text:
– Jerrronie, jak mie ale łeb boli – pedzioł sōm do siebie kōmisorz Hanusik, jak ino ôtwar ôczy. Richtich, downo już niy mioł takigo kaca, a kaca mioł prawie kożdego jednego dnia, bo, jak kożdy porzōndny ślōnski chop, wypić sie lubioł.
– Ale jo je gupi! Po co jo tela pija, sōm sie robia krziwda – wajoł Hanusik, kej ôblykoł galoty. Ale wiedzioł, że mynij pić niy bydzie, bo ślōnski chop pić musi, a już na zicher policaj, ślōnski policaj z Wydziału Szpecjalnego.
Trza zaroz pedzieć, że kōmisorz Hanusik mioł prawie richtich dobry powōd do picio. Pierzińsko utropa: ôziym umrzikōw we sztyry tydnie. Ôziym trupōw ôd czasu, jak znodli piyrszego na Sztauwajerach. Sztyjc tyn sōm muster: mody karlus abo modo frelka fajeruje w kerymś szynku na Mariackij, a niyskorzij, jak idzie do dōm, traci sie kajś wele Sztauwajerōw. A na drugi dziyń zawdy ftoś znojdzie trupa we kerymś stowie. Wiadōmo, że to niy ma żodyn seksualny maniak, bo żodnyj ze sztyrech frelek niy zgwołcił. Wiadōmo, że żodyn ajnfachowy kradziok, bo żodnymu nawet bajtlika niy wziōn. Czysto sprawa – psychopatyczny, seryjny mordyrz, kery zabijo ino skuli tego, coby zabijać. Możno je rod, że bez te pora sykund czuje sie choby pon życio i śmiyrci? Gorzyj, co niy ma żodnych śladōw, żodnych podejrzanych. Psinco, a trupōw na zicher bydzie wiyncyj. Jezderkusie, takij sprawy sam niy bōło ôd czasōw Marchwickigo… A ôn, Hanusik, mo go znojść. Tela, co blank niy mo pojyncio, kaj tego gizda szukać!
Hanusik wejrzoł na zygor. – Jeronie, już trzi ćwiyrci na jedna – pedzioł sōm do siebie i wtynczos kapnył sie, że je niedziela, a ôn mioł jechać na ôbiod do swojij Ōumy na Nikisz. Niy bōł tymu szpecjalnie rod, bo Ōuma zawdy buczała skuli tego, że je ôżyrok, a ku tymu zaś bydzie musioł jij tuplikować, czamu taki stary chop durś niy znod sie baby. Ale wiedzioł tyż, że Ōuma na zicher uwarzi mu normalny ôbiod, a po cołkim tydniu kebabowego kustu rod by co kōnkretnego pomaszkecił. Jak pomyśloł ô gumiklyjzach, roladzie i modryj kapuście, to hnet mu sie zrobiło lepij. Ôblyk ôstatnio wybiglowano, bioło oberhymda, jako znod we szranku, na nia swoja staro jak świat, czorno lyjderjakla i wyszoł z dōma.
– Jak tam, synku, znod żeś to już jako gryfno frela? – spytała sie Ōuma Hanusikowo i postawiła na biołyj tiszdece talyrz zupy z nudlami. Hanusik udoł, że niy słyszy pytanio i chciōł zmiynić tymat godki.
– Mōm terozki tako fest ciynżko sprawa w robocie… Słyszeliście możno, Ōumo, ô tych modych karlusach i frelkach, co to ich na Sztauwajerach znodli?
– A, dej mi pokōj, fto to widzioł, żeby porzōndno dzioucha smykała sie kajś po nocy?! Dobrze im tak, dyć to jakieś fuchtle być musiały! Chcesz, synek, magiwyrfel do tyj zupy?
– Katać tam fuchtle, co wy godocie? Normalne dziouchy. Czasy sōm teroz inksze. Jak wyście modo byli, to żeście nic niy śmieli, terozki je inakszyj.
– Jo tam swoje wiym. Jak jo bych nazod do dōm prziszła po cimoku, to bych ale szmary zebrała. Ale co, niy umicie znojść tego gizda, co ich zabijo?
– No, genau… Za pierōna niy wiym…
– Niy godej tak brzidko, synek! – wlazła mu ôroz w godka zeszterowano Hanusikowo, kero zicła sie po drugi strōnie stoła.
– Dejcie pokōj, Ōumo, katać jo brzidko godōm? Dyć to je dwudziysty piyrszy wiyk. Dzisiej „pierōn” to je normalne słōwko. Jakbyście słyszeli, jak ludzie poradzom wyklinać, to by wōm sie gupie zrobiło…
– Jo tam już tego niy chca suchać. Wszysko skuli tego gorolstwa! Naskludzało sie tego tukej i zaczli tak brzidko godać. Żodyn porzōndny Ślōnzok tak godać niy bydzie! Jakby niy ône, to byś już downo, synek, bōł inspektorem, a niy ino durś ajnfachowym kōmisorzym. Jo ci to godōm, Ślōnzok zawdy bydzie…
– Dejcie pokōj, Ōumo… Tak jak godōm, niy ma żodnych śladōw, żodnych podejrzanych, żodnych poszlakōw! – borok tak sie znerwowoł, że aże sie załknył, a nudel wylecioł mu z gymby i wpod nazod do talyrza.
– A bo to piyrszo tako sprawa? – Ōuma Hanusikowo szczeliła macha „wiym wszysko nojlepij, ale i tak wōm niy powiym” – Pamiyntōm, jak za modu mōj ujek Rudolf pił gorzoła z sōmsiodym Papierniokiym, tym, co to chowoł te psy…
– Ja, ja, znōm ta historyjo. Papierniok go zaciukoł i nafutrowoł nim psy.
– Abo ta krowa, synek… Godałach ci, jak moimu tacie straciła sie krowa, ta, co dostoł ôd Korfantego za to, że welowoł za Polskōm? Mamulka cołkie życiy ryczeli na niygo, że przepił ta krowa, a ôn durś wajoł, że to niy ma jego wina…
– Zaś sie wōm wszysko pokićkało. Krowy żodyn niy wziōn, bo żeście jij nigdy niy mieli. Korfanty ino jōm ôbiecoł, a psinco wōm doł.
– Ale niy kożdo sprawa do sie wyerklerować, synek, przeca ô tym wiysz. Niyroz je tak, że na rozum niy do sie czegoś…
– Wszysko sie do wyerklerować, Ōumo.
– Jo tam swoje wiym, jo wierza we duszyczki. A ciebie sie zdowo, że fto nōm dowo znaki?
– Niy wiym, fto wōm dowo znaki, ale chciōłbych, żeby doł mi jaki znak, kaj mōm szukać tego pierō… tego mordyrza.
– Pamiyntosz, synek, ta noc, jak twojigo ôjca zasuło na grubie? Pamiyntosz?
Hanusik pamiyntoł, katać by mioł niy pamiyntać? Mioł wtynczos piynć lot, ôjciec mioł nocka, a ôn ôstoł u Ōumy. Genau ô tyj godzinie, kej tōmpło na grubie, kloper ślecioł z hoka, chocioż durś tam wisioł i żodyn go niy tykoł. Tak po prowdzie, Achim Hanusik wierził w roztomajte stworoki i inksze pierōństwa, ino że majerantnymu kōmisorzowi Hanusikowi niy pasowało wierzić w takie gupoty.
– Ja, ja, synek, niy wszysko do sie wyerklerować na rozum… A godałach ci, jak staro Żymlino znodła podciepa zamiast swoigo bajtla?
– Co wy zaś fandzolicie? – znerwowoł sie zaś Hanusik – Dyć Pyjter Żymła robi terozki zy mnōm, normalny karlus, a niy żodyn podciep. Pomyśleliście chocioż roz, jak ôn sie musioł czuć za bajtla? Ino ludziom krziwda robicie takim fulaniym!
Jakieś trzidziści piynć lot nazod cołki Nikisz godoł ô tyj sprawie. Staro Żymlino, kero bōła kōncek pitōmo, narobiła larma, że dioboł wziōn jeji bajtla i zamiast niygo doł podciepa. Wszysko bez to, że mały Pyjter mioł srogo gowa i ryczoł skuli bele czego. Ftoś pedzioł Żymlinie, że jak taki podciep dostanie sroge szmary, to dioboł sie zlituje, przidzie po niygo i weźnie go nazod. No i zaczła loć boroka kloprym po rzici, a tyn ryczoł coroz to głośnij i głośnij. Yntlich zamiast diobła prziszła Milicja Obywatelsko i zebrali Żymlinie bajtla. Gupio baba poszła do wiynziynio za znyncanie sie nad bajtlem, a Pyjtra dali do dōmu dziecka. Ôd tamtego czasu ôstała mu srogo sympatia do milicjantōw, kerzi po prowdzie uretowali mu życiy. Sympatia bōła tako, że majerantny Pyjter Żymła sōm poszoł za policaja i terozki bōł partnerym Hanusika w Wydziale Szpecjalnym. Hanusik z poczōntku mioł ciynżko przekonać sie do Pyjtra, ale yntlich prziszoł ku tymu, że Żymła je normalny chop, co to i wypić sie lubi, i robotny je. Skuli tego fest go nerwowało, że Ōuma Hanusikowo durś fandzoliła takie gupoty.
– Pyjter to je terozki mōj kamrat i mōj partnyr w robocie i niy chca, co byście tak ô chopie godali. Jużeście mu za tela, wszyskie klajcbaby, narobiły ôstudy za bajtla – pedzioł Hanusik i ôdstawił talyrz na znak tego, że tymat mo za zawarty, i na znak tego, że czeko na drugie daniy.
– No, jo tam swoje wiym – pedziała cicho Ōuma Hanusikowo – A jak wyerklerujesz to, jak Hitler dō mie szczyloł afy z ôbrozka? Godałach ci to?
– Jakiś milijōn razy. Docie mi yntlich pojeś?! – pedzioł doś frechownie kōmisorz Hanusik. Ōuma, tyż znerwowano, poszła do kuchni.
Achim Hanusik i Pyjter Żymła stoli we wieczōr przed klubem „Szaufynster” na Mariackij. Żymła kurził cygareta, a Hanusik, kery ciepnył, muldoł kałguma. „Szaufynstra” ôtwarli niydowno, ale hnet stoł sie, jak to godajom modzioki, kultowy, skiż tego ôba policaje musieli wystoć swoje we raji, zaczym prziszli dran i mogli wlyź do klubu. Kożdo noc fajerowały sam roztomajte sztudynty i niy ino. A nojważniejsze, że w „Szaufynstrze” ôstatnio noc swoigo życio spyndziło piynć ze ôźmiu ôfiar mordyrza ze Sztauwajerōw.
– Jo ci godōm, chopie, mordyrz to musi być jedyn z nich, możno prawie nos mijoł – pedzioł Żymła, jak już tam wlyźli – Na zicher to je tak. Tańcujom i pijōm wroz gorzoła, pra? Wtynczos ôn za nimi idzie, zaciuko ich kajś we krzokach i wciepuje do stowu. Możno bez cufal go sam trefiymy.
Jedna rzecz ôstała blank tako sama u Pyjtra z czasōw, jak ôba z Hanusikiym bōli bajtlami. Łeb mioł glacaty, kōncek kanciaty i niyproporcjonalnie srogi do reszty cołkigo Pyjtra. Skuli tego frechowne rojbry na placu godali na niygo „telewizor”. Gryfny tyż nigdy niy bōł, tōż i freli znojś sie nigdy niy poradził. A że Hanusik tyż niy nadowoł sie do monogamii, to chopy wtedy ôwdy po robocie szli na piwo i tak sie ôroz porobiło, że bōli partnyrami niy ino we robocie, ale i kamratami po fajrancie.
We klubie fest woniało parfinami i cygaretami. Policaje kupili po piwie, coby sie niy ciepać w ôczy i zicli sie wele szynku. Hanusik zaczōn filować po ludziach. Tam, kaj siedzom takie dziwne karlusy z kolorowymi kudłami, to na zicher muszōm być jakie artysty. Kōmisorz niy umioł strzimać artystōw, bo to fest maszketne ludzie. Z eki co chwila bōło słychać jakieś śpiywki po niymiecku, a wele stolika stoła epno ślōnsko fana. Tam siedzieli i pili piwo chopy ze stowarziszynio Nowy Lepszy Ślōnsk. Fajne karlusy, kere jak ino sie trefili, to zawdy mieli kupa pōmysłōw, co by zrobić, coby sie kożdemu sam lepij żyło. Ino jak na drugi dziyń sie budzili, to żodyn niczego niy poradził sie spōmnieć. W drugij ece ôboczyli trzi frele, kere ku nim roz za kedy kukały. Hanusik i Żymła wejrzeli na nie ino roz. Ôba dobrze wiedzieli, że ône i tak niy godajom z chopami z geltagiym bez nojmynij piynciu cyfr.
– Pomyśl, chopie, kożdy z nich to może być nasz mordyrz – pedzioł Żymła, kery tyż durś kukoł po sali. Hanusik zaczōn sztaunować: jedyn z artystōw mioł taki frechowny pysk, trza na niygo dać sie pozōr. A ta ryszawo, gryfno frela w miniōwie? Toć, fto pedzioł, że mordyrz to musi być chop? Przeca kożdy wiy, że ryszawe je zawdy frechowne, a ôna wyglōndo na dość wyzgerno, tako, co poradzi sie schować i jak chopa dobrze piźnie ôd zadku we gowa to… Ōuma zawdy godali: „Ryś, pyś, puternoga, to ôd diobła ôdernoga”.
Hanusik i Żymła filowali na ludzi i pili piwo.Po trzecim kōmisorz kapnył sie, że jakby tak prawie terozki wloz ftoś w tresku, na kerym stoło: „To jo żech ich zabił”, to miołby ciynżko go zaaresztować.
– Ida do haźla – Pyjter Żymła wloz Hanusikowi we te medykowaniy. Kōmisorz ôstoł sōm. Ôroz ôboczył, że wele niygo zicła sie gryfno frela. Szlangōwa miała dugie blōnd wele i krōtko kecka.
– Sōm żeś je tukej? – zagodała do niygo ze seksownym, ślōnskim akcyntem i ciepła mu ślypko.
– Wiysz, kożdy z nos sōm sie rodzi i sōm umiyro – ôdpedzioł kōmisorz pomału i tak trocha filozoficznie – Za to ty, widza, żeś je pierōnem zmysłowo.
– Niy, jo niy ma z Mysłowic – bōło fest larmo, jak to zawdy we klubie – Jo je ze wsi, ale miyszkom terozki tukej, na Paderewie.
– Aha.
– Wyglōndosz na chopa, kery mo jakoś srogo utropa – napoczła go bamōncić blōndyna.
– Dzioucho, a fto sam na Ślōnsku niy mo problymōw?
– Dobra, powiym tak: co tako frela jak jo musiałaby zrobić, coby iść z tobōm do lyża? – zachichrała sie zolytnie.
– Normalnie to styknie, że zaklupie na dźwiyrze…
– Ja, ale skōnd jo bych miała wiedzieć, kaj ty miyszkosz?
Kōmisorz sztaunowoł chwila. Niyrod dowoł inkszym swoja adresa, do tego w chaupie mioł bajzel i bōło mu gańba.
– A możno pōdymy do ciebie? – pedzioł.
– Dobra, to pōdź dō mie, na Paderewa.
– Musza ino pedzieć moimu partnyrowi, że ida – Hanusik ôroz spōmnioł sie, że sōm sam niy prziszoł.
– Twojemu partny… Ty, tyś chyba niy je ale… – dzioucha trocha sie chyba wylynkała.
– Niy, niy. Niy ô tym godōm! Chciōłech pedzieć: kamratowi, no, tymu, co żech z nim poszoł do haźla… Co jo godōm… Tymu, co żech z nim sam prziszoł, ale ôn terozki poszoł do haźla… – Hanusik spokopił, że bez te sztyry piwa, co je mioł wypite, sōm niy wiy, co beblo.
– Dobra, dej już pokōj, i tak mi sie podobosz. Idymy dō mie – zakōmandyrowała blōndyna, rozśmioła sie i pokozała wszyskie zymby. Kōmisorz ôboczył, że mo je fest żōłte i jakieś krziwe. Pomyśloł, że to na zicher skuli cygaretōw, ale po sztyrech piwach bōło mu i tak egal.
– Pōdymy na skrōty, ja? Bez Sztauwajery? – pedziała blōndyna, jak już wylyźli ze „Szaufynstra” i szli ku Paderewie.
– Bez Sztauwajery? A niy ma ci strach? Słyszałaś ô tych ôźmiu trupach? – spytoł sie kōmisorz.
– Tyś je taki strachliwy, ja? Mie tam niy ma strach, złe sie złego niy chyto – zachichrała sie fidryna i pokozała rynkom na keryś blok – Miyszkōm w tamtyj chaupie. Wynajmuja miyszkanie z kamratkami, ale dzisiej ich prawie niy ma. Pojechały nazod na wieś, w polu robić.
Jak sztopli na chwila wele piyrszego stowu, Hanusik drap wytrzyźwioł i zaczōn filować, czy aby kajś w krzokach niy ôboczy tego gizda, za kerym tela tydni cichtowoł. Frelka psinco sie z tego robiła. Durś sie chichrała, dowała mu kusiki i godała ô gupotach. Yntlich prziszli ku jeji chaupie. Ôroz w siyni zrobiło sie blank cima.
– Pierōnie, nic sam niy widać. Na zicher sie wōm byrna przepoliła – pedzioł kōmisorz.
Wtynczos kole jego gowy pokozała sie epno, świyconco kula, tak nogle, że sie aże wylynkoł.
– Ô, dziynki! Downo żech cie niy widziała. Przidosz sie. – pedziała frela.
– Z kim ty godosz? – spytoł sie Hanusik, kery żodnygo niy widzioł.
– To? Nooo… Nasz wachtyrz…
– Ô tyj godzinie mocie wachtyrza, kery wōm świyci? No nic, chwała Pōnbōczkowi, że niy społ, bo idzie krapyki sam połomać.
– Eee! – dzioucha szczeliła macha, jakby jōm co zabolało – Pōnbōczka do tego niy miyszej. Taki żeś je religijny?
– Jo i religijny? Niy, niy. Jo je fest mroczny, jak ta gruba, na keryj mi fatra zasuło. Żyja w grzychu.
– No i dobre.
– Ale ty niy mosz jakigo chopa? Bo wiysz, religijny żech niy ma, ale mōm zasady…
– Pora rokōw nazod miała żech sie hajtać, ale w sōm dziyń weselo stała sie tragedyjo… Ino że jo niyrada ô tym godōm. Muszymy?
– Godać? Toć, że niy muszymy, godka je przereklamowano. – pedzioł Hanusik.
Wlyźli do jeji miyszkanio na czwortym sztoku. Frelka znodła kajś wino i zaczli swoja upojno noc…
Kōmisorz Hanusik zaś sie ôbudził na kacu. Ino że terozki niy we swoim lyżu ino w ciasnyj ajncli ze zmaraszonym bifyjem, na kerym stoła prōzno flaszka z modrymi kwiotkami. Na gipsdece ôboczył jakeś fleki. Potrzebowoł pora sekund, coby sie spōmnieć, skōnd sie wziōn w tyj ajncli, byzuch we „Szaufynstrze” i blōndyna, z kerom poszoł do lyża. Ale terozki w lyżu bōł sōm. Wejrzoł na zygor: za piynć dwanosto. Klara fest świyciła bez takie maszketne, pōmarańczowe forhangi. Łeb zaś go boloł fest i rod by sie powajoł, ale ôroz usłyszoł głos frelki z łaziynki.
– Durś nynosz?
Hanusik ze wszyskich sił prōbowoł sie spōmnieć, jak ôna sie mianuje. Niy poradził. Lygnył sie nazod na zygōwku i wystynkoł:
– Już stowom.
Blōndyna wlazła do izby po sagu, z lajbikiem w rynce. Terozki, po jasnoku, Hanusik ôboczył, co blank niy bōła tako gryfno, jak mu sie przōdzij zdowało. Kudły potargane, niywysztiglowano, fest chudo, z żōłtymi zymbami, na kerych miała jakieś żelozne plōmby. Ale i tak durś miała coś, co go ku nij ciōngło.
– Pōdź sam dō mie – pedzioł kōmisorz, bo sōm niy mioł siły ślyź i sie ôblyc.
Blōndyna ze szwōngiym ciepła sie do lyża i ôroz już siedziała na nim. Chyciła go za hyrtōń i udowała, że go dusi. Kōmisorz pomyśloł, że robi go za bozna i zaczōn sie śmioć.
– Ty giździe, połednie, a ty sam śpisz, zamiast robić, co do ciebie przinoleży? – frelka chichrała sie zolytnie i dusiła go coroz to mocnij. Ôroz Hanusik kapnył sie, że to już niy sōm bozny.
– Dobra, ustōń, już stowom… Ykh… Czekej, bo mie udusisz… Słyszysz? Przestōń! Niy poradza dychać! Dej już pokōj…
Wejrzoł na jeji faca i spokopił, że to niy sōm graczki. Zrobiła sie blank poważno, a jeji wysztrekowane rynce coroz mocnij go dusiły. Skacowany Hanusik wiedzioł, że niy mo za tela siły, coby sie ôd nij uwolnić. Ôroz lyże niy szczimało tego huśtanio i zynkło sie, a materac z kōmisorzem i frelkom ślecioł na zol.
– Dziynki ci, Ponbōczku, za te lipne meble z Ikei – rozśmioł sie Hanusik.
– Co ty mosz z tym Ponbōczkiem? Coś je, kapelōnek?! – rykła frela i terozki derech bōło widać, jakie mo ôszkliwe zymby.
Ale wtynczos Hanusik już mioł inicjatywa w tyj chaji. Piznył jōm lewym siyrpowym we faca, aże sie przekopyrtła, gibko znod kajdanki w kapsi swoigo mantla i za chwila gizd-baba ôstała leżeć na zolu, a piana loła sie z jeji pyska.
Achim Hanusik i Pyjter Żymła siedzieli w gabinecie Hanusika na kōmisariacie. Żymła prawie przysmyczył papiōry.
– Sprawdziłżeś jōm? Mosz coś? – spytoł Hanusik, kery durś chytoł sie za bolawy hyrtōń.
– Nic szpecjalnego, chopie – pedzioł Pyjter – Mianuje sie Krista Połedniok. Normalno motyka, fuchtla, połno sam takich. Bydzie piynć lot, jak sie skludziła do Katowic. Bezma kajś ze wsi wele Pszczyny. Notowano za prostytucja. Wcześnij niy bōła agresywno, musiołżeś jōm czymś znerwować.
– Niy, niy – Hanusik zamyślił sie – Jo mōm taki gyfil, że to mo coś wspōlnego z naszōm sprawōm. Jo we cufal niy wierza.
– Ale ô co sie sam może rozchodzić, chopie? Jak sie zadowosz z fuchtlami, to potym mosz takie przigody. A mordyrza jak my niy mieli, tak niy mōmy.
– Sprowdź jeszcze jeji nōmera telefonu, klijyntōw i tak dalij.
– Jużech to zrobił, chopie. Je tam jedna doś znano persona.
– Fto?
– Jōzef Walynciok. Coś ci to godo?
Toć, że godało. Jōzef Walynciok – prezes Wszechgōrniczego Zwiōnzku Zawodowego „Hajer”, keremu kyjzynblaty dały miano „Piyrszego Hajera Ślōnska”. Epny chop, kerego boł sie kożdy polityker, niy ino sam na Ślōnsku, ale w cołkij Polsce. Stykło, że Prezes Walynciok tak pedzioł i sto autobusōw ze znerwowanymi hajerami jechało na Warszawa ciepać koktajle Mołotowa i loć kilofami borokōw policajōw. To skuli niyustympliwości Jōzefa Walyncioka żodno partia w Polsce ani niy śmiała tykać tymatu posyłanio hajerōw na wcześniejszo pynzyjo, a ô zawiyraniu grubōw niy bōło godki.
– Pierōnie, a wetnołbych sie, że taki chop jak Jōzef Walynciok rodszyj mo gryfniejsze frele – pedzioł sōm do siebie Hanusik.
Hanusik i Żymła zaklupali na dźwiyrze i wlyźli do biura Wszechgōrniczego Zwiōnzku Zawodowego „Hajer”. Jōzef Walynciok pedzioł, że ja, pogodo z nimi, ale zaroz dodoł, że mo mało czasu. Siedzioł na zeslu i dziwoł sie choby na jakichś gupielokōw. Na stole mioł leżeć złoty aszynbecher i filok, kery kosztowoł tela, że z geltagu policaja niy szłoby na niygo uszporować i bez cołki rok. Bōł to srogi chop ze siwōm brodōm, ôblyczony w elegancki ancug ze złotymi kneflami. Mioł westa i modry binder, a z kapsy wystowoł mu kōncek biołego taszyntucha. Hanusik widzioł go przōdzij ino we telewizorze, ale mioł dziwny gyfil, że sie już kajś trefili.
– Jak moga wōm pomōż? – spytoł Prezes.
– Chcymy ino sie ô coś spytać. – pedzioł Żymła – Znocie tako baba jak Krista Połedniok?
– Piyrsze słysza, fto to je?
– Motyka tako, ôskarżono ô prōba zamordowanio policaja. Wasza nōmera znodli my w jeji telefōnie.
– Niy gorszcie sie, ale chyba wōm sie niy zdowo, że znōm ze miana kożdo jedna fuchtla.
– Ale prziznowocie sie do korzystanio z jeji usług? – spytoł sie Żymła i powyciyroł swoja wielo gowa taszyntuchym, bo tako godka zawdy fest go mynczyła.
– Blank możliwe, ale to chyba niy ma niylegalne, pra? – ôśmioł sie Prezes Walynciok – Chcecie mie zawrzić za seks pozamałżeński?
– Jo myśla, że wos szłoby ôskarżyć ô kupa inkszych rzeczy – wyrwało sie Pyjtrowi. Pyjter niy mioł hajerōw w zocy, a zwiōnzkowcōw to już nojmynij. Szterowało go, że durś robiōm sztrajki i chaje i pierōm policajōw kilofami.
– Dej pokōj – sztuchnył go Hanusik, kery sōm mioł fatra hajera.
– Chopy, nic niy wiym ô ty waszyj Kriście, a że chop roz za kedy musi sie zabawić, to wiadōmo. Mōm ciynżko robota. Wiycie, co to je brōnić gōrniczych przywil… tfu! Ôdwiecznych praw naszyj branży?
– Ja, ja. Robicie ino chaje, a co mo z tego taki borok, normalny hajer? Kej żeście ôstatnio na dole bōli? – wyrychlił sie Żymła.
– Synek! – Jōzef Walynciok tyż sie już trocha znerwowoł – Jo żech pomogoł hajerom, jak wos jeszcze na świecie niy bōło! Ani waszych fatrōw, ani ōupōw…
– No, poleku! My zaś niy sōm takie mode. Niy rōbcie ze siebie takigo starzika – prōbowoł załagodzić naszpanowano sytuacjo Hanusik.
– No, byście sie zdziwili, kejbyście wiedzieli, wiela jo mōm lot. – ôpamiyntoł sie kōncek Prezes WZZ „Hajer” – Ale dobra, mōm roboty w pierōny. Chcecie sie jeszcze ô coś inkszego pytać? Bo jak niy, to…
Kōmisorz Hanusik przijechoł nazod do dōm niyskoro, już po cimoku. Ôd razu kapnył sie, że coś mu niy sztimowało. Dźwiyrze bōły ôdemkniynte, chocioż pamiyntoł dobrze, że jak w niedziela broł sie do Ōumy na ôbiod, to na zicher wszysko pozawiyroł. Seblyk szczewiki we siyni i po cichu wloz do antryju. W chaupie bōł bajzel, jeszcze wiynkszy jak tyn, kery ôstowioł normalnie. Dźwiyrze do izby ôtwarte bōły do mola i ftoś tam rōmplowoł. Hanusik wyciōngnył pistoula i wloz rajn. Ôboczył małego chopka, kery sznupoł mu we szranku.
– Niy ruszej sie! – pedzioł kōmisorz. Kradziok tak sie skōncetrowoł na sznupaniu, że ani sie niy spodziewoł, że ftoś wlyzie do chaupy. Pomału ôbrōcił sie ôd szranku.
– Znōm cie, ty ôchyntolu – pedzioł kōmisorz, jak ino ôboczył jego faca – Ty sie mianujesz Poliwoda, Hanek Poliwoda. Chyba ze trzi razy żech cie już zawar, kradzioku pierōński. Czego sam szukosz?
– Jeronie, panie Hanusik, niy gorszcie sie. Kozali mi! – zaczōn szkamrać kradziok – Jo wōm powiym, wszysko wōm powiym, ino schrōńcie ta pistoula.
Kōmisorz wyciōngnył kajdanki i aresztowoł Poliwody. Wtynczos wybroł na mobilnioku nōmera ôd Żymły.
– Pyjter? Godo Achim. Jeżech w dōma. Prawie żech sam znod jednego lebra. Pamiyntosz takigo paciuloka, Hanka Poliwody? Ja, tyn kradziok z Nikisza. Czegoś u mie szukoł, zaroz sie dowiym, fto go sam przisłoł. I niy godej mi, że to wszysko niy mo… Poczkej chwila…
„Przeca tyn gizd sam przed chwilōm jeszcze bōł, jak to możliwe” – pomyśloł Hanusik. Tam, kaj ôstawił kradzioka Poliwody w kajdankach, ôboczył ino kajdanki leżeć na zolu. Kaj je tyn pierōn, jak ôn citnył? Bez dziurka ôd klucza? Przeca wszysko do sie wyerklerować na rozum… A możno Ōuma miała recht? Możno sōm rzeczy, kerych na rozum sie niy do?
Kōmisorz Hanusik stoł wele chaupy na Nikiszu, w keryj miyszkała jego Ōuma. Tak już mioł, że jak keroś sprawa wydowała mu sie za ciynżko, to jechoł do Ōumy i pytoł sie ô jeji zdanie. Chocioż żodnymu na kōmisariacie ô tym niy godoł, niyroz już tak bōło, że Ōuma Hanusikowo poradziła mu pedzieć cosik takigo, że ôroz zaglōndoł na cołko sprawa z blank inkszyj zajty.
Ino że Ōumy prawie niy bōło w dōma, a kōmisorz niy wziōn sie z chaupy kluczōw do jeji miyszkanio. „Na zicher poszła do Zielenioczki po żur” – pomyśloł i chciōł poczkać, aże przidzie nazod. Jak tak stoł, ôroz zza winkla wyloz mody karlus, hip-hopowiec w tych jejich szerokich galotach i mycce ôblyczonyj do zadku. Jak szoł wele Hanusika i wachlowoł rynkami choby jakiś pitōmy, zarapowoł mu:
– Widzisz wiyncyj, wiysz wiyncyj, tak to je mnij wiyncyj…
„Co to ale sōm za gupieloki, te hip-hopowcy” – pomyśloł kōmisorz, ale zaroz pedzioł sie: „A może coś w tym je? Coś, czego jo niy widza, a co je blank blisko? Jak to ôbocza, to byda wiedzioł wiyncyj?”. I zaczōn filować naobkoło. Po drugij strōnie ulicy, wele fotografa Niyszporka, stoła jakoś matka z bajtlym, kery mioł możno z piynć lot i durś robił larmo. Hanusik pomyśloł, że bajtel mo, tak jak i Pyjter Żymła, fest epno gowa.
– Zawrzij gymba – doradziła mu matka i durś klachała ze sōmsiadkom.
„Skōnd sie bierom takie nieusuchane, dopolōne bajtle?” – pomyśloł kōmisorz – „Żodnego sie taki niy boi. Jakby to bōło sztyrdziści lot nazod, to skuli tego srogigo łeba zaroz kożdy by pedzioł, że na zicher podciep”.
Hanusik za bajtla boł sie, że jak bydzie rojbrowoł, to przidzie po niygo bebok i go zebiere. „Ja, ale terozki żodyn już w podciepy, beboki i utopce niy wierzi, pra?”. Ôroz we gowie kōmisorza cosik zaświtało. „Egal! U Ōumy zjym kołocz i napija sie kawy na drugi roz” – pomyśloł, wloz do autoka i pojechoł.
Tak mu sie mierzło, że we sztyry godziny wachowanio we autoku pod chaupōm Jōzefa Walyncioka poradził zeżrić wszyskie klapsznity z kyjzom i dwa razy przegroł płyta ze ślōnskimi szlagrami. Przōdzij stoł tukej Pyjter Żymła, kery zaś mioł prziś wachować wele jedynostyj na wieczōr.
Kōmisorz pomyśloł, że z tym cichtowaniym to jednak gupie wynokwili, bo we chaupie durś bōło cima. Walynciok popołedniu wloz niby rajn, ale potym jakby go niy bōło. „Ale mo ruła”, myśloł sie kōmisorz i już sztaunowoł, coby ciepnōnć te wachowanie w pierōny i pojechać sie na piwo do szynku.
Yntlich Hanusik doczkoł. Prezes wyloz z doma już po cimoku, trzi ćwiyrci na dziysiōnto. Terozki niy mioł już ancuga, ino ajnfachowy dres z kapucom na łebie, jakby szoł sie polotać na Sztauwajery. Hanusik zaroz szczyrknył do Żymły.
– Pyjter, widza go. Tak sie macoł, że jużech myśloł, że dōm mu pokōj. Idzie sie polotać. Cisna za nim.
– Dobra, chopie. Jo je fertich cołki czos. Jak co, to dowej znać – pedzioł Żymła, a kōmisorz poznoł po godce, że je fest znerwowany.
Kōmisorz, choby ciyń, poszoł za Walynciokiym. Tak doszli nad stow. Jōzef Walynciok siednył sie na trowie, a Hanusik siupnył za hasiokiym ôszprejowanym bez kibicōw. Wiedzioł, że Prezes czeko na kogoś, ino niy wiedzioł: na swoja ôfiara, abo na kogoś, z kim mioł sie trefić.
Ôroz stało sie cosik tak dziwnego, że kōmisorz sōm do kōńca niy wiedzioł, eli to mu sie niy śni. Z tyj zmaraszonyj wody wyloz chop. Niy bōł ôblyczony choby nurek, wyglōndoł wiyncyj jak normalny elwer. Mioł zielōny cwiter, a kudły tuste i poklejone ciaplytom. Na łebie mioł maszketno, czerwōno mycka, choby jaki hampelman. Kōmisorzowi zdało sie dziwne, że tako ważno persona jak Prezes WZZ „Hajer” trefio sie w nocy, na Sztauwajerach z ajnfachowym haderlokiym.
Hanusik lygnył sie za hasiokiym we chabaziach i staroł sie dychać tak cicho, jak ino poradził, coby niy przepasować nic z ich godki.
– Mōm już tego doś! Tyś chyba ôgup! – pedzioł Prezes Walynciok – Ôziym trupōw? Ôziym? I myślisz, że żodyn sie niy kapnie?
– Jo tyż mōm doś, dyć skuli tego to robia – ôdpedzioł dziwny elwer-niy-elwer. – Wiela jeszcze mōmy udować, że nos niy ma? Jak dugo jeszcze bydymy sie ich boć? To ôni majōm sie boć nos, a niy my ich!
– Ciebie sie zdo, żeś je fest ôdważny, ale to niy ma żodno ôpowoga. To je gupota! Ty wiysz chocioż, kery mōmy rok? Ciebie durś sie zdowo, że żyjymy sto lot do zadku, że utopisz jakigoś pampōnia i żodyn go niy bydzie szukoł? Policja bōła u mie wczorej. Krista zawarli, Hanek mało wiela tyż poszoł do wiynziynio skuli ciebie. Niy ma ci gańba?
– To wōm powinno być gańba, pierōńskie kōnformisty – ôdpedzioł tyn w czerwōnyj mycce, jakby psinco sie robił z tego, co godo Prezes Jōzef Walynciok.
– My sie dostosowali do nowych realiōw, ino ty jedyn niy poradzisz. Jo rozumia, sōm my solidarni. Ale czamu niy możesz robić tego po nowymu? Choby Paterples?
Hanusik pomyśloł chwila i spōmnioł sie. Paterples Diving Center Ltd! Bōła to firma, w kerej szło borgnōnć sprzynt do nurkowanio. Pora lot nazod bōło w cajtōngach mocka larma skuli firmy i włościciela, Hajnela Paterplesa. Poru klijyntōw utopiło sie, jak nurkowali. Bōły podejrzynia, że sprzynt bōł felerny, ale psinco kōmu udowodnili. Ôroz wszysko zaczło sie ukłodać kōmisorzowi we gowie.
– Paterples to konformista, genau taki sōm, jak i ty. Kej żeś ôstatnio sjechoł na dōł na grubie? Spodobały ci sie gabinety, mobilnioki i sekretarki, prowda, panie Prezesie? Wiysz, że terozki ani baby hajerōw niy godajom im „szczynśliwo”, jak idōm do roboty? – dziwny chop w czerwōny mycce godoł coroz głośnij.
– Sōm inksze czasy, kożdy z nos sie musioł dopasować. A ty ino auflaufu nōm narobisz.
– A co wy z tego mocie? Poloki sam przylyźli i co? Ftoś nos mo w zocy? Ftoś ô nos pamiynto? Nawet bajtli sie ô nos niy uczy! Wiysz ô czym bajtle sie uczom? Ô złotych kaczkach i smokach wawelskich. Takie pierdoły! Myślisz, że keryś z tych ôźmiu, co żech ich utopił, skapnył sie, fto jo je? Do kōńca żodyn niy wiedzioł! Zrobili zy mie ajnfachowego mordyrza.
Hanusik słyszoł już za tela, coby wylyź z chabaziōw.
– Stoć, policyjo! Dźwigać rynce, szlus. Aresztuja wos. Tego hampelmana za seryjne mordy, a wos, Walynciok, za…
– Niy, chopie, to niy ma tak ruk-cuk – Hanusik usłyszoł ze zadku głos, kery skōndś znoł. Ôbrōcił sie i ôboczył za sobom stoć swoigo partnera, Pyjtra Żymły. Ino, że pistoula Żymły niy bōła ucylowano we Walyncioka i jego kamrata, ino we kōmisorza.
– Pyjter, czyś ty ôgup? Jo już wszysko wiym! Tyn we czerwōnyj mycce prziznoł sie do mordowanio, a Walynciok ô tym wiedzioł – prōbowoł tuplikować kōmisorz.
– Jo tyż to wiedzioł, Achim, i to downo. – pedzioł Żymła – Niy gorsz sie, chopie, cołkie życiy żech chcioł udowodnić, żech je taki sōm, jak wy. Ale niy, jo żech je jedyn z nich. I jo ich, chopie, rozumia.
– Ty? Ty giździe! To jo żech sie skuli tyj twojij epnyj gowy proł z chacharami na placu, coby na ciebie niy godali „Telewizor”, a ty mi terozki tako nōmera robisz? Ale żech sie chachnył! Ty…, ty…, ty podciepie pierōński!
– Ja, jeżech podciep. Zawdy żech nim bōł. Ino jedna Żymlino sie kapła, żech niy ma jeji bajtlym. Jak mie wtynczos prała kloprym, to już hnet moje mieli prziść pō mie, ale milicjanty bōły gibcij. No i ôstołech tukej, chopie, ale zawdy bōłech inkszy. Nigdy żech sie sam niy czuł choby u siebie.
Znać bōło, że tyn coming out Pyjtra fest go sztresowoł, bo durś ôbciyroł pot ze swojij srogij gowy.
– Dobra, Pyjter, szczylej i do wody z nim – pedzioł chop w czerwōnyj mycce. Sytuacjo zrobiła sie fest naszpanowano.
– Niy, niy, poczkej! Achim to je mōj kamrat, jo mu to chca wytuplikować – pedzioł Żymła – Pomyśl, Achim. Niby je rōwnoś i demokracja, pra? Co dziysiynć lot, chopie, Poloki robiōm tyn swōj spis powszechny. Myślisz, chopie, że tam idzie zadeklarować, że ftoś je utopcym choby Ernest, abo podciepym jak jo? Katać! Przeca nos ôficjalnie niy ma. No, to co my zrobili? Zadeklarowalimy, chopie, że my sōm Ślōnzoki, gynau takie same jak i ty. I co sie ôkozało? Poloki pedzieli, że Ślōnzokōw tyż niy ma! Niy ma! Poradzisz to spokopić?! Jo rozumia, że ftoś może niy wierzić w podciepy i utopce. Ale we Ślōnzokōw? No to fto jo, chopie, tak po prowdzie je?!
– No, ja, to niy ma fajne – prziznoł Hanusik.
– Ernest już niy strzimoł. Nojprzōd zebrali mu jego przestrzyń życiowo. Miyszkoł sie normalnie we Rawie, a ône zaczli sam stowiać jakieś bulwary. Trudno darmo, przekludził sie na Sztauwajery. Wtynczos bajtlom pedzieli, chopie, że go niy ma. Niy ma ślōnskich stworokōw żodnych, bo po co? Lepij fandzolić ô jakichś goblinach, elfach. Kaj fto widzioł sam na Ślōnsku goblina abo elfa? Ernest je chop spokojny, ôn sie, chopie, niy nerwuje jakoś ekstra gibko. Ôn by sie pogodził z tym, że zakozali mu utopkowygo życia, kere mioł we Rawie bez sztyrysta lot. Ôstołby sie normalnym Ślōnzokiym. Ale jak mu pedzieli, że Ślōnzokōw tyż niy ma…
– Dobra, Pyjter, jużeś mu wszysko wyerklerowoł. Terozki i tak muszymy go zabić – ôdezwoł sie karlus w czerwōnyj mycce mianowany Ernestym.
– Przebocz, Achim. Niy mōmy wyjścio – pedzioł Pyjter.
– Achim! Co ty sam robisz ô tyj godzinie? – kōmisorz ôroz usłyszoł głos Ōumy Hanusikowyj – I kogo jo widza, Pyjter?
– Ōumo, pierōnie, co Ōuma sam robiom ô jedynostyj w nocy?! – Hanusik bez momynt przepomnioł ô pistouli podciepa.
– Sōm żeś godoł, że terozki sōm inksze czasy – ôdpedziała Ōuma – Bōłach na klachach u mojij kamratki, kero tukej miyszko… O, tyś tyż tukej je – ôboczyła Prezesa Walyncioka i ôroz pomiyniała sie na gymbie.
– Witom wos, Hanusikowo – pedzioł Prezes i znać bōło, że je mu kōncek niypeć.
– Ōumo, skōnd wy go ale znocie?! – kōmisorz zrobił ślypie wiele choby kartofle.
– Downe dzieje, fest downe – pedzioł Walynciok – Suchejcie, kōmisorzu, mocie dzisiej szczynście. Jo mōm wasza Ōuma fest w zocy. Ale lepij do wos bydzie, jak żodnymu nic niy powiycie, coście tukej ôboczyli, ja? Nojlepij, jak byście przepomnieli ô tym wszyskim. – Ôbrōcił sie do kamratōw – Chopy, idymy!
Prezes Walynciok, Żymła i Ernest w czerwōnyj mycce znikli we cimoku. Hanusik czuł, że nic niy poradzi spokopić z tego wszyskigo. Abo radszy czuł, że spokopić by poradził, ale wtynczos musiołby wszysko poukłodać sie w łebie ôd nowa, wszysko, czego sie bez cōłkie życie nauczył.
– No i po ptokach – pedziała Ōuma Hanusikowo – Idź, synek, wyśpij sie. Ôstatnie tydnie miołżeś fest ciynżkie.
Sprawa ôźmiu trupōw ze Sztauwajerōw bōła zawarto. Rano kōmisorz Hanusik napisoł raport z tego, co sie pochało w nocy wele rzeki. To musioł być, wiadōmo, jedyn z tych raportōw, kaj prowdy napisać niy szło. W tym raporcie stoło, że Jōzef Walynciok, potynżny Prezes WZZ „Hajer”, zamordowoł ôziym ludzi i chciōł zabić Hanusika dziewiōntego, tela ino, że policaj Pyjter Żymła go sztopnył. Pech chciōł, że przi chaje ôba wlecieli do stowu, a trupōw żodyn niy znod i na zicher terozki robiom już za waserflyje.
Krista Połedniok dostała wyrok w zawiyszyniu i ponoć pojechała nazod do siebie, na wieś. Kradzioka Hanka Poliwody tyż żodyn wiyncyj w mieście niy widzioł.
Kōmisorz Hanusik napisoł raport, zawar kōmputer i pomyśloł, że po robocie dobrze bydzie zōnś do szynku. Na piwo, abo i na sznapsa.
* Artykuł stanowi fragment książki pt. „Komisorz Hanusik 1” Marcin Melon http://ebookpoint.pl/ksiazki/e_b158.htm (Silesia Progress).


c: text/html

text:
Chrósćicy (aha/SN). W šěsć wjesnych dźělach Chróšćanskeje gmejny maš tuchwilu 1 035 wobydlerjow, štož je rozrost porno minjenym lětam. 75 z nich móžeše wjesnjanosta Marko Kliman (CDU) na adwentničce wuměnkarjow w sydarni „Jednoty“ witać. Zarjadowanja tajkeho razu běchu w Chrósćicach hižo za čas NDR přewjedli, po přewróće pak bě to hakle druhi raz, štož nańdźe mjez wobdźělnikami wulke připóznaće.
K zazběhej předstajichu šulerjo zakładneje šule ze swojimaj wučerkomaj Simonu Šěnowej a Ludmilu Donatowej spodobny wotměnjawy program. Lóštnje zanjesechu spěwarjo, mjez nimi tež rumpodichojo, sněhowy muž a samo swj. Lucija adwentne a hodowne dźěćace pěsnje a basnje a pokazachu tak, zo serbsku a němsku rěč derje wobknježa. Do programa zapřijate instrumentalne přinoški na pišćałce, gitarje, keyboardźe a samo trompeće swědča wo tym, zo šula na hudźbne kubłanje wulku wažnosć kładźe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mato Nowka
Mato Nowka, nim. Matthes Nowka (roź. 8. noembra 1812 we jsy Kózle pla Gródka, wum. 25. maja 1864 w Łukowje) – jo był dolnoserbski faraŕ, towarišnostny procowaŕ. Wón jo załožył prědny dolnoserbski tyźenik – Bramborski Serbski Casnik.
Mato Nowka jo se naroźił w burskej swójźbje we jsy Kózle. Wót 1846 do 1852 wón jo źěłał ako faraŕ we jsy Módłej. W 1848 r. wón z podpěrowanim jo wudał prědny zešywk Bramborskego Serbskego Casnika. To jo był prědny casnik w dolnoserbšćinje. Do 1852 Mato Nowka jo był z redaktorom toś tego casnika, pón jogo zagronitosć jo pśewzeł Kito Pank. W 1852 Mato Nowka jo se stał z fararjom we jsy Bukow pla Gródka.
Mato Nowka jo wumrěł w popajźeństwje w Łukowje.
Literatura
- Pětr Kunze: Nowka, Mato. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, b. 420-421


text:
Měrko Šołta z Budyšina: Serbski sejm – nowa šansa abo spočatk kónca?
Wěsty njeměr knježi tuchwilu w Budyskim Serbskim domje. Něšto so hiba, ale nic w nim. Něšto nowe serbske chce so załožić, a to bjez wotžohnowanja zarjada abo samo zwjazkoweho předsydstwa. Serbja maja sej swój sejm wolić. Wězo je to najprjedy jónu jeno zhromadźenstwo, něšto, štož ma a budźe so hakle skonstituować. Čehodla pak tajke přećiwnistwo? Čehodla sobu nječinja? Někotři maja tele wólby skoro za statnu aferu.
Wšelacy hižo nětko sejmej wumjetuja, zo njebudźe serbski dosć – cyła Domowina wobsteji hižo po połojcy z němsce rěčacych Serbow – a zo njebudźe jednanska rěč serbska – w zwjazkowym předsydstwje wjetšina sobustawow ze srjedźneje a Delnjeje Łužicy lědma něšto zapřimnje, hdyž so tam hornjoserbscy mjez sobu wurěčuja – atd. Dale šěri so strach před němskej zjawnosću – zo móhli Němcy přewjele zhonić wo serbskej realiće, serbskich wobstejnosćach, snano samo napřećiwnych měnjenjach. A to w medijowym lětstotku!
Předsyda Praskeho Towarstwa přećelow Serbow (Společnost přátel Lužice – SPL) Lukáš Novosad měješe wobšěrny interview z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom. Čěsko-serbski tekst (wobaj partneraj rěčeštaj w swojej maćeršćinje) bu w čisle 6/2018 časopisa Česko-lužický věstník wozjewjeny. Dawid Statnik dźakowaše so SPL za jeho skutkowanje. „Bjez SPL bychu Serbja byli wo wažneho zwjazkarja chudši“, je dźě wone „přewšo aktiwne a produktiwne towarstwo“, kotrehož skutk je „tež skutk słowjanskeje zhromadnosće“. Statnik zwurazni, zo njech „wostanje Serbski seminar dale trajny domicil SPL a zo SPL, Serbja a w samsnym domje zaměstnjeny sakski běrow dale dobre styki wudźeržuja“.
Tomasz Nawka z Budyšina, woleny starosta, piše w mjenje iniciatiwneje skupiny Serbski sejm nastupajo „Požadanje wo zapisanje do wolerskeho zapisa za wólby Serbskeho sejma 2018“:
Nochcemy ničo spotorhać, štož je z wulkej prócu natwarjene a zeskutkownjene, štož smy sej nimo wšitkich ćežow wuprosyli a wudobyli. To njeje naša wola. Ale to njeje wšo a tež njespokoja, zo by naš lud dale wobstał (rěč, kultura, kubłanje, domizna). Dyrbimy so ze wšej mocu a z přeswědčenjom za to zasadźeć, zo so z etablěrowanjom Serbskeho sejma, kotryž jako korporacija zjawneho prawa (KöR) skutkuje, wutworja nowe a skutkowniše formy politiskeje wahi za naše žadanja, kryjace so ze zakładnym (němskim) prawom a nam přistejacej samostatnosću a kulturnej awtonomiju, za wobchowanje a dalewuwiwanje našeje rěče a kultury!
Přepodaće Myta Domowiny a dalšich počesćowanjow je wuznamjenjenym wulka česć. Što jim myto woznamjenja, za tym je so Milenka Rječcyna někotrych lětsa mytowanych woprašała.
Marek Rjelka, Myto Domowiny za dorost: Nam su z widom na naše skutkowanje w zašłosći myto spožčili. Snano smy druhich ludźi k tomu pohnuli aktiwni na polu serbskeje rěče być, snano tež na serbskim hudźbnym polu so angažować. Njejsmy drje hižo tak prezentni. Přiwšěm sej myslu, zo dale zajim zbudźamy.
Daniel Wjenk, čestne znamješko: Běch wulce překwapjeny wo tym, zo sym mjez mytowanymi. Alojs Langa je te dźěło, kotrež wukonjam w dźiwadłowej skupinje Konjecy/Šunow, sam mnohe lěta činił. Tuž wón wě, kelko dźěła za tym tči. Chcemy dale ludźi zawjeselić. Móžu tuž rjec, zo budźe přichodna premjera 9. nowembra 2019 w Šunowje.
Alena Kubánková, Myto Domowiny: Sym jara zradowana była, a mam to za wulke wuznamjenjenje. Myto dawa mi impuls dale činić, dokelž maja ći, kotřiž su mje namjetowali, moje dźěło za dobre. Tuž chcu, dołhož mi to strowota dowola, dale za Serbow skutkować.
Na folklorny program Serbskeho ludoweho ansambla 29. septembra poćahuje so Jan Wjenk z Wotrowa:
Koncert „Naša Hanka w’ wěncu steji“ bě za wóčko a wucho wokřewjacy. Sym skoro jenož na dirigentku hladał a jeje woprawdźitu wulkosć wobdźiwał. Bě mi radosć, činitosć jeje porstow a rukow wobdźiwać, kak zamó Judith Kubicec wšitko wuběrnje do skutka stajić. Program bě wulkotne dožiwjenje.
Drježdźany (ML/SN). „Jeho wotkazanje bě – za jeho poměry ,palacy‘ apel zapósłancam wo respektnym mjezsobnym wobchadźe. Posledni raz zabra Tilich w zadnim CDU-rynku městno, posledni króć steješe wón za rěčnym pultom.“ Tak pisaše minjeny pjatk nowina Dresdner Neueste Nachrichten pod nadpismom „To běše za Stanisława Tilicha“ wo jeho poslednim dnju w parlamenće. Dźenik jeho citowaše: „Sym dźakowny za čas, kotryž móžach jako zapósłanc krajneho sejma a we wšelakich knježerstwowych zastojnstwach w tutym kraju ludźom słužić.“ Nowina dale pisaše, „zo praji wón tole w debaće wo přichodźe brunicowych rewěrow Sakskeje. Wón dźakowaše so tež opoziciji za kolegialnu mjezsobnosć. Zdobom namołwi při wšěch rozestajenjach do ciwilneho a respektneho mjezsobneho wobchadźenja, dokelž ma parlament přikład być.“ Za to dósta wjele přikleska a sylne owacije wot parlamentownikow CDU a SPD a wot bywšich, nětko bjezfrakciskich zapósłancow AfD.
Hilža Handrikowa z Wojerec zwuraznja swoje wosobinske měnjenje:
Smy abonenća kónctydźenskeho wudaća Serbskich Nowin a Katolskeho Posoła. Hačrunjež mam z 83 lětami tež hižo ćeže z čitanjom, tutej serbskej publikaciji jara rady čitam. Mjeztym zo nimale wšitke přinoški w Posole přečitam, so pola Serbskich Nowin druhdy dźiwam a prašam, hač je to poprawom čěski, pólski abo serbski dźenik. To jenož připódla prajene, dokelž chcu dźensa w prěnim rjedźe pochwalić wšelake jara zajimawe artikle w tutej nowinje. Runje mjenujcy sym na přikład přečitała w młodźinskej přiłoze SN wot Marije Zahonec „Mjez fjordami w Norwegskej po puću“ a wot Glorije Žurec „Publikum zapřijaty był“ a běch zahorjena. Wša chwalba tajkim młodym dopisowarjam. Bjezdwěla su tež přinoški ze susodneje Pólskeje a Čěskeje přewšo zajimawe.
Čitała sym njedawno tež knihu „Z Francom po swěće“. Je tak lochce spisana, zo sym so wjele smjała a na kóncu samo někotružkuli sylzu wuroniła, jako pytnych, kak wažna wandrowskemu jeho serbska domizna je a kak ju lubuje.
Konferenca Domowiny „Quo vadis, Łužica“ zaběraše so z přichodnym strukturnym wuwićom. Wobdźělnicy běchu ze wšelakorymi wočakowanjemi na zarjadowanje přijěli. Hač su so wone spjelnili, za tym je so Bianka Šeferowa wobhoniła.
Regina Krawcowa, społnomócnjena za serbske naležnosće Budyskeho wokrjesa: Dopóznaće konferency za mnje je, zo strukturne wuwiće mjezy přesahuje. Serbja móhli mosćik być, dokelž mamy wjele nazhonjenjow nastupajo mnohotnosć. Nimamy to jenož pokazać, ale so wotewrěć. Mamy Delnju a Hornju Łužicu jako cyłk zwičnić. Serbja su w regionje parlička a njedźělomny lud.
Dytaŕ Freihoff, čestnohamtski serbski społnomócnjeny wokrjesa Dubja-Błóta: Konferenca bě jara wobšěrna a zajimawa. Sym so na dźěłarničce kreatiwneho hospodarstwa wobdźělił. Tam su mnohostronske puće pokazali, što hodźi so w turizmje, kulturje a kreatiwnym hospodarstwje zdokonjeć. Konferenca bě wažna, dokelž móžach sej z druhimi Serbami mysle wuměnjeć, za čož často přiležnosć nimam.
W čisle 5/2018 časopisa Česko-lužický věstník je druhi dźěl nastawka Trudle Malinkoweje „Serbske pomniki w Čěskej a Słowakskej“. Wobšěrnje ze słowom a wobrazom awtorka informuje, kak čěske město Varnsdorf/Warnoćicy našeho krajana Bjarnata Krawca a jeho swójbnych česći. Wozjewjene su nanowe daty w měsće wot 1. nazymnika 1945 hač do jeho smjerće 25. nazymnika 1948. Podate je foto pomjatneje tafle na domje, w kotrymž hudźbnik z mandźelskej spočatnje pola šulskeho direktora Karela Mackůwa bydleštaj. Dale wozjewjene su žiwjenske daty dźowki Hanki, k tomu pomjatna tafla z portretom wuměłče na farskim domje na Naměsće Edvarda Beneša. Jako třeće je wulki narowny kamjeń na wobrazu – swójbny row na kěrchowje při dróze do Studánki.
Drježdźany (ML/SN). „Na informaciskej tafli Lubnjowskeje Mikławšoweje cyrkwje hłuboko w Błótach čitaš, zo bu wona w lětach 1738 do 1741 w stilu sakskeho baroka natwarjena, a to po planach Drježdźanskeho twarskeho mištra twjerdźiznow Gottfrieda Findeisena. Kónčina, kotrejž bě wulki syn Braniborskeje Theodor Fontane zwjazk ‚Sprjewiny kraj‘ swojich sławnych ‚Pućowanjow po braniborskej marki‘ wěnował, słušeše jónu k Sakskej.“
Pod nadpismom „Hdźež do cyrkwje čołmikowachu“ wopisuje nowina Dresdner Neueste Nachrichten na swojej kóždopóndźelnišej domizniskej stronje jara wobšěrnje Lubnjowsku hłownu cyrkej swj. Mikławša a jeje drohoćinki. Z nastawka zhoniš, zo „dyrbjachu předchadnika nětčišeho Božeho domu 1736 špatneho twarskeho stawa dla spotorhać. Najskerje bě bahnojta póda přičina za to, přetož wokolne hasy běchu hišće w 19. lětstotku rěčki. Zwjetša podawachu so serbscy kemšerjo w swojej narodnej drasće z wokolnych wsow tehdy z čołmami na Božu słužbu.“


text:
Spektakl
tytuł:
Filoktet
teatr:
Teatr Polski we Wrocławiu
utwór:
Filoktet (Filoktet)
autor:
scenariusz:
reżyseria:
scenografia:
opracowanie muzyczne:
obsada:
Wiesław Cichy, Marcin Czarnik, Rafał Kronenberger, Adam Szczyszczaj
data premiery:
2012-11-30
Filoktet - ładny drobiazg? - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Elżbieta Baniewicz09.08.2013 Współczesne spojrzenie na dawnego bohatera - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Paulina Aleksandra Grubek10.05.2013 Zniecierpliwienie czy gwałtowność - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Wiesław Kowalski07.05.2013 Przed opresją nie ma ucieczki - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Ksenia Lebiedzińska30.04.2013 Gry wojenne! - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Marek Kubiak26.04.2013 Słowa nieulotne - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Agnieszka Tomasiewicz25.04.2013 Samotna wojna - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Karolina Augustyniak17.04.2013 Ekstremiści - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Aneta Kyzioł13.12.2012 Riders On The Storm - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Micuła06.12.2012 Opowieść o ludziach, którzy walczą o władzę - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Marta Wróbel06.12.2012 Jam na Świebodzkim - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Grzegorz Chojnowski05.12.2012 Debata o granicach moralności w polityce - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. (-)05.12.2012 Bachtin czyta Sofoklesa - "Filoktet" - reż. Barbara Wysocka - Teatr Polski we Wrocławiu - aut. Katarzyna Lisowska05.12.2012


text:
Wielki Tydziyń we starych ślōnskich tekstach
We starych tekstach gwarowych idzie znojś nojciekawsze ôpisy tradycyji ślōnskich. Ône sōm tam ôpisowane bezpostrzednio, ôd samych ludzi, co te tradycyje kultywowali, tōż nojbarzij autyntyczne. We tym artykule wejzdrzimy do dwōch ôpisōw Wielkigo Tydnia i Wielkij Nocy: we Gostōmi i we Sulkowie.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Wielki Tydziyń we Gostōmi
We publikacyji „Dialekt głogówecki”, co ôpisała ślōnskõ mŏwã na połedniu wojewōdztwa ôpolskigo we latach 50. XX stoleciŏ, mogymy znojś autyntyczny ôpis tego, co u nich sie wtynczŏs robiyło bez cołki Wielki Tydziyń. Ôpowiedziała to Balbina Hupka, co narodziyła sie jeszcze we XIX stoleciu, bo podle ksiōnżki było jij 61 lŏt we 1959 roku.
Tydziyń przed Wielkanocōm to sie zwiy Wielki Tydziyń, Wieli Tydziyń my padōmy. I to pyńdziałek, no to jeszcze, jeszcze niy, wtorek tyż niy. Ale strzoda to je żurowŏ strzoda, to chodzōm potyj jak se zećmi żur pŏlić. Żur, to natkajōm do szkrobŏczkōw szczypkōw i chodzōm tak po polach. A dy se trefi, dy se trefi jaki mały brōk, to tyż zapŏlōm. Byle se żur pŏlōł. To je na pamiōntkã jak Pana Jezusa łowiyli z tymi pochodzniōma, co na umancyniy. To pamiōntka je, niy. A potyj we Wielki Sztwŏrtek, to zajś na wieczōr potyj dzieci ôjcōm nogi myjōm. Ja, a do tyj wody to wciepnōm co, niy, abo, abo kroszōnkã, abo taky cojś, to se nie rozmoczy, a nie pobrodzi, ino kroszōnka jajcowŏ. I to, to majōm uciechã. Nogi myjōm, no bo Pōn Jezus apostełōm nogi mył. To na pamiōntkã to myjōm. Świanty ôjciec w Rzymie żebrŏkōm myje nogi. Dwanŏście żebrŏkōw jes zaproszōnych i to świanty ôjciec tym żebrŏkōm ty nogi myje w tyn Wielki Sztwŏrtek. A we Wielki Piōntek, no to nōm potyj, ze sztwŏrtku na piōntek, to zajś idziymy do rzyki sie myć. I zerzykać potyj przi tymu do piyńć ran Pana Jezusa. I to jes ô dwanŏstyj, prawie ô dwanŏstyj, to jes, cudownŏ woda sie zrobi, to poradzi chorobã se ulżyć w tyj wodzie, w tyj rzyce. I my tyż tak były rŏz. My miały taky ôd wystraszyniŏ, taky, taky świyrzb po całym ciele, niy. I matka nŏs posłali zawczasu.
To jak zygŏr biōł na wieży dwanŏście, tochmy już weskoczyły do tyj wody, bo niż kruk wlejzie, bo kruki tyż se idōm kōmpać. I my se wyleczyły ô tyj dwanŏstyj w tyj wodzie, w tyn Wielki Piōntek. Na, a potyj to jes, sōm ceremōnijy.
I jes na wieczōr, to mōmy całõ noc w kojściele, to jes Pōn Bōg w grobie całõ noc, w piōntek i w sobotã. A nad ranym, rano potyj w niedzielã jas zmŏrtwychstaniy. No to jes wielky świanto. I w to świanto tyż świancōm łōnŏ, potrŏw, kroszōnki abo taky przyjczny, abo mianso, taky żywnojś. Farŏrzy świancōm. A w pyńdziałek to potyj sikajōm chopcy dziywczyny, dzieuchy. A wy wtorek to potyj bijōm ty dzieuchy tych chopcōw. W sobotã to jeszcze wodã świancōm, ôgyń świancōm. To nowy światło zrobiōm do kojścieła imieniu Świantyj Trōjcy. To jes trzi światła, a potyj ty świycy w bożym grobie, na ôłtŏrzu, wszańdzie pozagaszujōm, a z tygo świyżo pojświanczōnygo ôgnia wszystko zajś ôjświycōm, wszystko w bożym grobie, ty świycy na ôłtŏrzu i wiecznŏ lampa. Ale terazki niy mōmy. Tera mōmy elektrycznõ wiecznõ lampã, co świyci elektrykōm. A piyrwyj ôlejym świyciyli. To tyż była zgaszōnŏ i ôjświycōnŏ z tych trzech, co świańciyli. A ty drewka to potym stawiōmy. To w mŏja, piyrszego mŏja, to robiymy krziżyjki, a stawiōmy po trzech na polu, aż do postrzodka palmo. To znaczy, to znaczy w mŏja, to znaczy znalejziyniy świantego krziża. Ale se tyż stawiajōm, jak to przi Biale, to stawiajōm w Sobotã Wielkõ. To zajś jes, iże Krystus zmartwychstoł. A tyn krziż ôstało przōżny, niy. To taki zwyczaj. My w mŏja, a przi Biale już stawiajōm razy w Sobotã Wielkõ. U nŏs tak nie je. A to potyj idōm z precesyjōm. Farŏrz idōm do bożygo grobu po przenojświantszy, a wniesōm i zajśpiywajōm “Krystus zmartwychstan jes”. A ludzie potyj dalij śpiywajōm. I to idōm potyj trzi razy ôkeła kojścieła, co farŏrz przepowiōm.
W pyńdziałek to tak świantōm mszōm, tak światło, niy. A dzieuchy potyj sikajōm wczas rano, ty mały dzieci, a ci wielcy to potyj na wieczōr. Jak dopadnōm to i ajmra gichnōm na dzieuchy, jak dopadnōm. A my to zrobiyły rŏz szpas. My to nastrojyły, bo my mieli i takygo parobka, to padoł – jŏ wŏs ale polejã, jŏ wŏs ale polejã. A my mu powiedziały ale chtoryj piyrszyj. Jak ty nŏs piyrszy, to my bamy, my bamy musieli być cicho. Ale jak my sie, to ty tyż. I my nastrojyły taki tuk, co kapustã tuc, niy, tak jak dyby, jak dyby my. Szatkã na gowã, taki czupek, tak wyglōndała jak my, tak nastrojōnŏ dzieucha. I my przistowiyły drobnicōm, co ino prawie było jy ździebko widać. A tyn parobek potyj szeł, kuknōł, tam sōm skryty. I wez i loł, a loł. A brat padoł – ty, ale skōńcz, aby potyj nieżywŏ tam nie byłas, niy. I ôbezdrzeli, to bōł tuk na kapustã.
Wielki Tydziyń we Sulkowie
We ksiōnżce „Dialekt sulkowski” Feliksa Steuera z 1934 roku mogymy przeczytać tyż krōtki ôpis Wielkigo Tydnia w Sulkowie. Feliks Steuer chowoł sie we tyj wsi i podle niego literacki polski niy dociyroł tam nigdy, bo nawet kŏzania we kościele w Baborowie były głoszōne po morawsku. Pisoł ôn we tyj ksiōnżce, iże siodłŏcy żyniōm sie z Niymkami i do dzieci gŏdajōm po niymiecku, tōż we dwa pokolynia „jynzyk polski” (we postaci dialektu) we Sulkowie sie straci. Ciekawe je to, iże mioł ôn recht, bo po piyńćdziesiyńciu latach richtich żŏdyn we Sulkowie już po sulkowsku niy gŏdoł, bo jejich mŏwã zdezintegrowoł literacki polski.
Na palmowõ niedzielã świyncōm palmy i kłokocz. Kōnsky palmy wrażuje se do wody, ażeby ôbiyli było pożegnany. I ōmrzytim dŏwŏ se palmy do rōnk. Ze suchej palmy robōm popiōł na popielec. Krziżiky, zrobiyny z kłokocza, styrkŏ se dojziymiy na polach i do kōnskōw trŏwy abo do mechu w ôknach.
Miōna dni wielkygo tidnia sōm: żōłti piyńdziałek, modri wtorek, krzywŏ strzoda, zielōni sztwortek, wielki piōntek, biŏłŏ sobota, czornŏ niedziela. Wy wielki tidziyń jedli ludzie pokrziwy w jŏdle; to jŏdło było wszańdzi jednaky: zeli z gałeczkama a smażyny wajca.
W zielōni sztwortek a wielki piōntek chodziyli synkowie na połejdniy kłapać. Mieli kłapaczky abo szczyrkotky. Zaczli kłapać ôd Ptŏszka a szli aż na drugi kōniec. W jednej rance dzierżeli myckã a w drugej mieli kłapaczkã. Jak kłapali, to rzōńdziyli: ajnc, cwaj, drai, draj, draj, Judas uciekej. Przy kaplici szli kole krziża a na kōńcu wsi lŏtali kole ôstatniej chałupy i wygōniali Judasa. – Dziś synkowie już nie chodzōm kłapać.
Wy wielki piōntek, rano ô sztwortej, chodziyli ludzie do rzyky se myć. I dzieci szły z matkōm i tacikym. Każdi se ōmył gambã, ranky i nogy. Potim rzykali trzi razy ôjczynasz i zdrowajś. Lŏ tich, co niy mōgli iść do rzyky, wziyni wodã w żbōnku do stawiyniŏ. Żŏdyn se niejśmioł utrzyć rancznikym. Dziś to jeszcze robiōm yny starzi ludzie.
Wy wielki piōntek i biŏłõ sobotã idōm ludzie klynczancy ku bożymu grobu, aby Pōmbōczka całować. Najziymi leżōm talyrzy, a do nich dŏwŏ se piniōndzy najświatło. Mały dzieci idōm Pōmbōczka lubkać, ażby im co nakłŏd; do sznuptichly kładzie im se aploziny, bugly, kroszōnky i koluszka.
W biŏłõ sobotã rano ô szustej świyncōm wodã na krzest. Przed kojściełym krzesze kopidōł nowi ôgyń i rożygŏ drzewo. Potim przychodzōm dwa ksiyndzowie, kadzōm to drzewo i świyncōm go świyncynōm wodōm. Teraz ludzie, jedyn za drugim, rożygajōm swojy drzewo brzezowy. S tygo drzewa robi se krziżiky; ty wsŏdzŏ se na polu przed piyrszim mŏjym. – W kojściele świyncōm potim jeszcze grōmniczkã wielkanocnõ.
W piyńdziałek po wielkanoci chodzōm synkowie sikać. Pierwaj mieli sikŏwky z blachy abo z hebzu, teraz majōm nejwiynci flaszky. Sikŏwkama abo flaszkama ôblywajōm dziŏchy. Za to dostŏwajōm aploziny, kroszōnky abo bugly. Pacholcy baj bierōm dziywky pod plōmpã.
Fotografijŏ na wiyrchu: LeCornichon / Wikimedia Commons


text:
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Michał Figurski
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Marcin Wyrostek
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Rosalie
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Łukasz Ciechan Ciechański
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Paulina Mikuła
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Mops
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Mateusz Redlarski
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Chwytak
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Te-Tris
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Jerzy Dziewulski
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Wojciech Wojda
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Arlena Witt
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Maciej Sawicki
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Aleksandra Janusz-Kamińska
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Witold Bereś
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Jan Barszczyński
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Olaf Deriglasoff
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Patrick Ney
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Michał Kowalonek
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Jakub B.R.O. Birecki
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Paprodziad
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Marcin PAWBEATS Pawłowski
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Łukasz Orbitowski
Pytowy JanuszPytowy Janusz - Emes Milligan


text:
Dźěl łužiskich wodźiznow je prawidłownje wobstražowany
Třinaće lět mjeztym je Józef Cwikowski w Porchowskej kupjeli wuchowanski płuwar. Nawuknył je to z Pólskeje pochadźacy w Halštrowskej wódnej straži. Tamnišemu towarstwu přisłuša tuchwilu wjace hač sto čłonow, mjez druhim tež z Chrósćic. Straža so wosebje wo to stara, zo by prawidłownje wuchowanskich płuwarjow wukubłała, kotřiž za to wotpowědny certifikat dóstanu. Naprašowanje za kursami je w Halštrowje dosć wulke, tak zo towarstwo po słowach Józefa Cwikowskeho z dorostom žane starosće nima. Mjez čłonami su tež dźěći, kotrež potom pozdźišo čestnohamtsce jako wuchowanscy płuwarjo skutkuja. Ći dźě su jara trěbni, w zjawnych kupjelach kaž tež při wodźiznach łužiskeje jězoriny.


text: Łaz (AK/SN). Gmejna Łaz chce dwukolijowy wutwar elekrifikowaneje železniskeje čary Delnjošleskeje magistrale z Wojerec hač na pólsku hranicu aktiwnje přewodźeć. Tole podšmórny wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) na swojej prěnjej informaciskej hodźinje předwčerawšim we Łazu. „Kónc lěta 2018 chce Němska železnica čaru wobchadej přepodać. Wona natwari we Łazu nowy, tak mjenowany zastawanski dypk“, wjesnjanosta wujasni. „Jako gmejna chcemy k projektej z parkowanišćom a z turistiskej informaciskej taflu přinošować.“


text:
W Budyskim starym měsće, na Serbskej hasy 4, móža sej zajimcy přichodnje wustajeńcy wobhladać, koncerty dožiwić abo so na dźěłarničkach wobdźělić. Wotnětka je w dotal njewužiwanej rumnosći prěni KulturSHOP Budyšina zaměstnjeny a zjawnosći přistupny.
Budyšin (SN/mwe). Jako prěnjej wustajetaj w Budyskim prěnim kulturnym wobchodźe Dieter Wersch a Dorit Paschke z Kulowa akwarele a mineralije, kotrež su tam do 26. awgusta widźeć. „KulturSHOP je po přikładźe TestSHOPa dalši projekt Budyskeho cityjoweho managementa, a to z podpěru Nutřkoměšćanskeho towarstwa. Projekt ma wožiwjenju nutřkowneho města přinošować“, cityjowa managerka Gunhild Mimuß minjenu sobotu oficialnje wotewrjeny kulturny wobchod wopisowa. „Mějach ideju, zo wočinimy rumnosć, w kotrejž kulturu dowolamy, štož měło so na jednym kóncu tydźenja stać. To njetrjeba přeco wuměłstwo być.“


text:
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać.
A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô tym, że ôni tam wszysko jedzōm ze cukrym. Gołdała tyż, że jadła tam cukinia na słodkoł- ze czym, to nie wia10, ale żech prziszoł11 bez to na tyn recept. Czasu na warzynie niy bōło wiela i chciołech, żeby bōło tam tyż co kōnkretnego… i tak żech prziszoł na wyndzōnka12, a że we byfyju13 miołech daktyle, to sie z tego zrobiōł taki oriyntalny ôbiołd.
Co potrza?
tak ze 500 g cukini
150 g wyndzōnki
100 g daktyli
ździebko chili
sōl i pieprz
Pokrajanoł we kosteczka wyndzōnka wciepcie na patelnia i podpiyccie14. Daktyle pokrejcie na mańsze kōnski i dociepcie do wyndzōnki. Na sōm kōniec dociepcie tam pokrōno cukinia i prziprawy. Jak cukinia zmiynknie, to jedzynie mołcie fertich15. Smacznego 🙂
1śląski elementarz
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3wcisnąć
4będzie
5prosty
6przepis
7młoda
8koleżanka
9podróży
10wiem
11wpadł
12boczek wędzony
13kredens
14podpieczcie
15gotowe


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Šěsnaty raz su lětsa w LND „Wšědne hesła” jako serbska kniha wušli. Ochranowske hesła so po cyłym swěće čitaja. Wone wobsahuja za kóždy dźeń krótke, jadriwe hrono ze Stareho zakonja a dalše z Noweho zakonja. Ze wšědnymi hesłami je Ochranowska bratrowska jednota z nětk hižo 286 wudaćemi zmóžniła, zo móža so wěriwi z Božim słowom na wosebite wašnje zetkawać. Ludźi najwšelakorišich wěrywuznaćow, ludźi w najwšelakorišich krajach z wjace hač 50 maćeršćinami tute krótke, jadriwe słowa narěča. Tak zwjazuje knižka z hesłami kóždy dźeń čitacu wosadu po wšěm swěće. Serbske wudaće nasta w zhromadnym dźěle ze Serbskim ewangelskim towarstwom.


text:
Lubiymy tradycyje i fajery. Nojlepij te swoje. Beztōż fajrujymy greckie andrzejki, rzymskie walyntynki i słowiōńskigo śmiyrgusta. Ale halloween? Niy no, co to to niy.
Masa ludzi sie gorszy, jak yno ô halloween słyszy. “Na co to?”, “mōmy swoje świynta!”, “raus ze pogōńskim pierōństwym!” – to je yno pora bajszpili tego, co ludzie godajōm ôd poru lot na kōniec paździyrnika.
Jo patrza na halloween bez to, jako to wyglōndo we Ameryce. W USA, kaj napoczło sie fajrować tyn dziyń tak richtich fest, to je ajnfach szpas. Na nowojorsko parada, na kero mielimy przileżytość sie podziwać pora lot do zadku, prziłażōm setki tysiyncy ludkōw. Lezōm czynsto porami i trzimiōm sie przi tymu za rynce, a czasym prziłażōm i cołkimi familijami. Toć, je tam fol bebokōw: sztrzigi, zombie, połednice. Sōm heksy i zakrwowiōne kaspry. Ale sōm tyż miniōnki, żōłwie ninja i Batman. Hitym podzimia 2014 bōł Pikachu.
Przajymy przeblykaniu sie. Kukaniu sie za farebnōm maskōm, kero dowo anōnimowość i zezwolo pobłoznować tak, jak niy śmiymy na beztydziyń we roboczym ancugu. Wiela mōmy bez rok takich przileżytości ku szpasowi? Ku ôblyczyniu jakiś cyrkuśnych łachōw? Jedna – na sylwestra? Abo ze dwie, możnej trzi? Za moc utrop i powogi mōmy wele nos kożdy dziyń. Tōż czamu by sie niy trefić ze kamratami, potańcować, pośmioć, dać se kapka folgi roz za świynty czos?
Ci, kerych halloween fest gorszy, godajōm czynsto, że nojgorsze przi tym fajerze je ôd niego “niybezpieczne, satanistyczne pochodzynie”. Tōż prowda je tako, że tradycyjo halloweenowo przilazła do skōmercjalizowanej Ameryki ze Irlandyji, a wziyn sie ze tradycyji celtyckich. Tōż mo pogōńskie pochodzynie, ja? Toć, gynau tak samo jak spōmniane już andrzejki abo niyôdłōnczno tajla nojsrogszego chrześcijańskigo fajeru – śmigus-dyngus. Terozki halloween to je ajnfach epny bal przeblykańcōw.
Sōm żech niy ma fanym bebokōw, a nojbardzij ôkropicznym horrorym, na jaki umia wejrzeć je “Stranger Things”, kery ze horrorami ani niy mo nic spōlnego. Ale niy ôto sie tukej rozchodzi. Ajnfach niy śmiymy być hipokrytami i dować se pedzieć, że dzisiej kōniecznie trza sie przeblyc abo że maski na gymba ôblyc w żodnym razie niy śmiymy. Trzimejmy sie prawideł, nojlepij tych swoich – jak mi sie zdo, że stowianie se bani na łepie je gupie, to tego niy robia, a jak mi sie uzdo, że paradne łażynie we klamotach choby Hulk je super fajne, to właża we zielōny kostium i skocza jak muzyka gro. Niy ôbszeredzejmy fajrujōncych dzisiej modych i niy spoziyrejmy jutro szpetnie na ôjcōw ôd bajtli, kere pod wieczōr stowały do zdjynć we ôblyczkach morōw i strzigōw.
Fest mōm w zocy, jak fto niy siedzi i wajo, yno sznupie za idyjami i inkszymi ôpcyjami. Modzi chcōm fajrować, ôd nich “fajno, amerykańsko imprezka” przidzie chned, a nōm sie sztyjc te halloween niy podobo? Pedzieć “niy” niy starczy. Beztōż fest jeżech rod, jak pokazujōm sie fajery, kere sōm takim ôdpedzyniym na te maskaradowe zapotrzebowanie. Kuknijcie, to sōm naprowda mega idyje, a z kożdym rokiym welunek je coroz szyrszy. Dzisiej srogōm popularnościōm pochwolić sie umiōm np. zabawy choby “Holy Wins – Świynty Wygrywo”, bez czos kerych cołko ferajna przeblyko sie za ôblubiōnych świyntych.
Jako Ślōnzoki sōm my z natury kōnserwatywni. Na świot ôtwiyrōmy sie pōmału, na przichwolynie nowościōm trza nōm kapka wiyncyj czasu. I tak se myśla, że to w żodyn roz niy ma złe, ale czynsto biere sie ajnfach z naszego niyzdecydowanio. Bo sami już niy umiymy spokopić, eli cosik nowego je dobre, eli szpetne. A to zaś biere sie przede wszyjskim ze szumu medialnego naôbkoło nos i godki ôd tych, kerzi ryczōm do nos ze dwōch blank inkszych krajōw. Miyjmy swōj pōmyślunek, ôbiyrejmy zgodliwie ze sumiyniym, niy godejmy za gibko szpetnie ô inkszych.
A jutro rekōmanduja byzuch na cmyntorzu i chnedka skupiynio przi grobach. Spamiyntejmy, że dziyń, w kerym dziwie sie na ôd kogoś klamoty, to je ôstatni dziyń paździyrnika, a niy piyrszy listopada. 😉
Chcesz cosik pedzieć? Skōmyntuj tekst na Facebooku!


text:
Chcedźa druheho nošerja
Malešecy. Gmejna Malešecy chce, zo přewozmje Budyski wokrjes nošerstwo jeje wyšeje šule. Přičina, nošerja změnić, su stabilne wuwiće šulerskich ličbow a z nim zwjazane trěbne inwesticije na šulskim stejnišću, zdźěla wokrjes. Tak móhł wokrjes šulske stejnišćo Bart jako dwučarowu wyšu šulu wutwarić. Potom móhli Malešansku wyšu šulu do Barta a tamnišu zakładnu do Malešec přeměstnić.
Maybrit Illner wita Budyšana
Mainz. „Připućowanje bjez mjezow?“ rěka tema telewizneje rozmołwy „Maybrit Illner“ dźens wječor na sćelaku ZDF. Mjez hosćimi je nimo bayerskeho financneho ministra Markusa Södera (CSU) a předsydki Lěwicy Katje Kipping tež Budyšan Firas Al Habbal. Lěta 2014 bě wón ze Syriskeje ćeknył a stara so nětko sam wo ćěkancow w Budyšinje.
Do Prahi za 50 mjeńšin?


text:
Přichodnje wučer w Bórkowach
Borkowy. Uwe Gutšmidt budźe wot noweho šulskeho lěta na Bórkowskej zakładnej a wyšej šuli „Mina Witkojc“ skutkować. Jako wučer za Witaj-wučbu zawěsći wón sobu serbskorěčne kubłanje na šuli, w kotrejž mjeztym dźesać lět bilingualnu wučbu po koncepće WITAJ poskićuja. Dotal bě Gutšmidt na Tšupčanskej zakładnej šuli wučił.
„Słowjanska epopeja“ do Azije
Praha. Znatu přehladku wulkoformatnych wobrazow Alfonsa Muchi, zwobraznjacu wuznamne wokomiki słowjanskich stawiznow, wupožča dlěšodobnje do wukraja. Klětu budźe w Japanskej a Chinje wustajena; pozdźišo snano tež w Južnej Koreji a USA. China zapłaći za wupožčenje 100 000 eurow a zaruna kóšty transporta a zawěsćenja.
Za zhromadne spěchowanje
Podstupim. Braniborski ministerski prezident Dietmar Woidke (SPD) zasadźuje so za zhromadne dźěło ze Sakskej při hospodarskim spěchowanju Łužicy. Tole je wažne wuměnjenje zesylnjenja regiona, rjekny Woidke wčera po zetkanju z nowym jednaćelom Inowaciskeho regiona Łužica tzwr, Hansom Rüdigerom Langu w statnej kencliji.


text:
Wjeliki krejz
Wjeliki krejz jo tak wjeliki ako móžno krejz na kulowem powjerchu. Jogo srjejźišćo padnjo pśecej ze srjejźišćom kule na jadno a rěz na wjelikem krejzu źěli kulu na kuždy pad do dweju („jadnak wjelikeju“) połojcowu. Dokulaž jo pśewšo wjele móžnosćow, kulu tak rozrězaś, aby rězna płonina srjejźišćo kule trjefiła, jo teke pśewšo wjele wjelikich krejzow. Wósebny pad wjelikich krejzow su meridiany, kótarež su poł wjelikego krejza, kótarež wupśestrěwaju se wót pódpołnocnego do pódpołdnjowego pola.
W geografiskem koordinatowem systemje zemje su ekwator (módry) kaž teke kuždy por jadnogo drugemu „napśeśiwo lažecych“ stopnjow dlininy wósebnje lažece wjelike krejze (stopnje dlininy = meridiany, how žołte), na pś. nulowy meridian (0°) a meridian 180°. Šyrinowy krejze pak (smužkowane linije) z wuwześim ekwatora njejsu wjelike krejze, ale mjeńše ako maksimalna wobměra kule. Gronje se togodla póbocne abo małe krejze.
Na wjelikich krejzach zemje wótpowědujo jadna wobłukowa minuta jadnej mórskej mili, skrotconej sm (eng. nautical mile, nm abo NM). Dajo se (pótakem ako „dlininowa minuta“ resp. ako „šyrinowa minuta na ekwatorje“) z 1.852 metrami pśi gódanej zemskej wobměrje 40.000 km woblicyś. Pśerězny zemski radius jo 6.371 km.
Nejkrotšy zwisk mjazy dwěma dypkoma na kulowem powjerchu – tak pomjenjona ortodroma – jo pśecej źěl wjelikego krejza (tak pomjenjony głowny wobłuk). Togodla du ruty łoźnistwa a pśedewšym ruty leśenja zwětšego spóromje wjelikich krejzow. Wobjězdźowanje zemskeje kule na ortodromach groni se płachtowanje na wjelikich krejzach; „kurse wjelikich krejzow“ dojśpěwaju pitśku wětše šyriny ako wótpowědujucy startowy a celowy dypk (na pś. München–Peking pśez Sibirsku).
Na zemskem elipsoiźe a drugich płoninach groni se ortodroma geodetiska linija. Wóna jo kśiwanka wětšego rěda (wótchylenje wót wjelikego krejza kule wó někotare promile) a wótpowědujo pśeběgoju wjelgin wupněteje niśi bźez šurowanja.
Zwobraznjenje na kórtach[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokulaž se wjele kórtow (na pś. pśi merkatorowej kórśe) tak zwobraznja, až pokazuju se šyrinowe krejze ako rowne, wodorowne linije, statkuju ruty leśenja njeglědajucy na swóju krotkosć skśiwjone a du dalej k poloju (glej teke loksodroma). Aby zjadnoriło kreslenje, su specialne kórty wjelikich krejzow (glej gnomonisku projekciju), na kótarychž pokazuju se wšykne wjelike krejze ako rowna cera, wokolina pak jo pitśku spryšćona.
Na mórskich kórtach jo na pšawej a lěwej kšomje geografiska šyrina pódana, t. g. wótpowědujucy wurězk wótpowědnego wjelikego krejza dlininy. How móžo nawtikaŕ ze zaštapnym kružydłom distancu pśepśimaś (1 wobłukowa minuta = 1 mórska mila) a za zakreslenje kursa do kórty pśenjasć.
Woblicenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Kut mjazy dypkoma A a B z koordinatami šyriny a koordinatami dlininy na wjelikem krejzu woblicujo se tak:
Jolic pódawa se we wobłukowej měrje, dajo se zdalonosć wjelikego krejza d mjazy wobyma dypkoma ze zemskego radiusa rE woblicyś:
Zdalonosć wjelikego krejza jo maksimalnje poł zemskeje wobměry.
Rězny kut wjelikego krejza wót A a B z meridianom w dypku A groni se kursowy kut . Woblicujo se pśez:
Za pódzajtšne kurse (λB > λA) lažy kursowy kut mjazy 0° a 180°, za pódwjacorne kurse (λB < λA) lažy kursowy kut mjazy 180° a 360°. Na rozdźěl wót rowneje geometrije njerozeznawaju se kursowe kuty wót A do B a wót B do A wó 180°. W ekstremnem paźe, gaž wjeliki krejz źo pśez pola, móžotej wobej kursowej kuta samo jadnak byś.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Zběrka formulow k nawigaciji na wjelikich krejzach (nimski)
- Great Circle Mapper - Great Circle mapper including ETOPS ranges (engelski)
- Woblicadło wjelikich krejzow (nimski)


text:
Dzisioj Mecz Przyjaźni. Ruch podyjmuje u sia Widzew. Na szpilplacu bydzie sie dzioło, a na trybunach jesce wiyncyj, ale… fto niy dostanie sie na szpil może czitać nosz Ślonski LIVE.
Szpil zacyno sie ło osiymnostyj, a szprechać zacnymy juz godzina pryndzyj. Znojdziecie nos tukej => Ślonski LIVE: Ruch – Widzew
Zapraszomy do nos!
własne
Tryner Radosław Mroczkowski podoł dzisioj kadra, jako przijedzie na szpil do Chorzowa. Poniżyj prezyntujymy cołko osiymnostka: Continue reading →
Niy do sie ukryć, że tyn szpil elektryzuje niy ino we Chorzowie, ale i we Łodzi i kożdyj dzielnicy inkszych miast, we kierych kybicuje sie łobydwu drużinom. Poniżyj kilka cyfr ło dotychczasowych wspólnych szpilach: Continue reading →
Departamynt Rozgrywek Krajowych PZPN ustaloł, że Szpil Przyjaźni miyndzy Elaną Toruń, a Ruchem Chorzów łodbyndzie sie 24 października.
Niy ustalono jest jesce godzina rozpoczyncia, o tym poinformujymy łosobnym artykułem.
własne / elanatorun.com


text:
Miłoćicy (SN). Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB) je minjeny štwórtk na Załomskej Gerharda Hauptmannowej wyšej šuli molowanske a rysowanske wubědźowanje zahajił. CSB přewjedźe je składnostnje lětušeho, 17. junija w klóštrje Marijinej hwězdźe wotměwaceho so swjedźenja w Pančicach-Kukowje. Dźěći a młodostni w starobje hač do 14 lět su namołwjeni, wobrazy, rysowanki, kolaže a dalše wuměłske dźěła na temu „Tu sym doma“ zapodać. Njech činja to z podaćom mjena, adresy a staroby pola CSB w Miłoćicach. Posledni termin zapodaća je 25. meja.
Nowa sezona při jězoru
Bjerwałd (SN). Nětko je tež wodosportowa sezona při najwjetšim jězoru Sakskeje zahajena. Wšitke planowane saněrowanske dźěła wokoło přibrjoha su zakónčene. Jenož mosćikowa płuwaca připrawa w Delnim Wujězdźe njehodźi so hišće wužiwać. W informaciskim centrumje Bjerwałdskeho jězora je nětko Regina Nickol nowa přistajena.
Keramiske dźěła widźeć


text:
Wjace filmow na festiwalu
Zhorjelc. Za lětuši 15. nysowy filmowy festiwal, kotryž wotměje so mjezu překročacy wot 15. do 20. meje w třikrajowym róžku, su wjace hač 600 přinoškow – něhdźe 60 wjace hač loni – zapodali. Wosebity fokus leži na paskach z Pólskeje, kotrež njejsu tam kritiskeho wobsaha dla zjawnje spěchowali.
Urban nowy šef sakskeje AfD
Wojerecy. Nowy krajny předsyda sakskeje AfD je Jörg Urban, zdobom předsyda frakcije strony w Sakskim krajnym sejmje. Delegaća kónctydźenskeho zjězda we Wojerecach su jeho do zastojnstwa wuzwolili, po tym zo bě dotalna předsydka Frauke Petry loni w septembru ze strony wustupiła. Urban chcył, zo stanje so AfD při wólbach krajneho sejma 2019 z najsylnišej politiskej mocu kraja.
Angažement za přirodowědu


text:
Gójacki jazor
Gójacki jazor (nimski Schwielochsee) namaka se na krotkem zajtšu Barlinja na dłujkozajtšnej kšomje Błotow. Sprjewja pśeběžyjo pódpołnocny źěl jazora a běžy pótom do směra Bezkow wen. Jazor słuša dopołnje ku gmejnje ze samskim mjenim w bramborskem wokrejsu Damna-Błota.
Gójacki jazor jo z pśestrěnju wót 13,3 km² nejwětšy pśirodny jazor w cełej Bramborskej. Wón bu k prědnemu razoju w lěśe 1302 ako Zwilow naspomnjony. Teke „nimske“ mě jazora jo pó zdaśu serbskego póchada. Źinsajšne serbske mě póchada wót sedlišća Gójac, kótarež lažy pśi pódpołdnjowem pśibrjoze jazora.


text:
Witam wszystkich w Nowym Roku :) hehe już jest marzec ten czas tak szybko leci i idzie wiosna.
Udało mi się skończyć kolejny obraz dotyczący tańców Beskidu Śląskiego. Obraz zatytułowałam "Owiynziok".
Owiynziok
to je chyba nejstarszy taniec na Cieszyńskij Ziymi, ale tańcowali go
gor Beskidzcy Gorole. Je inkszy niż wszyjstki tańce na cieszyńskim. Do
Owiynzioka sie śpiywo kupa pieśniczek i bojtek. Ci co badajóm folklor
sie narachowali dziesiyńć rostomajtych melodyji. Tańcowani i śpiywani
łónczy sie s graniym. Do owiynzioka gro kapela, w kierej sóm hóśle i
gajdy. Ci co grajóm na hóślach i gajdziorze to musieli fakt rychtig
dobrze grać aji s przitupym. Tańcowało sie w aryndzie, abo po chałupach i
trzeja było poru ludzi, coby owiynzioka zatańcować. Piyrsze trzeja było
kapeli zapłacić pore grejcarów, coby cosi zagrali, a potym tyn gdo
zapłaciuł zaczynoł tańcować. Tańcowali kupe razy i fórt sie smiyniali,
tyn s tym, a tamtyn s tamtym. Ci co kludzili do tańca też sie smiyniali.
Każdy ś nich mioł swoji prziśpiywki i każdy wiedzioł co zaśpiywo. Tyn
co zaczynoł tańcowani, stowoł przed kapelóm i zaczynoł śpiywać potym se
musioł zadómpkać, a dziepro potym sie obracoł i zaczynoł zachodzónego.
Kapela grała uż wtynczas jego melodyje. Wszyjscy mu robili plac, a ón
chodziuł dokoła po izbie, obracoł sie we wszyjstki stróny i fórt blyskoł
oczami po dziołuchach, a óny czakały skoro ich wytańcuje. Ponikierzi
prawióm, że taki chodzyni dokoła izby je podobne kapke do nikierych
zwierzónt – baji do bażanta jak chodzi koło kury. Tyn co tańcowoł
chodzónego był nejważniejszy. Wykrziwioł sie na wszyjstki stróny i móg
se wytańcować kieróm dziołuche chcioł. Jak se uż jakóm dziołuche
upatrzuł, to kiwoł rynkóm i wołoł „Maryna pój! Dziołucha była rada jak
fazol, a ón zaśpiywoł prziśpiywke i zaczli oboje zwyrtać.
Terazy
sie zaczynoł owiynziok zwyrtany, bo ta pora zwyrtała po całej izbie.
Oboje musieli umieć tańcować, coby sie nie podeptać. Jak kiery se
pomyluł kroki, to mógli oboje bachnónć o ziym. Jak se uż pozwyrtali, to
zaśpiywali drugóm prziśpiywke, a potym tańcowali uż wszyjscy. Owiynzioka
sie tańcowało w Beskidach, ale tańcowali go też czescy Gorole w
Hyrciawie, Piosku, Bukowcu, Łómnej i w Mostach. Nazwa owiynziok sie
wziyna od tego, że kiyrpce sie robiło s owiynzij skóry. Owiynzio skóra
to je skóra s cieloka. Taki kiyrpce s owiynzij skóry sie nosiło od
świynta, abo sie w nich szło na muzyki. Na codziyń sie nosiło kiyrpce ze
skóry s babucia. Na owiynzioka sie downij prawiło też cielynciok.
Taką relację znalzałam w Internecie na stronie
http://www.gwara.zafriko.pl/kat/folklor/owiynziok
A oto moja praca
Akryl na płycie 100 x 70 cm :)
Oczywiście inspirowałam się zespołem Istebna :)
I jak Wam się podoba???


text:
Kejsik za bajtla mocka my lotali po placu a mieli roztomajte knify na granie a szpilanie. Teroski sie niý ýno przepůmino ô tym, jake kejsik bajtle miały graczki, nale tyż jako to wszysko sie mianowało. Beztuż coby choć trocha spůmnieć jako to bůło za bajtla a czym sie grało zrychtowalimy rebus. Bůła tyż ku tymu niýôbyczno sytuacjo, bo Dziyń Bajtla sbajslowany 3 czyrwnio 2018 we Śląskim Ogrodzie Botanicznym we Mikołowie.
Tuż kożdymu wto je interesant abo chce sie trocha pospůminać przedstowiůmy rebusy ze uozwiůnzaniami. Kej zaś wto bůł we ŚOB, a niý poradziůł wszyskigo pozgadywać, moge teroski uoboczyć, co ze tych ôbrozkůw a kryklanio powinno wylyź.


text:
Dymůn
Dymůn (gr.: δaίuwv, daimon - dosłowńy: tyn, kery co roztajlowuje abo tyn, kery coś przitajlowuje, tyż: nadprzirodzůno potynga, dola; łać. daemon) – stworzyńa wystympujůnce we mocy ludowych wjerzyńůw, mitologijach a religijach, kere zajmujům pozycyjo postrzedńo mjyndzy bogůma a ludźůma, mjyndzy sferům źymskům - ludzkům, matyrjalnům - a sferům boskům, czysto duchowům; istoty uo cechach na půł ludzkich, na půł boskich; nojczyńśći sům to ńyprzijazne czowjekowi duchy, zwjůnzane za pjyrsze ze pojynćym ńyczystośći sakralnyj.


text:
Kōniec ślōnskij historyje ôd Banika Ôstrawa?
Napoczło sie wybulanie starego stadiōnu ôd Banika Ôstrawa. Legyndarne Bazaly, kere w 1959 roku ôstatły ôtwarte we ślōnskij tajli miasta, z kerōm Banik je powiōnzany ôd poczōntku klubu, kaj Banik we latach 70-tych nie przegroł 74 szpilōw w raji (bez mała 5 lŏt!), już ôd 2016 roku nie sōm placym, kaj swoje szpile grŏ Banik. Stadiōn nie bōł na tela moderny i fusbalŏrze przeniyśli sie na stadiōn miejski do Witkowic, kere leżōm we morawskej tajli Ôstrawy.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
W miejsce wybulanych Bazalōw mŏ być budowane cyntrum tryningowe dlŏ modych fusbalŏrzy ôd Banika.
Kibice ôd Banika, kerzy zwiōm sie Chachaři, cołki czas przipominajōm, co jych klub nŏleży do ślōnskij tajli miasta. Na szportplacu we Witkowicach wiyszajōm banery “Baníček patří do Slezska“ abo “Slezsko” (na dole fotografijŏ ze szpilu z Pilznym). Pytaniy ale je, jak dugo ślōnskŏ historyjŏ Banika bandzie żyć, jak piyrszy manszaft swoje szpile bandzie dalyj grać na Morawach?
Smutny kōniec dlŏ Bazalōw przewidzioł już we 2011 roku Jaromir Nohavica:
Foto na wiyrchu: Darwinek [CC BY-SA 3.0], Wikimedia Commons


text:
Banōm na wōnskich glajzach z Rud do Rybnika
W tym tydniu sztartły roboty swiōnzane z wrōcyniym linije bany na wōnskich glajzach na kōncku ôd granice Miasta Rybnika do sztele przesiadkowyj Stōdoły.
Bana na wōnskich glajzach to jedna z nojsrogszych atrakcyji regiōnu – mŏ dugõ tradycyjõ, a sztela w Rudach je na Sztrece Zabytkōw Techniki. Rybnik zaczōn starania ô przedużynie tyj linije banowyj już we łōński rok. Jednak ôgłoszōne wtynczŏs przetŏrgi na budowã banhofu i glajzōw ôstały ôdkŏzane skuli za wysokich cyn słożōnōych ôd ôferyntōw w relacyji do zaplanowanego ôd miasta budżetu na tyn cyl. Zadanie ôstało przekŏzane do Rybnickich Dinstōw Kōmunalnych, kere potajlowały roboty swiōnzane z inwestycyjōm. Dinsty kōmunalne sprawiyły elymynta małyj architektury a roboty budowlane sprawi fyrma Inżbud, ôbranŏ wczaśnij w przetŏrgu.
– Zaangażowanie miasta w robotã wynikŏ z chyńci użyciŏ i rozwijaniŏ potyncjału turystycznego Rybnika. Bana na wōnskich glajzach stanie sie barzo atrakcyjnym dopołniyniym ôferty miasta, co dō nij nŏleżōm: rzyka Ruda z możebnościōm ôrganizowaniŏ spływōw kajakowych, ciekawe sztreki kołowe i Morze Rybnicke z możebnościōm łowiyniŏ ryb abo żeglowaniŏ. W prziszłości te wszyjske aktywności mogōm sie perfekt dopołniać i stworzić atrakcyjnõ propozycyjõ niy ino dlŏ miyszkańcōw ale tyż dlŏ weekendowych turystōw – podkryślŏ prezydynt Rybnika Piotr Kuczera.
Inwestycyjŏ bydzie polygała na ôdbudowaniu kōncka bany na wōnskich glajzach na dugości kole 700 m bez ôdbudowã glajzōw, jak tyż perōnu na banhofie Stōdoły, społym z mōntażym wiaty perōnowyj, zadaszyniŏ kołowego jak tyż elymyntōw małyj architektury takich jak ławki, hasiŏki, lampy. Roboty zajmnōm kole dwa i pōł miesiōnca. Planowanŏ cynŏ cołkij inwestycyje to kole 1,5 mln zł.
Zdrzōdło i fotografije: UM Rybnik


text:
Bana
Bana – zorta transzportu lůndowygo uo sztraśe wytyczůnyj glajzům banowům abo linům, kerům poruszajům śe cugi abo pojydyncze wagůny/kabiny. Bano je zortům transzportu sztywnoglajzowygo, tzn. jeji pojazdy mogům poruszać śe ino przirychtowanym lo danyj technologiji torym.
W szerokym znoczyńu mjano "bana" uobjymuje cołko infrastruktura – lińy banowe, stacyje (banhofy, przistanki), zaplecze techńiczne; tabor banowy – pojazdy a instytucyje banowe – przewoźńikůw banowych, admińistratorůw infrastruktury (zarzůndy banowe). Potoczńy mjano to może śe uodnośić do kożdygo s uůnych elymyntůw, szczygůlńy lińi banowyj abo firmy banowyj.
Nojszerzij rozpowszychńůno we krajach rozwińyntych je bano na torze dwůglajzowym (bano kůnwyncjůnalno), zwykle uo przeświće 1435 mm, mjanowano tyż normalnotorowům. Bano kůnwyncjůnalno uo napyńdźe mechańicznym rozwijoła śe uod II ćwjerći XIX wjeka a je to forma transzportu, kerej rozwůj poprzedźiu upowszychńyńy śe wszyjskych inkszych mechańicznych środkůw transzportu.


text:
Wosmy serbski domizniski dźeń w Lejnom a Ptačecach wotměli
Lejno/Ptačecy (AK/SN). Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń wokoło Wojerec spěchuje wuwědomjenje wěry. Wón budźi sensibelnosć a hordosć na serbske korjenje. „Jako swětny domizniski dźeń by wón jenož połojčny był. Tak pak twori jednotu mjez cyrkwju, serbskim ludom, kulturu a domiznu“, podšmórny Jan Malink wčera na 8. serbskim domizniskim dnju. Přišli běchu wěriwi Wojerowskeje Janskeje wosady kaž tež z Lejnjansko-Ptačečanskeje a Blunjanskeje. Wot Lejnjanskeje cyrkwje nóžkowachu woni do susodnych Ptačec. Po puću z městnami samo rejwachu, štož mjez přihladowarjemi kedźbnosć zbudźi.
Lěta 2008 zemrě z Hanu Grobinej poslednja nošerka wšědneje narodneje drasty w Lejnom, powěda jeje syn Günter Groba. Hač do lěta 1918 mějachu tam hišće serbske Bože słužby a hač do 1964 su pola Grobic serbsce rěčeli. „W lěće 2004 je naše domizniske towarstwo drastowe kemše organizowało“, dopomina so předsydka Martina Petschickowa. „Na to smy sej zakładny wobstatk narodneje drasty zešili, na čož smy dźensa hordźi.“


text:
Choćebuz (SN/bn). Němy film „Cuzy ptačk“ twori zakład trailera za lětuši 28. Filmowy festiwal Choćebuz (FFC). Znaty režiser Axel Ranisch je scenu z njeho adaptował a zdobom wocuzbnił: njejapcy je protagonistka wosrjedź Błótow z třomi afriskimi wojowarjemi konfrontowana. „Tak podamy so na jězbu po času z lěta 1911 hač do přitomnosće, wot debita Serbow w kinje hač k strachej před njeznatym a cuzym dźensa“, rozłoži jednaćel festiwal zarjadowaceje firmy pool-productions Andreas Stein wčera na nowinarskej konferency FFC w Choćebuskim Měšćanskim domje. Nimo trailera předstaji wón „dotal najwobšěrniši program“ a připowědźi wot 6. do 11. nowembra dohromady 220 filmow z cyłkownje 45 krajow, mjez nimi 65 němskich a dźesać swětowych premjerow. Do wubědźowanja wo „Lubiny“ su dohromady 31 přinoškow wuzwolili.
Wot 1. oktobra 1938 překročichu jednotki Wehrmachty němsko-čěskosłowaksku statnu hranicu, mjez druhim w Hornjej Łužicy pola Załomja, Habrachćic, Neugersdorfa, Wodowych Hendrichec a Žitawy. Hižo měsacy běchu němscy wojacy njedaloko lětstotki wobstejaceje mjezy w lěsach a w domach namjeznych wsow na tutón wokomik čakali. Hač do 10. oktobra wobsadźichu woni bjez bojow 41 100 kwadratnych kilometrow wulke, tak mjenowane sudetskoněmske namjezne kónčiny Čěskosłowakskeje republiki (ČSR), w kotrychž bydleše tehdy wjace hač pjeć milionow staćanow susodneho kraja. Něhdźe milion z nich běchu Češa abo Słowacy, wostatni Sudetscy Němcy a Madźarojo. Wjetšina Sudetskich Němcow hitlerske wójsko zahoriće witaše. Předewšěm w tych kónčinach bydlacy Češa buchu w slědowacych měsacach ze swojeje domizny wuhnaći.
Lěto drje so hižo pomału nachila, ale do Ludoweho nakładnistwa Domowina dochadźeja dale čerstwe (serbske) knihi. Mjez nimi bě njedawno tež druhi nakład dźěćaceje knihi „Što tam łazy, běha, lěta“ Madleny Nasticcyneje. Njeje pak to jenož bohaće ilustrowana papjercowa kniha za dźěći wot dweju lět. Nawopak, z publikaciju zaběra w jubilejnym lěće nakładnistwa dalši wobłuk digitalneho swěta městno w serbskej literaturje. Mjenowana dźěćaca kniha je mjenujcy prěnja serbska, kotraž hodźi so nimo zwučeneho wašnja ze słuchopisakom wužiwać, a to z tak mjenowanym BOOKiijom.


text:
Czynstochowy
Wspůłrzyndne: 50°48' N 19°07' E
Czynstochowy[1] (pol. Częstochowa, czes. Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, mjym. Tschenstochau, rus. ЧeHcToxoBa) – mjasto we połedńowyj Polsce, grodzki krys a śedźiba źymskigo krysu we ślůnskim wojewůdztwje . Gyszichtowo przinoleży ku Małopolsce. Leży nad Wartům, na půłnocnym kreju Krakowsko-Czynstochowskij wyżyny. Je sam kośćůł a klasztůr na Jasnyj Gůrze, we kerym je, powożany za cudowny, Uobroz Matki Boskij Czynstochowskij, skiż tego je to głůwny uostrzodek maryjnygo kultu we Polsce.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Njeswačidło (JK/SN). Na zašłym posedźenju Njeswačanskeje gmejnskeje rady skedźbni radźićel Frank Haidan na dezolatny staw puća, wjeduceho z Króńcy do směra na Bóščansku deponiju. Mjenowany puć wužiwa mjez druhim tež Zarěčanske agrarne drustwo. Z ćežkimi mašinami dyrbja ratarjo wězo tež někak na pola přińć. Za to wužiwaja zjawne dróhi a puće. Často njemóža traktory a druhe ratarske mašiny srjedź puća jěć a wužiwaja kromy pućow. Zo te to dołho njewudźerža, je jasne, wšako njejsu tež za tony ćežke mašiny twarjene. Na te wašnje so přirowy podłu dróhi počasu pomjeńšeja a skónčnje dospołnje zhubja. Tak hižo njeje móžno, zo při sylnych dešćach woda z pućow a polow po hrjebi wotběži. Přepławjene dróhi, womazane z pjeršću z polow, su sćěh toho.
Njeswačanscy gmejnscy radźićeljo su sej tuž přezjedni, wobroćić so na wjednistwo ratarskeho zawoda a sej dorěčeć, w kotrej měrje móhli nazymsku ratarsku přestawku za to wužić znajmjeńša přirowy zaso do tajkeho stawa přinjesć, zo wodu wot polow a pućow wotwjedu. Tak mjenowane bankety (kromy) dróhow skrućić by dalši wažny krok był.


text:
Plan Budyskeho wokrjesa, w bywšej Běłochołmčanskej zakładnej šuli ćěkancow zaměstnić, bě so wo horce diskusije postarał. Wčera je gmejnska rada Łaz doskónčnje ně prajiła.
Łaz (AK/SN). Bywša Zakładna šula Fritza Kuby Běły Chołmc wostanje wobsydstwo Łazowskeje gmejny. Tole je wčera tamniša gmejnska rada rozsudźiła, mějo so tak po woli wobydlerjow na jich zhromadźiznje 29. januara. Minjeny pjatk bě so nimale 130 ludźi přećiwo předani wokrjesej wuprajiło. Jasny wčerawši rozsud přiwšěm njebě. Při wothłosowanju po mjenje bě dźesać radźićelow za předań šule, jědnaće přećiwo tomu.
Wokrjes chcyše Běłochołmčansku zakładnu šulu za 200 000 eurow kupić a w njej něhdźe połsta małolětnych ćěkancow bjez staršiskeho přewoda zaměstnić. Dom wobhospodarjeć měješe Dźěłaćerske dobroćelstwo. Za nakup, saněrowanje a wuhotowanje by wokrjes 1,75 milionow eurow wudał. Pozdźišo chcył objekt jako dźěsćownju dale wjesć.


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
Bernd Pittkunings, Dešno 26.01.2005
Což mě mucy
W našom casu jo kuždy „ekspert“, kenž možo do mikrofona kwasliś abo swojo woblico pśed kameru pokazaś. Zwětšego se wuznaju take eksperty jano na swojom polu, jolic až scełego. Ale na žeden pad njeglědaju na wuspěch swojogo statka.
Pśikład za to jo něnto, až ceła mań wotposłańcow nimskich sejmow a sejmikow ma „podlańsku zasłužbu“. Pśedsedarka CDU Angela Merkel jo groniła, toś ta wěc njejo nic za mjenanje mjazy stronami. A to ned wěrim, dokulaž skoro z kuždeje strony su luźe potrjefjone. Na tom městnje cu na pśikłaźe kněni Wenddorf z Dolneje Sakskeje pokazaś, což mě mucy, gaž nastupnosć wobglědujom.
Podla swojogo mandata w sejmje Dolneje Sakskeje źěła kněni Wenddorf ako pśełožowarka za VW. Za to dostanjo kužde lěto 60.000 eurow resp. 5.000 eurow na mjasec. Pśestajarje za romany a beletristiku zasłužuju w toś tom casu pśerěznje jano 2.000 eurow. To znani k prědnemu, až musy Wenddorf ekspertka byś ako howac žedna. K drugemu jo taka suma dopokaz, až źěła wšednje minimalnje wosym goźin za VW. Pšašam: Gdy źěła za luźi swojogo zwězkowego kraja? To jo jeje słužba, dokulaž toś te luźe su ju wolili do sejma a płaśe ze swojimi dankami teke jeje myto a rentu. Njejsom był nejlěpšy w matematice, ale mogu licyś. Wona źěła wosym goźin ako wotposłańca, jězdźi goźinu tam a sem na źěło, ma tam někak goźinu pśestawki, musy doma snědaś a wjacerjaś, někak goźinu, trjeba za hygienu a šminkowanje dwě goźinje, pśełožujo wosym goźin za VW a spi šesć goźin. Samo jolic až nikula do knigłow njeglěda, daniž do telewizora, ma źeń kněni wotposłańce 26 goźin! W lěśe Einsteina mam to za fenomenalne! A naša luba ekspertka njejo jadnučka w nimskich sejmach a sejmikach, kenž njamožo wot myta jadnogo źěłodawarja swojźbu zažarbowaś a togodla pśewinjo stwortu dimensiju – cas. Nanejmjenjej taku dimensiju.
Wona jo głownoamtska wotposłańca, togodla jo to wšykno legalne po nimskich kaznjach. Druga wěc by była, gaby se procowała cesnoamtski. Z lěta 2001 (to jo było „Lěto cesnego amta“) muse cesnoamtske luźe płaśiś za ewentualne narownowanje wudankow kuždy mjasec wušej 50 eurow dankow. Gaby jaden bźezdźěłabny měł taki amt, ga by jomu wšykne pjenjeze wušej 50 eurow wot podpěrowanja wotśěgnuli. Pśi tom jo jadno, wjele wudankow w tom amśe za bencin, drastwu, knigły, struski atd. ma. To znani za takego, až by dał hyšći wot swojich drobnych pjenjez za swoj cesny amt. Togodla som 2003 wotstupił ako cesnoamtski zagronity za serbske nastupnosći wokrejsa Dubja Błota (Dahme Spreewald). Nowego njejsu namakali, ale hyšći źinsa płaśim togo amta dla kužde lěto pśeddanki na financny amt.
Moj facit: Cesnoamtski možo se angažěrowaś we wokognuśu w Nimskej jano ten, kenž por slabernych wušej ma. Głownoamtski w sejmach sedaś pak se wupłaśujo, tak dłujko, ako eksperty zjawnosći gronje, až z pjenjezami wot firmow za wotposłańce wšo po kaznjach běžy (do swojich kapsow). Teke togodla njedocakajom, rowno tak ako Angela Merkel, žedne mjenanje mjazy ekspertami stronow, ale teke žedne wjelike změny w praksy podlańskeje zasłužby. A to mě mucy.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text: Budyšin (CS/SN). Dalšu kročel po puću k swójskemu młodźinskemu klubej w Budyšinje su wobdźělnicy młodźinskeje idejoweje konferency sobotu zmištrowali. Na dźěłarničce w Kamjentnym domje je so 16 wobdźělnikow wo wažnych dypkach dorozumiło. Jara chutnje tam wo tym diskutowachu, što dyrbjało so wobkedźbować, doniž so són wo swójskich rumnosćach a swójskej zamołwitosći njespjelni. Přetož koncept je wažne wuměnjenje při pytanju za kmanym objektom a wotpowědnymi spěchowanskimi srědkami. Sobudźěłaćer Kamjentneho domu Marcus Rößner je šulerjow Budyskich gymnazijow jako moderator poradźował.