text:
Pjatk wječor je so na žurli „Kulturneje fabriki”, załoženskeho domu Domowiny we Wojerecach, hłowna a wólbna zhromadźizna župy „Handrij Zejler” wotměła. Třihodźinske zarjadowanje moderowaše Marcel Brauman serbsce, Dr. Beata Brězanowa, nawodnica Rěčneho centruma WITAJ (RCW) je simultanje tołmačeše. 28 delegatow (połojca wjac hač před třomi lětami) přiwza towarstwo „Zahrodka z.t.” z Delnjeho Wujězda jako nowy sobustaw župy.
Předsyda towarstwa a wjesny předstejićer Frank Knobloch je aktiwity lětsa znowa załoženeho cyłka wosebje na polu wožiwjenje serbšćiny we wšědnym žiwjenju rozkładł: Kurs serbšćiny za započatkarjow-dorosćenych z Marekom Krawcom běchu hižo organizowali, jako dźěłaše Krawc hišće w Praze a nic hišće jako docent RCW.
Wobšěrnu rozprawu wo dźěławosći župy Lubina Dučmanowa a Sonja Hrjehorjowa přednjeseštej. Potom su delegaća pod nawodm starožupanki Brigity Šramineje w tajnych wothłosowanjach wólby přewjedli. Jednohłósnje su Gabrielu Linakowu, dotalnu rěčnicu župneho předsydstwa, a Marcela Braumana, župana wot 2018 do 2019, jako župana-dwójnikow wolili. Do toho běštaj so delegatam ze swojimi planami předstajiłoj. Runje w Lěće župow a dobje regionalizacije zastupnistwa serbskeho ludu ma Wojerowska župa „jako geografisce centralna wosebitu zamołwitosć w tutym procesu. Chcemy sobu pomhać, mnohotnosć a wšelakorosć Serbstwa do žiweho cyłka wjazać – wot Łužiskich hór hač k wrotam do Berlina.”
Zhromadna narěč Gabriele Linakoweje a Marcela Braumana je w blogu župy dokumentowana:
https://hoywoy.home.blog/2021/09/19/bewerbung-um-doppelspitze-auf-hauptversammlung-sorbisch-mit-simultanubersetzung/ .
Nowa městožupanka je Lubina Dučmanowa, dotal hižo čłonka župneho předsydstwa. Tuta funkcija běše dotal njewobsadźena. Zaso zastupjeni w župnym předsydstwje su Gabriela Korchowa, Mila Libšowa a Sonja Hrjehorjowa, kotraž je zdobom regionalna rěčnica za teritorij župy. Za nowej čłonce wuzwolichu Weroniku Boswankowu a Sigrun Nazdalinu. Dalše nowe mjezwočo je stary znaty: Werner Sroka, wot 1992 hač do njedawneho referent Domowiny a něhdyši župan (1990-1998), budźe we wólbnej periodźe hač do 2024 z čłonom župneho předsydstwa. Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, hósć hłowneje a wólbneje zhromadźizny, gratulowaše županej-dwójnikomaj a znowa wolenemu wjednistwu zastupnistwa Serbow we Wojerowskich kónčinach. Župje na teritoriju něhdyšeho wokrjesa Wojerecy přisłuša něhdźe 700 ludźi w towarstwach kaž tež jednotliwcy.
W pisomnej rozprawjeje mjenuje so „specifiske přiznamjo našeje župy”: „njepowalna zwólniwosć k dialogej. Hranicy konfesijow, swětonahladow a politiskich stron w našej zhromadnosći rólu njehraja. A to njech tak wostanje!” Na kóncu so aktualnemu stawej rumnosćow w Domje Domowiny we Wojerecach wěnuja: Rumnosće „so tuchwilu wšitke połnje wužiwaja: z dwěmaj sobudźěłaćerjomaj serwisoweho běrowa, z projektnej managerku, regionalnej rěčnicu a referentom Domowiny. Po tym zo je so Werner Sroka jako referent za naležnosće třěšneho zwjazka na zasłuženy wuměnk podał, je Marcel Brauman jako nowinski rěčnik Domowiny a wosobinski referent předsydy pola nas zaćahnył.”
Na kóncu zarjadowanja dźakowaše so moderator a župan-dwójnik něhdyšej župance Brigiće Šraminej, zo je wona ze swojim angažementom na polu rěčneho kubłanja wjele lět bytostnje k tomu přinošowała, zo „serbšćina pola nas cyle samozrozumliwje w srjedźišću steji”.


c: text/html

text:
HAS, Wojciech Jerzy
Lalka [La poupée] [The Doll]
Zespół Realizatorów Filmowych Kamera, 1968
Screenplay: Wojciech Jerzy Has, from the novel by Bolesław Prus
Dialogue: Kazimierz Brandys
Photography: Stefan Matyjaszkiewicz
Production design: Jerzy Skarżyński, Adam Nowakowski, Tadeusz Kosarewicz, Andrzej Płocki
Music: Wojciech Kilar
Izabela Łęcka Beata Tyszkiewicz Stanisław Wokulski Mariusz Dmochowski Ignacy Rzecki Tadeusz Fijewski Duchess Zasławska Jadwiga Gall Krzeszowski Wiesław Gołas Kazimiera Wąsowska Kalina Jędrusik Priest Jan Koecher Tomasz Łęcki, Izabela's father Jan Kreczmar Szlangbaum, Henryk's father Tadeusz Kondrat Krzeszowska Halina Kwiatkowska Kazimierz Starski Andrzej Łapicki Julian Ochocki Jan Machulski Michał Szuman, Wokulski's friend Józef Pieracki Countess Joanna Karolowa, Łęcki's sister Janina Romanówna The prostitute Magdalenka Anna Seniuk Florentyna, Łęcki's cousin Irena Szramowska Jan Machalski Władysław Dewoyno152 minutes

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azowske morjo
Azowske morjo (ukrainsce AзoBcbke Mope - Azowske more, rusce AзoBckoe Mope - Azowskoje more, krimskotatarsce Azaq deñizi) je małke morjo w juhowuchodnym dźělu Europy. Mjezuje na zapadźe z Ukrainu a na wuchodźe z Ruskej federaciju. Słuša k morjam Atlantiskeho oceana a je wažene za dźěl wjetšeho Čorneho morja, wot kotrehož je na juhozapadźe wotdźělene połkupu Krim a z kotrymž je zwjazane na juhu přez Kerčsku wužinu njedaloko Kerča.
Azowske morjo ma přestrjeń nimale 40 tysac kwadratowych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 15 metrow. Jeho najwjetši přitok je Don. Azowske morjo ma jara nisku sólnosć.
Wuznamne přistawy su Mariupol a Berdjansk na Ukrainje a Taganrog a Jejsk w Ruskej federaciji.


text:
Anaberg z każdyj strōny #2 Figurka
Choć je ubranŏ w skrōmni, zielōni klajd i czerwōni mantel i mŏ yno trocha pōnad pōł metra wysokojści, je znanŏ nie yno na Ślōnsku, ale w całyj Europie. Nie do kōńca wiadōmo skōnd pochodzi, ani wiela mŏ lŏt. Pewny je yno, że przedstawiŏ Świyntŏ Anna do kupy z Marijōm i Jezusym.
Ô figurce Świyntyj Anny Samotrzeciyj idzie padać, że je tak samo tajemniczŏ, jak postać Świyntyj, kerŏ przedstawiŏ. Ô Św. Annie, mutrze Marijy i Ōumie Jezusa, wiymy przeca niewiela – nie stoi ô niyj nic w Ewangelii, a ô jyj życiu dowiadujymy se yno z apokryfōw. Je patrōnkōm małżyństw, matek, wdōw, żeglarzi, gōrnikōw, ale tyż dobryj śmierci.* Ks. Jan Górecki w swojyj ksiōnżce zauważoł, że „w religijnyj świadōmości Gōrnoślōnzŏków Św. Anna je tyż patrōnkōm wiynzi rodzinnich i łōnczniczkōm pokolyń.”
Na Ślōnsku kult Św. Anny rozwijoł se ôd XIV wieku i poza ôkresym reformacji, mioł se bardzo dobrze. Ślōnsky miejsca poświyncōny Św. Annie do dzisiej prziciōngajōm moc wiernich (poza Anabergym jeszcze np. nŏstarszŏ kaplica w Ôpolu, nŏwiynkszi kościōł w Ôleśnie).
Nie wiadōmo skōnd figurka Św. Anny se wziyła na Anabergu, a wcześni na Górze Chełmskyj. Lygynda głojsi, że zostawiōł ja tam wracajōnci z wojny hiszpański ksiōnże, kerygo woły zaparły se na wiyrchu i nie chciały iś dali. Bezmajś widzioł w tym bożi znak i władca fundnoł w tym miejscu kościōł i zostawioł w niym figura. W XVII wieku jak prziszły Franciszkany na gōrze stoł już kościōł pośwyncōni św. Annie. Nie ma wiync żołdnich dokumyntōw, kery potwierdzałyby pochodzyni rzejźby. Wiadōmo yno, że w XVI wieku do ôtworu w gowie św. Anny wrażōno sprowadzōny z Francji relikwiy.
Zrobiōnŏ z jednygo kōnska lipowygo drzewa figurka stoła kedyś w ôłtŏrzu bocznym i dopiyro pod kōniec XIX wiekudostała swōj hōnorowi plac na wiyrchu ôłtŏrza głōwnygo. Figura była trzi razy malowanŏ – ôbecnie św. Anna mŏ zielōni klajd i czerwōni mantel, a trzimanŏ przez nia Marija ubranŏ je w długi bordowi klajd, zajś Jezus – choć przedstawiōny jako sagate dzieciōntko – je wiynkszi ôd swojyj matki! Możno bestōż, żeby podkreślić, że Jezus je w tyj hierarchii ważniejszi. To wszystko je na codziyń niewidoczny dlŏ ôdwiedzajōncych sanktuarium, bo ôrginalnŏ figura w bazylice ôblykanŏ je w ôdpowiednim do ôkresu liturgicznygo kolorze peleryna – tak, że wyrzeźbiōnym postaciōm widać yno gowy. Całŏ figura idzie ôbejrzeć w muzeum klŏsztornym przed wejściym na chōr bazyliki – znajduje se tam kopia figury, kerŏ tyż już kedyś miała do ôdegrania ważnŏ rola…
Bez drugŏ wojna światowŏ franciszkaniy zostali wypyndzyni. Jeden z ojcōw ukrŏd ôrginalnŏ figura z kościoła, a na jyj placu zostawioł zrobionŏ przez brata Leonarda Bannerta kopia. Ôrginał trefioł we wielkyj tajymnicy do sióstr franciszkanek – najpiyrw do Ôpolŏ, potym do Kłodzka. Po wojnie wrōciyła na swōj plac. Zaryzykuja teza, że wrōciyła do dōm.**
*Na środku deki w prezbiterium bazyliki na Anabergu pokazanŏ je śmierć Świyntyj Anny, kerŏ umierŏ przi swojym chopie Joachimie i przi Świyntyj Rodzinie, a jyj cera Marija podowŏ umierajōncyj Annie jyj wnuka Jezusa. Polecōm tyn fresk waszyj uwadze przi nastympnym bezuchu!
** Wiycie, że Jezus bōł Ślōnzŏkym? … Przeca miōł Ōuma na Anabergu!
Monika Twardoń – absolwentka filologii germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, nauczyciel i tłumacz języka niemieckiego, flecistka, konferansjerka, Ślązaczka z pochodzenia i z zamiłowania.


text:
Mirosław Syniawa: Wells kōntra Bradbury
Jak ci, kerzi kryncōm filmy, niy poradzōm wymyśleć nic nowego, to czynsto bierōm sie za, jak sie to padŏ, remaki (abo rimejki) – barzij po ludzku szło by pedzieć, że kryncōm jeszcze rŏz to, co ftoś kejsik już nakryńciōł. W tym roku mōmy przileżytość ôbejzdrzeć se nowõ wersyjõ filmu „451° Fahrenheita” ôpartego na ksiōnżce Raya Bradbury’ego. Ksiōnżka była wydanŏ w roku 1953, a piyrszy sfilmowoł jōm François Truffaut w roku 1966. W tamtyj ekranizacyji zagrali Oskar Werner, Julie Christie i Cyril Cusack:
W latosiyj wersyji wyprodukowanyj bez HBO i wyreżyserowanyj bez Ramina Bahraniego ôkrōm Michaela B. Jordana i Sofii Boutella grŏ tyż Michael Shannon, kerego cisnōm ôstatnio kaj sie jyno dŏ:
Drugi remake (abo, jak fto woli, rimejk) niy je aż taki świyży, jak tyn piyrszy, bo bōł nakryncōny w roku 2002. Idzie mi ô „Maszyna czasu” Simona Wellsa z Guy’ym Pearce i Samanthōm Mumba:
Przed tym filmym – ôpartym na ksiōnżce George’a Herberta Wellsa z roku 1895 – była ekranizacyjŏ George’a Pala z roku 1960, w keryj zagrali Rod Taylor i Yvette Mimieux:
Szłoby isto moc gŏdać ô tym, kery film je wierniyjszōm ekranizacyjōm ksiōnżki, abo ô tym, pojakymu dŏwniyj blank „biołe” filmy terŏzki na gwołt muszōm być „kolorowe” (bez tyn przikłŏd zamiast Austrijŏka-Aryjczyka Wernera w nowym „Fahrenheicie” w roli Mōntaga mōmy czŏrnego Michaela B. Jordana). Jŏ bych chcioł sie ale skupić sie na tym, jak w ôbuch wōntkach – Bradbury-Truffaut-Bahrani i Wells-Pal-Wells – pokŏzanŏ je prziszłość ksiōnżek i kerŏ wizyjŏ je barzij podanŏ na prŏwdã.
Bradbury napisoł swōj rōman, jak było pedzano wyżyj, w roku 1953, kej świyżŏ była jeszcze pamiyńć ô ksiōnżkach pŏlōnych w Miymcach za Hitlera. Dyć niweczynie papiōrzannego dorobku ludzkości, kere w Ameryce mōgło sie zdać istnōm sumeryjōm, dlŏ kogoś, fto przeżōł wojnã w Ojropie, mōgło wcale niy być tym nojgorszym, co se czowiek poradzi przedstawić. Stanisław Lem we „Fantastyce i futurologiji” pisoł: „Mie rōman tyn (…) wyjawiŏ przede wszyjskim, jake złote życie mieli Amerykōny bez wojnã, bo to, co se Bradbury wynokwiōł jako możliwość drek ôkropicznõ, byłoby dlō nŏs, byłych ôbywateli Gyneralnego Gubernatorstwa, istnōm Arkadyjōm sielankowōm”.
Werci sie tyż pamiyntać, że u Bradbury’ego niy pŏlyli wszyjskego: „Publika, kerŏ wiedziała, co chce, pozwolyła przetrwać kōmiksōm. I, snadnōm rzeczōm, trziwymiarowym seksmagazynōm. To wszyjsko, Mōntag. To niy wylazło ôd rzōndu. Niy było z poczōntku żŏdnego nakazu, deklaracyje, cynzury, niy! Za tym kōnsztikym, dziynki Bogu, stoły technologijŏ, masowŏ eksploatacyjŏ i nacisk myńszości. Dzisioj dziynki nim możesz być durch a ciyngym szczyńśliwy, wolno ci czytać kōmiksy, historyjki, kere majōm cie umoralnić, i fachowe pisma”. Sam ciśnie sie ale do gymby pytanie: kej wszyjscy chcieli czytać jyno kōmiksy i trziwymiarowe seksmagazyny, na pierōna było pŏlić cołkõ resztã?
Co Bradbury ôpisoł, to piyrszy pokŏzoł Truffaut i trza pedzieć, że trzi scyny, w kerych w jego filmie pŏlyły sie ksiōnżki, pamiyntało sie dugo, możno skuli tego, że w roku 1966 nasza zbiorowŏ pamiyńć była po wiynkszyj czyńści papiōrzannŏ (jak to pokŏzoł Alain Resnais w dokumyncie „Toute la mémoire du monde”). Truffaut wymyślōł se ale świat blank bez pisma – baji w czołōwce filmu, kaj zaôbycz sōm napisy, u niego je wszyjsko gŏdane z głośnikōw. I to je wierzã w tamtym filmie nojgupszy pōmysł, bo ciynżko se przedstawić totalitarny ustrōj bez biōrokracyje i tōn papiōru – bez tego taki ustrōj istnieć chyba jednak niy poradzi.
Ôd 1966 roku świat sie festelnie zmiyniōł i dzisioj, w epoce zdōminowanyj bez elektrōnika, niy je łacno straszyć tym, czym straszyli 50 lŏt do zadku. Dŏwnõ powiadaczkã „porywać sie z motykōm na słōńce” szło by po ôbejzdrzyniu filmu Bahraniego zamiynić na „porywać sie z miotaczym ôgnia na ebooka”, bo w tym filmie wele ksiōnżek fojermany pŏlōm tyż kōmputery, dyski i inkszy sprzynt. Co na to pedzieć? Chyba jyno: ja, uhmm…, bo po jedno gryzie sie to z tytułym – 451°F to tymperatura, przi keryj zaczyno sie pŏlić papiōr, a niy kōmputery – a po druge pŏlynie elektrōniki je mało efektowne. Fto widzioł rozjyżdżanie czegoś takego walcōm, tyn wiy, że sōm barzij widowiskowe spusoby. Ciynżko ale wymŏgać dużo ôd filmu, kery zaczōn sie ôd pōmysłu „nakryncymy nowego Fahrenheita 451” i bōł to jedziny mōndry pōmysł, jaki prziszoł autorōm do gowy.
We wōntku Wells-Pal-Wells żŏdyn ksiōnżek niy pŏli. Tam żŏdnymu już niypotrzebne ksiōnżki gnijōm, gramiejōm i rozlatujōm sie na proch. U George’a Herberta Wellsa z takim ôbrazym niy wiōnżōm sie ani jakeś ekstra ymocyje: „Z tyj galeryje poszli my do inkszyj, jeszcze wiynkszyj, kerŏ na piyrszy blik przipōminała mi wojskowõ kaplicã ôbwieszōnõ potarganymi fanami. W brōnŏtnych i ôsmŏlōnych hadrach, co wisiały po jeji ôbuch strōnach, hned poznoł żech zgramiałe resztki ksiōnżek. Ôd dŏwna rozlatowały sie na kōnszczki i niy było na nich ani śladu durku. (…) Kej bych bōł literatym, mōg bych możno moralizować ô darymności wszyjskich ambicyj, dyć w tamtyj chwili z festelnōm mocōm prasła mie myśl ô wielkucnym zmarnowaniu niy tela nadzieje, co roboty, ô czym gŏdała posympnŏ galeryjŏ zgnitego papiōru”.
Wiyncyj ymocyj je w filmie ôd Pala, w kerym wandrownik w czasie prosi Elojōw, ażeby pokŏzali mu ksiōnżki, i padŏ im: „Ksiōnżki pedzōm mi ô wŏs wszyjsko”. Jak w kōńcu chytŏ ksiōnżka, a ta mu sie rozlatuje w rynkach, padŏ ze złościōm: „Ja, ksiōnżki pedziały mi ô wŏs wszyjsko!”.
W filmie Simona Wellsa ta sama scyna ôbrŏcŏ sie w wic – wandrownikowi w czasie ksiōnżki rozsypujōm sie w rynkach, na co wirtualny bibliotykŏrz padŏ: „Wypożyczalnia podwiela co niy działŏ”. Je w tym już dużo z dzisiyjszego podyjściŏ do ksiōnżek.
I sam dochodzymy do pytaniŏ, kerŏ wizyjŏ je barzij podanŏ na prŏwdã? Ta ôd Wellsa, abo ta ôd Bradbury’ego? Kej Google, Facebook, necowe kyjzyblaty i filmiki na Youtube styknōm za zdrzōdlo wiedzy, kej i w srogim mieście corŏz ciynżyj je znojś ksiyngarniã, kej ksiōnżek już wiynkszość ludzi niy czytŏ i niy sōm im już ône dō niczego potrzebne, to po co je na gwołt i pod przimusym pŏlić? Styknie przecã poczekać aż te stare zgnijōm, zgramiejōm i rozlecōm sie na proch, a nowych niy bydzie sie werciyło durkować.
Szpil Wells kōntra Bradbury kōńczy sie u mie wynikym 1:0. Na szczyńście proroctwa rzŏdko sie społniajōm. W 1876 roku Gustave Flaubert pisoł ksiynżnyj Matyldzie Bōnaparte, że prziszłe pokolynia to bydzie jedne ôszkliwe sorōństwo – jak sie ale rozglōndnymy naôbkoło siebie, to chyba jeszcze aż tak źle niy ma, pra?
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Pòcztõ z Bjura Zarzõdë Kaszëbskò-Pòmòrskjéwo Zrzeszenjéwo ve Gdúńskù zaleca do Czôrnéwo Mlina, mje njic tobje njic, ksõżka Stanjisłava Frimarka wo gôdce Kaszëbóv v Kanadze, Sztécach (USA) ë Novim Zélance. Sóm autór, jú na pòczõtkù, v pòdzëkòvanjach, dôvô do vjédze, że spòdlã ni pùblikacëji bëlë jewo dvje licenciackjé prôce. Jedna wosta napjisônô na kúńc sztudióv kaszëbskji filologie na Gdúńskjim Wuniversitece, a drëgô na kúńc sztudióv filologie anjelskji v Pòvszechni Vëższi Szkòli Humanisticzni “Pomerania” v Chònjicach. Ksõżka nji mògla bëc téj jinaczi vëdônô jak blós dëbelt: pò kaszëbskù ë pò anjelskù.
Na jãzëkòvô dëbeltnosc to je pjerszé z kjiles dobroctvóv ti pùblikacëji. Jinim – nôvjikszim – dobroctvã je przedstavjenjé gvôsnëch badérovanjóv Stanjisłava Frimarka zrobjonëch na kontinence Nordovi Amerikji ë na Novòzélanckjich Wostrovach. Autór doprzëszed v wostatnëch kjiles latach do kjiledzesõt sztëk Kaszëbóv – mjigrantóv ve czvjôrtim abò navetka pjõtim pòkòlenjim – ë pitôl wo jich etnjiczné pòczëcé, historicznõ pamjãc ë jich jãzëk kaszëbskji. Brzôd nëch badérovanjóv wostôl v drobnotach przedstavjoni v 2 dzélach prôce. Vszëtkji në trzë njivë przënôszajõ czekavé wodkrëca, a navetka wosoblëvé smaczkji.
Wo jednim takjim wodkrëcim jô tú nadkjidnã, a jinëch szëkôjta sami. Mje wujãna historëjô Gail Olsheski (Gail Henley), chtërna je jakbë dokúńczenjim spravë napjisôni przez njã v 1978 r. ksõżkji pòd titlã Where the Cherries End Up, jakô bëla tlomaczonô na vjele jãzëkóv, v tim na pòlskji (Co się stanie z wisienkami, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986). V pjismjenjú “Pomerania” (nr 11, 1979) wo tim romanje, jakno wo wobrazú Pòlôchóv v Kanadze, pjisôl Lech Bõdkòvskji. Gail Olsheski (Henley) pòvjôdô Stanjisłavòvi Frymarkòvi jak wona z “Pòlôszkji” stala sã Kaszëbkõ.
Autór ksõżkji nje wucek róvnak przed felama, jakjé – móże rzec – vzãnë sã z njesprôvdzenjô zdrojóv abò prosto z vjarë v prôvdzëvòsc lëdzkji pamjãce. V tim falú vezmë spravã “Pjerszéwo szkólnéwo kaszëbskjéwo jãzëka v Kanadze”, chterën “na rôczbã spòlëznë kanadzkjich Kaszëbóv vëjachôl za wocean, cobë wuczëc jich dzecë v katolëckjich szkòłach…”. Jakbë autór to bél spravdzil, to bë vjedzôl, że nen projecht realizovôni bél vespól przez trzë stovôrë: Wilno Heritage Society (jakjé dalo szkólnémù dak nad glovõ ë pôlnja v kaszëbskjich famjiliach), Wspólnota Polska (jakô dzãka ji przédnjikòvi Macejovi Płażińskjémù – honorovémù nôleżnjikòvi KPZ – dala szkólnémù pólroczné sztipendium v talôrach [dolarach] ë pjenjõdze na fliger) ë Kaszëbskò-Pòmòrskjé Zrzeszenjé (jakjéwo Woglovi Zarzõd newo szkólnéwo nalôz, vszëtkò zegrôl, rozliczil ë zrëchtovôl).
Felëje mje téż v ksõżce Stanjisłava Frimarka vjikszéwo wopjisanjô donëchczasovëch badérovanjóv kùlturë ë jãzëka Kaszëbóv v Americe. To bë sã przëdalo, wosoblëvje mlodim czëtarzóm, chtërni mògõ nje vjedzec (a z ti prôce sã nje dovjedzõ) wo rézi Jana Drzéżdżona do Kanadë ë Sztécóv ë jewo “Rozważaniach nad kulturą Kaszubów kanadyjskich”. Nje dovjémë sã téż wo badérovanjach Józefa Bòrzëszkòvskjéwo wopjisônëch v ksõżce “O Kaszubach w Kanadzie” (2005) anji wo rozmiszlanjach Edvarda Bréze wo nôzvëskach Kaszëbóv v Kanadze (Nazwiska Kaszubów kanadyjskich, “Rocznik Gdański”, t. XLV, 1985), anji navetka wo tim, co wo Kaszëbach v Kanadze napjisôl Kadzëmjérz Ickevjicz (ZKP, Gdúńsk 2008). Szkòda téż, że v svòji ksõżce Frimark nje vëzvëskôl jãzëkòvëch zdrojóv jakjima sõ filmë zrealizovóné v Kanadze przez Henrika Bartula ë Eugenjusza Prëczkòvskjéwo.
Ksõżka je dosc tëli wubòkadnjonô wodjimkama. Nódto je v nji slovôrz kanadzkji gôdkji ë jindeks nôzvëskóv. Bjibliografjô – jak jô jú pjisôl – je dosc wubògô, chòc sõ v nji ksõżkji novi, anjelskòjãzëkòvi, jakjich kaszëbskji czëtôrz móże nje znac. Woglovò móże rzec, że mjimò tëch vskôzônëch felënkóv, prôca S. Frimarka je pjerszõ ë wudónõ próbõ wopjisanjô tak drobnotovò gôdkji kaszëbskjich mjigrantóv ë cëskù na njã anjelskjéwo jãzëka.


text:
Z pilotowym projektom dnjowu strukturu w Domje swj. Jana skrućeja
Smječkecy (AK/SN). Wuspěšnje skónčił je so kónc junija pilotowy projekt w Smječkečanskim Domje swj. Jana. Tam wutworichu wot lońšeho septembra wjacore mjeńše skupiny zbrašenych, z kotrymiž su na přikład přeprošenja za lětnju diskoteku paslili abo marmeladu warili. „Skupiny su dźěl našeje noweje nutřkowneje dnjoweje struktury. Wona ma so nětko dołhodobnje w praksy wopokazać. W Budyskim wokrjesu smy prěni, kotřiž su tajku strukturu zawjedli“, powěda nawoda domu Tadej Šiman.


text:
Harypil
-Kazik ! Co to za książka czytosz?-To jest o Harry Potterze, takim małym czarodzieju, kery wszystko poradzi.-Hm! My tu w Rybniku tyż mieli takigo magola przed wojnom, ale godali mu ...
Coś je niy rychtyk
Poberom wom dzisioj o hokeju. A to skuli tego, że hokyj je narodowom grom kanadyjskom i że ostatnio w USA je głośny proces chopa, kiery zabił drugigo chopa skirsz swady o swojich synków - hokejistów.
Polowanie na masara
Ana i Wiluś po sutym niydzielnym łobiedzie siedzom na szislongu i łodpoczywajom. Wiluś mo zawarte łoczy i drzymie. Anie tyż wiela niy brakuje, bo co chwila łotwiyro na cołko szyrokość gymba i ziywo.
Kreacja z masnymi flekami
Już od dwóch dni momy rok – 2002. Jaki łon bydzie ? Wdycki momy nadzieja, że bydzie lepszy, że prziniesie uciecha i zdrowie, powodzynie i pijondze.
Gorąc w pokrziwach
Łostatnio łosprawiałach wom jako zbiyrali my podzimki do kistów na dyszczu, zimnie i wietrze, że z tego zimna i przemokniyńcio pazurska mi zsiniały a zymby szczyrkały. Zlazłach tedy z pola, co by sie...
Bulikiym na podzimki
Już pionty tydziyń kludza ta moja gyszichta o saksach i ciegiym mi się zdowo, że jeszcze o wszystkim niy naszkryflałach. No bo tyż prowda je tako, że o tym, coch tam bez te dwa miesionce przeżyła, szł...
Szupoki z arbeitsamtu
Boło już o załatwianiu roboty na saksach , boło o rajzie do Nimiec i trefie z bauerami. Teraz bydzie o piyrszych tydniach moji roboty w bauerstwie.
Miyndzy blank cudzymi
W piyrszych dwóch tajlach moji łosprowki napisałach Wom co i kaj trza załatwić, żeby się dostać na legalne saksy. Dzisioj bydzie o tym, co przeżyłach i jakoch się miała , kiedy już przijechałach do Ni...
Sylwestrowy klajd
Zdarziło sie to doprowdy na jednyj wsi pod Rybnikym, w piyrszych powojynnych latach. Na gyszynk pod chojinka Maryjka dostała najmodniejszy sztof na klajd. Był to kupon ciynkigo nylonu z falszyrmow, a...
Meguś część II
Tego roku Świynty Mikołoj prziwioz Megusiowi żywy gyszynk. Dycko Meguś pisoł do niego listy, że zwierzynta z Megolandii nigdy niy widziały biołego bera abo pingwina, bo przeca u nich nigdy zimy ni ma...
Meguś
W Megolandii nigdy zimy ni ma, cołki czas jest lato i ciepło. Kwiotki sztyjc kwitnom i ludzie niy wiedzom, co to jest wongiel, gruba i grubiorze, bo hajcować niy muszom. Niy wiedzom tyż, jak śniyg wyg...
Chojinkowe świycidła
Jak co roku na Godni Świynta strojymy w doma chojinki, ale co rok ta chojinka wyglondo inaczyj. Teraz jest przeważnie sztuczno, plastikowo, żeby w izbie niy marasiyła. Te wszystki świycidełka na nij ...


text:
Stawizny ewangelskich Serbow
Geschichte der evangelischen Wenden
Serby
Wenden und Sorben
„My Serby smy.”
Mina Witkojc
„Wenn die einen den Sorbenbegriff auf sich beziehen wollen, ist das genauso zu akzeptieren, wie der Wille der Wenden der Niederlausitz, ihn abzulehnen – beide Gruppen sollten es in alter slawischer Verbundenheit einfach so akzeptieren.”
wětošojski faraŕ/Vetschauer Pfarrer Klaus Lischewsky (1935–2014)
„Chto su popšawem Sorben a Wenden?“
„Wer sind denn eigentlich die Sorben – und wer die Wenden?“
Serbske fararje
wendische Pfarrer
Herbert Cerna (1905 – 1955)
H. Cerńa (napšawo) a Günter Jacob
(z priwatnego archiwa Martina Cerńe, syna H. Cerńe)
Herbert Cerńa jo był faraŕ a jo pśipóznaty ako spisowaśel a domowniski slěźaŕ. Jo wiźony ako prědny serbski filmaŕ. Wón jo se naroźił 09. septembera 1905 na Górach a jo wumrěł 24. oktobra 1955 w Popojcach.
Herbert Cerńa (teke Cerna abo Cernja, nimski Zerna) jo se naroźił ako syn ceptarja, Mjertyna Cerńe. H. Cerńa jo maturował na Chośebuskem gymnaziumje a jo studěrował ewangelsku teologiju na uniwersitach w Jenje, Tübingenje a Halu. Wót lěta 1937 až do 1945 Cerńa jo był faraŕ w Janšojcach. Wót lěta 1949 jo fararił w Popojcach.
Cerńa jo pisał pśinoski za casniki a teke jo namówał ludowe nałogi. Wót lěta 1930 jo zachopił filmy wjerśiś. Z pjera Cerńe póchada graśe "Moja domownja", kotarež jo było pśedstajone prědny raz w Janšojcach w lěśe 1931.
(wót Pratyje 2017)
Spomnjeśe na Herberta Cerńu: Pśinosk w Serbskem rozglosu 2017-05-28 wót S. Elikowski-Winklera
Korla Haußig (1821 – 1870)
(ze Serbskeje pratyje 2020)
„Hucabniki budu se swěśiś kaž njebjaska bytšnosć a te, kenž wjelesym k pšawdosći pokazuju, kaž gwězdy pśecej a nimjernje.” (Dan 12,3)
Ten pokaz na knigły Daniela stoj na wopomnjeńskej tofli z běłego marmora za zasłužbnego gołkojskego fararja Korla Haußiga. Taka tofla z běłego marmora jo koštowała 16 tolarjow, což jo była rědna suma za wejsanarjow pśed 150 lětami. Chto jo był ten duchowny, kótaregož su tak wusoko cesćili a kótaregož jo źinsa tak wóteznaty?
Carl Eduard Haußig se naroźi 1. maja 1821 ako sedyme góle zegerarja w Chóśebuzu. Wótrosł jo pak w Janšojcach pla starego nana Michała Sarbana, kenž tam jo był faraŕ. Tam na jsy jo teke nawuknuł serbsku rěc. Jo chójźił na chóśebuski gymnazij a studěrował na faraŕske w Hali nad Solawu. Wót l. 1849 statkowašo ako pomocny faraŕ pśi Serbskej cerkwi w Měsće pla diakona Gottlieba Burschera, a pótom ako jogo naslědnik. 1851 su jogo pówołali za fararja do Bórkow. 1855 jo pśišeł na faraŕske městno do Gołkojc. Pó dlejšej chórosći jo wuměł 25. februara 1970 w starstwje 48 lět, zawóstajecy wudowu a šesć źiśi.
Co jo wósebnego na Karla Haußiga? Na zakopowanje jo pśichwatało wjele jadnorych wejsanarjow, ale teke wuconych, ako serbskich, tak teke nimskich. Ako faraŕ słužašo Serbam a Nimcam w jich maminej rěcy se samskeju zwěrnosću. Jogo pónižnu, miłosćiwu a lubosćiwu wutšobu su wšuźi wažachu. Wón jo był dobry pśijaśel a mudry raźiśel.
Kubłanje serbskego ludu jo jomu na wutšobje lažało. Z drugimi serbskimi fararjami jo w wuskem kontakśe stojał. Lěta dłujko jo pśinosował aktualne pśinoski za serbski Casnik. Zasłužby Karlo Haußig wó serbske šulstwo w Dolnej Łužycy ma. Z fararjom Bronišom z Lutola a z wucabnikom Bojtom ze Žylowa jo był w pšuskej komisiji za wudawanje serbskich wucbnicow. Wót l. 1869 jo był šulski inspektor.
Faraŕ Haußig ma wjeliki późěl na wudaśu cełkowneje dolnoserbskeje Biblije. Z pomocy drugich fararjow jo tekst redigěrował a na śišć pśigótował. Sobuźěłaśerje su byli wósebnje Kito Albin (Górjenow/Komptendorf), Pawoł F. Broniš (Lutol) a Jan B. Tešnaŕ (Nieda), kótaryž jo wudał w lěśe 1860 pśeglědany Nowy testament. Z połnym pšawom móžomy wudaśe dolnoserbskeje Biblije z lěta 1868 ako „Haußigowu Bibliju” pomjenjowaś. Nejskerjej jo pśedsłowo Biblije teke z pjera Haußiga, rownož žeden pódpis njama.
Serbski casnik wót 26. maja 1870 chwali gołkojsku wósadu ze słowami: „To to wjelgin rědnje a chwalobnje, až gołkojska wósada swójomu zamrětemu duchownemu taku cesć a lubosć wopokažo.” Jo teke wjelgin chwalobne, až źinsajšna gołkojska wósada se spomina na togo wuznamnego fararja a jo dała wobnowiś to marmornu toflu, kenž źinsa zasej w złotem pismje błyšći.
(glěj teke: T. Malinkowa: ≫Haußig běšo ta krona tych fararjow!≪. Serbska pratyja 2020, b. 97)
Kito Fryco Stempel (1787 – 1867)
Pśed 150 lětami, 2. apryla 1867, wumrěšo w Lubnjowje faraŕ Kito Fryco Stempel (Christian Friedrich Stempel). Roźony w Parcowje pla Wórjejc ako syn fararja, chójźašo na gymnazij w Budyšynje a studěrowašo teologiju w Lipsku. Pó zaseś lět ako faraŕ w Malinje pla Grodka statkowašo 40 lět wót 1823 do 1863 ako wušy faraŕ w Lubnjowje. Pódla fararstwa se zaběrašo ze serbskim basnjenim. Pśebasni twórby antiknych basnikow kaž Phaedrusa a Theokrita do dolnoserbskeje rěcy a napisašo swójske basnje, mjazy drugimi wobšyrny epos „Te tśi rychłe tšubały”. Historiski epos z jogo pjera a jogo folkloristiske zběrki su se pó zdaśu znicyli. Lubnjojska wósada jo była za cas fararja Stempela dwójorěcna. Mimo Lubnjowa běchu do njogo zafarowane teke wokolne jsy, źož wobydlarje běchu pśedewšym serbske. Za nich se swěśachu pšawidłownje serbske namše, kótarež ze smjerśi fararja Stempela pśestachu. Tak jo zajšeł do stawiznow Lubnjowa ako slědny serbski wósadny faraŕ. Na njogo a dalšnych zasłužbnych serbskich duchownych wósady dopomina wót lěta 2013 dwójorěcna wopomnjeńska tofla pla zachoda do lubnjojskeje cerkwje.
(pó Pomhaj Bóh 4/2017)
ERROR: Content Element with uid "44872" and type "media" has no rendering definition!


text:
Jedyn roz uwidzioł, jak we kuźni podkuwali konia, to ōn zaroz tyż chcioł mieć taki zgrabne podkōwki i tak dłōgo starzikowi nad uszami brzynczoł, aż go do kowola zakludziył.
– Ôsła podkuć? Tegoch jeszcze niy słyszoł– dziwowoł sie kowol – ale jak tam chcecie gospodorzu – padoł a kiwnōł na kowolczyka. – Dej sam synek ta podkōwa do ôgnia, a ty ôsioł nastawiej szłapa!
– Zaroz, po co do ôgnia? – przeciwiył sie ôsioł. – Jo chca mieć yno taki gryfne, zimne podkōweczki ze hufnalkami!
– Aleś ty je gupi! – ôdpedzioł kowol. – Te zieleźne strzewiczki ci same na szłapki niy wlezōm...
Dali już ôsioł niy słyszoł, bo gnoł na kalup ku chałpie, ale niy trwało dłōgo, a zaś zaczōn cosik wynokwiać:
– Ôgrōmnie mi sie mierznie, samymu w dōma siedzieć, poszoł bych ze sōmsiadowymi dzieckami na stow poklyjzać!
Jako pedzioł tak zrobiył! Dziecka piyknie klyjzały, ale ôsioł mioł aże sztyry szłapy, a kożdo chciała iś we inkszo strōna, bezto nabiył se grucza na łebie, straciył dwa przedni zymby a potrzaskoł boczki. Na poły padłego go dziecka ze lodu ściśli a do chałpy zawlykli. Starka a starzik ôgrōmnie sie przejyni, posłali mu we chlywie świyżego siana, coby se lygnōł a do rana sie wykurowoł. Ale tyn gizd zamias podziynkować ryknōł na cołki głos:
– Jo na siano, taki zbolały? To wy roz-dwa na siano, a jo do waszego łōżka!
Tego było już zatela! Starzik chyciył hrubo laga, co trzimoł we siyni na złodzieja, liznōł ôsłowi bez dupa a zamachnōł sie po drugi... ale ôsioł na wiyncy niy czekoł, yno skoczył na rōwne nogi a pognoł prosto ku lesie!
Dziepiyro we wieczōr prziwlyk sie skruszały na plac, ôtworził kopytkym dźwiyrze do chlywa a bez jodła a picio pod na narychtowane siano, ale coluśko noc ôka niy zmrużōł ôd strachu, że go starziki wyżynom, ale ôni byli radzi, że prziszoł nazod, bo przeca już sie sōm pokoroł!


text:
Němsko-pólske žurnalistiske myto Tadeusza Mazowieckeho spožčili
Lipsk (SN). We wobłuku swjedźenskeho zarjadowanja mjeztym 9. němsko-pólskich medijowych dnjow su wčera w Lipsku lětuše němsko-pólske Myto Tadeusza Mazowieckeho spožčili.
Prěnje městno w kategoriji ćišćanych medijow wobsadźi Emilia Smechowski za přinošk „Sym něchtó, kotrehož njewidźiš“. Wozjewjeny bě wón minjeny kónc tydźenja w nowinje TAZ. Awtorka rysuje w nim problemy pólskeje swójby w Němskej. Smechowski kritizuje, zo staršej swoju pólsku identitu zatajataj a sej wot dźěći žadataj, so w nowej domiznje hišće bóle „němsce“ zadźeržeć, hač Němcy sami.
W kategoriji rozhłós počesćichu žurnalistku Tillu Fuchs za „New York New York abo nowosće ze stareje domizny“. W swojim přinošku zwjazuje wona ćěkanje nana ze Šleskeje po wójnje z aktualnym połoženjom ćěkancow w Europje w dźensnišim času.
Dobyćerjej w kategoriji telewizija „Dźiw přežiwjenja“ staj Marek Tomasz Pawłowski a Małgorzata Walczak. Jeju film powěda wo ćežkim a strašnym žiwjenju w židowskim geće za čas němskeje okupacije.


text:
Zwjazk za wobydlerjam přichilenu wobchadnu politiku je tež lětsa pokutny katalog wudał, kotryž je w interneće přistupny. Na stronje „ptački pod ptakoškitom“ rěka, zo ma tón, „kiž dźiwjeho ptaka dosahnje, rani abo mori“, w Sakskej z pokutu hač do 5 000 eurow ličić.
Prašach so na Budyskim krajnoradnym zarjedźe, kak je to z pokutu we wokrjesu rjadowane? Tak na přikład nastupajo wosebje škitanu wosu, kotruž je wobydler Sakskeje „bjez praweje přičiny dosahnył, zranił abo morił“, za čož móža sej wot njeho „wosebitu“ pokutu hač do 50 000 eurow žadać. Njeměł tuž hižo wosu tak bjeze wšeho placnyć? Dunja Reichelt z nowinskeho běrowa Budyskeho wokrjesa mi zdźěli: „Za zarjady zwjazowacy katalog wo pokutnym pjenjezu za přeńdźenja přećiwo zwěrinoškitej njeeksistuje. Chłostajomne po paragrafje 17 zwěrinoškitneho zakonja je, morić rjapnika bjez rozumneje přičiny.“


text:
Capri
Capri je italska skalna kupa w Neapelskim golfu před zapadnym přibrjóhom Apenninskeje połkupy. Wona je 10,4 km² wulka, wobsteji z wjetšeho dźěła z wapnowca a je znata wosebje dla jeje přimorskich jamow. Najznaćiša z nich je tak mjenowana „Módra jama“. Najwyši dypk kupy je z 589 metrami nad morjom Monte Solaro. Capri ma wurunanu, miłu klimu a přecozelenu wegetaciju kaž tež terasowe kultury z winicami, sadowcami a wolijowcami.
Hłowna hospodarska hałuza kupy je hižo wot 19. lětstotka cyłolětny cuzbniski wobchad. Kupa je jenož pjeć kilometrow zdalena wot twjerdźe a přisłuša metropolitanskemu regionej Neapel.


text:
Bozůn
We fizyce czůnstek bozůny (ang. boson uod mjana fizyka Satyendra Bose), sům czůnstkůma kere majům spin cołkowity. Wjynkszość bozůnůw to złożůne czůnstki, nale 12 ś ńich (mjanowane bozůny cechowańo) sům elymyntarnymi czůnstkůma, ńyzłożůnymi s myńszych czůnstek (fůndamyntalne czůnstki).
Właśćiwośći bozůnůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kożdo czůnstka je bozůnym abo fermjůnym, zależńy uod pośadanygo spinu - twjerdzyńy statystyki spinowyj narzuco wyńikajůnco ś ńygo statystyka kwantowo, kero uodrůżńo fermjůny uod bozůnůw. Do zgody ze Sztandardowym Modelym fermjůny sům czůnstkůma elymyntarnymi "materyji", bozůny zaś przekludzajům uoddźoływańo.
W zwjůnzku ze cołkowitym spinym, ńyoddźołjůnce bozůny podlygajům statystyce Bosego–Einsteina. Jednům s jeji kůnsekwyncyji je istńyńy kůndynsatu Bosego–Einsteina, „pjůntygo” stanu skupjyńo materyji, we kerym dowolno nůmera bozůnůw może być we tyn sůmym kwantowym stańe. Kůndynsat Bosego-Einsteina ńy mo kej dotůnd żodnygo praktycznygo zastosowańo. Pozwalo natůmjast na uobserwowańy efektůw kwantowych we skali makroskopowyj l. b. bez swobodny spadek kůndynsatu we źymskym grawitacyjnym polu idźe eksperymyntalńy pokozać zasada ńyoznaczůnośći Heisenberga.
Uoddźoływańo wirtualnych bozůnůw s rzeczywistymi fermjůnůma mjanujymy podstawowymi oddźouywańůma. Zachowańy pyndu we tych uoddźoływańach uobjawjo śe matymatyczńy we wszyjstkych znůmych śůłach. Bozůny kere uczestńiczům we tych uoddźoływańach mjanujymy bozůnůma cechowańo. Sům to:
- dwa bozůny W i jydyn Z (oddźoływańy słabe)
- uoźym gluůnůw (oddźoływańy festylne)
- fotůn (oddźoływańy elektrůmagnetyczne)
- hipotetyczny grawitůn kery pośredńiczy we grawitacyje.
Czůnstki złożůne ze kilku inkszych czůnstek (tak kej protůny abo neutrůny) mogům być jednako fermjůnůma a bozůnůma, zależńy uod jeich cołkowitygo spinu. Skiż tygo wjela jůnder atůmowych je bozůnůma. Mimo aze czůnstki kere tworzům jůndra, t.j. protůn, neutrůn, a tyż krůnżůnce wobkoło jůndra elektrůny, sům fermjůnůma, możliwe je by jydyn pjyrwjostek (lo bajszpila hel) mjoł izotopy bydůnce fermjůnůma (l.b. 3He) a inksze bydůmce bozůnůma (l.b. 4He). (3He) je złożůny s jydnygo neutrůnu a dwůch protůnůw [PNP]. Podańy deuter (2H), złożůny s jydnygo protůnu i jydnygo neutrůnu [NP] je bozůnym, podczas kedy tryt (3H), kery je złozůny ze dwůch neutrůnůw a jednygo protůnu [NPN] je fermjůnym.
Růżńica mjyndzy statystykůma bozůnůw a fermjůnůw istńeje ino przi srogich gynstośćach – kedy ich fůnkcyje zachodzům na śa. We ńiskich gynstośćach, uobjedwje statystyki redukujům śe do statystyki Maxwella-Boltzmanna, jednako bozůny a fermjůny zachowujům śe kej czůnsteczki klasyczne.
Bajszpile bozůnůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- kożdo czůnstka uo spińe cołkowitym
- jůndra deuteru
- atůmy helu-4
- atůmy sodu-23
- fotůny, kere przekludzajům elektrůmagnetyczne oddźoływańo
- bozůny W a Z, przekludzajůnce słabe uoddźoływańo
- gluůny
- fůnůny
- bozůny Higgsa


text:
Martin Modschiedler
Martin Modschiedler (* 9. julija 1967 we Frankobrodźe nad Mohanom) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje, wot lěta 2009 zapósłanc wólbneho wokrjesa 44 (Drježdźany 2) w sakskim krajnym sejmje a předsyda parlamentskeho wuběrka za wustawu, prawo a Europu. Do toho dźěłaše jako prawiznik a bě mjez 2004 a 2009 měšćanski radźićel w Drježdźanach.
Modschiedler bu 2009 jako direktny kandidat swojeje strony z 35,6 % hłosow woleny.
Wón je ewangelski, ženjeny a nan dweju dźěsćow.
WotkazyWobdźěłać
- Oficielna webstrona (němsce)
-
- Krótka biografija na webstronje krajneho sejma (němsce)


text:
Wažne rozsudy na poslednim posedźenju gmejnskich radźićelow
Dźěwin (AK/SN). Poslednje posedźenje Dźěwinskich gmejnskich radźićelow we wólbnej dobje 2014–2019 bě wčera wšo druhe hač snano zabawne zakónčace zetkanje radźićelow. Město toho mějachu parlamentownicy wjacore do přichoda sahace wobzamknjenja na dnjowym porjedźe.
Tak woni z jednym napřećiwnym a jednym wzdatym hłosom wobzamknychu, zo maja popłatki za pohrjebnišćo w Brězowce znowa kalkulować. Wotpowědny nadawk dósta předewzaće za komunalne poradźowanje we vogtlandskim Reichenbachu. Po móžnosći hač do kónca lěta ma kalkulacija předležeć. Wobličenje płaći potom za Brězowske pohrjebnišćo runje tak kaž za te w Dźěwinje. Po móžnosći wot klětušeho ma nowa kalkulacija płaćić. Reichenbachske předewzaće je tež hižo za Trjebinsku a za Slepjansku gmejnu popłatki za pohrjebnišća kalkulowała.


text:
Z bywšeje Worklečanskeje předawarnje ma dnjowa hladarnja nastać
Hač do kónca lěta 2017 je Wałdźic rěznistwo w swojim Worklečanskim předawanišću wobydlerjow z tworami wšědneje potrjeby zastarowało. Bě to zdobom kaž wjesne zetkanišćo, hdźež su wjacore lěta samo wulce kermušowali a dalše swjedźenje wotměwali. Mjeztym twarjenje dwě lěće prózdne steji, jenož napisy na fasadźe wo zašłych lěpšich časach swědča. Ale do bywšeje předawarnje ma bórze zaso žiwjenje zaćahnyć. Hdźež su něhdy kołbasu, butru a muku předawali, nastanje hač do klětušeho dnjowe hladanje za staršich ludźi.


text:
Tež ideje wo serbskim žiwjenju w Kamjencu witane
Kamjenc (UM/SN). „800 idejow za 800lětny Kamjenc“ – pod tutym hesłom steji kónc 2020 iniciěrowane wubědźowanje k wuhotowanju jubileja. W lěće 2025 chce město swoje prěnje naspomnjenje swjećić. Dotalny wothłós je zarjadnistwo Lessingoweho města zmužiło, podaty 31. měrc jako kónčny termin zapodaća idejow wo tři měsacy na 30. junij přesunyć. „Połsta namjetow je mjeztym dóšło, štož mamy za jara dobry rezultat“, informuje rěčnik měšćanskeho zarjadnistwa Thomas Käppler. Wobdźělili su so jednotliwe wosoby a towarstwa, ale tež wjesni předstejićerjo a institucije. Ze zarjadnistwa samoho, předewšěm z wobłuka měšćanskeho marketinga, maja tohorunja někotre přinoški.


text:
Tajo
Tajo (španisce, [ˈtaxo]) abo Tejo (portugalsce, [ˈtɛʒʊ]) je z dołhosću wot 1.007 kilometrow najdlěša rěka Iberiskeje połkupy a běži přez Španisku a Portugalsku. W starowěku njeseše rěka łaćonske mjeno Tagus.
Rěčina rěki wobjimuje 80.600 km², wot toho słuša 55.810 km² k španiskim regionam Extremadura, Madrid, Aragoniska a Kastilska-La Mancha a 24.790 km² k Portugalskej. Cyłkownje je na tej přestrjeni něhdźe 9,5 mio. ludźi žiwe.
Tajo wužórli so we wysokosći wot nimale 1600 m w horinach Sierra de Albarracín wosrjedź Španiskeje. Běži potom do zapadneho směra po Iberiskej połkupje přez španiske města Aranjuez, Toledo, Talavera de la Reina a Alcántara kaž tež přez portugalske město Santarém. Naposledk so blisko Lissabona do Atlantiskeho oceana wuliwa.
Najwjetši móst přez Tajo je Ponte Vasco da Gama w Lissabonje, kotryž je z cyłkownej dołhosću wot 17,2 km najdlěši móst w cyłej Europje. K najstaršim mostam přez rěku słušatej romski Puente de Alcántara a srjedźowěkowski Puente de San Martín w Toledo.


text:
Bjerwałdski jězor ma nětko nowy wulkoprojekt, kiž móhł turizmej tamnišeje kónčiny přewšo tyć a kiž přinjese zdobom nowy elan za strukturnu změnu we Łužicy.
Hamor (CK/SN). W přitomnosći sakskeho ministerskeho prezidenta Michaela Kretschmera (CDU) je Berlinska firma Floating house GmbH (FHG) předwčerawšim při Bjerwałdskim jězoru swoje prěnje płuwace domy poswjećiła. K dotalnym dźesać so w oktobru štyri a nalěto 2021 dalše přidruža. Dohromady ma potom při ekstra za to twarjenym mosćiku w Klětnjanskim přistawje 26 tajkich domow na wodźe stać. 35 firmow, zwjetša z blišeho regiona, je na tym wobdźělenych. Připrawa změje po dokónčenju 100 dowolowych łožow, prěnje su hižo přenajate. 20 ludźi budźe přichodnje w zarjadnistwje, za rjedźenje, reparatury a za turistiske zaměry přistajenych. Kaž jednaćel FHG Ulf Sybel rjekny, by so wón wjeselił, by-li w bliskosći hosćenc nastał. A tež pasažěrska łódź na jězoru by „jara wulkotna była“.


text:
Hawirzōw: Niylegalnŏ gospoda
We Republice Czeskej skuli korōnawirusa zawarte sōm gospody (ôkrōm ôbsztalowywaniŏ jedzyniŏ na wynos). Je ale corŏz wiyncyj zgłoszyń ô niylegalnych gospodach, kere fōngujōm mimo zakazu, bo ludzie nie chcōm reygnować ze swoich przizwyczajyń. We znanych ze zamiyłowaniŏ do piwa Czechach niy dziwi to już poleku żŏdnego.
Nie inakszy je tyż na Ślōnsku we Rep. Czeskej. We Hawirzowie szandarzi dostali zgłoszyniy ô niylegalnej gospodzie “Na Růžku” na ulicy Dlouhé třídě. Szandrzi pojechali sprawdzić zgłoszyniy i zastali we gospodzie szynkŏrza a dwōch gości. Gości wyprosiyli do dōm, a gospoda zgłosiyli we Krysowej Szteli Higieny skuli łōmaniŏ nakazōw.
Obraz anialaurman z Pixabay


text:
Michael Collins (irlandzki polityker)
Michael Collins (ga. Mícheál Eoin Ó Coileáin) (rodz. 16 paźdźerńika 1890 we Clonakilty um. 22 śyrpńa 1922) - Irlandzki polityker a wojskowy. Doł anfang IRA. Bůł powstańcym we 1916, we wjelganocnym powstańu. Ńyskorzi trefił do Frongoch we Waliji. Zorganizowoł we 1919 powstanje. Do kupy ze Arthurym Griffithem zaszrajbowoł traktat; powstoła zuożůno ze 26 hrabstwůw Irlandyjo (Swobodne Irlandzke Państwo), kere mjoło sztatus brytyjskigo důmińijům (brytyjski krůl bůł gowům państwa), los 6 hrabstw půłnocnych (Půłnocno Irlandyjo) mjoł być rozstrzigńynty ńyskorzi. Ńy mjoł to rad Eamon de Valera, kery bůł gowům republiki. We kwjećyńu 1922 wybuchnyła důmowo wojna mjyndzy ńyuznojůncům traktatu tajlům IRA a wojskůma Wolnygo Irlandzkigo Państwa (tajlům IRA, kero traktat uznoła). We wyniku zasadzki tych pjyrszych Collins zginůł.


text:
Jan Běmar
Jan Běmar (němsce Johann Böhmer; * 12. januara 1671 w Rodecach, † 10. meje 1742 w Budestecach) bě serbski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Narodźi so jako syn wićežneho bura w Rodecach pola Bukec a studowaše po wopyće Budyskeho gymnazija wot 1696 do 1700 teologiju w Lipsku. W lěće 1700 so z dźowku Budestečanskeho fararja Michała Frencla woženi a přewza dźěło jako pomocny farar pola přichodneho nana. Po jeho smjerći w lěće 1706 sta so z nowym fararjom a skutkowaše tam hač do swojeje smjerće.
Hromadźe z fararjemi Janom Langu z Minakała, Janom Wawerjom z Bukec a Matejom Jokušom z Hbjelska přełožichu jako prěni cyłu bibliju do serbšćiny a wudachu ju w lěće 1728. Nimo toho wuda Běmar někotre modlerske a kěrlušowe knihi a přełoži knihu Friedricha Wernera Prawy a wěsty njebjeski puć jedneho křesćijana, kotruž jeho syn Jan Gotttrau Běmar w lěće 1777 wuda.
Jan Běmar bě nan třoch serbskich duchownych Jana Gotthelfa (* 1704), Jana Gottholda (* 1706) a Jana Gotttrauwa Běmarjec (* 1710).
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Arnošt Simon: Běmar, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 48sl.


text:
Blubry zez Kościana
Na wsi chałtura
Wew czasach naszygo muzykowania, wiycie, co żym nagrygoluł wew moich blubrach pod tytułym: “Wew muzycznym kryngu”, mieli my u wiary niezłe wziyncie i to nie aby na ece ale wew cołkiym mieście, a zez czasym to nawet wew powiecie. Tak tyż okazji do chałturzynia nie brakło wew kaździutkum sobote. Z tego chałturzynia to nojbarzy pasowały num wesela na wsi, bo zawżdyk szło napić się i nafutrować do oporu a i bejm buł spory, bo grajało się aby we śtyrech, abo nawet trzech nu, i co któro flaszka połno lundowała wew futrerale łod akordiunu, co by buło na zaś.
Jednygo razu przyknajuł du nos Mietas, wiycie, tyn co to grajoł prowie na wszyćkich instrumyntach, ino nie jak po jakemisiś kunsewatorium, ino tak zwyczajnie ze słuchu. Ledwie co “cześć wiara” - burknuł, zaro się wydar: ”Łe jery! Wiara, jezd wesele do łobskoczynia wew taki jedny wsi pore kilosów łod miasta, u forsiatygo bambra, i że łun już wszyćko łobstalowoł, kiedy i za ile, nawet Nyske, co nos razym zez klunkrami zawiezie i tam, i nazot. Dzieś kole dziesiunty wew sobote zajechali my na miejsce.
Za “Dumym weselnym” nie trzebno buło sie ekstra rozglundać, bo ino przy jednym łobejściu krynciuło sie połno wiary wew czornych ańcugach i biołych “nun-ajrunach”, a płot buł cołki łobwieszuny dzieciorami. Chałupa zaś staro, przysadzisto, mało co kołkiym podparto, jakoś koślawo abo przechyluno, izby ciymne, choć fest świyżo wybielune zez małymi łoknami, ale przybrano girlandami zes kwiotków i gałynziami świyżygo zielska, a zaś brama szczególnie wystrojuno.
Chłopy kalafy fest łopolune, ale czoła biołe, chybać bez cołkie lato czopki, beretki abo kapelusza zez glacy nie zwlykali. Baby przysadziste, rumiane, wew grymplinach, wyszminkowane, uróżowiune polika, zaś torybki zez plastyku połyskiwały u jeich ślubnych małżunków, co na tyn dziyń aby zez uprzejmości i dla fasunu za nimi te torybki tośtali. Zaro tyż kozali num roztwinuńć klamoty, bo młodo para miała rychtyk zez kościoła wracać. Buło cieplutko, bo klara skorno dryzd plożuła równo, co mieli my grajeć na podworku, wew rogu, kole stodoły, gdzie buł kabel zez gniozdkiym narychtowany szpecjalnie dlo nos, pociungniynty łod młockarni.
Jak gospdorz, znaczy sie, łociec panny młody eknuł mikrofuny, wzmacniacze, olgachne kolumny głośnikowe i gitary na prund, szpycnuł dumnie na inkszum wiare, bo to un nos narajuł na granie, co buło wew zwyczaju i należało do łobowiunzku łojca weselnygo. Mój brachol zez Mietasym mieli szpecjalny repertuar do śpiywania na wsiowe wesela. Takie przyśpiywki jak: “U młynorza Marcina”, ”Kujawiaczek zrobiuł dziecko na słumiance”, “Łoj stary łoroł”, “Wew polu grusza stoi” i chebać zez dwadzieścia pore podobnych. Ale łojciec weselny zaro do nos doskoczuł “Bigbity! Grejta bigbity! Łostro! Na cołkum pare”.
Ekli my sie gupio na sie, ale brachol ino podkrynciuł wzmacniacz łod gitary do łoporu i pociungnuł takum improwizowanum solówe, jak jaki Jimi Hendrix. Mietas na basie rżnuł, oż kolumny skokały a jo, tyż nie gorszy, walułym pałkami po bymbnach i blachach ,co by mnie łodpowiednio buło słychać. Zaś duży bymbyn zaparty żym mioł łod przodka ceglunami, co by zez pod pedała nie uciykoł, a na co musioł żym mieć baczynie.
Jazgot sie niósł na cołkum łokolice. Nie wiada, czy jeim sie takie granie podobało, bo swoje dylanie do ty muzyki dopiyro starali sie dopasować. Num zes trudym udawało sie utrzymać fasun i powage, aby sie wew głos nie kielczyć, jak my te jeich wygibasy ekli i co by num ktu gupio nie przyszed i nie narobiuł poruty. A zaś po weselu godali, że muzyka nowoczesno buła. Znać wiara buła cołkiym zadowoluno zez tego naszygo łomotu.
Zaś jak zajechała bryczka zez nowożyńcami, co jeich zaczli wedle tradycji chlebym i solum witać, jak zwykle zez ty łokazji, kcieli my zagrajeć: “wew sini dół...na podwyrku bórka...żyni sie...gospodorza córka” Ale dzie tam. Łuni kcieli łobojyntnie co, aby żeby to buł łostry bigbit na cołki regulator i tak bez cołkie wesele. Jak my sie kapli co jezd louz zez tym graniym to rżnyli my aby takie kawołki do rana.
Dzieś kole pólnocy buło czytanie życzyń zez telegramów. Po kożdym telegramie musiołym łodstawć tremolo na werblu zakuńczune dekniyńciym wew bymbyn i blache, a tym głośni, im sprośniejsze buły życzynia i wiara ryczała ze śmiychu.
Umówiune mieli my granie do szósty rana, wiync bez ostatnie minuty dali my im łostro do wiwatu, co by sie weselniki wew dylaniu fest rozochocili. Dokładnie ło szósty, kuniec grania i zaczyli my kable zwijać. Potym grali my jeszczy ciyngiym ekstra do dziewiunty i nie za moche. Każdy kawołek na indywidualne zamówienia, co bez tyn czas wpadło num drugie tyle bejmów, co za cołkie wesele.
Zaś godali we wsi po weselu, że kury sie nie niosły bez tydziyń i krówska jakoś mni mlyka dawały, a to, co udojyli, to zaro skisło. Ale wesela krytykować nikt sie nie poważuł, chocioż nik sie zez nikim nie łuzgoł, jak inne razy. Nu i że mieli takum fest modumy muzyke.


text:
The score ranges from 1 least traffic to 100 most traffic.
The competitors list can be found next to the search input field above.
aryjane auryn maryjaze auryn marxjane auryn maryjane auran maryjane au-ryn maryjane aurjyn marypjane auryn maryjane uuryn jaryjane auryn miaryjane auryn ma-ryjane auryn maryjqane auryn maryjane auryz maryjane xauryn maruyjane auryn malryjane auryn maryjane aulyn mazryjane auryn maryjane aurzn faryjane auryn mbryjane auryn maryjane aubyn maryjane aureyn marfjane auryn maryjane eauryn maryjahe auryn marydane auryn mzaryjane auryn maryeane auryn mparyjane auryn maryjaneh auryn raryjane auryn maryjane aeryn maryjanen auryn mcaryjane auryn maryjane aurrn maryjare auryn maryjaune auryn myryjane auryn zmaryjane auryn maryjnane auryn gmaryjane auryn daryjane auryn maryjade auryn maryjanedauryn maryjsane auryn maryaane auryn maryjane aufryn maryjane auqryn maryjanhe auryn maryjane acuryn maryjane auryj maryjane auryqn maaryjane auryn maryqjane auryn maryjane aurwn maryjane auvyn maryjane fauryn maryjane auiryn kmaryjane auryn maryjane auron mdaryjane auryn maryj ane auryn magyjane auryn maryjanefauryn maryjane wuryn maryjhane auryn ,aryjane auryn mardjane auryn maryjane aurkn maryjatne auryn maryjanze auryn maryjasne auryn maryjanxe auryn marnjane auryn maryjaneq auryn maryjbne auryn marynane auryn marygjane auryn maryjane auruyn amryjane auryn maryjane aurfyn maryjane furyn maryjane aurxyn marejane auryn maryjane auryrn marjyane auryn maryjne auryn maryfjane auryn maryjane axuryn maryjanegauryn maryjane auryg maryjane aurin maryrjane auryn maryjane aurybn maryjane aurdn maryjawe auryn maryjane aurqyn maryjabne auryn maryqane auryn maryjance auryn maryjafe auryn maryjane auiyn mbaryjane auryn maryjapne auryn mariyjane auryn maryjyne auryn maryjane aurtyn mary-jane auryn mmaryjane auryn maryjane aury maryjane auryon maryjane aunyn maryjanef auryn msryjane auryn maryjane auuryn maryjaoe auryn maryjane curyn maryjank auryn maryjane aueryn manyjane auryn mjryjane auryn maryjane a-uryn maryjanehauryn m.
Get a free trial of our Advanced Plan for unlimited access to:ÔÇó Your most likely vocation: engineer, educator, businessman, farmer, scientist, manufacturer, professor, legal practitioner, keeper of stores, builder.


text:
Fotograf Thomas Kläber pśedstajijo něźi 50 wuzwólonych carno-běłych fotografijow z 50 lět swójeje źěłabnosći. Nastali su te fota w jogo rodnej jsy Beyern (wokrejs Łobjo-Halštrow) a w serbskich jsach Dolneje Łužyce. W tych fotografijach su realne žywjeńske wobstojnosći wiźeś. Dokumentěrujo se wejsańske žywjenje – zgromadnosć, źěło, tradicije, wašnja, engagement a to wšedne – z mócnymi zaśišćami, což se tak za pśichodne generacije zdźaržyjo.
Renoměrowany łužyski fotograf Thoma Kläber jo wótchadnik Wusokeje šule
za grafiku a knigłowe wuměłstwo Lipsk, wótrěd fotografija. Wón móžo na wjelebocnu źěłabnosć slědk glědaś a južo do studija jo z fotografěrowanim zachopił. Pśi tom wabi jogo južo pśecej tema wejsańske žywjenje. Pśez kameru wuwiwa fotograf wósebnu empatiju k luźam a jich wobswětoju a z jogo fotografiskego źěła wucytaš kradu wósebnu bliskosć a znajobnosć k sujetoju, což zawóstajijo pśi woglědanju fotografijow dłymoki zaśišć.
Wósrjejź 1980tych lět jo familija Kläber z wokrejsa Łobjo-Halštrow do Chóśebuskeje wokolinje pśeśěgnuła. Něnt suwaju se do fokusa jogo źěłanja wobydlarje serbskeje Łužyce z jich wósebnymi tradicijami a wašnjami. Južo wjele lět dłujko źěła Thomas Kläber teke za ludowe nakładnistwo Domowina. Wón staja pśez wjele lět titulne foto z jadneje dolnołužyskeje jsy za Serbsku pratyju a naźěła k tomu wótpowědnu fotowu reportažu.
Kläber jo ze swójimi fotami dokumentarist realnych žywjeńskich wobstojnosćow
a dowmownje. Pśez carno-běłu fotografiju wobchowaju toś te fota wobstawnu gódnotu.
W lěśe 2020 jo wujšeł w budyšyńskem ludowem nakładnistwje Domowina wobrazowy zwězk pód titulom „Thomas Kläber – Land.Leben – Na jsy. 1968–2018“, wudane wót fotografikarja Jürgena Maćija.
Wjele z tych wustajonych fotografijow jo teke w knigłach wótśišćanych.
Knigły su za 19,90 € w muzejowem shopje na pśedań.
(ISBN 978-3-7420-2539-5, 152 Seiten, 128 SW-Fotografien)
Foto: Thomas Kläber
Foto: Thomas Kläber


text:
Benedikt Dyrlich
Benedikt Dyrlich (* 21. apryla 1950 we Worklecach) je serbski basnik, přełožowar, nowinar a politikar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Benedikt Dyrlich narodźi so jako syn serbskeho ludoweho rězbarja a małoburja a narosće w Nowej Wjesce. Wón wopyta wot 1956 do 1964 Serbsku polytechnisku šulu we Worklecach a hač do 1968 biskopski předseminar w Schöneiche pola Berlina. Na to přizamkny hač do 1971 studij filozofije a teologije w Jarobrodźe, běše 1971/72 hladar chorych w Kamjenicy, hdźež 1972 maturu na ludowej uniwersiće nachwata. Po tym běše wón dramaturgiski asistent w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle, studowaše wot lěta 1975 do 1980 dźiwadłowe wědomosće w Lipsku a skutkowaše na to jako dramaturg. Benedikt Dyrlich bě za čas politiskeho přewróta w opozicionalnej Serbskej narodnej zhromadźiznje aktiwny a mjez 1990 a 1994 zapósłanc frakcije SPD w sakskim krajnym sejmje. Wot lěta 1995 hač do lěta 2011 běše Dyrlich šefredaktor Serbskich Nowin. Wot 1995 do 2014 skutkowaše wón zdobom jako předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow.
Dyrlich je nošer wustawoweje medalje Swobodneho stata Sakskeje (2010) a Myta Ćišinskeho (2011). Wón je zmandźeleny z Moniku, rodź. Rozowskec, ma dweju dorosćeneju synow a bydli w Drježdźanach.
Wubrane twórbyWobdźěłać
- Doma we wućekach [dopomnjenki], 2 dźělej, 2018/19
- Tiger w nócnej košli, 2012
- Cyblowe suknički, 2008
- Widźu nana, widźu mać, 2007
- Stysk wyska, basnje a krótka proza, 2006
- Wotmach womory, basnje, 1997
- Fliegender Herbst, basnje a krótka proza, 1994
- W paslach, basnje a proza, 1986
- Třeće wóčko, 1978
- Zelene hubki, basnje, 1975
WotkazyWobdźěłać
-
- Benedikt Dyrlich – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce) (němsce)
- Literatura wot a wo Benedikt Dyrlich w Serbskej bibliografiji (němsce)
- Ludowe nakładnistwo Domowina: Benedikt Dyrlich (hsb.)


text:
Endonymy: Serby
ISO-kody: dsb
Aktualne powědarje: <4,000
Serby, jaden z nejmjeńšych słowjańskich ludow (někak 60 000 luźi), su domorodna mjeńšyna, kótaraž jo žywa w Łužycy w Nimskej. Wóni su etniski a linguistiski źělone do Górnoserbow (někak 15 000 powědarjow) a Dolnoserbow (někak 4 000 powědarjow).
Wobej rěcy matej dłujku pisnu tradiciju. W katolskich stronach Górneje Łužycy dawaju rěc w familijach dalej, ale w ewangelskich stronach Górneje a Dolneje Łužycy jo toś to dalejdawanje pśetergnjone a tam jo źinsa lěbda jaden maminorěcny Serb. W NDRskem casu su etablěrowali aktiwnu rěcnu politiku a su wugótowali k tomu infrastrukturu. Pó zasejzjadnośenju Nimskeje su Serby wugótowali dalšne rewitalizaciske programy, zwětšego kubłańske.
Wó projekśe
Toś ten projekt dej z pomocu wšakorakich metodow etnografiskego a sociolinguistiskego slěźenja pokazaś tuchylnu rěcnu politiku, oficialnu a na bazy. W srjejźišću slěźeńskego projekta stoje powědarje górno- a dolnoserbskeje rěcy. Projekt ma cel identificěrowaś nastajenja luźi k serbskej rěcy a jich pótrjeby nastupajucy programy za rewitalizaciju. Studija koncentrěrujo se na pšašanje, kaki wliw wugba statny politiski system na rewitalizaciske projekty.
Górno- a dolnoserbska studija dejtej wujasniś poměr mjazy politiskim systemom, rewitalizaciskimi napšawami a nastajenjami luźi k rěcy a teke, kak wótwórjone wóni su toś tej mjeńšynowej rěcy wobchowaś.
Głowne slěźarje
Cordula Ratajczakowa, dr., kulturna antropologowka, serbska aktiwistka, cłonk wšakich serbskich towaristwow, kulturna redaktorka Serbskich Nowin. Jo napisała swójo doktorske źěło na uniwersiśe Bremen w kooperaciji ze Serbskim institutom, w kótaremž jo se wobźěliła na slěźeńskem projekśe wó serbskej stronje, kótaraž jo wobwliwowana pśez brunicowu industriju. Wóna se zajmujo za změnu a wobchowanje serbskeje identity a rěcy ako teke za poměr Serbow z nimskeju towarišnosću. Wóna jo wugótowała sociolinguistisku studiju wó nastajenju nimskorěcnych młodostnych k serbskej rěcy a jo slěźiła wó wukubłańskem systemje budyšyńskego Serbskego gymnaziuma.
Nicole Dolowy-Rybinska, dr., antropologowka a sociolinguistka. Profesorka w Instituśe slawistiki Pólskeje akademije wědomnosćow. Wóna se zaběra z wobgrozonymi rěcami, jich dalejdawanim a rewitalizaciju ako teke z tym, kak wužywanje mjeńšynoweje rěcy z kulturnym wědobnim zwisujo. Wóna jo slěźiła na sociolinguistiskem a antropologiskem pólu w Kašubskej (Pólska), Łužycy (Nimska), Bretani (Francojska) a Waliziskej. Wóna jo wugótowała pśirownowańske studije wó rěcy a kulturnej praksy młodeje generacije europskich rěcnych mjeńšynow a wó mjeńšynowem rěcnem aktiwizmje. Tuchylu pśespytujo, kak wukniki z nimskorěcnych familijow na budyšyńskem Serbskem gymnaziumje se pśiswóje rěcne a kulturne kompetency.


text:
Wó tom boce
Pórucenje k dolnoserbskemu wugronjenju jo jaden z wuslědkow projekta Produkcija a integracija zukowych datajow do DNWja. Póstupowanje pśi projekśe wopisujo Fabian Kaulfürst w artiklu Pśinosk k dolnoserbskej ortoepiji na zakłaźe projekta awdijowych datajow za nimsko-dolnoserbski internetowy słownik. Artikel a w njom pomjenjone žrědła k dolnoserbskej ortoepiji (gl. sekcija Žrědła) twórje zakłady na tom boce pśedstajonych pokazkow.
Pód internetoweju adresu http://dolnoserbski.de/ (resp. http://niedersorbisch.de/) prezentěrujo chóśebuska wótnožka Serbskego instituta južo žedne lěta dolnoserbske rěcne resurse. Nejwažnjejša z nich za wobchowanje rěcy jo drje Nimsko-dolnoserbski Słownik (DNW – Deutsch-Niedersorbisches Wörterbuch). Manuskript togo aktiwnego słownika wopśimjejo mjaztym něźi 91 000 lematow (staw: september 2018), wót kótarychž jo južo wěcej ako 80 000 online pśistupnych. Z toś tym bokom dopołnijo se našo pórucenje wó informacije wó wugronjenju dolnoserbskich słow. Ortoepiske pokazki dejali byś lažko pśistupne teke za wužywarjow słownika bźez rěcywědneje slězyny. Togodla jo se rozsuźiło, stajiś je k dispoziciji we formje zukowych nagrawanjow a nic pisnje we fonetiskej transkripciji.
W napśeśiwku k ortografiskim pšawidłam feluju cełkowne ortoepiske pšawidła za dolnoserbsku rěc. To jo se wopokazało ako zadora pśi pśigótowanju ako teke pśi pósuźowanju zukowych nagrawanjow. Wob cas nagrawanjow a pśi analyzy zukowych datajow jo se pokazało, až su měli někotare z wuzwólonych – rěcneje situacije dolnoserbšćiny dla njemaminorěcnych – cytarjow njeźiwajucy na dobre rěcne znaśa problemy z korektneju dolnoserbskeju fonetiku (gl. Kaulfürst 2019, b. 3-4). Zwěsćone śěžkosći pśi wugronjenju a njejasnosći su na tom boce zespominane. Korektne wugronjenje jo wopisane a ze zukowymi nagrawanjami ilustrěrowane. Pśi tom se teke zuki dolnoserbskeje rěcy systematiski pśedstajaju. Jo se rozsuźiło, až buźo za to ortografiski system wuchadnišćo: Kuždemu pismikoju su se pśirědowali wótpowědne zuki wótwisujucy wót pozicije w słowje abo saźe. Ten rozsud jo był notny, dokulaž felujo doněnta (nanejmjenjej za standardnu rěc) aktualne wědomnostne wopisanje dolnoserbskego systema fonemow. Mimo togo jo pśistup pśez pismiki za wužywarjow bźez linguistiskego wukubłanja lažčejšy a lěpjej rozymliwy.
Dej se wuzwignuś, až póśěgujo se wopisanje pśedewšym na wugronjenje indigenych dolnoserbskich słow. Dolnoserbšćina drje ma wjeliku licbu wupóžycenjow, wósebnje z nimšćiny, jich wugronjenje pak njedajo se cesto z jasnymi pšawidłami póstajiś.
Projekt jo se spěchował wót Załožby za serbski lud, kótaraž dóstawa lětnje pódpěru z dankowych srědkow na zakłaźe góspodarskich planow, wobzamknjonych wót Zwězkowego sejma, Krajnego sejma Bramborskeje a Sakskego krajnego sejma.
Žrědła
K dolnoserbskej ortoepiji
- Kaulfürst, Fabian: Pśinosk k dolnoserbskej ortoepiji na zakłaźe projekta awdijowych datajow za nimsko-dolnoserbski internetowy słownik w: Lětopis, b. 3-41. Bautzen 2019
- Hannusch, Erwin: Niedersorbisch. Praktisch und verständlich (2. nakład). Bautzen 2009
- Starosta, Manfred: Dolnoserbsko-nimski słownik. Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch. Bautzen 1999
- Hannusch, Erwin: Niedersorbisch. Praktisch und verständlich (1. nakład). Bautzen 1998
- Starosta, Manfred: Niedersorbisch schnell und intensiv 1. Lehrbuch für Fortgeschrittene und sorabistisch Interessierte. Bautzen 1991
- Janaš, Pětr: Niedersorbische Grammatik für den Schulgebrauch. Bautzen 1984
- Starosta, Manfred: Niedersorbische Orthographie und Interpunktion. Regeln. (2., wobźěłany nakład). Bautzen 1982
- Sorbischer Sprachatlas = Serbski rěčny atlas. Bautzen wót 1965
- Schwela, Gotthold: Lehrbuch der Niederwendischen Sprache. Erster Teil: Grammatik. Heidelberg 1906
K fonologiji a fonetice
- DDG: Wöllstein, Angelika; Dudenredaktion (wud.): Duden. Die Grammatik: unentbehrlich für richtiges Deutsch. (9., dopołnje pśeźěłany a aktualizěrowany nakład). Berlin 2016
- LdS: Bußmann, Hadumond (wud.): Lexikon der Sprachwissenschaft. (tśeśi, aktualizěrowany a rozšyrjony nakład). Stuttgart 2002 (dalej: LdS)
- DAW: Krech, Eva-Maria et al.: Deutsches Aussprachewörterbuch. Berlin/New York 2010
Slěźeński material k pśirownowanju
Wobźěłanje
- Rěcywědne zakłady
- Fabian Kaulfürst
- Awtorstwo tekstow
- Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska
- Koncepcija boka
- Hauke Bartels, Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska, Marcin Szczepański
- Pśełožk do dolnoserbšćiny
- Jan Měškank, Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska
- Skóńcna redakcija
- Fabian Kaulfürst
- Techniska realizacija
- Marcin Szczepański
- Pśigótowanje zukowych nagraśow
- Katja Atanasowa, Fabian Kaulfürst, Jan Měškank, Joanna Szczepańska, Marcin Szczepański
Wašnja citěrowanja
Kaulfürst, Fabian / Szczepańska, Joanna: Dolnoserbske wugronjenje – Niedersorbische Aussprache. Wózjawjenje w interneśe (staw: 24.05.2019) pód: http://www.dolnoserbski.de. [datum wótwołanja].
Pšašanja – póstarki – kritika
Wopśimjeśe boka buźo w pśichoźe dalej wuwijane a wudopołnjane, ewentualne zmólki budu se korigěrowaś.
Na kóńcu kuždego boka jo dypk »kontakt« z linkom na e-mailowu adresu Serbskego instituta (Chóśebuska wótnožka). Cośo-lic se na něco pšašaś, abo k jadnotliwym artiklam něco pśispomnjeś, wužywajśo pšosym toś tu móžnosć za kontaktěrowanje.
Wuwiśe boka
- 2019.05.24
- dodany wótrězk artikloju Zuk [ɪ], małe korektury
- 2019.05.14
- korektury sekcije Wó tom boce, dodane někotare zukowe nagraśa, dalšne małe korektury
- 2019.05.06
- spśistupnjenje prědneje wersije w interneśe


text:
Inkszo: Knify, coby naszporować piniōndze na rajzy
Jako pedzioł kiejsik jedyn Anonim, Rajzy to razinku jedyno rzecz, na kiero udowōmy gelt, a bez to sōm my bogatsi. No dobre, to jadymy!
Ale pomału, skōnd wynejść piniōndze na rajza? Zdo ci sie, że to je niymożebne? To miarkuj! Jak ci sie udo cosik uszporować skuli moich knifów, to byda rychtyk rada!
Na czym idzie prziszporować?
- Miyj cyl! Załóż konto szporobnościowe i dej mu miano – Najwspanialszo rajza abo cosik w tyj zorcie. Kożdym roz jak nie udosz geltu na nowe lakszuły, przelyj se tam zaszporowane piniōndze. Wydrukuj se gryfny ôbrozek z miejsca, kaj chcesz jechać, i dycki smycz go w geltaszy. Bydzie cie sprownie zastōmpioł, coby nie udować geltu na gupoty. I nojważniyjsze, dycki pytej sie sama siebie – “Czy jo tego rychtyk potrzebuja?”, “Co bydzie, jak se tego nie sprawia?”.
- Wysztaunuj stōwka, kiero mogesz uszporować bez miesiōnc i przelywej jōm zaroz na poczōntku na konto szporobnościowe.
- Pojrzij na swój szrank – Rychtyk trza ci wiyncyj lōntów? Monej szłoby sie ôbyć bez kupowanio nowych ôblyczek aby przez pora miesiyncy?
- Pojrzij na swoji klamoty – trza ci tego wszyskigo? A możno by tak co sprzedać na olx? Przej ludziōm, spōmniyniōm, doświadczyniōm i miejscōm. Nikej klamotōm.
- Abonamynty i karty – wysztaunuj se: te płacyni co miesiōnc za jakiś człōnkostwo rychtyk ci sie werci? Pakiet telewizyje, Netflix, multisport, karta walutowo, za kiero bank zebiyro ôpłocka…
Teroz dej se pozōr na wydatki codziynne:
- Kafyj na mieście, kafyj na rajza cugiym, kafyj do autoka – sprow se kawioczek termiczny zamiast kupować kawa kaj popadnie.
- Zeltry w plastiku – woda z kokotka w wiykszości miast Polski je zocno i idzie jōm pić! Jedne, że nie udowosz sztyjc piniyndzy, a dwa – pōmogosz środowisku.
- Cajtōngi – kupuj starsze wydania po niższych cynach w szpecjalnych kioskach. Taki miejsca sōm na banhofach abo kaj przi torgach. Cajtōngi sōm tam dycki łacniejsze o połowa a artykuły z Twojigo Stylu 2 miesiōnce stare i tak bydōm zocne.
- Ksiōnżki – zanim sprowisz se nowe w ksiyngarni, ôbocz czy kiery nie sprzedowo na olx abo na allegro. Uzaś – szporujesz gelt i spomogosz Muter Natura.
I trocha inacyj
- https://www.workaway.info/ – knif jak knif, bardzij zorta rajzy. Rozchodzi sie w tym ô to, co dogodujesz sie z miejscowym gospodorzym na kwatyrōng cołki tydziyń i kust od pyńdziałku do piōntku, a w zamian robisz u niego 5 godzin dziynnie. Robota je roztōmajto – przi bajtlach, na zegrōdce, przi kludzyniu hostelu abo tyż co ganc interesantnego: pōmogani przi lokalnym handwerku, garncarstwie abo włōkiynnictwie. Idzie trefić na roztōmajte roztōmajtości! Weekendy i popołednia mosz do sia, beztōż je to fajnisto ôpcyjo, jak kiery chciołby posiedzieć w jakim drogim kraju i nie udać srogich piniyndzy. Ôkazyjo nie yno do sztudyntów, ale tyż do tych, co rajzujōm dugszy czas i chcōm trocha przisztopować z wydatkami.
No to dalij, szporujymy!
Małgorzata. Ślōnskŏ rajzowiczka spod Wodzisławia, frelka wrazidlatŏ i dociyrnŏ. Durch w gangu, rajzuje, furgŏ na paralotni, sztyjc kajś lŏce i pochŏ wiela wlezie. Przaje ślōnskij gŏdce, autōrka tekstów na Wachtyrz.eu i Inkszo.pl.


text:
Pora słōw ô ślōnskij godce
Mōmy wrzesiyń, dziecka poszły do szkoły, a my zaś słyszymy płacz, że niy ma edukacyje regiōnalnej, a niy idzie uczyć we szkołach jynzyka ślōnskigo. A jo sie pytōm: czy my doprowdy tego chcymy, a robiymy za tela, coby chcieć te dziecka uczyć po naszymu? Jo ô tym słysza wiyncyj, jak dziesiynć lot, jak żech sie zaczōn tym interesować. Co sie ôd tego czasu zmiyniyło? Bōł wymyślōny ślabikorzowy muster pisanio. Je to dobrze, abo źle? Dobrze, ale sōm ślabikorz niy poradzi uratować nōm godki. Dlo przeciyntngo Ślōnzoka cały problym je w uznaniu jynzyka ślōnskigo ôd państwa polskigo. Ale co to zmiyni? Już terazki idzie uczyć dzieci w dōma, w niykerych szkołach, ale ôjce wolōm ich uczyć po angelsku. Niby mōmy „moda” na ślōnsko godka, ale kaj to widać? W tym „kulaniu haje” na Fb ô to, czy literka „o” mo mieć ptoszka, daszek, abo wela? Tak chcymy uratować ta godka? Abo dyskusyjo ô „kodyfikacyji” jynzyka, jego „ujednolicyniu”. Czy doprowdy tego nōm trza? Jo mōm nadzieja, że jeszcze dłōgo ku tymu niy przidzie. Problymym ślōnskij godki niy ma to, że jedne dziecka godajōm ōma, ōpa, a inksze starka, starzik. Problymym ślōnskij godki je to, że 90 % dzieci godo babcia i dziadek. To niy ma ważne, czy keryś powiy dycko, abo zowdy, problymym je to, że wiynkszość ludzi godo zawsze.
Tōż co robić? Siednyć i płakać, abo sie chycić roboty, przestać sie wadzić we internecu a zacznyć ludzi tak na rychtyk uczyć godki.
My zaczli ôd tego, że mynij sie wadzymy na Fb, a chcymy pokazować ludziōm, jako sie godo po ślōnsku. Zaczli my ôd naszykowanio we internecie Dykcjōnorza Godki Ślōnskij – www.dykcjonorz.eu, kaj kożdy w Was może sie podziwać w kożdej chwili bez laptop, tabulniok, abo mobilniok, a poczytać, jako sie godo po ślōnsku kole Rybnika. Możno kedyś bydzie sam tyż szło posznupać za słowami z inkszych strōn Ślōnska, ale chcymy zacznyć ôd tego, na czym sie znōmy najlepszy. We dykcjōnorzu znojdziecie słowa ślōnski, ale tyż jejich tłōmaczynia na polski, a czynściowo na niymiecki, czeski a angelski.
Kożde słowo je ôdmiyniōne bez wszystki możliwe przipadki, czasy, liczby a rodzaje. Ze dykcjōnorza dowiymy sie, że „jo jada, my jadymy, jechoł żech, jechałach” atp. Na spodku, pod ôdmianami kożdego słowa je pokozane, jako idzie wrazić kere słowo do zdanio. Dykcjōnorz je cały czas pisany, poprawiany, zmiyniany a uzupłniany, a możno nigdy niy bydzie skōńczyny. Wierzymy, że je to zaś mały kroczek ku lepszymu poznaniu godki ślōnskij
Czy dykcjōnorz nauczy nas godać po ślōnsku? Niy, ale dykcjōnorz, chocioż mo tyż felery, a niykere słowa sōm inksze niż Wy znocie, pōmoże Wōm poznować nowe słowa, a jejich znaczyni, ôdmiana. Dykcjōnorz pōmoże trocha lepszy poznać ślōnsko godka. Małymi krokami do przodku, bez wadzynio, narzykanio a płaczu.
Tōż pamiyntej: godej, czytej ksiōnżki po ślōnsku, dziwej sie do dykcjōnorza, a powiydz ô nim swojim kamratōm. Godej, czytej a pisz.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.
Wojtek Orlinski – Ślōnzok, z zawodu grafik, autor grafik po ślōnsku, wiceprezes DURŚ.


text:
Rugby to je to
Mało ftō wiy, iże na Gōrnym Slōnsku szpilōmy tyż w rugby. To je fest popularny szport we zachodnij Europie i na południowyj pōłkuli.
We Rudzie Ślōnskij mōmy klub K.S. RUGBY Ruda Ślōnsko, kery mo manszaft chopōw we I lidze rugby i manszaft kobiyt, kere sie nazywajōm Dioblice. Dziołchy te dwa razy bōły druge – zilber medal we 2013 i 2014 roku i dwa razy trzecie – brōnzowy medal we 2012 i 2015 roku we Mistrzostwach Polski. Majōm tyż tam kupa bajtli, kere sie uczōm abo już piyknie szpilajōm jajcatym balym.
Jak bydziecie chcieli, to napiszymy wōm ô rugby wiyncyj, a jak byście niy strzimali do tego czasu, możecie już we sobota (26.05.2018.) przijść poôglōndać, jak sie bajtlōm we rugby szpilo.
Wojciech Kołodziej


text:
Lědy
Lědy (němsce Lehde) su wjeska ze 150 wobydlerjemi wosrjedź Błótow, kotraž słuša wot lěta 1974 k Lubnjowej. Cyła wjes steji pod pomnikoškitom.
Na Lědach nadeńdźe so Błótowski muzej pod hołym njebjom z třomi typiskimi Błótowskimi statokami.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Lědy leža něhdźe połdra kilometra juhowuchodnje Lubnjowskeho stareho města na wjacorych kupach wosrjedź Błótow a běchu přez lětstotki jeničce přez jednu z wjele rěkow přistupne. Najwažniše ze zwjetša jenož meter hłubokich kanalow a rěčkow su Dolska, kotraž wjedźe do sewjera, Lěška, kotraž wjedźe z Lubnjowa přez same Lědy dale do Hornich Błótow a Giglica, kotraž zwjazuje Lědy z hłownej Sprjewju na juhu. Prěni kruty puć mjez Lubnjowom a Lědami bu hakle w lěće 1929 wotewrjeny. Dodawanje póšty kaž tež wotstronjenje wotpadkow so hač do dźensnišeho přez rěki wotměwatej.
Dla swojeho njewšědneho połoženja a do dalokeje měry zdźeržaneho charaktera jako tradicionelna Błótowska wjeska su Lědy woblubowany turistiski cil. Sewjerowuchodnje wsy leži historiski hosćenc Wótšowska.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska naspomni so prěni raz w lěće 1315 we wopismje wo předawanju Lubnjowa. Ze serbšćiny pochadźace mjeno woznamjenja telko kaž „prózdne, njewobtwarjene městno“ (přir. lědma, lědom, lědy). W lěće 1719 zasadźeny wučer Martin Müller rozprawješe, zo je wón jenički we wsy, kiž němsce rěči. Poslednje serbske kemše w Lubnjowskej cyrkwi swj. Mikławša wotměchu so 1874, ale na Lědach so tež we 1880tych lětach hišće zwjetša serbsce rěčeše (74 %), kaž Arnošt Muka w swojej Statistice naspomni. Porno tomu zwěsći Arnošt Černik něhdźe 70 lět pozdźišo jenož hišće jeničkeho serbskorěčneho wobydlerja. Poslednja Lědźanska žona, kotraž serbska chodźeše a serbsce rěčeše, zemrě w lěće 1976. We wjele ležownostnych mjenach je so serbska rěč pak wobchowała.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Christel Lehmann-Enders, Ute Henschel: Das Spreewalddorf Lehde. Spreewald-Museum (wud.), Lubnjow/Lědy 1996
- Theodor Fontane: Wanderungen durch die Mark Brandenburg, zwjazk 4 (Spreeland) „In den Spreewald“
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Lědy w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Wystawa „Ślōnskŏ Szlachta – Miyndzy Ślōnskym a Europōm”
Ôd 9 czyrwnia na Zōmku w Mosznyj bydzie szło ôglōndać wystawã „Ślōnskŏ Szlachta – Miyndzy Ślōnskym a Europōm”. Postrzōd ôrganizatorōw sōm tyż Cyntrum Kultury Ślōnskij we Nŏkle, Oberschlesisches Landesmuseum w Ratingen i Instytut Kultury Rycerskij w Tarnowskich Gōrach.
Bazowŏ idyjŏ wystawy to je pokŏzanie świata, kery ôdeszoł bezpowrotnie, świata ślōnskij arystokracyje. Wystawa prezyntuje pŏrãnŏście ślōnskich rodōw szlacheckich, co były dobrane tak, coby pokŏzać roztōmajtość jejich pochodzyniŏ, srogość fortun jak tyż zmiynność losōw. Na ekspozycyjõ skłŏdŏ sie mocka cynnych pamiōntek, w tym ôryginały dokumyntōw z XVII i XVIII stoleciŏ, herbarze, leksykōny szlachecke i almanachy, a tyż tabule i plansze informacyjne.
Wystawã bydzie szło ôglōndać do 16 paździyrnika 2018 r.


text:
Mirosław Syniawa “Cebulowŏ Ksiynga Umartych” – patrōnat Wachtyrza
Ukŏzała sie nowŏ ksiōnżka ôd ôjca ślōnskij poezyje, Mirosława Syniawy. Terŏzki je to autorski tōmik poezyje “Cebulowŏ Ksiynga Umartych“, kery ukozoł sie we raji CANON SILESIAE. W tym tomiku Syniawa nojpiyrw zbudowoł genealogiczny strōm swojej familyji (niekiedy do dziesiōntego pokolyniŏ!), a potym do porŏdziesiynciu śnich napisoł poetycke życiorysy. A czymu te familijne historyje sōm dlŏ nŏs ważne? Mirosław Syniawa ôdpowiadŏ na to we stympie do tej ksiōnżki:
Piszã tyż ale z myślōm ô tych wszyjskich, kerzi weznōm tã ksiōnżeczkã do rynki, bo chciołbych ich zachyńcić do dokumyntowaniŏ tego, co wiedzōm ô swojich przodkach. Na naszã ślōnskõ historyjõ skłŏdajōm sie przecã dzieje pojedynczych ludzi i familij, a niyrŏz w tych dziejach znojdymy wiyncyj prŏwdy, jak w tyj ôsztymplowanyj bez beamtrōw historyji, kerōm chcieliby nŏs futrować.
Myślã czynsto ô mojich starkach i starzikach – ô tyj rzyce dusz i gynōw – i jak profesōr Bynedykt Kouska starōm sie pamiyntać, że kożdy czowiek je jak głōwnŏ wygranŏ w loteryji, i to ku tymu w takij, w keryj wygrywŏ jedyn los na teragigamegamulticyntylijōny. Myślã czynsto ô tych bauerach i bergmanach, krankynwerterach i torszrajberach, huzarach i muszketerach, młynŏrzach, kamiyniŏrzach i kowŏlach, ô tych zŏwitkach i bynkartach, słepŏkach i fechciŏrzach. Niyrŏz – jak Kenneth White w “Familijnyj alchymiji” – zaziyrōm przi tym do zdrzadła. I tak jak ôn niy przestŏwōm sie dziwić.
Tyla autor. A jake znojdziymy sam wiersze? Roztomaite – jak to życie. Jedne dlŏ szpasu, inksze smutne, jeszcze inksze, te ô ludziach, kerym prziszło żyć we czasach wojyn, połne bōlu i strachu.
Jedyn z wierszy, bōł już publikowany na Wachtyrzu. To “Ludzke zboże“, wiersz kery autor dedykuje “wszyjskim Syniawōm, Synawōm, Schynawōm, Schinawōm, Siniawōm, Sieniawōm i Schönawōm z Verlustlisten 1914–1919.”
A dlŏ tych, co jeszcze nie mieli sposobności poznać żŏdnej ksiōnżki autora, pŏra słōw ô nim samym.
MIROSŁAW SYNIAWA urodziōł sie w roku 1958 w Chorzowie. Do terŏzka wydali my dwa tōmy poezyj tumaczōnych ôd niego na ślōnski i jedyn rōman, kery napisoł po polsku. Tyn rŏz prezyntujymy jego włosne wiersze, w kerych rozprawiŏ ô swojich przodkach. Rychtuje, jak nōm pedzioł, dwa nowe rōmany – jedyn po polsku i jedyn po ślōnsku – a ku tym nastympny tōm ślōnskich wierszy, kery mŏ sie mianować (blank niy po ślōnsku) “Mappa mundi”.
Ksiōnżka ukŏzała sie pod patronatym Wachtyrza, ale nie yno skuli tego jōm gorko polecōmy.
Mirosław Syniawa: “Cebulowŏ Ksiynga Umartych“, wyd. Silesia Progress, Kotōrz Mały 2018


text:
Vatikan (B/SN). W přihotach na klimowy wjeršk w šotiskim Glasgowje w nowembrje (COP26) zdźěłuje 40 nabožnych nawodow-specialistow a dźesać wědomostnikow stejišćo za swětowu politiku. Za to ma so 4. oktobra we Vatikanje konferenca pod hesłom „Faith and Science: Towards COP26“ wotměć. Je chětro wěste, zo so bamž na njej wobdźěli, rjekny arcybiskop Paul Gallagher. Nuznosć, rozrisać socialne a wobswětopolitiske prašenja, kotrež je bamž w swojej encyklice „Laudato si“ naćisnył, dźeń a bóle přiběra.
Nowa domizna za wěriwych


text:
Hłowna a zdobom wólbna zhromadźizna Katolskeho zjednoćenstwa kubłarjow Sakskeje (KEG), w kotrymž je dobra połojca nětčišich a něhdyšich serbskich wučerjow, wučerkow a kubłarkow z čłonom, wotmě so njedawno w Drježdźanskim gymnaziju swjateho Bena.
Na spočatku swjećeše z přichwatanymi čłonami w kapałce Benoweho gymnazija dušepastyr tohole kubłanišća a kapłan Mariusz Noparlik, rodźeny Polak z Hornjeje Šleskeje, Božu mšu, na kotrejž tež serbski kěrluš zanjesechu. Na hłownej zhromadźiznje rozprawješe předsydka zjednoćenstwa Monika Jurkowa, kubłarka w Radworskim katolskim serbskim dźěćacym domje „Alojs Andricki“, wo dźěle minjeneje legislaturneje doby třoch lět. Tohorunja w předsydstwje skutkowaca Jěwa-Marja Elic z Hórkow, wučerka na Budyskim Serbskim gymnaziju, poda přehlad wo financach zjednoćenstwa. Wobě Serbowce dźěłatej hižo dźewjeć lět w předsydstwje KEG.


text:
Swobodne Uoprůgramowańy
Swobodne Uoprůgramowańy (ang. free software) – uoprůgramowańy, kere je mogebne być załůnczone, sprowjane, rozpowszechńone swobodńy. Swobodne Uoprůgramowańy daje swobody:
- swoboda 0: załůnczońy uoprůgramowańa, zawdy swobodńy.
- swoboda 1: sprowjańy uoprůgramowańa lo śe.
- swoboda 2: rozpwszechńańe uoprůgramowańa.
- swoboda 3: sprowjańy uoprůgramowańa a swoboda rozpowszechńańa ajnzacu, coby korzistało cołka ferajno.
Je to defińycjo uod Free Software Foundation. Coby mogebne bůło korzistać ze swobůd 1 a 3 potrzebny je kod zdrzůdłowy.
Nojbarzi znůmo licyncyjo swobodnygo uoprůgramowańo to licyncyjo GNU GPL.
Lo bajszpila swobodne uoprůgramowańy to Linux, Android, LibreOffice.


text:
Łazowski wjesnjanosta zhladuje na minjene lěto
Łaz (AK/SN). Na wupjelnjene a chětro spěšne lěto 2019, kotrež bě zdobom bohate na podawki, móže Łazowska gmejna zhladować. To podšmórny wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU). „Gmejna ma skónčnje plan wo wužiwanju ležownosćow, planowanje twarskeho nawodnistwa za towarstwowy centrum při Hórnikečanskim jězoru je zakónčene, a jednanja za wuwiwanje našich jězorow smy dale wjedli“, wón bilancuje. Tohorunja zakónčić móžachu přizamknjenje k centralnej wopłóčkowej syći w Běłym Chołmcu (Weißkollm) a Koblicach (Koblenz). Za to je komuna něhdźe 1,7 milionow eurow nałožiła. Runočasnje je wjacore komunalne puće saněrować dała. W Běłym Chołmcu nasta z pomocu staršich nowe hrajkanišćo. „Dale zesylnjamy zhromadne dźěło z čěskim městom Doksy“, rjekny Leberecht. „Mój lońši wosobinski highlight bě, zo sym před hospodarskim wuběrkom Němskeho zwjazkoweho sejma nastupajo dočasny kónc wudobywanja brunicy kaž tež hladajo na trěbny zakoń wo sylnjenju struktury za wuhlowe regiony rěčał.“


text:
Zmiany we linkowanych
Wkludź miano strōny, żeby ôbejzdrzeć zmiany na strōnach linkowanych do nij abo co dō nij linkujōm. (Żeby ôbejzdrzeć strōny z kategoryje, wkludź Kategoryjo:Miano kategoryje). Strōny ze Ôbserwowanych sōm porubiōne.
- d
- Edycyjŏ Wikidane
- N
- Ta edycyjŏ stworziła nowõ strōnã (ôbejzdrzij tyż listã nowych strōn)
- m
- To je małŏ zmiana
- b
- To je zmiana zrobiōnŏ ôd bota
- (±123)
- Strōna zmiyniyła srogość ô tela bajtōw
- Tymczasowo obserwowana strona
23 paź 2021
- Kategoryjo:Polske filmy 11:00 +1 Jowomgodom dyskusyjŏ wkłŏd


text:
„Wědu wo žiwjenju a přirodowědnym skutkowanju našich wučerjow a fararjow chcych posrědkować, wosebje tych, kiž so z přirodu zaběrachu z kedźbyhódnymi spóznaćemi a swoju wědu napisachu ...“ Tole připowědźa nam wučer a lektor Jan Kral z Boranec w předsłowje swojeje wuběrnje spisaneje knihi „Zelena radosć“. Ze zajimom a wćipna sym sej ju do ruki wzała a nimale nic wjace wotpołožiła.
„Zelena radosć“ wopřijima dźesać znatych abo dotal mjenje wopisanych serbskich wosobinow, kotrež su hač na wuwzaće w swojim hłownym powołanju wučerjo abo fararjo. Často běchu wot dźěćatstwa sem z wotewrjenymaj wočomaj a wušomaj tak wusko ze swojej wokolinu zwjazane, zo ju w dalšich lětach zaměrnje přeslědźachu. Nic porědko swoje nazhonjenja bjezposrědnje dale dawachu abo z nimi dopóznaća wědomosćow rozšěrichu.


text:
Wuježčanska woda
Wuježčanska woda (tež Wuježčanka abo Albrechtowka) je rěčka w Hornjej Łužicy, kotraž ćeče wot Čornoboha na směr Budyšin.
Wona so při sewjernych skłoninach Čornoboha a Rubježneho hrodu w lěsu pola Wuježka wužórli a ćeče potom do sewjerozapadneho směra přez Wuježk, Mješicy, Sowrjecy a Brězow. Pod Brězowskim hrodźišćom, hdźež běži rěčka we hłubokim dole, wobroći so na sewjer a ćeče dale do Jenkec a nimo Cyžec do Nadźanec, hdźež so pola Budyskeje wodočisćernje wotprawa do Albrechtowki (resp. Bobolčanskeje wody) wuliwa.
Wosebje w Brězowje wužiwaše so woda Wuježčanki prjedy za mlěće, w tutej wsy mějachu hnydom tři młyny.


text:
Wojerecy (SN). Wojerowska biblioteka Brigitty Reimann je koronapandemije dla dale zawrjena, swojich čitarjow pak nochce zhubić. Tak su tam čas wužiwali namakać poskitki, kotrež móža zajimcy přiwšěm wužiwać. Wobłuk digitalnych poskitkow je nětko rozšěrjeny. Za wšěch tych, kotřiž chcedźa nowu rěč nawuknyć abo hižo wobstejace znajomosće cuzeje rěče rozšěrić, maja tam wosebitosć. To płaći za němčinu jako cuzu rěč, za jendźelšćinu, španišćinu, francošćinu a italšćinu na wšitkich rěčnych schodźenkach.
Z nowej, bjezpłatnej eLearning platformu LinguaTV móža wšitcy přizjewjeni wužiwarjo biblioteki z pomocu widejow so z cuzej rěču zaběrać. Za to njetrjebaja do biblioteki přińć. Poskitk wužiwać hodźi so wot doma. Kursy su zestajene z widejow, zwučowanjow, wuknjenskich hrow a treninga za wokable.


text:
Ja wjac njemóžu. Mi dosaha. Kónc. To tla žane žiwjenje wjac njeje. Cyły dźeń jenož nutřka. W kuchni. Na konopeju. Na hajzlu. Zaso w kuchni, byrnjež šće docyła hłódny njejsy. Ale někajki rytmus abo dnjowy plan wšak dyrbiš měć. Zaso na konopej. Popołdnju kusk po měsće teptać. Snano spěšnje něšto nakupić. A ani to so mi nochce, wšako dyrbimy sej při tym nětko tež hišće poł mjezwoča zakryć. Pola někotrych to snano nješkodźi, ale ja mam šikwane mjezwočo. Je naša njeboh mać znajmjeńša přeco prajiła. Potom zaso do bydlenja a samsne znowa: kuchnja, konopej ... Mi to tak na čuwy dźe.
»Zaběraj so tola někak«, su mi wšitcy mudrje při telefonje radźili. Abo přez tónle internet. »Ty tla sy jako mały hólc přeco rady puzzlował, njeby to něšto było?« To běše před 50 lětami! Potom sym tola puzzle wuhrjebał a započał. Po pjeć mjeńšinach bě wobraz ze znatym čěskim knoćikom zestajany. Što móžu ja za to, zo ma mój puzzle jenož 12 dźělow! Potajkim něšto druhe.
»Ja sym wšitke moje knihi po barbje sortěrowała, to bě zdobom kaž meditacija.« Hdyž sym posledni a zdobom prěni raz meditěrował, sym po mjeńšinomaj pječa tak wótře smorčał, zo su mje z meditaciskeje rumnosće won njesć dyrbjeli. Potajkim knihi po barbje sortěrować. Pohladam na polcu, zo bych započał, a widźu, zo sym hižo hotowy. Wobsedźu jenož 23 knihow. Rjad Karla Maya. Wšitke ze zelenej wobalku. Wo čerta. To móžeš wobłudnić w tajkim małym bydlenju. Čehodla sym ja wopica w januarje hižo cyłu budu barbił. To by nětko idealna zaběra ... Staru pěc, ale mje wšak do Obija njepušća. Hdy nož by susod Korla jenož doma był. To bychmoj po zwučenym wašnju – a z wotpowědnym předpisanym wotstawkom – zaso w schodźišću wo najnowšich bladach w domje filozofować móhłoj. Tón steji pak nětko wodnjo a w nocy na dźěle. Wažny muž, mjeztym samo za cyły naš system. Systemrelewantny takrjec.


text:
Stróža (SN). Wobydlerjam a hosćom biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty je minjene dny snano wulka ličba wulkich pisanych mjetelow napadnyła. Su to wóstowe kadźency abo wóstowe mjetele (Distelfalter), kotrež wot Afriki hač do Skandinawiskeje leća a w Hornjej Łužicy pozastanu. „Tajku wulku ličbu wóstowych mjetelow hižo dźesać lět wobkedźbował njejsym“, rozprawja ranger a znajer insektow w biosferowym rezerwaće Mario Trampenau.
Je to dyrdomdejske pućowanje, na kotrež so překasancy nastajeja. Wone startuja w zymje w Sudanje abo Etiopiskej, zo bychu na arabsku połkupu lećeli. Tam je lětsa nalěto skrótka pusćina kćěła, dokelž bě dosć dešća. Mjetele móžachu tam tuž swoje jejka njesć, a nowa generacija je so wuwiła. Ta lećeše dale na Bliski wuchod, Turkowsku a na Balkan a dósta so skónčnje k nam.


text:
Lagań
Lagań (rusce ЛaraHb) je městačko z 13.493 wobydlerjemi w ruskej republice Kalmykskej. Leži při sewjerozapadnym pobrjoze Kaspiskeho morja, 320 kilometrow wuchodnje wot republikskeje stolicy Elisty a něhdźe 170 kilometrow južnje Astrachana.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1871 jako wjeska ruskich burow na tehdyšej kupje załožiło a ma wot lěta 1963 měšćanske prawa.
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Szukŏcie profesjōnalnej i nowoczesnej firmy do przekludzin w Katowicach? Piyknie witōmy na naszej zajcie!
Już dwadziścia lŏt zajmujymy sie usugami powiōnzanymi z przekludzinami i transportym w stolicy Ślōnska i ôkolicach. Dziynki tymu poradzymy do porzōndku prziwachować kożdy szczegōł i aspekt przekludzin, tak do Kliyntōw indywidualnych, jak i dŏ małych i wiynkszych fyrmōw.
Mōmy auta z windōm, materiałami do pakowaniŏ (folia bōmbelkowŏ i stretch, papyndekle), jak tyż narzyndziami do demōntażu i poskłŏdaniŏ mebli nazŏd. Jak trza, poradzymy se tyż z ciynższymi zadaniami: pochytanie dźwigu, przewieziynie sejfu czy transport pianina, a nawet przewieziynie cołkigo archiwum.
Transport szpecjalistyczny to dō nŏs żŏdyn problym.
Trans Speed Przekludziny Katowice to firma, kerŏ szanuje sie swoich kliyntōw. Fest dŏwōmy pozōr na porzōndne wyszkolynie pracownikōw, jak tyż na wysokŏ kultura ôsobistŏ. Gwarantujymy tyż wielko elastyczność - ôferujemy trzi warianty cynowe, na kŏżdŏ kapsa!
Poza przekludzaniym i transportym propōnujymy tyż sprzōntani strychōw a pywnic, wywieziyni niypotrzebnych sprzyntōw a mebli na hasiok. Śmieci i harpyncio pozbywōmy sie z gowōm – mōmy pozwolyni ôd miasta Katowice na transport ôdpadōw kōmunalnych.
Przekludzymy Cie jak ino bydziesz chcioł! Rychtujymy przekludziny miyszkań, chaupōw, magazynōw, biōr, gyszeftōw i inkszych lokali.
Z nami bajzel niy mŏ szans! Łōnaczymy lidwidacyje i wychrōnianie ôbiektōw miyszkalnych i komercyjnych a tyż budynkōw gospodarczych.
Spedycyjŏ do 3,5t? Lekko! Ôferujymy transport drobnicowy i gabarytowy. Wożymy tyż meble i sprzynt RTV/AGD ze gyszeftu na kōnkretnŏ adresa.
Niżyj zōndziesz trocha faktōw ô naszyj fyrmie.
Dej tyż pozōr na reszta zajty.
Dobrze, niydrogo, wartko… Wto gŏdŏ, co tych trzech atutów niy dŏ sie pogodzić, niy mŏ rechtu! Niy bylibymy sobōm, kej niy chcielibymy połōnczyć atrakcyjnych cyn, roztōmajtych możliwości i nŏjwyższego sztandardu roboty – i to w kŏżdym elemyncie naszyj działalności!
Trans-Speed to:
Przekludzka Katowice:
Przekludzka bōła bez problymōw, a fyrma Trans-Speed to solidny i profesjonalny partner. Fyrma zapewniła na czŏs przekludzaniŏ ôdpedniŏ wielość autōw, pracownikōw, materiałōw ochronnych, wōzykōw, kastlikōw transportowych, nŏrzyndzi.
PKP S.A.
Przekludzka Tychy:
Przi ladowaniu a tyż przi wyladōnku w gōrskich warunkach, chopy z Trans-Speed bōły richtich uprzejme i złōnaczyli swoja robota perfekcyjnie. Dziynkuja za spōmōc w wŏżnym do mie etapie życiŏ (przekludzka na wiyś po 30 lata w Tychach). Winszuja załogi!
Jerzy Lipka
Przekludzka Katowice:
Fyrma łōnaczyła przekludzka mojigo pubu – demōntaż, przenoszynie, wnoszynie, mōntaż wyposażeniŏ. Usuga bōła zrobiōnŏ rzetelnie i fest wartko, za dobry geld.
Marek Stalmach


text:
Francek Fyrtok, 1.12.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
W nrze 13 „Kocyndra” ôgłosiłeś pismo Jagi ze Zobrzo ô Fyrtoku. Prosza cie, nie rōb tego na drugi roz, bo jak sie moja staro dowie, iże dziouchy ô mie piszōm, to byda mioł ôstuda jak farōna. Dyć wiysz, że jak kobiyta swojego starego spiere, to nie ma unfalu. Co mi potym to do? Powiedz jej, że jo jōm pozdrowiōm, co zaś do tego, iże miłuja jyno dziouchy ôd Strzelec, Raciborza i Pszczyny, to nie mo recht. I w Zobrzu sōm gryfne dziouchy, a cōż kej mie nie chciały. Teroz to Jaga pisze, iże nōm Zobrzanki przajōm. Nojprzōd muszōm pokozać, inaczej nie uwierza.
Choć libsty nojwiyncej mi sprawiajōm jankoru, to jednak sōm chwila weselsze, jak bez tyn przikłod koza Urbankowa. Joch zawdy myśloł iże ôn jest mōndrzejszy, ale ta koza, co jōm prziobiecoł dać Gōrnoślōnzkōm jeśli głosować bydōm za kozłami, to już jest piramidal. Koza, jeśli mi cztery nogi, jest porzōndnym stworzyniym, bo mo mleko, kawa i rożki, czego ô inszych kozach pedzieć nie mona, bo nie maj kawy i rożkōw a mleko mogōm mieć. Lo tego Urbanek sie nie żyni, jyno se wybroł tako prowdziwo koza, jyno nie wiym, czy z niōm był w Mikołowie. Skirz tej kozy Urbanek jest mōndralōm nad mōndralōm. Ôn poradzi zrobić na dwōch nogach to, co pies na trzech. Nie jyno to. Ôn poradzi zatkać jednōm zatycznkōm trzi dziurki. Bez tyn przikłod, kej wrazi nos do – gymby. Ôn to blank dobrze umie. Ty byś tego nie poradził. A jednak choć Urbanek taki mōndrala nie mo szczyńścio. A już z tōm kozōm blank mu sie nie wiedzie. Choć ôn pochodzi z Prudnika, nie wie co na Gōrnym Ślōnsku ô kozach ludzie myślōm. Jakech był młody, to mie tatulek uczyli śpiewki, co jōm cały narōd śpiewoł:
Wlazła koza na chałupa
roz, dwa, trzi.
Pokozała Niymcōm… gymba
roz, dwa trzi.
Jak ta koza nie zlezie,
To z Niymcami bydzie źle –
roz, dwa trzi.
Jak ta koza nie zlezie,
To z Niymcami bydzie źle –
roz, dwa trzi.
Ta koza nie chciała zleźć, tōż Urbanek jej pōmogo, ale koza Niymcōw nie uratuje, choć by dwa razy tyla kawy dowała. Urbanek to wiy i mierznie mu sie skirz plecybitu. Jo też padōm, iże śmierć jest słodko, ale wtedy, jak przeciwnik umrze. Ulitzka też stynko i też by chcioł umrzeć, ale lamyntuje: iże lo śmierci trzeba sie narodzić, bo jak sie nie urodzi, to nie może umrzeć. Ano tak to jest.
Iże Niymcy chcōm puczu, to już pewnie wiesz. Reichswehra egzercyruje kole Nysy i Brzegu i chciałaby na Ślōnsk przijść sie najeść. Urbanek nie wie sobie rady i na kneflach rachuje: pucz, niepucz, i nie może spać. Zaś jego przociele Quester i insi chcōm mu jedyn knefel wiyncej prziszyć, aby wyrachowoł: pucz! Quester jest wielki dyplōmata i Urbanek sie go boji, choć dyplōmata mo na pierszo litera „d” a na ôstatnio „a”. I Ulitzka chce być dyplōmatōm. Żodyn chachor mu nie zazdrości tego tytułu na „d” i na „a”, nawet jego gospodyni nie stoji ô to, choć jest nojważniejszōm ôsobōm i wszyscy jej słuchać muszōm, i żodyn jej ruszy nie poradzi, ani sōm Ulitzka. Jak nie wierzisz, to sie go ô to spytej – ôn ci już powie. Ulitzka dużo rzecyz lubi: bez tyn przikłod kōnie mo dwa: Lisa i Hans, potym lubi psy: Hejinz i Mukk i polityka. Ale u niego wszystko schodzi na psy. Jeszcze nie wiym czy Ulitzka chce puczu, może nie chce, bo co by sie stało z kōniami i psami? Jak sie dowiym, to ci napisza. Gospodyni nie chce puczu, może chce punczu, nie wiym.
Hejimattrojery już przijeżdżajōm z Niymiec na Ślōnsk. Ale nikaj nie mogōm dostać pōmieszkanio, skirz tego cisnōm sie na hołdy i do ruły. Byda mioł z nimi ôstuda, bo jo ich na moje legowisko nie puszcza. Jo sie ich nie boja, ale boja sie dostać ôd nich biedrōnek abo zarazy pyska i racic, bo już w lecie jak sztostrupy przijechały, zarazili całe wsie i bydło kapało. A jak nie to na Hejimattrojerōw kupia zacherlinu abo lausolu.
Tōż trzimej sie ciepło, twōj
Francek Fyrtok.


text:
Takrjec ornitologiske zajimawosće běchu zašły čas na łužiskim njebju widźeć, mjenujcy ćahace dźiwje husy. Wo tym je so Marian Wjeńka z hobbyjowym ornitologu a wučerjom Symanom Šołtu rozmołwjał.
Husćišo wuhladachmy minjeny čas syły dźiwich husow ćahać. Zwotkel wone poprawom přińdu a dokal wone leća?
S. Šołta: Jónu su to wězo naše dźiwje husy, kotrež do zapada abo juhozapada ćahnu abo jednorje tu přezymuja a jenož hdys a hdys swoju městnosć měnjeja. Potom mamy tu pola nas tež skupiny wulkich łysakow (Blessgänse) a pólnych husow (Saatgänse). To stej družinje husow ze sewjerneje Europy. Wone tu pola nas přezymuja. Druhdy móžeš mjez nimi hišće dalše družiny husow wobkedźbować, kotrež pak su jara rědke.
Wobkedźbować móžemy tuž, zo rozdźělne skupiny do wšelakich směrow leća. Nimaja wone wšitke samsny cil?


text:
Cynk
Cynk je chemiski element ze symbolom Zn a rjadowej ličbu 30. Wone słuša k přechodnym metalam a steji w periodowym systemje w štwórtej periodźe a druhej pódlanskej skupinje (skupinje 12), tak mjenowanej cynkowej skupinje, ke kotrejž słušeja nimo toho tež kadmium, žiwe slěbro a kopernikium. Cynk je módrojto-běły kow a wužiwa so mjez druhim za cynkowanje železowych a woclowych elementow. Za wšěch zwěrjatow je cynk esencielny jako wobstatk wjele encymow.
Hižo w srjedźowěku wužiwaše so cynk jako wobstatk lećiny mosaz (Messing). Jako samostatny kow bu pak hakle w 17. lětstotku w Indiskej předźěłowany.
Najwažniše cynk produkowace kraje běchu w lěće 2013 China (5000 kilotonow), Awstralska (1.523 kt), Peru (1.351), Indiska (793) a Zjednoćene staty (784). W Europje běchu hišće cynkowe podkopki w Irskej, Pólskej, Bołharskej, Finskej a Šwedskej.[1]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ USGS 2013 Minerals Yearbook. wotwołany dnja 29. junija 2016 (PDF). (PDF; 276 kB).


text: Spočatk měrca, na Mjezynarodnym dnju žonow, wulećachu sej čłonojo Njebjelčanskeho towarstwa Kamjenjak do delnjołužiskeho Łaza (Laasow) na wuměnu z wuměłcom Willijom Selmerom. Njecyłe dwaceći „Kamjenjakow“ bě so za wuprawu rozsudźiło. Willi Selmer, bě loni mjez wuměłcami na Mjezynarodnej rězbarskej dźěłarničce w Miłočanskej skale. Jeho twórba, zaběraca so z pozhubjowacym so časom, je wulki zajim zbudźiła. Tónkróć wodźeše wón hosći po swojim ateljeju, kiž je zaměstnjeny w něhdyšim Łazowskim hosćencu. Při tym wopytowarjam napadny, zo twori Willi rady dowysoka sahace žónske postawy. Na zahrodźe bě składnosć, popřeć sej wid na měrnu delnjołužisku krajinu, kotraž njeje daloko wot Błótow z jeje groblemi zdalena. Willi Selmer wulětnikarjam powědaše, zo njeje lochko jako swobodnje skutkowacy wuměłc wobstać. Tak wuwučuje wón zdobom na Choćebuskej Techniskej uniwersiće studentow socialneho dźěła. A woni wužiwaja dźěłarnju, material a nazhonjenja wuměłca-awtodidakta we Łazu. Zhromadnje ze swojej partnerku a dalšimi wobydlerjemi domskeho je wón wopytowarjow pohosćił.


text:
Chycyni za mord w Ôpolu
Kryminalni z Ôpolŏ zastawiyli 43-latka i jego ô 6 lŏt starszego koleksa. Ôba podyjzdrzani sōm ô zabicie swojigo kōmpana. Chopy mieli pić społym alkohol, po czym doszło miyndzy niymi do breweryje. 62-latek bōł prany i kopany po cołkim ciele – umar skuli pōniesiōnych ran. Zastawiyni usłyszeli ôbskrażynie zabiciŏ, do kerego prziznali sie. Terŏz grozi im nawet dożywocie.
Kryminalni z Ôpolŏ zastawiyli 2 chopōw podyjzdrzanych ô zabicie. Śledczy ôbsztalowali, iże do tyj zbrodnie doszło 17 mŏja. Nad sprawōm funkcjōnariusze robiyli ôd pŏrudziesiyńciu godzin. W czasie jak policyjni technicy zabezpiyczali ślady i dowody ôstawiōne na placu mordu, kryminalni już szukali wytypowane ôsoby.
Podyjzdrzywani chopi ôstali zastawiyni na jednym z ôsiedli w Ôpolu. Byli wtynczŏs ôpici. Zajmujōncy sie tōm sprawōm śledczy ôbsztalowali, iże cołkŏ trōjka nojprzōd wypiyła alkohol. Niyskorzij doszło postrzōd nich do breweryje. W jednym mōmyncie 43-latek i jego ô 6 lŏt starszy koleks wziōnli bić po cołkim ciele swojigo kōmpana. Skuli pōniesiōnych ran 62-latek umar.
Zastawiōnym prokuratōr przedstawiōł już ôbskarżynie zabiciŏ, do kerego sie prziznali. Ôba chopi ôstali tymczasowo heresztowani na 3 miesiōnce. Za takõ zbrodniã grozi kŏra nawet dożywotnigo heresztu.
Foto na wiyrchu: KMP Ôpole