text:
Gmejna Njebjelčicy wutwori tu biotop z wodźiznu. Narunanska naprawa zapřija so do projekta “Njebjesa”
a je wobstatk noweho permakulturneho centruma při Miłočanskej žabje. Biotop skići škitanym rostlinam a zwěrjatam domiznu. Runočasnje škita wón před wulkej wodu. Wodźizna so žiwi wot wody wšelakich worštow. Wuhrjebana zemja wužiwa so za natwar připrawy terasow. Na zapadnej a sewjernej terasy ma nastać lěsna zahroda, na wuchodnej pak pólne pasmo. Małoterasy wobdawaja wodźiznu.
Naprawa financuje so přez gmejnske ekokonto.
> --> link
wobrazy staw 24.09.2020 (CR)


c: text/html

text:
Idzie poczytać downe ślōnske teksty na mobilniŏku i kōmputrze.
„Jōnek muzykant” je dostympny po ślōnsku
Klasyczno nowela ôd Henryka Sienkiewicza po naszymu.
Fedilab je dostympny po ślōnsku
Ôd 7 czyrwca, ôd wersyje 2.35.6, je dostympny po ślōnsku Fedilab, wielofunkcyjny androidowy klijynt zdecyntralizowanego Fediwersum, co sie skłodo ze mikroblogōw, dzielynio sie fotografijami i udostympniano wideo. Spiyro: Mastodon, Pleroma, Pixelfed, Peertube, GNU Social, Friendica. Aplikacyjo mo szyroke funkcyje (nojbarzij
Ubuntu je dostympny po ślōnsku
18 października swoja prymiera miała nowo wersyjo systymu ôperacyjnego Ubuntu. Je to darmowy systym ôperacyjny dlo kōmputrōw ôsobistych, co je ôparty na Linuksie. We pakecie ze systymym przichodzi ślōnski ukłod tastatury i ôprogramowanie we ślōnskij wersyji, w tym klijynt poczty
LibreOffice je dostympny po ślōnsku
LibreOffice ôd wersyje 6.3.1 je dostympny po ślōnsku. LibreOffice to paket biōrowego ôprogramowaniŏ ze ôtwartym kodym zdrzōdłowym rychtowany ôd The Document Foundation. Je dostympny na Windows, Linux i macOS. Spiyro czytanie i zapisowanie m.in. OpenDocument, formatōw Microsoft Office, CDR (CorelDraw)
Ślōnsko tastatura AnySoftKeyboard je dostympno
Ôd strzody, 7 siyrpnia, je dostympno nowo ślōnsko tastatura do maszin ze systymym Android. Tastatura mo funkcyjo podpowiadanio słōw i zno ich kole 57 tysiyncy. AnySoftKeyboard to tyż program ze ôtwartym zdrzōdłym, co ôznaczo, że cołki kod je dostympny do
Co robi Silling?
We XXI stoleciu niy ma do jynzyka nic gorszego ôd wykluczynio cyfrowego. Świat cyfrowy to je doś nowe strzodowisko, co w nim fungujōm jynzyki, ale już teroz wiymy, iże mynij jak 5% z nich wszyjskich może do niego wejś.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godej, czytej a pisz: test 11 – podsumowani
Prziszoł czas na podsumowai testu „Godej, czytej a pisz nr 11. Test idzie znojś sam:
https://wachtyrz.eu/godej-czytej-a-pisz-test-nr-11/
Prziszło wiyncyj jak 60 ôdpowiedzi. Niy bydymy rachować gynau, bo jedna ôdpowiydź była prōbno, a tyż była mi sie zdo keroś podwōjno. Sam sie niy rozchodzi ô rachowani pōnktōw, a bardziyj ô pokozani, jako my widzymy te ôdpowiedzi. Możecie cały czas szukać słōw ślōnskich na www.dykcjonorz.eu . Kożdy se może sōm ôdpowiedzieć, jako mu sie udało napisać test. Piszcie dō nas, wodźcie sie, jak sie niy zgodzocie z nami. Na to tyż je tyn test.
Podsumowani testu:
1. W tabulce podane sōm czasowniki w bezôkoliczniku po polsku a w cz.przesz. l.poj. r.ż. po ślōnsku. Trza zaznaczyć (JA/NIY), kery czasownik je ôdmiyniōny dobrze, abo źle:
a) kazać –
kazoła NIY
Miało by być – kozała
Mama kozała mi prziś dudōm ô piōntej.
Ôdpowiedzi było kole 10 JA – 50 NIY
b) śmiać –
śmiała NIY
Miało by być – śmioła
Czamu jōm kudlisz? Bo ôna sie zy mie śmioła.
Ôdpowiedzi było: 5 JA – 58 NIY
c) jeść –
jodła NIY
Miało by być – jadła
Coś to jadła, że mosz tako gymba umazano?
Ôdpowiedzi było: 44 JA – 19 NIY
Uwaga: Godo sie kaj „jodła”, kej je tela takich ôdpowiedzi?
d) iść –
poszła NIY
Miało by być : iś – szła; pōnś – poszła
Ziguś robiōł sztyjc haje, tōż Frida poszła z dōmu.
Cila poszła do Hyjdle na klachy
Ôdpowiedzi: 53 JA- 10 NIY
Uwagi: Złe zrozumiyni pytania? Jakoś dużo felernych ôdpowiedzi.
e) biegać –
lotoła NIY
Miało by być: lotała
Kaj żeś to zaś lotała telki czasy?
Ôdpowiedzi: 26 JA – 37 NIY
Uwagi: Godo sie kaj „lotoła”, że tela sam je takich ôdpowiedzi?
f) lać – loła JA
Mo być: loła
Cila loła woda do kiblōw, a jo podlywoł grzōndki.
Ôdpowiedzi: 61 JA – 2 NIY
Uwagi: Praje jednogłośnie.
g) śmieć – śmiała JA
Mo być: śmiała
Jo w twojim wieku niy śmiała jeszcze lotać po muzykach.
Jak tyś śmiała tak pedzieć rechtorowi?
Ôdpowiedzi: 9 JA – 55 NIY
Uwagi: Pomyłka ze „śmioła” (od śmiychu), kej tela felernych ôdpowiedzi?
h) mieć –
mioła NIY
Miało by być: miała
Jak żech miała dwa latka, to już żech poradziyła tańcować.
Ôdpowiedzi: 46 JA -17 NIY
Uwagi: Godo sie rychtyk kaj „mioła”, kej tela było takich ôdpowiedzi?
i) stać –
stała NIY
Miało by byś: stoła
We cugu bōł taki prask, żech całōm drōgōm stoła.
Ôdpowiedzi: 7 JA – 56 NIY
Uwagi: Sam mōgło być pytani niyprecyzyjne. Mōgło by być: stała sie tragedyjo. Wtedy by było „stała”.
j) mówić –
gadoła NIY
Miało by być: godała
Godała żech dzisio z rechtorym, a mi padoł żeś bezmała ôtok niy mioł zadanio.
Ôdpowiedzi: 12 JA – 51 NIY
Uwagi. Wiyncyj ôdpowiedzi dobrych.
2. Napisz to po ślōnsku: Zygmuntowi się nudzi
Miało by być: Zigusiowi sie mierznie.
Ódpowiedzi : Niy dziwōmy sie na miano (Zygmuntowi, Zigowi, Zidze, Zigusiowi). Rozchodzi sie głównie ô „nudzi”. Wiynkszość ôdpowiedzi było „mierznie”, (to znōm), ale były tyż „mierzi”,”cni”,”cnie”,”studzi” „nudzi”. Niy wiym, czy co z tego je dobre, czy sie kaj tak godo? „Nudzi” to już je myśla po polsku.
3. Napisz to po ślōnsku: Już jest druga, a ty jeszcze nie ugotowałaś obiadu.
Miało by być: Już je dwie, a tyś jeszcze niy uwarziła ôbiadu.
Sam dziwali my sie na to: czy je „dwie” (wiela?), czy „drugo” (kero?) . Po slōnsku sie godo: wiela je – dwie”. Ôdpowiedzi były tak pōł na pōł, tōż słabo.
4. Kere słowo sam je felerne po ślōnsku: mioła, grali, dziwało sie, ryczka
Felerne je:
mioła. Godo sie: miała.
Synki grali we fuzbal.
Siodało sie przed lauba, a dziwało sie, jak szosyjōm jadōm auta.
Starzik brali ryczka a siodali przi piecu,
Ôdpowiedzi: 25 mioła, 27 grali, 9 dziwało sie; 1 ryczka
Uwagi: Zas te „mioła” miała tela ôdpowiedzi, dziwne.
5, Napisz to po polsku: skuli ciebie mōm tela starości.
Miało by być: z twojego powodu mam tyle zmartwień
Sam sie rozchodzi i ta „starość”- zmartwienie. W ôdpowiedziach były: problemy, troski, zmartwienia, tōż ôgōlnie dobrze. Jedna była ôdpowiydż, że keryś „sie starzeje”
6. Wiela razy w tym zdaniu mo być użyto literka “ō”: Bez lato na Ślonsku łebonie locom po bosoku po dworze po polach a łonkach.
Miało by być: Bez lato na Ślōnsku łebōnie locōm po bosoku po dworze po polach a łōnkach. – 4 razy „ō”
Ôdpowiedzi: ôd 1 do 5. Liczba 4 było kole 40 ôdpowiedzi.
7. Napisz to po ślōnsku: Ubierz sobie płaszcz, bo tam jest zimno.
Miało by być: Ôblycz se mantel, bo tam je zima.
Rozchodziyło sie głōwnie ô słowo „ubierz” – ôblycz. Lōnty/ szaty (ubrania) sie ôblyko.
Ôdpowiedzi: wiynkszość było „ôblycz” Były tyż formy „ôblykej”,to je forma niydokōnano (jak „ubieraj”). „Ubier” to po ślōnsku znaczy co inkszego.
Ubier trocha tego piosku z kary, bo tego niy uwieza.
Ubier mi trocha tych kartofli, bo tego niy zjym.
Doczkej, aż ubiera trocha tego pokosa, a potym bydziesz dalij siyk.
8. Wiela gramōw mo fōnt?
Miało by być: 500 g; 0,5 kg
Na Ślōnsku dycko kupowało sie, a wożyło na fōnty, niy na kila
Dejcie mi sam fōnt tej szpyrki.
Kup mi tam we sklepie pōł fōnta margariny.
Ôdpowiedzi były głōwnie 500 g (kole 40 ôdpowiedzi) , ale były tyż inksze, roztomańte, co pokazuje, że niykerzi ludzie niy wiedzōm, co to je „fōnt” po ślōnsku.
9, Czy brzim mo listka bez lato? (J/N)
Miało by być: NIY Brzim, to je modrzew, tōż mo ôn bez lato jegły, a bez zima je goły.
Ôdowiedzi: kole 45 NIY, 15 JA, pora „niy wiym, co to je brzim”
Uwagi: pora ôdpowiedzi było, że mo listka, bo jegły to tyż sōm listka, tōż uznali my za dobre. Sam sie niy rozchodzi ô to, czy jedły, to sōm listka, yno głōwnie ô słowo „brzim”
10. Czy świeder może być świdraty? (J/N)
Miało by być: NIY Świeder, to je wiertło, a świdraty, to je zezowaty, tōż świeder niy może być świdraty.
Ôdpowiedzi: kole 50 NIY, pora JA, pora: może, jak je krziwy.
11. Kto może być “sebuty”?
Miało by być: tyn co sie sebuł, co je po bosoku
Ôdpowiedzi: wiynkszość ôdpowiedzi było dobrych: kożdy, człowiek, bajtel, tyn co mo strzewiki, gość. Były tyż ôdpowiedzi: strzewik, but. Niby dobre, „ale”. W pytaniu stoło „kto” tōż rozchodziyło sie raczyj ô ôsoba, a niy ô rzecz. Ôdpowiedzi: „ôbleczōny” sōm felerene, bo ôbleczyni dotyczy „ôblyczki”- ubrania, a niy ôbucio. Ôbleczōny może być ôbuty, abo sebuty, jedne drugiymu niy zawodzo.
12. Co znaczy po ślōnsku zwrot “niy dziwota”?
Miało by być: nic dziwnego
Ôdpowiedzi: nic dziwnego, oczywiście. Praktycznie wszystki ôdpowiedzi dobre. Pora było: ni y wiym. Żodyn niy pomylōł tego z „dziwaniym” – patrzeniem.
13. Wasze miano (niy trza pisać)
Sam szło wpisać swoji miano (podpisać sie). Było to dobrowolne. Pora ludzi przetłōmaczyło „wasze miano” na „twoje imię”
14. Wasze uwagi. Co chcecie nōm napisać
To było yno dlō nas, ale za fest żeście nas niy przezywali 🙂
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Było fest zima tego wieczora, szczypoł mróz i padoł śniyg
Pryndko tyż zrobiyło sie ćma bo był to ôstatni dziyń roku. A ulicami szła mało, chudo boroczka kiero ku tymu ni miała szczewików. Rano dziołszka eszcze miała swoi szuły ale że były one blank za wielki, to ich straciyła jak uciekała przed rozszwongowanōm karetōm co to gzuła bez ulica. Z gołōm gowōm i bez trzewiczków borajstwo aż sie telepało, tak ij było zima.
Dziołszka smyczyła we zopasce sztrajhecle co to próbowała sprzedować ludziom na ulicy. Nieśmiało wyciágała ryka z tymi siarkami ale ludzie mieli mało baczynio beztuż że był szylwester i wszyjscy myśleli o tym coby pofajrować i sie ożrać.
Ôroz boroczka zmiarkowała, że dali już nie poradzi ciś. Była już tako głodno i zziymbnyto że se siadła pod kieromś chałpōm i na chwila se dychła. Podkulyła szłapki coby se ich trocha ogrzoć ale to było ganc niemożebne przi takim mrozie.
Dziołszka spokopiyła, że hajcnie se jedna szarczka coby sie ogrzoć
Yny jedna! I jak se ta sztrajhecla odpolyła to ij sie ôroz pozdało, że siedzi przi epnym piecu z kierego szpaśnie bucho ôgiyń i jom grzeje. Wyciągła klepytka coby ich tyż ogrzoć ale ôroz siarczka sie zagasiyła.
To boroczka dali go z drugōm! Teroz dziołszce sie przedstawiyła paradno izba z epnym stołym cołkim zastawiōnym jodłym. A pojszodku była maszketno pieczono gynś nadziywano śliwkami. Ale dziołszka ani nie poradziyła sie zbliżyć do gynsi jak siarczka zgosła i widok sie straciył, choby sie w maślonce utopiył. Nazot zrobiyło sie zima i niechersko.
Dziołszka wartko hajcła nastympno sztrajhecla i boroczce ukozoł sie strojny krisbaum, najszykowniejszy jaki kej yno widziała
Był eli gryfniejszy niż te choinki z szaufynsterów kiere dycki widywała z ulice. Krisbaum miyniył sie złotym, strojnymi kietami i kaj jakimi ozdobami a lampki mrugały uciesznie. Ale i tyn ôbrozek sie straciył jak yny siarczka sie zagasiyła. I jak sie nazot zrobiyło ćma to dziołszka dojrzała na niebie spadająco gwiozda i wymedytyrowała w zadumie, że praje musioł kieryś umrzyć bo dycki ij starka prawiyła, że jak gwiozda ślatuje z nieba to kieryś zemiyro.
Boroczka uzaś zapolyła sztrajhecla, ciekawo nastympnych wrażyń
I ôroz dziołszce pokozała sie jeja kochano ōma kiero umrzyła pora lot nazot. A starka była tako jak dycki – uśmiychnyto i ciepło a ku tymu czule halała borajstwo po gowie a doobkoła aż pojaśniało.
Ōmeczko, weź mie ze sobōm! Jak ta siarczka zgośnie to stracisz sie tak jak cieplućki piekarok, maszketno gynś i szykowno choinka!
Dziołszka gibko hajcła wszyski sztrajhecle kiere miała i doobkoła pojaśniało choby za dnia. A starka wziyna boroczka w ramiynia i obie uleciały w blasku i radości do nieba kaj już nie było głodu ani zimna.
Rano ludzie znejdli w koncie na ulicy nieżywo dziołszka z uśmiechym na gymbiczce i garściōm siarczek w rynce. Delikatne ranne światło padało na borajstwo i ludzie zaglōndali na bajtla ze żolym. Ale żodyn sie nie skapnył co dziyweczka widziała przed śmierciōm i jak to na koniec do nieba wiyna jom jeja kochano ōma.


text:
Prjedy hač chór Lipa w jubilejnym lěće 2017 w Pančičansko-Kukowskej šulskej awli zaso zwučuje, běchu jeho čłonojo na hłownu wólbnu zhromadźiznu prošeni. Předsydka Franciska Zopic rozprawješe wo minjenym lěće, w kotrymž běše chór nimoměry aktiwny.
Loni mějachu Lipjenjo ze swojej dirigentku Jadwigu Kaulfürstowej 15 wustupow. Wjerški běchu druhi koncert „Lipa a přećeljo“ na kopatej połnej žurli w Haslowje, programaj w Choćebuzu a Budyšinje z dalšimi chórami k 25. róčnicy znowazałoženja Zwjazka serbskich spěwarskich towarstwow a wulkoprojekt „Serbski rekwiem“, kotryž su zhromadnje ze solistami a z Drježdźanskim orchestrom Sinfonietta pod nawodom Judith Kubicec w Chróšćanskej cyrkwi přednjesli. Tójšto připosłucharjow móžachu na nalětnim koncerće na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy a na tradicionalnym hodownym nyšporje w Róžeńće witać. W běhu lěta su so cyłkej tři spěwarki přidružili, tak zo ma tuchwilu 55 aktiwnych spěwarjow a spěwarkow.


text:
Na dalši literarny wječor „Zynki a linki“ štwórtk je Serbski ludowy ansambl Gabrielu Mariju Šmajdźinu do Röhrscheidtoweje bašty přeprosył. Z dźiwadźelnicu, kotraž w Hamburgu skutkuje, je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Z čim so tuchwilu w Hamburgu zaběraće?
G. M. Šmajdźina: Mějach runje premjeru w tamnišim dźiwadle Thalia. Hra mjenuje so „Nóc wot Neila Younga morjenych“ a bazuje na knize Navida Kermanija „Das Buch der von Neil Young Getöteten“. Hrajemy sydom muži, kotřiž so za Neila Young horja, swoje žiwjenje na njeho nastaja a so w nocy w parku zetkawaja, zo bychu zhromadnje hudźili. To wjele wjesela wobradźa.
Što Was wabi w SLA čitać?
G. M. Šmajdźina: Wjeselu so, swoje powołanje stajnje zaso tež w serbskej rěči wukonjeć. Serbskim basnikam podij skićić je rjany nadawk. Wosebje so wjeselu twórbu Marje Krawcec w kombinaciji z hudźbu wuměłcow SLA předstajić směć.
Čehodla?


text:
Miło nom poinformować, że sztartuje VI edycja noszyj zabawy we Typer! Tym razem patronem i szponsorem…
Tag: #TyperNaNiebiesko
Typer Na Niebiesko zakończony!
Zakończyła się V edycja naszej zabawy #TyperNaNiebiesko w której mogliście wygrać atrakcyjne nagrody. Podsumowanie edycji znajdziecie…
Lechia Zielona Góra – Ruch Chorzów [ZAPOWIYDŹ]
Osłabiono brakami kadrowymi drużina trynera Berety zagro na wyjyździe szpil ze Lechią Zielona Góra, kero mocno…
Ruch Chorzów – Polonia Bytom piyrwszy roz we NOWEJ ERZE! [ZAPOWIYDŹ]
24 kwietnia 2021 roku po roz piyrwszy we NOWEJ ERZE Ruch zagrô we Nôjstarszych Derbach Ślōnska!…
Szpil na szczycie: Ruch Chorzów – Ślęza Wrocław [ZAPOWIYDŹ]
Nadszed jedyn ze nôjważniyjszych szpilów we syzonie. Ruch Chorzów, u sia zagro ze Ślezą Wrocław, kiero…
Wraco Typer Na Niebiesko!
Wraco liga, wraco tyż naszo zabawa! Typer na Niebiesko wkraczo we decydujōnco faza! Jak grać? Wystarcy,…
Po drodze na Ruch wlyź do Baru Kinga!
Serdecznie zapraszômy do łodwiedzynio Baru Kinga, kaj dzisiôj fajnie pojecie coby mieć siyły na doping Ruchu…
Drugŏ raja szpilów III Ligi. Ruch jedzie do Gaci.
Rychtuje sie fest poszarpanŏ drugŏ raja szpilów we nŏszyj grupie III Ligi ze wzglyndu na zagrożynie…
Bar „Kinga” szponsorem Typera na Niebiesko!
Bar „Kinga”, który znajduje się na rogu ulic Św. Kingi i Styczyńskiego w Chorzowie został oficjalnym…
Wracŏ Typer Na Niebiesko!
Sztartuje poleku liga wiync wracŏmy ze naszŏm zabawŏm! Typer Na Niebiesko we V edycji trwŏ! Ze…
IV Edycja #TyperNaNiebiesko!
Ruszŏ IV edycja nŏszyj zabawy we typowanie szpilów! We tyj edycji bydŏm tyż szpile UKSu! Przeprowadzili…
Nowe #PrzedKamerom – Zapraszomy na szpil ze Olimpią Grudziądz!
Wracomy ze seriom #PrzedKamerom, ale je trocha inaczyj prowadzone i… momy nadzieja, że ta formuła chyci…
Życie na Niebiesko i BG Turbo gra z WOŚP!
Dzisiaj trwa 27 Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. My postanowiliśmy zagrać razem z firmą BG Turbo…
III Edycja Typera Na Niebiesko!
Do sztartu rundy łostało jesce kupa czasu, ale juz terozki gorko zachyncomy wszistkich do rejestroanio sie…
Końcymy II Edycja Typera na Niebiesko!
Ze racji tego, że 3 szpile łostanom przełożone prawdopodobnie na wiosna, a we tabyli noszyj zabawy…
Ruszo Typer Na Niebiesko!
Z wielkom przijymnościom zapraszomy wszistkich do noszyj zabawy we typowanie szpilów II Ligi Polskij. Wszistkie szczegóły…


text:
Połedńowo Uosetyjo
Uosetyjo Pouedńowo (gruź. სამხრეთ ოსეთი – trl.: Samkhret’ Oset’i, trb.: Samchret Oseti; uoset.: Xyccap ИpыcToH – trl.: Hussar Iryston, trb.: Chussar Iryston; rus. ЮжHaя OceTия – trl.: Južnaja Osetija, trb.: Južnaja Osjetija) – rejůn we půunocnyj Gruzyje kery uobejmuje teryny istńijůncygo uod 1991 roku Pouedńowouosetyjskigo Uobwodu Autůnomičnygo wlazujůncygo we skuod ůwčesnyj Gruzińskij SRR. W 1991 lokalne wuadze utwořiuy Republika Pouedńowej Uosetyje, kero uoguośiua ńypodleguość. Jeji ńyzaležność ńy zostoua uznano bez spouečność mjyndzynarodowo, a Pouedńowo Uosetyjo je traktowana kej integralno tajla Gruzyje. We tajle kero pomjyškujům we wjynkšości Gruźiny mo kontrola Gruzyjo, kero powououa we kwjetńu 2007 swoje wuadze lo Uosetyje: Tymčasowo Admińistracyjo Uosetyje Pouedńowyj (gruz.: სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაცია – trl.: Samkhret’ Oset’is Administrats'ia, trb.: Samchret Oseti Administracia). We śyrpńu 2008, po tym kej godka ze separatystůma ńy doua efektu, Gruzyjo začua zajmować rygjůn zbrojńy. Starća začuy śe 7 śyrpńo, 8 śyrpńa Gruzyjo zajyua Cchinwali. Separatysty sům wspjerane bez ruske fligry a wojokůw-uochotńikůw ze Rusyje.


text:
Ślōnske psuje: Kōnstruktywnŏ kritika – ô „hymnie” i niy yno
Kōnstruktywnŏ kritika? Do sie! Do sie?
Nale niy zōwdy. Ze kramasym ciynżko cosik poradzić. Kōnstruktywnŏ kritika niy ma ô kramasach. Kramasōw sie niy wyciepuje, bo to grzych. Kramas trza trza zymleć na drzano żymła, przedać za lichy grosz, sfutrować gadzinōm, abo konsumōwać samymu.
Wyciepać tyn „hymn” to niy ma grzych. Wyciepać i tela, i szlus.
Gryfny hymn? Niy! Lichy, bo prziniesiōny we tasi, bo śpiywać tego sie niy do, bo to jakieś markotnie kościelne (Na marszu niedobrze zaśpiewane przez dobry przecież sopran), bo jynzyk biydny i prowdo ô nos jakby my niy byli we XXI stuleciu – jakosik ôszkliwǒ gōdka ô „złotym wynglu”. Chyba Wos …
Tu mōm farōnskiygo stracha. Bo widza, co tego naszego chorego sie niy retuje ino marasym futruje. Szkryflo sie „hymn” i fandzoli ô konstruktywnyj krytyce.
Kōnstruktywnŏ abo jako inkszo kritika to gōdka nad trułōm. Umartymu egal – kōnstruktywnie, abo destruktywnie. Trza boło sie kłopotać kiej jeszcze szło go retōwać.
Jako szafnōnć „hymn”? (Zwōm to zarzōndzaniym jakościōm.) Trza bōło ôgłosić konkurs i tela. Abo dowo sie ta robota X zgłoszōnym manszaftōm/frauszaftōm (kompozytor, aranżer, chórmistrz i tekściorz). Ludzi, co poradzōm kōmponować jest wiyncyj niże jeden, ludzi, co piynknie piszōm po ślonsku tyż je trocha). Potym sie wybiero Y forszlagōw (zgodnie z zasadami eksperckimi/konkursowymi). Potym inne zespoły próbujōm zaspiywać i dowojōm do poprawy. Potym sie robi welunek u ludzi – coby „hymn” niy bōł prziniesiony we tasi, yno wybrany bez ludzi.
Kiej ludzie wybierōm, to to bydzie ich hymn. Tego niy wybierali. Tak ŚPR stracił szansa na integracjo Ślonzokōw. Beztuż mōm farōnskiygo stracha. Niy ludzie wybrali, ino „komitet” partyjny prziniōs i wpiyro, iże to je dobry hymn. To „hymn” ich, co niy dajōm wybrać, a wpiyrajōm. To „hymn” ich, tych co idōm do wyborów samorządowych… A te wybory majōm być wygrane.
Niestety powstawanie tego „hymnu” i jego estetyka wskazuje, że może być źle. Bo ekipa powodująca powstanie hymnu kierowała się zasadą: Ludzie to kupią, bo nasze. Albo zasadą, co o gustach się nie dyskutuje. Owszem, o gustach się nie dyskutuje, kiedy się go ma. W innym przypadku godzimy się ze stwierdzeniem, że jeden lubi czekoladę, a drugi, kiedy mu nogi śmierdzą.
Te zasady dawno zakwestionowano, dawno temu. Także, a może przede wszystkim, naukowo!
W dodatku geneza tego „hymnu” pokazuje, że ekipa powodującego powstanie hymnu ma kiepskie pojęcie o zarządzaniu procesami i zespołami i unikaniu smrodu.
Klaro, niy mōm rōd psujōw. Niy, niy mōm rōd takich, co chcōm, coby ich wybrać a sami wyboru niy dajōm.
Hymn Europy i hymn Śląska na Marszu Autonomii 14 lipca 2018 to obraza języka śląskiego, smaku muzycznego.
Aleksander Lubina


text: Budyšin (SN/CoR). Třoch nowych čłonow swojeje přirady je kulturny konwent Hornja Łužica-Delnja Šleska na swojim wčerawšim 121. posedźenju w Budyskim Kamjentnym domje wuzwolił. W tajnym wothłosowanju je so jednaćelka Sakskeho krajneho zwjazka za tworjace wuměłstwo Lydia Hempel přećiwo Sabinje Schubert za fachowu skupinu „Tworjace wuměłstwo“ přesadźiła. Předsydka Ernsta Rietscheloweho kulturneho kruha Schubert přisłušeše gremijej wot lěta 2016. Tohorunja po pjeć lět trajacym skutkowanju w fachowej skupinje „Muzeje“ su direktorku Kamjenskeho Lessingoweho muzeja dr. Sylku Kaufmann wotwołali. Ju naslěduje nětko nawodnica Hórnikečanskeje Energijoweje fabriki Kerstin Noack. W třećim tajnym wothłosowanju su intendanta Budyskeho NSLDź Lutza Hillmanna znowa za fachowu skupinu „Předstajace wuměłstwo“ na dalše pjeć lět wobkrućili. Za funkciju bě tež předsydka Korzymskeho centruma za reju tanzART Jana Schmück kandidowała.


text:
Historyjŏ w 1000 słōw: Bytōm do kōńca XIV stoleciŏ
Nojstarszŏ informacyjŏ ô Bytōmiu mogymy znojś we dokumyncie kardynała Idzigo z Tusculum, co we 1125 roku spisoł statek klŏsztoru bynedyktynōw w Tyńcu, a w nim były dochody z dwōch kaczmōw i targu w Bytōmiu. Ôsada stoła na miejscu dzisiejszego rynku abo blisko niego, kole starszego grodu ôbrōnnego, co stoł na Zgōrzu Małgorzatki kole 500 metrōw na połedniowy zachōd.
Hned cołkŏ historyjŏ miasta zwiōnzanŏ je ze kopalnictwym, bo już we 1136 roku kole Bytōmia kopało sie strzybro.
W 1254 roku princ Władysław ôpolski lokowoł miasto na prawie magdeburskim. Lokatorym i piyrszym fojtym bōł Hynryk, co dostoł we wieczysty nŏjym miasto za 140 łanami flamandzkimi i wieś Łagewniki. Ôryginalny dokumynt lokacyjny wziōnła ze sobōm historyjŏ, my znōmy ino kopijõ ze szesnŏstego stoleciŏ, co dzisiej trzimie jã Nŏrodowŏ Biblioteka w Pradze.
Ciekawe je to, że idzie pedzieć, iże miasto ôd zawsze miało take samo miano, bo dokumynta bynedyktyńske piszōm Bitom, a lokacyjŏ miasta była datatum in Bytom (wystawiōnŏ w Bytōmiu), gynau tak pisanym jak dzisiej. Nazwa wziōnła sie ôd piyrszego posiedziciela ôsady, to samo stało sie bez przikłŏd z Poznaniym abo Radōmiym.
We dokumyncie lokacyje miasta niy ma słowa ô radzie miejskij. Cołki dinst reprezyntowaniŏ princa w mieście sprawowoł fojt. Skuli corŏz srogszego znaczyniŏ mieszczanōw we naszyj tajli Europy, niy niyskorzij jak we 1315 roku wziōnła fungować rada miejskŏ. Decydowała ôna ô nojważniyjszych sprawach miasta, to znaczy ô rzymiośle i handlu, jeji decyzyje miały rangã prawa na terynie miasta. Miała tyż cołkõ władzã administracyjnõ, ôdpowiadała za statek miasta, jego kasã i ôpiekowała sie sierotami. W tym samym czasie słożōnŏ była ława miejskŏ, to znaczy gyricht bytōmski. We radzie siadało sztyrech abo piyńciu ludzi, a we ławie piyńciu abo sześciu. Do ôbōch ôrganōw trefiali ino nojbogatsi patrycjusze bytōmscy.
Hned po lokacyji miasta, w 1284 roku, powstało Ksiynstwo Bytōmske, a jego piyrszym princym ôstoł syn ôd Władysława, Kazimierz. Chociŏż polskŏ tradycyjŏ historycznŏ widzi ksiynstwa ślōnske za czyńść państwa polskigo tamtego czasu, to Kazimierz narodziōł sie kole 30 lŏt po śmierci ôstatnigo prynca synioralnego w Krakowie, co znaczyło, iże polske państwo dlō niego nigdy niy istniało. Małe ksiynstwo mogło zabezpieczyć sie ino sojuszym ze siylnym partnerym, tōż princ w 1289 roku ôddoł swoje ksiynstwo Wacławowi II, krōlowi czeskimu, i uznoł go za swojigo pana, a tyn doł mu jego ziymiã nazŏd w lynno. Tak to ziymia bytōmskŏ wrōciyła do państwa czeskigo.
Dynastyjŏ bytōmskich Piastōw niy przetrwała dugo. Chociŏż Kazimierz mioł sześcioro potōmnych, z tego piyńciu synōw, to ino jedyn z nich, Władysław, mioł dzieci. Było ich aż siedmioro, ale postrzōd nich było ino dwōch synōw, a z nich ino jedyn mioł dzieci – same cery. Prawo feudalne niy dopuszczało ale erbowaniŏ korōny ôd kobiyt, tōż w 1355 linijŏ wymarła. Ôstatni Piast bytōmski leży we katedrze we pōłnocnoitaliańskim Venzone, a na jego grobie stoji „Hec . Est . Seplutura . Dni . Boleslai Ducis . Coslensis et Bithum.” (To jes grōb pana Bolesława princa kozielskigo i bytōmskigo).
2 abo 14 września 1367 we kościele mariackim, co dzisiej stoji kole Rynku, kapelōn Mikołoj z Pyskowic pedzioł kŏzanie, co zgorszyło mieszczanōw. Prawiōł, iże niy reszpektujōm praw kościelnych, że majōm podporzōndkować sie farŏrzowi i sfinancować sprawiynie dzwiyrzi do kościoła, żeby przestały dō niego wchodzić psy i świnie. Rada miejskŏ tōż wezwała farŏrza, Pietra z Koźlŏ, do ratusza, a tyn posłoł tam kapelōna z mōnstrancyjōm żeby ôchrōnić go przed ludźmi abo żeby pokŏzać, iże ôstatni sōnd nŏleży do Boga. Rajcy kŏzali kapelōnowi ôdniyś mōnstrancyjõ nazŏd do kościoła, a jak tyn tam poszoł, to posłali za nim pachołkōw, co swiōnzali ôbōch ksiynży i przikludziyli ich do ratusza przed sōnd mieszczanōw. Zebranie uznało, iże farŏrz i kapelōn majōm być utopiyni i jeszcze w tyn sōm dziyń we sŏdzawce kole Zgōrzŏ Małgorzatki ôba straciyli życie.
To wszysko niy stało sie skuli ino tego jednego kŏzaniŏ. Kōnflikt trwoł już ôd 1359 roku, jak z wole krōla miasto miało być potajlowane miyndzy princōw Ôleśnice i Cieszyna, a granica miała iś bez postrzodek Bytōmia. Bytōmiŏcy byli z wiynksza za ôstawiyniym sztandu, jaki bōł, to znaczy byciŏ pod ksiōnżyńciym ôleśnickim. Farŏrz mariacki ale bōł za zmianami, tōż mieszczanie – gorszyni jeszcze ôd prepozyta kościoła św. Małgorzaty, co mioł nadziejã przejmnōńć teryn bytōmskij parafije – ôdetli sie ôd niego.
Na efekty niy trzeba było dugo czekać. Biskup krakowski skŏroł miasto interdyktym, co znaczyło, iże z bytōmiŏkami niy mōg żŏdyn handlować, a to ôznaczało dlō nich katastrofã. Niy wiadōmo, jak dugo mieszkańcy musieli żyć we tyj sztrŏfie. Princ cieszyński napisoł w 1369 roku prośbã do papieża ô pozwolynie na ôdprawianie mszy we miejscu skŏranym interdyktym, tōż mogymy sie dōmyślać, iże rozchodzi sie ô Bytōm. Naôbkoło historyje pojawiyło sie bez lata moc legynd, ale żŏdnŏ z nich niy mŏ potwierdzyniŏ w dokumyntach. Wiadōmo ino, iże ôd tego czasu bytōmiŏkōm żyło sie corŏz gorzij.
Dwa lata po zamordowaniu ksiynży miasto było przetniynto na pōł. Princowie oleśnicki i cieszyński trefiyli sie w Bytōmiu 26 stycznia 1369 roku i kożdy z nich wystawiōł dokumynt ô podziale i ôznaczyniu granice miyndzy jejich ksiynstwami: prosto bez rynek do supa ławek chlebowych, postrzodkym bez wŏgã, a dalij do gulika. Ôd tego czasu miały być dwa ratusze i dwie rady miejske. Zōmek bytōmski tyż bōł podzielōny na dwie tajle i skuli tego, iże dlŏ żŏdnego princa ino pōł taki rezydyncyje niy było nic wert, wartko zniszczoł. Dzisiej niy wiadōmo ani, kaj gynau stoł.
We drugij połowie XIV stoleciŏ dlŏ miasta skōńczyła sie piyrszŏ era kopalnictwa. Podle dokumyntōw podziału Bytōmia fungowały jeszcze blisko gruby Hundert Hauen i Eysenberg. Mieszkańcy żyli w dobrobycie dziynki wydobyciu strzybra i ôłowu, ale technologijŏ tamtych lŏt niy pozwalała na ôdkludzanie wody ze szolōw, tōż hned grubiŏrze doszli do miejsca, kaj wody gruntowe zastawiyły dalsze wydobycie. Po bogactwie bytōmiŏkōw ôstoł ino grubiŏrz we sztymplu miejskim.
Na fotografiji głōwnyj śpiōncy lew bytōmski. Fot. Yarl / Wikimedia Commons


text: Zaso su olympiske hry nimo. Wězo sym kaž kóždy raz hodźiny před telewizorom abo live-streamom sydał a so nad medaljemi a wurjadnymi wukonami sportowcow wjeselił – mjez druhim nad złotej medalju rodźeneho Lubijčana Christiana Reitza w třělenju z pistolu. Přiwšěm su hry w Rio de Janeiru we mni kopicu prašenjow zawostajili. Ženje do toho njejsym fairnosć a olympiske moto „Pódla być je wšitko“ bóle parował, ženje njejsym nad zmysłom wuhotowanja olympiady a z tym zwisowacymi woporami za ludnosć, přirodu a infrastrukturu bóle dwělował hač lětsa. Štóž je rozprawnistwo w minjenych měsacach trochu dokładnišo slědował, tomu je wědome, zo so doping mjeztym po cyłym swěće w nimale wšitkich sportowych družinach kaž hydra rozpřestrěwa, přećiwo kotremuž je bój nimale bjezwuhladny. A hdyž stanje so prašenje za wobšudnistwom w sporće z politikumom kaž w padźe Ruskeje, dyrbiš so chutnje prašeć, kotry mjezynarodny abo narodny sportowy zwjazk so scyła hišće za čistych sportowcow zasadźa.


text:
Poskitki w zymskich prózdninach
Ja – wuměłc! Kreatiwnje přeměnjene wuměłstwo 19.2.19 a 28.2.19 10 hodź. W galeriji wupytaš sej wobraz, kiž potom z mnoho fantaziju přeměniš. Wot A kaž app do Ž kaž žaba- tak nastanje twój moderny abo po počasu interpretowany wobraz. Stary lud – Dyrdomdej w srjedźowěku 21.2.19 a 26.2.19 10 hodź. Zeznajemy žiwjenje Łužičanow a Milčanow, […]
13.2.2019 Workshop – Wodźenje – Přednošk
WORKSHOP Wot 13 -17 hodź. wotměje so workshop za tkanje z krosničkom a sukanje z jehłu z Petru Kušowej wot dźěłoweje skupiny Stary lud w Dešnje. WODŹENJE We 18 hodź. slěduje wodźenje po wosebitej wustajeńcy „Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow“. PŘEDNOŠK WO WĚRJE STARYCH SŁOWJANOW W 19 hodź. přednošuje prof. Christian […]
SORBIAN STREET STYLE – WUBĚDŹOWANJE
SORBIAN STREET STYLE wot 1. februara 2019 do 31. meje 2019 Wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE wupisa wot 1. februara Ludowa banka Drježdźany-Budyšin w kooperaciji ze Serbskim muzejom w Budyšinje a ze zarjadnišćom KREATIWNA SAKSKA, Sakskim centrumom za kulturne a kreatiwne hospodarstwo. Namołwjeni su młodźi studowacy modowi designerojo a designerki, wuměłcy a wuměłče, mišterscy šulerjo a […]
Poskitki w zymskich prózdninach
Ja – wuměłc! Kreatiwnje přeměnjene wuměłstwo 19.2.19 a 28.2.19 10 hodź. W galeriji wupytaš sej wobraz, kiž potom z mnoho fantaziju přeměniš. Wot A kaž app do Ž kaž žaba- tak nastanje twój moderny abo po počasu interpretowany wobraz. Stary lud – Dyrdomdej w srjedźowěku 21.2.19 a 26.2.19 10 hodź. Zeznajemy žiwjenje Łužičanow a […]
Serbski muzej přinjese swětło do ćmy stawiznow
Njedźelu, dnja 20.1.2019 witamy wšitkich wot 13 do 18 hodź. na srjedźowěkowske zarjadowanje. Z rjemjesłom, hudźbu a dalšimi překwapjenkami chcemy stary čas wožiwjeć. Tak móžeće słowjanski srjedźowěk ze wšěmi zmysłami dožiwić. Kak so naši prjedownicy drasćachu a kak běchu před wjac hač 1200 lětami žiwi? Što sydaše k snědani abo k wobjedu? Štó zadźěła kak […]
Wodźenje a přednošk, dnja 28.11.2018
Srjedu, dnja 28.11.2018 we 18 hodź. přeprošuje kuratorka Andrea Pawlikowa do wosebiteje wustajeńcu „Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow”. Podamy so na slědy našich prjedownikow, kotrež so něhdźe 700 po Chr. we Łužicy zasydlichu. Wustajene su něhdźe 400 wurywankow, rekonstrukcijow a předstajenjow słowjanskeho žiwjenja před wjac hač 1000 lětami. Přizamknje so w 19 hodź. […]
Kofej w třoch, 5.12.02018
Srjedu, dnja 5.12.2018 w 15 hodź. wotměła so dalši KOFEJ W TŘOCH. Składnostnje wosebiteje wustajeńcy přednošuje Werner Měškank z tamnišeho Serbskeho muzeja w Choćebuzu wo „Słowjanskich slědach we Wendlandźe a w něhdyšim kraju Obodritow“.
Nowa wolontarka a nowy praktikant w muzeju
Ja rěkam Rebecca Wöppelowa a wopytach Serbski gymnazij w Budyšinje. Po maturje studowach w Heidelbergu stawizny. Nětko sym nowa wolontarka w Serbskim muzeju a so jara wjeselu, zo sym zaso w domiznje. Ja rěkam Maurice Effenberger a sym 16 lět stary. Moje realnošulske zakónčenje złožich na Serbskej wyšej šuli w Budyšinje. Tučasnje wopytam Powołanski […]
Workshop a Dźeń wotewrjeneho pomnika
8.9.2018 10 – 17 hodź. Dźěłarnička „ Bohowki do kapsy“ Na dźěłarničce móže so z tróšku wušiknosću mała škitna postawa – bohowka do kapsy zhotowić. Je to dobra móžnosć, wuměłču zeznać a sej mały jónkrótny dar zhotowić. Knjeni Herrmannowa poskići tež někotre figury na předań. Čas za zhotowjenje je fleksibelny. Městna su na 10 […]
26.9.2018 Kofej w třoch „ŽÓNSKE WOBLIČA”
„Žónske wobliča – wubrane podobizny z wuměłskeje zběrki Serbskeho muzeja“ dnja 26.9.2018 w 15 hodź. Zběrka wuměłstwa Serbskeho muzeja wobsahuje něhdźe 6.900 eksponatow. Z tutoho wobstatka předstaja so žónske portrety a jich wosobinska stawizna. přednošuje: Christina Boguszowa, direktorka płaćizna: 4,50 € inkl. kofej a tykanc


text:
W krajnoradnym zarjedźe za spadany sad žadyn wužitk nimaja
Budyšin (SN/mwe). Přistajeni brěčkownjow a móštownjow maja tele dny ruce połnej dźěła. Najebać wulku horcotu a ekstremnu suchotu jim ludźo sad woža, zo bychu jón na brěčki a nektary předźěłali. Za to móža sej kupcy z wulkeho wuběra napojownistwa brěčki kaž z kisałych wišni, jabłukow, brěškow a z wjele dalšich družin sobu domoj wzać.
Kaž Mario Schäplitz z móštownje w rozmołwje ze Serbskimi Nowinami praji, móhli ludźo při dróhach spadane jabłuka abo krušwy zezběrać a w jeho móštowni w Reichenbachu kaž něhdy w měchach wotedać a na brěčki zaměnić.


text: Wojerecy (SN/MWj). Dźensniši dźeń europskeho nuzoweho telefona dopomina na wažne dźěło, kotrež na njeličomnych městnach wšudźe tam wukonjeja, hdźež nuzowe telefonaty dochadźeja. Jedne z tychle městnow je wuchowanska dispatchernja we Wojerecach. Tam dochadźeja wšitke telefonaty pod čisłom 112 z Budyskeho a Zhorjelskeho wokrjesa. Disponenća dźěłaja tam w 24hodźinskim rytmusu. Wjacehodźinske zasadźenja wotměnjeja so z přestawkami. Wšědnje je 14 sobudźěłaćerjow zasadźenych. Kóždy z nich ma dwójnu kwalifikaciju a něhdźe 5,5 lět wukubłanja za sobu. Woni su wukubłani powołanscy wohnjowi wobornicy a nuzowi sanitetarjo.


text:
Sebastian Krumbiegel
Sebastian Krumbiegel (* 5. junija 1966 w Lipsku) je němski spěwar a hudźbnik, kiž je hłownje jako spěwar skupiny Die Prinzen znaty, ale tež jako solowy hudźbnik aktiwny.
Wón je so jako syn hudźbneje wědomostnicy a něhdyšeje direktorki Bachoweho muzeja Cornelije Krumbiegel a chemikarja Petera Krumbiegela w Lipsku narodźił a wopytowaše wot 1976 do 1985 tamnišu Thomasowu šulu, hdźež bě tež z čłonom Thomanerow. Wot 1987 do 1991 studowaše při Lipšćanskej hudźbnej wysokej šuli bijadło a spěw. Za čas studija załoži z komilitonami skupinu Die Herzbuben, z kotrejež nastachu 1991 Die Prinzen, jedna z najwuspěšnišich němskich skupin 1990tych lět.
Nimo hudźby je tež politisce aktiwny, hdźež wustupuje hłownje přećiwo rasizmej.
DiskografijaWobdźěłać
- 1999: Kamma mache nix
- 2004: Geradeaus abgebogen
- 2005: Max und Moritz Reloaded Soundtrack
- 2007: Ängste und Träume (słuchokniha)
- 2010: Tempelhof
- 2012: Solo am Piano
- 2014: Ein Mann, sein Klavier und ihr


text:
Lilongwe
Lilongwe jo stolica pódpołdnjownoafriskego kraja Malawi. Lažy w srjejźišću Malawija, jano 50 km wót mosambikskeje a sambiskeje granicy a 80 km wót Malawiskego jazora zdalone we wusokosći wót 1200 metrow nad głaźinu mórja we wusokej rowninje a ma wokoło 650.000 wobydlarjow. Dla dobrego měsćańskego planowanja su drogi w stolicy relatiwnje šyroke - kaž bulewardy - a jadnotliwe ležownosće wjelike. Lilongwe jo politiske a zastojniske srjejźišćo Malawija, pak nic góspodaŕske. Toś tu rolu grajo nejwětše a nejstarše malawiske město Blantyre w samym pódpołdnju kraja.
Město załožyjo se akle w lěśe 1947 ako wikowański centrum tegdejšeje britiskeje kolonije Njassaland. Pó njewótwisnosći Malawija w lěśe 1964 su se dla centralnego połoženja za Lilongwe ako stolicu rozsuźili. Wót lěta 1994 jo Lilongwe teke sedło parlamenta, kótarež jo był do togo w měsće Zomba – něźi 230 km na krotkem zajtšu wót Lilongwe.
Lilongwe ma mjazynarodne lětanišćo Kamuzu a dwa wót pěś institutow malawiskeje uniwersity.


text:
Kōnszt
Kōnszt – dōmyna ludzkij działalności majōncŏ miyndzy inkszymi na cweku dolifrowanie estetycznych wrażyń. Powstoła społym z rozrostym ludzkij cywilizacyje. Idzie trufać, iże na zaczōntku miała przede wszyjskim funkcyjõ zwiōnzanõ z magicznymi ôbrzyndami, kerõ zachowała u pierwotnych ludōw.
Znaczynie kōnsztuEdytuj
We mocka ojropejskich gŏdkach, słowo kōnszt je ôd łacińskigo ars[1][2] (italske i szpanielske arte[3], francuske i angelske art[4]), ôznaczajōncego grajfka, biygłość. We antyce kōnszt chytano za wszelõ twōrczość. Do kōnsztōw zaliczano tyż nauki (astrōnōmijõ, geōmetryjõ) i rzymiosło.
Strzedniowiek potajlowoł kōnszt na 7 wyzwolōnych kōnsztōw (artes liberales) jak tyż mechaniczne kōnszty (tyż 7), mynij wŏżōne, kere we ôpaczności do wyzwolōnych wymŏgały prŏcy fizycznyj. Do kōnsztōw wyzwolōnych zaliczōno gramatykã, dialektykã, retorykã, geōmetryjõ, arytmetykã, astrōnōmijõ i muzykã. Malyrki i rzeźby niy zaliczano we cołkości do kōnsztōw, były traktowane za rzymiosło.
Uznanie cyny kōnsztōw we dzisiyjszym znaczyniu zaczło sie społym z renesansem. Dyskusyje dokludziyły do uznaniŏ malyrki i rzeźby za wyzwolōne kōnszty. Niyskorzij wydzielōno jy - po przidaniu do nich baukōnsztu - za rysunkowe kōnszty.
We XVII i XVIII stoleciŏ trwały spory na tymat mian tykajōncych kōnsztu. Dopiyro pod kōniec XVIII stoleciŏ francuski filozof Charles Batteux wkludziōł termin piykne kōnszty (beau-arts), do kerych zaliczŏ sie malyrka, rzeźbã, baukōnszt, muzykã, gŏdkã, poezyjõ, taniec i tyjater.
We terŏźnych społeczyństwach, we srogij czynści zawłaszczonŏ bez show business, kōnszt stoł sie niyblank dalszõ astōm industryje.
Dzioły kōnsztuEdytuj
- film
- kabaret
- kōmiks
- literatura
- muzyka
- taniec
- tyjater
- ryklama[5]
- performance
- balet
- ôpera
- ôpera seryjŏ (jyny śpiywanŏ)
- ôpera buffa
- ôpera semiseria
- ôpera-ballada (inakszyj śpiywoszpil)
- ôpera kōmicznŏ (z elymyntami śpiywanymi i gŏdanymi)
- ôpera-balet
- ôperetka (dzieło ôperowe ô tymatyce szpasowej)
- tyjater strzedniowieku
- commedia dell'arte
- bulwarowy tyjater
- plastyczny tyjater
- monumentalny tyjater
- podziymny tyjater
- tyjater absurdu
- polityczny tyjater
Piykne kōnsztyEdytuj
Przipisy
- ↑ Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, ars, www.perseus.tufts.edu [dostymp 2021-02-23].
- ↑ Gaffiot, micmap.org [dostymp 2021-02-23].
- ↑ RAE- ASALE, RAE, arte - Diccionario de la lengua española, «Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario [dostymp 2021-02-23] (hiszpański).
- ↑ ART : Définition de ART, www.cnrtl.fr [dostymp 2021-02-23].
- ↑ Is advertising art?, The Independent, 23 października 2011 [dostymp 2021-02-23] (angelski).


text:
Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha
Pòczëj Kaszëbsczégò Dëcha - turistno-nôtërny szlach we gminie Lëniô jaczi òstół òdemkłi w môju 2010 rokù. Jinicjatorã béł wójt gminë Lëniô - Łukôsz Jabłońsczi, chtëren przóde béł szkólnym kaszëbsczégò ë lubòwôł sã w kaszëbsczich lëteracczich dokôzach. Je to szlach midze 13 szôłtësczima wsama, dze pòstawióné są szlachòtë Kaszëbsczich Dëchów, chtëne zrobił Jón Réckò z Niebãdzëna (kòl Nowi Lãbòrsczi Wsë).
We gminie Lëniô najdzemë szlachòtë:
- Kãtrzëno -> Wëkrëkùs
- Kòbëlôsz-Pòtãgòwò -> Lubiczk
- Lewinkò -> Pùrtk
- Lewino -> Pikón
- Lëniô -> Rétnik
- Miłoszewò -> Damk
- Niepòczołejce -> Nëczk
- Òsek -> Jablón
- Pòbłocé -> Szëmich
- Smażëno -> Bòrowô Cotka
- Strzépcz -> Grzenia
- Tłuczewò -> Pólnica
- Zakrzewò -> Jigrzan
Jinszë Dëchë najdzemë w ksążce Aleksandra Labùdë - "Bògòwie i dëchë naj przodków".


text:
Dzisioj, we piunteg łod osiymnostyj gromy fest ważny szpil ze Zagłymbiem Lubin. My sztandardowo zapraszomy na naszo ślonsko rylacja ze tego wydarzynio.
Jedynostki:
Ruch: Hrdlicka – Kowalczyk, Helik, Grodzicki, Konczkowski – Moneta, Urbańczyk, Nowak, Surma, Przybecki – Arak
Zagłębie: Polacek – Tosik, Gouldan, Kubicki, Dziwniel – Woźniak, Piątek, Starzyński, Rakowski, Janoszka – Nespor
My zacynomy naszo rylacja kole siedymnostyj i nos znojdziecie pode tym linkym: Rylacja live: Ruch – Zagłębie
Zapraszomy do nos!
własne


text:
Howard Phillips Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft (rodz. 20 śyrpńa 1890 we Providence, um. 15 marca 1937 we Providence) – amerikański pisoř, autor kśůnžek ze zorty fantasy a růmanůw grozy, kere cuzamyn twořům fikcyjno mitolůgijo Cthulhu. Je jednym s prekursorůw zorty science fiction, do kerych wkludzou fikcyjne istoty s tyj mitolůgije. Inkše znůme motywy s jygo twůrčośći to postać klepńůnygo Araba, Abdula Al-Hazreda, kery napisou bluźńerčo kśynga pode titlym "Necronomicon", we keryj je spisano wjedza uo pradawnych bůstwach, jake dowńij řůndźiuy na Źymje a terozki čekajům na momynt coby powrůćić. Bez dugi čos uwožano, aže "Necronomicon" richtig istńeje, a som Lovecraft dugo tymu ńy zapřečou, nale na kůńec we jydnym s brifůw přiznou aže je to fikcyjo. Nale powstouo nawet pora kśůnžek pode tym titlym, pisanych bez inkšych pisořy abo bez fanůw Lovecrafta.
Akcyjo růmanůw Lovecrafta nojčyńśćij dźeje śe we Nowym Ynglandźe, kery je we ńich předstowjany kej kraina fest groźno a pouno mročnych tajemńicůw a magije, heimat lo pradawnych kultůw.
Motywy s jygo růmanůw a powjarek sům čynsto uobecne we kultuře, powstoua tyž mynga adaptacyjůw radyjowych a filmowych jygo dźeu.
Dźeua (ńykere)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Růmany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- The Case of Charles Dexter Ward
- The Doom That Came to Sarnath - 1919
- At the Mountains of Madness - 1931
- The Quest of Unknown Kadath
- The lurker at the threshold - Howard Phillips Lovecraft & August Derleth
Uopowjadańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- The Call of Cthulhu - 1926
- The Shadow over Innsmouth
- The Colour of the Space
- The Whisperer in the Darkness
- The Ghost of the Darkness
- The Dunwich Horror
- The Music of Erich Zann
- The Hound
- The Picture in the House
- The Thing on the Doorstep
- In the Vault
- The Temple
- The Lurking Fear
- The Tomb
- The Outsider
- The Shunned House
- Cool Air
- He
- The Dreams in the Witch House
- Pickman's Model - 1927
- Herbert West - Reanimator
- The Rats in the Walls
- Dagon
- The Transition Of H.P. Lovecraft: The road to madness
Gedychty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Fungi from Yuggoth


text:
Kołwaz
Kołwaz (němsce Kohlwesa) je hornjołužiska wjeska we wuchodźe Budyskeho wokrjesa a słuša wot lěta 1993 k Bukečanskej gmejnje. Leži na lěwym boku rěčki Kotołka we wuchodnym dźělu Hornjołužiskich honow.
Susodne wjeski su Čornjow na sewjerowuchodźe, Błócany na juhu, Koporcy na zapadźe a Něćin na sewjerozapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje kulowca jako Kolewas pochadźa z lěta 1363. Ležownostne knjejstwo nad Kołwazu wukonješe w 16. lětstotku ryćerkubło we Wichowach a we 18. lětstotku susodne Něćinske kubło. Cyrkwinsce słušeja ewangelscy Kołwaženjo ze starodawna do Bukečanskeje wosady.[2]
We 1880tych lětach měješe wjes po Mukowej statistice cyłkownje 233 wobydlerjow, z nich 210 Serbow (90 %) a 23 Němcow.[3] Arnošt Černik zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa w Kołwazy wot jenož hišće 31,4 %.[4]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Bukecy
- ↑ Kołwaz w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 105. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [236 wobydlerjow, z nich 46 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 12 z pasiwnymi, 16 serbskich dźěći a młodostnych, 162 bjez znajomosćow] → wšě wjeski


text:
Ballada ô korōnawirusie
Trzinostego marca roku przestympnego
Doczkali my stanu epidymicznego.
Zawarli nōm szynki, zawarli i szkoły,
Starki siedzōm w dōma, prōzne sōm kościoły.
Dziecka sie radujōm, bo niy ma nauki,
Tata sie nerwuje, bo biyru niy kupi.
Wszyscy we dōmowym hereszcie zawrzyci,
Siedzi starzik, ōma, ty tyż siedź na rzici.
Starzik se puściyli Ôjca Tadeusza,
Tōż mama sztyjc siedzi ze watōm we uszach.
Tata ze sōmsiadym na balkōnach stojōm,
Flaszka majōm jedna, z miarkōm kożdy swojōm.
Mama szyje maski dochtorōm na wartko,
Ô ôbiod terozki dbo cera ze starkōm,
Synek w kōmputerze sztyjc pisze zadani,
Bezmała mu tela dała tego pani.
Starzik gro na cyji, a tata na nerwach.
Ze amtu zwōniyli, tōż trza zrobić przerwa,
Cyknyć se trza selfie a posłać im nazod,
Kożdy wiy, że lepszy dobrze żyć ze władzōm.
Z psym trza iś na szpacyr, kupić jaki jodło,
Barek zaôpatrzyć, ôkazyjo dobro.
Telewizōr uczy, jak sie myje rynce,
A ludzie sraltaśmy kupiyli se wiyncyj.
Klamki szpyrytusym kożōm sztyjc pucować.
Czy wyście, karlusy, slecieli na głowa?
Idzie sie ôdkazić, ô tym sam je godka,
A szpyrytus „wrazić”, do sia, do pojstrzodka.
Prezes siedzi w kōncie, ze kotym na klinie,
Dyć ludzie, przestōńcie, wszystko kedyś minie.
Prezydynt swołuje dziynnie jakiś rady,
Minister choruje, tōż niy dali rady.
Rzōnd durch robi testy swojim familijōm,
Inksi z cołkij reszty ô lyki sie bijōm.
Piykno ta pieśniczka, ôptymizmym sieje,
Skuli tego gizda wesoło sie dzieje.
Przidōm lepsze czasy, jak chycōm wirusa,
Kōńczyć trza mi na tym, dyć napić sie musza.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Morawa
Morawa (čěsce Morava, němsce Mähren) je jedyn z historiskich krajow Čěskeje. Rozpřestrěwa so we wuchodnym dźělu Čěskeje republiki, historisce wšak słuša k njej tež sydlišćo U Sabotů (wot 1998 přemjenowane na "Měšćanski dźěl Šancy"), kotrež leži wot lěta 1997 w Słowakskej.
Z Morawu mjezuja na zapadźe Čechi (344 km), na juhu awstriski zwjazkowy kraj Delnja Awstriska, na juhowuchodźe słowakski Trnawski kraj, na wuchodźe słowakski Trenčinski kraj, na sewjerowuchodźe słowakski Žilinski kraj a Čěska Šleska a na sewjerozapadźe pólska Šleska, konkretnje Kłodzki region.
Jako stolica Morawy płaći Brno, a to hižo wot lěta 1641. Před tym bě hłowne město Olomouc, kotraž słuša tež nadal k wuznamnym historiskim městam Morawy.
Srjedźowěkowe Wulkomorawske mócnarstwo płaći jako prěni wjetši słowjanski stat.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Statistický lexikon obcí v republice Československé II.: Země Moravskoslezská. Statistický lexikon obcí v zemi Moravskoslezské. Praha : Ministerstvo vnitra a St. úřad statistický, 1935
- ↑ Moravskoslezský kalendář 2004 ISBN 80-86101-84-3


text:
Ekliptika
Ekliptika je (imaginarna) runina w kosmosu, w kotrejž so w orbiće zemja wokoło słónca pohibuje.
Orbity druhich planetow słónca njejsu runje w ekliptice, ale tež nic přejara daloke wot toho.
Rotaciska wóska zemje njeje zrunana k ekliptice, ale ma k jeje padorunje nuhel wot něhdźe 23° 26'. Tutón nuhel zawinuje fenomen měnjacych počasow. Wona njeje konstantna, ale wariěruje (z periodu wot něhdźe 40.000 lětow) mjez 21° 55' a 24° 18', wobwliwujo klima zemje. Wona nětko so zmjeńšuje; něhdźe w lěće 4300 budźe srjedźnu hódnotu wot 23° 06' docpěwać a něhdźe w lěće 25000 minimalnu hódnotu.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wuknjenska CD-ROM wopřijima 15 interaktiwnych hrow k skrućenju hornjoserbskeho alfabeta. Na lochke a zabawne wašnje móža serbske a serbsce wuknjace dźěći 1. do 4. lětnika mjez druhim pismiki a słowa po alfabeće rjadować, pobrachowace pismiki do słowow zasadźić a pismikowe rjady dopjelnić. Dale wobsahuje CD-ROM serbski słownik a wotpowědne zwučowanja z nim, křižowku a memory-hru. Holcy a hólcy móža samostatnje dźěłać. Za to trěbny nawod słyša woni w serbskej rěči. Kliknu-li w hrach na jednotliwe słowa, słyša tohorunja, kak so wone prawje serbsce wurjekuja. Wuknjenska CD-ROM poruča so tež serbsko-rěčnym a rěčnjeměšanym swójbam, kotrež maja dźěći předewšěm w 1. abo 2. lětniku, k skrućenju a rozšěrjenju serbskeho słowoskłada.
{STR}
{STR}


text:
Wołomuc
Wołomuc[2] (čěsce Olomouc, šlesce Olmic, němsce Olmütz, pólsce Ołomuniec) je město w Čěskej, na srjedźnej Morawje. Ma něhdźe 100.000 wobydlerjow a je najwjetše město kaž tež zarjadniske sydło Wołomuckeho kraja.
Město běše hač do 17. lětstotka srjedźišćo Morawy a je hač do dźensnišeho wažny industrijny a wikowanski centrum kaž tež sydło arcybiskopstwa.
ŽórłoWobdźěłać
- ↑ Český statistický úřad – Ličby wobydlerstwa čěskich gmejnow dnja 1. januara 2018 (PDF; 421 KB)
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920 (digitalizat).


text:
Ślōnskŏ tastatura do systymu macOS.
Knefle podstawowe:
Ô (uo) jak we słowach „ôkno” abo „ôstuda” – Alt+O
Ō (ů) jak we „dōm” abo „rechtōr” – Alt+U
Knefle ekstra (do używanio w tekstach naukowych i specjalnych):
Ŏ (normalne o na wschodzie, ou wele Ôpolŏ) jak we „trŏwa” abo „jŏ” – Alt+A
à (a/am/nosowe a) jak we „robiã”, „pierã”, „(kogo? co?) krowã” – Alt+E
Õ (nosowe o) kōniec przimiotnika we bierniku i kōniec słōw, co sie kōńczōm na -yjŏ i -ijŏ tyż we bierniku: „(kogo? co?) rewolucyjõ” – Alt+P
Wideo, co w nim ślabikorz je wytuplikowany, a niżyj transkrypcyjŏ:
We ślabikŏrzu ôryginalnie je piyńć ekstra liter, ale tych dwōch z welōm używajōm ino hardkorowcy i niy ma ich ani we korektorze, ani we wiynkszości ksiōnżek, bez to wytuplikuja wōm te trzi nojważniyjsze.
Piyrszŏ z nich to o ze cyrkumfleksym, ale bydymy na nia gŏdać o z daszkym. We ślōnskij gŏdce we wiynkszości słōw, co sie zaczynajōm na o, nasza wymŏwa sie tak choby ôtwiyrŏ, prŏwda? Ôna sie ôtwiyrŏ. Ale skuli tego, że w niykerych wariantach we gŏdce idzie pedzieć otwiyrŏ: Ona sie otwiyrŏ (i to niyma błōnd), ôznaczōmy to takōm literōm, coby kożdy mōg sie to przeczytać po swojimu.
Tyn knif wymŏwianiŏ idzie znojść już we brifie Ambrożego Szklŏrza z Ôlesna ze 1574 roku, kery żałuje sie przed ksiyńciym:
[…] ôni na to nic niydbajōncy tego jij niy chcōm wydać z takowyj ôjczyzny i macierzyzny. Gdyż jŏ ubogi czowiek żałowałech sie przed jejich panym, panym Piotrym Biskupskim, a ôn im przikazowoł, aby sie s niōm zgodzili dobrowolnie, a ôni na to jij jyno […] talarōw postymplowali nad testamynt, a testamyntu ôpisanego niy chcōm ôkazać,…
Je ino jedyn wyjōntek, kaj ô niy stŏwŏ na przodku słowa: we nowszych niymieckich zapożyczyniach, jak ōma, ōpa abo ōberiba. Bez to piszymy: ôkno, ôko, ôstuda, ôbalić, ôgyń, ale ōły, ōnmyglich.
I to je ta drugŏ litera we ślabikŏrzowym alfabecie. To je o z makrōnym i niy wiym, jak na nia inakszyj pedzieć. To je głoska, co je nojbarzij typowŏ dlŏ ślōnskij gŏdki. Po polsku ôna sie straciyła pŏra stoleci tymu i bez to ludzie niy wiedzōm, jak ja zapisać. Jedyn ja zapisze jako u, a jedyn jako o, bo to je coś miyndzy o i u, pra?
Ale niy gŏdōmy Ślonsk, niy gŏdōmy Ślunsk, ino gŏdōmy Ślōnsk. Niy gŏdōmy chopcuw, niy gŏdōmy chopcow, ino godōmy chopcōw. Niy rechtor, niy rechtur, ino rechtōr. Po polsku tyż sie kejś tak gŏdało, ale terŏz sie to wymŏwiŏ jako normalne u. Bez to mŏcie u ôtwarte i u zawarte. U ôtwarte sie dycki wymŏwiało jak u, a u zawarte sie wymŏwiało jak po ślōnsku.
Ślōnske ō idzie znojść dycki przed głoskami nosowymi: m, n, ń, i tam, kaj po polsku je u zawarte. Bez to piszymy: wōngel, dōm, siednōńć, chopōw, rechtōr, drōt, bōty. Te dwa ôstatnie to sōm wyjōntki, w kerych po ślōnsku wymŏwiŏ sie blank inakszyj niż po polsku i niy ma na to prawidła. Trza sie tego nauczyć.
I ôstatniŏ litera we tym alfabecie to je o z brewisym, na kero bydymy gŏdać o z ptŏszkym. We gŏdce mōmy trzi knify wymŏwianiŏ tego. Na wschodzie je to normalne o, tak jak gŏdōm jŏ. Ale za Gliwicami, bez Strzelce, aż za Ôpole wymŏwiŏ sie to ou. Tak samo gŏdŏ Jan Roś ze Sowina we tekście z 1956 roku: Joł sie najmnōł do polowanioł i tak samo gŏdŏ Chop w kuchni. Za to miyndzy Koźlym, Raciborzym, Głubczycami i Prudnikym gŏdŏ sie au. Tak gŏdoł Feliks Steuer, stōnd ôd niego dzieło mŏ tytuł Ostatni gwojźdźaurz. Jakby ôn bōł z Bytōmia, toby tytuł bōł Ôstatni gwoździŏrz.
Kedyś, jak po czesku, ślōnsku i polsku gŏdało sie tak samo, to ślōnske o, ou, au wymŏwiało sie inakszyj. To było duge a. I to duge a po polsku sie skrōciyło do normalnego a, po ślōnsku przeszło w to, jak dzisiej gŏdōmy, ale po czesku ôno durch normalnie fōnguje. Bez to po polsku gŏdŏ sie trawa, po ślōnsku trŏwa, a po czesku tráva. Czeskŏ Republika po Czesku to je Česká republika, a po polsku Republika Czeska. Stōnd wiymy, kaj sie dŏwŏ o z ptŏszkym. Jak po polsku je a, a po ślōnsku o, to na 90 procynt tam bydzie tyn brewis. Na 90%, bo sōm dwa wyjōntki: Jak pō nim stoji ł abo j, to piszymy to jako normalne o. Bez to piszymy: kołŏcz, mŏsz, zielōnŏ trŏwa, rewolucyjŏ, ale mioł, cołki, znojść, nojsrogszy.


text:
Žmudź
Žmudź (uać. Samogitia, žmudz. Žemaitėjė, lit. Žemaitija) – jydyn s pjyńću rygjůnůw etnůgrafičnych wspůučesnyj Litwy, a tyž historyčne mjano Dolnyj Litwy. Dawno jydnostka tajlůngu terytoryjalnygo (starostwo růwnowažne wojewůdztwu) Řečypospolityj Uobojga Narodůw, kej Kśynstwo Žmudzke noležůnce do Wjelgygo Kśynstwa Litewskigo. Uod 1917 r. tajla Litwy.
Pod wzglyndym geůgrafičnym twoři Pojeźeře Žmudzke (mjanowane tyž Wysočyznům Žmudzkům) uo charaktyře morynowym, do 230 m wysokośći n.p.m., we zachodńij tajli Litwy. Źymje růwńinne, středńo urodzajne.
Uod XIII wjeku noježdžano bez Křižokůw a kawalerůw mječowych. We roku 1398 uostouo uodstůmpjůno bez fyšta Witolda Křižakům. W 1411 r. zwrůcůna Jagelle, a we 1413 r. wuůnčůno do Litwy kej starostwo s zachowańym pewnych přiwilyjůw. We tym roku uochřčůno. We 1417 powstouo djecezyjo žmudzko ze stolicům we Mjydńikach. Wuadcy Polski do 1795 zachowali titel kśůnžůnt žmudzkych (uać. duces Samogitiae).


text:
Wojerecy (SiR/SN). Dynamiski, sportowski, kuražěrowany a połny idejow – tajki prezentuje so wonkownje Nik Kevin Koch. Nowy nawoda Wojerowskeje hudźbneje šule přewozmje funkciju wot Klausa-Petera Haselbauera, kiž je 30 lět na kubłanišću skutkował a so srjedź julija na wuměnk podał.
Nik Kevin Koch je so w Stuttgarće narodźił a klasiski spěw kaž tež pedagogiku studował. Jědnaće lět je w Šwicarskej dźěłał a mjez druhim spěwne studijo nawjedował a na hudźbnej šuli skutkował. 40lětny wobknježi štyri instrumenty: pišćałku, akordeon, trompetu a klawěr.
Pytajo za nowym wužadanjom je so na wupisane městno we Wojerecach přizjewił. „Zajimawe za mnje bě, zo je tu nimo ludoweje uniwersity, zwěrjenca, biblioteki a muzeja tež hudźbna šula dźěl měšćanskeho předewzaća Zookultur. Kombinacija wšelakich nadawkow je mje hnydom narěčała“, praji Nik Kevin Koch. Na swojim nowym městnje chce wón to wupruwowane zachować, ale tež nowe ideje wuwiwać. Tak chce hudźbnu šulu sylnišo prezentować a za to marketing modernizować.


text:
Hamor (AK/SN). Oficialna kupanska sezona w Bjerwałdskim jězoru je zakónčena. Na minjenym posedźenju Hamorskeje gmejnskeje rady wjesnjanosta Achim Junker (CDU) rjekny: „Minjenu sezonu su tysacy hosći z kraja a wukraja wólnočasne zarjadnišća w našej gmejnje wopytali.“ Wón dźakowaše so předewšěm čestnohamtskim zamołwitym, mjez druhim za porjad a wěstotu, wohnjowym wobornikam kaž tež čłonam Němskeho čerwjeneho křiža, staracym so wo wěstotu w a při wodźe. Sportowe čołmy mjeztym do zymskeho składu woža.
W krajinowej wuměłskej twórbje „Wucho“ su lětsa wosom wulkich zarjadowanjow wotměli. Tak běchu hosćo na přikład tež na poskićenja Łužiskeho festiwala a akademije Europskeho chóra Zhorjelc přišli. „Za dźiwadło pod hołym njebjom ze 270 městnami pytamy trajnje spušćomneho wo hospodarjerja, kiž poskići wopytowarjam a wobydlerjam atraktiwny a wobstajny program a zdobom gastronomiske zastaranje zawěsći“, wjesnjanosta Junker rjekny.
Wjetša ličba natyknjenjow
Budyšin. Ličba natyknjenjow z koronawirusom w Budyskim wokrjesu dale přiběra. Krajnoradny zarjad je wčera wo 57 informował. Runje tak stupa tu incidenca, po RKI wučinja wona dźensa 46,6 a je tuž třeći dźeń za sobu nad hódnotu 35. Za wokrjes Zhorjelc poda RKI dźensa incidencu 26,3. Tam rozprawjachu wčera wo 25 infekcijach.
Serbski sejm Michel přijał
Njebjelčicy. Tudyša direktna kandidatka SPD za wólby zwjazkoweho sejma Kathrin Michel je dźensa Njebjelčicy wopytała. Z wjesnjanostu Tomašom Čornakom (CDU) rozhladowaše so wona po wsy a poby w pěstowarni. Po tym su ju čłonojo Serbskeho sejma wo idejach za kulturnu a kubłansku awtonomiju a wožiwjenju serbskeje kultury, rěče a identity informowali.
Pjenjezy za přemysło
Bjez jězbneje dowolnosće po puću był
Budyšin. Na Budyskej Sukelnskej je policija wutoru popołdnju 32lětneho šofera wosoboweho awta zadźeržała. Při přepruwowanju jeho datow zastojnikaj zwěsćištaj, zo bě muž bjez jězbneje dowolnosće po puću. Zdobom běše wón drogi brał a měješe w awće po zdaću kradnjene wěcy. Mjez druhim běchu to hišće originalnje zapakowane parne rjedźaki a prochsrěbaki. Nastroje policija sćaza, dowjeze wodźerja awta k wotedaću kreje a wozjewi jeho pozdatneho padustwa dla. Policija pad přepytuje.
Chasow. Njedźelu, 26. septembra, wot 13 do 18 hodź. budźe při wětrniku w Chasowje dźeń wotewrjenych duri. Wětrnik drje přistupny njebudźe, wobhladać pak móža sej zajimcy historiske twarjenje, kotrež je pod zapřijećom „dom kata“ znate, a kiž bu z Lišeje Hory do Chasowa přenjesene. Na znowanatwarje wobdźěleni rjemjeslnicy na městnje wšelake rjemjesła pokzuja. Wjedźenja su tohorunja planowane. Wo zabawu a dobru naladu staraja so Chróšćanscy muzikanća. Zastup je darmotny. Přiwšěm je kóždy krošik rady widźany a witany. Wšako twar hišće dokónčeny a dozapłaćeny njeje. Čłonojo a přećeljo Njeswačanskeho domizniskeho a kulturneho towarstwa wjesela so na mnohich wopytowarjow.
Předstaja Serbsku protyku
Malešecy. Na premjeru Serbskeje protyki 2022 su wšitcy zajimcy póndźelu, 27. septembra, we 18 hodź. do hosćenca „Wódny muž“ w Malešecach přeprošeni Redaktor protyki Pětr Šołta předstaji nowostku zhromadnje z Lubinu Malinkowej, Gerlind Šubertowej a Gretu Helenu Scheffel, kotrež wurězki ze swojich přinoškow čitaja. Zastup je wot 17.30 hodź.
Zaso smjertny pad
Budyšin. W Budyskim wokrjesu rozprawjachu wčera wo 15 natyknjenjach z koronawirusom a wo jednym smjertnym padźe. Wot 229 schorjenych lěkuja sydom w chorowni. Incidenca tu po RKI je dźensa ze 40,9 třeći dźeń za sobu wyša hač 35. Za Zhorjelski wokrjes podawa RKI incidencu 20,4. Tež tam informowachu wčera wo 15 nowoinfekcijach.
Dźeń wotewrjenych duri njebudźe
Budyšin. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło je lětuši dźeń wotewrjenych duri wotprajiło. Kaž w nowinskej zdźělence domu rěka, „tuchwilne połoženje tajke zarjadowanje njedowola. Wěstotne wotstawki njehodźa so za jewišćom, w magacinach a na chódbach dodźeržeć. Ćežkeje wutroby smy so tuž rozsudźili 3. oktobra planowane zarjadowanje wupadnyć dać.“
Doba zapodaća so kónči
Šulu ewakuować dyrbjeli
Malešecy. Jako reakciju na wjacore hrožace mejlki su policisća póndźelu rano Malešansku šulu přepytali. Dotal njeznaći skućićeljo běchu šuli sobotu do toho hrožace powěsće słali. Za přepytanje zasadźichu zastojnicy na rozbuchlinu specializowaneho psa. W tym času dyrbješe 320 šulerjow dom wopušćić. Wokoło 11 hodź. přepytowarjo warnowanje zběhnychu, tak zo su dźěći a młodostni zaso do swojich rjadownjow móhli.
We Wojerecach su minjeny kónc tydźenja na namóc přećiwo wukrajnikam w lěće 1991 dopominali a zdobom kulturnej tydźenjej Budyskeho wokrjesa zahajili.
Wojerecy (AK/SN). Hida cuzym napřećo a prawicarska namóc lěta 1991 we Wojerecach wostanje dźěl stawiznow města. Wona je napominanje, znamjo politiskeho postajowanja zdaloka kaž tež politiskich wuskutkow. To podšmórny direktor Sakskeje krajneje centrale za politiske kubłanje dr. Roland Löffler w přednošku k zahajenju wopominanskeho kónca tydźenja „Wojerecy 1991: Dopomnjenki – Dohlady – Perspektiwy“, z kotrymž zahajichu zdobom interkulturnej tydźenjej Budyskeho wokrjesa, minjeny pjatk we Wojerowskej Łužiskej hali.
Z forumami ze swědkami časa, z fotowej wustajeńcu „Běchmy kolegojo“ a z kritiskim historiskim wobchodźenjom města wot dwórnišća k Łužiskemu naměstu kaž tež z wopominanskimi kemšemi a čitanjom dopominachu we Wojerecach na njelubozne podawki před 30 lětami. Prěni raz zetkachu so we łužiskim měsće zastupnicy wot prawicarskeje namocy w lětach 1991 do 1993 potrjechenych městow Wojerec, Rostocka, Möllna a Solingena.


text:
Projekt TestU
Projekt TestU
Naša lektorka za iršcinu, Emma Power, prof. dr. Sabine Asmus a Till Wojto se wobźěliju na wót EU financěrowanem projekśe TestU, kótaryž naš institut z dolnoserbšćinu, walizišćinu a iršćinu zastupujo. Projekt TestU běžy pśez dwě lěśe a ma zaměr wutwóriś bźezpłatny portal za testy a ekistěrujuce didaktiske materialije za wucbu wósebnje na statnych šulach. Projekt zjadnośijo pěś partnaŕskich institucijow z pěś krajow, kótarež źěłaju na źewjeś rěcach a pśedewšym teke na mjeńšynowych rěcach, ako se na našom instituśe wuwucuju.
Projektowe cysło jo 2020-1-SK01-KA226-SCH-094341.


text:
Apryl
Apryl[1], literarne: jatšownik[2] a nalětny[3] (górnoserbski jutrownik) - jo stwórty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 30 dnjow. Wón ma mě apryl pó łatyńskem słowje aperire, wótcynjaś se".
Mě jatšownik póchada wót słowa jatšy, dokulaž se toś ten swěźeń w nejwětšych lětach wótmějo. Mě nalětny póchada wót słowa nalěśe, dokulaž jo nalětny mjasec.
Apryl jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w aprylu stej Baran a Byk.
Apryl zachopina ze samskim wšednym dnju kaž julij w kuždych lětach, a kaž januar za cas pśestupnego lěta.


text:
Hinak hač wjetšina našich prjedownikow wopušćimy jako młodostni naše ródne wsy a města, podamy so – znajmjeńša za čas wukubłanja – do swěta a so zdźěla tež wjace njenawróćimy. Abo přesydlimy so powołanja abo wosobinskich přičin dla do druhich městow a krajow a spytamy w cuzbje nowu domiznu nańć abo sej na přikład přez warjenje jědźow, kiž znajemy ze dźěćatstwa, přez čitanje knihow w maćeršćinje a pěstowanje nałožkow a wašnjow něšto wot doma wobchować. Někotři swoju domiznu tež dobrowólnje njewopušća, ale su tomu nuzowani, dokelž so jich wjes brunicy dla wotbagruje abo dokelž buchu po wójnje wuhnaći abo přesydleni abo před wójnu ćěkachu. W tajkich padach zwostawaja jenož dopomnjenki, fota abo kluče wopušćenych statokow, kotrež su potrjecheni domiznu wopušćiwši wuchować móhli.
Maćij Bulank – Za kulisami lońšeje schadźowanki, hdźež so mjez druhim Michał Cyž wo to postara, zo so přenjesenje přez syć poradźi.
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa (nimale) live sobu dožiwić. A to ćim bóle, wšako nam wšitkim lětsa dožiwjenje hodownych wikow pobrachuje. Tuž podajmy so doma w ćopłej stwě do tuteje potajneje atmosfery z protagonistomaj a słuchajmy na słuchoknihu Dorotheje Šołćineje.Dorothea Šołćina, Jank a Majka w njebjesach, słuchohra, režija: Madleńka Šołćic, titulna ilustracija: Friederike Ablang, Budyšin: LND 2020, cyłkowna dołhosć: 70 min.
Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj! Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali. Poskajće, kak so Jankej a Majce poradźi, bjez zastupneho lisćika z hoberskim kołom sobu jěć, što so při tym njewočakowaneho stanje a štó jimaj z wulkeje nuzy pomha.
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace hač štyri lětdźesatkach ze swojej kameru přewodźał a z tym mjez druhim historiske podawki, wšědny dźeń a wjerški towaršnostneho žiwjenja dokumentował.Jürgen Matschie, Tief im Osten. Die Lausitz im Wandel 1976–2020, Halle: mitteldeutscher verlag 2020, 160 s.
Z fotow wučitać je jónkrótny »rukopis« fotografa runje tak kaž jeho skutkowanje w tradiciji socialno-dokumentariskeje fotografije wuchodneje Němskeje, při čimž so wosebitosće dwurěčneho regiona jasnje jewja. Přiwšěm dźe Maćijej wo to, pokazać, zo so Łužica wot druhich kónčinow wuchodneje Němskeje wulce njerozeznawa, bjez toho zo něšto porjeńšuje abo zataja.
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej nowej antologiju hornjoserbskeje prozy »Susodźa«. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je žortne a chutne powědančka 22 awtorkow a awtorow wubrała, kiž nježadaja sej wotstawk, ale skića jenož wočerstwjacu chwilu.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 212 s.
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo antologije pak su njedźiwajcy toho »přez płót« pohladali a wo susodach žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.
▶ Adwentna knižka Měrki Mětoweje
W němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za dźěći wot Měrki Mětoweje wušła. Knižka z titulom »Fräulein Schmollbraten feiert Advent« słuša do čitanskeho rjada adwentnych knižkow nakładnistwa a funguje kaž adwentny kalender. Ze swojej stawiznu wokoło Liski měri so awtorka na čitarki a čitarjow wot 5 lět.
▶ Digitalizowanje zawostajenstwa Šwjele
Wot spočatka oktobra digitalizuje so w Serbskim instituće w Budyšinje zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948). Při tym so žórła z archiwa nadrobnje wopisaja, zo bychu so za dalše wužiwanje spřistupnili. Šwjela běše farar, rěčespytnik, publicist, spisowaćel, přełožowar a kulturny politikar w Delnjej Łužicy. Połdralětny nowy projekt instituta (hač do měrca 2022) financuje so wot Němskeje slědźerskeje zhromadnosće ze spěchowanskeho programa »Digitalizacija a spřistupnjenje«.
▶ Muzej zasej wótwórjony
Pó styri lěta trajucych twaŕskich źěłach jo Serbski muzej w Chóśebuzu wót 27. oktobra zasej wótwórjony. Pśi tom jo se nowa trajna wustajeńca pód mjenim »Tak dłujko ako serbstwo wobstoj« zarědowała, kótaraž pśedstaja we wósym tematiskich wobłukach žywjenje Serbow w Dolnej Łužycy. Ako wósebnu wustajeńcu pokazuju se pód titulom »Wuglědy – Perspektiven« fotografije Maika Lagodzkego.
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku rěc se górjecym rozgranjała.Móžośo se našym cytarjam skrotka pśedstajiś?
Dobry źeń! Mě se groni Norbert Christoph Eckstein. Bydlim něźi pěśnasćo lět w małej wjasce blisko Nürnberga a źěłam na wušem krajnem sudnistwje. Lěcrownož som se w Pólskej naroźił, lažy mója domownja wšak w měsće Regensburg, źož som swójo źiśetstwo a młoźinski cas pśežywił.Wobkněžyśo źaseś rěcow a cośo dalšne dwaźasća nawuknuś. Wótkul pśiźotej Waš zajm a Waš talent za rěcy? Kak resp. z kótarymi srědkami rěcy wuknjośo?
Haha! Něnto sćo tšochu spśegnawali, ale źěkuju se Wam za kompliment. W běgu žywjenja som młoge metody wopytał. Gramatiku dejm faktiski zaměrnje wuknuś, ale słowa mógu sebje nejlěpjej markowaś, gaž cytam kniglicki a casopise za źiśi. Z barwojtymi a wjasołymi wobrazkami mógu wjelgin spěšnje a efektiwnje asociacije twóriś. W rěcach som južo pśecej dobry był, som pak matematiski njewobdarjony. Licby a licenje su za mnjo pšawy horor! Matematiki dla njamam abituru. Som se pótakem rozsuźił za wukubłanje ako korespondent za engelšćinu a francojšćinu. Tegdy jo to za mnjo jadnučka alternatiwa była.
Martin Pižga – Scena z baletneho předstajenja »W stwičce« SLA, kotrež měješe 31. oktobra swoju premjeru.
Pućowanska swoboda, demokratija, swoboda měnjenja – štož je dźensa samozrozumliwe, su sej ludźo tudy před 30 lětami z měrliwej rewoluciju wubědźili. Kniha »Nowa swoboda?« přinošuje k reflektowanju časa přewróta 1989/90 ze serbskeho wida.Cordula Ratajczakowa, Nowa swoboda? – Dopomnjenki na přewrót 1989/90, čornoběłe fotografije, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 148 s.
Kniha wuńdźe 9. nowembra 2020 a so na knižnej premjerje prěni raz předawa (hlej str. 40).
Noworjadowanje hospodarstwa, wužiwanje/njewužiwanje nowych šansow w serbskim šulstwje, rozpušćenje prodrustwa – rozsudy před 30 lětami maja wliw hač do dźensnišeho a postajeja towaršnostnu runje tak kaž indiwidualnu situaciju tež Serbow.


text:
Zwjazkowy minister Hubertus Heil je wotewrjeny za rozmołwy wo prawach Serbow
UNO bě postajiła za lětuši dźeń indigenych ludow 9. awgusta sćěhowace moto: „Nikoho wróćo njewostajić. Indigene ludy a žadanje za nowym towaršnostnym zrěčenjom.“ Serbski sejm widźi so tuž na prawym puću k wjace prawam za serbski lud. Hajko Kozel, rěčnik wuběrka „wustawa a prawo“, praji sładnostnje wopyta zwjazkoweho ministra za dźěło a socialne, Hubertusa Heila (SPD), 7. awgusta w Budyšinje: „Z deklaraciju Serbow jako indigeny lud 12. junija spřistupni Serbski sejm serbskemu ludej mócny prawniski zakład: ILO-konwenciju 169. Za docpěće jeho najwažnišich zaměrow – mjenujcy demokratije, prawow samopostajowanja kaž tež kubłanskeje a kulturneje awtonomije – móže so nětko tež pokaza na prawnisku normu, kotruž je Němska ratifikowała a kotrejež dodźerženje UNO kontroluje.“ Minister wobdźěli so na přeprošenje kandidatki za Zwjazkowy sejm z Kamjenca, Kathrin Michel (SPD), w Serbskim domje na zjawnej rozmołwje. Tam přizamkny so měnjenju, zo su Serby indigeny lud a bě wotewrjeny za rozmołwy wo přichodnym nałožowanju ILO169 w Němskej. Na iniciatiwu a z posrědnistwom sakskeho dźěłoweho kruha „Serbja w SPD“ přepoda Měrćin Wałda zwjazkowemu ministrej dossiery a wobzamknjenja Serbskeho sejma. Wuběrk „wustawa a prawo“ dźakuje so za podpěru ze strony SPD.


text:
Miyndzy nami geologami
Ludziska se dycki myślōm, że geȏlog, co na grubie robi, to musi być chop, a tu sie idzie ȏszydzić!
Kajżeś to kupiyła?
Tak sie mie spytała moja kamratka Krysia, jak mie potkała na „starych Żorach”. Nojprzōd jo sie niy kapła ȏ co ji idzie, ale za mōmynt dałach pozōr, że ȏna sie dziwo na moja jakla.
Jo mojimu tatulkowi porzad przaja!
Jo porzad mojimu tatulkowi przaja, chocioż go ni ma s nami bez trzidziści lot. Dycki spōminōm, jako przi mie twardo stoł, a niy doł mi żodnej krziwdy zrobić! Jedinie, co gupoty niy podpiyroł!
Jako sie ȏbrōnić przed posuchōm
Styknie yno se spōmnieć łōński rok, kej nōm ta posucha fest poszkodziyła. Jak bez zima śniega ni ma, a na wiosna niy popado, to posucha być musi! – tak dycki godoł mōj starzik, co bōł fesztrym, a mioł...
Nasze roztōmiłe bajtle
Poczōntkym czyrwnia kożdego roku nasze roztōmiłe bajtle majōm swoji świynto. Do szkoły trza iś, jak tyn jejich dziyń wypadnie beztydziyń, ale uczyć sie niy trza! Bo we szkołach sōm akadymije a wystymp...
Być mamulkōm
Być mamulkōm to je prawe powołani! Jo żech dostała ôd Pōnbōczka kupa talyntōw, bo maluja i pisza, uszyć tyż cosik poradza, rada warza a pieka, ale moim nojważniyjszym powołaniym bōło ôstać mamulkōm!...
Szkolno wycieczka
Ôstatnimi czasy wiela klachōm bez telefōn ze jednōm kamratkōm, co kejś uczyła sie we licyum pielyngniarskim we Rybniku. Ôna je już kupa lot na pynzyji, ale jeszcze wiela poradzi doradzić we tych dzisi...
Ôn sztajgowoł fest wysoko!
Jak żech miyszkała z ôjcami na "starych Żorach" mieli my takigo sōmsiada, co isto musioł być troszka starszy jak mōj tatulek, a Lojzik bōło mu na miano.
Dziyń handlowca
Poczōntkym lutego dycki ôbchodzymy świynto tych wszyjskich ludzi, co im godōmy po naszymu : przedowocze. To sōm te ludzie, co niy yno we sklepach, ale tyż we roztōmańtych "salōnach" robiōm.
Co sie u nos dycko warziło i piykło na Wilijo
Przepisy Zofii Przeliorz z Żor-Osin, Ślązaczki 2005 roku, laureatki nagrody im. Oskara Kolberga, zwanej ludowym Oscarem.
Ulubione potrawy Marka Szołtyska
Gdyby ktoś odwiedził mnie w Wigilię i spojrzał na zastawiony stół, mógłby odnieść wrażenie, że to wyjątkowo uboga rodzina. Na stole bowiem oprócz opłatków zobaczy tylko pięć potraw: smażonego karpia, ...
Kery mioł prawie?
Isto se spōminocie, że we 70 a 80 latach prziszła ku nōm ze zachodu moda na peruki i kożdo baba chciała se tako kupić! A były roztōmańte: czorne, blōnd, ryszawe, ze dłōgimi w...
Zachciywny ôsioł
Roztōmiłe dziecka, dzisio bydzie ekstra dō Wos staro bojka ślōnsko ze morałym, ale tym wielgim przeczytać tyż niy zaszkodziy! We jednyj wsi żyli starzik a starka. Niy mieli dziecek, be...
Ôjcowski starości
Moje znajōmki dłōgo dziecek niy mieli, ale jak babie bōło już kole sztyrdziyści lot, ôroz poczuła sie przi nadzieji. Jeji chopeczek ôd tyj radości praje zgupioł! Kupowoł ji...
Jak rybak oszukał Śmierć
Ta rzecz sie wydarziła pod kōniec 50 lot we jednyj wsi kole Nysy, kaj miyszkoł przociel ôd moji ōmy. Postawiyli tam nowo szkoła, a pod kōniec latowych feryji mieli sie do ni sk...
Kery się we Zmarzłych narodziył
Ludziska dycki godali, że kery sie we Zmarzłych narodziył , mioł taki sōm zimny charakter jako jego patrōny! Cosik we tym musiało być, bo jo poruch takich ludzi znała, a nikerych żech we fa...
Ôbiecano prymijo
Jedna baba miała ôgrōmnie porwałego chopa. Dycki robioł, co chcioł a kiej chcioł, nigdy sie ś niôm do przodku niy ugodoł. Teroz tyż mioł dostać wielgo prymijo we robocie i prziszło m...
Jako je ze tōm ekologijōm?
Jak sie na tyn świat podziwōm, to se myśla, że ni ma aż tak dobrze, jako my se to przedstawiōmy! Za te pora ôstatnich lot, to ludziska nauczyli się zortować śmieci, ale porzad sō...
Pōdźcie na koło!
Roztōmili, świynta, świynta i po świyntach! Terozki trza by bōło kaj te niypotrzebne basiska stracić! Na jaki ibōngi to to już nikerzi s nos sōm troszka za starzi, ale pojeździć n...
Nasz wielgonocny ôbyczoj
We Wielgi Piōntek rano bōła dycki ôstatnio Drōga Krziżowo, a potym to już yno adoracyjo przi Bożym Grobie. We tyn dziyń już sie msze niy ôdprawio, ani niy k!...


text: Budyšin (SN/MkWj). Zapósłancej CDU w Sakskim krajnym sejmje Markej Šimanej z Budyšina so njedawno něšto poradźi, wo čož bě wón dołho wojował: wosobinska rozmołwa ze zwjazkowym ministrom za hospodarstwo Peterom Altmaierom (CDU) w naležnosći strukturneje změny we Łužicy w zwisku ze skónčenjom zmilinjenja brunicy. Wo tym je Budyšan wčera na nowinarskej rozmołwje informował. Nastała bě myslička so zetkać na tak wysokej runinje w Hornjołužiskej předewzaćelskej iniciatiwje, kotraž eksistuje wot lěta 2018.


text:
Niy ma nadziyje dlŏ ludzkości #4
- Baba widzi fany
- Haja skuli drzistu
- Striptiz na pogrzebie
- Chop ôdradzŏ kōndōmy
We skandynawsko-niymieckij dzielnicy Seattle Rebecca Morris, autorka bestsellerowych ksiōnżek kryminalnych wezwała ekipã z lokalnyj gazety, coby sprawdziyli, czymu u sōmsiada wisi fana Kōnfederacyje. Fana Połednia mŏ dzisiej złõ presã skuli kōnotacyji z niewolnictwym i sōm tacy we USA, co chcieliby ô nij zapōmnieć. Ludzie z cajtōnga przijechali, zaczli gŏdać ze sōmsiadym i pokŏzało sie, iże to je syn ôd norweskich imigrantōw, co na czas Ôlimpiady zawiesiōł przed chałpōm norweskõ fanã. Paniczka Morris na poczōntku niy mogła uwierzić, a potym pedziała, iże „możno sōm my tacy zestresowani politykōm, iże widzymy kajś rzeczy, co ich tam niy ma”. Jak detektywi w jeji ksiōnżkach tak sprawdzajōm fakty jak autorka, to niy polecōmy kupować.
Źrōdło: Seattle Times
Lot tōnij linije lotniczyj Transavia z Dubaju do Amsterdamu musioł awaryjnie lōndować w Wiedniu skuli breweryje na pokładzie. Jedyn z pasażerōw pōno puszczoł bez cołkõ drōgã wiatry, tōż dwōch Holyndrōw spytało dinstu, jeźli by niy szło z nim co zrobić, ale pracownicy ôdmōwiyli. W kōńcu cołkŏ trōjka zaczła sie prać, tōż pilot przekerowoł fliger do Wiednia. Austryjaccy szandarzi wziōnli na kōmyndã ôbōch Holyndrōw, a z niymi dwie dziouchy, co podle linije tyż były agresywne. No cōż, drzisty sōm naturalne, tōż ciynżko ô nie robić hajã, ale niy idzie to pōjś do haźla?
Źrōdło: Metro
Chiński regyrōnek ôtworzōł gorkõ linijõ do zgłŏszaniŏ „niyprawego zachowaniŏ” i „ôbscynicznych i wulgarnych przedstawiyń na weselach, pogrzebach i świōntynnych fajrach”. We bamberskij tajli Chin tradycyjōm je nojmowanie striptizerek na pogrzeby, coby prziciōngnōńć wiyncyj ludzi, bo podle miejscowych czym wiyncyj ludzi, tym srogszy hōnōr umartego. Podle Kuanga Haiyana, profesora mediōw, cołki fajner to je kōntynuacyjŏ świynta reprodukcyje. Ale żeby zarŏz gołe dziouchy na pogrzyb?
Źrōdło: NY Post
Prezydynt Filipin, Rodrigo Duterte pedzioł, iże seks z kōndōmym to choby jedzynie batōna w papiōrku, znaczy niy ma z tego żŏdnyj przijymności. Duterte je znany z tego, że Obamy nazwoł synym motyki, asiōł sie, że strzyloł do ludzi i w ogōle rozdzioł ô kōntrowersyjach we artykule ô nim na Wikipedyji mŏ bez 5000 słōw. Szkoda, iże jego ôjcowie tyż niy mieli radzi tego kōncka gumy.
Źrōdło: NPR


text:
Jak sie już Wōm1 zmiyrzły2 kurczaki posute3 samōm4 solōm, pieprzym i paprykōm, to joł5 bych Wołs chcioł zachyńcić do tego richtig6 ajnfachowego7 dania. Nic sie niy trza natrołpić8, a smak mołcie blank9 inakszy10, a do tego zawsze sie jeszcze mogecie poasić11, że warzicie12 dania ze kuchniōw ze cołkego13 świata. Sam żech napisoł, że to sōm udziki, ale jak chcecie, to mogecie14 tak narychtować i całoł15 kura abo i yno filety ze podudziōw.
Co potrza?
1 kg udzikōw abo podudziōw
1 łeżka pomelanego16 kminku
płaskoł łeżeczka cynamōnu
płaskoł łeżeczka kardamōnu (yno same ziorka17 ze środka)
płaskoł łeżeczka papryki (ôstryj18 abo słodkyj)
sōl i pieprz
2-3 łeżki oliwy
pynczek19 świyżyj miynty do posucia20 po wiyrchu
Nojlepi narychtujcie21 te nasze udziki dziyń naprzōd22. Mogecie je upiyc we naczyniu żaroodpornym abo rynkołwie23 do pieczynia. Umyte miyso24 posmarujcie oliwōm, posujcie pomiyszanymi prziprawami i fajrant.25
Na drugi dziyń rozgrzyjcie bratruła26 na 180 stopni i wrojście27 tam nasze udziki we zawartym28 rynkołwie abo przikrytym naczyniu żaroodpornym na pó godziny. Potyn rozeżnijcie29 tyn rynkołw abo ôtwōrzcie naczynie żaroodporne i niech sie to terozki posiedzi we bratrurze ze pó godzinki, co by sie nōm fajnie przibrōnołciōła30 skōra ôd tych udzikōw. Takego kurczaka mogecie sie zjejś z jakim szałołtym31, bōłkōm32 abo i kartołflōma33. Jak już skōrka bydzie fajnie przibrōnołcōnoł, to go wyciōngcie ze bratruły, posujcie pokrajanōm miyntōm i smacznego 🙂
1wam; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2znudziły
3posypane
4Samą
5ja
6naprawdę
7prostego
8namęczyć
9całkiem
10inny
11pochwalić
12gotujecie
13całego
14możecie
15całą
16zmielonego
17ziarenka
18ô= ło
19pęczek
20posypania
21przygotujcie
22wcześniej
23rękaw
24mięso
25po pracy
26piekarnik
27włóżcie
28zamkniętym
29rozetnijcie
30przypiekła
31sałatką
32bułką
33ziemniakami


text:
Kurůw (puławski krys)
Spůłrzyndne: 51°23'22.5" N 22°11'14.3" E
Kurůw (pol.: Kurów) to je wjeś gminno we Polsce, śedźiba gminy Kurůw, pouožono we powjeće půuawskim, we wojewůdztwje lubylskim. Kurůw ležy nad řykům uo mjańe Kurůwka a na pograniču ze Růwńinom Lubartowskum a s Puaskowyžem Nouynčowskim.
Bez Kurůw přebjego ojropejsko trasa E372 i dwje drůgi krajowe (12, 17). Za pora lot bez půunoc Kurowa mo přebjegać trasa ekspresowo S12 i S17.
Pjyršo wzmjanka o Kurowie je ze 1185 roku. Bez lata 1442-1870 Kurůw mjou prawa mjejske, kere utraćiu bez tůž, co tutejšo ludność půmagoua we Powstańu styčńowym.
We Kurowje śe urodźiu Wojciech Jaruzelski, downy prezydent Polski.
Dystrykty we Kurowie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cyntrům[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Cyntrům to je taki dystrykt Kurowa, we kerym je wjynkšość ulic.
Kolůńa Jůsefůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kolonia Jůsefůw to je přiśůuek we souectwje Kurůw, we gmińe Kurůw, we powjeće půuawskim, we wojewůdztwie lubylskim.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Půunocny krańec uod kůńca XX wjeku administracyjńy noležy do Kurowa a je ulicům Fabryčnům, pouedńowy fragmynt je přiśůukem.
Pozostauo tajla[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pozostauo tajla to je půunocno tajla ulicy Groničnyj, půunocno tajla ulicy Guowackigo, zachodńo tajla ulicy Půuaskij a ulicy Warszawskij, ulica Blich a Nadřyčno.
Demografia[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Edukacyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- předškole
- šula podstawowo
- gimnazyjo
- liceum lo dorosuych
Ulice[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ličba ludźi na dźeń 31.12.2007:
Linki zewnyntřne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Sinai
Sinai (arabsce سيناء) je połkupa na sewjerowuchodźe Egyptowskeje.
Wona leži na Afriskej plaće při sewjernym kóncu Čerwjeneho morja mjez afriskim kontinentom a Arabskej połkupu, wot kotrejež je přez Jordanowu hrjebinu geologisce dźělena. Na wuchodźe połkupy so Akabaski golf namaka, na zapadźe Sueski golf ze Sueskim kanalom. Na sewjerowuchodźe Sinaija běži hranica mjez Egyptowskej a Israelom. Połkupa twori geografiski zwizk mjez Afriku a Aziju a je něhdźe 61.000 km² wulka. Krajina je pusćinata a wosebje na juhu horata. Tam so bibliska hora Sinai (2285 m) namaka, kaž tež hora Katyrny, z 2637 metrami najwyša hora cyłeje Egyptowskeje. Při južnym kóncu namakaja so někotre dowolowe městna při morju, předewšěm Sharm-el-Sheikh.
Połkupa Sinai je městno wjele podawkow Stareho zakonja, wosebje wućaha Israelitow z Egyptowskeje a přiwzaća Dźesać kaznjow přez Mójzesa.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Budestenčanski ewangelski farar Michał Frencel (1628–1706) hraješe při wutworjenju spisowneje hornjoserbšćiny wusahowacu rólu. W swojej disertaciji „Studije k rěči Michała Frencla“ analyzuje Fabian Kaulfürst rěč Frenclowych spisow, při čimž dźiwa na wuzwolene (orto)grafiske, fonetiske a morfologiske aspekty. Na jednej stronje znazornja wón interne wuwiće w jednotliwych spisach Frencla wot 1670 do 1706, na druhej stronje zarjaduje jeho rěč do šěršeho konteksta staršeje hornjoserbšćiny. Při tym pokazuje awtor tež na móžne wliwy z druhich zapadosłowjanskich rěčow a skedźbnja na inowacije Frencla, kotrež wowliwowachu wuwiće spisowneje hornjoserbšćiny.


text:
Je żeś Ślůnzok? Poradzisz godać, a może niý? Chcesz poszkryflać po naszymu? Abo miarkujesz sie jako cosik pedzieć abo zrobić, a niý mosz sie kogo spytać?
Tukej pogodosz a pouosprawiosz, spytosz a ôdpowiysz, poznosz nowych ludzi, a trefisz kamratůw. Zocnie zaproszůmy kożdego na Šlůnske Forum.
Mosz czosym tak, iże chocioż chciołbyś być miły a przijazny, ludzie majům Cie za gbura abo sorůnia? A mono co chwila wadzisz sie s kimś a niý poradzisz sie dogodać? A jeszcze kedy indzij żyjesz we wiecznyj panice, iże ze niczym sie niý wyrobiosz, bo zowdy mosz za mało czosu? Je jedne lykarstwo na colke Twoje problymy – tryning umiyjyntnosci miynkich.
Termin „kůmunikacjo” ôznaczo łůncznoś, wymiana a uosprowianiý. Przekozaniý kůmunikatu polego na słownym abo bezsłownym przesyłaniu informacyj, a dziynka tymy wpływaniu na miyndzyludzke relacje.
Naszo wystowka moge pojechać we świat dziynki Ciebie.


text:
„365/2021 abo jedne lěto w žiwjenju“ rěka mjezynarodny wuměłski projekt pólskich iniciatorow, kotřiž tež Serbow namołwjeja so wobdźělić. Cordula Ratajczakowa je so ze Szymonom Wiatrom z iniciatiwy „Czytelnia Szkicowników“ rozmołwjała.
Što je ideja projekta „365/2021“?
S. Wiatr: Ideja pochadźa z łaćonskeho prajidma „nulla dies sine linea“ – žadyn dźeń bjez linije. Myslimy sej, zo je tež hišće na modernym swěće wažne kóždy dźeń rysować. Namołwjamy tuž wuměłcow, přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowjeć, znajmjeńša dwě wob tydźeń. Nastać ma tak skicowy dźenik. Chcemy wuměłcow pohnuć, swět kaž tež sebje samych a swoje wuměłstwo hłubšo dožiwić a dodnić. Tohodla by derje było, bychu-li swoje skicy z wosobinskimi noticami měšeli. Chcemy z projektom wuměłcow z Pólskeje, Słowakskeje, Čěskeje kaž tež z Łužicy zwjazać. Budu-li jenož Polacy a Serbja, je tež derje. Pytamy něhdźe dźesać ludźi, wjace nic.
Kak sće na Serbow přišli?


text:
Wuchodoserbske narěče
Wuchodoserbske narěče su wumrěte transitiwne pólsko-delnjoserbske narěče. Su předewšěm z Noweho testamenta Mikławša Jakubicy z lěta 1548 a ze słownika Hieronima Megisera z lěta 1603 znate, a wot toho su často jako „narěče Jakubicy a Megisera“ pomjenowane.[1][2]
Tuta rěč je so awtochtonje mjez Nysu a Bobrom rěčała. Originalna hranica mjez pólskimi a serbskimi narěčemi běše prawdźepodobnje podłu Bobra a Wódry, slědy (za pólšćinu typiskeho) nazalneho wurjekowanja namakaja so pak tež w městnostnych mjenach zapadnje Bobra.[3] Serbski stawiznar Frido Mětšk měni, zo běžeše tuta hranica podłu Bobra a potom přez městna Wysoka, Lipno, Trzebule, Ciemnice, Radnice, Budachów a Gola. To je hypotetiska hranica, kotraž njewuchadźa wot mjenowědneho materiala, ale wot informacijow wo „wendiskej“ populaciji. Je pak trjeba přispomnić, zo buchu tehdy tež połobske abo samo pólske dialekty rěčacy ludźo jako Wendojo pomjenowani.
Njeje móžno, něhdyšu pólsko-serbsku rěčnu hranicu dokładnje postajeć, dokelž běchu wuchodoserbske narěče transitiwne, mjenowědne informacije snadne a dokładny pochad Jakubicy a Megisera njeznaty. Wuchodoserbske narěče su so wokoło Mužakowa zdźěla hač do 20. lětstotka zdźerželi. K tutym narěčam liča někotři wědomostnicy tež mužakowske a slepjanske narěče, runjež so tutej najdale w zapadźe a najbliše serbskim rěčam namakatej. Na wuchodźe wot toho ruma su w delnjošleskich narěčach rěčeli.
Za wuchodoserbske narěče njedawaše homogeny interdialekt abo kodifikowanu formu. Mějachu pólski přizwuk na předposlednjej złóžce, pólske wuwiće złóžkotwornych sonantow, a – mjenje abo wjace – lechitiski přezwuk (konsekwentnje wužiwany w dialekće Megisera). Kaž zapadniše serbske dialekty běchu nazalne wokale zhubili, ale kaž pólske dialekty skupinu str wobchowali. Přeměšenje wot o a wo w nazwuku wjazaše wuchodoserbske narěče z delnjoserbskimi a pomorskimi. Praserbske č bě so kaž w delnjoserbšćinje z c (n.př. vecořa) zwjazało. Palatalizowanej ś a ź stej so depalatalizowałoj, a na druhim boku nastachu z ć a dź zwuki t', ď, połpalatalizowanej č, dž abo c, dz (n.př. cichy). W morfologiji knježeše kongruentny typ našo polo. Zdźěla běchu so kłonite wokale zachowali (np. dobro). Perfekt tworješe so tež w třećej wosobje z pomocnym werbom, n.př. ja sym ňo viděł. Staroserbske `a přeměnješe so přez ä do `e, n.př. smieć (smjaś (se)). Delnjoserbskej změnje ć > ś a dź > ź pobrachowaštej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Ewa Siatkowska, Studia łużyczoznawcze, Uniw. Warszawski, 2000, str. 238
- ↑ Tadeusz Lehr-Spławiński, Plemiona słowiańskie na północno-wschodnim pograniczu Niemiec w wiekach średnich, Instytut Śląski 1939, str. 23
- ↑ Hanna Popowska-Taborska, Dawne pogranicze polsko-łużyckie w świetle danych toponomastycznych, Prace Językoznawcze PAN 44, 2005, str. 104, 123


text:
Kadencja 2015 - 2019
- Artykuły:
- Sołtys wsi Barycz - Glinda Agnieszka
- Sołtys wsi Drzymałowice - Fudali Józef
- Sołtys wsi Godziszowa - Chmiel Marek
- Sołtys wsi Grzegorzów - Suchecka Genowefa
- Sołtys wsi Luboradz - Stradowski Dariusz
- Sołtys wsi Marcinowice - Sikorski Łukasz
- Sołtys wsi Mściwojów - Mazur Seweryn
- Sołtys wsi Niedaszów - Marek Rajnert
- Sołtys wsi Siekierzyce - Pasek Eugenia
- Sołtys wsi Snowidza - Adamus Henryk
- Sołtys wsi Targoszyn - Zych Halina
- Sołtys wsi Zimnik - Łuniewski Zbigniew


text:
Czorno polywka
W czornej polywce pływały łazanki, kónski suszónych owoców i miynsa. Ta polywka miała kolor ciymny, czorny, lebo brónzowy. Smak miała słodko – kwaśny, a wóniała suszónymi owocami. Warziło sie jóm ze świyżej czyrwiónej s babucia, s gynsi, lebo s kaczycy. Była lekko kwaśno, s kónskami miynsa i s kluskami. Hań downij eszcze za Starej Polski czornóm polywke sie dowało synkowi, kiery pytoł Ojców dziołuchy, coby mu jóm dali, a óni ji mu nie chcieli dać.
Czornóm polywke sie warziło na kupa sposobów. Jedyn recepis je taki: Do garca pokroć miynso w poski, do tego wciepać uwarzóne kluski s pszynnej mółki, lebo łazanki. Jak kiery mo rod to se może dać aji suszónych śliwek uwarzónych s makiym. W inkszym recepisie pisze, że sie do nij dowało suszóne śliwki, zakwaszało sie jóm sokiym s wiśni i dowało prziprawy. Hanysi mianowali czornóm polywke szwarc, a na Cieszyńskim sie jóm mianowało czerninóm. Gaździnki u nas dycki chowały cosi s gowiedzi – kury, kaczyce, gynsi, aji jak w chałupie była wielkucno familija i była biyda. Jak kole chałupy były jaki rzyki, lebo stawy, to ty gynsi i kaczyce sie miały kaj toplać. Ludzie na Cieszyńskij Ziymi byli dycki szporobliwi, tóż nic sie nie śmiało smarnować. Gowiydź sie zabijało gor na Świyntego Marcina. Na Ślónsku sie dycki piykło Marcińskóm Gynś, ale nie każdy jóm mioł każdy rok, tóż ci biydniejsi dowali miynso do szklónek, jak sie stopiło umaste. Potym na Świyntego Marcina warziło sie czornóm polywke s kónskami miynsa i s duszónymi powidłami. Eszcze inkszy recepis na czornóm polywke na Cieszyńskim był taki: trzeja uwarzić kojści, do tego wciepać suszóne gruszki a śliwki, kiere sie przedtym moczały. Potym eszcze trzeja wciepać do tego nugle. Uwarzić to na miynkko i wsuć kapke cukru. Rosmiyszać mółke s czyrwiónóm i wloć to do wody s warzónych kojści. Potym to trzeja uwarzić i wsuć kapeczke soli. Dzisio się czornóm polywke eszcze ledzy kany warzi, a gor jak kiery mo agroturystyke. Idzie jóm sjejść na muzykach lebo na festynach, nó abo jak przidzie chłapiec do Ojców od dziołuchy, a ci mu jóm nie chcóm dać…
Rosół z nuglami
Rosół s nuglami to je polywka, kieróm gaździnki warziły na Cieszyńskim ku obiedzie. Na rosole dycki musiały pływać oka, ale jak była biyda, to nie pływały - yny ledzy kany. Nugle jednako sie dowało do niego dycki – wiyncyj, lebo miyni jako kiery mioł rod i esi mioł. Do rosołu sie dowało eszcze marekwie i pokrote zielóne pietruzieli. Ta Polywka miała kolor żółty, abo złoty, nugle były żółte - zoleżało wiela sie dało do nich wajec, marekwia czyrwióno, a pietruzieli zielóne. Rósół musioł być masny, bo sie go warziło s miynsa, czasym był kapke słodkawy, a wónioł pietruzielim i miynsym. Rosół sie warziło w całej Polsce, to była tako polywka, kieróm umiała uwarzić każdo gaździno. Kiejsi eszcze za Starej Polski jedli jóm wielcy panowie i biydni kumornicy, jak yny mieli kónszczyczek miynsa. Rosoły jodoł aji król Stanisław August, a bogocze jodali rosoły dycki na piyrsze dani.
Na Cieszyńskij Ziymi rosół to była polywka miynsno, a warziło sie go gor przi niedzieli. S poczóntku sie do niego dowało ziymnioki, abo kasze, a potym dziepro nieskorzi sie go jadło s nuglami. Od piyrszej wojny ta Polywka sie mianowała gor w Istebnej – nuglowo. Jadło sie jóm s kaszóm, abo ze ziymiokami, a dziepro potym s nuglami. Dycki przi niedzieli sie jadło rosół s nuglami, ale aji przes tydziyń. Nugle sie robiło s wody, mónki i s wajec. Trzeja było ciasto dobrze roskulać kulokiym, coby było ciynki, a potym sie go dowało kapke uschnónć, baji na legier, abo na stół. Potym sie go kroło na poski, ty poski sie sfijało i kroło nożym na nitki. Ponikiere gaździny dowały pore posków na siebie, a potym dziepro kroły. Nieskorzi były uż maszynki do krocio posków, kiere sie kupowało w magacynie – dowało sie do nich posek, a wylazowały nitki. Ty nitki trzeja było potym posuszyć, coby stwierdły i warziło sie jich we wodzie do polywki. Rosół s nuglami na Cieszyńskim sie dowało dycki na wiesielu. To było piyrsze jodło, kiere sie nosiło na stoły. Jodało sie go w paradnych talyrzach, kiere stoły w odmaryji za szkłym. Dzisio na Cieszyńskim przi niedzieli gaździnki warzóm rosół s nuglami, bo niedzielny obiod bes tej polywki to ni ma przeca obiod.
Wodziónka
Wodziónka to je tako polywka, kieróm się robiło s pokrotego chleba w kostki, s pokrotego, ściśniónego knoblocha, szmolcu i s masła. To wszecko sie eszcze zalywało wrzawóm wodóm. Wodziónka mo kolor jasny, je gynsto (zoleży wiela się do chleba) a pływajóm w nij koński chleba. Wónio knoblochym i mo smak jako chlyb. Wodziónke sie na Cieszyńskim warziło cały rok. Jodało sie jóm na śniodani, na obiod i aji na wieczerze. Recepisy na tóm polywke były rostomajte, a taki nejbarży ajnfachowy je taki: suchy, pokroty chlyb zaloć na talyrzu wrzawóm, posolónóm wodóm s rosetrzitym knoblochym, cebulom, dać do tego szpyrki, szmolcu, lebo masła. Czasym się do tego eszcze dowało śmietónke.
Jak słyszym o wodziónce, to widzym starzika jak kraje knobloch i mojóm starke, bo to dycki radzi jodowali. Ale kiejsi była aji wiynkszo biyda, tóż ludzie szporowali i jedli taki ajnfachowe, łacne jodło. Do wodziónki szło wciepać koński chleba aji jak uż były suche – nic sie u nas na Cieszyńskij Ziymi nie śmiało smarnować. Tóm polywke sie jodało gor we Wielkim Pojście. Jak sie cosi zabiło, lebo sebrało s pola to to musiało potym styknónć na długi czas dlo całej familije. Jodało sie trzi razy za dziyń, ale trzeja sie było najejść gor rano, baji jak sie szło do pola, bo na polu sie było czasym do wieczora. Gaździnki, kiere ni miały moc czasu warziły czysto wodziónke, bo sie jóm robiło ros, dwa, trzi. Dziosio sie eszcze ledzy kany warzi wodziónke, a to je prowdziwy rarytas. Wiynksi gospodarze jodali na śniodani kawe s chlebym, a komornicy i biydniejsi gospodorze robili se jodło s tego, co mieli pod rynkóm. Polywki sie jodało u bogatszych siedloków s talyrzi, a biedniejsi jodali s jednej miski, ale jodła, kiere sie warziło na Wilije to wszyscy mógli jejść s jednej miski, aji bogocze. Hań downij sie jodało polywki każdego dnia. Prawiło sie aji: co rano, to aji w połednie. Rostomajte polywki to były ajntopfy, bo sie jich robiło wartko, a wszecko sie miyszało i warziło. Starzi ludzie na Cieszyńskim, kierzi eszcze pamiyntajóm biyde jedzóm taki ajntopfy i polywki, bo prawióm, że jim to jakosi lepszy szmakuje. Wodziónke się jadło we Wielkim Poście, w Adwyncie i we Strzode Popielcowym. S wodziónki se ludzie aji robili błozna prawili tak:
Ach! Wodziónko, ty moja polywko s chleba!
Czy mi do szczynścio cosi wiyncyj trzeja?
Przes cały żywot jym cie na śniodani,(…)
Jym cie uż, jym cie, niebo w gymbie czujym,
I sie uż dzisioj fest s tego radujym,
Że jak Pón Boczek do mi zdrowe spani,
To wodziónke też sjym jutro na śniodani!.
Moczki
Cieszyński moczki sie robiło gor s krzónu, cebuli, abo s grzibów. Sóm gynste, skapujóm s łyżki, a po wyrchu pływajóm kónski krzónu, cebuli, abo grzibów. Ku obiedzie sie jodało tak dwie, trzi łyżki moczki. Kolor zoleży od tego, s czego sie jich robiło. Moczka krzónowo mo kolor bioły, grzibowo – brónzowy, a s cebule – złoty. Szmak moczek tez zoleży od tego s czego sóm srobióne. Krzónowo – mo ostry szmak a wónio krzónym, grzibowo – przeogrómnie pieknie wónio grzibami, a mo łagodny szmak, cebulowo – mo szmak cebuli a wónio cebulóm, szmak mo słodkawy, a kapke pikantny. Moczke sie jodało dycki ku obiedzie a ku inkszym jodłóm – bo wszecko lepszy szmakuje s moczkóm, lepszy to wónio, a aji lepszy wyglóndo. Bes moczki jodło ni ma ganc fertig. Słowo sos - moczka je s łacińskigo salsus – posolóny, prziprawióny, pikantny.
Nejstarsze moczki były ajnfachowe, a robiło sie jich s oliwy, octu, wina, a s zielin. Loło sie nimi gor miynso. Od patnostego wieku do moczek sie zaczło dować nowe rzeczy – bo sie zaczło odkrywać fórt nowe kultury, tóż sie aji prziwożało nowe zieliny, owoce, a zielyniny. Do moczek gaździny zaczły wciepować czili, papryke, rostomajte zieliny, korzynie, pomidory a inksze. Tradycyjno kuchyń Cieszyńskij Ziymi je bogato w szmaki, wónio rostomajtymi jodłami, s kierych nejwiyncyj sie warziło moczek. Moczki krzónowo, cebulowo a grzibowo to sóm moczki ciepłe, kiere sie robiło s buliónu, abo s wody. Dowo sie jich do ziymnioków a do miynsa. Recepis na nich je taki – s fetu a s mółki srobić biołóm zasmożke, dać krzón, rosfyrtać rosołym, lebo wodóm a dać warzić. Dać sok s cytrónu, sól a cukier. Jak uż moczka je gotowo to wloć do nij śmietónke, a do lepszego szmaku dać żółtko. Ochłódzónóm moczkóm idzie poloć rostomajte miynsa a ryby. Moczka grzibowo – grziby porzóndnie opucować a umyć pod wodóm, potym zaloć wrzawóm wodóm a kapke powarzić. S masła a s mółki srobić biołóm zasmożke, zaloć wodóm, lebo rosołym a wsuć sól a pieprz do szmaku. Do tej moczki trzeja potrzić grziby przes sito. Moczke dzierżeć pod pokrywkóm, coby fórt fajnie wóniała. Jy sie jóm gor s miynsym. Moczka cebulowo – do rosgrzotego fetu w róndelku wsuć pokrotóm drobniusińko cebule, a podsmażić jóm na złoty kolor. Dać mółke a srobić takóm jasno – żółtóm zasmożke, zaloć wodóm a dać powarzić. Potym potrzić przes sito, wsuć sól, cukier a ocet. Moczka by miała być jako szkło. Przed jedzynim wmiyszać do moczki masło. Moczke cebulowóm sie jy s warzónym miynsym. Inkszy recepis na cebulowóm moczke je taki – wielkucnóm cebule sie podsmażiło na maśle na brónzowy kolor, zaloło sie zimnóm wodóm, a uwarziło. Potym sie to wycisło przes sito, dało sie cukier, a ocet a jodało ze ziymniokami. Na Cieszyńskij Ziymi moczki sie jodało aji na wiesielu. Jodało sie baji ziymnioki polote moczkóm s krzónu, a warzóne miynso s moczkóm grzibowóm. Recepisy na moczki majóm dali gaździny w szuflodach w kuchyni, a aji w restauracyjach. Moczki rade warzóm, bo to je ajnfachowe jodło, majóm przeogrómnie fajny szmak, a pieknie wóniajóm.


text:
„Żywobycie ôd Briana” we Kinie Kosmos
We wtorek, 22 stycznia, ô pōł siōdmyj na wieczōr (18:30) we Kinie Kosmos w Katowicach bydzie szło ôbejzdrzeć film „Żywobycie ôd Briana” („Life of Brian”), co jego autorami je angelskŏ grupa kōmikōw Monty Python.
Film ôsprawiŏ ô anōnimowym Brianie Cohenie, co narodziōł sie we tyn dōm dziyń, co Jezus i we masztalni, co stoła kole Jezusowyj masztalnie. Brianōw los i niyskorzij je moc podobny do tego ôd Jezusa. Skirz tego tōż – a tyż bez to, iże je to farsa, co sie dzieje we czasach wczesnego krześcijaństwa – autorzi byli ôbskarżyni ô bluźnierstwo i pokazowanie filmu było zakŏzane bez lata we Irlandyji i Norwegiji, jak tyż we niykerych partach Wielkij Brytanije.
Po seansie bydzie szło posuchać prelekcyje i dyskusyje, co je bydzie kludzić Agnieszka Karpiel, kulturoznŏwczyni, fotografistka i koordynatorka Klubu Filmowego Ambasada.
Foto: Kadr z filmu.


text:
wopisanje
Zhromadnje z druhimi dźěćimi přihotuje Mija lěćny swjedźeń a nazwučuje dźiwadłowu hru za njón, wuleći sej z nimi do lěsa a pasli latarnički. Tež narodniny přeco něchtó ma: Tónraz je za Luizu wosebity dźeń a wona smě sebi złotu krónu z papjery na hłowu stajić. A što njesmě na tajkich prawych narodninach falować?
Bohaće ilustrowana knižka wopřija dwanaće krótkich stawizničkow za dźěći wot dweju lět, kotrež póńdu bórze do pěstowarnje abo hižo do njeje chodźa. Wone zhonja na zabawne wašnje, što Mija w běhu lěta w pěstowarni wšitko dožiwi.


text: Hdźež so Sprjewica wot Sprjewje dźěli, pokazuje so Lichański hród we Wulkodubrawskej gmejnje, dźakowano wobšěrnej a fachowej restawraciji minjenych dwaceći lět, zaso jako swojorazny pomnik architektury renesansy a baroka. Wo to postarali su so jeho wobsydnik, architekt Paul Wehrle-Nielsen, a dalši pomocnicy. Bywši knježi dom pak njesłuži jenož bydlenju, ale je zdobom zjawne kulturne srjedźišćo. Zhorjelske nakładnistwo Via regia wuda lětsa jara derje zestajanu a wuhotowanu němskorěčnu knižku „Hród Lichań“ z pjera domiznowědneju awtorow Jana Bergmanna-Ahlswedy a dr. Larsa-Arne Dannenberga. W njej podawataj derje spisane informatiwne stawizny wo 1394 prěni raz pisomnje naspomnjenej serbskej wjesce „Lycham“, kotraž rěka w našej maćeršćinje Lichań a kotruž mjenowachu hač do lěta 1911 němsce Leichnam. Po tym bu na Spreewiese přeměnjena.