text:
Minjene lěta zličichu we łužiskej jězorinje stajnje něhdźe 600 000 přenocowanjow. „Wulka wizija wostawa dale milion přenocowanjow wob lěto. Na tym chce jězorinowy zwjazk kruće dźeržeć, a to je docpějomne“, podšmórny nawoda předsydstwa zaměroweho zwjazka Łužiska jězorina Braniborskeje Volker Mielchen na njedawnej regionalnej konferency w Hórnikečanskej Energijowej fabrice.
Zaměrowy zwjazk k wuwiću turizma w jězorinje we wulkej měrje přinošuje, Mielchen rjekny. Zaměr je, hač do lěta 2036 jedyn procent wjac přenocowanjow lětnje docpěć. Potenciale widźa zamołwići hłownje we wuwiću turizma za Złokomorowski, Sedlišćanski a Rański jězor. Dołhodobnje je při Złokomorowskim jězoru (Senftenberger See) 400 000 přenocowanjow na lěto móžnych, je sej nawoda předsydstwa zaměroweho zwjazka wěsty. Při Sedlišćanskim jězoru (Seedlitzer See) móhło jich lětnje 50 000 a při Lejnjanskim (Geierswalder See) respektiwnje Parcowskim (Partwitzer See) 100 000 być.
Berlin/Budyšin (SN/MiR). Kultusowa ministerska konferenca je wobzamknyła zwjazkowe kraje na polu kubłanja prawidłownje mjez sobu přirunować. Kóžde pjeć lět přewjeduje tuž Institut za wuwiwanje kwality na polu kubłanja (IQB) pola Humboldtoweje uniwersity Berlin test inteligency w 4. lětniku, a to w předmjetomaj matematika a němčina. Serbšćina swojeje specifiki w dwurěčnej Łužicy dla nima w cyłoněmskim tesće žanu relewancu. Přiwšěm su tež kubłanišća, hdźež serbšćinu wuwučuja, zapřijate.
Zhorjelc (AK/SN). Wobydlerjo Zhorjelskeho wokrjesa ćěkancow a migrantow zwjetša ćerpja, nimaja pak jich za runoprawnych. To je jedyn z wuslědkow najnowšeho woprašowanja w naležnosći, kotrež su wčera w Zhorjelcu předstajili. W nadawku krajnoradneho zarjada běštej so Zhorjelski Institut za komunikaciju, informaciju a kubłanje kaž tež Lipšćanska Towaršnosć za analyzu wikow a strategiju loni w nowembru a decembru telefonisce reprezentatiwnje tysac wobydlerjow woprašowałoj. Sakske statne ministerstwo za socialne a škit přetrjebarjow bě studiju financowało.
Při woprašowanju so mjez druhim wukopa, zo chce wjetšina ludźi ličbu nowych ćěkancow we wokrjesu Zhorjelc wobmjezować. Kriminelnych wukrajnikow dyrbjeli zamołwići konsekwentnje wupokazać. Na tamnym boku měli so připóznaći ćěkancy tak derje kaž móžno integrować.
Berlin (dpa/SN). Najebać zwadu wo daledawanje internych informacijow su wodźacy zastupnicy CDU, CSU a SPD do dźensnišich sonděrowanskich rozmołwow k wutworjenju knježerstwoweje koalicije dźensa signale nadźije wusyłali. Dotalne rozmołwy su „dobry zakład dowěry a kolegialnosće“, rjekny generalny sekretar CSU Andreas Scheuer w Berlinje. Prěnje mjezywuslědki drje hižo předleža, přiwšěm prošeše Scheuer wo sćerpnosć. Sonděrowanja traja po planje hač do jutřišeho wječora.
K zetkanju zwólniwy
Seoul (dpa/SN). Prezident Južneje Koreje Moon Jae In je zwólniwy so ze sewjerokorejskim mócnarjm Kimom Jong Unom zetkać, su-li „wuměnjenja prawe“. By-li ke „konkretnym wuslědkam“ dóšło, by wón tajkemu zetkanju přihłosował, rjekny Moon w stolicy Seoulu. Kónčny zaměr je dalšej wójnje zadźěwać a wšitke jadrowe brónje na korejskej połkupje wotstronić. Wčera běštej so delegaciji wobeju krajow dojednałoj swoje poćahi polěpšić. Sewjerna Koreja chcyła w februaru delegaciju na Olympiske zymske hry do južnokorejskeho Pyeongchanga pósłać.
Staji prašenje dowěry
Choćebuz (SN/MiR). Braniborske kubłanske ministerstwo za kubłanje, młodźinu a sport (MBJS) je nachwilnje wotpokazało, twarić nowu cyłotnu šulu z gymnazialnym wyšim schodźenkom w Gołkojcach (Kolkwitz). Tak je wobzamknjenje wokrjesneho sejmika Sprjewja-Nysa z 13. decembra 2017 dotal njezwoprawdźomne. „Sym jara zludany a šokowany z hiobskeje powěsće z Podstupima. Wosebje za mnohe wot rozsuda potrjechene dźěći a staršich, w dołhim časowym ramiku wobdźělene staršiske iniciatiwy kaž tež za sobudźěłaćerki a sobudźěłaćerjow wokrjesneho zarjada je to hórki dźeń“, rjekny krajny rada Harald Altekrüger (CDU).
Brüssel/Waršawa (dpa/SN). Tři tydźenje po zahajenju prawniskostatneho jednanja Europskeje unije přećiwo Pólskej so Waršawa a komisija EU zaso zbližatej. Prezident komisije Jean-Claude Juncker přija wčera wječor ministerskeho prezidenta Mateusza Morawieckeho w Brüsselu. Při tym staj wobaj zwólniwosć k dialogej signalizowałoj. Komisija nadźija so nětko konstruktiwneho rozrisanja, kaž rěčnik Junckera zdźěli.
Komisija EU bě w decembru justicneje reformy w Pólskej dla sankciske jednanje po artiklu 7 europskich zrěčenjow zahajiła, dokelž ma prawniskostatnosć a dźělenje mocy w Pólskej za wohrožene. Dotal njesłyšana to eskalacija w zwadźe wo čłonski kraj EU.
Budyšin (SN/bn). Serbski ludowy ansambl je dźensa z prapremjeru „Kak je hawron ptači kwas zaspał“ lětušu ptačokwasnu sezonu zahajił. Program za dźěći z pjera Jěwy-Marje Čornakec stej chór a orchester SLA pod nawodom dirigentki Soyoung Kim w režiji Ursa Schleiffa wuspěšnje předstajiłoj. Inscenaciju chcedźa po dźensnišimaj předstajenjomaj hišće 23 króć po cyłej Łužicy pokazać. Wosebitosć a nowosć produkcije je, zo stej nimo hornjo- a delnjoserbskeje tež dwurěčnej serbsko-němskej wersiji po koncepće 2plus Rěčneho centruma WITAJ zdźěłanej. „Inscenacija je tak tež přihladowarjam bjez znajomosćow serbšćiny zrozumliwa,“ rozłoži jednaćelka SLA Diana Wagnerec tónle krok na wčerawšej nowinarskej konferency.
W małej sportowej hali Šula „Korla Awgust Kocor“ w Kulowje zetka so spočatk lěta dźewjeć ludosportowych cyłkow, zo bychu prěni ludosportowy blidotenisowy turněr 2018 přewjedli. Přeprošeni běchu w prěnim rjedźe entuziasća z městačka nad Čornym Halštrowom a wokolnych wsow. Organizatoraj běštej TTV Hózk/Kulow 1974 a wotrjad blidotenis sportoweho towarstwa Módro-běli Kulow.
Po wjacorych hodźinach wubědźowanja za zelenym blidom bě kónčna tabulka tajka: 1. DJK Módro-běli Kulow, 2. DJK Módro-běli Kulow II, 3. HZ Kulowc/Róžant, 4. Spale, 5. DJK Módro-běli Kulow III, 6. Dubrjenk, 7. Kulowc II, 8. Židźino, 9. Spale II Werner Müller


c: text/html

text:
Eko-ławka we Radlinie
We cyntrum Radlina, na pl. Radlińskich Olimpijczyków stanyła ławka, na kerej idzie ôdpoczōnć i naładować we tyn czasie bateryje. Eko-ławka dziynki panelōm solarnym wytwŏrzŏ sztrōm przidajny do naładowaniŏ telefōnu abo tabletu. To jedna ze zwyciynskich propozycyji w piyrszyj edycyji budżetu ôbywatelskigo we Radlinie.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Podzimym łōńskigo roku, z propozycyjōm stworzyniŏ ławki solarnej w Radlinie zgłosiyła sie grupa miyszkańcōw, przi skłŏdaniu antragu w rōmach debiutanckiej dlŏ Radlina edycyje budżetu ôbywatelskigo. W czasie welowaniŏ bez miyszkańcōw projekt zyskoł uznōnie i ôstoł zaplanowany do ryalizacyje w 2018 roku. Ławka finalnie stanyła wczorej w cyntrum Radlina.
Tyn miastowy mebel wyposażōny je w panel fotowoltaiczny, kery ynergijõ słōnecznõ zamiyniŏ na sztrōm. Idzie dziynki tymu podładować swōj telefōn abo tablet. Ławka ôbsługuje tyż masziny z ładowarkōm indukcyjnōm. Ekstra ôstała wyposażōnŏ we sztyry stojaki na koła jak tyż instrukcyjõ w alfabecie Braille’a. Produkcyjōm ławki zajōnła sie fyrma Smartta z Krzepic.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Fjodor Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo był jaden z nejwuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći.
Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut Chude luźe (dajo górnoserbski pśełožk toś tych knigłow wót Katy Malinkoweje).
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow jo był denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 su byli wozjawjone jogo knigły Zapiski z marłego doma - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje Grac (wudaty 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pśed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje Demony - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman Idiot. Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. Bratšy Karamasow jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Niy ma chyba za kans1 bajtli2, kere3 niy lubiōm4 gofrōw. A i ci barzi5 majerantni6, kej7 sie pojadōm na wywczasy8 i przelezōm9 kole budki ze goframi, to sie niyjednymu zawołży10 i kupi choby yno takego z pudecukrym. Ale czamu sie takich niy narychtować11 w dōma? Takoł maszyna do robiynia gofrōw idzie kupić za 50 zł, a to tela, wiela sie we jakim kurorcie zapłaci za piyńć gofrōw. My z mojōm Babōm12 to sie lubiymy niyrołz tak pomaszkycić i na mitag13– ku tym gofrōm ślagzana14, roztomajte15 owoce i całoł fōra16 kalorii 😉
Co potrza?
(ta ilość styknie nōm na ôjziym17 wiynkszych gofrōw):
3 jajca
1/3 ôzpuszczōnyj18 kostki masła (ale niy tyj niymieckyj 250 g, yno tyj cyganiōnyj polskyj 200 g)
2 szklōnki mōnki
1 szklōnka mlyka
3-4 łeżki cukru
ździebko19 soli
3 płaske łeżeczki proszku do pieczynioł
trocha ôleju do natłuszczynia gofrownicy
Jajca zmiksujcie ze cukrym, wciepcie20 reszta składnikōw, wymiyszejcie i fertich21– nojlepi, jak te ciasto niy je za rzołdke22. Gofrownica posmarujcie ôlejym, dejcie23 tam trocha tego ciasta- tak, żeby yno przikrōło ta dolnoł czyńść- i zawrzyjcie24. Niyskorzi25 trza wejrzeć26, czy sie niy przibrōnołciōło27 za kans i nojlepi ôbrōcić na drugoł strōna. Jak już bydzie prawie fertich, to otwōrzcie i niech sie tera chwila posuszy ze jednyj i drugyj strōny, to tyn gofer bydzie barzi chrupiōncy. Na tym robota sie kōńczy i zaczyno Wasza fantazja, co byjście chcieli sie tam na wiyrch wciepnōć. Ślagzana, roztomajte kryjmy, owoce, zōłzy28… Smacznego 🙂
1dużo
2dzieci
3które
4ō- samogłoska w wymowie między o i u
5bardziej
6dorośli
7gdy
8urlop
9przejdą
10zachce
11przygotować
12Żoną
13obiad
14bita śmietana
15różne
16fura
17osiem
18rozpuszczonej
19szczypta
20wrzućcie
21gotowe
22rzadkie
23dajcie
24zamknijcie
25później
26sprawdzić
27przypaliło
28sosy


text:
Ôńskigo razu żyła se kobiyta, co fest chciała mieć bajtla, a że ni miała męża, poszła po rada do starej…
Książki które przeczytałam tego lata i Tobie też polecam
Cichy, spokojny zakątek na wsi gdzie śpiewają ptaki i nie ma zasięgu. Wygodne łóżko, w którym pod koniec dnia można…
Bibliotyka – dobro rzecz!
„Ksiōnżki som jak towarzystwo, kiere człowiek som se wybiyro” Przechodziyłach kole tej kamieniczki dwa razy dziynnie ale skuli nieuważności dziepro…
Bazyliszek
Kiej downo tymu żył se we Warszawie płatnerz co sie zwoł Melchior Ostroga Melchior mioł dwoje bajtli – dziołsze było…
„Morfina” Szczepan Twardoch
Lektura szterujōnco Ksiōnżka Twardocha przeczytałach już dobrych pora miesiyncy do zadku ale jakoś sie nie umiałach zebrać do recynzyje. Bo tyż…
Paralotniowe spōminki z 2017
Trza prziznać, że mielimy ruła jak stary grynadier – pół roku zeszło na rychtowaniu filmiku z ôńskigo roku. Ale yntlich je…
Rzecz o majōnezie
Kiej downo tymu na hiszpańsko Minorca poasiyli sie Anglijŏki i w XVIII wieku najechali stolica, miasto Mahón Ôbrōną miasta komandyrowoł…
Rajza z Chroboczkiym
Dzisio szlabikować nie byda 🙂 Zamiast tego mom do Wos filmik z ôstatnich biwaków na Słowacyji o kierych tyż pisałach…
Nowe szaty cysŏrza
Ôńskigo razu żył se cysŏrz kiery fest był rod łoblyczkōm Nie staroł sie o swoich wojŏków ani o sprawy państwowe…
Weekend biwakowy na Słowacyji
Kaj by tu wybyć na biwaki bez weekend? Alpy kapka za daleko, w Polsce górki już ganc znane… Zocnie by…


text:
Jan Gotttrau Běmar
Jan Gotttrau Běmar (němsce Johann Gotttrau Böhmer; * 29. awgusta 1710 w Budestecach, † 11. junija 1779 runje tam) bě serbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Narodźi so w lěće 1710 jako syn Budestečanskeho fararja Jana Běmarja a bratr Jana Gotthelfa a Jana Gottholda Běmarjec. Po wopyće Budyskeho gymnazija hač do lěta 1728 wuknješe pola staršeju bratrow a studowaše wot 1732 w Lipsku, najprjedy prawnistwo a wot 1733 do 1737 teologiju. Za tón čas běše z čłonom Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po nawróće do Łužicy dźěłaše najprjedy jako domjacy wučer pola zemjanskeje swójby we Wolešnicy. Wot 1740 skutkowaše jako pomocny prědar pola swojeho nana w Budestecach, hdźež přewza po nanowej smjerći w lěće 1742 farske městno.
W lěće 1751 přełožowaše Lutherowu Domjacu postilu sobu, nimo toho wuda někotre składnostne modlitwy.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Arnošt Simon: Běmar, Jan Gotttrau. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 50


text:
Zyma
Zyma je najzymniša ze štyri počasow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym hač wón na južnej połkuli abo sewjernej połkuli knježi, rozeznawaju mjez sewjernej a južnej zymu. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so zyma w kóždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomisce so započina sewjerna zyma ze zymskim zawrótom słónca – časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad južnym wobrotnikom steji a dny su najkrótše:
- na sewjernej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na južnej hemisferje 21. junija.
Potom bywaja dny zaso dlěše a nocy krótše. Zyma kónči so z nalětnjej runonócnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na sewjernej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za južnu połkulu.
Wón traje potajkim 89 dnow na sewjernej połkuli a 93 dnow na južnej połkuli.
Dokelž wobkružna čara zemje wokoło słónca wokoło 1,7 % wot idealneho kruhoweje čary so wotchili, štyri počasy njejsu cyle runje dołhe. Nimo toho su sewjerne zymy dla bliskosće słónca (perihel 3. januara) tróšku krótše a miliše hač južne zymy.
Meteorologisce widźane započina (sewjerna) zyma 1. decembra. Meteorologojo přirjaduja počasy połnym měsacam. (Sewjerna) nazyma so kónči za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (sewjerna) zyma wobsahuje měsacy december, januar a februar.
Fenologisce móže spočatk zymy wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) často přez spočatk trajneje sněhowe wodźěće markěruje. Přiběranje abo wotebranje wot lodowcow wotwisuje pak mjeńše wot zymskeho sněhoweho połoženja hač wot prěnjeho noweho sněha w nazymje, kotryž ablaciju haći. Bližene přidźěluja zymje měsacy december, januar a februar a w južnej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich čopach knježi poł lěta „polarna nóc“; blisko čopownika traje někotre dny hač tydźenje.
Kaž w lěću su tež w zymje stare nałožki, kotrež zdźěla přežiwjachu abo buchu znowa wožiwjowane: na př. zawrót słónca jako hody, Alban Arthuan (keltisce), Julowy swjedźeń (nordisce/ germansce), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapřijeće zyma so pak tež w pomjenowanjach wužiwa, kotrež wjace hač poł lěta traja, kaž na př. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spar (při zwěrjatach), zymski čas a. d.


text:
Wiela idzie yno ô fusbalu? Jakeś je rychtyg szportowiec musisz poprōbować tyż czego inkszego. Narty to dobry szpas i tryning na muskle w szłapach. Poza tym idyalno ôkazjo coby wyônaczyć se stawy, połōmać sie, poskłodać jak colsztok i mieć z gowy reszta sezōnu. Mono beztōż profesjōnalny fusbalista smoli tyn szport?
Ni ma tyż co sie dować zbamōncic i darymnie histeryzować. Napochać idzie zawsze. Ni ma bezpiecznego szportu. Jednymu z fusbalowych reprezyntantōw Norwegie z lot 70-tych przitrefiyło sie minōnć zgrupowani kadry po tym jak przi tyraniu po lesie szczesnōł sie z łosiym. Jogging a nordic walking ôdpadujōm! Szukōmy bezpieczniejszego szportu. Mono gry planszowe? No, sam tyż trza dać pozōr. Downy torman PSG dostoł kōntuzje muskli plecōw przi szpilaniu w Scrabble. Ja, spadła mu literka. Co ôstowo? Siedzieć przed TV? Kaj tam! Sam lista kōntuzjowanych jeszcze dłōgszo, a ôtwiyro jōm sōm Robbie Keane z rewiyrym skuli siōnganio po pilota. Bywo i tak. Nojważniyjsze coby po rewiyre dobrze sie spamiyntać.
Nojlepszym ślōnskim „niyzniszczalnym” bez ôstatni lata je bez godki Łukasz Piszczek. Kero to już jego kōntuzjo, po kerej ôtrzepuje sie z marasu i godo „dobra, jadymy dalij”? Ôd poczōntku stycznia Piszczek je nazod na szpilplacu i ôdtōnd Borussia niy przegrała, beztōż Łukasz sztyjc szpanuje swōj rekord. We 2017, kej groł, BVB niy przegrała w Bundeslidze ani jednego szpilu. Telkich indywidualnych statystyk ni mo tamek żodyn. Problymy BVB w tym sezōnie zaczły sie z poczōntkiym rewiyru Piszczka (5 przegranych, 3 rymisy, 2 wygrane), ale to już historio. Piszczek niy przegroł w Bundeslidze od 26.11.2016. To już 30 szpilōw!
Telkigo spamiyntanio po rewiyrze idzie winszować kożdymu. Arek Milik moge mu tera pozowiścić. Przed nim misjo trudniejszo. Za nim dwa razy serwane wiynzadła we dwōch kolanach i dwie wartki rehabilitacje bez rok. Ôd kōńca stycznia Arek trynuje normalnie, ale na szpilplacu jeszcze sie niy pokozoł. Dej pozōr na łosie!


text:
Tajo
Tajo (špański, [ˈtaxo]) abo Tejo (portugiziski, [ˈtɛʒʊ]) jo z dłujkosću wót 1.007 kilometrow nejdlejša rěka Iberiskeje połkupy a běžy pśez Špańsku a Portugalsku. W starowěku jo njasła rěka łatyńske mě Tagus.
Rěcyna rěki wobśimjejo 80.600 km², wót togo słuša 55.810 km² k špańskim regionam Extremadura, Madrid, Aragoniska a Kastilska-La Mancha a 24.790 km² k Portugalskej. Cełkownje jo na tej pśestrěni něźi 9,5 mio. luźi žywe.
Tajo wužrědli se we wusokosći wót pśisamem 1600 m w górinach Sierra de Albarracín wósrjejź Špańskeje. Běžy pótom do pódwjacornego směra pó Iberiskej połkupje pśez špańske města Aranjuez, Toledo, Talavera de la Reina a Alcántara kaž teke pśez portugalske město Santarém. Skóńcnje se blisko Lissabona do Atlantiskego oceana wulewa.
Nejwětšy móst pśez Tajo jo Ponte Vasco da Gama w Lissabonje, kótaryž jo z cełkowneju dłujkosću wót 17,2 km nejdlejšy móst w cełej Europje. K nejstaršym mostam pśez rěku słušatej romski Puente de Alcántara a srjejźowěkowy Puente de San Martín w Toledo.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Zhromadna modlitwa je wjele dźěćom zepěra. Tola próstwy a dźak do słowow skłasć, njeje scyła tak lochko. Předležaca knižka z wuběrom rańšich a wječornych paćerjow, paćerjow do jědźe a po njej, modlitwow we wosebitych situacijach kaž w chorosći atd. chce dźěćom při tym pomoc być. Ludmiła Bizoldowa je z najwšelakorišich žórłow znate a mjenje znate modliwty wuběrała. Wórša Šołćic, Terezija Kubašec, Wanda Wokowa, Hana Barčowa, Gabriela Gruhlowa a Jandytar Hajnk-Förster su dalše nowe modlitwy napisali, tak zo móža dźěći nětko po potrjebje z wjacorych wupytać. Z cyłkownje něhdźe 60 modlitwow je połojca nowych.


text:
Syberian husky
Syberian husky je rasa psůw ze grupy szpicůw. Przinależům uůne do pjerwotnych psůw. Podug użytecznośći je to pjes zaprzyngowy.
Rasa pochodźi ze rejůnu Kołymy na Syberyji a bůła hodowano uod ludůw kere tam żyjům - Czukczůw, Korjakůw a inkszych. Husky okazoł śe fest przidatny skirz tygo, co poradźi ćůngnůńć sańe s klamotůma na 120 km bez 6 godźinůw. Idźe uůne tyż zaprzyngać po pora, poranośće lebo przez 20 do jednygo zaprzynga. Małowjela uůne jedzům, bezcůż sům ekonůmiczne.
Uůna rasa sprowadzůno tyż do Alaski a Kanady, kaj sztartowały we wyśćigach zaprzyngůw a czynsto wygrywoły.
Terozki syberian husky je dali trzimany jako poćůngowy pjes, nale tyż jako pjes do szpasu a familijny.
Husky je to pjes strzedńij srogośći. Czynsto trefjo śe, aże majům uůne modre ślypja (nale majům tyż ńykej mandlowyj farby, lebo jedne inaksze kej druge). Farby futra majům roztomajte, uobyczńe czorno- lebo śiwo- bjołe, ńykej ryszawo-bjołe abo podane na wilka.
Utropne we chowje skirz wrodzonyj ćekawośći a skłůnnośći do citańo, kopańo dźurów we źymji a stadnygo instynktu, skirz kerygo ńy majům rade zostować same a wuůnczas wyjům, larmujům a ńykej dymolujům chałpa.
Husky poradźi strzimać sroge źimno, przi - 30 °C moge spać na placu.
Mjano "husky" uoznaczo "uochrypły" a je dane skirz klangůw, kere psy tyj rasy wydowajům.


text:
Při Bjerwałdskim jězoru ma Hamorska gmejna wjacore twarnišća
Hamor (AK/SN). Wobtwarjensku štwórć Klětno-Jazowa při Bjerwałdskim jězoru chce gmejna Hamor dale wotkrywać. Tole rjekny zastupowacy wjesnjanosta Hendrik Scholz (Hamorske wolerske zjednoćenstwo) na zašłym posedźenju gmejnskeje rady. Druhi wotrězk je dowotkryty. Wot srjedź junija dźěłaja na třećim wotrězku. Hamorska gmejna dósta za to spěchowanske srědki z programa k polěpšenju infrastruktury.
„Při Klětnjanskim přistawje je mjeztym hornja woršta kołopuća wotfrezowana, tak zo móže tam nowa promenada nastać“, rozłoži Hendrik Scholz. Tuchwilu kładu wodowód a wopłóčkowy kanal. Dokelž je kołopuć wokoło jězora při Klětnjanskim přistawje tuchwilu zawrjeny, dochadźa tam k wobchadnym poćeženjam. Tež při zjawnym nuzniku dyrbja hłubokotwarske dźěła přewjesć. Tohodla wostanje nuznik wot 24. julija hač do srjedź septembra zawrjeny. Gmejna stara so wo narunanje.


text:
Wystawa dzieł Anatola Martyniuka we bielskim Zōmku Princōw Sulkowskich
Do 2 września we bielskim Zōmku Princōw Sulkowskich idzie ôglōndać wystawã prac ukrajińskigo malyrza Analtola Martyniuka.
Anatol Martyniuk narodziōł sie 9 listopada 1960 r. w Krzemiyńcu na Wołyniu.
Po skōńczyniu tamtejszej szkoły wyjechoł do sztudyje artystycznyj do Lwowa. Skōńczōł jã w 1982 r. Ôd roku 1989 zajmuje sie jyny robotōm twōrczōm. Uprawiŏ malarstwo i grafikã.
Biere udzioł w mocce wystŏw zbiorowych i indywidualnych w krŏju i za granicōm, tyż w plynerach miyndzynŏrodowych w Polsce, Ukrajinie, Francyji, Italiji, Niymcach, Hiszpaniji, Czechach. W roku 2010 zôrganizowoł plynery polsko-ukrajińske w Bieszczadach (Rajskie). W 2011 sztartnōł ôdrodzynie tradycyje Plynerōw Krzemiynieckich.
W rōmach tego projektu ôdbōł sie ukrajińsko-polski plyner malyrski i kōnferyncyjŏ naukowŏ we spōłpracy z Instytutym IRSA w Krakowie, kludzōnym ôd dr. Józefa Grabskiego.
Je czōnkym Stŏwarziszyniŏ Akwarelistōw Polskich i Kazimierskij Konfraterni Sztuki.
Jego roboty sōm we zbiorach prywatnych w krŏju i za granicōm, a tyż we zbiorach muzealnych w Krzemiyńcu i Toronto jak tyż w Papieskij Galeryji Kōnsztu w Watykanie, Muzeum Historyje Winobraniŏ we Francyji, Muzeum Historycznym w Bielsku-Biołyj. Miyszkŏ we Lwowie.
Foto: A. Martyniuk, Ulica Wzgōrze w Bielsku-Biołyj, 2016, ze zbiorōw Muzeum Historycznego w Bielsku-Biołyj, fot. Alicja Migdał-Drost


text:
Měto Korjeńk
Měto Korjeńk, teke: Mjertyn Korjeńk, nim Martin Koreng a Martin Korreng (roź. 1. nowembra 1841 w Gołkojcach, wum. 29. februara 1916 w Chóśebuzu) – jo był dolnoserbski faraŕ a kulturny procowaŕ. W lětach 1899-1913 pśedsedaŕ Maśice Serbskeje w Dolnej Łužycy[1]. Dopisowaŕ Casnika, Wósadnika a serbskeje Pratyje.
Wón jo wuknuł w gymnaziumje w Chóśebuzu, pón jo studěrował teologiju w Barlinju a Erlangenje. Wót 1870 jo zachopił źěłaś ako faraŕ w Hochozy, pón jadno lěto pózdźej jo pśeśěgnuł do Bórkow, źož jo wostał z fararjom wokoło 40 lět. W 1910 wótejšeł na wuměńk.
Nóžki
Literatura
- Frido Mětšk: Korjeńk, Měto. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, b. 272-273
- Pětš Šurman, Mjertyn Korjeńk: faraŕ, šulski inspektor a Maśicaŕ, [w:] Pratyja, 2016, b. 84-88.


text:
Bierymy Wos pod ziymia, coby kuknyć na nojnowszo atrakcyjo Ślōnska. Zogibujcie kaski, wlazujymy do łōdki a napoczynōmy rajza. Sztreka Wodno czeko!
rajzy
-
Ślōnsk umi sie poasić wyjōntkowymi we skali świata atrakcyjami turystycznymi. Dzisiej byzuchujymy sztele Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu.
-
Bodej kożdymu Ślōnsk kojarzi sie z szumnym jodłym, pra? Dobre maszkety a srogie dowki sōm tajlōm historyji naszego hajmatu. Ale czasy sie zmiyniajōm, prziwyki tyż. Niy jymy…
-
Vlogi rajzowe z Grecyji po ślōnsku. Fajne sztele, cudne landszafty a masa szpasu. Kuknij, posłuchej a ôstow kōmyntorz.
-
Chiemsee – cudne jyzioro, gryfne isle na nim, a ku tymu dwa zōmki, rajza szifym i sztyjc zocny landszaft naôbkoło. Trza co wiyncyj, coby noleżycie dychnyć?
-
Jako nojlepij pozaglōndać na Manhattan? Gynau ze szifu na rzyce Hudson. Kuknijcie społym snami na Statua Zwōlności a hyrski Empire State Building i poczytejcie jako fajrujōm au-pair we Nowym Jorku!
-
Mocie w zocy rabaty, pra? Stolica Maroka tyż bydziecie mieli! Proszymy na byzuch do nojbardzij europejskigo spostrzōd marokańskich miast. Co tamek zoboczyć? Jakie sōm atrakcyje Rabatu?
-
Coney Island to je perfekt welōnek jak sie rozchodzi ô aktywny czos fraj we Nowym Jorku. Piykno plaża, ôcyan i cudny oldschoolowy lunapark Coney Island zrobiōm tak, że bydziecie sie czuli choby we filmie.
-
Mocie chynci na byzuch we Szwajcaryji? Tōż możnej alternatywne, rozwożne i łacne zwiydzanie Zurychu? Wejrzijcie kaj zōnś, kaj pomaszkecić i jako fajnie spyndzić czos we landzie wychamranej kyjzy i federmesrōw.
-
A możnej na nastympno rajza zabuchować se… izba u kogoś w dōma? Abo garaż przeônaczōny na szlafsztuba? Abo zōmek? Wejrzijcie co to je Airbnb, jako zabuchować bez ta zajta spanie i zebrać przi tymu 100zł sniżki.
Planujesz zwiydzanie Malty? Niy wiysz jako szafnyć ôrganizyrowanie weekyndu na Malcie? Kuknij na naszo familijno rajza a ciś na ta cudno isla!
Niy ma co cyganić. Statystyczny Ślōnzok Warszawie za fest niy przaje. I to je yno tak leko pedziane. Skōnd sie to biere? Czymu je winowate same miasto? I czamu jednak sie werci, coby Ślōnzok do stolicy gorolyji rajzowoł?


text:
Dobry zazběh do prózdninskeho časa mějachu wobydlerjo Šunowa a Konjec. Prjedy hač so do zasłuženeho dowola podadźa, přewjedźechu zhromadnje swój wjesny swjedźeń. Wot soboty popołdnja hač do wčerawšeho wječora starachu so organizatorojo wohnjoweje wobory a blidotenisoweho towarstwa wo zabawny a wotměnjawy program.
Konjecy (JK/SN). Po natočenju piwa wubědźowachu so sobotu popołdnju tři mustwa we wolejbulu. Mały turněr doby Ralbičanske hobbyjowe mustwo před Konječanskej młodźinu a mustwom wohnjoweje wobory Šunow-Konjecy. Wječor zahajichu ze zabawnej hudźbu, prjedy hač dožiwichu wjesnjenjo a hosćo lóštny a zajimawy program delanskich žonow. Do toho pak sej dźěći při lěhwowym wohenju hišće tu abo tamnu chłóšćenku słodźeć dachu. Wječor wuklinča při hudźbnej zabawje. Při tym mějachu sej wjesnjenjo mnoho z minjeneho lěta powědać a sonjachu hižo wo dowolu.


text:
Klŏsztōr Kamilianōw we Tarnowskich Gōrach
Nowogotycki klŏsztōr Kamilianōw w Tarnowskich Gōrach stoji przi bytōmskij ceście ino pŏraset metrōw ôd starego miasta. Nojprzōd mioł być postawiōny w Popielowie wele Ôpolŏ, a niyskorzij Miechowicach. Bez cufal ale dwa ôjce na ôdpuście w Nŏkle trefiyli sie z Łazŏrzym Henckel von Donnersmarckym, a ôn jak sie przewiedzioł, że durch szukajōm placu pod stawiynie, pedzioł im, że może im dŏć swōj grunt blisko stacyje w Tarnowskich Gōrach. Po połedniu wszyjscy poszli tam zobejrzeć i Kamiliany stwierdziyli, że plac je dobry na lazaryt i klŏsztōr.
W paździyrniku do ôjcōw prziszło dwōch chopōw z Bobrownik i pedzieli, że keby Kamiliany postawiyli w takim placu, że ludzie ôd nich by mogli mieć bliżyj na mszo, to gmina dociepnie 30 tysiyncy marek. Ta informacyjŏ wartko doszła do Łazŏrza, a tyn pedzioł, że zrobi co może. Niydugo niyskorzij spōlnie z Arturym Henckel von Donnersmarckym, bratym ôd niego (to była włŏszczyzna ôd nich ôbu), doł im gynau tyn plac, w kerym dzisiej stoji klŏsztōr.
Robota zaczła sie w kwietniu 1906 i po prŏwdzie była niylegalnŏ, bo zwōl na nia prziszoł po sztyrech miesiōncach. W czyrwcu 1907 wszyjsko było fertich. Cołkŏ inwestycyjŏ kosztowała 297335 marek i 74 fynigi, z tego 181 tysiyncy dali ludzie jako ôfiara (Łazŏrz doł 40 tysiyncy), a reszta sfinancowały pożyczki.
Nojprzōd bōł sam lazaryt dlŏ alkoholikōw, kaj ôjce prŏcowali spōlnie z pacjyntami nad wylyziyniym ze złego zwyku. W 1914 skuli wojny Kamiliany przirychtowali rezerwowy lazaryt dlŏ wojŏkōw, krōtko bōł sam tyż sierociniec wojynny. Ôd wielgigo kryzysu ôtwarto ôstrzodek dlŏ psychicznie chorych.
W 1949 roku regyrōnek zabroł klŏsztōr zakōnowi i ôd tego czasu bōł sam Miejski Lazaryt nr 2. W 1998 Kamiliany dostali nazŏd swoja włŏszczyzna.
Rebelijŏ czeskŏ i lisowczyki
Na poczōntku lutego 1620 roku Korōngew Elearskŏ, kero znōmy tyż pod mianym Lisowczyki stanyła na Ślōnsku. Czego sam szukali?
Ôd 1526 roku krōlami Czech byli Habsburgi, kerzi byli katolikami. Skuli tego podle zŏpisōw pokoju augsburskigo mogli przemiynić Czechy, a tyż Ślōnsk, Morawy i Łużyce w państwo blank katolicke. Przeciw tymu stoła tradycyjŏ niyciśniyńciŏ sie do gōw poddanych.
We 1609 roku cysŏrz Rudolf II wydoł dokumynt mianowany Rudolfowym Majestatym, w kerym zapisano było, że żŏdyn niy może być przimuszōny do żŏdnyj religije na ziymiach czeskich. Po Rudolfie prziszoł w 1612 roku Maciej. Chociŏż chcioł kōntynuować liberalno polityka, to dużo do pedzyniŏ mioł jego brat – Maksymilian. Bōł ôn twardym katolikym i chcioł dokludzić do tego, coby nŏstympnym cysŏrzym bōł blank antyprotestancki arcyprinc Ferdynand.
Ferdynand bōł korōnōwany na krōla Czech we 1617 roku i zaczōn dysputyrować ze czeskimi panami eli Rudolfowy Majestat fōnguje ino na ziymiach ôd panōw abo we cołkim czeskim państwie, a w lutym 1618 roku cysŏrz kŏzoł strzimać robota na bausztelach protestanckich kościołōw. 6 marca grupa nojbarzij radykalnych protestantōw napisała petycyjo do namiestnikōw ôd cysŏrza, coby dostać potwierdzynie religijnych swobōd. Dostali ôdpowiydź negatywno, zatym wysłali drugi brif, ôd razu do cysŏrza. Cysŏrz ôdpisoł to samo i tak ciepnōł protestantōm handszuła.
23 mŏja we zōmku na Hradczanach trefiyli sie namiestniki ôd cysŏrza ze panami protestanckimi. Zrobiyła sie chaja i protestanty wyciepli namiystnikōw bez ôkno, ale ôba ino sie trocha potrzaskali i uciykli.
W marcu 1619 roku umrził cysŏrz Maciej i dlŏ krōla czeskigo doszoł jeszcze problym przejyńciŏ cołkigo Cysarstwa, pōniywŏż chociŏż była to mōnarchijŏ elekcyjnŏ, to tak na isto korōna cysŏrskŏ była erbowiznōm Habsburgōw, a Ferdynand bōł piyrszy we raji do trōnu. We mōmyncie, kej krōm Karniole, Styryje i Tyrolu, wszyjske ziymie habsburske były we fermyncie abo ôtwartyj rebeliji, ziymia sie zaczła Ferdynandowi pod nogami suć.
We czyrwcu 1619 armijŏ czeskŏ stała pod murami Wiednia. Kōmandyr wojsk rebelianckich, grŏf von Thurn pewnikym mioł nadzieja, co stolica Cysarstwa skapituluje ze strachu, bo niy mioł tela ludzi, coby weznōńć take sroge miasto. Wojska było kole 10000 ludzi, a moc z nich to była ziymskŏ gotowość (zemská hotovost – czeskŏ forma pospolitego ruszyniŏ). Thurn po pŏru dniach, kej widzioł, co miasto sie niy poddŏ, poszoł z armijōm nazŏd do Czech.
Czechy szukali koalicjantōw i skuli tego uzdali sie, co zdetrōnizujōm krōla i ôbiyrōm nowego. Kej Ferdynand bōł we Frankfurcie na welōnku cysarskim w siyrpniu 1619 roku, stany czeske, morawske, łużycke i ślōnske zdetrōnizōwały go i poprosiyły Fridricha, elektora Palatynatu, kalwinisty i gowa Unije Protestanckij, coby wziōn czesko korōna. Fridrich przijōn forszlag i 4 listopada korōnowoł sie na krōla Czech. Efekt bōł blank ôpaczny ôd tego, co chcieli Czechy. Krōl Anglije Jakōb I, teść ôd Fridricha, bōł ściykły skuli tego, co robi nowy krōl Czech, a dlŏ Hiszpanōw i Bajerŏkōw Elektorat Palatynatu bōł atrakcyjnym strategicznie kōnckym ziymie.
3 lutego 1620 roku na Ślōnsk weszli lisowczyki, kerzi zaciōngli sie do sużby cysŏrzowi. Nojprzōd stanyli pod murami Tarnowskich Gōr, kaj prziwitano ich kanōnami. Na noc ôstali we pŏru wiŏskach na połednie ôd Bytōmia, a sztwŏrtego lutego złupiyli Strumiyń i Skoczōw. 8 lutego byli już pod Wiedniym i skuli tego kōmandyry ôd Cysŏrza nojprzōd miarkowali, co majōm przed sobōm wroga, bo niy poradziyli spokopić jak wojsko może iś 60 kilōmetrōw na dziyń.
20 września armijŏ cysŏrskŏ weszła do Czech i zaczła iś na Praga. Wtynczŏs wojsko rebeliancke było na Morawach i niy mogło zrobić inakszyj, ino wartko iś, coby brōnić stolicy. Jedni i drudzy trefiyli sie wele Rokycanōw, ale katoliki ôbeszli protestantōw i poszli dalij. Czechy musieli zaś desperacko gōnić, coby stanōńć miyndzy armijōm katolickōm i stolicōm.
8 listopada wojsko cysŏrske stanyło pod Pragōm, kaj byli już tyż rebelianty, kerzi ufortyfikowali sie na Biołyj Gōrze. To, co sie niyskorzij stało, ciynżko mianować batalijōm, bo w godzina cołkŏ czeskŏ armijŏ była rozniesiōnŏ na tajle. Rebelijŏ była skōńczōnŏ.
Ślōnsk mioł dziepiyro we dalszych latach być zniszczōny i chociŏż szkody niy były take, jak bez tyn przikłŏd we Wirtymbergiji, kerŏ straciyła trzi ćwierci populacyje, to zdŏ sie, co zmiany dymograficzne i rekatolizacyjŏ zmiyniyły ôbrŏz naszyj ziymie nojbarzij we naszyj historyji.


text:
Krabat
Krabat je serbska powěsćowa postawa dobreho kuzłarja, kotraž bazuje na žiwjenju chorwatskeho połkownika Janka Šajatovića, kiž wojowaše w 17. lětstotku w sakskej słužbje (Krabat = „Chorwat“). Jako dźak dósta w lěće 1691 wot sakskeho kurwjercha Jana Jurja III. spožčene knjejstwo nad Wulkimi Zdźarami. Šajatović zemrě w lěće 1704 a bu jako katolski Chorwat a wliwny knjez w Kulowskej wosadnej cyrkwi pochowany.
W Krabatowej powěsće zwjazowachu w běhu 18. a 19. lětstotka historiske podawki wokoło Šajatovića (kaž na přikład wotwódnjenje Zdźarowskeje wokoliny za ratarske potrjeby) z powšitkownym kuzłarskim motiwom, kotryž bě we wjele europskich kulturach prezentny. Po ludowej powěsći njepochadźa Krabat z Chorwatskeje, ale z hornjołužiskeho Jitka pola Rakec a nawukny kuzłarstwo pola „čorneho młynka“ w Čornym Chołmcu.
Z Krabatowej maćiznu zaběrachu so w 19. lětstotku mjez druhim Michał Hórnik (Krabat. Powjestka z ludu, 1858), Jurij Gustav Kubaš (Khrabat, 1865), Křesćan Bohuwěr Pful (Krabat. Po ludźacym powjedanju, 1887) a Jurij Pilk (Die wendische Faust-Sage / Serbski Faust, 1896). Nadregionalnu popularnosć zdoby sej Krabat předewšěm přez knihi Jurja Brězana (na wuchodźe) resp. Otfrieda Preußlera (na zapadźe) kaž tež přez wobrazy Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a němski hrajny film režisera Marca Kreuzpaintnera z lěta 2008.
Figura Krabata je dźensa jedna z najznaćišich w Hornjej Łužicy a słuži tež wabjenju za dwurěčnu kónčinu mjez Budyšinom, Wojerecami a Kamjencom. Tak eksistuja na přikład dožiwjenski dwór „Krabatowy młyn“ w Čornym Chołmcu, Krabatowy kolesowarski pućik, Krabatowe swjedźenje, Krabatowa mlokarnja w Koćinje, Krabatowa limonada kaž tež serbska kompjuterowa hra wokoło Krabata. Krabatowe towarstwo z Njebjelčic koordinuje wjele tutych aktiwitow.
Knihi[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Měrćin Nowak-Njechorński: Mišter Krabat. LND, Budyšin 1954
- Jurij Brězan: Čorny młyn. LND, Budyšin 1968
- tóns.: Krabat. LND, Budyšin 1976
- tóns.: Krabat, druha kniha. LND, Budyšin 1994
- Otfried Preußler: Krabat. Arena Verlag, 1971
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Susanne Hose: Erzählen über Krabat. Märchen, Mythos und Magie. Lusatia-Verlag, Bautzen 2013, ISBN 978-3-936758-81-8
- Paul Nedo: Krabat. Zur Entstehung einer sorbischen Volkserzählung. W: Deutsches Jahrbuch für Volkskunde. Zweiter Band Jahrgang 1956, Akademie-Verlag, Berlin, digitalizat pola www.digi-hub.de (biblioteka Humboldtoweje uniwersity Berlin)


text:
Joseph von Eichendorff – Zimowŏ nocka – tumaczyniy Mirosław Syniawa
Joseph von Eichendorff (1788 – 1857)
ZIMOWŎ NOCKA
(Winternacht)
Śniyg przisuł bezma cołki świat
I taki żech stropiōny,
A w polu strōm, jak palec sōm,
Ze liściŏ sebleczōny.
I wiater żynie jyn bez noc
I asty strōma trōncŏ,
Wtynczŏs wiyrszołkym ruszŏ strōm
I brōnczy cojś na śpiōnco.
W śniku ôd niego wiosna je,
Zdrzōdło mu korzyń rosi,
A ôn we klajdzie z blumōw zajś
Pōnbōczka chwołã głosi.
Tumaczyniy: Mirosław Syniawa – narodzony 1958 we Chorzowie, tumacz poezyji światowej na jynzyk ślōnski.
Wiersz nojdziecie we tōmiku “Dante i inksi”. Sōm tam tumaczynia takich poetōw: Horacy, Li Bai, Du Fu, Peire Cardenal, Gui De Cavaillo, Dafydd Ap Gwilym, Abraham Cowley, Angelus Silesius, Brian Merriman, William Blake, Iwan Kryłow, Joseph Von Eichendorff, John Keats,
Henry David Thoreau, Giacomo Zanella, Frédéric Mistral, Rosalia De Castro, Jaroslav Vrchlický, Jakub Bart-Ćišinski, Johannes Reinelt, Konstandinos Petrou Kawafis, William Butler Yeats, Patrick Henry Pearse, Osip Mandelsztam, Siergiej Jesienin


text:
Herodot
Herodot s Halikarnasu (gr.: Ἡpόδotoς ὁ Ἁλιkapvaσσeύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki rodzůny ůng. 484 p.n.e. we Halikarnaśe (za czasůw rzimskich Peronium, terozki Bodrum we Turcyje), um. ůng. 426 p.n.e. we Thurioj abo Atynach. Mjanowany "Fatrym geszychty". Jedyne jygo dźeło, kere śe uostoło do naszych czasůw, to je 9-tůmowo relacyjo s perskich wojyn, we kery uopisoł uůn tyż geografijo a historyjo Hellady, Persyje, Egiptu a inkszych krajůw nauobkoło, kero mo titel "Dźeje" (gr. Ἱσtopίaι Historiai, łac. Historiae).


text:
...Downo tymu boua tako internetowo Krzinka Slonckigo Beranio – bes niykerych Putniom zwano, w kery pora z nos zaczuo sie robic gydanki, co by zrobic, coby tyn nasz sloncki jynzyk zaczon miec to,...rozwiń całość
...Downo tymu boua tako internetowo Krzinka Slonckigo Beranio – bes niykerych Putniom zwano, w kery pora z nos zaczuo sie robic gydanki, co by zrobic, coby tyn nasz sloncki jynzyk zaczon miec to, co kozdy inkszy jynzyk mnij, abo wjyncy mo – gramatyka, pisownia, i tak dali.
No i wadziyli my sie, jak momy szkryflac, coby i te Slonzoki, kere niy majom na klawiaturze tych wszyjstkich „a“ z chokiym, „z“ s kryskom abo kropkom …mogli tysz szkryflac i kozdy inkszy mog poskopic o co tukej idzie. Mieli my nawet „pomoc naukowo“, bo „Gorol“ pracownik naukowy PAN-u z Krakowa, stou nom jako sztica.
No ale nic s zego niy wyszuo. Krzinka sie rozleciaua, pora weteranow poszuo swojom drogom, no I zostauo po starymu. Niy powjym – dalij idzie sie po naszymu pogodac, jak Bruno Rojber osprawio o sfojich Berach, to az sie sloncko dusza raduje. A jak Ojgyna z Pniokow suysza, to jak bych bou na placu kole klopsztangi w dziecinstwie. To bes Cila - Klachulom zwano - mog ech sie posuchac i poczytac rybnickigo Slonckigo.
Z domu my wszyjstke dziecka wyniysli nasz sloncki jynzyk, kerego my do dzis niy zapomnieli.
Znom jednego profesora, kery – jak mu kejsik dowali wyrozniynie – pedziol swoje laudation po naszymu – tak, co niykerym uszy zmjynkuy (to pan professor mowi gwaro slosko?).
Szkoda, co takich je coros meni.Bo jak z mojich studiow, kere ech jakejs dziesiync lot tymu zrobiou na jedny wyszczy szkole – modo generacjo Slonzokow, coros meni idyntyfikuje sie ze sfojym Slonckim Hajmatym. O godaniu po naszymu jusz niy godom
Ajtlich szkoda.
Tosz czim sie Stanik – do zajs!
zwiń


text:
We wokrjesu Sprjewja-Nysa maja pućowacy přiležnosć, něhdźe 240 kilometrow po šćežce „Serbske impresije“ kolesować. W Hornjej Łužicy je čara něhdźe 250 kilometrow dołha.
Slepo (SN/mwe). Temowa kolesowanska šćežka „Serbske impresije“ je mjeztym dosć znata a někotryžkuli bě na njej hižo po puću. Cyłkownje je čara w Delnjej a Hornjej Łužicy něhdźe 500 kilometrow dołha. Jednotliwe stacije su dosć derje wupisane, wšudźe wuhladamy serbsko-němske informaciske tafle.
W Hornjej Łužicy je šćežka „Serbske impresije“ zwjazana z Krabatowej, ze žabjacej, wjelčej a sprjewinej turu kaž tež ze serbskim lipowym łopješkom woznamjenjenej kolesowanskej turu mjez Stróžu a Pančicami-Kukowom. Zakład za wuwiće kolesowanskeje šćežki w Delnjej Łužicy a temoweje šćežki je datowa banka „Serbska kulturna čara“. Do njeje zapisane su muzeje a domizniske stwy, rjemjesło, gastronomija, cyrkwje, pomniki a dalše zajimawe wopytanjahódne městna. Informacije so wobstajnje aktualizuja a rozšěrjeja.


text:
Stargard
Wspůłrzyndne: 53°20' N 15°02' E
Stargard (pol.: Stargard, pům.: Stôrgard, uać. Stargardia, ńym. Stargard in Pommern, Stargard an der Ihna; 1950-2015 Stargard Szczeciński) – mjasto a gmina we wojewůdztwje zachodńopůmorskim, we kryjśe stargardzkym, nad Inům. W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa ščećińskigo. Noležy do nojstaršych grodůw na Půmořu Zachodńim. Jygo anfang śyngo VIII-IX stolećo. Rozwojowi uosady spřijouo pouožyńy při křižujůncych śe cestach handlowych, prowadzůncych s Santaka do Wolina i ze Ščećina do Kouobřygu. Čuůnek Nowyj Hanzy. Mjasto je śedźibům powjatu stargardzkigo i gminy. Podle danych s 30 čerwca 2005, mjasto mjouo 71 017 mjyškańcůw.


text:
Hižo srjedź julija chcedźa nowy móst nad Klóšterskej wodu přepodać
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Po wšěm zdaću poł měsaca prjedy hač planowane chcedźa w Pančicach-Kukowje nowy móst nad Klóšterskej wodu přepodać. Na wčerawšim posedźenju tamnišeje gmejnskeje rady mjenowaše wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) jako termin swjatočneho akta pjatk, 13. julija, w 17 hodź. Při planowanju wobšěrneho twarskeho projekta běchu dotal z toho wuchadźeli, zo budźe to kónc julija.
Hač k terminej přepodaća ma mały móst nad Klóšterskej wodu spotorhany być. Tohodla budu pěšcy nowy móst hižo do toho wužiwać móc, a to po chódniku, kotryž powjedźe při Hawšec kowarni zdźěla po nimale hotowym twarnišću. Posledni wotrězk statneje dróhi S 100 wot twarnišća do směra na Budyšin chcedźa hakle po klóšterskim swjedźenju ponowić. Tam ma so stara asfaltowa woršta wotškrabać a nowa poćahnyć.


text:
Niy ma nadzieje dlŏ ludzkości, 15.04.2018
- ôżarty w gōrach
- zjedzōne ziele
- niyszczyńśliwy cufal
We italijańskich Alpach chop z Estōnije poszoł do szynku. Popiōł pŏrã szklōnek i uzdoł sie wrŏcać do hotelu. Pokŏzało sie, iże wypiōł wiyncyj niż myśloł, bo tak sie ôpiōł, iże niy spōmiarkowoł, że źle skryńciōł i zamiast do hotelu zaczōn iś w gōrã gōry. Na wysokości 2400 metrōw naszoł zawartõ restauracyjõ, tōż jakoś sie dostoł do postrzodka, poszoł spać na ławkã i tak go znŏdli pracownicy, co prziszli rano do roboty. Szandarzi pedzieli, że za ôpitõ eskapadã dostanie sztrŏfã, ale ô nic niy bydzie ôbskarżōny. Rozmajte rzeczy idzie zrobić na fleku, ale spiōńć sie na gōra bez cufal to mie sie jeszcze niy trefiyło.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Zdrzōdło: News.com.au
We Argyntynie na kōmisariacie policyje we mieście Pilar, była kludzōno inszpekcyjŏ. Pokŏzało sie, iże ze zapisanych 6 tōn marihuany we magazynie ôstało ino kole 5 i pōł tōny. Kōmisŏrza i ôdpowiedzialnych z nim policyjantōw sōnd pytoł, czymu brakuje pōł tōny zielōnyj rośliny, a ci ôdpedzieli, iże to myszy zjadły. Fachmaniŏ z Uniwersytetu w Buenos Aires pedzieli ale, iże myszōm marichuana z jŏdłym by sie niy pōmylyła, a nawet jak, to we magazynie by było połno mŏrtwych myszy. Ôdpowiedzialni byli wyciepniyńci z roboty. Niyzłŏ sztrŏfa za porwanie 2,5 milijōna dolarōw wert narkotykōw.
Zdrzōdło: The Guardian
Chop z Florydy mioł wypadek 5 kwietnia i pedzioł szandarowi, iże udowodni, że ôn je niywinny niczego, bo ftoś wymusiōł przed nim piyrsze prawo i ôn skuli tego strzaskoł auto. Dowōd to miało być nagranie z kamery autowyj, co jã mioł zamōntowanõ. Jak na policyji wejzdrzeli na nagranie, to ôbejzdrzeli niy ino wypadek, ale tyż jak tyn chop przōdzij włamuje sie do salōnu piykności. Trefiōł do heresztu. No ale aby pokŏzoł, iże wypadek niy bōł z jego winy.
Zdrzōdło: Fox News


text:
Islandska
– najwjetša wulkanowa kupa a najsewjerniši kupowy stat na zemi
Kupa je twjerdźowa masa, kotraž je na wšěch stronach dospołnje wot wody – na přikład morja – wobdata, njeje pak kontinent. Wona leži tež při wulkej wodźe nad wodowej hładźinu. Při tym njeje wulkosć kupy rozsudna.
Nadeńdu-li so wjacore kupy w bliskosći, rěči so wo skupinje kupow. Z 193 njewotwisnych statow na zemi je 47 kupowych statow, potajkim něhdźe štwórćina.
Wobsteji-li na někotrymžkuli městnje zwisk z twjerdźu, rěči so wo połkupje.


text:
Budyšin (SN). Bychu-li njedźelu w Sakskej wolili, by tuchwilna koalicija CDU a SPD swoju wjetšinu zhubiła. To je wuslědk reprezentatiwneho woprašowanja instituta INSA mjez 1 009 wobydlerjemi w nadawku nowiny Bild w minjenych dnjach. CDU Sakskeje by 32 procentow docpěła, SPD dźewjeć (2014: 39,4 resp. 12,4 procenty). Za AfD zwěsći woprašowanje 24 procentow (2014: 9,7 proc.), štož rěka, zo by wona druha najsylniša politiska móc była. Lěwica docpěwa tuchwilu 19 procentow (2014: 18,9 proc.), Zeleni a FDP po šěsć procentach.
Budźe-li wuslědk klětušich wólbow Sakskeho krajneho sejma podobny, hrozy w swobodnym staće zawěsće komplikowane wutworjenje knježerstwa.
SJ Njebjelčicy
– ST Wulka Dubrawa 1:5 (0:1)
Zestawa domjacych: Hahn – Hoelzel, Kral, Hrjehor, Pawlik, Šołta, Hanuza, Haška, Ričel (71. Zeller), Čornak, Korjeńk
Dospołnje njetrjebawša to poražka za chowancow trenarja Njebjelčanskeje SJ Handrija Krawčika. Hižo zahe nawjedowachu koparjo z Wulkeje Dubrawy po róžku z 0:1 (17.). Tři mjeńšiny po tym bu Florian Ričel w šěsnatce přećiwnika foulowany. Postajenu jědnatku pak sadźi hewak wěsty třělc Ronny Hanuza jasnje nimo wrotow. Slědowaše cyły rjad nadběhow, wosebje přez lěwu stronu, ale Sandro Šołta hnydom tři razy zwrěšći. Tež kapitan Jurij Haška njeměješe z třělwu z druheho rynka žane zbožo.
Pomorcy (AK/SN). Je-li meja zymna a mokra, móža ratarjo z połnymi bróžnjemi ličić. Tale burska kaznja pak lětsa cyle njepłaći. „Wunošk žnjow rožki, ječmjenja, pšeńcy, rěpika a hrocha budźe na kóždy pad snadniši hač loni. Hišće njejasne su wunoški kukuricy, cokoroweje rěpy, běrnow kaž tež trawy a pólneje picy“, rozłožuje Friedrich Hesse z ratarskeho zawoda Friedrich & Stefan Hesse z Dubrawki.
Washington (dpa/SN). Něšto dnjow do swojeho wopyta w USA je zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier před dalšimi łamkami transatlantiskich poćahow warnował. „Zasadne wěcy steja na hračkach“, rjekny wón wčera na přijeću k česći bywšeho wonkowneho ministra USA Henryja Kissingera w Berlinskim hrodźe Bellevue. W němskej rodźeny Kissinger by 27. meje 95. narodniny swjećił. „Je dźeń a ćešo prawu wotmołwu na střasenja dać, kotrež tele dny z Washingtona wuchadźeja“, Steinmeier rjekny.
Na kompromis so dojednali
Athen (dpa/SN). Grjekska a Makedonska stej so po lěta trajacej zwadźe na kompromis za mjeno něhdyšeje juhosłowjanskeje republiki dojednałoj a tak zdobom puć za přistup Makedonskeje k EU a NATO rubałoj. Kraj mjenuje so přichodnje Republika sewjerna Makedonska, kaž z Athena informuja. Grjekska bě so wjele lět wobarała, zo so susodny kraj Makedonska mjenuje, dokelž prowinca na sewjeru Grjekskeje runje tak rěka.
Japanska so starosći
Lubij (UM/SN). Kaž nimale wšitke na technologiju orientowace so předewzaća steji tež zawod ULT AG před wužadanjom, kwalifikowanych a motiwowanych sobudźěłaćerjow zdobyć. W Lubiju zaměstnjena firma, hdźež twarja připrawy, kotrež zamóža powětr čisćić a sušić, kroči po nowych pućach a wužiwa poskitk eksterneje poradźowarnje, nańć trěbny personal. „Nimo nutřkowneho wida, kotrež jako nawodnistwo předewzaća mamy, sadźamy tež na specializowanu eksternu wěcywustojnosć“, rozłožuje jednaćel ULT AG Alexander Jakschik za kónčinu njewšědne postupowanje. A społno- mócnjena poradźowarka Anke Baron hódnoći: „K tomu słuša tójšto zmužitosće, cuzym tajki hłuboki dohlad do zawoda zmóžnić.“ Dotal, toho staj sej Alexander Jakschik a Anke Baron přezjednaj, je so zhromadne dźěło wudaniło.
Budyšin/Smochćicy (SN/bn). Towarstwo „Via Regia – hudźbne eventy“ a Serbski ludowy ansambl wuhotujetej wot pjatka do njedźele 14. Smochčanski hudźbny swjedźeń pod hołym njebjom. Pod hesłom „Tam, hdźež tón měsačk swěći“ zaklinča na dworje Domu biskopa Bena pjatk a sobotu wječor twórby mjez druhim Jurja Winarja, Izaaka Osipowiča Dunajewskeho, Franza Schuberta, Andrewa Lloyda Webbera a Van Morrisona. Orchester a balet SLA pod nawodom Tassa Schille wudospołnja hudźbnicy Liberecskeho dźiwadła, solistaj budźetaj sopranistka Rahel Indermaur a tenor Mikołaj Walerych, Kristina Nerad moderěruje. Po zwučenym wašnju skónčitej so wječoraj z wulkim wohnjostrojom.


text:
Würzburg to zabytkowe frankōńskie miasto na Bajerach, na szumnych gōrkach nad rzykōm Men. Zamierzilimy se sprawdzić ôpinie na ôd niego tymat.
bayern ticket
-
Rothenburg to je zabytkowe miasto na Bajerach. Naczytalimy sie ô nim fol, a znejdziōne instagramowe bildy tak sie nōm podobały, że musielimy je sprawdzić.
-
1.3 miliōna ludzi kożdego roku niy śmi sie ôchybiać – zōmek Neuschwanstein to kole Oktoberfestu nojgryfniyjszo atrakcyjo Niymiec. Musielimy go nawiedzić!
-
Ulm je hyrskie skirz nojsrogszej wiyży kościelnej i skuli Alberta Einsteina. Ale i tak ô tym mieście przōdzij niy słyszeliści, pra? Pōdźcie, fajnie tamek!


text:
W Budyskej Sprjewinej kupjeli zličichu w lětušej kupanskej sezonje hač do kónca awgusta 34 000 wopytowarjow. Telko hosći mějachu tam posledni króć před dwanaće lětami.
Kulow/Porchow (SN/mwe). Hinak hač w Budyšinje, hdźež maja kupjel tež hišće w septembrje wočinjenu, su kupansku sezonu w Kulowskej lěsnej kupjeli 31. awgusta zakónčili. „Wězo bě to tež za Kulow lěćo, kotrež móžeš z tamnymi lětami lědma přirunować. Njemějachmy cyły čas žadyn dźeń zawrjene“, wěcywobdźěłarka za kulturu, sport a młodźinu na Kulowskim měšćanskim zarjadnistwje Beate Hufnagel Serbskim Nowinam zdźěli.


text:
Kónc lěta wróćo zhladuješ a dopominaš so rady na wulkotne dožiwjenja. Wosebite wjerški, skedźbnjace na wjelelětne stawizny, su jubilejne zarjadowanja a swjedźenje. Na wosebitu róčnicu móžachu Pěskečenjo lětsa zhladować.
Pěskecy (aha/SN). Druhi swjaty dźeń hód po nyšporje so Pěskečenjo dopominachu, zo maja swoju kapałku mjeztym 25 lět. Wot 1992 je tele městno duchowne srjedźišćo wsy.
Hižo w NDRskim času zrodźichu někotři wjesnjenjo ideju, sej kapałku natwarić. Jich předstawy pak tehdy wězo wotpokazachu, a hakle po přewróće po jutrach 1991, dóstachu twarsku dowolnosć. Agilny kwartet– Jan Smoła, Beno Pólk, mjeztym njeboh Beno Lipič a Jan Matka – přewza nawod twarskich dźěłow, organizatoriski wotběh kaž tež zasadźenje ćěslow a mulerjow. Wšědnje dźěłajo a kóždu sobotu wužiwajo natwarichu nahladny Boži dom. Cyła wjes je při twarje po swojich mocach pomhała. Mějićeljo lěsow běchu darmotnje trěbne drjewo přewostajili, a w NDRskim času za twar konsuma přihotowany material bu sobu wužiwany.


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: Bytōm do kōńca XIV stoleciŏ
Nojstarszŏ informacyjŏ ô Bytōmiu mogymy znojś we dokumyncie kardynała Idzigo z Tusculum, co we 1125 roku spisoł statek klŏsztoru bynedyktynōw w Tyńcu, a w nim były dochody z dwōch kaczmōw i targu w Bytōmiu. Ôsada stoła na miejscu dzisiejszego rynku abo blisko niego, kole starszego grodu ôbrōnnego, co stoł na Zgōrzu Małgorzatki kole 500 metrōw na połedniowy zachōd.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Hned cołkŏ historyjŏ miasta zwiōnzanŏ je ze kopalnictwym, bo już we 1136 roku kole Bytōmia kopało sie strzybro.
W 1254 roku princ Władysław ôpolski lokowoł miasto na prawie magdeburskim. Lokatorym i piyrszym fojtym bōł Hynryk, co dostoł we wieczysty nŏjym miasto za 140 łanami flamandzkimi i wieś Łagewniki. Ôryginalny dokumynt lokacyjny wziōnła ze sobōm historyjŏ, my znōmy ino kopijõ ze szesnŏstego stoleciŏ, co dzisiej trzimie jã Nŏrodowŏ Biblioteka w Pradze.
Ciekawe je to, że idzie pedzieć, iże miasto ôd zawsze miało take samo miano, bo dokumynta bynedyktyńske piszōm Bitom, a lokacyjŏ miasta była datatum in Bytom (wystawiōnŏ w Bytōmiu), gynau tak pisanym jak dzisiej. Nazwa wziōnła sie ôd piyrszego posiedziciela ôsady, to samo stało sie bez przikłŏd z Poznaniym abo Radōmiym.
We dokumyncie lokacyje miasta niy ma słowa ô radzie miejskij. Cołki dinst reprezyntowaniŏ princa w mieście sprawowoł fojt. Skuli corŏz srogszego znaczyniŏ mieszczanōw we naszyj tajli Europy, niy niyskorzij jak we 1315 roku wziōnła fungować rada miejskŏ. Decydowała ôna ô nojważniyjszych sprawach miasta, to znaczy ô rzymiośle i handlu, jeji decyzyje miały rangã prawa na terynie miasta. Miała tyż cołkõ władzã administracyjnõ, ôdpowiadała za statek miasta, jego kasã i ôpiekowała sie sierotami. W tym samym czasie słożōnŏ była ława miejskŏ, to znaczy gyricht bytōmski. We radzie siadało sztyrech abo piyńciu ludzi, a we ławie piyńciu abo sześciu. Do ôbōch ôrganōw trefiali ino nojbogatsi patrycjusze bytōmscy.
Hned po lokacyji miasta, w 1284 roku, powstało Ksiynstwo Bytōmske, a jego piyrszym princym ôstoł syn ôd Władysława, Kazimierz. Chociŏż polskŏ tradycyjŏ historycznŏ widzi ksiynstwa ślōnske za czyńść państwa polskigo tamtego czasu, to Kazimierz narodziōł sie kole 30 lŏt po śmierci ôstatnigo prynca synioralnego w Krakowie, co znaczyło, iże polske państwo dlō niego nigdy niy istniało. Małe ksiynstwo mogło zabezpieczyć sie ino sojuszym ze siylnym partnerym, tōż princ w 1289 roku ôddoł swoje ksiynstwo Wacławowi II, krōlowi czeskimu, i uznoł go za swojigo pana, a tyn doł mu jego ziymiã nazŏd w lynno. Tak to ziymia bytōmskŏ wrōciyła do państwa czeskigo.
Dynastyjŏ bytōmskich Piastōw niy przetrwała dugo. Chociŏż Kazimierz mioł sześcioro potōmnych, z tego piyńciu synōw, to ino jedyn z nich, Władysław, mioł dzieci. Było ich aż siedmioro, ale postrzōd nich było ino dwōch synōw, a z nich ino jedyn mioł dzieci – same cery. Prawo feudalne niy dopuszczało ale erbowaniŏ korōny ôd kobiyt, tōż w 1355 linijŏ wymarła. Ôstatni Piast bytōmski leży we katedrze we pōłnocnoitaliańskim Venzone, a na jego grobie stoji „Hec . Est . Seplutura . Dni . Boleslai Ducis . Coslensis et Bithum.” (To jes grōb pana Bolesława princa kozielskigo i bytōmskigo).
2 abo 14 września 1367 we kościele mariackim, co dzisiej stoji kole Rynku, kapelōn Mikołoj z Pyskowic pedzioł kŏzanie, co zgorszyło mieszczanōw. Prawiōł, iże niy reszpektujōm praw kościelnych, że majōm podporzōndkować sie farŏrzowi i sfinancować sprawiynie dzwiyrzi do kościoła, żeby przestały dō niego wchodzić psy i świnie. Rada miejskŏ tōż wezwała farŏrza, Pietra z Koźlŏ, do ratusza, a tyn posłoł tam kapelōna z mōnstrancyjōm żeby ôchrōnić go przed ludźmi abo żeby pokŏzać, iże ôstatni sōnd nŏleży do Boga. Rajcy kŏzali kapelōnowi ôdniyś mōnstrancyjõ nazŏd do kościoła, a jak tyn tam poszoł, to posłali za nim pachołkōw, co swiōnzali ôbōch ksiynży i przikludziyli ich do ratusza przed sōnd mieszczanōw. Zebranie uznało, iże farŏrz i kapelōn majōm być utopiyni i jeszcze w tyn sōm dziyń we sŏdzawce kole Zgōrzŏ Małgorzatki ôba straciyli życie.
To wszysko niy stało sie skuli ino tego jednego kŏzaniŏ. Kōnflikt trwoł już ôd 1359 roku, jak z wole krōla miasto miało być potajlowane miyndzy princōw Ôleśnice i Cieszyna, a granica miała iś bez postrzodek Bytōmia. Bytōmiŏcy byli z wiynksza za ôstawiyniym sztandu, jaki bōł, to znaczy byciŏ pod ksiōnżyńciym ôleśnickim. Farŏrz mariacki ale bōł za zmianami, tōż mieszczanie – gorszyni jeszcze ôd prepozyta kościoła św. Małgorzaty, co mioł nadziejã przejmnōńć teryn bytōmskij parafije – ôdetli sie ôd niego.
Na efekty niy trzeba było dugo czekać. Biskup krakowski skŏroł miasto interdyktym, co znaczyło, iże z bytōmiŏkami niy mōg żŏdyn handlować, a to ôznaczało dlō nich katastrofã. Niy wiadōmo, jak dugo mieszkańcy musieli żyć we tyj sztrŏfie. Princ cieszyński napisoł w 1369 roku prośbã do papieża ô pozwolynie na ôdprawianie mszy we miejscu skŏranym interdyktym, tōż mogymy sie dōmyślać, iże rozchodzi sie ô Bytōm. Naôbkoło historyje pojawiyło sie bez lata moc legynd, ale żŏdnŏ z nich niy mŏ potwierdzyniŏ w dokumyntach. Wiadōmo ino, iże ôd tego czasu bytōmiŏkōm żyło sie corŏz gorzij.
Dwa lata po zamordowaniu ksiynży miasto było przetniynto na pōł. Princowie oleśnicki i cieszyński trefiyli sie w Bytōmiu 26 stycznia 1369 roku i kożdy z nich wystawiōł dokumynt ô podziale i ôznaczyniu granice miyndzy jejich ksiynstwami: prosto bez rynek do supa ławek chlebowych, postrzodkym bez wŏgã, a dalij do gulika. Ôd tego czasu miały być dwa ratusze i dwie rady miejske. Zōmek bytōmski tyż bōł podzielōny na dwie tajle i skuli tego, iże dlŏ żŏdnego princa ino pōł taki rezydyncyje niy było nic wert, wartko zniszczoł. Dzisiej niy wiadōmo ani, kaj gynau stoł.
We drugij połowie XIV stoleciŏ dlŏ miasta skōńczyła sie piyrszŏ era kopalnictwa. Podle dokumyntōw podziału Bytōmia fungowały jeszcze blisko gruby Hundert Hauen i Eysenberg. Mieszkańcy żyli w dobrobycie dziynki wydobyciu strzybra i ôłowu, ale technologijŏ tamtych lŏt niy pozwalała na ôdkludzanie wody ze szolōw, tōż hned grubiŏrze doszli do miejsca, kaj wody gruntowe zastawiyły dalsze wydobycie. Po bogactwie bytōmiŏkōw ôstoł ino grubiŏrz we sztymplu miejskim.
Na fotografiji głōwnyj śpiōncy lew bytōmski. Fot. Yarl / Wikimedia Commons


text:
Dwutlynek wůngla
Dwutlynek wůngla (CO2) – ńyorgańiczny zwjůnzek chymiczny. We tymperaturze pokojowyj je to bezbarwny, bezwůnny a ńypalny gaz, dobrze rozpuszczalny we wodźe a ćynższy uod powjytrza (kole 1,5 razy). Dwutlynek wůngla je produktym spolańo a uoddychańo. Je wykorzistywany bez rośliny we proceśe fotosyntezy. Tworzi śe przi utlyńańu a fermyntacyji substancyji uorgańicznych. Wystympuje na grubach, cukrowńach, gorzelńach, wytwůrńach win, silosach zbożowych, browarach a studźynkach kanalizacyjnych. W mouych stynżyńach ńy je trujůncy, nale we wjynkszych dwutlynek wůngla je szkodliwy do zdrowja a nawet zabijo. Jygo dźouańy powoduje powstowańy hiperkapńi, a co za tym idźe kwaśicy uoddechowyj i we nostympstwje uobrzynku můzgu.


text:
„Na nami zaleži, hač wšitko wostanje, kaž je. Na nami zaleži, hač so něšto změni w dźensnišim swěće.“ Pod tymle hesłom přewjedu zajutřišim, srjedu, we Wojerecach a wokolinje „Dźeń a nóc za tolerancu“.
Wojerecy (SN/MiR). Citat ewangelskeje fararki Hannelory Frank je městu Wojerecam zawjazk, sadźeć akcenty za rozmyslowanje a za móžnosće zetkanja. Tak wotměja srjedu w dźewjeć institucijach a zarjadnišćach w měsće a wokolinje zarjadowanja zaběrace so ze zhromadnosću, z wotewrjenosću, respektom a přećiwo njepřećelskosći napřećo cuzym. Město Wojerecy ma wosebitej dźeń a nóc tolerancy, kotrejž wot lěta 2013 wobstajnje přewjeduje, za hódne zarjadowanje we wobłuku swjatočnosćow k 750. róčnicy wobstaća města.


text:
Rafał Szyma: Tajymnice ślōnskich lasōw
Beralimy kiejś z kumplym ô lasach, co sie u nŏs zaczynajōm zarŏzki pod blokami, przi mieście, bez żŏdnego stadium postrzednigo; ô lasach murckowskich, kochłowickich, tyj resztōwce pszczyńskij puszczy. Unŏkwiylimy sie takigo dziwŏkigo Słowiana – Dziadoszana abo Lupiglaa – ze skrytyj, tajymnyj dziedziny, kiero ôstała sie bez te setki lŏt bez żŏdnego kōntaktu ze światym. Terŏzki by ci wylŏz, dziwoł sie i dziwowoł, co tyż sie na tym świecie popochało. Ślōnski L’Ingénu we ôsprŏwce a la Voltaire.
Ale prŏwda je ciekawszŏ. Ôsprawioł mi jedyn kamrat-archeolog: bez Google Maps szukali za ringami z ziymi, prawymi ôstatkami po grodach ôd słowiańskich plymiōn. I jeździyli tam, kaj ino je znŏdli. Rŏz wjechali w las kajś za Gliwicami. Jadōm cestōm, ôrŏz wyjyżdzŏ BMW. Kōnsek dalij – jedzie drugie. Na ôstatku ôstawiyli auto, podeszli ku ringowi, wyspinali sie na sztreka – a driny widzōm wielgie, urodliwe krzŏki. Cołko plantacyjo marijki. Mieli strach dugo tam podszukować…
A przeca w ślōnskich lasach, w 2018 roku, mōmy tyż prawych hitlerŏkōw! Trocha polŏkowatych, ale krōm tego – jak trza: we mōndurach, z ôgnistym hakynkrojcym, pod zdjyńciami z Adikiym. Norwegōm SS-umrziki musieli ekstra stować ze śniyga w Død Snø, Finy skludzali ich aże z Miesiōnczka w Iron Sky, a sam u nŏs – voila! Mielibymy kōmedyjŏ, jakby niy to, że to tak isto.
Co jeszcze idzie znojś w naszych lasach? Dejcie pozōr – ani sie niy forsztelujecie, co to sōm za tajymnice!
Foto ze filmu The VVitch (2015)


text:
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Anna Prus
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Katarzyna Stankiewicz, Sławomir Romanowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Jarosław Kuźniar
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Mieczysław Szcześniak
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Włodzimierz Kiniorski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Monika Mrozowska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Robert Wabich
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Małgorzata Kalicińska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Jacek Pałkiewicz
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Piotr Stramowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Szymon Chodyniecki
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Aldona Orman
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Elżbieta Romanowska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Aleksandra Mikołajczyk
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Aleksandra Konieczna
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Kazik Staszewski, Jarek Ważny
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Waldemar Dąbrowski
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Stan Borys
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Sylwia Nowak
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Grażyna Szapołowska
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Pono
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Dawid Ogrodnik
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Jakub Kawalec
Wojtek Jagielski na ŻywoWojtek Jagielski Na Żywo - Joanna Kurowska


text:
Home / Krajobraz / Sulejowski Park Krajobrazowy [13]
Sulejowski Park Krajobrazowy
- Sulejowski park krajobrazowy 0013
- Sulejowski park krajobrazowy 0012
- Sulejowski park krajobrazowy 0011
- Sulejowski park krajobrazowy 0010
- Sulejowski park krajobrazowy 0009
- Sulejowski park krajobrazowy 0008
- Sulejowski park krajobrazowy 0007
- Sulejowski park krajobrazowy 0006
- Sulejowski park krajobrazowy 0005
- Sulejowski park krajobrazowy 0004
- Sulejowski park krajobrazowy 0003
- Sulejowski park krajobrazowy 0002
- Sulejowski park krajobrazowy 0001


text:
Južny Tirol
Južny Tirol (němsce Südtirol, italsce Alto Adige, Sudtirolo, hamtsce Autonome Provinz Bozen – Südtirol) je najsewjerniša prowinca Italskeje a twori hromadźe z prowincu Trient awtonomny region Trentino-Južny Tirol. Wot lěta 1972 ma Južny Tirol daloko sahace prawa samozarjadnistwa. W Alpach ležacy kraj ma něhdźe 520.000 wobydlerjow; hłowne město je Bozen (Bolzano). Hač do lěta 1920 słušeše Južny Tirol jako južna połojca tirolskeho hrabjanstwa k Rakuskej.
Wobydlerstwo zestaji so z 62 % němskorěčnych a 23 % italskorěčnych Južnotirolčanow. Něhdźe 4 % wobydlerjow su Ladinojo – hłownje w Dolomitach. Južny Tirol ma přestrjeń 7.400 kwadratnych kilometrow, štož wotpowěduje poł přestrjeni Łužicy.
Južny Tirol słuša k najbohatšim regionam Italskeje a cyłeje Europskeje unije. Přez kraj wjedźe europska transitowa ruta přez Brennerowy přesmyk, jedyn z najwažnišich přechodow přez Alpy, kotryž zwjazuje Němsku a Awstrisku z Italskej.
Gmejny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Južny Tirol wobsteji ze 116 gmejnow, z kotrychž maja wósom status města. Jeničke wulkoměsto je Bozen. Po ličbje wobydlerstwa najwjetše gmejny su:
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Etschowy doł pola Merana


text:
Pod hesłom „Wšo budźe lěpje“ wotměje so wot 21. do 23. julija w Róžeńće blisko cyrkwje lětuši Gig-festiwal. Nimo hudźby na wysokim niwowje su tež dźěłarnički z wuměłcami předwidźane.
Budyšin (SN/mwe). „Hudźba da duši rejwać. God is good! Rjanosć cyrkwje, wjeselo nad dobrym soundom. To je Gig-festiwal.“ Takle rěka mjez druhim w přeprošenju na zarjadowanje towarstwa Ostwind, na kotrež su nimo młodostnych z cyłeje Němskeje, Irskeje, Pólskeje, Čěskeje abo Awstriskeje tež serbscy młodźi wěriwi a dalši witani. Rady widźana je tam tohorunja starša generacija.


text:
Zaměrowemu zwjazkej za wopłóčki porokuja dale njekorektnosć
Porchow (AK/SN). Kalkulacija popłatkow zaměroweho zwjazka za wopłóčki Při Klóšterskej wodźe za lěta 2009 do 2012 a za 2013 do 2015 je schwalena. Z tym je wot lěta 2009 zběrany zakładny popłatk we wysokosći wosom eurow na domjacnosć wobkrućeny. To samsne płaći za mnóstwowy popłatk 3,90 eurow na kubikny meter wopłóčkow. Na wčerawšim posedźenju zaměroweho zwjazka w Porchowje su gmejny Porchow, Pančicy-Kukow a Worklecy po kontrowersnej diskusiji wobličenju přihłosowali, Chrósćicy a Rabicy-Róžant je wotpokazuja.


text:
Hižo tójšto zarjadowanjow je so lětsa we wobłuku 750. róčnicy Wojerec wotměło. Tomule jubilejej je wot jutřišeho hač do njedźele wulki staroměšćanski swjedźeń wěnowany.
Wojerecy (AK/SN). „Staroměšćanske kuzło“ rěka wulki swjedźeń, kiž so wot jutřišeho hač do njedźele składnostnje 750lětneje róčnicy prěnjeho pisomneho naspomnjenja Wojerec wotměje. Za njón su organizatorojo, mjez nimi Pawlina Matkec z Konjec, program zestajeli, kotryž wšitke starobne skupiny narěči. Tak budźe jutře, pjatk, wot 21.30 hodź. na hłownym jewišću zetkanje serbskich, němskich a čěskich DJjow. Na samsnym městnje změja sobotu wot 14 hodź. młode talenty składnosć, swoje kmanosće předstajić.
Njedźelu zahaja ze zhromadnej snědanju wobydlerjow. Za to budźe wot 10 hodź. 750 darmotnych całtow přihotowanych. W samsnym času započnjetej so w zwěrjencu měšćanski dźěćacy dźeń a na dźěćacej a młodźinskej farmje dźeń wotewrjeneho dwora.


text:
Přednošuje wo Gersdorfje
Halle. Konferenca wo zemjanskim angažemenće za čas pietizma z genderskeho wida wotměwa so wot dźensnišeho hač do soboty w Halle. Stawiznarka Lubina Malinkowa přednošuje tam wo skutkowanju hrabje Friedricha Caspera von Gersdorfa na dobro Serbow. Gersdorf bě w prěnjej połojcy 18. lětstotka šule za Serbow załožił, za wukubłanje serbskich fararjow so zasadźał a ćišć serbskich nabožnych spisow podpěrał.
Budyski eksponat w New Yorku
Budyšin/New York. Drjeworězba Albrechta Dürera z Muzeja Budyšin z lěta 1507 je nětko w New-Yorkskim Metropolitan Museum of Art widźeć. Dürer tworješe dohromady sydom mustrow za tekstilije jako drjeworězbu po předłoze Leonarda da Vincija. Jako jenička je wona w New Yorku Budyske wustajena, tamne jenož jako ćišć.
Wutupjene zwěrjata tu zaso su


text:
Za bajtla roz sie suchało, a roz sie ajnfach smoliło co tam ôjce i reszta familiji godali. Ale pora zdań wlazło do łepy tak fest, że za pierōna już ich wyciś niy idzie. Znocie je na zicher.
1. Zostow, to je dlo gości!
Klasyk zaro z poczōntku. Fryszne makrōny abo sztyjc gorki kołocz gynau z baksztuby wōniajōm tak, że wartko by sie chciało pomaszkecić. Utargać kōnsek i gibko ciś nazod na plac. Ale niy. Mutra zoziyro a po rynkach szmatōm chlasto. Jerzina, czamu w gości łazi sie tak rzodko, jak ôni prziłażōm sztyjc?
2. Ôblykej i kōniec godki, dyć żodyn cie tam niy zno.
Nowo frizura, wyglancowane sztrzewiki i galoty z bizami. Gyburtstag u kamratōw ôd ôjcōw. U tych, co ta szwarno cera majōm. Sznupanie za hymdōm. Niy ma. Mutra godo, że sztyjc umazano i że prać i biglować bydzie dziepiyro jutro. We szranku ôstała yno jedna, za wielo, po kuzynie. Yno czasu już niy ma, trza ôblykać co je i ciś, a niy snokwiać w antryju. Możnej tej cery dzisiej niy bydzie?
3. Gyszynki ôd dzieciōntka? Nojprzōd barbōrka i szternostka.
Cudny zygorek sie śnił. Taki co świyci bez nocka i idzie sie śnim potoplać. Gynau tyn sōm, co ryszawy geszefciorz na torgu mioł w zeszło sobota. Żodnego rojbrowanio ôstatnio niy bōło (jak to kożdy rok bez paździyrnik i listopad, bo przeca wtynczos ôjce nojbardzij dowajōm pozōr, eli sie zasłużyło na gyszynk, eli na ôszkrabiny pod kristbaumōm), tōż chyba na zygorek szansa je. Ale zeszły miesiōnc auto u mechanika. I starka miała siedymdziesiōntka. A przed świyntami fater idzie jeszcze za potka. Barbōrki już niy ma. Cołko nadzieja we sztyrnostce. Yno na co dzieciōntkowi pijōndze?
4. Pojodłeś? Tōż fōns utrzij i do heftōw.
Prziłazi modziok ze szkoły i chce se chnedka dychnyć. Fajnie je, szumny ôbiod postawiōny pod sama gymba. Po leku sie tracōm kartofle i ciaperkapusta. Yntlich ôstowo yno jeszcze kōnszczek karminadla. Widełka wbito, rynka pōmału idzie ku gymbie, zymby ściepujōm miynso z byszteka. Iii ôroz… ciuldup! Talyrz w zlywie, byszteki pomyte. Pojodłeś już, pra? Zaczynosz ôd gyjografije abo ôd polskigo?
5. Przeżegnej sie i proś Pōnbōczka ô lepszy rozum.
Fajer, wieczerzo, jodło na stole. Godka ô klamotach, grubie i farorzu. Ôroz pytanie “A co ty bydziesz robił po szkole? Studia? Robota? Familijo?”. Ôpowogi już wiyncyj, idyji w łepie pora, tōż jak sie kery pyto, to idzie ôdpedzieć. No to lecōm hasła: yno fusbal, zawdy kawaler, masa zolyt, studia to pierōństwo, fol pijyndzy, fajrowanie. Ôroz ôjcōm sie spōmino, że trza sie zbiyrać. Za tydziyń do ujka karlus już niy pōdzie, bezmaś trza chałpy wachować. Tako gańba. I na co sie zdały gupie idyje?
Spōminajōm sie Wōm podane hasła? Godali Wōm sztyjc cosik ôjce, ujki abo starziki?
Piszcie na Facebooku!


text:
Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ mŏ nowe władze
Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ ôbrała swoje władze.
We Zarzōńdzie znŏdli sie:
- Marek Nowara – przewodniczōncy
- Ilona Kanclerz – wiceprzewodniczōncŏ
- Rafał Adamus – skarbnik
- Piotr Snaczke – czōnek zarzōndu
- Waldemar Murek – czōnek zarzōndu
- Jerzy Gorzelik – sekretŏrz gyneralny
Do Rady Politycznyj weszli:
- Henryk Mercik – Przewodniczōncy Rady Politycznyj
- Joachim Otte – Wiceprzewodniczōncy Rady Politycznyj
- Ilona Kanclerz
- Rafał Adamus
- Piotr Snaczke
- Jerzy Gorzelik
- Dietmar Brehmer
- Aniela Jany
- Marek Nowara
- Mirosław Patoła
- Roman Kubica
- Marian Makula
- Janusz Dubiel
- Józef Porwoł
- Waldemar Murek
ŚPR była zaregistrowanŏ 12 kwietnia 2018 roku po 181 dniach po słożyniu wniosku ô registracyjõ. Ôrganizacyjõ budujōm ôsoby ze rozmajtych ślōnskich strzodowisk, w tym Ruchu Autōnōmije Ślōnska, Zwiōnzku Gōrnoślōnskigo i Dymokratycznyj Unije Regiōnalistōw Ślōnskich.
Fot.: materyje presowe


text:
Tyn krupniok to już dołwno1 nikaj2 niy lotoł3 i trza to nadrobić. Joł4 po Indiach już żech sie smykoł5 dwa razy, a tyn borołk6 krupniok yno na tym grillu siedzi. Jak eksperymyntować, to na całego, a jak Indie, to curry [czytej: kary]. Kebyście7 się boli aż takich eksparymyntōw, to Wōm mogą pedzieć we tajymnicy, że jak zamiast krupnioka wciepniecie kurczaka, to bajecie mieć curry ze kury.
Co potrza?
5 małych krupniokōw (sebleczōnych8 ze skōry)
1 cebula
3 zōmbki czosku
2 krauzki kōncyntratu z tōmatōw9
3-4 łeżki10 klarowanego masła
kapka11 oliwy
0,5 szklônki wrzōntku
4 łeżki mlyka skōndynsowanego (abo ze 8 normalnego- niy musi być świyżo dojōne, moge być ze sklepu 😉 )
Prziprawy:
2 łyżeczki garam masala *
1 łyżeczka zmielōnych goździkōw
1 łyżeczka cynamōnu
1 łyżeczka mielōnych nasiōn kolyndry
1 łyżeczka kminu rzymskego
1 łyżeczka kurkumy
trocha pieprzu i chili
Na patelnia dejcie12 łeżka abo dwie masła i zeszklijcie pokrōno13 cebula. Dociepcie14 wyciśniynty czosnek i prziprawy- kapnijcie do tego jeszcze trocha oliwy. Jak już prziprawy napocznōm15 fajnie wōniać,16 przeciepcie17 to do wiynkszego gorka,18 a na patelnia wciepcie 2 łeżki masła i pokrōne krupnioki. Jak sie trocha podpiekōm, to rajn19 ze nimi do garca. Tera bierymy20 sie za gornek. Postołwcie21 go na piec, wciepcie kōncyntrat i fajnie wymiyszejcie. Dolyjcie wrzōntek, przikryjcie i niech sie chwila podusi. Na koniec wlyjcie22 mlyko, wymiyszejcie i fertich.
Tyn jasny placek na zdjyńciu to je pappadam. Idzie23 je kupić we sklepie oriyntalnym. Wciepuje sie je na chwila na gorki24 łolyj i wychodzōm take sroge chrupiōnce czipsy. Te curry mogecie sie zjejś tyż z jakōm dobrōm bōłkōm. Smacznego 🙂
*Takoł garam masala mogecie sie narychtować25 sami. Zrōbcie sie ji26 wiyncyj, a bajecie27 mieć jōm28 na dugo.
Na patelnia wciepcie:
6 łeżek pieprzu, 5 łeżek kminu rzymskego, 2 łeżki cynamōnu, 1,5 łeżki goździkōw, 2,5 łeżki kardamonu, 6 łeżek nasiōn kolyndry, 2 łeżki pokruszōnych bobkowych29 liści i łyżeczka zmielōnyj gałki muszkatołowyj. Podpiyczcie ze 30 sekund na średnim łogniu i łodstołwcie do ochōdzynia.30 Tera zmielcie i zawrzyjcie31 w jaki krauzce.32 Niech Wōm dugo pomołgo33 we warzyniu 🙂
1dawno
2nigdzie
3podróżował
4ja
5włóczyć
6ktoś bez szczęścia
7gdybyście
8rozebranych
9pomidorów
10łyżki
11odrobinę
12dajcie
13pokrojoną
14dorzućcie
15zaczną
16pachnieć
17przerzućcie
18garnka
19do środka
20bierzemy
21postawcie
22wlejcie
23można
24rozgrzany
25przygotować
26jej
27będziecie
28ją
29laurowe
30ostudzenia
31zamknijcie
32słoiczku
33pomaga