c: text/html

text:
Basnikarska kjarmuša
Basnikarska kjarmuša (z pódtitelom Lyrika pó dolnoserbsku wót něga až źinsa) su knigły, kótarež jo wudało Ludowe nakładnistwo Domowina w lěśe 2017. Wudawaŕ a zestajaŕ knigłow jo Bernd Pittkunings.
Toś te knigły wopśimuju wušej 100 basnjow, klasikarjow dolnoserbskeje literatury a teke młodych awtorow w dolnoserbskej rěcy. Mjazy drugimi su tam basni Mata Kósyka, Fryca Rochy, Ericha Wojty, Miny Witkojc, Rože Šenkarjoweje, Marjany Domaškojc, Eriki Janoweje, Uwe Gutšmidta a teke pśestajone (z górnoserbšćiny) Handrija Zejlerja, Jakuba Barta-Ćišinskiego a drugich.
K knigłam jo pśidana cejdejka (słuchoknigły), na kótarejž Serby (mj.dr. Martina Golašojc, Fabian Kaulfürst, Jill-Francis Ketlicojc, Marcus Kóńcaŕ) recitěruju někótare basni. Režiserka toś teje cejdejki jo była Hanelora Handrekojc.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kamerůn
Kamerůn, (fr. Cameroun, ang. Cameroon), Republika Kamerůn, (franc. République du Cameroun, ang. Republic of Cameroon) – państwo we strzodkowyj Africe, nad Gwinyjskům Zatokům. Grańica mo s: Ńigeryjům, Czadym, Strzodkowoafrikańskům Republikům, Kůngym, Gabůnym a Růwńikowům Gwinyjům. Kamerůn je człůnkym UoNZ, Uńije Afrykańskij a inkszych uorgańizacyji mjyndzynarodowych.
Mjano państwa wywodźi śe s portugalskigo mjana nadanygo rzyce Wouri, to je Rio de Camarões. Uokreślyńy to uoznaczo Rzyka Krewetek a ńyskorzi zostoło rozćůngńůne na cołki krej leżůncy nad tům rzykům.


text:
6.7.2014 - HFL - Florbal Stonava - Orlovští ležáci 2:3 (1:0, 0:2, 1:1)
Zápis z tohoto zápasu obstaral tentokráte útočník - Daniel Fuckala.
Tóż syncy se tego chytli po ostravsku, tak mi to nie dało a prawiłech se, że to musi iść aj po naszymu…
Zapas z Orłovóm był pro mnie po hodnie dłógi dobie fakt zajimawy, boch grou v polu… no przed zapasym żech se vysłechnył ruzne jakoże wtipne poznamki, dość ludzi se na mnie dziwało jak na świyntego na moście jak żech oblyk tyn żółty dres. Myślołech, że to synkom ukożym jak se to graje… no nie ukozołech…
Po piyrszej minucie żech mioł dość, ale to se dało czakać… aspóń żech se drżoł naszego hesla „Kdo nemůže střídá“. Naszczynści Jurisowi nie wadziło grać kapke wiyncyj. Nie zaczli my nejgorszy, jaksi w 1. trzecinie żech se prawił, że je czas puścić Wawrosza na plac a ón hned doł gol… jo by go asi nie doł… Dłógo my to drżeli. Szanci moc nie było, bo Orłowiocy to dobrze hustili przed brankóm, także my se ku niczymu moc nie dostali. Aj żech tam zmaścił jaksi przihry, ale mój przinos miou być tyn, że moc nie zadupiym a niechom spocznyć tych, co rozhodnom. Ve drugi trzecinie my dostali v celkem krótkim czasie 2 goly… myślym, że oba padły biehem jednego mojigo strzidania. Piyrszy se moc nie pamiyntom, u drugigo my byli z Dankym przed branóm a był tam aj souperz, myślołech, że go Danek mo, bo to był jego grocz… no nimiou. Przegrowali my 2:1 a to było dość na guwno. Kurde, jaksi żech ani nie registrowou, co se dzieje kolem, także nimogym ani przidać jaksiom wtipnom historke. To grani nima tako sranda jak walani w brance… No przisło mi, że my nie grali źle, jak na to w jaki sestawie my byli… podarziło se nóm aj wyrownać. Moc se tych strzelców nie pamiyntóm, ale pod zapisym je dycki statystyka kaj to je napisane, także se tym nie trza stresować. Remize by my isto brali, ale chwile przed końcym my to zas spieprzili a dostali gol na 3:2. Power play nie pomogła, po drugi my z ležakami przegrali. Jedine co mnie może cieszyć je, żech mioł 66,6% uspiesznost na buly, coż były dwa wygrane buly proci orłowskimu Pisztowi, kiery mo sice silnom papule, ale rynce słabe… także to zaś taki uspiech nima.
#13
Uvedený text se nemusí shodovat s oficiálním postojem Florbalu Stonava.
Statistika zápasu:
09:58 - Wawrzyk Jiří (Dovica Marek) - 1:0
18:26 - Orlovští ležáci - 1:1
18:52 - Orlovští ležáci - 1:2
25:44 - Dovica Marek (Byrtus Radomír) - 2:2
35:28 - Orlovští ležáci - 2:3
Vyloučení: 2:0. Využití: 0:0. Oslabení: 0:0.
Sestava týmu:
Tomasz Chorzempa (B)
Pavel Blus (O), Adam Nalewajka (O) - Vojtěch Feber (O), Daniel Kopic (O)
Marek Kožusznik (Ú), Daniel Fukala (Ú), Marek Dovica (Ú) - Jan Ćmok (Ú), Radomír Byrtus (Ú), Jiří Wawrzyk (Ú)


text:
▶ Nowy šef za LND
2. měrca podpisa Załožba za serbski lud dźěłowe zrěčenje z nowym jednaćelom Ludoweho nakładnistwa Domowina Symanom Pětrom Cyžom w Smolerjec kniharni w Budyšinje. Cyž budźe wot junija šesty nawoda 1958 załoženeho nakładnistwa a wukonja dźěło najprjedy na pjeć lět. Rodźeny 1977 słuša wón do přichodneje generacije serbskich intelektualnych. Wón změje so wužadanju stajić, serbskej literaturje a nowinarstwu puć do přichoda rubać. Do toho dźěłaše we wjednistwje agentury Pioneer Communications w Berlinje.
▶ Serbske blido w Chóśebuzu
Žeńske ze slěpjańskeje wósady su byli 4. měrca gósći Serbskego blida Serbskego muzeja w chóśebuskem měsćańskem muzeju. Z Edith Pjeńkoweju z Rownego su se rozgranjali wó jeje angažemenśe za wuchowanje jsow pśed wótbagrowanim a wó konfliktach, kótarež to pśinjaso. Dalej jo Pjeńkowa powědała wó pśiroźe swójich domacnych stron, z kótarejuž jo dłymoko zwězana. Stefanie Bierholdtec a Marita Kavelmannowa stej pśedstajiłej jatšowne spiwanje w slěpjańskej wósaźe.


text:
1 2Gŏdajōm3, że bioły chlyb niy je za zdrowy, bo ta mōnka je za kans4 przerobiōnŏ i bez to fajnie sie pojejś chleba, kery je narychtowany ze jak nojmani5 przerobiōnych składnikōw. Ôn je kaloryczny, ale mŏ mało wynglowodanōw i bez to pomŏgŏ tyż schudnōńć- jak zjycie krōmka takego chleba, to już żejście sōm pojedzyni6 😉 Je dojś zbity, ale jak sie wejrzycie7 na lista składnikōw, to sie niy ma co dziwić 😉
Co potrza?
1 szklōnka mōnki orkiszowyj- połnoziarniystyj
1 szklōnka haweflokōw8
1 szklōnka pestek ze słōnecznika
poła szklōnki sezamu
poła szklōnki ziorek lnu
poła szklōnki mōnki ze konopii- jak niy mŏcie, to mogecie dać wiyncyj jakego inkszego składnika
poła szklōnki mōnki kokosowyj- pomelane9 kōłkōsraszple10
1,5-2 łeżeczki soli
4 łeżki oleju rzepakowego
mogecie tyż dać sam łeżeczka sody i wtedy ôn trocha urojśnie, ale niy trza
Wszyjsko wczajście11 do miski, wymiyszejcie, przełōżcie do formy keksōwki (jo dŏwōm na spodek tyż papiōr do pieczynioł). Łozgrzyjcie bratruła na 200 stopni i wrojście tam tyn chlyb na 20 minut, a potyn zmniyjszcie na 180 i potrzimcie go jeszcze 40 minut. Wyciōngcie, ochōdźcie na jaki kratce i… smacznego 🙂
1naprawdę
2nazwa
3mówią
4mocno
5najmniej
6najedzeni
7spojrzycie
8płatków owsianych
9pomielone
10wiórki kokosowe
11wrzućcie


text:
Marlene Langerowa z Wotrowa, čłonka iniciatiwy na dobro kapłana dr. Jensa Buliša piše:
Tydźenja, 11. septembra, zhonichmy z wozjewjenjow wotpohlad biskopa Timmereversa, Chróšćanskeho kapłana dr. Buliša do Žitawskeje wosady k nowembrej přesadźić.
To je za nas katolskich wěriwych jara zrudźaca powěsć. Hižo wjele lět smy we Wotrowje bjez swójskeho fararja. Administratiwnje so Wotrow přez Chróšćansku faru zastara. W zašłosći smy tež hižo serbskorěčnych duchownych (na př. přez wotchad do domizny) zhubili a w přichodźe so dalši na wuměnk podadźa.
Kak wusko su cyrkej, wěra a rěč tu we Łužicy ze sobu zwjazane, móžemy wšitcy dźeń wote dnja w našich wjeskach dožiwić. Serbskich, serbskorěčnych duchownych bywa dźeń a mjenje. Hladajo na to, kelko Božich mšow smy hišće měli, jako mějachmy swójskeho duchowneho, je so ličba Božich mšow stajnje redukowała. Dlěši čas so hižo žane dźěćace a młodźinske kemše wjac njeswjeća. Tež ministranća su sebi samym přewostajeni.
Werner Měškank ze Zaspow wupraja so k tuchwilnej diskusiji wo personalnych njedostatkach w serbskich medijach:
Z wěstej poraženosću sym pjatkowne wudaće SN ze 16. požnjenca z jenož dwěmaj stronomaj za Předźenak dóstał a čitał. Hladajo na to, zo tuchwilu tež redakciji Noweho Casnika a serbskeho rozhłosa RBB chětro pod pobrachowacymi sobudźěłaćerjemi ćerpitej, čuju so postorčeny, so wuprajić. Chcu přiwšěm na trajnu nješwarnu kadrowu politiku w Serbach pokazać.
Chcu, zo SN dźenik wostanje, Nowy Casnik měł dwójce wob tydźeń wuchadźeć, serbske radijo trjebamy cyły dźeń, serbska telewizija w MDR a RBB móhła so rady kóždu sobotu a k přihódnišim wusyłanskim časam na wobrazowkach jewić.
Za to wšak dyrbi so raz zwěsćić: Kak atraktiwne abo skerje drje njeatraktiwne su dźěłowe městna w někotrych serbskorěčnych medijach? Čehodla maš jako Serb resp. Serbowka po zdaću hubjeńše šansy nawjedować serbsku instituciju? (Naliču Wam rady sep „dźiwnych“ přikładow a „připadow“, jelizo to njewěriće!).
W tymle zwisku piše Rebecca Haertel z Berlina nawjazujo na přinošk „,Wukrawjenje‘ strachi wubudźa“ we wudaću SN 19. awgusta:
Z wobžarowanjom sym čitała, zo hrozy strach, zo Serbske Nowiny personelnych problemow dla zańdu. Wot kónca lěta 2021 čitam tute wulkotne nowiny. Wone pomhaja mi jara při nawuknjenju serbšćiny. Sym za wosom měsacow přez nje telko přinawuknyła – gramatisce a při polěpšenju słowoskłada.
Abonowanje SN běše za mnje spočatnje wulke wužadanje, wšako sej dołhi čas njemyslach, zo je moja serbšćina dobra dosć, zo bych Serbske Nowiny rozumiła. Tola k změnje do lěta 2022 bě skónčnje tak daloko: sym Serbske Nowiny abonowała a zwěsćiła, zo móžach ju wjele lěpje rozumić, hač sej myslach. A mjeztym móžu je tak derje čitać, zo pola najwjace artiklow hižo přełožowansku pomoc njetrjebam. Wužiwam Soblex jenož hišće, zo bych teksty analyzowała a tak swoju serbšćinu polěpšała.
Sym Wam woprawdźe dźakowna, zo sym so přewinyła a tak za mnje to dotal njemóžne docpěła. Nadźijomnje so Wam to tež ze Serbskimi Nowinami poradźi. Ja tłóču Wam palcy!
Kónc awgusta skónči so doba 9eurowskeho tiketa za wužiwanje regionalnych busow a ćahow po cyłej Němskej. Kak posudźujeće tutu móžnosć? Naši redaktorojo su so k temje naprašowali.
Michał Donat z Chrósćic: Lipšćanscy studenća płaća kóždy semester přinošk za wužiwanje regionalneho wobchada w měsće a kołowokoło njeho. Spočatk junija bu płaćiwosć studentskeho tiketa na cyłu Němsku rozšěrjena. Tuž njetrjebach sej tiket ani kupić. W zašłych třoch měsacach sym husćišo hač hewak z ćahom jězdźił.
Weronika Žurowa z Lejna: Na tajki poskitk sym hižo dołho čakała, a to wosebje, dokelž leži mi škit klimy na wutrobje. Wobstaranje a wužiwanje tiketa bě bjez problemow. Busy njeběchu přepjelnjene, wšo je derje fungowało, znajmjeńša na mojej čarje. Po mojim zdaću su tajke poskitki dobry puć, mnóstwo awtow na pućach a tak škódne wotpłuny redukować.
Krótke přispomnjenje k wosadnemu swjedźenjej we Wotrowje poda tule Wórša Šołćina z Róžanta:
Dosć wobšěrnje rozprawjachu Serbski rozhłós a Serbske Nowiny wo wosadnym swjedźenju kónc zašłeho tydźenja we Wotrowje. Jara pak je mje zadźiwało, zo ani jedyn z njeju w naličenju wšelakich bjezdwěla připóznaća hódnych „programowych dypkow“ njedźelnišu swjatočnu Božu mšu ze starobiskopom Reineltom njenaspomni. W rjenje ponowjenej Wotrowskej cyrkwi swj. Bena, kotrehož patronat hakle před krótkim swjećachmy, bě so syła ludźi zhromadźiła, a tež hišće před cyrkwju běchu ławki derje pjelnjene, někotři samo stejachu. Přichwatali běchu tež z druhich wosadow dźakownje sobu swjećić wjesoły podawk 250lětneho wobstaća Wotrowskeje wosady. Starobiskop Reinelt sej ze swojim přećelnym a wotewrjenym wašnjom znowa wutroby přitomnych zdoby.
Měnju, zo je runje žro tajkeho wosadneho swjedźenja dźakna Boža mša – a ta njeměła naspomnjenjahódne być?
Po premjernym předstajenju „Pink Guerilla“ w Budyskim dźiwadle na Hrodźe je so SN wobhoniła, kak je so publikumej kruch lubił.
Měrana Cušcyna z Budyšina: Sarah Cyžec je talentowana hrajerka. Bě pytnyć, zo je sej w běhu swojeho wukubłanja w dźiwadle tójšto přiswojiła. Wona je so do róle zanuriła a čućiwje z hłosom a ćěłom agěrowała. Tež pantomima jej wočiwidnje wjeselo čini. Scyła ma wona při hraću sylne wuprudźenje. A tute wuprudźenje smy dźensa dožiwili w koncentrowanym předstajenju róle 16 lětnjeje Sunny. Sama na jewišću stać słuša zawěsće k najwjetšim wužadanjam dźiwadźelnikow a Sarah Cyžec je wužadanje suwerenje zmištrowała. Přeswědčiwje je elewka z monologa dialog tworiła a tak tamne róle – sobušulerjow, wučerki, staršeju – zapletła. Ale tež wšelakorosć młodeje duše – jako pěkna dźowka, rebelowaca abo njewěsta – je zamóhła derje předstajić.
Eduard Luhmann ze Smjerdźaceje wěnuje so centrumej za astrofyziku, kotryž móhł pola Konjec nastać a měni:
Při wšěm wjeselu nad projektom, kotryž zwjazujemy w našim regionje z wulkej nadźiju, měli pak tež strachi a wobmyslenja ludnosće w naležnosći chutnje brać. Na to skedźbni gmejnski radźićel Ralbic-Róžanta Tilo Žur a pokaza, zo móhł w padźe zwrěšćenja astrofyziskeho centruma za to atomarny kónčny skład nastać abo zo móhli tam potom kaolin wudobywać. Z teje přičiny prošeše Žur prof. Hasingera wo bórzomne informaciske zarjadowanje předewšěm tež za wobydlerjow Šunowa a Konjec.
Telewizijny sćelak MDR je sobotu, 9. jutrownika, nawječor, połhodźinski přinošk wo Budyšinje jako „Pućowanje po Sakskej“ wusyłał. Moderatorku wočakowaše bywši wuspěšny sportowc a rodźeny Budyšan Maik Petzold jako přewodźer. Přihladowarjo zhonichu tak, zo ma Budyšin 17 wěžow, 80 hosćencow a wjace hač tysac twarskich pomnikow.
Z wěžow bu Stara wodarnja k wobhladanju wupytana. Moderatorka a přewodźer podaštaj so 115 schodow horje hač na wuhladnišćo techniskeho pomnika. Pohlad na křiwu Bohatu wěžu, na tachantsku cyrkej swj. Pětra a někotre swojorazne blečki stareho Budyšina so skrótka pokazowachu. Wězo njepobrachowaše Budyske jastwo jako wosebitosć města. Tule pak jasnje na to njepokazachu, zo běštej w měsće dwě jastwje. Spočatk 20. lětstotka twarjena wulka chłostarnja, w ludźe „Žołta běda“ mjenowana, a wot lěta 1956 mjeńše „stasijastwo Budyšin II“. Tele nětčiše wopomnišćo bu pak jenož pokazane.
Dr. Jan Brězan z Drježdźan piše pod nadpismom „Putin – hańba Słowjanstwa“:
Nimale wšě demokratiske staty swěta a samo bamž zasudźa politiku ruskeho prezidenta Putina z jeho inwaziju w Ukrainje. Wosebje nas boli, zo tutón diktator, kiž so jako bratr Ukrainy wudawa, so na druhej stronje so jako złóstnik wopokazuje. Kak móžemy tutomu čłowjekej dowěrić, kiž swoje počinki ze łžemi wopodstatnja. Na jeho agendźe steji wožiwjenje Sowjetskeho zwjazka w swojich prjedawšich hranicach a za to jemu kóždy njeskutk prawy je. Čłowjeske prawa wjace njeeksistuja, hdyž so jeho ideje njezwoprawdźa. Kóždy pospyt, demokratiske ideje zeskutkownić, je zwjazany z wjele lětami jastwa. Samo zamordowanje a zajědojćenje njelubych wosobow so z Putinowym přihłosowanjom přewjedu. Samo kóžda diskusija wo njesprawnej wójnje so z wjelelětnym jastwom chłosta.
Kóždy dźeń slěduju w našich medijach, kak so wjeski a města bombarduja bjez swědomja hladajo na žiwjenje wobydlerstwa. Ludźo pytaja w pincach škit pod njemóžnymi wumjenjemi abo ćěkaja do susodnych krajow.
Što waža sej prěni sobuwojowarjo Jana Barta na jeho skutkowanju? Andreas Kirschke je so někotrych prašał.
Jan Nuk, wot lěta 2000 do 2011 předsyda Domowiny: Jan Bart je njesprócniwje ludźi za Witaj we Łužicy přeswědčił a tak sobuwojowarjow nadešoł, mjez druhim w Serbskim šulskim towarstwje, pola Domowiny a mjez serbskimi pedagogami. Jeho retoriske kmanosće a zamóžnosć přeswědčić kaž tež jeho fachowa wěda wjedźechu tomu, zo mnozy starši jeho ideju slědowachu. Za to je wón w lěće 1999 přijał Myto Domowiny. Wosobinsce čuju so z nim zwjazany, dokelž je wón relatiwnej bjezmócnosći z widom na wotemrěće našeje maćeršćiny škričku nadźije dał.


text:
Spōmŏgać nŏs idzie bez bezpostrzedni przelyw bankowy abo bez PayPal. Idzie zapłacić rŏz abo idzie dociepować sie rŏz na miesiōnc, beztōż radzi by my byli, jakbyście pōmyśleli ô takij formie. Niy mŏ znaczyniŏ srogość kwoty, co niōm nŏs spōmożecie – bydymy bez miary wdziynczni. Bardzo dziynkujymy.
Spōmōżcie przelewym:
76 1140 2004 0000 3102 4841 4200
Silesia Progress
ul. Wodna 9, 46-045 Kotórz Mały
Tytułym: Wachtyrz.eu
Dlŏ tych, co majōm kōnto w bankach spoza Polski:
IBAN: PL 76 1140 2004 0000 3102 4841 4200
Kod BIC / SWIFT: BREXPLPWMBK
Bankleitzahl/Short Code: 11402004
Silesia Progress
ul. Wodna 9, 46-045 Kotórz Mały
Tytułym: Wachtyrz.eu
Spōmōżcie bez PayPal:
Z Waszōm pōmocōm bydymy mōgli bez przikłŏd:
- pisać wiyncyj tekstōw
- ôbsztalować teksty u autōrōw
- rychtować relacyje ze zdarzyń w terynie
- kupić profesjōnalny sprzynt do nagrowaniŏ wideo


text:
Afriska swinjaca mrětwa w Sakskej so dale a bóle wupřestrěwa. Minjeny pjatk je tudyše strowotniske ministerstwo wozjewiło, zo bě Friedricha Löfflerowy institut dalšej padaj zwěsćił, přepytujo mortwe dźiwje swinje. Ličba pozitiwnych padow w swobodnym staće rozrosće tak na 19.
Zhorjelc (SN/BŠe). Systematiske pytanje za zahinjenymi dźiwimi swinjemi afriskeje swinjaceje mrětwy dla w Zhorjelskim wokrjesu je dalši pad wunjesło. Swinjo pak njebu we wosebitej wohroženej conje pola Krušwicy namakane, ale blisko Rózborskeho lětanišća. Wohrožena kónčina wupřestrěwa so dale na juh, byrnjež hižo do wobstejaceho pufroweho pasma słušała, kotrež bu při přepytowanjach sobu wobkedźbowane. Wohrožene pasmo budźe tuž nětko dale rozšěrjene. Krizowy stab chce dźensa wo naprawach wuradźować a dalše powšitkowne postajenja wozjewić.


text:
Wobšěrna wustajeńca pod tutym nadpismom znazornješe wot 15. julija do 4. nowembra 2018 w Merseburgu žiwjenje a historiski dokument srjedźowěkowskeho chronista Thietmara z Merseburga, kotryž bě 1. decembra lěta 1018 zemrěł. Wo jeho žiwjenju informowachu w pokładnicy, w južnej klawsurje Merseburgskeho doma, rodopis a eksponaty, zwjazane ze swójbu, wukubłanjom a biskopskim skutkowanjom. Rodźeny 25. julija 976 w zemjanskej swójbje blisko Helmstedta dósta swoje wukubłanje na tachantskej šuli w Magdeburgu, kotruž wopytachu tež synojo słowjanskich zemjanow. K jeho wučbnym předmjetam słušeše mjez druhim nawuknjenje powšitkowneje ›misionarsko‹-słowjanskeje rěče. Thietmar studowaše na duchownstwo a pjeć lět po měšniskej swjećiznje sta so z Merseburgskim biskopom. Wojowanja němskeho krala Heinricha II. z Połobskimi Słowjanami zezna bjezposrědnje. 13 króć přebywaše kral ze swojej družinu pola njeho w Merseburgu. Thietmar je wšo to a předchadźace stawizny němskich kralow zwěčnił we wosom knihach swojeje chroniki. Přez to scyła něšto wěmy wo wojowanjach Heinricha I. z Głomačanami, wo załoženju Mišna, wo hrodźišćach w kraju Milčanow a Łužičanow, wo markhrabi Gerje, wo Bolesławje Chrobrym a Budyskim měrje.
Tutej rukopisnej chronice wěnowaše so wustajeńca w bywšej kuriji. Na wulkich płatnach při sćěnach wjacorych rumow běchu wšě 192 stronow łaćonskeho kodeksa zwobraznjene. Tysac lět stare mjeńše a wjetše eksponaty spřitomnjachu wopisane stawizniske podawki a wobstejnosće doby. Přełožene wujimki k čitanju a słuchanju na awdijowym přewodniku zmóžnjachu so zanurić do němsko-słowjanskeho swěta před lěttysacom. Wusahowace eksponaty běchu za mnje Freisingske wučbne teksty za misionske dźěło mjez Słowjanami, fragment t. mj. Damiloweje chroniki, wulki drjewjany pohanski bójski idol z dwěmaj hłowomaj z Tollenseskeho jězora, kapsny pohanski přibóh z wokoliny Eislebena a złoćany debjenski rjećaz z kupy Hiddensee.


text:
Łuhańsk
Spůłrzyndne: 48°34' N 39°20' E
Łuhańsk (ukr. ЛyraHcbk, [lu'ɦɑnʲsʲk]) je mjastym we wchodńij Ukrajińe. Je stolicům łuhańskigo uobwodu. We Łuhańsku mjyszko 456 tys. ludźi (2005). Mjasto leży na prawym brzygu Siwerskigo Dońca. Jygo mjano pochodźi uod rzyki Łuhanki, kero wpado do Siwerskigo Dońca na wchodźe mjasta.
Staro tajla mjasta Kamjenny Brůd istńała jako zidlůng Kozakůw zaporoskych uod postrzodka stolećo. Łuhańsk założůno we 1795, kej powstała sam pjyrszo na połedńu Ruskigo Imperyjům hůta żeloza. We 1882 dostoł mjejske prawa. We rokach 1941-1943 bůł pod uokupacyjům mjymjeckům. We rokach 1935–1958 a 1970–1991 sztad mjoł mjano Woroszyłowgrad.


text:
Dnja 17. julija je stipendiatka Załožby za serbski lud Tereza Hromádková na zjawnym kolokwiju temu swojeho slědźenja předstajiła. W akademiskim lěće 2018/19 je studentka srjedźnoeuropskich studijow z Praskeje Karloweje uniwersity dwaj semestraj w Lipsku swoje znajomosće hornjo- a delnjoserbšćiny polěpšiła. W Praze studuje wona stawizny, pólšćinu a madźaršćinu. Je jara aktiwna čłonka Towarstwa přećelow Serbow a dźěła tam w bibliotece a archiwje. Tež z tuteje přičiny je za swoje zakónčace dźeło wubrała temu, wo kotrejž bě w archiwje stare nastawki namakała – »Wo tradicijach křižerjow z germansko-słowjanskeje wokoliny na přikładźe Delnjeje Łužicy«. W swojim referaće wopisuje ewangelsku tradiciju, kotraž znaje tež žónskich křižerjow. Stipendiatku su powitali direktor Instituta za sorabistiku prof. Edward Wornar, zastupnica direktora załožby Michaela Mošowa a projektowa koordinatorka Jana Pětrowa.
Spěchowanje wukrajnych studentow za studij serbšćiny
Prěni raz je so stipendij w lěće 1996 za třoch studentow z wuchodo- a južnosłowjanskich krajow wupisał. Zazběh bě tak wuspěšny, zo so załožba za to rozsudźi, stipendij kóžde lěto wupisać. W běhu tutych nimale 25 lět je so w tutym programje někak 50 stipendiatow wukubłało, wosebje wjele z Pólskeje, Čěskeje, Serbiskeje, Ukrainy, Ruskeje, Makedonskeje, Bołharskeje a Słowakskeje. Wjele z nich posrědkowachu po swojim času w Lipsku dale serbšćinu za studentow na domjacnych uniwersitach abo zaběrachu so we wědomostnych dźěłach ze serbskimi temami jako hłownym předmjetom. Tajke přikłady su Dalibor Sokolović z Běłohroda, Matej Šekli z Ljubljany, Lechosław Jocz z Gorzowa Wielkopolskeho a druzy. Wjetšina wukrajnych sorabistow je pak po studiju na Instituće za sorabistiku dlěje w Serbach wostało a zdźěla dźensa hišće tu skutkuje. Kamil Thorquint-Stumpf, Tomasz Derlatka, Viktor Zakar, Emilia Deutsch, Marcin Szczepański, Jakub Sokoł, Stanislav Tomčík a druzy su swoju sorabistisku a didaktisku wědu dale wuwili a dźěłaja na polu serbskeje linguistiki, literatury, didaktiki abo stawiznow. Z tutoho wida je stipendij na kóždy pad trěbny instrument za wědomostny dorost.


text:
Skond sie wzion ciul?
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 33 .
Zaczynom łod „ciula”, ślonskigo arcysłowa, żodnego to niy dziwi. Niy yno jo myśla, że ze ślonskich przeklyństw te słychać nojczyńścij. Nikerym sie nawet zdowo, że jak umiom pedzieć „ty ciulu”, to już umiom godać po ślonsku, ale to ni ma prowda. We wicach i w tyjatrze godajom „ty ciulu”. Jak usłyszom ludzie „ty ciulu”, zaro sie lachajom choby gupi do syra. Słowo „ciul” ni ma obelżywe. Je w nim coś łagodnego. Teroz sie godo, że to je fest szpetne słowo a downij to było taki normalne.
Taki niyrychtych
Ale jak sie godo „ty ciulu”, to o czym sie myśli? – Niy, niy o tym! Musza wom pedzieć (i możno trocha wos rozczarować), że ciul we starych słownikach to ni ma to, co myślymy, jak godomy „ciul”. W żodnym wypadku ni ma to czyńść ciała jakigoś chopa. Słowo te bezma prziszło na Ślonsk z Małopolski. Ale na Ślonku te znaczynie chopske i galotowe jest fest popularne: Dyć powiedzynie: „mjynkim ciulym zrobiony” (na kogoś, fto je trocha niyrychtich) jednoznacznie nom godo, o co sie rozchodzi…
Ciuła – gupielok
W downyj Polsce, kaś cztyrysta lot tymu abo i wiyncyj, godało sie „ciuła”. Tyn „ciuła” to był taki gupielok, co cały czos yno szporowoł, a tego, co uszporowoł i tak niy wydowoł – i dalij szporowoł. Ludzi sie z niego ofyn śmioli, bo niy umioł żyć: nic sie niy kupił, nic niy zjod, piwa sie niy napił. Sztyjc yno ciułoł tyn ciuła grosz do grosza.
Kaś ciulło
Niy yno „ciul” godomy: godomy tyż „ciulnońć sie” – abo „ciulnońć komuś”, co znaczy „uderzyć sie” albo „uderzyć kogoś”. Idzie sie dejmy na to ciulnońć ło rant stoła, co sie potym czuje fest a fest. Abo kiej co komu łoroz śleci i je fest butel, to sie godo: „Słyszołeś jak coś ciulło”?
Słyszoł-żech niydowno, jak wtoś w bance do Mysłowic ryczoł: „Zaro ci ciulna, ty ciulu!”. Moim zdaniym to nadmiar, chocioż retorycznie momy sam arcydzieło imprekacji.
Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.


text:
W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarjam a čitarkam z nowym rjadom „Znowa čitała“ dawać.
Před wjace hač štyrceći lětami wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina prěnja kniha noweho rjadu „Bajka“. W jednotliwych wudaćach je hač do lěta 1991 dwaceći serbskich bajkow wušło, zasopowědane wot serbskich awtorow a dweju awtorkow, Hańže Bjeńšoweje a Angele Stachoweje. Kóžda kniha je w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči w nimale kwadratiskim formaće wušła a měješe 24 stronow. Bohate barbne ilustracije je pyšachu, rysowane wot renoměrowanych, wuběrnych ilustratorow.
Dźěchmy za hudźbu, kotruž zezady domu zasłyšachmy. Na dworje pod štomami běchu wysoke blida nastajane. Skupina Kula Bula a darmotne napoje za woknom ludźi přićahowachu. Pomału so dwór pjelnješe, znaći so mjez sobu witachu. „Ja jědu z kolesom“ a dalše znate serbske šlagry, swingowe a tangowe rytmy naladu přisporjachu. Z wotewrjenja wustajeńcy wuwiwaše so poněčim lóštny ludowy swjedźeń. Wuměłska scena Choćebuza, ke kotrejž tež Serbja słušeja, a dalši zajimcy z Delnjeje kaž tež Hornjeje Łužicy sćěhowachu zabawnym zynkam a witanskim myslam Christiny Klimoweje. Wšako běchu tež z jeje institucije, Serbskeho muzeja w Choćebuzu, wobrazy do tuteje, mjeztym 5. wosebiteje wustajeńcy zapřijate. Wjetšina mólbow, rysowankow a plastikow nahladneho cyłka pochadźa ze zběrki priwatneho zběraćela z Choćebuza abo ze swójstwa někotrych wuměłcow samych. Wustajeńca „zwobraznja kompleksny pohlad na Serbow a jich žiwjenski rum, hordosć na to serbske a pytanje za swójskimi korjenjemi“, wuzběhny Klimowa z wutrobitej zahorjenosću.
W tutej kolumnje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Na swojim puću naš skromny profesor mnohich slědźerjow nadeńdźe. Njedawno zetka so wón ze skupinu ludowědnikow, kotřiž z wulkim a chutnym angažementom tradicionalne ilegalne palenje palenca přeslědźichu. Pólska je kraj z jara rjanymi tradicijemi na tymle polu, byrnjež so wě dowolene njebyli. Profesor Wink je wědomostnik z wobšěrnym horicontom a wotewrjenym duchom, čehoždla so wón rozsudźi, so na přepytowanju wobdźělić. Nastajichu so tuž zhromadnje na puć. Po planje namakachu so Wink a čłonojo teama do pralěsa Białowieża – wulki to lěs na mjezy k Běłoruskej.
Dyrbiš wědźeć, zo je tónle lěs dźensa zakazane pasmo. Pólske knježerstwo je teren zawrěło, wulkeje ličby ćěkańcow dla, kiž spytaja pólsko-běłorusku mjezu překročić. Jedna z konsekwencow tohole rozsuda je, zo někotři domoródni hižo žane dochody z turizma nimaja.
„Together unique“ – „zhromadnje jónkrótni“ abo kaž domoródni Słowjenjo praja „skupaj enkratni“, to bě hesło lětušeje europeady – koparskich mišterstwow awtochtonych narodnych mjeńšinow Europy w Korutanskej, na kotrychž wobdźělichu so cyłkownje 19 muskich cyłkow a štyri žónske mustwa. Serbske mustwo pod nawodom trenarjow Franka Ričela a Svena Ballacka nastupi na lětušej europeadźe prěni króć z hornjo- a delnjoserbskimi koparjemi. Na kóncu wubědźichu sej Serbja wokoło kapitana Dennyja Krala trěće městno. Jako dźěl našeho teama njewidźu wuspěchi jenož na sportowej stronje, ale tež cyle jasnje w sylnišim wědomju. Tak praji mi mjez druhim jedyn z delnjoserbskich koparjow po poslednjej hrě: „Dotal njemějach žane prawe začuće wo tym, što rěka serbske korjenje měć. Jako pytnych kelko podpěry fanow z domizny a tu na městnje mamy, kelko wjesela to wobradźa, być dźěl serbskeho mustwa, sym cyle nowe impulsy wo našej kulturje a rěči dóstał.
Słónco, woda, dowol. Wone tři słowa su charakteristiske za najrjeńši čas w lěće. Někotryžkuli je snano wjele lět na Baltiske morjo myslił, tamna na kupu abo přibrjóh w Srjedźnym morju, Atlantiku abo druhdźe na swěće. Nic naposledk skići Łužiska jězorina ludźom mjeztym přitulne městna a přijomne kwartěry, zo bychu so wočerstwjeli a tutu typisku atmosferu dožiwili.
Je lochko rjec, zo započinaja so jutry přichodneho lěta z tymi aktualneho. Dołhož scenarij w Ukrainje mjezy kraja njepřekroči, změjemy tež dale składnosć po swojim wašnju jutry swjećić.
Jutry pak su woprawdźity swjedźeń a njejsu za to, zo bychmy byli zrudni, ale wjeseli, myslo na dobyće nalěća nad zymu, na čas zelenje a kćěća, jasnje žiwu zwěrinu a wosebje jako znamjo křesćanow dobyća žiwjenja nad smjerću. Jutrowne swjate dny, ale tež do toho posćenje, su mjeztym hižo wjacore tydźenje nimo. Přiwšěm – jutrowny čas je so skónčił hakle na dnju Božeho spěća, lětsa 26. meje. Hač do klětušeho je dosć chwile so podać do jutrowneho swěta. Tajki dožiwić móžeće w Drjowku w Braniborskej. Cyle intensiwnje móžeće so tam zaběrać z jutrownymi nałožkami a wobrjadami, předewšěm w Delnjej Łužicy.
Šefredaktor dźěćaceho časopisa Pětr Šołta abo lěpje Mister Płomjo je mjeztym 14 lět zamołwity za zestajenje a wudawanje serbskeho dźěćaceho časopisa. Milenka Rječcyna je so w jubilejnym lěće z nim rozmołwjała.
Štó su byli Waši předchadnicy pola Płomjenja a što sće sej wot jich skutkowanja do swójskeho přewzał?
P. Šołta: To běchu na přikład Křesćan Krawc, Gerat Libš, Monika Dyrlichowa a Beno Budar. Wot njeho sym nawodnistwo časopisa přewzał. Wón je jenički, kotrehož sym za čas jeho skutkowanja zeznał. Wědźał sym hižo to a tamne, wšako je naša mać była jeho asistentka. Sam sym přewzał nawodnistwo Płomjenja w lěće 2008. Beno Budar bě mi tehdy rjekł, zo je zamołwitosć za tónle časopis najrjeńši job w serbskich institucijach. A na tym něšto je. Ja drje njemóžu to z něčim druhim přirunować. Po dotalnych 14 lětach pak móžu rjec, zo tele dźěło tež dale rady činju, wšako je wone jara wotměnjace. Dźeržiš kóždy měsac produkt w rukomaj, štož nimam za samozrozumliwe. Nimo toho móžu dźěłać za dźěći. Mam składnosć sam swoje ideje a předstawy wo dźěćacym časopisu do wudaćow zapřijeć. To je jara wjele hódne.
Šulske lěto so nachila
a wězo su šulerjo a předšulske dźěći zaso mnoho dožiwili. Tu su hišće někotre rozprawy, kotrež su Dźěćiznak docpěli. Snano je ta jedna abo tamna ideja pódla, kotruž móhli kubłanišća přichodne lěto přewjesć. Dźěćiznak so hižo nětko na waše rozprawy wjeseli!
Předšulska skupina Radworskeho katolskeho dźěćaceho domu „Alojs Andricki“ poda so lětsa mjez druhim do Budyskeho serbskeho muzeja.
Na wopyt so hižo jara wjeselachu. Tu je jich rozprawa:
Do Budyšina dojěwši, nóžkowachmy k Sebskemu muzejej a zestupachmy so k skupinskemu wobrazej. W muzeju nas knjeni Monika Ošikowa lubje witaše. Hordźe pokazaše jej Benjamin swoju namakanku ze zahrody – „dinosawrijowe“ kosće. Knjeni Ošikowa poda so
z nami na krótku zajimawu jězbu wot zasydlenja našich prjedownikow hač do dźensnišeho. Dale předstaji nam narodnu drastu Hornjeje a Delnjeje Łužicy k wšelakim nałožkam
a na swjedźenjach. Tež bajowe figury, na přikład lutka, wódneho muža a jeho žonu,
Krabata, hadźaceho krala, błudničku abo zmija smy tam nadešli. W tak mjenowanej „dźěćacej šuli“ je potom kóždy swoju nalubšu figuru namolował. Wutrobny dźak knjenje Ošikowej za zajimawe wodźenje.Text a fota: Silvia Winarjowa
Pisany swět jězdźidłow steji w srjedźišću noweje wobrazoweje knihi Ludoweho nakładnistwa Domowiny za dźěći wot dweju lět, kotruž je Štefan Paška z němčiny přełožił. Hač na awtodróze, na twarnišću, na polu, w zamkarni abo na hrajkanišću – wšudźe trubi a kwiči, šwórči a bórči. Wšojedne
dokal hladaš, někajke jězdźidło stajnje wuhladaš. Wšě maja swój nadawk. Traktor trjebaja ratarjo za dźěła na polu a wohnjowa wobora hašenske jězdźidło, jelizo so pali. W měsće su jězdźidła, kiž rumuja wotpadki a na twarnišću hrjebaja, storkaja, nakładuja, hładkuja a toča wulke mašiny. Starši njech zhromadnje ze swojimi dźěćimi pohladaja do swěta jězdźidłow a nazhonja
wjele zajimawostkow kołowokoło brunčakow. Prawa to kniha
za zaběru tež w pěstowarni, doma, w dowolu abo na wopyće
pola dźěda a wowki.Měrka Mětowa


text:
Ôstatnio1 żech przeglōndoł tako fest2 staro ksiōnżka kucharskoł, kaj3 bōła4 torta, kero5 sie nazywała kamiynno. Szło tam prawie kilo mandli6, a inkszych7 składnikōw małowiela. Trocha mi sie to zdało za droge, ale mie zainspirowało do tyj torty. Je niy za słodkoł, leko8 mandlowoł i smak moł fajnie przełōmany dżymym ze czornych jagōdkōw9.
Co potrza?
7 jajec
7 łeżek cukru
1 łeżka pudecukru10
300 ml śmietōnki 30 abo 36%
250 syrka mascarpōne
100 g biołyj szokolady11
krauzka12 dżymu ze czornych jagōdkōw (choć niyftorzi13 bydom na nie gołdać porzeczki)
10 łeżek zmielōnych mandli (ok. 10 dkg)
troszka płatkōw mandlowych do postrojynia14 torty
4 łeżki mōnki pszynnyj
2 płaske łeżeczki proszku do pieczynioł
Biszkopt nojlepi upiyc dziyń naprzōd15. Piekymy 2 biszkopty: jedyn ajnfachowy16, a jedyn mandlowy.
Biszkopt mandlowy:
Ubijcie 3 biołka ze 3 łeżkami cukru na sztywnoł piana, a potyn wmiyszejcie tam pomału 3 żōłtka, 5 łeżek tartych mandli i łeżeczka proszku do pieczynioł. Wylyjcie do formy na torta i wrojście do bratruły17 rozgrzōnyj na 160 stopni na 30 minut. Po upieczyniu przewrōćcie ta froma do gōry dnym i ôstołwcie18 na chwila.
Biszkopt ajnfachowy:
Ubijcie 4 biołka ze 4 łeżkami cukru na sztywnoł piana (mogecie tam tyż dlo przełōmania smaku wciepnōńć ździebko soli). Potyn wmiyszejcie pomału 4 żōłtka, 4 łeżki przesiōnyj mōnki i łeżeczka proszku do pieczynioł. Wylyjcie na forma i do rozgrzōnyj na 160 stopni bratruły wrojście na 40 minut. Po upiyczyniu tyż przewrōćcie go do gōry dnym.
Jak ochōdnie (abo na drugi dziyń), przekrejcie tyn ajnfachowy biszkopt na pó na 2 placki i ta wewnyntrznoł strōna kołżdego posmarujcie dżymym (łostołwcie sie go tak ze 2 łeżeczki do strojynia).
We kōmpieli wodnyj (w jaki misce nad gorkym ze wrzōntkym) ôzpuśćcie19 szokolada i mogecie tam tyż kapnōńć troszka śmiytōnki (2-3 łeżki, a jak mołcie gynsto 36%, to yno jedna łeżka dejcie).
Jak sie fajnie ôzpuści i wymiyszo ze śmiytōnkōm, to mikserym połōnczcie ta biołoł szokolada ze syrkym mascarpōne na gładkoł kryjma20.
Ubijcie reszka śmiytōnki, a jak już baje fertich, to dejcie tam łeżka pudecukru i 5 łeżek mielōnych mandli i wymiyszejcie.
Na spodek przidzie piyrszy placek ajnfachowego biszkoptu z gōry posmarowany dżymym. Poła21 ubityj śmietōnki ôzsmarujcie22 na biszkopcie mandlowym i tōm posmarowanōm strōnōm wciepcie go na posmarowanoł dżymym strōna ajnfachowego. Tera przidzie warstwa śmietōnki i na nia klapnijcie drugi placek ajnfachowego biszkoptu (dżym do śmiytōnki).
Terozki po wiyrchu i na bokach ôzsmarujcie ta kryjma ze mascarpōne.
Jak już wszyjsko baje23 fertich24, to ôstanie25 już yno strojynie. Poukłołdejcie po wiyrchu26 trocha płatkōw ze mandli i porōbcie kryski ze dżymu- żeby sie lepi ôzprowadzoł27, to żech go trocha podgrzoł ze 2 łeżeczkami wody i jak sie zrobiōł rzołdszy28, to już fajnie szło nim po tyj torcie pokapać.
Smacznego 🙂
1ô= ło
2całkiem
3gdzie
4była, ō- samogłoska w wymowie między o i u
5która
6migdałów
7innych
8lekko
9czarnej porzeczki
10cukru pudru
11czekolady
12słoiczek
13niektórzy
14przyozdobienia
15wcześniej
16zwykły
17piekarnika
18zostawcie
19rozpuśćcie
20krem
21połowę
22rozsmarujcie
23będzie
24gotowe
25zostało
26na górze
27rozprowadzał
28rzadszy


text:
Prziwileje miasta
Prziwileje miasta to je termin ôdnoszōncy sie do zbioru prawideł, co ôkryślajōm ôdpednio relacyje ôd strzedniowiecznego miasta do mōnarchy abo pōna a wzajymne relacyje czōnkōw tyj społeczności. Prawidła te zaôbycz tykoły uzdaniŏ administracyjnego miasta, możebności skŏrnych i procesowych uprawniyń, jak tyż ôsobistych swobōd pōmiyszkiwŏczōw. Ino te miasto, co mioło prziwileje, mogło być uznane za instytucyjōnalne, nale inksze roztōmajte wŏżne ôbiekty ô funkcyjach cyntralnych mogły we strzedniowieku wykōnować niykere funkcyje porzōnd kojarzōne ze sztadym (cum bajszpil funkcyje administracyjne, prawne, kulturalne).


text:
Rewija Toma Kühnela wabi łužiskich fanow
Wjesoła powěsć rěkaše: Gundermann je žiwy – dźakowano pisarce scenarija Laili Stieler, dźakowano filmowemu režiserej Andreasej Dresenej, dźakowano chronikarjam kaž Richardej Englerej, Hansej-Dieterej Schüttej a Grit Lemke kaž tež mudremu postupowanju jeho swójby a tak namrěwcam prawa tež něhdźe 66,6 lět po jeho narodźenju we Weimaru. Najebać wjacore hudźbne česćace předstajenja revivalbandow inkluziwnje Gundermannoweje stareje skupiny Die Seilschaft – nětko z Christianom Haasu po puću – sy so přiwšěm tróšku wo dalewobstaće jeho twórby bojeć dyrbjał. Tola nětko sadźi Drježdźanski Činohrajny dom z kruchom „Gundermann – wšitcy abo žadyn“ energiske kaž tež dynamiske znamjo a twori z „Rewiju wo rjekach, trawje a wuhlu“ Toma Kühnela dobru wotpomoc, kotruž po lońšej wuspěšnej prapremjerje tež w nowej hrajnej dobje znowa pokazuja.


text:
22.09.2022 - Serbski wuběrk wokrejsa SPN / Sorben/Wenden-Ausschuss des LK SPN
Wuběrk za serbske nastupnosći wokrejsa Sprjewja-Nysa jo se cora w Serbskem internaśe w Chóśebuzu zmakał. Wjednik Rěcnego centruma WITAJ w Chóśebuzu, Bernd Melcher, jo pśibytnym pśedstajił dwa digitalnej wuknjeńskej programa dolnoserbskeje rěcy, kótarejž stej na boce sorbischlernen.de namakaś, a teke kradu nowy pśełožowański program "Sorbian translator SOTRA":
o-zuk krajny raźc wokrejsa SPN Harald Altekrüger k digitalnym programam
To pak njejsu jadnučke informacije, kótarež wzejo sebje Harald Altekrüger sobu domoj. Cora jo było teke hyšći to grono wó wutwarjenju kólasowańskeje drogi "Serbske impresije". Wó tamnych prědkweześach jo pśibytnych informěrował pśedsedaŕ towaristwa Serbski kulturny turizm Pětr Brězan. A wjednica dešańskego domowniskego muzeja Babette Zenkerowa jo prědne wuslědki pśi pśesajźenju krajnego projekta "Regionale Ankerpunkte" prezentěrowała. Wěcej k tomu słyšyśo witśe w našom programje.


text:
Michaił Gorbaczow
Michaił Sergejewicz Gorbaczow (rus. Mиxaил CepreeBич ГopбaчëB; rodz. 2 marca 1931 we Stawropolu, um. 30 śyrpńa 2022 we Moskwje) – radźecki a ruski polityk, uostatńi prziwůdca Kůmůńistycznyj Partyji Sowjeckigo Sojusza a jedyny prezydynt Sojusza Socjalistycznych Sowjeckich Republik. Uod 1952 bůł partyjnym funkcyjonarjuszym we KPSS. Po umrzyńu Kůnstantina Czerńenki uostoł Generalnym Sekrytorzym we Centralnym Kůmiteće KPSS, a uogłośił nowo polityka "głastost'i" a "pjerjestrojki" (uotwartośći a przebudowy). Cechůma tyj reformy bůło złagodzyńe cenzury a wjynkszy liberalizm we gospodarce a polityce. Stoł śe fest popularny na Zachodźe. Jygo polityka doła możliwość ku pokojowym przemjanom we Strzodkowyj a Wschodńij Ojropje, we tym zjydnoczyńo Mjymcůw. We 1990 roku dostoł pokojowo nadgroda Nobla.


text:
W třoch sakskich stronach skutkuje serbski cyłk. Z čim su so wone lětsa zaběrali? Rěčnica serbskeje Lěwicy Měrka Kozelowa wotmołwja tule na prašenja Axela Arlta.
Kotre temy su serbskej Lěwicy lětsa pod nochćemi palili?
M. Kozelowa: Strukturna změna w brunicowych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma steješe nade wšěm. Ale su tež dalše předmjety – kaž prašenje serbskeho šulstwa, pobrachowacy wučerjo abo šulerski transport na wokrjesnej runinje – a trajne problemy, hdźež žane politiske konsekwency njewidźimy. Nutřkostronsce zaběrachu nas wólby wokrjesneho sejmika a krajneju sejmow, to poslednje samo před změrcowskej komisiju sakskeje Lěwicy.
Podpěruje strona serbske naležnosće?
M. Kozelowa: Sakska Lěwica drje serbsku Lěwicu financnje podpěruje, to pak bjezlóštnje a hakle na naše žadanje. Nimamy jenož generacisku změnu w stronje, ale bohužel tež změnu nastajenja k Serbam scyła. Hladamy-li na paragraf 7 wustawkow sakskeje Lěwicy – prawa serbskich čłonow maja wosebje škitane być –, dyrbimy zwěsćić, zo stawa so tele přilubjenje z hołym słowom.


text:
▶ Stysk za dalinu
Pod tutym titulom zaklinčachu 6., 7. a 8. apryla we Wojerecach, Budyšinje a Lipsku pjaty raz komornohudźbne kompozicije serbskich a mecklenburgsko-předpomorskich komponistow. Malte Hübner (wiolina), Waldemar Wild (basbariton) a Claudia Wolf (klawěr) zanjesechu twórby Jana Cyža, Malty Hübnera, Detlefa Kobjele, Christiana FP Krama, Jura Mětška, Birgera Petersena, Andreasa Piepera a Petera Manfreda Wolfa. Nowe nadawkowe twórby Hübnera a Cyža kaž tež kompozicija Mětška rozestajachu so z lyriku Róže Domašcyneje a Kerstin Preiwuß.
▶ Kubłańska klawsura
10. apryla jo Rěcny centrum WITAJ z něźi 40 zastupnikami pśedewšym kubłańskich institucijow a towaristwow wuslědki ewaluacije Witaj-kubłanja w zakładnych šulach rozpominało. Pó pśedstajenju wubranych rezultatow ewaluacije su diskusijne kupki rozpominali, co jo trjebne za efektiwne pósrědnjenje a pśiswójenje serbskeje rěcy wót źiśownje až do 12. lětnika; kótare móžnosći maju serbske institucije za zarucenje kwality serbskeje wucby a kótare dodatne rěcne rumy mógu wóni zwenka šule wutwóriś; co jo trjebne za šyršu akceptancu serbskeje rěcy w towarišnosći a kak mógali se starjejše ako multiplikatory zdobyś; kak góźi se zarucyś, až wukniki pó zakóńcenju šule serbsku rěc na pśiměrjonem niwowje wobkněžyju; a kak mógało pówołańske źěło w serbskich wobłukach za dorost atraktiwne byś. Pśibytne su gronili, až jo trjebne rěcne planowanje, kótarež źiwa na wšakorake stawy rěcnych zamóžnosćow a wuměnjenja.


text:
To je chyba nojbarzi1 ajnfachowy2 do narychtowania3 deser, ale i przi okazji jedyn z nojlepszych maszkytōw4. Do tego receptu mogōm sie przidać wszyjske sezōnowe owoce, a bez zima i take odmrożōne. A na wiyrchu chrupiōncŏ posypka ze masła… jak chcecie to narychtować ze margarinōm, to może i lepi, keby Wōm ta miska sleciała5 na ziymia 😉
A jak już to bydzie upieczōne, kafyj we szolkach6, to idzie i ku tymu dać gałka lodōw… Niy ma bezuchu7, kery by na cojsik takego marudziōł- chyba, że jake pofyrtane8 modelki, kere jedzōm yno liście szałŏtu i ôgōrki 😉
owoce (u mie bōły śliwki)- tak aby ze pó kilo by ich musiało być, moge być i wiyncyj, wszyjsko zależy tyż ôd tego, jake je te naczycie żaroodporne, we kerym to bydziecie rychtować
Posypka:
1/3 kostki masła
pó szklōnki cukru
wiynksze pó szklōnki mōnki
ździebko9 proszku do pieczyniŏ
pŏra kropli arōmatu waniliowego (nojlepi keby bōł naturalny, a niy wanilinowy)
Tak po prŏwdzie to posypka nojczyńścij robi sie na ôko- jak sie niy bydzie kleić, to dŏcie10 jeszcze masła, a jak bydzie za rzŏdke, to wiyncyj mōnki. Wszyjske skłodniki wciepcie do miski i ugniŏtejcie, na kōńcu musi być takŏ plastycznŏ, jak plastelina.
Na dōł naczynia dejcie owoce, a na wiyrch posypka i to już całŏ filozofijŏ 😉
Nojlepi posypka rozgniyjś trocha miyndzy palcami, żeby sie z ni zrobiōły take małe placki.
Rozgrzyjcie bratruła na 200 stopni i wrojście tam nadzynie żaroodporne (chyba, że robicie to na blasze) na 20-30 minut. Jak posypka bydzie fajnie przibrōnŏcōnŏ11, to już baje12 fertich13. A potyn już yno maszkycynie. Smacznego 🙂
1najbardziej
2prosty, zwykły
3przygotowania
4smakołyków
5spadła
6filiżankach
7gości
8zwariowane
9szczypta
10dacie
11przypieczona
12będzie
13gotowe


text:
Napity po puću był
Budyšin. Na Mosće měra w Budyšinje je policistam póndźelu rano wokoło pjećich napadnył šofer wosoboweho awta. 66lětny je, wodźo awto marki Audi, napity po puću był. Po tym, zo běchu jeho zastojnicy zadźerželi, su jeho na alkohol testowali. Při tym zwěsćichu zastojnicy pola šofera němskeho pochada 0,64 promilow. Na to zakazachu mužej dalejězbu a napisachu wozjewjenku.
Kolesowar znjezbožił
Wojerecy. Na zbožo bu kolesowar jenož lochko zranjeny, jako je wčera we Wojerecach znjezbožił. Popołdnju wokoło třoch zawiny 83lětny šofer awta typa Seat z měšćanskich wikow z Kinajchtskeje dróhi na statnu dróhu S 108. Při tym je po wšěm zdaću 70lětneho kolesowarja přewidźał a direktnje do njeho zrazył. Po zražce dowjezechu kolesowarja, kiž bu lochko zranjeny, do chorownje. Wěcna škoda na awće a na kolesu wučinja dohromady tysac eurow.
Njeznaći su značku pokradnyli
Budyšin. Na Dwórnišćowej w Budyšinje su dotal njeznaći wot policajskeho awta zadnju značku pokradnyli. Awto typa VW běše njedźelu w nocy před policajskim rewěrom parkowane. Hódnota pakosćeneje znački wučinja 30 eurow. Zastojnicy su DNA-slědy zwěsćili a chłostajomny skutk wozjewili. Kriminalna słužba rewěra budźe so dale z podawkom zaběrać.
Do nakładneho awta zrazyła
Wóspork. Na S 112 njedaloko Wósporka stej wčera dopołdnja wosobowe awto typa VW a nakładne awto hromadu prasnyłoj. 49lětna wodźerka Polo jědźeše w křiwicy z dotal njeznatych přičin runjewon a prasny do nakładneho awta typa Volvo. 55lětny šofer bu lochko zranjeny. Žonu dyrbjachu z ćežkimi zranjenjemi do chorownje dowjezć.
Wosa njezbožo zawiniła
Čorny Chołmc. Na S198 njedaloko Čorneho Chołmca je šofer awta marki Seat njedźelu nawječor do wobchadopřewodneho stołpa prasnył. Přičina za to bě wosa, kotruž bě wón spytał z jězdźidła wuhnać.
Bjez zawěsćenja po puću
Horni Wujězd. Policistam bě sobotu nawječor mały transporter na awtodróze A4 napadnył, kiž bě do směra na Zhorjelc jěł. Z njeho wisachu dźěle jězdźidła dele. Zastojnicy su 49lětneho pólskeho staćana w Hornim Wujězdźe napominali, z awtodróhi wotjěć. Tam kazachu šoferej njedostatki na awće marki VW wotstronić. Při kontroli zwěsćichu, zo njebě wozydło zawěsćene. Tuž šoferej dalšu jězbu, njewobkedźbowanja winowatostneho zakonja k zawěsćenju dla, zakazachu.
Bjez jězbneje dowolnosće
Malešecy. Zastojnicy policajskeho rewěra Budyšin su w nocy na njedźelu, krótko do połnocy kontrolowali wobchad w Malešecach na Hućinjanskej krajnej dróze. Při tym su zadźerželi 39lětnu šoferku wosoboweho awta marki Ford. Žona bě bjez jězbneje dowolnosće po puću była. Test na drogi pokaza na wužiwanje amfetaminow. Za jězbu pod wliwom drogow ma šoferka z pokutu we wysokosći 500 eurow a z dwěmaj dypkomaj we Flensburgu ličić. Nimo toho njesmě na jedyn měsac jězdźidło wodźić. Přidatnje ma z chłostanskim jednanjom ličić.
Pod wliwom alkohola jěł
Njeprošeny žnjenski pomocnik
Hory. Za čas hromakoweje sezony so po wšěm zdaću tež paduši za tule wosebitu zeleninu zajimuja. Wčera rano su tajkeho njeprošeneho žnjenskeho pomocnika pola Horow blisko Wojerec lepili. Pólny dźěłaćer bě jeho wuhladał a policiju informował. 41lětny skućićel bě sej hižo hromak w hódnoće 30 eurow na bok połožił. Nětko změje so wón padustwa dla zamołwić.
Po wohenju do chorownje
Brětnja. K hašenju wohenja w kuchni su předwčerawšim 26 wobornikow do Brětnje wołali. 83lětna žona bě butru zeškrěła a potom na hornc zabyła. Płomjenja rozpřestrěchu so hač pod třěchu, wobornicy pak je spěšnje zhašachu. Rentnarku a jeje 81lětneho mandźelskeho dowjezechu do chorownje.
Wjele škody na twarnišću nastało
Wojerecy. Dwaj kranaj na twarnišću na Wojerowskej Stauffenbergowej běštej minjeny kónc tydźenja cil paduchow. Wot njeju skućićeljo wšelake kable wotrězachu a so zhubichu. Kaž zamołwity na twarnišću policiji rozprawješe, nasta cyłkowna škoda we wobjimje pjećcyfroweje sumy. Hódnota pokradnjenych kablow wučinja porno tomu „jenož“ něhdźe 2 000 eurow. Wojerowscy kriminalisća pad přepytuja.
Njedźelny zakaz ignorowali
Budyšin. Zo w Němskej njedźelu nakładne awta jězdźić njesmědźa, je powšitkownje znate. Hač k wšitkim wodźerjam nakładnych awtow pak so to po wšěm zdaću hišće předrěło njeje. Předwčerawšim su zastojnicy awtodróhoweje policajskeje direkcije šěsć nakładnych awtow zadźerželi, kotrež běchu na awtodróze A 4 po puću. Wodźerjo změja nětko pokutny pjenjez płaćić. Jedyn z nich změje so tež hišće za dalšej deliktaj zamołwić. Wón jědźeše do směra na Drježdźany z nakładnym awtom, na kotrymž bě šokolada, bjez jězbneje dowolnosće. Zastojnikam pokaza wón sfalšowane papjery. To wunjese jemu dwě wozjewjeni, mjenujcy jězdźenja bjez dowolnosće a falšowanja wopisma dla. Dalšu jězbu jemu policisća wězo zakazachu.
Zakazane brónje na wikach
Čorny Chołmc. Zastojnicy Wojerowskeho policajskeho rewěra pobychu sobotu na čaporowych wikach w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje. Tam wuhladachu mjez druhim zakazane brónje a dalše wěcy, na kotrychž bě hokaty křiž widźeć. Přećiwo třom poskićowarjam wupisachu zastojnicy policajske wozjewjenje.
Tójšto pjenjez zhubiła
Brězyna. Z wopačnymi powěsćemi přez Whatsapp su njeznaći 60lětnu žonu w Brězynje (Brösa) pola Malešec wobšudźili. Pozdatna dźowka pisaše, zo ma nowe telefonowe čisło, dokelž je handy skóncowany. Tohodla pječa tež swoje zličbowanki zapłaćić njemóže. Tuž prošeše „dźowka“ wo něhdźe 8 000 eurow. Žona tule sumu přepokaza. Pozdźišo so w rozmołwje z woprawdźitej dźowku wukopa, zo ta žadyn nowy handy nima a tež žane zličbowanki zapłaćić njetrjeba. 60lětna móžeše hišće połojcu pjenjez na bance storněrować, tamna połojca je fuk.
Móraka lepili
Budyšin. W nocy na srjedu je policija w Budyšinje móraka lepiła. Z komplicu bě wón runje sćěnu domskeho Při měšćanskim nasypje pomórał, jako jeho swědk wuhlada a policiju zazwoni. Blisko Třělnišća jeju zastojnicy wuhladachu. Młodaj mužej ćisnyštaj nachribjetnik preč a chcyštaj ćeknyć. Jednoho z njeju zastojnicy dosahnychu. 19lětny měješe hišće samsnu barbu na rukomaj a na kabaće, kaž bě wona w nachribjetniku.


text:
Zastojanje krajnego sejma
Zastojnstwo Krajnego sejma Bramborska jo źělone do dweju wótźělbowu. Wótźělba parlament (P) jo zagronita za pśigótowanje a dowobźěłanje pósejźenjow prezidiuma, pśigótowanje a dowobźěłanje ako teke pśewjeźenje plenarnych a wuběrkowych pósejźenjow, pśespytowanje a wobźěłanje pódłožkow parlamenta pó jadnańskem pórěźe, wjeźenje źěłabnosći wšyknych wobstawnych a njewobstawnych wuběrkow krajnego sejma, juristiske póraźowanje wuběrkow, zgótowanje stenografiskich zapiskow a za wobźěłanje europskich nastupnosćow. W europskem referaśe zaměstnjone jo teke kontaktowe a informaciske městno (KISt) w Brüsselu. Wóno pódpěrujo cłonkow krajnego sejma, frakcije a wuběrki w nastupnosćach EU.
Referaty wótźělby zastojanje (V) zawěsćiju powšykne zastojańske źěło a interne wótběgi w twarjenju krajnego sejma. K nadawkam wótźělby zastojanje słušaju pśesajźenje pšawa wótpósłańcow, personalne nastupnosći sobuźěłaśeŕkow a sobuźěłaśerjow krajnego sejma, wobźěłanje pšawniskich a zawěsćeńskich nastupnosćow a sudniskich procedurow. Wótźělba jo teke zagronita za wobźěłanje organizatoriskich pšašanjow. K tomu słuša stajenje k dispoziciji źěłowych srědkow IT ako laptopy a aplikaciska software, wugótowanje běrowowych rumnosćow a teke wobstražowanje a rěšenje twarjenja.
Parlamentariska póraźowańska słužba njejo žednej z teju dweju wótźělbowu pśirědowana. Wóna póraźujo prezidentku krajnego sejma, wuběrki a frakcije z nanejmjenjej źaseśo cłonkami krajnego sejma w pšawniskich pšašanjach. Pósuźowanja daju se zjawnje wótwołaś pśez webbok krajnego sejma.
W organizatoriski samostatnem štabowem běrowje koordiněrujo se źěło prezidentki krajnego sejma. How jo teke casnikaŕski běrow zaměstnjony. Wón zastarajo žurnalistki a žurnalistow wšych medijow z aktualnymi informacijami wó parlamentariskej źěłabnosći. Teke nastupnosći nacionalnego a internacionalnego protokola štabowy běrow wobstarajo. Zjawnostne źěło a pósłužowanje woglědarjow jo teke how zaměstnjone.


text:
Pablo Picasso
Pablo Picasso, couke mjano: Pablo Diego Jose Francisco de Paula Juan Nepomuceno Maria de los Remedios Cipriano de la Santisma Trinidad Ruiz Picasso – (ur. 25 paźdźerńika 1881 we Maladze we Hišpańije, um. 8 kwjetńa 1973 we Mougins we Francyje) – uznowany jydnym s nojšumńejšych artystůw XX wjeka. Bůu přede wšyjskym malyřym, nale zajmowou śe tyž řeźbům, grafikům a cyramikům. Picasso a Georges Braque byli twůrcůma štrůmunga we malyrstwje mjanowanygo kubizmym. Cerům jygo je Paloma Picasso.
Uod roku 1907 Picasso pod ajnflusym Paula Cézanne'a a štuki iberyjskij a afrikańskij začůn twůrče ekšperymynta s geůmetryzacyjům a uproščyńym mustra, kere douy počůntek kubizma (Panny s Avignon, Portret Gertrudy Stein). W drugym čaśe po cuzamynarbajtowańu s Georges’ym Brakym wykryštolizowauy śe prawidua analitiš-, hermetiš- a syntetiškubizma.
Za breweryjo kubizma mjyńůno bywo prymjera binawerka Parady do libretta Jean Cocteau, do kerygo muzyka naškryflou Erik Satie, a binynbild zaplańyrowou Picasso. Wystawjůny uostou we 1917 roku bez "Balety Ruske" Sjergjeja Djagilewa.


text:
Serbski sydlenski rum
Jako Serbski sydlenski rum woznamjenja so powšitkownje region na wuchodźe Sakskeje a na juhu Braniborskeje, hdźež je zapadosłowjanski serbski lud domoródny.
Oficielny sydlenski rum[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Oficielnje připóznaty sydlenski rum Serbow, hdźež je serbšćina jako mjeńšinowa rěč škitana je w krajnych zakonjach Sakskeje a Braniborskeje definowany. W tutym teritoriju płaća w serbskimaj zakonjomaj postajene mjeńšinowe prawa kaž na přikład serbske šule, dwurěčne wuhotowanje znamješkow a prawo, ze zarjadami w serbsce komunikować. K sydlenskemu rumej słušeja tuchwilu slědowace gmejny a gmejnske dźěle:
- w Swobodnym staće Sakskej:
- Wokrjes Budyšin (28 wot 59 gmejnow): Bóšicy, Budestecy (nimo Jiłoc), Budyšin, Bukecy (nimo Wujezda), Dobruša-Huska (nimo Kosarnje a Noweje Wsy), Halštrow (jenož Krěpjecy), Halštrowska Hola, Hodźij, Hornja Hórka, Chrósćicy, Kamjenc (Brěznja, Hlinowc, Jěžow, Kamjenc, Němske Pazlicy), Kubšicy, Kulow, Łaz, Malešecy, Njebjelčicy, Njeswačidło, Pančicy-Kukow, Porchow (jenož Nowy Dwór), Radwor, Rakecy, Ralbicy-Róžant, Sprjewiny Doł, Wojerecy, Worklecy, Wóslink (jenož Jitro), Wóspork a Wulka Dubrawa.
- Wokrjes Zhorjelc (14 wot 54 gmejnow): Běła Woda, Dźěwin, Hamor, Chrjebja-Nowa Wjes, Jabłońc, Krušwica, Kwětanecy při jězoru (jenož Hóršow a Hóznica), Mikow, Mužakow, Rěčicy, Slepo, Trjebin, Wuskidź a Wysoka Dubrawa (nimo Drěnowa, Jěrchec a Radšowa).[1]
- w Braniborskej
- město Choćebuz
- Wokrjes Sprjewja-Nysa (23 wot 29 gmejnow): Baršć, Bórkowy, Brjazyna, Derbno (gmejnske dźěle Dubojce, Gósćeraz, Granow a Keŕkojce), Dešno-Strjažow, Drjenow, Drjowk, Feliksowy jazor (gmejnski dźěl Błobošojce), Gatojce, Gołkojce, Góry, Grodk, Hochoza, Janšojce, Kopańce (gmejnskej dźělej Hažow a Wjelike Dobrynje), Łukojce, Móst, Picnjo, Smogorjow-Prjawoz, Turjej, Turnow-Pśiłuk, Wjelcej a Wjerbno.
- Wokrjes Dubja-Błóta (7 wot 37 gmejnow): Běła Góra-Bělin, Błośańska góla, Lubin, Markojska Góla (gmejnske dźěle Dołgi, Lutol, Małe Linje, Mrocna), Nowa Niwa, Slopišća a Tšupc
- Wokrjes Hornje Błóta-Łužica (6 wot 25 gmejnow): Kalawa, Lubnjow, Nowa Jazorina, Nowe Wiki, Wětošow a Zły Komorow[2]
- Slědowace gmejny słušeja po měnjenju braniborskeho krajneho sejma a krajneho knježerstwa wot lěta 2016 do sydlenskeho ruma, skorža pak hišće přećiwo swojej přisłušnosći: Cersk, město Derbno, gmejna Derbno (zbytk), Dolina Nysy a Małksy (gmejnskej dźělej Wjeliki Kólsk a Mały Kólsk), Feliksowy Jazor (zbytk), Gójacki jazor, Kopańce (zbytk), Markojska Góla (zbytk), Rań a Stara Niwa-Wózwjerch.[3]
Historiski sydlenski rum w srjedźowěku[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniši sydlenski rum Serbow je jenož mały dźěl historiskeho serbskeho wobwoda. W 9. lětstotku wobmjezowaše so serbski teritorij přez rěku Solawy na zapadźe a rěce Bóbr a Hwizdź na wuchodźe. Kraj, kotryž serbske kmjeny wot 6. do 10. lětstotka wobydlachu a wobknježachu, wopřiješe w cyłku něhdźe 40.000 kwadratnych kilometrow wulku přestrjeń. Słowjansko-serbske kmjeny zasydlichu so w kraju wot lěta 531 po rozpadźe mócnarstwa Durinkow hač do lěta 620, do wutworjenja prěnjeho zapadosłowjanskeho wulkomócnarstwa. W tutym a slědowacym času wuwi so we wot Słowjanow wobsydlenym kraju zhromadnosć serbskich kmjenow, kotraž pak so z dalšim wuwićom chětro diferencowaše a wot spočatka 9. lětstotka na wjacore kmjeny rozpadny.
Za Łužiskej wuhrodu bydlachu Łužičenjo ze swojim husće wobsydlenym srjedźišćom mjez rěkomaj Brěšća a jeje přitokami na zapadźe a Sprjewju na wuchodźe. Najwjace sydlišćow tutoho kmjena koncentrowaše so w rěčnišćomaj Brěšće a Žraki (Schrake)-Dobry kaž tež w hornich Błótach zapadnje Choćebuza. Wokoło tutoho sydlenskeho žra eksistowachu dalše sydlišća na přikład při Małym Halštrowje, sewjernje a wuchodnje Grabina, při Neuendorfskim jězorje a při Gojacu kaž tež we wokolinje Bezkowa. Tež pola Baršća ležeše mała sydlenska kupka. Po žórłach z 9. lětstotka bydleše tehdy jenož hišće kmjen Łužičanow w kraju pozdźišeje Delnjeje Łužicy mjez rěku Dubju a lěsnym pasmom při Bóbrje.
Južnje Łužičanow, kotřiž běchu geografisce chětro wotzamknjeni, ležeše jara husće wobydleny kraj Milčanow. Milska wupřestrěwaše so w 9. lětstotku w něhdźe dwaceći kilometrow šěrokim pasmje mjez Kamjencom a Biskopicami na zapadźe a Běłym Šepcom na wuchodźe. Něhdźe wot 10. lětstotka rozšěrichu so sydlišća do Łužiskich horow, do sewjerneje hole a do kónčinow zapadnje Kamjenca a Biskopic, k Połčnicy a k srjedźnej Wjazońcy. Tež sydlenska kupka wokoło Mužakowa wosta zwoprědka izolowana.[4]
Dalše wjetše serbske kmjeny běchu Slubjenjo sewjernje Gubina, Žarowjenjo wokoło Žarowa, Bjezunčenjo wokoło Zhorjelca, Niženjo mjez Pěrnom a Mišnom a Głomačenjo mjez Wulkej Rědoru a Freibergskej Modłeju. Nimo toho jewjachu so w chronikach Nižičenjo, Sciticojo, Uuolaukojo, Zliuvinojo, Koledičenjo, Susłojo, Chytyčenjo a dalše.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Peter Kunze, Andreas Bensch: Die Sorben / Wenden in der Niederlausitz. Ein geschichtlicher Überblick. W: Wobrazki ze Serbow . 2., durchgesehene Auflage. Domowina, Bautzen 2000 (Erstausgabe 1996), ISBN 3-7420-1668-7.
- Gertraud Eva Schrage: Die Oberlausitz bis zum Jahr 1346. W: Joachim Bahlke (Hrsg.): Geschichte der Oberlausitz. 2., durchgesehene Auflage, Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2004 (prěni nakład 2001), ISBN 978-3-935693-46-2 (str. 55–97).
- Arnošt Muka: Statistika łužiskich Serbow. Swójski nakład, Budyšin 1884–1886; 5. nakład pod titulom Serbski zemjepisny słowničk. Budyšin 1927; nowočišć: LND, Budyšin 1979.
- Awtorski kolektiw: Stawizny Serbow, zwjazki 1–4, Ludowe nakładnistwo Domowina Budyšin 1977
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Přir. přiwěšk zakonja w: Sächsisches Gesetz- und Verordnungsblatt, čisło 7/1999
- ↑ Das Brandenburger Sorben-Gebiet ist jetzt offiziell vergrößert (RBB-Online: 10.05.17, 14:39 Uhr)
- ↑ Aktualny staw na stronach braniborskeho ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu.
- ↑ Jan Brankačk, Frido Mětšk: Stawizny Serbow. Zwjazk I: Wot spočatkow hač do lěta 1789. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1977, str. 18–22


text:
Joseph Smith
Joseph Smith Junior (rodz. 23 grudńa 1805 we Sharon (Vermont), um. 27 czyrwńa 1844) – zołożyćel a prziwůdca Ruchu Śwjyntych we Uostatńich Dńach (Mormůnůw), kery je czczůny uod wyznowcůw jako prorok a mynczeńńik. Bůł tyż politykerym a sztartowoł we welůngu na prezydynta USA we 1844, s programym abolicyje. Podug doktryny Mormůnůw, kej bůł 14 lot stary mjoł przi rzykańu religijno wizyjo, we keryj uoboczył Boga Uojca a Jezusa, kerzi pedźeli mu, coby ńy przistympowoł do żodnygo kośćoła, a ńyskorzi mu pedzům co mo robić dali. Trzi lata ńyskorzi uobjawjůł mu śe prorok Morůni, kery pedźoł mu, co na gůrze Cůmorach znejdźe złote platy s tekstym we reformowanyj egipskij godce. Joseph Smith przetumaczůł a wytuplikowoł tekst kery bůł na ńich a spisoł we Kśyndze Mormůna, kero je terozki powożano za śwjynto kśynga uod Mormůnůw. Założůł tyż jejich Kośćůł 6 kwjetńa 1830. Uod 1830 do swojigo umarćo we 1844 mjoł pora babůw, bezcůż mjoł ajnflus na poligamijo we założůnym uod ńygo Kośćele. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, bůł ze 29 do 33 babůma żyńaty, s kerych pora bůło myńi kej 18 lot stare, nale ńy ze wszyjskimi mjoł intymne relacyje. Joseph Smith uostoł zaszlachtowany 27 czyrwńa 1844 we Carthage (Illinois). Ńyskorzi powstoł pochwalny hymn na jygo cześć Praise to the Man (Chwolmy Proroka).


text:
FC Energija Choćebuz je koparske towarstwo, kotrež móže na swoje dotalne wuspěchi horde być. Je pak tež zjednoćenstwo z wosebitosćemi, kaž to personalna statistika pokazuje. Dohromady je pola Delnjołužičanow dotal 525 hrajerjow zrěčenje dóstało. Mjez nimi bě nimale kóždy třeći z wukraja. Tak nošachu koparjo z 45 krajow dotal trikot FC Energije.
Jako so sezona 2000/2001 nachileše (to hraješe Energija prěni raz w zwjazkowej lize), postarachu so Łužičenjo samo wo wěčny rekord. Trenar Eduard Geyer nastaji tehdy prěni raz w stawiznach elitoweje ligi Němskeje jědnaće wukrajnych koparjow w startowej formaciji na hrajnišćo, a to přećiwo VfL Wolfsburgej. Pola Choćebužanow běše to zwučeny wobraz, zwonkastejacy pak zhladowachu skerje skeptisce na wuwiće Energije.


text:
Autor: Stanisław Grabias
Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Format: ibuk
Autor: Hanna Machińska, Piotr Kładoczny, Władysław Czapliński, Maciej Szpunar, Piotr Girdwoyń, Zbigniew Lasocik, Adam Zieliński, Jacek Jagielski, Krystyna Kowalik-Bańczyk, Stanisław Zabłocki, Mateusz Pilich, Mirosław Granat, Monika Płatek, Agnieszka Grzelak, Hanna Gronkiewicz-Waltz, Stanisław Biernat, Marek Zubik, Monika Florczak-Wątor, Jan Barcz, Adam Bodnar, Anna Śledzińska-Simon, Ewa Łętowska, Maciej Bernatt, Aleksandra Gliszczyńska-Grabias, Katarzyna Sękowska-Kozłowska, Roman Wieruszewski, Maciej T
Wydawnictwo: Wolters Kluwer Polska SA
Format: pdf


text:
Pedagogojo-wolejbulisća Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB) su hry wokrjesneho mišterstwa šulskeho lěta 2021/2022 při wysokim saku z dobyćomaj a poražku zahajili. Wot wosom přizjewjenych wučerskich cyłkow pak běchu w Lubiju jeničce štyri přitomne.
Kaž we wšěch wolejbulowych ligach je koronawirus tež mišterstwo pedagogow při wysokim saku w minjenym šulskim lěće znjemóžnił. Chwalobne tuž je, zo stej so nětko dwaj nowej cyłkaj přizjewiłoj. Jónu je to kombinowane mustwo serbskeju wyšeju šulow Worklecy a Ralbicy kaž tež Swobodna srjedźna šula Wóspork. Wonej kaž tež kolegojo Powołanskeje šule za zežiwjenje Budyšin a bywši wučerjo 5. srjedźneje šule Budyšin pak dyrbjachu start krótkodobnje wotprajić. Tak zahajichu zahorići sportowcy zbywacych štyrjoch cyłkow najdlěje eksistowacy wolejbulowy turněr Sakskeje w Lubiju.


text:
Usama ibn Ladin
Usama ibn Ladin (arabsko godka أسامة بن لادن, rodz. 10 marca 1957 we Dżuddzie - um. 2 maja 2011 we Abbottabadzie), znůmy tyż jako Osama bin Laden – to bůł saudyjski milijůner a prziwůdca Al-Kaidy, uorgańizacyje kero je powożano za terrorystyczno. Broł udźoł we walkach we Afgańistańe we lotach 80. XX stolećo. We lotach 90. wspjyroł islamski rzůnd we Sudůńe. Skiż wspjyrańo uorgańizacyje, kere rzůnd USA uznowoł za terrorystyczne, citnůł nazod do Afgańistanu a wspjyroł tam rzůnd Talibůw. Uznoł wuůnczas USA za swojygo nojwjynkszygo wroga. Je uoskorżany uo uorgańizowańy terrorystycznych zamachůw, we tym na ambasady USA we Najirobi a Dar es Salaam, a tyż uo kerowńicze sprawstwo zamachu na World Trade Center a Pentagůn, nale ńy mo na to mocnych dowodůw. Za jygo gowa rzůnd USA dowoł 50 mln dolarůw. Zginůł 1 moja 2011 zabity uod wojokůw United States Navy SEALs.


text:
Nic nie pumoże trzeja bydzie dzisio zaś pomaluśku pokraczować ku wyrchu Głymbokóm, kaj pod nomerym sztyry a dwacet trefiymy na maluśki kszeft s jedzynim. Skyrs czymu łón sie mianuje jako taki zielóne stworzyni ze stawu tego nie wiym, ale możne tymu, że wartko hópko jako ludzie kierym chybiło jedzynio i prawióm, że trzeja wartko hópnóć kansi cosi kupić. Gor moc razy tam u nich sie pokazujóm tustelocy, kierym chybiło za dnia czasu, a u nich je odewrzite aże kansi do nocy. Kónsek dalij poradzymy se pomaszkiecić i pogłoskać podniebiyni lodami, kierych tam majom tak moc, że wszedcy majóm wielkóm ostude jakimi se połechtać w postrzodku wole. Ostude też bydymy mieli s tym bankym kiery mo zielóny szyld, bo tak jak inksze na zicher bydzie nas namowioł do niechanio se unich piniyndzy, abo weznóć pojczke na wysoki procynt. Ta chałupa, mo jednakowóż wielkóm tradycyje skyrs tego, że rodził sie w ni Jerzy Trzanowski, kiery sie zasłóżył w pisaniu kościelnych pieśni. Wykształcił sie też na wanelickigo ksiyndza, ale nie podarziło mu sie nigdzi delij zagrzoć placu, bo był wszyndzi przeganiany skyrs swoji luterski wiary. Tak to czasym bywo, że coby żodnymu nie zawadzać lepszyj nie pokazować co sie mo duszy i swoji żywobyci przynś bez ostudy, aji s przibuznymi. Dzisio to uż nima ta samo chałupa, bo isto od starości ta piyrszo sie obaliła i trzeja było na tym starym placu postawić nowóm. Pore roków tymu egzystwała tam eszcze gospoda “Targowa”, ale prziszła moda na banki i dzisio nikierzi yno mogóm pospóminać jako sie tam kiejsi szło u nich fajnie dobrym jedzynim nabónckać.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i potkómy sie zaś za miesiónc.
pokraczować – podążać
kszeft – sklep
skyrs – z powodu
hópko – skacze
chybiło – zabrakło
prawióm – mówią
gor – zwłaszcza
odewrzite – otwarte
kónsek – kawałek
pomaszkiecić – posmakować
ostuda – kłopot
na zicher – na pewno
pojczka – pożyczka
skyrs – z powodu
żywobyci – życie
przibuzni – krewni
nikierzi – niektórzy
nabónckać – najeść


text:
2019/2020
Rozpšawa DSRK za lěto 2019
Dolnoserbska rěcna komisija jo se 2019 zmakała dwójce: 15.5. a 17.12.. Zrědowało jo se a) wjelike a małe pisanje wěcejźělnych mjenjow wobydlenišćow, b) wjelike a małe pisanje amtskich pśidankow k mjenjam wobydlenišćow (typ: Uniwersitne město, Rybakaŕske a twardnicowe město) a juristiskich statusow (typ: wjelike wokrejsne město).
Diskutěrowali su se dalšne póstajenja glědajucy na wjelike a małe pisanje w konteksće mjenjow.
Kombinacija grafemowu ‹ch› njama wěcej status pismika a njejo wěcej źěł dolnoserbskego alfabeta. Z tym rozsuźenim jo se rozwězał dłujkolětny problem, až ‹ch› jo w Starostowem słowniku (1999) zarědowane pód ‹c›, weto jo se prězy w słowniku pódał alfabet z ‹ch›. To jo wjadło k njewěstosćam a wšakim wariantam nałožowanja w praksy.
Fabian Kaulfürst, powědaŕ


text:
21.09.2022 - Dalšne aktualne nowosći / Weitere aktuelle Informationen
Wódowe góspodaŕstwo w Sakskej, Barlinju a Bramborskej
Aby zmejstrowali problemy we wódowem wobgóspodarjenju, kśě Bramborska, Sakska a Barliń w pśichoźe gromadu źěłaś. Wobswětowej ministarja Bramborskeje a Sakskeje a statna sekretaŕka z Barlinja su k tomu pozicisku papjeru pódpisali. Pśedwiźona jo zgromadna centrala, kenž dej koordiněrowaś wobgóspodarjenje rěkow, gaseńskich jazorow a wódowych składow. Wósebnje Sakska jo zagronita, až dosć wódy až do Barlinja k dispoziciji stoj. Brunica jo wódogóspodaŕstwo trajnje móliła, kenž musy se něnto zasej stabilizěrowaś.
+++++++
Protest w Janšojcach: Aktiwisty pópajźone
Wětšynu pśeśiwnikow brunice, ako su pónjeźele wobsednuli załožki janšojskeje milinarnje, su zasej pušćili. Wó tom jo amtske sudnistwo w Chóśebuzu informěrowało. Wót 18 luźi, ak nejpjerwjej swójo mě njejsu kśěli pómjeniś, jo jano hyšci styri w pśespytowańskej popajźi. Njekśě nadalej swójo mě zjawiś a muse togodla za maksimalnje dwa mjaseca do pópajźeństwa. Jim se wuchytujo, až by kazyli domacny měr a mólili zjawnostny wobgóspodarjenje. Aktiwisty, su sebje dali mě "Njedobrowólna wognjowa wobóra". Wóni kritizěruju aktiwěrowanje rezerwoweju blokowu brunicoweje milinaŕnje we woblicu klimoweje krize.
+++++++
WITAJ kurs startował
Cora jo w Rěcnem centrumje WITAJ w Chóśebuzu startował tśidnjowny dalejkubłański kurs serbskeje rěcy za wótkubłaŕki a wótkubłarjow. Dogromady 7 wobźělnikow - mjazy drugim z Raduša, Žylowa a Wětošowa - se zaběrajo z rěcnodidaktiskimi zwucowanjami na tekstach, na temach wšednego dnja w źiśowni a w konwerzaciji. Kužde lěto pśewjeźo Rěcny centrum WITAJ styri raze take tśidnjowne dalejkubłańske kurse.
+++++++
QuizSerb dolnoserbski
Aplikacija QuizSerb ma wótněnta teke kategoriju w dolnoserbskej rěcy. W njej mógu zajmce wótegroniś na pšašanja wó kulturje a stawiznach Dolneje Łužyce. Kategorija ma sto pšašanjow, Werner Měškank ze Zaspow jo je za kupku "Serbska murja" naźěłał, kótaraž jo serbsko-nimski kwis pśed styrimi lětami wuwijała. W pśichoźe kśě dolnoserbski późěl w kwisu dalej rozšyrjiś. Kak kwis funkcioněrujo, zgóniśo w pśiducem Bubaku 29. septembra.
+++++++
Nowy elefant w Chóśebuskem zwěrjeńcu
Pó skóro jadnom lěśe jo tamny nowy dom elefantow skóro gótowy. Wón jo wětšy ako ten stary a wótpowědujo nowšym pśedpisam k źaržanju elefantow. Slědna a jadnučka elefantka Sundali njemusy teke sama zaśěgnuś. Z lipšćańskego zwěrjeńca dostanjo towarišku. Asiatiska elefantka Don Chung njejo w Lipsku taka glucna. Togodla pśiźo w nazymje do Chóśebuza.


text:
Slepo. Na mjeztym 7. dźěłarničce přichoda „8 wsow – 1 wosada“ je so 30 zastupjerjow ze wšelakich towarstwow a institucijow wobdźěliło. Mjez nimi běštaj tež Slepjanski wjesnjanosta Reinhard Bork (CDU) a Měrćin Nowak, čłon serbskeje přirady wokrjesa Zhorjelc.
Župa „Jakub Lorenc-Zalěski“ bě hromadźe ze socialnej syću a Serbskim institutom Budyšin minjenu srjedu do Slepjanskeho Serbskeho kulturneho centruma přeprosyła. W srjedźišću steještej projektaj Witaj a 2plus. Jeju dotalne wuwiće w pěstowarnjach a šulomaj gmejny Slepo su wobdźělnicy wuhódnoćili a wužadanja přichoda rozjimali.
Je najskerje lědma domjacnosće, kotraž dźensa płokansku mašinu nima. Techniski nastroj z tójšto elektroniku nam žiwjenje wolóža. Zo běchu tež hinaše časy, zhoniš nětko w zajimawej wustajeńcy.
Łaz (AK/SN). Trjenčka zmawuja na powjazu při Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja. Z jednotliwych pismikow wučitaš „płokanski dźeń“. „Chcemy pokazać, kak sprócne domjace dźěło bě, što su hospozy wšo wobkedźbować dyrbjeli a kak wobšěrny tajki płokanski dźeń bě“, podšmórnje předsyda spěchowanskeho towarstwa Domu Zejlerja a Smolerja Reinhardt Schneider. Dźensa su tam nowu wustajeńcu „Šudrawa, čwor a mydło – płokanski dźeń za čas wowkow“ wotewrěli.
Na połnej žurli Šunowskeje Fabrikskeje hospody je Serbski muski chór Delany wčera popołdnju 45lětne wobstaće swjećił a wopytowarjam ze spěwnym koncertom dušu zhrěł.
Šunow (bn/SN). Serbski muski chór Delany je wčera ze swjatočnym swjedźenskim koncertom w Šunowskej Fabrikskej hospodźe 45. narodniny swjećił. Mjez něhdźe 130 zahorjenymi wopytowarjemi bě nimo čestnych čłonow a něhdyšich dirigentow chóra tež předsyda Domowiny Dawid Statnik, kiž spěwarjam w mjenje třěšneho zwjazka a Kamjenskeje župy wutrobnje gratulowaše. „Dźak wam za swěru, z kotrejž serbski spěw posrědkujeće. Wostańće dale w mysli a wutrobje serbscy“, Statnik rjekny. Zastupowacy wjesnjanosta Tomaš Bjeńš přepoda chórej pjenježny dar a zwurazni přeće, „zo tež přichodnje našu hudźbu z wjeselom dale pěstujeće“. Tomu so zastupjerjo lajskeje dźiwadłoweje skupiny Konjecy-Šunow a chóra Lipa přizamknychu. Kapała Horjany hosćićelow a publikum z lóštnymi štuckami překwapi, zapiska na kóncu „Chcył něhdy w holi Mužakec“ a cyła žurla sobu spěwaše.
Hnydom dźewjeć koparjow Sokoła Ralbicy/Hórki je nominowanych za Serbsku koparsku wubranku muži, kotraž pojědźe w juniju na 3. europeadu do Južneho Tirola. To zdźěli předsyda sportoweho towarstwa Dirk Šewc na wčerawšej hłownej zhromadźiznje w Ralbicach. Tale ličba je wjetšinu přitomnych pozitiwnje překwapiła.
Ralbicy (jh/SN). Zhromadźizna najwjetšeho sportoweho towarstwa w Delanach ze wšěmi zamołwitymi wotrjadow kopańca, volleyball, gymnastika a kehelowanje bě nuznje trěbna, dokelž bě spočatk lěta finacny zarjad ćišć na towarstwo wukonjał, žadajo sej rozprawu za lěto 2015. Dirk Šewc rysowaše aktiwity minjeneho lěta a skedźbni hišće raz na přewšo poradźenu jubilejnu sportowu wuměnu ze Sokolom Spálené Poříčí a na partnerske styki gmejny Ralbicy/ Róžant z městom Spálené Poříčí. Prěni raz móžeše Šewc volleyballistej Sokoła gratulować. Ingolf Rachel bě minjeny tydźeń D-licencu za sudnika wobstał. Rodźeny Šunowčan smě nětko jako prěni sportowc Sokoła Ralbicy/Hórki winowatostne volleyballowe hry hač do wobwodneje ligi sudźić.
Budyšin (kl/SN). Předsydstwo župy „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin je so na swojim wuradźowanju wčera znowa wo šulskich prašenjach dorozumiło. Tak poskića wot šulskeho lěta 2016/2017 serbšćinu na zakładnej šuli w Hućinje, za čož hižo wjacore přizjewjenja předleža. Na Bartskej zakładnej šuli podawaja serbšćinu jako cuzu rěč a nic kaž dotal w rozšěrjenym modelu. Šulerjo wuknu ju tam w 1. lětniku jednu hodźinu tydźensce. Župnemu předsydstwu je dźěło ze staršimi a z pěstowarnju w Malešecach wažne, runje tak tež dalša podpěra Bartskej šuli. Staršim ma so wuwědomić, zo je serbskorěčne kubłanje w pěstowarni zwjazane z tym, zo dźěći po tym tež w šuli rěč dale wuknu. Tele wědomje ma so dale skrućeć. Wučbny poskitk serbšćiny hodźi so z cyłodnjowskim poskitkom w popołdnišim času wudospołnić. Župne předsydstwo chce so wo wosobu prócować, kotraž móže tónle zaměr podpěrać, a budźe ju zamołwitym posrědkować.
Łazk (aha/SN). Mjeztym 12. beneficny koncert dožiwi wčera 380 wopytowarjow před wulkotnej kulisu Łazkowskeho niwoweho lěsa. Organizowało bě jón znowa Towarstwo swjateje Filomeny ze swojim agilnym předsydu Geratom Róblom. Moderatorka programa Diana Fryčec-Grimmigowa je po spodobnym hudźbnym zazběhu dujerskeje kapały Horjany tež zastupjerjow maćerno-dźěćaceho domu swj. Wincenca z čěskeho Dolneho Podluží kaž tež předsydku towarstwa Odysseé z bołharskeho města Razgrada Sylwiju Walewu witała. Wjedro drje bě zymne a měnjate, znajmjeńša dešćowało pak so za čas programa njeje.


text:
Niy za dużo ausdruków....
Niebawem pojawi się na łamach "Echa" rubryka redagowana przez Jerzego Moskałę, czyli popularnego Jorgusia, lidera zespołu "Jorgusie" z Łazisk Górnych.
Kiedy narodził się Jorguś ?
- Dziesiiyńć lot tymu miołech okazja występować z Tolusiym. Grołech na gitarze i śpiywołech swoje ballady, bosanowy, napisane językiem literackim. Toluś oprócz piosynek studynckich mioł wtedy szlagier " Dorka, Dorka", przy kierym sala zawsze szalała. Jo sie zastanawioł co to za magia słów w tyj piosynce, że tak ludzi bawi. Akurat w tym samym czasie pracowoł żech w zakładowym studiu elektrowni "Łaziska". Napisołech w gwarze piosynka "Pieroński psi żywot", nagrołech jom na taśma i puścił przez radiowęzeł. Zaroz były telefony od ludzi, żeby to łodegrać. Ale dzwonili tyż z dyrekcji i mało żech wtedy niy wylecioł z roboty. Dostołech szlaban na puszczanie swoich numerów. Tym to jo sie niy załomoł, chociaż do dzisiej w Łaziskach mom w pewnych kręgach przegrane. Jak żech mioł już pora takich piosynek to razym z zespołem "Jorgusie" pojechoł żech do Wilkas na warsztaty muzyczne. Program zrobili my właściwie w pociągu z Katowic do Ełku. Na miyjscu wyrobili my se dobro marka i posypały sie propozycje występów. Potym były nagrania w radiu, telefony łod ludzi i tak to sie zaczyło. Od tego czasu brali my udział w wielu koncertach, festiwalach, festynach i programach w radiu i telewizji. Nagrali my tyż pora kaset.
- Skąd wzięła się wasza popularność ?
- Tego to jo dokładnie niy wiym, ale wydowo mi sie, że skuli niymałpowanio innych kapel. Różnili my sie nawet w brzmiyniu,bo mieli my gitara, banjo, bałałajka, śpiyw i to stykło. Utożsamiomy sie z tekstami, kiere śpiywomy po śląsku. To dodowo im pieprzu i autentyczności oraz humoru. Piosynki muszą być proste i szlagierowe i takie starom sie tworzyć.
Z czego wynikła decyzja o wykonywaniu tekstów gwarą ?
- Polok powinien umieć godać po polsku, ale swojij gwary niy powiniyn sie wstydzić. Jeśli ktoś sie tu wychowoł, miyszko i czuje nasze sprawy, to jo, śpiywając o nich po naszymu, mom lepszy kontakt z nim. Niy używom jednak za dużo ausdruków czyli girrmanizmów i bez to mogom nos zrozumieć tyż w Sosnowcu i w Warszawie.
W jakim gatunku muzycznym sytuował by Pan :Jorgusiów" ?
- Niyktórzy widzą w "Jorgusiach" kapela, inni kabaret albo grupa folkowo, ale to, kaj nos zaszufladkują, jest mi jedno. Chcymy po prostu śpiywać dobre piosynki.
Skąd czerpie Pan do nich pomysły ?
- Odpowiydź jest jedna- z życio. Ale zawsze, nawet w tych niby prostych piosynkach, musi być jakiś podtekst, one mają bawić ale tyż uczyć.
Plany na przyszłość ?
- Na śląsku jest dużo cennych twórców kultury, nie znanych szerszyj publiczności. Bez to mom zamiar stworzyć Klub Kultury Śląskiej. Mo on skupiać artystów ale jednocześnie dać im szansa pokozanio sie. Bydzie tymu służyła tyż klubowo gazetka pisano po śląsku. Uważom, że idea niedopuszczynio do zatracynia kulturyśląskiej jest ważniyjszo niż samo granie w kapeli. Bez to czekom na wszystkich, kierym nasza tradycja jest drogo. "Jorgusie" sie jednak niy rozlecą bo bydymy grać dali. Momy w planach stworzynie nowego programu, a jak dobrze pódzie nagrać to na kaseta wideo.
Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiał: Bogdan Prejs


text:
Stolica
Stolica abo hłowne město je politiski, husto tež stawizniski centrum kraja abo stata a tuž zwjetša sydło najwyšich politiskich institucijow, kaž n. př. knježerstwa, sejma abo monarcha. W někotrych krajach na zemi njeje stolica runočasnje tež sydło knježerstwa, n. př. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sydło knježerstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwjazkowych statach kaž w Němskej su wažne institucije často we wšelakorych městach zasydlene. Stolica njeje přeco najwažniši hospodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtenstein a Vatikanske město su kraje, kotrež de jure žanu stolicu nimaja.
Srjedźowěkowscy kralojo njemějachu stajne stolicy, ale pućowachu po kraju a rezidowachu w tak mjenowanych pfalcach.


text:
Epoka (astrōnōmijŏ)
Epoka – pōnkt w czasie, dlŏ kerego ôkryślōne sōm spōłrzyndne astrōnōmiczne abo parametry ôrbity. W przipadku rōwnowŏżnych astrōnōmicznych, położynie ciała dlŏ inkszych czasōw idzie porachować bez zarachowanie jego precesyje jak tyż ruchu włŏsnego.
Terŏźnie używanōm sztandardowōm epokōm je J2000.0, tyn zŏpis ôznaczŏ 1 stycznia 2000 roku, godzinã 12:00 czasu ziymskigo (TT). Przedrostek "J" skazuje, iże mōmy do czyniyniŏ z epokōm juliańskōm. Wcześnij używanōm epokōm była B1950.0, dlŏ keryj przedrostek "B" skazuje epokã besseliańskõ.
Przed rokym 1984 były używane epoki besseliańske, potym za to juliańske.
- W Katalogu Henry'ego Drapera używŏ sie epoki B1900.0
- Ôficjalne granice gwiŏzdozbiorōw ôstały zdefiniowane w 1930 roku, ale podle spōłrzyndnych astrōnōmicznych gwiŏzd na epokã B1875.0.
Epoki dlŏ parametrōw ôrbitalnych porzōnd podŏwŏ sie w czasie ziymskim, w pŏru roztōmajtych formach:
- data gregoriańskŏ z 24-godzinnym czasym, bp. 2000 Jan. 1, 12:00 TT
- data gregoriańskŏ z dniym ułōmkowym, bp. 2000 Jan. 1,5 TT
- data juliańskŏ z przidanym ułōmkowym dniym, bp. JDT 2451545.0
- dwulinijowy parametryczny format NASA/NORAD z dniym ułōmkowym, bp. 00001.50000000


text:
Komjaki
Komjaki, ńykej Komi-Zyrjany to nacyjo ze ugrofińskij grupy, kero żyje we Republice Komi we Rusyji, a tyż na Kolskim půłwyspje a we zachodńij Syberyji. Je uo to zwada, aże Komjaki prawe a Komi-Permjaki je to jedno nacyja abo dwje, kej uůnych rachować do kupy je ich 418 tyś., we tym 293 tyś. Komjakůw prawych. Komjaki godajům we godce komi, roz za kedy tyż we ruskij godce. Uůnych religijo je prawosławje, nale majům we swoji duchowośći tyż elementy kultu przirody. Uod XIV-XV stolećo krej Komjakůw wlazuje we skłod Rusyji.


text:
Smjerdźaca
Smjerdźaca (němsce Schmerlitz) je wjes ze 170 wobydlerjemi[2] w srjedźišću hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Ralbicy-Róžant a leži 144 m nad mórskej hładźinu mjez Róžantom a Debricami w serbskich Delanach. Hač do lěta 1974 bě Smjerdźaca samostatna gmejna z wjesnym dźělom Łazk, po tym dźěl Róžeńčanskeje gmejny. Nadregionalnje znaty je ródna wjes ludoweho powědarja Mikławša Bjedricha-Radlubina dźensa za Smjerdźečansku rejowansku skupinu.
GeografijaWobdźěłać
Smjerdźaca leži něhdźe dźewjeć kilometrow sewjerowuchodnje Kamjenca a 20 kilometrow sewjerozapadnje Budyšina při zapadnej kromje płódneje łučiny Klóšterskeje wody. Na sewjeru a zapadźe rozpřestrěwaja so wulke lěsy, kotrež wotmjezuja zdobom serbsko-katolski kraj wot ewangelskich a dźensa němskorěčnych susodnych kónčin. Wuchodnje Smjerdźaceje, pola Łazka, nadeńdźe so Łazkowski niwowy lěs, posledni přirodźepodobny dźěl rěčneje łučiny Klóšterskeje wody. Přez wjesku samu běži Pěskečanska woda, lěwy přitok Klóšterskeje wody.
Susodne wjeski su Šunow na sewjeru, Róžant na juhowuchodźe, Pěskecy na juhozapadźe a Debricy (gmejna Wóslink) na sewjerozapadźe. Wosrjedź Klóšterskeho lěsa mjez Smjerdźacej a Debricami nadeńdźe so sydlišćo Bušenka, kotrež wobsteji z dweju chěžkow. Přez Smjerdźacu wjedźe sakska statna dróha 92.
StawiznyWobdźěłać
Po sydlenskich stawiznach je Smjerdźaca kulowc, kotryž je so pozdźišo do sewjerozapadneho směra wutwarił. Kubło nadeńdźe so wosrjedź wjeski a nasta prawdźepodobnje ze stareho wodoweho hroda. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło wěsteho knjeza Joris de Smerdacz pochadźa z lěta 1374.[3] Hižo wot lěta 1529 wužiwa so tež dźensniša němska forma mjena. Hač do lěta 1669 měješe Worklečanske ryćerkubło ležownostne knjejstwo nad tehdy do Chrósćic zafarowanej Smjerdźacu. W tutym lěće załoži so we wsy swójske kubło, kotrež knjejstwo potom přewza.
Hač do 1. januara 1974 bě Smjerdźaca samostatna gmejna, wot lěta 1957 z gmejnskim dźělom Łazkom. W tutym lěće bu zagmejnowana do Róžeńčanskeje gmejny.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 108 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot 92,4 %.[5] Katolscy Smjerdźečenjo słušeja dźensa k Ralbičanskej wosadźe swj. Katyrny, ewangelscy chodźa do Smječkec (prjedy do Wóslinka).
Kulturne pomnikiWobdźěłać
K připóznatym kulturnym pomnikam w Smjerdźacej słušeja kamjentny pokutny křiž při wotbóčce do Łazka, kamjentnej pućnikaj (při křižowanišću na sewjernym kóncu wsy a při Šunowskej wotbóčce), swjaty křiž z lěta 1859 před Šunowskej čo. 4 a zornowcowy podstołp křiža z lěta 1860 při južnym kóncu wsy.
WosobinyWobdźěłać
- Michał Bjedrich (1855–76) – basnik
- Mikławš Bjedrich-Radlubin (1859–1930) – ludowy powědar, spisowaćel, farar
LiteraturaWobdźěłać
- Cornelius Gurlitt: Schmerlitz. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 317.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ staw: 31. decembra 2020; am-klosterwasser.de
- ↑ Smjerdźaca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 100. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 252. [145 wobydlerjow, z nich 90 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 44 serbskich dźěći a młodostnych, 11 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Hnašecy
Hnašecy (němsce Gnaschwitz) su wjes z 307 wobydlerjemi[2] na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin, kotraž słuša wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska. Hač do lěta 1994 běchu Hnašecy samostatna gmejna ze Słónkecami, Ćěchorjecami a Běłymi Noslicami jako wjesne dźěle, po tym najprjedy dźěl gmejny Hnašecy-Dobruša. W Hnašecach namaka so dźensa gmejnski zarjad Dobruše-Huski.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes leži w pahórčinje Hornjołužiskich honow juhowuchodnje Budyšina we wysokosći 235 m nad mórskej hładźinu. Susodne wjeski su Ćěchorjecy na sewjeru, Słónkecy na wuchodźe, Běłe Noslicy na juhozapadźe a Družkecy na sewjerozapadźe. Južnje wsy pozběhuje so hórka Ćeleńc (367 m).
Ležownostne mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Pola zeleneho puća, Pola stołpa, W Dubjach, Křemjeń, Zahon, Ronowc, Ćelenc, W łuhach, W strónjach, W Bjarownach, Na přerowach, Němšicy (tež Němćicy, mała a wulka Němćica), Hórčica = małe gmejnske, Hórki (Hnaščanske a Słónčanske), Pola Dźěchorec, Pola buka, Pola zeleneho kamjenja, Pola sraneho kamjenja, W zahrodach, W jězorach, Pola Šlejsa, Pola běłeho kamjenja, Pola kruwjacych pućow, Pola sćerbjacych pućow, W ławkach, W brodach, W lipinach, Hošćina (Hasenberg), Na dołach, Wósliča hora, Křižiki, Pod ladami, Dźěłošća, Delne łuki, Kliny, Sedłačenc, W brězynach, Pastwišća, Měrnicy, Nuhel, Wódniki, Na skałach, Pola młyna, Pola Słónkec, Wjelčica, Na hórkach, Na šěrokim, Kótlišća.[3]
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Burkardus de Gnaswiz pochadźa z lěta 1241. Pozdźišo běše wjes we wobsydstwje Stołpinskeho hamta, kotremuž podsteješe. [4]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 323 wobydlerjow, z nich 288 Serbow (89 %).[5] Ewangelscy Hnašečenjo přisłušeja wot lěta 1689 Husčanskej wosadźe. Do toho běchu do Michałskeje cyrkwje a mjez 1674 a 1689 do Hodźijskeje wosady zafarowani.
Na Hnašečanskej nawsy nastajichu składnostnje 400. narodnin Martina Luthera w lěće 1883 dwurěčny Lutherowy kamjeń.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rudolf Enderlein (1908–1985) – rězbar, kotryž bydleše w dźěćatstwje a młodosći w Hnašecach
- Jan Gelanski (1699–1767) – žiwnosćer, dohladowar statnych dróhow, polyglot; rodźeny Hnašečan
- Handrij Rheniš (1731–1805) – farar, spisaćel; rodźeny Hnašečan
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ staw: 31. decembra 2018; Gmejnska nowina gmejny Dobruša-Huska
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 14sl. (digitalizat).
- ↑ Hnašecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 53. → wšě wjeski
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Běłe Noslicy | Brězynka | Cokow | Ćěchorjecy | Demjany | Dobruša | Drječin | Družkecy | Hnašecy | Holca | Hrubjelčicy | Hunćericy | Huska | Kočica | Kosarnja | Nowa Wjes | Nowe Demjany | Nowe Družkecy | Přišecy | Słónkecy | Warnoćicy


text:
Nuzowe zastaranje wobćežne
Frankfurt n. W. Nuzowa medicina podłu němsko-pólskeje mjezy ma njedostatki. Puće do přichodneje chorownje su častodosć předołhe, rjekny direktor Frankfurtskeho klinikuma Thomas Funk. Za krótši puć do chorownje na tamnym boku rěki pak pobrachuje kooperaciske zrěčenje. Němsko-pólske dojednanje je na kóždy pad trěbne, Funk potwjerdźi.
Rekordne žně hromaka
Podstupim. Telko hromaka kaž hišće ženje su lětsa w Braniborskej nažnjeli. Ratarjo nakałachu cyłkownje 19 600 tonow tuteje zeleniny. To je 27,8 procentow wjace hač loni, zdźěla tamniši statistiski zarjad. Mnóstwo je zdobom rekord. Poprawom běchu plahowarjam skerje snadne žně wěšćili. Hromak plahowali su lětsa na 3 400 hektarach.
Kitesurfing dowoleny
Hamor. Kitesurfowarjo smědźa přichodnje tež Bjerwałdski jězor wužiwać. Sakska krajna direkcija je wodosportej na wotmjezowanym arealu přizwoliła, kaž dźensa rěkaše. Gmejna Hamor ma do toho wěstotne naprawy přewjesć a čaru markěrować. Kitesurfing je sport, při kotrymž mały parašut surfowarja po wodźe ćehnje.
Z awtom so wjacekróć přećisnyła
Dobrošecy. Na statnej dróze S 109 mjez Budyšinom a Dobrošecami je młoda šoferka Rovera wčera popołdnju kontrolu nad wodźidłom zhubiła. W dołhej prawej křiwicy zjědźe wona z awtom z dróhi wjacore metry hłuboko a so wjacekróć přećisny. Ćežko zranjenu dyrbjachu žonu do chorownje dowjezć.
Njeskutkaj wujasnjenej
Zhorjelc. Kaž Zhorjelska policajska direkcija wčera zdźěli, je komisariat za cwólbowu kriminalitu po wobšěrnych slědźenjach dwě zadobywani do wuchodosakskeju hrajneju salonow wujasnił. Lětsa 14. februara w Budyšinje a 9. měrca w Lubiju běštaj so rumunskaj staćanaj w starobje 25 a 28 lět do tajkeju salonow zadobyłoj a tam dohromady 20 000 eurow pokradnyłoj.
Wojerecy (SN). Załožba Łužiska jězorina spěchuje mjez druhim wulki Wojerowski chór. Klětu čini to we wobłuku projekta „The Armed Man – A Mass For Peace“. Gmejna Sprjewiny Doł móže so tohorunja při přewjedźenju stanowanskeho lěhwa na pjenježnu podpěru załožby wjeselić. Pozitiwnu wotmołwu na požadanje za spěchowanje dóstaštej dale gmejna Halštrowska Hola a Wojerowski sportowy klub. Tež přichodnje chce załožba wosebje towarstwa a gmejny podpěrać. Zajimcy móža hač do 23. septembra swoje próstwy za spěchowanje zapodać. Wuměnjenje je, zo su to projekty we wobłuku strowotnistwa, zo skića pomoc staršim ludźom kaž tež młodźinje.
Pruwuja wotewrjenske časy
Budyšin (SN). Budyski wobydlerski serwis ma wotnětka hinaše wotewrjenske časy. Přičina toho je změna organizatoriskeje struktury w zarjadnistwje. Zarjad je póndźelu a wutoru wot 8.30 do 12 hodź. a 13 do 16 hodź., srjedu wot 8.30 do 12 hodź., štwórtk wot 8.30 do 12 hodź. a 13 do 18 hodź. kaž tež pjatk wot 8.30 do 12 hodź. přistupny. Testowa faza skónči so kónc lěta. W času wot 1. do 12. awgusta wostanje wobydlerski serwis zawrjeny.
Chorownju wopytała
Kulow (SN). We wobłuku lětušeho Krabatoweho swjedźenja, kotryž wotměje so wot 12. do 14. awgusta w Kulowje, přewjedu młodźi medicinarjo a studenća registrowansku akciju za Němsku dataju darićelow mozowca (DKMS).
Akciju „Kulow w boju přećiwo krejnemu rakej“ chcedźa přewjesć njedźelu, 14. awgusta na Kulowskim torhošću w času wot 10 do 18 hodź. Informaciske zarjadowanje k tomu wotměje so hižo dźensa, w 19.30 hodź. w Forrellowym centrumje ewangelskeje cyrkwje w Kulowje. Tam móža zajimcy a zwólniwi darićeljo zhonić, što DKMS je a kak typizacija kreje wotběži.
Hamorska gmejnska rada je wutwarej zetkawanskeho srjedźišća na třećim poschodźe Hamorskeje swobodneje srjedźneje šule přihłosowała. Nětko su radźićeljo planowanske wukony wudźělili.
Hamor (AK/mwe/SN). Gmejna Hamor chce swoju swobodnu srjedźnu šulu dale wutwarjeć a w njej centrum za wobydlerjow a towarstwa zaměstnić. Nadawk planowanja dósta inženjerski běrow dr. Armin Ussath z Krušwicy, a to we wobjimje něhdźe 180 000 eurow. „Cyła twarska naprawa płaći něhdźe 1,1 milion eurow“, zdźěli hłowny hamtski nawoda Arian Leffs radźićelam na njedawnym zeńdźenju gmejnskeho parlamenta. „Gmejna bě próstwu wo wšelake spěchowanske srědki stajiła. Wuměnjenje za to běchu předležace twarske dowolnosće. Dokelž je swobodna šula wotpowědnje sakskemu twarskemu porjadej wosebity objekt, dyrbja so wšitke přetwarjenske naprawy dowolić. Z předležacym wobzamknjenjom smy za to wuměnjenja tworili“, hamtski nawoda podšmórny.
Mortkow (SN/mwe). Mortkowska Jakubecec twjerdźizna je mnohim za swójbne zarjadowanja přewšo dobra adresa. Tak tam ludźo rady kwasuja a narodniny swjeća, dalši sej z přećelemi a znatymi na kofej wuleća a zaso druzy dadźa sej twjerdźiznowe spektakle lubić.
Mějićel areala André Jakubetz našemu wječornikej praji, zo je koncept zarjadowanjow wosebje na hosći z blišeje wokoliny wusměrjeny. Mortkow dźě leži mjez městnomaj lětnjeju spektaklow, Čornym Chołmcom a Budyšinom, a tak so wudani tež tu zajimawe kulturne podawki dožiwić. Tak wuhotuje tam 2. a 3. septembra Serbski ludowy ansambl Hrodowu nóc, a to mjeztym štwórty raz.
Vattenfall dale z minusom
Stockholm. Šwedski energijowy koncern Vattenfall je w 2. kwartalu lěta straty třoch miliardow eurow nadźěłał. Tež wobrot je dale woteběrał, kaž šef koncerna Magnus Hall dźensa ze Stockholma zdźěli. „Hospodarske połoženje wostanje niskich płaćinow miliny dla dale jara wobćežne“, wón rjekny. Hall chcył łužisku brunicowu wotnožku ručež móžno čěskemu koncernej EPH předać.
Spěchowanske srědki přepodała
Běła Woda. Sakska ministerka za socialne a škit přetrjebarjow Barbara Klepsch (CDU) je dźensa Běłowodźanskej wokrjesnej chorowni přizwolenje spěchowanskch srědkow nimale 1,5 milionow eurow za ponowjenje tamnišeje intensiwneje stacije přepodała. Twarske a techniske njedostatki wobstejaceje stacije maja so wotstronić.
Z truskalcami spokojom
Drježdźany. Sakscy ratarjo móža lětsa na dobre žně truskalcow zhladować. „Smy spokojom z kwalitu a mnóstwom“, měni předsyda krajneho ratarskeho zwjazka Sakski sad Gerd Kalbitz. Zliwki njejsu truskalcam tyli, přiwšěm bilanca spokojo. Kalbitz liči za Saksku z wunoškom něhdźe 3 000 tonow.
Zhorjelc (AK/SN). Mužakowska lěsna železnica hotuje so na přichod. Wona ma jako turistiska železnica wopytowarjam z Němskeje, Pólskeje, Čěskeje a dalšich krajow dale aktiwna wostać. „Ke klětušim jutram chcemy nowy wotrězk wot Běłowodźanskeho dwórnišća při Hatnej hač k wuhladnišću a informaciskemu srjedźišću Ćežka hora ze žiwjenjom napjelnić“, rozłožuje Heiko Lichnok, jednaćel lěsneje železnicy Mužakow tzwr.
Wot lońšeho oktobra hižo při čarje twarja. Štyri nowe železniske přechody, jedne zastanišćo a kónčna stacija Ćežka hora maja nastać. Kónc julija budu prěnje jězby na probu. To chcedźa zwěsćić, kak wěsta čara je a hač žadanjam wotpowěduje. Čara k Ćežkej horje naruna dotalnu z Běłeje Wody k hlinowej jamje w Miłorazu. Tu je so 2,5 kilometrow Wochožanskeje wuhloweje jamy dla zhubiło. Nowa čara wot dwórnišća Hatna hač k wuhladnišću a informaciskemu srjedźišću Ćežka hora je 3,3 kilometry dołha. „Zapołožene kolije nětko ze šoterom zasypuja a zhusćeja. „Historiski wobraz lěsneje železnicy Mužakow ma so na kónčnej staciji wotbłyšćować“, praji Heiko Lichnok.
Motorski do štoma zrazył
Šćeńca. Dźensa něhdźe w 10 hodź. je 25lětny ze swojim motorskim na wokrjesnej dróze mjez Šćeńcu a Stróžu po puću z dotal njeznateje přičiny z jězdnje zajěł. Na to zrazy do štoma a wobchadneho znamjenja. Ćežko zranjeneho dowjezechu z helikopterom do Budyskeje chorownje.
Pytany wuměnkar zaso doma
Chelno. Wutoru wječor je policija na Budyskim Augusta Bebelowym naměsće dementneho muža nadešła. 87lětny bě bydlenje w Chelnje wopušćił. Po zdaću je na to z busom do Budyšina jěł.


text:
JABŁÓNKÓW Chociaż sie wszecy radujóm na dzisiejszi wieczór, że sie spotkajóm ze znómymi, potańcujóm a cosi łyknóm, aji wczora wieczór było na „Gorolu“ fajnie.
Ludzi było – jak na pióntek wieczór – w Lasku Miejskim kupa.
Ni jyny starsi, ciekawy program przicióngnył aji młodych.
Zagrała kapela zespołu Tubil
a aji Kapela Huculi.
Rytmiczne tańce zespołu Tubil sie wszeckim ogrómnie podobały.
Chłopóm nejbardzi tańce haremowe w wykonaniu przepieknych dziełuch.
Nikierzi fotografowali,
inszi nagrowali,
a dalsi sie niechali wyfotografować.
Konferansjerami byli Tadeusz Filipczyk i Janek Michalik.
Prezes PZKO w Jabłónkowie Jan Ryłko oglóndoł program z rodzinóm.
Pezetkaowcy z Bocónowic ze swoimi znómymi.
Wieczór było w Lasku Miejskim wiesioło.
Nikierzi nimógli usiedzieć a tak se potańcowali z artystami.
Dalsi sie jyny dziwali.
Albo kapke surfowali w sieci.
W cieple sie popijało ni jyny piwo, ale aji kofola.
Na fajne placki sie chodziło do mostecki budy.
Szmakowały wszeckim, aji prymaszowi Nowiny Petru Byrtusowi.
Jego starsi brat Marian był na Gorolu z dzieckami.
A ni jyny un – mali goroliczkowie byli radzi, że nie muszóm iść wczas do łóżka.
Zapolić watre nie był żodyn problem.
Z poczóntku gorzała pieknie
A za chwile sie ganc rozpadła.
U ognia zagrali Trombitáši
Kapela Huculi
A potym sie uż przi ogniu grało na gorolskóm nute.
Irka Jaroš była rada, bo dostała róże.


text:
Nimo dalšich insektow su předewšěm tež pčołki za přirodu nimoměry wažne. Často sej małe stworjenčka prawje wažić njewěmy. Tohodla so w lětnjej seriji na lokalnej stronje lětsa pilnym pčołkam a pčołarjam wěnujemy. (19)
Jedna ze serbskich swójbow w Lutobču, hdźež dohromady 160 ludźi bydli, su Krawžicy. Jich tam lochce nańdźeš, přetož na płoće před rjanym statokom při puću je přičinjena taflička, zo maja tam měd na předań. Mjeztym wosom lět tam Tomaš Krawža pčołari.
43lětny dopomina so rady na čas dźěćatstwa w Chrósćicach. Rady přebywaše tež pola wowki a dźěda we Wěteńcy. Dźěd bě tam swój čas wuspěšny pčołar. Tomaš hišće dźensa rady wo tym powěda, kak je dźědej pomhał měd wuwjerćeć. Wóń a słód čerstweho mjedu stej so jemu z tehdyšeho časa kruće do pomjatka zaryłoj. Zo su pčołki druhdy tež kałnyli, je porno tomu dawno zabył.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Jakigosi nimocnego
Gdo prziszeł na to, coby nowe uwarzóne piwo w Cieszyńskim Browarze mianować “Noszakym” tego nie wiym, ale je to dlo mie jakisi dziwoki. Bo przeca po co sióngać aże tak daleko do historyji Cieszyna i wysmykować na wyrch miano łod jakigosi nimocnego na swoji klepeta ważnego Cieszynioka. Hańdownij ludzie tak mieli, że wymyślali ważnym ludzióm rozmajte miana, kiere dycki cosi zaimawego ło nich prawiły. Mómy moc takich w naszej polski historyji, co tak rozmajcie ich mianowali, że do dzisia idzie sie skapować jaki mieli gzychy i jaki mieli chyby na swojim zdrowiu. Tyn Noszak, kiery doł miano cieszyńskimu piwu mioł pod kóniec swojigo żywota łostude ze swojimi klepetami i trzeja go było wszyndzi nosić. Czy to miano tak ganc fajnie pasuje tymu piwu, to uż każdy se musi na to sóm, we swoji czepani znónś odpowiydź. Na zicher po mojimu lepszyj by było zmianować go jakosi po cieszyńsku, coby w całej Polsce wszedcy wiedzieli kaj je uwarzóne. Dyć przeca taki miasta jak Tychy, Żywiec, Warka, Okocim, Łomża i eszcze moc inszych jakosi sie nie gańbióm, coby jejich piwo tak sie mianowało. Skónd sie u cieszynioków to biere tego nie wiym, że my dycki muszymy wszecko robić inakszyj i nie poradzyny dziwać sie na inszych, coby uż przetrynowane kaj indzij wieca, u nas też sprugować. Ale jak sie uż tak wszedcy gańbióm tego miana Cieszyn i wyszpekulyrowli “jakigosi” Noszaka, to na zicher na flaszce s piwym miano Celma, Polifarb i Olza, ludzióm tam kansi Polsce prawiło by wszecko, kaj to piwo zustało uwarzóne.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
prziszeł na to - wpadł na pomysł, mianować - nazywać, dziwoki - cudaczne, sióngać - sięgać, wysmykować - wyciągać, nimocny - chory, hańdownij - dawniej, miano - nazwa, dycki - zawsze, cosi zaimawego - coś ciekawego, prawiły - mówiły, gzycht - twarz, chyba - wada, łostuda - kłopot, klepeta - nogi, ganc - całkiem, czepań - głowa, gańba - wstyd, dziwać sie - patrzeć się, kaj - gdzie, na zicher - na pewno, kansi - gdzieś.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!


text:
Vatikan (B/SN). W přihotach na klimowy wjeršk w šotiskim Glasgowje w nowembrje (COP26) zdźěłuje 40 nabožnych nawodow-specialistow a dźesać wědomostnikow stejišćo za swětowu politiku. Za to ma so 4. oktobra we Vatikanje konferenca pod hesłom „Faith and Science: Towards COP26“ wotměć. Je chětro wěste, zo so bamž na njej wobdźěli, rjekny arcybiskop Paul Gallagher. Nuznosć, rozrisać socialne a wobswětopolitiske prašenja, kotrež je bamž w swojej encyklice „Laudato si“ naćisnył, dźeń a bóle přiběra.
Nowa domizna za wěriwych


text:
Dycki na poczōntku to my sie radujymy s tego, że my sie we kōmplecie spotkały! Bo ôd ôstatnigo spotkanio żodnyj niy ubyło, a jak co przibyło, to naszych roztōmiłych wnukōw ale tyż roztōmańtych starości. I tu sie dycki zaczyno staro lajera, wszyjstki, co do jednyj, zaczynōmy lamyncić, że świat drze yno do przōdku ,a my sōm sztyjc po zadku, jakby sie kajś tracił tyn nasz czas!
– Jo se myślała, że na pynzyji byda mieć kupa frajnego czasu! – padała roz Lidka. –A jo porzad yno lotōm jak tym Anusin Mops (to je pies ôd jeji cery) ze jynzorym na wiyrchu
a jeżech rada, jak se we wieczōr na d… siedna!
– Cōż tyż to robisz? – dziwowała sie Bogusia. To je tako nasza kamratka, co chopa a dziecek ni mo, a yno ô sia zadbać musi.
– Jak to co? – ôdżarła sie Lidka. – Niy kożdy mo sie tak dobrze jako ty, modym pōmōgōm…
– Boś je gupio! – niy strzimała Krysia. – Ty im do d…leziesz, ale jak ich bydziesz potrzebować, to do Cia czasu niy znojdōm!
– Co chcecie dziołchy – ôdezwała sie Maryjka – modzi sztyjc sōm zagōniyni, we robocie trza porobić, a tam Wos niy posadzōm! Potym chałpa trza jeszcze ôporzōndzić a dzieckōm do szkoły pomōc, a jak piniyndzy brakuje, to trza i do drugi roboty lecieć, jak nasz Zefek…
– Ty ich tak bronisz, jakbyś niy wiedziała, że skuli tego sztyjc sama w dōma siedzisz, a wnuki widzisz roz za miesiōnc, chociaż yno kōnsek dali miyszkajōm – ōdpedziała ji Krysia a sie rozbeczała. Isto musiała mieć tyż tak samo w dōma.
I tak to keryś już roz nasze spotkani na lamyntach sie skończyło! Bo tyż troszka prowdy, we tym co dziołchy godały, je! Modzi gōniōm za piniōndzami, a sztyjc niy majōm tego, coby mieć chcieli. Nikerzi godajōm, że dzisio nasze dziecka majōm czasu za mało, coby styknōnć ze wszyjskim, a my syniorzi mōmy frajnego czasu aż zatela, bezto tak wajōmy! Ale eli je to prowda? Jak sie je modym, to sie mo jeszcze wiela tego żywota przed sobōm, a starymu tyn czas sie coroz bardzi skurczo! Bezto może być tak, że jak modzi bydōm mieli w kōńcu tyn frajny czas, coby prziś nos, starych nawiydzić, to już może być za niyskoro, pamiyntejcie ô tym!