text:
Spočatk lěta wjedźeše měšćanska wodźerka skupinu přez nutřkowne město, pokazujo jim zajimawostki a powědajo lóštnje tójšto »bajkojteho« wo zašłosći Budyšina. Po puću zasta před domom čo. 2 na Mjasowych wikach, natwarjeneho 1670 wot »Hans Bejnádä«, kaž to fonetisce šěroko wurjekowaše. Powědaše, zo bě jara zamóžny a wuspěšny překupc, štož je tež widźeć na bohaće wozdebjenych železnych durjach chěže. Wo serbskim pochadźe ničo njepraji, bě drje – hladajo na nałožowanu fonetiku – skerje přeswědčena wo jeho francoskim, na kóždy pad pak němskim pochadźe.
Zo nimaja jenož turistiscy přewodźerjo, ale tež samy Budyšin – wobydlerjo runje tak kaž zarjady – swoje ćeže ze serbskimi korjenjemi a stawiznami města, pokazuje nam měšćanski muzej runje tak kaž turistiske flajery, krótke a dlěše přehlady stawiznow města. Nihdźe njejewja so Serbja jako zamóžni byrgarjo. Tak rěka w flajeru »Bautzen – Geschichte entdecken ...« na druhej stronje: »Seit Jahrhunderten leben hier Deutsche und Sorben, ein kleines slawisches Volk mit eindrucksvoller Kultur. Tausende Besucher kommen jedes Jahr zu den Osterreiterprozessionen oder erleben mit, wie die kunstvoll verzierten Ostereier entstehen.« A na časowej tabulce str. 12: »3. Jh. ostgermanische Besiedlung / 7. Jh. Einwanderung slawischer Milzener.« Wothladajo wot toho, zo lědma někajki turist abo domoródny »slawische Milzener« z nětčišimi Serbami wjaza, posrědkuje so zaćišć, zo zapućowachu Serbja do wot Němcow kultiwěrowaneho a znajmjeńša hišće zdźěla wobsydleneho teritorija. To je wšo. Zo za 3. lětstotk naspomnjeni Germanojo z Budyšinom ničo činić nimaja, to spisaćelow njewadźi. Wažniše drje je pokazać, zo je to němske město, hewak bychu tola tež mjenowali tu prjedy zasydlene ludy kamjentneje, bronzoweje a železneje doby?! Tute nastupajo stawizny Budyšina dźiwne mjenowanje Germanow saha wróćo na wot spočatka 19. lětstotka hač přez nacistiski čas wjedźene diskusije wo wobsydlenju Łužicy – konkretnje: štó bě tu prjedy: Serbja abo Němcy? Nastupajo njepřetorhnjene zasydlenje Budyšina su to wězo Serbja, štož pak so nacionalistiskim a šowinistiskim Němcam njelubješe a traš tež někotremužkuli dźensa njespodoba. Zo so tuta diskusija pod ruku (hlej naspomnjene a dalše wobłuki) hišće dźensa dale wjedźe, je wjac hač absurdne.
Alojs Andricki funguje jako rjek we wšelakich historiskich epochach. Při tym wobkedźbujemy rozdźělne naratiwy a připisowanja, předstawy wo wosobje Andrickeho sylnje wariěruja. We wjace hač sydom lětdźesatkach, njeposrědnje po Druhej swětowej wójnje, w socialistiskej towaršnosći a po politiskim přewróće 1989 hač do dźensnišeho pak naratiw Andrickeho na wuznamje zhubił njeje.
Dnja 23. jutrownika 1946 zetkachu so serbscy studenća prěni raz po wójnje w Radworju. Při tutej přiležnosći wotkrychu při Křižnej cyrkwi k česći swojeho poslednjeho předsydy Alojsa Andrickeho taflu z tekstom: »Měšnik boha wjeršneho / Wojowar za čłowjestwo / Martrar ludu serbskeho / Budźićer bě młodźiny«. W kotrym duchownym konteksće so tute prěnje zetkanje wotmě, pokazuje so w jednym w žnjencu samsneho lěta wozjewjenym přinošku studenta Błažija Nawki w časopisu Naše Nowiny – Łužiskoserbski časopis. W nim so dźakownosć serbskich studentow napřećo Čerwjenej armeji jako wuswobodźerce Serbow wupraja: »Dobyćerske wójska ›Čerwjeneje Armady‹ su přez zničenje němskeho fašisma a imperializma tež nam łužisko-serbskim studentam zmóžniłe zjawne skutkowanje we łužisko-serbskim narodnym hibanju. Nacisća zakazachu nam wšě dźěło a prócowanje we Łužicy. Poslednjeho hłowneho staršeho bywšeho ›Zwjazka Łužisko-Serbskeho Studentstwa‹, Alojsa Andrickeho, tyknychu do koncentraciskeho lěhwa w Dachauwje, hdźež wón 3.2.1943 martrarsku smjerć wumrě.« (15.8.1946, str. 6). Wotwobaranje mrěća serbskeho naroda přez słowjanskich bratrow wopisuje so jako fanal noweho, swobodneho narodneho žiwjenja. Studentski angažement njeposrědnich powójnskich lět wuznamjenja so přez sylny serbski narodny impuls, kiž so přećiwo němskemu nadknjejstwu měrješe a so za słowjansku zwjazanosć wupraješe. W lětach 1946 do 1948 bě Andricki idol serbskeje powójnskeje młodźiny, »generacije natwara« młodych ludźi, kiž běchu so srjedź dwacetych do srjedź třicetych lět narodźili a kiž běchu dźesać do dwaceći lět młódši hač Andricki. Někotři z nich znajachu jeho hišće wosobinsce. Wopominachu jeho hłownje jako něhdyšeho předsydu serbskeho studentskeho towarstwa.
Štyrizwjazkowe wudaće »Stawiznow Serbow« je prěnje wobšěrne a lětstotki přesahowace předstajenje serbskich stawiznow a z tym centralny měznik w serbskim stawiznopisu. Cyłkownu powahu a awtoritu štyrjoch zwjazkow podšmórnje paralelne serbske a němske wudaće kaž tež wysokokwalitatiwne a bohate wuhotowanje. Płatowa wjazba a škitna wobalka, přemysleny typografiski a ilustraciski koncept pokazuja hižo na prěni pohlad, zo jedna so tule wo starosćiwje a z wjele angažementom a resursami přewjedźeny projekt wšelakich akterow. Awtorski kolektiw wokoło Jana Šołty, Měrćina Kaspara, Jana Brankačka a Frida Mětška bě znosył hač dotal mało znaty wobrazowy material kaž karty, rysowanki, fota, reprodukcije atd. a zmóžni čitarjam z tym tež wizuelny přistup k serbskim stawiznam. Z tym twori štyrizwjazkowe wudaće »Stawizny Serbow« zdobom bohaty fundus wobrazoweho materiala. Z tutoho su mnozy awtorojo a wuhotowarjo slědowacych wopisanjow serbskich stawiznow w knihach, wučbnicach, nastawkach a wustajeńcach čerpali.
Štož kritiskemu čitarjej hižo do politiskeho přewróta napadny, to konstruktiwne čitanje »Stawiznow Serbow« dźensa poćežuje, haj znjemóžnja. Interpretaciske kategorije, duktus a wokabular wudaća skutkuja na spočatku 21. lětstotka cuze a hołe. Na kóždej stronje so stawiznopis jako legitimacija tehdyšeho politiskeho porjada a jednanja wopokaza. Marxistisko-leninistiski swětonahlad wuchadźa z jasneho historiskeho wotběha, namaka jednozmyslne wotmołwy a pokazuje dokładny směr do přichoda.
Mladoboleslavska sokołska župa Fügnera a započatki serbskeho Sokoła
W měrcu 1933 – potajkim měsac do toho, zo nacistiski režim Serbski sokołski zwjazk k tomu nuzowaše, so rozpušćić; tola hižo po konfesionalnym rozpačenju, kotrež woznamjenješe faktiski rozpad jeho činitosće – reziměrowaše Josef Maštálko (1876–1950) na stronach župneho łopjena Ruce čěsko-serbske sokołske aktiwity. Maštálko bě funkcionar sokołskeje župy Fügnera z Mladá Boleslava a hižo wjace hač dźesać lět zamołwity za poćahi k serbskemu Sokołej. W swojim teksće tuž njelutowaše ze sebjekritiku: »Dyrbimy přidać, zo mamy sami wulku winu na tym, zo smy bratrow we Łužicy zanjechali, kotřiž ćežkich wuměnjenjow dla njemóžachu k nam přińć. Naše styki běchu hłownje wobmjezowane na inteligencu – ale lud wo tym wjele njewědźeše« (3/1933).1
Z jeho słowow klinči hórkosć nad tym, zo njebě so serbskemu Sokołej najebać čěsku pomoc poradźiło narodnu mysl mjez Serbami bóle rozšěrić. Maštálkej drje zdachu so poćahi župy Fügnera ze serbskim Sokołom z perspektiwy lěta 1933 podarmo być, my wšak njemóžemy z jeho rezignowacymi słowami scyła přezjedni być. Župa Fügnera přewodźeše mjenujcy serbski Sokoł po cyłej dobje jeho mjezywójnskeje eksistency. A tutón zhromadny puć je zajimawy.
W času politiskeho přewróta 1989/1990 steješe stawiznopis NDR w fokusu towaršnostneje kritiki, wšako słušachu historikarjo sobu do system nošaceje elity w dobje socializma. Jich slědźenja so jako ideologiski instrument bywšeje diktatury zasudźichu. Tuta kritika poćahowaše so na wšitke časowe doby a discipliny stawizniskeho slědźenja. Na kóncu dowjedźe to k tomu, zo so na nimale wšitkich stawizniskich wotrjadach při uniwersitach w nowych zwjazkowych krajach dotalni historikarjo z přistajenja pušćichu a městna so z nowymi ludźimi ze starych zwjazkowych krajow wobsadźichu, wšojedne hač jednaše so wo archeologiske, zažnostawizniske, srjedźowěkowske abo nowšostawizniske slědźenišća. Trochu hinak wuwiwaše so rozestajenje w nastupanju serbskeho stawiznopisa. Kritika poćahowaše so wosebje na slědźenja wo 20. lětstotku a tu předewšěm na slědźenja wo dobje po 1945. Tak pokaza so hižo na zarjadowanju Serbskeje narodneje zhromadźizny kónc 1989, hódnoćejo štyrizwjazkowe »Stawizny Serbow« z jedneje strony na šěroku materialowu bazu wo dobje wot započatkow hač do 1917 w zwjazkomaj 1 a 2, z druheje strony so žadaše, zwjazk 4 wo dobje po 1945 dać do makulatury.
Njeznata serbska rukopisna kniha z Texasa
W januarskim čisle lońšeho Rozhlada pisach pod nadpismom »Mały Wjelkow – centrum serbskeho pismowstwa we 18. lětstotku« wo wažnej róli nabožneje literatury za wuwiće serbskeho pismowstwa. Jedna z centralnych tezow nastawka je, zo bě 18. lětstotk, kotryž so husto jako prěnja wulka doba serbskeho ćišća charakterizuje, we wulkej měrje zdobom čas serbskich rukopisow. Wosebje w Małym Wjelkowje a w kruhach zbudźenych Serbow so wulke mnóstwo rukopisneje literatury produkowaše a šěrješe. Wjetšina tutych manuskriptow ma so podobnje kniham jako zjawne pismowstwo wobhladować a docpě šěroke čitarstwo resp. připosłucharstwo. We wšelakich nabožnych, wosebje Ochranowskich kruhach běchu rukopisy samo prezentniše hać ćišćana serbska kniha.1 Rozmach rukopisneho pismowstwa bě wusko splećeny z runočasnym rozwićom serbskeho knihićišća, serbski knihićišć a produkcija manuskriptow so mjez sobu płódnje wobwliwowaštej. Nadrobnišo pišu wo tutej tematice w nastawku »Bibel, Traktat und Handschrift – sorbische Lesewelten im 18. Jahrhundert. Leser und Lektüre im Spiegel der herrnhutischen Überlieferung«, kiž je w prěnim čisle Lětopisa 2019 wušoł.
Jako nazhonity nakładnik wědźeše Měrćin Benada, do čeho bě so dał. »Bjez wojowanja přećiwo wšěm zadźěwkam njeje dotal ani jedna kniha wušła«, přeradźi Klausej J. Schillerej, projektowemu koordinatorej »Stawiznow Serbow«, w meji 1974. Někotre tydźenje zašo bě prěni z wosom manuskriptow (druhi zwjazk, němsce) do sadźby šoł. Hač k dokónčenju štyrizwjazkoweje twórby dyrbjało hišće pjeć lět trać. Předwidźiwje přihotowaše nawoda Ludoweho nakładnistwa Domowina kolegu Instituta za serbski ludospyt na intensiwne zhromadne dźěło a so bojownisce rozžohnowaše: »Do boja – zdar!«1
»Knihi maja swój dóńt« rěka znate wuprajenje łaćonskeho gramatikarja Terentianusa Maurusa, a to płaći we wosebitej měrje za tajke knihi, kotrež wuńdu pod restriktiwnymi politiskimi wuměnjenjemi, za literaturu w dohladowanskich statach a totalitarnych diktaturach. Dołhi a wobćežny nastawanski proces štyrizwjazkowych »Stawiznow Serbow« wobswětla móžnosće a wobmjezowanja knižneho nakładnistwowstwa NDR. Na jeho přikładźe da so eksemplarisce pokazać, kajku odyseju měješe někotryžkuli knižny manuskript přetrać, prjedy hač dóńdźe do ćišća a skónčnje do knihikupstwa. Na bojach wo wozjewjenje »Stawiznow Serbow«, kotrež Benada Schillerej w meji 1974 připowědźi, běchu hnydom wjacore strony wobdźělene: awtorojo, institut, Akademija wědomosćow, nakładnistwo, Domowina, SED a statne organy. Wšě běchu zapřijate do kompleksneho procesa z oficialnym mjenom »Druckgenehmigungsverfahren«, kotryž móhli pak tež prosće censuru mjenować.
Serbske Nowiny, 01.11.1919
Wo zakročenju přećiwo serbskemu politikej Bartej dla spytaneje krajneje přerady zdźěluje nam přepytowarski sudnik němsko-statneho sudnistwa, zo je přepytowanje skónčene a zo su akty knjezej wyšemu krajnemu rěčnikej do Lipska pósłane. [...] Krajne sudnistwo wo tym rozsudźi, hač so přećiwo Bartej hłowne sudźenje započnje abo přestanu jeho přesćěhować.
K telegramej sekretara čěskosłowakskeje nowineje pisarnje w Parisu, dr. Buttera [hlej Rz 12/2019] ma so přispomnić, zo je knjez Bart po wozjewjenju Matinoweho nastawka w Budyskich nowinach tutym z Parisa pismo pósłał, z kotrymž wón prěje, zo je rozrěčenje z Matinowym dopisowarjom měł. Budyske nowiny njejsu tehdy njeznateje přičiny dla Bartowy dopis wočišćałe. Wone su jenož naspomniłe, zo dyrbjał so knjez Bart na Matinoweho zastupjerja sam wobroćić, zo by tón wopačnosće wuporjedźał. To je so nětko stało.
Dopis. K nastawkej »Někotre myslički dla našeho přichoda« [hlej Rz 12/2019] dowolam sebi tež mysličku připřidać. [...] Samozarjadowace prawo w nabožinskich a šulskich naležnosćach je to, na čož mamy nětko praktisce dźěłać a sebi z dorazom žadać. Haj žadać, luby serbski ludo, žadać sebi nětko dyrbiš swoje dobre, swjate prawa, kotrež wšitke druhe kulturne narody maja, jenož ty nic. Postajenje z měroweje konferency, zo ma Němska swojim narodnym mjeńšinam samozarjadowanske prawo w [tutych] naležnosćach dać, ma tola hakle potom wažnosć za tebje, hdyž sebi tute [...] prawa tež žadaš, a doraznje a z dosahacym ropotom žadaš. Samo wot so ničo njedóstanješ, a byrnjež tež so tam te najlěpše wuměnjenja a postajenja wučiniłe, to je cyle wěste. [...] Njetrjebaš so bojeć, zo budźa twoje žadanja cyle podarmo a zo je docyła nichtó njesłyši. Poměry su so k našemu lěpšemu přeměniłe, a zo smy na swětowym forumje znaty narod, za to je so naš sławny Bart starał [...]. Tež nowozałoženy zwjazk serbskeho studentstwa skutkuje na tutym polu po swojej mocy. Je so na přikład łužiskoserbska delegacija při zahraničnej komisiji w zwjazku čěskosłowakskeho studentstwa [...] załožiła a wutworiła. [...] Postaramy so z pomocu tutych organizacijow za to, zo wažne powěsće ze Serbow do jich časopisow a dale do powšitkowneho nowinarstwa přińdu; wuhotuja so łužiskoserbske wječory, přednoški atd. [...]
Pólske politikarje su se cesćej zaběrali z nastupnosćami serbskego luda. Problemy Serbow su byli teke tematizěrowane we wobłuku statkowanja pólskego Sejma. W toś tom artikelu na wubranych pśikładach se pśedstajijo zajm pólskich wótpósłańcow a jich statki za słowjański lud nad Sprjewju mjazy lětoma 2002 a 2009. Mimo nižej naspomnjonych pšašanjow wótpósłańcow su teke dali druge aktiwity, wusměrjone na šćit Serbow ako w ramiku Sejma tak teke drugich politiskich organow.
Wótpósłańc Pólskeje ludoweje strony Janusz Dobrosz jo se wobrośił w lěśe 2002 na ministaŕskego prezidenta z pšašanim nastupajucym šćit kubłańskich pšawow serbskego luda a jogo małeje domownje w Nimskej. Pó měnjenju Dobrosza »Z pomocu instrumentow industrijoweje a kubłańskeje politiki jo wjeliki źěl serbskeje ludnosći był pśenimcony«. Akle pó lěśe 1990 jo bywało serbske pšašanje do wěsteje měry mjazynarodne a we wukraju su byli protesty pśeśiwo wótbagrowanjeju serbskich jsow a zacynjenju serbskich šulow. Dobrosz jo pódšmarnuł, až w slědnem casu česki parlament jo wustupił dwa raza za šćit serbskich kubłańskich zajmow a až Čechy financielnje pódpěraju Domowinu. W zwisku z wušej naspomnjoneju situaciju jo wótpósłańc stajił ministaŕskemu prezidentoju pšašanje, lěc pólske kněžaŕstwo pśedwiźi wobrośiś se na kněžaŕstwo BRD, aby pokazało na to, až njewódajne jo pókšacowanje w DDR nałožowaneje politiki wótweześa stawnje wětšemu źěloju serbskego luda jogo pšawa na maminu rěc, mału domownju we Łužycy, pśez pó lěśe 1990 pókšacowanu politiku wótbagrowanja serbskich sedlišćow a zacynjenja serbskich šulow. Politikaŕ jo pokazał pśi tom na to, až by se dejało w toś tom nastupanju na to źiwaś, až antiserbske elementy nimskeje narodnostneje politiki se znapśeśiwjaju Europskemu dojadnanjeju k šćitoju narodnych mjeńšynow. Wušej togo Dobrosz jo naspomnjeł, až nimska diplomatija rad powěda wó cłowjeskich pšawach, gaž interweněrujo pla kněžaŕstwow drugich krajow w nastupnosćach zwězanych ze zajmami wšakich nimskich a njenimskich etniskich kupkow w drugich statach. Wótpósłańc jo se teke wopšašał, lěc, gaž jano pólska interwencija njebuźo wunosna, pólske kněžaŕstwo gromaźe z českim kněžaŕstwom buźo interweněrowaś w Europejskej raźe. Dobrosz jo mjazy drugim teke kśěł wěźeś, lěc njeby móžno było, aby pólska konsulariska słužba se starała nic jano wó pólsku, ale teke wó serbsku narodnu mjeńšynu w zgromadnem źěle z Českeju tak, ako jo to było pśed lětom 1939. Jo se teke wopšašał za móžnosću financneje pódpěry Domowiny pśez pólske kněžaŕstwo tak, ako cyni to Česka. Spěchowaś by se měło serbske šulstwo w Sakskej a Bramborskej. Dalšna informacija, kótaruž jo kśěł wótpósłańc dostaś, jo była, lěc šulske wucbne programy za stawizny a zemjepis w Pólskej wopśimuju wědu wó stawiznach a źinsajšnem połoženju serbskego luda, lěc w institutach za słowjańsku filologiju se pódawa serbšćina a lěc wědomnostne institucije njeby se dejali zajmowaś za wósud Serbow. Na kóńcu Dobrosz jo napominał pólske kněžaŕstwo, aby zachopiło diplomatiski a organizatoriski statkowaś za Serbow we wobłukach, kótarež su naspomnjone we wušej pomjenjonych pšašanjach1.
Štó je docyła pisał stawizny Serbow w NDRskim času? Tute prašenje je wuchadźišćo za mały biogram wo stawiznarju Instituta za serbski ludospyt Klaus Jürgen Schiller (1935–1986). Wón je jedyn wot dweju awtorow štwórteho zwjazka »Stawiznow Serbow« z titulom »Wot 1945 hač do přitomnosće«, wobjednawši dobu mjez 1945 a 1977 (Budyšin 1979). Hačrunjež wusměri so kritika na serbskim stawiznopisu wosebje na tutón zwjazk, wostanje wosobina awtora za dźensnišu srjedźnu a młódšu generaciju stawiznisce zajimowanych Serbow skerje njeznata. Toho so njedźiwamy: Schillerowe historiografiske twórby wotbłyšćuja w njesměrnje wysokej měrje legitimatorisku funkciju za politiku NDR a so tohodla dźensa wjace njerecipuja. Nimo toho zemrě hižo před zwrěšćenjom tutoho systema w srěnej starobje. Přiwšěm pak je jeho žiwjenjoběh zajimawy. Wšako bě runje wón (zhromadnje z Manfredom Thiemannom) po słowach zawoda do našeho małeho rjada k nimale pozabytej róčnicy dokónčenja »štyrjoch zwjazkow« zamołwity za »socialistiski happyend« serbskich stawiznow.1 Jeho biografija pokazuje někotre zajimawe zjawy wědomostneho a towaršnostneho swěta w serbskej Łužicy za čas NDR.
Serbske Nowiny, 04.10.1919
(Knjez Bart so zajeć dał.) Knjez Bart bě so před tydźenjom z čěskej delegaciju z Parisa do Čech wróćił. [...] Z jeho listow bě knježerstwo zhoniło, zo wón wutoru abo srjedu sakske mjezy překroči. Duž policija na njeho při mjezach wot wutory čakaše a jeho srjedu rano zaja, hdyž wón pola Georgswalda mjezu překroči. Jeho drje jako politiskeho přestupnika zasudźa, tola jeho přiwisowarjo njetrjebaju so jeho dla přejara rozhorić. Jemu budźe so, runje kaž jeho zasudźenym přećelam, amnestiju dać dyrbjeć. [...] Puće politiskich wjednikow su druhdy ćernjojte a wobćežne. Tež knjez Bart dyrbi po nich hić. Po ćežkim přesćěhanju pak tež jemu zaso słónco swobody a radosće zaswěći. Wón je [...] Serbam na měrowej konferency w Parisu wulke politiske prawa wubědźił. Wo nich budźe so w blišim času z němskim knježerstwom w Barlinje jednać.
Někotre myslički dla našeho přichoda. [...] To je cyle wěste, štož njemóže přećel ani njepřećel prěć, zo za nas w tutej wulkej šmjatańcy něšto dobyć a docpěć hinak móžno njebě, hač jeničce přez Paris. [...] Wulce wažna wěc je, zo smy jako wosebita narodnosć připóznaći. A za to so knjezej Bartej dodźakować njemóžemy. Hdyž pak nětko paragraf wo cuzych mjeńšinach płaći, da za nas rěka: do dźěła hić, a nic so w fantastiskich idejach zhubić, ale solidne fundamenty załožić. Hdyž čitach, kak maju so w Budyšinje a Choćebuzu serbske alumnaty zhotowić, młodźencojo so pytać, kiž bychu studowali a wukli, zo bychmy trěbny wučeny lud měli, abo kak móže w přichodnym serbskim kraju bjez němskeje maturki štó duchowne atd. zastojnstwo dóstać, to chce so mi zdać, kaž by štó třěchu krył, prjedy hač by róžkny kamjeń k swojemu twarjenju połožił abo spódnje murje postajił. Jeli zo ma z našeje wěcy něšto być, maju so po mojim přeswědčenju slědowace dypki přebědźić.
Před 150 lětami prěnje serbske wopomnišćo za padnjenych poswjećene
W lěće 1869 dósta Njeswačanska cyrkej wopomnišćo za sydom wosadnych, kiž běchu w Prusko-awstriskej wójnje lěta 1866 padnyli. Ze złotym ramikom wobrubjenu owalnu pomjatnu taflu připrawichu napřećo klětce pódla wjelb nošaceho połstołpa na sewjernym boku cyrkwineje łódźe, hdźež bě za prědarja kaž za kemšerjow derje widźeć. Ramik bě horjeka z plastisce wusahowacymi chorhojemi a dalšimi wojerskimi emblemami debjeny. Na tafli steješe w bronzobarbnych pismikach serbski napis w frakturnym pismje: »Mjena / tych ßamych wojakow ſ njeswacžilskeje woßady, kotſiž ßu w wojni lěta 1866 ßwoju ßmjercź namakali: / 1) Jan Huſchmann ſ Bohowa. / 2) Pětr Libſcha ſ Dobroſchez. / 3) Jan August Hummel ſ Nowych Bóſchiz. / 4) Jan Glauſch ſ Małeho Pſchěſdrjenja. / 5) Handrij Schuza ſe Sarycža. / 6) Jakub Miſchnaŕ ſ Banez. / 7) Jan Bohuwěr Wenzel ſ Noweho Łuſcža.« Prawdźepodobnje bě přepodaće wopomnišća ze swjatočnym wotkryćom a spominanjom na padnjenych zwjazane, wo čimž pak powěsće njepředleža. Wotměł bě so podawk w lěću abo nalěću 1869, wšako w nowinskej rozprawje ze septembra rěka, zo bě to »hižom před wjacorymi njedźelemi«.1
Přewažnje prědowachu w bratrowskej jednoće sotry, kiž chór nawjedowachu abo w dalšej wodźacej funkciji stejachu. Husto běchu wone do akolutije přiwzate abo hač do kónca 18. lětstotka na diakonisu abo presbyterku wuswjećene. Tute sotry přewzachu šěroki spektrum duchownych a liturgiskich nadawkow: Nawjedowachu rańše a wječorne nutrnosće a spěwne hodźiny, přiwzachu nowe sotry do chóra, rozžohnowachu mrějacych a mějachu měsačnje rozmołwy ze sotrami wjesć, kiž běchu po charakteru husto spowědne rozmołwy. Sotry, kiž předstejachu chórej zmandźelenych, přewodźachu porody, žohnowachu młode maćerje a nowonarodźene dźěći. Při tutych składnosćach husto tež krótku narěč dźeržachu. Zdźěla čitachu z prědowanjow muži, zdźěla same prědowachu.
Městnosće žónskeho prědowanja běchu tuž prěnjorjadne žónske chóry. Někotre Serbowki postupichu w tutych do wysokich funkcijow a tuž prawdźepodobnje tež k wšelakim składnosćam prědowachu, to rěka zjawne narěče abo krótke nutrnosće dźeržachu. Mjez nimi běchu Margaretha Lehmann, kiž 22 lět čěskim sotram w Berlinje-Rixdorfje předsteješe, Maria Hammer rodź. Papesch, kotraž bu z 33 lětami na diakonisu wuswjećena a mjez druhim chór wudowow w Sarepće nawjedowaše (njenawukny pak rušćinu, jeje dźowka jej přełožowaše), Maria Schaaf rodź. Frenzel*, kiž předsteješe chórej wudatych žonow we wjacorych ameriskich wosadach, a Agnes Cranz rodź. Lange (1734–1779)*, kiž předsteješe młodym sotram w Niskej. Mjenowane žony zawěsće prědowachu, tola nic serbsce. Jenička městnosć serbskeho žónskeho prědowanja su Małowjelkowske chórowe domy a tu předewšěm dom wudowow. Tutomu předstejachu z Magdalenu Clemens (1747–1796), Margarethu Mitasch (1744–1814) a Annu Pöhler (1761–1819) tři rodźene Serbowki.
Pod zapřijećom »Praske nalěćo« hodźi so we wuskim zmysle cyłk wšelakich započatych reformow zjimać, kotrež slědowachu powołanju Alexandra Dubčeka za prěnjeho sekretara Komunistiskeje strony Čěskosłowakskeje KSČ (4.1.1968) a kotrež wšelake politiske a hospodarske wobłuki wobwliwowachu. W šěršim zmysle wopisuje tute zapřijeće tež cyłk towaršnostnych zjawow w ČSSR, kiž bě z naspomnjenymi reformami zwjazany, kaž na přikład rosćaca wotewrjenosć na polu kultury a medijow.
Korjenje tutych reformow sahaja wróćo hač do zažnych 1960tych lět a zwisuja zdźěla tež z narodnostnymi žadanjemi wosebje Słowakow w ČSSR. W běhu prěnjeho połlěta 1968 pak so w přiběracej měrje ćišć přećiwo reformam wukonješe. Wjednistwa statow Waršawskeho pakta, wosebje tež NDR, so móžneho wupřestrěća tajkich idejow w swojich krajach bojachu, tuž politisku situaciju we wosebitej měrje wobkedźbowachu. W nocy na 21. awgust 1968 pochodowachu jednotki wójskow Waršawskeho pakta do ČSSR, wobdźělene běchu jednotki z Bołharskeje, Pólskeje a Madźarskeje. Z tym zadusychu so sony wo reformujomnosći komunizma.
Serbske Nowiny, 06.09.1919
Přechodny zakoń za ludowe šule w Sakskej. Ludowa komora w Drježdźanach je přechodny šulski zakoń dowuradźiła. Hižo z 22. julijom t. l. měješe do skutka stupić. Chwatne dźěło je so z tym dokonjało, tak z chwatkom, zo hakle Weimarske wobzamknjenja wo tutej maćiznje njedočaka. Njedźiwajo na to je w sakskich ludowych šulach nabožina wuzamknjena. Na jeje město stupi někajke moralne wuwučowanje, kiž so w runej měrje tak derje přihodźa za pohanow a muhamedanow. Poslednje słowo njeje hišće wo tym rěčane. Ma so hakle wujasnić, štó wjace płaći, hač Weimar abo Drježdźany. W přechodnym zakonju su tež »nowe puće« za serbšćinu w šulach pokazane. § 2, kiž so ze šulskim planom zaběra, rěka w 5. přestawce: »W ryzy serbskich a po rěči naměšanych šulach ma so za to starać, zo šulerjo němsku rěč ertnje a pisomnje prawje trjebać nawuknu. Dźěćo serbskeho luda ma mjez šulskim planom so serbski čitać wučić a k wuwučowanju w pisomnym trjebanju serbskeje rěče, kaž tež k přiswojenju serbskich dźěćacych a ludowych spěwow so přiležnosć poskićić. Wučerjo w [tutych] šulach maja na wšěch schodźenkach tež serbsku rěč nałožować. Při přiwzaću dźěći [...] ma so pochod postajić. Šulski wodźer móže so wot serbskeho wuwučowanja wuswobodźić, hdyž sebi ći žadaju, kiž maja prawo na woćehnjenju dźěći.«


c: text/html

text:
Pyńis
Pyńis to je narzůnd kopulacyjny uod samcůw cyckoczy a ńykerych inkszych kryngowcůw (majům go tyż ńykere gady a ptoki).
Budowa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pyńis (łać. membrum virile) – narzůnd hůmologiczny babskigo klitora. U chopůw bez pyńis przebjygo uostatńi uodćinek układu moczowego. Skłodo śe s dwůch růwnoległych ćoł jamistych a ćała gůmbczastego kere formuje żołůńdź pyńisa a łopuška, a uosłańo tyż cewka moczowo. Pyńis dojzdrzałego a sprownygo seksualńy chopa mo zdolność ku erekcyje, we keryj krew wypołńo ćaua jamiste a skirz tego pyńis rubńe a stowo śe twardy.
Dugość pyńisa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Istńije mynga mitůw na tymat wpływu dugośći pyńisa na seksualno satysfakcyjo uod baby. Seksuologi prawjům, co ńy je to prowda, skirz tego co sztandardowo dugość pyńisa we spoczynku to 6–10 cm, a we zwodźe 11–16 cm, a dugość pochwy to sztandardowo ůng. 10 cm. Podszukowańa, we kerych wyńik podowo sům badany, sům poważane za scygańůne, skirz tego co chopy zawyżajům jejich wyńiki. Badańa robjůne uod naukowcůw dowajům wyńiki půmjyndzy 13 a 14,5 cm. Trefjajům śe atoli uodchylyńa we uobje strůny, uod 7 cm (mikropyńis) do aże 30 cm, nale tako srogość je fest a fest rzodko.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Zhotowjenje baterijowych materialow wuwiwa so dźakowano změnje k elektro-mobiliće na industriju přichoda. Runje łužiski brunicowy region w tymle wobłuku dźeń a wjetšu rólu hraje.
Čorna Pumpa (dpa/SN). Předewzaće Altech Industries Germany tzwr chce w Čornopumpskim industrijnišću na 14 hektarow wulkej płoninje produkciske stejnišćo za naworštowanje wysokowukonitych litiumowo-ionowych baterijow twarić. Plany za to je předstejićel Uwe Ahrens wčera w Čornej Pumpje rozłožił. Němska wotnožka awstralskeho koncerna Altech Chemical chce hač do 500 milionow eurow do projekta inwestować. Něhdźe 150 dźěłowych městnow ma nastać. Po słowach Uwy Ahrensa trjebaja procesowych technikarjow, logistikarjow a dalšich motiwowanych ludźi z regiona.


text:
Seattle
Spůłrzyndne: 47°61' N 121°33' W
Seattle – nojwjynkše mjasto we sztaće Waszyngtůn a we půunocno-zachodńich Stanach Zjydnočůnych, ležůnce půmjyndzy Zatokům Půget a jeźorym Wašyngtůna s ujśćym na Pacyfik, 174 km na pouedńe uod grańicy USA – Kanada we hrabstwje King, kerej je nojwažńijšům tajlům admińistracyjnům. Je tyž wažnym portym towarowym we handlu s Azyjům. Zespůu mjejski Seattle-Everett mo 3,3 mln mješkańcůw.
Znone kej downijšo śedźiba firmy Boeing (terozki je ůuna we Chicago, a tyž skuli powstańo sam we lotach 80. XX wjeku gatůnku muzyčnygo uo mjańe grunge, kery je ńykedy mjanowany Seattle sound ("klang ze Seattle").
Mjasto zouožůno 23 maja 1853, prawa mjejske mo uod 1869.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
10. Submodalne stupnicy jako zakład komponowanja – Ulrich Pogoda
Ulrich Pogoda je prěni žiwy serbski komponist, kotrehož w tutym rjedźe předstajimy. A prěni, kiž twori ze swojimi twórbami mosćik wróćo do spočatnych lět serbskeje wuměłskeje hudźby, takrjec k lubosćinskemu spěwarjej Wiclawej Rujanskemu. Pogoda njepřewozmje wšak direktnje melodije lubosćinskeho spěwarja, ale bjerje harmoniski zakład srjedźowěkowskeje hudźby powšitkownje jako wuchadźišćo za swoje kompoziciske dźěło, tak mjenowane cyrkwinske toniny.
»Su to potajkim stupnicy, kiž maja runje kaž dur a moll dwě połtonowej kročeli a pjeć cyłotonowych kročelow, su potajkim ›sedmistupnicy‹. A we wotpowědnych wučbnicach hudźby so tute jako ›modi‹ wobjednawaja. Su pak hišće dalše štyrnaće stupnicow, kiž tohorunja na samsnej bazy eksistuja, tak mjenowane ›submodi‹, a tute sym poprawom za swój zakład wzał«, rozkładźe wón w radijowym interviewje. Wuslědk je hudźba, kiž klinči runočasnje modernje a archaisce. Wosebje skutkowna je tuta kompoziciska technika w jeho koncerće za klawěr a orchester, kiž předstaji so prěni króć 1999.


text:
Wodno hawyna
Wodno hawyna (ze uać. Portus) – plac lo wodnych pojazdůw, kaj może tyż śe uodbywać ładowańy towaru, właźyńy ludźi na szif, tankowańy a inksze[1].
ZortyEdytuj
Podle zorty wodnyj skupiny przi keryj nojdźi śe wodno hawyna wyrůżńo śe[1]:
- morsko hawyna
- strzůdlůndowo hawyna
- morsko-rzyczno hawyna
Podle funkcyji jake mogům spełńać wodne hawyny wyrůżńo śe:
- handlowo hawyna
- rybacko hawyna
- wojenno hawyna
- jachtowo hawyna
Ńyskorzi kajńykaj jedno morsko hawyna spełńo wjela funkcyji, kere sům uůnaczůne we uosobnych tajlach[1].


text:
Lubosć pytaś
Lubosć pytaś (z pódtitelom Antologija dolnoserbskeje literatury) su knigły, kótarež jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało w lěśe 1980 w seriji Kapsne kniglicki, cysło 122. Toś tu antologiju jo zestajiła Ingrid Naglowa. Ilustrěrowała Sofija Natuškec.
Antologija Lubosć pytaś jo tśeśa z někótarych antologijow dolnoserbskeje literatury, kenž su doněnta wót 1971 wujšli. Zestajaŕka antologije, Ingrid Naglowa, jo w pśedsłowje napisała: Dolnoserbske awtorysu se dali na drogowanje po slědach lubosći a su pytali w myslach a zacuśach blišego a dalšego suseda, su ślěźili za problemami a jich rozwězanim, aby namakali stawizny a stawiznicki – wšedne a njewšedne – godne pak k napisanju sebje a drugim k zabawje a k pśemyslowanju[1].
W toś tych knigłach su wulicowańka, tšojeńka a teke jadno graśe: Jurij Koch jo pśepisał graśe Miny Witkojc Fryco a Majka z 1935. Jurij Koch jo pytał w starych manuskriptach Miny Witkojc a jo wunamakał, až mogu se z toś tych staršych źěłow, gaž se wobnowje, teke za naš cas wjele wěrnosćow wucytaś[2].
Wopśimjeśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Ingrid Naglowa, Pśedsłowo
- Saša, Mano
- Roža Šenkarjowa, Bella ciao
- Cosima Strakojc, W cuzbje na synach
- Werner Měškank, Lěc starjejšej stej zabyłej...
- Ingrid Hustetowa, Mojej pśijaśelce cu groniś...'
- Monika Pawlowa, Marija-Magdalena
- Hanelora Handrekojc, Styrli listy za Pawlinu
- Hync Rychtaŕ, Ako som se prědny a jadnučki raz ako Němc wuznał
- Herbert Nowak, Lenka
- Jan Juro Hajdaŕ, Nožkoweje druge wjelike drogowanje
- Jurij Koch / Mina Witkojc Fryco a Majka


text:
»Domownja móžo byś wěcej nježli jano meštno«
Rozgrono z wuměłcowku a muzikaŕku Marion Kwicojc wó domowni, póchadu a móžnosćach we wuměłstwje se zwurazniś
Wy póchadaśo z Bórkow, sćo pak južo wjele lět w Lipsku žywe. Źo cujośo se doma?
Pópšawem cujom se na wobyma městnoma doma. Doma, to jo teke we Łužycy pla starjejšeju, rowno tak ako how w Lipsku. Njeby pak kśěła bydliś w Chóśebuzu, how w Lipsku se wěcej tšoj. How mam teke tśi muzikowe projekty z tudejšymi muzikarjami, źož irsku, šotisku, amerikańsku pśewažnje koncertantnu folkmuziku grajomy ze žeńskecym trio »Isle of Sounds«, rusku a serbsku rejowańsku muziku z trio »Kupazukow« a srjejźowěkowu rockowu muziku z band »Ohrenpeyn« na jawišćo spórajomy. W toś tom nastupanju w Błotach tak derje njewuglěda, rownož jo teke tam móžno, we wěstem ramiku muziku gótowaś. Tak som cesto we Łužycy, źož grajom teke solistiski na akordeonje a gitarje pśi cołnowanjach abo mjeńšych zarědowanjach. Pśi tom profitěrujom teke wót serbskich spiwow. Ja znajom pśisamem wšykne spiwy, kenž tam raźi spiwaju. Mimo togo som za Rěcny centrum Witaj pšawidłownje we Łužycy, aby na se wótměnjajucych městnach ze źiśimi muzikopedagogiski źěłała a gromaźe muzicěrowała.


text:
Rozprawa dźěławosće sekcije stawizny 2013/2014
Wot lońšeje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje je stawizniska sekcija přewjedła štyri zjawne zarjadowanja w rjedźe Maćičneje akademije. Běchu to:
1. 11. apryla 2013 přednošowaše młody serbski stawiznar Měrćin Brycka z Kubšic na temu: „Zwischen Statuswahrung und Marginalisierung. Die Oberlausitzer Sechsstädte von der Krise des Böhmischen Ständeaufstandes bis zum Ende des Dreißigjährigen Krieges“. Za swoje magisterske dźěło wo tutej temje bu Měrćin Brycka 2011 wuznamjenjeny z Mytom Hermana Knothy Hornołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
2. 1. oktobra 2013 mějachmy wukrajneho referenta. Dr. Alexander Maxwell, stawiznar a docent na University of Victoria we Wellingtonje, Nowoseelandskej, předstaji temu „Tschechen und Sorben an der Pariser Friedenkonferenz 1919“. Tutón přednošk zarjadowachmy zhromadnje z redakciju Rozhlada. Wón wotmě so wuwzačnje w Serbskim domje.
3. Składnostnje 300. narodnin Jana Michała Budarja zaběraše so dr. Jens Buliš, teologa a cyrkwinski stawiznar z Chrósćic, na próstwu našeje sekcije z tutym dobroćelom Serbow a jeho załožbu. Rezultaty swojeho slědźenja předstaji dr. Buliš 21. nowembra 2013 w přednošku „Die Meißnische und Oberlausitzer Unterstützungs-Casse armer Wenden. Zum 300. Geburtstag ihres Stifters Johann Michael Buder (1713–1789)“. Kaž je słyšeć, budźe referent swoje wuslědki tež hišće w pisomnej formje zjawnosći předstajić.
4. 30. januara 2014 poda Trudla Malinkowa pod temu „Serbske pomniki. Materielne swědki narodneje identity“ přehlad wo stawizniskim wuwiću na tutym polu wot započatkow hač do přitomnosće.
Jako přichodny je planowany za 10. apryl wječork zdirektorom Serbskeho institutaprof. dr. Dietrichom Šołtu, kotryž porěči wo zažnych lětach spisowaćela Jurja Brězana. Na jeho přednošk „Brězans frühe Jahre (bis 1950)“ hižo nětko wšěch Maćicarjow wutrobnje přeprošuju.
Rjad Maćičneje akademije, kotryž smy nazymu 2009 załožili, je so w zjawnosći derje přiwzał. Při mjenowanych štyrjoch zašłych zarjadowanjach naličichmy najmjenje 21, najwjace 35 wopytowarjow, z čimž móžemy dosć spokojom być. Tuchwilu mamy nadwahu na referatach w němskej rěči, dźiwamy pak na to, po móžnosći něhdźe połojcu zarjadowanjow w serbskej rěči přewjesć. Wutrobnje dźakować chcu so na tutym městnje Malinkec a Lukašec mandźelskimaj, kotřiž nas z Maćičnej akademiju zwólniwje do swojeho hosćenca „Wjelbika“ přiwzachu a nas w nim přeco přećelnje hospoduja.
Pokazać hišće na to chcu, zo so sobustawy stawizniskeje sekcije tež zwonka oficialnych Maćičnych zarjadowanjow wo šěrjenje wědy wo serbskich stawiznach prócuja z tym, zo před serbskim kaž němskim publikumom na wsach a w towarstwach přednošuja a w nowinach a časopisach stawizniske přinoški publikuja. Spektrum tuteje přednošowanskeje a publikacijskeje dźěławosće je jara šěroki a so z wulkim angažemantom wukonja. Za to wšěm wutrobny dźak!
Stawiznisku sekciju nawjedujetaj Trudla Malinkowa jako předsydka a dr. Edmund Pjech jako městopředsyda. Sekciske zhromadźizny wot lońšje hłowneje zhromadźizny MS njejsmy přewjedli. Njemějachmy to za trěbne, dokelž so drobne přihotowanske dźěła w mjezsobnym zwisku dorěčachu. Naš hižo w rozprawach zašłych lět mjenowany problem, zo ma sekcija mało sobustawow, dale wobsteji. Wjeselimy so, zo je so nam nětko z Lubinu Malinkowej młoda serbska stawiznarka přidružiła. Rady bychmy dalšich młódšich čłonow kaž tež serbskich stawiznarjow a wučerjow stawiznow mjez nami witali.
Na kóncu hišće krótki wuhlad na přichodne lěto: Konferency abo podobne wosebite zarjadowanja tuchwilu předwidźane njejsu. Planujemy pak zaso tři přednoški Maćičneje akademije. Štóž ma nastupajo temy abo referentow namjety abo přeća, njech nam to prošu zdźěli.
Trudla Malinkowa, předsydka
15. 03. 2014


text:
Bracik ôd moji kamratki Celki, co mu jeszcze ani trzi lata niy bōło, niy poradził spokopić czamu tak starsi godajōm, ale żodnego sie niy spytoł, yno zrobioł po swojimu. Jak bōł roz swoja starka nawiydzić, to ôna se pomyślała, że to je jeszcze porzad mały bajtel. Bezto mu uwarziła grysku na mlyku, a tym go nafutrowała, chociaż ôn to ni mioł rod! A jak prziszła reszta familije, to starka dała na stōł kluski, rolady a modro kapusta! Bajtel tyż to zaroz chcioł, ale ôna padała, że po piyrsze już go fol nafutrowała, po drugi to ni ma do niego zdrowe, a po trzeci – to by yny ôczy jadły!
I tak wszyjscy krōm niego ôbiod zjedli, a ôn sie mōg yno na to podziwać. Gupi jednako niy bōł, bo doł pozōr jak starka jedna miska tych kluskōw do kuchynie nazōd wyniōsła, no to ôn za niōm – myk! Wloz na stołek , a potym przechylił sie bez stōł a wszyjski kluski bōły jego! Podrobił se ich troszka rōnczkami a zaczōn ciś do ôczōw! Jak go zaczło szczypieć, to sie tak rozdar, że go we izbie usłyszeli i wszyjscy sie zlecieli. Mamulka synkowi ciaprok a ôczka umyła mydłym, bo te jodło ôdlepić sie niy chciało, no to go szczypiało jeszcze bardzi, bezto sie na ôczy fest uskargowoł! Na koniec niy ôstało nic, yno jechać do ôkulisty, bo przeca żodyn niy chcioł, coby bajtel ôczy straciył! We rybnickim szpitalu se s tym roz-dwa poradzili! Ôczy synkowi wypłōkali, a dali go nazōd mamulce. Pōn doktōr ôjcōm przikozoł, coby przi bajtlu wiyncy takich gupot niy godali, a na pocieszyni dodoł: wasz synek już je dzisio trzeci, tak to je dycki przi niydzieli!
Ano trza dać pozor na to, co przi dzieckach godōmy! Ône rozumek majōm mały, ale za to fest myślōm. A jak te myśleni im czasym zglajzuje na bok, to potym trefiajōm sie taki rzeczy, co by sie nōm starym ani niy zdało!
PS. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimōńczykowi, za to, co mi ôstatnimi czasy pomōgoł we ślōnski korekcie.


text:
Ostatnimi czasy zajawiyłach sie na reportaże i Gottland je kolejnym na liście przeczytanych. Gottland to moja piyrszo przeczytano ksiōnżka od Szczygła i pewnie nie ostatnio.
Felietony przedstawiajom dzieje Czech i Czechosłowacji z XX wieku
Mie tam zawsze było po drodze do Pepików beztuż trocha sie interesuja tymi naszymi zocnymi somsiadami. Ksiōnżka polecōm wszyskim co sie chcōm pośmioć i przi okazji rozeznać w pepicki historyji. Poznowōmy dzieje rodu Bata, słynnych producentów szapów z Czech, historyjo Lidy Baarovej – kochanki Goebbelsa, tragikomiczny żywot Otakara Sveca – twórcy nojwiększego pomnika Stalina na świecie i moc inkszych przeciekawych postaci.
Historia historią ale przi czytaniu nieroz chichrałach sie jak pofyrtano!
Czorny humor, kupa śmiychu a ku tymu moc przemyśliwań. Szczygieł rozbrajo ironią i asurdalnym humorym, polecōm jak kiery chce poczytać co na poziomie i sie uśmioć!


text:
Wokrjes Sprjewja-Nysa
Wokrjes Sprjewja-Nysa (delnjoserbsce Wokrejs Sprjewja-Nysa, němsce Landkreis Spree-Neiße) je krajny wokrjes w juhowuchodnej Braniborskej, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 118.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.647 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Baršć.
Wokrjes je so stworił ze starych wokrjesow Baršć, Choćebuz, Grodk a Gubin.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wokrjes Sprjewja-Nysa mjezuje z wokrjesom Wódra-Sprjewja na sewjeru, na wuchodźe z Pólskej, na juhu ze sakskimaj wokrjesomaj Zhorjelc a Budyšin, na zapadźe z wokrjesom Hornje Błóta–Łužica a na sewjerozapadźe z wokrjesom Dubja-Błóta. Wokrjes Sprjewja-Nysa wobda dospołnje bjezwokrjesne město Choćebuz.
Města a gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki (němsce, pólsce, jendźelsce)


text:
Wikipedyjo:Trefy
I Tref Wikipedystów Ślůnskij Wikipedyje
a ńy yno, bo zaprošomy tyž ludźi s DANGI, Pro Loqela Silesiana i koždygo, komu našo godka blisko abo śe ńům interesuje.
Tref bydźe 5 lipca 2008 we Chořowje, w "Štygarce". Godźina ješče ńy je ustalůno, nale pewńikym po pouedńu. Prośi wšyjstkich pjykńe gospodoř trefa - Drozdp. Bydźe grill, krupńoki a inkše joduo, a lo botůw bjyr gratis. ;)
Jak trefić je uopisane we polskij godce sam (jakby fto přetuplikowou by bůuo gryfńe).
Lista učestnikůwEdytuj
Sam idźe śe dopisać
- Lajsikonik 07:39, 21 čyr 2008 (UTC)
- Drozdp 09:59, 21 čyr 2008 (UTC)
- Rembecki 06:54, 1 lip 2008 (UTC)
- Józef Kulisz (Danga)


text:
Spěchowanje projektow a serbskich institucijow
Załožba za serbski lud njespěchuje jeničce serbske institucije a zarjadnišća, ale tež projekty. Paleta saha při tym wot wuměłstwa a kultury přez dźěćace a młodźinske dźěło hač k spěchowanju rěče, literatury a wědomosće.
Próstwa wo spěchowanje
Zakład kóždeho spěchowanja přez Załožbu za serbski lud je wotpowědna próstwa. Tule zhoniće, štó smě so wo spěchowanje požadać, kotre priority k tomu do prašenja přińdu a kotre formalne žadanja dyrbja so při stajenju próstwy wobkedźbować.
Wobłuki projektoweho spěchowanja
Zo móhli šěrokej paleće spěchowanjahódnych projektow wotpowědować su wobłuki našeho spěchowanja we wosebitych wotrězkach směrnicy wopisane.
Spěchuja so projekty z wobłukow wuměłstwa, kultury, hajenja nałožkow, dźěćaceho a młodźinskeho dźěła, rěče, literatury a wědomosće.
Spěchowanje serbskich institucijow
Załožba spěchuje cyłkownje 9 institucijow, kotrež přinošuja z wšelakorej fachowej specifiku zdźěrženju a dalšemu wuwiću serbskeje rěče a kultury. Kóžda z nich je unikat.
Spěchowane projekty załožby
W mjeztym 30 lětach swojeho wobstaća je Załožba za serbski lud wjele wšelakorych projektow spěchowała. Projektowe spěchowanja zašłych lět su tule zestajane.


text:
Jeszcze niy tak dołwno[1] niyftorzi[2] narzykali, że im za gorko,[3] ale już teraz paczōm[4] we niebo i wypatrujōm słońca, bo im sie miyrznie[5] tyn dyszcz. Joł[6] tyż mōm nadzieja, że jeszcze bydzie trocha tego słońca i- jak bez lato- bydzie sie szło zrobić tyn chōdny syrnik. Robi sie go szybko, a do tego je bardzo dobry. Recept[7] je od ciotki Krysi, co to po ślōnsku niby sie nazywo Krista, ale ciotka Krista- a tak richtig[8] to Christa- to je inkszo ciotka, co to miyszko w Niymcach… no i szlus[9] 😉
Co potrza?
0,5 kg syrka waniliowego
0,5 szklōnki cukru
0,5 litra śmiytōnki[10] 36%
śmietanfix (choć jak go niy dołcie, to sie nic niy stanie)
galaretka citrōłnowo[11]
skōrka ze jednyj citrōłny
sok ze połōwki citrołny
Na wiyrch[12] i na spodek:
ze 160 g biszkoptōw- nojlepsze sōm te take jynzyczki, bo idzie je fajnie pokruszyć
pó[13] kostki masła
Łozpuście[14] sie ta galaretka we niycałyj szklōnce wrzōntku i poczekejcie, aż trocha ochōdnie.[15] Śmiytonka ubijcie, pod kōniec wciepcie cuker- mogecie tyż wciepnōńć[16] tyn śmiytanfix. Pomału wciepujcie tyn syrek, ta otartoł skōrka, sok i chōdno galaretka (powinna już leko[17] tynżeć[18]).
Te biszkopty wrołźcie[19] do jaki tasie[20] abo woreczka i pokruszcie nudelkulōm abo i jakim motkym[21]– choć z tym motkym to by już boła przesada. Rozrōbcie te pokruszōne biszkopty potyn[22] ze masłym. Przigotujcie sie forma na torta. I tera zależy od Wołs, jako chcecie mieć rozsute[23] te biszkopty. Mogecie sie dać pó na pó- na dōł i na gōra, abo wiyncyj na dōł- tu już sie liczy Wasza inwyncja. Joł robiōł to w taki silikōnowyj formie i bez to dołech wiyncyj na dōł, żeby potyn- jak byda to przewrołcoł na jaki talyrz- lepi[24] mi to odeszło od tego dna.
Na dół biszkopty, na to wylyjcie ta syrnikowo masa i na wiyrch zajś biszkopty. Tera potrza[25] ciyrpliwojści, żeby to stwardło i… smacznego 🙂
[1] niedawno
[2] niektórzy
[3] za gorąco
[4] spoglądają
[5] nudzi
[6] ja
[7] przepis
[8] na prawdę
[9] koniec
[10] śmietana
[11] cytrynowa
[12] górę
[13] pół
[14] rozpuście
[15] ostygnie
[16] wrzucić
[17] lekko
[18] tężeć
[19] włóżcie
[20] torby
[21] młotkiem
[22] później
[23] rozsypane
[24] lepiej
[25] potrzeba


text:
Wczora to szło pò prôwdzé mie blós abò zaspiewac “He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя” abò wzyc sã do robòtë, bò przistãpù do nowëch kaszëbskòjãzëcznëch starnów nie bëło.
Z tima bitama ë bajtama to jakòs tak je, że rôz òne są, a rôz jich nie ma. Wczora prawie bëło nót je wëszëkac, a to doch nôlepszô robòta dlô Sznëpòrznika 😉 . W tim sznëpòrzeniém towarzëszëła mie ta frantówka He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя ùkrajińsczégò karna Ot Vinta, jaką mie drëch pòdesłôł (jesz rôz dzãka).
Nie bãdã ji trzëmôł blós dlô se, bò mëszlã, że czéj wa bãdzéta kòmùdni, to mòże òna wama téż hùmòr pòprôwi. 🙂
Frantówczi karna Ot Vinta (móm czëtë, że miono nie mô nick bëlnëgò òznôczac 😉 ) nalezeta tuwò .
Jeżlë òbôczôta jesz jaczi felë to proszã napisac ò nich do mie, nôlepi cëtëjąc to co sã wama wëskrzëniło – bãdzé to dlô mie wiôlgô pòmòc .


text:
Gůrne Łaźiska
Spůłrzyndne: 50°09' N 18°51' E
Gůrne Łaźiska (pol. Łaziska Górne, mjym. Ober Lazisk) – mjasto położůne we połedńowyj Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we połedńowyj tajli Gůrnoślůnskigo Industryjnygo Uokryngu (GIU), we mikołowskim kryśe.
We sztadźe je śedźiba Huty Łaźiska, Sztrůmwerku Łaźiska a Gruby "Bolesław Śmiały" - wjelge industryje.
Gůrne Łaźiska sům mjastym uod 1951. We 1973 jejich tajlům stały śe Dolne Łaźiska a Strzedńe Łaźiska a tyż kůnsek Mokrego, kery bůł tajlům Mikołowa.
Bana we Gůrnych Łaźiskach[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Gůrne Łaźiska majům dwa banhofy na lyńiji Katowicy-Rybńik:
- Łaziska Górne (Gůrne Łaźiska)
- Łaziska Górne Brada (Gůrne Łaźiska Brada)
Dowńi dźołała tyż lyńijo Tychy-Uorzesze; terozki je zawarto lo uosobowych cugůw.


text:
Spomnjeśa pśi drogowanju pó pówóstankach zniconeje serbskeje jsy
Wótery raz ga som w 1990ych lětach k swěźenjam we Łakomej woglědał, swěźenje a zmužnosć młodych luźi wobźiwował, kótarež běchu žedne z dwórow teje spušćoneje, abo lěpjej gronjone njedobrowólnje wusedloneje jsy wobsajźili, aby ju žywu źaržali. Někotare z nowych sedlarjow njejsu jano kšasnu wokolnu pśirodu, ale teke serbske nałogi a serbsku rěc woplěwali. To som z wjaselim zawupytnuł. Na jadnom ze swěźenjow som za nich a gósći na dwórje pśed »kulturneju brožnju« prezentěrował toflowu wustajeńcu wó stawiznach Serbow.Serb Renej Šuster, kenž jo słušał do aktiwistow, kótarež su wopytali wjas Łakomu a kśě zeleny biotop wokoło njeje wuchowaś. Foto: Werner Měškank
Pśi góźbje lětosnego Łakomskego swěźenja sobotu, dnja 11. junija, na kšomje nastawajucego »Chóśebuskego pódzajtšnego jazora« (oficialnje: Cottbuser Ostsee) jo Renej Šuster wót Zeleneje ligi kupku něźi 25 zajmcow wjadł pó pówóstankach zniconeje jsy Łakomeje. Wopor jamy ga njejsu jano dwóry, gumna, póla, łuki, kjarchob a za jsu lažece gaty. Ale tejerownosći stara z kamjenjami flastrowana postowa droga, kótaraž jo něga zwězała Łakomu a Nowu Wjas. Pó njej su pśed dwěma stolěśoma śěgnuli źěle pórazonego wójnstwa Napoleona. Kaž hynźi we Łužycy, jo teke tudy znata powěsć wó jogo zarywanej wójnskej kasy. Pśi wótbagrowanju jo se stawnje kněžyła naźeja, až by mógali pókład snaź něnto namakaś.
Duch časa wjedźe tuchwilu syły ludźi wšěch předrentnarskich starobow do tak mjenowanych tattoo-studijow, hdźež jim mjenje abo bóle wěcywustojny čłowjek wšelakobarbne juški pod kožu syka, zo krej jenož tak běži. Hdyž so koža nošerja podkóžneje wuměłskeje twórby poněčim změruje a rany zažija, wostanje wobrazk tam w najlěpšim padźe hač do kónca žiwjenja – jelizo jón njezlikwiduješ. To so čini wězo zaso z techniskej namocu.
Reporter rozblada je w Choćebuzu na Grodkowskej dróze zetkał tetowěrowaneho muža, kiž je so dał wot mustrow na serbskich jutrownych jejkach inspirěrować.
Prašenje: Z tutymi mustrami pisanja Serbja jutry swoje jejka. Čehodla sće sej Wy wjelče zuby dał na pažu tetowěrować? Muž: Tak móža je wšitcy wobdźiwować, a nic jenož moja žona …
Naše nałožki so potajkim njezhubja, ale stajnje dale wuwiwaja. Zajimawe zetkanje dožiwi reporter rozblada tež wóndano w Błótach při čołmikowanju, hdźež pyšeše wobraz Delnjoserbowki jakne bristwo młodeje žony.
Niski prestiž jo zadora spěšnemu wótnowjenju (3)
Znate ga jo ze zapiskow, až su Drjewjanarje rady a wjele spiwali. W lěśe 1672 jo na pśikład wušy promšt města Celle wobznanił, až Wendlandarje hyšći »wjele słowjańskich spiwow« spiwaju (w nimskem originalu: »viel wendische Lieder«). Na pśikład pśi woplěwanju nałoga stajanja kronowego boma na dnju swětego Jana su młode drjewjańske žeńske z Lüchowa spiwali »wjasołe pěsni w drjewjańskej rěcy«. Gaž wóni srjejź swójeje jsy ten kronowy bom (nimski: »Kronenbaum«) zwigaju, wóni »rejuju a skokaju wokoło kaž źiśi Israela wokoło swójogo złotego śeleśa; spiwaju w drjewjańskej rěcy wšakorake pśiwěrkojte spiwanja, myslece, až take jo jadna Bóža słužba, pśez kótarejež móc wóni a jich zbóžo derje se wuwijaju.«
Gaž pśi góźbje swajźby jědu pó njewjestu, tak jo zachowane ze jsy Clenze, wóni spiwaju »teke wjele drjewjańskich spiwow«. Z lěta 1640 jo wobznanjone, až drjewjańske młodostne su chójźili wót jsy ku jsy a su spiwali jatšowne kjarliže w swójej rěcy, a wóni su za to dostali jajka a jěšnice.1
Ako běšo ewangelski pastyŕ Nicolaus Rodewald (1647–1674) we Woltersdorfje swóju słužbu ako dušepastyŕ pśewzeł, jo zapisał pśi wizitaciji lěta 1671, až jo póznał jomu njeznatu wašnju pśi zakopowanju: Gaž su Drjewjanarje wumarlika na kjarchob dowjadli, sednuštej se »dwě žeńsce na wóz, jadna pó kuždem boce kašća, kenž jo zapowjesnjony z płachtu, a wrjašće a se źeru ga tšašnje pó drjewjańsku.«
Niski prestiž jo zadora spěšnego wótnowjenja (2)
Powšykne póniženje słowjańskeje ludnosći w Nimskej resp. we wót Nimcow pódejśpjonych krajach jo było zasadnje dane. Jadnotliwe pśikłady, až su tež žedne Słowjany dojśpili bergaŕske pšawa a wuše zastojnske funkcije, na tom nic njezměniju. Tak pomjenjony »Sachsenspiegel«, to su w 13. stolěśu wót nimskego ryśarja Eike von Repgow (mjazy 1180 a 1190 –pó 1233) spisane pšawniske knigły, jo był w pśisamem 500 wótpiskach rozšyrjony. Toś ten »Sachsenspiegel« jo tegdy towarišnosć rozdźělił do 24 stawow: Na wjerašku jo stojał Bog. Pó njom stej slědowałej bamž a kejžor, pótom zemjaństwo atd. Slědne styri, nejnižej stojece, pak su byli sakski njelichotny bur, Słowjan, Słowjanka a do pytow spórany Žyd.
Socialny póstup awtochtonych Słowjanow w Nimskej jo był zwězany ze spušćenim njenimskeje narodnosći a rěcy. Słowjańsko-nimska rěcna granica suwašo se spěšnje pó połobskich regionach na pódzajtšo až daloko za rěkoma Wódru a Nysu. Srjejź Nimskeje běchu mimo Serbow we Łužycy jano Drjewjanarje w tak pomjenjonem Wendlanźe w Dolnosakskej swójsku rěc a kulturu zachowali.
Wot lěta 2020 maja nowu stajnu wustajeńcu. Za čas korony njeje přistupna była, ale wotwonka a nutřka na dworje kaž tež horjeka na »nasypje« hrodźišća smědźachmy so njedźelu, na dnju maćerje wuchodźować. W darmotnje nam do kašćika tyknjenej němskej nowinje běchu na prěnjej stronje wšěm maćerjam na čestny dźeń slubili kusk burskeho tykanca a šalku kofeja: darmo. Předawarce pječwow, piwa, kofeja a limonady pak njeběštej tak zahe připołdnju nowinu hišće čitałoj.
Wujasnjenske stawizniske tafle we wonkownym dźělu muzeja su so dwurěčnje zešlachćiłe: mjenujcy němsce a jendźelsce. Serbšćinu dale wšudźe podarmo pytaš. Jeničce na pisanej chorhoji nad zachodom čitach samlutke słowo »WITAJ«. Ani minimum wočakowanjow, zo bychu so znajmjeńša mjena tudyšich městow a wsow dwurěčnje podali, njeje so spjelnił. Za nowe wuhotowanje, to dyrbi so připrajić, su so zjawne srědki wužiwali. Tež z dawkow serbskich dźěławych.
Zjawy historiskego pódtłocowanja rěcy a kultury DrjewjanarjowWustup drastwineje a rejowańskeje kupki »De Öwerpetters« na Drjewjańskem dnju w PrazeAž do źinsajšnego njejo se nimska wušnosć, cerkwina kaž tež swětna, póstarała wó pótrjeby Drjewjanarjow/Wendlandarjow a jo wobchadała skerjej macošnje z derbstwom drjewjańskeje rěcy a kultury. Pśi jadnom woglěźe, źož smej z českim pśijaśelom Milošom Malecom na jogo iniciatiwu pśigótowałej Drjewjański źeń za Pragu a smej woprowałej za to pór dowolowych dnjow, aby do Wendlanda se dojěłej, smej měłej zajmne dožywjenje: Drastwowa a rejowańska kupka »De Öwerpetters« jo swójich cłonkow pó cełem Wendlanźe gromadu tšubiła. Wóni běchu se jano dla naju na pśijazne wuwitanje pśewoblakli do swójich drogotnych drjewjańskich narodnych drastwow a wócakowachu naju pśed kulojcowym muzejom w Lübelnje. Ako naju wuglědachu, su se zestupili a nama zanjasli drjewjańsku pěseń »Katü mes ninka bayt?« (Chto ma njewjesta byś?) Až do źinsajšnego spomnjejom se kradu zgnuty dla wopokazaneje cesći a pśichylnosći. Ako smej pótom z ludowymi wuměłcami do rozgrona pśišłej, jo mě jadna žeńska pśedstajiła swóju drastwu. Wóna běšo ju zderbnuła wót swójeje stareje mamy, jo gjarda groniła. Som jej wótegronił, až ga njedejała w takej jadnoraznej drogotnej drastwje wustupiś, ale se daś pó njej nowu wušyś, staru originalnu pak derje wobchowaś, aby se dalej a dłujko zdźaržała. Lěc njamaju něźi šlodarja abo šlodaŕku za to? Take něco ga se dajo spěchowaś. Na to wóna jo měniła, až jich kultura se wósebnje njespěchujo. Wognjowa wobora a sportaŕske towaristwa se derje spěchuju. Lěbda pak rejowańske ludowe kupki. Wšo, což maju, naźěłaju sebje sami. – Pśez mójo wulicowanje, až wu nas we Łužycoma se ludowe kulturne źěło pśez zjawnu ruku spěchujo a derje pódpěrujo, su byli zaźiwane. Šołśe, abo kaž tudy gronje »Samtgemeindebürgermeisteroju« Hubertoju Schwedlandoju, kótaryž běšo tež na pśiwitanje do Lübelna pśichwatał, som pitśku pózdźej wósebnje chwalujucy gronił: »Wěsćo Wy, kake kulturne dejmanty Wy tudy maśo. Som kradu pśechwatany a zwjaselony. Mógu Wam spšawnje gratulěrowaś, až take něco wurědnego how maśo. To dejali pśecej derje spěchowaś.«
Ale zasej slědk k drjewjańšćinje: Lětźasetki pó tom, až su słowniki, gramatika, rěcywědne publikacije wujšli, njejo se we Wendlanźe wjele na tom pólu rěcy stało, to groni pśisamem zewšym nic. Jano w kulojcowem muzeju w Lübelnje jo ze jsy Süthen do muzejoweje jsy pśenjasony dom Jana Paruma Schultze, a we njom w jadnom rožku pitśku něco wó drjewjańskej rěcy zgónijoš. Głos profesora Reinholda Olescha recitěrujo z paska ten Wóścenaš w drjewjańšćinje. To jo wšo. Razka ten jadnučki zachowany ludowy spiw »Katü mes Ninka bayt?« njamóžoš tam słyšaś.
Rěc jo poměrnje derje wuslěźona, co něnto dalej?
Pśi mimo cwiblowanja wjelgin zasłužbnem wědomnostnem slěźenju a wobźěłanju rěcneje maśizny njejo se nejskerjej na to mysliło, až by mógała se na zakłaźe nagromaźoneje wědy wuwijaś wucba drjewjańšćiny za zajmowanych luźi. Woglědajo-li Słowjan do Wendlanda, ga co tež rady wěźeś, kaka jo drjewjańšćina była a lěc by ju sam rozměł abo nic, kake wósebnosći jo měła a co jo wót njeje snaź zwóstało. Tež praktiske wužywanje smějomy how a tam a pśichodnje wócakowaś. Za to su ze zajźonych tśich lětźasetkow žedne drobne pśikłady znate. Powšyknje póbrachuju wšak kontinuita a zaměrnjejše statkowanje a spěchowanje. Ale toś te pśikłady pokazuju, až wužywanje drjewjańskeje rěcy a zmysłapołna zaběra z njeju njejstej wótwisnej wót licby luźi, kótarež ju rozměju abo wuměju. Wó tom som pśeznanjony. Cu je howko raz nalicyś, dalokož mě znate su:
1994 wótwórjony Serbski muzej w Chóśebuzu jo w swójej prědnej stawnej, až do 31. decembra 2015 prezentěrowanej wustajeńcy měł mały wótrězk, kótaryž jo był pósćony Obodritam a Hannoverskemu Wendlandoju, we njom jo była mała pokazka teke na drjewjańsku rěc. Pśi tom jo šło wó to, woglědarjam znate cyniś, až to słowjańske w Nimskej njejo, abo něga njejo było, wobgranicowane na serbsku Łužycu, ale jo se wupśestrěło pśez nanejmjenjej tśeśinu teritorija źinsajšneje Zwězkoweje republiki Nimskeje. Spomnjejom se na woglěd kupki žeńskich z Wendlanda krotko pó wótwórjenju Serbskego muzeja, kenž su byli zaźiwane a zwjaselone, wu nas teke něco z dolnosakskeje domownje namakaś. Ako se jich wopšašach, lěc su drjewjańšćinu gdy raz sami słyšali, ga njeběchu. Su pak byli śim wěcej pśechwatane, až su to w Chóśebuzu mógali. Som jim ned z głowy nawuknjonu módlitwu »Wóścenaš« w drjewjańšćinje pśednjasł. Toś to bjatowanje słuša k pórědkim, w 17. stolěśu zapisanym a zachowanym drjewjańskim tekstam, źěkowano procowanjam wuconego G. W. Leibniza w lěśe 1691, wó tom buźo hyšći grono. Mjaztym eksistěrujo nacasna wudopołnjona wersija.
W juliju 2021 planujo se tśeśi raz jaden »Wendentag« w kulojcowem muzeju w Lübelnje, źož ma se na słowjaństwo we Wendlanźe spominaś. To jo witana góźba se w seriji bližej z drjewjańšćinu zaběraś.
Dajo se źinsa zwenka linguistiki hyšći něco zachopiś z rěcu, kótaraž jo pśisamem tśi stolěśa njaboga?
Pód titlom »Proces reaktywacji języka połabskiego oraz słowiańskich tradycji i folkloru w Wendlandzie. Wyzwania i perspektywy« jo se w decembrje 2020 na uniwersiśe w Lublinje pśednjasł referat we wobłuku mjazynarodneje wědomnostneje konference »Folk – Folklor – Folkloryzm«. We njom jo se wobtwarźił žywy zajm za drjewjańšćinu a za pśikłady wobgranicowanego, ale zmysłapołnego nałožowanja teje rěcy w zajźonych lětach.
Až do 18. stolěśa jo se we Wendlanźe w Dolnej Sakskej powědała awtochtona pódwjacornosłowjańska rěc. 1756 jo w měsće Wustrowje pśi rěce Jeetzel wumrěła 88-lětna wudowa, Emerentz Schultze (1668–1756) ze jsy Dolgen, ako slědna, kótaraž jo drjewjańšćinu ako maminu rěc wobkněžyła. Wó njej jo w zastojnskich aktach zapisane: »Toś ta stara wudowa jo slědna z tych, kótarež su perfektnje wuměli drjewjański wulicowaś a spiwaś, togodla jo derbjała tež pśiś pśed jogo kralojsku majestosć našogo nejgnadnjejšego krajnego kněza do Göhrde, aby wón toś tu rěc słyšał ze jeje wust.«1
Wurědna publikacija wó žywjenju dolnoserbskego procowarja
Skóńcnje som je docytał: Tłuste, ale mimo měry zajmawe knigły »Christian Schwela. Wendischer Lehrer, Kantor und Redakteur. Eine Biografie« z rownogódnym serbskim titlom »Kito Šwjela. Serbski šulaŕ, kantor a redaktor. Biografija«. Mógu napšawdu wjelgin pórucyś, wósebnje wšak wucabnikam, duchownym, žurnalistam, stawiznarjam, což jo z Kamjenice póchadajucy nimski publicist Dietmar Schulze (*1947) na 540 bokach z wěcywuznaśim, ze sympatiju za Serbow a tež howacej derje naźěłał. Knigły se daju derje cytaś. Wón staja žywjenje a statkowanje Kita Šwjele (1836–1922) do zwiska z regionalnymi wobstojnosćami kaž tež z nimskimi a tam a zas ze swětowymi stawiznami, źož lěpšemu rozměśu słužy.
Pó tom, až su wósadne w Skjarbošcu w lěśe 2018 – z naglědneju pódpěru dalšnych luźi, zastojnstwow a towaristwow – swójomu kantoroju a wucabnikoju stajili z betonowego kamjenja stwórjony pomnik z jogo bistu (tśasaŕ Hans-Georg Wagner z Chóśebuza, *1962), su nastali knigły, kótarež su pśisamem něco kaž serbski stawizniski roman w nimskej rěcy. Kaka gluka, až su se dnjownikowe zapiski Kita Šwjele a jogo syna Bogumiła (1873–1948) zachowali, z kótarychž jo awtor mógał teliko awtentiskich faktow póceraś. Pśez to cytaju se žedne wótrězki, kaž by tej łužyskej procowarja žedne tšojenja tomu biografoju samej do pisańskeje mašiny wulicowałej.
Wót 22. do 24. oktobra 2019 jo se w měsće Oldenburg/Starigard (Holsteinska) wótměło mjaztym pěte zmakanje słowjańskich muzejow Nimskeje. Něźi 30 wobźělnikow jo dožywiło wurědnje organizěrowane zarědowanje. Mjazy nimi jo była kupka »Wendenfreunde« z Wendlanda, kótaraž jo take zmakanja pśed tśimi lětami póstarcyła. Z Łužyce su se wobźělili Andrea Pawlikowa ze Serbskego muzeja w Budyšynje, Torben Schmeiduch z Domowniskego muzeja w Dešnje a Werner Měškank z chóśebuskego Serbskego muzeja. Śěžyšćo zmakanja jo była archeologija srjejźowěka. Na to jo wusměrjona wětšyna fachowych pśednoskow na tych zmakanjach. Dr. Matthias Maluck wót Archeologiskego krajnego zastojnstwa Schleswig-Holstein jo pśednosował wó wurywanjach w muzejowej jsy Wikingow w Haithabu, kótaraž jo dostała 2018 pśipóznaśe ako swětowe kulturne derbstwo UNESCO. Dr. Sönke Hartz, zagronity za dokumentowy archiw Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, jo pśedstajił nejnowše slěźeńske wunoski wó tak pomjenjonej Oldenburgskej grobli. Direktor Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, dr. Ralf Bleile, jo zgromadnje z wědomnostneju radu Załožby oldenburgskego groźišća pśewjadł workshop na temu »Mjazy wědomnostnym pominanim a muzealnym pósrědnjenim. Kak zwěžomy wědomnosć a nosarjow muzealnych institucijow?«


text:
Bronisław Komorowski
Bronisław Maria Komorowski (rodz. 4 czyrwca 1952 we Ślůnskich Uoborńikach)[1] – polski polityker. Noleży do Uobywatelskij Platformy.
Ze wyksztołcyńo historyk.
Bůł Marszołkem Sejma RP, a uod 10 kwjetńa 2010 skirz tygo, co Lech Kaczyński zginůł we lotńiczyj katasztrofje, połńił bez ńydugi czas uobowjůnzki gowy państwa polskiego.
Podug połnych wyńikůw prezydynckigo absztimůngu, uostoł po ńich prezydyntym-elektym.
Uod 6 śyrpńa 2010 do 5 śyrpńa 2015 sprawowoł urzůnd Prezydynta RP.


text:
Woda
Woda je chemiska wjazba, kotraž je njeparujomna za wšěch žiwochow na zemi. Wona pod normalnymi wuměnjenjemi je kapalny při temperaturach mjez 0 °C a 100 °C. Pod škrějnym dypkom bywa kruta maćizna, a to lód. Nad warjenskim dypkom bywa para.
Woda wobsteji z wodźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wobsahuje w drobnych mnóstwach ćežku wodu.
Tři štwórćinow powjerch zemje su přikryte přez wulku kopicu wody, oceany. Cirkulacija wody mjez oceanami a powětrom zwjetša kreěruje wjedro.
Woda je hłowny napoj wšěch zwěrjatow.
Wjele maćiznow móže so we wodźe rozpušćeć, při čimž wotwisuje rozpušćomnosć wot maćizny a temperatury. Rozpušćomnosć płunow wotewza z přiběracej temperaturu, mjeztym zo přiběra rozpušćomnosć selow z přiběracej temperaturu.
KajkosćeWobdźěłać
ChemijaWobdźěłać
Woda je jara jednora chemiska wjazba. Jeje formula je H2O. To woznamjenja, zo molekul wody ma 2 atomaj wodźika, a 1 atom kislika. Temperatura, při kotrejž woda bywa lód, je 0 Celsius pod normalnym atmosferiskim ćišćom; temperatura, při kotrejž woda so wari, definuje 100 Celsius při normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim ćišćom. Wona je jenička substanca, kotraž so ćehnje, hdyž bywa lód.
Jednora ale wažna a jónkróćna kajkosć wody je, zo jeje kruta forma płuwa na kapalnej. Kruta faza je mjenje husta hač kapalna woda, dla geometrije sylnych wodźikowych wjazbow kotrež so jenož při niskich temperaturach zdźěłuja. Tohodla hłuboka woda wostanje kapalna, ćopliša hač lodowy powjerch, a wodowe organizmy (prěnje žiwe organizmy na zemi) móžeja lodowe wumjenja přežiwić.
Ćežka woda, połćežka woda a přećežka wodaWobdźěłać
Nimo „normalneje“ woda eksistuje tež tak mjenowana „połćežka woda“, „ćežka woda“ (deuteriumowy oksid) a „přećežka woda“ (tritiumowy oksid). Při ćežkej a přećežkej wodźe normalny wodźikowy atom (protium, symbol H) so přez jeju ćežkej izotopaj deuterium abo tritium naruna. Při połćežkej wodźe, jedyn wodźikowy atom so přez deuterium naruna.
Ćežka woda so wot wšědneje wody we fyziskich a chemiskich kajkosćach rozeznawa, na př. ma wyši škrějny dypk, warjenski dypk a je husćiša. Na bazy wulkeje masoweje diferency mjez protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kotrejž matej dwójnu a trójnu masu), kinetiski izotopowy efekt je jara akutny. Dla narunanja normalneje wody při chemiskich substancach runowahowe reakcije změnja, štož móže na př. k ćěłoškódnym sćěham w čłowječim ćěle wodźić.
Molekulowa geometrijaWobdźěłać
Wodowy molekul wobsteji z dweju wodźikoweju atomow a jednoho kislikoweho atoma. Geometrisce wodowy molekul je kutny a wotpowěduje VSEPR-teoriji, AB2E2-typej. Dwaj atomaj wodźika a dwaj poraj elektronow su přesunjenej do róžkow předstajeneho tetraedra. Nuhel, kotryž dwaj O-H-wjazbaj začinitej, je 104,45°. Nastanje dla wulkeje potrjeby na rumje swobodnych porow elektronow daloko idealneho tetraedroweho nuhela (~109,47°). Dołhosć O-H-wjazbow je něhdźe 95,84 pikometrow.
BiologijaWobdźěłać
Woda je najnuzniša substanca za wšěch žiwochow, dokelž ma wjacore rědke kajkosće kotrež su jara wažne za žiwjenje. Je dobra rozpušćadło, a ma sylnu powjerchowu napjatosć. Čerstwa woda je najhusćiša při 4 °C; jeje hustosć wotewza, hdyž mjerznje abo so zhrěje. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, hra wažnu rólu jako absorbowadło ultrawioletneho promjenjenja. Dokelž woda ma wysoku specifisku ćopłotu kotraž stabilizuje klimu na cyłym swěće.
Woda je jara dobre rozpušćadło, a rozpušćuje wjace družinow substancow, kaž wšelake sele a cokory, a wolóžuje swoje chemiske wzajomne skutkowanje, kotrež pomha kompleksne matabolizmy. Najebać toho, někajke substancy so njederje měšeja z wodu, inkluziwnje wolijow a hydrofobnych substancow. Bańkowe membrany wužiwaja tutu kajkosć z by starosćiwje kontrolowali wzajomne skutkowanje mjez swojimi wobsahami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu tróšku wot powjerchoweje napjatosće wody wolóžowane.
Wodowe kapki su stabilne dla sylneje powjerchoweje napjatosće wody. To hodźi so wobkedźbować při kapkach na njerozpušćomnym powjerchu kaž škleńcy. Woda so do kapkow zwjazuje. Tuta kajkosć je trěbna za rostlinowu transpiraciju.
GeografijaWobdźěłać
Na powjerchu zemje nahromadźa so wodowe masy dele běžace — na př. po rěčkach a rěkach — abo na wěstym niwowje stejace — na př. w jězorach, morjach a oceanach.
Otava rěka,
Kanada
Dokelž woda je trěbna za čłowjeske, zwěrjeće a rostlinowe žiwjenje, jeje disponujomnosć ma wulku wažnosć sociusku a politisku. Pódlanska mapa pokaza w čerwjenej barbje kraje, w kotrychž steji kóždemu wobydlerjej wob lěto mjenje hač 500 m³ wobnowjeneje wody k dispoziciji. Žołta barba pokaza disponujomnosć mjez 500 a 1700 m³. Dokelž přeprěkuja někotre rěki, kotrež su wažne za wodowe zastaranje (na př. Jordan, Colorado), krajowe hranicy, su móžne mjezykrajne konflikty wo pitnej wodźe.


text:
W běgu zachadnych lět som se tam a zas zaběrał z wšakimi socialnymi kupkami, kótarež zjawnosć cesto pósuźujo ako »subkulturelne«: Neonacije, hooligany, punki, sekty, ezoterikarje, hippije, wótrjacniki, śěgaty lud a druge – mjenjej abo wěcej organizěrowane – luźe, kótarež se »kulturelnje« rozeznawaju wót wětšego źěla towarišnosći. Fascinacija za mnjo – a za wjele drugich – nastawa na tom městnje z konflikta mjazy tym »normalnym« na jadnom a tym »njezwuconym« na drugem boce. Až eksistěrujo taki konflikt teke w konteksće serbskeje mjeńšyny, som ja pśipódla wuslěźił w běgu swójogo studiuma sorabistiki w Lipsku.
Titel mójogo masterskego źěła, kótarež som zapódał 24. septembera 2020, jo »Subkulturalnosć a serbska towarišnosć – Pśespytowanje subkulturelnego koncepta na zakłaźe reprezentatiwnych projektow« (Baganz 2020). W źěle som se zaběrał ze zwiskom mjazy subkulturalnosću a serbskeju mjeńšynoweju towarišnosću. Za to som pśeslěźił a pógódnośił serbskosć a subkulturalnosć wšakich serbskich projektow na pólu literatury, muziki a socialnych medijow.
Zasadny problem w běgu mójich pśeslěźenjow jo było wupominanje, słužbnje nałožowaś kopicu wšakich zapśimjeśow a fachowych definicijow z kulturnowědomnostnego wobłuka. Aby wuźěłał wužytny teoretiski instrumentarium, som wusměrił źěło za perspektiwami sociologa Rolfa Schwendtera, kótarež jo wón formulěrował w swójich knigłach Theorie der Subkultur (1993). Na zakłaźe togo a konceptow z moderneje etnologije som wutwórił teoretiski zakład. Pśeglědnosći dla njamógu na tom městnje wopisaś ceły swójski dialektiski proces, ale jano pokazaś na nejwažnjejše wuslědki mójogo źěła. We tom zmysle njok dopołnje rozkłasć slězynu kompleksnych zapśimjeśow, ako na pśikład identity, kultury, Schwendteroweje pyramidy towarišnosći a wjele drugich. Taka skrotcona forma móžo zawinowaś wjele njedorozměśow, ja pak se wó to procuju, až su móje wugronjenja k rozměśeju.
Inuit su kupka prawobydlarjow w arktiskich a subarktiskich regionach Grönlandskeje, Kanady, Alaski a Sibirskeje. Inuit – to groni »pšawe luźe«. Tak wó sebje su gronili Eskimarje, dokulaž su kśěli pódšmarnuś, až wóni su jaden wósebny a wót drugich se rozeznawajucy narod. Bóžko kultura a tradicije Inuit su wobgrozone. Wót lěta 1670 su se zachopili kontakty Inuit z Europejarjami, kótarež njejsu wunjasli nic dobrego. Inuit, kaž teke wjele drugich awtochtonych towarišnosćow, njejsu wěcej byli te »pšawe luźe«, ale te »mjenjej gódne luźe«. Wóni su byli nuzkane, kśesćijaństwo pśiwześ a swóje dotychměst měrne a z pśirodu zwězane žywjenje wóstajiś. Teke źiśi wót naroda Inuit su musali do šule chójźiś, šulskeje winowatosći dla. To zasadnje njeby była špatna wěc, ale ceła familija ga njejo mógała z góleśim se pśesedliś do města, źož jo šula była. Abo jo była nuzkana, swóju wjeliku swójźbu wóstajiś a bydliś w nowych bydlenjach z betona daloko wót drugich znatych. Desintegracija familije jo měła ako wuslědk wukórjenjenje a zabydnjenje swójskeje rěcy a kultury.Screen profila shinanova na INSTAGRAMje Reprodukcija: Justyna Michniuk
Shina Novalinga jo 22-lětna młoda žeńska w Kanaźe, w měsće Quebec, kótaraž z naroda Inuit póchada. Naraz wóna jo swětoznata a kuždy casnik a magacin co z njeju jaden interview měś. Cogodla? Wóna jo pśedstajiła na TIK TOK tradiciski gjardłowy spiw (nimski Kehlkopfgesang), kótaryž jo pśisamem wótzabyty. Kśesćijańske misionarje a kolonialisty su te spiwy zakazali. Shina pak jo nawuknuła ten spiw wót swójeje maśerje a dostała 60 milionow »likes« a teke dobydnuła 1,5 milionow »followers«. Maś Shiny, Caroline Novalinga, ma teke jaden account na TIK TOK a INSTAGRAMje a krotko rozkłaźo, kak gjardłowy spiw jo se nowy naroźił: »Ako misionarje su how pśišli na našu zemju, su wóni gjardłowy spiw zakazali, dokulaž su se myslili, až Inuit pśez ten spiw wołaju złe duchy. Togodla ta rědna tradicija jo wuśichnuła na wjele lět. Až do casa, až Aisa Koperqualuk, wjelgin cesna stara žeńska, jo pšosyła 5 profesionelnych gjardłowych spiwarjow, aby swóje znaśa drugim dalej dawali. Ja som tu gluku měła, som była jadna wót studentkow, až som swóje kórjenje namakała a se z našymi prědownikami zwězała. Mója źowka a ja smej dekolonizěrowanej.«1


text:
Ani my sie bardzo nie zwyrtli, a uż mómy trzicaty nomer naszego TRAMWAJA, w kierym dómy sie do rzeczy s jednym szykownym cieszyniokym. Mo łón tak głymboki korzynie w naszym mieście, że sóm nie wiy jak głymboko trzeja by było do ziymi wbić krómpocz abo sztychówke, coby sie do nich dostać. Je to dycki tak, jak sie jedyn drugigo spyto skónd żeś je, to yny przed łóczami mómy starke i starzika, bo inszych przibuznych uż nie znómy.
Krzysztof Kasztura – Długoletni pracownik Urzędu Celnego i Krajowej Administracji Skarbowej, absolwent filii Politechniki Łódzkiej-mgr inż.mechanik. Absolwent podyplomówki ze specjalizacją zarządzania zasobami ludzkimi, oraz mechanizmami strefy euro. Długoletni radny Rady Miasta Cieszyna, a także jej były przewodniczący. Obecnie na stanowisku I z-cy burmistrza miasta Cieszyna. Amator i wielki wielbiciel kolarstwa górskiego, narciarstwa i żeglarstwa, a także wierny kibic footballu. Miłośnik literatury i artefaktów II Wojny Światowej ze szczególnym zainteresowaniem bitew morskich.
Fryderyk Dral – Panie Krzysztofie, kapke roków łod waszego narodzynio uż minyło i skyrs tego tustelocy poradzóm cosi ło was rzeknóć. To co łóni ło was prawióm to sóm yno same dobre wieca i możecie dzisio być s tego radzi, że moc dobrego dlo tusteloków podarziło sie wóm zrobić. Dzisio akurat prziszeł taki czas, cobyście to wszecko rzekli czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, a jo to napiszym. Dobre by też było, cobyście to wszecko rzeki po naszymu, bo ludzie co was znajóm prawili mi, że to poradzicie.
Krzysztof Kasztura – Jak uż rzeście to panie redaktorze rzekli, to sie prziznóm żech je cieszyniok łod urodzynio, bo móm to zapisane w papiórach łod przeszło pińdziesiyńciu roków. Tego sie przeca nie wyprym, żech w rokach sześdziesióntych lodewrził łoczy w Ślóńskim Szpitolu w Cieszynie. Po naszymu prawiły moji łobie starki i łoba starzicy. Nejwiyncyj jednakowóż słyszołech tej naszej rzeczy u moji starki w Dzingielowie, kaj żech jeźdzł jak my mieli we szkole wolne. Swojóm edukacyje zaczłech w szkółce na Pastwiskach do kierej woził mie tata na czyrwiónej Jawie. Spóminóm se to dobrze do dzisia, bo dlo takigo małego chłapca była to wielko atrakcyja. We szkółce też my moc nanikali, ale spóminóm se dobrze to spuszczani sie w zimie po ceście na sónkach. Jakosii sie mi podarziło w tej szkółce nie przepaś i jak żech zustoł starszakym to prziszeł czas na edukacyje w podstawówce na Pastwiskach. Przeszło mi to wartko, bo czas to je tako wiec, że fórt żynie i nie do sie go zahaltować. Spóminóm se jednak na to, że w klasie było tela dziełuch co chłapców i skyrs tego fórt nas chybiało do kopanio we fusbal na boisku w Kalymbicach. Ganc inakszyj było w „Rolibudzie” w kierej zaczłech nieskorzij pobiyrać nauke, bo w klasie byli sami chłapcy i uż nas na bojisku do kopanio we fusbal nie chybiało. Chybiało za to szykownych dziełuch, kiere były yno na rachunkowości i w ochrónie roślin. Maturite szafnyłech w 1984 i do dzisia z niekierymi sóm my kamratami. Trefić sie razym to mómy ciynżko, bo yno z Cieszyna nas było sztyróch, a reszta skónsi była ze świata. Skyrs tego, dziynka dzisiejszej elektrónice poradzymy se s inszymi, kierzi nie sóm tu stela porzóndzić tefónym, abo fejsbookym. Za młodu cióngło mie do mechaniki i ślosarstwa i skyrs tego uznołech, że coby cosi wiyncych ło tych wiecach wiedzieć trzeja to sztudyrować. Tyn napad żech zaczył pumału realizować w Biylsku na Filiji Politechniki Łódzkiej, kaj po sześciu rokach dzierżołech uż w rynkach dypłóm mgr inż. mechanika. S tego sztudyrowanio spóminóm se fórt tych fajnych belfrów, kierzi nas nawszczywiali, bo byli to naprowde znani profesorowie s Gliwic i Łodzi s rozmajtóm fachowóm i bogatóm wiedzóm.
Zaroz po tej moji obrónie dyplómu, kierej żech nie przegroł, zaczłech chledać roboty. Były to roki w kierych kóńczył sie socjalizm i roboty wszyndzi ubywało, ale mie sie podarziło zustać financym w cieszyńskim Colamcie. Na łobu mostach w Cieszynie nabiyrołech doświadczynio przi kóntrolowaniu rozmajtych szmuglorzi. Mie notura nie dała wielki zwyżki i też tymu poradziłech wlyź do każdej dziury, aji w nejmiynszym aucie. Po poru miesióncach jak odewrzili to nowe przejści w Boguszowicach toch tam zustoł przeciepany do kóntroli tirów i autobusów. Nie było tam leko, bo zmiany i nocno robota eszcze żodnymu zdrowio nie poprawiła i mie też. Z tych czasów pamiyntóm rozmajte kuryjozalne sytuacje, kiere isto każdymu financowi sie w tej ciynżki robocie przitrefły. Były autobusy s kierych my wysmyczyli aji prwie po trzi tysiónce flaszek gorzołki, a turecki autobusy, kiere przewożały piyńć ludzi, miały ze zadku w takich wielkich taszkach samóm oblyczke. Nieskorzij to trzeja było wszecko przerachować i łoclić, a nie była to leko robota i trwało to moc godzin. Nieskorzij jak ludzie zaczli przismykować rozmajte auciska s „Richtik Fajnych Niymców” to raja tych aut dycki cióngła sie aże do Czeskigo Cieszyna na Karwińskóm. Był też czas jak nasi dziynnie nocami jeździli do Wiydnia po owoce i trzeja ich było wartko odprawić, coby ś nimi eszcze tego dnia zdónrzyli na torg. Tak sie to na tym świecie zwyrtło, że to łoni dzisio s tego Wiydnia do nas przijyżdżjóm po owoce i rozmajtóm zielynine. Do kóńca dzewiyńdziesióntych roków użech yno odprawioł ty wielki przesyłki na tirach. Świat żynył do przodku i my s przepisami celnymi też musieli sie kapke posuwać, bo tych wieców do odprawy i do oclynio było z dnia na dziyń coroz wiyncyj. Skyrs tego przeciepany zustłech do takigo działu co postympowanim celnym sie mianowoł i w nim robili my procedure uproszczónóm. Rozchodziło sie ło to, coby szło łoclić towr we werku i uż snadno bez żodnych korowodów ty wieca mógły przejechać przez most. To też dłógo nie wydzierżało, skyrs tego, że fórt tyn towor coroz wiyncyj żynył tam a spadki i trzeja było to tego zaprzóngnóć kómputry. Jo też jakisi czas przi tym robił i sie nóm to podarziło i dziynka tymu, nieskorzij całóm te robotem uż robiły to za nas kómputry, a nazywało sie to”Celina”. Na tym sie jednakowóż to szybowani tymi przepisami nie skóńczyło, bo jak my wlyźli do Europy w dwatysiónce czwortym roku to zaś trzeja było cosi poprawić. Ludzie se wszymali, że jak rampy dźwigli na granicy, to uż wszedcy bydóm mógli wozić rozmajte wieca tam a haw i żodnymu nic nie prawić. Tak sie to jednakowóż nie dało, bo wszecki sztaty chcóm wiedzieć gdo i co do nich prziwożo. Skyrs tego prziszeł nóm taki napad, coby to jakosi uchycić i nie puścić tego samopas. I uż zaś zaprzóngli my do tego komputry, kiere zaczły robić sztatystyki w takim programie, kiery mianuje sie „Intrastat”, a jo, aże do dwatysiónce ósmego roku tym regirowoł. Dobrze mi s tym szło i jak dycki w życiu tak to je, jak kiery cosi robi dobrze, to trzeja go sturzić wyrzyj. Tyn wyrch dlo mie to było zico na stanowisku naczelnika Colamtu w Biylsku. Nie było tam leko, bo regirowani dwóma stówkami ludzi, a przi tym eszcze insze kóntrole i góniyni za tymi co przez granice szmuglowali i za tymi co chrzcili bynzinem do srandy nie patrzi. Dwa roki tymu zaczłech robić zaś spadki w Cieszynie, ale uż we skarbówce, bo fórt przeca całe życi nie idzie robić dycki tego samego. Ni ma to dzisio leko s tymi kómputrami i tymu ta moja łostatnio robota była nasztelowano dlo tych ludzi co przijyli sie do roboty, a nieporadziłi dorzóndzić sie s kómputrami. Wyszpekulyrowalimy systym HELP DESK co poradzi pumóc financóm i rozmajtym inszym firmóm, kiere kszteftujóm ze zagranicóm.
Teraz na chwiliczem zwekslujymy tóm naszóm rzecz poza robotem, bo przeca dóma sie też każdymu cosi srandownego przidarzi. Mie to nie minyło i ło moji żyniaczce eszcze na sztudyjach tak ni mogym rzeknóć, ale na zicher w mojim życiu to była wielko nowinka. Dycki to tak bywo, jak baba s chłopym społym żyjóm dóma to i na dziecka na zicher też przichodzi czas. Nóm sie też to podarziło i mómy dwóch szykownych chapców. Spóminóm se na ty siyrmiynżne czasy kaj w kszeftach jedzyni było yny na kartki i trzeja było cosi chować dóma. My s mojóm i do kupy s ojcami howalimy trusioki, kiere jak wszedcy wiedzóm dowajóm dobre miynso. Nasz synek Kuba był taki wraźny, że musioł sprugować tego jejich jedzynio s korytka, coby wiedzić czymu to miynso ś nich je taki dobre i tak wszeckim szmakuje. Kiejsi zaś jak my prziwiyźli wónglowego flotu do hajcowanio w cyntralnym to łoba chłapcy za porem minut uż wyglóndali jak hawiyrze po szychcie. Trzeja ich było warto łokómpać co zaroz podpadło moji ślubnej, jak my po nióm pojechali do jejigo kszeftu. Wyszumieli sie łoba chłapcy za młodu i muszym wóm panie redektorze rzeknóć, że wyrośli nóm na szykownych chłapców i naszli se tu u nas robote, kieróm se wożóm i sóm ś ni radzi.
Co sie zaś rozchodzi o mojóm robotem spłecznóm w radzie miejski to powiym wóm panie redaktorze, że trwało to tak dłógo, że muszym klupnóć sie w czepóń, coby to jak sie patrzi wszecko porachować. Akurat móm piyńć palców w rynce i ganc tela kadyncji byłech radnym, a w łostatni wysztajgowołech aji na przewodniczącego tej rady. Regirowołech też komisjóm rewizyjnóm i komisjóm gospodarki komunalnej. Przez tyn dłógi czas, podarziło mi robić s trzóma burmistrzami i jakosi dycki my sie społym dorzóndzili. Skyrs tego, że państwowo posada w tym Colamcie wadzi sie ze społecznóm funkcyjóm, to musiołech to poniechać. W łostatnich wyborach zegnali my do kupy pore fajnych tusteloków, kierzi do dzisia nazywajóm sie Cieszyński Ruch Społeczny i sztartli my we wyborach. Jo w nich nie sztartowoł skyrs tej moji państwowej posady, alech mioł we starości jejich technicznóm strónem. Tak my to pieknie cieszyniokóm wszecko kónkretnie wyoślili, co chcymy zrobić, że osim s naszych wlazło do rady i s tego sóm my fest radzi. Sóm my też s tego radzi, że naszo kamratka Gabrysia przedbiygła we wyborach burmistrza R.Macurę i uż łod pół roku siedzi w cieszyńskim rotuzie na stołku s kierego dobrze regiruje naszym miastym.
Na kóniec eszcze żech winiyn wóm panie redaktorze rzeknóć, że na to zico na kierym teraz siedzym w rotuzie namówiła mie pani burmistrz Gabriela Staszkiewicz i jo sie zgodził. Je to dlo mnie taki ukorónowani tych dwacet roków roboty w radzie, a przi tym je to dlo mie ogrómne wyróżniyni i spełniyni moich marzyń. Mogym wóm panie redaktorze łobiecać, że zrobiymy s burmistrzynióm wszecko, coby tustelocy na nas nie wluchcili, nie mamrali, a raczyj coby widzieli jak nasze miasto je s dnia na dziyń coroz piekniejsze.


text:
Wódrino-Sprjewiny kanal
Wódrino-Sprjewiny kanal (němsce Oder-Spree-Kanal) je kanal w Braniborskej, kotryž wobsteji z dweju dźělow. 24 kilometrow dołhi zapadny wotrězk zwjazuje Dubju přez Seddinski jězor na juhowuchodźe Berlina ze Sprjewju pola Přibora. Něhdźe 41 kilometrow dołhi wuchodny wotrězk wotbočuje 20 kilometrow dale na wuchodźe a zwjazuje Sprjewju z Wódru w Eisenhüttenstadće.[1]
Wobaj wotrězkaj a wutwarjeny dźěl Přiborskeje Sprjewje mjez nimaj tworja cyłkownje 84 kilometrow dołhi dźěl 129 kilometrow dołheje zwjazkoweje wodoweje čary Sprjewja-Wódra. Kanal přeprěkuje wódny rozwod mjez Łobjom a Wódru a tuž tež mjez Sewjernym a Baltiskim morjom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hižo w 16. lětstotku započachu pod kejžorom Ferdinandom I. pola Miłoraza z dźěłom za zwisk mjez Sprjewju a Wódru. Po smjerći kejžora w lěće 1564 bu dźěło přetorhnjeny. Pod „wulkim kurwjerchom“ Bjedrichom Wylemom móžachu kanal 110 lět pozdźišo dotwarić. Bjedricha Wylemowy kanal bu w lěće 1668 poswjećeny a słužeše přez 200 lět wobchadej mjez Berlinom a wuchodnej Braniborskej.
Za čas industrializacije w 19. lětstotku stary kanal hižo njedosahaše. Tuž wobzamkny pruske knježerstwo w lěće 1886 twar noweho kanala, kotryž bu po pjeć lětach 1891 poswjećeny. Hižo mjez 1895 a 1897 dyrbjachu kanal rozšěrić, zo bychu zetkanja łódźow zmóžnili.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Längen (in km) der Hauptschifffahrtswege (Hauptstrecken und bestimmte Nebenstrecken) der Binnenwasserstraßen des Bundes, Wasser- und Schifffahrtsverwaltung des Bundes


text:
Kozel měł mandat přewzać
Budyšin. Krajne dźěłowe zjednoćenstwo Serbska lěwica Hajkej Kozelej poruča, móžny mandat Sakskeho krajneho sejma jako naslědnik přiwzać. Na wčerawšim wuradźowanju Serbskeje lěwicy w Budyšinje přesahowachu podpěrace aspekty porno haćacym. Naslědny mandat budźe móžny, wuzwola-li zapósłanču Annekathrin Klepsch za kulturnu měšćanostku Drježdźan a złoži-li wona na to swój mandat w krajnym sejmje.
Přichod brunicy njewěsty
Praha. Čěski industrijowy minister Jan Mládek je na wopyće sewjeročěskeju městow Litvínov a Horní Jiřetín zdźělił, zo rozsud wo dalewjedźenju tamnišeje brunicoweje jamy wo pjeć lět wotstorči. Při tej składnosći wón zdobom dwělowaše, hač budźe brunica potom hišće w samsnej měrje trěbna kaž dźensa.
Dorost pobrachuje


text:
Wót załoženja spěchowańskego towaristwa stawiznow domownje »Stog« w lěśe 2004 słuša k tradiciji, až se prědny eksemplar lětnego domowniskego lětopisa »Stog« pśepódajo direktoroju bórkojskego amta. W lěśe 2020 jo Christoph Neumann, zastupujucy amtski direktor, rowno wuśišćany prědny eksemplar »Stoga« wót Ralfa Radochle, pśedsedarja spěchowańskego towaristwa, kenž jo dla korony pśedpisany wótstawk doźaržał, dostał w listowej wobalce. Aplaws pśibytnych njejo mjenjej wutšobny był.
»Domowniski lětopis ›Stog‹ słuša mjaztym k fachowej literaturje za lěpše znaśe a cesćenje domowniskich stawiznow našogo regiona«, jo gronił Christof Neumann, kótaryž co se skóro sam ako awtor pokazaś. Z tysac wuśišćanymi eksemplarami jo »Stog« nejwuznamnjejšy kalender regiona Górne Błota. Ten nowy »Stog« 2021 jo 41 awtorow, mólarjow, basnikarjow a fotografow »nakładło«, gaby to pśirownowali ze składanim stogow.
12 kalenderowych łopjenow za lěto 2021 pśiwobrośujo se stawizniskim a aktualnym wětšnikam a wódnym młynam regiona z wjele stawizniskimi informacijami a detailami. Slědkoju móžo region ze stawiznisko-techniskeju wósebnosću słužyś. W Myšynje blisko Wětošowa źěła hyšći z »Paulicks Mühle« jadnučki wódny młyn w kraju Bramborska. K tomu pasujo baseń w dolnoserbskej rěcy »Źož se wjerśi« Jill-Francis Ketlicojc z Chóśebuza, kótaraž spódobnje tu głownu lětnu temu pódkłaźo.


text:
Wadecy
Wadecy (němsce Waditz) su hornjołužiska wjeska w sakskim wokrjesu Budyšin a přisłušeja gmejnje Kubšicy. Maja 50 wobydlerjow.[2]
GeografijaWobdźěłać
Wjeska nadeńdźe so w Hornjołužiskich honach něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Budyšina, dwaj kilometraj wuchodnje Kubšic a tři kilometry sewjerozapadnje Bukec. Južnje Wadec běži zwjazkowa dróha 6 a sewjernje železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Najbliše dwórnišćo je w Kubšicach.
Susodne wsy su Konjecy na sewjeru, Droždźij na sewjerowuchodźe, Pomorcy na wuchodźe, Trjebjeńca na juhowuchodźe, Šekecy na juhozapadźe a Kubšicy na zapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Kulowc Wadecy naspomni so prěni raz w lěće 1250 jako sydło knjeza Heinricus de Wadewicz. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki Budyska rada (1547 a 1777), kotraž měješe tule wićežne kubło.[3]
Po statistice Arnošta Muki mějachu Wadecy we 1880tych lětach cyłkownje 130 wobydlerjow, z nich 116 Serbow (89 %) a 14 Němcow.[4] Přewažnje ewangelske wobydlerstwo přisłušeše ze starodawna Bukečanskej wosadźe.
Hač do lěta 1936 běchu Wadecy samostatna gmejna a potom hač do lěta 1974 gmejnski dźěl Trjebjeńcy. Hromadźe z tutej buchu w tym lěće zagmejnowane do Bukec a pozdźišo do Kubšiskeje gmejny přerjadowane.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Wadecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Přehlad Wadečanskich stawiznow na waditz.de (němsce)


text:
Dešćowy čas
Dešćowy čas je w tropiskich a subtropiskich kónčinach swěta tón čas, hdyž so wjetšina lětnych spadkow dźe. Mjez sewjernym a južnym wobrotnikom so přibližnje potom dešćuje, hdyž steji słónco tam w ceniće, potajkim w sewjernych tropach mjez aprylom a oktobrom a w južnych tropach mjez oktobrom a aprylom. W někotrych krajach blisko ekwatora maja tuž dwaj dešćowaj časaj w jednym lěće.
Počasy so potajkim w tropach na temperaturach njeorientuja. Město zymy a lěća maja tam dešćowy a suchi čas.


text:
Wulke jězory
Wulke jězory (jendźelsce Great Lakes) je zapřijeće za pjeć wulkich ze sobu zwjazanych jězorow w Sewjernej Americe. Wone so nadeńdu při hranicy mjez Zjednoćenymi statami na juhu a Kanadu na sewjeru. Wšě jězory słušeja k 15 najwjetšim na swěće.
K Wulkim jězoram słušeja:
- Erieski jězor (Lake Erie)
- Huronski jězor (Lake Huron) – druhi najwjetši jězor Ameriki a štwórty na swěće
- Michiganski jězor (Lake Michigan) – třeći najwjetši jězor Ameriki a pjaty na swěće
- Horni jězor (Lake Superior)
- Ontarioski jězor (Lake Ontario) – najwjetši jězor Ameriki a druhi na swěće
Najwjetši rozdźěl wysokosće mjez jězorami je 150 metrow, při čimž tworja Niagaraske wodopady najwjetši dźěl tutoho rozdźěla. St.-Lorencowa rěka wotwódnjuje wulke jězory do Atlantiskeho oceana. We wšěch pjeć jězorach je wokoło 35.000 kupow.
Na US-ameriskim boku maja staty Minnesota, Wisconsin, Michigan, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania a New York podźěl na Wulkich jězorach, na kanadiskim boku prowinca Ontario.


text:
Hokkaido
Hokkaidō (japansce 北海道, „Sewjeromórski wobwod“) je kupa na sewjeru Japanskeje, kotraž twori zdobom najwjetši dźěl prefektury ze samsnym mjenom, najwjetšeje w cyłej Japanskej. Hokkaidō je po Honshū druha najwjetša japanska kupa a nadeńdźe so mjez Japanskim morjom na zapadźe, Ochotskim morjom na sewjeru a wotewrjenym oceanom na wuchodźe.
Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je Sapporo. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu Ajnu, kiž kupu mjenuja Aynu Mosir (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace ajnusce njerěča.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy Honshū. Susodna kupa na sewjeru je k Ruskej słušacy Sachalin. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki. Na sewjerowuchodźe zwjazuja pod ruskej kontrolu stejacy kupowy rjećaz Kurilow Hokkaidō geografisce z połkupu Kamčatka. Hakle w lěće 1869 załožena stolica Sapporo nadeńdźe so w zapadnym dźělu kupy. Tam je wjace hač 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.
Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunel Seikan zwjazane, druhi najdlěši tunel na swěće.
Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje japanske sydlišća nastachu w 15. lětstotku na juhu kupy. Druhe kónčiny běchu dla poměrnje chłódneje klimy zwjetša hač do 19. lětstotka jeničce wot Ajnow wobsydlene. Hakle w lěće 1869 wutworichu Japančenjo oficielne zarjadnistwo a prefektury na kupje, kotraž dósta tehdy swoje dźensniše mjeno. W 1870tych lětach přiběra ličba wobydlerstwa wot 58.000 na 240.000.
W Druhej swětowej wójnje běchu někotre kónčiny w lěće 1945 wot Čerwjeneho wójska wobsadźene. Dale na sewjeru ležace Kurile su hač do dźensnišeho pod kontrolu Ruskeje, při čimž so Japanska jich wróćbu žada.


text:
Tëreckô
Tëreckô (téż Tërcëjô, tër. Türkiye, Repùblika Tërecczi – Türkiye Cumhuriyeti) je państwã w Azëji na półòstrowie Miészô Azëjô, a dzélowo téż w Eùropie ze stolëcą w Ankarze. Eùropejsczi dzél – Tracëjô robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez mòrzé Marmara ë zwãżënë Bòsfor ë Dardanele. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã Czôrné Mòrzé, òd wieczoru Egejsczé Mòrzé ë mòrzé Marmara, a òd pôłni Westrzódzemné Mòrzé – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã.
Galerijô[edicëjô | editëjë zdrój]
Anıtkabir, Ankara
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Adam Kania - Sołtys Wsi Nehrybka
Bożena Guła - Sołtys Wsi Bełwin
Dariusz Kinasz - Sołtys Wsi Wapowce
Ewa Siwiecka - Sołtys Wsi Rożubowice
Franciszek Bazanowski - Sołtys Wsi Krówniki
Grzegorz Finik - Sołtys Wsi Hermanowice
Ireneusz Kurasz - Sołtys Wsi Ostrów
Ireneusz Włoch - Sołtys Wsi Ujkowice
Janina Biernat - Sołtys Wsi Łętownia
Krystyna Gołębiowska - Sołtys Wsi Stanisławczyk
Krystyna Szewczyk - Sołtys Wsi Kuńkowce
Krzysztof Szymczycha - Sołtys Wsi Grochowce
Leszek Bednarz - Sołtys Wsi Łuczyce
Maria Pilip - Sołtys Wsi Witoszyńce
Mieczysław Makarski - Sołtys Wsi Malhowice


text:
Komunikat CRW za 2021 r.
Centralny referat weryfikacyjny odznak turystyki kolarskiej PTTK informuje, że w 2021 r. odznaki zdobyli:
KOT duży złoty: 1237 Jacek Meller, Sopot; 1238 Jacek Gut, Września; 1239 Ryszard Konopka, Myszków; 1240 Zbigniew Bednarek, Poznań; 1241 Andrzej Zysiak, Myszków; 1242 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 1243 Sławomir Struski, Myszków; 1244 Krzysztof Goździk, Mosina; 1245 Zbigniew Orłowski, Mysłowice; 1246 Andrzej Czapla, Gliwice; 1247 Roman Sadowski, Płock; 1248 Barbara Podsiadło, Rzeszów; 1249 Julian Podsiadło, Rzeszów; 1250 Marta Świetlicka, Cieszyn; 1251 Jarosław Pałczyński, Izbica Kujawska; 1252 Grzegorz Kaczmarek, Inowrocław; 1253 Mariusz Gierczak, Racibórz; 1254 Mirosław Chmielewski, Siedlce; 1255 Roman Kopeć, Zabrze; 1256 Zbigniew Białek, Kijanka; 1257 Lech Springer, Kruszwica; 1258 Andrzej Nowak, Kostkowice Dębowiec; 1259 Jolanta Walkowiak, Poznań; 1260 Zofia Buczak, Poznań; 1261 Małgorzata Zarzycka, Żyrardów; 1262 Tadeusz Zarzycki, Żyrardów; 1263 Piotr Jędroszkowiak, Poznań; 1264 Renata Wojewska, Wejherowo; 1265 Dominika Szołtysik, Orzech; 1266 Natalia Szołtysik, Orzech; 1267 Dariusz Szołtysik, Orzech; 1268 Jerzy Głyk, Tychy; 1269 Zdzisław Górecki, Rybnik; 1270 Janusz Kosiński, Rybnik; 1271 Antoni Warmuła, Rybnik; 1272 Andrzej Likos, Radlin; 1273 Jacek Antonowicz, Rybnik; 1274 Wiesław Brożek, Gliwice; 1275 Jarosław Szerszeń, Gliwice; 1276 Leszek Adamski, Warszawa; 1277 Katarzyna Wojnarowicz, Warszawa; 1278 Henryk Wojnarowicz, Warszawa; 1279 Zbigniew Pietrzyk, Leśnica; 1280 Damian Wojtasik; 1281 Andrzej Kimel, Mysłowice;
KOT za wytrwałość: 594 Czesław Furmanek, Jasło Trzcinica; 595 Bogusław Tobolewski, Bydgoszcz; 596 Maciej Rychlewski, Bydgoszcz; 597 Jacek Gut, Września; 598 Krzysztof Lis, Ostrów Wielkopolski; 599 Marlena Grabczewska, Włocławek; 600 Jan Imiełowski, Myszków; 601 Ryszard Konopka, Myszków; 602 Zbigniew Orłowski, Mysłowice; 603 Bogdan Tytko, Czernica, woj. śląskie; 604 Antoni Warmuła, Rybnik; 605 Piotr Słanina, Wodzisław Śląski; 606 Renata Tomczak, Kielce; 607 Józef Siejda, Katowice; 608 Krzysztof Sokołowski, Katowice; 609 Zdzisław Górecki, Rybnik; 610 Andrzej Likos, Radlin; 611 Jarosław Szerszeń, Gliwice; 612 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 613 Tadea Buzarewicz, Gdańsk; 614 Michał Raczyński, Nysa; 615 Mieczysław Szocik, Świerzyno k. Koszalina; 616 Leszek Szurman, Cieszyn; 617 Elżbieta Krupa, Siemianowice Śląskie; 618 Mariola Kuczera, Rydułtowy;
Szlakami zamków w Polsce – srebrna: 363 Andrzej Zysiak, Myszków; 364 Grzegorz Kassa, Gliwice; 365 Jarosław Pałczyński, Izbica Kujawska; 366 Jan Ryszka, Mysłowice; 367 Bronisław Kaluża, Katowice; 368 Piotr Frydrych, Tychy; 369 Teresa Omyła, Pruchna;
Szlakami zamków w Polsce – złota: 127 Barbara Szczepańska, Lubsko; 128 Małgorzata Gerszewska, Kościerzyna; 129 Ryszard Gerszewski, Kościerzyna; 130 Zbigniew Pietrzyk, Leśnica;
Duży rajd kolarski dookoła Polski: 627 Grzegorz Miedzik, Wieliszew; 628 Jan Imiełowski, Myszków; 629 Antoni Warmuła, Rybnik; 630 Jacek Antonowicz, Rybnik; 631 Tadeusz Lorenc, Rybnik; 632 Bronisław Kałuża, Katowice; 633 Witold Cichoń, Katowice;
Rajd Szlakiem Wielkiej Wojny 1409-1411: 417 Ryszard Konopka, Myszków; 418 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 419 Andrzej Majchrzak, Racibórz; 420 Mariusz Gierczak, Racibórz; 421 Jan Imiełowski, Myszków; 422 Bartosz Stępa, Poznań; 423 Leszek Adamski, Warszawa;
Ogólnopolska odznaka kolarska PTTK Wiślana Trasa Rowerowa: 178 Stanisław Strojny, Gdańsk; 179 Jarosław Pałczyński, Izbica Kujawska; 180 Mariusz Augustyniak, Kłodawa; 181 Grzegorz Pietrza, Kłodawa; 182 Andrzej Jakubiec, Janów Lubelski; 183 Ryszard Konopka, Myszków; 184 Michał Jańta, Gliwice; 185 Bogusław Iwaniuk, Knurów; 186 Jan Imiełowski, Myszków; 187 Piotr Jędroszkowiak, Poznań; 188 Beata Kostańska, Kościan; 189 Czesław Wodecki, Wodzisław; 190 Grażyna Piechówka, Bytom.
Kierownik CRW KTKol. ZG PTTK
dr Marian KOT-Kotarski


text:
Dalši serbski digitalny poskitk
Budyšin. Software za widejowe konferency Jitsi Meet předleži nětko tež w hornjoserbšćinje. Wo to je so społnomócnjeny za digitalizaciju Załožby za serbski lud Daniel Zoba postarał, informuje załožba. Swobodny program Jitsi Meet dóstanjeće pod . Na delnjoserbskej warianće załožba dźěła.
Wustajeńca dale pućuje
Leer. Zhromadna wustajeńca wo štyrjoch mjeńšinach Němskeje – Danach, Frizach, Serbach a němskich Sintach a Romach – kaž tež wo delnjoněmčinu rěčacych „Was heißt hier Minderheit?“ je we wuchodofriziskim Leer hač do kónca awgusta přistupna. Přehladku je serbski wědomostnik Robert Lorenc kuratěrował. Dalše informacije dóstanu zajimcy pod .
Nowy slědźerski zwjazk


text:
Titularny narod
Jako titularny narod woznamjenja so narodnosć (etniska skupina), kotraž dawa jednomu statej, krajej abo nišej zarjadniskej jednotce swoje mjeno. Zwjetša wučini tutón narod tež wjetšinu wobydlerstwa w datym staće.
Přikłady za titularne narody su Němcy w Němskej, Češa w Čěskej abo Słowacy w Słowakskej. Wjetšina statow zwonka Europy nima titularny narod, kaž na přikład Zjednoćene staty Ameriki abo Južna Afrika. Tež w Europje su staty, kotrež njejsu po tutym principje pomjenowane, kaž Zjednoćene kralestwo, Belgiska abo Šwicarska.
Nimo toho je wjele (wosebje mjeńšich) etniskich skupin, kotrež nihdźe z titularnym narodom njejsu, kaž Serbja a Kašubojo, ale tež Kurdojo jako najskerje najwjetša etniska skupina bjez swójskeho stata. We wjele republikach Ruskeje federacija je titularny narod sam jenož etniska mjeńšina, kaž na přikład w Mordwinskej.


text:
Drježdźany (ML/SN). „Što bychu jutry w Sakskej bjez mnohostronskich pisanych tradicijow Serbow w Hornjej Łužicy byli? Do najstaršich z nich słuša dlěje hač 450 lět jěchanje křižerjow mjez Budyšinom a Kulowom. Na postajenych pućach woni jutrowničku w dźewjeć procesionach wjesołe poselstwo zrowastanjenja Jězusa Chrystusa wozjewjeja.“ Tak čitamy w nalětnim wudaću nadregionalneho časopisa „Meine Sachsen Zeit“ wo jutrach we łužiskim regionje, kotrež derje křižerski procesion wopisuje. Dale skedźbnja wone na jejkakulenje na Budyskim Hrodźišku. W dalšich krótkich přinoškach je tež wabiło za wopyt 21. serbskich jutrownojejkowych wikow w Slepom, na pyšenje jejkow jutry w Budyšinje a pokaza na jutrowne nałožki w Slepjanskej wosadźe kaž tež na poskitki tamnišeho Serbskeho kulturneho centruma. K tomu doda pisane fota wo nałožkach.
Křižerjo a dalše nałožki