text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
wutora, 23.10.2018 | k dolnoserbskej wersiji
dr. Měrćin Wałda, Budyšin 01.11.2006
Do diskusije
W poslednich dźesać lětach smy wjele zhromadnosće a powšitkowneje mjezsobneje dowěry zhubili. Scyła so Serbja do wšelakich kulturnych kruhow a regionow rozeńdu.
Hdyž dźe wo zhromadne kulturne herbstwo, wo wosobiny, wo konfesionelne abo wšelake politiske prašenja, to rěka wo konkretnu serbsku wzajomnosć, so přeco zaso wukopa, kak komplikowana „serbska“ zhromadnosć je. Husto słyšiš žadanje: „My dyrbimy wšitcy zaso za jedyn postronk ćahnyć!“ Ale su Serbja hdy za jedyn postronk ćahnyli?
Stajnje běchu někajke zadźěwki. Na tym pak njejsu Serbja sami wina. Historiske podawki kaž reformacija, Wienski kongres atd. abo tež NDRska realita su Serbow dźělili do wšelakich statow, konfesijow, cyrkwinskich regionow, diecezow a z tym do wšelakich teritorialnych a politiskich skupin. Na poměrnje małym teritoriju Łužicy nastachu wjacore konfesionelne, rěčne, dialektowe, drastowe, nałožkowe regiony a z tym wšelake mentality. To je hłowna přičina, čehodla su Serbja tak rozdźělne – to rěka „wotwonka“ postajene – identity, haj „swětonahlady“ wuwiwali.
Hačrunjež nastachu někotre cyłoserbske towarstwa, su so tute na kóncu stajnje zaso do separatnych podorganizacijow dźělili kaž Domowina, Maćica Serbska abo Sokoł. Wotpowědne wotnožki njejsu – wothladajo snano wot jich wjednistwow – mjez sobu wuše kontakty měli. Tuž so Serb z błótowskeje, ze Slepjanskeje abo z katolskeje kónčiny najprjedy ze swojimi regionalnymi kulturnymi swojoraznosćemi identifikowaše, hakle potom – jeli scyła – ze „serbstwom“. Njetrjebaše stajnje zwada być, ale njedorozumjenjow bě dosć a nadosć. We wuwzaćnych padach wšak su Serbja tež za „zwonka“, to rěka za němsku politisku zjawnosć, wěstu serbsku přezjednosć demonstrowali. To pak jenož sporadisce a we wosebitych situacijach fungowaše. Serbja běchu potajkim hižo w zašłosći njejednotni. Dokelž běchu prjedy politiske wyšnosće hierarchiske (na př. cyrkej abo [patriarchaliski] stat; tež w NDR), kowachu so Serbja přez ćišć „wothorjeka“ přeco zaso na někajke wašnje hromadźe. To ničo na tym njezměni, zo eksistowachu znutřka Serbow wšelake identity a rozdźělne nahlady. A kóždy bě wo prawosći swojeje identity (to rěka hornjołužiski, delnjołužiski, katolski abo ewangelski Serb atd.) a swojich hódnotow abo wěrnosćow přeswědčeny. To je Serbow zwjetša bóle dźěliło hač jednoćało.
Něhdy pak hodźeše so tak mjenowany „jednory lud“ politisce resp. socialnje lěpje wobknježić. Nic naposledk tohodla, dokelž běchu wyšnosće (abo t. mj. elita - kaž kral, statny zastojnik abo duchowny atd.) lěpje „informowani“ hač „jednory“ lud (wězo bě to komplikowanišo, hač hodźi so to tu rozkłasć). Dźensa, w liberalnej demokratiji, steji tuta informaciska pyramida takrjec na hłowje. Direktny ćišć „wothorjeka“ a wobwliwowanje jednotliweho čłowjeka je nimale njemóžne. Dźensniši politikar, zastojnik abo duchowny njewě wjac hač „jednory“ lud – tež hdyž to druhdy docyła njetrjechi. Ale přez medije je kóždy, kotryž to chce, wo wšěm informowany, to rěka, dźensniši staćan čuje so derje abo lěpje informowany hač tón abo tamny zastojnik. Tón jednotliwc potajkim ani na to njemysli, někajke wothorjeka diktowane měnjenje abo nastajenje připóznawać. Woprawdźe móžemy wobkedźbwać, zo su ludźo dźensa wjele bóle kritiscy hač prjedy. To politiske jednanje runjewon jednore nječini. Nic naposledk je to jedna z hłownych přičin, čehodla njehodźa so dźensa na př. „narodne“, moraliske, nabožne abo dalše hódnoty bjeze wšeho wothorjeka přesadźić. Čłowjek čuje so dźensa swobodny, zo spyta wliw stata tak daloko kaž móžno wotwobarać abo so jemu wuwinyć. Nichtó nochce, zo so stat abo druhe mocy do wšědneho dnja abo nahladow jednotliweho čłowjeka měšeja. Tutón fakt pak wužada sylnu ciwilnu towaršnosć, to rěka, pluralizm, indiwidualizm a demokratija funguja jenož w sylnej ciwilnej towaršnosći. A runje to je dypk, na kotrymž my Serbja zwrěšćamy. Dźensniša indiwidualizowana towaršnosć trjeba mjenujcy tež indiwiduum přesahowace zajimy (politiske, nabožne atd.). Dokelž so wone hižo njedadźa wothorjeka diktować – nic přez stat, cyrkej, šulu abo druhe institucije –, je sylna ciwilna towaršnosć trěbna. Trjebamy mjenujcy tajku ciwilnu towaršnosć, kotraž nadindiwidualne hódnoty zastupuje, na přikład hdyž myslimy na serbsku kulturu.
Dyrbimy z tragedije wuknyć, kotruž smy w blišej zašłosći, wosebje po přewróće, poćerpjeli, mjenujcy stajnu rozkoru w zjawnosći. Bohužel njejsmy kmani, naše zhromadne zajimy w zjawnosći zhromadnje zastupować. Abo hinak, my njejsmy wuknyli, naše rozdźělne nahlady na měrne, demokratiske a pluralistiske wašnje rozrisać. A je cyle wšojedne, što w přichodźe hišće wšo přińdźe: Dyrbimy wuknyć, naše problemy zhromadnje rjadować. Dyrbimy (w demokratiji cyle normalne) konflikty, kotrež budźa so přeco zaso jewić, na rozumne wašnje rozrisać. W liberalnej towaršnosći nima hižo – kaž zwěsćichmy – nichtó monopol na wěrnosć. Dźensniši politikar, duchowny, zastojnik, wědomostnik, tež Domowinski „funkcionar“ nimaja awtoritu kaž hišće před 15 lětami. Dźensa njeeksistuje hižo žana hierarchija abo žadyn centrum. Hdyž je so na př. hišće před krótkim wjesna towaršnosć přeco zaso na někajke wašnje abo w někajkich skupinach jako zhromadnosć rozumiła, je indiwidualizacija dźensa wšu towaršnosć, wšě skupiny, wšě woršty a generacije dosćahnyła, tež staršu generaciju. Tajka towaršnosć trjeba tuž (demokratiske) rozsudy, kotrež wšěch nastupaja. Tež w cyłej Němskej so ludnosć a politikarjo wadźa, ale na kóncu tworja so tam rozsudy w Zwjazkowym abo krajnym sejmje, a wšitcy so po tym maja – byrnjež so rozsudy zwjetša jednohłósnje njewothłosowali. Jenož w Serbach tajki připóznaty parlament njeje. Tež hdyž su w Domowinje wšě najwažniše serbske towarstwa zastupjene a w zwjazkowym předsydstwje so demokratisce wothłosowało, tute rozsudy někotři prosće ignoruja, a wadźeńca dźe wěčnje dale.
W zašłym lětdźesatku njejsmy sej dosć wujasnili, što je demokratiski stat a što je ciwilna towaršnosć – što dyrbi stat, što wón móže abo što wón njesmě a što so wot ciwilneje towaršnosće žada. Přeco so hišće mysli: tu stat a tam my. Nam na př. scyła njeje jasne, zo dyrbimy so – jeli chcemy našu kulturu zdźeržeć – sami na čoło našeho kulturneho hibanja stajić.
W NDRskim času bě hišće typiske, zo spyta stat z gwałtom wšo sam rjadować resp. kontrolować, čehoždla so za wšo zamołwity čuješe, tež nastupajo kulturu Serbow. Kóžda serbska institucija podsteješe tehdy někajkemu druhemu ministerstwu abo resorej (Serbski institut słušeše Akademiji wědomosćow; Serbski ludowy ansambl ministerstwu kultury, Domowina móhłrjec SED atd.) To tak derje fungowaše, zo žana serbska institucija z druhej ničo činić njeměješe abo jej njedowěrješe a sej nutř rěčeć njedaše (wězo běchu wuwzaća!). Tutu mentalitu móžemy bohužel přeco hišće wobkedźbować. Kóždy sej mysli, zo je jeho institucija ta najwažniša a zo jej nichtó ničo prajić njemóže abo njesmě. Samo někotre towarstwa tak jednaja, kóždy po swojim kralestwje. A někotři so čuja kaž kralojo/kralowki (to njeměri so na nikoho konkretnje; ale dźensa so słuša, zo so tajke pomjenowanja tež w femininumje podadźa!).
Potajkim, žana jednota abo zhromadne myslenje. W NDR je so kóžda aktiwita wothorjeka předpodała a kontrolowała. Tomu je w demokratiji runje nawopak. Dźensniši stat sej wot Serbow ničo nježada, ně, wón by snano wjeselši był, hdy by měr před nami měł.
Ministerski prezident prof. Milbradt je prajił: „Sorben werden so lange sein, wie sie es selbst wollen.“ To je wězo zwjeršne wuprajenje (hladajo na hubjene nazhonjenja Serbow z němskim statom). Ale hdyž wšu polemiku naboku wostajimy, dyrbimy přiznać, zo na tym něšto je. Něhdźe je to samo namołwa na Serbow, so hibać!
W zasadźe dyrbi stat dale wěste wuměnjenja (zakonje abo financy) zaručeć. Ale zakonje abo financy su jenož zakład, wone njejsu hišće žiwjenje same. Najlěpše mjeńšinowe zakonje ničo hódne njejsu, hdyž so ze žiwjenjom njewupjelnja. Dyrbimy so potajkim sami na čoło našeho hibanja stupić. (To wšak zaso njepotrjechi jenož serbsku kulturu, to je w kulturje cyłeje Němskeje tak.) Potajkim dyrbimy politisku kompetencu a zrałosć dopokazać, zo chcemy a móžemy zwoprawdźić, štož sej žadamy. Hišće před krótkim sej Serbja kulturnu awtonomiju žadachu. Čehodla dyrbi naraz wopak być, hdyž so sobupostajowanje w kubłanju žada? Žadanje, zo ma wšitko stat činić, je typiske stare myslenje, myslenje w SED-strukturach (tu su samo někotři polikarjo PDS wjele dale a swobodniši). Dźensa je konserwatiwne, chcyć wšo statej přewostajeć. To přitrjechi tež potom, hdy by stat Serbam napřećo přewšo loyalny był.
Na kotre wašnje so samopostajenje přesadźi a zwoprawdźi, wo tym móžemy, haj dyrbimy wotewrjenje diskutować. Ale w Serbach so wot wšeho spočatka strachi šěrja, a tym, kotřiž chcedźa tajke samopostajowanje, so wumjetuje, zo přeradźeja zajimy Serbow. To je hotowy populizm! Tutej logice njemóžu so hižo přizamknyć.
W dźensnišej globalizaciji je „narodny“ stat wjele swojich kompetencow a kontrolnych nadawkow zhubił. Institucija stat pak so tohodla njerozpušća, ale centrifugalne mocy stata běža do wšelakich směrow. Na druhim boku dóstawamy přez to wjele towaršnosće wróćo, to rěka towaršnosć je zaso „in“. Indiwiduum trjeba mjenujcy zaso wróćokoplowanje w towaršnosći (tež hdyž hižo nic kaž w 19. lětstotku!).
Wostanje při tym, zo ma stat dale politiske zakłady towaršnosće tworić a regulować, ale stat njeje wućek. Nimale we wšěch wobłukach kultury (hač w sporće, dźiwadłach, medijach, kubłanju atd.) angažuje so dźensa ciwilna towaršnosć. Bóle a bóle přesadźuje so princip subsidiarity! Wón měni, zo stat jenož tam zapřimnje, hdźež su podrjadowane instancy přećežene. Čehodla njemóhło to tež za naše šule přitrjechić? Nochcemy-li to spóznać, to rěka, jeli na tutón ćah wuwića ciwilneje towaršnosće njeskočimy, budźe so to, kaž hižo husto w našich serbskich stawiznach, jara bórze a zahubnje wjećić. Bohužel móžemy tole hižo wobkedźbować. Z dobrym přirěčowanjom a moraliskimi apelemi njebudźe nichtó za nas něšto rozrisać. Naše byće abo njebyće wotwisuje jeničce wot našich politiskich iniciatiwow samych!
Jenož štóž ma w demokratiji dobre argumenty a wutrajnosć, něšto docpěje. Tež we wulkej politice w Němskej so žadyn politiski namjet „jedyn do jedyn“ w praksy njepřesadźi. Ale hdyž so tam něšto demokratisce rozsudźi, potom płaći to definitiwnje. Hdyž pak so w Serbach někajki namjet zastorči, započnu so blokowanja a wěčne škaranja. Někotre namjety so ani prawje njepřiwozmu a přeco so najprjedy za zmylkami pyta. Jenož přikład: Wěteńčan iniciatiwna skupina njeje ženje (ani wosnje) na to mysliła, stat z jeho zamołwitosće w kubłanju wuwjazać; abo wona njeje ženje samopostajowanje (resp. sobupostajowanje) jako serbski separatizm přesadźić chcyła. Tola w zjawnosći šěrja so najwšelakoriše blady, diskusije wjedu so emocionalnje a na ranjace wašnje. A ći jedni so amizěruja, kak hłupi ći druzy su. A zaso so pokazuje, zo trjebaš w zašmjatanych nutřkoserbskich poćahach dołhi dych a tołstu kožu. Tola stajne wotpokazowanje a wjećbylačne podsuwanja rubja zmužitosć k dalšemu dźěłu a poduša wšě iniciatiwy.
Ta najbóle tragiska powěsć je, zo my runje dźensa – w swobodnej towaršnosći! – našu eksistencu takle sami wohrožujemy.
Někotři chcedźa cyłu problematiku jako zwrěšćenje Domowiny apostrofować: Tola z porstom na druhich pokazować je přejednore. Zawěsće so tam zatrašnje wjele zmylkow čini. Ale Domowina dyrbi w jara pisanej a kompleksnej towaršnosći napřećo němskim a serbskim prudam płuwać, so ze zestarjenymi klišejemi bědźić, so za wšě móžne a njemóžne wěcy zasadźeć a so stajnje zakitować, zo druhdy ani k natwarjacemu dźěłu njepřińdźe. A na kóncu so jej dowěra zapowě.
Hdźe pak leži tón problem? Nihdźe njeje jednorych wěrnosćow, nihdźe njeje dospołnje prawych prawow. Dokelž je praksa přeco komplikowaniša a kompleksniša, dokelž nima žadyn čłowjek a žana ideologija dospołnje prawje a dokelž nima nichtó k tomu recepty, płaći w liberalnej demokratiji zasadnje princip wothłosowanja. Hižo z 50 plus jednym procentom płaći wothłosowanje jako płaćiwe. W Domowinje pak móže so z 75% abo 99% wothłosować a tola nadeńdu so přeco někotři, kotřiž twjerdźa, zo je Domowina njedemokratiska a wothłosowanje so torpeduje. Potajkim, hdyž cyle prawych a dospołnje hładkich wěrnosćow nihdźe njeje, hdyž budu so přeco někajke napřećiwne argumenty namakać hodźeć, su demokratiske rozsudy trěbne, po kotrychž so potom skónčnje jednać hodźi – hewak je chaos abo wšo je samoběhej přewostajene.
My trjebamy nuznje demokratiske a inteligentne politiske rozsudy. Wo tym dyrbimy zhromadnje diskurs wjesć. Klučowe politiske zapřijeća dźensa su: samozamołwitosć a samoiniciatiwa. Njetrjebamy hižo někajke jednotliwe akcije, ale dyrbimy bóle w procesach myslić. A njeńdźe jenož wo serbske šule, ale wo serbsku kulturu scyła. Tola wažne wuchadźišćo a wažny zazběh za serbsku kulturu w přichodźe je: kubłanje, kubłanje za přichod!
A Serbja trjebaja nuznje začuće, zo maja hišće tutu šansu, šansu za přichod.
Dajmy sej tutu šansu!
Nastawk bu hižo w Rozhledźe wozjewjeny.
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


c: text/html

text:
Wojerecy (SN/mwe). Najebać špatne wjedro je wutoru něhdźe połsta zajimcow, mjez nimi tójšto swójbow, na hodowne wodźenje po Wojerowskim zwěrjencu přišło. „Tule rjanu tradiciju mnozy něhdyši Wojerowčenjo, kotřiž w cuzbje bydla a swjate dny doma přebywaja, skomdźić nochcedźa.“ To rjekny Silke Kühn, coologiska šulska pedagogowka. „Mnozy chcedźa wědźeć, što je so w zašłosći pola nas změniło.“ Tak móžeše wona wćipnym připosłucharjam powědać, zo su w minjenych tydźenjach zwěrjencowy hat dospołnje ponowili a znowa wobsadźili. Wopicy dóstachu nowu čumpjel darjenu a dalše zwěrjata nowe hěty. Wo tajke móžnosće so tež darićeljo z města staraja. Wobdźiwać móžachu hosćo nimo připrawow ponowjene hrajkanišćo. Zańdźene lěta su we Wojerowskim zwěrjencu tójšto zwoprawdźili, štož mjenuja „kroki po puću k geocowej“.
Silke Kühn so wjeseli, zo su Wojerowčenjo ze swojim zwěrjencom zwjazani, zo pak „je wón tež turistam w jězorinje přeco dobra adresa za wopyt a rjane dožiwjenje. Někotryžkuli z hosći je tu hižo jako dźěćo na kozy sedźał a nětko činja to wnučki.“

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kulow (SN/mwe). 24. króć wotměchu Kulowčenjo a mnozy hosćo z wokolnych wsow a samo z Drježdźan wot pjatka do wčerawšeho na dworje Kulowskeje Glaabec piwarnje swój lětuši piwarski swjedźeń. „Je wažne, zo ke kupcam wuski zwisk wudźeržujemy“, rjekny jednaćel Stephan Glaab. W lěće 2009 bě wón zastojnstwo wot swojeho nana přewzał.
Tuchwilu dźěła w firmje 20 ludźi, mjez nimi někotři, kotřiž prawidłownje wupomhaja. Glaabec piwarnja ma dwanaće družin piwow na wuběr, w běhu lěta pjelnja tam něhdźe 15 000 hektolitrow woblubowaneje chmjeloweje brěčki do blešow a sudow. We wobkruhu něhdźe 30 kilometrow je předawaja. Najpožadaniše je ze 60 procentami Kulowske pilsenske. Po Pančičanskim klóšterskim recepće a wotpowědnej licency warja tam tohorunja klóšterske specialne a klóšterske ćmowe. Prawidłownje wobdźěla so Kulowska piwarnja hromadźe z dalšimi 220 piwarnjemi Němskeje na kwalitnych wubědźowanjach, hdźež je sej wospjet kwalitny pječat zaručiła.


text:
Na wsach rozdźělne měnjenje wo zaměstnjenju ćěkancow
Pančicy-Kukow (aha/SN). Wjesnjanosća a jich zastupjerjo gmejnow zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe zaběrachu so wčera z prašenjemi zaměstnjenja ćěkancow w swojich komunach. Mjez wobydlerjemi pleće so tuchwilu horca diskusija. Při tym su měnjenja jara rozdźělne Serbske Nowiny so na wjacorych městnach za tym naprašowachu.
Předsyda wjesneje skupiny CDU Ralbicy-Róžant Eduard Luhmann je za spočatk nowembra wšitkich sobustawow skupiny na zarjadowanje do Ralbic přeprosył, zo bychu tam z kompetentnymi partnerami wo móžnosćach pomocy diskutowali. „Kóždy ćěkanc abo požadar azyla, kotryž do Němskeje přińdźe, ma zakonsce prawo na wěste a čłowjekahódne zaměstnjenje“, wón wuzběhuje. Runočasnje skedźbnja pak na zachowanje serbskeje identity w našej kónčinje. Njeńdźe jemu jeničce wo zaměstnjenje ludźi wšelakeje narodnosće, ale tež wo spomóžnu mjezsobnosć rozdźělnych kulturow a nabožinow w serbskim sydlenskim rumje.


text:
Dead Kennedys
Dead Kennedys (1978 - 1986) je nordowò-amerikańsczim punkòwim karnã z San Francisco w Kalifòrnijë w USA. Mùzyka jaką gralë bëła sparłączëniem klasycznégò britijsczégò punka z chùtkòscą ë energijã jegò amerikańsczégò zortu. Dôwny spiéwôrz karna Jello Biafra, ze swòją platową wëdowizną Alternative Tentacles, stôł sã téż wôżnim promòtorã jinszëch karnów.
Spisënk zamkłoscë
Historëjô[edicëjô | editëjë zdrój]
The Dead Kennedys pòwstało w czerwińcu 1978 rokù. Zakłôdôrzama bële w tim czasu Jello Biafra (spiéw), East Bay Ray (gitara), Klaus Flouride (basowô gitara) ë Bruce Schlesinger Ted (perkùsëjô). Karno wëstąpiwało wprzód blós le w San Francisco ë wëdało w czerwińcu 1979, w Alternative Tentacles, pierszi singel California Über Alles. Pò tim przëszed czas na tourne pò òstowim ùbrzégù USA, jacze òżëwiło baro ji pùnkową spòlëznã.
W jeseni 1980 rokù wëdôle swojã pierszą dołgogrającą platã Fresh Fruit for Rotting Vegetables. Zarô pò tim zachòrzôł perkùsjownik Ted ë na jegò plac przëszed D.H. Peligro. Całi 1980 rok dôwało karno Dead Kennedys kòncertë w USA ë Eùropie, bez co dobële swòjima sarkasticznima tekstama wiele lùbòtników westrzód undergroundowi scene.
Dead Kennedys dôwôł bôczenié na spòlëczné jiwre ë prowòkòwôł nié le blós tekstama. W 1981 wëchôdô EP In God We Trust, Inc. z Jesësã przëbitim do krziżã z amerikansczich dëtków, rok pózdni LP Plastic Surgery Disasters z rãką wëgłodniałégò Afrikóna na tołsti ë biôłi rãce.
W 1985 wëchôdô LP Frankenchrist jakô òsta òsądzonô ò demòralizacëjô młodzëzne - bëło to sparłączoné z òbrôzkã szwajcarczégò kùństôrza H.R. Gigera na jaczim bëło widzéc m.jin. pénisa. Domôgano sã 2000 dolarów ë rok sôdze sztrafë dlô kôżdegò nôlëżnika karna, do czégò równak nié bëłó doszłi.
Pò wëdaniém Bedtime for Democracy, kòl kùńca 1986 rokù, Dead Kennedys ògłoszëło swojé rozpùscëni. Jello Biafra òstôł dali aktiwni w pùnkòwi rësznoce, dozérôł dali wëdowizne Alternative Tentacles ë spiéwôł m.jin. z hardcorowima karnama jak D.O.A., czë No Means No.
Diskògrafijô[edicëjô | editëjë zdrój]
Sztudijné platë[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1980: Fresh Fruit for Rotting Vegetables
- 1982: Plastic Surgery Disasters
- 1985: Frankenchrist
- 1986: Bedtime for Democracy
Platë live, zestôwczi, znowienia[edicëjô | editëjë zdrój]
EPs[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1981: In God We Trust, Inc.
Single[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1979: California Über Alles
- 1980: Holiday In Cambodia
- 1980: Kill The Poor
- 1981: Too Drunk To Fuck
- 1981: Nazi Punks Fuck Off!
- 1982: Bleed for Me
- 1982: Halloween
Bootledżi[edicëjô | editëjë zdrój]
- 1983: A Skateboard Party


text:
1. Solo Para Mi - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Laura Cubi Villena, Grzegorz Nagórski
2. Acoustic travel - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk - bandoneon, Jarosław Stokowski
3. Oblivion - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
4. How insensitive - Marcin Gawdzis Quintet
5. Fastango - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Tomasz Wendt
6. Lost Paris - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
7. Miralo - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Laura Cubi Villena
8. Ballada dla Billa Evansa - Szymon Łukowski
9. Bossa Nina - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
10. Autumn Ana - Marcin Gawdzis Quintet
11. Luna de miel - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
12. Autumn in New York - Marcin Gawdzis Quintet


text:
Misspell p0chrzyn był odwiedzany 207 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
pochrzyn
-ochrzyn , 0ochrzyn , lochrzyn , ochrzyn , oochrzyn , opchrzyn , p9chrzyn , pchrzyn , pcohrzyn , pichrzyn , pkchrzyn , plchrzyn , pocbrzyn , pocchrzyn , pocgrzyn , poch4zyn , poch5zyn , pochdzyn , pochezyn , pochfzyn , pochhrzyn , pochrayn , pochrrzyn , pochrsyn , pochrxyn , pochryn , pochryzn , pochrz6n , pochrz7n , pochrzgn , pochrzhn , pochrzn , pochrzny , pochrztn , pochrzun , pochrzy , pochrzyb , pochrzyh , pochrzyj , pochrzym , pochrzynn , pochrzyyn , pochrzzyn , pochtzyn , pochzryn , pochzyn , pocjrzyn , pocnrzyn , pocrhzyn , pocrzyn , pocurzyn , pocyrzyn , podhrzyn , pofhrzyn , pohcrzyn , pohrzyn , poochrzyn , povhrzyn , poxhrzyn , ppchrzyn , ppochrzyn


text:
Powěsće: sobotu, 29.09.2018
Hauptinhalt
Dźěłowe wiki
W Hornjej Łužicy bě kónc septembra něšto přez 18.200 ludźi bjezdźěłne, 440 mjenje hač měsac do toho. Z tym je bjezdźěłnosć porno awgustej wo 0,1 na 6,5 procentow spadnyła. Wokomiknje móže dźěłowa agentura Budyšin 4.600 dźěłowych městnow posrědkować. Najwjace z nich poskićuja so w hospodarskich posłužbach, předźěłacym přemysle, wikowanju, awtowych zamkarnjach, strowotnistwje a twarstwje.
Berlin: Mjeńšinowa rada
W Berlinje je so Mjeńšinowa rada Němskeje wčera prěni raz z nowym zamołwitym němskeho knježerstwa za narodne mjeńšiny zetkała. Při tym dźěše wo starosće Sinti a Romow kaž tež mjeńšiny Frizow, ale tež wo serbske naležnosće, kaž na přikład tež wo to, zo měli Serbowki skónčnje tež žónsku formu swójbneho mjena wužiwać směć. Nowy zamołwity za mjeńšiny při němskim knježerstwje je wot apryla dr. Bernd Fabritius z Mnichowa. Wón je w Rumunskej rodźeny Němc. Na zetkanju wobdźělichu so tež wjacori Serbja, mjez nimi předsyda Domowiny, Dawid Statnik.
Kamjenica: "Sakska - Čěska. Tak bliska, tak zdalena"
Sakski statny muzej za archeologiju w Kamjenicy pokazuje wot wčerawšeho wustajeńcu "Sakska - Čěska. Tak bliska, tak zdalena". Widźeć je tež wjele eksponatow z Hornjeje Łužicy a z klóštra Marijineje Hwězdy. Ekspozicija wěnuje so kulturelnym poćaham mjez Sakskej a Čěskej wot zažnych stawiznow hač do přitomnosće. Wona je nastała w kooperaciji z Narodnej galeriju w Praze. Klětu budźe wustajeńca w Praze. Patrónaj wustajeńcy staj sakski ministerski prezident Kretschmer a čěski premier Babiš.
Kulow: Start za twar noweje katolskeje pěstowarnje
W Kulowje su wčera dopołdnja zakładny kamjeń za nowe katolske dźěćace přebywanišćo połožili. Nowotwar nastanje blisko zakładneje šule a płaći štyri miliony eurow. Jeho nošer wostanje kaž dotal Kulowska wosada. W nim budźe potom tež zaso serbskorěčna skupina kaž hižo dotal. W tuchwilnym Kulowskim dźěćacym domje je 15o dźěći w žłobiku, pěstowarni abo horće - w nowym domskim budźe potom městno za 215 dźěći.
Serbski bus w Dolnich Bojanovicach
Wjac hač 30 Serbow wobdźěli so wot dźensnišeho hač do wutory we wsy Dolni Bojanovice na Južnej Morawje w Čěskej na lětušej kermuši, kotruž mjenuja tam hody. Nimo skupiny wokoło Kukowčana Fabiana Kaulfürsta je so lětsa prěni raz tež wjetša skupina abiturneho lětnika 1996 Budyskeho Serbskeho gymnazija tam podała. Kontakty mjez Serbami a Čechami w Dolnich Bojanovicach wobsteja hižo dlěje hač 50 lět.


text:
Za tym, ako běšo se mustwo „Serbske koparje/Wendische Auswahl“ prědny raz prezentěrowało w juniju w Dešnje w graśu pśeśiwo „Serbskej wubrance“ z Górneje Łužyce, móžomy jo něnto drugi raz w akciji wiźeś. Mustwo ga jo pśepšosone na 25. turněr dolnołužyskich balokoparjow wót 12. do 14. januara we wjelikej sportowej hali „Łužyca“ w Chóśebuzu. Tam jo te tśi dny dogromady 8 wuběźowanjow – teke mjazy ziśimi a młoźinu – to groni wjelgin pisany program z młogimi mustwami.
„Serbske koparje“ se wobźěliju we tom wuběźowanju, źož nastupiju sobu nejlěpše a nejmócnjejše mustwa z chóśebuskich, gubinskich a grodkojskich stronow. Te graju skóro wšykne w krajnej lize (Landesliga) a krajnej klasy (Landesklasse). Mjazy nimi Strobice, Wětošow, Gołkojce, Drjowk, Grodk, Bórkowy a Picnjo. Dogromady 10 mustwow jich buźo, a te budu graś we dwěma štafloma, a w nima kužde pśeśiwo kuždemu, pśecej 12 minutow. Tej nejlěpšej dwě mustwje z kuždeje štafle graju pón wó dobyśarja. Do kótareje štafle „Serbske koparje“ pśidu, njejo hyšći jasne.


text:
Wjelgo Brytańijo
Wielgŏ Brytanijŏ, Zjednoczōne Krōlestwo Wielgij Brytanije a Pōłnocnyj Irlandyje (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Britain, UK) – unitarne wyspiarske państwo położōne we Zachodnij Ojropie. W skłŏd Wielgij Brytanije włażōm: Yngland, Walijŏ i Szkocyjŏ położōne na wyspie Wielgŏ Brytanijŏ, Pōłnocnŏ Irlandyjŏ leżōncŏ we pōłnocnyj tajli wyspy Irlandyjŏ. Guernsey, Jersey a Wyspa Man, posiadajōm ôdrymbny status depyndyncyje brytyjskij Korōny. Zależnymi teritoryjōma ôd Wielgij Brytanije sōm: Gibraltar, Anguilla, Bermudy, Brytyjske Dziewicze Wyspy, Falklandy, Georgia Połedniowŏ a Sandwich Połedniowy, Kajmany, Mōntserrat, Turks i Caicos, Św. Helyna, Brytyjske Teritoryjum Indyjskigo Ôceanu a Pitcairn.
Wielgŏ Brytanijŏ je tyż człōnkym-zŏłożycielym Spōlnoty Nŏrodōw zrzeszajōncyj bōłe kolōnije, dōminija i inksze brytyjske posiadości, włazi tyż we skłŏd G8. Przinŏleży ku Radzie Bezpieczyństwa ÔNZ, we keryj mŏ recht veta. Wielgŏ Brytanijŏ to jedno z głōwnych mocarstwōw ôbecnych czasōw. Jeji zbrojne siyły stacjōnujōm we 80 krejach świata (nŏjsrogsze stałe garnizōny sōm w Niymczech, na Cyprze, na Falklandach, na Gibraltarze a w Kanadzie). Zjednoczōne Krōlestwo mŏ tyż ōngyfer 200 atōmowych głowicōw. Krej tyn je tyż zaliczany ku nŏjbarzi ańflusowym we Ojropejskij Unije.


text:
Chorownja maltezow swj. Jana bě z Kamjenskej wuchowanskej słužbu wopytowarjow tydźenskich wikow na akciju we wobłuku „tydźenja znowawožiwjenja“ do Kamjenca přeprosyła.
Kamjenc (SN/mwe). Při najrjeńšim wjedrje bě wčera znowa wjele ludźi wosebje z wokolnych wsow do Kamjenca na tydźenske wiki přijěło. Mjez wopytowarjemi hermanka je kóždy tydźeń tež tójšto Serbow, kotřiž w Lessingowym měsće nakupuja, optikarjej abo do Cyžec črijoweho domu załoža a sej nic naposledk tež z gulašoweje kanony słódnu běrnjacu poliwku słodźeć dadźa. Wčera, štwórtk, pak witachu jich medicinarjo z wosebitym stejnišćom. Pod hesłom „kóždy móže žiwjenje wuchować“ pokazowachu a rozłožichu woni staršim a młódšim zajimcam reanimaciske naprawy. Zdobom dachu jim nawod při zwučowanju tajkich. Mnozy, wosebje ze staršeje generacije, su sej hižo před wjele lětami wědu wo tym přiswojili. Tuž je trjeba, zo žiwjenje wuchowace naprawy w nuzowej situaciji prawidłownje zwučuja.


text:
Washington (dpa/SN). Wikowanski konflikt mjez USA a Chinu so přiwótřa. Wot 23. awgusta chcedźa USA nowe cła 25 procentow na twory w hódnoće 16 miliardow dolarow zawjesć. Lisćina wudźěłkow je hižo zestajana, zdźěli běrow wikowanskeho społnomócnjeneho Roberta Lighthizera wčera wječor we Washingtonje. Hižo wot spočatka julija płaća cła za chinske importy we wobjimje 34 miliardow dolarow. China žada sej za to cła na awta a wšelake zežiwidła z USA.
Strach zapalenja BMWjow
Mnichow (dpa/SN). Stracha zapalenja dla dyrbi 324 000 awtow typa BMW do zamkarnjow. Wotpowědny list dóstanu mějićeljo přichodny tydźeń, kaž z Mnichowa informuja. Potrjechene su BMW 3, 4, 5, 6, 7, X3, X5,X6 ze štyricylindrowym dieselowym motorom, kotrež je koncern w času wot apryla 2015 do septembra 2016 twarił. Tež awta ze šěsćcylindrowym dieselowym motorom, twarjene mjez julijom 2012 a junijom 2015, dyrbja do zamkarnjow.
Njewjedra w Hessenskej
Lětni serial SN7. dźěl
Dźensniše „małe jewišćo“ zda so na prěni napohlad trochu zwonka našeho lětnjeho rjadu stać. Röhrscheidtowa bašta dźě je předewšěm jako alternatiwne hrajnišćo Serbskeho ludoweho ansambla znata. Nimo toho je tam nětko tež pokładnja domu zaměstnjena. W lěće 1496 jako dźěl Budyskeho měšćanskeho wobtwjerdźenja dotwarjena wěža słužeše w swojich dołho trajacych stawiznach mjez druhim jako składźišćo suknjernje, jako korčma a jako sydło towarstwa Schlaraffia Budissa. Wot lěta 1952 bě tam hłowny kostimowy fundus SLA. Po saněrowanju su baštu před třomi lětami w dźensnišej formje wotewrěli.
Kapitan Radworskeho koparskeho mustwa Paul Zimmermann zakónči po wjacorych ćežkich zranjenjach swoju aktiwnu hrajnu karjeru, a to z runje 26 lětami(!). Matej Wjeńka je so z nim rozmołwjał.
Sy so lětsa rozsudźił swoju aktiwnu karjeru zakónčić. Zranjenja dźě su Će přeco zaso trapili, tak tež 2012 na europeadźe we Łužicy. Jako jedna z wulkich nadźijow sy za Serbow do turněra startował, dyrbiš pak hižo tak młody přestać.
Minjenej měsacaj je so w koparskich mustwach tójšto změniło. Někotre cyłki su w přihotach na nowu hrajnu dobu samo połojcu kadra wuměnili. Kilian Hrjehor je za někotre cyłki wotchady a přichady zezběrał.
FC Energija Choćebuz
přichady: Abdulkadir Beyazit (ST Babelsberg 03), Daniel Stanese (VfR Aalen)
wotchady: Benjamin Förster (VSG Altglienicke), Christos Papadimitriou (Mauerwerk, Awstriska), Gabriel Boakye (1. FC Köln II), Alexander Siebeck (Karlsruheski SC)
Budissa Budyšin
přichady: Alexander Schidun (Jednota Kamjenc), Marcel Bär (Dynamo Drježdźany U19), Eric Merkel (Biskopičanske KT 08), Stefan Richter (trenar wrotarjow), Philipp Dartsch (SpVgg Bayern Hof), Marek Langr (Jednota Kamjenc), Christopher Schulz (SpVgg Bayern Hof), Mateusz Ciapa (U 19 1. FC Magdeburg), Michael Schlicht (1. FC Schweinfurt 05), Niclas Treu (Lüneburger SK Hansa)
Budyšin (SN). Tesla pyta tuchwilu so hodźace stejišćo za twar jednoho z prěnich europskich zawodow Giga Factory, w kotrychž maja so produkować wulke mnóstwa modernych litiumo-ionowych bańkow a baterijow za elektroawta a stacionarne milinowe składy. „To je šansa w prawym času za strukturnu změnu we Łužicy. Njesměli ničo skomdźić, tajku firmu k nam dóstać.“ Takle pisa dr. Měrćin Krawc, předsyda SPD w Budyšinje a sam powołansce dźěłacy we wobłuku inowatiwnych energijowych technikow, w nowinskej zdźělence iniciatiwy Serbski sejm, kotraž SN předleži. „Sym za to hižo zwisk k sakskemu hospodarskemu ministerstwu nawjazał. Statne spěchowanje tajkeje wulkoinwesticije móhło paralelnje k mnohim projektam w hórnistwje dźěłacym časowje bliske wurjadne perspektiwy skićić.“ Hanzo Wylem-Kell, předsyda Łužiskeje aliancy a tohorunja předewzaćel we wobłuku solarneje a składowanskeje techniki, měni: „Kompetency w chemiji, awtomatizaciji abo wuporjedźenju, kotrež w brunicowych jamach a milinarnjach maja, tworja za to najlěpše wuměnjenja.“
Židźino/Wojerecy (dpa/SN). Ze 36,8 stopnjemi nad nulu su minjeny tydźeń we Wojerecach nowy horcotny rekord Sakskeje naměrili. Lěsny inženjer Thomas Sobczyk hlada z wulkimi starosćemi na jasne módre njebjo. „Zo hižo tak zahe lisćo ze štomow pada, nas starosći. Dlěje trajaceje horcoty je na zemi lědma hišće wegetacije. Měšeńca wotpadaneje jehliny, zeschnytych łopjenow, wrjosa a trawy móže so při tajkej horcoće spěšnje zapalić“, wujasnja sobudźěłaćer delnjeho lěsneho zarjada Budyskeho wokrjesa.
Thomas Sobczyk steji w lěsu pola Židźinoho, tři kilometry wot Wojerec zdalenym. Na mnohich městnach dyrbješe wón za wobłuk, kotryž zamołwja, najwyši schodźenk stracha lěsneho wohenja postajić. 28 tajkich wohenjow pjelni dotalnu lětušu statistiku. Loni bě jich w dwanaće měsacach wšo dohromady 18. Lěs so tuž prawdźepodobnje žehli.


text:
75. Tour de Pologne zaś przejedzie bez Gōrny Ślōnsk
Dzisiej w Krakowie kolŏrze bydōm jechać we piyrszym etapie Tour de Pologne. Tyn wyścig, co ôn je partym UCI World Tour przejedzie tyż bez Gōrny Ślōnsk.
Drugi etap, co bydzie rozgrŏwany jutro, piōntego sierpnia, bydzie 156 km dugi i zacznie sie w Tarnowskich Gōrach, przejedzie bez Nowe Chechło, Świerklaniec i Ôrzech, niyskorzij bez Piekary, Bytōm, Chorzōw, Siymianowice, a meta bydzie we Katowicach. Cołki etap mŏ sie zaczōńć sztwierć na trzeciõ (14:15), a skōńczyć ô siōdmyj dziesiyńć (19:10).
Trzeci etap, co kolŏrze bydōm bez niego jechać w pyńdziałek, szōstego sierpnia, zacznie sie na Stadiōnie Ślōnskim. Stamtōnd bez Rudã kolŏrze bydōm jechać na połednie, aż we Jastrzymbiu skryncōm nazŏd na pōłnoc, żeby bez Rybnik i Knurōw zajechać do Zŏbrzŏ. Tyn etap mŏ sie ôdbyć we tych samych godzinach, co dziyń wcześnij: ôd sztwierć na trzeciõ (14:15) do siōdmyj dziesiyńć (19:10).
Ôba etapy sōm płaske, tōż bez cołkõ dugość kolŏrze bydōm mocno walczyć, a na zicher show zrobiōm sprinterzi.
Chociŏż muszymy sie spodziywać problymōw na drōgach skuli wyścigu, to pewnikym zrekōmpynsujōm nōm to nojlepsi zawodnicy na świecie.
Latoś mōmy 75. Tour de Pologne, a piyrszy rŏz wyścig bōł ôrganizowany we 1928 roku. Ôd 1993 roku startujōm w nim profesjōnaliści, a ôd 2005 roku je ôn we kalyndŏrzu UCI.
Foto: Beemwej / Wikimedia Commons


text:
Rěčnik Zhorjelskeho statneho rěčnistwa: W Serbach je tuchwilu měr
Zhorjelc (SN/mwe). Lětnje přeproša sej Zhorjelske statne rěčnistwo, kotremuž přisłuša wotnožka w Budyšinje, žurnalistow Hornjeje Łužicy na medijowu rozmołwu. Nimo nowin kaž Sächsische Zeitung abo Niederschlesischer Kurier wobdźělichu so na njej wčera popołdnju tež Serbske Nowiny.
Nowy nawjedowacy wyši statny rěčnik Josef Bauer wujasnjowaše přitomnym, zo ma Zhorjelske statne rěčnistwo tuchwilu 44 statnych rěčnikow, 27 w Zhorjelcu a 17 w Budyšinje. Dohromady ma wone 130 přistajenych, 44 z nich w Budyšinje. Z dalšich wuwjedźenjow Bauera wuchadźa, zo je ličba prawicarskich deliktow loni w Hornjej Łužicy rozrostła a zo wobdźěła zarjad cyłkownje něhdźe 50 000 jednanjow. Zwjeselaca powěsć bě, zo w Zhorjelskim statnym rěčnistwje tuchwilu žane skóržby nadběhow na Serbow dla njepředleža. „W Serbach je tuchwilu měr“, wuzběhny Till Neumann, rěčnik statneho rěčnistwa. Kak daloko so šćuwańca napřećo nam w socialnych medijach rozšěrja, njemóže wón posudźować.


text:
Dołhostnik
Dołhostniki su te wulke kruhi na jako kulojty myslenym zemskim powjerchu, kotrež běža k sewjero-južnemu směrej a du přez wobaj rotaciskej čopaj zemje. Kóždy dołhostnik zestaja so z dweju napřećiwneju meridianow (połkruhow) a charakterizuje so tohodla přez podawanje jedneje z jich geografiskich dołhosćow.
Wobsah
Dołhostnik a meridian[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tak leža na př. na dołhostniku 13,5° wuchod: Greifswald, Berlin, Passau a Spittal nad Drawu - runje tak kaž „mjeztym“ město Plzeň w Čěskej, kaž na sewjer šwedski Karlstad a na juhu Palermo na Sicilskej, Tripolis (Libyska) a Luanda (Angola). Hdy bychmy wulki kruh na druhu hemisferu podlěšili (potajkim bychmy na napřećiwny meridian z geografiskej dołhosću 166,5° zapad hladali), bychmy přez Antarktis ke Cookowym kupam a Kiribatijej, a nimo Hawaiija k Aleutam a Beringowemu přeliwej dóšli. Dołhostnik 13,5° wuchod je potajkim identiski z dołhostnikom 166,5° zapad.
Rozdźěl mjez dołhostnikom a meridianom wšak so we wšědnej rěči geografije často zamazuje. Za astronomow běži meridian přez połne 360° na njebjeskej kuli, ale mysla při tutym słowje hłownje na jeho hornju połojcu. Tam słónco kóždy připołdnjo (meridies = připołdnjo) kulminuje, mjeztym zo połnóc přez niski wobłuk běži.
Dokładniše wobhladowanje dołhostnikow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Zapřijeće dołhostnik pochadźa w jenakej měrje z matematiki, geografije a astronomije - hdźež so tež křiwe dołhostniki nastupajo ekliptiku (pozdatna čara słónca) a samo Mlóčnu dróhu wužiwa. Ale tež měsačkowe mapy maja swoje (selenografiske) dołhosće, a w astronawtice k planetam a za zaměry wobličenja čary dyrbja so často dospołnje hinak połožić.
Dołhostniki na zemi a druhich deformowanych kulach[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdyž wobhladujemy zemju dokładnišo, da njehodźi so hižo za kulu měć, ale je trjeba znajmjeńša jeje wopłonjenje wobkedźbować. Zemska podoba je mjenujcy přez wšědnu rotaciju a jeje centrifugalnu móc na ekwatorje brjuchata a w polarnych regionach płoniša hač kula jenakeje wulkosće. Rozdźěl w radiusach je 21.387 metrow (abo 1:298,24 srěnjeho ekwatoroweho radiusa wot 6.378.137 metrow).
Na idealnym zemskim elipsoidźe (kotryž hač na 100 metrow mórskej hładźinje resp. geoidej wotpowěduje), su drje dołhostniki elipsy, ale znajmjeńša wšitke jenak dołhe. Na matematiskej zemskej podobje geoida wšak maja snadnje njejenake měritko. W astrogeodeziji njedefinuja so hižo jako hładka linija, ale přez jich zhromadnu astronomisku dołhosć. Njeprawidłownosće (hač něhdźe 1 km naprawo/nalěwo wot srjedźneje meridianoweje runiny) pochadźeja z lokalnych a regionalnych wosebitosćow zemskeho ćělesa a dadźa so přez anomalije ćežitosće resp. lotowe wotchilenja modelować.
Něhdźe 10 króć wjetše su tute wotchilenja mjez geometriskej a fyzikaliskej definiciju na hoberskim planeće Jupiter (jowigrafiska dołhosć/šěrokosć) a tež na Marsu. Čerwjeny planet je swojeje małosće dla (51 % zemskeho radiusa) drje lědma wopłonjeny, ale jasnje třiwóskowy.
Wulkosć zemskich dołhostnikow a šěrokostnikow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kaž horjeka naspomnjene, su dołhostniki na (idealizowanej) zemi wšě jenak dołhe, mjeztym zo radius šěrokostnikow z kosinusom geografiskeje šěrokosće k čopam woteběra (r = R·cos B).
Dokelž wšě dołhostniki kule su wulke kruhi, dźěla (hromadźe ze swojim 180°-pendantom) zemju do po dweju połojcow. Činja to tež na (wopłonjenym) zemskim elipsoidźe, tam wšak maja formu elipsow.
Połojcowacu kajkosć maja dołhostniki (resp. dołhostne elipsy) ze zemskim ekwatorom zhromadne, kotryž wšak je jako najdlěši šěrokostnik na woprawdźitej zemi wo 0,2 ‰ dlěši: měri w mórskim niwowje 40.075 km, dołhostniki wšak jenož 40.008 km.
Metrowa konwencija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdyž francoscy wědomostnicy wokoło 18. lětstotka definiciju metra přewjedźechu, bě postajenje zemskeho wobjima z 4 x 10 milionow metrow planowane. Diferenca na 8 km na 40.000 km dźe na njewobeńdźomne małe měrjenske zmylki a zerzawjace měridła dweju tehdyšeju ekspedicijow (Lapska a Peru) wróćo. Zo njechcychu meter šěrokostnikam, ale dołhostnikam přiměrić, měješe předewšěm dwě přičinje:
- su wšě šěrokostniki rozdźělnje dołhe (hlej horjeka), dołhostniki pak jednak dołhe.
- je měrjenje geografiskeje šěrokosće – potajkim wuměrjenje zemje k sewjero-južnemu směrej – hač do dźensnišeho łóšo přewjedźujomne hač přez geografisku dołhosć k wuchodo-zapadnemu směrej.
Metrowa konwencija pak njeńdźe direktnje na měrjenja w Lapskej a Peruwje wróćo, ale na wuměrjenje dźělneho kusa meridianoweho kwadranta (štwórćina wulkeho kruha, kotryž přez Paris běži). Wobaj astronomaj Jean-Baptiste Joseph Delambre a Pierre Méchain staj čaru wot Dünkirchena hač do Barcelony (něhdźe 10° šěrokostneje diferency) z trigonometriskimi srědkami wuměriłoj a zwěsćištaj šěrokostnu diferencu z astronomiskimi srědkami. Po měnjenjach wo formje zemje, kotraž je so we wuměrjenjach w Peruwje a Lapskej (blisko ekwatora a sewjerneho čopa) zwěsćiła, da so z toho dołhosć cyłkowneho kwadranta wobličić. Při tym přińdźe k systematiskim měrjenskim zmylkam wot Méchain, kotrež je z pedanterije potłóčił.[1] Tute zmylki wjedźechu naposledk k njedokładnemu postajenju metroweho standarda.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ken Alder: Das Mass der Welt. Bertelsmann Verlag, München 2002


text:
Bagdad
Wspůłrzyndne: 33°20' N 44°23' E
Bagdad (arabsko godka: بغداد = Baghdād) – stolica Iraku a jydne s nojwjynkszych mjast na Bliskim Wschodźe. Je rozlygowane na zachodńim brzygu Tygrysu. Zołożůny we 762 roku uod kalifa Al-Mansure s dynastyje Abbasydůw. S anfanga mjoł mjano Madinat as-Salam (Mjasto Pokoju), nale ńy utrzimało śe uůne dugo a mjasto przijyno mjano uod pobliskij dźydźiny. 10 lutygo 1258 zdobyte bez Můngołůw, srogo ućyrpjało a uostało fest zńiszczůne. Drugi roz Můngoły zdobůły Bagdad we 1401 roku. We 1534 przeloz pod panowańy Uotůmańskigo Imperjům. Uod anfanga istńyńo Iraku pozostowo jygo stolicům.


text:
Kebyjście1 niy mieli pomysłu na niydzielny ôbiołd2, a zmiyrzły już wōm sie rolady i kotlety, to polyndwiczki we delikatnyj marchwiowyj zōłzie3 bydōm dlo Wołs4 idealne. Robi sie to richtich5 gibko6 i je tak ajnfachowe7, że nawet kuchołrze bez talyntu dajōm sie rada.
Co potrza?
1 kg polyndwiczek wieprzowych
30 dkg marchwi
sok ze jednyj apfylziny8
połra listkōw limōnki kaffir abo ôtartoł skōrka ze citrōłny
ździebko9 potartyj gałki muszkatałowyj
ździebko chili i pieprzu
poła łeżek kurkumy abo jedyn kōnsek świyżyj- terozki idzie jōm kupić nawet w dyskōntach
trocha mōnki10 do zagynszczynia zōłzy
250 ml śmietōnki (moge być 18%)
Nojlepi zacznijcie sie to rychtować11 dziyń naprzōd12, to sie te miyso fajnie przegryzie. Pokrejcie13 polyndwiczki na mańsze14 kōnski15 (take na 5 cm bydōm16 idealne) i wciepcie do jaki miski abo brytfanki. Nalyjcie tam sok ze apfylziny, dajcie prziprawy i ôstołwcie17 na noc. Na drugi dziyń- abo jak niy mołcie18 tela czasu to za połra godzin, abo nojmani19 za jedna godzina- powyciōngejcie20 te polyndwiczki ze marynaty i na leko natłuszczōnyj patelni przibrōnołćcie21 ze kołżdyj22 strōny. Potyn wciepcie do brytfanki, zalyjcie23 marynatōm, wodōm, dejcie24 marchew i niech sie to na małym ôgniu aby godzina popykoł25. Niyskorzi wyciōngcie miyso, zblyndujcie marchew, dejcie śmiytōnka i keby26 ta zōłza bōła za rzodkoł27, to zagyńście jōm trocha mōnkōm ôzpuszczōnōm w zimnyj wodzie (2-4 łeżki mōnki na niycałoł szklōnka wody). Jak już zōłza bydzie fertich28, mogecie jōm jeszcze dosmakować29, wciepnōńć tam na chwila miyso i biercie sie za jedzynie. Do takego miysa pasujōm i klōski30, i nudle31, a nawet ryż. Smacznego 🙂
1gdybyście
2ô= ło
3ō- samogłoska w wymowie między o i u
4Was
5naprawdę
6szybko
7proste
8pomarańczy
9szczypta
10mąki
11przygotowywać
12wcześniej
13pokrójcie
14mniejsze
15kawałki
16będą
17zastawcie
18macie
19przynajmniej
20wyjmijcie
21przypieczcie
22każdej
23zalejcie
24dajcie
25pogotuje
26gdyby
27rzadka
28gotowa
29doprawić
30kluski
31makaron


text:
Gmejny Budyskeho wokrjesa na zymsku słužbu derje přihotowane
Njebjelčicy/Róžant/Radwor/Bukecy (SN/JK). Temperatury su w minjenymaj dnjomaj spadnyli. Tak poněčim začuwamy, što zyma je. Nětko w adwentnym času by sněh wězo k hišće lěpšej naledźe přinošował. Sněh a zymu nastupajo su wosebje gmejny z wjesnymi strukturami na to pokazane, być kóždy čas přihotowani zaručić wěstotu a wobchad na swojich wsach.
W Njebjelčicach dowěrjeja hižo wjacore lěta zymsku słužbu na dróhach Wätzigec firmje ze Serbskich Pazlic. Spušćomnje su tam dotal wšitke nadawki zymskeje słužby wukonjeli a su tež na přichodnu derje přihotowani. „Dyrbjało-li so nadměru sněhować, mamy zrěčenje z firmu Missale, kotraž w ekstremnych padach zapřimnje“, potwjerdźa wjesnjanosta Tomaš Čornak(CDU) hotowosć gmejny, zymu witać. Wón je ze słužbu Wätzigec muži spokojom a nadźija so miłeje zymy, zo njeby přejara do kóštow šła. Nalutowane pjenjezy z minjeneju zymow gmejnje pomhaja, dalše gmejnske nadawki zmištrować.


text:
Ta „nula“ pópšawem nic gódnego njejo. Casy pak jo wjelgin wažna, wósebnje pón, gaž wóna slězy stoj. To jo se pokazało w Casniku slědny tyźeń wó woglěźe na Balkanje, źož sćo mógali cytaś 3. źěl reportaže. „Wušej 500 kilomejtari pó Balkanje“ jo tam stojało, ale to jo było jich wušej 5500 kilomejtari! To jo dejało byś gronjone!
Małki źěl teje dłujkeje jězby – něźi 150 kilomejtari – jo nas dowjadł z kroatiskego Dubrovnika do susednego kraja Montenegro – Crna Gora –, z něźi 625.000 wobydlarjami ten nejmjeńšy stat na Balkanje. Jano tak wjeliki ako Šleswig-Holsteinska ten kraj jo. Za to pak jo brjog pśi Módrej Adriji ze pśisamem 300 km bejnje dłujki, a z tym napšawdu paradiz za wšych, ako lubuju mórjo. Statistika groni, až słyńco swěśi tam 2720 góźinow wob lěto a až móžoš se tam kupaś a we śopłem słyńcu wódychaś jaden mjasec dlej ako w Španiskej a Francojskej. Žeden źiw, až pśiźo tudy z turizma nejwěcej pjenjez do statneje kase Montenegro...


text:
Jak je lato, to sie czowiek robi jeszcze barzi zgniōły1, jak kedy indzi2. Bez to trza wymyślać take maszkyty3, co sie je szybko narychtuje4. Sam sōm yno 3 składniki, to nawet listy zakupōw niy trza specjalnie zapisywać.
Co potrza?
250 g mascarpone
100 szokolady
100 g podłużnych biszkoptōw
Szokolada łozpuśćcie5 w jaki misce nad gorkym ze wrzōncōm wodōm. A w inkszyj misce zmiksujcie mascarpone ze łozpuszczōnōm szokoladōm i na chwila wrojście6 to do lodōwki. Biszkopty w blynderze abo robocie kuchynnym roztrzaskejcie na tako choby7 tartoł bōłka- mogecie to tyż zrobić motkym8 😉
Jak już sie szlukniecie9 trocha tyju10 i zadzwōnicie do jaki ciotki abo kamrata11, wyciōngcie12 masa ze lodōwki, a łoztarte biszkopty wsujcie13 na jaki talyrz. Łeżeczkōm wejźcie trocha masy, wciepcie do „paniyrki”, obkulejcie i przełōżcie na talyrz. Jak już wszyske bydōm fertich, to wrojście je do lodōwki, a potyn już yno smacznego 🙂
1bardziej leniwy
2kiedy indziej
3łakocie
4przygotuje
5rozpuśćcie
6włóżcie
7jakby
8młotkiem
9łykniecie
10herbaty
11kolegi
12wyciągnijcie
13wsypcie


text:
W měšćanskich dźělach Wojerec chcedźa tójšto zwoprawdźić
Wojerecy (AK/SN). Při hospodarskim planowanju města Wojerec za lěto 2018 maja so měšćanske dźěle na přiměrjene wašnje wobkedźbować. Tónle namjet frakcije Swobodnych wolerjow je měšćanska rada na zašłym posedźenju wobzamknyła. Zaměr je, plany naprawow w jednotliwych měšćanskich dźělach do hospodarskeho plana města zapisać. W Brětni-Michałkach, Němcach, Hórnikecach, Čornym Chołmcu a Ćisku bydli dohromady nimale 4 500 ludźi, štož wučinja 13 procentow cyłkowneho wobydlerstwa Wojerec.
Hač na Ćisk přeja sej na wšitkich wsach gmejnskeho dźěłaćerja. W Brětni-Michałkach maja dale za wažne, wuwiwać wólnočasny wobłuk při bliskowočerstwjenišću Cyhelowy hat, ponowić někotre puće a zastarać wobydlerjow ze spěšnym internetom. Nimo toho je trjeba, fasadu a třěchu pěstowarnje w nošerstwje CSB ponowić.


text:
Berlin (B/SN) Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej dr. Heinrich Bedford-Strohm a předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, namołwjataj wobydlerjow, so wobdźělić na wólbach zwjazkoweho sejma 24. septembra. We wozjewjenej namołwje wobaj wuzběhujetaj, zo su křesćanske cyrkwje sobu zamołwite za zhromadnosć. „Prosymy wobydlerki a wobydlerjow, politiski puć našeho kraja aktiwnje sobu wuhotować. Prěnja a najwažniša kročel za to je, sej wo aktualnych rozsudach swójski a zamołwity wusud tworić a wólbne prawo wukonjeć,“ rěka w namołwje krajneho biskopa Bedford-Strohma a kardinala Marxa. Demokratija je žiwa z wobdźělenja wobydlerkow a wobydlerjow na wólbach.
Michael Bautz zemrěł


text:
Freiberg
Freiberg je wulke wokrjesne město w srjedźišću Sakskeje. Je hłowne město wokrjesa Srjedźna Sakska, kotryž słuša k direkciskemu wobwodej Kamjenica. Ma něhdźe štyrceći tysac wobydlerjow a leži při Freibergskej Modłeji we wysokosći wot 400 metrow nad mórskej hładźinu.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako Vriberge je z lěta 1175[2].
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2017; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Freiberg w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Měrja so na 101 000. měšćana
Choćebuz. Delnjołužiska metropola Choćebuz dale rosće. Po tym zo bu loni za status wulkoměsta trěbna ličba wobydlerjow 100 000 zaso docpěta, liča w přichodnych tydźenjach ze 101 000. měšćanom. Kaž Choćebuski nowinski rěčnik Jan Gloßmann zdźěli, zwěsćeja tam sylny trend přićehnjenja tež staršich ludźi. Dale su ćěkancy k tomu přinošowali, zo bydli w Choćebuzu dźeń a wjace ludźi.
Warnowanski stawk w Załomju
Budyšin/Załom. Warnowanske stawki su Hornju Łužicu docpěli. Zo by žadani za šěsć procentami wjace mzdy a indiwiduelnymi wólbnymi móžnosćemi za nachwilne přikrótšenje dźěłoweho časa we wosebitym žiwjenskim połoženju potwjerdźiła, je IG metal wuchodneje Sakskeje dźensa k warnowanskemu stawkej pola firmy GKN Walterscheid w Załomju nad Sprjewju namołwjała.
Čłonski rekord sakskich Zelenych


text:
Swjata Katyrna z Aleksandrije, dźowka krala Costusa, bě w 4. lětstotku w Egyptowskej žiwa. Rjaneho dnja słyšeše Katyrna wot pobožneho putnika wo Jězusu Chrystusu. Wumyslena ale jara mudra młoda žona spózna swoje špatne žiwjenje, nakaza so a da so wukřćić. Z wěry do Chrystusa čerpaše telko mocy a zmužitosće, zo spyta samo romskeho kejžora Maxentiusa wo křesćanskej wěrje přeswědčić. Maxentius pak prócowaše so, Katyrnu wot křesćanstwa wotwobroćić. K tomu da wón na pjećdźesat wučenych muži z njej diskutować. Tola, što so sta? Katyrna rěčeše tak přeswědčiwje, zo so mudri ludźo nakazachu a so wukřćić dachu. To sej Maxentius njeda lubić. čuješe so ranjeny a wohańbjeny a da wučencow k smjerći zasudźić. Katyrnu da wón surowje čwělować. Młoda žona pak wosta kruta. Skónčnje ju na koło zwjazanu dračowachu, tola koło so rozłama. Na to da jej kejžor hłowu wotćeć. Legenda powěda, zo jandźeljo jeje ćěło na horje Sinai pochowachu. Tam steji dźensa sławny klóšter swjateje Katyrny. Jako smjertne lěto martrarki je naspomnjene lěto 306.
Katyrna je patrónka šulow a uniwersitow, wučencow a wědomostnikow a wšěch powołanjow, kotrež z kołom a nožom w zwisku steja.
Katyrna słuša z Borboru a Marhatu do skupiny swjatych třoch knježnow a je jedna ze 14 pomocnikow w nuzy. Je předstajena jako hordozna žónska z krónu, mječom a kołom na wołtarju pomocnikow w klóšterskej cyrkwi Marijineje hwězdy a w farskej cyrkwi w Ralbicach.
(wujimk z „Moja wulka kniha křćenskich swjatych“)


text:
Wjace hač 22 000 ludźi turistisku informaciju wopytało
Hamor (AK/SN). Turistiska informacija při Hamorskim pobrjohu Bjerwałdskeho jězora je dźeń a woblubowaniša. Tole podšmórny Hamorski wjesnjanosta Achim Junker (CDU) na zašłym posedźenju tamnišeje gmejnskeje rady. Po wotewrjenju w juniju 2014 witachu tam dotal wjace hač 22 000 wopytowarjow. Jeničce w lońšej sezonje je so 11 700 ludźi wo kulturnych a turistiskich poskitkach wobhoniło. To bě wjace hač w cyłej sezonje 2014. „W turistiskej informaciji njeposrědkuja jeničce přenocowanske móžnosće w hotelach a pensijach kołowokoło jězora, ale předawaja tež najwšelakoriše suweněry a zastupne lisćiki za zarjadowanja“, wjesnjanosta rozłoži. „Wjeselimy so tohorunja nad tójšto zbožownymi porami, kotrež su so loni před rjanej kulisu jězora zmandźelili.“ Najdalši puć měješe porik z Argentinskeje, kiž wopyta Bjerwałdski jězor we wobłuku jězby po Němskej. W nowembru su před turistiskej informaciju pućik wot parkowanišća připrawili a tak tomu zadźěwali, zo dyrbja ludźo přez trawnik chodźić, rjekny Junker.


text:
Wojerecy (SN/JaW). Zwjazkowe předsydstwo Domowiny wita aktualne wuwiće na polu serbskeho kubłanja w Braniborskej, cofnyće aktualny naćisk zarjadniskeho postajenja wo wučbje serbšćiny na braniborskich šulach.
Předsyda Domowiny Dawid Statnik je čłonow gremija minjeny pjatk we Wojerecach wo wopyće a wo rozmołwje z braniborskej ministerku za kubłanje, młodźinu a sport Brittu Ernst (SPD) w Choćebuskim Delnjoserbskim gymnaziju informował. Britta Ernst bě so tam samsny dźeń wo serbskorěčnym kubłanju w Delnjej Łužicy wobhoniła. „Ministerka je w rozmołwje z něhdźe 25 zastupjerjemi staršich, Domowiny, Serbskeho šulskeho towarstwa, serbskeju radow, župy Delnja Łužica a dalšich přilubiła, tuchwilny naćisk zarjadniskeho postajenja k wobzamknjenju do kabineta njedać, ale hišće raz wo nim rozmyslować a jón předźěłać“, Dawid Stanik rozłoži. „Zdobom chce staršiska iniciatiwa ministerce hišće raz zapodać žadanja wo zachowanje wučby serbšćiny. Tež Rada za serbske naležnosće připowědźi stejišćo.“


text:
Sćěhi wulkeje wody lěta 2013 su Kubšisku gmejnu minjene lěta nastajnosći zaběrali. Wulki dźěl škodow je mjeztym wotstronjeny. Za dalšej naprawje su gmejnscy radźićeljo wčera nadawk přepodali.
Kubšicy (CK/SN). Twar noweho mosta w Kumšicach je Kubšiska gmejnska rada na swojim wčerawšim posedźenju wobzamknyła. Tak narunaja dotalny móst, kiž je wulka woda lěta 2013 wobškodźiła. Gmejna bě Swobodnemu statej Sakska tule škodu přidatnje přizjewiła. Ćim bóle so wjesela, zo su ju připóznali a zo nowy móst stoprocentnje spěchuja, rozłoži wjesnjanosta Olaf Reichert (njestronjan). Zarjadnistwo bě šěsć firmow wo poskitk prosyło a wšitke šěsć so na wobmjezowanym wupisanju tež wobdźěli. Jako najlěpši poskićowar dósta Lubijski twarski zawod STL nadawk, móst za nimale 47 000 eurow natwarić. Budźe-li wotpowědne wjedro, chcedźa hišće lětsa twarić započeć, wjesnjanosta připowědźi.


text:
Szplitry to bōł[1] piyrszy recept,[2] co żech go sam wciep.[3] I potyn jakosik ze jednōm ze mojich ulubiōnych kōmyntatorek „Chopa w kuchni” prziszli my na pomysł szplitrōw na słōno. Trocha to za mnōm łaziōło,[4] aż tu rołz[5] we nocy, jak żech niy mōg usnōńć,[6] prziszoł[7] mi do gowy taki pomysł, co go sam trocha niżyj bajecie[8] umieli poczytać. Moja Muter mi padała,[9] że to przeca[10] niy idzie, bo szplitry muszōm być słodke, ale potyn, jak żech je piyk do audycji „Chop w kuchni” (Radio Piekary w kożdo sobota łod 10 do 12), to nawet chciała sie takego słōnego sprōbować, ale problym bōł taki, że jak żech już je tam upiyk,[11] to wszyske mi zarozki zezarli[12] 😉
Co potrza?
Ciasto:
25 dkg biołego przepresowanego syra
25 dkg masła
25 dkg mōnki
Nadziynie:
30 dkg szynki
50 dkg pieczarkōw
połra gałōnzek rozmarynu, abo 3 łeżki[13] suchego
Wciepcie tyn syr, masło i mōnka do miski i porzōndnie je ugniyćcie. Jakby sie Wōm za mocno klejōło do rynki, to dosypcie jeszcze trocha mōnki. Choć joł tyż robiōł tak, żech take klejōnce wsadziōł[14] do lodōwki, a dopiyro przed wałkowaniym taki kōnsek-co żech sie go wziōn do rozwałkowania- obkulołech[15] we mōnce. Jak już to wszystko baje wyrobione na jednolito masa, to dejcie to na godzina do lodōwki, a nojlepi na całoł noc.
Pieczarki- jak sōm gryfne- to ich nawet niy trza obiyrać. Pokrejcie je na plasterki i wciepcie na suchoł patelnia. Niby żech napisoł kans[16] tych grzibōw, ale jak łone[17] puszczōm woda, to ich łostanie[18] yno ździebko.[19] Na ta patelnia mogecie tyż wciepnōńć pokrōny[20] rozmaryn, trocha soli i pieprzu. Jak ta woda trocha odparuje, to bydōm fertich.[21]
Jak mocie sroge konski[22] tyj szinki, to jōm przekrejcie na pó,[23] a jak trocha mańsze,[24] to mogōm łostać całe. Weźcie sie taki kōnsek, na środek nałōżcie pieczarkōw i zawińcie to fajnie we rulōnik.
Rozgrzyjcie piec na 180 stopni i przigotujcie sie blacha- żeby sie te szplitry lepi ściōngało, to połōżcie na tyj blasze tyż taki papiōr do pieczynioł.
Terozki potrzebno Wōm byndzie nudelkula[25] i jeszcze trocha mōnki do podsypywania. Wyciōgcie sie mały kōnsek tego ciasta, posypcie na stole abo blacie trocha mōnki- żeby sie niy klejōło- i wałkujcie; nudelkula tyż mogecie trocha posypać tōm mąkōm.
Jak już te ciasto bydzie miało yno połra milimetrōw, to wejście nōż i potnijcie to na 8 abo 10 cm kwadraty. Do środka kołżdego kwadrata wrołźcie tyn rulōnik ze szinki ze pieczarkami i dwa boki tego ciasta złōżcie do środka. Dobrze to sklejcie, żeby Wōm sie te szplitry niy łotwarły[26] i połōżcie na blacha. Jak już jōm mołcie połno[27], to dejcie te szplitry do pieca na 20-30 min.
Jakbyjście widzieli, że już pryndzy robiōm się za bardzo brōnołtne,[28] to wyciōngejcie je pryndzy. Ale jakbyjście widzieli, że niy majōm jeszcze fajnego złotego koloru, to je jeszcze tam poczimcie.[29] Kołdży piec je trocha inkszy i to trza sie samymu sprołwdzić.[30]
Terozki już yno sie je wyciōngcie i… smacznego:)
Ps. Uważejcie, co byście sie niy poparzyli gymby 😉
[1] był; ō samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
[2] przepis
[3] wrzuciłem
[4] chodziło
[5] raz
[6] zasnąć
[7] przyszedł
[8] Będziecie
[9] powiedziała
[10] przecież
[11] upiekł
[12] zjedli
[13] łyżki
[14] włożyłem
[15] obtoczyłem
[16] dużo
[17] one
[18] zostanie
[19] trochę
[20] pokrojony
[21] gotowe
[22] kawałki
[23] połowę
[24] mniejsze
[25] wałek do ciasta
[26] otworzyły
[27] pełną
[28] brązowe
[29] potrzymajcie
[30] sprawdzić


text:
Lipsk (dpa/SN). Ze swojim fachowym přinoškom wo saněrowanju hórnistwa je Techniska uniwersita Hórniska akademija w sakskim Freibergu mjezynarodne zetkanje „Mine Closure“ do Němskeje zwabiła. Něhdźe 250 fachowcow z cyłeho swěta schadźuja so wot 3. do 7. septembra w Lipsku, zo bychu wo zawrěću brunicowych jamow a wo jich sćěhach rěčeli. Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) je patronat za zarjadowanje přewzał a ma postajenu městnosć konferency za „wuraz wćipnoty za naš know-how“. Z pusćinow, kajkež bě brunicowe hórnistwo zawostajiło, su atraktiwne jězoriny za dowolnikow a wodowych sportowcow nastali. „Tele wuspěšne nazhonjenja widźimy, hdyž wo to dźe, strukturnu změnu we Łužicy pohonjować, prjedy hač tam za něšto lětdźesatkow hižo žanu brunicu njewudobywaja“, Michael Kretschmer rozkładźe.
Po informaciji Hórniskeje akademije su Zwjazk a kraje wot 90tych lět něhdźe 16 miliardow eurow za to nałožili, wotstronić škody z hórnistwa na wuchodźe Němskeje. Hižo dlěje zaběra so akademija z fachowym wobłukom saněrowanske hórnistwo.


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Bartoszyce (pow. bartoszycki w woj. warmińsko-mazurskim), Lidzbark Warmiński (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Braniewo (pow. braniewski w woj. warmińsko-mazurskim), Jeziorany (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim), Świątki (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim), Orneta (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Frączki (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim), Henrykowo (pow. lidzbarski w woj. warmińsko-mazurskim), Dobre Miasto (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim), Lamkowo (pow. olsztyński w woj. warmińsko-mazurskim)


text:
Elvis Presley
Elvis Presley (rodz. 8 styczńa 1935 we East Tupelo, um. 16 śyrpńa 1977 we Memphis) – amerikański śpjywok a szauszpiler, powożany za jednygo ze tych, co dali anfang rokyndrolowi, jydno ze nojwożńijszych postaćůw we masowyj kulturze XX stolećo. Podug jednygo ze prezydyntůw USA, Jimmygo Cartera "cajchowoł byrkajůncego ducha amerikańskij nacyje". Do terozka fůnguje mjejsko powjarka, podug keryj nowina uo śmjyrći Presleya bůła udowano a żyje uůn dali, nale chrůńi swoja prywata a trzimje śe ze daleka uode medjůw a fanůw. Mo uůn cera - Lisa Marie Presley.
Necowe uodwołańa[edytuj | Edytuj zdrzōdło]


text:
Drježdźanska agentura móhła Budyske Wjacławske wiki wožiwić
Budyšin (CK/SN). Wjacławske wiki skića harmoniski wobraz a k tomu dobre wonkowne wuměnjenja, wšelake temowe wobłuki zapřijeć. To měni Holger Zastrow, kiž w Drježdźanach eventnu agenturu wjedźe a wobstajnje wulke swjedźenje organizuje. Wón chwali tohorunja wobšěrnu strukturu wikowarjow na Budyskich adwentnych wikach. Druhdźe dyrbja zarjadowarjo płaćić, chcedźa-li wikowarjow z tak wulkim wuběrom tworow zdobyć. W rozmołwje z Budyskim wyšim měšćanostu Alexanderom Ahrensom (SPD) pak pokaza Zastrow tež na to, zo hodźało so na Žitnych wikach něštožkuli polěpšić.


text:
Skuter ôdzyskany podwiela posiedziciel sie spōmiarkowoł, że ftoś go ukrŏd
Tarnogōrscy szandarzi, krōtko po porwaniu, ôdzyskali wert 4 tys. złotych skuter i zastawiyli podyjzdrzywanego ô raub 16 lŏt modego synka. Policyjōny zadziałali tak wartko, iże pokrziwdzōny posiedziciel, niyświadōmy niczego, to ôd nich przewiedzioł sie ô sprawie. Ô losie modego miyszkańca Tarnowskich Gōr uzdŏ terŏz gyricht familijny.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Zeszterowanŏ miyszkanka Tarnowskich Gōr zgłosiyła policyjōnōm, iże dwōch modych chopcōw miało porwać skuter. Sprŏwcy, pod ôsłōnōm nocy wziōnli skuter, co bōł zaparkowany zarŏz pod ôknym pōmiyszkaniŏ ôd posiedziciela.
Szandarzi ôbsztalowali rysopis i drōgã ucieczki sprŏwcōw. Policyjne patrole wybadowały teryn, aż w jednyj chwili spłoszyni raubiyrze napoczli uciykać. Jedyn z nich skrōł sie w dōmku dlŏ bajtli, drugi za to uciyk. Karlus ôstoł chycōny, a wachtyrze prawa ôdnŏdli porwany skuter. Bōł skryty na ôstawiōnyj posesyji i niykere tajle mioł ôdkryncōne.
Szandarzi ôbsztalowali posiedziciela wozidła. Chop bōł moc udziwiōny, jak na jego dźwiyrze zaklupali policyjōny. Mōndurowi pedzieli mu, iże godzinã wczaśnij ôstoł skradziony jego skuter, ale bōł już ôdzyskany. Posiedziciel porachowoł cynã wozidła na 4 tys. złotych.
Ô losie 16 lŏt modego tarnogŏrzana uzdŏ terŏz gyricht familijny. Policyjōny ôbsztalowali już tyż dane drugigo sprŏwcy.
Zdrzōdło: KPP Tarnowske Gōry


text:
Budyski Kamjentny dom je něhdźe połdra lěta slědźił, kajke je biografiske wuwiće pola 15- do 25lětnych w Hornjej Łužicy. Mjez druhim naprašowachu so za tym w serbskim sydlenskim rumje.
Budyšin (SN/mwe). Ze slědźenja Budyskeho Kamjentneho domu mjez druhim wuchadźa, zo je biografiske wuwiće 15- do 25lětnych we wuchodnej Sakskej tuchwilu zdźěla katastrofalne. Mnozy njenamakaja po wuchodźenju šule přewažnje hubjenych censurow dla wukubłanske městno. To samsne płaći za tych, kotřiž chcedźa po wukubłanju dźěłać, často pak za to ani kmani njejsu. Rjemjeslnicy a předewzaćeljo tuž podarmo za derje kubłanym a motiwowanym dorostom pytaja. Analyza Kamjentneho domu ma k tomu přinošować, puće namakać, tole přichodnje změnić. Wšako je kubłanski niwow w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu w minjenych lětach chětro wosłabnył. Kwota tych, kiž šulu přetorhnu, wučinja w Hornjej Łužicy něhdźe dźesać procentow, štož je přirunujo z přerězkom po cyłej Němskej dwójce telko.


text:
Za mnje najrjeńšo je, widźeć napjatosć młodych přihladowarjow na klankodźiwadłowych předstajenjach. Woči přeradźa jich wćipnosć. Woni chcedźa wědźeć, što so na jewišću stawa – a to hnydom a spěšnje. A njetraje dołho, zo su do jednanja dospołnje zanurjeni.
Tak bě tomu tež zańdźenu njedźelu popołdnju w Budyskim Dźiwadle na hrodźe, byrnjež skerje dorosćeni rynki stólcow pjelnili. Tam knježeštej bjesada mjez wulkimi a pišpot mjez małymi wopytowarjemi. Premjera inscenacije „Kito husličkar“ bě tak wabjaca, zo běše mała žurla na prěnim poschodźe hrajnišća hač na poslednje městno wobsadźena.
Lipsk (LW/SN). Na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity zahajichu zańdźeny štwórtk nowy semester z nastajenjom studijneho plana. Jednaćelski direktor instituta prof. Edward Wornar je nowačkow kaž tež studentow dalšich lětnikow witał a wšěm wjele wuspěcha w nowym akademiskim lěće wupřał.
Dźesać nowačkow je tón dźeń w instituće studować započało, z nich třo z Hornjeje a dwaj z Delnjeje Łužicy wučerstwo. Dalše předmjety za nich su matematika a jendźelšćina. Jedyn student zahaji swój masterski studij na polu delnjoserbšćiny (sorabistika). Mjez studowacymi je stipendiatka Załožby za serbski lud. Třo studenća započachu z bachelorskim studijom mjeńšinowych rěčow a wuknu serbšćinu wot zakłada.
Zymski semester akademiskeho lěta 2017/2018 běži. Wot spočatka oktobra so studentam na uniwersitach po cyłej Němskej zaso hłowy kurja – tak tež na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity. Tam su semester z dźesać nowačkami zahajili. Prof. dr. Edward Wornar, jednaćelski direktor instituta, je swojich chowancow wšitkich wosobinsce witał. A přijěli su na zarjadowanje tež hosćo z Łužicy.
Na Techniskej uniwersiće Drježdźany wobsteji wotnětka tohorunja składnosć, chodźić na seminary, złožowace so na serbske temy. Nawoda tamnišeho Instituta za slawistiku prof. dr. Christian Prunitsch njeje k zahajenju semestra studentow a łužiskich zajimcow ekstra witał. Tónle wosebity poskitk pak so lětsa prěni króć wotměwa. A kaž kóždy wě, hakle po třoch lětach rěčimy wo tradiciji. Budźmy potajkim trochu sćerpni, klětu pojědźemy snano tež na witanje studentow w Drježdźanskej TU. Milenka Rječcyna
Sakski wobswětowy minister Thomas Schmidt a jeho kolega, minister za kultus Christian Piwarz (wobaj CDU), staj wčera w Drježdźanach přepodałoj inwesticiske plany za šule wokrjesam a bjezwokrjesnym městam.
Lětuša stipendiatka Załožby za serbski lud na Instituće za sorabistiku na Lipšćanskej uniwersiće je Čechowka Tereza Hromádková. Porno druhim lětam, jako tam wjacori wukrajni zajimcy studowachu, je wona tónraz jenička z podpěru załožby. Studentka srjedźoeuropskich studijow na Praskej Karlowej uniwersiće pochadźa z čěskeje stolicy, hdźež je so 1995 narodźiła. We wobłuku studija nawukny wona hižo pólšćinu a madźaršćinu. Wosebje zajimuje so za stawizny wotpowědneju krajow. Tereza Hromádková rěči tež jendźelsce, němsce a serbsce. Nimo toho chce hišće samišćinu nawuknyć. „Serbšćinu wuknyła sym dotal něhdźe lěto z pomocu knihow. Wo Serbach a jich stawiznach je jej docent a wučer dr. Petr Kaleta – wón slědźi na polu serbskich stawiznow, wosebje NDRskeho časa kaž tež na polu mjeńšinowych rěčow – trěbne informacije posrědkował.
Zhorjelc (AK/SN). Z rekordnym wobdźělenjom wotměwa so lětsa projekt „Dźěćace dnjowe zarjadnišćo pyta wuměłca“. 34 žłobikow, pěstowarnjow a hortow z wokrjesow Zhorjelc a Budyšin je zawjazanych, loni 19. Syć „Kulturne kubłanje kulturneho ruma Hornja Łužica-Delnja Šleska“ projekt wot lěta 2015 koordinuje.
Schowany za wysokimi kukuricowymi rostlinami čapa młody muž na polu. Mjez Jaseńcu a Dobrošicami je sej 22lětny student ratarstwa na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće Roman Wjesela pospytne polo připrawił. Za swoje zakónčace masterske dźěło klětu je sej zajimawu temu wupytał. „Hladajo na změnu klimy w Europje, wosebje na mjenje spadkow w lěću, sym so rozsudźił z jara mnohostronskej rostlinu soju eksperimentować“ wón powěda. „Tak wjaza soja podobnje, kaž tamne družiny łušćinowych płodow, kaž hroch abo domjace buny, dusyk w pódźe a tak jeje płódnosć powjetša.“ Tole stawa so z tak mjenowanej symbiozu rostliny z bakteriju. Na korjenju sydlaca bakterija wjaza za rostlinu trěbny dusyk w zemi a ju tak hnoji. Na tamnej stronje rostlina bakteriju z mineralijemi a cokorami zastaruje, z čehož wobě profitujetej. Dokelž pak bakterija wjele wjace dusyka w zemi wjaza, hač soja sama přetrjebuje, njetrjeba so naslědna kultura tak sylnje hnojić.


text:
Zhorjelc (UM/SN). Dwójny etat za lěće 2017 a 2018 je Zhorjelski wokrjesny sejmik schwalił. Hinak hač minjene lěta planuja – znajmjeńša z wida komornika – samo nadbytk. Nimo toho chcedźa deficit lěta 2016 wurunać. Přiwšěm jewi so mjez radźićelemi tež kritika.
Diskusije wo etaće běchu w Zhorjelskim wokrjesnym sejmiku w zašłosći zwjetša tajke něšto kaž kolektiwne žałosćenje. Přewulke běchu dźěry, kotrež mějachu płatać, přesnadny běše wuhlad, zo so tole polěpši. W diskusiji wo dwójnym etaće 2017/18 bě tomu hinak. We woběmaj lětomaj so wokrjesej poradźi, znajmjeńša na papjerje, stajnje něhdźe 2,2 milionaj eurow dochodoweho nadbytka wuzbytkować. Tole samo dosaha, deficit lěta 2016 wurunać. Wotpowědnje lóštnje móžeše financny decernent Thomas Gampe (njestronjan) ličby prezentować. „Naše połoženje je so polěpšiło, dokelž mamy wjace dochodow“, Gampe rjekny. Zwjazk je wokrjesej wjace pjenjez přepokazać móhł. Situacija móhła hišće lěpša być, njedyrbjeli-li někotre gmejny koncernej Vattenfallej dočasa płaćene přemysłowe dawki wróćić.


text:
Na roztomajtych1 fajerach2 połno3 bōło4 zortōw5 szpajzōw, a dlo niyftorych6 trzi nojważniyjsze to: citrōłnowoł7, szokoladowoł i edberowoł, choć je na Ślōnsku kans8 ludzi, kerzi9 na nia by pedzieli10 pozimkowoł abo i ze truskawkami. Mōj jedyn kolega ze szkoły mi padoł11, że kole12 Świbia gołdali13 na nia edberowoł i jakosik tak mie sie te miano14 spodobało, że sam sie ôna15 tak bydzie nazywać.
Ô tym recepcie16 ôzprawioł17 żech kedyjś ze paniōm Trudōm, kero18 take szpajzy na niyjednym fajerze rychtowała19 i połra knifōw20 mi przekołzała21.
Co potrza?
600 ml śmiytōnki (30 abo 36 %)
8-10 łeżek zmiksowanych edberōw/pozimek/truskawek
4 łeżki pudecukru
4 łeżeczek żelantyny
troszka wody
Śmiytōnka ubijcie- pod kōniec wciepcie22 tam tyż pudecuker. Woda uwołrzcie23 w jakim małym gorczku, a jak zawre24, to jōm wyłōnczcie, wciepcie tam żelantyna i fajnie rozmiyszejcie. Żeby niy bōło to take gorke, to wmiyszejcie do tyj żelantyny trocha zmiksowanych pozimek i całojść pomiyszejcie ze śmiytōnkōm. Dejcie reszta truskawek, wymiyszejcie, przełōżcie do azjetkōw25, niech stynżeje. Na wiyrch mogecie dać połra edberōw abo ôblołć26 to zōłzōm27 ze zmiksowanych. Smacznego 🙂
1różnych
2uroczystościach
3pełno
4było; ō- samogłoska w wymowie między o i u
5rodzajów
6niektórych
7cytrynowa
8dużo
9którzy
10powiedzieli
11powiedział
12w okolicach
13mówili
14nazwa
15ô= ło
16przepisie
17rozmawiałem
18która
19przygotowywała
20trików
21przekazała
22wrzućcie
23ugotujcie
24zagotuje się
25salaterek
26oblać
27sosem


text:
Skate punk
Skate punk (téż: Skatepunk, Skate-punk, Sk8 Punk) je baro chùtczi ë energiczny ôrt punk rocka.
Doszłi do tégò miona je przez wiôlgą pòpularnotã ti mùzyczi w skaterowsczi scenié. Nôbarżi znônym karnã jaczé grô skate punka je Suicidal Tendencies - zdobëlë pòpùlarnotã wëdónym w 1983 rokù albùmie z tim chùtczim punkã.
Jinszima znônëma karnama tegò sztélu sã: Bad Religion, Pennywise, NOFX, The Vandals, Lagwagon, SNFU, MxPx, The Offspring, Millencolin czë Guttermouth, chòc trza pamiãtac ò tim, że Bad Religion jakno ë Pennywise barżi do hardcorowégò zôrtu przënôlëżą.
Platowi wëdowizne z skate punka to m.jin. Epitaph Records czë téż Fat Wreck Chords.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Budyšin (CS/SN). Po tym zo je so šěsćlětne dźěćo displayja wodźenskeje připrawy dótknyło, započa wčera nowa tepjernja Budyskeho energijoweho a wodoweho zawoda EWB oficialnje dźěłać.
Šuler 1. lětnika Serbskeje zakładneje šule Budyšin rěka Kasimir Böhmer a je syn měšćanosty Roberta Böhmera. Kaž jednaćel EWB Volker Bartko rjekny, je nowa tepjernja na Thomasa Müntzerowej inwesticija do přichoda. Z njej móža wot klětušeho lětnje 28 500 tonow wuhlikoweho dioksida zalutować. Hižo dźensa zastaruje zawod EWB 40 procentow Budyskich domjacnosćow z dalnoćopłotu. Přichodnje ma to hišće wjace być. Předewšěm w nutřkownym měsće su hišće komunalne twarjenja, kotrež móhli syći přizamknyć.


text:
Mjenje mortwych na dróhach
Wiesbaden. Ličba smjertnych woporow při wobchadnych njezbožach je w Sakskej loni widźomnje woteběrała. Cyłkownje 162 ludźi je na dróze žiwjenje přisadźiło, zdźěla Zwjazkowy statistiski zarjad we Wiesbadenje. To je 30 mjenje hač lěta 2015. Po wšej Němskej zličichu loni 3 214 smjertnje znjezboženych.
Tysac kulturnych wjerškow
Podstupim. Hač w koncertnych halach, cyrkwjach abo pod hołym njebjom – w Braniborskej chcedźa lětsa wjace hač tysac koncertow, dźiwadłowych předstajenjow, operow, čitanjow, filmow a dalšich zarjadowanjow wotměć. Wone su wažny wobstatk kulturneho turizma a zesylnjeja regiony, potwjerdźi kulturna ministerka Martina Münch (SPD).
Planuja datajowy skład
Hrádek nad Nisou. Liberecska firma „CS spoje“ planuje na přemysłownišću pola Hrádeka nad Nisou natwarić najwjetši skład kompjuterowych datajow w sewjernej Čěskej. W kruće škitanym objekće móhli statne organy, předewzaćeljo kaž tež priwatnicy swoje dataje jako rezerwu składować. Projekt wusměrja so tež na zajimcow w Němskej, kaž čěske medije rozprawjeja.


text:
Francusko godka
Francusko godka (français, la langue française) – godka ze zorty godek růmańskich familije godek indoojropejskich. Je to uojčysto godka lo ůng. 65 mln. ludźi, a ůng. 280 mln. ludźi mjyško we krajach, kaj francusko godka je godkům uřyndowům. Mo ůuna taki status we 32 krajach, wjynkšość ś nich noležy do Frankofůńije - wspůlnoty krajůw francuskogodkowych. Je tyž jydnům ze uoficjalnych godek we uorgańizacyjach mjyndzynarodowych, l.b. Uńije Ojropejskij, NATO a UoNZ.
Francusko godka pochodźi uod uaćiny a je jydnům ze nojbaři do ńyj zbližůnych godek pod wzglyndym gramatyki a suowńictwa, nale ajnflus na ńa mjouy tyž godki celtycke a germańske. Uod XVIII wjeku aže do pjyršyj pouowy XX wjeku peuńiua funkcyjo lingua franca, a bůu užiwany m. in. bez dwory krůlewske a arystokracyjo. Do dźiśej mo tako rola we terminolůgiji počtowyj, šermjerce, ruletce a inkšych.
Alfabyt francuskij godki mo 26 buchštabůw:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z;
a tyž 2 ekstra ligatůry: œ, æ.
Ńykere buchštaby majům tyž znoki djakrytyčne: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
Wystympujům tyž dwu- a třiznoki: ai, ais, ait, aî, ay, on, om, an, am, en, em, in, im.


text:
Rzykańy
Rzykańy to je jedna ze nojczynstszych form religijnygo kultu. Polego na skerowańu swojich myśli do istoty abo istot, můgůncych być abo bydůmcych przedmjotym kultu (bůgowje, śwjyńći, ańoły), do sfery sacrům. Może uůno być godane abo ino we myślach.
Rzykańy dźelymy przede wszyjstkym ze wzglyndu na jigo charakter. Może uůn być pochwalny (uwjelbjyńo), dźynkczynny abo błagalny. Roz a kedy rzykańe mo elymynty kilku ze powyższych form.
Akty rzykańo sům powszychne we wszyjstkych religjach. Choć rzykańy może przijmować forma indywidualnyj rozmowy ze istotům boskům, to we wjelu religijach uksztołtowoł śe pewjyn kanůn modlitw, kerych treść je śćiśle uokreślůno a przekazywano we takej formje wyznawcům.


text:
XIII Jarni sraz Velorexu w Boskovicich
XIII Wiosynny zlot Velorexa we Boskovicach
1-3.05.2009
2009.04.29
W Czechach kożdego roku organizujóm dużo zlotów Velorexa. Jedne zloty majóm charakter regiónalny, a inksze sóm ogólnokrajowe, abo i miyndzynarodowe. Najwiynkszym zlotym Velorexa je tyn organizowany już XIII roz Wiosynny Zlot Velorexa we Boskovicach.Jo sie wybroł óński rok do Boskovic na taki zlot, kery dycko je z poczóntkym moja. Wtedy jeszcze mój Velorex był w czynściach, tóż pojechoł żech autym pooglóndać. To, co żech tam zejrzoł przerosło moji oczekiwania: kole 150, abo i wiyncy wystrojónych pojazdów, jejich właścicieli, wielki świynto "trzikołowca" .Wtedy to padoł żech se, że jo tyż musza tam kedyś zajechac z mojim "wehikułym". Chyciył żech sie roboty i we siyrpniu żech wyjechoł z garażu. Udało mi sie pojechać na jedyn dziyń na Zlot Velorexa do Głuszycy w Górach Sowich. Co prowda wióz żech go na prziczepce, ale kole 200 km zrobiył tyż na kółkach. Po przijeździe nazod z Głuszyce "chyciył żech sie" roboty, coby na moj Velorex był gotowy do drógi. Robota ta polegała na wymianie kosza sprzyngłowego i umyciu szlauchym na wiosna Velorexa. Acha. Jeszcze żech przikrynciył mu zdrzadełka i uszył fana na dach i tako mało z herbym Rybnika na antynka. Doszoł żech do wniosku, że kej Velorex jeździ, tóż niy ma synsu go wiyncy psuć i nic żech nie robiył z nim. Przeca dycko go idzie na fórze prziwiyź, a wszystkigo nie przewidza, co sie może popsuć.
2009.04.30
Tóż
żech nakrakoł. Czwortek mioł być na pucowani Velorexa, a
szykowani sie do drógi. Do połednia szło wszystko dobrze, aż
tu oroz Velorex na pojstrzodku Rybnika "szoł, szoł i przestoł
szłać". Polył yno na lewy cylinder, a prawy kucoł , forskoł
i nie chcioł polić. Udało sie jakoś sjechać dudóm i
zaczło sie regulowani zapłónu. Wymiana świyc, ustawiani
przerwy, wyprzedzynio, ale nic nie pómogało. Jak nie polił,
tak nie polił. Przi wiynkszych obrotach coś tam" godoł",
ale bez gazu nie odzywoł sie wcale. Po poru godzinach, pod wieczór
byli my już fest załómani, przeca wszystko gotowe, a Velorex
nie pojedzie. Na sznurce tyż go nie pocióngnymy 200 km w
jedna stróna. W kóńcu rozebrali my go do połowy,
głowica, cylinder, ale wszystko dobre. Pierściynie całe,
przedmuchów niy ma. Na dworze zaczło sie robić cima, tóż
zrezygnowani i załómani poszli my sie umyć i na piwo ze
złości. Na szczynści na te piwo było kónsek, tóż
mieli my czas jeszcze podyskutować i oroz myśl: a możno to je
simmering na wale? Co tu robić, dochodzi 10 w nocy. Jak zóndymy
na piwo, to jutro stanymy napewno "wczas rano, kole połednia"
i nie bydzie synsu sie niczego chytać już. Wartko dezyzja: jadymy
autym na tanksztela po cztyropak Tyskigo i do garażu. Za pół
godziny mieli my motór rozebrany i dojści do simmeringa.
Zaroz było widać, że je dziurawy. Tela nerwów nas
kosztowoł. na szczynści mieli my nowy, bo to je nietypowy tyn
uszczelniacz, i wymiana poszła sprawnie. Kole jedynostej próba
generalno. Poli na dwa! Tóż wartko sie myć a spać, bo rano
o siódmej pobudka.
2009.05.01
Rano
kawa i do garażu. Mómy dwie godziny na regulacjo, pakowani
sprzyntu i myci Velorexa. Poszło nóm to fest sprawnie i o 10
ruszyli my w dróga.
Pogoda
była piykno, chocioż trocha wioło, tóż fana musioł żech
w kóńcu schować, bo by mi jóm potargało. Do granice
poszło bez problymów, ruch przi świyncie był mały. Zaroz
za granicóm w Bohuminie jo pomylił dróga i zrobiyli my
runda hónorowo bez miasto.
Zapómnioł
żech dodać, ze jo jechoł Velorexym, a za mnóm siostrzyniec
Rafał z "autym serwisowym". Mieli my tam trocha narzyndzi,
bynzina, sznurka do holowanio, a inksze potrzebne rzeczy.
Wszystko
szło dobrze do czasu, aż wjechali my do Ostrawy. Na najwiynkszej
krziżówce, stanył żech na światłach i zostoł stoć. Jak
żech chcioł ruszyć, to zakucoł i zdech. Ale przeca niy ma sie
czym starać, bo to je yno Velorex. Trzi sekundy i stoł już w
zatoczce na autobusy. To woży 300 kg, jak jaki wiynksze koło, tóż
niy ma problymów ze ścisnyciym go. mały remónt
kapitalny i wszystko było ok. Kóntrola bynziny, świyć.
Okozało sie, że przerywacze sie zamarasiyły. Za dziesiynć minut
jechali my dali. Nastympne 80 km przejechali my spokojnie, aż my
stanyli na parkingu w lesie, dać mu trocha dychnyć. Były tyż po
dródze ze dwa przistanki na wartko sesjo fotograficzno, dlo
fotoreportera ze zadku.
Tak
dojechali my do Prostejova, 40 km od Boskovic, kaj stanyli my na
dłuży na tankszteli, a przi sklepie, coby kupić co do picio, a
jedzynio.
Po
pół godzinie ruszyli my na ostatni odcinek naszej trasy.
Ledwa my yno minyli tabulka z napisym Boskovice, to usłyszeli my
jakiś ryki. To nasz kolega Mirek z Polski ze swojóm familijóm
radowoł sie, że nas widzi. Myśloł, że bydzie sóm na
zlocie, bo my mu padali, że nie dómy rady przijechać, a
potym chcieli my mu zrobić niespodzianka.
Po
prziwitaniu z kolegóm, a z inkszymi znajómymi czechami
zaczli my szukać ubytowanio (noclegu). Na zlot przijyżdżo kole
150-200 Velorexów, do tego sporo inkszych ludzi, tóż
campingi, a kwatery sóm już od lutego pozajmowane. Na
szczynści zdarzo sie tyż, że keryś zamówi, a niy może
przijechać, tóż dziynki organizatorowi zjazdu, Tomasovi
Kostikowi udało nóm sie znojść dómek na campingu.
Sporo ludzi spało w namiotach, we śpiworach (śpimiechach?).
Po
rozpakowaniu sie, umyciu, poszli my na wieczorek towarzyski, kery
skóńczył sie...? Tak to minył tyn piyrszy dziyń zjazdu.
2009.05.02
Rano
trza decydować, czy bierymy udział w całodniowych zawodach
Velorexów, czy yno bydymy sie prziglóndać, bez
startowanio. Uznali my, że niy ma synsu startować, bo nie wiymy za
bardzo, o co sie w tym rozchodzi, ciynżko sie dogodać, a tam były
jakiś kónkuryncje na ukłodani haseł ze słówek.
Czechy walczyły w zawodach Velorexów, a my z Rafałym wybrali
sie na Moravski Kras, zwiydzić Propast Macocha a jaskinie. Było co
zwiydzać, tóż nazot my przijechali kole szóstej
wieczór, jak sie kóńczyły zawody i trzabyło pomału
jechać na camping.
Rano
czekała nas defilada bez Boskovice, tóż trzabyło trocha
prziszykować pojazdy. Musieli my tyż przijżeć sie Velorexowi
przed drógóm nazod do Polski. Keta trocha dzwóniyła,
tóż trzabyło jóm naszpanować. Wieczór minył
nóm na pogawyndkach towarzyskich przi piwie, ale tak na luzie.
2009.05.03
Rano
pobudka, zdowani dómka i wartko na parking pod Złoto Róża.
Na miejscu byli my, jako jedni z piyrszych, bo nóm padali, że
defilada je o 9, a była o 10. Postawiyli nas z przodku, jako trzeci,
abo czworty Velorex. Byli my na takij defiladzie piyrszy roz, ale móm
nadzieja, że nie ostatni. Ponad 150 Velorexów (tela sie
zapisało u organizatorów), wystrojóne, wypucowane,
ludzie postrojyni. Były kamery, reportery, i setki, abo tysiónce
ludzi na całej trasie. Punkt 10 było odliczani i ruszyli my. Były
dzwónki, buczki, gwizdki i wszystko jechało bez miasto,
wiwatowało. Tak bez 2-3 km na oko, bez rynek aż zaś na parking.
Twało to możno do pół godziny, aż ci ostatni przijechali
na miejsce.
Pogoda
dostrojiła sie do całej sytuacje, tóż było to
niezapómniane przeżyci. Teraz już wiym, po co ludzie tam
jadóm ze swojimi Velorexami z całej Europy, a byli tyż kedyś
i z Ameryki, abo Australie.
Defilada
sie skóńczyła, tóż zostało jeszcze podzielyni
nagród dlo zwyciynzców XII Wiosynnego Zlotu Velorexa w
Boskovicach i pomału impreza sie kóńczyła. Prziszło sie
zaś żegnać i pakować do drógi. Za rok kożdy chce
przijechać zaś.
O 11
ruszyli my w dróga nazod do Rybnika. Słóńce grzoło,
ruch był mały, tóż sie fajnie jechało. Poza przistankami
na tankowani nie było wiynkszych przerw, do czasu, aż w pojstrzodku
lasa pod górka Velorex zdech. Zjechoł żech na bok, a
wszyndzi napisy: teryn wojskowy, wstymp zabrónióny.
Piyrsze oczywiście "kóntrola ABC": bynzina ,
świyce, przerywacze. Niy ma iskry. Lampy nie świycóm, tóż
akumulator pod. Na szczynści mómy w aucie kable i odpolymy z
drugigo. Okozało sie, że nic nie pómogo, akumulator trzimie,
a rozrusznik nie krynci. Kabel urwany. Trocha my go skuplowali, ale
nic to nie dało. Jedyne wyjści: na pych. Udało sie. Ruszómy
w dóga (120 km jeszcze), ale nie wolno gasić motora. Tak
"pomału, a sztyjc" dojechali my do granice. Ze dwa razy my
stanyli na zrobiyni zdjyncia, ale bez gaszynio motora. Jak my już
minyli Wodzisław (15 km od Rybnika), to na światłach zaś żech go
zadusiył, bo mi sie biegi pomyliły. Trocha pchanio i zagodoł.
Jeszcze yno fotka pod tabulkóm Rybnik i sóm my w dóma.
Je piynć po połedniu, sześć godziń od wyjazdu z Boskovic. Mie
zaczyno wszystko piyc na gymbie, boch zapómniol se czym
pomazać, a jechoł żech cały dziyń na słóńcu, bez dachu.
Teraz yno sie czego napić, a rozpakować sie bydzie czas jutro. Przi
rozruszniku urwany je drugi kabel, po dotknyciu Velorex poli.
Tak
to sie skónczyła ta nasza, piyrszo na kółkach,
wyprawa Velorexym na zlot. A teraz pooglóndejcie sie pora
zdjynć i filmik. Jak treficie kedy Velorexa na dródze, to nie
trómbcie, chyba, że z pozdrowiyniym.
Fojerman


text:
Kamjenjanski zawod wčera nowu ležownosć za wudobywanje předstajił
Rakecy/Kamjenej (JK/SN). Kaolinownja w Kamjenej pola Rakec ma nowu móžnu płoninu, na kotrejž hodźi so kaolin wudobywać. Dotalna jama w bjezposrědnjej bliskosći zawoda budźe za něhdźe dźesać lět prózdna. Zo by produkcija zawěsćena była, je so zawod hižo sčasom za nowymi składami hospodarsce nuznje trěbneje surowizny rozhladował. Cyłkownje sydom wšelakich městnow zawod měješe, na kotrychž by so hodźało za njej pytać a wotpowědnje wulkosći składa móhli ju tež wudobywać.


text: Kubšicy (CS/SN). Ze swojimi 70 městnami je Kubšiski sportowy dom jako zarjadowanska městnosć jara požadany, a to nic jenož mjez čłonami tamnišeho sportoweho towarstwa. Na swojim zašłym posedźenju je Kubšiska gmejnska rada wobzamknyła, twarjenje energetisce saněrować. Naprawu móža zwoprawdźić, dokelž je Sakska natwarna banka próstwje wo spěchowanske srědki přizwoliła. Cyłkownu twarsku sumu něhdźe 100 000 eurow dóstanu po 50 procentach spěchowanu. Twarić započeć chcedźa po 24. kalendrowym tydźenju, potajkim srjedź junija. Do toho pak přewjedu swój sportowy swjedźeń. Twarske dźěła na fasadźe a na třěše kaž tež klempnarske dźěła su mjeztym wupisane.


text:
Poslednje stele noweho wodźenskeho systema za pěškow nastajene
Budyšin (CS/SN). Runje sčasom do jutrow je nowy wodźenski system za pěškow w Budyšinje dospołny. Zawčerawšim su poslednje dźesać z dohromady 25 stelow nastajili. Wone pokazuja wopytowarjam puć k dohromady 40 najwažnišim zajimawostkam města. Na wšitkich dwaj metraj wysokich a 30 centimetrow šěrokich stelach je nimo němskich a serbskich informacijow wurězk měšćanskeho plana widźeć. Prěnje pjeć stelow běchu 2015 stajili, dźesać dalšich lěto po tym. Prěnje tajke stajichu tam, hdźež wopytowarjo do Budyšina přichadźeja, potajkim při dwórnišću a busowym zastanišću kaž tež na parkowanišćomaj na Schliebenowej a na Třělnišću. Poslednje dźesać stelow postajichu nětko w nutřkownym a starym měsće. Kaž Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) rjekny, je wažne, zo móža so turisća tež analognje, to rěka bjez elektroniskich pomocnikow, orientować.


text:
Dźeń němskeje jednoty
Dźeń němskeje jednoty (tež Dźeń jednoty Němskeje; němsce Tag der Deutschen Einheit) je narodny swjatk Němskeje, kotryž so wot lěta 1990 kóždolětnje dnja 3. oktobra swjeći. Na tutym dnju přistupichu wuchodoněmske kraje Braniborska, Durinska, Mecklenburgsko-Předpomorska, Sakska a Saksko-Anhaltska kaž tež wuchodny dźěl Berlina – potajkim bywša Němska demokratiska republika – w lěće 1990 zwjazkowej republice.
Wot 1954 do 1990 běše w zapadnej Němskej k wopomnjeću na zběžk dźěłaćerjow we wuchodnej Němskej lěta 1953 pod samsnym mjenom 17. junija zakonski swjatk, mjeztym zo měješe NDR 7. oktobra (Dźeń republiki) jako narodny swjatk.


text:
Bůmbaj)
Bůmbaj (hindi a marathi मुंबई, trl. Muṁbaī, trb. Mumbaj; ang. Mumbai; do 1995 hindi बम्बई/बॉम्बे, trl. Bambaī/Bômbe, trb. Bambaj/Bombe, ang.) – stolica indyjskigo stanu Maharashtra, pouožůno na wyspje Salsette, na Mořu Arabskym.
Podug nojnowšych danych, we mjeśće tym mjyško 17 mln mješkańcůw a je 6. co do ličby mješkańcůw metropoljům na śwjeće. Wroz s mjastůma satelitarnymi twoři wjelgo kůnurbacyjo mjejsko. Dźynki naturalnymu portowi je to tyž nojwjynkšy port zachodńich Indji.
Je to tyž wjelgi uostřodek finansowy. Śedźiby sam majům lične banki, (m.in. Reserve Bank of India), geuda (Bombay Stock Exchange) a lične indyjske firmy i korporacyje. Dźynki tymu, aže poźům žyća je sam wyžšy ńiž inkšych tajlach kraju, přićůngo uůn imigrantůw s coukich Indji a coukij Azyje Poúedńowyj. Bez taki ukuod řečy mješajům śe sam nojrůžńijše kultury, religje a tradycje. Mjasto čynsto je nazywane Bollywoodym, gdyž je to stolica indyjskij kinůmatůgrafije. Tutejše wytwůrńy produkujům ročńy nojwjyncyj filmůw na śwjeće.
Indyjsko nazwa pochodźi uod mjejscowyj hinduskij bůgińi Můmba. We XVI w. Portůgalčyki nazwali to mjasto Bom Bahia co uoznočo Dobro Zatoka. Brytyjčyki podčas swojij kolůńizacyji Indji zmjyńili mjano mjasta na Bombay. Uoficyjolno zmjana mjana nastůmpiua we 1995, nale mjano Bůmbaj nadal je powšychńy užywane na Zachodźe. Wjelge korporacyje tyž ńy zmjyńiuy swojich mjan s Bůmbay na Můmbai.


text: Lětuša stipendiatka Załožby za serbski lud na Instituće za sorabistiku na Lipšćanskej uniwersiće je Čechowka Tereza Hromádková. Porno druhim lětam, jako tam wjacori wukrajni zajimcy studowachu, je wona tónraz jenička z podpěru załožby. Studentka srjedźoeuropskich studijow na Praskej Karlowej uniwersiće pochadźa z čěskeje stolicy, hdźež je so 1995 narodźiła. We wobłuku studija nawukny wona hižo pólšćinu a madźaršćinu. Wosebje zajimuje so za stawizny wotpowědneju krajow. Tereza Hromádková rěči tež jendźelsce, němsce a serbsce. Nimo toho chce hišće samišćinu nawuknyć. „Serbšćinu wuknyła sym dotal něhdźe lěto z pomocu knihow. Wo Serbach a jich stawiznach je jej docent a wučer dr. Petr Kaleta – wón slědźi na polu serbskich stawiznow, wosebje NDRskeho časa kaž tež na polu mjeńšinowych rěčow – trěbne informacije posrědkował.


text: Salow (aha/SN). Nimale wšitcy Salowčenjo dožiwichu sobotu wječor na Salowskej nawsy před rjanej kulisu z kapałku a hatom dostojne mejemjetanje. Hačrunjež bě 23lětny Markus Kochta hakle njedawno předsydstwo tamnišeho młodźinskeho kluba ze zawjazowacym mjenom Katolska wjesna młodźina z jeho něhdźe 40 aktiwnymi čłonami přewzał, swědčeše derje organizowany a rjany swjedźeń wo tym, zo ma młody muž wotežki w horšći. „Wot wšeho spočatka bě mi jasne, zo budźe to wulke wužadanje. Dokelž su dźěłowe městna našich młodostnych hustodosć chětro zdalene, zwostawa jenož kónc tydźenja, zo so zetkawamy. Za wažne mamy, při pěstowanju nałožkow tež na maćeršćinu dźiwać“, hódnoćeše Markus Kochta.


text:
Kailash
Wspůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) – Gůra Kailash) – gůra we paśmje Gangdisê we Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych ze nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
Jakub Nowak-Kašćanski
Jakub Nowak-Kašćanski (němsce Jacob Noack; * 6. januara 1864 w Kašecach, † 22. awgusta 1920 w Budyšinje) bě serbski katolski farar a powědančkar.
Žiwjenje
Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Kašecach a wobzamkny w lětomaj 1878/79 preparandu Katolskeho wučerskeho seminara w Budyšinje. Wot 1879 do 1888 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše hač do lěta 1885 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1885 do 1888 studowaše w čěskej stolicy teologiju. Poslednjej dwě lěće swojeho studija přebywaše w Kölnje.
Po nawróće do Łužicy bě wot 1890 do 1893 z kapłanom w Chrósćicach a Wostrowcu, wot 1893 do 1896 tachantski prědar a wot 1896 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1920 z direktorom Budyskeje Tachantskeje šule. Dnja 22. awgusta 1920 jeho boža ručka w běhu božeje słužby w Tachantskej cyrkwi zaja.
Skutkowanje
Nowak běše wobdarjeny powědančkar. Hłownje za čas swojeho studija napisa wjele wjetšich a mjeńšich powědančkow, kotrež běchu woblubowane a so tohodla wjacekróć wotćišćachu, kaž na přikład Čěski nan a serbski syn (w rukopisnych Kwětkach towarstwa Serbowki 1882, Jubilejnych spisach Serbowki 1898, w Katolskim Posole 1916 a w samsnym lěće jako kniha), Stary a nowy wučer (Łužica 1886, Serbske Nowiny 30. junija 1936 a sćěhowace wudaća) a Jene dźěćo přewjele (Łužiski Serb 1886). Po zakónčenju studija pisaše zwjetša politiski nastawki, wosebje do Posoła.
Wón bě wot lěta 1886 z čłonom Maćicy Serbskeje a wot 1917 sobustaw jeje wuběrka.
Žórło
- Jurij Młynk: Nowak-Kašćanski. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 419


text:
Marja Simonowa
Marja Simonowa (rodź. Janašec, němsce Marie Simon; * 26. awgusta 1824 w Dobruši, † 21. februara 1877 w Drježdźanach) bě serbska chorobna sotra a samaritka we wójnomaj 1866 a 1870/71.
Narodźi so jako dźowka serbskeho ratarja w Dobruši a wopytowaše ludowu šulu w Hnašecach. W starobje 28 lět přesydli so do Drježdźan, hdźež so w lěće 1853 z wikowarjom Friedrichom Antonom Simonom zmandźeli. Hromadźe měještaj šatowy wobchod při Starym torhošću.
Za čas prusko-awstriskeje wójny zastupi do nowozałoženeho Čerwjeneho křiža a pomhaše w Čechach załožić a zastarać lacarety za ranjenych a chorych wojakow. Nawjedowaše tež transporty ranjenych. Po wójnje bu wot krónprincesny Carole powołana do direkcije Albertoweho towarstwa, hdźež dohladowaše chorobne sotry Sakskeje. Tež w Němsko-francoskej wójnje 1870/71 so na fronće wo ranjenych wojakow staraše. W Drježdźanach-Loschwitzu załoži dom za inwalidnych wojakow.
Za swoje dźěło dósta wjacore wuznamjenjenja, kaž na přikład rjad Sidonijow wot krala Jana a zasłužbny rjad za hladanje chorych a ranjenych wot kejžora Wylema. W Loschwitzu bu dróha pomjenowana po Mari Simonowej.
Spisaj
- Meine Erfahrungen auf dem Gebiete der freiwilligen Krankenpflege im Deutsch-Französischen Kriege 1870 – 71. Briefe und Tagebuchblätter, F. A. Brockhaus, Leipzig 1872
- Die Krankenpflege, theoretische und praktische Anweisungen. J. J. Weber, Leipzig 1876
Žórło
- Jan Meškank: Simonowa, Marja. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 505
Wotkaz
- Simon, Marie w Němskej biografiji (němsce)


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatańcu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo horco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je po zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwjetšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t. mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
Andreas Löpke so ze Šćeńčanskej šulskej chroniku z lěta 1844 zaběrał
Słowo po słowje, sadu po sadźe a linku po lince wón staroněmske pismo rozklučuje. „Něštožkuli je přešmórnjene. Někotre městna hižo njespóznaješ. A druhdy su strony samo wobškodźene“, powěda Andreas Löpke. We Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja so 58lětny Wojerowčan wot kónca zašłeho lěta ze Šćeńčanskej šulskej chroniku z lěta 1844 cyle dokładnje zaběra. Dohromady 170 A4-stron z něhdźe 45 000 słowami šulska akta wopřijima. Za spěchowanske towarstwo zetkanišća Dom Zejlerja a Smolerja je Andreas Löpke dokument do kompjutera přenjesł. Wot meje 2017 wón w programje „Socialne wobdźělenje na dźěłowych wikach“ za Łazowske spěchowanske towarstwo skutkuje.