text:
[1]Lubia sie pomaszkycić,[2] ale niy lubia, kedy[3] ciasto abo jaki deser je za słodki. Nojlepi, keby[4] sie połōnczōło w nim słodke i kwaśne, bo bez tyn kōntrast czowiek lepi czuje wszyske smaki. I jak łostatnio na zygrōdce[5] u Teściowyj jołd[6] żech sie te czorne jagōdki, to mie tak prziszła chyńć[7] na take ciasto:
Co potrza?
Biszkopt:
5 jajec
4 łeżki[8] mōnki pszynny
1 łeżki mōnki kartołflany[9]
2 łeżki kakao
5 łeżek cukru
2 łyżeczka proszku do pieczynia
Środek:
1 kg czornych jagōdek
50 g szokolady (moge być gorzkoł)
5-8 łeżek cukru
3 łyżeczki żylantyny
Kryjm:
250 g mascarpone
1 szokolada
150 g śmiytōnki[10]
Nojprzōd[11] sie umyjcie i zmiksujcie te jagōdki. Wciepcie[12] do garca i na małym łogniu[13] niech sie trocha powarzōm.[14] Tera wciepcie tam cuker, szokolada i dalyj miyszejcie. Jak sie to wszysko dobrze łospuści,[15] to wyłōnczcie,[16] wciepcie żylantyna, łozmiyszejcie[17] i niech sie chōdzi.[18]
Terozki biszkopt. Rozgrzyjcie sie piec na 165 stopni i przigotujcie sie tortownica- jak mołcie[19] tako zamykanoł, to na ta dolnoł czyńść mogecie sie dać tyż piapiōr[20] do pieczynioł.
Biołka łoddzielcie od żōłtek i przesiyjcie sie ta mōnka i kakao. Do tych biōłek wciepcie[21] trocha soli i ubijcie. Pod kōniec wsypcie tam cuker i dalyj ubijejcie. Po jednym[22] wciepujcie żōłtka, potyn[23] zmniyjszcie[24] łobroty[25] i wsujcie[26] tam ta mōnka, kakao i proszek. Ubijejcie jeszcze trocha i wlyjcie[27] to do ty[28] tortownicy. I rajn[29] do pieca na 35-40 minut. Jak bydziecie jōm wyciōngać, to odwrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepnijcie[30] na stōł (ze 20 abo i 30 cm). I niech sie łona[31] tera trocha łodpocznie.[32]
Kryjm je tak ajnfachowy,[33] że nawet sie niy łobejrzyjcie, a baje fertich.[34] Ubijcie śmiytōnka- na kōniec wciepcie do ni 2 łeżki cukru pudru. Szokolada łozpuśćcie w jaki misce nad wrzōntkym i wymiyszejcie ze mascarpone. Tera do tego dodołwejcie pomału szlagzany[35] i fajnie wymiyszejcie. Fertich.
Jak biszkopt łochōdnie, to go przekrejcie.
Do środka dejcie[36] masa ze jagōdkōma, przikryjcie drugōm połōwkōm i zarozki[37] posmarujcie boki kryjmōm, to niy wypłynie Wōm ta masa ze środka- keby niy chciała stwardnōńć.[38] Łozsmarujcie[39] sie fajnie ta kryjma, mogecie jeszcze na gōrze sie zrobić jake wzorki, abo posypać szokoladōm. Dejcie te ciasto jeszcze do lodōwki, a potyn to już yno smacznego 🙂
[1] ō- samogłoska w wymowie między u a o
[2] zjeść słodyczy
[3] kiedy
[4] jakby
[5] ogródek
[6] jadłem
[7] chęć
[8] łyżek
[9] mąki ziemniaczanej
[10] śmietany
[11] najpierw
[12] wrzućcie
[13] ogniu
[14] pogotują
[15] rozpuści
[16] wyłączcie
[17] rozmieszajcie
[18] studzi
[19] posiadacie
[20] papier
[21] wrzućcie
[22] pojedynczo
[23] później
[24] zmniejszcie
[25] obroty
[26] wsypcie
[27] wlejcie
[28] tej
[29] do środka
[30] zrzućcie
[31] ona
[32] odpocznie
[33] prosty
[34] będzie gotowy
[35] ubitej śmietany
[36] włóżcie
[37] zaraz
[38] stężeć
[39] rozsmarujcie


c: text/html

text:
Gary Davis
Reverend Gary Davis, tež znaty jako Blind Gary Davis (* 30. apryla 1896 w Laurens, South Carolina; † 5. meje 1972 w Hammontonje, New Jersey) bě US-ameriski spěwar a gitarist bluesoweje a gospeloweje hudźby. Jeho wosebite wašnje gitaru hrać je z inspiraciju za wjele druhich wuměłcow.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo jako dźěćo woslepi, w tym času spěwaše w chorje domizniskeje wosady. Srjedź dwacetych lět 20. lětstotka přećahny do Durhama, w staće North Carolina. Tute město bě w tym času jedyn ze centrumow kultury čornych. Tam dźěłaše mjez druhim hromadźe ze wšelakimi wuměłcami kaž Blind Boy Fuller a Bull City Red. W lěće 1935 bu Gary přez J. B. Long (1903–1975) hudźbnej firmje American Record Company předstajeny. Tute prěnje zetkanje je woprawdźity započatk hudźbneje karjery Davisa. Mjeztym zo bydleše w Durhamje konwertuje ke křesćanstwu a sta so pozdźišo z fararjom baptistiskeje cyrkwje. Wobwliwowany wot toho zaběra so čas žiwjenje intensiwnje z gospel-hudźbu a z křesćanskej wěru. Wón sam je swoje tworjenje na polu hudźby hłownje jako wuraz swojeje wěry widźał, jenož mało spěwow mějachu swětny pozadk.
W štyrcetych lětach 20. lětstotka poča hudźbna scena w Durhamje rozpadować, tak zo Davis přećahny do New Yorka. Wozrodźenje folk-hudźby wot lěta 1960 da swojej karjery nowy elan, wjeršk bě jeho wustup na Newport Folk Festival. Nimo toho nahrawachu wšelake skupiny jeho spěwy znowa na přikład Peter, Paul and Mary spěw „Samson and Delilah“.
Diskografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wulki dźěl nahrawanjow bu hakle po smjerći Davisa wozjewjeny.
- Little More Faith, Bluesville Records, dec. 1961
- Blind Reverend Gary Davis, Bluesville, okt. 1962
- Pure Religion, Command, julij 1964
- Blind Reverend Gary Davis, (wšelake alby pod tutym mjenom), Prestige, meja 1964
- Singing Reverend, Stimson, (z Sonnyom Terryom)
- Guitar & Banjo, Prestige, 1970
- Sun is Going Down, Folkways Records, 1976
- Ragtime Guitar, Kicking Mule
- Lo I Be with You Always, Kicking Mule
- Children of Zion, Kicking Mule
- Let Us Get Together, Kicking Mule
- Lord I Wish I Could See, Biograph
- Reverend Gary Davis, Biograph
- Pure Religion and Bad Company, Smithsonian Folkways compilation album
- If I Had My Way: Early Home Recordings, Smithsonian Folkways, 1993
- The Sun of Our Life, World Arbiter 2002 (dotal njewozjewjene spěwy a kemše z połstatych lět)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zōmek Chałupki to je sztela szpecjalno, w kerej historyjo kupluje sie z modernościōm. Umicie tukej porajzować, poznać atrakcyje a dychnyć we piwnym SPA.
ślōnsko firma
-
-
Byzuch we Zobrzu, Katowicach i Tychach w jedyn dziyń? Czamu niy! Wejrzijcie z nami na nastympne piykne atrakcyje Ślōnska i zaro zacznijcie planować rajza.
-
Świynta chned! Mocie już gyszynki? Medykujecie co kupić Ślōnzoczce? Co darować Ślōnzokowi? Kuknijcie na naszo lista! Nojlepszy ślōnski sztof je tukej.
-
Poskłodanie galantnej ôblyczki to umi być dlo chopa starunek. Beztōż werci sie zawierzyć fachmanōm ôd ancugōw. Nojlepij takim ze Ślōnska.


text: Na tychle słónčnych dnjach je tež wjele kolesowarjow podłu łužiskich hatow po puću. Snano tež pola Tšěšojc (Groß Schacksdorf) we wokrjesu Sprjewja-Nysa. Tam wobhospodarja wot 1. januara 2013 Armin Kittner z Hóznicy (Petershain) haty něhdyšeho Picnjanskeho hatnistwa. Wone swoje wodźizny wupruwowanemu hornjołužiskemu rybarjej přenaja, zo njebychu dalšu škodu poćerpjeli. Z tychle hatow pochadźeja přewažnje karpy za zastaranje wulkoruma Choćebuza. Arminej Kittnerej to tehdy, jako wo přewzaću hatow jednaše, tež hišće wědome njebě. „Bych-li to wědźał, bych do 18 hatach z płoninu 91 hektarow jenož karpy sadźał,“ wón dźensa praji. Tak płuwaja jenož w někotrych hatach karpy a dalše družiny znateje domjaceje ryby. Wulki dźěl hatow wužiwa Kittner za plahowanje dorosta za swój hłowny zawod. W jednym pola Tšěšojc pak so nětko 300 000 tak mjenowanych Emmow derje čuje. To je nowa družina ryby, kotruž je Hózničan hromadźe z nižozemskim kolegu plahował. Emma rěka po Kittnerowej třinaćelětnej dźowce wot kotrejež so nan nadźija, zo jeho rjemjesło jónu přewozmje a dale powjedźe.


text: Město Wrócław je so woprawdźe jara prócowało, atraktiwny mnohostronski program za lěto 2016 zestajeć. Hnydom wosom managerow je so na polach architektury, literatury, filma, hudźby, opery, performancy, wizualneho wuměłstwa a dźiwadła wubědźowało, publikum z najlěpšimi zarjadowanjemi zdobyć. Wuslědk toho je: 1 000 najwšelakorišich poskitkow w běhu 365 dnjow – festiwale, koncerty, spektakle, happeningi, wustajeńcy, čitanja a tak dale a tak dale. Mjezynarodnje wuznamjenjeni wuměłcy kaž na přikład David Gilmour, čłon hudźbne stawizny pisaceje skupiny Pink Floyd, spěwar Julio Iglesias abo komponist swětoznateje hudźby k filmam kaž „Spiel mir das Lied vom Tod“ Ennio Moricone we Wrócławju koncertuja – zarjadowanja tajkich dimensijow su zwjetša dawno wupředate. Přiwšěm wostawa hišće telko móžnosćow, zo tule ani městna njeje wšitko mjenować. A tola sej zwěrimy, zajimcam někotre wjerški poručić, zo móhli sej wulět do jenož 200 kilometrow zdaleneje lětušeje kulturneje stolicy Europy derje planować.


text:
Myto Ćišinskego
Myto Ćišinskego jo nejwuše wuznamjenjenje Serbow. Z tym mytom, kenž se kužde druge lěto pśez Załožbu za serbski lud pósći, se cesće wuběrne wugbaśa na pólu serbskeje kultury, wuměłstwa abo wědomnosći a se wjele lubjece zachopki we tych wobcerkach spěchuju.
Myto se pósći w spomnjeśu na Jakuba Barta-Ćišinskego, klasikarja serbskeje literatury.
Wó pśiwuznaśu Myta Ćišinskego a Spěchowańskego myta k Mytoju Ćišinskego rozsuźijo kuratorium wótpowědujucy statutoju. Jomu pśisłušaju cłonki serbskich towaristwow z Górneje a Dolneje Łužyce. Kuratorium nawjedujo pśedsedaŕ załožboweje rady. Cłonki kuratoriuma za wólbnu periodu 2019-2020 su:
- Zuzana Šenkowa - pśedsedarka załožboweje rady
- Manfred Hermaš - zastupnik Domowiny z.t. - Górna Łužyca
- Marion Stenselowa - zastupnica Domowiny z.t. - Dolna Łužyca
- Jan Bělk - zatupnik Serbskego zwězka wuměłcow z.t.
- Leńka Thomasowa - zastupnica Zwězka serbskich spiwarskich towaristwow z.t.
- Měrana Cušcyna - zastupnica Maśice Serbskeje z.t.
- Martina Nowakojc - zastupnica Maśice Serbskeje z.t., dolnoserbske wótźělenje
- dr. Jana Šołćina - zastupnica Serbskego šulskego towaristwa z.t.
Prědny raz jo se Myto Ćišinskego pósćiło 1995 Antonoju Nawce za swójo statkowanje ako literat a pśełožowaŕ ako teke za jogo serbsku rěc spěchujuce žywjenjeńske wugbaśa. Spěchowańske myto jo se w tom lěśe pósćiło Rožy Domašcynej za swójo inowatiwne a sebjewědobne twórjenje zajźonych lět.
Dalšne nosarje myta su byli:
1995
1997
1999
2001
2003
2005
2009
2011
2013
Beno Budar (nar. 1946)
... za jeho literarno-tworićelske, kulturno-stawizniske a narodno-kubłanske tworjenje a spěchowanje słowjanskeje wzajomnosće.
2015
Manfred Ladusch (nar. 1941)
... za jeho žiwjenske skutkowanje jako wurjadny žurnalist, kulturny stawiznar, awtor, referent, fachowy poradźowar, dokumentarist, narodny prócowar a pozbudźowar.
2017
2019
Maria Elikowska-Winklerowa (nar. 1951)
... za jeje dłujkolětne a njewomucne statkowanje za zdźaržanje a dalejdawanje dolnoserbskeje rěcy we wšyknych generacijach a za jeje wobstawne pódpěrowanje serbskich kulturnych a trajnych projektow w Dolnej Łužycy.
2021
Trudla Malinkowa (nar. 1955) und Jan Malink (nar. 1956)
... za jeju pśesegajucu publicistisku źěłabnosć na pólu serbskich kulturnych stawiznow a jeju wósebny angažement we wědomnostnem towaristwje Maćica Serbska, w Serbskem ewangelskem towaristwje ako teke za jeju politisko-narodne statkowanje.
Mytowanje 2021 - impresije
Witanje na pósćenje Myta Ćišinskego 2021, Susann Šenkec, pśedsedaŕka Załožboweje rady Załožby za serbski lud (hsb)
Lawdacija na Trudlu Malinkowu a Jana Malinka pśi góźbje pósćenja Myta Ćišinskego 2021, Měrana Cušcyna (hsb)
Lawdacija na Jadwigu Kaulfürstowu a dr. Fabiana Kaulfürsta, pósćenje Spěchowańskego myta Ćišinskego 2021, Katka Baierowa (hsb)
Źěkowanje lawreatow - Trudla Malinkowa a Jan Malink (hsb)
Źěkowanje lawreatow Spěchowańskego myta - Jadwiga Kaulfürstowa a dr. Fabian Kaulfürst (hsb)
Statut Myta Ćišinskego


text:
Wuwiśe pśedcytańskeje funkcije za dolno- a górnoserbsku pisnu rěc
Dalšne informacije namakajośo na górnoserbskej abo na nimskej wersiji boka (z kliknjenim na pśešaltowanje rěcy górjejce napšawo w meniju).Wjednistwo projekta: Hauke Bartels
Na projekśe wobźělone: Jan Měškank, Astrid Schmiedelowa, Fabian Kaulfürst, Marcin Szczepański, dr. habil. Sonja Wölkowa (až do 03/2022), Lechosław Jocz (eksterny)
Spěchowarje
Tuta naprawa so sobu financuje z dawkowych srědkow na zakładźe hospodarskeho plana, wobzamknjeneho wot Sakskeho krajneho sejma.


text:
▶ Hłowna a wólbna zhromadźizna ZSW
Srjedu, 25. meje, přewjedźe Zwjazk serbskich wuměłcow swoju hłownu a wólbnu zhromadźiznu w Röhrscheidtowej bašće, při kotrejž zhladowachu přitomni na dźěławosć zašłeho lěta, hdźež słušeše mediateka »serbskiTV«, wozjewjena na platformomaj YouTube a Instagram, k wuspěšnym projektam. Nimo toho woli so nowe předsydstwo, kotremuž přisłušeja předsyda Jan Bělk, městopředsyda Bosćan Nawka, pokładnik Jan Cyž, Jěwa-Marja Čornakec, Michał Cyž a Měrka Mětowa.
▶ Edicija wó kśicowem puśu Jezusa wujšła
Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. jo wudało nowe knigły, kótarež maju byś pśinosk towaristwa za Łužyski cerkwiny źeń (24. do 26. junija 2022) w Zgórjelcu. Edicija wopśimjejo w šesć rěcach Milana Hrabalowu basnisku twórbu wó kśicowem puśu Jezusa, a to dolnoserbski (Alfred Měškank), česki original (Milan Hrabal), górnoserbski (Róža Domašcyna), nimski (Róža Domašcyna), engelski (Milan Hrabal jun. a Gerald Stone) a pólski (Justyna Michniuk). Pśedsłowo jo napisał pśedsedaŕ Spěchowańskego towaristwa, dr. Hartmut S. Leipner. Bibliofilna wósebnostka móžo se dostaś pśez Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. w Chóśebuzu.
W lěće 1981 wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina pod titulom »Wanderwege durch den Kreis Bautzen« pućowanski přewodnik z wjace hač sto čarami, kotrehož awtor Friedrich Lehmann móže so jako angažowany posrědkowar němsko-serbskeje domiznowědy Hornjeje Łužicy wobhladować. Z přewodnikom, kotryž wobsahowaše wuběr z wjace hač 500 přinoškow wobstejaceho rjada »Der Wanderfreund rät fürs Wochenende« chcyše domoródnym a turistam kaž tež šulerjam na ekskursijach wosebitosće přirody a kultury Hornjeje Łužicy nazornje spřistupnjeć.
Friedrich Lehmann narodźi so 17. apryla 1897 we Wjazońcy jako syn ćěsle Augusta Lehmanna a jeho žony Fanny rodźeneje Dreßler. Hižo jako dźěćo horješe so za krajinu w swojej wokolinje. Po wopyće wo- somlětneje ludoweje šule we Wjazońcy chodźeše mjez 1903 a 1911 na Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Tež připóznaće jeho wuja, progresiwneho pedagogi a direktora seminara, Johanna Gottlieba Dreßlera (1799–1867) pohnu Friedricha, sej z disciplinu wědu přiswojić. Za čas studija zajimowaše so wosebje za předmjety biologija, geografija, geologija a stawizny. Při stawizniskich slědźenjach njefascinowachu Lehmanna jenož fakty, ale wšitke z nimi zwisowace wuwića – w towaršnosći a w přirodźe, regionalnje a globalnje.
Přijomna papjera, dobre wuhotowanje, najwšelakoriše přinoški: Hižo kónc lěta 2021 wozjewi finski časopis »Särö« (čisło 45, str. 56–71) mj. dr. kompaktny přinošk k serbskej literaturje. Na spočatku steji nastawk wo Serbach w Hornjej a Delnjej Łužicy z pjera wersěrowaneho literarneho přełožowarja, polyglota a přećela Serbow Eera Balka (* 1955) »Saksan sorbit – vähän väkeä, paljon kirjailijoita« [Serbja w Němskej – mało ludźi, wjele spisowaćelow]. Podnadpismje nastawka prowokujetej: (1.) »Kansa katosi – ja löytyi uskonpuhdistuksen aikaan« [Lud so zhubi – a so namaka při reformaciji], (2.) »Kansaa suurempi kirjallisuus?« [Literatura wjetša hač lud?]. Balk praji k tomu w komentarej awtorce: »... mam za to, zo serbska literatura je w pozitiwnym zmysle nadměrnje wulka porno ludej, ale njecham to čitarjam direktnje nanuzować, a tež zo wěsta wohroženosć kultury wuwiwa w ludźoch wosebitu čućiwosć, kiž je pytnyć w literaturje.« Wón widźi Hornju a Delnju serbsku Łužicu, wobhladuje ju geografisce kaž tež literarnohistorisce a pomjenuje aktualne wuwića kaž rjad młodeje literatury Paternoster, internetny literarny konopej abo serbskiTV z literarnymi přinoškami na YouTube. Balk cituje Jurja Brězana (1916–2006) a Jakuba Barta-Ćišinskeho (1856–1909). Zo praja Finojo Němskej Saksa, je rěčna zajimawostka, kotraž pokazuje so mj. dr. na nastawkej dodatej karće cyłeje Łužicy ze serbskim sydlenskim rumom a pomjenowanjom pomjeznych krajow. Nimo toho je nastawkej přidate čornoběłe foto Pawoła Roty z NDRskeho časa z Hanu Chěžcynej w katolskej drasće (1887–1984), znatej bajkarku a maćerju basnika Jurja Chěžki (1917–1944) ze šulskimi dźěćimi na jeho ródnym statoku w Hórkach. Běłočorny negatiw kaž tež foto Karla Schmidta z lěta 1896 z dwěmaj młodymaj žonomaj w serbskej drasće na čołmje na Lědach tworitej přechod k basniskej mini-antologiji pod titulom »Kalojen metsä – Kolme runolijaa Lusatiasta. Lenka, Kito Lorenc, Róža Domašcyna Runojen suomennokset sorbin kielestä ja tekijöiden esittelyt Eero Balk« [Rybowy lěs – Třo basnicy z Łužicy. Finske přełožki basnjow ze serbskeje rěče a prezentacije Eero Balk]. Balk wubra a přełoži baseń Lenki – Christiany Piniekoweje (* 1958) »Zapózdźone wótegrono starkej«, baseń Kita Lorenca (1938–2017) »Dźiwne přeměnjenje« a basnje Róže Domašcyneje (* 1951) »Njeprašej so« (za Edit Pjenkowu), »Hra z měnjatymi rólemi« kaž tež »Norje«. Poslednjej wozjewištej so z hornjoserbskim pendantom. Z nadpismom »Rybowy lěs« poćahuje so Balk na baseń Lorenca a zdobom na změny łužiskeje, serbskeje krajiny a jich ludźi. K prezentacijam-anotacijam awtora a awtorkow su dodate po fotach rysowane portrety. Hižo na stronje štyri časopisa wabi so za předstajenje serbskeje literatury pod titulom »Sorbien runoutta – Saksan itäosissa elävän slaavilaisen kansan kirjallisuuselämä on vilkasta« [Serbska poezija – Literarne žiwjenje na wuchodźe Němskeje bydlacych Słowjanow je čiłe]. A tu je přidate foto njeznateho fotografa, wubrane z knihi Rudolfa Helma »Deutsche Volkstrachten«, wudateje w Mnichowje 1932, kiž pokazuje žonu a holcu w rozdźělnymaj žarowanskimaj drastomaj z Klětna ze srjedźneje Łužicy. Balk njepřewostaji ničo připadej, mudrje rozsudźiwši, předstaji na mało stronach wobšěrne literarne tworjenje Serbow z kritiskim, ale přichilenym wóčkom.
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Čłonojo towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje na slědach Jana Radyserba-Wjele Foto: Róža Domašcyna Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA
W awgusće wuńdźe w nakładnistwje Pop serbsko-němska basniska zběrka »Posledni sněh/Der letzte Schnee« Traiana Popa Traiana, z dwanaće grafikami Boženy Nawka-Kunysz. Do serbšćiny přenjesłoj staj jeho basnje Dorothea Šołćina a Benedikt Dyrlich. Tu wozjewjeny tekst je wujimk z epiloga zběrki.
Basnik a rebel, nakładnik a wupućowar, diskjokej a dźiwadźelnik, wudawaćel a redaktor.
Z tutymi a dalšimi wopřijećemi hodźi so Traian Pop Traian jadriwje charakterizować. Ja sam pak rady swojemu přećelej a koleze z gildy pisacych z wutroby přidam: Traian słuša ze swojim lěta 2002 załoženym nakładnistwom, kotremuž Pop-Verlag rěkaja, sobu k najpłódnišim spěchowarjam noweje wuchodno- a južnoeuropskeje literatury w Němskej a w tutym wobłuku mjeztym tež k spušćomnym wudawaćelam serbskeho pismowstwa. Wo tym swědča mnohe knižne a časopisne wozjewjenja słowjanskich a z tym tež serbskich awtorkow a awtorow z jeho nakładnistwa.
Wobalka zběrki »Posledni sněh/Der letzte Schnee«
W pjatym lěće noweho lěttysaca so z wulkim brodatym a dołhowłosatym Rumunčanom, rodźenym 1952 w Brașovje (němsce: Kronstadt) a bydlacym a tworjacym wot lěta 1990 w šwabskim Ludwigsburgu, zeznach na zeńdźenju eksiloweho spisowaćelskeho zjednoćenstwa PEN. Wot wšeho spočatka mje Traian překwapi ze swojim bjezposrědnym zajimom za nakromne a druhdy schowane a wosyroćene literarne krajiny Europy, tež za literaturu a wosud najmjeńšeho słowjanskeho ludu. Při tym Traian přeradźi, zo jeho wosebje tworjenje Kita Lorenca (1938– 2017) puta, zo zaměrnje sćěhuje a wobdźiwa jeho poeziju. Z přispomnjenjow wusłyšach respekt a měnjenje, zo Lorencowe basnje wusahuja z přerězneho wobłuka literarneje produkcije w Němskej; a zo z rěče serbsko-němskeho basnika duch znapřećiwjenja wuchadźa, tohorunja wěste šibałstwo, překročace mjezy pokorneho rěčenja a stajace nadutu a misionarsku rěč prědarjow w politice a medijach do prašenja.
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
Workshop »Giving the gift of language« w Chóśebuzu wót 21.03 do 23.03. z prof. Neyooxetom Greymorningom
Gaž zastupijoš do rumnosćow, źož prof. Greymorning wjeźo swój workshop, sy pśechwatany a pśełapjony, cogodla na kuždej tofli wise w pór smugach wobraze luźi, zwěrjetow, wěcow, rostlinow a ze wšednych situacijow žywjenja. Na prědny zaśišć njamaju te wobraze zewšym nic zgromadnego, a ceła rumosć zda se pódnurjona w chaosu. Taki prědny zaśišć pak njejo pšawy. Pśeto z kuždeju dalšneju góźinu wucby wobźělniki sebje wuwědobniju, wjele zgromadnego móžotej měś wuźenje a tyca abo njetopyŕ a mazany zec w pśestajenju do rěcy Arapaho. Profesor sam groni z pósmjejkom: Jo, komplicěrowane jo stojaś pśed tabelu, połneju wobrazkow ze wšakimi wěcami. Ale tak góle wuknjo swóju prědnu rěc (eng. first language). Wóno stoj w srjejźi dopołnego chaosa. Pódobnje ga cujo se na zachopku wjele wobźělnikow toś teje wucby. Na kóńcu źěłaŕnicki pak jo móžno wótkšyś, až kuždy wobrazk na tofli bu kradosćiwje wubrany, prezentěrujo wěstu gramatisku formu, typisku, w tom konkretnem paźe w maminej rěcy prof. Greymorninga. Chaos jo něnto pórěźony. Wucba jo se wótměła w ramiku pśigótowanja projekta ZORJA, kótaryž matej na mysli Gregor Kliem a Maksimilian Hasacki.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa
04.06. | 19.30 hodź.
»Són swjatojanskej’ nocy« – dźiwadło z hudźbu na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła
»Błośańska noc powěsćow« Serbskego ludowego ansambla pśi Bismarckowem tormje w Bórkowach
Serbske dźěćace dźiwadło předstaji kruch »KUS hinak – MAŁE WAMPIRY« Andreasa Galka w Dźiwadle na hrodźe w Budyšinje. Dalše předstajenje je 08.06.
Přednošk »Narodna drasta a identita we wuchodosrjedźnej Europje« Anny Novikov w Budyskim Serbskim muzeju
76. Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Bukecach
Přełožerjej Jana Štillerová a Pětr Šołta předstajitaj knihu Ivony Březinoveje »Bjez čriji« na Praskich knižnych wikach.
Knižna prezentacija biografije »We fokusu: Korla Awgust Kocor (1822–1904)« Zbigniewa Kościówa w Budyskim Serbskim muzeju
Wustajeńca twórbow Maje Nageloweje w Drježdźanskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm (Wigardowa 17)
9. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom
»Gala operetow« SLA na Jakubec hrodźe w Mortkowje
Wósebna wustajeńca »Ako jo se z jaja swětło wupacyło do kraja« z fotografijami Maika Lagodzkego w Serbskem muzeju w Chóśebuzu
▶ Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su něnto wujšli pód titlom »Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers« w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne. Faraŕ Bogumił Šwjela (1873–1948) słuša ako redaktor, rěcywědnik a sobuzałožaŕ Domowiny k nejwuznamnjejšym wósobinam serbskich stawiznow. Mimo swójogo wobšyrnego pówołańskego a drugego statkowanja jo pśisamem poł lětstotka pak serbski pak nimski zapisował »wiźone, słyšane, myslone« wót sebje a drugich. Tak pišo wó praktikach wutłocenja serbskeje rěcy z cerkwje a šule, kótarež casniki a amtske zapise niźi a nigdy njenaspomnjeju.
▶ Lena Hauptmannojc nominěrowana
Dolnoserbska šansoneta Lena Hauptmannojc jo ze swójim duo LeDazzo nominěrowana za wuběźowanje »Women in Jazz – next generation virtuell 2022« a teke za jazzowe myto města Halle 2023. Až do 23. maja su mógli zajmce swóje tśi głose daś za dogromady 22 jazzowych muzikaŕkow z Argentinskeje, Nimskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Ruskeje a ze Słowjeńskeje.
Před 125 lětami zemrě 7. smažnika 1897 serbski ewangelski duchowny, serbski basnik a spisowaćel Michał Domaška w Ketlicach a bu na tamnišim pohrjebnišću pochowany.
Arnošt Muka je Michała Domašku w nekrologu časopisa Maćicy Serbskeje 1898 wobšěrnje hódnoćił a chwalił. Mjez druhim wón pisaše: »Po dokonjanym prócy połnym zemskim dźěle spi wón wótcow spanje pod zelenej hórku w serbskim kraju na Ketličanskim pohrjebnišću. My pak z wutrobnej dźakownosću a z hłubokej želniwosću tež tu na njeho spominamy, spominamy na našeho horliweho serbskeho wótčinca, našeho njesprócniweho spisowarja, spěwarja a kěrlušerja Michała Domašku, z česću wusłuženeho duchowneho Nosaćičanskeje wosady, kiž je wot młodostnych lět našeho luda swěrny syn był, na jeho duchownym pozběhnjenju njewustawajcy dźěłał, wšitke jeho narodne prócowanja horliwje podpěrował a z luboznym słowom, z płódnym, žohnowanja bohatym pjerom a skutkom za naš serbski narod wustupujo, jón na modlerskej wutrobje nosył swoje žiwe dny.«
Michał Domaška narodźi so 23. nalětnika 1820 w Komorowje pola Rakec jako najmłódši mjez třomi synami jako dźěćo kublerja. 25. smažnika bu w Njeswačanskim Božim domje křćeny. W swojej ródnej wsy wosom lět we wjesnej šuli wuknješe. Jutry 1835 daštaj staršej jeho na gymnazij do Budyšina. Tu spřećeli so ze znatymi Serbami, wosebje z Jaroměrom Hendrichom Imišom (1819–1897). Wón běše mjez gymnaziastami, kotřiž su 1839 towarstwo Societas Slavica Budissinensis załožili. Tu pokazaštej so hižo zahe jeho wótčinski duch a narodne zmyslenje.
Wotchad wuměłče Jěwy Wórše Lanzyneje, grafikarki, keramikarki a kulturnicy je wulka strata za serbsku kulturu. Wot časa studija w Praze zwjazowaše ju přećelstwo z Hilžu Bartákovej, kotraž dźěli z nami swoje dopomnjenki.
Jěwa Wórša Lanzyna rodźena Lorencec narodźi so 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje pola Budyšina. Do studija na wysokej šuli da so w Zhorjelcu na keramikarku wukubłać. W lěće 1949 přińdźe do Prahi a studowaše na Akademiji tworjaceho wuměłstwa. Jako Łužiska Serbowka bydleše wona w Serbskim seminarje. Tule zeznajomichmoj so z Wóršu na zetkanju, kotrež wotmě so kóždu sobotu wječor za Serbow, bydlacych, dźěłacych abo studowacych w Praze. 1950 schori Wórša ćežko na suchoćinu. Po lěkowanju bydlach z njej w jednej stwě w Serbskim seminarje a spřećelichmoj so. Naju mnoholětne přećelstwo traješe cyłe žiwjenje, 71 lět přez statne hranicy.
Ze strowotnych přičin wróći so w lěće 1951 domoj do Łužicy, ja wostach w Praze. Wórša studowaše grafiku a kaligrafiju na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo. Za čas studija w Lipsku zezna swojeho pozdźišeho mandźelskeho Steffena Langu, znateho ilustratora a grafikarja němskich a serbskich knihow, časopisow a Protyki.
▶ Spěchowarje se zmakali
Zastupniki Spěchowańskego towaristwa za Serbski muzej Budyšyn a cłonki chóśebuskego Serbskego muzeja su se 5. měrca w Serbskem muzeju w Chóśebuzu zmakali a se tamnjejšu stawnu a wósebnu wustajeńcu woglědali. Zmakanje su teke za zgromadnu wuměnu wužyli.
▶ Pućowaca wustajeńca wo mjeńšinach
W Berlinskim Domje Paula Löbeho bu 16. měrca wirtuelnje pućowanska wustajeńca »Što rěka tu mjeńšina? Danojo, Frizojo, němscy Sinti a Romojo, Serbja a rěčnicy delnjoněmčiny – Twoji njeznaći susodźa?« wotewrjena. Wona je zhromadny projekt Mjeńšinoweho sekretariata štyrjoch w Němskej připóznatych awtochtonych ludowych skupin a Zwjazkoweje rady för Nedderdüütsch. Wot dr. Roberta Lorenca kuratěrowana přehladka ma wopytowarjam narodne a rěčne mjeńšiny Němskeje zbližić a dohlad do jich žiwjenja, kultury a rěče sposrědkować. Hač do lěta 2027 chcedźa wustajeńcu we wšitkich 16 zwjazkowych krajach Němskeje pokazać.
▶ Čitanje za Ukrainu
W Drježdźanskim Domje Ericha Kästnera za literaturu přewjedźe so 16. měrca wot Towarstwa Stup dale a spisowaćela Benedikta Dyrlicha organizowane »Čitanje za měr a přećiwo wójnje«. Na zarjadowanju wobdźěli so 25 wosobow z tekstami a hudźbnymi twórbami, mj. dr. Hagen Domaška, Benedikt Dyrlich, Tomasz Nawka, Jadwiga Pjacec, Cosima Stracke-Nawka, Dietrich Šołta, Dorothea Šołćina a Susanne Vogel.
Před 150 lětami narodźi so 15. róžownika 1872 w Klukšu zasłužbny serbski wyši wučer, stawiznar, rěčewědnik a domiznowědnik Měrćin Kral jako syn wučerja a kantora. Kralowy nan Handrij wučerješe najprjedy w Psowjach, na to w němskim Oderwitzu a potom w Ketlicach, hdźež běše Korla Awgust Kocor wučer a kantor. Jeho młódši bratr Jan bě wot lěta 1920 wyši šulski radźićel w Budyšinje. Jeho wuj Michał Awgust Kral (1836–1905) běše znaty wučer, spisowaćel a ilustrator, kotryž je dlěje hač štyri lětdźesatki spomóžnje w Sokolcy (Soculahora) pola Budyšina za swój serbski lud skutkował.
Měrćin Kral nazhoni hižo jako dźěćo woporniwosć wučerskeho powołanja přez swojeho nana, kiž dyrbješe sčasami na 200 šulerjow wuwučować a k tomu tež słužbu w cyrkwi kaž při pohrjebach abo wěrowanjach wukonjeć. Hakle dźewjeć lět bě Měrćin, jeho bratr Jan bě hakle pjeć, jako zemrěchu 1891 krótko za sobu mać, dorosćeny bratr a nan. Wuj Michał Kral w Sokolcy přewza zastaranje syrotow. Měrćina da na wustaw do syrotownje w Drježdźanach, hdźež někotre lěta přebywaše. Hdyž běštaj hólcaj wotpowědnu starobu docpěłoj, da wuj wobeju wukubłać na wučerjow na Budyskim Krajnostawskim wučerskim seminarje, štož běše za njeho z dosć wysokimi pjenježnymi woporami zwjazane. Měrćin so tam wot lěta 1886 do 1892 wukubła a tež dopokaza, zo njeje lěta do toho w Drježdźanach swoju serbsku rěč zanjechał a njeje serbsku wutrobu zhubił. Jemu kaž tež jeho bratrej Janej běše wuj Michał přikład jako dobry wučer, skromny čłowjek, slědźer přirody a stawiznow kaž tež spisar serbskich powědančkow.


text:
Slěpjańske spiwarske knigły - kerluše, psalmy a módlitwy
Spiwarske maje pokazać, kak su naše prjedowniki žywe byli, což su byli jare z ćěsćijańskeju wěru zwězane. Ćez lětstotki jo rosła zwězanosć ku cerkwi, a to jo fundament a žgrědło dalejwjedźenja a dalejdawanja Slěpjańskeje folklory a jeje tradicije spiwanja.
Ho spiwarskich knigłach su zgromadźone znate a za Slěpjańsku wósadu wažne kerluše ćez cyłe cerkwinske lěto. Widźeć jo how huski póćěg k ćěsćijańskim nałogam a tradicijam; na ćikład namaka se hobšyrna zběrka kerlušow, což su je gólicy jastry w nocy spiwali. Z pomocu tych kerlušow by se mogła ho Slěpjańskich jsach hožywić tradicija spiwanja na ławkach resp. južon aktiwnym spiwarkam by mogli spiwarske być z pódpěru.
Zakład za spiwarske knigły jo była zběrka „Stare lube kěrluški Slěpjańskeje wósady“ Slěpjańskego burja Hanza Šymka (1847 – 1906) z lěta 1884. Towaristwo Kólesko jo ju južont w lěće 2014 hobdźěłała a wótere kerluše do repertoara spiwneje skupiny ćewzyła. K tomu su ćišli archiwne nagrawanja z 1950tych lět, což wóne dokumetěruje wašnju spiwanja hokoło Slěpeg.
Dalše žgrědło jo list Jakuba Lorenca-Zalěskego wót 3. maja 1925, ho kótremž poměnujo 9 jastrownych spiwow, což su je jastrowne spiwaŕki w Slěpem spiwali.
K tym kerlušam su ćišli jěšćik te, kótrež smy zgromadnje ze Slěpjańskeju faraŕku Jadwigu Malinkoweju hupytali, a to pó Ewangelskich spiwarskich. Kerluše jo Juliana Kaulfürstowa do slěpjańšćiny ćestajiła a Hync Rychtaŕ jo ćełožki korigował.
Tež psalmy a módlitwy su ho spiwarskich wótćišćane – wóne su měli za identitu wósady wjeliku wažnosć. Hync Rychtaŕ jo je do Slěpjańskeje serbšćiny ćestajił.
Swójski kapitel maje někotere ludowe spiwy, kótrež njejsu byli doněnta jěšći hozjawjone. Te su šwarne ku zgromadnemu spiwanjoju pó namšy, na cerkwinskich wótpołnjach aby na wósadnych swědźenjach. Kapitel se měnujo „Dźož dwaj aby tśo su zgromadźone w jogo měnje“.
Fotos: Markowski Medienagentur
Projektzeitraum
2018 - 2019
Veranstaltungen zum Projekt (Sb)
Musikalische Umrahmung Gottesdienst - Einsegnung Christkind 1. Advent
27.11.202209:30 Uhr Kirche Schleife
Schusterhof Trebendorf - Singen auf der Ofenbank
15.10.2022Schusterhof Trebendorf
Presseartikel zum Projekt (Sb)
Po starodawnym wašnju
Serbske Nowiny02.12.2019
Na „Spěwanje na kachlowej ławce“ běchu minjenu sobotu zajimcy ...
Serbske Nowiny15.10.2019
Publikumej na nazymskim koncerće rěč a drastu zbližili
Serbske Nowiny01.10.2019


text:
Zestawa FCE: Sebald – Hasse (76. Heike), Hildebrandt, Slamar (46. Eisenhuth), Borgmann, Kujović (76. Badu), Hofmann, Geisler (46. Juckel) – Milde, Hottmann, Abu-Alfa (46. Oesterhelweg)
Zestawa SV Werder Bremen: Pavlenka – Pieper, Veljković, Friedl, Weiser, Groß, Buchanan, Bittencourt (70. Stage), Schmid (90. Rapp), Füllkrug, Ducksch (90. Burke).
Na kóncu njeje za FC Energiju za dalše wobdźělenje na pokalnym wubědźowanju DFB dosahało. Zastupjer štwórteje ligi pak bu po poražce 1:2 wot fanow frenetisce swjećeny, bě tola regionalny ligist specielnje w druhim połčasu cyłkej z Bremena ze zwjazkoweje ligi zasakły bój skićił, po kotrymž so sewjerni Němcy na kóncu zasłužbnje z dobyćom rozžohnowachu.
W prěnjej połojcy přewostajichu hosćićeljo swojim hosćom přejara hrajnu režiju, jako steješe FCE přehłuboko, zo by tam nadběhi wočakował. Tak bě to hišće dobry wuslědk za nich, kaž hrajerjo FC Energije pozdźišo sprawnje přiznachu.
FC Energija Choćebuz – Borussia Hildesheim 2:0 (1:0)
Zestawa FC Energije: Sebald (46. Bethke) – Milde (46. Hasse), Eisenhuth, Slamar (90. Kaizer), Borgmann, Hofmann (46. Böhmert), Kujović (66. Juckel), Geisler, Badu (46. Wähling), Hottmann (66. Heike), Oesterhelweg (46. Abu-Alfa/90. Wagner)
Zmužitosć a nadźiju su hrajerjo FC Energije Choćebuz na jich poslednim tesće do zahajenja sezony natankowali. Přećiwo lońšemu dźesatemu regionalneje ligi sewjer, Borussiji Hildesheimej je so jim wuspěch 2:0 poradźił. A tón bě w kóždym nastupanju zasłuženy.
Z Hildesheimskimi mějachu Choćebuženjo chětro česćelakomneho přećiwnika před hrudźu, kotryž runaše so we wašnju hraća mustwu z łužiskeje metropole. Stajnje buchu škitarjo Energije na trawniku hižo při natwarje jara zahe nadběhowani. Tuž trjebachu ći šwarnu kopicu idejow, zo bychu bul při wotewrjenju hrajerjow w swójskich rjadach dźerželi a běžeć dali. Tole poradźi so jědnatce FCE jara šwarnje, wšako buchu tež w lěćnej přestawce znowa zawjazani hrajerjo teama bjezposrědnje porjadnje zasadźeni.
Bičwolejbulisća 8. a 9. lětnika Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB) wudobychu sej w Drježdźanach w sakskim finalu wurisanja „Młodźina trenuje za olympiju“ mjez pjeć gymnazijemi bronzu. Bě to jubilejne 40. krajne finale šulerskeho mustwa serbskeho kubłanišća.
Konjacy sportowcy mějachu w Bošecach wot pjatka do wčerawšeje njedźele wjac hač 30 pruwowanjow na wuběr. Tu někotre wuslědki.
Skakanje klasy L
1. Andre Schlegel z Kulowa z kobłu Kolett
2. Melanie Weißleder z Njedźichowa
z walachom Chewbacca
3. Jens Junghänel z Bobersena
z walachom Hannesom
Dresura klasy S*
1. Reinmar Tempel
ze žrěbcom Nobel Noir z Moritzburga
2. Sebastian Kriebitzsch
z walachom Dilaver H z Großbucha
3. Linda Casper
ze žrěbcom Fürst Wettin z Moritzburga
Skakanje klasy S*
1. Manuel Prause
z walachom Cadillacom z Löbnitza
2. Laura Schoechert
z walachom Camilom z Hohburga
3. Marvin Jüngel
z kobłu Koradinu z Rózborka
4. Hardy Heckel
z kobłu DSP Lena-Bellini z Lengenfelda
5. Magdalena Šeferec z walachom
Correct S z Kulowa Jörg Stephan
Rekordy maja w sporće wosebity wuznam, wšojedne hač su to swětowe, europske, němske abo cyle jednorje hobbyjowe. Wone su wusko zwjazane z docpěćom najlěpšeho wukona. Jako 10lětny hólčec widźach w telewiziji, tehdy čorno-běły wobraz, grandiozny nowy swětowy rekord w dalokoskoku. Bob Beamen z USA bě 18. oktobra 1968 w měsće Mexiku na XIX. olympiskich lěćnych hrach hnydom w prěnim pospyće njewšědne 8,90 m skočił. Rozbudźenje nasta mjez funkcionarami blisko jamy za dalokoskok. Měritko za tajku dalokosć njemějachu, a wobstaranje traješe dźesać mjeńšinow. Hakle nětko zhoni swět, zo je Bob Beamen stary swětowy rekord wo 55 centimetrow polěpšił. Dalši wosebity swětowy rekord sćěhowach 20. julija 1984 w telewiziji při lochkoatletiskim wubědźowanju „Olympiski dźeń“ w Berlinje. 22lětny modelowy atlet Uwe Hohn z ASK Doprědka Podstupim ćisny hlebiju na njezapřijomne 104,80 metrow, skoro přez cyłe koparske polo. Tróšku kuriozne bě připowědźenje noweho swětoweho rekorda z 04,80 m na pokazowanskej tafli. Tale njebě na pjeć ličbow wusměrjena, a tak falowaše jedynka.
Kónctydźenska kopańca
Na wyšich koparskich runinach hraja hižo wo dypki abo wo zaćah do přichodneho pokalneho koła, na nišich koparskich runinach su mustwa hišće połnje w přihotach. Tu někotre wupytane testowe koparske partije
29.07. 18:30 SJ Chrósćicy –
Póst Germania Budyšin
30.07. 15:00 SJ Chrósćicy –
ST Hnašecy-Dobruša
30.07. 14:00 Módro-běli Kulow –
Dub Rogeńc
30.07. 15:00 ST 1922 Radwor –
TSG Lěwałd
31.07. 11:00 SJ Njebjelčicy –
TSV Wachau
03.08. 19:00 HZ Wóslink/Skaskow –
Sokoł Ralbicy/Hórki
05.08. 18:30 SJ Chrósćicy –
HT Łaz/Běły Chołmc
05.08. 19:00 SJ Njebjelčicy –
Biskopičanske KT II
07.08. 10:30 LSV Hory –
Sokoł Ralbicy/Hórki
Liški startuja přećiwo Sokołam
Lodohokejowa sezona 2022/2023 je nětko kompletnje planowana. Na zazběhowym kóncu tydźenja nastupja Łužiske lodohokejowe liški doma přećiwo Sokołam z Heilbronna (16.09., 19.30 hodź.). Dwaj dnjej pozdźišo pojědu potom do Ravensburga (18.30 hodź.). Derbyje přećiwo Lodowym piratam Crimmitschau a Lodowym lawam Drježdźany steja tež hižo w hrajnych planach (09.10., 17 hodź., 03.01., 19.30 hodź.).
Wolejbulowy turněr na SGB
Z wuspěchom přećiwo Borussiji Hildesheim je FC Energija Choćebuz swój přihotowanski program na nowu sezonu regionalneje ligi zakónčiła. Z wosom testowych hrow je FCE šěsć dobyła, jednu njerozsudnje hrała a jednu přěhrała. „Wosom nowych hrajerjow bu angažowanych. Jich wukony budźa nadźije na wuspěch“, praji tež šeftrenar FCE Claus-Dieter Wollitz. Do pokalneje hry přećiwo Werder Bremenej 1. awgusta w Choćebuzu je sportowy reporter Georg Zielonkowski hišće raz z Claus-Dieterom Wollitzom porěčał.
Kak wupada Waš facit, nastupajo nowopřichady?
FSV Budissa Budyšin – FC Energija Choćebuz 1:6 (1:1)
Budissa Budyšin: Ondřej Cap, Mikolaj Gorzelanski – Lukas Lehmann, Steve Schröder, Janko Hnetsch, Tom Hagemann, Florian Baudisch, Tom Nathe, Moritz Noack, Julien Hentsch, Tom Hentschel, Jannik Käppler, Kay Weska, Lukas Hanisch, Paul Jokušch, Christian Noack, Julian Gerhardi, Max Rülicke
Energija Choćebuz: Bethke – Milde, Kaizer (46. Eisenhuth), Slamar (60. Böhmert), Borgmann (46. Wagner) – Geisler (46. Hofmann), Juckel, Kujović – Wähling, Hottmann, Abu-Alfa (60. Oesterhelweg).
Při temperaturach jasnje nad 30 stopnjemi je FC Energija Choćebuz minjenu srjedu testowu hru pola Budissy Budyšin před něhdźe 500 přihladowarjemi ze 6:1 dobyła. K přestawce steješe hišće 1:1, při čimž bě Budissa při wuspěchu Toma Hagemanna (36.) z toho profitowała, zo bě so wrotar Energije Elias Bethke wobsunył a wurunanju přihladować dyrbjał. Do toho bě Abu Alfa w 22. mjeńšinje wrota k nawjedowanju za hosći třělił.
Tradicionalny Oberlichtenauwski lětni běh
Před dwěmaj lětomaj su so organizatorojo małeje skupiny běharjow Oberlichtenauwskeho sportoweho zjednoćenstwa a mnozy aktiwni běharjo ze Sakskeje a samo cyłeje Němskeje na 40. jubilejne wurisanje wjeselili. Ale koronapandemije dla móžachu jubilej hakle nětko přewjesć.
Z 226 metrami wysokosće na 13 kilometrow je čara Oberlichtenauwskeho lěćneho běha jedna z najnaročnišich w Sakskej. Na tutej doběža cyłkownje 78 starterow do cila. Cyłkownej dobyćerjej běštaj Markus Thomschke z Oberlichtenauwa w nowym rekordnym času přewšo spěšnych 44:13 min. a Franziska Kranich ze Zhorjelca w 53:56 min. Slěbornej městnje wubědźištaj sej Martin Sauer z Hartha, pochadźacy z Malešec, w 48:11 min. a Christine Platz z Porchowa w 1:1:38 hodź a bronzowe městno André Fischer a Karina Friedrich, wobaj z Drježdźan. W Budyšinje bydlacej Mehnertec Katrin a Christoph wubědźowaštaj so wobaj tež na tutej dołhej a naročnej čarje. Christoph wubědźi sej w starobnej skupinje 50+ ze 59:34 min. 2. městno (cyłkowne 23.) a mandźelska Katrin w skupinje 45 z 1:23:44 hodź 5. městno (cyłkowne 77.).
Při najrjeńšim wjedrje, při jara dobrej organizaciji a dobrym zastaranju a před tójšto přihladowarjemi, wuhrachu njedźelu w Njebjelčicach 5. serbski supercup – koparski turněr pjeć serbskich koparskich cyłkow. Lětsa nastupichu towarstwa z Pančic-Kukowa, Radworja, Chrósćic a Ralbic. Njebjelčenjo jako štwórty minjeneho lěta dyrbjachu wusadźić. Samozrozumliwje pak zamołwići SJN wokoło Bjarnata Deleńka turněr wulkotnje wuhotowachu. Nimo dosć a nadosć jědźow a napojow, hudźby a stadionoweho rěčnika, bu tež skakanski hród za dźěći a lodowe awto organizowane. Wobě połfinalnej hrě buštej lětsa hakle poł hodźiny do turněra wulosowanej. Tak nastaštej partiji Pančicy-Kukow – Radwor a Chrósćicy – Ralbicy. Ze sćěhowacymi hrajerjemi štyri cyłki nastupichu.
ST Marijina hwězda: David Matik – Michał Weclich, Felix Langer, Ronald Cyž, Karl Pakoßnick, Richard Hawš, Paul Šmit, Tomaš Čornak, Franc Bulank, Ali Eldor, Patrick Luge, Matijas Róbel, Jakub Claußen, Benny Zynda, Dawid Jurš, Ronny Wünsche, Lukas Hoge


text:
Njeličomnje wjele rybow je w awgusće w Slěbornym jězorje zahinyło. Wjedli běchu k tomu tydźenje trajaca horcota a suchota, mało wětřika, njepřihódne worštowanje wody w jězoru a pobrachowacy přitok čerstweje wody. Wo wuskutkach a wuhladach do přichoda je so Andreas Kirschke z wobhospodarjerjom campingownišća Falkom Nowotnickom rozmołwjał.
Kak sće wo mrěću rybow zhonił?
F. Nowotnick: Trajni camperojo su mje 2. awgusta zawołali, rozprawjejo wo wjele mortwych rybach, připławjenych na južny přibrjóh Slěborneho jězora. Nichtó njemóžeše to přirjadować, a starosćachmy so. Temperatura wody blisko přibrjoha wučinješe w awgusće 28 stopnjow nad nulu. Bliska Sprjewja měješe lědma wodu, a tak njebě wottam žanoho přitoka.
Kak sće na campingownišću reagował?
F. Nowotnick: Naši sobudźěłaćerjo, někotři dowolnicy a wudźerjo su mortwe ryby zezběrali. Wudźerski zwjazk Elbflorenz je na městnje kontejner nastajić dał. Dokelž pak bu tón hakle po něšto dnjach wuprózdnjeny, bě smjerd wobćežowacy.
Kajke běchu reakcije zarjadow?
Njedźelu pokaza Němsko-Serbske ludowe dźiwadło prěnju hornjoserbsku premjeru hrajneje doby 2018/2019. Bosćan Nawka je so z Olafom Haisom, kotryž hru Jurja Kocha „Sergej“ inscenuje, rozmołwjał.
Knježe Haiso, sće dyrbjał schorjenja dla krótkodobnje hłownu rólu přewobsadźić. Kak so to na inscenaciju wuskutkuje?
O. Hais: Bohudźak smy sčasom zhonili, zo njemóže Měrko Brankačk titulneho rjeka sćělesnić. Běchmy runje we fazy přetworjenja delnjo- na hornjoserbsku wersiju. Po połdra lětach přestawki wšak bych tak a tak skerje wo nowoinscenaciji rěčał. Mam Jurja Šimana za kmaneho młodeho dźiwadźelnika, kotremuž róla leži. Nimo toho dyrbjachmy dalšu rólu nowo wobsadźić. Anju Zacharijasojc naměstni elewka našeho domu Katharina Pöpelec. Wězo njeje krótkodobna změna wobsadki runjewon optimalna, sym pak dobreje nalady, zo so wšitko zešlachći.
Najprjedy delnjo-, nětko hornjoserbsce: Kak sće jako režiser z tym wobchadźał?
Nowy program „Naša Hanka w’ wěncu steji“, kotryž wobsahuje prapremjeru „Dumpańca“, chce Serbski ludowy ansambl 29. septembra prěni raz předstajić. Bosćan Nawka je so z choreografom Jánom Kozelnickim rozmołwjał.
Knježe Kozelnický, kak sće so tematice „Dumpańca“ zbližił?
J. Kozelnický: Nałožk je mi znaty z dźěła ze Serbskim folklornym ansamblom Wudwor, hdźež skutkuju jako wuměłski nawoda. Tydźeń abo tydźenjej do kwasa rozžohnuješ so ze statusom nježenjenca. Kaž słyšach, njeje to ryzy serbska tradicija, ale pochadźa z němskeje kultury. Tajke něšto mam za dobre, za znamjo praktikowaneje integracije.
Kak sće scenu do programa zapletł?
J. Kozelnický: Dumpańca dźě steji na spočatku kwasa. Wotpowědnje pokazamy ju po uwertirje a do předstajenja wšelakorych wariacijow łužiskeho zmandźelenja. Wažne mi bě, wutworić adekwatny cyłk reje a hudźby, kotryž folkloru a tradiciju naročnje wotbłyšćuje.
Dźěl programa wobsteji z hižo znatych rejow, kotrež SLA jako wobstatk repertoira předstaji. Je Was rukopis druhich choreografow wobwliwował?
„Łužica – Europski kompetencny region za rěče narodnych mjeńšin w digitalnej dobje“ rěka hesło jedneje z cyłkownje šěsć dźěłarničkow na konferency wo strukturnej změnje we Łužicy. Z Mětom Nowakom, kiž z dr. Fabianom Jacobsom dźěłarničku pjatk w Złym Komorowje moderěruje, je Axel Arlt rěčał.
Wo čim chceće z wobdźělnikami dźěłarnički scyła diskutować?
M. Nowak: Jako moderatoraj budźemoj z nimi rozjimać, kotre wočakowanja na „kompetencny region“ maja a kotre wužadanja woni za serbsku rěč w digitalnej dobje widźa. To chcemoj zwjazać, zo bychmy wužadanja za dalše rěčne wuwiće zwěsćili. Z tym zwisuja tež – zo bychmy to zmištrowali – móžne serbske strategije a trěbne kompetency. Prašamy so, kotry wužitk móhł druhim krajam abo mjeńšinam z toho wurosć.
Što predestinuje Łužicu, zo by so z tajkim kompetencym regionom stała?
Wonej chodźitej do samsneje rjadownje, matej samsne swójbne mjeno, swjećitej zhromadnje narodniny a jej zwjazuje samsny hobby – přezpólne jěchanje. Přichodny kónc tydźenja wojujetej dwanaćelětnej Bobkec dwójnikaj Franciska a Felicitas ze swojimaj ponyjomaj Sweetijom a Diddlom w Hórkach wo titul najlěpšeje sakskeje jěcharki w starobnej klasy U16 w přezpólnym jěchanju. Betina Wenderothowa je so z Miłočankomaj rozmołwjała.
Prěni raz we wobłuku jěchanskeho turněra konjaceho sportoweho towarstwa Při Klóšterskej wodźe wotměja so kónc toho tydźenja sakske mišterstwa juniorow z ponyjemi. Kak stej so na wubědźowanje přihotowałoj?
Franciska: Trenujemoj ze swojimi konjemi a ponyjemi šěsć króć wob tydźeń, potajkim wšědnje nimo póndźele. To mamoj mjenujcy hudźbnu šulu. Naš nan z namaj dresuru a skakanje přez zadźěwki zwučuje. Minjene tydźenje smój tež direktnje w Hórkach na čarje zwučowałoj.
Nětko póńdźe runje před domjacym publikumom za waju wo titul sakskeje mišterki. Je to wosebite wužadanje?
Z předsydku frakcije Zwjazka 90/Zelenych w zwjazkowym sejmje Katrin Göring-Eckardt je na jeje njedawnym wopyće w Budyšinje Axel Arlt rěčał.
Kak wažne su Wam štyri awtochtone narodne mjeńšiny w Němskej za Europu?
K. Göring-Eckardt: Wone su mały kosmos za něšto wulke, štož w Europje mamy. Móžemy zhromadnje žiwi być, tež hdyž smy rozdźělni a z rozdźělnymi rěčemi. Widźo w Serbskim muzeju historiske wuwiće, pytnych, zo běchu přeco zaso pospyty to znjewužiwać. Je bohatstwo, zo ludźo dwurěčnje wotrostuja, zo woni swójsku tradiciju a kulturu pěstuja.
Što je Was wosebje zajimowało?
K. Göring-Eckardt: Sym so často za pěstowarnjemi a šulemi wobhonjała, za dźiwadłom. Jako zwjazkowa politikarka znaju prašenje, kak so scyła što spěchuje. Bohatstwo serbskeje kultury a rěče mamy zachować a ludźom za to dźakowni być, zo jej dale dawaja. A zo tež młodźi ludźo so nětko rozsudźeja wjace k tomu přinošować. Měli sej wuwědomić, zo nas tajke prócowanja wobohaćeja.
Mjeńšinowa rada frakcijam w zwjazkowym sejmje poruča, powołać rěčnika za naležnosće mjeńšin. Štó je to pola Was?
Twarski zawod Šćěpana Deja z Radworja zhladuje tele dny na 20lětne wobstaće. Bianka Šeferowa je so z předewzaćelom wo wužadanjach a dobrotach samostatnosće rozmołwjała.
Čehodla sće so zesamostatnił?
Š. Dej: Znaty bě twarsku firmu wotewrěł a pytaše dalšeho, kiž chcył z nim hromadźe dźěłać. Dźesać lět smój zhromadnje twarske nadawki wukonjałoj, doniž wón hinašich zamołwitosćow dla předewzaće njewopušći. Tak je přistajeny jeho městno přewzał. Firmu smój před 20 lětami we woprawdźe jara ćežkim času załožiłoj. Wot toho časa je so mnoho změniło. Prěnje lěta dźěłachmoj jenož w Drježdźanach. Hakle minjene lěta a nětko mamoj nadawki w bjezposrědnjej bliskosći.
Kajke nadawki to su a kotre su Wam wosebje w pomjatku?
Š. Dej: Twarimoj cyłe domy, wot zakładneho kamjenja hač k wutwarej. Započałoj smój w suchotwarje. Jedne z najrjeńšich nadawkow bě, wuhotować cyrkej Našeje knjenje w Drježdźanach. Dalšej zajimawej twarnišći běštej Zeleny wjelb Drježdźanskeho hrodu a Muzejowa kupa w Berlinje. Tam dóstachmoj wosebite twarske dźěła jako podpředewzaćelej.
Tele dny je prěni zwjazk dopomnjenkow spisowaćela Benedikta Dyrlicha „Doma we wućekach“ wušoł. Bosćan Nawka je so z awtorom rozmołwjał.
Knježe Dyrlicho, čehodla je runje nětko
prawy wokomik, memoiry wozjewić?
B. Dyrlich: Hač je to prawy wokomik, njewěm. Sym pak swědk časa, kiž je na swoje wašnje pod poměrami diktatury a demokratije swoje žiwjenje měł, ze a za Serbow tworił a dźěłał a při tym wjele nazhonił. Spomnjeća móhli snadź pomhać sobu wuswětlić čwaki našich stawiznow, mnohich jeje akterow, wězo z mojeho wida. A čłowjek so tež młódši njestanje. Nětko mam hišće duchowne a ćělne mocy, zo móžu w njeličomnych listach, zapiskach a aktach ryć, kiž doma mam abo kotrež chowaja so w archiwach w Budyšinje a Berlinje. A mam móc, je we wujimkach zestajeć a redigować.
Kak sće teksty wuzwolił? A kelko časa sće za to nałožował?
Jutře a njedźelu startuje na mjeztym 30. triatlonje KnappenMan při Třižonjanskim jězoru pola Łaza dohromady 1 189 triatletow z tu- a wukraja, mjez nimi někotři Serbja. Sportowcy wubědźuja so w płuwanju, kolesowanju a běhanju na pjeć wšelakich distancach. Z jednaćelku sportoweho zwjazka Łužiska jězorina z.t. Mareiku Jokusch je so Bernadet Langec rozmołwjała.
Triatlon je lětsa 30. raz. Kotre nowosće maće spřihotowane?
M. Jokusch: Z wotpohladom budźe wubědźowanje tajke kaž tež hižo loni. Wotběhi, čary a hišće dalše wosebitostki su mjeztym etablěrowane. Tohodla telko njezměnimy. Nowinku pak přiwšěm mamy, a to tak mjenowany triatlon za wšitkich. Sobu činić smě kóždy, kiž chce so w triatlonje raz wuspytać – w płuwanju na 300 m, kolesowanju na 20 km a běhanju na 3 km.
KnappenMan organizować je wšak z wulkimi wužadanjemi zwjazane. Kotre to su?
Korla Bohuwěr Šěca (1858–1938) bě serbski wučer w Rachlowje a jedyn z najwuznamnišich hornjołužiskich přirodospytnikow swojeho časa. Składnostnje jeho 80. posmjertnin Šěcu nětko počesća. Na wosebitym zarjadowanju chcedźa tež wopomnjensku taflu připrawić. Bosćan Nawka je so z dr. Ludwigom Elu, jednym z hłownych organizatorow počesćenja, rozmołwjał.
Knježe Ela, što maće planowane?
L. Ela: Sobotu w 14 hodź. wotkryjemy w Rachlowje pod Čornobohom při něhdyšej šuli taflu na błudźenku. Na zarjadowanju porěči prof. dr. dr. hc. Bernhard Klausnitzer z Drježdźan. Wón słuša k najwuznamnišim entomologam našeho časa a chce nam jakny zarys žiwjenskeho skutka Šěcy podać. Zdobom je Klausnitzer hłowny awtor brošurki, kotruž smy składnostnje počesćenja zdźěłali. Nimo toho zaspěwa chór Budyšin a hudźi pozawnowy chór Bukečanskeje wosady. W sydarni wohnjoweje wobory pokazamy sobotu tež mólby Włodźiměra Šěcy. Wobrazy su wšitke w priwatnym wobsydstwje a tuž skerje zrědka na jednym městnje widźeć. Wječor wotměje wohnjowa wobora wjesny swjedźeń.


text:
Šćeńca
Šćeńca (němsce Steinitz) je hornjołužiska wjes z 304 wobydlerjemi,[2] kotraž słuša wot lěta 1994 k Łazowskej gmejnje.
GeografijaWobdźěłać
Šćeńca leži něhdźe 14 km juhowuchodnje Wojerec a 18 km sewjernje Budyšina w krajinje hornjołužiskeje hole a hatow njedaloko Małeje Sprjewje. Wuchodnje wsy rozpřestrěwa so Minakałska hola, jedyn z najwjetšich lěsow Hornjeje Łužicy. Južnje namaka so hora Dubowc (161 m).
Susodne wsy su Bjedrichecy a Mortkow w sewjeru, Wysoka w juhowuchodźe, Kamjenej w juhozapadźe a Stróža w zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Najstarše namakanki na Šćeńčanskich honach pochadźeja z pózdnjeje kamjentneje doby. W bliskosći dźensnišeho hrodu běše w železowej dobje pohrjebnišćo. Pola wurywanja w lěće 1938 namakachu tam tři popjelnicy, wósom pódlanskich sudobjow a bronzowy pjeršćeń. Na druhim pohrjebnišću sewjernje wsy namakachu w lětomaj 1924/25 cyłkownje 32 rowow, zdźěla tež z sudobjemi a pjeršćenjemi. Na kopcu zapadnje Małeje Sprjewje wurywachu nimo toho powostanki srjedźowěkowskeho sydlišća.
W srjedźowěku bě tule křižowanišćo mjez wažnymaj wikowanskimaj pućomaj. Z Hodźija wjedźeše stara dróha přez Stróžišćo do Mužakowskeho směra. Młódša wikowanska dróha zwjazowaše Budyšin z Wojerecami a Grodkom. Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1306 jako Steinicz. Mjeno pochadźa snadź wot staroserbskeje formy Stajnica za městno, hdźež běše konjenc („staj(a)“).
Šćeńca, kotraž je sydlerskostawiznisce pućowc, započa so hakle kónc 13. lětstotka wuwiwać a słušeše w lěće 1343 k Łazowskej wosadźe. Wot 15. do 17. lětstotka běše wjes we wobsydstwje knjezow von Schreibersdorf, kiž w lěće 1672 tež kilometer wuchodnje ležacy wudwór Kołpicu kupichu.
Po Wienskim kongresu lěta 1815 přińdźe wjeska kaž cyły sewjer Hornjeje Łužicy k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hač do lěta 1945 južnje wot Šćeńcy přez Dubič. 1819 dóńdźe Šćeńčanske kubło k prěnjemu razej do byrgarskeho wobsydstwa, jako je překupc Andreas Jordan z Frankobroda nad Wódru kupi. Alwin Kluge pozdźišo kuble w Šćeńcy a Kołpicy ze susodnym Wysočanskim hońtwjerskim hrodom zjednoći.
Po rólnej reformje lěta 1946 wottorhachu wuswojeny knježi dom w lěće 1947, mjeztym zo Kołpičanski wudwor stejo wosta.
Hač do lěta 1994 bě Šćeńca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Kołpicu, potom so do Łaza zagmejnowa.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Arnošta Mukowej statistice měješe Šćeńca we 1880tych lětach 281 wobydlerjow, mjez nimi 278 Serbow (99 %) a jenož třo Němcy.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Šćeńčanskeje gmejny wot hišće 53,2 %.[5]
W lěće 1925 bě mjez 289 wobydlerjemi 254 ewangelskich. Ewangelscy wěriwi słušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka k Rakečanskej wosadźe.
PomnikiWobdźěłać
Při křižowanišćo wosrjedź wsy stejitej srjedźowěkowskej kamjentnej křižej, kiž buštej wšak hakle w 1930tych lětach tam nastajenej. Na mjeńšim kamjenju je mječ zarěznjeny.
WosobinyWobdźěłać
- Hana Lawcyna (1881–1964), šwalča, ludowa basnjerka; rodźena w Šćeńcy
ŽórłaWobdźěłać
- Steinitz/Šćeńca mit Kolpitz/Kołpica und Neusteinitz/Nowa Šćeńca. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 125slsl.
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Łaz
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Łaz
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Łaz (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 93. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 250. [438 wobydlerjow, z nich 145 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 28 z pasiwnymi, 60 serbskich dźěći a młodostnych, 205 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Šćeńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Běły Chołmc | Bjedrichecy | Drěwcy | Hermanecy | Koblicy | Lipiny | Mortkow | Roholń | Šćeńca | Tři Žony | Tyhelk | Wulke Zdźary | Wysoka | Złyčin


text:
Litium
Litium (wědomostnje Lithium), [ˈliːtiʊm] (z grjekskeho λίθoς líthos „kamjeń“) je chemiski element ze symbolom Li a rjadowym ličbnikom 3. Swoje mjeno dósta element, dokelž bu porno natriumej a kaliumej w kamjeniznje namakany. Wón je alkaliski kow druheje periody periodoweho systema elementow. Litium je lochkometal a ma pod standardnymi wuměnjenjemi najmjeńšu hustosć mjez krutymi elementami. W elementarnej formje reaguje kaž wšě alkaliske kowy hižo při dótkanju z kóžnej włóžnotu a zawinuje tak ćežke spalenja. Litiumowe wjazby su strowoće škódne, ale we wo wjele snadnišim rozměrje hač wone jeho periodoweho susoda Berylium.
Litium bu 1817 wot Johana Augusta Arfwedsona wotkryty. Dla swojeje wysokeje reaktiwnosć w přirodźe w elementarnej formje njewustupuje. Při rumowej temperaturje je jenož na cyle suchim powětrje za dlěši čas stabilny, na włóžnym powětrje so na powjerchu spěšnje mutnošěra woršta z litiumoweho hydroksida wutwori. Pomału reaguje tež na suchim powětrje k litiumowemu nitridej. Jako mikroelement je w formje swojich selow časty wobstatk mineralneje wody.
W čłowjeskim organizmje su małe mnóstwa litium składowane; element pak njeje esencielny a žanu znatu biologisku funkciju nima. Přiwšěm maja někotre litiumowe sele mediciniski wuskutk a zasadźuja so pola bipolarnych afektowych mylenjow, manije, depresije a kluserowych hłowybolenjow.
Noty[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 M. Hesse, H. Meier, B. Zeeh: Spektroskopische Methoden in der organischen Chemie Thieme, 2002


text:
Kantela
Kantela (finski kantele abo kannel, estniski kannel) jo narodny muzikowy instrument Finskeje a wóna jo znaty tšunaty instrument teke w drugich krajach pśi Baltiskem mórju.
Struktura a stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Tradicionalna kantela ma pěś tšunow, kótarež su pśicynjone na drjewowem ramiku a dolny bok jo wótwórjony. Nowšu tak pomjenjonu dwudrjewowu pěśtšunowu kantelu nejpjerwjej grifeluju. Dajo teke wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samskej swójźbje muzikowych instrumentow.
Něnto kantelowa muzika jo wjelgin žywa a licba grajarjow pitśku se pówětšujo. Ewolucija jo zachopiła dla źěła Kannelliitto za cas 1970. lět a trajo něnto dla zgromadnego źěła muzikarjow, muzikowych šulow, firmow a zwězkow.
Nejstarše dopokaze za take instrumenty (mjaz drugim finsku kantele, estnisku kannel, letisku kokle [wugroni kuokle], litawsku kanklės a rusojsku gusli) snaź su archeologiske namakanki z lět 900-1400 we Welikim Nowgoroźe a w regionach Opola a Gdańska w Pólskej.
Kantela jo muzikowy instrument boga Väinämöinena w Kalevali, finskem narodnem eposu.
Finski kantelowy muzej (finski Suomen kantelemuseo) jo w měsće Jyväskylä.


text:
Mjenje wolerjow
Budyšin. Ličba wólbokmanych za wólby krajneho rady spočatk junija je so porno zašłym wólbam znižiła. K wólbam krajneho rady Budyskeho wokrjesa je 262 000 ludźi , štož je wo 20 000 mjenje hač w lěće 2008. Jako kandidataj za zastojnstwo krajneho rady nastupitaj Michael Harig (CDU) a Jens Bitzka (Zwjazk90/Zeleni).
Wohrožene šmrěki
Ústí nad Labem. W parkach wjacorych sewjeročěskich městow pod Rudnymi horami přiběraja posledni čas šmrěki z brunej jehlinu. Přičina brunosće je wosebita družina šmicow. Tuta kóncuje wosebje mjenje rezistentny sewjeroameriski šmrěk, kotryž su prjedy w regionje husto sadźeli. Fachowcy pruwuja zasadźenje insekticidow přećiwo nim.
Škit před wulkej wodu
Zhorjelc. W Leubje pola Wostrowca přepodachu wčera připrawy přećiwo wulkej wodźe Nysy. Dotal je rěka stajnje zaso při wyšim stawje wody ležownosće zapławjała. Nětko škitaja 1,2 kilometraj dołhi a 2,65 metrow wysoki nasyp a 50 metrow dołha škitna sćěna kaž tež klumparnja wjes před wulkej wodu, kajkaž so pječa jenož kóžde sto lět jewi.
Pojědu na sakske finale


text:
Alojs Andricki funguje jako rjek we wšelakich historiskich epochach. Při tym wobkedźbujemy rozdźělne naratiwy a připisowanja, předstawy wo wosobje Andrickeho sylnje wariěruja. We wjace hač sydom lětdźesatkach, njeposrědnje po Druhej swětowej wójnje, w socialistiskej towaršnosći a po politiskim přewróće 1989 hač do dźensnišeho pak naratiw Andrickeho na wuznamje zhubił njeje.
Dnja 23. jutrownika 1946 zetkachu so serbscy studenća prěni raz po wójnje w Radworju. Při tutej přiležnosći wotkrychu při Křižnej cyrkwi k česći swojeho poslednjeho předsydy Alojsa Andrickeho taflu z tekstom: »Měšnik boha wjeršneho / Wojowar za čłowjestwo / Martrar ludu serbskeho / Budźićer bě młodźiny«. W kotrym duchownym konteksće so tute prěnje zetkanje wotmě, pokazuje so w jednym w žnjencu samsneho lěta wozjewjenym přinošku studenta Błažija Nawki w časopisu Naše Nowiny – Łužiskoserbski časopis. W nim so dźakownosć serbskich studentow napřećo Čerwjenej armeji jako wuswobodźerce Serbow wupraja: »Dobyćerske wójska ›Čerwjeneje Armady‹ su přez zničenje němskeho fašisma a imperializma tež nam łužisko-serbskim studentam zmóžniłe zjawne skutkowanje we łužisko-serbskim narodnym hibanju. Nacisća zakazachu nam wšě dźěło a prócowanje we Łužicy. Poslednjeho hłowneho staršeho bywšeho ›Zwjazka Łužisko-Serbskeho Studentstwa‹, Alojsa Andrickeho, tyknychu do koncentraciskeho lěhwa w Dachauwje, hdźež wón 3.2.1943 martrarsku smjerć wumrě.« (15.8.1946, str. 6). Wotwobaranje mrěća serbskeho naroda přez słowjanskich bratrow wopisuje so jako fanal noweho, swobodneho narodneho žiwjenja. Studentski angažement njeposrědnich powójnskich lět wuznamjenja so přez sylny serbski narodny impuls, kiž so přećiwo němskemu nadknjejstwu měrješe a so za słowjansku zwjazanosć wupraješe. W lětach 1946 do 1948 bě Andricki idol serbskeje powójnskeje młodźiny, »generacije natwara« młodych ludźi, kiž běchu so srjedź dwacetych do srjedź třicetych lět narodźili a kiž běchu dźesać do dwaceći lět młódši hač Andricki. Někotři z nich znajachu jeho hišće wosobinsce. Wopominachu jeho hłownje jako něhdyšeho předsydu serbskeho studentskeho towarstwa.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Štóž je sej hodowny program mdr 2019 w telewiziji wobhladał, je dožiwił patoržicu wusyłanje, kotrež předstaji hody w Serbach. Filmowy team je so rozsudźił, znatu serbsku swójbu w Ćisku při přihotach na hody přewodźeć. Kak wupada scyła serbske žiwjenje w Ćisku dźensa? To chce tutón nastawk wuswětlić.
Po tym zo je tema nakrajnosć w europskej etnologiji a w druhich socialnych wědomosćach zaso jasnje skedźbnosć dobyła, steji wona tež w kulturnowědomostnych slědźenjach Serbskeho instituta zaso bóle w srjedźišću.1 Runje aktualne ekonomiske, socialne a kulturne wuwića kaž strukturna změna abo statnje planowane wróćosćehnjenje z brunicoweje industrije žadaja sej wědomostny přewod.
W slědowacym maja so slědźenja w serbskim sydlenskim rumje skicěrować, při čimž leži fokus na přepytowanju žiwjenskeho wašnja a kultury we Łužicy z lěta 1987. Daty tutoho přepytowanja z dopřewrótoweho časa so z dźensnišimi do poměra staja. Eksemplarisce ma so to na přikładźe wobchadźenja z lokalnym kulturnym herbstwom stać a na přikładźe wuwićow w Ćisku – do přewróta samostatna wjes, po přewróće dźěl města Wojerecy.
Štyrizwjazkowe wudaće »Stawiznow Serbow« je prěnje wobšěrne a lětstotki přesahowace předstajenje serbskich stawiznow a z tym centralny měznik w serbskim stawiznopisu. Cyłkownu powahu a awtoritu štyrjoch zwjazkow podšmórnje paralelne serbske a němske wudaće kaž tež wysokokwalitatiwne a bohate wuhotowanje. Płatowa wjazba a škitna wobalka, přemysleny typografiski a ilustraciski koncept pokazuja hižo na prěni pohlad, zo jedna so tule wo starosćiwje a z wjele angažementom a resursami přewjedźeny projekt wšelakich akterow. Awtorski kolektiw wokoło Jana Šołty, Měrćina Kaspara, Jana Brankačka a Frida Mětška bě znosył hač dotal mało znaty wobrazowy material kaž karty, rysowanki, fota, reprodukcije atd. a zmóžni čitarjam z tym tež wizuelny přistup k serbskim stawiznam. Z tym twori štyrizwjazkowe wudaće »Stawizny Serbow« zdobom bohaty fundus wobrazoweho materiala. Z tutoho su mnozy awtorojo a wuhotowarjo slědowacych wopisanjow serbskich stawiznow w knihach, wučbnicach, nastawkach a wustajeńcach čerpali.
Štož kritiskemu čitarjej hižo do politiskeho přewróta napadny, to konstruktiwne čitanje »Stawiznow Serbow« dźensa poćežuje, haj znjemóžnja. Interpretaciske kategorije, duktus a wokabular wudaća skutkuja na spočatku 21. lětstotka cuze a hołe. Na kóždej stronje so stawiznopis jako legitimacija tehdyšeho politiskeho porjada a jednanja wopokaza. Marxistisko-leninistiski swětonahlad wuchadźa z jasneho historiskeho wotběha, namaka jednozmyslne wotmołwy a pokazuje dokładny směr do přichoda.
Rozsud (3/11)
Hižo w adwentnym času 1973 mějachmy zaso zetkanje w zwisku z »Łužiskej fotografiju« w Budyšinje. Ja běch spěchowanske pjenjezy we wysokosći 1.500 hriwnow do techniki a njesměrnje drohich wulkoformatowych ORWO-filmow inwestował. Wo mojej lubosći za ORWO napisam hišće pozdźišo. Za swoje snadź wosom probowych fotografijow běch sej znate eksponaty kaž wušiwanki, Róžeńčansku architekturu, wězo jutrowne jejka a nowolětki wupytał. Wšako chcych přewšo łužisku dušu šefow narěčeć. Z dźensnišeho wida sej myslu, zo běchu z mojim fotografiskim wašnjom wěcneje fotografije dosć spokojom a snano samo překwapjeni. Tež pódla wotćišćanu fotografiju starych myšacych paslow z měšćanskeho muzeja w Lubiju (tule znowa fotografowane) mějach při sebi. Ale z nim nochcychu so spřećelić. W foće zbasnichu sej na Łužicu poćahowanu symboliku »pasle, połć a zabiće«, štož njewostaji mi a wobrazej žanu šansu. Přiwšěm namaka foto swój puć a bu 2002 samo kalendrowy wobraz w nakładnistwje Lusatia.
Dopominam so hišće dokładnje na naše zetkanje. Šeflektor dr. Pawoł Völkel jimaše so – nimale kaž w referaće – słowa a rozkładźe, zo wuda LND wuměłski kalendar z łužiskimi fotografijemi. Změje titul »Meine Heimat – Moja domizna« a podtitul »Křinja – Drohoćinki z Łužicy«. Z titulom »Moja domizna« móžachu zakaz ministerstwa za kulturu za nowe kalendrowe titule hač do 1976 a 1977 wobeńć. Hnydom jewješe so prašenje, hač drje »drohoćinki« za pjeć lětnikow dosahaja? Beno Kućank sonješe wo nakładźe 5.000 eksemplarow. Wšitcy běchu wćipni, što drje budu knižne wiki wo nowej serbskej ediciji rjec. Za mnje bě to naraz wulke wužadanje a wjeselo.
Njedawno swjećachu Serbja ptači kwas, ludowy nałožk, kotryž podarmo pytaš w kulturje druhich ludow. Je to wjesoły swjedźeń, předewšěm za dźěći, ale zdobom tež za dorosćenych. Dźěći stajeja talerje na wokno abo před durje, nadźijejo so, zo dźakuja so ptaki ze słódnym darom za picowanje w zymje. Młódše wjesela so zawěsće na wobdźělenje w »ptačokwasnych« předstajenjach. Dorosćeni pak wopytaja wot Serbskeho ludoweho ansambla přihotowany ptačokwasny program.
Ptaki su jedyn z najwažnišich elementow přirody, jewjacych so w serbskej kulturje. To pokazuja přikłady w literaturje, molerstwje abo hudźbje, to wobkrućeja zdobom rěčne wobroty.
Ptaki so často w hornjoserbskej literaturje jewja. Ćežko je tu podać wšitke přikłady, chcemy pak spytać so někotrym z tutych bližić.
Zwěrjata, a tu tež ptaki, su předewšěm rjekojo w dźěćacej literaturje. Dosaha sej wobhladać aktualny poskitk Ludoweho nakładnistwa Domowina. Tu namakamy wroblika Frida a sroku Martu w powědančkach Jěwy Marje Čornakec (Kak su wroblik Frido a jeho přećeljo do Afriki lećeć chcyli, Zakuzłana sroka), sowu Otiliju w knize Hdźe je sowa? Měrany Cušcyneje a tež někotre honačiki: tón w powědančku Findus a hara z honačom Svena Nordqvista, honač Heinrich Jana Wornarja a honač Jurko Jurja Kocha w jeho rymowanjach Honač Jurko z čerwjenym pjerom, kotrež poćahuja so na delnjoserbski nałožk łapanja kokota. Tež w knize Ptače činki Dorotheje Šołćineje a Dietricha Šołty jewja so akterojo ptačeho kwasa. W hornjoserbskej wersiji fabulow Aesopa, wozjewjene w zešiwkomaj Wróna a baćon, so ptaki tohorunja mjenuja. Serbja maja zdobom rymowane fabule Handrija Zejlera, wušłych w Bajki. Fabule1. Jich rjekojo su najčasćišo ptaki, na přikład w fabulach Paw a husyca, Baćon a wrobl, Kapon a sroka, Wrobl a sołobik, Wrobl a sknadź, Kokoš a psyk kaž tež Wroble a kraholc. W tutych nimoměry powučacych tekstach sćělesnjeja ptaki wšelake čłowječe typy, charakterne kajkosće kaž tež kontrerne nahlady. Tak so na přikład w fabuli Paw a husyca, w kotrejž paw, hordy na swój zróst, a skromna husyca, kotraž nima tajku rjanu, za to pak praktisku pjeriznu, tworitej analogiju mjez postawomaj bura a naduwaka. Z fabule je wučitać slědowaca moralka:
Mladoboleslavska sokołska župa Fügnera a započatki serbskeho Sokoła
W měrcu 1933 – potajkim měsac do toho, zo nacistiski režim Serbski sokołski zwjazk k tomu nuzowaše, so rozpušćić; tola hižo po konfesionalnym rozpačenju, kotrež woznamjenješe faktiski rozpad jeho činitosće – reziměrowaše Josef Maštálko (1876–1950) na stronach župneho łopjena Ruce čěsko-serbske sokołske aktiwity. Maštálko bě funkcionar sokołskeje župy Fügnera z Mladá Boleslava a hižo wjace hač dźesać lět zamołwity za poćahi k serbskemu Sokołej. W swojim teksće tuž njelutowaše ze sebjekritiku: »Dyrbimy přidać, zo mamy sami wulku winu na tym, zo smy bratrow we Łužicy zanjechali, kotřiž ćežkich wuměnjenjow dla njemóžachu k nam přińć. Naše styki běchu hłownje wobmjezowane na inteligencu – ale lud wo tym wjele njewědźeše« (3/1933).1
Z jeho słowow klinči hórkosć nad tym, zo njebě so serbskemu Sokołej najebać čěsku pomoc poradźiło narodnu mysl mjez Serbami bóle rozšěrić. Maštálkej drje zdachu so poćahi župy Fügnera ze serbskim Sokołom z perspektiwy lěta 1933 podarmo być, my wšak njemóžemy z jeho rezignowacymi słowami scyła přezjedni być. Župa Fügnera přewodźeše mjenujcy serbski Sokoł po cyłej dobje jeho mjezywójnskeje eksistency. A tutón zhromadny puć je zajimawy.
W času politiskeho přewróta 1989/1990 steješe stawiznopis NDR w fokusu towaršnostneje kritiki, wšako słušachu historikarjo sobu do system nošaceje elity w dobje socializma. Jich slědźenja so jako ideologiski instrument bywšeje diktatury zasudźichu. Tuta kritika poćahowaše so na wšitke časowe doby a discipliny stawizniskeho slědźenja. Na kóncu dowjedźe to k tomu, zo so na nimale wšitkich stawizniskich wotrjadach při uniwersitach w nowych zwjazkowych krajach dotalni historikarjo z přistajenja pušćichu a městna so z nowymi ludźimi ze starych zwjazkowych krajow wobsadźichu, wšojedne hač jednaše so wo archeologiske, zažnostawizniske, srjedźowěkowske abo nowšostawizniske slědźenišća. Trochu hinak wuwiwaše so rozestajenje w nastupanju serbskeho stawiznopisa. Kritika poćahowaše so wosebje na slědźenja wo 20. lětstotku a tu předewšěm na slědźenja wo dobje po 1945. Tak pokaza so hižo na zarjadowanju Serbskeje narodneje zhromadźizny kónc 1989, hódnoćejo štyrizwjazkowe »Stawizny Serbow« z jedneje strony na šěroku materialowu bazu wo dobje wot započatkow hač do 1917 w zwjazkomaj 1 a 2, z druheje strony so žadaše, zwjazk 4 wo dobje po 1945 dać do makulatury.
Budyšyńske iniciatiwy (2/11)
Ako su mě w ranej nazymje 1973 do Ludowego nakładnistwa Domowina kazali, som był narski: Za blidom na Sukelnskej su sejźeli Beno Kućank z rozšyrjenja nakładnistwa, dr. Pawoł Völkel ako šeflektor a wjednik nakładnistwa Měrćin Benada.
Mimo komuźenja jo šef wózjawił, až co LND naźěłaś kwalitatiwnu publikaciju wó serbsko-łužyskich temach a až smějom a mam wugótowaś wobraze za nju. Pópšawem jo to gwězdna góźina za fotografa. Ale ned jo se zachopiło za nas styrjoch wjelike gódańkowanje wó tom, kak by dejała ta publikacija wuglědaś. Jo to měł byś wobrazowy zwězk, fotowa mapa abo snaź kalendaŕ? Smy pak wšykne wěźeli, až jo tegdy ministaŕstwo za kulturu (Ministerium für Kultur HV Verlage) z pśicyn žarjabnosći zakazało, nowe kalendarjowe title na wiki daś. Ja sam som był cele njepśigótowany a som wopytał naraźiś wudawanje mapy z carnoběłymi originalnymi fotografijami. Z tym njejsom scełego wuspěšny był. Beno Kućank jo ako pśikład měł sobu wabjeński kalendaŕ ansambla SLUK z Bratislavy z rědnymi Słowackami w słowakskich drastwach. Mě su se pópšawem jano te źowća spódobali, taki kalendaŕ njejsom kśěł fotografěrowaś.
Njeznata serbska rukopisna kniha z Texasa
W januarskim čisle lońšeho Rozhlada pisach pod nadpismom »Mały Wjelkow – centrum serbskeho pismowstwa we 18. lětstotku« wo wažnej róli nabožneje literatury za wuwiće serbskeho pismowstwa. Jedna z centralnych tezow nastawka je, zo bě 18. lětstotk, kotryž so husto jako prěnja wulka doba serbskeho ćišća charakterizuje, we wulkej měrje zdobom čas serbskich rukopisow. Wosebje w Małym Wjelkowje a w kruhach zbudźenych Serbow so wulke mnóstwo rukopisneje literatury produkowaše a šěrješe. Wjetšina tutych manuskriptow ma so podobnje kniham jako zjawne pismowstwo wobhladować a docpě šěroke čitarstwo resp. připosłucharstwo. We wšelakich nabožnych, wosebje Ochranowskich kruhach běchu rukopisy samo prezentniše hać ćišćana serbska kniha.1 Rozmach rukopisneho pismowstwa bě wusko splećeny z runočasnym rozwićom serbskeho knihićišća, serbski knihićišć a produkcija manuskriptow so mjez sobu płódnje wobwliwowaštej. Nadrobnišo pišu wo tutej tematice w nastawku »Bibel, Traktat und Handschrift – sorbische Lesewelten im 18. Jahrhundert. Leser und Lektüre im Spiegel der herrnhutischen Überlieferung«, kiž je w prěnim čisle Lětopisa 2019 wušoł.
Jako nazhonity nakładnik wědźeše Měrćin Benada, do čeho bě so dał. »Bjez wojowanja přećiwo wšěm zadźěwkam njeje dotal ani jedna kniha wušła«, přeradźi Klausej J. Schillerej, projektowemu koordinatorej »Stawiznow Serbow«, w meji 1974. Někotre tydźenje zašo bě prěni z wosom manuskriptow (druhi zwjazk, němsce) do sadźby šoł. Hač k dokónčenju štyrizwjazkoweje twórby dyrbjało hišće pjeć lět trać. Předwidźiwje přihotowaše nawoda Ludoweho nakładnistwa Domowina kolegu Instituta za serbski ludospyt na intensiwne zhromadne dźěło a so bojownisce rozžohnowaše: »Do boja – zdar!«1
»Knihi maja swój dóńt« rěka znate wuprajenje łaćonskeho gramatikarja Terentianusa Maurusa, a to płaći we wosebitej měrje za tajke knihi, kotrež wuńdu pod restriktiwnymi politiskimi wuměnjenjemi, za literaturu w dohladowanskich statach a totalitarnych diktaturach. Dołhi a wobćežny nastawanski proces štyrizwjazkowych »Stawiznow Serbow« wobswětla móžnosće a wobmjezowanja knižneho nakładnistwowstwa NDR. Na jeho přikładźe da so eksemplarisce pokazać, kajku odyseju měješe někotryžkuli knižny manuskript přetrać, prjedy hač dóńdźe do ćišća a skónčnje do knihikupstwa. Na bojach wo wozjewjenje »Stawiznow Serbow«, kotrež Benada Schillerej w meji 1974 připowědźi, běchu hnydom wjacore strony wobdźělene: awtorojo, institut, Akademija wědomosćow, nakładnistwo, Domowina, SED a statne organy. Wšě běchu zapřijate do kompleksneho procesa z oficialnym mjenom »Druckgenehmigungsverfahren«, kotryž móhli pak tež prosće censuru mjenować.
Serbske Nowiny, 01.11.1919
Wo zakročenju přećiwo serbskemu politikej Bartej dla spytaneje krajneje přerady zdźěluje nam přepytowarski sudnik němsko-statneho sudnistwa, zo je přepytowanje skónčene a zo su akty knjezej wyšemu krajnemu rěčnikej do Lipska pósłane. [...] Krajne sudnistwo wo tym rozsudźi, hač so přećiwo Bartej hłowne sudźenje započnje abo přestanu jeho přesćěhować.
K telegramej sekretara čěskosłowakskeje nowineje pisarnje w Parisu, dr. Buttera [hlej Rz 12/2019] ma so přispomnić, zo je knjez Bart po wozjewjenju Matinoweho nastawka w Budyskich nowinach tutym z Parisa pismo pósłał, z kotrymž wón prěje, zo je rozrěčenje z Matinowym dopisowarjom měł. Budyske nowiny njejsu tehdy njeznateje přičiny dla Bartowy dopis wočišćałe. Wone su jenož naspomniłe, zo dyrbjał so knjez Bart na Matinoweho zastupjerja sam wobroćić, zo by tón wopačnosće wuporjedźał. To je so nětko stało.
Dopis. K nastawkej »Někotre myslički dla našeho přichoda« [hlej Rz 12/2019] dowolam sebi tež mysličku připřidać. [...] Samozarjadowace prawo w nabožinskich a šulskich naležnosćach je to, na čož mamy nětko praktisce dźěłać a sebi z dorazom žadać. Haj žadać, luby serbski ludo, žadać sebi nětko dyrbiš swoje dobre, swjate prawa, kotrež wšitke druhe kulturne narody maja, jenož ty nic. Postajenje z měroweje konferency, zo ma Němska swojim narodnym mjeńšinam samozarjadowanske prawo w [tutych] naležnosćach dać, ma tola hakle potom wažnosć za tebje, hdyž sebi tute [...] prawa tež žadaš, a doraznje a z dosahacym ropotom žadaš. Samo wot so ničo njedóstanješ, a byrnjež tež so tam te najlěpše wuměnjenja a postajenja wučiniłe, to je cyle wěste. [...] Njetrjebaš so bojeć, zo budźa twoje žadanja cyle podarmo a zo je docyła nichtó njesłyši. Poměry su so k našemu lěpšemu přeměniłe, a zo smy na swětowym forumje znaty narod, za to je so naš sławny Bart starał [...]. Tež nowozałoženy zwjazk serbskeho studentstwa skutkuje na tutym polu po swojej mocy. Je so na přikład łužiskoserbska delegacija při zahraničnej komisiji w zwjazku čěskosłowakskeho studentstwa [...] załožiła a wutworiła. [...] Postaramy so z pomocu tutych organizacijow za to, zo wažne powěsće ze Serbow do jich časopisow a dale do powšitkowneho nowinarstwa přińdu; wuhotuja so łužiskoserbske wječory, přednoški atd. [...]
Putace lěta (1/11)
Derje ćišćana fotografija nazhoni w 1960tych a 1970tych lětach prawy rozkćěw. Běše to čas hoberskich fotowych posterow, dobrych wobrazowych zwjazkow a mnohich nowych kalendrow. Tež zběraćelske mapy z originalnymi fotami buchu znowa wunamakane.
1972 wuńdźe prěnje němskorěčne wudaće »Playboyja«. Karol Kallay z Bratisławy zamó z publikaciju »Pieseň o Slovensku« přeswědčić. Swět fotografije steješe znak, hdyž wuńdźechu hižo w 1960tych lětach nimale poetiskej fotowej knize »Five Girls« a »Cowboy Kate« Južnoafričana Sama Haskinsa. Ameriscy fotografojo zawostajichu hłuboki zaćišć z jimacymi fotami wójny USA we Vietnamje, kotrež maja dźensa hišće wšitcy před wočemi.
W tutym euforiskim času fotografije poradźi so nam w Ludowym nakładnistwje Domowina wobrazowy zwjazk »Łužiske impresije« wuwić. Teksty k tomu napisa Jurij Brězan. Jako młody fotograf a awtor sym spěšnje nawuknył, zo nimaš sej ani wot wuznamneho zwjazkarja přejara do fotografiskich naležnosćow zasahnyć dać.Wobalka mytowaneho zwjazka »Łužiske impresije« z lěta 1972 Reprodukcija: SNMějachmy zbožo z »Łužiskimi impresijemi«, hačrunjež njeběch z ćišćerskej techniku spokojom, přirunawši ju z tehdyšimi mjezynarodnymi móžnosćemi. Ale tuta tema je mje čas žiwjenja přewodźała a budźe tež w dalšich přinoškach wěstu rólu hrać. Zwjazk bu jako »Najrjeńša kniha 1972« wuznamjenjeny a na Mjezynarodnej knižnej wustajeńcy 1973 (Internationale Buchausstellung IBA) w Lipsku pokazany. To bě mjez druhim zasłužba rjaneho knižneho wuhotowanja Sonje a Gerta Wunderlicha. Najwažniše pak bě, zo bě »žołma derje ćišćaneho fota« tež do Budyšina dóšła.
W zažnej nazymje 1973 mějach zaso do nakładnistwa přińć. Myslach sej, zo chce wjednistwo ze mnu wo honorarje za runje wušły zwjazk »BUDYSSIN – Budyšin« jednać. Přeprošeny běch na Sukelnsku. Tuž špatnje wupadaše! Hdyž měješe něšto dobreho wobrěčeć, zetkawaše so nawoda nakładnistwa Měrćin Benada z ludźimi přeco w kofejowni Lehmann, dźensa Marxec kofejownja. Wćipny pak běch: Za blidom sedźachu Beno Kućank z rozšěrjenja, dr. Pawoł Völkel jako šeflektor a Měrćin Benada.
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.
Přez třista lět trajace samostatne wuwiće staroserbskich kmjenow w rumje mjez Bobrom/Kwisu a Solawu kónčeše so w 10. lětstotku. W hraničnym pasmje podłu Solawy mjez wuchodofrankskim mócnarstwom a připućowanymi Słowjanami, kotrež bě so wot spočatka 7. lětstotka wutworiło, knježeše bórze měrne susodstwo, bórze dochadźeše k wojerskim konfliktam. K zawěsćenju swojeje wuchodneje hranicy započachu Frankojo pod Korlu Wulkim po lěće 800 hraničnu marku zarjadować a tak mjenowany Limes Sorabicus z wěstej ličbu hrodow twarić, kotrež stejachu pod wjednistwom markhrabjow. Mjezsobne wójnske wuprawy w 9. lětstotku zapusćowachu kraj a žadachu wulke krejne wopory, předewšěm pola Słowjanow. Surbi a Talaminzi – tak rěkaštej najwjetšej zapadnje Łobja sydlacej słowjanskej kmjenaj w Bayerskim geografje – wužiwachu zhromadnje z čěskimi jednotkami přez nadpady Normanow zawinowanu słabosć frankskeho mócnarstwa, zadobychu so 880 do Durinskeje a wurubichu a wupalichu wobšěrne kónčiny. Hdyž wjedźeše frankski markhrabja w lěće 892 napřećiwny bój, poćerpi wón ćežku poražku. Rozsudźacy přewrót sta so pod sakskim wójwodu a pozdźišim němskim kralom Heinrichom I., kotrehož rozestajenja z Dalemincami drje 905/06 njewuspěšne wostachu, kotremuž pak so lěta 929 na dalšej wójnskej wuprawje poradźi jich twjerdźiznu Gana zdobyć. Na to sćěhowace załoženje hrodu Mišno zawěsći jemu knjejstwo nad wobydlerjemi tuteje najwjetšeje słowjanskeje župy, kotraž po dopóznaćach mjenowědy wjace hač 10.000 ludźi ličeše. Po tym zo bě němski kral 932 do Delnjeje Łužicy zaćahnył, podćisny sej tež Budyski kraj. Z tym dóstachu so wšitke staroserbske sydlenske kónčiny pod němske nadknjejstwo. Po germanskim prawje słušeše zdobyty kraj kralej, w zastupnistwje za njeho jón markhrabjojo wobknježachu. Woni zepěrachu so při wukonjenju knjejstwa na wobrónjene mocy, kotrež běchu zasadźene w hrodowych městnach. Wottam zastarachu wotpowědny hrodowski wobwod, nuzowachu wjesnjanow k wotedawkam a słužbam. Pod škitom hrodowych městnow natwarichu so prěnje cyrkwje, wottud započinaše so christianizowanje »pohanskich Wendow«.


text:
Dalše myto za serbski film
Bochum. Film „Zmij (Der Drache)“ Angele Schuster je zašły tydźeń juryjowe myto wubědźowanja krótkofilmow „Linse“ 2018 Bochumskeje uniwersity dobył. Mjez druhim stej „wosobinske rozestajenje filmowče ze swojej zańdźenosću“ a „přeće, zachować kulturny pochad“, jurorow přeswědčiłoj, kaž we wopodstatnjenju rěka. Wojerowčanka Schuster zaběra so w filmje ze zachowanjom serbskosće. Zapřijate su tež serbske pasaže, kotrež rěči Celina Šołćic z delnich Sulšec.
Dobry wunošk z błyskanja
Wojerecy. Wjac hač 120 000 eurow je město Wojerecy loni z błyskanjom zasłužiło. Stacionarne błyskače wunjesechu 75 000 eurow, mobilne 46 000. Kaž Sächsische Zeitung rozprawja, běštej błyskačej na Drježdźanskej a Kulowskej dróze w Němcach najwunošnišej. Na Drježdźanskej su dohromady 1 125 přespěšnych šoferow błysknyli, na Kulowskej 1 529.
Planuja domizniski swjedźeń
Serbja na wikach zastupjeni
Berlin/Drježdźany. Smjerdźečanska rejwanska skupina je pjatk a sobotu na Zelenym tydźenju w Berlinje wurězki ze swojeho aktualneho programa předstajiła. Prěni króć hudźiła je na wikach wčera dujerska kapała Horjany. Tež na pućowanskich wikach kónc tydźenja w Drježdźanach běchu Serbja prezentni. Nimo města Budyšina poskićeše tam pčołar Jan Šołta z Konjec swoje wudźěłki.
Přichod wosady rozjimać
Choćebuz. Dźěłowa skupina Serbska namša a předsydstwo towarstwa Serbska rěč w cyrkwi chcetej přichod serbskeje wosady na wosebitym zetkanju w aprylu w Korjenju rozjimać. Njedawno stej předewzaća lěta 2018 tematizowałoj. 17. junija chcedźa pólsko-serbske kemše w Žarojwe k 300lětnemu wudaću serbskorěčneho katechizma wuhotować.
Přetwarja łubju dwórnišća
114 přinoškow zapodali
Drježdźany/Waršawa. Za lětuše wubědźowanje wo Němsko-Pólske žurnalistiske myto Tadeusza Mazowieckeho je 114 přinoškow dóšło, kaž jednaćelni w Drježdźanach a Waršawje zdźělatej. Mjez nimi je 36 ćišćanych (14 němskich a 22 pólskich), 13 rozhłosowych) a 26 telewizijnych. Za nowu kategoriju multimedia/online zwěsćeja ze 26 požadanjemi přewšo wulki zajim. Nastupajo „žurnalizm w pomjeznym regionje“ předleži 13 přinoškow, dwaj pólskej a jědnaće němskich.
Łódźe město tramwajkow
Praha. Jenički móst, zwjazowacy Praskej štwórći Holešovice a Libeň, bě hawarije dla njenadźicy dospołnje zaraćeny a njewobjězdźomny. Hladajo na komplikowane a dołhe wobjězdne trasy busow a tramwajkow zasadźichu tuž łódźe mjez brjohomaj Wołtawy. Trěbnu rekonstrukciju wjace hač kilometer dołheho mosta z lěta 1928 jeho status jako škitany pomnik chětro poćežuje.
Přihotuja wurjadnu přehladku
Wabja za jězorinu
Drježdźany. Turistiski zwjazk Łužiska jězorina chce kónc tydźenja na Drježdźanskich pućowanskich wikach za přebytk w krajinje jězorow wabić. Zdobom předstaja tam nowy „Jězorinowy magacin“. Nimo poskitkow za aktiwny dowol wabja z industrijnej kulturu w najwjetšej wot čłowjeka wutworjenej jězorinje Europy. Tež wo přenocowanskich móžnosćach budu wobšěrnje informować.
Zhorjelsku turbinownju njespušća
Davos. Słowa šefa koncerna Siemens Joewa Kaesera na kromje swětoweho hospodarskeho foruma wčera w šwicarskim Davosu skrućeja nadźiju mjez sobudźěłaćerjemi Zhorjelskeje turbinoweje twornje, kotraž je wot zawrěća wohrožena. „Njespušćimy Zhorjelc. Budźemy ludźom tam pomhać, damy jim přichod.“ Kaeser drje hišće njewě kak, jedyn puć pak namaka.
SGB ze slěbrom a bronzu
Zelena swěca za nowy wotrězk
Drježdźany. Nowotwar zwjazkoweje dróhi B 178 mjez Nosaćicami a awtowej dróhu A 4 móže Sakska dale planować. Zwjazkowe ministerstwo za wobchad je sakskemu wobchadnemu ministerstwu planowany přeběh tak mjenowaneho „wotrězka 1.1“ pisomnje wobkrućiło. Dokelž ma so wotbóčka A 4 Wospórk wobchować, dóńdźe „jeničce k snadnuškej změnje přeběha čary, bjeztoho zo so tohodla zasady planowanja zanjechaja“, rěka we wobkrućenju.
Z dźěćimi delnjoserbsce rěčeć
Bórkowy. Pěstowarnje Bórkowskeho hamta pytaja Delnjoserbow, kotřiž móhli z dźěćimi serbsce powědać, jim bajki bać abo z nimi spěwać. Přizjewić móža so zajimcy pola zamołwiteje za serbske naležnosće Bórkowskeho hamta Anett Zišcyneje, kotraž sama jako kubłarka w Žylowskej Witaj-pěstowarni dźěła, kaž tež w Bórkowskej abo Strjažowskej pěstowarni.
Slěbro a bronzu dobyli
Mjeńšinowe wurisanje
Leeuwarden. Wubědźowanje „Liet International“ wotměje so 23. meje w nižozemskim Leeuwardenje. Zajimcy móža so hišće hač do spočatka měrca přizjewić a přinoški zapodać, zdźěla zarjadowar. Za friziske wurisanje hudźbnikow narodnych mjeńšin su jenož nowe pěsnje dowolene, žane tradicionalne. Lěta 2003 zastupowaše skupina Awful Noise Serbow a zdoby sej z „Jarobinku“ 9. městno, 2004 docpě István Kobjela 8. městno.
Premiju za třělene dźiwje swinje
Podstupim. Hońtwjerjo w Braniborskej dóstawaja za kóžde třělene dźiwje swinjo premiju 50 eurow. Kaž tamniše agrarne ministerstwo zdźěla, pak płaća premiju hakle, hdyž su ličbu 71 400 zatřělenych swini překročili. To je wunošk sezony 2015/2016. Jako přičinu postupowanja mjenuja spěšnje rozpřestrěwacu so afrisku swinjacu mrětwu.
Dyrbja znowa pokutu płaćić
Serbski dźeń w Lěšćach
Podstupim/Drježdźany. 13. serbski dźeń frakcijow Lěwicy w sejmomaj Braniborskeje a Sakskeje budźe 1. měrca w Lěšćach, město Grodk. Hromadźe ze zajimcami chcedźa zapósłancy pod hesłom „Kubłanje – rěč je přichod“ mjez druhim temy zhromadna zamołwitosć kraja a komunow za „Witaj“, trěbne wobłukowe wuměnjenja za serbsku a bilingualnu wučbu na šulach a wuměnjenja za wukubłanje wučerjow rozjimać.
Znowa mjenje mortwych na dróze
Wiesbaden. Dźeń a mjenje ludźi žiwjenje w nadróžnym wobchadźe přisadźa. Wot januara hač do nowembra 2017 je Zwjazkowy statistiski zarjad tam 2 942 mortwych zličił. To bě 48 mjenje hač w samsnej dobje 2016, kaž zarjad dźensa we Wiesbadenje rozprawja. Trochuja, zo móhła Němska loni z 3 170 znowa mjenje wobchadnych mortwych docpěć.
Pytaja nóclěhi za wobdźělnikow
Podpěruje Minority SafePack
Baršć. Krajny rada wokrjesa Sprjewja-Nysa Harald Altekrüger (CDU) podpěruje wobydlersku iniciatiwu FUEN Minority SafePack a je ju podpisał, zdźěli dźensa tamniši wokrjesny zarjad. Zdobom so Altekrüger za zakótwjenje mjeńšinowych prawow na europskej runinje wupraja a namołwja wobydlerjow regiona iniciatiwu tohorunja podpisać.
Princowski por wuzwoleny
Kulow. Helena Kreuzec a Pitt Rohark staj lětuši Kulowski dźěćacy princowski por. Wčera su jeju a dalšich słužownikow na ceremoniji w tamnišej pěstowarni CSB do zastojnstwa wuzwolili. Wólby přewjedźechu tam mjeztym 22. króć. Dźěćacy princowski por wobdźěli so na wjacorych terminach aktualneje póstniskeje sezony. Wjeršk za Helenu a Pitta budźe róžowopóndźelny ćah.
Mjeno hišće njejasne
Pjenjezy za labyrint
Mały Wjelkow. W Małowjelkowskim prazwěrjencu ma nowy domčk před błudźišćom nastać. Dotalny bě so 8. januara wotpalił. Mjeztym je 60 darićelow mějićelce 2 000 eurow přewostajiło. Škoda pak wučinja 40 000 eurow. Ludźo, kotřiž chcedźa pomhać, móža to na Facebooku. Tam je składnosć, hač do kónca měrca pjenjezy přepokazać.
Wudźělatej kalendry
Smjerdźaca. Kubłanska referentka Domowiny Rejzka Krügerowa a socialna dźěłaćerka Rěčneho centruma WITAJ Marija Koklina rozdźělatej tuchwilu nasćěnowu protyku za młodostnych. Mjeztym pobyštej wonej we wosom młodźinskich klubach. Kónc januara chcetej je dalšim sydom klubam dać. Kalender, wopřijacy wosebje terminy za młodostnych, ma nakład 200 eksemplarow.
Problem moderacije dla
Žadaja sej wjac kedźbnosće
Budyšin. Maćica Serbska žada sej w zwisku z diskusiju wo „wusměrjenju Budyšina 2030+“, wěnować wjetšu kedźbnosć dźěłu z partnerskimi městami, předewšěm w susodnymaj słowjanskimaj krajomaj. Wotpowědny list městu je předsydstwo wčera naćisnyło, kaž předsyda Jurij Łušćanski pisa. Wobzamkli su, zo budźe lětuša hłowna zhromadźizna 17. měrca w Budyskim Serbskim muzeju.
Wo swojej knize přednošowała
Ochranow. Najebać wjele sněha je wčera w Ochranowskim unitnym archiwje Ewangelskeje bratrowskeje jednoty 35 ludźi wuwjedźenja Lubiny Malinkoweje sćěhowało. Wona přednošowaše tam wuspěšnje wo swojej nazymu w LND wušłej knize „Um der Wenden Seelenheyl hochverdient – Reichsgraf Friedrich Caspar von Gersdorf“. W njej wuswětla skutkowanje von Gersdorfa na dobro serbstwa.
Bjez mištra z Łužicy