text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Same lajbiki
Człowiek to je jednak strasznie dziwoki stworzyni, bo jak sie mu tak dobrze przizdrzić, to dycki na nim idzie cosi zaimawego uwidzieć. Tak samo jak po wyrchu, tak i w posrzodku idzie spozdrzić same dziwactwa. Jedne ś nich to sóm wieca, kiere ludzie poradzóm zrobić, coby se chocioż kapkem przidać rozmajtej uciechy. Jedna ś nich, to je chybani balónym przez rozpostrzónóm siatkem na dwóch kulikach. Kiejsi taki szport znaszeł se plac na udeptanym gróncie, ale dzisio to je ludzióm za mało i prziszli na to, że tym balónym bydóm chybać na piosku. Wszecko idzie pochytać i było by to dobre, jak tyn piosek je na plaży i w każdej chwiliczce eszcze mogymy zamoczać se zadek we chłódnej wodzie. Ale jak tyn piosek trzeja skónsi s daleka przismyczyć i wysuć go na rynku w Cieszynie, to uż s tym ni ma żodnej srandy. Mało tego, s tym balónym dycki chybióm do wyrchu posewlykane dziełuchy, kiere majóm yno na sie, same lajbiki i maluśki galatki. Ku tymu eszcze na szłapach ni majóm obleczónych żodnych bótów, bo isto do nich nasuło moc piosku. Jakisi dziwoki też je to, że yny sóm po dwie s każdej stróny, chocioż na inszych boiskach je ich aże po piyńć. Po tym piosku nie do sie tak gibko gónić, bo szłapy zapadujóm w sie w nim aże po kostki. Tacy my sóm jako ludzie jacysi dziwocy i muszymy fórt cosi wynokwiać, coby se yno jakisi uciechy przidać. Wiela taki smykani tego piosku tam a haw kosztuje ło to sie ani nie bydym pytoł, ale na zicher nie jedyn tysiónc kómusi s kapsy wytargało. Nejważnejsze je jednakowóż to, coby ludzie mieli sie roz za kiedy na cosi inszego i zaimawego podziwać.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
dziwoki - dziwny, przizdrzić - przyjrzeć, zaimawy - interesujący, uwidzieć - zobaczyć, po wyrchu - na zewnątrz, posdrzodek - środek, wieca - rzeczy, kapkem - trochę, chybani - rzucanie, pochytać - zrozumieć, rozpostrzóne - rozciągnięte, prziszli na to - wpadli na to, zadek - tyłek, przismyczyć - przywlec, dycki - zawsze, posewlykane - porozbierane, lajbik - stanik, szłapa - stopa, gibko - sprawnie, fórt - ciągle, wynokwiać - wymyślać, smykani - przeciąganie, tam a haw - tam i z powrotem, na zicher - na prawdę, wytargało - wyrwało, roz za kiedy - czasami , podziwać - popatrzeć.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!


c: text/html

text:
Mytowana basnica, wudawaćelka a přełožerka Róža Domašcyna je nowu zběrku z wjace hač 70 basnjemi a drobnej prozu wozjewiła. »stimmen aus der unterbühne« přeswědčuje z čućiwej rěču kaž tež z njepřetrjebanymi słowami a wobrazami.Róža Domašcyna: stimmen aus der unterbühne. gedichte, poetenladen, Lipsk 2020, 120 str., brošura z klapami, ISBN 978-3-948305-05-5, 18,80 €
Programatisce zwjazuje baseń »Kerne in der schachtel« stajnje dokładne a ćežke dźěło na a z rěču: »jedes wort hab ich bis auf den kern abgenagt / die kerne anschließend ausgespuckt«. Słowne póčki hromadźi lyriske ja w tyzce, snano w šackašćiku. Tam přetworja so při wužiwanju do klepotacych słowow a zamóža klinčeć. Proces basnjenja njewopokaza so jako něšto njeproblematiske. Na hnujace wašnje wopisuje lyriske ja ignorantnu, njepřećelnu a wusměšowacu wokolinu. Móc basnjenja pak so přesadźuje a na kóncu nastanje wuměłstwo, kotrež rěč wobchowa a ju płódnu sčini. Zdobom nastanje z basnju zwisk k zlochka modifikowanemu tekstej ze zběrki »W času zeza časa« (Budyšin 2019).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Portoryko
Portoryko, szpańelsko godka Puerto Rico – terytorjum zuorganizowane ńyinkorporowane Zjednoczůnych Sztatůw uo sztatusie spůlnoty (US Commonwealth), rozlygowane na wyspie uo jednakim mjańe (a poru mjyńszych) we Strzodkowyj Americe, nad Atlantyckim Uoceanym a Karajibskim Morzym.
S anfange půmjyszkiwane bez Indjanerůw, lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1493 roku bez Krzisztofa Kolůmba. Uod 1521 uosadńictwo szpańelske. Szpańelsko kolońijo, we 1898 przejynto bez USA. We 1917 Kůngres Zjednoczůnych Sztatůw nadoł wszyjskim mjyszkańcům Portoryko uobywatelstwo USA.


text:
Serbisko-chorwatska rěc
Serbisko-Chorwatska rěc abo chorwatsko-serbiska rěc słuša do kupki pódpołdnjowosłowjańskich rěcow.
Serbisko-chorwatska rěc jo była oficielna rěc Jugosłowjańskeje gromaźe z makedońskeju a słowjeńskeju rěcu. Prědny raz jo se zapśimjeśe serbisko-chorwatska rěc naspomniło w lisće słowjeńskego rěcywědnika Jerneja Kopitara. Oficielnje jo se zachopiło wužywaś wót 1921 do lěta 1993 ako termin, kótaryž wopisujo dialekty powědane w Serbiskej, Chorwatskej, Carnej Górje a w Bosniskej a Hercegowinje. Zakład toś teje rěcy jo štokawski dialekt ale su teke ekawske, jekawske a ikawske wugranjanja dopušćone.
Gaž jo se Jugosłowjańska rozpadnuła, su dostali serbiska, chorwatska, bosniska a na kóncu carnogórska rěc status samostatneje rěcy. Źinsa jo słowo serbisko-chorwatska rěc kontrowersne pšašanje dla stawiznow, politiki a měnjatego wóznama słowa rěc. Někotare mysle až jo to jadna rěc, druge až stej to rozdźělnej samostatnej rěcy. Mjazy sobu rozmějobne formy toś teje rěcy wužywaju se z drugimi mjenjami w źinsajšnej Serbiskej, Carnej Górje, Chorwatskej a Bosniskej a Hercegowinje a teke se derje rozměju w Makedońskej a w Słowjeńskej.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W drugej połojcy 19 stolěśa, serbiske spisowaśele na cole z Wuk Stefanowićom Karadźićom a chorwatske spisowaśele na cole z Ljudewitom Gajom a Dźurom Danićićom, su se rozsuźili wužywaś štokawski nejwěcej rozšyrjony dialekt ako zakład standardneje formy serbisko-chorwatskeje rěcy. Wuk jo reforměrował serbiski cyriliski alfabet a Gaj a Danićić łatyński chorwatski alfabet.
Z pódpisanim wienskego dogrona w lěśe 1850, mjazy serbiskimi a chorwatskimi spisowaśelami a rěcywědnikami, jo se stwóriła jadna rěc na zakłaźe dialektow: serbisko-chorwatska abo chorwatsko-serbiska rěc. To jo była kumštnje zjadnośona rěc.
W Kralojstwje Serbow, Chorwatow a Słowjeńcow jo jugosłowjańšćina była oficielna rěc. W drugej komunistiskej Jugosłowjańskej stej Matica srpska a Matica hrvatska pódpisałej Novosadske dogrono z prědnym artiklom:
Narodna rěc Serbow, Chorwatow a Carnogórjańcow jo jadna rěc. Literarna rěc wuwita na zakłaźe dweju zakładneju centrowu Beograd a Zagreb jo togodla zjadnośona, z dwěma wugranjanjoma, jekawskim a ekawskim.
Nowosadske dogrono jo było zakład rěcneje politiki w Jugosłowjańskej. Howacej su Chorwaty byli pśeśiwo tomu dogronoju, dokulaž su wobglědowali ako wopyt serbizacije chorwatskego idioma. Po napnětosćach w lěśe 1970 a pó rozpaźe Jugosłowjańskeje wětšyna powědajucych pomjenjujo swóju rěc serbiska, pak chorwatska, pak bosniska, pak carnogórska rěc.
Narěcy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Serbisko-Chorwatska rěc ma cełu mań narěcow, kótarychž granice njemakaju sez granicami krajow. Su tśi głowne narěcy:
- štokawska (Serbiska, Bosniska, Carnogórska a Chorwatska) - město co se groni što , a kótaraž ma tśi wersije:
- ekawska (Serbiska a pódzajtšna Chorwatska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- jekawska (Chorwatska, Bosniska, Carnogórska) - město starosłowjanskego *ě (jać) se groni je abo ije
- ikawska (Chorwatska, Bosniska) - město starosłowjanskego *ě (jać) groni se i
- kajkawska (pódpołnocna Chorwatska) - město co se groni kaj a město starosłowjanskego *ě (jać) se groni e
- čakawska (pódwjacorna Chorwatska) - město co se groni ča, hejnak štokawski ma teke wersije: ekawsku, jekawsku a ikawsku.
Serbisko-chorwatski alfabet[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W serbisko-chorwatskej rěcy w Bosniskej-Hercegowinje, Carnogórskej a Serbiskej stej wužywane łatyńske pismiki a cirylica. W Chorwatskej jano łatyńske.
Pśikład[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zastojnstwowy komunikat z Bosniskeje-Hercegowiny:
- bosniski: SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodijelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- chorwatski: PRIOPĆENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U ožujku 2004. godine, Agencija Moody's je dodijelila Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svjetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodjele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (łatyński): SAOPŠTENJE ZA JAVNOST: Bosna i Hercegovina očekuje povećanje kreditnog rejtinga. U martu 2004. godine, Agencija Moody's dodelila je Bosni i Hercegovini prvi suvereni kreditni rejting, B3 sa pozitivnim izgledima. U svetlu značajnog napretka u izgradnji države od dodele prvog kreditnog rejtinga, Moody's razmatra moguće povećanje rejtinga Bosne i Hercegovine.
- serbiski (cyrylica): CAOПШTEЊE ЗA JABHOCT: БocHa и XepцeroBиHa oчekyje пoBeћaњe kpeдиTHor pejTиHra. y MapTy 2004. roдиHe, AreHциja Moody's дoдeлилa je БocHи и XepцeroBиHи пpBи cyBepeHи kpeдиTHи pejTиHr, Б3 ca пoзиTиBHиM изrлeдиMa. y cBeTлy зHaчajHor HaпpeTka y изrpaдњи дpжaBe oд дoдeлe пpBor kpeдиTHor pejTиHra, Moody's paзMaTpa Moryћe пoBeћaњe pejTиHra БocHe и XepцeroBиHe.


text:
▶ Nowe wobliča w radźe
14. decembra wuzwoli Zwjazkowe předsydstwo Domowiny Susann Šenkec, Juliana Nyču, Bjarnata Cyža a Daniela Měrćinka jako hornjoserbskich rjadnych čłonow rady Załožby za serbski lud w dobje 2019–2023. Zastupjerjo budu Marko Dźisławk, Lubina Malinkowa, Katharina Jurkowa a Marlis Młynkowa. Dolnoserbskich cłonkow jo bramborska serbska rada 23. januara wuzwóliła. Su to Marcus Końcaŕ a Frank Kosyk ako pórědnej cłonka a Diana-Susanne Šejcowa a Babette Zenkerowa ako zastupnej cłonka.
▶ Do daliny
Kóńc lěta 2018 jo wujšła nowa cejdejka kupki »Kupazukow« serbskeje grafikaŕki a muzikaŕki Marion Kwicojc z Lipska, na kótarejž zmakaju se mjazy drugim stare serbske (kaž wójnski kjarliž Padnjony pan), šotiske a staronimske spiwy. Cejdejka jo na pśedank w chóśebuskej Lodce abo pla wudawaŕki, glědaj internetowy bok kupazukow.jimdo.com.
▶ Dwurěčny Wótčenaš
Hodowny koncert Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra dožiwichu wosadni a hosćo 6. januara. Na koncerće wobdźělichu so dźěći serbskeje a němskeje šole. Kónčny spěw »Baba Yetu« překwapi jako dwurěčnje w suahelšćinje a serbšćinje spěwany Wótčenaš. Dujerjo pod nawodom Jurja Jakubaša a organist Syman Donat wokalistow přewodźachu. W Ralbicach wobrubi chór »Delany« pod Pawołom Šołtu-Kulowskim nyšpor na Třoch kralow. Tam zaklinčachu nimo serbskich hodownych kěrlušow tež ruske a čěske pěsnje.


text:
Kejsik za bajtla mocka my lotali po placu a mieli roztomajte knify na granie a szpilanie. Teroski sie niý ýno przepůmino ô tym, jake kejsik bajtle miały graczki, nale tyż jako to wszysko sie mianowało. Beztuż coby choć trocha spůmnieć jako to bůło za bajtla a czym sie grało zrychtowalimy rebus. Bůła tyż ku tymu niýôbyczno sytuacjo, bo Dziyń Bajtla sbajslowany 3 czyrwnio 2018 we Śląskim Ogrodzie Botanicznym we Mikołowie.
Dziyń jak kożdy. Sobota 22 lipnio 2017. Kożdy s nos rano stowo, a że niý musi juże iś do szule abo do roboty, to chyto sie czegoś w důma, abo jedzie cosik załatwiać.
Tyn dziyń jednako niý bůł taki jak reszta. Mielimy zaplanirowane we tyn dziyń norychta godki ślůnskij dlo bajtli zmianowane „Piecuch – bajtel Pioruna”. Czamu tak? Ano skuli tego, co bůły to norychta kludzůne skiż Dnio Pioruna bajslowanego we Ślůnskim Ôgrodzie Botanicznym we Mikołowie.


text:
Przestrzyństwo kosmiczne
Przestrzyństwo kosmiczne to je przestrzyństwo poza przestrzyństwym astrōnōmicznych ôbiektōw. Za granicã pōmiyndzy ziymskõ atmosferōm a przestrzyństwym kosmicznym przijmuje sie wysokość 100 km nad wiyrchniōm Ziymie, kaj przebiygŏ umŏwnŏ piska Kármána. Blank wyznaczōnyj granicy miyndzy przestrzyństwym luftowym a przestrzyństwym kosmicznym niy mŏ. Fizycy przijmujōm 80–100 km.
Cechuje sie wystympowaniym wysokij prōzni, co niy dozwolŏ rozchodzić sie w nij welōm klangowym a tyż ôgraniczŏ umianã cieplnõ do prōmiyniowaniŏ cieplnego. Przestrzyństwo kosmiczne przenikŏ ze wszyjskich zajt prōmiyniowanie kosmiczne, w tym geferlich dlŏ życiŏ prōmiyniowanie jōnizujōnce – wele elektrōmagnetyczne we zakresie prōmiyniowaniŏ ryntgenowskigo i prōmiyniowaniŏ gamma jak tyż wysokoynergetyczne naladowane tajleczki. We przestrzyństwie kosmicznym, we ôkolicach orbity Ziymie, ciała wystawiōne na bezpostrzednie fungowanie prōmiyni słōnecznych rozgrzewajōm sie do tymperatury przekrŏczajōncyj 100 °C, za to ôstŏwajōnce w ciyniu ôziymbiajōm sie nawet pod –180 °C.
W naszym nojbliższym ôbtoczyniu przestrzyństwo kosmiczne to heliosfera, wypołniōnŏ bez słōneczny wiater, kerŏ na granicy Słōnecznego Układu, po przekroczyniu heliopauzy przechodzi we ôstrzodek miyndzygwiŏzdowy, a dalij we ôstrzodek miyndzygalaktyczny.
We publikacyji NASA SP-3006 ôstało przijynte założynie, iże czowiek wystawiōny na fungowanie prōzni kosmicznyj straci przitōmność w czasie 9–11 sekund skirz nŏrywnyj utrŏty tlynu ze ôrganizmu[1].
Przipisy
- ↑ Bioastronautics Data Book: Second Edition. NASA SP-3006, adsabs.harvard.edu [dostymp 2021-05-06].


text:
Irske morjo
Irske morjo (irsce Muir Éireann, jendźelsce Irish Sea) je morjo Atlantiskeho oceana mjez Britiskimaj kupomaj Irskej na zapadźe a Wulkobritaniskej na wuchodźe.
Morjo je na juhu přez 80 kilometrow šěroki Jurjowy kanal (St. George's Channel) mjez Irskej a juhozapadnej špicu Waliziskeje zwjazane z Keltiskim morjom a na sewjeru přez jenož 20 kilometrow šěroki Sewjerny kanal mjez Irskej a Šotiskej z wotewrjenym Atlantikom (Šotiskim morjom). Cyłkowny přestrjeń je něhdźe 46.000 km² a přerězna hłubokosć jenož 52 metrow.
Najwjetšej kupje w Irskim morju stej Anglesey před waliziskim přibrjohom a Man wosrjedź morja.
Najwažniše města při pobrjohach Irskeho morja su Dublin, Blackpool a Liverpool. Wobsteji wjele přewoznych zwiskow mjez Jendźelskej, Waliziskej a Šotiskej na jednym a Irskej na tamnym boku.


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (maorišański Aotearoa, engelski New Zealand a nimski Neuseeland) jo njewótwisny stat, kótaryž zwětšego lažy na dwěma wjelikima kupoma w krotkowjacornem źělu Śichego oceana. Ma styri a poł miliony wobydlarjow a pśestrěń wót pśisamem 270.000 kwadratnych kilometrow, pótakem jo wětša ako Wjelika Britaniska, ma pak jano źaseśinu jeje wobydlaŕstwa. W lěśe 1947 jo dojśpiła njewótwisnosć wót Zjadnośonego kralojstwa, wóstanjo pak až do źinsajšnego cłonk Commonwealtha.
Dwě nejwětšej a głownej kupje stej Pódpołdnjowa a Pódpołnocna kupa. Pódpołdnjowa kupa ma wětšu pśestrěń, ale Pódpołnocnu kupu wobedla wěcej luźi. Nejwětše město Pódpołnocneje kupy jo Auckland z wěcej ako 400.000 wobydlarjami, mjaztym až ma na samskej kupje lažeca stolica Wellington jano wokoło 200.000 wobydlarjow. Nejwětše město Pódpołdnjoweje kupy jo Christchurch z něźi 350.000 wobydlarjami. Powšyknje jo Nowoseelandska wjelgin rědko wobsedlona, cogoždla ma teke pśimě Zelena kupa.


text:
Snooker
Snooker jo billardowa sportowa družyna, kenž jo nastała w 19. stolěśu w Indiskej. Cil graśa jo z pomocu jadnogo queue (kija) a jadnogo grajnego bala 15 cerwjenych balow a šesć barwojtych balow wót snookerowego blida do kapsow zapušćiś.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Billard jo se prědny raz grał w 16. stolěśu. W toś tom casu jo jano sport za zamóžne luźe był. Blida njejsu měli bandy a tak bala su padali, gaž njejsu korektnje do źěrow starcyli, na zemju. A teke bala su hyšći byli wót słonoweje kósći.
W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.
Stej se kombiněrowałej Life Pool a Pyramid Pool, tak až jo nastał Black Pool. Take graśe jo było ako Pyramid Pool jano z carnym (engelski “black”) balom, což jo cyniło móžne, wěcej dypkow dostaś. 1875 engelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain jo rozsuźił, až teke druge barwojte bala deje za graśe wužyte byś. Pón jo pśisamem ako źinsajšny snooker było, jano módre a brune balo stej felowałej. Wónej stej akle 1919 oficielnje do graśa dodanej byłej.
Swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe. Groni se, až mě jo nastało, gaž jo Chamberlain něga někomu gronił, až jo špatnje, "kaž snooker", grał.
Prědne oficialne zasady su se pisali 1882 w Ootacamunźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, jo 1885 w Indiskej Chamberlaina zmakał a pón snooker do Engelskeje pśinjasł. Jo pitśku casa trało, až prědne turněry su se organizěrowali. 1916 jo było prědne amaterske swětowe mejstarstwo a Joe Davis jo pomagał zarědowaś prědne profesionelne swětowe mejstarstwo w lěśe 1927. Dobywaŕ jo teke Davis był, kenž jo myto wót 6,10 £ domoj wzeł. Niwow njejo w takich casach wjelgin wusoki był, nejwětšy break jo 60 dypkow měł. Prědny cas Joe Davis jo sport dominěrował a jo dobył wšykne swětowe mejstarstwa až do 1946. Wón jo teke prědny był, kenž dosegnuł maximum break. W pěśźasetych a šesćźasetych lětach popularnosć sporta jo spadnuła a togodla njejo dało swětowe mejstarstwa w lětach 1958 až do 1963.
Wumóžaŕ jo telewizija była. Ako jo barwojta telewizija jo pśišła, redaktory wót BBC su pytali nowu sportowu družynu, kenž w barwojtych wobrazach derje wuglěda, a su wzeli snooker. Za to su 1969 nowy turněr zwónoźeli z mjenim Pot Black. Pón jo popularnosć stupiła. Wažne jo teke było prědne wusćełanje swětowego mejstarstwa 1973, což jo sport hyšći popularnjejšy cyniło. Swětowa poziciska lisćina dajo wót 1976 a 1977 jo swětowe mejstarstwo prědny raz w Crucible Theatre w Sheffielźe było, źož jo hyšći źinsa kužde lěto. Nowa generacija snookerowych grajarjow, wósebnje Steve Davis, jo pomagała sportoju tak wuspěšny byś. Wjeršk popularnosći jo było finale swětowego mejstarstwa 1985 mjazy Steve Davisom a Dennis Taylerom, kenž su glědali 18,5 milionow pśiglědarjow, což jo až do źinsa nejwuša kwota sportowego wusćełanja w engelskej telewiziji.
Źinsa sport jo z pomocu grajarjow ako Stephen Hendry hyšći wěcej wjelgin popularny, něnto teke w cełem swěśe, wósebnje w Chinskej, ale teke w Nimskej a we Łužycy wjele luźi lubujo snooker.
Graśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Snooker jo grany na snookerowem bliźe, kenž jo 3569 mm dłujke, 1778 mm šyroke a 851 až do 876 mm wusoke. Blido ma šesć kapsow, styri w rogach a dwě w srjejźi dłujkeju bandowu. Dajo baulk linija 737 mm wót dołojcneje bandy a w srjejźi baulk linije jo “D”. Dajo spot abo carny spot za carne balo, pyramidowy spot za pinkowe balo a centralne spot za módre balo. Teke roga a srjejź wót D su spoty za brune, zelene a žołte balo. Nad pyramidowym spotom su cerwjene bala ako pyramida natwarjone.
W snookerje grajotej pśecej dwa grajarja abo dwa teama jaden pśeśiwo drugemu. Jaden zachopijo ze swójom queue grajne (běłe) balo wót D graś. Ako prědny grajaŕ musy pśecej cerwjene balo wześ, gaž cerwjene balo w jadnej kapsy doskócyjo, dostanjo jaden dypk a smějo dalej cyniś. Pón musy na kuždy pad barwojte (njecerwjene) balo graś, ale barwa musy teke nominěrowana byś, to groni, až grajaŕ ma sudnikoju barwu pomjeniś pśed starkom (gaž njejo widobne). Barwy maju rozdźělne gódnoty:
- žołte – 2 dypka
- zelene – 3 dypki
- brune – 4 dypki
- módre – 5 dypkow
- pinkowe – 6 dypkow
- carne – 7 dypkow
Barwy pśidu tak dłujko až hyšći cerwjene su na bliźe pśecej zasej na swóje spoty. Gaž slědna cerwjena jo źěrkowana, musy grajaŕ hyšći jadnu lichu barwu graś a pón pśiźo kóńcne graśe na barwy. Tam ma grajaŕ wšykne barwy źěrkowaś ale wót nejmjeńšeje (žołta) až do nejwětšeje (carna).
Grajaŕ tak dłujko dypki zběra, kaž bala źěrkujo bźez foulow. Taka faza, kenž grajaŕ jo pśi bliźe, ma mě “break”. Nejwětšy móžny break jo 147 dypkow a znaty ako “maximum break”. To jo wjelgin rědke. Gaž break ma 100 abo wěcej dypkow, powědamy wót “century breaka” a za kuždego grajarja dajo lisćina z wšyknymi century breakami.
Jaden frame ma kóńc, gaž wšykne objektowe bala su w kapsach a jaden wót grajarjowu ma wěcej dypkow. Pón taki jo frame dobył. Gaž matej wobej samsku licbu dypkow (wjelgin rědke), grajotej “respotted black” (engelski za: zasej na spot scynjone carne). Pón carne balo jo zasej na spośe a grajarja zachopijotej wót D wopytaś carne balo źěrkowaś. Ten, kenž to docyni, dobywa frame. Grajaŕ ma teke móžnosć frame wóstajiś, gaž njamóžo bźez foulow pśeśiwnika dobyś. Takej situaciji se groni w snookerowem sporśe “snooker trjebaś”. Jaden snooker jo pón, gaž njedajo korektne balo, kenž móžoš połnje trjefiś, dokulaž druge balo lažy mjazy takima. Cesto jo w snookerje notne drugego snookerowaś, to groni snookery konstruěrowaś a tak fouly wunuźiś, což k tomu wjeźo, až grajaŕ ma wěcej dypkow a tak zasej móžnosć dobyś. Jaden foul jo, gaž:
- grajaŕ trjefijo wopacne balo
- grajaŕ źěrkujo wopacne balo
- grajaŕ žedne balo njetrjefijo
- grajne balo pada do kapsy
- grajaŕ dotyknjo jadno balo (teke z drastwu)
- a wjele wěcej
Za foul dostanjo pśeśiwnik tak wjele dypkow, kaž nejwuše balo, kenž jo inwolwěrowane było, ma, ale nanejmjenjej styri dypki.
“Match” jo mě za graśe, kenž grajotej a w kótaremž zwětšego někotare frame su se wuběźowane. To licymy ako to:
- Best of 3 - ten, kenž ako prědny dwa dypka ma, dobywa
- Best of 5 - ten, kenž ako prědny tśi dypki ma, dobywa
- Best of 37 - ten, kenž ako prědny 19 dypkow ma, dobywa a.t.d.
Snooker graju normalnje w někotarych “sessionach”. Normalny session ma wósym frame a jadnu pśestawku pó stwórtem frame z mjenim “midsession interval”. Dłujke matche, ako w swětowem mejstarstwje, mógu měś tśi abo styri sessiony a traju někotare dny.
Dajo wjele wěcej pšawidłow, kenž how njejsu zapśimjone. Za kompletne zasady (w nimskej rěcy) pšosym glědajśo na http://www.billard-union.de/downloads/3.4spielregelnsnooker.pdf
Turněry[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W snookerje dajo dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z pśepšosenim. W turněrach poziciskeje lisćiny mógu grajarje dypki za pozicisku lisćinu zběraś. To su aktualnje:
- Swětowe mejstarstwo (World Championship)
- UK Championship
- World Open (něga Grand Prix)
- Welsh Open
- China Open
- Shanghai Masters
- Northern Ireland Trophy
- Wuxi Classics
- German Masters
Turněry z pśepšosenim su jano za take grajarje, kenž su pśepšosone (cesto wótwisne wót městna w poziciskej lisćinje). Nejwažnjejšy pśikład jo Masters. Ale jo teke raz German Open w Fürth był.
Znate grajarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
How jano jadna lisćina z prědnymi 16 grajarjami poziciskeje lisćiny [staw maj 2011] (take 16 njemuse se kwalificěrowaś za turněry poziciskeje lisćiny):
- Mark Williams (Waliziska)
- John Higgins (Šotiska)
- Mark Selby (Engelska)
- Ding Junhui (Chinska)
- Neil Robertson (Australiska)
- Alister Carter (Engelska)
- Shaun Murphy (Engelska)
- Stephen Maguire (Šotiska)
- Judd Trump (Engelska)
- Graeme Dott (Šotiska)
- Ronnie O’Sullivan (Engelska)
- Mark Allen (Engelska)
- Peter Ebdon (Engelska)
- Matthew Stevens (Waliziska)
- Jamie Cope (Engelska)
- Stephen Hendry (Šotiska)
Aktualny swětowy mejstaŕ jo John Higgins.
Reference[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Wele tego placu ze jednej strōny była drōga na Rybnik, a ze drugi trzi stare gospodarki, kaj chowało sie kōnie, krowy, kury, gynsi, kaczki, perłōwki a kaj jako zorta pultokōw. Jedna baba miała takigo fest wielgigo czorno-biołego pultoka, co go inksi szacowali tak na bez 10 kilo żywej wogi, a fest ji zowiściyli, że sie ji tak dobrze gowiydź chowie! I tak isto skuli tego sie ji tyn hyndor poprzniył. Ôroz żrać przestoł a jak sie zrobiył troszka lekszy, to mu sie gupot zachciało!
Nojprzōd wyfurgnoł na kalynica gospodorzowej chałpy a siedzioł tam bez trzi dni ô suchym dziōbie. Jak już fest mioł głōd, to sfurgnōł na plac, tak se pożar, że aże ziopoł! Potym pultnōł ze dwa razy na ziym, a za kwilka roztopiyrzōł krzidla, ôdbiył sie ôd ziymie, a wylandowoł na kalynicy naszyj szkoły. Przesiedzioł tam do rana. Po ôsmej godzinie na dach wyloz nasz panoczek woźny a chcioł go pognać, bo bezmała coluśki dach, co był ze nowych dachōwkōw, tyn pultok ôbsroł! Chop sie ôgromnie namordowoł niż na tyn dach wyloz, bo mody już niy bōł, a hyndor sie na niego wypiōn. Podskoczył jak tyn chop na niego kamiyniym ciepnōł, a miasto na ziym, sztartnōł na kościelny dach. Fest mu sie signaturka uwidziała, bo bez dwa dni na ni potym siedzioł. Możnej boł sie slecieć na ziym? Potym zaś go cosikej dziōbło, bo na sōm wiyrch wieże wysztartowoł, kaj kościelne fany sie dycki na ôdpust wiyszało, a siedzioł tam na gylyndrze. Ludziska stowali pod kościołym, a śmioli sie, że pultok chce polecieć do samego Pōnbōczka! Bezto ta istno baba poleciała z bekiym do farorza, a ôn posłoł na wieżo jednego modego kościelnego, ale pultok gupi niy był! Jak sie kapnył, że tyn modziok zamiaruje go chycić, to sfurgnōł nojprzōd na signaturka, potym na szkoła i prosto na swój plac, a tam już sie poczuł w doma. Nażar sie za wszyjski czasy, co na wieży pościył. Jakby przeczuwoł, że to była jego ôstatnio rajza we żywocie! Baba mu niy darowała, że ji tako gańba zrobiył, a zaroz go na niydzielny ôbiod upiykła, chociaż chudy bōł, sama skōra a kości!
Wele tego placu ze jednej strōny była drōga na Rybnik, a ze drugi trzi stare gospodarki, kaj chowało sie kōnie, krowy, kury, gynsi, kaczki, perłōwki a kaj jako zorta pultokōw. Jedna baba miała takigo fest wielgigo czorno-biołego pultoka, co go inksi szacowali tak na bez 10 kilo żywej wogi, a fest ji zowiściyli, że sie ji tak dobrze gowiydź chowie! I tak isto skuli tego sie ji tyn hyndor poprzniył. Ôroz żrać przestoł a jak sie zrobiył troszka lekszy, to mu sie gupot zachciało!


text:
Zjawnosć njama cesto doglěd do znaśow serbski powědajucego dorosta z DSG. Tenraz 12.01 jo serbska zjawnosć měła ekskluziwnu góźbu se zmakaś ze wuknikami Dolnoserbskego gymnaziuma – bóžko jano online. Tšojenje jo było hybridne. Kuratorka chóśebuskego Serbskego muzeja Christina Kliemowa, kenž Serbske blido tradicionelnje nawjedujo, wukniki a jich ceptaŕka Antje Kellowa su byli pśibytne na zmakanju w jadnom zalu w Dolnoserbskem gymnaziumje w Měsće, mjaztym až su gósći byli jano online. Techniske móžnosći njejsu pśi tom hybridnem zmakanju zmóžnili nejlěpše akustiske rozměśe, dokulaž mikrofon jo jano pśi jadnom źělu pśibytnych lažał, tak až te druge su byli pśezdalone aby wordowali derje słyšane. To jo wjadło k tomu, až su někotare bejnje interesantne temy su byli pśenjasone online jano segmentariski.
Temy su byli mjazy drugim wjelki, pśiduce pówołanje, serbskosć we Łužycy, medije a druge. Na zmakanju jo se pśewažnje powědało serbski, což jo wjeliki wuspěch. Wukniki su wulicowali, co kśě wordowaś. Mjazy drugim jo se groniło, až su gójce pódla, na což jo moderatorka Kliemowa wuzwignuła, až Serby teke serbski powědajucych gójcow trjebaju. Se wě, až su luźe – kenž mógu druge pówołanja – nic jano rěcywjedu a kulturowědu, trjebne. Wóni mógu pón swóju wědu teke w serbskej rěcy pósrědnjaś.
jenož za sobustawow. Dieser Inhalt ist nur für Mitglieder.
V. Zakar


text:
Karol Kajzer
Jak Jyndrys Fóniok do Kalyndorza pisoł i na jarmak chodził
Było to już kiela roków tymu.
Siedzioł se roz Jyndrys Fóniok przed chałupom, na ławeczce ze swojóm Kaśkom, pocióngoł se z fajki i tak se społym porzóndzali, bo było ciepło a słonko fajnie przigrzywało. Kaśka przeglóndała cieszyńskom gazetę, przewracała kartki tam, sam, aż wyczytała, że Skoczów też bydzie mioł swój kalyndorz, taki do czytanie
Jyndrys przipomioł se jak jeszcze był smarkoczym, przed wojnom, że już taki kalyndorz skoczowski widzioł u niebogi starki (dej ji tam Panie Boże radość wiecznóm), we Wiślicy. A inkszych kalyndorzi też było co niemiara. Starka miała też taki przimówisko o kalyndorzach: „Kalyndorz, dobry łgorz, gdo w nim czyto szelma bito". Tóż Jyndrys sie dowiedzioł, że kalyndorze czytajom szelmy, ale zaś nie wiedzioł, co to sóm ty szelmy. A jak sie spytol starki, to mu prawiła, że szelmy to sóm taki saframyncki hóńcwóty. I już sie dowiedzioł.
Teraz se tak siedzioł i myśloł o tym kalyndorzu, aż mu nogle cosi pizło do głowy, jakby go łoświyciło i wybałuszył na Kaśkę toczy aż sie wystraszyła.
Na cóżeś tak ty gały wytrzyszczył, jak wół na malowane wrota? powiado Czy cie gdo urzekł czy co? Isto ci trzeja na hónym urok spatrzić.
Ale Jyndrys już nie posłóchoł, co ta Kaśka hóczy, wyparził do izby, wycióngnół gibko koszule ze szranku, porwoł kabot z łodmaryje i w ty pyndy polecioł do burmistrza na rotuz. Na ty bogi, fojt był akurat w kanenaryji, tóż Jyndrus pięknie go pozdrowił i popytoł sie co i jak z tym kalyndorzym, czy ón też co nie wiy. A że Jyndrys był też u fojta kapkę warzony pieczony, tóż był rod, że prziszeł, kozoł se mu siednóć i wyłoślił mu wszystko dokumyntnie. Na koniec dorzóndzili sie, że też Jyndrys cosi do tego kalyndorza napisze.
Mogliście też widzieć jaki sie stoł hyrny. Z Kaśkom to ani wiela nie chcioł rzóndzić. Przeca taki pisorz, co w kalyndorzu bydzie pisoł, nie bydzie gupie z babom godoł, jak óna zielonego pojyńcio ni mo o niczym. Tóż łaził jyny po izbie tam sam, a kómbinowoł co by też napisać do tego kalyndorza. Kaśka co chwila zaglóndała do izby, wołała na chłopa, ale kie widziała, że sie ni może śnim dorzóndzić, porwała z konta szkrabaczke i jak nie zacznie walić po plecach, tak sie Jyndrys hnetka spamiytoł.
Na ty stomilióński hóncwócie, saframyncki daryboku,cóż se ty to myślisz. Jo tu wrzeszczym do niego, a tyn sie robi guchy jak piyń. Deptoł mi tu bydzie po izbie a bagno z tych swoich chrampów roznoszoł. Żeby se chocioż wiechciym ty bóciska w siyni wytrził, to ni. Ty byś aji pod pierzine z takimi bóciorami wloz. Wynoga z izby! Gowiydź trzeja łodbywać a ón se chodzi po izbie jak grof Larysz.'
Jyndrys wytykoł z izby aż sie za nim kurziło. Loprawił bydło, gnój wyciepoł, patyków narómboł, żeby sie kapkę starej podchlybić, wytrził se wiechciym botki a potym wloz do izby. Staro sie już kapkę udobruchała. Siedziała se na sztokerli, mje nic tobie nic, z miskom na kolanach, bo szkrobała ziymioki, rozkraczono aż sie ji do rzici świyciło, a kity miała gołe, tóż ji zaróz trómfnół:
Kaśka, w Simoradzu sie blysko..
Baba ścisnyła gibko kolana do kupy a rozczyrwiyniła sie przi tym jak szesnostka. Z fleka mu też łodburkła:
Nale podziwejmy sie jaki sie gańbliwy zrobił. Dyć tu żodnego ni ma a ciebie to ni ma zocne. Jak cie to mierzi, to sie nie musisz dziwać.
Tóż zaczął ji wykłodać, że to niemoreśnie tak siedzieć, a już na babe od literata, co w kalyndorzu mo pisać, to nie pasuje, bo to ni ma kulturalnie. Kaśka jak też to usłyszała, rynce słożyła i zaczyno lamy litować:
Na lokrystaboga! Tymu moimu Jyndrysowi isto na mózg cosi kapie, jak już do kalyndorza chce pisać. A żebyś ty sie sakraportniku jaki porzóndnej roboty chycił a pisani zostawił sztudyrowanym panoczkom. Dyć sie wy śmiejom ś ciebie. Ledwo to podpisać sie umiy a do kalyndorza sie mu zachciywo pisać. Na dyć taki ś ciebie pisorz, jaki sy mnie cysorz.
Rozjargała się baba na całego, tóż Jyndrys już nic nie godol, żeby jeszcze jaki wiynkszej łostudy nie było, bo Kaśka była doś porwano i roz dwa by móg nachytać na pukiel, tak jak to było na siedymset leci Skoczowa.
Z tego kalyndorza jednak nic nie wyszło. A na to siedymsetleci to tak sie Jyndrysowi dostało, że isto do śmierci bydzie pamiyntoł.
Tóż wóm opowiym jak to było. Kiej se ci sztudyrowani panoczkowie wyrachowali, że Skoczów bydzie mioł hnetka siedymset roków, poszli do burmistrza i społym uradzili, że jakosi to trzeja szumnie łodprawić. Tak zrobili hajtdamasz na colutki tydziyń. Jak sie w niedziele zaczón, tak dziepro na drugóm niedziele sie skończył. Ludzie prawie nic nie robili jyny świyńcili. Chodzili se paradnie łobleczóni, dziwali sie na roztomajte kumedyje, co taki miglance na rynku wyprawiały, posłóchali se muzyczki, pojodali wyrszle ze żymełkami, abo grochówkę abo jeszcze jakisi inksze fajne wiecy i popijali gorzołeczke w Klubowej (to było tam kaj kiesi Małysz mioł gospodę) abo u Rozyntala na Ustróński.
We czwortek zaś na rynku był wielki jarmak, taki jaki to hańdowni bywały. Wybroł się też Fóniok na tyn jarmak z Kaśkom, żeby sie też podziwać a baji też cosi kupić abo sie spotkać ze znómymi i kapkę pofulać. Kaśka naszkróbiła Jyndrysowi koszule, sztramancko wybiglowała, botki wypucowała, dała mu też czystóm sznuptychle do kapsy, żeby nie musioł do rynkowa smarkać i żeby też jako tako wyglóndoł jak przidzie miyndzy telkowy noród.
Kaśka se umyśliła, że pujdzie w ślóńskich szatach, toż se oblykła suknie ze ży
wotkym i wyżurkowała się jak na muzykę. Jyndrys musioł ji ze zadku żurek zawiónzać, bo sama by se nie poradziła. Kaśka se zaś przydzierżowała łobiyma rynkami szatkę na głowie.
Jyny mi też to nie zawiónsz na psi ucho upominała go. Jyndrys sie kapkę szkubnył, bo to przeca piyrszy roz nie robił, ale już nic nie prawił. Jak sie już wypyrczyli, toż poszli na tyn jarmak. Do miasta nie było daleko, toż byli tam roz dwa.
Norodu było strasznego. Ani na rynek nie szło wlyź. Nejprzód połazili trochę pomiyndzy budami, chłop spoziyroł na boki czy jakigo kamrata nie uwidzi, a Kaśka to nejradszy świycidełka oglóndała a deczki na wyszywani. To już tako babsko notura. A były też na tym jarmaku roztoliczone wiecy. Fortuchy babski, papucie, botki, grabie, kosy; bawidła i pierniki, świycidełka i zdrzadeika. Na jednej stronie stoły furmanki z babuciami i łobilim, potym gaździny z masłym i wajcami, jeszcze dali gazda z królikami i gołymbiami. Fóniok uradowoł się gołymbióm, bo chcioł se też kupić porke. Już mioł babe tam zakludzić, ale óna narzykała, że je głodno i prawiła, że to nie pasuje na jarmaku być a nic nie zjeść w gospodzie. Jyndrysowi też nie było trzeja dwa razy prawić, toż wlyźli do Franka abo jak to teraz nazywali do „Baru Ludowego". Za szynkwasym zwyrtała sie tako piękno freliczka w biołym fortuchu z biołóm koronkom na głowie, a ludzi było pełno kole pudli, ża ani dociś sie nie było Iza. Zamówili se dwie porcyje pajszli ale frelka za szynkwasym prawiła, że jeszcze nie słyszała o pajszlach i tego isto ni majom. Jyndrys zaś widzioł jak inkszym naływała na tałyrze tóż szkubnół sie na nióm sromotnie.
Toż jak to je freliczko powiado, jednym dowajóm a mie prawióm, że ni ma. Takigo kumoterstwa jeszczech nie widzioł. I to jeszcze na łoczach tak cyganić.
Dziepro sie dziołcha spamiyntała o co mu idzie, zaczyno sie wymowiać, że nie wiedziała co to sóm ty pajszle, bo óni to nazywajóm flaczki. Zaróz mu też naloła dwa talyrze tych flaczków. Ale z taki porcyje kocur by sie nie najod, a nie to Boże człowiek. Ale co było robić, jak za ty pinióndze wiyncel dać nie chcieli. Potym wypili se dwa razy po achtliku z takich austryjackich półek i poszli kupować ty gołymbie.
Wychodzóm z gospody, dziwajóm sie i oczom ni mogóm uwierzić. Po rynku chodzi se stary Warcynga, wysztrychcóny jak stróż w Boże Ciało, z bynbynkym i czyto magistracki ogłoszynia. Jyndrys se myśloł, że mu sie cosi na toczy stawio z tych pore półek kwitu, bo przeca pamiynto, że Warcynga już downo umrził, ale już nic nie prawił, bo myśloł, że jak wykrzyźbi to mu sie straci z toczy. Dziepro po tym sie dowiedzioł, że był to taki urzyndnik, co sie przebrał za Warcynge, niby że to na pamióntke starodownych czasów, kiedy jeszcze żył.
Potym kupili te porke gołymbi i jeszcze królika ku tymu, bo Kaśka se uburdała, że musi mieć królicze miynso na niedziele. Jyndrys wzión jednego gołymbia pod jednóm parze drugigo pod drugóm. Kaśka wziyna królika na rynce i poszli do chałupy. Wyszli na skrziżowani, baba była akurat na środku cesty i nogle zahamowało przed nióm auto. Mogliście sie dziwać co sie robiło. Kaśka sie zlynkła i puściła królika na ceste. Jyndrys chcioł go chycić i jak wycióngnół rynce, furknyły mu gołymbie spod parze do luftu. Chyto gołymbie ale katać też tam, uleciały bezkurcyje i tela ich widzioł. Baba straciła królika z toczy a ón za tyn czos wpod do krzipopy z wodom kole cesty, tóż jak go Jyndrys uwidzioł, skoczył za nim ale wycióngnół już prawie utopionego.
Baba wrzeszczy do rozpuku, na ceście zebrało sie pełno ludzi, auta stoły z jednej i drugi strony, kaj sie wejź to sie wejź, hnetka nawinyło sie dwóch szandarów a Jyndrys zarazki też wykrzyźbioł a z gańby isto rodby sie pod ziymie zapod.
Do chałupy prziniyśli utopionego królika a o gołymbiach ani słychu dychu. A co sie potym w chałupie robiło, to była sumeryja. Jyndrysa, jak se o tym teraz spómni, to zaróz plecy boleć zaczynajóm od warzechy, co se Kaśka na nim używała. Bo całóm wine swaliła na niego. Baby to już tak umióm. Tydziyń odleżoł Jyndrys tyn skoczowski jarmak. A tych gołómbków po dzisio ni może łodżałować.
Kalendarium pochodzi z „Kalendarza Miłośników Skoczowa” 1996, udostępnionego dzięki uprzejmości Towarzystwa Miłośników Skoczowa.


text:
Głomacany
Głomacany (górnoserbski: Głomačenjo, čěski: Glomiti; nimski: Daleminzier; pólski: Głomacze) su byli pódwjacornosłowjański rod w Górnej Łužycy, kótaryž jo se w srjejźowěkowych žrědłach někotare razy naspomnjeł.
Prědny raz toś ten rod se naspomnjejo w jadnom dokumenśe z 805 lěta, z casow kejžora Karlo Wjelikego ako Talaminzi. Z togo casa jo znaty jich wjerch Semil[1] (abo Semela), kótaregož su Franki póbili. Pón se naspomnjeju Głomacany (hyšći ako Talaminzi) drugi raz we srjejźi 9. stolěśa we wopisanju Bayerskego Geografa. Wóni su měli tegdy styrnasćo grodow (civitates) a jich głowne groźišćo jo była Gana[2].
Te Głomacany su byli susedy Milcanow wót pódwjacora. Wóni su byli žywe w płodnym, glinojtym a glinjanym kraju, kótaryž jo se wupśestrěwał po Łobju wót Mišnja až do Strjele, a na podwjacoru wót rěki Große Röder (to jo pśirěka Carnego Halštera) až do Módły[3].
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 17
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 10
- ↑ Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, b. 10
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Jan Šołta, Pśeglěd serbskich stawiznow, do dolnoserbšćiny pśełožył Erwin Hanuš, Budyšyn 1976, b. 10-19.


text:
Kónc meje wotmě so wot Budyskeho Serbskeho instituta organizowane zetkanje sorabistiskeho dorosta – lětsa w mjeztym hižo zwučenej digitalnej formje. Chcyła pak hnydom na započatku podšmórnyć, zo widźu w tutym rozrisanju tež šansu za přichod, dokelž móže tuta forma wjace wobdźělnikow zapřijeć. Diskusije pod zdalenosću po mojim zdaću njejsu ćerpjeli. Organizaciski team (Theresa Jacobsowa, Robert Lorenc a Lubina Malinkowa) bě program na tři dopołdnja a popołdnja rozdźělił, z móžnosću so hišće po přednoškach swobodnje wuměnjeć. To bě dosć intensiwne, ale štóž je sej na wšě tři dny čas wzał a wšitko wot započatka hač do kónca naposkał, njeje so zawěsće wostudźił. Někotři su tež »jenož« jedyn dźeń pódla byli, a tež to bě witane a wurosće z toho dosć wažnych přinoškow do diskusije.
Wobdźělenje bě zwjeselace bohate: Třinaće přinoškow bě přizjewjenych, wjetšina referatow pak měješe wokoło dwaceći posłucharjow, rjad sobudźěłaćerjow Serbskeho instituta, ale tež někotři žurnalisća z Delnjeje Łužicy běchu pódla, diskutowachu a radźachu młodym slědźerkam a slědźerjam.
Młodźi slědźerjo přińdu z najwšelakorišich studijnych předmjetow – a runje tuta interdisciplinarita a tuž wšelakorosć metodow a kutow wobkedźbowanja wěcy jara tyje. Štož mje pak znowa jara zwjeseli, bě kedźbyhódna kwalita přinoškow. Bohužel njebě tónkróć literarno-wědomostny a rěčespytny dorost tak derje zastupjeny. Snadź pak bě tež tohodla tak wulka »podobnosć« centralnych prašenjow w hewak dosć wšelakorych přinoškach.
Premjera. Eksperiment. Schadźowanka 2.0. Tole čitachmy a słyšachmy w medijowych wozjewjenjach wo lońšej schadźowance, kiž wotmě so prěni raz w stawiznach kompletnje digitalnje. Wězo běše to nowostka za wšitkich sobuskutkowacych a digitalnje přitomnych přihladowarkow a přihladowarjow. Ale wosebje za hłownych organizatorow prěčachu so wjele nadawkow přihota přirunujo ze zašłymi lětami. Nimo režijneho teama běchu organizatorojo Załožba za serbski lud, w kotrychž zamołwitosći zarjadowanje leži, Bjaršec techniski zawod a Michał Cyž z Budyskeho studija MeKoSax, kotřiž so wo techniske wuhotowanje starachu. Małe pohladnjenčko za kulisy so nětko čitarkam a čitarjam skići.
Nowostka za organizaciski team běštaj nowej režiseraj: Hromadźe z Katku Pöpelec nastupich nadawk režije z połnej paru. Wjeselachmoj so jara, zo smědźachmoj schadźowanku přewjesć, hačrunjež bě so koronoweje pandemije dla hižo tójšto zarjadowanjow w lěće 2020 wotprajiło.
Spočatnje hišće jako po zwučenym wašnju analogny z prezencu přihladowarkow a přihladowarjow planowany event, nastajichmy hygieniske koncepty, kiž buchu tež wot hamta schwalene. Tak planowachmy spočatnje »hybridnu« wariantu schadźowanki, takrjec kombinaciju mjez prezencnym a wirtuelnym zarjadowanjom. Wěsty dźěl ludźi by potom směł live na žurli pódla być, zbytk by so přez livestream abo druhe konferencne rumy digitalnje přidružił. Ale tež tutu ideju dyrbjachmy spěšneho infekciskeho wuwića dla bórze spušćić.
Po tym zo běchu zamołwići Choćebuskeho filmoweho festiwala dla wobmjezowanjow w zwisku z koronapandemiju zarjadowanje najprjedy wot nowembra do decembra přestorčili, njemóžachu filmy přiwšěm w kinach pokazać, ale poskićachu je jako streaming abo online, tak zo su sej je zajimcy doma wobhladać móhli.
Zahajeny bu festiwal 8. decembra. Wječor do toho přewjedźe so po tradicionelnym wašnju Łužiska filmowa přehladka, kotraž so loni k 18. razej wotmě. Při tym zdoby sej dwanaćelětny Anton Fischer z Heideblicka z wokrjesa Dubja-Błóta ze swojim filmom »IT – ein fremder Freund« (2020) hłowne myto. W filmje dźe wo robotera z přichoda, kotryž so njejapcy w Tonijowej stwě jewi. Po prěnich stróželach Toni zwěsći, zo tajki wšitko wobknježacy roboter cyle wužitny je. Jednoho dnja pak je IT skóncowany. Jury přehladki běše překwapjena wot měšeńcy mjez wšědnosću, fantastiskim wuhotowanjom a hrajnym wjeselom. Runje tak wažeše sej rozestajenje z wažnymi aktualnymi towaršnostnymi temami a běše zahorjena wo kmanosćach młodeho filmowca, kotryž so wo wšě wobłuki nastaća filma sam staraše a za to trěbnu wědu wobsedźi. Myto je z 1.500 eurami dotěrowane.
Wirtuelnu knižnu premjeru zarjadowa srjedu, 9. nowembra 2020, Ludowe nakładnistwo Domowina. Z »dołhej ruku« přepoda jeho jednaćel Syman Pětr Cyž awtorskej eksemplaraj antologije »Susodźa« z nakładnistwa na Budyskej Sukelnskej do SAEK na Dr. Arnošta Mukowu a do Chasowa. Wottam wobdźělištaj so na literarnym wječorku Měrana Cušcyna a Pětr Dźisławk, dwaj z jedynadwaceći awtorow kónc nowembra wušłeje čitanki. Syman Pětr Cyž wjedźeše zhromadnje z lektorom Pětrom Thiemannom po zarjadowanju a podźakowa so dalšim na zwoprawdźenju knihi wobdźělenym. Nimo awtorow su to wudawaćelka knihi Ingrid Juršikowa, lektorka Marka Maćijowa a wuhotowarka Iris Brankačkowa.
Bě to prěnje wirtuelne čitanje LND, nastorčene přez kontaktne wobmjezowanja w času pandemije. K jeho poradźenju přinošowachu nimo techniskeje podpěry (SAEK, Michał Cyž) čitacaj awtoraj, flair wšelakich čitanskich městnow (wot nakładnistwowych běrowow, domjaceje stwički hač k inscenowanemu literarnemu křesłu), wćipnosć wobdźělnikow (přez cyły čas wjace hač štyrcećo) a hudźbne wobrubjenje (nahrawane wot hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla).
Dwě lěće je planowanje trało, prjedy hač bě rozsudźene, zo ma Budyski Serbski muzej nowy depot za swójsku zběrku dóstać, a to na Lubijskej w Budyšinje. Za to trěbne finančne srědki zwjedźechu wokrjes Budyšin a kulturny rum Hornja Łužica/Delnja Šleska. Nimo toho je Budyski wokrjes imobiliju kupił, kotruž Serbski muzej runja druhim wotnajima. Mjez susodami su Muzej zapadneje Łužicy, dźěłarnje Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, wokrjesny archiw a Hornjołužiske kliniki. Nowy depot je trěbny, dokelž dotalne městno w muzeju samym wjace njedosahaše, wšako dóstawa muzej nadal wěcy ze zawostajenstwow a swoju zběrku tež přez nakupy běžnje rozšěrja. Něhdźe 70 % zběrki muzeja, dohromady něhdźe 26.000 eksponatow, předewšěm keramika a wudźěłki z drjewa a metala kaž tež grafiki, mólby a dalše wuměłske twórby maja so na nowym městnje pod kmańšimi klimatiskimi wuměnjenjemi składować a škitać. W muzeju wostanje cyła tekstilna zběrka, za kotruž maja muzejownicy wšelake ideje. Jedna warianta je zarjadowanje zjawnje přistupneho drastoweho depota, hdźež móhli jednotliwcy pod dohladom za projekty slědźić abo so wot fachowcow poradźować dać.
Hižo 2019 je so Iris Brankačkowa wuměłsce z rasizmom rozestajała. Wuchadźišćo běchu rasowědne slědźenja nastupajo serbsku ludnosć mjez 1929 a 1938 w Hornjej a Delnjej Łužicy. Při tym mějachu biometriske daty teoriju wo Słowjanu jako mjenjehódnym čłowjeku dopokazać. Tak je mjez druhim Otto Reche, wodźaca wosobina na polu rasoweho slědźenja na Lipšćanskej uniwersiće, lěkarjej Wilhelmej Hilsingerej nadawk dał wot 1929 do 1932 slědźenja w Budyskej a Klóšterskej kónčinje přewjesć. Wón měješe ćěła jednotliwcow wuměrić, pigmenty kože postajić a krej přepytować. Sćěhowachu dalše přepytowanja Friedricha Merkenschlagera 1931 w Błótach, Heinricha Gottonga 1936/37 we Wojerowskej kónčinje abo Rudolfa Graua, kiž chcyše wot 1936 do 1938 cyłu Hornju Łužicu přepytować.
Mjeztym zo je so wuměłča prěnjotnje z mužemi rozestajiła, wěnuje so nětko žonam. Zakład za aktualny projekt, kiž so wot Kulturneje załožby Sakskeje spěchuje, je rasowědna disertacija Heinricha Gottonga, kotryž je wjesnu ludnosć wokoło Wojerec přepytował a za swoje slědźenja 309 wosobow, 165 mužow a 144 žonow w starobje mjez 20 a 45 lětami fotografował a zapiski zhotowił. Jeho dźěło bu 1940 wudate.
Wót załoženja spěchowańskego towaristwa stawiznow domownje »Stog« w lěśe 2004 słuša k tradiciji, až se prědny eksemplar lětnego domowniskego lětopisa »Stog« pśepódajo direktoroju bórkojskego amta. W lěśe 2020 jo Christoph Neumann, zastupujucy amtski direktor, rowno wuśišćany prědny eksemplar »Stoga« wót Ralfa Radochle, pśedsedarja spěchowańskego towaristwa, kenž jo dla korony pśedpisany wótstawk doźaržał, dostał w listowej wobalce. Aplaws pśibytnych njejo mjenjej wutšobny był.
»Domowniski lětopis ›Stog‹ słuša mjaztym k fachowej literaturje za lěpše znaśe a cesćenje domowniskich stawiznow našogo regiona«, jo gronił Christof Neumann, kótaryž co se skóro sam ako awtor pokazaś. Z tysac wuśišćanymi eksemplarami jo »Stog« nejwuznamnjejšy kalender regiona Górne Błota. Ten nowy »Stog« 2021 jo 41 awtorow, mólarjow, basnikarjow a fotografow »nakładło«, gaby to pśirownowali ze składanim stogow.
12 kalenderowych łopjenow za lěto 2021 pśiwobrośujo se stawizniskim a aktualnym wětšnikam a wódnym młynam regiona z wjele stawizniskimi informacijami a detailami. Slědkoju móžo region ze stawiznisko-techniskeju wósebnosću słužyś. W Myšynje blisko Wětošowa źěła hyšći z »Paulicks Mühle« jadnučki wódny młyn w kraju Bramborska. K tomu pasujo baseń w dolnoserbskej rěcy »Źož se wjerśi« Jill-Francis Ketlicojc z Chóśebuza, kótaraž spódobnje tu głownu lětnu temu pódkłaźo.
na hłownej a wólbnej zhromadźiznje dnja 26. septembra 2020
Z poł lětom zapozdźenjom lětušu hłownu a wólbnu zhromadźiznu Maćicy Serbskeje koronapandemije dla nětko hakle přewjedźemy. A to je tež přičina, zo njejsmy po zwučenym wašnju na žurli Serbskeho muzeja, ale městna dla na wjetšej žurli Serbskeho domu tu w Budyšinje.
Za zjawne zarjadowanja płaća w mjezsobnym wobchadźenju znate předpisy, kotrymž mamy wotpowědować. Jedyn z nich rěka, zo měli zjawne zarjadowanja jenož jednu hodźinu trać a tohodla smy so w předsydstwje rozsudźili, zo wšitke rozprawy – nimo rozprawy předsydy a finančneje – dočasnje w Rozhledźe wozjewimy. (hlej 09/2020) Prěni předsyda znowazałoženeje Maćicy Serbskeje, dr. Měrćin Völkel je wjace króć a rady naspomnił, zo steji Rozhlad w tradiciji Časopisa Maćicy Serbskeje
Dźěławosć z Domowinu: Na 19. hłownej zhromadźiznje Domowiny běchmy z třomi čłonami wobdźěleni. Marka Cyžowa skutkowaše w redakciskej komisiji sobu a poda diskusijny přinošk. Předsyda rěčeše k třom naležnosćam, wospjet, zo měł Serbski dom w Budyšinje jako towaršnostne, kulturne a politiske srjedźišćo dale eksistować a zo so zjawnostne dźěło polěpšić ma. (Pokazka: Dźens na dźeń před 114 lětami bu Maćičny Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjećeny. W ČMS z lěta 1904 čitamy pod nadpismom »Swjedźeń ›Serbskeho doma‹« mj. dr. słowa šolastika Jakuba Skale, sekretara MS: »Smy poswjećili ... swój dom, kotryž ma wot nětka być kaž widźomny pomnik swěrneho, horliweho, njewustawaceho dźěła ..., tak tež na wšě časy srjedźišćo idealnych prócowanjow, narodnych a spomóžnych skutkow našeho luda.« – »Zhromadźiznu z wutrobnymi a horliwymi słowami postrowił a ... swoju wotewrjensku rěč měješe předsyda MS, biskop dr. Jurij Łusčanski. Po ... rozprawje sćěhowaše swjedźenski přednošk redaktora Časopisa Maćicy Serbskeje knjeza profesora dra. Muki wo połobskich Słowjanach ... Swjedźenska baseń ›Serbski dom w Budyšinje‹ J. Barta-Ćišinskeho skónči ›Dom Serbam k zbožu stać a kruty budźe, Hdyž w njebjesach ma škit a zakład w ludźe.‹«)
Sakske ministerstwo za kulturu a turizm je štwórty raz Myto Zejlerja spožčiło. Z 5 000 eurami dotěrowane wuznamjenjenje přizna lětsa publicistce, muzikologowce a cyrkwinskej hudźbnicy Chrysće Meškankowej.
»Je mi wulka česć a zdobom radosć, zo spožča mi ze stron Swobodneho stata Sakskeje Myto Zejlerja 2020 za mój angažement na polu serbskeje rěče. Myto nima hišće dołhu tradiciju. Sakske knježerstwo z tajkim počesćenjom signalizuje, zo wobhladuje serbski lud jako awtochtony narod z prawom na runoprawosć. Skutkowanje serbskeje ciwilneje towaršnosće njepřewostaja swobodny stat tuž samoběhej, ale je spěchuje a samo hódnoći.
Widźu so dźensa tu jako zastupjerka mnohich aktiwnych w zašłosći, w dźensnišej demokratiskej dobje a zdobom jako impuls dawaca přichodnym generacijam. To rěka: dźěłać za towaršnosć tam, hdźež je trjeba a dołhož mocy dosahaja; wědomje a sebjewědomje prócu nałožić na dobro serbskeho ludu. A dokelž wučinja našu identitu po mojim měnjenju w prěnim rjedźe rěč, ma kóždy z nas swoje činić, zo ju přikładnje nałožuje a njeskomoli.
Handrij Zejler, po kotrymž bu tele myto sakskeho ministerstwa za kulturu pomjenowane, je swój čas jasnje spóznał, zo ma so serbska rěč jako srědk komunikacije dale rozwiwać. Wón sta so w dobje narodneho wozrodźenja ze załožerjom serbskeje literarneje rěče. Jeho tekst serbskeje narodneje hymny njejsu ženje změnić trjebali, a wón hodźi so z prawom jako bjezčasny wobhladować. Jeho poezija wuprudźa wonu lubosć k serbskej rěči, kotrejež nałožowanje ma so wot małosće zwučować a njesmě so tež po tym zanjechać.
Maćica Serbska dyrbješe koronapandemije dla swoju za 21. měrca 2020 planowanu hłownu a wólbnu zhromadźiznu krótkodobnje wotprajić. Předwidźane je, ju sobotu, 26. septembra 2020, ze skrótšenym programom nachwatać. Předsydstwo je rozsudźiło, zo matej so jenož rozprawa předsydy a financna rozprawa na zhromadźiznje čitać. Rozprawy sekcijow wozjewja so tohodla lětsa wuwzaćnje w Rozhledźe.
29.5.2019 jo se wótměła głowna zgromaźina Maśice Serbskeje w Serbskem domje w Chóśebuzu. Pśednosował jo René Šusteŕ k temje »Kóńc brunice we Łužycy – aktualne tšojenja a perspektiwa«. Pó žywej a teke mjazy Serbami kontrowersnej diskusiji su se dalšne pśedewześa tematizěrowali, ako na pś. wobnowjenje rowa dolnoserbskego literata a ceptarja Frycha Rochy. Cesne zarědowanje na połdnjowem kjarchobje jo było 30. septembra 2019 w zagronitosći pomnikoweje kupki pśi měsće Chóśebuz. Maćica Serbska jo to financielnje pódpěrała.
Někotare z našych cłonkow su pomagali pśi knigłowem projekśe k žywjenju a statkowanju něgajšnego ceptarja Kita Šwjele. Chronikaŕ w Skjarbošcu (Schorbus) a cłonk tamnjejšego domowniskego towaristwa, kněz Dietmar Schulze, jo woluminozne knigły 27. februara 2020 w Serbskem domje w měsće prezentěrował. Wón jo teke wjeliki późěl na tom měł, až jo se stela za něgajšnego redaktora »Bramborskego Serbskego Casnika« a serbskego kantora w tej jsy nastajił. Teke how su cłonki Maśice pśi spisanju dolnoserbskego teksta wobradowali.
Witriny běchu zarjadowane, přewodny program přihotowany a nowe karty dypkownje z ćišćernje dóšłe a potom to – wobmjezowanjow koronakrizy dla bu Budyski Serbski muzej w měrcu zawrjeny a jedyn z wjerškow lěta padny do wody. Wustajeńca »Jutry w Serbach« přiwabi kóžde lěto mnoho domoródnych, wosebje pak wopytowarjow z cuzby, zo bychu so wo jutrownych nałožkach ewangelskich a katolskich Serbow ze wšěch kónčin Łužicy wobhonili. Zhonja něšto wo pozadkach jutrow, wo přihotach a wšelakich nałožkach wot debjenja jejkow we wšelakich technikach, přez jutrowne spěwanje hač ke křižerjam. Tak so dźěłarnička, hdźež bychu so zajimcy w bosěrowanju jejkow wuspytać móhli, njewotmě a Smjerdźečanska rejowanska skupina na žurli muzeja sobotu do jutrow njezarejowa. Dźěło a próca muzejownikow běštej nimale podarmo a tež hospodarske straty falowacych wopytowarjow dla su wulke.Wustajeńca »Jutry w Serbach« z twórbami Maria Ošiki bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena Foto: Serbski muzej, Budyšin
Serbski muzej je wot spočatka meje pod wobkedźbowanjom škitnych naprawow zaso přistupny a jutrowna wustajeńca bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena. Tež hdyž su jutry nimo, wopyt so přiwšěm wudani. Přetož lětsa wobrubja wuměłske twórby Maria Ošiki (* 1970) z Worklec přehladku. Su to předewšěm wolijowe mólby ze sakralnymi motiwami. Tak wuhladamy na wobrazu »Znamjo wěry« (2003) swjaty křiž wosrjedź zeleneje krajiny a mólba »Rańše kemše« (2012) ilustruje na intimne wašnje kemšerjow, kotřiž we ławkach sedźo a klečo nutrnje na duchowne słowo słuchaja. Jako přihot na jutry wězo křižowy puć falować njesmě. W muzeju wustajena je čorno-běła rysowana warianta wuměłca. Z mólbu »Jutry« (2002/2011) hodźi so wopytowarjam jutrowne jěchanje derje rozkłasć, scenisce je nałožk nazornje wot přihotow, přez wužohnowanje křižerjow hač k jěchanju předstajeny. Tematisce wěnuje so Ošika w swojim skutkowanju wosebje blišej domiznje, rozestaja pak so tež z wosobinskimi dožiwjenjemi a stratami. Wo tym swědčitej wobrazaj »Wopyt jandźelow« (2014), hdźež je wosoba, so po domjacych zahonach wuchodźujo, nahle wot smjerće domapytana, a »Posledni puć« (2015), hdźež je kěrchow zwobraznjeny. W pozadku su jako fotowy ćišć mjezwoča štyrjoch wosobow widźeć, kotřiž běchu wuměłcej wosobinsce bliscy a hižo žiwi njejsu. Jednotliwe wobrazy su na předań. Zajimcy móža so za nimi w muzeju naprašować.
W Sakskim zastupnistwje, w domje Łužiskeho seminara w Praze wotměwa so tuchwilu wustajeńca »Wukładne wokno II: Zapopadnjene wokomiki. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy«. Je to kooperacija z wuměłskim fondsom statneje wuměłskeje zběrki Sakskeje. Přehladka nawjazuje na w Zhorjelcu přewjedźenej wustajeńcy »We wokomiku. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy« z lětow 2017/2018. Kaž nawodnica wuměłskeho fondsa Silke Wagler zdźěli, je to dobra składnosć, někotre ze 36.000 objektow, kotryž fonds wobsedźi, pokazać a tak wuměłstwo zjawnje spřistupnjeć, wšako nimaja žane swójske rumnosće za wustajeńcy. Při tym leži ćežišćo w Praze pokazanych twórbow na fotografiji z powědacymi wobrazowymi sujetami a saha wot dokumentariskich fotow přez portrety hač k inscenowanej fotografiji.
Minjeny měsac je basnik a narodny prócowar Benedikt Dyrlich swjećił swoje sydomdźesaćiny. Jeho žiwjenski puć hač k jubilejej njebě płony, bě skerje kamjenjaty. Husto je dyrbjał njesměrnje wojować, zo móhł jón dale kročić, dokelž jemu kamjenje do puća walichu, kaž to Dyrlichowa awtobiografija »Doma we wućekach«, wušła 2018/2019 w dwěmaj zwjazkomaj, nazornje dokumentuje. Z trajnym bojowniskim duchom je so za přichod serbstwa, serbskeje literatury a serbskeho wuměłstwa zasadźował, po přewróće 1989/90 wosebje tež za njewotwisnosć medijow a demokratiju w Serbach – a je při tym njerědko njehnadu žnjał. Jeho awtobiografija pak tež znazornja, zo njebě samotny bojownik, zo je wojował bok po boku z druhimi.
Jedna z nich je Marka Maćijowa, kotraž přewodźowaše jako lektorka Dyrlichowy literarny puć. Jako jednaćelka LND steješe z nim často w zhromadnym boju přećiwo pospytam, samostatnosć serbskeho nakładnistwa podrywać, kaž sćěhowace wujimki z 2. zwjazka awtobiografije pokazuja.
Wobaj, prócowar Benedikt Dyrlich a prócowarka Marka Maćijowa, kotraž so kónc měsaca na wuměnk poda, staj sej za swoju narodnu angažowanosć zasłužiłoj dźak, připóznaće a česćownosć.
Serbski institut wuhotuje prawidłownje Institutny dźeń, zo by šěrša zjawnosć wo slědźerskich projektach wědomostnikow zhoniła. Lońše zarjadowanje wusměri so na serbskich zajimcow a wotmě so w serbskej rěči 13. decembra w Serbskim domje w Budyšinje. Štyri přednoški wěnowachu so wubranym projektam. Lechosław Jocz a Jan Měškank rozłožištaj zhromadny pjećlětny projekt z Astrid Schmiedelowej, w kotrymž wuwiwaja serbsku předčitansku funkciju za internetne strony. Jana Piňosová, Jana Šołćina, Thomas Menzel a Pětš Šurman předstajichu projekt »Generacija Warnoćicy – wulki mały swět łužiskich dźěći w Čěskej«. Wito Bejmak poda dohlad do digitalnych poskitkow Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa, Theresa Jacobsowa a Ines Kellerowa reflektowaštej móžnosće, kotrež skići imaterielne kulturne herbstwo za widźomnosć Serbow.
Předčitanska funkcija wuwiwa so we wobłuku spěchowaneho projekta na dobro inkluzije a ma bjezbarjerny přistup k serbskim internetowym stronam zmóžnić. Nimoměry wuznamny pak je poprawom pódlanski efekt projekta. Za jeho zwoprawdźenje su slědźenja na polu serbskeje fonetiki a ortoepije trěbne. Kaž slědźerjo rozłožichu, njepředleži dotal ani za delnjo- ani za hornjoserbšćinu kompletne wopisowanje načasneho wurjekowanja.
2018 móžeše so Serbski muzej zaso přez mnohe dary wjeselić. Dekoratiwnje wjazanej serbskej ewangelskej spěwnikaj z lětow 1907 a 1920 z inicialemi konfirmandow přiwzachu so do bibliofilneje zběrki muzeja.
W 1960tych lětach wuwiwachu so ručnje pomolowane nasćěnowe talerje z motiwami bajkow, powěsćow a narodnych drastow jako wudźěłki wuměłskeho přemysła. Johannes Schlaffke wudźěła nasćěnowe talerje w swojich Kamjenskich dźěłarnjach po přikładźe serbskeho wuměłca Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Tři talerje z tuteje zběrki přepodachu so muzejej. Talerjej srjedźneje wulkosće pokazujetej serbskej powěsćowej postawje Krabata a Pumpota, tamny rejowacy por w Slepjanskej drasće.
Wuměłc Steffen Lange wěnowaše so w 1980tych a 1990tych lětach zaškleńčnemu molerstwu. Tuta technika je wužadanje za kóždeho wuměłca. Wšitke motiwy a napisma maja so nawopak molować, spočinajo z konturami, strafurami, chłódkami, napismami a detailemi, naposledk wumoluja so motiwy a pozadk. Muzejej přepodata zaškleńčna mólba ma titul »Swjaty Měrćin«, kotraž nasta 1994 składnostnje 65. narodnin stawiznarja a něhdyšeho direktora Serbskeho instituta Měrćina Kašpora. Na zadnjej stronje mólby je wěnowanje wuměłcow, mandźelskeju Wórše a Steffena Langi, widźeć.


text:
Józef Stalin
Józef Wissarionowič Stalin (poprawom Józef Wissarionowič Dźugašwili; rusce Иócиф BиccapиóHoBич CTáлиH Iosif Vissarionovič Stalin, * 6. decembrajul./ 18. decembra 1878greg.[1], Gori, Tifliski guwernement, Ruske carstwo; † 5. měrca 1953, wjes Wolynskoje, Kuncewski wobwod, Oblasć Moskwa, Ruska SFSR, Sowjetski zwjazk) bě sowjetski politikar georgiskeho pochada a diktator Sowjetskeho zwjazka wot 1927 hač do swojeje smjerće 1953.
Narodźi so jako Ioseb Besarionis dse Dźugašwili (georgisce იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი) a přiwza bojowe mjeno Stalin („woclany“) w lěće 1912.
Stalin bě wot 1922 do 1953 z generalnym sekretarom centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka, wot 1941 z předsydu rady ludowych komisarow, potajkim šef knježerstwa, wot 1946 z předsydu ministerskeje rady a za čas Druheje swětoweje wójny najwyši rozkazowar Čerwjeneje armeje.
Za čas swojeho knježerstwa natwarješe Stalin totalitarnu diktaturu, w kotrejž buchu w ramiku politiskich „čisćenjow“ wjacore miliony ludźi zajate a do dźěłowych lěhwow tak mjenowaneho Gulaga deportowane, při čimž wulki dźěl zemrě. Z pomoću nuzowanych dźěłaćerjow natwari Sowjetski zwjazk za tutón čas tež hoberske projekty kaž Běłomórski kanal abo železniske čary a dróhi w Sibirskej.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Iossif Dźugašwili so w zapiskach Uspenskeje cyrkwje w Gori jako dnja 6. decembra 1878 narodźeny mjenuje. Tutón datum pokaza so tež w jeho šulskim wuswědčenju, jeho wobšěrnej caristiskej policajowej kartajowej karće a wšěch druhich wobchowanych dokumentach předrewolucionarneje doby. Snadź pak bě jeho osetiske mjeno Soslan Dsugajew. Zo bu w policajowych aktach pod georgiskim mjenom Dźugašwili zapisany, móhł z jeho dźěłom jako wliwowy agent Ochrany pod georgiskimi nacionalistami zwisować, štož je Edward Ellis Smith w Der junge Stalin 1969 dokumentował. Stalin sam je hišće w lěće 1920 rukopisnje dnja 18. decembra 1878 jako datum narodźenja podał. Po tym zo přijimaše w lěće 1922 móc, je so datum bjez wujasnjenja k 21. decembra (po starej protyce 9. decembra) 1879 změnił, štož bě wotnětka w Sowjetskim zwjazku wužiwany a swjećeny datum.


text:
Wito Wawrik z Radworja, Sofija Šołćic z Hórkow a Aya Hrjehorjec z Noweje Wjeski běchu lětsa we Wodowych Hendrichecach w rěčnym lěhwje Serbskeho šulskeho towarstwa. Milenka Rječcyna je so z nimi rozmołwjała.
Hdźe chodźiće do šule a dokal póńdźeće w šulskim lěćem 2018/2019?
Wito: Wot noweho šulskeho lěta póndu do 5. lětnika Radworskeje wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“. Dotal běch tam šuler na zakładnej šuli.
Sofija: Budu wot noweho šulskeho lěta do 6. lětnika Budyskeho Serbskeho gymnazija chodźić. Sym tam hižo cyłe lěto wuknyła. Do toho sym w Ralbicach do šule chodźiła.
Aya: Mój smój na gymnaziju šulskej towaršce. Do toho sym we Worklecach wuknyła.
Štó je wam radźił sobu do rěčneho lěhwa SŠT jěć?
Sofija: Sym, hižo druhdźe w prózdninskim lěhwje była, na přikład w Němskich Pazlicach. Lětsa sym prěni króć prajiła, zo pojědu sobu do Wodowych Hendrichec. Ćeta Marlis (přisp. red. Marlis Młynkowa, koordinatorka SŠT), naša susodka, je mi prajiła, zo to móžu.
Aya: Moja sotra a přećeljo su tu hižo byli. A tak sym so lětsa rozsudźiła tež jónu sobu jěć.


text:
Szczyrkowa
Szczyrkowa (Crotalus atrox) je půłnocnohamerikański god ze familije żmijowatych. Půmjyszkuje połedńe USA a půłnocno tajla Meksyka. Mo do 2 m dugośći, je fest ćynżki a mo śe go za nojbarzi ńybezpjeczno szczyrkowa Půłnocnyj Ameriki, bo zajmuje pjyrszy plac jeli chodźi uo wjelość bajsńyńćůw a letalne przipodki. Ńy je to gatůnek, kery mo jakich naturalnych wrogůw, skiż tygo wystympuje na szyrokim uobszorze.
Gůńi uůn uosobliwje małe cyckocze a ptoki, nale bez toksyczność jego gidu, jego bajsńyńće moge być tyż letalne lo czowjeka - kożdy rok prziuwożo śe we USA pora śmjyrtelnych przipodkůw, atoli egzystuje prawe antidotům blank chrůńůnce przed nastymstwůma pobajsańo. Gorszy gid mo ino djamyntowo szczyrkowa.
Szczyrkowa mo na kůńcu kwosta uostrzegajůncy narzůnd. Gady przed pjyrszům wylinkům jeji ńy majům, u majerantnych skłodo śe ze ůng. cyjn pustych kamerlikůw, co szczyrkajům kej uo śa uoćyrajům. Po kożdyj nowyj wylince dochodźi jedyn kamerlik szczyrkůwki. God tyn mo nojgłośńyjszo szczyrkůwka spojstrzůd wszyjskich ze swojij zorty. Ńykej szczyrkůwka śe uodrywo a zaczyno rosnůńć na nowo. Srogo szczyrkůwka do śe usuchać ze poradźyśyńću myjtrůw. Przi szczyrkůwce sům tyż bjoło-czorne gurty.
Mjůno "szczyrkowa" ńy je lo ślůnskij godki uosobliwe - wźyno śe ze teksaskij gwary jako jedno ze słůw utworzůnych lo nowych zachůw, kere ślůnsko ymigracyjo tam můgła uobezdrzeć.


text:
Pod nadpismom „Struchłe dopóznaće“ rozestaja so Jan Nuk z Radworja w SN 7. měrca 2018 ze zwěsćenjom předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa Ludmile Budarjoweje, zo „Asimilaciju njezadźeržimy“. Nuk mjenuje z prawom wšelake přičiny a negatiwne zjawy, kotrež „prócowanje, serbskosć zesylnić“ widźomnje abo tež njewidźomnje haća“.
Je tajke pesimistiske zhladowanje woprawnjene? Měnju: Haj a ně!
Haj, jeli dale jeničce po dotalnym modelu WITAJ-kubłanja postupujemy. – Dwaceći lět dźěła po tutym modelu wunjese sćěhowace wot spočatka wočakowane dobre wuslědki: Ličba wobdźělnikow na serbskorěčnym kubłanju je stabilna. Wukony šulerjow w serbskej wučbje dźensa su widźomnje lěpše hač něhdy w tak mjenowanych B-skupinach. Starši akceptuja imersiwne rěčne kubłanje w pěstowarnjach.


text:
MOSTY KOŁO JABŁÓNKOWA W Mostach sie w sobote zedrziło kiyrpców! Ludzie tańcowali, aż drzazgi leciały, a grali a śpiywali!
Na poczóntku sie mógli podziwać na to, jak sie tańczy łowiynzioka, kiery niedowno tymu był zapisany we „Spisie niematerialnego dziedzictwa tradycyjnej kultury ludowej morawskoślónskigo województwa“.
Potym to nejlepsze, co umióm, pokozały zespoły Šmykňa z Ostrawy, Istebna z Istebnej, Železiar a na kóniec Madziarzi z zespołu HONVÉD – Magyar Nemzeti Táncegyüttes Művészeti titkárság.
Do tego grały kapele Nowina, Wałasi z Istebnej, Ľudová hudba z Terchovej, Cimbálová muzika Friš, Muzika Milana Rendoša a spevácké skupiny z Košic.
A potym do biołego rana wszyscy tańcowali, śpiywali, cosi też pojedli a wypili. Gorolski stroje łoblykli aj ci nejważniejsi panowie a jejich baby, tak na sali nie szło poznać, gdo je dyrektor a gdo bańkorz z werku.
Wszak sie podziwejcie na fotki:
Halina


text:
Innocenc X.
Innocenc X. (z byrgarskim mjenom Giovanni Battista Pamphilj; * 6. róžownika 1574 w Romje; † 7. wulkeho róžka 1655 runje tam) bě romski duchowny, bamžowski legat (diplomat) w Francoskej a Španiskej a bu 15. požnjenca 1644 w starobje 70 lět jako naslědnik Hórbana VIII. wuzwoleny za 235. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata bu w lěće 1648 wujednany Westfalski měr, kotryž skónči Třicećilětnu wójnu mjez katolikami a protestantami w Europje.
Jemu slědowaše w lěće 1655 Fabio Chigi jako bamž Aleksander VII.


text:
Ta firma aktualnie nie odpisuje na wiadomości. Sprawdź podobne oferty, które dla Ciebie wybraliśmy!
1 / 1
Oprawa muzyczna ceremonii id:43510
Katowice, śląskie(0) Dodaj opinię
Opinie (0)
Wyjątkowe sale weselne w mieście Katowice
Popularne miasta w okolicy
Oprawa muzyczna ślubu Częstochowa Oprawa muzyczna ślubu Sosnowiec Oprawa muzyczna ślubu Gliwice Oprawa muzyczna ślubu Zabrze Oprawa muzyczna ślubu Bielsko-Biała Oprawa muzyczna ślubu Pszów Oprawa muzyczna ślubu Strumień Oprawa muzyczna ślubu Siemianowice Śląskie Oprawa muzyczna ślubu Mikołów Oprawa muzyczna ślubu Wisła Oprawa muzyczna ślubu Bieruń Oprawa muzyczna ślubu Katowice Oprawa muzyczna ślubu śląskie
Wszystkie firmy w mieście Katowice
Sale weselne Katowice Fotograf ślubny Katowice Kamerzysta na wesele Katowice Zespoły weselne Katowice DJ na wesele Katowice Atrakcje weselne Katowice Salon sukien ślubnych Katowice Dekoracje ślubne Katowice Auto do ślubu KatowiceZobacz wszystkie kategorie
Fotobudka na wesele Katowice Animatorzy dla dzieci Katowice Barman na wesele Katowice Oprawa muzyczna ślubu Katowice Szkoła tańca Katowice Uroda, makijaż ślubny Katowice Fryzjer Katowice Wynajem namiotów Katowice Dekoracje świetlne Katowice Bukiety ślubne Katowice Wedding planner Katowice Wynajem busów Katowice


text:
Spomnjeśa pśi drogowanju pó pówóstankach zniconeje serbskeje jsy
Wótery raz ga som w 1990ych lětach k swěźenjam we Łakomej woglědał, swěźenje a zmužnosć młodych luźi wobźiwował, kótarež běchu žedne z dwórow teje spušćoneje, abo lěpjej gronjone njedobrowólnje wusedloneje jsy wobsajźili, aby ju žywu źaržali. Někotare z nowych sedlarjow njejsu jano kšasnu wokolnu pśirodu, ale teke serbske nałogi a serbsku rěc woplěwali. To som z wjaselim zawupytnuł. Na jadnom ze swěźenjow som za nich a gósći na dwórje pśed »kulturneju brožnju« prezentěrował toflowu wustajeńcu wó stawiznach Serbow.Serb Renej Šuster, kenž jo słušał do aktiwistow, kótarež su wopytali wjas Łakomu a kśě zeleny biotop wokoło njeje wuchowaś. Foto: Werner Měškank
Pśi góźbje lětosnego Łakomskego swěźenja sobotu, dnja 11. junija, na kšomje nastawajucego »Chóśebuskego pódzajtšnego jazora« (oficialnje: Cottbuser Ostsee) jo Renej Šuster wót Zeleneje ligi kupku něźi 25 zajmcow wjadł pó pówóstankach zniconeje jsy Łakomeje. Wopor jamy ga njejsu jano dwóry, gumna, póla, łuki, kjarchob a za jsu lažece gaty. Ale tejerownosći stara z kamjenjami flastrowana postowa droga, kótaraž jo něga zwězała Łakomu a Nowu Wjas. Pó njej su pśed dwěma stolěśoma śěgnuli źěle pórazonego wójnstwa Napoleona. Kaž hynźi we Łužycy, jo teke tudy znata powěsć wó jogo zarywanej wójnskej kasy. Pśi wótbagrowanju jo se stawnje kněžyła naźeja, až by mógali pókład snaź něnto namakaś.
Ako som słyšała, až maju nowu mini-seriju (nimska telewizija groni Dramedy Serie) wó Serbach, teke z Górneje Łužyce, som kśěła ten film na kuždy pad wiźeś. Tak jo teke było w zajźonem lěśe, ako som wiźeła reklamu za film Sorbenkind. Wjaselim se pśecej na nowy film wó Serbach. Ale kuždy raz som na kóńcu wobtužona. Něnto zasej.
Straight Outta Crostwitz ga wóspjetujo negatiwne stereotypy wó Serbach. W momentach, gaž druge njeserbske (abo njewěźece nic wó Serbach) luźe se smjeju, ja njewěm, lěc dejm se smjaś abo skerjej źe płakaś. Film co byś cool, moderny a za młodych luźi. Ja pak se sromam dla luźi, kótarež se mysle, až serbski swět jo napšawdu taki carnoběły.
Rowno tak se gniwam, až w takem filmje muse byś luźe z carneju abo zeleneju abo rožojteju kóžu a homoseksualne luźe, aby film był nacasny. Mě se njelubi, až filmarje kśě kumštnje dopokazaś, až nowocasny film musy měś woblico carnego cłowjeka. Kaž by měli z tym dopołniś někaku kwotu.
Ako cłowjek, kenž se žywi w młogorakosći kulturow a rěcow, njedajom se pśeznaniś, až na pśikład jano Serbowka, kótaraž lubujo rap abo HIP HOP, jo moderna. Lubujom ludowe spiwy, njepasujom pak do žednogo stereotypa wó Pólakach. A njok, až mě druge luźe jano pśez prismu mójogo póchada wiźe. Togodla se mě Straight Outta Crostwitz njelubi.
Rědnučke góry, wjelicne skały a góla – taku idylu pśedstajamy se, gaž myslimy na Dolomity. A taki jo tež mój prědny zaśišć, gaž pó wěcejgóźinskej jězbje skóńcnje stojm na campingowanišću w gmejnje Campitello di Fassa. Lěcrownož som tam južo raz w dowolu był, cuju se pitśku zgubjony a du do recepcije campingowanišća, se naźejucy, až dostanu tam dalšne turistiske informacije. W recepciji gronim »Buonasera! Deutsch? English?« a cakam na reakciju žeńskeje, kenž sejźi za tejku. Žeńska mě wótegronijo, až móžomej powědaś pómałem nimski. W běgu naju rozgrona zgóniju, až žeńska znajo ladinšćinu a ja wulicuju jej krotko wót Serbow a serbšćiny pla nas w Nimskej. Pśi tom jo nastało slědujuce rozgrono, kótarež jo stwóriło zakład za žywe zeznaśe a kótaregož wopśimjeśe směju něnto z Wami źěliś …
Móžośo se nam pšosym krotko pśedstajiś? Chto Wy sćo, źo bydliśo a co źěłaśo?
Mě se groni Marika Favé, oficielnje Marica. Som 48 lět stara a bydlim w Campitello di Fassa w rědnych Dolomitach. Som sněgakowaŕska wucabnica a górska wjednica. Mam jadnasćo lět staru źowku a som Ladinaŕka.
Wy sćo Ladinaŕka. Ladinarje su etniska kupka ze swójskimi tradicijami a swójskeju rěcu w Dolomitach. Kak wjele Ladinarjow zapšawym eksistěrujo a kak derje su Ladinarje zorganizěrowane?
Hartmut S. Leipner Foto: archiw Nowego Casnika
Gaž nimske diskusijne krejze se zaběraju ze serbskeju rěcu, móžomy z wěstosću na to cakaś, až pśiźo pšašanje, lěc se hyšći wupłaśijo, do spěchowanja wuměrajuceje rěcy inwestěrowaś. Něgajšny chóśebuski wušy promšt Reinhardt Richter jo se pšašał, kak dłujko musymy hyšći serbske namše póbitowaś. Pśecej su take zranjece słowa zwězane ze słowkom hyšći. Kak dłujko se hyšći serbski powěda. Slědny maminorěcny pótom serbske swětło wugasnjo? Drogujuca wustajeńca »Co ga how groni mjeńšyna«, kenž jo była wiźeś do kóńca apryla w Zwězkowem sejmje a jo něnto ducy pó cełej Nimskej, pśewobrośijo pšašanja na wětšynowu ludnosć, aby zwurazniła głuposć takego pśistupa: Wjelich was jo, su scełego filmy w nimskej rěcy, cogodla hyšći nimski powědaśo a nic engelski abo chinski, dla cogo trjebaśo wucbu w nimšćinje, maśo namše w nimskej rěcy, atd. Spisowaśel Eugen Ruge jo gano we swójom drježdźańskem nagronje analyzěrował nimsku rěc. Móžomy se pśedstajiś, až wóna wótemrějo? Móžo to byś, až se pśibližujomy kóńcoju nowowusokonimšćiny, ako jo źinsa znata? Jogo wuslědk jo pśechwatajucy – jo, na kuždy pad móžo se to pśedstajiś. Awtor namakajo wšake indice, w casach dominěrujuceje engelskeje popularneje muziki, lichego wikowanja, digitalizacije a pšawopisnych abo »gender« reformow, gromaźe z powšyknym spadom rěcy.
A co jo z našeju bogeju serbskeju rěcu? Smy my napšawdu na droze do Texasa, ako jo było dawjeto cytaś w ewangelskem casopisu Pomhaj Bóh? Měnjone jo było, až naša rěc buźo graś jano symbolisku rolu ako na swěźenjach Serbow w Texasu – na toflach w měsće, w dwójorěcnych nadpismach, abo gaž se gjarźe prezentěruju stare serbske knigły z pśispomnjeśim, až (se wě) cytaś je južo nicht njamóžo.
Žołta dalokosć rapsowišćow jo spalona
Dowuměrajucy horicont pokazujo złosnosćiwe frace
Warcanje brjucha warnujo dla na nic se njemyslecych grajucych źiśi
Łdzy se wěcej kaž diamanty njebłyskotaju
Wótgłos wójnskich spiwanjow zalěga wušy
Njeskóńcnosć swětnišća rozpadujo do wjele milionow bombowych škórbinow
Jadnonogate wójaki gramuju skokotanju
Zymnicowe fantazije zadušuju dodychnjenje
Bijuca, derkotata wutšoba swójogo zakśika dla dowuměrajo
Bajki wó lažkosći njejsu wěrne
W Ó J N A wupłoźijo tšachotne wuźěsenje
W naźeji na M Ě R pókšajźu sobu dunjo wugnata lažkosć
INGRID HUSTETOWATekst se indirektnje póśěgujo na tekst »Wó njeśěžkosći lažkosći«; Rozhlad oktober 2021, b. 28.
Prof. Dr. Neyooxet Greymorning źěła na uniwersiśe w Montanje, w USA (engelski University of Montana) a jo profesor za antropologiju a ludowe ameriske studije (engelski Anthropology and Native American Studies). Wón słuša do luda Arapaho, kótaryž jo indigeny lud Pódpołnocneje Ameriki a jo žywy w źinsajšnyma zwězkowyma krajoma Colorado a Wyoming. Prof. dr. Neyooxet Greymorning jo wuwił nowu metodu nawuknjenja drugeje rěcy, kótarejž se groni ASLA©™. Skrotconka wóznamjenijo »póspěšone pśiswójenje drugeje rěcy« (engelski Accelerated Second Language Acquisition). Metoda wuknjenja rozmějo se ako cełkowna imersija (nimski Totalimmersion). Metoda ASLA©™ jo se prědny raz wužywała za nawuknjenje rěcy Arapaho, a źinsa jo znata teke w drugich stronach a ludach.
Arapaho póchada z familije rěcow Algonquian, do kótarejež słušaju tśi rěcy: rěc Nawathinehena, kótaraž jo južo wótemrěła, a rěcy Arapaho a Gros Ventre, kótarejž stej wobgrozonej.1 Arapaho ma dwa dialekta: pódpołnocny Arapaho a pódpołudnjowy Arapaho. Dokradna licba powědarjow Arapaho njejo bóžko znata. Źinsa se groni, až jo jich 250 do 1.000 aktiwnych powědarjow.2 Interwiew z profesorom N. Greymorningom z USA jo wjadła Justyna Michniuk.
Zakładna ideja tych knigłow »Was wir in uns tragen. Sorbische Lebenswege« jo, žywjeńske drogi Serbow wšakorakich generacijow zezběraś, wót luźi, ako se z tym serbskim wusko zwězane cuju a se – na ceło wšakoraku wašnju – za to angažěruju. Su drje to w prědnem rěźe knigły za nimskich cytarjow – pśeto w Serbach jo nejwětšy źěl tych wósobow derje znaty. Procowarje by jich něga pomjenili, wótere ceptarje a ceptaŕki su mjazy nimi, ale teke serbski skótny gójc, zegeraŕ, student mediciny a wótkubłaŕka powědaju. Wšykne maju wjelgin wuski poměr k serbskej rěcy a kulturje a wopytuju jej w swójom žywjeńskem wobswěśe pśi žywjenju zdźaržaś.
Křesćan Krawc jo pśewjadł interviewy a jo je wobźěłał, pśi comž jo wopytał, tu typisku wašnju powědanja zdźaržaś – teke z nimskego teksta jo wusłyšaś (a na někotarych městnach jo teke wucytaś) ta serbšćina, kótaruž nejwětšy źěl interviewowanych – nanejmjenjej z Górneje Łužyce – na swójom wšednem dnju a w swójej familiji powěda. Su to knigły z nutśikownego serbskeje kultury, ze wšyknych regionow a wšyknych generacijow. Pśedstajonych jo dogromady 13 wósobow, pśi comž jo w dwěma interviewoma hyšći wjele pśidatnych głosow, 14. tekst se pśiwobrośijo Chróšćańskemu šulskemu zběžkoju – wón twóri šarněr a klucowe wulicowańko tych knigłow.
Knigły wó narodnych drastwach wudaju se z rozdźělnymi wótmyslenjami a intencijami. Zwětšego su to wědomnostne dokumentacije, kenž zepěraju se na archiwalije. To groni awtor/ka wobźěłajo a wugódnośijo wobstatk originalnych drastwinych źělow a fotow, pisne žrědła ludowědnikow a/abo wustnu dalejdawanu wědu nosaŕkow narodnych drastwow. Pórědko wudaju se drastwine knigły, kenž dokumentěruju aktualnu situaciju jadnogo regiona narodnych drastwow, na pśikład teke wobrazowe zwězki a pśerědko wózjawiju se pśirucne knigły, kenž nosaŕkam a gótowaŕkam a gótowarjam drastwow daju rozpokazanje pśi zgótowanju a woblekanju narodnych drastwow.
Lětźasetki dłujko póceramy wědu wó serbskich narodnych drastwach ze starych drastwinych atlasow zasłužbnych serbskich ludowědnikow, kaž Měrćin Nowak-Njechorński, dr. Lotaŕ Balko a Albrecht Lange. Což dolnoserbsku narodnu drastwu wokoło Chóśebuza nastupa, su wósebnje knigły »Die Tracht der Sorben um Cottbus / Drastwa wokoło Chośebuza«, 4. zwězk drastwinego atlasa »Serbske narodne drastwy / Sorbische Volkstrachten« za wšyknych zajmcow, tak teke za mnjo a mójo źěło w Serbskem muzeju ako teke priwatnje, až do źinsajšnego głowny a wažny zakład. Institut za serbski ludospyt w Budyšynje jo toś te knigły w lěśe 1991 wudał, to groni pśed 30 lětami. Głowny awtor a redaktor knigłow jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Serbskego instituta, dr. Lotaŕ Balko. Slědne drastwine knigły, kenž jo Ludowe nakładnistwo Domowina za Dolnu Lužycu wudał, su knigły »Lübbenauer Trachtenbuch« Uty Hentšeloweje, wudane w lěśe 1999, pótakem pśed wěcej ako 20 lětami. W lěśe 2003 wudane knigły awtorki Brunhilde Miehe »Der Tracht treu geblieben – Studien zum regionalen Kleidungsverhalten in der Lausitz« njezepěraju se jano na Dolnu Łužycu, ale teke na druge regiony serbskich narodnych drastwow a pśedstajiju skerjej subjektiwne zaźaržanje woblekanja na pśikłaźe jadnotliwych nosaŕkow serbskeje narodneje drastwy.
(za Kamila Thorquindt-Stumpfa)
1.
»Měj se! Wjele gluki, wšo dobre na drogu!«
Na jězd lube słowa za nami wołaju.
Naš cołn milny wětšyk pózlažka kólebjo
a list starych wólšow nad nami šepoco:
Co ga was wabi wen do cuzego kraja?
Doma ga jo nejrědnjej, tak pěseń baja.
Z lažkeju myslu do cuzby śěgnjo syłoj,
z wutšobu stysknej’ wrośijo se zas’ domoj.
Mały syłojk, toś leś,
wustrěj kśidle, se zwigaj!
Z Błotow pytaj se swóju drogu
pśez naš kraj šyroki!
2.
»Ahoj! Wjele gluki, wšo dobre na drogu!«
Na jězd do njeznateg’ swěta nam kiwaju.
Naš cołn gónje štormy na mórjo šyroke,
zmil Bog se a wjeź nas na brjogi daloke.
Do swěta comy, aby se cuzych płodow
najědli a se napili cuzych wódow.
Aby pó dyrdakojstwach zas’ najšli pokoj,
wrośijomy se, co-li Bog, zasej domoj.
Běły gołub, toś leś,
wustrěj kśidle, se zwigaj!
Z kraja pytaj se swóju drogu
ku brjogam dalokim!
3.
»Hatchej! Wjele gluki, wšo dobre na drogu!«
Na jězd pó njeskóńcnem njebju nas žognuju.
Naš cołn swětnišćowy jěźo wšen samotny,
kaž klek slobrowity byza do daliny.
Gwězdate njebjo woła do nimjernosći,
na zemi tudy byli smy jano gósći.
Daśi tek’ młogi cowa wó nawrośenju,
Šwarkajucy naglěd
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
how šwarkaju barwy
how šwarkatej naźeja a póžedanje
pśichod a wótgłos zachadnosći
160 tonow brunice
šwarkaju njewiźone
naša energija
dawny wuglowy proch, něnt jasna wóda
pśidobytk, pśiwabjecy brjog, kamjenjate
abo wódnite póžedanje
mójej wócy cotej
źaržaś ten brjog
njewuglěda tak, až sam co wóstaś
kamjenje se rozběgnu, njamógu
swóje barwy źaržaś
te barwy šwarkaju
z fryšneju wódu, ako pśitšurajo
z Carnego Halštera
te kamjenje šwarkaju
jano njebjo se zda kšute
horicont jo śichy
abo wšykno tori?
wšykno co se rozběgnuś?
ten naglěd ga
jo rědny
našo wjelike wódychanišćo
za něnto a za
šwarkajucy pśichod
pśi wědobnosći kamjenjow
a z wótegronom wódy
a ja mam pšašanja
naźeje kśě zběžaś, něco
kšutego twóriś
krajina pó wudobywanju
brunice – raz UNESCO-swětowe derbstwo?
derbstwo ma
gódnotu, ma se
zdźaržaś, dej wjele
wulicowaś – w kótarej rěcy? –
dej wužytne byś
dej pokazaś do
pśichoda, teke do zachadnosći
pśi wědobnosći kamjenjow
a z wótegronom wódy
a mysli rozběgnu
bźez brjoga


text:
Po lětomaj twarskeho časa Boščansku zakładnu šulu přepodali
Bošecy (CS/SN). Citat z ewangelija po swjatym Mateju „Dajće dźěćatkam ke mni přińć“ pyši serbsce zachodne durje stareje Boščanskeje šule, kotruž su 1897 wotewrěli. 125 lět pozdźišo su minjeny pjatk tule we wjesnym dźělu Kubšiskeje gmejny znowa wotewrjenje swjećili. Z nowym přitwarom móže kubłanišćo nětko do přichoda hladać. Ale tež stary dźěl su do přitwara zapřijeli. Wobě tworitej jednotu. Dohromady 120 dźěći wot 1. do 4. lětnika, mjez nimi 22 nowačkow, ma wulkotne wuměnjenja. Tak maja mjez druhim hnydom pódla jědźernje šulsku kuchnju, biblioteku tež ze serbskej literaturu a kompjuterowy kabinet z 28 městnami. Tež tablety tu su. Cyłkowna digitalizacija z interaktiwnymi taflemi ma hač do kónca lěta wotzamknjena być.


text:
Njedźelny dźeń wotewrjeneho pomnika syły zajimcow přiwabił
Budyšin (CS/SN). Lětuši dźeń wotewrjeneho pomnika je najebać chłódne a pochmurne wjedro mnohich zajimcow do Budyšina wabił. Zajimcam, kotřiž so mjeztym wospjet na dźeń wotewrjeneho pomnika měrja, je stajnje a bóle wažne, sej wotkryć wosebitosće města. Wichmannowe sydlišćo bě so jako publikumowy magnet wopokazał. Beate Müller drje tam njebydli, tola kładźe wažnosć na to, swoje šaty w róli na Schillowej rólować. Zańdźenu njedźelu je wona zajimcam pokazała, kak so to po starodawnym wašnju čini. Za nju je to tež wěsta sentimentalita. Beate Müller róluje ruby a płachty, kotrež je wot wowki zdźědźiła. Jako dźěćo je z wowku w Rudnych horinach na rólu chodźiła. „Běše to rjany čas, a mějach swoju wowku přewšo rady“, wona praji. Wopytowarjo na dnju pomnika so runja jej dopominaja. Někotryžkuli wě, zo su w Budyšinje wjacore tajke nastroje měli, kaž Při Bělenišćach, Thomasa Mannowej abo Pawoła Njekowej hasy. Zo na Schillowej hišće tajku maja, njebě wjetšinje wopytowarjow znate.


text:
Amsterdam
Spůłrzyndne: 52°22' N 04°54' E
Amsterdam ( Amsterdam we Ńidyrlandzkej godce) – nojsrogsze mjasto we Ńiderlandach rozlygowane nad rzykůma Amstel i Ij a ůng. 160 kanałůma. Konstytucyjno stolica tygo państwa, nale wszyjske insztytucyje rzůndowe a zgromadzyńa uobcych państw sům we Hadze. We Amsterdamje je drugi (po Rotterdamje) nojsrogszy port handlowy we Ńiderlandach. Je tyż mocka muzyjůw (m.in. Rijksmuseum, Muzyjům Vincenta van Gogha, Rembrandthuis, Muzyjům Tropiku). Mjasto je tyż znůme ze nojbarzi utitlowanygo we Ńiderlandach fusbalferajnu Ajax Amsterdam.


text:
Moler a publicist Měrćin Nowak-Njechorński bě zdobom wusahowaca wosobina Serbskeho Sokoła. Na konferency k jeho 100. narodninam w lěće 2000 so jeho skutkowanje w serbskim sportowym towarstwje we wosebitym přednošku hódnoćeše.1 Bjez dźiwa, zo namakamy mjez jeho wobrazami figury Sokołow. Christina Boguszowa je w lěće 2004 w Sokołskich Listach wobšěrnišo k tomu pisała.2 Je tam rěč wo wobrazach ze Sokołom-jednotliwcom, sokołskej dwójku abo skupinu Sokołow. Mjenować chcemy někotre znate wobrazy:
• barbnu pohladnicu ze Sokołom w paradowej uniformje, zhotowjenu składnostnje 2. sokołskeho zlěta we Wulkim Ćisku
• pjerokrjesbu z lěta 1930 z pomjenowanjom »Zbudźenje«, pokazowacu Sokoła ze serbskej chorhoju a tekstom »Hój horje, serbski Sokole, zbudź cyłu serbsku zem!« Stej to lince najznaćišeho sokołskeho spěwa. K mjenowanemu wobrazej eksistuje druha wersija. K w Sokołskich Listach 4/1995 wozjewjenemu wobrazej běch z archiwa něhdyšeho Serbskeho zarjada ludoweho kubłanja citował, zo »njesmě so wobraz wužiwać«. Čehodla bě so to postajiło, njeje znate.
• drjeworězbu »Lubosć« z młodym mužom w paradowej uniformje a młodej žonu w narodnej drasće, wozjewjenej prěni raz w zběrce basnjow Pawoła Krječmarja w lěće 1929 z titlom »Raj myslow, sonow z łužiskich honow«
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2
9. nowembra 1920 bu w Budyšinje prěnja jednota Serbskeho Sokoła załožena. Hač do lěta 1930 nasta cyłkownje 21 jednotow. Po nastupje nacijow dyrbješe sportowe towarstwo 9. apryla 1933 swoju dosć wuspěšnu dźěławosć skónčić. Po Druhej swětowej wójnje wožiwjenje móžne njebě, to poradźi so hakle po znowazjednoćenju Němskeje. 27. decembra 1993 bu w Hórkach Serbski Sokoł znowa załoženy. Někotre přičiny dołheho přihota w slědowacym podam.
16. februara 1862 bu w Praze prěnja jednota Sokoła w Čěskej załožena: W přitomnosći 75 wosobow bu dr. Jindřich Fügner za starostu wuzwoleny, Miroslav Tyrš za městostarostu. Pod hesłom »Tužme se!« (Krućmy so!) dźěše wo to, w času narodneho wozrodźenja ćělne a duchowne mocy młodych ludźi rozwiwać, złožujo so na hesło starych Grjekow »W strowym ćěle strowy duch«. W meji 1862 přewza Miroslav Tyrš načolnistwo jednoty, kotraž nošeše oficialnje mjeno »Sokol – Pražská tělocvičná jednota«. W běhu lěta nastachu w dalšich dźewjeć čěskich městach jednoty Sokoła. Miroslav Tyrš spisa w lěće 1870 wuznamny program »Náš úkol, směr a cíl« (Naš nadawk, směr a zaměr), kotryž bu potom lěto pozdźišo jako zawodny nastawk w prěnim čisle časopisa »Sokol« wozjewjeny. Sokołska myslička rozšěri so po čěskim nastorku tež w druhich słowjanskich ludach – najprjedy w lěće 1863 w Słowjenskej. Prěni hłós k nastaću sokołskich jednotow tež pola nas w Serbach pochadźa z lěta 1882, jako přewjedźe so prěni zlět čěskeho Sokoła w Praze. Zarjadowanje dožiwi serbski student Jan Ćěsla. Bě wot wobsaha zarjadowanja tak zahorjeny, zo wozjewi w časopisu Łužica namjet, »tež tajke towarstwo zawjesć, zo snadź bychu klětu tež serbske młode Sokoły wulětowałe a serbsku rěč a narodnosć mjez sobu hajiłe a posylniłe».1 (W Nowych Boranecach w lěće 1840 rodźeny Jan Ćěsla studowaše pozdźišo w Praze a skutkowaše wot 1871 jako lěkar w Neveklovje blisko stolicy. Tam zemrě w lěće 1915.)
W nětko hižo stolětnych stawiznach Serbskeho Sokoła – w Budyšinje bu 9. nazymnika 1920 prěnja jednota załožena – hrajachu serbscy wučerjo wusahowacu rólu. W rozdźělnych funkcijach wot starosty abo načolnika (to bě nazwučowar) w jednoće hač k wodźacym funkcijam we Łužisko-serbskim sokołskim zwjazku skutkowachu wučerjo kaž Feliks Hajna, Arnošt Holan, Filip Jakubaš, Ota Jurak, Jan Meškank, Michał Nawka, Pawoł Pjetaš, Jurij Słodenk, Herman Šleca, Jurij Wjela a druzy.
Mjez katolskim resp. ewangelskim duchownstwom sahaše nastajenje k Sokołej wot zjawneje zwjazanosće přez tolerancu hač k napřećiwnemu wustupowanju. Z ewangelskeje strony mamy dotal přemało faktow. Symboliske njech je měnjenje fararja Jana Křižana z Klukša, kiž jako tehdyši předsyda Domowiny na sokołskim zarjadowanju 1. měrca 1931 w Lichanju młodźinu do sobudźěła za narod namołwješe.1 W slědowacym wěnujemy so přikładam z katolskeho duchownstwa hač do 1933.
21. septembra 1924 zetkachu so Sokoljo ze 14 jednotow w Pančicach k prěnjemu zwjazkowemu zlětej. Wobsah programa bě swjedźenski nyšpor.
W septemberskim wudaću Česko-lužickeho věstníka je wozjewjeny přinošk Jiříja Wolfa »K prašenju pochada a žórła łužiskoserbskeje powědki wo Krabaće«. Awtor so na zakładźe »barokneho rukopisa« z klóštra Oseka praša, hač »móhli hinak wusměrjować prašenje předstawy, zo je so powědka wo Krabaće z Hornjeje Łužicy na čěski bok Rudnych horin rozšěrjała«. Podobnje je to hižo 2007 Adam Votruba we Věstníku proklamował. Wo kotry rukopis so jedna? Přisłušnik rjadu cisterciensow z klóštra Oseka P. Malachias Welcker bě w druhim dźělu swojeje rukopisneje chroniki w lěće 1640 powěsć wo rubježniku z mjenom Hans Krawat podał, kiž bydleše we wsy Loučná blisko klóštra. Zhromadnje z někotrymi kumpanami zahaji Krawat partizanski bój přećiwo šwedskim wojakam, kotřiž tehdy Rudne horiny zapusćachu. Morjenych Šwedow ćisnychu do prózdnjeńcy pola Oseka, kotruž »Krawatenloch« mjenowachu. Krawata samoho mějachu ludźo za kuzłarja.
Jako wusud pisa Wolf, zo móhł dźěl serbskeje powědki wo kuzłarju Krabaće z wokoliny Osekskeho klóštra pochadźeć: »Za posrědkowarjow, kotřiž powěsć do Hornjeje Łužicy přenjesechu, móžemy po mojim zdaću měć mnichow z tudyšeho cistercienskeho klóštra, kaž bě to Josephus Gallus († 1712), pochadźacy z Kulowa.« Mjenowany je hišće dalši Kulowčan, wěsty Jacobus Gallus († 1738), kiž bě na jezuitskim gymnaziju w Chomutowje studował. Wo woběmaj so praji, zo měještaj po zastupje do klóštra dale kontakt z domiznu, »tak móžeše so powědka wo podrudnohórskim rubježniku a kuzłarju snadź do Hornjeje Łužicy dóstać, hdźež bu wjele pozdźišo wobohaćena«.


text:
Na premjerje 21. požnjenca 2019 na žurli SLA w Budyšinje zdawa so wšo hinak hač hewak zwučene być. Na městnje, hdźež orchester syda, pobrachuja stólcy a pulty za smyčkowe instrumenty. W bliskosći instrumentalistow – dujerjo a hrajerjo na bijadłach, harmoniumje a klawěrje – zabjeru muscy spěwarjo městno. Chór žónskich so póćmje zady za přihladowarstwom zaměstni. A prjedy hač swětłomjetaki jewišćo wobswětla, słyšiš prašenje »Dopominaš so?« a znaty hłós dźiwadźelnicy Gabriele Marije Šmajdźineje wupjelnja z prologom rumnosć. Po tym hakle zběhnje dirigentka Judith Kubicec swój taktowy kiješk, hudźba so cunjo započina a poněčim slěduja pohiby na jewišću.
K 75. posmjertninam dr. Marje Grólmusec, kotraž je 6. žnjenca 1944 w žonjacym koncentraciskim lěhwje w Ravensbrücku zahinyła, je SLA po wopominanskich zarjadowanjach w Radworju a w Budyšinje překwapił ze swójskim, jara naročnym wuměłskim programom, kotryž pyta w jeho stawiznach runjeća: »Za Marju – Wosrjedź nocy. Balet z hudźbu Bohuslava Martinůwa.« Libreto je spisał wjelestronski a w nadobnych wědomosćach nazhonjeny awtor Wilfried Buchholz, nawodnica baleta SLA Mia Facchinelli je stworiła choreografiju. Wšitke sparty ansambla su do inscenacije zapřijate.
Hdyž smy lětsa znowa předstajenje Kocoroweho oratorija »Israelowa zrudoba a tróšt« dožiwili, so někotryžkuli připosłuchar abo interpret tež praša: Što je komponista pohnuło, w lěće 1861 duchowny oratorij stworić? Biografojo Korle Awgusta Kocora njeskića na to mje spokojaceje wotmołwy. Zwostawa jenož z kontekstow přičiny a nastorki wotwodźeć, tukać a dale pytać. Znate je, zo je chór Lumir dźěle z oratorija prěni króć předstajił 22. apryla 1862, na beneficnym koncerće pestalozzijoweho zjednoćenstwa w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje a zo chcyše Kocor specielnje na hłós altistki, něhdyšeje dwórskeje spěwarki Marje Schusteroweje, solowu partiju stworić.


text: Frankfurt n. M. (ML/SN). „Wospjet buchu w Hornjej Łužicy Serbja nadpadnjeni. Nětko je policija někotrych podhladnych zwěsćiła.“ Wo tym rozprawješe we wulkim němskim dźeniku Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) Stefan Locke w połstronskim přinošku pod nadpismom „Stara hida w nowym šaće“. Nowinar skedźbnja na podawki loni nazymu, na nadpady a wohroženja serbskich młodostnych na rejwanskich zabawach. „Zjawnosć zhoni tole přez čitanski list młodostneho, kotryž w Serbskich Nowinach wopisowaše, kak bě so srjedź oktobra na diskotece Budyskeho Serbskeho gymnazija w Šunowje něhdźe 15 prawicarsce ekstremnje wusměrjenych młodostnych zjewiło. Na chódbje wobkedźbowachu woni kóždeho, kiž serbsce rěčeše. Po puću k awtu rjejachu parole přećiwo Serbam.“


text:
▶ Čitanska turneja
Nimo druhich knižnych premjerow předstaji LND we wobłuku nazymskeje čitanskeje turneje tež nowu Protyku a delnjoserbski přełožk knihi Svena Nordqvista »Findus a kokot-spiwarik«. Premjera Protyki steješe 21. septembra w Njeswačidle w srjedźišću 25. literarneje kermuše. Na premjerje dźěćaceje knihi čitaše Madlena Norbergowa 23. septembra šulerjam zakładneje šule w Brjazynje a samsny dźeń šulerjam Wětošowskeho horta. Přełožowarka bě knihu ze šwedskeho originala přełožiła. Diana Šołćina bě knihu do hornjoserbšćiny přełožiła a předstaji ju we Worklečanskej zakładnej šuli. Na dalšich čitanjach zetkachu wopytowarjo awtorow Křesćana Krawca z knihu »Sej statok stajili« w Ralbicach a Trudlu Malinkowu z knihu »Serbske pomniki« w Radworju. W oktobrje słyšachu Radworscy šulerjo wot Andreje Chěžcyneje předstajene wurězki z antologije »Hura, prózdniny« a Worklečanscy wurězki z knihi Jěwy-Marje Čornakec »Łójerjo sonow«.
▶ Łužiska protyka
W oktobrje je w Kinsporskim nakładnistwje Via Regia nowy lětnik protyki »Neues Oberlausitzer Hausbuch« wušoł, kotraž naslěduje protyku nakładnistwa Lusatia. Wona wobsahuje mjez druhim přinošk Trudle Malinkoweje wo serbskich slědach w Malešecach a rozmołwu z etnologu Robertom Lorencom wo jeho disertaciji wo »šleskosći« Zhorjelca.


text:
Chwačanska cyrkej
Chwačanska cyrkej (Cyrkej K dobremu pastyrjej) je ewangelsko-lutherska cyrkej w Chwaćicach w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe Chwaćicy w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej a słuša k najmłódšim wosadnym cyrkwjam Budyskeho kraja. Wot jeje załoženja hač do 1930tych lět je so tu tež serbsce prědowało. Wot lěta 2022 słuša Chwačanska wosada zhromadnje z Njeswačidłom, Minakałom, Rakecami a Klukšom k wulkowosadźe Hornjołužiska hola a haty.
Chwačanski kěrchow nadeńdźe so blisko cyrkwje na jeje zapadnym boku. Tu steji tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny z lěta 1924 ze serbskim napisom při delnim dźělu.
Ewangelska cyrkej w Chwaćicach steji jako kulturny pomnik pod škitom.
StawiznyWobdźěłać
W 19. lětstotku běchu Chwaćicy wot wokolnych (ewangelskich) wosadnych wsow chětro zdalene. Wěriwi z Chwaćic a wokolnych wsow přisłušachu ze starodawna Malešanskej wosadźe, při čimž namakaše so jeje cyrkej zady Sprjewje někak sydom kilometrow wot Chwaćic. Zwisk do Malešec wobsteješe hižo do 1684, w lěće 1730 naspomnja so tež styki do Křiweje Boršće a Dalic. Do toho, w 14. lětstotku, běchu Chwaćicy Budyska radna wjes a hajichu wuske styki do Budyšina. Zafarowane běchu prawdźepodobne do tamnišeje Mikławskeje cyrkwje.
W lěće 1630 přeńdu Chwaćicy do wobsydstwa Adolpha z Gersdorffa w Malešecach, přiwisnika reformacije. Najskerje so Chwačenjo z toho časa tež cyrkwinsce do Malešec orientowachu, wosebje hdyž so Mikławska cyrkej při woblěhowanju Budyšina w Třicećilětnej wójnje zniči.
Susodne Dalicy běchu hišće spočatk 20. lětstotka konfesionelnje měšane. Jich katolscy wobydlerjo přisłušachu Serbskej cyrkwi w Budyšinje. Katolikojo z přewažnje katolskich a do Radworja zafarowanych wsow Lutobč, Měrkow a Boranecy chodźachu do Minakałskeje cyrkwje. Tež Wulkodubrawčenjo buchu hakle 1857 do Klukša přefarowani. Oficielnje słušachu Chwaćicy, Ješicy, Mała Dubrawa a Křiwa Boršć pak hakle wot lěta 1839 k Malešanskej wosadźe.
Centralne połoženje Chwaćic a stejišćo ewangelskeje šule we wsy kaž tež hižo wobstejace pohrjebnišćo běchu hłowne argumenty za załoženje noweje wosady na tutym městnje. W lěće 1861 žadachu sej Chwačanscy Serbja nowu serbsku ewangelsku cyrkej w swojej wsy. Tute žadanje nadeńdźe tež w serbskej inteligency podpěru. Wot 1862 zběrachu so dary za nowu cyrkwju.[1]
Dnja 20. januara 1896 rozsudźi so potom tež Chwačanska gmejnska rada doskónčnje za twar noweje cyrkwje. Mjez druhim z podpěru Jaroměra Hendricha Imiša dóstachu Chwačenjo dnja 31. januara 1897 dowolnosć ewangelskeho krajneho konsistorija za wutworjenje noweje wosady. Po wuspěšnym wupisanju dósta dnja 20. meje 1898 twarski mišter Simon z Ochranowa, rodźeny Serb, nadawk za twar Chwačanskeje cyrkwje. Twarski nawod měješe prof. Giese z Drježdźan. Zakładny kamjeń połoži so 29. junija 1898. 1. oktobra 1898 wopušćichu wjesne gmejny Chwaćicy, Ješicy, Mała Dubrawa a Křiwa Boršć oficielnje Malešansku wosadu.
Hižo 24. apryla 1899 bě 52 metrow wysoka wěža dotwarjena. Njedźelu, 15. oktobra 1899, powitachu Chwačenjo prěnjeho swójskeho dušepastyrja Jurja Gustawa Zarjenka. Dźeń na to so cyrkej z němskej a serbskej Božej słužbu poswjeći.[2]
Wot 1973 do 1977 bu cyrkej dospołnje wobnowjena. Wot lěta 1977 smě wona přimjeno K dobremu pastyrjej wjesć.
WosadaWobdźěłać
Do Chwačanskeje wosady słušeja nimo Chwaćic samych tež přewažnje ewangelske wjeski Dalicy, Ješicy, Křiwa Boršć a Mała Dubrawa kaž tež ewangelscy wobydlerjo z Boranec, Lutobča a Měrkowa.
FararjoWobdźěłać
Farar Rychtar bě posledni, kiž tež serbsce prědowaše.
WobrazyWobdźěłać
ŽórłaWobdźěłać
- Quatitz/Chwaćicy mit Dahlowitz/Dalicy, Jeschütz/Ješicy und Kronförstchen/Křiwa Boršć. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 243–246.
- ↑ Die Kirchlichen Verhältnisse bis zum Jahre 1899 na webstronje wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
- ↑ Kirchbau in Quatitz na webstronje wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
WotkazajWobdźěłać
- Webstrona wosadow Malešecy-Hućina a Chwaćicy (němsce)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom