text:
Fajnie było
Koncert w Mosznej
Moszna koncert Karolinek w przepięknym zamku gdzie wykonano między innymi piosenkę z moim tekstem
Piękna Ziemio Jankowicka
Jest takie miejsce na naszej ziemi
gdzie bieg historii zaznaczył ślad
myślami wracam do lat młodości
tam jest mój mały dziecięcy świat
W dębowej dziupli cud hostii świętej
pilnował mądrych pszczół leśnych rój
gotowe walczyć żądłem rozpaczy
ruszyć dla Boga w ostatni bój
Tu serce dzwonu biciem obwieszcza
życia ziemskiego znaczące dni
i poprowadzi w ostatnią drogę
gdzie o wieczności lud boży śni
Ref…..Piękna ziemio Jankowicka
pachniesz chlebem w żniwny czas
choć nie zawsze nam przychylna
jesteś solą w każdym z nas
Moja ziemio śląska ziemio
jesteś jak ten ziarn kłos
czarnym złotem skarbem drogim
napełnisz niejeden trzos
Śmierci męczeńskiej dzielnego sługi
legendę świszcze jesienny wiatr
wierny oddany syn śląskiej ziemi
ofiarą życia zadziwił świat
Apel fatimski do nieba niesie
światła nadziei magiczny czar
życie się toczy jak bystra rzeka
tam gdzie nie milknie dziecięcy gwar
Babcia i dziadek u boku wnucząt
dożyją dobrych szczęśliwych dni
maleńki kącik i kromka chleba
to tak niewiele by ziścić sny
Ref….Piękna ziemio Jankowicka
…………………………………………….
Choć naznaczona piętnem cierpienia
przez wieki kuła dostatni los
pracowitości tutejszych ludzi
nie zniszczy żaden straszliwy cios
Młodzi przyszłością młodzi nadzieją
ich wzorem praca i dziadków trud
co dobywali spod ziemi węgiel
aby nie nękał rodziny głód
W błękicie nieba nie ma już sadzy
i gdzieś odpłynął szarości kurz
od szkód górniczych pękają domy
w ogrodzie kwitną pąki róż
Ref….Piękna ziemio Jankowicka
………………………………………………
autor tekstu R.Sobik muzyka Adam Kuśka
Czas gno
Kaj Walynty?
WILIJO
WILIJO
Zbliżo sie Wilijo, już za łoknym stoji,
w kożdym pomiyszkaniu chojinka sie stroji.
Kapry już we wannie nerwowo szpluchtajóm,
widać, że swój rychły kóniec przeczuwajóm.
Wszyscy sie radujóm, Syn Boży sie rodzi,
a do mnie ta radość jakoś niy przichodzi.
Bez myśl przelatujóm wspómniynia młodości,
kiedy te świynta bóły połne radości.
Prawdziwo chojinka, z lasu prziniesióno,
papiórzanóm ketóm piyknie przistrojóno,
glaskugle w świetle świyczek sie miechtały,
a pod chojinkóm – gyszynki leżały.
Stół rozcióngnióny na łobie dwie stróny,
a jeszcze do niego stolik przistawióny,
coby pomieścić talyrzy dwanoście,
bo króm nos, na Wiliji byli jeszcze goście.
Ciotka i kuzyn, choć kaj indzij miyszkali,
dycki we Wilijo z nami wieczerzali.
Pamiyntóm, jak wiecerzo dycki sie cióngnyła.
Dyć nos, łod wieczerzy, bardzij ciekawiyła
chojinka i paczki, co pod nióm leżały
i nasze łoczy do nich przicióngały.
Nareszcie my zjedli, paciyrz porzykali,
spod talyrzy pijóndze drap powycióngali
i kożdy, za rajóm, broł spod choinki,
zapakowane w paketach gyszynki.
Jo dycki dostowoł lacie abo zoki,
a roz to nawet nowiutke spodnioki!
Do dziołchów były rozmajte manele,
kere potrzebujóm nostoletnie frele.
Taszyntuchy, co mjały ranty heklowane,
rynczniki, co rok na ałsztojer zbiyrane,
a nikej, kosztym wielgego wydatku,
nelónowe pończochy, ze sztrichym na zadku!
Potym maszkytami i kyjksami ze szpyrki,
łobjodali my sie do samyj pastyrki.
Jak już po wieczerzy bóło posprzóntane,
przi chojince bóły kolyndy śpjywane.
Potym ciotka Mikla, ta, co kota miała,
nóm, dzieciom, to samo zowdy łosprowiała,
że kot we wilijo,cołkim ludzkim głosym,
mrałczy coś po cichu, pod swym kocim nosym!.
Przeca wszyscy ludzie ta prowda znajóm,
że w Wilijo zwierzynta po ludzku godajóm.
Jak my potym w chlywiku koza łodbywali,
to my przed chlywikym uszy szpicowali,
eli koza po ludzku nóm niy nawciepuje,
że i tyn nasz futer niy bardzo smakuje.
Trza prziznać, że niyroz nóm sie rozbeczała,
dyć po ludzku słowa złego niy pedziała.
Take to wspómniynia dzisioj mie nachodzóm,
kej dzieci z wnukami jakoś niy przichodzóm.
Dyć przidóm jutro, opłatkym sie dzielić
i wszyscy, dokupy bydóm sie weselić,
że sie narodziół Pón Jezus tyj nocy,
i nos wyretowoł ze djosieckij mocy.
Autor:B.Śmigała
Mija czas
Życie przemija jak pory roku
Życie przemija jak pory roku
Kiedy nastaje jesień
Świat barwy swoje zmienia
Wokół wygląda inaczej
Po lecie zostają wspomnienia
Wspomnienia jak pięknie było
Coś przeminęło, już się skończyło
Dumam tak sobie nad swym żywotem
Który przemija jak pory roku
Życie ucieka na każdym kroku
Wiosna – dzieciństwo i dorastanie
Lato – to młodość nasza,rodzina,dzieci, z życiem zmaganie
Jesień – to wiek dojżały,to poplątanie smutków,radości
to odpoczynek zbolałych kości
Zima – to przemijanie,mówią ,że w lepszym świecie mieszkanie
Tak nad tym myślę patrząc gdzieś w dal
Czego mi z życia najbardziej żal ?
Czego tak pragnę ?
Co mi umknęło ?
Co w moim życiu mnie ominęło ?
Tego nikt nie wie co mu pisane
Co los przyniesie będzie nam dane
Urszula Oślislok
KOROWÓD
KOROWÓD
Ciepło i duszno,niyma mowy ło spaniu,
ciepia sie na łóżku we gorkim posłaniu.
Ta mordynga ludzkie przechodzi pojyncie,
trza na gwołt znojść myślóm jakesik zajyncie!
Zliczół żech z cołkego Podhala barany,
chyba juzaś jutro stana niywyspany?!
Aż na myśli mi prziszło, by w pamiynci ćmoku,
znojść tych, co miyszkali w naszym familoku.
Familok w Werdónie- downo łobalóny-
sześć siyni, dwa sztoki, ajńfart z kożdyj stróny
i haźle na placu, chlywiki, gnojoki…
Łobrozek jak żywy, z miniónyj epoki!
Wymiynióm na pamiyńć tych, co tam miyszkali,
wiela fto mioł dziecek, jak sie nazywali…
Już deka niy parzy, hica niy szteruje,
korowód postaci bez myśl przelatuje…
Na przodku Myszorka, ze swym psym Nerokym,
(pies mo jedne łoko, bezto chodzi bokym).
Przi nich syn Myszorki – Richat puklaty,
tyn, co telewizor kupióny na raty,
piyrszy mioł na placu, bezto co niedzieli,
bajtle z placu u niego na bajki patrzeli.
Za nimi Mazurek,(w zwiónzkach urzynduje),
idzie i czerwónóm fanóm wymachuje.
Z połnymi łoszkrabin, srogimi tasiami,
idzie staro Szczyrbino (miyszkała nad nami).
Przi Szczerbinie drepce Hilda pofyrtano,
godo, że za tydziyń bydzie już wydano!
Na tym pónkcie Hilda dycki fimla miała
i co drugi tydziyń sie wydować chciała!
Idzie Rojek (sómsiod tyż chory nerwowo),
co na skrzyżowaniu ruchym aut kerowoł.
Za Rojkym, dostojnie, idzie Powol Stanik,
kery nóm łosprowioł, jak tónół „Titanik”.
Wylynkane bajtle z przejynciym słuchały
gyszichtów ło duchach, co w zómkach stroszały!
Gyblino idzie, jak dycki, przi nadzieji,
w koło pióntka dziecek do kecki sie kleji.
No i Gałuszczyno, idzie zaroz za nióm,
we ślónskim łoblyczu, „Matka – Polka” z powstanio.
Idóm Mastalyrze, ze dziećmi po boku,
nojwiynkszo familijo w naszym familoku!
Dwie siostry Widuszki: jedna s nich – zowidka,
drugo – staro panna (przedsia miała „klitka”).
Florczyki idóm z dwójkom swojich dzieci,
(za ich gryfnóm ceróm moje łoko „leci”).
I już siyń nastypno, ta, wele gulika,
idzie Pisarczyno - mama łod Ynstlika.
Tyż zowidka, z łojcami miyszko na parterze,
a robi na „Wandzie”, kajsik na seperze.
Idzie Szotka z Pałlkym, z zasmarkanym nosym,
godo coś do niego, swym płaczliwym głosym.
Za nióm Alojz Hamerla, co na „Wawlu” groł
i tyn „ze drugigo”, kerego żech niy znoł.
Maślónczyno, jak dycki, patrzy groźnym łokym,
za „pantoflym” Maślónkóm i synym Lyjokym.
Z przedłostatnij siyni – Cofałka z parteru,
Briksy i Bartoszki, familijo Kyjlerów,
staro Kowoliczka, co mo „nojncich jary”,
ino patrzeć, jak baba legnie sie na mary.
Za nióm Kurpanczyno, tyż baba wiekowo,
idzie z wielgom biydóm i co chwila stowo.
Czi cetnory wogi nosi na swych nogach,
niy dziw, że sie ledwo co ruszo, niyboga!
Jeszcze ino Bytómsko, gdowa z dwojgym dzieci
i już siyń łostatnio w korowodzie leci.
Oczadło, kaj dwie dziołchy były w mojim wieku,
Żołóndkowski, jak dycki chycóny, „na fleku”,
gorol Żmijak, ze swojóm babóm i ceróm
i na końcu kościelny Szczyrba ze parteru.
Czorny ancug, binder i koszula bioło,
idzie do kościoła, już dzwónek go woło.
Dyć to niy w kościele! To budzik glingoli!
Zaś żech zaspoł! Drapko trzeba sie łogolić,
sznita chleba, koszula, szaket i galoty
i drapko na banka, zdónżyć do roboty!
Autor:B.Śmigała
Moje wspomnienia
Moje wspomnienia.
Witejcie ludkowie!
Tak se siedza sama w doma i mi sie mierzne. Poschronialach miyszkanie, we telewizorze niy ma nic ciekawego, yno powtorki, i mysla, .mysla…co mom robic? Toz wymyslolach: byda se pisac wspomniynia z dziycinstwa i z mlodosci, a mozno i dalij. Niykere fakty z mojego zycia znom yno z osprawianio moji familiji, ale tyz duzo z moji wlasnyj pamiynci. Bo musza Wom pedziec, ze moja pamiync siyngo do blank wczesnego dziycinstwa.
No ale jak zech prziszla na tyn swiat, to niy moga pamiyntac. Colko moja rodzina osprawiala ta gyszichta z wielkom uciechom:-)
A bolo to tak:
We niedziela rano, 19 listopada 1950 roku Anna, baba starego sztajgra Karlika nogle poczula, ze jo sie cisna na tyn swiat. Nojmlodszy bracik Hanzlik (bolo mu osiym lot) spol u starzikow, starszych sztyrech chopcow poslali do kosciola, a potym mieli zarozki leciec do omy, coby tam przeczekali, az bydzie po wszystkim. Papa zarozki zawolol hebama – ta, kero wszystkim dzieckom pomogala sie wydostac na swiat.
No i tak tyz mie pomogla. A wtynczos jeszcze niy bolo tych wszystkich badan jak dzisiej, USG itp. tak, ze dziepiyro jak sie bajtel urodziol to ujrzeli eli to dziolcha abo synek. No toz mozecie se przedstawic wielgo uciecha mojego Papy, jak po piynciu synkach nareszcie prziszla cera!
Mama tyz sie radowala. Choc niy bolach planowano, bo Mamie bolo juz 40 lot a Papie 46, to wszystke sie radowali. Bo bolach jakby na to niy spojrzec, dzieckym milosci. Jak Papa prziszol nazod z lagru w Rusyji to se z Mamom tak przoli, ze zdarzol sie wypadek przi robocie i mie zmajstrowali.
No ja, wypadki chodzom po ludziach i trza to bolo brac tak, jak to leci.
Ale osprawiom dalij. Jak juz ujrzalch swiatlo dziynne toch sie podobniez tak rozdarla, ze colko okolica slyszala, ze Anie i Karlikowi sie urodziola dziolcha, bo chlopcy po urodzyniu tak niy wrzeszczeli. A wszyscy sie dziwiyli ze mom take mocne pluca, bo bolach wielkosci flaszki od piwa i wozolach 2 kg.
Nojwazniejsze, ze bolach zdrowo.
Niydugo po tym, jak sie urodziolach prziszol moj ujek Izydor – brat od Mamy, kery potym zostol moim potkym. No i zaczli sie wadzic, jake dac mi miano.
Moja Mamie dycki sie podobalo „Johanna” i probowala sie przebic bez ta reszta „dyskutantow”. Hebama sie upiyrala, coby mi dac Elzbieta, bo ona sie tak nazywo, a skuli tego, ze dotychczos odbiyrala Mamie yno synkow, a jo jest piyrszo dziolcha, to nolezy ji sie nagroda. Papa zas pyskowol, ize on jest grubiorz, a to jest jego piyrszo cera, to musi byc Barbara i koniec! Biydno Mama, kero mie nosiola 9 miesiyncy pod sercym, potym jeszcze mie musiala wydac na swiat i kole mie wszystko robic – przegrala. Ujek Izydor tyz, bo popiyrol swoja siostra. Dali mi: Barbara Elzbieta. Papa i hebama wygrali.
Ale, ale…przeca narodziny cery trza fajrowac, pra? No toz Papa postawiol flacha gorzoly, cos tam tyz przismyczol ujek Izydor, niy wiym, eli mieli jako zagrycha, bo Mama przeca niy poradziola wylyzc z lozka, ale papa i ujek do kupy z hebamom fest sie naprali. No ale wszystkymu roz koniec i ujek z hebamom (to bola jego somsiadka) w koncu musieli sie zebrac do dom. Jaaa…lekszy pedziec niz zrobic, gorzolka zrobiola swoje i zodyn niy stol na pewnych szlapch. Ale jak sie idzie na szesciu nogach, to niy na dwoch i moj nawalony papa pomogol nawalonymu ujkowi i nawalonyj hebamie slysc z trzecigo piyntra. Chyciyli sie wszyjscy pod ramiona i …blank drapko znodli sie na polpiyntrze, ani sie niy spodzieli ze to tak gibko poszlo. Zarozki na piyrszym schodku kerymus sie podwinola noga i …polecieliii…
Niy wiym, jak ujek z hebamom dokludziyli sie do swoich chalpow, ale musialo to sie udac, bo hebama zola jeszcze kupa lot i jeszcze wielu bajtlom pomogla ujrzec swiatlo dziynne. A jo bolach pupilkom od mojego ujka – potka.
Barbara Matusiewicz
CO MI ZŁOSTAŁO
CO MI ZŁOSTAŁO
Ze papyndekla krzinka łod Baty,
a wdriny – rozmajte stare zdjyncia.
Nasze, starzików, mamy i taty,
syna z synowóm, cery i ziyncia…
Sznupia w tyj krzince i przeciepuja,
zaś na wspominki mi sie zebrało.
Przeglóndóm zdjyncia, rozpamiyntuja,
co mi ze tamtych lot pozostało?
Piyrsze to pamiynć, dyć pamiyntómy,
tych, kerzy nos już łopuściyli.
Podwiel w pamiynci ich zachowómy,
tak dugo z nami bydóm żyli.
Co nojważniyjsze – dziecka złostały!
Dorobek nojwiynkszy – syn i cera!
Dwa wosy na glacy sie uchowały
i w DD-eRze kupióno kamera.
Z tych lot złostało mi pomieszkanie -
- trzi izby, kuchnia – na sztwortym sztoku.
I moja ślubno, moje kochanie,
co mie wachuje na kożdym kroku.
Licho pyndzyjo za lata harówy,
poru kamratów, jedyn przijociel,
ształchniynty nos po lewym siyrpowym,
po haji na molo, we Sopocie.
Tela mi z lot modości złostało.
Pewnie sóm inksi, co wiyncyj majóm?
Eli to dużo jest, eli mało?
Mie tego styknie, jo niy wajóm.
Autor:B.Śmigała


c: text/html

text:
243 dzień s temu
1 komentarze
Kategorie:
Urszula Oslislok
Tagi:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, slonski dom w necie, dwa lata, geburstag, urodziny, slazacy, slonzoki, po naszymu, po slasku, silesia, slask, rocznica, kamraty, przyjaciele, dom, rodzina, domownicy
Ślónski Dóm w necie
Tak przelecioł wartko czas
Kożdy starszy już je s nas
Nic se s tego nie robjymy
W Ślónskim Dómje se piszymy
Na tych naszych stronkach w necie
Co jich widać w wjelkim
434 dzień s temu
1 komentarze
Kategorie:
Urszula Oslislok
Tagi:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, pjykne chwile, spotkani, albatros, kamraty, przyjaciele, biesiada, muzyka, po slonsku, slonsk, slask, silesia, karlus, ameryka, serce, lezka, placzka, radosc, kolocz slonski, kawa, spotkanie, fajer
Pjykne chwilePjykne chwile już za namiTo tyn fajer s kamratamiCo po śwjecie rozciepaniPrzyjechali na spotkaniMoc łuścisków i kusioliJedyn s drugim sie pośmjoliW sercu radoś kożdy mjołHum
441 dzień s temu
1 komentarze
Kategorie:
Urszula Oslislok
Tagi:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, fajer nad stawym, ras, fajer, festyn, zabawa, radosc, kamraty, ludzie, przyjaciele, slonsk, slask, silesia, po naszymu, po slonsku, ognisko, fojera, wuszty, kolocz, staw, kopruch, muzyczka, taniec, dom, chalpa, rodzina, familijo, wieczor
Fajer nad stawym
Latowo dzisio sobota
Już je skóńczóno robota
Choć chmurek sie nazbjyrało
Chyba nie bydzie padało
Fajer sie mi szykuje
Chłopek sie już rychtuje
Jo zaro byda gotowo
Yn
457 dzień s temu
0 komentarze
Kategorie:
Barbara Politaj
Tagi:
BURZA, barbarapolitaj, pioruny, kamrat, przyjaciel, syneczek, starka, sląsk sielezia, slonsko godka, po naszymu,
BURZA Burza za burzom dziynnie sie kulo Pierōny lecōm dyć żodyn niy fulo Parno ôd rana ciyngym duchota Niy widzisz kamrata stoć wele płota Dyć ta pogoda jak nasze życie Rŏz słōńce rŏz dyszcz rŏz nawał

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatancu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo hórco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je na zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwětšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t.mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
Priština
Priština (kyrilisce ПpишTиHa; albansce Prishtina/Prishtinë) je stolica a sydło knježerstwa Kosowa. Je z 550.000 wobydlerjemi we wulkogmejnje najwjetše město kraja a jeho politiski, kulturny a hospodarski centrum. Měšćanosta je Isa Mustafa (KDL).
[wobdźěłać] Stawizny
Priština bě jedne wot srjedźišćow srjedźowěčneho serbiskeho stata a rezidenca pod kralom Milutinom (1282-1321). Sewjerozapadnje města so 15. smažnika 1389 Bitwa na Kosowym polu wotmě. Po osmaniskim dobyću serbiskeje stolicy Smederevo w lěće 1459 započe turkowske knjejstwo.
W prěnjej Balkanowej wójnje 1912 móžeše Serbiska Prištinu dobywać. W Juhosłowjanskej bě město wot lěta 1974 stolica awtonomneje prowincy Kosowo a Metochija. W Kosowskej wójnje 1999 jara wobškodźena; je Priština wot 2008 hłowne město Republiki Kosowo, kotraž mjezynarodnje připóznata njeje.


text:
Idzie tego tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Byli se kiejsik Lech, Czech i Rus... trzi braciki, ftore łosiedlyli sie na zachodzie, połedniu i na wschodzie. Znôcie to? Pewnikiym ja. Ale latoś dokuplowôł sie ku nim jesce Grek. Ja, jô miarkuja, iże pewnikiym môcie pôłnô rzić tego EURO 2012, fusbalu, fanów i tych wszyjskich klugszajsrów i móndroków, kierzi sztyjc i jednym ciyngiym tuplikowali Wóm, iże: „Polôki! Nic sie niy stało!
I naszych ci boroków fusbaloków, kierzi robiyli co mógli, ino, co niy za tela poradziyli cosik zrobić. A jô kciôłbych samtukej (dziepiyro dzisiôj) gorko podziynkować naszym chopcóm łosobliwie za to, iże łóne same tak wartko podziynkowali nóm, polskim kibicóm za sparcie i spómożyni, i iże tak gibko dali nóm laufpas łod tego bolyściwygo i przikrygo łobowiónzku robiynia dobryj machy do złyj (co, tam złyj? usmolónyj do łostatka) – gry! I iże dziynka tyj jejich uprzyjmnóści mógli my blank wartko poschróniać wszyjske biôło-czerwióne aksysorija i przidôwki, i żôdnô nóm ci tam narodowô fana już niy pozaściyrała, niy zasłónióła szykowności, gryfności fusbalu, ło ftorym miarkujymy ino jedne – gryfny fusbal jes ino tam, kaj nôs niy ma. A kiejech usłyszôł Szpakowskiego, kiery rzóńdziół z drukiym, iże „.. to jes razinku piykno fusbalu!” – wiedziôłech, co nasi już wyfurgli ze Euro 2012.
Nó, styknie tego jamrowaniô. Mómy już przecamć lipiec, lato côłkim pyskiym, dziecka już tyż samtukej u mie na Pniokach we tyj mojij „Siedymnôstce” niy wyrobiajóm, zrobióło sie chnet blank cichuśko... nó niy tak do łostatka, bo przecamć terôzki sam u nôs na Ślónsku małowiela kogo ze ślónskich familijów stać na to, coby dziecka wykludzić kajsik na feryje.
I sam mi sie spómniôł jedyn wicny fal. Dôwnij, do mojij szuli smycyli zawdy mlyko (abo łod Any Jóndercynyj ze Krojcki, abo łod staryj Kaczmarkowyj ze Logiewnickij). Jak ci to tam smycyli, to już jes inkszô pôrã galot, bo czasym to i my, coby ino wykluglować sie łod lekcjów, szli zarôzki po łósmyj do mlyczarni po te kany z mlykiym. Jô ino bocza, co rółz kiejsik przijechół fórmón ze maluśkóm rolwagóm, kierô cióngnół gryfny, fajnisty yjzel. A możno, to ci bół i stary Mugenschnabel ze dziołszynnyj szkoły, ze tyj ci dôwniyjszyj „Łoziymnôstki” – już niy bocza.
Ta fóra sztopła kole mojij „Siedymnôstki, kole takij fojerplómpy. Stary fórmón (możno to i bół stary Ceglarski?) poszoł do szule a my – jak to zawdy syncyska – napoczli mierzić, napasztować, szkubać, tyrpać tego biydnego yjzelka przi ojku. Ino jedyn synek, Michôł łod Hajmanki stôł ci sie z kraja i niy szterowôł ci tego zwierzôka. Łorôz wylazuje ze szuli tyn fórmón, łozeźlóny jak sto diosków, i dôwej tyrać ze biczyskiym, ze takim korbaczym za nami, coby nóm po tych rziciach wyszczylać. My citali, śmigali kaj fto móg i ino tyn ślimok Michôł łod Hajmanki łostôł przi fórze, bo myślôł, co jes niywinowaty; przeca łón tego yjzla blank niy szterowôł i... dostôł łod kuczera fanga bez pychol. Ani niy doczkôł, coby go łón prasknół ze drugij zajty, ino tyż zarôzki pitnół drap do szule. A tam ci we dźwiyrzach wrómbôł we naszygo ksiyndza Wale, we tego kapelónka łod katyjmusu.
– Co za szus i grundelok ze cia, synek ? – wrzesknół nasz kapelónek i prasknół ci go tyż juzaś bez pysk.
Festelnie ześlimtany wpôlół Michôł na słody i gynał szczas ci sie ze naszym rechtorym Balcarkym.
– A cóż to tak wrzeszczysz, choby cie fto ze skóry łobdziyrôł łochyntolu? – pytô ci go tyn rechtór.
– A bo, bo ksióndz kapelónek mazli mie bez pysk, a jô... a jô... przeca tymu, tymu... yjzlowi blank nic niy zgobiół – wystynkôł Michôł.
Nó, i Michôł dostôł trzeci rółz we sznupa, po fresie.
A iże to dzisiôj tyż ło fajrnacie dlô szkolorzy, to możno jesce cosik inkszego.
Wiycie, wiynkszóścióm szpasowne cufale przitrefiajóm mi sie, kiej wlejza kajsik do kaczmy abo biyrsztuby na laga i piwo. Łamża lecy kedy do jednego szynku na naszyj Krojce, kaj sztyjc góści jedyn istny, Manek, mianowany Dziamblym. Jes ci już tyż, tak jak jô, na pynzyji ale łostôł do terôzka fyrniokym. Fresa mô nikej siedym grzychów gównych, sztyjc tyż słepie piwo i gorzôła... przed pynzyjóm to i na pómp. Pómôgô gospodzkimu i bez côłki dziyń mu sie pychol niy zawiyrô. Napasztuje wszyjskich, kôżdymu poradzi przisrać, chocia miyni przi tymu, iże jes taki kocynder i szpasownik.
Wlozech do tego szynku łóńskigo tydnia. Łobsztalowôłech se – jak to móm we zwyku – piwo i ku tymu gryfnisty achtlik. A skuli tego, co majóm mie tam za jakigosik srogigo móndroka, tóż tyż przi kôżdyj swadzie zwrôcajóm sie dó mie, coby jich łozsóńdzić. Wtynczôs bóło deczko inakszij. Manek abo niy miôł pijyndzy, abo gospodzki zakôzôł mu szynkować piwo, dosik, iże siedziôł blank cicho i... łozwiónzywôł krojcula.
Jô sie polekuśku szlukôł ta moja laga aże łorôz Manek spytôł ci mie sie:
– Panoczku Ojgyn! A możno wy mi rzykniecie jakô ci to bóła cera Gospodôrza i Gospodyni?
Ludzie, mie choby pierón szczelół. Sztopło ci mie... nó dziura we filipie. Bez pôra łoka mrzików bez moja palica przerajtowało tysiónce myśli. Deszperôcko próbowôłech spomiarkować, kim sóm Gospodôrz i Gospodyni. Cóż tyż to moge być? Piyrszy myślónek: „Chłopi” Reymonta? Gyneralnie jakeś gyszichty ło chopach, pampóniach, bambrach... Ojgyn! Pozbiyrej myślónek, pokôż, co niy darmo cie majóm za móndroka, wykôż sie wiydzóm... Nó ale, trza sie jakosik retować, możno jakô podpowiydź by sie przidała:
– Te, Manek... a ło jakô ci gyszichta, ło jaki utwór ci sie rozłajzi ? – pytóm sie fałesznie.
Ludzie, jego łodpowiydź sprawióła, iże tamesznyj szynkiyrce tyj wyforsknół bez kichol, stary Hajna-gołymbiôrz chnet by łyknół swój achtlik, a mie chnetki by bół ze gymby wyfuknół gybis ...
– Nó, panie Ojgyn, bo jô niy pamiyntóm gynał jak to leciało: „Ele mele dudki, gospodôrz malutki, gospodyni puklatô, a ceruszka...” Nó, i razinku niy poradza sie spómnieć jakô bóła ta jejich cerzicka ...


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Bydymy mieli nôjkrótszô noc i nôjdugszyjszy dziyń, znacy fajrować bydymy świyntego Jóna, bydymy mieli świyntojóńskô nocka na kierô, kiejsik za starego piyrwyj, modzioki niy poradziyli sie doczkać. I tukej mi gynał klapuje jedna gryfnô powiarka (tela co niy po naszymu):
„Gdy święty Jan łąkę kosi, byle baba deszcz uprosi”.
Łóńskigo roku tyż tak kole świyntego Jóna berôłech sam ło tych wszyjskich na isto szykownistych zwykach skuplowanych ze napoczniyńciym lata i łostatkiym wiesny. Ja, ja za śtyry dni bydymy mieli juzaś lato, a dziepiyro ci niy tak dôwno tropiyli my sie, kiej bydzie wiesna. Nó, jakie łóne, jake te lato bydzie, niy idzie terôzki pedzieć, ale sie napocznie i szlus. A kiej świynty Jón to i sobótki i noc świyntojóńsko we kieryj wszyjsko sie moge przidarzić, wszyjsko jes myjglich, i wszyjskie – dôwnij, dôwnij – na to niy poradziyli sie doczkać.
Już we szesnôstym wiyku jedyn istny, kiery sie mianowôł Marcin z Urzędowa pisôł bół cosik takigo (jô to po naszymu rzykna):
„U nôs we wilijô świyntygo Jóna niywiasty fojery polyli, tańcowli, śpiywali, dziobła w zocy i we rzykaniu mieli”.
I polyli srogie fojery bez kiere niyskorzij modzioki skôkali, bo wszyjskie na isto wierzyli, co po takim skôkaniu bez łogiyń i po tańcowaniu nic, ale to richtik nic niyszczysnego aże na bezrok do świyntego Jóna przidarzić sie niy moge. I jesce jedne. Bez ta fojera nôjlepszij bóło skôkać pôrami. Takô gryfnô pôra, kiej już przekopyrtła bez ta sobótka, bez ta blandera mógła sie niyskorzij na côłko noc stracić we lesie abo we stodole. Miarkujecie ło czym jô sam gôdóm, prôwda? Nó, i jesce ku tymu ciepali na rzyka (ino niy do jakigosik rybnioka!) wiónki ze świyntym łogniym, coby tyn łogiyń poszoł aże do morza podle powiarki:
„We świynty Jónek ciypnym se na wode wiónek.”
Ta nôjkrótszô noc, łod starego piyrwyj, łod zawdy, jesce pokiel Jón Krzciciej sie niy uplóncnół, bóła na iste dziwôcznô, pôłnô uciechy, muzyki, tańcowaniô, i tyż ci chichraniô, szpasu i ...zbereźnictwa. A kiej ci już wszandy przikludziyło sie krześcijaństwo, kapelónki w te pyndy zwekslowali te ludowe świynto ze Jónym Krzcicielym, coby jakosik zakôzać, zaszperować te pogańske chacharstwo i – jak to móndroki gôdajóm – „zeksualne łozposanie”. I chocia zwekslowali tego patróna, wiela tam sie niy zmiyniyło. Modzioki dalszij bajstlowali uciechy i take balangi: „biesóm nôjmilyjsze, a Pónbóczkowi łobmierzłe, yjklich”. Gryfniście ci to napisôl taki móndrok-poyta, kiery sie pisôł Kasper Twardowski:
„Wszyscy na rozpust jako wyuzdani
Idą bylicą wpoły przepasani.
Świerkowe drzewa zapalone trzeszczą,
Dudy z bąkami jako co złego wrzeszczą;
Dziewki muzyce po szelągu dali,
Ażeby skoczniej w bęben przybijali.
Włodarz jako wódz przed wszystkimi chodzi,
On sam przodkuje, on sam rej zawodzi.
Za nim jak pszczoły drużyna się roi,
A na murawie beczka piwa stoi.
Co który umie każdy pokazuje,
Ten skacze wierzchem, płomienie strychuje,
Ów pożar pali, drudzy huczą, skaczą,
Aż ich dzień zdybie, to wżdy się obaczą.”
Napoczynali sie tyż roztomajte wróżby. Tela, co jô dzisiôj niy byda tego sam spóminôł a ino byda rzóndziół ło roztomajtych czarach, czarownicach i heksach. Tak ci to już łod starego zawdy bóło, iże wszyjsko, co cowiek niy poradziół spokopić, co niy poradziół sie gynał i do łostatka wytuplikować, te ci choróbska, umiyranie, gradobicie, ulichy lebo łogiyń łod pieróna, łod kierego mógła sie i côłkô dziedzina zgorać, ściepowôł to na te roztomajte czary i czarownice, heksy. Ale tyż te czary mieli cowieka hilfować łode złygo, łod wszyjskigo co festelnie niyszczysne. A heksy, nikiej heksy. Tyż już łod dôwiyn dôwna furgali w lufcie na mietłach, na hercówach, na niyckach na wszyjskie góry, kiere byli glacate, znacy łyse. I cy to bydzie Monte Calwo, Chaumont, Kahlenberg lebo naszô Łysô Góra, wszandy tam te heksy wyrôbiali do kupy z dziobłami breweryje i ludziskóm na paskuda, na łostuda, ale i hilfowali sie słóweckami:
„Płot niy płot, wiyś niy wiyś, ty nôs diosku niyś i niyś”.
Fto bół móndrok, opaterny to suchôł tego Marcina z Urzędowa, kiery na sóm łostatek szesnôstego wiyka rzóndziół, co chabiny, asty ze sztachloków do kupy ze liścióma powtykane bele kaj we łoknach, we dźwiyrzach czary i jake inksze gusła łodegnajóm.
Nó ale, mómy chnet, za pôrã dni ta świyntojóńsko noc i napocznie sie te lato. Napocznie sie wtynczôs, kiej ci jes nôjdugszy dziyń i nôjkrótszô noc. Bez ta noc za dôwnego piyrwyj wszyske frele, dziołchy i samotne ciepały wiónki na woda kaj bóła jako rzyka, a kaj niy – to ciepały bele kaj na trowniol. Terôzki tyż ci poradzóm stracić te wiónki, i to niy ino we ta jedna noc (nó, i niy ino samotne). Niyftore to sie dziepiyro we marcu na bezrok spamiyntajóm po basisku tak wele „Zwiastowanio Pańskigo”, co napochali we świyntego Jóna. Nó, możno króm tych dziołchów, ftore sie za takigo zawalaca – z kierym wiónek straciyły – wydajóm. A i niyskorzij dyciś możno być i tak nikiej u Zefla łod Gerliszki.
– Wiysz Marijko, we śniku zdało mi sie, iżech kipnół – pado Zefel do swojij staryj.
– Niy godej, tocieś cheba zarôzki dostôł sie do piekła, niy?
– A dyć niy Marijko. Bo jak mie ino świynty Pyjter łoboczół, to zarôzki wzión mie peramt, pod paża i pedziôł:
– Ty to Zefel pójńdziesz do nieba, bo jô znóm twoja starô !!!
Nale, fto tam jesce boczy ło tyj świyntojóńskij nocy, ło wiónkach i ło skôkaniu bez fojera? Dzisiôj modzioki to ino nacióngajóm kściuki przi pisaniu tych ci roztomajtych esemesów abo jakisik ymilków bez internec. Ale, cy to za starego piyrwyj, abo i terôzki, zawdy sie tak to wszyjsko napoczynô miyndzy frelami i fyrniokóma i to już łod samego Jadama i Yjwy. Mogecie sie to forsztelować, wystawić: raj, na modrusiyńkim niybie klara ciyngiym blynduje i grzeje choby halbecka starzikowego bimbru, niy ma ani radijoka, ani telewizyji, ino ptôszki ćwiyrkolóm, naobkoło roztomajte farbiste kwiôtki, Jadam i Yjwa blank sage, ani tego fajgowygo liściô na sia niy majóm i ... blank nic niy poradziyli zbajstlować, napochać ... Dziepiyro kiej jich łobuch Pónbóczek ze tego paradizu wyrzynół, jyni sie robiyniô dziecek. A to tyż ino skuli tego, co ta Yjwa blank zbamóńciół tyn dzioboł, kiery sie we szlanga przemiyniół. I tyn dzioboł, to ci tak na isto bół telim piyrwowzórym świekry, szwigermutry! Ale to już ci jes terôzki blank inkszô pôrã galot.
I możno, coby zrobić fajrant ze tym świyntym Jónym rzykna sam jesce, co już za pierónym starego piyrwyj pedziôł bół poyta Bolesław Leśmian:
„Gdzież me piersi, Czerwcami gorące?
Czemuż nie ma ust moich na łące?
Rwać mi kwiaty rękami obiema!
Czemuż rąk mych tam na kwiatach nie ma?”


text:
James Joyce
James Augustinus Aloysius Joyce (* 2. mały róžk 1882, Dublin; † 13. wulki róžk 1941 Curich) bě Irski spisowaćel, basnik a dramatikar. Joyce je jedyn z najwažnišich spěchowarjow pismowstwa 20. lětstotka. Jeho najznaćiše twórby su: Dubliners 1914 (čěsce Dubliňané 1933 - němsce Dubliner 1969), A portrait of the artist as a young man 1916 (němsce Ein Porträt des Künstlers als junger Mann 1926 - čěsce Portrét umělce jako mladého muže 1930), Ulysses 1922 (čěsce Odyseus 1930 - němsce Ulysses 1932).
Wón wopyta jezuitski gymnazij w Dublinje (Clongowes Wood College) wot lěta 1888, 1898-1902 studowaše na filozofiskej fakulće Dublinskeje uniwersity moderne reče - jendźelšćinu, francošćinu a italšćinu.


text:
Czym geldujóm feryje – audio
Czym geldujóm feryje….
Nôjsrogszym wertym feryjów, tym, czym nôjbarzij geldujóm feryje, to jes fal, iże cowiek mô feryje łod… myślyniô, łod medikowaniô. Wtynczôs zielaznô logika, cwek luzuje, szlichtuje swoji łoszkliwe kety, stare, festelnie utwôlóne, ugróntowane myśli uwôlniajóm sie i nôjbarzij bali i rozwôżóne, racijónalne myślónki, kiej ino znôjdóm sie we krótkich galotkach, ulygajóm słónycznym mukóm, szrulóm i humóróm. Zabrane, moc pijynżne ludzie wykludzajóm sie kajsik na Bora-Bora, Karaiby lebo na Copacabana, a te chudobniyjsze samtukej nad nasz Bałtyk, do… Egiptu abo łostôwajóm dóma, siedzóm we zegródkach, wandrujóm możno ino do panaziyntkowego Parku Ślónskigo. Latoś bóła i takô możebność, iże cowiek móg naściubić bez pôra lôt deczko betków, zabulić za szykownisty, pierónym tóni ausflug kajsik we Ojropie i… nikaj niy wyjechać, łostać dóma abo kajsik na flugplacu bez pijyndzy, bez wywczasów, bo razinku pôrã dni skorzij zbankrócióło jakiesik rajzybióro. Wiycie! Jô ze mojóm Elzóm wandrowalichmy bez trzidziyści pôra lôt po côłkij Ojropie, bylichmy i na Kubie, i we Africe, ale nigdy by nóm niy prziszło do palicy tropić sie eźli bez cufal „Orbis”, „PTTK” lebo jakisik inkszy Sport Turist” zbankróci. Ale to bóło już dôwno i niyprôwda, jesce za tyj łoszkliwyj „kómuny”. A jak gôdajóm roztomajtyj zorty łoszkliwce: jedzinym rajzybiórym, ftore nigdy samtukej u nôs we Polsce niy zbankróci jes nasz Syjm. Nó cóż: bez feryje gynał jak we tańcowaniu, procno ło samódziylne medikowani, samódziylne myślynie.
Bo bez lato, i my stôwómy sie ważnóm tajlóm tego tyjatru machów, amulytów, prziwyków, cyrymónijów, „bachanaliów” i przidôwków, ftorych u nôs corôzki wiyncyj kajsik ze Karaibów, Tybetu, Móngoliji, Meksiku, Amazóniji lebo jakij Syberyji, i ku tymu ze grobowca modego goldowego faraóna ze Doliny Królów wele Luksoru.
A mie sie sam spómniôł terôzki fal, ło ftorym jô już możno gôwyńdziół, ale kiery mi sam terôzki gynał sztimuje.
Przitrefiyło mi sie to wszyjsko, jakech jesce bakôł we werku. Bółech ci już na isto festelnie usiotany, bółech blank ab, a i leberka już ci tyj mojij „roboty” niy poradziyli szczimać. Uzdołech, co wezna sie jakisik urlałb ale wymiarkowôłech coch wszyjsko – co mi sie przinôleżało – już wykorzystôł i blank do łostatka wybrôłech. Ha, ha! Cosik mi sie zdô, iże bali móm jesce jedyn dziyń (abo i dwa?) na ibrich u dyrechtora wybrany. Pomyślôłech, co nôjgibcij udô mi sie szefa zbałamóńcić, kiej zbajstluja cosik takigo gupigo, iptowatego, iże łón napocznie sie nadymnóm lutować i bydzie miôł dlô mie smiyłowani. Nó, bo przeca jeżech usiotany jak sto diosków, przerobióny i… napoczynô mi łodbijać, napoczynô mi prać na dekel. Przeca to same życie…
Nastympnygo dnia prziszołech do roboty ździebko za wczas. Podziwôłech sie tak naobkoło, badnółech tu i tam i…
Móm! Łodbiółech łod dylinów i we łoka mrziku pofurgnółech jak jaki ptôk ku krónlojchtrowi. Chyciółech ci sie go sztram i wisza ci tak tam na wiyrchu blank przi gipsdece. Wlazuje rajn do izby mój jedyn kamrat, kiery siedziôł zawdy kole mie we biórze, wyprościół sie, łozdziawiół gymba, kiej kuknół na mie (chopie, môsz drzewnianny weźrok abo co?) …
– Trzim pychol! – szeptłóm ci ku niymu kószpiracyjnie. – Rżna ci piźniónygo gupieloka, bo kciôłbych pôrã frajnych dni erbnóńć. Markiyruja ci terôzki fóncla, miarkujesz to? Jeżech byrnóm we krónlojchtrze…
Pôranôście minutków niyskorzij wlazuje szef, mój dyrechtór. Już łod szweli, łod samygo proga bucy takim rubym sznapsbaritónym i pytô sie mie, co jô tyż tam robia na wiyrchu pod samiuśkóm gipsdekóm.
– Jô… jô… pónie dyrechtorze, jô jes… fóncla, jô jes gryfnô byrna! – zapisknółech blank cichuśko z wiyrchu.
– Nó, cóżeś ty Ojgyn? Pofyrtało ci sie cosik we filipie! Weź sie lepszij pôrã dni frajnego, niech ta twoja palica ździebko przijńdzie do sia, łoddychnij deczko w dóma przi twojij staryj, niech cie łóna wyflujguje aże przijńdziesz do sia!
Wdziyńcznie sfurgółech z wiyrchu na dyliny i wartko napoczynóm sie pakówać. Tela, co kóntym łoka widzã, iże mój biórowy kamrat tyż, ale jesce moc gibcij, napoczynô sie pakówać, zbiyrô papióry.
Dyrechtor ździebko znerwówany pytô sie tego mojigo kamrata:
– A ty kaj giździe diosecki?
– Anó, jô tyż pyndaluja do dóm… niy byda sam przeca po ćmoku siedziôł, prôwda?
Nó ale! Lato, feryje to niy ino wywczasy ale i roztomajte cufale, ftore sie przitrefiajóm wszyjskim ludzióm przi tyj latowyj hicy. Możno i taki fal.
– Wiycie – napoczynô swojim przôciółkóm łozprawiać jedna mamzela – joch wybrała sie na srogo balanga ze mojimi kamratami i kamratkami ze roboty. Pedziałach mojimu chopowi, co przijńda nazôd do dóm kajsik kole północki…
– Łobiecuja ci mój roztomiyły, iże pónkt dwanôstô, i ani minutki niyskorzij byda w dóma! – rzykłach chopowi i tela mie widziôł. Ale, impryza ci bóła moc całbrownô! Nôpitki, „drinki”, roztomaje balyty, juzaś nôpitki, juzaś tańcowanie i… jesce wiyncyj sznapsów… nó, godóm wôm, bóło na isto tak ci fajniście, iżech blank przepómniała ło zygôrze, ło godzinie. Kiejech sie wróciyła nazôd do dóm, bóła trzeciô ło rozwidnioku. Wlazuja do pomiyszkaniô, po cichuśku, opaternie łotwiyróm dźwiyrze a sam łorôz słysza ci we antryju ta naszô diosecko, zegzioło kukówka we naszym kukuksurze jak ci razinku terôzki zakukała trzi razy! Kiejech sie spomiarkowała, co mój chop łocuci sie po tym kukaniu, sama dokóńczółach kukać jesce dziewiyńć razy…
– Ja, joch bóła festelnie ze sia kóntyntnô – rzóndzi dalszij baba – rada, iżech chocia festelnie napranô w śtyry dupy, nôgle prziszłach na te idy i ganc ajnfach schrónióła żech sie łod breweryji i cyrkusu ze mojim starym. Wartko tyż żech sie legła do prykola kole mojigo chopecka i samach sie dziwowała jakoch jô ci jes na isto sposobnô i intyligyntnô! Ha, ha…
– Jezdekusie! Aleś ty jes szprymnô i zwyrtnô – rzykły wrółz kamratki.
– Zarôzki z rańca – łozprawiô dalszij ta istno – przi śniôdaniu, mój chop spytôł mie sie ino, kiejech sie wróciyła nazôd ze tyj impryzy do dóm. Rzykłach mu, co tak jekech snochwióła, gynał ło dwanôstyj we nocy. Pónkt ło dwanôstyj mój chopecku!
– Nó i? I co bóło dalszij? – pytajóm kamratki.
– Anó, nôjprzodzij to łón nic niy rzyknół, bali i blank ci łón niy wyglóndôł na podyjzdrzliwygo.
– Łoch, alech jes ci szczysno, jeżech retniyntô… ! – takech se pomyślała i chnet żech i szwajs ze czoła łotarła… A mój chop, tak po jakimsik łoka mrziku kuknół ci tak na mie, pofilowôł deczko i blank prawucko rzknół:
– Wiysz babeczko, muszymy zwekslować, wymiynić tyn nasz zygôr we antryju, tyn nasz kukuksur!
– Jôch ci zbladła do imyntu ze strachu – gôwyndzi dalszij ta mamzela – ale zarôzki pytóm sie go takim użytnim głósym:
– Jaaa, a po jakiymu mój ty roztomiyły! A łón ci na to ze rułóm gôdô:
– Dzisz babeczko! Dzisiôj we nocy, ta zezula zakukała trzi razy, zatym – i to już niy miarkuja jak zdziôłała? – wrzyskła „o kurwa” i juzaś zakukała śtyry razy, zerzigała sie we natryju, zakukała jesce trzi razy, padła na dyliny ze śmiychu… zakukała jesce rółz, nastómpióła na kota, łozburdała nachtiszel we izbie. Zarôzki niyskorzij swalóła sie kole mie we prykolu, zakukała łostani rółz, festelnie smrodlawo pierdła i napoczła ci chyrczeć jak stary łożyrôk!
PRZEKLUDZKA
PRZEKLUDZKA
Jak juz kedys wspominalach, urodziolach sie w miyszkaniu na 3 piyntrze. Jak mi bolo 8 lot, gynal we feryje, przekludziyli my sie do wiynkszego miyszkania jedna chalpa dali. Wlasciwie te dwa domy boly do kupy, mialy jedyn plac, a bramy boly jedna przi drugi. Te domy nolezaly do kopalnie, kaj moj Papa zaczon robic zarozki po wojnie jak prziszol z lagru.
Mialach duzo szpasu przi przekludzce, pomogalach przenosic take leksze klamory, bo meble i ciynzsze rzeczy przenosiyli chopcy z kolegami. Te nowe miyszkanie bolo na piyrszym sztoku i bolo ogromne!
Jak sie wlaziolo przodkym od ulice, to bol taki maly antryjek, z kerego jedne dzwiyrze boly do izby na droga, a druge do izby, z kery wielge okno bolo na plac. Z jedny izby do drugij tyz boly dzwiyrze, tak, ze szlo tyrac dookola bez antryjek. Obie izby boly wielge ok. 30m². Potym, ze ty srodkowy izby ciongnol sie taki duuuugi antryj, na koncu kerego bola wielgo kuchnia. A z kuchnie szlo bez dzwiyrze ze zadku wylyzc na wendetrepy, to boly take kryncone schody, kerymi sie wylaziolo na plac.
We tym drugim antryju boly z prawy strony trzi dzwiyrze: piyrsze do hazla, druge do maly izby i trzecie do bydycimra, kaj bola wieeelgo badywana.
We tym miyszkaniu wszystko bolo jak do wielkoludow: ogromne okna, a te nojwiynksze w tyj izbie w pojszczodku, dzwiyrze boly ponad dwa metry wysoke i jak sie je otwiyralo, to jak wrota na dwie strony, a klamki boly mosiynzne i tak piyknie rzezbione, a dookola gipsdeki bola sztukateria. Nasze meble, kere mieli my na trzecim sztoku nogle sie stracioly w tym ponad 100m² miyszkaniu i trza bolo sie rozejrzec i dokupic nowych. Mie sie ogromnie podobalo te miyszkanie, bo moglach tyrac od okna w ostatnij izbie do kuchnie i nazod.
Miyszkanie bolo wysoke na 3,75 metra. Toz se mozecie przedstawic, jak prziszly swiynta Bozego Narodzynia i my kupowali krizbaum. To bola uciecha! Krizbaum kupowali my do kupy z Pyjtrym, i musiol miec 4 metry, bo jak sie urzlo konsek szpicy i konsek pnia na dole i jak sie go obstrojolo, to bol gynau od zoli do gipsdeki. We piyrsze swiynta musieli my dokupic kulek i graczkow na choinka, bo jak my miyszkali na 3 sztoku, to krizbaumy mieli my male i stowialo sie je na stole i niy trza bolo miec duzo kulek. Kulki trza bolo dokupowac kozdego roku, bo przi strojyniu i potym podczas rozbiyranio krizbauma wiela sie poczaskalo.
We tym miyszkaniu przezywali my bele jake przigody, wyrobiali my tyz wiela sie dalo. My, to znaczy Hanzlik, Pyjter i jo.
Hanzlik kupiol se luk i strzaly. Na boku szranku we srodkowy izbie powiesiol cilszajba na desce, a potym z kuchnie my szczylali z luku. Strzaly lecialy bez colki dugi antryj az do tyj cilszajby. Jak trefioly, to bolo dobrze, ale czasym strzala poleciala jakosik krziwo i trefiola w szrank. No i bola dziura. A zdarzalo sie to przede wszystkim mie. Ale Mama sie wcale niy gorszola, a Papa sie yno smiol.
Potym chopcy kupiyli luftbiksa i tyz szczylali my do takij cilszajby na szranku. Mozecie se przedstawiac, jak tyn szrank wyglondol? Jak nom sie zmierzlo szczylanie, to chopcy zaszpachlowali dziury, pomalowali na biolo colki szrank i nic niy bolo widac.
Jaaa…jo mialach piynciu bracikow, toz robiolach wszystko tak jak chopcy. Nawet ksionzki czytalach do chopcow take, jak: „Winnetou”, „Jezdziec bez glowy”, „Trzej Muszkieterowie”, „Kapitan Blood”, i duzo, duzo inkszych. Pyjter kupowol te wszystke ksionzki, a potym spatrzol taki wielki szrank – biblioteczka i tam je ustawiol. Niy interesowaly mie ksionzki dlo dziolchow take, jak „Ania z zielonego wzgorza”:-)
Wiela z tych ksionzek mom do dzisiej. Czasym keros przeglondom, i w tym momyncie czuja sie, jakby mi bolo 10 – 12 lot.
Piykne wspomniynia!
Na jednym obrozku widzicie mojich kochanych Ojcow (kole 1965 roku), a na drugim som moje braciki i jo (bolo mi dziewiync lot).
Barbara Matusiewicz
Szpital
Szpital
( wiersz z tomiku, w opracowaniu, wierszy szpitalnych )
Franek siedzi na łóżku
nie wstaje bo po co
w głowie u niego zawierucha
mówić nie umie więc wyje
wyje gdy jest głodny
gdy go czasem zaboli
wtedy gdy chce pogadać
i nikt nie zwraca uwagi
mam swoje szpitalne trzydniówki
napatrzę się ludzkiego nieszczęścia
tam wisi kroplówka
tu nieprzytomny leży
krew mu przetaczają na okrągło
nie wstaje już z łóżka
leży ciało a dusza
puka właśnie do nieba bramy
zapachem nie do wytrzymania
wita gangrena
nie chce się wierzyć że z człowieka
może wyjść tyle smrodu
nogi opuścił na podłogę
bandaże sięgają do kolan
trudno się dziwić chłopu
że na własnych nogach
chce maszerować do nieba
wiele się dzieje na oddziale
w czasie mych pobytów trzydniowych
wiec wybaczcie mi bardzo proszę
że unikam widoku – wraku człowieka
Leszek K
Ło tym jak Tilka wybiyrała sie na wywczasy
Ło tym jak Tilka wybiyrała sie na wywczasy
Wybiyro sie frelka Tila
na wywczasy samolotym,
mo lecieć na prziszły tydziyń
do krajow Afryki z LOT-ym.
Do taki daleki rajzy
cołki rok sie szykowała,
a tak to już ze miesionc tymu
srogi kufry pakowała.
Potym baby zawołała
by widzieć ich gupi miny,
jak do kufra se pakuje
klajdow tak ze trzi tuziny.
Badytuchy i zandale,
ze skory nowe trzi taszki,
do tego tak ze trzi huty
gorzołki czystej dwie flaszki.
Jakiś krymy i łolejki
gutalin,grzebiyń i szczotki,
po starce pieszczonek złoty
biżuteryjo łod ciotki.
Jeszcze szlajfki kolorowe
do kufra se wciś kozała,
potym do auta somsiada,
te klamoty powciskała.
Łona sama choć mizerno.
ledwie se ze zadku siadła,
bo ni było dlo ni miejsca
z tego w depresyjo wpadła.
Zamis jechać na lotnisko
do szpitola pojechała,
ło rajzie do ciepłych krajow
bydzie yno spominała.
R.SOBIK
Krzyże
Krzyże
Pośród dróg i ścieżek ludzkiego losu
niczym kamienie pokutne
stoją milczące
A każdy z nich ma swoją historię
pisaną cierpieniem i bólem
ich właścicieli
Te przygarbione ciężarem winy
jak dobry łotr błagalnie proszą
o wybaczenie
Te porzucone na skraju drogi
wzgardzone z nadzieją czekają
żeby je podnieść
I tylko jeden wyprostowany
jaśniejąc głosi chwałę Tego
co zbawił świat
Krzyże …..
R.SOBIK
My dwoje
My dwoje
będziemy się kochać kochać
jak tylko wielka miłość potrafi
zasłonimy okno przed wścibskim księżycem
niech nie będzie zbytnio ciekawy
gwiazdy poprosimy by rankiem
gdy już czas przyjdzie zgasnąć na niebie
otuliły nas srebra poświatą
już pora zasnąć kochankom
gdy słońce wzejdzie na niebie
wysoko ze wyżej nie da rady
wstanę pozostawię miłe objęcia
by przygotować warte ciebie śniadanie
podam je na tacy złotej
kawy tez zrobię pełny kubeczek
na zawsze pragnę zostać twym sługą
Leszek K.
Pomaluj
Pomaluj
mi świat na niebiesko
w najbardziej błękitnym kolorze
zamaluj wojny
falę głodu zamaluj
wszystkim uśmiechy wymaluj
a najpiękniejsze dzieciom
zakochanym – namaluj szczęście
niech się sobą nacieszą
dziadkom – szczęśliwą starość
bez bólu i utraty rozumu
najlepiej wszystko zamaluj
w różowym kolorze nadziei
niech będą różowe uśmiechy
Leszek K.
Troski
DALIJ O MALPCE KASI
DALIJ O MALPCE KASI
Ludzieeee!!! Niy dosc, ze bola msciwo i dycki se znodla pretekst, coby moc kogo uzrac, to bola okropnym zlodziejym! Kradla wszystko co ujrzala!
Papa z bracikami czynsto grali we zogrodzie w szkata. Kozdy miol wele siebie kupka kotlokow. Skonczyli grac i prziszlo do placynio, a tukej zodyn niy mo piniyndzy. Co sie stalo? Jorg sie rozesmiol, lapnol malpica, otwar ji pysk i wyciongnol wszystke drobne. No ale terozki zodyn niy wiedziol, wiela miol. No ja, wszyscy sie smioli, bo przeca karty to tyz bol yno szpas.
Jak kradla swoim, to bolo pol biydy, ale jak brat szol z niom na szpacyr, a tyn baccilus krod babom na drodze z taszow bele co, a chopom do kapsow siyngol i tyz krod, co yno szlo, to Jorgus niyroz musiol przeproszac i sie tlumaczyc, a i tyz zaplacic niyjedna szkoda. Roz baba wylazla od masarza, szla dwa metry przed Jorgym i Kaskom, ta pierona po cichu podleciala i chyciola za koncowka wusztu, potym stanola a baba szla dali. Mozecie sie przedstawic taki obrozek? Szesc abo osiym powionzanych ze sobom wusztow, piyrszy jeszcze w taszy a ostatni w palcach malpy? Jorgus zawolol ta kobiyta, dol ji piniondze na nowe wuszty, a te se musiol zabrac do dom.
Roz byli sie opalac na Dolach. Bolo cieplo i sloneczko swiyciolo, toz takich chyntnych na Doly bolo wiyncy. Kaska skokala po galynziach na dugi lince. Naroz siadla se przi braciku i sie czyms bawi. Tyn sie zdziwiol, ze ona tako grzeczno, bo z tyj strony jom niy znol i pomyslol, eli niy jest choro, i patrzy, a ta juz w akcji. Porwala jakis babie zloto keta i prawie se jom rozrywo. Niy wiadomo, jak ona to ukradla, bo przeca to niy ma tak leko odepnonc keta, kero wisi na czyims karku? I komu jom porwala? Jorg czekol, az sie zrobi larmo i jakos dama bydzie szukac kety. No i jak sie zaczlo, to oddol babie jeji zguba, przeprosiol no i jakos sie sie ta afera lagodnie skonczola.
Kasia rosla, na wodze przibiyrala, bo Oma jom dobrze futrowali, a brat tyz ji dziynnie nosiol maszkety, ale bola coroz bardzij niybezpieczno. Oprocz Jorga wszyscy przed niom mieli strach. Duzyj niy szlo jom czimac i bracik chciol jom oddac do ZOO w Chorzowie. Ale przed tym przijechol do Gliwic cyrkus „ARENA”. Jorg poszol pogodac z derektorym tego cyrkusu, eli by niy chciol malpy za darmo. Tyn tak sceptycznie pojrzol na Jorga, bo kto to za darmo dowo malpa, kero jest wert duzo piniyndzy, ale w koncu jom wzion.
Tak my sie pozbyli „malutkij malpeczki, kero niy urosnie i jest grzeczno”:-)
Na drugi rok do Gliwic zas przijechol cyrkus „ARENA” i Jorg poszol odwiedzic i obejrzec, jako idzie malpce.
Derektor zakludziol go ku wielgij klocie, kaj siedziala Kasia. Bola jeszcze wiynkszo niz przed rokym, a musiala siedziec w pierdlu, bo wszystkich gryzla, niczego sie niy chciala nauczyc, bola frech a ostatnio tak pogryzla derektorowo, ze dostala szmary.
Derektor pedziol, ize ona od malego bola zbestwiono, robiola to, co chciala, bez toz terozki chce byc szefym, przed zodnym niy mo respektu, a jak ktos ji sie sprzeciwi, to gryzie bez litosci.
A bratowka juz nigdy niy zezwolola Jorgusiowi przismyczyc do dom zodnego zwierzoka, nawet chamstra:-)
Na tym obrozku z Jorgusiym Kasia bola jeszcze blank malo.
Barbara Matusiewicz


text:
Szpoki
Szpoki (łać. Sturnidae) je familijo ptokůw ze raji ćamplowatych. Szpoki sům uobyczńe małe lebo strzedńij srogośći a chrobokożerne. Mocka gatůnkůw żywobyje na uoddykńůnych przestrzyńach a kupluje śe we stada.
Poradzům uůne udować roztomajte klangi, we tym inksze ptoki, ludzko mowa abo klang maszynůw (mimetyczne ptoki), a skirz tygo ńykere gatůnki sům trzimane we důmowej hodowli (ntp. Gracula religiosa).
Dowńij familijo szpokůw tajlowała śe na dwje podfamilije: szpoki prawe (Sturninae) a Buphaginae, te druge terozki uznowo śe za uosobno familijo.


text:
Gwjezdne wojny
Gwjezdne wojny (ang.: Star Wars) to je titel seryje filmůw science fiction/fantasy kero režyserowou George Lucas, a tyž roztůmajtych kůmiksůw, kśůnžek, špili kůmputrowych atp., zwjůnzanych ze ůńiwersům tyj epopeje filmowyj. Zasadńičo a pjerwotńy je to mjano dwůch trylůgiji filmowych, kere cuzamyn skuodajům śe s 6 filmůw:
- Gwjezdne wojny: tajla IV - Nowo nadźeja
- Gwjezdne wojny: tajla V - Imperjům kůntratakuje
- Gwjezdne wojny: tajla VI - Powrůt Jedi
- Gwjezdne wojny: tajla I - Mročne widmo
- Gwjezdne wojny: tajla II - Angrif klonůw
- Gwjezdne wojny: tajla III - Zymsta Sithůw
Plac a čos akcyje Gwjezdnych wojen je uokreślůny we napisach kere sům pokozywane na počůnku filmu: Za starego, pjyrwy, we pewnyj galaktyce fest furt. Je to giszychta starćo dwůch śyu: Republiki a Imperjům, we keryj istotny udźou majům rycyře Jedi. We ůńiwersum Gwjezdnych wojyn je wyznowano bez ńykerych bohatyrůw a wšyjstkich rycyřy Jedi fikcyjno religijo Jedi, podug religijoznostwa uodmjana pantejizmu abo panentejizmu - wjara w Moc kero sprowjo a spajo do kupy Wšechśwjot.


text:
Stolica
Stolica to je głůwne mjasto we państwje a postrzodek jego admińistracyje, śedźiba władzůw a przedstawićelstw dyplůmatycznych inkszych państw. Ńykej we kůnstytucyji je zapisano inkszo stolica ańiżeli faktyczno śedźiba władzůw, ntp. we Ńiderlandach abo Boliwiji. Wyrůżńo śe stolice historyczne, uo dugij tradycyji, abo zuůnaczůne sztuczńy, jak Canberra we Australiji abo Abudża we Ńigeryji. Stolica godo śe tyż na postrzodek władze jakigo rygjůnu, krysu a inkszych jydnostkůw admińistracyjnygo tajlůngu.


text:
Napoleůn Bůnaparte
Napoleůn Bůnaparte, fr.: Napoléon Bonaparte, it.: Napoleone Buonaparte, Napoleůn I, rodz. 15 śyrpńa 1769 we Ajaccio na Korsyce, um. 5 maja 1821 we Longwood na Wyspje Śwjyntyj Helyny) - pjyrszy kůnsul Francuskij Republiki 1799-1804, cysorz Francuzůw we lotach 1804-1814 a 1815, prezydynt (1802-1805) a krůl Italiji we lotach 1805-1814. Wkludźůł we 1804 do prawnygo systymu cywilny kodeks, kery przewidywoł mjyndzy inszymi cywilne śluby a rozwody. We tym samym roku koronowoł śe na cysorza Francuzůw, a 26 maja 1805 na krůla Italiji. Prowadźůł wojny we cołkij Ojropje, prziłůnczůł do Francyji Belgijo, Ńiderlandy, mjymjecke prowincyje nad Půłnocnym Morzym, a srogo tajla Italije, wroz ze Rzimym. Ńyskorzi losy wojnůw śe zwyrtły a 31 marca 1814 Paryż znod śe pdoe uokupacyjům. Bestůż 6 kwjetńa Napoleůn abdykowoł. Ńyskorzi zesłano go na wyspa Elba. Citnůł ś ńij 26 lutygo 1815, wrůćůł nazod do Francyje, a bez 100 dńůw wojowoł na nowo, aże do bitwy pod Waterloo, po keryj go internowano zaś a zesłano dali, aże na Wyspa Śwjyntyj Helyny. Żůł tam jeszcze bez 6 lot, po śmjyrći jygo ćało przekludzůno do Paryża.


text:
Republika Chińsko
Republika Chińsko, znono nojčyńśći kej Tajwan (Taiwan) - państwo w pouedńowo-wschodńij Azyje na wyspje Tajwan (dowńij Formoza) u wybřežy ChRL. Do Republiki Chińskij noležům tyž wyspy Peskadory (Pynghu Ljydao), Kinmyn (Quymoy) a Matsu.
Do 1971 Tajwan reprezyntowou Chiny we UoNZ. Zbližyńy kůmůńistyčnych Chin a USA na počůnku lot 70. a naćiski wuadz w Bejdžingu spowodowouy, aže uobecńy Republika Chińsko je uznawano bez 24 państwa (2007), guůwńy suabo rozwińjynte ekůnůmičńy wyspjarske kraje rejůnu Pacyfiku, kraje Ameriki Střodkowyj a Mořa Karaibskigo a kilka mouych państw we Africe. W Ojropje uznowo ja ino Watykon; w lotach 1999-2001 uznawoua ja tyž Macedůńijo w zamjan za půmoc finansowo ("dyplůmacyjo dolarowo"). Uod 1 styčńa 2002 Republika Chińsko noležy do WTO pod mjanym "Uoddźelny Uobšar Celny Tajwanu, Pynghu, Kinmyn a Matsu".


text:
Azowske mórjo
Azowske mórjo (ukrainski AзoBcbke Mope - Azowske more, rusojski AзoBckoe Mope - Azowskoje more, krimskotatarski Azaq deñizi) jo małke mórjo w krotkozajtšnem źělu Europy. Granicujo na pódwjacorje z Ukrainu a na pódzajtšu z Rusojskej federaciju. Słuša k mórjam Atlantiskego oceana a jo wažone za źěl wětšego Carnego mórja, wót kótaregož jo na krotkem wjacorje wótźělone połkupu Krim a z kótarymž jo zwězane na pódpołdnjo pśez Kerčsku wužynu njedaloko Kerča.
Azowske mórjo ma płoninu wót pśisamem 40 tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 15 metrow. Jogo nejwětšy pśiběg jo Don. Azowske mórjo ma wjelgin nisku solny wobstatk.
Wuznamne pśistawy su Mariupol a Berdjansk na Ukrainje a Taganrog a Jejsk w Rusojskej federaciji.


text:
Ruszkowo
6 miejscowości w Polsce:
- Ruszkowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. lipnowskim, w gminie Dobrzyń nad Wisłą
- Ruszkowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. rypińskim, w gminie Wąpielsk
- Ruszkowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. ciechanowskim, w gminie Gołymin-Ośrodek
- Ruszkowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gminie Nasielsk
- Ruszkowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. działdowskim, w gminie Działdowo
- Ruszkowo - wieś w woj. wielkopolskim, w pow. średzkim, w gminie Środa Wielkopolska
Zobacz też: Ruszków, Ruszkowo-Parcel


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šěrokosć a geografiska dołhosć) hodźi so połoženje dypka na zemi wopisać. Zemja rozdźěluje so při tym do 360 dołhostnikow a 180 šěrokostnikow. Dołhostniki běža přez sewjerny a južny čop, šěrokostniki paralelnje k ekwatorej.
[wobdźěłać] Koordinatny system
Stopnjowa syć zemje je mysleny koordinatny system na zemskim powjerchu z prawokutnje křižowacymi so dołhostnikami a šěrokostnikami. Słuži geografiskemu wobličenju pozicije, to rěka, postajenju swójskeho stejnišća. Šěrokostniki liča so při tym wot ekwatora sem, čopaj ležetej pola 90° sewjerneje resp. južneje šěriny, dołhostniki liča so wot samowólneho nuloweho meridiana na wuchod a zapad, hač do po 180°. Postajenje nuhelow je napřećiwo sytemej kulowych koordinatow zwučenemu w matematice.
Do spočatka 20. lětstotka su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany z wašnjom byli (na př. Ferrowy meridian wot El Hierro a Pariski meridian), dźensa so swětodaloko Greenwichowy meridian (hwězdarnja w Londonje) wužiwa.
Při dokładnym wobličenju pozicije je trjeba wobkedźbować, zo zemja kula njeje, ale přibližnje elipsoid, štož móhło přesunjenja městnow wo hač k 20 km wuskutkować. Tež móža geografiske koordinaty, po kraju, rozdźělne poćahowe systemy měć, kotrychž referencne elipsoidy su regionalnemu polu ćežitosće (Geoid) přiměrjene. Mjezynarodnje so dźensa zwjetša World Geodetic System 1984 (WGS84) wužiwa.
[wobdźěłać] Karty
W 18. a 19. lětstotku wurunowachu geodeća wjetše regionalne wotchilenja zemskeje podoby wot idealneho elipsoida přez to, zo woni we wotpowědowacych kónčinach wobličachu najlěpje přizamkowacy elipsoid, zo so k zemskemu powjerchej we wotpowědnych kónčinach derje "přilěhowaše". Srjedźišćo tajkeho elipsoida njekryješe so z masowym srjedźišćom zemje, wobwjertna wóska wšak běše paralelnje k zemskej wósce. Koordinatny system je porno druhim tajkim elipsoidam "přesunjeny" a "zhibnjeny". Tak nastachu dźesatki geodetiskich systemow (poćahowych systemow za karty). Z wuwiwanjom satelitoweje nawigacije dyrbješe so swětodaloko jednotny system wutworić, nětčiši WGS84.
W zemskich abo mórskich kartach, kotrež bazuja nimale přeco na prjedawšich systemach, móhło podaće we wopačnym poćahowym systemje (na př. zapisowanje GPS-pozicije) zmylk tójšto stow metrow zawinować, jeli referencny elipsoid (tež kartowy datum, poćahowy system) podaća njeje samsny kaž tón karty. Tohodla ma so při dokładnych koordinatnych podaćach (hrube prawidło: lěpše hač 1 km abo lěpše hač 1 łukowa mjeńšina) poćahowy system přidać.
Koordinaty dadźa so z pomocu přihódneje transformaciskeje softwary z jednoho systema do druheho přeličić. Tajka software dyrbi parametry wobsahować, kotrež definuja wotchilenje poćahowych systemow jednoho wot druheho resp. wot WGS84 z tak wysokej kaž móžno dokładnosću.
[wobdźěłać] Lětarstwo a nawtika
Dokładniše poziciske podaća su trěbne w lětarstwje a nawtice. Tu podawaja geografisku šěrokosć a dołhosć w stopnju a łukowych mjeńšinach, na př. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo sewjerneje šěrokosće, Lon = 010° 59’ E abo wuchodneje dołhosće.
- Łukowe mjeńšiny so decimalnje dale poddźěleja.
- Po DIN 13312, płaćiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrótša so geografiska šěrokosć z Lat abo staršo z φ, geografiska dołhosć z Lon abo λ. B a L normje njewotpowědujetej.
- Šěrokostna mjeńšina wotpowěduje na zemskim powjerchu čarje wot 1,852 km a definuje dołhosć mórskeje mile.
- Čara, kotraž wotpowěduje dołhostnej mjeńšinje, je na ekwatorje tež 1,852 km, pomjeńšuje so wšak do čopa z kosinusom geografiskeje šěrokosće hač na nul. Wona je potajkim wot šěrokosće wotwisna. Znutřka Europy leži čara mjez 1,0 km a 1,5 km (hlej tež wotšěrjenje[1]).
[wobdźěłać] Krajměrjenstwo
W krajměrjenstwje su dokładnosće na centimetry požadane – tohodla njedosaha podaće w łukowych sekundach, dokelž jedna łukowa sekunda (1″) přibližnje 31 m (sěrokostne podaće) resp. 20 m (dołhostne podaće w Europje) wotpowěduje. W Němskej je so dotal połoženje krutych dypkow na milimetry dokładne jako koordinata Gauß-Krüger, poćahowane na Besselowy elipsoid podało, resp. na kónčinach NDR, wot 1950ych lět, poćahowane na elipsoid Krassowski. Wot 1990ych lět přewjedźe so přestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, poćahowane na GRS80-elipsoid.
[wobdźěłać] Přirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty
Přirodne koordinaty (astronomiska šěrokosć φ a astronomiska dołhosć λ) dadźa so přez astronomiske wobličenje pozicije zwěsćić. Poćahuja so na woprawdźity lotowy směr při měrjenskim dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – tež geodetiske koordinaty mjenowane) poćahuja so na směr normale wužiwaneho referencneho elipsoida. Diferenca mjez lotowym směrom a elipsoidowej normalu je zwjetša mjeńša hač 10″ a mjenuje so lotowe wotchilenje. Zwjetša njeběži ani lotowy směr ani elipsoidowa normala přez srjedźišćo zemje.
Jeli so jenož snadne žadanja na dokładnosć stajeja, na př. při zwobraznjenjach kartow w jara małych měritkach, přibližuje so zemske ćěleso za zjednorjenje přez kulu. W tutym padźe wotpowědujetej geografiska šěrokosć a dołhosć kulowym koordinatam. Jenož potom je šěrokosć nuhelow w srjedźišću zemje mjez ekwatorom a pytanym dypkom.
[wobdźěłać] Stawizny
Rozdźělenje na stopnje jako rozdźělenje połneho nuhela kruha do 360° dźe na astronoma Hypsikles z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparch z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) wróćo.
Hižo Klawdius Ptolemeus wužiwaše w swojim dźěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 po Chr.n. stopnjowu syć z dołhostnikami a šěrokostnikami. Jeho nulowy meridian běše hač do 19. lětstotka zwjetša wužiwany Ferro-Meridian přez najbóle zapadny zemski dypk, kotryž běše tehdom znaty. Dla wjele přemałeje kalkulacije zemskeho wobjima (na wšě 30.000 km město 40.000 km) njewotchileja jeho podaća k geografiskej dołhosći wo 18°3', ale w srjedźnej Europje wo wjace hač 24° wot toho, kotryž so na Greenwich poćahuje. Jeho podaća wo šěrokosći leža z njejasnych přičinow nad korektnymi.[2] Z jedneje strony hodźi so k přesnadnemu zemskemu přerězkej Ptolemeusa, z druheje strony so dybjało, při jeho přemało wobličenym wotstawku mjez słóncom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słónca, na přemały stopnjowy wotstawk wot ekwatora sćěhować.
Po zasowotkryću jeho dźěła Geographike Hyphegesis a jeho přełožka do łaćonšćiny w zažnym 15. lětstotku so stopnjowy system Ptolemeusa spěšnje předoby. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) polěpši antikne měrjenske metody za globalnu nawigaciju zakótwjenu w Acorach. Z rozdźělenjom zemjekule do španiskeje a portugalskeje hemisfery w zrěčenju wot Tordesillasa z lěta 1494 doby zaso etablěrowana stopnjowa syć politiski wuznam.
W lěće 1634 je so na El Hierro jako najbóle zapadna z Kanariskich kupow nulowy meridian přez Faro de Orchilla postajiło a hakle wot lěta 1884 předoby so w Jendźelskej meridian wot Greenwicha zwučeny wot lěta 1738 přećiwo druhim narodnym nulowym meridianam.
Nouvelle Triangulation de la France, kotraž dźe na měrjenja wot Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z časa do 1793 wróćo, wotmě so w běhu metrifikacije (přestajenje wšěch relewantnych měrow na meter jako standard). Nulowy meridian běži přez Paris, tak zo „Old Royal Observatory“ w Greenwichu leži pola 2° 20′ 14,025″ W (NTF), podaty w nowostopnjach. To wopřija tež decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), dźensa po zakonje jako Gon (1 połnonuhel = 400 nowostopnjow).
Mjeztym zo meridian w Greenwichu je so předobył, sta so kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° z geodetiskim standardom w srjedźnej Europje. Kružne rozdźělenje do 360° rozumi so dźensa často jenož wobmjezowane jako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa syć).
[wobdźěłać] Dokłady
- ↑ Přełožowanski namjet, hlej němski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Přirunaj stopnjowe podaća z tymi dźensnišich kartow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
Błota
Błota (nim. Spreewald) - su lěsowata krajina w Dolnej Łužycy kołowokoło Sprjewinych tšugow.
[wobźěłaś] Wažnosći
Błota su ako wjelike strony nižynow tak teke historiska a kulturska krajina w krotkem zajtšu Bramborska. Wažne su how tšugi a grobli, kotare su wuzrědłe z Sprjewje pśi Brjazynje a se zjadnośiju w Starem Škodowje. Serby, kotarež bydle w Błotach, su twarili kanaly, Błota su něnto wětše ako něga. Mjazy kanalow jo bagnišćo. Błota su wjelgin wažne a zajmne za pśijaśelow pśirody, ornitologow a teke za turistow.
[wobźěłaś] Geografija
Błota su we wokrejsach Sprjewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Błota su we wokrejsach Sprewja-Nysa, Górne Błota-Łužyca a Dubja-Błota, wobstoje z Dolnych a Górnych Błotow. Pódpołdnjowa granica Górnych Błotow jo łužyski granicny nasyp. Na pódpołnocy jo góla wokoło Luboraza. Na pódzajtšu a na pódwjacorje jo granica Górnych Błotow njejasna. Wót Lubina gronimy wó Dolnych Błotach. W Lubinje eksistěrujo jano jadna rěcyna wótnoga Sprjewi. Akle pód Lubinom eksistěruju tšugi grobli a koncujoty pśi Nowsańskem jazorje. Tšugi a grobli su 970 km dłujke. Za regionalna gospodarstwo jo se załožyło “Wirtschaftsraum Spreewald” ako zjadnośeństwo. Wikowarje su pśedali gorki, kśen a druge regionalne produkty. W EU ma mě “Błota” šćit za “Wirtschaftsraum”, kotary jo wetšy ako pśirodne Błota.
Błota su 3.173 km² wjelike a maju 285.000 wobydlarjow. Wažne městna su Tšupc, Lubin, Lubnjow, Lědy, Wětošow, Borkowy.
[wobźěłaś] Stawizny
W powěsći jo gronił, až cart jo worał swojo polo. Woł stoj a cart chyśi šapku za nim. Woł jo se zapłošył a źo do wšykny směry a wora Błota.
Z to powesću Serby su wopytali nastanje Błośe wusjasniś.
Ale wědomnistniki maju teke pśirodne wujasnjenje za nastanje: W lodowje dobje Sprewja jo bežoś mjazy tšugi lodojce wodu. Błota su nastali. W Błotach njedaju gory wo sto metrow.
[wobźěłaś] Wjedro
Wjedro jo dobre za wšykny turistow w nalěšu, lešu a nazymje. Temperatury su mjazy 5° C a 30 °C w tom casu. Ale w zymje mjazy –10 °C a 0 °C. Spadki su dłymoki 550 mm/m² w leše.
[wobźěłaś] Pśiroda
W Błotach eksistěrujo 18.000 družynow zwěrjetow a rostlinow. 1991 dostali Błota wót UNESCO titel "biosferowy rezerwat".
[wobźěłaś] Žywjenje
Domy w Błotach su na wjelike źěl z drjewa, bolane domy a wobwězbowy domy. Typiske su teke kšywa, kotarež su z słoma abo sćiny. Pokońce stej pyšniś z głowu wužowego krala. Za Serbow to jo symbol gluki. Take pyšnjenje na domach su znamje Błotow. Głowny wobchad Błotow jo na woźe ze cołnami. W cełych Błotach su cołny z motorom zakazane. Wuwześe wobstoje na dłymokich tšugach a za bury. Na drogach a sćažkach možoš derje kolasowaś, dokulaž w Błotach jo mało gorkow a žedne gory. Wjele městow možośo z awtom dośěgnuś, ale młoge městna jano z cołnom. Cołny goni z wjasłom. To jo žerź (4m) kotara štapi do wody (woda njejo dłymoki, cesto jano 20 cm -200 cm) a pon wotstarcyś se dalej. Na Lědach jěźo apryla až do oktobra postowy cołn. To jo jadnoraznje w Nimskej.
[wobźěłaś] Za turistow
Ty moźoś sam padlowaś abo w kupce cołnowaś abo teke kolasowaš a se pśechójźowaś. Pśiroda jo wjelgin rědna a jadnorazna w Nimskej.
[wobźěłaś] Glědaj teke
[wobźěłaś] Žrědła
Meine Lausitz/ Moja Łužica, Christian Schneider, Ludowe nakładnistwo Domowina, 2000, Bautzen


text:
Mato Kósyk
Mato Kósyk (*18. 6. 1853 we Wjerbnje, † 22. 11. 1940 w Albionje ) - dolnoserbski basnik, spisowaśel, faraŕ, farmaŕ, klasikaŕ dolnoserbskeje literatury.
Roźony ako syn srjejźnego bura jo Kósyk w lětach 1867 do 1873 chójźił na gymnazium w Chóśebuzu. Pótom jo tśi lěta dłujko statkował ako zeleznicaŕ w Lipsku. Pózdźej jo wopytał se žywiś ako literat we Wjerbnje a wót 1880 jo sobu redigěrował Bramborski Casnik. 1883 do 1885 jo w ameriskem Springfielźe a Chicagu študěrował teologiju. Wótglědajucy wót krotkich woglědow we Łužycy, jo basnikaŕ pón až do kóńca žywjenja wóstał w pódpołnocnej Americe. Wót 1885-86 jo był faraŕ we Wellsburgu. Wót 1887 do 1907 jo statkował we wšakorakich wósadach w staśe Nebraska (Ridgeley 1887-89, Princeton 1889-95, Roca 1895-96, Stamford 1896-97, 1897-07 Ohiowa). Wót 1907 až do wuměńka 1913 jo był faraŕ w El Renou w Oklahomje, pótom jo žywy był ako farmaŕ w Albionje.
W lichem casu w Lipsku ako zeleznicaŕ jo se Kósyk awtodidaktiski zakłady poetiki nawucył. Jogo prědne zdźaržane basnje su ze slědnego lěta w Lipsku. Dla chórosći jo Kósyk 1877 musał swójo źěło pśi zeleznicy skóńcyś a se domoj nawrośiś. W tom casu su se teke wuwijali jogo kontakty z drugimi serbskimi procowarjami ako M. Hórnikom, H. Jordanom a A. Muku. Mimo togo jo nawězał kontakt z G. Surowinom, kenž jo jogo do dalšnego literarnego źěła pógnał, a z pólskim spěchowarjom A. Parczewskim, kenž jo sobuiniciator załoženja Maśice Serbskeje, na kótaremž jo se 1880 teke Kósyk wobźělił.
Dłujke pśebywanje w rodnej jsy Wjerbno jo było nejpłodnjejšy cas literarnego twórjenja Mata Kósyka. Wón jo napisał wjele lyriskich basnjow a baladow, kótarež su se pózdźej do cełkow zarědowali: Pytajcy duch, Źiśecy raj, Wóstań pobožny, Z paradiza wšyknych swětow, Ze stwórjenja jo mój spiw, Cysta roža serbojska, Serbskich duchow kralejstwo. Do šyršeje epiki słušatej jogo w heksametrach spisana tśiźělowa idyla Serbska swajźba w Błotach (Wórjejce 1880, 1955) a jogo historiska trilogija Serbskich wóścow śerpjenja a chwalba z episkimi spiwami Pśerada Markgroby Gera (ČMS 1881, 1924, 1955), Branibora pad a Jacsław (hyšći njewózjawjonej). Kósyk jo se teke póspytał w dramatice: Cesć łužyskego ryśarja (1881) a Bóžemje serbskich wójakow (1882). Wjele proce jo teke inwestěrował do pśeglědowanja a basnikarskego wuspórjeźowanja Dolnoserbskich spiwarskich knigłow a do redigěrowanja Casnika, do kótaregož jo teke dodał swóje pśinoski.
Dokulaž njejo spisowaśelske źěło za zežywjenje dosegało, jo wón 1883 do Ameriki wudrogował. Tam jo teke študěrował teologiju, což jomu w Nimskej bźez matury njejo móžno było. Teke w Americe jo na zachopjeńku dalej basnił. Tak jo nastał cyklus W cuzej zemi z wjele nowymi impresijami. Bóžko njejo wóstał taki produktiwny. W běgu dalšnego žywjenja w Americe jo jano hyšći napisał dwa cyklusa: Serbske bratśi pśistupimy (1892-99) a Droga do njebja (1922-33). Weto jo měł wjeliki wuznam za dolnoserbsku literaturu a jo jej wugótował městno mjazy drugimi słowjańskimi literaturami. Eksistujo wěcej ako 50 pśełožkow jogo jadnotliwych twórbow do drugich słowjańskich rěcow.
[wobźěłaś] Dalšne materialije
Marti, R. (wud.), Mato Kosyk 1853–1940. Materialije prědneje Kosykoweje konference. Wjerbno 15.–18. 6. 2003. Budyšyn, 2004.
R. Dalitz/G. Stone, Mato Kosyk in Amerika - Lp A 24/1 (1977), str. 42-79
F. Mětšk, Zu einigen Fragen der Legendenbildung in der Kosyk-Biographie - ZfSl 22 (1977), str. 142-148; ts., Serbski basnik kónčaceho so 19. lětstotka w Americe - R 28 (1978), 6, str. 212-217; ts.. Wo Kosykowych basniskich rukopisach a jich wuznamje za ZSMK - R 29 (1979), 6, str. 216-220; ts., Wo Kosykowej episkej trilogiji ze serkeje starodawnosće - R 29 (1979), 9, str. 324-332; ts., Aktualnosć Kosykoweje biografije wčera a dźens - R 31 (1981), 9, str. 318- 321
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- http://www.mato-kosyk.de (Wobšyrna biografija a bibliografija. Teke teksty how skóro budu)


text:
Sprjewja
Sprjewja jo něźi 400 km dłujka rěka, kótaraž běžy pśez zwězkowe kraje Sakska, Bramborska a Barliń. Zachopjeńk rěki jo we Łužyskich górach. Sprjewja ma tśi žrědła: w Habrachćicach, Neugersdorfje (abo gsb. Nowe Jěžercy) a pśi Kotmarje. Z górow běžy rěka pśez Budyšyn a Łužysku nižynu do Dolneje Łužyce. Ako nutśikowne delta Sprjewje zachopiju se slězy Chóśebuza Błota. W Barlinju wuliwa se Sprjewja do Habole.
W dolnoserbskich jsach groni se Sprjewi zwětšego jano Rěka.
[wobźěłaś] Nejwažnjejše města pśi Sprjewji
Nejwažnjejše města a jsy nad Sprjewju:
[wobźěłaś] Rěcki a pódlowe rěki wót Sprjewji


text:
Donald Tusk
Donald Franciszek Tusk (roźony 22. apryla 1957 w Gdańsku) jo góspódarskoliberalny pólski politikaŕ a sobuzałožaŕ liberalnokonserwatiwneje strony Platforma Obywatelska (PO) a wót 16 nowembera 2007 teke premierminister Polskeje. Ako cłonk pólskego Sejma jo wón zastupujucy pśedsedaŕ. Pódla Jana Rokity jo wón teke pśedsedaŕ frakcije "byrgarska platforma".
Wšykne jogo stare starjejše su słušali do pólskego a kašubskego wobydlarstwa tegdejšego lichego města Gdańsk a su pśežywili nuzkane źěło a koncentraciskej lěgwje pla Stutthofa a Neuengamme njedaloko Hamburga. Do kóńca wójny su jogo starego nana Józefa Tuska nuzkali do Wehrmachty zastupiś (2. awgust 1944). Pšawźepódobnje jo dezertěrował a 24. nowembra 1944 jo zastupił do pólskego wójska we Wjelikobritaniskej. Až jo wón musał wěsty cas we Wehrmachśe słužyś, su wužywali politiske pśeśiwniki Tuska pšawicarskokonserwatiwneje strony Prawo i Sprawiedliwość (Pšawo a spšawnosć) pśi wólbach za prezidenta 2005, aby Tuska ako njepatriotiskego wobgranjali. Pśi tom jo zajmne, až dwa starej nana PiS-wjednikowu Kaczyńskeju stej byłej wusokej oficěra w caristiskem wójsku.
Tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł, nježli jo Tusk zakóńcył zakładnu šulu. Tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžarstwoju w Pólskej, ako studańc Uniwersity w Gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja Solidarnośći. To załoženje jo było reakcija na zamordowanje Stanisława Pyjasa pśez statnu milicu.
1980 jo wón zakóńcył swój studium ze źěłom wó mytosu a legenźe wokoło Józefa Piłsudskego.
Tusk jo dojśpił 36,3% pla wólbow za prezidenta 9. oktobra 2005 a jo stakim měł nejlěpšy wuslědk wšyknych kandidatow. Notnych 50% pak njejo dojśpił (wobźělenje jo było 49,7%). 23 oktobra jo nastupił w dowuzwólowanju pśeśiwo klerikalnokonserwatiwnemu šołtoju Waršawy Lechoju Kaczyńskemu (33,1% pśi prědnych wólbach) a jo zejgrał ze 46,5% na 53,5%.
Donald Tusk jo sobuwudawaŕ wjelikoformatowego rěda fotow "Był sobie Gdańsk" (...) ako teke někotarych fotowych zběrkow wó Gdańskich pśedměstach. Wón jo wóženjony a ma dwě góleśi.


text:
Hůnduras
Hůnduras (Hůnduras, Republika Hondurasu; República de Honduras) – państwo we Strzodkowyj Americe, mjyndzy Karajibskim Morzym a Pokojnym Uoceanym (Zatoka Fonseca), do kupy mo 820 km wybrzeżo. Hůnduras mo grańica na zachodźe ze Gwatymalům (dł. grańicy 256 km), na połedńowym wschodźe ze Ńikaraguům (922 km) a na połedńowym zachodźe ze Salwadůrym (342 km). Do Hůndurasu przinależům tyż przybrzeżne wyspy, ze kerych nojsrogsze to Wyspy Bahia (Islas de la Bahia). Uod 1972 roku do Hondurasu przinoleżům Islas Santanilla.
Bezma 90% mjyszkańcůw hůndurasu to Metysy, 6,7% Indjanery, 2,1% Negry a 1,3% bjołe. 24% ludźůw sam je analfabetůma.


text:
Pòrtal Kòreja
Kòreja to cywilizacëjowô ë geògrafnô òbéńda Kòrejańsczégò Półòstrowa w pòrénkòwi Azëji, greńcząca òd zapôdu z Chinama a z Ruską òd norde ë Japòńską przez Kòrejańską Gardzelëznã. Zwónô je czãsto "Zemią pòrénszégò miru".
To jedna z nôstarszëch cywilizacëji, ji historëja je ju znónô òd kòl 3000 lat. Dłëdżé cządë miru przeczëdóny bëłë pòjedinczëma napadama cëzëch krôjów. W 1905 rokù Kòreja òsta zaanektowónô bez Japòńską ë 5 lat pózdze òsta ji kòloniją. W sztądze II swiatowi wòjne òsta wëzwòlonô bez wòjska Sowiecczégò Związkù ë USA ë pòdzélonô na dwa pòliticzne dzélë, Nordową ë Pôłniową Kòrejã z grańcą midze nima na równoleżnikù 38o.
Nordowô Kòreja je kòmùnistowim państwã, czasã zwónym stalinowsczim ë izolacjowim. Pôłniowô Kòreja to kapitalistnô, liberalnô demokracëja jaka je na 10 môlu w ekònomòwich rankingach.
W òbéńdze Kòreji mieszkô etniczno jednotne karno Kòrejanów, co gôdają jednym jãzëkã zwónym kòrejańsczim a do pisaniô brëkùją apartnegò skriptu hangeul.


text:
Dańijo
Dańijo, Krůlestwo Dańije (duń. Kongeriget Danmark) - państwo rozlygowane we půłnocnyj Ojropje (Skandynawijo), nojmyńsze ze nordyckich państwůw. We jeji skłod wlazujům tyż Grynlandyjo a Faerske Wyspy jako autůnůmiczne terytoryja. Grańiczy uod połedńo ze Mjymcůma.
70% placu Dańije przipado na Jutlandzki Půłwysep (Jutlandyjo, Jylland). Reszta kraju położůno je na 443 wyspach, ze czygo na 76 mjyszkajům ludźe. Nojwjynksze a nojważńijsze wyspy to Zelandyjo (Sjælland, na keryj je stolica kraju, Kopynhaga), Fjůńijo (Fyn), Amager, Lolland a Bornholm.


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Bezmać wszyjske ludzie, skorzij swojij włóśnyj śmiyrci poradzóm rzyknóńć cosik takigo, co ne duge lata inksze bydóm pamiyntać. Zawdy cosik pedzóm, a niyskorzij we roztomajtych ksiónżkach, cajtóngach i... bele kaj, bydzie sie te słówecka powtôrzać. Napoczna łodymie, i to niy beztóż, cobych miarkowôł, iże łó mie bydóm tyż po mojim umrziciu mocka gôdać, ale skuli tego, iże i mie sie przitrefiół hercszlag i moje kamraty wrółz ze mojóm babeczkóm myśleli, iże już poszoł pod sosiynki. A bóło to tak:
Procnie jakosi te ślypia łozewrzić... ale blynduje... kaj żech jes? I czamu ta po biôłu tak ci na mie zaziyrô... Jezderkusie! Sztreknóńć sie... po jakiymu jô leża? Jôch miôł być już we robocie... A Elza co sam robi?
– Mómy go nazôd – kajsiś ze daleka słysza chopski, znôjómy głós...
Przeca jô leża na prykolu, na blank biôłym łobleczyniu... Kaj sóm moje szczewiki? Binder, hymda... co sie sam wyrôbiô?
A te szlauchy, rułecki i... zgôście te fóncle... niy to klara bez łokno blynduje... ale już forhang zacióngli, lepij...
– Kuknijcie panie Ojgyn na mie – wystrachany głós... dziółszynny... zaziyrô na mie... kaj jô jes?
– Nó, już przitómny, już jes nazôd ze tyj drugij zajty...
Nó, jescech niy do łostatka prziszôł do sia. Niy sztimowało mi, iże leża na prykolu, niy łoblecóny, jakeś cudze fresy na mie zaziyrajóm... jes i Elza...
– Co sie stało... kaj jô jes? Mogesz mi Elza pedzieć? Jezderkusie, a wiela to jes godzin, czamuch jesce niy we robocie, niy we werku? Kaj sóm moje szczewiki?
Miarkujecie? Kaj sóm moje szczewiki? To bóło wteda dló mie nôjważniyjsze.
To wszyjsko, coch skorzij napisôł, spómniało mi sie, kiejech przeczytôł fajny artikel Mathiasa Schulza (napisôł to do miymieckigo cajtónga Der Spiegel) i na isto skuplowało mi sie to i ze mojim hercszlagym, i tym, co ludzie majóm rade gôdać, kiej już majóm pójńść, kaj wszyjske pójńść kiejsik muszóm... drógóm wszyjskich ludzi...
Dugo, dugo jesce przed śmiyrcióm, kiej sztachniyńcie sie cigaróm sprôwiało mu mocka uciychy, Groucho Marx, majster côrnego szpasu, zawinszowôł sie, coby na jejigo dynkmalu bóło napisane: „Wyboczóm mi wszyjske, iże niy stowóm.” Mocka lôt niyskorzij, kiej już richtik dolazowôł do łostatka swojich dnioszków, tyn hamerikóński wicman i kocynder nie straciół blank pogody ducha i ruły. Kiej leżôł we lazarycie we Los Angeles ze zapôlyniym puc, wyszeptłôł zachrapociałym ale szczysnym głósym do ucha modszyj ło 50 lôt babeczki:
„Umiyrać, moja roztomiyło? To łostatniô zacha, jakô... zrobia!”
Eźli to jes prôwda? Eźli wiyrzić powiarkóm, wszyjske sroge tego świata żegnali sie ze życiym na szprymny i pómysłówy sztrich. Do historyji przeszôł na tyn przikłôd srogi zyjman sir Walter Raleigh, ftory 29 paździyrnika 1619 roka łoznôjmiół: „Eźli cowiek mô serce we włôściwym miyjscu, to blank niy mô znaczyniô, kaj jes gowa.” I we tyn sóm dziyń ta gowa mu łodkraglowali.
Cornelius Hartz, móndrok i wizynszaftler ze Hamburga pozbiyrôł do kupy kieladziesiónt takich wywołanych „łostatnich słówecek” i wylôł nóm – ludzióm ftorzi chyntnie czytajóm i suchajóm takich farbistych gyszichtów – kibel zimnyj wody na palice. Pokôzało sie, iże mocka takich wywołanych pożegnaniów ze życiym, to dziyło ajnbildóngu i fantazyji kolyjnych pokolyniów. Tak tyż sóm Archimedes, na łoka mrzik przed śmiyrcióm ze graców rzymskigo lygiónisty na ist niy wrzesknół: „Niy psowej, chopie, mojich kółek!” Juzaś łosławióne słówecka: „Więcej światła”, kiere miôł wypedzieć Goethe wandlowali sie ło jejigo dochtora, kiery ale bół daleko łod miyjsca, kaj umiyrôł poyta. Barzij sztimuje to, co pedziała jego niywiôstka, ftorô siedziała przi łóżku wiyszcza, iże Gothe przed samóm śmiyrcióm rzyknół ku swojij babeczce: „Podej mi swoja szłapka, kotecku.”
We naszyj historyji niy brak wziyntych łosobistóści, kiere łozstôwali sie ze tym ziymskim padółym we mało paradny sztrich. Larma wele siebie niy robiyli ani Marlena Dietrich („Ida samstónd”), ani Bertold Brecht („Łostôwcie mie we pokoju”). Hermann Göring, kiery 15 paździyrnika 1946 r we hereszcie społyknół cyjanek, poszôł z tego świata i wiszowôł wszyjskim: „Dobranoc”. Moc żôl, iże niy wlazło mu to do filipa skorzij.
Przikłôdów ale nôgłygo łolśniyniô i jakisik wyjóntkowyj głôdkóści mółwy jes zglyndnie niywiela. Do srogich majstrów mółwy przinoleżi zarachować cysôrza Józefa II Habsburga, kiery kiej już chnet blank leżôł na tym łóżu śmiyrci szafnół do kupy ze abzolutnóm szczyróścióm swoje lichucne łosióngniyńcia: Na mojim dynkmalu mô być napisane: „Sam leży cysôrz, kierymu niy powiydli sie żôdne przedsiawziyńcia.”
U inkszych juzaś zaślypiynie włóśnóm perzółnóm utrzimuje sie do łostatka. Taki ci hamerikóński pisôrz Theodore Dreiser, nó, autór niy nôjlepszyjszych powiyści, miôł bezmać wrzesknóńć na côłki karpyntel: „Szekspirze, tóż ja, jô przilazuja, przikludzóm sie ku cia!” Juzaś ło za tela srogim miyniyniu ło sia świadczy jamer cysôrza Nerona: „Jakiż ci to srogi artysta ginie!”
Ale, idzie tyż pedzieć, co starożytnie historikery poradziyli pośmiyrtnie łoszeredzić niyftorych swojich wrogów i wrażowali jim w gymby niydorzyczne ausdruki. I tak, na tyn bajszpil srogi cysôrz Tyberiusz miôł bezmać zyjńść z tego świata ze słóweckóma: „Biada! Zdowo mi sie, iżech sie... zesrôł!”
Ale do łostatka richticzne, sto procyntów richticzne sóm jednakowóż przekazy, ftore gôdajóm ło pogodzie ducha Antoniygo Czechowa, kiery na łoka mrzik przed kipniyńciym dopóminôł sie i nastôwôł: „Szampana!” Śmiało tyż idzie dać wiara szkowroźności i szwóngu Tomasza Manna, kiery łod swojich kamratów żóndôł: „Dejcie mi ... bryle!” a łoka mrzik niyskorzi zawar na zawdy swoji łoczy. Juzaś na krótko skorzij śmiyrci Karol May (tyn łod tych naszych dzieckowych ksiónżek ło Winnetou i Old Shatterhanda), ftory bezmać miôł głósić: „Zwiyciynstwo, sroge zwyciynstwo! Widza wszyjsko na różowo!”
Nó ale, blank tragicznie brzmiyli łostatnie słówecka Jamesa Deana , szauszpilera i naszyj modziokowyj legyndy, kiery zatrzas sie za lynkiyróm swojigo porsche we 1955 roku. Ciyngiym gôdali, iże tyn hollywoodzki szauszpiler sóm jes winowaty za tyn niyszczysny cufal ale tyn Hartz, ftorego spóminôł skorzij, wykôzôł, iże łón jechôł przepisowo, 55 milów na godzina. Łorôz ze bocznyj drógi wyjechôł autok. Mechaniker Deana, Miymiec Rolf Wütherich, kiery siedziôł wele Deana, łostrzygôł go, coby dôwôł pozór na tyn autok. James Dean wrzesknół jednakowóż ku niymu: „Tyn fric musi zahaltować. Przecamć ci nôs widzi!”
- There are no comments yet


text:
Pan zmartwychwstołPjyknie słónko nóm już śwjyciRadujóm sie starsi i dzieciI te słónko na tym niebjeBo Chrystus zmartwychwstołCo umrzół za mje i za ciebjeZwóny z wjeże wołajómZmart
Hazoczek
Mój ty mały hazoczku Czy zostawjół żeś mi co w krzoczku ?
Jo tam zaglondała A nic nie widziałach Czy żech grzeczno była ? Czy żech cie straszyła ? Hazy pu ...wołała
Przed śwjyntamiMamulka zawsze mi godała co bych na śwjynta w doma czysto mjała Co by marasu nikaj nie było i choróbsko sie nie przywinyło Trza mjeć wszyndzi powychraniane łokna popucowane , czyst
Śwjynta---łobyczaje Tradycyje ,łobyczaje Kożdy u nas jim fest pszaje Bo jak śwjynta sie zbliżajom Łone o sie znać dowajom To nie przyszło z Ameryki Ale w spadku zostawiły nom starzyki Bo djoboł
Ptoszki ćwjyrkajóm Ptoszki z rana już ćwjyrkajóm I ło wjośnie rosprowjajóm Że już je kajś blisko Bo już słónko bardzi blysko Łod rana nóm przygrzywo I śniega sie już pozbywo
Koszmar Japonii
Przyszło jak złodziej nagle po cichu niewyobrażalną siłą zniszczeniazabiło tysiące niewinnych istotunicestwiło potęgą rażenia
Tam gdzie niszcząca fala tsunamipazerna złośliwa wszys
SZPASKA
Szpaska w zocy Wiym i jo Dowo mocy? Przeca do Kej jom szkryflom toż raduja Ślonsko godka niom promuja!
Barbóreczka Gryfno frela Piwa beczka Do w niydziela Zafajruje z familijom I to jes
ŚLABIKORZ
http://silesiaprogress.com/g333rnol333nski-labik335rz-lski-elementarz-p-389.html
JESIYŃ Ścielom sie liście mechtajom farbom Tepichym przepiyknym ziymia przikryto Dymbiok ryszawy sie kulo z kasztonym Wiater we stromach gro cichom muzykom Jesiyń paniczka idzie przez lasy Zaglond
PARADNICA Frela jako ta ksiynżniczka Pierściyń złoty załuśniczka Ciyngym sie przeblyko Do zdrzadełka bliko Jyj kamratka puderniczka. Barbara Politaj
TELEWIZOR
Prawje pjynćdziesiónt lot przeminyło,
jak my kupjyli go we „zuricie”.
Żodnymu z nos sie wtedy niy śniyło,
że tak łodmjyni to nasze życie!
Bo telewizor - srogi czy mały -
- na pjyrszym
Jo i Żniwne
Momy 2 września, czwortek, Siedza przy kampie i pisza , muzyka z radia leci .Dochodzi 7 wieczor, dzwonek do dwjyrzy , otwjyrom przed dwjyrzami stoji Krysia przewodniczonco koła gospod
Mój syneczku - kolybanka Nocka cima już zrobiłaGwjozdki na niebo rozwjesiłaA ty nie śpikosz mój syneczkuYno nynosz se na zygłoweczkuref..Mój syneczek cicho śpiAniołeczek mu sie śniTaki gryfny ze skrzy
Naszo sztela Sztela ludków sam kupluje Żodyn postów niy żałuje Nikery kuko Uciechy szuko A jeszcze inkszy z szpasym wicuje. Barbara Politaj
Emigranci Ze tyj ziymi ślonskij kejsik wyjechali Za lepszym chlebym niyroz tak godali Nikere byli prześladowani Niy mieli wielgi szansy tyż emigrowali Teraz im tesnopłaczki wylywajom Za tom ślon
ZWADA PTOKA I ŚLIMOKA
Spytoł ptok ślimoka: PTOK: Mosz ty lebrze ptoka? Ciyngym sie ślimaczysz I niywiela znaczysz Ślimok fest wkurzony Wielce rozeźlony ŚLIMOK: Łoj ty gupi ptoku Żol mi cie bo
Kaj na lody?
Jedyn karlus ze Kochłowic Poznoł frela z Świyntochłowic Prosioł jom na lody Lepsze niż z "Pogody" W końcu wziyn jom do Katowic
autor
Barbara Politaj
Piernikowe serduszko
Piernikowe serduszko Lukrym łoblywane Dlo małyj freliczki Lepsze niż śniodanie Słodkości za tela We pierniku driny Toż nasza freliczka Robi słodke miny Pokosztuj omeczko Powiyd
Dziyń dziecka!
Dziś bajtlików świynto jest Dyć radujom sie już fest Luftbalony nadmuchane wszyske izby wysprzontane Zisty ,kyksy z marnmeladom Niy som dzisioj tyż przesadom We ołpszali apl
Kolybanka - śpi królewno
Śpi se już królewno mało
Łoczka ci sie zawjyrajóm
Dziubek ziywo ,nie przestowo
Przeca jo cie tu uspowóm
Łopowjym ci tyż bajeczka
I zaśpjywóm pjosyneczk
Kolybanka dlo ksiynżniczki
Śpij malućko mo ksiynżniczko
Do zegówka wtul gowiczka
Zamkni oczka swoje gryfne
Jo zaśpiywom ci pieśniczka
Ref
Luli luli mój gryfcoku luli luli luli la
Już mies
kolybanka dlo bajtla
Ref..Zasnij, zasnij mój malućki
idzie nocka już
zasnij ,zasnij mój kwiotuszku
piykne łoczka zmroż
Wszystki dziecka downo już spiom
piesek kotek spi
lalki ,misie tyż zasnyły
niy
Kolybanka - łoczka zmruż
****************
Idzie nocka już po niebje
Mama hulo tukej ciebje
Gwjozdki pjyknie se mrugajóm
Dzieci w łóżeczkach nynajóm
******ref.******
Śpij dzieci
Śpi dziecinko*********************Mjesiónczek mrugo na niebjeJo uspowóm tukej ciebjeŚpikej pjyknie,zawrzi łoczkaBo za łoknym już je nockaref.Śpi dziecinko śpi******Dóm ci gwjozdki trzyI mjesiónczek i
Kurde bele-moji brele
Kurde bele,kurde bele
Trza nasadzić na nos brele
Musza tera przyszyć knefel
Kurde bele,kaj je Zefel ?
Zebroł brele i polecioł
A mje knefel z rónk wyleci
Magjo czorno- biołych zdjynć
We starym albumie wklejone Kajś skryte we szranku na dnie Choć trocha wyblakłe skurzone Za serce chytajom Cie Przychodzi czas na spómniynia Łotwiyrosz album i jes
Ze ślonskigo na "nasze"
Óma , ópa Starzik , starka Bydzie nowo wyliczanka Djoboł , djosek Zaś w tym jest I sam pochowany pies. "Ślonsko klasa" Ze ślonskigo na ślonske Klarować nom przydzie Ft
ODZNAKA
"PSZOCIEL ŚLONSKI GODKI" Tyn Pszociel Ślonskij Godki Po naszymu szkryflo notki Szktryflo godo i promuje Bo ta mowa fest miłuje Dyć odznaka sercu blisko Cecha - Ksionżka to niy wszys
Pamiyńci Tych co odeszli! Katyń - 10.04.2010r
W bólu i żolu jest Naród Polski Zocni ludzie zginyli Łostatnio rajza? Dyć niy wiedzieli Tragiczny "przystanek" mieli Uczcić pragnyli ofiary
Zielóno Paniynka
Przydzie za niydugo Zielóno Paniynka Z cieplutkim słoneczkym Weźnie je pod rynka Ukwiyci łogródki łozielyni łónki Rozwinie na astachTe zielóne ponki Życie sie łobudzi Zaświyrgol


text:
Konkursowe fraszki
Lipa a gripa W lichym łodziyniu siednoł pod lipa Kiej w nocy przeziombnoł dopadła go gripa Natargoł kwiecia biołego lipy Zaparzi se tyju pozbydzie sie gripy. -- Na kusik Pszaj
Flidrowy maj We maju we gaju flidrowym Tak piyknie słonko nom grzeje We maju fest kolorowym Ciepły wiater nom wieje Siednymy se na ławeczce We cichym flidrowym gaju Pospominomy tyż młodość Eli b
Jak to ptoszek budowoł gniozdo
Pojstrzodku liści na wysokim stromie,
jakiś ptok do sia gniozdko szykowoł,
bez przerwy świyrgoloł i lamyntowoł,
że niewygodno chałupa wybudowoł.
Że za wysoko na jego
Tukej widzicie sztyry pokolynia kobiyt: siedzom moja Praoma, kole nich stojom moja Oma, moja ciotka trzimie na rynkach moja kuzynka Ryjzi. Praoma i Oma som lobleczone po chopsku, ale ciotka juz sie o
Na tym zdjynciu jest moja Mama z nojstarszymi dzieckami. Przi Mamie stoi moj brat Achim i siostra Jutta, z przodku Gotthard i Pyjtlik, a w pojszczodku malutki Jorgus. Hanzlik jeszcze niy bol zaplanowa
Tukej stojom wszyscy przed Kosciolym Sw. Antoniego we Gliwicach, po mszy. Pamiyntom, zech tam bola, ale na zdjynciu mie niy widac, niy wiym, kaj sie straciolach. Tukej jest colko rodzina, moje ciotki
ჱܓჱܓჱܓჱܓჱܓჱܓჱܓჱܓ
Nojgryfniejsze ślonskie słowoNojgryfniejsze słowo Szukom medytuja Co chyci za serce "Kopruch" czy "leluja" Chocioż i "szmaterlok" Wlecioł mi do gowy "Cimpel" siod za łoknym Star
Tworków Brzeziny - Kościółek sw, Urbana
ABY tu byla kolybka Tworkowa , zaraza zabjyła Cholery mieszkanców Wszystkich ,
zostało pora Ludzi domów i, dzisej stoji yno koścołek
oraz mjejsce chodzom kaj po
Na takim pjyrza szkubaniu spotykały Nasze se darki ,
były rozmańte ogodywane tymaty , opowiadali pszi tymu
strasztdłach o, morach i utopcach , Na Koniec tańcowaniy bylo .
Dzisiejszych czasach to se
Szczynści
Chodziłach,szukałach
szczynści straciłach
znojś nie umjałach
Bez pola i lasy
kajś mi uciykło
taki to czasy
Nie wachowałach
kajś zostawiłach
co tera bjydno
byda robiła
Ło,moji szczynści !
s
Burza
Jak rómbnyło,jak grzmotnyło !
Wszyskim yno zatrzynsnyło
Cimok sie zrobjół,za nim blysk
Potym grzmot łotwar swój pysk
Dudni, rómbje tukej wszyndzi !
I chmurzyska wjater pynd
We môju snadno sie u nôs festelnie fajruje, chocia jes ino jedyn taki dziyń, bez kierego te côłkie nasze życie bółoby blank bez cweku. Niy idzie mi sam ło 1-go lebo 3-cigo Môja. Rozłajzi sie ło nôjs
(¯ღ((◕))(¯ღ((◕))(¯ღ(ღ((ღ((ღ((ღ((ღ((ღ((ღ(Mamje
Mamo,ty żeś mojaJo je cołki wjeki twojaTyś mje przeca urodziłaTyś mje malutko pjeściłaKożdo noc żeś mje hulałaI pjeluchy mi zmjyniałaA jo ci
•❤•✿ •❤ •❤•✿ •❤• •❤•✿ •❤•
Moji mamje
•❤•✿ •❤ •❤•✿ •❤• •❤•✿ •❤•
Nad mojóm kolybkóm stowałaś
Ty mje mamo wychowałaś
Jak choro żech była,gorónczka mjała
Kole mje siedziałaś ,po głowje głoskałaś
Rosłach,
Flider
Już flidry zakwitły
pjyknie zawóniało
Tak by sie cołki rok
wóniać to chciało
Fajne farby majóm
bjołe ,fjolet,lila
pjyknie wyglóndajóm
Rosnóm na zegrodzie
kwitnóm ło majowej porze
Wezna jo s
Ślónski widoki
Jak pjykne móm widoki
bażoły,hołdy,stow
A dali gruby widać
co stojóm już łod lot
Jak pjykne móm widoki
kaj pojrza,kurzy sie
A jo sam mjyszkać byda
bez wszyski moji dnie
Choć ciynż
Trefiółech kejsik we szynku kamrata. Zawdy, jesce za dziecka, ale i niyskorzij, już za majoryntnego, bół zawalaty i miôł mocka utropy ze dziołchami (babami). Nó, i piyrsze jakechmy sie spichli, toc
Za tyn konszczyczek czornego nieba
Starzik na grubie wongiel fedrowoł
robota ciynżko toż jom szanowoł
do życio niy było mu wiela trzeba
yno konszczyczek czornego nieba
We przodku romboł te wielk
Nó, tóż mómy, doczkalichmy sie yntlich tego szpasownego śmiyrgustu. Mocka żech bez łostatnie łoziym lôt już sam łozprawiôł, gôwyńdziół ło wszyjskim, co jes skuplowane ze Wielkanocóm ale – przeca mie
Dostoł moj synek stary komputer Jo przezywała ze to darymny futer Wiela tyn klamor miejsca zabiere A wiela tyn pieron sztromu zeżere W doma larmo bo kożdy chce siedzieć Na jakoś NK zdjyncia łobej
Siyrota
Ponbóczku miłosierny
Padom na kolana
Płaczki wartko lecom
Jo w tym bólu sama
Siyrota jo wielgo
Bez łojca bez matki
Niy pomogo słowo
Nojlepszy kamratki
Wszysko tłamsza w sobi
Ola i Adzio z tytom
na rozpoczynci roku szkolnego...
Zajś do szkołyJuż cirlipki se ćwjyrkajóm Że zajś szkoła łotwjyrajóm Nie bydom dzieci lyniuchowały Nie bydom już bańtowały
Słowa słowa Jo Ci mój chopeczku "pszaja" Łon wjy co klaruja? Przeca "przoć" jo moga łojcom Dyć Ciebje "miłuja" A "miłować" jo tysz moga tymu co "lubuja" Toż chopeczku jo Cie "kochom" tako łopisuja "P
461 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, jako klikac, komputer, zajty, strony, internet, portal, klikac, klawiatura, pusto, glucho, internet
Jako klikać??
Co sie sie robi,co sie dzieje ?
Internet dzisio szoleje ! Co łóni zajś majstrowali ?
Czamu to powyłónczali ? Jo se cykóm ,a tu głucho Czamu mje to nic nie słucho ?
Stalking na forach? cdn...
Hanys
Zdrada zdrada Ślonzek ciyrpi
Jo tyż niy znom takich słówek!!!
Lepi szlukna jako halba
Dom se gowa na zegówek
Zeflino
Łoj Hanysku nasz kochany
Prowda godosz t
http://www.sferatv.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=68&Itemid=63&nr=1
http://www.wiadomosci24.pl/artykul/lod_notgelda_sie_zaczyna_137984.html
Już nikogo to niy dzi
Zawsze rzykać trzaKlynkna jo se na kolana I porzykóm zaro z rana Tak s Pómbóczkym sie przywitóm Potym za robota chytom Co by mje kaj nie spotkało To rzykanio ni ma mało Ran
Śmjergust
Jak dwanoście pizło w nocy
Śmjergustniki sie zebrały
Bo wszyski dziołchy
Poloć zamjar mjały
Trachtór se naszykowali I przyczepa łozdobjali Wjelko hydronetka tam wstawili I kokota do k
Alleluja Radosny dziyń dzisio je Alleluja ! ze serca sie rwje Alleluja ! Chrystusowi ! Alleluja ! Barankowi ! Stanół zmartwych Wyloz z grobu Cołko ludzkoś uradowoł Tera nó


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik jo wódowa płoń mjaz Afriku, Europu a Ameriku. Jo to drugi nejwětšy z 5 swětowych oceanow.
Jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha, což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bźez nakšomnych mórjow. Dłujkosć jogo pśibrjoga jo 111 866 km. Šyrokosć jo wót 2 848 km mjaz Brazilskej a Liberiskej do 4 830 km mjaz Zjadnośonymi statami Ameriki a pódpołnocnej Afriku. Nejdłymše městno w Atlantiskem oceanje jo dłymina Milwaukee w Portorikoskej grobli we dłymokosći 8 648 metrow pód głaźinu oceana. Pśerězna dłymokosć jo 3 332 m, resp. 3 926 m bźez nakšomnych mórjow.
Atlantiski ocean • Śichy ocean • Indiski ocean • Pódpołdnjowy ocean • Pódpołnocny polarny ocean


text:
Swobodne Uoprůgramowańy
Swobodne Uoprůgramowańy (ang. free software) - uoprůgramowańy, kere je mogebne być załůnczone, sprowjane, rozpowszechńone swobodńy. Swobodne Uoprůgramowańy daje swobody:
- swoboda 0: załůnczońy uoprůgramowańa, zawdy swobodńy.
- swoboda 1: sprowjańy uoprůgramowańa lo śe.
- swoboda 2: rozpwszechńańe uoprůgramowańa.
- swoboda 3: sprowjańy uoprůgramowańa a swoboda rozpowszechńańa ajnzacu, coby korzistało cołka ferajno.
Je to defińycjo uod Free Software Foundation. Coby mogebne bůło korzistać ze swobůd 1 a 3 potrzebny je kod zdrzůdłowy.
Nojbarzi znůmo licyncyjo swobodnygo uoprůgramowańo to licyncyjo GNU GPL.
Lo bajszpila swobodne uoprůgramowańy to Linux, Android, LibreOffice.
[Sprowjej] Auskůplungi


text:
Urszula Oślislok
(¯ღ((◕))(¯ღ((◕))(¯ღ(
ღ((ღ((ღ((ღ((ღ((ღ((ღ(
Mamje
Mamo,ty żeś mojaJo je cołki wjeki twojaTyś mje przeca urodziłaTyś mje malutko pjeściła
Kożdo noc żeś mje hulałaI pjeluchy mi zmjyniałaA jo ci spać nie dowałaCołki noce żech wrzeszczała
Rosłach pryndko i brojiłachPotym do szkoły chodziłachTyś mje zawsze wybjyrałaI śniodani pakowała
Łośymnostka potym byłaFrela zy mje sie zrobiłaA ty zawsze mamo mojaŁo mje sie starałaś i mi pszołaś
Tera,jak jo to przeżyłaJak ty,jak żeś młodo byłaJak żech dzieci wychowałaWszysko rozumuja,byda dziynkowała
Za twoji pszoci i staraniZa cołki moji wychowaniZa to, coś mje urodziłaZa to,cojś do mje zrobiła
Urszula Oślislok


text:
Witom wszystkich piyknie na razie próbuja to wszystko pochytać
Dni sie wypełniły
Na Ciebie kamracie tera prziszoł czas
idziesz do Ponboczka bo Cie potrzebuje,
w zapolonej świyczce płomjyń życio zgos,
yno kurz jak ptok w niebo ulatuje.
Nie rajzuj po ziymi przocieli nie szukej,
że ich łostawiołeś z tym sie pogodzili,
nie wracej sie z drogi do dźwiyrzi nie klupej,
łoni z Twym odyjściym już sie łoswojili.
Pamiynć i rzykani w ich sercach łostanie,
ale nie przywroci życio ulotnego,
do Ciebie człowieku światełkiym sie stanie,
i zakludzi Ciebie do Pana naszego.
Droga Ci łoświytli byś po ciymku nie szoł,
bez staranio trefioł do fortki niebieski
w duszy wielko radoś i pokój bydziesz mioł,
bo tam Cie przywito iście po krolewsku
som Ponboczek Pan
R,SOBIK


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie! Jô kiejsik, niy tak blank dôwno, łozprawiôł ło mojim dzieciyńctwie, ło filmach, kierech miôł rôd łoglóndać. Nó, gôwyńdziółech ło takim całbrowaniu, ło rajcu bez gôdki, bez jednego słówecka. Ja, kiejsik sie nasze starki i mamulki niy poradziyli doczkać kolyjnygo filmu ze moc wywołanymi szauszpileróma: Rudolfym Valentino, ze Carym Grantem, Gryjtóm Garbo lebo tyż naszymi, na tyn przikłôd: Smosarskóm, Węgrzynym, Różańskim i inkszymi.
Ale tak kajsik, we 1927r., łod filmu Alana Croslanda „Śpiewak jazzbandu” (grali w niym: Al Jolson, May McAvoy, Warner Oland), napoczła sie ta yra filmu dźwiynkowygo. Nôjprzodzij we filmach to grali ino jakosik ci tam muzyka, a dziepiyro niyskorzij szauszpilery napoczli gôdać, i to niy zawdy ze cwekiym. Ale łod tego tyż już czasu we wieluch filmach, chet ci możno i gówno róla, łodgrôwała muzyka. Niy wszyjske cuszałery zważowali na to.
Terôzki małowiela ludzi boczy, iże kiejsik szło obejzdrzić ino filmy bez gôdki i muzyki (nó, drugda grôł we kinie jakisik chop na klawiyrze lebo na krzipkach), ale tyż mocka ludzi niy poradzi sie wystawić, iże i my, Ślónzôki, mieli chopa, kiery i tego wywołanego Oskara erbnół za muzyka do filmu. Tym chopym bół moc wywołany we świycie Franz Waxman. I tyż łó Niym kciôłbych sam terôzki ździebko połozprawiać, tym tuplym, iże bół to richticzny.... Chorzowiôk.
Urodziół sie łón bół jako Franz Wachsmann we Wilijô, 24 grudnia 1906 roku we Chorzowie (wtynczôs Königshütte), we staryj miymiecko-ślónskij familiji pochodzyniô żydowskigo. Bół nôjmodszym ze siedmiórki dziecek żydowskigo kaufmana. Jego łojciec pierónym niyrôd miôł muzycznô pasjô, muzycznego ptôka modego Francka. Kiej mody Franz (jesce wteda mianowôł Wachsmann) miôł piyńć lôt, côłko familijô wykludziyła sie do Łopolô (Oppeln). Jakech już pedziôł, łojciec niy miôł rôd jejigo graniô na klawiyrze i beztóż tyż mody Francek poszôł robić do banku. Na szczyńści dlô sia samygo, i dlô milijółnów filmowych cuszałerów, ftorzi radzi suchali niyskorzij jego muzyki filmowyj, rachowanie pijyndzy szło mu niyhersko, strzimôł we banku ino dwa lata. Bół ci dziepiyro siedymnôście lôt stary kiej podjón piyrszô śmiôło i norymnô decyzjô. Wykludziół sie do Drezna na sztudija muzyczne. Kolyjnóm haltynsztelóm na dródze ku słôwie i srogij kwolbie bół Berlin, kaj piyrszy rółz styknół sie ze muzykóm filmowóm. Nałónczôs swojich sztudijów growôł we roztomajtych, modernych wtynczôj „jazzbandach”. Tam, we tym Berlinie, dirigowôł, bół łón tyż ku tymu kapelmajstrym łorkiystry, ftorô nagrôwała muzyka do wywołanego we świycie filmu „Błękitny anioł” we kierym grała Marlena Dietrich. Bół ci tyż już wteda kómpónistóm muzyki do mocki miymieckich filmów.
We 1933 roku, kiej ku włôdzy prziszli nazisty, kierzi stopieróńsko niy mieli rade i Żydów, i muzyki jazzowyj, wykludziół sie, ymigrowôł do Paryża. Tam poznôł Billy’ego Wildera i kamraciół sie ze Fritzym Langem. We 1935 r wykludziół sie do USA, kaj wartko erbnół kwolba jednego ze nôjlepszyjszych tamesznych kómpónistów muzyki filmowyj. Tam tyż zwekslowôł swoji rodne miano ze Wachsmann na Waxman. Sóm napisôł muzyka do bez dwiesta filmów. Do Hameryki ścióngnół tyż we półowie lôt trzidziystych ze Łopolô côłkô swoja familijô.
Dwanôście razy bół Franz Waxman nóminówany do Oskarprymiji, do tego hamerikóńskigo Oscara (abo inakszij: Academy Awards), znacy sie Nagrody Akademii Filmowej prziznôwanyj bez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) we dziydzinie filmu, kierô to nadgroda fóndli we Hamerice kajsik we 1927 roku. Te gryfniste i wywołane sztatuytki erbnół nasz srogi Ślónzôk aże dwa razy. Piyrszy rółz we 1951 r. za muzyka do filmu „Bulwar zachodzącego słońca” (Sunset Boulevard) Billy'ego Wildera ze Williamym Holdenem, Glorióm Swanson i Erichym von Stroheim. Drugi rółz we 1952 r. erbnół Oskarprymijô za muzyka do wywołanego tyż filmu „Miejsce pod słońcem” (A Place in the Sun) George’a Stevensa ze Montgomerym Cliftem i Elizabeth Taylor.
Wrawô woda wylywô sie na ślypka modego synka. Jejigo weźrok jes ci festelnie popsowany, beztóż tyż musi mieć rube bryle. Tyn cufal ale sprôwiô, iże tymu synkowi wyłóstrzô sie festelnie such – tak ci, moje Wy roztomiyłe, napoczynô sie bez godzinny film ło Franzu Waxmanie, kiery urodziół sie we naszym Chorzowie (wtynczôs Königshütte). Waxmana grô szałszpiler i kocynder Jacek Borusiński (ze kabarytu „Mumio”) a jego babeczka juzaś grô krakowskô śpiywôczka i szauszpilerka Marta Bizoń. Film mianuje sie „Bulwar Franza Waxmana” (reżyserówôł to Marek Kosma Cieśliński) i napoczynô sie we dzisiyjszym Chorzowie. Zatym pokôzane sóm łokolice dzisiyjszego Tworoga i Łopolô aże do Berlina, Paryża i na łostatku Nowego Yorku i Los Angeles.
We tym filmie grajóm tyż nasze ślónske chopcy: Jerzy Cnota (Chorzowiôk côłkim pyskiym), Jacynty Jędrusik, Jan Maria Dyga i jesce pôruch. A szło tyn film łobejzdrzić we szczwôrtek 15 marca we chorzowskim kinie „Panorama”. We filmie pokôzali roztomajte łoblicza Franza Waxmana. Możno niy wszyjskim sie to bydzie zdało, ale jes taki film, ło synku ze Chorzowa i werci sie go na isto łobejzdrzeć.
Kómpónist, muzikant, ftory urodziół sie we Chorzowie , dorostôł we Łopolu, umrził na tego łoszkliwego raka we 1967 r. we Los Angeles.
- There are no comments yet