text:
Slepjanska narěč
Slepjanska narěč (tež slepjanšćina) je serbska přechodna narěč w kónčinje na sewjerowuchodnej kromje Sakskeje. Slepjanski region z relatiwnej rěčnej a kulturnej samostatnosću je dźensa dźěl Zhorjelskeho wokrjesa w Swobodnym staće Sakskej, mjezuje pak bjezposrědnje z Braniborskej. K Slepjanskej wosadźe słuša sydom dwurěčnych wsow: Slepo, Dźěwin, Brězowka, Trjebin, Miłoraz, Rowno a Mułkecy. K wosadźe słuša tohorunja nětko němskorěčny Lisk (Lieskau), kiž leži hižo w Braniborskej.
Slepjanska narěč rěči so jenož w horjeka mjenowanych sydom dwurěčnych wsach, na sewjeru přizamknje so Wuchodna Gródkowska narěč, na wuchodźe Mužakowska narěč, na juhu Wochožanska narěč a na zapadźe Sprjejčanska narěč. Najbliše přiwuznistwo wobsteji k Mužakowskemu dialektej, kiž je dźensa nimale hižo wotemrěty.
Rěčne charakteristikaWobdźěłać
Wot hornjo- a delnjoserbskich narěčow rozeznawa so slepjanska narěč přez sćěhowace zjawy, kotrež pak móža (w hinašej kombinaciji) tež w druhich serbskich narěčach wustupować:
Fonetika
- zachowanje skupiny *str, na př. wóstry (hsb. wótry, dsb. wótšy), sostra (hsb. sotra, dsb. sotša)
- zachowanje dentalneho wurjekowanja twjerdeho *l (wurjekowanje ł jako twjerde l)
- wuwiće skupinow *pŕ a kŕ na (p)ć a sć, na př. (p)ći (hsb. při, dsb. pśi), sćidło (hsb. křidło, dsb. kśidło), skupina *tŕ je so kaž w delnjoserbšćinje na [ć] (w ortografiji tež: tś) wuwiła.
- refleks złóžkotwórbneho r jako er: na př. sterkać (hsb. storkać, dsb. starkaś), kercma (hsb. korčma, dsb. kjarcma)
Wot hornjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje u we werbach na *-no,ti (na př. kopnuć, padnuć)
- (prěnjotny) delnjoserbski typ ó-towanja (ó steji - pod akcentom - po b,p,m,w,ch,k,g jeli njesćěhuje b,p,m,w,k,g , na př. kół - ale: kopać, góra - ale: gowno; zhubi-li potrjechene ó akcent, wurjekuje so zaso o: góra - ale: 'na gorje
- refleks akcentowaneho *ę je ě, na př. měso (hsb. mjaso)
Wot delnjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez:
- zachowanje ć a dź (dsb. ś resp. ź), na př. ćěgać (dsb. śěgaś), dźěk (dsb. źěk)
- zachowanje skupinow *pr, *kr a *tr, na př. prawy (dsb. pšawy), kryće (dsb. kšyśe), trawa (dsb. tšawa)
Morfologija Tež na morfologiskim polu ma slepjanska narěč swoje wosebitosće.
- 3. wos. pl. prez. někotrych werbow na --aje (pódla -aja, -aju), na př. ludźe spiwaje
Leksika Slepjanski dialekt ma tójšto leksikaliskich wosebitosćow. Někotre njech su tu naličene:
- majka (hsb. kačka, dsb. kacka)
- gólica (hsb. holca, dsb. źowćo)
- (te) skót (plurale tantum; hsb. (tón) skót, dsb. zbóžo)
Sociolinguistiske wuwićeWobdźěłać
W něhdy jednorěčnych (serbskich) wsach Slepjanskeje wosady woteběraše ličba serbsce rěčacych wot kónca 19. a přez cyły 20. lětstotk. Přičiny za to su wšelakore: restriktiwna politika pruskeje wyšnosće (wot 1815 hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše tež tutón region k pruskej prowincy Delnja Šleska); industrializacija a wudobywanje brunicy; wójny a jich politiske, demografiske, administratiwne a hospodarske wuslědki; towaršnostne změny (na př. medije); zacpěwanje a wusměšowanje w zjawnosći a mnohe dalše faktory. Negatiwnje wuskutkowa so w Slepjanskej wosadźe fakt, zo njeje po Gottfriedu Rösleru wot lěta 1938 žadyn serbski abo serbsce rěčacy farar wjace w Slepom skutkował. Do toho běchu so tajcy wuznamni duchowni kaž Jan Wjelan (z fararjom 1810–1852), jeho syn Julius Eduard Wjelan (z fararjom 1852–1892) a Matej Handrik (z fararjom 1892–1934) wo zdźerženje a hajenje rěče a tradicijow mjezy swojimi wosadnymi prócowali abo so z pruskimi statnymi instancami dla toho rozestajeli.
Dźensa so tuta něhdy po swojim geografiskim połoženju a swojich chakteristiskich rěčnych kajkosćach „centralna” a tuž wšitkim Serbam derje zrozumliwa warianta masiwnje pozhubja, jako maćernu rěč ju jenož hišće někotři starši ludźo zwjetša přez 65 lět nałožuja. Srjedźna generacija, młodostni a dźěći rěča němsce, su pak zdźěla hornjoserbšćinu (někotři tež delnjoserbšćinu) w šuli měli.
Přinoški k slepjanskej narěčiWobdźěłać
Wažne dźěła wo slepjanskej narěči pochadźeja z pjera horjeka mjenowanych fararjow, kotřiž su wuslědki swojich slědźenjow we formje zběrki a zapiskow wozjewjeli. Tak staj na př. Wjelan (młódši) a Handrik w Časopisu Maćicy Serbskeje a druhdźe zawostajiłoj słowne zběrki, teksty, linguistiske a etnografiske studije. Na tutym polu přinošował je tež Jan Hantšo-Hano (1846–1901), ratar a šołta w Slepom, kiž je był autodidaktiski rostlinar, ludowědnik, stawiznar a basnik.
Wažny přinošk na polu fonetiki a fonologije tuteje narěče spisa Arnulf Schroeder. Jeho disertaciju wuda R. Olescha 1958 w Tübingenje pod titlom Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung. (Schroeder padny 1945.)
Wobšěrnje wopisany je leksikaliski, morfologiski a fonetisko-fonologiski staw slepjanskeje narěče w 15 zwjazkach Serbskeho rěčneho atlasa. Dalše wopisanja namakaja so w jednotliwych edicijach z rěčnymi pomnikami slepjanskeho dialekta. (hlej "dalša literatura" na kóncu nastawka)
Rozsahłe žórło staršeho stawa slepjanskeje narěče su zdźeržane rukopisy Hanza Njepile z Rownoho, kotrež su so najprjedy we wurězkach wot Handrika w Časopisu Maćicy Serbskeje wozjewili. Při tym je Handrik zdźěla do originala zasahował, narunujo wosebje němske požčonki ze serbskimi słowami. Z etiskich přičin pak wjetši dźěl rukopisow njewozjewi. Wědomostnu ediciju najwjetšeho dźěla zdźeržanych rukopisow wobstara nižozemska sorabistka Hélène Brijnen, kotraž tekst zdobom dokładnje analyzuje. Za kulturno-historisce a rěčnje zajimowanych njefachowcow eksistuje mjeztym tež popularne wudaće Njepilowych tekstow z němskim přełožkom a nimo toho zběrku najwšelakorišich tekstow w slepjanskej narěči (hlej deleka).
Rěčnopolitiske marginalijaWobdźěłać
Přez centralne połoženje slepjanskeje narěče mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi stej za jeje nošerjow wobě spisownej rěči poměrnje komunikatiwnej. Tutón fakt je wospjet wjedł k přemyslowanjam jednotliwcow, wužiwać tutu narěč jako zhromadnu spisownu rěč wšitkich Serbow. Tak piše na př. Měrćin Nowak-Njechorński w swojich dopomnjenkach „Zapiski Bobaka” po wopyće Slepjanskeje wosady tydźeń do jutrow lěta 1937 slědowace:
"Farar njeprěduje w spisownej serbšćinje, ale rěči k holanam w jich rjanej jadriwej podrěči, kiž je jedna z najrjeńšich podrěčow serbskeje krajiny, rjeńša hač naša spisowna rěč. Kak rjenje by było, hdy bychu před sto lětami serbscy prócowarjo město Budyskeje narěče sej slepjanšćinu wuzwolili za literarnu rěč! Tehdy byštej Hornja a Delnja Łužica byłej hišće wušo zwjazanej z rěču. Wěčna škoda, kiž so njeda hižo narunać.(…) Bě hižo chětro pozdźe popołdnju, hdyž wopušćichmy Slepo, stražnicu Serbowstwa na pomjezach našeje narodnosće, hdźež běchmy wjele nawědźili a noweje nadźije nabyli do přichoda, přetož běchmy widźeli a spóznali, zo Serbstwo kruće steji a traje tež tam, hdźež njeje ani kruteje zwonkowneje formy narodneje organizacije. Hišće Serbstwo njezhubjene ani w Slepjanskej wokolinje!"
Hačrunjež so to zjawnje eksplicitnje njepraji, spytaja jednotliwcy slepjansku narěč kodifikować. Kodifikacija tuteje akutnje wohroženeje narěče móže so přez spisanje zběrnikow w narěči, přełožkow do slepjanskeje narěče (Mój wuměrjeny kraj wot Jurja Kocha) kaž tež přinoški w pisomnych serbskich medijach (Protyka 2015) dopokazać. Nimo toho su pospyty kodifikacije jednotneho prawopisa tuteje narěče, štož wjedźe k natwarjenju noweje słowjanskeje rěče.
Sobu najwjetša zběrka historiskich napisow w Slepjanskej narěči nadeńdźe so při historiskich narownych kamjenjach na Rownjanskim kěrchowje.
Rěčnej přikładaj ze staršeho a nowšeho časaWobdźěłać
A tak jo mój nan póten to Słabcyc pół žywnosći krynuł, a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role; a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej. A ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr, a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra, a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje. A tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej. A ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na Doły na te dlejke góry hot Syjańskeje drogi. To stej tam huworowałej, a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu, a som glědał, kak to se wórjo. A mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć, a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać. A dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej, da jo ten kóń se zwalał. Da stej póten jogo zwigałej, mać za głowu a nan za hopyš, a to jima njechał nedy stanuć; da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej. Da jo ten wół – aby jo była krowa? to ja prawje njewěm, Bog wě lěpjej hako ja, co jo było, krowa aby wół – da to jo se bójało, njechało změrom stojać, dyž jo nan na togo kónja harował, bił a tergał. A ja som se tež bójał teje hary a bića, kak to budźo. A tak jogo póten šak někak górjej krynuštej, da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej. A póten stej zasej pomałem jěłej hokoło, da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon. A tedym ja som jěšći mały gólc był. Ja som był jakle (w) štwórtem lěće, jako som z nima sobu był na tom huworowanju. A to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta…
- Hanzo Njepila, ČMS 1899, str. 110
We Derbnje pći Beršću jo bydlił raz jeden kněz, a ten jo měł jenogo kucharja. Ten kuchaŕ jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec. Ten kuchaŕ měł jenu lubku, a tej był wón cujare dobry. A ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć. Toć ten kuchaŕ jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce. Hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe, jo wón prašał togo kucharja, dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu. Da jo ten kuchaŕ prajił, až wšycke šwony blows jenu nogu maje. Jěnter stej šłej wen tej běžni hoglědać, jo-lik to wěrno. A glědaj, wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze. Ten kněz jo wółał "ša-ša" a šakał a te šwony hušakał, až su hulećeli, a naraz su měli dwě noze. Da jo prajił ten kuchaŕ tomu knězoju, dyby tej pjeceni wółał "ša-ša", da by wóna tež krydła dwě noze. běžnja = wjesny hat
- (po J. Hantšo-Hanje zasopowědane wot Magdaleny Jakubikoweje ze Slepoho)
Dalša literaturaWobdźěłać
- Arnošt Muka: Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialekte und des Obersorbischen., Lipsk 1891
- A. Schroeder: Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung, Tübingen 1958
- Helmut Faska, Helmut Jenč, Siegfried Michałk: Serbski rěčny atlas, zwj. 1–15 Budyšin, LND 1965–1996
- Helmut Faska: Der Schleifer Dialekt – eine lebendige Existenzform der sorbischen Sprache w: Die Folklore der Schleifer Region, Zur Wortfolklore, Heft 4, Bautzen 1990
- Hélène Brijnen: Die Sprache des Hanso Nepila, Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, Budyšin, LND 2004, ISBN 9783742019417
- Hanzo Njepila: Šycko som how napisał – Cytanka, zestajał a za ćišć pćigotował Fabian Kaulfürst, Budyšyn 2006, ISBN 9783742020437
- Hinc Rychtaŕ: Slěpjańska cytanka – teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem dialekće a w němskej rěcy, Budyšyn, LND 1996, ISBN 9783742016010
- Daj mi jeno jajko, how maš hobej dwě. Slěpjański spiwnik, zestajili a hobdźěłali su jen: Dieter Reddo, Hartmut Hantscho a Juliana Kaulfürstowa, hudane wót towaristwa kólesko z. t. 2013, ISBN 3-930625-54-7
- Duchowne kjarliže, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 2007, s. 831–861: Slěpjańske kerluše a kerluški (do Slepjanskeje narěče přeložiła Roža Šenkarjowa), ISBN 9783742018434
- KAULFÜRSTOWA, Juliana, Płachta pełna hulicowańkow. Slěpjańska serbšćina w słowje a pismje – Erzählungen aus dem Grastuch. Schleifer Sorbisch in Wort und Schrift; wudawaćelka: Domowina – Župa Jakub Lorenc-Zalěski z.t., Slepo 2015,


c: text/html

text:
“Serbske ludowe wuměłstwo w 21.lětstotku?!”
Serbske jejko kontra “ajfon”
Serbski muzej a Spěchowanski kruh za serbske ludowe wuměłstwo přeprošujetej ludowych wuměłcow wšelakich spartow a kaž tež wšitkich zajimcow, wosebje młodźinu na rozmołwny wječor “Serbske ludowe wuměłstwo w 21.lětstotku?!” do muzeja na Budyskim hrodźe srjedu, 31.8.2016 w 19 hodź. Mjezdruhim dźe wo prašenje, hač ma naša tradicionelna serbska kultura woprawdźe šansu napřećo Pokémon Go a podobnym powabkam a kak móžeš młodu generaciju za nju zahorić. Tež nowe ideje a serbske inowatiwne wudźěłki su witane. Diskusija so přez słuchatka do němčiny přełoži. Moderaciju přewozmjetej Andrea Pawlikowa a Rejzka Wałdźic. We 18 hodź. je wjedźenje po wustajeńcy ”Pruhi, kruhi, třiróžki”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nojlepsze świynta sōm wtynczos, kedy do stoła siodōmy ze cołkōm familijōm. Kedy kaper mo mało ôści, kōnopiotka sie niy spoli, wszyjscy sōm zdrowi i niy ma żodnej zwady. Gody w swojij chałpie to je nojpiykniyjszy czos w cołkim roku. U nos tak wyszło, że we 2014, piyrszo roz jak żyjymy, Wilijo jedlimy kaj indzij. Mielimy te szczynście, że ôblatkami moglimy sie połōmać z Elōm, Martōm, Asiōm i Pyjtrym, tōż niy bylimy sami. Ale niy yno ôni nōm pocukrowali te fajerowanie pora tysiyncy kilometrōw ôd mutrōw i fatrōw. Fest pomōg nōm tyż… Nowy Jork.
Pokożymy Wōm czamu te nojbardzij znane miasto świata je tyż tym nojlepszym na czos przed i po Godach.
Drōgi, geszefty, szaufynstery we Nowym Jorku
Na zicher zdowo sie Wōm, że kożdy rok szaufynstery sōm u nos coroz bardzij farebne, a kristbaumy przi sklepach srogsze, pra? Dejcie tera pozōr – sōm my sztyjc sto lot do zadku. W grudniu na Manhattanie jednōm alejōm idzie iś i bez piynć godzin. Czamu? Bo co drugi sklep mo w ôknie szauszpil, a niy yno reklama. Niy ma szans, że niy przihaltujecie przi nich chocioż pora razy.
Glaskugle, prōmocyje, edycyje szpecjalne
Marketingowcy we USA naprowda majōm fantazyjo: co roku nowe haberfloki co smakujōm choby faferkuchy, godnie bōmbōny, nudle, kyjzy i proszki do pranio ze Mikołojami, ôbiod świōnteczny w kanie do podgrzocia w piynć minut i czipsy cimtowe na dobicie po wiyczerzy. A i okrōm tego wszyjskigo, w gyszeftach znojdziecie gryfne, krasiate, richtich zwiedowne glaskugle.
Kristbaumy we Nowym Jorku
Nojbardzij znane we Nowym Jorku sōm dwie kristbaumy – ta przi Rockefeller Center i ta na Radio City Hall. Na zicher znocie je ze wiadōmości w TV abo jakigo filmu. Ludzie cykajōm zdjyncia, cisnōm sie, coby se tako kristbauma chycić, kiwajōm ôd nich familijōm, kere mogōm se ich ôbejrzeć bez kamerka we internecy. Fajne to wszyjsko, czuć tako filmowo-świōnteczno atmosfera.
Ludzie Nowego Jorku
Parada Mikołojōw, łażynie we siwej brodzie bez cołki tydziyń, przeblykanie sie za elfa – żodyn problym. Amerykōny majōm fest wieli dystans do siebie (no, mōno przi Wall Street trocha myjszy) i świynta to je dlo nich przede wszyjskim czos do szpasu. Błoznujōm, ale wdycki z kimś. To je dlo nich rychtyczne fajrowanie – fol szpasu i rzanio.
Chałpy i zygrody na Gody
Nikaj na świecie ludzie tak niy sztiglujōm swojich chałpōw przed narodzinami Jezusa jak we Nowym Jorku, a akuratnij – w dziylnicy Dyker Hights na Brooklinie. Na wszyjskie te stawiynia pozaglōndać umicie tukej: Godnie chałpy i zegrody.
Jedni pedzōm, że świynta w USA to kicz i że ludzie tam wiyncyj myślōm ô gyszynkach, jak ô zdrowaśkach bez adwynt. Mōno i ja, niy wiymy, żodnymu do łepy niy wlezymy. Ale widzymy tyż, że w Polsce/na Ślōnsku ta proporcyjo duchowości do kupowanio je bezma tako samo jak za ôcyanym, a ani lampek na chałpy niy wiyszōmy. Żol. A Amerykōny – jasne, majōm swoje wady, jak i kożdo inkszo nacyjo – ale twierdzynie, że wożniyjszy je dlo nich nusknaker jak masztolik, niy ma do porzōndku.
Keryś może niy przoć Godōm. Tym wszyjskim lampkōm i ketōm. Ale trza se ofyn pedzieć, że pomiyszkiwocze tych chałpōw z bildōw pod spodkiym richtich sie postarali. No i to naprowda je cudne, pra?
Jako sie Wōm podobo godni Nowy Jork?
Napiszcie na Facebooku!


text: Wutrajnostny sport je dale a popularniši. Ultra-distancy su drje přeco hišće chětro eksotiske, ale tež wone maja dźeń a wjace přiwisnikow. W zašłych lětach stachu so na tym polu w kolesowanju tak mjenowane „selfsupported“-wubědźowanja jara woblubowane. Kak móžeće sej wubědźowanje „bjez přidatneje pomocy“ předstajić? Kolesowarjo podawaja so na tajkim na čary 1 000 do 4 000 kilometrow! Wšako dźe wo wutrajnosć. Wšitcy zhromadnje startuja, a čas běži. Wšojedne hač kolesuješ, abo sej na busowym zastanišću krótki spar popřeješ. Hakle, hdyž sy w cilu, so tež čas stopuje. Čara wot starta do cila je pak předpodata pak dyrbiš sej ju sam planować. Mjeztym maš zwjetša někotre kontrolne dypki, na kotrychž dóstanješ kołk do wubědźowanskeje knižki, a dale dźe. Tajke wubědźowanje sej wot kolesowarjow tójšto žada.


text:
Przeżyj architektōnicznõ przigoda na Gōrnym Ślōnsku!
Nikiszowiec
Piyknŏ, tradycyjnŏ, ślōnskŏ architektura. Coby zrozumieć Ślōnsk, trza zobŏczyć Nikiszowiec. Poczuj klimat prawego ôsiedla, kere bez 100 lŏt sużoło grubiŏrzōm z pobliskij gruby. A może skusisz sie na tradycyjny ślōnski łobiod?
Katowickŏ Moderna
Architektura miyndzywojynnŏ durch zachwycŏ. Polske Chicago czekŏ na ôdkrycie. W czasie rajzy zobŏczysz sie jak i czymu narodziyła sie modernistycznŏ architektura!
Spodek
Ikōna Katowic. To niyôbyczajne, iże tyn symbol miasta mŏ już bezma 50 lŏt! Krōm lot wyglōndŏ fest świyżo i modernie! A możno chcesz wlyźć do poszczodka?
Ôsiedle Tysiōncleciŏ
Gynialny przikłŏd powojynnego modernizmu. Richtig dobrze wydumany plac do życiŏ dlŏ tysiyncy miyszkańcōw. Kukurzice czekajōm na ôdkrycie!
Kościōł św. Józefa
Modernistycznŏ byrka na karcie architektōnicznego Ślōnskŏ. Niyôbyczajne dzieło Dominkusa Bohma durch zachwycŏ swojim gysztelym. Dowiysz sie czymu tyn kościōł nazywany je "chrōmym światłym malowany".
Sztolnia Krōlowŏ Luiza
Przeżyj nojdugszy w Polsce podziymny spływ łōdkami. Płyń 1100 metrów na grubie, kero mō 200 lŏt!
Strefa Kultury
NOSPR, Muzeum Ślōnske ale tyż cołkŏ Strefa Kultury to ganz nowe ôbliczne Katowic. Blank dobrze wydumane budōnki, powstoły na terynach po dŏwnyj grubie. Miyszkańcy Katowic czekali na nie ôd dŏwnŏ.
Gruba Guido
Ciś echt grubskom szolom 320 metrów pod ziymiã a przeżyj hajerske ymocyje! A po zwiydzaniu zdatnie nawiydź nojniżyj położōny szynk w Europie. Ja, 320 metrów pod ziymiōm mogesz sie zjeś po ślōnsku.
Bytōm
Cołki czas czekŏ na ôdkrycie bez Ciebie. Miasto z dugõm historyjōm i piyknõm architekturōm. Ôstŏw stereotypy i ciś na szpacyr z bytōmskim lwym!


text:
wjesnjanosta
Česćeni knjenje, waženi knježa, lubi wobydlerjo, česćeni hosćo,
wě z Was štó hdźe chowa so najwjetši jězor Sakskeje? Hdźež pokaže swětłownja płachtakam wěsty puć do přistawa? Abo hdźe prosy najwobšěrniša kamjenjowa zahroda Europy na wopyt a hdźe hodźi so najsylniše wucho swěta wobdźiwać? Hdźe chowaja so w Němskej najwjac syły wjelkow? Wotmołwu na wšitke tute prašenje nadeńdźeće na přichodnych stronach...
Gmejna Hamor ze swojimi 18 wjesnymi dźělemi Hamor, Bjerwałd, Tranje, Dyrbach, Jamno, Košla, Radšowk, Wolešnica, Klětno, Krynhelecy, Manjow, Wochozy, Rudej, Rychwałd, Sprjowje, Turjo, Delni Wujězd a Cympl na wuchodźe Sakskeje je bjezposrědnje njedaloko hranicy k Pólskej. Wona je mjeztym najwjetša gmejna Zhorjelskeho wokrjesa kaž tež Swobodneho stata Sakska. Znate města wokoliny su Běła Woda, Budyšin, Zhorjelc a wosebje město parka, kurowe město Mužakow z přez němske hranicy znate kulturne herbstwo UNESCO – z Parkom Pücklera.
Hačrunjež so hižo lětstotki brunica wudobyła, je gmejna přeco hišće wot lěsa wobdata a liči so k najbohatšim kónčinam lěsa w Němskej. Jónkrótna hola z łučinami Sprjewje a Čorneho Šepca, tójšto hotowe kónčiny, ale tež industrijne stejišća, kaž wuhlowe milinarnje a brunicowe jamy, wuprudźa wosebity powabk, kotremuž móžeš so jenož ćežko wotwobroćić. Wróćenje wjelkow do Łužicy wotewrja nam runowahu mjez přirodu a Hamorskim industrijnym stejišćom. Derje wuwili su so tež nowe turistiske dypki, kaž Bjerwałdski jězor jako dźěl Hornjołužiskeje jězoriny a Krajneho twara “OHR” z dźiwadłom w OHR abo po cyłej Europy jónkrótny Park błudźenkow we Wochozy.
Přez bjezposrědnju bliskosć k Pólskej skići naš region wuměnjenja za wuwiće wikowanja, industrije a přemysła w zwisku z rozpřestrěćom EU do wuchoda. Za zawoženje zawodow steja w našej gmejnje hižo wotkryte přemysłowe tereny k přihódnym kondicijam k dispoziciji.
Nadźijam so, zo sće nětk wćipni na naš Hamor a zo naš rjany region snadź raz wopytaće abo so tu samo zasydliće. Slědowace strony dadźa Wam mały dohlad do Hamora.
Achim Junker
wjesnjanosta


text:
2019/2020
Rozprawa pomnikoweho wuběrka 2019/2020
Pomnikowy wuběrk Maćicy Serbskeje je gremij, w kotrymž so předewzaća nastupajo serbske pomniki předstaja, diskutuja a schwala. Doporučimy Załožbje za serbski lud, kotre projekty měła wona spěchować. To nastupa wobnowjenje starych kaž tež postajenje nowych pomnikow. We wuběrku dźěłaja sobu zastupjerjo z Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Ze stron załožby skutkuje sobu John Petrik, předsydka je Trudla Malinkowa. Wuběrk je so loni dwójce zešoł – jónu w nalěću hłownje k planowanju projektow, jónu w nazymje hłownje k bilancowanju dźěławosće.
W lěće 2019 je pomnikowy wuběrk załožbje štyri projekty k spěchowanju doporučił:
1. Wjesne towarstwo „K žorawej“ w Koslowje chce składnostnje lětušeje 75. róčnicy kónca Druheje swětoweje wójny postajić wuměłsce dźěłany pomnik z pomnjenowanjom „Nawrót do Koslowa“. Nošerstwo naróčneho předewzaća je přewzało Njeswačanske towarstwo Přećelow kultury a domizny. Wotkryće pomnika bě za lětuše nalěto planowane, koronakrizy dla pak so pomnik njeje hišće móhł dodźěłać a postajić.
2. Towarstwo Šwjelowa bróžeń we Wochozach je dało zhotowić informaciskej tafli w serbskej a němskej rěči wo žiwjenju a skutkowanju bywšeho wosadneho fararja Bogumiła Šwjele. Připrawić matej so při Šwjelowejbróžni, kotraž ma so lětsa kónc septembra we wobłuku wjesneho swjedźenja zjawnosći přepodać.
3. Wotrowska wosada je dała wobnowić chorhoji serbskeju towarstwow młodźencow a knježnow z dwacetych lět zašłeho lětstotka, kiž stej wobě ze serbskimi napisami, motiwami a barbami wuhotowanej. Chorhoj młodźencow so hižo 2018 restawrowaše, pola chorhoje knježnow wopokazachu so škody jako wjetše, tak zo móžachu so wobsěrniše wobnowjenske dźěła hakle 2019 zakónčić.
4. W nošerstwje Domowinskeje župy „Michał Hórnik“ zakónči so w lěće 2019 inwentarizowanje nabožno-narodnych pomnikow Chróšćanskeje wosady, kotrež přewjedźe knjeni Trudla Kuringowa. Z tym su nětk wšitke wosady na teritoriju Kamjenskeje župy (Wotrowska, Njebjelčanska, Ralbičanska, Chróšćanska) přeslědźene. Nadźěłana dokumentacija předleži župje w digitalnej a wućišćanej formje, w digitalnej formje tež Serbskemu institutej.
Zaběrali smy so w pomnikowym wuběrku tež z dalšimi serbskimi pomnikowymi projektami, kiž so bjez spěchowanja załožby přewjedźechu. Tak stej so hłownje dźěłowa skupina „Serbske pomniki“ w Choćebuzu a jeje předsydka Anna Kosacojc-Kozelowa, zamołwita za naležnosće Serbow města Choćebuz, wo wobnowjenje rownišća Fryca Rochi w Choćebuzu postarałoj, kotrež móžeše so 30. septembra 2019 ze swjatočnosću zaso zjawnosći přepodać. Z kruha pomnikoweho wuběrka je wušoł nastork, wuchować a wobnowić pomjatnu taflu za fararja Karla Haußiga w Gołkojcach z lěta 1870. Tamniša wosada je naležnosć sama do ruki wzała, wobnowjenje bjez spěchowanskich srědkow přewjedła a marmorowu taflu na škitanym městnje po dwurěčnych kemšach lětsa 23. februara znowa wotkryła.
Trudla Malinkowa, předsydka


text:
Murray Rothbard
Murray Newton Rothbard (nar. 2 marca 1926 we Nowym Jorku, um. 7 stycznia 1995 we Nowym Jorku) – amerikōński ekōnōmik austryjŏckij szuli a polityczny teoretyjŏk. Sztudiyrowoł ekōnōmijõ na Columbia University. We swojich prŏcach krytykowoł ôn Systym Rezerwy Federalnyj jak tyż sztat a spiyroł ôn anarchokapitalizmus.[1]
Bajszpile prŏc[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- For a New Liberty: The Libertarian Manifesto (śl.: Dlŏ nowyj wolności: Libertariański manifest) 1973
- Man, Economy, and State, with Power and Market (śl.: Czowiek, Ekōnōmijŏ a Sztat, ze Mocōm a Rynkym) 1962
- What Has Government Done to Our Money? (śl.: Co regiyrōnek zrobiōł ze naszym geldym?) 1963
- America's Great Depression (śl.: Wielgŏ Kryza Ameriki) 1963
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Murray N. Rothbard (ang.). Mises Institute. [dostymp 14.01.2022].


text:
Ho! Ho! Ho! Za nami dalsze Gorolski Świynto
Latóś sie nóm tyn Gorol, tym razym już 71., zaś przełokropnie wydarził. Pogoda nimógła być lepszo. Słóneczko przipiykało, z ludzi sie loło a aji w budach sie szwarnie loło. Cały jabłónkowski Lasek Miejski zaś na 3 dni ożył a wszelijakimi specjałami zawónioł. Oprócz pocieszónego żołóndka sie ale głównie nasze serca pociesziły – bogatym programym i szumnymi pieśniczkami i tańcami. Mógli my podziwiać nejrozmajtsze stroje ludowe z całego świata. W niedziele nóm zaś nasze miejscowe koła ukozały ni jak to było we świecie, ale jak to było u nas na góraliji. Nikiere wozy alegoryczne ukozały, jako sie wyndziło, nikiere jako sie chlyb piykło a nikiere jako sie pod pierzinóm „piykły“ małe goroliczki. A nasz nawiejski wóz był pełny takich małych goroliczków, kierzi z całych pluc śpiywali nasze ludowe pieśniczki. Mało Melodyjka przedstawiła to, na czym już naszym praprzodkóm zależało. Coby nóm w Beskidach nigdy nie zaginyło śpiywani.
Naszi gminie zaś dziynkujymy za zapómoge na wyprywiyni tego wozu.


text:
Libreville
Libreville (francosce za „swobodne město“) je stolica a z wjace hač 700.000 wobydlerjemi najwjetše město Gabuna w centralnej Africe kaž tež sydło romsko-katolskeho biskopstwa a uniwersity. Nadeńdźe so na zapadźe kraja při wuliwje rěki Komo do Atlantiskeho oceana.
Město je wuchadźišćo Transgabunskeje železnicy, kotraž wjedźe do města Franceville w nutřkownym kraju a ma wulki wuznam za transport mangan a železoweje rudy z kraja k přistawej w Libreville.
W měsće knježi tropiska klima z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 26,3° C w juliju a 30,1° C w aprylu. Suchi čas traje jenož wot junija hač do awgusta.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do europskeje kolonizacije běše kónčina wobsydlena wot luda Mpongwé. W lěće 1843 załožichu Francozojo tule wojerske zepěranišćo Fort Aumale, kotrež so wuwiwaše do města. Oficielnje bu město w lěće 1849 jako sydlišćo za wuswobodźenych njewólnikow załožene a dósta po přikładźe Freetowna mjeno Libreville. Wot 1886 bě Libreville zarjadniske sydło prowincy Gabun a wot 1960 je stolica njewotwisneje republiki ze samsnym mjenom.


text:
Beata Tyrna
E-mail: indi@zwrot.cz
Tomasz Sochacki, choć studiował etnologię, nie pracuje w zawodzie. Nasz szeroko pojęty region i zachowanie jego tradycji językowej stały się jednak dla niego pasją. Prowadzi w gwarze stronę internetową, o której sam mówi, że jest czymś w stylu muzeum, tylko że zamiast żaren, wideł i grabi, którymi posługiwali się nasi przodkowie, gromadzi w nim słowa.
Ostatnim hitem wśród internautów – miłośników naszego regionu i gwary stało się twoje tłumaczenie „Snu o Warszawie” Czesława Niemena na cieszyńską gwarę z przeróbką – zamiast Warszawy i Wisły mamy Cieszyn i Olzę. Skąd pomysł?
Nejprzód bych Ci chcioł rzyc, że ni móm rod tego słowa „gwara”. Wiysz gware majóm baji haresztanci a my tukej na Cieszyński Ziymi mómy rzecz. Ale jak gdo chce to tak pomianować, to OK, nie bydym sie wadził. Nó a z tóm pieśniczkóm, to było tak, że to prziszło jakosik samo, ale nim żech jóm zaczón pisać, toch se wszystko poukłodoł w głowie, coby sie to dzierżało kupy. Niemen śpiywoł o Warszawie, ale jo se myślym, że każdy by se móg zaśpiywać tóm pieśniczke o swoji dziedzinie a o swojim mieście. Jak nad miastym stowo nowy dziyń, to tyn gdo sie na to dziwo, czy to je warszawiok, czy cieszyniok, widzi jaki to je szumne, to se naozajst myśli, że ni ma na świecie niczego bar-ży fesznego. Przerobił żech to na cieszyńskóm rzecz, bo se myślym, że wszystko idzie nióm opisać a pomianować, aji Niemena, kierego pieśniczki móm przeogrómnie rod.
Nie jest to bynajmniej Twoje pierwsze tłumaczenie znanego utworu na cieszyńską gwarę….Prowadzisz stronę internetową https://www.gwaracieszynska.pl/
Ja, przetłumaczył żech na cieszyńskóm rzecz Małego Ksiyncia, Kubusia Puchatka, Historyje Filozofiji po naszymu podle farorza, profesora Józefa Tischnera, a terazy pómału piszym Ewangelije podle świyntego Mateusza. Ku tymu eszcze było pore wierszy a pieśniczek. Wszystko to, a aji to co jo piszym od siebie, je na moji strónce, kiero je cało napisano po naszymu. Nóndziecie tam cosi o jodle, tańcowaniu, zwykach, obrzyndach na naszej Cieszyńskij Ziymi. Fórt tam cosik nowego wciepujym, tóż nic yny czytać.
Skąd takie zamiłowanie do cieszyńskiej gwary?
To był mój piyrszy jynzyk, kiery żech usłyszoł. Po naszymu rzóndziła Matka, Starzicy, Stare Ciotki a Ujcowie, wszyscy dokoła. Jynzyk polski żech tak ganc poznoł dziepro nieskorzi we szkole. Rzecz po naszymu żech mioł dycki w zocy, jako dziecko żech nióm opisywoł świat a mianowoł wszystko, co żech widzioł dokoła. Ale dziepro jak żech zaczón pisać po naszymu, to żech se wszymnył, jako je szumno, a dziepro wtynczas żech sie w nij na isto zamiłowoł.
Studiowałeś etnologię. Wybrałeś ten kierunek z powodu swoich zainteresowań regionalizmem?
Ja, to były fajne czasy. Człowiek był kapke młodszy jako terazy, w głowie eszcze ni mioł moc poukłodane, tóż móg robić rostomajte dziwoki wieca a balandrować wiela yny mioł siły. Ale ta etnologija, kieróm żech w Cieszynie sztudyrowoł, to było też cosi takownego skyrs czego żech zaczón pisać po naszymu. Bo przeca mie tam czegosik nauczyli o folklorze, antropologiji kultury a o etnolingwistyce. Pamiyntóm, że rechtorkóm, na kieróm żech se spómnioł, jak żech zaczynoł pisać po naszymu, była Paniczka Małgorzata Kiereś. Óna, jak my mieli z nióm ćwiczynia, to prziszła a zaczła wyrzóndzać szumnóm górolskóm rzeczóm kansik z Istebnej. Wszyscy my to mieli radzi, a jo żech uż wtynczas wiedzioł, że po naszymu idzie wyrzóndzać aji na Uniwersytecie.
Skąd bierzesz pomysły na gwarowe teksty i tłumaczenia?
To jakosik przidzie dycki samo, ale je tak, że jak baji sóm Godni Świynta, abo Dziyń Paniczek to piszym cosik ganc o tym. Ale kupa mojich wierszy a pogodek sie biere ze żywobycio. Cosik uwidzym, cosik sie mi spómni a hned klupiym palcami po kómputerze. Jo prawiym tak, nejgorszy sie czegosik chycić. Z wierszami to je tak, że jak mocie dwa słowa, kiere sie rymujóm, to potym styknie yny miyndzy nich wciepać cosik, co mo rynce a nogi. Tłumaczynia to uż zaś je cosik inkszego, bo trzeja nónść słowa po naszymu, kiere bydóm pasować do tych polskich. Czasym z tym sóm kurowody, ale nigdy nie piszym nic na siłe. Kole mie na tym świecie je tela wiecy, tela ludzi ,że pisać fórt je o czym.
Pochodzisz z Kończyc, mieszkasz w Hażlachu. Coś łączy Cię z Zaolziem?
Moja prastarka sie urodziła w Karwinej, mój Starzik w Łazach kole Orłowej, móm za Olzóm eszcze terazy familije, choć z ponikierymi uż ni ma kóntaktu. Ale od małego my jeździli do Karwinej, do Cieszyna, do Ostrawy, bo tam my mieli przocieli a fórt tyn kóntakt był. Terazy robiym w Pietrowicach, kiejsi żech robił w Karwinej a w Hawiyrzowie, fórt mie tam cosik do tej czynści Cieszyńskij Ziymi jakosik cióngnie. Tam żech je jak u siebie.
Czyli po prostu nie widzisz granicy, jest to dla Ciebie jeden region.
Na ni, bo Cieszyńsko Ziymia to je jedyn regijón, a yny kiejsi hań downij sie kómusik ubzdurało, coby go okalyczyć granicóm, kiero zrobiła kupa krziwdy ludzióm, kierzi tego nie chcieli. Jak sie prawiło, że sie jedzie do ciotki do Frysztota, to jakby sie rzekło, że sie jedzie do Ujca do Skoczowa. Ale inakszy sie rzóndzi w Trzińcu, abo w Suchej, a inakszy baji w Zybrzidowicach, bo przez całe roki sie Tusteloków bohemizowało a spolszczało, tóż skyrs tego ta naszo rzecz je tako a nie inakszo. Jak wyrzóndzóm po naszymu z kamratami, kierzi sóm z Orłowej, z Cierlicka lebo z Wyndryni, to rzóndzymy ganc podobnie – bo my sóm stela.
Wiadomo, że nie ma czegoś takiego, jak gwara Śląska Cieszyńskiego. Są gwary Śląska Cieszyńskiego. Gwara różni się nie tylko pomiędzy polską częścią Śląska Cieszyńskiego a Zaolziem, ale także nawet pomiędzy poszczególnymi miejscowościami, nie mówiąc o podziale Zaolzia na Goroliję i Doły. Jakiej więc gwary Ty używasz?
Tóż toć, Cieszyńsko Ziymia to ni ma jynzykowy monolit. W każdej dziedzinie sie wyrzóndzo kapke inakszy. Ku tymu sóm eszcze ausdruki, kiere sie używo yny w ponikierych dziedzinach. A w miastach. Tóż nie lza zrobić jednego szlabikorza, w kierym by było opisane, jak majóm rzóndzić Tustelocy od Strumiynio po Istebnóm a od Frydku do Jaworza. Ale je w tej naszej cieszyńskij rzeczy kupa takownych wiecy, kiere sóm wszyndzi taki same. Skyrs tego wszyndzi, kany by my po nij nie porajzowali, to bydymy poradzić se po naszymu porzóndzić a sie dorzóndzić. Tustelok (Cysarok) dycki pozno drugigo Tusteloka (Cysaroka), bo jedyn a drugi koduje wszystko dokoła podobnymi słowami. Jo rzóndzym tak jak moja Matka a Starka. Tak jako sie rzóndziło w moji familiji, w Małych Kóńczycach. Kiebych sie spytoł moji Starki a Starzika po jakimu wyrzóndzajóm, to by rzekli, że po naszymu. Dlo nich to był jynzyk, kierego używali na każdo w chałupie, w aryndzie a przi robocie. To była jeji rzecz.
Czym się kierujesz by zachować jej poprawność?
Gdo poradzi rzyc esi jo, abo gdosik inkszy rzóndzi po naszymu tak jak sie patrzi? Naszo rzecz, jako każdy jynzyk fórt sie zmynio, fórt do nij wciepujymy słowa, kiere chcymy, coby w nij były. Kieby my sie wrócili baji pindziesiónt roków na spadek, to by my dziepro uwidzieli, wiela my do tej rzeczy naszych Ojców wciepali nowego. Wiysz, jo móm eszcze kansik takowne nagrani video, na kierym mój Starzik, Stare Ciotki a Moja Mama wyrzóndzajóm. Czasym se to puszczym, coby sie podziwać a gor posłuchać, jako óni rzóndzili a jako rzóndzym jo. Nie chcioł bych nic stracić z tej rzeczy, kieróm żech słyszoł jako dziecko a potym młody synek. Stanie sie, że sie podziwóm do słownika naszej rzeczy, coby poczytać co znaczy jakisik słowo, bo przeca media kiere fórt słyszymy, kómputery, chytre telefony to wszystko je po polsku a po czesku, tóż człowiek tych starucnych słów czasym zapómni.
Choć studiowałeś etnologię, to nie pracujesz w zawodzie, a etnologia stała się dla Ciebie hobby… Zapewne zdobyta na studiach wiedza pomaga Ci w prowadzeniu strony internetowej poświęconej cieszyńskiej gwarze.
Etnologija, kieróm żech sztudyrowoł, to było cosik takownego, co mi pokozało, czym je człowiek a jego kultura, kieróm sóm zrobił. Dozwiedzioł żech sie, że wszystko sie zaczyno od człowieka, a gor rzecz, kieróm wyrzóndzo. Bo rzeczóm, kiero wylazuje z gymby człowiek robi wszystko kole siebie, wszystko poradzi pomianować a zakodować. Poradzi rzeczóm zrobić tradycyj, coby ty generacyje kiere przidóm wiedziały, jako sie co robi. Rzecz – jynzyk to był, je a bydzie dycki nejbar-ży nowoczesno wiec, kieróm człowiek mo. Na studiach żech mioł wykłady z profesorami a dochtorami, kierych móm w zocy. Ale yny jedyn poradził nóm wyłożyć, czymu se niebo we Wilije otwiyro, a jako to je naozajst z tóm pogodkóm o dziołusze w czyrwiónym spodku w lesie. To je profesor Daniel Kadłubiec. Dycki jak cosik piszym to se na niego spómnym. Ale spóminóm se aji na Paniczke Małgosie Kiereś, kiero nóm szumnie rzóndziła o profesorowi Szczepańskimu, kiery korzyniami wrosnół w ziymie, a baji czymu sie nie śmi za próg loć pomyje. Jakbych mioł wiyncyj czasu, to bych jich eszcze roz posłuchoł, a na isto na ta moja strónka by była bogatszo.
Stworzona i prowadzona przez Ciebie strona jest całkowicie gwarowa. Ale nie zawiera tylko tekstów, nazwijmy je, literackich. Sporo można się z niej dowiedzieć o historii regionu, kulturze tak niematerialnej jak tej materialnej… Czym więc właściwie jest ta strona? Bo wygląda na to, że czymś więcej niż tylko pretekstem do posługiwania się gwarą.
Jo sie śmiejym, że ta moja strónka to je kapke takowne muzeum, do kierego wciepujym słowa, yny że jich nie lza pomacać, jako baji widły stodolnioki. Normalnie do muzeum sie styrko baji grabie, kierymi sie grabiło siano, abo burdak, kierym sie pucowało obili. A jo na tóm mojóm strónke wciepujym to, co kupa ludzi biere za cosik fest starucnego. Nóndziecie tak recepisy na hań downi jodła, jako sie stawiało chałupy lebo, jako to było na zolytach. Sóm tam aji rostomajte moji pogodki a wiersze. Każdy, gdo sie chce czegosik dozwiedzieć o naszej Cieszyńskij Ziymi niech na tóm strónke wlezie a se jóm poczyto. Wiym, że jóm czytajóm ludzie z całej Polski a z Czech. Nejbar-ży móm w zocy tych, kierzi nie sóm stela ale czytajóm a se łómióm jynzyk. A potym mi piszóm, że poczytali a to spokopili. Ta strónka to je takowne moji porynczyni dlo tych, kierzi przidóm po mie a bydóm chcieć se kiejsi poczytać w jynzyku, kierego uż możne nie bydzie. Tym mojim pisanim sie sklupióm tym od kierych tóm rzecz wzión, ale aji tym kierzi to bydóm chcieć czytać kiejsi po mnie.
(indi)
Tagi: gwara, gwary Śląska Cieszyńskiego, Tomasz Sochacki, wywiad


text:
Lymberg
Spůłrzyndne: 49°50'31" N 24°01'55" E
Lymberg (tyż: Lwůw, ukr. ЛbBiB, Lwiw, IPA: [ˈʎʋiu̯], mjym. Lemberg, pol. Lwów) – mjasto we Ukrajińe, admińistracyjne cyntrům uod lymberskigo uobwodu, kulturalny i naukowy uostrzodek państwa, wjelge cyntrům industryjalne i transzportowy knotel. Uwożo śe go za stolica Halicyje i cyntrům uod Zachodńij Ukrajiny. Za nůmerům ludnośći je to śůdme mjasto we Ukrajińe, podug danych z 1 styczńa 2017 roku we Lymbergu půmjyszkuje 727 968 ludźi[1], a społym z cołkům Lymberskům aglůmeracyjům – wjyncyj jak milijůn.
Lymberg bůł założůny uod krůla Danyła Halickigo we połowje XIII stolećo. Wele 1272 roku uůne zostało stolicům Krůlestwa Ruśi (Halicko-Wołyńskigo Kśůnżynstwa). We 1356 polski krůl Kazimierz III relokowoł mjasto, przeńůs mnowe cyntrům trocha na połedńe. W epoka Strzedńich Storoczůw to bůł jedyn ze ważńyjszych handlowych uostrzodkůw weschodńij Ojropy. Za habsburskigo panowańo mjasto bůło uostrzodkym ukrajińskigo i polskigo norodowo-wyzwolyńczego ruchu. Po upadku Austro-Madźarůw, bůł stolicům uod Zachodńoukrajińskij Ludowyj Republiki. Do drugij wojny śwjatowyj noleżoł do Polski, na mocy Paktu Ribbentrop-Mołotow znod śe we składźe SSSR. Uod 1991 roku leży we ńypodległyj Ukrajińe.
Historyczne cyntrům Lymberga wpisali we Wykoz Śwjatowyj Erbizny UNESCO. Lymberg je mjastym ze nojwjynkszům pojstrzůd wszyjskich ukrajińskich mjast nůmerům zabytkůw[2]. We 2009 mjastu nadali titel Kulturalnyj Stolice Ukrajiny[3].
Mjano[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Mjano Lwow (staroukr. ЛbBoBъ) nadoł mjastu uůnego zołożyćel, krůl Danyło Halicki w era swojigo syna, kśůnżyńćo Lwa Danyłowicza i bez cołko swoja historyja mjasto go ńy mjyńało – uůne zawdy uodnośyło śe do Lwa. Uod ukrajińskigo mjana poszły inksze: polske Lwów, ruske ЛbBoB (Lwow) uormjańske Լվով (Lwow), angelske Lviv, krymskotatarske İlbav abo bjołoruske ЛbBoў (Lwou).
We 13.–14. storoczu szło trefić we tekstach tyż forma ИлBoBъ (Iłwow)[4], swjůnzano ze ukrajińskim zjawiskym wstownego i- przed źwjynkami l, r, kej pů ńich znůńdowała śe redukowano samogoska, tako forma jeszcze we XIX storoczu notowoł we zachodńoukrajińskich djalektach Jewhen Żelechiwski[5].
Ńykere mołwy przełożyły na swoja ausdruk Mjasto uod Lwa i samstůnd wźyno śe grecke Aeovtόπoλις – Leontopolis (dźiśo ale używo śe formy podanyj na ukrajińsko: ABιB – Lwiw) abo łaćińske Leopolis. Uod tyj uostatńij poszły szpańelske Leópolis abo italske Leopoli.
Tako samo etymologijo mo i mjymjecko forma Lemberg. Jarosław Rudnyćkyj we artiklu Zur slavisch-deutschen Ortsnamenkunde. Ukrainisches Lviv — deutsches Lemberg eklarowoł, że pjerwotnym mjymjeckim warjantym, trefjanym we XIV stoleću, bůł Leonburg. Kej polski krůl Władysław Jagiełło lokowoł mjasto na magdeburskim prawje, we dokumyntach stało Lemburg. Po roztůmajtych fůnetycznych a historycznych procesach mjano uod mjasta yntlich sztopło na Lemberg. Po drugij śwjatowyj wojńe Ńymce ale używajům transliteracyje ze ukrajińskij wersyje a piszům Lwiw.
Ta mjymjecko forma bůła zdrzůdłym dlo inkszych mjůn: staroangelskigo Lembeourg, jidiszowego לעמבערג (Lemberg). Uod mjymjeckigo wźyna śe tyż ślůnsko forma Lymberg (tyż Lymberk). Pjyrszy toz trefjo śe we Ćeszyńskij Gwjozdce z 1858 roku[6]. Dźiśo we ślůnskij godce idźe tyż atoli znůńś adaptowano ze polskij godki forma Lwůw[7].
Istńyje moc ausdrukůw, kerych używo śe kej synůńimów dlo mjana uod mjasta. Nojczyńśćij godo śe «Mjasto uod Lwa» (MicTo ЛeBa – Misto Lewa). Roz za czas trefjo śe tyż take porůwnańa, epitety a mjana: «mjasto uod lwůw, co śpjům» (MicTo cплячиx лeBiB - misto splaczych lewiw), «Krůlewske Mjasto» (KopoлiBcbke MicTo - Koroliwśke misto), «Perła korůny Ojropy» (ПepлиHa kopoHи ЄBpoпи - Perlyna korony Jewropy), «Mjasto-muzyjům» (MicTo-Myзeй - Misto-muzej), «stolica Halicyje» (cToлиця ГaличиHи - stolycja Hałyczyny), «mały Paryż» (MaлeHbkий Пapиж - maleńkyj Paryż), «mały Wjedźyń» (MaлeHbkий BiдeHb - maleńkyj Wideń), «ukrajiński Pjymůnt» (ykpaïHcbkий П'єMoHT - ukrajinśkyj P'jemont), «Bandersztadt» (БaHдepшTaдT), «kulturalno stolica Ukrajiny» (kyлbTypHa cToлиця ykpaïHи - kulturna stolycja Ukrajiny) a inksze.
Simbole[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uoficyjalnymi simbolami uod mjasta sům: wapyn, wjelgi wapyn, fana uod mjejskij rady a logo. Sztatut uod Lymberga mjanuj simbolami tyż mjana a bildy uod zabytkůw[8].
Za podstawa dlo wspůczesnego wapynu wźynli wapyn ze mjejskij pjeczyńći ze XIV stolećo – kamjynno brama ze trzyma wjeżami, a we ajnfarće kroczy złoty lew. Srogi wapyn to tarcza z wapynym uod mjasta zjyńczůnym strzybnům korůnům. Tarcza dźerżům lew a staroruski wojok. Fana uod Lwowa mo forma modrego kwadrata, na pojstrzodku kerego widać je wapyn, a wokůł mo uobramowańy, kere śe skłodo ze żůłtych (złotych) trůjkůntůw.
Logo uod mjasta to wizerunki uod pjyńću lymberskich wjeżůw: dzwůnńice uod uormjańskij katedry, wjeże Korńakta, rothauzu, wjeże uod łaćińskij katedry i klosztor Bernardynůw a sztichwort «Lwůw uodymkńynty dlo śwjata» («ЛbBiB BiдkpиTий для cBiTy» – Lwiw widkrytyj dla switu) pod ńymi.
De facto dewizům uod mjasta je dźiśo sztichwort «Lwůw uodymkńynto dlo śwjata», podwjela je szrajbńynte na mjejskim logo. Ne wapyńe w rokach 1936-1939 Poloki jako dewiza używali łaćińskigo ausdruku «Semper fidelis» (Zawdy wjyrny), nale po drugij śwjatowyj wojńe uůn wjyncyj ńyma w uzuśe.
Uod XVII stolećo za patrůna uod Lymberga uwożo śe śwjyntego Jana z Dukle. Dźiśo wachtyrzym mjasta je śwjynty Jorg. W dźyń, w kery śe go spůmino, to je pjyrszo ńydźela maja, fajruje śe dźyń mjasta. Inksze ważne dlo mjyszkańcůw śwjynta to Dźyń fany (3 kwjetńa – w pamjyńć 3 kwjetńa 1990, kej to na 16 mjyśyncy przed uogłoszyńym ńypodległośći Ukrajiny na lymberskim rothauźe dźwigli modro-żůłto fana) i Dźyń Listopadowego Czynu (1 listopada, w pamjyńć Listopadowego Czynu we 1918, kej w noc na 1 listopada we Lymbergu proklamowano Zachodńoukrajińsko Ludowo Republika. 27 lipjyńa to dźyń żałoby po uofjarach skynlowskij tragedyje (katastrofy fligra we 2002 roku).
Lymberg dostoł Uorder Virturi Militari[9], nojwyższe polske uodznaczyńy, i Uorder Leńina[10], nojwyższe uodznaczyńy Sowjeckigo Sojuszu.
Tajlůng[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ludność[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podug sztandu na 1. czyrwńa 2016. roku we Lymbergu mjeszkało 756,9 tauz. ludźi[11]. Wczos cynzusu ze 2001, to je uostatńigo, kery bůł kludzůny we Ukrajińe[12], we mjeśće mjyszkało 758 tauz. Cynzus ze 1989., kludzůny jeszcze we SSSR, pokozoł rezultat 815 tauz. mjyszkańcůw.
Podug danych uobwodowyj admińistracyje 51,8% ludnośći to sům baby, a 48,2% - chopy. Podug podszukowańo Insztitutu Rozwoju Mjasta, kludzůnego we 2011. roku, 56% lymberżanůw przinoleży do Ukrajińskij Greko-Katolickij Cerkwje, 23% do Ukrajińskij Prawosławnyj Cerkwje (Kyjowskigo Patrjarchatu, 4% do Ukrajińskij Autokefalnyj Prawosławnyj Cerkwje, a 2% do Ukrajińskij Prawosławnyj Cerkwje Moskewskigo Patrjarchatu. 6% to sům człůnki inkszych krześćijańskich kůnfesyjůw[13].
We 2000. roku we priwatnych kůntaktach ukrajińskij godki używało 79% mjyszkańcůw, a ruskij - 20%[14].
Etńiczny skłod[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podug cynzusu ze 2001. nojwjynkszo norodowo grupa we Lymbergu to sům Ukrajińoki, kerych je 88,1%. Nojwjynkszům norodowům myńszośćům sům Rusy (8,9%). Myńij je Polokůw (0,9%), Bjołorusůw (0,4%), Żydůw (0,3%) a Uormjanůw (0,1%). Inksze norodowośći to cuzamyn bůło 1,3%.
Tak sytuacyjo wyglůndo uod drugij połowy XX storoczo. Z poczůntku Lymberg bůł zołożůny jak mjasto ze rutyńskům (staroruskům) ludnośćům, nale uod połowy XIII storoczo, po przeńeśyńu sam stolice Halicko-Wołyńskigo Kśynstwa, we mjeśće zaczły zjowjać śe inksze norodowe grupy, przede wszyjskim uormjańsko a mjymjecko. Po przikuplowańo do Polskigo Krůlestwa wjynkszość mjyszkańcůw stanowjůły Poloki a Mjymce. Sformowały śe wtnyczos tyż uormjańsko a żydowski dźelńice, co mjały czyńśćowy samoreskyrůng. Przi austrjackij władzy tako etńiczno kůmpozycyjo śe uchowała. We mjyndzywojynnym uokreśe, kej Lymberg noleżoł do Polskij Republiki. We 1931 63,5% mjyszkańcůw zadeklarowało, iże jejich rodńo godka[15] to je polsko, 24,1% – żydowsko (jidisz), 11,3% – ukrajińsko[16], a 0,8% – mjymjecko[17].
Podug Grzegorza Hryciuka we śyrpńu 1939 we Lymbergu mjyszkało 50,9% Polokůw, 31,4% Żydůw, 16% Ukrajińokůw, 0,8% Mjymcůw a 0,9% inkszych norodowośći[18]. We 40. rokach skuli Holocaustu a deportacyje polskij ludnośći we mjeśće fest smyńszůła śe liczba Żydůw a Polokůw, przijechało ale moc Rusůw, kerych przisyłała sowjecko władza po aneksyji Lymberga. Swjynkszůła śe tyż skuli industrjalizacyje a urbańizacyjnych procesůw wjelość Ukrajińokůw, kere przikludzały śe ze uokolicznych wśi. We pjyrszym wszechuobecnym wykoźe po II śwjatowyj wojńe we Lymbergu mjyszkało 60,2% Ukrajińokůw, 27,1% Rusůw, 6,3% Żydůw, 3,9% Polokůw a 1,3% Bjołorusůw.
We mjeśće fůnguje moc ferajnůw roztůmajtych djasporůw. Rusko myńszość je zuorgańizowane jak Ruske Towarzistwo mj. Puszkina. Polsko myńszość uorgańizuje śe we Towarzistwje Polskij Kultury Lymberskij Źymje, wydowany je tyż dwutydńik Kurier Galicyjski. We polskij godce kludzůno je nauka we szkołach nr 10 a 24. Inksze myńszośći sům myńij zuorgańizowane, Żydy a Uormjany kuplujům śe wele religijnych ferajnůw: Żydy przi synagodze, a Uormjany przi Uormjańskim Kośćele. Zaregistrowane sům tyż: Ferajn Krymskich Tatarůw Mjasta Lymberga, Towarzistwo «Czesko Bjeśada», Mjymjecki Dům, Růmy Ukrajiny «Terpine», Gruźińske Towarzistwo «Aragwi», a tyż lokalne uoddźały ferajnůw uod Madźarůw, Bjołorusůw a Litwinůw.
Mjyndzonorodowo spůłproca[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Lymberg mo 19 partnerskich mjast:
- Banja Luka (Bośńa a Hercegowina)
- Budapeszt (Madźary)
- Chengdu (Chiny)
- Freiburg im Breisgau (Mjymcy)
- Krakůw (Polska)
- Kutaisi (Gruzyjo)
- Lublin (Polska)
- Łůdź (Polska)
- Novi Sad (Syrbijo)
- Corning (USA)
- Płowdiw (Bůłgaryjo)
- Przemyśl (Polska)
- Riszon le-Cijjon (Izrael)
- Rochdale (Wjelgo Brytańijo)
- Rzeszůw (Polska)
- Vilnius (Litwa)
- Warszawa (Polska)
- Winnipeg (Kanada)
- Wrocław (Polska).
We Lymbergu mjyszczům śe gyneralne kůnsulaty uod Czeskij Republiki, Polski a Rusyje, a tyż hůnorowe kůnsulaty uod Austryje, Belgije, Bjołoruśi, Bůłgaryje, Izraela, Kazachstanu, Kanady, Ńiderlandůw, Połedńowyj Koryje, Latwije, Litwy, Mołdawije, Mjymcůw, Francyje a Madźarůw.
Szport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szport we Lymbergu mo downo historyjo: we mjeśće uodbyły śe pjyrsze na teryńe spůłczesnyj Ukrajiny szpile we fusbalu (1894), hokeju (1905)[19] a waserbalu (1914). 4 wrześńa 1931 we Lymbergu uodbůł śe pjyrszy kůngres FITA – Mjyndzynorodowyj Federacyje Łuczńictwa. We śyrpńu a wrześńu tego roku mjasto przijyno pjyrsze majsterszaft śwjata we łuczńictwje. Hokejowy tormůn Mykoła Skrypij bůł jednym z pjyrszych na śwjeće, co zaczůn wykorzistować maska do uochrůny gymby – jeszcze we 1933. Skůnsztruowoł ja ze wojskowego chełmu, do kerego dorobjůł drůćany nec.
Lymberski fusbalklub Pogoń sztyry razy przed drugům śwjatowům wojnům wygrowoł fusbalowy majsterszaft Polski, ńyroz swoje szpile groł sam polski mańszaft w kerego składźe wystympowali fusbalorze ze lymberskich klubůw. We 1946 uotwarto bůło Lymberski Instytut Fizycznyj Kultury, do dźiśo wożno instytucyjo, co zajmuje śe rychtowańym szportowcůw ze Lymberskigo uobwodu.
Swjůnzki ze Ślůnskym[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uod 1772. (pjyrsze tajlowańy Republiki Uobůch Nacyjůw) do 1918. Lymberg przinoleżoł do Austryjockigo Cysorstwa, a potym Austro-Madźarůw, do kerych przinoleżało tyż połedńe Ślůnska (Uopawski a Ćeszyński). We mjyndzywojynnyj uokres mjasto bůło pod kůntrolům II Polskij Republiki, cuzamyn ze schodńům tajlům Gůrnego Ślůnska (autůnůmiczne ślůnske wojewůdztwo).
Kej po II śwjatowyj wojńe wjynkszość Polokůw bůło wyśedlůno ze zachodńoukrajińskich źymjůw, srogo czyńść mjyszkańcůw Lymberga trefjůło do Ślůnska, uosobliwje do Bytůmja, Glywicůw a Uopolo, z kerych moc robjůło sam karjera, a ńyrzodko integrowało śe ze lokalnům ludnośćům
Wywołane lymberżany a lymberżanki we Ślůnsku[20][edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Barbara Bittnerówna (1924–2018) – tancyrka, primabalerina Ślůnskij Uopery we Bytůmju
- Włodzimierz Burzyński (1900–1970) – profesůr Lymberskij Politechńiki, a potym Ślůnskij Politechńiki. Jeszcze przůdźij walczůł po polskij strůńe we polskim angrifje na Ślůnsk (1921)
- Adam Didur (1874–1946) – śpjywok, pjyrszy dyrechtůr Ślůnskij Uopery
- Lesław Finze (1918–1998) – solista Ślůnskij Uopery
- Franciszek Groër (1887–1965) – narodzůny we Bjelsku, za Staryj Polski admińistracyjny dyrechtůr Lymberskij Uopery, pedjatra, potym prorechtůr medycznych akadymijůw we Bytůmju a Zobrzu
- Adolf Joszt (1889–1957) – chymik, profesůr Ślůnskij Politechńiki
- Wojciech Kilar (1932–2013) – pjańista, kůmpozitůr, 65 lot mjyszkoł we Katowicach
- Stanisław Skrowaczewski (1923–2017) – dyrygynt, we latach 1949–1954 dyrechtůr Ślůnskij Filharmůńije we Katowicach
Przipisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ ЧиceлbHicTb HaяBHoro HaceлeHHя ykpaïHи (PDF(zip))
- ↑ IcTopиko-kyлbTypHий пoTeHцiaл. Ambasada Ukrajiny we Fińskij Republice
- ↑ BBC: ЛbBoBy пpиcBoєHo cTaTyc kyлbTypHoï cToлицi ykpaïHи.BBCUkrainian
- ↑ AkTы ЗaпaдHoй Poccии.... Pyjtersburg, 1846., z. 32., dokůmynt 21.
- ↑ J. Żelechiwski, Małorusko-nimećkyj słowar. Lymberg, 1886, z. 332.
- ↑ Gwiazdka Cieszyńska. Pismo dla zabawy, nauki i przemysłu. Red. Paweł Stalmach, Cieszyn 1858. Z. 14.
- ↑ G. Buchalik, Tesno za majstrym, blogi.dzennikzachodni.pl, dostymp: 28.01.2021
- ↑ CиMBoлika TepиTopiaлbHoï rpoMaди M. ЛbBoBa. CTaTyT TepиTopiaлbHoï rpoMaди MicTa ЛbBoBa
- ↑ Łukasz Grzegorczyk, „Semper Fidelis”, czyli za co Lwów odznaczono Orderem Virtuti Militari, dost. 5.02.2018
- ↑ ЛbBoB (цeHTp ЛbBoBckoй oбл.). Bolszaja Sowjetskaja Encykłopjedija (BSE)
- ↑ ЛbBiB'яH cTaлo MeHшe Ha пiBTopи Tиcячi
- ↑ Podug sztandu na 2022. rok
- ↑ CoцiaлbHий пopTpeT лbBiB'яHиHa. [dostymp 21.09.2013].
- ↑ HaceлeHHя ЛbBoBa B дзepkaлi oпиTyBaHHя rpoMaдcbkoï дyMkи (rpyдeHb 2000 poky)
- ↑ We spiśe ńy bůło pytańo uo norodowość, a jyno uo godka
- ↑ Zsumowane uodpowjedźi «ukrajińsko» (język ukraiński) a «rutyńsko» (język ruski)
- ↑ Spis ludności dla miasta Lwowa, 1931 rok – Drugi powszechny spis z dn. 9.XII.1931r: Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność. Stosunki zawodowe: Miasto Lwów
- ↑ Grzegorz Hryciuk, «Polacy we Lwowie 1939-1944. Życie codzienne». Warszawa: Książka i Wiedza, 2000. ISBN 83-05-13148-3
- ↑ yci шляxи BeдyTb дo ЛbBoBa, sport.ua
- ↑ Urodzili sie, mieszkali, studiowali, tworzyli, działali we Lwowie...


text:
Nejstarše serbske towaristwo we Łužycy
Maćicu Serbsku su dozałožyli 1847 w Budyšynje ako cełoserbske towaristwo za wudawanje serbskich knigłow. Wóno jo se w běgu lět wuwijało ako nadkonfesionelne srjejźišćo serbskich kulturnych, kubłańskich a wědomnostnych procowanjow. Zjadnośeństwo jo wudało wót 1848 až do 1937 kužde lěto swój casopis Časopis Maćicy Serbskeje. Jogo cłonki su slěźili na rěcywědnem, historiskem, literarno-stawizniskem, ludowědnem a demografiskem pólu.
W Dolnej Łužycy, w Chośebuzu, jo se załožyło 1880 wósebne wótźělenje, Maśica Serbska. Z darow górno- a dolnoserbskich kaž teke wukrajnych dobrośelikow jo se 1904 dotwarił w Budyšynje Serbski dom. W tom drugem swójskem, ale wó wjele impozantnjejšem twarjenju su byli zaměstnjone muzej, archiw, biblioteka a galerija.
W lěśe 1937 su nacije zakazali dalšne zjawne statkowanje Maćice w Budyšynje a Maśice w Chóśebuzu, a 1941 jo se wšo jeju wobsejźeństwo skonfiscěrowało. Na kóńcu Drugeje swětoweje wójny jo se Serbski dom pśi bitwach znicył. W lěśu 1945 jo pókšacowała Maćica Serbska ze swójeju źěłabnosću pśedewšym na póloma rěcywědy a stawiznow. Pó póstajenjach w Sowjetskej wobsadniskej conje pak jo se musało towaristwo 1949 swójeje samostatnosći wótrjac a se pódrědowaś ako wědomnostne wótźělenje „masowej organizaciji” Domowina. Z wutwórjenim Instituta za serbski ludospyt w Budyšynje a Instituta za sorabistiku na uniwersiśe w Lipsku w lěśe 1951 jo se serbska wědomnosć institucionalizěrowała.
1991 su wóžywili něgajšne cłonki a młode pśiwisniki Maćicu Serbsku w Budyšynje, dwě lěśe pózdźej Maśicu Serbsku w Chóśebuzu. Do jeje wustawkow su zapisali spěchowanje serbskeje wědomnosći a rozšyrjenje wědy wó Serbach. Wót togo casa zarědujo Maćica/Maśica Serbska sympoziumy a mjazynarodne konference wó stawiznach Serbow a wó serbskich procowarjach, wugótujo pśednoski a kulturne wjacorki. Rownocasnje se stara wó restawrěrowanje starych pomnikow a stajenje nowych.
Kužde lěto pśewjeźotej se cłonkojskej zgromaźinje, jadna w Górnej Łužycy, druga w Dolnej Łužycy. Towaristwo ma w cełku něźi 115 cłonkow. 1992 jo Maćica Serbska pśistupiła kšywowemu zwězkoju Łužyskich Serbow, Domowinje.
Mjazynarodnje jo se wědomnostne towaristwo zdobyło pśipóznaśe z organizěrowanim a sobuwugótowanim konferencow w Budyšynje, Praze, Waršawje a Lwiwje. Źěłowe kontakty wobstoje z Maticu Slezskej, Maticu Moravskej, Maticu Srpskej a Maticu Slovenskej. Mimo Serbow su w towaristwje teke zapisane pśijaśele a pśijaśelki Serbow, pśedewšym sorabisty a sorabistki z cełeje Nimskeje, z Českeje, Engelskeje, Finskeje, Nižozemskeje, Pólskeje, Rusojskeje, Słowakskeje a Ukrainy.


text:
Muzejownicy na pytańcy za nowym łužiskim designom
Pod hesłom „Fashion meets Tradition” wjedźeše lětuše nazymske zetkanje Dźěłoweho kruha Łužiske muzeje a muzealne zarjadnisća do Lubnjowa k designerce Sarje Gwiszcz. Dnja 10. septembra 2018 bě sej sekcija ludowěda a muzejownistwo Maćicy Serbskeje do Delnjeje Łužicy wulećała, zo by sej pokazać dała, kak so serbske drastowe tradicije w nowej modźe špiheluja. Sarah Gwiszcz rysowaše wjac hač 20 muzejownikam ze wšeje Łužicy swój puć wuwića swojorazneje łužiskeje mody. W lěće 2012 je sej z Ragowa - to je měšćanski dźěl Lubnjowa - pochadźaca studentka Akademije móda a design Berlin za swoju kónčnu modowu kolekciju wupytała barby, płaty, přitřihi a formy debjenja z drasty delnjoserbskeje domizny kaž tež mexikanske motiwy Dia de Muertos, Dnja mortwych. Symbol nopa – calavery wužiwaše wědomje jako wuraz trěbneje rewitalizacije dźeń a bóle so pozhubjowaceje tradicije serbskeje drasty. Zo je Sarah Gwiszcz tež zakitowarka korektneho serbskeho drasćenja njebě mnohim dotal znate. Tak bě sej z hišće předležacych zbytkow drasty Serbow wokoło Wětošowa a po starych přikładach fotow a składow Choćebuskeho Serbskeho muzeja originalnu drastu sporjedźała a zešiła. Muzejownikam wuwědomi, kak wažne je zachowanje tradicijow a zdobom wozrodźenje jeje elementow w modźe wšědneho dnja. Mnozy podachu so po tym hišće do Muzeja pod hołym njebjom na Lědach, zo bychu sej wustajeńcu wo fotografje serbskich drastow Richard Klau wobhladali a wo klětušim projekće Budyskeho Serbskeho muzeja na temu serbski „łužiski design” diskutowali.
A. Pawlikowa


text:
Hač do kónca nowembra dóstanje město Budyšin nowe parkowanske awtomaty. Někotrych načasnych funkcijow pak dyrbja so wužiwarjo přiwšěm wzdać.
Budyšin (UM/SN). Dny Budyskich prastarych parkowanskich awtomatow, kotrež so mjez wužiwarjemi hižo dlěši čas wo wjace mjerzanja staraja, hač je na kóždy pad trěbne, su ličene. Najpozdźišo 30. nowembra maja dołho připowědźene nastroje instalowane być a fungować, kaž měšćanske zarjadnistwo tele dny zdźěli. „Nowe awtomaty budu so w němskej, pólskej, čěskej, jendźelskej a serbskej rěči posłužować hodźeć“, mjenuje nowinska rěčnica Budyskeho měšćanskeho zarjadnistwa Laura Ziegler wažnu a dotal hišće njewobstejacu funkciju.


text:
Jednego roku babcia Wanda ze Warszawy zaprosiła do sia cołko familijo Pociaskow, bezto Waldusiowo starka Frida tyż tam pojechała, ale ciynżko miała te pora dni przetrwać, bo sie ze drugom starkom niy poradziła dogodać! Wandzie porzad sie zdało, że we Warszawie wszystek majom lepsze a bardzij nowomodne, bezto sztyjc Fridzie cosikej wytykała, że źle robi! Jejich wnuczek był mały, ale niy gupi, bezto wiedzioł, że łon musi miyndzy starki wkroczyć! Syneczek sie fest nagimnastykowoł, som starkom robił kawa, chocio mu mamulka to zakozowała, bo sie mog tyn mały gist łoparzić! Sztyjc cosikej wynokwioł, ale starki porzad na sia sie boczyły! Jednako dziyń przed wyjazdym do chałpy, sprawa rozwionzała sie sama. Bajtel wloz do łaziynki, coby se umyć rynce. Mioł przi sobie taki kauczukowy balik, co sie piyknie łodbijoł łod twardego i łon mu wpod do babcinej kastle na zmazane prani. Waldik jom przekipnoł, wyciep wszystek na delina a zaczon miyndzy szworami szukać swojego balika. Łoroz trefił na cosikej dziwacznego: wyglondało jak majtki, ale cołki było ze bordowej szpicki. Tako sama szpicka to starka Frida miała przi serwetkach, co ich dowała we niedziela na stoł. Bajtel w migu łodkryncił sztyl łod mietły, powiesił na nim te dziwaczne galotki a skoczył śnimi ku babci Wandzie prosto do salonu, kaj łona popijała kawa ze kamratkami a ze starkom Fridom!
– Babciu, łod kogo som te serwetkowe majtki?! – wrzasknoł na cołki głos, a nimi powinkowoł.
Wanda rozpoliła sie jak szyna, a jeji kamratki forskły śmiychym, ale zaroz potym padały, że sie muszom już brać do dom i jedna bez drugo ciepły sie ku dźwiyrzom ! Niy pomogło ani to, że Wanda ich fest za wnukowe breweryje przeproszała. Za to Frida była łogromnie rada, bo noreście mogła Wandzie przigodać, że tako rzecz to by sie u nos, na Ślonsku niy stała, bo nasze baby porzodne som a we serwetkowych galotkach niy chodzom!
I tak Walduś łobie starki pogodził.
Jednego roku babcia Wanda ze Warszawy zaprosiła do sia cołko familijo Pociaskow, bezto Waldusiowo starka Frida tyż tam pojechała, ale ciynżko miała te pora dni przetrwać, bo sie ze drugom starkom niy poradziła dogodać! Wandzie porzad sie zdało, że we Warszawie wszystek majom lepsze a bardzij nowomodne, bezto sztyjc Fridzie cosikej wytykała, że źle robi! Jejich wnuczek był mały, ale niy gupi, bezto wiedzioł, że łon musi miyndzy starki wkroczyć! Syneczek sie fest nagimnastykowoł, som starkom robił kawa, chocio mu mamulka to zakozowała, bo sie mog tyn mały gist łoparzić! Sztyjc cosikej wynokwioł, ale starki porzad na sia sie boczyły! Jednako dziyń przed wyjazdym do chałpy, sprawa rozwionzała sie sama. Bajtel wloz do łaziynki, coby se umyć rynce. Mioł przi sobie taki kauczukowy balik, co sie piyknie łodbijoł łod twardego i łon mu wpod do babcinej kastle na zmazane prani. Waldik jom przekipnoł, wyciep wszystek na delina a zaczon miyndzy szworami szukać swojego balika. Łoroz trefił na cosikej dziwacznego: wyglondało jak majtki, ale cołki było ze bordowej szpicki. Tako sama szpicka to starka Frida miała przi serwetkach, co ich dowała we niedziela na stoł. Bajtel w migu łodkryncił sztyl łod mietły, powiesił na nim te dziwaczne galotki a skoczył śnimi ku babci Wandzie prosto do salonu, kaj łona popijała kawa ze kamratkami a ze starkom Fridom!


text:
Tak bez 50 lot nazod to do zwykłego czowieka był yno cug abo autobus, jak we tamte okolice kaj my chcieli jechać richtik kursowoł chociaż roz za dziyń. Szło tyż jechać koniym, ale trza go było mieć! Tak po wiynkszości to sie chodziło piechty czyli szłapcugiym. Pamiyntom jak żech roz jechała ze tatulkiym do Katowic (wtynczos sie jeszcze Katowice Stalinogród mianowały), to była wyprawa jak do Afryki! Nojprzod 4 kilometry wczas rano piechty na bana, tam trza było postoć ćwierć godziny za biletym, co my go potym musieli we Katowicach łoddać kolejarzowi z giwerym, co bilety przi dworcowych dźwiyrzach zbiyroł, nejści to był jakiś chop, jako to dzisiaj godomy: ze łochrony! Po drodze trza sie było na drab przesiadać we Orzeszu, coby nom katowicki cug niy uciyk, bo drugi był dziepiyro po połedniu. Nazod do dom jechali my autobusym, bo tatulek wyszpekulowoł, że to bydzie gibci, chociaż troszka droży! Caluśko droga musiałach stoć na tych małych szłapkach, bo autobus był fest nabity. Trzimałach sie tatulka za noga, coby mie kery kaj niy wycis, jak bydzie wylazowoł na swojim przistanku. A co żech sie nawoniała: stare łachy, smrodlawe fuzlapy a wymazane gutalinym strzewiki! Tako rajza to była prawo szkoła życio, a zebrała nom cołki dziyń, a przeca do Katowic je yno 40 km i dzisio to sie przefurgnie za niycołko godzina, no chyba , że som „korki”, to bydzie dłuży, ale żodyn auta pociepnońć niy chce!
Momy tyż przocieli we Australiji a to je dobrych pora tysiyncy kilometrów łod nos, ale łoni co drugi rok przilatujom fligrym do Polski. U nich tako rajza kosztuje tela co nowe auto, bezto kożdy rok ni mogom se na to pozwolić , ale nigdy niy lecieli dłuży jak półtora dnia! Nazod majom to samo: sztartujom ze Krakowa do nimieckigo Frankfurtu, dalij do Singapuru, a potym austalijskom liniom lotniczom prosto do dom.
Podziwejcie się jako je tym świat zrychtowany! Jakby kery hańdowni mioł tak wandrować, to by mu żywota na to niy stykło, a teroz siadomy do fligra, a za pora godzin som my na końcu świata!
Tak bez 50 lot nazod to do zwykłego czowieka był yno cug abo autobus, jak we tamte okolice kaj my chcieli jechać richtik kursowoł chociaż roz za dziyń. Szło tyż jechać koniym, ale trza go było mieć! Tak po wiynkszości to sie chodziło piechty czyli szłapcugiym. Pamiyntom jak żech roz jechała ze tatulkiym do Katowic (wtynczos sie jeszcze Katowice Stalinogród mianowały), to była wyprawa jak do Afryki! Nojprzod 4 kilometry wczas rano piechty na bana, tam trza było postoć ćwierć godziny za biletym, co my go potym musieli we Katowicach łoddać kolejarzowi z giwerym, co bilety przi dworcowych dźwiyrzach zbiyroł, nejści to był jakiś chop, jako to dzisiaj godomy: ze łochrony! Po drodze trza sie było na drab przesiadać we Orzeszu, coby nom katowicki cug niy uciyk, bo drugi był dziepiyro po połedniu. Nazod do dom jechali my autobusym, bo tatulek wyszpekulowoł, że to bydzie gibci, chociaż troszka droży! Caluśko droga musiałach stoć na tych małych szłapkach, bo autobus był fest nabity. Trzimałach sie tatulka za noga, coby mie kery kaj niy wycis, jak bydzie wylazowoł na swojim przistanku. A co żech sie nawoniała: stare łachy, smrodlawe fuzlapy a wymazane gutalinym strzewiki! Tako rajza to była prawo szkoła życio, a zebrała nom cołki dziyń, a przeca do Katowic je yno 40 km i dzisio to sie przefurgnie za niycołko godzina, no chyba , że som „korki”, to bydzie dłuży, ale żodyn auta pociepnońć niy chce!


text:
Spektakl
tytuł:
Oskar i Pani Róża
teatr:
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
utwór:
Oskar i Pani Róża
autor:
reżyseria:
scenografia:
obsada:
Alina Chechelska, Marek Rachoń
data premiery:
2005-03-11
Wszyscy jesteśmy śmiertelni - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Agata Synowiec27.09.2021 Trumna z teatralnych desek - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Aleksandra Czapu-Oslislo03.12.2009 Dwieście Oskarów... w Śląskim - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Krzysztof Lisiak03.12.2009 Jubileusz w Teatrze Śląskim - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Małgorzata Bryl-Sikorska03.12.2009 Teatr Śląski zawita do Wrocławia - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Henryka Wach-Malicka27.10.2009 Sekret Pana Boga - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Marta Kołodziej16.04.2009 Warto się nie zniechęcać - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza28.10.2007
Notice: Undefined index: banner4 in /var/zpanel/hostdata/zadmin/public_html/kreatywna-fabryka_pl/public/nowa_grafika/Application/layouts/scripts/layout.phtml on line 121 Notice: Undefined index: banner5 in /var/zpanel/hostdata/zadmin/public_html/kreatywna-fabryka_pl/public/nowa_grafika/Application/layouts/scripts/layout.phtml on line 124


text:
2016/2017
Rozpšawa wo źěłabnosći DSRK
Dolnoserbska rěcna komisija (DSRK) jo se 2016 jano raz zmakała (13.12.), což jo głownje zwisowało z wósebnymi wupominanjami sobuźěłaśerjow SI pśez interne pśerědowanja. Pśiwobrośiła jo se rěcna komisija hyšći raz tomu »ó« we wósebnych, dotychměst jasnje njerědowanych pozicijach. Dalej jo se diskutěrowało wó deklinaciji cuzych słow ako lunch.Teke za ortografiskim rozwězanim za cuze słowa yoga, cucchini, dekoltěrowany jo se pytało. Pśiwobrośili su se cłonki teke pisanjeju trjebny/trěbny a su diskutěrowali zasejzawjeźenje pisanja měkego   wósrjejź słowa (na pśikład pjakaŕka).
dr. Fabian Kaulfürst, koordinator
11.3.2017


text:
Bytōm i jo – richtiś ślōnske love-hate story
Kej rozchodzi sie ô Bytōm, to trocha mōm strach… Jo i te miasto mōmy kyns spōlnyj gyszichty. Na mojij nec-zajcie sztyjc poczytocie, co żech prziszōł na tyn świat we Bytōmiu, tela ino że… to niy ma prowda. Web-majster sie chachnōł i ôbiecōł, co to pomiyni, kej ino znojdzie wolno chwila. Hned bydzie już jakeś szejś lot? Kożdy dōł w to wiara, dyć we Internecu niy cyganiōm, pra? Ino moja Mamulka, kero gynau była ôbecno przi tym zajściu, ciyngym pado, co to było chyba jednak kaj indzij. Nale hned ôna tyż do sie przegodać.
Miasto utopcōw
Do Bytōmio przekludziłech sie już jako majerantny chop, skuli roboty. Wtynczos piyrszy roz fechtło mie jaki srogi potyncjał mo te miasto i jak licho poradzi go wypotrzebować. Ta frustracjo wyloła sie ze miy, kej pisōłech „Kōmisorza Hanusika”, w kerym Bytōm to je miasto-widmo, z kerego fto miōł pitnōnć, to już downo pitnōł, a za Ślōnzokōw skludziły sie utopce. We swojij gupocie myślōłech, co promuja te piykne miasto, jużech sie forsztelowōł, co prezydynt Bytōmio do mi jakiś order – nale psinco. Pora lot niyskorzyj, na kerymś trefie Czytelniczka pedziała mi, co ôna wiy, co „Hanusik” to je ino fikcjo literacko a we Bytōmiu tak naprowdy niy ma wiyncyj stworokōw niż kaj indzij, nale po jakymuś ôna durś je wylynkano, kej mo jechać hań do tego Beuthen. A już na zicher żodyn jij niy przegodo, co mo sie stanōnć wele keregoś stowu, abo choby gupigo gulika! Wtynczos żech spokopiył, co żech napochōł i że na nagroda ôd prezydynta Bytōmio ani niy mōm co czekać…
Klōntwa utopionego farorza
Niy kożdy wiy ô tym, co Bytōm to je jedne z nojstarszych miast na Ślōnsku, niy ino tym naszym Gōrnym. Godka ô nim była już we dwanostym storoczu, kej piyrszy ślōnski fyrszt Miyszko (tyn borok, co mu sie durś szłapy motlały) wziōn go swojymu ujkowi, fyrsztowi małopolskymu. Bytōmsko gyszichta je fest maszketno, a niy roz derech ćmawo. We piytnostym storoczu miasto zdobyli husyty, a zomek bytōmskich fyrsztōw spolił sie w epnyj fojerze. We dziewiytnostym Ponbôczek ściepli jeszcze gorsze utropy: tyfus, cholera i Napolyjona Bonaparte. Niyftorzi godali, co to skuli klōntwy, kero papież ciepnōł na bytomiokōw, beztōż że roz sie znerwowali i utopili swojigo farorza i wikarego (sōm roztomajte wersje tyj powiarki, nale bezma poszło ô piyniōndze za fedrowanie srebra, fto wiy eli to niy bydzie piyrszo chaja ze grubiorzami na Ślōnsku?). Nale klōntwa już downo dźwigili a dwudzieste storocze było do Bytōmio chyba nojgorsze.
Detroit abo Wenecjo?
Kej napoczło sie dwudzieste storocze, Bytōm durś bōł nojważniejszym miastym Gōrnego Ślōnska. Nale kej we Wersalu potajlowali nōm Hajmat, Beuthen ôstało sie przi Niymcach. Polsko tajla musiała znojś sie inksze cyntrum, yntliś sztajgli do tyj role Katowice. Tak pomału napoczła sie agonia Bytōmio, kery po Drugij Wojnie tyż trefiył sie Polokōm, nale już niy miōł szans coby ôdzyskać nazod downy blyck. Downe posiedziciele tych piyknych kamynic musieli sie samstōnd wykludzić, na ich miejsce prziszli lwowioki, ô kerych wice na zicher znocie („Pan z Bytomia? O, ja też ze Lwowa!”). Dzisiej, kej już trefiycie na jakeś nowiny ô Bytōmiu to je sporo szansa, co bydzie w nich ô elwrach, ôżyrokach, mordyrzach abo zbulonych chaupach… Niyftore godajōm, co Bytōm je trocha podany na hamerykōńske Detroit – downij epne cyntrum autowego przemysłu, kere terozki wyglōndo choby kereś z tych jejich ghost-towns. Inkszym, kere filujōm na te ôszkrobane mury spōmino sie Wenecjo. Kej jo łaża po tych placach to durś widza tyn strzedniowieczny rynek, na kerym nyno lew, ô kerego przōdzij było tela było larma, forszteluja sie wiela widziały te kościoły, dziwōm sie na te chaupy: modernistyczne i secesyjne. Mōm taki maszketny gyfil, chobych przōł tymu miastu, nale miōł tyż na nie
richtiś nerwy, gynau jak na kogoś, fto mo do czegoś richtiś grajfka nale po jakymuś blank jij niy używo. Możno styknie ino, coby Bytōm yntliś znod prawych gospodorzy, kere bydōm mieć idyjo jak mo wyglōndać prziszłość tego miasta? Bo dyć Bytōm durś je gryfny, ino po jakymu mo gańba to pokozać? Prosza Wos, Bytōmioki, docyńcie to, co mocie. Eli niy, to hned richtiś żodyn niy bydzie chciōł miyszkać we, fto wiy eli niy nojgryfniyjszym ślōnskim mieście. Ani Ślōnzoki, ani Utopce.


text:
Zbywace pjenjezy z komunalneje pawšale rozdźělili
Trjebin (CK/SN). Wosebity připowěšak, kiž hodźi so fleksibelnje zasadźeć a wužiwać, chce Trjebinska gmejna kupić, zo by přistajenym swojeho twarskeho zawoda dźěło wolóžiła. Nimale 21 500 eurow za to financuja ze srědkow komunalneje pawšale. „Mamy w gmejnje wjele zelenišćow, ale jenož dweju połnje přistajeneju w twarskim zawodźe. Tamni jenož něšto hodźin wob tydźeń dźěłaja“, wobkrući wjesnjanosta Waldemar Locke (CDU) trěbnosć inwesticije. Dokelž hodźi so płonina za nakładowanje připowěšaka wuměnić, móža po słowach wjesnjanosty dźěłowy čas lutować. Po wupisanju bě jenož jenička firma poskitk wotedała. Tuž je techniski wuběrk gmejnskeje rady rozsudźił, zo ma zawod z Baršća připowěšak dodawać.


text:
Manfred Starosta
Manfred Starosta (* 20. junija 1941 w Janšojcach) jo dolnoserbski rěcywědnik, słownikaŕ a pśełožowaŕ. Jogo nejwažnjejše źěła su dolnoserbska wucbnica Niedersorbisch – schnell und intensiv, Dolnoserbsko-nimski słownik (tak pomjenjony Starosta) a běgajucy projekt Nimsko–dolnoserbski słownik (DNW). Až do źinsa Starosta se zasajźijo za zachowanje a wuwiśe dolnoserbskeje rěcy a jo jaden ze slědnych, kótarež su zamóžne za twórjenje dopołnej leksikografiji w dolnoserbskej rěcy.
W lěśe 2000 jo Manfred Starosta myto Domowiny dostał[1]. W 2001 jo dostał Myto Ćišinskego za "za jogo rěcywědne a rěcspěchujuce statkowanje"[2].
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Manfred Starosta jo se naroźił na 20. junija 1941 w Janšojcach. Dokulaž jogo nan jo padnuł we wójnje pśeśiwo Rusojskej južo pśed jogo naroźenim, Starosta jo wótrosł pśi staryma starjejšyma. Tam wón jo musał nejpjerwjej nimski powědaś, ale weto wón jo słuchał dolnoserbsku rěc wót swójeju stareju starjejšeju. Tak jo měł prědny kontakt ze serbskeju rěcu, až wón jo mógał něga raz małe sady w dolnoserbskej rěcy powědaś. Pópšawna pśicyna za zachopjeńk aktiwnego trjebanja serbskeje rěcy jo akle była stara žeńska, kótaruž Starosta jo zmakał. Wóna njejo mógała powědaś nimski a to jo było prědny raz, až wón jo musał wugroniś na serbski. Z tym rěcna zamóžnosć Starosty jo se wuwiła a wón jo nawuknuł nałožyś rěc, kótaruž won jo jano znał wót słuchanja.
Wót 1948 až do 1956 Starosta jo woglědał do zagrodneje šule w Janšojcach. Tam jo měł na zachopjeńku wjele problemow z pšaweju nimskeju rěcu a gramatiku. Cesto wón jo rozměšał wobej rěcy w jadnej saźe a jo było wjelgin śěžko se wótwucyś rěcne zmólki. Až do źinsa wón mysli w dwěma rěcoma. Wót 1956 až do 1960 Starosta jo był na Dolnoserbskej wušej šuli w Chóśebuzu, kótaraž jo źinsa Dolnoserbski gymnazium. W šuli Starosta nejpjerwjej njejo měł ambicijow za slawistiku, ale pśez zajm za ludowědu wón jo zachopił studium slawistiki w lěśe 1960 na uniwersiśe w Lipsku a jo pśistajił ned pótom pśidatny studium ludowědy a sociologije, kótaryž Starosta jo absolwěrował na uniwersiśe Poznań w Pólskej wót 1965 až do 1966. Swój studium Starosta jo dokóńcył ako diplomowy slawistikaŕ, ale južo wob studiumje – w lěśe 1964 – wón jo se ženił žeńsku z Litawskeje a góle jo se naroźiło. Tak Starosta jo pśišeł nejpjerwjej do sedymnasteje wušeje šule ako wucabnik za rušćinu wót 1966 až do 1968. Normalnje wón njejo směł wuwucowaś, dokulaž njejo cynił studium pedagogiki, ale jo był njamaš wucabnikow za rušćinu. Starosta jo měł tencas móžnosć za dorowanje felowanego studiuma, ale pón jo dostał pórucenje z Lipska. Togodla wón jo šeł do instituta za Sorabistiku na uniwersiśe w Lipsku a jo był wucabnik we wusokošulskej słužbje. Tam Starosta jo źěłał wót lět 1968 až do 1992, jo wuwucował serbšćinu a jo teke naźěłał materialije za wucbu, kak wucbnica za póstupjone a zajmowane sorabistiki Niedersorbisch – schnell und intensiv. W Lipsku Starosta jo był samućki Dolnoserb na uniwersiśe, ale weto wón jo powědał konsekwentnje dolnoserbski, dokulaž won njejo kśěł měšaś rěcy. Pó paźe murje wucbne městno jo stojało krotko pśed rozpušćenim a togodla Starosta jo se procował pśi Serbskem instituśe w Chóśebuzu a jo se pśistajił.
Na prědnem septemberje 1992 wótnoga Serbskego instituta jo pśiwzeła źěłabnosć w Serbskem domje w Chóśebuzu. To jo było we wósebnem wědomnostna institucija za dolnoserbske slěźenja. Tam Starosta jo źěłał ako rěcywědnik wót 1992 až do 2006 a jo zaběrał z wšakorakimi nadawkami a tematiskimi wobłukami. Głownje jogo wobłuki su byli dolnoserbska leksikografija, terminologija, gramatika a ortografija, ale teke wuwiśe dolnoserbskeje pisneje rěcy a rěcna wucba w dolnoserbšćinje. Weto wón jo bydlił dalej w Lipsku a źěłał ako gósćowy wucabnik na uniwersiśe a togodla wón jo jězdźił tam a zas až do źinsa.
Lěcrownož Starosta jo wót junija 2006 na wuměńku, wón jo pśecej hyšći ako eksterny sobuźěłaśeŕ a wjednik projekta Nimsko–Dolnoserbski słownik (DNW), a mimo togo wón a Fabian Kaulfürst stej pśedsedarje Dolnoserbskeje rěcneje komisije.
Dolnoserbsko-nimski słownik[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Za tym až Starosta jo pśišeł do Chóśebuza, jo se diskutěrowało, až Dolnoserbski–nimski słownik wěcej njedosega a jo pśestarany. Jo se kśěł jaden słownik, kótaryž jo se planował wót zachopjeńka ako wězanje. Starosta jo se pśewzeł ten projekt a w lěśe 1999 toś ten słownik jo se wuzjawił w ludowem nakładnistwje Domowina. To jo až do źinsa nejwobšyrnjejšy słownik dolnoserbskeje rěcy ze cełkownym wopśimjeśim wót něźi 45.000 lemata. „Starosta” jo pasiwny słownik k pśełožowanjeju a rozměśeju dolnoserbskich tekstow, pótakem nic za spisanje. Wopśimjejo frazeologizmy a póžyconki a teke pśestaranu a lokalnu leksiku, ale nic mjenja, mimo dolnoserbskich městnostnych mjenjow. Leksikon „Starosty” bazěrujo na ekcerpcijonem dolnoserbskem pismojstwje ze 19. a 20. stolěśa a se pódprějo teke na Thesaurus wót Muki, słownikach wót Bogumiła Šwjele a Pětša Janaša. Mimo togo „Starosta” wopśimjejo někotare nowe słowa, kótarež su nastali akle w 20. stolěśu. Źinsa „Starosta” jo nejwažnjejšy słownik za serbšćinu.
Nimsko–dolnoserbski słownik – DNW[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jadnučki nimsko–dolnoserbski słownik – słownik wót Pětša Janaša – njejo tak wobšyrny a wopśimjejo teke stary pšawopis. Togodla jo se pśemysliło južo dłujko wó aktiwnem słowniku, za spisanje dolnoserbskich tekstow a aby zmólki se wobijało. Nejpjerwjej ideja jo se zachyśiła, dokulaž njejo se zjadnało, až do lěta 2001, ako źěła na słowniku su se zachopili. Pód wjednistwom Manfreda Starosty źěłaju hyšći Erwin Hanuš, Hauke Bartels a teke druge pśi projekśe. Naźěłanje cełeje leksiki trajo dłujcko a jo wjelgin wjelike, dokulaž kuždy sobuźěłaśeŕ pśeźěła kužde słowo słownika a wšykne wopowědaju změny a kótare słowa se pśiwzeju. K prědnemu cil projekta jo dejał byś jano šulski słownik z 20.000 lemata. Ta wersija jo se rozšyriła na 40.000 lemata w lěśe 2004. Něnto słownik ma wopśimjeśe wót něźi 60.000 lemata a śišćana wersija změjo wěcej ako 2000 boki. Na zakłaźe togo słownika dej se naźěłaś rownocasnje šulski słownik z wšakorakimi wopśimjeśami a wšakorakim wugótowanim jadnotliwych artiklow. Wót julija 2007 wšykne gótowe artikele słownika móžoš namakaś w interneśe na www.dolnoserbski.de. Zakłady leksikografiskego wobźěła su maminorěcna kompetenca awtorowu Starosta a Hanuš, wobšyrne zběrki ekserptow dolnoserbskeje rěcy, elektroniski korpus teksta a teke konsultacije z maminorěcnymi pomagarjami. Śěžkosć togo słownika jo było wótekšywanje modernych słowow, dokulaž dolnoserbska rěc jo jano mała rěc a njejo se standardizěrowana. Na pśikład za Nowy Casnik jo wjelgin wažne, až móžo powěźeś wó aktualnych temach teke z techniki a politiki, ale na tych pólach se musy hyšći wuwiś wjele dolnoserbskich słowow. To njejsu pšawe „nowe” słowa, ale cesto kompenzacije znatych abo starych słowow. Wósebnje jo wjelgin wažne, aby maminorěcne luźe mógali akceptěrowaś a rozměś nowu leksiku. Tak Nimsko–dolnoserbski słownik dej byś teke pomocny srědk wósebnje za njemaminorěcnych luźi k aktiwnemu wužywanjeju dolnoserbskeje rěcy, gaž se pśigótujo słownik.
Pśełožki do dolnoserbšćiny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Jurij Koch, Gaž wišnje kwitu (pśełožk knigłow Wišnina)
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ (gsb) Přehlad spožčenja Myta Domowiny 1991 do 2012, domowina.de
- ↑ Bok wó myśe Załožby za serbski lud


text:
Smječkečanaj Alwin a Albert Cyž staj loni na Serbskim gymnaziju w Budyšinje maturowałoj. Za zahajenje studija so hnydom njerozsudźištaj. Jako dwójnikaj měještaj samsny zaměr, w kulturnej instituciji Dobrowólne socialne lěto (FSJ) absolwować. Chrysta Meškankowa je so z młodostnymaj rozmołwjała.
Při zarjadowanjach składnostnje Łužiskeho hudźbneho lěća 2022 widźach Waju wospjet w akciji. Kak je k tomu dóšło?
Alwin: Po abiturje běchmoj njerozsudnaj kak dale. Tuž padny z bratrom zhromadny rozsud, najprjedy jónu we Łužicy wostać a tu za něšto zmysłapołnym pytać. Naju powabjenje w Kulturnym běrowje Budyskeho měšćanskeho zarjada běše wuspěšne.
Kajki mataj poćah ke kulturje a předewšěm k hudźbje?


text:
Wot junija do awgusta: změny wotewrjenskich časow sobotu a njedźelu:
Za čas lětneho dźiwadła přindźe na slědowacych kónc tydźenjach k změnam wotewrjenskich časow. Prosymy tute wobkedźbować: 25.07.2015 – zawrjene wot 14.00 hodź. 01.08.2015- zawrjene wot 15.30 hodź. 02.08. 2015 – zawrjene wot 14.00 hodź.
„Grafiske wuhotowanje na drastach“ hižo k prěnjemu razej z chwalobnymi wukonami!
Ličba wobdźělnikow drje běše w druhim tydźenju lětnych prózdninow hišće přehladna, za to pak stachu so resultaty ručneho dźěła ćim lěpje! A tež jedyn wěsty muzejowy pedagoga, kotryž swójskej radźe njesćěhowaše a spytaše na čornej bałmje dźěłać – je so wo jedne nazhonjenje wobohaćił. Za zajimowanych su te dalše wobrazy dźěłow knjeni Palmanoweje pod zapisom […]


text:
Jadranske morjo
Jadranske morjo (serbsce tež Adriatiske morjo)[1] je dźěl Srjedźneho morja, potajkim słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Leži na juhu Europy a wotdźěluje Apenninsku wot Balkanskeje połkupy.
Mjeno[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjeno Jadranske morjo pochadźa wot łaćonskeho Mare Hadriaticum (abo Mare Adriaticum), kotrež ze swojeje strony wot mjena města Adria (abo Hadria) pochadźa, kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Staty, kotrež z Jadranskim morjom mjezuja, su Słowjenska, Italska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora a Albanska. Na juhu je Jadranske morjo zwjazane přez Otrantsku wužinu z Ioniskim morjom.
Wjele přistawow leži na Jadranskim morju, wosebje Bjenatki a Terst, kotrejž běštej wažnej wuchadźišći rakusko-wuherskeho mócnarstwa do Srjedźneho morja.
Wosebje před wuchodnym přibrjohom Jadranskeho morja je wjele mjeńšich a wjetšich kupow, z kotrychž su najwjetše Krk, Cres, Brač a Hvar, kotrež słušeja wšě do Chorwatskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Real Madryt
Real Madrid Club de Fútbol je szpańelski fusbalklub ze Madrytu, kery gro we nojwyższyj szpańelskij fusbalowyj lidze - La Liga. Je to jedyn ze nojpopularńijszych klubůw we gyszichće fusbalu. Real bůł zołożůny we 1902, nale prowa do noszyńo titlůw Real (Krůlůw) prziznoł uůnym dźepjyro Alfonso XIII we 1920. Real Madrid swoje szpile gro na stadjůńe Santiago Bernabéu[1], na kery wleźe 80 400 ludźi a zuůnaczyli go we 1947.
Tyn klub przebywo moc sukcesůw. Dźewjyńć razůw wygroł UEFA Champions League, 32 razy bůł majstrym Szpańije, 18 razy dostoł ji puhar a 8 dostoł ji superpuhar.
Terozki trynerym Realu je Jose Mourinho, a jigo prezesym Florentino Pérez. Farby Realu sům bjołe.
We Realu groł tyż jedyn Ślůnzok - Jerzy Dudek, kery urodźůł śe we Rybńiku.


text:
Garmisch-Partenkirchen
Spůłrzyndne: 47°30' N 11°06' E
Garmisch-Partenkirchen – targowy gmin we Mjymcach, we landźe Bajery. Mimo aże ńy mo mjejskich prow, je śedźibům krysu Garmisch-Partenkirchen. Mo 205,66 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 25 901 ludźi.
Je rozlygowane na wyżce 708 m n.p.m., wele Alpůw. Garmisch a Partenkirchen bůły aże do 1935 roku uosobne, skuplowano je na rozkaz Hitlera skiż Źimowych Igrzysk Uolimpijskich we 1936 roku. Uostrzodek źimowych szportůw a turystyki.


text:
- About Institute
- SBD - nike air max chosen wheat gold fish tank ideas - Nike Shox TL White Metallic Silver AV3595 - 100 Release Date
- Nike Air Force One altaS blancas desde 47
- IetpShops STORE - Air Jordan ZION 1 "BLACK" , air jordan 1 low se aurora green , DA3130 , 001
- nike jordans boys 9 inch shoe outlet list DZ4397 , SBD - 001 Release Date - nike shox swift black hair style 2019
- Nike Zoom Freak 1 Multicolor CT8476 - nike dunk sky high imperial beach california - SBD - 800 Release Date
- air jordan 12 retro flu game
- nike air max 1 travis scott cactus jack baroque brown do9392 200
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- 1576 nike air jordan 1 naranja y blanco
- air jordan 1 high stash white
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Běrow zaměroweho zwjazka za wopłóčki we Wudworju dale dźěła
Porchow (AK/SN). Zaměrowy zwjazk za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe (AZV) přirjaduje so 2023 Kamjenskemu zaměrowemu zwjazkej za pitnu wodu. Wšitke trěbne dźěła wobstara potom Kamjenska EWAG. Zjawnoprawniske zrěčenje mjez AZV a zaměrowym zwjazkom za pitnu wodu ma podrobnosće přirjadowanja rjadować. Wjetšina zhromadźizny AZV je na swojim wčerawšim posedźenju w Porchowje přirjadowanju kaž tež zrěčenju přihłosowała. Zastupjerjo Porchowskeje, Chróšćanskeje, Pančansko-Kukowskeje a Worklečanskeje gmejny běchu za to, zastupjerjo Ralbic-Róžanta hłosowachu přećiwo tomu.
„Jako AZV wostanjemy dale samostatni. To woznamjenja, zo dale samostatnje swój hospodarski plan zdźěłamy a wobzamknjemy“, podšmórny předsyda AZV a Porchowski wjesnjanosta Sebastian Hein. Přiwšěm je po jeho słowach zrěčenje trěbne, dokelž EWAG přichodnje wšitke trěbne dźěła wobstara.


text:
Francik, to był kamratczyn chop, co mioł jakiś biznesy po cołki Polsce, a sztyjc kajś jedził, możnej łona skuli tego tak szalała? Tak ze piyńć lot nazod pokozały sie te sztuczne rzynsy i te modsze baby zaczły se ich dolepiać, chociaż to dość trocha kosztowało a zetrwalo nojwyżyj tak ze trzi miesionce. Mie sie to tyż widziało, alech sie roz – dwa łopamiyntała, bo te pierziństwo jak zaczło wylatować to jeszcze poradziło do łoka wlecieć! Jak żech była łostatnio u łokulistki, to prziszła jedna elegancko frelka ze zapuchłym łokiym, a padała, że to mo łod tego, isto godała prowda, ale jo już tam dali niy dochodziła.
Pogodałach ło tym kamratce, ale łona mi niy wierziła. Rozciepała sie jeszcze na mie, że i zowiszcza, bo je gryfno! Potrzepała zadkiym, a poleciała na miasto. Niy powiym, troszka mie to ubodło, bo dostałach za niywinność, alech jom już dugo znała, a wiedziałach że jak łochłodnie, to bydzie tako jako downi! Łoroz kole dziewiontej wieczor keryś klupie na dźwiyrze, łotwiyrom a tam stoji nasza Aneczka a ślimce.
– Coś to stworo zrobiła? – niy poradziłach sie nadziwić, bo kamratczyne rzynsy stoły na baczność jak dzidy łod Afrykańczyków! – Ta baba ci to zrobiła? – dopytowałach sie.
– Niy to jo sama… – łodpedziała kamratka. Francik dzisio przijyżdżo i jo chciała we kominku napolić! Anich sie niy łobejrzała, jak mi ciepłym we gymba dmuchło i widzisz, co mi sie porobiło!
Jo sie mu tako na łoczy niy pokoża, moga łostać u ciebie do jutra?
– Na, dyć stworo możesz, ale Francikowi bydzie samymu markotno we taki wielgi chałpie… Wiym, co zrobia:
chocio je niyskoro zadzwonia do moji kosmetyczki, bo ta dziołcha dycki miała wielgi szaconek do starej Grymlinej!
I żech się niy oszydziła! Za ćwierć godziny były my u ni, a hnet było po starości: Aneczka mogła iść pokozać sie Francikowi, a po drodze żodnego niy wylynkała, ale teroz ło takich graczkach ani słyszeć niy chce!
Francik, to był kamratczyn chop, co mioł jakiś biznesy po cołki Polsce, a sztyjc kajś jedził, możnej łona skuli tego tak szalała? Tak ze piyńć lot nazod pokozały sie te sztuczne rzynsy i te modsze baby zaczły se ich dolepiać, chociaż to dość trocha kosztowało a zetrwalo nojwyżyj tak ze trzi miesionce. Mie sie to tyż widziało, alech sie roz – dwa łopamiyntała, bo te pierziństwo jak zaczło wylatować to jeszcze poradziło do łoka wlecieć! Jak żech była łostatnio u łokulistki, to prziszła jedna elegancko frelka ze zapuchłym łokiym, a padała, że to mo łod tego, isto godała prowda, ale jo już tam dali niy dochodziła.


text:
Dōwni tyż ludzie do urzyndōw pisali, ale swojōm rynkōm! Kożdy pisoł jako umioł, nikedy i jakich felerów nastrzyloł, ale jak sie taki pismo przeczytało, to sie czuło, że sie mō do czyniynio ze żywym czowiekym! Pamiyntōm to jeszcze ze tych czasōw, jak żech we jednym urzyndzie bez pora lot robiyła. Wtynczos maszyny do pisanio we chałpach to yno bogatsi ludzie mieli: jaki inżyniyry, pisorze abo urzyndniki! Pismo napisane na maszynie isto musiało prziś ze jakigosik biōra abo urzyndu! A teroz to czynsto ani niy wiysz, skōnd te pismo je, podwiel go niy ôtworzisz! We pojstrzōdku wszyjski te pisma tyż sōm taki same, że sie ich ani poczytać niy chce, pra? Nojwiyncy skuli tego, że je tam połno takich słowōw, co ich ani te bardzi szkolōne ludzie niy poradzōm spokopić!
Jak sie downi dostało brif ôd ciotki Trudy, to sie już po kopercie poznało, abo jak nasz dochtōr Kowolik wypisoł recept, to ani aptykorki niy poradziły tego rozszyfrować, yno zaroz chytały za telefōn a kozały sie do ônego połōnczyć! Niy darmo sie godało, że nikerzi majōm rychtik dochtorski hanszrif! Jak jo na poczōntku 70-tych lot chodziyła do plastycznej szkoły, to my mieli nauka „liternictwa”, bo wszyjski plakaty a tablice sie ryncznie wypisowało, a teroz litery nōm maszyna przirychtuje, styknie ich przilepić, abo wydrukować. Teroz już nic ni ma taki jako dōwni. Ale eli je to gorsze abo lepsze ciynżko pedzieć, bo kożdy kij mo dwa kōńce! Zatym jeszcze ludziska wszyjski pisma podpisujōm swojōm rynkōm a swojim mianym, ale to sie tyż kejś skōńczy, bo cosik godajōm ô „podpisie elektrōnicznym”. Już ta cołko grafologijo teroz sie na nic niy przido, bo niy bydzie co sprowdzać! Ale słyszałach, że ni ma zaś aż tak źle, bo niy wszyjski drukarki tak samo drukujōm. Bezto se myśla, że jedna nauka sie straci, a drugo sie narodzi!
Roztōmili, szanujcie se to, że sie jeszcze podpisać poradzicie, a zrobić to mocie sposobnoś. Bo za pora lot może być tak, że nasz wnuczek Tomek Kowalski bydzie sie podpisōwoł: 27TK.22 76.X. Jo se myśla, że to bezto ludziska wymyśleli tyn Dzień Pisma Ręcznego, co przipado we styczniu, a Wy, co padocie?


text:
Mariusz Ziętek
Mariusz Ziętek koncerty
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Wojciech Morcinczyk, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
02-02-2023Dostępne bilety
Artyści podobni do Mariusz Ziętek
Minione koncerty Mariusz Ziętek
NOSPR kameralnie / Świder, Hindemith, Fauré & Mahler w Katowicach
Piotr Kopiński, Marek Barański, Łukasz Zimnik, Ewa Biegas, Piotr Pyc, Roman Widaszek, Mariusz Ziętek
17-11-2022
Katowice
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Krzysztof Tomczyk, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Néstor Bayona, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
07-01-2021
Katowice
NOSPR kameralnie / Beethoven, Bach, Bizet i Wen-chung w Katowicach
Arkadiusz Adamski, Marek Barański, Krzysztof Waloszczyk, Maria Grochowska, Piotr Pyc, Mariusz Ziętek
08-10-2020
Katowice
NOSPR kameralnie / Kwintet dęty drewniany NOSPR w Katowicach
Piotr Sałajczyk, Arkadiusz Adamski, Marek Barański, Maria Grochowska, Piotr Pyc, Mariusz Ziętek
25-06-2020
Katowice


text:
21.11.2022 - Wobydlaŕska zgromaźina w Trjebinje / Einwohner-Versammlung in Trebendorf
Pśi wobydlaŕskej zgromaźinje w Trjebinje su se gano pśedstajili archeologiske namakanki z pśedpóla se bližeceje brunicoweje jamy. Sabrina Herrmannowa wót sakskego krajnego amta za archeologiju jo rozpšawiła, až jo wětšyna namakankow z casa romskego kejžoŕstwa, to groni z prědnego do tśeśego stolěśa našogo casa. W bogatej licbje su archeologi namakali milarje za pśeźěłanje rudy na metal. We wobłuku něgajšnego trjebinskego wejsnego źěla Za Góru su namakali slědy dweju sedlišćowu ze 10 a 7 wjelikimi domami. Toś te wjelike domy su byli bydlenje a groź we jadnom a archeologowka jo pósuźowała namakanje za cełu Saksku njewšedne. Wjele bronzowych rědow a sudobjow su teke namakali. Ku dnju archeologije znowa w juniju a ku dnju wótwórjonego pomnika w septembrje kśě zajmce pśepšosyś na woglědanje namakankow.


text:
- About Institute
- nike jordan brand apparel outlet coupon store Pro Green DJ6152 - tiger nike vapor max plus women jeans size - SBD , 300 pale Date
- Jordan 23 Engineered Half - Air Jordan 11 Retro Gym red - IetpShops - 114 Release Date - Zip Top White Obsidian 553558
- KyпиTb БoTфopTы 35 36 — Heдoporo B kaTaлore БoTиHkи Ha Шaфe , KиeB и ykpaиHa
- zapatillas de running Under Armour talla 21
- Nike Dunk Low Retro Black White "Panda" , Raffles & Where To Buy , IetpShops , Nike Unveils the Adapt BB Self-Lacing Basketball Sneaker
- Nike SB Dunk high premium doom sneaker talk
- air jordan 4 military black dh6927 111
- air jordan 1 high stash white
- nike dunk release dates
- air jordan releases 2022
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Přepytowanja za móžny projekt strukturneje změny oficialnje zahajili
Konjecy (SN/MWj). Wobydlerjow delanskich wsow drje poćehnje přichodne tydźenje zawěsće hdys a hdys na kromu Konjec. Tam zahaja póndźelu točenja hač do hłubokosće 250 metrow. Z nimi chcedźa wuslědźić, hač hodźi so kónčina mjez Kamjencom a Budyšinom za twar Němskeho centruma za astrofyziku. Tón móhł jako třiróžk z dołhosću stajnje dźesać kilometrow něhdźe 200 metrow pod zemju nastać. Je to jedyn z planowanych wulkich slědźerskich projektow we wobłuku strukturneje změny.


text:
Heksa
Heksa – we ńykerych wjerzyńach ludowych: baba zajmujůnco śe czornům magjům, ćepjůnco prziroki, kojarzůno s śiłůma ńyczystymi - czynsto s szatanym. Mynskym uodpowjydńikym je czarowńik. We folklorze pojawjajům śe tyż dobre heksy, kere zajmujům śe tam czystům i dobrům magjům. Postaće heksůw mogymy trefić m. in. we ojropejskij mitolůgji ludowyj, jydnokże tam fůnguje raczyj pod mjanym wjydźmy i mo trocha myńi pejoratywne znaczyńy.
W 1484 papjyż Innocynty VIII wydoł bullym Summis desiderates bydůmcům podsůmowańym wcześńijszych uchwoł potympjajůncych czary i zezwolyńym karańo śmjerćům heksůw a czarowńikůw. Innocynty VIII powołoł śe we ńij na słowa Bibliji Ńy pozwolisz żyć hekśe. (Wj.,22,17.)
Motyw heksy je uobecny tyż we kulturze ojropejskij růżnych epok, m.in. we Makbeće W. Szekspira. Poymat symfůńiczny Antonína Dvořáka s 1896 mo titel Heksa połedńa.


text: Chrósćicy (MiR/SN). Nowe medije zeznać a je zmysłapołnje wužiwać, běše tema, z kotrejž su so dźěći w Chróšćanskim horće, kotryž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, tele dny zaběrali. Projektowy sobudźěłaćer SŠT Michał Cyž je wobdźělnikam prózdninskeho poskitka wotpowědnu wědu sposrědkował. „Holcy a hólcy su spěšnje spóznali, na kak lochke, zdobom pak wužadace wašnje móža sej z pomocu kompjuterowych programow sami hry w digitalnym formaće tworić “, tak Michał Cyž. Wón potwjerdźi zaměr SŠT, na medijo-pedagogiskim polu kubłanja skutkować, na kotrehož prěnim městnje steji nałožowanje serbšćiny. Při tym bě jemu wažne młodym zajimcam wuwědomić, zo je hižo tójšto z pomocu a zasadźenjom serbskeje rěče móžne.