text:
Klaudiusz Kaufmann: W co sie ôblykajōm wegany?
Keby fto chcioł szukać źrōdła weganizmu, to by musioł iś wiyncyj jak 2500 lŏt nazod do Indiōw. Tam je taki religijno – filozoficzny twōr, na kery gŏdajōm dżinizm. Idzie ô to, że trza szanować wszyjske istoty żywe i je to tyż zwiōnzane ze reinkarnacjōm – jak bydziesz niydobry, to na drugi rŏz sie urodzisz jako jaki chrobŏk.
Weganizm potyn sie jeszcze pokŏzywoł we starożytnyj Grecyji, pŏra razy we inkszych tajlach Europy i tak to szło do XIX wieku, kej narodziōły sie piyrsze ferajny weganōw. We katolickyj Europie nawet, jak sie pościōło, to i tak sie jadło jakego tustego śledzia abo bobra – Kojściōł pedzioł, że wszyjsko, co je we wodzie, to je ryba i bez to szło zjejś nawet wodnego ssaka. We niyftorych kojściołach prawosławnych, jak je post, to majōm richtich wegańsko dieta.
Jak by fto niy wiedzioł, co te wegany jedzōm, to Wōm to sam wyerkleruja. Niy bierōm do gymby żŏdnych produktōw zwierzyncych, niy jedzōm miysa, rybōw, ani nawet owocōw morza. Niy ma u nich na talerzu jajec, nabiału, ani żŏdnych produktōw, kere sie bierōm ze wykorzystowania zwierzyny i pod ta grupa podpadoł tyż miōd. Jŏ sie zarozki prziznōm, że mie do tego niy ciōngnie, nawet do tyj lekszyj wersyji, kerōm je wegetarianizm. Jŏ lubia syry, ciasta ze jajcami, ryby, a niyrŏz i jako dobro rolada, ale kej fto chce, to moge sie i z tego wszyjskego zrezygnować.
Gŏdajōm, że je to zdrowe – jedzynie gymizōw na zicher niy zaszkodzi i prŏwdōm je tyż, że jymy dzisiej za dużo miysa i do tego jeszcze za kans przetworzōnego, ale sōm we miysie tyż składniki, kerych gymizy niy majōm. Sōm tyż potrawy, kere sōm czyńściōm naszyj kultury i skuli jaki mody niy mōm zamiaru z tego rezygnować.
Dzisiej zrobiōła sie z tego richtich moda, taki snobizm, kery za otoczkōm dbania ô inksze istoty i nasze zdrowie czyści nōm portmanyje. Niy krziwdzymy żŏdnyj zwierziny – fajnie, ale czy w tym całym przemyśle niy dostanie tyż fto po łebie? Bez tych, kerzy jedzōm miyso, ludzie głodujōm – tak czynsto gŏdajōm wegany – je to richtich prŏwda? Quinoa (komosa ryżowa) bōła kiedyjś jedzyniym dlo biydoty we Peru. Potyn prziszła wegańskŏ moda i ôd ni cyna poszła tak do gōry, że ci, kerzi jōm pryndzyj jedli, mogōm sie na nia pozwolić yno ôd świynta. Kilo komosy je dzisiej droższe ôd miysa ôd kury. Tak samo wyglōndo to ze awokado – w krajach, kere je eksportujōm, brakuje go dlo swoich, a ô cynie niy ma ani co gŏdać. Do tego jeszcze dochodzōm niylegalne uprawy, pod kere specjalnie wycino sie lasy. A żeby to jeszcze wszyjsko dobrze rosło, bo przeca jak sie jy yno warzywa, to musi ich być kans, to trza te pola nawojzić – nojtōnij chymiōm, a ôd tego padajōm małe stworzōnka, kere żyjōm we okolicy.
Idzie kupować bio, ale to je droższe i niyrozki wcale niy take bio, jak by nōm sie zdŏwało. We jedym miejscu przi głōwnyj drōdze żech widzioł tako ekologicznŏ grzōndka i wcale niy jejździōły tam same elektryczne auta. I jeszcze je takŏ sprawa, że te wegańske diety opiyrajōm sie ô kans składnikōw, kere sie importuje sie ze dalekich landōw. I te bio-dziouchy i bio-synki myślōm, że taki transportowiec to je na energia słōnecznŏ? Wszyndzie jaki minus…
Szło by zapytać, to co mōmy jejś? Jŏ bych na to pedzioł, że potrzebny je umiar. Jak sie za kans polezie we jakoś strōna, to ani dlo zdrowia, ani świata, ani portmanyja nic dobrego z tego niy przidzie. Jeszcze nojlepij bydzie, kej bydymy jejś to, co je ôd naszych bambrōw, bo niby tyż przyjedzie to autym, ale bydzie to ôdległojść mańszŏ ô pŏra tysiyncy kilometrōw.
I doszoł żech do pytania ze tytułu – w co sie majōm ôblyc wegany? Żeby sie ôblykać we zgodzie ze cołkim światym, to trza by sie na swoim polu flancować bawełna i lyn. Wtedy wiymy, że żŏdyn niy bōł tam wykorzystywany – nō, chyba, że bajecie tam kŏzać robić całyj swoji familiji ôd rana do wieczora. Bawełny ze sklepu normalnyj niy idzie nosić, bo do jij zbiyrania używo sie chymii. Wiskoza odpadŏ, bo za kans chymii przi obrōbce. Wełna i jedwab tyż, bo borŏki zwierzynta. Poliester… nawet niy ma co gŏdać. Choć niyftorzi gŏdajōm, że jak poliester ze recyklingu, to idzie, ale przeca ôn sie potyn tyż bydzie dugo rozkłŏdoł. Ekologiczne je pōnojś ôblykanie sie we szmateksach, ale to trocha jak jedzynie miysa, ftorego inksi niy chcieli zjejś.
A szczewiki? Skóra niy, poliester niy… Sōm szczewiki ze pinatexu – robi sie go ze odpadōw ze uprawy ananasōw. Sōm droge, bo wiadomo, że eko je dlo tych bogatszych. Choć jakby tak popatrzeć na skōry świńske, to przeca ône sōm tyż odpadym przi produkcji… Gŏdajōm, że skōry udŏwajōm spacjalne silikōny (robi sie je ze piŏsku), ale czy ci, co je noszōm, myślōm, że ône sie tak warto po wyciepniyńciu rozłożōm?
Zbawiciele świata wcale niy sōm takimi super bohaterami. Mŏsz piniōndze i bydziesz żōł eko i w super zdrowiu bez sto lŏt – bo przeca jeszcze je joga i siłownia? Niy je to take proste. Mody sōm nojlepsze dlo tych, kerzi na nich zarobiajōm. Na zicher jedzynie jarzinōw – jak sie je dobrze dobiere – żŏdnymu niy zaszkodzi, moge być tyż dlo niyjednego zdrowe, a i bōły take wegańske dania, kere żech sōm ze smakym zjŏd.
Nerwuje mie niyrŏz ta wyższość, ze ftorōm niykere wegany patrzōm na nŏs, tych “niywiernych”, bez ftorych tyn cołki świat tak ciyrpi. Gupie je tyż wyśmiywanie weganōw, jak jakisik cudŏkōw. Niech kożdy wciepuje na talyrz, co chce. A jak my, miyso i jajcożercy, mogymy co zrobić dlo świata? Niyrŏz liczōm sie małe kroczki: segregowanie śmieci, jedzynie jajec niy ôd kurōw we klŏtkach, niy wyciepowanie jedzynia… A czy zjedzynie rolady skrōci nōm życie? Tego żŏdyn niy wiy, ale jak jōm lubiymy, to aby bydymy mieli w życiu troszka radojści. Ideałōw niy ma.
Klaudiusz Kaufmann – urodzōny we Gliwicach szauszpiler. We 2002 ukōńczōł warszawsko Akadymia Teatralnŏ, ôd tego czasu groł we roztomajtych filmach i serialach we Polsce i Niymcach – nojczyńścij we Polsce gro Niymcōw, a we Niymcach Polŏkōw, np. ôd 2015 jako Wiktor Król we „Polizeiruf 110”, a Schmidt we „Belle Epoque”. Cołki czas słyszeć go idzie we roztōmajtych dubbingach. Ôd niego głosym gŏdo zebra Marty we Madagaskarze i kupa inkszych animowanych postaci. Ôd 2015 pisze po ślōnsku bloga kulinarnego „Chop w kuchni”, na kerym idzie znojś i dania ze heimatu, i kuchnie świata, i ôd niego autorske wynŏkwiania kulinarne.


c: text/html

text:
Za wobdźěłanje ma wokrjes přemało ludźi a pjenjez k dispoziciji
Budyšin (SN/mwe). Zjednorjene noworjadowanske jednanje ležownosćow w Budyskim wokrjesu – konkretnje w kónčinach wokoło Pančic-Kukowa, Ralbic, Prěčec, Porchowa –, kotrež měli poprawom hižo loni zakónčene być, dale traja. To wobkrući Serbskim Nowinam nowinski rěčnik krajnoradneho zarjada Gernot Schweitzer. Dale wón zdźěli, zo we wobłuku noworjadowanja honow tuchwilu 30 jednanjow po zakonju k wurunanju ležownosćow (FlurbG) a něhdźe 70 jednanjow po ratarskopřiměrjenskim zakonju (LwAnpG) wobdźěłuja. Při tajkej procedurje pak ma krajnoradny zarjad personal a financne resursy jenož we wobmjezowanej měrje k dispoziciji. Dokelž njemóža tak wšitke naležnosće ze samsnej itensitu wobdźěłać, dyrbjachu w krajnoradnym zarjedźe priority postajić.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Budyšin (SN). „aufTakt – dźiwadło rejuje“ rěka hesło programa, z kotrymž zahaji Budyski Kamjentny dom kónc tydźenja swoje lětuše poskićenja. Na předstajenjomaj sobotu, 9. januara, w 19 hodź. a nazajtra w 15 hodź. skutkuja sobu holcy a hólcy rejwanskeho studija Wendisch a Korzymskeho ansambla TanzART, breakdancery skupiny Senftown Collective kaž tež dźěći a młodostni z inscenaciju „Rjadowniska jězba 2050“.
Rejwanske studijo Wendisch prezentuje choreografije ze swojeho aktualneho programa, kotryž wopřijima klasiske elementy runje tak kaž jazz, tango a afriske reje. Korzymski ansambl pokaza wurězki ze swojeje rejwanskeje show „India Masala“. Z choreografijemi a w originalnych pisanych kostimach wotwjedu rejwarki a rejwarjo publikum do bohateje a mnohostronskeje indiskeje kultury. Lubowarjo breakdanca pak smědźa so na runjewon akrobatiske poskićenja wjeselić. K zakónčenju programa předstaji nimale 40 dźěći a młodostnych swoju rejohru wo rjadowniskej jězbje, z kotrejž dóstanu přihladowarjo futuristiski dohlad do lěta 2050.


text:
Ramnow (SN). Lětuša Ramnowska hrodowa kołojězba konjacych zapřahow wotměje so njedźelu, 21. meje. Za jubilejnu 20. kołojězbu planuja organizatorojo jěchanskeho towarstwa Hufnagel wosebitu čaru. Start a cil budźetej před kulisu Ramnowskeho barokneho hrodu. Čara powjedźe wottam přez Biskopicy składnostnje 790lětneho wobstaća města. Připołdniša přestawka budźe při Steinaskim lěsnym hosćencu „Zur Finke“.
Kołojězba skići tež lětsa wobdźělnikam wulkotny wuhlad na łužisku krajinu. Podłu čary budu zajimawe stacije z překwapjenkami spřihotowane. Kołojězba započnje so w 9 hodź., do cila dojědu zapřahi něhdźe w 14 hodź. Při Ramnowskim baroknym hrodźe čakaja na wopytowarjow bohaty program a kulinariske poskitki.
Kołojězba nima w prěnim rjedźe charakter wubědźowanja, skerje steji wjeselo w srjedźišću. Nimo toho chcedźa organizatorojo na něhdyše rjemjesło pohonča a z nim zwjazanu bursku tradiciju jako kulturne namrěwstwo skedźbnić.


text:
Sonet
Sonet (z łatyńšćiny: sonare= "zněś, klincaś") jo forma basni. Jeje mě groni "mały tonowy kus".
Wopśimjeśe
Natwaŕ a warianty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sonety maju 14 metriski rědowanych smužkow, kenž su w originalnej italskej formje do styrich štuckow rozrědowane: dwa kwarteta ze styrimi smužkami a dwa se pśizamkujucej terceta ze tśimi smužkami[1].
Jadnotliwe smužki italskego soneta maju jadnasćo złožkow, zwětšego ze žeńskeju kadencu (Voi | ch’as | col |tat |e in | ri | me | spar | se il | suo | no)[2]. Tomu wótpowědujo w nimskej rěcy jambiski pentameter, kótaregož kadenca móžo pak žeńska (11 złožkow) pak muska (10 złožkow) byś (In | Spie | gel | bil |dern | wie | von | Fra | go | nard/ist | doch | von | ih | rem | Weiß | und | ih |rer | Rö | te)[3].
Do špańskeje a portugalskeje lyriki jo se sonet ceło po italskej wašni pśewzeł.
W francojskej klasice a w prědnej recepciskej faźe w Nimskej w baroku jo było pśedewšym wužywany metrum tak pomjenjony Alexandriner, ze šesćimi akcentami a z cezuru w srjejźi[4].
Do engelskeje literatury jo se sonet dostał w šesnastem stolěśu. Malsnje jo se forma změniła: Tśi kwartety wjedu do coupleta z dwěma smužkoma. Metrum jo był jambiski pentameter ze žeńskeju abo muskeju kadencu (A | migh | ty | wo | man | with | a | torch, | whose | flame)[5]. Engelski sonet jo teke znaty ako Sharespeare-sonet[6].
Teke w Nimskej płaśi wót casa A. W. Schlegela jambiski pentameter z muskeju (tupeju) abo žeńskeju (znějuceju) kadencu a z rymoweju šemu
- abba - abba - cdc -dcd
abo
- abba cddc - eef - ggf
W tercetoma pak jo wjele wšakorakich wariantow:
- abba - abba - ccd - eed
- abba - abba - cde - cde
- abba - abba - ccd - dee
Engelski sonet ma šemu:
- abab - cdcd - efef - gg (William Shakespeare)[7]
- abab - bcbc - cdcd - ee (Edmund Spenser)[8]
- abba - cddc - effe - gg (Richard Barnfield)[9]
- aba - bcb - cdc - ded ee (Percy Bysshe Shelley)[10]
Sonetowe cykluse[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Cesto se zestajiju někotare sonety do wětšych cyklusow:
Tencone: waźenje dwěju basnikowu, w kšutej formje se wobjadnawaju rymowe kóńcowki pśedchadajucego soneta.
Sonetowy wěnc: ma 14 + 1 jadnotliwych sonetow, kuždy sonet pśewzejo slědnu smužku pśedchadajucego, z tych 14 kóńcnych smužkow wujźo w njezměnjonem pórěźe 15., tak pomjenjony mejstarski sonet[11].
Sonetowa seś: Pśez Tomasa Krügera dalej wuwita forma sonetowego wěnca. 14 bazowych sonetow njejsu tak zwězane ako we wěncowej formje, ale jich paralelne smužki daju seś, z kótarejež nastanjo 14 nowych sonetow.
Poetiske wopśimjeśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Idealne wopśimjeśowe struktury su:
W italskem soneśe: Teza w prědnem kwarteśe Antiteza w drugem kwarteśe Synteza w tercetoma
abo
Teza w kwartetoma Antiteza w tercetoma
W engelskem soneśe: Teza w prědnyma kwartetoma Antiteza w tśeśem kwarteśe Aforistiska synteza w coupleśe
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zachopjeńk w Italskej 13. stolěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Spócetk soneta lažy w Italskej prědneje połojce 13. stolěśa. Zazdaśim jo se pśi apulisko-siciliskem dwórje kejžora Friedricha II. pśed 1250 wuwiło. Tam jo była dwórska Siciliska šula za basnikow, ako jo pisała Minnelyriku w siciliskej rěcy lingua volgare. Giacomo de Lentini, kenž jo měł nacolne městno na šuli, by mógał byś prědny wužywaŕ teje formy a stakim wunamakaŕ soneta.
Basnje z prědneje połojce 13. stolěśa maju wšykne samski muster, kenž su pózdźej pśewzeli mejstarje sonetow, Petrarca a jogo naslědniki: Te sonety maju 14 smužkow z jadnasćo złožkami, ako su do oktawy a seksteta rozdźělone.
Oktawa ma dwójosmužkowu strukturu z alterněrujucym rymom (abababab). Wobej kwarteta (abo oktet) a slědujucej terceta (abo sekstet) źěli nowy retoriski zachopk. Rymowa šema tercetowu jo rozdźělny, zwětšego pak cde cde.
Ta kupka nejstaršych znatych sonetow wopśimjejo 19 basnjow. 15 wót Giacomo'a da Lentini'a[12], jaden wót Jacopo'a Mostacci'a a Pier'a della Vigna (teke Pietro de Vinea) a dwa dalšnej wót abta kloštarja Tivoli. Dokradne datěrowanje zdźaržanych tekstow basnikojskego krejza wokoło Friedricha II. (teke wón jo basnił, ale žedne sonety) njejo móžne.
Znaty jo sonetowa forma dla Francesca Petrarca (1304 - 1374). Jogo basniska zběrka, Canzoniere, jo nastała w prědnej połojcy 14. stolěśa a jo 1470 wujšła ako śišćane knigły. Ta twórba, zachopjeńk drugego wjelikego erotiskego lyriskego systema pódwjacornych literarnych stawiznow pódla Minnesanga, tak pomjenjony dolce stil nuovo, wobstoj z wětšego źěla ze sonetow za basnikowu "Madonnu angelicatu", za Lauru. Stakim jo dobry zakład a pśikład za wjele drugich basnikow až do zachopjeńka 17. stolěśa: tak pomjenjony petrarkizm.
Petrarkowy rownik Antonio da Tempo jo wopisował w swójich knigłach "Summa artis rithmici" šesnasćo wšakich rymowych wariantow soneta. Styri z nich licymy do wušego sonetowego basnistwa, te styri, ako jo Petrarca w swójom Canzoniere wužywał: wobejmujucy rym (abba - abba), alterněrujucy rym za oktawu, tśirymowu formu (cde - cde) a alterněrujucu formu (cdc - dcd) za sekstet.
Rozpśestrěwanje pó Europje až do nimskego baroka[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó prědnem kwiśenju pla Petrarci a Dante'a - pózdźej teke pla Michelangela (1475 - 1564) - jo se sonet rozpśestrěwał w cełem romaniskem kulturnem rumje, w šestnastem stolěśu teke w Engelskej a Nimskej, tšochu pózdźej w Nižozemskej a Skandinawiskej. Nejstaršy nimski sonetowy cyklus jo wót Johanna Fischarta. W romantice jo sebje sonet teke w słowjańskich krajach popularnosć wudobył.
Wokoło 1450 jo se dostał petrarkiski sonet do Špańskeje (Íñigo López de Mendoza), w srjejźi 16. stolěśa do Portugalskeje (Francisco de Sá de Miranda[13], Luíz Vaz de Camoes) a do Francojskeje (Joaquim du Bellay, Clément Marot, Pierre de Ronsard) a na kóńcu stolěśa teke do Nižozemskeje a Nimskeje.
W Francojskej, ako pózdźej w Nimskej, jo se rěcny rytmus kradu změnił. W Italskej wužywany jadnasćozłožkowy metrum (endecasiilabo) njejo měł w francojšćinje wótpowědnika. Francojske basniki su togodla wužywali Alexandriner, což su teke nimske basniki baroka pśewzeli.
W Engelskej jo było wuznamna sonetowa kultura w elizabetańskej dobje (Thomas Wyatt, Henry Howard, earl of Surrey, Sir Philip Sidney, Edmund Spenser, Michael Drayton, Samuel Daniel, John Donne). Wósebnje William Shakespeare (1564 - 1616) jo dał wósebnej formje engelskego petrarkiskego soneta 1609 slědne kwiśenje.
Wuznamnej za zawjeźenje soneta w Nimskej stej byłej Georg Rudolf Weckherlin a Martin Opitz. Ako samostatna forma jo pak był akle wuznamny pla Andreasa Gryphiusa, lěcrownož w francojskej alexandrinskej formje. Petrarkizm pak jo pla Gryphiusa južo dawno swój wuznam zgubił. Wón jo zjadnośił sonet ze zaměrami religioznego basnistwa a jo wobjadnawał w soneśe tšašydła Tśiźasćalětneje wójny.
Wósebnosć w spócetnem kraju soneta su byli "sonetti romaneschi" romskego ludowego basnika Giuseppe'a Gioacchino'a Belli'a (1791 - 1863). Belli jo wužywał sonet w starej formje, aby na mejstarsku wašnju we wěcej ako 2000 sonetach[14] realistiski wó swójej romskej wokolnosći rozpšawjał[15].
Sonet w Nimskej wót póznego 18. stolěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó toś tom wjelikem casu jo slědowała doba, w kótarejž basniki su se wobinuli teje pśeliš cesto wužywaneje formy abo su wědobnje łamali jeje pšawidła. Akle we 18. stolěśu jo se póněcom zasej namakała.
Wopšawdny wóznam jo sonet zasej dostał ze zběrku Gottfrieda Augusta Bürgera 1789. Bürger jo wužywał za swóje sonety jambiski pentameter.
Jogo wuknik August Wilhelm Schlegel jo ze swójeju poetiku a basnjami wuzwignuł sonet ako wósebnu paradigmu nimskeje romantiki. Temy soneta su se wobrośili na wuměłsku filozofiju. Su nastali sonety na mólby abo muzikowe kuse.
Ako do togo pak jo wuwołała ta naglědna forma stawny směch. Lubowarje a pśeśiwniki sonetow su wjadli pśisamem wójnu. Pód tymi wuměnjenjami jo teke Johann Wolfgang von Goethe kradu wuspěšne sonety pisał. W casu antinapoleońskich wulichowańskich wójowanjow jo nastał politiski sonet (Friedrich Rückert "Geharnischte Sonette" 1814).
Młoda Nimska a Pśedměrc stej wucyniłej sonet na nejcesćej wužywanu lyrisku formu teje doby.
W dobje symbolizma su Stefan George, Hugo von Hofmannsthal a Rainer Maria Rilke ("Sonette an Orpheus" 1923) sonet dalej wuwijali. Teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety, tam jo dejał zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś.
Reinhold Schneider jo złosniskej namócy nacionalsocialistiskego stata napśeśiwo stajał kśesćijańske zmyslenje w kšutem pórěźe rěcy jogo sonetow. Tegdy su se ze samisdatom, njeoficialnym casnikom, rozšyrjali a su akle pó wójnje do śišća pśišli. We a pó Drugej swětowej wójnje su se pśeslědowane a zawrjone luźe (Albrecht Haushofer "Moabiter Sonette" 1946), emigranty a znanki wójny źaržali kšuteje formy soneta. Wopšawdnu złotu dobu pak njejo sonet wěcej dojśpił. Robert Gernhardt jo jen teke wusměšował. W NDR jo měł sonet hyšći krotke rozkwiśenje, ale w pódwjacorje jo se zwětšego zgubił.
W serbskem pismojstwje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Sonet jo był teke znaty w twórjenju serbskich awtorow. Górnoserbski spisowaśel Jakub Bart-Ćišinski jo był z mejstarjom serbskego soneta. Wón jo 1884 r. wudał Knigły sonetow (gsb. Kniha sonetow). Sonetu su teke pisali mj. dr. Handrij Dučman, Handrij Zejler, Jan Skala, Korla Awgust Fiedler a w dolnoserbšćinje - Mato Kósyk a Juro Surowin[16].
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ Francesco Petrarca, Canzoniere I
- ↑ Rainer Maria Rilke, Die Flamingos
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ Emma Lazarus, The New Colossus
- ↑ Encyclopaedia Britannica
- ↑ The sonnet - poetic form
- ↑ Nelson Miller, Basic Sonnet Forms
- ↑ Michelle M. Sauer, The Facts on File Companion to British Poetry Before 1600, New York 2008, s. 134.
- ↑ Ode to the West Wind
- ↑ France Prešeren, Sonetni venec
- ↑ Giacoma da Lentini
- ↑ O sol é grande, caem co'a calma as aves
- ↑ Sonetti romaneschi
- ↑ Giuseppe Gioachino Belli
- ↑ Glej sonety serbskich awtorow na boce Sonett-Archiv
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Josef Brukner, Jiří Filip, Poetický slovník, Mladá fronta, Praha 1997.
- Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego, Kraków 2003.
- Joseph Berg Esenwein, Mary Eleanor Roberts, The art of versification, The Home Correspondence School, Springfield, 1920.
- Roy Lewis, On reading French verse. A study of poetic form, Oxford 1982.
- Lucylla Pszczołowska, Wiersz polski. Zarys historyczny, Fundacja nauki polskiej, Wrocław 1997.
- Słowiańska metryka porównawcza V. Sonet, red. L. Pszczołowska, D. Urbańska, Warszawa 1993.


text: Kulow (JoS/SN). 500. róčnica wozjewjenja kaznje čistoty steješe w srjedźišću dnja piwa, kotryž su minjenu sobotu tež w Kulowskej piwarni swjećili. Zo so tam po tejle kazni maja, móžeš wot časa po přewróće tež na blešowych etiketach čitać. „Tehdy móžachmy trěbne surowizny zaso kupić“, rozłoži Johannes Glaab, zamołwity za marketing w piwarni. Wona ma tuchwilu 19 přistajenych, kotřiž warja wob lěto 15 000 hektolitrow piwa w dwanaće družinach. Wšitke dwanaće sy sobotu po wodźenjach woptać móhł. K tomu hudźeše Hórnikečanski dujerski orchester. Syn Johannesa Glaaba, kiž runje w Zhorjelskej piwarni powołanje piwarca wuknje, je wopytowarjam z jednorymi słowami proces warjenja piwa rozłožował.


text:
- Archiwowe wersije instalować
Zo byšće Sunbird zeserbšćił, maće dwě móžnosći: Móžeće archiwowu wersiju (format .zip za Windows abo .tar.bz2 za Linuks) instalować, kotruž trjebaće jenož sćahnyć a wubalić abo móžeće hižo eksistowacu wersiju w druhej rěči (na př. jendźelsku abo němsku) z pomocu rěčneho pakćika zeserbšćić.
- Wubalenje archiwa zip za Windows
Zip dataju za Windows móžeće z kóždymžkuli pakowanski program wubalić, na př. z WinZip, UltimateZip atd. Prosće w pakowanskim programje wočinić, cilowy zapis postajić a tam wubalić. Njelěpšina archiwoweje wersije pak je, zo dyrbiće sej zapis spomjatkować, hdźež sće dataje archiwa wubalił, dokelž dyrbiće programowy zwisk za jednory startowanje programa manuelnje wutworić. We wokomiku nimam móžnosć instalujomnu wersiju dodawać, hdźež njetrjebaće so wo programowy zwisk starać.
- Wubalenje archiwa tar.bz2 za Linux
Pod Linuxom wubaleće archiwowu dataju tar.bz2 z konsole abo terminalneho wokna. Podajće so do ciloweho zapisa z přikazom cd   a zapisajće přikaz:
tar -xvjf sunbird-0.9.hsb.linux-i686.tar.bz2 do zapodatneje namołwy. Pod KDE móžeće tež grafiski komprimowanski program kaž ARK wužić.
Kedźbu: Jeli archiw njeinstalujeće do zapisa "Home", ale do druheho zapisa, trjebaće prawa administratora! Móžeće za to z konsole abo terminala přikaz su zapodać. Dyrbiće potom swoje administratorowe hesło zapodać. Alternatiwnje móžeće so při startowanju Linuxa jako root přizjewić. Podajće so potom do zapisa, hdźež su nětko wubalene dataje a startujće program Sunbird přez klikńjenje na dataju "Sunbird" (bjez datajoweje
kóncowki!).
-
Z rěčnym pakćikom dźěłać
Jeli chceće z rěčnym pakćikom dźěłać, dokelž sy hižo Sunbird w druhej rěči instalował abo druhe dźěłowy system hač Windows maće, móžeće Sunbird z pomocu rěcneho pakćika zeserbšćić. Nawod za instalowanje rěčneho pakćika namakaće na stronje Rěčny pakćik instalować.


text:
W druhej połojcy 19. lětstotka za čas industrializacije twarjachu tež w Hornjej Łužicy železniske čary. Runočasnje nastachu dwórnišća, stražniske chěžki a wuhibkarnje. W lětnjej seriji so rozhladujemy, kak trěbne wone něhdy běchu a što je so z nimi stało. (12)
W lěće 1890 bu železniska trasa wot Kamjenca do Halštrowa dotwarjena a swojemu zaměrej přepodata. Hač do lěta 1902 bě Halštrow kónčna stacija. Po tym bu čara do Biskopic dotwarjena. Planowali běchu ju hižo kónc 19. lětstotka. Runočasnje so tehdy wjacori zamołwići prócowachu trasu tak zapołožić, zo by južnje serbskich wsow za Chrósćicami wjedła. Tak prošeše w januaru 1897 Jitkowski ryćerkubler wo awdiencu w sakskim financnym ministerstwje, a zapósłanc krajneho sejma Michał Kokla z Chrósćic sej žadaše trasu wot Porchowa nimo Hornjeho Wujězda wjesć. K tomu pak njedóńdźe, a lěta 1907 projektěrowane kolije do směra na Njebjelčicy zaćisnychu. Trasa wjedźeše hač do Rušicy nimale paralelnje k dróze w dole Čorneho Halštrowa.


text:
Chrósćicy (SN/MWj). Město putniskeje, literarneje abo hudźbneje steješe přirodowědna tema minjeny pjatk na programje we wobłuku sedmeje kulturneje zymy w Chróšćanskej putniskej hospodźe. Tam witaše Monika Gerdesowa Konječanskeho pčołarja Jana Šołtu. 15 zajimcam wón wo swojim wjelelětnym dźěle jako pčołar powědaše. Z kelko česćownosću so tomu wěnuje, wo tym swědčeše hnydom spočatnje jeho wuprajenje, zo je pčołka jeničke skoćatko, kiž njeslaknje, ale wumrěje. Zo je Jan Šołta z pčołarstwom wusko zwjazany, bě tohorunja z toho wusłyšeć, kelko lědma znatych serbskich wobrotow wón w tym zwisku znaje. Te wužiwaše Konječan wězo tež za wjacore nastroje pčołarja, kotrež bě sobu přinjesł.
W srjedźišću wječora pak steješe film, kotryž běchu před wosom lětami šulerjo Ralbičanskeje serbskeje wyšeje šule we wobłuku cyłodnjowskeho poskitka z pomocu SAEK nawjerćeli. W nim předstajene su najwšelakoriše dźěła, kotrež ma pčołar w běhu lěta wobstarać, započejo z wurjedźenjom kołćow po zymje přez wobstajnu kontrolu płastow hač k žnjam a přihotam na přichodnu zymu.


text:
Jan Wjela (farar)
Jan Wjela (němsce Johann Wehle; * 14. januara 1737 w Konjecach pola Kubšic,[1] † 10. januara 1793 w Chrjebi) bě serbski ewangelski farar w Dołhej Boršći a Chrjebi a nan molerja Hendricha Božidara Wjele.
Po zakónčenju Budyskeho gymnazija studowaše wot lěta 1756 we Wittenbergu ewangelsku teologiju a bě čłon tamnišeho serbskeho předarskeho towarstwa. Farske městno w Dołhej Boršći nastupi 1766. W lěće 1768 woženi so z Rahel Doroteju, rodźenej Rieschkec, ze Schlaurotha pola Zhorjelca.[2] Wot lěta 1782 skutkowaše jako farar w bliskej Chrjebi. Jeho kuzenk ze samsnym mjenom bě z fararjom w Křišowje a zmandźeleny ze staršej sotru Rahel Wjelineje, Rosinu Christianu.[3]
Wjela spisa někotre nowe spěwy za ewangelske serbske Spěwarske a zeserbšći tež wjacore němske kěrluše.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Otto, Gottlieb Friedrich: Lexikon der Oberlausitzischen Schriftsteller und Künstler, třeći zwjazk, str. 475


text:
Ralbicy (aha/SN). W Ralbicach je z rjanej tradiciju, zo po 2. februaru – po swjedźenju předstajenju Knjeza wšak so hodowny čas skónči – božodźěsćowe štomy pala. Zamołwitosć za tónle woblubowany podawk je přewzała tamniša dobrowólna wohnjowa wobora ze swojimi 26 kameradami pod nawodom Achima Měrćinka.
„Hačkuli je kredo kóždeje wobory, wohenjej zadźěwać, je mjeztym tak, zo je so kontrolowane spalenje štomikow pola nas stało z přićahliwym małym swjedźenjom“, wón měnješe. Termin je w Ralbicach mjeztym wšěm tohodla znaty, dokelž ma so hodowna pycha z wosadneje cyrkwje zhubić. Su to dwaj něhdźe wosom metrow wulkej štomaj z wołtanišća, dalšej něšto mjeńšej z pobočneju wołtarkow a dale wjacore małe a k tomu znajmjeńša 40 z Ralbičanskich domjacnosćow, potajkim cyłkownje to nahladna hromada. Wjacore hodźiny aktiwni čłonojo Ralbičanskeje wobory štomiki wohenjej přewostajejo do płomjenjow mjetachu.


text:
Wotrow (SN/MWj). Katarina Weclichowa je we Wotrowje jedna z tych žonow, kotrež so na dobro wsy angažuja a za to swój čas wopruja, njehladajo dźaka. Za to so jej tele dny na wosebite wašnje dźakowachu a ju tak wulce překwapichu.
„Smy wo akciji rozhłosoweho sćelaka Hitradio RTL hromadźe z předewzaćom Sachsenmilch zhonili. Z njej wuzběhuja čestnohamtski angažement jednotliwcow“, powěda Wotrowski wjesny předstejićer Měrko Pohonč. Dokelž so Katarina Weclichowa na mnohostronske wašnje we wsy angažuje, běchu ju za akciju namjetowali. Napisachu sćelakej, zo wona adwentne paslenje runje tak sobu přihotuje kaž nabožny prózdninski tydźeń a póstnicy na starej šuli. Wosebje na wutrobje pak leži jej hrajkanišćo, kotrež běchu w klóštrje Marijinej hwězdźe wottwarili a do Wotrowa přiwjezli. Wot wšitkich jednotliwych drjewjanych dźělow měješe so stara barba wotškrabać. Na to mějachu so dźěle znowa wobarbić. To wšo je Katarina Weclichowa sobu organizowała.


text:
Nowi rok, nowô ksążka! „Mariolka i ji przigòdë” to kaszëbskô òpòwiesc dlô dzecy a jejich starszëch. Akcjô dzeje sã w bôjkòwi krôjnie – swiece krôsniãtów. Króm nëch drobnëch ludków Mariolka spòtikô smòka ò stôrodôwnym a drãdżim do wëmówieniô mionie Szôkùlãfékònël…
Pòjôwiają sã téż stolemë Alolilu, Jojo, Jópi ë jinszé pòstacëje z kaszëbsczich legeńdów.
Ksążka pëszno jilustrowónô je bez Joanã Kòzlarską. Dlô nëch, co czëtac nie lubią je platka – to sã tak fejn przësłëchô, jak czëtô Magdaléna Kropidłowskô. Wëdôwcą je Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié. Dëtczi na wëdanié delë z Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administracëji.
Wszëtczima, co sã kòl wëdaniô ksążczi fëst narobilë baro serdeczno dzãkùjã, wtim òsoblëwie Anie Dunst, Bòżenie Ùgòwsczi, Aszi ë Gòszi Majkòwsczim a jejich tatkòwi Darekòwi, jaczi sprôwdzył pisënk.
Rôczã do kùpianiô a czëtaniô, a żlë chto bë chcôł promòcëją, tej żdajã na bédënczi…


text:
Hornjołužiske hospodarske předewzaća pytaja dźeń a wjace fachowcow, kotrychž chcyli na swobodne dźěłowe městna přistajić. To njepłaći dawno jeno za sezonowe powołanja.
Budyšin (CK/SN). W aprylu je w Hornjej Łužicy 3 290 ludźi nowe dźěłowe městno našło, 1 221 wjace hač měsac do toho. Přistajili su jich zwjetša w sezonowych powołanjach, potajkim w twarstwje a transportnistwje, w zahrodnistwje, floristice a ratarstwje. Wuwiće na dźěłowych wikach pokazuje tak na wočakowane nalětnje wožiwjenje. Ale tež hewak su pozitiwne signale widźeć, praji Thomas Berndt. Po słowach šefa Budyskeje agentury za dźěło je woteběraca bjezdźěłnosć generelnje wuskutk pozitiwneho wuwića hospodarstwa. Dołhi čas běštej ličbje přizjewjenjow a wotzjewjenjow z bjezdźěłnosće podobnej. W aprylu bě ličba ze zawodow pušćenych z 1 700 wjele mjeńša hač ta nowych přistajenych.


text:
Jedne z najwjetšich twarskich předewzaćow we Wojerecach je saněrować a přetwarić bywši Zusowy gymnazij. Za to je tamniša měšćanska rada wčera prěnje nadawki přepodała.
Wojerecy (AK/SN). Pod pomnikoškitom stejacy bywši Konrada Zusowy gymnazij w měsće nad Čornym Halštrowom ma so dale wužiwać. Tam ma nowa centralna wyša šula z trěbnymi pódlanskimi twarjenjemi nastać. Za prěni twarski wotrězk, wopřijacy energetiske saněrowanje, je Wojerowska měšćanska rada na swojim wčerawšim posedźenju prěnje nadawki přepodała. W jednotliwym dyrbja stare drjewjane wokna wutwarić a wotwozyć a nowe wokna zatwarić. Dale ma so dohromady 500 metrow woknowych wobkromow zatwarić. Připrawić chcedźa tohorunja škit před słóncom. Nadawk we wobjimje 457 000 eurow dósta předewzaće z Noweje Łuki.


text:
Sakska Šwica
Sakska Šwica (němsce Sächsische Schweiz) je němski dźěl Połobskich pěskowčin a leži wot Drježdźan přećiwo rěce na woběmaj bokomaj Łobja.
Na wuchodźe přechadźa Sakska Šwica do Łužiskich horin a na zapadźe do Rudnych hór. Přimjezny čěski dźěl Połobskich pěskowčin so Čěska Šwica mjenuje. Najwyše wuhorbjenje Sakskeje Šwicy je Wulki Zschirnstein z 562 m nad NN.
Wobsah
Pochad mjena[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Mjeno Sakska Šwica nasta we 18. lětstotku a pječa staj je dwaj šwicarskej wuměłcaj Adrian Zingg a Anton Graff zawjedłoj. Wonaj čuještaj so přez krajinu na swoju domiznu, na Šwicarsku juru, dopomnjenaj, w kotrejž su podobne krajinowe formy. Prjedy rěkaše sakski dźěl Połobskich pěskowčin Meißner Hochland (Mišnjanska wysočina) abo Meißnisches Oberland. Popularne bu pomjenowanje přez wozjewjenja Wilhelma Leberechta Götzingera. W swojich knihach wopisowaše Saksku Šwicu a zeznajomi pomjenowanje šěrokemu publikumej.
Geologiske nastaće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hlej Połobske pěskowčiny
Hórske formy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hłownje rozeznawatej so dwě hórskej formje. Jako Steine (kamjenje) so mnoholičbne skalizny Połobskich pěskowčin w Čěskej a Sakskej Šwicy. Prominentne přikłady su Kralowc, Lilijowc, Gohrisch a Papststein. Pomjenowanje njerozpřestrěwa so na hórkate kopcy z wulkaniskeho stołpowca abo granitoweho materiala zakładnych horin kaž Waitzdorfska wyšina abo Wulki Zymnik.
Kretaciske pěskowcowe wutwory wustupuja z tak mjenowanych runosćow, bywšeho niwowa Łobja a předstajeja z jich strony zbytki prjedawšeje zdónkoweje přestrjenje. W běhu prózdnjotercierneho pozběhnjenja Rudnych hór a nabóčneho ćišća z Łužiskich horin so pěskowcowa plečica złama we formje křižoweje lěsacy, štož při runočasnje přiběracej spěšnosći běženja Łobja a woteběracej eroziji w pobóčnych dołach nadběhowe móžnosće a wodźace puće za ničersku móc wody skićeše. Najprjedy wostawaja wjetše taflowcy (Lilijowc) abo hižo sylnje rozpukane kaž Zirkelstein, Kaiserkrone abo hižo zalěsnjene (Kohlbornstein), kotrež so přez dalše eroziske ničenje do rozćehnjenych hranow (Schrammsteine) rozpušćeja, hač do jednotliwych skalnych jehłow (Torwächter). Morfologisce twjerdše wórštowe partije, kotrež eroziji dlěje a wuspěšnišo spjećowachu, tworja zwjetša najwyšu wórštu. Rozpadnjenje stawa so zwjetša wotdeleka resp. wot skalnych bokow.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Na wobwodźe Sakskeje Šwicy je rjad hrodowskich załožkow, kotrež su so za škit wikowanskich pućow natwarili. Zachowaštej so twjerdźizna Königstein a hród Hohnstein. Wot druhich załožkow su jenož snadne zbytki zwostałe, na př. wot Małeje Bastaje abo hrodu na Falkensteinje (dźensa krosonowanski wjeršk). Někotre z hrodow su so tež jako srjedźowěkowske rubježne hnězda wužiwali. Prěnjotnje bě tuta kónčina wot Słowjenjow wobsydlena a dósta so hakle w 15. lětstotku w něhdźe dźensnišich mjezach pod sakske knjejstwo.
Turistiske spřistupnjenje započa so hłownje hakle w 19. lětstotku. Wuměłcy romantika dachu so wot dźiwjeje rjanosće skałow inspirować, na př. moler Ludwig Richter abo komponist Carl Maria von Weber, kiž je swoju sławnu operu Freischütz ze scenu we wjelčej wudrjeńcy blisko Rathena zasydli.
Narodny park[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hlej hłowny nastawk: Narodny park Sakska Šwica
W lěće 1990 bu, hišće před němskej jednotu, Narodny park Sakska Šwica wutworjena, zo by so jónkrócny přirodorumski raz horin škitał. 93 km² wulka přestrjeń wopřijima dwaj rozdźělenej regionaj: Na zapad kónčina mjez Stadt Wehlen a Prossen, na wuchod kónčina mjez skaliznami Schrammsteine a němsko-čěskej hranicu.
Skalne krosnowanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Krajina Sakskeje Šwicy je přez wjele pěskowcowych skaliznow charakterizowana. Přez to je so woblubowana zabawa krosnowanja w swobodnym času wuwiwała. Krosnuje so po Sakskich prawidłach nastatych na spočatku 20. lětstotka jako prěnje w swěće. Powjazy a wěstotne srědki kaž rynki smědźa so jenož za wěsćenje wužiwać, nic pak za pohibowanje. Pomocne srědki rozšěrjene w druhich krosnowanskich kónčinach kaž magnezija, spinanske kliny abo friendy njejsu dowolene. Město toho so sukowe a paskowe wlečwa wužiwaja.
Hač na tři wuwzaća je krosnowanje na masiwach zakazane a generelnje jenož na wupokazanych krosnowanskich wjerškach dowolene, na kotrychž je přibližnje 1100.
Přenocowanje pod hołym njebjom ("bofowanje")[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přenocowanje w skalnej prózdnjeńcy, tak mjenowanej Boofe ("bofa") resp. přenocowanje pod hołym njebjom docyła ma dołhu tradiciju w Sakskej Šwicy. Wjele horliwcow jědźe přez kónc tydźenja do Sakskeje Šwicy, zo bychu "bofowali". "Bofowanje" je dźensa jenož na městnach dowolene, kotrež su přez zarjad Narodneho parka markěrowane. Problematiske su přiběraca ličba "bofowarjow" a wopačne zadźerženje jednotliwych wosobow (ilegalne wohnišća, wutorhowanje młodych štomow a zemska erozija), štož zas a zaso k rozestajenjam wjedźeše. Mnozy "bofuja" z radosće nad přirododožiwjenjom. Naposledk dyrbi so přeco móžny kompromis za ludźi a přirodu namakać.
Zajimawosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bastaja ze skalnym hrodom Neurathen
- Twjerdźizna Königstein, najwjetša hórska twjerdźizna Europy
- Skalne jewišćo Rathen, dźiwadło pod hołym njebjom
- Lilijowc, Schrammsteine
- Pfaffenstein z Barbarinu
- Papststein z rozhladnej wěžu a restawrantom
- Hora Gohrisch ze škitnej budku
- Kuhstall na Nowym Wildensteinje
- Wolfsberg
- Kaiserkrone a Zirkelstein
- Hornja spušćeńca, čołmikowanje pola Hinterhermsdorfa
- Kirnitzschtalbahn, historiska přezkrajna tramwajka w dole rěki Kyrnicy
- Bielatal
- Hród Stołpin (Burg Stolpen)
- „Mała Sakska Šwica“, miniaturny park we wsy Dorf Wehlen
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Autorenkollektiv. Brockhaus Reisehandbuch Sächsische Schweiz - Osterzgebirge. Leipzig 1970.
- Henning Böhme: Wanderungen im Elbsandsteingebirge. Bruckmann. München 1991.
- Hans Brichzin: Wandern in der Sächsischen Schweiz. Dumont. Köln 2001.
- Gerhard Engelmann: Im Süden der Barbarine. Werte der Deutschen Heimat Bd. 3. Akademie Verlag. Berlin 1960.
- Norbert Forsch: Wanderführer Sächsische Schweiz. Deutscher Wanderverlag Dr. Mair & Schnabel & Co.. Stuttgart 1991.
- Wilhelm Leberecht Götzinger: Schandau und seine Umgebungen, oder Beschreibung der Sächsischen Schweiz. Begersche Buch- und Kunsthandlung. Dresden 1812.
- Franz Hasse: Elbsandsteingebirge. Bergverlag Rother. 5. Aufl. 2004. ISBN 3763341919
- Adolf Hanle (Hrsg.): Elbsandsteingebirge. Naturführer. Meyers Lexikonverlag. Mannheim 1992.
- Heinz Klemm: Die Entdeckung der Sächsischen Schweiz. Sachsenverlag. Dresden 1953.
- Hermann Lemme: Um Stolpen und Neustadt. Werte der deutschen Heimat Bd. 17. Akademie Verlag. Berlin 1970.
- Alfred Meiche: Die Burgen und vorgeschichtlichen Wohnstätten der Sächsischen Schweiz. Wilhelm Baensch Verlagsbuchhandlung. Dresden 1907. (Reprint Leipzig 1979)
- Alfred Meiche: Historisch-topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna. Dresden 1927.
- Alfred Meiche: Sagenbuch der Sächsischen Schweiz und ihrer Randgebiete. Wilhelm Volkmann. Dresden 1929. (Reprint Berlin 1991)
- Dietmar Möschner: Kirchen in der Sächsisch-Böhmischen Schweiz. Bad Schandau 1999 (hrsg. vom Tourismusverband Sächsische Schweiz e.V.). ISBN 3-9806841-0-5
- Dietmar Möschner: Museen und technische Denkmale in der Sächsisch-Böhmischen Schweiz. Bad Schandau 2000 (hrsg. vom Tourismusverband Sächsische Schweiz e.V.). ISBN 3-9806841-1-3
- Ferdinand Thal: Neuester kurzgefaßter und doch vollständiger Wegweiser durch die Sächsische Schweiz nebst einem Anhange: Anleitung zu einem Abstecher nach der Oberlausitz. Dresden 1846. (Reprint Halle 1991, ISBN 3-910147-13-5)
- Horst Torke: Landkreis Sächsische Schweiz. Die Städte und Gemeinden zwischen Valtenberg und Oelsener Höhe in einem historischen Streifzug. Edition Lerchl. Meissen 1996.
- Editha und Hermann Thomas: Sächsisch-Böhmische Schweiz. Neumann. Radebeul 1994.
- Erich Tönspeterotto und Christoph Wendt: Sächsische Schweiz. Bildband Artcolor. Hamm 1994.
- Richard Vogel. Gebiet Königstein. Werte der deutschen Heimat Bd. 1. Akademie Verlag.. Berlin 1957.
- Roland H. Winkelhöfer: Der Quirl ohne Zweiffel. Eine Heimatkunde der 20 linkselbischen Tafelberge der Sächsischen Schweiz. ISBN 3-00-004380-2
Panorama[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Bayerski lěs | Čorny lěs | Durinske šćěpjelowe horiny | Durinski lěs | Eifel | Frankska alba | Frankski lěs | Hessenske hory | Hornjopfalcowski lěs | Hunsrück | Łužiske hory | Odenski lěs | Pfalcowski lěs | Połobske pěskowčiny/Sakska Šwica | Rhön | Rudne horiny | Sauerland | Smoliny | Spessart | Šmrěčiny | Šumawa | Šwabska alba | Taunus | Vogelsberg | Westerwald | Žitawske horiny


text:
Rzekoma ogrodniczka, reż. André Heller-Lopes, Opera Śląska w Bytomiu i Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach
Stańczyk. Musical, reż. Ewelina Marciniak, Teatr Rozrywki w Chorzowie
Żywoty świętych osiedlowych, reż. Karolina Kirsz, Teatr Rozrywki w Chorzowie
Himalaje, reż. Robert Talarczyk, Teatr Śląski w Katowicach
Dziennik Anny Frank, reż. Krzysztof Prus, Teatr Nowy w Zabrzu
Spójrz na mnie, reż. Adam Ziajski, Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
Pan Tom buduje dom, reż. Daniel Arbaczewski, Śląski Teatr Lalki i Aktora „Ateneum” w Katowicach
Damy i huzary, reż. Gabriel Gietzky, Teatr Miejski w Gliwicach


text:
Stajne blido Budyskeje CDU móst přez sprjewiny doł rozjimało
Budyšin (CRM/SN). Městna w towarstwowej stwě Budyskeje piwarnje na Thomasa Mannowej wčera wječor dawno njedosahachu, tak zo přepołožichu zarjadowarjo stajne blido měšćanskeho zwjazka CDU na žurlu. Prof. dr. Manuel Bäumler z Techniskeje uniwersity Drježdźany rozłoži studiju wo nowym mosće za pěškow, kotryž ma mjez Hrodźiškom a hrodom nastać. „Planowany je přijomny puć wot parkowanišća na Schliebenowej do stareho města z wulkotnym widom na Hród“, wón wuwjedźe a poda jako nazhonity architekt a planowar městow podobne přikłady z pomocu swětłowobrazow z němskich městow z přirunujomnej situaciju. „Kóždežkuli město je organizm, kiž ma so permanentnje dale wuwiwać, hewak stanje so z muzejowym městom“, rěka jeho dopóznaće. Po słowach do Budyskeho projekta kruće zapřijateho fachowca pak je předležacy naćisk jedyn mjez někotrymi dalšimi a tohorunja zwoprawdźomnymi.


text:
Smażonka ze szpyrkami
Godajom że śniodani to nojważniyjszy jodło dnia, bez kierego niy ma siły do roboty i inkszych rzeczy… i majom recht! Co je nojlepsze coby trzimać człowieka bez cołki dziyń? Smażonka ze szpyrkami ze ciepniyntym na wiyrch sznitlochem!
Co nom bydzie trza?
- 4 jajca
- 5 dkg szpeku (słonina) abo wyndzonki
- cebula
- sznitloch (szczypiorek)
- sól
Jak to sie robi?
- Szpek pokroć na jak nojmyjsze konski i zeskworzić ale niy za długo, coby sie niy przychycił.
- Cebula tyż pokroć jak nojciynij i dociepać do tych szpyrek.
- Jajca trzasnyć ło kanta, powoniać, czy som dobre, wciepać do jakij asjetki abo szolki. Pofyrlać widełkom, coby biołko sie połonczyło z żółtkiym. Bo jak to zrobicie rzadnie, to bydziecie mieć łosobno biołko a łosobno żółtko, a to niy za piyknie wyglondo.
- Jajca wloć do tego miszongu szpyrki z cebulom. I polekutku miyszać, coby jajca sie zetły, ale tyż coby sie to fajnie zmiyszało pospołu. I teroz tukyj dejcie pozór jaki wto mo kust bo jedyn woli, coby jajca były zesmożone tak, że jak sie wrazi widełka, to łona by poradziła stoć, a inkszy, coby biołtko sie niy ściyno za fest. Jo godom, że nojlepij tako wersja pojszczodku.
- Na koniec jeszcze posolić smażonka i ciepnyć pokrony sznitloch.
- I idzie wszamać!
- Idzie se jeszcze zrobić tako wersja fit, kaj bydzie mynij tych kc. Toż zamiast szpeku abo wyndzonki zeskworzić szinka z pultoka
- Tak ekstra bydzie tyż dociepać świyże prawoki, maśloki abo zajynczoki.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text:
Budyšin (CS/SN). Ramona Scholz je jedna z Budyšanow, kotřiž so jako kmótřa wo swójby ćěkancow staraja. Něhdźe lěto wěnuje so wona swójbje Afa ze Syriskeje. To su Ahmed Afa, mandźelska Zhour Abed Raboh kaž tež dźěći Enaam, Salwan a Ahad. Mjeztym zo Ahmed Afa hižo dwě lěće w Budyšinje bydli, su mandźelska a dźěći hakle lěto tu. Holcy mjeztym hižo nimale perfektnje němsce rěčitej.
Budyscy kmótřa swjećachu minjeny pjatk wječor w Kamjentnym domje z něhdźe 150 ludźimi swjedźeń, z kotrymž kónča muslimojo ramadan-posćenje. Swjeća to z hudźbu, rejemi a wězo ze słódnymi jědźemi. Za to bě kóžda swójba něšto do Kamjentneho domu sobu přinjesła. Kamjentny dom přewostaji wulkej ličbje dźěći, kotrež so na swjedźenju wobdźělichu, najwšelakoriše hry. Wo napoje postara so towarstwo „Witajće do Budyšina“.


text:
Wypisz se dwie definicyje tego, kiej jakŏ gŏdka robi za jynzyk, a kiej za dialekt. Uznej, co bydzie z tego fajny felietōn. Pisz, pisz, pisz… i ôrŏz zmiarkuj, co napisołżeś nojdugszy niyliteracki ślōnski tekst w życiu.
Poasza sie esejym ô tym, jak wyglōndo sprawa ślōnskigo jynzyka/dialektu przipasowanŏ do definicyji ôd Davida Crystala (ze ksiōnżki „Language Death”). Trocha ôczywistości, trocha wypisowaniŏ roztōmajtych myśli na to, coby se to samymu poukłŏdać w gowie.
Tekst „Ślōnski jynzyk – ślōnskŏ gwara – bōmby” poszoł w serwisie Wachtyrz.eu.


text:
Godka Klachuli 10.10.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Tōż wōm teroz napisa nieco ô tej zabawie z „Towarzistwa Polek” tak jak ech wōm to w ôstatnim numerze „Kocyndra” ôbiecała. Już w sobota ôd połednia miały baby i dziołchy dużo roboty, bo musiały skrōcić zopaski i cepce i wić wiyńce. Ale wōm tez padōm, iz nasa wieś wyglōndała choćby na Boże Ciało. Co kōnsek to był bez drōga powiesōny wiyniec. A w niedziela jak ma sł← do kościoła, to wszystko było postrojōne, choćby na wesele. Dziołchy w kabotkach i w bruślekach i gerlandami na głowach a baby wydane w purpurkach w cepcach i jedbownych fortuchach, a zaś niechtore to miał← fortuchy i kecki tak zeskrōbiōne i zôrgankowane, że jak sły, to ino tak rzynsiło i szumiało. Pogoda była piykno – taki prowdziwe babske lato – bo słōnecko świeciło choćby na wiosna. Jak nōm w kościele poświyńcili sztandar i jak my na zakōńcynie już ôdśpiewały „Boże coś Polskę”, to my potym zaprowadziły sztandar z muzykōm do prezeski i rozeszły sie na ôbiod.
Po połedniu ô drugej był pochōd bez wieś, ale wōm padōm moji złoci, iz jak nasa wieś jest staro, to takego pochodu w nij jesce nie było. Muzyka grała same polske marsze i śpiewki, a jak muzykanci ôdpocywali, to zaś my śpiewały i tak nōm było wesoło i miło na sercu, bo nōm sie zdowało, że my juz sōm wolni i juz sōm w Polsce. Ho! bo tez niyma jak te nase polske śpiewki i kōnski, niyma to jak to tyn nas starodowny polski strōj! Aze dusa w cłowieku rośnie, jak tak patrzi na tyn nas zdrowy, dobry polski lud. I wtyncas śmiało zawoło „Jesce Polska nie zginęła!” bo jōm tu widzi ta polska w kożdej gymbie i w kożdym słowie. Ôna tu była, jest i bedzie i ze my sōm Polocy, to nōm serce same pado.
Po pochodzie my sły do lasa, i tam sie wszyjscy bawili tak serdecnie i tak swojsko choćby jedna rodzina. A przeca to była zebrano cało ôkolica. W lesie były budy a ze my sie tak cały dziyń nałaziły, to kozdy dostoł głodu i posiadali my se na trowniku i tyn co se ze sobōm co przinisł, to jodł az mu sie usy trzynsły, a kto se nie prziniōsł, to se kupiōł w budzie winerkōw i żymeł. Dzieciōm joch kupiła piernikōw i jabłōnek. Prziśli tez do lasa ksiynżoszkowie, śpiewali i bawili sie z nami, a my im za to zrobiły wiyńce. Jak sie zećmiło, śli my z muzykōm nazod do wsi i potym był taniec na dwōch miejscach. Hej! ale my tez to wykwilały, bo te muzykanty psiojuchy poradził← grać wszystke nase stare kōnski i toz my tez i „łobracanego” i „drybka” i „trojoka” i wszystki nase stare kōnski tańcowały.
No, tej zabawy tak pryndko nie zapōmnymy, a po plebiscycie, jak bedymy świyńcili połōnczynie z Polskōm, to dopiero byndymy sie bawić i ciesyć ale nie jedyn dziyń jyno cały tydziyń.
Spotkałach tukejś staro Szyndzielorka, co to boroka juz mo blisko 80 lot i padała mi, jakto Panu Bogu dziynkuje, ize sōm tacy dobrzi ludzie jak na przikłod tyn „Polski Czerwōny Krziż” co lo tych biednych, starych pamyntajōm i za pora fynikw im dowajōm mleko, kawa, mka i rozmajite rzecy. Jo ji padała, iz keby tak te Niymce, co ich tu juz jyno jest ciyń, nierobili przeszkody, toby nōm nasi Polocy jesce sto razy tyla posłali do jodła, bo tego majōm, a majōm w Polsce.
Pytałach sie tez tu kejś jednej znajōmy, jak to bedzie przi plebiscycie głosowała? Ta wytrziscyła ôcy i pado zdziwiōno: Jak mi sie to tak mozes Rōźla dopiero pytać, przeca to tak wyglōndo, choćbys mi sie pytała, cy wierza w Pana Boga cy tez w Jancykrysta, dzis jōm se! Jo myśla, ize tu ani pōmyślōnku niyma ô jakymś tam inszym głosowaniu jyno za nasōm Polskōm.
I wōm padōm, zech sie aze zawstydziła i markotno mi było, bo mie bardzo mierziało, zech sie ji tak głupie pytać mogła, boch se przeca sama mogla rozwozyć, ize żodyn clowiek z Gōrnego Ślōnska, co po polsku godo, rziko i w Boga wierzi, nie bydzie inacej głosowoł jyno za Polskōm, za tōm tak długo ôd nos ôpuscōnōm matkōm nasōm, a nie za tōm ufifranōm zepsutōm macochōm niymieckōm, co mo wiyncej długōw jak wosōw na łebie.
Musa juz skōńcyć, bo sie trza trocha umyć i przeblyc a potym na rōzaniec do kościoła, bo to przeca październik.
Tōz do widzynio…
Rōźla Pyscycka.


text:
Zestawa gmejnskeje rady rozsudna, w kotrej rěči so posedźenja přewjeduja
Před nimale štyrjomi lětami je sakske knježerstwo předpołožiło plan pozbudźenskich naprawow k čilišemu nałožowanju serbšćiny. Pod dypkom 2.4.4. w dokumenće mjez druhim rěka, tež na posedźenjach gmejnskich radow w serbskim sydlenskim rumje zaručić a zmóžnić, zo na posedźenju serbsce rěča. W Chrósćicach a Ralbicach-Róžeńće wšak běchu hižo do toho w gmejnskim parlamenće serbowali, dokelž běchu w zbožownym połoženju, zo woběmaj cyłkomaj jeničce Serbja přisłušachu. Za tamne tři gmejny zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe so entuziasća nadźijachu, zo móhli so posedźenja radźićelow serbskorěčnje wjesć a němskim by so simultanje přełožowało. Samo přełožowarjo a technika mějachu so přewostajić. Tehdy běchu paket tajkich a hinašich naprawow wulce wuchwalowali, woprawdźe změniło pak so wot toho časa ničo njeje. Hdźež su hižo do toho w gmejnskim parlamenće serbowali, činja to dźensa hišće. Druhdźe wjesnjanosta jenož w serbskej rěči wita a posedźenje dale němsce nawjeduje.


text:
Wosebje na parkowanišćach šoferojo njekedźbuja a sej awto skóncuja
Wojerecy (SN/mwe). Wojerowski policajski rewěr je loni eksaktnje 1 997 wobchadnych njezbožow registrował. Z tych wotpadnu 1 021 na město a dalše k mjenowanemu rewěrej přisłušace komuny. Tak dóńdźe k 976 wobchadnym njezbožam w Halštrowskej Holi, we Łutach, we Łazu, Sprjewinym Dole, Kulowje, Njedźichowje, Rakecach a Wóslinku. Přirunujo ličbu z lětom 2015 je tendenca z 5,5 procentami wjace njezbožow lochko stupaca. Při jednym njezbožu bě loni zranjeny zemrěł, 37 wosobow je so ćežko a 105 lochko zraniło. Cyłkowna wěcna škoda wučinja něhdźe 2,3 miliony eurow.


text:
Britiske kupy
Britiske kupy su archipel na sewjerozapadźe Europy mjez Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Najwjetšej kupje stej Wulkobritaniska na wuchodźe a Irska na zapadźe. Mjez woběmaj kupomaj nadeńdźe so Irske morjo. Mjeńše kupy su Hebridy a Orkneyske kupy před šotiskim pobrjohom, Shetlandske kupy mjez Šotiskej a Norwegskej, Scillyjowe kupy před Cornwallom, Anglesey a Man w Irskim morju a kupa Wight w Doverskim přeliwje.
Zapřijeće je bóle kulturno-historiskeho razu hač geografiskeho. Na přikład płaća Kanalowe kupy jako dźěl Britiskich kupow, hačrunjež słušeja geografisce k europskej twjerdźi. Na tamnym boku je z politiskich přičin zwadne, hač słuša Irska w kulturnym zmysle k Britiskim kupam.
Cyłkownje słuša – z Irskej a bjez Kanalowych kupow – něhdźe 3000 kupow z přestrjenju wot 315.134 km² k Britiskim kupam.


text:
Lilongwe
Lilongwe je stolica južnoafriskeho kraja Malawi. Leži w srjedźišću Malawija, jenož 50 km wot mosambikskeje a sambiskeje hranicy a 80 km wot Malawiskeho jězora zdalene we wysokosći wot 1200 metrow nad hładźinu morja we wysokej runinje a ma wokoło 650.000 wobydlerjow. Dla dobreho měšćanskeho planowanja su dróhi w stolicy relatiwnje šěroke - kaž bulewardy - a jednotliwe ležownosće wulke. Lilongwe je politiske a zarjadniske srjedźišćo Malawija, pak nic hospodarske. Tutu rólu hraje najwjetše a najstarše malawiske město Blantyre w samym juhu kraja.
Město załoži so hakle w lěće 1947 jako wikowanski centrum tehdyšeje britiskeje kolonije Njassaland. Po njewotwisnosći Malawija w lěće 1964 rozsudźichu so dla centralneho połoženja za Lilongwe jako stolicu. Wot lěta 1994 je Lilongwe tež sydło parlamenta, kotrež běše do toho w měsće Zomba - něhdźe 230 km juhowuchodnje wot Lilongwe.
Lilongwe ma mjezynarodne lětanišćo Kamuzu a dwaj wot pjeć institutow malawiskeje uniwersity.


text:
Himalaja
Himalaja je hórski rjećaz w južnej Aziji, w kotrymž so najwyše hory swěta namakaja.
Rozpřestrěwa so na dołhoće wot něhdźe 3.000 kilometrow mjez Afghanistanom a Burmu a twori hač do 350 kilometrow šěroku geografisku barjeru mjez indiskim subkontinentom w juhu a Tibetskej wysočinu w sewjeru. W Himalaji steja dźesać wot cyłkownje štyrnaće wosomtysačnikow, mjez nimi Mount Everest (8.848 m), najwyša hora na swěće.
Jako zapadny kónc Himalaje płaći Khyberski přesmyk njedaloko afghanisko-pakistanskeje hranicy. W sewjernej Pakistanje namaka so Karakorum, kotryž je druhi najwyši dźěl Himalaje z druhej najwyšej horu swěta, K2. Dale běži Himalaja přez sewjernu Indisku, Nepal, Tibet, Bhutan a sewjernu Burmu.
Mjeno Himalaja pochadźa ze Sanskrita a wobsteji ze słowow hima (sněh) a alaja (městno, bydlenje).
Himalaja je sfałdowane horiny, kotrež nastachu přez koliziju Indiskeje platy z Euraziskej před něhdźe 40–50 milionami lět.


text:
Tuchwilu sobu najzajimawše twarnišćo dwurěčneje kónčiny je bjezdwěla nowa Chróšćanska pěstowarnja. Wonkownje napadnje trochu njezwučena forma domu, nutřka pak spjelnja wón zajimawe funkcije. Serbske Nowiny su so po twarnišću trochu rozhladowali.
Chrósćicy (SN/MWj). Pěstowarnja njeje jednoswójbny dom. Při planowanju „Chróšćan kołća“ měješe architekt Marko Dźisławk tuž wjace swobody; a što je při tym wuskočiło, je na kromje Chrósćic hižo wočiwidne. Płona třěcha a lute „kulojte róžki“ su wonkowne znamjo noweho dźěćaceho dnjoweho přebywanišća w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa. Wjesnjanosće Markej Klimanej (CDU) so tale forma runje tak lubi kaž wjetšinje gmejnskich radźićelow. Wothladajo wot maličkosćow njejsu wo cyłkownym koncepće dołho diskutowali.


text:
Gmejna dyrbi rozmyslować, kak škody po njewjedromaj wotstronić
Wotrow (SN/MWj). Při njewjedrje 23. meje a w nocy na 26. junija bu Wotrowska pěstowarnja, kotraž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, dwójce z wodu a błótom zapławjena. Zo móža so tam scyła wo dźěći starać, je wulka zasłužba staršich, kubłarkow a přistajenych gmejny, kotřiž su dom z wulkim angažementom rjedźili a rumowali. Přiwšěm wostanu škody njepřewidźomne a dyrbja so wotstronić. Kak měło so to stać, wo tym rozmyslowachu gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju.


text:
Kradu we pšawem casu, pśi góźbje 125. narodnego dnja Miny Witkojc, jo Ludowe nakładnistwo Domowina wudało CD z głosom jubilarki. Nagromadu 40 minutow wulicujo Mina Witkojc tšojenja ze swójogo žywjenja a pśednosujo swóje basni.
Nejstarše nagrawanje jo z lěta 1929, to jo baseń „Na wětšyk“– Mina Witkojc źěła we tom casu ako redaktorka Serbskego Casnika a jo 36 lět stara. Słowa teje basni Gaž wětšyk dujo... su dali CDeji titel. Komponist Bjarnat Krawc jo skomponěrował k basni muziku – a teke ta jo k słyšanju na CDeji.


text:
Poslednje posedźenje gmejnskich radźićelow w běhu lěta su stajnje dobra składnosć, bilancu sćahnyć a hižo raz do přichoda hladać. To činjachu wčera tohorunja delanscy radźićeljo.
Róžant (JK/SN). Minjene lěto drje gmejnskim radźićelam w Ralbicach-Róžeńće dołho w pomjatku wostanje. Dlěši čas nawjedowaštaj gmejnu a rjadowaštaj komunalne nadawki zastupowacaj wjesnjanostaj Tomaš Bjeńš a Michał Šołta (wobaj Swobodni wolerjo Delany), doniž so wot awgusta zaso hłowny wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) swojemu zamołwitemu zastojnstwu njewěnowaše.


text:
Czesc,
Clearwater, Florida, USA 7-23-1999
Przesyuoom wszyskim pozdrowiynia i pora zdjynici z tego roku. Niykere gorsze , niykere lepsze.
Jak jurz wiycie - to je jo - Tadzik - ja starzeja sie , jo wiym!
To je moja cera - Karolinka - pomogo tatowi przi koomputerach!
To je Moja z Karolinkoom - korzdo prubuje byci modelkoom ale narazie piniyndzy s tego nima!
Karolinka pomogo tatowi jezidzici autym ciynrzarowym.
To je nasza chaupa na Florydzie i Karolinka z dziadkym kery nos uodwiydzioou w tym roku.
To je zdjyncie co sie nazywo - "DZIADEK I WNUCZKA"
Karolina nimo jeszcze 2 latka ale jurz uodkurzo mamie dywany.
Mauy pocaunek Karoliny na plarzy na Florydzie!
Ha, Ha, Ha, my sie yno tak wygupioomy s moim kolegoom!!!
Karolina dorwaua jelynia co joom musi terozki wozici!
Mama, a uooni mie podrywajoom!!!
Jo moom uod taty sandale i sie ida do auta a wos moom wszyskich kajsi.
SILESIA JOURNAL


text:
Erfurt (B/SN). Ministerski prezident Durinskeje Bodo Ramelow (Lěwica) widźi zakaz nahłowneho rubiška muslimkow jako wěc, kotraž dale njewjedźe. Wón sam měni, „zo měli ludźo swoje mjezwočo pokazać“, ale powšitkowny zakaz rubiška by potom tež płaćił za katolske rjadnicy, praji politikar. Před zakonjom njehodźi so mjez swobodu a nanuzowanjom rubiška rozeznawać.
85lětny so z křesćanom stał
Brisbane (B/SN). Za wěru njejsy ženje přestary: Lětdźesatki bě Bill Hayden jedyn z najprominentnišich ateistow Awstralskeje – nětko je so wón z 85 lětami z křesćanom stał. Něhdyši wonkowny minister da so 9. septembra w katolskej cyrkwi swj. Marije w Ipswichu pola Brisbanea wukřćić. Dlěši čas hižo so wón sam sebje prašeše za swojej rólu w žiwjenju, rjekny něhdyši předsyda socialdemokratiskeje strony Labor Party cyrkwinskej nowinje Catholic Leader. Politikar, kotrehož bě před štyrjomi lětami Boža ručka zajała a kotruž bě wón přežiwił, so nadźija, zo jeho přistup ke křesćanskej wěrje tež druhich k tomu zmuži.
Cyrkwinski dźeń bjez AfD
Berlin (B/SN). Generalny sekretar arcybiskopstwa Berlin pater Manfred Kollig pleděruje za to, so z nabožinskimi zhromadźenstwami a jich tuchwilnymi prudami sylnišo rozestajeć. Generalny wikar namołwja nabožinske zhromadźenstwa, zo bychu pruwowali, što je negatiwne a što pozitiwne na jich konfesiji. Mnohotnosć móhła tomu słužić, zo wšelakorym čłowjeskim potrěbnosćam a wuměnjenjam wotpowěduje.
Za zakaz wojerskich trutow
Freiburg (B/SN). Awtonomne wojerske systemy kaž wojerske truty měli po měnjenju teologi Eberharda Schockenhoffa zakazać. Morjenje čłowjeka njeměli rozsudźić kompjutery abo algoritmy, ale jeno čłowjek sam, kiž dyrbi so wusprawnić po etiskich/ludoprawniskich měritkach a ma za to zamołwitosć přewzać.
Wustajeńca wo klóštrje
Bonn/Berlin (B/SN). Ewangelske akciske zhromadźenstwo za měr (AGDF) a katolska organizacija Pax Christi namołwjatej k protestej přećiwo wyšim wudawkam za wojerstwo. Pax Christi zahaji akciju za zběranje podpismow „Wjace za wojerstwo? Nic z nami!“ składnostnje Dnja měra 1. septembra. Pax Christi protestuje přećiwo wyšim wudawkam we wójsku: „Wone njewotpowěduja moraliskim zawjazkam a politiskim dowidźenjam a njewottwarja deeskalaciju a wotbrónjenje.“ Za tutu akciju su hač do decembra trěbne 50 000 podpismow.
Běda dźěći na wuchodźe
Nowa Cala (B/SN). Kónc awgusta załoži skupinka cisterciensow, pochadźacych z klóštra K swjatemu křižej blisko Wiena, w braniborskej Nowej Cali swój priorat. Hinak hač dotal předwidźane, njebudu mniša w starych klóšterskich murjach bydlić, ale chcedźa sej w bliskosći nowy klóšter natwarić. „Smy mniša 21. lětstotka“, praji abt Maximilian. „Chcemy wutworić oazu, hdźež móža ludźo mocy čerpać a hdźež čuja so cuzy přiwzaći.“ Mnich Maximilian wěri do toho, zo móže centrum zetkawanja z Bohom cyły region wožiwić. Braniborska ministerka za wědomosć, slědźenje a kulturu Martina Münch (CDU), zdobom předsydka Załožby Nowa Cala, rozsud mnichow witaše a rjekny: „Wjeselu so, zo su štyrjo cisterciensojo w 750. jubilejnym lěće wobstaća klóštra priorat w Nowej Cali załožili.“
Połoža zakładny kamjeń
Gdańsk (B/SN). Předsyda Němskeje biskopskeje konferency, kardinal Reinhard Marx, je na swojim njedawnym wopyće Pólskeje w Gdańšćanskim Solidarność-centrumje „za nowe wědomje za Europu, za wulki projekt měra“ wabił. „My wšitcy směmy w najlěpšim zmysle słowa patrioća być“, rjekny Marx. Dyrbimy pak tež přez swójsku kromu talerja hladać, zo bychmy wotpowědowali zamołwitosći zhromadneho domu.
Wjele Božich domow spušćiła
Bonn (B/SN). Katolska cyrkej w Němskej je wot lěta 2000 něhdźe 540 cyrkwinskich twarjenjow spušćiła, 160 je spotorhać dała, 142 předała. Wjacore Bože domy słuža dźensa jako dźěćace dnjowe přebywanišća, starownje, hosćency, kulturne zarjadowanišća abo archiwy. Tuchwilu w Němskej hišće 22 200 cyrkwjow a kapałkow wužiwaja.
Horcota cyrkwjam škodźała
Vatikan (B/SN). Vatikan je kritiske wuprajenje bamža Franciskusa, za homoseksualne dźěći pytać psychiatrisku pomoc, cofnył. „W dźěćatstwje maš tójšto, štož hodźi so z psychiatriju činić“, rjekny bamž na wróćolěće z Irskeje. W statemenće Vatikana tele słowa pobrachuja. Njejsu mysle swjateho wótca sfalšować chcyli, kaž rěčnica zdźěli. Franciskus nochcyše rjec, zo je homoseksualita chorosć, ale „zo dyrbi so hladać, kak so wěcy na psychologiskej runinje předstajeja“. Tajka „homoseksualna powěsć“ bamža je „jěre přesłapjenje“, praji čłon předsydstwa zwjazka homoseksualnych LSVD Henny Engels.
W lěće 2013 bě bamž hišće přećiwo diskriminaciji homoseksualnych wustupował a za mjezsobnu akceptancu wabił.
Spřećiwja so podhladej
Dublin (B/SN). Wot 21. do 26. awgusta zetkachu so swójby w irskej stolicy Dublin pod hesłom „Ewangelij swójby – Radosć ze swětom“. „Zetkanje je wulka pastoralna šansa, swójby nutřkocyrkwinsce zesylnić. Wosebitych wužadanjow a poćežowanjow dla wostanje mnohostronski angažement za swójby zdobom wusahowacy nadawk cyrkwje. Tohodla so našim swójbam dźakuju za jich křesćanske skutkowanje a wobohaćenje w našich wosadach, za jich towaršnostnu zhromadnosć“, wuzběhny arcybiskop dr. Heiner Koch, předsyda komisije mandźelstwo a swójba Němskeje biskopskeje konferency.
Konsum wobmjezować
Aachen (B/SN). Hladajo na rosćace brojenje zežiwidłow a dalšich tworow hrozy zemska katastrofa wudyrić. Tohodla žada sej hłowny jednaćel pomocneho skutka Misereor Pirmin Spiegel zakładne změny nastupajo konsum tworow. „Kóždy měł materielne potrjeby na znjesliwu měru za wšěch ludźi wobmjezować“, potwjerdźa romsko-katolski duchowny a wuwićowy pomocnik.
Europska měrowa jězba
Lipsk (B/SN). Předsyda ewangelskeho pomocneho Skutka Gustava Adolfa w Sakskej dr. Arndt Haubold warnuje před dwělomnymi próstwami z Rumunskeje. „Zas a zaso dochadźeja z póštu próstwy nuzu tradaceje rumunskeje swójby ze Sedmihródskeje“, Haubold pisa. „Rěč je wo wulkej nuzy, tež foto swójby je připołožene, podate su kontowe daty a bibliske słowa z poručenjom duchowneho.“ Tajke kopěrowane listy kursěruja hižo někotre lěta ze samsnym tekstom, kaž zwěsćichu. „Woprawdźe nuzowe pady njech dochadźeja radšo přez dowěrliwych ludźi a puće, potom so jim pomhać hodźi“, zdźěla Skutk Gustava Adolfa.
Habermas žada sej solidaritu
Bad Schlema (B/SN). Wodowe znamjo dopokazuje, zo je swětoznaty komponist Johann Sebastian Bach někotre ze swojich kompozicijow něhdy originalnje na papjeru pisał, kotraž pochadźeše z papjernika (Papiermühle) Oberschlema. Njewšědnosć tež je, zo bu prěni přełožk lutherskeje hamtskeje biblije z lěta 1625 na runje tajku papjeru ćišćany a je hač do dźensnišeho zdźeržany. 74lětny Ullrich Espig z Bad Schlemy, kiž je sam w papjerowej industriji dźěłał, zajimuje so wot dźěćatstwa za stawizny a wuwiće papjery. Nětko je chroniku wo tym spisał a ju zajimcam předstajił.
Kritizuje škitarjow klimy
Washington (B/SN). Nošer Nobeloweho myta a něhdyši wiceprezident USA Al Gore je bamža Franciskusa za jeho zasadźenje za škit klimy chwalił. W interviewje z rozhłosowym sćelakom Vatican News demokratiski politikar zwurazni, zo jeho wobswětowa encyklika „Laudato si“ a žadanja swjateho wótca zahorjeja. Gore wuzběhny Franciskusowe njepřestajne zasadźenje wo rozrisanje klimoweje krizy a je „dźakowny za jasnosć moraliskeje mocy, kotruž wón předstaja“. Zdobom pokazuje bamž na chudych, kotřiž su wot změny klimy najbóle potrjecheni. Wosebje zbožowny je Gore, zo je Franciskus na njedawnej konferency we Vatikanje zastupjerjow wulkich producentow wolija napominał, so wo produkciju čistych ćěriwow starać.
Bachowe wubědźowanje


text:
EDUKOMAT NA KATOWICKIM PLACU KWIATOWYM
03 września, z okazji rozpoczęcia roku szkolnego, Ślōnskŏ Ferajna i europoseł Marek PLURA zorganizowali happening „Edukomat, kery witŏ, edukuje a daje gyszynki”. Jego celem było zwrócenie uwagi, że w polskim systemie szkolnictwa nadal nie ma miejsca dla edukacji regionalnej i ślōnskij gŏdki. Impreza stanowiła również okazję do wspomnień szkolnych. Tym bardziej, że do „edukomatu” na katowickim Placu Kwiatowym, stanęła kilkudziesięcioosobowa kolejka zróżnicowana wiekowa. Starsza para opowiadała o swojej edukacji w latach pięćdziesiątych, natomiast 7-letnia Julia wracała z uroczystości rozpoczęcia roku szkolnego w jednej z katowickich podstawówek. Dziewczynka niosła kolorową tytę, wypełnioną słodyczami.
Zgromadzonych na katowickim Placu Kwiatowym powitał europoseł Marek PLURA, który powiedział: „- Trefiŏmy sie na poczōntku roku szkolnego to już takŏ tradycyjŏ, nale niy ma uciechy ze tyj tradycyji, bo rok za rokiem dycki gŏdŏmy, że chcemy ślōnskij edukacyji we ślōnskich szkołach. Chcymy, co by uczyli prawdziwej ślōnskij geszichty, ślōnskij historii naszego Hajmatu, naszyj Ślōnskij Ôjczyzny. My sōm we stosunku do państwa polskigo we porzōndku – płacymy podatki, robiymy, dbŏmy, nale ta Polska nie je w porzōndku do nŏs, bo niy mŏmy ślōnskij gŏdki we szkołach, we urzyndach, choć mŏmy do tego prawo jako ludzie i jako obywatele. Politycy muszōm się jeszcze mocka nauczyć. A beztōż zrychtowali my dlŏ nich, dlo wŏs wyprawka szkolno. Chcymy dać choć trocha tyj ślōnskij edukacyje. Kŏżdy se może tako wyprawka wziōnć i zrobic se fota ze ślōnskōm tytōm jako sie dawo piyrszŏkom do szkoły. Je jeszcze jedna richtig ważnŏ sprawa – hnet bydōm wybory samorządowe. Jedynie samorzōnd poradzi pomóc Ślōnzŏkom we ślōnskij edukacyji i sōm tacy ludzie ze rad gmin, powiatów, kerzy to rozumiejōm i już napoczyli ślōnskŏ edukacyjo regionalnŏ we naszych ślōnskich szkołach beztōż gŏdŏm do wszyjskich – a nŏjbardzij do Ślōnzŏkōw, do swoich - kej pōdziecie do welungu patrzcie tam jako, wspiyrejcie tych, kerzy chcōm wspierać ślōnskŏ edukacyjŏ regionalnŏ, kerzy sōm Ślōnzŏkami, do kerych gŏdka ślōnsko je ważnŏ, kerzy rozumiejōm to, że jak niy bydōm pomogać to niestety we dzisiejszym świecie i ta naszŏ ślōnskŏ gŏdka zaginie i ta naszŏ identyfikacyjŏ tyż. Takie mŏmy czasy, że potrzeba nŏm tyj ślōnskij gŏdki i ślōnskij edukacyji regionalnyj co by życ po swojymu i być sobōm. Znŏjdziecie takich ludzi na każdyj liście wyborczyj, beztōż niy agituja za żadnym komitetym wyborczym, ale wszyjskich zachyncōm - na przedwyborczych spotkaniach pytejcie co tyn kandydat chce zrobić dlŏ edukacyji regionalnyj, dlŏ ślōnskij gŏdki we urzyndzie, we szkole, w roztomajtych instytucjach. Tak co by przy welungu nasz głos wspiyrŏł naszych ludzi i nasze życie.” Kilkuminutowe wystąpienie europosła wywołało burzę oklasków wśród zgromadzonych. Każdy otrzymał drobny upominek od parlamentarzysty – wyprawkę szkolną ze ślōnskim heftem, w którym znalazła się krótka historia Śląska i słownik śląski-polski. Dodatkowo każda osoba mogła sobie zrobić zdjęcie z tabliczką promującą edukację regionalną i ślōnskŏ gŏdka. Największą popularnością cieszyły się hasła: „Chcymy we szulach edukacyji regionalnyj a ślōnskij gŏdki”, Przeca jŏ niy je taki huncwot”, „Zaś mŏm flek zy tinty” i „We ślōnskij tycie sōm zŏwdy maszkety”. Największy problem sprawiło zebranym „Je żech celer”.
Mirella DĄBEK


text:
Ze Złego Komorowa/Senftenberg. Njeźelu pśed tśimi tyźenjami su w Serbskej cerkwi swěśili ekumenisku serbsku namšu. Katolski faraŕ jo pak njenaźejucy schórjeł. Namšu jo źaržał ewangelski faraŕ Manfred Schwarz. Wón jo rědnje wuwitał tych 50 namšarjow we serbskej rěcy. Wóni su pśišli z cełeje wokolnosći, ale teke z města a Blunja. Mjazy nimi su byli někotare wobźělniki ferialnego kursa w měsće.
Faraŕ Dieter Schütt jo na serbske prjatkował wót wažnosći wěry na ten ewangelium swětego Jana 6, 1-15, źož Jezus naseśijo z pěśimi pokšytami klěba pěś towzynt luźi. Faraŕ jo wulicował wót „wiźenja“ a „wěrjenja“. Zaprědka co kuždy luź nejpjerwjej ze swójima wócyma wěcy wiźeś a wěźeś. Ale wěra dajo jomu tu móc, źiwy póznaś.
Epistelu a ewangelium jo lazowała Madlena Norbergowa, za-pšosby jo cyniła Hanka Markowa, serbska žeńska z Górneje Łužyce a cłonk katolskeje wósady, ako źěła we źiwadle w Złem Komorowje.
Namšy su spominali na dweju zamrěteju cłonkowu złykomorojskeje wósady: Wilhelma Kaisera (z rodom ze Žylowa) a Marlenu Lucasowu z Wjelikeje Kóšyny.


text:
Wobskorža krajneho radu
Hamburg/Zhorjelc. Zwěrinoškitna strona Ethia je zhromadnje ze zajimowym zhromadźenstwom „Wjelk, haj prošu“ a Zelenej ligu Sakskeje skóržbu přećiwo Zhorjelskemu krajnemu radźe Berndej Lanzy (CDU) zapodała. Přičina je njedawno zatřěleny problemowy wjelk. Po słowach skóržbnikow bě Lange z dowolnosću, zwěrjo wottřělić, wjacore zakonje ranił. Njejsu žane dopokazane nadpady, kotrež wottřěl wjelka wusprawnjeja.
Widźi šansu za Łužicu
Grodk. Łužiski zapósłanc zwjazkoweho sejma dr. Klaus-Peter Schulze (CDU) ma předwidźanu zamołwitosć swojeje strony za hospodarski ressort w móžnym nowym zwjazkowym knježerstwje za spomóžnu. To „skići wulku šansu runje hladajo na přichod łužiskeho energijoweho regiona a z nim zwjazanu strukturnu změnu. Tak móhli při temje brunica skónčnje zas prawe ćežišća sadźeć.“
Wabja za aktiwny dowol


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Głogów (pow. głogowski w woj. dolnośląskim), Bolesławiec (pow. bolesławiecki w woj. dolnośląskim), Zgorzelec (pow. zgorzelecki w woj. dolnośląskim), Lwówek Śląski (pow. lwówecki w woj. dolnośląskim), Żary (pow. żarski w woj. lubuskim), Złotoryja (pow. złotoryjski w woj. dolnośląskim), Lubań (pow. lubański w woj. dolnośląskim), Polkowice (pow. polkowicki w woj. dolnośląskim), Przemków (pow. polkowicki w woj. dolnośląskim), Chojnów (pow. legnicki w woj. dolnośląskim)


text:
Parlamentariska přirada so zešła
Budyšin. Parlamentariska přirada Załožby za serbski lud je so dźensa skonstituowała. Na posedźenju wuzwolichu nowe předsydstwo. Předsyda wostanje dale Marko Šiman (CDU, Sakski krajny sejm). Jeho zastupjerce stej Marja Michałkowa (CDU, zwjazkowy sejm) a Kerstin Kircheis (SPD, Braniborski krajny sejm). Parlamentariska přirada wobsteji wot lěta 1991.
Próstwa wotpokazana
Wodowe Hendrichecy. Něhdyši „šulscy rebelojo“ Wodowych Hendrichec njesmědźa so do swojeje bywšeje šule wróćić. To je sakske kultusowe ministerstwo rozsudźiło a tak próstwu města wo dalewjedźenje 8. lětnika na kubłanišću wotpokazało. Wuměnjenje za to je, zo maja znajmjeńša 20 šulerjow. Wosom dźěći tehdyšeho rebelowaceho 5. lětnika chodźi nětko w Rěčicach do šule.
Čech na čole NATO


text:
Juz dzisioj łode szesnostyj zacnymy szpilać we Rybniku ze tamtyjszym ROWem 1964. Szpil łodbydzie sie we tramach 12 raji szpilów II Ligi.
Fto niy do rada być we Rybniku, to zapraszomy ocywiście do śledzynio noszyj rylacji po naszymu, kaj zacnymy szprechać juz kole 15:00, a link mocie tukej => Ślonski LIVE: ROW – Ruch
Zapraszomy do nos!
własne
Zapraszomy na szpil Pucharu Polski, kaj Ruch podyjmie Odra Opole. Szpil na Cichyj 6 łode 19:20, a fto niy może być tyn niech czito nosz LIVE.
Szprechać zacnymy kole osiymnostyj, a link do noszyj rylacji mocie tukej => Ślonski LIVE: Ruch – Odra (1/32 PP)
Zapraszomy do nos!
We piuntek, ło 19:20, na Cichyj 6 zagromy kolyjny, jedynosty juz szpil we tym syzonie ligowym. Tym razym ze Gryfem Wejherowo. Fto niy może być na Cichyj 6, tyn niech czito nosz Ślonski LIVE.
Szprechać zacnymy kole osiymnostyj, a rylacja znojdziecie pode tym linkiym => Ślonski LIVE: Ruch – Gryf
Zapraszomy do nos!
własne
Dzisioj ło szesnostyj zacnie sie szpil Stali Stalowo Wola ze Ruchem Chorzów, a my sztandardowo zapraszomy na nosz Ślonski LIVE ze tego szpilu.
Szprechać zacnymy juz kole piytnostyj, a znojdziecie nos pode tym linkiym => Ślonski LIVE: Stal – Ruch
Zapraszomy do nos!
własne


text:
Malawi
Malawi, Republika Malawi (ang. Republic of Malawi; čičewa Malaŵi, Dziko la Malaŵi) downij Ńjasa – państwo we wschodńij Africe, bez dostympu do mořa. Grańičy s Tanzańijům, Mozambikym a Zambijům.
S půunocy na pouedńe kraju rozćůngo śe Wjelgi Růw Zachodńi, we uobrymbje kerygo znojduje śe třeće co do wjelgośći jeźoro afrikańske - Ńjasa, powstoue we wyńiku ruchůw tektůńičnych na placu Wjelgich Rowůw Afrykańskych. S pouedńowych krańcůw jeźora wypúywo řyka Shire, kero je dopuywym Zambezi. Na wschůd a zachůd uod jeźora Ńasa we krajobraźe důminujům wysoke puaskowyže. Pouožůna na půunocy kraju wysočyzno Nyika śyngo 2600 m n.p.m. Na pouedńe uod jeźora Ńjasa rozćůngo śe wyžyna Shire wyžyna), kero přechodźi we masyw gůrski Mlandži, uośůngajůncy wysokość 4000 m n.p.m. Klimat Malawi na přewažajůncym uobšaře podzwrotńikowy.


text:
Na Budyskim hamtskim sudnistwje bě dźensa dopołdnja nanuzowane přesadźowanje Worklečanskeho hosćenca „Ke kupowemu hatej“. Pjenjezy poskićił pak za njón nichtó njeje.
Budyšin/Worklecy (SN/MWj). Marlies Hüllowa wostanje dale wobsedźerka Worklečanskeho hosćenca. Při dźensnišim nanuzowanym přesadźowanju w Budyšinje njebě nichtó z horstki přitomnych zwólniwy, pjenjezy za njón poskićić. Kaž sobudźěłaćer sudnistwa Andreas Amft rozłoži, njeje to ničo wosebite, zo so jednanje nachwilnje zastaji. Rukowaćeljo, w tym padźe Budyska Ludowa banka a Wojerowski financny zarjad, matej nětko próstwu zapodać, nowe jednanje zahajić. Najpozdźišo za poł lěta – skerje prjedy – postaja nowy termin, praješe Amft.


text:
Njejsu to jenož najwšelakoriše zarjadowanja, kotrež su dźesaćlětnemu wobstaću Budyskeho wokrjesa w jeho dźensnišej formje wěnowane. Nětko nahrawaja za to samo film.
Budyšin (CS/SN). Składnostnje swojeho dźesaćlětneho wobstaća w dźensnišej formje da Budyski wokrjes tuchwilu imageowy film wjerćeć, kotryž ma wšitke rjane stronki kónčiny mjez Hornim krajom a łužiskej jězorinu pokazać. Projekt ma štyri epizody zaběrace so z ćežišćemi žiwjenje, hospodarstwo, chłóšćenje a swjedźenje kaž tež tradicije a kultura. Za kóždu jednotliwu epizodu su sej wobłukowe jednanje wumyslili, kotrež lajscy hrajerjo předstajeja. Na wotpowědnu namołwu za 20 trěbnych hrajerjow je so tójšto zajimcow přizjewiło, rjekny fachowy referent krajneho rady Tobias Schilling. Planowane je, zo ma film w běhu dźesać hrajnych dnjow nastać. A kóždy raz hlada akteram wjele dźěła do rukow. To móže wob dźeń dwanaće do 15 hodźin trać, praji produkciski nawoda Christian Bachmann z widejoweje produkcije předewzaća DDV Media.


text:
informaciskego centruma
Tak jo wuglědało we Wusokej (Weißagk) w lěśe 1985, gaž su tam tu wjas wótbagrowali
dla wugloweje jamy Janšojce.
Fotograf: Jürgen Matschie
Buźćo wutšobnje witane na internetnem boce Dokumentaciskego a informaciskego centruma "Archiw zgubjonych jsow".
"Bog, ten kněz, jo stwórił Łužycu, ale ten cart jo how zarył tu brunicu."
Tak wopisujo stare serbske pśisłowo bejnje nadwojny poměr, kótaryž maju luźe we Łužycy k brunicy, k brunemu wugloju.
Južo 100 lět dłujko póstaja górnistwo, to wudobywanje wugla, cełe góspodarske wuwiśe teje howacej na strukturach chudučkeje Łužyce a pśinjaso luźam źěło.
Zrownju pak su wjelike wuglowe jamy bóžko zawóstajili krajiny, kótarež se rownaju mjasecoju. Jsy, sedlišća a wejsne źěle, kótarez su byli tam, źož jo raz był wugel w zemi, su se dewastěrowali, to groni: wóni buchu wótbagrowane.
W lěśe 1998 su pjerwjejšne wobydlarje ze Tšuckojc (Straußdorf) wuswěśili wopomnjeński kamjeń za swóju něgajšnu wjas. Tu běchu 1988 wótbagrowali za wuglowu jamu Wjelcej-pódpołdnjo.
Fotograf: Heinz Kott
Dogromady 136 łužyskich jsow, a wjaskow a wejsnych źělow jo se z lěta 1924 na taki part docełego abo pó źělach pózgubjowało. Wušej 25000 za wětšy źěl serbskich luźi (to su jano oficialne licby) jo zgubiło swóju domownju. Źinsa su take "zgubjone jsy" za wětšy źěl zakopane w kumštnych jazorach abo pód rekultiwěrowanymi płoninami. Jano wopomnjeńske kamjenje abo tofle pokažu wótergi na to, až su tam raz luźe bydlili.
Serbske žeńske pśi źěle na póli – wótmólowane w Liškowku (Klein Lieskow). W lětoma 1986 a 1987 jo ta wjas pśišła pšec dla wugloweje jamy Chóśebuz-pódpołnoc.
Fotograf: Fritz Kschammer
Archiw zgubjonych jsow dokumentěrujo w multimedialnej stawnej wustajeńcy historiju toś tych "zgubjonych jsow". Wón pšaša za tym, co su pótrjefjone luźe dožywili, ako su se pśesedlili, a informěrujo wó tom, kak su něga a źinsa luźe se pśesedlili a kak jo se to wucyniło na jich žywjenje. Wósebnje se pśi tom pśedstajijo, kak problematiske su byli a su hyšći dalej te slědy, kótarež jo górnistwo zawóstajiło w kulturje, w rěcy a w sedleńskem rumje Serbow, teje we Łužycy žyweje narodneje mjeńšyny.
Na wjelikem pśestrěńcu, na kótaremž jo namólowana kórta Łužyce, mógu woglědarje z modernym interaktiwnym rědom za cytanje pytaś a dostaś informacije k tym jadnotliwym wótbagrowanym jsam.
Fotograf: Michael Helbig
Zaměr Archiwa zgubjonych jsow, jo systematiski zběraś wšen material a jen wugódnośiś a we wustajeńcy dokumentěrowaś k temje "Wótbagrowanja a pśesedlenja we łužyskem brunicowem rewěrje".
Wustajeńcu Archiw zgubjonych jsow su naźěłali fachniki, a te , ako su pón wšo zestajili a wugótowali, su to cynili pó njezwuconem multimedialnem modernem koncepśe. Wósebna atrakcija jo pśi tom wjeliki pśestrjeńc, na kótaremž su namólowane wše 136 doněntejšne wótbagrowane jsy a sedlišća w Dolnej a Górnej Łužycy.
Na tom pśestrjeńcu móžośo chójźiś, a z pomocu mobilnego rěda za cytanje namakaśo wše te zgubjone městna.
Z touchsreenmonitorom infosrěbaka daju se pón detajlěrowane informacije k tym jsam z datoweje banki městnow wótwołaś.
Archiw zgubjonych jsow jo w gmejnskem centrumje Rogowa (Horno), kenž jo źěl města Baršć (Łužyca).
Fotograf: AVO
Na taki part jo Archiw zgubjonych jsow we swójej cełej tematice a we swójom inowatiwnem wugótowanju dotychměst ten jadnučki taki w cełej Nimskej.
Archiw zgubjonych jsow jo w měsće Baršć (Łužyca), a to w nowem měsćańskem źělu Rogow, kenž su w lětach 2002 do 2004 nowo twarili. Wobydlarje něgajšnego Rogowa su dejali w lěśe 2003 pśeśěgnuś do noweje domownje w Baršću, pótom, až běchu se wjele lět dłujko pśeśiwo tomu stajali a woborali.
Wustajeńca jo zgromadny projekt Vattenfalla Europe Mining, Domowiny, Załožby Rogow a města Baršć (Łužyca).


text:
09.04.2013 - Katowice , Spodek , tenis , BNP Paribas Katowice Open , Mecz pokazowy - Gra mieszana Agnieszka Radwanska , Mariusz Fyrstenberg - Marta Domachowska , Marcin Matkowski N/Z Mariusz Fyrstenberg , Agnieszka Radwanska Fot. Mariusz Palczynski / MPAimages.com
09.04.2013 - Katowice , Spodek , tenis , BNP Paribas Katowice Open , Mecz pokazowy - Gra mieszana Agnieszka Radwanska , Mariusz Fyrstenberg - Marta Domachowska , Marcin Matkowski
N/Z Mariusz Fyrstenberg , Agnieszka Radwanska
Fot. Mariusz Palczynski / MPAimages.com


text:
Image 1 of 1
MLSMJ042608083.jpg
David Beckham
Michael Janosz
internationalsportsimages.com
26 Apr 2008 2000x1334 / 761.4KB26 Apr 2008
David BeckhamMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMLS, Chivas USA, FC DallasMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMajor League Soccer, Real Salt Lake, Chivas USAMLS, Chivas USA, LA GalaxyMLS, Chivas USA, LA Galaxy


text: Ralbicy (aha/SN). K mało wjesnym hosćencam w Delanach słuša tón Šołćic swójby w Ralbicach. Po přewróće Pawoł Šołta z mandźelskej Marju wo tym rozmyslowaše, na městnje swójskeho zahrodnistwa natwarić kehelernju. Spočatnu wiziju zwoprawdźić wšak wopokaza so jako wulke wužadanje. Bjez spěchowanskich srědkow daštaj so do dźěła, a tam, hdźež stejachu wot lěta 1981 rostlinarnje, natwarištaj modernu kehelernju z dwěmaj čaromaj. Na městnje něhdyšeje hródźe nasta přijomnje wuhotowana hóstna stwa, kotrejž přizamkuje so swjedźenska stwa za něhdźe 50 ludźi. Po dźěłapołnymaj lětomaj móžeštaj wonaj krótko do hód 1999 prěnich hosći witać. Bě to lajska dźiwadłowa skupina Šunow-Konjecy, kotraž swoju adwentničku swjećeše. Spěšnje rozšěri so powěsć, zo móžeš w nowym Ralbičanskim hosćencu derje pojěsć a so zabawjeć. Marju Šołćinu sej mjeztym jako wuběrnu kucharku chwala, hdyž swjeća tam slěborny abo złoty kwas, narodniny a dalše swjedźenje.


text:
W Bjerwałdskim jězoru płuwać je jenož na swójske riziko móžne
Hamor (AK/SN). Z ph-hódnotu 7,7 ma Bjerwałdski jězor jara dobru mikrobiologisku kwalitu wody. Tole podšmórny Hamorski wjesnjanosta Achim Junker (CDU) na wčerawšim posedźenju gmejnskeje rady. „Kupanju při Hamorskim, Klětnjanskim a Delnjowujězdźanskim pobrjohu potajkim ničo naprěki njesteji.“
Wot tuteje sezony móža tež ći, kotřiž su na chorobny stoł wjazani, k jězorej přichadźeć. Za nich natwarichu połdra metra šěroki separatny přijězd při Hamorskim pobrjohu. Wón je z tirkisowymi gumijowymi přestrěncami wukładźeny. Po nich móžeš sej z chorobnym stołom runje tak k wodźe dojěć kaž z dźěćacym wozyčkom. Financowali su projekt z inwesticiskeho programa za twarjenje bjez zadźěwkow. Předewšěm dźakowaše so Achim Junker społnomócnjenej za zbrašenych Zhorjelskeho wokrjesa Elvirje Mirle a twarskemu zawodej Hamorskeje gmejny za zwoprawdźenje tohole projekta.


text:
Na co nōm korpus gŏdki abo kōniec szamanizmu
Niy czujã sie dobrze z tym, coch gŏdoł do 1997 [Sarasola 1997]. Sugerowalimy poprawność i niy doszlimy dō niyj. To używanie je ważne, to znaczy używane słowo. Muszymy budować baskijskõ mŏwã w ciyniu hiszpańskij. Gŏdŏcie, iże jakeś słowo je przeciwko jedności, ale co jak żŏdnego to niy ôbchodzi? Co wtynczŏs zrobicie? Rozpłaczecie sie? Muszymy dojś do jedności, ale ze nojwiyncyj używanymi słowami. Bōł czas, jak my propōnowali ‘krokodilo’ za formã poprawnõ i wszyjscy sie zgodziyli. Ale dzisiej take podejście niy funguje. To cōż mōmy zrobić? Muszymy zrezygnować i ôcalić to, co idzie ôcalić. Używanie trwŏ i muszymy to reszpektować. Skuli tego korpusy sōm take ważne. – Ibon Sarasola, pisŏrz baskijski, autōr słownikōw, czōnek Krōlewskij Akadymije Baskijskij Mŏwy.
Czowiek niy je perfekt. Nasze zmysły tyż niy sōm perfekt. Jak czytōmy, czynsto coś nōm sie straci przed ôczami abo dŏwōmy pozōr niy na to, co je ważne. To samo mogōm ô sobie powiedzieć naukowcy, beztōż ôni używajōm ekstra nŏrzyńdzi do analizowaniŏ mŏwy. Te nŏrzyńdzia nazywŏ sie korpusami.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Sama lingwistyka korpusowŏ to je doś mody dzioł nauki, bo chociŏż po prŏwdzie piyrsze działania, co je idzie nazwać korpusowymi, były kludzōne już we szōstym stoleciu przed naszōm erōm, a gramatycy bez setki lat ôpisowali mŏwy ludzke na bazie tekstōw religijnych, to poczōntek modernyj lingwistyki korpusowyj to lata 60. XX stoleciŏ, jak naukowcy na Uniwersytecie Brown we USA sebrali 500 tekstōw, co sie słożyły na milijōn słōw. W 1967 roku ôpublikowali efekty swojich badań na tych tekstach i to bōł piyrszy rŏz, jak użyto było kōmputra do sprawdzyniŏ, jak funguje gŏdka. Takŏ informatycznŏ analiza zmiyniyła to, jak badōmy używanie ludzkij mŏwy.
Dzisiej skłŏdŏ sie korpusy rozmajtych jynzykōw. Sōm korpusy angelske, francuske, hiszpańske, niymiecke, sōm tyż korpusy małych gŏdek, jak irlandzkij, baskijskij abo sycylijskij.
Korpusy skłŏdŏ sie z tekstōw pisanych (bp.: artykuły, ksiōnżki) i tekstōw gŏdanych (spōntaniczne rozmŏwy abo, jak w przipadku korpusu ślōnskigo, nagrania tego, jak Ślōnzŏcy ôsprawiali ô sobie, ô robocie abo ôpowiadali bery i bojki). Dziynki tymu idzie sie porōwnać, jak ludzie używajōm swojij mŏwy po namyślyniu, a jak używajōm jij spōntanicznie.
W przigotowaniu tōż je Korpus Ślōnskij Mŏwy. Bydōm w nim teksty ślōnske ôd 1574 roku do dzisiej. Jedna ôzmŏ to teksty gŏdane, sebrane z uniwersyteckich wydŏwnictw z tekstami gwarowymi i przepisane do ślabikŏrza. Niymałŏ czyńść to publicystyka z cajtōngōw, a reszta to literatura piyknŏ. Wszyjskigo je niycałe 1,9 milijōna słōw.
Tōż co ślōnskij gŏdce może dać korpus tekstōw? Na isto moglibymy ôczekować wiyncyj badań naukowych nad naszōm mŏwōm. Pewnikym pojawiōł by sie tyż piyrszy porzōndny słownik ślōnski, co niy ino notowołby wszyjske słowa, co ich używōmy, ale tyż podŏwołby jejich kōntekst, ôdmianã i terytorialność.
Korpus pōmoże tyż przi jeszcze jednym. Problym terŏźnyj ślōnskij mŏwy to jeji corŏz niższŏ jakość. Mōmy tōż cołke grupy szamanōw ślōnskij gŏdki, co ôpiyrajōm swoje argumynta na „wyczuciu”. Dziynki korpusowi idzie je dokumyntacyjōm i statystykōm ôbalić bez jakigoś dugigo badaniŏ i szukaniŏ. Pokŏżã Wōm.
Wejrzijmy na take słowo jak „pōnbōczek” i pochodne („pōnbōczkowy” itp.). Prōmuje sie je za nojbarzij ślōnske ôkreślynie Boga.
- Do roku 1939 pojawiajōm sie 22 razy, nojwcześnij w 1908 roku.
- Po roku 1945 mōmy je 360 razy.
- W tekstach gŏdanych pojawiajōm sie 3 razy, a w tekstach pisanych 379 razy.
A terŏz porōwnejmy to ze słowym „Bōg” i pochodnymi („boży”, „boski” itp.).
- Do 1939 pojawiajōm sie 449 razy, nojwcześnij w 1574 roku.
- Po roku 1945 te słowa pojawiajōm sie 691 razy.
- W tekstach gŏdanych mōmy je 101 razy, a w tekstach pisanych 1039 razy.
Idzie to jeszcze inakszyj porōwnać. Tekstōw gŏdanych w korpusie je 12,83%. „Pōnbōczek” w tekstach gŏdanych to 0,79% wystōmpiyń, a „Bōg” to 8,86%. To znaczy, że piyrsze słowo w żywyj mŏwie trefiŏ sie w granicy błyndu statystycznego, a druge w żywyj mŏwie trefiŏ sie mynij wiyncyj tak, jak szło by tego ôczekować.
Jake z tego mogymy wyciōngnōńć wnioski? Że „pōnbōczek” mŏ gigantycznõ nadreprezyntacyjõ w literaturze ôstatnich lŏt. Że ta miyłość do tego słowa niy mŏ pokryciŏ we faktycznym sztańdzie ślōnskij mŏwy. To, co sie Ślōnzŏkōm sprzedŏwŏ ôd lŏt, to je falsyfikat. Mało tego, na Podhŏlu gōrŏle tyż gŏdajōm „ponbócek”. My za to niy gŏdōmy „szczyńść pōnbōczku” ani „pōnbōczku pōmŏgej”, przi drōdze stoji bożŏmynka, a procesyjŏ idzie na Boże Ciało.
Na to nōm je potrzebny korpus. Żeby my mōgli lepij poznać naszã mŏwã, a niy spiyrać sie na wyczuciu. Potrzebujymy faktōw i dokumyntacyje, a niy wyczuciŏ. Ino tak mōgymy pracować nad ślōnskōm gŏdkōm.


text:
Přetwar a ponowjenje Ralbičanskeje šulskeje kuchnje derje postupujetej
Ralbicy (JK/SN). Byrnjež tež w Ralbičanskej wyšej šuli prózdniny byli, tam woprawdźity měr njeknježi. Za kulisami so pilnje dźěła. Hižo minjeny tydźeń su kuchnju z prowizoriskej sćěnu wot předrumow wotdźělili. Tam twarja a instaluja firmy z wokoliny nowe přijomne rumnosće za wobhospodarjenje šulskeje kuchnje. W kuchni samej pak kachle zymne njewostanu. Kuchar Alarcon Cardenas-Hančik wari dale wobjed za pěstowarni w Ralbicach a Chrósćicach. Wottam je słyšeć, zo wobjed jara słodźi, zo je wotměnjawy a stajnje dypkownje a w požadanym mnóstwje dochadźa. Je tuž derje, hdyž maja so rjemjeslnicy do dźěła, zo bychu kucharjej dale dobre wuměnjenja abo snano hišće lěpše zawěsćili.


text:
Żur żyniaty
Prziłazisz z tyj zimnicy, rynce łoziombniynte, lica czyrwone, mosz dyrgówki i zagrzołbyś sie czym gorkim? Na to nojlepszy je gor żuru żyniatego! Ku tymu jeszcze gorko żymła i wiysz że żyjesz. I niywiela potrzeja ku tymu. Toż worzcie i grzyjcie sie.
Co nom bydzie potrzeja
- 50 dag wyndzonki
- 50 dag żeberek uwyndzonych
- 2 szklonki zakwasu
- 5-6 srogich kartofli
- 2 zombki knoblauchu
- pół cebuli
- majeranek
- sól i pieprz
Jak to sie robi:
- Nojprzód warzymy wywar. Do tego potrzebne som ty żeberka i pół tyj wyndzonki. Zalywomy to wodom, tak kajś z pół gorka i warzymy tak do godziny. Tukyj werci sie tyż ciepnyć majeranku, liść bobkowy i zieli angielski. Niych se to tak pyko przykryte pokrywkom. Ino coby niy wykipiało. Toż tyż niy na za wielim łogniu.
- Reszta tyj wyndzonki pokroć w drobno kosteczka i zeskwarzić z cebulkom i knoblauchym.
- Kartofle łoszkrobać i pokroć w tako fajno rowno kostka.
- Jak sie tyn wywar bydzie warził, to rajn ku niymu trzeja dociepać ty kartofle, a ta wyndzonka wyciongnyć i pokroć.
- Ło to sie rozchodzi, w tym żurze żyniatym, że kartofle warzom sie pospołu z tym żurym a niy same w osobnym gornku.
- Jak ty kartofle zmiynknom, tak kajś za 15 min, dowomy ty skwarki jedne z wywaru pokrote a drugi zeskworzone i wlywomy tyn zakwas na żur. Musi sie to zawarzić. (pobulkać)
- Na końcu prziprawić solom i pieprzym, wiela bydzie Wom brakowało. I idzie jeść!
- Werci sie tyż jeszcze dać słodkij krymówki, na som koniec, kiej tyn żur bydom jadły bajtle, abo kiej je fest kważny, to tyż bo wdycki bydzie taki lżyjszy i słodszy.
Teroz jeszcze dejcie se pozór na som zakwas:
Nojgorszy je kupny, no chyba że sie trefi taki bez łoctu, abo niy wiadomo jakich gehojzów. Beztóż kiej ni mocie czasu, abo mocie a Wom sie niy chce go robić, to nojlepi je lecieć na torg. Bo je nadzieja, że tyn wto go tam robił, narychtowoł go tak, jak sie noleży, pra.
Ty maszkety, kiere tukyj momy pokozane na łobrozkach, uwarziło dlo nos Pole do popisu. To je katowicko ekstra kuchnia w kierej nauczom Cie warzić tak, że żodyn Ci niy powiy że mu niy smakuje a ino bydzie jod aż mu sie bydom uszy trzyńść. Zapraszomy na http://poledopopisu.pl


text:
Autorzy:
Piotr Borasa, Paweł Buczek, Dominika Cybuch, Zbigniew Głuszczak, Artur Jastrzębski, Mariusz Jędraszczyk, Dominik Kamiński, Tomasz Kaźmierczak, Jerzy Koba, Marek Krymarys, Piotr Kuczyński, Krzysztof Kurowski, Marta Sara Lityńska, Jacek Migdał, Piotr Nadolski, Mariusz Nowicki, Piotr Pardus, Cezary Pecold, Bartosz Pietrzak, Dobrawa Rutkowska, Ryszard Sąsiadek, Robert Tarczyński, Edward Tomaszewski, Maria Tymińska, Filip Wijas, Tadeusz Wijata, Agnieszka Wojtera, Izabela Zielińska, Krzysztof Ziętkowski.


text:
A możnej na nastympno rajza zabuchować se… izba u kogoś w dōma? Abo garaż przeônaczōny na szlafsztuba? Abo zōmek? Wejrzijcie co to je Airbnb, jako zabuchować bez ta zajta spanie i zebrać przi tymu 100zł sniżki.
rajzybiuro
-
Ô Izraelu godo sie, że je pierōnowo drogi. Ale idzie go nawiedzić i po tōniu, a bez gańby. Wejrzijcie jako na piynć dni byzuchu udać mynij jak 1000 PLN.
-
Zarozki duuugi majowy weekynd. Niywiela czasu już ôstało, pra? Sztyjc ni mocie planōw? Bez sztresu, razym cosik wyônaczymy.


text:
Kurki to sōm1 chyba jedne z nojlepszych grzibōw. Majōm delikatny smak, kery2 fajnie sie łōnczy niy yno ze inkszymi3 warzywami, ale i niyjednym miysym abo rybōm. Niyfajno to majōm yno cyna4, ale rołz za jaki czas idzie sie trocha rozbestwić5– no, chyba, że mołcie we lesie kaj6 jako dobro sztela7 😉
Co potrza?
20 dkg kurek
20 dkg szpinatu- nojlepi te małe listki
2 zōmbki8 czosku
2 małe cukinie
2 kulki mozarelli
sōl i pieprz
oliwa
To idzie wartko9: na oliwie przesmołżcie w jakim gorku czosnek, dociepcie tam pokrōnoł cukinia, prziprawy i kurki. Jak już cukinia bydzie miynkoł10, to wciepcie11 na chwila szpinat, a jak sie zblanszuje (ôklapnie), to już mōmy jedzynie fertich12– mogecie13 jeszcze trocha dosmakować14. Na talyrzu na wiyrch15 powciepujcie plastry mozarelli i idzie sie brać za jedzynie. Joł16 żech mioł do tego steki ze tuńczyka (to je richtich17 dobre miyso), ale pasować do tego bydzie prawie wszyjsko, nawet jako rolada. Smacznego 🙂
1są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2który
3innymi
4cena
5rozpieścić
6gdzieś
7miejsce
8ząbki
9szybko
10miękka
11wrzućcie
12gotowe
13możecie
14przyprawić
15na górę
16ja
17naprawdę


text:
Miłoćicy (aha/SN). Do noweho měsaca podachu so Miłočenjo z třidnjowskim wjesnym swjedźenjom. Mjeztym zo mužojo pjatk wječor zhromadnje piwo natočichu a sej je tež słodźeć dachu, su žony skerje winowcej wotpowědowali a sej ze škleńčku wina připili.
Mjeztym 15. raz je Miłočanski młodźinski klub z podpěru wjesneho kluba wjesny swjedźeń přewjedł. Tomaš Rynč, předsyda młodźinskeho kluba, kiž ma tuchwilu dwanaće čłonow, je so znowa wo to postarał, zo wuhotuja swjedźeń za wšitke starobne skupiny wsy, nic pak za wulku šěroku zjawnosć. To pokaza so tež sobotu wječor, jako knježeše lóštna atmosfera w stanje na nawsy před wjesnej kupnicu. Tam předstajichu starši ze swojimi dźěćimi program, do kotrehož zapřijachu nimo wšelakich hrow tež wubědźowanje z wužadacymi nadawkami. Rjane při tym bě, zo wuńdźechu wšitcy wobdźělnicy jako dobyćerjo.


text:
Powěsće: štwórtk, 04.10.2018
Hauptinhalt
Na tutej stronje:
Radwor: Běh wo pokal zbóžneho Alojsa Andrickeho
Na 250 ludźi je sej wčera na prěni wopomnjenski běh wo pokal zbóžneho kapłana Alojsa Andrickeho při Radworskim sportnišću dojěło. Mjez nimi bě 150 běharjow a běharkow mjez 6 a 84 lětami. Po wubědźowanju na wšelakich distancach a w starobnych skupinach bě wšo hromadźe 18 dobyćerjow. Běh běše zhromadna akcija Towarstwa Cyrila a Metoda, Radworskeje skupiny CDU, gmejny, sportoweho towarstwa a młodźinskeho kluba. Lětsa w februarje běše tomu 75 lět, zo bu Alojs Andricki w Dachauje zamordowany.
Domowina: Dotal wjac hač 200 naprašnikow wotedate
Wobšěrne a anonymne naprašowanje čłonow serbskich towarstwow a zwjazkow, kotrež přewjedźe so w nadawku Domowiny, je dotal wjace hač 175 ludźi online wupjelniło. To zdźěli nam rěčnica Domowiny, Borbora Felberowa. Tež analogne naprašniki so wužiwaja - někak 30 čłonow serbskich towarstwow a zwjazkow je swoje wupjelnjene naprašniki w zalěpjenej wobalce w zarjedźe Domowiny wotedało.
Kamjenej: Wo najruniše brózdy so prócowali
W Kamjenjej pola Radworja prócowaše so wčera popołdnju 15 traktoristow wo runu brózdu. Z wulkim traktorom a dwěmaj radlicomaj woraše Reiner Wierig z Łomska najlěpje - na małym traktoru z jednej radlicu pak bě Radworčan Gerat Wjesela najlěpši. Běše to 12.Kamjenjanske woranje wo najrunišu brózdu, kotrež je sej wčera nimale 200 zajimcow wobhladało.
Němcy: Dźakowanje jako swjedźeń
Składnostnje dnja Němskeje jednoty su wčera w Němcach wobydlerjo zhromadnje swjećili. Přeprošeni buchu wot wjesneho kluba zhromadnje z Němčanskej młodźinu. Ze zhromadnej božej słužbu w kapałce swjedźeń zahajichu. W domje dobrowólneje wohnjoweje wobory buchu po tym wšitcy pohosćeni a sej na historiske měrliwe zjednoćenje před 28 lětami připiwachu. Wjesny klub a wjesna młodźina chcyštej so tak pola wobydlerjow za aktiwnu pomoc při wjesnym swjedźenju a młodźinskich zarjadowanjach podźakować.
Budyšin: Nadróžne zašlahanja w starym měsće
Dźensa a jutře so na twarnišću při Bórklinje w Budyšinje stacionarny kran natwari. Tohodla so puć mjez Mnišej hasu a Wulkej Bratrowskej kompletnje zašlaha. To zdźěli měšćanski zarjad. Wulka Bratrowska a Budyski hród hodźitej so w tutym času jenož přez Hrodowsku a Hrodowske hrjebje docpěć.


text:
Aktualności
Rozpoczyna się zima…
Wspomnienia z podróży – Kalwaria Pacławska
Kalwaria Pacławska oczami Pana Ryszarda z Piekiełka
Widok na górę Zęzów
Kuchnia z KGW Zawadka
Karp w galarecie
1 kg karpia, marchew, pietruszka, cebula, żelatyna
Karpia pokroić w dzwonki, zawinąć w folię aluminiową i gotować 35 minut. Rybę ułożyć na półmisku, lekko posoli, udekorować warzywami. Żelatynę połączyć z wywarem, a następnie zalać rybę na półmisku.
Smacznego!
Z cyklu: Mosty Tymbarku
W oczekiwaniu na bożonarodzeniową szopkę :-)
Zopiski Starego Gazdy
Zblizacka
Na Śfiote Łucyje zerwane gałonski jabłoni, siedzom zanurzone f konewce s wodom, bo to tys cza beło paczeć kaj piyrse liście sie łozwinom, jak u dołu to wieśniane zboze mozno sioć f dolinak, a to wrozyło ze zajom sie te Śfiynta Bozego Narodzonio; i to wielgimi krokami; jak by pedziała staro Kosprzynie bydzie mokrygo roku, ze woda nie bee stoć, a jak łode wiyrcha to cza sioć na brzyskak.
Zblizajonce pszyjście Mesyjosza beło i widać, i cuć, bo jako by nie beło to izby sie f śrotku biyliło wopnem s dodatkom ultramaryny, a dodawało sie tom lazule coby ściany miały trochy taki siwawy kolor, coby muchy nie srały, bo nie widzom tygo koloru, i do tygo wopno nie płowiało, pucowało sie płodłogi, pszed progiem kłozde chałpy beły połozone jedlice, coby mozno beło łobetrzyć cholewioki, a jak jus barz beło śniyzno zima to jedlice lezały f sioni.
A cuć co beło?, ano zacynało sie świniobicie, bo to beł drugi łokres, bo piyrsy to na Wielom Noc sie biuło wieprzka, a tero beło bicie tyk co sie na wiesne kupiuło i na pokrzywak, trowie, łospie, no ło zimniokak nima co godać bo ji ludziom nie zbywało, a tak łod pu siyrpnia to sie jus i targało liście s korpieli, cy jak kto mioł to s burokow. Barz dobrze beło jak sie uchowało dwa wieprzki, bo i jennego sie sprzedało, co tys beły dutki na łoganiacke, a drugigo siykiyrom f łeb, – a śtukom beło połozyć takigo wieprza co mioł putora cy dwa metry, jeno nie dugości , a wogi za jednym zamachom, no a potym dugi noz, no a potym…..
Nojwoźniejse beło coby spyrki beło na pinć, lebo sześ palcof, bo to beła łomasta, ale wyrobiało sie i kiełbasy, salcesony, pasztetofki, kiski, co prymniejsi to ji szynke s kościom robili, a siedziała f ty soli i dwa tyźnie, potym wyndzili, ej pochło ci to pochło, a jak smakowało, a jesce lepi smakowało tym co wieprza nie zabii, a dostali po sonsiecku łod tygo co biuł wieprza, a dostawało sie kopiatom miske kiski, do tygo pasztetofki we flaku, a jak sie lubiało swojego sonsiada to sie jesce dorzuciuło kawołek salcesonu, co to sie go f macherzynie zrobiuło i pynto kiołbasy.
Syćko Ci to pochło, cłek by zezar i to ze skorom, a tu ani ześ sie nie łobejrzoł, a gaździno zawinoła to syćko łoktusom i wyniesła do kumory, zamkła na kluc i teloś sie cłeku naciesoł, cekołeś do Bozygo Narodzonio, syćka cekali, bo to pszecio cza beło pościc, cy sie komu podobało, cy niy.
Dwudziestygo piyrsygo grunnia jes śfiyntygo Tomasa, a to pszecio patron i furmanow i chłopow, barz go downi kszcili, to tys, nie dej Boze coby ftej jaki furmon zaprzong konia i pojechoł do lasu, to musioł być jakisik chłystek, lebo chojrok, bo prowdziwy furmon wierzył co godało zycie:
Na Śfiyntygo Toma sieć gazdo doma , wierzył f to ze jak pojedzie do lasu to jus sie nie wroci, natomiast barz chyntnie jechali po drzewo za to f Wilijo, a nojlepi to do cudzygo lasu…
To beło świniobicie, a gaździny i młode dziyfki? pomału ruchtowały sie do pieconio, i chleba, nawet dwanoście bochnow, i plackof, i marcepanow, i piernikof, ryktowały kiecki korole, coby prymnie wyglondać f kościele.
Zaceło sie tys ryktowanie do Wilije, boszcz s cyrwonyk burokof sie kisiuł, żur s umełtego zyta na zarnowce sie kisi, grochy wyłuskane, suska sie młocy, grzyby sie młocom…….
stary gazda cdn……


text:
Za šěrokopasmowe zastaranje po cyłym Zhorjelskim wokrjesu
Zhorjelc (AK/SN). Wokrjes Zhorjelc móže za spěchowanje wutwara spěšneho interneta wot Swobodneho stata Sakskeje z 29,5 milionami eurow ličić. „To płaći za cyłkownje 31 komunow z něhdźe 9 100 přizamkami“, podšmórny decernentka za wobswět, hospodarstwo a wokrjesne wuwiće Heike Zettwitz tele dny w Zhorjelcu. „Něhdźe 60 milionow eurow spěchowanja dóstanjemy wot Zwjazka. Tak změjemy dohromady něhdźe 90 milionow eurow spěchowanskich srědkow k dispoziciji.“ Zhromadnje z gmejnami přepruwuje wokrjes tuchwilu hnydom na městnje konkretne financowanje, a to hłownje z gmejnskich etatow. Něhdźe 80 procentow mjenowanych 31 komunow ma wulke ćeže, swójski podźěl dźesać procentow financowanskich srědkow zwjesć. „Často maja so wone mjez wutwarom šule, spěšnym internetom abo dróhotwarom rozsudźić“, Heike Zettwitz wuswětli. Po móžnosći hač do lěta 2021 chcedźa spěšny internet po cyłym Zhorjelskim wokrjesu zwoprawdźić. Domjacnosće dóstanu škleńčnonićowy přizamk z wukonom 100 megabitow.


text:
Swjeća rědku ceremoniju
Wostrowc. Klóšter Marijiny doł we Wostrowcu hotuje so na rědku ceremoniju. Po nimale štwórć lětstotku budźe tam jutře abatisowa swjećizna. Benedikciju hnadneje knjenje M. Elisabeth Vaterodt woswjeća ze swjatočnej Božej mšu, kotruž změje starobiskop Joachim Reinelt. 60lětna Vaterodt stanje so ze 56. abatisu klóštra Marijineho doła.
Zwěsćeja dale a wjace deficitow
Drježdźany. Na předšulskich přepytowanjach w Sakskej zwěsćeja dźěćacy lěkarjo deficity w strowotniskim wuwiću dźěći, a to pola něhdźe 20 procentow přepytowanych. Něhdźe třećina dźěći w pěstowarnjach a šulskich nowačkow njeje w rěči wuwita dosć. Kóžde pjate dźěćo ma koordinaciske ćeže we wizuelnym zaznaću kaž tež w pohibowanju.
Maja stejišćo wotedać


text:
Ponowjenje Worklečanskeje sportownje cyle po planje – ale dróše
Worklecy (SN/MWj). Wulku twarsku taflu při Worklečanskej šuli njemóžeš přewidźeć. Tež twarski material, wuryte dźěry, firmowe awta a twarscy dźěłaćerjo pokazuja na to, zo tamnišu sportownju tuchwilu wobšěrnje ponowjeja. „Smy něhdźe tři štwórćiny wšitkich dźěłow zmištrowali. Hač na strukturu přitwara je wonkownje wšitko hotowe. Zyma nam ničo njewučinja. Móžemy nětko z nutřkownym wutwarom pokročować“, je dotalny rezimej wjesnjanosty Worklec Franca Bruska (CDU). Hala sama je wonkownje izolowana, z nowymi woknami wuhotowana a spodobnje wobarbjena.