text:
Carl von Ossietzky – niymiecki bojownik ô dymokracyjõ
Dzisiej, 4 mŏja, je ôziymdziesiōntŏ rocznica śmierci Carla von Ossietzky’ego, niymieckigo pacyfisty i laureata Nadgrody Nobla.
Ossietzky narodziōł sie 3 października 1889 roku we Hamburgu, we familiji z Gōrnego Ślōnska. Jego ôjcowie to byli Karl Ignac von Ossietzky i Rozalia, z dōmu Pratzka. Niy wiadōmo, skōnd wziōnło sie von we jego nazwisku. Sōm, trochã do wicu, padoł, iże keryś z jego praôjcōw sużōł przi brandynburskim wojsku i elektōr, bez to, że niy mioł jak wojŏkōm zapłacić, nobilitowoł dwa regimynta, co mu sużyły.
Niy skōńczōł szkoły realnyj, ale poradziōł sie za dziynnikŏrza. We 1913 ôżyniōł sie ze Maud Lichfield-Wood, brytyjkōm z Manchesteru. W czasie piyrszyj wojny światowyj bōł wezwany do niymieckij armije, co przi nij musioł sużyć, chociŏż już wtynczŏs ôn bōł pacyfista. Doświadczynia wojny jeszcze barzij zwiynkszyły jego pacyfizm. W czasach Republiki Weimarskij jego kōmyntarze polityczne prziniosły mu reputacyjõ wielkigo zwolynnika dymokracyje i rozmajtego społeczyństwa.
We latach 20. bōł jednym z lidrōw bezdōmnyj lewice, co grupowała sie przi gazycie Die Weltbühne. To strzodowisko ôdciepowało kōmunizm, ale tyż niy miało rade socjaldymokracyje skuli tego, iże zdŏwała im sie za bardzo kōmpromisowŏ ze starym porzōndkym. We 1927 wziōn być za naczelnego redachtora we Weltbühne.
We 1929 roku Walter Kreiser, jedyn ze pracownikōw gazyty, ôpublikowoł artykuł ô sekretnym szkolyniu ekstra ôddziału Reichswery – Batalijōnu M. Wojŏcy szkolyli sie we Niymcach i we ZSRS, niyzgodnie ze zŏpisami Traktatu Wersalskigo. Kreiser i Ossietzky byli ôdpytowani niyskorzij we Nojwyższym Sōńdzie, a we 1931 roku sōnd wydoł rozsōndek, kaj uzdoł ich winnych zdrady i szpiegostwa bez to, iże prziciōngli miyndzynŏrodowõ uwŏgã do czegoś, co państwo ekstra ukrywało. Ôba dostali po ôziymnŏście miesiyncy heresztu. Kreiser uciyk z Niymiec, ale Ossietzky ôstoł i bōł wypuszczōny przed Godniymi Świyntami 1932 we rōmach godnij amnestyje.
Po wypuszczyniu durch robiōł za głos przeciwko militaryzmowi i nazizmowi. We eseju „Antysymici” we 1932 roku napisoł:
Dzisiej moc czuć krew we lufcie. Literacki antysymityzm wykuwŏ moralnõ brōń do mordowaniŏ. Tyndzy i szczyrzi chopcy weznōm sie za resztã.
Jak we 1933 roku Adolf Hitler ôstoł za kanclerza, a dyktatura nazistowskŏ sie zaczła, ôn durch – jako jedna z niywielu ôsōb publicznych – ôpowiadoł sie przeciwko NSDAP. Po ôgniu Reichstagu z 28 lutego 1933 roku bōł heresztowany i zawarty we Spandau. Potym bōł przeniysiōny do lagru kōncyntracyjnego we Esterwegen i inkszych. Bez cołki czas bōł traktowany bez lutości ôd wachtyrzōw i niydokormiany. Jak we listopadzie 1935 roku reprezyntanciŏ Czerwōnego Krziża przijechali nawiydzić Ossietzky’ego, zapisali, iże ôbejzdrzeli roztrzyńsiōne, pōłmŏrtwe, blade coś, figurã, co wyglōndała jak bez uczuć, jedno ôko spuchniynte, wytrzaskane zymby, ciōngło złōmanõ, źle zagojōnõ nogã… ludzkõ istotã, co siōngła do granice tego, co idzie zniyś.
Ossietzky zaczōn być znany na świecie po tym, jak we 1936 roku dostoł Nadgrodã Nobla. Niymiecki regyrōnek niy mōg zastawić ôgłoszyniŏ tego, ale niy wypuściōł go z lagru, żeby nadgrodã ôdebroł. We tamtym czasie danie mu jij prziniosło tyż moc kōntrowersyji, bo czyńść ôpinije publicznyj widziała w nim kryminalisty, co zaatakowoł swōj krŏj zanim jeszcze zrobiōł to Hitler.
W mŏju 1936 roku bōł przeniysōny do berlińskigo lazarytu na Charlottenburgu skuli tubery, co jã już mioł, jak dostowoł Nobla. Tam ôstowoł durch pod ôbserwacyjōm Gestapo. Umar we lazarycie na Pankowie, porzōnd wachowany ôd policyje, 4 mŏja 1938 roku, ôd tubery i efektōw maltretowaniŏ we lagrach.


c: text/html

text:
Aquadrom (Ruda)
Aquadrom — sroge badycyntrum na Halymbje we Rudźe Ślůnskij, pjyrsze we Ślůnskij Rudźe. Czynne uod soboty 8 grudńa 2012.
Tajle[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojdźi śe sam pjyrszy we bycirku basyn ze cołkim ruchliwym dnem.[1] a basen lo nurkowańo, kery je 7 myjtrůw głymboki, je jednym ze ńywjelu takich we Polsce[1].
Aquadrom je potajlowany na trzi tajle
Szportowo tajla[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- szportowy basyn 25 m dugi
- basyn ze ruchliwym dnem
- tuba lo nurkowańo (7 myjtrůw głymboki)
Sztrefa szpilůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- "Mokry Cypel"
- Ruchliwo rzyka
- Basen generujůncy fale
- "La Godula" - plac spokoju
- Basen na zadku
- Roztomajte zjeżdżolńy
Ńyskorzi nojdźi śe sam mocka saunůw
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pjyrwy wszyjsko mjoło być uodymkńynte 1 wrześna 2012, nale firma śe ńy wyrobjůła.
Jako pokozujům inksze badycyntra we Polsce, ńy ma sam profitu, a ino utraty. Sroge problymy ze uodymkńynćym bady we Rudźe Ślůnskij robjůła corozki to srogszo utropa ńy ino regirowi gminy, nale tyż i mjynszkańcům, kerzy forsztelowali, kej to uodymknům a jake to bydźe.
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Park Wodny Ruda Śląska. Budowa przebiega zgodnie z planem, ale na razie nie ma nazwy 2011-09-21 Katowice, nasze miasto
Necowe uodwołańo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Domowo zajta Aquadromu (pol.)
- Informacyje uo Aquadromje (pol.)
- Spacer po akwaparku - wideo (16 min) na YouTube (pol.)
- Aquadrom już owarty 2012-12-08 TVS (pol.)
- ZMIANY KU LEPSZEMU? JACEK MOREK PREZESEM AQUADROMU 2014-03-18 SFERA TV (pol.)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tuvalu
Tuvalu – państwo we Uoceańiji, na Pokojnym Uoceańe, na wyspach we zachodńij Polinezyji. Dowńi mjanowane "Wyspy Ellice" a "Lagůnowe Wyspy".
Lo Ojropejczykůw uoddekńůne we 1586 roku uod Szpańeloka Alvaro Mendana de Neyra, a zaś we 1764 uod Brytyjczykůw. Uod 1892 pod brytyjskim zarzůndym, uod 1916 jako tajla kolůńije Wyspy Gilberta a Lagůnowe, uod 1975 uosobno kolůńijo. Uod 1978 ńypodległe państwo.
Mimo iże je to ino 9 atolůw, kerych wjyrch mo do kupy 26 kwadratkilomyjtrůw, sům uůne porozćepowane po wjyrchu aże 1,3 mln km² Pokojnygo Uoceanu.


text:
Adamów - Sołtys wsi - Jacek Pietraszewski
Gołębiów - Sołtys wsi - Marek Zieliński
Grocholice - Sołtys wsi - Karol Kaptur
Kaczyce - Sołtys wsi - Barbara Kusal
Kurów - Sołtys wsi - Piotr Dziama
Leszczków - Sołtys wsi - Dariusz Zając
Lipnik - Sołtys wsi -
Łownica - Sołtys wsi - Małgorzata Borowska
Malice Kościelne - Sołtys wsi - Tadeusz Gałka
Malżyn - Sołtys wsi - Anna Motyła
Męczennice - Sołtys wsi - Mariusz Gilewski
Międzygórz - Sołtys wsi - Marian Strawczyński
Słabuszewice - Sołtys wsi - Monika Stanek
Słoptów - Sołtys wsi - Zdzisław Kwiatkowski
Sternalice - Sołtys wsi - Gustaw Kowalski
Studzianki - Sołtys wsi - Andrzej Skrok
Swojków - Sołtys wsi - Krzysztof Kaptur
Ublinek - Sołtys wsi - Wiesław Kusal
Usarzów - Sołtys wsi - Dariusz Kolasiński
Włostów - Sołtys wsi - Piotr Moskal
Zachoinie - Sołtys wsi - Murek Cecylia
Żurawniki - Sołtys wsi - Adam Walasek


text:
Lětsa 11. nowembra je tomu 20 lět, zo je serbski wučer a awtor Jurij Brycka (Kopšinjanski) njeboh, zdobom by tohorunja lětsa, 12. měrca 100. narodniny swjećił.Jurij Brycka (1922–2022) Foto: Maćij Bulank
Najstarši třoch bratrow z Bryckec dwora w Kopšinje wopyta gymnazij w Kamjencu. Stawizniski zajim pohnu jeho jako młodźenca na Kopšinjanskim hrodźišću ryć, při čimž namaka samo artefakty. W Kamjenskim muzeju pak kazachu jemu, namakanki zaso zaryć a swójske wurywanja wostajić.
Wójnski čas dožiwi jako wojak-parašutist w Sowjetskim zwjazku a sewjernej Africe, doniž njepoda so při přizemjenju na sicilskej połkupje Jendźelčanam do jatby. Relatiwnje zbožowny připad chcyše, zo bu Američanam přepodaty a do New Yorka a wottam do Texasa přewodźeny. Dźěl swójskich dožiwjenjow we wójnskej jatbje na ameriskim kontinenće je w přinoškomaj w Serbskej protyce (1996 »Narodniny w cuzbje«) a w Płomjenju (1993, čo. 6, »Pasowc«) wopisał.
Južo w januarje togo lěta jo mě dojśpiła tužna powěsć wó smjerśi japańskeje slawistki a dobreje pśijaśelki prof. dr. Keiko Mitani. Keiko Mitani njejo jano była pśijaśelka, ale teke procowaŕka za serbstwo. Južo w lěśe 1986 som ju póznała na mjazynarodnem ferialnem kursu słowjeńšćiny w Ljubljanje. A z togo casa smej byłej wusko zwězanej. Na swójich slěźeńskich drogowanjach do Europy jo była Keiko pśecej mój gósć a ja som teke měła tu wósebnu cesć, jej woglědaś w Japańskej na Tokio uniwersiśe a tam se wobźěliś na jadnom slawistiskem sympoziumje a teke pódawaś mały rěcny kurs dolnoserbšćiny za jeje studentow. A njejsom se mało źiwała, až pilne japańske studenty su mógali serbski rozměś, cytaś a zdźěla powědaś. To jo jim teke dr. Keiko Mitani do wutšoby połožyła.Prof. dr. Keiko Mitani (1957–2022) Foto: Madlena Norberg
Dr. Mitani jo była pśipóznata slawistka w Japańskej a jo sobu nawjedowała slěźenje z wusměrjenim na rusku rěc a rěcy srjejźneje a pódzajtšneje Europy. Jeje wósobinske śěžyšćo jo była chorwatšćina, kótaruž bě- šo na uniwersiśe w Zagrebje w lětoma 1986–1988 studěrowała. Krotko za tym jo promowěrowała wó aspektowem systemje w chorwatšćinje. Pówołańske žywjenje jo zachopiła ako docentka na uniwersitoma Tsukuba a pózdźej Kyoto. Na drugej jo se habilitěrowała z temu: »Studije k strukturje a funkciji nominalnych frazow w rušćinje«. W lěśe 2005 jo se jej pósćił titel profesor a wót lěta 2013 jo statkowała na uniwersiśe w Tokio na instituśe za slawistiku. W lěśe 2011 jo publicěrowała »Zawjeźenje do słowjańskich rěcow« – klasikaŕ w japańskej slawistice. Dr. Mitani jo se wušej togo we wšakich funkcijach zaběrała z rozšyrjenim wědy wó słowjańskich rěcach a kulturach w Japańskej a jo z lubosću a sćerpnosću młodu generaciju slawistow wuwucowała a pódpěrowała. Cas žywjenja jo źěłała na pólu slawistiki a linguistiki a jo se pśez swóje publikacije wudobyła pśipóznate městno w japańskej slawistice. Do stawiznow sorabistiki pak jo se wóna zapisała ze swójim w lěśe 2003 wózjawjonym »Górnoserbsko-japańskim słownikom«. Z nim jo dokumentěrowała swóje serbske znaśa a teke zajmy. Wóna pak njejo jano powědała górnoserbski, ale teke dolnoserbski!
W lěće 1981 wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina pod titulom »Wanderwege durch den Kreis Bautzen« pućowanski přewodnik z wjace hač sto čarami, kotrehož awtor Friedrich Lehmann móže so jako angažowany posrědkowar němsko-serbskeje domiznowědy Hornjeje Łužicy wobhladować. Z přewodnikom, kotryž wobsahowaše wuběr z wjace hač 500 přinoškow wobstejaceho rjada »Der Wanderfreund rät fürs Wochenende« chcyše domoródnym a turistam kaž tež šulerjam na ekskursijach wosebitosće přirody a kultury Hornjeje Łužicy nazornje spřistupnjeć.
Friedrich Lehmann narodźi so 17. apryla 1897 we Wjazońcy jako syn ćěsle Augusta Lehmanna a jeho žony Fanny rodźeneje Dreßler. Hižo jako dźěćo horješe so za krajinu w swojej wokolinje. Po wopyće wo- somlětneje ludoweje šule we Wjazońcy chodźeše mjez 1903 a 1911 na Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje. Tež připóznaće jeho wuja, progresiwneho pedagogi a direktora seminara, Johanna Gottlieba Dreßlera (1799–1867) pohnu Friedricha, sej z disciplinu wědu přiswojić. Za čas studija zajimowaše so wosebje za předmjety biologija, geografija, geologija a stawizny. Při stawizniskich slědźenjach njefascinowachu Lehmanna jenož fakty, ale wšitke z nimi zwisowace wuwića – w towaršnosći a w přirodźe, regionalnje a globalnje.
Před 125 lětami zemrě 7. smažnika 1897 serbski ewangelski duchowny, serbski basnik a spisowaćel Michał Domaška w Ketlicach a bu na tamnišim pohrjebnišću pochowany.
Arnošt Muka je Michała Domašku w nekrologu časopisa Maćicy Serbskeje 1898 wobšěrnje hódnoćił a chwalił. Mjez druhim wón pisaše: »Po dokonjanym prócy połnym zemskim dźěle spi wón wótcow spanje pod zelenej hórku w serbskim kraju na Ketličanskim pohrjebnišću. My pak z wutrobnej dźakownosću a z hłubokej želniwosću tež tu na njeho spominamy, spominamy na našeho horliweho serbskeho wótčinca, našeho njesprócniweho spisowarja, spěwarja a kěrlušerja Michała Domašku, z česću wusłuženeho duchowneho Nosaćičanskeje wosady, kiž je wot młodostnych lět našeho luda swěrny syn był, na jeho duchownym pozběhnjenju njewustawajcy dźěłał, wšitke jeho narodne prócowanja horliwje podpěrował a z luboznym słowom, z płódnym, žohnowanja bohatym pjerom a skutkom za naš serbski narod wustupujo, jón na modlerskej wutrobje nosył swoje žiwe dny.«
Michał Domaška narodźi so 23. nalětnika 1820 w Komorowje pola Rakec jako najmłódši mjez třomi synami jako dźěćo kublerja. 25. smažnika bu w Njeswačanskim Božim domje křćeny. W swojej ródnej wsy wosom lět we wjesnej šuli wuknješe. Jutry 1835 daštaj staršej jeho na gymnazij do Budyšina. Tu spřećeli so ze znatymi Serbami, wosebje z Jaroměrom Hendrichom Imišom (1819–1897). Wón běše mjez gymnaziastami, kotřiž su 1839 towarstwo Societas Slavica Budissinensis załožili. Tu pokazaštej so hižo zahe jeho wótčinski duch a narodne zmyslenje.
Wotchad wuměłče Jěwy Wórše Lanzyneje, grafikarki, keramikarki a kulturnicy je wulka strata za serbsku kulturu. Wot časa studija w Praze zwjazowaše ju přećelstwo z Hilžu Bartákovej, kotraž dźěli z nami swoje dopomnjenki.
Jěwa Wórša Lanzyna rodźena Lorencec narodźi so 11. septembra 1928 w Delnjej Kinje pola Budyšina. Do studija na wysokej šuli da so w Zhorjelcu na keramikarku wukubłać. W lěće 1949 přińdźe do Prahi a studowaše na Akademiji tworjaceho wuměłstwa. Jako Łužiska Serbowka bydleše wona w Serbskim seminarje. Tule zeznajomichmoj so z Wóršu na zetkanju, kotrež wotmě so kóždu sobotu wječor za Serbow, bydlacych, dźěłacych abo studowacych w Praze. 1950 schori Wórša ćežko na suchoćinu. Po lěkowanju bydlach z njej w jednej stwě w Serbskim seminarje a spřećelichmoj so. Naju mnoholětne přećelstwo traješe cyłe žiwjenje, 71 lět přez statne hranicy.
Ze strowotnych přičin wróći so w lěće 1951 domoj do Łužicy, ja wostach w Praze. Wórša studowaše grafiku a kaligrafiju na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo. Za čas studija w Lipsku zezna swojeho pozdźišeho mandźelskeho Steffena Langu, znateho ilustratora a grafikarja němskich a serbskich knihow, časopisow a Protyki.
Před 150 lětami narodźi so 15. róžownika 1872 w Klukšu zasłužbny serbski wyši wučer, stawiznar, rěčewědnik a domiznowědnik Měrćin Kral jako syn wučerja a kantora. Kralowy nan Handrij wučerješe najprjedy w Psowjach, na to w němskim Oderwitzu a potom w Ketlicach, hdźež běše Korla Awgust Kocor wučer a kantor. Jeho młódši bratr Jan bě wot lěta 1920 wyši šulski radźićel w Budyšinje. Jeho wuj Michał Awgust Kral (1836–1905) běše znaty wučer, spisowaćel a ilustrator, kotryž je dlěje hač štyri lětdźesatki spomóžnje w Sokolcy (Soculahora) pola Budyšina za swój serbski lud skutkował.
Měrćin Kral nazhoni hižo jako dźěćo woporniwosć wučerskeho powołanja přez swojeho nana, kiž dyrbješe sčasami na 200 šulerjow wuwučować a k tomu tež słužbu w cyrkwi kaž při pohrjebach abo wěrowanjach wukonjeć. Hakle dźewjeć lět bě Měrćin, jeho bratr Jan bě hakle pjeć, jako zemrěchu 1891 krótko za sobu mać, dorosćeny bratr a nan. Wuj Michał Kral w Sokolcy přewza zastaranje syrotow. Měrćina da na wustaw do syrotownje w Drježdźanach, hdźež někotre lěta přebywaše. Hdyž běštaj hólcaj wotpowědnu starobu docpěłoj, da wuj wobeju wukubłać na wučerjow na Budyskim Krajnostawskim wučerskim seminarje, štož běše za njeho z dosć wysokimi pjenježnymi woporami zwjazane. Měrćin so tam wot lěta 1886 do 1892 wukubła a tež dopokaza, zo njeje lěta do toho w Drježdźanach swoju serbsku rěč zanjechał a njeje serbsku wutrobu zhubił. Jemu kaž tež jeho bratrej Janej běše wuj Michał přikład jako dobry wučer, skromny čłowjek, slědźer přirody a stawiznow kaž tež spisar serbskich powědančkow.
Składnostnje 45. posmjertnin Wilibalda von Schulenburga (1847–1934) – molerja, spisowaćela, ludowědnika a němskeho přećela Serbow, pisaše Pawoł Nedo w Předźenaku 1979: »Serbski lud měješe we wšěch dobach swojich struchłych stawiznow tež jednotliwych přećelow ze srjedź knježacych klasow němskeho ludu, wurjadnje sprawnych a humanistisce zmyslenych ludźi, kotřiž so za nas zajimowachu a nam po swojich mocach pomhachu. My sej tutych jednotliwcow a jich skutkowanje wysoko wažimy.« A tajki běše Schulenburg, kiž je so před 175 lětami narodźił.
Schulenburg pochadźeše ze stareje zemjanskeje a oficěrskeje swójby a načolnika Krajneho lěsnistwa w Braniborskej. W Berlinje wopyta gymnazij a po abiturje nastupi, mějo so po tradiciji, tež oficěrsku karjeru. W Němsko-francoskej wójnje 1870/1871 bu ćežko zranjeny a zhubi lěwu ruku. Tutoho zbrašenja dla njemóžeše we wójsku wostać a nahladne městno we wokolinje kejžora, kotrež jemu poskićichu, wotpokaza. Chcyše swobodny wostać a so ludowědźe a wuměłskemu molerstwu wěnować, za kotrež bě so přeco hižo zajimował. W lěće 1870 poby krótki čas w Błótach a 1876 přesydli so potom na dlěši studijny přebytk do Bórkowow, kiž traješe wjac hač tři lěta. W Kuparskich Bórkowach bydleše pola rybaka a małoratarja Badaraka. Do jeho stwički so tež w pozdźišim žiwjenju přeco zaso nawróći. Tam nawukny delnjoserbsku rěč tak derje, zo mějachu ludźo jeho samo za rodźeneho Serba a jeho bórze po hospodarju Badarakojc molaŕ mjenowachu.
Husto sy w zašłosći nic tak jara wulkeho muža po Budyskich hasach běhać – ně, spěchać – widźał. Stajnje ze čapku, šawlom a kaž přirosćenym wuchodźowanskim kijom. Chwatnosć jeho pohibow móhli so jako wonkowny wobraz čiłeho, hibićiweho ducha wobhladować. A Juro Mětšk – wo nim je tule rěč – je wo sebi woprawdźe prajił, zo při běhanju wo hudźbnych procesach rozmysluje, kotrež nabywaja pozdźišo na notowej papjerje krutu formu. Snano takle: Energija ćěła rozpłomjeni duch, kotrehož wuslědki spožčachu tworićelskemu čłowjekej žiwjensku radosć a zmysł.
Juro Mětšk wobhladuje so jako najwuznamniši serbski komponist pózdnjeho 20. a nětčišeho lětstotka. Dołho dyrbješe na připóznaće swojeho žiwjenskeho skutka čakać. W lěće 2017 bu jemu najwažniše serbske wuznamjenjenje, Myto Ćišinskeho, wot sakskeho ministerskeho prezidenta spožčene.
Hižo jako dwanaćelětny započa komponować; štyrnaćelětneho zeznach jeho 1969 na Specialnej šuli za hudźbu w Berlinje. Wot tutoho časa je přećelstwo hač do přitomnosće naju žiwjenje wobohaćało. Wobdźiwachmoj wulkich mištrow zašłosće, wuknjechmoj wot nich a spytachmoj wězo jich přikładej sćěhować. A komponowachmoj samaj, diskutowachmoj wo naju dźěłach a w někotrych padach wěnowachmoj jedyn druhemu swoje twórby. Tak dari mi swoje »Tři skicy za solo-wiolinu«, kotrež předstajich potom 18. nowembra 1972 w Budyšinje prěni króć.
Dokelž mějach w zašłych lětach husćišo móžnosć z Geraldom Stonom hromadźe dźěłać, buch prošeny něšto wo nim napisać. Bojach so, zo tomu wotpowědować njemóžu a zo njenańdu prawe słowa, kotrež zwuraznja moju česćownosć a dźakownosć za jeho přećelnu zwólniwosć, mje při mojich prócowanjach w serbskich naležnosćach podpěrać a jeho wědu ze wšěm swětom dźělić. Hdyžkuli jeho prošach něšto přełožić, tute nadawki zwólniwje a bjez předsudkow přewza. Praji jenož: »Połožu to na swój běžaty pas!«Slawist a sorabist dr. Gerald Stone (1932–2021) Foto: archiw SN Na prašenje, što ma so po jeho měnjenju jako přichodne přełožić, namjetowaše spěšnje biografiju Jana Awgusta Sykory, z kotrejež nasta fascinowaca kniha »Malschwitz – A Wendish Village« (Malešecy – serbska wjes). Dźěłachmoj hromadźe na aktualizowanju hornjoserbskeho słownika za jendźelsce rěčacych. Jako poslednje přełoži knihu »Serbske pomniki« Trudle Malinkoweje z hornjoserbšćiny do jendźelšćiny. Cyły serbski swět, wosebje jendźelskorěčny dźěl, je wěrneho přećela zhubił. Štó ponjese jeho płomjo dale?
WELDON MERSIOVSKY
»Kaž kóždy z nas wšědnje swoje puće chodźi a wróćo zhladujo z pomjatka swojich žiwjenskich wobstejnosćow čerpa, tak wobsedźi kóždy lud swoju topografiju. Tajka karta je žiwa z jeho zhromadneho pomjatka.« Tole napisa Alfons Frencl w předsłowje swojeje knihi »Daloko preč a cyle blisko« (2004). Na rysowanju a wudospołnjenju tajkeje serbskeje a zdobom łužiskeje karty je čas žiwjenja dźěłał. Lětsa by 14. decembra woswjećił swoje 75. narodniny.
Alfons Frencl narodźi so 1946 w Róžeńće. Nan měješe ratarstwo a rěznistwo, mać zastarowaše domjacnosć a korčmičku. Wón maturowaše na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje a studowaše w Lipsku slawistiku a pedagogiku. Wot lěta 1970 skutkowaše jako wučer w Ralbicach. Spočatk lěta 2007 poda so na wuměnk. Wjele lět njebě jemu hižo popřate. Wón zemrě 27. nazymnika 2015 w Drježdźanach.
W domjacym Róžeńće njebě za njeho swět ke kóncej. Nawopak, přeco zaso ćehnješe jeho do swěta won. Poby na nimale wšěch kontinentach. Zwěrju sej prajić, zo bě krute zakorjenjenje w domjacym swěće wuchadźišćo žedźby za dalokim swětom. Ale to njedosaha. Je chcył serbskemu čitarjej přewodnik do ruki dać, kiž móhł wobohaćić jeho stawizniske wědomje a wědu wo skutkach a slědach serbskich a łužiskich krajanow. Takle je pisał na topografiji serbskeho luda geografisce: »Derje je wědźeć, na kotrej zemi a w kotrym susodstwje generacijow smy žiwi. Nic mjenje nam a druhim tyje wědźenje wo wšelakorych splećenjach z dalšim swětom. A tón započina so hnydom wokoło róžka.« A stawiznisce: Wona karta »je woznamjenjena přez wosebite podawki, kiž wučinjeja poćahi kraja a jeho ludźi ze zašłosće do přitomnosće.« Ze swojimi knihami, přednoškami, rozhłosowymi a nowinskimi přinoškami je swoju wědu a swoje dopóznaća dale dawał tym mnohim, kiž wo nje rodźachu.
Je nimale lěto, zo je moja mandźelska Kathinka zemrěła, ale kóždy dźeń čuju znowa ból žarowanja. Přeco hišće dóstanu pisma sobužarowanja lubych kolegow, sobuwojowarjow a dołholětnych přećelow, kotřiž, podobnje mi, njewopřimnu, zo Kathinka wjac njeje a zrudnu powěsć zwjetša hakle z interneta zhonichu. Dla pandemije njeběše bohužel móžno žarowansku swjatočnosć přewjesć, kotraž by wšitkim tutym lubym čłowjekam móžnosć dała so z njej rozžohnować. Tež hdyž buchu dla pandemije, njezboža Kathinki a jeje dołheho přebywanja w chorowni čitanja k serbskej hudźbje spočatnje přetorhnjene, tak móžu dźensa rjec, zo móžemy na zbožo ze zarjadowanjemi pokročować. Předwidźane je, zo w přichodnym lěćnym semestrje pjećhodźinski čitanski cyklus přewjedu a wšitke moje prócowanje su na to wusměrjene, zo by so hudźbnoslědźerske zawostajenstwo mojeje mandźelskeje čestnje dale wjedło. Hižo w zymskim semestrje 2001/2002, potajkim runje před dwaceći lětami, je wona mje namołwjała, čitanja k serbskej hudźbje tež na Humboldtowej uniwersiće w Berlinje přewjesć, štož sym potom w zwisku kubłanskeho nadawka přewzał. Tak chcu ze wšitkimi čłonami krok po kroku akademiske dźěło Instituta za zapadosłowjanske hudźbne slědźenje z. t. w zmysle mojeje mandźelskeje zaso wožiwić a sym sej wěsty, zo z pomocu wjele zajimowanych nowe a dobre ideje nastanu.
Prof. dr. Kathinka Rebling, wiolonistka a hudźbna wědomostnica, je po Serbach mało znata, tež hdyž je wona přez lětdźesatk wobšěrnje za słowjansku a wosebje serbsku hudźbu skutkowała. Wona je so ze serbskimi hudźbnymi stawiznami zaběrała, je wědomostnje přeslědźiła, wědomostne konferency přewjedła a wo tym we fachowych časopisach rozprawjała. Nimo toho je so swěru wo młodźinski dorost starała.
Kathinka Rebling je so 8. awgusta 1941 w Den Haagu narodźiła a 23. nowembra 2020 w Berlinje zemrěła. Kruta koronapandemija je sej bohužel jara ćiche pochowanje w najwušim swójbnym kruhu žadała, tak zo so zrudna powěsć pozdźe w zjawnosći rozšěri. Mějach wotpohlad, za nju składnostnje jeje 80. narodninow zjawnu gratulaciju napisać. Nětko je to pospyt, na jeje wobšěrne hudźbnowědomostne skutkowanje spominać.
Hudźbnica a hudźbna wědomostnica dósta swój talent hižo ze staršiskeho doma. Nan, prof. Eberhard Rebling, běše připóznaty pianist a wědomostnik za hudźbu a reje. Jako młody 26lětny wón 1937 z fašistiskeje Němskeje, z ródneho Berlina do Den Haaga emigrowaše. Tam w Nižozemskej zezna so ze swojej pozdźišej mandźelskej, spěwarku, rejowarku a dźiwadźelnicu Židowku Lin Jaldati. Po Druhej swětowej wójnje, w lěće 1952, wróći so swójba Rebling-Jaldati z dwěmaj dźěsćomaj, holcomaj Kathinku a Jaldu, do Berlina. W NDR běše Eberhard Rebling nimo swojeho wuměłskeho dźěła tež politisce angažowany, běše z čłonom Ludoweje komory, skutkowaše w předsydstwje měroweje rady, kulturnym zwjazku NDR a druhdźe. K wosebitosćam kulturneho žiwjenja słušachu tehdom koncerty mandźelskeju Rebling-Jaldati z jidiskimi spěwami a rejemi w tu- a wukaju.
K 200. narodninam Jana Bartka
Jan Bartko słuša do koła serbskich doprědkarjow-wučerjow, kotřiž wojowachu wosebje w času rewolucije 1848/1849 za prawa Serbow a kotřiž běchu dosć doprědkarsce zmysleni. Ze swojimi swěrnymi přećelemi Janom Radyserbom-Wjelu (1822–1907), Janom Bohuwěrom Mučinkom (1821–1904) a Janom Jurjom Meldu (1814– 1894) podpěrowaše tež stajnje politiske, socialne a narodne žadanja swojeho ludu.
Jan Bartko narodźi so 16. nowembra 1821 jako syn małeho žiwnosćerja w Drobach pola Minakała. Po wopyće domjaceje ludoweje šule poda so 1836 tři lěta na wučersku preparandu na Židowje. Ju wuchodźiwši, bu wón jutry 1839 jako šuler do Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje přijaty, hdźež sedźeše w samsnym lětniku z Mučinkom. Po wuspěšnym złoženju pruwowanja na tutej kubłarni wučerjow bu 1843 dwě lěće wikar w Delnjej Hórce a 1845 zasadźi so jako wučer w Chwaćicach, hdźež wosta dwanaće lět. W lěće 1857 přesydli so do Nosaćic, hdźež skutkowaše hač do 1890 33 lět jako wučer. Wjeska ležeše tehdy na narańšej hranicy Serbstwa. Po tym zo bě swoju šulsku a cyrkwinsku słužbu złožił, poda so na wotpočink k swojej dźowce do Budyšina. Njeběše pak to wotpočink: Je so hišće swěru jako pokładnik wo nowu serbsku nalutowarnju w Małym Wjelkowje starał a měješe wulke zasłužby jako zarjadnik Maćičneho doma, hdźež je pjenjezy za twar hromadźił a jako sobustaw twarskeho wuběrka stajnje dobry poradnik był.
K 200. narodninam Jana Bohuwěra Mučinka
Jan Bohuwěr Mučink słuša do rjada aktiwnych serbskich prócowarjow narodneho wozrodźenja kaž jeho přećeljo a kolegojo Jan Radyserb-Wjela, Jan Bartko, Jan Jurij Melda, Korla Awgust Kocor a Michał Rostok.
Mučink pochadźeše ze swójby chudeho serbskeho nadróžneho dźěłaćerja w Njechanju pola Lubija, hdźež so 12. septembra 1821 narodźi. Lědma 13lětny dyrbješe nanej pomhać twjerde ćmowe bazaltowe kamjenje klepać, zo by něšto přizasłužił. W mnohich nastawkach je lětdźesatki pozdźišo na krasnu horatu krajinu swojeje ródneje wokoliny spominał. W skałach horow a w pěskowych jamach tuteje kónčiny je tež za žadnymi kamuškami pytał a sej počasu rjanu zběrku nazběrał.
Do šule chodźeše do Wulkeho Dažina k wučerjej Jakubej Ryćerjej (1807–1875), kotryž běše syn serbskeho tkalca z Hodźija. Tutón pohnuwaše Mučinkec nana, zo by swojeho syna na Krajnostawski wučerski seminar do Budyšina pósłał. Nan tole najprjedy kruće wotpokaza měnjo, zo njewě, kak měł tajke wukubłanje zapłaćić. Po stajnym naprašowanju swojeho syna a dołhim přemyslowanju nan skónčnje do toho zwoli, zo smě Jan Bohuwěr tři lěta k swojemu wučerjej chodźić a so pola njeho na wopyt seminara přihotować.
Z Italskeje docpě nas zrudna powěsć wo smjerći rěčespytnika a slawista prof. dr. Andrea Trovesi. Profesor Trovesi je był nimoměry rěčnje wobdarjeny wědomostnik, kotryž je wjetšinu słowjanskich rěčow wobknježił a so tež ze słowjanskimi mjeńšinowymi rěčemi zaběrał.
W Serbskim instituće wobdźěli so na lětnim kursu serbšćiny w lěće 2000. Po studiju rušćiny, čěšćiny a němčiny w swojim ródnym měsće Bergamo a dlěšich studijnych přebywanjach w Praze je w Mailandźe 2002 zakitował disertaciju wo wuwiću definitnych artiklach w čěskej, serbskej a słowjenskej rěči. Jako docent a profesor je dołholětnje na Instituće za słowjansku filologiju uniwersity w Bergamje skutkował, prjedy hač přewza 2015 profesuru za slawistiski rěčespyt na uniwersiće »La Sapienza« w Romje (z ćežišćom słowjenskeje rěče).Andrea Trovesi (1971–2021) Foto: Thomas Menzel
Trovesi měješe šěroke wědomostne zajimy a je přeslědźił stawizny, struktury a rěčnu politiku słowjanskich a balkanskich rěčow. Publikowaše wšelake dźěła, mjez druhim wo wokatiwje w słowjanskich rěčach, wo etymologiskich prašenjach, na přikład wo přirunanju turkowskich požčonkow w bołharšćinje a bosnišćinje, wo sociolinguistiskich zjawach, kaž wo nastaću a kodifikowanju čornohórskeje rěče. Wo didaktiskich kompetencach wědomostnika swědči sobuawtorstwo gramatiki čěšćiny za italskich wuknjacych (Grammatica ceca: fonetica, morfologia e sintassi con esercizi e soluzioni, Milano 2019). 2003 je organizował sorabistisku konferencu w Bergamje z wobdźělenjom rěčespytnikow a literarnych wědomostnikow Lipšćanskeje uniwersity a Serbskeho instituta. Wuskutk konferency běše zwjazk I serbi-lusaziani. Storia, letteratura, lingua (Milano 2007), kotryž předstaja čitarjam w italskej rěči najwažniše fakty wo stawiznach, rěčomaj a kulturje Serbow.


text:
W strowotniskim zarjedźe je wunošne, měć serbskorěčny personal
Kamjenc (SN/MiR). Předšulske dźěći, kotrež chcedźa přichodne šulske lěto hić do šule, přihotuja so tuchwilu na trěbne přepytowanje pola słužby za młodźinske lěkowanje (Jugendärztlicher Dienst). Tak je lěkarka wčera w Kamjencu zwěsćiła, hač su přichodni šulscy nowačcy z Worklec a wokolnych wsow ćělnje, duchownje a dušinje dosć na nowe wužadanje přihotowani. Nawodnica wěcneho wobłuka za młodźinske lěkowanje pola wokrjesneho strowotniskeho zarjada Ulrike Menzel tele přepytowanje hižo mnohe lěta, předewšěm za dźěći, kotrež chedźa hić do jedneje ze serbskich zakładnych šulow w starym Kamjenskim wokrjesu přewjeduje. Lětsa su te na rjedźe, za kotrež płaći wot klětušeho šulska winowatosć, zdźěli strowotniski zarjad Budyskeho wokrjesa. Dale zapřijate su dźěći, kotrež su byli loni po přepytowanju wo lěto wróćo stajene. Prjedy pak, hač móža starši ze swojimi hólcami a holcami, narodźenymi mjez 1. julijom 2016 a 30. junijom 2017, přińć na přepytowanja, maja woni być w šuli přizjewjeni.


text: Won do swěta rěkaše moje předewzaće za lěto 2014. Běch drje časćišo ze swójbnymi w dowolu w juhowuchodnej Europje a studuju nětko 600 kilometrow wot domizny zdalene – přiwšěm chcych na dlěši čas do cuzby, zo bych so z druhimi kulturami a mentalitami zeznajomiła. Nastajich so tuž kónc februara 2014 na tři tydźenje ze studijnej přećelku na puć do Marokka. Njejsmój ničo wulce planowałoj, chcychmoj sej tam cyle jednorje kraj wobhladać. Na kóncu jězby po Marokku pak dyrbjachmoj zaso dypkownje na lětanišću w třećim najwjetšim měsće kraja Fés być.


text:
Robert Binkowski, Mariusz Szyszkabookmarkbookmark (32'), Paweł Skrzypek, Marcin Dymek, Marcin Woźniak, Tomasz Rydzak, Piotr Kołcbookmarkbookmarkbookmark (57'), Radosław Biliński (19' Adrian Sobczyński), Cezary Przewoźniak (45' Tomasz Parzy), Maciej Ropiejko (64' Paweł Posmyk), Marek Kowal
trener: Piotr Mandrysz
Mikołaj Wicher, Wojciech Gąsiorowski, Bartosz Kotarski, Artur Bartkowiak, Jacek Figaszewski (62' Tomasz Nawrot), Patryk Halaburda, Maciej Klawiński (70' Krzysztof Gryszczyński), Rafał Leśniewski, Maxwell Kalu, Tomasz Mikołajczak, Roman Maciejak (66' Sławomir Riebandt)
trener: Krzysztof Knychała


text:
Z Gór/Guhrow. Row fararja Herberta Cernje (Zerna) (1905–1955) tudy na kjarchobje jo wordował łoni wobtwarźony. Za to jo górjańska gmejna 600 € wułožyła. Teke struski su na smjertnej njeźeli na Cerniny row połožyli. To jo nam na našo pšašanje wulicyła šołtowka Kerstin Jaserowa na woklapnicy pětk wjacor w gmejnskem domje pśi sportnišću.
Šołtowka ma wótglědanje lětosa cesnu toflu pśi Cerninem rowje stajiś, we serbskej a nimskej rěcy. Wóna jo južo wuzgóniła, až to buźo jadnab 500 do 1000 € płaśeś. Pśez to pak, až gmejnska móšyna jo prozna, ga njewě se hyšći, źo budu tych pjenjez dobraś. Šołtowka jo pśeto dobreje mysli a ma naźeju, až to wótglědanje buźo se raźiś.


text:
Swójbne popołdnjo w přitulnej atmosfery
Sobotu dnja 18.11.17 zawjeseli kuzłar Gerat Wróbl dźěći a dorosćenych na našim swójbnym popołdnju. Moto běše „Abrakadabra”. Z lutymi trikami zahori kuzłar swój publikum. Přiwšěm so wopytowarjo wšitkich starobow zawěsće prašachu: Kak je wón to činił? Po „kuzłanju” sćěhowaše film „Sedmy rapak”, kotryž so w hornjoserbšćinje pokazowaše. Film powěda wo žiwjenju a dyrdomdejach hólca Krabata. […]
Muzejowy kofej ke chěžkam ze stołom, 29.11.17
Je zaso tak daloko! Srjedu, dnja 29.11.17 w 15.00 hodź. zetkaja so zajimcy a přećeljo Serbskeho muzeja na Kofej w třoch. Přednošuje restawrator Jan Bart k temje „Drjewo, hlina, słoma – zdźerženje a spad wosebitostki łužiskeje architekturneje krajiny.“ Popłatk: 4,50 € (zastup + kofej)


text:
Erytryja
Erytryja (Ertra, Państwo Erytryja - Hagere Ertra) – państwo we wschodńij Africe, nad Mořym Čyrwůnym. Grańica mo s Etjopijům, Džibuti a Sudanym. Do Erytryje noležy ůng. 350 wyspůw na Mořu Čyrwůnym, m. in. archipelag Dahlak. Kraj je potaklowany na tři strefy klimatyčne: pustynno a půupustynno na wschodźe, žyzne wyžyny we tajle cyntralnyj a suche a gorůnce ńiżiny na zachodźe. Rygjůn Denakil, kery ležy tajlowo we depresyje noležy do najgoryntšych uobšarůw na coukij Źymje. Uodrymbność kulturowo uod Etjopije wźyna śe s ajnflusůw arabskich, kere sam zachodźiuy uod středńowječa, a wzmogua je uodrymbność kej kolůńije italskij we lotach 1936-1941. We 1952 Erytryjo přiuůnčůno ku Etjopije kej prowincyjo autůnomično. Jeij autůnůmijo zlikwidowano we 1962 roku. Uod anfanga lot 70. we Erytryje naśilou śe ruch separatystyčny, wspjerany bez kraje arabske. Etjopijo nale uoponowoua militarńy couko Erytryjo, při půmocy SSSR a Kuby. We 1993 odbyu śe sam abštimůng, we kerym wjynkšość mjyškańcůw wybroua samostanowjyńy, a ńyskoři je wkludzůno. We 1998 wybuchuo wojna etjopsko-erytryjska skiž zwady uo grańice, terozki strefa nadgrańično je patrolowano bez wojska pokojowe uONZ.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na śwjeće, wjynkšość ludnośći utřymuje śe s bauerstwa na potřeby wuasne. Je sam tyž nojsrogšo korupcyjo a uomano je wolność suowa.


text:
Radźićeljo financowanskemu zrěčenju z LMBV přihłosowali
Łaz (AK/SN). Za wožiwjenje Hórnikečanskeho jězora je Łazowska gmejna dalše wuhibki stajiła. Na swojim zašłym posedźenju přihłosowachu jeje radźićeljo financowanskemu zrěčenju za infrastrukturu planowaneho towarstwoweho centruma, hdźež maja mjez druhim płuwace mosćiki nastać.
Cyłkowny projekt běchu hižo před lětom Sakskemu wyšemu hórnistwowemu zarjadej w Freibergu zapodali, zo móhli jón do spěchowanskich programow zapřijeć. Loni w oktobru pak gmejna Łaz prošeše, płuwace mosćiki wuspinkować. Na te wašnje móža je hižo prjedy zwoprawdźić, wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU) nětko rozłoži. Swójski podźěl gmejny we wobjimje 15 procentow, to je něhdźe 11 000 eurow, je w hospodarskim planje za lěto 2021 zapřijaty. Tak móža mosćiki hižo planować započeć.


text:
Zhorjelc (AK/SN). Wokrjes Zhorjelc swoje prewentiwne młodźinske dźěło zesylnja. To je Elke Drewke, nawodnica młodźinskeho zarjada, na minjenym posedźenju wokrjesneho sejmika připowědźiła. „Hłowny zaměr wostanje, samopostajowane wuwiće dźěći, młodostnych a swójbow zesylnić. Při tym nanojo a maćerje ze swojimi dźěćimi identifikaciju z domiznu ze swojej zamołwitosću za přichod regiona zwjazuja. Nošerjo młodźinskeje pomocy k tomu dźěło wokrjesa podpěruja“, Elke Drewke rozłoži.
Wokrjes dósta lětsa wot swobodneho stata 750 000 eurow jako młodźinsku pawšalu. To wotpowěduje přerězkej minjenych lět. Zdobom je wokrjes swój podźěl na naprawach wot 1,9 milionow eurow w lěće 2016 a dweju milionow loni na nětko 2,2 milionaj powjetšił. „Mamy pjeć planowanskich regionow“, Elke Drewke zdźěli. Cyłkownje 45 połnje přistajenych tuchwilu pola wšelakich nošerjow swobodneho młodźinskeho dźěła skutkuje. W Běłej Wodźe a wokolinje maja 7,25 městnow, w Niskej a wokolinje 6,75, w Zhorjelcu 10,75, w Lubijskej kónčinje a Hornim kraju wosom a w Žitawje a wokolinje 9,75 městnow.


text:
Parell, Lech red. nacz. ; Fortuna, Grzegorz ; Abramowicz, Mieczysław ; Duda, Wojciech ; Głuszko, Tadeusz ; Michalski, Piotr ; Rapicka, Agnieszka ; Trzebiatowski, Marek
oai:bibliotekacyfrowa.eu:36847
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gdańsku
Millenium Media
25 kwi 2014
29 sty 2014
1 290
https://bibliotekacyfrowa.eu/publication/42779
Fortuna, Grzegorz
Fortuna, Grzegorz
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Głuszko, Tadeusz Górska, Marta Jaworski, Piotr Landowski, Grzegorz Lesiński, Marek Michalski, Piotr Podbereski, Dariusz Rapicka, Agnieszka Raszkiewicz, Włodzimierz Samp, Jerzy Semków, Piotr
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Chmielewska, Alicja Głuszko, Tadeusz Hirsch, Rafał Jaworski, Piotr Lesiński, Marek Michalski, Piotr Podbereski, Dariusz Raszkiewicz, Włodzimierz Samp, Jerzy Semków, Piotr
Fortuna, Grzegorz
Fortuna, Grzegorz
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Semków, Piotr Samp, Jerzy Olszewski, Tomasz Michalski, Piotr Lesiński, Marek Hirsch, Rafał Gach, Zbigniew Chmielewska, Alicja
Parell, Lech red. nacz. Fortuna, Grzegorz Abramowicz, Mieczysław Chmielewska, Alicja Głuszko, Tadeusz Hirsch, Rafał Jaworski, Piotr Lesiński, Marek Michalski, Piotr Podbereski, Dariusz Raszkiewicz, Włodzimierz Samp, Jerzy Semków, Piotr


text:
Wikipedija:Přełožki
Tuta strona słuži koordinaciji přełožkow z druhorěčnych Wikipedijow.
W druhorěčnych Wikipedijach je wjele tysac dokónčenych nastawkow k nimale wšěm temam. Jeli móžeš derje přełožować, přełož stronu a zasuń hotowy tekst z pokiwom, zwotkelž wón pochadźa, do hornjoserbskeje wersije. Wšě strony we wšěch rěčach podleža GNU Licency za swobodnu dokumentaciju (němsce) a smědźa tuž so wužiwać. Ale zwaž sej z kedźbnosću na přełožki: Su tež argumenty přećiwo přełožkam, předewšěm, hdyž njejsu fachowsce přewjedźene.
Na lisćinje požadanych přełožkow móžeš pohladać, hač móžeš ze swojimi znajomosćemi pomhać, abo zwuraznješ swoje přeća za přełožkami.
Pokiwy k wobsahej[žórłowy tekst wobdźěłać]
Prošu posudź dokładnje swoje kmanosće za přełožowanje. Profesionelni přełožowarjo disponuja wo wjacelětnej wukubłanju a wědźa, kak móža mnoholičbne přełožowanske pasle wobeńć. Někotre pasle so lajkej docyła wotewru. Jeli sy tuž wukubłany přełožer abo disponuješ wo dobrych cuzorěčnych znajomosćach, potom pomhaj sobu!
Jeli na přikład němski tekst bu do hornjoserbšćiny přełoženy, móžeš hišće husto na čim spóznać, zwotkelž wón pochadźa. Samo jeli tekst je zrozumliwy, słowoslěd je kopolaty, wólba słowow njepřihódna a rěčne wobroty su husćišo njepřełožene. Bohužel so to husto tež na přełožki profesionelnych přełožowarjow hodźi. Dobry přełožk wuznamjenja so přez to, zo na njón pochad hižo njepytnješ. Dyrbi klinčeć - abo samo lěpje -, jako by so tekst prěnjotnje direktnje hornjoserbsce spisał.
Kedźbu: Awtomatiske přełožowanske programy wjele njedostatkow dla encyklopediskim žadanjam njewotpowěduja.
Nimo toho kedźbuj na poslednje změny originalneho nastawka, zo njeby wandalizm abo zwadne změny přewzał.
Licencne prašenja: awtorske prawo a originalny tekst[žórłowy tekst wobdźěłać]
Po prawje su přełožki wobdźěłanja prěnjotneho dźěła. Smědźa so tohodla jenož z dowolnosću mějićel prawow na originalu wozjewić. Pola tekstow z cuzorěčnych wudaćow Wikipedije bu tuta dowolnosć pod wuměnjenjemi licency de:GNU FDL data, wotpowědne zwjazowace postajenja so tam w wurězku 8 wobjednaja.
Zasuń najlěpje předłohu Předłoha:Přełožk do noweho nastawka a připodobń swoju předłohu po tamnišim přikładźe.
Přełožki tekstow, kotrež njesteja pod licencu GFDL abo kotrychž awtorske prawa hišće minjene njejsu (mjenje hač 70 lět po smjerći awtora), njesmědźa bjez wurazneje dowolnosće mějićela prawow do Wikipedije stajić.
Kulturelne aspekty[žórłowy tekst wobdźěłać]
Runje w historiskich tekstach abo w tekstach, kotrež so z kulturu zaběraja, su w rozdźělnych kulturnych wobkruhach husto rozdźělne nahlady a hódnoty. Kritikarjo widźa tohodla w jednostronskim přełožowanju, na př. z jendźělskeje Wikipedije, strach kulturneje straty.
Bjez dwěla prócy hódne je přirunanje hižo eksistowacych teksty přez rěčne mjezy, zo bychu so zmylki namakali, nowe aspekty wotewrěli a rozumili, kak rozdźělne kultury něšto wobhladuja. Tež přełožki ze zrědka rěčanych rěčow su přejomne, dokelž so tam snano cyle hinaše ideje jewja hač w němskim abo jendźelskim rěčnym rumje z wašnjom.
Techniske pokiwy[žórłowy tekst wobdźěłać]
Za přełožowanje so doporuča wobaj tekstaj runočasnje k dispoziciji dźeržeć. W padźe nowych nastawkow móžeš prosće originalny tekst do noweho wobdźěłowanskeho wokna kopěrować a tam přełožować. Kedźbuj, zo wušmórnješ pasaže hakle tam, hdyž je woprawdźe hižo njetrjebaš!.
Jeli hižo tekst eksistuje, měł sy wězo dźiwać na to, zo nowy tekst stary tekstowy běh njemyli abo připodobń stary tekst..
Wjace komforta skići paralelny napohlad wobeju tekstow. Wobhladowakaj Opera a Konqueror dowolatej poddźělenje wokna do podwoknow (Multiple Document Interface resp. panele). Tež funkcija „page holder“ wobhladowaka Shiira za Mac OS X zmóžnja paralelne wobhladowanje resp. wobdźěłowanje dweju weboweju stronow. Za Mozilla Firefox je přidatk Split Browser [1], kotryž tež dźěleny napohlad dowola.
Trochu wobćežniše su "rajtarki", podobnje kaž pola kartajnych kartkow. Rajtarki so mj. dr. přez Seamonkey a Firefox podpěruja. W Seamonkey móžeš z Strg+Bild horje a Strg+Bild dele tam a sem přeńć.
Jednora, konwencionelna móžnosć je, zo so originalny tekst w druhim woknje wobhladowaka wotewrje. Potom hodźetej so wulkosć a pozicija wobeju woknow wobhladowaka tak přiměrić, zo byštej wobě woknje wobhladowaka stej jedne pódla druheho ; tež date njeaktiwne wokno wosta potom widźomne. Nimo toho móžeš z tastowej kombinaciju STRG+Tab wužiwać, zo by z jednoho wokna do druheho přešoł.
Skónčnje je wězo móžnosć tekst offline z tekstowym editorom pisać, najwjace dobrych editorow skići wšelake móžnosće za dźělenje wokna. Tajke postupjenje je wosebje za dlěše teksty doporučomne, dokelž najwjace wobhladowakow njedowola mjezyskładowanje teksta we swójskim editorje.


text:
Asteroid
Asteroidy (z grjekskeho ἀσtepoeιδής asteroeidḗs, „hwězdam podobne“; zestarjene serbsce tež hwězdojca) su mjeńše astronomiske ćělesa, kotrež kruža na Keplerskich wobběžnych čarach wokoło słónca a kotrež su wjetše hač meteoroidy (hač do někotrych metrow) a mjeńše hač małe planety (wjace hač 1000 km).
W lěće 2016 bě 725.233 znatych asteroidow w słóncowym systemje,[1] při čimž leži poprawna ličba prawdźepodobnje pola někotrych milionow. Jenož někotre z nich maja přeměr wjetši hač 100 kilometrow.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ NASA/JPL/SSD: How Many Solar System Bodies
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Asteroid Watch na webstronje NASA (jendź.)


text:
Je lědma bajoweje postawy, kotraž by telko ludźi fascinowała, kaž dobry kuzłar Krabat. Dźensa so samo cyły region po nim mjenuje – KRABATOWY region mjez Wojerecami, Kamjencom a Budyšinom.
Ale štó KRABAT běše?
Kak tomu, zo sej ludźo přez lětstotki stawiznički wo dobrych skutkach Krabata powědaja?
W swojej knize za dźěći „Mišter Krabat“ Měrćin Nowak-Njechorński powěda, zo je Krabat jako přiwzaty syn pastyrja w Jitku pola Rakec wotrostł. Swójba běše chuda. Tohodla dyrbješe so Krabat hižo jako hólčec sobu wo wšědny chlěb starać – chodźeše na wiki a paseše husy. Jako młodźenc pak woteńdźe a přińdźe do młyna pola Čorneho Chołmca. Powěda so, zo njejsy tam jenož młynstwo, ale tež kuzłanje nawuknyć móhł. Krabat chcyše rady wšitko wědźeć a tež njebě bojazliwc. A tak jeho Čorny młynk do wuměłstwa „čorneje magije“ zawjedźe. Krabat pak wšitko złe přetra a lubosć maćerje jeho z pazorow młynka wumóži.
A na tutym městnje so stawizna wo dobrym kuzłarju započina, kotryž je wosebje chudym we Łužicy wjele dobreho sčinił, bohačkam pak rady něšto klubu. Jeho swěrnu wutrobu a zmužitosć je tež sakski kurwjerch Awgust Sylny dožiwił, kotrehož je Krabat ze zajeća Turkow wuswobodźił. Za dźak dari Awgust Krabatej wudwór we Wulkich Ždźarach. Z burikami, kotřiž běchu jeho poddanojo, Krabat přeco derje wobchadźeše. Za nich je njepłódne pola na płódne změnił, wón twarješe haty a wusuši bahna.
Bajowa postawa KRABATA
…je wjele spisowaćelow a wuměłcow inspirowała. Roman za młodźinu “Krabat” Otfrieda Preußlera bu do 37 rěčow swěta přełoženy. Jurij Brězan spisa mjez druhim knihu “Čorny młyn” a Marco Kreuzpaintner je powěsć wo Krabaće w lěće 2016 za kino sfilmował.
Mytos wo KRABAĆE
… je w dwurěčnym Krabatowym regionje wšudźe přitomny. Na 90 km dołhej Krabatowej kolesowanskej šćežce powědaja z ruku molowane tafle zajimawe stawiznički z powěsće. W Krabatowym wudworju, w Krabatowym swěće mloka a Kabatowym młynje móžeš duch Krabata začuwać. 2018 wuńdźe nowy nakład brošury wo Krabatowej kolesowanskej šćežce, kiž wopisuje zajimawostki za wóčko a dobroty za jazyk.
Johann von Schadowitz abo Janko Šajatowić – woprawdźity KRABAT?
Je bjezdwěla njewšědna wěc, zo zwisuje postawa Krabata z wosobu, kotraž je woprawdźe žiwa była. W lěta trajacych rešeršach je genealoga a slědźer wo Krabaće Hans-Jürgen Schröter z Kulowa zwisk mjez chorwatskim połkownikom Johannom von Schadowitzom (chorwatsce: Janko Šajatowić, 1624–1704) a kuzłarskim mištrom Krabatom wuslědźił.
Schadowitz abo Šajatowić, kotryž bě so po podaćach w Kulowskim zapisu zemrětych 1624 w Agramje (dźensa Zagreb) narodźił, wotrosće w Žumberaku. Absolwowaše wukubłanje pola jezuitow a po tym zastupi do wojerskeje słužby. Pozdźišo jako ćělny stražnik na konju kurwjerchej na kralowskim dworje w Drježdźanach swěru słužeše. Jako dźak a připóznaće za swoju słužbu dósta 1691, jako docpě starobu wuměnkarja, wudwór we Wulkich Ždźarach.
Ze swojej mudrosću a wobhladniwej dobroćiwosću wón jako knježk burikow a chěžkarjow we Wulkich Ždźarach tak zadźiwa a překwapi, zo jeho wobdźiwachu a sej wulce česćowachu. Hišće nihdy prjedy njemějachu knjeza, kiž tak mile, pomocliwje a přećelnje z nimi wobchadźeše, kiž so wo nich a wo dobro wšitkich staraše.
Šajatowić bě hłuboko z křesćanstwom zwjazany. Dwójce wob dźeń, rano a wječor, by do Kulowa do cyrkwje chodźił a so modlił. Kaž wěmy, haješe tež swěrne přećelstwo z tehdyšim Kulowskim fararjom Hawšom kaž tež z tudyšimi Serbami.
Po swojej smjerći 29. meje 1704 jeho 2. junija na srjedźnej chódbje “pod presbyterijom při zwónčku” swjatočnje pochowachu a w němskim prědowanju jeho žiwjenje předstajichu. Tule dźensa hišće pomjatna tafla na tutón zrudny a přeco hišće kedźbyhódny podawk dopomina.
zajimawa kniha:
Otfried Preußler
„Krabat“ – roman za młodźinu
• link na knihu
Měrćin Nowak
„Mišter Krabat“ – powěsć za dźěći
• link na knihu
Jurij Brězan
„Čorny młyn“
• link na knihu
dr. Susanne Hose
„Erzählen über Krabat. Märchen, Mythos und Magie.“
zajimawy film:
film
„KRABAT“
• na film
Tule móžeće sej flyer KRABAToweje kolesowanskeje šćežki w slědowacych rěčach downloadować:


text:
Neckar
Neckar je srjedźoeuropska rěka, kotraž běži přez němskej zwjazkowej krajej Badensko-Württembergsku a Hessensku. Wón je z 362 kilometrami po Aary, Maas, Moseli a Mohanje pjaty najwjetši přitok Ryna a dwanata najwjetša rěka cyłeje Němskeje.
Wužórli so blisko Villingena-Schwenningena na juhu Badensko-Württembergskeje, mjez Čornym lěsom na zapadźe a Šwabskej albu na wuchodźe. Jeho něhdźe 14.000 km² wulke přitočnišćo wobjimuje srjedźny dźěl zwjazkoweho kraja. Neckar běži mjez druhim přez Rottweil, Tübingen, Esslingen, krajnu stolicu Stuttgart, Heilbronn a Heidelberg, před tym zo so w Hornjorynskej nižinje pola Mannheima wotprawa do Ryna wuliwa. Na něhdźe 15 kilometrow dołhim wotrězku w Odenwaldźe wuchodnje Heidelberga twori hranicu mjez Badensko-Württembergskej a Hessenskej.
Neckar je wot Plochingena hač k wuliwej wutwarjeny wodowy puć a přez kanal z Dunajom zwjazany.
WobrazarnjaWobdźěłać
Neckar w Mannheimje


text:
Rozpšawa Maśice Serbskeje 2013/2014 na głownej zgromaźinje Maśice Serbskeje w Chóśebuzu, 13. junija 2014
Jaden wjerašk našogo źěła w zachadnem lěśe jo był głowna zgromaźina Maśice Serbskeje,
7. junija 2013, w Chóśebuzu. Až jo pśišło 10 cłonkow a 10 gósći, mj. dr. pśedsedaŕ Domowiny a rěd dalšnych młodych pód 40 lětami, jo nas ako organizatorow wjelgin wjaseliło. Słyšali smy pśednosk našogo cłonka Měta Nowaka, wjednika WITAJ-centruma w měsće, k temje „Móžo šula rewitalizěrowaś dolnoserbšćinu?“, ku kótaremuž jo se teke wjele diskutěrowało. Pó tym jo pśedsedaŕ Maśice pśed pśibytnymi rozpšawjał k zachadnym a planowanym projektam.
10. septembra 2013 jo woglědało cełkowne pśedsedarstwo Maćice/Maśice do dolnoserbskeje redakcije RBB w Chóśebuzu, aby se zeznało ze źěłabnosću dalšneje serbskeje institucije w Dolnej Łužycy. Witałej stej nas z boka RBB zagronity za dolnoserbsku telewiziju Łužyca, kněz Helmut Henneberg, a wjednica Serbskego programa radija, kněni Marion Stenselowa. W rozgronje jo se mj. dr. na to pokazało, až kwalificěrowany dorost z dobrymi znaśami w dolnoserbskej rěcy felujo.
Dalšny wjerašk jo był centralne cesne zarědowanje našogo wědomnostnego towaristwa k pśepódaśeju wšyknych w lěśe 2013 wupisanych mytow za fachowe źěła k serbskej tematice, a to 27. nowembra w Chóśebuzu. Dej se wuzwignuś,až su pśišli wšykne mytowarje z Dolneje Łužyce. Togodla jo głowne pśigótowańske źěło lažało w rukach Maśice. Pó póstrowjenju z boka pśedsedarja Jana Malinka stej dr. Christiana Piniekowa a dr. Pětš Šurman pśednjasłej lawdacije za myta Arnošta Muki (za Měta Nowaka) a Bogumiła Šwjele (za wuknicu Dolnoserbskego gymnaziuma, Francisku Neugebauerojc). Prědny raz smy teke pśepódali pśipóznawańske myto za wobeju mytowu (za Anne Sprengerojc resp. za Carolin Harpojc a Tobiasa Broskego). Źěk za sobuźěło w pósuźowańskej komisiji za myto Bogumiła Šwjele słuša Marje Elikowskej-Winklerowej, Antje Kellowej a pśedsedarjoju Maśice. Musymy pak pśiwdaś, až wabjenje za zarědowanje njejo było optimalne, což pótrjefijo wupominanje, to teke ako ceło towaristwowe zarědowanje woglědaś.
Dolnoserbska rěcna komisija (DSRK)
Smy naraźili a pomjenowali noweju cłonkowu, dr. Piniekowu ako wjednicu ABC a dr.Tomčíka z Instituta za sorabistiku na Lipsčańskej iniwersiśe). Wósebny źěk słuša Mětoju Pernakoju a dr. Ani Pohončowej, kenž stej dwa lětźasetka zwěrnje w DSRK statkowałej. (glěd. teke wobšyrnu rozpšawu powědarja dr. Fabiana Kaulfürsta)
Serbske pomniki
Z boka źěłoweje kupki Serbske pomniki města Chóśebuz, źož pśedsedaŕ Maśice južo lěta dłujko sobu źěła, su pśigótowanja za cesne wóswěśenje pultowego kamjenja (Pultstein) za fararja Wylema Nowego na pódpołnocnem kjarchobje w Chóśebuzu wótzamknjone. Kamjeń južo lažy. Cesne zarědowanje se pśigótujo.
Mimo togo statkujo južo zasej někotare lěta źěłowa kupka Znankstwa serbskeje rěcy, kultury a žywjeńskich wašnjow w Dolnej Łužycy, kótaruž nawjedujotej Maśicarja Sylka Polencojc-Laubensteinowa a dr. Pětš Šurman. Smy w pšašanju pśipóznaśa cesnego rowa (Ehrengrab) za Benjamina Běgarja, slědnego serbskego fararja a Maśicarja we Wětošowje, a za tam statkujucego serbskego mólarja Wylema Šybarja wjeliki kšac dalej pśišli. Měsćańska rada jo mjaztym na kóńcu 2013 wótpowědne wustawki k tomu wobzamknuła, kenž płaśe wót zachopjeńka togo lěta (Neue Vetschauer Nachrichten, 16.11.2013, nr. 11). To njenamaka doněnta žedne pśirownanje w našych stronach, na pś. teke nic w Chóśebuzu. Pozitiwne rozsuźenje za wobej wósobje z boka nowowóleneje měsćańskeje rady Wětošowa wótcakujomy w septembrje togo lěta.
Na kóńcu rozpšawy cu se wuźěkowaś pla wšyknych, kenž su źěłabnosć Maśice Serbskeje w Dolnej Łužycy sobu njasli. Stej to wósebnje Antje Kellowa ako cłonk pśedsedarstwa Maśice a dr. Christiana Piniekowa ako cłonk cełkownego pśedsedarstwa Maćice Serbskeje ze sedłom w Budyšynje, bóžko njejo wóna se w měrcu togo lěta zasej wóliś dała. Mimo togo słuša źěk tym, kenž zaśichim ako Maśicarje źěłaju, tak na pś. z fachowymi pśinoskami w serbskich a nimskich publikacijach (glěd. na pś. dr. Doris Teichmannowu: Wjelika historija a jaden Wětošojski wósrjejź njeje. Johannes Bocatius 1569–1621, Budyšyn 2013).
dr. Pětš Šurman
pśedsedaŕ Maśice Serbskeje
13. junija 2014


text:
Cygaryta
Cygaryta – tabakowy produkt skłŏdajōncy sie z rułki z ciynkij bibułki (gilzy) ô strzednicy do 1 cm i dugości do 12 cm (porzōnd 85 mm), we postrzodku keryj je miszōng tabaku majōncŏ spreparowane listki roztōmajtych ôdmian tabaku.
We czasie pŏlynie cygaryty zawarta we cygaretowym smōndzie nikotyna dostŏwŏ sie do krwie i wpływŏ swoje fungowanie na ôrganizm pŏlŏcza. Ôkrōm nikotyny tabakowy smōnd zawiyrŏ tysiōnce inkszych szkłōdliwych, rakotwōrczych chymicznych substancyji.
Podanõ rolã społniŏ fajfka (zamiast we papiōrze, kery spŏlŏ sie społym z tabakym, spreparowane listki wrażōne sōm we niypŏlnym, nojczyńścij drzywniannym cybuchu) jak tyż cygara – sam zamiast papiōru je wysuszōny, ale niyrozdrobniony, listek tabaku. Małe cygara, zbliżōne wyglōndym do cygaryty, to cygaretka.
Kōnsumpcyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kole 5,5 bilijōna cygaryt je produkowanych kożdego roku bez tabakowõ industryjã, pŏlōnych bez kole 1 milijardu ludzi[1]. Na wszyjskich kōntynyntach przewŏgã pŏlŏczy stanowiōm chopy.
Przipisy
- ↑ Journal of the American Medical Association: Smoking Prevalence and Cigarette Consumption in 187 Countries, 1980-2012 (ang.). 2014-01-08. [dostymp 2021-03-03].


text:
Jako to je z tym kolorym szkutów? Blondynki gupiutki ale szwarne, brunetki ogarnyte ale za fest poważne, ryszawe wredne i niewierne? Pierucha, skōnd sie wziyny te dziwaczne duperszwance?
Blondi, ahhh blondi…
Zaczło sie już za starego piyrwka. Fest dawno tymu kaj jaki boginie miały blond włosy – obocz Wenus, gryfno kobitka ale z niemondrōm gymbōm, coś z rozumym choby na bakier no ni? Nieskorzi w filmach taki kobitki jak Marlena Dietrich, Marilyn Monroe czy Brigitte Bardot omajlant grały role piyknych gupków co to sie uśmiychajōm szyroko ale jak sie odzywajōm to rozumu nie uznosz.
Blondynki som uznowane za szwarne i kobiece ale gupi i zbałamoncone. Nawet lalka Barbie mo przeważnie blond włosięta ale niemōndro gymba, szykowne ksiynżniczki z bajek podobnie, co jedna blondi to szwarniejszo ale żeby to było aby trocha ogarnyte…
Ryszawi też ni majom leko
Już od fest starego piyrwka rude kojarzyło sie z pechym i wybrykiym natury. W starożytnym Egipcie zaczły sie piyrsze prześladowania, potym Greki se wymyślyli że rudzielce po śmierci onaczom sie w wampiry. W średniowieczu było yny gorszy – ryszawe kobity polyli na stosach. Potym Hitler zakozoł rudym sie rozmnażać coby nie przekazywali pofyrtanych gynów.
Wziyno sie to skuli tego, że rude kudły bierom sie z rzadkigo miszonga genów a że piyrwyj jak co było rzodki i odstowało od reszty to było złe. Potym do ryszawych dorobiyło sie roztomajte gupawe teoryje i tak to teroz wyglōndo.
Dobrze że terozki do rudych nie strzylajom z luftbiksy!
Jo i amerykońscy uczyni godōmy że to wszysko som gupoty i kolor szkutów ni mo znaczynio
Nasze rozumy nasfol nas robiōm za błozna coby se yno świat jako poukłodać. Beztuż nom sie zdo że ryszawe to taki, blond owaki…
A tak rychtyk czorne, blond czy ryszawe… wszyski som piykne!


text:
Nysyna dołowa zeleznica
Nysyna dołowe zeleznica (nim. Neißetalbahn) jo historiska zeleznicowa cera w nysynem dole, na cerje Zgórjelc-Žitawa-Liberec pśi łužyskej Nysy.
Źinsajšny wobchad na cerjeWobdźěłać
Te cera mjazy Chóśebuzom a Žitom pósłužujo ODEG ze swójeju liniju OE 65. Te cera mjazy Žitom a Liberce jězdźe śěgi linije ČD 236 a tó Sakskich-českich zeleznicow (SEB) su jadno filialny zawod wóte Hochwaldbahn-Gruppe (HWB) z Hermeskeila. Až decembera 2010 buźo liniji numer 236 wobgóspodarimi pśez Bogotskech zeleznicy (VBG). Jo wušej togo tó cera mjazy Žitom a Liberce pósłužujo nimskich zeleznicow ze swójeju liniju RE2 (Drježdźany-Liberec) samo jo kóńc tyźenja do směra Tanwałźe pśi Kerkonošem a Jišerskem górym. Te ICE njejězdźi na toś tej cerje.
stawizna kótarychž w ceraWobdźěłać
Doprědka do rozdźělenjem Nimsku wobchadaś pśez na cerje spěšnika wóte Barlinje pśiźo Zgórjelcanskej dwórnišću wušej Parsk, Lubnjow, Chóśebuz, Grodk, Běła Wóda, Hórka, Zgórjelc, Žitawa du do města Hrádek nad Nisou, Liberec a Jihlava w Českej až na Winowa jo stolica w Awstriskej.


text:
Merkury
Merkury – to je pjyrszo podug uodlygośći uod Słůńca planeta we Słůnecznym Ukłodźe. Tak kej Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu. Merkury je jydnům ze pjyńću planet, kere do śe uobejdrzić gołymi ślypjůma. Ńy je ajnfachowo do uobserwacyje, skuli tygo co kej planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole Słůńca. Merkury je widoczny ino przed wschodym abo po zachodźe Słůńca.
Plac rozlygowańo Merkurygo je fest podany na plac Mjeśůnczka: je sam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńi waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere dowo magnetyczne pole lajchtsze uod pola Źymje.[3]. Wjelgość jůndra powoduje, aże Merkury mo jydnům ze najwjynkszych gynstośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu[4] (kapka wjynkszo mo Źymja).
Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům ze pjyrszygo tyśůnclećo p. Chr. Do IV stolećo p. Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne ino przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne ino po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes)[5]. Bez gibki ruch planety Rzymjany mjanowali jům Merkury. Astrůnůmiczny zimbol planety to stylizowano wersyjo kaducyjusza Hermesa[6].
We porůwnańu ze inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy ino kapka. Skuli problymůw natury techńicznyj, zbadały go ino dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyrzchńe. Ńyskorzi, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bůł kole Merkurego zaś 6 paźdźerńika 2008 a trzeći roz 29 wrześńa 2009. Wuůnaczas bůło sfotografowane 98% placu planety, nale przi felernym śwjetle. We marcu 2011 sůnda wlozła na uorbita coby zbajstlować cołko karta planety. 30 kwjetńa 2015 Messenger zakończůł swojo misyjo[7].
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Mercury Fact Sheet
- ↑ Margot L.J.; Peale, S. J.; Jurgens, R. F.; Slade, M. A.; Holin, I. V. Large Longitude Libration of Mercury Reveals a Molten Core
- ↑ Mercury magnetic field
- ↑ Background Science
- ↑ The Voyage of Mariner 10 — Mission to Venus and Mercury Dunne, J. A.
- ↑ Astronomy: A Textbook John Charles Duncan
- ↑ Stało się.Messenger zakończył swój „żywot”. Roztrzaskał się o Merkurego


text:
Hladanje rěčkow 2. rjadu je wužadanje a přinošk k škitej přirody
Njeswačidło (JK/SN). Wulka woda lěta 2013 je tež w Njeswačanskej gmejnje tójšto škody zawiniła. Wosebje podłu rěčkow 2. rjadu je woda na wjacorych městnach přez brjohi stupiła. Hladanje tychle wodźiznow je tuž bytostny nadawk za gmejnu, hladajo na škit před wulkej wodu a zdobom jako přinošk k škitej přirody a wobswěta. Komuny w Sakskej dóstawaja za to lětnje 500 eurow na kilometer wodźizny spěchowanja wot Swobodneho stata Sakskeje. Tute pjenjezy so při prawym zasadźenju na dobro krajiny a škita před wulkej wodu wuskutkuja.


text: Raduš (PBe/SN). Wona hodźi so jenož ćežko wopisować, dokelž wupada stajnje hinak – wotwisnje wot toho, z kotreho směra wětřik duje. Tuta wšelakorosć, tuta potajnosć wučinja bytosć postawy, kotruž bě Lipšćanska wuměłča Nadine Prange stworiła a kotraž hodźi so optisce idealnje do Błótow. Wona steji wot najnowšeho w Radušanskej cerje (Radduscher Kahnfahrt), we wodźiznje, kotraž zwjazuje Raduš ze syću groblow w Błótach. Sta dowolnikow móže ju nětko wobdźiwać. Postawa „Melusine“ saha wjace hač tři metry z wody. Wona nasta po srjedźowěkowskej powědce, po kotrejž wostanjetej žiwjenje a lubosć stajnje wulke njedowuslědźene potajnstwo.


text:
Stawizna serbskeho předmjena
Jako Serbja nimamy wjele originalnych předmjenow, potajkim tajkich, kotrež su w serbskej Łužicy nastali. Nimale wšitke smy přewzali z němčiny, byrnjež po pochadźe snadź hebrejske, grjekske, łaćonske abo jendźelske byli. Někotre předmjena ze słowjanskeho wobswěta kaž Stanisław, Ludmila abo Dušan su k nam přišli bjez posrědkowanja němčiny.
Jedne z rědkich originalnych serbskich předmjenow je Lubina. Wone je so wutworiło z korjenja lub, kiž je zakład za mnohe serbske słowa. Hižo w staršim času nastachu z njeho tež městnostne mjena kaž hora Lubin, sydlišćo Lubij abo rěka Lubata. Timo Meškank, wudawar knihi »Serbske předmjena«1, mje na to skedźbni, zo wužiwaja so tež w tamnych słowjanskich rěčach předmjena z tutoho korjenja, tak na přikład ruske předmjeno Ljuba abo bołharsko-makedonske muske předmjeno Ljuben. W Porynskej česća swjateho Lubentiusa, kotryž je pječa w lětach wot 300 do 370 w Kobernje žiwy był. Žónske předmjeno Lubina abo Lubinka so pak prěnjotnje jenož w Serbach namaka.Narowny kamjeń Łahodźic swójby před cyrkwju w Chołmje Foto: Trudla Malinkowa
Při pytanju za prěnim wužiwanjom tutoho mjena – w starych cyrkwinskich knihach so wone njejewi – da mi mandźelska pokiw na fararja Jana Łahodu w Chołmje, kotryž bě dźowku Lubinka a syna Lubin mjenował.2 Jan Łahoda narodźi so 25. awgusta 1801 w Tumicach. Jako Lipšćanski student teologije bě předsyda serbskeho wotdźěla tamnišeho prědarskeho towarstwa. 1827 nastupi swoje prěnje farske městno we Wochozach. Wot 1832 hač do swojeje smjerće 16. awgusta 1871 bě farar w Chołmje. Jako student a młody farar spisa někotre serbske basnje. Wón wobdźěleše so na serbskim wozrodźenju w štyrcetych lětach 19. lětstotka a bě wot 1848 čłon Maćicy Serbskeje. Na farje w Chołmje wukubła wjacorych čěskich duchownych w serbšćinje, zo bychu so na skutkowanje we Łužicy přihotowali.3
Tekst a kontekst serbskeho pokěrluša
Z Koćiny
Jěł je Bóh wjeršeń do městačka
na swojim zelenym wozyčku,
... haj, wozyčku.
Do pół je městačka njepřišoł,
wosrjedźa městačka pozastał,
... haj, pozastał.
Nichtón tam k njemu won njepřińdźe,
štož jenož jedyn stary měšnik,
... haj, stary měšnik.
»Čohodla płačeš, ty syno Boži?«
»Kaha ja płakaći njedyrbju,
... haj, njedyrbju?
Wóše tóh’ městačka wulke znamjo,
wulke mi znamjo, haj, krawy mječ,
... haj, krawy mječ.
Na jednym boku je krawy mječ,
na druhim boku je čorny křiž,
... haj, čorny křiž.«
»Na čo tón krawy mječ pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulku wójnu,
haj, wulku wójnu.«
»Na čo tón čorny křiž pokazuje?«
»Pokaže, pokaže wulki mór,
haj, wulki hłód.
Zo budźa maćerje dźěći jěsć,
hišćen je njebudźa we měri jěsć,
... haj, we měri jěsć.
Budźe so zebrać tón mały knajb,
hišćen je budźe jim z rukow wudrěć,
... haj, z rukow wudrěć.«
Nimo tam ćehnjechu wojacy,
z cuzeho kraja mi wojacy,
... haj, wojacy.
Hdyž so pak za městačkom wohladnychu,
ničo tam wjace njesłyšachu,
... haj, njesłyšachu,
štož starych ludźi wulki hołk,
małych tych dźěći wulki křik,
... haj, wulki křik.
Nimo tam jědźichu fórmani,
z cuzeho kraja mi fórmani,


text:
Ślonski przewodnik po Katowicach
Dlo tych, kierzy ni znajom fest dobrze Katowic narychtowalimy przewodnik! Treficie tam miyjsca, kaj werci sie pociś na rajza abo se dychnyć! Chytejcie! Kiej znocie inksze miyjsca, kierych my niy wciepali do przewodnika, toż dowejcie nom znać w komyntorzu (nojlepij ze zdjyńciamI!)
1. Sztauwajery – Srogi park i stawy, niydaleko centrum Katowic. (kole Osiedla Paderewskigo).
Kiej radzi dychocie na lufcie, rajzujecie na kole, lotocie abo ciśniecie na rolszułach, to je to w plac w som roz dlo Wos. Wszyjscy, kierzy radzi idom na ryby tyż sie tam odnojdom.
Treficie tam tyż szwarny pop-up Barkaj mogecie se pofajrować! Polecomy! Nojlepij dojechać busym nr 674 ( z „Katowice Plac Wolności”) abo 910 (z „Katowice Mickiewicza”) na haltysztela „Osiedle Paderewskigo Pomnik” abo autym łod ulicy Pułaskigo!
2. Strefa Kultury – miyjsca w Katowicach w kierych uciechy trefiajom sie z kulturom! Treficie tukej NOSPR, Spodek, Muzeum Ślonskie i MCK!
Dojechać nojlepij bankom z haltyszteli „Katowice Dworzec PKP” przi ul. 3 moja na „Katowice Rondo Sztuki” (banki numer 13 abo 19) abo autym.
W samyj Strefie Kultury i niydaleko nij idzie co zmaszkecić (dejmy na to Kafyj przi Chorzowskij bezto raczyj głodni łazić niy bydziecie!)
3. Spodek – Hala widowiskowo-sportowo i nobarziyj rozpoznowalno bryła Katowic, abo i cołkigo Ślonska! Zaprojektowany bez architektów Macieja Gintowt i Macieja Krasińskig i konstruktora prof. inż. Wacława Zalewskigo. Latoś fajrowała Abrahama! Werci sie zoboczyć!
Wiyncyj informacji tukej: http://www.spodekkatowice.pl/pl/
4. Narodowo Orkiestra Symfoniczno Polskigo Radia – Fest gryfny projekt Tomasza Koniora, kiery nawionzuje do ślonskich familoków i krzipków Stradivariusa, Roztoliczno uciecha i nojwyższo jakość dzwiynku! Godajom, że som ino trzi sale koncertowe powyżyj tysiąca widzów o takij akustyce! W Hamburgu, Paryżu i … w Katowicach! Kaj treficie to wszyjstko? Toć że w NOSPR’ze!
Wiyncyj informacji tukej: https://nospr.org.pl/pl
5. Międzynarodowe Centrum Kongresowe – Srogie i nowoczesne hale na roztomajte targi, konferyncje i gale kongresowe! Zajyło piyrwsze miyjsce w miyndzynarodowym konkursie na zagospodarowani urbanistyczno-architektoniczne. Ku tymu wyglondo jak srogo polana przeorano bez londujoncy Spodek. A tego ni majom nikaj na cołkim świecie! Na Dachu mo taras z widokiym na panorama Katowic. Projektowała pracownia JEMS Architekci.
Wiyncyj informacji treficie tukej: http://www.mckkatowice.pl/pl/
6. Muzeum Śląskie – Downij gruba Ferdynand, poźnij gruba Katowice, a terozki nowe Muzeum Ślonski! Połonczyni ślonskij tradycji i nowoczesności. W całość we swojim projektcie architektoczniczym połonczyła to Riegler Riewe Architekten z Grazu!
Werci sie zoboczyć choby i do architektury ale je tyż moc ciekawych wystow! Terozki nojciekawsz podug nos to Counting Memories, Chiharu Shiota. We wtorki do Muzeum Ślonskigo wlyziecie za darmo!
Co sie tam wydarzo zoboczycie tukej: https://muzeumslaskie.pl/
7. .KTW – architektoniczny maszket i srogo przestrzyń biurowo kiero góruje nad cołkom Strefom Kultury, zaprojektowano bez Medusa Group. Mo tela fanów co i przeciwników! Nom sie festelnie podobo!
Wiyncyj informacji tukej: https://ktw.com.pl/
8. Osiedle Walentego Roździeńskiego (Osiedle Gwiazdy) – Zbudowane je z siedmiu festelnie srogich wieżowców miyszkalnych, kiere mianujom Gwiazdami, skuli tego że jich podstawom je ośmioramiynno gwiazda. Gryfnie widać z punktu widokowego na MCK abo ze placu przi Muzeum Ślonskim. Gwiazdy projektowali Buszko, Franta i Szewczyk! (Ło kierych werci sie poczytać!)
9. Osiedle Tysiąclecia – Tauzen – znane skuli 5 wieżowców, kiere majom kształt majzu! Wzorowane na wieżowcach Marina City z Chicago! Tauzyn jak i jego szwestry z Chicago bierom za „miasto w mieście” kaj wszystkie nojważniyjsze potrzeby miyszkańców som zaspokajane na miyjscu! Z Tauzyna festelnie blisko do Parku Ślonskigo kaj se idzie dychnyńć łod miyjskigo szwungu! Majz z Tauzenu projektowali Buszko i Franta! Dojedziecie busym nr 674 z haltyszteli „Katowice Dworzec” na „Osiedle Tysiąclesia ZOO”.
10. Nikiszowiec – Downij robotnicze osiedle familoków, na kierym wychowały sie cołkie familie grubiorzy, terozki trocha artystyczno (i festelnie turystyczno) dzielnica Katowic! Cołkie osiedle zaprojektowali Emil i Georg Zillmanowie na zlecyni koncernu Gieshe. Moc czerwonyj cegły a we ajnfartach je moc zielyni! Dlo cołkigo Nikisza znane som nikiszowskie róże na stawiyniach poczty i kościół św. Anny.
Pora razy w roku treficie na Nikiszu roztomajte jarmarki kaj idzie trefić dzieła artystów i jakie rynkodzieło.
Kiej bydziecie mieć głód, to polecomy se co zmaszkecić w Cafe Byfyj abo we Ślonskij Prohibicji.
Na miyjsce dojedziecie busym 674 z pod dworca w Katowicach do haltyszteli „Nikiszowiec Szyb Pułaski” abo 930 do haltyszteli „Nikiszowiec Kościół”. Idzie tyż dojechać autym i zaparkować przi samych familokach.
11. Hotel Katowice – kożdy go w mieście zno. Sztyjc funguje i mo klimat rodym z „007 zgłoś sie”. Kiej chcecie sie cofnyńć 40 lot do zadku, to werci sie tam wejrzeć. Nojlepij pociś piechty, to ni ma daleko łod banhofu abo Strefy Kultury.
12. Widok na ulica Stawowo z SUPERSAMU – coś dlo tych, co sztyjc lotajom z knipsaparatym i szukajom jakigo piyknego zdjyńcia. Styknie wylyź na parking dlo aut na galerii Supersam. Gryfne widoki na Katowice, polecomy!
13. Hołda Kostuchna i lasy Murckowskie – Kiej szukocie zielonyj oazy spokoju w Katowicach abo gryfnego widoku, toż polecomy wybrać sie polotać po Hołdzie na Kostuchnie z widokiym na gruba „Boże dary” abo po murckowskich lasach (a je tam kaj lotać!).
Nojlepij wybrać sie na kole abo autym.


text:
Krůl
Krůl – titel perzůny kero sprawuje nojwyższo władza we państwje uo ustroju můnarchicznym; władca zauobycz korůnowany we szpecjalnym uobrzyńdźe; nojpowszychńi wystympujůncy titel můnarszy.
Po czaśe, nadańy titla krůlewskigo chrześćijańskymu władcy połůnczůno zy namaszczyńym uod papjyża abo arcybiskupa. Insygńa krůlewske to korůna, berło, jabko. We toroźńich czasach krůlowje państw ojropejskich połńům jynoż fůnkcyje reprezyntacyjne a sům jedźińy symbolym mocletńich tradycyjůw państwowych, kej ntp. we Wjelgij Brytańiji abo Szwecyji. W krajach pozaojropejskych krůl mo znoczńy wjynkszo władza (l. b. Maroko, Jordańijo, Tajlandyjo). We ńykerych państwach sprawuje władza absolutno (Arabijo Saudyjsko).


text:
Nawsowc
Nawsowc je wjesna sydlišćowa forma.
Hinak hač pola pućowcow njezałožichu so statoki a ležownosće podłu wobchadneho puća, ale wokoło nawsy, kotraž běše zwjetša w zhromadnym wobsydstwje gmejny. Na tutym škitanym městnje wosrjedź wjeski prěnjotnje skót přenocowaše, kiž wodnjo zwonka wsy na pastwišću steješe. Pozdźišo wužiwachu prózdne městno husto jako stejišćo wjesneje cyrkwje abo připrawichu tam wjesny hat.
Nawsowcy so po zakładnej formje rozeznawaja, tak dawa na přikład kulojte a štyriróžkate. Sydlišćowa forma wustupuje we wšelakorych dobach, tak na přikład w běhu němskeho zasydlenja w słowjanskich kónčinach wuchodnje Łobja a Solawy wot 11. lětstotka.
Tutomu sydlišćowemu typej přisłuša tež typiski słowjanski kulowc.


text:
Smak tych polyndwiczek nawet może niyftorym1 spōmnieć wakacje we Prowansji, bo mołcie sam zioła prowansalske, a przeca i cebula je podstawōm kuchni francuskyj. Lubia polyndwiczki bez to, że raz-dwa sōm fertich2 i idzie siadać do stołu, sōm fajnie miynke i arōmatyczne, a jak do tego bydzie jeszcze zōłza ze karmelizōwanōm cebulōm… niebo we gymbie.
1 polyndwiczka wieprzowŏ (choć Wy mogecie ich sam wciepnōńć3 i wiyncyj, yno trza dać tyż wiyncyj inkszych4 składnikōw)
1 wiynkszŏ cebula
2 łeżeczki cukru
pŏra łeżek oliwy
łeżeczka ziołōw prowansalskich
250 ml śmiytōnki krymōwki
ze dwie łeżeczki pokrōnyj natki pietruszki
sōl i pieprz
Polyndwiczka pokrejcie5 na cyntymetrowe talarki i przipiyczcie na leko natłuszczōnym tyglu (patelni). Jak już ze kŏżdyj strōny sie fajnie przibrōnŏci6, to jōm dejcie na bok. Na patelnia wciepcie cuker, a jak sie zacznie karmelizować, wciepcie ku niymu pokrōnŏ cebula i razym to wymiyszejcie. Niyskorzi dejcie polyndwiczki, sōl, pieprz, zioła prowansalske i śmiytōnka. Jak już sie ta ôstatniŏ trocha odparuje, to wciepcie tam pietruszka i już mogecie pomału7 wołać dōmownikōw na ôbiŏd 😉 Smacznego 🙂
1niektórym
2gotowe
3wrzucić
4innych
5pokrójcie
6przypiecze
7powoli


text: Dirk Nasdala angažuje so wot lěta 2010 w serbskej přiradźe města Wojerec. „Moja z Małeje Nydeje pochadźaca mandźelska ma serbske korjenje. Jeje mać Helga hišće serbsce rěči“, powěda Němčan. Wojerowskej měšćanskej radźe přisłušeše wón wot lěta 2006 do 2017, wot lońšeho je znowa jeje čłon. W Budyskim wokrjesnym sejmiku nawjeduje Nasdala wot 2016 frakciju Swobodnych wolerjow. Hromadźe z dalšimi je zawjedźenje Witaj-projekta na Němčanskej pěstowarni „Pumpot“ w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa podpěrał. Dźowce Leńka (dźensa 19) a Hanamarja (14) stej sej tam serbsku rěč přiswojiłoj. „To bě namaj staršimaj wažne“, měni swójbny nan.


text:
Korla Awgust Jenč
Korla Awgust Jenč (němsce Carl August Jentsch; * 8. oktobra 1828 w Čornjowje, † 15. měrca 1895 w Palowje) bě serbski ewangelski farar, bibliograf, literarny stawiznar a organizator serbskeho studentskeho žiwjenja.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn wićežneho kublerja w Čornjowje pola Bukec a wopytowaše wot 1841 do 1848 gymnazij w Budyšinje, hdźež přisłušeše Jana Arnošta Smolerjowemu towarstwu Societas Slavica Budissinensis, kotrehož starši bě wot 1847. Wot 1848 do 1851 studowaše w Lipsku ewangelsku teologiju a nawjedowaše dlěši čas tamniše Serbske prědarske towarstwo. Nimo toho steješe na čole wšostudentskeho towarstwa Lipa Serbska a měješe wulke zasłužby při załoženju Choćebuskeho gymnazialneho towarstwa Łužyca w lěće 1849.
We Łužicy skutkowaše wot 1853 do 1855 jako domjacy wučer w Barće a wot 1855 hač do swojeje smjerće w lěće 1895 jako farar w Palowje. Tam, hdźež rěčeše we 1880tych lětach hišće pjećina ludnosće serbsce, bě Jenč z poslednim serbskim fararjom.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wědomostnje zaběraše so hłownje ze serbskej literaturu. Zběraše a zapisowaše wšě dotal wušłe hornjo- a delnjoserbske knihi a podawaše biografiske daty jich awtorow. Jeho wobšěrniše biblio- a biografiske zapiski słušeja hač do dźensnišeho k wažnym žórłam serbskich literarnych stawiznow.
Wuznamne su tež Jenčowe stawizniske dźěła, w kotrychž zaběraše so ze stawiznami serbskeje rěče a narodnosće, serbskimi kralemi, serbskimi studentskimi towarstwami, z najstaršej serbskej ćišćanej knihu, rukopisnymi słownikami a spěwarskimi, z pohanskimi pohrjebnišćemi a wjele dalšimi temami.
Dopisowaše prawidłownje do Časopisa Maćicy Serbskeje, Tydźenskeje Nowiny, Serbskich Nowin, Bramborskeho Serbskeho Casnika a němskorěčneho Sächsischer Volkskundler. Popularnowědne přinoški historiskeho razu wozjewi we Łužičanu. Z jeho pjera je tež Zelenska a jeje wobydlerjo (Budyšin 1850/53), misionski spis,[1] kiž wobhladuje so jako prěnje wažne popularnowědomostne dźěło w serbšćinje. Na nabožinskim polu staraše so wo nowowudaće serbskeje biblije.
Korla Awgust Jenč haješe kulturnu wzajomnosć mjez Hornjej a Delnjej Łužicu a spěchowaše narodne hibanje Delnich Serbow. Tak prócowaše so mjez druhim wo přewjedźenje spěwnych swjedźenjow w Delnjej Łužicy. W Budyšinje staraše so za natwar Maćičneje knihownje, Maćičneho archiwa a Serbskeho muzeja.
Jenč bě wot 1847 čłon Maćicy Serbskeje a dźěłaše wot 1853 w jeje wuběrku sobu. Wot 1856 bě pismawjedźer starožitnostneho wotrjada Maćicy.
Wón bě zmandźeleny z Hedwig Friederiku (1833–1920).
Wozjewjenja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Krótki přehlad zhromadneho pismowstwa (literatury) ewangelskich Serbow. W: E. B. Jakub: Serbske Hornje Łužicy. Budyšin 1848, str. 89–114
- Dobroty, dźiwy a sudy Bože nad israelskimi dźěćimi. Budyšin 1849.
- Zelenska a jeje wobydlerjo. Prěni dźěl, Budyšin 1850 (digitalizat)
- druhi dźěl, Budyšin 1853 (digitalizat)
- Stawizny serbskeje ryčje a narodnosće. ČMS 1851/52, str. 49–81 (dostupny jako pdf) a 1853/54, str. 76–111 (pdf)
- Serbske prědarske towarstwo we Wittenbergu. ČMS 1856/57, str. 15–31 (pdf)
- Serbske gymnasijalne towaŕstwo w Budyšinje wot 1830 do 1864. ČMS 1865, str. 253–310 (pdf)
- Geschichte der Lausitzer Predigergesellschaft zu Leipzig und Verzeichnis aller ihrer Mitglieder vom Jahre 1716–1866. Budissin 1867. (digitalizat)
- Spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow wot 1597 hač 1800. ČMS 1875, str. 3–42 (pdf)
- Spisowarjo serbskich rukopisow bjez hornjołužiskimi evangelskimi Serbami hač do lěta 1800. ČMS 1875, str. 82–88.
- Spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow, kiž su w druhich ryčach před lětom 1800 wo Serbach pisali. ČMS 1875, str. 89–98.
- Zemrjeći spisowarjo hornjołužiskich evangelskich Serbow wot 1800–1877. ČMS 1877 I, str. 41–68 (pdf)
- Pismowstwo a spisowarjo delnjołužiskich Serbow. ČMS 1880, str. 73–154 (pdf)
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk/Pětr Kunze: Jenč, Korla Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 230sl.


text:
K 200. narodninam narodneho budźićela, wědomostnika a wudawaćela Serbskich Nowin Jana Arnošta Smolerja (Pokročowanje a kónc)
Předwidźany studij ewangelskeje teologije w Lipsku znjemóžni Janej Arnoštej Smolerjej přikaz pruskeho krala, zo maja wšitcy jeho staćenjo w kraju studować. Tak poda so wón po jutrach 1836 do Wrócławja. Na tamnišej sławnej uniwersiće běchu tehdy prěnju fakultu slawistiki w Pruskej wotewrěli, štož bě za dalši žiwjenski puć Smolerja jara wužitne. We Wrócławju nańdźe wón bywšich serbskich sobušulerjow, kaž Delnjoserba Jan Boguchwała Markusa ze Zakrjowa. Kaž Smoler je tón pozdźišo zběrku serbskich ludowych pěsnjow za wupisanje Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu zapodał. Smolerjowa zběrka pak bu mytowana a 1841 a 1843 ćišćana. Markus, Julius Eduard Wjelan ze Slepoho, Jan Awgust Warko, syn Běłowodźanskeho wučerja a po studiju farar w Jabłońcu, kaž tež Sigismund Rjeda z Dołheje Boršće studowachu tohorunja ewangelske duchownstwo.


text:
Emir Kusturica
Emir Kusturica (syrb.: EMиp HeMaњa KycTypицa, rodz. 24 listopada 1954 we Sarajewje) – syrbski režyser filmowy a scenařysta. Dwůkrotńy zdobywou Zuotyj Palmy na festiwalu filmowym we Cannes. Režyserja studjowou na ůńiwersyteće we Pradze. Pjyršym filmym kery přińůs mu sukces bůu Fater we rajźe sůužbowyj, nagrodzůny Zuotům Palmům. Uod nastympnygo filma, Čos Cyganůw, začůn wspůupraca s Goranym Bregovićym, kery komponowou muzyka do jygo filmůw. W USA stou śe znony po nastympnym, a pjyršym we angelskij godce, filmym "Arizona Dream". Nojbaři znony a uoroz tyž kůntrowersyjny bůu film s 1995, "Underground", kery trwo 3 godźiny a uopowjado uo historyji Jugosuawje uod II wojńy śwjatowyj po wojna důmowo we Bośńe a Hercegowińe.


text:
- Zasady pisowni języka śląskiego - Henryk Jaroszewicz
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Sprawa rodziny Tebbe. Kolacja z mumią - Monika Kassner
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Kajś. Gyszichta ô Gornym Ślonsku. Edycyjo ślonsko
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Naklejka SILESIA
- Kalendarz 2023 "Górny Śląsk" Jarosława Kassnera
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
La danse macabre. Racibōrz - Rybnik, zbrodnie na granicy - Marcin Szewczyk
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Rok 1928. Niymiecko-polsko granica. Szmugel, narkotyki, zbrodnie. Prywatny detektyw Herman Fox, znany z debiutanckiego "Silesia Noir" Marcina Szewczyka, durch tropi zbrodnie miyndzy Rybnikym a Raciborzym.
Nocny, podzimny luft ôtrzyźwioł. Niy chciołech ale wcale trzyźwieć. Targała mnōm złość a jakoś agresyjo. Łaziyłech wartko po raciborskich cestach, ani bych sie kaj śpiychoł, chocioż tak rychtyk to niy miołech żodnego cylu. Deptołech yno bez cweku po to, coby zadeptać we sia wściekłość a hercklekoty. Naôbkoło dźwigała sie pōmału coroz to wyżyj mgła. Sipiała tyż drobno mżawka. Co chwila duldołech resztōwki szkockij z mojij plaskōwki. Pōmału ôdliczołech kożdy szluk, słyszołech niestety, jak złocisty płyn coroz to wyraźnij szplucho w ôprōźnianej flaszeczce. Wiedziołech tyż niestety dobrze, iże mōm za mało tego mojigo lyku, coby mioł mi terozki pōmōc.
Uwaga! Powieść zawiera drastyczne sceny, a także porusza wątki antysemityzmu, nierówności społecznych i przemian historycznych Górnego Śląska. Wypowiedzi oraz postawy bohaterów i narratora służą jedynie potrzebom narracji i w żaden sposób nie wyrażają poglądów twórcy i wydawcy tej książki.
Strony: 344
Oprawa: miękka


text:
Swoboda kiwa! Serbja a mjeńšinowe prašenje po 1918
Městno zarjadowanja: Łužiski seminar Praha (Společnost přátel Lužice), Zwjazowacy běrow Swobodneho kraja Sakska (adresa: U Lužického semináře 13, 118 00 Praha)
“Swoboda kiwa”, rěka spočatk 1919 z wulkej nadźiju, jako so europska zemjepisna karta po skónčenju Prěnjeje swětoweje wójny znowa rjaduje. Pućowaca taflowa wustajeńca prezentuje wjeršk serbskich narodnych prócowanjow mjez swětowymaj wójnomaj. Při tym stajane prašenja za kolektiwnym samopostajowanjom, za tolerancu a wurunanjom zajimow mjez mjeńšinu a wjetšinu su hač do dźensnišeho aktualne.
Wustajeńca so spěchuje wot Ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu kraja Braniborska, wot Sakskeho statneho knježerstwa, wot Němsko-Čěskeho fonda přichoda/ Česko-německý fond budoucnosti a wot Załožby za serbski lud, kotraž dóstawa lětnje přiražki z dawkowych srědkow na zakładźe hospodarskich planow, wobzamknjenych wot Němskeho zwjazkoweho sejma, Krajneho sejma Braniborskeje a Sakskeho krajneho sejma.