c: text/html

text:
Ślōnski Dom 100 lŏt 100 lŏt piykno strōnko Chociŏż wiek twōj mody Pomyślności Ci winszuja Na bok wszyske kłody Ludzi kupluj tyż ku siebie Co Ślōnzkowi przajōm Niychej wprawy we pisaniu Ciyngym nabiyrajōm Ślōnzek piykny nōm pokazuj Chwol go wierszym , pieśniczkami Wspiyrej naszo piykno godka Być na zŏwdy z Ślōnzokami! Barbara Politaj
Ślōnski Dom mo 4 lata!
Starzikowe ôczy
Starzikowe ôczy W starzikowych ôczach Widza modre niebo Słōnko i zegrōdka Rozparziste drzewo. Tynsknica za frelkom Ze gryfnōm buzinkom Kej targała wiśnie Na maszkytne winko. Flugi gołombeczkōw Kere sztartły z rana Biesiady do nocy Piwa połno kana W starzikowych ôczach Janioł sie ukozoł Starziku kochany! Kaj żeś chopie poszoł? Barbara Politaj
IX edycja Barbórkowego Konkursu Poetyckiego
Laureaty we konkursie ślōnskich limerykōw „Ze Wiyrka”
Wiyrecke limeryki – – – Kolanijo Ficinus Na Ficinus sie wybrala Na deptaku podeptała Wele płotka Kościōł z przodka W „Kuźni Smaku” pośniodała. – – – Handlyrz z Wiyrka Jedyn handlyrz ze torgu na Wiyrku Bez cołko szychta myśloł ô biyrku Smola kokoty Ziylōne szałoty Ni ma jak laba po biyrku we „wyrku”. – – […]
Starce
A kto sie w styczniu urodzioł…
Szczęśliwego Nowego Roku 2014!!!
Stary Rok
Stary Rok Nasz Stary Rok ku końcu idzie Nowy depto Starymu po piyntach Jo tak po prowdzie niy bołach w biydzie Dyć dołeś mi radość i piykne świynta Wyna mie wtynczos richtig darzoła Wiersze, rymeczki i gryfno szpaska We zocność ludkōw żech uwierzoła Możno to boła Pōnbōczka łaska? Ech Stary Roku płaczka sie krynci Co […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Napisz dramat po naszymu
Piszecie trocha po naszymu? Teroz je łokazja do napisanio jednego aktu po ślonsku przy łokazji konkursu łogłoszonego przez Gazeta Wyborczo w Katowicach.
Tymat je taki, jaki se ino łobmyślicie. Może być co śmiysznego, może barzij poważniyjszygo. Ważne coby zawrzone było ino w jednym akcie.
Czas je do 30 listopada.
Łocyniać je bydom Ingmar Villqist, Piotr Zaczkowski, Waldemar Szymczyk i aktorzy tyjatru Korez, kierych znocie z Cholonka: Mirosław Neinert – łojciec familji w Cholonku i Robert Talarczyk – som Cholonek.
Za nojfajniyjsze prace bydzie gelt!
Toż filoki do gości i piszymy!
A tukyj je scynariusz, kiery wygroł rok tymu a napisany łostoł bez Romana Gatysa i mianowoł sie „Bysuch s Reichu”:
Roman Gatys – „Bysuch s Reichu” (katowice.gazeta.pl)
A na tyj zajcie je wiyncyj ło konkursie:
Czekamy na scenariusze. Ślązacy, do piór! (katowice.gazeta.pl)


text:
Jacmjeński
Awgust, jacmjeński (górnoserbski žnjenc) - jo wósymy mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě awgust pó łatyńskem Augustus Caesar. Do togo mjasec (kótaryž do togo jo měł mě Sextilis, "šesty" (glědaj september) jo měł 30 dnjow; ale ako wón se jo dostał druge mě pó Augustus, se jo jen wó jaden źeń pódlejšował, aby wón měł samsku licbu dnjow kaž julij, mjasec mjenjowany pó Julius Caesar.
Mě jacmjeński póchada wót jacmjenja, kótaryž se w toś tem mjasecu žnějo.
Awgust jo lěśojski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a zymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w awgusće stej Law a Kněžna.
Awgust zachopina ze samskim wšednym dnju kaž februar jano za cas pśestupnego lěta.
januar, wezymski | februar, swěckowny | měrc, pózymski | apryl, nalětny, jatšownik | maj, rozhelony | junij, smažki | julij, žnjojski | awgust, jacmjeński | september, požnjenc | oktober, winowc, winski | nowember, młośny | december, zymski


text:
SPORT TO ZDROWIE
czyli plusy gimnastyki
Po tyj mojyj wizycie u dochtora zaczoł żech myśleć o tyj
gimastyce, co mi o niyj dochtor godoł. Za młodu to sie grało i w
fuzbal, i w siatka. Jak żech sie ożyniył, trza było izby do nos
przyrychtować. Potym dziecka były małe. Cały czos robota, a po
robocie zaś robota w doma. I tak na szport niy stykało czasu.
Żeby niy scyganić, to w robocie jakiś czas tyż uprawioł żech
sport. Wiycie, za komuny to ta robota wyglondała tak jak wyglondała.
No i czasami to my pół szychty niy mieli co robić, bo materiału niy
przywieźli. Wtedy postawiylimy na szport i zaczylimy grać w szkata.
Czasym to i na trzi stoliki (po prowdzie to my grali na deskach). Ale
kto umiy grać, to wiy, że ten szport umiy wciongnonć. I wciongo.
Gralimy na piyniondze. Ale niy tam na jakieś wielkie piniondze, jak to
słyszoł żech, że grajom w pokera. My grali na drobne. Tak że to za
dużo ani wygrać, ani przegrać sie niy dało. I tak my trynowali tyn
szport, aż sie tyn przewrot w Polsce zrobiył. Potym, to niy wiedzieć
czymu, ale towaru już niy brakowało i grać my przestali, bo niy było
kiedy. Dzisioj to mało co pamiyntom z tego szkata i pewnikiem kożdy
bajtel by mie ogroł. No to niy grom.
Ale po tym, co dochtor mi pedzioł, tyn mój magnes w środku, co
kiedyś żech wom o niym godoł, zaczoł przyciągać do mie
sportowcow.
Stoja se tak kiedyś wieczór przy płocie. Zaglondom na droga
i widza, tak dość daleko, od Uchylska, trzi babskie głowy. Ciekawe
53
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
kaj tyż teraz sie baby wybrały? – myśla.
Ciekawy stoja dali. Im som bliży, tym wiyncy widza. Pooblykane w
owerole, w rynkach jakieś kije. Tak miyndzy płotami, to jo widzioł ino
głowy i jak tymi kijami machały. Cóż to sie robi, se myśla. Śniegu niy
ma, a tu kobiyty na narty sie wybrały? Jeszcze bardzi mie to
zaciekawiyło. Jakie to tyż som te narty, co śniegu niy potrzebujom?
One coroz bliży. Jo coroz ciekawszy. Ale patrza, a one żodnych
nart na nogach niy mają. Idom piechty, kijami wywijajom jakby nigdy
nic i jak to baby jeszcze po drodze coś tam pytlujom. To one chyba
tak zagodane, że ktoś im musioł te narty buchnonć, a one nawet
tego niy zauważyły!
Już chciołech na nie zawołać, ale se myśla, co sie byda miyszoł.
Potym na milicja mie bydom wołać. Jak niy uważajom, to same som
se winne.
Ida do Maryjki i godom:
– Maryjka, niy uwierzysz coch widzioł!
– Jak tak godosz, to pewnikiem niy uwierza.
– Ty sie lepiej spytej, coch widzioł.
– No to, coś widzioł?
– Stoja przy płocie, a tu trzi kobity, od Uchylska, na nartach…
– Latym na nartach?
– A widzisz, tyż mie to zdziwiyło, bo one niby na nartach, ale bez
nart. A zadowolone, rozklachane. Z tych nart to im ino kije ostały.
A one jakby nigdy nic przeszły koło mie i poszły dali. Jo se tak myśla,
że te narty to im pewnikiem ktoś buchnoł, a one tego nawet niy
zauważyły.
– Oj Zeflik, Zeflik. To niy narty, ino tako nowo moda na szport.
Chodzi sie z kijkami dlo zdrowia. To sie jakoś nordyk coś tam
nazywo.
– To bez kijow niby mniyj zdrowo? Jo tyle lot na przewóz do
roboty chodziył bez kijów, do kościoła bez kijow, wszyndzie bez kijów
i było źle?
Tyż se wymyślyli! Kiedyś przed sklepami, czy nawet przed
kościołym były sztyndry na rowery. Teraz to pewnikiem powbijajom
hoki, coby szło te kije tam powiesić. Koniec świata! A jak chłopy
zacznom chodzić z takimi kijami do szynku, to farorz zaros bydzie
mioł wiyncy pogrzebów. Bo jak se wypijom, a zacznom tymi kijami
prać po łebach, to niyjeden padnie. Godom wom, koniec świata
blisko.
54
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
No ale coś musza z tom gimastykom zrobić, bo drugi roz tych
zaszczyków to se niy umia przedstawić, tak se myśla. Wiym. Niy
byda przeca łaziył po wsi z kijami. Jo potrzebuja chłopskiego sportu.
Fuzbal! Tak jest, to jest dlo mie.
– Maryjka, dochtor mioł prowda z tom gimnastykom. Biera sie za
siebie. A wiysz co to bydzie?
– No co?
– Fuzbal!
– Ty?
– A kto? Ty?
– Pewnyś?
– Pewnych! Fuzbal.
– To oblykej sie i jadymy do sklepu po szczewiki do granio, nowe
batki, koszulka….
– Maryjka! Jo niy godom, że jo byda groł. Jo se pójda na boisko
na mecz! Pooglondać, jak grajom.
– A kaj ta twoja gimnastyka?
– Jak kaj? Tam i nazot pójda piechty.
Na drugi dzyń była sobota i nasi Czorni Gorzice grali mecz. Toch
sie wybroł. Po prowdzie to tyla lot tu miyszkom, ale na meczu nigdy
żech niy był. Tak że anongu wielkiego o tych naszych to niy mom.
Ani jako liga, ani kto tam gro, ani nic. Ale przeca jo niy jest fanatyk,
ino sympatyk, to niy wszystko musza wiedzieć.
Mioł żech trocha stracha. Po tych miszczostwach, co w Polsce
były, to durch o jakichś kibolach w telewizorze godali. Że bijom sie,
gorzoła pijom, z milicjom sie bijom… Ale przeca w Polsce to zawsze
sie z milicjantami biyli i gorzoła piyli. Ci, co to robiyli 30 lot tymu,
nazywają sie to patryjoty, a ci co, to robiom teroz, to kibole. Ciynżko
sie w tym pokapować.
Ale ida se na to boisko i myśla, ciekawe tyż, czy u nos są te
kibole? Bo jakby przyszło co do czego, to jo z tym moim krziżem
nawet lotać gibko niy umia. Ale dochodza tak na to boisko, a tu ino
pora ludzi. Tak z sześciu z jednyj strony boiska, tak z dziesiyńciu po
drugi stronie (tam jest dach i stołki), ale nojwyncy to za bramkom na
schodach. Ida bliży, patrza, a kożdy na tych schodach z kuflym piwa.
Pewnikiym to bydom ci nasi „kibole”, kiey piwo pijom. Nojmłodszy
mioł tak trocha po pindziesiontce, a nojstarszy po siedymdziesiontce.
Myśla se, piwo to może pijom, ale do bitki to oni niy som. Widocznie
nasze milicjanty tyż tak myśleli, bo ani jednego na boisku niy było.
55
12 Opowieści Starego Bugle z Gorzyc
A może jakby w tyj Warszawie tych milicjantów tyla niy było, to tamci
tyż by sie niy biyli? Wypiyli by po piwie i poszli do dom, no bo z kiym
mieliby sie prać. Ale jo sie aż tak niy znom.
Siodłech se na plastykowym stołku. Niy byda przeca siedzioł na
kamiyniu, bo jeszcze wilka dostana. Na schody za bramkom niy było
szans, bo wszystkie schodki zajynte. No i patrza. Nasi, jak żech już
godoł, nazywają sie Czorni (czamu czorni to niy wiem) i mieli
czerwone koszulki (czamu czerwone tyż niy wiem). I tak se lotali.
Ale nojdziwniejsze było coś innego. Niyjak niy szło donść do tego,
kiery jest trynerem. W telewizorze jak sie oglondo, to jest specjalno
ławka, tam chłop w ancugu, łazi cały mecz, macho rynkami, woło
groczy. A tu niy. Tu machoł rynkami i wołoł kożdy.
– Kaj to kopiesz? – woło chłop za mnom.
– A kaj mom kopać? – woło do niego tyn z boiska.
– Podej, podej gibci! – woło chłop koło mie.
– Podowom – woło z boiska.
Jo siedza i sie niy odzywom. Ale nojgorszy był taki jedyn, co
siedzioł dwa stołki koło mie. Upatrzył se chyba jednego takiego
karlusa i durch na niego ryczoł.
– Leć, podej, nazot, niy stoj, rusz sie, baranie!
Tu żech niy zdzierżył. Może to jest taki prawdziwy kibol? – myśla.
Ale niy, on jest za stary. Pytom sie go:
– Czamu tak na tego synka przezywocie? Żeby od baranów go
wołać?
– Dyć to jest mój wnuk, to co przez „pan” mom mu godać?
A trocha poprzezywac niy zawadzi. Bydzie lepiyj groł.
– Jak tak, to rozumia.
Wiyncy żech sie już niy odzywoł, bo w rodzinne sprawy się
miyszać niy chca.
Po prowdzie, to nawet niy wiym, jaki był wynik, bo słońce tak
fajnie grzoło, żech sie trocha zdrzymnył.
Jak żech szedł do dom, to tak żech se myśloł, że mioł recht tyn
nasz dochtor. Trocha gimnastyki i człowiek zaros sie lepi czuje.
Musza robić to czynściyj.
I tym opowiadaniym konczymy.
Chcesz wiyjcyj …………….. kup ksionzka


text:
Pokojny Uocean
Uocean Spokojny, Pacyfik, Uocean Wjelgi to uocean znojdujůncy śe půmjyndzy Azyjům, Amerikům Půunocnům i Amerikům Pouedńowům, Antarktydům a Australijům. Uocean tyn je nojwjynkšym, nojguymbšym i nojstaršym na śwjeće zbjorńikym wodnym. S powjeřchnjům růwnům 179,7 mln km² zajmuje jydno třećo coukej Źymje. Pouedńikowo rozćůngo śe půmjyndzy Mořym Beringa, a Antarktyčnym Mořym Rossa na ůngyfer 15500 km. Nojwjynkšo rozpjyntość růwnoležńikowo Pacyfik uośiůngo mjyndzy Indůnezyjům, a wybřežym Kolůmbijům i je to 19,800 km.
Mjano (hišp. pacífico - spokojny) zostou nadany bez žyglořa portůgalskigo we sůužbje hišpańskij Ferdynanda Magellana. Bez wjynkšość jygo wyprawy uocean tyn faktyčńy pozostawou spokojny. Jednokže pacyfične wyspy nynkane sům bez lične šturmy i tajfůny, a uotačajůnce lůndy našpikowane sům wulkonůma. Čynsto spotykane sům třyńśyńo źymje, a te podwodne powodujům wjelge fale zwane tsůnami.


text:
Grecyjo
Grecyjo (grec. Eλλάδa (Elláda), IPA: [e̞ˈlaða] abo Eλλάς (Ellás), IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecko (Eλλnvιkή Anuokpatίa (Ellinikí Dimokratía), IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – państwo we pouedńowo-wschodńij tajli Ojropy, pouožůny na krańcu Půuwyspu Boukańskigo. Grańičy s Albańjům, Republikům Macedůńii i Buugarjům na půunocy a s Turcyjům na wschodźe. Mo dostymp do dwůch můř: Mořa Egejskigo na wschodźe, a Mořa Jůńskigo na zachodźe. Na uobu znojduje śe wjela wysp, tyž bydůncych tajlům Grecyje.
Uznowano za kolebka zachodńij cywilizacyji i bydůnco mjejscym narodźin dymokracyji, filozofji, športůw, polityki i dramatu, Grecyjo mo dugo i bůgato historyjo i dźedźictwo kulturowe, kere wpuynůuo na inkše kultury Ojropy, půunocnyj Afriki i Bliskigo Wschodu. Uobecńy je rozwijajůncym śe krajym, bydůmcym čuůnkym Uńii Ojropejskij uod 1981 r. a strefy ojro uod 2002 r.
Przipisy
- ↑ Dane za CIA The World Factbook [1].


text:
München
Wspůłrzyndne: 48°08' N 11°34' E
München je mjasto we Mjymcach, stolica landu Bajery a rejyncyje Gůrne Bajery. Leży na Bajerskij Wyżce nad rzykům Izara. Je znamjynnym kulturalnym, naukowym a industryjnym uostrzodkym we Bajerach. Zołożůne we 1158 roku. Jygo mjano pochodźi uod położyńo wele klasztoru (mjym. bei den Mönchen). We 1919 powstała sam Bajersko Republika Rad. We uokryśe Wajmarskij Republiki uostrzodek naźistowskigo ruchu. We München we 1938 podpisano Ukłod ze München. We 1972 bůły sam Uolimpijske Igrziska. Terozki mjasto je śedźibům bankůw, werku BMW a inkszych.


text:
Strzewiki
Strzewiki to tajla uobleczyńo, kero uobuwo śe na szłapy.
Strzewik skłodo śe nojczyńśći ze:
- zole, kero wyuůnaczůno je ze gůminu (btp. gůmjoki), drzewa (ntp. holcoki), plastiku a inkszych materjałůw. Zole sům nojwożńyjszům tajlům strzewikůw.
- abzaca, kery je prziklajstrowany abo prziteksowany do zole uode spodku;
- szułszaftu (cholywy), kero zakrywo wjyrch szłapy abo czasym dolne tajle nogi. Mogům być uheklowane (ntp. ze zomszu abo ze lyjdru), uodlůne ze plastiku abo ze gůminu.
- szplatůwk (ntp. gulery) abo haltrůw (ntp. zandale).
Rzymjeśńikym uod rychtowańo strzewikůw je szewjec.


text:
Jidisz
Jidiš (jid. ייִדיש, jidiš, zwony tyž מאַמע-לשון, mame-lošn) – godka germańsko užywano bez 1.5 miljůnůw ludźi kej godka uojčysto[1], atoli znono bez 3,142,560 na coukym śwjeće [2]. Je to godka rodźimo lo Žydůw Aškenazyjskych.
Před drugim śwjatowym krigym bezma 11 mln Žydůw mjouo jidiš kej godka uojčysto, a terozki godo jidiš 3 miljůny tych, keři majům je kej pjyršo godka, guůwńy we Izraelu a Americe.
Jidiš mo swoje kořyńy we godce střodkowowysokomjymjeckij, we kerej godouo śe we Ojropje, a s kerej śe tyž wykštoućiu tzw. Hochdeutsch.


text:
Zyma
Zyma abo zymje jo nejzymnjejša ze styri lětnych casow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym až wón na pódpołdnjowej połkuli abo pódpołnocnej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej zymu. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjowej a pódpołnocnej wobrotnej šyrinu wóspjetujo se zyma w kuždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomiski se zachopina pódpołnocna zyma ze zymskim zawrośenim słyńca – casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu stoj a dny su nejkrotše:
- na pódpołnocnej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na pódpołdnjowej hemisferje 21. junija.
Pótom bywaju dny zasej dlejše a nocy krotše. Zyma kóńcy se z nalěśnjej rownonocnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na pódpołnocnej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za pódpołdnjowu połkulu.
Wón trajo pótakem 89 dnow na pódpołnocnej połkuli a 93 dnow na pódpołdnjowej połkuli.
Dokulaž woběgowa cera zemje wokoło słyńca wokoło 1,7 % wót idealnego drogi do krejza se wótchyli, styri lětne case njejsu cele runje dłujke. Mimo togo su pódpołnocne zymy dla bliskosći słyńca (perihel 3. januara) pitśku krotše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe zymy.
Meteorologiski wiźone zachopina (pódpołnocna) zyma 1. decembra. Meteorologi pśirěduju lětne case połnym mjasecam. (Pódpołnocna) nazyma se kóńcy za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (pódpołnocna) zyma wopśimjejo mjasece december, januar a februar.
Fenologiski móžo se zachopjeńk zymy wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) cesto pśez zachopjeńk trajneje sněgowe wóźeśe markěrujo. Pśiběranje abo wótebraśe wót lodojcow wótwisujo pak mjenjej wót zymskego sněgowego połoženja ako wót prědnego nowego sněga w nazymje, kótaryž ablaciju zadora. Bližone pśiźěluju zymje mjasece december, januar a februar a w pódpołdnjowej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich polach kněžy poł lěta „polarna noc“; blisko polarnego krejza trajo někotare dny až tyźenje.
Kaž w lěśu su teke w zymje stare nałožki, kótarež pó źělach su pśežywjali abo buchu znowa wóžywjowane: na pś. zawrośenje słyńca ako gódy, Alban Arthuan (keltiski), Julowy swjedźeń (nordiski/ germanski), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapśijeśe zyma se pak tež w pomjenjowanjach wužywa, kótarež wěcej ako poł lěta traju, kaž na pś. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spaŕ (pśi zwěrjetach), zymski cas a. d.
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
Jordaniska
Hašimitiske kralojstwo Jordaniska (teke jano Jordańska, arab.: الأُرْدُن, al-Urdun) jo stat w Aziji na Bliskem pódzajtšu.
Geografija[wobźěłaś]
Jordaniska granicujo z Israelom, Palestinensiskimi awtonomnymi stronami, Syriskeju, Irakom, Saudi-Arabskeju a Cerwjenym mórjom (Arabski golf), źož ma teke mórsku granicu z Egyptojskeju.
Města[wobźěłaś]
Nejwětše města su :
- Amman - 1 036 330 wobydlarjow
- Zarqa - 395 227 wobydlarjow
- Irbid - 250 645 wobydlarjow
- ar-Rusaifa - 227 735 wobydlarjow
- al-Quwaisima - 135 500 wobydlarjow


text:
Wynecyjo
Wspůłrzyndne: 45°26' N 12°19' E
Wynecyjo (wen.: Venezsia/Venexia, it.: Venezia, łać.: Venetia) – mjasto we Italiji, stolica regijůnu uo tym samym mjańe, rozlygowano nad Adrijatyckim Morzym.
Mjasto na wyspje zołożůne we 452 roku bez ludźi kere citli przed Hunůma. Mimo iże ńyskorzi wlazło pode sztrefa ajnflusu Bizancyjům, zachowało ńyzolyżność. Bůło to mjasto-państwo, we kerym władza sprawowoł doża (princ). Wynecyjo wojowała zy muzułmanůma skiż tygo, co mjała geszefty na wschodźe (jeji rajzowńik, Marco Polo, we XIII stoleću doszoł do Chinůw). Bestůż mjała můnopol na handel ńydbowjym a culagami. We XV stoleću můnopol przełomały Portugalczyki, uod můmyntu kej Vasco Da Gama noloz droga ku Indyjům. Uod tygo czasu znoczyńy Wynecyje zaczyno śe půmyńszać. We 1797 mjasto zdobůł Napoleůn. Po Pokoju we Campo Formio wkludzůno je do Austryje. We czas Wjosny Ludůw zaś na krůtko uogłoszůno ńypodległość, nale gibko wlozła we skłod uodrůdzůnyj Italije.
Je to mjasto rozlygowane na barzołowatych wyspach a skiż tygo ńy mo tam autůw, autobusůw abo bankůw, cołki ruch uodbywo śe bez wodne drůgi - wynecke kanały, abo pjechty. Nojpopularńyjszym strzodkym kůmůńikacyje je vaporetto - wodno banka.
Wynecyjo je znůmym we cołkim śwjeće turystycznym a kulturalnym uostrzodkym. Je wpisano na Lista Śwjatowego Dźedźictwa UNESCO. Znůme we śwjeće sům tyż wynecke bakusy.
Terozki historyczno, rozlygowano na wyspach tajla mjasta połńi znamjyńńy turystyczne fůnkcyje, srogszo tajla Wynecyjanůw půmjyszkuje na stołym lůndźe we Mestre, kere formalńy ńy je dźelńicům Wynecyje.
Ze dynkmalůw nojbarzi znůme sům Bazylika a Plac św. Marka.


text:
Wikipedyjo:Prawidła zapisowańo
Ta zajta prezyntuje prawidła lo pisańo artiklůw podle nowyj uortografije Steuera. Je to alfabet, na kerygo przistano po gorkich dyskusyjach. Mołymi krokůma wycofujymy śe ze użyćo tak mjanowanygo "alfabetu fůnetycznygo". Půńiży zestawjůno cołki alfabet dokupy ze dwuznokůma, podano jako te buchsztaby śe czyto we Mjyndzynorodowym Fůnetycznym Alfabeće a wykozano nojwożńijsze růżńice půmjyndzy alfabetym Steuerowym a polskim. Je tyż wykoz nojważńijszych prawideł jak pisać artikle uod strůny uortograficznyj a leksykalnyj.
Steuerowy szrajbůnek a jego prawidła[Sprowjej]
Růżńice ze polskim abecadłym[Sprowjej]
Jeli chćołbyś napisać artikel we ślůnskij godce, atoli wjysz jyno polske abecadło, gibko mogesz tyż poznać Steuerowy szrajbůnek. Ńiży sům dane růżńice, uo kerych muśisz pamjyntać.
- Sam, kaj po polsku mjeli bychmy ó (btp. góra, król) u Steuera je ů (gůra, krůl).
- Buchsztaba ů pojawjo śe mjast u a o, zawdy przed n, m a ń, skiż tygo můmy btp. słowo pjerůn, a ńy
pjeron(nale je słowo roztomajty, a ńy roztůmajty).
- Buchsztaba i używo śe jedźińy do uoznoczańo samogłoski i, ńigdy do zmjynkczańo spůłgłoskůw, skuli tygo możebne je zapisowańy wyrazůw typu zicherka bez stracha, iże fto przeczyto to jako
źicherka.
- Zmjynkczyńa spůłgłoskůw dycki zapisujymy bez kreska nad buchsztabům, btp. ća, ći, ću to je polske cia, ci, ciu.
- Jeli jako buchsztaba ńy ma swoji uodmjany ze kreskům, zmjynkczyńy zapisujymy bez j, btp. bja, bje, bju to je polske bia, bie, biu.
- Zmjynczyńo buchsztabůw k i g śe ńy zapisuje, skiż tygo můmy kery, wjelge mjast
kjery, wjelgje.
- Kożde ło na poczůnku słowa a ńy jyno, btp. łopole, łokrongły zapisuje śe bez uo, stůnd Uopole a uokrůngły.
Růżńice ze polsko-czeskim abecadłym[Sprowjej]
Jeli scesz nům půmůc we poprowjańu artiklůw, kere majům we śe muster {{ort}}, trza ći wjedźeć pora zachůw, jak to pomjyńać.
- Kożde Č, č, Ř, ř, Š, š, Ž, ž trza pomjyńić na Cz, cz, Rz, rz, Sz, sz, Ż, ż.
- Muśisz tyż dać pozůr, coby akuratńy bůło zapisane kożde ł - polsko-czeske abecadło używało jyno u we tyn plac, skuli tygo trza dać mjoł mjast
mjou, Łůdź mjast Uůdźatd.
- Jak je przileżytość, sprowdź tyż artikel, eli ńy ma we ńim felerůw we godce, jak btp. polůńizmusy lebo co.
- Lepi ńy przećepuj zajty bez zakłodka "přećep" - uostow to admińistratorům, bo twoja zajta, co jům żeś sprowjůł na Steuera moge i tak mjeć eszcze felery (żodyn ńy je przeca alfům a uomegům!).
- Jag'eś je pewny, co wszyjske je do porzůndku, symńij muster {{ort}}.


text:
The Hidden Decade: Publication
The Hidden Decade. Polish Video Art 1985-1995
336 pp. + 4 DVD
Edited by Piotr Krajewski and Violetta Kutlubasis-Krajewska
Authors:
Piotr Krajewski
Lukasz Ronduda
Jolanta Ciesielska
Maria Anna Potocka
Wojciech Kozłowski
Igor Stokfiszewski
Dorota Monkiewicz
Zbigniew Libera
Artists:
Adam Abel, Arkadiusz Bagiński, Piotr Bikont, Jan Brzuszek, Witosław Czerwonka, Marta Deskur, Andrzej Dudek-Dürer, Jacek Felcyn, Izabella Gustowska, Marek Jabłoński, Anna Janczyszyn, Marek Janiak, Robert Jurkowski, Jarosław Kapuściński, Mirosław E. Koch, Piotr Komarnicki, Barbara Konopka, Janek Koza, Katarzyna Kozyra, Igor Krenz, Witold Krymarys, Paweł Kwaśniewski, Andrzej Kwietniewski, Zbigniew Libera, Łódź Kaliska, Łyżka Czyli Chilli, Wojciech Majewski, Barbara Maroń, Antoni Mikołajczyk, Yach Paszkiewicz, Grupa Piniszczy, Józef Robakowski, Mirosław Rogala, Zygmunt Rytka, Adam Rzepecki, Krzysztof Skarbek, Eugeniusz Szczudło, Jacek Szleszyński, Maciej Toporowicz, Jerzy Truszkowski, Andrzej K. Urbański, Maciej Walczak, Marek Wasilewski, Wspólnota Leeeżeć, Artur Tajber, Paweł Więckowiak, Wojciech M. Wójcik, Piotr Wyrzykowski, Wojciech Zamiara, Grzegorz Zygier, Alicja Żebrowska.


text:
Baleary
Baleary (katalański Illes Balears, špański Islas Baleares) su k Špańskej słušeca kupka kupow a špańska awtonomny region w pódwjacornem źělu Srjejźnego mórja. Awtonomny region wopśimjejo pěś wobsedlonych kupow Mallorca, Menorca, Ibiza, Formentera a Cabrera kaž teke 146 njewobsedlonych kupow. Nejwětša kupa jo Mallorca z płoninu wót 3.620 km²; cełkowna płonina jo 4.992 km². Kupy su mjaz 90 a 200 km zdalone wót špańskeje twardej zemi.
Amtskej rěcy stej katalańšćina a špańšćina, mjaztym až eksistěrujo na kuždej kupje domorodny dialekt katalańšćiny, kaž na pśikład Ibizenk na Ibizi.


text:
Ślōnski Dom 100 lŏt 100 lŏt piykno strōnko Chociŏż wiek twōj mody Pomyślności Ci winszuja Na bok wszyske kłody Ludzi kupluj tyż ku siebie Co Ślōnzkowi przajōm Niychej wprawy we pisaniu Ciyngym nabiyrajōm Ślōnzek piykny nōm pokazuj Chwol go wierszym , pieśniczkami Wspiyrej naszo piykno godka Być na zŏwdy z Ślōnzokami! Barbara Politaj
Ślōnski Dom mo 4 lata!
Miłe Nowego Roku początki
Wraz z Nowym Rokiem otrzymałam dwa miłe prezenty . Pierwszy to Śląski Kalendarz Katolicki „Z tej Ziemi” na 2014r gdzie drukowano moje dwa wiersze gwarowe i drugi to wygrana w konkursie W cieniu Lipy czernoleskiej strumienie eu, za wiersz o temacie Nadzieja umiera ostatnia .Bardzo się cieszę z tej ostatniej wygranej gdyż jest to już […]
Stary Rok
Stary Rok Nasz Stary Rok ku końcu idzie Nowy depto Starymu po piyntach Jo tak po prowdzie niy bołach w biydzie Dyć dołeś mi radość i piykne świynta Wyna mie wtynczos richtig darzoła Wiersze, rymeczki i gryfno szpaska We zocność ludkōw żech uwierzoła Możno to boła Pōnbōczka łaska? Ech Stary Roku płaczka sie krynci Co […]
Ruda Śl – spotkani ze szpaskōm
Ruda – szpaska Dziołchy nasze Pijōm kawa Tōmik szpasek Fajnŏ sprawa Kjejby szpasek nie pisały W Rudzie by sie nie spotkały Urszula Oślislok
Szpaska ślōnskŏ
Szpaski ślōnski Pole Zwyrcōm się na grubje koła Francik zyrkŏ, medytuje Dyć tam jego chałpa stŏła Tera gruba luft sam truje Tam kaj hŏłda jego pole,sztyjc sam kopci kōmin grubski Już nie bydzie Francik ôrŏł i wypinŏł na nim dupski Gŏdka Pjyknie sam na Ślōnsku mōmy Chociŏż jedni wyjyżdżajōm Kwitnie gŏdka s wjosny strōmy Inksi […]
Audycjo Ślonsko Godka – Ślonske Muszketery
Zaproszyni Pjyknie zaprŏszŏmy 1 lutego o godz.19:00 w pjōntek na audycjŏ o tymatyce karnawał,zabawa,taniec,zima na radyjko Ślōnske Muszketery. Wjersze bydōm autorōw ze Ślōnskŏ Gŏdka. Audycjŏ po ślōnsku i ze ślōnskimi wjerszami ze ślōnskōm muzykōm pokludzi Pyjter. Pjyknie wŏs na nia zaprŏszajōm www.slonske-muszketery.eu slonskogodka.com
Trzej Królowie
Trzej Królowie Trzej Królowie jadą Z królewską paradą Na wielbłądach przez pustynię Za gwiazdą i jej promieniem Wiozą z sobą dary Dla dzieciny małej Aniołowie się radują Królom Betlejem wskazują Gdzie Dzieciątko we żłóbeczku Z Józefem i swą mateczką Tam Trzj Królowie podążają Na kolanach pokłon dają Składając w ofierze Swoje dary szczerze Urszula Oślislok
Nowy Rok nos czeko
Kjej tyn Nowy Roczek przydzie czy szczynśliwy kożdy z nŏs bydzie ? życza SZCZYNŚLIWEGO NOWEGO ROKU i cobyście mjeli wjyncyj niż teraz we portōmoku co by wōm szczynści sprzyjało i zdrōweczko dopisowało
Wiersze Barbórkowe
Za to że pszajesz Ty we cechowni łostałaś sama i możno markotno Ci trocha bydzie to wiydz że berkmon Francik z Rybnika sztwortego grudnia s pukietym przidzie Za to że wspiyrosz i prziwachujesz no i pomogosz jak je w potrzebie nie miarkuj yno że to łod świynta bo Łon sztujc myśli przeca ło Ciebie Chociożby […]
Miałem sen
( z internetu ) Z ojcem i mamą spaceruję za ręce osiedlem moim wśród czteropiętrowych bloków ciepło cieszyło się nami słońce paletą żółcieni na klombach malowało kwiaty Mama była zdrowa z uśmiechem ojciec – był całkiem trzeźwy uśmiechali się do mnie miło szliśmy na łąkę z kocykiem Piękny obraz pełen miłości pierwszej nocy na łóżku […]


text:
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ W listopadzie jak już było zima Pryndko zachodziyło słońce i pryndko robiyło sie cima Spotkoł niedźwiedź jednego zajonca znajomego I zawołoł na drugo strona rzyki do niego Bo oba na kraju rzyki byli I bez woda sie pozdrowiyli Wołoł niedźwiedź do zajonca co mioł wiater w uszach „Przidź tukej-cojś ci pokozać musza!” […]
ZAJONC I NIEDŹWIEDŹ
SOMSIADY
SOMSIADY Antek i Francek miyszkali na kupie Oba w tej samej chałupie. Antek na wiyrchu chłop spokojny z życia zadowolony Francek na dole, tyn durch lotoł jak nakryncony. Przeganioł Antka utropami rozmańtymi Roz słożył fojera na dole w siyni. Drzewo we wannie cingowej sie polyło A do gory sie kurzyło. Antek na wiyrchu kuckoł […]
CWERG ALBIN
CWERG ALBIN W pojszodku lasa kaj sie mało rzyczka rozlywała Miyszkoł jedyn znany cwerg”Albin Dżistała” Mioł chałupka pod zandolym , kole starego dymba I dycki rozjechano gymba Trocha był szczyrbaty i fest stary A w bojaniu ni mioł żodnej miary Z tego znały go zajonce , żaby , sorniki i staro wrona go znała Bo […]
ANIOŁY OD PONBOCZKA
ANIOŁY OD PONBOCZKA Wszyski Ponboczkowe anioły Nigdy niczego sie nie boły Dycki śpiywły piyknie w niebie Na ziymia szły – jak kero dusza była w poczebie Leciały na ziymia jak słyszały głośne wołani Abo czyjiś rzykani Leciały tez zaroz jak kery wołoł pomocy To było jedno – bez dziyń abo w nocy Jedne odlatowały , […]
UTOPEK „SZUSTEK BANIA”
UTOPEK „SZUSTEK BANIA” Antek i Francek dwa najwiynksze we wsi wandrusy Znane nierobisze i chlebusy Robić im sie nic nie chciało Za to gorzołki mieli sztyjc mało Mało kedy sie myli i mieli szwajsfusy Te dwa chachary i ochlapusy Oba miyszkali i na kuście byli u mamy i taty Antek był chudy a Francek bachraty […]
SKOND SIE WZIYNA ŚLONSKO GODKA
SKOND SIE WZIYNA ŚLONSKO GODKA Na poczontku świata jak Ponboczek dzielył swojimi darami Miyndzy wszelakom gadzinom i ludziami Ludzie czekali podle raje na swoja mowa Lew dostoł ostre pazury , zajonc dłogi uszy a rogi dostała krowa Dzielył Ponboczek – ludzi mowom i rostomańtymi talyntami A gadzina kopytami , skrzidłami abo puklami Wszyjscy cojś dostali […]
WALYNTYNKI
WALYNTYNKI Był roz jedyn taki świynty Co nazywoł sie Walynty Ogromnie dobre serce mioł Wszyskim ludziom mocka przoł Wstawioł sie Walynty u Ponboczka za biydnymi I tym co se przoli – ludziami młodymi Bestoż jedyn papiyż skuli tego Ogłosiył świyntym Walyntego I tak na całym świecie stoł sie znany Walynty Od czasu jak go ogłosiyli […]
DJOBOŁ PYRTOŃ
DJOBOŁ PYRTOŃ W piekle jakoś cicho sie zrobiyło Bo pod kotłami ognia nie było Ogyń wygaszony pod kotłami Djobły tańcowały z djoblicami Bo „Pyrtoń”-djoboł co im sztajgrowoł Wcale ich nie wachowoł Zamias patrzeć roboty To sie go czimały gupoty Siedzioł w piekelnej pywnicy Przi jednej młodej djoblicy Ona dopiyro dwiesta lot miała I ogromnie sie […]
KRET I ZAJONC
KRET I ZAJONC Jednymu kretowi co sie nazywoł „Bercik Kopała „ Roz głowa z kretowiny wylazowała Wystyrczył se kichol na chwila, na słońce Zaroz prziszły ku nimu dwa zajonce Tyn jedyn ni mioł zymba , nazywoł sie ” Florek Szczyrbaty „ A tyn drugi „Jorgel Buła „- miano erbnył od taty „Jorgel” pozdrowiył piyknie kreta […]
NASZA PSZOWSKO PANI
NASZA PSZOWSKO PANI Ślonsk to je tako piykno krajina Że szumniejszej na całym świecie ni ma Tukej rosnom najpiykniejsze brzozy , dymby i brzimy Nikaj ni ma piykniejszej od Ślonska krajiny Sam na Ślonsku rosnom najpiykniejsze kwiotka Ukochano je nasza ślonsko godka Na Ślonsku u „Morawskij Bramy” Leży Pszow – też ukochany W małym […]


text:
Hewimetal
Hewimetal abo po prostu Metal – zorta pjosynek muzycznych uo ćynżkim, mocnym brzmjyńu gitary a uostrym szlagcojgu, podgatůnek muzyki rokowyj[1]. Powstowoł pod końec 60. lot XX st. we Wjelgej Brytańiji a USA zapoczůntkowany m.in. bez take skupiny jak: Black Sabbath, Led Zeppelin, Iron Maiden, a Deep Purple. Hewimetal je uoparty na roztomajtych elektrycznych gitarach (zowdy tyż gitarze basowej), szlagcojgu a wokalu. Teksty pjosynek sům bezma zowdy uo ponurej a roz za kedy i depresyjnej tematyce[2].


text:
Atlantycki Uocean
Uocean Atlantycki, Atlantyk – drůgi pod wzglyndym wjelgośći uocean na Źymji, kery pokrywo ůngyfer 20% jeji powjeřchńi. Mjano wywodźi śe s mitolůgji greckij a uoznačo "Moře Atlasa".
Atlantyk mo kštout půgrubjůnyj a ńyco rozćůngńjyntej buchštaby "S"(abo lekko zńykštoucůnyj papůgi, uobrůcůnyj dźobym na lewo). Znojduje śe půmjyndzy: Ojropům, Afrikům, Amerikům Půunocnům, Amerikům Pouedńowům a Antarktydům. Atlantyk pouůnčůny je s Uoceanym Spokojnym bez Uocean Arktyčny na půunocy a Ćeśńina Drake'a na pouedńu.
Atlantyk wroz s přileguymi mořůma zajmuje powjeřchńo ůng. 106 450 000 km², a bes ńich 82 362 000 km². Přibližůno uobjyntość tygož uoceanu wynośi 354 700 000 km³ (z mořůma) a 323 600 000 km³. (bez můř). Středńo guymbokość: 3600 m; nojwjynkšo - Růw Puerto Rico - 9220 m. Dugość lińji břygowej: 111 855 km (nojbařij urozmaicono we tajli půunocnyj). Rozćůnguość růwnoležńikowo we nojwjynkšym přewynžyńu mjyndzy wybřežůma Ameriki Pouedńowyj a Afriki wynośi 2 800 km, a 13 500 km rachujůnc uod zachodńigo kraja Zatoki Meksykańskij do wschodńygo břygu Mořa Čornygo.
Charakterystyčnymi lo dna Uoceanu Atlantyckigo sům wzńyśyńo Gřbjetu Śrůdatlantyckigo rozćůngajůnce śe bez střodek dna. Guymbja Růmanche (7 758 m) dźeli Gřbjet Śrůdatlantycki na půunocnoatlantycki a pouedńowoatlantycki. Na wschůd uod Gřbjetu Śrůdatlantyckigo wystympujům basyny uoceańične - Hišpański, Gwinyjski, Angolski, Kapski, Afrikańsko-Antarktyčny a Źelůnygo Přilůndka, natůmjast zachodńo tajla Uoceanu Atlantyckigo zawjero basyny - Gujański, Půúnocnoamerykański, Labradorski, Brazylijski a Argyntyński.
Uogůlno powjeřchńa wysp pouožůnych na Uoceańy Atlantyckym to 8,6 mln km². Wjynkše wyspy a archipelagi: Grynlandja, Wyspy Brytyjske, Islandja, Źymja Baffina, Nowo Fůndlandja, Wjelge a Moue Antyle, Bahamy, Azory, Wyspy Kanaryjske a Wyspy Źelůnygo Přilůndka.
Myńše wyspy: Wyspa Bouveta, Georga Pouedńowo, Sandwich Pouedńowy, Tristan da Cunha, Gough, Wyspa Śwjyntej Helyny.


text:
Nauru
Nauru jo mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Śichem oceanje na krotkem zajtšo Awstralskeje, kótaryž słuša k Oceaniji. Jo pó licbje wobydlarstwa drugi a pó płoni tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe. Płoń Nauruwa wótpowědujo tśeśinu teritorija města Budyšyna. Inoficielna stolica jo Yaren, kótaraž se namaka pśi pódwjacornem pśibrjoze.
Na kupje kněžy stawnje tropiska klima z pśerězneju temperaturu wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupy lažy jano 61 metrow nad mórskeju głaźinu.
Nauru jo był až do lěta 1968 źěl Awstralskeje.


text:
Meksyk (mjasto)
Wspůłrzyndne: 19°25'10" N 99°08'44" W
Meksyk (hišp. Ciudad de México, nah. Tenochtitlán, ang. Mexico City) – stolica Meksyku, pouožůna na wyžyńy ležůncyj we środkowyj tajli kraju. Zajmuje 1479 km² placu. Populacyjo mjasta wynośi 8 720 916 ludźi, natůmjast uobšar metropolitarny zamješkuje 19 231 829 uosůb (2005 r.). Šacuje śe, aže couke mygalopolis ličy ůng. 22-25 mln mješkańcůw a je uznawano za třećo, po Tokjo a Seulu aglůmeracyjo mjejsko śwjata. Rygjůn mjasta uodznačo śe tyž jydnym s nojwjynkšych a nojšybšych přirostůw ličby ludnośći.
Meksyk zostou zouožůny we XIV w. bez Aztekůw (Tenochtitlán). W krůtkym uokreśe stou śe uośrodkym Imperjům Aztekůw. Wspůučesny Meksyk je cyntrům polityčnym, kulturalnym a gospodarčym Federacyji Meksykańskij. Mimo, aže kedyś bůu znůny kej "Mjasto pauacůw" a mjejsce s nojbardźij "přejřistym luftym", gwoutowno urbańizacyjo a rozwůj přymysuowy doprowadźiuy do přeludńyńo a zańyčyščyńo środowiska. Dali možna sam znejść bajšpile wspůúčesnygo a kolůńalnyjnygo baukunštu a lične parki a muzea. Historyčne cyntrům mjasta a ležůnce we jygo pobližu puywajůnce uůgrody Xochimilco zostouy wpisane na lista Śwjatowygo Dźedźictwa Kultury UNESCO we 1987. Do tej listy we 2004 roku dodano dům a pracowńa architekta Luisa Barragána, a we 2007 roku tyž kampus ůńiwersytecki při Universidad Nacional Autónoma de México ("Narodowym Autůnůmičnym Uńiwersyteće Meksyku")[2].
Připisy[Sprowjej]
- ↑ 1,0 1,1 Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática (INEGI): II Conteo de población y vivienda 2005
- ↑ Uopis kampusu UNAM na uoficjalnej neczajće UNESCO


text:
Dwuznacznie Tyś mie chytała do łóżka wciongała Tyś mie gniotła i spać niy dała Bołech zmyncony i rozpolony Kejś grypo minoła – zadowolony. * Darymnie ciech wczoraj szukała Na gołym ciele, żech cie czuć chciała Dowosz ciepło, kej sie przitulosz mocno Kajś sie podziała – moja koszulo nocno. * Frelce coś sie w rynce dostało […]
Dwuznacznie
DWUZNACZNIE
Kokot Niy jednymu tak godali Wdowoł sie do kożdyj haji A tyn drugi ku ku ryku Ludzi budzioł , żōł w kurniku Trusia Jedyn siedzi jak ta trusia A te druge chowie Usia Skōra zedrze bydzie pelcik Piyknie wygarbuje Bercik. Wieprzek Niy yno na krzoku Moge być w chlywiku Kej widzi korytko To narobi kwiku […]


text:
Paragwaj
Paragwaj, Republika Paragwaju – państwo we Americe Pouedńowyj, ńy mo ůune dostympu do mořa. Grańica mo s Boliwijům, Brazylijům a Argyntynům. Řyka Paragwaj tajlůje kraj na dwje tajle: wschodńo, wyžynno - Paraguay Oriental, mjanowano Paraneña a zachodńo, růwninno - Paraguay Occidental, mjanowano Chaco. 91% mjyškańcůw je Metysůma, 3% to Indjanery. 96% wyznowo katolicyzm.
Je to mouo rozwińynty kraj uo gospodarce uopartyj na bauerstwje, zaobycz chowańu krowůw, zwjynkšo śe znočyńy uobrobjańo, l. b. baumwole, třćiny cukrowy, soje. Na půunocy uobrobjo śe uostrokřok paragwajski, s kerego idźe zuůnačyć nacyjowy napůj Paragwaju - Yerba Mate. Fest dobře wykořystany je ynergetyčno potynga řykůw a skiž tego Paragwaj je eksporterym štrůmu.


text:
Germanistika
Germanistika je wědomostny předmjet a dźěl duchownych wědomosćow, kotryž so z němskej rěču a literaturu w jeje stawizniskich a tučasnych formach zaběra. W šěršim zmysle ma wona nadawk, wšitke germanske rěče z jich kulturami a literaturami přeslědźeć.
Moderna germanistika wobsteji z třoch dźělowych předmjetow: germanistiskeje linguistiki, nowšeje němskeje literatury a germanistiskeje mediewistiki.
Jako prěnje akademiske zarjadnišćo za germanistiku bu 1858 w Roztoku Němsko-filologiski seminar załoženy.


text:
Ślůnsko godka
Ślůnsko godka (ślůnski, ślůnsko mołwa; roz za kedy mjanowano uod jeji używoczůw: pů naszymu; wymowa podug Mjyndzynorodowygo Fůnetycznygo Abecadła: ['ɕlonskɔ 'gɔtka]) – godka, podug keryj godajům rdzynne ludźe Gůrnygo Ślůnska a reliktowo tajla ludźůw Dolnygo Ślůnska.[2] We Norodowym Wszechuobecnym Wykoźe we 2011 roku bez 509 tyśůncůw perzůnůw pośwjodczůło ślůnski jako důmowo godka[1][3]. Tajla ś ńich przebywo za krejůma Polski - we Mjymcach, Czeskij Republice a USA. Ślůnsko godka, podug SIL International, wrachowuje śe do grupy lechickij zachodńosłowjańskich godkůw[4]. Nojbliższe ji godki to polsko, kaszubsko, godki sorbske (gůrno- a dolno-) a tyż czesko a słowacko. Ślůnsko mołwa uodrůżńo śe uod inkszych godek słowůma, fůnetykům a uortografijům. We polskij naukowyj literaturze důminuje poglůnd, co etnolekt ślůnski je skupinům gwarůw abo djalektůw/poddjalektůw we ramach polskij godki.
Treść
- 1 Mjanowańy
- 2 Fůnologijo
- 3 Historyjo
- 4 Słowńictwo
- 5 Alfabyt ślůnskij godki
- 6 Djalykty a zrůżńicowańy rygjůnalne
- 7 Kodyfikacyjo a godka literacko
- 8 Bajszpil użyćo godki
- 9 Przipisy
- 10 Uobejzdrzij tyż
- 11 Linki zewnyntrzne
Mjanowańy[Sprowjej]
We ślůnskij godce[Sprowjej]
Godka mo kupa roztůmajtych mjanůw, używanych rzodźi lebo czyńśći. W Internecu nojbarzi popularne je ślůnsko godka. Drugim używanym tyż je przimjotńik ślůnski, kery pochodźi uod wyrażyńo "jynzyk ślůnski" (samo słowo jynzyk ńy mo we ślůnskim, na uopach do polskigo, znoczyńo godki; podańy je we godce gůrno- a dolnosorbskij, kaj używo śe uokryślyńůw hornjoserbski a dolnoserbski, nale słowo godka mo śe tam jako reč a rěc, eli je babskij zorty).
Roz za kedy trefjo śe tyż pojstrzůd rodźimych ludźi używajůncych godki uokreślyńa: pů naszymu, ślůnsko rzecz, prawjyńy, rzůndzyńy, ślůnsko mowa (tyż mołwa).
We polskij godce[Sprowjej]
Skiż tygo, co ńy mo ślůnski statusa godki we przekůnańu ńykerych polskich godkoznowcůw, godo śe uo ńi dialekt śląski (ślůnski djalekt) a roz za czas tyż gwara śląska (ślůnsko gwara).
We inkszych godkach[Sprowjej]
Nojczyńśći mjano lo godki pochodźi uod łaćinskigo mjana Ślůnska - Silesia. Bestůż je na tyn przikłod Silesian language (angelsko godka), Langue silésienne (francusko godka), Sziléziai nyelv (madźarsko godka) a Ciлeзbka MoBa (ukrajińsko godka). Ńykere godki zaadaptowały mjano zy mjymjeckigo Schlesien, jako bajszpil Šlešćina (gůrnosorbsko godka), Schlesisk (norwesko godka) a Шлeзиckи jaзиk (macedůńsko godka). We czeskij godce pado śe Slezský jazyk abo Slezština.
Fůnologijo[Sprowjej]
Spůłgłoski[Sprowjej]
Systym spůłgłoskowy przedstowjo śe fest podańy na polsko godka:
Samoguoski[Sprowjej]
We godce ślůnskij do śe normalńy wyrůżńić 7 samogłoskůw, nale we ńykerych djalyktach sům tyż jake samogłoski szpecyjolne.
Podstawowo systema samogłoskowo rozrůżńo samogłoski [a], [e], [ɛ], [i], [ɔ], [o], [u], [ɨ], szkryflanych kej a, e, e, i, o, ů, u a y.
Ćeszyński djalekt, glywicki djalekt, kluczborski djalekt a uopolski djalekt mojům tyż nosowe y, uoznaczůne kej [ɨ̃].
Historyjo[Sprowjej]
Pjyrszym hanszriftym, na kery śe przistowo, iże we ńim uostała użyto ślůnsko godka, je Kśynga Henrykowsko (Hańcowy Festbuch)[5]. Padze tam wywołane zdańe dai ut ia pobrusa a ti poziwai, kere uoznoczo dej, dyć jo pobrusza, a ty poczywej (pol: daj, niech ja pomielę, a ty odpocznij). Bezto, co tyn zac barźi podany je na ślůnsko godka, pokozała śe starość, eli je to blank ślůnski abo polski, a jużći strzedńowjeczny miszůng tych godek.
Za pjyrsze, mjano ligwa Sleziana (ślůnsko godka) przekozało śe we chrůńice jydnygo żagańskygo klosztora, mjanowanyj Catalogus abbatum Saganensium a kero uostała naszkryflano za XIV wjeka (postrzůd rokůma 1392 a 1422).[6]
Ślůnski dźiśej[Sprowjej]
W teroźńich czasach zaboczyć śe do chudoba a pomjyrańy ślůnskij godki pod ajnflusym polskij[7]. Ńykere gramatikowe kůnstrukcyje charakterystyczne lo ślůnskigo, mjyńo śe na wszechuobecny polski, ntp. mjast Być na wjelaś rokůw stary godo śe czynsto Mjeć ileś lot. Ślůnsko godka rygjůnalno mo śe tyż u ńykerych kej godka ludźi bez ausbildůnga a ńyuoklanych[8].
Atoli ślůnsko godka tam, kaj je we użyću, ńy mo uoficyjalnygo statusa, to dźynki internecowi po prowdźe terozki uodżywo. Brano je tyż do ryklamůw[9]. Ze godki potocznyj uoddźylo śe typowy slang, powstajům nowe uokreślyńa, kej na tyn przikuod mobilńok (pol. telefon komórkowy) lebo szlustydźyń (pol. weekend)[10].
Na poczůnku styczńa zaczůn fungować ferajn Pro Loquela Silesiana, kery dowo se za cyl pjastowańy a průmowańy ślůnskij godki. Postrzůd jigo założyćelůw je m.in. Bogdan Kallus, autor "Słownika gůrnoślůnskij godki", Mirosław Syniawa, kery we 2007 roku narychtowoł tekst internecowego dyktanda we ślůnskij godce, a Rafał Adamus, ekůnůmista ze Chorzowa[11].
Słowńictwo[Sprowjej]
Na formowańy śe słowńictwa godki ajnflus mjały pożyczki ze godek: polskij, czeskij (a rodszy morawskij, fůngůjůncygo dowńij kej uodrymbno godka), mjymjeckij (tajli s germańskigo djalyktu ślůnskigo, ńiźli ze standardowygo mjymjeckigo) a tyż słowackij. W godce ty przewożo zdrzůdłosłůw zachodńo-słowjański. Srogo tajla wyrażyńůw bliższo je rodszy godce staropolskij, a kůnkretńy sůmśedńym djalyktům wjelgopolskimu i mołopolskymu a godce dolnołůžyckij, gůrnosorbskij i morawskij, kej wspůłczesnymu standardowymu polskimu.
Krům tygo, do śe tyż nolyźć słowa s takich godek, kej francusko, laszsko, łaćina, słowacko, starowysokomjymjecko, strzedńowysokomjymjecko, strzedńońiderlandzko a italsko[12].
Słowńictwo typowo ślůnske[Sprowjej]
Choća tela godek mjoło ajnflus na ślůnski, mo uůn tyż słowa, kere sům typowo ślůnske. Ńy uobstały śe uůne we inszych godkach, djalyktach lebo gwarach, uostały śe ino we ślůnskich. Godkoznowce za taky uokryślyńa uznowajům mjyndzy inkszymi swaczyna, kopruch, starzik, dokorzůnd a inksze[13]. Co wjyncyj, do śe tyż trefić jake słowa ślůnske we inkszych godkach. Towům pożyczkům we polski godce sům uokryślyńa jodła, jako bajszpil modro kapusta, ciapkapusta a wodzionka (wodźůnka), nale sům tyż take bez polskigo uodpowjedńika, ntp. familok. Roz na kedy ajnfachowo stosuje śe tyż ślůnske gysztele, jako bajszpil po ptokach (pol. za późno). We wilamowickim majům słowo uöbroz, kere śe mo za polski ajnflus[14], nale we literackij godce ńy uokozuje śe prelabjalizacyjo, stůnd moge to być uod ślůnskigo.
Alfabyt ślůnskij godki[Sprowjej]
Już uod somygo anfangu robůt nad ślůnskům kodyfikacyjům bůły problymy kej uoddoć głoski kere ńy wystympujům we polskij godce, a gynał ů a u pochodzůnce s prelabjalizacyje. Dowańy sam ł kej we słowje uoko ńy mjało cweku, kej ńy bůło tukej zachowane starodowne prawidło uo ł jako nachfolgera l welaryzowanygo.
W Internecu, kej tyż i poza ńim[15] wywołany je nostympujůncy alfabyt[16]:
Atoli ten warjant szkryflańo je używany nojczyńśći, istńijům tyż inksze szrajbůngi, zawjyrajůnce np. v, ú, ũ a ô. Pojawjajům śe uůne atoli sporadyczńy. Uogůlńy, godka ślůnsko może być szkryflono 10 alfabytůma, co sům gorzij lebo lepij widźane[17].
Djalykty a zrůżńicowańy rygjůnalne[Sprowjej]
Godka ślůnsko ńy je wszandy jednako we wszyjskich tajlach Gůrnygo Ślůnska. Inakszy godo śe wele Ćeszyna, inakszy – wele Uopola. To, co je mjanowone u użytkowńikůw ślůnskigo djalyktůma[18][19], bez ńykerych godkoznowcůw polskich uokreślo śe kej gwary etnolektu ślůnskigo[20]. Wspůłcześńy do śe wyrůżńić 7 uodmjon godki ślůnskij: ćeszyńsko, gliwicko, jabłůnkowsko, kluczborsko, ńymodlińsko, průdńicko a uopolsko[21].
Ślůnski ńy je jydnolity a na růżnych uobszarach kulturowo-historycznych do śe trefić zarůwno roztůmajte znoczyńo tych samych słůw, kej a jejich růżno wymowo. Ńy wszyjske wjync cechy djalyktu uopisane wystympujům na wszyjskych jigo uobszarach. Czynsto ale wystympujům m.in. labjalizacyjo, mazurzyńy a jabłůnkowańy.
Kodyfikacyjo a godka literacko[Sprowjej]
Terozki trwo robota nade wytworzyńym literackij godki ślůnskij. Używany we Internecu waryjant ślůnskij godki je uoparty zauobycz na djalyktach, we kerych śe godo we becyrku Katowic a Gliwic. Uod lot 30. XX w. egzystuje już ślůnsko mikrogodka literacko – laszsko, ustandaryzowano bez frydeckigo pisorza Erwina Goja, wywołanygo kej Óndra Łysohorsky, nale zostoł uoparty na grůńće pograńicznyj ślůnsko-morawskij gwary gůrnouostrawskij, beztůż ńy je uůn reprezyntantym lo zespoła djalyktůw ślůnskych.
Bibljoteka Kůngresu USA 18 lipca 2007 wepisała ślůnsko godka we regest godek śwjata[22]. Ślůnsko godka uostała tyż zaregistrowano we Mjyndzynorodowy Uorgańizacyji Godkowyj, kaj przidano uůnyj kod ISO: "szl"[23]. Bůły to pjyrsze kroki zdatne do stworzyńo m.in. ślůnskij Wikipedyje.
Bajszpil użyćo godki[Sprowjej]
Wymowa we IPA:
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników - Central Statistical Office of Poland
- ↑ Tomasz Kamusella. 2013. The Silesian Language in the Early 21st Century: A Speech Community on the Rollercoaster of Politics (z 1-35). Die Welt der Slaven. Vol 58, Nr 1.
- ↑ Podug Norodowygo Wszechuobecnygo Wykozu ze 2002 roku 56 tyśyncy Ślůnzokůw (40 tyśyncy s wojewůdztwa ślůnskigo) zadeklarowało, iże důma posuguje śe godkům ślůnskům.
- ↑ SIL International
- ↑ http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#02.
- ↑ http://slunskoeka.pyrsk.com/gysichta.html#03.
- ↑ http://www.gornyslonsk.republika.pl/slgskg.html
- ↑ http://zdaryna.nowiny.pyrsk.com/zpuna3.php?tymat=0
- ↑ http://forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=34281&w=76959439
- ↑ http://punasymu.com/_indexs.php?id=rozmuwki/rozmuwki_nowomodne-s
- ↑ (pl)"Silesiana: Śląska mowa nie dla idiotów" Gazeta Wyborcza, 25 lutego 2008.
- ↑ Dykcjunorz polsko-ślůnski we serwiśe slunskoeka.pyrsk.com
- ↑ http://artur.czesak.webpark.pl/Stronica/Slask/index.html
- ↑ http://zakorzenianie.most.org.pl/za14/03.htm
- ↑ Je uůn tyż powszechńy używany na transparyntach RAŚ s napisym GŮRNY ŚLUNSK (relacyjo z IMA we Wikinews)
- ↑ Wyniki sznupańo "ślůnsko godka".
- ↑ http://www.dyktando.org/?id=ortografia
- ↑ Informacyje na zajće uorgańizacyje Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego
- ↑ Zaręba Alfred, Szkice z dialektologii śląskiej; Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1988 - 504 s.: mapy, 1 portr.
- ↑ Uo zaliczańu gwar ślůnskich do polskij godki, uob. B. Wyderka, O wielojęzyczności Śląska, "Indeks. Pismo Uniwersytetu Opolskiego" 2004 nr 55-56.
- ↑ http://slunskoeka.pyrsk.com/farby.html
- ↑ katowice.naszemiasto.pl
- ↑ SIL International, Documentation for ISO 639 identifier: szl.
Uobejzdrzij tyż[Sprowjej]
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]
- Uo ślůnskij godce na portalu omniglot.com
- Kurs ślůnskij godki na angleskich Wikibooks
- Pů našymu – djalykt ślůnski kodyfikowůny
- Ślůnske Nowiny – pjyrszy ślůnski serwis informacyjny
- Ślůnsko Eka – dykcjůnorz atp.
- Portal "Pro Loquela Silesiana"
- Jynzyk S'loonski
- Po naszymu - Teshen Silesian
- Slovník ponaszimu
- Pověsti slezského lidu (czes. )
- Ślůnski w katalogu ODP (czes. )


text:
Kludzi jich gwjŏzdeczka Bez pustyniŏ w dziyń i w nocy Na kamelach wandrowali Trzy Krōle s daleka Jasnŏ gwjŏzda jich kludziła Swojim srogim blyskym drōga cechowała Dzieciōntka szukali ô kjerym s dŏwna czytali Pytali sie wszyndzi,znŏjś niy poradzili W pałacu niy było bezto sztyjc błōndzili Dyć gwjŏzdeczka dali na niebje blyskała Cechowanŏ drōga kajś sie […]
Kludzi jich gwjŏzdeczka
Króle — szpaska
Krōle – szpaska- Gwjŏzda mrugŏ Krōle jadōm Drōga długŏ Se poradzōm Do Betlyjym podonżajōm Dzieciōnteczku pokłōn dajōm Urszula Oślislok
Trzej Królowie
Trzej Królowie Trzej Królowie jadą Z królewską paradą Na wielbłądach przez pustynię Za gwiazdą i jej promieniem Wiozą z sobą dary Dla dzieciny małej Aniołowie się radują Królom Betlejem wskazują Gdzie Dzieciątko we żłóbeczku Z Józefem i swą mateczką Tam Trzj Królowie podążają Na kolanach pokłon dają Składając w ofierze Swoje dary szczerze Urszula Oślislok
Dziecionteczko
Dzieciōnteczko Dzieciōnteczko narodzōne leży w żłōbku położōne Maryja mu śpjywŏ a Jōzef ogrzywŏ baranki mu tam chuchajōm troszka ciepełka dowajōm ôsiołek i wōł ku pomocy w dechu majōm wjyncyj mocy Anioły sie raduōm gloryja gloryja wyśpjywōjōm pastuszki już tam klynkajōm na Jezuska zaglōndajōm my sie mu tyż pokłōniymy do kościoła se pudymy przed betlyjkōm poklynkōmy […]
Dziecionteczko
Dziecineczka nōm sie rodzi radość na śwjat s niōm przychodzi
Dzieciontko sie rodzi
W lichej szopie
W lichej szopie W lichej szopie przy bydlyntach , dzieciontko tuli matka śwjynto Dokoła i chłod i noc ciymno i gwiazda co ośwjytlo rodzina śwjynto. Zawiniynte w pieluszki dzieciontko śpi cichutko, Jozef śwjynty czuwo i siedzi przy nich blisko. Bydlontka na kolanach cud ten oglondajom, i narodzone dzieciontko oddechym ogrzywajom. Dziecionteczko śpi i cicho […]
Śwjynto noc
Śwjynto noc Noc sie już zrobiła Gwjozdeczki blyskajóm Jozef i Maryja W Betlejym mjyjsca szukajóm Wszyndzi je ciasnota Do nich mjyjsca ni ma Co terozki pocznóm Jak już noc i cima Kajś tam kole mjasta Szopka uwidzieli Chocioż je niechersko Łodpoczynek bydóm mjeli Nie twało to wjela Aniół łoznajmuje Że Pónbóczek s nieba Na śwjat […]
Rodzi sie dziecina
Rodzi sie dziecina Rodzi Bożo sie dziecina Mamuliczka hulo syna W betlyjymce ,we żłóbeczku Przykryła go na sianeczku Jezusiczek malutyńki Na śwjat przyszoł golusiynki Ni mo cieplutkij izbetki Ani w kolybce sztebdeczki Baranki go łogrzywajóm Wół i łosioł pomogajóm Wachujóm Jozef i Maryja I cołko bosko familijo Na niebje gwjozdy blyskajóm Pastuszki sie dziwowajóm Co […]


text:
Erytryja
Erytryja (Ertra, Państwo Erytryja - Hagere Ertra) – państwo we wschodńij Africe, nad Mořym Čyrwůnym. Grańica mo s Etjopijům, Džibuti a Sudanym. Do Erytryje noležy ůng. 350 wyspůw na Mořu Čyrwůnym, m. in. archipelag Dahlak. Kraj je potaklowany na tři strefy klimatyčne: pustynno a půupustynno na wschodźe, žyzne wyžyny we tajle cyntralnyj a suche a gorůnce ńiżiny na zachodźe. Rygjůn Denakil, kery ležy tajlowo we depresyje noležy do najgoryntšych uobšarůw na coukij Źymje. Uodrymbność kulturowo uod Etjopije wźyna śe s ajnflusůw arabskich, kere sam zachodźiuy uod středńowječa, a wzmogua je uodrymbność kej kolůńije italskij we lotach 1936-1941. We 1952 Erytryjo přiuůnčůno ku Etjopije kej prowincyjo autůnomično. Jeij autůnůmijo zlikwidowano we 1962 roku. Uod anfanga lot 70. we Erytryje naśilou śe ruch separatystyčny, wspjerany bez kraje arabske. Etjopijo nale uoponowoua militarńy couko Erytryjo, při půmocy SSSR a Kuby. We 1993 odbyu śe sam abštimůng, we kerym wjynkšość mjyškańcůw wybroua samostanowjyńy, a ńyskoři je wkludzůno. We 1998 wybuchuo wojna etjopsko-erytryjska skiž zwady uo grańice, terozki strefa nadgrańično je patrolowano bez wojska pokojowe uONZ.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na śwjeće, wjynkšość ludnośći utřymuje śe s bauerstwa na potřeby wuasne. Je sam tyž nojsrogšo korupcyjo a uomano je wolność suowa.


text: CIA (Central Intelligence Agency) (z ang.: Cyntralno Wywjadowczo Agencyjo) – regjyrůnkowo agyncyjo wywjadowczyj sużby USA, kero zajmowo śe brańym a analizům informacyjůw uo zagrańicznych regjyrůnkach, korporacyjach a indywidualnych perzůnach a uopracowowańym na baźe tych informacyjůw raportůw lo regjyrůnkowych instytucyjůw USA. Agyncyjo uorgańizowała tyż uoperacyje, kerych cwekym bůła interwyncyjo we wewnyntrzne sprawy wybranych państwůw, uod propagandy po wspjyrańy paramilitarnych uoddźałůw. Jednym ze moce przikłodůw takich interwyncyjůw je udźoł we uorganizacyji zamachu stanu we Irańe we 1952 (Uoperacyjo Ajax).


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šěrokosć a geografiska dołhosć) hodźi so połoženje dypka na zemi wopisać. Zemja rozdźěluje so při tym do 360 dołhostnikow a 180 šěrokostnikow. Dołhostniki běža přez sewjerny a južny čop, šěrokostniki paralelnje k ekwatorej.
Wobsah
Koordinatny system[wobdźěłać]
Stopnjowa syć zemje je mysleny koordinatny system na zemskim powjerchu z prawokutnje křižowacymi so dołhostnikami a šěrokostnikami. Słuži geografiskemu wobličenju pozicije, to rěka, postajenju swójskeho stejnišća. Šěrokostniki liča so při tym wot ekwatora sem, čopaj ležetej pola 90° sewjerneje resp. južneje šěriny, dołhostniki liča so wot samowólneho nuloweho meridiana na wuchod a zapad, hač do po 180°. Postajenje nuhelow je napřećiwo sytemej kulowych koordinatow zwučenemu w matematice.
Do spočatka 20. lětstotka su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany z wašnjom byli (na př. Ferrowy meridian wot El Hierro a Pariski meridian), dźensa so swětodaloko Greenwichowy meridian (hwězdarnja w Londonje) wužiwa.
Při dokładnym wobličenju pozicije je trjeba wobkedźbować, zo zemja kula njeje, ale přibližnje elipsoid, štož móhło přesunjenja městnow wo hač k 20 km wuskutkować. Tež móža geografiske koordinaty, po kraju, rozdźělne poćahowe systemy měć, kotrychž referencne elipsoidy su regionalnemu polu ćežitosće (Geoid) přiměrjene. Mjezynarodnje so dźensa zwjetša World Geodetic System 1984 (WGS84) wužiwa.
Karty[wobdźěłać]
W 18. a 19. lětstotku wurunowachu geodeća wjetše regionalne wotchilenja zemskeje podoby wot idealneho elipsoida přez to, zo woni we wotpowědowacych kónčinach wobličachu najlěpje přizamkowacy elipsoid, zo so k zemskemu powjerchej we wotpowědnych kónčinach derje "přilěhowaše". Srjedźišćo tajkeho elipsoida njekryješe so z masowym srjedźišćom zemje, wobwjertna wóska wšak běše paralelnje k zemskej wósce. Koordinatny system je porno druhim tajkim elipsoidam "přesunjeny" a "zhibnjeny". Tak nastachu dźesatki geodetiskich systemow (poćahowych systemow za karty). Z wuwiwanjom satelitoweje nawigacije dyrbješe so swětodaloko jednotny system wutworić, nětčiši WGS84.
W zemskich abo mórskich kartach, kotrež bazuja nimale přeco na prjedawšich systemach, móhło podaće we wopačnym poćahowym systemje (na př. zapisowanje GPS-pozicije) zmylk tójšto stow metrow zawinować, jeli referencny elipsoid (tež kartowy datum, poćahowy system) podaća njeje samsny kaž tón karty. Tohodla ma so při dokładnych koordinatnych podaćach (hrube prawidło: lěpše hač 1 km abo lěpše hač 1 łukowa mjeńšina) poćahowy system přidać.
Koordinaty dadźa so z pomocu přihódneje transformaciskeje softwary z jednoho systema do druheho přeličić. Tajka software dyrbi parametry wobsahować, kotrež definuja wotchilenje poćahowych systemow jednoho wot druheho resp. wot WGS84 z tak wysokej kaž móžno dokładnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobdźěłać]
Dokładniše poziciske podaća su trěbne w lětarstwje a nawtice. Tu podawaja geografisku šěrokosć a dołhosć w stopnju a łukowych mjeńšinach, na př. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo sewjerneje šěrokosće, Lon = 010° 59’ E abo wuchodneje dołhosće.
- Łukowe mjeńšiny so decimalnje dale poddźěleja.
- Po DIN 13312, płaćiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrótša so geografiska šěrokosć z Lat abo staršo z φ, geografiska dołhosć z Lon abo λ. B a L normje njewotpowědujetej.
- Šěrokostna mjeńšina wotpowěduje na zemskim powjerchu čarje wot 1,852 km a definuje dołhosć mórskeje mile.
- Čara, kotraž wotpowěduje dołhostnej mjeńšinje, je na ekwatorje tež 1,852 km, pomjeńšuje so wšak do čopa z kosinusom geografiskeje šěrokosće hač na nul. Wona je potajkim wot šěrokosće wotwisna. Znutřka Europy leži čara mjez 1,0 km a 1,5 km (hlej tež wotšěrjenje[1]).
Krajměrjenstwo[wobdźěłać]
W krajměrjenstwje su dokładnosće na centimetry požadane – tohodla njedosaha podaće w łukowych sekundach, dokelž jedna łukowa sekunda (1″) přibližnje 31 m (sěrokostne podaće) resp. 20 m (dołhostne podaće w Europje) wotpowěduje. W Němskej je so dotal połoženje krutych dypkow na milimetry dokładne jako koordinata Gauß-Krüger, poćahowane na Besselowy elipsoid podało, resp. na kónčinach NDR, wot 1950ych lět, poćahowane na elipsoid Krassowski. Wot 1990ych lět přewjedźe so přestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, poćahowane na GRS80-elipsoid.
Přirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobdźěłać]
Přirodne koordinaty (astronomiska šěrokosć φ a astronomiska dołhosć λ) dadźa so přez astronomiske wobličenje pozicije zwěsćić. Poćahuja so na woprawdźity lotowy směr při měrjenskim dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – tež geodetiske koordinaty mjenowane) poćahuja so na směr normale wužiwaneho referencneho elipsoida. Diferenca mjez lotowym směrom a elipsoidowej normalu je zwjetša mjeńša hač 10″ a mjenuje so lotowe wotchilenje. Zwjetša njeběži ani lotowy směr ani elipsoidowa normala přez srjedźišćo zemje.
Jeli so jenož snadne žadanja na dokładnosć stajeja, na př. při zwobraznjenjach kartow w jara małych měritkach, přibližuje so zemske ćěleso za zjednorjenje přez kulu. W tutym padźe wotpowědujetej geografiska šěrokosć a dołhosć kulowym koordinatam. Jenož potom je šěrokosć nuhelow w srjedźišću zemje mjez ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobdźěłać]
Rozdźělenje na stopnje jako rozdźělenje połneho nuhela kruha do 360° dźe na astronoma Hypsikles z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparch z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) wróćo.
Hižo Klawdius Ptolemeus wužiwaše w swojim dźěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 po Chr.n. stopnjowu syć z dołhostnikami a šěrokostnikami. Jeho nulowy meridian běše hač do 19. lětstotka zwjetša wužiwany Ferro-Meridian přez najbóle zapadny zemski dypk, kotryž běše tehdom znaty. Dla wjele přemałeje kalkulacije zemskeho wobjima (na wšě 30.000 km město 40.000 km) njewotchileja jeho podaća k geografiskej dołhosći wo 18°3', ale w srjedźnej Europje wo wjace hač 24° wot toho, kotryž so na Greenwich poćahuje. Jeho podaća wo šěrokosći leža z njejasnych přičinow nad korektnymi.[2] Z jedneje strony hodźi so k přesnadnemu zemskemu přerězkej Ptolemeusa, z druheje strony so dybjało, při jeho přemało wobličenym wotstawku mjez słóncom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słónca, na přemały stopnjowy wotstawk wot ekwatora sćěhować.
Po zasowotkryću jeho dźěła Geographike Hyphegesis a jeho přełožka do łaćonšćiny w zažnym 15. lětstotku so stopnjowy system Ptolemeusa spěšnje předoby. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) polěpši antikne měrjenske metody za globalnu nawigaciju zakótwjenu w Acorach. Z rozdźělenjom zemjekule do španiskeje a portugalskeje hemisfery w zrěčenju wot Tordesillasa z lěta 1494 doby zaso etablěrowana stopnjowa syć politiski wuznam.
W lěće 1634 je so na El Hierro jako najbóle zapadna z Kanariskich kupow nulowy meridian přez Faro de Orchilla postajiło a hakle wot lěta 1884 předoby so w Jendźelskej meridian wot Greenwicha zwučeny wot lěta 1738 přećiwo druhim narodnym nulowym meridianam.
Nouvelle Triangulation de la France, kotraž dźe na měrjenja wot Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z časa do 1793 wróćo, wotmě so w běhu metrifikacije (přestajenje wšěch relewantnych měrow na meter jako standard). Nulowy meridian běži přez Paris, tak zo „Old Royal Observatory“ w Greenwichu leži pola 2° 20′ 14,025″ W (NTF), podaty w nowostopnjach. To wopřija tež decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), dźensa po zakonje jako Gon (1 połnonuhel = 400 nowostopnjow).
Mjeztym zo meridian w Greenwichu je so předobył, sta so kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° z geodetiskim standardom w srjedźnej Europje. Kružne rozdźělenje do 360° rozumi so dźensa často jenož wobmjezowane jako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa syć).
Dokłady[wobdźěłać]
- ↑ Přełožowanski namjet, hlej němski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Přirunaj stopnjowe podaća z tymi dźensnišich kartow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
Bejdżing
Wspůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdžing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostředńo wuadzům kraju. Uod půunocy, zachodu i pouedńo grańičy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdžing je drůgim, po Šanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym ličby ludnośći. Pouńi tyž fůnkcyjo nojwjynkšygo uostřodka polityčnygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Křižujům śe sam wažne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdžing" uoznačo dosuowńy "Půunocno stolica".
Bejdžing je gospodořym Letńich Igřysk Uolimpijskich 2008.


text:
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010 – trzyńśyńy źymje uo magńitudźe 7 we richterowyj skali, kerygo epicyntrům bůło 16 km uod Port-au-Prince na Hajiti. Głowny wstrzůns bůł 12 styczńa 2010 uo 16:53, ńyskorzi bůły tyż wtůrne wstrzůnsy, ze kerych dźywjyńć mjało magńituda 5 we richterowyj skali.
Skirz ńigo zbůlůło śe srogszo tajla ze historycznych stawjyńůw we Port-au-Prince, we tym Prezydyncki Pałac, śedźiba Norodowygo Zgrůmadzyńo a Katedrala Notre-Dame.
Podug szacowańo Hajitańskigo Czyrwjůnygo Krziża pogińůło 200 tyśůncůw ludźůw.
Galerjo[Sprowjej]
-
Zbulůny Prezydyncki Pałac we hajitańskij stolicy
-
-
-
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
OSKAR OSPRAWIO: Urodziny i nowy dom. Jestech ptoszek, wszystke piorka mom niybieske yno dokola dziubka biole, na lebku piorka ulozoly sie jak fale na morzu, bez toz nazwali mie „PAPUZKA FALISTA”. Wyklul zech sie bez lato w 2002 roku do kupy z inkszymi pisklokami. Jak nom bolo tak kole 6 tydni, to nasz hodowca […]
OSKAR OSPRAWIO: Nowy dom.
Pjykne widoki
Pjykne widoki Cóż to tera porobili ! Wszyski chałpy pobulili ! Ałtobana sam budujóm I nas wcale nie żałujóm Wjelki doły wykopali Na pjosek sie tam natkali Za moja chałpa go swozili Wjelki hołdy porobili Mjyszkóm tera choby w górach Bo móm hołdów do pjedróna Tu je hołda ! tam hołdeczka ! A we środku […]
Spomniyni z Ameryki
Spomniynia z Ameryki Za łoknym cichnie gwar metropolii Chicago kłodzie się już do snu a jo w hotelu czekom na taksi chocioż z wrażynio brakuje tchu Domy wysoki jak wieża Ajfla ze szkła betonu w niebo się pnom pocykoł żech se pora widokow wsadza we album pamiontka mom Ref …Bo w Ameryce wszystko inaksze ulice […]
Basyn
Basyn Łuksikowi basyna sie zachciało Zygroda rozkopoł już cało A nic mu tam nie pasowało Nerwów to jyno kosztowało Zaglóndo i yno łazi Ciekawe kaj zajś łopata wsadzi? Trocha podeptoł jeszcze Koło chałpy bydzie mjyjsce najlepsze Tuż zajś ryje i źymja wyciepuje I staro dziura nióm zasypuje Kaj basyn robić chcioł pjyrsze Co zećón gałynzie […]


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
Trzej Królowie
Trzej Królowie Trzej Królowie jadą Z królewską paradą Na wielbłądach przez pustynię Za gwiazdą i jej promieniem Wiozą z sobą dary Dla dzieciny małej Aniołowie się radują Królom Betlejem wskazują Gdzie Dzieciątko we żłóbeczku Z Józefem i swą mateczką Tam Trzj Królowie podążają Na kolanach pokłon dają Składając w ofierze Swoje dary szczerze Urszula Oślislok
Trzy Króle
Trzy Króle
Trzy Króle Trzy Krōle se wyndrowały Za gwjŏzdeczkōm zaglōndały Do Betlejym trefić chcieli Ale drōgi nie widzieli Na kamelach se jechali Po pustyni wandrowali A gwjŏzdeczka jich kludziła Czasym trocha sie straciła Bez to jim to długo twało Bo kōmpasōw sie nie znało Ale gwjŏzda wjelko była Blyskym swojim jich kludziła Bo łōni pokłōn łoddać […]


text:
Laureaci i organizatorzy Dyplom Czytanie nagrodzonego wiersza. Ruda Śląska 20 . 01 . 2014r.
IX edycja Barbórkowego Konkursu Poetyckiego
Laureaty we konkursie ślōnskich limerykōw „Ze Wiyrka”
Wiyrecke limeryki – – – Kolanijo Ficinus Na Ficinus sie wybrala Na deptaku podeptała Wele płotka Kościōł z przodka W „Kuźni Smaku” pośniodała. – – – Handlyrz z Wiyrka Jedyn handlyrz ze torgu na Wiyrku Bez cołko szychta myśloł ô biyrku Smola kokoty Ziylōne szałoty Ni ma jak laba po biyrku we „wyrku”. – – […]
Starce
Starce Cōż ci moja starko dōm ? Jo malutke ronczki mōm Kartka wezna, zegna w pōł Kajsik tuszki,pyndzek bōł Namaluja tam serduszko Moja starko dobro wrōżko Kwiotek w rogu , żōłte słōnko Co we wodzie promyk tōnko Barbara Politaj
A kto sie w styczniu urodzioł…
Szczęśliwego Nowego Roku 2014!!!
Stary Rok
Stary Rok Nasz Stary Rok ku końcu idzie Nowy depto Starymu po piyntach Jo tak po prowdzie niy bołach w biydzie Dyć dołeś mi radość i piykne świynta Wyna mie wtynczos richtig darzoła Wiersze, rymeczki i gryfno szpaska We zocność ludkōw żech uwierzoła Możno to boła Pōnbōczka łaska? Ech Stary Roku płaczka sie krynci Co […]
„Szyb Andrzyj”
„Szyb Andrzyj” Siupnoł se synek przi” Szybie Andrzeja” Dosz mi sam ciynia? Durś mōm nadzieja Starziku mocny Zabytku zocny Kej przidzie ta bryza jo nikaj niy zwieja. Barbara Politaj
Handlyrz z Wiyrka
Handlyrz z Wiyrka Jedyn handlyrz ze torgu na Wiyrku Bez cołko szychta myśloł ô biyrku Smola kokoty Ziylōne szałoty Ni ma jak laba po biyrku we „wyrku”. Barbara Politaj
Kolanijo Ficinus
Kolanijo Ficinus Na Ficinus sie wybrala Na deptaku podeptała Wele płotka Kościōł z przodka W „Kuźni Smaku” pośniodała. Barbara Politaj
Wiyrecke limeryki
Wiyrecke limeryki – – – Kolanijo Ficinus Na Ficinus sie wybrala Na deptaku podeptała Wele płotka Kościōł z przodka W „Kuźni Smaku” pośniodała. – – – Handlyrz z Wiyrka Jedyn handlyrz ze torgu na Wiyrku Bez cołko szychta myśloł ô biyrku Smola kokoty Ziylōne szałoty Ni ma jak laba po biyrku we „wyrku”. – – […]


text:
Znodli zajyncie. Dwa bergmony sie nudzili I cosik nowygo wymyślili Emerytura sie jym zaczyła I nuda w życiu rozpoczyła Bezto teroz sie wspinajom Jedyn drugiygo trzymajom Żeby z chmury niy zlecieli I na inkszo one niy zlecieli Na kożdo sie wdrapujom Cupnom chwila godajom Ślonsko fana jyj wbijajom A kej łostatnio oni zaliczom Chycom sie […]
Znodli zajyncie
Zdradziył
Zdradziył. Zaczyno sie kej ziymji czynśynje Dreszcze som na coukim ciele Czuje sie jyj uwielbjynje Noga o noga sie ociyro Splontane palce rynki Wacek wcale niy był miynki Z polki cosik zleciało Oberwało jyj cialo Jyj to niy zabolało Ona nic niy poczuła Calo byla rozpolono I kej mo byc ogolono Oba mokre byli cale […]
Żaba
Żaba. Żaba we wodzie sie moczy Czasym z wody wyskoczy Czatuje na keres owady Lubi jyść nawet i mady Opuszczajom jom myśli Że kejś przyjdzie dziyń Kej yno spotko ksiyńcia I odmjyni jom ze zaklyncia Zolytników odpycho W gody sie niy bawi Czeko na tego jednygo Co jom kusiolym wybawi Czas wartko ucieko A łona […]
Zadzior
Zadzior. Dostouech faca W moja glaca Aże mje zećmiło Na zola obalyło Stanouech na nogi Niy moga tego strzimać Że mje inkszo gadzina Przy mojyj skrzywiła mina Pozbiyrouech sie do kupy Kurz otrzepol z dupy Zrobiyl zech ala fikołek Przed gymbom mu nazdouech Zymby mje trocha bolały Obślimtoł żech sie cały Yno godka niy pomogła […]
Zawiolo
Zawiolo Staro wierzba gowom chwieje Niy wiy co sie z niom dzieje Kokot z kurami z grzyndy zlecieli Krowy do obory wartko wlecieli Boćki z gniozd wyfurgaly Byk srogie zrobiol galy Kozy tyz sie pochowaly Paw sie zrobiol coukiym maly Wiotr byl juz fest porywisty Wszystko w lufcie zaczlo furgac Na swyj drodze wszystko torgac […]
Yno czymu
Yno czymu?. Serce jego przez Nia je zlomane Coukie jyj przajanie je oszukane Wszystko co yno razym budowali Ona z inkszym oroz zmarnowali I fest gorkie od niyj kejs slowa Furt daleko sie od niego oddalyly Jyj teroz slowa w żyletki sie zmiyniyly Przecinajom wszystkie do niyj uczucia Jego oczy wodom som teroz zalone A […]
Yno niy cywil
Yno niy cywil. Kej Opa Jorg na wojnie wojowoł W szranku pistułla swoja chowoł W szpindzie kaj mioł swoje graty Trzimoł ze dwa abo i trzi granaty Miyjsca w doma miol fest za mało Bo chcioł tam wrazić srogie działo Zbiyroł Opa te wszystkie klamory Wiedzioł że przidom ruskie zmory Niy chcioł jiym skóry tanjo […]
Warto
Warto. Tak niydowno boło tak piyknie Na som jyj widok serce miynknie Teroz oroz wszystko sie zmiyniło Kejby w piekle mje Jom zamjeniyło Dziołszki juz wcale niy poznaja A i dalyj fest mocno jyj przaja I nogle wszystko sie zmiyniło I haja,haja w doma goniyła Piykne serce w lód sie zmiyniło Furt dalyko synka odpyndziło […]
Wspomniyń czar
Wspomniyń czar. Oroz znaloz sie na ziymnyj zoli Kaj kożdy sie czegoś fest boi I w fest wielkiym popłochu Wciepniynty zostoł do lochu Szczury wylazły z ściany dziury Szczury kamrata rany oblazły On pozbawiony coukiyj siyły Myśloł że one mu sie yno śniyły Ale to sie działo tu i teroz To działo sie tam naprowdy […]
Wonialo
Wonialo. Dzisioj ciasto Jo piyk Forma fetym wysmarowol Couko masa do niyj wlol Piec nastawiyl forma wraziyl W byfyju pudru szukol Nerwowy durch na nje kukol Bolem sie ze zakalec wyjdzie Baba przyjdzie ciasta niy bydzie Ona do dom yno wlazla Zaroz do kuchni polazla W antryju fest wonialo Jysc sie juz ciacho chcialo Niyciyrpliwie […]


text:
REGIOFUN – „Mój rower” reż. Piotr Trzaskalski
Latoś za pora dni łodbywo sie we katowickich kinach REGIOFUN czyli fajrowani ze filmym. Bydzie szło łoboczyć poradziesiont filmów, kiere łostały nakryncone dziynki regionalnym funduszom.
Nom tyż przipadło połokludzać Wos po niykierych śnich, cobyście wziyni swojich przocieli i przyszli se trocha dychnyć i co połoglondać na wielim katowickim ekranie. A zacznymy łod filmu Piotra Trzaskalskiego „Mój rower” abo po naszymu „Moji koło”.
Łopowiado ło trzech chopach: starziku, łojcu i synu, kierzy som ze sobom powadzyni. I ino rajza, na kiero sie razym rychtujom dopomoże jim lepij siebie poznać. A wszyjstko zaczyno sie łod tego, że siedymdziesiyńcioletniego Włodka łostawio baba a łon chce jom znojść.
Film łopowiado ło tym, że sobom trzeja wiyncyj godać, chocioż niy roz je ciyżko. Przeca łojciec mo inksze zdani łod syna a co dopiyro starzik łod wnuka. I jak sie potym łokoże, że kożdy śnich je taki som jak inksi. Jak pado som reżyser, koło je we filmie rzeczom, kiero kożdy z familiji kiejsik erbnie. A jak erbnie, to stowo sie inkszym.
- Tytuł oryginalny: Mój rower
- Reżyseria: Piotr Trzaskalski
- Scenariusz: Wojciech Lepianka, Piotr Trzaskalski
- Obsada: Michał Urbaniak, Artur Żmijewski, Krzysztof Chodorowski, Anna Nehrebecka
- Kraj produkcji: Polska
- Rok produkcji: 2012
- Czas trwania: 90 min.
- Producent: Federico Film
- Fundusz filmowy: Łódź Film Commission
- W cyklu: Pokazy specjalne
24.10.2012 g. 20:00 Kino Kosmos, Katowice
Wiyncyj ło REGIOFUN na jich zajcie:
http://regiofun.pl/


text:
Mahatma Gandhi
Mahatma Gandhi, jogo pópšawne mě jo Mohandas Karamchand Gandhi, (gudžaratiski: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, hindiski: मोहनदास करमचंद गांधी, Mohandās Karamcand Gāndhī, [ˈmoːɦənd̪aːs ˈkərəmtʃənd̪ ˈɡaːnd̪ʱi] ? / i; roźonow 2. oktober 1868 w Porabandara zwězkowego stata Gudžarat w Indiskej; zamrětow † 30. januar 1948 w Nowe Delhi, Indiska) wón jo był indiski a pódpołdnjoafrikański pšawiznik, wopěraŕ, rewolucionaŕ, publicist, wucabnik, asket a pacifist.
- Gandhi jo było politiski a duchowski wjednik ze indiskego njewótwisnoskego gibanje w 20. stolěśa.
- Až pšawiznik w Pódpołdnjowju Afriku, bu Gandhi jo se pśeśiwo apartheiźe zasajźili.


text:
Ślōnsk
Ślōnsk (śl-mjym.: Schläsing, pol.: Śląsk, niēm. Schlesien, czes. Slezsko, łac. Silesia)[1] – historyczno kraina położōno we Strzodkowyj Ojropie, na placu Polski, Czeskiēj Republiki i Niēmiec. Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj a strzodkowyj Ŏdry a poczōnkowygo biygu Wisły. Terozki skiż ŏdmiynnych geograficznych, historycznych, ekonōmicznych a etnicznych warunkōw, Ślōnsk tajluje siy na: Gōrny i Dolny.
Nojwjynkszům gōrůō Ślōnska je Śniēżka.
Treść
Geôgrafijo[Sprowjej]
Granice[Sprowjej]
Za piyrsze, krajym regiōnu bōł wodny tajlōng Gōrnyj Ŏdry. Poza Ślōnskiym rozlygowany bôł Bytōń, kery leżoł we dorzyczu Wisły (małopolski grōd). Ślōnsko-wielgopolsko granica bōła ŏznoczano ŏd lynije wodnygo tajlungu Ŏdry i Warty, a połedniowym krajym bōły gōrske wiyrchy. Podle kōncepcyje ruchu ludnośći rzykoma, do Ślōnska wrachowowała siy kłodzko ziēmia we dorzyczu Ŏdry. Nojstarszo granica Ślōnska a Łużyce biygła podle Łużyckij Nyse.
Na połedniowym wschodzie tradycyjnōm granicōm je rzyka Bioło (kraj miyndzy downymi diecezyjōma – wrocłowskōm i krakowskōm, choć ŏd 1179 roku do XV stolecio ziymie Ŏświēncimskiēgo Ksiōnżynstwa, Zatorskiēgo Ksiōnżynstwa a Siewierskiēgo Ksiōnżynstwa noleżały do ślōnskich Piastōw). Na połedniowym wschodzie kraj biygnie wiyrchōma Ślōnskigo Beskidu, jak: Klimczok, Kotorz, Malinowsko Skała, Baranio Gōra a Ŏchodzita. Na wyżce sztadōw Czechowicē-Dziedzicē, Pszczyna a Bieruń granicowōm rzykōm je Wisła (do ujścio Przēmsze), a potym Przymsza. We Gōrnoślōnskim Industryjnym Ŏkryngu krajym je Brynica.
We niymieckij tradycyji granice prowincyje Ślōnsk spamiyntane sōm jako tradycyjne kraje Ślōnska, przi czym wrachowujōm do niygo m.in. teryny rozlygowane na zachōd ŏuod Kwise, przi tym we polskij tradycyji na zachodzie to gynau Kwisa je krajym. Te porōżniynia dajōm baza na haja ŏ tyn kraj. Problym je tyż połedniowo granica Dolnēgo Ślōnska, kero biygnie wiyrchōma Sudetōw – podle niykerych kłodzko ziēmia je ŏsobnym historycznie placym.
Kultura[Sprowjej]
Litēratura[Sprowjej]
Jedna z nojstarszych ksiōng szkryflonych na Ślōnsku je ksiēnga hēnrykowsko. Je to stuzajtno ksiynga spisano po łacinie chrōnika ŏpactwa cystersōw we Hēnrykowiē we Dolnym Ślōnsku. Tajla piyrszo tyj ksiyngi ŏpisuje lota ŏd fōndacyje klasztoru we 1227 bez Hajnla Brodatygo do 1259, tajla drugo prowadzi historyjo ŏpactwa do 1310. Ksiynga zawiyro we zapiskach z 1270 zdaniy, o kerym siy godo, że je nojstarsze zaszkryflane we godce polskij, czeskij a ślōnskij (te godki bôły tedy blank na siy podane): ,,Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai" co je po ślōnsku:,,Dej, jo pobrusza, a ty pocziwej, a po polsku: ,,Daj, ja pomielę, a ty odpoczywaj.
Muzyka[Sprowjej]
Na Ślōnsku je sam 7 filharmonii, a dwie Akademie Muzyczne - we Katowicach a Wrocławie. Trza jeszcze pedzieć o ludziach, kerzy ta muzyka piszom. Nojbarzi znani we świēcie to: Grzegorz Gerwazy Gorczycki, Georg Philipp Tellemann, Edward Bogusławski, Jan Wincenty Hawel, Wojciech Kilar. Schlesisches Musikfest (ślōnske tumaczeniē:Ślōnski Muzyczny Fest) to fest kery ôdbywo siē ôde 1876 z pauzōm we lotach 1942-1996.
Ślōnsko kuchnia[Sprowjej]
Ślōnsko kuchnia je fest charakterystyczno, noleżi do kuchńi strzodkowoojropejskich, nale mogymy pedzieć, że w każdyj tajli Ślōnska warzi siē trocha inaczij. Bez wiela lot mioła ajnflusy ze polskom, mjymjeckom a czeskom, beztoż na cołkim Ślōnsku jodło niē je take some. Na Ślōnsku je wiela jodła kere nikaj indzij na zimji niē ma, nale nikere potrawy sōm take kej na terynach z kerych mioły ajnflus. Powszechnie uważo siē, iże nojczēnstszym ślōnskim jodłym sōm rolady wroz ze ślōnskimi kluskōma a modrōm kapustōm, zaś piērsze danie musi być nudelzupa.
Folklor[Sprowjej]
Ôblēczēnia ludowe[Sprowjej]
Ôblēczēnia ludowe Dolnēgo Ślōnska[2]:
- ôblēczēnie jelyniogōrske
- ôblēczēnie kaczawsko-nadŏbrzańske
- ôblēczēnie karkonoske
- ôblēczēnie kłodzke
- ôblēczēnie wołbrzyskie
- ôblēczēnie wrocłowskie
- ôblēczēnie głogowske (ôsobno zorta)
- ôblēczēnie z tyrynōw Nysy
Ôblēczēnia ludowe Gōrnēgo Ślōnska[2]:
- ôblēczēnie cieszyńske
- ôblēczēnie pszczyńske
- ôblēczēnie raciborske
- ôblēczēnie rozbarske (gōrzańske)
- ôblēczēnie Jackōw jabłōnkowskich
- ôblēczēnie Gōrali ślōnskich
- ôblēczēnie Lachōw ślōnskich
Tańce[Sprowjej]
Nojbarzij znane ślōnske tańce to: Trojak, Grozik, Ôwczarek, Diobōłek, Gołōmbek, Puszczany, Ôd buczku. Wielgo tukej je rola ZPiT "Śląsk" im. S. Hadyny, kery stoł siy nojwiynkszym i nojznońszym propagatorym ślōnskiyj kultury we Polsce i na świyciy.
Tradycyje[Sprowjej]
- Świynta: 4 grudnia je ôbchodzōne świēnto Barbory, patrōnki grubiorzōw, zaś 4 maja Dziēń św. Floriana - patrōna hutnikōw. Zauobycz te niy sōm wolne ôd roboty, zaczyno siy je ôd Mszy we kościele, niyskorzij je pochōd ze hutniczōm abo bergmańskōm ôrkestrōm a pod kōniec nojczynścij je robiōny fest.
- Na Ślōnsku ôbchodzi siy Abrahama - 50. geburstag
- Na Ślōnsku popularny je karciany szpil szkat.
- Popularno na Ślōnsku je tyż hodowla gołymbi (we gołymbiokach).
- Ślōnzoki niy ôbchodzōm imienin
Nauka a ôświata[Sprowjej]
Ze Ślŏnska je 17 ludzi, kerych ŏtrzymoło nadgroda Nobla, ze tygo dziesiynciu pochodziōło ze Wrocłowia:
- pisorze – Theodor Mommsen (1902), Gerhart Hauptmann (1912)
- fizyki – Otto Stern (1943), Phillip Lenard (1905), Max Born (1954), Maria Goeppert-Mayer (1963), Johannes Georg Bednorz (1987), Hans Georg Dehmelt (1989)
- chymiki – Eduard Buchner (1907), Fritz Haber (1918), Friedrich Bergius (1931), Kurt Alder (1950), Konrad Bloch (1964)
- dochtōry a biochymiki – Paul Ehrlich (1908), Gerhard Domagk (1939), Günter Blobel (1999)
- ekonōmista – Reinhard Selten (1994)
Bez lauryatōw nadgrody Nobla, wstrzōd Ślōnzokōw je tyż wiela inkszych naukowcōw, do bajszpila: Theodor Kaluza, Gregor Mendel, Fritz London, Maria Cunitz, Richard Courant, Carl Friedländer a Carl Wernicke.
Ôbejrzij tēż[Sprowjej]
Przipisy
- ↑ Mjano połaźi uod "ślyng" lub "ślymp", co uoznoczo wilgły abo podmokły plac
Marek Szołtysek: Ślonsk je piykny = Śląsk jest piękny = Silesia is beautiful = Schlesien ist wunderschön = Slezsko je krásné = La Slesia é bella = La Silésie est belle: Rybnik 2007: ISBN 978-8388966-21-7 ; zajta 44
- ↑ 2,0 2,1 Barbara Bazielich: Tradycyjne stroje dolnośląskie Wrocłow: Wydaw. Uniwersytetu Wrocławskiego, 1993. ISBN 83-229-0853-9.


text:
Roztomili
Maj w tym roku aurom nos niy rozpieszczoł i niy pomna nawet kedy w Boże Ciało przy procesyjach loło tak jak w łostatni szwortek, a pamiyntom jeszcze procesyje z lot 50 tych łońskigo stulecio. Miyszkolech wtedy na Ryndorfie, ło kerym żech już szkryfloł.
Procesyjo na Ryndorfie przypominała mi triumfy wodzow i cysorzy rzymskich. Wszystke łokna, szałfynstry, siynie a nawet ańfarty były łobstrojone kwiotkami, świyntymi łobrozkami, świycznikami, dewocjonaliami i heklowanymi łobrusami i gardinami. Cały Ryndorf, Szwarcwald i Cepelina szły w procesyji łod czarnoleskiego kościoła. Zdarzyło sie pora razy, że oltorz na naszy drodze stawioł moj opa z sonsiodami przed moim dwusztokowym familokym. Tyn familok nazywom moim z ty racji, żech w nim miyszkoł z opom i omom. Chociaż dom był mało reprezyntacyjny, mioł tyn atut, że do siyni właziyło sie po schodkach i przez to oltarz postawiony na nich było widać z daleka. I jo wtedy sie asioł, że tyn oltorz stoi przed moim familokym i kożdy go może łobejrzeć i podziwiać, a przede wszystkim porzykać przy nim za siebie i swój hajmat.
Przi dzisiejszych procesyjach łokna juz niy bywajom tak fest wystrojone, cho dzisioj i mozliwosci wiynksze i żodyn niy zabronio. Pisza lo tym zabronianiu bo piyrwy chodziyli zaangażowane i nadgorliwe partyjnioki i spisywali swojich myni zaangażowanych towarzyszy, kerzy śmieli sie wierzyć niy ino w Partio ale i w Boga i strojyli łokna. Kablowanie kończylo sie obniżyniym premii abo w nojlepszym wypadku partyjnom naganom. Z tom partyjnom cynzurom radziyli my sie piyrwy jak sie ino dało. Moj kamrat dostol w owym czasie delegacyjo do Moskwy i umówiyli my sie tak, że jak bydzie musioł cygani to brif napisze zielonom tintom. Po dwoch tydniach dostolech pocztowka na kery bol wiecznie żywy Lenin na kery pisalo: Wiysz Marian Moskwa mi sie bardzo a to bardzo podobo, wszystko tu jest piykne, sklepy obficie zaopatrzone ino nikaj niy idzie dostać zielony tinty.
Inny kolega z kerym żech sie niy umawiał posłoł mi tako kartka Marian tu jest wszystko bardzo tonie Wołga kupisz za 100 rubli, ale po co mi tyla wody a po za tym jak dołoża jeszcze 20 rubli to se kupia w barze flaszka piwa i kurczaka z rożna. Awangardom Narodu w tamtych czasach boła PZPR czyli Polsko Zjednoczono Partio Robotniczo, kero decydowała o naszych losach i bycie we wiynkszym nieco stopniu niz dzisioj Platforma PIS , PSL i SLD razym wziynte.
Żałuja że tegoroczno procesyjo niy szla wele cesty przy kery pomiyszkuja, bo moze wtedy by gibci jom uporzondkowali po zakopanym juz gazociongu ło kerym szkryflołech w zeszłym tydniu. Ta fuszerka kero łobserwuja łod miesionca zaczyno mie wciongać coroz bardzi. Zauważyłech dzisioj że płyty chodnikowe niy wszyndzie kładzie sie wedle sztuki brukarski, ale wedle polski maksymy murarski: trzymej tyn mur żeby sie niy łobalol a jo leca po geld. Mało tego przy mojim placu leży pora wykopanych betonowych ringow melioracyjnych. Nie wiym czy dzisioj juz ta melioracjo jest niypotrzebno, ale porzondek boł by ze wszech miar wskazany juz teraz a niy jak wilijo w maju trefi.
Za złych czasow realnego socjalizmu niezaprzeczalnie nojwiynkszom majowom imprezom boł Wyścig Pokoju, kery wyruszoł zowdy w przeddziyń zwyciynstwa czyli 8 maja. Popularności ty imprezy jak dotychczas niy dorównały nawet łostatnie mistrzostwa Europy we fusbalu. W wyścigu tym ścigali sie kolarze obozu socjalistycznego, a trasa przebiegała przez Polsko, NRD i Czechy a potym nawet bez Rusyjo. Pynzjonisty do dzisioj wspominajom take nazwiska polokow jak Królak, Gazda, Szozda, Szurkowski czy Niemiec Schur, czech Smolik abo Rus Melichow. Rywalizacja boła zawziynto, w radyjoku co 15 minut relacyjo z auta motoradu abo helikoptera. Na trasie ci co prowadziyli ciepali za siebie cweki a ci ze zadku czasem i luftpompom traktowali rywala ze przodku. Na trasie przejazdu gromadzioły sie niyprzebyte tłumy. Jo do dzisioj spominom jak wyścig Pokoju przejyżdżoł bez Fryncita. Miolech chyba z 5 abo 6 lot i fater trzymali mie na barana jak jechali kolarze. Przi ty okazji odbyły sie tyż kolarskie zawody dlo dzieci i mie sie udało wypyndalowac 1 miejsce na drodze, przi kery dzisioj jest komyndo policyji. A skoro już my spomnieli lo stróżach prawa to na końcu wierszych kery żech kedyś tam nagryzmoloł.
Mój policjancie
1
Mój ty kochany, mój ty wariacie
Dziś się spotkamy w komisariacie
Przyjdę do ciebie na przepytanki
Złapiesz me dłonie, skujesz w kajdanki
Refren
Przyjdę do ciebie po fajerancie
Mój ty przystojny, mój aspirancie
Przyjdę do ciebie powiem dwa słowa
Abyś mnie w końcu zaaresztował
2
Nie musisz słodzić ani cudować
Nie musisz nawet mnie prowokować
Nie musisz ścigać mnie listem gończym
By nasze dłonie w splocie połączyć
Refren
Przyjdę do ciebie po fajerancie
Mój ty przystojny mój aspirancie
Przyjdę do ciebie powiem dwa słowa
Abyś mnie w końcu zaaresztował
3
Nie musisz za mną chodzić i śledzić
Nie musisz prosić, czarować, bredzić
Ani podglądać czasem ukradkiem
Bo będę twoim koronnym świadkiem
Refren
Przyjdę do ciebie po fajerancie
Mój ty przystojny mój aspirancie
Przyjdę do ciebie powiem dwa słowa
Abyś mnie w końcu zaaresztował


text:
Maroko
Maroko, Krōlestwo Maroka (ar. المملكة المغربية) – państwo położōne we pōłnocno-zachodnij Afryce nad Atlantyckim Ôceanym i Strzōdziymnym Morzym. Grańiczy z Algeryjōm (na wschodzie), Saharōm Zachodniōm (na połedniu) i hiszpańskimi eksklawami we Afryce: Ceutōm a Mellilōm (na pōłnocy). Nŏleży do państw Maghrebu.
Graniczy z (podugowatość spōlnyj granicy):
- Łōncznŏ podugowatość granic lōndowych: 2 017,9 km
- Algeryjo: 1 559 km
- Sahara Zachodnio: 443 km
- hiszpańske eksklawy we Afryce:
- Podugowatość wybrzeża morskigo: 1835 km
- Nŏjniższy punkt: Sabcha Tah 55 m p.p.m.
- Nŏjwyższy punkt: Džabal Tubkal 4165 m n.p.m.
Przipisy[Sprowjej]
- ↑ bez Sahary Zachodnij


text:
Můnotejizm
Můnoteizm (s greckigo uόvoς) monos – "jedźiny" + θeός theos – "bůg"; jydynobůstwo) – wjara we istńyńy jedźinygo Bůga, we přećiwjyństwje do hynoteizmu wyklučajůnco istńyńy jakychkolwjek inkšych istot boskych. Přećiwjyństwym můnoteizmu je politeizm. Můnoteiśći zazwyčej připisujům Bůgu cechy doskůnouośći take kej ůmńipotyncyjo, ůmńiscyjyncyjo, ůmńiprezyncyjo i nojwyžšo dobroć we rozůmjyńu etyčnym.
Wyznańůma můnoteistyčnymi sům tři religje uokreślane kej abrahamične: judajizm, chřeśćijaństwo we islam, a tyž nowe religje powstoue na jejich grůńće, take kej śikhizm, rastafari, babizm a bahajizm. Idyjo jedźinygo Boga znajůmo je tyž we zaratuštrjańizmje (Ahura Mazda) i we wjynkšośći uoduamůw hindujizmu (Brahman, Iśwara).


text:
Symnůn
Wspůłrzyndne: 35°33' N 53°22' E
Semnan (perski: سمنان) to mjasto we uostańe semnańskim we půunocnym Irańe, jigo populacyjo šacowano je na 126 780 mjyškańcůw (2005)[1]. Je to stolica tygo ostanu.
Semnan znajduje śe na wysokośći 1 138 myjtrůw nad poźůmym mořa a na pouedńowych zbočach Gůr Elburz. Industryjo Semnana uopjyro śe guůwńy na handlowańu zbožůma a baumwolům.
Produkcyjo uoblečyń a tepichůw uod downa je podstawowym zdřůduym utřimańo rdzynnych sam ludźi, nale uobecńy kej śe porůwnuje to do ušuocy rozwijo śe tyž a industryjo autowo. Semnan historyčńy je přistankym na ceśće mjyndzy Tehranym (220 km) a Mashadym (685 km) a je uůnčńikym drůgowym a banowym tych mjast.
Na zachodźe Semnana najmyřo śe Maleh, kery bůu zawčasu uosobnym uośedlym, nale přiuůnčůno go do Semnana. W lokalnym djalykće mjyškańcůw tyj dźelńicy mjanuje śe Malezh.


text:
Delnja Sakska
Delnja Sakska je zwjazkowy kraj w sewjeru Němskeje. Po přestrjeni je po Bayerskej druhi najwjetši kraj Zwjazkoweje republiki Němska. Jeho hłowne město je Hannover.
Geografija[wobdźěłać]
Přez Delnju Saksku běža rěka Łobjo a tež rěki Weser, Aller a Ems.
Najwjetše města su Hannover, Braunschweig, Osnabrück, Oldenburg (Oldenburg), Göttingen a Wolfsburg.
Stawizny[wobdźěłać]
Delnja Sakska je so w lěće 1946 załožiła.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać]
W Delnjej Sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow (Lüchow, Wustrow, Bardowiek), kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče. Tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje, ale bě přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze hornjoserbšćinu, delnjoserbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Ale su tam tež mjena němskeho pochada.
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Portugalijo
Portugalijo, Portugalsko Republika (República Portuguesa) – ojropejske państwo rozlygowane we zachodńij tajli Połedńowyj Ojropy na połedńowym zachodźe Iberyjskigo Půłwyspu. Je nojdali wysůńyntym na zachůd państwym Ojropy, uod půłnoce a wschodu mo krej ze Szpańijům a uod zachodu a połedńo Portugalijo uoblywajům wody Atlantyckigo Uoceanu. Ku tymu Portugalijo skłodo śe ze raje wyspůw położůnych na Atlantyckym Uoceańe, kej Azorski Archipelag (Açores) a Madera (Madeira). Je człůnkym Ojropejskij Uńije a NATO.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Oralny wobchad
Oralny wobchad (z łaćonskeho os, oris, „huba“) je zhromadne zapřijeće za seksualne praktike, pola kotrychž stimuluje jedyn seksualny partner genitalije druheho partnera z hubu, jazykom abo zubami. Rozeznawamy zasadnje mjez dwěmaj wariantomaj oralneho wobchada:
- fellatio je oralna stimulacija penisa
- cunnilingus je oralna stimulacija wulwy
Wobchadnorěčnje wužiwaja so za fellatio mjez druhim pomjenowanja francosce, někomu jedyn duć, comać, cycać abo tež jendźelske słowo blowjob, kotrež bu wosebje w pornografiji wužiwane.


text:
Łaćina
Łaćina (łać. lingua Latina) je indoojropejsko godka używano we Starożytnym Rzimje, kero wywodźi śe ze rygjůnu Lacyjům. Bůła to znamjynno a urzyndowo godka Imperyjům Rzimskigo. Łaćina, jako godka latynofalisko, dało anfang familiji godek růmańskich, eli mjyndzy inkszymi szpańelskij, francuskij, portugalskij a italskij. Bez dugi czas łaćina fůngowała we Ojropje jako lingua franca, ńyskorzi zastůmpjůno jům atoli godkům francuskům.
Dźiśej łaćina je już umarto a lo ńikogo ńy je uojczystům godkům. Je atoli używano we medycyńe, bjologiji a prawje, beztůż ńykedy uokryślo śe ja mjanym "wygetujůncyj godki".


text:
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy… Tak se siedza i spominom, jak zaczlach robic we moji firmie, to co roku na Dziyn Kobiyt przijyzdzol z derekcji jakis fetryjter i wszystke kobiyty dostowaly szekulada i kwiotek. Nojczynscij bol to nelka abo tulpa. Wele polednia szef naszego oddzialu , jego zastympca i magazynier urzondzali nom fajer. […]
DZIYN KOBIYT – wspominom fajne czasy…
Zaproszyni do Jankowickiej Studziynki
Zaproszenie do Jankowickij Studziynki Tak zaroz po łobiedzie na szpacyr sie wybiera do naszej kochanej Studziynki bo dzisioj je niedziela Wezna ze sobom w taszce żymły i orynżada łone bydom dlo bajtli do mie bydzie bonkawa W ciyniu na szumnej polanie na dece sie siednymy chocioż w lipcu spóźniono majowka se odprawiymy Porzykomy Zdrowaśki świyżym […]


text:
Kolybanka dlo dziecinki Śpij dziecinko nojmilejszo Mój mały kwiotuszku Jo zaśpiywom ci pieśniczka Pokilom przi uszku Ref Luli luli mój pieścioszku Moja ty kruszynko Luli luli tak ci pszaja Malućko dziecinko Zamknij łoczka swoje modre Dyć gwiozdka już mrugo Krasnoludki ze Maryśkom Pódom spać niydugo Ref Luli luli mój pieścioszku Moja ty kruszynko… Już aniolek […]
Kolybanka dlo dziecinki
Dziyń Dziecka
Szanuj Ojca,szanuj Matka
Szanuj Ojca ,szanuj Matka. Kiedy byłach jeszcze mało , dycki doma se godało. Szanuj Ojca , szanuj Matka, oni pszajom do ostatka. Choby nie wjym co se dzioło, bydom przy tobie kei ich zawołosz. Chobyś wyjechoł w świat daleki, ich pszoci, do ciebie doleci. Kiedych już podlotkym była, matka robić mie uczyła. Prziszyć knefel, sprzontać […]
Nasze dzieci
Wszyski dzieci nasze som-śpjywo Majka Jeżowska Nasze dzieci – wiersz
Nasze Dziecioczki
NASZE DZIECIOCZKI Nasze kochane Rojberki aniołki Dzisioj te Świynto Gwizdajom piszczołki Balony i brałzy Torty zisteczki Gyszynków mocka Śmiychu trzi beczki Łojcowie omki Opy i ciotki Ślom wom kusinki W tyn dzionek zocny Bydźcie wesołe Zdróweczko niych sprzijo Niych wasze dzieciństwo We przociu mijo Dlo mamy i taty Zowdy dzieckami Choć już bydziecie Sami łojcami […]
Dziyń Dziecka
Dziyń Dziecka
DZIEŃ DZIECKA
DZIYŃ BAJTLA Dziś bajtlików świynto jest dyć radujom sie już fest Luftbalony nadmuchane wszyske izby wysprzontane Zisty ,kyksy z marnmeladom niy som dzisioj tysz przesadom We ołpszali apluzyny kiwi , banan, mandaryny Szekulady i bombony no i krepli połne romy Tak bajtliki pomaszkycom nim spotkajom sie z szlafmycom Pisku bydzie co niymiara za to dzisioj […]
Nasze dzieci
Nasze dzieci
Nasze dzieci
Nasze dzieci Dziyń jak kożdy inkszy by sie wszyskim zdało Ale to Dziyń Dziecka dzisio kożde bydzie śwjyntowało To nasze pociechy,fest sóm miłowane najmilyjsze w śwjecie dziecióntka kochane Starsze czy malutki jim wszyjscy pszajymy Bo to na tym śwjecie dlo nich my żyjymy Łóne sóm pociechóm na łutropy,smutki wszyski nasze dzieci wjelki i malutki Urszula […]
A czymu?
A czymu? Ty suchosz jak dziecko zadowo pytania Kej yno umi poskłodać zdania Łoczka te piykne na Ciebie patrzom A łodpowiedzi tak wiela znaczom Czymu te niebo jest take modre? A gwiozdki na nim świyconce , szykowne? Te ptoszki czymu tak piyknie śpiywajom? A czymu te rybki we wodzie pływajom? Tropisz sie zowdy co tu […]


text:
DZIYN WSZYSTKICH SWIYNTYCH
Jak co roku, tak i dzisiej swiyntujymy Dziyn Zmarlych.
W tyn szczegolny dziyn wspominomy naszych Bliskich, Przijocieli i Znajomych, kerzy odeszli. Kozdy z nos musiol kedys pozegnac kogos kochanego, kozdy z nos przezywol zaloba w sercu.
Piyrwy laziolo sie na kerchow, strojolo groby zielonymi astami, stowialo kwiotki i swiyciolo swiyczki, blank normalne biole swiyczki.
Jo rada lotala na kerchow we wieczor. Wtynczos piyknie wyglondaly te polonce sie swiyczki na grobach, i wonialo stopionom stearynom, a niebo nad kerchowym bolo czerwone.
Dzisiej wszystko wyglondo inakszy. Niy ma juz swiyczek yno kolorowe znicze i niy trza miec stracha, ze sie swiyczka przewroci i podpoli te asty na grobie.
Po poledniu po kerchowie lazi kapelonek z dwoma ministrantami i przi kozdym katolickim grobie sie zatrzimuje, coby krotko porzykac i pokropic wodom swiynconom. A jak prawie trefi przi grobie kogos z rodziny, to sie piyknie prziwito, i leci dalij. Niy mo tego za wiela, bo tukej jest duzo inkszych wyznan, kere abo niy swiyntujom wcale, abo w inkszym terminie. Procesyje na kerchowie niy urzondzajom juz tak, jak piyrwy na Slonsku abo w Polsce.
Tak jak pisalach, kozdy z nos przezywo ciynzke chwile, chwile, kedy trza pozegnac sie z kims Bliskim.
Jak tak stoja przi grobie od mojich Ojcow i Bracikow, i placzki kulajom mi sie po licach, to przipominajom mi sie czasy, jak my jeszcze byli wszyscy do kupy, jak my fajrowali gyburtstagi i swiynta, Boze Narodzynie i Wielkanoc, Zilwestra i Nowy Rok i wiela, wiela inkszych rzeczy.
Stoja tak przi tym grobie i wspominom ta straszno chwila, jak musialach sie pozegnac z mojom Mamom…jak czimalach Jom za rynka kedy odchodziola tam…daleko…do lepszego swiata…kaj niy musi juz ciyrpiec…do Pana Boga.
- Mamo, Tato, mie jest tesno za Wami, ale wiym, ze sie kedys trefiymy i zas bydymy razym.
- Dziynkuja Panu Bogu za to, ze moglach Wos miec – nojlepszych Ojcow na swiecie!
- Dziynkuja tyz za to, ze nauczyliscie mie przoc naszymu slonskymu hajmatowi i jynzykowi, kery slyszalach jak jeszcze bolach pod Twoim Mamo sercym. Dycki mi godaliscie, ze mom byc dumno zech jest Slonzoczkom. Mamo, Tato, jestech dumno z tego!
Terozki poswiyca jeszcze znicze, a jedyn ekstra za tych Bliskich, kerych grobow niy moga odwiedzic.
Po leku tyn smutny dziyn sie konczy.
Ale pamiync o naszych Bliskich niy konczy sie na tym jednym dniu. Dziynnie sie wspomino i mysli o Nich, czuje sie Jejich bliskosc, choc som daleko…
Jaaa…tyn czas leci…coroz wiyncy grobow od Nojblizszych jest do odwiedzynia, trza jechac jeszcze na inksze kerchowy…
Na plocie jednego z kerchowow bola tabulka z napisym: „Bylem tym, kim ty jestes. Ty bedziesz tym, kim jestem ja”
Smutne to jest swiynto…ale umiyro yno tyn, kerego sie zapomnialo.
Barbara Matusiewicz


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
MOJ OJCIEC
WSPOMNIYNIA O MOIM OJCU Niy jedyn roz w moich opowiadaniach wspominalach mojego Papy, ale tak richtig o Nim zech jeszcze niy osprawiala. Bol to stary Bergmon, kery na grubie przerobiol prawie colke zycie. Jak poszol na pynzyjo, to niy wiedziol, co robic z czasym, toz sie smykol do zogrody, dopatrywol swinki, dwoch barankow i […]
MOJ KAMRAT JAREK
MOJ KAMRAT JAREK Jarek bol z tzw. „dobrego domu”. W colkim miyszkaniu na dylowce boly rozlozone tepichy, kere gosposia dziynnie pucowala jak pan z paniom poszli do biura, tyrala ze szmatom i sciyrala kurze z wszystkich meblow i drogich figurek. Jarek dziynnie cwiczol granie na klawiyrze, bo musiol lazic do szkoly muzycznyj. A tyn klawiyr […]
WE STARSZYCH KLASACH…
WE STARSZYCH KLASACH We piyrszy klasie pisali my blajsztiftami, ale we drugi kozali nom pisac ronczkom i stalowkom. Stolik miol w pojszczodku dziura, kaj bol tintenfas z tintom. Potym dowiedzialach sie, ze to sie tak smiysznie nazywo „kalamarz” i „atrament”. Toz musieli my we tyj tincie tonkac stalowka, a potym pisac we hefcie. Trza bolo […]
Spomniyni z Ameryki
Spomniynia z Ameryki Za łoknym cichnie gwar metropolii Chicago kłodzie się już do snu a jo w hotelu czekom na taksi chocioż z wrażynio brakuje tchu Domy wysoki jak wieża Ajfla ze szkła betonu w niebo się pnom pocykoł żech se pora widokow wsadza we album pamiontka mom Ref …Bo w Ameryce wszystko inaksze ulice […]


text:
OBJAWIYNIE PANSKE czyli swiynto „Trzech Kroli.” Kej Dziyciontko prziszlo na swiat na niebie ukozala sie Gwiozda Betlejymsko. Ujrzalo jom trzech Myndrcow ze Wschodu. Byli to Kacper, Melchor i Baltazar. Fest sie uradowali kej sie dowiedzieli, ze prawie narodziolo sie Dziyciontko Jezus, toz sie zgodali i kozdy z nich narychtowol jakis gyszynk na prziwitanie nowo narodzonego […]
OBJAWIYNIE PANSKE, czyli swiynto „Trzech Kroli”
Króle — szpaska
Krōle – szpaska- Gwjŏzda mrugŏ Krōle jadōm Drōga długŏ Se poradzōm Do Betlyjym podonżajōm Dzieciōnteczku pokłōn dajōm Urszula Oślislok


text:
Czas do szkoły czas Czas do szkoły czas 1 wrzesień wito nas. W piórniku gumka do ołowka przytulono, wjy że bydzie do pomocy używano. Tymperowka złośliwie na ołowek zaglondo nieraz popalić mu swoim ostrzym do. Pióro z okrongłym brzuszkym, syte, odpoczywo w przedziałce skryte. W pogotowiu długopis jedyn i […]
Czas do szkoły czas
MOJ PIYRSZY DZIYN WE SZKOLE
MOJE PIYRSZE KROKI WE SZKOLE Jak mi bolo niycale siedym lot, to prziszol czas, co musialach isc do szkoly. Pamiyntom tyn dziyn, jak Mama mie fajnie oblykla w biolo bluza i modry, plisowany rok, a we wlosach mialach tako wielgo, biolo szlajfa. Na ta okazjo kupiola mi tyz Mama nowe szczewiki. Jak tak terozki mysla, […]
Zajś do szkoły
Zajś do szkoły Już cirlipki se ćwjyrkajóm Że zajś szkoła łowjyrajóm Nie bydóm dzieci lyniuchowały Nie bydóm już bańtowały Trza do szkoły sie szykować Wszyski ksionżki pokupować Pukeltasza nowo też Staro już stargano je Fyjderkastla jeszcze nowo Co sie do ni pisoki dowo Hefty trza tyż pokupować Do starszych dzieci rógzak szykować […]