text:
Ani się my nie obezdrzili, a uż nawszczywił nas nowy dwatysiónce dwacaty rok i trzeja się chycić za drukowani siedem a trzicatego naszego TRAMWAJA. W nim podarziło mi się dać do rzeczy s jednóm szykownóm cieszynioczkóm, kiero mo we starości wszecko, co je naszóm cieszyńskóm kultóróm. Poradzi pieknie malować rozmajte obrozki, kiere sie tustelokóm moc podobajóm. Ludzie prawióm też, że pieknie hekluje i wyszywo eszcze moc pieknych inszych wiecy na rozmajtych babskich sukniach i inszych oblyczkach.
AGNIESZKA PAWLITKO – specjalista ds. edukacji kulturalnej w Cieszyńskim Ośrodku Kultury „Dom Narodowy”, który zajmuje się upowszechnianiem kultury i prowadzeniem projektów kulturalnych z Ministerstwa i Euroregionu. Dyplomantka Filii Uniwersytetu Śląskiego z zakresu etnologii i malarstwa w pracowni prof. Tadeusza Rusa. Aktualnie studentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Profesjonalnie zajmuje się malarstwem i rękodziełem artystycznym, a także folklorem i sztuką ludową. Swoje prace niejednokrotnie prezentowała na różnych wystawach w kraju i zagranicą. Jest członkiem Macierzy Ziemi Cieszyńskiej, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Związku Polskich Artystów Plastyków okręg Bielsko- Biała i Polskiego Stowarzyszenia Artystów Plastyków w RC. Była także tancerką
w Zespole Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej im. Janiny Marcinkowej.
Fryderyk Dral – pani Agnieszko tustelocy o was prawióm, że mocie zaczarowane rynce s pod kierych wylazujóm przerozmajte piekne wieca. Wszedcy też wiedzóm, że bardzo pieknie poradzicie malować obrazy, na kiere idzie trefić tu u unas dóma i aji też za granicóm.Tak rozmyśłóm, że ty wszecki swoji wieca, kiere podarziło sie wóm we swojim żywobyciu przynś, pieknie naszym czytmiorzóm TRAMWAJU opowiycie po naszymu. Jo se zaś wszymóm, że wszeckim to co tu rzekniecie sie spodobo i bydóm to czytać aji porem razy.
Agniszka Pawlitko – panie redaktorze poprugujym rzóndzić s wami po naszymu, ale dobrze wiycie, że dziynnie muszym s ludziami prawić czysto po polsku i skyrs tego ta rzecz s wami nie pujdzie mi tak snadno. Rachujym na was, że mi w tym rzóndzyniu pumożecie
i nie zrobi to wóm moc łostudy.
Urodziłach się w Cieszynie i wszecki schódki mojigo sztudyrowanio zarachaowach w mojim Cieszynie. Nejprzód była szkółka, nieskorzi podstawówka i ekonóm,
a na kóniec sztudyrowani, kiere też sie mi podarziło zacznóć i skóńczyć w Cieszynie. Łod małego miałach rada fórt cosi malować na wszeckich kartkach, kiere prziszły mi pod rynke, co wiym łod moji mamy, kiero mie eszcze fórt do tego namowiała. Piyrsze roki mojigo żywobycio zarachowałach u mojich starzików w Dymbowcu, ale starzika nie pamiyntóm, bo umrził jak żech miała trzi miesiónce. Nieskorzij uż żech yno całymi dniami urzyndowałach s mojóm stareczkóm s kieróm żech warziła rozmajte wieca i chodziłach ś nióm dziynnie do krzeftu, a do sómsioda, po mlyko od krowy. Po poru rokach przekludzilimy sie do Cieszyna, kaj do dzisia sie mi fajnie miyszko. W Cieszynie, zaczłach chodzić do szkółki w kierej sie mi tam nie podobało, alech musiała tam być, bo moja mama chodziła do roboty. Spóminóm se jak jednego roku mioł prziś tam do nas Mikołój, ale rychlij nawszczywił naszóm szkółkem dioboł, kierego nasze opiekunki przegnały, ale jak uciekoł to dwiyrze prziszczypiły mu łogón. Postraszyły łone nas, że muszymy se dować na ludzi pozór, bo diobeł rzóndzi jejch głosami. Jo sie tak tego wylynkała, że zebrałach do kupy porę dziecek i zawrziłymy sie w jednej izbie, ale tak dobrze, że żodyn nie poradzioł do ni wlyś. Łod tego jednak czasu uż żodyn wiyncyj nie widzioł w naszej szkółce żodnego djoboła.
Spóminóm se eszcze, że w tej szkółce uż pieknie malowałach rozmajte obrozki, kiere nieskorzij wisiały na ścianach i sie wszeckim fest podobały. Tak jak insze dziecka ni miałach też rada szpinaku, kiery był nóm wciskany i skyrs tego było dycki moc beczu. S tego czasu eszcze móm w pamiyńci to, że moja mama fort cosi heklowała, a jo miała rada cosi dycki wyszywać. Do podstawówki chodziłach do pióntki wedla kierej był akurat blisko park, kiery był jak znaszeł do wagarowanio. Jo miałach takóm fante, że dziynnie przichodziłach porem minut nieskorzi do szkoły, chocioż miyszkałach ganc wedla ni. Była to szkoła, kiero miała nas uczyć szportu, ale mie to nie było w głowie, bo miałach fórt we starości yno wyszywani. Skyrs tego miałach nikiedy kapke ostudy, bo we szkole nie chcieli mi wierzić, że robiym to sama bez mamy i musiałach na łoczach rechtorek dzierżeć w rynkach jegłe i wyszywać. Miałach też bardzo rada malować rozmajte stworzynia s bajek, a nejraczyj muminki w kierych byłach zakochano. Eszcze se spóminóm, żech miała moc rada matme i rozmajte rachunki, a ku tymu też biologie i przirodem.
Isto skyrs tej matmy, kieróm żech miała rada poszłach sie wyłuczyć za technika ekonomiste. Całych tych piyńć roków w tym ekonomie, to był dlo mie czas
w kierym podarziło mi sie poznać moc kamratek i kamratów s kierymi dycki w każdy pióntek po szkole szlimy se siednóć do piceryji, kiero Wenecyjóm sie mianuje. We czwortej klasie prziszeł na mie taki czas, żech zaś poczuła w siebie chyńć do malowanio i żeby to robić przirychtowałach się do sztudyrowanio tej profesyji. Poszło mi to doś snadnie i uż za rok przestałach rozmyślać ło rachunkach, a yno w głowie miałach pyndzle i farbe. Skyrs tego zaczłach chodzić na lekcje do wywołanego cieszyńskigo artysty malorza pana Romana Hyrnika, kiery mioł swojóm malarnie na ulicy Frysztacki. To był czas w kierym żech piyrszy roz uwidzała prowdziwóm sztaluge i mortwóm noture. W tej jego malarni było dycki moc rozmajtych ksiónżek, inkszego rozmajtego harapucio i capartu, kiery do dzisia dobrze pamiyntóm.
Po zdaniu matury zaczłach sztudyrować we Filiji UŚ w Cieszynie etnologije i malarstwo i dzierźym dzisio w rynkach dyplom tej uczelni. Cały tyn czas sztudyrowanio, kiery trwoł u mie od 2005-2013 roku, se do dzisia dobrze spóminóm, ale móm do siebie kapke pretynsyji, żech nie do kóńca wszecko, to coch miała w głowie namalowała. Cały czas tego sztudyrowanio chodziłach też do roboty, ale yno w soboty i niedziele we sklepie Amipol, w kierym robiłach prawie 8 roków rozmajte wieca. Dziynka tej moji artystycznej duszy w tym kszewcie strojiłach wystawy i kaligrafowałach na kartkach cyny na rozmajte wieca. Dziynka tymu nie musiałach tam dycki ciynżko robić. S tej roboty spóminóm se też jak przed Godami sprzedowalimy żywe karpie, kiere trzeja było czasami aji głobnóć, a jo się tego brzidziła. Nie było inszej rady yno kansi sie schować, abo uciyc do chałupy. Jak zaczłach sztudyrowć tyn kierunek artystyczny, to ni mógłach przewekslować to myślyni ekonomiczne na artystyczne, kiere było mało kónkretne. Jakosi trzeja było do tego prziwyknóć i nabrać ciyrpliwości, kiero przi tej kulturze je każdymu artyście potrzebno. Jednego roku, jak żech pojechała na TKB, to podarziło mi sie posłóchać jak śpiywajóm nasi gorole i zaroz żech uznała, że móm duszem moich starzików i weznym sie za sztudyrowani etnologije. Zapisałach sie też do Zespołu Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej, coby widzieć s bliska tóm cieszyńskóm tradycyje. Był to rok 2008 w kierym pojechałach do roboty na zachód, coby se cosi dorobić. Tym zachodym była Dania w kierej miałach obiecanóm robotem, alech isto przijechałach za nieskoro, bo uż ji nie było. Sama znaszłach se robotem w hotelu w kierym podarziło mi się przez trzi miesiónce kapke grosza zarobić. Po robocie chciałach cosi inszego widzić i roz s mojóm kamratkóm na pojczanych kołach przejechałymy se porem kilometrów po plaży i lesie, kiery był wedla.
W lesie nazbiyrałymy grzibów s kierych zrobiłymy se zupe, sos i kotlety. Po poru godzinach jedyn nasz znómy, kiery sie tego najod zaczył rzigać i musielimy go łodwiyś do szpitola społym eszcze s jednóm kamratkóm, kierej też ty grziby jakosi nie posłóżyły. Do dzisua nie wiym co mu zaszkodziło, bo grziby we szpitolu zbadali i nie było w nich żodnej truciny, a łón rano cały i zdrowy prziszeł spadki ku nóm s tego szpitola. Nie byłach eszcze nigdy tako szczynśliwo, wtedy jak żech uwidziała tego mojigo kamrata we dwiyrzach jak stoł w gatkach i s ryncznikym na plecach, a to była jego oblyczka
w kierej do tego szpitola pojechoł.
Eszcze mi sie cosi spółmniało ło mojich starzikach, kierzi dycki też kansi tańcowali i śpiywali w rozmajtych ludowych manszaftach. Przikludzili sie łóni aże kansis pod Żywca do Puńcowa w kierym nieskorzi dlógo miyszkali. Spóminóm se też, że moja stareczka na Gody strojiła całóm chałupem kwiotkami s bibuły. Dycki
w jeji chałupie było wszyndzi rozmajtej ludowej oblyczki w kierej łóni oba dwa dziynnie na siebie oblykali. Tak dzisio rozmyślóm, że to isto tyn folklor kiery móm fest rada dali mi moji starzicy w gynach.
Jak żech sztudyrowała to cały czas chodziłach do roboty i nie było mi leko, ale nigdy nie prziszło mi do czepani, coby te robotem pochynóć i dać se pokój. We 2011 roku skóńczyłach sztudyrowani na wydziale artystycznym, a dwa roki nieskorzi na wydziale etnologii. Od tego czasu kamracym sie s jednym wywołanym artystóm z Nieborowa koło Trzyńca, kiery był mojóm inspiracyjóm przi pisaniu pracy magiserski. Do dzisia społym fórt cosi malujymy i nasze obrazy wiszóm
w rozmajtych galeryjach wedla siebie. Dwa roki nieskorzi, jak żech uż wóm panie redaktorze prawiła, prziszło mi zdować drugi dyplóm i mojóm inspiracyjóm był wyszywany strój cieszyński. Samach se go uszyła i powyszywała żywotek za pinióndze, kierech dostała od starki na moji wiesieli. Do dzisia w nim chodzym na rozmajte hałdamasze i insze imprezy.
We 2013 roku jak uż sie mi podarziło prziś z tym sztudyrowanim do porzóndku toch poszła do roboty do Cieszyńskigo Ośrodka Kultury. Poszło mi to doś lekuśko, bo isto ci, kierzi ło tej robocie dali sie sy mnóm do rzeczy uznali że sie godzym i do dzisia tam robiym. Zaroz żech sie też zwolniła s tego kszeftu s zielyninóm, bo uż miałach robotem, kiero mi pasowała i pasuje do dzisia. Cały tyn czas pokozoł mi jak fungujóm rozmajte kulturalne insztytucyje, kiere nieskorzij sama zaczłach organizować. We świecie w kierym rzóndzi pinióndz
i wszecko je jednaki to dobre je przipóminać tustelokóm skónd się wziyli i co kiejsi jejich ojcowie robili. Niech wiedzóm młodziocy, że kiejsi nasi starzicy i starki byli ganc inszymi ludziami, kierym nic leko nie przichodziło, a i tak znaszli dycki czas, coby sie pieknie wystroić i pokozać jak je piekno ta naszo cieszyńsko oblyczka. We wrześniu łóńskigo roku odewrzilimy Centrum Folkloru Śląska Cieszyńskiego w kierym chróniymy dziedzictwo naszych przodków, kierzi uż dłógo spoczywajóm na kierchowie.
Jo ze swoji strony robiym wszecko, coby s pod mojich rónk wychodziły coroz piekniejsze wieca, kiere majóm być taki jak hańdownij nasi ojcowie i starki wyrobiały. Robili to bardzo pieknie, ale prawie w każdej dziedzinie kapke inakszyj. I też tymu jo se dała na tym zoleżeć, coby sie nauczyć wyszywać po beskidzku na żywotkach, kiere kiejsi nasze paniczki oblykały. Paniczki, kiere uż majóm swojigo chlopa, kiejsi nosiły na glowach czepce, coby uż miały łod inszych chłopów pokój. I ty czepce robi sie metodóm jegłowóm, kieróm yno uż poradzóm baby w Istebnej. Coby sie tego nauczyć musiałach zmitrynżyć cały rok na to, ale tego nie żałujym. Dziynka tymu pod kóniec łóńskigo roku zdobyłach II miejsce za wyszywani w kónkursie na Koronki Koniakowskie i Beskidzki wyszywani krzyżykowe. Zrobiło mi to wielkóm radość, że ta moja robota nie poszła na marne i zustała pochwolóno.
Dzisio eszcze kształcym sie na fest wywołanej szkole w Krakowie, kiero ASP sie mianuje. Tego roku jak dobrze pujdzie to dostanym od nich dyplóm kiery bydzie brónióny w temacie malarstwa do kupy s folklorym.
Malowani je mojóm pasjóm i je prawie całym mojim żywobycim. Malujym na płótnie yno cały nasz folklor, kiery widać w tańcu i strojach, a jako to mi wyndzie nigdy nie myślym do przodku, skyrs tego, bo tym regirujóm emocje. To przichodzi dycki jak zamoczym pyndzel we farbie i zacznym nim szmyrać po płótnie.
Móm też wielkóm fante do rozmajtego rajzowanio po świecie, daleko i blisko. Ale nejraczyj podobo mi sie to piyrsze, bo chciałabych za swojigo żywobycio być
w każdym kontku naszego świata. Tam kaj jadym ogłóndóm dycki jejich kulturem, zwyczaje i oblyczke ludowóm. Móm też rada dać sie dycki do rzeczy s ludziami tam stela i połoglóndać wszecki jejich muzea.
Zapewne państwo zastanawiają się jak to się stało, że staram się w życiu połączyć fascynacje folklorem z malarstwem…. Dzisiaj spełniam swoje największe marzenia jakim są studia na ASP w Krakowie, ale żebym mogła je rozpocząć musiało minąć kilkanaście lat i dużo doświadczeń. Cieszę się także, że mogłam opowiedzieć po naszymu tych kilka historii z mojego życia.


c: text/html

text:
Feryje, weekyndy i świynta to czos, kedy nojwiyncyj ludzi ciśnie dychnyć. Jadōm bele kaj, kajś fōrt ôd swojij chałpy, coby niy dziwać sie na te same gymby co na beztydziyń. Podug nos rajza je zawdy dobrōm idyjōm. Tak samo jak zmiynianie. Tōż poczytejcie dzisioj ô Airbnb i możnej tyż cosik zmiynicie. A kōnkretnie to myślynie, że spanie w rajzie to musi być zawdy hotel, hostel abo celt na polu.
Mosz już kōnto na Airbnb ale niy wiysz jak zabuchować izba? Wlyź TUKEJ
Airbnb – zabuchuj se ôd kogoś chałpa
A keby tak zabuchować se izba… u kogoś w dōma? Abo garaż przi chałpie przeônaczōny na szlafsztuba? Jako by sie zwiydzało Italijo, keby za ścianōm ryczeli liryczne Ho fame!, a na schodach wōniało nudlami? I to wszyjsko ganc tōnij jak łōżko w hostelu ze siedmiōma cudzymi ludziami. Wziynibyście, pra?
Wartko, akuratnie i po tōniu
Airbnb to je zajta, na kerej umicie se znojś wyśniōno sztela do nynanio. Wpisujecie miasto i pora jak przi sznupaniu za hotelami, a potym sztelujecie wiela mocie do udania za nocka i eli chcecie cołkie miyszkanie abo yno izba. Jak już wszyjsko Wōm spasuje, to wysyłocie antrag ô rezerwacyjo. Jak gospodorz ôdpisze “ja”, to śmicie pakować tasze, a ôn po leku szykuje łōżka, coby Wasze pōłrzitki se mogły na nich wygodliwie legnyć.
Tukej akuratnie wytuplikowane jako sie to wszyjsko buchuje (po polsku): Jak zarezerwować nocleg przez Airbnb?
Bezpieczyństwo na Airbnb
Czamu to je lepsze jak ôgłoszki znolyziōne bele kaj we internecie? Bo Airbnb ubezpieczo i Wos, i gospodorza. Okrōm tego umicie poczytać akuratny ôpis kożdej szteli, kuknyć na bildy a referyncyje ôd kożdego hosta. Po rajzie Wy tyż bydziecie go ôcyniać: za snōżność, lokalizacyjo a za to, eli ôpis bōł po prowdzie napisany. Tak, coby nastympni wiedzieli jako je na miyjscu.
Airbnb abo Couchsurfing?
Ciynżko pedzieć co je lepsze – Airbnb abo Couchsurfing. Wszyjsko zależy ôd szprymōw. Przi spaniu bez Couchsurfing lepij poznowo sie ludzi, ale Airbnb mo jedyn wieli plus – niy ma za darmo. Ja, tukej to naprowda je plus! Bo jak już płacicie, to sōmeście kliyntami, tōż śmicie sie dopōminać. Inkszo sprawa, że znolyziynie hosta z CS niy ma już takie lekie i trza swoje przi mōnitorze ôdsiedzieć. A wiadōmo – czos to je pijōndz.
Sniżki, rabaty, dobrota
Jak zaregistrujecie sie z linka: belekaj.eu/airbnb, to na piyrszo rezerwacyjo dostaniecie 100 złotkōw sniżki (to sie zmiynio co jakiś czos, ale jak piszymy tyn tekst, to je tego 24€). Skuli tego, że Wy sie zapisujecie z naszego linka, to jak już zabuchujecie, zajedziecie, przijedziecie nazod i szrajbniecie recynzyjo, to my tyż taki rabat na prziszłość zebierymy.
Na jako rajza idzie sie wybrać tōnij? Jechać umicie bele kaj i wszyjsko jedno na wiela nocek, ale coby sie Wōm liczyło do rabatu, to buchōng musi być na nojmynij 210zł (krōm ôpłocki serwisowej i za schranianie). Bajszpil:
„A ja, zachwolocie coby zebrać 24€!”
Niy. Zachwolōmy, bo Airbnb je dobre. Wiymy, bo rajzowalimy śnimi już przeszło 20 razy. A nasz link wciepujymy, bo jak firma dowo tako ôpcyjo, to żol niy brać, pra? A co je nojlepsze – jak sie już zaregistrujecie, to Wy tyż taki swōj kod bydziecie mieli. Tōż umicie sie nim potym potajlować ze familijōm abo kamratami i sztyjc rajzować tōnij.
Minusy Airbnb
My widzymy we Airbnb yno jedyn minus, ale taki, kery dlo inkszych umi być plusym. Firma kapka za fest sie rozfechtowała i tera ôkrōm izby idzie tamek wystawić tyż inksze dingsy choby ôprowodzki po mieście abo spōlne warzynie regiōnalnych dań. Wielce fajne, ale skuli tego, że je to dociepane do samego Airbnb, to na tej zajcie je już trocha za dużo sztofu. Ale kuknijcie na te nowe atrakcyje, możnej dlo Wos to bydzie cosik zwiedownego 😉
Airbnb lepsze jak hotele?
Airbnb we wiynkszości miast, w kerych my byli, kalało sie lepij jak inksze spanie. Niy wszyndzie je tōnij, bo czasym ôfert je stosunkowo mało (choby we Lipsku) abo je masa dobrych hoteli, kere ku tymu dowajōm śniodani (np. we Floryncyji). My lubiymy mieć niy yno swoja izba, ale cołkie miyszkanie abo i chałpa. Beztōż zajty Airbnb używōmy czynsto a chutnie.
Pora bajszpili naszych buchōngōw bez Airbnb:
- U Joan w Essaouirze – epno chałpa, 5 sypialek i 3 łaziynki dlo siedmiu ludzi po 8€ za nocka
- U Eleny w Barletcie – nocka we superowym apartamyncie za 20€
- U Alessandro w Neapolu – moderne miyszkanie dlo siedmiu ludzi i 15€ za nocka
To jako, prōbujecie? A możnej już buchowaliście cosik bez Airbnb? Fajnie bōło?
Dejcie znać na FB!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tydzień Regionalny w SP 36 w Rybniku
Jak krotko łopisać, co się dycki u nos dzieje w Tydniu Regionalnym? Tego sie nijak niy do zrobić. Próbowałach już roztomańcie, ale zawdy mi sie to zdo za długo- ale co zrobić jak tela my tego naszykowali! No toż dejcie pozor!
We pyndziałek:
- Prziwiyźli my do małych bajatli Ana Stronczkowa, kiero im piyknie łopowiedziała ło ślonski łoblyczce i zwyczajach
- Strasze szkolorze poszły do Domu Kultury we Boguszowicach na tyjater przirychtowany przez Erny Trzi ło dniu ze życio ślonski baby
- Mlodsi i starsi mogli se posłuchac jak piyknoie grajom na cyjach szkolorze ze Szkoły Muzycznej ze Rybnika
We wtorek:
- Ło utopkach piyrszokom łopowiadała Karina Niweltowa a potym te bajtle tego utopka malowały – no jo by padała, co czasym i za piyknie
- Szpyrka zaro ze rana skwarzyli szkolorze ze gimnazjum (chyba byli niepojedzoni) jak se majom to naszykować pokozała im Ana Pruskowa
- Jak se uplyś koszyk abo co myńszego ze wikliny pokazowały szkolorzom baby ze Koła Gospodyń ze Jonkowic
- Małe bajtle poszły do Domu Kultury - a tam Marek Żyła pokazowoł im tyjater ze lalkami, kiere tyż poradziyły godać po ślonsku
- Cołki dziyń po Rybniku jeździyły klasy sztworte – żeby wiedziały chocioż jaki momy dzielnice we Rybniku i co w nich je fajnego
- szkolorze ze trzecich klas ścigali sie kiery wiy wiyncy ło Ślonsku a wszystkigo pilnowała Małgorzat Chmielewsko
We szczoda:
- drektor ze „familiją” sprwdzoł postrojyni izbow
- łod rana we szkole woniało, bo ci najszczynśliwsi uczyli sie jak upiyc dobry kołocz abo zrobić smaczno kopa - na przikłod na kumunio – tego uczyły zaś baby ze Koła Gospodyń ze Jonkowic
- Ło Maksymilanie Basiście i ło tym jak się robi ksionżki łopowiedzieli Elzbiyta Bimler – Mackiewicz i Jacek Kamiński, kierych do szkoły zaprosiyła Grazyna Szmidtowa
- Kasia Gumulak ze swoimi przirychtowała audycjo ło Jorgu Malcherze ze Chwałowic
We sztwortek
- przijechoł do nos zespoł ze Czechow Breclavanek
- Hania Mrozowa i Gabrysia Gryglakowa przirychtowały konkurs dlo tych, co poradzom szprechać , godać i mówić
- Konkurs ło Rybniku dlo drugich klas przirychtowoł Rafał Fajgier
- Ana Pruskowa prziwiozła do nos Kazia Drewniok, kiero pogodała sie z młodymi ło Śląsku i piyknie pomalowała
- Trzecio f, trocha po zanjomości, piykła kołocz ze Bernadetą Karwotową
We piontek:
- Furgało piyrzi we bibliotyce, bo Koło Gospodyń Wiejskich ze Gotartowic uczyło jak sie szkubie piyrzi - na szczynści te już oszkubane ze gynsi.
- Wszyscy sie piyknie bawiyli na konkursie na nojgryfniejszo Karolinka – ale jo se tak myśla, co nojpiykniesi byli byli ci, kierzi to wymyślyli i prowdziyli czyli Marzyna Kusiowa i Seweryn Ceglarek
- Kasia Musiolikowa sprawdzała kto sie nojwiyncy nałuczoł ło Wojciechu Korfantym
- Próbowali my pobić rekord szkoły we trojoku ale latoś nom sie niy udało, bo było nos yno ( ale sprawdźcie yno czy kaj indzi je tela ludzi, co go chcom tańcować) 192.
No i na tym się nasz tydziyń skończoł i mogymy czekać na nastympny i już wymyślać roztomańte gupoty i szukać roztomańtych ludzi co by nom porozprowiali, pokozali coś a bo nas czegoś ło tym Ślonsku nałuczyli! Jakby kiery mog nom co pokozać abo nas czego nałuczyc ( nojlepi za darmo) to dejcie znać do SP 36 we Rybniku.
Mirka Rydzkowska


text:
Niy czekejcie, że tam bydzie1 szło znojś2 kupōn3 na telewizor abo złoty pieszczōnek4, choć jak sami cojsik takego tam skludzicie5, to sie bydzie Wasz byzuch6 radowoł. Jo sie zarozki7 na poczōntku prziznōm8, że jak żech rychtowoł9 te tarletki (małe tarty), to bōło10 ciepło, a do tego jeszcze mieli przijś gojście i żeby my sie niy uwarzyli11 we miyszkaniu, to żech sie kupiōł gotowe spodki do tarletkōw. Kebych12 mioł to robić sōm, to bych zrobiōł jedna srogoł13 tarta, bo za kans14 smolynia15 bych mioł z tymi małymi pyrtkami.
Co to za ibaraszōng? To bydōm trzi warstwy rozpusty: piyrszoł to szokolada ze mascarpōne, potym przidzie kōnfitura ze aprikołzōw16, a na wiyrch kokosowy pudding. Niy je to za słodke, wartko sie robi, a potyn sie idzie rozkoszować fajnymi maszkytami17. A jeszcze jak aprikołzy bydōm kwaskowate, to słodke bydzie fajnie przełōmane.
Co potrza?
Spodek:
200 g mōnki18 pszynnyj
125 g masła
3 żōłtka (biołka sie zamrojście- przidajōm19 sie kedy idziyj na beza abo makrōłny)
3 łeżki cukru
ździebko20 soli
Warstwy:
250 g mascarpōne
100 g szokolady deserowyj (gorzkyj)
20 dkg aprikołzōw
400 ml mlyka kokosowego
pudding waniliowy
Kebyście chcieli sie zrobić ta wersja dlo barzi robotnych, to rozgrzyjcie bratruła21 na 200 stopni. Wszyjske składniki spodka wciepcie22 do jaki miski i wyrōbcie. Niyskorzi niy bydymy tego dołwać do żołdnyj23 lodōwki na połra godzin, yno zaroz wyklejymy tym forma na tarta. Kebyjście chcieli, to mogecie tyż te ciasto sie rozwałkować miyndzy dwōma papiōrōma do pieczynioł, a potyn yno przeciepnōńć je do formy. Przed pieczyniym mogecie je tyż trocha podzióbać widołkōm24. Wrojście25 tyn spodek do pieca na 20-25 minut, żeby sie fajnie na złoto przibrōnołciōł26. Jak już baje upieczōny, to niech sie ochōdzi i mogecie dołwać do niego nasze warstwy.
Jak mołcie kupiōne gotowe tarletki, to poła27 roboty już za Wami i mogecie sie zarozki brać za rychtowanie piyrszyj warstwy.
Ôzpuśćcie28 szokolada we jaki misce nad gorkym ze wrzōntkym, a potyn wymiyszejcie ze syrkym mascarpōne i mogecie kłajś29 na tarta/ tarletki.
Aprikołzy wrojście na chwila do wrzōntku, ôbiercie30 im skōry, wyciepcie31 pestki i zblyndujcie. Potyn przelyjcie ta masa na patelnia i niech sie ôdparuje (jak aprikōłzy bydōm za kwajśne, to mogecie dociepnōńć do tego trocha cukru). Jak już ta kōnfitura bydzie fajnie gynstoł, to rozsmarujcie jōm na warstwie ze szokoladōm.
Terozki ôstoł32 już nōm33 yno34 pudding. Uwarzcie35 we gorku mlyko kokosowe. Do jaki szolki36 wlyjcie 150 ml zimnyj wody, ôzpuśćcie tam pudding i dejcie do warzōncego37 sie mlyka. Miyszejcie, aż to wszyjsko cuzamyn38 zawrze39. Przelyjcie tyn pudding na wiyrch tarty i za chwila mogecie Wasz byzuch wołać na kafyj40. Smacznego 🙂
1będzie
2znaleźć
3ō- samogłoska w wymowie między o i u
4pierścionek
5schowacie
6goście
7zaraz
8przyznam
9przygotowywał
10było
11ugotowali
12gdybym
13dużą
14dużo
15pracy
16moreli
17słodyczami
18mąki
19przydadzą
20trochę
21piekarnik
22wrzućcie
23żadnej
24widelcem
25włóżcie
26przyrumienił
27połowa
28rozpuśćcie
29kłaść
30obierzcie
31wyrzućcie
32został
33nam
34tylko
35zagotujcie
36szklanki, kubka
37gotującego się
38razem
39nie zagotuje się
40kawę


text:
Egejske morjo
Egejske morjo (grjeksce AιYaίo ΠέλaYoς – Aigaio Pelagos, turkowsce Ege Denizi) je morjo mjez europskej Balkanskej połkupu a aziskej Anatoliskej, pódlanske morjo Srjedźneho morja. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Mjezuje na sewjer a na zapad z Grjekskej twjerdźiznu, na juhu z grjekskej kupu Kreta a na wuchodźe z Turkowskej. Na sewjerozapad je přez mórsku wužinu Dardanele zwjazane z Marmarskim morjom (a dale přez mórsku wužinu Bosporus z Čornym morjom) a na wuchod je zwjazane přez Korintski kanal z Ioniskim morjom.
Wuznamne přistawy Egejskeho morja su na přikład Athen a Sołun w Grjekskej a Smyrna w Turkowskej.


text:
Nojlepsze sōm te nojbarzi1 ajnfachowe2 dania. Niyrŏz3 styknōm4 yno 3-4 skłŏdniki i wtedy richtich5 dobrze mogymy je wszyjske wysmakować6. Mie sie udało trefić take brōnołtne pieczarki, kere7 bōły arōmatyczne choby8 grziby ze lasa. Do tego dania mogecie się nawet uwarzić kartŏfli, ale bydōm sam pasować tyż byle jake zielyniny9.
30 dkg brōnŏtnych10 pieczarkōw
jedna biksa11 tuńczyka
poła łeżeczki pasty czoskowyj abo jedyn wyciśniynty zōmbek
2 łeżki natki pietruszki
sōl i pieprz
łeżka masła klarowanego
łeżka oliwy
Na patelnia ze masłym i oliwym wciepcie pokrōne pieczarki. Do tego dociepcie reszta skłŏdnikōw, poczekejcie aż pieczarki bydōm fertich (sie zrobiōm mańsze) i mogecie sie brać za futrowanie12 😉
Smacznego 🙂
1najbardziej
2proste
3czasem
4wystarczą
5naprawdę
6wyczuć
7które
8jakby
9warzywa
10brązowych
11puszka
12jedzenie


text:
Poselstwo pochowanskeho lěsa snano někotrehožkuli zadźiwa
Brunow (UM/SN). Započało bě so wšiko z wowku. Wona – dokładnišo prajene wowka Andréja Rascha – chcyše rady w lěsu pochowana być. Jako ju jeje wnučk, lěsnistwowy inženjer a mějićel lěsnistwoweho zawoda pola Kamjenca, na to skedźbni, zo je to z běrokratiskimi zadźěwkami zwjazane, wona jeno znapřećiwi: „Staraj so wo to!“ A André Rasch so postara. Wuslědk je wot minjeneho pjatka w lěsu mjez Brunowom (Brauna), Lückersdorfom a Kamjencom widźeć. Tam wotewrěchu prěni pochowanski lěs Budyskeho wokrjesa.
Wotpohlad Andréja Rascha su na zbožowne wašnje zwjazali ze zaměrom města Kamjenc, kotrež so hižo wjacore lěta prócuje, přirodźe bliske pochowanišćo zwoprawdźić. Z předewzaćom FriedWald tzwr nadeńdźeštaj wobaj třećeho partnera, kiž ma wobšěrne nazhonjenja ze zapołoženjom a wobhospodarjenjom pochowanskich lěsow. Před lětomaj wotewrěchu tajki w Deutsch-Paulsdorfje w susodnym Zhorjelskim wokrjesu. Tón je mjeztym chětro woblubowany.


text:
Arnošt Černik
Arnošt Černik (němsce Ernst Tschernik; * 12. junija 1910 w Slepom, † 27. februara 1988) bě serbski wučer, wědomostnik a statistikar.
Wón narodźi so w lěće 1910 jako najmłódši syn ludoweho herca Kita Černika a Hany rodźeneje Hančojc do serbskeje chěžkarskeje swójby w Slepom, hdźež tež do ludoweje šule chodźeše. Wot 1925 do 1930 studowaše na namjet profesora Alfonsa Parczewskeho, kiž tehdy w Slepom poby, na wučerskim seminarje w Ostrzeszówje pola Wrócławja. Hač do lěta 1934 skutkowaše jako wučer na wjacorych pólskich dwurěčnych zakładnych šulach. Po nawróće do Němskeje dyrbješe w Berlinje abituru nachwatać, dokelž so pólska matura tu njepřipózna. Studowaše tam a pozdźišo w Kralowcu prawniske a statne wědomosće a zakónči studij w lěće 1940 jako diplomowy ludowy hospodar.
Po Druhej swětowej wójnje steješe najprjedy na čole hospodarskeho wotrjada Domowiny, doniž so w Poznanju na polu statistiki a ekonomiskeje geografije dale njeskwalifikowa. W meji 1947 narěči při zetkanju ze zastupnikami pólskeho knježerstwa hromadźe z Wójćechom Kóčku problematiku němskorěčnych ćěkańcow z wuchodnych stronow Němskeje a jich negatiwny wliw na substancu serbskeje rěče a kultury we Łužicy. Wicepremierej a zdobom ministrej za wróćodobyte krajiny, Władysławej Gomułce, přepodaštaj memorandum Domowiny, w kotrymž wabjachu za samostatnosć Serbow. W septembrje 1948 dyrbješe so kaž Pawoł Cyž a Anton Nawka po rozsudźe Domowiny do Łužicy nawróćić. 1950 promowowaše wo hospodarskim a demografiskim połoženju we Łužicy. 1950/51 běše z wučerjom na nowozałoženej Serbskej wyšej šuli w Budyšinje. W lětomaj 1954/55 přewjedźe jako sobudźěłaćer Domowiny resp. Instituta za serbski ludospyt wobšěrnu demografisko-statistisku zběrku w Hornjej a Delnjej Łužicy, zo by ličbu Serbow wuslědźił. Tajke slědźenje bě před nim k prěnjemu razej Arnošt Muka we 1880tych lětach přewjedł. Jeho wuslědki buchu wot Černika systematisce zjimane a w lěće 1954 jako kniha wudate. Wuslědki Černikoweje statistiki sameje so w NDRskich časach z politiskich přičin oficielnje njewozjewichu, dokelž běchu po jeho ličenju jenož hišće něhdźe 81.000 Serbow. Hač do lěta 1958 bě Černik ze zamołwitym za wotrjad krajowěda/demografija w Instituće za serbski ludospyt. Wot 1959 bydleše w Berlinje.
Arnošt Černik bě nan dźowki a dweju synow.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. [wuslědki Mukoweho slědźenja]
- Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Domowina-Verlag, Bautzen 1995. [wuslědki Černikoweho slědźenja jako přiwěšk]


text:
1/. Dźensa dožiwjamy „mału rewoluciju“, mjenujcy nawrótny dypk we žiwjenju Cyrkwje, abo hinak prajene – „rewoluciju Ducha Swjateho“. Na př. japoštoł Pětr, kotryž je so w dnjach Jězusoweho ćerpjenja swojeho Mištra zaprěł, swědči nadobo zmužiće wo poselstwje Ewangelija. Japoštoljo podobnje – najprjedy běchu bojazliwi – nětko wotwěraja durje wječernje, zo bychu zmužiće spjelnili Chrystusowy nadawk Dźiće a wozjewjejće! Tale „rewolucija“ docpěwa tež nas. Tón, kiž je něhdy sakrament firmowanja přijał, ma we sebi kmanosć so na Božeho Ducha wotewrěć a wot Njeho so wjesć dać.
Hladajmy na spočatk swojeho „dyrdomdeja“ z Bohom. Najprjedy je křćeńca – wona dari wjele, tola su to jeničce spočatki bójskeho žiwjenja w čłowjeku. Potom je spowědź a swjate woprawjenje, kotrež „zežiwja“ dušu k dobremu a rjanemu, a sylni přećiwo złemu a hrěchej. Što pak je firmowanje? Wono wšo we wěriwym křesćanje wudospołnja. Wot wokomika firmowanja, pod wumjenjenjom, zo smy na Ducha wotewrjeni, rozumimy wjace wo wěrje, smy zamołwićiši za Cyrkej a smy so swojich winowatosćow w swójbje a we wosadźe wědomiši.
2/. Tón, kotrehož měnimy z Duchom Swjatym je kaž woheń wučišćacy w čłowjeku škódne mazanosće hrěcha. Wón „wupali“ njetrěbne wodpadki zrudoby a słabosćow. Tohodla Jězus rjekny: Přijmiće Ducha Swjateho! Kotrymž hrěchi wodaće, tym so wodadźa.
Dar wodaća a wotwjazanja hrěchow płodźi w nas pokoj, a je to powšitkowne nazhonjenje tych, kotřiž prawidłownje chodźa do spowědneho stoła, a so wo křesćansku dospołnosć prócuja. Hdyž so nam na př. poradźi swoje špatne zwučenosće přewinyć: lóze słowa, lěnjosć, wšědny njeporjad etc. Abo hdyž na př. smy zło z dobrym narunali, abo njesmy zwadu a hidu dopušćili. Tónle pokoj začuwamy runje w sakramenće spowědźe, słyšo słowa: Tuž će wotwjazuju....
Pokoj pak nam přeco zaso pobrachuje, dokelž smy słabi a padamy zaso do hrěcha. Druhdy mamy tež strach před sobu samym, bojejo so, zo sčinimy abo wuprajimy něšto hłupe. Bojimy so tež swěta, w kotrymž traje njeměr a bjezluboznosć, w kotrymž bywa jednotliwc bjezradny napřećo namocy a wulkim politikarjam, a bohačkam. Moji lubi, tola mamy jako firmowani křesćenjo we wšěm nadźiju.
3/. Jako runje před 40 lětami je bamž Jan Pawoł II. w smažniku 1979 prěni raz do swojeje pólskeje domizny přijeł, wupraji wón tehdy wuznamne słowa modlitwy: Njech zestupi Twój Duch a wobnowi tutu zemju! A po chwili doda: Tutu zemju! To běše wołanje połne nadźije, kotrež njejsu tehdy Polacy cyle rozumili. Čas tehdy bě pak strašny: namóc, podpěranje ateizma, rozšěrjenje alkoholizma, politiska kontrola cuzeho mócnarstwa – wšo běše šěre a zrudne. Potom je pak so tónle cyły socialistiski system sypnył. Hišće do dźensnišeho rjedźimy po nim wotpadki.
Zło je a wostanje. Druhdy nadpaduje nas z dwójnej mocu. Tež my druhdy pomhamy złu, hdyž na př. hłupje něsto prajimy, abo špatnje něšto rozsudźimy – tak při wólbach, tak hdyž zastupimy do dwělomnych předewzaćow, abo jeli njereagujemy na špatne zadźerženje młodźiny, abo jeli podpěramy cuzych a nic swojich. Potom swarimy na dźensnišy čas, zo je prjedy wšo kmańšo było.
Dźensa, moji lubi, pohladajmy hišće jónu do swojeho swědomja. Rozmyslujmy, što je hišće we mni tupe a hłupe, chcyćiwe a zawistne. Jězus je zło přewinył, dobre je dobyło. Njeboj so być dobry, rěčeć derje a widźeć to pozitiwne; njeboj so być japoštoł dobra!
Božo, njech zestupi Twój Duch a wobnowi tutu zemju – tutu łužisku zemju! Amen.
TAD


text:
Keramikarka-wučerka Marija Šołćic-Touvenot bydli hižo tójšto lět w francoskim měsće Nancy, hdźež tam we wuměłstwowej scenje sobu skutkuje. Tamniše typiske wuhotowanje domow je jej nastork dało rozmyslować, hač njehodźi so tež w Serbach podobna swójbna wuhotowanska kultura wuwiwać. Z rodźenej Konječanku je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Što so Wam na Nancyju konkretnje lubi?
M. Šołćic-Touvenot: Nancy je mjez druhim znate za wilowu štwórć, w kotrejž su sej wobydlerjo spočatk 20. lětstotka swójbne domy w młodźinskim stilu twarić dali. Na nich napadnje, zo ma kóždy swój wosobinski stil, a to hłownje jónkrótneho dekora dla. Jedna fasada je na přikład pyšena z winom, tamna ze žołdźemi a dalša z róžemi. Tak je kóžda swójba tež wosebitu pyšensku formu za sebje našła. Hladajo na to zrodźich mysličku, hač njemóhli so tež we Łužicy wot toho inspirować dać? W Serbach je dźě z wašnjom, swójsku chěžu měć. Čehodla njemóžemy krok dale hić? Kóžda swójba móhła sej tež swój wosebity dekor abo enblem za dom a dalše wěcy wuwiwać dać.
Kak to měniće?


text:
Z wjeselom a dźakom smědźachmy lětsa dźeń dźěsća woswjećić.Fota: Daniela Ćemjerowa Rysowanka: Melanie Kotissekštwórtk
To wobhladachmy sej stary film wo „Knjenje Móškowej“. Jako zastup sydaše za kóždeho popcorn. To bě ći wulke wjeselo.
pjatk
srjeda
wutora
Srjedu, na dźeń dźěsća, podachmy so pěši na lód do
Kozarc. To bě za krótke nohi daloki puć. Lód pak ćim lěpje słodźeše. Po wobjedźe sej hnydom wšitcy wusnychmy.
Nazajtra, wutoru, nóžkowachmy do lěsa, zo bychmy tam cyły dźeń přebywali. Rjany to čas, takle zhromadnje
w lěsu, cyle bjez hrajkow. Tak twarjachmy sej z hałuzow budy, wobkedźbowachmy přirodu, spěwachmy sej ludowe spěwy a nichtó njepaseše ani kuska wostudy. K wobjedu dachmy sej pakćik z chłóšćenkami zesłodźeć. Na tymle městnje wuprajamy słódny dźak šulskej kuchni w Ralbicach, kiž nas hižo někotre lěta z wobjedom zastaruje.
Po wobjedźe pak wobhladachmy sej stawizničku. W lěsu běchmy w swojim elemenće, tak zo nochcyše nichtó z nas spać.
Prěni dźeń, póndźelu, pobychmy
w Budyskej kofejowni Valentin.
So suwać, skakać, wazyć, to so


text:
Po naszymu
Zaczło sie cołkiym niywinne: starka Kuliczka kozała swoji wnuczce Emilce zawrzić gynsi we kotyku. Emilczyn bracik, Pietrek zaroz doł pozōr, że cosikej sie szykuje i poszoł ze ciepłym do starszyj siostry, a ta mu padała, że starka bydzie gynsi podszkubować. Synkowi coś to niy sztimowało, bezto teroz polecioł z tym ku starce:
– Co to bydziecie tym gynsiōm robić, starko? Poszkubować? Przeca żeście godali, że poszkubowani to je taki napasztowani, bo jak za waszych czasów synki poszkubowały dziołchōw, to ône to niy miały rade, a krōm tego zwierziny napasztować sie niy godzi, bo by sam zaroz przijechało Towarzystwo Ôpieki nad Zwierzyntami a musieli byście sie z tego gynsto tłōmaczyć! Wiycie starko, tego to jo by sie po wos wcale a wcale niy spodziywoł... – synek pokrynciył gowōm.
– Synku, ty dycki słōchosz brzuchym miasto uchym! – ôdpedziała mu starka. – Ty żeś nic niy spokopiył, bezto jo ci zaroz wyświytla, cożech ô tych gynsiach godała... – Ale niy skończyła, bo przileciała ku nim starka Kurczyno, co wszyjski zwiasty ze wsi wiedziała:
– Wy Kuliczko isto nic niy wiycie? – zaczła. – Wiycie, wiela było ôstudy u waszych sōmsiadōw? Wybrała sie Maryjka ze swoim ślubnym na torg do Żorōw jeszcze co ku weselu ôd Adryjany przikupić, a nazod byli dziepiyro pod wieczōr. Jak podjechali ku chałpie, patrzōm, że cosikej sie u nich na placu biyli, przidōm bliżyj, a to jejich gynsi leżōm na gnojoku, wszyjski zdechłe! Modym nic niy pedzieli, yno sami ze starym wzieni sie za szkubani. Wiadomo; ze miynsa już nic niy bydzie, ale chocioż piyrzi na pierziny dziołsze uratowali...
– Jo sam niy widza żodnej ôstudy, Kurczyno! – dziwowała sie starka Kuliczka. – Dobrze, że im to do gowy prziszło, bo jo bych isto gowa straciyła a niy poszkubała tych gynsi.... Nojpryndzy to bych ich kozała Adelinymu chopu zakopać kaj na zegrōdce!
Starka Kurczyno zrobiyła wielgi ôczy:
– To byście to Kuliczko, wypiytnościyli! A ôstuda to była dziepiyro na drugi dziyń! Przedstowcie se, że te gynsi ôszkubki zmartwystały a cołki gołe po placu lotały! A to wszyjsko skuli tego, że Maryjczyn chop dziyń przedtym wyciep na gnojok zbytki z korbflaszōw, co w nich wino na weseli nastawioł, gynsiska to zeżarły, a potym naprane na gnojoku leżały!
GRYMLINO


text:
M
M abo m (při pismikowanju: em) je dwanaty pismik klasiskeho a třinaty moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 19. w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski my (M, u) a pismik M resp. M w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so M přez − −.
Pochad[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wšelćizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
M je mjezynarodna awtowa značka za Maltu. Při němskich awtach steji za město Mnichow. Wulki pismik reprezentowaše hriwnu w Němskej demokratiskej republice, mały pismik je mjezynarodny symbol za meter.


text:
Na wuznamnym městnje sta so 19. oktobra 1991 wuznamny podawk. We Łazowskej cyrkwi, hdźež bě wótčinc Handrij Zejler w 19. lětstotku 37 lět Bože słowo wozjewjał, załožichu za přichod serbskeje rěče a kultury pod wuměnjenjemi wičneho hospodarstwa wažnu instituciju: Załožbu za serbski lud.
Prašenje, kak měło ze spěchowanjom Serbow po přistupje Němskeje demokratiskeje republiki k wobłukej płaćiwosće Zakładneho zakonja dale hić, njestaji so hakle 3. oktobra 1990. Hižo při swojich wopytach w dwurěčnej Łužicy we wobłuku wólbneho boja bu načolny kandidat CDU, prěni ministerski prezident nowowutworjeneho Swobodneho stata Sakskeje prof. dr. Kurt Biedenkopf, z tejle starosću konfrontowany.
Ideja so nazymu 1990 zrodźiła
Łužiske haty su połne žiwjenja, znajmjeńša pokazuja to znowa lětuše žně rybow. Wjele dźěła a prócy je za plahowanje słódnych chłóšćenkow trěbne, wšako traje tři do štyri lěta, prjedy hač so z móličkeje larwy nahladny karp wuwije. Tak je nazymske wułójenje rybow za wobhospodarjerjow hatow kóždy raz wulka překwapjenka. Wobstatk w běhu lěta kontrolować njeje móžno. Hakle žně nałožowanu prócu pokazuja.
Wułójenje rybow z hatow – tak je to předewšěm we Łužicy z wašnjom – zwjazuje so z mjeńšimi abo wjetšimi swjedźenjemi. Łužiske rybowe tydźenje su rjana tradicija, kotraž je so tule wuwiła. Rybarjam při dźěle přihladować a sej hnydom sušenu abo praženu rybu kaž tež rybjacu poliwku zesłodźeć dać, je dźěćom a jich staršim bjezdwěla rjane dožiwjenje. To su zarjadowarjo pytnyli a tuž poskitki dale a bóle rozšěrjeja. Tak swjećachu minjene tydźenje na přikład we Worklecach, Radworju, Klětnom, Wysokej, Němskich Pazlicach a Bóšicach.
Mějach zbožo, zo smědźach w oktobrje 1990 w Budyšinje prof. dr. Biedenkopfej financielnu nuzu serbskich institucijow rozłožić. Dotalne ministerstwa NDR jako pjenjezydawarjo so poněčim rozpušćowachu. Wón hnydom radźeše wutworić wosebitu załožbu. Pod nawodom statneho sekretara dr. Güntera Ermischa přihotowachu Hans-Jürgen Dahms, Simon a Stanisław Brězan jeje załoženje. Paralelnje wuradźowachu někotři Serbja, mjez nimi ja, ze Zwjazkom kaž tež ze Sakskej a Braniborskej wo wustawkach serbskeje załožby. Spočatk oktobra 1991 prošeše mje statny sekretar Ermisch, zo bych čestnohamtsce přewzała předsydstwo załožboweje rady, dokelž přeješe sej „připóznatu wosobinu, kotraž njebě w stronje SED a tež nic w stasi“. 48 hodźin mějach k rozmyslowanju. Nazajtra wotprajich. Bojach so tajki naročny nadawk přewzać. Slědowachu intensiwne rozmołwy, doniž njepřizwolich. Dach so z połnej paru do dźěła. Spočatnje mějach na starosći, wutworić ramikowe wuměnjenja za dźěławosć załožby.
Nětčiši Kamjeničanski propst Clemens Hrjehor bě wot lěta 1991 čłon załožboweje rady a sta so 17. měrca 1999 z jeje předsydu. Z jadriwymi słowami so wón po wólbach na čłonow wobroći, skedźbnjejo na zamołwitosć załožboweje rady, spěchować serbsku rěč a kulturu. Wšako stejwonej wuraz identity serbskeho ludu. „Wonej trjebatej kaž porědka kwětka žiwny wutk a strowy powětr“, wón rjekny.
„Njemóžemy pak zamjelčeć, zo ćerpješe dźěło załožby pod sylnej njewěstotu planowanja“, pisaše Křesćan Baumgärtel w zawodźe brošurki z rozprawu wo załožbowej dźěławosći za lěta 2004 do 2006. Wot měrca 2003 bě wón pjaty předsyda rady Załožby za serbski lud. Přeco hišće je wot lěta 1998 płaćiwe financowanske zrěčenje mjez Zwjazkom, Braniborskej a Sakskej dźěło załožby poćežowało. „By-li so zrěčenje po słowje přesadźiło, by so dźěl rěčneje a kulturneje substancy Serbow pozhubił“, dale rěkaše. Wutrajne přeswědčowanske dźěło politikarjow, zapósłancow, čłonow załožboweje rady, parlamentariskeje přirady a zarjada samoho tomu zadźěwaše.
Čas skutkowanja Marje Michałkoweje jako předsydka rady Załožby za serbski lud bě chětro čiły a na podawki bohaty. Na to wě so zapósłanča CDU w zwjazkowym sejmje hišće derje dopominać. Wona bě swój čas nawodnica Sakskeho kubłanskeho skutka w Biskopicach. Prěnjorjadnje dźěše wo to, prawnisku formu załožby a wšitkich serbskich institucijow scyła přerjadować. W sakskej statnej kencliji měješe Michałkowa z dr. Günterom Ermischom w tym zwisku dobreho a spušćomneho sobuwojowarja, kaž wona měni.
Prawniske noworjadowanje bě trěbne, dokelž běchu serbske institucije tehdy faktisce hišće pod direktnym dohladom sakskeje statneje kenclije. W tym zwisku su tež poměr mjez Domowinu a załožbu a jeju nadawki znowa rjadowali, při čimž Domowinske městna do załožby přenjesechu. Jedyn z wuslědkow bě wuwiće Serbskeho ludoweho ansambla na towaršnosć z wobmjezowanym rukowanjom. Předewšěm w ansamblu bě tole tež z bolostnym wottwarom dźěłowych městnow w jednot- liwych spartach zwjazane.
Marko Hančik z Měrkowa njeje ženje z tym ličił, zo stanje so jako zastupowacy čłon dobre połdra lěta po skonstituowanju třećeje załožboweje rady 13. nowembra 2000 z jeje předsydu. „Jasne bě, zo móže funkciju předsydy jenož njewotwisny sobustaw přewzać, to rěka žadyn přistajeny wot załožby spěchowaneje institucije“, rjekny wón po wuzwolenju. Z hižo wobmjezowaneho kruha kandidatow „sym so na kóncu do toho zwolił.“ Wot apryla 2000 bě statny sekretar Eckhardt Noack radźe komisarisce předsydował.
Wosom lět steješe Lejna Theurichowa na čole załožboweje rady a tak dotal najdlěje mjez wšitkimi předsyd(k)ami. „Rozsud, za tele zastojnstwo kandidować, je tehdy kaž wot samo přišoł. Běch swoje powołanske dźěło zakónčiła, nochcych pak so ze zjawneho skutkowanja wróćo sćahnyć a běch čłonka rady“, wona rozłožuje. Za zaměr bě sej stajiła, wuměłstwo spěchować, wosebje njeinstitucionalne. Wužadanja pak běchu cyle hinaše. „Mějachmy wojować wo zachowanje pjenježnych srědkow załožbje. Wšako bě Zwjazk tehdy swoje přilubjenje cofnył, Serbow w dotalnej měrje podpěrać. Chcyše financowanje pomjeńšić.“ Z přeswědčiwymi argumentami a z pomocu podpěraćelow, mjez druhim zapósłancow Sakskeje, Braniborskeje a Zwjazka, so wotpohlad bohudźak njezwoprawdźi. Přiwšěm měješe Theurichowa ze swojim mustwom wobmjezowanja w spěchowanju akceptować. Posudk prof. Matthiasa Theodora Vogta ze Zhorjelca a cyłotny koncept k spěchowanju serbskeje rěče a kultury wuwabištej po wšěch Serbach masiwnu diskusiju. „Kóždy chcyše wšitko změnić, jenož nic w swojim wobłuku. To pak je cyle čłowjeske wašnje.
Za mnje najzajimawše ćežišćo bě zazběh projekta „Prezenca serbšćiny w digitalnych medijach“, za čož je wot lěta 2015 Sakska a wot 2016 tež Zwjazk Załožbje za serbski lud přidatne srědki přizwolił. Wuslědk to zaměrnych prócowanjow, zahajenych lěta 2013 z wobzamknjenjom załožboweje rady, zwołać dźěłowu skupinu, kotraž je potrjebu na tym polu znosyła. Sym jara wjesoły, zo je so nam zhromadnje poradźiło, pjenjezydawarjow k tutomu za přichod wažnemu krokej pohnuć. Mjeztym je w naćisku hospodarskeho plana Braniborskeje 2017/2018 přidatna suma za tónle projekt zapisana. Ručež ju w parlamenće schwala, móžemy wotpowědne projekty tež za delnjoserbšćinu přewjesć.
Dalši wjeršk bě podpisanje 3. financowanskeho zrěčenja 15. februara 2016 w Berlinje, kotrež zwyši zakładny lětny budget załožby wo skoro 1,8 milionow eurow a zmóžni nam hospodarske planowanje hač do lěta 2020. Při wšěm zwyšenju budźe wulke wužadanje, za lěće 2019 a 2020 wurunany plan nastajić.
Wón je młodźinski, čerstwy duch a wětřik sobu do iniciatiwneje skupiny za demokratisce legitimowane ludowe zastupnistwo Serbow – Serbski sejm přinjesł. Ze swojej stawizniskej a politiskej wědu wón nowe aspekty tutej iniciatiwje dawa. Jeho wosebity angažement tež kóždy začuwaše, dožiwjejo 25lětneho Worklečana Alexandera Pólka 5. septembra we wobłuku 1. Budyskeho demokratiskeho tydźenja na zjawnym forumje z temu „Sejm dobudźe na spěšnosći – zwažimy so na demokratiju“. Na nim je so wón sobu zasadźował, zo so prawa a zajimawa diskusija kaž tež sobudźěło młodych a staršich nimale 80 wobdźělnikow wuwiwaše. Student wot 2010 na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće, kotryž klětu w měrcu swój masterski studij zakónči, chce wědomostnje na polu stawiznow, tež serbskich, skutkować.


text:
Měrćin Kral z Chrósćic piše:
Runje tak kaž we wulkim kraju maja kóždy zwjazkowy kraj, kóžde město a kóžda gmejna swojich wolenych zapósłancow. Tak je to tež w gmejnje Chrósćicy. Wězo njeje jich telko kaž w Berlinje, ale woni maja so přiwšěm wo wažne wěcy starać. Maja na přikład rozsudźić, hdyž chce gmejna něšto twarić abo něšto trěbne kupić, hdyž ludźo we wsy chěžu twarja, ležownosć kupja abo předadźa atd. Wo jednej ležownosći blisko pomnika za padnjenych pólskich wojakow bě hakle njedawno w medijach rěč. Něšto njeje tam w zmysle gmejny optimalnje běžało. Naši politiscy zastupnicy su tam něšto zapasli. Dale su blisko gratownje wohnjoweje wobory wobydlerjej dowolili sej dom natwarić. To je derje tak. Ale njejsu na wotpowědny wotstawk jeho chěže ke gratowni kedźbowali. Nětko so dźiwaja, zo njemóža twar wobory powjetšić, dokelž wobsedźer chěže to njedowola.


text:
Awtor dźensa
Tomaš Faska
Lěćo je „čas kisałych kórkow“, žurnalisća husto praja. Wšak so wjele mjenje stawa. Tole wobkedźbuju tuchwilu tež zaso na polu sporta. Wusahowacych sportowych podawkow wšak runje přewjele njeje. Žónske europske mišterstwa w kopańcy, kiž tež mje woprawdźe zahorichu, běchu w zańdźenym času nimale jenički wusahowacy mjezynarodny sportowy wjeršk. A tak pytaja nowiny a sćelaki wočiwidnje trochu zadwělowane za woprawdźe kedźbyhódnymi podawkami, kotrež wužadaja sej wjac, hač strózbne rozprawnistwo. Němskej telewiziji k zbožu honja tu a druhdźe zaso koparjo za bulom a hdyž najpozdźišo potom, zjawno-prawniska telewizija zdźěla samo dypkowe hry 3. ligi w cyłej dołhosći wusywa, je skromnosć při rozprawnistwje wočiwidna.


text:
Hymn Szkoły – „Nas Brat Witalis”
Downo w Podcyrwonym – nie w mieście, a we wsi,
Syćka se myśleli, ze som dobrzy, lepsi.
Był se twardy górol – sanowoł tys pańskich,
z chałupy był łon Leja, a z matki Bielański.
Duzo mioł rodzeństwa, ponad dziesiyncioro,
to tys na jedzynie cza im było sporo.
I wtej se pomyśloł: – Musym sukać chleba,
Włośnie do Krakowa ze wsi jechać trzeba.
Kie wyjechoł w Kraków – Alberta tam spotkoł,
Widzioł, ze cza pomóc i tam włośnie zostoł.
Pomogoł, jak umioł – tkoł sukno i koce,
Coby ci bezdomni ciepłe mieli noce.
Chocios Wojtek Leja ubogim pomogoł,
Som tys w swoim zyciu z gruźlicom sie zmogoł.
Ino trzydzieści roków Pon Bóg doł mu przezyć,
Coby słuzyć biednym i by w niego wierzyć.
Syćka w Podcyrwonym som my dumni z tego –
Momy Witalisa – Wojtka Lejowego.
Tadeusz Kania


text:
Niyrołz1 chce nōm2 sie czego słodkego, ale sie czowiek myśli: dlo jednego abo dwōch sie niy opłaci piyc, za kans3 tego bydzie, sie zmarnuje i take tam inksze4. Moja Kobiyta5 terozki niy jy cukru- post sie robi, a mie aże skryncało za słodkim, a niy chciało mi sie kupować, bo to trza szporować6 i żech prziszoł na tako idyja7. Tego ciasta je niy za kans, a dlo jednego do kafeju8 to i na trzi dni styknie9. To je cojsik pomiyndzy browni a murzynkym. Niy moł10 tego zokalca11 jak browni, ale tyż niy je puchate jak murzynek. Fajnie wilgotne, niy za słodke… biercie sie za robota 😉
Co potrza?
3 jajca
80-100 g cukru
120 g szokolady (tela mi sie nazbiyrało z tych napoczyntych ze szranku 😉 )
100 masła
120 g mōnki pszynnyj
ździebko soli dlo złōmania smaku
Masło ze szokoladōm ôzpuśćcie12 we jakim gorczku. Jajca ubijcie ze cukrym i solōm, a niyskorzi13 dociepcie14 tam mōnka i ôchōdzōno masa ze szokoladōm. Wymiyszejcie, wlyjcie do ôkrōngłyj formy i na 30 min do bratruły15 ôzgrzōnyj16 na 165 stopni.
Na wiyrch mogecie sie dać jakego dżymu, kōnfitury, ubityj śmiytōnki abo i nic 😉 Smacznego 🙂
1czasem
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3dużo
4inne
5Żona
6oszczędzać
7pomysł
8kawy
9wystarczy
10ma
11zakalca
12ô=ło; rozpuśćcie
13później
14dorzućcie
15piekarnika
16rozgrzanej


text:
FC Energija Choćebuz – FSV Luckenwalde 3:0 (2:0)
Zestawa FC Energija Choćebuz: Bethke – Hasse (85. Milde), Eisenhuth (85. Slamar), Hildebrandt, Borgmann – Hofmann – Badu (59. Heike), Kujović, Juckel (46. Oesterhelweg), Wähling (59. Abu-Alfa) – Hottmann.
wrota: 1:0 Hellwig (5. /samowrota), 2:0 Juckel (31.), 3:0 Heike (83.)
přihladowarjo: 4 031
Po wulkim přesłapjenju po zazběhoweje poražki w Altglienicke dla je so FC Energija z wuspěchom 3:0 přećiwo Luckenwalde rehabilitowała. Zawěsće je dobyće trochu přewysoko wupadnyło. Specielnje w druhim połčasu móžeše FSV mjenujcy wjacekróć swójske wrota docpěć. Tola dźakowano 19lětnemu Eliasej Bethce w Choćebuskich wrotach, kiž zastupowaše zranjeneho Alexandera Sebalda, wosta FCE bjez přećiwnych wrotow. A dokelž so nadběhi tónraz jasnje wuspěšnišo ke kóncej hrajachu nasta na kóncu jasne dobyće. Při prěnich wrotach Leon Hellwig přihrawku Arnela Kujovića njezbožownje wotfalšowa, 2:0 wužórli so z wulkotneje kombinacije, prjedy hač Tim Heike w poslednich mjeńšinach při konteru hrajny rozsud wunuzowa.


text:
Glagolica
Glagolica jo nejstarše słowjańske pismo.
Glagolicu jo w 9. stolěśu natworił swěty Konstantin, lepjej znaty ako Ciril, aby jeje wužywaś za zapisywanja słowjańskich rěcy pla Sołuńja (něnto Saloniki w Grichiskej). Glagolica jo był prědny alfabet staro-cerkwjejno-słowjańskeje rěcy.
Wesjie[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Móžno namakaś dweju zakładnej wersijej glagolicy: kulowatu (bulgaŕskeju) wužywanom do 12. stolěśa a kawderatisku (chorwatskeju), kótaraž wót 14. stolěśa do źinśajšnogo dnja jo wužywana w liturgiskich cilach w chorwatskeje Dalmaciji.


text:
wopisanje produkta
Tam, źož se šoseja pśeměnijo na drogu a droga na sćažku, tam, źož we gólnem chłodku se sćažka zgibujo, jo swětlina, kótarejž se groni "Pśi sedym skałach". Na tej swětlinje jo se něga zła a guslowarska baba ze cartom zwězała pśeśiwo luźam. A na tej swětlinje stej se něga teke Kito a gólny šybalik Mlocko zmakałej. Baba jo Kitowu mamu zaguslowała, a pón jo wóna ako stara śota do Kitoweje budki pśišła. Wóna jo kśěła šybalika pód swóju ruku dostaś. Šybalik jo zacwiblowanych luźi wuchował. Sam pak jo gusłoju cartowego kapiska pódlažał...
Móžotej Kito a Mlocko naslědku nad wšymi złymi mócami dobyś?
Customers also purchased
Reviews


text:
Chemia
Reprezentanci: Anna Adamczyk, Karol Wiesław Adwentowski, Bogusław Józef Baś, Adam Jan Bielański, Andrzej Brückman de Renstrom, Zbigniew Było, Józef Chojnacki, Antoni Ciembroniewicz, Andrzej Czapliński, Jerzy Dereń, Edward Cyprian Drozdowski, Ryszard Dziubalski, Ewa Maria Fryt, Włodzimierz Gosławski, Teresa Grzybek, Mirosław Józef Handke, Magdalena Hasik, Mariusz Andrzej Holtzer, Barbara Hołyńska, Jurgen Michael Honig, Maria Ihnatowicz, Stanisław Janiczek, Zofia Kalicka, Andrzej Koleżyński, Stanisław Komornicki, Jerzy Konarzewski, Harold W. Kroto, Zdzisław Kubas, Władysław Wojciech Kubiak, Antoni Kulczycki, Mieczysław Lasoń, Andrzej Lewenstam, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Władysław Jan Limanowski, Barbara Maria Małecka, Andrzej Lesław Małecki, Jan Ryszard Małolepszy, Jusuf Mamedalijew, Władysław Michalik, Jan Migdalski, Urszula Dorota Moryc, Ignacy Mościcki, Stanisław Zygmunt Mrowec, Wiesława Maria Nocuń-Wczelik, Roman Kazimierz Pampuch, Jan Pielichowski, Antoni Piotrowski, Aleksandra Podgórecka, Barbara Prochowska-Klisch, Kazimierz Przybylski, Wiesław Stanisław Ptak, Grzegorz Róg, Paweł Schleifer, Adam Stanisław Skąpski, Marek Sobieski, Andrzej Witold Staronka, Leszek Marek Maria Staronka, Wilhelm Alojzy Staronka, Tadeusz Sucheni, Jerzy Sulikowski, Apolonia Szwaja, Bohdan Szyszkowski, Zbigniew Tajchman, Piotr Aleksander Tomczyk, Tadeusz Walec, Tadeusz Władysław Zarosły, Zdzisław Zembura, Emil Zieliński, Stanisław Franciszek Żeromski


text:
Ludwigsburg (A.B.). W nakładnistwje Popa w Ludwigsburgu (Pop-Verlag Ludwigsburg) je dalša serbsko-němska zběrka poezije wušła. Pod titlom “Posledni sněh/Der letzte Schnee” je w njej 51 basnjow rumunskeho a dźensa w Ludwigburgu bydlaceho spisowaćela a nakładnika Traiana Popa Traiana (rodź. 1952) wozjewjenych. Wo serbske přebasnjenja staj so Dorotheja Šołćina a Benedikt Dyrlich postarałoj. Dyrlich je zdobom wudawaćel zběrki, za kotruž je tohorunja dwurěčne dosłowo spisał.
Poezija basnika a spěchowarja serbskeje literatury z Ludwigsburga je z dotal njewozjewjenymi grafikami Boženy Nawka-Kunysz (1946-2000) wobrubjena. Wot Ludmile Buddarjoweje pochadźa dwurěčne hódnoćenja serbskeje molerki a ilustratorki.
Je to mjeztym 2. serbsko-němska zběrka z nakładnistwa Popa. Před třomi lětami wuńdźe tam wuběr z basnistwa Mića Cvijetića z Beograda pod titlom “Donjebjesspěće/Himmelfahrt”. Přełožki basnika a přełožowarja serbskeje poezije do serbišćiny měješe Dorotheja Šołćina tehdy sama na starosći.
Wobě zběrce z Ludwigsburga spěchowaše podźělnje Załožba za serbski lud. pm
Foto: repro, Grafika Bozeny Nawki-Kunysz


text:
Budyšin. Runja mnohim druhim komunam tež město Budyšin swoje kubłanišća z digitalnej techniku wuhotuje a na te wašnje stare tafle a tak mjenowane whiteboardy naruna. Te móža nětko towarstwa a priwatne wosoby za symbolisku płaćiznu kupić. Štóž so za tajke nastroje zajimuje, njech přizjewi so w měšćanskim zarjadnistwje pod telefonowym čisłom 03591/ 534 501.
Porěča wo medijach
Kamjenc. „Nowinarska swoboda – su medije woprawdźe swobodne?“ rěka hesło zarjadowanja Kamjenskeje měšćanskeje skupiny Lěwicy wutoru, 13. julija, w 19 hodź. w Kamjenskim měšćanskim dźiwadle. Redaktor nowiny Neues Deutschland Robert D. Meyer porěči tam wo trěbnej změnje medijow a wo pobrachowacej dowěrje k rozprawnistwu. Zastup je darmotny.
Wotewru wučbnu šćežku


text:
Wikipedyjo:Admińistratory
Admińistratůr (sysop) to je aktywny a godny zaufańo używacz, kery mo szpecyjalne uprowńyńa, ńydostympne uobyczajnym używaczům.
Uprowńyńa admińistratorůw[edytuj zdrzōdło]
Admińistratory mogům:
- sprowjać a przećepować zajty cołkym zabezpjeczůne
- gibko cofać půmjyńańa (rewert)
- uobźyrać gyszichty wyćepanych zajtůw a wyćepany ajnzac używacza
- wyćepować a prziwrocać nazod zajty
- zawjyrać (block) a uodmykać (unblock) sprowjyńa adresům IP, zakrysům IP a zalogowanym używaczům
- filować we lista zajtůw na kere żodyn używacz ńy dowo pozoru
- zabezpjeczać uobrozki przed jejich wyśwjetlańym na zajtach (pojawjo śe jyno link do grafiki) bez zajta MediaWiki:Bad image list
Kůntakt ze admińistratorůma[edytuj zdrzōdło]
- Jeli scesz śe skůntaktować ze kůnkretnym admińistratorym, uodymkńij zajta używacza uod ńego, naćiś na Dyskusyjo a wepisz tam co mosz pedźeć.
- Mogesz tyż skůntaktować śe ś ńim bez e-brif, abo internecowe kůmůńikatory, jeli uůne majům.
- Prowje cołki czas idźe nojść kerygo ze admińistratorůw na IRCu sam.
- Jeli scesz śe skůntaktować ze admińistratorym, kery je terozki we Wikipedyji, szukej za ńim bez zajta Specjalna:Log/delete. Je to register uostatńo wyćepanych zajtůw, a uprowńyńo do jejich wyćepańo mo jyno admińistratůr.
Lista admińistratorůw[edytuj zdrzōdło]
Połny automatyczny wykoz sysopůw je sam
Uobocz tyż[edytuj zdrzōdło]
- Wikipedyjo:Prziznowańy uprowńyń admińistratora (terozki zajta do pomjyńańo)
- Uprawńyńo grup używaczůw


text:
XX Mistrzostwa Polski (faza finałowa) - na żywoWałcz, 17 - 18 listopada 201215 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Kazimierz Merklejn : Michał Alabrudziński
14 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Michał Alabrudziński : Mariusz Skrobosz
13 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Mariusz Wrześniewski : Mirosław Uglik
12 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Tomasz Zwoliński : Michał Alabrudziński
11 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Kazimierz Merklejn : Dariusz Kosz
10 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Kazimierz Merklejn : Tomasz Suchanek
9 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Dariusz Kosz : Mariusz Skrobosz
8 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Michał Alabrudziński : Jan Mrozowski
7 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Jan Mrozowski : Miłosz Wrzałek
6 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Stanisław Rydzik : Maciej Czupryniak
5 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Mariusz Wrześniewski : Kazimierz Merklejn
4 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Michał Alabrudziński : Mirosław Uglik
3 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Tomasz Suchanek : Dariusz Kosz
2 runda fazy finałowej XX Mistrzostw Polski - Dariusz Kosz : Mirosław Uglik
Dane z godziny


text:
Mona Lisa
Mona Lisa (ital. i szpa. La Gioconda, franc. La Joconde) to je ôlyjny malōnek namalowany na desce topola[1], co mŏ 77 × 53 cm a je ôd italijańskigo malyrza Leonarda da Vinci.
Malōnek powstoł kejś w zaczōntkach 16. stoleciŏ, we ôkresie ôd 1503 do 1507 roku[2]. Terŏźnie je ôn we Luwrze we Paryżu, a je włŏsnościōm regyrōnku Francyje. Je to jedyn ze nojbarzij znanych a nojbarzij cynnych ôbrazōw z czasōw rynesansu.
Przipisy
- ↑ Mona Lisa, painting by Leonardo da Vinci (ang.). Encyclopaedia Britannica. [dostymp 2021-07-31].
- ↑ Mona Lisa – Portrait of Lisa Gherardini, wife of Francesco del Giocondo | Louvre Museum | Paris, web.archive.org, 30 lipca 2014 [dostymp 2021-07-31] [zarchiwizowane z adresy 2014-07-30] .


text:
Bhutan (Dzongkha: Krůlestwo Bhutanu - འབྲུག་ཡུལ་, "Druk Jul") – państwo we Azyji, we wschodńich Himalajach. Sůnśaduje uod půłnocy, zachůdu a wschůdu s Chinůma, a uod połedńa ze Indjami; krej ńy mo dostympu do morza.
Bhutan je gůrzistym krejem. Jigo 20 szczytůw je rozlygowane na wysokośći srogszyj uod 7000 m n.p.m., a nojwyższi wjyrch - Gangkhar Puensum je na 7570 m wysoki. Na tych terenach je wjele rzyk, wszyjske wlatujům do rzyki Brahmaputry, kero płyńe bez Indje. Klimat zwrotńikowy wilgotny, můnsunowy; tropikalny na połedńu.
PKB Bhutanu wynośi[1] 2,1 mld USD, co je we przyliczyńu na jedno perzůna 6664 USD[2]


text:
Witriny běchu zarjadowane, přewodny program přihotowany a nowe karty dypkownje z ćišćernje dóšłe a potom to – wobmjezowanjow koronakrizy dla bu Budyski Serbski muzej w měrcu zawrjeny a jedyn z wjerškow lěta padny do wody. Wustajeńca »Jutry w Serbach« přiwabi kóžde lěto mnoho domoródnych, wosebje pak wopytowarjow z cuzby, zo bychu so wo jutrownych nałožkach ewangelskich a katolskich Serbow ze wšěch kónčin Łužicy wobhonili. Zhonja něšto wo pozadkach jutrow, wo přihotach a wšelakich nałožkach wot debjenja jejkow we wšelakich technikach, přez jutrowne spěwanje hač ke křižerjam. Tak so dźěłarnička, hdźež bychu so zajimcy w bosěrowanju jejkow wuspytać móhli, njewotmě a Smjerdźečanska rejowanska skupina na žurli muzeja sobotu do jutrow njezarejowa. Dźěło a próca muzejownikow běštej nimale podarmo a tež hospodarske straty falowacych wopytowarjow dla su wulke.
Serbski muzej je wot spočatka meje pod wobkedźbowanjom škitnych naprawow zaso přistupny a jutrowna wustajeńca bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena. Tež hdyž su jutry nimo, wopyt so přiwšěm wudani. Přetož lětsa wobrubja wuměłske twórby Maria Ošiki (* 1970) z Worklec přehladku. Su to předewšěm wolijowe mólby ze sakralnymi motiwami. Tak wuhladamy na wobrazu »Znamjo wěry« (2003) swjaty křiž wosrjedź zeleneje krajiny a mólba »Rańše kemše« (2012) ilustruje na intimne wašnje kemšerjow, kotřiž we ławkach sedźo a klečo nutrnje na duchowne słowo słuchaja. Jako přihot na jutry wězo křižowy puć falować njesmě. W muzeju wustajena je čorno-běła rysowana warianta wuměłca. Z mólbu »Jutry« (2002/2011) hodźi so wopytowarjam jutrowne jěchanje derje rozkłasć, scenisce je nałožk nazornje wot přihotow, přez wužohnowanje křižerjow hač k jěchanju předstajeny. Tematisce wěnuje so Ošika w swojim skutkowanju wosebje blišej domiznje, rozestaja pak so tež z wosobinskimi dožiwjenjemi a stratami. Wo tym swědčitej wobrazaj »Wopyt jandźelow« (2014), hdźež je wosoba, so po domjacych zahonach wuchodźujo, nahle wot smjerće domapytana, a »Posledni puć« (2015), hdźež je kěrchow zwobraznjeny. W pozadku su jako fotowy ćišć mjezwoča štyrjoch wosobow widźeć, kotřiž běchu wuměłcej wosobinsce bliscy a hižo žiwi njejsu. Jednotliwe wobrazy su na předań. Zajimcy móža so za nimi w muzeju naprašować.


text:
Internetowy słownik dolnoserbskich pśisłowow a rěcnych wobrotow (projekt z tśeśich srědkow)
Digitalne (DNW ) abo digitalizěrowane dolnoserbske słowniki a wušej togo diwersne, na wšakich městnach publicěrowane starše zběrki dolnoserbskego słownistwa wopśimjeju kopicu (wšako kšutych) idiomatiskich wurazow a wujasnjujucych informacijow. Wóne wobroty, kótarež daju se w staršych žrědłach pó źělach jano śěžko namakaś, se w projekśe systematiski registrěruju a z pomocu XMLa tak modelěrowane, až zmóžnijo se wěcejbocny a wěsty pśistup. Internetowy słownik, ako dej se w toś tom modulu w relatiwnje krotkem casu napóraś, njerozmějo se ako dopołne wědomnostne wopisanje, ale nejžpjerwjej wósebnje ako systematizěrujuca zběrka materiala. Pśez dodawanje meta-informacijow datowemu wobstatkoju cełkownego pśedewześa a parcielne leksikografiske wopisanje (mj. dr. pśewjeźenje do standardizěrowaneje zakładneje formy kaž teke wudopołnjowanje nimskich ekwiwalentow resp., gaž taki njedajo, pósłowne pśestajenje do nimšćiny, jo toś ten projekt wažne pśedźěło za pózdźejše wědomnostno-leksikografiske wugódnośenje staršych digitalizěrowanych słownikow.Wjednistwo projekta: Hauke Bartels
Na projekśe wobźělone: Fabian Kaulfürst, Marcin Szczepański, Katja Atanasov
Spěchowarje
Projekt financěrujo se we wobłuku wótpowědnego dogrona mjazy Domowinu – Zwězkom Łužyskich Serbow z.t. a Vattenfall Europe Mining AG pśez Vattenfall.


text:
Wóndano při rjadowanju regalow zanurich so do delnjoserbskeje Pratyje za lěto 2008. Zajimawe: cyła dwójna strona wo temje »Nimamy spisowaćelow« wot Hendricha Jordana a Torstena Maka. Woprawdźe, na spočatku zańdźeneho kaž tež našeho lětstotka njemóžeše so delnjoserbska literatura z nahladnej ličbu awtorow hordźić; hornjoserbskej dźěše so lěpje.
Runje w lěće 2008 pytach teksty za finsku antologiju načasneje serbskeje krótkoprozy, a poskitk delnjoserbskich tekstow njeběše bohaty. A hlej, hižo w februarje 2013 rěčach w přednošku k serbskej literaturje wo »fenomenje młodeje delnjoserbskeje literatury«. To běše widźeć mjez druhim w zběrce »Paternoster« a antologiji »Pód kšywom nakósnym«. Nowi awtorojo přichadźachu tež z nowymi temami. To bě kaž dźiw. Torsten Mak skedźbni na dalši problem: Serbsce pisacy su wućeženi ze wšědnym dźěłom, přewažnje na serbskim polu. Nimaja potajkim chwile za tworjenje. Kaž je Benjamin Franklin rjekł: »Čas su pjenjezy.« Tuž dajmy pjenjezy pisanja chcyćiwym a kmanym! Njech so nachwilnje wuswobodźa wot wšědneho dźěła a pisaja z połnej mocu. Trjebamy pjenjezy kaž tež kriterije a rjadowanja, po kotrychž so wone rozdźěla. Ryzy techniske a administratiwne prašenja. Hižo słyšu wobmyslenja: Hač hodźa so stipendije rozdźělować sprawnje, hač hodźa so narunać wučerjo, redaktorojo a tamni, kiž su nachwilnje stipendija dla wuswobodźeni, hač dosaha kapacita nakładnistwa za nowu twórbu. To su woprawnjene prašenja, ale hodźa so zawěsće rozrisać.
Toś ten dopis se póśěgujo na pśinosk Christiany Piniekoweje wó njelubosnych a ranjecych tšojeńkach w zwisku z pšašanjami serbskeje (wendisch) identity a jeje wótgódnośenja (R 03/2020). Pó cytanju togo artikla som se teke ja zasej jasnjej na take tšojeńko spomnjeła, nejpjerwjej krotko a zwjeršnje, ale jo mě pón cesćej zasej do wědobnja stupało.
Som pśed žednymi lětami była pla gójca za ortopediju (w Chóśebuzu), bóžko som jogo mě zabyła. Wón jo mójej noze pśepytował a pón naraz na »humoristiski« part wugronił: Da haben wir ja einen klassischen wend´schen Plattfuß! Ja som była kaž derjona. Kak móžo taki kubłany luź take něco groniś! Njejsom mógła nic k tomu pśispomnjeś. Mě jo se rěc zatykała a rownocasnje jo mě někaka njedobra zacuwatosć do brjucha stupała. Lěta su pśejšli, som tu wěcku někak zabyła, abo lěpjej gronjone zagnała. Ale kaž rowno dožywijom, jo hyšći »žywa«. To groni: Pódwědobnje jo mócne a nic njezabydnjo. A wóstanjo pśecej zasej pšašanje: Co jan su nam (wšyknym, nimskim, serbskim, drugim ...) historija, politika a kultura, myslenje, cłowjeske byśe a eksistenca ako taka napórali a nadalej (wšuźi na swěśe) napóraju, mimo tych »wjelikich« wójnow?
»Njemóžu so dopomnić, zo čitach hdy knihu jedneje žony w němskej rěči, w kotrejž so žedźba za lubosću z tajkej požadliwosću a intensitu pokaza«, wobkrući znaty literarny kritikar Marcel Reich-Ranicki w Literarnym kwarteće ZDF, zaběrajo so z postum nakładowanymi dźenikami w lěće 1968 w starobje 39 lět zemrěteje NDRskeje spisowaćelki Brigitte Reimann. Tutón kompliment hodźi so tež na jeje literarny portret města Wojerecy »Moja dróha« nałožować, kiž wozjewi wona w lěće 1967 w tydźeniku Kulturneho zwjazka NDR »Sonntag«.
Literatka dźěłaše w lětach wot 1960 do 1968 w kombinaće Čorna Pumpa a bydleše we Wojerecach pod adresu Dróha Liselotty Herrmann 20 hač do swojeho přesydlenja do Neubrandenburga. Wulki dźěl jeje literarneho dźěła bu hakle po jeje smjerći nakładowany a swědči dale wo jeje wuměłstwje, teksty wobrazliwje a zdobom z wěstej načasnej hódnotu pisać.
Wojerowski wuměłski zwjazk pod nawodom Martina Schmidta jako časowy swědk tute namrěwstwo z wjele angažementom stajnje znowa wuswětla. Tak běchu čłonojo, hosćo a přećeljo wuměłskeho zwjazka dnja 12. junija do Wojerowskeje hrodoweje žurle přeprošeni na prapremjerne předstajenje hudźby k tekstam, kotrež drje buchu před lětdźesatkami w poměrnje małym nakładźe wuchadźacym časopisu wozjewjene, ale hišće ženje na někajkimžkuli zarjadowanju čitane.
Serbowka, Serb a ja mamy dwě zhromadnosći: Smy staćenjo Zwjazkoweje republiki Němskeje a rěčimy serbsce. Prawdźepodobnje mamy hišće dalšu zhromadnosć: Smy hižo byli diskriminowani za to, zo zjawnje serbsce komunikujemy. Rěčna diskriminacija je »normalny« fenomen a nic wšitcy potrjecheni so wobaraja, štož wjedźe k dalšemu rozšěrjenju tutoho čłowjesku dostojnosć zacpěwaceho fenomena, kiž je jedna forma rasizma.
Poprawom je prawniska situacija jasna. Hižo prěnje artikle němskeho Zakładneho zakonja so raznje přećiwo kóždejžkuli formje diskriminacije wupraja. 1965 wotzamknje hłowna zhromadźizna Zjednoćenych narodow Mjezynarodne zrěčenje k wotstronjenju kóždeježkuli formy rasoweje diskriminacije, kotraž so definuje jako »kóžde rozeznawanje, wuzamknjenje, wobmjezowanje abo priwilegowanje na zakładźe rasy, barby kože, roda, narodneho pochada abo narodnosće, kotrež ma jako zaměr abo wuslědk, zo so přez to znjemóžni abo wobmjezuje runoprawne připóznaće, wužiwanje abo wukonjenje čłowjeskich prawow a zakładnych swobodow (...) w (...) kóždymžkuli (...) wobłuku zjawneho žiwjenja.«
Štóž pisa swoju biografiju a njezłožuje so jenož na fakty, ale zapleće sobu intimne mysle a začuća, podleži strachej, zo so w subjektiwnych posudkach toho abo tamneho podawka zhubi. Z mojeho wida je so Benedikt Dyrlich bjezdwěla w swojej knize »Doma we wućekach« z blakami na tajki hładki lód podał. Njejsym k tomu kmany, cyłu knihu za dopokazami mojeho twjerdźenja přeslědźić. Wěsty wotrězk pak mje jako bywšeho předsydu Domowiny direktnje potrjechi. Pětr Thiemann měješe jón za tak wažny, zo wozjewi w Rozhledźe měsaca meje dlěši wurězk wo tym, štož je B. D. w jeho knize wo podawkach lěta 2006 napisał.
Što bě so tehdy stało: We wěstych wotstawkach kontroluja statne gremije, hač wotpowěduja w Załožbje za serbski lud so wotměwace financielne procesy płaćacym hospodarskim postajenjam a zakonjam. Załožba za serbski lud je na jednej stronje zamołwita za wobhospodarjenje jej přizwolenych financow, je pak tež towaršnik GmbH SLA a GmbH LND. Jako towaršnik ma mjez druhim nadawk, lětnje wotžohnować hospodarski plan wobeju institucijow. Tuta zamołwitosć towaršnika kusa so ze zamołwitosću, wobhospodarić załožbje k dispoziciji stajene financy a kontrolować, zo so tute po płaćacych normach a zakonjach wužiwaja.
Jeje album z mjenom za moju domiznu wobsahuje pjeć spěwow: Mein Schwarz im Weiß, Bojosć abo Lubosć, Chłódk chójnow, Doma, Und ich tauche. Wušoł je jako fyziski zynkonošak a je tež na wšitkich znatych streamingowych portalach přistupny.
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Wróćo zhladujo wšo hinak wupada. Wosobinske žiwjenje zakrywa towaršnostne podawki woneho časa. W najlěpšim kaž tež w najhóršim padźe woznamjenješe podawk nowy směr, cezuru swójskeho byća. Po »wichorojtej nazymje« lěta 1989 započa so lěto wulkich změnow: 1990. Po 30 lětach je načasu wróćo zhladować. Jan Wenzel, rodźeny 1972 w Budyšinje a tehdy abiturient na Rozšěrjenej wyšej šuli »Friedrich Schiller«, je so wonemu, tež za njeho wuznamnemu lětu přiwobroćił, hlada na nje a wuda knihu. Što praju knihu – wulke, tołste, njepraktiske, kaž łónco nowinow, krutych, kiž so rózno njesuwaja, nimale 600 stronow a 2,5 kilogramow ćežke, ničo za nócne blidko – dožiwjenje! Najlěpje wobstaraš sej hnydom čitanski pult k tomu a hižo podaš so na stawizniske slědźerske pućowanje po času.Jan Wenzel: Das Jahr 1990 freilegen. Remontage der Zeit, Spector Books, Lipsk 2019, 592 str. z mnoho wobrazami, softcover, ISBN 978-3-95905-319-8, 36,00 € Reprodukcija: Jürgen Maćij (2)
Wjazba ma prědku cyłostronsku, wysokoformatowu čornoběłu fotografiju wo ludźoch na demonstraciji w Lipsku z dźěsćomaj, kotrejž nowy biksowy napoj Coca Cola woptawatej. Zadnju stronu wupjelnja foto w prěčnym formaće, na kotrymž samotny rentnar na njehotowy platowy twar suta. Pjeć centimetrow šěroki chribjet knihi skića městno za titul »Das Jahr 1990 freilegen«, serbsce snano »Lěto 1990 wuhrjebać«, a wjele dalšich informacijow. Na škitnej wobalce nad wjazbu storčitej prědku čornoběłej fotografiji ze zamyslenymi ludźimi a z rozborkanej dróhu w Lipsku na so. Zady je barbna dynamiska nócna scena z tołkacymi so ludźimi před filialu Němskeje banki w Berlinje při zawjedźenju zapadoněmskeje hriwny wotćišćana. Fota pokazuja na to, štož přińdźe. Nowe lěto je kaž njepopisane łopjeno – kniha zahaji so z prózdnej běłej stronu, naprawo pódla čorna z lětom 1990 w běłym, fachowc praji negatiwnym pismje. A hižo započnje so dźiwja jěchańca přez lěto z dwustronskim wobrazom wo silwestrje při Braniborskich wrotach w Berlinje. Mjeztym wobrazowy klasikar wot Maurica Weissa pokazuje, kak so ludźo wjesela a rozwólnje swjeća. A potom maja so wobrazy a teksty do spěcha. Za sobu slědujo chronologiju podawkow pjelnja strony nimale bjez kromow a pušća će na stronje 587 z knihi z nócnym čornoběłym wobrazom fragmenta Berlinskeje murje a ze słowami: »Před časami, prjedy, njedawno, wčera, dźensa, jutře, bórze, pozdźišo, ženje.« Lěto je nimo. Zbytk je přiwěšk, biografije fotografow, zapis žórłow, lisćina wužiwanych a citowanych publikacijow a podobne.
Wězo njeje strowotniski a hospodarski system wot rěče małeho ludu wotwisny. Ryzy formalnje widźane, njejsmy jako Serbja za wobstaće towaršnosće relewantni. Relewantni su po tym jeničce Serbja, kotřiž wukonjenja wotpowědne powołanja. Njeparujomni wšak njejsu swojeje narodnosće, ale swojeje fachoweje kompetency dla.
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.
Komedija britiskeho awtora Michaela Cooneyja zabawja z typiskim jendźelskim, dosć čornym a tak mjenowanu politisku korektnosć často překročacym humorom, hdyž tež skerje po wašnju Rowana Atkinsa (Mr. Bean, Blackadder) dyžli filigraneje anarchije Monty Python. Protagonist Eric Swan zašmjata so do dźeń a njepřewidnišeje syće swójsce zawinowaneho wobšudnistwa, kotrež jemu na zakładźe připada dobry fenk ze statneje kasy zaruča. Konstelacija je naposledk tak zawjerćana, zo figury na jewišću sami wjace njewědźa, štó runje koho sćělesni.
Loni w nazymje wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina jeje mjeztym šesta serbskorěčna zběrka »W času zeza časa«. Runja titulej prěnjeje zběrki z lěta 1990 »wróćo ja doprědka du« hodźi so nimale 30 lět pozdźišo znowa wěsty paradoksny woznam wučitać. Prepozicija »zeza« steji tu we wobsahowym zwisku ze zapřijećom časa. Wěcy, zjawy, podawki abo jednanja so do časa zarjaduja, runočasnje pak jewi so wzdaće konkretneho časa a podaće do relatiwnosće.
W času zakazanych socialnych kontaktow sym priwilegowany. Hačrunjež so z techniku za internet njewuznaju, móžu swoje mysle do zjawnosće trubić. Mam so tomu dźakować, zo sym Serb, kiž móže serbsce rěčeć a pisać. A mam zbožo, zo so serbske medije přez wabjenje financować njedyrbja. To pokazuje so mjez druhim w tym, zo smědźa politiske abo wědomostne přinoški w serbskim rozhłosu dlěje hač dwě mjeńšinje trać. To je w Němskej jenož kulturnym sćelakam dowolene, kiž su wot GEZ-popłatka žiwe. Wone hraja tež kompozicije Měrćina Weclicha abo Mozarta, hačrunjež wobaj masu ludźi njenarěča. Tohodla maja tajke wusyłanja jara wobmjezowanu ličbu připosłucharjow. Tež jako wuměłc sym priwilegowany, dokelž njejsym financielnje jenož wot wustupow wotwisny, ale dóstanu za w serbskich medijach wozjewjene artikle honorar a mam serbski minijob. Kraj Braniborska je mi samo korona-pjenjezy přepokazał, zo bych sej nowu gitaru kupić móhł, byrnjež so lětsa ani na jenički koncert nadźijeć njemóžu. Njejsym jenički, kotrehož podpěruja, hdźež njewědźa, što a kak wón dźěła. Dokelž mam nimo toho měch wirtuelnych pjenjez na lutowarni, trjebam hakle wot hodownika wot renty mojeje žony žiwy być. Mjeztym pomha rjad mojich kolegow hižo buram na hromakowych polach. Delnjoserbske přisłowo dźě praji: »Tón móže wjace hač na huslach hrać.« Nětko wuknu, što prawe dźěło rěka. Rakuski kulturny wědomostnik S. D. Sauerbier pisaše w lěće 1986: »Wuměłc je najnjetrjebawši subjekt w našej towaršnosći, cyle na kromje stejaca postawa, kotruž nichtó njetrjeba.«1
Město wustajeńcy z realnymi wobrazami, kotrež móžeš ze wšěmi zmysłami zaznawać, dyrbi so Žitawska galerija »Kunstlade« tutón króć z hladanjom zdaloka spokojeć. Ale znajmjeńša měło so poselstwo słownych wobrazow molerki Isy Bryccyneje z Kubšic prezentować.
Wšo bě spřihotowane a po zdaću so tomu ničo njespřećiwješe, ale realita nas dosćahny: Dźeń do natwara wustajeńcy, so hižo na wernisažu 20. měrca wjeselo, dosćahny nas, wuměłču, lawdatorku, Budysku basnicu Róžu Domašcynu kaž tež hudźbnych přewodnikow wječora, klasiski gitarowy trijo Teresa Heinrich, Debora Knieser a Christina Große, warnowanje před wirusowej katastrofu z mjenom korona. Nětko je naš škleńčany »kašćik« na Lipowej dróze prózdny, nichtó njewě, kak dołho hišće.
Powěsć wobrazow Isy Brycyneje njeje jednora. Jich wuprajenja su wobrazliwe a rozdwojene kaž wuprajenja orakla. A sami so tež we wěšćenju pospytachmy, kak daloko abo wusko maja so oficielnje doporučene naprawy k prewenciji přećiwo korona-infekciji wukładować. Běchmy połni nadźije ze zapozdźenjom abo bjez wernisaže wustajeńcu přiwšěm pokazać, wšako so nam wěrnosć wobrazow nětko ćim bóle wuwědomja.


text:
Kamjenc (BG/SN). Wot spočatka julija poskići Kamjenska chorownja maltezow swj. Jana stacionarne hladanske městna na krótki čas. We wobłuku dnja wotewrjenych duri su zajimcam wutoru tónle nowy poskitk, wopřijacy dwaceći městnow, předstajili. „Zastaranje w chorowni maltezow so tak wo wažnu komponentu rozšěri“, rjekny jednaćel za medicinu a hladanje němskich maltezow dr. Franz hrabja von Harnoncourt.
Přitomny bě tohorunja překupski direktor maltezow za Saksku a Braniborsku Florian Rupp, jako sej něhdźe 80 ludźi nowe móžnosće wobhlada. Nad nimi wjeseleše so tohorunja zastupowacy Kamjenski wyši měšćanosta Jörg Bäuerle. To woznamjenja lěpšu žiwjensku kwalitu za tych, kotřiž su hladanja potrěbni, ale tež za tych, kotřiž jich hladaja.
Wot sobudźěłaćerjow krótkodobneho hladanja chcychu wopytowarjo mjez druhim wědźeć, kajke su dnjowe wotběhi a kotre móžnosće terapije Kamjenska chorownja skići. Za to maja na přikład fyzioterapeutiske a ergoterapeutiske móžnosće runje tak kaž socialnu słužbu.
Do něhdyšeje zakładneje šule w Njeswačidle je zaso žiwjenje zaćahnyło. Na chódbach pak žana hara wjace słyšeć njeje. Měr je zaćahnył do twarjenja, kotrež nima ničo šulske wjace na sebi. Staroba nětčišich wobydlerjow je chětro wysoka.
W domje, kotryž za naročny zaměr wobhospodarjerja jara přijomnje bjezposrědnje při hrodowym parku leži, wěnuje so hladanska słužba advita hladanju starych ludźi. Nimo starobje wotpowědneho a přewodźaneho bydlenja poskićeja w domje dnjowe zastaranje a wěnuja so wosebje skupinje na demencu schorjenych, kotraž z fachowym přewodom w domje hromadźe bydli.
Wjac hač jenož
starych hladać
Jaseńca (SN/MiR). Přiwzaty być – wšojedne hač sy runje lěto abo hižo dlěje na swěće –, to sej kóždy přeje. Kubłanskopolitiski rěčnik frakcije CDU w Sakskim krajnym sejmje Lothar Bienst a Simone Kühnert, projektowa nawodnica ze zarjada za informaciju a koordinaciju wšědneho dnjoweho hladanja dźěći w Sakskej (IKS), kotryž je přirjadowany sakskemu Paritetiskemu dobroćelskemu zwjazkej, staj tole wčera w Jaseńcy začuwałoj. Pjeć dźěći, wo kotrež so dnjowa mać Gabriela Měrćinkowa stara, zapřija jeju do swojeje hry. „To je dobre znamjo, zo dźěći z hrajkanjom pokročuja, kaž zo bychu mjez sobu byli. Wone so tule derje čuja“, rjekny sakski politikar. Přičina wopyta je angažement zarjada IKS, šěrić wědu wo skutkowanju dnjowych maćerjow a nanow. Wšako je w systemje hišće dosć njerozrisanych prašenjow. Tajke na přikład je, kak sy w padźe chorosće zawěsćeny. „To je woprawdźe wulki problem“, zwurazni Gabriela Měrćinkowa, „sym-li chora, dóstawam jeno za dźěl tychle dnjow chorobny pjenjez ze stron komuny, mam pak płaćić wupomoc.“ Za Lothara Biensta je to přičina jednać.
W Kamjencu twari skupina AZURIT pod Budyskej hórku nowy centrum seniorow. Přichodnej nawodnicy zarjadnišća Kathleen Hanschke je wažne, ludnosć wo twarskim postupje běžnje informować a hromadźe z nimi mjeno za nowy dom nańć.
Kamjenc (SN). Nowy centrum budźe moderne a atraktiwne zarjadnišćo za hladanja potrěbnych seniorow. Lětsa w septembrje ma dźěłać započeć. Po słowach přichodneje šefowki Kathleen Hanschke su „jara optimistiscy, zo twarske dźěła sčasom wotzamknjemy“.
Wojerecy/Kamjenc (SN). Łužiski jězorinowy klinikum we Wojerecach, chorownja swj. Jana maltezow w Kamjencu kaž tohorunja Hornjołužiske kliniki w Budyšinje a Biskopicach budu tež přichodnje derje na strowotniskopolitiske a demografiske wuwiće přihotowane. „Kaž přilubjene, wotpowědujemy swojej zamołwitosći. Smy medicinske portfolio na potrěbnosće našich pacientow wusměrili, a po tymle wuspěšnym puću dale kročimy.“ Takle zwurazni to njedawno šef Wojerowskeho jězorinoweho klinikuma Jörg Scharfenberg.
Budyšin (SN/mwe). Hornjołužiske kliniki su ze swojimaj chorownjomaj w Budyšinje a Biskopicach moderne strowotniske předewzaće, mjez druhim z nutřkownej medicinu, chirurgiju, urologiju, wóčnym hojenjom a dalšimi kaž tež z institucijemi za diagnostiku a interwenciskej radiologiju a dalšimi. Ze specializowanymi poskitkami a certifikowanymi medicinskimi centrami a jako akademiska wukubłarnja so Hornjołužiske kliniki w regionje dźeń a bóle profiluja. Tuž chorowni w Budyšinje a Biskopicach k optimalnemu zastaranju pacientow přinošujetej.
Cyłkownje maja za pacientow 570 łožow inkluziwnje 30 intensiwnych łožow k dispoziciji. Něhdźe 84 000 stacionarnych a ambulantnych pacientow, mjez nimi pacienća nuzowych padow a nawonarodźene, w Hornjołužiskich klinikach w běhu lěta zastaruja. Wob lěto w Budyskej a Biskopičanskej porodowej klinice přerěznje něhdźe tysac holcow a hólcow na swět přińdźe, mjez nimi bě minjene lěta přerěznje dźesać dwójnikowych porodow – loni samo pjatnaće.


text:
Koho zastupujemy?
Friziska ludowa skupina
Friziska ludowa skupina w Němskej je žiwa na schleswigsko-holsteinskim zapadnym pobrjohu a w sewjerozapadnej Delnjej Sakskej kaž tež we wokrjesu Cloppenburg. Po trochowanjach su po swojim serbjezrozumjenju 60.000 ludźi Frizojo.
Po swojim žiwjenskim rumje rěkaja woni Sewjerni, Wuchodni a Saterscy Frizojo. Sewjerni Frizojo su we wotpowědnje pomjenowanym wokrjesu Sewjerna Friziska a na kupje Helgoland doma. Wuchodni Frizojo bydla we wokrjesach Aurich, Leer, Friesland a Wittmund, w bjezwokrjesnymaj městomaj Emden a Wilhelmshaven kaž tež w dźělach wokrjesow Cuxhaven a Wesermarsch. Saterscy Frizojo sydla na sewjerozapadźe wokrjesa Cloppenburg a w samostatnej gmejnje Saterland. K skupinje Frizow słušeja tež Zapadni Frizojo, kotřiž su w Nižozemskej jako narodna mjeńšina připóznaći.
Jich organizacije angažuja so mj. dr. za zdźerženje swojich wotpowědnych rěčow a jich nałožowanje w zjawnym rumje kaž tež za posrědkowanje swojeje kultury w šulach.
Jako třěšna organizacija słuži Frasche Rädj /Friziska rada, sekcija sewjer z.t., kiž zastupuje zhromadne zajimy Sewjernych Frizow dowonka a w druhich gremijach.
Za zdźerženje a spěchowanje sateršćiny zasadźuje so Seelter Buund (domizniske towarstwo Saterska).


text:
Sewjerne morjo
Sewjerne morjo je nakromne morjo Atlantiskeho oceana na sewjerozapadźe Europy, mjez połkupomaj Jütlandskej a Skandinawiskej na wuchodźe a Britiskimi kupami na zapadźe. Je to šelfowe morjo, ma přestrjeń 750.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć wot 700 metrow. Na juhu je přez Doverski přeliw z Atlantikom zwjazane.
Mjezowace staty su Norwegska, Šwedska, Danska, Němska, Nižozemska, Belgiska a Zjednoćene kralestwo.
Najwjetše rěki, kotrež so do Sewjerneho morja wuliwaja, su Ryn w Nižozemskej, Łobjo w Němskej a Themse w Jendźelskej.


text:
ZAGRALI –ZEBRALI – WOŚP WE RUDZIE ŚLŮNSKI
ZAGRALI –ZEBRALI – WOŚP WE RUDZIE ŚLŮNSKI
We Rudzie Ślůnski jak kożdego roka wolůntariusze Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy zbiyrali piniůndze na spůmoga. Jednako tyn 24. juże finoł tyj niýôbycznyj ôrkestry we Rudzie Ślůnski bůł doś interesantny. Czamu? Posuchejcie.
Modzi zaśpiywali bo jak nie my to kto. I w sumie niý ma sie co dziwować. Wto poradzi na 72 godziny przed sbajslować srogi finał WOŚP? A jednak..na spůntanie, nale udało sie a dziynka tymu we Rudzie Ślůnski sbajslowany uostoł 10 januara muzik finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.
Leko niý buło, bo chocioż czosu mało, to jeszcze niý wszyscy poradzili sie ôd razu dogodać. Jednako kůniec kůńcůw, udało sie wszystkich
spiknůńć a zepnůńć wszysko na uostatni knefel. Na binie przi tyj ôkazji niý brahowało artystów barzi abo myni ze Rudům swiůnzanych.
Jednako niý to bůło wożne. Nojwożniyjsze, coby půmogać. A jako ludzie sami godali, kożdy złotek mo srogo moc. Bezto hołda wolůntariuszůw wylazło na cesty a do ludzi, coby dać im ôkazjo podarować nojmyńszo choby szpynda. Niý musieli sie przi tymu co starać ô to, iże tak ofyn lotajům ze piniůndzůma. Żodnymu sie nic niý stało, a biksy ze darůma trefiůły do porachowanio. Uzbiyrało sie jak kożdego roka niý mało. W sumie co sie dziwować. Jedyn woluntariusz to poradziůł nawet uzbiyrać we swoij biksie 1500 zł.
ORSZAK TRZECH KRÓLI – PO RUDZIE ŚLŮNSKI
6 januara kajniýkaj bajslowane sům Orszaki Trzech Króli, czyli tak po prowdzie marsze, kere spůminajům jako to do Christusa prziszło 3 Myndrcůw ze świota.
Świynto Trzech Krůli to jedne ze wożniyjszych we katolickim kościele. We cołki Polsce je wtedy fraj ôd roboty, a we parafiach bajslowane sům pochody na spůminka przibycio trzech myndrcůw, kerzi prziszli ôbejrzeć malyńkigo Jezusa.
Latosi we Rudzie Ślůnski ludzie przi śpiywaniu kolyndůw przemaszirowali ze parafie
św. Piusa X fůrt aże do Szkoły Podstawowy nr 30. Jako spůmino Farorz s tamtůnd, te wydorzyniý pokozuje, iże we ludziach dali je wiara. Take maszirowaniý pomogo ludziům zbliżyć sie do PůnBůczka a lepi przeżywać świynto Trzech Krůli.
Nojlepsze przi tymu je to, iże coby tam iś, niý trza buło ekstra biletów abo inkszych. Stykło chcieć, bo bajslyrze rada byli kożdymu, wto chcioł iś s nimi. Radowało ich to tym barzi, iże co roz widzům hołda ludzi. Nostympno ôkazjo dopiyro na bezrok.
KUWERT WE AJSSZRANKU – MOGE ZRETOWAĆ ŻYWOBYCIÝ
We ajsszranku nojczyńści trzimie sie jodło. Wiadůmo, coby sie niý zepsuło. Taki ajsszrank moge jednako przydać sie tyż na co inkszego. Na co? Posuchejcie sami.
Coby spomůc retownikůw, kerzi niý dej losie, przijechaliby do noszego miynszkanio do retowanio nos, styknie wrazić kartka we kuwert do ajsszranku. Jak a na co?
Ano piyrwy na tyj kartce trza szkryfnůńć jake mielimy abo můmy niýmoce, jake lyki muszymy brać na nosze niýmocne ciało, eli můmy jake alergie abo co inkszego. Potyn trza ta kartka wrazić do kuwerty, kero idzie prosto do ajsszranku. Tako Kuwerta Żywobycio nojlepi coby
mioł kożdy synior, wto je chory, abo wto żyje sům.
20 januara we rudzkim Sztad Urzyndzie pokozano bůła tako ekstra kuwerta. szło ja dostać we Biurze Obsługi Mieszkańców, we Izbie Przyjęć godulskigo lazarytu ai půł tauzyna kopert trefiło do przedstowicieli rudzki Rady Syniorůw.
Jak wożno moge być to informacjo wiedzům nojlepi Ci, kerych udało sie dziynka tymu zretować, a chyba nojlepi same dochtory a medik retowniki. Jako sami godajům, coby kogoś ôdretować nojwożniyjszych je piyrszych poranoście minut. Przi tymu richtich wożne je, coby jak nojpryndzy dowiedzieć sie, jake niýmoce mioł poszkodowany a eli sie czymś lyczůł.
A chocioż zrobiyniý takij kuwerty samymu to je nojwyży poranoście minut, to tyn czos moge nům dać nostympne duge lata żywobycio. Beztuż spůminůmy. Styknie na kartce szkryfnůńć jake niýmoce můmy, a jako sie lyczymy, potyn wrazić ja do kuwerty. Ta zaś przipnůńć kaj na ajsszranku abo dobrze ulokować kajś rajn. Dbejcie ô swoje żywobyciý. Nawet tak.


text:
Loni w decembru je Marko Paška w Halštrowje njedaloko torhošća swój pochowanski institut wotewrěł. Młodeho Serba su w němskim městačku jako wobchodnika přećelnje přiwzali.
Halštrow (SN/mwe). 27lětny Marko Paška, pochadźacy z Wotrowa, je so ze swojim pochowanskim institutom w Halštrowje zažiwił so tam derje čuje. Na wulkim wukładnym woknje běrowa steji nimo němskeho tež serbski napis. Tole ma młody muž, kiž je w Budyskim Schilderec pochowanskim předewzaću přistajeny a so tuchwilu na mištra wukubłuje, za samozrozumliwe. Wšako mějachu a maja Serbja Pančičanskeje gmejny a dalši dobry poćah k městačku z 2 899 wobydlerjemi. Něhdy su tam wobstajnje a prawidłownje nakupowali, kaž we wikowanskim drustwje BHG. Chór Lipa je wospjet spěwanje pod 413 metrow wysokej Čornej horu sobu wuhotował, a někotryžkuli nadarjeny serbski pachoł je tam po pisće jako alpinski sněhakowar horu dele smalił.


text:
Ciyngiym rajzuja bele kaj, to na weekenda, a to kapka dali na urlaub i tak to mi wlazło w zwyk, że inakszy se już moigo życia nie umia wysztaunować.
Tak se nikiedy jada sama i obcyrkowałach, że rajzy solo tak rychtyk som do żici
Kiery by sie spytoł – ale czamu? Dyć w końcu mosz czas żeby pozbiyrać myśli do kupy i dychnyć se trocha. A tak rychtyk…
1. W kupie je lekszy – kieryś ostanie przi manelach jak inkszy pońdzie kaj co obcyrklować, jak sie nawigacja zatnie to jedyn może po leku jechać a drugi szteluje co trza. Jedyn drugimu pomoże, sprawdzi to czy siamto – szłoby tak wymiyniać bez końca… A już wcale fajnie jak kiery mocny chop wspomoże z ciyżkimi charbołami 😀
2. Ni ma z kim dzielić radości i piyknych chwil. Siedzi sie i zaglōndo na gryfny widoczek i sie robi żol że ni ma praje żodnego coby też sie radowoł.
3. Jedzyni nie szmakuje tak dobrze w samotności. Jak jysz w grupie to jakoś jodło je od razu zocniejsze.
4. W grupie je bezpieczniyj. Tela w tymacie.
Jo to sie trocha dziwuja ludziom co som radzi rajzowaniu solo, przeca ni ma jak se z kim pogodać i ôroz przeżyć co wspaniałego. Rajzy łączōm!


text:
Budyšin/Frankenberg (SN/MiR). Podpěrać kubłanje je nadawk, kotryž předewzaće DEBAG chutnje bjerje. Tak wone hižo mnohe lěta kooperaciju swojeje twornje w Budyšinje z tamnišim powołanskošulskim centrumom pěstuje. Nětko pak je wuwiwar technologije a producent pječenskeje techniki wospjet pokazał, zo podpěruje ludźi, předewšěm młodostnych w regionach swěta, kotrež nimaja tak wšowopřijacy socialny system kaž Němska. Tak su do Peruwa darili pěc, kotruž wužiwaja tam za jednu chorownju a šulu. „Za nas bě hnydom jasne, zo chcemy podpěrać projekt ,Diospi Suyana’, štož woznamjenja ,Dowěr so Bohu’“, zwurazni jednaćel DEBAG Oliver Theiß.
Budyšin (SN/mwe). We wosebitych časach měli sej něšto wosebite wumyslić. To płaći tež za wjelelětnu a mjez šulerjemi woblubowanu pomocnu akciju „genialnje-socialnje“. Prawidłownje běchu so na njej minjene lěta tež holcy a hólcy Budyskeho Serbskeho gymnazija, Wojerowskeho křesćanskeho gymnazija Johanneum a Kulowskeje Wyšeje šule „Korla Awgust Kocor“ wobdźěleli. Tak bě kóžde lěto jedyn dźeń w juliju město wučby za dźěło rezerwowany. Hač pola pjekarja, w chorowni, w někajkej firmje abo instituciji – šulerjo wyšich lětnikow wukonjachu wšelake dźěła, kotrež jim zawod pjenježnje wotpowědnje zaruna. Runje te pjenjezy pak darichu potrěbnym swěta kaž tež doma. Tak hodźachu so wšelake projekty přewjesć.
Wojerowski klinikum łužiskeje jězoriny tuchwilu 32 młodostnych na hladarjow a hladarkow wukubłuje. Po třoch lětach intensiwneho wuknjenja su w awgusće hižo 14 młodych žonow a dwaj mužej swoje wukubłanje zakónčili.
Wojerecy (SN/mwe). Wulke wužadanje běše za lětuši wukubłanski lětnik Wojerowskeje chorownje wězo koronapandemija. Nimo wobmjezowanjow we wobłuku wučby mějachu wučomnicy hladanskeje słužby tež poćežowanja w praksy znjesć. Tak dyrbješe woblubowana šulerska stacija wupadnyć. Najebać to móžachu sej wšitcy wobšěrnu praktisku wědu přiswojić. Dwaj šulerjej absolwowaštaj we wobłuku programa ERASMUS praktiski dźěl w Awstriskej. Pjatnaće hladarjow chorych je z jězorinowej kliniku dźěłowe zrěčenje wotzamknyło, tak zo móža swoje powołanske žiwjenje w domiznje započeć. Zakónčenje jako hladar z eksamenom pak je we Wojerowskej chorowni a na tamnišej hladanskej šuli jenož hišće za přeběhaj móžne, w kotrymajž su 1. septembra wukubłanje zahajili.
1. septembra 2020 zahaji so tež we Wojerowskim klinikumje łužiska jězorowa krajina nowe wukubłanske lěto za hladarjow. Birgit Wolthusen je w chorowni hladanska direktorka. 35 lět bě tam hladansku słužbu na wšelakich stacijach wukonjała, tři a poł lěta pak hižo hladanski wobłuk nawjeduje.
Gütersloh (dpa/SN). Chudoba dźěći w Němskej wostanje po najnowšim přepytowanju z njezměnjenymi wulkimi ličbami dale „njewobdźěłane wulkotwarnišćo“. Něhdźe 2,8 milionow dźěći a młodostnych wotrostuje w chudobje – 21,3 procenty wšěch młódšich hač 18 lět, Bertelsmannowa załožba wčera rozprawješe. „Hižo wjele lět je bój přećiwo chudobje dźěći jedne z najwjetšich towaršnostnych wužadanjow w Němskej.“ Najebać to su wot 2014 w cyłoněmskim přerězku lědma polěpšenja spóznajomne. Wjace hač kóždy pjaty wotrostowacy je potrjecheny – z wulkimi regionalnymi rozdźělemi. Koronapandemija hrozy problem hišće přiwótřić, załožba zwěsća.
Šěsć hodźin filmoweho materiala je sej Njebjelčanski wjesny chronist Ulli Schorcht wobhladał. Zestajiwši z nich tři hodźinski wurězk, předstaji jón njedawno w Njebjelčicach. Wobsah filmow je wuměna mjez gmejnu Njebjelčicy a jeje partnerskim regionom w afriskim Beninje.
Na zarjadowanje do Njebjelčanskeho gmejnskeho centruma přijěła je njedawno mjez druhim kralowska majestosć Maurice princ Dah Bokpe D’Allada zhromadnje ze swojej mandźelskej Tah Noutché Daho. Kaž dobrych přećelow přijachu jeju Njebjelčenjo, kotřiž běchu na filmowy wječork přichwatali.
Sakska załožba za młodźinu je za přichodnu wutoru planowany akciski dźeń „genialsocial“ na 15. oktober přestorčiła. Nowy termin, kotryž je tuchwilna pandemija wuskutkowała, pak njeje jenička změna na projekće.
Drježdźany (SN/bn). Nowe hesło lětušeje akcije rěka: „Daj, štož móžeš.“ Z nim chce programowe wjednistwo „w času krizy pozitiwny signal za naše dźěći a jich staršich kaž tež mjezsobnosć w našich městach a wsach“ posrědkować. 15. oktobra su šulerjo namołwjeni, w sakskich předewzaćach dźěłać a mzdu za socialne projekty na lokalnej kaž tež globalnej runinje darić. „A tež hdyž njemóža wot lockdowna potrjechene mjeńše wobchody abo jednotliwcy ničo zapłaćić, chcemy šulerjow wobsylnić, runje tam wupomhać a hesłu na te wašnje wotpowědować.“
Biskopicy (UM/SN). Dwanaće ćežkochorych móža wotnětka w Biskopičanskim hospicu „Siloah“ zastarać. Wobhospodarjer, Křesćanski hospic wuchodneje Sakskeje, ma hižo stacionarny hospic w Ochranowje a w Niskej. Biskopičanske zarjadnišćo je mjeztym třeće tajke w Hornjej Łužicy a prěnje w Budyskim wokrjesu. 27 sobudźěłaćerjow chce tam schorjenych na jich poslednim žiwjenskim wotrězku z česćownosću, luboznje a kompetentnje bjez bolosćow a stracha přewodźeć. Tež přiwuznym poskićeja podpěru. „Zapřijimamy jich indiwiduelnje do zastaranja, a woni smědźa při chorym wostać“, praji rěčnica Ochranowskeje diakonije Kristin Schiffner. Stacionarne dźěło hospica ma swójbny charakter, a kóždy wobydler smě tam swój dnjowy rytmus sam postajić. Prěni wobydlerjo su hižo zaćahnyli.
Wosebitosć je rumnosć ćišiny. Wona přeproša wšitkich wobydlerjow, přiwuznych a sobudźěłaćerjow, wodychnyć, k měrej přińć a so noweje mocy nasrěbać. Tež dušepastyrske rozmołwy su prawidłownje móžne. Wěža, w kotrejž je rumnosć ćišiny zaměstnjena, pochadźa z 13. lětstotka a słužeše něhdy jako twjerdźizna.


text: Wó pśirownanju wó zmilnem Samaritarju se w septembrje prjatkujo. Wěmy, kak jo tšojenje wujšło. Jezus pokazujo, až nabóžne dostojniki njejsu na kuždy part zmilnjejše nježli druge luźe. Ale pismawucony jo se musał hyšći raz pšašaś, co dej cyniś, aby nimjerne žywjenje dostał. Wótegrono jo: „Lubuj Boga a swójogo blišego, a to how a něnto. Gaž rowno to cyniš: Boga lubowaś a swójogo blišego změjoš nimjerne žywjenje.“ Akcent pśi tom lažy na cyniś – cyniś wósrjejź žywjenja, jadnaś w situacijach, w kótarychž jo to trjeba. Tuchylu dožywjomy wjele krizow, wójnu w Ukrainje, zwušenje płaśiznow dla embarga, něnto pokerowanje wó płun. Jo, musymy žariś, pśedewšym energiju.


text:
Vatikan (B/SN). Do swětoweho dnja zbrašenych 3. decembra je so bamž Franciskus w zjawnym lisće raznje přećiwo wuzamknjenju zbrašenych wuprajił. Tež cyrkej nima prawo, jich wot sakramentow wuzamknyć. Swjate pismo to wobkruća: „Swójska kiprosć njeje žadyn zadźěwk, z ewangelijom žiwy być a jón dale posrědkować.“ Kóždy křćeny čłowjek móže bjez wumjezowanja a diskriminacije rjec: „Ja sym cyrkej!“ To praji Awi Mello z vatikanskeho zarjada za lajkow, swójbu a žiwjenje. Mjezynarodny dźeń ludźi ze zbrašenjemi su Zjednoćene narody jako wopominanski a akciski dźeń wuzwolili, zo bychu so za dostojnosć, prawa a derjeměće zbrašenych zasadźeli.
Bamž namołwja k stražliwosći


text:
Z Města/Cottbus. W januarje jo wujšła jadnasta a južo slědna epizoda wideo-podcasta „LauArt“ wót Navida Naila. Młody moderator jo załožył ten format w maju 2021 ako swójski projekt w regionalnem sćelaku Lausitz TV.
Něnto jo se skóńcyło spěchowanje za to wusćełanje, ako jo zapśěgnuło wšake wuměłce a wuměłcowki z Dolneje Łužyce. „Pópšawem som južo pśigótował epizody z wósobami z górnołužyskeje kulturneje sceny“, wulicujo Navid, „z togo pak nic njewordujo.“ Pśeliš śěžko jo było za zagronitych, pósuźiś, lěc jo taki lichy a casy pitśku anarchiski format spěchowanja gódny, měni wón. Pśi tom jo Navid, mimo filmowanja, wšo sam zrědował. Wón jo wugótował studijo, jo rešeršěrował, filmowy material pśirězał, jo zagronił postprodukciju a wuzwólił gósći. Mjazy nimi su teke byli wšake woblica ze serbskego swěta, ako na pśikład Hella Stoleccyc, Emily Bartholdowa abo Majka Stockowa. W slědnej episoźe jo chóśebuski wuměłc Martin Schüler ze samsewuměnjonym „bogom Serbow“, plyšowa kócka Gondula, wiźeś.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (němsce Johannes Choinan(us)) (* 24. awgusta 1616 we Wikach, † 1664 w Lubnjowje) běše serbski ewangelski farar a rěčespytnik. Wón spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.
Chojnan bě srjedź 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach blisko Lubnjowa.
Na zakładźe Choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak njećišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.
Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej, dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.