text:
Fernando Gago
Fernando Rubén Gago (rodz. 10 kwjytńa 1986 we Ciudadela) je argyntyński fusbalista, kery gro ze nůmerům 8 jako půmager we Realu Madrid. Przeloz do tygo klubu ze Club Atlético Boca Juniors, a Real zabecyjlowoł tedy za ńigo 20 mln ojro. Jygo przidůmek je El Pintita.
Jygo pjyrszy szpil we Realu bůł 7 styczńa 2007, kej grali ze Deportivo La Coruña. We argyntyńskij reprezyntacyji jygo debjut bůł przećiwko Francyje na Stade de France we Paryżu. Do kupy we norodowym manszafće zagroł 19 razůw. We 2008 tryner Sergio Batista wźůn go do reprezyntacyji U-23 na Uolimpijske Igrziska we Pekińe. Jygo skupina zajyna tedy pjyrszy plac.


c: text/html

text:
Wósebna wustajeńca w Galeriji Bramborska „Cottbus – die vergessenen Maler“ njepósrědnje za głownym chóśebuskim dwórnišćom jo až do 18. decembra 2021 wiźeś. W pěś rumnosćach pokazuju se wobraze z wšakich wobsejźarjow (Serbski muzej w Chóśebuzu, wobsejźeństwo Galerije Bramborska a jadneje priwatneje zběrki, Měsćański muzej atd.). Motiwy na mólbach su wšakorake – póglědy na něgajšny Chóśebuz, mark w Chóśebuzu, pśiroda wokoło Chóśebuza a Błot, Serby, bliske a daloke krajiny. Wósebnosć wustajeńce jo, až wše maju zwisk z Městom a njejsu byli tak zastupjone w zjawnosći ako druge mólarje abo mólaŕki w Nimskej.
Mjazy serbskimi mólarjami zastupjone su Fryco Latka, Karlo Nowak a Alfred Janik.
jenož za sobustawow. Dieser Inhalt ist nur für Mitglieder.
V. Zakar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wjelk so w Hornjej Łužicy nadal derje čuje. To je na tym pytnyć, zo wujewjeja wuslědki za monitoringowe lěto 2019/ 2020 za Swobodny stat Saksku tam wjacore nowe wjelče črjódy.
Drježdźany/Budyšin (SN/at). Ličba wjelčich črjódow je wosebje w srjedźnej a Hornjej Łužicy přiběrała. Kaž fachowa městnosć wjelk Sakskeho krajneho zarjada za wobswět, ratarstwo a geologiju wčera zdźěli, wujewja rozprawa wo wobkedźbowanju rubježnika wot meje 2019 hač do apryla 2020 tam štyri nowe črjódy – Nowy Chołmc pola Čorneho Chołmca, Dubc (Daubitz) II, Rudej (Rauden) a Hohwald. Dohromady je w Sakskej 29 wobkrućenych wjelčich teritorijow, hdźež su 28 črjódow a jedyn porik žiwe. Wobstatk wjelkow w Sakskej njeje so jeno zhusćił, ale so zdobom rozšěrił. Mjeztym sydli dźiwje zwěrjo tež na sewjerozapadźe swobodneho stata. W Rudnych horinach bě wjele wjace pokazkow na nje hač w minjenych lětach. To pak we wobłuku sakskeho monitoringa njesćěhuja, dokelž leži ćežišćo na čěskej stronje.
Budyšin (SN/BŠe). Dohodowna atmosfera je nětko spočatk nazymy mnohim z nas poprawom hišće daloko preč. Tola za zawrjenymi durjemi organizatorojo adwentnych wikow pilnje na konceptach dźěłaja, kak móhli nam a předewšěm wikowarjam přehladku najebać koronapandemiju zmóžnić.
Hamor (AK/SN). Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Sakska chce zhromadnje z komunomaj Łuty a Halštrowska Hola bywšej brunicowej jamje, jězor Erika a jězor Kortečan młyn (Kortitzmühler See), zaměrnje dale wuwić. K tomu wuprajichu so radźićeljo zwjazka na swojim póndźelnym posedźenju w Hamorje. Jednohłósnje su wotpowědnemu masterskemu planej přihłosowali. Podpěruja tuž pomjenowane zaměry a naprawy, kotrež wopřijimaja škit přirody, wobkedźbowanje přirody, wobswětowe kubłanje a wočerstwjenje we wjesnych kónčinach. W dźěłowej skupinje budu jednotliwe namjety hišće konkretnišo zdźěłane. Nimo toho ma skupina priority pomjenować a dźěłowe kročele formulować.
Jenož hišće hač do lěta 2038 budźe brunica wudobywana. Tak steji Łužica před wulkimi wužadanjemi, kotrež wšitke žiwjenske wobłuki potrjechja. W projekće „misija2038“ so młodostni nětko ze swojimi idejemi rozestajeja.
Kajke maja młodostni ideje, swoju domiznu wuhotować? Z tymle prašenjom zaběraja so młodostni, kotřiž so na projekće „misija 2038“ Załožby za dźěći a młodostnych (DKJS) wobdźěleja. Korony dla běchu so zajimcy prěnje razy online zetkali a hižo prěnje myslički znosyli. W septembru přewjedźechu młodźinsku konferencu we Wojerecach. Zhorjelcu a Lubiju, hdźež je cyłkownje 60 młodostnych ideje rozjimowało. Hladajo na wulki łužiski region a na wosebite wuměnjenja koronapandemije dla je so DKJS rozsudźiła mjeńše zarjadowanja wotměć. Z digitalnej techniku pak mějachu wobdźělnicy na jednotliwych stejnišćach mjezsobny zwisk.
Swójby a jednotliwcow do Łužicy wróćo wabić je za dobre hospodarske wuwiće regiona jara wažne. Tak prócuje so marketingowe towarstwo Swójbny region HOY wo to, na lěpšiny kónčiny skedźbnjeć. Nawodnica towarstwa Madeleine Matschke je so zaso do Wojerec nawróćiła a so tam nětko intensiwnje wo dalšich zajimcow prócuje. Sama je wona nazhoniła, zo su Wojerecy solidarne, sebjewědome kaž tež swětej wotewrjene a swójbam přichilene město.


text:
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Sprawa rodziny Tebbe. Kolacja z mumią - Monika Kassner
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Naklejka SILESIA
- Kanał Kłodnicki - nieznany świadek śląskich dziejów - Piotr Zdanowicz
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- H. Buchner - Hanyska
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Dzieci Hanyski
- Atlas Historyczny Górny Śląsk w XX wieku. Zbiór map edukacyjnych
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Ślōnski druk - modernŏ literatura po naszymu
Seria wydawnicza Silesia Progress


text:
»Horce plincy« – komedija wot Frederika Holtkampa, zeserbšćiła Lubina Hajduk-Veljkovićowa, režija Rosmarie Vogtenhuber j. h., wuhotowanje Franz Gronemeyer j. h., premjera 26. septembra 2020 w Dźiwadle na hrodźe Budyskeho NSLDź
Jako zazběh k nowej hrajnej dobje – po abo lěpje: z koronu – pokaza serbske powołanske dźiwadło wjeselohru wuspěšneho spisowaćela, kotryž pod pseudonymom Holtkamp wot lěta 2010 dramatiske kruchi pisa. »Horce plincy«, w němskim originalu »Landeier« (potajkim skerje »Wjesne plincy«), běše jeho prěni wuslědk, komedija za šěsć wosobow, kiž je so mjeztym wjacekróć předstajiła. Městno čina je jednora, stara, njezrumowana korčma, w běhu šěsć aktow so wona stajnje přemeblěruje, štož tež rěka: Wona so přeco lěpje zarjaduje. Nad tejku wisa křiwje wobswětlene hesło »Witajće k nam«, ale dokelž jedna so wo wotležanu wjes njedaloko Berlina, přijimuje zwudowjeny hosćićel Hinc nastajnosći samsnych třoch hosći: plahowarja swini, wowčerja a biobura. Jim zhromadny je samsny eksistencielny deficit: Kóždy z nich by rady žonu měł. Kak by so tole snadź radźić móhło – runje to je tema serbskorěčneje turnejoweje inscenacije přez cyłe 90 mjeńšin (bjez přestawki).
Jill-Francis Ketlicojc abo Źilka jo ta nejmłodša dolnoserbska spisowaśelka a casnikaŕka, znata južo cytajucym serbskich medijow a tejerownosći teke źiśam. Serbska princesna śmojteje romantiki, nutśi kótarejež hyšći jo wóstała góle a to góle póžeda za tšojeńkami!
Wóna jo z rodom wót Města, jo wótrosła w Žylowje a tencas bydli w Nowem Chmjelowje. W bachelorje jo Jill studowała sorabistiku na lipšćańskej uniwersiśe, ako master wóna jo studěrowała pśirownujucu literarnu wědomnosć a interdisciplinarne pólske studije w Halle nad Solawu. Jo južo pśed lětami a něnto zasej łoni se wobźělowała na literarnem wuběźowanju Ludowego nakładnistwa Domowina a Załožby za serbski lud, źož jo dobydnuła dwě 3. myśe ako basnikaŕka a awtorka krotkeje proze.Jill-Francic Ketlicojc, Wuchack głupack a druge tšojeńka, il. Thomas Binder, Budyšyn: LND 2020, 64 b.
»Wuchack głupack a druge tšojeńka« su jeje prědne wózjawjone kniglicki, je jo Ludowe nakładnistwo Domowina lětosa wudało, ilustrěrował »Wuchacka« jo Thomas Binder. To su te prědne źiśece kniglicki w slědnych lětach, napisane w dolnoserbskej rěcy a nic pśestajone z drugich rěcow (jano tšojeńko »Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał« jo było pjerwjej w nimskej rěcy napisane, ale pótom awtorka jo sama napisała serbsku wersiju, wěcnje wobźěłanu a wudopołnjonu). Kniglicki se pórucuju za źiśi w starstwje wót wósymich lět, kuždy bok ma wukludny wobrazk a serbsko-nimski špikowański cedlik dołojce.
Mytowana basnica, wudawaćelka a přełožerka Róža Domašcyna je nowu zběrku z wjace hač 70 basnjemi a drobnej prozu wozjewiła. »stimmen aus der unterbühne« přeswědčuje z čućiwej rěču kaž tež z njepřetrjebanymi słowami a wobrazami.Róža Domašcyna: stimmen aus der unterbühne. gedichte, poetenladen, Lipsk 2020, 120 str., brošura z klapami, ISBN 978-3-948305-05-5, 18,80 €
Programatisce zwjazuje baseń »Kerne in der schachtel« stajnje dokładne a ćežke dźěło na a z rěču: »jedes wort hab ich bis auf den kern abgenagt / die kerne anschließend ausgespuckt«. Słowne póčki hromadźi lyriske ja w tyzce, snano w šackašćiku. Tam přetworja so při wužiwanju do klepotacych słowow a zamóža klinčeć. Proces basnjenja njewopokaza so jako něšto njeproblematiske. Na hnujace wašnje wopisuje lyriske ja ignorantnu, njepřećelnu a wusměšowacu wokolinu. Móc basnjenja pak so přesadźuje a na kóncu nastanje wuměłstwo, kotrež rěč wobchowa a ju płódnu sčini. Zdobom nastanje z basnju zwisk k zlochka modifikowanemu tekstej ze zběrki »W času zeza časa« (Budyšin 2019).
»Njemóžu so dopomnić, zo čitach hdy knihu jedneje žony w němskej rěči, w kotrejž so žedźba za lubosću z tajkej požadliwosću a intensitu pokaza«, wobkrući znaty literarny kritikar Marcel Reich-Ranicki w Literarnym kwarteće ZDF, zaběrajo so z postum nakładowanymi dźenikami w lěće 1968 w starobje 39 lět zemrěteje NDRskeje spisowaćelki Brigitte Reimann. Tutón kompliment hodźi so tež na jeje literarny portret města Wojerecy »Moja dróha« nałožować, kiž wozjewi wona w lěće 1967 w tydźeniku Kulturneho zwjazka NDR »Sonntag«.
Literatka dźěłaše w lětach wot 1960 do 1968 w kombinaće Čorna Pumpa a bydleše we Wojerecach pod adresu Dróha Liselotty Herrmann 20 hač do swojeho přesydlenja do Neubrandenburga. Wulki dźěl jeje literarneho dźěła bu hakle po jeje smjerći nakładowany a swědči dale wo jeje wuměłstwje, teksty wobrazliwje a zdobom z wěstej načasnej hódnotu pisać.
Wojerowski wuměłski zwjazk pod nawodom Martina Schmidta jako časowy swědk tute namrěwstwo z wjele angažementom stajnje znowa wuswětla. Tak běchu čłonojo, hosćo a přećeljo wuměłskeho zwjazka dnja 12. junija do Wojerowskeje hrodoweje žurle přeprošeni na prapremjerne předstajenje hudźby k tekstam, kotrež drje buchu před lětdźesatkami w poměrnje małym nakładźe wuchadźacym časopisu wozjewjene, ale hišće ženje na někajkimžkuli zarjadowanju čitane.
Jeje album z mjenom za moju domiznu wobsahuje pjeć spěwow: Mein Schwarz im Weiß, Bojosć abo Lubosć, Chłódk chójnow, Doma, Und ich tauche. Wušoł je jako fyziski zynkonošak a je tež na wšitkich znatych streamingowych portalach přistupny.
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Wróćo zhladujo wšo hinak wupada. Wosobinske žiwjenje zakrywa towaršnostne podawki woneho časa. W najlěpšim kaž tež w najhóršim padźe woznamjenješe podawk nowy směr, cezuru swójskeho byća. Po »wichorojtej nazymje« lěta 1989 započa so lěto wulkich změnow: 1990. Po 30 lětach je načasu wróćo zhladować. Jan Wenzel, rodźeny 1972 w Budyšinje a tehdy abiturient na Rozšěrjenej wyšej šuli »Friedrich Schiller«, je so wonemu, tež za njeho wuznamnemu lětu přiwobroćił, hlada na nje a wuda knihu. Što praju knihu – wulke, tołste, njepraktiske, kaž łónco nowinow, krutych, kiž so rózno njesuwaja, nimale 600 stronow a 2,5 kilogramow ćežke, ničo za nócne blidko – dožiwjenje! Najlěpje wobstaraš sej hnydom čitanski pult k tomu a hižo podaš so na stawizniske slědźerske pućowanje po času.Jan Wenzel: Das Jahr 1990 freilegen. Remontage der Zeit, Spector Books, Lipsk 2019, 592 str. z mnoho wobrazami, softcover, ISBN 978-3-95905-319-8, 36,00 € Reprodukcija: Jürgen Maćij (2)
Wjazba ma prědku cyłostronsku, wysokoformatowu čornoběłu fotografiju wo ludźoch na demonstraciji w Lipsku z dźěsćomaj, kotrejž nowy biksowy napoj Coca Cola woptawatej. Zadnju stronu wupjelnja foto w prěčnym formaće, na kotrymž samotny rentnar na njehotowy platowy twar suta. Pjeć centimetrow šěroki chribjet knihi skića městno za titul »Das Jahr 1990 freilegen«, serbsce snano »Lěto 1990 wuhrjebać«, a wjele dalšich informacijow. Na škitnej wobalce nad wjazbu storčitej prědku čornoběłej fotografiji ze zamyslenymi ludźimi a z rozborkanej dróhu w Lipsku na so. Zady je barbna dynamiska nócna scena z tołkacymi so ludźimi před filialu Němskeje banki w Berlinje při zawjedźenju zapadoněmskeje hriwny wotćišćana. Fota pokazuja na to, štož přińdźe. Nowe lěto je kaž njepopisane łopjeno – kniha zahaji so z prózdnej běłej stronu, naprawo pódla čorna z lětom 1990 w běłym, fachowc praji negatiwnym pismje. A hižo započnje so dźiwja jěchańca přez lěto z dwustronskim wobrazom wo silwestrje při Braniborskich wrotach w Berlinje. Mjeztym wobrazowy klasikar wot Maurica Weissa pokazuje, kak so ludźo wjesela a rozwólnje swjeća. A potom maja so wobrazy a teksty do spěcha. Za sobu slědujo chronologiju podawkow pjelnja strony nimale bjez kromow a pušća će na stronje 587 z knihi z nócnym čornoběłym wobrazom fragmenta Berlinskeje murje a ze słowami: »Před časami, prjedy, njedawno, wčera, dźensa, jutře, bórze, pozdźišo, ženje.« Lěto je nimo. Zbytk je přiwěšk, biografije fotografow, zapis žórłow, lisćina wužiwanych a citowanych publikacijow a podobne.
Komedija britiskeho awtora Michaela Cooneyja zabawja z typiskim jendźelskim, dosć čornym a tak mjenowanu politisku korektnosć často překročacym humorom, hdyž tež skerje po wašnju Rowana Atkinsa (Mr. Bean, Blackadder) dyžli filigraneje anarchije Monty Python. Protagonist Eric Swan zašmjata so do dźeń a njepřewidnišeje syće swójsce zawinowaneho wobšudnistwa, kotrež jemu na zakładźe připada dobry fenk ze statneje kasy zaruča. Konstelacija je naposledk tak zawjerćana, zo figury na jewišću sami wjace njewědźa, štó runje koho sćělesni.
Loni w nazymje wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina jeje mjeztym šesta serbskorěčna zběrka »W času zeza časa«. Runja titulej prěnjeje zběrki z lěta 1990 »wróćo ja doprědka du« hodźi so nimale 30 lět pozdźišo znowa wěsty paradoksny woznam wučitać. Prepozicija »zeza« steji tu we wobsahowym zwisku ze zapřijećom časa. Wěcy, zjawy, podawki abo jednanja so do časa zarjaduja, runočasnje pak jewi so wzdaće konkretneho časa a podaće do relatiwnosće.
Profesor doktor Staehle, zubny medicinar a uniwersitny profesor Uniwersity Heidelberg, wuspyta so w swojej štwórtej a najnowšej twórbje na sociologiskej analyzy wobydlerstwa Budyšina. Tutu sadźi do konteksta někajkeje nadrjadowaneje, »wuchodoněmskeje« mentality. Awtor złožuje so při tym na nazhonjenja a rozmołwy z wobydlerjemi kaž tež na hižo wozjewjene studije a nowinske artikle, předewšěm ze Sakskich Nowin a tydźenika »Die Zeit«.
Kniha je do dweju dźělow rozrjadowana. Prěni wobsteji bjez wuwzaća z fotografijow, wotćišćanych na wjace hač 120 stronach. Wobrazy komentuje awtor z »miknjenčkom wóčka«, štož twori dosć razny kontrast k wěcownemu, tekstowemu wotrězkej knihi. Zdźěla Staehle tu chětro přehnawa. Tak pisa na přikład pod fotografiju Budyskeho křižerskeho procesiona: »Das große Bautzener Reiter-Besäufnis«. Spodźiwnje wjele městna zabjeru prawicarsko- kaž tež lěwicarskoekstremistiske grafitije. Recipientej so tak sposrědkuje, zo w tutym měsće politiske kromy postajeja, dokal dźe. Hač woprawnjene abo nic, wostawa wotewrjene. Někotre móranja interpretuje awtor nimo toho dospołnje wopak. Tak komentuje na přikład grafito »SGD 1/9/5/3« ze słowami »Erinnerung an den Iwan 1953«. Samo zamylace je, hdyž montuje Staehle konterfaj Ernsta Thälmanna do pomnika k tysačinam Budyšina w Schillerowym zelenišću. »Ernst Thälmann lässt grüßen!«, k tomu pozadnje žortnje pisa. Trochu wjace serioznosće tu škodźało njeby.
Transformaciske procesy w zwisku z techniskim postupom poslednich dekadow potrjechja cyły swět, we wosebitej měrje industrializowane a zapadne kraje. Zakłady tutych přewalacych, přeformowacych wotběhow wurosćechu z techniskich wuwićow, wosebje na polu elektroniskeho předźěłanja datow, kotrež korjenja zdźěla w dobje do Druheje swětoweje wójny. A na druhej stronje mějachu tohorunja towaršnostne změny wulki podźěl, mjez druhim přiběraca participacija mjeńšinowych a nakromnych skupin we wšelakich diskursach.Felix Stalder. Kultur der Digitalität, 2016, edition suhrkamp, 283 str.Zakładne wuprajenje knihi Felixa Staldera »Kultur der Digitalität« je, zo wot našeho »zadźerženja« wotwisuje, hač budźe so naš wobswět nadal post-demokratisce a wobstražowansce wuwić abo hač zesylnja so participaciska strona a tak mjenowana kultura »commons« (w zmysle powšitkownych tworow / hódnotow).
Šwicarski awtor Felix Stalder (*1968) je kulturny a medijowy wědomostnik a dźěła w Zürichu jako profesor za digitalnu kulturu a teoriju zwjazowanja. Wón je tež awtor knihi »Der Autor am Ende der Gutenberg Galaxis«.1
Ako glucne zmakanje wopokažo se wustajeńca z wobrazami serbskego wuměłca Fryca Latka (1895–1980), kótaruž stej zarědowałej na nowem chóśebuskem kulturnem městnje »Wósekojske dwórnišćo« w tam zaměstnjonej »Galerija Bramborska« a »Galerija Pěś« w zgromadnem źěle ze Serbskim muzejom a Spěchowańskim towaristwom Serbskego muzeja. Wusoke sćěny nowo saněrowanego historiskego twarjenja w radnej cerwjenej a mechzelenej barwje su idealna slězyna za śiche a pó źělach małe wobraze. W głownem jo jadnab 40 krajinowych mólbow k wobźiwowanju. Mimo togo se pokažo teke na Latkowu źěłabnosć ako ilustrator a na jogo twóŕby pó skazanju, z kótarymiž jo swójo wužywjenje (»źěło za klěb«) zasłužył. Ekspozicija zjadnośijo někotare wobraze z priwatneje zběrki z twóŕbami z wobsejźeństwa Serbskego muzeja Chóśebuz, tak ako někotare twóŕby, ako stoje na lisćinje žycenjow muzeja. Zwjaselece jo, až su mj. dr. někotare mólby z krejza pótomnikow na swětło pśišli; stakim se zjadnośijo how tšocha wólejowych wobrazow, kenž dotychměst w zjawnosći žednje hyšći wiźeś njejsu byli.
Cas swójogo žywjenja běšo droga Latka k wuměłstwu widobnje ze śěžkosćami wuflastrowana, což móžo se jano krotko naspomnjeś. Tak chapjašo pó wokołodrogach akle 1921 we Weimarje študěrowaś. Malsnje pak wuwijašo swójo kreslaŕske wobdarjenje, rozmógnuch bogate ilustraciske wuměłstwo a twórjašo rowno tak wobrazowe tšojenja, kenž ako knigły wudachu.
Kak drje wón lětsa budźe, naš jutrowny swjedźeń? Zlemjaca běše powěsć, jako rěkaše, zo lětsa žane křižerske procesiony a jutrowne Bože mšě njezmějemy a docyła, zo je zjawne žiwjenje mjenje abo bóle sprostnjene.
Spytamy to najlěpše z toho činić a sej tež na tutych dnjach radostneho swjedźenja z najwušimi swójbnymi doma rjane wokomiki stworić. Snano dohladamy so tež rjanych fotow lońšeho abo hišće dale wróćo ležaceho jutrowneho swjedźenja. Wšako wobchowa foto wokomik, kotryž je zwjazany ze začućemi a myslemi abo je tež wuprudźa. Tak mamy z wobrazowym zwjazkom »Jutry doma – Osterreiten« Maćija Bulanka, kotryž je lětsa w Ludowym nakładnistwje Domowina wušoł, rjanu fotowu zestajenku a z tym kusk začuća hewak tak žiweho byća kołowokoło wysokeho cyrkwinskeho swjedźenja jutrow.Maćij Bulank, Jutry doma – Osterreiten, Budyšin: LND 2020, 116 str.Na cyłkownje 113 stronach, wuwzaty je přiwěšk, kotryž wučinja tohorunja hišće raz dwě stronje z rjanym fotom, su zjednoćene wšelake literarne twórby z fotami. Njejsym ekspertka na polu fotografije, tohodla pišu a hódnoću z wida lajka.
Hdyž wočinju knihu, widźu napřećo nutřkownemu titulej foto Budyskeho křižerskeho procesiona před kulisu Radworskeje cyrkwje, kotrež twori rjany zazběh. Po podaću wobsaha slěduje so přez dwě stronje wupřestrěwace foto, na kotrymž widźiš kćějace rěpikowe polo. W pozadku je módre njebjo z někotrymi swětłymi a ćmowymi mróčelemi změšane, štož pokazuje na měnjate wjedro w aprylu. Runja tomu překwapi nas tež kóžde lěto zaso přiroda na jutrownej njedźeli – wot sněha hač k temperaturam nad 30 stopnjemi, wšitko su křižerjo hižo dožiwili. Je to z rozdźělnymi motiwami kołowokoło křižerjow ze wšelakorymi přirodnymi a tež wjedrowymi pozadkami w tutej knize derje zapopadnjene.
Po krizy je do krizy – a tele dny skoro hižo zabyte je bjezdwěla dale chutne a w zmysle słowa palace sćoplenje zemje a hrožacy kolaps klimy. Snano tež dla toho, dokelž šulerjo tuchwilu wjace pjatk wob pjatk njedemonstruja, z čimž by znajmjeńša skutkownosć zjawneho protesta – nic naposledk sylneje medialneje prezency dla – dopokazana była.
»Fridays for future« běchu Choćebuskemu awtorej Danielej Rattheijej nastork, temu we formje dźiwadłoweje hry wuswětlić. A tele słowjeso je zawěrno dosć přisprawne, wšako je so jemu z hru »Greta« šlachćiło, motiwaciju hibanje pohonjacych šulerkow a šulerjow wotbłyšćować – a nic jenož to. Takrjec jako znapřećiwjenje k často a wosebje ze stron liberalno-konserwatiwnych kruhow (wo prawicarsce orientowanych zapřisažnych teoretikarjach a/abo populistach cyle wothladajo) »kompleksne zwiski njespóznawaceje« młodźinje wumjetowanej »pobrachowacej ekspertizy« wón šibale njekmanosć někotrehožkuli politikarja, ale tež toho abo tamneho přežadaneho »jednoreho« dorosćeneho pokazuje, sami mjenowanu kompleksitu woprawdźe dodnić.
Snano nic najlěpša, na kóždy pad pak najbohatša jendźelska spisowaćelka Joanne K. Rowling je jednej ze swojich figurow sćěhowace słowa do erta kładła: »Młodźina njemóže wědźeć, kak staroba mysli a začuwa. Hrěch staroby pak je, zo je zabyła, kak je być młody.« Ratthei, sam na mjezy k tomu, štož hodźało so jako dorosćeny (z dorosćenymi mozami) wopisać, rysuje na tutu diskrepancu nawjazujo – hišće raz – kompleksny wobraz. Młoda Annegret tči wosrjedź pózdnjeje puberty, ze wšěm chwatkom a šmjatkom, wšej rozwólnosću a wšěm dwělom, wšej rebeliji a wšěm zwrěšćenjom. Karusel hormonow, w inscenaciji Činohrajneho studija při Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle kongenialnje po wašnju cartoona a »štwórtu sćěnu« přełamujo pokazany, ju znajmjeńša runje tak tyši, kaž omniprezentna, přiwšěm difuzna apokalypsa in spe. Starši (najprjedy raz) na nju njeposkaja, wučerjo zdadźa so pačeni a reaguja zdźěla ze zrozumjenjom, zdźěla z raznym wotpokazanjom, přećeljo chabłaja ćišća přichoda dla – špatne znamki a tuž špatne powołanske wuhlady abo wjele lubjaca karjera połna špatneho swědomja? A k tomu njepřewidna situacija nastupajo informacije: Komu (do)wěrić? Štó profituje? Kelko móžeš docyła sam sej wotkryć?


text:
Ćeszyn
Spůłrzyndne: 49°45' N 18°38' E
Ćeszyn[1] (pol. Cieszyn, czes. Těšín, łać. Tessin, mjym. Teschen, śl-mjym. Teschen) – mjasto we Polsce, we wojewůdztwje ślůnskim, nad rzykům Uolzům, na Pogůrzu Ślůnskim. Historyczne mjasto głůwne Ślůnska Ćeszyńskigo. Mjasto leży na granicy ze Republikům Czeskům i do 21 grudńa 2007 bůł tam nojwjynkszy drůgowy przechůd grańiczny połedńowyj granice Polski.
Za rzykům leży Czeski Ćeszyn - do 1920 tajla Ćeszyna, potym uoddźelůno grańicům.
W latach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noleżało do wojewůdztwa bjelskigo.
Připisy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis ćešyn.


text:
Zakładna šula Rakecy dóstanje nowe garderobowe kamory
Rakecy (aha/SN). Němsce a serbsce witaše Rakečanski wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU) čłonow tamnišeje gmejnskeje rady a dalšich hosći na wčerawše wuradźowanje parlamenta. Jednohłósnje radźićeljo wobzamknychu, zo wudadźa za twar garderobow w tamnišej zakładnej šuli 63 000 eurow. Garderobowe kamory za šulerjow su tuchwilu w dwěmaj rjadowniskimaj rumnosćomaj. Je pak wotwidźomne, zo budźetej rumnosći přiběraceje ličby šulerjow dla za wuwučowanje trěbnej. Tohodla su přetwarjenski plan zdźěłali, wobkedźbujo wohnjoškitne žadanja. Hłowny zachod za šulerjow budźe wot noweho šulskeho lěta přez pincu, hdźež změja woni na woběmaj bokomaj chódby 152 garderobowych kamorow. Za to trěbne wudawki zarunaja z pawšalneho spěchowanja Swobodneho stata Sakskeje.


text:
Pakistan
Pakistan, Islamsko Republika Pakistanu (ang. Islamic Republic of Pakistan; urdu trl. Islāmī Jamhūriyat Pākistān, trb. Islami Dźamhurijat Pakistan) – państwo we pouedńowyj tajli Azyje, pouožůne nad Mořym Arabskym.
Wjynkše mjasta: Karači, Lahaur, Faisalabad, Rawalpindi, Pešavar, Kweta, Multan, Bahawalpur, Sakkhar, Hajdarabad.
Dugość grańic: 6 774 km, we tym:
- Indje 2 912 km
- Afgańistan 2 430 km
- Iran 909 km
- Chińsko Republika Ludowo 523 km
- wybřeže morske 1 046 km
Nojwyžšy půnkt: K2 8 611 m n.p.m., nojńižšy půnkt Uocean Indyjski 0 m Admińistracyjny tajlůng: 4 prowincyje, 1 terytorjům stouečne i 1 terytorjům plymjynne. Pakistan rośći pretynsyje do terytorjům Džammu i Kašmir – spornygo s Indjamůma; spůr uo tyn uobšar uod lot 50. XX wjeku stanowi zařewje powažnygo kůnfliktu mjyndzypaństwowygo. S kuli tych roščyń statystyka pakistańsko podowo wjynkšy uobšar państwa – 896 145 km².
Religje: Islam (97%, we tym 77% sůnńići i 20% šyići), wyznańa chřeśćijańske (1,6%), hinduizm (1,5%), buddyzm, śikhizm.
Skuod narodowośćowy : Pyndžabčycy (48%), Sindhowje, Beludžowje, Paštůńi, uchodźcy s Afgańistanu.


text: Poprawom bychu koparjo ST Marijineje hwězdy sobotu zhromadnje hejsowali. Wšako mějachu tón dźeń swoju adwentničku planowanu. Swjedźeń pak běchu čłonojo a čłonki wotprajili! Štó da chce w tuchwilnej situaciji koronoweje pandemije swjećić! Zawěsće njepotrjechi to jenož koparjow z Pančic, ale tež wšitke tamne serbske sportowe towarstwa, kotrež mějachu abo maja tajke zarjadowanja planowane. Njehladajo na to běše to za aktiwnych ST Marijineje hwězdy tak a tak hižo ćežke lěto. Hačrunjež zhladuje towarstwo lětsa na 100. róčnicu wobstaća, jemu sudnicy a nazwučowarjo we wšěch sportowych sekcijach faluja. Tež hrajnišćo chcyli prawje bórze přetwarić. Wšako tam na zastaranju z wodu hižo dlěši čas klaca, kaž mi rjeknychu.


text:
Kupa
Kupa je twjerdźowa masa, kotraž je na wšěch stronach dospołnje wot wody – na přikład morja – wobdata, njeje pak kontinent. Wona leži tež při wulkej wodźe nad wodowej hładźinu. Při tym njeje wulkosć kupy rozsudna.
Nadeńdu-li so wjacore kupy w bliskosći, rěči so wo skupinje kupow. Z 193 njewotwisnych statow na zemi je 47 kupowych statow, potajkim něhdźe štwórćina.
Wobsteji-li na někotrymžkuli městnje zwisk z twjerdźu, rěči so wo połkupje.
Najwjetše kupy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźesać najwjetšich kupow na zemi su:
Najwjetša kupa Němskeje su Rujany w Baltiskim morju.


text:
Krajnostawski wučerski seminar
Krajnostawski wučerski seminar bě w lěće 1817 załožena wukubłanska institucija krajnych stawow Hornjeje Łužicy, kotrež měješe so starać wo wučerski dorost za hornjołužiske šule. Na spočatku běše zaměstnjeny na Mnišej hasy při róžku Jerjoweje w starym měsće a wot 1857 měješe swoje sydło w tehdy twarjenym seminarje při Schillerowych zelenišćach w Budyšinje, dźensnišim powołanskim šulskim centrumje (BSZ).
Mjeztym so wukubłachu při seminarje zwjetša ewangelskich wučerjow, dóstachu katolscy Serbja swoje wukubłanje wot 1851 w přidatnym katolskim seminarje w „Klóšterskim domje“ při Pětrowej cyrkwi. Wot 1817 do 1851 měješe seminar cyłkownje 47 katolskich seminaristow, z kotrychž běchu 15 Serbow.
Hač do lěta 1830 dóstachu serbscy kandidaća štyri wot dźesać wupisanych stipendijow, tři za ewangelskich a jedyn za katolskeho kandidata. Do serbskich absolwentow krajnostawskeho seminara słušachu mjez druhim Rudolf Jenč, Korla Awgust Kocor, Jan Arnošt Hančka, Arnošt Holan, Jan Bohuwěr Mučink, Jurij Pilk, Michał Rostok, Korla Bohuwěr Šěca, Herman Šleca a Jan Wjela. Wot 1834 do 1840 dóstachu serbscy chowancy swoje maćernorěčne wukubłanje pola fararja Handrija Lubjenskeho. Po jeho smjerći pokročowachu jednotliwi seminarisća ze serbskej wučbu a załožichu za to zjednoćenstwa serbskich seminaristow, tak na přikład w lěće 1877 wot Arnošta Rachlowca załožene serbske towarstwo „Swoboda“.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Peter Kunze, Edmund Pech: Lehrerseminare. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Domowina-Verlag, Bautzen 2014, str. 215–218
- Jan Melda: Serbstwo na Budyšinskim krajnostawskim seminaru we starym času. We Łužicy 12 (1893) 4, str. 29.
- Cyril Kola: Před 175 lětami krajnostawski seminar: ze spočatka kubłanja serbskich wučerjow. W Serbskich Nowinach dnja 16. apryla 1992 (Předźenak)
- Pětr Kunca: Krajnostawski wučerski seminar a Serbja. W Rozhledźe 52 (2002) 7/8, str. 241–249.


text:
Pančicy-Kukow. Na swojim njedawnym posedźenju běchu radźićeljo zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe tydźenja w Pančicach-Kukowje wobzamknyli, zo ma so nowe twarjenje zwjazka serbsce a potom němsce popisać. Nětko bu znate, zo njeje rozsud płaćiwy, tež hdyž bě wothłosowanje za serbske popisanje na prěnim městnje jasne. Přičina tuchwilneho stawa je formalny zmylk, kotryž sta so w přihotach na posedźenje. Tema njesteješe mjenujcy na dnjowym porjedźe. Jedna z čłonskich gmejnow je po posedźenju wobzamknjenju znapřećiwiła. Radźićeljo maja tuž wo prašenju, hač na domske najprjedy serbske abo němske pomjenowanje napisaja, znowa wothłosować. To ma so w běhu wurjadneho zeńdźenja gremija stać.
Do bary na koncert


text:
Pomoc za CAPTCHA
Sydła kaž Wikipedija, kotrež móža so swobodnje wot kóždeho wobdźěłować su často z woporom spamarjow, kotřiž swoje wotkazy awtomatisce we wjele sydłach broja. Tute spam-wotkazy móža so zaso wotstronjeć, wubudźa pak njesnadne mjerzanje. W někotrych padach, wosebje při přidawanju nowych eksternych wotkazow, móže so stać, zo pokazuje tutón wiki wobraz z pisanym abo skomolenym tekstom abo kaza jednory ličenski nadawk wuličeć, kotrehož wuslědk dyrbi so potom do zapodawanskeho kašćika zapisować. Dokelž hodźi so tajki nadawk jenož ćežko z awtomatiskimi srědkami spamarjow spjelnić, móža so tajcy wotdźeržować, druzy wužiwarjo pak móža swoje změny składować. Bohužel móže to k wobćežnosćam za tutych wužiwarjow dowjesć, kotrychž kmanosć widźenja je wobmjezowana abo kotřiž dźěłaja z wobhladowakami kiž su na tekstowe abo rěčne wudawanje wusměrjene. Móžne rozrisanje tutoho problema je přizjewjenje jako wužiwar. Tłóčatko „Wróćo” swojeho wobhladowaka dowjedźe tebje zaso do wobdźěłowanskeho pola.


text:
Jak widza niyrŏz co nowego we sklepie, to sie tego napra i musza sprōbować. Tak bōło i z tymi kabanosami. Te normalne kabanosy Tarczyńskiego bardzo lubia i to wszyjske możliwe zorty, nawet te ze cebulkōm, syrym, czy chili. I żech sie pomyśloł, co to moge być za wynalazek… i już żech tego pożałowoł.
Zapłaciołech za nie 4,99 zł i to wcale niy je dużo- jak za kabanosy.
We składzie majōm: woda, teksturowane biołko sojowe (28%), olyj słōnecznikowy, cebula, biołko sojowe, tuste roślinne (shea i kokosowe), sōl, prziprawy, ekstrakty przipraw, arōmaty, ekstrakt ze drożdży, cuker, błōnnik, sok ze ćwikli, dwufosforan żelazowy, fetamina b12, osłōnka: alginian sodu (substacja żelujōncŏ), stabilizatory:celuloza i chlorek wapnia.
Wōniajōm nawet dobrze, konsystyncja majōm podobno do tych normalnych kabanosōw, ale smak… Trocha jak rozmiynkczōne trociny mocno prziprawiōne wyndzōnōm paprykōm. Tak choby te prziprawy miały zamaskować to, że to biołko sojowe je bez smaku. Moja Kobiyta ôd nich uciekała, a dziecku bych tego niy doł. Niy ma co dali pisać. Dejcie sie ś nimi pokōj i abo kupcie normalne kabanosy, abo sie lepi kupcie szokolada.


text:
Na posiónku pisane: Trzecio noga (czynść piyrszo)
cz 8.4.2021Michoł
Stojym se na posiónku przi owcach na tych swoich trzech nogach. Dwie z nich mi ze zadku wyrostajóm, a tóm trzecióm żech se ustrugoł. Dziynki ni móm ale lepszóm stabilność, dziynki ni mogym kapke odlehczyć swoim plecóm i zbyłym dwiyma nogóm, dziynki ni delij wydziyrżym na owce doglóndać. Tak zwykli stoć pastyrze - oprzici o swojóm palice. Sóm my ludym „trójnożnym".
Isto to było jedno z piyrszych narzyndzi, kiere sie nauczyli używać nasi downi przodkowie. Człowiek sie zgión i dźwignył ze ziymie patyk abo se jakóm gałynź ze stróma ułómoł. I tyn patyk mu potym pómogoł jakisi ty korzónki ze ziymie wygrzebać, pómogoł mu siebie i rodzine obrónić, towarzyszył mu w jego cestach do nowych krajów, w jego wandrówkach za dalsze i dalsze horyzonty. Jo se myślym, że prowie patykym człowiek wygrzeboł tóm piyrszóm dziure w glinie, do kierej potym świadómie zasioł nasiónko czy zorko. Myślym se, że to isto patykym człowiek namalowoł na ziymi swój piyrszy obrozek, napisoł swojóm piyrszóm litere. Myślym, że na poczóntku tej naszej ludzkij gospodarki, ludzkij kultury i ludzkij sztuki był prowie patyk. A sóm tacy, co tego patyka z rynki nie puścili do dzisiejszego dnia.
Pastyrsko palica nóm słóży nie jyny jako ta trzecio noga, ale aji jako przedłóżóno rynka. Czynsto je zakóńczóno kluczkóm na chytani owiec, abo miynszóm za noge, abo wiynkszóm za kark. Tóm kluczkóm czy hoczkym idzie owcóm aji jymiołe ze strómu zerwać abo baji gałynź ognyć, tak coby na nióm owce dosiyngły i listki z ni mógły pozogryzać. Idzie sie też jakigo korzynia kaj wyżyj nad sobóm uchycić, jak sie wspinómy na strómy brzyg abo przelazujymy snoze a je ślisko, abo grunt zpod nóg ujyżdżo. Idzie nióm zmierzać jak głymboki je potok, coby potym wody do gumoczy nie nabrać. Palicóm pokazujymy owcóm kaj majóm iść, grożymy im, coby sie przed nas nie wysuwały a ponikiedy nióm aji chynymy po tej owcy, kiero chce inszym chodniczkym pokludzić zbytek kiyrdla. Tóm samóm palicóm ale nasze owieczki aji bróniymy, kiej tego trzeba. Pastyrsko palica je też takim naszym szóstym zmysłym. Jakoby nasze nerwy w nióm wrosły i dosióngły aż na jeji kóniec, kierym potym mapujymy, jaki je teryn przed naszymi nogami, czy je ziym twardo abo grzónsko, czy przed nami nima jakigo korzynia abo kreciny, czy sie pod warstwóm świyżo napadanego śniegu nie kryje jako lodowo płyta. Tyn palicowy zmysł nóm umożliwio chodzić z głowóm dzwigniónóm i dziwać sie o cosi miynij pod nogi a wiyncyj na owce i dookoła siebie.
Palica je też symbolym. Je symbolym pastyrskigo prawa, kiere mo być rowne i proste jako óna sama a ni tak pokryncóne i powygibane jako ty dzisiejsze paragrafy. Palica je symbolym opieki nad stadym. Od pastyrzi bydła i owiec jóm przejyni aji pastyrze dusz ludzkich. Pastorały biskupów wywodzóm sie prowie z pastyrskich palic, a ty zakryncóne ozdobne „ślimoki" na jejich kóńcach kiejsi bywały kluczkami na chytani owiec. Ale pastyrski loski już były aji insygniami władców starożytnego Egiptu. Na sarkofagach faraónów mogymy widzieć dwa berła skrziżowane na jejich piersiach. Jedno to berło nosi nazwe Nechacha, mo kształt cepa z trzyma bijokami i symbolizuje uprawe roślin. To drugi berło, kiere sie nazywało Haka, je pastyrskóm loskóm z hoczkym na kóńcu.
Palice były a ponikany jeszcze isto aji sóm kalyndorzami, na kierych pastyrze znaczóm, wiela dni już owce pasóm. Były i sóm notatnikami, kaj je zaznaczóne wiela owiec tyn kiery gazda przi miyszaniu na sałasz przikludził. Były i sóm óny kronikami i pamiyntnikami pastyrskich żywotów z wyrytymi na nich legendami, przigodami, obawami, starościami i radościami tych, kierzi ich kiejsi w rynce dziyrżeli.
Prowie przed rokym my z kamratami owczorzami jechali na rumuńskóm Bukowine. Pieter Kohut, kiery szoferowoł, już kajsi od Oradei sie wiercił, fórt sie dziwoł na rzyke kiero płynyła roz po tej, roz po druguj strónie cesty i dopytowoł sie nas, jako sie ta rzyka nazywo…
c.d.n.


text:
Hispaniola
Hispaniola (španisce La Española) je wulka kupa w Karibiskim morju a z přestrjenju wot 76.480 km² po Kubje druha najwjetša kupa Wulkich Antilow a Zapadoindiskich kupow. Na Hispanioli nadeńdźetej so stataj Haiti (na zapadźe) a Dominikanska republika (na wuchodźe). Kupa ma cyłkownje wjace hač 21 milionow wobydlerjow, najwjetšej sydlišći stej Santo Domingo, stolica Dominikanskeje republiki a Port-au-Prince, stolica Haitija.
Kupa je něhdźe 600 kilometrow dołha (ze zapada do wuchoda) a 250 kilometrow šěroka (ze sewjera do juha). Na zapadnym boku stej dwě horinatej połkupje, mjeztym zo je wuchod poměrnje płony. W horinach Cordillera Central („centralne horiny“) nadeńdu so najwyše wjerški cyłeje Karibiki, z kotrychž je Pico Duarte z 3098 metrami najwyši. Kupa leži na geologiskej hranicy mjez Sewjeroameriskej a Karibiskej platu a tuž w zemjerženskim pasmje. Klima je powšitkownje włóžna a tropiska. Husto je Hispaniola potrjechena wot hurikanow.
Susodne kupy su Puerto Rico na wuchodźe (120 km zdalene), Jamaika na juhozapadźe (190 km) a Kuba na sewjerozapadźe (90 km).
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hispaniola z Mjezynarodneje swětnišćoweje stacije (ISS)


text:
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)
Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak běše, zo mějach začuće, moje dźěło je trěbne a so waži. To njebě a njeje w našej branši samozrozumliwe.
Muzeje, priwatnicy, archiwy, hrody abo pokładownje zmóžnichu mi přistup do swojich magacinow a schowanych zběrkow, zdźěla bjez dowolnosće, dokelž chcychu rady ze swojimi eksponatami w nasćěnowej protyce »Křinja« zastupjeni być. Někotre wěcy, kiž smědźach z ćmowych regalow wzać, běchu pozdźišo tón »hit« we wustajeńcach a so wědomostnje wobdźěłachu.
Tu zwobraznjena postawa swjateje Hany samotřećeje słuša do stareje cyrkwički w Radworju a je jedyn z pokładow, kotrež buchu w 1960tych lětach z wěstotnych přičin přeměstnjene a zdźěla w njedosahacej měrje dokumentowane. W fundusu tachantskeje pokładownje pod dohladom dr. Siegfrieda Seiferta smědźach postawu 1989 fotografować. Šćěpan Delan, pozdźišo farar w Radworju, je na zakładźe přirunanja čornoběłych fotow a mojich fotow za dokumentaciju wo starej cyrkwičce w lěće 2000 postawu spóznał a swjata Hana so do Radworja nawróći.Postawa swjateje Hany samotřećeje ze stareje cyrkwički w Radworju Foto: Gerald Große
W běhu časa sym wjele wo swojej łužiskej domiznje a jeje pokładach nawuknył. Při tym dyrbju přiznać, zo naby někotryžkuliž eksponat přez moje wašnje fotografowanja wuznam »drohoćinki«, byrnjež poprawom žana njebě. Přiwobroćich so na přikład narodnym drastam, kotrež so wjace njenoša. Na to je mje dr. Lotar Balke storčił a mi wotpowědne eksponaty z křinjow spřistupnił resp. wobstarał.
Wot nadawka k wobskóržbje (10/11)
Wšědny dźeń w fotografiji njeje jenož lute tworićelstwo, ale ma wjele z organizaciju, jězdźenjom, wadźenjom, wězo z dobrymi idejemi a podpěraćelemi činić.
K mojim najlěpšim pomocnicam we wobłuku łužiskeje fotografije słušeše wjednica muzeja »Alte Pfefferküchlerei« we Wósporku, Irmgard Wenzelowa. Wona je mje při patentnym sudnistwje NDR wobskoržiła. Sudnistwo je skóržbu přećiwo priwatnej wosobje wotpokazało a na LND přepodało. Njewěm, kak je to tehdom wušło. Nimale zmužiće sym skóržbu jako nastork wzał, zo bych so k njej na puć podał. To je so wupłaćiło, wona je mje pozdźišo husto podpěrała. Běše z wašnjom, zo na dnju załoženja NDR wokrjesy a organizacije zbožopřeća a małe dary do Berlina sposrědkowachu. Za Budyski wokrjes abo Domowinu je knjeni Wenzelowa wuměłsce napodobnjene nowolětki zhotowiła, kotrež sym jako kalendrowy wobraz wužiwał.
Ćeže pak mějach z načolnikom Budyskeho Měšćanskeho muzeja w lěće 1987, kiž nochcyše mi eksponaty wupožčić. Nochcyše wěrić, zo so wone jednorje přez škleńcu witriny fotografować njehodźa. Hakle po wobšěrnym listowanju z ministrom za kulturu so hara skónči.
Bjez prócy – žane foto (9/11)
W zwisku z festiwalom 1972 měješe LND wotpohlad, portret Měrćina Nowaka-Njechorńskeho we wulkim formaće wozjewić. To běše za mnje dobra přiležnosć so ze zajimawej wosobu do zwiska stajić. Nochcyše so w swojim ateljeju fotografować dać, ale radšo na zahrodźe w Njechornju, štož njebě žadyn problem. Krótko po tym je so moler na Domowinu abo nakładnistwo hóršił a wozjewjenje fota najprjedy zakazał.
Při swojim wopyće běchu mi tehdom durje do ateljeja napadnyli. Běše to wulkotny drjewjany wudźěłk a srjedźa běše znamjo Nowaka-Njechorńskeho: rězbarjene lipowe łopješko. Dokelž lubuju detaile w fotografiji, chcych »něšto z toho činić«. Ale wón měješe něšto přećiwo tomu.
Pozdźišo, jako dźěłachmy na Křini dopomnichmoj so z Geratom Hendrichom zaso na wone durje. Hendrich je so ze sotru Nowaka-Njechorńskeho rozmołwjał, kotraž při nim přebywaše. Wona měješe zakaz za přehnaty. Přeradźi nam dźeń, na kotrymž so jeje bratr do Budyšina poda a so hakle z poslednim busom nawróći. To smój sej tam dojěłoj, techniku natwariłoj a durje fotografowałoj. Cyle derje mi při tym njebě.
Znamjenja časa (8/11)
Poprawom by derje było, titul rjada wo zhladowanju na wobrazy raz wobroćić. Potajkim by rěkał: Wobrazy mojeho puća. Wjace hač połsta lět sym časy a podawki ze swojimi wobrazami přewodźał. Wosebje napadnje, zo maja wěcy, kotrež njejsym w 1960tych a 1970tych lětach jako hłowne temy fotografował (prajachmy tež: »To njeje zwobraznjenja hódne.«), dźensa jako dokumenty a napohlady swoju woprawnjenu hódnotu a kedźbnosć zbudźeja.Znamjenja časa, Wernarjecy, 1990 Foto: G. Große
1950 je znaty łužiski fotograf Kurt Hajna prezidenta Wilhelma Piecka z holcu w katolskej narodnej drasće na rukomaj fotografował. Holca bě dźowka hibićiweho redaktora Noweje doby a woblubowaneho braški při programach Serbskeho ludoweho ansambla Bena Šołty. W lěće 1980 wopyta prěni němski kosmonawt Sigmund Jähn Budyšin a Beno Šołta běše měnjenja, zo měła so nětko jeho wnučka w samsnej drasće a w samsnej pozy z wysokim hosćom fotografować dać. Tole je woprawdźe přikładnje organizował. Fotografojo su poprawom jara dźakowni za tajke »organizaciske wukony«.
Dóńty (7/11)
Jürgen Maćij pisa jako wudawaćel knihi »Wobrazy z Łužicy« (LND, 2016) k mojim wobrazam: »Wón chce swoje wobrazy ćišćane widźeć.« Tole trjechi a je mi pohon.
1978 sym foto kanony z běłym hołbjom (jako symbol měra po Pable Picassu) na twjerdźiznje Wartburg pola Eisenacha fotografował, štož so ći takle wšědnje njeporadźi. Wo wobrazu so diskutowaše a wobhladowaše so jako symbolowy wobraz, ale njebu ženje wozjewjeny. Wulke wobrazowe agentury njemějachu žadyn zajim na nim.
We wěstych wotstawkach organizowaše DEWAG (wabjenska agentura NDR) wubědźowanje za fotografiju. Mytowane fotografije wužiwachu so za ćišć plakatow a dobre fotowe mapy abo tež za statne wuměłske wikowanje. K tomu přeprosychu někotrych fotografow a kóždy měješe tři dźěła zapodać. Za to sy sto hriwnow dźěłoweho honorara dóstał a 500 hriwnow při přiwzaću wobraza, štož běše za swobodnje tworjacych tehdom cyle šwarny pjenjez. Wone wubědźowanje wotmě so 1983, w času, hdyž rozsudźi NATO wo dalšim brónjenju a hdyž zaměstnichu so sowjetske rakety w lěsu blisko Hornjeho Wujězda. Z mojej fotografiju »Wójna a měr« chcych trochu na tajke zjawy skedźbnić. Jury pak njeje foto přiwzała, za to pak wone wo ptačim kwasu we Wotrowje 1979. Snano k změrowanju mojeje łužiskeje duše. Motiw bu ćišćany a přez wuměłske wikowanje rozšěrjeny. Lěta po tym sym jón pola nowinskeho swjedźenja w Florenzu wuhladał. Hesło »ptači kwas« přełožowar po zdaću w italskim słowniku našoł njeje. Tam steješe »Póstniski přećah w Sakskej pola Budyšina«.
Zmylki (6/11)
Něhdźe kónc 1970tych lět dósta so swět pisanych wobrazow tež do wuchoda, do telewizije abo jako barbna fotografija do wobrazowych zwjazkow, štož bě tehdom za nas komplikowane a drohe.
Tak nasta ideja, mapu z barbnymi plakatami serbskeje Łužicy nadźěłać. Měnjachu, zo njetrjeba wšo tak »šikwane« a ludowe być. A ja mějach tež swoje naroki na tute wašnje fotografowanja.
Tak nastachu ideje a so fotografowachu. K tomu słušeše zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa, kotrež bu we wuměłskej kowarni w Židźinom ekstra za foto zhotowjene. Chcych ze symboliku lipoweho łopješka, z kotrehož staroba a žiwjenje hladatej, k přemyslowanju pohnuć.Zerzawjene lipowe łopješko z rozpušćeneho železa Foto: Gerald Große Přiwšěm měješe wobraz nahladny być. Z tutym wašnjom fotografowanja smy spěšnje zwrěšćili a wo mapje z plakatami so hižo njerěčeše.
A tak móžeš jako »naškarak« tež zmylki worać. Dokelž běch wot zerzawjeneho lipoweho łopješka tak zahorjeny, sym je na spodobne kalendrowe łopjeno přeměnił, štož bu w nakładźe wjacorych dźesać tysac eksemplarach ćišćane a mój poprawny wotmysł dospołnje na hłowu staji. Tak so nětko nadźijam, zo to w 30 wudaćach »Křinje« nichtó njenańdźe. Ale to je wosud abo tež zbožo tajkich wudaćow, zo so će po lětdźesatkach prašeja: »Čehodla sy to tehdom takle fotografował?« Tomu přeco hišće tak je.
Zajimy (5/11)Hana Tilichowa we Wojerecach Foto: Gerald GroßeMi bě tehdy napadnyło, zo škraba knjeni Hana Tilichowa z Nydeje pola Wojerec jutrowne jejka z małym kapsnym nožom. Cyle wšědne to njebě. Ale fotografojo lubuja dźiwne situacije. Podach so tuž z ćežkej fotografiskej techniku do Nydeje. Najprjedy předa mi knjeni Tilichowa za 30 hriwnow škrabane jutrowne jejko, kotrež je na wobrazu deleka widźeć. Wšako by so při fotografowanju móhło wobškodźić! Knjeni Tilichowa měješe zawěsće swoje nazhonjenja z fotografami. Wosebje tunje to njebě – naše bydlenje w Halle-Nowym měsće płaćeše ćopłe 76 hriwnow wob měsac.
Za 1981 přihotowaše Institut Goetheho w Parisu wustajeńcu wo ludowym wuměłstwje w Němskej. Za to mějachu so šěsć fotografijow z dotal wušłych Křinje-kalendrow jako přikład serbskeho ludoweho wuměłstwa wužiwać, mjez nimi foto knjeni Tilichoweje. Wot originalnych diasow dyrbjachu so papjerjane kopije 80 × 80 cm zhotowić. Šwarna wěc! Při tej składnosći zhonich, zo kupuje Institut Goetheho kóždolětnje cyły retomas Křinjow ze sortimenta tworow němskeho knihikupstwa a je po cyłym swěće rozdźěluje.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Rozsud (3/11)
Hižo w adwentnym času 1973 mějachmy zaso zetkanje w zwisku z »Łužiskej fotografiju« w Budyšinje. Ja běch spěchowanske pjenjezy we wysokosći 1.500 hriwnow do techniki a njesměrnje drohich wulkoformatowych ORWO-filmow inwestował. Wo mojej lubosći za ORWO napisam hišće pozdźišo. Za swoje snadź wosom probowych fotografijow běch sej znate eksponaty kaž wušiwanki, Róžeńčansku architekturu, wězo jutrowne jejka a nowolětki wupytał. Wšako chcych přewšo łužisku dušu šefow narěčeć. Z dźensnišeho wida sej myslu, zo běchu z mojim fotografiskim wašnjom wěcneje fotografije dosć spokojom a snano samo překwapjeni. Tež pódla wotćišćanu fotografiju starych myšacych paslow z měšćanskeho muzeja w Lubiju (tule znowa fotografowane) mějach při sebi. Ale z nim nochcychu so spřećelić. W foće zbasnichu sej na Łužicu poćahowanu symboliku »pasle, połć a zabiće«, štož njewostaji mi a wobrazej žanu šansu. Přiwšěm namaka foto swój puć a bu 2002 samo kalendrowy wobraz w nakładnistwje Lusatia.
Dopominam so hišće dokładnje na naše zetkanje. Šeflektor dr. Pawoł Völkel jimaše so – nimale kaž w referaće – słowa a rozkładźe, zo wuda LND wuměłski kalendar z łužiskimi fotografijemi. Změje titul »Meine Heimat – Moja domizna« a podtitul »Křinja – Drohoćinki z Łužicy«. Z titulom »Moja domizna« móžachu zakaz ministerstwa za kulturu za nowe kalendrowe titule hač do 1976 a 1977 wobeńć. Hnydom jewješe so prašenje, hač drje »drohoćinki« za pjeć lětnikow dosahaja? Beno Kućank sonješe wo nakładźe 5.000 eksemplarow. Wšitcy běchu wćipni, što drje budu knižne wiki wo nowej serbskej ediciji rjec. Za mnje bě to naraz wulke wužadanje a wjeselo.
Budyšyńske iniciatiwy (2/11)
Ako su mě w ranej nazymje 1973 do Ludowego nakładnistwa Domowina kazali, som był narski: Za blidom na Sukelnskej su sejźeli Beno Kućank z rozšyrjenja nakładnistwa, dr. Pawoł Völkel ako šeflektor a wjednik nakładnistwa Měrćin Benada.
Mimo komuźenja jo šef wózjawił, až co LND naźěłaś kwalitatiwnu publikaciju wó serbsko-łužyskich temach a až smějom a mam wugótowaś wobraze za nju. Pópšawem jo to gwězdna góźina za fotografa. Ale ned jo se zachopiło za nas styrjoch wjelike gódańkowanje wó tom, kak by dejała ta publikacija wuglědaś. Jo to měł byś wobrazowy zwězk, fotowa mapa abo snaź kalendaŕ? Smy pak wšykne wěźeli, až jo tegdy ministaŕstwo za kulturu (Ministerium für Kultur HV Verlage) z pśicyn žarjabnosći zakazało, nowe kalendarjowe title na wiki daś. Ja sam som był cele njepśigótowany a som wopytał naraźiś wudawanje mapy z carnoběłymi originalnymi fotografijami. Z tym njejsom scełego wuspěšny był. Beno Kućank jo ako pśikład měł sobu wabjeński kalendaŕ ansambla SLUK z Bratislavy z rědnymi Słowackami w słowakskich drastwach. Mě su se pópšawem jano te źowća spódobali, taki kalendaŕ njejsom kśěł fotografěrowaś.


text:
Übersetzungsbibliografien
Polnische Literatur in deutscher Übersetzung 1985 ff.
Deutschsprachige Titel in polnischer Übersetzung 1994 ff.
Bearbeitet von Manfred Mack
Seitennavigation
-
Ti nivol mi. Eine Anthologie polnischer Gegenwartsdramen.MAKARCZYK-SCHUSTER, Ewa: Sieben Stücke. Übers. von Ewa Makarczyk-Schuster. München: Sagner 2008. 357 S. (=Arbeiten und Texte zur Slavistik; Bd. 82. Zweisprachige Ausgabe. Enthält Stücke von Jan Klata, Marek Kochan, Jacek Papis, Monika Powalisz, Maria Spiss, Szymon Wróblewski.
-
LES VRAIS RICHES - NOTIZEN AM RAND. EIN TAGEBUCH AUS DEM GHETTO LÓDZ (MAI BIS AUGUST 1944).Hrsg. von Hanno Loewy und Andrzej Bodek. Übers. aus dem Jidd. von Esther Alexander-Ihme, dem Poln. von Andrzej Bodek, dem Engl. von Irmgard Hölscher und dem Hebr. von Ronen Reichmann. Leipzig: Reclam 1997. 164 S. (= RBL 1582 und Schriftenreihe des Fritz-Bauer-Instituts 13).
-
POLNISCHE POESIE NACH DER WENDE- Generation ´89
Poezja polska po przełomie – Pokolenie ´89. Antologia. Hrsg. von Robert Hodel. Hamburg 2008.
Zweisprachige Ausgabe mit Texten von Marcin Baran (Übers. von Katrin Bente Fischer), Miłosz Biedrzycki (Übers. von Sebastian Sobczyk), Maria Cyranowicz (Übers. von Patrizia Sczygiol), Dariusz Dziurzyński (Übers. von Jacek But), Darek Foks (Übers. von Jarosław Thrun), Mariusz Grzebalski (Übers. von Magdalena Wlodkowska), Roman Honet (Übers. von Renata Reitzig), Krzysztof Jaworski (Übers. von Anna Przybylska), Marzanna Bogumiła Kielar (Übers. von Jakob Sierakowski), Jarosław Klejnocki (Übers. von David Rojkowski), Krzysztof Koehler (Übers. von Anna Buller), Andrzej Niewiadomski (Übers. von Jakob Kandel), Tadeusz Pióro (Übers. von Nicole Grunau), Anna Piwkowska (Übers. von Katharina Kowarczyk), Tomasz Różycki (Übers. von Sandra Gronau), Marcin Sendecki (Übers. von Katharina Kowarczyk), Krzysztof Siwczyk (Übers. von Julia Wolna), Dariusz Sośnicki (Übers. von Paul Plichta), Andrzej Sosnowski (Übers. von Iwona Raburska), Andrzej Stasiuk (Übers. von Magdalena Degler), Artur Szlosarek (Übers. von Izabela Gara), Robert Tekieli (Übers. von David Rojkowski), Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki (Übers. von Anna Bożycki), Wojciech Wencel (Übers. von Marta Bruzda), Adam Wiedemann (Übers. von Angelika Malczewska), Grzegorz Wróblewski (Übers. von Beata Jakutowicz).
-
LUBLINER LIFT. DEUTSCH-POLNISCHE ANTHOLOGIE. WINDA LUBELSKA. NIEMIECKO-POLSKA ANTOLOGIA.Hrsg. von Dieter Kalka. Vorw. Erich Loest. Dresden: Die Scheune/ Lublin: Wyd. Test 1999. 105 S. Zweisprachige Ausgabe mit Texten von Zbigniew Dmitroca, Anna Janko, Krzysztof Koehler, Ewa Mazur, Jakub Malukow Danecki, Katarzyna Nalepa, Dominik Opolski, Wacław Oszajca, Krzysztof Paczuski, Andrzej Szuba, Marek Wojdyło, Bohdan Zadura. Übers. von Henryk Bereska, Róża Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Dieter Kalka, Jakub Malukow Danecki, Undine Materni, Radjo Monk, Lutz Nitzsche-Kornel, Tom Pohlmann, Norbert Weiß.
-
THEATER SPIELEN UND DENKENPolnische Texte des 20. Jahrhunderts. Hrsg. von Mateusz Borowski und Małgorzata Sugiera. Frankfurt/M. Suhrkamp 2008. 504 S. (=Denken und Wissen. Eine Polnische Bibliothek).
Mit Texten von Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera, Adam Mickiewicz, Ostap Ortwin [oryg. nazwa Oskar Katzenellenbogen], Stanisław Wyspiański, Leon Schiller, Juliusz Osterwa, Konrad Swinarski, Jerzy Niesiobędzki, Jerzy Grotowski, Włodzimierz Staniewski, Zbigniew Taranienko, Jan Kott, Bolesław Leśmian, Witold Gombrowicz, Tadeusz Różewicz, Miron Białoszewski, Helmut Kajzar, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Jalu Kurek, Witold Wandurski, Helena Syrkus, Szymon Syrkus, Andrzej Pronaszko, Józef Jarema, Tadeusz Kantor, Stefania Skwarczyńska, Roman Ingarden, Jerzy Ziomek, Zbigniew Raszewski.
Übers. von Steffi Arnold, Ilka Boll, Friedrich Griese, Agnieszka Grzybkowska, Bernhard Hartmann, Ulrich Heiße, Olaf Kühl, Peter Oliver Loew, Bettina-Dorothee Mecke, Rainer Mende, Sven Sellmer.
-
Irrfahrt durch PolenDAS REICHT FÜR EINE IRRFAHRT DURCH POLEN: GEDICHTE Gehrisch, Peter [Hrsg.]. Zeichnungen von Piotr Patryk Lewkowicz. Leipzig: Leipziger Literaturverl. 2010. 179 S.
Mit Texten von Urszula Benka, Marianna Bocian, Maciej Cisło, Maria Cyranowicz, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki, Darek Foks, Wojciech Gawłowski, Konrad Góra, Agnieszka Wolny-Hamkało, Zbigniew Herbert, Anna Janko, Marzanna Kielar, Jerzy Bogdan Kos, Hanna Kowalewska, Urszula Kozioł, Anna Kwietniewska, Krystyna Lars, Karol Maliszewski, Czesław Miłosz, Waldemar Okoń, Wojciech Izaak Strugała, Janusz Styczeń,, Krzysztof' śliwka, Marek śnieciński, Wisławia Szymborska, Wojciech Wencel, Boguslaw żurakowski. Übers. von Peter Gehrisch.
-
LYRISCHES BRESLAU. WROCŁAW LIRYCZNY.Hrsg. von Marek Graszewicz, Marek Zybura. Wrocław: Wirydarz 1997. 171 S. Zweisprachige Ausgabe. Enthält Texte von Zofia Badura, Jan Fryderyk Biharowski, Marianna Bocian, Piotr Klimczak, Roman Kołakowski, Elżbieta Milanczówna, Czesław Miłosz, Adam Poprawa, Janusz Różewicz, Tadeusz Różewicz, Rafał Wojaczek, Anna Zelenay, Tadeusz Zelenay. Übers. von Henryk Bereska, Edward Bialek, Karl Dedecius, Ursula Kiermeier, Ernst Josef Krzywon, Manfred Mack, Klaus Staemmler, Alois Woldan, Józef Zaprucki.
-
Erste polnische LesestückeLektura dla początkujących
ERSTE POLNISCHE LESESTÜCKE Hrsg. von Jolanta Wiendlocha. Mit Zeichn. von Miriam Elze. München: dtv 2010. 123 S.
Mit Texten von Adam Asnyk, Jan Brzechwa, Wanda Chotomska, Włodzimierz Domeradzki , Agnieszka Galica, Stanisław Grabowski, Anna Kamieńska, Ludwik Jerzy Kern, Maria Konopnicka, Teresa Chwastek- Latuszkowa, Piotr Łosowski , Lucjan Siemieński, Halina Szayerowa, Tadeusz Szyma, Edward Szymański, Julian Tuwim, Danuta Wawiłów, Ewa Szelburg-Zarembina Hanna Zdzitowiecka, Wojciech żeba.
Übers. von Jolanta Wiendlocha.
-
LYRISCHES QUINTETT. FÜNF THEMEN DER POLNISCHEN DICHTUNG.Hrsg. u. übers. von Karl Dedecius. Frankfurt/Main: Suhrkamp 1992. 363 S. mit 5 Ill. (= Polnische Bibliothek). Enthält Gedichte von Wanda Bacewicz, Krzysztof Kamil Baczyński, Wojciech Bak, Edward Balcerzan, Stanisław Baliński, Józef Baran, Stanisław Barańczak, Miron Białoszewski, Ewa Białlous-Drescherowa, Zbigniew Bieńkowski, Jacek Bierezin, Marianna Bocian, Krzysztof Boczkowski, Wacław Bojarski [Pseud. Marek Zaleski], Tadeusz Borowski, Roman Brandstaetter, Mieczysław Braun [Braunstein], Władysław Broniewski, Ernest Bryll, Jan Brzękowski, Mieczysława Buczkówna, Andrzej Bursa, Andrzej Busza, Tadeusz Chabrowski, Maciej Cisłlo, Jerzy Czarnota, Bogdan Czaykowski, Józef Czechowicz, Adam Czerniawski, Marian Czuchnowski, Ewa Filipczuk, Tadeusz Gajcy, Konstanty Ildefons Gałczynski, Witold Gombrowicz, Stanisław Grochowiak, Henryk Grynberg, Marian Grześczak, Jerzy Harasymowicz, Julia Hartwig, Paweł Heintsch, Marian Hemar, Zbigniew Herbert, Gustaw Herling-Grudziński, Paweł Hertz, Małgorzata Hillar, Marek Hłlasko, Tadeusz Hollender, Janusz A. Ihnatowicz, Ireneusz Iredyński, Wacław Iwaniuk, Marian Jachimowicz, Anna Janko, Zbigniew Jankowski, Aleksander Janta, Mieczysław Jastrun, Tomasz Jastrun, Zbigniew Jerzyna, Franciszek Kamecki, Anna Kamieńska, Krzysztof Karasek, Tymoteusz Karpowicz, Tamara Karren, Stanisław Kobielus, Leszek Kołakowski, Janusz Korczak [Henryk Goldszmit], Julian Kornhauser, Jerzy Kosiński, Anka Kowalska, Urszula Kozioł, Jerzy Kronhold, Ryszard Krynicki, Bogusława Latawiec, Zygmunt Ławrynowicz, Stanisław Jerzy Lec, Jan Lechoń, Ewa Lipska, Józef Łobodowski, Bronisław Maj, Jarosław Markiewicz, Bonifacy Miążek, Artur Międzyrzecki, Ryszard Milczewski-Bruno, Krystyna Miłobędzka, Czesław Miłosz, Tadeusz Mocarski, Sławomir Mrożek, Stefan Napierski [Stefan Marek Eiger], Jerzy Niemojowski, Wiesław A. Nieweglowski, Tadeusz Nowak, Tadeusz Nowakowski, Schwester Nulla [d.i. Lucyna Westwalewiczówna], Beata Obertyńska, Marian Ośniałowski, Wacław Oszajca, Marian Pankowski, Janusz St. Pasierb, Alicja Patey-Grabowska, Antoni Pawlak, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Jerzy Pietrkiewicz, Anna Pogonowska, Jan Polkowski, Joanna Pollakówna, Halina Poświatowska, Julian Przyboś, Helena Raszka, Jan Rostworowski, Tadeusz Różewicz, Ewa Sabelanka, Barbara Sadowska, Bruno Schulz, Władyslaw Sebyła, Marek Skwarnicki, Antoni Słonimski, Arnold Słucki, Florian Śmieja, Teresa Socha-Lisowska, Jan Sochon, Piotr Sommer, Kazimierz Sowinski, Jan Spiewak, Michał Spruśinski, Edward Stachura, Leopold Staff, Zdzisław [Leon] Stroński [Ps.: Marek Chmura], Leszek Szaruga, Adriana Szymańska, Wisława Szymborska, Bolesław Taborski, Teresa Truszkowska, Andrzej Trzebiński, Jan Twardowski, Stanisław Vincenz, Aleksander Wat, Adam Ważyk, Jerzy Kamil Weintraub, Andrzej Wierciński, Kazimierz Wierzynski, Witold Wirpsza, Józef Wittlin, Rafał Wojaczek, Kazimierz Wójtowicz, Karol Wojtyłla, Wiktor Woroszylski, Stanisław Wygodzki, Adam Zagajewski, Jerzy Zagórski, Tadeusz Żukowski.
-
Das wahre Ende des KriegesPrawdziwy koniec wojny jest przed jej początkiem. Antologia polsko-niemiecka
Das wahre Ende des Krieges liegt vor seinem Anfang. pod red. / von Stephana Strouxa. Übers. von Jakub Ekier, Jan Glas. Warszawa: WAB / Göttingen: Wallstein 2010. 389 S.


text:
Hišće dwaj tydźenjej hač k prezidentskim wólbam w Pólskej
Waršawa. Wulki wuspěch wuwojował je kandidat opozicionalneje Wobydlerskeje platformy za zastojnstwo prezidenta Rafał Trzaskowski. Waršawski wyši měšćanosta měješe runje sydom dnjow chwile, zo by 100 000 podpěraćelskich podpismow znosył, kotrež dyrbi po wólbnym zakonju předpołožić, zo móhł kandidować. Jako jeho pomocnicy wutoru dopołdnja kartony z lisćinami wólbnej komisiji přepodachu, běchu w nich lisćiny z wjace hač 1,6 milionami podpismow. Wosebje wjele hłosow nazběrał je Trzaskowski w městach. Na widejach pokazowachu dołhe rynki ludźi w Krakowje, kotřiž sćerpnje na Hłownym torhošću čakachu, zo móhli so do lisćin zapisać. Podobnje bě to w Zakopanym a we Łódźi.


text:
Sprzedaż auta po śląsku
Aby szybko i skutecznie sprzedać auto, trzeba mieć pomysł, to banał ale zawsze się sprawdza. Muszę przyznać, że autor tego ogłoszenia pomysł miał doskonały a i wykonanie niesamowite. Zresztą nie ma się co długo rozpisywać, to trzeba przeczytać. Lojalnie ostrzegam, że w treści ogłoszenia mogą pojawić się wyrazy a nawet zdania, które mogą sprawić trudność. Ślązacy nie powinni jednak mieć z nimi problemu. No i ciekawe co sprzedawca by zrobił, gdyby jednak samochód kupił ktoś z Sosnowca? Hmm…
Sprzedōm auto.
Sprzedōm auto skuli tego, co ôd roku nim niy jeżdża, a ino stoi na placu, zawodzŏ i zasłaniŏ mi kwiŏtki. To niy bōł by żŏdyn problym, bo jŏ i tak sie na kwiŏtkach niy znōm, ale kej żech musioł zabulić za OC i przeglōnd, to żech sie zmiarkowoł, co moga kupić krasnala ôgrodowego przi granicy z Rajchym – taki cwerg tyż zasłoni kwiŏtki, a bydzie trocha tōńszy w utrzimaniu. Beztōż sprzedowōm auto.
Primera, choć złōnaczōnŏ we Japonii a poskłodanŏ we Anglii, je tak richtich ze Ślōnska – kupionŏ bōła bez mojigo fatra w 2002r. we salonie w Katowicach na Francuskij. Do 2010 jeździł niōm mōj fater, potym jŏ.
Przebieg je ôryginalny – 255 000 km – idzie się wejrzeć w papiōry. Kej szukŏsz 13 lŏt starego auta, kere bydzie miało przebieg 160 tauzynōw, to moga Ci poradzić, cobyś sie kupił ta Primera, podjechoł do jakiygo Mirka i doł sie za flaszka to przekryncić. Bydziesz mioł 160 000, a za drugŏ flaszka Mirek pewniykiym złōnaczy Ci i 20 000. Jak fajrować, to po całości.
Mogesz tyż sie kupić na giełdzie Passata w tedeiku, za kerym płakali w Rajchu (ze śmiychu jak im po drodze spŏd ze lawety).
Wyposażynie je bogate choby onkel z Dortmundu: klimatronik, 4 poduszki powietrzne, ABS, EBD, BA, 4x el. szyby, radio + 6 głośnikōw. Mŏ komplet ôpōn na lato i zima (styknōm co najmynij na 2 sezōny). Letnie sōm na szykownych alufelgach Stil-Auto.
Silnik je na benzyna (gaz je dobry do kuchnie), ale niy pŏli za wiela – w mieście niy winycy jak 8,5 litra, na trasie żech zloz do 6,5 litra, ale kej jeździsz trocha warcij niż Twōj starzik, to spŏlisz tak kajś 7 litrōw. Nissan mŏ tyż w pierōny placu ze zadku, co się przidowŏ, kej sie mŏsz mynij jak 40 lŏt (abo wiyncy i niy boli Cie w krziżu) i jakoś (wersyjŏ do synkōw) gryfnŏ frelka ôbok. Abo żona – ale tego żech niy testowoł i niy dowōm gwarancyje.
Ôstatnio Primera nawet trocha jeździła (1200km w 2014) kej mōj Opel, kerym terŏzki jeżdża, trefioł sie w październiku z dzikiem we Chorzowie. Przysiyngōm na Pōnbōczka, co żech żŏdnymu dzikowi niy gŏdoł ô tym, co żech za bajtla jeździł na szpile do Zŏbrza. Ale pierōny i tak wiedzieli.
Dzik OC niy mioł, Opel bez miesiōnc się naprawioł, tōż Nissan przestoł zasłaniać kwiŏtki – jeździł i niy bōło żŏdnygo problymu, beztōż moga go spokojnie polecić.
Niydownŏ złōnaczōne: remōnt silnika (nowŏ uszczelka pod głowicōm + planowaniy), termostat, nowy tłumik środkowy. Rozrzōndu niy trza wymiyniać – jes na kecie.
Do zrobiyniŏ: prawy wahacz z przŏdku, linka hampla ryncznego, pilot autoalarmu
Przeglōnd do: 03.2016
OC do: 02.2016
- Kej wtoś szukŏ nowego auta za taki geld, to niych lepij ani niy dzwoni, bo jeszcze pomyśla, co je ze Sosnowca.
PS2. W drodze wyjōntku ôferty ze Zogłymbiŏ tyż przijmuja. Przekłŏd na polski gratis.
//Auto sprzedane, terŏzki bydzie jeździć we Katowicach.
Poniżej zrzut oryginalnego ogłoszenia:
Linka do aukcji nie wstawiam, bo Nissan ma już nowego właściciela. Swoją drogą, to niska ta cena była (4800 zł). Ja bym tak świetnego samochodu za tak śmieszne pieniądze nie sprzedał.


text:
Sokół Radomin
Prezes – Mariusz Słowik.
Trener – Sławomir Rożek.
Kierownik drużyny – Mariusz Rybka.
Bramkarze: Miłosz Szponikowski, Jarosław Jasiński.
Obrońcy: Paweł Piotrowski, Dawid Muchewicz, Piotr Piotrowski, Krzysztof Marcinkowski, Karol Filiński, Miłosz Piotrowski, Krzysztof Czajkowski, Grzegorz Argalski, Rafał Raczkowski.
Pomocnicy: Kamil Szponikowski, Przemysław Jachowski, Robert Piotrowski, Rafał Stefański, Artur Bruzdewicz, Krzysztof Guzowski, Karol Szpejankowski.
Napastnicy: Paweł Jachowski, Piotr Marcinkowski, Waldemar Jachowski, Szymon Szyjkowski.
Przybyli: Paweł Piotrowski i Robert Piotrowski – obaj Iskra Ciechocin.
Ubylii: Mariusz Słowik – zawieszenie kariery.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan, nimski: Johannes Choinan(us) (* 1616, † 1664) jo był serbski rěcywědnik a teolog. Wón jo napisał nejstaršu (znatu) dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy.
W srjejźi 17. stolěśa jo Chojnan był ewangelski duchowny w Cerkwicach pla Lubnjowa.
Swóju gramatiku (na zakłaźe chóśebuskeje narěcy) jo Chojnan dopisał 1650. Wóna se ale njejo śišćała. Pśi tom jo był Chojnan prědny, kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał.
Na njogo dopomina napis na z lěta 1650 póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w Cerkwicach. W toś tej jsy, kótaraž słuša źinsa k Lubnjowoju, jo teke gasa pó nim pómjenjona.
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Frido Mětšk: Chojnan, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, b. 109


text:
Njenapisamy jeno papjeru z mašinu, ale zhotowjamy spisy cyle tak, kaž sebi to wotběrk přeje. Z modernej techniku je móžno, tež wuwzate přeća spjelnić. Nimo zamołwow, listow, referatow a diplomowych dźěłow, kotrež so wězo po normje zhotowja, zestajamy tohorunja swjedźenske wopjenja abo wabjace strony.
Wšitke dźěła móžemy wězo tež do formata za internet přenjesć.
Indiwidualne poradźowanje so rady přijima.
Zhotowjamy kónčny produkt z Wašich rukopisnych abo z mašinu pisanych předłožkow. A zdobom naše płaćizny přechwapja.
Maće hišće prašenja k płaćiznam abo k dalšim wukonam, tak napisajće nam z pomocu elektroniskej póšty ...


text:
Dźěćo
Dźěćo je młody čłowjek. Muske dźěćo mjenuje so hólc, mjeztym zo je holca žónske dźěćo. Někotre fazy so móžu rozeznawać, a to:[1]
- nowo narodźene: hač do dźesateho žiwjenskeho dnja
- ćěšenk: prěnje žiwjenske lěto
- mjeńše dźěćo: druhe a třeće žiwjenske lěto
- pěstowarske dźěćo: štwórte hač do šesteho žiwjenskeho lěta
- šulske dźěćo: 7. hač do 14. žiwjenskeho lěta
Po konwenciji wo prawach dźěći Zjednoćenych narodow je dźěćo čłowjek w starobje pod 18 lětami.
Dźěćo móže tež potomnik być, na př. "Mój nan je dźěćo mojeho dźěda."
Słowo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Słowo dźěćo je po Mukowym "Słowniku dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow" přiwuzne z delnjoserbskim słowom źiśe, ale tež z pólskim dziecię a čěskim dítě. Serbskej słowje dźěćo a źiśe stej kaž w druhim słowjanskim rěčam njeprawidłownej, přetož pluralowej formje stej dźěći a źiśi. W delnjoserbšćinje wužiwaja so samo we wjetšinje kazusow singulara a po cyłym dualu formy słowa góle. Tute słowo je po samsnym słowniku přiwuzne ze słowom hoły (delnjoserbsce goły).
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Der Brockhaus in einem Band, 2000, strona 466


text:
Žórło: Němsko-hornjoserbski słownik (red. Helmut Jenč), Budyšin 1989/1991
Pokazka: Jedna so wo starši słownik, němski a hornjoserbski prawopis njewotpowědujetaj aktualnej normje. Ćišćane wudaće je na předań pola LND.
eigen
1.a) (jmdm. selbst gehörend) unübers., samsny, buchspr. swójski, umg. hejgen indekl.; wir haben unseren eigenen Garten my mamy swoju zahrodku; (blutsverwandt) ródn|y; wón je swoju ~u dźowku zastorčił; sein e. Herr sam swój knjez; aus e. Antrieb sam wot so; wona je sama wot so přišła b) zu e. machen přiswojić p, přiswojeć; sebi trěbnu wědu ~ 2. (charakteristisch) charakteristisk|i, wosebity; spóznajemy jeho na jeho ~im stilu 3. (eigenartig) dźiwnušk|i, dźiwn|y, spodźiwn|y, wonajk|i; ~e začuće 4. (peinlich genau) akuratn|y; w swojej domjacnosći je wona jara ~a


text:
W sezonie 2011 w Lidze biorą udział drużyny w dwóch grupach Północnej (N) i Południowej (S).
- Drużyny grupy Północnej: Bydgoszcz, Koszalin, Łódź, Poznań, Szczecin, Warszawa
- Drużyny grupy Południowej: Bielsko–Biała, Gliwice, Katowice, Kraków, Lublin, Rybnik, Wrocław
Składu drużyn:
Bielsko Biała
- Łukasz Oleś 5k
- Andrzej Gęga 7k
- Artur Śliwka 6k
- Jan Grabara 8k
- Piotr Mika 9k
- Janusz Gindera 11k
- Damian Moskała 14k
Bydgoszcz
- Wałaszewski Bruno 3 kyu Keyakusha
- Szychowiak Wojciech 7 kyu woj
- Wałaszewski Maksym 8 kyu Yrael
- Przech Ignacy 8 kyu Hakaisha
- Libront Dawid 8 kyu Focus94
- Walczak Piotr 8 kyu astronis
- Wierzbowski Łukasz 8 kyu Zdzieli
- Krause Karol 11 kyu ambak
- Chojnacki Piotr 10 kyu Prometeusz
Gliwice
Katowice1. Tomasz Ślązok2. Sebastian Pawlaczyk3. Krzysztof Bożek4. Klaudia Kleczkowska5. Krzysztof Kania6. Jacek Walczyk7. Magda Tracichleb8. Michał Szarla9. Jerzy Michnik10. Mateusz Frowal11. Cezary Dominiak12. Arkadiusz Nowakowski13. Krzysztof Targiel14. Marcin Ceran
- Radosław Jachym
- Tomasz Podolec
- Jan Baranek
- Dawid Stolecki
- Łukasz Migura
- Piotr Kuryło
- Tomasz Kulon
- Anna Klęk
Koszalin1. Karol Cieślak 2. Maciej Teter 3. Patryk Jełowicki 4. Remigiusz Szymański 5. Wojciech Cieślak 6. Oskar Papis
Kraków 1. Koichiro Habu2. Jakub Straszewski3. Anna Sośnicka-Cieśla4. Maciej Lubiński5. Katarzyna Bełtowska6. Marcin Skrabania7. Marcin Sokół8. Paweł Skibiński9. Jarosław Nowak
Lublin1. Przemysław Dyszczyk2. Tomasz Kwiatkowski3. Marcin Kryński4. Piotr Dyszczyk5. Jaroslaw Jusiak6. Tomasz Sęk7. Anna Balicka8. Kacper Lubarski
Łódź1. Agnieszka Kacprzyk2. Krzysztof Urtnowski3. Marek Maksimczyk4. Marcin Tomczyk5. Piotr Rzepnikowski6. Krzysztof Sasinowski7. Tomasz Wesołowski
Poznań
Rybnik
1. Mateusz Surma,
2. Jan Lubos,
3. Janusz Chłodek
4. Mariusz Ferenc
5. Adam Lubos
6. Wojtek Surma
7. Przemek Lubos
8. Gosia Czaplik
9. Tadeusz Dołęga
10. Artur Kosiba
Szczecin
- Artur Chmielewski 1k
- Jarosław Pietrzak 2k
- Dawid Jurkiewicz 2k
- Wojtek Ślusarczyk 3k
- Marcin Dziewanowski 6k
- Jakub Gauza 8k
- Adam Zajączkowski 10k
- Jan Przybyś 11k
- Joanna Przybyś 13k
- Sebastian Magdziński 13k
- Wojtek Kaśków 15k
- Michał Woźny 18k
Warszawa 1
- Michał Parkoła
- Krzysztof Dziołak
- Błażej Madejski
- Maciej Trzeciak
- Diana Błaszczyk
- Stefan Wrocławski
- Paweł Frączak
- Tomasz Warchoł
- Paweł Sowa
- Mirosław Granacki


text:
Frankowska
Frankowska (serbsce tež Frankska, němsce Franken) je region w Němskej. Nadeńdźe so na sewjeru Swobodneho stata Bayerskeje, na juhu Durinskeje a na samym sewjerowuchodźe Badensko-Württembergskeje a hodźi so přez specifiske kulturne a rěčne wosebitosće wot wokolnych kónčin rozeznawać. Frankowska wotpowěduje we hłownym rěčnemu teritorijej wuchodofrankowskich dialektow a ma něhdźe pjeć milionow wobydlerjow.
Historisce jedna so wo wuchodny kónc sydlenskeho teritorija frankowskich kmjenow a Frankowskeho mócnarstwa w srjedźowěku. Zasydlenje Frankow nad Mohanom zahaji so w 6. lětstotku. Na sewjerowuchodźe, při Solawje, mjezowaše frankowski teritorij ze serbskim. Za čas noworjadowanja južnoněmskich statow přez Napoleona přińdźe najwjetši dźěl Frankowskeje pod bayerske knjejstwo.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Oficielnje njejsu hranicy regiona definowane, zwjetša liča so pak k Frankowskej bayerske wobwody Hornja, Delnja a Srjedźna Frankowska, sewjerowuchodny dźěl badensko-württembergskeho regiona Heilbronn-Frankowska kaž tež frankowskorěčny teritorij južneje Durinskeje wokoło městow Suhl a Sonneberg.
Geografiske hranicy tworja wjacore srjedźne horiny: Na juhu wotmjezuje Frankska alba Frankowsku wot druhich dźělow Bayerskeje, na wuchodźe tworja Šmrěčiny přirodnu hranicu z Čechami. Na sewjeru wobsteji frankowska hranica z Frankowskeho lěsa, Durinskeho lěsa, Rhöny a Spessarta. W małym hessenskim dźělu leži Odenski lěs.
Najwyša hora Frankowskeje je Schneeberg (1051 m) w Šmrěčinach; najwažnišej rěce stej Mohan a jeho lěwy přitok Regnica.
Najwjetše města a jeničke wulkoměsta Frankowskeje su Nürnberg, Würzburg, Fürth, Heilbronn a Erlangen.


text:
Pózdnjoklasicistiska wila Elisabeth je jedne z kulturnych městnow hłowneho města, kotrež zajimowany specielny publikum rady wopytuje, dokelž móže tu a w bjezposrědnje susodnej cyrkwi performancy a komorne koncerty dožiwić. Dom bě z tym tež so hodźace městno za druhe předstajenje programa dnja 22. septembra, kotryž bu wot ensemble unitedberlin k 65. narodninam Jura Mětška zestajany a spočatk meje prěni raz w Budyšinje prezentowany. Dalše předstajenje bě něšto dnjow pozdźišo w Podstupimje.
Při tym njehraješe jenož Mětškowa hudźba sama rólu. Wopytowarjo móžachu sej přidatnje wot RBB produkowany a z toho časa wjacore razy pokazany film k wosobje serbskeho komponista wobhladać a słyšachu tež dwě kompoziciji, kotrejž twórby Mětška do hudźbnostawizniskeje kontinuity přez nimale 100 lět a tři generacije zapołožištej: Kwartet op. 22 Antona Weberna z lěta 1930 a Sebastiana Elikowskeho-Winklerowe »wušywanje«, kotrež lětsa nasta. Rodźeny Grodkowčan, wotrostł w delnjoserbskim rěčnym rumje a po swójskim wuprajenju trajnje přez to formowany, wěnowaše je Jurej Mětškej. Wón wudospołni wječor nimo toho z dwěmaj – hladajo na dołhosć programa dźakownje krótkimaj – moderacijomaj, kotrejž běštej wosebje za tych připosłucharjow wužitnej, kiž Mětška a jeho serbsku hudźbu dotal lědma znajachu.


text:
Po cyłej Łužicy běchu pobožni ewangelscy wěriwi w lěću 1751 znjeměrnjeni. Hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf, wyši hamtski hejtman Hornjeje Łužicy a spěchowar pobožnych kruhow, bě njenadźicy zemrěł. Gersdorf bě w minjenych lětach z Ochranowa wuchadźace nabožne budźenje podpěrował a so wo to prócował, zo by so tež mjez ewangelskimi Serbami šěriło. Tak je mjez druhim hród w Ćichońcy před wrotami Budyšina k nadregionalnemu zetkanišću zbudźenych Serbow wutwarić dał. Jeho namrěwc pak nochcyše pobožnych Serbow dale w Ćichońcy hospodować. Tohodla přeprosy Matej Dołhi, jedyn z Gersdorfowych najwušich sobudźěłaćerjow, zbudźenych Serbow na swoje kubło do Małeho Wjelkowa, kotrež bě sej něšto lět do toho z pomocu Gersdorfa kupił. Spočatnje bě Małowjelkowske ryćerkubło jeno centralne zetkanišćo pobožnych. Zbudźeni Serbja pak prócowachu so zaměrnje Mały Wjelkow po přikładźe Ochranowa a Niskeje k Ochranowskemu sydlišću wutwarić, w kotrymž Boža słužba wšědny dźeń postajowaše. Tak wuwi so ze skromneho Małowjelkowskeho ryćerkubła w druhej połojcy 18. lětstotka nahladne Ochranowske sydlišćo ze wšěmi funkcijemi a wosebitymi twarami. Hladajo na stawizny serbskeho pismowstwa směmy zdobom zwěsćić: W běhu mało lět wuwi so Mały Wjelkow k centrumej serbskeho (rukopisneho) pismowstwa we 18. lětstotku.1 Prjedy hač tute wuwiće bliže předstaju, chcu skrótka z Ochranowa wuprudźace nabožne hibanje charakterizować.2
W lěće 1974, składnostnje 400. róčnicy wuńdźenja Albina Mollerowych spěwarskich z małym katechizmom, zestaji dr. Frido Mětšk w 9. čisle Rozhlada »Časowu tabulu k stawiznam a wo wosudach prěnjeho serbskeho ćišća«. Składnostnje lětušich 400. posmjertnin Albina Mollera poskićam podobny přehlad, kiž wobsahuje nowe fakty a nowe prašenja wokoło prěnjeje serbskeje knihi.
narodźi so Albin Moller w Tšupcu jako syn zastojnika městneho stawoweho knjejstwa.
W zapisu studowacych na uniwersiće w Frankobrodźe nad Wódru jewi so Albinus Mollerus Kalowensis. Swójba bě drje do Kalawy přećahnyła a tam wopyta wón łaćonsku šulu.
zapisa so Moller do matrikle uniwersity we Wittenbergu jako Albinus Mollerus Straupicensis.
Nimo teologije studowaše matematiku, ze studijnym předmjetom astronomija, a hudźbnu teoriju.
Moller je krótki čas farar w Hornjej Łužicy, w Hrabowej pola Njedźichowa. Zastaruje magistrat města Kalawy lětnje z protyku a dóstawa za to 12 krošow.
wuńdźe w Zhorjelcu Calendarium Ecclesiasticum & HOROSCOPVM PERPETVVM. Ein ewigwerender Calender. Erstlich mit den vnbeweglichen Festtagen der allgemeinen Catholischen Kirchen/ Sampt der Corrigirten Guelden zal ... Darnach besonder auff alle Jahr nach Christi Geburt der Sonnen Zirckel, ... Alles zu nutz vnd gebrauch gemeiner Christenheit, wehrend von Anfang der Geburt Christi biss zum Ende der Welt. Do změny časoweho ličenja w lěće 1582 přez bamža Gregorija a hišće w 17. lětstotku bě tajka cyrkwina protyka wužitna za wuličenje termina jutrow a druhich cyrkwinskich swjedźenjow – z pomocu njedźelneho pismika a złoteje ličby. Jeje spisar bě Bartholomäus Scultetus.
Dosłowo Mollerowych spiwarskich Reprodukcija: SCB
Lěto 2018 se chyla z dwěma wažnyma serbskima jubilejoma: Pśed styrista lětami, běrtyllěto pó smjerśi hodźijskego fararja Wjacława Warichiusa (1564–1618) dnja 1. septembra 1618, jo na drugem gódownem swěźenju teke jogo pitśku staršy kolega Albin Moller w dolnołužyskej Starej Darbni wumrěł. Warichius jo 1595 prědne górnoserbske knigły wudał, Moller jo dwaźasća lět do togo prědne dolnoserbske knigły do śišća dał. Wobej, Warichius a Moller, stej byłej duchownej. Wobej stej pśełožyłej katechizm Luthera wót 1529: jaden do górnoserbskeje, drugi do dolnoserbskeje rěcy. Wobyma pśistoj z tym až do źinsajšnego cesne městno w serbskich kulturnych, duchnych a literarnych stawiznach. Njeglědajucy na wjele gromadnosćow dajo pak teke rozdźěle. Warichius jo pó studiumje w Hodźiju nejpjerwjej diakon a pózdźej tam faraŕ był. We wjelikej wósaźe Hodźij jo źe wjele źěła měł, ale zrownju se kradu derje zežywiś mógał. Glědajucy na spisowaśelske statkowanje jo katechizm wót 1595 jogo jadnučka twórba wóstała.
Napśeśiwo tomu njejo se Molleroju raźiło, trajne pśistajenje ako faraŕ dostaś. Tak njejo wón – wótglědajucy wót pór lět – ako duchowny statkowaś mógał, ale jo musał swójo pśichylenje k spisowaśelenju wužywaś, aby swóju familiju zežywił pśez publikacije, kótarež jo na pśedank pódał. Wón jo spisał pisma k astronomiskim problemam z astrologiskimi spekulacijami a wšakorake kalendarje. Pśedewšym te tencas woblubowane kalendarje su někotare nabranki pśinjasli. Moller jo je mógał, pśecej z drobnymi změnami, lětnje wudaś. Wóni su wopśimjeli pódla kalendariuma teke pśispomnjeśa k astronomiskim zjawjenjam togo lěta a – njewuzbytnje za rolnikarsko-małoměsćańsku ludnosć – pokaze k wuseśu a žnjam tak ako terminy markow blišeje a dalšeje wokolnosći. Z pjera Mollera jo wušej 100 pismow zdźaržanych. Změstymi su jogo kalendarje samo w drugich rěcach, na pśikład česki a pólski, wujšli. Naźeja na šćodru źěkownosć wónych wósobow, kótarymž jo Moller swóje pisma w pśedsłowach pósćił – wliwa połnym zemjanam, zastojnikam, zwětšego pak měsćańskim raźcam – njejo w někotarych padach była póprozna. Tak stej měsćańskej raźca wót Gubina a Kalawy Mollera pódpěrałej z pjenjezami, samo z Neuruppina su płaśenja znate. Ale teke z tym, až města su za swójich pśistajonych bejnu kopicu kalendarjow kupili,1 jo Moller dojśpił refinancěrowanje.


text:
Reykjavík
Reykjavík (serbski Dymowy zalew) jo stolica a nejwětše město Islandskeje a teke nejwěcej pódpołnocne głowne město na swěśe. Město lažy pśi zalewje Faxaflói Atlantiskego oceana pód góru Esja. Ma wokoło 120.000 wobydlarjow, pótakem wěcej ako tśeśinu wobydlaŕstwa cełego kraja.
Reykjavík bu w lěśe 870 wót prědnych sedlarjow pód wóźarjom Ingólfur Arnarson załožony a jo tak teke nejstarše sedlišćo Islandskeje. W měsće namaka se wětšyna fakultow jadnučkeje islandskeje uniwersity, kaž teke źiwadło, muzeje a mórski pśistaw.
Partnaŕske města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Helsinki (Finska)
- Kingston upon Hull (Zjadnośone kralojstwo)
- Kopenhagen (Dańska)
- Nuuk (Grönlandska)
- Oslo (Norwegska)
- Sankt Petersburg (Rusojska)
- Seattle (ZSA)
- Stockholm (Šwedska)
- Tórshavn (Färöje)
- Vilnius (Litawska)
- Winnipeg (Kanada)


text:
»Jedne z najwoblubowanišich zawjeselenjow Serbow je rejowanje ... woni su tutomu tak jara poddani, zo wuwjedu je při kóždeježkuli přiležnosći.« Tak pisa lěta 1782 serbski wučenc Jan Hórčanski. Mało tehdy runja wjetšinje pozdźišo woblubowanych serbskich ludowych rejow je so w našim ludźe wobchowało. Tohodla stajich sej nadawk, tute, dalokož móžno, tak dokumentować a spřistupnić, zo hodźa so zaso wožiwić a znowa do našeje kultury zakótwić. Mjeztym nasta film, kotryž ma tutomu zaměrej słužić.
Prěni nastork k projektej saha do lěta 1989, jako so mje Jan Domaška před poslednim Festiwalom serbskeje kultury wopraša, hač njemóhł za Komorowsku rejowansku skupinu, kotraž tehdy zhromadnje ze Sprjewjanami program přihotowaše, ludowu hudźbu wobdźěłać. K tomu da mi kasety z originalnymi nahrawanjemi serbskich spěwow a rejow. Ani wosnje njeběch so tehdy nadźał, zo tajke něšto eksistuje. Z toho časa počach so intensiwnišo ze serbskej ludowej hudźbu zaběrać. Pozdźišo, jako dźěłachmoj hromadźe z Janom w dramaturgiji Serbskeho ludoweho ansambla, so časćišo wo problemach pěstowanja serbskich ludowych rejow rozmołwjachmoj. Wón pokaza wosebje na brachi, kotrež so w SLA a rejowanskich skupinach nastupajo awtentiskosć rejow jewjachu. Mje zaso zajimowaštej bóle awtentiska rejowanska hudźba a sound.
Stawizniske doškrabki k lóńšemu jubilejej
Při lońšim woswjećenju 675. róčnicy prěnjeho pisomneho naspomnjenja Wulkeje Dubrawy skoržachu Serbske Nowiny, zo běchu zarjadowarjo dospołnje zabyli na jeje serbsku zańdźenosć. Podam tuž lisćinu1, kotruž namakach w tachantskim archiwje a kotraž nastupajo serbskosć wsy za sebje rěči. Budyske tachantstwo Swjateho Pětra kupi w lěće 1599 Wulku Dubrawu wot Sigmunda ze Zezschwitza a wobsedźeše ju nimale tři lětdźesatki, doniž ju 1628 zaso njepředa. Mjenowane zapiski zapoinaja so 1601 a kónča 1607. Notěrowane su na łopjenach jednotliwi wobsedźerjo2 z wotedawkami a robotami.
Wulka Dubrawa měješe tehdy jednoho wićežneho bura, kotryž jewi so jako prěni na kóždolětnej lisćinje, zwotprědka jako »Der Leheman NN«, lěto na to jako »Simon der Lehemann«. Měješe jenož 80 grošow dawka płaćić, połojcu na Wałporu (30.4.) a tamnu na Michała (29.9.). Dalše słužby a wotedawki (hač na předźeno) njejsu naspomnjene. Sćěhuje sydom połburow. Prěnjeho zapisachu jako »NN Tschesetzkan«, přichodne lěto »Mickel Tscheseckan«, potom pisany »Nickel Tscheseckann« a při tym přešmórnjene »Ktschestian Tessac«. 1604 slěduje jako »Nickel Tessack«. Tute so w poslednim lěće znowa přešmórny a město toho mamy nětk »Simon Tschekan«. To drje swědči wo tym, zo pisachu so lisćiny stajnje prjedy a korigowachu so po potrjebje při kontroli wotedawkow. Sćěhuje »Lucia Michaltz wittib« [wudowa], pozdźišo »Michaletz wittib«, kotraž koriguje so poslednje lěto na »Michel Lucians Eltister«, potajkim přewza kubło jeje najstarši syn. Dalši połbur je »Vrban Britz Jtzt [nětko] Georg Noack«. Tu so měnja swójbne mjeno mjez Britz (tež Fritz) a Noack. W poslednim lěće je drje kubło synej předał, kotrehož nětko zapisaja jako »Hanß Fritzsch«. Štwórty je »Vrban N Nawoschnicka Jtzt Blasi Jencka von Kamena«. W slědowacych lětach měnja so pisanje swójbneho mjena na »Nawoschneka» a »Nowaschneka«. W poslednim zapisku je to »Jhan Nawaschena« pak »Nawoschena«. Pjaty je »Paul Symonigk weg [dla] Jan Heliasch«, kotrehož mjenuja w poslednim lěće jenož hišće »Paul Heliasch«. Často přewza nowy wobsedźer mjeno prjedawšeho a změni poněčim swoje swójbne mjeno na wone nowe. Poslednjej, přez cyłu dobu samsnej, staj »Andres Noack« a »Frantze Natusch«.


text:
Workshop »Giving the gift of language« w Chóśebuzu wót 21.03 do 23.03. z prof. Neyooxetom Greymorningom
Gaž zastupijoš do rumnosćow, źož prof. Greymorning wjeźo swój workshop, sy pśechwatany a pśełapjony, cogodla na kuždej tofli wise w pór smugach wobraze luźi, zwěrjetow, wěcow, rostlinow a ze wšednych situacijow žywjenja. Na prědny zaśišć njamaju te wobraze zewšym nic zgromadnego, a ceła rumosć zda se pódnurjona w chaosu. Taki prědny zaśišć pak njejo pšawy. Pśeto z kuždeju dalšneju góźinu wucby wobźělniki sebje wuwědobniju, wjele zgromadnego móžotej měś wuźenje a tyca abo njetopyŕ a mazany zec w pśestajenju do rěcy Arapaho. Profesor sam groni z pósmjejkom: Jo, komplicěrowane jo stojaś pśed tabelu, połneju wobrazkow ze wšakimi wěcami. Ale tak góle wuknjo swóju prědnu rěc (eng. first language). Wóno stoj w srjejźi dopołnego chaosa. Pódobnje ga cujo se na zachopku wjele wobźělnikow toś teje wucby. Na kóńcu źěłaŕnicki pak jo móžno wótkšyś, až kuždy wobrazk na tofli bu kradosćiwje wubrany, prezentěrujo wěstu gramatisku formu, typisku, w tom konkretnem paźe w maminej rěcy prof. Greymorninga. Chaos jo něnto pórěźony. Wucba jo se wótměła w ramiku pśigótowanja projekta ZORJA, kótaryž matej na mysli Gregor Kliem a Maksimilian Hasacki.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Nětko krótkofilmy za Łužisku filmowu přehladku zapodać!
Cottbus/Chóśebuz,
Kedźbu filmowcy! Je zaso tak daloko, zapodajće hišće hač do 1. oktobra waše filmy za Łužisku filmowu přehladku. Wšojedne hač z handyjom filmowane abo z kameru wjerćane, wšitke krótkofilmy su witane!
Lausitzer FilmSchau - Łužyska filmowa pśeglědka - Łužiska filmowa přehladka: Łužica je krajej přesahowaca a tuž su tež wšitcy filmowcy z Hornjeje a Delnjeje Łužicy namołwjeni, swoje filmy zapodać.
Wot škita klimy přez strukturnu změnu, wot serbskich tradicijow hač k modernje, wšědne starosće, fantazija abo lubosć - tematisce njeznaje Łužiska filmowa přehladka žane hranicy. Jeničke wuměnjenja: filmy njesmědźa w komercielnym konteksće nastać a njesmědźa dlěše hač 20 mjeńšinow być.
Hač do 01. oktobra móžeće filmy tu zapodać: https://www.filmfestivalcottbus.de/de/festival/lausitzer-filmschau.html
Póndźelu, 7. nowembra 2022 w 19 hodź. zahaji Lausitzer FilmSchau - Łužyska filmowa pśeglědka - Łužiska filmowa přehladka potom tradicionalnje festiwalny tydźeń 32. filmoweho festiwala Choćebuz (8.-13.11.2022) w filmowym dźiwadle Weltspiegel Choćebuz.
Myta
Nimo sławy a česće maja wšitcy wobdźělnicy šansu na tři myta:
Za najlěpši film spožča so hłowne myto we wysokosći 1.500 eurow, spožčene wot APEX projekta Choćebuz. Wo spožčenju myta rozsudźi njewotwisna jury, kiž wobsteji z třoch wosobow.
Wosebite myto Załožby za serbski lud, kotrež so bjezwuwzaćnje filmej ze serbskej tematiku spožča, serbsku rěč zapřija a tutu po móžnosći direktnje nałožuje, je dotěrowane z 1.000 eurami. Wo mytowanju rozsudźi tohorunja jury.
Nimo toho wothłosuja wopytowarjo Łužiskeje filmoweje přehladki na wječoru zarjadowanja wo dobyćerju publikumoweho myta: nakupowanski dobropis w hódnoće 250 eurow, kiž so wot nakupowanskeho centruma SpreeGalerie w Choćebuzu dari. Dobyćer publikumoweho myta je film z najwjace wotedatymi hłosami. Tutón so přez wuličenje zwěsći.
Akcija! – der Filmförderpreis/filmowe spěchowańske myto
Nowe myto na Łužiskej filmowej přehladce za najlěpšu filmowu ideju
Lětsa wuznamjenja na Łužiskej filmowej přehladce, přidatnje k hižo wobstejacym mytam, najlěpši filmowy koncept. Wšojedne hač lubosćinska romanca, krimi abo comic, tematisce njejsu žane hranicy stajene, ale delnjoserbska rěč ma so we filmje rěčeć. Nimo toho ma team, kiž filmowy koncept zapoda, znajmjeńša z třoch za filmy zahorjenych wobstać.
1.000 eura dawa za TÓN přeswědčacu filmowu ideju, k tomu budget za produkciju.
Při wuwiću scenarijow, techniskim přesadźenju a třihanju pomha dobyćerjam filmowy profi. Profesionalny přewod za wšě prašenja kołowokoło delnjoserbskeje rěče dóstanjeće wot Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu.W lěće 2023 pokaza so hotowy film, kiž dyrbi mjez pjeć a dwaceći mjeńšin dołhi być, na Łužiskej filmowej přehladce.
Wobdźělić móža so wšitke za filmy zahorjene teamy mjez 12 a 25 lětami ze sydłom we Łužicy. Pósćelće krótkopowabjenje a filmowu ideju hač do 23. oktobra na filmschau@filmfestival-cottbus.de
Akcija! – Spěchowanske myto / filmowe spěchowanske myto w cyłkownej hódnoće 3000 eurow, spožči so wot Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu a Filmoweho festiwala Choćebuz


text: Trjebin (JoS/SN). 112. posmjertnym narodninam Hanza Šustera wěnowane bě minjenu njedźelu hudźbne dopołdnjo na Trjebinskim Šusterec statoku. Zahajili su dźeń w bróžni z Božej słužbu, kotraž bě na wjacore wašnje wosebita. Swjećiła je ju mjenujcy fararka Jadwiga Malinkowa, kotraž je so z tym z maćerneho časa do swojeho zastojnstwa jako Slepjanska fararka wróćiła. Nětko so wona na wjele rjanych rozmołwow z wosadnymi wjeseli. Nimo toho chce zwěsćić, hdźe je nanuzowany koronowy čas slědy we wosadźe zawostajił.


text:
Njebjelčicy (SN/JaW). Serbskej koparskej wubrance žonow a muži změjetej w aprylu a meji dwě zjawnej přećelskej hrě. Na to su so přihotowanski wuběrk za Europeadu 2016 a zamołwići wubrankow w Njebjelčicach dojednali, kaž předsyda wuběrka Marko Kowar zdźěli. „25. meje budźe poslednja testowa hra muži w Kamjencu. Tam kader tež zjawnosći předstajimy“, Kowar připowědźi.
Poskićić chcedźa fanam we Łužicy livestream, znajmjeńša hry serbskeju wubrankow. „Budyske studijo Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala ze swojim nawodu Michałom Cyžom nas při tym podpěruje. Tuchwilu hišće jednamy, kotry rozměr ma projekt měć“, rozłoži předsyda přihotowanskeho wuběrka. „Serbske hry na kóždy pad w interneće poskićimy“, Kowar potwjerdźi.


text:
Bayerski lěs
Bayerski lěs je něhdźe 100 km dołhe srjedźne horiny na hranicy mjez Bayerskej a Čěskej, wuchodnje Rězna a sewjernje Passaua. Geologisce a geomorfologisce słuša wón k wjetšej Šumawje. Wulki dźěl horin je jako narodny park škitany, kotryž wobsteji hišće zdźěla z pralěsa a běše w lěće 1970 prěni narodny park cyłeje Němskeje. Najwyša hora je Großer Arber (1.456 m).
Najwažniše sydlišćo w Bayerskim lěsu je Zwiesel při dróze wot Passaua do Pilzenja.
WotkazWobdźěłać
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Beschreibung
Je mjeztym z dobrej tradiciju, zo wuńdu kóžde druhe lěto w LND čerstwe młode teksty starych a nowych Paternoster-zajacow. Do runje wušłeho šěsteho zešiwka »Paternostera« su so přinoški třinaće awtorow přiwzali, někotři z nich su hišće šulerjo Budyskeho Serbskeho gymnazija, jedyn je Delnjoserb. Młodźi awtorojo w prozy a basnistwje intensiwnje sebje a swój wobswět reflektuja, pisaja wo nutřkownej swobodźe, sonje a strachach abo slědźa za wulkimi prašenjami žiwjenja kaž: »Kak praju, zo će lubuju?«


text:
Astrōnōmijŏ
Astrōnōmijŏ (gr.: ἀσtpovouίa) – nauka ô ciałach niybieskch, jejich budowie, ruchach, pochodzyniu a ewolucyji, a tyż ô materyji rozproszōnej we przestrzyństwie kosmicznym (mianowanym tyż kosmosym). Astrōnōmijŏ, a radszyj jij tajla mianowanŏ kosmologijōm, tykŏ sie tyż wszechświata jako cołkości. Miano astrōnōmijŏ wziōnło sie z greki: gr. ἄσtpov astron (gwiŏzda) + vόuoς nomos (prawo).
Astrōnōmijŏ idzie inakszyj mianować naukōm ô wszelich ôbiektach a zjŏwiskach, co trefiajōm sie poza Ziymiōm.
Dzisiyjszŏ astrōnōmijŏ je dicht zwiōnzanŏ ze astrofizykōm, kerŏ je używaniym praw fizyki do interpretacyje wynikōw ôbserwacyji astrōnōmicznych. Zwiōnzek tyn je tak głymboki, iże dzisiej ôbie dziedziny sōm bezma jydnościōm. Mōg ôn powstać skuli ôdkryciŏ, iże astrōnōmiczne ôbiekty skłŏdajōm sie ze takij samyj materyje, co wszyjske inksze ôbiekty naôbkoło nŏs.
Ôbiekty, kerymi zajmuje sie astrōnōmijŏ, to astrōnōmiczne ôbiekty: planety, miesiōnczki, planetoidy, gwiŏzdy, gwiŏzdozbiory, skupiny gwiŏzdowe, grōmady gwiŏzd, galaktyki, mgławice, grōmady galaktyk, materyjŏ miyndzygwiŏzdowŏ, gaz miyndzygalaktyczny, materyjŏ egzotycznŏ, antymateryjŏ, ciymnŏ materyjŏ, kwazary, czŏrne dziury i wiela inkszych. Astrōnōmijŏ badŏ tyż procesy, co zachodzujōm miyndzy tymi ciałami.
Bibliografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Jadwiga Waniakowa Polska naukowa terminologia astronomiczna 2003, Wyd. IJP PAN, Krakōw ISBN 83-87623-67-0 (pl.)


text:
Po sudniskim procesu jězdźenja bjez jězbneje dowolnosće dla je so muž w hornjofrankskim Wunsiedelu do awta sydnył a wotjěł. Na to dóńdźe k honjeńcy z policiju, na kotrejž so hač do sydom policajskich awtow wobdźěli. 63lětny, kiž nima jězbnu dowolnosć, smaleše ze 120 km/h po wsach a přewšo riskantnje přesćahowaše. Zo njebychu ludźi wohrozyli, zastojnicy honjeńcu skónčichu. Muž bě do toho před sudnistwom přiznał, zo je wospjet bjez jězbneje dowolnosće po puću był. Policija nětko za nim pyta.
Dźesatki prochsrěbakow su njeznaći minjeny kónc tydźenja z jednoho Aachenskeho wobchoda pokradnyli. Do toho běchu durje namócnje wočinili. Kak su spěrawe nastroje transportowali a dokal su ćeknyli, policija dźensa přeco hišće njewědźeše. Slědy paduši tohorunja žane zawostajili njejsu.
Mału předstawu wo tym, kelko pjenjez ludźo doma chowaja, nazhonjeja tuchwilu w Budyskej wokrjesnej lutowarni. Wot toho časa, zo politikarjo zjawnje wo tym rozmysluja, bankowku 500 eurow wotstronić, přichadźeja ludźo do filialow, zo bychu swoje pjećstowske bankowki na tajke z mjeńšej hódnotu měnjeli. „To dźe samo hač k pjećcyfrowym sumam“, rjekny nawoda předsydstwa lutowarnje Dirk Albers wčera w Budyšinje.
Psa rubiłoj staj wčera wječor pakostnikaj w saksko-anhaltskim městačku Nebra. Muž a žona běštaj so do toho ze 24lětnym wobsedźerjom mopsa dojednałoj, zo psa kupitaj. Tola město dojednanych 750 eurow wućahnyštaj skućićelej z kapsy tyzu ze sylzopłunom a jón mužej do mjezwoča pryskaštaj. Skućićelej móžeštaj z mopsom ćeknyć. Muž so zrani a dyrbješe so lěkować dać.
Nimale 84 000 schodźenkow w dźesać hodźinach a 14 minutach zmištrował je ekstremny sportowc Johannes Schmitz w Hannoveru, z čimž zdoby sej titul mištra w schodźenkowym marathonje. Za to dyrbješe sobotu něhdźe 200 króć třinaće poschodow w tamnišim powołanskim kubłanskim centrumje horje a dele běhać. Cyłkownje třinaće muži a jedna žona běchu so na marathonowej čarje 42,195 kilometrow po schodach wubědźowali.
Runje 30 000 zjawnych telefonowych budkow w Němskej hišće je, kaž telekom piše. Před dźesać lětami bě jich hišće 110 000 wužiwajomnych. Dokładny přehlad wo ličbach wšak telekom hižo nima, dokelž so komuny wo to staraja. Tendenca pak je jasna: Jeničce w Darmstadće su minjene tři lěta 30 telefonowych budkow wotstronili.
Hoberske dule trawy načinjeja městačku Wangratta na juhowuchodźe Awstralskeje wulke ćeže. Hač do wysokosće dweju metrow kopi so njewitana stepowa trawa a pohrjeba pod sobu awta kaž tež chěže. „Spočatk tydźenja je so to započało. Nadobo běchu chěže wot sucheje trawy wobdate“, rjekny zarjadnik Rod Roscholler powěsćerni dpa.
W Londonskej nobelštwórći Chelsea su garažu za 360 000 puntow (466 000 eurow) přesadźowali, kaž awkciski dom Savills zdźěli. Garaža pak je tak mała, „zo je ćežko wulke awto nutř abo won dóstać“, piše nowina The Guardian. Zajim za garažu bě tak wulki, zo zapłaćichu za nju dwójce telko kaž wočakowane. To wo tym swědči, zo „imobilijowy boom w stolicy dawno nimo njeje“. Za rekordnu płaćiznu 400 000 puntow su před lětomaj podzemsku garažu přesadźowali.
Po zdaću je pasant w parkowym domje Darmstadtskeho dźiwadła w nocy žonu rjejić słyšał a na to policiju alarmował. Ze stracha pak ćekny kaž policija rozprawja. Jeno z patrulju zwaži sej wróćo na městno pozdatneho njeskutka. Tam pak so wšitko wuswětli: W parkowym domje słyšiš wodnjo a w nocy z wótřerěčaka operowu hudźbu. Ariju spěwarki bě muž z rjejenjom žony zaměnił.
Přećiwo kandidatej za najwyše zastojnstwo thailandskeje hierarchije buddhizma, 90lětnemu mnichej, přepytuja ilegalneho dowožowanja oldtimerow dla. Wjacore hódnotne awta typa Mercedes Benz we wobsydstwje templa Somdet Chuang su dowožowali, bjez toho zo bychu dowožowanski popłatk zapłaćili. Tón móhł w Thailandskej wjackrótnu wičnu hódnotu jednoho we wukraju zhotowjeneho awta wučinjeć.
Dattel planuje jako prěnje město w Sewjerorynsko-Westfalskej zawjesć wosebity pěskowy časnik za krótkoparkowarjow. Wosom minutow, dołhož so pěsk sypota, móža měšćenjo bjez zapłaćenja parkować. Měšćanska rada je planej hižo přihłosowała. Pruwować pak hišće maja, hač pěskowy časnik za parkowanje porjad wo nadróžnym wobchadźe njerani. Wšako móhli so njeměšćenjo diskriminowani čuć.
Eksport ruskeho narodneho napoja wódki je so loni hladajo na napjatosće mjez Moskwu a zapadom porno lětu 2014 wo wjace hač 40 procentow pomjeńšił. Ruscy producenća su 43,5 milionow litrow alkoholiskeho napoja za 112 milionow US-dolarow do wukraja předali, piše nowina Komersant, powołujo so na cło. Wičny eksperta Wadim Drobiz mjenuje politiske přičiny za stratu.
Njewšědny hobby pěstuje 63lětny Lothar Fuchs w pfalcskim Zweibrückenje, kiž zběra wolijowe kanistry z blacha. Wone su módre, žołte, zelene, čerwjene, čorne abo běłe. Wjace hač 880 tajkich historiskich sudobjow wón hižo ma. Awtowej norje słuša pječa najwjetša zběrka starych tyzow za motorowy wolij w Němskej. Po cyłej republice njeje wón dotal nikoho zetkał, „kiž wjace tajkich sudobjow wobsedźi hač ja“.
Oficialnych karnewalistow nad Rynom njeje namjet Kölnjana runje zwjeselił: Tón bě na Facebooku k tomu namołwjał, zo by so prawje wjele ludźi z tachantskeho města na wichora dla přesunjenym róžowopóndźelnym ćahu w Düsseldorfje wobdźěliło, tež zo „tam pokazaja, kak so karnewal prawje wotměwa. Hač do wčerawšeho wječora bě wjace hač 3 500 Kölnjanow wobdźělenje připrajiło.
Při njezbožach na nowolětnych swjedźenskich zarjadowanjach we Vietnamje je 300 ludźi žiwjenje přisadźiło. Dróhi su za čas swjatočnosćow k nowolětnemu swjatkej Tet wosebje zatykane, dokelž mnozy wobydlerjo swojich přiwuznych wopytuja. Zarjady registrowachu wot 6. do 14. februara štyrista njezbožow z 380 zranjenymi, kaž nowina Tuoi Tre News rozprawja. Ličba mortwych je so porno lońšemu snadnje pomjeńšiła.
Kedźbnosć zbudźiła je w Šwicarskej ćeknjena jastwowa dohladowarka z tam zajatym seksualnym skućićelom. Wo móžnym poměrje 32lětneje zastojnicy we wukonjenju chłostanja ze 27lětnym njeje šwicarska policija hišće ničo wozjewiła. Wona na to tuka, zo staj so dohladowarka a seksualneho delikta dla zasudźeny hižo hnydom po ćeknjenju přez hranicu do Italskeje wotsadźiłoj.
Njeznaty dobroćel je we wuchodowestfalskim Bünde listowe wobalki rozdźělował, w kotrychž běchu 50 eurow a postrowna karta z hesłom ze Stareho testamenta. Policija je wotpowědne rozprawy medijow mjeztym wobkrućiła. Ludźo běchu wobalki w nakupowanskich wozach abo w listowym kašćiku namakali. Policija wě dotal wo 21 padach. Wona na to skedźbnja, zo njejedna so wo chłostajomny njeskutk. Ludźo smědźa sej pjenjezy wobchować.
Njelepy paduch je so w USA sam fotografował. Do toho bě so wón w měsće Batavia pola Chicaga w staće Illinois do fotografowanskeho awtomata zadobył a 75 dollarow pokradnył. Při tym jeho nastroj awtomatisce fotografowaše. Mjeztym je so muž pola policije přizjewił, po tym zo bě ta samočinjeny foto paducha na Facebooku wozjewiła.