text:
inkl. MwSt. zzgl. Versandkosten
Sofort versandfertig, Lieferzeit ca. 3-4 Werktage
- Artikel-Nr.: 9783742023513
- Untertitel: Niedersorbischer Buchkalender
Verlagsinfo
Źo su na Górach góry? Kak dalej ze starymi nałogami w nowem casu? Co na nas pśiźo, ga¸ brunica wěcej njebuźo? Z tymi pšašanjami zaběraju se Gregor Wieczorek, Silvio Smogoŕ a Bernd Kamjeńc w nejnowšej Pratyji, kótareje¸ titlowy bok pyšni foto z Gór. Z teje jsy zgóniju cytarje wjele ze starego a něntejšnego casa, a to take a wšake: mjaz drugim a¸ su tam krala sromośili a kamjeń do fararja chyśili a a¸ maju źinsa te ¸eńske to prědne grono we jsy! Lěto 2017 źe buźo pśedewšym jubilejne lěto reformacije. Toś jo pisała dr. Doris Teichmannowa wó reformaciskem casu w serbskich stronach Dolneje Łu¸yce a Trudla Malinkowa wó dolnoserbskich rozšyrjowarjach Bó¸ego słowa a jich pomnikach. Kogo¸ to wšykno njezajmujo: Mjazy 60 pśinoskami zawěsće ku¸dy wjele za sebje namakajo!


c: text/html

text:
Wósmužowa hora
Wósmužowa hora (abo Wusmužowa hora, prjedy tež Stroma hora; němsce Strohmberg) je 264 metrow wysoka wulkaniska hora w předkraju Hornjołužiskich horin we wuchodnej Sakskej. Dwójny wjeršk, kotryž je so pod krajinowy škit stajił, leži tři kilometry južnje městačka Wósporka w Hornjej Łužicy.
GeografijaWobdźěłać
Rěčka Lubata zalěsnjenu horu we wuchodźe a sewjerje wobćeče. Wokolne městna su Wóspork na sewjerje, Malećicy na wuchodźe, Nosaćicy na juhowuchodźe, Čornjow na juhozapadźe, Žarki a Łusk na zapadźe a Delnje Kotecy na sewjerozapadźe. Při wuchodnym boku Wósmužoweje hory wjedźeše stara wikowanska dróha wot Lubija do Wósporka, kotraž je hač do dźensnišeho spóznajomna jako pólny puć.
Wot wjerška Wósmužoweje hory, 75 metrow wyše hač wokolna krajina ležaceho, saha wuhlad přez holansku a hatowu krajinu hač do Hamorskeje milinarnje a k Wysokej Dubrawje na sewjeru, k Limasej a Sedłu pola Zhorjelca na wuchodźe, Hrodźišću a Lubijskej horje na juhowuchodźe a k Čornobohu na juhozapadźe na zapadźe. Na zapadźe stej Budyšin a za nim Zapadołužiska pahórčina widźeć.
Na Wósmužowej horje namaka so měrjenski dypk kralowsko-sakskeje triangulacije.
GeologijaWobdźěłać
Wósmužowa hora wobsteji z přez wuski hrjebjeń zwjazaneju wjerškow z bazalta, kotryž wužiwaše so wot 19. lětstotka jako twarski material. Při južnym wjeršku namakatej so dwě něhdyšej skale, kotrejž běštej wot lěta 1836 we wobsydstwje Žarkowskeho ryćerkubła. Wo wjele wjetša skała namaka so wot lěta 1900 na Malečanskich a Wósporskich honach při sewjernym boku hory a dźěłaše hač do hospodarskeje krizy w lěće 1923.
StawiznyWobdźěłać
Na horje steješe prawdźepodobnje wot 11. lětstotka słowjanske hrodźišćo, wobstejace z murjowaneho wjerškoweho hroda a drjewjanych twarjenjow. Hrodźišćowy nasyp při južnym wjeršku so dla wudobywanja kamjenizny nimale dospołnje zniči, přepytowaše so pak do toho mjez druhim wot Rudolfa Virchowa a Richarda Andreeja. Po Andreejowym wopisu jednaše so wo něhdźe 100 metrow dołhi, do wuchoda wotewrjeny nasyp w formje połměsačka, kotryž bě na nutřkownej stronje něhdźe połdra metra, na wonkownej pak tři metry wysoki a wobsteješe z lokalneho bazalta. Króna nasypa bě něhdźe tři metry šěroka.[1]
Literatura a žórłaWobdźěłać
- Theodor Schütze: Zwischen Strohmberg, Czorneboh und Kottmar (= Werte unserer Heimat. Zwjazk 24). 1. nakład. Akademie Verlag, Berlin 1974.
- Gerat Kral: Potajnstwa a zajimawostki wo Wusmužowej horje. W: Protyce 2013, str. 130-132
- ↑ Richard Andree: Wendische Wanderstudien. Zur Kunde der Lausitz und der Sorbenwenden. Stuttgart 1874, str. 130sl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Łazowske towarstwa wo lětušich terminach wothłosowali
Łaz (AK/SN). Towarstwa na teritoriju Łazowskeje gmejny chcedźa přichodnje wušo hromadźe dźěłać. Lětne plany z wažnymi wjerškami dyrbja tuž dale wothłosować, zo njebychu so terminy křižowali. Nimo toho měli so towarstwa w prašenju zawěsćenja, wustawkow a towarstwoweho prawa mjez sobu podpěrać. To bě wuslědk njedawneho stajneho blida we Łazu, na kotrež bě tamniše domizniske a kulturne towarstwo přeprosyło. „Mjez sobu rěčeć je najwažniše. Kóždy měł wědźeć, štó je za koho rozmołwny partner a kotre wjerški su planowane“, podšmórny Łazowski wjesny předstejićer a čłon domizniskeho towarstwa Gerald Tronnier.
„Mamy w domizniskim towarstwje pjeć předawanišćow, pólnu kuchnju, wóz za šminkowanje dźěći a dalše nastroje“, rozłoži předsyda Bernd Hendel. „Tamne towarstwa móža sej je pola nas rady wupožčić.“ Domizniske towarstwo planuje 2. februara camprowanje we Łazu, 8. februara dźěćace póstnicy a nazajtra póstniske reje. Porno tomu přewostaji organizaciju chodojtypalenja nětko młodźinskemu klubej.


text:
Doszło do zmiany jednego ze sparingartnerów Ruchu Chorzów. Pierwotnie mieliśmy zagrać 29 stycznia z Ruchem Zdzieszowice,…
Tag: #Przigotowanio
Niybiescy wrŏcajŏm do tryningów!
Fusbalorze Ruchu Chorzów wrócili dzisiŏj do tryningów. Czekała na nich niyspodzianka we formie wyremontowanyj szatni, na…
Fusbalorze Akadymii Piłkarskij na trynigach piyrwszyj drużiny!
Tryner Łukasz Bereta zaprosiōł fusbalorzy Akademii Piłkarskij Ruchu na tryningi piyrwszyj drużiny. Klub zapowiadŏł łod jakigoś…
Widzew bez trynera!
We Łodzi tyż sie dzieje. Niyspełna miesiōnc czasu trynerem bōł Zbigniew Smółka. Po szparingu ze Chrobrym…
Piyrwszy tryning fusbalorzy Ruchu
Fusbalorze Ruchu Chorzów dzisiŏj wrócili do zajynć. Piyrwszy tryning odbōł sie na szpilplacu przi ul. Lompy…
Plan przigotowań fusbalorzy
Znŏmy plan przigotowań fusbalorzy Ruchu do nowygo syzonu. Poniżyj prezyntujymy ramowy tyrminŏrz: 24 czyrwcŏ wracŏmy do…
Przigotowania do syzonu przełożone
Dzisiŏj, 17 czyrwcŏ mieli wrócić do zajynć fusbalorze Ruchu. We piuntek dowiydzieli sie, że jednak zacnŏm…
Plan przigotowań Niybieskich do rundy wiosynnyj
Ruch Chorzów niy wyjedzie za granica, ale za to we Polsce zaplanowane som dwa zgrupowania i…


text:
Grand Theft Auto: Vice City
Grand Theft Auto: Vice City (krōtko GTA: Vice City abo GTA VC) – kōmputrowy szpil akcyje stworzōnŏ bez Rockstar North a wydany bez Rockstar Games. Szpil przinŏleży do seryje Grand Theft Auto.
Fabuła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trefiyniŏ we szpilu dziejōm sie we 1986 roku. Vice City je miastym wzorowanym na Miami. Tajluje sie na wyspy: Vice City Beach, Vice City Mainland a tyż pŏrã myńszych wysp. Grŏcz wciela sie w rolã Tommy’ego Vercettiego, kery dopiyro co ôpuściōł wiynziynie a napoczōn dalszõ spōłpracã ze swojim dŏwnym przełożōnym – Sonnym Forellim. Jego auftragym je założynie nowyj narkotykowej filije we Vice City. Jednak ô transakcyji przewiedziały sie tyż tamtejsze „porzōndkowe dinsty”, skirz czego Tommy straciōł cołki porōnczōny mu przirobek jak tyż pijōndze przeznaczōne dlŏ Sonny’ego. Terŏz jego bazowym auftragym je znŏdniyńcie sprŏwcōw cołkigo miszōngu a ôdzyskanie stracōnych pijyndzy. We miyndzyczasie Tommy poznŏwŏ Lance’a, kerego starszy brat ôstoł zabity we czasie transakcyji. Kej Tommy ôchrōniŏ Ricardo Diaza, tyn uzdŏwŏ go zatrudnić. Po zicher czasie Tommy dowiaduje sie, iże to Ricardo stoji za przerwanõ transakcyjōm narkotykowōm. Kej Lance samymu uzdŏwŏ go zabić, Ricardo przetrzimuje go na złomowisku. Tommy go retuje, a potym społym z Lance’*em zabijajōm Diaza a przejmujōm jego wilã a gang. Po jakimś czasie zaczynŏ tworzić swoje włŏsne kryminalne impyrium, przi ôbyjmowaniu stopniowo władzy a wpływōw cołkigo miasta. Sonny zauważa nowe gyszefty Tommy’ego, co mu sie niy podobŏ. Wysyłŏ swojich prŏcownikōw do Vice City, by sebrali haracze. Niy udŏwŏ sie to, tōż Sonny sōm przijyżdżŏ do Vice City, ku cylu kōnfrōntacyje z Tommym. Tommy dowiaduje sie, iże Sonny ustawiōł strzylaninã, za kerõ Tommy siedzioł 15 lŏt. Lance zdradzŏ Tommy’ego a przechodzi na zajtã Sonny’ego. We efekcie Tommy zabijŏ Sonny’ego a Lance’a.
Wydanie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Szpil wydany ôstał na kōnsole PlayStation 2, Xbox jak tyż na kōmputry PC ze systymym Windows. W 2012 roku z przileżytości 10. rocznicy premiery szpilu, wydano było wersyjõ na platformie mobilne – iOS, a potym na Android[5].
Przipisy
- ↑ News: GTA Vice City Headed to iOS & Android. IGN. [dostymp 2021-02-16].
- ↑ Data premiery gry Grand Theft Auto: Vice City na komputery osobiste. Gry–Online.
- ↑ Data premiery gry Grand Theft Auto: Vice City na platformę PlayStation 2. Gry–Online.
- ↑ Grand Theft Auto Trilogy Now Available for the Mac (ang.). Rockstar Games, 2010-11-12. [dostymp 2021-02-16].
- ↑ Gra GTA: Vice City na Androida – zobacz galerię i listę zgodnych smartfonów i tabletów. benchmark.pl. [dostymp 2021-02-16].


text:
kurator wystawy:
prof.dr hab.Zbigniew Szot
artyści biorący udział w projekcie:
David Aleksidze, Zbigniew Bajek, Andrzej Banachowicz, Grzegorz Chojnacki, Ulrika Eller-Rűtter, Krzysztof Gliszczyński, Andreas Guskos, Zbyněk Janáček, Mirosława Jarmołowicz, Robert Jundo, Wojciech Kopeć, Jacek Kornacki, Bogusława Koszałka, Dominika Krechowicz, Arkadiusz Marcinkowski,Bronka Nowicka, Grzegorz Nowicki, Józef Nowicki, Maciej Osmycki, Yasuyuki Saegusa,Marek Sibinský, Witold Stelmachniewicz, Zbigniew Szot, Zdzisław Wiatr


text:
Na třoch wjesnych pućach w Chrósćicach wužiwanje wobmjezuja
Chrósćicy (SN/MWj). Někotre puće w Chrósćicach přichodnje tak kaž dotal wužiwajomne njebudu. Wjetšina gmejnskich radźićelow je na swojim posedźenju minjeny štwórtk wobzamknyła wotpohlad, prawa za wužiwanje hasow Při pastyrni, Při Satkuli a Cyrkwinska hora wobmjezować. Po doskónčnym schwalenju budu tam jenož hišće jězdźidła hač do dźewjeć tonow jězdźić směć. Pozadk je, zo njeměli so puće kóncować a zo měł so tam wobchad změrować.
Mjenowane puće njejsu po słowach wjesnjanosty Marka Klimana (CDU) za ćežke awta twarjene. Tohodla budźe jězdźidłam, kotrež su ćeše hač dźewjeć tonow, zakazane, zo tam jědu abo steja. Wuwzaća pak su na přikład zasadźenja z wohnjowobornym awtom, Lkw-je, kiž wotpadki wotwožuja, a dodawanske jězdźidła, kotrež na přikład ludźom nowe meble přiwjezu. Tež kermušny karusel tajke wuwzaće je.


text:
Dzisiej łod siedymnostyj zacnie sie szpil Ruchu we Chojnicach ze tamtyjszom Chojniczankom. My postaromy sie tyn szpil poszprechać po naszymu, cyli po Ślonsku!
Przewidywane jedynostki:
Chojniczanka: Janukiewicz – Lisowski, Markowski, Boczek, Pietruszka, Ryczkowski, Danielewicz, Grzelak, Zawistowski, Drozdowicz, Mikołajczak
Ruch: Hrdlicka – Komarnicki, Czajkowski, Trojak, Hołownia – Przybecki, Zawal, Nowak, Urbańczyk, Słoma – Posinković
Zacynomy szprechać kole szesnostyj, a naszo rylacja znojdziecie tukej: Ślonsko rylacja live: Chojniczanka – Ruch
Zapraszomy do nos!
własne


text:
mašina twój spar hižo njewobstražowaše twój dych
słaby a rědki bywaše twojej ruce hornčk
hižo dodźeržeć njemóžeštej twój rjap će hižo
wudźeržeć njezamó a ty so wo mnje zepěraše
z trójnej ćežu
zo zastonach a će k sebi tłóčach sekundy
ličo w kotrychž će wudźeržeć zamóch
a će wotpołožich
njeporadźi so mi ani bulik do twojeje prawicy
stłóčić wšako so porsty zadźernychu dołhož
so wokoło mojich spinachu kaž porsty ćěšenka
ćopłe zaćekłe porsty kiž dodźeržeć spytachu
to wo čimž přemyslować sej zakazach hdyž tam ležeše
swěčkběła a dych
lědy hišće łójić zamó do ćěła kotrež zymica třaseše
sej pomyslich zo budźe wšo lěpje hdyž tole zastanje –
hdyž tole zasta a twojej brjowce tej rjanej
čornej łastojčej křidlešce machotać přestaštej
chcych jej zahibać
RÓŽA DOMAŠCYNA
ze: »Štož ći wětřik z ruki wěje«, Budyšin 2012
Wóndano je wušła štwórta zběrka łužiskeho basnika Volkera Sielaffa pod titlom »Barfuß vor Penelope«. Sielaff je so 1966 w Großröhrsdorfje narodźił a bydli nětko w Drježdźanach.Volker Sielaff, Barfuß vor Penelope. Gedichte, Drježdźany 2020, brošura z klapamiW tutej zběrce zaběra so mjez druhim z Łužicu, ze swojej ródnej wokolinu, tak pisa w basni »Flickenteppich«: »Die alten Wege/ der Milzener, Meißner, der ersten Bauern …«. Baseń skónči ze słowami »Auf der B6 bei Bautzen/ seh ich die Dorfjugend auf knatternden Mopeds.« Wón wě stawiznički powědać: wo kinje, korčmje na dwórnišću, swójbnych a jich žiwjenju. Wšitko je zapředźene do historiskich a tučasnych podeńdźenjow na swěće. Runje tak kaž basnje, zaběrace so z molerstwom. Mjez nimi su molerjo kaž Carl Lohse, kotryž je najdlěši čas swojeho žiwjenja w Biskopicach skutkował, abo Strawalde (Jürgen Böttcher), tón wotrosće w Strahwalde (Ochranow). Zběrka, kotraž so z mnohodźělnej a mnohohłósnej basnju »Mystische Aubergine«, zahaji, ma wjacore historiske woršty. Wot podawiznow antikskeje mytologije, nimo stawiznow Carla-Großmannoweho wustawa w jeho ródnym měsće, dowjedźe čitarja hač k durjam, hdźež wone basniske »ja« Gothic-Metal-band, software, pawk a pochmurny wabjer časopisow wočakuja.
Zběrka Sielaffa, kiž so sam jako »wjesoły skeptikar« widźi, wuńdźe loni w slědźe edition AZUR nakładnistwa Voland & Quist w Drježdźanach.
Knižka ze škitnej wobalku leži w mojimaj rukomaj: němskorěčne přełožki wubranych basnjow Mata Kosyka. Wudaće je k jeho 80. posmjertninam wušło. Pětš Janaš a Roland Marti staj wudawaćelej a zdobom přełožerjej do němčiny. Pjeć »Albionskich štučkow« a 52 basnjow, mjez nimi epos, su tu w šěsć tematisce rjadowanych wotrězkach zhromadźene. Dołhe lěta je so Pětš Janaš z basnistwom Mata Kosyka zaběrał, jeho basnje přełožował, wšelake z tule publikowanych basnjow tež hižo druhdźe wozjewił. A tola je tale wubrana zběrka něšto wosebite. Wona da dohlad do wobšěrneho literarneho dźěła basnika, při tym nochce zdobom wědomostne dźěło być. Basnje skutkuja ze sebje. A je čitajo nazhoniš tola tójšto biografiskeho wo wonym basniku.Mato Kosyk, Traute Heimat Fremde Ferne, 125 str., kruta wjazba, edicija Blumbawka 2020
W prěnim dźělu »Poet na burskim dworje« su zapřijate basnje wo Błótach a wobwarnowanym dźěćatstwje na wsy. Wo žiwjenju w Božej stwórbje, ale tež wo žedźbje za měrliwym swětom. Swójbni, dźěd, mać, nałožki, mytiske postawy, lubosć a zachodnosć so w jeho basnjach jewja, tola tež rozžohnowanje a wotchad. Sylne impulsy basniskeho tworjenja. Abo, zo bych to ze słowami ruskeje poetki Mariny Zwetajeweje rjekła: »Kóždy basnik je w swojej bytosći emigrant.« W druhim dźělu »Poezija prerije« so Kosykowy přichad do Ameriki wobjednawa, začuće cuzby, ale tež swobody. Wón pisa, što jeho při pomniku Lincolna zaběra, što w pólskim Chicagu, w Albionje abo při zetkanju z Indianku. W mócnym prudźe rěki Mississippi, howrjenju wichorow a cyklonow spóznaje bjezmóc čłowjeka. Často wotewrja so Kosykowe basnje zapřijećam domizna a cuzba, zo bychu w kombinaciji domizna = swět wjercholili. Žedźba za domiznu w Błótach a w njebjesach, to rěka nadźija na wobě, bě Kosykej wažny nastork do pisanja. Tutomu slědujetaj přełožerjej: »Sym so chcył bližić z němskimi słowami tehdomnišeho časa basnikej kaž čitarjej. A při tym wostać při ›słowje‹ basnika, jemu na hubu hladajo«, pisa mi Pětš Janaš k swojemu dźěłu. Tola kóždy přełožer zawostaji swój rukopis w přełoženej basni. Toho so tež dowěch, hdyž přirunach Kita Lorencowe přenjesenje basnje »Gefangenes Vögelein« (Singvogel im Käfig). Čim wjace přełožerjow, ćim wjace hladanišćow. Čitach raz baseń Puškina a 15 jeje přebasnjenjow do němčiny. Žadyn přełožk so tamnemu njerunaše, a tola běchu wšitke přenjesenje originala.
rady njerady koronady
wobwija lěto po swojim
*
zymničkow zwónčki zadrišća
hłowa pod krónu njezaboli jenož krala
*
hdyž chce žona jenož króna hłowy muža być
njech jeho runjež pyši
*
pócćiw žerje zwěrina
ty žiw so ze sokom
*
w lěsu na nahlencu ležo
kozyradku žwjenkać je strowe
*
hólčik kaž palčik wysoki kaž kralik
ale nutřkowny čólny kruh kaž ekwator
*
přińć a woteńć twori koło monady
to je štož wostanje
RÓŽA DOMAŠCYNA
kaleny kćěja běłe bule wisaja
so kolebajo w kerkach na Mikławšku
z woknow blisko padnu hrimajo ličby
woporow mrětwy a strach
runja wutřělam napoleonskich kanonow
něhdy jich stany podłu hrodu tam
hejsowachu a młode měšćanki so wječor
šćěkajo skok do stana sunychu
žane fisimatenty wołachu maćerje
što to pomhaše wjele pozdźišo
wuchodźowachu so rjanki zaso
nimo blokow Kubačanow kiž za nimi
hwizdachu doniž holcy njepřestupichu próh
žane fisimatenty wołaše wowka
ćahajo wnučku za sobu nimo parkowych
ławkow hdźež běchu so wusydnyli
njepřewodźeni kadlički te na holčki
mikotachu doniž so holčki njezasmějkotachu
a jim pip njepósłachu: wječor w dźewjećich?
kaleny kćěja běłe bule kolebaja
so wothladajo wot mrětwy
zetkawaja so na Mikławšku poriki
zezad kerka so wobjimajo zabudu
RÓŽA DOMAŠCYNA
W jeho stwě w Serbskim instituće w Budyšinje kopjachu so na wulkim pisanskim blidźe knihi, manuskripty a antikwariske wudaća. Sćěny pyšachu wobrazy literatow a prócowarjow za serbsku rěč. Hdyžkuli z próstwu wo někajki pozabyty nastawk abo zapisk do jstwy stupich, je mi pomhał, často z pomocu ličaka, kotryž po mojim měnjenju wšitko wokoło serbskorěčneje literatury w swojim nutřkownym chowaše, na čimž ma Franc Šěn wulki podźěl, wšako je digitalizowanje jedyn z jeho »konikow«.
Druhdy smědźach samo do rumnosće w podzemju stupić, hdźež su wosebje žadne wudaća składowane. Mnohe tute žadnostki je z »kriminalistiskim čuchom« namakał abo wuslědźił. Často tež w Pólskej abo Čěskej, přez přećelske styki.Franc Šěn Foto: archiw SN
Serbsku centralnu biblioteku a Serbski kulturny archiw měješe Franc Šěn na starosći. Wón wozjewja wobšěrne nastawki wo serbskich prócowarjach přitomnosće a zašłosće. Njeznaju nikoho, kiž telko wo serbskorěčnej literaturje a jeje wokruhu, wo wosobinach a jich žiwjenju wě kaž wón. Wšu tule wědu – nětko doma a z pomocu swójskeho kompjutera – rady dale dawa. Derje nazhoniš to tež w towarstwje Přećeljo Smolerjec kniharnje, kotrehož pokładnik lěta bě a kotrehož předsyda nětko je. Chcu jenož někotre ćežišća naličić, wo kotrež je so w towarstwje starał a so dale stara: 2011 wulět towarstwa do Sernjan a rozmołwa z Pawołom Rotu, w samsnym lěće bě 20. róčnica Smolerjec kniharnje, na čitanskej nocy porěča wón wo žiwjenju Smolerja jako přełožerja a basnika. Runje tak staraše so wo popołdnja a wječorki, kiž stejachu pod hesłom žiwjenja a skutkowanja basnicow a basnikow, kaž na přikład Herty Wićazec, prěnjeje serbskeje basnicy, Antona Nawki, Gerata Libša, Alberta Wawrika, Jurja Wingera abo literatow, kiž su w Prěnjej swětowej wójnje žiwjenje přisadźili. Wuprawu do čěskich Jabkenic chcu wuzběhnyć, hdźež Franc Šěn nam wo přebywanju Jurja Chěžki w lěće 1937 w zwisku z tamnišej wustajeńcu serbskeje kultury přednošowaše a rozjimanja čěskich hosćićelow přełožowaše. Abo wuprawu do Lubija, hdźež wědźeše nam tójšto wo duchownych prócowarjach powědać, kiž tam tež na dobro serbskorěčneje literatury skutkowachu.
Wosrjedź wšědnych hrow wo kraje a raje, hdyž bě nad wětrom hnězdo baćonow hišće bliske a kondensowe linije zetkawachu so kaž hłosy na kulowcu z postrowom Smjertnicy ja će widźu, bu postajene, zo mam tónle čwak zemje wopušćić.
Tyknych sej špihel hata za wěko wóčka. Widźach třěchi wobroćene, wokna ke mni nachilene kaž domske domoj so wróćacemu.
Puć, na kotrymž běchmy nanowy kašć njesli, wzach sobu, zo bych jón wotnjesła. Chcych swoje wuchować: kusk wutrobitosće susoda, ćeńke postrowy dźěći, štyriłopješkaty dźećel (kiž za tebje namakach), te połsta lět našeje jabłučiny a pod lěwym wutrobnom maćerne wokołošijace rubiško.
Tajka podach so na puć, wupokazana a zapokazana. Woteńdźech nimo Smjertnicy, nimo jeje płachćički, pod kotrejž so mi čłowjek być zdaše. Moja nakopjena hłowa nygaše w rytmje kročelow po wjesnym puću. Dopomnjenki zalětowachu. Před mojimaj wočomaj pryskachu barby kaž wohnjostroj. Hdyž k wysokim sćěnam dóńdźech, wzach starosćiwa wutrobitosć a přibich ju k durjam, za kotrymiž so hospody nadźijach.
Tola ludźom, kotřiž tam chodźachu, drje njesłušeše. Postrow dźěći połožich do wokna – bjez wothłosa. Na połsta lět jabłučiny so nichtó dopomnić nochcyše, a štyriłopješkaty dźećel wuschny a so roztorhny. Jenož wokołošijace rubiško maćerje bě mi mjez rjebłami přirostło. Wlečech je po sćěnach.
Wona so nadźiješe, zo ta spinka jemu napadnje. Znajmjeńša. A chcyše jemu powědać, wo sebi a kak je jej bliski: Chcu ći wjace być hač njedótkaj so mje. Stajnje zahajištaj rozmołwy z někajkimi citatami. Wuprajenjemi druhich, kaž zo chcyłoj so za nimi chować. Jedyn před druhim. A tola bě to jeju rozmołwa. Jenož w citatach zamóžeštaj sebi bliskaj być. W słowach a w pohibach, kiž to rěčane podšmórnychu. Spinka jimaj ani jeničkeho pohiba njezaspinkowa a žadyn citat njewuspinkowa. Dźěštaj mjelčicy. Porno sebi kóždy cyle při sebi a za sebje. Spinka tčeše w jeje włosach. Bě ze slěbra z Tule. Słónco na nju swěćeše. Spinka so zyboleše, tak zo jeho woči stajnje zaso wonu spinku dosahnyštej. Tu cuzu, wotwonka přityknjenu prěnju slěbrojtosć w jeje włosach.
RÓŽA DOMAŠCYNAz: W času zeza časa. Popady a wobrady, Budyšin 2019
Čitajo wospjet basnje Petera Handkeho nańdźech jednu, pod titlom »Nowe nazhonjenja« (original hlej »Leben ohne Poesie« – »Žiwjenje bjez poezije«, přeł. R. D., str. 9–14), kotraž ma dźělne napismo »1952«. Zezda so mi, zo wopisuje tam situaciju po pohrjebje mojeje wowki. Widźach čorny wóz, před kotrymž bě wuj čornakaj zapřahnył, ze Šunowa do Ralbic jěć. Widźach sebje, krótko do wotchada w našej dobrej stwě stejacu, po tym zo běchu kašć na wóz stajili. Basnik pisa wo smjertnym strachu, kiž ma, po swójbnym prajenju w Korutanskej, čłowjekej huškanje po chribjeće słać. A prajidmo sej wospjetujo je so hólčec w stwě, hdźež bě wowka na marach stała, prěni raz dožiwjeneho smjertneho stracha dowobarać zamóhł.
Štó je basnik, kiž tole wě? Basnik z Korutanskeje. Něchtó, kiž je zdobom doma a cuzy w ródnej kónčinje. Basnik, přisłušacy słowjenskej mjeńšinje w Rakuskej, hdźež bydli jeje wjetšina blisko. Zamyslu so do słowa »mjeńšina«: mjeńšich, mjeńša, na mjeńšich maće kedźbować, jich wobwarnować, z mjeńšimi ma so chlěb dźělić, dajće mjeńšim doprědka stupić, zo bychu lěpje widźeli, štóž so pomjeńši, budźe powyšeny.
To a hišće wjele wjace móže mi serbšćina poskićić. A němčina? »Minderheit« měni we słowje tež minder. Minder bemittelt, minderwertig, minder zurechnungsfähig. To a hišće wjace ze słowa wučitam.
Dnja 28. měrca, dźeń po jeje 100. posmjertnych narodninach, přewjedźe towarstwo Přećeljo Smolerjec kniharnje literarny wječork k česći Hańže Bjeńšoweje. Wjace hač 40 ludźi bě na tute zarjadowanje přišło. Annett Šołćic bě wosebite blido přihotowała, na kotrymž so přehladka knihow delanskeje awtorki pokaza.
Jubilarka bě so 27. měrca 2019 jako Hańža Rachelic w Róžeńće narodźiła. Dr. Franc Šěn a Měrana Cušcyna předstajištaj nimo jeje literarneho tworjenja tež wosobinu a žiwjenske stacije awtorki. Bjeńšowa bě wučerka a rady za dźěći pisaše. Debitowaše pak z powědku za dorosćenych. »196 schodźenkow«. Z tutym tekstom, kotryž so 1949 wozjewi, a za kotryž dźesate myto tehdyšeho literarneho wupisanja dósta, nježněješe jenož pozitiwne wothłosy. W běhu wječorka čitaštaj Šěn a Cušcyna wujimki z dalšich dźěłow Hańže Bjeńšoweje. Do předstajenja zapřiještaj dale jeje dźěła za dźiwadło, wosebje te za dźěći. Jeje »Nitka Witka« bě mnohim wopytowarjam w dobrym pomjatku. Bjez dźiwa, wšako bě so hra »Kak sej Nitka Witka radu da« 19 króć hrała. Po zakónčenju wuběrnje zestajaneho programa, za kotryž akteraj stajnje zaso mjezyaplaws žněještaj, předstaji syn Hańže Bjeńšoweje, Handrij Bjeńš, knihu wo swojej maćeri, kotruž bě k jeje 100. posmjertnym narodninam wudał. Přizamkny so rozmołwa wo dźěle awtorki a wo priwatnych dopomnjenkach na holcu Hańžu Rachelic w Róžeńće. Spisowaćelka wostanje ze swojim dźěłom a přećelnym, čitarjej přichilenym wašnjom, w dobrym pomjatku. Rady za jednej z jeje knihow přimnjemy a so začitamy.


text:
W rjedźe »Stysk za dalinu« zwoprawdźi so w minjenych lětach zhromadne dźěło mjez serbskimi hudźbnikami a komponistami kaž tež interpretami w Rostocku a druhich hudźbnych regionach Němskeje. Sakski hudźbny zwjazk ze sydłom w Lipsku kaž tež dalše zjednoćenstwa a institucije, mjez nimi Załožba za serbski lud, tute aktiwity podpěrowachu. Nimo koncertnych rjadow pak so tež druhe aktiwity přewjeduja, w kotrychž so hudźba Serbow na respektabelne wašnje pěstuje. Tak wotmě so po dlěšim planowanju 4. winowca na žurli Serbskeho muzeja w Budyšinje komorny koncert z interpretomaj, kotraž staj w serbskich hudźbnych kruhach dołho znatej. Wiolinist a komponist Malte Hübner z Rostocka koncertowaše na klasiskich kaž tež wulkich serbskich huslach a Martin Flade, kiž je solowy bračist w orchestrje Komiskeje opery w Berlinje, hudźeše na swojim instrumenće. Jako čłon ansambla UNITED BERLIN běše wón tohorunja aktiwnje na zapřijeću kompozicijow serbskich hudźbnikow do relewantnych programow wobdźěleny. Ze sobuskutkowanjom serbskeje dźiwadźelnicy Lizy Čornakowej pak dósta koncert pod hesłom »Pućowanje po hudźbnym swěće Serbow« přidatnu barbu.
»Njemóžu so dopomnić, zo čitach hdy knihu jedneje žony w němskej rěči, w kotrejž so žedźba za lubosću z tajkej požadliwosću a intensitu pokaza«, wobkrući znaty literarny kritikar Marcel Reich-Ranicki w Literarnym kwarteće ZDF, zaběrajo so z postum nakładowanymi dźenikami w lěće 1968 w starobje 39 lět zemrěteje NDRskeje spisowaćelki Brigitte Reimann. Tutón kompliment hodźi so tež na jeje literarny portret města Wojerecy »Moja dróha« nałožować, kiž wozjewi wona w lěće 1967 w tydźeniku Kulturneho zwjazka NDR »Sonntag«.
Literatka dźěłaše w lětach wot 1960 do 1968 w kombinaće Čorna Pumpa a bydleše we Wojerecach pod adresu Dróha Liselotty Herrmann 20 hač do swojeho přesydlenja do Neubrandenburga. Wulki dźěl jeje literarneho dźěła bu hakle po jeje smjerći nakładowany a swědči dale wo jeje wuměłstwje, teksty wobrazliwje a zdobom z wěstej načasnej hódnotu pisać.
Wojerowski wuměłski zwjazk pod nawodom Martina Schmidta jako časowy swědk tute namrěwstwo z wjele angažementom stajnje znowa wuswětla. Tak běchu čłonojo, hosćo a přećeljo wuměłskeho zwjazka dnja 12. junija do Wojerowskeje hrodoweje žurle přeprošeni na prapremjerne předstajenje hudźby k tekstam, kotrež drje buchu před lětdźesatkami w poměrnje małym nakładźe wuchadźacym časopisu wozjewjene, ale hišće ženje na někajkimžkuli zarjadowanju čitane.
Zemrěł je dnja 10. nazymnika 2019 w starobje 91 lět wučer a komponist Hinc Roj z Klětnoho. Nawróćiwši so hnydom po skónčenju Druheje swětoweje wójny domoj, do kotrejež běchu jeho jako 17lětneho gymnaziasta sćahnyli, sta so wón z nowowučerjom. W tym powołanju kubłaše so z wjele energiju zaměrnje dale a wuwučowaše wšelake předmjety. Na uniwersiće w Halle nad Solawu docpě kwalifikaciju jako wučer hudźby za wyši schodźenk. Po politiskej změnje bě hišće štyri lěta nawoda Klětnjanskeje šule.
Wučerstwo bě potajkim jeho prěnje a hłowne powołanje wot młodosće hač do wuměnkoweje staroby. Tola ćěrješe jeho tohorunja ke komponowanju. Priwatnje wukmanjowaše so wón, kiž bě hižo jako šuler swoju prěničku předpołožił a kotraž so tehdy tež zjawnje předstaji, w pjećlětnym studiju wuspěšnje pola renoměrowaneho komponista a wysokošulskeho wučerja Fritza Reutera w Drježdźanach a Berlinje. Tež w tym nastupanju bě wón nimoměry agilny. Spisa přibližnje 200 twórbow wšelakich žanrow. Tak wopřija jeho tworjenje nimo komorneje hudźby, wuměłskich spěwow a chóroweje hudźby tež sinfoniku.
Wulki dźěl Hinca Rojowych kompozicijow je Budyski Serbski ludowy ansambl prěni króć předstajił. Hižo z jeho załožićelom Jurjom Winarjom je so wón, kiž bě sej jako wnuk wjesneho herca Jana Wujca z Cympla swojeho serbskeho pochada jara wědomy, hižo w młodych lětach spřećelił. Jako čłon Koła serbskich hudźbnikow a pozdźišeho Zwjazka serbskich wuměłcow přiličowaše so kruhej serbskich hudźbytwórcow
W Budyšinje wotrosćeny a nětko w Berlinje skutkowacy spěwar Ronald Hein je so w zašłosći dosć zaměrnje tež hudźbje Serbow wěnował. W poslednich lětach pak dožiwimy jeho bohužel jenož hišće hdys a hdys na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja, hdźež wón za dosć wulki kruh lubowarjow swojeho interpretaciskeho wuměłstwa na swójsku iniciatiwu koncert wuhotuje. Sakski wukubłanski a wupruwowanski kanal (SAEK) koncerty z wotpowědnym zaměrom natočuje.
Njedźelu, 17. nowembra, bu woblubowany koncertny rjad na tež tónraz derje wobsadźenej žurli Serbskeho muzeja dale wjedźeny. Mjeztym zo přewodźeše w zašłosći wosebje Liana Bertók Heina na křidle, je w poslednim času w Drježdźanach skutkowacy japanski pianist a wjele prašany partner na polu komorneje hudźby Hiroto Saigusa jeho instrumentalny přewodnik. A běše to zaso dobra hudźbna hodźina. Na programje steještej předewšěm spěwnej kruhaj Roberta Schumanna opus 24 na basnje Heinricha Heiny kaž tež opus 39 na basnje Josepha von Eichendorffa.
Wosebje kedźbyhódny pak bě zazběh koncerta z třomi spěwami Artura Immischa (1902–1949) na teksty wažneju zastupjerjow němskeje romantiki, »Schilflied« wot Nikolausa Lenauwa a »In der Fremde« a »Frühlingsnacht« wot Eichendorffa. Zajimawe je, zo běše wšě tři basnje tež hižo Schumann do swojeju w koncerće předstajeneju opusow 24 a 39 zapřijał. Immisch pak njeje wulkeho mištra napodobnjował, ale jako w druhim stilowym času skutkowacy hinak tworił. Jako jara připóznaty pianist w sakskej hudźbnej stolicy Drježdźanach pak znaješe tohorunja dokładnje kompozicije cyle w romantice tworjaceho Schumanna kaž tež jeho žiwjenske wobstejnosće. Tak sadźi wón jara wědomje w kóždej swojej kompoziciji tež cyle swójske akcenty. Nimo toho płaćeše wón jako wosebje talentowany student pola sławjeneho hudźbneho teoretikarja a komponista Hermanna Grabnera w Lipsku, kiž běše sej kaž wón nimo studija juristiki z promociju dokładnu hudźbnoteoretisku wědu w komponowanju a praktiske kmanosće jako pianist přiswojił.
W interviewje w Serbskich Nowinach z dnja 14. oktobra praji dźiwadźelnik a režiser Stanisław Brankačk: »Nowy rjad bě moja ideja.« Hižo přez tři lětdźesatki při Nowym dźiwadle Halle skutkowacy 65lětny wjelestronski wuměłc ma tam swójski dźiwadłowy koncept. A zajimawa je tohorunja jeho filmografija. Hdys a hdys přewozmje tež w Budyšinje nadawk. Při zahajenju hudźbno-literarneho wječorneho rjadu »Zynki a linki« w Röhrscheidtowej bašće Serbskeho ludoweho ansambla dnja 16. oktobra přewza wón čitanje někotrych wujimkow z awtobiografiskeje knihi Jurja Brězana »Stary nan«. Pod titulom »Bild des Vaters« běše edicija w 1980tych lětach we wjacorych nakładnistwach tohorunja němsce wušła a naby tak tež zwonka Serbow dosć wulku skedźbnosć. Po towaršnostnej změnje předpołoži LND dalše wudaće.
Za serbske připosłucharstwo čitaše Brankačk wězo serbsce wo poslednich dźesać dnjach w žiwjenju starca Tobiasa Hawka. A znowa so pokaza: Jedna so wo emocionalnu beletristisku literaturu z filozofiskim podzynkom, spisanu we hładkej serbšćinje našeje doby. Wobsah wšak je chětro njewšědny. Přetož lědma wobjednawa so w literaturje moderny tak nadrobnje smjerć. Brězan so njeboješe, tabuwow so dótkać a wumrěće wopisować. Tak rysuje awtor zetkanje swojeho »rjeka« z wosobami a wosobinami za žiwe dny, z kotrymiž chce so po swojej smjerći zaso widźeć. Je ćežko, tajku temu z telko dostojnosću wot moderneho abo modernišeho awtora beletristiki předstajenu nadeńć. A docyła nic wot wuměłca, kiž běše w realnym socializmje žiwy.
Składnostnje finisaže 3-krajoweho wuměłskeho projekta »Wobrazy krajiny. Podobe pokrajne. Bilder einer Landschaft« w Serbskim muzeju w Budyšinje poskići so na tamnišej swjedźenskej žurli dnja 25. žnjenca komorny koncert, kiž zbudźi wulki zajim za hudźbu Serbow klasiskeje moderny a postmoderny. Z wjele respektom přijachu so předewšěm šěsć prapředstajenjow z pjera Ulricha Pogody, Jana Cyža a Sebastiana Elikowskeho-Winklera, kotrež wučinjachu połojcu čisłow dosć wobšěrneho programa. Załožbje za serbski lud jako zarjadowarce běše so tež poradźiło, za interpretaciju zawěrno njelochkich kruchow w modernym stilu kompetentnych hudźbnicow a hudźbnikow zdobyć. Nimo serbskeje jazzoweje spěwarki Walburgi Wałdźic, skutkowaceje předewšěm w Lipsku, a w Berlinje zadomjeneje koncertneje pianistki Heidemarie Wiesnerec słušeše saksofonowy kwartet modernsax berlin do kruha sobuskutkowacych. Tutomu w europskim měritku sobu načolnemu saksofonowemu kwartetej přisłušeja nimo w Serbach hižo dawno derje znateho Gerolda Gnauscha Miriam Dirr, Petra Sauerwein a Rico Wolf.
Oratorij »Podlěćo« Korle Awgusta Kocora na tekst Handrija Zejlerja bu lětsa składnostnje Serbskeho cyrkwinskeho dnja, njedźelu, 16. smažnika, w Budyskej Michałskej cyrkwi znowa předstajeny. Kaž hižo před dwěmaj lětomaj w putniskej cyrkwi w Róžeńće dirigowaše tež tónraz jara derje wopytane předstajenje z chórom 1. serbskeje kulturneje brigady cyrkwinohudźbny direktor Friedemann Böhme. Hudźbny nawoda gymnazialneho chóra kładźe wažnosć na to, zo je kóžda generacija serbskich gymnaziastow znajmjeńša jónu na cyłkownym realizowanju jedneje z chórosinfoniskich twórbow załožerja serbskeje artificielneje hudźby wobdźělena. A što hodźi so lěpje hač oratorij »Podlěćo« za kónc šulskeho lěta a wotchad wot gymnazija, kotrejž wšak ležitej w tutym počasu? Zdobom pak tworješe koncert lětsa wjeršk schadźowanja ewangelskich Serbow w Budyšinje, kotřiž spominachu na 400lětnu róčnicu załoženja wosady swjateho Michała.
Po swjatočnym a pozběhowacym prologu »Stwórba Boža, templo swjaty« zaklinči w tutym druhim oratoriju cyklusa »Počasy« jako štwórte čisło prěnjeho dźěla pěseń wulkeje žiwjenskeje radosće »Kak stupa so lóštnje a wjesele«, zanjeseny wot kwarteta solistow. Wón płaći generacijam Serbow skerje jako wjele pěstowany pućowanski spěw, kotryž drje tón abo tamny njeby bjeze wšeho fararjej-basnikej ze Słoneje Boršće a komponistej ze Zahorja přirjadował, a to hišće jako wobstatk oratorija. Ale fenomen, zo přeńdźe twórba z pjera klasiskeho wuměłca do ludoweho herbstwa, jewi so tohorunja w dalšich kompozicijach wulkeje hudźbneje formy Serbow. Jednota mjez tekstom a hudźbu zabjerjetej při tym wažnu rólu.
Nalětni koncert Serbskeho ludoweho ansambla ze sinfoniskej hudźbu na žurli swójskeho domu w Budyšinje njedźelu, 10. měrca, zbudźi překwapjacy zajim. Často citowany předsudk, zo Serbja skerje wokalnu a ludowu hudźbu preferuja, so zaso jónu absolutnje njewopodstatni. Žurla bě ze staršimi a młódšimi připosłucharjemi, Serbami kaž Němcami a dalšimi hosćimi, derje wobsadźena.
W Berlinje bydlaca koncertna pianistka Heidemarie Wiesnerec so při swojich mjezynarodnych wustupach doraznje k serbskim korjenjam wuznawa a hudźbu Serbow nic jenož we Łužicy, ale tež zwonka njeje wobstajnje předstaja. Wona sama bě zawěsće magnet koncerta pod titulom »Stysk a wysk«. Hačrunjež njebě hižo na dwaceći lět z orchestrom SLA wustupiła, je tu dosć znata přez swój kóždolětny rjad nowolětnych koncertow, hdźež sama a z dalšimi wukonliwymi interpretami hudźbu serbskich komponistow zašłosće a přitomnosće prezentuje a tak mnohich hudźbnikow, tež z wukraja, z hudźbu Serbow zeznajomja. W jeje koncertnym rjedźe předstaja so na jednym boku šěroka paleta nowych twórbow, kotrež Załožba za serbski lud spěchuje, a na druhim boku prezentuja so tež pozabyte twórby. Zdobom interpretuje so tež serbska hudźbna klasika wot mnohich hudźbnikow, kotřiž steja samo na swětowym niwowje.
Komponist, hudźbny wědomostnik a etnograf dr. Jan Rawp narodźi so 17. nazymnika 1928 jako syn serbskeje operoweje spěwarki Rut-Marki Krawcec-Rawpoweje w Brunšwiku a zemrě 13. požnjenca 2007 w Budyšinje. Běše aktiwny čłon serbskich, němskich a mjezynarodnych fachowych towarstwow a wot lěta 1990 přisłušeše tohorunja Maćicy Serbskej. Předewšěm na iniciatiwu jeho přećela a předsydy MS Jurja Łušćanskeho přewjedźe so na dnju Rawpowych 90. narodnin při jeho rowje na Budyskim Tuchorju krótke wopominanje a na swjedźenskej žurli Serbskeho muzeja wosebity koncert.Jan Rawp (1928–2007) Rysowanka: Hanka Krawcec
Na wonym popołdnju na Tuchorskim kěrchowje zwěsći so znowa, zo njeje na rownišću tafla z jeho mjenom a žiwjenskimi datami připrawjena. Swojorazny pomnik běše hłuboko žarowacy wudowc za swoju w lěće 1964 přezahe zemrětu mandźelsku Lubinu rodźenu Holanec, wuspěšnu koncertnu pišćelerku, připrawić dał. Nětko buchu jemu, »mužej wěčnoh’ wopomnjeća«, tola znajmjeńša zaso słowa dźaka a připóznaća z wulkej česćownosću ze strony wonych zwuraznjene, kotřiž běchu jeho hišće derje znali.
»Je tuta naša hudźba dobra dosć za přichodne inowatiwne nadawki Serbskeho ludoweho ansambla z nowej intendantku Judith Kubicec, kotraž je zdobom dirigentka mjezynarodneho formata?«, prašachu so wuměłcy serbskeje kulturneje institucije při přihotach na premjeru noweho folklorneho programa »Naša Hanka w’ wěncu steji«. Kwasne parlički ze štyrjoch regionow předstajichu so premjernje sobotu, 29. septembra, w domje na Wonkownej Lawskej w Budyšinje. A premjera bě połny wuspěch za wšěch akterow. Přetož hudźba z pěsnjemi a rejowanskimi scenami předstaji so po zaměrnym dźěle jako přihódna za inscenowanje něšto drohotneho, lubeho a zdobom wozbožliweho. Publikum njebě jenož wot wuslědka intensiwnych přihotow pod Judith Kubicec runjewon fascinowany, ale runje tak wot jeje agěrowanja jako dirigentka. Nimo wuměłskeje zdokonjanosće wužaduje sej wjele discipliny a wuprudźuje lubosć k wěcy, štož publikum hač do poslednjeho rynka pytny. Spontane zaspěwanje »Sławy« na kóncu bě tuž zawěrno woprawnjene.Ohara Clementi a Alexander Bolk jako kwasny por w »Blunjanskim kwasnym přezpolu« po choreografiji Juraja Kubánki Foto: nowinske foto/SLA
Po zahajenju hudźbneho wječora z uwertiru Korla Awgusta Kocoroweho najbóle narodnje zapołoženeho oratorija »Serbski kwas« předstajichu so štyri serbske kwasy ze wšelakich regionow. Tu tworješe dobra dramaturgija Jěwy-Marje Čornakec a Jana Cyža hłowny zakład za wustojnu režiju Juraja Šiški. Předstajichu so kwasy a regionalne wosebitosće Delnjeje Łužicy, Slepjanskich a Wojerowskich kónčin kaž tež katolskich stron, a to tohorunja we wšelakorosći wariantow narodnych drastow. K tomu přidaštej so křinjowej drasće z Mužakowskeje hole a ewangelskeho kraja wokoło Budyšina. A kajke běchu to zaso drasty – elegantne a nadčasne. Tak běchu nimo derje přemysleneje dramaturgije runje tak wušikne ruce a zdobom wufilowana logistika ze stron drastownje z Kathleen Grunau na čole prašane. Stajnje šarmantna a wotpowědnje wšelako zdrasćena moderatorka Kristina Nerád hišće přidatnje na krasu a bohatosć drastowych wariantow pokaza.


text: 30. awgusta 1931 su Serbja na Łazowskej nawsy pomnik swojemu wuznamnemu basnikej Handrijej Zejlerjej (1804–1872, wot lěta 1835 do smjerće farar we Łazu) stajili. Při pomniku měješe šěsć čłonow Hrodźišćanskeje jednoty Serbskeho Sokoła čestnu stražu. Sokołska swjedźenska drasta a scyła serbske zarjadowanje běštej mjez němskimaj skupinomaj Stahlhelm a Hitlerowcow pohóršk zbudźiłoj. Hižo do swjedźenja běchu tući samo z krejpřelećom hrozyli. Postorkowachu so na tym, zo wustupuja Sokoljo w „čěskich uniformach“. Wosadny farar Jurij Malink a wjesny předstejićel Korla Blazij spytaštaj z wulkim napinanjom situaciju złahodźić a njemyleny wotběh poswjećenja zawěsćić, štož so skónčnje tež poradźi. Tak móžeše Měrćin Nowak-Njechorński (sam čłon čestneje straže) w Sokołskich Listach pisać: „Nó chrobli ‚štalhelmojo‘ a ‚Hitlerowscy‘ njeběchu ličili z raznosću wosadneho fararja a gmejnskeho předstejerja. Taj njedaštaj so zatrašić a šćuwakam a wupěrakam wotmołwu dołžnu njewostaštaj.“ Dźens staraja so čłonojo spěchowanskeho towarstwa Dom Zejlerja a Smolerja wo Zejlerjowej pomnik a row.


text:
Njewšědne šulske koncepty staršich často wabja, swoje dźěćo na šuli w swobodnym nošerstwje přizjewić. Tajki koncept je tež Drježdźanjanku Zuzi Budarjec přeswědčił. Jeje dźowka chodźi jako maćernorěčna Serbowka do 1. lětnika Mjezykulturneje waldorfskeje šule w sakskej stolicy.
Šula hakle lěto stara
„Na loni wutworjenym nowym kubłanišću maja dotal jedyn lětnik – prěni“, wuswětla wučerka za wosebitu pedagogiku, skutkowaca na dalšej Drježdźanskej šuli w swobodnym nošerstwje. „Lětsa a přichodne lěta ma wobstajnje nowy prěni lětnik k tomu přińć, tak zo změja za tři lěta šulu ze štyrjomi lětnikami.“ Nimo dźowki Zuzi Budarjec wuknu tam dalšej serbskaj šulerjej kaž tež dźěćo z měšanorěčneho staršiskeho domu, w kotrehož přiwuznistwje su wjacori Serbja. Tež tamnej swojej dźěsći chce Zuzi Budarjec tam pozdźišo pósłać. Nošer kubłanišća, Interkulturna waldorfska šula Drježdźany z.t., chce, zo móža tam pozdźišo dźěći a młodostni wot 1. hač do 12. lětnika wuknyć.
We wobłuku maturitneje swjatočnosće su šulerkam a šulerjam Serbskeho gymnazija Budyšin (SGB) na hłownym jewišću Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła předwčerawšim kónčne wuswědčenja přepodali. Přizamknył je so hač do rańšich zerjow trajacy abiturny bal w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“.
Z profijemi rejować je přeće, kotrež bychu sej mnohe dźěći a młodostni rady spjelnili. Na Worklečanskej zakładnej šuli „Michał Hórnik“ to jutře, štwórtk, někotři šulerjo móža.
Worklecy (SN/MiR). Za čas pandemije njebě móžno w rumnosćach poskićeć zarjadowanja, na kotrychž rejwarjo a rejwarki swoje zamóžnosće pokazuja. Drježdźanska choreografka Helena Fernandino – wona je wjacore lěta w Zhorjelcu skutkowała – zrodźi tuž ideju, rejowanje zjawnje předstajeć. Jeje projekt, w kotrymž sej pjeć rejwarjow łužiske hrajkanišća mjez druhim we Wostrowcu (Ostritz), Mužakowje a na kulturnej kupje Einsiedel zdobywa, mjenuje so PLAY.GROUND. Jedna tajka stacija, hdźež rejuja, budu jutře Worklecy. „Andreas Ošika, kotrehož dźěći na našej šuli wuknu, bě wo projekće zahorjeny a je mje narěčał, hač njebychmy sej profijow na polu reje do našeje šule přeprosyć chcyli“, wuswětla nawodnica Worklečanskeho zakładnošulskeho stejnišća Sabina Hejdušcyna.
Drježdźany (SN). Za lěćne prózdniny je sakske kultusowe ministerstwo nětko „ofensiwu prózdninskich praktikumow“ zahajiło. Šulerki a šulerjo dalewjeducych kubłanišćow, kotřiž njemóžachu so koronapandemije dla na regularnym zawodowym praktikumje wobdźělić, móža so nětko w online-bursy praktikumowych městnow wo tajke požadać. Wo tym je ministerstwo spočatk tydźenja w Drježdźanach informowało. Za to zarjadowana platforma ma pytanje za zbywacy čas hač do lěćnych prózdnin wolóžić.
Šulerki a šulerjo maja za powołansku orientaciju wot 7. do 10. lětnika znajmjeńša jedyn winowatostny praktikum wukonjeć. Koronapandemije dla njeje to mnohim wuknjacym dotal móžno było. „Ofensiwu prózdninskich praktikumow“ financuja we wobłuku akciskeho programa „Nachwatać po koronje za dźěći a młodostnych“.


text:
Serbski ludowy ansambl přeproša swój publikum ”swjedźeń wšěch swjedźenjow” po serbskim wašnju zeznać. W jewišćowym programje “Naša Hanka w´wěncu steji – Kwasne parlički” kwasuja rejowarjo, spěwarjo a hudźbnicy ansambla ze spěšnymi rejemi a jimacymi zynkami.
Hižo w starych časach so do kwasa porjadnje dumpaše. Črjopy woznamjenjeja zbožo a tak so tež dźensa hišće talerje a šalki na swjedźenju, na kotrymž so zwjetša wjesna młodźina wobdźěli, mjetaja. Nowa rejowanska a spěwna scena “Dumpańca” (prapremjera po kompoziciji Liany Bertókoweje) zahaji program dokoławokoło serbskich kwasow. Přizamknje so kwasny ćah ansambla, kiž skići publikumej móžnosć štyri typiske Serbske kwasy dožiwić. Nimo Blunowskeho, Slepjanskeho a Delnjoserbskeho kwasa pokaza ansambl Katolski kwas, kiž so dźensa hišće najhusćišo w kónčinje mjez Budyšinom a Kamjencom swjeći. Jako wěno (Mitgift) pomjenowachu so tójšto pomocliwych wěcow, kiž přinjese njewjesta sobu do mandźelstwa. Nimo zawkow, poslešćow a dźěłanskich gratow płaćeše so tež startowy kapital. W nowym programje SLA přinjesu wuměłcy město gratow twórby znatych serbskich komponistow kaž Detlefa Kobjele, Korla Awgusta Kocora a Jana Pawoła Nagela na jewišćo. Choreografije su mjez druhim wot Juraja Kubańki, Miy Facchinelli a Jana Kozelnickeho. Moderatorka Kristina Nerádowa přewodźi přihladowarjow přez wječor.
Chor, balet a orchester Serbskego ludowego ansambla prezentěrujo w toś tom programje nejrědnjejše wurězki ze styrich typiskich serbskich swajźbow Górneje a Dolneje Łužyce. Pśi tom pśedstajiju se rozdźělne swajźbarske drastwy kuždego regiona a specielne tradicije a swajźbarske nałogi.
Na zachopjeńku programa dožywijośo njezabytnu prapremjeru. To jo pśiswajźba w drastwje ewangelskich Serbow budyšyńskego regiona ze zagóritymi rejami a spiwańskimi scenami. Pótom se swěśi katolska swajźba Górneje Łužyce, kótaraž jo źinsa hyšći žywa tradicija, tak ako dwě temperamentnej burskej swajźbje ze Slěpego a Dolneje Łužyce. Ako finale pak zagóriju pśecej zasej te nejwěcej woblubowane swajźbarske sceny z Blunja.
W pśewoźenju orchestra a typiskich serbskich ludowych instrumentow – małeje a wjelikeje fidle, měchawy a tarakawy - dožywijośo tradicionalne ludowe pěsni, muziku a reje połne temperamenta wónych styrich regionow Łužyce, tak ako su je luźe něga woplěwali a teke źinsa hyšći woplěwaju.
Gaž gósći sebje to žyce, jim w pśestawce raźi póbitujomy kulinariske swajźbarske speciality.
Toś Was wutšobnje pśepšosyjomy, aby z nami drogowali pó slědach serbskich swajźbarskich nałogow do wšakorakich regionow Łužyce. Pśez wjacorny program Was pśewóźujo šarmantna moderatorka Kristina Nerád. Dajśo se wót wjeleserakosći wobguslowaś!
WOBSADKA balet, chór a orchester Serbskeho ludoweho ansambla
MODERACIJA Kristina Nerád
HUDŹBNY NAWOD N.N.
HUDŹBA Detlef Kobjela, Korla Awgust Kocor, Jan Pawoł Nagel, u. a.
CHOREOGRAFIJE Juraj Kubánka, Mia Facchinelli, Jan Kozelnicky, u. a.
DOŁHOSĆ PROGRAMA ca. 105 Min. zzgl. Pause


text:
Macedůński Aleksander
Aleksander III Wjelgi, znůmy tyż jako Macedůński Aleksander (gr.: ἈλέEavδpoς ὁ Tpίtoς ὁ Makeδώv Aleksandros ho Tritos ho Makedon) (rodz. 20 abo 26 lipca 356 p.n.e., um. 10 czyrwńa 323 p.n.e.) – krůl starożytnyj Macedůńije ze dynastyje Argeadůw, je poważany za wjelgigo stratega a jydnego s nojwjynkszych zdobywcůw we gyszychće. We lotach 334-327 p.n.e. pobił nojsrogsze wuůnczas państwo na śwjeće - Perske Imperyjům. Jak umrził, jygo imperyjům bůło na przez 5 tyś. kilomyjtrůw szyroke.


text:
Giacomo Puccini
Na 22.12.1858 jo w Lucca w Toskanje snaž nejwažnejšy komponist w stawiznach italskeje opery se naroźił: Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini. Mamy jomu muzikaliske dožywjenja ako „La Bohème“, „Tosca“ abo „Madama Butterfly“ se źěkowas. Arije ako „Nessun dorma“ wot opery „Turandot“ abo „Dovunque al mondo“ wot „Madama Butterfly“ stej teke hyšći źinsa popularneje kure klasiki.
Žywjenje a twórjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žywjenje až do casa prědnych kompozicijow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Popšawny fakt, až Giacomo Puccini jo był muzikaŕ, njejo njezjapki. Slědkoju won pochada wot familije z muzikaliskimi korjenjami, někotare wot swojich wóścow su teke komponisty byli. Woni zu zwětšego cerkwinsku muziku komponěrowali. Teke nejsławy Puccini jo zachopił swoju karieru ze sakralneju muziku. Won jo organist a wjednik chora w Lucca był a jo w lěśe 1880 do Mailand pśeśěgnuł za studium kompozicije na konserwatoriumje. W tom lěśe won jo teke swoju „Messa di Gloria“ (mša mimo Credo, Sanctus a Agnus Die) spisał. Tworba pśedstajijo wažny kšac w źěle Giacoma Puccini. Napśeśiwo drugej mšy, solopartije za tenor a bas w „Messa di Gloria“ Puccina stej tak dramatiskej, až wonej pokazujotej zgromadnje z opulentnym orchestrěrowanjom južo wjelgin mocne znamje pozdźeje lubosći Puccina za dramatiku. Južo w tom casu někotare muzikaliske motiwy su take teatraliske, až woni dopomnjeju na operu. Slědny postark, kenž jo młodego Puccina ku komponěrowanjoju operu sporał, jo był woglěd opery „Aida“ wot Giuseppa Verdi w Pisa. Togodla won jo w lěśe 1882 swoju prědnu operu skońcył. Pśicyna za kompoziciju jo wuběźowanje było. Lěcrownož Puccini njejo był dobyśaŕ wubězowanja „Le Villi“, jo 1884 prědny raz na jawišću był. A to jo był podłožk za karieru Giacoma Puccini.
„Edgar“ a cas w Torre del Lago[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Za tym až Puccini jo pisał „Le Villi“, won jo w lěśe 1889 swoju drugu operu „Edgar“ komponěrował. Tśi lěśe pózdźej komponist jo do Torre del Lago (blisko Viaregio w Toskanje) pśeśěgnuł a to jo był zachopjeńk wjelgin płodneje faze w swojom tworjenju. Teke źinsa woglědanja „Villa Museo Puccini“- doma, zo Puccini jo žywy był a zo won jo teke zakopowany, su možne. W 30 lětach, w kotarychž Puccini jo w Torre de Lago žywy był, won jo sedym wot swojich źaseśich operow spisał, teke nejsławnjejše ako „Tosca“ a „La Bohème“.
Cas twórjenja 1890- 1917[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Manon Lescaut[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W lěśe 1893 opera „Manon Lescaut“ jo nastała a jo była prědny wjeliki wuspěch za komponista. W casu wot wosymych lětow su mrocniki stawiznow opery slědowali: 1896 „La Bohème“, kotara jo znata ako wjelgin romantisku operu z pśekšasneju rolu za tenorow. Pśedstajone we wobcerjenju chudych Bohemianow w Parisu, jawišćowa tworba wulicujo wo tragiskej lubosći mjazy Mimi a Rodolpho, kotarejž końcy ze smjerśu.
Tosca[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
„Tosca“ z lěta 1900 ma teke tšojenje wo lubosći ako temu. Tam słuchamy wo pogu mjazy spiwarnice Floria Tosca a molarja Mario Cavaradossi. W tom paźe mamy podla lubosći teke wjelgin wjele namocow, wjeliki źěl figurow zemrěł.
Madama Butterfly[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Teke se njesmějo "Madama Butterfly" zabyś, Puccini jo skóńcył operu 1904. Hyšći raz bolosna a komplikowana lubosć jo zakład jadnanja. Amerikanaŕ B. F. Pinkerton pśiźo do Japańskeje a se woźenijo geishu Butterfly. Na końcu Butterfly wzejo sebje žywjenje dokulaž wona jo mura nazgonjona až Pinkerton jo južo woženił a jo ju jano ako geishu wiźeł. Nejznaty kusk opery jo „Dovunque al mondo“.
Dalšne tworby[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Po 1904 kompozicije Puccina su byli rědše, won jo źěłał ze změnijich libretistach a jo až do swojeje smerśi w lěśe 1924 hyšći styri opery komponěrował. 1910 „La fanciulla del West“ jo prědny raz pokazał na jawišću- tworba, kotara pśedstajijo w kaliforniju.
Partitura wot „La Rondine“ jo 1917 gotowa była a jano lěta pozdźej opera “Il Tritico“ jo měła premjeru w New York. Pśi tom se jadnaje wo tśiźělny opera, zestajijona z tworbow „Il Tabarro“, „Suor Angelica“ a směšneje opery „Gianni Schicci“. Wo tym jano „Schicci“ jo hyšći źinsa kšuty źěl grajnych planow źiwadłow.
Slědne lěta[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Giacomo Puccini jo spušćił Torre del Lago w lěśe 1921 a jo pśeśěgnuł do Viareggio. Jano dwě lěśe pozdźej gojce su pla Puccina gjardłowy rak diagnosticěrowali.
Po diagnozy muzikaŕ jo hyšći mało lětow žywy był. Po operaciji w Brüssel su se namakali njedocakane komplikacije, kotare su wjedu k infektoju wutšoby. Giacomo Puccini jo na 24.11.1924 w starstwje wot 66 lětow mrěł. K prědnemu won jo pśewoźujo do rowa w Mailand, ale swoj syn jo pozdźej pśewoźył śěło do Torre del Lago, zo jo hyšći źinsa row Giacoma Puccini we „Villa Puccini“.


text:
Donald Tusk
Donald Franciszek Tusk (roźony 22. apryla 1957 w Gdańsku) jo góspódarskoliberalny pólski politikaŕ a sobuzałožaŕ liberalnokonserwatiwneje strony Platforma Obywatelska (PO) a wót 16. nowembra 2007 do 22. septembra 2014 teke premierminister Pólskeje. Ako cłonk pólskego Sejma jo wón zastupujucy pśedsedaŕ.
Wšykne jogo stare starjejše su słušali do pólskego a kašubskego wobydlaŕstwa tegdejšego lichego města Gdańsk a su pśežywili nuzkane źěło a koncentraciskej lěgwje pla Stutthofa a Neuengamme njedaloko Hamburga. Do kóńca wójny su jogo starego nana Józefa Tuska nuzkali do Wehrmachty zastupiś (2. awgust 1944). Pšawźepódobnje jo dezertěrował a 24. nowembra 1944 jo zastupił do pólskego wójska we Wjelikobritaniskej. Až jo wón musał wěsty cas we Wehrmachśe słužyś, su wužywali politiske pśeśiwniki Tuska pšawicaŕskokonserwatiwneje strony Prawo i Sprawiedliwość (Pšawo a spšawnosć) pśi wólbach za prezidenta 2005, aby Tuska ako njepatriotiskego wobgranjali. Pśi tom jo zajmne, až dwa starej nana PiS-wjednikowu Kaczyńskeju stej byłej wusokej oficěra w caristiskem wójsku.
Tuskowy nan jo był blidaŕ a jo zamrěł, nježli jo Tusk zakóńcył zakładnu šulu. Tusk jo se angažěrował w opoziciji pśeśiwo komunistiskemu kněžaŕstwoju w Pólskej, ako studańc Uniwersity w Gdańsku jo pódpěrował załoženje studentskego komiteja Solidarnośći. To załoženje jo było reakcija na zamordowanje Stanisława Pyjasa pśez statnu milicu.
1980 jo wón zakóńcył swój studium ze źěłom wó mytosu a legenźe wokoło Józefa Piłsudskego.
Tusk jo dojśpił 36,3% pla wólbow za prezidenta 9. oktobra 2005 a jo stakim měł nejlěpšy wuslědk wšyknych kandidatow. Notnych 50% pak njejo dojśpił (wobźělenje jo było 49,7%). 23 oktobra jo nastupił w dowuzwólowanju pśeśiwo klerikalnokonserwatiwnemu šołtoju Waršawy Lechoju Kaczyńskemu (33,1% pśi prědnych wólbach) a jo zejgrał ze 46,5% na 53,5%.
Donald Tusk jo sobuwudawaŕ wjelikoformatowego rěda fotow "Był sobie Gdańsk" (...) ako teke někotarych fotowych zběrkow wó Gdańskich pśedměstach. Wón jo wóženjony a ma dwě góleśi.


text:
Polskie Towarzystwo Nautologiczne
Machaliński, Zbigniew. Przewod. Kolegium Red.
oai:bibliotekacyfrowa.eu:64481
Aug 31, 2021
Aug 31, 2021
29
https://bibliotekacyfrowa.eu/publication/68795
Landowski, Grzegorz red. nacz. Falba, Tomasz Romanowski, Czesław Stareńczak, Piotr B. Woźniczka, Adam Bierndgarski, Hubert Kubiak, Krzysztof Walotek-Scheidegger, Leo Soysal, Andrzej Krzeptowski, Maciej Lenz, Marian Konarski, Mariusz Olejko, Andrzej Rozwadowski, Tomasz Radwański, Piotr
Landowski, Grzegorz red. nacz. Falba, Tomasz Romanowski, Czesław Drzemczewski, Jerzy Stareńczak, Piotr B. Bierndgarski, Hubert Kubiak, Krzysztof Gronek, Michał Burczycka-Woźniak, Marzena Bitner, Jerzy Lentz, Marian Konarski, Mariusz Olejko, Andrzej Radwański, Piotr
Landowski, Grzegorz red. nacz. Falba, Tomasz Romanowski, Czesław Zaremba, Czesław Gwiazda, Adam Stareńczak, Piotr B. Bierndgarski, Hubert Soysal, Andrzej Błuś, Marek Bitner, Jerzy Konarski, Mariusz Olejko, Andrzej Drzemczewski, Jerzy Twardowski, Marek Giełdon, Liliana Rozwadowski, Tomasz Woźniczka, Adam Radwański, Piotr Kubiak, Krzysztof
Machaliński, Zbigniew. Przewod. Kolegium Red.
Czekalski, Józef, red. Jeziorański, Kazimierz, red. Lewandowski, Janusz, red.
Landowski, Grzegorz red. nacz. Falba, Tomasz Romanowski, Czesław Stareńczak, Piotr B. Bierndgarski, Hubert Walotek-Scheidegger, Leo Kubiak, Krzysztof Bitner, Jerzy Konarski, Mariusz Olejko, Andrzej Rozwadowski, Tomasz Woźniczka, Adam
Machaliński, Zbigniew. Red. nacz.


text:
Sewastopol
Sewastopol (ukrainsce a rusce CeBacToпoлb) je najwjetše město na połkupje Krim a zdobom wuznamny přistaw při Čornym morju.
Město je so po ruskim wobsadźenju Krima w lěće 1783 na městnje staršeho tatarskeho sydlišća załožiło a leži w juhozapadźe połkupy při kromje Krimowych horin. Sewastopol je domjacy přistaw a hłowne zepěranišćo ruskeje Čornomórskeje floty a hač do lěta 2014 tež ukrainskeje mariny.
Wot měrca 2014 słuša město de facto jako federalny subjekt k Ruskej, po mjezynarodnym prawje je dale dźěl Ukrainy. Ruske zarjadnistwo na połkupje njeje mjezynarodnje připóznate.


text:
Oslo
Spůłrzyndne: 59°56'58" S 10°45'23" W
Oslo – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).
W Oslo je Krůlewski Pałac, mo swůj plac parlamynt Norwegije (Storting) a inksze władze cyntralne a placůwki dyplůmatyczne - ambasady.
Kole Oslo je nojwjynkszo we państwje hawyna Oslo-Gardermoen.


text: Z tołstej mapu dokumentow wo powójnskich lětach w sewjernych Čechach, hdźež přebywaše tehdy něhdźe 2 000 Serbowkow a Serbow, přińdźe něhdyši wučer a wědomostny sobudźěłaćer Mikławš Krawc minjenu wutoru na zetkanje Budyskich serbskich katolskich seniorow. W lěće 1936 w Sernjanach narodźeny słušeše wón 1947 do najmłódšich serbskich chowancow gymnazija we Varnsdorfje-Warnoćicach. Za swój přednošk pak njetrjebaše w swojej dokumentaciskej mapje listować. Wažne fakty a wjele wosobinskich dopomnjenkow wón čile z pomjatka powědaše.


text:
Welōnek w Kraju Morawskoślōnskim
We welōnku do samoregyrōnku Kraju Morawskoślōnskego wygrała populistycznŏ partyjŏ ANO premiera Andreja Babiša, kerŏ zdobōła 24 mandaty (30,24% głosōw). Na drugim placu skōńczōła konserwatywnŏ koalicyjŏ ODS + TOP09, kerŏ bańdzie miała 10 madatōw (13,84% głosōw). Trzeci plac majōm cyntrowe Piraty z 9 mandatōma (11,86% głosōw).
Do parlamyntu Kraju Morawskoślōnskego dostali sie jeszczy chadeckŏ KDU-ČSL (7 mandatōw), skrajnie prawicowŏ SPD (6 mandatōw), socjaldemokratycznŏ ČSSD (5 mandatōw) a kōmunisty ze KSČM (4 mandaty).
Nie startowała żŏdnŏ ślōnskŏ partyjŏ, a Morawiane dostali yno 0,21% głosōw.
Frekwencyjŏ bōła na poziōmie 32,71%, co bōło lepszym rezultatym jak we sōndażach.
Hetmanym Kraju Morawskoślōnskego na nowŏ kadyncyjŏ ôstatnie dalyj Ivo Vondrak ze ANO, kery mŏ regiyrować koalicyjōm ANO, ODS + TOP09, KDU-ČSL i ČSSD.


text:
Korpus maminorěcneje dolnoserbšćiny wopśimjejo něźi 100 góźin awdijowych nagrawanjow, ako su se napórali we wobłuku slěźarskego projekta „Text and audio corpus of native Lower Sorbian“. Pśedewześe jo se w ramiku spěchowańskeje iniciatiwy „Dokumentacija wobgrozonych rěcow“ (DoBeS) spěchowało pśez załožbu VolkswagenStiftung.
Korpus, ako jo se napórał w lětach 2011 do 2016 w Chóśebuskej wótnožce Serbskego instituta, wopśimjejo transkripcije wšyknych zukowych dokumentow, tak až móžo se póbitowaś teke pśistup k nagrawanjam pśez tekstuelny bok.


text:
Wokrjes Lipsk
Wokrjes Lipsk (němsce Landkreis Leipzig) je krajny wokrjes na sewjerozapadźe Sakskeje. Wobsteji w dźensnišej formje wot 1. januara 2008 a ma wokoło 257.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1647 kwadratnych kilometrow.
Wokrjes mjezuje na sewjerowuchodźe ze sewjerosakskim wokrjesom, na wuchodźe ze srjedźosakskim wokrjesom, na juhu z durinskim wokrjesom Altenburgski kraj, na zapadźe ze saksko-anhaltskim Hrodowskim wokrjesom a na sewjerozapadźe ze Solawskim wokrjesom a z bjezwokrjesnym městom Lipsk.
Wulke wokrjesne města su Borno, Grima, Markkleeberg a Worcyn.
Najwjetše rěki na wokrjesnym teritoriju su Běły Halštrow, Modłej a Plesna. W zapadźe wokrjesa namakaja so wulke kumštne jězory w něhdyšich brunicowych jamach. Najwyša hora je Löbenberg (240 m) blisko Worcyna.


text:
Piyrzy podarte, koduchy na koduśniki pobrane. Musicie wiejdzieć, iz piyrwej, ludzie wsystko spotrzebowali. Tak i po darciu piyrzoł, ze piórek robiyli pierziny i zołgłowki, a ze koduchów koduśniki, chtore sie kładło na drzewiane stoliki, coby w rzić nie ziómbiyło. Jak we chałpie poskubało sie piyrzy, to na wsystkich stolikach była wymiana wysiejdziałych koduśników. Tuz i Małgosine piyrzy podarte, to tera fejderbal. Zesły my sie zaś wsystky, a Małgosia zacóna narichtowane gangi wynosić. Dyć to nie bół fejderbal, yno prawy babski cómber! Sami łobejrzcie, bo najejś sie ze łobrołzka nie najycie, ani nie napijecie. Śmiychu zaś było co nie miara, jak Dorka z Marysią sie dały we wice. Do tego jescy pani Teresa, chtoroł w Ugianach doprzo co zamiynskała, zacóna wicóma ciepać i to po ślónsku. Pewniejś bez tyn tydziyń skubanioł piyrzoł, naucyła sie nasej gołdki. Zycymy jy, coby jy sie w Ugianach dobrze zyło. Joł sie naucyła pić bónkafej ze zóltkym, tego mie kobiyty naucyły, spróbujcie bardzo dobry!
Truda Pietrzikowa


text:
Koptšćina
Koptšćina (koptiski Met.Remenkími) jo slědny stadium egyptojšćiny. To jo wumarła pódpołnocna afroaziska rěc, z kótarež jo se powědało w Egyptojskej wězo do 17. stolěśa. Ma dwa dialekta sahidski a bohairski. Bohairski dialekt jo liturgiska rěc egyptojskeje orthodoksneje cerkwje a egyptojskeje katoliskeje cerkwje. Někotare słowa z koptšćiny su teke w egyptojskem dialekśe arabšćiny.
Glědaj teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Wolfgang Kosack: Lehrbuch des Koptischen. Teil I: Koptische Grammatik.Teil II: Koptische Lesestücke, Graz 1974.


text:
W Chrósćicach je póndźelu wječor dwěsćě ludźi na Chróšćan zběžk před 20 lětami spominało. Na zarjadowanje su župa „Michał Hórnik” Kamjenc, třěšny zwjazk Domowina a Serbske šulske towarstwo (SŠT) přeprosyli. Na spočatku su sej film SAEK z lěta 2011 z originalnymi natočenjemi wo Chróšćan zběžku wobhladali.
Jana Markowa, tehdom zastupjerka angažowanych serbskich staršich, reziměrowaše: „Zwostawa stajnje znowa prašenje: Kelko serbskosće my Serbja chcemy?” Kritisce na to skedźbni, zo „akceptujemy jednorěčne němske informacije na serbskich šulach, zarjadnišćach a w gmejnach, njeprašamy so za tym, kelko serbskeho so nic jenož w serbšćinje, ale tež w stawiznach, hudźbje, wuměłskim kubłanju, přirodowědźe na serbskich šulach posrědkuje.” Zdobom so lěkarka z praksu w Njeswačidle nadźija, zo so šulerjo tehdyšeho pjateho lětnika jako Serbja čuja, „zo so jim w swojej maćeršćinje dźije”.
Jakub Brězan, šuler 5. lětnika 2001, dźakowaše so zmužitym staršim a fararjej Clemensej Hrjehorjej za tehdyši bój. Wón widźi, „zo so kamjeń, kotryž smy nastorčili, dale kula – ženje njeje telko Power-Serbow było kaž nětko.” Wulku wažnosć při tym na narodnosć, nabožnosć a swójbu kładźe. Tohodla hesło wonych dnjow dale płaći: „Běchmy, smy, budźemy!”
Wjesnjanosta Marko Kliman dopominaše na nadběhi na potrjechenych, na njepřezjednosć nastupajo Chróšćan zběžk w Serbach – „tež to słuša k wěrnosći.” Wón sej „wutrajnosć a kreatiwitu za naš lud” přeje. Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, namołwješe, so přeco na to wusměrjeć, štož je za serbski lud rozsudne, a nic na ryzy politisku taktiku. Statnik mału wustajeńcu wo Chróšćan zběžku, kotraž měješe póndźelu wječor w Chrósćicach premjeru, zajimcam doporuča. Tutu dokumentaciju boja wo serbsku srjedźnu šulu stej młodej Serbowce Luiza Winarjec a Felicia Touvenot zdźěłałoj. Hudźbnje je program spominanja hólča kapała Chróšćan zakładneje šule wobrubiła. Na kóncu spěwachu wobdźělnicy zarjadowanja kaž před 20 lětami kěrluš „Božo, ty Serbow.” Tehdyša swěrna sobuwojowarka Regina Šołćina z Konjec wupraji přitomnym něhdyšim šulerjam na kóncu dźak a respekt za jich horliwosć za serbski lud a kraj.
Něhdyši předsyda Domowiny Jan Nuk wosebje rólu někotrych serbskich politikarjow a komunalnych zamołwitych woneho časa šwikaše, kotřiž „njejsu bjezkompromisnje za nami stali, ale su zwjetša znazdala na Chróšćanske podawki zhladowali.” A „tak běchu starši w zhromadnosći z Domowinu, fararjom Hrjehorjom a sympatizantami na šulskim dworje w Chrósćicach na so pokazani. Tuta njesolidarita je na kóncu k tomu wjedła, zo zběžk njebě wuspěšny.” Nuk so čěskim politikarjam a wosobinam kulturneho žiwjenja dźakowaše, kotřiž su zběžk podpěrowali. W publikumje póndźelu běše tež čěski prof. Leoš Šatava z mandźelskej, kiž bydleše tehdom ze swójbu w Serbach a je nam mjez druhim wuslědki wědomostneho slědźenja wo narodnej identiće serbskeje młodźiny a jeje wobchadźenju ze serbšćinu zawostajił.
Wječork moderowała je županka Diana Wowčerjowa. Organizaciju měješe Katharina Jurkowa, regionalna rěčnica Domowiny a předsydka SŠT, na starosći. Němskim hosćom, kotřiž serbsce (dosć) njerozumja, běše simultane tołmačenje z pomocu, wo kotrež so Regina Krawcowa wustojnje postara. Po oficielnym programje wužiwachu přitomni při najrjeńšim wjedrje składnosć za bjesadu. (Foto: Jana Markowa rěči wo Chróšćan zběžku z wida angažowanych serbskich staršich)


text:
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su na mnohich městnach składnosć, na dźěło zašłych měsacow zhladować. Serbske Nowiny rozhladuja so po dwurěčnych komunach, što su tam zdokonjeli.
Worklecy (JK/SN). Tež hdyž bě čas posedźenja wobmjezowany, namaka Worklečanski wjesnjanosta Franc Brusk (CDU) na poslednim lětušim posedźenju gmejnskeje rady chwile, zhladować wróćo na dźěławosć parlamenta a gmejnskeho zarjadnistwa w lěće 2020. Wosebje horda je gmejna na to, zo móžeše dypkownje zakónčić wulki projekt nowotwara šulskeho horta. Twarske dźěła su w kóždej fazy derje pokročowali. Hinak hač na druhich městnach móžachu projekt dypkownje zwoprawdźić a při tym samo hišće pjenjezy lutować. Kubłanske a zastaranske móžnosće su we Worklečanskim šulskim kompleksu tak wo wjele přijomniše a wobšěrniše.


text:
Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ pisze do Prymiera
Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ ôpublikowała 5 lutego manifest programowy we formie ôtwartego listku do Prymiera.
ŚPR, co za niã wypowiadŏ sie tukej Henryk Mercik, dysputyruje ze ôgłoszōnym w grudniu łōńskigo roku „Programym dlŏ Ślōnska” i padŏ, że trzeba dac pozōr na fakt, iże wojewōdztwo ślōnske je na 250. placu z 272 regiōnōw Unije Europejskij we badaniu standardu żywobyciŏ podle Indeksu Rozwoju Społecznego.
Partyjŏ padŏ, iże podniyś poziōm ekōnōmiczny niy ino regiōnu, ale tyż cołkigo kraju idzie ino bez zbudowanie innowacyjnyj gospodarki, a dō nij kludzi ino modernŏ edukacyjŏ. Beztōż Mercik propōnuje podniesiynie budżetu na edukacyjõ do 6% PKB.
Regiōnalisty krytykujōm tyż praktyki warszawskij cyntrale, tak aktualnyj, jak tyż poprzednich, co przenoszōm zadania na lokalne regyrōnki abo tworzōm im nowe, a niy przenoszōm na nie piniyndzy, chociŏż to prawie ône nojwiyncyj ôdpowiadajōm za modernizacyjõ landu. Beztōż w listku propōnowany je udzioł lokalnych regyrōnkōw we wpływach z VAT.
ŚPR niy mŏ tyż rada tego, iże cołki „Program dlŏ Ślōnska” niy dŏwŏ pozōr na specyfikã regiōnu. Podle partyje barzij je to przipudrowanŏ wizyjŏ rozwoju wszyjskich regiōnōw w Polsce aniżeli richtich program dlŏ wojewōdztwa. Ekstra wypowiadŏ sie ô pōmyśle zbudowaniŏ dwōch nowych grubōw w regiōnie, co z ciynżkościōm wie sie rady z efektami wielu lŏt rabunkowyj eksploatacyje, a potym na wartko i bez pōmyślunku zawiyranych zakładōw. Regiōnalisty padajōm, iże potrzebny je program, co przekeruje regiōn na nowe rychtōnki, a niy ôdświyży stare.
Kōmyntowany je tyż projekt Mieszkanie+, co planuje zbudowanie nowych ôsiedli mieszkaniowych na krajach ôstrzodkōw miejskich. Mercik tu padŏ, iże wymiyranie naszych miast idzie zastawić rewitalizacyjōm jejich cyntrōw, a na to trzeba piniyndzy, co samorzōndy ich niy majōm.
Pozytywnie ŚPR patrzi za to na projekt bany aglomeracyjnyj i na roboty ku użeglowiyniu nazŏd Ôdry, bo przecã to ta rzyka bez dziesiōntki lŏt była wodnōm autobanōm ze Ślōnska do Europy i świata.
Cołki tekst lisku do Prymiera na strōnie ŚPR.


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 19.01.2020
Piyrszy przeglōnd latoś yno ze szportōma halowymi, choć we Rep. Czeskiej grajōm tyż fusbal – ale yno Liga Zimowa. Wiyncej ô tej czesko-słowackej lidze napiszymy za tydziyń, bo narazie grajōm szpile we grupach. We grupie D po 3 szpilach prowadzi Banik Ôstrawa, kery mŏ już nowego trynera.
Hokej
Liga czeskŏ chopōw
Dynamo Pardubice – HC Oceláři Trziniec 2-3
HC Oceláři Trziniec – Bili Tygri Liberec 4-3
Po 36 szpilach HC Oceláři Trziniec je 5.
Liga polskŏ chopōw
Zagłębie Sosnowiec – Naprzód Janōw 9-1
KS Toruń – GKS Katowice 1-10
Unia Ôświyńcim – GKS Tychy 4-3 (po “elwrach”)
JKH GKS Jastrzymbiy – TatrySki Podhale Nowy Tŏrg 3-2 (po dogr.)
GKS Tychy – Zagłębie Sosnowiec 5-2
GKS Katowice – Lotos Gdańsk 0-3
Naprzód Janōw – JKH GKS Jastrzymbiy 1-13
GKS Tychy – Naprzód Janōw 6-1
GKS Katowice – Lotos Gdańsk 2-1
Po 39 szpilach GKS Tychy je piyrszy, JKH GKS Jastrzymbiy 3, GKS Katowice 5, a Naprzód Janōw ôstatni.
Liga polskŏ babōw
Atomōwki GKS Tychy – Polonia Bytōm 0-10
Atomōwki GKS Tychy – Polonia Bytōm 0-8
Po 14 szpilach Polonia Bytōm je piyrszŏ, a GKS Tychy ôstatni (5).
Necbal
Liga polskŏ chopōw
MKS Będzin – ZAKSA Kandzierzin-Kojźly 3-1
GKS Katowice – PGE Skra Bełchatōw 0-3
Po 14 szpilach ZAKSA Kandzierzin-Kojźly je drugŏ, Jastrzębski Węgiel 4, a GKS Katowice 10.
Europejskŏ Liga Majstrōw
Zenit Kazań – Jastrzębski Węgiel 2-3
Po 3 szpilach Jastrzębski Węgiel je na piyrszym placu we grupie.
Basketbal
Liga czeskŏ chopōw
BK JIP Pardubice – BK Ôpawa 73-87
BK Ôpawa – Basket Brno 83-68
Po 20 szpilach BK Ôpawa je drugŏ.
Liga polskŏ chopōw
Wilki Morskie Szczecin – GTK Gliwice 86-80
Po 17 szpilach GTK Gliwice je 11 (na 16 manszftōw).
Handbal
Liga polskŏ babōw
KPR Ruch Chorzōw – Energa AZS Koszalin 21-26
Po 13 szpilach KPR Ruch Chorzōw je na ôstatnim placu (8).


text: Kamjenc (UM/SN). Něhdźe 20 procentow wužiwarjow Kamjenskeje měšćanskeje biblioteki je ze wsow serbskeho sydlenskeho ruma. To wuchadźa z wuwićoweho koncepta za zarjadnišćo, kotrež ma w zwisku ze saněrowanjom Lessingoweho gymnazija w jeho twarjenju nowy domicil namakać. 40 procentow wužiwarjow pochadźa z wokoliny Kamjenca, połojca z nich „z wosom serbskich wsow“, kaž nawodnica biblioteki Marion Kutter rozprawja. Tele daty pak su jenož mały dźěl statistiki, kotraž je wobstatk koncepta. Wšako jedna so wo dospołnje nowy start Kamjenskeje biblioteki na nowym městnje. „Bychmy-li w Lessingowym domje wostali, by to rumnostnych problemow dla stagnaciju na tuchwilnym niwowje woznamjenjało“, nawodnica zwěsći. Budyski wokrjes jako nošer šule přewostaji městu 800 kwadratnych metrow za biblioteku. Předwidźany je swójski zachod wot Wuchodneje hasy.


text:
Ponoć brakowało, pra? Po problymach ze sprzentym wracômy na szpile Ruchu Chorzów! Ze szpilu przeciw Stali…
Tag: #Zapowiedz
Klub zmienia zasady wejścia na stadion! [WAŻNE INFORMACJE]
Z powodu wykrycia nieprawidłowości podczas wchodzenia Kibiców na stadion przy Cichej 6, Ruch Chorzów podejmuje kroki…
Ślōnski LIVE ze szpilu Pogoń Grodzisk Mazowiecki – Ruch Chorzów
28 siyrpnia – we sobota – przijdzie szpilać Ruchowi na wyjyździe ze Pogonią Grodzisk Mazowiecki. Szpil…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków
We ramach 5 raji szpilów eWinner II Ligi, przi Cichyj 6 we Chorzowie – Ruch zagrô…
Z Gwarkiem o awans? Jest to bardzo prawdopodobne! [ZAPOWIEDŹ]
Wszystko wskazuje na to, że w najbliższą sobotę „Niebiescy” będą w stanie zapewnić sobie awans do…
[ZAPOWIYDŹ]: Derby ze ROWem 1964!
Piytnosty maja 2021 roku to data, kero może zapisać sie we pamiynci kybica niy ino ze…
Ruch Chorzów – Polonia Bytom piyrwszy roz we NOWEJ ERZE! [ZAPOWIYDŹ]
24 kwietnia 2021 roku po roz piyrwszy we NOWEJ ERZE Ruch zagrô we Nôjstarszych Derbach Ślōnska!…
Ekstraklasa we III Lidze. Zagłębie II Lubin – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We sobota, 17 kwietnia Ruch zagro szpil ze rezyrwami Zagłębia Lubin. Szpil łodbyndzie sie na głównym…
Piast Żmigród – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
We łostatnij – przedświōntecznyj raji szpilów III grupy, III Ligi Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze…
Warta Gorzów Wielkopolski – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
20 marca Ruch Chorzów zagro na wyjyździe ze Wartą Gorzów Wielkopolski, a szpil łodbyndzie sie we…
Podsumowanie meczów z Polonią Stal Świdnica i Foto Higieną Gać w Radiu Widzew!
W najnowszej „Niebieskiej eRce” w Radiu Widzew możecie posłuchać podsumowań pierwszych dwóch kolejek ligowych w wykonaniu…
LKS Goczałkowice Zdrój – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
Dzisiej, ło 13:00 zacnie sie szpil 18 raji szpilów III grupy III Ligi pomiyndzy LKSem Goczałkowice…
Ruch Chorzów – Gwarek Tarnowskie Góry [ZAPOWIEDŹ]
Dzisiej, na koniyc października wracômy do szpilania ło punkty do tabyli ligowyj. Do Chorzowa przijeżdżo Gwarek…
Ruch Chorzów – Zagłębie II Lubin [ZAPOWIEDŹ]
We środa – nietypowo, ale akurat dzisiej – łodrobimy straty we rozygranych szpilach. Na szczynście mômy…
Ruch Chorzów – Stal Brzeg [ZAPOWIEDŹ]
Sztartuje 13 raja szpilów we III grupie III Ligi. Do Chorzowa przijedzie dzisiej Stal Brzeg. Stal…
ROW 1964 Rybnik – Ruch Chorzów [ZAPOWIEDŹ]
Dzisiej, ło 15:00 zacnie sie szpil ROWu 1964 Rybnik ze Ruchem Chorzów. To bydzie szpil 12…
Ruch Chorzów – Polonia Nysa [ZAPOWIEDŹ]
Do Chorzowa przijedzie dzisiôj kolyjny beniaminek III grupy III Ligi – Polonia Nysa. We sobotni wiecór,…
Ło powrót na dobro droga! Zapowiydź szpilu Ruch Chorzów – Lechia Zielona Góra
Na zakończynie 9 raji szpilów we III grupie III Ligi przidzie Ruchowi szpilać u sia ze…


text:
Pućujo po swěće nańdźeš tu a tam zajimawe a rjane blečki. Runje nětkole, hdyž njemóžemy pandemije dla wulce pućować, žedźa so mnozy za dalinu. Jurij Nuk předstaja nam tule wulětny cil na Čornej horje w pólskich Kyrkonošach
Ewangelska cyrkej Wang je drohoćinka, kotraž steji w pólskim Karpaczu (Krummhübel) na wysokosći 885 metrow při Čornej horje, na poł puća na Sněžku. Drjewjany Boži dom ma jara zajimawe stawizny. Jeho prěnjotne stejnišćo běše prowinca Valders w južnej Norwegskej. Tam běchu jón kónc 12./spočatk 13. lětstotka w małym sydlišću Vang při Vansu natwarili. W 19. lětstotku běše cyrkwička přemała. Dokelž za drohu restawraciju pjenjezy pobrachowachu, chcychu ju předać. W Drježdźanach bydlacy norwegski moler Christian Dahl přeswědči pruskeho krala Friedricha Wylema IV., tule jeničce z drjewa wobstejacu cyrkwičku kupić.


text:
Pólski wolijowy koncern Orlen regionalne medije kraja pokupił
Waršawa. Předsyda pólskeje knježaceje narodnokonserwatiwneje strony Prawo a sprawnosć (PiS) Jarosław Kaczyński je minjenu póndźelu wulki wosobinski wuspěch docpěł. Wón to zwoprawdźi, štož bě minjene štyri lěta stajnje zaso připowědźił: pólske medije repolonizować. Wot zjawnosće lědma wobkedźbowane je pólski statny wolijowy koncern PKN Orlen cyłkownje 20 regionalnych dźenikow kraja, 120 tydźenikow a na wšě 500 internetnych portalow kupił. Wšitke tute medije słušachu dotal předewzaću Polska Press, kiž bě dźěl němskeho koncerna Verlagsgruppe Passau. Pólski wolijowy koncern wotnětka regionalne nowiny wudawa a tež rozšěrja. Šef koncerna je Daniel Obajtek, wuski dowěrnik Jarosława Kaczyńskeho.


text:
Projekt pěstowarnje gmejnsku radu k rozmyslowanju pohnuł
Róžant (JK/SN). Gmejna Ralbicy-Róžant je na wulke wužadanje, nowotwar Ralbičanskeje pěstowarnje, přihotowana. Na minjenym posedźenju gmejnskeje rady předstajeny planowanski projekt budźe gmejnu njesnadnu sumu pjenjez płaćić. Tež, hdyž budźe projekt spěchowany, wšojedne w kotrej wysokosći, dyrbi gmejna swójski podźěl sama zwjesć. A wostanje-li při tuchwilnym trochowanju cyłkownych wudawkow 4,3 milionow eurow a při 75procentowskim spěchowanju, wučinja podźěl gmejny přeco hišće nahladne 1,07 milionow eurow. Wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) wšak je optimistiski a ma sumu w planowanju gmejnskeho etata přichodnych lět kruće zakótwjenu. To podšmórny tež komornica zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe Franciska Čapikowa, kotraž je radźićelam na samsnym posedźenju staw lětušeho gmejnskeho hospodarskeho plana rozłožiła. Z wida zarjadniskeho zwjazka kaž tež gmejny tón hubjeny njewupada a gmejnska kasa je najebać wudawki běžneho lěta derje pjelnjena, tak zo wjesnjanosće jeho optimizm wotkupiš.


text: Wojerecy (SiR/SN). Łužiska kupjel reaguje přewšo fleksibelnje na aktualne wužadanja. Hdźež hewak wopytowarjo na lěhakach leža, sedźa Jana, Hannibal a Steffi a so na swoje nadawki koncentruja. Wukubłacy bychu tuchwilu na powołanskej šuli w Kamjenicy byli. Ta pak je hišće zawrjena. „Acubije zaběraja so tuž z teoriju direktnje pola nas w kupjeli“, praji jednaćel kupanišća Matthias Brauer. Za 18lětneho Wojerowčana Hannibala Hafermanna stej mjezsobna wuměna a wobstajne zetkanje wažnej. Wón bě so cyle wědomje za wukubłanje we Łužiskej kupjeli rozsudźił. Kulowčanka Steffi Hefter njeje chcyła w běrowje dźěłać, ale z ludźimi a z wodu. W kupjeli waži sej wona dobru dźěłowu klimu a mnohostronske dźěło. Woni maja kursy přewodźeć, płuwanski trening přewjesć, bazen dohladować a za wopytowarjow jako motiwatorojo skutkować. 16lětna Jana Madysa, tohorunja z Kulowa, angažuje so pola Kamjenskeje wódneje straže a je wukubłana wuchowanska płuwarka. Wučomnicy wobchowuja sej na te wašnje čiły zwisk do domizny. „Mamy z nimi wulke zbožo.


text:
Gmejny dyrbja wjace wotedawka płaćić, nic pak jenož personala dla
Slepo (CK/SN). 191 eurow na wobydlerja płaći w lěće 2021 zarjadnistwo w gmejnach Slepo, Dźěwin a Trjebin. Jednohłósnje je zhromadny wuběrk, zestajany ze zastupjerjow třoch komunow, na zašłym posedźenju wotedawk wobzamknył.
Slepjanske zarjadniske zjednoćenstwo wobsteji wot 1. januara 1999. Wone wopřija tři gmejny Slepjanskeje wosady, wobstejace ze sydom wsow. Wot čestnohamtskeju wjesnjanostow wjedźenej gmejnje Trjebin a Dźěwin wot toho časa žane swójske zarjadnistwo nimatej. Twarske planowanje, koordinowanje dźěćaceho hladanja, posedźenska słužba k podpěrje gmejnskich radow a dalše nadawki wobstaraja za wšitkich w Slepjanskim zarjadnistwje. Wudawki za to noša tři gmejny we formje wotedawka. A tón wobliča po ličbje wobydlerjow.


text:
Serbska studnja we Wojerecach
Na torhošću we Wojerecach steji studnja, na kotrejž předstaja so porik w serbskej burskej drasće. Studnja mjenuje so tohodla serbska studnja. Wojerecy su ze serbskimi stawiznami a kulturu wusko zwjazane. W lěće 1912 załoži so tu Domowina, třěšny zwjazk serbskich towarstwow a organizacijow.
Serbska studnja ma wo tym swědčić, zo je Hornja a Delnja Łužica hižo lětstotki domizna serbskeho ludu. W sedmym, wosmym a dźewjatym lětstotku běchu Serbja jeničcy wobydlerjo tuteje kónčiny.
Sochar Jürgen von Woyski , kotryž je 45 lět we Wojerecach bydlił a Nowym měsće wuměłski raz dał, je studnju stworił.
Serbska studnja bě něhdy na Budyskim hrodźe zaměstnjena. 1994 pak so na jeje dźensniše městno přeměstni.


text:
Papjyż
Papjyż, we Rzimskokatolickim Kośćele mjanowany tyż "Uojćec Śwjynty"[1] to je biskup a patrijarcha Rzimu, gowa Rzimskokatolickigo Kośćoła, Katolickich wschodńich Kośćołůw, Apostolskij Stolicy a państwa Watykůn[2].
Uod 1870 Kośćůł uważo a przijůn za dogmat, aże papjyż je ńyuomylny we interpretacyje wjary a moralnośći. Godność papjyża je dożywotńo, chyba co sům śe jeji zrzekńe. Do terozki ino dwůch papjyżůw, Celestyn V a Benedykt XVI, skorzistoło s takij możliwośći. Papjyż je wybjyrany uod kardynołůw na kůnklawe. Uokres půmjyndzy umrzińym abo abdykacyjům papjyża a wyborym nowygo mjanuje śe sediswakancyjům.
Podug katolickigo Kośćoła, władza papjyża bjere śe ze apostolskij sukcesyje, a pjyrszym papjyżym bůł św. Pyjter. Protestanty godajům, co ńy mo dowodůw na to, coby św. Pyjter bůł we Rzimje, ańi na to co uode samygo anfanga krześćijaństwa Rzim bůł uostrzodkym kerymu podlegoły inksze biskupstwa.
Terozki papjyżem je Franćiszek, a je uůn 266. (podug uoficjolnyj wersyje katolickigo Kośćoła) za rajům.
PrzipisyEdytuj
- ↑ Je to krytykowane uod protestantůw, podug kerych titel "uojćec" we duchowym synśe je przipisany jyno Bogu
- ↑ Titla "papjyż" używo tyż prawosławny patrijarcha Aleksandrije a cołkij Afriki, gowa Koptyjskigo Kośćoła


text:
Ludzie muszōm sie durś skuli czegoś ciepać. Zawdy im sie cosik niy widzi, rŏz to sōm wegetariany, kedy indzij miynsożercy, jak niy kościōł katolicki to satanisty, jak niy ôbowiōnzek szczepiyniŏ dzieci, to antyszczepiōnkowce. Całe lato wajali skuli suchoty i rzykali ô dyszcz, a terŏzki jak trochã poloło to im sie zaś kałuże niy podobajōm. Wejrzijcie sie do interneca, wiela tam idzie uwidzieć przezywaniŏ a ubliżyń pod jejich adresōm. Łōńskij soboty w Żorach to nawet ludzie sie ekstra trefiyli na Rynku coby zrobić antykałużowy protest. Niystety los ôśmioł im sie frechownie w gymbã, bo cołki dziyń loło jak z cebra. A kŏżdy inteligyntny czowiek musi wiedzieć, iże po dyszczu kajniykaj robiōm sie kałuże. Trza tyż zawdy miarkować, że takŏ kałuża poradzi być zdradliwŏ. Nigdy niy wiysz eli je blank płytkŏ abo fest głymbokŏ i jak do nij wleziesz to w szczewikach bydziesz mioł połno wody. No bo wiynkszość kałużōw skłŏdŏ sie z ducki w grōncie i wody, co niōm ta ducka je nafolowanŏ. Niykedy jak sie fto wyjsco na zol to tyż sie robi kałuża i jōm idzie ôd ańfachowyj wodnyj kałuży ôdrōżnić po tym, iże jeszcze trochã gorzij capi.
Na drodze wele Fytla, tam kaj stoji budōnek dyrekcyje zawartyj już dŏwno Huty Zygmunt, duge lata bōła takŏ jedna epnŏ kałuża. Ani niy pamiyntōm, kedy ôna sie richtig piyrszy rŏz zrobiyła, beztōż chyba musiała tam dycki być. Jak fest poloło, to ta kałuża poradziyła sie roztopiyrzić na cało szyrzkã drogi i dugość aże do dziesiyńciu metrōw. Tōż niyrŏz ani niy szło na Fytel normalnie w suchych szczewikach dōńś. Niykere Fytlŏki wiedzieli kaj nadepnōńć, kerōm ściyżkōm po tyj wodzie iś, coby sie za fest szłapōw niy utōnkać. Nale wiyncyj bōło takich, co potyn musieli fuzekle w chałpie wykryncać. A niyrŏz tyż jedyn abo drugi szpotlŏk poradziōł sie w tyj kałuży ôbalić i cołki utŏplać. Kupa uciechy przi tych zdarzyniach mieli biuralisty, kerzi bez ôkna w dyrekcyji ôglōndali sie to choby na filmie. A nojwiyncyj radowoł sie jedyn taki malućki dyrechtōr, kery porzōnd yno ôpiyroł sie o fynsterbret, haloł swojigo kota i zawdy widzioł wszyjsko co sie dzioło na placu.
Jakbyście niy wiedzieli, to na kałuże tyż sōm knify. Kładzōnŏ droga musi mieć na postrzodku tako bułã, coby woda dycki płynyła yno ze kraja, a stamtōnd spływała do gulikōw. U nŏs tyż ftoś yntlich poszoł po rozum do gowy, drogã nōm ździybko sprawiyli a gulik ôdetkali. Nale jŏ wiym, co niy wszyndy idzie to tak leko szafnōńć. Beztōż możno trza se yntlich pedzieć prŏwdã, iże wszyjskich kałużōw nigdy niy bydzie szło skasyrować, tōż muszymy sie nauczyć ś niymi żyć.
Fto kejsik bōł na Fytlu, tyn wiy, iże je to miyjsce doś ôsobliwe. To takŏ ôderwanŏ ôd cywilizacyje ynklawa, kaj miyszkańce żyjōm po swojymu, trochã inakszyj jak wszyjscy naôbkoło. Mōmy sam dwa familŏki, chociŏż dŏwnij bōło ich wiyncyj, jedyn plac i pŏrã zegrōdkōw. Niykerzi gŏdajōm, co tyn nasz mały zidlōng mōgby dzisioj być barzij rozwiniynty, moderny a bogaty, kejby niy ta ôszkliwŏ kałuża. Jejich zdaniym kŏżdymu fto chcioł nawiydzić Fytel, cudzym ludziōm z całego świata, roztōmajtym inwestorōm a decydyntōm, takŏ szpera musiała sie zdŏwać niy do pokōnaniŏ. Beztōż na zicher dŏwali sie pokōj i nawracali, bo żŏdyn niy chcioł mieć wody w szczewikach. No ja, niykerzi tak richtig myślōm, ale niy jŏ. Przeca takŏ kałuża to niy jakesi morze, jyzioro ani nawet ańfachowy stŏw, tōż niy śmiymy jij przipisywać strategicznego znaczyniŏ jakigo tak po prŏwdzie niy mŏ. To yno trochã cŏrnyj wody, kerŏ yntlich i tak musiała trefić do gulika. Krōm tego, na Fytel idzie tyż dōńś inkszymi drogami, bez przikłŏd ôd strōny Szybōw Rycerskich abo ôd Amyndōw wele lasa. I jak ftoś richtig bydzie chcioł nŏs nawiydzić, to na zicher sam trefi.
Moc ludzi bez te wszyjske lata na Fytlu miyszkała, niykerzi potyn wyjechali w świat, a inksi ôstali aże do śmiyrci. Sōm tyż mode familije, co terŏzki sie na Fytel przikludzajōm, bo ônym sie prawie take życie na ustrōniu podobŏ. Beztōż tak se myślã, co kryzys demograficzny, ekōnōmiczny, kulturalny ani żŏdyn inkszy nōm raczyj niy grozi. A już na zicher niy skuli jednyj gupij kałuży, pra?
Ô autōrce:
Miyszkōm na Fytlu, a z tyj perspektywy świat zdŏ sie być trochã inkszy aniżeli Wy go pewnikiym widzicie. Jak chcecie sie ździybko wejrzeć bez moje brele, zaprŏszōm na blog i na fanpage fb.


text:
proboszcz - ks. Marek Ogorzały SChr.
poprzedni duszpasterze - proboszczowie: ks. Leszek Rygiewicz SChr (administrator), ks. Arcenio Fialek SChr (administrator), ks. Paweł Urbanek SChr; ks. Maciej Piaskowski SChr; ks. Cezary Kraczkowski SChr; ks. Piotr Redliński SChr; ks. Andrzej Szczepaniak SChr; ks. Edward Sopala SChr; ks. Grzegorz Januszewski SChr; ks. Jan Wójcik; ks. Henryk Pilak; ks. Bronisław Gostomski; o. Olaf Ślepokura OFMConv; ks. Stanisław Leniart SChr; ks. Jan Jażdżewski
asystent - ks. Grzegorz Suski SChr.
poprzedni duszpasterze - asystenci: ks. Arcenio Fialek SChr; ks. Mariusz Urbanowski SChr; ks. Maciej Piaskowski SChr; ks. Roman Kossakowski SChr


text:
Pawoł Grojlich
Pawoł Grojlich (* 20. septembra 1908 w Njechornju; † 19. septembra 1992 w Bukecach) bě serbski pismikistajer, nawoda ćišćernje „Nowa doba“ a ludowy spisowaćel.
Wón narodźi so w nazymje 1908 w tehdy hišće nimale ryzy serbskim Njechornju do swójby roboćana. Po wopyće ludoweje šule we Worcynje a Budyšinje hač do lěta 1922 nawukny w lětach 1924 do 1928 powołani pismikistajerja a redaktora pola Marka Smolerja a Jana Skale w Serbskich nowinach, hdźež hač do 1933 dźěłaše. W samsnym času bě tež w młodźinskim wotrjedźe Zjednoćenstwa ewangelskich Serbow a w Sokole aktiwny a hromadźe z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim z iniciatorom serbskeho klankodźiwadła.
Po wuhnaću z redakcije Serbskich nowin w nalěću 1933 měješe wot meje samsneho lěta papjerniski wobchod a mału ćišćernju w Bukecach. Mjez 1939 a 1945 słuži jako wojak w Druhej swětowej wójnje, bu pak – mjez druhim dla swojich rěčnych znajomosćow – zwjetša we łužiskich lěhwach za wójnskich jatych zasadźeny. Po wójnje dźěłaše w serbskej ćišćerni „Nowa doba“ w Budyšinje, hdźež bě wot 1956 do 1959 tež z techniskim nawodu. W swobodnym času spisa wjacore knihi, za čož dósta w lěće 1963 Literarne myto Domowiny. Wot 1973 běše na wuměnku w Bukecach, hdźež płaći jako najznaćiši a najaktiwniši Serb a Domowinjan. Pawoł Grojlich zemrě dźeń do swojich 84. narodnin w Bukecach a bu na tamnišim kěrchowje pochowany.
Pawoł Grojlich bě nan serbskeho rozhłosownika a awtora Marka Grojlicha.
Spisy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- A tola Serbam lipa kće (sobuawtor). Ludowe nakładnistwo Domowina 1962.
- Na wsy a za wsu. LND 1962.
- Z wusadnym za blidom (sobuawtor). LND 1963.
- Lěto wjesneho hólca. LND 1981.
- Arnošt Simon: Někotre powěsće ze «stareho dobreho časa». LND 1983 (zwuběrał a wobdźěłał)
- Młode lěta wjesneho hólca. LND 1986.
- Lěta ćmy a nadźije. LND 1989.


text:
Starożytny Rzim
Starożytny Rzim (oficjalne mjano Senatus Populusque Romanus (S.P.Q.R.) [„Senat i rzimsko nacyjo“]) – cywilizacyjo rozlygowano wele Strzůdźymnego Morza. Ji przodńim mjastym bůł Rzim rozlygowany na Apyńińskim Půłwyspje. Mjasto Rzim napoczyło śe ksztołtować we VIII st. p.n.e., zaś kůńec stworzonygo bez ńe państwa nostůmpjůł formalńy we 1453 n.e. (wroz ze upadkym Bizantyjskego Cesarstwa), atoli tyż wjela razy za rok upadku Starożytnygo Rzimu uznowo śe rok 476 n.e., kedy to upadło Zachodńorzymske Cesarstwo. Rzimsko cywilizacyjo, fest podatno na grecko, wroz ze krześćijaństwym stworzůła podstawy půźńyjszyj ojropejskij cywilizacyji.


text:
Gůrne Łaźiska
Spůłrzyndne: 50°09' N 18°51' E
Gůrne Łaźiska (pol. Łaziska Górne, mjym. Ober Lazisk) – mjasto położůne we połedńowyj Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we połedńowyj tajli Gůrnoślůnskigo Industryjnygo Uokryngu (GIU), we mikołowskim kryśe.
We sztadźe je śedźiba Huty Łaźiska, Sztrůmwerku Łaźiska a Gruby "Bolesław Śmiały" - wjelge industryje.
Gůrne Łaźiska sům mjastym uod 1951. We 1973 jejich tajlům stały śe Dolne Łaźiska a Strzedńe Łaźiska a tyż kůnsek Mokrego, kery bůł tajlům Mikołowa.
Bana we Gůrnych ŁaźiskachEdytuj
Gůrne Łaźiska majům dwa banhofy na lyńiji Katowicy-Rybńik:
- Łaziska Górne (Gůrne Łaźiska)
- Łaziska Górne Brada (Gůrne Łaźiska Brada)
Dowńi dźołała tyż lyńijo Tychy-Uorzesze; terozki je zawarto lo uosobowych cugůw.


text:
Brif spod hołdy
Brif spod hołdy
„W piyrszych słowach mojigo pisma…”
Moja Ōma na staroś krōm tego, co ôblykała rozklōnkrowane bryle niy poradziła już poczytować tych myńszych szkryfōw. A zaś Ōnkel Maks mioł handszrift taki, jaki mioł, wyrobiōny bez te wszyski lata kej robiōł za byamtra na werku. Skuli tego Ōma zowdy mie wołali, kej yno briftreger przysmyczył kuwerta ôsztymplowano po piyńć razōw z kożdyj zajty.
Bodej ôna ôtwarłech, już wiedziołech jake bydzie hań stoło te piyrsze zdani. Ōnkel zowdy tak napoczynoł pismo. Choby paciyrz. I jo bych tyż gynał tak samo chcioł napocznōnć moje szrajbowanie tukej. Wiycie jako…
Bo tak żech se to wynokwił, co byda ku wōm słoł roz za jaki czos brif spod hołdy. A po jakimu spod hołdy? I skōnd sie wziona tak rychtig ta hołda? Tak po prowdzie to ô nij jeszcze naszrajbuja wiyncyj kej indzij. Bo ô tyj naszyj hołdzie we Gōrnych szłoby rozprowiać godzinami. Sōm takie ludzie, kiere tu miyszkajōm ôd małego i ônyj tak rychtig niy widzōm. Kejby jij sam niy bōło. A ôna sam je i my dycki bytujymy we ônyj ciyniu, czy sie nom to podobo czy niy. Ôna je tōm tajlōm naszego świota, kiero nōm pokazuje, kim my tak rychtig sōm i skōnd my sie wziyni. Ujek Ginter zowdy godoł, kej jechoł kajś na kole, co jak traci hołda ze ôczu to sie biere wartko nazod. Tak se forszteluja, co idzie być na drugij zajcie świota, kajś we Australyji, nale jak sie wejrzi za sia i poradzi sie uwidzieć ta hołda, to sie wiy, co sie niy potraciło. Bo tyn puklaty landszaft wskazuje nōm pōnkt, kierego sie mōmy lang trzimać. Stōnd sie zaczyno kożdo rajza i sam sie ôna kōńczy.
Na tym naszym kōńszczyczku ziymie mōmy roztomajte landszafty. Ludzie we wiynkszych sztatach widzōm yno roztoliczne budōnki. Te starszawe, już czasym fest zapuszczone, nale krōm tego jeszcze durch spod ôdropanego pucu wylazuje na wiyrch hańdowno ôd ônych krasa, parada a majestatycznoś. Sōm tyż te nowsze, kere kej ôwdy przisłōniajōm te gryfne, pobudowane za staryj Polski eli jeszcze za Wilusia. Te moderne tyrczōm choby suche chabozie swojigo czasu powrożane bez cweku kaj yno popadło bez tych niywydarzōnych planistōw a baumajstrōw za nowyj Polski. We tym skuplowaniu betōngu, asfalta a przi tymu wiecznym larmie, uwijaniu się, miyszōngu ciynżko je dychnōnć a tyż znojś troszyczka cichości.
Ludzie ôd myńszych sztatōw poradzōm chycić troszyczka wiyncyj luftu. Tukej chałpy sōm już kapka myńsze i beztōż poradzi sie dojrzeć sztrōmy kere wyrostajōm kaj przi sztrasach eli we parkach. Znać tyż wysoko pōnad sztatami kościołowe turmy, kere tyrczōm choby patrōny a doglōndajōm wszyskigo. Kajś hań, dalij, wele sztatōw kulo sie żywobyci industryje. Ône choby na poczōntku dwadziystego piyrszego storocza sleksza wyhaltowało i je myńsze niźli te sto lot tymu do zadku, nale tyż już troszyczka ôdmiyniōne. Miast srogich kōminōw kere niyroz przisłoniały niybo a farbowały luft choby jaki pofyrtolōny malyrz, terozki te moderne kōminy sōm fest schrōniōne, ponakrywane filtrami a po modrym niybie furgajōm piyrzaste chmōry a roztomajte ptōki. Miast ôkopcōnych, wyrczōncych, kostropatych werkōw, roztopiyrzōnych szyroko choby staro Szafarczyczka na ryczce wele familoka, pobudowane sōm mikre siwe budōnki kaj nojwiyncyj roboty majōm cichuśkie maszyny szterowane komputrami.
Ludzie kere niykyj we żywobyciu niy rajzowali do naszego Hajmata kej już sam trefiōm poradzōm sie fest udziwić, co sam mōmy tak wiela zielōności. Niy yno przepastne lasy pszczyński eli te wele Rudōw, nale tyż te sztrōmy, kere coroz frechownij wlazujōm na zidlungi we wiynkszych sztatach. Zdo sie, choby ta nasza erda, downij poharatano prōbowała sie terozki ôdrodzić trzi razy festelnij. Choby chciała wrōcić nōm to wszysko, co my ônyj swego czasu zachachmyncili. Choby chciała nōm skozać: „dziwejcie sie ludzie, coście za te wszyskie czasy kiedyście mie tak ôszkliwie plōndrowali, szkyrtali a prōbowali zwyrtnōnć na drugo zajta; wejrzycie se ludzie, coście za tyn czos stracili”.
Toż dziwom sie na to wszysko z tyj mojij hołdy. Widza samstōnd cołki mōj Hajmat. Widza te srogi rozblyszczone sztaty, widza sztrasy kiere wiedōm nos kajś ku inkszym landōm. Widza ôceany zielōności i słysza fligry kere furgajōm tysiōnce metrōw wyżyj. Widza hańdaleko nasze ślōnskie Byskidy choby ciyńkim blajsztiftym nakryklane pod polednim sońcym. Widza jeszcze lecy kaj zatoplano w tyj zielōności gruba i bulate kōminy ôd werku. Widza żōłto-modry cug jak ciśnie glajzami ku Katowicōm. Widza tyż te blank moderne werki a stare zōmki a palace. Widza powrożane rajn we sztaty biołe eli ceglaste turmy ôd kościoła. I wiym. Na zicher. Co jestech u sia.
Toż kończa mōj piyrszy brif spod hołdy. Ōnkel Maks napoczynoł swōj brif zowdy jednako i jednako ônego kōńczył: „Ôstōncie z Pōnbōcznkym.” Choć ôn sie z tym Pōnbōczkiym już wtynczos za fest niy kamracił. A moja Ōma niyskorzij jeszcze dugo siedziała bez poruszynio w zeslu z prōncio i wsparto ô fynsterbret dziwała sie na hołda. Nale pomyslōnkiym bōła hań, fōrt daleko… A przedstawiōm se, co Ōnkel Maks hań, fort daleko zowdy pomyslōnkiym bytowoł sam…
Ōnkel Maks słoł brify pod hołda a moje bydōm słane samstōnd. Spod hołdy. Wiycie jako…


text: Minsk (ČŽ/K/SN). Běłoruska zawrěje swoje nazemske hranicy, tak zo wobydlerjo kraj hižo wopušćić njemóža. Knježerstwo ma naprawu k škitej ludnosće před natyknjenjom z koronawirusom za njezbytu. Po informacijach powěsćernje Interfax nabudźe postajenje dnja 20. decembra płaćiwosće. Šoferow nakładnych awtow w mjezynarodnym wobchadźe a diplomatow wone njenastupa. Kak dołho maja hranicy zawrjene wostać, njeje znate. Wot spočatka pandemije w nalěću je so w Běłoruskej 152 453 ludźi z wirusom natyknyło, z kotrychž 1 230 zemrě.


text:
We łužiskej jězorinje nimaja přichodnje płuwace wulkopřestrjenjowe fotowoltaikowe připrawy być. K tomu wuzna so wčera zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Sakskeje na zwjazkowej zhromadźiznje w Tornowje. Tam su zasadne wobzamknjenje schwalili, sćěhujo podobne wozjewjenje wole braniborskeho zaměroweho zwjazka z meje.
Tornow (AK/SN). Na sakskej stronje zwjazkoweho teritorija ma přichodnje zasadny zakaz za płuwace fotowoltaikowe připrawy płaćić. Jednaćelnja měła tele wobzamknjenje wobkedźbować a so po nim měć. Komuny w tym wobłuku su namołwjene na zasadne wobzamknjenje w swojim twarskim wodźenskim planowanju sobu dźiwać. „Nastupajo wuwiće w jězorinje je hižo dosć zawjazkow“, rjekny Budyski krajny rada Michael Harig (CDU), předsyda zaměroweho zwjazka Łužiska jězorina Sakskeje. „Wabju za to, wuwiće w cyłku wobhladować. Smy winowaći pozdźiše wužiwanje krjudowaneje krajiny za turizm zmóžnić. Na to bychmy so koncentrować dyrbjeli.“


text:
Gruby, zmazany luft, industryjo, maras. Taki ôbroz Ślōnska dugo siedzioł głymboko w łepach ôd Goroli. Coby to pomiynić, napoczło sie ônaczynie filmōw i aszynie sie krasiatymi bildami, na kerych nasz hajmat bōł pokozany bardzij zwiedownie i atrakcyjnie. Beztōż we cołkim tym sztofie pokozywały sie zōmki, dworki, szumne kamynice i natura jako Łynżczok abo Cysterskie Kōmpozycyje Landszaftowe Rud Wielich. Mynij hławnōm, a naprowda paradnōm sztelōm, je skukane postrzōd drzywiny Pojyziyrze Palowickie.
Wieś Palowice
Pojyziyrze swoje miano ôdwdziynczo malućkij, ale fest ciekawej ślōnskij wsi Palowice. To na ôd nij terynie postawiōny je zabytkowy drzewiany kościōł Trōjcy Przenojświyntszej stary na przeszło 400 lot i to śnij je ślōnski mydalista ôlimpijski we dźwiganiu ciynżorōw, ujek ôd Matisa, Andrzej Cofalik.
Pojyziyrze Palowickie – tamek noleżycie dychniecie
Tyn plac sztyjc niy ma dości wożōny, a mo wszyjsko, czego trza ludkōm, coby pasownie dychli. Moc kolorskich sztrekōw, zielōność strōmōw, noleżycie poplanowane drōgi dlo piechciorzy i fol zortōw zwiyrzy i flancōw niy do uwidzynio nikaj indzij po blisku. A ku tymu nojsrogszo atrakcyjo – zestow szumnych, cudnych stowōw, wrażōnych podug dukli dōnojku Jesiōnka.
Po ustōniu fedrōnku na terynach miyndzy Rybnikiym, Żorami i Ôrzeszym, natura bōła dlo tego regiōnu fest szczodliwo. Skuli kōńca wyônaczanio ercōw żyloza dlo Hōty Walyska, umiały sie na Pojyziyrzu Palowickim pokozać ôkozy flory i fauny, takie choby czubanka i ôrzech wodny abo łabōndy, ojle, ajsfogle, fiszrajery i kaczyce. Jak sie mo cufal, to idzie tamek tyż ujzdrzeć ôreła bielika eli boczōnia czornego, kery chutnie nawiydzo tyn zielōny ślōnski land.
Pojyziyrze Palowickie – dlo kożdego cosik
Wele palowickich kaczokōw Garbocz, Łanuch i Jesiōnka kożdy znojdzie cosik dlo sia. Przociele aktywnego dychanio takigo jak szpacyrowanie, pyndalowanie na kole eli nordic walking? Grzibiorze abo wszyjscy ci, ôd kerych ptokiym je cykanie bildōw? To je sztela dlo Wos! Ôbmiyłowani we historyji i ślōnskij industryji? Hyrsko postrzōd pomiyszkańcōw gichta starej Hōty Walyska czeko! Pojyziyrze Palowickie to je istny land cichości. Żol, że dotela tak niywiela ludzi byzuchowało tyn znoczny zielōny regiōn.
Zaplanuj, rajzuj, ôdkryj – niyznany Ślōnsk je naprowda gryfny.
A jednako fajne je kōmyntowanie naszych postōw – nawciepuj nōm na FB!
Tekst ôstoł wyônaczōny spōlnie ze gryfnie.com.


text:
Wuspěšny festiwalny debit ze sylnym serbskim podźělom
Budyšin (SN/bn). Prěni Budyski staroměšćanski festiwal „Woda – wuměłstwo – swětło“ je kónc tydźenja něhdźe 20 000 wopytowarjow na hasy, městna a někotryžkuli hewak schowany blečk sprjewineho města přiwabił. Wosebje dešćikojteje soboty dla drje njeje swjedźeń hłownje organizowacy turistiski zwjazk wočakowanu ličbu hosći docpěł, hladajo na wobstejnosće, wothłós a raz prěnički wuzběhujo pak zarjadowanje přiwšěm pozitiwnje hódnoći.
Zazběh festiwala tworješe dwójna wernisaža w Serbskim muzeju. Wjace hač 400 eksponatow swědčeše wo stawiznach póšty we Łužicy, při čimž je wuhotowace Budyske towarstwo filatelistow tež serbski aspekt wobkedźbowało. Tak wustaji mjez druhim taflu z dwurěčnymi kołkami kaž tež listowe znamki a pohladnicy ze serbskimi motiwami. Druha přehladka, wuhotowana wot towarstwa numismatikarjow, wěnowaše so měnam a wašnjam płaćenja minjenych 1 000 lět.


text:
„Blaszany bymbynek” we Kinie Kosmos
Klub Filmowy Ambasada jak tyż Ars Independent zaprŏszajōm na tref z filmym „Blaszany bymbynek” Volkera Schlöndorffa. Tref ôdbydzie sie we wtorek 19 lutego ô godz. 18.30 w katowskim Kinie Kosmos. Prelekcyjõ i dyskusyjõ po seansie pokludzi Natalia Grabka – dochtorantka w Zakładzie Filmoznawstwa i Wiedzy ô Mydiach UŚ, ekspertka niymieckij kinymatografiji.
Tym razym społym ôbejzdrzimy ekranizacyjõ rōmanu Guntera Grassa – „Blaszany bymbynek” (1979) w reżyseryji Volkera Schlöndorffa. „Blaszany bymbynek” to jedyn z kultowych klasykōw kina europejskigo. Je to krōnika życiŏ małego Oskara, a tyż protest jednotki przeciwko koszmarowi II Wojny Światowyj. Synek we swōj trzeci gyburstag uzdŏwŏ sie, iże z rośniyńciym kōniec. Ryalizacyjõ tyj cudacznyj decyzyje ulekszŏ mu wypadek – ślatuje ze słodōw w pywnicy i bez resztã życiŏ richtich już niy rośnie.


text:
Što je biosferowy rezerwat?
Tute pomjenowanje so wotwodźuje wot zapřijeća „biosfera – žiwjenski rum“. Měnjeny je z tym cyłk rumow, w kotrychž je žiwjenje na našej zemi móžne. „Biosferowe rezerwaty“ su kruće postajene wotrězki tajkeho žiwjenskeho ruma, kotrež dyrbi čłowjek wosebje škitać.
Tute na cyłym swěće wupokazane škitane krajiny tworja zakład syće UNESCO z titulom „MAN AND BIOSPHERE“ (MAB), serbsce „Čłowjek a biosfera“. Hłowny zaměr biosferowych rezerwatow je pokazać, kak hodźi so čłowjeske skutkowanje a hospodarjenje z přirodu zjednoćić.
Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“
Kobjelńska hola (Foto: Dirk Weis) & Wulki hat w Zdźěrje (Foto: Dirk Weis)
Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“ woswjeći w lěće 2009 swój pjatnaty jubilej. Swojeje jónkróćneje přirody dla staji so centralny dźěl tutoho přirodneho ruma hižo 1990 jako škitana krajina z centralnym wuznamom pod škit. 1994 sćěhowaše tuchwilne zawěsćenje jako biosferowy rezerwat. Z tym da so tutej jónkróćnej, lětstotki starej kulturnej krajinje hódnotny wobłuk a zawěsći so wobchowanje, hladanje a přichodne wuwiće pod fachowym dohladom a přewodom. 1996 připózna so jako 13. UNESCO-biosferowy rezerwat w Němskej po programje „Čłowjek a biosfera“. Najwažniša zasada je zjednoćenje wobchowanja přirodneje bohatosće z hospodarskim nabytkom.