text:
"...nejłacniejsze lónty i roztomajte czytaczki...". fot. Ewelina Szuścik
"...kieróm se wzión pod piecze GS". fot. Ewelina Szuścik
"...je aji parkplac dlo tych co śmigajóm na kole". fot. Ewelina Szuścik
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
Dziś ostatnia sobota stycznia, zatem zgodnie z zapowiedzią, po Zebrzydowicach spacerujemy dziś z Eweliną Szuścik - poetką, miłośniczką gwary.
Przyndymy sie po dziedzinie
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Warzónki uż nie dostaniesz...!
Witejcie pieknie moi roztomili w tym Nowym Roku. Uzaś my sóm starsi ale nie bydymy sie rozckliwiać nad sobóm, bo by człowiek musioł dostać gupoty do czepani, tuż lepszy sie je przyńś na szpacyrek po takij dziedzinie jak Zybrzidowice. Ostatnio byli my przi kinie tuż skuli tego, że je zima nie pójdymy dzisio fest daleko, coby gdo rymy do nosa nie dostoł idoszolóntómy sie yny do postrzodka dziedziny kaj na prociw "Gminy" je kszeft z roztomajtymi przidajnymi wiecami. W tej leciwej uż chałupie hańdownij była gospoda kiero patrziła kiejsi do Rudolfa Kolaczka, a kieróm se wzión pod piecze GS. Szło tam dostać roztomajtóm gorzołke, piwo i cosi na szmak baji kiszónóm ogórke abo harynka, ale mocka jii chybiało ku tymu coby jóm mianować jak by sie patrziło "Restauracjóm". Kie postawili przi ceście "Hotelowóm" to staróm gospode u Kolaczka zawrzili i do dzisia je tam tyn kszeft s przidajnymi wiecami ale nie yny, boznóndziecie tam aji: świyczki na kierchów, sztrómowe wieca, kije dlo wyndkorzy, strzybne oryngle, pierściónki, roztomajtóm chemije, bawidełka dlo dziecek, rajferszlusy, zicherki, knefle, forhangi, bandle i mocka inkszych wiecy kiere nie sóm nóm zbyteczne w żywobyciu. W drugi talji tej chałpy sprzedujóm łokna i dwiyrze. Jak na Europe patrzi przed GS-ym je aji parkplac dlo tych co śmigajóm na kole. Kónsek dalij za winklym uwidzymy papydekiel z kszeftu w kierym idzie dostać nejlepsze ale też nejłacniejsze lónty i roztomajte czytaczki, a mianuje sie to "Butik u Janki". Kiesi w Zybrzidowicach było wiyncyj gospód jako kszeftów i handlyrzi, a dzisio je ganc na opak. Teraz w tej chałpie warzónki uż nie dostaniesz, ale ponikierzi pamiyntajóm eszcze czasy kie tam chłopi szli na półke po szychcie...
Mini słownik:
postrzodek - środek,
harynek - śledź,
cesta - droga,
sztrómowe wieca - rzeczy na prąd,
strzybne oryngle - srebrne kolczyki,
bawidełka - zabawki,
rajferszlusy - zamki - suwaki do ubrań,
zicherki - agrafka,
knefle - guziki,
forhangi - firany,
bandle - wstążki,
parkplac - parking,
śmigać na kole - jeździć na rowerze,
kónsek - kawałek,
lónty - ubrania,
czytaczki - prasa głównie dla kobiet,
półka - mały kieliszek,
warzónka - rodzaj wódki.
Miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!
Dzisio Wóm zaś poczytóm cosi od siebie "Gorzołczano strziga"


c: text/html

text:
Hůmer
Hůmer (grc. Ὅunpoς Homeros uoznačo "ślepy") (VIII vjek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas) čyli bard. Bůu uůn śpjywokym wyndrownym. Uwožany je za uojca poezyji epickij. Nojstaršy znůny s imjyńo ojropejski poeta, kery zapewne přejůu dźedźictvo dugij i bůgatej tradycyji poezyji heroičnyj (kerej istńyńy je nale ino důmysuym).
Hůmer je autorym poymatůw Ilijody i Uodysei. Grecko tradycyjo widźoua we ńim tyž autora epopei kůmičnyj Batrachomyomachji (podug nojnowšych teorje ńy uůn je jeji twůrcům) i Hymnůw hůmeryckych. Žodyn poeta grecki ńy přewyžšůu suawům Hůmera. Na wyspach Ios i Chjos wzńyśůno pośwjyncůne mu świůntyńy, a we Uolimpji i Delfach postawjůno jygo posůngi. Pizystrat wprowadźiu recytacyje hůmeryckych poymatůw na panatynoje.
Podug ńykerych lygyndarnych informacyji Hůmer pjyrwotńy nazywou śe Melesigenes i bůu synym bůga řyki Meles, puynůncyj kouo Smyrny, i ńimfy Kreteis. Śwjadčy to uo randze Hůmera we śwjeće greckym, gdyž zawše wybitnym ludźům připisywano tam boske abo půuboske pochodzyńy.
Ńy zachowouy śe žodne wjarygodne wjadůmośći uo jygo žyću i, kej škryflou badoč John Myres, žodne zdańy dotyčůnce Hůmera ńy je bezsporne. Ńymńij, antyčńi Grecy ńigdy ńy wůntpili we jygo istńyńy. Prawdopodobńy urodźiu śe we Smyrńy abo na wyspje Chjos we Jůńji – kraińy we Azyji Mńijšej, nale wjela mjast greckych ubjygouo śe uo tyn hůnorowy zaščyt. We spoře uo pochodzyńy Hůmera brouo udźou śedym mjast: Argos, Atyny, Chjos, Itaka, Kolofůn, Pylos a Smyrna. Podug lygyndy Hůmer bůu ślepcym. Teza ta můgům wspjerać dwa epizody ůmješčůne we hůmeryckych epopejach. W Uodysei ńywidůmy bard Dymodokos uopjewo bohaterske čyny, a autor, prawdopodobńy Hůmer, we Hymńy hůmeryckym piše do Apollina: "Pozdrawjům was wšyjstke. A uo mńy pamjyntejće, jak přijdźe jakiś čowjek uobcy, co śwjata dośwjadčůu, i zapyto: Dźouški, kery je wům nojmilšy s aojdůw, co sam přichodzům? Wuůnčas wšyjstke cuzamyn uodpowjeće: Ślepjec, kery mješko na skalistym Chjos – jygo pjeśńi bydům zawše nojgryfńijše"(...). Martin P. Nilsson we Homer and Mycynae podowo, aže we wjelu rygjůnach bardowje byli we rytualny sposůb pozbawjańi wzroku, co mjouo stymulować pamjyńć.
Autorstwo Ilijody a Uodysei wzbudzo ale do dźiś wůntpliwośći, a problym tyn nazywany je kwestjům hůmeryckům. Brak je wjarygodnych danych uo žyću Hůmera, ńykeři badače, a nawet juž antyčńi choridzontes, wysuwali hipoteza, aže Hůmer ńigdy ńy istńou. Podwaliny do tygo půglůndu, zwanygo teorjům pluralistyčnům (oba dźeua sům zlepkym pjeśńi s růžnych časůw, pouůnčůnych we Atynach we VI w. p.n.e.), dou mjymjecki filolůg F.A. Wolf we wydanyj we r. 1795 kśiůnžce Prolegomena ad Homerum. Po uokouo stu pjyńćdźeśyńću lotach dyskusyji i sporůw zwyćynžůua teorja ůńitarystyčno, kero twjerdźi, aže Hůmer istńou i bůu autorym uobu poymatůw, a jygo zasůgům je stwořyńy wybitnych dźeu we uoparću uo wjelowjeko tradycyjo pjeśńi heroičnych istńijůnco we starožytnyj Grecyji.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Chicago
Wspůłrzyndne: 41°54' N 87°39' W
Chicago – mjasto we USA, pouožůne nad jeźorym Michigan we stańe Illinois. Chicago je třećym co do wjelgośći a zaludńyńo mjastym we Stanach Zjydnočůnych zarozki po Los Angeles a Nowym Jorku.
Chicago wroz s předmjeśćůma twoři guůwno metropolijo mjejsko pouožůno na střodkowym wschodźe Stanůw Zjydnočůnych. Je tyž guůwnym cyntrům biznesowym, kulturalnym a naukowym, a samo mjasto a uokolice přežywajům uokres gwoutownygo rozwoju a ekspansyje. Nojbližšymi a nojwjynkšymi předmjeśćůma sům mjasta Niles, Elmhurst, Melrose Park, Franklin Park, Cicero, Joliet, Addison, Evanston, Schaumburg i Wood Dale.
Chicago je uokreślane mjanym "Wjetřne mjasto" (ang. Windy City).
Nojwjynkše poza Polskům skupisko Poloków a ludnośći pochodzyńo polskigo (ůng. 1,1 mln osůb polskigo pochodzyńo, we tym ůngyfer 250 tyś. godajůncych na co dźyń we polskij godce). Uobezdřij tyž: Jackowo.


text:
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych. W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu. Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne […]
WSZYSTKICH SWIETYCH
Gorko Noc
Gorko noc Kaj żeś była frelko Kej w duszy mi grało Kej płaczki leciały We gowie aż wrało Chciolżech ci pedzieć W tyn czos w ta nocka Że przaja ci gorko I wejrzeć w te ôczka Chycić za rynce Pognać przed siebie Pedzieć ci w uszko Że mōm jak w niebie Miołżech ta siyła I […]
Ból matki
Bōl matki Matka klynkła na kerchowje Znicz se gore już na grobje Ônej ôczy sie zaszkliły Płaczki po licach kapnyły Mōj syneczku,mōj kochany Ty żeś sam je pochowany Leżysz tukej samjutyńki We sercu mōm yno mynki Straciōł żeś sie s tego śwjata Chocioż młode żeś mjŏł lata Jeszcze żeś chciŏł tukej być Śmjerć przeszczigła życiŏ […]
WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Za pora dni bydymy swiyntowac Wszystkich Swiyntych – swiynto tych, kerzy odeszli z tego swiata, ale kerych pamiyntomy i wspominomy. Jak kozdego roku przed tym swiyntym pojada na kerchow, coby narychtowac grob mojich Ojcow i Brata Pyjtra, wypucowac pomnik i platy kamiynne, pozbiyrac liscie i zolyndzie, kere slecialy z dymbu, co rosnie zarozki wele grobu, […]
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY
JAK JO CHODZIOLA DO SZKOLY… Mialach pecha. W moji klasie niy bolo wiyncy Slonzokow, yno jo. Dziecka mie wysmiywaly, jak pedzialach cos po slonsku, a pani sie obrocala zadkym do klasy i tyz sie smiola. Pamiyntom, jak pokozala olowek i sie spytala, co to jest, a jo pedziala, ze blajsztift. Colko klasa miala uciecha! Abo […]
Ksiōnżka
Ksiōnżka Jest mojōm pszojacielkōm roz dowo radość roz ś niōm markotno. Zagarła moja dusza pocieszo płaczki suszy. Czasym jest dlō mie świynto ś niōm śpiywōm i rzykōm. Czas leci, a jo ô niczym niy pamiyntōm bo czytōm. Ty tyż możesz tak miłować zatracić sie przepōmnieć. Weź jōm do rynki ôtwōrz weź ksiōnżka. autor – Urszula […]
Dziyń matki i siyrotka
Dziyń matki i siyrotka Dziyń matki pjykne śwjynto Kożdy o swojej mamie pamjynto. Mama dostowo bomboniyrka abo kwiotka. Dzisiej też opłakuje swo mama siyrotka. Jednom rynkom kwiotki na grob kładzie. Drugom płaczki po gymbie marze. Łkaniym ciche kochom wyszeptała. Z Ojczynaszym wszystko pomjyszała. Tynsknta ją dusi, z oczy płaczki wycisko. A ona w […]
Złe myśli
Złe myśli A mie w sercu ciyngym żgo Zimno fala je zalywo Chocioż myśli idzie sto Ta nojgorszo durś wygrywo Czamu myśli utropione Tak ôklanie sie wciskajōm Spać niy idzie radość bierōm Płaczki we ôczach stowajōm Gonia te bachrate kłōmby Czorne tuste jako sadza Co sam robić? Nerwy żerōm Ciyngym sie z myślami wadza… Barbara […]
Egzorta jesiyni
Egzorta jesiyni ☼ Bezma świat cołki Farbami sie miyni Idzie jesiyń złoto Już wyłazi z siyni ☼ Latowo paniczka Zbiyro swoji graczki Na jyj gryfnych licach Z żolu lecōm płaczki ☼ Zrob mi plac niy ślimtej Kasztōn trza rozkulać Pofarbować liście Z wiatrym w polu hulać ☼ Prziszła moja raja Dyć sam mōm robota […]
Dziyń Ôjca
Dziyń Ôjca Dzisioj Świyto Ôjca Ônego uż niy ma Świyczka zŏwdy pola Ôstały spōmniynia Przałach jŏ ci mocka Teroz w sercu nosza Coby niy zaboczyć Pōnbōczka jŏ prosza We gorkim rzykaniu Ô niebo dlo ciebie Ô tych co hań siedzōm By przygarli ciebie Mama piyrszo poszła Potym ty niydugo Toż czekejcie na mie Dyć niy […]


text:
Heh-news
Bo i jak sie przi czym takim niy hehnóńć? :)
Islandzki sónd wydoł wyrok: drógi niy bydzie, bo mógłaby szterować elfy. Łosiymdziesiónt procynt ludzi z Islandie w nie wierzy.
A niy ino w nie, bo majóm tam jeszcze roztómajte stworoczki z bojek - miyndzy inkszymi trolle, gnómy i nykury. Szczegóły tukej
***
Tela korespóndyncje z Islandie, a terozki czas na... Praha! :)
Co żech tam jes, to łodwiedzóm Palác Koruna (raj dlo sznupióncych za płytami CD i DVD!). Ale w tym palácu, kiery jest tak naprowdym dómym towarowym, jes coś jeszcze: mój ulubióny świynty Jorg, robióncy tam za dekoracja.
Jego autor to Yuri Gorbachev (sioszczyniec słynnego polityka, Michaiła), kiery szpecjalizuje sie w kolorowyj, inspirowanj ludowościóm, sztuce.
Jorga widzicie kole tekstu, a skopiowoł żech go z łoficjalnyj stróny Gorbacheva. Kliknijcie sie sam i łobejrzyjcie inksze jego dzieła.
Mie sie to podobo - malowane bojki, pra?


text:
-
Paulina Nowacka i Tomasz Durajczyk wygrali I WTK seniorów w Wielkopolsce!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 15 Września 2013
Paulina Nowacka (KS Stella Gniezno) i Tomasz Durajczyk (KS Krotosz Krotoszyn) wygrali I WTK seniorów w woj. wielkopolskim.
Tagi: WTK, Paulina Nowacka, wielkopolskie, Wielkopolska, seniorzy, Tomasz Durajczyk
-
Magdalena Górowska i Rafał Utylski zostali mistrzami Małopolski!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 24 Lutego 2013
Magdalena Górowska (KS Bronowianka Kraków) i Rafał Utylski (PKS Opoka Trzebinia) zostali mistrzami Małopolski w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, Małopolska, małopolskie, Rafał Utylski, seniorzy, Magdalena Górowska
-
Piotr Chodorski i Natalia Bajor zostali mistrzami Dolnego Śląska!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 24 Lutego 2013
Piotr Chodorski (LKS Odra Głoska) i Natalia Bajor (KU AZS UE Wrocław) zostali mistrzami Dolnego Śląska w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, Natalia Bajor, Piotr Chodorski, Dolny Śląsk, dolnośląskie, seniorzy
-
Anna Rusin i Jarosław Tomicki zostali mistrzami Śląska!
Kategoria: Turnieje w Polsce - WTK / 24 Lutego 2013
Anna Rusin (KU AZS Politechnika Gliwice) i Jarosław Tomicki (Silesia Miechowice) zostali mistrzami Śląska w tenisie stołowym.
Tagi: WTK, śląskie, Śląsk, Jarosław Tomicki, seniorzy, Anna Rusin


text:
Italijo
Italijo, Republika Italsko (it.: Italia, Repubblica Italiana) – państwo położůne we Połedńowyj Ojropje, na Apyńińskim Půłwyspje, je ůune człůnkym wjelu uorgańizacyjůw, m.in.: Ojropejskij Uńije, NATO. Italijo noleży do uoźmju nojbarźi industryjowonych a bogatych państw śwjata - G8.
Cołkowito dugość lůndowyj grańicy Italije wynośi 1932,2 km. Sůmśaduje uůna s Francyjům – 488 km grańicy, Szwajcaryjům – 740 km, Austrijům – 430 km i Słowyńijům – 232 km). Wnůntzr terytorjům Italije znojdujům śe tyż dwa państwa-ynklawy: San Marino (39 km grańicy) a Watykůn (3,2 km).
Dugość wybrzeża italskigo wynośi aże 7600 km. Uoblewajům je wody poru akwynůw Strzůdźymnygo Morza: Liguryjske Morze, Tyrryńske Morze, Jůńske Morze a Adrjatycke Morze.
Nojwyższy půnkt połožůny je na nojwyższym masywje Ojropy, Můnt Blanc. Nośi uůn mjano Můnt Blanc de Courmayeur – jygo wysokość to 4807 m n.p.m.
Italijo podźelůno je na 20 rygjůnůw (5 ś ńich na szczygůlnych prowach), 109 prowincyji (s kerych 2 sům autůnůmiczne) a 8092 gminy.
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ Szacůnkowe dane za World Gazetteer [1], CIA The World Factbook szacuje wjelość ludźůw we 2007 roku na ůng. 58 150 000 [2]


text:
Himalaje
Himalaje to je gůrsko keta rozlygowano we połedńowyj Azyji, we keryj sům nojwyższe wjyrchy na Źymje. Je uůna dugo na 2500 km a szyroko na 250 km. We jeich skłod wlazujům pasma: Wjelge Himalaje, Małe Himalaje a Siwak. Jeli rozchodźi śe uo polityka, sům uůne potajlowane mjyndzy Pakistůn, Indyje, Chiny, Nepal a Bhutan. Nojwyższe wjyrchy sům we Wjelgich Himalajach, 10 ś ńich mo przez 8000 m n.p.m a jejich nojwyższy wjyrch, Mount Everest, je nojwyższym wjyrchym we cołkij Źymji (8850 m n.p.m.).


text:
Teściowŏ A moja teściowŏ To fajnŏ babeczka Czasym trocha ôpjerniczy Dyć postawi tyż flaszeczka Rzōndzić to ôna poradzi Niy śmisz w niczym i tyż wadzić Po swojimu wszysko robi Niych nō kjery sam co zgłobi Połustawjŏ go zarŏzki I jeszcze sprzezywŏ djŏskym Ale nich tam,niych i bydzie Dyć ze zistōm potym przydzie Postawi tyż bōnkaweczka […]
Teściowŏ
Ta teściowŏ-szwigermuter
Ta teściowŏ-szwigermuter Dyć moja teściowŏ Dyć ta szwigermuter Baba starej daty Chodzi sztyjc po placu Zbjyrŏ stare graty Już pelnŏ kōmora Tego nachabiła I kōnty w pywnicy Tym już zawaliła Wszysko sie i przydŏ Wszysko trza sztaplować I niy mogesz na to Niczego i gŏdać Dyć niychyrskŏ przeca Ôna wcale niy ma Gasi dycki śwjatło […]
Uroki zimy
Uroki zimy Zima śniegiem wybieliła Dróżki, pola, łąki Srebrnym szronem wystroiła Wszyściutkie gałązki Całe niebo zasłoniła Białymi chmurami Dachy domów upiększyła Lodu sopelkami Wszystkie krople wody Chłodem zamroziła I kwiatami w oknach Szyby ozdobiła Choć na dworze bardzo zimno Zaspy, zawierucha W izbie ciepło i przytulnie Żar z kominka bucha Tańczą iskry w popielniku, Wesoło […]
Małe wnuki
Małe wnuki Kiedy dziecko sie rodzi radość rodzinie przynosi. Oma chodzi uradowano, bo z radościom na wnuka czeko. Bo oma, to taki wulkan pszocio w jeji sercu wnuk,swoj plac mo Na rynki biere, w płaczu utuli. Zaśpjywo kolybanka ,luliluli Popszaje mu i fest rozpieszczo po Śłonsku mu fajno bojka opowiado. Opowjy o starzikach kerych już […]
Opa
Opa Kożdy Opa mo rod wnuki pszaje im i loda kupi. Wnuka uczy młotkym kłupać, śrubokryntym szruby wkryncać. Wnuczce bojki opowiado, i zepsute lalki sprawio, Na kole na szpacyr biere z autym do przedszkola wiezie Wnuki mu festy pszajom i swoje serduszka dajom. Kej majstruje,przy niymu som, pod nogami se mu dycki tłoczom. Opa cygarety […]
Dla Babci i Dziadka, Omy i Opy, Starki i Starzika
Piosenki Dla Babci i Dziadka, Omy i Opy, Starki i Starzika Na Slonski Tube na linku: http://st.slonskogodka.com/category/tematycznie/dzien/babci-i-dziadka/
SPOMINOM SIY MOJA STARKA
SPOMINOM SIY MOJA STARKA Łostawiyłaś tu serce,choć duszom żeś łodpłynyła, Chmury na niebie zakryły Twoj ciyń. Łotulona luftym, skrzidła żeś rozwinyła, I zapadłaś we błogi sen. Te dobre Twoji łoczy, tam kańsik łutkwiyły, Wargi Twoji we wieczności zamarły. Zawrzyłaś Twoji powieki, dlo mie był to widok niy miyły, A płaczki szlak żalu zatarły. Tak żeś […]
ÓMA ANA
ÓMA ANA (skrócóno wersjo Sagi rodzinnyj) Przeminół dziewiytnosty, prziszół wiek nowy, jak s podrybnickij wioski Gogołowy, mój ópa Ludwik przijechoł w te stróny, by sie chycić roboty i poszukać żóny… Robota znod drapko, na dole, na grubie, dyć musioł na razie zapómnieć ło ślubie. W ańcli na Krajcówie bardzo mu sie ckniyło, na porzóndno dziołcha […]
Dzien Babci i Dziadka – Omy i Opy
WALYNTYNKOWY GYSZYNK
WALYNTYNKOWY GYSZYNK Niy poradza godać, jak inksi godajóm, swojim żónkóm co dziyń, jak fest im przajóm. Choć tego niy godóm, to wiysz, nojmilejszo, że Ty w mojim życiu, jest żeś nojważniyjszo! Możno piwo bardzij troszyczka gelduje, wiysz przeca, jak bardzo mi „Tyskie” smakuje! Ło gołymbiach niy spómna, przeca wiysz sama, żech do tyj gowiedzi, jak […]


text:
Maszketniki To je tako zorta ludzi Kerych wōń słodkigo budzi. Jak wybierōm się do sklepu, Zaroz szukajōm maszketów A tam: Z cukru wata na patyku I bōmbōnōw je bez liku Krōwki, raczki, zegōweczki kopalnioki, kukułeczki. Co niymiara je lizokōw Tytki kolorowych szklokōw Piernikōw rozmańte zorty Sōm makrōny, zisty, dorty Szplitry, kreple i kołocze I pleciōnki, […]
Maszketniki
Robotno Wiosna
Jeszcze Zima śniegym fujo, a mrōz fest nos w lica szczypie I choć słōnko nic niy grzeje, to przi lesie pod nasypym… Budzōm sie biołe śniygotki, pod liściym z łōńskigo roku Bo poczuły, że już Wiosna chnet sie zacznie tego roku Nō i prziszła. Zima żegno, a tyj trocha dziecek szkoda W kōńcu wziyna śniyg, […]
Szukanie Wiosny
Szukanie Wiosny Festelnie zmarznióne cimple Wadzióły sie na wielkim brzimie Jedyn swiyrgoli – wiosna chnet przidzie Inny zaś – zima jeszcze fest trzimie Godały, skokały i uradzióły Że pudóm poszukać wiosny Jedyn ś nich padoł – Jak jóm znojdziecie To mi na szłapce kaktus wyrośnie I rozfurgnóły sie wszyske ptoki, Wiosny, poszukać leciały Przi stawie, […]
Laptop
Laptop Mały kofer łotwiyrany W kerym mały je ekranik A przi nimu knefli mocka Musisz zajrzeć dóń do środka Jak załónczysz to cudyńko To łotworzy się łokynko Teroz mogesz w internecie Lotać już po cołkim świecie Zmierznie ci się te lotanie To się weźniesz za pisanie Na SG wlyź, jak chcesz klachać Tam czelodka czeko […]
Uroki zimy
Uroki zimy Zima śniegiem wybieliła Dróżki, pola, łąki Srebrnym szronem wystroiła Wszyściutkie gałązki Całe niebo zasłoniła Białymi chmurami Dachy domów upiększyła Lodu sopelkami Wszystkie krople wody Chłodem zamroziła I kwiatami w oknach Szyby ozdobiła Choć na dworze bardzo zimno Zaspy, zawierucha W izbie ciepło i przytulnie Żar z kominka bucha Tańczą iskry w popielniku, Wesoło […]
Ło trzech królach
Ło trzech królach Na kamelach, aż trzi króle w rajza sie wybrały Narodziół sie Król Nojwiynkszy, tak gwiozdy padały Szukali Go we pałacach, we dworach i zómkach I nikaj niy poradzili zność tego Dziecióntka A kludziła ich cołki czos, złocisto gwiozdeczka Aż stanóła nad Betlejem, tam, kaj stajyneczka Kacper, Melchior i Baltazar stanyli we wrotach […]
Lecóm lata
Lecóm lata Kaj lecisz minióny czasie? Niy gzuj tak fest gibko Jeszcze przeca niy tak downo, byli my w kolybkach Czujymy jeszcze jak mamy w chackach nos nosióły Potym rechtory rachować i pisać uczóły Lata mode przeleciały, jako śmignół z bicza Pszocie, chałpa, bajtle, wnuki, teroz rojmatyka Rok Dwa Tysiónce Trzinosty, poszoł w zapómniynie Za […]
Bale, bale, balowanie
Bale, bale, balowanie Jak sie Francik ze Maryjkóm Na maskynbal wybiyrali To nasamprzód wszyske szranki Dokumyntnie przekopali Łón znod ancug ze żyniaczki Czorny cylinder łojcowy Kryka z gołkóm łod starzika Maszka – i Francik gotowy Maryjka ze zamtu szaty Złoto ketka, załuśniczki Taśka, parfin i lipynsztift I na krómflekach szczewiczki We żdrzadle sie przeglóndajóm Tu […]
Boże Narodzenie
Boże Narodzenie Choć baśniowych Świąt nie mamy Z śniegiem, szronem, sopelkami To je pięknie ozdabiają Choineczki z światełkami W betlejemskich szopkach Dziecię Wszystkim rączką błogosławi Pokój, miłość nam przynosi Calutki świat pragnie zbawić Pomóżmy Mu, choć troszeczkę Sami, lepszymi się stając Nieśmy uśmiech, przyjaźń, pomoc Tym, co smutne buzie mają Maria Kotula
Wigilia
Wigilia Gwiazdka rozbłysła, nadszedł czas wieczerzy Przy stole spotyka się cala rodzina Wśród potraw świątecznych opłatek się bieli To znak, najgodniejszy, Narodzenia Syna Przesyłam Opłatek do Twojego domu By Zdrowie i Radość były razem z Wami Zgoda, Miłość i Szacunek Was scementowały A Szczęście się pchało drzwiami i oknami Niech wieczór upłynie wśród cudownych kolęd […]


text:
Malta
Malta, Maltańsko Republika, (uoficjalne mjano: malt. Repubblika ta’ Malta, ang. Republic of Malta) je wyspjarskym państwym na Strzůdźymnym Morzu. Jeji stolica je Valletta. Malta samostanowi śe dźepjyro uod 1964 roku, bestůż co zawczasu bůła brytyjskům kolůńijům.
Treść
Geůgrafijo[Sprowjej]
Malta leży na stategicznym placu na Postrzůdźymnym Morzu, 95 km na połedńe uod Sycylije a 290 km na wschůd uod Tůnezyje. Skłodo śe ze trzech wysp:
- Malta, 246 km²
- Gozo, 67 km² (kole 30 000 mjyszkańcůw)
- Comino, 3 km² (ludźe sům tam ino we czas syzůnu feryjůw)
Do Malty nolyżům tyż trzi małe wysepki: Cominotto, Filfla Island a St. Paul's Island. Ranty wszyjskich wysp sům zauobycz skoliste. Nojwyższy wjyrch je Ta' Dmejrek (253 m). Geůgraficzńy a geologiczńy Malta leży we Ojropje.
Leży we klimatycznyj strefje typowyj lo rygjůnůw Postrzůdźymnygo Morzo. Je tam chłodno źima a fest gorke lato, prowje beż żodnych uopadůw.
Wspůłrzyndne geograficzne Malty sům 35 50 N, 14 35 E
Klimat[Sprowjej]
Malta je we strefje klimatůw postrzůdźymnomorskich. Ńy ma sam wjaterůw, nebla, śńyga alibo źimna. Strzedńo tympyratura je uod 14,1 °C we źima (listopad - kwjećyń) do 32 °C latym (moj - paźdźerńik). Klara dowo sam śwjotło 6:46 godźin, kedy je źima a 10:11 godźin, kedy je lato. Uopady sům sam głůwńy we źima. Na rok ślatuje sam 578 mm.
Polityka Malty[Sprowjej]
Malta bůła brytyjskům kolůńijům aże do 21 wrześńa 1964, kedy śe usamostanowjyła a 13 grudńo 1974 stoła śe republikům, uostoła nale a dali je ferajńistkům Brytyjskigo Ferajnu Norodůw (Commonwealth of Nations). Uod 1 moja 2004 Malta do kupy ze 9 inkszymi państwůma (we tym ze Polskům a Czeskům Republikům) wlozła do Ojropejskij Ůńije.
Malta je republikům parlamyntarnům. Na czele państwa stoji prezydynt republiki, wybjyrany bez parlamynt. Prezydentym Malty je je uod 4 kwjytńa 2009 George Abela. Jydno kadencyjo prezydencko trwo 5lot, co uoznaczo, iże nostympny absztimůng bydźe we 2014 roku.
Uod roku 1993 Malta ferwaltůngowo tajluje śe na 68 tzw. lokalnych rad (local council), kere wybjerane sům roz na trzi lata.
Jeszczy przed uusamostanowjyńym maltańsko polityka bůła podźelono na dwje strůny: socjalistyczno-nyutralne Stronńictwo Roboty (Labour Party,Partit Laburista, MPL, Maltese Labour Party) a konserwatywne Strůnńictwo Nacjonalistyczne, Nationalist Party (Partit Nazzjonalista, abrewjacyjo: PN). Je jeszczy wjyncyj partyjůw, nale ńy majům uůne wjynkszygo politycznygo znoczyńo, sům to ntp. Alternatywa dymokratyczno (Alternattiva Demokratika, AD), uodpedńik ojropejskich „Źelůnych“. Wszyjske parlamyntarne absztimůngi majům tradycyjńe ćasne wyńiki a gůwne partyje zmjyńajům śe przi władzy. Absztimůng do parlamyntu s dńo 12 lipca 2003 doł take rozdźylyńy gosůw:
- Nationalist Party – 51,79 procyntůw
- Labour Party – 47,51 procyntůw
Maltańske partyje polityczne fest wadźoły śe uo polityka zagrańiczno. Konserwatywno PN chćoła kej nojbarzi leźć ku Zachodowi, a do Ůńije Ojropejskij, na Labour Party, utrzimowało dobre kůntakty ze Zwjůnzkym Radźeckim, a krajůma RWPG a Chinůma.
Ferwaltůngowy tajlůng[Sprowjej]
We 1993 ustanowjyli, iże Malta tajluje śe na 68 samorzůndůw (54 na wyspje Malta, 14 na wyspje Gozo). Cołko wyspa Comino je we samorzůńdźe Għajnsielem, na wyspje Gozo.
Gyszichta[Sprowjej]
Poczůntki cywilizacyje we Malće bůły aże 5200lot p.n.e. kej trefjyli sam ze Sycylije pjyrsze uosadńiki. Wele 3500 p.n.e. we mjeśće Ġgantija na wyspje Gozo wzńyśli śwjůntyńo. Podane na ńa budowle ńyskorzi powstoły tyż we inkszych placach, ńy yno na Gozo nale tyż na gůwnyj wyspje - Malće
Malta, kero je dobrym placym do kůnrolowańo strzodkowygo a wschodńigo basynu Strzůdźymnygo Morzo, mjoła moc pośedźićelůw .
Kole 800 p.n.e. założyli sam swoje uośedla Feńicjany, zajś 300lot ńyskorzi wyspa podbjyli Kartagińczyki. We 257 p.n.e. bůł pjyrszy angrif Rzimjanůw a we 218 p.n.e. Malta stoła śe tajlům Rzimskiego Imperyjům. We 60 n.e. wele brzygu wyspy, na mieliźńe, rozbjůł śe statek, kery przewoźůł do Rzimu, św. Paulika, kery nawrůcił Malta na Krześćijaństwo. We 395 po tajlůngu Imperyjům wyspa bůła regjyrowano uod Wschodńigo Cesarstwa ze stolicům we Konstantynopolu. We 870 zdobyli ja Araby, zaś we 1090 Normany a przikuplowali ja do kśynstwa, a potym do Krůlestwa Sycylije.
We 1530 kajzer Karlik V Habsburg skozoł wyspa, jako lynno wyćepanymu ze Rodos Joańitům. 18 maja 1565 napoczůna śe ataka armije Imperyjům Uosmańskigo, we keryj bůło 40 000[2] wojokůw. Uobrůńcy, kerych bůło poraset zakůnnych wojokůw, 2 tyś. szpańelskich wojokůw a wele 6 tyś. cywilnyj ludnośće, poradźyli sztyry mjeśůncy ńyskorzi (8 wrześńa) cołkym uodeprzeć tyn angrif. Lů uczczyńo wygranyj Wjeli Majster Jean Parisot de la Valette wzńes we 1566 sztad, kery nazwali uod jigo mjana Valetta. Mjasto to ńyskorzi stoło śe stolicům Malty. We 1798 francusko wojenno marynarka, kero lozła do Egiptu zaatakowała a zdobůła wyspa. Napoleon Bonaparte kozoł wojokům zakůnu bez pora nojbliższych dńůw iś ze wyspy. Pora mjyśyncůw ńyskorzi Maltańczyki byli fest ńyrodźi ze regjyrůnku Francyje a napoczůnli powstańy. Skiż hilfy uod Sycylije a Wjelgij Brytańije we 1800 Maltańczyki wygrali a Francuzy muśeli śe poddać. Malta wlozła pode protekcyjo Wjelgij Brytańije.
Wjedyński Kůngres, kery bůł we rokach 1814-1815 zuůnaczoł ze Malty brytyjsko kolůńijo. Wyspa bůła lo Wjelgij Brytańije bazům podwodnych uokryntůw wczas II Śwjatowyj Wojny festylńy zawodzała państwům Uośe we posyłańu zaopatrzyńo do Půłnocnyj Afryki. Wojska ośi "uoblegały" wyspa a ńiszczoły konwoje ze zauopatrzyńym, kere płynyły do Malty, przi czym durś ja bůmbardyrowały a zastawjały minůma. Bez to aljanty bez jaki czas ńy mogli ze Malty napoczynać wojynnych dźołańůw. Ńymcy nale ńy zrobjyły wjelgij inwazyje na Malta, skuli tygo, iże chćeli gibko zdobyć Egipt. Po uoblynżyńu, wyspa we 1942 uodznaczyli Krziżym Jorguśa.
We 1947 Malta uzyskoła wewnyntrzno autůnůmijo, zaś we 1963 Malta śe usamostanowjyła. Rok ńyskorzi Malta uzyskoła cołkowito ńypodlygłość, kej ferajńista Ferajnu Norodůw. Podpisali tyż uobrůnny układ, kery dowoł zwolowoł na utrzimańy na wyspje brytyjskich bazůw. We 1967 układ tyn zerwali a dźepjyro sztyry lata ńyskorzi wynegocjowali porozůmjyńy. 13 grudńa 1974 proklamowali Republika Malty (Repubblika ta' Malta). 1 maja 2004 Malta przistůmpjoła do Ojropejskij Ůńije.
Gyszichtowe pamjůntki[Sprowjej]
Malta je bogato we gyszichtowe pamjůntki. Trzi ś ńich sům wpisane na lista Kultularnygo Dźedźictwa ferajnu UNESCO: Valetta, megality na wyspach: Malta a Gozo, a tzw. Hypogeum we Hal Saflieni.
Nostympne historyczne pamjůntki sům ze uokresu arabskigo przebywańo na wyspje, gůwne zaś ze czasu władańo Johańitów. Do śe wymjyńić cołke mjasto Mdina (mury wystawjyli juzaś Araby), dali ńyporachowane budowle a twjerdze we Vallećće, stolica wyspy Goza- Victoria, moc pałacůw a wjeży strożniczych rozćepanych po cołkim archipelagu.
Dymůgrafijo[Sprowjej]
Wjynkszość Maltanůw, żyje na gůwnyj wyspje: Malće. Nojczyńśći we mjejskich aglomeracyjach (ůng. 90%). Strzedńe zagynszczyńy ludnośći to je 1265 mjyszkańcůw na km² (nojwjynkszo we Ojropje a trzećo na śwjeće). Kole 3% uobywatelůw to sům auslyndry, nojwjyncyj je Brytyjczykůw. Tyla samo Maltanůw żyje za grańicům (we Kanadźe, Australiji a tyż we USA).
Wyspa Gozo je barzi "źylůno" a mo barzi rolńiczy charakter. Mo tyż myńszo gynstość zaludńyńo.
Wyspa Comino je zamjyszkano ino we sezońy turystycznym. Je sam jedyn hotel. Půza sezonym mjyszko tam sztyrych ludźi.
- wzrost ludnośći: 0,6%
- strzedńi wjek: 38 lot
- chopůw: 36,6 lot
- babůw: 39,5 lot
- wspůłczynńik rodzyńo: 10,09 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo: 7,91 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo przi rodzyńu: 5,69 na 1000 rodzonych žywo
- strzedńo dugość żywobyćo: 78,43 lot
- chopůw: 76,39 lot
- babůw: 80,43 lot
- (dane na rok 2003)
Procynt babůw, kere robjům a tyż tych, kere majům wyższe wykstałcyńy je nojwyższy na cołkim śwjeće.
Pochodzyńe ludnośći[Sprowjej]
Uo pochodzyńu populacyje s megalityčnego uokrysu sům ino zmjarkowańa. Uośedlyńe teroźnyj ludnośći zaczoło śe kole 2000 lot przed Chystusym. Potym, bez 500 lot Malta bůła ńyzamjyszkano. Wedle jednyj, ńypotwjyrdzonyj teoryje Malta bůła uośedlono ze Sycylije, nale ńyskorzi doszło do tajlowygo wymjyszańo ludnośći s inkszymi norodůma.
Godki Malty[Sprowjej]
Gůwnům godkům je maltańsko (Malti), nale kupa ludźi godo po angelsku, a po italsku. Angelsko godka je przi tym drugům urzyndowům godkům, zaś italsko mjała taki sztatus do 1934
Maltańsko je semicko godka, fest spokrewńůno ze godkům arabskům (podug ńykerych myńszośćowych poglůndůw mo pochodzyńy blank uod godki feńickij). Maltańsko godka mo fest wjelgi ajnflus godek romańskich (nojbarzi italskij) a angelskij. Maltański je jedynům semickům godkům, kero je zapisowano we łaćińskim abecadle.
Mjano Malta pochodźi s mjan feńickych a tyż arabskich, kere bůły: Malet, Melita, Maltacheum a inksze.
Religijo[Sprowjej]
Ůngyfer 98% mjyszkańcůw Malty je rzimskimi katolikůma. Na Malće sům 364 kośćoły. Kśyndze, mńichy a mńiszki dowajům wjynkszo tajla ludźi, ańiżeli we kerymkolwjek inkszym państwje. Katolicyzm je zapisany we uodpedńij ustawje jako państwowo religijo a jigo ajnflus je fest srogi na regjyrůnek, bestůż szajdůngi a aborcyjo sům zakozane.
Mjasta[Sprowjej]
S lotu ptoka, do śe myśleć, co cołke cyntrům gůwnyj wyspy - Malty je jednym wjegim mjastym. Nale to wrażyńy je felerne, przede wszyjskim we kůnsekwencyji fest pryndkij rozbudowy mjast bez uostatńee myńi a wjyncyj trzista lot. Grańice mjast abo aglomeracyji do śe poznoć ino s informacyji na taflikach. Do nojwynkszych mjast przinoleżům:
- Valletta (tyż: La Valletta), stolica, je to gyszichtowo twjerdza
- Sliema, cyntrům handlowe a zakupowe
- Birkirkara, nojwjynksze mjasto (2008: 20 834 mjyškańcůw[zdrzůdło?])
- Mdina, downo stolica ze historycznym cyntrům, mjanowano tyż „ćiche mjasto“, do śe tam wlyźć ino pjechty
- Victoria, stolica wyspy Gozo
- tzw. „Trzi mjasta“ (The Three Cities), to je:
- Vittoriosa (tyž Birgu)
- Senglea
- Cospicua
Transzport[Sprowjej]
Malta to je jedne ze sztyrech państwůw, kaj jeźdźi śe po lewyj strůńe drogi. Motoryzacyjo je fest rozpowszechńůno we Malće. Podug danych ze 1990 we państwje bůło 182 254 samochodůw, co dowo Malće zagynszczyńy 582 samochodůw / km². Malta podug tygo wskoźńika je sztwrto we cołkij Ojropje. Malta mo 2 254 km cestůw, ze czygo 1 972 (87,5) je asfaltowe.
We Malće je tyż autobusowy transzport, kery dźoło sam uod 1905 a je na wyspach Malta a Gozo. Maltańske autobusy sům turystycznům atrakcyjům. W kożdy rok przewożům wele 31 000 000 ludźůw.
We państwje je jedno lotńisko: Malta International Airport, kero roz za czas mjanowany je tyż Lotńisko Luqa. Za pjyrwa mjała być to baza do brytyjskigo Royal Air Force. Ze tygo lotńiska do śe lećeć lyńijům Air Malta do 36inkszych placůw.
Malta a Uńijo Ojropejsko[Sprowjej]
Drůga Malty do Uńije Ojropejskij bůła dugo. Rzůnd dowoł roz poparće, roz uodpora - zoleży fto wuůnczas bůł u władzy. Wjadůmo, iże kożde pomjyńańy władzy na Malće przińesło ze sobům jako zmjana we polityce lo Uńije Ojropejskij a wstympu do ńi. Maltańsko konserwatywno PN bůła blank za, Labour Party (a ńykere zwjůnzki zawodowe) przećiw człůnkostwu we UE.
Pjyrszy roz Malta antragowała uo członkostwo juzaś we 1990. Pů wygranyj Labour Party we absztimůngu we roku 1996 Malta tyn antrag uchyloła. Pů przedwczesnym absztimůngu we 1998, kedy wygroła PN, wńosek uostoł uodnowjůny.
Uo wstympje do Uńije Ojropejskij rozprawjano na konferencyji we Kodani 13 grudńa 2002. We absztimůngu 8 marca 2003 za członkostwym bůło 53,65 % ze tych, co walowali. W ramach rozszyrzyńo Ůńije uo dźyśyńć państw 1 maja 2004 Malta stoła śe członkym UO a wyprzedźoła Luksymburg, jeli łaźi uo nojmyńsze państwo Ůńije.
Uod 1 styczńa 2008 we Malće buli śe we Ojro.
Przipisy
- ↑ Dane szacůnkowe na lipjec 2007 [CIA The World Factbook (Zdřůduo:CIA).
- ↑ .Gyszichta Srogigo Uoblynżyńo znůma je yno ze krześćijańskych zdrzůdłów, a skiż tygo trudno je pedźeć, wjela gynau bůło tureckich wojokůw. Růżnorake zdrzůdła podowajům, co bůło ich uod 20 000, do ańi 100 000, nale nojczyńści podowano jich liczba to je 40 tyś.
Necowe uodwołańo[Sprowjej]


text:
Muster:Infobox nagłůwek dodej
Tyn muster je wźynty z polskij Wikipedyje. Zdrzůdło, lista autorůw. Licencyjo: GFDL.
Šablůn uuatwjo warůnkowe wstawjańy wjerša s pojydynčům kůmůrkům w šablůńy infobox'a. Pośado dwa parametry wymagane a dwa uopcjůnalne. parametry wymagane: 1 = warůnek - kej ńypusty, wjerš zostańy wstawjůny 2 = treść kůmůrki parametry uopcjůnalne: pole = parametry kůmůrki wjerš = parametry wjerša tabeli Parametry uopcjůnalne možno tyž podować bez mjan. Ńynazwane parametry bydům traktowane kej: 3 -> pole 4 -> wjerš


text:
OSKAR OSPRAWIO: Urodziny i nowy dom. Jestech ptoszek, wszystke piorka mom niybieske yno dokola dziubka biole, na lebku piorka ulozoly sie jak fale na morzu, bez toz nazwali mie „PAPUZKA FALISTA”. Wyklul zech sie bez lato w 2002 roku do kupy z inkszymi pisklokami. Jak nom bolo tak kole 6 tydni, to nasz hodowca […]
OSKAR OSPRAWIO: Nowy dom.
WSPOMINOM MOJEGO OJCA cd.
WSPOMNIYNIA O MOIM OJCU Jak juz osprawialach moj Papa jak poszol na pynzyjo to sie mu okropnie mierzlo i wynokwiol bele co, coby yno co robic. Wstowol dycki wczas rano kole szosty i zaczynol gospodarzyc. Przodzi wlaziol do badycimra i do hazla. Jak juz sie oblyk to wzion z byfyja stary mlynek do melynio kawy, […]


text:
Robota dlo Francika- bojka dlo Tych starszych Umrzyło sie Francikowi Ponboczek go wzion do nieba mosz tu heft blajsztift i szkryflej po naszymu kej tak trzeba Raj to ciynżki konsek chleba to niy to co je na ziymi tam żeś sie łobijoł chłopie tu niy zniesa takich lyni Bo jo godka mom we zocy jo […]
Robota dlo Francika -bojka dlo starszych
Czerwono róża – z życio wziynte
Czerwono róża – z życio wziynte Chciałabym Wom naszkryflać historyjo z życio wziynto tako kero zdarzo sie jak by jedni padali yno w bojkach ale się zdarzyła naprowda .Toż zaczna łod tego że zygor na banchowie pokazywoł pionto po połedniu.Młody karlus we ancugu wysztrychniyty jak dorsz na świynto morza przedeptywoł ze jednej […]
Spōmniynia
Z pokonkursowego tomika „Szpaska Ślōnsko , z Treści Ducha” Haźbiytka – Barbara Politaj
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
Francik na słożbie u św.Barborki
Francik na słożbie u św Barborki Ciynżko miołeś Francku ta życiowo droga a że jo Ci pszaja toż Ci tyż pomoga Wezna Cie na słożba bo rady niy dowom bydziesz mi pomogoł rynkami i gowom Bydziesz tu we niebie moji wojsko ćwiczoł a jak styknie czasu z Piotrym dusze liczoł Kejby śmiertka kosom fest niy […]


text:
Rółzczasu jedna pôra bóła zarôzki po żyniacce – dwa tydnie skorzij mieli wiesieli. Chop, po prôwdzie festelnie przôł swojij babeczce, ale prziszło mu smacysko, coby trefić sie ze swojimi starymi kamratami i deczko śniymi pobalandrować we jejich umiyłowanym szynku. Napocznół sie łoblykać do wyjńściô i gôdô opaternie do swojij babeczki: – Wiysz ty moja roztomiyło, […]
Ida do szynku…
Listopada a… łóńske feryje…
Nó, tóż mómy chnet półowa listopada a jô, po tyj latowyj pauzie, fórt niy poradza sie spamiyntać, i fórt mi do palicy przilazujóm fale, ło ftorych ale niy mógech bez lato rzóńdzić, bo mie ganc ajnfach we radijoku niy bóło. Miôłech tyż bez te trzi miesiónce takô dólegliwość, ftorô mianuje sie: lyń go tropi. A […]
Nasz ślónski dómb, dymbiok – audio
Nó, tóż możno terôzki blank ze inkszyj zajty. Bo, kuknijcie ino, im jô jes barzij zdziadziały, tym barzij mi we śniku (i niy ino) roztomajte gupoty przilazujóm. Na tyn przikłôd: dziewiytnôstego paździyrnika bóła ci półniô miesiónczka. Pół drugij nad ranym, a mie ci tyn miesiónczek napocznół we łokno, i we ślypia, blyndować. I tak jakosik, […]
Nasz ślónski dómb, dymbiok…
Nó, tóż możno terôzki blank ze inkszyj zajty. Bo, kuknijcie ino, im jô jes barzij zdziadziały, tym barzij mi we śniku (i niy ino) roztomajte gupoty przilazujóm. Na tyn przikłôd: dziewiytnôstego paździyrnika bóła ci półniô miesiónczka. Pół drugij nad ranym, a mie ci tyn miesiónczek napocznół we łokno, i we ślypia, blyndować. I tak jakosik, […]
I Wszyjskich Świyntych forbaj…
Nó, tóż mómy już zbyte i Wszyjskich Świyntych, i Zaduszki (ło kierech już żôdyn niy boczy, bo to terôzki niy ma dziyń frajny łod roboty). Gôdô sie, co tyn côłki krześcijański łobrzynd, cyrymónijô biere sie łod 988 roka, kiej to srogi opat Odilon z Cluny nakôzôł, coby we klôsztorach łodprôwiać take „oficjum” za już umartych. […]
I Wszyjskich Świyntych forbaj – audio
Nó, tóż mómy już zbyte i Wszyjskich Świyntych, i Zaduszki (ło kierech już żôdyn niy boczy, bo to terôzki niy ma dziyń frajny łod roboty). Gôdô sie, co tyn côłki krześcijański łobrzynd, cyrymónijô biere sie łod 988 roka, kiej to srogi opat Odilon z Cluny nakôzôł, coby we klôsztorach łodprôwiać take „oficjum” za już […]
Wele Hubertusa…
Łostatek paździyrnika totyż – tam kaj jesce jes ździebko lasów – napoczynajóm sie góny, znacy polowania (jak to sie po polskimu gôdô). Jôch już sam kiejsik rzóńdziół ło tym, iże starzik łod mojij świekry bół fysztrym, takim ółbergojnym (nadleśniczym, jak by to terôzki szło pedzieć). Wiela tyż ta moja świekra poradziyła łozprawiać jak ci to […]
Wele Hubertusa – audio
Łostatek paździyrnika totyż – tam kaj jesce jes ździebko lasów – napoczynajóm sie góny, znacy polowania (jak to sie po polskimu gôdô). Jôch już sam kiejsik rzóńdziół ło tym, iże starzik łod mojij świekry bół fysztrym, takim ółbergojnym (nadleśniczym, jak by to terôzki szło pedzieć). Wiela tyż ta moja świekra poradziyła łozprawiać jak ci […]
Kamrat niy żyje…
Jô już kiejsik łozprawiôł taki jedyn fal ło chopie, ftory przeżół, chocia wszyjsko skazowało na to, iże już na zicher umrził. Terôzki móm inkszô gyszichta, kierô mi sie przitrefiyła łóńskigo roka na podzim. Spichli my sie ze jednym mojim kamratym Ernstym, ftory miôł pierónym rôd gorzôłecka (i piwo tyż) a poradziół przi tymu gryfnie łozprawiać, […]
Kamrat niy żyje – audio
Jô już kiejsik łozprawiôł taki jedyn fal ło chopie, ftory przeżół, chocia wszyjsko skazowało na to, iże już na zicher umrził. Terôzki móm inkszô gyszichta, kierô mi sie przitrefiyła łóńskigo roka na podzim. Spichli my sie ze jednym mojim kamratym Ernstym, ftory miôł pierónym rôd gorzôłecka (i piwo tyż) a poradziół przi tymu gryfnie […]


text:
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, spěšnje; jendź. Encyclopedia) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we formje syćoweje strony, kotrejež nastawki so njeposrědnje wobdźěłać móžeja.
Wikipedija, syćowy projekt, kiž chce zestajeć encyklopediju; Spočatk jendźelskeho wudaća 2001, z lěta 2003 w nošerstwje Wikimedia Foundation. W lěće 2012 wobsahuje Wikipedija cyłkownje wjace hač 20 mil. nastawkow w něhdźe 260 rěčach.
Wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje). Za přinoški płaći GNU-licenca za swobodnu dokumentaciju, kotraž dowoli změnjenja a komercielne wužiwanje.
Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji z lěta 2006 a ma tuchwilu 8.185 artiklow.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Wikipedija
- (hsb.) Wěda na wiki!, Fabian Kaulfürst, Rozhlad, 1/2007


text:
Czesko Republika (czes.:Česká republika, Česko; ČR) – państwo we Postrzodkowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Uod 1918 do 1939 a uod 1945 do 1993 bůło tajlům Czechosłowacyje. Uode 2004 roku Czesko Republika je we Ojropejskij Uńiji.
Teroźno Czesko Republika skłodo śe ze trzech gyszichtowych regijůnůw, kerymi sům Czechy (czes. Čechy), Morawijo (czes. Morava) a Ślůnsk (czes. Slezsko). We 1920 przikuplowali do Czechosłowacyje małe kraje Dolnyj Austryje a sům uůne bestůż tyż we teroźnyj Czeskij Republice. Godłym państwowym Republiki je Czeski Lew a dwa uorły - ślůnski a morawski. Stolicům państwa je Praga.
Nojwjynkszo gůra Czeskij Republiki je Śńyżka we Sudetach.
MjanoEdytuj
Czesko Republika je we ńykerych państwach felerńy mjanowano "Czechůma"[2], choćoż Czechy to je ino jedyn s regijůnůw CZR a ńyma to mjano uode państwa. Mjyszkańcy Czeskij Republiki fest růżńicujům mjano Czechy uod Czeskij Republiki a nojbarzi godajům cołkym mjanym: Česká republika ("U nás, v České republice" abo krůcyj "U nás, v Republice")[zdrzůdło?].
Co by bůło jeszcze krůcyj průmujům uůńi we swojij godce nowe mjano państwa Česko (analogiczńy jako "Polsko", "Slovensko", "Německo" atp.), nale ńyma to powszechńy we stosowańu.[zdrzůdło?]
Przipisy
- ↑ Český statistický úřad - stan na 31 grudńa 2007
- ↑ Bez tyn przikłod we Litwje, Ńiderlandach, Polsce, Rusyji a Gwinyji


text:
SPORT TO ZDROWIE czyli plusy gimnastyki Po tyj mojyj wizycie u dochtora zaczoł żech myśleć o tyj gimastyce, co mi o niyj dochtor godoł. Za młodu to sie grało i w fuzbal, i w siatka. Jak żech sie ożyniył, trza było izby do nos przyrychtować. Potym dziecka były małe. Cały czos robota, a po robocie […]
SPORT TO ZDROWIE
Bracik Marzec
Bracik Marzec Mōj braciku , mōj kochany Czamuś taki je ôklany Wciskosz ciyngym zimne dzionki I sztrabujesz nōm szkowronki W gorku miyszosz i welujesz Śniyg ze dyszczym zaś „serwujesz” Niebo zaciōngosz chmurami Kondzisz wiatrym nad gōrami Wypuś na wiyrch te śniygotki Te krokuski ,bazie kotki Nale cie przimurowało Zimy ,mrozu sztyjc ci mało? Ustoń prosza […]
Chca słōnka
Chca słōnka Jo chca już słōnka Na modrym niebie Ciepłego wiatru Tak źle bez Ciebie Promyczkōw Twojich Co pieszczōm skōra Bo tyś jest Te Co budzi natura Woni kwiotuszkōw Ziylōny trowy Z rana szkowrōnka Świyrgolyń majowych Tych drobnych listeczkōw Co na gałynzi Ziylyniōm mechtajōm Niy sōm w uwiynzi Jo chca już słōnka Na co […]
WESOŁEGO ALLELUJA!
Wielkanoc 2013
Świynty Jółzel i roztomajte cufale…
Świynty Jółzel i roztomajte cufale…
Nó, tóż mómy po świyntym Józefie. Niy, niy, co jô bych fajrowôł „imieniny”, ino gôdóm ło tym skuli tego, co jes mocka powiarek, i jesce mocka gryfnych, szykownych ludzi, kierym dali na krzcie miano Józef. Na tyn przikłôd mój Świgerfater, ale i pôra jesce inkszych ludzi. I dejcie pozór! „Kiej na Józefa boczóń przibydzie, to […]


text:
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
BOZE NARODZENIE
BOZE NARODZENIE Jak za bajtla, tak i terozki jest to dlo mie wielge przezycie. Yno teroz jest trocha inakszy. Wtynczos niy musialach sie o nic starac, bo to bolo zadanie od moji Mamy. Jo dostalach od Dzieciontka pod krizbaum skromne gyszynki, radowalach sie niymi bez pora miesiyncy, a maszkety tak se potajlowalach, coby styklo jak […]
ŚWIYNTY MIKOŁEJ
MIKOŁEJ Za bajtla dycki mialach duzo uciechy bez te dwa ostatnie miesionce roku: listopad i grudziyn. Bo prawie w tych miesioncach sie duzo dziolo i dostowalach nojwiyncy gyszynkow. Zaczynalo sie od Wszystkich Swiyntych, potym fajrowali my moj gyburtstag, zas za dwa tydnie bola Barborka, a dwa dni niyskorzyj po swiyntowaniu Dnia Gornika, czyli Barborki, przichodziol […]
MOJ KAMRAT JAREK
MOJ KAMRAT JAREK Jarek bol z tzw. „dobrego domu”. W colkim miyszkaniu na dylowce boly rozlozone tepichy, kere gosposia dziynnie pucowala jak pan z paniom poszli do biura, tyrala ze szmatom i sciyrala kurze z wszystkich meblow i drogich figurek. Jarek dziynnie cwiczol granie na klawiyrze, bo musiol lazic do szkoly muzycznyj. A tyn klawiyr […]


text:
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ Tak, jak kozdego roku, za pora tydni bydymy fajrowac Gyburtstag od Pana Jezusa, czyli Dzieciontko. Bez toz sztyry niedziele przed tym momy czas przigotowac sie na te wydarzynie. Spominom, jak piyrwy Mama bastlowala piykny wionek adwyntowy ze swiyrkowych chabinkow, kere przismyczola z naszyj zogrody. Rada sie prziglondalach, jak tyn wionek robiola, […]
ADWYNT WCZORA I DZISIEJ
Adwyntu czas-Klaudia Chwolka
Piesn adwentowa ,przygotowania czas na przyjecie Dzieciatka . Slonki Adwynt ,szykowanie na przyjyncie Ponboczka


text:
Růmůńijo
Růmůńijo (rům.: România, IPA: /ro.mɨ'ni.a/) – kraj we pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy. Grańičy s Madźarůma a Syrbijům na zachodźe, Bůugaryjům na pouedńu wzduž Důnaju, a Ůkrajinům i Republikům Moudawije na půunocy. Kraj mo tyž dostymp do Mořa Čornygo. Bukarešt (rům. Bucureşti, IPA: /bu.ku'reʃtʲ/) je stolicům i nojwjynkšym mjastym Růmůńije.
Uod 29 marca 2004 roku Růmůńijo je čuůnkym NATO, a uod 1 styčńa 2007 tyž Uńji Ojropejskij. Po přijyńću do uorgańizacyji, Růmůńja stoua śe śůdmym wedle ličby ludnośći krajym wspůlnoty.
Przipisy


text:
Polsko, Polsko Republika (pol. Rzeczpospolita Polska, IPA: /ˈpɔlska/) – państwo we cyntralnyj Ojropje, nad Bałtyckim Morzym.
Grańica mo zy Mjymcůma (na zachodźe), Czeskům Republikům, Słowacyjům (na połedńu), Ůkrajinům, Bjołoruśům, Litwům (na wschodźe) a Rusyjům (uobwodym kalińingradzkym, na půłnocy), a bez grańica morsko (grańica jedźinyj ekůnůmicznyj sztrefy) s Dańijům a Szwecyjům.
Noleży do Ojropejskij Uńije, Sztrefy Schengen, Uorganizacyje Zjydnoczůnych Norodůw, NATO a inkszych mjyndzynarodowych uorgańizacyjůw.
Jako symboliczny anfang państwowośći Polskij uznowo śe jeji krzest, kery mjoł plac we 966 roku. Bez lata 1795 - 1918 Polska bůła pod zaborůma, a jeji terytoryjům potajlowano mjyndzy Rusyjo, Austryjo a Prusy. We uokreśe wrześyń 1939 - 1945 pod uokupacyjům mjymjeckům, 1945-1989 bůł sam uokres, kej u władzy bůły kůmůńisty, 1952-1989 mjanowoło śe to Polsko Ludowo Republika. Uod 1989 zaś ustrůj dymokratyczny.
Przipisy


text:
Angelsko godka
Angelsko godka (ang. English language ɪŋglɪʃ 'læŋgwɪʤ) – urzyndowo godka na terytorjach zależnych Wjelgij Brytańije, a we wjynkszośći jeji bůłych kolůńiji i důmińjůw, p.in. Irlandyji, Kanadźe, RPA, Australiji i Nowyj Zelandyji.
Terozki używo jům kole 400 miljůnůw ludźi kej uojczysto godka, a 1,2 - 1,6 miljarda kej uobco godka.
We sůmy Wjelgij Brytańije angelsko godka je de facto godkům urzyndowům, nale formalńy państwo to ńy mo żodnej uoficjalńy ustalůnej urzyndowyj godki. Podano sytuacyjo je tyż we Zjednoczůnych Sztatach[1]. Angelski noleży do uoficjalnych godek ONZ, a uod XX wjeku je nojczyńśći używanům godkům we kůntaktach mjyndzynarodowych. Roz na kedy uokreślany kej pjyrszo ůńiwersalno godka ludzkośći[2].
Angelsko godka je fest zrůżńicowano geůgraficzńy. Djalykty růżnům śe fůnetykům, słowńictwym i do pewnygo stopńo gramatykům.
Treść
Familijo[Sprowjej]
- Godki indoojropejske
Pisowńo i fůnetyka[Sprowjej]
Alfabyt angelski je uobecńy taki sům kej alfabyt łaćiński i skłodo śe s dwadźeśća sześću buchsztabůw:
Gramatyka angelskij godki[Sprowjej]
Angelsko godka je godkům pozycyjnům a analitycznům (wjelge znoczyńy majům czasowńiki pośiłkowe), nale wystympujům tyż ńykere elymynty fleksyji. Sům to relikty indoeuropejskigo systymu deklinacyji i kůńůgacyji, we pełńi zachowanygo we godkach słowjańskych i łaćińy, a we tajli we staroangelskej godce. Uodmjano bez przipadki dotyczy zaimkůw, rzeczowńiki pośadajům yno dopełńacz (Saxon genitive), tworzůny s kůńcůwkům -s.
W angelskej godce wystympujům przedimki: uokreślůny the i ńyokreślůny a(n). Formy an używa śe przed wyrazůma wymawjanymi s nagosowům samůgoskům - an hour nale a European. Co ńyzwykłe wśrůd godek indoojropejskych, ńy istńije kategoryja rodzaju gramatycznygo, s wyjůntkym zaimkůw trzećij uosoby liczby pojydynczej.
Czasy[Sprowjej]
W angelskij godce je szesnośće czasůw (sztyry czasy po sztyry aspekty czasowe). Půńiższo tabela przedstawjo przikładowe zdańi we 16 czasach strůny czynnej (Present Simple: I do - Robia):
Wśrůd jynzykoznawcůw ńy mo połnej zgody co do tygo, eli kożdům s podanych wyżej kůnstrukcyji uważoć za samodźelny czas. Ńykerzi wyrůżńajům we angelszczyźńy jydyńy czas przeszły i teraźńijszy (ze wzglyndu na istńyńy we ńich prostych form czasowńika), pozostołe zaś czasy uważajům za aspekty tych dwůch czasůw.
Składńo[Sprowjej]
Podstawowym szykym zdańo je SVO, podańy kej we ślůnskej godce. Wyrazy uokreślajůnce poprzedzajům uokreślane. Szyk zdańo je uo wjela myńi swobodny we porůwnańu s ślůnskům godkům.
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ Constitutional Topic: Official Language w serwisie The US Constitution on line
- ↑ The Triumph of English (en)
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]
Zajty uo angelskij godce
Dykcjonorze
- MultiSłownik (De Agostini)
- Słownik angelskij godki (Cambridge)
- Słownik angelskij godki (Merriam-Webster)
- Słownik angelskij godki (Oxford)
Translatory
- Translatica PWN (tłůmaczy zdańo i cołe zajty)
- Translation-guide.com (tůmaczy zdańo i cołe zajty)


text:
Serbja
Serbja (tež Serbjo[1], delnjoserbsce Serby, łaćonsce Surbi, Surabi resp. Sorabi, němsce Sorben (Wenden)) su zapadno-słowjanski lud, kotryž je w Němskej žiwy. Tradicionelna domizna Serbow stej Delnja a Hornja Łužicy w zwjazkowymaj krajomaj Braniborska a Sakska, tak mjenowany serbski sydlenski rum.
Wobsah
Rěče a sydlenski rum[wobdźěłać]
Eksistujetej dwě spisownej rěči: hornjoserbšćina a delnjoserbšćina. Nimo toho wužiwaja so někotre narěče, kaž na přikład slepjanska. Hornjoserbšćina steji Čěšćinje a Słowakšćinje blisko, akutnje wohrožena delnjoserbšćina skerje Pólšćinje. Dźensa je ličba rěčnikow mjez 20.000 a 30.000, ličba Serbow wokoło 60.000. W Hornjej Łužicy bydli 40.000 Serbow, wosebje mjez Budyšinom, Kamjencom a Wojerecami. Tamne su w Delnjej Łužicy žiwe, a to mjez Grodkom, Choćebuzom a Błótami.
Žro hornjoserbskeje kónčiny, hdźež je Serbšćina wšědna rěč w zjawnosći, su wosebje katolske gmejny Chrósćicy, Pančicy-Kukow, Njebjelčicy, Ralbicy-Róžant a Worklecy kaž tež dźěle přimjeznych gmejnow Bóšicy, Njeswačidło, Hodźij a města Kulow. Dalši centrum je Radwor. W Delnjej Łužicy tajki stabilny rěčny teritorij wjace nimamy. Wjetšina rěčnikow Delnjoserbšćiny pak namakamy w gmejnach mjez Choćebuzom a Błótami, na přikład Borkowy, Běła Góra-Bělin, Hochoza abo Janšojce.
Hišće we wosomdźesatych lětach 19. lětstotka słušachu wulke kónčiny južnje a wuchodnje Budyšina (hač do Korzyma, Lubija a Mužakowa), kaž tež južnje a sewjernje Choćebuza k serbskorěčnemu teritorijej. Tež wuchodnje Łužiskeje Nysy, w dźensnišej Pólskej běchu hač do 20. lětstotka Serbja žiwe. Stawizniski centrum jich kultury bě Žarow (dźensa Żary). Serbska ludnosć w tym regionje bu pak po druhej swětowej wójnje kaž Němcy wućěrjena. Zbytk bu polonizowany.
Serbska diaspora[wobdźěłać]
Warianta hornjoserbšćiny bu hač do 20. lětstotka tež w małym sydlišću Serbin w Texasu rěčana, kotrež bě w 1850tych wot serbskich wupućowarjow załožene był. Dźensa maš w tamnišej šuli domizniski muzej, kotryž wo stawiznach Serbow w Zjednoćenych statach informuje. K ludličenju 2000 poda nimo toho w Pennsylvaniskej 157 wosobow „Lusatian“ („Łužisce“) jako maćeršćinu.
Dalše serbske sydlišća běchu w wšelakorych kónčinach Awstralije. Wot 1848 hač do 1860 wupućowaše cirka 2000 Serbow do kontinenta.
Nabožina[wobdźěłać]
Wjetšina dźensnišich rěčnikow hornjoserbšćiny je katolskeje konfesije. Prěnjotnje bě wjetša ličba Serbow hišće w 19. lětstotku ewangelsce (86,9 % w lěće 1900)[2], jenož Serbja w Kamjenskim wokrjesu běchu přewažnje Katolikojo (88,4 %). W Delnjej Łužicy pak přińdźe podźěl protestantow w tym času na wjace hač 99 %. Dla spěšnišeho zhubjenja rěči a identity pola ewangelskich Serbow (w Hornjej a Delnjej Łužicy) je tajki poměr dźensa nawopak.
Narodne symbole[wobdźěłać]
Serbska chorhoj bu w lěće 1842 najprjedy přispomnjena. Po pansłowjanskim kongresu w lěće 1848 w Praze (Čěska) wona dósta jeje dźensniše barby. Serbska hymna je "Rjana Łužica".
Serbska Ludowa Strona[wobdźěłać]
Wot lěta 2005 eksistuje Serbska Ludowa Strona.
Žórło[wobdźěłać]
- ↑ Faska: Pućnik po hornjoserbšćinje, ISBN 3-7420-1103-0, strona 153
- ↑ Po ludličenju 1900, hlej Ernst Tschernik: Die Entwicklung der Sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag Berlin, 1954, s. 34


text:
Dwuznacznie Tyś mie chytała do łóżka wciongała Tyś mie gniotła i spać niy dała Bołech zmyncony i rozpolony Kejś grypo minoła – zadowolony. * Darymnie ciech wczoraj szukała Na gołym ciele, żech cie czuć chciała Dowosz ciepło, kej sie przitulosz mocno Kajś sie podziała – moja koszulo nocno. * Frelce coś sie w rynce dostało […]
Dwuznacznie
Grypa!
Grypa! W pucach gwizdo nos zatkany Leżysz w pryku niywyspany Chcesz na haźlik – zatwardzynie Niy smakuje ci jedzynie Gorko gowa, boli ciało Bo chorobsko cie złomało Durś sie pocisz mosz dyrgowki Przepocone som zogowki Leżysz cicho i biadolisz Nawet cygarety smolisz Nos czerwony, rozbolały A łod płaczek spuchły gały Skiż charlanio boli brzuch Nic […]


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.”
Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego Syna Bozego. Potym wsiedli na kamele i do kupy porajtowali we ta strona, kaj pokazowala Gwiozda, kero zakludziola ich aze do Betlejem. Kej ujrzeli Dziyciontko Jezus, kere Maryja Matka Jego tulola do sia, zlezli z kamelow, padli na kolana i pokloniyli sie z poszanowaniym nowo narodzonymu Krolowi. Potym kozdy z nich podarowol prziwieziony ze sobom gyszynk. Piyrszy Myndrzec polozol przed Dziyciontkym piyknie przistrojono pucinka polno zlota, kere oznaczo Krolewsko Godnosc. Drugi ze szacunkym i pochylonom glowom polozol kadzidlo – oznaka Boskosci i Wladzy. Tyn trzeci podarowol mirra – kero bola oznakom czlowieczynstwa i ciyrpiynia.
Na pamiontka tego wydarzynia colki swiat fajruje swiynto Trzech Kroli, choc we kozdym kraju inaczy. Np. w Polsce farorz z ministrantami bez pora tydni po Bozym Narodzyniu odwiedzo miyszkancow parafii w jejich pomiyszkaniach, pokropi wodom swiynconom, porzyko i poblogoslawi na colki rok. Stol jest nakryty biolom wybiglowanom serwetom, na nij stoi krziz, dwa swiyczniki ze zapolonymi swiyczkami, a z boku stoi miseczka ze swiynconom wodom i koperta z ofiarom.
We Niymcach farorz niy lazi po chalpach, yno dycki 6 stycznia, czyli gynau we swiynto, trzi bajtle przebleczone za kroli, a jedyn mo gymba pofarbowano na czorno. Klupiom abo zwoniom do chalpy, stowajom przed dzwyrzami, spiywajom kolyndy i godajom wiyrszyki o Dzieciontku, a jedyn czimie w rynce biksa na piniondze, kere zbiyrajom, coby poslac do biydnych krajow. Maszketami, kere se nazbiyrajom przi kolyndowaniu, muszom sie podzielic.
Jak w Polsce, tak tyz w Niymcach po odwiedzinach na kozdych dzwiyrzach kolyndniki piszom rok i litery K+M+B, co znaczy: „Christus mansionem benedicat”, czyli „Niych Chrystus poblogoslawi dom”.
Barbara Matusiewicz


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
BARBORKA
BARBORKA Przeminol rok i zas bydymy fajrowac Dziyn Gornika, abo jak kto woli, Barborka. Bo to jest tak, ze Gornik niy moze fajrowac bez Barborki, a Barborka niy moze sie obynsc bez Gornika. Oba fest ze sobom czimiom. Bo sw. Barbara jest patronkom Gornikow i na kozdyj grubie stoi jeji figura, a Bergmony, co idom […]
Szansa na lepsze
Szansa na lepsze Kożdy dziyń gyszynk ôd Ponbōczka naszego Szansa na lepsze życie na cosik dobrego Nikej chmury na niebie tako w naszym życiu Płaczki przi rzykaniu ôciyrosz w ukryciu Walcz ło te życie ôd Boga Ci dane Przebij te chmury słoneczko nastanie Uwierz yno w Boga tego prawdziwego Co to wszysko ukłodo przeca niy […]


text:
Budapeszt
Wspůłrzyndne: 47°30' N 19°03' E
Budapešt (madź.: Budapest, cyg.: Peszta) – mjasto we Madźarach pouožůne we půunocnyj tajli kraju, nad Důnajym. Stolica Republiki Madźarskij. Do XIX wjeku tři uosobne mjasta: Buda a Óbuda na prawym břygu Dunaju a Pešt – na lewym.
Budapešt je jydnům s nojwažnijšych metrůpoliji Ojropy Střodkowyj. Wjelgi uostřodek kulturalny (Biblijoteka Narodowo, lične muzyja, galeryje, tyjatry, 2 uopery) a naukowy (Akademijo Nauk, ůniwersytet (uod 1635), politechńika (uod 1782), Akademijo Kunštůw Gryfnych, wjela inkšych učelni a instytutůw badawčych). Wožny uostřodek turystyčny (gorůnce zdřůdua mineralne). Na Wyspje Mougořaty znojduje śe wjelgi kůmpleks balnyjolůgičny.


text:
Barack Obama
Barack Obama (rodz. 4 śyrpńa 1961 we Honolulu na Hawajach) – amerikański polityk Dymokratycznyj Partyje, wygroł absztimung na prezydynta USA we wotůngu prezydynckim we 2008 roku. Je ůun Mulatym, jygo fater pochodźůł ze Kyńije, a matka ze stanu Kansas. We wotůngu na prezydynta USA Obama dostoł 338 mandatůw we Elektorskim Kolygjům, kere mo 538 człůnkůw, a uostoł prezydyntym-elektym. Formalńy, wybůr prezydynta bez Kolygjům Elektorske dokonoł śe 15 grudńa 2008. 9 paźdźerńika 2009 Barack Obama dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
Fizyka
Fizyka (ze gr. φύσις physis - "natůra") – nauka uo przirodźe we nojszyrszym znoczyńu tygo słowa. Fizykery podszůkujům właśćiwośći a půmjany materje a energje a tyż uoddźoływańy mjyndzy uůnymi. Do uopisu zjawisk fizycznych używajům wjelgośći fizycznych, wyrażonych ze půmocům pojyńć matematycznych, takich kej liczba, wektor, tensor.
Fizyka je mogebne potajlować na fizyka tyjorytyczno a ekszperymentalno. Fizyka tyjorytyczno zajmuje śe uogůlńańim, a interpretowańym danych ekszperymentalnych. Fizyka ekszperymentalno zbjyro dane s ekszperymentůw, a weryfikuje tyjorje.
Uobocz tyż[Sprowjej]


text:
Boris Jelcin
Boris Jelcin (rus.: Бopиc HиkoлaeBич EлbциH, rodz. 1 lutygo 1931 we Butce, um. 23 kwjetńa 2007 we Moskwje) – prymjer (grudźyń 1991 - 15 maja 1992, dowńi: prymjer Sowjeckij Federacyje uod 6 lipca 1992), a ńyskorzi pjyrszy prezydynt Rusyje. We lotach 1961 - 1990 noleżoł do Kůmůńistycznyj Partyje Sowjeckigo Sojuszu, bůł uod 1977 do 1985 jeji pjyrszym sekrytorzym we Śwjerdłowsku (terozki Jekaterinburg), a uod 1985 pjyrszym sekrytorzym we Moskwje. Wyćepany s tygo stanowiska uod Michaiła Gorbaczowa we 1987. 29 maja 1990 wybrano go na Przewodńiczůncygo Nojwyższyj Rady Ruskij Federacyjnyj Sowjeckij Republiki. Ńyskorzi wygroł we welůngu na prezydynta RFSR. We dńach 19 - 21 śyrpńa 1991 uorgańizowoł uopůr przi průbje puczu przećiw władzy Gorbaczowa. We 1996 wygroł zaś absztimůng na prezydynta wůunczas już ńypodległyj Rusyje. Zrzeknůł śe tyj fůnkcyje 31 grudńa 1999. Umrził 23 kwjetńa 2007 skiż ńywydolność śerca a cyrkulacyjnygo układu.


text:
Ferdynand Magellan
Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hišp. Fernando de Magallanes; ur. 1480, um. 27 kwjetńa 1521) – žygloř portůgalski we suůžbje hišpańskij, uodkrywca a morski podrůžńik.
Wynod mjano lo Uoceanu Spokojnygo (Pacyfiku). 20 wřeśńa 1519 roku wyrušůu s Portůgalije drogům zachodńům, čyli bez Uocean Atlantycki, do Wysp Kořynnych we Archipelagu Malajskym. Wyprawa, kera wypuynyua pod jygo dowůdztwym kej pjyršo uopuynyua Źymja. Zginůu 27 kwjetńa 1521 zabity bez mješkańcůw wyspy Mactan we Archipelagu Filipińskym.


text:
Ku wjośnie – szpaska
Ku wjośnie
Zolytnik
Zolytnik W ôczka zaglōndoł Szkamroł do uszka Tortynsztik fōndnoł Zaciōng do łōżka Terozki bawi nasz mody tata Frela mu biere cołko wypłata. autor Barbara Politaj
25 luty SD – 4 roki
Somsiod
Somsiod Lotoł sa mnom choby ciyń somsiod z kwiotkym cołki dziyń Jo niy powjym-gryfny chop yno we Walyntynki-sztop! Nałobieco se co tego dnia jak jo potym sie łogonia? Pogodać czasym lubja śniym yno tak-we normalny dziyń Walyntynki to”dziyń zakochanych” a mje jak dotond…dobrze je samy. Janina Dudek
Wjelki grani
Po śwjyntach
Krōle
Nowy Rok
Nowy Rok Nowy Roczek sie szykuje yno kroczek przywandruje A tyn Stary wykamany Już se idzie ubeczany Urszula Oślislok
Sylwester
Sylwester We Sylwestra tańcowajōm grŏ ôrkestra wypić dajōm Niy ma kōńca tyj zabawje Nowy Rok trza witać prawje Urszula Oślislok


text:
Bałtycke Morze
Bałtycke Morze, Bałtyk – mjałke strzůdlůndowe morze na szelfje kůntynyntalnym we Ojropje Půłnocnyj. Połůnczůne ze Morzym Půłnocnym bez Ćeśńiny Důńske (Sund, Mały a Wjelgi Bełt) a Kattegat i Skagerrak. Za zachodńům grańicům Bałtyku przijmuje śe ćeśńina Sund a podwodny průg, kery ćůngńe śe na głymbokośći 18–20 m uod przilůndka Gedser (wyspa Falster) do przilůndka Darßer Ort (Darß). Dostymp do Bałtyckigo Morzo majům: Szwecyjo, Finlandyjo, Rusyjo, Estůńijo, Łotwa, Litwa, Polska, Mjymcy a Dańijo. Nojwjynkszo wyspa na Bałtyku je Zelandyjo, kero je tajlům Dańije.


text:
Azowske mórjo
Azowske mórjo (ukrainski AзoBcbke Mope - Azowske more, rusojski AзoBckoe Mope - Azowskoje more, krimskotatarski Azaq deñizi) jo małke mórjo w krotkozajtšnem źělu Europy. Granicujo na pódwjacorje z Ukrainu a na pódzajtšu z Rusojskej federaciju. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana a jo wažone za źěl wětšego Carnego mórja, wót kótaregož jo na krotkem wjacorje wótźělone połkupu Krim a z kótarymž jo zwězane na pódpołdnjo pśez Kerčsku wužynu njedaloko Kerča.
Azowske mórjo ma płoninu wót pśisamem 40 tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 15 metrow. Jogo nejwětšy pśiběg jo Don. Azowske mórjo ma wjelgin nisku solny wobstatk.
Wuznamne pśistawy su Mariupol a Berdjansk na Ukrainje a Taganrog a Jejsk w Rusojskej federaciji.