text:
Malešecy a wjesne dźěle so předstaja
wobsah
- Bart (Baruth)
- Brězynka (Briesing)
- Brězycy (Brießnitz)
- Brězyna (Brösa)
- Bukojna (Buchwalde)
- Skanecy (Cannewitz)
- Dobrošecy (Doberschütz)
- Dubrauke (Dubrawka)
- Hlina (Gleina)
- Hućina (Guttau)
- Połpica/Sprjewja (Halbendorf/Spree)
- Budyšink (Kleinbautzen)
- Zubornička (Kleinsaubernitz)
- Lěskej (Lieske)
- Lemišow (Lömischau)
- Malešecy (Malschwitz)
- Nowa wjeska (Neudörfel)
- Nowa wjes/Sprjewja (Neudorf/Spree)
- Delnja Hórka (Niedergurig)
- Plusnikecy (Pließkowitz)
- Přiwćicy (Preititz)
- Rakojdy (Rackel)
- Wotpočink (Ruhethal)
- Stróža (Wartha)
Bart (Baruth)ličba wobydlerjow k 30.06.2020: 384
Městnosć Bart zhladuje na dołhe stawizny wróćo. K prěnjemu razej pisomnje naspomni so Bart w lěće 1234 jako knježe sydło knjeza Henricus de Baruth. Po legendźe měješe Henricus dwě dźowce; Borboru a Ruth. Z mjenow swojeju dźowkow je pječa nastało mjeno “Baruth”. W běhu časa bu wódny hród Baruth wutwarjeny na kompaktnje wobtwjerdźeny hród. K prěnjemu razej namaka so pisomne naspomnjenje hrodu w starym dokumenće z lěta 1319. Hród słušeše dołhe lěta k wjesnemu napohladej Barta. W powójnskich njeměrach 1949/50 wu hród zwottorhany a na samsnym městnje natwari so šulske stejnišćo. Za NDRski čas bě jako polytechniska wyša šula “Otto Buchwitz” znata, dźensa je w twarjenju zaměstnjena zakładna šula.
Wot 1994 słuša Bart ze swojimi něhdźe 400 wobydlerjemi do gmejny Malešecy. Oficialnje je Bart dźěl serbskeho sydlenskeho ruma. Bart je serbski wuraz za “Baruth” a pokazuje na bahnojte a mokre dno. We wšědnym dnju hraje serbšćina dźensa skerje podrjadowanu rólu.
Bart leži něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje města Budyšin w hórkatej krajinje w dole Lubaty. Zapadnje wjeski wija so rěčki “Albrechtowka”, “Kotečanska woda” a mnoho dalšich rěčkow přez krajinu. Na wuchod knježi Wowča hora, něhdźe 200 metrow wysoka. Geologiska wosebitosć regiona je “Bartska Maar”. Maar je na šklu abo lik podobna wužłobina wulkaniskeho pochada, so rozeznawajo po nadzemskich maarskich jězorow a podzemskich suchich maarow. W lěće 1998 přewjedźechu so na wuchodnej stronje slědźenske točenja, kotrež podachu dohlad do zemskich stawiznow a zwěsćichu, zo eksistuje w Barće suchi maar. Nadrobne informacije namakaja so podłu geologiskeje wučbneje šćežki, kotraž wjedźe přez kamjentnu hórku, nimo namakanki maara, dale hač k techniskemu pomnikej “Bazaltownja Bart”.
Bart wobsedźi derje zrosćenu infrastrukturu. We wjesce mamy dźěćace dnjowe přebywanišćo a we wulkotnje zapołoženym parku steji zakładna šula. Stejnišćo zakładneje šule ma so w přichodnych lětach přez wokrjes Budyšin na wyšošulske stejnišćow wutwarić a rozšěrić. Strowotniske zastaranje zaruča domjacy lěkar, zubny lěkar a praksa fyzioterapije. Posłužba za kosmetiku a hladanje nohow wudospołnja poskitk na polu derjeměća. Tu zasydlene zahrodnistwo, frizerski salon a rěznistwo kaž tež mobilni wikowarjo zwyša atraktiwitu wjeski. Wjacore rjemjeslniske zawody kaž jedne twarske předewzaće, blidarnja, elektrikar a monter za tepjenja a sanitarne připrawy su zdźěla hižo přez generacije we wjesce zasydlene. Ewangelsko-lutherska farska cyrkej słuša k Hrodźišćanskej wosadźe, kotrejež zarjad je w Barće.
Za wólnočasnu zaběru wobsteja w Barće wjacore móžnosće: Sportowe towarstwo “Bartske SJ 90 z.t.” ze swojimi nimale 300 čłonami wopřija sekcije kopańca, kehelowanje, wolejbul, blidotenis, gymnastika a skupinu za show-reje “Flashpoints”. W mnohich sekcijach wobsteja a trenuja dźěćace a młodźinske skupiny. Sportnišćo we wjesce, sportowa hala, kaž tež dom sportowcow z štyričarowym kehelowanišćom skulojća sportowe móžnosće.
Městna wohnjowa wobora Bart njeje jenož aktiwna při hašenju wohenjow, ale podpěruje tež wjesnu zhromadnosć při wšitkich aktualnych zarjadowanjach.
Dalše towarstwa su “Wjesne a domizniske towarstwo” a towarstwo wudźerjow “Sprjewina niwa z.t.” Wobydlerska iniciatiwa zasadźuje so za nowotwar sportnišća w zadnim dźělu duboweje aleje. Přez intensiwne zhromadne dźěło wšitkich towarstwow a institucijow móža so aktualne zarjadowanja kaž spalenje hodownych štomow, chodojtypalenje, mejemjetanje, dźeń wotewrjeneje wohnjoweje wobory a lětnje so wotměwace hodowne wiki planować a přewjesć. Bartske hodowne wiki su daloko přez mjezy wjeski znate a wotměja so stajnje na druhej adwentnej njedźeli na Bartskim naměsće. Nimo wjesnych a regionalnych wikowarjow wobdźěla so tež našej partnerskej gmejnje z Madźarskej a 1Cěskej republiki ze swójskim předawanišćom na hodownych wikach. Programowy wjeršk je stajnje wopyt rumpodicha.
Prózdninske bydlenja móža so we wjesce wotnajeć. Jedne nowe bydlenje za dowolnikow nastanje tučasnje srjedź wjeski. Wokomiknje wotkrywamy na wuchodnej kromje Barta nowotwarske sydlišćo, kotrež(nadźijomnje) přićah młodych swójbow nastorči. Žiwjenje w Barće so wupłaći. Jako rodźena Barćanka móžu jenož rjec: ”Přińdźće nimo a rozhladujće so po našej wjesce cyle jednorje.”
Wutrobne witajće k nam! SVM- wjesny předstejićel
Brězynka (Briesing)ličba wobydlerjow k 30.06.2020: 109
Staroserbske pomjenowanje wjeski woznamjenja “mały brězowy lěs”. Prěni króć naspomni so wjes w lěće 1237 w biskopskim wopismje jako Bresin. Hižo z lěta 1600 je Brězynka dźěl Malešanskeje wosady. Brězynka zagmejnowa so lěta 1994 do gmejny Malešecy. Wjes leži wosrjedź Sprjewineje niwy.
Brězycy (Brießnitz)ličba wobydlerjow k 30.06.2020: 61
Wjes wobsteji z někotrych dworow něhdyšich chěžkarjow. Prěni króć naspomnichu so Brězycy jako Bresewicz w lěće 1413. Mjeno pochadźa ze serbšćiny a woznamjenja telko kaž sydlerjo při brězach. Wot lěta 1994 su Brězycy dźěl gmejny Malešecy.
Brězyna (Brösa)ličba wobydlerjow k 30.06.2020: 187
Najskerje złožuje so pomjenowanje wjeski na serbski wuraz “brězowe městno”. Prěnjotnje naspomni so wona w lěće 1433. Spočatna forma wjeski bě kulowc, na čož pokazuje dźensniša nawjes hišće poměrnje derje, hačrunjež so Brězyna za čas Napoleonskeje wójny w lěće 1813 dospołnje wotpali. Zawěsće bě płódna zemja přičina za to, zo so wjes spěšnje zaso natwari a hižo 1847 wotewri so na něhdyšim ryćerkuble prěnja ratarska šula z přikładowym kubłom w Budyskim wokrjesu. Knježi doma a wuheń něhdyšeje palencarnje hišće dźensa na areal skedźbnja. Dźensa wobhospodarja so ratarske płoniny a dejny kombinat z 1000 kruwami přez Zdźěrjansku ratarsku towaršnosć “Heidefarm Sdier”, kotraž produkuje tež z tamnišej biopłunowej připrawu.
Wot 1906 do 1972 wobsteješe železniska čara Radwor - Wóspork - Lubij a zawěsći wosobowy wobchad, tež ze zastanišćom na tudyšim dwórnišću. Hač do 1996 nakładowachu so tu hišće wagony ze zornom. Potom skónčichu so železniske stawizny w Brězynce. Přemysłownišćo, kotrež mjenuje so “Při dwórnišću” so derje wužiwa a skići z BHG-wobchodom móžnosć nakupowanja za twaršćizny a twory wšědneje potrjeby. Brězynka bu 1996 přiwzata do programa noworjadowanja přestrjenjow, štož so pozitiwnje na wuwiće wjeski wuskutkowa. Nichtó njebě z tym ličił, zo so proces 25 lět dołho poćehnje, ale zjawna infrastruktura a tón a tamny priwatny projekt hodźeše so tak wuspěšnje zwoprawdźić. Jasnje je to spóznać na nowej nawsy, kotraž tež kolesowarjow přeprošuje, tu wotpočnyć, přetož přez Brězynku wjedu wjacore kolesowarske šćežki, z kotrychž je drje Sprjewina kolesowarska šćežka najznaćiša. Hosćenc a pensija “Zur Einkehr” je woblubowany hosćenc za wulětnikarjow a přeprošuje na přebywanje. 1926 załožichu wobornicy w Brězynce dobrowólnu wohnjowu woboru, kotrejež dom za sykawu při nawsy hišće steji. Wot lěta 1935 je wohnjowa wobora z Hućinjanskej zjednoćena. Za pěstowanje tradicijow je wohnjowa wobora zamołwita a je tak wažny stołp kruteje zhromadnosće we wsy. Brězynka bu atraktiwniša a z tym so tež womłodźi. Tohodla bě hrajkanišćo trěbne a přez cyłu wjes smě so jenož hišće ze spěšnosću 30 km/h jěć, přetož tu maja dźěći předjězbu. Hrajkanišćo je mjeztym dźesać lět stare, so derje wužiwa, tež dokelž leži blisko kolesowarskich šćežkow a so prawidłownje wot wobydlerjow hlada.
Bukojna (Buchwalde)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 160
Bukowc je něhdźe 6km wulka a 88 metrow dołha wjes w formje łanowca (Waldhufendorf) a bu 1280 (mjeno naspomnjenja: Buchinwalde) prěni raz naspomnjeny. Mjeno wjeski pokazuje na sydlišćo při bukowym lěsu. Nimo ryćerkubła běchu 1777 tež hišće 6 burskich statokow, 20 chěžkarjow a 14 zahrodkowych žiwnosćerjow, pola a łuki w Bukowcu. Srjedź 19.lětstotka ležachu wokoło Bukowca 11 hatow z cyłkownej płoninu 40 hektarow a w kotrychž plahowachu so karpy. Karpowe haty tam dźensa hižo njejsu. W lěće 1890 załožichu w Bukowcu wohnjowu woboru, kotraž je hišće dźensa aktiwna. Wot w lěće 1925 zličenych wobydlerjow Bukowca rěčachu hišće 187 serbsce.
Na kromje wsy na směr Bart steješe hišće hač do wichoroweje nocy wot 4. Na 5.nowember 1940 tehdy najwjetša krušwina Hornjeje Łužicy. Na 200 lět trochowany štom, nutřka prózdny měješe zdónkowy wobjim něhdźe 4 metry a hoberski wjeršk z přeměrom 20 metrow.
1945 rozdźělichu so pola něhdyšeho ryćerkubła na nowo burow. Wot lěta 1994 přisłuša Bukowc gmejnje Malešecy a je jako domizna wosebje pola młodych swójbow woblubowany. W lěće 2018 měješe wjesny dźěl Bukowc najwjetši přirost wobydlerstwa aw gmejnje. W přerězku je kóždy pjaty wobydler młódši hač 18 lět. W Bukowcu wotměja so prawidłownje dróhowe swjedźenje, spalenje hodownych štomow, chodojtypalenje, pušćenje zmijow, ale tež zarjadowanja za rentnarjow.
Skanecy (Cannewitz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 82
Skanecy naspomnichu so pisomnje prěni króć w lěće 1368 jako Kanewicz. W lěće 1777 je tež ryćerkubło prěni raz naspomnjene. Ryćerkubło wobsedźeše połojcu knjejstwa nad wjesku, tamnu połojcu mocy wukonješe Budyske tachantstwo. Skanecy leža blisko stareho hrodźišća, kotrež pochadźeše z 11./12.lětstotka a słužeše jako škitna naprawa.
Njedaloko wjeski steji při Lubaće stary młyn. Přez Skanecy běžeštej Kotečanska woda kaž tež Lubata. W lěće 2018 wotewri so jabłukowa bróžnja w Skanecach. Tu móža wobydlerjo z wokoliny swój sad dać na brěčku předźěłać.
Dobrošecy (Doberschütz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 174
Mjeno wjeski je staroserbskeho pochada a woznamjenja telko kaž ludźo Dobroša. We wopismach z lěta 1334 a 1534 mjenuje so wjeska Dobitswitz resp. Doberschitz.
Prěni raz pisomnje naspomnja so Dobrošecy a lěće 1280 jako knježe sydło. Hač do dźensnišeho ma ryćerkubło swoje sydło we wjesce a wukonješe tam něhdy swoje městne knjejstwo.
Hač do lěta 1936 běchu Dobrošecy samostatna gmejna, potom přidźělichu so Delnjej hórce.
1994 zagmejnowa so wjeska do gmejny Malešecy. We wuchodnym dźělu Dobrošec pozběhuje so Wowča hora na wysokosć 181 metrow. Južnje wjeski pozběhuja so dalše wyšiny: Winowc, Kopače, Krakečanske wyšiny.
Dubrauke (Dubrawka)Einwohnerzahl zum 30.06.2020: 156
Dubrauke wird auf sorbisch „Dubrawka“ genannt und wurde 1519 erstmals urkundlich erwähnt. Zu früheren Zeiten gab es in Dubrauke mehrere Ziegeleien. An Dubrauke grenzen nördlich ein Waldgebiet sowie die Gemeinde Hohendubrau, ursprünglich verlief hier auch die Grenze zwischen Sachsen und Preußen.
Im Mittelalter wurden um Dubrauke mehrere Fischteiche angelegt, die später in Wald umgewandelt wurden. Südwestlich von Dubrauke befinden sich die unter Naturschutz stehenden Dubrauker Horken (bewaldete Basaltkuppen). In Dubrauke gibt es einen aktiven Jugendclub sowie eine Mannschaft der Abteilung Fußball des Baruther Sportvereins die „Horkenhacker“. Die Kulturbaracke am Sportplatz steht für Veranstaltungen zur Verfügung.
In Dubrauke befinden sich eine Elektrofirma sowie eine Firma die Lehmputz herstellt und ein Betrieb für Pilzzucht. Weiterhin gibt es 2 Landwirtschaftsbetriebe. Seit 1994 gehört Dubrauke zur Gemeinde Malschwitz.
Hlina (Gleina)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 146
Hlina naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1433 jako Cleyne. Dźensniše wašnje pisanja mjena Hlina zjewi so prěni raz w lěće 1510. W Hlinje steji rjane wjacezaměrowe twarjenje za swójbne a druhe swjedźenje. W twarjenju je tež gratownja wohnjoweje wobory zaměstnjena.
Wohnjowa wobora je tež dźensa kulturny motor wjeski. Jako přemysłownicy skutkuja tu twarske předewzaće kaž tež firma za domow a kontejnerowe posłužby. W lěće
rće 2012 nasta na swójsku iniciatiwu wobydlerjow hrajkanišćo, kotrež mnohe młode swójby rady wužiwaja. Wot lěta 1994 słuša wjeska do gmejny Malešecy.
Hućina (Guttau)ličba wobydlerjo 30.06.2020: 290
Prěnje naspomnjenje cyrkwje w Hućinje je dokumentowane z 25. Februara 1222 hromadźe z dalšimi cyrkwjemi we łaćonskim wopismje tehdyšeho biskopskeho sydła w Hodźiju. Najskerje pak su wšitke wjeski wo wjele starše, přetož tehdy njemaslachu ludźo prěnjotnje na twar cyrkwjow. Połoženje Hućiny wosrjedź płódneje zemje mjez rěkami skićeše dobry zakład za załoženje wjeski. Hač do 19.lětstotka postajowaše ratarstwo wobraz kónčiny. Hućina steješe pak tež stajnje w zwisku z plahowanjom karpow. Najskerje w 15.lětsotku zapołožene haty mjez Hućinu a Stróžu běchu zakład tutoho hospodarstwa. Hakle z wudobywanjom brunicy w Stróži a Zuborničce kónc 19.lětstotka a wudobywanjom běłeje hliny w Hućinje spočatk 20.lětstotka wuwiwachu so rjemjesło a přemysło w najwšelakorišich formach. Hižo 1895 załoži so kreditowe a lutowanske towarstwo. Dołho před tym, w lěće 1858 nasta “kralowska póštowa ekspedicija” a šula, hromadźe z prěnjej wohnjowej woboru natwari so w lěće 1864. Jako lěto załoženja wohnjoweje wobory jewi so lěto 1902. Justitia w něhdyšim Hućinjanskim woponje swědči wo prawje přesadźenja tak mjenowaneho nišeho sudźenja a móžnosći přewjesć wiki. Dźěło w ratarstwje pak zwosta dale wšitko postajowace a wotbłyšćuje so tež w architekturje wjeski. Stare ryćerkubło je časowy swědk za to, kak so hižo před sto lětami we wjetšich strukturach mysleše a hospodarješe. Nastachu nimo hródźow mlokarnja, piwarnja a samo palencarnja. Zwostaty wuheń při nowej wohnjowej woborje wo tym swědči. 20.lětstotk bě wažny tež za Hućinu. Přez dobre hospodarske wuwiće w bliskej wokolinje móžeše so wjes derje wuwić. Nastachu nowe jednoswójbne domy, šula so stajnje zaso rozšěri a dósta w lěće 1996 samo swójsku sportownju. Lěta po politiskim přewróće běchu napjate a w mnohim nastupanju mějachmy zbožo. Wudobywanje běłeje hliny so pokročowaše, na ležownosći “šamotownje” nasta moderny zawod za produkciju třěšnych cyhelow. Přemysłowa płonina při dwórnišću so přetwari a wobsteji dale. Nowe za Hućinu bě turistiske wusměrjenje w minjenych 30 lětach. Nastachu móžnosće k přenocowanju. Wjacore kolesowarske šćežki prěča wjesku a z “Domom tysac hatow” w Stróži bywa region zajimawša za dowolnikow. Wučbna šćežka přez Hućinjanske haty přiwabja kóždolětnje tysacy hosći a pućowarjow a zhromadnje wabimy za miły turizm we wobłuku krajoweho projekta “Dowol w sakskich wjeskach”. Kolesowarski dwór w Hućinje a wotpočink w Brězynce stej so z woblubowanymaj wulětnymaj hosćencomaj stałoj.
Z mnohimi zajimawymi poskitkami w bliskej wokolinje chcemy dalše zhromadne dźěło w regionje spěchować.
Połpica/Sprjewja (Halbendorf/Spree)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 185
Njeby-li so w lěće 1837 hižo wjeska Kislica z Połpicu zjednoćiła, by gmejna Malešecy měła dźensa dalši wjesny dźěl. Kislica bě sydlišćo při wuchodnym brjoze Sprjewje, zapadny dźěl mjenowaše so Połpica. Połpica, holanska wjeska ma najebać měrneho połoženja tójšto w poskitku. Zo bychu něhdyši hosćenc “Sprjewina parla” před prózdnotu wuchowali, załožichu někotři wjesnjenjo z Połpicy wobydlersku iniciatiwu “Wobydlerske towarstwo Sprjewina parla z.t.”. W oktobrje 2018 załožene wobydlerske towarstwo ma tučasnje 27 čłonow a je sej zaměr stajiło, něhdyši hosćenc “Sprjewina parla” w Połpicy jako towarstwowy dom zachować a jako kulturne srjedźišćo za wšitkich wobydlerjow wužiwać. K spěchowanju zhromadneho sportoweho a kulturneho žiwjenja we wsy zarjadowa towarstwo nowu billardowu rumnosć a wobstara dwě blidźe za blidotenis. Prawidłownje přewjedu so hrajne wječory. Za městny zwjazk seniorow a wobydlerjow organizuja čłonojo husćišo zarjadowanja kaž hodownički za seniorow, dźeń za dźědow a wowki w pěstowarni abo dźeń wotewrjenych duri.
Budyšink (Kleinbautzen)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 384
Budyšink leži někak wosom kilometrow sewjerowuchodnje Budyšina. Postajowace twarjenje wjeski je mjez 1675 a 1681 natwarjena cyrkej, kotraž bu z wulkej wěstosću na městnje něhdyšeje drjewjaneje cyrkwje postajena. Dźěle tuteje namakachu fachowcy w minjenych lětach při restawraciskich dźěłach. Dale steji w Budyšinku w barokowym stilu natwarjeny knježi dom, kotryž bu hižo wjace króć přetwarjeny. Na jeho městnje steješe něhdy , hižo wot 958 wódny hród, kotryž słušeše Hrodowemu hrabi z Budyšina. Z toho wotwodźuje so najskerje tež mjeno wjeski.
Budyšink dominuje ratarstwo. 1976 nasta tu wulka hródź za 2800 kruwow, tehdy najwjetša Sakskeje. Dźensa wobhospodari dejny kombinat agrarna towaršnosć BUDISSA AGP. Předewzaće BUDISSA BAG produkuje a předawa w Budyšinku mašiny a folije k składowanju silaže a zorna.
Z rozrostom wobydlerstwa jako sćěh inwesticijow we 80tych lětach nasta potrjeba na dźěćacych zarjadowanišćach. Tak natwari so 1980 dźensniše dźěćace dnjowe přebywanišćo “Bienenhäusel” z 90 městnami.
Mjeno “Bienenhäusel” dósta pěstowarnja k spominanju na fararja hadam Bohachwała Šěracha, kotryž bě wot lěta 1748 hač do swojeje smjerće 1773 farar w Budyšinku a so wědomostnje z pčołarstwom zaběraše.
Budyšink pěstuje nimo wohnjoweje wobory bohate towarstwowe žiwjenje. Tak skutkuja nimo wjesneho towarstwa ludoweje solidarity a kulturneho towarstwa, kotrež wobhospodari 2007 załoženy “dom Šěracha”, sportowe towarstwo “Budissa 08 Budyšink z.t.”, znate přez mjezy gmejny. Nimo kopańcy eksistuje tej hišće sekciji blidotenis a wolejbul. 2018 je MSV 04 Budyšin ze swojej spartu rejowanje do sportoweho centra Budissy zaćahnyło.
W lěće 2019 nowo natwarjeny dom wohnjoweje wobory słuži městnym woboram z Přiwćic, Budyšinka a Poršic jako moderny domicil.
Zubornička (Kleinsaubernitz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 340
Zubornička je wjeska srjedźneje wulkosće mjez swojimi susodami. Naspomnjena bu wjeska prěni króć w lěće 1419 jako Zaubernicz. To wotwodźuje so wot staroserbskeho zapřijeća Zubŕnica – městnosć, hdźež su zubry žiwe. Z namakanjom brunicy na wjesnych ležownosćach wokoło 1850 bu z dotal njeznateje holanskeje wjeski znate industrijowe stejišćo. Twar briketownje z elektrarnju, Hornjołužiskej brunicowej AG – OLBA spočatk 20.lětstotka, wukmani Zuborničku k wažnemu energijowemu stejnišću Łužicy. Woheń w jamje w oktobru 1927 tute dobre wuwiće nahle skónči. Zapławjena jama, jězor Olba, je z 1960tych lět woblubowane kupanišćo z bungalowami a campingownišćemi. Wjes słušeše wot 1994 do 2012 do Hućinjanskeje gmejny a bu 1.janura 2013 zhromadnje ze wšitkimi wjesnymi dźělemi Hućiny do Malešanskeje gmejny zagmejnowana.
Lěskej (Lieske)ličba wobydlerjow 30.05.2020: 39
Serbske ležownostne mjeno woznamjenja sydlišćo w lěsnych kerkach, poćahuje so na serbsku wuraz lěs. Prěnje pisomne naspomnjenje pochadźa z lěta 1360 jako Leske abo Lesyk.
Lěskej leži woprawdźe wosrjedź chójnoweho lěsa a je najsewjerniši a najzdaleniši wjesny dźěl našeje gmejny. Lěskej je jenička wjes, kotraž bě za čas saksko-pruskeho dźělenja w lětach 1815 do 1845 pruskemu kralestwu přirjadowana. Hač do 2012 bě Lěskej jedyn z dźewjeć wjesnych dźělow gmejny Hućina.
Lemišow (Lömischau)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 101
Lemišow naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1400. Mjeno wotwodźuje so wot staroserbskeho wuraza za płuh abo radlicu. Dźensniši wjesny dźěl gmejny Malešecy sta so z woporom druheje swětoweje wójny. 1945 stejachu jenož hišće štyri domy we wsy, wšitke druhe stachu so z woporom płomjenjow. Něhdźe poł kilometra sewjernje Lemišowa leži wosrjedź chójnoweho lěsa samotne sydlišćo “Nowy Lemišow”, w ludźe tež jako “Ziegenfauze “ znate. Samo wotpowědnu wjesnu taflu su sej tamniši wjesnjenjo wobstarali.
Malešecy (Malschwitz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 606
Malešecy naspomnja so prěni króć w zapiskach w lěće 1125. Nastała je dźensniša wjeska z dweju ryćerkubłow, kotrejž so w lěće 1756 zjednoćištej do jednoho. Na městnje dźensnišeho gmejnskeho zarjada steješe w prjedawšich časach klóšter.
Dźensa je w domje zaměstnjena nimo gmejnskeho zarjada tež jenička dwurěčna pěstowarnja z 50 městnami. W Malešecach steji tež wyša šula, jedna z mało wyšich šulow we wjesnym rumje. Do šule chodźa šulerjo tež z gmejnow zwonka našeje.
Nimo zjawnych zarjadnišćow je tu tójšto předewzaćow posłužbow a přemysła. Medicinske zastaranje zaruča lěkar za powšitkownu medicinu a zubny lěkar.
Znate su Malešecy jako wjes z čiłym towaršnostnym žiwjenjom. Nimo sportoweje jednotki “SJ Traktor Malešecy z.t.” organizuja čłonojo wohnjoweje wobory přikładne dorostowe dźěło. W minjenych lětdźesatkach su mnoho jednoswójbnych domow nastali. Wjes leži při dróze S109 mjez Budyšinom a Niskej a ma blisku přejězdku Budyšin-wuchod na awtodróhu A 4. Srjedź wjeski steji ewangelska cyrkej, kotraž bu w nětčišej formje w lěće 1716 natwarjena. W lěće 2013 dósta cyrkej nowu zwóńcu a aktualne zwonjenje.
W aprylu 2019 wotmě so prěni króć zarjadowanje “Malešecy doŽiwić”, kotrež su zasydlene towarstwa a přemysłownicy do žiwjenja zwołali. Tak mějachu wšitcy ze wsy – wot wohnjoweje wobory, fyzioterapije, wosady přez pěstowarnju a sportowe towarstwo, šulu, rěznika a pjekarja kaž tež konsuma abo rybarstwa – móžnosć, so předstajić. Wothłós z wobydlerstwa bě jara wulki, tak zo bě spěšnje jasne, zo ma tuta tradicija za wjes Malešecy dale wobstać.
Nowa wjeska (Neudörfel)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 4
Nowa wjeska naspomi so prěni raz w lěće 1382 jako Nuwendorff. Jara mała wjeska ma wosebitosć, wona je dźělena přez rěčku Stara rěčka a twori mjezu mjez dwěmaj gmejnomaj. W Hućinjanskim dźělu njesteja tuchwilu žane domy wjac. Tu steja připrawy hlinoweje jamy Nowa wjeska kaž tež dalše přemysłowe jednotki. Bartski resp. Zuborničanski dźěl ma jenož pjeć bydlenskich domow. Njedaloko wjeski je zawod za zhotowjenje třěšnych cyhelow Creaton. Wot 1950 do 1990 steješe tu šamotownja. Nowa wjeska je mała wjes ze sylnej hospodarskej mocu.
Nowa wjes/Sprjewja (Neudorf/Spree)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 150
Nowa wjes/Sprjewja je holanska wjeska. Za wěstotu wobydlerjow je z lěta 1930 zamołwita wohnjowa wobora, kotraž so přeco na nowych čłonow wjeseli. Spěchowanski kruh za wohnjowu woboru a kulturu haji a zarjaduje tradicionalne swjedźenje kaž na přikład chodojtypalenje w Nowej wsy/Sprjewja a w Połpicy. Dale podpěruje towarstwo aktiwnu wohnjowu woboru w Nowej wsy/Sprjewja kaž tež tamnišu młodźinsku wohnjowu woboru.
Starši wobydlerjo su w klubje seniorow derje zastarani. Wjesna šula wobsteješe wot 1913 do 1994.
Nimo frizera je we wsy fabrika za zhotowjenje papjerca a kartonažow “Spreemühle”. Tuta ma dołhu tradiciju: wot prěnjeho naspomnjenja młyna w lěće 1842 so to přirodne mocy optimalnje wužiwaja.
Delnja Hórka (Niedergurig)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 326
Wjesne mjeno woznamjenja delnje městno při hórce, měnjene je hrodźišćo Lubas. Pola delnjeje Hórki jedna so po nastaću wo tak mjenowanu hasowu wjesku. Spočatnje steješe na kupje wosrjedź Sprjewje we wuchodnym dźělu barokowy hród, kotryž so bohužel 1950 skóncowa. Delnja Hórka naspomni so prěni raz pisomnje 1349 jako Gorg. W dźensnišej formje jewi so mjeno prěni raz 1768. W lěće 1936 zagmejnowaštej so w zwisku z gmejnskej reformu prjedawšej wjesce Brězynka a Dobrošecy do Delnjeje Hórki. Hač do 1994 bě Delnja Hórka samostatna wjesna gmejna. Juhozapadnje dźensnišeje wjeski steji přemysłownišćo. Tu je mjez druhim zasydlena firma Kassentische Itab jako najwjetši dźěłodawar gmejny. We wsy je mały kěrchow z kapałku a zwóńcu.
Sportowa hala z k tomu słušacej towarstwowej rumnosću wužiwa so wot lěta 2018 wot judokow policajskeho sportoweho kluba Budyšin. Domizniske towarstwo Delnja Hórka zarjaduje lětnje mjez druhim jejkakulenje na Bohosławskej horje, štož je tež nadregionalnje znate.
Při Cyhelowym haće steji hoberski dub.
700 do 800 lět stary dub je z dźewjeć metrami zdónkoweho wobjima zdobom wopon gmejny Malešecy. Ze swojimi nimale 800 lětami liči dub k najstaršim štomam Němskeje. W decembru 2019 spytachu štom zapalić, přičina za to njej dotal wuswětlena. Starosć wobydlerjow bě, zo dub spalenje njepřetraje, ale to so jako njestrašne wopokaza. Dub je so zaso derje zhrabał. Zda so, zo je wšitko derje wotběžało. Nadźijamy so a přejemy, zo wostanje nam dub hišće mnohe lěta zachowany.
Plusnikecy (Pließkowitz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 190
Słowjanske sydlišćo naspomni so prěni króć pisomnje w lěće 1327 pod mjenom Pluskewicz. 1375 so jako knjejske sydło knjezow Nycolaus a Petrus zapisane. W bliskosći dźensnišeho kubła steješe něhdy wodowy hród.
Spočatny woznam mjena pochadźa prawdźepodobnje wot “Sydlišćo při mokrym, bahnojtym městnje”. W běhu časa su so wšelake formy wjesneho mjena wudali. W lěće 1399mjenowachu Plusnikecy na přikład Plusseninkewicz, 1285 Plißkwitz a wot 1791 Pließkewitz. Plusnikecy su wot lěta 1936 dźěl gmejny Malešecy.
Srjedźišćo a zetkawanišćo wjeski je hrajkanišćo pódla twarjenja wohnjoweje wobory, kotrež so wot čłonow wjesneho kluba “Mała Sprjewja” Plusnikecy z.t. hlada. Tu załoži so w lěće 2019 tež knižna budka (ze stareje telefonoweje budki).
Jěchanske a jězdne towarstwo “Sprjewina niwa Plusnikecy z.t.” je 2018 staru hródź něhdyšeho ryćerkubła přetwariło na remizu za korejty, w kotrejž je móžno, sej historiske kuče wobhladać (na naprašowanje).
Pola Plusnikec wobsteji móžnosć, sej wobhladać přirodny pomnik “Čertowy kamjeń”. To je granitowe kamjenisko, někak 1,5 kilometrow juhozapadnje Krakečanskeje wyšiny. Kamjeń leži na małej wyšinje blisko skały při dróze mjez Plusnikecami a Budyšinkom. Wokoło kamjenja pletu so mnohe powěsće. Jedna mjenuje kamjeń tež “Čertowe sedło”.
Přiwćicy (Preititz)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 231
Přiwćicy leža něhdźe 9 kilometrow sewjerowuchodnje wokrjesneho města Budyšin. Wjes je rozšěrjenje něhdyšeho kubła. Jako zajimawostka ma so barokowy knjejski dom z lěta 1789 naspomnić. Dźensa słuži jako bydlenski dom.
Přeni raz naspomnichu so Přiwćicy we wopismje z lěta 1250 jako Priwiticz. 1791 so hišće dźensa wužiwane pomjenowanje prěni króć we wopismje jewi. W sydomlětnej wójnje so Přiwćicy wjacore razy přez Awstričanow a Prusow zdźěla skóncowachu. 1813 so Přiwćicy při wojowanjach w času napoleonskeje wójny dospołnje zničichu. Hač do lěta 1936 bě wjes samostatna.
Kónčina wokoło wjeski so přewažnje ratarsce wužiwa. W poslednich lětach pak zasydlichu so tež přemysłowe zawody. Jedna ze znatych firmow je předewzaće Innoperform, kotraž je z inowatiwnym zhotowjenjom woknow Sakske inowatiwne myto wudobyła.
Wohnjowa wobora Přiwćicy je kulturne srjedźišćo wjeski. Wona zarjaduje jónu wob lěto wjesny swjedźeń. Znaći su kameradojo wohnjoweje wobory a młodźinskeje wobory tež mnohich wudobytych mytow a mišterskich dobyćow dla.
Rakojdy (Rackel)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 214
Rakojdy naspomnja so w lěće 1331 prěni raz. Napohlad wjeski dominuja mnohe derje zdźeržane stare twarjenja a dwory, kotrež su přewažnje jako třistronske statoki natwarjene.
W minjenych lětach so tež někotre nowe jednoswójbne domy natwarichu. Na južnej kromje wjeski steji něhdyše ryćerkubło, kotrež so prěni raz jako knjejske sydło Johannesa de Rackila naspomni a hač do lěta 1945, jako so wuswoji, swójbje zur Lippe-Weißenfeld słušeše. W lěće 1600 bydlachu w Rakojdach 12 burow, 14 zahrodkowych žiwnosćerjow a 12 chěžkarjow. Wokoło 1900 bě ratrska płonina wjeski 464 ha wulka a bě wobsydstwo 52 ratarskich zawodow z wulkosću někak 2 do 50 hektarow. Zajimawu a wobšěrnu chroniku wjeski Rakojdy, rešeršowaše a zdźěła před někotrymi lětami knjez Wolf-Lutz Kabisch. Rakojdy słušeja wot 1994 do gmejny Malešecy.
Towaršnostne kulturne žiwjenje organizuja přewažnje wohnjowa wobora a młodźinski klub. Angažement za wjesnu zhromadnosć je naspomnjenja hódny. Přichodnje zaběraja so někotři čłonojo wohnjoweje wobory ze załoženjom towarstwa k zarjadowanju wjesnych swjedźenjow. Za sportowu zaběru maja w Rakojdach sportnišćo. Tam ma tež młodźinski klub swój domicil w drjewjanym domje, kotryž so 1998 přepoda.
Gratownja wohnjoweje wobory z techniskej halu a zetkawanišćom twori dobry zakład za porjadne wukubłanje wobornikow a towaršliwe zetkanja. Bartušec šumjelowy dwór poskićuje přiležnosće k jěchanju a za jězby z kuču abo kremserom. W lěće 2018 bu lipowa aleja, kotraž zwjazuje Rakojdy z wjesnym dźělom Bart z pomocu spěchowanja Swobodneho stata saněrowana. Zaměr naprawy bě hłownje, dołhodobne zawěsćenje lipoweje aleje jako přirodny pomnik a wažny žiwjenski rum rědkich brukow kaž Juchtenkäfer (Osmoderma eremita), dźiwich pčołkow, šeršenjow, ptačkow a mnohich njetopyrjow. Lipowa aleja płaći jako wažny hońtwjerski rum za wjacore družiny škitanych njetopyrjow.
Wotpočink (Ruhethal)ličba wobydlerjow 30.06.2020: 12
Wotpočink je lěsne sydlišćo a ma jeno mało domow. Wot lěta 2013 słuša wjes do gmejny Malešecy.
Stróža (Wartha)ličba wobydlerjo 30.06.2020: 149
Stróža naspomni prěni króć w lěće 1331. Wjes mjenuje so sydlišćo, z kotrehož sowuskušowaše abo něšto wotkrywaše. Blisko wjeski bě stary nasyp. Stróža je dźensa znata wjes při jězoru Olba z móžnosćemi kupanja a campingownišćom. W Stróži je tež sydło biosferoweho rezerwata. Wustajeńca wotwjedźe wopytowarjow do “kraja tysac hatow”. Wona wopisuje biosferowy rezerwat a jeho nadawki na přikładźe hatnistwa Hornjeje Łužicy a pokazuje wopytowarjam interaktiwnje poćahi mjez čłowjekom a přirodu. Nimo toho poskićuje dom mnohe informacije k wuslědźenju wokoliny. Přirodna dožiwjenska šćežka, kosćełamakowe koło, wjedźenje k dźiwim zelam a mnohe dalše temy maja hosćo na wuběr.


c: text/html

text:
Młynkowa naslěduje Kowarja
Choćebuz. Nowa hornjoserbska zastupowaca čłonka rady Załožby za serbski lud je Marlis Młynkowa ze Serbskeho šulskeho towarstwa. Wona naslěduje Marka Kowarja, kotryž je zastojnstwo z wosobinskich přičin złožił, poinformowa předsyda Domowiny Dawid Statnik na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa sobotu w Choćebuzu.
Zwjena z noweje twornje
Kodersdorf. Zajutřišim, srjedu, je zazběh za nowotwar zawoda k zhotowjenju zwjenow z lochkometala firmy Borbet w Kodersdorfje pola Zhorjelca. Zawod nastanje bjezposrědnje při awtodróze A 4. Tam ma nastać 400 nowych dźěłowych městnow. Požadanja k tomu přijimuje dźěłowa agentura w Niskej.
Sakska atraktiwne stejnišćo
Drježdźany. Hospodarske spěchowanje Sakskeje (WFS) zmóžni loni zasydlenje 13 nowych předewzaćow a rozšěrjenje dalšich dźesać. Z tym bu 600 nowych dźěłowych městnow wutworjenych, wuchadźa ze zdźělenki towaršnosće. Cyłkownje je so 182 milionow eurow inwestowało. WFS zregistrowa 37 procentow wjace naprašowanjow za nowozasydlenje hač 2013.
Kanada dale bjez poražki
Wjesny swjedźeń z jubilejom
Němcy. Składnostnje 80lětneho wobstaća Němčanskeje wohnjoweje wobory přewjedu tam wot 15. do 17. róžownika swój lětuši wjesny swjedźeń. Po pjatkownym wubědźowanju wobornikow budźe wječor diskoteka. Sobotu je wot 15.30 hodź. dźěćacy swjedźeń z mnohimi překwapjenkami předwidźany. W 17 hodź. přizamknje so mejemjetanje. Wječor budu reje. Po njedźelnym rańšim piwku započnu so w 14.30 hodź. žortne wubědźowanja na Čornym Halštrowje. Wot 16 hodź. poskića na jewišću pisany program, mjez druhim z „najlěpšim hłosom Němcow“. Wjesny a młodźinski klub kaž tež wohnjowa wobora wšitkich wutrobnje přeprošeja.
Koncertuja na zahrodźe
Pančicy-Kukow. Křesćansko-socialny kubłanski skutk a chór Lipa přeprošujetej njedźelu, 17. meje, w 15.30 hodź. na nalětni koncert na zahrodźe zežiwjenskeho a zeloweho centruma w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje. W kćějacej přirodźe zanjese chór Lipa pisany kwěćel pěsnjow na rjanosć nalěća. Hóstny chór je lětsa dźěćacy chór Budyskeho Serbskeho gymnazija pod nawodom Bernadet Hencyneje. Wot 15 hodź. poskića tam kofej a tykanc.
Gumijowy čołm pokradnyli
Wulke Ždźary. Na kotrym z łužiskich jězorow drje paduši swoju rubiznu wužiwaja? Z tymle prašenjom zaběra so policija we Wulkich Ždźarach, hdźež běchu sej njeznaći njewšědnu rubiznu wupytali. W nocy na minjenu srjedu přewinychu woni płót wokoło saněrowanskeje kónčiny Hórnikečanskeho jězora a dóstachu so tak na twarnišćo. Tam pokradnychu industrijowy gumijowy čołm, štyri padle a wonkowny motor. Škodu na skóncowanym płoće a hódnotu pokradnjeneho dźěłoweho gratu saněrarjow trochuja na dohromady 5 500 eurow. Kriminalna policija pad přepytuje a nětko najskerje při jězorach wosebje kedźbuje.
Njedźelu, hornjoserbsce
11:00 Łužica tónle tydźeń, mjez druhim wo konferency „Oskar Kolberg a Europa małych regionow“ w Choćebuzu
11:10 Dźensa dźeń maćerje
12:00 Nabožne wusyłanje
(Hans Friedrich Fischer)
po tym Zbožopřeća
delnjoserbsce
12:30 Aktualny magacin, mjez druhim z portretom serbskeje maćerje
13:00 Koncert po hudźbnych přećach připosłucharjow
13:30 Nabožne wusyłanje
(Manfred Hermaš)
13:40 Zbožopřeća
Pjatk 8.5. 19:00 Program madźarskich a Radworskich šulejow na žurli Radworskeje „Meje“
19:00 Tradicionalny nalětni koncert na Worcynskim hrodźe z chórom Meja
19:30 Přednošk Juliana Nyče pola Bizoldec w Haslowje
19:30 Wotewrjenje noweje wustajeńcy Jana Buka w Choćebuskim Serbskim muzeju
19:45 Wopomnjenske zarjadowanje składnostnje znowazałoženja Domowiny w Chrósćicach
Sobotu 9./10.5. Hornčerske wiki w Halštrowje
9:30 Keramiska dźěłarnička Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu we Wulkej Dubrawje
10:00 Posedźenje Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny w Choćebuskim delnjoserbskim internaće
17:30 Kamjenska nóc cyrkwjow a muzejow
Njedźelu 10.5. 14:30 Oficialne wotewrjenje Njebjelčanskeje pěstowarnje
Póndźelu 11.5. 17:00 Posedźenje wokrjesneho wuběrka Budyskeho wokrjesneho sejmika
19:30 Přednošk wo islamje a křesćanstwje w Smochčanskim Domje biskopa Bena
Srjedu 13.5. 19:00 Rakečanska serbska bjesada w farskej bróžni
Informuja wo božej ručce
Budyšin. Wo přičinach božeje ručki (Schlaganfall), wo rizikowych faktorach a wo móžnych naprawach, schorjenju zadźěwać, informuje infobus jutře, sobotu, wot 10 hodź. na Budyskich Žitnych wikach. Zajimcy móža w rozmołwje z fachowymi lěkarjemi swoje prašenja wotbyć a swój riziko božeje ručki zwěsćić dać. Nimo toho so wjacore přednoški na městnje z božej ručku a dalšimi chorosćemi wutroby zaběraja.
Poswjeća pěstowarnju a pomnik
8. meje rano je 8. pólska diwizija pěškow bjez wjetšich bojow Budyšin zdobyła. Jednotki Wehrmachty běchu město hižo wopušćili. Třećina twarjenjow bě zničena abo ćežko wobškodźena, mjez nimi bě tež wupaleny Serbski dom na Lawskich hrjebjach. Samsny dźeń hakle je 2. pólska tankowa brigada po ćežkich bojach Biskopicy wobsadźiła. Pola Neustadta dóńdźe znowa k ćežkim wojowanjam. Pólske wójsko bě nawječor Pirnu zabrało a němsko-čěsku hranicu mjez Łobjom, Sebnitzom hač do Habrachćic wobsadźiło. Sowjetska 28. a 52. armeja je 8. meje Lubij a Zhorjelc bjez bojow wuswobodźiła. Wobě měsće přetraštej wójnu bjez škodow.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dwórc
Dwórc[2] (němsce Hof) je bjezwokrjesne město z něhdźe 46.000 wobydlerjemi na sewjerowuchodźe bayerskeho knježerstwoweho wobwoda Hornjeje Frankskeje. Leži na kromje stawizniskeho regiona Bohotskeje při rěkomaj Solawje a Regnitz, jenož pjeć kilometrow zady sakskeje hranicy.
Dwórc namaka so w dolinje Solawy mjez Frankskim lěsom a Šmrěčinami. Bu w lěće 1214 jako sydlišćo Rekkenze k prěnjemu razej dokumentariski naspomnjeny. Wokoło 1230 bu tak mjenowane „nowe město“ natwarjene, kotrež dósta mjeno „Regnitzhof“ abo „Hof Regnitz“.
Partnerske města Dwórca su Pławno, Cheb (Čěska), Villeneuve-la-Garenne (Francoska), Joensuu (Finska) a Ogden (Utah, Zjednoćene staty).
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Bayerski krajny zarjad za statistiku: Gmejny a ličby wobydlerstwa dnja 31. decembra 2021
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927 (online).


text:
molować
molować
molować(hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
werb[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
mo-lo-wać
Wurjekowanje
- IPA: mɔlou̯aʧ
Semantika
Woznamy:
- [1] 'Kedźbu! Tute hesło je zarodk. Wone bu awtomatisce z tekstoweho korpusa generowane a njebu hišće kontrolowane. Tež ortografija móže być zestarjena.
Dalše wujasnjenja:
- Imperfektiwne molowaše je 37x dokładźene, molowa (móže tež něšto druhe być) 0x.
Synonymy:
- [1] namolować; barbić; wobarbić
Přikłady:
- [1] Dawasche jomu wschelake rjenje z drjewa wurězane a rjenje pobarbjene wěcy, tež molowanu wowcžernju z wjele wowcami, z wowcžerjom a ze psom, molowanu zahrodu ze wschelakimi schtomami, na kotrychž žołty a cžerwjeny sad wisasche, tež mały schpihel, a druhe tajke wěcy, z kotrymiž sebi dźěcźi cžas pschecžinja. (Schmid)
- Kaž běchu Bohusławkowe hrajki - mjenujcy tamne molo- 42 - molowane a dźěłane róžicžki, jehnjatka a schtomiki, na kotrychž mějesche tola wulke wjeselo - pschecy jenož jara njedospołne a njedokonjane podobizny tutych krasnych skutkow a stworjenjow božich tu na zemi: tak drje su tež, po mojim zdacźu, wschě widźomne rjanoscźe a wschě wjesela tutoho swěta lědma někajki scźiń krasnoscźow a radoscźow we njebjesach. (Schmid)
- Wosebitosć: Stare wašnjo molowanja. (Katolski Posoł 1915)
- Cyrkwinske molowanjo. (Katolski Posoł 1915)
- Sławny Hoffmann je te molował. (Katolski Posoł 1915)
- Wone njeje molowane na płat a nic z wolijowymi a druhimi barbami; a tež čłowjeska ruka je njeje molowała, ale Bóh sam je jomu dał wuraz a rjanosć. (Katolski Posoł 1915)
- Stare meble, podobizny prastaršich, stare molowanja, tapety - haj cyłe stawizny buchu ze žratwu płomjeni. (Katolski Posoł 1915)
- Kak rjenje je jenož molowany. (Katolski Posoł 1915)
- Djaboł je wuwučeny moler: wšěm ludźom moluje modre a pisane na woči. (Katolski Posoł 1915)
- Tu hona noša wobličo, kiz njeje molowane. (Zejler)
- Mjetele kaž molowane z pčołkami so zetkuja, stworjeńčko tam njeje žane bjez čuća a hibanja. (Zejler)
- Ja nětk sej dyrbju, ja nětk sej dyrbju dać jednu molować, haj zyndom zyndom zynduška, pak z Lipska zapisać (Zejler)
- Wšědni ludźo ze wsow Slepjanskeje wosady pokazowachu swój dźensniši poměr k folklornym drohoćinkam w programje drastow a nałožkow runje tak kaž z předstajenjom tradicionelnych wušiwanskich a molowacych technikow w ludowym wuměłstwje. (Rozhlad 1990)
- Ludowi wuměłcy demonstrowachu swoju wušiknosć při wušiwanju a molowanju. (Rozhlad 1990)
- Mjez mnohimi awtorami, za kotrychž twori awtobiografija spisowaćelske inspiracije, je tež kniha dopomnjenkow Měrćina Nowaka-Njechorńskeho "Žycie pisane i malowane" (Žiwjenje pisane a molowane),* kotruž je přełožił do pólšćiny wulce zasłužbny spěchowar serbskeje rěče a kultury Stanisław Marciniak. (Rozhlad 1990)
- Z njeboćičkim je wotešoł wuznamny čłowjek ze serbskej dušu a swětej wotewrjenej wutrobu, ludowy wuměłc, kiž je z molowanjom, pisanjom a dźiwadźelenjom wjele rjaneho, njezapomniteno zawostajił. (Rozhlad 1990)
- Poprawom su molowanje, spisowaćelenje a nowinarjenje tři samostatne powołanja; Měrćin Nowak je drje je tohorunja porno sebi wukonjał (njedźiwajcy toho, zo je Pawoł Nedo něhdy pisał, zo M. (Rozhlad 1990)
- Tole njeměri so přećiwo trěbnym a fundowanym analyzam, to měri so přećiwo čorno-běło molowanju, kiž naposledk negatiwne procesy jeno pohłubša. (Rozhlad 1990)
- Fabulowe zjednorjenje a njepřesłyšomny optimłzm we tutych twórbach swědčitej wo tym, zo awtorce molujetej woprawdźitosć tajku, kajkuž byštej ju chcyłoj widźeć. (Rozhlad 1990)
- To wona moluje a rysuje a grafikuje za praktiske potrjeby, a tych je tónčas wjele. (Rozhlad 1990)
- Moluju słónco, pod nim lećaceho čłowjeka, smuhu za smuhu, molować móžu. (Krawža)


text:
Rozmołwa ze studentom dźiwadźelenja Clemensom Bobku wo spočatkach w dźiwadle, wužadacych rólach a njedawnej inscenaciji »Šěrcec Hanka«
Kak sće k dźiwadźelenju přišoł? Zwotkel přińdźe Waš zajim za nje?
Běch na Serbskim gymnaziju hromadźe z Katju Hrjehorjec w rjadowni a wona běše hižo w młodźinskim dźiwadle pola Měrka Brankačka, hdźež nazwučowachu runje kruch »Kupa fantazije«. A na pućowanskim dnju wisaše mi cyły čas we wušomaj, zo hišće někoho trjebaja a hač nochcu nimo přińć, znajmjeńša na jednu probu. Potom běch na probje a mi je so jara lubiło, mějach wjeselo a ludźi běchu zajimawi. A tak sym tam wisajo wostał. Při dźiwadle běše tehdom tež Michelle Bray, kotraž je kruch »Romeo und Julia auf Platte« z ćěkancami inscenowała. Wona je so mje prašała, hač nochcu do jeje skupiny přińć. A tuž sym tam sobu činił. W samsnym času běše tež hišće dźiwadłowy festiwal z mnohimi skupinami z cyłeje Němskeje, štož běše jara zajimawe. Při tym nawjazach kontakt k skupinje z Berlina z Maxim-Gorki-dźiwadła. Zetkachmy so stajnje zaso z tamnišej režiserku Theresu Henning, hdźež sym so na projekće wobdźělił. Tak je so zajim krok po kroku dale wuwił a po šuli steješe naraz prašenje, što činić. Jako jedna móžnosć skićeše so dźiwadło. A tak buch hromadźe z Katju Hrjehorjec a Mariju-Helenu Bretschneiderec elewa na Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle. Prěnja wulka inscenacija běše »Zauber der Smaragdenstadt«, k tomu přizamkny so kruch »Greta«.


text:
Wohnjostroj cyle hinašeho razu planuja silwester w Kölnje: Město třělenja raketow a praskotatow měli wobydlerjo nowe lěto tak witać, zo wot połnocy pjeć mjeńšin dołho swěcu zapinaja a zaso hasnu. Město lubi sej tak „najwjetši swěcowy wohnjostroj swěta“. Wabjensku akciju za njón su dźensa zahajili. Praskotaki njejsu zasadnje zakazane, přiwšěm su ludźo namołwjeni so jich wzdać.
Tempowi hrěšnicy su Braniborskej tež loni tójšto dochodow wobradźili. Jeničce krajnemu etatej su 49,8 milionow eurow přepokazali. To bě 674 000 eurow wjace hač lěta 2018. Pjenjezy pochadźeja z pokutow a porokow z popłatkom. Policija je loni cyłkownje 1,7 milionow ranjenjow předpisaneje spěšnosće registrowała. Chłostali su tež ignorowanje čerwjeneje ample a předpisaneho wěstotneho pasa.
Pod wliwom drogow stejaceho wučerja jězbneje šule je policija w Darmstadće zadźeržała, jako bě ze šulerjom w awće po puću. Drogowy test reagowaše pozitiwnje na hašiš, policija zdźěli. Anonymni swědcy běchu do toho na to skedźbnili, zo wučer pod wliwom drogow dźěła. Za njeho a šulerja bě jězba po kontroli nimo. Nětko pruwuja, hač smě wučer swoje dźěło scyła hišće dale wukonjeć.
W biotonje su paduši w sewjerorynsko-westfalskim Bergisch-Gladbachu trezor wotwjezli, kotryž běchu krótko do toho w bydlenju pokradnyli. Wuprózdnjene sudobjo steješe před zachodom wjaceswójbneho domu a je runje tak preč kaž trezor. W nim składowane běchu dokumenty, lutowanska knižka a wjacore sta eurow. Paduši běchu so přez balkon do wopušćeneho bydlenja 58lětneho zadobyli, wšitke rumnosće přeborkali a trezor sobu wzali.
Hrajkacej so kóčce stej při šćěkanju mylnje kuchinske kachle zaswěćiłoj a tak woheń zawiniłoj. 33lětny wobsedźer bě bydlenje w Zwickauwje wopušćił a kóčce do kuchnje zawrěł. Na kachlach stejacy plastowy koš a nowiny so zapalichu. Pobrachowaceho kislika dla njemóžeše so woheń „na zbožo“ na cyłe bydlenje wupřestrěć. Za wobě kóčce pak bě woheń tragiski, dokelž stej w nim zahinyłoj. W bydlenju nasta škoda 20 000 eurow.
Nowy koncept wubědźowanja „Miss Germany“ žněje dobry wothłós. Na wšě 15 000 žonow je so za nje přizjewiło. 32 z nich na internetnej stronje wo swojich dóńtach rozprawja, wo chorosćach, wumocowanju abo depresijach. Po měnjenju organizatorow njejsu wubědźowanja rjanolinkow hižo načasne. Dźensa pytaja za žonami, kotrež móža z přikładom być.
Dyrdomdejskeje jězby z jetskijom na britisku kupu Isle of Man dla dyrbi muž wjacore tydźenje do jastwa. 28lětneho su zajeli, dokelž njeje koronaprawidła zańč měł. Muž jědźeše kónc tydźenja ze Šotiskeje ze swojim motorizowanym nastrojom na kupu, zo by tam swoju přećelku wopytał. Za něhdźe 40 kilometrow dołhu čaru přez morjo trjebaše wón dobre štyri hodźiny. Jeho próstwa, legalnje ze Šotiskeje přijěć směć, bu do toho wotpokazana.
Pjany 14lětny je w Słowakskej z awtom jěł a znjezbožił. Při wotbočenju na křižowanišću we wuchodosłowakskim měsće Dobšiná zrazy wón do domu a wobškodźi fasadu, a to z 1,5 promilemi alkohola w kreji. Hólcej hrozy nětko sudniske jednanje jězdźenja bjez jězbneje dowolnosće a wodźenja awta pod wliwom alkohola dla. Kak je k awtowemu klučikej přišoł, nochcyše wón policiji přeradźić.
Najebać zakaz jězdźenja je žona w bayerskim Memmingenje z awtom k policajskej straži přijěła. Tam chcyše sej swoju jězbnu dowolnosć wotewzać, kotruž dyrbješe 48lětna do toho na měsac wotedać, policija zdźěla. Dokelž pak zakaz samsny dźeń hišće płaćeše, ju nětko jězdźenja bjez płaćiweje jězbneje dowolnosće dla wobskorža.
Nahłownik Sebastiana Vettela su za 225 000 eurow přesadźowali. Bywši swětowy mišter formule 1 chce wunošk awkcije projektam na dobro dźěći w Africe přewostajić. 33lětny bě nahłownik naposledk w nowembru wužiwał, jako wobsadźi w Turkowskej třeće městno. Spočatk decembra zahaji wón awkciju na swojej internetnej stronje. Na nahłowniku so ludźo wšelakich barbow kože kaž tež tučelowa chorhoj zwobraznjene.
Měnjo, zo ma dźiwje swinjo před sobu, je hajnik mylnje na małeho islandskeho konja třělił a jeho ćežko zranił. 34lětny bě w lěsu njedaloko badensko-württembergskeho Ravensburga črjódu dźiwich swini widźał. Ze specialnej kameru wuhlada wón něšto pozdźišo swinje na kromje lěsa a z něhdźe 80 metrow na nje třěleše. Jako so zranjenemu zwěrjeću bližeše, dyrbješe spóznać, zo bě na konje třělał. Ponyja su w zwěrjećej klinice operowali, přećiwo hajnikej nětko přepytuja.
Po namakanju wjacorych mysterioznych monolitow su tele dny tež njedaloko hrodu Neuschwanstein w bayerskim Allgäuju spodźiwnu stelu našli. Štó je něhdźe dwaj metraj wysoki metalowy stołp na polo stajił, dotal njewědźa. Žona bě jón na wuchodźowanju wuhladała. Zamołwići za turizm so boja, zo so wćipni nětko we wulkej ličbje nawala.
Z dźećelowymi łopješkami spyta japanski šofer taksija swojich pasažěrow zawjeselić. Pyta tuž štyriłopješkaty dźećel, kaž 69lětny Kenji Tsutsui nowinam praji. Při tym sam w róžojtym połoženju njeje. Wot spočatka koronakrizy je jeho wobrot drastisce woteběrał. Ludźo, kotřiž z nim hišće sobu jězdźa, su zwjetša poraženi a rěča jenož wo koronje. Dźećelowe łopješka pyta Tsutsui na kromje parkowanišća, hdźež jeho taksi trójce wob dźeń desinficěruja.
Z wulkim hamorom je hněwny wodźer awta w Saarbrückenje spytał błyskačowy připowěšak rozbić. Jako swědcy muža wčera wječor narěčachu, tón zhromadnje ze žonu z awtom ćekny, kotrež njedaloko wottam steješe. Błyskač je po informacijach policije wonkownje wobškodźeny, ale dale dźěłakmany. Hač je nastroj roznjemdrjeneho šofera „při dźěle“ fotografował, njemóže policija rjec.
Namakawši wjacore mysteriozne stołpy po cyłym swěće su nětko tež w hessenskej gmejnje Sulzbach tajki kamjentny stołp namakali, a to na kromje pola. Štó bě tam wjace hač tři metry wulki monolit nastajił a z kotreje přičiny, nichtó njewě. Wuchodźowarjo su stelu wuhladali. Ratar, kiž pola wobdźěłuje, twjerdźi, zo nima ze stołpom ničo činić. Monolity běchu tež hižo w USA, Nižozemskej a Španiskej našli.
Z chětro njewšědnym pasažěrom dyrbješe so zwjazkowa policija w Kölnje zaběrać. Do tamnišeje měšćanskeje železnicy je so kraba zabłudźiła. Kak bě so dźesać centimetrow wulki rak do ćaha dóstał, wosta zastojnikam wulke hódančko. Policija přepoda jeho wohnjowym wobornikam, kotřiž tež zwěrjata wuchowuja. Wo kotru družinu krabow so jednaše, to njejsu zdźělili.
Najebać wulki wothłós na swój dóńt a najebać wulkomyslne pomocne poskitki wobkradnjeny 89lětny muž w sewjerorynsko-westfalskim Wittenje pjenježne dary wotpokazuje. Policija bě paducha, kiž bě seniorej tysac eurow ze zaka wućahnył, w zjawnym lisće naswarjeła („hańbuj so, mały njekničomny paducho“). Na to přizjewichu so pola policije sta ludźi, kotrychž je dóńt muža hnuł. Rentnar pak wo pjenjezy njerodźi.
W škitnym wobleku kwas swjećił je młody porik w Indiskej. Po puću na wěrowanje njewjesta zhoni, zo bě so z koronawirusom natyknyła. Dokelž so kwasna hosćina spjećowaše kwas wotprajić, nastaji strowotniski zarjad mały baldachin, pod kotrymž móžeštaj nawoženja a njewjesta tradicionalnu ceremoniju zmandźelenja přewjesć. Hnydom po tym pak dyrbješe njewjesta do koronacentruma.
Ze suwadłom měškow w swójbnym drive-inje je swj. Mikławš w Allgäuju dary rozdźělał. 38 swójbow bě so za wčerawšu akciju při gratowni wohnjoweje wobory w Rettenbergu w Hornim Allgäuju přizjewiło a zamołwitym dary do toho přiwjezło. Wšitko wotmě so bjez kontakta: Kóžde awto měješe 15 mjeńšin chwile, sej po měšk darow při suwadle dojěć. Loni bě Mikławš na nawjes přijěł. Tónkróć dyrbjachu so korony dla z nuzowej wariantu spokojić abo akciju wupadnyć dać.
Pječwa dla biłoj staj so mužej w kupnicy žiwidłow w badensko-württembergskim Rheinfeldenje. 56lětny bě 22lětneho napominał, zo njesmě pječwo z rukomaj z regala brać. Tón jeho na to křiwdźeše. Połoženje so tak přiwótři, zo so wobaj na kóncu plistowaštaj a do so biještaj. Policija přepytuje nětko přećiwo woběmaj ranjenja ćěła dla.


text:
Kisałe górki
Kisałe górki su caroba, kótaraž jo rozšyrjona pśedewšym w srjejźnej a pódzajtšnej Europje. Kisałe górki pśigótowujo se pśez wukisanje fryšnych górkow w drjewjanych sudach, cejźarach abo głažkach. Do górkow se pśidawaju pśicynki, kótarež su głownje dyla, kśěn, kobołk a pó recepśe teke druge ako pjepjeŕ, pimentowe zernka, lorber, winowe abo wišnjowe łopjenka a bazilikum. Toś te pśicynki se woblewaju z póměrnje solonym rozsołom. Pón górki deje někotare tyźenje we tom rozsole lažaś, až budu kisałe.
Kisałe górki móžoš jěsć bźez pśidatnego wobźěłanja, móžoš teke jich wužyś ako pśicynku za wšaku jězu, na pś. za salaty, zupy atd.
Wjelgin rozšyrjone jo pśeznanjenje, až kisałe górki su tradicionelny ruski pśikusk k wodce.


text:
Krewetki sie abo lubi, abo ich niy ciyrpi. Całe szczyńście my sie z mojōm1 Kobiytōm2 dobrze dobrali, bo rołz3 za jaki czas lubiymy wmōcić4 połny5 talyrz tych morskich chrobołkōw6 😉 Terozki je tako moda, że sie owoce morza łōnczy ze miysym, a że niftorzi niy umiōm sie wyforsztelować7 jedzynia bez smaku choby8 kōnska9 wyndzōnki10, to to je danie właśnie dō nich.
Co potrza?
40-50 dkg krewetkōw- nojlepi ôbranych11
10-15 dkg wyndzōnki
1 cebula
1-2 zōmbki czosku
2 łeżki oliwy
pieprz
keliszek biołego wina (wytrawne abo pówytrawne)
2-3 łeżki posiekanyj natki pietruszki
Na patelnia wciepcie12 pokrōnoł13 wyndzōnka i przipiyczcie. Jak już sie przibrōnołci14, to dolyjcie tam oliwy, wciepcie pokrōnoł cebula, pieprz i wyciście czosnek. Niyskorzij wlyjcie wino i jak ône trocha ôdparuje, to wciepcie krewetki- nojczyńścij sōm już pryndzyj15 uwarzōne16, bez to potrzebujōm na patelni yno połra17 minut. Pod kōniec dociepcie tyż pietruszki i mogecie18 sie brać za jedzynie. Dobroł19 bagietka, keliszek biołego wina i … smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2żoną
3raz
4spałaszować
5pełny
6robaków
7wyobrazić
8choćby
9kawałka
10wędzonego boczku
11ô= ło
12wrzućcie
13pokrojoną
14przypiecze
15wcześniej
16ugotowane
17kilka
18możecie
19dobra


text:
Přijimaja projekty za „Simul+“
Drježdźany. Sakski statny minister za regionalne wuwiće Thomas Schmidt (CDU) je druhe koło wubědźowanja we wobłuku fondsa „Simul+ Čiń sobu!“ zahajił. Hač do 15. julija móža zajimcy wotnětka projekty zapodać. 500 najlěpšich namjetow budźe wuzwolene a z dohromady 7,6 milionami eurami spěchowane. Wubědźowanje ma „kreatiwiće a inowaciji w Sakskej polěkować a žiwjenjahódnosć regionow stopnjować“.
Pjenjezy za slědźenje
Drježdźany. Sakske ministerstwo za kultus podpěruje natwar „Konrad Zuse School“ za kumštnu inteligencu. Wo natwar třoch tajkich šulow běchu so po cyłej Němskej wjacore konsorcije požadali. Sakski namjet je pod nawodom Drježdźanskeje techniskeje a Lipšćanskeje uniwersity přeswědčił. Zwjazkowe ministerstwo za kubłanje přewostaji za tónle wotmysł spočatnje 24 milionow eurow.
Škitne naprawy podlěšeli
Nowa radźićelka spřisahana
Budyšin. W Budyskim wokrjesnym sejmiku bu na wčerawšim posedźenju Elke Jung jako wokrjesna radźićelka Lěwicy spřisahana. Wona naslěduje zemrěteho wokrjesneho radźićela Ralpha Büchnera. Serbskemu čłonej sejmika Hajkej Kozelej su nadawk zastupowaceho čłona w zwjazkowej zhromadźiznje Euroregiona Nysa dowěrili. Tež wón funkciju přewozmje, kotruž bě Büchner wukonjał.
Podpěra studowacym
Podstupim. Něhdźe 500 000 eurow chce Braniborska přewostajić wysokim šulam a slědźenišćam w kraju za ukrainskich ćěkancow. Europa-uniwersita Viadrina chce srědki mjez druhim za tutorow/ki kaž tež studentske pomocy wužiwać. Zdobom słuža za coachingi, dźěłarnički a za kursy jendźelšćiny a němčiny.
Přepruwuja ruske wobsydstwo
Muž w zmysle Pücklera
Choćebuz. Pücklerowej załožbje w Mužakowje a Rogeńcu wopominatej z nekrologom krajinoweho architekta prof. Helmuta Rippla. Wón je jako slědźer a wot 1984 hladar zahrodniskich pomnikow w bywšim Choćebuskim wobwodźe, ale tež jako tworjacy krajinowy architekt Łužicu w zmysle wjercha Pücklera tworił. Rippl bě w aprylu 96lětny zemrěł, jutře budźe pohrjeb w Choćebuzu.
Komponista wopominali
Łaz. Komponist Jan Pawoł Nagel (1934–1997) ze Złyčina wostanje ze swojej hudźbu a swojim žiwjenskim skutkom njezapomnity. Tole zwuraznichu minjeny pjatk čłonojo Spěchowanskeho towarstwa Zetkanišćo Dom Zejlerja a Smolerja. Składnostnje 25. posmjertnin komponista połožichu při jeho rowje we Łazu kwěćel. Pódla bě Łazowski wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU).
Brunica nachwilnje dale trěbna
Wjace pjenjez Danam a Frizam
Berlin. Za danski kulturny třěšny zwjazk Sydslesvigsk Forening (SSF) a za frizisku ludowu skupinu steji po 50 000 eurow wjace w zwjazkowym etaće 2022 k dispoziciji. Wo tym informowaše dźensa zapósłanc SSW w zwjazkowym sejmje Stefan Seidler z wuporjedźenskeho posedźenja etatoweho wuběrka parlamenta. „To je so bjez swójskeje frakcije poradźiło, hoberski wuspěch“, Seidler piše.
Hoberski wětrnik
Šipkow. W Šipkowje (Schipkau), wokrjes Hornje Błóta-Łužica, ma klětu w parku wětrnikow 300 metrow wysoki milinowětrnik stać, kaž nawoda komunalneho twarskeho zarjada wčera informowaše. Najprjedy chcedźa w přihotach runje tak 300 metrow wysoku wěžu k měrjenju powětra natwarić. Na to firma Gicon tak mjenowanu wysokostnu powětrowu wěžu jako pilotowu připrawu montěruje.
Za městopředsydu wuzwoleny
Solokoncert Jana Brězana
Drježdźany. W Němskich dźěłarnjach w Drježdźanach-Hellerauwje běchu sej wčera swojeho něhdyšeho stipendiata, studenta wučerstwa hudźby Jana Brězana přeprosyli. Wón zanošowaše na křidle najwšelakoriše twórby z jazzowymi a južnoameriskimi elementami. Rodźeny Smječkečan skedźbni publikum na swoju maćeršćinu a předstaji spěw w serbskej rěči.
Publikum Šwicarku wuzwoliło
Halle nad Solawu. Dobyćerka lětušeho wubědźowanja „Next Generation“ tele dny wotměwaceho so festiwala „Women in Jazz“ je šwicarska spěwarka Fiona Grond. Wona bu we wobłuku publikumoweho wothłosowanja ze 26 kandidatkow wuzwolena. Nominowana bě tež wokalistka Choćebuskeho duwa LeDazzo Lena Hauptmann ze serbske spěwy wopřijimacym programom.
Leopardy do Čěskeje
Logo za jubilej pytany
Chrósćicy. Na róčnicu swojeho 800lětneho wobstaća chcedźa w Chrósćicach kónc junija 2025 z wosebitym gmejnskim a wosadnym tydźenjom spominać. Za njón ma nastać wosebite logo. To je přihotowanski wuběrk jubilejneho swjedźenja na swojim wčerawšim štwórtym zetkanju w Chrósćicach wobzamknył. Namjety přijimuja hač kónca septembra w gmejnskim zarjedźe abo na tamnišej farje.
Planuja „žiwe konzerwy“
Praha. Na změnu wěstotneho połoženja w Europje nětko tež čěski Zarjad statnych materialnych rezerwow reaguje. Tak měli přichodnje žiwe kruwy wobstatk jeho składa žiwidłow město dotalneho zamróženeho mjasa być. Kruwy měli plahowarjo za zarjad zastarować. Dalša nowosć je nakup mloka za ćěšenkow. Žiwidłowe rezerwy dyrbja potrjeby stata za pjatnaće dnjow zawěsćić.
Na finale europa league
„Čitanja za měr“ wušli
Ludwigsburg. Awtorojo ze Sakskeje, Braniborskeje a Ukrainy su 16. měrca na „čitanju za měr“ w Drježdźanskim Ericha Kästnerowym Domje za literaturu swój hłós přećiwo Putinowej wójnje w Ukrainy zběhnyli. Nětko su přinoški w ukrainskej, němskej a serbskej rěči pod titulom „Wir ahnten nicht die nahende Gefahr“ w literarnym časopisu BAWÜLON (2/2022) Ludwigsburgskeho nakładnistwa Pop wušli. Předsłowo spisał je Benedikt Dyrlich.
Inscenaciju tjg wuznamjenili
Zwickau. Na zakónčenju lětušeho zetkanja sakskich dźiwadłow minjenu njedźelu w Zwickauje su inscenaciju „Tiere essen“ Drježdźanskeho Dźiwadła „Młoda generacija“ (tjg) ze Sakskim mytom dźiwadła 2022 wuznamjenili. We wopodstatnjenju jury rěka, zo produkcija přez tradicionelne dźiwadłowe formy, kaž staj to sćinohra a grjekski chór, swójsku, hnujacu estetiku wuprudźa.
Alstom pyta za rozrisanjom
Za ekologiske ratarjenje
Nossen. Kompetencny centrum za ekologiske ratarjenje je sakski ratarski minister Wolfram Günther (Zeleni) dźensa w Nossenje wotewrěł. Po jeho słowach „ma ekoratarstwo systematiski přistup k najnowšim wuwićam w teoriji a praksy dóstać“. Tak hodźa so produktiwita zwyšić a ekologiske wašnja plahowanja w Sakskej bóle hač dotal rozšěrić.
Dalše hašenske jězdźidła
Drježdźany/Budyšin. Z trajacej suchotu strach za lěsne wohenje po cyłej Sakskej přiběra. We wosebje wohroženych wokrjesach Budyšin, Zhorjelc a Sewjerna Sakska je kraj stajnje jedyn hašenski ćah katastrofoweho škita přećiwo lěsnym wohenjam zaměstnił. Zo bychu tele jednoty rozšěrili, kupi nutřkowne ministerstwo pjeć hašenskich jězdźidłow typa TLF 4000.
Nowostki z centruma mlóčnicy
Jan Chlebníček njeboh
Budyšin. Wjelelětny dirigent a nawoda orchestra Serbskeho ludoweho ansambla Jan Chlebníček je předwčerawšim w starobje 86 lět w Budyšinje zemrěł. Wot lěta 1969 do 1981 kaž tež wot 1989 do 2006 bě wón za wuměłske wukony ćělesa zamołwity. Nimo toho skutkowaše jako komponist a jako slědźer na polu serbskeje ludoweje hudźby.
Pytaja elewki a elewow
Budyšin. Činohrajne studijo při NSLDź pyta elewki a elewow za nowu hrajnu dobu 2022/2023. Přeprošeni su młodźi ludźo w starobje wot 18 lět, kotřiž so za powołanje dźiwadźelnika abo dalše dźiwadłowe powołanje kaž na přikład režiser, dramaturg, dźiwadłowy pedagoga atd. zajimuja a kotřiž wobknježa hornjo- abo delnjoserbšćinu. Přizjewjeć móža so zajimcy hač do 25. junija.
Dalše smjertne pady korony dla
Budyšin. Za cyłu Němsku je Roberta Kochowy institut dźensa w zwisku z koronu 164 smjertnych padow mjenował. Jedyn z toho je z Budyskeho wokrjesa. Po 161 dalšich natyknjenjach z wirusom je tam aktualna incidenca po RKI 243,6. Wo 114 infekcijach a 6. meje zemrětej wosobje Zhorjelski wokrjes wčera informowaše. Tu je incidenca po RKI dźensa 157,2.
Wojuja wo wjace mzdy
Wjazońca. Sobudźěłaćerjo předewzaća Capron we Wjazońcy wojuja wo moderne a načasne tarifowe zrěčenje. Mjeztym je zawodna tarifowa komisija swoje žadanja nawodnistwu zawoda přepodała. Přistajeni chcedźa na přikład tarifowe zrěčenje sakskeje metaloweje a elektroindustrije w stejnišću zwoprawdźić. Prěni jednanski termin budźe 24. meje.
Wo samopostajowanju Serbow
Mladá Boleslav. Wosebita pućowanska wustajeńca Serbskeho instituta (SI) „Swoboda kiwa“ je wotnětka w statnym wokrjesnym archiwje čěskeho města Mladá Boleslav přistupna. We wobłuku wčerawšeje wernisaže je stawiznarka SI dr. Jana Piňosová hosći po přehladce wjedła. Centralna tema wustajeńcy je „narodne prócowanje wo samopostajowanje Serbow mjez swětowymaj wójnomaj“.
Dale lochce znižene hódnoty


text:
Wo dalšim skutkowanju serbskeho dźěłoweho kruha je Axel Arlt rěčał ze społnomócnjenej za serbske naležnosće wokrjesa Budyšin Reginu Krawcowej.
Je gremij hižo započał dźěłać?
R. Krawcowa: Přihoty hišće chwilku traja. Termin prěnjeho posedźenja gremija je 27. nowembra.
Domowina je pjeć Serbow delegowała. Su frakcije wokrjesneho sejmika swojich zastupjerjow-radźićelow hižo pomjenowali?
R. Krawcowa: Dotal stej jeno frakciji CDU a Lěwicy swojich zastupjerjow pomjenowałoj. Tamni bohužel hišće nic. CDU je mjena štyrjoch wokrjesnych radźićelow zapodała: Dawida Statnika, kiž přisłušeše dźěłowemu kruhej za SWZ hižo w minjenej wólbnej dobje, zastupuja wjesnjanostaj Rakec, Sven Nowotny, a Radworja, Wincenc Baberška, kaž tež Budyski měšćanosta dr. Robert Böhmer. Za Lěwicu steji znowa Hajko Kozel k dispoziciji. Jeho skutkowanje je so w zańdźenych pjeć lětach w tym wuznamjeniło, zo je so z wobstajnymi naprašowanjemi wo polěpšenje strukturow w krajnoradnym zarjedźe a we wokrjesu prócował.
Što maće za trěbne, zo by so wobdźělenje ze stron frakcijow polěpšiło?


text:
Leoš Šatava je we Łužicy derje znata wosobina, we wědomostnych kruhach – ze swojimi zdawna přewjedźenymi slědźenjemi a přednoškami –, ale tež pola šěršeho publikuma ze swojimi wustupami a popularnowědomostnymi nastawkami. Čitarki a čitarjo Rozhlada znaja dokładnje Šatavowe teksty, kotrež so hižo dlěje hač třiceći lět prawidłownje w časopisu ćišća. K najwažnišim temam, z kotrymiž je so wědomostnik we Łužicy zaběrał, słušeja jeho studije wo etniskosći, wo serbskej młodźinje (kaž w sociolinguistiskim nastupanju, kiž zapřija slědźenja na Budyskim Serbskim gymnaziju, tak tež popularne publikacije, kiž słuža zdźěla jako pokiwy za aktiwnych ludźi w serbskej rěčnej politice) a wo rewitalizaciji mjeńšinowych rěčow. Nowa kniha »Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století. Etnicita – jazyk – historie – kultura«, wudata w čěskim nakładnistwje »Epocha« (Praha 2020), pokazuje, zo je Šatava tež kulturny stawiznar wo Serbach z literarnowědomostnym nachilenjom.
Edicija »Lužičtí Srbové« wobsahuje dotal rozbrojene a znowa redigowane wozjewjenja Šatavy z doby 1983–2019, a to z wulkej přewahu tekstow z poslednich pjatnaće lět. Šatava je njesměrnje płódny awtor, kiž předpołoži někotre sta wšelakich nastawkow k serbskej problematice: wot krótkich esejow hač ke chutnym wědomostnym studijam. Wuběr wjace hač dwaceći tekstow, kotrež su tak zrjadowane, zo móhli so tež čitarjo, kotřiž njeznaja stawizny, rěčnu a etnisku situaciju Serbow, wo nich na přewšo kompleksne wašnje wobhonić, njeje scyła lochki. Měnju, zo je so tole Šatavje jara derje poradźiło.


text:
Lubi wěriwi, „Štóž je swěrny w najmjeńšim, bywa swěrny tež we wulkim. Štóž pak je njesprawny w najmjeńšim, bywa njesprawny tež we wulkim“ (Lk 16,10). Při tutej sadźe sym w ewangeliju třacy wostał. Dźe wo małe a banalne wěcy wšědneho dnja a wo prašenje, kak z nimi wobchadźam. Z tym storčimy na wěste zasady.
Před někotrymi lětami smy na přihotowanskim dnju přiwzaća do wosadneje młodźiny wo hesle Ty sy kowar swojeho zboža přemyslowali. To bě tež tema při filmowanju wšelakich scenow ze wšědneho dnja, při čimž nas mjeztym zemrěty Jan Krawža z Pančic-Kukowa tehdy wěcywustojnje přewodźeše. Smy zwěsćili, zo wobsteji wšědny dźeń zwjetša z małych a banalnych wěcow. Dopominam so derje, jako běch hišće pola Salesianow w Praze, a słyšach raz wuprajenje wot Franca Saleskeho (1567-1622): „W žiwjenju je wažne, cyle normalne wšědne wěcy wosebje derje zmištrować“.
Lubi wěriwi, na tute wašnje maja wjele pódlanskich wěcow, kiž su druhdy tak małke a banalne, cyle nowu kwalitu. Bych tuž móhł rjec: Praj mi, kak z małymi wšědnymi wěcami wobchadźeš, a ja ći praju, štó sy.
Jednoho dnja praji wěsty rabi swojemu šulerjej: „Arono, sy pola mje tóšto nawuknył. Njemóžu ći pak nětko ničo wjace nawučić. W susodstwje pak bydli tež rabi z mjenom Mosche: Dźi k njemu!“. Přichodny dźeń hotowaše so Aron na puć. Doběhnywši zapklepa skedźbliwje pola sławneho rabija wo durje a zastupi. Rabi pak ani njepohlada. Bě zaběrany z tym, zo sej črije wjazaše. A to činješe tak pobožnje, zo wšo wokoło sebje zaby. Aron wosta chwilku čakajo stejo. Potom dźěše přesłapjeny z domu a nawróći so zaso swojemu bywšemu wučerjej. Wopraša so jeho: „Čehodla sy mje jenož k tomu rabijej Mosche pósłał? Njeje ani słowo ze mnu porěčał. Što da dyrbju wot njeho wuknyć?“. – „Što da je činił?“ wopraša so na to jeho bywši wučer. „Je cyły čas jenož swojej črije zwjazał“. – Na to wotmołwi rabi: „Aronje, to je runje to, štož maš wot tutoho muža nawuknyć. Najwažniše je přeco to, z čimž so runje zaběraš“.
Składnosće, kaznju lubosće blišemu, spjelnić su rědke. Tola we wšědnym dnju su dosć móžnosćow, druhim pomhać. Tež wo tym smy na přihotwanskim dnju rozpominali.
Něchtó je raz prajił: „Hač něchtó nadobo žiwjenje chutnje bjerje, njepóznaješ na tym, zo wulke rozsudy twori, ale kak wšědnje na swoje małe nadawki dźe a je spyta zmištrować“.
A to, lubi wěriwi, płači tola za wšě pady. Hač wobsedźer předewzaća chutnje ze swojim dźěłom měni, njepóznaješ na tym, kak při wulkich posedźenjach a witanjach wustupuje, ale hač ma tež wucho za naležnosće sobudźěłaćerjow. Hač starši chutnje měnja z tym, zo čuja so zamołwići za swoje dźěći, njepóznaješ na tym, kelko kapsnych pjenjez jim dawaja abo kak drohe su dary k Hodom. Póznaješ to na tym, kak na banalne prašenja swojich dźěći wotmołwjeja. Hač duchowny ze swojim słowom chutnje měni, njepóznaješ na tym, hač w połnje wobsadźenej cyrkwi wulkotnje prěduje, ale na tym, hač so prócuje kóždy čas dobry přikład być. Ewangelij móhł so dźensa takle zjeć: Hdyž chceš někomu wulke wěcy přicpěwać, potom hladaj na to, kak so z małymi wěcami zaběra. A kiž to zdokonja, tón je na najlěpšim puću być kowar swojeho zboža.
Sćěhowace prašenje měł sej hdys a hdys stajić: Kak postajam swój puć, kiž dźě ma wjesć do zboža? Při tym hraje swědomje wulku rólu. Sym tuž hižo kmany, prawje na swědomje słuchać abo činju skerje to, štož zda so mi runje prawje być? Njedźiwam pak na to, kotre sćěwki móhło moje zadźerženje měć. Překlepanosć w zmysle ewangelija pak njese swoje płody.
Lubi wěriwi, smy křesćenjo a mamy so tu a dźensa rozsudźić. „Njemóžeće Bohu słužić a mamonej“ (Lk 16,13b) – Jězus cyle jasnje praji. W cyrobje eucharistije, w kotrejž chce so wón nam darić, chce nas wón skrućeć, zo bychmy so za njeho a jeho dobre poselstwo rozsudźili. A nječakajmy, doniž njeje pře pozdźe. Amen.
GN


text:
Witejcie!
Dzisioj chcymy, cobyście zaś ruszyli gowami.
Sprawdzili my już co wjycie ło historii i roztomajtych tradycjach ślonskich,
a terozki prziszoł czas na naszo godka. Czy poradzicie jeszcze godać po naszymu ?
Coroz mynij i skuli tego muszymy durś se ło nij przipominać.
Trza zgodnonć pora wyrazów po ślonsku i wpisać do krziżowki, a w czerwonej romce
pokoże się rozwionzanie.
Fto piyrszy poradzi to zrobić i szrajbnie do nos mejla dostanie gyszynk.
Ale dejcie pozor !!! Trza wypisać wszystkie wyrazy z krziżowki + tyn z romki
czyli do kupy 12 wyrazow. Czekomy !!!
nasz e-mail:
sekretariat.szopienice@mdk.katowice.pl
Krzyżówka :


text:
Kamjenc. Lessingowy kaž tež sakralny muzej a Słodarnja w Kamjencu su wotnětka zaso w znatym času wotewrjene. To zdźěli Matthias Hanke, zastupowacy nawoda Lessingoweho muzeja. W galeriji sakralneho muzeja Hanineje cyrkwje su widźeć dźěła pod hesłom „Transicija – fotografije Michaela Krusche“. Nastała je zběrka składnostnje 60. narodnin we Wojerecach rodźeneho wuměłca, kiž dźensa w Berlinje bydli a skutkuje. Motiwy za swoje fotografije je Kruscha našoł w mnohich krajach swěta – w Marokku, Kazachstanje, Južnej Africe a Patagoniskej, w Omanje, Jemenje a Israelu. Zapopadnył je tam po zdaću pozabyte městnosće. Pod titulom „Tekstury“ pokazuje wón wot čłowjeka wopušćene přebywanišća jako kolažu.
Wuměłstwo a přiroda


text:
Charakterystyczne dlŏ modernych ptŏkōw (Neornithes) sōm: skōra wytwŏrzajōncŏ fyjdra przodnie kōńczyny przekształcōne we krzidła, kelca ôkryte rogowym dziubym u terŏźnych przedstŏwicieli pozbytym zymbōw, leki, festelny szkelet i sztyrodziołowe sierce. Ptŏki zaôbycz potrefiōm lŏtać, nale niykere zorty sōm wtōrnie niylotne. Ôkrōm tego ôdznaczajōm sie wysokōm aktywnościōm metabolicznōm. Rozmnażajōm sie bez skłŏdanie i wysiŏdywanie jajec ôbtoczōnych twardōm szupōm. Niykere ptŏki, a nojbarzij kruki i papagaje, nŏleżōm do nojbarzij inteligyntnych zort zwiyrzōw, potrefiōncych tworzić i używać przirzyndōw spōmocnych, a przekazujōm tã wiedzã dalszym gyneracyjōm[1].
Mocka zort ptŏkōw robi se dalekodystansowe wandry (migracyje), inksze przemieszczajōm sie mynij regularnie na krōtsze dystanse. Sōm zwiyrzami społecznymi – gŏdajōm ze sobōm ze pōmocōm wizualnych sygnałōw abo zawołań kōntaktowych, jak i śpiywym, a bierōm udzioł we spōlnych lyngach, gōnach, przepyndzaniu drŏpieżnikōw, zgrupowaniach migracyjnych.
Wiynkszość zort ptŏkōw żyje mōnogamicznie, nojczyńścij na czas jednego sezōnu, czasami na ôkres pŏru lŏt, rzŏdzij tworzōm tã samã pŏrã bez cołke życie. Inksze zorty tworzōm lyngowe systymy poligyniczne – z pŏrōma samurami przipadajōncymi na jednego samca. Rzŏdko trefiŏ sie zorty poliandryczne z mockōm samcōw a jednã samurōm. Jajca sōm porzōnd skłŏdane do gniŏzd i wysiŏdywane bez ôjcōw. Charakterystycznōm cechōm dlŏ wiynkszości ptŏkōw je dugi ôkres flyjgi nad wyklutymi pisklŏkami.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Słowničk je za wučbu jendźelšćiny w zakładnej šuli. Wón wobsahuje něhdźe 1000 jendźelskich słowow a wobrotow rozrjadowane do 20 dźěsću wotpowědowacych wobłukow. Hesła su rjenje barbnje ilustrowane. Kóždemu hesłu słuša přikładowa sada, kotraž wuknjenski zaměr a postup dźěći wobkedźbuje. Wulke wobrazy ke kóždej temje wabja do pytanja a wotkrywanja jednotliwych słowow a wobrotow. Glosar ze zwukowym pismom zmóžnja spěšne pytanje we woběmaj rěčomaj. Słowničk je idealny za lochke wuknjenje doma a w šuli.
{STR}
{STR}


text:
Połkupa
Połkupa je we wodźiznje ležacy dźěl twjerdźe, kotryž je přewažnje, ale nic dospołnje wot wody wobdaty, tak zo wobsteji přirodny zwisk z twjerdźu. Nasypy abo mosty po tutym nastupanju jako zwisk njepłaća, tak zo wostanje na přikład Sylt kupa, hačrunjež je přez Hindenburgowy nasyp z twjerdźu zwjazany. Namaka-li so połkupa w nutřkokrajnej wodźiznje, rěka wona tež nutřkokrajna połkupa. Po powšitkownej definiciji ma połkupa wjetšu dołhosć hač šěrokosć. Wulkosć porno tomu žanu rólu njehraje.
Wosebita, jara wuska forma połkupy je kosa, kotraž so předewšěm při Baltiskim a Čornym morju namaka (n.př. Kurska kosa).
Znate połkupy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Apenninska połkupa
- Arabska połkupa
- Balkanska połkupa
- Iberiska połkupa
- Krim
- Sinai
- Skandinawiska połkupa


text: GALERIA Klubu Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk GALERIA Klubu Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk GALERIA Klubu Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk GALERIA Klubu Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk Klub Mistrzów Tańca Cezar & Katerina Katowice Gibraltar Marbella- Kursy tańca Katowice, Śląsk


text:
Alfred Hitchcock
Tworzyńy Alfred Hitchcock (rodz. 13 śyrpńa 1899 we Lůndyńe, um. 29 kwjetńa 1980 we Los Angeles) – brytyjsko - amerikański filmowy reżysyr a producynt. Uodznaczůny The Most Excellent Order of the British Empire. Uznowany za pjońera suspensu a psychologicznygo thrillera. Po zuůnaczyńu poru filmůw we Wjelgij Brytańiji przekludźił śe do Hollywood, we 1956 dostoł amerikańske uobywatelstwo. Uznowany za nojlepszygo brytyjskigo reżysyra we geszichće a jednygo ze nojlepszych we weldźe. Znůmy ze ausdruka "Film na anfangu mo mjeć trzyńśyńe źymje, a ńyskorzi napjyńće mo růść." Nojbarźi znůme filmy Hitchcocka: "Rear Window", "Vertigo", "Psycho", "North by Northwest", "The Birds", "Rebecca".


text:
Wóndano při rjadowanju regalow zanurich so do delnjoserbskeje Pratyje za lěto 2008. Zajimawe: cyła dwójna strona wo temje »Nimamy spisowaćelow« wot Hendricha Jordana a Torstena Maka. Woprawdźe, na spočatku zańdźeneho kaž tež našeho lětstotka njemóžeše so delnjoserbska literatura z nahladnej ličbu awtorow hordźić; hornjoserbskej dźěše so lěpje.
Runje w lěće 2008 pytach teksty za finsku antologiju načasneje serbskeje krótkoprozy, a poskitk delnjoserbskich tekstow njeběše bohaty. A hlej, hižo w februarje 2013 rěčach w přednošku k serbskej literaturje wo »fenomenje młodeje delnjoserbskeje literatury«. To běše widźeć mjez druhim w zběrce »Paternoster« a antologiji »Pód kšywom nakósnym«. Nowi awtorojo přichadźachu tež z nowymi temami. To bě kaž dźiw. Torsten Mak skedźbni na dalši problem: Serbsce pisacy su wućeženi ze wšědnym dźěłom, přewažnje na serbskim polu. Nimaja potajkim chwile za tworjenje. Kaž je Benjamin Franklin rjekł: »Čas su pjenjezy.« Tuž dajmy pjenjezy pisanja chcyćiwym a kmanym! Njech so nachwilnje wuswobodźa wot wšědneho dźěła a pisaja z połnej mocu. Trjebamy pjenjezy kaž tež kriterije a rjadowanja, po kotrychž so wone rozdźěla. Ryzy techniske a administratiwne prašenja. Hižo słyšu wobmyslenja: Hač hodźa so stipendije rozdźělować sprawnje, hač hodźa so narunać wučerjo, redaktorojo a tamni, kiž su nachwilnje stipendija dla wuswobodźeni, hač dosaha kapacita nakładnistwa za nowu twórbu. To su woprawnjene prašenja, ale hodźa so zawěsće rozrisać.


text:
Wołom do Wos, Juhasi Ponjezusowego Kościoła: nie jest dobrze na nasej holi! Mój syn Jantek do kościoła nie chodzi, a wnucek Jurecek pedzioł, ze kce uostać apostatom.
Uostomili Ekscelencje i Eminencje!
Pisem do Wos jo, Jendruś, i pisem po prośbie, ale nie bójcie sie, uo dutki haw nie idzie. Z potrzeby starego i stropionego serca pisem. Cobyście pojeni, o co mi chodzi, muse Wom nopierwej pedzieć dwie historie: jednom długsom, a smutnom; a drugom krótsom, za to wesołom. Posłuchojcie.
Pierso historia.
Za młodu krapke-k juhasowoł, a krapke baciarzył, ale kiek poznoł Marysie, ustatkować jek sie musioł. Coby dutków starcyło, kupcyłek drzewem, a coby sie lepiej kupcyło, gorzołke sie popijało. A pote to juz wiecie, jako to jes… gorzołke sie piło, nawet kie kupcynio nie było.
Prawie dwajścia roków temu dobiłek torgu w Robce i wracali my sie z mojim Tomeckiem autem w chałpe. Mioł wtedy 19 roków. Tomuś mi godo: „tato, nie pijcie telo”, nale co jo bedym smarka słuchoł. Wracali my sie po nocy i Tomecek juz usnon, a jo, pewny sobie za kierownicom. Zaroz za Bukowinom za wartko zjezdzołek z brzyzku, wzrok mi sie stracił i wjechali my w drzewo. Przebudziłek sie po kwili i godom Tomkowi, ze trza iś du dómu na nogak, ale ten sie nie uobzywo, głowa mu wisi bezwłodnie i krew leci z usów. Zrozumiołek, zek chłopoka zabił. Kozdy przyzwojity uociec by płakoł, lecioł wartko do noblizsyk gazdów, no a jo… wstyd teli i pisać uo tym cienzko… namyślołek uciekać. Gorzej jesce! Posadziłek Tomka za kierownicom, coby wyglondało, ze to pono uón nos wióz!
Ratunek jest w grzechu uznanym i załowanym, a nie w udawaniu
Kiek sed du dómu, chyciła mnie tako noremno zołość i wstyd, tako rozpac, ze pedziołek se: „kieś taki podły, to idź, ze skały sie ciśnij i zywot swój skóńc” i tak-ek kcioł zrobić. Zamiast du dómu posedek w Tatry, coby sie rucić w dół z ftoregosi wierchu. Kiek juz tak stoł, a podemnom ciemność piekielno, dopatrzołek w uoddalyniu jakisi dym nad lasem, jak kieby z watry abo z kómina. A było to nad Wiktorówkami, co tam bioli uojculkowie siedzom. I ten dym, nie wiym, cy to mi sie przywidziało w tym pijanym widzie, ale mioł kształt jak kieby znaku pytajoncego. Jak kieby mnie tam do uojculków pytoł. Pognołek na Wiktorówki i zaconek z całej siły burzyć do dźwierzy (cheba była jako cworto nad raniem), coby sie ftory uobudził i przyseł na ratunek mojej niescyńśliwej dusy. I uotwarli i do nuka mnie napytali. Pedziołek im, zek syna zamordowoł i ze kciołek sie zabić.
Jedyn ś nik, Pieter mu było po nasemu, zostoł se mnom w cornej izbie, a insi pośli spać (tak zek piyrse myśloł, ale Pieter mi pote pedzioł, ze pośli do kaplicy niebo dlo mnie śturmować i dlo całej mojej rodziny). Płakołek tak i płakołek, jaz zek usłysoł, ze i Pietrowi tyz płacki idom. „Cemuz płacecie?” pytom sie go, a uon na to, ze płace, bo cuje, jak bardzo mnie boli. Wtedy zek sie juz doimyntnie uozkleił i zacołek wyć jak wilk. Zaraz pote łzy mi sie skóńcyły i spodek na kolana Pana Jezusa pytać, cobyk sie móg wysłuchać i coby mnie jesce ratowoł. I Jezus mnie, morderce włosnego syna, uobłapił tak, jak kieby to była sama moja matuś. I to był piersy cud!
Zaroz potym Pietrek zawióz mnie du domu, do Marysi, ftoro juz wtedy nos dwók z Tomaskiem uopłakowała. Nie domyslajyncy się jesce nicego, uciesyła sie uokrutnie, ze choć jedyn sie jej wrócił. Podesedek ku niej, coby jej całom prowde pedzieć i uo przebocynie dlo mnie pytać, coby mnie z domu nie wyganiała, bok łajdok, ale kochom jom i nase dzieciska. I wte drugi cud – bo mnie nie wygnała, nad mojom nyndzom sie zlutowała. A Pieter (widziołek to bez okno) siedzioł na uoborze na gnotku i te swoje corne koroliki myndlył w ryncak. Wtedy zauwozyłek, ze kolor jego sukienki był jednaki, jako i sierzć nasego uowcorka, co społ przy budzie, jak kieby Pon Jezus posłoł Pietra strzec mojom potraconom baraniom duse. Zawołali my Pietrka do izby, coby sie zagrzoł. A ten wypił harbaty i pedzioł, ze trzeba teroz na policyjom pojechać i haniok sie znowu wyspowiadać i ludzkiej sprawiedliwości sie poddać.
We wiesne zapod wyrok, bede musioł pół roku w hereście posiedzieć. Wtedy namyślołek, ze i reście mojik dzieciontecek musem pedzieć, jak to po prowdzie było i cały swój styd na nowo uokozać, coby cygaństwo nos nie struło, jak jako gnojówka co wyloto do potoka w nasej dziedzinie. Kciołek pedzieć dzieciom, ale ni mogek, strach mnie teli uoblecioł, jaz została jedna niedziela. Kie byli my całom rodzinom w kościele, a i Pietrek przyjechoł, co by sie pozegnać, probosc cytali Ewangelijom uo dobrym i złym łotrze. Wtedy do mnie dosło, ze musem sie syćkim przyznać. Kiek wstoł, Pieter i Marysia stanyni wedle mnie jako dwa hrube janioły. I stołek tak kilka zdrowasiek, zakiel zek im pedzioł uo mojej nyndzy, uo zolu za Tomaskiem i uo ratunku uod Pana Jezusa. I wiycie co, zaś były łzy i to takie płacki cyste jak siompawica, co niesie zycie i wybawienie uod posuchy. Kiek skońcył, wielu gazdow przychodziło nas wyobłapować i nawet ten brzydźki Stasek zzo bzyzka, co my sie ś nim scyrze nie lubieli, podeseł zasmarkany, uobłapiył mnie i pedzioł, ze jak bedzie trzeba, to bedzie woził za mnie drzewo, coby moja rodzina nie biedowała. I woził i grosa nie wzion!
We wienzieniu nie było cienzko. Sytka tam godali, ze uoni niewinni. A jo im na to, zek jest morderca i to z premedytacyjom (no bo gorzołka to przecie był mój wybór), tak ze mieli do mnie sacunek. Pietrek, Maryś i dziecyska mnie uodwiedzali i cas zlecioł jak staro Kiermusowo kiedysik z karuzeli – pare zwyrtnieńć i kóniec.
Kiek sie wrócił du dómu, jakisi strasny smutek mnie uogarnon. Zol za Tomaskiem i styd mnie napadli jak jacysi zbójcy, jaze na ziem powalyli, a z sił i chyńci do zycio uograbili. I znowu Pietrek mnie uratowoł (Marysia pewnie za nim uodkozała), bo mi pedzioł, cobyk se jakom cienzkom pokute wzion. Nie rozumiołek, co do mnie Pietrek godoł, bo przecie jak kóń sie z wozem w błocie zakopie, to jakoz to mu ulzy, kie sie mu cienzoru dołozy? Ale wiycie co, dowierzołek juz wtedy Pietrowi bardziej jako samemu sobie. Pojonek, ze jego mondrość nie jest ino uod niego, ba jakby jakosi starso, tak staro jak Krystusów Kościół.
Za pokute zek se wyznacył, coby w kozdom sobote zanieść na Wiktorówki worek drew, coby uojculkowie mieli na cym strawe warzyć, a w zime nie marzli. I wiycie, ze cym wiencej tyk drew nosiłek i cym były cienzejse, tym na dusy robiło mi sie lekcej. I kie została jedna sobota i jeden worek, wzieno mnie cosi połomało. Krzyze cy jakisik insy pieron. Smutno mi sie zrobiło, ze terminu nie dotrzymom. Budzem sie rano i co widzem… pienciu biołyk braciskow, miendzy nimi Pietrek i stary kulawy Grzesiek, stojom i kazujom sobie ten worek dać, ze to uoni go za mnie na wierk zaniesom. Pote mi Marysia pedziała, ze w tom niedziele na msy na Wiktorówkak jedna ze scelin bukowych była niesiono w procesyji, a pote lezała na uołtorzu. Zawse kciołek sie spytać Pietrka, co to miało znacyć, ale znajency go, na pewno cosi ślachetnego i mondrego.
A teroz i historjo drugo – weselso i krótso. Kie miołek ze śtyrnoście roków, było u nos w rodzinie wesele. Zabili my świnie i mama z ciotkami uozbierali jom w suterynie. Rano nastympnego dnia, kie przyśli robić kiełbasy, salcesony i peklować szynki, dopatrzały, ze jak kieby bocku było mniej, jakby jakisi pies abo złodziej w nocy sie zakrod i kawołek ukrod. Nie wiada było, fto by to tyz móg być. Dwa dni potem mój kuzyn Stasek, co skróny braku miejsc w izbie, społ w sopie, przyseł do nasej cornej izby napić sie harbaty. Cosik nom tak zacyno uokrutnie podśmierdować. Poźreli my sie z mamom po sobie i juz my wiedzieli, co sie z bockiem stało. Kuzyn trzymo go pod kapotom, a w nocy i w dzień se podjado. Matuś mrugnyny na mnie uokiem i pado: „Podźcie chłopoki siendnieme se na ławecce przed chałpom, harbaty sie napijeme”. Nyj tak my zrobili.
Nopierwej przyseł ku nom uowcorek Gburek (przódzi uón był Burek, ale ze uokrutnie stropiony mo wyraz kufy, to my mu zmienili imię). Siednon przed kuzynem i zacon nosem pociongać, jak kieby docuł cosik dobrego. Nie mineny ze trzy minuty, jak zleciały sie cheba syćkie psy ze wsi. Nawet kulawy sołtysów Uolbrzym przykuśtykoł na trzek nogak (jednom mu wilki uodgryzły, kie uowiec bronił), coby sie niebiańskom woniom zjełcanego bocku sycić. I uobsiadły Staska syćkie psy, nicym pobozne babiny kaplicke na majówke, i jeny sie wpatrzować w niego jak w uoblice noświentsej Panienki, cekajyncy na cud, jak nie z góry, to choć z bocku. Kie Stasek pojon, ze jego tajemnica sie wydała, wyjon dosulany kawołek spod pazuchy, cisnom go psom i uciók do sopy. Bo wiecie, to, cego Stasek wtedy jesce nie rozumioł, to to, ze kie ftosi cały cos nosi ze sobom taki kawoł miysa, to do smrodu sie przyzwycajo i juz go nie cuje.
A teroz napisem, co mi na sercu lezy. Kciołek napisać tyn list juz jakiś cos temu, alek sie strzymowoł, bo jo nieucony i kaz mi ta pisać do Ekselencjów i Eminencjów. Na teoologiji sie nie wyznom, ale wiem chojco uo zyciu, uo juhasowaniu, uo przeboceniu, uo płacek wylywaniu. Nie wołom do Wos z wiyrchów, ba z doliny jako łotr, morderca, pijok, ale juz nie tfórz.
Wołom do Wos, Juhasi Ponjezusowego Kościoła: nie jest dobrze na nasej holi! Mój syn Jantek do kościoła nie chodzi, a wnucek Jurecek pedzioł, ze kce uostać apostatom. Pomyślołek, ze gorzołki nie kce pić, tok sie i uciesył. No, ale mi Jantek wytłomacył, ze uon od Krystusowego Koscioła kce uodyńść, uobrazić sie na Pana Jezusa, choć go nie poznoł. Toz to zgroza. Kany uón pudzie, kie dopadnie go kiedy tako strasecno tynsknica abo rozpac jak mnie? Fto go naucy płacki łotrowskie wylywać i z uodwogom z tym pierońskim grzychem sie mocować?
Umyśloł jo napisać toten list wcora, kiek sie wracoł z pogrzebu mojego nolepsego przyjaciela. Pietrek uodeseł na niebieskie hole. Młodsy był jako jo, ale Pon Jezus doł mi go za przyjaciela i przewodnika. Pietrek cienzko pracowoł i cienzko chorowoł, ale za to pieknie słuchoł, pieknie sie modlył i pieknie umieroł. I kiedyk stoł nad jego grobem pojonek, ze te uostatnie sceliny, cok ik nie doł rady zanieść na Wiktorówki, mom zanieść Wom, Wielebni Ksiynzo Biskupi, cobyście napolyli w swoik sercak, coby zor miłowanio w was buchnon, a syćkie strachy uod Wos uodegnoł. Coby Krystusowy Kościoł był Pietrkowy – słuchajoncy, uozmodlony, skrusony, ratujoncy syćkik biedoków, mondry, ale nie mendrkujoncy.
W Pietrkowym juhasowaniu zno sie swoje uowce i idzie sie razym ś nimi, cy słonko świeci, cy siompawica, cy kurniawa. Nie do sie siedzieć przy kafloku abo jechać z uowcami piyknym autym (som zek słysoł, jak kolyndnicy śpiywali w tym roku „przejechali sie Bentleyem pastyrze”). Juhas ni mo uowiec, nie jego uone som, ba uon jest ik. Musom znać jego głos, ufać mu. A jak zaufać, kie juhasowi chybio uodwogi? Locegoz miołby Jantek cy Jurecek iś do spowiedzi, kie juhas nie uokazuje skruchy, nie przeproso, nie załuje?
Pomiendzy Wasymi Ekselencjami i Eminencjami jest wiele poboznyk i mondryk juhasów. Ino kielo uodwoznyk? Jak sie w Episkopacie ni mozecie dogadać, to przecie kozdy z Wos moze we włosnej diecezyji zuorganizować dwie komisyje – takom, co przypatrzy sie agentom, i takom, co przypatrzy sie tym, co pchali łapy do gaci nasyk dziecisk. Cy to jaz tak wiele? Przecie smród zjełcanego bocku jest nie do zdzier-zynio. Cy wy go nie cujecie, cy Wos nie mgli? Mojego syna i wnucka zemglyło. Zróbcie to dlo włosnego ratunku, dlo ukrzywdzonyk i porazonyk, dlo winowajców, coby przed śmierzciom mieli cas sie nawrócić i załować za grzechy. Zrobcie to tyz dlo syćkik ksiendzów, uojculków i siostrzycek, coby smród zjełcanego bocku spod kosule jednyk nie przechodziył na insyk, ftorzy sie piyknie modlom, piyknie słuchajom i co som dani nom za przewodników po zyciowyk pyrciak.
Pieter przyjon mojom spowiedź, ale był lo mnie twardy, bo mnie jako swego przyjaciela miłowoł – kozoł mi pedzieć syćko Marysi, a pote na policyji. Ja pote som pojonek, ze ratunek jest w grzechu uznanym i załowanym, a nie w udawaniu. Kiedy wyznołek mój grzyk w kościele (dzieciom swojim i gazdom z nasej dziedziny), pocułek prowdziwom krześcijanskom ślebode.
Nie kcielibyście i Wy, Wielebni, jej zasmakować?
Uostońcie z Bogiem,
A Ty, Duchu Świynty, jak holny duj w nasyk sercak! Hej!
Jyndrek


text:
Alfons Wićaz, diplomowy slawist a žurnalist, kulturnik-organizator a iniciator wjesneho a profesionalneho kulturneho žiwjenja je pjatk, 24. julija, swoje 75. narodniny woswjećił.
Wot 1964 hač do 1969 studowaše w Lipsku slawistiku, angažujo so hižo jako student za serbsku kulturu. Foto z Noweje doby w mojej ruce pokazuje jeho jako dirigenta studentskeho chora. Žadyn dźiw, Alfons Wićaz běše wšak wot 1956 štyri lěta spěwar pola kapałnikow w Drježdźanach, Jurij Winar bě so wo to postarał. Dokelž njebě w Drježdźanach serbšćinu wuknyć móhł, jeho do Choćebuza na tamnišu Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu pósłachu. Spěwaše smjerć rady dale, ale započa jako šulerski korespondent Noweho Casnika tež pisać a załoži měsačnu stronu »Ze SRWŠ Chóśebuz«. Z jednej nohu bě so do nowinarstwa zwažił.
Čłowjek móhł sej myslić, njeznajo tehdyše tež w Serbach rozšěrjene politiske wašnička, zo nadeńdźe z tajkim pozadkom po Lipšćanskim studiju lochce dźěłowe městno we Łužicy. Hdy njeby Alfons Alfons był, da haj, ale wón so rady ze słowom a dušu do naležnosćow tykaše, kotrež so mnohim njelubjachu. A byrnjež corpus delicti jeno trochu selena serbska spěwana kołbasa była, něhdy indic žiweho kritiskeho studentstwa. Pokuta za tajke njesłyšane lózystwo dyrbi być, sej zastojnicy w Budyšinje prajachu. Alfons wosta poł lěta bjez přistajenja, z lubej nuzu w piwarni dźěłajo abo jako korektor w serbskej ćišćerni teksty korigujo.
Čłowjek kaž Jurij Grós, a nic mjenje tež wšitcy, kotřiž su za čas zańdźeneho stata prawdźepodobnje na dobro serbskeho ludu skutkowali, su husto njewoprawnjenym wumjetowanjam abo podsunjenjam wustajani. W telewizijnym wusyłanju Wuhladko rěkaše po smjerći Jurja Grósa němsce, zo bě zemrěty »dwělomna wosobina«, w serbskim originalu so »kontrowersna« mjenowaše. Runje pola Jurja Grósa je dowolene so prašeć, kajke su měritka za skutk Serba, hdy je prawy, hdy dobry, hdy dwělomny Serb? Z Ćišinskim mamy pak wysoke a stajnje płaćiwe měritko: pozitiwne dźěło.
Jurij Grós, Nowe lěto 1931 jako syn serbskeje skałarskeje swójby narodźeny, zastupi połdra lětdźesatka po tym do Noweho časa, do časa serbskeho wozrodźenja a serbskeje zahoritosće. Zahoriće wobdźěli so na brigadowanju na twarnišću Serbskeho domu pod nawodom swojeho wjesnjana, legendarneho Pawoła Šenkerja. A hdyž dóńdźe do Łužicy z Juhosłowjanskeje přeprošenje na brigadowanje we wukraju – prěni raz w serbskich stawiznach –, poda so wón z 44 dalšimi młodostnymi na brigadowanje při twarje awtodróhi »Bratrowstwojednota«. Połsta lět pozdźišo wopyta wón z dalšimi Serbami skutkowanišća młodeho časa. Spisowaćel Křesćan Krawc bě jězbu do mjeztym wot wójny krjudowaneho kraja organizował. Na moje prašenje na juhosłowjanskej zemi, kak so čłowjek čuje, hdyž wopyta městna produktiwneje młodosće, mi rjekny: »Njewěm, hač bych telko mocy a mysli w pozdźišim žiwjenju měł, hdyž njebych tu začuwał, što wuska bratrowska zhromadnosć zdokonja.« Powědaše hnujace epizodki, sposrědkowa dožiwjenja. Njeběch Jurja Grósa tajkeho hdy zeznał.
Hdyž so składnostnje 65. jubileja załoženja Serbskeho ludoweho ansambla třom zasłužbnym něhdyšim čłonam a čłonkam ansambla Čestne čłonstwo spožči, bě mjez nimi tež Leńka Šołćina-Winarjec. Nětkole, w juliju tutoho lěta, je wona nas na wěčnje wopušćiła, kaž mnozy wuznamni ansamblowcy njedawno: Jan Domaška, Korla Tilich, Detlef Kobjela ... Myslu husto na přijomnu rozmołwu z njej w jeje małym Budyskim bydlenju – hewak wšak hižo dołhi čas w Slepom doma –, jako jej wot Spěchowanskeho towarstwa SLA wopismo Čestneje čłonki přepodachmy. Naše towarstwo bě sej do hłowy stajiło, zo su runje ludźo, kotřiž při kolebce prěnjeho powołanskeho ansambla serbskeje ludoweje kultury stejachu, hódni počesćenja a wěčneho wopominanja. Jich žiwjenje a skutkowanje stej na wosobu zhusćene serbske kulturne a kulturnopolitiske wuwiće prěnich powójnskich lět. Na wot nich połožene zakłady so to dźensniše natwarjuje. Hinak prajene: Hdźe bychmy dźensa stali bjez natwarneho dźěła wonych muži a žonow.Leńka Šołćina-Winarjec Foto: priwatne»Mějach česć a zbožo, być prěnja solistka ansambla«, so Leńka Šołćina-Winarjec před třomi lětdźesatkami dopominaše. Na jewišću stać bu za spěwarku wšědny chlěb, dowěra do swójskich zamóžnosćow bě jej při tym wuměnjenje. Sebjedowěru dósta přez spěwanje w Radworskej Meji, w kulturnej brigadźe SWŠ a holčim chórje Jurja Winarja. Poprawom njeměješe scyła strach: »... rady myslu na prěnje proby z orchestrom. To bě ći nadobo cyle nowa kwalita spěwanja, a jeno tón, kiž je hdy sam z přewodom orchestra so pospytał, budźe wědźeć, kajka pomoc a zepěra móže ći tajki přewod być a kak lochce so zynki nad nim znošuja.« Leńka Šołćina-Winarjec, nětko solistka, njeměješe pryzle we hłowje, wosta jednora, njewupikana, šikwana młoda žona. So w serbskej njewjesćinskej drasće na jewišćo stupić – dźensa samozrozumliwosć za spěwarki w ansamblu –, so jej tak prawje nochcyše: »Mi bě to přehnate wupikanje, njewotpowědne jednoremu spěwanju. Ale šef [Jurij Winar] měješe prawo, a pod sylzami sym so podała.« Doda hišće, skromna kajkaž bě: »... a potom sym spěwała jako serbska njewjesta [...] a jenož z rozprawow a recensijow wěm, zo bě to wulki wuspěch.«
Spěšnje a dźeń a husćišo měješe so SLA hotować do wukraja. Jako posoł serbskeho luda, politisce widźane zdobom jako posoł NDR, žněješe chwalbu a sławu. Hižo prěnje hóstne wustupy njezahorjachu jenož publikum, ale tež ansamblowcow samych. 1956 wustupichu na kongresu Federalistiskeje unije europskich ludowych skupin (FUEN) w Rakuskej. Zwiski Domowiny k FUEN so na ćišć z Berlina bórze přetorhnychu a so hakle po přewróće wožiwichu. »Jako před wobdźělnikami kongresa [...] wustupichmy, jich hnydom spóznachmy na zahoritosći, z kotrejž naše poskićenja sćěhowachu. Dołho smy na tutym prěnim wječorku hišće bjesadowali a spěwali.«


text:
Knigły wó narodnych drastwach wudaju se z rozdźělnymi wótmyslenjami a intencijami. Zwětšego su to wědomnostne dokumentacije, kenž zepěraju se na archiwalije. To groni awtor/ka wobźěłajo a wugódnośijo wobstatk originalnych drastwinych źělow a fotow, pisne žrědła ludowědnikow a/abo wustnu dalejdawanu wědu nosaŕkow narodnych drastwow. Pórědko wudaju se drastwine knigły, kenž dokumentěruju aktualnu situaciju jadnogo regiona narodnych drastwow, na pśikład teke wobrazowe zwězki a pśerědko wózjawiju se pśirucne knigły, kenž nosaŕkam a gótowaŕkam a gótowarjam drastwow daju rozpokazanje pśi zgótowanju a woblekanju narodnych drastwow.
Lětźasetki dłujko póceramy wědu wó serbskich narodnych drastwach ze starych drastwinych atlasow zasłužbnych serbskich ludowědnikow, kaž Měrćin Nowak-Njechorński, dr. Lotaŕ Balko a Albrecht Lange. Což dolnoserbsku narodnu drastwu wokoło Chóśebuza nastupa, su wósebnje knigły »Die Tracht der Sorben um Cottbus / Drastwa wokoło Chośebuza«, 4. zwězk drastwinego atlasa »Serbske narodne drastwy / Sorbische Volkstrachten« za wšyknych zajmcow, tak teke za mnjo a mójo źěło w Serbskem muzeju ako teke priwatnje, až do źinsajšnego głowny a wažny zakład. Institut za serbski ludospyt w Budyšynje jo toś te knigły w lěśe 1991 wudał, to groni pśed 30 lětami. Głowny awtor a redaktor knigłow jo był wědomnostny sobuźěłaśeŕ Serbskego instituta, dr. Lotaŕ Balko. Slědne drastwine knigły, kenž jo Ludowe nakładnistwo Domowina za Dolnu Lužycu wudał, su knigły »Lübbenauer Trachtenbuch« Uty Hentšeloweje, wudane w lěśe 1999, pótakem pśed wěcej ako 20 lětami. W lěśe 2003 wudane knigły awtorki Brunhilde Miehe »Der Tracht treu geblieben – Studien zum regionalen Kleidungsverhalten in der Lausitz« njezepěraju se jano na Dolnu Łužycu, ale teke na druge regiony serbskich narodnych drastwow a pśedstajiju skerjej subjektiwne zaźaržanje woblekanja na pśikłaźe jadnotliwych nosaŕkow serbskeje narodneje drastwy.


text:
Giskana
Giskana to przynośny zbjorńik na woda, wykůnany nojczyńśći s blachy abo ze sztucznygo tworzywa, przeznaczůny do podlewańo źelinůw.
Ksztołt giskany je podany na walec uo podstawje elyptyczny, s půłkolistym hynklym s wjerchu. S boku, przi podstawje przimocowano je kůńcůwka, bjygnůnca na sztyjc na wjyrch a słůżůnco do podlewańo. Jeji ksztołt je podany na mocno wydużůny śćynty stożek, zakůńczůny cedzitym. Mo uůno za zadańy rozdźelić mocny strůmjyń wody, tak coby fest nie gichło a ńy wypłůkiwoł uůn gleby i ńy tworzůł zagłymbjyń we zolu. Głůwny zbjorńik giskany a tyż wydużůno kůńcůwka tworzům ukłod połůnczůnych naczyń. Podlewańy uodbywa śe bez przechylańy giskany we strůna kůńcůwki, co powoduje podńyśyńy we ńij poźůmu wody a powstańy ćiśńyńo, dźynki kerymu woda wypływo bez cedzitko. Gůrno powjerzchńo giskany je zwykle tajlowo zawarto uod strůny yndůngu, tak coby zapobjegnůnć wylewańu śe wody przi przechylańu. We myńszych giskanach s sztucznych tworzyw czynsto zawarto je cołko gůrno powjerzchńo, we kerej pozostawjůny zostowo jedźińy moły uokrůngły uotwůr do filowanio. Uobjyntość giskanůw waho śe we grańicach uod kilku do kilkudźeśyńću litrůw.


text:
Nicolaus Copernicus
Nicolaus Copernicus Torinenis (ur. 19 lutygo 1473 we Torůńu, zm. 24 moja 1543 we Frůmborku) – polski[1]. astrůnům, matymatyk, prawńik, ekůnůmista, stratyg, dochtůr, poeta, astrolůg, tumocz, kanclerz kapitůły warmińskij uod 1511, kanůńik warmiński, scholastyk wrocławski, duchowny katolicki.
Jygo nojważńijszym dźołym je De revolutionibus uorbium coelestium – Uo uobrotach sfer ńybjeskych (pracowoł nad ńim we lotach 1515–1530, nale ukozoło śe dźepjyro we 1543 roku we Norymberdze naszkryflane we uaćińskij godce)[2], we kerym uopisoł heljocyntryczno wizyjo wszychśwjota we mańyra wystarczajůnco szczygůłowy, by můgła stać śe naukowo użyteczno. Uogoszůno bez ńygo teoryjo heljocyntryzmu bůła nojważńijszům rewolucyjůom naukowům we dźejach ludzkośći uod czasůw starożytnych, mjanowanům ńykedy przewrotym koperńikańskym (uod polskigo spolszczyńo nazwiska na Kopernik).
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Narodowość polskům podowo wjynkszość zdrzudłůw, ńy ino polskych, m.in. Mjyndzynarodowa Ůńja Astrůnůmiczno a Yncyclopedyjno Encarta Microsoftu. We tajli ńypolskych zdrzudłůw padajům argůmynty za narodowośćům mjymjeckům, m.in. brak prac uopublikowanych we polskij godce przi istńyńu prac Copernicusa wydanych po mjymjecku a tyż mjymjecke pochodzyńy matki Copernicusa
- ↑ Po prowdźe De revolutionibus – uo uobrotach. Drůgi człůn titla zostoł dodany pod ajnflusym zastrzeżyń wysůńyntych bez cynzura kośćelno, coby ńy podkreślać ruchu uobrotowygo Źymi