text:
Franc Kral
Franc Kral (němsce Franz Krahl; * 26. nowembra 1886 w Radworju, † 25. septembra 1915 pola Loos w Francoskej) bě wučer w Kamjencu, podwyšk w sakskim wójsku a serbski spisowaćel a redaktor. Swoje spisy wudawaše pod pseudonymom Rachlowc, kotryž dopomina na wěsty poćah do Rachlowa pod Čornobohom.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Franc Kral narodźi so jako syn wučerja Jakuba Krala a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Bjaršec w Radworju. Wuchodźiwši Budysku Tachantsku šulu so wón na Katolski wučerski seminar poda. Po jednolětnej wojerskej słužbje mjez lětomaj 1907 a 1908, bu za pomocneho wučerja do Chrósćic powołany. Mjez 1911 do 1914 běše Franc Kral wučer w Kamjencu a wot 1914 wojak w prěnjej swětowej wójnje. Jako podwyšk so pola Loos w Francoskej smjertnje zrani.
Franc Kral spěchowaše serbske towarstwowe žiwjenje a podpěrowaše wjesne towarstwa, kaž na přikład towarstwa w Jaseńcy, Chrósćicach, Pančicach, Njeswačidle, Wulkich Ždźarach, Łazu a Rakecach. W lěće 1912 załoži wón hromadźe z Arnoštom Bartom a Bogumiłom Šwjelu Domowinu, kotrejež sekretar wón běše. Składnostnje pjećdźesatlětneho jubileja serbskeho dźiwadźelenja 1913 spisa wón prěnju přiručku Naše dźiwadło za nawod za dźiwadłowe skupiny. Hižo jako seminarist załoži 1906 dźěćacej časopisaj Raj a Zahrodka jako přiłoze Katolskeho Posoła a Serbskich Nowin. W lětomaj 1911 do 1912 běše wudawaćel knižneje protyki za dźěći Nadźija a w lětach 1911 do 1914 redaktor kulturneho časopisa Łužica.
Wot lěta 1908 bě Franc Kral čłon Maćicy Serbskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Słodeńk: Nekrolog LXXIV. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Zwjazk 74 (1915), čo. 2, str. 146–151. (hsb.)
- Jurij Młynk: Kral, Franc. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 282sl.


c: text/html

text:
Galeria filmowa z wydarzeń oraz zajęć tanecznych w 3arte Arena Gliwice
Akrobatyka dla dzieci w 3arte Arena Gliwice
Zajecia Tańca Nowoczesnego dla dzieci w 3arte Arena Gliwice
Zumba – Ladies Night w 3arte Arena Gliwice
New Age w 3arte Arena Gliwice
Występ Dancehall 3arte na meczu Polska Brazylia w Arena Gliwice
Zumba na Ladies Night 3arte Arena Gliwice
Warsztaty DanceHall / Szkoła Tańca 3arte Arena Gliwice / Ania Bogunia
DanceHall w 3arte Arena Gliwice
Hip hop dla dzieci i młodzieży w 3arte Arena Gliwice
Burleska , zajęcia sensualne dla Kobiet w 3arte Arena Gliwice
Mistrzostwa Śląska Breakdance w 3arte Arena Gliwice – Patronat ŚFTS oraz Miasto Gliwice
Zumba MasterClass w 3arte Arena Gliwice
3arte Arena Gliwice – Taniec , Ruch i wydarzenia Artystyczne
Występy taneczne 3arte Arena Gliwice na igrzyskach rodzinnych w Gliwicach
pokaz 3arte Arena Gliwice

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
„Godniŏ pieśń” Charles Dickens
29,00 zł
"Godniŏ pieśń" Charles Dickens
„Godniŏ pieśń” to śląski przekład klasycznego dzieła bożonarodzeniowego Charlesa Dickensa „A Christmas Carol” (pol. „Opowieść wigilijna”) dokonany przez Grzegorza Kulika. Książka ilustrowana jest obrazkami Johna Leecha z pierwszego angielskiego wydania z 1843 roku.
Fragmenty:
Co to sōm do ciebie Gody, jak niy ino czas płacyniŏ rachōnkōw, jak żeś je bez piniyndzy? Czas, jak widzisz, żeś je ô rok starszy, ale ani trochã bogatszy! Czas, jak po kludzyniu ksiōng bez dwanŏście miesiyncy, widzisz, iże niy mŏsz ani ceskigo profitu! Keby moje pragniynia sie społniyły – pedzioł Scrooge zgorszōny – kożdy cymboł, co gŏdŏ „Radosnych Godōw”, winiyn być uwarzōny we makōwkach i wrażōny do ziymie ze patykym jymioły we sercu. Tak by było!
Straszny głos ryknōł we antryju:
– Prziniyście sam kofer ôd panŏczka Scrooge’a! – I pokŏzoł sie w nim sōm dyrechtōr. Dziwoł sie na tego panŏczka Scrooge’a ôkropicznie z gōry i wkludziōł go w nojgorszõ launã, jak podali sie rynce. Przeszli potym do ôszkliwyj studnie, co ôstała z nojlepszyj izby, jakõ świat widzioł, kaj ôd zimy mapy na ścianach i globy na ôknach wyglōndały choby ze wosku. Tam wyciōng zbōnek cudacznie lekigo wina i kōncek cudacznie ciynżkigo kołŏcza, i doł je bajtlōm. Posłoł bedyntra po szklōnkã „czegoś” dlŏ briftryjgra, ale tyn podziynkowoł, bo jeźli to to samo, co dostoł ôstatni rŏz, to ôn tego niy wypije. Kofer ôd panŏczka Scrooge’a bōł już prziwiōnzany do wiyrchu ôd kolasy, bajtle pożegnały sie ze dyrechtorym i z uciechōm ôdjechały drōgōm, a spod kōł wyskŏkowoł śniyg i czŏrne liście.
Grzegorz Kulik – ur. we 1983 r. w Bytōmiu. Bloger, autōr ślōnskich przekłŏdōw Euro Truck Simulator 2, Gwiezdnych Wojyn, platformy WordPress i inkszych. Prōmuje ślōnskõ mŏwã swojim kanałym „Chwila z gŏdkōm” we serwisie YouTube, kaj ekleruje jij prawidła.


text:
Wot lěta 2001 njebě najskerje žane wusyłanje Wuhladka bjez přinoška z filmoweho studija bratrow Pětra a Stefana Symankec. Z Pětrom Symankom so rozmołwjachmoj wo serbskim filmje a telewiziji, powołanskich pućach a dwurěčnosći. Rozmołwa je dwurěčna – redaktor rěči serbsce, filmowc němsce.
Kak sy k filmowanju přišoł?
Chcych prěnjotnje biologiju abo lěsnistwo studować, dokelž sym so přeco hižo za přirodu zajimował. Sym wotrostł we Wojerecach, staršej staj pak w 1970tych lětach małku chěžku kupiłoj, blisko Łupoje wosrjedź lěsa. Pytaštaj za alternatiwu k městu, přetož tehdy tež wulce do dowola jězdźić njemóžachmy. Přez to dóstach zawěsće poćah k přirodźe. A potom mějachmoj – bratr a ja – z knjezom Natušku jara dobreho wučerja biologije, kiž je naju sylnje wobwliwował.
Studij biologije zwisowaše pak tehdy ze zastupom do strony a třomi lětami we wójsku, štož nochcych. Tuž praještaj staršej: »Studuj tola zubnu medicinu!« To je drje tež tróšku biologiske ... A tak sym 1988 w Berlinje ze zubnej medicinu započał. Přirodnu fotografiju sym tehdy hižo jako hobby činił. Po politiskej změnje mějachmoj z bratrom naraz móžnosć, sej kameru kupić.


text:
K 35. posejźenju Serbskego sejma w Hochozy
10. septembra jo se Serbski sejm w Hochozy, w zmakanišću Złoty plon, schadował k žywemu huměnjenju měnjenjow.
K śěžyšćam hobradowanjow jo słušała peticija ku skšuśenju zwězkowego programa rěcnych źiśownjow, kótarež se wót Serbskego sejma solidarnje pódpěruju.
Aby se dojśpiłej wěcej sobupóstajowanja a lichotne wósobinske huwiśe teke za našych we Łužycy bydlecych Serbow, źěła Serbski sejm dlejšy cas na statnem dogronje. W tom zwisku stej se teke tematizěrowałej rozpšawa Europskeje rady wó połoženju mjeńšynow w Nimskej a planowane nowelěrowanje sakskeje Serbskeje kazni.
Za šćit našych tradicionalnych žywjeńskich zakładow jo se pśedpołožone naraźenje na wótpokazanje atomowych wótpadkow we Łužycy wót Serbskego sejma schwalił, to teke wósebnje togodla, dokulaž maju se śěžyny za energijowu wěstosć rozdźěliś na cełu Zwězkowu republiku, a wót našogo luda ga su se južo hupominali wjelike hopry za energijowu wěstotu.
Dalej jo se plenum był hobjadny, až maju se nowowólby do Serbskego sejma pśigótowaś, aby se politiske zajmy serbskego luda hyšći šyrjej a z noweju mócu zastupowaś mógali.
Serbski sejm jo rownocasnje hužywał góźbu Dnja wótwórjonych muzejow, aby se woglědał domowniski muzej w Hochozy. We wjasołem kole su rejowali ludowe reje a zmakanju huklincaś dali.


text:
Giacomo Puccini
Na 22.12.1858 jo w Lucca w Toskanje snaž nejwažnejšy komponist w stawiznach italskeje opery se naroźił: Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini. Mamy jomu muzikaliske dožywjenja ako „La Bohème“, „Tosca“ abo „Madama Butterfly“ se źěkowas. Arije ako „Nessun dorma“ wot opery „Turandot“ abo „Dovunque al mondo“ wot „Madama Butterfly“ stej teke hyšći źinsa popularneje kure klasiki.
Žywjenje a twórjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Žywjenje až do casa prědnych kompozicijow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Popšawny fakt, až Giacomo Puccini jo był muzikaŕ, njejo njezjapki. Slědkoju won pochada wot familije z muzikaliskimi korjenjami, někotare wot swojich wóścow su teke komponisty byli. Woni zu zwětšego cerkwinsku muziku komponěrowali. Teke nejsławy Puccini jo zachopił swoju karieru ze sakralneju muziku. Won jo organist a wjednik chora w Lucca był a jo w lěśe 1880 do Mailand pśeśěgnuł za studium kompozicije na konserwatoriumje. W tom lěśe won jo teke swoju „Messa di Gloria“ (mša mimo Credo, Sanctus a Agnus Die) spisał. Tworba pśedstajijo wažny kšac w źěle Giacoma Puccini. Napśeśiwo drugej mšy, solopartije za tenor a bas w „Messa di Gloria“ Puccina stej tak dramatiskej, až wonej pokazujotej zgromadnje z opulentnym orchestrěrowanjom južo wjelgin mocne znamje pozdźeje lubosći Puccina za dramatiku. Južo w tom casu někotare muzikaliske motiwy su take teatraliske, až woni dopomnjeju na operu. Slědny postark, kenž jo młodego Puccina ku komponěrowanjoju operu sporał, jo był woglěd opery „Aida“ wot Giuseppa Verdi w Pisa. Togodla won jo w lěśe 1882 swoju prědnu operu skońcył. Pśicyna za kompoziciju jo wuběźowanje było. Lěcrownož Puccini njejo był dobyśaŕ wubězowanja „Le Villi“, jo 1884 prědny raz na jawišću był. A to jo był podłožk za karieru Giacoma Puccini.
„Edgar“ a cas w Torre del Lago[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Za tym až Puccini jo pisał „Le Villi“, won jo w lěśe 1889 swoju drugu operu „Edgar“ komponěrował. Tśi lěśe pózdźej komponist jo do Torre del Lago (blisko Viaregio w Toskanje) pśeśěgnuł a to jo był zachopjeńk wjelgin płodneje faze w swojom tworjenju. Teke źinsa woglědanja „Villa Museo Puccini“- doma, zo Puccini jo žywy był a zo won jo teke zakopowany, su možne. W 30 lětach, w kotarychž Puccini jo w Torre de Lago žywy był, won jo sedym wot swojich źaseśich operow spisał, teke nejsławnjejše ako „Tosca“ a „La Bohème“.
Cas twórjenja 1890- 1917[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Manon Lescaut[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W lěśe 1893 opera „Manon Lescaut“ jo nastała a jo była prědny wjeliki wuspěch za komponista. W casu wot wosymych lětow su mrocniki stawiznow opery slědowali: 1896 „La Bohème“, kotara jo znata ako wjelgin romantisku operu z pśekšasneju rolu za tenorow. Pśedstajone we wobcerjenju chudych Bohemianow w Parisu, jawišćowa tworba wulicujo wo tragiskej lubosći mjazy Mimi a Rodolpho, kotarejž końcy ze smjerśu.
Tosca[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
„Tosca“ z lěta 1900 ma teke tšojenje wo lubosći ako temu. Tam słuchamy wo pogu mjazy spiwarnice Floria Tosca a molarja Mario Cavaradossi. W tom paźe mamy podla lubosći teke wjelgin wjele namocow, wjeliki źěl figurow zemrěł.
Madama Butterfly[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Teke se njesmějo "Madama Butterfly" zabyś, Puccini jo skóńcył operu 1904. Hyšći raz bolosna a komplikowana lubosć jo zakład jadnanja. Amerikanaŕ B. F. Pinkerton pśiźo do Japańskeje a se woźenijo geishu Butterfly. Na końcu Butterfly wzejo sebje žywjenje dokulaž wona jo mura nazgonjona až Pinkerton jo južo woženił a jo ju jano ako geishu wiźeł. Nejznaty kusk opery jo „Dovunque al mondo“.
Dalšne tworby[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Po 1904 kompozicije Puccina su byli rědše, won jo źěłał ze změnijich libretistach a jo až do swojeje smerśi w lěśe 1924 hyšći styri opery komponěrował. 1910 „La fanciulla del West“ jo prědny raz pokazał na jawišću- tworba, kotara pśedstajijo w kaliforniju.
Partitura wot „La Rondine“ jo 1917 gotowa była a jano lěta pozdźej opera “Il Tritico“ jo měła premjeru w New York. Pśi tom se jadnaje wo tśiźělny opera, zestajijona z tworbow „Il Tabarro“, „Suor Angelica“ a směšneje opery „Gianni Schicci“. Wo tym jano „Schicci“ jo hyšći źinsa kšuty źěl grajnych planow źiwadłow.
Slědne lěta[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Giacomo Puccini jo spušćił Torre del Lago w lěśe 1921 a jo pśeśěgnuł do Viareggio. Jano dwě lěśe pozdźej gojce su pla Puccina gjardłowy rak diagnosticěrowali.
Po diagnozy muzikaŕ jo hyšći mało lětow žywy był. Po operaciji w Brüssel su se namakali njedocakane komplikacije, kotare su wjedu k infektoju wutšoby. Giacomo Puccini jo na 24.11.1924 w starstwje wot 66 lětow mrěł. K prědnemu won jo pśewoźujo do rowa w Mailand, ale swoj syn jo pozdźej pśewoźył śěło do Torre del Lago, zo jo hyšći źinsa row Giacoma Puccini we „Villa Puccini“.


text:
Charles III.
Charles III. (serbsce Korla III.; * 14. nowembra 1948 jako Charles Philip Arthur George w Buckingham Palace w Londonje) je wot 8. septembra 2022 kral Zjednoćeneho kralestwa Wulkeje Britaniskeje a Sewjerneje Irskeje kaž tež wot 14 dalšich, jako Commonwealth Realms pomjenowanych suwerenych statow inkluziwnje swojich teritorijow a wotwisnych kónčin. Nimo toho je wón hłowa 56 statow wopřijaceho Commonwealth of Nations, wićežny knjez britiskich krónowych wobsydstwow kaž tež swětna hłowa anglikanskeje statneje cyrkwje.
Do smjerće swojeje maćerje kralowny Hilžbjety II. bě Charles jako jeje najstarši syn wot 1952 Duke of Cornwall a Duke of Rothesay. Wot smjerće swojeho nana princa Philipa w lěće 2021 bě zdobom Duke of Edinburgh. Tradicionalny titul britiskeho trónoweho naslědnika, Prince of Wales, dósta w lěće 1958, swjatočna inwestitura wotmě so 1969 w Caernarfon Castle. Wón měješe dostojnosć Waliziskeho wjercha dlěje hač wšitcy jeho předchadnicy a bě při swojim postupjenju na trón z 73 lětami starši hač kóždy britiski monarch před nim.
W lěće 1981 zmandźelištaj so Charles a Lady Diana Spencer. Z 1996 dźěleneho mandźelstwa pochadźataj dwaj synaj: princaj William (* 1982) a Harry (* 1984). W druhim mandźelstwje je Charles wot 2005 ze swojej młodźinskej přećelku Camilla Parker-Bowles woženjeny, kotraž nosy wot jeho postupjenja na trón titul Queen Consort.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Charles III. – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)


text:
Kazachstůn
Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. ҚaзaқcTaH, ҚaзaқcTaH Pecпyблиkacы; rus. KaзaxcTaH, Pecпyблиka KaзaxcTaH) – państwo ležůnce tajlowo we Ojropje (5,4% powjyřchńi – teryny na zachůd uod řyki Emba) a tajlowo we Azyji, powstoue we 1991 we wyńiku rozpadu SSSR. Grańičy s nastympujůncymi państwami: Chinůma (1460 km grańicy), Kirgistanym (980 km), Turkmyńistanym (380 km), Ůzbekistanym (2300 km) a Federacyjům Rosyjskům (6467 km). Uůnčno dugość grańic Kazachstanu wynośi 12 187 km. Kazachstan mo tyž dostymp do nojwjynkšygo jeźora śwjata – Mořa Kaspijskigo na dugośći 2340 km.


text:
Vlad Ţepeş
Vlad Ţepeş (czytej Cepesz), mjanowany tyż Wład Palowńik, Vlad Drăculea, Drakula (rodz. 1431 we Sighişoara, um. 1476) – wołoski hospodar ze dynastyje Besarabůw. Wojowoł ze Turkůma, a znůmy je skirz tygo, co wele drůgi do swojij śedźiby we Târgovişte postawjůł pale ze nabitymi na ńe Turkůma. Turecki sułtůn, kej to uobezdrzoł, zarzůńdźůł uodwyrtka swojij armije. Ńyskorzi zaczły powstować powjarki uo jygo srogij uokrutnośći, podug kerych warzůł żywcym swoje uofjary, przibijoł bajtle do pjerśi matkům, a inksze. Uůne powjarki wykorzistoł brytyjski pisorz Bram Stroker, kery napisoł růman Dracula, we kerym przedstawjůł Ţepeşa jako wampjyrza.


text:
Gora
Gora[1] (němsce Bergheide, do 1937 Gohra) bě delnjołužiska wjes we Grabinskim wokrjesu.
Wjes ležeše na hórce něhdźe pjatnaće kilometrow juhowuchodnje Grabina a něhdźe pjećadwaceći kilometrow sewjernje Łuchowa we wysokosći wot 160 metrow nad mórskej hładźinu a bě tuž najwyše ležace sydlišćo stareho Grabinskeho wokrjesa. Susodne wsy běchu Lichterfeld na sewjeru, Załhozdź na wuchodźe a Kósćerjow na juhowuchodźe.
Gora naspomni so prěni raz w lěće 1487 we wopismje klóštra w Dobrjołuze. W lěće 1937 dósta w zwisku nacionalsocialistiskeje germanizacije serbskich městnych mjenow nowe němske mjeno Bergheide.
Wjes, kotraž měješe w lěće 1964 518 wobydlerjow, bu 1987/1988 za brunicowu jamu Klěśišča-sewjer wotbagrowana.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Bergheide/Gora w Archiwje zhubjenych wsow (delnjoserbsce) (němsce)


text:
Być Ślōnzokym, to niy ma leko rzecz. Wszechôbecne podejrzynia ô „zdrada nacyje”, ciynżki do dychanio luft, żywiyniowe myślyni ô jodle wōnglo, abo ôbrażani naszego jynzyka, a tyż polyni ślōnskich fanōw we stolicy Polski. Niyzależnie ôd tych złych ôdniysiyń, myślyniōw a inkszych przikrości, kere widzymy we polskij ryjalności, ślōnsko spōlnota je prowdōm. Widzymy jōm we ślōnskij literaturze, kerej z kożdym rokym przibywo. Widzymy jōm we jynzyku ślōnskim, kerego do zachwolanio swojich wyrobōw używajōm światowe korporacyje. To je tyż tradycyjo dōmowo, z kerōm kuplujymy sie ôd najmłodszych lot, a tyż inkszy sposōb myślynio a poznowanio, co sie pokazuje we inkszym pōnkcie widzyniu życio kożdodziynnego.
We 2021 roku na terynie cołkij Rzeczypospolitej Polskij bydzie Spis Wszechôbecny. Skuli pandymije COVID 19 bydzie ôn mioł swōj plac jedzinie we internecu. Tak samo, jak 10 lot do zadku – we 2011 roku – bydzie szło ôpedzieć sie za swojōm nacyjowościōm, a tyż za jynzykym, co nim godōmy na kożdy dziyń. Tak, jak piyrwej, tak i teraz bydzie możebność wybrać nacyjowość ślōnsko a tyż ślōnki jynzyk.
TO JE PRAJE TYN MŌMYNT – ROZ NA 10 LOT MOGYMY POKOZAĆ, CO MY SŌM, MY ŚLŌNZOCZKI A ŚLŌNZOKI.
Chcymy prziś ku jak nojwiyncyj ludziōm, kerzi możno chcieli by ôpedzieć sie za ślōnskōm nacyjowośćiōm, dyć ze roztomańtych powodōw mogōm niy wiedzieć ô Spisie Wszechôbecnym a ô takij możebności. Kej chcesz pōmōc we informacyjnej kampaniji – wypisz formular do kōntaktu z nami. Ôdezwiymy sie do Ciebie, a powiymy Ci, co mosz dalij robić. Czasu je mało a profity tego spisu bydymy czuć bez delsze 10 lot. Niy mogymy przespać naszej spōlnoty.
NACYJOWOŚĆ – INKSZO – ŚLŌNSKO


text:
Co sie u nos dycko warziło i piykło na Wilijo
Przepisy Zofii Przeliorz z Żor-Osin, Ślązaczki 2005 roku, laureatki nagrody im. Oskara Kolberga, zwanej ludowym Oscarem.
Dusza starego domu
Pod takim tytułem Muzeum Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie wydało książkę żorzanki Zofii Przeliorz. To zbiór wspomnień z życia kilku pokoleń. Kapitalna lektura.
Palma starki Ymy
Na Niedzielę Palmową, 10 kwietnia, publikujemy opowiadanie Zofii Przeliorz z Żor. W całości zostało napisane po śląsku.
Zajōnczek przinosi geszynki
U nos na Ślōnsku wszyjscy wiedzōm, że we drugi dziyń Świōnt Wielkanocnych, czyli we śmiergust, przichodzi do dzieci zajōnczek i przinosi im roztomańte geszynki.
Dusza mojego domu wg Zofii Przeliorz - cz. I
Z ogromną pasją kultywuje i upowszechnia śląską kulturę. Zofia Przeliorz, laureatka nagrody im. Oskara Kolberga, zwanego ludowym Oscarem, nakładem Muzeum Górnośląskiego Park Etnograficzny w Chorzowie ...


text:
Z Chóśebuza/Cottbus. Slědny tyźeń pónjeźele jo se zmakała w serbskem wósadnem zmakanišću w Chmjelowje źěłowa kupka Serbska namša. Wobradowali su cłonki wó wažnych terminach w serbskem cerkwinem žywjenju a su slědk glědali. Wósebnje wuzwignuli su wuspěšny Łužyski cerkwiny źeń kóńc junija w Zgórjelcu. W jawišćowych programach, na namšach a podiumowych diskusijach su se Serby prezentěrowali. Jadnab 400 woglědarjow jo licył Serbski centrum. Zagronity za njen jo był faraŕ Tobias Jachmann z Baršća, pódpěrowała jo jogo Madlena Norbergowa.
Pśigótowanje dalšnych nabóžnych zmakanjow jo było jadno śěžyšćo zmakanja teje kupki. Jaden termin buźo w Ptačecach, źož kažu 25. septembra na serbsko-nimsku drastwinu namšu a žnjowny swěźeń. Prjatkowaś buźo faraŕ Reichelt. We wobłuku swěźenja wustupijo kupka „Pśěza“ ze Złego Komorowa. Na tom dnju buźo na Njepilic dwórje w Rownem Bóža słužba z faraŕku Jadwigu Malinkoweju. We Slěpem wugótuju we pśiducem lěśe Serbski ewangelski cerkwiny źeń, a w lěśe 2024 dej wón byś w Dolnej Łužycy.


text:
Efekt Coriolisa
Efekt Coriolisa – efekt kery do śe uobserwować we tych ukłodach uodńeśyńo, kere śe zwyrtajům. Uobjawjo śe tym, co ćoła we takim ukłodźe ńy poruszajům śe po prostyj, ino zakryncajům. Zdowo śe, co zakryncajům skiż dźołańo jakij śůły. Je to śůła pozorno, kero lo uobserwatora s poza ukłodu ńy fůnguje. Lo uůnygo to ukłod zmjyńo rozlygowańy a ćoło poruszo śe po prostyj, do zgody ze pjyrszům zasadům dynamiki.
Śůła Coriolisa idźe porachować podug mustra:
Ze uůnům śůłům je zwjůnzany szwůng Coriolisa:
Uoznaczyńo: m – masa ćoła, v – uůnygo gibkość, w – gibkość kůntowo ukłodu, a – wektorowy iloczyn.
Na Źymji skirz dźołańo uůnygo efektu woda we badywańe kej ślatuje do gulika zwyrto śe do zgody ze ruchym wskozůwek zygora na połedńowyj půłkugle, a na uopy do ńij na půłnocnyj půłkugle. Na růwńiku ślatuje rajn, bes zwyrtańo. Tak samo zwyrto śe wjater we cyklůnach.
Skirz efektu Coriolisa we balistyce bjere śe poprowka, coby ńy trefić mino.


text:
Spočatk oktobra 2006, potajkim před dokładnje 15 lětami, zahaji so projekt swobodneje encyklopedije Wikipedija w hornjoserbskej rěči. Horstka entuziastow, mjez nimi maćernorěčni Serbja a serbsce wuknjacy, běchu do toho měsacy dołho wužiwanski powjerch a bytostne strony noweho projekta zeserbšćili. Hač do dźensnišeho žada sej hladanje a přełožowanje so stajnje aktualizowaceje software prawidłownje tójšto dźěła, kotrež so w serbskim wobłuku bjezwuwzaćnje čestnohamtsce čini. 15 lět pozdźišo wobsahuje serbska Wikipedija drje nahladnu ličbu zapiskow. Wjele z nich, wosebje z regionalnym abo specifisce serbskim wobsahom, je tež niwow docpěło, kotryž směmy wot jeničkeho serbskorěčneho leksikona wočakować. Na tamnym boku je wočiwidne, zo je wulki dźěl zapiskow chětro krótki a zo su tež dale běłe blaki na wjele městnach. Tež rěčnych zmylkow namakaš přeco hišće dosć, byrnjež to přez wobstajne dźěło woteběrało.
Serbska Wikipedija, jako ryzy čestnohamtski a wotewrjeny projekt skerje wuwzaće w serbskim digitalnym swěće, je dypk docpěła, na kotrymž so jeničce z dobrowólnymi awtor(k)ami dale wuwić njemóže. Njeje so zešlachćiło šěroke wobdźělenje serbskeje towaršnosće na tutym jónkrótnym projekće, našeje swójskeje a jeničkeje encyklopedije, zawěsćić. Móžnych přičinow za to je wjele – mała ličba rěčnikow, njedostatk časa, rěčne kmanosće ... Dźěło na projekće leži dale na ramjenjach někotrych jednotliwcow a je tuž wotwisne wot nich. Při tym je sobudźěło mjeztym bjez kóždychžkuli techniskich barjerow móžne.


text:
Spočatk nowembra wotmě Němski wolejbulowy zwjazk (DVV) w sakskim Auerbachu mišterstwa muži starobneje klasy nad 53 lětami.
Dźesać wolejbulistow z třoch mustwow Budyskeho wokrjesa nastupi pod chorhoju Pančičanskeho sportoweho towarstwa w turněrje kwalifikowanych dźewjeć mustwow z Rostocka, Halle, Ulma, Rodheima, Lintorfa, Dürena, Bayreutha a hosćićela Göltzschtala. Třo z lětušich finalistow stejachu minjene lěta hižo na dobyćerskim podesće.
Pančičenjo sami chcychu kwalifikaciju skerje z rjanym dožiwjenjom wotzamknyć, hačrunjež běchu so w sakskim a naslědnym regionalnym kwalifikaciskim kole přesadźili. W prěnim přeběhu w Auerbachu mějachu so prěni dźeń z cyłkomaj z Lintorfa a Ulma rozestajeć. Prěnju hru přećiwo Lintorfej (wicemišter 2019) jasnje přěhrachu, zwrěšćiwši mjenje abo bóle na zmylkach při přijimanju.
W druhej partiji běše małke stopnjowanje pytnyć. Wosebje turněrowy bul firmy Mikasa je klóšterskim senioram přeco zaso ze swojej balistiku ćeže wobradźał. W Sakskej je mjenujcy bul firmy Molten hrajny nastroj.


text:
Sōm take dni, kej1 niy chce nōm sie stoć przi piecu, a chciałoby sie zjejś cojsik dobrego i bestōż2 Chop sam wciepuje te recepty, co by Wołs trocha odciōnżyć łod tego myślynia: co by tu uwarzić?
Te danie sie robi połra minut, ale tyn delikatny smak to bydzie dobry nawet dlo rozbestwiōnych3 degustatorōw.
Co potrza?
2 małe cukinie
20 dkg kurek
10- 15 dkg wyndzōnki4
trocha wōsztu- joł żech doł 2 frankfurterki
sōl, pieprz
trocha majeranku
łeżka masła klarowanego
Wyndzōnka i wōszt pokrejcie i na jaki patelni je przismołżcie5– mogecie do tego tyż wciepnōńć trocha masła klarowanego. Kurki wyczyśćcie- jōł tam je trocha umōł, choć sōm i take ludzie, co to grziby yno czyszczōm pyndzlym6 😉 Grziby i cukinia pokrejcie, wciepcie ze prziprawōma na patelnia i tak dugo je podpiykejcie, aże cukinia bydzie miynkoł (we łopolskim7: bandzie8 😉 ). No i fertich.9 Dlo 2 ludzi tako porcja styknie, a przi okazji mołcie tyż na tyla dietetycznie, że sie potyn mogecie zjejś kōnsek kołołcza10 😉 Smacznego 🙂
1kiedy
2dlatego
3rozpuszczonych
4boczku wędzonego
5przysmażcie
6pędzlem
7opolskim
8będzie
9gotowe
10kołacza


text:
Zupa
Zupa to je płynne abo pōłpłynne jŏdło majōnce zaôbycz postŏć buliōnu powstŏwajōncego w czasie warzynia roztōmajtych skłŏdnikōw. We tradycyji zupa je porzōnd piyrszym daniym ôbiadu. W czasie warzynia zielynin, ôwocōw, miyns i kostyr uwŏlniŏ sie srogŏ wielość jejich skłŏdnikōw. Bez takigo narychtowaniŏ niykere z nich niy ôstałyby wchłoniynte bez ukłŏd kustowy czowieka i bez to zupy sōm daniym zebranym we zdatne skłŏdniki. Narychtowanie zup zaôbycz wymŏgŏ użyciŏ żaroôbstōnego nŏczyniŏ. Porzōnd je to gŏrnek abo kociełek wrażōny nad ôgniym abo elektrycznym grzejnikym.
Niykere zupy niy wymŏgajōm warzyniŏ, bp. hiszpańske gazpacho[1].
Przidŏwki do zup[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We znŏleżności ôd zorty zupy podŏwŏ sie do nij (abo niy) roztōmajte przidŏwki, na przikłŏd[2][3]:
Przipisy
- ↑ gaspacho, The Free Dictionary [dostymp 2021-04-23].
- ↑ Uniwersalna książka kucharska, polona.pl [dostymp 2021-04-23].
- ↑ Zofia Bagieńska, Zupy i dodatki do zup .


text:
Financowanje wucbnicow a casopisa Płomje
Spěchowański model Załožby za serbski lud k financěrowanju wucbnicow a wucbnych materialijow.
- Spěchowański model k finacěrowanju wucbnicow a wucbnych materialijow-nimski (pdf)
- Pšosba wó pśpłaśonk k financěrowanju serbskich wucbnicow a wucbnych materialijow-dolnoserbski/nimski- (pdf)
Skazańske lisćiny za spěchowane wucbnice a wucbne materialije - šulske lěto 2022/2023
Glědajśo! Formulary pšosym nejpjerwjej na swójskem licadle składowaś (na pšawu myškowu tastu kliknuś "Ziel speichern unter") a akle pótom wupołniś!
- Šule z dolnoserbskeju wucbu-Zakładna šula
skazańska lisćina
- Dolnoserbski gymnazium/cełkowne šule/wuše šule kat. 3
skazańska lisćina
Njespěchowane wucbnice a wucbne materialije
Skazańska lisćina za firmu abo knigłaŕnju 2022/2023
- Šule z dolnoserbskeju wucbu-Zakładna šula kat. 1 a 2
skazańska lisćina
- Dolnoserbski gymnazium/cełkowne šule/wuše šule kat. 1 a 2
skazańska lisćina
Pšosba wó financěrowanje źiśecego casopisa "Płomje"
skazański formular
Waš nagranjański partner pla załožby:
Hync Kosak
tel.: 0355 48576-457
kosak-stiftung@sorben.com


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Toś ta wucbnica jo kombiněrowany material za pśedmjata wěcna wěda a serbšćina. Źěl za wěcnu wědu jo tematiski koncipěrowany pó pódaśach wótpowědnego nimskego materiala. Źěl za serbšćinu wšak se orientěrujo pó wótpowědnych wopśimjeśach we wucbje a materialu nimšćiny, ma pak teke samostatny serbski charakter. Taka kombinacija wěcnych a rěcnych temow jo, glědajucy na powšyknu strukturelnu a serbskorěcnu situaciju, notna a wužytna. Zakładny tematiski ramik wucbnicow su wěcne póla ako na pśikład wšedny źeń, wuwiśe cłowjeka, mjazycłowjeske póśěgi, strowe žywjenje, pśiroda, wobswět, wobchad, kraj Bramborska a druge. Toś ta wucbnica jo w zasadnej tematiskej a wugótowańskej strukturje z wucbnicoma „Wěcna wěda / Serbšćina 2“ a „Wěcna wěda / Serbšćina 3“ wótgłosowana. Wóna jo bogaśe pó didaktiskich pódaśach ilustrěrowana (inklusive fota).


text:
Žonje, tak so zda, matej chwile. Na foće sedźitej na ławce, kiž skutkuje improwizowana. Jedna nalěwo, tamna naprawo, srjedźa čapa psyčk. Spore, wšitke tři. Zesuwane nylonowe nohajcy a róžičkatej kitlojtej fali, wobliča žonow, haj samo psa – wšo wuprudźa wjesołu ćišinu. »Susodce« je Jürgen Maćij fotografiju z lěta 1988 mjenował. Zapopadnył je idylku w Groźišću w Delnjej Łužicy. Abo, ze słowami wudawaćela: hłuboko we wuchodźe.
Jedna so wo retrospektiwu na dwoje wašnje: na region a žiwjenje wuměłca. Něhdźe 40 lět zwobraznja Jürgen Maćij swoju domiznu. Systematisce, we wulkich wobrazowych serijach. »Doma« abo »Brunica – Leben mit der Kohle« rěkatej wobrazowej zwjazkaj, z kotrymajž je sej Maćij swój wuměłski teren, Łužicu, wotkrył. A z tym tež swójsku wobrazowu rěč, kotraž orientuje so na wuznawanym přikładźe Henri Cartier Bressona, francoskim nestoru zapopadnjenja zachodnych wokomikow, ale tež na fotografijach Thomasa Kläbera, kotryž je młodeho muža po swojim dalokostudiju fotografije na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku pod swój schow wzał. Wot toho časa zajimuje so za njeporjeńšeny wšědny dźeń, za to, »štož je«. »Tworju dokumenty za čas, kotryž budźe jónu nimo«, praji Maćij k tomu.


text:
Rok 2022
Fajne dziyn dobry wszystkim godomy i pozdrowiomy. Jako Redakcja Slonsky Radio ,chcieli my se z Wami podzielić wspomniyniami ze ostatniego Radiowego Spływu Kajakowego, jaki to mjol miejsce 30 lipca 2022 r. we sobota . Na miejscu zebrali my se już przed godzinom 13:30 , żeby mieli my czas poznać se z nowymi uczestnikami spływu i prziwitac ,tych co już z nami byli pryndzyj . Aż do momyntu jak my wleźli do autobusu (około godz. 14:30 ) kerym to nołs zawiyzli na miejsce spływu , mieli my fajnol pogoda , aż tu nołgle , jak gichło z nieba dyszczym , to choby fto z giskany woda loł . I wjycie co ??? Żołdyn se tego dyszczu niy wystraszoł , wsiedli my do kajakow i popłynyli , no bo przeca z cukru my niy som . Spływ boł bardzo udany , wszyjscy se fajnie bawjyli , choć byli mokszi i lekko zmarzniynci. Po spływie , pod biesiadnom wiatom , jak już se każdy przeblyk we suche kwanty , mieli my czas na wspólne grilowanie i biesiada , ktoroł to trawała do późnych godzin nocnych. Oprócz wosztu i różnego typu napojow , mieli my tysz muzyka , przi któryj my se fajniście bawjyli . Chcieli my bardzo fajnie podziynkowac wszystkym naszym Słuchaczom , kerzi to weźli udział w tym ,, mokrym “ spływie kajakowym. Dziynkujymy tysz za wsparcie finansowe i te piniondze , kere żejscie ciepali do naszyj biksy, kaj to widnioł napis ,, Co by Radio mjało cosik , wciep do biksy jakiś grosik “ . Miło boło spyndzić z Wami ta ostatnioł lipcowoł sobota . Momy nadzieja ,że za rok zajś se trefjymy w jeszcze wjynkszym gronie .
Rok 2021
* Radiowy spływ kajakowy *
Radiowy spływ kajakowy z Prezenteroma Slonskygo Radia zostoł zorganizowany specjalnie dlo naszych Słuchaczy , by mieli możliwość poznać naszych Prezynterow , czyli nols samych. W tym roku z naszych Prezynterow, we spływie udział wezli : Misiu, Kathi, Klaudia z Bajerow, Basia, Michał i Chris. Spływ odbol sie 18 lipca 2021r. Byla to niedziela .. Do swojy dyspozycjy mieli my 15 dwuosobowych kajaków i caloł Mała Panew “ Resort Pod Lasem“ z Kolonowskiego, bo to z ich usług my korzystali, zapewniol nom niy yno spływ ale tysz na som koniec ognisko i darmowy woszt. Jak my sie już tak fajnie trefjyli , to nie moglo tysz zabraknyć urodzinowygo tortu z okazji obchodzonego w tym roku, naszego 15-lecia radia. Wszystkym dopisały humory i co nojwazniejsze dopisała tysz pogoda. Obiebujymy ,że za rok bydzie powtórka , no i być może stanie sie to już tradycjom SR , żeby Prezynterzy i Słuchacze mogli sie spotkać i razym pobiesiadować …


text:
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«


text:
Motiwy na jutrownych jejkach a na dalšich objektach ludoweho wuměłstwa
Wone su wšudźe: so wospjetowace geometriske mustry abo floralne wudebjenja na starych domach, meblach, sudobjach a dźěłowych gratach, na serbskej narodnej drasće a jutrownych jejkach. Druhdy wuhladaš tež ptački abo jelenje. Ludowe wuměłstwo je indiwiduelne a regionalne, a tola wužiwa mustry, kiž su po wšej Europje a tež dale rozšěrjene. Štož je za jednoho připad abo ryzy estetika, wuchadźejo z materiala, techniki a słoda, w tym widźi druhi system so wospjetowacych mustrow z něhdy jasnym woznamom a funkciju. Smy wobdaći wot archaiskich symbolow, kiž jenož wjac čitać njemóžemy?W aprylskim čisle Rozhlada je so Alfred Roggan podał na slědy starych wudebjenjow na třěše kładźitych chěžow, tak mjenowanych kićinow. So křižowace deski maja po ludowej wěrje před błyskom a njezbožom škitać. Što pak zwěrjeće hłowy předstajeja, njeje jasne. Runje tak dźe so nam z mustrami na objektach ludoweho tworjenja zašłych lětstotkow. Słónco, hwězdy, wutroby, floralne, zwěrjeće a nabožne motiwy spóznaješ drje na prěni pohlad. Hustodosć pak maja dwójny woznam, kaž na př. kwětki, kiž symbolizuja w swojich wšelakich fazach čłowječe žiwjenje, wěste kajkosće abo tež Chrystusa a swjatu Mariju. Druhe symbole cyle přewidźiš, hdyž je njeznaješ. K tomu słuša tež wony ležacy křiž na třěše, kotryž je snano z architektury nastał. Jeho wudebjenje pak skedźbnja na to, zo móhł něhdy wosebity wuznam měć.


text:
Awtor je němski žurnalist a rozhłosownik Claus Fischer. W principje njeje to zlě, sej dać wopisować aspekty swojich kulturnych stawiznow z wočomaj cuzeho, takrjec wotwonka.
Jako prěnje staji so wězo prašenje, z kotrych žórłow awtor čerpa. Dalokož spóznajomne, stej to dwě: interview z Janom Rawpom (Rz 1/2019 str. 42) a jeho »Serbska hudźba«. Wo tutym dźěle praji mi Jan Rawp něhdy, jako so jeho wospjet prašach za žórłami wšelakich tam wopisanych podawkow abo twjerdźenjow: »Ja sym tola jenož zarys napisał.«
Swoje serbsko-stawizniske hudźbne pojednanje wotewri awtor z powšitkownym zawodom, wulećawši sej hač do srjedźowěkowskeje hudźbneje kultury słowjanskich wjerchow. Dale namakaja so nimo dwělomneho twjerdźenja k hudźbje Jana Krygarja, zo namakamy pola njeho dopokazujomne »słowjanske« wobroty, dospołnje wopačne podawanje mnóstwa serbskich ludowych spěwow Smolerjoweje zběrki: »Něhdźe 2.000 spěwow wobsahowaše prěnje wudaće, wokoło 400 móžachu hač do dźensnišeho dodać«, a dotal hišće njetrjebane twjerdźenje, zo su tute »zakład za wuwiće serbskeho koncertneho žiwjenja«. Woprawdźe wobsahuje Smolerjowa zběrka 331 hornjoserbskich spěwow z 171 melodijemi a 200 delnjoserbskich z jenož 80 melodijemi. Wuchadźejo z twjerdźenja prěnjeho přinoška pisa awtor w přichodnym (Rz 2/2019 str. 42) nastupajo K. A. Kocora, zo »bě sej wědomy, zo móže(še) so artificielne serbske komponowanje jenož na zakładźe ludowe spěwa stać ... (a) tak pisaše na spočatku předewšěm chórowe sadźby na zakładźe ... (Smolerjowych) ›Pěsničkow‹ ...« To docyła njewotpowěduje repertoirej serbskich spěwanskich swjedźenjow. Wobdźěłane ludowe melodije (ludowe teksty so zwjetša njewužiwachu) namakamy na prěnimaj swjedźenjomaj tři! Dalše tři (resp. štyri, přiličimy-li prěnju wariantu twórby) wužiwa Kocor za »Serbski kwas«. »Ludowosć« jeho melodijow njezłožuje so na tradiciji serbskich ludowych spěwow, ale na diatoniskim wašnju tworjenja melodijow, kotrež měješe Kocorowy wučer Hering za jeničke prawe, a kotrež je bliske kěrlušam a tež ludowym spěwam. Ničo njewě awtor wo wuznamje serbskich spěwanskich swjedźenjow za formowanje a skrućenje narodneho sebjewědomja, ani nastupajo jich doprědkarskej róli jako dołho jeničke tajke zarjadowanja w Budyšinje, hewak w Sakskej a Hornjej Łužicy hižo dołho pěstowaneho žanra budźaceho so byrgarskeho sebjewědomja. Tež dalše wuprajenja su skerje pawšalne a nješpiheluja ani woprawdźite wuwiće, ani Kocorowy narok jako komponist.


text:
Spočatk lěta 2018 je so połdralětny wědomostny projekt »SMiLE – Sustaining Minoritized Languages in Europe« zahajił. Nimo pjeć dalšich slědźerskich skupin dźěłatej dr. Nicole Dołowy-Rybińska z Pólskeje akademije wědomosćow a dr. Cordula Ratajczakowa wot Serbskeho instituta na přikładowej studiji wo serbšćinje.
Što je cil projekta SMiLE Smithsonskeho kulturneho centruma za ludowědu a kulturne herbstwo?
N. Dołowy-Rybińska: Cyłkowny projekt wotměwa so na dobro rewitalizacije mjeńšinowych rěčow w Europje a přepytuje, što mjeńšiny činja, zo bychu swoju rěč wobchowali, dale dawali a jich wužiwanje rozšěrili, potajkim tež to, što činja, zo bychu rěč rewitalizowali a nowych rěčnikow wabili. Nadźijamy so, zo pokazuje studija na kóncu, kajke wašnje skutkowanja na dobro rěče w kotrym padźe funguje a što móža mjeńšiny činić, zo by rewitalizacija wuspěšniša była. Projekt ma přirunowacy charakter. Šěsć slědźerskich skupin přepytuje šěsć mjeńšinow a jich situaciju.
Cyłkowny zaměr projekta je potajkim zwěsćić tuchwilny staw prócowanjow wšelakich mjeńšinow a přirunować, što funguje a što njefunguje.
N. Dołowy-Rybińska: Haj. Nimo toho kładźe Smithsonski centrum wulku wažnosć na to, zo by kóždy projekt był blisko ludźi, kotřiž wotpowědnu rěč wužiwaja abo kotřiž su potencielni rěčnicy tuteje rěče. Organizujemoj tuž nimo wědomostnych slědźenjow tež zhromadne projekty z ludźimi.


text:
Indus
Indus (sanskrit सिन्धु Sindhu; urdusce سندھ Sindh) je z 3180 kilometrami najdlěša rěka na indiskim subkontinenće, jedna z najdlěšich w cyłej Aziji a najwuznamniša rěka Pakistana.
Wón nastanje w horinach Transhimalaje w Tibeće z wjacorych lodowcowych rěčkow a běži přez rjećaz Himalaje w indiskej prowincy Ladakh a dale přez Kašmir do pakistanskeje prowincy Punjab. Podłu Indusa rozpřestrěwaja so hospodarsce najsylniše kónčiny Pakistana. Rěka słuži tam z pomocu wjele nasypow a kanalow powodźowanju najwjetšeje powodźowanskeje kónčiny na zemi. Za Hyderabadom twori Indus 7500 km² wulki rěčny delta a wuliwa so naposledk něhdźe 150 kilometrow južnje Karačija do Arabskeho morja.
Mjeno Indus pochadźa ze sanskrita, hdźež woznamjenja słowo सिन्धु (sindhu) prosće „rěka“. Tež Indiska jako kraj za Indusom dósta swoje mjeno w europskich rěčach wot rěki.
Kónčina při Indusu bě srjedźišćo jedneje ze zažnych wysokich kulturow, tak mjenowaneje Indusoweje kultury. Pozdźišo tworješe rěka wuchodnu hranicu mócnarstwa Aleksandra Wulkeho.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Drepszóm po ceście
Nie wiym skyrs czymu rotuzowi szybrzikukujóm zaś w rozkładzie jazdy żółtych autobusów, a przeca nie przybyło w Cieszynie żodnych nowych wielkich chałup, a tusteloków fórt ubywo. Ci macherzi, kierzi regirujóm tymi autobusami, strasznie pieknie wszeckich informujóm, ale nie przeproszajóm i żodnymu nie wyłoślajóm, gdo i skyrs czymu na to prziszeł. Na iste skyrs tego trzeja bydzie przesztelować ty małe telewizory, kiere sóm w każdym autobusie, bo ta informacyja, co sie tam dzisio ukazuje nie bydzie delij pasować do tej nowej cesty, kiero zustała zwekslowano. S tym na zicher nie bydzie moc łostudy, bo i tak na tych ekranach mało je co widać. Roz widać mape Cieszyna s cestami po kierych ty autobusy gzują, a za chwiliczkem idzie uwidzieć jako sie mianuje tyn przistanek na kierym podarziło sie nóm stanóć. Na tej ekranowej mapie, ty autobusy wyglóndajóm jak taki małe chroboki, kiere drepszóm po ceście. Nie wiym czy kómu to je przidajne, bo coby na ni cosi uwidzieć, to trzeja stoć meter przed przed nióm i eszcze mieć na łoczach bryle. Tak samo je ze słyszynim tego, co prawi do nas tyn mały telewizor, bo abo ty głośniki mo jakisi dychawiczne, abo zaś tak autobusym dyrbie, że nie idzie ani ze sebóm słowa przerzóndzić. Nejlepszyj jednakowóż idzie spozdrzić te insztrukcyje, kiero wyłoślo wszeckim, że trzeja na gymbe oblyc maskem, ale uż nie pisze, że trzeja nióm też zatkać nos. Skyrs tego niekierzi se isto myśłóm, że te maske trzeja yno mieć na gybie, bo nos w pandemiji ku ni uż nie patrzi. Tak czy inakszyj cało ta wiec do ukazowanio ludzióm kaj jadóm, ni ma tustelokóm za moc przidajno, bo wszedcy i tak dycki wiedzóm kiedy i kaj majóm z autobusa wylyź.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
skyrs - z powodu, szybrzikujóm - gmerają, fórt - stale, macherzi - fachowcy, regirujóm - kierują, wyłoślajóm - tłumaczą, na to przyszeł - na to wpadł, przesztelować - przeprogramować, cesta - droga, zwekslowano - zamieniona, na zicher - na pewno, łostuda - kłopot, dychawiczne - mizerne, dyrbie - trzęsie, gzują - pędzą, sie mianuje - nazywa się, podarziło się - udało się, chroboki - robaki, drepszóm - drepczą, przidajne - potrzebne, bryle - okulary, oblyc - ubrać, ku ni uż nie patrzi - do niej już nie należy, wiec - rzecz, kaj - gdzie, dycki - zawsze, wylyź - wysiąść.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.


text:
Dewastěrowanje
Pod dewastěrowanju abo tež dewastaciju (zapřijeće pochadźa wot łaćonskeho vastus, štož woznamjeni daloki, prózdny, pusty) zrozumi so zničenje abo zapusćenje krajinow, wjeskow abo tež jednotliwych twarow.
Přičiny za dewastěrowanjeWobdźěłać
W zašłosći so wjetše zničenja předewšěm přez wojerske jednanja, woheń abo mrětwy wuwołachu.
Pod zapřijećom so dźensa hłownje skóncowanje krajinow přez zničenje lěsow, wojerske zwučowanišća, wotkryte jamy, nasypnišća w hórnistwje kaž tež přez twar rěčnych zawěrow zrozumi. Mjeztym so zapřijeće pak tež za płoniny nutřkownych městow wužiwa, kotrež so w zwisku z wróćotwarom bydlenjow wuchodoněmskich městow wottorhaja.
Brunicowe hórnistwoWobdźěłać
Situacija w NěmskejWobdźěłać
Najhusćišo so zapřijeće dewastěrowanje za přesydlenje sydlišćow jako wuskutk brunicoweho hórnistwa wužiwa. W němskich brunicowych rewěrach so dotal slědowace přesydlenja sydlišćow wotmě:
- Łužiski brunicowy rewěr: dewastěrowanje 135 sydlišćow, přesydlenje 27.500 wobydlerjow (wob.) – wot tutych běchu 103 sydlišćow z 22.200 wob. w Braniborskej a 32 sydlišćow z 5.300 wob. w Sakskej (Hlej tež: Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy.)
- Srjedźoněmski brunicowy rewěr: dewastěrowanje 126 sydlišćow, přesydlenje 51.200 wob. – wot tutych 72 sydlišćow z 23.000 wob. w Sakskej, 40 sydlišćow ze 26.200 wob. w Saksko-Anhaltskej a 4 sydlišćow z 2.000 wob. w Durinskej
- Porynski rewěr: 47 sydlišćow z 28.400 wob.
- Helmstedtski rewěr: 4 sydlišćow z 2.850 wob.[1]
W němskim brunicowym hórnistwje so tuž wot spočatka 20. lětstotka cyłkownje 312 sydlišćow wottorhachu a 109.950 wobydlerjo přesydlichu. Wulki dźěl dewastěrowanych wjeskow ležachu w rewěrach NDR, dokelž brunicowe hórnistwo z přičinow awtarkije zaměry kulturneje krajiny ze starymi sydlišćemi jenož mało wobkedźbowaše.
Tež druhe hórnistwowe wobłuki móža dewastěrowanje zawinować. Jako přikład hodźi so na něhdyše wudobywanje urana w Sakskej a Durinskej skedźbnić, dla kotrehož so štyri sydlišćow dospołnje a dźewjeć dalšich zdźěla wottorhachu.
Situacija w EuropjeWobdźěłać
W dalšich europskich brunicowych rewěrach so přirunajomne dewastěrowanja wotměchu, při čimž běše husće wobsydleny sewjeročěski brunicowy rewěr wosebje potrjecheny. Tu dóńdźe w 20. lětstotku k wulkim zapřimnjenju do sydlišćoweje syće, kotrymž so jeničce we wudobywanskej kónčinje wokoło Mosta 33 sydlišćow woprowachu. Něhdźe 46.000 wobydlerjow so přesydlichu. Markantnje běše předewšěm zwottorhanje stareho města Mosta a w cyłym swěće wobkedźbowane přestajenje dekanatneje cyrkwje.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Cyłkowna bilanca (staw: 2001) po: Andreas Berkner: Braunkohlenbergbau und Siedlungsentwicklung in Mitteldeutschland. Gratwanderung zwischen Aufschwung, Zerstörung und neuen Chancen. W: Dachverein Mitteldeutsche Straße der Braunkohle (wud.): Braunkohlenbergbau und Siedlungen. Lipsk 2001. str. 8–19. ISBN 3-9807201-3-6 (němsce)


text:
Webzajta gabinetu trichologicznygo.
Cieszymy sie razym z naszym kuntmanym dugōm a owocnōm spōłpracōm. Zajta my stworzyli ôd A do Z. Teroz zajmujymy sie na nij robotōm administracyjno-optymalizacyjnōm.
Zajta mo bardzo ciekawo funkcyja – możliwość umawiania byzuchōw na konkretny termin On-Line, bez jedne klikniyńcie w pole na kalyndorzu.
Ôprōcz tygo zaimplementowalimy mapy Google dlo trzech lokalizacyjōw, i interaktywny panel pytoń i ôdpowiydzi a wpisy blogowe, coby sie lepij pozycjonowało.
Adres zajty: https://trychologia-slask.pl


text:
Kowalczyk Krystof
Zakład Stolarski
ul. Olimpijczyków 5
46-053 Chrząstowice
tel./fax. 77 421 90 34
kom. +48 602 631 844
kom. +48 600 173 612
e-mail: info@kowalczykstolarstwo.pl
- Radomina woj. Łódzkie - Kozienice woj. Mazowieckie - Bielsko Biała woj. Śląskie - Łaziska Górne I woj. Śląskie - Nakło woj. Opolskie - Łaziska Górne II woj. Śląskie - Wąsosz woj. Dolnośląskie - Czeladź woj. Śląskie - Sławków woj. Śląskie - Dobrodzień woj. Opolskie - Chrząstowice woj. Opolskie - Opole I woj. Opolskie- Poraj woj. Śląskie - Jaworzno woj. Śląskie - Wrocław woj. Dolnośląskie - Tarnów woj. Małopolskie - Nowa Sarzyna woj. Podkarpackie - Rzeszów woj. Podkarpackie - Opole II woj. Opolskie - Świdnica woj. Dolnośląskie - Szczecin woj. Zachodniopomorskie - Mikołów woj. Śląskie - Świebodzice woj. Dolnośląskie - Leżajsk woj. Podkarpackie - Tuchowicz woj. Lubelskie - Koniecpol woj. Śląskie - Zgorzelec woj. Dolnośląskie - Szewce woj. Dolnośląskie - Syrynia woj. Śląskie - Gwoździany woj. Śląskie


text:
Jan Bjedrich Fryco
Jan Bjedrich Fryco (němsce Johann Friedrich Fritze; * 20. septembra 1747 w Gołkojcach, † 15. oktobra 1819 runje tam) bě delnjoserbski ewangelski farar, spisaćel, rěčewědnik a demograf, kiž je so w Gołkojcach narodźił. Wot 1752 do 1757 bydleše wón we Wjerbnje pola prědarja. Wopytowaše hač do lěta 1761 Choćebuski a potom Lubinski gymnazij. Mjez 1766 a 1769 studowaše teologiju w Hali. Tam dźěłaše tež jako informator w němskej a łaćonskej šuli.
Fryco bě dołholětny farar w ródnych Gołkojcach (1778–1808).
WotkazajWobdźěłać
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Dokumenty w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)
- Digitalizat Frycoweho přełožka Stareho zakonja


text:
Halina Szczotka
E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz
Rostomili ludkowie, wielkimi krokami sie zbliżo powszechny spis ludności. Dlo nas to znaczy aji to, że zaś muszymy troche poszpekulować: gdoch je? Powiycie – to je ale gupi pytani. Dyć każdy człowiek w tej wiecy musi mieć ganc jasno.
Na katać też tam, jak prawiła starka. Przi tym dzisiejszym góniyniu łod Szawła do Pawła mómy czas tak akurat pomyśleć, czy my nie zapómnieli kołocz w trómbie abo dziecko we szkółce, czy sóm zapłacóne rachunki, a czy stareczka w kumorze majóm wymiyniónom pieluche. Taki wiecy, jako: kdoch je a kaj patrzym – nie rzeszymy. Ale przidzie taki czas, że jich je przeca jyny dobre porzeszyć. Zicher już wszyscy wiycie, kaj mierzym.
Ci, co na tej ziymi miyszkajóm z dziada pradziada, wiedzóm, że my byli przez wieki ludziami Ślónska. Obrobiali my pola, rómbali lasy, dojili krowy a owce, siykli zboże a rychtowali siano na zime. Czasy były ciynżki, a tak my witali każdóm możność przignać sie cosi na szachcie abo we werku. A w niedziele sie nasze baby wypyrczyły do ślónskich strojów, a razym my szli do kościoła, podziynkować za to, co sie nóm z naszej kamiynistej ślónski ziymie podarziło pazurami wydrzić.
Ale czasy sie zaczyły miynić. Myślym, że żodyn nie wiy, kiedy to genał przesnie zaczło, jak sie rozśpiywały siekiyry a rozklepały kładziwka: to panowie z daleka zaczyli stawiać rajczule a chlywki, a nas, siłom mocóm, każdy do tego swojigo, zaczyli naganiać. Ci panowie wierzili, że robióm dobróm wiec. W ciymnych Ślónzokach postanowili obudzić narodowego ducha, bo jak to tak, niechać tych ludzi w jejich szczynśliwej niewiedzy? Jak Adama a Ewe w raju, kiedy jeszcze nie wiedzieli, że sóm sadzy? A tak jedyn wyrukowoł z wiekowóm tradycjóm Piastowskóm. A drugi ze świyntym Wacławym. A jeszcze dalszy cosi kwynkoł o germańskim duchu, kiery tu loto nad polamii, a dbo, aby przed chałpami było pozamiatane, a cugi jeździły na czas.
A tak sie stało, że ludzie, kierzi stówki roków żyli po bożymu, jak mógli, tak sómsiadowi dycki pumógli w potrzebie, nad żodnego sie nie wycióngali, teraz – zaczyli sie na siebie boczyć. A już my sóm pumału w czasach, kiedy w ruch poszły piynści a sztachety, nikiedy aji gwintówki, jak sie z okiyn szkół sypało szkło, po murach sie wypisowały sproste napisy, pómniki sie „dekorowały” guwnami, a stało sie, że aji wylatowały do luftu mosty. A tymu się prawiło patryjotyzm.
Dało by sie rzyc, że tyn stan tu zostoł po dziyń dzisiejszy. Je prowda, że brikynszpringerów już ni ma, ale starczy, że sie kajsi cosi szuśnie, a już je tu pełno nienawiści, na fejzbuku sie ukazujóm ty nejszkaredsze słowa a nejobraźliwiejsze kómynty. A przi tym nóm wszystkim w żyłach ciecze ta sama krew, co naszym ojcóm. Moji ludkowie, nie dejmy sie manipulować, niech nóm sóm cudze złośliwe uczynki a słowa nienawiści. Muszymy myśleć na to, aby sie nóm, kierych przodkowie od wieków rodzili sie a żyli na tej ziemi, tu płodzili nowych gizdów – dalsze pokolynia, aby sie nóm, jejich potómkóm, żyło dobrze.
A żyć dobrze, to ni ma jyny mieć co dać do garca, a w niedziele sie pieknie wyoblykać do kościoła. To znaczy aji pielyngnować pieknego ducha, w niedziele aji przez tydziyń. To znaczy – wziónść ksiónżke do rynki a delektować sie słowym. Polskim, aji czeskim, a w sobote wieczór, po pracowitym tydniu, chynyć sie do ancuga a wieczorowych szatów, a iść do teatru. Na przedstawiyni czeski abo polski.
Ludkowie, aji choć naszo ślónsko ziymia sie rosypała na kónski, uchowejmy se możność wyużywanio dwóch bogatych kultur – polski aji czeski. Aji, choć wiela z nas sie czuje Ślónzokami, jakosi podświadómie czujymy, że prawie polski szkoły w naszej czynści Cieszyńskigo Ślónska napełniajóm ducha utrakwistycznego (dwujynzycznego) szkolnictwa, takigo, kiere umożni na całego sie zapojić do społecznego a politycznego żywota krajiny, w kierej żyjymy, ale na drugi strónie aji w pełni korzystać z przebogatej kultury polskigo narodu. A też PZKO, chocioż o tym samo nie trómbi do świata, je wielgucnym mecenasym naszej ślónski kultury ludowej, a to musi uznać każdy.
Niech rozmyślóm, jak rozmyślóm, ale fórt mi wychodzi, że nejlepi bedzie w spisowej ankiecie przeca jyny wypełnić kolónke, kiero sie tyko narodowości. A do tej kolónki wpisać „polská”. Czym wiyncyj ludzi sie tak zdecyduje zrobić, tym wiynksze bedóm dotacje czeskigo aji polskigo rzóndu na dwujynzyczne szkoły a na organizacyje, kiere pumogajóm zachować naszego ślónskigo tysióncrocznego ducha.
Ludkowie, to sóm rozważania starego pyndzyjónisty, kiery nie chce żodnymu na siłe nic wciskać. Jesi ale uznocie, żo cosi na tym gyngłaniu je, skuście opaternie chynyć o tym rzecz ze swojimi dzieckami. Abo wnukami. A jesi se myślicie, że to całe je do nieba wołajónco gupota, tak mi tu, pyty, nie piszcie szkarede wiecy, boch uż je stary chłop, a każdóm chwile mie może ścisnyć.
Andrzej Strokosz
Tagi: Spis ludności


text:
Dynga
Dynga (abo tyż Danga) – ôptyczne i meteorologiczne zjawisko, wystympujōnce we formie charakterystycznego wielowystrego łuky powstŏwajōncego we wyniku rozszczepiyniŏ widzialnego światła, porzōnd słōnecznego prōmiyniowaniŏ, załōmujōncego sie i ôdbijajōncego we strzodku licznych kapek wody (bp. dyszcza i mgły) majōncych kształt zbliżōny do ôbłōniatego[1][2]. Rozszczepiynie światła je wynikym zjawiska dyspersyje, powodujōncego rozdziały we winklu załōmaniŏ światła ô roztōmajtyj dugości wele przi przejściu z luftu do wody i z wody do luftu.
Światło widzialne je postrzegalnōm zdrokym tajlōm widma elektrōmagnetycznego prōmiyniowaniŏ i we znŏleżności ôd dugości wele widziane je we roztōmajtych farbach. Kedy słōneczne światło przenikŏ bez kapki dyszcza, woda rozprasza biołe światło (kłōtã welōw ô roztōmajtych dugościach) na skłŏdowe ô roztōmajtych dugościach welōw (roztōmajtych farbach) i ludzke ôko widzi wielofarbny łuk.
Ôprōcz faktu, iże we dyndze wystympuje hned ciōngłe widmo farb, wyrōżniŏ sie z prawidła nastympujōnce farby: czyrwōny (na aus łuku), apluzinowy, żōłty, zielōny, modry, indygo i flidrowy (we strzodku łuku).
Nojczyńścij ôbserwowanŏ je bazowŏ dynga, atoli mogōm ukŏzać sie tyż dyngi wtōrne i dalsze jak tyż pŏrã zjawisk ôptycznych, tŏwarziszōncych dyndze[3]. Dynga powstŏwŏ naprzeciw klary i niy przinŏleży jeji mylić ze zjawiskym halo, kere wystympuje naôbkoło klary, a powstŏwŏ we wyniku inkszych ôptycznych zjawisk[4].
Dynga ukazuje sie czynsto we mitologiji, religiji, literaturze i kōnszcie. Dyngowŏ fana stanowiyła symbol masońskigo zakōnu Order of the Rainbow Girls (7 farb). Fanã z szejściōma wystrymi pasami (bez farby indygo) uzdały za swōj symbol ruchy LGBT.
symbol przewidziany dlŏ dyngi[5].
Klasycznŏ teoryjŏ dyngi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Richtōngi załōmaniŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Winkel załōmaniŏ światła r je powiōnzany z winklym padaniŏ i mustrym, kery wynikŏ z prawa załōmaniŏ światła:
kaj je spōłczynnikym załōmaniŏ wody wzglyndym luftu.
Winkel ôdchylyniŏ ôkryślŏ muster[6]:
kaj ôznaczŏ wielość ôdbić świytlnego prōmiynia we postrzodku kapki.
Winkel ôdchylyniŏ uzyskuje nojmyńszõ wartość, kej pochodnŏ ôdchylyniŏ wzglyndym winkla padaniŏ je rōwnŏ 0. Ôwdy winkel padaniŏ dlŏ prōmiynia, kery ôdbije sie we postrzodku -krotnie, ôkryślōny je mustrym:
Jasność załōmanego światła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Spōłczynnik ôdbiciŏ światła ô polaryzacyji rōwnolygłyj i prostopadłyj do szkarty padaniŏ je rōwny:
We dyndze typu wystympujōm 2 załōmaniŏ jak tyż ôdbić, bez to bystrość ôsobnych polaryzacyji dyngi ôkryślajōm mustry:
Jeźli ciasnŏ szprica światła ô natynżyniu padŏ na nachylonōm pod winklym i wiyrchniã kapki, mŏ winklowe miary i Natynżynie światła bydōnce ôd jednyj kapki ô prōmiyniu a ôkryślŏ muster[6]:
Po wydzielyniu z powyższego tajlã znŏleżnõ ôd winkli:
Wartość wynikŏ z ôpisanego wyżyj biegu światła we kapce i wynosi:
kaj:
- – prōmiyń kapki,
- – delka ôd kapki do ôbziyrŏcza.
Przipisy
- ↑ Encyklopedia fizyki PWN 1972 t. 3, s. 563.
- ↑ tęcza - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostymp 2021-03-13] (polski).
- ↑ Rainbows, www.atoptics.co.uk [dostymp 2021-03-13].
- ↑ Coloured arcs not rainbows, www.atoptics.co.uk [dostymp 2021-03-13].
- ↑ Dziennik Klimatyczny, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Jearl D. Walker. Multiple rainbows from single drops of water and other liquids. „American Journal of Physics”. 44 (5), maj 1976 (ang.).
Bibliografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Robert Greenler, Tęcze, glorie i halo, wyd. Prószyński i Ska, 1998, ISBN 83-7180-107-6.
- Raymond L. Lee and Alastair B. Fraser, The Rainbow Bridge: Rainbows in Art, Myth and Science, (2001) Penn. State University Press and SPIE Press, ISBN 0-271-01977-8.
- M.G.J. Minnaert, Light and Color in the Outdoors, 1995 ISBN 0-387-97935-2.
- M. Minnaert, The Nature of Light and Color in the Open Air, 1973, ISBN 0-486-20196-1.
- Naylor, John, Out of the Blue, 2002, ISBN 0-521-80925-8.


text:
s
W 1984 roku pani Krystyna Mruzek wykómbinowała, że lepi kozać dzieckóm w muzycznej grać ludowóm muzyke niż sie z nimi fórt tropić a walić kaj popadnie. Po jakimsi czasie tóm grupke muzykantów nazwała NOWINA. Wszystko to miało miejsce w Jabłónkowie, kiery leżi w tej czynści Ślónska Cieszińskigo, kiero sie dostała do Czeski Republiki. Poza szkołóm muzycznóm w Jabłónkowie my też reprezentowali jabłónkowskóm polskóm szkołe podstawowóm a miejscowe koło Polskiego Związku Kulturalno Oświatowego.
Przez kielasi roków sie przez Nowine przewijały dziecka, kiere sie ucziły grać u pani Mruzkowej, aż wymyślała młodszóm kapele – Lipke a potym eszcze Torke, a nazwa Nowina zaczła dorośleć razym z ostatnim składym.
Dzisiejszo Nowina, to je 5,6 muzykantów a nikiedy eszcze jakosi śpiywoczka albo dalszi muzykant. Naszim podstawowym repertuarym je muzyka ludowo Ślónska Cieszińskigo a to głównie górolsko, ale starómy sie grać aj inszi regióny a rodzaje muzyki, coby jak nejlepi bawić ludzi. Growómy kaj nas popytajóm: na festiwalach, festynach, balach, wiesielach, urodzinach a inszich świyntach, po kościołach aj po gospodach.
Všechna práva vyhrazena. Copyright © 2007-2019 Nowina


text:
Co idzie obejrzeć w typowych berichtach co to omajlant nadowajōm w Gorolowicach?
Ano na zicher jak konkubent zaciukoł swoja zmierzło konkubina. Potym trzyńsiyni ziemie w Indonezji. Bydzie też o pożarze w Łodzi i niecherskościach w polityce. Jak chcesz być obcykany z wypadkami drogowymi to dziynnie usłyszysz kiery umrzył a kiery sie obstoł ale ledwa dycho.
Dobre, to teraz onet. Jedna sebleczono frelka. Nastympno. Za chwila trzecio. Oho, Paris Hilton mo nowego bzuta w taszce.
Jennifer Lopez nagrała blank nowy teledysk kaj trzyńsie swojōm najdroższom żiciom świata
Jakiś leloń próbuje wcisnyć kit że idzie mu śpiywani.
Potym pora wieści z polityki, trocha katastrof, ożyrok pobiył drugi ożyroka i tak to sie wyłanio obrozek ônetu. Na interii gynał to samo.
Piernika, nie zdzierża… Zaczłach sznupać po jakich inkszych stronach kaj idzie sie co wywiedzieć bez szarganio nerwów. Ale rōncz co otworzyłach, zaloły mie wieści o wojnie, głodzie, hajach i breweryjach.
Durch to samo…
Dałach se spokój z tym pieroństwym bo sie poczułach ganc ściorano i zaczłach pyndym chledać wihajstra co by wyłączyć kompa.
Nie chcesz dostać hercklekotów i chcesz być zdrowszy? To rałs z pierzińskimi berichtami! Lepszy idź kaj na szpacyr, poczytej mōndro ksiōnżka abo zadzwoń do jakigo kamrata.
Smol berichta!


text:
Hdyž sy z awtom přespěšnje po puću tak zo će błyskač lepi, je to za potrjecheneho njelubozna wěc. Na tamnym boku pak so tón wjeseli, kiž potom mjeńšu abo wjetšu sumu pjenjez dóstanje, na přikład wokrjes. W běhu lěta na te wašnje šwarna suma nastawa.
Budyšin (SN/MWj). Přespěšnje jěducy a při tym lepjeni šoferojo w Budyskim wokrjesu su loni dohromady wjace hač 2,3 miliony eurow pokuty zapłaćili. Kaž krajnoradny zarjad zdźěli, je to nimale 230 000 eurow wjace hač lěto do toho. Nimale 61 000 wodźerjow jězdźidłow bu błysknjenych. To je něhdźe 4 600 wjace hač w lěće 2019. Kóžde druhe drohe foto přinošowachu stacionarne błyskače. „Najwuspěšniši“ bě tón w Póckowach (Putzkau), hdźež su loni 5 500 tempowych hrěšnikow fotografowali. Připrawa wobradźi Budyskemu wokrjesej 105 000 eurow dochodow, něhdźe 25 000 eurow wjace hač lěto do toho. Błyskač při zwjazkowej dróze B 6 w Błócanach (Plotzen) w Bukečanskej gmejnje třěli 4 800 wobrazow w hódnoće dohromady 96 000 eurow. Třeći najwunošniši błyskač je tón při B 96 w Rašowje (Rascha). Tam lepichu 3 600 „nuznych“, kotřiž mějachu 57 000 eurow do wokrjesneje kasy płaćić.


text:
Pod nadpismom „Struchłe dopóznaće“ pisa Jan Nuk z Radworja:
„Asimilaciju njezadźeržimy“, tele napismo čitach we wudaću SN z 22. februara, hdźež rozprawjachu wo nowinarskej konferency SŠT składnostnje 20lětneje dźěławosće po modelu Witaj.
Z kajkej euforiju wabještaj Jan Bart a njeboh Rafael Wowčer w 1990tych lětach po cyłym serbskim sydlenskim rumje na staršiskich zhromadźiznach za modelowy projekt Witaj. Njeńdźeše wo to zadźeržeć asimilaciju, ale wo rewitalizaciju serbšćiny. Nadźijachmy so, zo so wona tež w namjeznych kónčinach w młodej dorosćacej generaciji wožiwi.
Dopominam so hišće, kak staj mje tehdy farar Michał Brězan a njeboh farar Měrćin Wićaz na Njebjelčansku faru prosyłoj, zo byštaj mi wuwědomiłoj, zo hodźi so rěč jenož w serbskej swójbje wuchować a nic po někajkim modelu zwonka njeje. Chcych jeju wo našej nadźiji přeswědčić, zo funguje projekt po přikładźe rěčneho kubłanja na Diwan-šulach pola Bretonow w Francoskej. Nětko konstatować dyrbjeć, zo staj duchownaj zdźěla prawje měłoj, je hórke dopóznaće.


text:
Wobydlerski etat tež za hajenje stawiznow, nałožkow a tradicijow
Wojerecy (AK/SN). Druhi raz ma město Wojerecy lětsa wobydlerski etat. Prioritnu lisćinu za město a wokolne wsy je měšćanska rada na swojim zašłym posedźenju schwaliła. Zdobom wobzamknychu wosebite logo. Dohromady bu 129 namjetow zapodatych, kotrež je wosebita dźěłowa skupina po předpisanych kriterijach posudźowała.
Za město same móža 71 000 eurow wudać. Tak chcedźa w Małej Nydeji hrajkanišćo z čumpjelu, suwadłom a pěskowym kašćikom natwarić. Dalše małe hrajkanišćo nastanje w Kinajchće. Hrajkanske nastroje kupja za park při wobydlerskim centrumje Piwarska hasa 1. W nutřkownym měsće přihotuja „wobydlersku łuku“, hdźež móhli raz płoninu za smykanje natwarić. Dale sadźa w měsće 20 nowych štomow a nastaja runje telko wotpadkowych sudobjow.


text:
Składnostnje dźensnišeho Dnja europskich rěčow, 26 septembra, je Rada Europy wjetšu ličbu zarjadowanjow zorganizowała, kotrež so w jednym z jeje 47 čłonow wotměwaja. “Europski dźeń rěčow dopomina nas, zo su wšě hłosy słyšenjahódne a zo zhromadnje rěčne a kulturne barjery w našich towaršnosćach přemosćimy”, rjekny generalna sekretarka Rady Europy, Marija Pejčinović-Burić, při tutej składnosći.
Zarjadowanja zapřijeja šulske swjedźenje, wulosowanja, kwisy, kaž tež zjawne ewenty. Na webstronje Dnja europskich rěčow Europäischer Tag der Sprachen > Home (ecml.at) je Rada Europy mnohe interaktiwne poskitki, hry, postery, móžnosće testowanja znajomosćow spřihotowała – w rěčach čłonow Rady Europy, zajimawostki wo rěčach Europy, swěta a druhe. Podaća wo mjeńšinowych rěčach njejsu tak dospołne, kaž su wone wo statnych oficielnych rěčach čłonow Rady Europy. Strona Dnja rěčow je w 41 wšelakich (oficialnych) rěčach přistupna, mjez kotrymiž su tež někotre mjeńšinowe rěče. Rěče mjeńšinow we Europje hraja pozdatnje mjeńšu rólu – tak dawa podaća – zo dawa hišće wjace rěčow. Jedna z mjeńšinowych rěčow, kotraž bu pomjenowana, je baskišćina. Webstrona Dnja europskich rěčow je tež w mjeńšinowych rěčach kaž katalanšćinje abo fizišćinje přistupna. Na wobrazu widźimy frizisku wersiju webstrony Dnja europskich rěčow.
Tež w Braniborskej naspomni so Swědźeń europskich rěčow. „Wjeselu so, – wosebje na Dnju europskich rěčow 26. septembra – zo Braniborska swój koncept mnohorěčnosće dale wudospołnja. Delnjoserbšćina njeje jenož wažny dźěl našoho kulturno-stawizniskeho namrěwstwa, ale tež k rěčnej mnohotnosći přinošuje. Serbšćina, a k tomu kultura a tradicije, maja wusahowacy woznam za strukturnu změnu we Łužicy“, rjekny Manja Schüle, Ministerka za wědomosć, slědźenje a kulturu.
Viktor Zakar


text:
Nowy Jork
Spůłrzyndne: 40°42' N 74°00' W
Nowy Jork abo Mjasto Nowy Jork (ang. New York, New York City abo City of New York, uoficjalńe The City of New York) – mjasto we stańy Nowy Jork, nojwjynkše pod wzglyndym ličby ludnośći mjasto we Stanach Zjydnočůnych. "Mjasto, kere ńigdy ńy zasypjo", zwane tyž "Wjelgim Jabkym" ("Big Apple"). Ležy na wschodńim (atlantyckym) wybřežu USA, při ujśću řyk Hudson i East River do Zatoki Nowojorskij.
Ůwožany za śwjatowe cyntrům m.in. reklamowe i medjalne (do ńydowna tyž finansowe). W Nowym Jorku mjeśći śe guůvno śedźiba UoNZ.
HistoryjoEdytuj
Novy Jork zouožůny zostou we 1614 bez Holyndrůw na wyspje Manhattan kej faktorja handlowo, we 1625 zouožůno uośedle Nieuw Amsterdam (Nowy Amsterdam), guůwny port kolůńji Nowe Ńiderlandy. Prawa mjejske Nowy Amsterdam zyskou we 1653. We 1664 wroz s kolůńjům zostou zdobyty bez Anglikůw i přemjanowany na Nowy Jork. W roku 1673 Holyndři uodzyskali mjasto, nale na mocy pokoju we Westminster 19 lutygo 1674 uoddali mjasto Anglikům we zamjan za uznańy holynderskych praw do Surinamu. W XVIII stolećo podčas wojny uo ńypodleguość USA (1775–83) brytyjske wojsko prowadźiuo uokupacyje mjasta. W lotach 1785–90 bůu śedźibům wuadz USA. We 1929 krach na geudźe nowojorskij započůntkowoú wjelgi śwjatowy kryzys gospodarčy. 11 wřeśńa 2001 přeprowadzůno zamach terrorystyčny na World Trade Center, wskutek kerygo zginyuo ůng. 3000 ludźi, we tym 343 stražokůw FDNY (Fire Department New York City abo Fire Department New York) a zńiščůny zostou couky kůmpleks WTC.


text:
„Strukturna změna nětko – žane Wochozy II“ rěka iniciatiwne zwjazkarstwo, kotrež běchu potrjecheni brunicoweje jamy, wšelake wobswětowe zwjazki kaž tež politikarjo Lěwicy a Zelenych w lěće 2013 w Rownom załožili. Andreas Kirschke je z rěčnicu zwjazkarstwa Friederiku Böttcher wo aktualnej situaciji rěčał.
Brunicowa jama Wochozy II hižo tak zwoprawdźena njebudźe, kaž bě planowana. Jenož Miłoraz budźe wotbagrowany. Kak hódnoćiće rozsud LEAG?
F. Böttcher: Smy jón z wjeselom a wolóženjom na wědomje brali. Wobsahowje wšak njebě rozsud hižo překwapjacy. Překwapił pak bě čas wozjewjenja. Přiwšěm widźimy dźěło zwjazkarstwa wobkrućene. Fakt je, zo smy za zdźerženje cyłeje Slepjanskeje kónčiny, tež Miłoraza. Naš nadawk je tuž jasny: dale stejišćo zabrać, zo njeje brunica jako nošer energije hižo wjace hospodarsce trěbna.
Kajke konsekwency z toho nětko sćěhuja?
Budyski ležownostny zarjad je po pilotowym projekće w Drježdźanach a Lipsku jedyn z prěnich w Sakskej, hdźež zawjedu elektronisku ležownostnu aktu a elektroniski prawniski wobchad. To budźe 1. junija. Axel Arlt porěča wo tym z direktorom Budyskeho hamtskeho sudnistwa Markusom Kadenbachom.
Što su ležownostne akty?
M. Kadenbach: Ležownostnu knihu samu hižo něšto lět elektronisce wjedźemy. Nimo njeje su tak mjenowane ležownostne akty. W nich składujemy wšitke wopisma, na kotrež so zapisowanja w ležownostnej knize zepěraja. Mjenować chcył tu próstwy wo přepisanje swójstwa kupje, darowanja abo skazanja ležownostneho dołha dla. Wopisma słuža jako dopokaz, zo hodźa so zapiski w ležownostnej knize sćěhować. Wot 1. junija maja notarojo je jako digitalizowane dokumenty ležownostnemu zarjadej zapodać, tam so wone jenož hišće elektronisce wobdźěłaja a składuja.
Na čo ma so wobydler nětko nastajić?
1. apryla zhladuje dr. Frank Stübner na 25lětne wobstaće swojeho nakładnistwa Lusatia. Cordula Ratajczakowa je so z nakładnikom rozmołwjała.
Kak swjećiće jubilej?
F. Stübner: Z našimi knihami, to je nam najrjeńši dar. Dale so wjeselimy, zo mamy naprašowanja z kniharnjow, kotrež chcedźa rady naš plakat, z kotrymž na nakładnistwo skedźbnjamy, wupójsnyć. Wosebite zarjadowanja pak njebudu.
Što maće za najwjetši wuspěch nakładnistwa Lusatia?
F. Stübner: To je bjezdwěla naša Hornjołužiska domjaca protyka. Sym jara wjesoły, zo je wona wobstatk a ćežišćo našeho programa. Dale móžemy na wšelakorych polach wusahowace wuspěchi wuzběhnyć, kaž na přikład w beletriji. Prěni roman hornjołužiskeje spisowaćelki Annelies Schulz „Das Kindheitshaus“ je mjeztym w 5. nakładźe wušoł. Tež dwě słuchoknize smy wot njeje wudali. Sym jara překwapjeny, kak wuspěšne wone su. Awtorka njemóže jenož wuběrnje pisać, ale tež čitać. Mamy kóžde lěto wokoło 30 čitanjow z njej, a wone su přeco wosebite. Přichodny měsac budźe Annelies Schulz 83 lět.
Kaž hižo wjacore razy je tež lětsa Křesćan Korjeńk znowa nawodnistwo wólbneho wuběrka na hłownej a wólbnej zhromadźiznje Domowiny přewzał. Janek Wowčer je so z nim rozmołwjał.
Što Was na nadawku wabi?
K. Korjeńk: W zašłosći su so zamołwići stajnje zaso z próstwu na mnje wobroćeli nadawk přewzać, a tuž to činju. Wosebita motiwacija za tym njetči, nadawk ma so spjelnić a wěsta nazhonitosć mi rozsud wolóža.
Na čo při wukonjenju nadawka nimo praweho ličenja najbóle dźiwaće?
K. Korjeńk: Najwažniše je, wobdźělnikam wólbny modus a wólbny porjad tak wujasnić, zo wědźa, što maja kak činić. Wólbny rozsud pak njewobwliwuju. A wězo dźiwam na to, zo sym swojemu nadawkej wotpowědnje zdrasćeny.
Je raz něšto dospołnje křiwje běžało?
K. Korjeńk: Wšěm něhdyšim sobučłonam wutrobny dźak za swědomite dźěło. A delegatam dźakuju za jara dobru wólbnu disciplinu. Njemějachmy dotal žane problemy a nadźijam so, zo tomu tež dale tak wostanje!
Na kotry podawk so w zwisku z tymle nadawkom najradšo dopominaće?
Sobotu a njedźelu wotměja so w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje jutrowne wiki. Lětuše su wosebite a mjeztym dwacete. Janek Wowčer je z hłownej zamołwitej Sylwiju Panošinej porěčał.
Maće lětsa nowosć w poskitku?
S. Panošina: Smy tróšku wobšěrniši program spřihotowali. Započnjemy sobotu z Witaj-pěstowarnju, popołdnju wustupja nimo spěwarkow Rowniske glosy prěni raz na wikach Slěpjanske gólicy. Njedźelny program wuhotuja Dźěćacy a młodźinski ansambl Slepo a chór Židźino, na čož so jara wjeselu. Dale dožiwja hosćo Slepjanski kwasny ćah a program dźěći hudźbneje šule.
Štó su Slěpjanske gólicy?
S. Panošina: To je skupina młodych žonow z regiona, kotrež wěnuja so předewšěm pěstowanju serbskich ludowych spěwow. Slěpjanske gólicy su cyle nowy cyłk, a tohodla jón wosebje poručam.
Što čaka na hosći nimo kultury?
Serbski muzejowy podawk tohole lěta so bliži. Njedźelu wotewru w Budyskim Serbskim muzeju wustajeńcu „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“. Cordula Ratajczakowa je so z kuratorku Andreju Pawlikowej rozmołwjała.
Kak sće hobersku temu reformacije koncepcionelnje zwoprawdźili?
A. Pawlikowa: Jako zakład mějachmy wědomostne předdźěło skupiny awtorow pod nawodom superintendenta Jana Malinka. Na titulu je hižo widźeć, zo tworitej wustajeńca a publikacija „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“ cyłk. Kak pak temu w přehladce zwoprawdźiš, je druhe prašenje. Knjez Malink měješe ideju, naše rumnosće do temowych wobłukow ewangelskich fararjow, wučerjow a wosadow rozrjadować. Wjeršk je štwórta rumnosć, hdźež předstajimy drohoćinki – pomniki serbskeho pismowstwa. Wšako bě reformacija zdobom započatk serbskeho pismowstwa.
Što bě najwjetše wužadanje?
Na hłownej zhromadźiznje Maćicy Serbskeje minjenu sobotu přednošowaše nawoda wotrjada Serbskeje centralneje bilioteki (SCB) a Serbskeho kulturneho archiwa (SKA) w Serbskim instituće Wito Bejmak wo digitalizaciji Maćičnych knihow. Cordula Ratajczakowa je so z informatikarjom rozmołwjała.
Kak daloko sće z digitalizowanjom archiwalijow w SCB a SKA?
W. Bejmak: Smy krótko do skónčenja wulkeho krajneho projekta digitalizacije. Je to zhromadny projekt ze Sakskej krajnej, statnej a uniwersitnej biblioteku Drježdźany (SLUB), kotryž płaći swobodny stat. W tym wobłuku digitalizowachmy 194 000 stron 1 500 ćišćanych eksemplarow a něhdźe dwěsćě rukopisow z 49 000 stronami. Smy spytali, cyłe historiske serbske pismowstwo wot 16. do 19. lětstotka našeho archiwa přez tónle program digitalizować dać.
Kak budźe wone internetnje přistupne?
Wot spočatka wuchadźenja Serbskich Nowin jako wječornik stara so Jan Šołta wo to, zo maja čitarjo w Kašecach swoju nowinu stajnje dypkownje w kašćiku. Spočatnje je Šołta tež hišće w Žuricach po puću był, hižo něšto lět pak so na Kašecy wobmjezuje. Wo jeho posłužbje je so Jan Kral z nim rozmołwjał.
Kak sće scyła k tomu přišoł, Serbske Nowiny roznošować?
J. Šołta: Mje je tehdy sobudźěłaćer rozšěrjenja nakładnistwa Feliks Haza narěčał, hač njeby to něšto za mnje było. Myslach sej, něšto móžeš tež za serbstwo činić, a přiwzach poskitk. Za to mi hnydom Žuricy sobu dowěrichu.
Kak sće to po puću?
J. Šołta: W lětnim času a při rjanym wjedrje jězdźu z kolesom. Při hubjenym wjedrje sym z awtom do Žuric jězdźił. Žuricy je potom znaty přewzał. W Kašecach nětko pěši roznošuju. To je dobra přičina, so hibać a něšto za strowotu činić. Mój kardiologa wuskutk toho tež zwěsća.
Maće zastupjerja za tón pad, zo njeje Wam móžno nowinu nosyć?
J. Šołta: Hdyž sym chory abo hinak zadźěwany, to moji swójbni nadawk přewozmu. W dowolowym času mje susodka zastupuje.
Kónc tydźenja wotewrje Budyski Serbski dom znowa durje wopytowarjam serbskich jutrownych wikow, a to mjeztym 26. raz. Cordula Ratajczakowa je so ze sobuorganizatorku Weroniku Suchowej ze Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu rozmołwjała.
Što lětsa na wopytowarjow čaka?
W. Suchowa: Woni móža sej swoje „najrjeńše“ jejko pola 35 debjerjow jutrownych jejkow kupić. Wjeselu so, zo budu mjez debjerjemi lětsa tři žony ze Slepoho. A wězo je zaso móžno, pod fachowym nawodom našeho předsydy Eberharda Zobela jejka wóskować abo bosěrować. Dalše ludowe wuměłče wušiwaja a předstajeja druhe tradicionelne techniki. Poskitk serbskeje keramiki tež zaso změjemy. Wustajamy lětuše najrjeńše jutrowne jejka wubědźowanja w foyeru. Wo stawiznach a kulturje Serbow móža so zajimcy informować na druhim poschodźe w sydarni RCW, hdźež pokazuja filmy.
Što maće wosebite planowane?
Maćica Serbska přeproša přichodnu sobotu na hłownu zhromadźiznu, kotruž přewjedźe w Budyskim Serbskim muzeju. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu Jurjom Łušćanskim rozmołwjała.
Nimo tradicionalnych rozprawow wšelakorych sekcijow sće tónraz tři přednoški zaplanowali – je to wobdźělnikam zhromadźizny přicpějomne?
J. Łušćanski: To sej myslu. Přičina je wulki jubilej 500 lět reformacije, a składnostnje toho su a budu tež najwšelakore zarjadowanja w Serbach – wulka wustajeńca, zajimawa kniha, wědomostna konferenca. Smy sej tuž nadawk stajili, w tym zwisku dźensnišu situaciju ewangelskich Serbow Hornjeje a Delnjeje Łužicy wobswětlić. Tak budźe bywši předsyda Serbskeho ewangelskeho towarstwa Měrćin Wirth wo połoženju ewangelskich Hornjoserbow po lěće 1945 přednošować. Druhi referent, předsyda Spěchowanskeho towarstwa za serbsku rěč w cyrkwi dr. Hartmut Leipner, rysuje nam aktualnu situaciju ewangelskich Serbow w Delnjej Łužicy.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
Projektowa přirada skonstituowana
Projektowa přirada Załožby za serbski lud je so 1. decembra 2017 k swojemu prěnjemu posedźenju zešła, zo by wo zapodatych próstwach za lěto 2018 rozsudźiła a wotpowědne doporučenje wotedała.
Cyłkownje bě so 83 projektowych próstwow zapodało a pruwowało. Za přewažnu wjetšinu je přirada spěchowanje doporučiła. Cyłkowna suma spěchowanja zapodatych projektow wučinja přez 750 000 eurow. Wulki dźěl z toho nałožuje so za projektowych managerow, spěchowanje serbskich a Witaj-pěstowarnjow w Hornjej a Delnjej Łužicy, za wudawanje časopisow "Katolski Posoł" a "Pomhaj Bóh" a wuměłski nawod lajskich chórow a rejowanskich skupinow.
Mjez próstwami, kotrež bě přirada k spěchowanju doporučiła, su tež nowe projekty, kiž so w tutej formje dotal hišće spěchowali njejsu.


text:
▶
2. meje předstaji stawiznarka Lubina Malinkowa w Budyskej Smolerjec kniharni swoju nowu publikaciju. Pod titulom »Verflechtungsraum Lausitz. Böhmisch-ungarische Exulanten und Lausitzer Sorben. Begegnungen und Beziehungen im 18. Jahrhundert« zaběra so awtorka w němskorěčnej knižce z poćahami mjez čěskimi eksulantami a Serbami. Wona tež na to pokaza, zo pochadźa cyły rjad serbskich duchownych kaž Michał Frencl, Zacharias Běrlink abo Michał Raca z kruhow eksulantow. Dale nasta wokoło 1740 čěska kolonija w Klukšu. Tola tež w Drježdźanach, Berlinje, Małym Wjelkowje abo Niskej wobstejachu ćiłe styki mjez Serbami a Čechami.Na wotewrjenju wustajeńcy »Wobrazy krajiny. Přechod 03« w Budyskim Serbskim muzeju Foto: Maćij Bulank
▶
▶ Stysk za dalinu
Pod tutym titulom zaklinčachu 6., 7. a 8. apryla we Wojerecach, Budyšinje a Lipsku pjaty raz komornohudźbne kompozicije serbskich a mecklenburgsko-předpomorskich komponistow. Malte Hübner (wiolina), Waldemar Wild (basbariton) a Claudia Wolf (klawěr) zanjesechu twórby Jana Cyža, Malty Hübnera, Detlefa Kobjele, Christiana FP Krama, Jura Mětška, Birgera Petersena, Andreasa Piepera a Petera Manfreda Wolfa. Nowe nadawkowe twórby Hübnera a Cyža kaž tež kompozicija Mětška rozestajachu so z lyriku Róže Domašcyneje a Kerstin Preiwuß.
▶ Kubłańska klawsura
10. apryla jo Rěcny centrum WITAJ z něźi 40 zastupnikami pśedewšym kubłańskich institucijow a towaristwow wuslědki ewaluacije Witaj-kubłanja w zakładnych šulach rozpominało. Pó pśedstajenju wubranych rezultatow ewaluacije su diskusijne kupki rozpominali, co jo trjebne za efektiwne pósrědnjenje a pśiswójenje serbskeje rěcy wót źiśownje až do 12. lětnika; kótare móžnosći maju serbske institucije za zarucenje kwality serbskeje wucby a kótare dodatne rěcne rumy mógu wóni zwenka šule wutwóriś; co jo trjebne za šyršu akceptancu serbskeje rěcy w towarišnosći a kak mógali se starjejše ako multiplikatory zdobyś; kak góźi se zarucyś, až wukniki pó zakóńcenju šule serbsku rěc na pśiměrjonem niwowje wobkněžyju; a kak mógało pówołańske źěło w serbskich wobłukach za dorost atraktiwne byś. Pśibytne su gronili, až jo trjebne rěcne planowanje, kótarež źiwa na wšakorake stawy rěcnych zamóžnosćow a wuměnjenja.
▶ Faraŕki w běgu casa
W ramiku 29. bramborskego žeńskecego tyźenja jo Serbski muzej pśepšosył 6. měrca na Serbske blido do Měsćańskego muzeja Chóśebuz. Tema jo była »Muske, žeńske a móc w ewangelskej cerkwi« a gósća stej byłej faraŕka Katharina Köhlerowa a casnikaŕka Stefanie Krawcojc. Wónej stej wulicowałej wó tom, kak su se nadawki žeńskich fararjow a pózdźej faraŕkow we wósaźe w běgu stawiznow změnili.
▶ Olympiada do młodšych rukow
8. měrca jo pódpisało Serbske šulske towaristwo (SŠT), wugótowaŕ a zagronity za Centralnu olympiadu serbskeje rěcy za wuknice a wuknikow 6. lětnika Dolneje a Górneje Łužyce, kooperaciske dogrono ze Źěłanišćom za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz (ABC). Krajna institucija Bramborskeje pódpěrujo SŠT lětosa prědny raz oficielnje pśi dolnoserbskich nadawkach za olympiadu. Ceptaŕka na wuměńku Margot Hašcyna ma lětosa pódpěru ceptaŕkowu Jenifer Dünnbieroweje za SŠT a Emilije Nimcec za ABC.
▶ Maćična zhromadźizna
9. měrca wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju hłowna zhromadźizna Maćicy Serbskeje. Rozprawam wo dźěławosći sekcijow towarstwa w zašłym lěće přizamkny so přednošk Nicole Dołowy-Rybińskeje a Cordule Ratajczakoweje wo situaciji noworěčnikow a serbšćinu wuknjacych na łužiskich serbsko-němskich kubłanišćach na přikładźe Budyskeho Serbskeho gymnazija. Slědźenja na tamnišim kubłanišću su dźěl projekta »Serbskej rěči – rewitalizaciske pospyty w dwěmaj politiskimaj systemomaj« we wobłuku wjetšeho projekta SMILE (hlej interview w Rz 2/2019).
Hudźbny wědomostnik a pianist Christoph Staude je na zakładźe originalnych rukopisow, wotpiskow a prěnich ćišćow, chowacych so w Serbskim kulturnym archiwje, 17 klawěrnych twórbow zestajił. Su to zwjetša jednotliwe twórby, zdźěla pak tež wot Krawca do cyklusa zjimane kruchi, kotrež su dramaturgisce ze sobu zwjazane kaž »Štyri sokołske sceny«, »Ze serbskich honow«, »Tři łužisko-serbske reje«, »Dźesać klawěrnych kusow« abo »Tři małe improwizacije«. Zwjazkej přidata je rewizijna rozprawa wudawaćela.
▶ Srjedźizna w srjedźišću
Nowy župan župy »Handrij Zejler« Marcel Brauman je so we wjacorych regionalnych medijach za to wuprajił, w přichodźe tež w srjedźnej Łužicy centralnu serbsku instituciju zaměstnić, při čimž mysli konkretnje na Krabatowy młyn jako stejnišćo. Spěchowanske towarstwo młyna w Čornym Chołmcu je plan, z kotrymž maja so wosebje dźěćom a młodostnym nowe rěčne rumy poskićeć, hižo witało. Dotal njeje žana centralna serbska institucija we Wojerowskej kónčinje doma, štož župan wobžaruje. Plany Załožby za serbski lud, twarić dom za Serbski institut při Budyskich Lawskich hrjebjach je po słowach župana wuraz »Budyskeho centralizma«.
▶ Naćiski wustajene
Wot 7. januara su w Budyskim Serbskim domje zapodate namjety wuměłcow za wubědźowanje za třikrajowu wustajeńcu »Pśechod Přechod Übergang Prehod 03« widźeć. Z namjetow wuzwoli jury štyrjoch wuměłcow, kotřiž wobdźěla so ze serbskeje strony na projekće. Dalši wosmjo zastupuja Słowjensku a Korutansku. Pod titulom »Wobraze krajine. Wobrazy krajiny. Bilder einer Landschaft. Podobe pokrajine« pokazuje so wustajeńca wot meje 2019 do nazymy 2020 w Budyšinje, Slovenj Gradecu (Słowjenska), Celowcu (Korutanska) a Choćebuzu.
Strukturna změna po brunicy so tak horco diskutuje, zo su sylzy po zhubjenych wjeskach skoro hižo zaso wuschnyłe. Rěči so pak hłownje wo hospodarskich a socialnych změnach. Wo wuskutkach na wobswět přemało słyšiš a runje tu mamy dosć zajimawe wuwiće. Ze změnami w swěće łužiskich zwěrjatow je so zaběrał jendźelski wědomostnik prof. dr. Korla Darmiwin w swojej knize »On the Origin of Spezis« a redakcija Rozblada měješe wulku česć, so z nim rozmołwjeć.Rozblad: Prof. Darmiwino, kak sće poprawom na titl knihi přišoł?
Prof. Korla Darmiwin: Well, na spočatku chcych jenož mojej žonje wujasnić, z čeho so spezi měša, ale dokelž překwapjacy mały dźěl ludźi to a tež tamne njewě, je ta wěc někak rozrostła.Rozblad: Při slědźenjach wokoło łužiskeje fawny sće na zwěrjata storčił, kotrež su dawno hižo na strukturnu změnu nastajene, a sće je katalogizował a pomjenował. Maće přikłady?
Darmiwin: Yes, tam je so tež tójšto zaměšało. Na přikład su so łužiske wjewjerčki wot stajneho chowanja před haru so bližacych hórniskich mašinow mjeztym na »njewěrčki« wuwiłe, to běše trend z Delnjeje Łužicy. Tute »njewěrčki« zběraja jenož hišće w nocy worješki a nježeru politikarjam wjace z ruki. Ale tež nócne zwěrjata su potrjechene. Lětdźesatki dołho dominowaca lačnosć za profitom je łužiske njetopyrje přeměniła na »brutopyrje« – to rěka, zo wone nětko tež wodnjo našu krej cycaja.
▶ Nowe wobliča w radźe
14. decembra wuzwoli Zwjazkowe předsydstwo Domowiny Susann Šenkec, Juliana Nyču, Bjarnata Cyža a Daniela Měrćinka jako hornjoserbskich rjadnych čłonow rady Załožby za serbski lud w dobje 2019–2023. Zastupjerjo budu Marko Dźisławk, Lubina Malinkowa, Katharina Jurkowa a Marlis Młynkowa. Dolnoserbskich cłonkow jo bramborska serbska rada 23. januara wuzwóliła. Su to Marcus Końcaŕ a Frank Kosyk ako pórědnej cłonka a Diana-Susanne Šejcowa a Babette Zenkerowa ako zastupnej cłonka.
▶ Do daliny
Kóńc lěta 2018 jo wujšła nowa cejdejka kupki »Kupazukow« serbskeje grafikaŕki a muzikaŕki Marion Kwicojc z Lipska, na kótarejž zmakaju se mjazy drugim stare serbske (kaž wójnski kjarliž Padnjony pan), šotiske a staronimske spiwy. Cejdejka jo na pśedank w chóśebuskej Lodce abo pla wudawaŕki, glědaj internetowy bok kupazukow.jimdo.com.
▶ Dwurěčny Wótčenaš
Hodowny koncert Chróšćanskeho cyrkwinskeho chóra dožiwichu wosadni a hosćo 6. januara. Na koncerće wobdźělichu so dźěći serbskeje a němskeje šole. Kónčny spěw »Baba Yetu« překwapi jako dwurěčnje w suahelšćinje a serbšćinje spěwany Wótčenaš. Dujerjo pod nawodom Jurja Jakubaša a organist Syman Donat wokalistow přewodźachu. W Ralbicach wobrubi chór »Delany« pod Pawołom Šołtu-Kulowskim nyšpor na Třoch kralow. Tam zaklinčachu nimo serbskich hodownych kěrlušow tež ruske a čěske pěsnje.
Wot lěta 2001 njebě najskerje žane wusyłanje Wuhladka bjez přinoška z filmoweho studija bratrow Pětra a Stefana Symankec. Z Pětrom Symankom so rozmołwjachmoj wo serbskim filmje a telewiziji, powołanskich pućach a dwurěčnosći. Rozmołwa je dwurěčna – redaktor rěči serbsce, filmowc němsce.Kak sy k filmowanju přišoł?
Chcych prěnjotnje biologiju abo lěsnistwo studować, dokelž sym so přeco hižo za přirodu zajimował. Sym wotrostł we Wojerecach, staršej staj pak w 1970tych lětach małku chěžku kupiłoj, blisko Łupoje wosrjedź lěsa. Pytaštaj za alternatiwu k městu, přetož tehdy tež wulce do dowola jězdźić njemóžachmy. Přez to dóstach zawěsće poćah k přirodźe. A potom mějachmoj – bratr a ja – z knjezom Natušku jara dobreho wučerja biologije, kiž je naju sylnje wobwliwował.
Studij biologije zwisowaše pak tehdy ze zastupom do strony a třomi lětami we wójsku, štož nochcych. Tuž praještaj staršej: »Studuj tola zubnu medicinu!« To je drje tež tróšku biologiske ... A tak sym 1988 w Berlinje ze zubnej medicinu započał. Přirodnu fotografiju sym tehdy hižo jako hobby činił. Po politiskej změnje mějachmoj z bratrom naraz móžnosć, sej kameru kupić.
▶ Pomnik Kitoju Šwjeli
W Skjarbošcu su 3. nowembra 2018 wuswěśili pomnik za casnikarja a ceptarja Kita Šwjelu (1836–1922), nana fararja Bogumiła Šwjele. Něźi sto luźi jo pśišło na swětocnosć a dwójorěcnu namšu we jsy statkowanja Šwjele ako ceptaŕ. Wó Šwjeli a pśigótach za pomnik su powědali Dietmar Schulze, kótaryž jo ze swojeju žeńskeju Reginu projekt nastarcył, wuměłc Hans-Georg Wagner, fararka Katharina Köhlerowa a Christiana Piniekowa.
▶ Romantica
We wobłuku nakupowanskeho a dožiwjenskeho wječora »Romantica« 3. nowembra 2018 čitaštaj zapósłanča Zwjazkoweho sejma Caren Lay a sorabist Dietrich Šołta w Muzeju Budyšin z romanow a biografije Jurja Brězana. Před Serbskim domom wuhotowaše młodźinske radijo Satkula we wotměnje z rejowanskej šulu Mühlmann program a prezentowaše serbsku hudźbu z nowymaj rozhłosowymaj spěwomaj Christopha Cyža a Gabriela Mommera a přehladku tobołow z módroćišćom.
▶ »Stary lud« w Budyšinje
4. nowembra 2018 wotewri so w Budyskim Serbskim muzeju z 160 hosćimi nowa wustajeńca wo žiwjenju Łužičanow a Milčanow. Zawod do wustajeńcy a přednošk podachu direktorka muzeja Christina Boguszowa, stawiznar Matthias Hardt a kuratoraj Andrea Pawlikowa a Peter Kornelius Kusch. Marion Kwicojc ze skupinu Media Noctis zahajenje hudźbnje wobrubi a čłonojo dźěłoweje skupiny »Stary lud« z Dešna předstajichu rjemjesła zažneho srjedźowěka.
▶ Nowe pomniki planowane
Pomnikowy wuběrk Maćicy Serbskeje zaběraše so na swojim wuradźowanju spočatk decembra mjez druhim z planami Koslowčanow, postajić pomnik k wopomnjeću zničenja swojeje wjeski w poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny. Wuběrk wočakuje, zo so w tutym zwisku tež na akciju Serbskeje młodźiny »Natwarjamy Koslow« skedźbnja. Dale wuradźowachu wo nowym pomniku při rowje fararja a domiznowědnika Herberta Cerny na delnjołužiskich Górach, wo informaciskich taflach wo Bogumile Šwjeli we Wochozach kaž tež wo přeću, narowne pomniki wuznamnych serbskich wosobinow jako kulturne pomniki ze strony stata škitać dać.
▶ Rěč a nałožki najwažniši zakład
Na naprašowanju Domowiny, kotrež bě zašła hłowna zhromadźizna třěšneho zwjazka do nadawka dała, wobdźěli so w nazymje 1.160 ludźi, při čimž njebě někak štwórćina z nich čłon Domowiny. Rěč a nałožki su po měnjenju wjace hač 90 procentow wobdźělnikow najwažniši zakład za přichod serbskeho ludu; jich zachowanje a daledawanje měješe runje telko wobdźělnikow za hłowny nadawk třěšneho zwjazka. Serbow politisce zastupować žada sej 75 procentow wot Domowiny. Zamołwići maja naprašowanje najebać tohorunja zapodateje kritiki za wulke dobyće.


text:
Geografijo
Geografijo (gr. ΓewYpaφίa, Yῆ geos – "źymja" i Ypάφw grapho – "pisza") – nauka uo zrůżńicowańu powjyrzchńi Źymji, a dźałalnośći i ajnfluśe ludźi na ja i na środowisko przirůdńicze. Za autůra mjana "geografijo" uznowo śe greckigo matymatyka, astrůnoma a filozofa - Eratostenesa s Cyreny.
Zorty geografjiEdytuj
Geografijo je naukům, kero mo dwa kerunki badań (tzw. dualism):
- Geografijo fizyczno - zajmuje śe bezma ino środowiskjym przirůdńiczym
- Geografijo społeczno-ekůnůmiczno - zajmuje śe wszelkům dźałalnośćům ludźi i strukturům żyća społycznygo a gůspůdarczygo


text:
Kuba
Republika Kuby (mjano uoficjalne República de Cuba) – państwo we Americe Střodkowyj pouožůne na Mořu Karaibskym we archipelagu Wjelgich Antyli. Państwo to skuodo śe s wyspy uo mjańe Kuba a šerygu uotačajůncych jům myńšych wysepek, s kerych nojwjynkšo je Isla de la Juventud. Stolicům Kuby je Hawana, a nojwjynkše mjasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.
Geůgrafijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Dugość grańic: 0 (ńy grańičy ze žodnym państwym, Baza Guantanamo je wydźeržawjůna USA)
- Dugość wybřeža: 3736 km
- Nojńižšy půnkt: 0 m n.p.m. (Moře Karaibske)
- Nojwyžšy půnkt: Pico Turquino 1974 m n.p.m.
Kuba to nojwjynkšo s wysp karajibskych, a na liśće nojwjynkšych wysp śwjata zajmuje 15 plac.


text:
Jako nojlepij pozaglōndać na Manhattan? Gynau ze szifu na rzyce Hudson. Kuknijcie społym snami na Statua Zwōlności a hyrski Empire State Building i poczytejcie jako fajrujōm au-pair we Nowym Jorku!
szpas
-
-
Coney Island to je perfekt welōnek jak sie rozchodzi ô aktywny czos fraj we Nowym Jorku. Piykno plaża, ôcyan i cudny oldschoolowy lunapark Coney Island zrobiōm tak, że bydziecie sie czuli choby we filmie.
-
Tyż sie Wōm czasym ckni za bojkami? Wejrzijcie na Cartoon Network po ślōnsku. Fajnie by było se na takie pozaglōndać, pra?
-
Lubiymy tradycyje. Nojlepij swoje. Tōż fajrujymy greckie andrzejki, rzymskie walyntynki i słowiōńskigo śmiyrgusta. Ale halloween? Niy no, co to to niy.
-
Co pochocie jak mocie fraj? My siodōmy do Netflixa! Szpecjalnie dlo fanōw szpasu i ślōnskij godki, narychtowalimy ôpisy 10 syriali ôd Netflixa po ślōnsku.
-
Halastra Fryszniokōw je we cołkij internecy. Ludzie sie pierōm, coby zebrać te grincojgowe bestyje. Poznejcie “Gang Świeżaków” po ślōnsku!


text: W Budyšinje-Třělanach swjeći jutře jara angažowany ewangelski Serb a Maćicar Měrćin Wirth swoje pjećašěsćdźesaćiny. 23. nazymnika 1954 běštaj so wón a jeho sotra Madlenka jako dwójnikaj fararja a pozdźišeho serbskeho superintendenta Gerharda Wirtha w Njeswačidle narodźiłoj. Zhromadnje chodźeštaj do Njeswačanskeje šule a Měrćin Wirth chcyše po tym Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu (SRWŠ) wopytać. Hinak hač jeho bratřa pak bu wón wotpokazany. Rozsudźi so tuž za powołanje zamkarja za ratarske mašiny, kotrež wón w Lutobčanskim zawodźe za ratarsku techniku nawukny. Zdobom fachowu maturitu złoži. Po tym słužeše w Narodnej ludowej armeji (NLA), bě šofer nakładneho awta we wukubłanišću Wuskidź/Hola. Jeho sotra Madlenka sta so z dźěćacej chorobnej sotru, kotraž je wjele lět jako tajka w Allgäuju dźěłała.


text:
W běhu 19. lětstotka wuwi so industrializacija a z njej leće železa a wudobywanje a ćesanje granita. To wotbłyšćowaše so tež w nabožnych pomnikach, kotrychž wulki železny křiž z korpusom so do granitoweho bloka zapušći. Tajke postajowachu so před swójskim domom, w zahrodźe, na nawsy abo při pućach. Křiže so jako wonkowne znamjo wěry abo jako dźak za wusłyšane próstwy postajichu. Tak nadeńdźemy w našej wosadźe skromne, jednore, ale tež pyšne z postawami wěstych swjatych abo jandźelow. W 20. lětstotku počinachu so drjewjane křiže stajeć.
Pomnik z pólnych kamjenjow a železnej Božej martru na Kopcach spomina na zahinjenych w dalokej zemi w swětowymaj wójnomaj. Wón je so na iniciatiwu wosadneho fararja Jurja Křižanka w lěće 1920 postajił. Tři tafle z mjenami dopominaja na njeskutk swětoweju wójnow. Na prěnjej tafli je zapisane dźewjeć mjenow ludźi, kiž su swoje žiwjenje w Prěnjej swětowej wójnje přisadźili. Na druhej a třećej tafli, kotrejž da Wotrowska wosada w lěće 1997 připrawić, čitaš 38 mjenow ludźi z Wotrowa, Kanec, Žuric a Noweho Dwora, kiž njejsu so wjace z Druheje swětoweje wójny nawróćili.
Ze šěrych kamjenjow, wjelbowana a ze zelenym efojom wobrosćena je Bryckec kapałka blisko Lipicy. W sćěnje je zamurjowana prózdnjeńca, w kotrejž steji postawa maćerje Božeje. Kapałku je 1931 natwarił Pawoł Brycka. Jako hrózbu wójny 1914–1918 w horcych bitwach w Francoskej dožiwi, slubi, zo da pod Lipicu kapałku na česć Lourdesoweje maćerje Božeje natwarić, jeli so z wójny wróći.


text:
Rusyjo
Rusyjo (Rusko Federacyjo, rus.: Poccийckaя Фeдepaция) – państwo we Ojropje a Azyji, we Ojropje je nojsrogsze jeli chodźi uo powjyrzchńa a wjelość mjyszkańcůw. Sztrekuje se uod wschodńij Ojropy, aż po Pokojny Uocean.
Do Rusyje nolyży tyż Uobwůd kalińingradzki - esklawa położůno půmjyndzy Litwům a Polskům.
Rusyjo tajluje śe na 46 uobwodůw, 21 republikůw, 9 krajůw, 2 mjasta wydźelůne, 1 autůnůmiczny uobwůd a 4 uokryngi autůnůmiczne. Krům ruskij godki, we amtach do śe tyż uosprowjać na inkszych lokalnych godkach myńszośćůw norodowych.
Jeli chodźi uo polityka, Rusyjo je nastympcům prawnym Sojusza Zocjalistycznych Zowjeckich Republikůw.


text:
Oralny wobchad
Oralny wobchad (z łaćonskeho os, oris, „huba“) je zhromadne zapřijeće za seksualne praktike, pola kotrychž stimuluje jedyn seksualny partner genitalije druheho partnera z hubu, jazykom abo zubami. Rozeznawamy zasadnje mjez dwěmaj wariantomaj oralneho wobchada:
- fellatio je oralna stimulacija penisa
- cunnilingus je oralna stimulacija wulwy
Wobchadnorěčnje wužiwaja so za fellatio mjez druhim pomjenowanja francosce, někomu jedyn duć, comać, cycać abo tež jendźelske słowo blowjob, kotrež bu wosebje w pornografiji wužiwane.


text: Drježdźany (SN/MiR). Po cyłej Sakskej su wučerjo dale wulce požadani. Sakske ministerstwo za kultus je wozjewiło, zo su ze zahajenjom šulskeho lěta 2022/23 při-stajili wjace hač tysac nowych wučerjow. Najwjetša ličba, mjenujcy 306, skutkuje wotnětka na jednym z gymnazijow, 299 na jednej zakładnej, 186 na wyšej, 143 na spěchowanskej a 90 na powołanskej šuli. W cyłku je to 1 024 nowych přistajenych wučerkow a wučerjow. Kaž SMK zdźěli, je podźěl wučerjow, kotřiž su swój studij a referendariat wuspěšnje zakónčili, nimale stabilny wostał. Podźěl přidružnikow wučinja aktualnje něhdźe dwanaće procentow. W předchadźacych lětach tón bě hišće 30 procentow wysoki. Mjez nowymi wučerjemi je 121 přidružnikow a 60 pedagogiskich fachowych mocow. Přidružnicy wopytaja hižo wot 1. meje trěbnu kwalifikaciju a započinaja wot dźensnišeho wuwučować.


text:
Jurij Koch, Gruben-Rand-Notizen. Ein Tagebuch, 192 s., kruta wjazba, 978-3-7420-2638-5, 16,90 €
W nalěću 1996 je so Jurij Koch rozsudźił dźenik pisać. Do srjedźišća wobkedźbowanjow dósta so dramatiski bój łužiskeje wsy přećiwo wotbagrowanju. Nětko je němskorěčna kniha pod titlom »Gruben-Rand-Notizen« w Ludowym nakładnistwje Domowina wušła. Koch dokumentuje w njej poslednje lěta Rogowa, spřećiwjenje mnohich wobydlerjow hrožacemu přesydlenju a kak jich naposledk porazychu. Zdobom reflektuje podawki na swěće. Jeho dźenik je zajimawy spis časo-kritiskich a sebjerefleksiwnych rozwažowanjow w krajinje, kotrejež přewobroćenje je kaž w małym kosmosu spóznajomna jako naležnosć cyłeho swěta. Při wšej chutnosći temow pisa Koch z humorom a na zabawne wašnje. Zasunjene su literarne teksty awtora z 1990tych lět, mjez druhim tež dotal njewozjewjeny fragment romana. Knižna premjera budźe srjedu, 7. oktobra w 19 hodź. w Rogowskim Archiwje zhubjenych wsow.