text:
Twarska biologija a ekologija wobwliwujetej atraktiwitu wjesnych kónčin
W slědźe zarjadowanjow na temu „žiwjenjahódna wjes“, kotrež zarjaduje Njebjelčanska gmejna zhromadnje z Budyskej ludowej uniwersitu a ze Sakskej centralu za politiske kubłanje, přednošowaše tele dny Lipšćanska twarska biologowka a architektka na polu permakultury Anke Plehn wo móžnosćach twarstwa, zwyšić atraktiwitu wjesneho žiwjenja. Spočatnje wěnowaše so Plehn přičinam toho, zo dźeń a wjace ludźi wsy wopušća a do městow ćehnje, hłownje dźěła a wólnočasnych poskitkow dla. W měsće drje ma čłowjek tójšto přidatnych móžnosćow, swoje žiwjenje wupjelnić a wobohaćić, ale tójšto zmysłapołne a spokojne žiwjenje wudospołnjacych kajkosćow so zhubi. Socialne styki njejsu hižo tak sylne kaž na wsy, jeli so scyła hišće jewja. Anonymita w měsće přiběra, a jednotliwy wobydler je zwjetša jedyn z mnohich. Mjezsobne znajomstwa so hižo njepěstuja. To wuskutkuje so na psychiske a fyziske derjeměće čłowjeka, kiž žedźi so zaso wróćo za wurunanym žiwjenjom na wsy.


c: text/html

text:
Szpacyrkym po Cieszynie
"Gdo sie swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi"
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Noworoczny Winsz
W łostatni tydziyń roku napiszym wóm jako to hańdownij tustelocy i gorole s Wiseł, Istebnego i Kóniokowa winszowali se na Nowy Rok
Na szczynści na zdrowi na tyn Nowy Rok, żeby wóm sie darziło, mnorziło kapusta i groch, żeby wóm sie darziło mnorziło we dworze i w kumorze, na kałeczku i we woreczku, w każdym kontku po dziesióntku. Dej Boże co byście mieli tela wołków, co w płocie kołków, tela cieliczek co w lesie jedliczek tela byczków co w lesie buczków, tela owiec co w lesie mrowiec, a w polu coby stoł snop przi snopie, a gazda miyndzy kopami jako miesiónc miyndzy gwiozdami i żeby jechoł wóz za wozym do gumna jako pszczoły do ula i żebyście byli tacy weseli jako w niebie anieli. Żeby sie wóm wszecki dziywki powyzdowaly, a pachołcy pożynili, a mie małego połaźniczka na wiesieli zaprosili. Prziszeł wóm tu mały połażniczek, prziszełech tu po trójniczek, trójniczek mi dejcie zy mie sie nie śmyjcie, bo tu s wozym nie pojadym, suchej rzepy nie powiezym, a co mi docie to weznym- grosz czy dwa to je moja kolynda.Winszujym wóm szczynścio zdrowio na tyn Nowy Rok, ale ni na tyn Nowy Rok, ale na delsze czasy, abyście byli weseli jako w niebie anieli, aby sie wóm mnożyło darziło, abyście mieli zimioki jako chodoki, kaposte jak pnioki, bób jak żłób, żytko wszecko i proso i cobyście nie chodzili boso.
Mini slownik:
winsz-życzenie,
jedliczka-jodla,
buczek –mały buk,
mrowiec- mrówka,
gumno- klepisko w stodole,
polaźnik-skladający życzenia,
trójniczek- trzy grosze
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego 2018 Roku

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Łuh 600. róčnicu wobstaća wulce swjećił
Łuh (ML/SN). Wjace hač 200 zajimcow dožiwi minjeny pjatk wječor pokazku na zańdźenosć Łuha, z kotrejž zahaji so swjedźeń k 600. róčnicy prěnjeho naspomnjenja dwurěčneje wsy w Njeswačanskej gmejnje. Studentka architektury na Drježdźanskej techniskej uniwersiće Julia Kretschmar ze wsy bě tak mjenowany časowy prud zdźěłała, z kotrymž předstaja na pjećapoł metra płoniny wažne etapy a podawki stawiznow.
We wopismje z lěta 1415 wobkrući ryćer Kašpor von Luttitz ze Zdźěrje, zo přewostaji wón Budyskemu tachantstwu poł hriwny danje, kotruž měješe jemu bur z Lugka/Łuha płaćić. To je zdobom prěnje pisomne naspomnjenje wsy. Serbski pochad a wuznam wjesneho mjena kaž tež zasydlenje Serbow so na spočatku časoweho pruda jewja. Hakle 1550 mějachu we Łuze knježi dwór zemjana. Mjez jednotliwymi knježkami a wobsydnikami wsy bě tež w 19. lětstotku Serbam derje zmysleny baron Egon Heinrich Gustav von Schönberg, spěchowar serbskeho pismowstwa a čłon Serbskeho lutherskeho knihowneho towarstwa.


text:
Lětuši Serbski ewangelski domizniski dźeń Wojerowskeho regiona budźe w Sprjejcach a Nowym Měsće nad Sprjewju. Přihoty z połnej paru běža.
Sprjejcy (AK/SN). Jubilejny dźesaty serbski ewangelski domizniski dźeń wuhotuja 18. junija w Sprjejčanskej wosadźe. Na to je so přihotowanski wuběrk njedawno hakle dojednał. Dołhodobnje jeho čłonojo wotběh hižo planuja. „K tomu słuša swjedźenska Boža słužba w 10 hodź. w Sprjejčanskej cyrkwi“, podšmórnje Jörg Michel, farar wosady, kotrejž přisłušeja Sprjejcy, Nowa Wjes, Bórk, Bórkhamor, Drětwja, Sprjewiny Doł a Nowe Město nad Sprjewju. Z mnohimi partnerami wosada dźeń organizuje.


text:
Powěsće: pjatk, 05.10.2018
Hauptinhalt
Šiman znowa direktny kandidat
Marko Šiman je znowa direktny kandidat Budyskeho CDU-wólbneho wokrjesa 56 za wólby do Sakskeho krajneho sejma klětu 1. septembra. W Hrubjelčicach je so wčera wot čłonow CDU we wólbnym wokrjesu ze 98,5 procentami znowa wolił. 63-lětny Šiman je hižo z lěta 1990 direktnje woleny zapósłanc we krajnym sejmje.
Chrósćicy: přetwar šule dróši
Přetwar stareje šule w Chrósćicach budźe wo tójšto dróši hač planowane. Wo tym informowaše Chrósćanski wjesnjanosta Marko Kliman gmejnskich radźićelow na swojim wčerawšim posedźenju. Přičina je, zo su sumy poskitkow naprašowanych twarskich firmow wyše hač wot gmejny do toho kalkulowane. K tomu přińdźe, zo někotre naprašowane firmy scyła poskitk njewotedachu a tak alternatiwne poskitki falowachu. Přiwšěm schwalichu radźićeljo wčera wječor wšitke twarske nadawki, tak zo móže so hižo přichodny měsac přetwar šule k gmejnskemu a kulturnemu centrumej zahajić.
Gmjena Bukecy dale škody wotstronja
Kompletne ponowjenje wulkeho mosta při wjesnym zachodźe do Něčina w gmejnje Bukecy budźe dróše hač planowane. Tež pola hižo hotoweho Hrodźišćoweho mosta njehodźeše so kóštowa kalkulacija cyle dodźeržeć. Gmejnska rada Bukecy je wčera wobzamknyła dodawkaj k projektomaj, z kotrymajž so škody wulkeje wody lěta 2013 wotstronja. W mjezyčasu ličachu z wyšimi kóštami dohromady, wčera na posedźenju gmejnskeje rady pak móžachu je wurunać ze zalutowanymi pjenjezami druhdźe. Dohromady wučinja paket po wulkej wodźe 36 naprawow za nimale 7 milionow eurow.
W Radworju wo serbskim přichodźe diskutowali
W Radworju je so wčera wječor 20 ludźi zešło, zo by wosebje wo narodnych a Domowinskich naležnosćach rěčało. Jedne z prašenjow stajnje zaso bě, kak młodźinu za serbske dźěło trajnje zahorić. Tež tema Serbski sejm so narězny, tu widźachu přitomni chutny strach pačenja serbskeho luda. Podobne zarjadowanje su Domowina, Załožba za serbski lud a Sakska serbska rada wutoru hižo w Pančicach přewjedli, dalše budźe póndźelu w Ćisku.
Přidatna busowa linija za Horni kraj
Budyski Horni kraj dóstanje wječornu busowu liniju. Wot 3. nowembra jězdźi busowa linija 101 tež wječor pozdźe. Tuta linija wjedźe z Budyšina do Dobruše, Dźěžnikec, Hornjeje Hórki, Budestec, Korzymja, Wjelećina, Šěrachowa a Załomja. W jězbnym planje budźe přidatna jězba 20.10 hodź wot Lawskeje hrjebje. Po pjatkach a sobotach jězdźi přidatny bus tež do 22.10 hodź. Móžno to je, dokelž to zhromadnje płaća wobchadowy zwjazk VVO, Budyski wokrjes a potrjechene komuny.


text:
Raseiniai
Raseiniai (wurjekowanje ? / i; němsce Raseinen) je město w Litawskej. Je zarjadniske sydło rajona ze samsnym mjenom a ma něhdźe dźesać tysac wobydlerjow.
Leži něhdźe 80 kilometrow sewjerozapadnje Kaunasa a něhdźe 175 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa w bliskosći awtodróhi z Kaunasa do Klaipėdy.
Sydlišćo je so hižo w lěće 1253 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1492 Magdeburgske měšćanske prawa. W měsće wobsteješe něhdy klóšter Dominikanow. Wulka židowska wosada (1897: 46 %)[1] je so přez holocaust nimale dospołnje zničiła.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rossienie/ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksz. Warszawa, 1888.


text:
Krabat
Krabat jo serbska powěsć a něga jo se jej groniło “Stary kněz z Wjelikich Zdźarow.” Powěsć z rodom jo wot końca 17. stolěśa až do zachopjeńka 18. stolěśa. Krabat jo serbski pšosaŕ, kenž se zabłuźi w gόli a wotkšyjo carny młyn pla Carnego Chołmca. Tam mejstaŕ młyna pśiwita Krabata a wόn pomaga w młynje. Krabat pόznajo malsnje, až swόj mejstaŕ jo guslowaŕ, kenž stoj w zwězku ze cartom. Kśajźny wόn cyta w knigłach mejstarja a stakim wόn jo mejstaŕ pśemocny. Ale druge wuknjeńce pśeraźiju Krabata a mejstaŕ jo wjelgin gniwny. Pomsć mejstarja jano možo swόj maś zajźowaś, z tym až wόna dopokazujo, až wόna lubujo Krabata. Maś dej Krabata srjejź drugich wuknjeńcow pόznaś. Ale mejstaŕ jo pśeměnił wšykne do wronow. Krabat wuběga domoj wόnej wujadnajotej znamje, až swόja maś pόznajo jeje syn. Stakim Krabat jo lichotny, ale mejstaŕ zgonijo wόt wobšudy a wupominajo Krabata k duelom, kόtaryž Krabat dobydujo. Pόzdźej Krabat wužyjo swόju mόc k guslowanje, z tym až wόn zajźujo zabijanje wόt Auwgusta ten mocny. Mimo togo Krabat pomaga wejsański lud, dokulaž wόn guslujo zemje płodnje a bagna suchy. Hyšći źinsa Krabat šćita wejsański lud we Łužyc
Nastaśe powěsći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W lěśe 1683 sakski wjerch Jan Jurij III. jo sobu pśinjasćł chorwatskogo rejtarja Johannes Schadowitz. Wjerch jo slědk pśił wot wojuwanji pśeśiwo Turce a jo darił J. Schadowitz we Worjejcach kubło jsy Wulke Zdźary, dokulaž wόn jo zwarnował Awgust ten mocny pśed popajźenstwje Turkow. Johannes Schadowitz jo zemrěł w lěśe 1704 we Wulkich Zdźarach a jo był zakopowaś w měsće Kulow. Dla swojogo pochada, wuglědanja a komiska družyna, luźe su myslili, až won jo był guslowaŕ a su mjenili ako Krabat.


text:
Na najwšelakoriše wašnje su zawčerawšim w dwurěčnej Łužicy nowe lěto witali. Nowosć dožiwichu w Bóščanskej gmejnje. Tam zetkachu so wobydlerjo prěni raz k hwězdnemu pućowanju.
Bóšicy (SN/MWj). Na wšěch 180 wobydlerjow Bóščanskeje gmejny je so prěni dźeń noweho lěta na hwězdnym pućowanju wobdźěliło. Ideju za prěnje zarjadowanje tajkeho razu měješe wjesnjanosta Stanij Ryćer (Rjemjesło Bóšicy). „Mysličku za to sym raz w někajkej bjezsparnej nocy zrodźił“, wón Serbskim Nowinam přeradźi. Doniž pak tak daloko njebě, měješe wón tójšto přihotow na starosći. Tak wumysli sej štyri čary, kotrež wjedźechu z Bóšic, Wětrowa, Jaseńcy a Hory do Bóšic. Nimo toho bě za kóždeho wobdźělnika wosebitu značku zhotowić dał. „Myslach sej, zo by rjenje było, by-li znajmjeńša 50 ludźi přišło. Hač do sto wšak móhło jich tež być. Zo je na kóncu 180 wobydlerjow přišło, je mje wězo zwjeseliło, ličił pak z telko zajimcami njejsym“, hłowny organizator powěda.


text:
Domyslimy se: w prědnem casu pó lěśe 1989, ako bu Nowy Casnik wěcej kritiski, jo „Matej, ten Slěpjański“ we swójich pśinoskach w serbskej a nimskej rěcy šwikał, což njejo se jomu spódobało w serbskem a docełego w cełem politiskem a drugem žywjenju. Pótom pak jo wón bóžko zasej womjelknuł, lěcrownož jo było a dalej jo dosć a nadosć za satěru a kritiku. No jo, daś jo ako jo.
Gaby ten Slěpjański Matej (jogo pšawe mě pak njocomy a njesmějomy pśeraźiś!) pak dalej pisał za Casnik, by wón se nejskerjej teke tomu źiwował, což smy dajeto wiźeli na swěźenju na Njepilic dwórje w Rownem. To jo był napšawdu zasej wjelgin rědny a pisany swěźeń, kenž jo pśiwabił wjele gósći zbliska a zdaloka, teke z Dolneje Łužyce. Rowno tak pisane jo było to awto, kenž jo stojało tam na dwórje, slězy togo stana, w kótaremž su wšake kupki wugótowali swój program. Cerwjeny a žołty jo ten „awdi“ namólowany, a ako wuglěda, jo wón hyšći bejnje nowy. A napismo teke ma, na wobyma bokoma a hyšći prědku „GEMEINDE SCHLEIFE – FIRST RESPONDER“ – tak móžomy tam cytaś, nimski a engelski.


text:
24. septembra 1893 dožiwi Delnja Łužica prěni serbski koncert. Na studentskej schadźowance 6. awgusta w Rakecach běchu so za tak krótkodobny termin rozsudźili a so na městno dojednali – na Bórkowski hosćenc „Blejcha“. Hornjoserbja poskićichu za to wšu móžnu pomoc: Nazwučowachu spěwy, Marko Smoler da sto programowych zešiwkow ćišćeć, kotrež studenća wabjo za koncert rozdawachu. W Bórkowach bě potom 24. septembra swjedźenska žurla „Blejcha“ połnje wobsadźena. Postrowne słowa přednjesechu hłowny starši Arnošt Herman, domjacy farar Korjeńk a farar Krušwica z Wjerbna. Nimo hudźbnych poskitkow Hornjoserbow rozwi so zhromadne spěwanje narodnych a ludowych pěsnjow, tak „Hyšći Serbstwo njezgubjone“, „Ja Słowjan som“, „Našo Serbstwo z procha stawa“ abo „Lubka leluja“. Póndźelu na to wšitcy studenća samo hač do Lubnjowa čołmikowachu. Prěni delnjoserbski koncert žněješe w nowinach dosć dobry wothłós. Tež nowina Cottbuser Anzeiger pisaše, zo bě so „cyłe dźěło derje radźiło“ a wšěm připosłucharjam „je so nimoměry derje lubiło“.
Mikławš Krawc
Wot 5. do 8. septembra 1928 wotmě so w makedonskej stolicy Skopju VI. krajny zlět Sokoła juhosłowjanskeho kralestwa. Wobdźělena bě na nim tež dźewjećčłonska delegacija Serbskeho Sokoła. Běchu to starosta Jakub Šajba, jednaćel Gustaw Janak a mandźelska Elza, Měrćin Nowak-Njechorński, Arnošt Bart, Kurt Sykora (Malešecy), Jan Haješ (Łaz), Maks Kielmorgen (Žornosyki), Józef Nawka (Radwor) a Jurij Čornak-Njek (Ralbicy). Po zlěće Sokołske Listy pisachu, zo běchu Serbja wurjadne sportowe podawki dožiwili, zo buchu wšudźe zahoriće witani. Tomu bě hižo w stolicy kraja Běłohrodźe tak, hdźež bě mjezystacija železniskeje jězby. Na naměsće před Narodnym dźiwadłom dóńdźe k přećelskim zetkanjam z domjacymi Sokołami a hosćimi z druhich krajow. W Skopju porěča Jakub Šajba za Serbow při poswjećenju noweho sokołskeho domu. 7. septembra bě serbska delegacija na Kosowym Polu na swjatočnosći k 10. róčnicy zjednoćenja Juhosłowjanskeje.
Wot 19. do 22. awgusta 1948 wotmě so w Delnim Wujězdźe Zjězd dźěłowych brigadow Serbskeje młodźiny (SM). Prěni dźeń bě studentska schadźowanka, na třećim dnju bilancowachu brigady swoje skutkowanje. Wjeršk zlěta bě njedźelu, 22. awgusta. Něhdźe 10 000 ludźi do wsy přichwata. Na čole swjedźenskeho ćaha kročeše brigada „Alojs Andricki“, kotraž bě w Juhosłowjanskej dźěłała. 220 młodych Serbow předstaji masowu rejwansku scenu, z kotrejž běchu na Wšosokołskim zlěće w Praze wustupili. Delni Wujězd dožiwi tež prěnju mjezynarodnu kopańcu w Serbach: Radworska Slawija přewiny mustwo pólskeho konsulata w Złym Komorowje z 2:1. Na Zjězdźe brigadow chcychu zdobom samostatnu organizaciju z mjenom Serbska ludowa młodźina (SLM) załožić. Dźěłowy wuběrk bě šěsćstronski naćisk wustawkow z kandidatnej lisćinu do Drježdźan krajnemu wjednistwu SED pósłał. Wottam, wosebje pak ze sowjetskeje strony załoženje SLM wotpokazachu. Wotpowědny přikaz bě maršal Sokolowski z Berlina-Karlshorsta majorej Kownerej do Budyšina pósłał.
Mikławš Krawc
Kónc junija 1948 bu Komunistiska strona Juhosłowjanskeje na přikaz Józefa Stalina z informaciskeho běrowa komunistiskich stron (Kominform) wot njeho wotchilaceje politiki dla wuzamknjena. 1948 je k rozestajenjam dóšło, dokelž spřećiwjachu so Juhosłowjenjo nahladam Stalina, zo bě ZSSR wšitke wuchodoeuropske kraje wuswobodźiła. Juhosłowjanska ludowa armeja pod maršalom Jozipom BrozomTitom bě sama fašistow wuhnała. 1948 chcyštej Juhosłowjanska a Bołharska konfederaciju socialistisch balkanskich statow wutworić, štož Stalin kruće zakaza. Wuzamknjenje Juhosłowjanskeje z kruha socialistiskich statow dowjedźe k łamkej z nimi, a kraj sta so pod Titom z načolnej mocu bloka njewotwisnych. To wuskutkowa so tež na Serbow, bě dźě Juhosłowjanska Domowinu po lěće 1945 aktiwnje podpěrała. Zwiski z Łužicu so tuž 1948 nahle přetorhnychu, a serbscy studenća, kaž Měrćin Benada, dyrbjachu balkanski kraj hnydom wopušíć. Štóž so pozdźišo domoj wróći, kaž Pawoł a Jan Nali, toho mějachu za titoista. Po lěće 1956 so poćah z Juhosłowjanskej a z druhimi socialistiskimi statami zaso normalizowaše.
27. junija 1968 wozjewi Praski časopis Literární listy manifest „Dva tisíce slov“. A tón płaći sobu jako najwažniši program Praskeho nalěća. Wón nasta na nastork organizowanych angažowanych njestronjanow – wědomostnikow, kulturnikow a spisowaćelow. Jara kritisce wobswětleše dokument reformowu politiku komunistiskeje strony kraja (KSČS) a jeho 1. sekretara Alexandera Dubčeka. Awtor manifesta, spisowaćel Ludvík Vaculík, zajimowaše so za Serbow a wopyta po přewróće tež lětni prózdninski kurs serbšćiny w Budyšinje. Podpisarjo manifesta su politiku wjednistwa KSČS a „mylenja socializma“ wótrje kritizowali, žadajo sej wot reformarjow strony „spěšniše a krućiše dalewjedźenje změnow w kraju“. Manifest namołwješe „dźěłaćerjow, ratarjow, wuměłcow“ stawkować, njebychu-li so reformy spěšnje w namjetowanym směrje dale wjedli.


text:
#maszkyty
Gyszynk ze lasa (Leśny dar)
Mōm nadzieja, że żołdyn1 z Wołs2 niy wejźnie3 tego miana4 dosłownie i niy bydzie5 szukoł we lejsie6 pod krzokym7 takego kōnska maszkytōw. Licentia poetica moge […]
Szpajza malinowoł (Pianka malinowa)
Bez lato trza kōmbinować1 take maszkyty2, żeby niy trza3 bōło dō ich włōnczać bratruły4. Ta szpajza to je tak po prołwdzie5 barzi6 syrnik na zimno, […]
Słodkoł tarta ze iberaszōngym (Tarta z niespodzianką)
Niy czekejcie, że tam bydzie1 szło znojś2 kupōn3 na telewizor abo złoty pieszczōnek4, choć jak sami cojsik takego tam skludzicie5, to sie bydzie Wasz byzuch6 […]
Chōdny syrnik ze mango (Sernik na zimno z mango)
Jak je ciepło, to przeca niy byda włōnczoł1 bratruły2, żeby sie barzi3 pocić. Chōdne syrniki uwielbiōm, bo je z nimi mało roboty, niy sōm4 droge […]
Jogurtowoł szpajza ze fyrzichami (Jogurtowa pianka z brzoskwinią)
To je idealny deser na lato: prawie bez roboty, niy trza włōnczać1 bratruły2, do tego fetaminy3, błōnnik i te dobre bakterie ze jogurtu. Joł4 żech […]
Wiśnia w szokoladzie (Tort wiśniowo-czekoladowy)
Na gyburtstagu1 musi być torta i niy ma sie co sam dugo na tyn tymat ôzpisywać2– no chyba, że mołcie cztyry iksze3 zorty4 ciastōw5 i […]
Abgeryjta ze Paniōwek (Babka z Paniówek)
Zarozki1 na poczōntku2 Wōm powiym, że we mianie3 niy idzie ô4 nazwa składnika, ale wiejś ze keryj5 żech tyn recept6 dostoł7. Kamrat8 ôd moji Mutry9 […]
Syrnik bez syra… i bez pieczynia ;) (Sernik bez sera i pieczenia)
Bez1 lato niy chce nōm2 sie włōnczać pieca i nojbarzi3 lubiymy, keby4 jake maszkyty5 sie prawie bez roboty znodły6 same na stole. Na tyn syrnik- […]
Syrnik koko-wiśnia (Sernik kokosowo- wiśniowy)
Piyrsze1 skojarzynie ze koko to je kura i po prołwdzie2 tyn syrnik tyż ze kurōma3 moł4 co wspōlnego, bo dołwo5 sie rajn6 ôziym7 jajec. Te […]


text:
Dzisio robia #2: Kroszōnki z cymyntu
Latoś widzōm ci sie jakie inksze kroszōnki? Mōmy do cia pōmys na blank… alternatywne wielkanocne jajca.
Czego bydziesz potrzebować?
- Cymynt budowlany i woda
- Plastikowe jajca, co robiōm za forma. Rŏz za kiedy idzie trefić w kōnzumie tako zorta jajec-niyspodzianek.
- Wazelina
- Asjetka i jako fyrlaczka
02. Wyszmaruj forma do porzōndku wazelinōm, coby niyskorzij szło leko wykryńcić ôdlyw.
03. Wlyj ćwierć szklōnki wody do asjetki z cymyntym. Mŏsz mieć cymynt z kōnsystyncyjōm ciasta na gofry. Jak sie niy znŏsz na gofrach, to zarōb go blank tak, jak stoi na ôbpakowaniu.
Pozōr: śpiychej sie z tym, bo cymynt gibko gynstnieje i zastygŏ.
04. Wlyj cymynt do jednyj połōwki jajca, potym do drugij i zarŏzki je połōncz.
05. Doczkej 5-10 minut.
06. Poluzuj forma nożym i wykryńć jōm z ôdlywu.
07. Dej sie jajcōm wysuszyć bez jedyn dziyń.
08. Na ôstatku poglancuj jajca (przidŏ ci sie taki ekstra szwam do glancowaniŏ) i piyknie je pomaluj. Fertich!
Wersyjŏ z szupinami
To samo idzie zrobić z szupinami.
10. Cymynt musi być ale trocha rzŏdszy i dużyj sie suszyć.
11. Szupa idzie ôszkrobać pōł godziny po nalōniu, abo na drugi dziyń, jak cymynt blank wyschnie.
12. Na ôstatku tyż bydziesz mieć cymyntowe kroszōnki, ino trocha myńsze.


text:
Připowědźena rentowa reforma ludnosć rozbudźa
Moskwa (ČŽ/K). Ludnosć Ruskeje federacije tuchwilu ničo bóle njerozbudźa hač reforma rentoweho systema, kotruž bě knježerstwo Dmitrija Mjedwjedjewa připowědźiło, z psychologiskim wotmysłom za čas swětowych mišterstwow w kopańcy. Jedna wěc při tym emocije wosebje zapyrja, a to wotpohlad, zwyšić zastupnu starobu do renty. Starobu muži wo pjeć lět wot 60 na 65 lět, tu žonow samo wo wosom lět, wot 55 na 63 lět. Zo je to prěnje zwyšenje rentoweje staroby w Ruskej po lěće 1932, nima drje w swěće runjeća.
Scyła žane prašenje njeje, zo je reforma rentoweho systema w kraju-hobru na kóždy pad trěbna, jónu z demografiskich přičin a nic naposledk z hospodarskich nuznosćow. Tak dźě je přerězna žiwjenska staroba wobydlerstwa za čas knježenja Wladimira Putina, potajkim wot 2005 sem, přerěznje wo dźesać lět přiběrała, za ruske poměry hotowy dźiw. Na druhej stronje je administraciji dale a ćešo – tež we wuskutku sankcijow USA a zapada – rentowu pokładnju pjelnić z dosahacymi srědkami.


text:
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, spěšnje; jendź. Encyclopedia) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we wšěch rěčach, kotrejež nastawki so njeposrědnje wobdźěłać móžeja. Jendźelske wudaće wobsteji wot lěta 2001, hornjoserbske wot 2006. Wot lěta 2003 je cyłkowny projekt w nošerstwje załožby Wikimedia Foundation. W lěće 2017 wobsahuje Wikipedija cyłkownje něhdźe 40 milionow zapiskow w 295 rěčach.
Wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje). Za přinoški płaći GNU-licenca za swobodnu dokumentaciju, kotraž dowoli změnjenja a komercielne wužiwanje.
Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji wot lěta 2006 a ma tuchwilu 13.203 artiklow. Tuž steji wona na 128. městnje wot 299 rěčnych wudaćow.


text:
Prołda, iz wiycie wiela to je łocko? Tuz tejla kobiyt sie spikło i przisło drzyć piyrzy. W srogym cimrze łod ugiańskej Rady Sołeckej, tan dzie piyrwej była pocta, siadły my sie przi dugym stole i dały my sie w te piyrzy. Robota sła jak trza. Wsystko bez to, iz Marysia Waleska-sołtyska Dómbrówki, nóm te skubaniy piyrzoł umilała. Wiela my sie wiców nasuchały, a naśmioły, ołze nołs brzuchy i gamby bolały. Marysia nóm tes zdradziyła, ize moł zyciowe marzyniy, coby kiedy z Anią Bartel dokupy wystompić. Zycymy jy, coby sie te marzyniy ziściyło, bo moł ku tymu grajfka. Zaś łod Dorki, co je w Siołkowicach urodzónoł, dowiejdziały my sie, is za dziejcio, jak usłysała ło Ugianach, to sie pomyślała, ło co to za dziwnoł wiejś musi być, ani jy bez myśl nie przisło, iz jy przidzie we Ugianach miynskać. Bez te śmiychy i wygupy, to nic my sie nie dowiejdziały, co sie we wsi dzieje, bo nie stykło casu. Nie tak jak piyrwej, bez zima wsystky prołdy z chałpów z tym piyrzym powyłaziyły, chto sie zyni, chto morgów dokupiół, chto sie powadziół, chtoroł zastompiyła i wsystky inkse. Jednak tak jak piyrwej, ludzie dalyj we piórkach lubióm lezejć. Toć, nie tan te łowichłane kołdry ze pokazów, co na niy trza całoł rynta dać, bo za dwa dni moł s nołs rojmatyka wylyź, a rojmatka jak dolygała tak dolygoł, a sprzedołwace we tropikach sie rojmatyka wygrzywajóm za ołmine rynty. Nie dejcie sie tak wichłać, lepyj przidzcie te piyrzy drzyć, moze udoł nóm sie pobić rekord Guinnessa, a piyrzoł kupa jescy ubitoł je do roboty. Yno nie wołzcie sie prziś na łostani dziyń, na fejerbal, bo bymy gołdać -nołamaniyj sbubały, a nołwiyncej zjadły!
Truda Pietrzikowa


text:
W Smječkecach móža tři młode swójby swójski dom twarić
Smječkecy (SN/MWj). Štož je w druhich komunach zdźěla problematiske, dźe we Worklečanskej gmejnje po zdaću lochce wot ruki. Znajmjeńša skićeja tam młodym swójbam stajnje znowa składnosć, sej swójski dom natwarić. Po ležownosćach při Worklečanskim kupowym haće a dalšich při tamnišim Kozarčanskim puću změja nětko tři nowe twarske ležownosće w Smječkecach, a to nic něhdźe schowane we wsy, ale z krasnym wuhladom z Winicy do łužiskeho kraja do směra na Worklecy a Chrósćicy. Na swojim zašłym posedźenju su Worklečansy gmejnscy radźićeljo wotpowědne wustawki wobzamknyli a je zjawnje wupołožili.


text:
Klachule ze Zowodzio: ETOS I HOLOGRAMY
– Pani Bregulino, a Wōm to sie niy cni tak ciyngym siedzieć w tym ôknie i ino filować na tyn plac? – spytała sie trocha frechownie Drzyzdzyno. Zaroz sama trocha sie wylynkała tego, co pedziała, coby do jakijś szpicatyj godki niy prziszło, nale tedy ôwdy miała taki gyfil, co jakoś myśl za tela dugo smyko jij sie po gowie, aże yntliś musi to pedzieć. Staro Bregulino wejrzała na nia i szczyliła afa, kero godo: „Wyście sōm richtiś tako pitomo, abo ino udowocie?” Dobrze szczylono afa to je tak, choby ftoś sie Wos ô cosik pytoł, beztōż niy idzie niy ôdpedzieć, nale, zouwizou, Bregulino do tego jeszcze spytała sie ofyn:
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
– Nale ô co sie Wōm rozchodzi? Po jakiymu miałoby sie cnić?
– No, wiycie – napoczła tuplikować Drzyzdzyno – Kożdy jedyn dziyń durś jedne i te same… Mie na tyn bajszpil…
– Dyć to sie rozchodzi ô etos, pra? – pedziała Bregulino, a afa, kero szczyliła pedziała: „Tako staro, a ciyngym trza jij erklerować take proste rzeczy”.
– No, ja, etos, toć… – Drzyzdzynie zrobiyło sie trocha niypeć.
– Już sie tak niy lyjcie żurym, chobyście niy poradzili spokopić, co to je ślōnski etos. Kożdy wiy, co ôd iks lot kożdy musi robiyć swoje, bo inakszyj to ku czymu by tukej prziszło? To ino hadziaje niy majōm we zocy swojij roboty. Bele jak robić, ja, to je hadziajstwo! My sōm inksze! Mus je mus! Mōj Breguła durś łaził do roboty, a terozki, kej je na pynzyji, to łazi do szynku. Rozchodzi sie ô to, coby kożdy wiydzioł, co mo do roboty. Jo wstowōm, skludzōm chaupa, warza ôbiod i ida do ôkna. Dyć musza wiydzieć, co sie wyrobio na tym świecie…
– No, ja, nale we Internecu byście wiyncyj sie dowiydzieli…
– Ja, ja, na zicher, we Internecu znojda po wiela sōm truskawki na torgu – frōnkła Bregulino. Drzyzdzynie przyszło do gowy, co na zicher kajś je take forum, kaj poradzi znojś tako informacyjo, nale niy pedziała tego po głośnymu.
– Z etosem rozchodzi sie ô to, co kożdy wiy, co mo robić, choby i prawie niy miōł na to chynci – ôsprowiała za tyn czos Bregulino – Ja, toć, szło by zrobić to gibcij, bele sie niy narobić, pra? Nale to niy ô to sie rozchodzi! Wōm sie zdowo, co jo zowdy rada robia to, co musza? Niy roz mi sie niy chce, możno tyż bych chciała być choby te biznes-baby…
– Ja, biznes-baby, Jezderkusie… – znerwowała sie Drzyzdzyno.
– Tako to ino patrzy swojigo gyszeftu, a cōłko normalno robota mo w rzici. Kożdy by tak chcioł, pra? Chaupy niy posprzōnto, ôbiadu chopu niy zrobi, gibcij pōdzie na ôbiod do jakigoś restojrantu gorolskigo! Ani ôkiyn na świynta niy umyje! Jo bych tyż tak mogła! Bych sie ôblykła ancug choby chop i epne krōmfleki, o, i byda epno biznes-baba!
Drzyzdzyno wyforsztelowała sie Breguliny lotać we ancugu i na epnych krōmflekach. Sōmsiadka była fest rubo i ciynżko miałaby znojś taki ancug. Nale dyć fater ôd Drzyzdzyny tyż byli rube, a znodli ancug i galoty, do kerych by wlazło sztyrych chudszych chopōw. Poska niy nosili, ino zowdy houzyntregle. Nale za to we krōmflekach niy lotali. Beztōż Drzyzdzyno prziszła ku tymu, co jednak niy poradzi sie forsztelować Breguliny przeblyczonyj za biznes-baby.
– Tako baba to mo kajś cōłki nasz ślōnski etos, naszo tradycjo… I tak sie wszysko popśniło, ku czymu by to prziszło eli by my pociepali nasz etos?
– No, a te nowe technologije? – ciepła ôroz Drzyzdzyno. Bregulino szczyliła afa: „Jerōna, ô czym Wy fandzolicie?!”, beztōż jejij sōmsiadka gibko zmiarkowała, co musi pedzieć wiyncyj – No, wiycie, terozki to już robota, na tyn bajszpil, na grubie je blank inkszo jak piyrwyj. Wszysko sie zmiynio, skuli postympu…
– Ja, ja, postymp, dejcie mi pokōj z tym postympym… – Bregulino frechownie wlazła jij w godka, co trocha jōm znerwowało.
– Wiycie, nasz synek ôstatnio rajzowoł na urlaub ze swojōm… Poczkejcie, niych sie spōmna, kaj to ône byli…
– We Chorwacji – cera ôd Bregułōw kożdego roku cisła ze swojim chopym-krojcokem na Chorwacjo, beztōż Bregulino ciynżko miała spokopić, co ludzie jeżdżōm tyż kajś indzij.
– Niy, niy… We Londynie! Ja, ône we Londynie byli i godali, co hań je taki zōmek, kaj turystōw witajōm hologramy. Wiycie, to je take pierōństwo, kere wyglōndo jak normalny chop, nale to ino sie Wōm zdowo… Beztōż te Angliki poradzōm uszporować na szauszpilerach, styknie ino, co pokożōm ludziōm takigo holograma, kery ciyngym robi jedne, a te same…
– Pitome ludzie – pedziała Bregulino.
– Ja, ale to sie niy ino ô piyniōndze rozchodzi przeca. Idzie ô to, co taki szauszpiler mo fraj i sie aluje, bo cōłko robota robi za niego hologram. Forsztelujcie sie ino, jakby tak we kożdym ôknie na Zowodziu siedzioł taki hologram. Wszysko byłoby gynau tak, jak mo być. We kożdym ôknie hologram ôd jednyj klachule, we szynku hologramy ôd Waszego Breguły i mojigo Drzyzgi, a my za tyn czos mogliby my robić to, czymu sōm my richtiś rade.
– Choby co?
– Pierōn wiy, co sie nōm podobo. Sameście godali, co niy rade sztyjc siydzicie w tym ôknie. Dyć sam na placu i tak sie psinco wyrobio.
Bregulino napoczła filować we fynsterbret, choby ôroz wydoł jij sie fest interesantny. Szło zmiarkować, co żuchlo we gowie, co jij pedziała sōmsiadka.
– No, a kaj nasz ślōnski etos? – spytała sie yntliś.
– Smolić etos! – rozhajcowała sie Drzyzdzyno – Dyć to sie niy rozchodzi ô to, coby robić cosik, czymu my niy sōm rade, kej niy muszymy tego robić, pra?
Bregulino poprowiyła sie na swojim zegōwku. Bez pora sekund filowała kajś hań fōrt daleko, chocioż psinco tak po prowdzie poradziła zoboczyć.
– Wiycie co, ôd tego postympu, to mie sie zachciało iś do ustympu – bulkła yntliś, coby było klar: godka je fertiś.


text:
Wydanŏ bez Charlesa Dickensa w 1843 roku nowela to je jedna z nojbarzij reszpektowanych ôsprŏwek we historyji literatury. Autōr napisoł ja w szejś tydni i ôstatnie strōny skōńczōł w piyrszych dniach grudnia. Ôpublikowanŏ była 19 grudnia, a do Wilije cołki szejściotysiynczny nakłŏd bōł wyprzedany.
Autorym ilustracyji bōł John Leech. Dlŏ wydaniŏ zrychtowoł sztyry ryncznie farbowane akwaforty i sztyry czŏrno-biołe drzeworyty.
Translacyjŏ była ciynżkŏ. Niy ino piyrszy rŏz przekłŏdołch proza na ślōnsko gŏdka (chyba że zarachujymy Czerwōno Kapuca), ale je to baji piyrszy przipŏdek przekłŏdu cołkigo dzieła beletrystycznego na ta gŏdka. Prōbowołch znojść jakoś rōwnowŏga miyndzy pisaniym swojōm gwarōm miyjscowōm a wynojdywaniym kożdego słowa ślōnskigo z kożdyj wsi i miynszaniŏ ich w jednym zdaniu. Beztōż mŏwa tekstu to mŏwa ôkolic Bytōmia z rŏz za kedy wrażōnymi wstŏwkami z inkszych miyjsc.
Niy mōg żech znojść porzōndnych, czystych ilustracyji ôd Johna Leecha z piyrszego wydaniŏ, tōż ekstra żech ôczyściōł te pożōłkniynte skany z Wikimedia Commons (efekt widzicie na spodku).
Niych Wōm ta historyjŏ prziniesie moc radości.
Radosnych Godōw!
Aktualizacyjŏ 30.10.2017:
Wydŏwnictwo Silesia Progress uzdało wydać przekłŏd na papiōrze. Jŏch siŏd do korekty i po wielu przemyślyniach zmiyniōł żech moc we tekście, beztōż źle by było trzimać sam ta wersyjo, co podle mie niyma nojlepszŏ. Ksiōnżka idzie kupić sam: klik.


text:
Rŏman Pawlyta: Szykuje nōm Warszawa „Polexit“?
Ôńskiego tydnia (11 wrzejśnia 2018) dało sie posuchać pryzydynta Duda we Leżajsku jak rozprawioł ô Polsce i Europejskej Unie. Co takego pedzioł polski pryzydynt na Podkarpaciu?
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
“…o jakiejś wyimaginowanej wspólnocie, z której dla nas niewiele wynika”. – Wspólnota jest potrzebna tutaj, w Polsce, dla nas – własna, skupiająca się na naszych sprawach, bo one są dla nas sprawami najważniejszymi; kiedy nasze sprawy zostaną rozwiązane, będziemy się zajmować sprawami europejskimi. A na razie, niech nas zostawią w spokoju i pozwolą nam naprawić Polskę, bo to jest najważniejsze“.
Dyć niy je to piyrwszy rŏz, coby rzōndzōnce politykiery ze PiS tak rozprawiali. Dopiyro niydŏwno jedyn ze ministrōw (wiceprymier Gowin) gŏdoł co niy bandōm suchać europejskich sōndōw, jak niy bandzie tak jak to sie widzi we Warszawie.
Jak na razie to kole 70-80% ludzi we Polsce chce być tyż we Europejskiej Unie. Po prŏwdzie kanc skiś tych piniyndzy co idōm do Polski. Ale dlŏ mnie durch liczyła sie zachodniŏ kultura prawa, pokōj i porzōndek. Terŏzki widać, co niykŏżdymu je to fest ważne i idzie zajś nazŏd „sarmacki zamordyzm”.
Dwa lata nazŏd we Brytanii welowali czy wylyjź ze Uniji i 52% bōło za. Duge lata prandzyj politykiery i media zwŏlaly wszystke winy we kraju na Bruksela. Coby niy bōło, Bruksela niy je świyntŏ i swoje mŏ za uszōma, ale żŏdyn regiyrung tyż niy je świynty. Kupa Anglikōw chciało wylyjź ze Uniji, bo we ôstatnich latach kanc migrantōw ze Środkowej Europy przekludziyło sie dō nich. Nojwiyncyj ze Polski. Ale to niy Bruksela kŏzała im ôtwiyrać sie na tych ludzi. To bōł ich regiyrung. I tak bez poranoście lŏt przijechało kole 2 miliona ludzi. Starse Angliki sie tego wystraszōły. Modzi chcieli ôstać we Unie.
We Polsce tyż przibōło migrantōw, ale nojwiyncyj ze Ukrainy, co sōm do nŏs blank podobni. Terŏzki PiS straszy ludzi, co przijadōm Araby abo ze Afryki i prziwlekōm jeszczy jakieś chorōbska (Kaczyński).
Za pŏra lŏt piyniyndzy ze Unie bandzie manij. Tak jak piyrwej Hiszpania tyż dostŏwała 15 lŏt pōmoc, to potyn trza sie radzić barzij samymu. I je zech zicher co wtedy PiS jeszczy barzij bandzie wynŏkwiać na Bruksela i corŏz manij ludzi bandzie popiyrać idejŏ Polski we Europejskej Uniji. To może być niyskorzij jak nōm sie zdŏwo. A wtedy polski nacjonalizm dopiyro dostanie szwungu. Na to tyż liczy Kaczyński i bandzie corŏz mocnij atakować EU, coby mu żŏdyn już niy bruździōł we rzōndzyniu. Jymu sie marzi Polska jak przed wojnōm. Może być i biydnie, bela bōło po swojymu, a po prŏwdzie to mŏ być wszystko pod kōntrolōm Kaczyńskiego.
Rŏman Pawlyta – pochodzi spod Ôpolŏ. Skōńczōł geografijŏ i politologiajŏ w Berlinie, robi i żyje w Kazachstanie.


text:
przez Heimat » 16 Wrz 2015, 22:05
Wyszogrod V wiek n.e.
Cosik ło tym durś bajajom
Czy recht richtig we tym majom?
Wyszogrod 1065
Ano - historyjo już tyn grod nom jawi
Toż i ze tym przeca radość wielko sprawi.
Wyszogrod XII w.
Kasztelanio wyszogrodzko
Blyszczy w ty dziedzinie
Lepszych czasow jeszcze doczko
Zocność niy przeminie.
Wyszogrod XIII w.
Princ Konrad tu zamek dlo siebie buduje
Mazowieckim Piastom tyn grod fest sztimuje.
Wyszogrod XV-XVI w.
Toż Wyszogrod blyszczy
Handlym se bogaci
Wiślany port zyszczy
Na suknie niy traci.
Kościoł Franciszkanow
Gotyk z barokym w niym wymiyszany
Był wangelikom piyrwyj tyż dany
Po drugi wojnie zaś katolikom
Tako se we niym teroz porzykom.
Po wojnach szwedzkich
Po tych wojnach szwedzkich sztela fest biydnieje
Mało kto radośnie se już tukej śmieje.
Gora Zamkowo
Po zamku śladu tu niy łostało
A przeca piyrwyj dziedzina cało
Princ mazowiecko doglondoł z grodu
Już se niy wroci - tako wom godom.
Zamek princow mazowieckich
Niy ma już zamku z Gory Zamkowy
Zbulyli cołkym niy do połowy
Cegła przidała se im kaj ińdzi
Tako widzicie - czas w przodek pyńdzi.
Piyrszy kościoł parafialny Trojcy Świynty
Piyrszy kościoł na szkarpie stanoł blisko rzeki
Woda z Wyszogrodu go wziyła na wieki
Toż dugo świontyni tu nowy niy mieli
Chocioż do Ponboczka ciyngym rzykać chcieli.
Wyszogrod 1726
Z tym rokym Wisła szkarpa zabrała
Z cołkom świontyniom! Czy jeji chwała?
Kościoł parafialny Trojcy Świynty 1779-1786
Siedym rokow w Wyszogrodzie tyn kościoł dźwigali
Z Gdańska Fischer kunszt swoj dowo - bydom jymu pszali
Dyć wyrosła im świontynia - blyszczy we dziedzinie
Jak zoglondniesz to na pewno tego niy łominiesz.
Stroże Grobu Pańskego 1320-1819
Toż Bożogrobcow Wyszogrod znoł
Pociecha ze nich przeca tyż mioł
Princom mieszczanom w Bogu służyli
Dlo tych w utropie nojpełni żyli.
W XIX wieku
Z Gory Zamkowy se zamek stracioł
Chocioż grod piyrwyj richtig bogacioł.
Most na Wiśle
Przi drugi wojnie ze jyńcow potu
I krwi tyż przeca był budowany
Że już go niy ma zdo sie gupotom
Bo ku pamiyńci tyż jakby dany.


text:
Smjerdźečanska wohnjowa wobora 60lětne wobstaće swjećiła
Smjerdźaca (aha/SN). Po tym zo bu Łazk do Smjerdźaceje zagmejnowany, bydleše tam něhdźe 260 ludźi. A po zakonju dyrbjachu gmejny z wjac hač 200 wobydlerjemi dobrowólnu wohnjowu woboru měć. Tak je k tomu dóšło, zo w Smjerdźacej 1957 tajku załožichu. Lěto po tym natwarichu gratownju, kaž ju dźensa hišće maja. Minjeny kónc tydźenja zhladowachu kameradojo na swoje 60lětne wobstaće z třidnjowskim swjedźenjom.
Prěni nawoda wobory bě Pawoł Kušk a po nim steješe štyri lětdźesatki Pětr Rachel na čole woborneho cyłka. Mjeztym stara so wo wotpowědne wukubłanje a stajnu zasadźensku hotowosć kameradow Norbert Róbl, kiž bě tež z wotběhom a wothłosom na jubilejny swjedźeń přewšo spokojom.


text:
Narok na status ćěkanca
Budyšin. Ćěkancy ze Syriskeje, kotřiž su ze swojim ćěknjenjom wojersku słužbu abo rezerwowu wojersku słužbu zapowědźeli, maja prawo na spožčenje statusa ćěkanca. To je 5. senat Sakskeho wyšeho zarjadniskeho sudnistwa wčera w Budyšinje we wjacorych padach rozsudźiło. Skóržbnikam bě Zwjazkowy zarjad za migraciju a ćěkancow drje subsidiarny škit připóznał. Wyši škit jako ćěkanc pak bě pobrachowacych wuměnjenjow za to dla wotpokazał.
Křižerjo po nowym mosće
Pančicy-Kukow. Klóšterski a Chróšćanski křižerski procesion móžetej lětsa jutry nowy móst nad Klóšterskej wodu w Pančicach-Kukowje wužiwać. Tole je zastupjer krajneho zarjada za dróhotwar a wobchad wobkrućił, kaž wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) na wčerawšim posedźenju gmejnskeje rady zdźěli. Móst pak budźe jeničce za křižerjow wužiwajomny, za pěškow nic.
Ze słóncom do prózdnin


text:
Turystyczne schrůńisko
Turystyczne schrůńisko – uobjekt lo uobsłůgi turystůw, kerzi můgům tukej przekimać abo jodać. We ńykerych schrůńiskach dźołajům informacyjne půnkty a dyżurki ratůwńikůw GOPR (Gůrske Uochotnicze Pogotowje Retůngowe).
Nojwjyncy turystycznych schrůńisk we Polsce je we gůrach, kaj we wjynkszości noleżům do PTTK (Polske Towarzistwo Turystyczno-Krajoznawcze).
Do schrůńiskůw zarachowuje śe tyż bacůwki, kere sům myńsze. Inkszy zorty turystycznych uobjektůw to schrůny a celtowe bazy (uotwarte ino bez lato).


text:
Zapraszomy do łoglondanio skrótu ze szpilu DeRbowego, kiery wygroł ocywiście Ruch!
Link: Skrót szpilu: Ruch – GKS (1-0)
polsatsport.pl
Wcoryj wygrali my szpil ze GKSem Katowice 1-0! Zapraszomy na obszerno galeria ze tego szpilu łode Darka Grabińskiego: Continue reading →
Zapraszomy na galyria ze przemarszu kybiców Ruchu na derbowy szpil ze GKSem Katowice. Szpil wygrany 1-0! Galyria przigotowoł Eugeniusz Furas: Continue reading →
Czasym cołki sezon czeko sie ino na taki jedyn szpil jak Derby. Dzisioj je tyn dziyń kiedy to zagromy właśnie taki Derbowy szpil! Ruch – GKS!
My ocywiście bydymy na tym szpilu i srobiymy Wom Ślonski LIVE, a rylacja znojdziecie tukej: Ślonski LIVE: Ruch – GKS
Zapraszomy do nos!
własne


text:
Pod kōniec kwiytnia fest chcielimy kajś pojechać, dychnyć, zresztartować sie. Choby yno na pora godzin, nad jakeś jeziorko abo do zōmku. Zoboczyć cosik nowego, pocykać zdjyncia, kapka poszpacyrować. Tōż ôdewrzilimy karta i przejrzelimy jeszcze roz idyje ôd naszych kamratōw ze Facebooka na dniōwka kajś niydaleko Mōnachium. Po krôtkij godce postanowilimy kupić se Bayern Ticket (31€ za cołki dziyń rajzowanio cugami po Bajerach dlo dwōch ludkōw) i ciś do Ulm i Augsburga. Dzisioj krōtko ô tym piyrszym mieście. Pōdźcie!
Ulm polyguje miyndzy dwōma nimieckimi landami – Bajerami a Badyniōm-Wirtymbyrgiōm. Je hyrskie przede wszyjskim skirz nojsrogszej wiyży kościelnej na świecie i jako miyjsce urodzynio… Alberta Einsteina. Ale co nōm sie nojlepij uzdało we tej miyjscowości, je rybiorsko dziylnica Fischerviertel z tzw. Krziwōm Chałpōm i gryfno tajla miasta na delka Dunaju. Na co jeszcze sie we Ulm podziwać i jakie atrakcyje ôbrać?
Wrōbliki ze Ulm
Jak sie tamek szpacyruje po mieście, to idzie napotkać roztōmaite figurki wrōblikōw, kere robiōm we Ulm za symbol. Podle legyndy, bez czos stawianio we mieście katedry, baumajstry niy umieli spokopić jako wciś drzewiane kuloki do strzodka kościoła i na dobro technika wpadli bez cufal, dziepiyro jak pozoziyrali na ptoki, kere stawiały gynau swoje gniozda. Ulmiōn do szpasu mianuje sie beztōż “cilipami” (Spatzen).
Nojsrogszo wiyża kościelno na świecie
Miasto zwiydzo sie leko i przijymnie. Po wyleziyniu ze banhofu starczy ciś przed sie, aż sie ujrzi Ulmer Münster – miyjsko katedra we gotyckim sztilu ze nojsrogszōm, bo epnōm na 161,53 metra, wiyżōm kościelnōm na świecie. Idzie sie z nij podziwać na miasto, chocioż podle nos, to niy bydzie to jakiś wybitnie gryfny landszaft. Ale jakby co – 768 schodōw przed Wami. Jak świyci klara, to bezmaś widać Alpy.
Jak my tam byli, to przed stawiyniym trefilimy gynau na muzyczne szauszpile. Bez tyn czos, cołko grōmada słuchoczy (średnio wieku na ôko kole 80 lot) maszkeciła – no toć – nimieckie wuszty gynau ze food-trucka.
Fischerviertel
Piyknej rybiorskij dziylnicy Fischerviertel przolimy ôd poczōntku nojbardzij. Pōł-drzewiane chałpki we charakterystyczno prusko gitra ôddzielōne ôd sia gulikami ônaczōm szumno mini-wioska, po kerej ściałoby sie łazić godzinami. Tela yno, że… już po dwadziestu minutach ôkazuje sie, że przedreptalimy już cołko dziylnica.
Tyż tukej znojdziecie Schiefes Haus – Ekniynto Chałpa, kero robi terozki za hotel. Jak sie na niego wejrzi z boku, to zdo sie, że chałpa sie zaro ôbuli jak we katastroficznym filmie. Ale tyn naprzociw fizyce trzimie sie naprowda dobrze i grōmadzi wele siebie masy turystycznych skwoloczy.
Rathaus we Ulm
Bodej nojpiykniyjszy rathaus na jaki mielimy przileżytość pozaglōndać. Szumne ôbmojynia, gryfne ôbrozy i zygor astrōnomiczny, kery robi srogie wrażynie skłodajōm sie razym na stawiynie, na kere ajnfach chce sie zaglōndać. Zaro kole niego je plac, kery je takim miyjskim rynkiym. Na nim, we dziyń naszej rajzy, tradycyjnie ôbleczōne “chopy-mażoreci” pokazywali jako na roztōmaite sposoby idzie wywijać poranastokilowymi fanami. Reszpekt.
Nojbardzij znany ulmianin Bercik
Nojbardzij hyrskim ulmianinym je Albert Einstein. Niy wiymy jak Wy, ale my bez tyn nasz szpacyr uzdali se, że to je persōna tak “światowo”, że tak naprowda nikyj niy kminiymy kaj ôn sie narodził, ani bai ze jakigo landu bōł. Wiycie, kapka jak Papiyż abo prezydynt UEFA. Ale to ni ma tukej wożne… sznupcie za fontanōm ze Einsteinym! Na isto nojdziwniyjdzo, jako na razie widzielimy. We mieście idzie znojś tyż chałpa, w kerej tyn wybitny fizyk pomiyszkoł i ôd niego pōmnik.
Panorama miasta
Jak sie stanie po tej zajcie Dunaju, kaj je miyjscowość Neu-Ulm, tōż już na Bajerach, to idzie pozoziyrać na piykno panorama miasta. Choby na rynce widać nojzwiedowniyjsze sztele i idzie leko scharakteryzować Ulm – szumne miyjsce nad rzykōm, ze epnōm katedrōm we cyntrum i roztōmaitymi tworami baukōnsztowymi wele nij. Ôko zatrzimi sie przede wszyjskim na szklannej piramidzie, kero cołkiym do miasta niy pasuje. We strzodku je bibliotyka, postawili jōm we 2004 roku.
Schwörhaus – zaczōntek miyjskij kōnstytucyje
Jeszcze jednōm sztelōm w Ulm, na kero werci sie podziwać, je na zicher Schwörhaus – Chałpa Przisiyngi. We 1397 roku podpisali tukej Srogi List Przisiyngi (Grosser Schwörbrief), kery bōł piyrszōm kōnstytucyjōm miyjskōm na świecie. Ôd tamtego mōmyntu, rok w rok byrger tamek ta przisiynga ôdnowio i godo, co miyjski regiyrunek wyônaczył bez cały zeszły rok (zawdy we pyndziałek, to je Schwörmontag). Tyn dziyń je we Ulm ôficjalnym świyntym, ludzie majōm fraj ôd roboty, za to masa uciech i fajrowanio naôkoło.
Tschüss, Ulm!
Ulm to je miasteczko idyalne na jednodniowo wycieczka. Nōm, chocioż atrakcyji i zwiedownych szteli trefilimy tak fol, starczyło na miyjscu i pōł dnia. Jak pojedziecie, to kōniecznie wejrzijcie na pogoda – klara i niybieskie niybo to je mus przi szpacyrowaniu po tyj miyjscowości.
Zwiydzanie Ulm idzie skuplować ze rajzōm po Augsburgu – relacyjo ze tego drugigo miasta chned na blogu.


text:
Swójbne mjena su přeco zaso zajimawe swědčenja rěče našich prjedownikow. W serbšćinje maja wone wosebitu hódnotu, dokelž pochadźeja z časa, z kotrehož hišće žane pisomne pomniki njewobsedźimy. Kak su naši prjedownicy před wjele lětstotkami myslili a so rěčnje zwuraznili, wo tym nam wone mjena znajmjeńša něšto přeradźeja.
Chcemy so zaso wěnować někotrym serbskim prócowarjam zańdźenosće, kotřiž maja lětsa kulojtu abo połkulojtu róčnicu narodnin abo posmjertnin, a so zamyslić do jich mjenow. Swójbne mjena nastachu často z mjenow powołanjow, kotrež běchu prěni nošerjo mjenow wukonjeli. Tak je to na přikład pola Šewčika, takrjec „małeho šewca“. Jakub Šewčik, rodźeny w Baćonju a farar mjez druhim w Chrósćicach, wěsty čas předsyda Domowiny, předewšěm pak awtor basnjow patriotiskeho charaktera, změje 6. septembra 150. róčnicu narodnin.
Korla Awgust Fiedler, znaty hudźbnik a sobuwuhotowar spěwanskich swjedźenjow, zemrě 16. meje 1917. Swójbne mjeno Fiedler pochadźa tohorunja z mjena powołanja; w tym padźe wšak je wone němskeho pochada, měnjeny je wězo „husler“.
Štomy su nětko wosebita pycha přirody – w nazymskim počasu, hdyž so wone w najrjeńšich barbach prezentuja. To njech je nam nastork, so jim z rěčneho aspekta trochu wěnować, to rěka jich serbskim pomjenowanjam a tomu, kak so wone w našich wjesnych a ležownostnych mjenach wotbłyšćuja.
Na brězu dopomina tójšto łužiskich wsow ze swojim mjenom. Kaž štom samón, potajkim Brěza, rěka wjeska pola Hodźija (Birkau). Tu tči w němskim mjenje štomowy wotpowědnik serbskeje brězy – Birke. Zwjetša wšak su so serbske mjena wsow přewzali z wěstymi zwukowymi a słowotwórbnymi změnami tež do němčiny, tak zo němske mjena jich serbski pochad jasnje pokazuja. Tak je to na přikład pola Brězynki, kotruž mamy dwójce w Hornjej Łužicy: pola Malešec – němsce je to Briesing – a pola Huski (Gaußig); tale wjes rěka němsce Brösang. Njedaloko Hućiny leži Brězyna, kotrejež němski wotpowědnik je Brösa. Njech su tu hišće mjenowane Brězecy pola Wósporka, kotrež němsce rěkaja Brießnitz.
W zańdźenej „Minuće serbšćiny“ zaběrachmy so z někotrymi typami substantiwow cuzeho pochada, kotrež maja za našu rěč njezwučene wukóncy a načinjeja nam tohodla ćeže při deklinaciji. Dźensa chcemy so dalšim tajkim typam wěnować.
Ličba cuzych słowow w serbšćinje běžnje přiběra. A častodosć prawje njewěmy, kak z nimi w teksće wobchadźeć, dokelž su wukóncy tajkich słowow za našu rěč njezwučene. Z někotrymi typami nowo-twórbow cuzeho pochada chcemy so tu zaběrać.
Słowna wšelakosć serbšćiny wotbłyšćuje so tež w pomjenowanjach dźiwich zwěrjatow. Wo wjelku a lišce drje to prajić njemóžemy – tej wšudźe jenak rěkatej, ale wo někotrych druhich rěčnje zajimawych zastupjerjach chcemy tu wobjednać.
Bydlić chce kóždy přijomnje, a móžnosćow je dźensa dosć a nadosć. Mnozy su sej kupili swójstwowe bydlenje, němsce Eigentumswohnung. Njedawno sym čitał wobsydstwowe bydlenje, ale chcemy tola radšo wostać při swójstwowym bydlenju, kaž podawa to Němsko-hornjoserbski słownik noweje leksiki. Štož kóždy mjenuje swoje, to je jeho swójstwo. Analogiski poměr mamy w němčinje: jemandem eigen je substantiwisce wuprajene sein Eigentum. Mamy dalše jenak tworjene němske kompozita, kotrež přełožujemy z adjektiwom swójstwowy a wotpowědnym substantiwom: Hdyž je so na přikład něchtó přešoł na cuzym swójstwje, tak je to swójstwowy delikt, Eigentumsdelikt. A hladajo na rozdźělenje swójstwa w towaršnosći rěčimy wo swójstwowych poměrach, Eigentumsverhältnisse.
Chcemy so tu zaso wěnować swójbnym mjenam serbskich prócowarjow zańdźenosće, a to tym, kotrychž róčnicy narodnin abo posmjertnin lětsa wopominamy. To njech steji na prěnim městnje markantna wosobina serbskich stawiznow 19. lětstotka Jan Arnošt Smoler. 3. měrca bě tomu 200 lět, zo je so wón w mjeztym wotbagrowanej wsy Łućo narodźił. Smoler je wězo swójbne mjeno serbskeho pochada, a to po starym powołanju. Smolerjo běchu ludźo, kotřiž produkowachu smołu; němsce prajachu jim Pechbrenner abo Pechsieder. Dźensa tele powołanje wjace njeznajemy, dopomnjeće na nje pak je so nam zdźeržało w poměrnje rozšěrjenym swójbnym mjenje Smoler, w zněmčenej podobje jako Schmaler.
Nimo narodnin Jana Arnošta Smolerja wopominamy 11. apryla tež 75. posmjertniny jeho syna Marka Smolerja, kotrehož znajemy předewšěm jako dołholětneho redaktora Serbskich Nowin a nakładnika serbskeje literatury.
Měnjene su tu skrótšenki, kotrež so tež inicialne słowa mjenuja. To rěka: W skrótšenym pomjenowanju su so wobchowali jenož iniciale, prěnje pismiki, połneho pomjenowanja. Jako přikład njech tu steji ze serbskeho wobłuka SLA – Serbski ludowy ansambl.
Ličba skrótšenkow w našej wšědnej rěči je minjeny čas jara přiběrała a dale přiběra. Zwisuje to wosebje z tym, zo da so z pomocu skrótšenki wotpowědna wěc wjele jednorišo – a přiwšěm runje tak eksaktnje – wuprajić kaž z dołhim wjacesłownym pomjenowanjom. Při tym so skrótšenki w serbšćinje tworja a wužiwaja po wěstych rěčnych zakonitosćach, kotrež chcemy sej tu wuwědomić.
Pola specielnych serbskich skrótšenkow wotpowěduja wužiwane iniciale, kaž smy hižo na horjeka mjenowanym přikładźe SLA widźeli, spočatnym pismikam jednotliwych słowow połneho pomjenowanja. Dalše přikłady tole pokazuja: SŠT – Serbske šulske towarstwo, LND – Ludowe nakładnistwo Domowina, SN – Serbske Nowiny.
Njedawno rěkaše w protyce Marije naroda, a to je čas, hdyž „božemje praji łastojčka“. Nastork za nas, so zaso raz dopomnić na domjace ptački a na jich slědy w našich mjenach. Łastojčka so najskerje w serbskich mjenach njejewi, ale za to dosć z druhich našich pjerjatych přećelow. To mamy na přikład (čorneho) kosa, němsce Amsel, kotryž wustupuje w hornjoserbskim swójbnym mjenje Kósk a w delnjoserbskim Kósyk. Wobě stej po swojim nastaću pomjeńšacej formje mjena ptačka ze sufiksomaj -k a -yk. Swójbne mjeno Kósyk zwjazujemy w prěnim rjedźe z najwuznamnišim delnjoserbskim basnikom Matom Kosykom. Pomjenowanje wšěm derje znateje kokule namakamy w rozšěrjenym swójbnym mjenje Kokla; nošerjo tohole mjena so w zněmčenej podobje zwjetša pisaja Kockel. Tójšto ludźi rěka Wrobl, štož je jasnje spóznajomne jako přenjesene pomjenowanje małeho ptačeho pjeracha wrobl. Sykora, w zněmčenej formje Sickor a podobnje, je tohorunja časte swójbne mjeno w našich stronach, kotrež so wězo wróćo wjedźe na mjeno ptačka: dźensa normalnje sykorka, němsce Meise.
Chcemy so dźensa zaběrać ze zestajenkami, kotrež maja w swojim prěnim dźělu słowny element typa bio-, eko-, euro-, wide(j)o-, konto- a podobnje. Jich ličba w našej rěči spochi přiběra. To chcemy sej z přikładami trochu spřitomnić a pokazać na wěste zasady jich přijimanja do serbšćiny.
Najsylniši drje je stajny přirost słownistwa pola substantiwow z prěnim wobstatkom bio-. Njemóžemy tu wšitke naličić, tohodla jenož wěsty wuběr: bioboom, biogeneza, bioprodukt, biosfera, biodiesel, bioratarstwo, biowobchod, biowotpadki, biowiki, biopłun, biobrónje, biojědź. Kaž widźimy, so tele twórby rozeznawaja, štož jich druhi dźěl nastupa: Pak je tón – kaž prěni – tohorunja cuzorěčneho pochada (přikład bioboom), pak je wón słowo domjaceho serbskeho pochada (přikład bioratarstwo). Wobě družinje zestajenkow matej so po zasadach Prawopisneho słownika ortografisce jako jedne słowo pisać, potajkim nic z wjazacej smužku mjez prěnim a druhim dźělom.


text:
Do přewróta słušachu małe wjesne wobchody ke wšědnemu žiwjenju. Po přewróće so nimale wšitke zhubichu. Jedne z mało wuwzaćow nadeńdźeš w Rudeji blisko Delnjeho Wujězda.
Rudej (AK/SN). Durinski kečup je woblubowany. „Za nim so samo jězdźerjo z Łazowskeje kart-čary wobhonjeja“, powěda Hannelore Mentele. Wot lěta 1990 wjedźe wona Rudźanski mały wjesny wobchod. Na polcach wuhladaš wjele tworow z blišeje a dalšeje wokoliny, kaž Załomsku marmeladu, łužiski kisykał, błótowske kórki, Wjelećanski palenc a Budyski žonop. Čerstwy chlěb a całty dochadźeja wšědnje z Wagnerec pjekarnje w Minakale a z Hainec pjekarnje we Łomsku. Maja-li kupcy wosebite přeća, wobstara Hannelore Mentele tež praliny, sekt abo samo hrajki.


text:
Sakramyncki hóncwóty
Karol Kajzer
Sakramyncki hóncwóty
Był też, wizycie w jednej dziedzinie kole Skoczowa taki farorz, co jak wygłoszoł kozani na ozatelnicy, mioł we zwyku dycki rozczyniać rynkami i ciyngym bić piynścióm po tej kozatelnicy. A jak wypóminoł rym swoim łowieczkóm roztomaite wysfympki i grzychy to dziepro walił tuplowanie aj i łobiyma piynściami o tyn blat kozatelnicy aż w calutkim kościele dudniło.
Gorszyli sie też co poniekierzi, to je prowda, a zaś ministranci mieli dycki kupe uciechy. I jako tacy chłapczyska wiycie, smówili sie też roz, że mu cosikej na paskude zrobióm. I wnet cosi wymyślili. A było to pram w niedziele, na świyntych Pietra i Pawła. Przed kozaniem, po kryjomu położyli mu pore pluskiewek na blacie kozatalnicy i pięknie przi-kryli tym serwetym, co na nim dycki był roscióngniynty. Za chwile też farorz wyszeł na te ambóne i mioł głosić kozani o Piętrze i Pawle. I zaczón tak:
- Świyńci Pieter i Paweł to byli... to byli... a sakramyncki hóncwóty, ale jo wom pierony pokożym - wrzasnął tak na cały głos, bo jak prasnół wiycie tóm piynścióm o tyn blat, tóź mu sie ty pluskiewki wbiły do rynki aż z boleści chyba zaroz tych wszystkich świyntych owidzioł.
Tóż tak se wielebny prziklón strasznie w kościele, ale to na tych ministrantów, a ni na tych świyntych, jak byście se myśleli.
Kalendarium pochodzi z „Kalendarza Miłośników Skoczowa” 1999, udostępnionego dzięki uprzejmości Towarzystwa Miłośników Skoczowa.


text:
Klasyfikacyjo godkůw
Używo śe dwůch przodńich zort klasyfikacyji godkůw - klasyfikacyjo gynetyczno a strukturelno. Czasym używo śe tyż roztůmajtych klasyfikacyjůw funkcyjonalnych.
Treść
- 1 Klasyfikacyjo gynetyczno
- 2 Klasyfikacyjo strukturolno
- 2.1 Kryteryjům fůnologiczno-fůnetyczne
- 2.2 Kryteryjům morfologiczne
- 2.3 Kryteryjům syntaktynczne - wykłodniki syntaktyczne
- 2.4 Kryteryjům syntaktyczne - szyk sůw we zdańu
- 2.5 Strukturolne rozrůżńyńy argumyntůw predykałůw
- 3 Klasyfikacyje funkcyjonolne
- 4 Biblijografijo
Klasyfikacyjo gynetyczno[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Klasyfikacyjo gynetyczno, je to ukodańy godkůw podug ich pokrewjyństwa. Tajlůng tyn, uobyjmuje wjync ino godki naturalne, roz a kedy godki sztuczne, choby esperanto, volapük, czy quenya. Tajlůng na godki naturalne a sztuczne je skiż tygo tajlůngym nadrzyndnym nad tajlůngym gynetycznym.
Problymatyczne sům godki kryolske, kere to sům miszungym roztůmajtych godkůw, zwykle ojropejskich ze godkůma ludźi mjyszkajůncych we kolůńach a godkůma afrykůńskich plymjůn, ze kerych pochodzůły czornoskůre ńywolńiki.
Do dźiśej doło śe powywodźić godki uod wspůlnych pragodkůw, we kerych śe godało uokoło 9-10 tyśůncůw lot nazad. Terozki naukowce sztarujům śe przekroczyć tyn rant ich mogebnośćůw, atoli dowo to raczyj wůntpliwe wyńiki.
Nojwjynkszym wspůłczysnym problymym we tyj klasyfikacyje je stwjyrdzynie, co je uosobnům godkům a co je ino djalyktym, abo gwarům. Na uznańy jakigoś djalyktu za sůmodźylno godka majům ńyroz ajnflus raczyj wpływy polityczne, niźli czysto godkoznawcze. Lo bajszpila ślůnski je uważany za djalykt (abo raczyj skupina djalyktůw) polskigo, krům tygo aże wjela barzi podobne djalykty syrbskochorwackij godki sům uznowane za godki nacyjne (poszczygůlne tajle djalyktolne chorwackego barzi śe uod śa růżńiům, niźli sztandardowy chorwacki uod sztandardowygo syrbskego).
Jydnostki klasyfikacyje gynetycznyj[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- makrofyla
- fyla
- subfyla
- makrogałyńź
- gałyńź
- podgałyńź
- familijo
- podfamilijo
- makrozorta
- zorta
- podzorta
- godka
- skupina djalyktůw (klaster djalyktalny)
- djalykt
- gwara
Klasyfikacyjo strukturolno[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Czyli inakszyj typoligijo godkůw. Je to tajlůng, kery tajluje godki podug ich roztůmajtych cechůw. Nojczyńśćij stosowane to:
Kryteryjům fůnologiczno-fůnetyczne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Podug ilośći fůnymůw[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- godki bogate we fůnymy (>50)
- godki strzydnio bogate we fůnymy
- godki bidne we fůnymy (<20)
Podug stosunku spůłgoskůw do sůmogoskůw[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- godki spůłgoskowe (>70% spůłgoskůw)
- godki sůmogoskowe (>30% sůmogoskůw)
Podug prozodyje[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- godki prozodyjne
- ze ńystałym akcyntym
- uoporte na iloczośe
- uoporte na intůnacyje
- godki ńyprozodyjne
Kryteryjům morfologiczne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Godki izolujůnce[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
We tych godkoch wjynkszość morfymůw moży bůć sůmodźylnymi sowůma. Stosunki gramatyczne sům wyrażane bez roztůmajte przimjana, przisůwka a formy czasůwnikůw posiłkowych.
Godki syntetyczne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Tukej pojawio śe już zdecydowany tajlůng mjyndzy morfymym a sowym. Zauobycz na sowo składo śe morfym gramatyczny a jedyn abo kilka morfymůw gramatycznych a sowotwůrczych. Np. zdańy: "Robotńiki lezům."
- robot- morfym leksykolny, uoznaczo robota.
- -nik morfym sowotwůrczy, uoznaczo wykonowca czynnośći.
- -y morfym gramatyczny, uoznaczo liczba mnogo. Sůłgoska   we poprzydńim morfymie wymuszo alternacyjo y>i.
- lez- morfym leksykolny, uoznaczo iśće kajś.
- -ům morfym gramatyczny, uoznaczo 3.uos. liczby mnogij.
Godki syntetyczne dźelymy na
- fleksyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle wiyncyj niż jydno funkcyjo a spyłńajům jům ino przi uokryślonyj grupie sůw, a mogům wymuszać zmjany fůnetyczne we innych morfymoch.
- aglutynacyjne - morfymy gramatyczne spyłńajům zwykle ino jydno funkcyjo a sowo bazowe ńy mo wjynkszygo znaczyńo przi ich wybjerańu.
- alternacyjne - funkcyjo morfymůw leksykolnych pyłńům rdzyńe spůłgoskowe a rola morfymůw gramatycznych pyłńům przirostki a alternacyje sůmogoskůw we rdzyńu.
Godki polisyntetyczne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
We tych godkoch rozmywo śe zaś růżńica mjyndzy sowym a zdańym. Morfymy łůnczům roztůmajte funkcyje a ńy mo śćisłyj kategoryje czyńśći godki.
Kryteryjům syntaktynczne - wykłodniki syntaktyczne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Godki pozycyjne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Decyduje szyk sůw we zdańu. Np. englicke Percy loves Annabeth vs. Annabeth loves Percy. Szyk czasym decyduje tyż we ślůnskim: Muter kocho Ana vs. Ana kocho muter. Te godki sům zwykle izolujůnce.
Godki przipadkowe[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Decyduje forma sůw uokryślajůncych. Np. ślůnske Maks ubił lwa vs. Lew ubił Marka. Te godki sům zwykle syntetyczne.
Godki inkorporujůnce (kůncyntryczne)[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Decyduje forma sůw okryślajůncych. Np. we godce odżibwe Nen-tawēmā u-kī-ness-ā-n wāwāškēššu-wan - Mů braćikuůn-ubić-jům sarna - Můj braćikubił sarna. Take kůnstrukcyje sům tyż we ślůnskim: Berg zasłańo familoki vs. Familoki zasłańajům berg. Te godki sům zwykle polisyntetyczne.
Kryteryjům syntaktyczne - szyk sůw we zdańu[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
We wjynkszośći godek istńejům zdańa, kere mogymy podźelić na půdmjot (S uod łać. subiectum) uorzeczyńy (V uod łać. verbum) a dopyłńyńy (O uod łać. obiectum), choć rzadko zdańe mo je wszyjske, np. podmjot moży bůć wyrażůny formům czasowńika. Klasyfikacyjo ta tajluje godki, podug szyku (to je kolyjnośći) tych trzych przodńich elymyntůw zdańa. We godkoch izolujůncych a czyńśći polisyntetycznych szyk tyn je twordo przestrzegany, atoli we godkoch syntetycznych a wjynkszośći godkůw polisyntetycznych możno go dość swobodńy miyńić. Istńejům wjync nostympujůnce szyki zdańa:
- SVO
- SOV
- VSO
- VOS
- OSV
- OVS
Strukturolne rozrůżńyńy argumyntůw predykałůw[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
We godkoch, kere majům przipadki stosunki mjyndzy agynsym (A) – wykůnawcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim pacyjynsym i (P) – odbjůrcům czynnośći a doznajůncym (D) – wykůnowcům czynnośći przi czasowniku ńyprzechodnim.
Godki nůminatywne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Doznajůncy a agyns wyrażane Mianownikiym, pacjyns Biyrnikiym.
Godki ergatywne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Agyns wyrażany Ergatywym, doznajůncy a pacjyns Absolutywym.
Godki transytywne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Doznajůncy wyrażany jydnym przipadkiym, agyns a pacjyns drugim.
Godki dyrektywne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Wszyjske trzi sům wyrażane jydnym przipadkym - Dyrektywym.
Godki trůjdźylne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Kożdy elymynt je wyrażany innym przipadkim.
Godki aktywne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Majům dwie klasy rzyczownikůw - aktywne a pasywne a dwa przipadki morfosyntaktyczne - Ergatyw a Biyrnik. W zalyżnośći uod rzyczownika używo śe uodpowjydńygo przipadka.
Klasyfikacyje funkcyjonolne[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Czosym używo śe tyż pozalingwistycznych klasyfikacyjůw funcyjonolnych, kej tajlůng na godki martwe, żywe, wegetujůnce a umarte; wehikulorne, nacyjne a etniczne; piśmiynne a ńypiśmiynne; zworte a rozproszůne atp.
Biblijografijo[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Alfred F. Majewicz, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa 1989.
- Anna Kozłowska, Klasyfikacja języków


text:
Kożdy – fto chocioż kapka sie interesowoł Nowym Jorkiym – wiy, że Manhattan to tak po prowdzie niy za wielo isla wydzielōno rzykōm Hudson. Beztōż dobrym knifym je pozaglōndanie na Epno Gogoła gynau ôd rzyki. A je już blank gryfnie, jak sie trefi tako rajza szifym na pōł dnia za 20$ 😉
Bōłach au-pair, tōż moja agyncyjo zôrganizyrowała srogi disco boat cruise dlo wszyjskich kindermyjdli, kere miyszkały wtynczos wele Nowego Jorku [Matis: Na szczynście dziouchy umiały zebrać ze sobōm kamratōw]. My niy nastowiali sie za fest na tańcowanie, skokanie a napowki. Dlo nos nojciekawszy bōł landszaft gynau ze szifu – mōj ôblubiōny Empire State Building ôbadany z kożdej strōny, Statua Zwōlności z poru metrōw abo Most Brookliński. Kożdy blik na te zocne stawiynia budził ganc nowe szmaterloki w basie.
Mielimy cufal, bo szaflimy Manhattan naprowda z kożdej zajty. I po jasnoku, i po cimoku. Sztartlimy za widnioka, kole szōstej na wieczōr, a nazod my przijechali jak już wszyjskie światła Manhattanu blyndowały społym – superowy efekt a landszaft kery bydymy pamiyntali do kōńca żywobycio.
Ale tak richtich szykowne to te miasto je jak sie klara po leku napoczyno tracić. Niebo w kożdym możliwym kolorze i tyn zachōd za spōmnianym Empire State Building, kere wszyjscy znōmy z filmōw – cosik cudnego. Chciałoby sie, coby tako chnedka ciōngła sie durś. Tōż jak bydziecie sie wybiyrali na rejs, bele jaki i bele kaj, to kōniecznie biercie taki pod kōniec dnia. Tak, co trefi sie Wōm przileżytość, coby pozaglōndać na ôbie gymby ôd miasta. Dlo zolytnikōw to je atrakcyjo ôbowiōnzkowo! (;
Okrōm sztampowych szteli choby Wall Street abo Statua, szaflimy tyż kraj New Jersey z charakterystycznōm reklamōm Colgate, na kero idzie kuknyć ôd Battery Park na dolnym Manhattanie, a ku tymu Long Island z epnym, kultowym napisym ‘Pepsi Cola’.
Matis i tak nojbardzij mioł rod tyn kōnsek rejsu wele Mostu Williamsburskigo, kaj pōmiyszkiwoł bez dwa miesiōnce ôd niego amerykōńskigo śnika [jeszcze roz dziynki Ela i Pyjter za ta zocno sztela!]. Zaro kole tego, na drugim kraju mostu, stoji staro cukrownia Domino, kero za pora lot mo sie zmiynić w nastympno modno chałpa. Wiycie, że mōmy w zocy industryjalne klimaty, tōż tyn plac tyż fest sie nōm podoboł. No ale co zrobić, kajś trza przeca miyszkać, a stowanie z Manhattanym przed ôczami bydzie tamek ganc lekie.
Tukej jeszcze my, w lepszej wersji niż Kate i Leo w Titanicu! Jak widać na bildzie – fest nos… poruszało 😉
Żodni z nos imprezowicze, ale wyciślimy wiela sie dało z tej rajzy po wodzie i widzielimy landszafty, kere przōdzij znalimy yno z filmōw. Werciło sie fest. I ôpowożyć sie na rajza do Nowego Jorku, i potym na ta myjszo rajza szifym. Biercie z żywota wiela sie do, pyrsk!
Podobała Ci sie ta rajza snami po Manhattanie?
👍 Ciepnij przajkōm abo kōmyntorzym! 👍


text:
Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ
Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ (němsce Johann Siegmund Friedrich Schindler; * 8. junija 1758 we Wjerbnje, † 19. awgusta 1841 w Picnju) bě serbski farar, spisowaćel, wudawaćel a zakitowar serbstwa w Delnjej Łužicy.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Narodźi so jako syn fararja a bě wot 1770 do 1772 knihiwjazarski wučomnik we Wětošowje. Wot 1772 do 1779 wopytowaše Choćebuski gymnazij a wot 1779 do 1781 studowaše w Hali nad Solawu ewangelsku teologiju. Tam běše w lěće 1780 čłon přirodospytneho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy hač do lěta 1787 jako domjacy wučer w Njamorojcach pola Drjowka. Wot 1787 do 1796 bě z wučerjom na gymnaziju w Choćebuzu a wot 1788 zdobom zastupjer swojeho nana we Wjerbnjanskej wosadźe. Wot 1796 bě Šyndlaŕ z wyšim fararjom w Picnju. 1839 poda so na wuměnk.
Skutkowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šyndlaŕ staraše so wo delnjoserbske pismowstwo. Wot lěta 1791 wuda rjad nabožinskich knihow, spěwow a kěrlušow. 1793 wobdźěła tehdy jara rozšěrjenu powučacu knižku Wendisches Not- und Hilfsbüchlein – Te knigli za serbske luźe a za čas Napoleonskich wójnow da w lěće 1813 bóle z praktiskich přičin ćišćeć štyrirěčny słownik Kleines deutsch-wendisch-russisch-polnisches Wörterbuch („Mały němsko-serbsko-rusko-pólski słownik“). W 1820tych lětach bě hłowny zamołwity za wudawanje delnjoserbskeje biblije (Nowy zakoń 1821, Stary zakoń 1824). Po tym wuńdźe w lětach 1824, 1825 a 1829 wjacedźělna prědarska kniha, za kotruž dyrbješe nimo pjenježneje podpěry pruskeho stata hišće 200 tolerjow ze swójskeje kapsy připołožić.
Přeswědči tež druhich Delnjoserbow k pisanju. Tak wukonješe wulki wliw na wučerja Dabita Boguwěra Głowana, prěnjeho wuznamnje literarnje skutkowaceho wučerja w Delnjej Łužicy. Jeho podpěrowaše a namołwješe do dalšeho literarneho tworjenja. Wotpohlady Głowana za wudawanje šulskich knihow kaž tež přełožk cyrkwinskeje agendy pak zwrěšćichu.
Šyndlaŕ wojowaše stajnje přećiwo antiserbskim naprawam statnych instancow. Při přirjadowanju Choćebuskeho wokrjesa k Sakskej w lěće 1807 protestowaše doraznje přećiwo planam, serbsku rěč ze šule a cyrkwje wutłóčić. Při šulskich wizitacijach so jemu porokowaše, zo so serbšćina přejara nałožuje, čehoždla charakterizowachu šule Picnjanskeje wosady jako „najšpatniše cyłeho wokrjesa“. Šyndlarjowa próstwa wo powyšenje mzdy, zo by swoje serbske přełožowanske a wudawaćelske dźěło móhł dale wukonjeć, so 1830 wotpokaza. Ze swojim dźěłom přinošowaše Šyndlaŕ najebać wšěch ćežow jara k spěchowanju serbskeho narodneho wědomja w Delnjej Łužicy a k skrućenju serbstwa.
Dalše twórby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- 52 historijow z togo Starego testamenta. Choćebuz, 1791.
- 52 historijow z togo Nowego testamenta. Choćebuz, 1800.
- Prjatkarske knigli w dwě źelach. Berlin, 1829.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Pětr Kunze: Šyndlaŕ, Jan Zygmunt Bjedrich. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 560sl


text:
Żory: porwoł matce mobilniŏk i zaniōs go do lōmbardu
Wyużōł spanie matki i jã ôkrŏd, a jeji telefōn zastawiōł we ôsiedlowym lōmbardzie. Wczorej chyciyli go policyjōny, jak pokŏzoł sie pod blokym. 21 lŏt mody chop bōł poszukowany ôd gyrichtu, mioł do ôdsiedzyniŏ pŏrã miesiyncy.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Wczorej po piōntyj po połedniu policyjōny chyciyli złodzieja, co ôkrŏd swojã matkã. 21-latek wyużōł mōmynt, jak kobiyta spała, i wyniōs z jeji pōmiyszkaniŏ telefōn wert bez tysiōnc złotych. Zastawiōł go w lōmbardzie za niskõ kwotã, a po połedniu pokŏzoł sie nazŏd pod blokym.
Wtynczŏs to dozdrzoł go ôjciec. Syn wziōn uciykać, a ôjciec polecioł za nim. Po chwili bōł chycōny i znŏd sie w rynkach szandarōw.
21-letni raubiyrz usłyszoł już ôbskarżynie i trefiōł do policyjnego heresztu, a hned ôdpowiy za raub na szkodã matki. Na razie pŏrã miesiyncy przepyndzi w zakładzie kŏrnym, bo poszukowoł go gyricht, co za inksze przestympstwo skŏzoł go na kŏrã heresztu.
Zdrzōdło: KMP Żory


text: Njebjelčicy (JK/SN). Zo so Njebjelčanska gmejna stajnje prócuje přirodnje a regionalnje hospodarić a sej wobswět dołhodobnje čisty zachować, je dawno znate. Wosebite zarjadowanja a aktiwity w minjenych lětach su to nazornje pokazali. Nětko su tam nowu ideju zrodźili. Před pozadkom dźeń a wjetšeho zajima wobydlerjow za regionalne a přirodnje produkowane žiwidła a wudźěłki ratarstwa chce gmejna zhromadnje z akterami zjawneho a politiskeho žiwjenja Sakskeje rjad zarjadowanjow wuhotować, kotrež maja so wěnować biologiskemu a přirodnemu ratarjenju. Nimo toho chcedźa aktiwisća, ke kotrymž słušatej nimo zastupjerjow Njebjelčanskeje gmejny tež Budyska ludowa uniwersita a sakska krajna centrala za politiske kubłanje, za žiwjenje na wsy wabić.


text:
Zo móhli dobrowólni wobornicy stajnje a wšudźe hašeć a pomhać, dyrbja derje wukubłani być, čehoždla často zwučuja. Někotři z nich činja to přichodne dny we wosebitym kontejneru, w kotrymž hodźa so wšelake družiny wohenja simulować.
Kamjenc (HS/SN). „Fire training“ je napisane na módrym kontejneru, kiž steji wot wčerawšeho na terenje Kamjenskeho wohnjowoborneho techniskeho centruma. K dwojim durjam wjedźe mały schód, dalši zachod je na třěše, naboku su wjacore mjeńše wokna. Nutřka hodźa so wšelake družiny wohenja napodobnjeć, po měnjenju fachowcow jara realistisce. Mjez druhim woheń w kuchni, tak mjenowany flash over, potajkim hdyž so płun pod wjerchom pali, woheń w milinowym kamorje a dalše. Dohromady dźewjeć scenarijow móža w 40 kwadratnych metrow wulkej zwučowanskej připrawje simulować. Energijowy zastaraćel ENSO připrawu hižo šěsć lět financuje.


text:
Czelŏdź: bytōmiŏk włōmoł sie do dōmu i ôbsztalowoł transport
36 lŏt stary złodziyj wpŏd skirz za srogij pewności siebie. Chop dwa razy włōmoł sie do tego samego budōnku. Zicher swojij bezkŏrności bytomiōn na drugi skok w Czeladzi ôbsztalowoł transport, co mioł mu pōmōc w przewozie narychtowanych do porwaniŏ rzeczy. Posiedziciel metalowych sztyndrōw po piyrszym włōmaniu bōł ale przitōmny. Dziynki informacyjōm przekŏzanym ôd niego jak tyż kerowcy najyntego auta dostŏwczego, chytry raubiyrz wpŏd w rynce wachtyrzy prawa.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Do piyrszego raubu z włōmaniym doszło latoś 13 września w jednym z niezamiyszkanych budōnkōw w cyntrum Czeladzi. 36 lŏt stary bytōmiōn wziōn wtynczŏs z dōmu 6 metalowych grzejnikōw we wercie bez 1000 złotych. Amatōr cudzyj włŏsności wiedzioł, iże w izbach sōm jeszcze wertowne przedmioty. Chop narychtowoł sie do wyniesiyniŏ miyndzy inkszymi metalowe sztyndry do szyb i inksze elymynta szklŏrskij werksztele wert 3 tysiōnce złotych. Na przewōz dalszego łupu rabsik uzdoł jednak ôbsztalować transport. Bez eklerowaniŏ swojij działalności, namōwił bez cufal trefiōnego kerowcy auta dostŏwczego na gibki kurs. Chopi ukŏzali sie w budōnku przedwczorej po połedniu. Na placu czekoł na nich już jednak posiedziciel posesyje, co zawołoł na plac czelŏdzkich wachtyrzy prawa. Chociŏż 36-latek straciōł sie przed przijazdym policyjōnōw, informacyje przekŏzane ôd posiedziciela statku jak tyż kerowcy auta dostŏwczego przizwolyły na jego gibke zastawiynie. Bytōmiōn usłyszoł już ôbskarżynie raubu z włōmaniym za kere grozi mu nawet 10 lŏt heresztu.
Zdrzōdło: KPP Byńdzin


text:
Za wjetšu politisku wahu
Wjelcej/Wětošow. Wolerski zwjazk Zeleny přichod Wjelcej je Łužiskej aliancy (ŁA) přistupił. To zdźěli wčera předsyda serbskeje strony Hanzo Wylem-Kell. Zwjazk skutkuje samostatnje jako wjesna skupina pod třěchu ŁA. Z přistupa nadźijeja so jeho čłonojo wjetšeje politiskeje wahi w boju přećiwo ničenju wobswěta wudobywanja miliny z brunicy dla.
Nowa tepjernja
Budyšin. Zakładny kamjeń su wčera za nowu tepjernju na Budyskej Thomasa Müntzerowej połožili. Tepjernja w blokowym systemje ma po principje koplowanja mocy a ćopłoty dźěłać. Budyski zastaranski zawod za energiju a wodu inwestuje jědnaće milionow eurow do projekta, kotryž budźe wot lěta 2017 tež milinu produkować.
Němske koparki dobyli
Winnipeg. Němske hrajerki su na swětowych koparskich mišterstwach w Kanadźe jako skupinske dobyćerki do wosmifinala zaćahnyli. Mustwo trenarki Silvije Neid je wčera we Winnipegu Thailandsku ze 4:0 porazyło. Wrota třělili běchu Melanie Leupolz, w druhim połčasu hrajaca Lena Petermann (dwoje) a Sara Däbritz.
Małe finale přěhrali


text:
Po 15 lětach kónc
Nowa Niwa. Wot septembra změja w Nowoniwjanskej pěstowarni „Błótowske wrobliki“ jenož hišće jednu hodźinu serbšćiny wob tydźeń. Po 15 lětach je tuž kónc z cyłodnjowskim kubłanjom po modelu Witaj, rozprawjatej Serbski a Delnjoserbski rozhłós. Jako přičinu mjenuje nošer, zarjad Luboraz-Hornje Błóta přemało přizjewjenjow jeničce šěsć dźěći.
Hotel předaty
Budyšin. Best Western w Budyšinje ma noweho wobsedźerja. Kaž wjednistwo hotela zdźěla, je Podstupimska towaršnosć Obotritia Hotel minjenu wutoru dom přewzała a chce jón profesionalnje dale wjesć. Wot lěta 1991 běše Berlinska HGG oHG štyrihwězdowy dom ze 157 stwami, kotryž bě za čas NDR jako hotel Lubin znaty, wuspěšnje wobhospodarjała.
Policist muža zatřělił
Zhorjelc. Policist je wčera w Eckartsbergu w gmejnje Mittelherwigsdorf 23lětneho muža zatřělił. Tole zdźěla Zhorjelska policajska direkcija. Do toho běchu zastojnikow wołali, dokelž bě 23lětny pječa swoju 47lětnu mać nadběhował. Kriminalna policija pad přepytuje, předewšěm wobstejnosć, kotrejež dla je k zasadźenju brónje dóšło.


text:
Misspell m0rzyczyn był odwiedzany 255 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
Morzyczyn
jorzyczyn , korzyczyn , m9rzyczyn , mirzyczyn , mkrzyczyn , mlrzyczyn , mmorzyczyn , mo4zyczyn , mo5zyczyn , modzyczyn , moezyczyn , mofzyczyn , moorzyczyn , morayczyn , morrzyczyn , morsyczyn , morxyczyn , moryczyn , moryzczyn , morz6czyn , morz7czyn , morzcyzyn , morzczyn , morzgczyn , morzhczyn , morztczyn , morzuczyn , morzycayn , morzycczyn , morzycsyn , morzycxyn , morzycyn , morzycyzn , morzycz6n , morzycz7n , morzyczgn , morzyczhn , morzyczn , morzyczny , morzycztn , morzyczun , morzyczy , morzyczyb , morzyczyh , morzyczyj , morzyczym , morzyczynn , morzyczyyn , morzyczzyn , morzydzyn , morzyfzyn , morzyvzyn , morzyxzyn , morzyyczyn , morzyzcyn , morzyzyn , morzzyczyn , motzyczyn , mozryczyn , mozyczyn , mprzyczyn , mrozyczyn , mrzyczyn , norzyczyn , omrzyczyn , orzyczyn


text:
Tysacy zajimcow su sobotu na přirodowe wiki do Stróže pola Hućiny ćahnyli. To drje je so za wšitkich zadaniło, mjez druhim regionalnych wudźěłkow a łemkowskeje kultury dla.
Stróža (CK/SN). „Wulkotnu naladu“, chwaleše sej tež Marion Frenzelowa. Wikowarka z Přezdrěnka w Radworskej gmejnje bě prěni raz na Stróžanskich přirodowych wikach, hdźež poskićeše wjace hač połsta družin marmelady ze swójskeje produkcije. Kombinacije z bozanku a z jara strowymi aronija-jahodami jej kupcy runjewon z rukow torhachu. Marion Frenzelowa předawa swoje wudźěłki hewak zwjetša na Budyskich zelenych wikach a dodawa je někotrym biowobchodam. Jako nowačka na 18. nazymskich wikach přirody w Stróži bě wona „dospołnje spokojom“.


text:
Rybnik: Miesiōnc z kołami
Już bez miesiōnc na ulicach Rybnika jeżdżōm koła miejske sztwŏrtyj gyneracyje. Miyszkańcy radzi używajōm dostympnych jednośladów, co tworzōm porynczny nec dojazdów z cyntrum do kożdyj dzielnice miasta.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
80 kōł, 1639 wypożyczyń, 2771 zaregistrowanych używŏczy w aplikacyji i 670 używŏczy używajōncych kōł – tak przedstawiajōm sie statystyki po miesiōncu ôd sztartniyńciŏ w Rybniku systymu kōł miejskich ôpartego na aplikacyji GeoVelo. Nojwiyncyj wypożyczyń (108) w jedyn dziyń trefiyło sie w niydzielã, 22 lipnia. Postrzedni czas wypożyczyniŏ to 31 minut. Nojaktywniyjszy używŏcz wypożyczōł koło 44 razy, a używoł sprzyntu bez 15 godzin. Używŏcze zainteresowali sie tyż systymym abōnamyntowym i wykupiyli 111 abōnamyntōw (w tym: 31 3-miesiyncznych, 23 miesiynczne i 60 dniowych).
– Ciekawym zjawiskym je fakt, iże mocka używŏczy traktuje systym GeoVelo niy ino za postrzodek transportu publicznego, ale za wypożyczalniã kōł miejskich przizwŏlajōncych czynsto nawet na pŏrãgodzinne używanie koła. Wyglōndŏ na to, iże sprzijŏ tymu systym ôpłat abōnamyntowych, dziynki kerymu za 9 zł idzie w rōmach „dziynnego abōnamyntu” używać kōł bez ôgraniczyń bez 24 godziny – powiadŏ Grzegorz Bargielski z fyrmy GeoVelo.
– Kōł miejskich je na razie 80, ale co ważne, ukŏzały sie we wszyjskich 27 dzielnicach. Je rzeczōm doimyntnie naturalnōm, iże miejske koła sōm nojczyńścij spotrzebowowane w cyntrach miast, ale chcymy sie przewiedzieć, jake richtich je zapotrzebowanie na nie w dzielnicach – podkryślŏ prezydynt Rybnika Piotr Kuczera.
– Postrzōd 38 sztelōw nojsrogszōm popularnościōm cieszyły sie lokalizacyje: przi ul. Wandy w dzielnicy Maroko-Nowiny, przi Dworcu Kōmunikacyje Miejskij, na Rynku, na Placu Jōna Pawła II i przi Banhofie. Stojymy ô to, by pod kōniec roku skompletować dane statystyczne wypożyczyń, co przizwoli na dalsze ulepszynie systymu w prziszłych latach – przidŏwŏ Jan Fiałkowski, ôficyr kołowy we Urzyńdzie Miasta Rybnika.
Używanie koła idzie zaczōńć po zainstalowaniu aplikacyje GeoVelo na smartfōnie. Po aktywacyji aplikacyje treba wniyść ôpłatã registracyjõ 10 zł i zasiylić kōnto. Potym styknie ôdblokować koło ze pōmocōm aplikacyje i ruszać w drōgã. Po kōńcu jazdy trza ôdkludzić koło na naznaczōny plac parkingowy, zablokować zōmek i zakōńczyć swojã jazdã w aplikacyji. Zaregistrowany używŏcz musi pamiyntać, iże wypożyczenie koła bydzie możliwe, jeźli na kōncie je saldo minimum 10 zł.
– Dziynkujymy aktywnym używŏczōm za raportowanie felerōw kōł ze pōmocōm funkcyji dostympnych w aplikacyji. Dziynkujymy tyż za dorady co do ulepszyniŏ systymu. Używŏcze pytajōm nojczyńścij ô to, eli na jedno kōnto używŏcza idzie wypożyczyć wiyncyj aniżeli jedne koło na rŏz, bp. dlŏ czōnkōw familije. Niystety takij funkcyje systym niy posiadŏ. Jedyn zaregistrowany używŏcz może wypożyczyć ino jedne koło. Robiymy nad tym, coby z jednego smartfōnu szło ôbsugować pŏrã kōnt, co przizwolyłoby – jak sie mŏ jedyn telefōn – wypożyczyć wiyncyj kōł – prawi Grzegorz Bargielski.
Zdrzōdło: UM Rybnik, foto: W. Troszka


text:
Lětuša sezona při Bjerwałdskim jězoru dotal najwuspěšniša
Hamor (AK/SN). Bjerwałdski jězor ma mjez wopytowarjemi dźeń a lěpši wothłós. Tole zwěsći Hamorski wjesnjanosta Achim Junker (CDU) na zašłym posedźenju gmejnskeje rady. „Sezona 2015 bě po našim hódnoćenju dotal najwuspěšniša w stawiznach krajinoweho parka Bjerwałdski jězor. Wjace hač 400 000 ludźi z tu- a wukraja je lětsa z něhdźe 1 300 hektarami wódneje płoniny najwjetši jězor Swobodneho stata Sakskeje wopytało“, rozłoži wjesnjanosta. Lěto do toho bě jich něhdźe 350 000.
Rozsudne za lětuši wopytowarski rekord běchu po słowach Achima Junkera horce lěćo, dobra kwalita wody w jězoru a wotewrjenje noweho stanowanišća „Hwězdny camp“. Tu zličichu hižo w prěnjej sezonje – byrnjež tam hišće twarnišćo było – wjace hač 2 400 hosći z wjace hač 5 900 přenocowanjemi. Po wšěm zdaću je „Hwězdny camp“ lětsa jeničke nowowotewrjene stanowanišćo po wšej Sakskej.


text:
Nazymske koncertowanje 2017 z dobrym wopytom zahajene
Njebjelčicy (CRM/SN). Lětuši rjad nazymskich koncertow, zarjadowany znowa wot Załožby za serbski lud, je so wčera popołdnju w Njebjelčicach zahajił. Kaž je tam z wašnjom, zhromadźichu so wjesnjenjo a dalši hosćo hižo hodźinu do koncerta k swačinje. A to z prawym serbskim pjekarskim tykancom.
Lubowarjo serbskeho ludoweho spěwa přińdźechu hižo na zahajenskim koncerće cyle na swoje kóšty. Najstarši serbski chór, Radworska Meja z dirigentom Pětrom Cyžom, jón wuhotowa. Přez hodźinu trajace hudźbne zarjadowanje, wot Lydije Zopineje a Bena Bělka rutinowanje moderěrowane, wopokaza so znowa jako dosć wotměnjawe a tematisce derje natwarjene. Z radosću smědźeše so tež zwěsćić, zo njewobsteji naše dźědźinstwo jenož z bohateje zběrki pěsnjow z luda, ale zo su naši komponisća w běhu někak dweju lětstotkow wjele dobrych a dźensa dale rady spěwanych a słyšanych sadźbow spisali. A zdobom tež wjele nowych wuměłskich składbow wšelakich stilow skomponowali.


text:
Čorny Chołmc (AK/SN). Swoju sylnu zwjazanosć z Čornochołmčanskim Krabatowym młynom je tamniši hornčer Andreas Hegewald zawčerawšim na cyle wosebite wašnje zwuraznił. Wón přepoda towarstwu Krabatowy młyn keramisku figuru Kantorki. „Za mnje je wona poprawny rjek Krabatoweje powěsće. Wona je lubosć do žiwjenja Krabata přinjesła, a tak zamó wón złu móc přewinyć“, hornčer wuswětli.
W lěće 2005 słušeše Andreas Hegewald k sobuzałožerjam towarstwa. Jeho trajna požčonka Kantorki ma stajnu wustajeńcu w Domje Jurja Brězana wobohaćić. Nimale 100 hodźin dźěła je za nju nałožił. Jeho mandźelska Ulrike, tohorunja hornčerka, je figuru wobarbiła a glazěrowała. Něhdźe šěsć kilogramow ćežka Kantorka je 54 centimetrow wulka. „Najwjetše wužadanje bě hłowa“, powěda Hegewald. Wot lěta 1988 wjedźe wón w Čornym Chołmcu hromadźe z mandźelskej hornčernju a čuje so mjeztym we wsy kruće zakorjenjeny.


text:
Szoł1 żech sie tak dzisiej drōgōm2 i mie cojsik tak naszło, żeby na gibko3 narychtować4 taki deser ze bani. Kupiōł żech sie bania hokkaido, bo ôna je wyraźniyjszoł we smaku i nawet niy trza ji5 ôbiyrać. Chwila i już mołcie co pomaszkycić6– no chyba, że niy lubicie bani. Co potrza? 250 g bani 1 biołoł […]
Tag: #maszkyty
Tarta ze śliwkōma (Tarta ze śliwkami)
Niy dojś1, że śliwki sōm2 dobre we smaku, to jeszcze majōm kans3 fetaminōw4: magnez, potas, żelazo i inksze5, ale- co dlo niyjednego je nojważniyjsze- sōm richtich6 dobre na trołwiynie7. I żech sie tak pomyśloł, że jak tera mōmy jeszcze na nie sezōn, to trza to wykorzystać. Receptōw8 na take ciasta je połno, ale joł żech […]
Szpajza szokoladowoł (Deser czekoladowy a’la Silesia ;) )
Szpajza szokoladowoł (Deser czekoladowy a’la Silesia 😉 ) Piyrwy1 niy bōło2 fajeru3 bez szpajzy, terozki zrobiōł sie z ni taki trocha syntymyntalny deser, ale joł tam lubia do niego wrołcać. Przepis na ta szpajza dostoł żech łod kucharki, co to tyla ich w życiu zrobiōła, że keby4 za kołżdo5 szpajza dostała złotek,6 to miałaby z […]
Torta citrōłnowo (Tort cytrynowy)
Z tōm1 tortōm to już eksperymyntuja2 od jakegojś czasu- cojś może jeszcze kedy mi do łeba przidzie3– ale terozki4 stanyło5 na taki wersji. Ta torta je tako leko6, niy za słodkoł, niy za kwaśno, że moja Muter i jyj kamratki7 bōły bardzo zadowolōne. Co potrza? Biszkopt: 6 jajec 5 łeżek8 mōnki pszynny 1 łeżka mōnki […]
Szokoladowe babeczki (Muffiny brownies ;) )
Nierozki czowiek sie leży w dōma na kauczu[1], a tu nołgle[2] bezuch[3]. Co to robić, trza by co upiyc? Na take mômynty sôm te babeczki. Raz, dwa i leżôm na stole. Co potrza? jedna szokolada gorzko jedna szokolada mlyczno (jakbyjście chcieli to mogecie się wziôńć i 2 gorzke) 4 jajca 90 g cukru (jo […]


text:
Batman
Tyn mój pjyrszy - łobejrzany w tyskim kinie Andrómeda, na samym poczóntku lot '90.
Pjyrszy film, na kierym był żech w kinie sóm. Jedna z tych hollywoodzkich bojek nad bojkami, kiero mało co może przebić. Bohatyr dzieciyncyj wyłobraźni. Jak D'Artagnan, Winnetou, Indiana Jónes, abo Robin Hood...
A potym? Potym wracoł nazot. Już nigdy na takim poziómie, jak we filmie Tima Burtóna z 1989 roku, ale pora razy było blisko. Chociożby w kupiónym na studiach kómiksie EGO Darwyna Cooke'a, abo (cołkiym niydowno), we filmie SUICIDE SQUADE. Niy jest to arcydzieło kina, ale te scyny z Jokerym, Harley Quinn, czy samym Batmanym sóm tam cołkiym-cołkiym.
Tak samo i ZABÓJCZY ŻART, kiery łostatnio wziół żech sie z wypożyczalni. Kaś pół roku tymu puszczali to u nos w kinach. Trocha żech sie tego boł, bo: "kryska choby z Cartoon Network, to co to byda paczoł"? Ale jak żech już popaczoł, to widza, że niy ma nojgorzij.
Kónwyncja cołkiym ciykawo (ywidyntnie gangsterskie klimaty), a i fabuła kupy sie czimie.
Kómisorz Gordón i jego cera, Barbara (jako Batgirl) na drugim planie naprowdy dowajóm rady, a zaś dziynki retrospekcjóm mogymy sie dowiedzieć, jak to z tym Jokerym i Red Hoodym było.
W sumie: bardzo solidno produkcjo i do tego tako bardzij do dorosłych niż do bajtlów.
We filmwebowyj, punktowyj skali dowóm 8/10.
*
Tak sie skłodo, że ta notka napisołek w Dziyń Jynzyka Łojczystego. Dó mie jes to jynzyk ślónski. Wjyncyj ło tym Dniu poczytocie sie na Wiara.pl we "Ślónskich klimatach". Styknie kliknóńć tukej


text:
Witaj-horty (jich dajo wu nas styri) cesto njestoje we srjejźi, gaž to grono źo wó kubłanju. Góźba dosć za Serbski muzej w Chóśebuzu, se tej temje pśiwobrośiś a pšosyś na „Serbske blido“ pód motom „Witaj pó šuli! Kak se serbska rěc we hortach nałožujo“. Rozpšawili su hortnarki ze Žylowa (wótkubłarce Gaby Riegerowa a Anett Aurasowa), z Wětošowa (Anke Gräfowa a Silvia Austowa) a z Bórkow (Iva Schultchenowa).
Wjednik Witaj-Centruma w měsće, Viktor Zakar, jo woblutował: „Luźe njamaju pšawych pśedstajenjow wó Witaj-hortach. Hort, to njejo źiśownja.“ W źiśownjach maju wěcej casa, domacne nadawki njejsu, a źiśi njepśidu mucne wót šule. Hortnarki su pśigłosowali. „We hortach njamóžoš planowaś wjeliki program. Wšak maju źiśi južo w prědnej rědowni 5 góźinow wob źeń, nanejmjenej na někotarych dnjach“. Gaž hort se zachopijo, cynje nejžpjerwjej swóje domacne nadawki. W Žylowje muse akle gnaś do horta, wón jo někak 1 km daloko pšec wót šule. A gaž wše winowatosći su wótbyte, muse (a deje) źiśi wótpócywaś a kśě graś.


text:
Wiycie! Eźli łocucymy sie kole połednia, na gowie mōmy żelaźnŏ kapelka, taki możno żelaźny ring, we gymbie sucho… sucho choby kajsik na Zaharze, baba sie dō nŏś blank niy łozdywŏ… to znacy, iże Zilwestra mōmy zbyte, mōmy już blank tyn fajer za sia.
Nō, tōż cucymy sie, napoczynōmy myśleć… nō, nasz myślōnek napoczynŏ sie przeciskać bez te nasze „zwoje mōzgowe” we palicy, ftore niy wieda blank po jakymu, sōm ci tak stopierōńsko poskrōncane i łod tych zerpyntinōw, łod tego tańcowaniŏ myślōnek napoczynŏ sie przeciskać, zowzito… bo nasz myślōnek jes uwziynty nikiej tyn nasz prezidynt…
Przeciskŏ sie… a to przecamć boli… boli nŏs gowa…
Łod tyj bolyści, dolygłōści aże ci sie budzi wōntrōba, budzōm sie leberka… i tyż majōm uciycha, co już jes po Nowym Roku… beztōż tyż łozwŏlajōm ci sie po cŏłkim naszym łorganiźmie… aże ziobra chrympiōm i szkwyrczōm. Łod tego prasku cuci sie nōm żełōndek… Łuuu… tyn to ci wczorej pożōł…
Jŏ ci blank niy miarkuja po jakiymu łōni dŏwajōm tela do jŏdła na Zilwestra… Możno skuli tego, iże ku łostatkowi idzie „termin ważności”… dosłōwnie… bo miesiōnc idzie przeca przełōnaczyć… piska po tyj zajcie, piska po drugij zajcie… „piōntka, pałka, zapałka, dwa kije”… sie przełōnaczy, wynicuje, kōntman wszyjsko wećkŏ, prŏwda? Ale roka sie tak letko niy dŏ. I beztōż tyż razinku… skuli tego my we Zilwestra tela ćkōmy choby nŏjynte…
Po tyj uwŏdze yntlich nasz myślōnek, naszŏ „myśl” sie przecisła…styngła … pić… kce sie nōm słepać… Słepać nōm sie kce tyż niy blank łod tego tańcowaniŏ chocia… ja, ja… bo przi tańcowaniu czowiek sie szwicuje… tyn szwajs, tyn pot jes ci blank słōny… a po słōnym na isto kce sie słepać. I kciŏłby tyż czowiek wrzesknōńć: pić, pić! Ale lynzyk jesce… nynŏ… kulikiym… lynzyk jes jak tyn „kołek” nikej taki knyplik… to ale łod tego cŏłkigo winszowaniŏ we Zilwestra.
Nō, rzyknijcie mi wiela tyż razy idzie pedzieć: wszyjskigo nŏjlepszyjszego, wszyjskigo nŏjlepszyjszego, wszyjskigo nŏjlepszyjszego…
Łōńskigo roka trefiōłech dwiōch takich istnych, dwiuch takich fricōw… stŏli kole gardyrōby i jedyn pytŏ sie drugigo:
– Nō, i czego mi winszujesz?
– Wszyjskigo nŏjlepszyjszego! A ty mie?
– Jŏ ci tyż winszuja wszyjskigo nŏjlepszyjszego!
– Ale ty przecamć niy mogesz mi winszować wszyjskigo nŏjlepszyjszego…
– A po jakiymu?
– Bo to jŏ ci winszowŏłech wszyjskigo nŏjlepszyjszego…
– Nō, to co?
– Boch jŏ bōł piyrszy…
– Nō, to co?
– Anō, jakech jŏ ci winszowŏł wszyjskigo nŏjlepszyjszego, to już przeca niy ma nicego nŏjlepszyjszego, boch to jŏ ci już wywinszowŏł… wszyjskigo!
– Nō…
– Tōż czego ty mi winszujesz?
– Wszyjskigo dobrego!
– Grubelok i łoszkliwiec jedyn! Jŏ ci winszowŏł wszyjskigo nŏjlepszyjszego, a ty mi ino wszyjskigo dobrego…
Napoczli sie chatrusić i… terŏzki sie winszujōm gibkigo powrōtu do zdrowiŏ…
A ku mie przimykła jedna mamzela…
– Panoczku Ojgyn! Jŏ bych kciała wōm cosik powinszować…hmmm… niy wiym… pijyndzy wōm niy winszuja, bo je pewnikiym mŏcie. Słŏwy wōm niy winszuja, bo jōm tyż mŏcie. Zdrowiŏ wōm tyż niy winszuja, bo widza, co je mŏcie. Nō, to jŏ wōm, panie Ojgyn, winszuja, coby wŏs waszŏ baba nigdy niy zdrŏdzała…
– Ale… – gŏdōm jŏ – moja babeczka przeca mie niy zdrŏdzŏ…
– A eźli jŏ gŏdōm, iże wŏs, panie Ojgyn, zdrŏdzō? Jŏ ino wōm winszuja… coby wŏs… niy zdrŏdzała!
I wtynczŏs cucōm ci sie rynce… tyż targajōm jak sto dioskōw… coby sie w nŏs niy łocuciyło – wszyjsko boli. Łōne, te grace, bolōm łod tych wszyjskich zilwestrowych tōastōw. Czowiek wstŏwo, mŏ kielōnek nalōny, dziyrżi, rynka ciyrpnie a tyn… jakisik istny… gŏdŏ… gŏdŏ… nō tōż zdrowie… gŏdŏ. Abo za zdrōwie naszych babeczkōw… gŏdŏ… choby niy szło sie bez gŏdki szluknōńć. Bali mu sie niyskorzij cosik ze tōm gymbōm zrobiyło… wargi ci mu sie tak jakosik dziwocnie skurcyli… dalszij słepali my już bez gŏdaniŏ i siedzōncy… jak tyn jedyn, co to wy wiycie, a jŏ miarkuja… chlup! i… już!
A przi tyj przileżitości łobejzdrzelichmy sie gynał cŏłŏ gipsdeka i yntlich… poszkopiōłech… bo tam ci na wiyrchu byli tyż te zerpyntiny, usztafirowane wszyjsko… yntlich spomiarkowołech zgwōli czego na Wawelu sōm ci te wywołane „kasetony” ze tymi gowami… nō, coby tyn jakisik tam nasz krōl niy słepŏł sōm!
I wtynczŏs cuci ci sie cosik nŏjgorszyjszego… refleksjŏ… chytŏsz sie chopie za kabza… wszyjske pijōndze udane… na bilety na tyn maskynbal, na taksa na bal, na taksa ze tyj balangi… na drugŏ taksa ze tyj balangi… dlō mie… na taksa ze chałpy na bal po hymda i binder. Na taksa ze balu do chałpy… na ślōsŏrza… nō, na tego, co dorŏbiŏ kluce do dźwiyrzy…
Nō, i zatym cuci sie… ślyp… podwiyl co, ino jedyn ślyp…”spojōwka”, „tynczōwka”, „rogōwka”, „siatkōwka”… sztral, prōmiyń wlatuje do ślypia… boli… i łoroz tyn ślyp blank gupieje, bo niy wiyrzi włōśnym łoczōm… budzi sie drugi ślyp i… jezderkusie! Widza, je, mōm… styrcy… mineralwaser… cŏłkŏ flaszka…
I zarŏzki cŏłki nasz łorganizmus, nasz lajb sie festelnie raduje i… śpiywŏ… i jŏ sie tyż yntlich budza i… tyż śpiywōm… jak wczorej… La, la la la la la la… la la la la la la la…
Ojgyn z Pnioków
kapelka – tutaj: beret;
myślōnek – myśl;
zowzito – uparcie, zawzięcie;
ćkać – jeść bez umiaru;
szwicować sie – pocić się;
kulikym – kołkiem;


text:
Mahatma Gandhi
Mahatma Gandhi, jogo pópšawne mě jo Mohandas Karamchand Gandhi, (gudžaratiski: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, hindiski: मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī, [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi] ? / i; roźonow 2. oktober 1868 w Porabandara zwězkowego stata Gudžarat w Indiskej; zamrětow † 30. januar 1948 w Nowe Delhi, Indiska) wón jo był indiski a pódpołdnjoafrikański pšawiznik, wopěraŕ, rewolucionaŕ, publicist, wucabnik, asket a pacifist.
- Gandhi jo było politiski a duchowski wjednik ze indiskego njewótwisnoskego gibanje w 20. stolěśa.
- Až pšawiznik w Pódpołdnjowju Afriku, bu Gandhi jo se pśeśiwo apartheiźe zasajźili.


text:
...wedla jego chałupy szpacyrowoł...
...kszeft s bótkami...
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swoj jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Pynto drótów
Przi tym szpacyrowaniu po Cieszynie trzeja też nikiedy dać se pozór i dźwignóć łoczy do góry. Tak żech też zrobił, coby sie podziwać na te chałupe w kierej sie rodził nasz zasłóżóny Cieszyniok Jerzy Trzanowski. Coby ło nim żodyn nie przepómniół i dycki jak bydzie gdo wedla jego chałupy szpacyrowoł, to uwidzi prziszrubowanóm biołóm teblicem w sztyrasta setnóm rocznicem jego narodzynio. Na ni idzie poczytać gdo to był i skyrs czymu patrziło by sie dobrze go spóminać. Gorzij jednakowóż ta chałupa dzisio wyglóndo na winklu, kaj pod wielkim zielónym szyldym wisi pynto wszelijakich drótów i kabli. Możne, że je to jakosi szpecyjalno insztalacyja kiero skuplowano je s wszeckimi bankomatami na świecie i możne aji w Australiji u nich pudzie naciś piniyndzy do swoji szrajtofli. Jedno je jednakowóż pewne, że to pynto drótów wisi uż tam dłógi roki i żodnymu isto łóno nie zawadzo, a zdało by sie, że ty dróty na zicher by uż downo miały skrymbieć. Kapke to je gańba, że tego nie widzóm łojcowie miasta i nie kożóm tego skludzić elektrykorzóm, coby to nie bełkło i nie dej boże cało chałupa nie zgorała. Na prociw jak przeszpacyrujymy przez Stary Targ trefiymy na kszeft s bótkami w kierym downij uż egzystowało moc inkszych kszeftów, a piyrszy ś nich to był kszeft s rozmajtóm oblyczkóm. Nejgorzij dzisio majóm rozmajte cieszyński emigranty kierym roz za kiedy udo sie nawszczywić stare kónty i potym nie wiedzóm kaj sóm, bo uż yno lecy kany eszcze egzystujóm stare kszefty. Siednóć przi piwie uż sie dzisio nie do ani “Pod Jelynim” ani w “Cyntralce” ani w “Zamkowej” ani w”Targowej” ani i u “Filutka”, a lodów zjeś u Ondrzejka, a kawy napić sie w Basztowej.
Mini słownik:
podziwać-popatrzeć,
przepómnioł-zapomniał,
wedla-obok,
prziszrubowali-przykręcili,
skyrs-z powodu,
patrziło by- należałoby,
kaj-gdzie,
pynto-kłąb,
skuplowano-połączona,
naciś- napchać,
szrajtofla-portmonetka,
skludzić-sprzątnąć,
skrymbieć-zbutwieć,
gańba-wstyd,
skludzić-sprzątnąć,
bełkło-zapaliło się,
kszeft –sklep,
lecy kany-gdzieniegdzie,
nawszczywić-odwiedzić
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Tež přez swjate dny su sotry hladanskeje słužby maltezow swoje dźěło derje a dypkownje wukonjeli. Někotremužkuli, kiž žanych přiwuznych nima, zmóžnichu tak rjane hody.
Kamjenc (SN/mwe). Tójšto lět nawjeduje Marika Nowakowa hladansku słužbu maltezow, kotrejež sydło je nětko w Kamjenskej chorowni. Wona ma 47 kruće přistajenych, kotřiž so wo 260 pacientow staraja. Wšědnje jězdźa woni k hladanja potrěbnym w Kulowskej kónčinje, hač do Wóslinka a Běłeje (Biehla), dale do Bischheima a Porchowa. Wosebje pak so serbscy pacienća wjesela, hdyž móža w horjanskich abo delanskich wjeskach ze sotrami serbsce rěčeć. „To je jara wažne. Wšako smy to do kolebki połožene dóstali“, Marika Nowakowa praji. Tež w chorowni swj. Jana na to dźiwaja, zo móža so pacienća w swojej maćeršćinje zwuraznić, štož hojenju tyje.
Budyšin (SN/mwe). Pod darmotnym telefonowym čisłom 116 117, po cyłej Němskej płaćiwym, pacienća njekomplikowanje zhonja, hdźe je najbliša kasowa lěkarsko-hotowostna praksa, druhdy tež jako nuzowa praksa woznamjenjena. We wotewrjenskich časach móža ludźo do tajkeje praksy tež bjez přizjewjenja přińć. Čuja-li pak so přechori, zo bychu hotowostnu praksu wopytać móhli, přijědźe lěkar tež k nim domoj. Hotowostny lěkar zastaruje nimo kasowych tež priwatnych pacientow. Zaplanować pak měli přez swjate dny tróšku wjace časa. Štó domjaceho lěkarja w času jeho hodowneho dowola zastupuje, wón swojim pacientam zdźěli.
Beneficny koncert skupiny PoŠtyrjoch minjenu sobotu w Jaseńcy bě na dobro sebjepomocneje skupiny Xeroderma Pigmentosum. Jeje dźěło a jeje zaměry je Tobias Bulank publikumej rozłožił.
Za nanajwjetši dźěl ludźi njeje ničo samozrozumliwišo, hač swětły dźeń pod hołym njebjom přebywać. Za něhdźe 50 hač do 80 ludźi w němskorěčnym rumje je to bjez škita njepředstajomne. Woni ćerpja pod genetiskim defektom, kotryž jim njedowola so bjez škita UV-pruham wusadźić, hewak schorja na kóžneho raka. Dźěsći Tobiasa Bulanka stej wobě wot tohole defekta potrjechenej. „To swójbne žiwjenje do teje měry poćežuje, zo dyrbimoj naju dźěsći kóžde ranje z wosebitej kremu namazać, wšudźe tam, hdźež je naha koža widźeć, potajkim ruce, mjezwočo atd. Nimo toho matej wonej specielnu drastu, kotraž jeju před pruhami słónca škita. Hdyž druhe dźěći na přikład na někajkim swjedźenju spěšnje raz z domu skoča, dyrbitej so naju dźěsći najprjedy dokładnje zdrasćić“, powěda wučer na Worklečanskej wyšej šuli.
Je-li Jaseńca w zymskim času z awtami zaparkowana, pokazuje wšitko na to, zo je pola Rynčec zaso beneficny koncert skupiny PoŠtyrjoch. Tajkich pomocnych zarjadowanjow kaž minjenu sobotu je runje w adwenće wjele. Wosebitosć Jasčanskeho pak je jeho ryzy serbski charakter, čehoždla je to mnohim kruty termin w běhu lěta. Hižo hdyž Florian Rynč a jeho mandźelska wopytowarjow wutrobnje witataj, čuješ so kaž doma. „Wězo je to z tójšto dźěłom zwjazane. Ale činju to woprawdźe rady. A nimo toho mam swojich pomocnikow“, angažowany Jasčan měni. Kaž doma so tež čuješ, hdyž pola Rynčec mnohich znatych zetkaš, kotřiž su tohorunja swěrni přiwisnicy beneficneho koncerta.
Jaseńca (SN/MWj). Kopatej połnej běštej garaža a před njej stan na Rynčec statoku w Jaseńcy, hdźež staj Florian Rynč a spěwna skupina PoŠtyrjoch sobotu wječor mjeztym hižo sedmy raz beneficny koncert wuhotowałoj. Program skićeše dobru měšeńcu mjez znatymi a nowymi pěsnjemi skupiny, w kotrejž skutkuja Krystof a Jan Rjeda, Beno Hojer a Marek Rjelka. Tak dožiwi po tradicionalnym spěwnym zaćahu titl „Po štyrjoch žno je“ swoju premjeru. Tekst na znatu melodiju Marianny Rosenberg spisał bě Jan Rjeda. Z jeho pjera pochadźeja tohorunja linki znatych spěwow kaž „Do piwa dam“ abo „Jurij“. Z hosćom bě lětsa Sorbian Art Trio, wustupowace tónkróć jako štwórtka ze Symanom Hejdušku, Janom Brězanom, Symanom Handrikom a Jurjom Hantušom. Młodźi hudźbnicy zanjesechu instrumentalne runje tak kaž spěwne kruchi a přeprosychu publikum na wulki koncert pod hesłom „Trio a kumple“ 30. decembra w Radworskej „Meji.
Jako ćežke wopokazuje so po zdźělenju Zjednoćenstwa kasowych lěkarjow Sakskeje (KVS) wuwiće domjacolěkarskeho zastaranja w Budyskim wokrjesu w planowanskimaj wobłukomaj Kamjenc a Wojerecy.
Budyšin (SN/mwe). „Chcemy na to pokazać, zo je nimo wobkedźbowanja zestarjenja ludnosće dalši hłowny nadawk, zo zestarjacych lěkarjow w dosahacej ličbje narunamy. Tele wužadanje je runje tak wulke kaž powšitkownu demografiju wobydlerstwa dosahajcy wobkedźbować“, piše Katharina Barchmann-Bux z nowinskeho běrowa KVS.
Na prašenje, što móžeš pacientam přicpěwać, kak daloko měli k lěkarjej jězdźić a hač budu ludźo zaso bóle w poliklinikach medicinsce zastarani, ze samsneho městna rěka: „Wurazne předpisy wo přicpějomnosći zdalenosćow w ambulantnym zastaranju žane njeeksistuja. Na zakładźe prawodawstwa socialnych sudnistwow pak płaći zasada, zo přicpějomnosć puća cyle rozsudnje wot wobsaha a trěbneho wukona wotwisuje.“ Puć k domjacemu lěkarjej měł tuž tak bliski kaž móžny być. Za specielne wukony, kaž dialyzu, je zdalenosć hač do 30 kilometrow přicpějomna.
Chrósćicy (SN/mwe). Wjele lět wukonja serbski domjacy lěkar dr. Alfons Nawka słužbu w swojej Chróšćanskej lěkarskej praksy. Na wotchad do renty wšak medicinar njemysli, prajo: „Wo wuměnku njeje žana rěč.“ Dr. Nawku runja staršim kolegam přichod praksow, wosebje domjacych lěkarjow na wsach, zaběra. Při tym mysli na to, jako bě wón „čerstwje wukubłany medicinar“. To je so najprjedy stróžił. Wšako je skutkowanje w tajkej praksy „wulke polo, kotrež dyrbiš wobdźěłać. Nic hłubokeho spektra, ale druhdy wěcow dla, kotrež njejsy ženje słyšał“, w Pančicach-Kukowje bydlacy lěkar wuswětla. Z tym měni wón tež naležnosće, kotrež dyrbjachu sej lěkarjo běrokratije dla přiswojić. Dźensa su lěkarske praksy hospodarske předewzaća, wužadace sej digitalizaciju a čas rubjace dźěło, štož z medicinu sčasami scyła ničo činić nima.