsaca swoje 90. narodniny. K tej składnosći přejemy jej dale krutu strowotu, spokojnosć, wjeselo a Bože žohnowanje při wšitkich jeje předewzaćach.
Jubilarka narodźi so 30. apryla 1929 jako třeća a najmłódša dźowka wučerja Józefa Hajny w Zdźěri. 1934 přesadźichu nana do Budyšina, zo njeby dlěje mjez katolskimi Serbami na wsy skutkować móhł. W měsće donawukny holca němčinu, chodźeše na ludowu šulu a po tym na gymnazij. Po maturje – 1947 – chcyše rady farmaciju abo medicinu studować, tola aktiwna powójnska generacija dyrbješe so tež maćernej rěči a kulturje wěnować. Lucija Hajnec pokaza dowidźenje do tuteje trěbnosće: »Njemóžachmy swobodne žiwjenje našeho ludu twarić z tym, zo so jenož na wěste powołanja wusměrjachmy«, wobkrući wona před lětami swoju kročel. A tak studowaše młoda Serbowka wot 1947 na Praskej Karlowej uniwersiće slawistiku a sorabistiku. Do čěskeje stolicy dźěše poprawom ze zaměrom, zo by pozdźišo we Łužicy jako wučerka dźěłała. Ale w času studija rozsudźi so za diplomowy směr a za wědomostny puć. K jeje wuznamnym profesoram słušeštaj Serb Mikławš Krječmar a Čech Antonín Frinta. 1952 zakónči studij z dźěłom wo Smolerju a bu hnydom promowowana, štož bě tehdom w Čěskosłowakskej hišće móžno. Spočatk lěta 1953 přistajichu derje wukubłanu sorabistku w nowym Instituće za serbski ludospyt, kotryž běchu krótko do toho Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje přirjadowali. Hač do lěta 1961 slědźeše Lucija Hajnec w Budyskim zwonkauniwersitnym zarjadnišću. Tu nasta jeje směrodajna studija wo Janu Bohuchwale Dejce, załožerju serbskeho nowinarstwa (1955), tu pisaše wona dalše pojednanja wo swědstwach narodneho wozrodźenja. 1956 započa eksternje wuwučować na tehdyšim Serbskim instituće Lipšćanskeje uniwersity (wot 1969 Institut za sorabistiku). A nazymu 1961 powołachu ju tam jako stajnu sobudźěłaćerku za předmjet serbskeho pismowstwa.
▶ Nowe wobliča w radźe
14. decembra wuzwoli Zwjazkowe předsydstwo Domowiny Susann Šenkec, Juliana Nyču, Bjarnata Cyža a Daniela Měrćinka jako hornjoserbskich rjadnych čłonow rady Załožby za serbski lud w dobje 2019–2023. Zastupjerjo budu Marko Dźisławk, Lubina Malinkowa, Katharina Jurkowa a Marlis Młynkowa. Dolnoserbskich cłonkow jo bramborska serbska rada 23. januara wuzwóliła. Su to Marcus Końcaŕ a Frank Kosyk ako pórědnej cłonka a Diana-Susanne Šejcowa a Babette Zenkerowa ako zastupnej cłonka.
▶ Do daliny
Kóńc lěta 2018 jo wujšła nowa cejdejka kupki »Kupazukow« serbskeje grafikaŕki a muzikaŕki Marion Kwicojc z Lipska, na kótarejž zmakaju se mjazy drugim stare serbske (kaž wójnski kjarliž Padnjony pan), šotiske a staronimske spiwy. Cejdejka jo na pśedank w chóśebuskej Lodce abo pla wudawaŕki, glědaj internetowy bok kupazukow.jimdo.com.
▶ Dwurěčny Wótčenaš
Hodowny koncert Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra dožiwichu wosadni a hosćo 6. januara. Na koncerće wobdźělichu so dźěći serbskeje a němskeje šole. Kónčny spěw »Baba Yetu« překwapi jako dwurěčnje w suahelšćinje a serbšćinje spěwany Wótčenaš. Dujerjo pod nawodom Jurja Jakubaša a organist Syman Donat wokalistow přewodźachu. W Ralbicach wobrubi chór »Delany« pod Pawołom Šołtu-Kulowskim nyšpor na Třoch kralow. Tam zaklinčachu nimo serbskich hodownych kěrlušow tež ruske a čěske pěsnje.
W Serbskim seminarje w Praze wotmě so 30. nowembra 2018 III. Praski sorabistiski sympozij, zarjadowany wot Towarstwa přećelow Serbow z podpěru magistrata čěskeje stolicy. Tema bě Jan Pětr Jordan (1818–1891), wuznamny akter serbskeho narodneho wozrodźenja a jeho doba. Na tutym mjezynarodnym wědomostnym zeńdźenju wustupichu z přednoškami ze serbskeje strony třo Maćicarjo a direktor Lipšćanskeho sorabistiskeho instituta, třo wědomostnicy z Pólskeje, z čěskeje strony zastupjerjej akademije wědomosćow, třo z Karloweje uniwersity a serbofil z Libereca.
Měrko Šołta poda k hižo husto wobjednanemu přirunanju Smoler a Jordan nowe aspekty a druhi wid na rozwiće narodneho hibanja, na př. kak Jordan jako moderny žurnalist, nakładnik a uniwersitny docent něšto staršemu Smolerjej pokaza, zo njedyrbi so kaž Zejler stać z duchownym w serbskej holi, ale móže so zežiwić jako swobodny literat a wučomc. W Lipsku w redakciji Jordanowych lětopisow přiswoji sej know-how za swoje pozdźiše redaktorske a předewzaćelske dźěło. Napjatu stawiznu poćaha mjez Zejlerjom a Jordanom wobswětli dr. Franc Šěn w zwisku z nastaćom a wudawanjom Jordanoweho serbskeho tydźenika a kulturneho měsačnika. Zamóžnosć Jordana jako literarny kritikar pokaza Šěn na přikładźe wěcywustojneje recensije Zejlerjoweje lyriki.
Před sto lětami, 1919, postaji měrowa konferenca powójnski porjad w Europje. Na rozpadankach starych imperijow nastachu wosebje na wuchodźe kontinenta nowe staty, tež w bjezposrědnim susodstwje serbskeje Łužicy. Někotři zastupjerjo Serbow widźachu w njewěstym času jónkrótnu składnosć, samostatnosć swojeho ludu zwoprawdźić, při čimž běchu wosebje njespokojom ze stawom serbskeho kubłanja. Kajku podpěru w serbskim ludźe mějachu, njebě tehdy a njeje hač do dźensnišeho jasne. Zo bychmy na tutu dobu spominali, zběramy w přichodnych čisłach skrótšene wurězki ze serbskich medijow toho časa, kotrež za sebje rěča.
Serbske Nowiny, 01.02.1919:
Přećiwo protestam sakskich łužiskich wyšnosćow staj předsyda Serbskeho narodneho wuběrka, Bart, a jeho sekretar Bryl, slědowace wozjewiłoj: [...] Zjednoćenje hornjołužiskich a delnjołužiskich Serbow w přichodnym so sam zarjadowacym serbskim kraju [...] je tak derje kaž dokonjana njepřeměnliwa woprawdźitosć. [...] My jenož wulkotnu hodźinu swětoweho wobroćenja wužijemy. [...] Jenož ći, kotřiž žałoznu časowu chutnosć njerozumja, njech wěrja, zo móža ze šćerćacymi słowami a papjernymi protestami swětowy časnik wróćo stajić. [Bart, Bryl; w Budyšinje, 25. januara 1919]
Zrudna powěsć dóńdźe do Łužicy, zo je dr. Alfred Krawc-Dźěwinski 15. decembra 2018 po dlěšej chorosći doma w Berlinje zemrěł. Jako připóznaty filmowy wědomostnik a diplomowy wuměłstwowy stawiznar je wón spomóžnje a wulce wuspěšnje za swój serbski narod skutkował. Njeje lochko jeho wobšěrne skutkowanje we wšelakich wobłukach hódnoćić, po času hakle zwěsćimy, hdźe nam jeho dobre słowo, jeho wšelakore ideje a dźěło faluja.
Alfred Krawc Foto: Joris Krautz
Dnja 7. februara 1934 je so wón na »połburskim statoku« w Dźěwinje jako syn domjacneje a hórnika, kotryž dźěłaše w brunicowni, narodźił. We wójnskim času wopyta dwurjadownisku wjesnu šulu. Hižo jako hólčec rysowaše rady na kromach nowin »Grüne Post«, kotrež Krawcec abonowachu. To běše snano přičina, zo da mać jeho na molerja na škleńcu w bliskim Derbnje wukubłać. Nan je w poslednich dnjach wójny zahinył, tak zo měješe mać Alfreda a młódšeju dźowku a syna sama wobstarać. Po lětomaj wukubłanje jako škleńcowy moler 1951 wotzamkny. Dokelž jemu molowanje jednorych smužkow na palencowe škleńčki hižo wužadanje njebě, wjeseleše so, jako »Domowinski funkcionar« jeho na ABF (Dźěłaćersku a bursku fakultu) do Lipska nawabi. Wone tři lěta mjez serbskimi studentami w Sorabiji dožiwi to nawopačne, štož jako wudmo doma na wsy słyšeše: »Die Wend’schen sind keene Menschen.« Tu sej swój serbski pochad wuwědomi a so zahorjeny na studentskim žiwjenju wobdźěli. Serbsce je hižo doma nawuknył a pola Jura Hantša w Slepom, kiž swobodnu ewangelsku wosadu nawjedowaše, kotrejž Krawcec přisłušachu. Pozdźišo tež wučer Hanzo Kulink »spytaše nam město rušćiny slepjanšćinu do mozow zašćěpić«, so Krawc dopomni. »Hišće wjetši wliw na mnje měješe burski misionar Lobo Kowal z Brězowki, kotryž we wosadźe nabožinu podawaše.«
1954 poda so na studij stawiznow wuměłstwa při Humboldtowej uniwersiće do Berlina, připódla wopytowaše wuměłstwowu šulu we Weißensee. Po diplomje přistaji so na lěto w Domizniskim muzeju we Łukowje. Po lětach jako swobodnje skutkowacy wuměłstwowy wědomostnik a přełožowar běše wot 1962 docent na Wysokej šuli za film a telewiziju w Babelsbergu, hdźež nawjedowaše sekciju za filmowe slědźenje. Na Humboldtowej uniwersiće zakitowaše 1963 wuspěšnje swoju promociju. Po dwanaće lětach přiwobroći so Krawc stawizniskemu slědźenju a přistaji so jako wotrjadnik w Statnym filmowym archiwje (SFA), zwotkel wuńdźechu wjacore publikacije wo filmach a jich stawiznach. Wusahowace je jeho dźěło jako wudawaćel wobšěrneho leksikona »International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film« wo filmowcach a wuhotowarjach, wušłym w 12 zwjazkach wot 1986 do 1992. W nadawku Mjezynarodneje federacije filmowych archiwow (FIAF) wuda zwjazkaj encyklopedije »Encyclopedia of film directors in the United States of America and Europe« (1993). Krawc słušeše w tutym zjednoćenstwje wot 1975 do małeje skupiny aktiwnych čłonow z NDR a bě wulce připóznaty. Jemu so samo poradźi, jedne z kóždolětnych zetkanjow 1974 do Budyšina přeprosyć a mjezynarodny kongres tule přewjesć, zo by so gremij ze Serbami zeznajomnił. SFA bu po přewróće do Zwjazkoweho filmoweho archiwa přewzaty, a tež na »přewzaću« bě Krawc wobdźěleny a wužadany.
▶ Pomnik Kitoju Šwjeli
W Skjarbošcu su 3. nowembra 2018 wuswěśili pomnik za casnikarja a ceptarja Kita Šwjelu (1836–1922), nana fararja Bogumiła Šwjele. Něźi sto luźi jo pśišło na swětocnosć a dwójorěcnu namšu we jsy statkowanja Šwjele ako ceptaŕ. Wó Šwjeli a pśigótach za pomnik su powědali Dietmar Schulze, kótaryž jo ze swojeju žeńskeju Reginu projekt nastarcył, wuměłc Hans-Georg Wagner, fararka Katharina Köhlerowa a Christiana Piniekowa.
▶ Romantica
We wobłuku nakupowanskeho a dožiwjenskeho wječora »Romantica« 3. nowembra 2018 čitaštaj zapósłanča Zwjazkoweho sejma Caren Lay a sorabist Dietrich Šołta w Muzeju Budyšin z romanow a biografije Jurja Brězana. Před Serbskim domom wuhotowaše młodźinske radijo Satkula we wotměnje z rejowanskej šulu Mühlmann program a prezentowaše serbsku hudźbu z nowymaj rozhłosowymaj spěwomaj Christopha Cyža a Gabriela Mommera a přehladku tobołow z módroćišćom.
▶ »Stary lud« w Budyšinje
4. nowembra 2018 wotewri so w Budyskim Serbskim muzeju z 160 hosćimi nowa wustajeńca wo žiwjenju Łužičanow a Milčanow. Zawod do wustajeńcy a přednošk podachu direktorka muzeja Christina Boguszowa, stawiznar Matthias Hardt a kuratoraj Andrea Pawlikowa a Peter Kornelius Kusch. Marion Kwicojc ze skupinu Media Noctis zahajenje hudźbnje wobrubi a čłonojo dźěłoweje skupiny »Stary lud« z Dešna předstajichu rjemjesła zažneho srjedźowěka.
Pólskorěčne wobrazy wo žiwjenju a skutkowanju čłonow Nawkec swójby su, wothladajo wot 15stronskeju studijow k Michałej a Antonej Nawce, wšitke krótke, zhusćene, ale z fachowymi citatami podkładźene. Spušćomna bibliografija něhdźe 50 serbskich žórłow sćěhuje na kóncu knižki, kiž wobsahuje na 72 stronach tež portrety wobjednanych wosobow, potajkim po rjedźe dale portrety dźěći Achima, Błažija, Ludmile a wnučkow Boženy a Tomasza Nawkec kaž tež Měrka a Michała Šołty. Tući wubrani su wopisani jako tworićeljo serbskeje literatury, hudźby, molerstwa abo publicistiki. Kościów wuzběhuje zasłužby »seniora«, kotrehož jako »njeparujomneho w swojej dźěławosći za Serbow« (str. 10) woznamjenja, dokelž je swoje žiwjenske ideale potomnikam skutkownje sposrědkował. Sebjekritisce awtor přida, zo njejsu jeho biografiske hódnoćenja perfektne, ale maja dobry zaměr. Skromne, popularne wudaće přinošuje k tomu, zo so wědomje wo serbskej duchownej kulturje w susodnym kraju skrući. Přetož kaž w poslednjej sadźe w bibliskim duktusu rěka: »Temow je wjele, ale kmanych publicistow [wo Łužicy] mało.«
▶ Nowe pomniki planowane
Pomnikowy wuběrk Maćicy Serbskeje zaběraše so na swojim wuradźowanju spočatk decembra mjez druhim z planami Koslowčanow, postajić pomnik k wopomnjeću zničenja swojeje wjeski w poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny. Wuběrk wočakuje, zo so w tutym zwisku tež na akciju Serbskeje młodźiny »Natwarjamy Koslow« skedźbnja. Dale wuradźowachu wo nowym pomniku při rowje fararja a domiznowědnika Herberta Cerny na delnjołužiskich Górach, wo informaciskich taflach wo Bogumile Šwjeli we Wochozach kaž tež wo přeću, narowne pomniki wuznamnych serbskich wosobinow jako kulturne pomniki ze strony stata škitać dać.
▶ Rěč a nałožki najwažniši zakład
Na naprašowanju Domowiny, kotrež bě zašła hłowna zhromadźizna třěšneho zwjazka do nadawka dała, wobdźěli so w nazymje 1.160 ludźi, při čimž njebě někak štwórćina z nich čłon Domowiny. Rěč a nałožki su po měnjenju wjace hač 90 procentow wobdźělnikow najwažniši zakład za přichod serbskeho ludu; jich zachowanje a daledawanje měješe runje telko wobdźělnikow za hłowny nadawk třěšneho zwjazka. Serbow politisce zastupować žada sej 75 procentow wot Domowiny. Zamołwići maja naprašowanje najebać tohorunja zapodateje kritiki za wulke dobyće.
Lońska Schadowanka 1. decembra 2018 jo był mój debit ako gósć. Som južo žedne raze dožywiła to zajmne tšojenje w Budyšynje, ale akle łoni jo se mě raźiło raz do Chóśebuza woglědaś. Som była narska na kulturny program a teke na rejowanje pó rytmach serbskeje muziki. Cerwjena nitka Schadowanki su ga zmakanja ze sobuwuknikami, ceptarjami, wósobami zjawnego serbskego žywjenja – stakim woplěwanje kontaktow. Jo rědnje, schadowaś se raz wob lěto, wuměnjaś nazgónjenja, spominaś na stare case a wózjawiś pśichodne plany. Schadowanka jo teke witana góźba serbski powědaś za wšych, kótarež howacej wšednje nimski powědaju.
Dwójorěcna moderacija jo wjadła gósći do swětosneje atmosfery. Schadowanka jo se zachopiła z wjelgin dobrym wustupom chora Dolnoserbskego gymnaziuma, kótaryž jo wabił pśiglědowarjow do zgromadnego spiwanja pěsnicki »Everybody loves saturday night« w někotarych rěcach a ze spiwanim »Serbskeje jěšnice«. Pótom jo Serbski młodźinski ansambl z Budyšyna zagrał kuse tradicionalneje serbskeje muziki z dudami, małymi a wjelikimi serbskimi guslami. Na to su wuknice DSG prezentěrowali modowu pśeglědku: elementy dolnoserbskeje drastwy, nałožowane w nacasnej moźe. Projekt jo nastał pó wuměnje wuknikow Erasmus-programa, ako jo młoźina z Chóśebuza na woglěd do Norwegskeje dojěła. Młode designerki 12. rědownje su pśiznali, až jo nadawk był śěžki, pśeto njejsu do togo wěźeli, kak se šyjo ze šyjarneju mašinu. Tola kóńcny wuslědk proce jo pozitiwnje załapił a zagórił wuknikow a publikum. Studenty sorabistiki z Lipska su pósłali za Schadowanku jaden wideo, kenž jo se na płachśe pokazał. Wóni su skeč pśedstajili z nadpisom: »Daj mě jadno źowćo.« To jo była parodija telewiznego programa, źož muski wubjerjo žeńsku z tśich kandidatkow pó stajanju pšašanjow. Skeč móžośo se woglědaś na YouTube. Wjerašk Schadowanki jo był wustup młodeje kupki The Good Soul Project, kótaraž jo zagóriła z pśedstajenim nacasneju dolnoserbskeju pop-titelowu, stwórjoneju w lěśe 2015. Last but not least jo teke duo LeDazzo publikum kradu wobguslował. Studentku a jazzowu spiwarku Lenu Hauptmannojc jo na koncertowej gitarje wirtuoznje pśewóźował Dan Baron. Wónej stej mjazy drugim pśedstajiłej nowu jazzowu kompoziciju na baseń Miny Witkojc. Se wě, teksty móžomy cesto lěbda rozměś. Ale organizatory (DSG a Załožba za serbski lud) by pśi koncipěrowanju programa mógali na to źiwaś. Kaž pśi spiwach chora DSG, pśi pśedstajenju modoweje pśeglědki a pśi pokazanju skeča by technika se mógała wužywaś, aby se teke druge spiwane teksty šlagrow na płachtu projicěrowali a lěpše rozměśe serbskeje poezije by toś móžne było.
Poprawom je klasiski schadźowankar wulkomyslny ambiente Budyskeje »Króny« zwučeny. Lětsa běše to hinak. Jeničku alternatiwu za wupad tutoho zarjadowanišća, nimo sportownjow, skićeše Budyske dźiwadło. Hladajo na nowu městnosć běchu tuž mnozy wopytowarjo wosebje wćipni na lětušu 144. schadźowanku.
Hižo w předpolu běše zarjadowanje nimale wupředate. Hosćo pjelnjachu sobotu wječor poněčim dźiwadło. Hornja etaža skićeše dobru móžnosć za prěnje bjesady. Po trójnym klinkanju zahaji so zdypkom w 19.00 hodź. program, při čimž běše njezwučene, zo mějachu šije w běhu programa suche wostać.
Zahajenje programa bjez słowow běše nowum. Jeničce z pomocu plakatow rozmołwještaj so akteraj z dobrymi pointami a prěnje posměwki z publikuma kreatiwny start mytowachu. Po tym přewzaštaj Katharina Pöpelec a Richard Nowak, znataj ze Smjerdźečanskeje rejowanskeje skupiny respektiwnje jako elewaj Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Jeju jewišćowa nazhonitosć běše zakład za dobru a přijomnu připowědź, kotraž spleće jednotliwe přinoški do cyłkowneho programa.
Nowe zynki Měrćina Weclicha přednjese 1. serbska kulturna brigada pod nawodom Friedemanna Böhme. Sylny zaćišć zawostaji impozantna ličba sobuskutkowacych a interpretacija třoch modernych a zajimawych twórbow. Kritiski duktus Weclichoweho spěwa pohnu k přemyslowanju wo aktualnych socialnych zjawach kaž njesprawnosći w towaršnosći, kotrež so w nim jewjachu.
Město Sighişoara (hungorski Segesvár, nimski Schäßburg) we wutšobje Sedymgórskeje, kótaregož historiski centrum wót 1999 k swětowemu kulturnemu derbstwoju UNESCO słuša, jo pla turistow znate pśedewšym ako (pózdatne) rodne městno sławnego wjercha Vlada III. Drăculea. Cłonki kulturneje kupki »Serbska reja« z Lipska/Chóśebuza – Gregor Kliem, Fabian Jacobs, Beth Fogleman, Robin Brück a Clemens Isensee, ako su ze mnu dnja 20tego awgusta z najmjetym małym busom do Sighişoara jěli – pak njejsu byli na slědach togo kšejłacnego groby Dracula. W koferowem rumje smy sobu pśiwjadli kopicu muzikowych instrumentow a samo pór głažkow z błośańskimi górkami – ale žeden kobołk. Wjeliki event, kenž jo nas dotam pśiwabił, jo był interetniski festiwal »Proetnica«, kenž jo lětosa južo k 16temu razoju w Sighişoara etnokulturnu wjelerakosć swěśił. Kulturne kupki wšyknych 20 rumuńskich mjeńšynow (mjazy nimi na pś. Hungory, Roma, Grichy, Pólaki, Ruteny a Tatary) su tam wót 22. do 26. awgusta ze spiwanim a rejowanim wustupili. A lětosa jo tam k prědnemu razoju teke kupka ze serbskeju kulturneju slězynu wustupiła: Serbska reja. Ale kak jo se to wušykowało?
Zapozdźena dóńdźe z Texasa powěsć do Łužicy, zo je 21. julija 2018 we Winchesteru blisko Serbina w starobje 89 lět zemrěł germanist dr. Joseph Wilson. Rodźeny 11. oktobra 1928 w Houstonje studowaše na Rice University w ródnym měsće němčinu, šwedšćinu kaž tež starogermaniske rěče a literaturu. Studij pokročowaše w Stockholmje. Po promociji na Stanford University w Kaliforniskej wučeše wot lěta 1954 do 1998 na Rice University w Houstonje rěče. K jeho wědomostnym publikacijam słušeja studije wo němskej a starogermaniskich rěčach a wo texaskej němčinje.Joseph Wilson 1992 w swojej dźěłarni na Rice University Foto: Trudla MalinkowaZe Serbami w Texasu zezna so Joseph Wilson přez mandźelsku Adele Herbrich, kotraž bě jako potomnica serbskich wupućowarjow na farmje we Winchesteru pola Serbina wotrostła. Zajimujo so za rěč a stawizny małeho słowjanskeho luda přiswoji sej wón zakłady serbšćiny. W 1980tych lětach započa wo serbskich předmjetach slědźić a publikować. Tak spisa nastawk wo serbskimaj narownymaj kamjenjomaj w Serbinje a Starej Wardźe. Do »Dictionary of the Middle Ages«, wudateho 1982 w New Yorku, přinošowaše hesło »Wends«. Sćěhowachu dalše nastawki, mjez druhim wo dźenikomaj, kotrejž běštaj farar Jan Kilian a August Haak 1854 za čas swojeho přejězda přez Atlantik na płachtaku »Ben Nevis« pisałoj. W studiji »Wendish to German to English« z lěta 1988 rozłoži dwójnu asimilaciju, kotruž běchu Serbja w Texasu přešli. Zwěsći, zo bě so w Serbinskej cyrkwi pozdźišo hač we wokolnych němskich sydlišćach jendźelšćina z hłownej rěču stała, štož pohnu jeho k zwěsćenju, zo bě Serbin »najbóle němske město w Texasu«. 1996 wopisowaše w Rozhledźe »Dźensniše žiwjenje potomnikow Serbow w Texasu«.
Wjele lět wěnowaše so přełožowanju Serbinskich cyrkwinskich knihow. Z wědomostnej dokładnosću přenjese rukopisne němske zapiski fararjow Jana a Hermana Kiliana wo křćeńcy, konfirmaciji, zmandźelenju a smjerći wosadnych do jendźelšćiny. Křćenske a konfirmaciske registry wuda Serbinska wosada jako knihi, kotrež słuža dźensa zajimcam jako zakład za swójske slědźenja. Dale přełoži žiwjenjoběhi zemrětych wosadnych, kotrež bě Jan Kilian w prěnich lětach serbsce napisał a k wopomnjeću na kemšach přednjesł. Pokazki z nich bě Joseph Wilson 2004 w Rozhledźe wozjewił.
▶ Wuznamjenjenja Domowiny
5. oktobra přepoda předsyda Domowiny Dawid Statnik w Budyskim Serbskim domje Myta Domowiny a Čestneho znamješka Domowiny. Z Mytom Domowiny wuznamjenichu so Bjarnat Rjentš z Chośebuza, Hilža Mehrowa ze Sulšec a Alena Kubánková z Budyšina. Myto Domowiny za dorost spožči so skupinje Deyzidoxs kaž tež skupinje Berlinska dróha. Čestne znamješko Domowiny dóstachu Resi Lotrina z Hochoze, Sybila Bertramowa z Kózlego, Doris Heincowa ze Žylowa, Daniel Wjenk ze Smjerdźaceje, Pětr Korjeńk z Pančic-Kukowa, Milan Hrabal z Warnoćic, Cyril Pjech z Berlina, Lucian Kaulfürst z Budyšina, Jan Wawrik z Chrósćic a Lukaš Novosad z Prahi.
▶ Spomnjeśe na Mjertyna Gryza
W Hochozy su 6. oktobra na iniciatiwu Marije Elikowskeje-Winkleroweje wótekšyli wopomnjeńsku toflu za serbskego ceptarja a kjarližarja Mjertyna Gryza (1818–1878), kótaryž jo se w Hochozy naroźił. Gregor Wieczorek jo wó Gryzu pśednosował, Dolnoserbski sekstet a dujarski ansambel picańskeje wósady stej swěźeńske zarědowanje muzikaliski wugótowałej, zaklincali su kjarliže na teksty Gryza.
▶ MENS w Bratisławje
W lětomaj 2016/17 přepodachu so Serbskemu muzejej w Budyšinje najwšelakoriše dary, z kotrychž běchu někotre z koncepciju a wuhotowanjom wosebitych wustajeńcow zwjazane.
Tak dósta Serbski muzej w lěće 2016 po jubilejnej wustajeńcy składnostnje 80. narodnin wuměłca Eberharda Petersa z Běłeje Wody mólbu a dwaj rězaj z repertoira jeho wuměłskeho tworjenja. Eberhard Peters, kotryž narodźi so 7. julija 1936 do swójby škleńčerja, dósta wukubłanje w naročnym rjemjesle škleńcoweho grawera w Hornjołužiskej škleńčerni w Běłej Wodźe. Nimo swojeho powołanja wuknješe zdobom rysowanje a molerstwo. Wosebity wliw wukonještaj při tym jeho wučerjej, rodźeny Zhorjelčan a wuměłc Kurt Heinz Sieger a serbski tworjacy wuměłc Jan Buk. Petersowa mólba »Braška« z lěta 2010 (acryl na drjewje) je jedne z jeho studijnych dźěłow wo formach Slepjanskich narodnych drastow. Jeho linolowej rězaj »Spielt auf« (1987) a »Offenes Tor« (1986) pokazujetej porno tomu rozestajenje wuměłca z temami wokoło narodnych drastow, nałožkow, straty domizny, wudobywanja brunicy a ničenja přirody.
Składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Wotmolowane« dari w lěće 2016 Wolfgang Poldrack z Mišna Serbskemu muzejej historiske fotowe dokumenty z herbstwa fotografa Alwina Poldracka (1887–1928) z Hodźija. Jedna so přewažnje wo pohladnicy a staru wizitnu fotografiju, kotrež buchu do koncepcije wustajeńcy integrowane. W času wustajeńcy přepodachu so muzejej dalše fotowe dokumenty kaž historiski wobraz młodeje žony w serbskej katolskej narodnej drasće z lěta 1890, kotryž nasta w Budyskim atelieru Süß (darićel Lutz Spieler, Budyšin). Tež dopomnjenskej wobrazaj kaž na přikład wobraz wulěta Njebjelčanskeje šulskeje rjadownje do Sakskeje Šwicy 1914 (darićel Boris Wuješ, Budyšin), abo wobraz jako dopomnjenja na čas wojerskeje słužby z lěta 1900, kotryž pochadźa ze zawostajenstwa Marije Šustrec z Hórkow, wobohaćitej zběrku fotografijow. Přechod wot čorneje k běłej njewjesćinskej drasće dokumentuje fotografija serbskeho ewangelskeho kwasa wokoło lěta 1900 (darićelka Ingeborg Brendler, Budyšin). Zajimawe su tež 32 sceniskich wobrazow wot kameramuža Güntera Biedermanna k DEFA-krótkofilmej »Rockenstock und Zamperstrauß« z lěta 1954, kotrež přepoda 2017 Inge Biedermann z Podstupima. W konwoluće dokumentow z herbstwa swójby Richarda Jauricha z Drježdźan namaka so originalny portret prof. dr. Arnošta Muki z wěnowanjom jeho sotry Rejzy Jaurichoweje składnostnje jeho 70. narodnin 10. měrca 1924. Arnfried a Erika Michalk z Malešec přepodaštaj fotowe dokumenty, kotrež zwobraznjeja dopomnjenki na šulski čas z lěta 1910, rejowanski bal 1900, swójbne portrety wokoło lěta 1890 a dźěłaćerjow při dźěle w skale w lěće 1909. Čornoběłe abo pisane pohladnicy z narodnymi drastami, kotrež buchu wot Ericha Schutta z Choćebuza, Steffena Langi z Budyšina a Rolfa Langematza zhotowjene, dósta Serbski muzej tohorunja 2017.


text:
Korla Awgust Kalich
Korla Awgust Kalich (němsce Karl August Kalich; * 10. julija 1844 w Lutyjecach, † 12. septembra 1900 we Woseču) bě serbski ewangelski farar a doktor filologije kaž tež z předsydu Maćicy Serbskeje w lětomaj 1894/95.
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Lutyjecach pola Hodźija a wopytowaše wot 1858 do 1865 Budyski gymnazij. Po tym studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju. Po studiju skutkowaše najprjedy jako farar w Hornim Wujězdźe (1872–81) a wot 1881 při Michałskej cyrkwi w Budyšinje. Wot 1895 hač do swojeje smjerće 1900 běše z fararjom a superintendentom we Wošecu.
W serbskim ewangelskim cyrkwinskim žiwjenju zastawaše wšelake zastojnstwa, tak nawjedowaše na přikład Serbske kandidatske towarstwo. W lěće 1865 zastupi do Maćicy Serbskeje a běše wot 1882 do 1894 jeje městopředsyda, 1894/95 tež předsyda.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Šołta: Kalich, Korla Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 243


text:
Jan Wjela
Jan Wjela, tež Jan Radyserb-Wjela (* 8. januara 1822 na Židowje; † 19. januara 1907 w Budyšinje) bě serbski wučer, basnik a spisowaćel. Swoje twórby wozjewi přewažnje z mjenom Radyserb, pisaše pak tež pod pseudonymomaj Žarin a Mrowjan.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jan Wjela narodźi so 8. januara 1822 na Židowje[1] blisko Budyšina a wopyta tam šěsć lět ludowu šulu. Wuchodźiwši šulu, dźěłaše 13-lětny Wjela jako kruwar pola burow w Radworju a Łahowje. Farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje Arnošt Bohuwěr Jakub, jeho něhdyši wučer nabožiny a zdobom prěni serbski zapósłanc w Sakskim krajnym sejmje 1849 pak jeho 1836 za preparandu wučerskeho seminara namjetowaše. Wot lěta 1838 do 1842 wuwuči so Wjela na Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje, hdźež zhromadnje z Kocorom, Pjekarjom, Mučinkom a Bartkom rozwučowanje wo serbšćinje a serbskim pismowstwje pola Lubjenskeho přijimowaše. Wot 1842 do 1844 běše Wjela jako zastupny wučer w Chanecach, wot 1844 do 1852 jako pomocny wučer w Bórku a hač do lěta 1889, hdyž so na wuměnk poda, jako prěni wučer na Židowje přistajeny. Připódla wuwučowaše wot 1868 serbšćinu na Budyskim gymnaziju, hdźež běše mjez druhim tež Arnošt Muka jeho šuler.
W času předměrca wobdźěli so Wjela na patriotiskich schadźowanjach młodych Serbow, z kotrymiž prěnje serbske spěwanske swjedźenje a załoženje wědomostneje towaršnosće Maćica Serbska přihotowaše. Jako republikanar wobdźěleše so wón na hibanju za čas Němskeje rewolucije 1848/49, redigowaše z Janom Bartkom wot měrca 1848 do awgusta 1848 politiski tydźenik Serbski Nowinkar a załoži Serbske burske towarstwo w Bórku. Wjelowe prěnje basnje wozjewi Handrij Zejler w 1842 załoženej Tydźenskej Nowinje. Dalše wozjewichu so tež w časopisu Łužica a wot 1853 w Časopisu Maćicy Serbskeje, w kotrymž tež leksikaliske a frazeologiske zběrki poda. W lěće 1847 běše Wjela z Pójdančka k wubudźenju a k polěpšenju wutroby za Serbow awtor prěnjeje serbskeje wuměłskeje prozy, kotrejž sćěhowachu hišće wósom dalšich. Zdobom najznaćiše z tutych je historiske powědančko Jan Manja abo Hdźe statok mój z lěta 1886. Za čas žiwjenja zezběra Wjela mnoho přisłowow, kotrež Arnošt Muka dorjadowa a 1902 pod titulom Přisłowa a přisłowne hrónčka a wusłowa Hornjołužiskich Serbow wuda.
Jan Radyserb-Wjela wuznamjeni so 1875 z Ryćerskim křižom II. rjadownje Albrechtoweho rjadu a bu 1896 čestny čłon Maćicy Serbskeje. Wón zemrě z 85 lětami w Budyšinje a bu na Budyskim Tuchorju pochowany.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pójdančka k wubudźenju a k polěpšenju wutroby za Serbow, zběrka serbskich powědančkow (1847)
- Nadpad pola Bukec 1758, powědančko (1852)
- Křiž a połměsac abo Turkojo před winom w lěće 1683, powědančko (1883)
- Trójniki – zběrka powědančkow (1885)
- Bitwa pola Budyšina 1813, powědančko (1891)
- Nowe trójniki, zběrka serbskich powědančkow (1893)
- Zabawki. Swojim lubym Serbam, zběrka serbskich powědančkow (1896)
- Zabawy. Powědančka za lubych Serbow, zběrka serbskich powědančkow (1901)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Sigmund Musiat: Jan Wjela-Radyserb – demokrat za ćichim. W Rozhledźe 1/2007 (webarchiw)
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Lucija Hajnec: Wjela-Radyserb, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 621slsl.
- Susanne Hose: Wjela (Wehle), Jan (Johann). W: Sächsische Biografie. Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde e.V. (wud.), wobdźěłała Martina Schattkowsky. (hsb.)
- ↑ Tauf-, Trauungs- u. Totennachrichten 1815–1826. W: familysearch.org: Bautzner Kirchenbücher 1699–1915. Wotwołana 1. nowembra 2014 (wobraz 309 wot 555, čisło 7). (němsce)


text:
Jako Paniynka Maryja łuciekała do Egiptu
Jak Paniynka Maryja łuciekała do Egiptu z Jezuskym, coby go nie zabił Heród, to szli i tam kańsi sioł gazda zbożi. A ta Paniynka Maryja pytała sie go: „Kiero cesta kludzi w kieróm strónym?” łUn ji powiedzioł, a łuna powiadała: „Wiycie co. Dejcie mi zasioć to zbożi a potym pudymy, kieróm cestóm nóm łukożecie”. A tyn gazda padoł: „Dejcie pozór, bo tam sóm zbónicy. A toby was zabili. Tam tóm cestóm nie śmiy żodyn jiść. Jidźcie tóm drugóm”.
łUn ji doł. łUn uż tam gotowoł bróny włóczić, a łuna sioła. Nó i zasioła i zaroz zielóne za nióm. A łun ji padoł: „Jidźcie tóm cestóm na lewóm strónym, na prawóm nie chodzcie”. A przilecioł zbónik ku gazdowi, a powiado: „Szli tu chłop, baba a z dzieckym?” – „Szli, jakech to zbożi sioł”. – „Ho, ho, kany łuż to, jak zbożi zielóne”. Nó i poszeł. A łuni sie jakosi zmylili i szli tóm prawóm strónóm. Tam siedzi na pniu zbónik a łuni se myśleli, że to chłop. Paniynka Maryja sie go pyto: „Kany też tu je cesta do Egiptu? Bo na tej drugi sóm zbónicy”. A łun pado: „Tak go nie miniecie, bo przed wami stoji. Ale jidźcie, nic wóm nie śmiy być. Jidźcie, tam je chałupa, tam sóm zbónicy a jo je tyn herszt. Tam je kucharka. Powiydzcie, że jo was tam posłoł”.
I łuni szli, bo łuż Jezusek płakoł łokropnie. Zima mu było.I prziszli tam. Ta zbóniczka powiado: „Ej, tacy piekni ludzie i to dziecko tak krasne. łUni by was zabili. Tu je dwanoście zbóników. Jo jich łobsłógujym, bo musim, warzym jim, ale to by was zabili”. – „Dyć nóm tu kozoł jiść, tyn herszt”. – „O tóż jak wóm kozoł, tóż dobre”. I nagotowała jedzyni dobre. I zbónikóm, i jim. Ale ani Świynty Jozef sie tego nie tknył ani Paniynka Maryja, ani Jezuskowi nie dali nic jeść. Jyny za piecym stoli. A teraz zbónicy sie sujóm, a wlezóm do tej jizby, a powiadajóm: „Sóm tu dwo ludzie? Baba, chłop a dziecko?” – „Sóm. Ale nic nie jedzóm, bo sie was bojóm”. – „Niech sie nic nie bojóm, bo jim nic nie zrobimy”. Tóż dobre. Bo za zapieckym stojóm. Bo ło siebie sie nie boli, ale ło Jezuska. Tak teraz dobre. Łóżko fajne, wszecko. To wiycie, że nie spali, bo łu zbóników to je straszne.
Rano Jezusek płacze. A tyn herszt sie pyto: „Czymu to dziecko płacze?” – „Na ni ma kómpany łuż siedym dni”. Chned kozoł złotóm waniynkym prziniyść, wody nagrzoć, jyny taki dziw sie robił. I prziniyśli tóm waniynkym, i dobre. I Paniynka Maryja kómpie Jezuska, i łun łuż tam trzasko, pyrsko, rod, że je we wodzie, śmieje sie. Ale tam dziecko płacze. A Paniynka Maryja pado: „Mocie dziecko?” – „Mómy”. – „Tak go prziniyście, jo go łokómpiym. łUno chce sie kómpać”. – „Jej, dybyście go dali do wody, byłby krzik niemały. Je jedyn wrzód, żebyście szpyndliczkym nie żgli, coby wrzodu na nim nie było”. – „To nic. Prziniyście go”. Wziyna Jezuska, do pieluszki łowinyła a położiła. łUni prziniyśli to dziecko, łuna go jyny wetkała do wody, wyjyna i było czyściunki. Tak nie wiedzieli, co jim dać. Tyn herszt przikuloł beczkym złota. Paniynka Maryja: „Każ by my też szli z takim złotym? Jedyn abo dwa pyniyzki wzióńść, ale wiyncej ni”. Tak ta zbójniczka chute wziyna, tóm wodym wyloła do żbóna a schowała. Tak potym roki po kapynce lycziła ludzi. Strasznie sie łuzdrowiali. Choć jaki tryndowaty był, łuzdrowił sie, jyny tóm wodóm pokropili.
A teraz Paniynka Maryja jidzie a tyn zbónik powiado: „Do fortuszka se musicie tych pyniyz wzióńść”. A Paniynka Maryja powiado, aji Świynty Jozef: „Ni. Jo zarobim. Jo je cieśla. I robim pocyncie, i wszecko. Jo zarobim. My chcymy skrómnie żić, bo tako wóla Bożo”. I tak je to.
O autorce vyprávění: Anna Chybidziurowa se narodila v Bukovci na sklonku panování císaře Františka Josefa I., 26. července 1898 ve dvoru u Wocławků (Wocławky). Rovněž její rodiče pocházeli z Bukovce, otec z osady Malinky, matka Marie rozená Ćmielová z Markova. Její vypravěčské nadání obdivovali všichni od Hrčavy po Bukovec.
Děkujeme autorovi publikace Karolowi Danielowi Kadłubcovi a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Opowiado Anna Chybidziurowa. Publikaci (již II. vydání) lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
“Kiej Wielko Noc tyn tydziyń przidzie, życzym Wóm na Zmartwychwsanie
moc szczynścio i uciechy, kiero niech na zawsze we Waszym sercu zustanie”
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Co też dziecka nie wymyślom, czyli klapa wielkanocna
Mańka miała ze swoimi synkami - bliźniokami „Dopust Boży”. To, co oni poradzili wymyśleć, by nie wymyśloł żodyn filozof. Wszyndzi też ich było pełno, a na wiosne jak sie spuścili z lańcucha rady im nie było! Płoszyli kuropatwy, lynkali zajonce, zaglondali do każdej dziury. Wszycki przikopy a kałuże były jejich. Cioprali sie w każdej, strzikali na wszycki strony, tuż nie dej Boże mieć kole nich ceste. Jejich też były wszycki krzoki a chrosty. Tuż jak sie potym wieczór postawili Mańce przed oczy nie wiedziała, esi to som jeji dziecka. Sfultani aż za uszami, zeszkrobani, podrzici aż krew ciykła, ale szczynśliwi. Mańka nimiała serca ich wypłacić, bo w duchu była rada, że z nich bydom kiejsi chłopi jak sie patrzi, a ni jakisi baby. Styrczyła ich do wasztroka, a esi było ciepło tak pod pompe, namydliła, wydrziła kartaczym, potym nakormiła a ciepła pod pierzine. Z tym nimiała starości, bo byli tak dobici, że w tyn momynt spali. Roz ale posek był w robocie. Tydziyń przed świyntami Mańka tak wyprószyła synkom galaty, że aji u somsiada było słyszeć jak wrzeszczeli. Tuż cóż tak strasznego wywiydli? Isto też sie wom kiejsi stało, że se myślicie, że nie wierzicie, co widzicie. To sie prawie stało Mańce przed Wielkanocom.
Ona, przed tymi świyntami zbiyrała wajca, aby potym były ganc świyże. Nikiere chciała sprzedać, nikiere se niechać na świynta, a nikiere podkłodała pod kure, bo kwuczała. To poznocie podle tego, że kura przestowo normalnie gdokać, ale czko, jakby miała czkawke. Takij kurze sie prawi kwoka. Można, że nikierzi dzisio nie wiedzom, że jak kura zaczyno kwuczeć, tak chce wysiadować wajca, z kierych sie potym wyklujom małe, żółte piskloczki.
Tydziyń przed świyntami przijyżdżała stareczka ze Stonawy a wieczorami wszycy malowali wajca. Tata, jako że mioł nejlepszy dmuch, tak ty wajca nejprzód wyfukoł. Takim wyfukanym, pomalowanym wajcom sie prawi pisanki. Gotowe sie ukłodało do koszyczka a przekłodało słomom, aby sie nie odrziły, abo nie praskły. We Wielkim Tydniu stroiło sie nimi goiczek, kiery sie stawiało na placu. Tak to dycki było, bo to była tradycyja. Przi każdej chałupie stoł taki goiczek, a każdy chcioł go mieć nejpiekniejszy. Jyny że.....?! Przed Palmowom, jak Mańka ze stareczkom chciały pisanki z koszyczka wyciongnyć, mało nie omdlały. To co uwidziały nimogła być prowda!!! Wszycki wajca, do jednego, były tam biołe!? WSZYCKI! Ani jedno barewne! Ku tymu z kosza zaczło smerdzieć. Dyby kwoka nie zlazła ze swojigo gniozda, tak by żodnymu nie kapło, co sie stało. Mańce to było dziwne, bo sie eszcze nigdy nie trefiło, aby kwoka zlazła przed czasym z gniozda a kurczoków nie wysiedziała. Szła sie tam podziwać, a naroz wszycko sie stało jasne.
Przedstowcie se, że ty dwa urwisze, ty dwie nieobadane łaty, wyciągły kwoce z gniozda wszycki wajca a podstyrczyły pisanki. Jasne, że kura wszycki rozpuczyła, gniozdo było pełne barewnych szup, kiery ji oblepiły cały zadek. Tuż Mańce sie przed oczami zrobiło czorno, a wziyna jom tako „szewsko,”że sie nimógła doczkać, kiedy tym swojim huncwotom spiere zadki. Nie dość, że ostuda była na całom dziedzine, bo goiczka nimiała czym ustroić, tak miast kurczoków miała dwacet zasmerdzianych wajec. Tuż jak potym oba bliźnioki leżały ze spuszczonymi galatami na otomanie, Mańka wywijała poskym wiela wlazło.
Jyny wieczór, jak oba ubeczani a usmarkani sie tacie spowiadali, skruszyni wystynkali, że se myśleli, że z pisanek sie wyklujom „Pisankowe barewne piskloki” a że wszycy bydom mieć na świynta radość. Tak z tym, wiycie, żodyn nie rachowoł. Mańce sie z litości zebrało na becz, tata sie zacznył śmioć, a stareczka krynciła głowom a prawiła: Parcie, parcie, co uż też to dziecka nie wymyślom! Tak uż to z dzieckami na świecie bywo, a dycki bywało. Z tym sie nie do robić nic. Sranda muci być!
Karo


text:
Wokrjes Wódra-Sprjewja
Wokrjes Wódra-Sprjewja (němsce Landkreis Oder-Spree) je wokrjes we wuchodźe Braniborskeje. Wokrjes ma něhdźe 180.000 wobydlerjow (2011). Najwjetše města su Přibor, Eisenhüttenstadt, Erkner, Storkow a zarjadniske sydło Bezkow. Juhowuchodny dźěl wokrjesa leži zdobom w historiskej Delnjej Łužicy.
Wokrjes mjezuje na sewjeru z wokrjesom Markowsko-Wódrowski kraj, na wuchodźe z Pólskej, na juhu z wokrjesom Sprjewja-Nysa, na juhozapadźe z wokrjesom Dubja-Błóta a na sewjerozapadźe z Berlinom.
Najwjetšej rěce we wokrjesu stej Wódra, kotraž twori zdobom wuchodnu hranicu, a Sprjewja. Rěce stej přez Wódro-Sprjewiny kanal mjez sobu zwjazanej.
Města a gmejnyWobdźěłać
StawiznyWobdźěłać
Hač do 19. lětstotka rěčeše so w juhowuchodnym dźělu dźensnišeho wokrjesa Wódra-Sprjewja hišće w delnjoserbskich dialektach. Wjele městnow ma prěnjotnje serbske městnostne mjena.
WotkazyWobdźěłać
- Webstrony wokrjesa Wódra-Sprjewja (němsce)
- Stawizniska krajina Wódra-Sprjewja (němsce)


text:
Logos da so wězo jako słowo přełožić. W antikskej filozofiji pak měni logos tež rozum a rozumnosć, logos je na zrozumjenje zapołožena rěč, wopřija zmysł, logiske myslenje a posudźowanje. Słowo je potajkim zakład wšeho myslenja, začuwanja a skutkowanja. Je tuž woprawdźe wšojedne, hdy a hdźe kotre słowo wužiwamy? W zašłym času diskutuje so wo genderowanju abo wo móžnej změnje našeje hymny, w kotrejž so dotal jeničce wo muži »hódni wěčnoh wopomnjeća« prosy. W tajkich diskusijach jewja so tež argumenty kaž wotkaz na gramatiske kategorije, kotrež w swojej neutralnej formje drje po muskim splahu flektujemy, kotrež pak žony a muži runočasnje wopřijeja – čehodla tuž njetrjebawšo komplikować? Abo snano někajke nowe znački kaž hwěžki abo nakósne smužki zawjesć? Tež historiski argument so rady wužiwa. Hymna je produkt swojeho časa. W zwisku z genderowanjom pokazuje so na směšnosć, triwialnosć abo na wo wjele wažniše wěcy.
W pražniku
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
złote kłosy a kłóski
na wjeršku lěća
zybolaca so horcota
mjez nimi
hłódne dźěći žurka
na kromje
a wšudźe druhdźe tež
klepanje jězdźenje hara
syčomłóćawa suwa so
w runych smuhach
po žołtym žitnišću
kłosy połne
do rynkow zestupane
kłonja so nožam
zawleku so do mašiny w słužbje
z namocu dźěla so
pluwy a zorno a słoma
so syće a młóći
pjerje a bije
bjez cypow w bróžni
huna su puste a čiste
wšě serpy připołdnicy
tajne lubki w snopach
njewoža so domoj
zorno so wubluwa
na čeladne nakładne awta
z napřemo chwatacych hobrow
wumjeta so słoma
na zhusćenu pódu
zwostanu
brune šćernišća
žurkow žně
SYLWIJA ŠĚNOWA
ýýýý3. STRONA WOBALKI:
Jan Buk – Syčomłóćawy w słužbje, něhdźe 1970/71, wolij na płatnje, Serbski muzej, Budyšin
W zymje nadźijamy so sněha a rjanych zymskich pućowanjow. Přiroda wotpočuje a přihotuje so zdobom na nowe lěto połne pisanosće, kćěwa a bujneho žiwjenja. Druhdy pak su zymy tež tak jěre a lodojće zymne. Potom je rjenje, hdyž maš knihu, kotruž sej při ćopłym čaju nutřka sedźo wotkrywaš, »Zelen[u] radosć« začuwaš a so tak »Na slěd[y] serbskich přirodospytnikow« podaš. Wo tute wokřewjenje postara so Jan Kral, kotrychž chce nam w swojej zběrce sposrědkować »[w]ědu wo žiwjenju a přirodospytnym skutkowanju našich wučerjow a fararjow […], kotřiž so z přirodu zaběrachu z kedźbyhódnymi spóznaćemi a [kotřiž] swoju wědu napisachu.« (str. 7–8)Jan Kral, Zelena radosć. Na slědach serbskich přirodospytnikow, Budyšin: LND 2020, 232 str.
Jan Kral zapřija do tuteje knihi dźesać mužow, kotřiž rozestajachu so z rozdźělnymi žiwochami abo žiwjenskimi rumami. Wotpowědne kapitle maja stajnje třidźělny natwar. W prěnim dźělu zhoni čitar něšto ze žiwjenja wotpowědneho přirodospytnika, w druhim dźělu originalny tekst k jeho slědźerskej tematice a skónčnje jima so Jan Kral w swojich rozmyslowanjach abo zwuraznjenjach nahladow sam słowa. Kniha skića potajkim krótke zarysy do biografije wuzwolenych muži a dohlad do jich dźěła a originalneho tworjenja. Přidatnje jewja so esejistiske zhladowanja dźensnišeho čłowjeka-awtora na přirodu.
single
seklujo
so
wokoło
črjopka
tepta
hač
sej
zwěri
zastupić
SYLWIJA ŠĚNOWA
zakryće wodźěwa
skřižowaneho
našich winow dla
so praji
z luteje dźakownosće
njepijemy
njerejujemy
zo bychmy byli žiwi
jutře hišće
a přichodny tydźeń
zakrywamy so
njerejujemy na pućach
wzdawamy so
spóznawamy sebje
druhich hižo nic
zakrywamy
dołhož wisa skřižowany
znowa nahi
SYLWIJA ŠĚNOWA
Wobrazy krajiny su najwšelakoriše. Wotwisne wot počasa, lěta nastaća, wosoby, kotraž je rysowaše. Runje tak rozdźělna je rěč. Hač rěč jednotliwca, krajiny, naroda. Kóždy wužiwa ju na swoje wašnje, sadźa nuansy wotpowědnje swojemu začuwanju. Ale rěč tež zwjazuje, wotkrywa paralele, wobohaća so mjez sobu.
Pjatk 23. awgusta 2019 na pózdnim popołdnju sćěhowachu někotři na rěči a wobrazach zajimowani přeprošenje Budyskeho Serbskeho muzeja na čitanje ze słowjenskej awtorku Anju Golob a serbskej awtorku Lubinu Hajduk-Veljkovićowej. Wobě stej zastupjenej z basnjemi a tekstami w katalogu k třikrajowemu projektej »Wobrazy krajiny. Podobe pokrajine. Bilder einer Landschaft«. Moderaciju přewza Dušan Hajduk-Veljković. Kombinacija tutych třoch wosobow wopokaza so jako nimoměry wurjadna, mjez sobu so wudospołnjaca a wobohaćaca a publikum runje tak zahorjaca kaž zabawjaca.
Anja Golob, rodźena 1976, je basnica, spisowaćelka a přełožowarka. Wona studowaše filozofiju a přirunowace literarne wědomosće w Ljubljanje. Wona přednjese na zarjadowanju swoje basnje zdźěla słowjensce, zwjetša němsce. Jeje čitanju slědować bě jónkrótne dožiwjenje. Nimale kaž w transy přednjese swoje teksty, zanurjena do nich a jich kuzła a tak za připosłuchacych runočasnje zwuk a zmysł wožiwjejo. Jej poradźi so melodiju a rytmiskosć tekstow wurjadnje zwobraznić, wot stakata doraznych wjeršow hač k žortno-ironiskim metafram. Zdobom wjedźe připosłucharjow do hłubokich přemyslowanjow wo wobsahach. Tak zastanje jeje lyriske ja we wokomiku, w kotrymž je hišće wšitko móžno a směr wuwića wotewrjeny, w kotrymž »wšo wisa na ćeńkej nitce móžnosće koincidency« (še – noch – hišće) abo praša so za tym wčera na rozdźěl wot dźensa a raznymi změnami, kotrež so stanu abo za kotrež so rozsudźiš a w kotrychž steji to wčera pódla toho dźensa so njeznajo: »Dortgestern und Heutehier stehen nebeneinander, zwei Fremde in einer Schlange am Flughafen, die warten« (Gestern war alles schöner). Jeje němske basnje su episke. Powědaja wo pospytach, přez dźěło přemyslowanja wo swójskich hłubinach wobeńć (»Doch bevor uns alles Stück für Stück verschlingt, arbeiten wir.«, Wenn die dicke Dame singt) hač k redukowanju na to, štož woprawdźe za žiwjenje trjebaš (Was ich brauche). Wotkrywa a staja do prašenja naše wšědnosće a strachi a pokazuje na nimale wostrózbnjace wašnje na nuznosć čłowjeskeje bliskosće a zo njeje to, štož trjebamy, wjele a tola wšo.
Hižo před wjace hač 3.000 lětami sydlachu na kupje ludźo, pozdźišo wuchodogermanske kmjeny a wot časa pućowanja ludow w 7. lětstotku potom Słowjenjo. Kupa a město ležitej geografisce tak derje, zo nahromadźichu sydlerjo z ratarjenjom a wikowanjom w běhu časa wulke bohatstwa. We wysokim srjedźowěku wuwołachu z tym chcyćiwosć dale zdalenych ludow. Pólscy a němscy wjerchojo abo kralojo chcychu sej kónčinu runje tak podćisnyć kaž Wikingerojo. Tež misionarojo zadobywachu so do kraja, zo bychu pomorskich pohanow christianizowali.


text:
Indyje
Indje, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat posuchej po hindi, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo we Azyji Pouedńowy, zajmujůnce wjynkšość subkůntynyntu indyjskigo.
Uod půunocy Indje sům uůgrańičůne bez pasma gůrske: Karakorům i Himalaje. S Indiůma grańičům: Pakistan na půunocnym zachodźe, Afgańistan na bardzo mouym uodćinku i Chiny, Nepal a Bhutan na půunocy, Birma i Bangladeš na půunocnym wschodźe, Sri Lanka bez zatoka Mannar i ćeśńina Palk na pouedńowym wschodźe. Uod pouedńowygo zachodu kraj uotačajům wody Mořa Arabskigo, zaś uod pouudńowygo wschodu Zatoki Byngalskij i Mořa Andamańskigo. Do Indii noležy archipelag Lakkadiwůw ležůncy na Mořu Arabskym 450 km na zachůd uod wybřežy kraju, a ležůnce we Zatoce Byngalskej archipelagi Andamanůw i Ńikobarůw.


text:
19.09.2022 - Dalšne aktualne informacije / Weitere aktuelle Informationen
Wólby w Złem Komorowje
Pśi wuzwólowanju šołty njeźelu w Złem Komorowje njejo žeden kandidat absolutnu wětšynu dosegnuś mógał. 9. oktobra jo togodla dowuzwólowanje mjazy Nadine Hönikoweju wót SPD a Andreasom Pfeifferom wót CDU. Hönickowa jo dostała 30,2 procentow a Pfeiffer 28,5 procentow wótedanych głosow. 47 procentow wólarjow jo se na wólbach wobźěliło. Amtěrujucy šołta Andreas Fredrich wót SPD njejo zasej k wólbam nastupił, wón jo 16 lět w Złem Komorowje šołtował. Nowy šołta dej amt 23. februara 2023 pśewześ.
+++++++
Dolnoserbsku rěc pśedstajili we francojskem źělu Kataloniskeje
Dolnoserbska rěc jo była tema na mjazynarodnej konferency k rewitalizaciji indigenych a mjeńšynowych rěcow we francojskem źělu Kataloniskeje. W měsće Girona stej prof. Nicole Dołowy-Rybinska z Waršawy a Maksimilian Hasacki z Dešna rozpšawiłej wó wopytach dolnoserbšćinu zdźaržaś. Grono jo było wó rěcnem projekśe ZORJA, kenž co startowaś imerziski cełolětny kurs za dorosćonych. Wuspěšna rewitalizacija wóznamjenijo teke, se mjazynarodnje do seśi zwězowaś, tak Hasacki. Wón se wjaseli wó nowy kontakt k Samam w Finskej. Jich program za dorosćonych jo jano w slědnych lětach 125 běžnje powědajucych wupłoźił.
+++++++
Chóśebuski pódzajšnego jazor - plan něnt teke dolnoserbski
Pśeglěd wó nejwětšem projekśe pśed wrotami Chóśebuza - wó Chóśebuskem/Liškojskem jazorje - dajo něnto teke w serbskej rěcy. Město jo aktualny masterowy plan dał pśełožowaś. Jen dajo ako flyer, na pśikład w měsćańskej informaciji a teke w seśi. Na serbskej wersiji stej źěłałej zagronita za serbske nastupnosći, Ana Kosacojc-Kozelowa, a něgajšna wjednica Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu, Marja Elikowska-Winklerowa. Město co z tym wóznam serbskeje rěcy a kultury za region pódšmarnuś.
+++++++
Zakopowanje britiskeje kralowki - reakcije mjeńšynow w Wjelikobritaniskej
Glědamy hyšći na tšojenje, ako se teke pla nas ze zajmom slědujo. We Wjelikej Britaniskej zakopuju źinsa njabogu kralowku Queen Elizabeth II. Pśi tej góźbje naźejaju se powědarje waliziskeje rěcy na lěpše wuměnjenja za jich rěc pód nowym kralom Charles III. Charles jo ako princ Waliziskeje juž w 60. lětach wuknuł walizisku rěc a se za jeje wobchowanje wugronił. Walizišćinu jo teke wužywał pśi swójom nastupjeńskem nagronje. Zastupniki waliziskego parlamenta wótcakuju, až wužywa kral Charles góźbu prestiž rěcy w zjawnosći pówušyś.