text:
Gmejna a Domowina stej wobnowjenje muzeja Ćišinskeho dojednałoj
Domowinje je so radźiło, z programa „KULTUR.GEMEINSCHAFTEN“ Němskeje a zwjazkowych krajow spěchowanske srědki za projekt „Jakuba Barta-Ćišinskeho sej wotkrywać a dožiwjeć” nawabić. Na tutym zakładźe staj jednaćel třěšneho zwjazka Serbow, Marko Kowar, a wjesnjanosta gmejny Pančicy-Kukow, Markus Kreuz, kooperaciske zrěčenje za wobnowjenje muzeja Ćišinskeho w ramiku saněrowanja tamnišeje serbskeje zakładneje šule „Šula Ćišinskeho” podpisałoj. Zrěčenje płaći hač do kónca lěta 2032 a so awtomatisce wo tři lěta podlěši, jeli njebudźe wot jedneje strony wupowědźene. Rumnostne a techniske wuměnjenja chce gmejna hač do kónca 2021 w pinčnym poschodźe wuchodneho wotrězka šule zdokonjeć.
Na mjezsobnym přepodaću podpisaneho zrěčenja su so wutoru popołdnju w muzeju Ćišinskeho nimo wjesnjanosty Kreuza županka župy „Michał Hórnik” Kamjenc, Diana Wowčerjowa, předsyda Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow, Pětr Korjeńk, projektna wobdźěłarka Trudla Kuringowa, regionalna rěčnica Katharina Jurkowa a referent Domowiny za kulturu, Clemens Škoda, wobdźělili. Wobnowjenje muzeja słuša do 26 w Sakskej a 300 po cyłej Němskej z programa „KULTUR.GEMEINSCHAFTEN” spěchowanych projektow. Za stajne wothłosowanje při zwoprawdźenju projekta stej regionalna rěčnica a gmejna zamołwitej.
Wjesnjanosta Markus Kreuz: „Gmejna je zwólniwa, jako nošer swój muzej Ćišinski hromadźe z Domowinu jako nošerku tutoho projekta do přichoda wjesć. Z tutej kooperaciju komunalneje politiki gmejny ze serbskim profilom a narodneje organizacije Łužiskich Serbow chcemy městnosć zetkanjow w duchu Ćišinskeho tworić, kotraž do cyłeje Łužicy wupruža a zajimcow znazdala do našeje rjaneje gmejny přiwabja.”
Županka Diana Wowčerjowa: „Jakub Bart-Ćišinski je našej maćeršćinje puć na najwyši, mjezynarodnje připóznaty niwow rubał, jeho herbstwo je tež dźensnišemu serbskemu kubłanju wužadanje a winowatosć. Smy hordźi na angažowanu bazu našeje župy, kotraž ze swojej kompetencu dalewuwiwanje sposrědkowanja wědy wo Barće-Ćišinskim w jeho domiznje zmóžnja.”
Pětr Korjeńk, předsyda Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow: „Wjeselimy so, zo skići modernizowanje Šule Ćišinskeho tež muzejej Ćišinskeho šansu na wjetše rumnosće. So wě, zo chcemy ze swojim čiłym wjesnym serbskim žiwjenjom sobu fundament za to kłasć, zo zesylni so tule stajna wuměna mjez ludźimi, kotřiž horja so za serbske basnistwo.”
Wobdźěłarka projekta, Trudla Kuringowa: „Z digitalnymi a awdiowizuelnymi srědkami budźemy na načasne wašnje z našim nadawkom pokročować, přichodne generacije z wuznamnym serbskim basnikom, spisowaćelom a duchownym zeznajomjeć. Zdobom je nětko móžno, wjac potencielnych zajimcow z nowymi poskitkami docpěwać.”
Regionalna rěčnica Katharina Jurkowa: „Muzej Ćišinskeho słušeše hižo dlěši čas k ,twarnišćam’ serbskeho ludu. Zo je so tule nětko bytostna kročel zeskutkowniła, je wupłód regionalnych syćow dowěrliweje kooperacije. Jenož hdyž wšědny dźeń praktisku zhromadnosć pěstujemy, mamy zakład za tajke wjerški našeje narodneje skutkownosće.”
Kulturny referent Clemens Škoda: „W pandemiji je politika spóznawała, zo dyrbi spěchowanje kultury tež jeje digitalizowanju poboku być, a nowe progamy wunamakała. Tutu šansu smy na starodostojnym městnje za nowe puće wužili. Zdobom smy kompetency wjacorych akterow zjednoćili. Serbske muzeje na wsach su swětłownje našeho rěčno-kulturneho herbstwa, hdźež hromadźe zaznawamy: Běchmy, smy, budźemy.”
http://www.kulturstiftung.de/kulturgemeinschaften-projekte-sachsen/
Jakub Bart-Ćišinski - Wikipedija (wikipedia.org)
Na wobrazu (w.l.): Katharina Jurkowa, Markus Kreuz, Diana Wowčerjowa, Pětr Korjeńk, Trudla Kuringowa
Foto: Clemens Škoda


c: text/html

text: Berlin (SN). Serbowki a Serbja w Berlinje a wokolinje hotuja so po dlěšim času zaso raz na zhromadny serbski wječor w němskej stolicy. Kaž zdźěli Judit Šołćina, wotměja jón krótko po ptačim kwasu srjedu, 30. januara, we 18 hodź. w Berlinskim zastupnistwje Sakskeje na Brüderstr. 11/12. Wobdźělnikow chce społnomócnjeny Sakskeje w Zwjazku Erhard Weimann powitać a jich do zastupnistwa wutrobnje přeproša. Dale je připrajił předsyda Domowiny Dawid Statnik. Zhromadnje z nim chcedźa tón dźeń we wólnej rozmołwje wo wšěm tym rěčeć, štož Serbam w stolicy na wutrobje leži. Snano móža so wopytowarjo tež wot ptačokwasnych chłóšćenkow překwapić dać, jeli hawron a sroka puć do Berlina namakatej.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Mjez 34 wosobami, kotrež požadaja so wo sydło w nowej gmejnskej radźe Malešec, je dr. Jürgen Wengler. We wjesnym dźělu Plusnikecach bydlacy je tuchwilu gmejnski radźićel w štwórtej wólbnej periodźe. Z nimale 72 lětami wón znowa za Lěwicu nastupi. To zwisuje ze zwěsćenym „njewuwićom“ w komunje, kaž kandidat měni. Jedyn přikład za to je jemu mjezykomunalny jednanski koncept, kotryž su gmejny Malešecy, Radwor a Wulka Dubrawa we wobłuku swojeho zakładnocentralneho zwiska zdźěłać dali. Zestajane su tam hospodarske, socialne, kulturne a turistiske ćežišća. „Koncept je so w dalokej měrje bohužel w pisanskim blidźe zhubił.“


text:
Oktoberfest
Oktoberfest (s mjym. Paźdźyrńikowe Śwjynto) to sům chmjelowe dożynki, kere sům uobchodzůne na kůńec wrześńa a s poczůntku paźdźerńika we München. Pjyrszy Oktoberfest bůł uobchodzůny 12 paźdźerńika 1810. Terozki je to nojsrogszy na śwjeće festyn, we kerym bjere udźoł przez 6 miljůnůw perzůnůw. Oktoberfest trwo nojczyńśći bez 16 dńůw a bez tyn czas wypijo śe tam przez 5 miljůnůw litrůw bjyru. Oktoberfest zowdy uodmyko modo frelka na kůńu, za ńům jadům burmistrz München a gubernator Bajerůw. Na Oktoberfeśće uobowjůnzujům bajerske uobleczyńa jednako lo babůw a chopůw. Oktoberfest dowo finansowy uobrůt ůng. 1 milijard ojro.


text: Hinak hač wjetšina našich prjedownikow wopušćimy jako młodostni naše ródne wsy a města, podamy so – znajmjeńša za čas wukubłanja – do swěta a so zdźěla tež wjace njenawróćimy. Abo přesydlimy so powołanja abo wosobinskich přičin dla do druhich městow a krajow a spytamy w cuzbje nowu domiznu nańć abo sej na přikład přez warjenje jědźow, kiž znajemy ze dźěćatstwa, přez čitanje knihow w maćeršćinje a pěstowanje nałožkow a wašnjow něšto wot doma wobchować. Někotři swoju domiznu tež dobrowólnje njewopušća, ale su tomu nuzowani, dokelž so jich wjes brunicy dla wotbagruje abo dokelž buchu po wójnje wuhnaći abo přesydleni abo před wójnu ćěkachu. W tajkich padach zwostawaja jenož dopomnjenki, fota abo kluče wopušćenych statokow, kotrež su potrjecheni domiznu wopušćiwši wuchować móhli.


text:
Festiwal niymieckich horrorōw w Kopalni Guido i na Zōmku w Mosznyj
22 i 23 czyrwca w Kopalni Guido, i 29 i 30 czywrca na Zōmku w Mosznyj ôdbydzie sie festiwal niymieckich horrorōw. Bydzie szło ôbejzdrzeć „Nosferatu” i „Gabinet dŏchtora Caligari” ze polskimi napisami i muzykōm ilustracyjnōm na żywo.
W czasie Festiwalu muzyka do filmōw bydzie improwizowanŏ. Muzykańciŏ, co bydōm grać na żywo wyużyjōm szyroke spektrum możliwości ôd klangōw klasycznych: instrumyntōw analogowych takich jak cytry, misy tybetańske, melodyka jak tyż śpiyw alikwotowy, bez klangi nagrane w terynie aże po terŏźnõ elektrōnikã. Wystōmpi ansambl w składzie: Łukasz Dziedzic – elektrōnika, Mariusz Knysak – nagrania terynowe, Marcin Polak – klangi analogowe.
Niymiecke horrory i jejich niypowtarzalny klimat ôdżyjōm dziynki niyôbyczajnym lokalizacyjōm jak tyż ekstra stworzōnyj ôprawie.
Udzioł włŏsny uczestnikōw wynosi 5 zł ôd ôsoby. Wpłaty trzeba dokōnać po przituplikowaniu przijyńciŏ zgłoszyniŏ, przelewym na kōnto 66 1140 1788 0000 3324 9900 1013 abo na placu w dniu pokŏzu.
Liczba uczestnikōw je ôgraniczōnŏ.
Kōntakt do rezerwacyji na strōnie Dōmu Spōłpracy Polsko-Niymieckij.
Program:
„Nosferatu” (1922)
22 czyrwca (piōntek) 2018 r., godz. 19.00, Kopalnia Guido (warsztat mechaniczny),
ul. 3 Mŏja 93, 41-800 Zŏbrze
29 czyrwca (piōntek) 2018 r., 19.00, Zōmek Moszna (zal Tyjatru Castello),
ul. Zōmkowŏ 1,
47-370 Zielina
„Gabinet dŏchtora Caligari” (1920)
23 czyrwca (sobota) 2018 r., 19.00, Kopania Guido (warsztat mechaniczny),
ul. 3 Mŏja 93, 41-800 Zŏbrze
30 czyrwca (sobota) 2018 r., 19.00, Zōmek Moszna (zal Tyjatru Castello),
ul. Zōmkowŏ 1, 47-370 Zielina
Zdrzōdło: materyje prasowe


text: Stróža (CS/SN). Ines Kunzendorf z towarstwa Serbski kulturny turizm je wčera wo serbskich nałožkach přednošowała. Myslene wosebje za mnohich dowolnikow na wočerstwjenišću při Olbje pak zličichu w Stróžanskim Domje tysac hatow jenož horstku zajimcow. „Serbske nałožki su do njematerielneho kulturneho herbstwa UNESCO přiwzate“, referentka wuzběhny. Wona rozłoži wšelake wopřijeća za Serbow a předstaji žiwe drastowe regiony, delnjołužiski, Wojerowski, Slepjanski a katolski, hdźež žony wšědnje hišće w narodnej drasće chodźa.


text:
Hižo wot lěta 2009 angažuje so wona w přiradźe za serbske naležnosće města Wojerec, a wulke rěče jej njeleža. „Sym skerje pragmatiska“, měni Brigita Šramina. Maćernorěčna Serbowka započina kóžde posedźenje gremija z krótkim rěčnym ekskursom. „Rěč a kultura słušatej hromadźe“, praji 77lětna. Wot 1964 bydli wona ze swojim mandźelskim Benom we Wojerecach.
W Pančicach-Kukowje je Brigita Šramina dwurěčnje wotrostła. „Chcych so z cyłeje wutroby z wučerku stać. Předewšěm rěče mje zajimowachu“, wona powěda. W lěće 1966 započa Šramina na Handrija Zejlerjowej wyšej šuli wučerić, podawajo serbšćinu a rušćinu. Wot lěta 1990 bě wona direktorka 4. srjedźneje šule Alberta Schweitzera. Wot 1998 do 2013 bě županka Wojerowskeje župy „Handrij Zejler“. Wot 2004 do 2009 přisłušeše jako njestronjanka frakciji CDU we Wojerowskej měšćanskej radźe. Přewodźała je wona wjacore kursy serbšćiny za sobudźěłaćerjow Wojerowskeho měšćanskeho zarjadnistwa. Dźensa wobdźěla so agilna wuměnkarka na měsačnej rěčnej dźěłarničce w měsće.


text:
Serbja změja bórze nowy centrum w Budyšinje. Nastać ma tón na Budyskim Lawskim arealu, štož je jasne. Njejasne pak dotal hišće je, kak ma wuhotowany być, kotre institucije maja do njeho zaćahnyć abo tež nic. Na dźěłarničce jutře, 7. junija, we 18 hodź. w Budyskim Serbskim domje chce Załožba za serbski lud ze zjawnosću wo tym rěčeć a diskutować. Janek Wowčer je do dźěłarnički załožbowemu direktorej Janej Budarjej někotre prašenja stajił.
Na koho so ze swojej dźěłarničku měriće, što ma zakład diskusije być a što sej z njeje wočakujeće?


text:
Prěni digitalny forum Serbskich Nowin z prapremjeru filma wuspěšny
Budyšin (SN/MiR). Prěnička Serbskich Nowin – prěni digitalnje přewjedźeny forum serbskeho wječornika – je so zešlachćiła. Tak zjima šefredaktor SN Janek Wowčer wčerawši wječor z hnydom třomi premjerami – prěni wirtuelny forum SN, prapremjera krótkofilma „Sorbenkind“ a simultany přełožk, kotryž zaruči nimo Janeka Wowčerja redaktor SN Bosćan Nawka. „Něhdźe 320 ludźi je forum SN před wobrazowkami slědowało. To mam za wulki wuspěch“, tak Wowčer po zarjadowanju. Z podpěru Michała Cyža a Budyskeho studija MeKoSax su wječor přihotowali a přewjedli. Kaž Cyž zdźěli, bě na wšě 200 ličakow přizjewjene a wjetšina z nich bě přez cyły wječor online.
W srjedźišću foruma steješe krótkofilm Lipšćanskeje režiserki Patricije Kaube „Sorbenkind“. Skulojćeny bu wječor z rozmołwnym kołom, kotrehož serbske přinoški buchu simultanje do němčiny přenjesene. Přełožk bu nimo toho tež we formje podtitulow poskićeny.


text:
Płachtakowanski klub při spjatym jězoru zhladuje na dołhu tradiciju
Budyšin (CS/SN). Tež hdyž runje raz žadyn wětřik njeduje, su čłonojo Budyskeho płachtakowanskeho kluba předewšěm kónc tydźenja w swojim zepěranišću na zapadnym přibrjohu Budyskeho spjateho jězora w Nowych Małsecach (Neumalsitz). Njemóža-li woni płachtakować, wuporjedźeja swoje čołmiki abo wužiwaja desku za standup-padlowanje, štož je nětko wulka moda. Lětsa dyrbi hewak stajnje spočatk septembra wotměwaca so regata na spjatym jězoru korony dla wupadnyć. To čłonow kluba ćim bóle zrudźa, dokelž mějachu loni ze 70 čołmikami rekordne wobdźělenje.


text:
Kulojte blido ku (górno-)serbskemu slěźeńskemu a kubłańskemu połoženju, dnja 23. awgusta
Kubłański huběrk serbskeje parlamentariskeje iniciatiwy Serbski sejm informěrujo, až se zarědujo wažny diskusijowy wjacork dnja 23. awgusta 2017, we 18.00 góźinach w Serbskem domje w Budyšynje. „Pó našom kubłańskem wjerašku łoni jo se wjele zajmnego póstarcyło a něnto dej se diskusija do statkownych kolijow pówjasć“, groni Dr. Andreas Kluge, kubłańsko-politiski powědaŕ iniciatiwy.
Głowne pšašanja wjacorka budu na pśikład etablěrowanje górnoserbskeje rěcneje šule abo pśestrukturěrowanje Serbskego instituta. Wěźece, až jo Górna Łužyca běły flack glědajuce na wusokošulske institucije w Sakskej, měli sě toś te diskusije wjasć w zwisku realizěrowanja ideje serbskeje iniwerzity. Do togo słušaju take wótwórjone pšašanja ako: Dejał kraj Sakska abo lubjej serbski lud byś nosaŕ toś tych institucijow? Dejała se serbska rěcna šula jano koncentrěrować na kubłanje trěbnych wucabnikow a kubłarjow, zjawnych pśistajonych a dalšnych zajmcow, abo tež na luźi, kótarež kśě sebje pśiswójiś serbsku kulturu? Snaź by se mógali teke pórucenja w serbskej informatice abo k spěchowanju serbskich talentow rozšyriś, kótarež pytaju we Łužycy swój klěb pó tom, až jo se hustup z brunicoweje industrije raźił.
Smy měnjenja, až měli se wše te problemy w šyršem krejzu wjasć a to ako kulojte blido z wótpowědnymi politikarjami, aktiwistami a wšyknymi dalšnymi zajmcami. Iniciatiwa pšosy wó dalšne naraźenja (info@serbski-sejm.de), kótarež mógali se zapśěgnuś do pśigótowanja zarědowanja!


text:
Bytōm: znŏdły patrōnã przeciwlotniczõ, tōż wraziyły jã do auta z bajtlym
Srogõ niyôdpowiedzialność pokŏzały wczorej dwie bytomianki 32 i 34 lata stare. Kobiyty prziwiozły autym patrōnã przeciwlotniczõ do jednotki wojskowyj przi ul. Ôświyńcimskij. Społym z niymi we wozidle jechało pŏrã miesiyncy mode dziycio ôd jednyj z nich. Kobiyty znŏdły jã w pōmiyszkaniu ôd kamrata, co umar pŏrã dni wczaśnij. Patrōna z lŏt 20. ôstatnigo stoleciŏ do czasu przijazdu saperōw zabezpieczali mōndurowi z bytōmskij kōmyndy. Kobiyty mogōm terŏz ôdpedzieć za narażynie na niybezpieczyństwo dziycia. Ô jejich dalszym losie uzdŏ prokuratōr. Grozić im może nawet do 5 lŏt heresztu.
Wczorej na wieczōr ôficyr dyżurny bytōmskij kōmyndy bōł uwiadōmiōny ôd jednotki wojskowyj, iże dwie kobiyty prziniosły patrōnã artyleryjskõ pewnikym z ôkresu II wojny światowyj. Skuli tego, że niewybuch bōł przed jednotkōm wojskowōm, do akcyje wkroczyli bytōmscy szandarzi. Mōndurowi do czasu przijazdu saperōw zabezpiyczali patrōnã. Jak sie pokŏzało, kobiyty niywybuch znŏdły w pōmiyszkaniu ôd kamrata, co umar pŏrã dni wczaśnij. Bytomianki uzdały zawiyź go do jednotki wojskowyj. Społym z niymi w aucie jechało pŏrã miesiyncy mode dziycio ôd jednyj z kobiyt.
Saperzi uzdali, iże je to patrōna przeciwlotniczõ z zapŏlnikym, kaliber 40 mm ô dugości kole 30 cm z lŏt 20 poprzednigo stoleciŏ. Zabezpieczōny niywybuch ôstoł przewieziony w eskorcie bytōmskij drogówki do placu przeznaczōnego do detōnacyje niywybuchōw.
Idzie sie wyforsztelować co by się mogło stać, keby ta patrōna eksplodyrowała, jak kobiyty przewoziyły jã autym. Bytomianki ôstały ôdpytane. Terŏz ô jejich dalszym losie uzdŏ prokuratōr. Grozić im może nawet do 5 lŏt heresztu.
Pamiyntejmy coby nigdy niy ruszać, a już na pewnikym niy przewozić niywybuchōw. Ô takim znŏlezisku trzeba zarŏz uwiadōmić nojbliższõ jednotkã Policyje.
Zdrzōdło: KMP Bytōm


text:
Cołko przigoda z „Pogodůmy” napoczła sie we 2014 roku, kej to trzi frelki z Mikołowa zaprosiůły noszo ferajna do spůłarbajcynio. Razym zbajslowalimy projekt społyczny, dziynka kerymu bajtle ze mikołowskich szulůw a ôchrůnek můgły wiůnś udzioł we zajynciach, na kerych bez zabawa, můgły posuchać a wywiedzieć sie co nowego ô Ślůnsku. Motywym przewodnim cołkich zajynć bůły Straszki Ślůnske, kerych przeca w noszych berach a bojkach je festelnie dużo. Modzi poznali Połednice, Utopce a Piecucha, kery uczy, coby niý polić plastiku a innego uoszklistwa we piecu. Przede wszystkim jednako bajtle na tych zajynciach majům ôkazjo, coby POGODAĆ po ślůnsku a poznać noszo kultůra.
We szulach teroźnie mało godajům ze bajtlůma ô lokalnych trodycjach, kulturze abo historyji. Na lekcjach historie modzi niý majům ôkazje posuchać ô tym, jako kejsik u nos na Ślůnsku bůło, a jako je rýchtých historio Ślůnska. Dodatkowo powszecho globalizacjo, prziczynio sie ku tymu, iże zatrocajům sie nosze lokalne trodycje a zwyki. Coroz czynści nosze świynta zastympowane sům „przikludzůnymi” świyntůma. Na Ślůnsku můmy festelnie bogato kultůra, keryj niý chcymy dać zaginůnć.
Chcymy wylyź do wszytskich bajtli ai jeich fatrow a pokozać, iże sům piykne bery a bojki po ślůnsku szpecjalnie dlo bajtli. Tym barzi, iże je ich na prowda cołko masa, a ku tymu poradzům być fest interesantne a nawet edukacyjne (choby bojka o Piecuchu).
Chcymy tyż pokozać, iże to co widzymy we Internecie, telewizyji abo słyszymy we radyjoku to niý je wszysko. Czosym werci sie ôbadać kaj indzij, coś wiyncy.
A przede wszystkim chcymy pedzieć wszystkim modym a bajtlům, iże niý ma gańba godać. Toć to je noszo kultura a cynno iścizna. Chcymy, coby kożdy bajtel wiedzioł skůnd je a jake mo korzynie.
Kludzilimy zajyncia dlo bajtli ze mikołowskich szulůw podstawowych dlo klas 1-3 we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj we Mikołowie.
Bez feryje we 2015 roku we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj w Mikołowie na trefach ze bajtlůma uosprawialimy ô Straszkach Ślůnskich.
Bylimy tyż miyndzy inkszymi ze wizytůma we mikołowskich ôchrůnkach:
Przedszkole nr 12 im. Bajkowej Przygody w Mikołowie, Przedszkole w Mikołowie-Paniowach.
Tam nawet te nojmodsze, trziletnie bajtle suchały interesantnie noszych piyknych Ślůnskich berůw.
Chcesz aby Twoja grupa również mogła posłuchać o Śląsku i po Śląsku? Chcesz wiedzieć więcej?
Szkryfnij do nos.


text:
Złoty Krzyż Zasługi
Odznaczeni: Jan Andrzej Adamczyk, Ryszard Adamczyk, Jan Anioła, Czesław Antos, Jan Artymiuk, Krzysztof Leon Bahranowski, Tadeusz Marian Banaszewski, Marian Franciszek Banaś, Bronisław Jan Barchański, Stanisław Franciszek Barycz, Jan Barzyński, Paweł Batko, Stanisław Bednarz, Stanisław Gracjan Bednarz, Józef Bronisław Beluch, Jerzy Włodzimierz Bernasik, Artur Władysław Bęben, Stanisław Białas, Jerzy Włodzimierz Białoskórski, Wiesław Leon Białowąs, Danuta Wiktoria Bielewicz, Witold Franciszek Marian Biernawski, Krzysztof Ludwik Birkenmajer, Kazimierz Bisztyga, Janusz Adam Blaschke, Stanisław Blaschke, Wiesław Stanisław Blaschke, Zofia Blaschke, Marek Ryszard Blicharski, Krystyna Błaszczak, Andrzej Wiktor Bobrowski, Tadeusz Antoni Bocheński, Stanisław Boczar, Kazimierz Bogacz, Marian Jerzy Branny, Zdzisław Jan Broda, Marian Brożek, Witold Budryk, Lech Andrzej Bukowski, Lidia Burzyńska, Witold Andrzej Byrski, Franciszek Byrtus, Andrzej Chojecki, Jerzy Andrzej Chojnacki, Tadeusz Chrobak, Edward Józef Chruściel, Stanisław Chrzanowski, Wacław Władysław Chrząszcz, Andrzej Ciepiela, Antoni Cieśla, Aleksander Ciszewski, Wacław Bolesław Cybulski, Józef Czaja, Piotr Czaja, Józef Paweł Czajkowski, Andrzej Czapliński, Lucyna Daniela Czekaj, Ryszard Czekajowski, Jan Wacław Czerwiński, Kazimierz Czopek, Maria Czuj (Czujowa), Aleksandra Czyrska-Filemonowicz, Mikołaj Czyżewski, Stanisława Anna Dalczyńska-Jonas, Józef Stanisław Dańko, Stanisław Dawidowicz, Roman Dawidowski, Wiesław Długosz, Stanisław Marian Dobosz, Jan Wincenty Dobrowolski, Ewa Dobrzyńska-Lankosz, Stanisław Józef Dubiel, Stanisław Mieczysław Dubiel, Mikołaj Dubowicki, Władysław Jan Dudek, Władysław Duliński, Krystyna Dziunikowska, Bohdan Dziunikowski, Bogdan Dżegniuk, Konrad Przemko Eckes, Franciszek Ekiert, Zbigniew Witold Engel, Feliks Teodor Esse, Zbigniew Józef Fajklewicz, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Aleksander Tadeusz Fedoryszyn, Iwan Feszczenko-Czopiwski, Tadeusz Filar, Edward Fraś, Jerzy Jan Frydrych, Alicja Frysztak-Wołkowska, Michał Fuksa, Zdzisław Gałaś, Aleksander Jacek Garlicki, Edward Antoni Garścia, Józef Gęga, Józef Kazimierz Giergiel, Wiktor Głowacki, Jan Głownia, Jan Gmyrek, Jan Gocał, Walery Goetel, Andrzej Gonet, Stanisław Gorczyca, Edward Görlich, Władysław Góral, Henryk Górecki, Roman Górecki, Wojciech Kazimierz Górecki, Marian Ludwik Górkiewicz, Zbigniew Górny, Ludwik Konstanty Górski, Teresa Grabowska, Michał Grażyński, Wojciech Grega, Karol Greń, Jan Władysław Gruszczyński, Stanisław Gruszczyński, Teresa Grzybek, Jerzy Grzymek, Krystyna Gustaw, Edward Guzik, Jerzy Haber, Lesław Henryk Haber, Krzysztof Jakub Haberko, Maria Haberko, Stanisław Hajduk, Tadeusz Haupt, Michał Kazimierz Heller, Mariusz Andrzej Holtzer, Barbara Hołyńska, Maksymilian Tytus Huber, Ryszard Hycner, Jerzy Jabłoński, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Zbigniew Jaglarz, Kazimierz Janas, Jerzy Franciszek Janik, Jan Stanisław Janowski, Wacław Janusz, Platon Januszewicz, Helena Jarecka, Andrzej Janusz Jarzymowski, Stanisława Jasieńska, Mieczysław Jawień, Hubert Krzysztof Jaworowski, Kazimierz Franciszek Jeleń, Mieczysław Jeżewski, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Kacewicz Bolesław, Jan Marian Kaczmarek, Tadeusz Kaczorek, Czesław Kalata, Antoni Kalukiewicz, Julian Bolesław Kamecki, Marian Kamieński, Stanisław Roman Kaprzyk, Wojciech Stefan Kapturkiewicz, Antoni Karamara, Aleksander Adam Karcz, Stanisław Karlic, Jan Maria Karp, Zbigniew Kasina, Stanisław Kasprzyk, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Zygmunt Kawecki, Jan Kazanecki, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Anna Kegel, Zbigniew Bronisław Kędzierski, Andrzej Michał Kielski, Danuta Maria Kisielewska, Antoni Stanisław Kleczkowski, Jerzy Klich, Kazimierz Klinowski, Zdzisław Klonowicz, Andrzej Kloska, Bolesław Kłapkowski, Jadwiga Kłosińska, Gabriel Kniaginin, Henryk Knop, Tadeusz Knych, Andrzej Aleksander Koch, Zofia Köhsling, Marcin Kolasa, Jerzy Kolbe, Władysław Jan Kołek, Jerzy Konarzewski, Zofia Konik, Andrzej Stanisław Korbel, Kazimierz Korbel, Stanisław Leopold Korman, Andrzej Korta, Adam Franciszek Kosowski, Aleksandra Kostecka, Janusz Kotlarczyk, Janusz Krzysztof Kowal, Czesław Kowalski, Jan Kowalski, Włodzimierz Piotr Kowalski, Józef Kozielski, Wiesław Kozioł, Marian Kozłowski, Łucja Kraj, Jan Konrad Eligard Krauze, Krzysztof Bolesław Krauze, Jerzy Krawczyk, Wiktor Krawczyk, Bolesław Krupiński, Aleksander Wacław Krupkowski, Lucjan Kruszecki, Danuta Teresa Krzysztoń, Zdzisław Kubas, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Jan Walenty Kucharski, Władysław Kuczewski, Marek Witold Kuczma, Iwona Maria Kuczyńska, Stefan Kukiałka, Wiktor Kulczycki, Aleksy Kurbiel, Tomasz Kuroś, Jan Marek Kusiak, Jan Piotr Kusiński, Kazimierz Kusiński, Jerzy Władysław Kwaśniewski, Tadeusz Piotr Laskowski, Mieczysław Lasoń, Józef Latkowski, Stanisław Antoni Latoś, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Wacław Lesiecki, Wacław Adam Leskiewicz, Jan Lech Lewandowski, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Wojciech Libura, Antoni Robert Ligęza, Romana Julia Link-Machowska, Kazimierz Piotr Liszka, Jerzy Henryk Litwiniszyn, Adam Julian Piotr Ludkiewicz, Stefan Łaciak, Andrzej Adam Łatkowski, Andrzej Łędzki, Genowefa Łoskiewicz, Władysław Łoskiewicz, Janusz Łuksza, Wojciech Łużny, Anna Machalska-Garbacz, Józef Machowski, Zdzisław Franciszek Machowski, Zdzisław Kazimierz Maciejasz, Jan Macuda, Jan Madej, Roman Magda, Zdzisław Maj, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Marian Malec, Ignacy Malecki, Zbigniew Malinowski, Andrzej Lesław Małecki, Eugeniusz Bronisław Małecki, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Kazimierz Mamro, Jan Stefan Manitius, Jan Kanty Markielowski, Stanisław Markowski, Jerzy Marynowski, Jerzy Michał Massalski, Antoni Bronisław Matysik, Eugeniusz Mazanek, Marian Mazur, Władysław Kazimierz Mierzwa, Tadeusz Mikoś, Borys Mikułowski, Mieczysław Józef Milewski, Krystyna Miroszewska, Stanisław Andrzej Mitkowski, Ryszard Morawa, Marian Romuald Morawiecki, Adam Morecki, Józef Marian Morozewicz, Jacek Mościński, Stanisław Zygmunt Mrowec, Józef Mróz, Stanisław Cyprian Mularz, Jan Musiałek, Józef Myjak, Franciszek Michał Nadachowski, Zbigniew Nartowski, Edward Nawarecki, Stanisław Tadeusz Nawrat, Bogdan Jerzy Ney, Olga Nielubowicz, Jerzy Wiktor Niewodniczański… dalsze wyniki


text:
W zahim gotiskim srjed╝owýku wýdomostne żiwjenje bý zjednoŠene w universitych; universitne wustawy býchu z najrje˝╣im kŠýwom duchowneje d╝ý│awosŠe tamni╣ich Ŕasow, býchu podobne studni żiwjenja, z kotrejeż żˇrle╣e wok°ewjaca woda mudrosŠe. Do│he lýta Bo│onja a Pariz ze swýtos│awnym rjadom swojich wucerjow a z wulkej liŔbu wuŔownikow zybole╣tej so z nazdala cy│emu europskemu swýtej każ jasnej hwýzd╝e na zmrˇŔenym wobzoru; do Bolonje khwatachu prawiznicy, do Pariza theologojo ze w╣elakich, haj samo z najdal╣ich stron. Hi╣Še p°i kˇncu srjed╝owýka w lýŠe 1495 w Parizu je so liŔi│o 15000 studentow, z tutych pak be znajmje˝╣a 9000 wukrajnych. W Nýmcach a pow╣itkownje w srjed╝nej Europje do│hi Ŕas universitnych zarjadowani njeznajachu; jenoż w "nýmskim Romje", t j. w Kolnje kŠýje╣e theologiske "studium generale" w klˇ╣tromaj dominikanow a franciskanow: prýnja teju ╣ulow je swoju s│awu doby│a p°ez Alberta Wulkeha a Toma╣a z Aquina, druha pak p°ez nic mjenje wustojneho Dunsa Scota; do nýmskeho Roma p°iŠahowachu ŔeÓpaŠ wok°ewjenje ze studnje mudrosŠe nie jenoż m│od╝ency ze w╣elakich nýmskich krajinow, ale też ze ęotiskeje, ęwjedskeje a Danskeje. Do│ho bý╣e K÷ln z jeniŔkim żor│om wýdomosŠow za Nýmsku a susodne kraje, znajmje˝╣a na theologiskim polu. Hakle w Prazy so srjed╝ XIV. lýtstotka prýnje pruhi swýtla roz╣ýrjachu. Wukub│any pod francˇzskim wliwom Karl Luxemburski, kral Ŕýski a romsko-nýmski kejżor, je w tutym mýsŠe roz╣ýrja│ duchowne a wumje│ske żiwjenje, p°ejasnjene z idealom romanskeje kultury. Za p°etwarjenje prażskeje domskeje cyrkwje je wˇn wubjerneho francˇzskeho wumje│ca Matiasa z Arrasa p°iwo│a│; hrˇd na HradŔanach je natwari│ na podobu pariżskeho Louvra, hrˇd pak na Karl╣tejnje na podobu bamżoweho hrada w Avignonje. Basnik Petrarca je jako hˇsŠ na Karlowym dworje p°ebywa│ w lýŠe 1356; ný╣to prjedy prebywa╣e tam też znaty Cola di Rienzi. W lýŠe 1348 bu prażska universita za│ożena, prýnja a najstar╣a we w╣itkich s│owjanskich a nýmskich krajach pow╣itkownje. Bˇrzy potom susod Karlowy, Kazymýr Wulki, kral pˇlski, w Krakowje w lýŠe 1364 universitny wustaw na podobu bolo˝skeje a padowskeje university do żiwjenja zawo│a. Na tajke wa╣nje w pýsŠenju wýdomostneho żiwjenja bratrowskaj s│owjanskaj narodaj a krajej p°esŠýże╣taj nýmski; w tym Ŕasu, hdyż hiżo prażska universita kŠýje╣e a krakowska do żiwjenja stupi, dospo│ne universitne wustawy njebýchu hi╣Še znate w Nýmskej.
W tamnym Ŕasu w╣itke ludy w kuljturnych pomýrach hladachu na k°esŠanstwo jako na wulku swˇjbu, statne a narodne mjezy njerozd╝ýlowachu hi╣Še lud╝i z tajkimi to│stymi murjemi suroweho h│d╝enja każ je to d╝ensa. Wukrajne studium njebý╣e ze zad╝ýwkom, ale dospo│nje dosaha╣e k dospýŠu wy╣sich cyrkwinskich a politiskich zastojnistwow we wˇtŔinje. Nýmscy p°ikhad╝achu rad╝i studowaŠ do Krakowa a nimale w╣itke nýmske diecezy sŠelechu tam swojich m│od╝encow wukub│anja dla.
Tola p°edew╣im a wosebiŠe je so p°i tutym hibanju wobd╝ýli│a mi╣njanska dieceza a pow╣itkownje │użiski a mi╣njanski kraj tam-neho Ŕasa. Na to skutkowachu sobu nýkotre wýste historiske a geografiske pomýry. Bjezdwýlnje bjez wliwa w tutym nastupanju njebý╣e politiske sobużiwjenje úużicy ze ęlezskej z jedneje strony, z druheje pak Šehnje╣e jeje cyrkwinske zjednoŠenje z Mi╣nom też Mi╣njanow na tutu stronu. Dale njesmýmy zabyŠ, zo hiżo na prażskej universiŠe úużiŔenjo a Mi╣njenjo býchu k pˇlskemu narodej p°id╝ýleni. K bohatemu wopytej krakowskeje university ze strony úużiŔanow a susodnych Mi╣njanow je snano też prino╣owa│a p°ipadna wobstojnosŠ, zo bý jedyn z prýnich jeje wuŔerjow, haj samo z fakultowym dekanom Mik│aw╣ z Budy╣ina. Jeho stojni╣Šo, p°i tom swˇjbne a znajomnostne pomýry su snano druhih krajanow pohnuwa│e a so sta│e z jednym z wjacorych nastorkow k p°ebywanju cy│eho rjadu │użisko-mi╣njanskich scholarow, kot°iż p°ez cy│y XV. a prýnju ╣twˇrŠinu slýdowaceho lýtstotka po starym │użiskopˇlskim puŠu prez Zhorjelc a Wrˇts│aw khwatachu do krakowskeje ╣ule.
Alfons J. Parczewski, ╚. M S. 1901.
zpýt na obsah Dal╣Ý: Serbskim żonam


text:
Měrćin Renč
Korla Měrćin Renč (tež Marćin Renč, němsce Karl Martin Rentsch, * 11. nowembra 1853 w Ketlicach; † 28. oktobra 1911 we Wjelećinje) bě farar, dr. phil., serbski stawizniski slědźer a kulturny prócowar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Měrćin Renč, bratr Jana Renča, narodźi so 11. nowembra 1853 jako syn tehdyšeho Ketličanskeho diakona a pozdźišeho fararja Jana Korle Renča a jeho mandźelskeje Hany Thusneldy rodź. Fuhrmanec a bu 1. decembra samsneho lěta wukřćeny.
Po tym zo Ketličansku wjesnu šulu wopytowaše, a zdobom šuler kantora Korle Awgusta Kocora běše, poda so wón jutry 1866 na gymnazij do Budyšina a jutry 1869 na wjerchowsku šulu swj. Afry do Mišna. Hižo tu bu Renč, přewažnje wot historikarja Heinricha Theodora Flathea (1827–1900), profesora při gymnaziju, za stawizniske studije zahorjeny. Jako gymnaziast dopisowaše hižo literarne pospyty (přełožki) do Łužičana. Wot lěta 1874 studowaše Renč teologiju w Lipsku a wopytowaše tež stawizniske a slawistiske čitanja pola Leskiena. W Lipsku běše z čłonom Łužiskeho prědarskeho towarstwa a dlěši čas podstarši jeje serbskeho wotrjada.
Po wobstaću teologiskeho pruwowanju w awgusće 1877 wobdźěli so wón na wot Imiša nawjedowanym serbskim prědarskim seminarje w Hodźiju. Po tym bu Renč krótki čas pomocnik swojeho nana w Ketlicach, doniž powołanje za fararja do Klětnoho njedósta. Za tute zastojnstwo w Pruskej měješe wón pak najprjedy wědomostne statne pruwowanje za teologow w filozofiji, stawiznach a literaturje wotpołožić, štož so 26. februara 1878 we Wrócławju sta. 27. měrca přińdźe wón za farskeho wikara do Klětnoho a sta so po wuswjećenju na duchowneho 15. decembra 1878 z tamnišim fararjom. W lěće 1881, dnja 3. awgusta, bu Renč w Jenje z disertaciju Pedagogika Augusta Hermanna Francki we swojich zasadach wědomostnje rozpisana promowowany. Po něhdźe štyrjoch lětach sta so Měrćin Renč 23. apryla 1882 jako naslědnik Korle Awgusta Kubicy z fararjom we Wjelećinje, hdźež postara so zdobom wo nowotwar cyrkwje 1901/02 a polěpšenje šulow a šulskeje wučby.
Dnja 5. septembra 1882 so wón z Theklu Domškec z Klětnoho woženi. Jenička dźowka Renča wobdźěli so 1906 při hołdowanju Serbow sakskemu kralej před Budyskim Serbskim domom w Klětnjanskej narodnej drasće. K tomu běše Renč nan třoch synow. Měrćin Renč je z awtorom nastawka Volkssitte, Brauch und Aberglaube bei den Wenden w knize Sächsische Volkskunde, kotruž Robert Wuttke 1901 w wuda, pisaše tež za Brockhausowy konwersaciski leksikon a časopis Neues Lausitzisches Magazin. Na wutrobu schorjeny Renč zemrě 28. oktobra 1911 we Wjelećinje a bu 31. oktobra z wulkim wobdźělenjom wosadnych a duchownstwa (mjez druhimi Jan Křižan z Hodźija a monsignore Skala z Budyšina) blisko cyrkwje pochowany. Narowny pomnik ze serbskim hrónčkom je wobchowany. Jeho farske městno přewza syn Jan (* 1884), kiž skutkowaše tule jako posledni serbski farar hač do swojeje smjerće w lěće 1945. Druhi syn Gerhard (1897–1982) sta so z poslednim serbskim fararjom w Bartskej wosadźe.
Wot lěta 1877 bě Měrćin Renč čłon Maćicy Serbskeje a bě dołhi čas zdobom jeje wuběrkownik. Sakski kral wuznamjeni jeho jako ryćer sakskeho Albrechtskeho rjadu prěnjeje rjadownje.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Volkssitte, Brauch und Aberglaube bei den Wenden. W: Robert Wuttke (wud.): Sächsische Volkskunde. Drježdźany 1900, str. 331–360.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Křižan: Nekrolog LXVI. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Zwjazk 65 (1912), čo. 1, str. 75–80. (hsb.)
- Rudolf Kilank: Renč, Měrćin. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 467sl.


text:
Te Europejczyki we Indiach na wszyske gynste1 zōłzy2 gołdali3 curry- bo sami Hindusi kołżdo4 mianowali5 inaczyj. To trocha tak, jakby na wszysko, czym sie hajcuje6 we piecy, gołdać wyngel7 😉 Anglikōm- bo ich tam przeca bōło nojwiyncyj- tak te prziprawy zasmakowały, że sie chcieli je zawiyś8 do dōm i tak sie narodziōła prziprawa curry, co to jōm idzie kupić u nos9 we sklepie. Ze ftoryj czyńści Indii je tyn recept, co go sam na dole mołcie, to ciynżko pedzieć, a jeszcze ciynżyj by bōło znojś łod niego hindusko nazwa. Jedno je pewne: smakuje jak we Indiach, a wiym, jak tam te roztomajte10 jołdła11 smakujōm, bo żech sie już tam 2 razy smykoł12 😉
Co potrza?
2 piersi ze kury abo kokota13
1 cebula
3 zōmbki czosku
2 krauzki kōncyntratu ze tōmatōw14
2-3 łeżki15 klarowanego masła (we Indiach gołdajōm na nie masło ghi)
kapka16 oliwy
0,5 szklônki wrzōntku
4 łeżki mlyka skōndynsowanego (abo ze 8 normalnego- niy musi być świyżo dojōne, moge być ze sklepu 😉 )
Prziprawy:
2 łyżeczki garam masala *
1 łyżeczka zmielōnych goździkōw
1 łyżeczka cynamōnu
1 łyżeczka mielōnych nasiōn kolyndry
1 łyżeczka kminu rzymskego
1 łyżeczka kurkumy
trocha pieprzu i chili
Do tego curry Hindusi niy dołwajōm soli, a je tam tyla inkszych arōmatōw, że nawet mi jyj niy brakuje. Na końcu mogecie sie tego dania sprōbować i keby Wōłs dali ciōngło do tego biołego proszku, to mogecie go ździebko17 dać.
Na patelnia dejcie18 masło klarowane i zeszklijcie na nim pokrōno19 cebula. Dociepcie20 wyciśniynty czosnek i prziprawy- kapnijcie do tego jeszcze trocha oliwy, żeby niy bōło za suche. Jak już prziprawy napocznōm21 fajnie wōniać,22 wrołźcie23 do tego tyż tego pokrōnego kurczaka i niech sie łon z tymi prziprawōma przegryzie. Dejcie pozōr,24 żeby sie Wōm to niy przipołlōło.25 Potyn wciepcie kōncyntrat, dolyjcie wrzōntek, pomiyszejcie, przikryjcie i niech sie to chwila na małym łogniu podusi- 10-15 min. Na koniec wlyjcie26 mlyko, wymiyszejcie i fertich.
Tyn placek na zdjyńciu to je czapati- smakuje i wyglōndo podobnie jak pszynne tortille. Idzie27 je kupić we sklepie oriyntalnym, ale take curry mogecie sie zjejś tyż ze ryżym abo jakōm dobrōm bōłkōm. Smacznego 🙂
*Garam masala to we jynzyku hindi znaczy gorke28 prziprawy i tak sie je tyż rychtuje-29 na gorko i bez to łone po tyn tak dobrze czowieka rozgrzywajōm. Takoł miyszanka mogecie sie narychtować30 sami. Zrōbcie sie ji31 wiyncyj, a bajecie32 mieć jōm33 na dugo.
Na patelnia wciepcie:
6 łeżek pieprzu, 5 łeżek kminu rzymskego, 2 łeżki cynamōnu, 1,5 łeżki goździkōw, 2,5 łeżki kardamonu, 6 łeżek nasiōn kolyndry, 2 łeżki pokruszōnych bobkowych34 liści i łyżeczka zmielōnyj gałki muszkatołowyj. Podpiyczcie ze 30 sekund na średnim łogniu i łodstołwcie do ochōdzynia.35 Tera zmielcie i zawrzyjcie36 w jaki krauzce.37 Niech Wōm dugo pomołgo38 we warzyniu 🙂
1gęste
2sosy
3mówili
4każdą
5nazywali
6pali
7węgiel
8zawieść
9nas
10różne
11dania
12włóczył
13koguta
14pomidorów
15łyżki
16odrobinę
17trochę
18dajcie
19pokrojoną
20dorzućcie
21zaczną
22pachnieć
23włóżcie
24uważajcie
25przypaliło
26wlejcie
27można
28gorące
29przygotowuje
30przygotować
31jej
32będziecie
33ją
34laurowe
35ostudzenia
36zamknijcie
37słoiczku
38pomaga


text: Rom/Berlin (dpa/SN/bn). Narodnej koparskej mustwje Italskeje a Turkowskeje zahajitej dźensa w Romskim Olympiskim stadionje 16. europske mišterstwa (EM). Jubilejny turněr – prěnju EM běchu 1960 wuhrali – wuhotuja we wjacorych městach cyłeho kontinenta. Nimo italskeje stolicy su to Amsterdam, Baku, Budapest, Bukarest, Glasgow, Kopenhagen, Mnichow, Sevilla a Pětrohród. Finale budźe 11. julija w Londonskim Wembley-stadionje. Dohromady 24 cyłkow wubědźuje so w sydom skupinach wo kwalifikaciju za k.o.-koło. Faworića na EM-pokal su po sudźenju ekspertow wubranki Italskeje, Belgiskeje a Francoskeje, zakitowar titula je Portugal. Sewjerna Makedonska a Finska debitujetej na najwjetšim jewišću mjezynarodneje europskeje kopańcy.


text:
Jednako coby go niy urazić, wszyjstek jadła, chocioż yno po trochu. Skuli tego fest hrubo sie zrobiyła, a figura straciyła, ale czego sie niy zrobi, coby chopa (a siebie tyż!) uszczynśliwić! Na rodzyni dobro (i drogo!) klinika wybrali i ze dochtorowōm pōmōcōm sie jejich Walduś na świecie znod! Tyn jejich synek ôd małego bōł wymyślaty. Cycka niy chcioł duldać yno te zagraniczne „mōndaminy”. Potym jak poszoł do szkōłki, to bele czego niy ôblyk, a porzad cosik wynokwioł. A jeszcze przi tym szpetnie przezywoł jak czego zaroz niy dostoł! Jedni radziyli, coby mu dać kijym po dupie, bo se za tela dozwoluje, ale drudzy godali, że to tym jego starym trza prziloć, bo małymu za wielgo zwōlo dowajōm. Skuli tego sie nasze znajōmki ze wszyjskimi sōmsiadami poszarpali! Kej Walduś poszoł do szkoły, to tam bōło jeszcze gorzi! Bezto derechtorka zawołała jego ôjcōw, a poslała ich ś nim do szkolnego psychologa.
– Wiysz dziołcho, co jo gańby tam wystoła, tego sie niy do ôpisać! – padała mi tak nasza znajōmo, jak my sie potkały. Ta psycholog godała, co my sie ku Waldusiowi chowōmy niy jak ôjcowie, ale jak starziki, za fest go rozpuszczōmy, a przisiyngōm ci, że my go yno jak nojlepi wychować chcymy! Ze synkym tyż pogodała, ale onymu sie tako godka niy widziała i padoł, że my niy sōm jego ôjce, jak ta gupio baba posłōchōmy! Co mōm robić, co mōm robić! – lamyntowała.
Jo tyż niy wiedziała co ji mōm ôdpedzieć, bo po jedno jo sie na takich rzeczach niy znała, chocioch piynć dziecek wychowała, ale ône żyły we ciynżkich, kryzysowych czasach i same na to prziszły, że na wszyjstek nōm niy styknie, bezto musieli dycki wybiyrać! Ale to im na dobre wyszło, bo rady se teroz we żywocie dowajōm!
Jednako sprawa ze Waldusiym załatwiyła sie sama. Do szkoły prziszła modo rechtorka, co sie zajmowała szportym a już jakisik medale na swoim kōncie tyż miała. Ôna umiała synkowi przegodać do rozumu! Poradziyła mu, coby te wszyjski gupoty (elektryczno hulajnoga a fest wypasiōno kōmōra) pociep a za tryningi sie wzion. Podle mie wszyjstek idzie ku dobrymu, ale Waldusiowo mamulka zaś norzyko, że ôna synka a chopa w dōma praje niy widuje, bo ôba po jakisik zawodach jeżdżōm. Ale taki to już sōm ôjcowski starości!


text: Ůrůn to je śudmo podug uodlyguośći uod Słůńca planeta we Ůkuodźe Suonecznym. Tak kej Jowisz, Saturn a Neptůn je to planeta gazowo, sztworto podug masy a trzećo podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonecznygo. Mjano planety je uod greckiego boga Uranosa. Ino Ůrůn ze planet Ukuodu Suonecznygo mo mjano uod mitolůgije greckej, a ńy rzimskej. Mjano Ůrůn nadou Johann Elert Bode nale William Herschel chćou coukym inkszego. Terozki znůmy 27 kśynżycůw Ůrůna. Jego Pole magnetyczne je trzi razy śilńejsze uod pola Źymje.


text:
“Ślōnski czytani” – IX Ślōnski sztwortek DURŚ
Dzisioj 22.11.2018r ô piōntej po połedniu we HALO RYBNIK bōł już IX tref zrychtowany bez Demokratyczno Unijo Regijonalistōw Ślōnskich ze seryji „Ślōnski sztwortek”.
Tymat na dzisioj to : “Ślōnski czytani”, abo wspōłczesno literatura ślōnsko, kero czytajōm człōnkowie DURŚ.
Byli my radzi, co przyszli zacni goście – poety a pisorze, kerzy czytali swoje kōnski swojich utworōw: Regina Sobik, Bogdan Dzierżawa (Utopek), Andrzej Piontek, Stanisław Neblik (Fojerman). Krōm nich człōnkowie DURŚ przeczytali miyndzy inkszymi utwory Lucyny Szłapki, Marcina Melona, Marcina Szewczyka, eli “Małego Princa” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, kery przetłōmaczył Grzegorz Kulika, a wiela inkszych. Tref sie skōnczōł przyśpiywkami znanego poety ziymi rybnickij Bogdana Dzierzawy, kery piyknie przygrwoł se na ôrgankach.


text:
Kito Fryco Stempel
Kito Fryco Stempel (* 29. nowembra 1787 w Parcowje; † 2. apryla 1867 w Lubnjowje) bě serbski ewangelski duchowny a spisowaćel. Wot 1802 do 1807 wopyta gymnazij w Budyšinje, hdźež zezna so tež z Bjedrichom Wylemom Mičku. W lětach 1807–1810 studowaše teologiju na Lipšćanskej uniwersiće. Hnydom w prěnim studijnym lěće załoži sobu t. mj. Corps Lusatia. 1809 zastupi do Serbskeho prědarskeho towarstwa, předchadneho zjednoćenstwa dźensnišeje Sorabije Lipsk.
W lětach 1810–1813 bě domjacy wučer, prjedy hač jeho 1813 za fararja w Malinju njepowołachu. W tutej wosadźe skutkowaše dźesać lět, doniž njesta so 1823 z wyšim fararjom w Lubnjowje. Wobšěrnu wosadu zastarowaše někotre lětdźesatki, prjedy hač njepoda so 1863 na wuměnk. Po nim so hižo serbski farar w Lubnjowje njepřistaji, štož rozsudnje spěšnišej asimilaciji tamnišeje wosady polěkowaše.
W běhu mnohich lět duchowneho skutkowanja za swojich wosadnych, napisa Stempel tež cyły rjad originalnych basni, mj. dr. epos „Te tśi rychłe tšubały” – najdlěša serbska baseń scyła. W njezwučenym sylabiskim systemje komponowany epos płaćeše na 80 lět jako zhubjeny. Ota Wićaz jón 1950 zaso namaka. Rudolf Jenč přistupni jón zjawnosći w seriji Pomniki serbskeho pismowstwa jako diplomatiske wudaće. Dalši epos, „Pytanje za starym mjasecom abo łužyskich Serbow potłocenje” njeje so bohužel hižo namakał a płaći dale jako zhubjeny.
Nimo swojeho basnjenja wustupowaše Stempel tež jako přełožowar antikskich basnikow. To nastupa wosebje Fedrusowe fabule (z łaćonšćiny) a Theokritowe idyle.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Kito Fryco Stempel: Te tśi rychłe tšubały a druge pěsni. Zezběrał, za śišć pśigotował a zawod napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 1). Budyšin 1963 [diplomatiske wudaśe]
- Kito Fryco Stempel: Theokritowe pastyrske pěsni. Phaedrusowe fable. Za śišć pśigótował, pśedgrono a komentar napisał Rudolf Jenč (= Pomniki serbskeho pismowstwa čo. 4). Budyšin 1963
- Fabian Kaulfürst: Studije k rěcy Kita Fryca Stempla, Budyšin 2005


text:
Nadszed jedyn ze nôjważniyjszych szpilów we syzonie. Ruch Chorzów, u sia zagro ze Ślezą Wrocław, kiero bezpośrenio może zagrażać Ruchowi we walce ło awans.
Ślęza zacła runda łod wygranyj (3-0 ze Miedzią II) ale potyn straciła punkty we Pawłowicach (sfalone 1-2 ze Pniówkiem). Na ta chwila bōła to jedyno strata punktów we rundzie, ale strata do Ruchu wyłazi już na -9 punktów. Coby czimali sie blisko Ruchu musieliby wygrać. Na jesiyni udało im sie to i przi łokazji przerwali seria nŏszych szpilów bez sfalonygo (29 sierpnia 2020r. 1-0 Ślęza wygrywo. Tora zdobōł Hubert Muszyński we 65 minucie).
To niy jest tak, że Ruch bōł słabszy, bo bōło sporo nŏszych łokazji, ale brakło szczynścio do szczelynia tora. Łostatycznie tamtyn szpil my sfalili, a terozki przyłazi łokazjô sie łodygrać. „Bydzie 2-0, mimo tych wszystkich przesłanek, że szpil bydzie ciynżki, czuja, że jednak bydzie lżyj” – godoł Marcin Stokłosa (przedstawiciel kybiców we Radzie Nadzorczyj Ruchu i człowiyk łodpowiedzialny za rozwój Akademii Ruchu) we łostatnij Niebieskiej eRce (cołki program tukej => Niebieska eRka (06.04.21r.))
Za kartki pauzować bydzie Marcin Kowalski, kiery uzbieroł 4 żółte we tym syzonie, a zagrożyni som: Kacper Kawula, Michał Mokrzycki (7 żk), Konrad Kasolik, Piotr Wyroba (3 żk, Wyroba 2 kartki we barwach Rekordu).
Przewidywany skład Ruchu:
Bielecki – Kulejewski, Kawula, Kasolik – Mokrzycki, Wyroba, Kwaśniewski, Janoszka, Foszmańczyk – Idzik, Biskup.
Przewidujymy, że ze wzglyndu na pauza Kowalskiego zagro na krzidle Ecik, a do przodka wlyzie wracajōncy po kontuzji Mariusz Idzik.
Szpil syndziować bydzie Dolnośląski ZPN na czele ze Rafałem Abramowiczem ze Jawora.
Plan szpilów 25 raji:
MKS Kluczbork – Foto Higiena Gać
Warta Gorzów Wlkp. – Piast Żmigród
Ruch Chorzów – Ślęza Wrocław (18:00)
Polonia-Stal – Zagłębie II
Górnik II – Polonia Bytom (16:00)
LKS Goczałkowice – Lechia ZG
Pniówek Pawłowice – Rekord BB
Miedź II – Polonia Nysa
Gwarek TG – ROW 1964
Ze godziom zaznacony szpil kiery nôjbarzij interesuje kybiców Ruchu, cyli szpil Polonii Bytom kiero walczy ze Ruchem ło piyrwszy plac we lidze.
Szpil Ruchu bydzie szło łoglōndać na łoficjalnym kanale Ruchu tukej => KUP DOSTĘP DO TRANSMISJI bydzie tyż rylacja radiowo we RADIO WIDZEW.
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej
własne


text:
Ideje, kak pawšalu wužiwać, chcedźa do kónca lěta zwoprawdźić
Wojerecy (AK/SN). Prěni raz planuje město Wojerecy lětsa tak mjenowany wobydlerski etat. Z nim chcedźa wot Swobodneho stata Sakskeje připokazanu pawšalu k skrućenju wjesneho ruma zaměrnje wužiwać. Najprjedy dźe wo dohromady 140 000 eurow za lěće 2018 a 2019. Při tym 100 000 eurow za stare a nowe město nałoža a po 8 000 eurach za měšćanske dźěle Němcy, Ćisk, Brětnju-Michałki, Čorny Chołmc a Hórnikecy. W lěće 2020 dóstanu komuny hišće raz 70 000 eurow jako pawšalu přepokazane. Potom chcedźa we Wojerecach 50 000 eurow za stare a nowe město wužiwać kaž tež stajnje 4 000 eurow za mjenowane měšćanske dźěle.


text:
Godka Klachuli, 10.01.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Na dziyń „starego roku” napiekłach „krepli” i nawarziłach harbaty z arakym, coby stary nie potrzebowoł iść do szynku na jakiś tam „pōncz”. Tak-my se ôpowiadali i bajdurzili az do 12 i potym my se wiyńszowali „Scyńśliwego Nowego Roku”, a nojbardziej, zeby nōm tyn Nowy Rok juz przeca prziniōsł ta wolność i uwolnił nos ôd tej germańskej zmory. Potym my sie juz po pōłnocku kładli spać i tyla coch wōm padōm zmruzyla ôcy i takech prawie była na piersym śpiku, zrobiło sie „larmo” i taki wrzask, zech myślała, ize mi sie cała chałupa na głowa zawali. Skocyłach z łōżka na rōwne nogi, wycierōm ôcy i dopiero słysza, jak muzyka z bymbnym i z pokrywami rznie: „Dzisiaj w Betleym” aze dudni. Potym grali „Jesce Polska nie zginęła”, potym „Poszła Karolinka do Gogolina” i inksze jesce śpiewki. Pogibkuch ôbuła te nowe papucie na nogi, ôdziołach sie chustka i wyszłach do siyni. Jak mie muzykancio ôbejrzeli, zagrali na „wiwat” i wołali te psiejuchy: „Niech żyje Klachula”. Trocha mie to mierziało, bo przeca mie jest Rōźla na miano i nazywōm sie Pyscycka, a nie Klachula. Dalach jim nalepszo i myślalach, że sie już byda mogła położyć do łōżka i sie jesce troska do rana przespać. Ale kaj tam! Nie trwało długo, przisły „Jaskōłki” brzynceć Getrudzie a potym jesce chłopy ze „Zjednocynio” Pietrkowi. No i ô spaniu ani siudu, dudu. Takoch wōm padōm, moji złoci miała latoś pierso noc.
Miymce pōno chcieli zrobić w dziyń starego roku jakoś sarpacka, bo jim było bardzo markotno, ize jak sie bydzie pisać K. + M. + B. + 1921 to w tym roku juz Gōrny Ślōnsk dlo nich przepodł i my w tym roku byndymy wolni ôd tych gizdōw miymieckich, co tu prziśli sie zbogacić i nōm dokucać.
Chłopcy moji zaś lepiōm a lepiōm, teroz korōny i gwiozda, na trzech krōli podług tego ôbrozka, jaki namalowoł Karlik w Kocyndrze na świynta, alech im jasno mołka zamkła do pōłki i robiōm teroz klajster ze „śrōdki. Teroz to se aby cłowiek trocha wypocnie i mo co do cytanio w niedziela i we świynto, bo chnet kozdy mo swoja gazeta. Stary dostowo „Głos Gōrnika”, jo „Głos Polek”, jedyn synek „Oryńdzie Sokole” drugi „Sportowca”, Stazjo „Śpiewaka Ślōnskego”, Getruda „Jaskōłka” a Maryna „Dzwōnek Maryji”. Proc tego jesce mōmy w chałupie „Gōniec Ślōnski”, „Grynzzejitung” i „Kocyndra”. Gazet a gazet! Jo myśla, ize teroz juz kożdy na Ślōnsku może dostać gazeta jako mu sie podobo i noleżeć do zwiōnzku, jaki mu pasuje.
Jak byli u nos po kolyndzie, to se ksiynzosek siedli u nos trocha na stołku. I mieli byście potym widzieć, jak sie dziołchy ścigały na tyn stołek. Kożdo chciała być pierso, bo ta, co po ksiyndzu pierso siednie, ta sie jesce w tym roku wydo. No i dorwała sie Stazyjo, choć jōm Getruda ta strziga chciała ôdtyrpnōńć. To jest abo skrzot, wōm padōm!
Chłopcy zaś tam skōnsik przismycyli taki niymiecki, ale po polsku drukowany kalyndorz. Troskach tam do niego wejrzaa i moga wōm pedzieć, iż tyn głupi sasek, co go pisoł, jest złodziej i bluźnerca. Naprzōd na ôkładzinie jest ôbrozek Najśw. Paniynki Pszowskej, co go porwoł z polskego Kalyndorza „Piast”, potym w kalyndorzu cygani i bluźni, że sie chnet byda musiała spowiadać z tego grzechu, izech take bluźnierstwa cytała. Nojbardziej mie dopoliło, ize tyn ślimok namalowol kalwarjo Piekarsko, nieboscyka ksiedza Ficka i pise tak, choćby to tyn ksiōndz Ficek był Miymiec i ta kalwarjo Miymcy zbudowali. Tyn djobli cygōn ôśkliwy! (Boże mi tyn grzech ôdpuść). Ksiōndz Ficek był jedyn z piersych Polokōw na Ślōnsku, i ze dzisiej całe Piekary sōm polske i za Polskōm bydōm głosowały, to tez jest zasługa ksiyndza Ficka i bez to tez Piekarzanie teroz na gody nazwali jedna ulica ulicōm ks. Ficka. A Kalwarjo to za polskymi piyniōndzmi i polskymi rynkami jest zbudowano i to świynte miejsce bydzie noleżeć do Polski skiż tego, że Piekary i cało ôkolica (prc pora zdrajcōw i judasow) gosuje za Polskōm. To niech se pamiynto tyn heretyk, co tyn kalyndorz pisoł i niech se miarkujōm ludzie z inkszych krysōw. A te wszystke kościoły, co w tym kalyndorzu sōm namalowane, to tez Miymcy zbudowali? Nie, ani jednego, jyno nōm jesce pora kościołōw ukradli i dali lutrōm. My to wszystko wiymy i wiymy tez, żeby to samo sie mogło stać z inkszymi kościołami i z naszōm Kalwariōm, jakby my do Prusakōw, do spartakowcōw i do tego zepsutego i zgnitego Berlina dalej noleżeli.
Miałach jesce dużo do pisanio i rozmajitych ciekawych rzecy, ale byłoby tego za dużo i Kocynder by mi tego wszystkego nie postawił. Toz musa wōl nie wōl skōńcyć i do widzynio
Rōźla Pyscycka.


text:
Wrocław
Wrocław jo z něźi 640 000 wobydlarjami stwórte nejwětše město Pólskeje a jo stolica wójwodstwa Dolnošlazyńska.
Wrocław twóri ze sedłom romsko-katolskego arcybiskopa, ewangelskego dioceznego biskopa, 10 wusokošulami z 130 000 studentami, kopicu slěźerskich institucijow, 11 źiwadłami, 9 muzejami, jadneju operu a filharmoniju kulturne a wědomnostne srjejźišćo cełego šlazyńskego ruma.
Město lažy pśi Odrje wósrjejź wunosnego rolnikaŕskego a górnistwowego regiona, jo pak teke we wobłuku mašinotwari a metaloweje industrije wuznamne stojnišćo.
Wrocław jo nejwětše město a historiska stolica Šlazyńskeje.
Mě a wopon[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mě se wótwóźijo wót českego wójwody Wratislawa I (888-921), kótaryž jo był zazdaśim załoźaŕ města. Inicial W namakajo se we woponje města, kótaryž jo kejžor Korla V. 1530 městu pósćił.
Wopon jo kwadrěrowany šćit. W prědnem pólu jo česki law, w drugem šlazyński hodlaŕ, w tśeśem inicial W a w stwórtem głowa Jana Ewangelista. Srjejźi jo głowa Jana Dupjarja na slobranem talarju. Wobej Jana stej pódla swěteje Jadwigi wósebnej patrona Šlazyńskeje.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Město Wratislawa se prědny raz w lěśe 900 naspomnjejo.
990 jo pólski wjerch Mieszko I. Wrocław a cełu Šlazyńsku dobył. W 13. stolěśu su nimske sedlarje zachopili se na městnje źinsajšneje uniwersity zasedlowaś. 1261 jo město dostało Magdeburske měsćańske pšawo.
Wót srjejź 14. stolěśa jo Wrocław słušał k Českej a z tym teke k Swětemu romskemu mócnaŕstwu. Wót 1526 su Habsburgske kněžyli nad Wrocławom. 1702 jo Awstriska Wrocław Pšuskej pśepódała.
Južo 1840 bu Wrocław z 100 000 wobydlarjami wjelike město. 1910 su bydliło we Wrocławju 510 000 luźi, z kótarychž su byli 95,71% Nimce a 2,95 % Pólaki. Wót 1919-1945 jo Wrocław był stolica nowo wutwórjoneje prowince Dolnošlazyńska.
Pó drugej swětowej wójnje jo se zastojnistwo města a cełeje Šlazyńskeje Pólskej pśepódało. Wšykne nimske wobydlarje su musali Wrocław wopušćiś. Južo 1948 jo jano hyšći 7 000 Nimcow we Wrocławju bydliło.
Wobydlaŕstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sport[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Gwardia Wrocław - volleyball, 3 raze mejstaŕ Pólskeje
- Sparta Wrocław - speedway, 4 raze mejstaŕ Pólskeje
- Śląsk Wrocław - basketball, 17 razow mejstaŕ Pólskeje
- Śląsk Wrocław - kopańca, 2 raze mejstaŕ Pólskeje
Galerija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wósobiny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Piotr Beber – pólski architekt


text:
W druhej połojcy 19. lětstotka za čas industrializacije twarjachu tež w Hornjej Łužicy železniske čary. Runočasnje nastachu dwórnišća, stražniske chěžki a wuhibkarnje. W lětnjej seriji so rozhladujemy, kak trěbne wone něhdy běchu a što je so z nimi stało. (6)
Zastanišćo a čakarnju w Chasowje mjez Radworskim a Njeswačanskim dwórnišćom mam hišće derje w pomjatku. Před něšto wjac hač šěsć lětdźesatkami sedźachmy jako šulerjo Budyskeje Serbskeje wyšeje šule we wotdźělu ćaha 2. rjadownje. We wučbje serbšćiny wobjednachmy runje powědančko Marje Kubašec „Row w serbskej holi“ a rozmoł- wjachmy so wo wobsahu a spisowaćelce. Nadobo so nam starša žona z pódlanskeho wotdźěla, kotraž bě w Chasowje přistupiła, přiwobroći a přećelnje praji, zo je wona ta, wo kotrejž rěčimy. Jako wyši šulerjo běchmy wězo hordźi, zo smy Marju Kubašec zeznali, a tak smy so z njej hač do Budyšina rozmołwjeli.


text:
Mŏsz meble z PRL? Dej je do muzeum!
Muzeum Miyjske w Tychach szukŏ mebli z lŏt PRL-u na wystŏwa, co mŏ pokazować tyske restauracyje i kafyje z lŏt 50., 60. i 70. XX stoleciŏ.
Poszukowane sōm regały, szranczki i pōłki z przeszklōnymi dźwiyrzkami (tak stojōnce jak i do powieszyniŏ na ścianie) jak tyż zesle Chierowskigo.
Jak mŏcie take meble, to Muzeum rade by je wziōnło. Możecie dziynki tymu bezpostrzednio budować ôfertã kulturalnõ na Ślōnsku.
Wiyncyj informacyji i kōntakt idzie znojś na strōnie Muzeum Miyjskigo w Tychach.
Foto: Huhu Uet / Wikimedia Commons


text:
Ôd soboty do soboty: 05.05.2018
29-04-2018: Sztrōm już w kożdyj indyjskij wsi
W Indiach zelektryfikowali Leisang, ôstatnio wieś bez sztrōmu. Trzi lata tymu durś było tam bezmała 18500 takich wsi. 15 sierpnia 2015 roku prymier Narendra Modi ôbiecoł, co wszyskie bydōm zelektryfikowane za tysiōnc dni. 988 dni niyskorzij ta ôbiecka je spełniōnŏ. Bez tyn czas elektryfikowali kożdy dziyń strzednio szesnoście a pōł wsi.
Ô jakij wsi idzie pedzieć, podug definicyje ôd indyjskigo regiyrōnku, co je zelektryfikowanŏ? Musi ku tymu mieć udostympniōno bazowo infrastruktura; publiczne place (bez przikłŏd szkoły, urzyndy a lazarety) sōm w nij skuplowane z necym; a sztrōm je we wiyncyj jak 10% statkōw.
Źrōdło: moneycontrol.com
02-05-2018 Sztrajk po japōńsku
Szofery, co robiōm do Ryobi Group w Okayamie (Japōnijŏ) dali sie do sztrajku, coby przigōnić forsztand ôd fyrmy do zmian. Majōm strach ô swoja robota i dopōminajōm sie ô reformy, po tym jak kōnkuryncyjnŏ fyrma sztartła ze swojimi, tōńszymi przewozami.
Ciekawy je ale knif, kiery ôbrali se, coby przeprzić forsztand. Kożdy pasażyr może jeździć u nich na faty; szofery niy sprzedŏwajōm biletōw ani żŏdnego ô nie niy pytajōm.
Źrōdło: Japan Today
02-05-2018 Dwutlynek wynglŏ na rekordowym poziōmie
Kwietniowy poziōm dwutlynku wynglŏ we globalnyj atmosferze siōngnōł 410.31 ppm (czōnstek na milijōn), nojwiyncyj ôd 1958 roku, jak we hawajskim ôbserwatoriōm Mauna Loa zaczli mōnitorować poziōm CO2.
Uczyni ze Scripps Institute of Oceanography padajōm, co to je nojwiynkszy poziōm ôd 800000 lŏt. Przed industrialnōm rewolucyjōm poziōm CO2 rŏz bōł wiynkszy, rŏz myńszy, ale żŏdyn rŏz niy przestōmpiōł 300 ppm. 400 ppm przestōmpiōne było piyrszy rŏz we 2013 rŏku – i durś rośnie.
04-05-2018: Zgoda na piyrszy krześcijański kościōł we Saudyjskij Arabiji?
Niy! Chociŏż mydia ze Bliskigo Weschodu dŏwały znać, co Watykan a Saudyjskŏ Arabijŏ prziszli ku takij zgodzie na przileżytość byzuchu ôd kardynała Jean-Louisa Taurana, kiery trefiōł sie ze saudyjskōm krōlewskōm familijōm. Pasuje to do ôbrazu reformōw, co wkludzŏ princ Muhammad, kiery niydownŏ zwolōł kobiytōm we swojim kraju kierować autami a zalegalizowoł kina, co do łōńskigo roku były zakŏzane.
Watykan ale zdymyntowoł ta nowina. Saudyjsko Arabijŏ to je durś ôstatni kraj w regiōnie, w kierym niy ma – i zdŏ sie: niy bydzie – ani jednego krześcijańskigo kościoła.
Źrōdło: Daily Mail


text:
Ôd soboty do soboty: 12.05.2018
05-05-2018: Facebook łōnczy… terrorystōw
Tysiōnce terrorystōw zwiōnzanych z Islamskim Państwym łōnczy sie ze sobōm bez Facebooka – pokŏzoł raport ôd Counter Extremism Project. Terrorysty poznŏwajōm sie, budujōm robocze nece, a rekrutujōm nowych człōnkōw dziynki sztandardowyj ôpcyji doradzōnych kamratōw na Facebooku. Algorytmy szukaniŏ serwisu niy majōm żŏdnych ôgraniczyń i nadŏwajōm sie perfekt do cylōw ôd terrorystycznych ôganizacyjōw.
Przedstŏwiciel Facebooka skōmyntowoł sprawa. Podug niego w serwisie niy ma placu na terroryzmus, a fyrma bydzie dalij inwestować milijōny funtōw we ludzi a technologijo, coby gibko badać a wyciepować terrorystyczno materyjo.
Źrōdło: The Telegraph
09-05-2018: Kryzys irański
Jak Iran bydzie robiōł przi zdobyciu atōmowyj bōmby, to Saudyjskŏ Arabijŏ tyż jōm zbuduje – ôbznojmiōł Adel al-Jubeir, minister sprŏw zagranicznych Saudyjskij Arabije. “Zrobiymy wszysko, coby chrōnić naszych ludzi” – pedzioł.
Iran rozważuje powrōt do swojich nuklearnych planōw po tym, jak USA cofły sie z miyndzynarodowyj, antyatōmowyj zgody, a dały sie do wkludzaniŏ sankcyjōw. Decyzyjŏ ôd Donalda Trumpa sprawiyła moc kōmyntarzy a reakcyjōw ôd roztōmajtych strōn, co sōm zwiōnzane ze sprawōm: niy ino Iranu a USA, ale tyż sōmsiadōw Iranu w regiōnie a inkszych państw, co kiejś podpisowały ta zgoda.
Źrōdło: Newsweek
10-05-2018 Cyl: chycić los Europy w swoje rynce
“To już niy ma tak, co Stany Zjednoczōne bydōm nŏs chrōnić” – pedziała kanclyrz Angela Merkel w Aachen we przemōwiyniu na przileżytość nagrody do francuskigo prezydynta Emmanuela Macrona. “Europa potrzebuje radszy chycić swōj los we włŏsne rynce. To je cyl na prziszłość”.
Jeji słowa kōmyntatory czytajōm choby ôdpowiydź na polityka “Nojsōmprzōd Ameryka” ôd Donalda Trumpa. Skuli nij zmiyniŏ sie wiara miyndzy człōnkami we fungowanie NATO a w kōncepcyjŏ amerykańskigo “ôchrōnnygo paryzŏla”.
Źrōdło: Bloomberg
11-05-2018 My niy sōm wasale ôd USA
Na irańsko decyzyjŏ ôd Donalda Trumpa jeszcze siylnij zareagowoł francuski minister finansōw, Bruno Le Maire. “Chcymy być wasalami ôd USA, co durś trzimiōm sie ich kiecy? – spytoł sie – Abo chcymy padać, co mōmy włŏsne ekōnōmiczne geszefta i bydymy rozwożować, coby durś handlować z Iranym?”. Ku tymu minister zagranicznych spraw – Jean-Yves Le Drian – przidoł, co Europejczyki patrzōm zrobić wszysko, coby chrōnić interesy ôd swojich fyrmōw.
Europejskie regiyrōnki patrzōm, coby niy stracić milijardōw dolarōw skuli sankcyjōw na Iran, kiere nazod wkludzŏ amerykański prezydynt.
Źrōdło: CBS News


text:
Bergmōniok – mundur łod grubiorza!
Pamiyntōcie Ryszawego Erwina, tego gizda, co przeblykōł sie za roztomajtych ludzi (kerych przōdzij zawiyrōł w haźlu), aże yntliś chycił go kōmisorz Hanusik? Tyn pierōn udowōł ksiyndza, fusbalorzy, policajōw, nale nawet ôn niy ôpowożył sie ôblyc bergmōnioka! To cosik godo ô tym, w jakij zocy Ślōnzoki majōm grubiorzy i jejich mundury. Napoczło sie ôd Redena…
Ino Czorne!
Gyszichta ślōnskigo bergmōnioka siyngo nazod aże do ôziymnostego storocza. To żodyn inkszy jak ino grof Friedrich Wilym von Reden (dyrechtōr Wyższego Urzyndu Gōrniczego we Wrocławiu i fater ślōnskigo przemysłu) prziszōł ku tymu, co bergmōny muszōm ôblykać sie egal, coby kożdy widziōł, co ône fedrujōm w imiyniu jednego państwa pruskigo i sōm choby epno armijo, kero wyciōngo wōngel spod ziymi. To beztōż te uniformy sōm take podane na wafynroki pruskich wojokōw. Wtynczos zorty bergmōniokōw były roztomajte, na tyn bajszpil sztajgry ôblykali biołe, a byjamtry czorne galoty. Eli komuś sie pokićkało, mogli go nawet zawrzić do heresztu! Dzisiej mōmy te mundury zglajszachtowane: ino czorne. Egal czyście mieli fatra, ujka abo starzika robić na grubie, wetna sie, co kożdy z Wos wiy jak wyglōndo taki bergmōniok. Jakla, galoty (abo kecka), czako i mantel, biōły szalik, oberhymda (tyż biōło), czorne fuzekle i czorne halbszuły. Niyftore majōm tyż prawo do szpady, nale tukej trza dać pozōr: eli cosik ôszkliwego niyskorzyj napochajōm, to bydōm musieli ta szpada dać nazod! No i knefle: dziewiynć u jakli, na kożdyj pyrlik i żelosko (te same pyrlik i żelosko znojdziecie tyż na kraglu), do tego po piynć knefli na sztulpach. Ordnung muss sein, beztōż muszymy porachować: ordery mogōm być ino gynau trzi cyntymyjtry ôd knefla! A kożdy knefel, wiadomo, wyglancowany, coby sie świycił! Dyć my sōm porzōndne Ślōnzoki, a niy żodne zmaraszone hadziaje, pra?
Poprzeblykane „hajery”
Galantnie to wszysko wyglōndo. Niy jedna frelka, jak zoboczy tak ôblyczonego karlusa, zaroz za nim podrałuje (jak ino zmiarkuje, co taki synek mo niy ino fajne ôblyczyniy, nale tyż porzōndno robota i geltag). Nale to niy ma toni szpas, coby tak sie poôblykać. Nowiniorze porachowali, co za cōłkigo bergmōnioka zabulicie cosik wele dwa i pōł tysiōnca. Niy kożdego hajera na to stykać, a na grubach szporujōm, beztōż niy czekejcie na dofinansowaniy. No to co bydzie? Galantnie poôblykane bergmōny tyż sie napocznōm tracić? A możno ich ôblyczyniy erbnōm po nich inksze, kere z grubami psinco majōm spōlnego? Na zicher daliście pozōr co czwortego grudnia bele kaj w telewizji idzie zoboczyć takigo bergmōnioka. No to co je louz? Je taki zwyk, kery niyftorym zdowo sie fest maszketny, co skuli Barbōrki za hajerōw przeblykajōm sie ludzie, kere bez cōłke swoje żywobycie niy przerobili na grubie ani jednyj godziny. Fest to szteruje starych bergmonōw, kere majōm w zocy swoja robota i aże ich tyrpie, kej widzōm w telewizji poprzeblykanych politykōw. A pamiyntocie jednego prymiera, kery (hańdowno!) ekstra zmarasił sie gymba jakimś gutalinym, bo ftoś mu pedziōł, co dziynki tymu gibcij przegodo tym „ślōnskim iptōm”, co majōm na niego welować? Możno im sie naprowdy zdowo, co my sōm rade tymu jejich przeblykaniu?


text:
Niue
Niue (prjedy Savage Island) je wotležana koralowa kupa w južnym Pacifiku, w bliskosći Tongi, južnje Samowy, zapadnje Cookowych kupow a 2400 kilometrow sewjerowuchodnje Nowoseelandskeje. Wot lěta 1974 je swobodnje asociěrowana z Nowoseelandskej. Hłowne sydlišćo je Alofi z 580 wobydlerjemi.
Kupa je jedyn z najwyšich atolow na zemi a wobsteji z wjerška něhdyšeho wulkana. Při kromje kupy nadeńdźe so hač do 30 metrow wysoki rif z wapnowca. Na Niue je cyłkownje štyrnaće wjeskow. Mjeztym zo ma Niue dźensa jenož hišće wokoło 1.100 wobydlerjow, je 20.000 ludźi z Niue w Nowoseelandskej žiwych.
Přerězna temperatura leži pola 25° C.
StawiznyWobdźěłać
Kupa je so najskerje w 10. lětstotku wobsydliła a bu w lěće 1774 wot Jamesa Cooka za Europu wotkryta, kiž mjenowaše ju Savage Island („Kupu dźiwich“). W lěće 1901 anektowa Nowoseelandska Niue jako dźěl Cookowych kupow a tři lěta pozdźišo so kupa wot Cookowych kupow dźěli. 1965 dóstachu wobydlerjo wobmjezowane samozarjadnistwo a 1974 wotzamknychu zrěčenje wo swobodnej asociaciji z Nowoseelandskej.


text:
Karačajewsk
Karačajewsk (rusce KapaчaeBck, karačajsko-balkarsce Kъapaчaй шaxap, abasinsce Kъapчa kъaлa) je město z 20.357 wobydlerjemi w ruskej republice Karačajsko-Čerkeskej. Leži pod Kawkazom při rěkomaj Teberda a Kuban něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Čerkeska.
Sydlišćo dósta w lěće 1929 pod mjenom Mikojan-Šachar měšćanske prawa.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony (rus.)


text:
Kaž wšitke druhe sakske komuny ma tež Njeswačanska wot lěta 2021 wobrotowy dawk zawjesć a wobličić. Po tym zo běchu politikarjo tónle dawk hižo za lěto 2016 planowali, ale wužadacych zarjadniskich nadawkow w gmejnach dla přestorčili, nabywa wón nětko konkretne formy.
Njeswačidło (JK/SN). Gmejnska rada Njeswačidło je so na swojim zašłym posedźenju z wobrotowym dawkom zaběrała, při čimž nasta horca diskusija wo jeho trěbnosći a sćěhach. Bjezdwěla powjedźe to za gmejnu k wjace dźěłu a za wobydlerjow k wjetšim wudawkam. Wšako změja za tójšto posłužbow a zličbowankow wjace płaćić. Gmejna sama z mjenowaneho dawka ničo njezměje, wšako ma jeho dochody na financny zarjad wotwjesć. Jeničce stat změje swoje lěpšiny. Radźićel Frank Heidan zjima zaměr dawka jasnje do jednoreje sady: „Gmejna funguje w tym padźe jenož jako zběraćel dawkow za stat, a při tym je zaso wobydler tón, kotremuž kóšty nabrěmjenimy.“


text:
Jŏr
Jŏr to je jedna ze sztyrech pōr roku we przirodzie, w cōunie umiarkowanego klimatu. Cechuje sie umiarkowanymi tymperaturami luftu z rosnōncõ strzedniõ dniowõ, jak tyż umiarkowanõ wielościōm ôpadu atmosferycznego. Świat roślin i zwiyrzōw przechodzi ôkres budzyniŏ sie do życiŏ, a potym poczynŏ sie piyrszŏ faza ôkresu rozmnŏżaniŏ, to znaczy dobiyranie partnyrōw i zapłodniynie u zwiyrzōw, a u roślin kwitniynie i zawiōnzywanie zalōnżkōw.
Astrōnōmiczny jŏr poczynŏ sie w mōmyncie jŏrnyj rōwnōnocy i trwŏ do mōmyntu latowego przesilyniŏ, co we przibliżyniu ôznaczŏ na pōłkuli pōłnocnyj ôkres pōmiyndzy 21 marca a 22 czyrwnia (czasami daty te wypadajōm dziyń wczaśnij abo dziyń niyskorzij, a w roku przestympnym mogōm być cŏfniynte ô jedyn dziyń). W czasie jŏr astrōnōmicznego jŏra pora dnia je dugszŏ ôd pory nocnyj, a pōnadto z kożdym dalszym dniym dnia przibywŏ, a nocy ubywa.
Za klimatyczny jŏr przijmuje sie ôkres roku, w kerym strzednie dobowe tymperatury luftu chwiyrajōm sie pōmiyndzy 5 a 15 °C. Zasadniczo jŏr poprzedzŏ zima, jednak pōmiyndzy tymi ôkresami je klimatyczny etap przechodni – przedjŏr.
Dlŏ pōłkuli połedniowyj wszyjske ôpisane daty i zjawiska sōm cŏfniynte ô pōł roku. Za miesiōnce jŏrne na pōłkuli pōłnocnyj uznŏwŏ sie marzec, kwieciyń i mŏj, a na połedniowym wrzesiyń, paździyrnik i listopad[1][2].
Przipisy
- ↑ pory roku, encyklopedia.pwn.pl
- ↑ Astronomia a pory roku, apollo.astro.amu.edu.pl


text:
Azyjo
Azyjo (gr.: Ἀσίa, Asia) – tajla śwjata, kero wroz ze Ojropům tworzi Ojroazyjo, nojwjynkszy kůntynynt na Źymji.
Sůmśaduje s Ojropům uod zachodu, s Afrikům uod połedńowygo zachodu Uoceanym Indyjskym a Australijům uod połedńowygo wschodu, a Pacyfikym uod wschodu. Akuratny przebjyg zachodńij grańicy geograficznyj przedstawjůny je we artiklu grańica Ojropa-Azyjo.
Uobszor Azyje to 44,5 mln km² placu lůndůw, tj. ~29,88% placu wszyjskich lůndůw.
Mjano kůntynyntu wywodźi śe uod staroasyryjskigo słowa acu, kere uoznaczo wejśće, mjejsce jasne, kraj wschodzůncygo słůńca. Poczůnkowo mjano to uodnośiło śe jedźińy do Azyje Myńszyj. Ůngyfer 450 r. przed narodzyńym Chrystusa uodrůżńůno Azyjo Akuratno uod Azyje Mńijszyj. Azyjo bůła mjanym ńimfy Nerejidy, żůny Japeta; tak tyż mjanowano zorta żyta. Nale je tyż rzecz uo tym, iże te mjano pochodźi uod greckigo suowa azjos uoznaczajůncygo szlům rzyczny.
Azyjo zamjyszkuje 2/3 cołkij ludnośći Źymje.


text:
Igraszki - Fraszki
K�odnica
By insze miasta mia�y co� przi tym
We Rudzie widza jo Dni K�odnicy
Te dni tyz sz�oby co roku robi�
Tam kaj ta rzeka koryto ��obi
Bronek
Tako ideja ze tom K�odnicom
Je nojmondrzejszo - szukej ze �wiycom
Ino ni� przidzie do tego �wiynta
Wleziesz do K�odki - spoli ci piynta.
Szwager
Jakby� chcio� czeka� a� bydzie czystszo
Toczy�a woda by coroz gynstszo
Trza �wiynto rzeki robi� nom pryndzy
By jom �obroni� �od gorszy nyndzy
Niych w niyj zbabrajom sie ponki panie
Mie nic ich niy �ol - niych to sie stanie
Chyba sie wtedy znojdom tu �rodki
Na �oczyszczynie tyj naszyj K�odki.
Bronek
Tako je prowda i tak by� musi
Niych sie we K�odce ryba niy dusi
Niych ko�dy Cz�owiek kery tam miyszko
Se to przemy�li aby roz wszysko.
Szwager
Jo przi ty rzece miyszkom po blisku
I jyj smrod czuja czynsto we pysku
Dur� �o tym my�la co tu napocha�
By �ona czystszo by�a cho� trocha.
Bronek
Dni K�odki
Sztartno�� z tym sz�oby i na Halymbie
Ino �e pomys� tyn w moji gymbie
Jak rudzkim vipom tyn tymat wtryni�?
By richtig chcieli K�odnica zmiyni�.
Bronek
Dni K�odnicy stanowi� cz�� tematu Dni �l�ska na internetowym forum o adresie www.echoslonska.com/forum2
Serdecznie zapraszam na to forum.
Bronis�aw W�troba


text:
Djalekt
Djalekt (uode greckigo słowa διάλektoς, dialektos) – zorta godki kero je charakterystyczno lo danyj skupiny społecznyj używoczůw jakij godki. Słowo to je używane do rygjůnalnych wzorcůw godki, nale djalekt moge śe tyż wyrůžńić bez inksze czyńńiki, kej ntp. socjalno klasa.
We popularnym użyću, słowo djalekt je uodnoszůne tyż do myńi-znůmyj godki (uokryślanyj tyż kej rygjůnalno godka), uosobliwje kej ńy je uůna usztandaryzowano a ńy mo uoficjalnyj formy szrajbůnku (taki przipadek je lo ślůnskij godki). To znoczyńy je brane kej pejoratywne uod godajůncych we takij rzeczy, iże uokryślyńy wespůłidźe zy myślyńym, co tako godka je wybrakowano we słowach, gramatyce a ważnośći.


text:
Karminadle
Prziłazisz wykamany z roboty, niy mosz siły na nic i zdjobyś jaki miyso? Na to nojlepsze som karminadle (abo jak niykierzy godajom karbinadle)! Ku tymu jeszcze panczkraut i niywiela wiyncyj potrzeja.
Co nom bydzie potrzeja:
- 40 dag miysa ze świnie
- cebula
- jedno całe jajco, jedno żółtko
- żymła
- sól
- pieprz
- magi
- łolyj
Jak to sie robi:
- Miyso zemleć, nojlepij samymu. Niy kupować gotowego zemletego, bo niy wiadomo na co sie trefi.
- Żymła potonkać we wodzie, aż zmiyknie, Wypuczyć cołko woda.
- Cebula pokroć fest drobno i przesmarzić na łoleju, aż sie zeszkli.
- Zemlete miyso, wypuczono żymła, zeszklono cebulka, jajca dać rajn do jednyj miski. Prziprawić solom, pieprzym, magom. Dobrze wymiyszać.
- Z tyj masy pokulać taki plaskate karminadle i gich na rozgrzony łolyj. Smarzić z jednyj i drugij strony. Wachować ino tego, coby sie niy przypoliły, bo przipolony karminadel je gorszy łod surowego.
- Maszecić pospołu z kartoflami a manszkrautym.
Te maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text: Hamor (CK/SN). Popłatk staršich za hladanje dźěći w gmejnje Hamor najprjedy raz njezwyša. Wčera běchu tamniši gmejnscy radźićeljo wo předłoze wuradźowali, njejsu pak ničo rozsudźili. Na namjet zarjadnistwa měli přinoški wo tři procenty stupać. Nawoda hłowneho zarjada Arian Leffs bě to z wjetšimi personalnymi kóštami po tarifje wopodstatnił. Dźewjećhodźinske zastaranje w žłobiku měło potom na měsac 220 eurow płaćić, w pěstowarni 116 a w horće 64 eurow. To by w žłobiku šěsć, w pěstowarni tři a w horće dwaj euraj wjace było. Kaž Arian Leffs potwjerdźi, by gmejna z lochkim zwyšenjom dale w delnim resp. srjedźnym ramiku ležała, při čimž bychu starši potom po procentualnych předpisach Swobodneho stata Sakskeje na kóštach při zastaranju dźěći wobdźěleni byli. W poměrje k susodnym gmejnam by so Hamorska w srjedźnym polu zaměstniła.


text:
Rozmach hospodarstwa
Zły Komorow (dpa/SN/ch). Hospodarstwo w Braniborskej so derje wuwiwa. Tole wuchadźa z konjunkturneho naprašowanja třoch Industrijnych a wikowanskich komorow (IHK) k zažnemu nalěću. Na wuchodźe kraja bě połoženje tak dobre kaž hižo minjene 25 lět nic, rěka w zdźělence IHK wuchodneje Braniborskeje w Frankfurće nad Wódru. Nimale połojca předewzaćow zhladuje na dobre wobchodniske połoženje, 45 procentow je z nim spokojom, sydom procentow nic. Tež w južnej Braniborskej dožiwjeja firmy hospodarski rozmach a wozjewjeja najlěpši staw po třoch lětach. 20 procentow pak wočakuje špatniše wobchodnistwo. Pesimistiski wuhlad do přichoda je jedyn z wuskutkow debaty wo přichodźe brunicoweje industrije, praji hłowny jednaćel IHK Wolfgang Krüger.
Třikrajowy festiwal


text:
▶ Dolnoserbska platforma online
Platforma Źěłanišća za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz »ABC Sorbisch/Wendisch« jo wót kóńca januara online. Wóna jo myslona za wucabnikow a wucabnice a wopśimujo wucbny material za serbšćinu ako źěłowe łopjena, pokazki za wucabnikow, rěcne pomocy a terminologije, awdijoteksty, graśa a didaktiski material za gódnośenje wugbaśow. Ministaŕstwo za kubłanje, młoźinu a sport a Statny šulski amt Chóśebuz stej na projekśe wobźělonej byłej.
▶ Němska prozowa zběrka
Loni wuńdźe w Lipšćanskim nakładnistwje poetenladen prozowa zběrka »Doppelte Lebensführung«, wudata wot Kathriny Jira a Jörga Schiekeho, w kotrejž so zastupjeni awtorojo wobsahowje z pisanjom jako wobstajnym dźěłom rozestaja. W njej z tekstom zastupjeny je tež serbski spisowaćel a publicist Benedikt Dyrlich.
▶ Wupisanje kompozitoriskeho wubědźowanja »Kocor 2.0«
Towaršnosć za spěchowanje SLA pyta serbskich twórcow hudźby, kotřiž stworja runja Korli Awgutej Kocorej (1822–1904) nowu klasisku abo modernu hudźbu na teksty basnika Handrija Zejlerja (1804–1872). Wot wuměłskeho spěwa hač k serbskemu rapej je wšitko witane. Zajimcy njech sej twórbu Handrija Zejlerja wupytaja, ju rytmisce a harmonisce wobdźěłaja a noty napisaja. Zestawu za hudźbnikow – za chór a/abo solista, za kapału a/abo orchester – móža sami postajić. Wudźěłki »Kocor 2.0« maja so hač do 30.08.2021 pola Towaršnosće za spěchowanje Serbskeho ludoweho ansambla wotedać. Najlěpše twórby so mytuja a na wosebitym koncerće w jubilejnym lěće Kocora a Zejlerja předstaja.


text: Z Budyšyna/Bautzen. Zachadny pětk jo Domowina pśepšosyła 13 angažěrowanych Serbow do tudejšego Serbskego domu, aby jich pócesćiła. Myto Domowiny za „cesnoamtske statkowanje ze wšoserbskim wuznamom“ su dostali něgajšna ceptaŕka Brigitta Räßlerowa, spisowaśel Beno Budaŕ (chórosći dla njejo pódla był) a zasłužbna žurnalistka Marija Elikowska-Winklerowa. Wóna jo lětźasetki dłujko nawjedowała Šulu za dolnoserbsku rěc a kulturu w Chóśebuzu. Wušej togo jo znata ako „serbska pójsynoga“. Hyšći źinsa źěła ako reportaŕka a powědaŕka za serbski program rbb.


text:
Karlovarský kraj
Karlovarský kraj je jedyn ze štyrnaće krajow Čěskeje republiki. Nadeńdźe so w zapadnych Čechach a ma něhdźe 295.000 wobydlerjow. Zarjadniske sydło a z nimale 50.000 wobydlerjemi najwjetše město su Karlowe Wary (Karlovy Vary).
Karlovarský kraj mjezuje ze Sakskej na sewjeru, z Wusčanskim krajom na wuchodźe, z Plzeńskim na juhu a z Bayerskej na zapadźe. Wobsteji ze 132 gmejnow w třoch wokrjesach a je po přestrjeni druhi najmjeńši kraj w Čěskej po Libereckim. Najwažniša rěka w Karlovarskim kraju je Wohra (Ohře), kotraž ćeče ze zapada do wuchoda na směr Łobja. Sewjernu hranicu z Němskej tworja Rudohory, na zapadnej mjezy z Bayerskej leža Šmrěčiny.
W Karlovarskim kraju nadeńdźe so tak mjenowany „třiróžk kupjelow“, kiž wobsteji z Karlowych War, Mariánské Lázně a Františkovy Lázně. Dalšej wuznamnej měsće stej Cheb a Sokolov.
Wokrjesy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke krajej słušeja slědowace wokrjesy (čěsce okres):
Wokrjesy hraja wot lěta 2003 jenož hišće statistisku rólu a nimaja wjace zarjadnisku funkciju.
Města[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najwjetše města Karlovarskeho kraja su:
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Počet obyvatel v regionech soudržnosti, krajích a okresech České republiky k 1. 1. 2018 (online). Český statistický úřad. (PDF; 45,1 KiB)
- ↑ Český statistický úřad – Ličby wobydlerstwa čěskich gmejnow dnja 1. januara 2018 (PDF; 421 KB)


text:
Wjele připóznaća za koncert skupiny PoŠtyrjoch a jeje přećelow
Jaseńca (SN/MWj). Kopatej połnej běštej garaža a před njej stan na Rynčec statoku w Jaseńcy, hdźež staj Florian Rynč a spěwna skupina PoŠtyrjoch sobotu wječor mjeztym hižo sedmy raz beneficny koncert wuhotowałoj. Program skićeše dobru měšeńcu mjez znatymi a nowymi pěsnjemi skupiny, w kotrejž skutkuja Krystof a Jan Rjeda, Beno Hojer a Marek Rjelka. Tak dožiwi po tradicionalnym spěwnym zaćahu titl „Po štyrjoch žno je“ swoju premjeru. Tekst na znatu melodiju Marianny Rosenberg spisał bě Jan Rjeda. Z jeho pjera pochadźeja tohorunja linki znatych spěwow kaž „Do piwa dam“ abo „Jurij“. Z hosćom bě lětsa Sorbian Art Trio, wustupowace tónkróć jako štwórtka ze Symanom Hejdušku, Janom Brězanom, Symanom Handrikom a Jurjom Hantušom. Młodźi hudźbnicy zanjesechu instrumentalne runje tak kaž spěwne kruchi a přeprosychu publikum na wulki koncert pod hesłom „Trio a kumple“ 30. decembra w Radworskej „Meji.


text:
Ja sym Marka Cyžowa, wuměnkarka, bydlu w Lejnje w gmejnje Pančicy-Kukow. Sym čłonka třoch pod třěchu Domowiny skutkowacych towarstwow: Towarstwa Cyrila a Metoda z.t., Maćicy Serbskeje a Domowinskeje skupiny w Pančicach-Kukowje. W nětřišej legislaturnej periodźe sym jako čłonka Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny była předsydka jeho wuběrka za zjawnostne a lobbyjowe dźěło.
Kandiduju do změrcowskeho wuběrka Domowiny, dokelž je mi serbske dźěło wěc wutroby. Wšudźe, hdźež so dźěła, padaja třěski. Při tym móže tež ke konfliktam přińć. Změrcowski wuběrk je organ, kotryž nikoho njewinuje, ale za kompromisami pyta. Chcu w trěbnym padźe ze zrozumjenjom wobeju stronow pomhać wujednawać.


text:
Bachor
Bachor sie robiło dycki po zabijaczce – mioł rumianóm, brónzowóm skórke, kiero blyszczała od umasty. Jaki bachor był wielki to zoleżało od tego s czego sie go robiło - s żołóndka babucia, lebo s jelita hrubego od babucia. Bachor był tak wielki, jako chlyb. W postrzodku je koloru rumianego, lebo brónzowego a ciecze ś niego umasta. Jak sie go roskroło to było widać kónski miynsa, szaróm mase, kónski szpyrek i prziprawy. Bachor mo twardawóm skórke, je śliski a w postrzodku je miynkko masa s miynsa. Mo szmak podobny jako stryki a wónio miynsym s babucia, prziprawami, pieprzym, cebulom i majerónkiym. Jadło sie go dycki na ciepło, bo jak ochłódnył to uż nie był taki dobry.
Zabijaczka na Cieszyńskij Ziymi to było dycki wielki świynto, bo była ros w roku. Dycki przi zabijaczce sie robiło bachora. Do nich sie styrkało surowe ziymnioki wymiyszane s cebulom, szpyrkami a masnymi kónskami miynsa. Bachora sie prziprawiało solóm, pieprzym, majerónkiym a czasym eszcze aji sie do tego dowało kapke zozworu, lebo gałki muszkatołowej. Bachor sie wiónzało fest nicióm, układało na brótfani, loło sie sadłym a piykło w trómbie. Ledzy kany sie robiło aji bachora s żołóndka s babucia. Tyn żołóndek trzeja było porzóndnie wypucować, a potym sie do niego styrkało mase s trzicieliny, s kierej sie odcedziło wode, dowało sie do tego masne miynso pokrote na kónski, szpyrki, majerónek, pieprz a sól. Bachor sie potym eszcze szyło nicióm a piykło w brótfani. Bachor sie robiło aji s jelita hrubego. Jak sie szło na jutrznie to sie dycki szło na głodno, a potym jak sie prziszło spadki do chałupy, to uż w chałupie wóniało smażónymi jelitami a bachorym. Poniżyj je recepis na bachor.
Trzeja narychtować:
Jelita lebo żołóndek s babucia
Ziymnioki – 2 kg
Tłuste miynso s babucia (okrowki) – 1 kg
Świyże szpyrki – 30 dag
Cebula – 30 dag
Pieprz naturalny mielóny, sól, majerónek, zozwor mielóny, gałka muszkatołowa, papryka mielóna lebo pieprz ziołowy.
Ziymnioki trzeja umyć, obrać i utrzić na tarle. Miynso pokroć na kostki (miyńsze jako na gulasz), a kónski szpyrek pokroć na miyńsze kónski. Wszecko trzeja do kupy smiyszać, dać do tego prziprawy i styrczyć to do jelita, lebo do żołóndka s babucia. Tyn żołóndek musi być jednako dobrze wypucowany. Kóńce sie wiónże mocnóm nitkóm. Brutfanie wymazać stopiónym szmolcym, abo sadłym, a potym poukłodać do nij jelita. Ty jelita trzeje eszcze poloć szmolcym i wrazić do rosgrzotej trómby. Nejlepszy bachor je ciepły s piwym.
Jagniyncina
Jagniyncina beskidzko to je świyże, kapke masne miynso s młodych barónów, abo s biyrek. Je tego od trzi do osimnost kilo – zoleży to kiej sie baróna zabijo. Miynso mo kolor jasno – różowy, a ledzy kany widać fet. Jak sie go roskraje to je jasno – czyrwóne s ciynkóm a suchóm skórkóm. Jagniyncina jak sie jóm ściśnie to je sprynżysto. Wónio jak świyże miynso, a smak mo taki soczysty a delikatny. W gorach, na gróniach, tam kany było mało jodła, trowy, kany było zima Wałasze chowali owce na kiere prawili cakiel. Yny óny poradziły wydzierżeć w goraliji na śniegu, deszczu a mrozie. Cakiel to je starucno rasa owiec, kiere chowali pastyrze na Bałkanach a na połedniu Karpat, a potym nieskorzi jóm przikludzili Wałasze do Beskidów. S cakli ze ślónskich Beskidów Gorole potym wychowali nowóm rase polskij owcy górskij. Cakle sie chowało na miynso, mlyko, s kierego owczorze robili syry wołoski – bunc, bryndze, a oscypki. Cakiel a polsko owca górsko sóm swiónzane s tradycyjóm a historyjóm Goroli, kierzi miyszkali w Karpatach, bo owce to był jich cały żywot, a bes nich sie ni mógli obynść. Gorole fórt eszcze majóm swoji pastyrski obrzyndy, kiere w ostatnich rokach zajś odżyły. Rostomajte swiónzki dbajóm o to, coby pastyrstwo pod halami nie zaginyło gor w Beskidach Ślónskich a Żywieckich.
Dzisio jagniyncine sie robi w goraliji, kiero je czynścióm Karpatów. We województwie Ślónskim miynso s owiec sie robi w powiecie cieszyńskim a żywieckim. Owce sie chowie, a pasie w gorach, na czystym lufcie, kany ziymia a trowa sóm ekologiczne, a nie dowo sie tam żodnych pruszków. Smak miynsa biyrki a to jako wónio, zoleży od tego co owca zeżere. Na gróniach Beskidów a Tater rosnóm rostomajte zieliny a trowy kierych ni ma nigdzi indzi. Owce górski nie sóm hakliwe, a majóm kupa miynsa, bo sie pasóm tam kany je zima a trzeja czasym chodzić do kopca. Miynso s takich biyrek mo mało umasty a je fest pożywne. Na Cieszyńskij Ziymi do dzisia Gorole warzóm a piekóm jagniyncine a baranine. Jejich ojcowie a starzicy wiedzieli jako sie mo miynso doprawić, pokroć, kany go dowac coby sie nie zepsuło, a co s nim srobić, coby było dobre. Wiedzieli aji jako sie co robi s mlyka owczego, a gor umieli warzić a piyc jagniyncine.
Karp s Gołysza
Każdy dobry karp, baji taki, jaki je chowany w Gołyszu, musi być piekny, łuski muszóm być poukłodane jak sie patrzi – wiedzóm ło tym fachmani, kierzi kole karpii chodzóm, a ich odbywajóm. Głowa musi być mało, kształtny pysk s faskami, miynsiste pleca a płetwy kiere je dobrze widać. Gołyski karpie wożóm od półdrugo do trzech kilo, sóm śliski, a szmak majóm jymny, taki jaki mo mieć ryba. Na wyrchu karp je szary, brzuch mo żółtawy a płetwy ćmawe. W Polsce karpie sie zaczło chować uż w trzinostym a szternostym wieku, kiej w dorzeczach górnej Odry a Wisły zaczli kopać rybniki. Potym uż było rostomajcie ros lepszy a ros gorszy. Kole 1870 roku zajś sie zaczło ryby wiyncyj chować a gor karpie. Nejprzód zaczli chować ryby ludzie ze „zagłymbio rybnego” kiere je w dorzyczu Górnej Wisły - tam sie wszecko zaczło. Poczóntek tego roskwitu to je rok 1868, kiej Tómasz Dubisz zaczón robić na ziymiach kumory cieszyńskij, kiero zarzóndzała gróntami od Habsburgów. Dubisz to był wielkucny reformator jak idzie o chowani ryb w rybnikach.
Nejwiyncyj informacyji o chowaniu ryb w patnostym a szesnostym wieku, mómy ze Ślónska, a gor ze Ślónska Cieszyńskigo, Opawskigo, Pszczyńskigo a Raciborskigo. Na Ślónsku sie dobrze chowie karpie bo je tukej długi lato, dobro ziymia (glina lessowo), a moc zdrzódeł wielkucnych rzyk – Odry, Wisły, Odry a Soły. W rybnikach sie chowało aji karasie, miyntusy, liny, piskorze, sumy, leszcze, płocie, okónie, kiełbie, jazie, jazgarze a ukleje. Wyżyj w Beskidach łod szesnostego wieku chowali aji pstróngi. Górny Ślónsk – polsko kolybka zagłymbio rybnikowego – kole rybników czeskich był uznowany za nejlepsze miejsce kany sie chowie ryby w Europie. Kopało sie tukej rybniki, gospodarzyło sie a chowało karpie po nowymu. Po drugij wojnie w rokach 1954 – 1956 chcieli zajś chować w rybnikach karpia galicyjskigo, a tym powstoł karp w Gołyszu. Tego karpia zaczón chować profesor J.M. Włodek. Karp gołyski to je krziżówka ikrzicy gołyskij s mlyczkiym s przedwojynnego szczepu osieckigo, kierego skludzili s Doświadczalnego Gospodarstwa Rybnikowego w Mydlinikach, kiere miała Wyższo Szkoła Rolniczo w Krakowie. Karpia gołyskigo sie chowie na Ziymi Cieszyńskij, w Gołyszu a kole niego po dziedzinach. Chowie sie go aji w rybnikach zakładu Doświadczalnego Polskij Akademiji Nauk w Gołyszu.
Kita wyndzóno
Cieszyńsko kita wyndzóno to je miynso ze zadnij nogi – kity s kojścióm s babucia. S kity tyrczała dycki kojść, a kónsek miynsa był tak wielki, jak wielki był kormik. Kita miała dycki tak dwa, dwa a pół kila. Jak sie jóm roskroło to była krwisto, a kolor miała taki czyrwóno – brónzowy. Kita je soczysto a miynkko, mo smak wyndzónego miynsa. Kite wyndzónóm sie jodo na Cieszyńskij Ziymi uż ze sto roków. Jodało sie jóm na rostomajte świynta. To je kónsek uwyndzónej szónki ze zadnij nogi s babucia. Nejprzód sie kite pore dni peklowało, a potym wyndziło we wyndzoku, w kierym sie hajcowało drzewym ze strómów owocowych, abo s olchy, a s jałowca. Pote kite sie kroło we flostry a jadło s kapustóm po cieszyńsku. Kiejsi hań downij każdy gazda zabijoł se dycki szumnego babucia. Dzisio jak je zabijaczka to sie zabijo kormika jak mo nejlepsze miynso, takigo oto osimdziesiónt do sto dwacet kilo. Jak je staro maciora po oprosiyniu to sie uż ani bardzo nie godzi na zabici – że to je gymbóń. Ale kiejsi ludzie sie na to nie dziwali. Babuć czym wiyncyj wożył, tym był lepszy. Gazdowie zabijali babucie co miały tak dwiesta pindziesiónt, trzista kilo. Jak masorz odjón szpyrki, to sie jich pote w sóndku soliło a dowało takimi worstwami. Trzeja było ty szpyrkigodnie posolić, coby było aji na rok, a wynoszało sie to na wyrch. Miynso, ziebrowina a kity sie dowało do drugigo sóndka a też sie to soliło. Jak uż sie s tego srobiuł rosół, to sie to fórt polywało a polywało przeszło piynć tydni. Jak to uż było porzóndnie przesolóne, az do kojści, to wtynczas sie brało kity, ziebrowiny a głowym, wieszało sie to nad nolepóm pod powołym, tam kany sie godnie dymiło. W tym dymie sie to miynso wyndziło. Kiejsi hań downij nie było wyndzoków, tóż sie nad tym ogniym, nad nolepóm wyndziło. Jak sie to uwyndziło, to sie wyniósło to miynso na wyrch. Hore, u krokwie, kany kocury nie dostały, były wbite hoki, a tam na nich sie to wieszało. Ale kiejsi sie nie jodało miynsa na kożdo. Przi niedzieli, rano sie yny jadło kónszczek, abo jak były jaki świynta.
O kicie je aji tako bojka jak Cygón chcioł Świyntymu Pietrowi wyndzóne kita sniyjść. Kiejsi cygóny chodziły po dziedzinach, tóż też do jednej starki prziszoł Cygón a pyto sie:
– Cóż wy tu starko sami bywocie?
– Na sama.
– Na tóż jo bych Se tu chcioł u was poleżeć.
– Ale tóż możesz, tu oto na piecu se legniesz, a możesz sie tukej do rana przespać.
Nale tóż Cygón tak se tam chcioł połobżyrać – esi by sie mu tam co nie wydarziło. Wylos se do siyni, wanio: piernika! Tu kajsi kity wóniajom na wyrchu. Isto uż sóm uwyndzóne. Nó i nic. Prawi se:
– Wiycie co, starko jo u was uż nie bydym leżoł. Bo mi eszcze trzeja ijść tam, do jednego a uż pujdym.
– Nó tóż dobre, Cygónie idź.
A Cygón pomalućku po schodach na wyrch se wylos, miech se łoderzwił, a jednóm kite za drugim do tego miecha ciepoł. Jak to uż mioł jich tam pore wciepanych, tóż se chynół miech na pleco, hópnół a uż go nie było…”. Recepis jako sie robiło kity sie nie smiyniuł przes roki. Do dzisia kite wyndzónóm sie jodo w gospodarstwach agroturystycznych, gospodach, a w restauracyjach.
Głosi Ziemi Cieszyńskiej” z 1983 roku, artykuł pt. „Paweł Rucki wspomina, Co się dawni jadło?”
Wywiad etnograficzny przeprowadzony 24 stycznia 1971 roku z Panią Anną Kolenia z Jaworzynki
Głos Ziemi Cieszyńskiej, 28 luty 1971 r., opowiadanie pt. „Jako Cygon chciał świntymu Pietrowi wyndzone kita znyiyść”.
Świyczka
Świyczke sie dycki robiło przi zabijaczce. Świyczke sie rychtyk mianuje po polsku polyndwica. Zawijało sie jóm w mielone miynso i w błany s biołymi wzorkami, a potym dowało do chłódnego. Świyczka wyglóndo kapke jak chlyb. Jak sie Świyczke upiykło to miała brónzowóm skórke, a w postrzodku wyglóndała jak faszyrka. Wóniała jak pieczone miynso a miała szmak dobrze prziprawiónego miynsa. Piykło sie jóm w czepcu – w takij siatce s błan. W Polsce czepiec to był jedyn s bachorów w przodku. Świyczki sie zaczło robić eszcze za Austryje. Po nimiecku sie mianowała necbrot, na Cieszyńskim nec, lebo świyczka. Robiło sie jóm dycki przi zabijaczce, na wiesieli, lebo na wiynksze imprezy. Jednako kiejsi coby srobić świyczke to trzeja było mieć dojść miynsa a błan, tóż nie każdy se móg jóm narychtować. Bogatsi gazdowie, a Panowie robili świyczke czysto, bo mieli kupa babuci i miynsa. Potym nieskorzi świyczke jedli aji wielcy bogocze, ale się jóm uż nie robiło jako kiejsi – robiło sie jóm w masarniach. Szło jóm kupić i dać na stół jak było trzeja – na wiesieli, przi nawszczywie, lebo aji przi szkubaczkach. hań downij świyczke się robiło bes cebuli a brezli. Ludzie ni mieli lodówek tak jako dzisio, ale świyczka jak sie jóm dało do chłódnego to długo wydzierżała. Potym nieskorzi się zaczło do Świyczki dować cebule, tóż sie też rychli psuła.
Dzisio sie dali robi świyczki, ale gor w masarniach, bo po chałupach to yny ledzy kany, bo jóm idzie kupić obchodzie s miynsym. Świyczke sie robiło tak: Trzeja opucować miynso s babucia, potym zemleć na maszynce, dać do tego pokrotóm cebule, rosetrzity knobloch, biółtka, sól, pieprz, gałke muszkatołowóm, kminek, kapke zimnej wody a porzóndnie rosmiyszać. Na błany dać tóm rosmiyszanóm mase, pokrote uwarzóne wajca, pokrote pietruzieli a świyczke (polyndwice), kieróm trzeja opucować s umasty a s błan. Wszecko to sfinónć, dać na brutfanie i tak niechać. Na drugi dziyń podloć zimnóm wodóm, wrazić do rosgrzotej (ale nie wrzawej trómby) a piyc i polywać wodóm. Świyczke sie jy ciepłóm s kapustóm, lebo ze sałotym, abo na zimno baji s chlebym. Świyczki sie robi aji bes wajec a pietruzielo. Mój starzik mi kiejsi prawiuł, że dwa dni przed zabijaczkóm w chałupie sie uż o niczym inkszym nie rzóndziło, yny s wiela kilo bydymy robić jelita, wiela bydzie żymloków, preswórsztu, a wiela się narobi świyczek, co sie bydzie rosolić, co pójdzie do wyndzoka. Jo zajś ni móg się doczkać, jak bydymy jejść wyrzoski z wóntrobóm. Bo na tyn szmak, to sie czakało cały rok. To sie jadło yny w dziyń zabijaczki. W trómbie piykła sie świyczka, kiero szumnie wóniała po całej chałupie. Tak żech se pomyśloł, że rano babuciek eszcze kwiczoł w chlywku, a terazy w szpajsce wiszóm jelita, preswórszt, a na stolicy sóm poukłodane szumne świyczki…
Pajszle
Pajszle to je tako gynsto polywka s kónskami dyrszczek owiynzich, lebo s babucia, s majyrónkiym a s kónskami marekwie. Pajszle sóm szare s czyrwiónymi kónskami marekwie a biołymi poskami dyrszczek. Majóm ostry szmak, wóniajóm majyrankiym a rosołym s dyrszczek. Na Cieszyńskij Ziymi tradycyje warzynio sóm przeogrómnie bogate. Czasym sie zdo że ty tradycyje ni majóm granic, bo tukej sie miyszały rostomajte narody a kultury. Pajszle sie jodało dycki przi wiynkszych świyntach. Ta polywka je ajnfachowo a recepis sie nie smiyniuł, choć uż jich ludzie warzóm kupa roków. Robi sie jich fórt na dyrszczkach owiynzich, abo s babucia. Do polywki trzeja narychtować jarziny pokrote w poski – marekwie, pietruzieli, cebule a celer. Trzeja aji narychtować zasmożke s masła a s mółki, a prziprawy sie do pajszli dowo coby miały lepszy szmak. Trzeja do tego dać sól, pieprz, laurowy listek, angielski ziele, majyrónek, słodko papryka, gałka muszkatołowo, a zozwor. O pajszlach pisali uż na poczóntku dwacatego wieku. Snoci, że pajszle sie jodało uż od poczóntku dewatnostego wieku.
W gazecie „Zarani Ślónski” kieróm szło kupić co sztyry miesiónce gor w Cieszynie, w numerze s grudnia 1931 roku, w artykule Jerzego Probosza – Biydno Wilija czytómy o tradycyji wywodzin – kiej żynich szoł po młoduche a potym wszyjscy jedli pospołu wiesielny obiod. Probosz tam pisze aji o pajszlach: „Potym wszyjscy siodajóm za stołym a je piyrszo gościna, przi kierej wiesielncy zaczynajóm dziepro wyrzóndzać, a jedyn drugimu kradnie cosi s miski, śmieje sie s drugigo, że wartko wyjodo jodło s miski, a kiejsi sie jodało s jednej misy kiero stoła na stole. Na każdym stole była jedna misa. U bogatych siedloków miało być dycki dwanost jodeł – tela, wiela było apostołów, a u hudobniejszych aspóń siedym, coby na każdy dziyń w tydniu mieli inksze jodło. Jodła sie jodało jedno po drugim – nejprzód bryndza s chlebym, potym masło rostopióne s kałaczami – moczanina, kapuste s wyndzónym miynsym s babucia, jedynoste były pajszle na kwaśno, a na kóniec kawa s kreplikami abo s buchtóm. Emilia Kołder w ksiónżce do warzynio „Kuchyń Ślónsko” podowo recepis na pajszle. Dyrszczki oszkrobać, wymoczać a pore razy opucować we wodzie, kieróm trzeja smiyniać. Potym dać warzić, sloć wode, zaloć zajś zimnóm wodóm a warzić dali. Jak to je na poły miynki to dać do tego soli a warzić s jarzinami. Uwarzóne pajszle wycióngnónć, pokroć w długi ciynki poski a wrazić spadki do ocedzónej polywki, w kierej sie warziły. S masła a s mółki srobić biołóm zasmożke, zaloć polywkóm s dyrszczek a dać warzić. Pod kóniec warzynio wsuć pieprz, zoswor, gałke muszkatołowóm, majyranek, wloć ocet a mage. Gdo chce może se eszcze do tego wloć mlyko, abo kwaśnóm śmietónke. Jy sie to s chlebym. Pajszle idzie aji warzić na polywce owiynzij.
Wyrzoski
Wyrzoski to sóm małe, brónzowe kónszczki szpyrek, boczku, abo skrowki s miynsa, zamoczóne w stopiónym fecie. Sóm dycki chrupki, a twardawe. Wóniajóm wyndzónóm szpyrkóm, tak jako wónio smażóny fet a miynso. Wyrzoski to sóm ćmawe, jasne, brónzowe kónski a brónzowy stopióny fet. Skrowki ze szpyrki, miynsa, abo ze świyczki, sie kroło jak się robiło rostomajte jodła s miynsa. Na Cieszyńskij Ziymi na kónski szpyrek sie prawi wyrzoski. Ty masne kónski sie wciepuje do brótfani, dodowo sie sól, pieprz, kmin, majyrónek, wszecko sie to pospołu miyszo a topi na chwile, a potym dolywo sie łyżkym wody. Potym do tego sie dowo rospuczóny knobloch, cebulym, a dowo sie to do trómby. Wyrzoski mogóm być biołe, abo czorne. W tych czornych je wiyncyj obrzazanego miynsa a sóm taki, jakby było przipolóne, a wiyncyj chrupkajóm w gymbie. W kuchyni w Beskidach a na Cieszyńskij Ziymi szpyrki sie dowo do jodła, coby jego szmak był lepszy. Nejlepsze były wyrzoski s babucia – taki kónski, kiere gaździno smażiła, a potym wylywała pospołu s fetym do laworka. Drobiło sie do tego chlyb, abo sie go moczało, a potym palcami sie dowało to wszecko do gymby, aż sie kidało po brodzie. Szpyrki były tak dobre, że jak siadło przi laworze pore ludzi, to chned był prózny. Potym jednako móg boleć brzuch, a mógło być źle, jak sie tego pojadło za kupa. Kiejsi ludzie jodali inakszy: baji na śniodani żarnówke s mlykiym, abo s wyrzoskami. Nie było wyrzosków bes zabijaczki – a zabijaczki bes wyrzosków. Dycki na kóniec gaździno robiła gościne, na kierej były stryki s wyrzoskami. Górole na gościnie mieli pieczóne bachora, pieczónóm krew a aji stryki s wyrzoskami. Świyże szpyrki po zabijaczce peklowało sie do sóndka – kroło sie jich we flostry, ukłodało sie jich do gorka, abo do sudka, a suło sie solóm, dowało knobloch, dowało sie na to cosi ciynżkigo (deszczółke) a na to kamiyń. Tako szpyrka była dobro gor w zimie s reżnym chlebym.
U gazdów kole Skoczowa a Pruchnej sie zabijało aji piynć kormików za rok, tóż wyndzóne szpyrki wisiały we szpyrniku cały rok. Kormik był odchowany, kiej mioł szpyrki na osim palców. Szpyrki sie aji soliło – robiło sie tak gor w Istebnej. Do dzisia, po zabijaczce gazda biere szpyrki soli jich, a pote wieszo do szpyrnika, abo do szpajski. Taki szpyrki dłukszy wydzierżóm, a gaździno jak potrzebuje to se ukraje kónsek, a potym robi s tego kapustym ze zasmożkóm. Wiyncyj sie jednako szpyrki wyndziło we wyndzokach, a potym skwarziło na brótfani. Wyrzoski sie dowo do ciastek ze szpyrek. Dowo sie jich aji do becoka a do żebroczki. Nejwiyncyj sie jich jednako jodało ze strykami.