text:
zwucowanje 1 / Übung 1
rěcne elementy / Sprachbausteine
Toś ten test ma dwa źěla. Wobźěłajśo wósobinski a oficialny list z proznotkami, kótarež deje se wudopołniś.
Sćo w prědnem źělu wótrězka rěcne elementy. Dopołniśo nadawki a klikniśo pótom na „Weiter“. Za tym se zachopijo drugi źěl. Gaž sćo wobej źěla absolwěrowali, zgónijośo wuslědk.
Cytajśo slědujucy tekst. Naklikniśo za kužde prozne městno pšawe słowo. (für die Lücken im Text das richtige Wort anklicken)
Luba mama,
něnto som južo ( 1 ) tyźenje ducy. To sportowe kólaso se napšawdu ( 2 ) góźi za tu turu. Ale ty sy zawěsće ( 3 ), co som dožywił? ( 4 ) Stockholmje som wóstał dwa dnja. Město jo kšasne a wjedro jo było teke słyńcne a śopłe. Pótom som jěł ze ( 5 ) do Uppsale a se znatu katedralu a uniwersitu woglědał.
Pótom pak jo ( 6 ) cas, dalej drogowaś. Mam ga hyšći 1000 kilometrow pśed ( 7 ). Som z kólasom jěł ( 8 ) regiona Dalarna, ako jo pšawa parla. Bomy su wjelike a stare, jazory cyste a błyšćate a mój stan jo był wobdany wót carnych ( 9 ) a wrjosa. Som dožywił taku śišynu, ( 10 ) som był ceło wobguslowany. Jo było śěžko, se zasej na ciwilizaciju zwucyś. Mójo žywjenje jo momentanje mimo chwatanja a glědanja na zeger.
Něnto ( 11 ) w śěgu do Trondheima, do Norwegskeje. To jo mója pśiduca stacija. Som strowy a ( 12 ) se źo derje, njegótujśo se žedne starosći.
Z pódpołnocy strowi
Twój Mato
(licho pó Nowem Casniku)
Sćo w drugem źělu wótrězka rěcne elementy. Dopołniśo nadawki a klikniśo pótom na „Weiter“. Za tym zgónijośo wuslědk wótrězka rěcne elementy.
Cytajśo slědujucu anonsu a list. Pótom cytajśo słowa w kašćikach. Rozsuźćo, kótare słowo góźi se nejlěpjej do kótarego proznego městna a śěgniśo jo z myšku na wótpowědne městno. Wy smějośo kužde słowo jano jaden raz wužywaś. (für einen Lückentext die passenden Wörter auswählen; jedes Wort nur einmal verwenden)
List
Cesćony kněz Weizenkorn,
cu se ( 13 ) źěkowaś za historisku buŕsku lodku, ( 14 ) sćo muzeju pśewóstajili. Smy ( 15 ) zarědowali do stawneje wustajeńce.
W ( 16 ) wobstatku mamy něnto lodku z ( 17 ) 1807 a Wašu z lěta 1795. Waša starša a wětša ma ( 18 ) naš region typiske wobmólowanje w tencas ( 19 ) wužywanej cerwjenej, žołtej a módrej barwje. Lodka jo wupyšnjona prědku a teke na ( 20 ) pókšywje z tulpami, stilizěrowanymi kwiśonkami a łopjenowymi wijankami. Zajmny jo teke zeleny, zazdaśim originalny zamk ( 21 ) boce, w kótaremž hyšći štycy zelezny kluc. Lodka jo ( 22 ) chójcowego drjewa. Chto jo blidaŕ abo chto jo lodku wobmólował, njejo znate.
Lodki su něga byli wažny pśedmjat wšedneje pótrjeby w dwójnem zmysle. Burske žeńske ( 23 ) w lodkach chowali swóju drastwu. Toś su lodki byli chowarnja, a tejerownosći su mógali na ( 24 ) sejźeś.
Z pśijaśelnym póstrowom
Waša Marlies Zimmermann


c: text/html

text: Pančicy-Kukow (SN/MWj). Nimale połtřeća lěta po dotwarje noweho horta w Pančicach-Kukowje dyrbjachu holcy a hólcy na zelenu łuku za swojim twarjenjom hladać. Hrajkanišćo tam mjenujcy dotal pobrachowaše. To so nětko změni. Za nje bě na wčerawšim Mjezynarodnym dnju dźěsća symboliski prěni zaryw. Hromadźe z někotrymi hortowymi dźěćimi wobstarachu to předsydka Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka (CSB) Marja Michałkowa, jednaćel Peter Neunert, předsydka staršiskeje přirady pěstowarnje Katrin Piller, zamołwity CSB za pěstowarnje Ronny Škoda, nawodnica pěstowarnje Petra Bačcyna a mějićel zawoda „Gartenart“ Měrćin Kral, kiž nowe hrajkanišćo hač do lětušeho oktobra natwari. Wjesnjanosta Pančic-Kukowa Markus Kreuz (CDU) zranjenja dla bohužel pódla być njemóžeše.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Předjubilejny jěchanski turněr
W Hórkach so jutře a zajutřišim zaso jěcha. Sportowcy konjaceho sportoweho towarstwa „Při Klóšterskej wodźe“ Pančicy-Kukow zarjaduja a wuhotuja tam 29. jěchanski a skakanski turněr, a to mjez druhim ze Sakskimi mišterstwami w přezpólnym jěchanju. Dźensa su tam hišće přizjewjenja wot 16.30 do 17.30 hodź. móžne. Jutře zahaja so wubědźowanja w skakanju a dresurje hižo rano we wosmich. Wulkej přezpólnej pruwowani ze startom w Hórčanskim stadionje stejitej sobotu wot 14 a 15 hodź. na planje. Njedźelu budu pruwowanja w přezpólnym jěchanju hižo wot 7.30 hodź. a te w dresurje poł hodźiny pozdźišo. Wulke mytowanje budźe njedźelu wot 13.45 hodź., přizamknu so dalše pruwowanja a jězdźenje z konjacymi zapřahami.
Hnydom dwaj derbyjej


text:
Linux
Linux [ˈliːnʊks] teke pomjenjony GNU/Linux jo familija lichych, unix-pódobnych źěłańskich systemow, wužywajucych Linux-kernel.
Distribucije Linuxa su kombinacije Linux-kernela a wubraneje software, kótarež se njewótwisnje wuwijaju. Pśigótowaŕ distribuciji wobstara źěl źěła twarjenja gótowego systema. Pśi twarjenju Linuxa wobźěluju se firmy, organizacije a teke dobrowólniki. Wobstoje ako dermotne (na pś. Debian, Fedora) tak teke komercielne distribucije (na pś. Red Hat, SUSE).
Linux wužywa se na wjele pólach: w serwerach, supercomputerach, personalnych computerach, routerach a zasadźenych systemach, a teke mobilnych telefonach (ako baza systema Android). Ako system za serwery jo Linux jaden z nejwěcej wužywanych źěłańskich systemow; ako system za personalne computery njejo tak popularny. K wužywarjam Linuxa słušaju teke wjelike pśedewześa a kněžaŕstwa, na pśikład francojski parlament, ministaŕstwo za zašćitowanje USA, München, Amazon, Google, Peugeot a Samsung.
Mě Linux póchada wót awtora Linux-kernela, Fina Linusa Torvaldsa, kenž dotychměst nawjedujo wuwiśe kernela.
Wuglěd[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na rozdźěl k wjele komercielnym systemam, njewobstoj jaden jednotny grafiski pówjerch za Linux, dokulaž Linux njejo kšuśe zwězany z takim pówjerchom (jo móžno instalěrowaś system bźez njogo a jano w tekstowem modusu źěłaś − na pśikład na serwerach). Popularne grafiske pówjerchy stej na pś. KDE a GNOME, kenž njejstej specifiskej za Linux, ale źěłatej na wjele unix-pódobnych systemach. Wobstoj teke wjele drugich grafiskich pówjerchow z wšakorakim wuglědanim. Zwětšego distribucija wuběra za sebje jaden pódprěty grafiski pówjerch, su pak distribucije, kótarež daju wužywarjam liche wuzwólenje.
Software[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na zachopjeńku instalacija noweje software jo se wótměwała z wužyśim kompilacije žrědłowego koda programa, a źěłowe rědy za kompilaciju su byli wažne źěle systema. Někótare distribucije su stwórili swójske formaty binarnych paketow, to wuznamjenijo paketow z kompilěrowanymi programami. Něnto wjele distribucijow dajo móžnosć lažkeje instalacije noweje software pśez manager paketow, kótaryž pokazujo pakety grafiski a wólodujo a konfigurěrujo jo awtomatiski, tak až wužywaŕ njemusy rozměś techniske detaile. Zasej jo pak móžno, programy direktnje ze žrědłowego koda instalěrowaś, jolic njewobstoj binarny paket za danu distribuciju abo wužywaŕ co optiměrowaś program za swój computer.
Popularne formaty binarnych paketow su deb (stwórjony za distribuciju Debian, teke wužywany na pś. wót Ubuntu) a RPM (stwórjony za Red Hat, teke wužywany na pś. wót Fedora, SUSE, CentOS a Mandriva). Zwětšego distribucija wužywa jano jaden format binarnych paketow, jo pak móžno formaty mjazy sobu konwertěrowaś. Paket w danem formaśe pśigótowany za jadnu distribuciju móžo źěłaś w drugej distribuciji, ale njejo garantija za to we wšych padach. Za formaty dajo wjele programow za zastojanje paketow - ako grafiske, tak teke tekstowe.
Su distribucije, źož do togo casa instalacija software wótměwa se pśedewšym ze žrědlowego koda. Tak jo na pś. w Gentoo, kenž specielnje spěchujo taku źěłowu wašnju.
Linux jo zwětšego zwězany z wótworjonym software, źož wužywarje maju lichy pśistup k žrědłowemu kodoju programa. Njejo to pak regula: dajo teke programy za Linux, kenž se wótbywaju jano w binarnej formje, bźez žrědłowego koda, kótaryž dajo se kompilěrowaś. Pśikłady su gónjaki za grafikowe kórty a někótare komercielne programy, ako platforma computerowych graśow Steam wót Valve Corporation, źož za graśa dej se płaśiś a pśistup k nim jo wobgranicowany.


text:
Ôdra
Ôdra[1] (łac. Viadrus, Oddera, czes. a pol. Odra, miym. Oder, dolnośl. Uder) to je rzyka we Postrzodkowyj Ojropie, we umorzu Bałtyckigo Morza. Przepływŏ bez Czechy, Polskã, w tym Gōrny a Dolny Ślōnsk, i Niymce. Je to nojdugszŏ rzyka Ślōnska a drugŏ nojdugszŏ rzyka Polski. Mŏ 854 km dugości a 118 861 km² wiyrchu ściykaniŏ. Wypływŏ na weschodzie Czech na wysokości 634 m n.p.m. We dorzyczu Ôdry je 7 elekrowni wodnych[2].
Przi Ôdrze rozlygowane sōm take miasta jak: Ôstrawa we Czechach, Ôpole, Wrŏcłōw i Sztetin we Polsce[2].
Wojewōdztwa w Polsce bez jake płynie to[2]:


text:
Błótoń
Błótoń[1] (madźarsce Balaton, němsce Plattensee) je wulki jězor w Panonskej nižinje, najwjetša wodźizna Madźarskeje a zdobom najwjetši jězor a nimo Neusiedlskeho jězora tež najwažniši stepowy jězor srjedźneje Europy. Nimo stolicy Budapest je Błótoń najwuznamniši cil turistow w Madźarskej. Hospodarski wuznam matej nimo toho tež winicarstwo a rybarstwo.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nadeńdźe so na zapadźe Madźarskeje, něhdźe 90 kilometrow juhozapadnje Budapesta a je cyłkownje 79 kilometrow dołhi a přerěznje 7,8 kilometrow šěroki. Z přestrjenju wot 594 km² je wón wo 14 km² wjetši hač Genfski a wo 58 km² wjetši hač Bodamski jězor. Najwjetši přitok je rěčka Zala. Staw wody so w běhu počasow přeměnjuje. Přez Sió-kanal je jězor z Dunajom zwjazany, štož zmóžnja wotwódnjenje při wysokej wodźe a z tym wotwobaranje popławjenjow.
Połkupa Tihany rozdźěla Błótoń do dweju dźělow, kotrejž stej přez 1300 metrow šěroki přeliw ze sobu zwjazanej. Přerěznje je jězor jenož 3,25 metrow hłuboki a na najhłubšim městnje něhdźe dwanaće metrow. Tohodla so jeho woda w lěću chětře wohrěwa, husto na wjace hač 30° C. Južny přibrjóh je płony, sewjerny pak pahórkaty. Nimale cyły jězor je wot šěrokeho sćinoweho pasma wobdaty.
Najwjetše města wokoło Błótonja su Siófok (25.000 wobydlerjow), Keszthely (21.000) a Balatonfüred (13.000).
Mjeno[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Madźarske mjeno pochadźa kaž němske ze słowjanskeho blato (serbsce „błóto“). W madźaršćinje mjenuje so jězor tež Magyar tenger („Madźarske morjo“) abo skrótka Balcsi.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Křesćan Bohuwěr Pful: Łužiski serbski słownik. Maćica Serbska, Budyšin 1866, str. 28 (online).


text:
Katolski Posoł – 9. oktobra 2022
W Radworju wotmě so druhi raz běh wo pokal zbóžneho Alojsa. Na nim wobdźěli so něhdźe 150 běharjow, kotrež startowachu we wjace hač 20 distancach.
Mjez pjatnaće kartuzianami w słowjenskim klóštrje Pleterje je tež Serb. Kóždy z nich ma swój nadawk a jónu wob lěto smědźa mniša swójbny wopyt přijimać.
Pod nawodom mjezynarodnje skutkowaceje chóroweje dirigentki bu w Budyšinje duchowny oratorij znowa předstajeny. Komponist, kotryž narodźi so před 200 lětami, wužiwaše za njón wujimki ze Stareho zakonja.
Zwjazk Carity w Drježdźansko-Mišnjanskim biskopstwje je swoje stolětne wobstaće woswjećił. W něhdźe 200 zarjadnišćach angažuje so wjace hač 9.000 hłowno- a čestnohamtskich sobudźěłaćerjow.
Tři chóry Münsterskeje chóroweje hudźby přebywaše w prěnim tydźenju oktobra w Sakskej. Mjez druhim wopytachu klóšter Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje, hdźež zeznajomichu so tež ze znatej serbsku reju.
Swoju premjeru změje nowa serbska spěwohra „Z TOBU – Bohu swjećene lěto“ pjatk, 21. oktobra, hakle w 19 hodź. w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“. Kartki za cyłkownje pjeć předstajenjow předawaja so pola časnikarja Jürgena Njeka w Chrósćicach abo online.
W dekanatnym dušepastyrstwje za dźěći a młodźinu we Worklecach ma so 1. januara 2023 dźěłowe městno w pastoralce za dźěći, wobmjezowane jako zastup za dobu staršiskeho časa, wobsadźić. Požadanja su hač do póndźele, 24. oktobra, móžne.
Serbska protyka


text: Minjenu srjedu je zaso wšo Krakecam jěło. Znate kusk hinak drje pisane přisłowo pak tu měnjene njeje, wšako přichadźeja běharjo, mjez nimi tójšto Serbow, lěto wob lěto rady do wsy za Budyšinom. 28. raz bě tudyše sportowe towarstwo MSV Módro-běli přeprosyło na swój tradicionalny wječorny běh a wjace hač 400 běharjow je so při słónčnym wjedrje wobdźěliło. Kaž přeco zahajichu dźěći wubědźowanje. Mjez cyle małymi pod šěsć lětami doběža Jarek Schade z Budyskeje Serbskeje pěstowarnje na 350m-skim kole na 3. městno. Krótko po tym podachu so starše dźěći a młodostni na běh přez trochu skrótšene 2,1 km, při čimž bu serbska gymnaziastka Larissa Měrćinkec w swojej starobje WU14 prěnja, mjeztym zo Janoš Nuk (MU12) w kónčnym spurće podest snadnje misny. Tež w běhomaj za dorosćenych wojowachu Serbja wuspěšnje wo prědnje městna. Na čarje 5,1 km doby Jurij Nuk (BLV „Čerwjeno-běli 90“) swoju starobnu klasu M80+ we 38:40 min., runje tak kaž Michał Nuk (OSLV Budyšin, 20:09 min.) pola 35–40lětnych. Za SJ Chrósćicy startowa Anja Roharkec na samsnej čarje a wubědźi sej slěborne městno w starobje 20–29lětnych žonow (25:20 min.).


text:
Pokozać nowo sztela i nauczyć sie i Wos poru wyrazōw – to zawdy chcymy zrobić, jak wciepujymy tekst. A skirz tego, że do nastympnych postōw ô Maroko musicie trocha rzeczy ô tym afrykōńskim landzie spokopić, to dzisioj wpis w sztilu “ôd A do Z”. Pōdźcie poczytać piyrszy pōłek!
Drugo tajla tekstu znojdziecie tukej – “Maroko: ôd A do Z (2)“
A: argan, amlou i apluziny
Argan je fest wożnōm tajlōm gospodarki Maroka. Drzewa arganowe rosnōm yno na południowym wschodzie tego landu i nikaj indzij na cołkim świecie! Beztōż niy skuli cufalu na ôlyj arganowy godo sie tamek “płynne złoto”. Na liter takigo mazidła trza kole 30 kilo ôbstōw i z 8 godzin roboty jednej baby.
Z powyciskanych ziorek arganu ôstowo krym. Jak sie go wymiyszo z miodym i mandlami, to dostanymy amlou. Berberyjsko pasta, w smaku trocha jak masło ôrzechowe, ale rzodszo. Idzie w nij tōnkać chlyb, abo wybiyrać z krauzy łyżyczkōm. Drogo, ale i zdrowo, i chutno.
Apluzinowy zaft nikaj niy smakuje tak, jak w Maroku. Trza yno pilnować miglanca, kery go wycisko, coby niy dolywoł wody. Na Jemaa El Fna pilimy nojlepsze. Za szklōnka wyciśniynto gynau na naszych ślypiach buliło sie 4DH, tōż kole 1.6zł. A i gratis umicie poczuć sie jak nojgryfniyjszo frela na dyskotece – na placu je kole czterdziestu sztandōw z zaftami i z kożdego bydōm do Wos wołali i prosili na gościna.
B: Berber, balak i biyda
Berberzy to rdzynno ludność Afryki Pōłnocnej. Dumni ze swojigo pochodzynio, na kożdym kroku przipōminajōm, że niy sōm Arabami. Majōm swoja godka i swoje tradycyje, a przi geszeftach stawiajōm epne reklamy “berber house, berber handcraft”. Mōmy z nimi co spōlnego, pra? 😉
“Balak, balak!” znaczy tela, co grubskie
“spie…!” “citać!”. Ryczy tak kożdy, fto kludzi załadowanego yjzla bez strzodek starego miasta. A ładujōm te zwiyrza do fol – kistami coca-coli, kanami z gazym abo taszami ôd zgniłych turystōw, kerym niy chce sie targać. Tōż jak słyszycie “balak!”, to naprowda śmiatejcie. Bo yjzel ôroz niy stanie, a drōgi w medynach sōm naprowda wōnskie.
Marokańczycy niy majōm za wiela. Biyda uwidzicie na kożdym kroku. Stare klamoty i rozlecane koła to norma. Umazane bajtle przi drōdze i fol fechciokōw to tyż żodno niyspodzianka. Ale trza tyż pedzieć, że to sie niy biere yno z chudoby, a czynsto ze zgnilstwa. Ludzie w Maroku zaôbycz robiōm ôd rana do nocy, ale trefiajōm sie tyż tacy, kerzi radzij przesiedzōm cołki dziyń na zolu i bydōm betlować ô pora kotlokōw. Ajnfach majōm piosek w rynkowach. Ale tych kotlokōw i tak nazbiyrajōm, bo wiynkszość Marokańczykōw to ludzie wierzōncy, a jednym z piynciu filarōw ich wiary je jałmużna.
C: cygaństwo i cychtowanie
Trza se pedzieć jasno: trefiajōm sie fajni, spōmocni i zocni Marokańczycy, ale z naszego miesiyncznego doświadczynio umiymy pedzieć, że w medynach niy znojdziecie ich za wiela. To, że w arabskich krajach trza sie ô cyny cychtować, to my wiedzieli i bylimy na to prziszykowani. Tako już ich natura. Ale cygaństwa ôni nauczyli sie już sami i ni majōm żodnych hamulcōw, coby z turysty-szporbiksy niy zedrzić ôstatnigo dirhama. Tōż trza dować pozōr. Ale na szczynście to sie tyko przede wszyjskim medyn, samego strzodka starych miast. Jak sie yno pōdzie kapka dalij, to zaro bydzie lepij.
D: dirhamy, datle i dżelabije
W Maroku płaci sie w dirhamach. Tera starczy Wōm wiedzieć, że 1MAD to kole 0.4PLN. A i niy śmicie wywozić dirhamōw za granica (tōż pijōndze rozmiynio sie dziepiyro po przijeździe)! Za to na miyjscu idzie kupić za nie pełne tasze datli. My bez ôstatnie wczasy pojedli ich wiyncyj, jak przōdzij bez cołkie życie. Kaloryji fol, ale smak niy do ôpisanio.
Dżelabija to je tako tradycyjno szata, kero ôblykajōm i baby, i chopy. Do samej ziymie i z dugimi rynkowami, coby ôchrōniać sie przed klarōm. My na ta swoja ôblyczka sztyjc godōmy “dżelaba”, bo tak nos jedyn Marokańczyk nauczył, ale bezmaś do dżelaby chybio nōm kapucy. Jak znojdziecie jakiś akuratny ôpis co to je dżelabija, dżelaba, a co kaftan, to kōniecznie nōm podciepnijcie. 😉
E: Eid al-Adha
My znojdli miano Eid al-Adha i tak je tukej wciepujymy (bo niy umielimy unokwić żodnego hasła na “E”), ale we internecy znojdziecie tyż takie nazwy jak Id al-Adha, Ejd-e Ghorban, Kurban Bayram abo عيد الأضحى i to je wszyjsko gynau to samo. Nojwiynksze muzułmańskie świynto, po naszymu Świynto Ôfiarowanio. Spōmino sie przi nimu Abrahama, kery bōł tak ôddany Pōnbōczkowi, że bôł fertich coby poświyncić swojigo syna. Na ta pamiôntka kożdy ôjciec we familiji skłodo we ôfierze byrka, barōna, kamela abo krowa. Miynso dzieli sie na trzi tajle: 1/3 dlo reszty familije, 1/3 dlo potrzebujōncych, a przi 1/3 sie fajruje w dōma.
Wszyjsko fajnie, ale my sie na to niy rychtowali… Geszefty pozawiyrane, sztandy prōzne, autobusy i cugi niy jeżdżōm. Gynau jak mielimy zaplanowano rajza do Szafszawan. Niy, niy bylimy tam w kōńcu. Ôbiod zjedlimy w McDonald’sie, a bez reszta dnia łazilimy po “nowym mieście” Fezu. I tyż było gryfnie. 🙂 Ale jak niy wiycie co to je Chefchaouen, a chcecie zoboczyć richtich modre miasto, to musicie wlyź na blogi Adamant Wanderer i Świat Według Rostków.
A no i pobyt w arabskim landzie w czasie Eid al-Adha wymago tyż fol siły. Bo skōry na drōgach, poôbrzinane łepy, krew i smrōd coroz wiynkszy za kożdym nastympnym ekiym to w tym ôkresie norma.
F: Francyjo i futer
Historyjo Maroka je fest zwiōnzano ze Francyjōm. Bez 44 lata afrykōński land bōł protektoratym europejskigo mocorza. Bez czas rajzy po Maroku idzie to uwidzieć na kożdym kroku. Fol ludzi po francusku godo i uczy sie go w szkołach, a niyjedyn pamiynto jeszcze czasy sprzed 1956 roku, sprzed dostania nazod niypodległości. Tōż niy dziw, że sztyjc majōm tamek masa tabulek i wegwajzerōw w tej godce.
Marokański futer to na isto je jedyn z powodōw, dlo kerych werci sie rajzować do pōłnocnoafrykōńskigo landu. Niy treficie tam reklamy “BIO”, bo ôni niy znajōm jodła inkszego, jak te naturalne*. Niy treficie napisu “fryszne”, bo na niyfrysznym zaro siadłyby fligi i żodyn by tego niy kupił. Tak po prowdzie, to niyroz jy sie tamek i miynso, kere jeszcze pora minut tymu lotało po drōdze. Naprowda lotało. Roz widzielimy bai chopa, kery szoł bez miasto i sprzedowoł masorzōm zwiyrza. Nojmynij bez 20 minut smykoł przed nami dwie kurzice w jednej i trzi mycoki w drugij rynce.
*Okej, kapka przesadzōne zdanie, bo w Auchan kupicie i Snickersa, i Kubusia, i Petitki Lubisie, ale rozchodzi nōm sie tukej ô takie “normalne” jodło. Na ôbiod abo wieczerzo. Chytocie co chcymy pedzieć, pra?
G: grand taxi i gewyrce
Taxi w Maroku to niy sōm taryfy takie, jakie my znōmy. Do takij “naszej” idzie przirōwnać yno petit taxi, kere wozi po mieście i kere w kożdym mieście mo inkszo farba. Małe auta (jak np. fiat uno), do kerych włazi szofer i trzech pasażerōw, nikyj wiyncyj! Majōm rachowniki, ale żodyn ich niy włōnczo. Na zajtach we internecy znojdziecie info, żeby zawdy godać szoferōm, że majōm te cyjlery puścić, ale to je yno gupie smolynie. Taksiorzōm sie to niy ôpłaco jak wiezōm turystōw, tōż wszyjsko, co umicie zaôbycz zrobić, to zbić cyna do tej “dlo Marokańczykōw”. W jedyn dziyń pedzielimy se, że niy pojadymy, zanim keryś niy puści rachownika. Po trzech godzinach dalimy se pokōj.
A, ale dyć sōm my na “G”! Grand taxi to jedna z nojwiynkszych atrakcyji Maroka. Wożōm ludzi miyndzy miastami, bai na poraset kilometrōw. Trza ô nich myśleć bardzij jak ô PKSie, jak ô rychtycznej taryfie. Nojczynścij sōm to mercedesy, 20-30 lot stare, z przebiegiym liczōnym w miliōnach. Jako to sztyjc jeździ? Ano klimat taki, że te auta sie niy psujōm. A i nojciekawsze, jeździ sie w nich we… siedmiu (sztyrech ze zadku, szofer plus dwōjka z przodku). Nasz rekord? Taryfiorz, nasza szōstka, sześ rukzakōw i… 20 kilo cwibli w pakynhaltrze.
Gewyrce to je cosik, co sie Wōm na zicher z Marokiym kojarzi. Kmin, korzyń, cimt i masa inkszych. Wszyjskie wōniajōm i smakujōm blank inakszyj jak te z naszych supermarketōw. A ku tymu sōm ô poła tōńsze. Niy prziwiyź se chocioż małãgo bojtlika do chałpy, to naprowda grzych!
H: higiena, hynna i hammam
Ciepniynte bele kaj papiōrki, kōnski jodła pod szłapami, zero rynkawiczek i fartuchōw w knajpach, mycie talyrzy i besztekōw w retauracyjach na zasadzie przepłukania zimnōm wodōm – to i masa inkszych rzeczy już Wos nikyj niy bydzie dziwować po wczasach w Maroku. My wszyjscy w tej naszej “nowoczesnej Europie” przesadzōmy w drugo strōna z całōm tōm “higiynōm” i z dopisywaniym nastympnych punktōw do listy zasad BHP, tōż z poczōntku dlo kożdego to je szok. Ale potym se tak czowiek myśli, że Ci Marokańczycy wcale niy sōm tacy gupcy i że nojlpij to by było tak po strzodku – z gowōm, snōżnie, ale bez ôderwania ôd rzeczywistości.
Hynna to mazidło fest popularne w arabskij kulturze. Farbi sie niōm rynce i szłapy (przede wszyjskim te baby, kere cołko reszta majōm pozakrywane), ale i włosy i brwi. Tatuaże z hynny to hit strzōd babskij tajli turystōw, bo fajnie wyglōndajōm, a po poru tydniach znikajōm. Marokańskie “bizneswomen” tyż majōm hynna w zocy, bo skiż nij umiōm pozdziyrać z turystek masa pijyndzy. Dorada: czorno hynna dużyj sie trzimie i lepij wyglōndo, ale umi uczulać; jak mocie wrożliwo skōra, to sznupcie lepij za tōm brōnotnōm, naturalnōm.
Hammam to tradycyjno parowo łaźnia, w kerej Marokańczycy umiōm se dychnyć w ciynżki dziyń. Łażōm tam tyż beztōż, że islam koże fest akuratnie sie myć i dbać ô ciało, a niy kożdy miyszkaniec tego afrykōńskigo landu mo w dōma wszyjsko, co potrzebne, coby być snōżnym. My to zasmolili i do hammamu w kōńcu niy poszli. A żol fest, bo bezmaś idzie pochytać fol wskazōwek i dorad na sztyjc modo skōra i zero smarszczek.
I: Islam
Jak myślicie, że sōmżeście abo mogecie być ksynofobami, to Maroko ni ma dlo Wos. Bo to je land muzułmański i widać to na kożdym kroku. W całym państwie je jedyn (1) kościōł katolicki. Jak kery mo problymy z akceptowaniym inkszych religiji, to ni mo sie co tam ciś. Marokańczycy rzykajōm piynć razy do dnia, bele kaj sōm. Niy jedzōm świniny i raczyj niy pijōm gorzoły. Majōm swoje meczety, do kerych “niywierni” wlyź niy mogōm. Majōm swoje Eid al-Adha i masa inkszych świōnt i tradycyji. To je piykne i gyszpant dlo jednych, ale i nerwuje inkszych. Beztōż Maroko ni ma dlo kożdego i trza se z tego zdować sprawa. Bo w czasie rajzy to my sōm u nich, a niy na ôpy.
J: jynzyki
Marokańczycy majōm dar. Talynt do jynzykōw jako bodej żodyn na świecie. Trefilimy masa ludzi, kerzi godali w piynciu abo siedmiu godkach. Bajtle godajōm perfekcyjnym angielskim (“I’ll help you, my friend” brzmi gynau jak z gymby Amerykōna). Na Jemaa El Fna naganiacze wiedzieli już pora minut przed naszym przijściym, z kerego landu my sōm. Ślōnska na razie niy kojarzōm, ale jak nos chwila posłuchali to zaczynali swōj wytrynowany tekst (chocioż czasym sie motaljōm): “Polska? Lewandowski, Lewandowski! Dzień dobry. Mamy dobra herbata, nie ma sraczka! Za darmo! Magda Gessler mówi: u nas najlepsze jedzenie. Makłowicz gotuje u tu. Herbata za darmo! Dobra zupa. Sraczka za darmo!”.
K: kasby i kociki (+ kyjza)
Kasba godo sie na ufortyfikowane ôsady abo na dziylnice, w kerych miyszkajōm muzułmanie. Nojpiykniyjszōm kasbōm jako my uwidzieli było Aït-Ben-Haddou niydaleko Warzazatu. Gryfno sztela, w kerej kamerowali takie filmy jak Gladiator, Aleksander abo Gra ô Tron.
Kotōw je w Maroku foool. Niy napiszymy ô nich nic wiyncyj jak to, że sōm chudsze jak te w Europie i że ludzie we internecy przajōm kocikōm, tōż zawsze dobrze jakigoś wciepać do posta. 😉
Bild kyjzy to taki nasz gratis. Miano richtich do urzekniynio.
L: Legzira
Mōno trefiliście kajś na info ô ôbłōnkach w Legzirze? Piykny przikłod na to, jakōm artystkōm je natura. My mieli przileżytość zoboczyć te cuda gynau dwa tydnie przed tym, jak jedyn z ôbłōnkōw sie swalił…
Za niydugo drugi pōłek – Maroko ôd M do Z! Na dzisioj to tela. Dopisalibyście cosik na wiyrchu? Chowcie sie! 🙂


text:
Železniska čara Berlin–Zhorjelc
Železniska čara Berlin–Zhorjelc je hłowna železniska čara w Berlinje, Braniborskej a Sakskej. Wjedźe z Berlina přez Łužicu do Zhorjelca.
ČaraWobdźěłać
Čara spočina w Berlinje a wjedźe přez Parsk, Lubin, Choćebuz, Grodk a Hórku. Je 207 kilometrow dołha a bu w lětomaj 1866/67 natwarjena.
Wjazba na železnisku syćWobdźěłać
W BraniborskejWobdźěłać
Z Parska wjedźe čara do Beeskowa. Čara do Chudowiny słuša dźensa k Draisinenbahnen Berlin/Brandenburg GmbH & Co. KG.
Z Lubina wjedźe čara do Falkenberga.
Z Lubnjowa wjedźe čara do Kamjenca.
Choćebuz je wulke železniske křižowanišćo. Wottam wjedu čary do Halle, Wulkeho Hojna, Gubina a Baršća. Něhdyša čara do Frankobroda nad Wódru bu w lěće 2000 zawrjena.
Ze Syjka wjedźe čara do Hórnikec.
W SakskejWobdźěłać
Běła Woda je něhdyše železniske křižowanišćo, dźensa wužiwa so pak jeničce hišće čara z Berlina do Zhorjelca. Železniska čara do Mužakowa bu w lěće 2001 zawrjena, železniska čara do Baršća hižo 1998.
W Hórce je křižowanišćo z železniskej čaru Węgliniec–Falkenberg.
Ze Zhorjelca wjedu dalše čary do Drježdźan, do Nikriša (a Žitawy), do Zawidowa, do Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.


text:
Stróža (Rakecy)
Stróža (němsce Wartha) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin, kotraž leži při rěce Čornicy južnje Wojerec. Wjes słuša wot lěta 2005 k Rakecam a ma 371 wobydlerjow.[2]
Přez Stróžu wjedźetej zwjazkowa dróha 96 a Krabatowy kolesowarski pućik.
GeografijaWobdźěłać
Stróža nadeńdźe so při dróze B 96 něhdźe pjeć kilometrow sewjernje Rakec a dwaj kilometraj juhowuchodnje Wulkich Zdźarow. Dalše susodne wsy su Šćeńca na wuchodźe, Kamjenej na juhowuchodźe a Komorow na juhozapadźe.
Rěčka Čornica ćeče při zapadnej kromje wjeski a zastaruje wulke rybniki na sewjeru Stróže z wodu. Tute słušeja k biosferowemu rezerwatej Hornjołužiska hola a haty.
Stróžanski hród steji w juhozapadnym róžku wsy njedaloko Cyheloweho hata.
StawiznyWobdźěłać
Po sydlišćowej formje jedna so wo nawsowc. Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza Petir von der Warte pochadźa z lěta 1374. Ležownostne knjejstwo wukonješe ryćerkubło we wsy samej. Cyrkwinsce słušeše Stróža hižo w 16. lětstotku kaž dźensa do Rakečanskeje wosady. Po přizamknjenju Pruskej chodźachu Stróženjo sčasami tež do Zdźarowsku cyrkej.[3]
Po Wienskim kongresu 1815 słušeše Stróža hač do lěta 1945 k Pruskej. Hranica ze Sakskej běžeše hnydom južnje wjeski.
Hač do lěta 1995 bě Stróža samostatna gmejna, kotraž so w tutym lěće z Wulkimi Zdźarami a Koblicami do noweje gmejny Hórnikečanski jězor zjednoći. Tuta bu w lěće 2005 zaso rozpušćena, při čimž přińdźeštej Wulke Zdźary a Koblicy do Łazowskeje gmejny, Stróža pak do Rakečanskeje.
Wobydlerstwo a rěčWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 306 wobydlerjow, z nich 301 Serbow (98 %) a pjećo Němcy.[4] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53,1 %.[5]
Po ludličenju w lěće 2011 bydlachu we wsy 377 wobydlerjow w přerěznej starobje wot 43,8 lět (Sakska: 46,4).[6]
ZajimawostkiWobdźěłać
- Stróžanski hród
- Wojerski pomnik z němskimi a serbskimi napisami při křižowanišću Młynski puć/Komorowska dróha
- Kamjentny křiž
WosobinyWobdźěłać
- Awgust Lapštich (1883–1962) – ratar, braška, ludowy basnik; bydleše wot 1926 w Stróži a bě tam po 1945 wjesnjanosta
- Marta Bittnerowa (1884–1965) – dźěłaćerka a komunistiska funkcionarka; narodźena w Stróži
- Pawoł Wirth (1906–1946) – wučer, załožer serbskeje rěčneje geografije; narodźeny w Stróži
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjadnistwa Rakecy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjadnistwa Rakecy
- ↑ Stróža w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 94. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 250. [439 wobydlerjow, z nich 155 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 18 z pasiwnymi, 60 serbskich dźěći a młodostnych, 206 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki ludličenja 2011 za Rakecy (pdf)


text:
– Sklepy już sōm pozawiyrane, a jutro je niydziela bez handlu! Trza se jednako jakoś poradzić – wzdychła se starka. – Teroz po tela latach przidzie mi spōmnieć se jako to sie tyn chlyb kejś piykło!
– Starko, poradziylibyście chlyb zrobić? – dopytowoł sie zaciekawiony Wojtuś, co praje wloz do kuchynie, a usłyszoł, co starka do sia godała.
– Toć synku, poradza, yny downoch tego niy robiyła, bydzie ze piyndziesiōnt rokōw, jak żech ôstatni chlyb ze starkōm piykła, beztōż niy wiym jako mi to pōdzie! Zaroz żech sie za to wziōnś chciała, bo chleba ni mōmy, a sklepy sōm już pozawiyrane. Wiysz co, Wojtulku, jo na cia rachuja, że mi pōmōżesz, ja? No, to chytōmy sie roboty! Miska już mōmy, a teroz mōnka! Prziniyś mōnka pszyniczno, bo teroz żodyn reżnej w dōma niy trzimie...
– Stareczko, a co to je ta że...żeleźno mōnka? – niy poradził spokopić wnuczek.
– Niy zieleźno, syneczku, yny reżno, a teroz wy godocie żytnio, to je to samo, ale ty byś kłōska pszynice ôd kłōska żyta, to je rży, niy rozeznoł, boś jeszcze ich niy widzioł. Wiysz, jo sie dziwuja, czego wos w tyj szkole uczōm! Prziniyś jeszcze sōl a drożdże! Po ciepło woda to jo se pōda sama.
– Tu je wszyjstek, ale tych drożdżōw żech niy znod, jako ône wyglōndajōm?
– Ône sōm we byfyju wele cukru, tako modro kostka! Dobrze, żech jich kupiyła, bo inakszy by chleba niy bōło. Bez drożdży sie niy ruszo! – ôbjaśniyła wnuczka starka. – A cukru tyż weź! Dōmy troszka, to drożdże bydōm lepi wyrkować! Weż tyż tyn czerwiōny pōłlitrok, bo musza kajś to rozrobić!
– Noreście mōm wszyjstek! – padoł Wojtuś a położōł towor na chlyb na stole.
– Nojprzōd muszymy syneczku, siebie a dziyżka, niy, miska przeżegnać, coby Pōnbōczek naszyj robocie pobłogosławiył, bo bez tego chlyb niy urośnie! A teroz sōl, tak ze dwa razy do palców rajn do mōnki we misce, a do gorczka kōnsek drożdży, taki wielgi jako włoski ôrzech, ku tymu troszka cukru a kapka wody! Musisz se to pamiyntać Wojtulku, woda niy śmi być wrawo, yno letno, teroz wsujymy tu jeszcze troszka mōnki a dōmy kwila postoć...
(Co bōło dali dowiycie sie za tydziyń)


text:
Bywši wudyrnicy wuměłstwa přińdu do změrowanych lět. Nic kóždy, nic kóžda pak swoje opoziciske zhladowanje na towaršnosć a na wuměłstwo kaž přewuski płašć na čapornik estetiki ćisnje. Angela Hampel, rodźena 1956 we Worklecach, je sej swěrna wostała. Wona bě wusko zwjazana z nowoekspresiwnym wuměłstwowym hibanjom molerjow wosomdźesatych lět w NDR, twjerdźi wuměłstwowa wědomostnica Karin Weber. To njeje hołe twjerdźenje, kaž so to rady hewak mnohim za tehdyši čas připisuje.
Angela Hampel je direktnje do rozestajenja NDRskeho časa zapřimnyła, a wona to tež dźensa z derje schowanej zasakłosću čini. Najnowša wustajeńca někotrych jeje dźěłow w Budyskim krajnoradnym zarjedźe tole podšmórnje. Swěrny zběraćel literatury serbskich awtorkow a awtorow ma w pomjatku jeje ilustracije w knize Róže Domašcyneje „Der Hase im Ärmel“. Angela Hampel ma jara eksponowany, wuzrawjeny poměr ke kniham – wot ilustracijow hač k unikatnej knize grafiki – a haji wosebitu lubosć k zwěrjatam. Tajku wustajeńcu wo zwěrjatachrybach pokazuja tuchwilu w Mišnje.


text:
Slepjanske a Wojerowske kónčiny běchu njedawno cil politiskeje ekskursije Serbskeje lěwicy. W Starej předźerni pola Noweho Města informowachu so hosćo z Hornjeje Łužicy wo alternatiwnym žiwjenskim koncepće pod „Stara předźernja“ zapisaneho towarstwa. Na 3 600 kwadratnych metrach spytaja sej swoje žiwjenje na hinaše wašnje zrjadować a stare rjemjeslniske tradicije regiona wožiwić. Tola při tym so ćeže nakopjeja, rjekny zastupjer towarstwa. „Štóž so přećiwo politiskemu aparatej staja, ma tež nablaku běrokratiski aparat přećiwo sebi.“
W Slepom rozmołwjachu so ze serbskej wobswětowej aktiwistku Edit Pjenkowej. „Wjace tajkich njepowalnych pjeńkow by serbstwo trjebało“, praji rěčnica Serbskeje lěwicy Měrka Kozelowa. Na městnje wobhladachu sej, kajke rany brunica do serbskeho kraja bije. „Krajina so zhubi a rěč na to sćěhuje“, měnješe spisowaćel Křesćan Krawc.


text:
Bóšicy (MŠm/SN). W Bóščanskej gmejnje su wobydlerjo lěto 2019 na wosebite wašnje witali. Dobreho wothłosa minjeneho lěta dla přeprosy wjesnjanosta Stanij Ryćer (Bóščanske rjemjesło) na druhe hwězdne pućowanje. Wobdźělnicy podachu so ze štyrjoch městnow na pućowanske čary, kotrež běchu stajnje štyri do pjeć kilometrow dołhe. Tak nóžkowaše 150 ludźi z Jaseńcy, Bóšic, Wětrowa a z Hory do Noweje Jaseńcy.
Na pućowanskej čarje dyrbjachu wobdźělnicy kedźbować, dokelž měješe wjesnjanosta na kóncu mały kwis spřihotowany. Kóžda pućowanska čara wjedźeše nimo wosebiteho kamjenja, tak mjenowaneho Kralowsko-sakskeho triangulaciskeho dypka. Kamjeń steji při pólnym pućiku pola Hory. Je to jedyn z cyłkownje 125 tajkich dypkow w swobodnym staće. Dohromady bě jich w Sakskej raz 158 stacijow. Kralowsko-sakski triangulaciski dypk pola Hory eksistuje wot oktobra 1865.
Cil hwězdneho pućowanja bě nowe hrajkanišćo z hětu w Nowej Jaseńcy. Tam čakachu na wšitkich wobdźělnikow horce wino, dźěćacy punš kaž tohorunja pražena kołbaska z całtu.


text:
- About Institute
- Nike Dunk Low SP "Kentucky" , LacollesurloupShops , nike womens relentless running pants black sandals
- saucony excursion tr14 goretex vs nike air zoom vomero
- Pricing , SBD, Adidas Terrex reflekterande varumärke för bästa synlighetTerrex brett midjeband, Release Dates, adidas ZX 10000 Colorways
- Air Jordan 1 Mid SE Craft Obsidian DR8868 - jordan brand station 23 chicago , 400 Release Date - SBD
- Nike Air Jordan Getty 1 Mid Yellow Toe Black 27cm , Nike Air Jordan Getty 1 Mid Yellow Toe Black 27cm Barons Alternate Sample , SBD
- air jordan 12 retro flu game
- air jordan 4 canyon purple release date
- air jordan 4 military black dh6927 111
- air jordan 4 wmns canyon purple 2022
- air jordan release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
- About Institute
- nike mamba roshe for sale on shoes cheap clearance Release Date Info , is jordan brand still owned by nike gold sneakers , IetpShops
- Tony Wroten defends in the Air Room Jordan 6 Carmine
- Nike Air Force One altaS blancas desde 47
- adidas Crazy Explosive Primeknit Andrew Wiggins PE
- IetpShops STORE - Air Jordan ZION 1 "BLACK" , air jordan 1 low se aurora green , DA3130 , 001
- printed t shirt from the gucci tiger collection gucci t shirt 1553843
- air jordan 37
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- nike tn air max plus blue gradient
- nike dunk release dates
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Wikipedyjo:Cyntrum prasowe
Jeśli nie znasz śląskiego i nie radzisz sobie z tekstem poniżej, przejdź do polskiej wersji
Witejće.
Skuli wjelgigo zainteresowańo Ślůnskům Wikipedyjům, stworzili my sam prowizoryczne cyntrům prasowe, we kerym idźe dostać kůntakt ze zołożićelůma szl.wiki a tyż skorzistać ze materjołůw kere můmy narychtowane.
Jeli żeś je s cajtůnga abo radyja, szkryflej e-brifa ku: mieclawii(afa)wp.pl, abo naćiś tyn link i sprowjej zajta godki.
Jeli żeś je s telewizje, naćiś tyn link.
Uobejrzij tyž: fto już uo nos szkryfloł abo godoł, historyjo Ślůnski Wikipedyje, abo tyż tekst na licencyje Public Domain uo nos, we polski godce: [1].
Uoficyjolńe, uod kontaktůw s medjůma je Rzeczńik Prasowy Stowarzyszyńo Wikimedia Polska, Paweł Zienowicz
Kůntakt:
- Telefon: (+48) 0 515 235 656
- e-brif: mailto:pawel.zienowicz@wikimedia.pl
Pytańo mogeće tyż szkryflać niżyj:


text:
Pod hesłom „Mosty w njemdrym wětřiku“ wuhotowaštaj serbskaj spisowaćelej Róža Domašcyna a Benedikt Dyrlich dźens tydźenja mjezynarodny dźeń poezije na česć Jurja Chěžki we Wojerecach. Na nim wobdźělichu so dźesać basnikow z Łužicy, Syriskeje, Čěskeje, Drježdźan a Berlina kaž tež serbski hudźbnik Tomasz Nawka a w Drježdźanach bydlacy syriski hudźbnik Thabet Azzawi z wosebitym, jednym z najstaršich instrumentow stawiznow, oud.
Dopołdnja bě skupina poetow a hudźbnikow na Johanneumje z hosćom. W awli wočakowa jich direktor křesćanskeho gymnazija Günter Kiefer a 75 šulerjow 10. a 11. rjadownje. Z hłubokej čućiwosću spominaše Róža Domašcyna na basnika Jurja Chěžku, kotrehož skóržba „Hdyž maćer zemja/ njezměje lubosć tu hižo/ za swojich synow/dušnych a hrěšnych“ přitomnostny podawk na swěće napomina.
Dźěćaca kniha za prěnju čitansku starobu
Rejzka Delenkowa je zawěsće tomu abo tamnemu z Paternostra znata. Nětko čitamy jeje mjeno na knize „Po měsće z Alenu“. Nowostka z Ludoweho nakładnistwa Domowina je myslena za dźěći, kotrež čitać wuknu.
W dohromady 15 kapitlach wopisuje zwonkastejacy na žiwe a realistiske wašnje měšćanske wšědne žiwjenje małeje šulerki. Mnohostronskosć wobsaha narěči zajimy holcow kaž tež hólcow: žiwjenje w měsće, popołdniše zaběry a hobbyje abo tež žiwjenje ze zwěrjatami, kaž na přikład z wujkom Linusom.
Wottorhanska protyka „Moja Łužica/ Meine Lausitz/ Mója Łužyca“
Wolfgang Wittchen njeje we Łužicy a mjez Serbami njeznaty. Mjeno 61lětneho swobodneho fotografa wuhladaš přeco zaso pod portretami wuměłcow we wšelakich wustajeńcach, w knižnych a druhich publikacijach. Wjele lět bě Wittchen jako fotowy redaktor za nowinu Sächsische Zeitung po puću. Ze žurnalistiskim wóčkom zapopadny wokomiki sportowych wjerškow, ludowych nałožkow, hospodarskich faktow a přeco zaso, kaž nimoducy, powabliwosć łužiskeje přirody a architektury. To so tež w najnowšej wottorhanskej protyce „Moja Łužica/Meine Lausitz/Mója Łužyca“ Ludoweho nakładnistwa Domowina wotbłyšćuje, kotraž je mjeztym třeći raz z wobrazami Wittchena pjelnjena.
Knihow a knižkow ze serbskimi bajkami a powěsćemi je wjele, tež moderne słuchoknihi a CDje su na předań a k wupožčenju – we woběmaj serbskimaj rěčomaj, w němčinje a druhich rěčach. Nětko maja lubowarjo powěsćow a bajkow ze serbskeho swěta nowu ediciju na blidźe. Wona mjenuje so „Faya und Welo im Land der Lutkis“. Napisał bě ju Bernd Pittkunings, serbski pěsnjer, powědar a kabaretist z Delnjeje Łužicy. W podtitulu je hišće přistajił „Geschichten aus Lausitz und Spreewald neu erzählt von Pittkunings“.
Swět je pisany, hdyž je derje wuswětleny a hdyž móžeš wjele wšelakich zwukow słyšeć. Do zahuby pak wjedźe prjedy abo pozdźišo uniformowanosć. Snano sće sami hižo słyšeli: Jedyn z braniborskich sćelakow wospjetuje stajnje hesło „Połna wjelorakosć!“ – „Voll die Vielfalt!“. Klinčace přinoški pak runaja so mjenje bóle kaž stwjelca trawnika na kopanišću: Wšo jedna barba bjez slubjeneje wotměny! Wusyłaja nimale bjezwuwzaćnje jendźelskorěčnu hudźbu. Zo němske sćelaki serbsku hudźbu njeznaja, kaž bychu nas bojkotowali, mějachmy hižo za čas NDR. Ale z wulkeje a žiweje hudźbneje pisanosće Europy abo swěta so redaktorojo tež lědma posłužuja. Hač so amerikanizacija, kotraž tuchwilu kraj, jědźnu kulturu, filmowstwo, hudźbu a ludźi uniformuje, něhdźe planuje? Kajke by było skiwlenje, by-li so w NDR do lěta 1990 podobnje rusce klinčaca jednorosć plahowała?
Nowa cejdejka z twórbami serbskeho komponista je njewobeńdźomna akwizicija
Za přećelow a lubowarjow w najšěršim zmysle klasiskeje hudźby serbskich komponistow běchu zašłe měsacy wulke wužadanje za někotružkuli móšeń. Wšako wuńdźechu w tym času wjacore dobre tačele – někotre z nich bjezdwěla referencneje klasy.
A zběraćeljo kwalitatiwnje wysokohódnotnych zynkonošakow njeměli so tež přichodnje na lutowanje nastajić: Nowa cejdejka „Komorna hudźba a spěwy“ z twórbami Jana Pawoła Nagela je njewobeńdźomna akwizicija. Składnostnje njedawnych 20. posmjertnin wuměłca stej antologiju jako zhromadny projekt Budyska hudźbna agentura Konsonanz a Załožba za serbski lud z podpěru rozhłosa RBB zwoprawdźiłoj. Wona skići přehlad mnohostronskosće a -worštowosće jednoho z najwuznamnišich serbskich komponistow 20. lětstotka, kiž je sej jako jedyn z rědkich zastupjerjow swojeho předmjeta tež za mjezami Łužicy renomej a připóznaće zdobył.
Tužnota w rumnosći pod třěchu doma Ludoweho nakładnistwa Domowina w Budyšinje tłóči. Kak móža sobudźěłaćerjo lektorata při tajkej ćopłoće tule scyła dźěłać?, so prašam. „To ničo njepomha. Dyrbimy swoje dźěło činić a planowane knihi sčasom za ćišć hotowe měć“, praji mi nawjedowaca lektorka Janka Pěčkec de Lévano. W jeje dźěłarni šěrokosć dźěłoweho wobjima kóždemu hnydom do wočow bije. Na dołhim pisanskim blidźe z kompjuterom, na regalach a na dalšim blidźe leža manuskripty a knihi. Tójšto je hižo dodźěłanych, ale na cyły rjad z nich čakaja hišće wobšěrne, napinace lektorske dźěło a korektury, prjedy hač čitar knihu abo brošuru do rukow dóstanje.
Před 100 lětami so basnik Jurij Chěžka narodźił
22. julija 1917 narodźi so Jurij Chěžka w Hórkach pola Kamjenca jako třeće dźěćo z druheho mandźelstwa serbskeho žiwnosćerja a skałarja. Jeho mać Hana bě pozdźišo jako ludowa powědarka daloko připóznata. Na poručenje Chróšćanskeho fararja dósta nadarjeny hólc 1929 stipendij za Arcybiskopski gymnazij w Praze, hdźež bu – do 1937 – zdobom chowanc přisłušneho konwikta. Wuwučowanska rěč bě tam čěšćina, serbšćinu wuknjechu šulerjo z Łužicy we wobłuku lěta 1931 wobnowjeneho towarstwa „Serbowka“.
Spisowaćel Křesćan Krawc je napisał powědku z dźěłowym titulom „Bój wódnych mužow“ a předpołoži ju komponistej Hincej Rojej, zo by ju zhudźbnił. Nastać ma sinfoniska twórba z recitatiwom. Alfons Wićaz je so z twórcomaj wo projekće rozmołwjał.
Po wuspěšnym romanje „Paradiz“ sće nětko spisał tutu powědku-bajku. Wo čo so tule jedna?
Kwas je cyle wosebite dožiwjenje. Tole začuwachu wšitcy, kotřiž běchu sej spočatk junija do Chróšćanskeje wjacezaměroweje hale „Jednota“ dojěli. Tam mjenujcy Chróšćanscy šulerjo wulce kwasowachu.
Kaž we woprawdźitym žiwjenju steješe njedaloko duri do kwasneho domu hosćićel a witaše hosći. Nimale kóždemu móžeše nawoda zakładneje šule „Jurij Chěžka“ ruku dać. Tajke wutrobne witanje hewak na zjawnych zarjadowanjach zrědka dožiwiš. Při tym wuprudźeše Měrko Šmit wulki měr, byrnjež tež jemu zawěsće wutroba pukotała. A w garderobach knježeše napjatosć kaž w kołću, prjedy hač so pčołki na swój prěni lět podadźa. Za šulerjow, haj wšitkich, wot 1. do 4. lětnika bě zarjadowanje kaž tajki prěni lět, w tym padźe na jewišćo, před kotrymž wjele ludźi sedźeše. Přetož woni, mali kwasarjo, běchu jedyn kaž druhi do programa „Serbska dźěćaca kwasna rewija“ zapřijeći.


text:
Rom (B/SN). Na mjezynarodnym modlerskim zetkanju nawodow nabožinow Sant’Egidio je 3 000 ludźi žadanje wo měr schwaliło. „Měr je swjaty, wójna njesmě so nihdy nanihdy swjata stać.“ Bamž wuzběhny, zo su wukřiki ludźi wuraz bolosće wójny a stracha před atomarnym zakročenjom. Wón njemóže kónc wójnow přikazać, ma pak swjate prawo sej měr žadać a so słyšeć.
Knježny zapřijeć
Köln/Kürten (B/SN). Rjadniske knježny měli do reformowych debatow zapřijate być. Benediktinka Emmanuela Kohlhaas měni: „Smy wobrotniwiše hač wulka cyrkej. W našim konkretnym zhromadnym žiwjenju storčimy zašo na bytostne temy.“ Jako přikład mjenuje wona wustupy z cyrkwje. W aktualnej debaće su knježny njeparujomne.
Swjaty Franciskus
Vatikan (B/SN) „Hdyž sym so za mjeno Franciskus rozsudźił, wědźach, zo poćahuju so na swjateho, kotryž je tak popularny“, zwěsći bamž Franciskus na zetkanju z přisłušnikami klóštrow franciskanow, kotřiž přihotuja 800. posmjertniny swj. Franciskusa w lěće 2026. Franciskus słuša k najznaćišim swjatym w katolskej cyrkwi.
Modlić so za Pelosi


text:
Tetovo
Tetovo (makedonsce TeToBo, albansce Tetova/Tetovë, turkowsce Kalkandelen) je město z něhdźe 90.000 wobydlerjemi na sewjerozapadźe Sewjerneje Makedonskeje blisko horin Šar Planina a je přez rěku Pena rozdźělene. Tetovo ma přestrjeń wot 1.080 km².
Město je stejišćo dweju uniwersitow, Statneje uniwersity Tetovo a mjezynarodneje Juhowuchodneje uniwersity. Tetovo je najwjetše makedonske město ze zwjetša albanskim wobydlerstwom a sydło wjele albanskich institucijow, čehoždla płaći jako stolica makedonskich Albanjanow.


text:
Reprezyntacyjo Mjymcůw we fusbalu
Reprezyntacyjo Mjymjec we fusbalu chopůw je fusbalowy pjyrszy manszaft Mjymcůw, kerygo trynerym je Joachim Löw[1].
Powstała uůna we 1900, we 1904 stała śe ferajńistkům FIFA, zaś we 1954 douůnczůła śe do UEFA. Sztyry razy byli majstrůma śwjata (1954, 1974, 1990 a 2014).
Ślůnzoki we Reprezyntacyji Mjymjec[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Michael Ballack
- Paul Freier
- Walter Hanke
- Richard Herrmann
- Miroslav Klose
- Richard Kubus
- Fritz Laband
- Richard Malik
- Josef Piontek
- Ernst Plener
- Lukas Podolski
- Reinhard Schaletzki
- Lukas Sinkiewicz
- Dariusz Wosz
- Ernst Willimowski
Przipisy
- ↑ Sztand na 2 lipca 2017.


text:
Interview z Lyall Kupke, předsydu towarstwa Wend/Sorb Society of South Australia
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa: Texas Wendish Heritage Society (Texaske towarstwo serbskeho herbstwa) w USA kaž tež Wendish Heritage Society Australia (Towarstwo serbskeho herbstwa w Awstralskej) a Wend/Sorb Society of South Australia (Serbske towarstwo w Južnej Awstralskej) w Awstralskej. Trudla Malinkowa je so předsydkow Jan Slack a Betty Huf kaž tež předsydu Lyall Kupke za skutkowanjom towarstwow prašała.
W zwjazkowym staće South Australia wobsteji serbske towarstwo Wend/Sorb Society of South Australia. Hdy je so załožiło, štó bě załožer a kajki bě zaměr?
Towarstwo staj załožiłoj Bev Hall a Paul Noack w lěće 1986 w Adelaide. Bev bě wučerka a Paul zastupjer dźěłarnistwa. Wonaj wutworištaj serbski podkomitej w towarstwje GDR Friendship Society (Towarstwo přećelstwa z NDR). Tutón komitej njebě jenož zajimowany na lokalnych serbskich stawiznach, ale tež na serbskej kulturje a na wuwiwanju poćahow ze serbskej domiznu a z Domowinu. Dźensa wobhladujemy jako swój nadawk, podpěrać Awstralčanow nastupajo serbske herbstwo, zo bychu wjace zhonili wo swojej kulturje, swojich korjenjach a swojich stawiznach w Europje a w Awstralskej.


text:
Škrěkawa
Škrěkawa (serbsce tež kabija abo soja; łaćonsce Garrulus glandarius) je spěwaty ptak ze swójby rapačich ptačkow (Corvidae).
Wona je po Europje, dźělach Sewjerneje Afriki a Bliskeho wuchoda kaž tež po šěrokim pasmje přez Aziju hač do Indochiny rozšěrjena. Lehnje w swětłych lěsach wšěch razow, w srjedźnej Europje pak wosebje w měšanych a lisćowych lěsach.
Z dołhosću wot 32 do 35 centimetrow słuša k srěnjowulkim rapačim ptačkam. Rozpjeće křidłow wučini přerěznje 53 centimetrow a waha někak 170 gramow. Charakteristiske su módre pjera při bokomaj.


text:
Krupy
Krupy to je ôpad atmosferyczny we formie małych, niyforymnych berg ze lodu ô strzednicy 5–50 mm i srogszyj[1]. W przekroju krup widać szichty przejzdrzistego lodu i niyprzejzdrzistego śniega[2].
Ôpad krup nastympuje w ciepłyj porze roku nojczyńścij we ôkresie ôd mŏja do siyrpnia, w tymperaturze powyżyj nula, z fest rozbudowanych chmōr ze zorty cumulonimbus, i bywuje połōnczōny z festelnym ôpadym dyszcza[3]. Fest intynsywne i czynste ôpady krup trefiajōm sie w cōunie zwrotnikowyj, za to niy wystympujōm ône w cōunie podbiegunowyj[2].
Ôbfity ôpad krup może trwać nawet pŏrã godzin i sprawić znaczōnce straty, zaôbycz w bauerstwie. Krupy srogsze ôd 7 cm tworzōm zagrożynie dlŏ życiŏ czowieka[4].
– symbole synoptyczne dlŏ krup[5].
Przipisy
- ↑ Wojciech Lewandowski, Marek Zgorzelski: Góry wysokie. Leksykon. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2002. ISBN 83-214-1278-5.
- ↑ 2,0 2,1 Zofia Kaczorowska, Pogoda i klimat, wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1986, ISBN 83-02-02688-3, OCLC 749640666.
- ↑ Stanisław Bac, Tytus Bartoszak, Bohdan Dobrzański, Uprawa roślin, tōm 1, wyd. 5, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974
- ↑ Krzysztof Ostrowski: Fizyka opadów gradu. Polscy Łowcy Burz – Skywarn Polska, 2014-09-03. [dostymp 2019-08-18].
- ↑ International Cloud Atlas – Volume I. Geneva: Secretariat of the World Meteorogical Organization, 1975, s. 105–106.


text:
Jako wszyjscy wiedzom, nikiedy ni ma leko sie dogodać. Dzisio na wesoło o tym co tak rychtyk chopy miarkujōm jak sie zwracajōm do swoich kobitek.
- Facet: Ja, mōsz recht, na zicher tak je.
O co sie rozchodzi: O nic sie nie rozchodzi.
- Dychni se moji słoneczko, za fest tyrosz w tej naszej chałupie.
Mikser za fest rajcuje i nie słyszeć dobrze telewizora.
- Myślōłech o ciebie cołki dziyń, jeżeś do mie nōjważniejszo!
Zaros po moji mutrze, kamratach i komputerze.
- Libsto moja, jo noreszcie ustowōm z kurzyniym.
Dobre, teroz mi do na chwila pokój! Kaj był tyn geszeft z nōjtańszymi cygaretami?
- Jakoś je gryfno w tej szykownej kiecce!
Pódź już z tego sklepu, zaros dostana hercklekotów w tym cyntrum handlowym!
- Jeszcze yny jedno piwo!
No, monej ze dwa…
- Obocz, mom ganc fajnisty film!
Jeee, bydōm sie prać, bydzie kupa krwie, wartki auta i gryfne frelki.
- Przaja ci i betuż kupiyłech ci te parfiny.
Frelka w drogeryji była rychtyk gryfno i sie do mie fajnie śmioła.
- Weznymy se to schraniani po leku. Na pewno sie dogōdomy, pomoga ci!
Kaj je pilot do telewizora? Jo je ściōrany i musza se zicnyć. Nōjlepszy do wieczora.
A tak po prowdzie, co jo sie nauczyła od chopów to coby smolić to co godajōm. Trza zaglōndać na to co robiōm. Jedno a drugi to nikiedy sōm dwie inksze rzeczy. Nikiere kobitki majōm tak samo, to tak po sprawiedliwości 🙂
Niech sie Wom wszyskim zocnie wiedzie z drugimi połówkami! 😉


text:
Rěčny kućik dr. Jany Šołćineje z wusyłanja 13.10.2010 Konfektionsgröße
Hauptinhalt
Tež ja sym sej wobhladała film „frizeza“ ze znatej serbskej dźiwadźelnicu we hłownej róli. W zwisku z diskusiju wo wulkosćach drasty wopraša so něchtó, kak rěka serbsce „Konfektionsgröße“. Dokładny wotpowědnik by była konfekciska wulkosć, to pak hodźi so najskerje jenož we fachowych kontekstach. Tež w serbšćinje je wuraz „konfekcija“ woteznaty, prajimy prosće, zo je to drasta a rěčimy wo wulkosći drasty. Nakupujemy tuž we wobchodach za drastu respektiwnje w drastowych wobchodach, němskemu „Konfektionsanzug“ prajimy jednorje woblek, a tež zestajenku „Konfektionsgröße“ skrótšimy serbsce na wulkosć. Wězo móžemy wulkosć drasty dokładnišo definować, wulkosć bluzow abo pulowerow, kotrež wopisuja so z pomocu ličbow abo pismikow. A kaž sym po hižo naspomnjenym filmje zaso raz dowidźała, móžeš tež jako žona być zbožowna z wulkosću drasty nad 40 respektiwnje L abo XL.


text:
Wólbny bój je dawno zwučene formy překročił, kaž su to na přikład informowanišća, lětaki, póštowe posyłki abo ryzy internetna prezentacija kandidatow. Požadar CDU wo zastojnstwo wyšeho měšćanosty Budyšina Karsten Vogt kroči nowy puć.
Budyšin (SN/at). Njespokojnosć ludźi z politikarjemi pohnuwa kandidata křesćanskich demokratow za zastojnstwo Budyskeje měšćanskeje hłowy k rozmyslowanju. „Na kotre wašnje móžu wolerki a wolerjow zapřijeć, zo bych hromadźe z nimi swój wólbny program skonkretizował a so při tym bóle na to wusměrił, što ludźi jima“, so Karsten Vogt praša. Wšako dźe wo přichod města, kaž titl jeho wólbneho programa „Zhromadnje zaso rosć“ zwuraznja. Wuměna myslow z druhimi, to njeje jenož dopóznaće ze swojeho skutkowanja jako nawody Budyskeho Melanchthonoweho gymnazija, je tež spomóžny puć we wólbnym boju.


text:
Malediwy
Malediwy (maled. : ދިވެހިރާއްޖެ, Diwehi Radźdźe; uofic. Republika Malediwůw, maled.: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ, Diwehi Radźdźege Dźumhurijja) – państwo we Azyji rozlygowane na archipelagu przez 1190 wyspůw a atolůw na Indyjskim Uoceańe, ůng. 500 km uod połedńowyco wybrzeżo Indyji. Je to muzułmański krej, we kerym islam je urzyndowům religijům.
Je sam růwńikowo klima ze srogimi uopadůma. Cołki krej je myńi kej ůng. 2 m n.p.m., bezcůż je zagrożůny cołkowitym zalońym bez uocean.
Gospodarka sam je uoparto na turystyce a łowjyńu ryb.


text:
Serbske žiwjenje w Budyšinje
Budyšin bě a je politiske a duchowno-kulturne srjedźišćo Serbow. Tu nachadźeja so jich najwažniše kulturne a politiske zarjadnišća, mamy tu šule a pěstowarnju, hdźež móžeja dźěći serbsce rěčeć a rěčeć nawuknyć.
Něhdźe pjeć do dźesać procentow měšćanskeho wobydlerstwa je dźensa hišće serbskeje narodnosće. Město wuznawa so k swojim němsko-serbskim stawiznam a serbskej kulturje a pokazuje to najprjedy z dwurěčnymi taflemi wšěch dróhow a naměstow kaž tež zjawnych zarjadnišćow.
Narěčenski partner
Serbska kulturna informacija
w Serbskim domje
Sobudźěłaćerki a sobudźěłaćerjo Serbskeje kulturneje informacije wotmołwjeja na wšě prašenja k serbskim stawiznam a kulturje, organizuja kubłanske jězby za skupinske wuprawy do Budyšina a do dwurěčneje Łužicy. Wyše toho přewodźuja žurnalistow, filmowcow a druhich zajimcow z tu- a wukraja, wotměwaja wustajeńcy a klubowe wječorki w rumnosćach Serbskeje kulturneje informacije, zestajeja kulturnu protyku za dwurěčnu Łužicu a přewozmu rólu posrědkowarja k druhim serbskim institucijam.
DOMOWINA – Zwjazk Łužiskich Serbow
Domowina załoži so 1912 jako třěšny zwjazk serbskich towarstwow, wot 1934 skutkuje z mjenom "Zwjazk Łužiskich Serbow". Domowina funguje jako zastupjerka zajimow serbskeho ludu. Pod tutej premisu so Domowina 1991 znowa konstituowaše jako zapisane towarstwo z nowymi wustawkami, kotrež so za zdźerženje a rozwiwanje, spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicijow serbskeho ludu zasadźuje. Skutkowanje Domowiny postaja politiske stawizny a zjawny wobraz Serbow wot Prěnjeje swětoweje wójny sem. Sydło je Budyšin, jako symbol wužiwa wona wot 50tych lět sem tři lipowe łopjena, kotrež ze zdónka z wosom korjenjemi wurostu.
Dźěłowy kruh za serbske naležnosće
Dźěłowy kruh za serbske naležnosće poradźuje wyšeho měšćanostu we wšěch serbskich naležnosćach.
Serbska kultura
Serbski muzej
Jimace stawizny a žiwa přitomnosć z pisanej, bohatej kulturu a překrasnymi nałožkami – z wopytom w Serbskim muzeju zeznajeće lud Serbow z bohatymi tradicijemi. Zajimawe wustajeńcy za cyłu swójbu zeznajomjeja wopytowarja nadrobnišo ze stawiznami, rjemjesłom a narodnymi drastami, hudźbu, literaturu a wuměłstwom serbskeho ludu.
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło je jeničke profesionelne bikulturelne jewišćo Němskeje. W programje su wšelake činohrajne produkcije w němskej a serbskej rěči, musical, balet, opery a operety kaž tež mnohe koncerty. Serbskorěčne inscenacije so simultanje do němčiny přełožuja a přez nawušne słuchatka přenjesu.
Serbski ludowy ansambl
Serbski ludowy ansambl załoži so w lěće 1952. Tři profesionalne sparty balet, chór a orchester pěstuja a wobchowaja kulturne tradicije Serbow. Zdobom so tute dale wuwiwaja a ze srědkami moderneho jewišćoweho wuměłstwa spletu. Hłowne skutkowanišćo je dwurěčna Łužica.
Serbske medije
Serbske nowiny a časopisy
Najwjace serbskorěčnych nowinow a časopisow wudawa Ludowe nakładnistwo Domowina. K tomu słušeja hornjoserbski dźenik "Serbske Nowiny", delnjoserbski tydźenik "Nowy Casnik", měsačny časopis za serbsku kulturu "Rozhlad", měsačnje wuchadźacej časopisaj za dźěći "Płomjo" a "Płomje", pedagogiski fachowy časopis "Serbska šula" a sorabistiski fachowy periodikum "Lětopis". Nimo toho wuchadźeja časopisaj "Katolski Posoł" za katolskich a "Pomhaj Bóh" za ewangelskich Serbow.
Ludowe nakładnistwo Domowina tzwr
Wot 1958 posłužuje Ludowe nakładnistwo Domowina jako narodnostne nakładnistwo Serbow cyłkowny wobłuk serbskeho pismowstwa a sćěhuje z tym wjace hač 450lětnej tradiciji. Knihi, nowiny a časopisy wuchadźeja w hornjo- a delnjoserbšćinje a w němčinje.
Smolerjec kniharnja
Serbski rozhłós (MDR – Krajny rozhłós Sakska, Studijo Budyšin)
Radijowy sćelak MDR 1 RADIO SACHSEN - SERBSKI ROZHŁÓS wusyła tydźensce w cyłku 21,5 hodźin w hornjoserbskej rěči z regionalneho studija Budyšin.
- Nowosće a noticy z dwurěčneje Hornjeje Łužicy poskićuje třihodźinski rańši program wotydźenja wot 5.00 do 8.00 hodź. kaž tež sobotu wot 6.00 do 9.00 hodź.
- Njedźelu wusyła so wot 11.00 do 14.00 hodź. na kulturu orientowany swójbny program w hornjo- a delnjoserbšćinje.
- "Satkula" za młodych připosłucharjow wot 14 do 25 lět steji kóždu póndźelu wot 20.00 do 22.00 hodź. na programje. Samostatne młodźinske wusyłanje w maćernej rěči za tajku mału ludowu skupinu kaž Serbow (ca. 40.000 w Sakskej) je po cyłej Europje jónkróćne.
- Serbske radijowe wusyłanja MDR su tež zwonka hornjołužiskeje UKW-frekwency 100,4 MHz jako live-stream słyšeć.
Za MDR-telewiziju produkuje Krajny rozhłós w Drježdźanach pod titulom „Wuhladko“ na kóždej prěnjej soboće w měsacu połhodźinske wusyłanje w hornjoserbskej rěči z němskimi podtitulami, widźeć je wot 11.30 hodź., wospjetowanje je na naslědowacej wutorje w 5.30 hodź. a w telewiziji rbb na druhej soboće w měsacu wot 13.30 hodź. Kóždu njedźelu přińdźe k tomu tež "Pěskowy mužik" w dwukanalowym zwuku.
Serbska filmowa skupina
Studijo wjerći hłownje dokumentarne a krótkofilmy wo dźensnišim žiwjenju Serbow, wo wuznamnych wosobinach a ćežišćach kulturneho herbstwa. Nimo toho produkuja so přinoški za RBB – rozhłós Berlin-Braniborska – a jeho měsačny delnjoserbski magacin "Łužyca".
Serbske Bože mšě
Katolske Bože mšě
Cyrkej Našeje lubeje knjenje
Cyrkwine naměsto
Fara Při Pětrowej cyrkwi 7
02625 Budyšin
- njedźelu: 9.30 hodź.
- prěnju a třeću wutoru w měsacu: 8.00 hodź.
- prěni pjatk w měsacu: 18.00 hodź.
- nyšpory w póstnym a adwentnym času kaž tež w meji a oktobrje: štwórtk 18 hodź.
Ewangelske Bože mšě
Michałska cyrkej
Serbski kěrchow
fara Serbski kěrchow 1
02625 Budyšin
- prěnju njedźelu w měsacu: 10.00 hodź.
- na swjatych dnjach je čas wariabelny
Serbske kubłanske zarjadnišća
Rěčny centrum WITAJ
Rěčny centrum WITAJ je samostatny wotrjad Domowiny – Zwjazk Łužiskich Serbow z. t. Nadawk rěčneho centruma je, aktiwity za zdźerženje a rozšěrjenje serbskeje rěče wuwiwać. Při tym steji žiwe a awtentiske posrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach na prěnim městnje. Dźěći a młodostni maja tule móžnosć, rěč na najwyšim niwowje nawuknyć. Tež dźěći z němskorěčnych staršiskich domow móžeja rěč zrozumić a rěčeć nawuknyć. Posrědkowanje rěče wotměwa so na zakładźe wupruwowanych metodow.
WITAJ-skupina w pěstowarni "Kraj pjerachow"/"Knirpsenland"
Wot 2001 móžeja sej w pěstowarni dźěći, kotrychž starši sej to přeja, we WITAJ-skupinje serbsku rěč přiswojić. Po Witaj-principje wjedu so dźěći hrajkajo k serbsko-němskej dwurěčnosći. Wone słyša serbsku rěč a nawuknu ju w běhu krótkeho časa rozumić. K tomu so přidatne socialne, interaktiwne a kognitiwne kmanosće spěchuja. Dźěći wužiwaja móžnosće, swoje rěčne znajomosće přez programy na swjedźenjach we a zwonka pěstowarnje nałožować a pěstuja zdźerženje serbskich nałožkow.
Pěstowarnja "Jan Radyserb-Wjela"
Pěstowarnju wopytuja serbske a němske dźěći. Wšitke dźěći zeznajomjeja so ze serbskej rěču a serbskimi nałožkami. W pěstowarni dźěła šěsć skupinow po Witaj-principje. Kubłarki w tutych skupinach powědaja wot prěnjeho dnja sem konsekwentnje serbsce z dźěćimi. Wone dźěłaja po imersijskej metodźe, štoz woznamjenja tak wjele kaž "zanurjenje do rěče".
Serbski šulski a zetkawanski centrum
W Serbskim šulskim a zetkawanskim centrumje su Serbska zakładna šula z hortom, Serbska wyša šula a Serbski gymnazij zaměstnjene. Nošer je wokrjes Budyšin. Kompleks twarjenjow w sewjeru Budyšina bu w času wot 2007 do 2009 renowěrowany a rozšěrjeny.
Serbska zakładna šula
Šula za serbske a za němske dźěći, kotrež chcedźa serbsce wuknyć.
Serbska srjedźna šula
www.sorbische-ms-bautzen.de
Serbski gymnazij
www.sorbisches-gymnasium.de
Serbska fachowa šula za socialnu pedagogiku při BSZ za hospodarstwo a techniku
Serbska fachowa šula wukubłuje statnje připóznate kubłarki a statnje připóznatych kubłarjow.
Wukubłuja so kubłarki a kubłarjo.
Serbski institut
Serbski institut ze sydłom w Budyšinje a wotnožku w Choćebuzu přepytuje rěč, stawizny a kulturu Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Interdisciplinarne slědźenja wusměrjeja so na specifiku a přirunowanje małych rěčow a kulturow w Europje. Jako serwisowej wobłukaj stej Sebska centralna biblioteka a Serbski kulturny archiw zjawnosći přistupnej. Biblioteka hromadźi – podobnje narodnej bibliotece – wšu serbsku a serbowědnu literaturu, archiw chowa a přistupnja bytostne dokumenty serbskeho kulturneho wuwića z nimale 500 lět.
Serbske towarstwa
Załožba za serbski lud/Stiftung für das sorbische Volk
Spěchowanske towarstwo za Serbski gymnazij Budyšin z.t.
Spěchowanske towarstwo za serbsku ludowu kulturu z.t.
Serbske ewangelske towarstwo z.t.
Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.t.
Zwjazk serbskich spěwnych towarstwow z.t.
Zwjazk serbskich wuměłcow z.t.


text:
Zwiyrzynta
Zwiyrzynta (łać. animalia) – krōlestwo ôbyjmujōnce wielokomōrkowe ôrganizmy cudzożywne ô kamerlikach eukariotycznych, bez ściany kōmōrkowyj, z wiynksza talyntne do aktywnego poruszaniŏ sie. Sōm nojbarzij zrōżnicowanym gatunkowo krōlestwym ôrganizmōw. Nojsrogszõ grupã zwiyrzōw stanowiōm bezkryngowce, a postrzōd nich ôwady. Drugõ, kole bezkryngowców, grupōm zwiyrzōw sōm kryngowce. Postrzōd nich tradycyjnie wyrōżniŏ sie fisze, płazy, gady, ptŏki i cyckocze, do kerych przinŏleży tyż czowiek.
Nojstarsze znaleziska kopalne zwiyrzyn – morske zwiyrzynta ô miynkich ciałach – sōm z kōńca prekambru, neoproterozoiku (fauna ediakarańska – 630 do 542 mln lŏt tymu), za to skamieniałości strunowcōw – z kambru i ordowiku. W kambrze, kole 500 mln lŏt tymu, wystympowali już przedstŏwiciele wszyjskich znanych terŏźnie zort bezkryngowców.
Terminologijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
W nomenklaturze zoologicznyj zwiyrzynta (łać. animalia) klasyfikowane sōm za taksōn w gradusie krōlestwa (regnum). Taksōn tyn ôbyjmuje wszyjske zorty zwiyrzōw, w tym tyż czowieka (Homo sapiens). Poza terminologijōm fachowōm wyrŏz „zwiyrz” ôkryślŏ kożde żywe stworzynie z wyjōntkym czowieka.
Nauka ô zwiyrzach to zoologijŏ, jejich klasyfikacyjōm zajmuje sie systymatyka biologicznŏ, a doległościami zwiyrzōw – medycyna weterynaryjnŏ. Wszyjske zorty zwiyrzōw wystympujōnce na danym przestrzyństwie to fauna.
Charakterystyka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Za znaku ôdrōżniajōnce zwiyrzynta ôd inkszych ôrganizmōw przijmuje sie knif ôdżywianiŏ, brak ściany kōmōrkowyj, grōmadzenia glikogenu jak tyż ôbecność (u wyżyj uorganizowanych zwiyrzōw) układu miynśniowego i porwanego.[1]
Knif ôdżywianiŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zwiyrzynta niy potrefiōm przed siebie wytwŏrzać substancyji ôdżywczych. Wszyjske sōm cudzożywne, tzn. żywiōm sie inkszymi ôrganizmami, jejich kōnskami abo aprytowniōm. W tyn knif żywiōm sie tyż grziby. Zwiyrzynta wyspecjalizowały sie w mocka roztōmajtych knifach zdobywaniŏ i kōnsumowaniŏ kustu.
Kamerlika zwiyrzynce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ciała zwiyrzynt zbudowane sōm dycki z kamerlikōw eukariotycznych. Taki znak majōm tyż kamerlika roślinne. W ôdrōżniyniu ôd nich kamerlika zwierzynce niy majōm chloroplastōw i ścian kōmōrkowych. Sōm ôbtoczōne ciynkõ błōnōm kōmōrkowõ. Wytwŏrzajōm kolagen. Brakym ściany kōmōrkowyj cechujōm sie, ôkrōm zwiyrzōw, niykere grziby.
Fōnkcjōnalnie zrōżnicowane kamerlika zwiyrzōw zôrganizowane sōm w kapele zwane tkankami (z wyjōntkym szwamōw), a tkanki w ôrgany, tworzōnce z bany wyspecjalizowane układy ôrganōw, pełniynce w ôrganiźmie zwiyrza ôkryślōne funkcyje żywobyciowe (bp. ukłŏd krwiōnośny, ôddechowy, wydalniczy). Wszyjske zwiyrzynta ôdbiyrajōm zachynty zewnyntrzne za pōmocōm receptorōw i ryagujōm na niy odruchami.
Glikogen[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Grōmadzenie glikogenu, za materyje ibrycznego je charakterystyczne dlŏ zwiyrzōw i mocka grzibōw.
Ukłŏd miynśniowy i porwany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zwiyrzynta, choć niy wszyjske jejich zorty, sōm jedynymi ôrganizmami, u kerych wystympujōm układy miynśniowy i porwany. Zdatność poszukowaniŏ kustu dokludziyła u zwiyrzōw do bildōngu talyntu do aktywnego ruchu. Ôpowŏżnŏ wiynkszość z nich wykształciyła wyspecjalizowane tkanki miynśniowe tworzōnce ukłŏd miynśniowy spōłpracujōncy z ôrganami ruchu. Niykere (szwamu i polipy parzydełkowcōw) kludzōm po prŏwdzie ŏsiadły tryb życiŏ, ale kamerlika szwamōw sōm talyntne do ôgraniczōnego ruchu, u wiynkszości z nich wystympuje swobodnie pływajōnce stadium larwalne, a parzydełkowce sōm ŏsiadłe jyno w stadium polipa.
Aktywne poruszanie sie wykształciyło u zwiyrzōw ôrgany zmysłōw spōłpracujōnce z układym porwanym.
Rozmnŏżanie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Hned wszyjske zwiyrzynt rozmnŏżają sie płciowo, aby w zicher stadium swojij raje żywobyciowego. Niykere potrefiōm rozmnŏżać sie bezpłciowo.
Przipisy
- ↑ Zoologia. Bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8


text:
Bryńica
Bryńica - rzyka we Polsce, a gynau we wojewůdztwje ślůnskym. Mo zdrzůdło we Mysłowie, a wpado do rzyki Czornej Przymszy we Myslowicach. Je dugo 55 km a płynje bez Pjekary, Wojkowicy, Czeladź, Śymjanowicy, Katowicy, Sosnowjec, a Myslowicy.
Pjyrwyj Bryńica nojpjerw bůła grańicům mjyndzy Cysarstwym Habsburgůw a Polskům, a potym mjyndzy Mjymcami (Prusami) a Rosyjům (Carstwem Ruskim). Uod roku 1922 uobie strůny rzyki należům do Polski, nale dziś Bryńica durś je widźano jako grańica kulturalno mjyndy Ślůnskiem a Zagłymbjym.


text:
Z nowym lětom móžu wam někotre zwjeselace nowosće za Rozhlad připowědźić. Hižo w januarskim čisle namakaće prěni dźěl dweju noweju serijow. Znaty mjenowědnik Walter Wenzel wozmje was sobu na ekskursiju k našim korjenjam a rysuje serbske kulturne stawizny na zakładźe mjenow. To je dobre wudospołnjenje k wustajeńcy w Budyskim Serbskim muzeju wo zažnym słowjanskim srjedźowěku, hdźež wěnuja so temje z wida dopóznaćow archeologije a předstajeja rekonstrukcije archeologiskich namakankow. Mjeztym zo je wustajeńca »Stary lud« jenož hišće do spočatka měrca přistupna, zhoniće w Rozhledźe přez cyłe lěto tójšto zajimaweho wo mjenach.
Wot rozhłosoweho žurnalista Clausa Fischera su słucharjo němskeho rozhłosa hižo to abo tamne wo serbskej hudźbje zhonili. Za Rozhlad je wón krótki zarys serbskich hudźbnych stawiznow zestajał. Pod titulom »Wot lubosćinskeho spěwa k awantgardźe« pisa w kóždym wudaću k wubranemu serbskemu komponistej.


text:
Winston Churchill
Winston Churchill (rodz. 30 listopada 1874 we Blenheim Palace, um. 24 styčna 1965 we Lůndyńy) – brytyjski polityk, stratyg, pisoř a historyk. Dwa razy bůu prymjerym Wjelgij Brytańije. We 1953 erbnyu Nagroda Nobla we literatuře, za uopracowańo historyčne, kej The Second World War, The World Crissis a A History of the English–Speaking Peoples. We 2002 wygrou we abštimůngu na nojwybitńyjšygo Brytyjčyka we gešychće. Brou udźou we kůnferencyje můnachijskij a kůnferyncyjach we Teherańy, Jouće a Počdamje, kaj wlazowou we skuod Wjelgij Trůjki. Jymu je připisywane autorstwo kůncepcyji Stanůw Zjydnočůnych Ojropy.


text:
Hello!
Pewnie wiynkszość z Wos myśli se, że miyszkom w Krakowie. Je to mylne, bo tu yno studiujym, a w 100% jeżech Ślunzoczkom. Moja chałupa stoi na pograniczu zderzynia dwóch kultur, Górnego i Cieszyńskigo Ślunska. Administracyjnie moja wieś należy do Hanysów, a godka je miyszankom ślunskigo, czeskigo i nimieckigo.
Pisać w tym jynzyku je ciynżko, bo ni mam na klawiaturze umlałtów i mom nadzieje, że mie zrozumiycie.
Dzisio pokożym Wom mój ostatni zakup, co za jakiś czas bydzie dostympny a Avonie i zaś nie wiym co do niego czujym. Niby je fajny, niby ni, a uż na pewno nie zdo się do całej gymby jak to je napisane.
Produkt nazywo sie "rozświetlający puder prasowany Ideal Luminous".
Piekne tłoczyni, kiere szkoda używać. Wszystko piekne, yno nie rozumiym jak można se takim różowym odciyniym wymazać całom gymbe? Jo nie chcym wyglondać jak babuć Pigi. Za to używani go jako różu je całkiym przijymne, bo pieknie i delikatni podkryślo lica, co daje efekt wymarzniyntego człowieka. Myślym, że też nikomu nie przindzie do łba, coby się tym wymazac po całości, bo byłoby to szpatne i niezocne posuniynci.
Na zdjynciu niżyj uwidzieć można złote, kapke świyconce pierdolinczki, co ni ma fajne.
Jak uż żech wcześnij napisała produkt je fajny jako róż, a nie jak to napisoł producynt. bo jymu ni ma co wierzyć. Puder tyn bydzie nowościom w prziszłym katalogu, wiync Wos ostrzegom.
Jak mocie jakisik pytani, abo jak żeści nie zrozumiały to dejcie znać w komyntorzach, przetłumaczym :)
Jeszcze jedno, nie smiyjcie sie i nie biercie mie za wiesnioka, bo Kaszuby teź swój jynzyk majom i żodyn sie z nich nie wysmiwo. W Krakowie mówiym po polsku i raczyj ni mom problymu z doborym słów.
Ta recynzja je bardzij ciekawostkom i od nastympnego posta bydym pisać normalnie.
Red Lipstick


text:
Fotowa wustajeńca w Zhorjelcu „IM MOMENT ...“
W Zhorjelcu pokazuja hač do 15. apryla 2018 wustajeńcu, kotaž je wopyta hódna: „IM MOMENT – Fotografie aus Sachsen und der Lausitz“. Lědma hdy je čłowjek w zašłym času tajku wot akterow-fotografow, po rukopisach wobšěrnu a tematisce daloko sahacu přehladku widźeć móhł.
Serbske wóčko chce na tajkej wustajeńcy tež fotografije serbskich abo jadro wo hornjołužiskich fotografach a fota ze serbskej tematiku wuhladać. To na spokojace wašnje móže. Mjez 300 twórbami něhdźe 40 ludźi su tež fotografije Christiana Borcherta, Rudolfa Hartmetza, Jürgena Maćija, Marcela Noacka a Matthiasa Rietschela.


text:
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.


text:
Serbske Nowiny, 06.09.1919
Přechodny zakoń za ludowe šule w Sakskej. Ludowa komora w Drježdźanach je přechodny šulski zakoń dowuradźiła. Hižo z 22. julijom t. l. měješe do skutka stupić. Chwatne dźěło je so z tym dokonjało, tak z chwatkom, zo hakle Weimarske wobzamknjenja wo tutej maćiznje njedočaka. Njedźiwajo na to je w sakskich ludowych šulach nabožina wuzamknjena. Na jeje město stupi někajke moralne wuwučowanje, kiž so w runej měrje tak derje přihodźa za pohanow a muhamedanow. Poslednje słowo njeje hišće wo tym rěčane. Ma so hakle wujasnić, štó wjace płaći, hač Weimar abo Drježdźany. W přechodnym zakonju su tež »nowe puće« za serbšćinu w šulach pokazane. § 2, kiž so ze šulskim planom zaběra, rěka w 5. přestawce: »W ryzy serbskich a po rěči naměšanych šulach ma so za to starać, zo šulerjo němsku rěč ertnje a pisomnje prawje trjebać nawuknu. Dźěćo serbskeho luda ma mjez šulskim planom so serbski čitać wučić a k wuwučowanju w pisomnym trjebanju serbskeje rěče, kaž tež k přiswojenju serbskich dźěćacych a ludowych spěwow so přiležnosć poskićić. Wučerjo w [tutych] šulach maja na wšěch schodźenkach tež serbsku rěč nałožować. Při přiwzaću dźěći [...] ma so pochod postajić. Šulski wodźer móže so wot serbskeho wuwučowanja wuswobodźić, hdyž sebi ći žadaju, kiž maja prawo na woćehnjenju dźěći.«
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Ulrich Pogoda je prěni žiwy serbski komponist, kotrehož w tutym rjedźe předstajimy. A prěni, kiž twori ze swojimi twórbami mosćik wróćo do spočatnych lět serbskeje wuměłskeje hudźby, takrjec k lubosćinskemu spěwarjej Wiclawej Rujanskemu. Pogoda njepřewozmje wšak direktnje melodije lubosćinskeho spěwarja, ale bjerje harmoniski zakład srjedźowěkowskeje hudźby powšitkownje jako wuchadźišćo za swoje kompoziciske dźěło, tak mjenowane cyrkwinske toniny.
»Su to potajkim stupnicy, kiž maja runje kaž dur a moll dwě połtonowej kročeli a pjeć cyłotonowych kročelow, su potajkim ›sedmistupnicy‹. A we wotpowědnych wučbnicach hudźby so tute jako ›modi‹ wobjednawaja. Su pak hišće dalše štyrnaće stupnicow, kiž tohorunja na samsnej bazy eksistuja, tak mjenowane ›submodi‹, a tute sym poprawom za swój zakład wzał«, rozkładźe wón w radijowym interviewje. Wuslědk je hudźba, kiž klinči runočasnje modernje a archaisce. Wosebje skutkowna je tuta kompoziciska technika w jeho koncerće za klawěr a orchester, kiž předstaji so prěni króć 1999.
Rěčna změna a rěčny konflikt w Lubinje w zažnym nowowěku
»Wuměra naša dolnoserbska rěc?« – Z tutym prašenjom zaběraše so njedawno diskusijne zarjadowanje w Choćebuzu. Bjezdwěla słuša delnjoserbšćina k akutnje wohroženym rěčam w Europje. Zakład dźensnišeje situacije su procesy rěčneje změny, kotrež maja swój započatk we wysokim srjedźowěku a kotrež móžemy žórłoweje situacije dla wosebje w nowowěku rekonstruować. Nastupajo historiske rěčne wuwiće w Delnjej Łužicy stejitej sebi we wědomostnej literaturje dwaj interpretaciskej modelej napřećo. Wosebje němscy etnografojo a historikarjo, mjez nimi Richard Andree a Rudolf Lehmann, zastupowachu w 19. a 20. lětstotku měnjenje, zo je serbstwo »w njezadźeržomnym, přirodnje, same wot so« so wotměwacym procesu z němcowstwom jako »wyše stejacej jednotu« zrostło. Tute stejišćo wotpokazowaše w 1950tych lětach so forměrowaca profesionelna serbska historiografija, předewšěm jeje protagonist Frido Mětšk. Wón zastupowaše poziciju planowaneje a wobstajneje knježerstwoweje germanizacije Serbow wosebje w Delnjej Łužicy, při čimž wosebje Delnjołužiskemu konsistorijej w Lubinje negatiwnu rólu připisowaše. Wuzběhowaše při tym wertikalnje spadowacu móc mjez němskej wyšnosću a serbskimi poddanymi, kotřiž běchu objekt a wopor germanizatoriskich zakazow rěče a druhich předpisow.
Hdyž zrozumimy woznamjenjenje a zapřijeće »powołanje« w najšěršim zmysle jako »nawuknjenu a wukonjanu dźěławosć ze zaměrom zežiwjenja«, potom wopokaza so powołanje ratarja a skotarja jako najstarše. Tuta dźěławosć připućowanych Słowjanow, zastupjerjow pózdnjogentilnje-zažnofeudalneje agrarneje towaršnosće, tworješe zakład za eksistencu čłowjeka. Zo by so worak a rólnik, potajkim bur, pomjenował, stejachu w prasłowjanšćinje a w staroserbšćinje wjacore woznamjenjenja k dispoziciji. Najstarše z nich su wotwodźene wot prasł. *orati, ně. pflügen, z toho hs. worać, ds. woraś, pól. orać, čě. orat.1 Korjenje tutoho słowa sahaja wróćo hač do indogermanskeje zakładneje rěče před něhdźe 4000 lětami, přetož słowo ma dokładne wotpowědniki w litawšćinje árti, we łaćonšćinje arāre, w gotišćinje arjan kaž tež w druhich starych rěčach, wšitke z woznamom ›worać‹. Prasł. korjeń *or- twori zakład tajkich słowow kaž hs. starše worak a ds. wórak ›worak, rólnik‹, ds. starše worac, dźensa wóraŕ, k tomu čě. oráč a druhe. Wot samsneho korjenja wotwodźene su prasł. *órtajb a *órdlo, z toho ds. rataj ›ratar, rólnik‹, ds. a hs. radło, to je ›motykowe radło‹, ně. Hakenpflug. Na *ór- załožuja so tež hs. ratar a ds. rataŕ, ně. Landwirt. We wobłuku našeje wulkeje temy zajimuje nas wosebje wotbłyšćowanje tutych słowow w składźe mjenow. Mjeztym zo staroserbske městne mjena lědma tajke pokazki poskićeja, eksistuja mnohe swójbne mjena we Łužicy, kotrež poćahuja so na woraka a rólnika. Najhusćišo mjez nimi wustupuje Rataj, prěni raz 1533 jako Ratey, swójbne mjeno, kotrež namaka so jenož w Delnjej Łužicy. Jenož tam storčimy tež na jara rědku formu Rataŕ, 1636 Rathars Söhnlein. Podobne płaći za Worak ze swojimi wotwodźenjemi, 1518 Woragk. Jónkróćne je Worač, 1657 Wuraczsch z Wysokeje s. Kamjenca. Wšě mjena su historisce dokumentowane a kartěrowane.2
Zo serbske žony we 18. lětstotku jako wučerki skutkowachu, njebě scyła tak njewšědne. Znajemy z powšitkownych stawiznow přikłady, hdźež žony swojim mužam při wuwučowanju pomhachu abo po smjerći muža šulu dale wjedźechu.1 Nowe bě w Ochranowje, zo so přez dźělenje do chórow róla žony jako wučerka institucionalizowa. Hižo w Ćichońcy, hdźež so pobožni spočatnje zetkawachu, skutkowaše žona-wučerka – sotra Hubert. Bohužel nimo swójbneho mjena ničo bliže wo jeje pochadźe njewěmy. Hodźi so jeno zwěsćić, zo běžnje a jara derje němsce pisaše a přiwuznistwo w kruhach zamóžnišich Serbow měješe. Nimo wuwučowanja na němsko-serbskej šuli, kaž so tuta w žórłach mjenuje, bě sotra Hubert w Ćichońcy za nabožne wuwučowanje holcow a žonow zamołwita, měješe so tež dušepastyrsce wo nje starać a organizowaše wopytowanske dźěło na serbskich wsach. Wona wupyta a přewodźeše wopytowarki, kiž mějachu so na serbskich wsach wo žony a holcy dušepastyrsce starać. Wšelake žony w podobnej funkciji kaž sotra Hubert přewzachu tež paćersku wučbu mjez holcami a přewjedźechu přihotowansku wučbu za holcy a žony, kiž chcychu jednoće přistupić. Tole móžemy sej tež pola sotry Hubert a dalšich serbskich wučerkow, na přikład pola Marije Sauer (1715–1788) a Anny Lischke (1734–1796), derje předstajić.
Pśed 40 lětami, k 30-lětnemu dnju załoženja NDR 1979, jo pśedlažała prědna styrizwězkowa historija Serbow. Wudawaŕ jo był Institut za serbski ludospyt (Isl) w Budyšynje pód direktorstwom Pawoła Nowotnego a z lěta 1977 Měrćina Kaspera, kenž jo se 1952 Nimskej akademiji wědomnosćow (DAW, z lěta 1972 AdW-DDR) pśirědował; wót 1968 jo był njepósrědnje tamnjejšemu Centralnemu institutoju za stawizny (ZIG) pódrědowany. Stawizniski kompendium jo był »druge a doněnta wobšyrnjejše wopisowanje cełkownego wuwiśa serbskego luda«1, gaž glědamy slědk na 1884 wózjawjonu »Historiju serbskeho naroda« z pjera Michała Hórnika a Wilhelma Bogusławskego2. Mimo togo jo w lěśe 1976 z boka Isl jadnozwězkowy »Pśeglěd serbskich stawiznow« w awtorstwje Jana Šołty w nimskej, górno- a dolnoserbskej rěcy wujšeł.3 Wobej pśedewześi stej se na pś. zarědowałej resp. stej byłej wósebny pśinosk serbskich historikarjow k wósymzwězkowej »Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung« (do 1966), »Deutsche Geschichte in drei Bänden« (do 1968) a »Grundriß der deutschen Geschichte« (1974). Mimo togo su serbske historikarje sobu źěłali na pśirucce »Die Welt der Slawen« (1970). Wšykne projekty su byli wobstatk centralnego slěźeńskego plana stawizniskeje wědomnosći NDR, tej serbskej z měrca 1964. Z tym jo była wót wšogo zachopjeńka teke ideologiska kontrola pśez wótrěd wědomnosć Centralnego komiteja SED dana. Politiske wobwliwowanje jo se pśez reformu akademije 1969 a źěłabnosć centralistiski statkujucych fachowych radow wósebnje w ramiku towarišnostnych wědomnosćow hyšći pódłymił.
Serbske Nowiny, 02.08.1919
Wot jeneho serbskeho studenta dóstachmy sćěhowacy dopis: Někotryžkuli so drje hišće na nimoměry šamały a njehańbićiwy nastawk w »Bautzener Tageblatt« z napismom »Barths Irrungen« dopomni. Pósłach do tamnych nowin sćěhowacu wotmołwu: Dokelž je nastawk »Bartowe błudźenje« we Wašich nowinach [...] po zdaću wot jeneho Serba abo tola tak zestajane, zo dyrbi sebi čitar to myslić, měnju, zo Wy měnjenja tež druhich Serbow wočisćiće. [...] Dwoje chcu jenož wuzběhnyć: 1. Najwyši zaměr Barta a druhich serbskich wjednikow njeje serbski stat, ale wuchowanje serbskeho, wot nich horco lubowaneho luda před zahinjenjom. A tehodla so woni tak njehańbićiwje přesćěhaju. Jedyn srědk k docpěću tuteho zaměra dyrbješe być nowozałoženje serbskeho stata jako zwjazkarskeho w němskim kraju. [...] Tutón srědk dyrbjachu, dokelž so njehodźi wuwjesć, spušćić. Zmylki su so wězo činiłe. Ale němscy politikarjo, kotřiž mějachu tola tysaclětnu historisku a politisku šulu, su tajke zmylki činili, zo je so z tym twjerdźe załožena kćějaca wulkomóc do žałostneho bjezdna storčiła. Naš prěni serbski politikar bjez wšeje tajkeje politiskeje šule, běše nuzowany, tutón jedyn srědk spušćić. Měnju, zo njeje sebi tehodla tajke šamałe hanjenje zasłužił. Jedyn druhi srědk k docpěću mjenowaneho zaměra bě a hišće je, wšitke serbske krajiny w Sakskej a Pruskej do jeneho zarjadowanskeho cyłka ze serbskim [...] zarjadowanjom zjednoćić. Móžu rjec, zo je wot započatka najwjetša ličba serbskich patriotow to tak chcyła. Z wuwzaćom wězo wšoněmskich šowinistow, wot kotrychž so scyła ani próška zrozumjenja k cuzym narodam a prašenjam njemóže wotčakować [...].
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Bě to jedyn z mojich prěnich interviewowych wopytow jako hudźbny žurnalist, jako zetkach so 1998 z Detlefom Kobjelu. Mějach za jutrowny program žołmy MDR Kultur přinošk koncipować na temu »Što je serbska wuměłska hudźba?« Z měšanymi začućemi jědźech do Budyšina, wšako běch so ze serbskej hudźbu přez tačel »Ow rjana róža« drje hižo raz zetkał, tola wo materiji lědma něšto wědźach.
Wěsty strach, so z mojimi prašenjemi blamować, so po mało wokomikach pozhubi. Šěrowłosaty muž z impozantnej brodu a swojoraznej čapku skutkowaše mjenje kaž »šěra eminenca« hač kaž dobroćiwy starohippie. Při tykancu rěčeše měrnje a přećelnje do mikrofona – a zrazom so za mnje cyły kosmos wotewri! Njeběch tola dotal ničo wo Kocoru a jeho »Počasach« abo wo Krawcowych wobdźěłanjach ludowych spěwow słyšał. K ilustraciji agěrowaše wón z tačelakom a wuzwoli přikłady, kiž mje runje tak putachu kaž to, štož powědaše. W běhu hodźiny běch so temy dótknył, kotraž mje hižo njepušći. Wo Kobjelowe swójske kompozicije a jeho rólu w serbskej kulturje so tež dla mnóstwa historiskich informacijow, kotrež mi wón sposrědkowa, hakle wjele pozdźišo zajimowach. Tola tež tale zaběra je so absolutnje wupłaćiła ...
Kaž je znate, njeby čłowjek swój zmysł za humor, žort a směch zhubić směł. Tute nastajenje k žiwjenju znajachu hižo stari Słowjenjo, a to před wjace hač tysac lětami. Wo tym swědči nic naposledk wěsta ličba staroserbskich městnych mjenow. Wone steja w srjedźišću sćěhowacych wujasnjenjow.
Wo zadźerženju ludźi a wo mjezsobnych poćahach we wonych dołho zašłych časach historiske kaž tež archeologiske a dalše žórła do dalokeje měry mjelča. Tež biskop Thietmar z Mjezyborja (975–1018), kotremuž mamy so za mnohe zajimawe informacije wo starych Słowjanach dźakować, njerozprawja w swojej chronice ničo wo mjezyčłowjeskich poćahach »pohanskich« Serbow abo Wendow. Eksistuje pak rjad słowjanskich městnych mjenow, kiž poćahuja so na psychiske kajkosće čłowjeka abo na jeho charakter, na jeho poměr k susodam, k přisłušnikam druheho rodu abo k wobydlerjam najblišeje wsy. Mjenodawarjo móžachu so na swojich susodow wusmjeć, jich škrěć abo směšić, při čimž so ani před hrubym, haj samo ranjacym abo křiwdźacym pomjenowanjom njebojachu. Tole stawaše so z pomocu wěsteho archaiskeho typa městnych mjenow, kotryž so w pozdźišich dobach wjace njenałožowaše. Wotpowědna mjenowa forma steješe w pluralu a zestaji so z dweju woznam nošaceju wobstatkow.
Před 100 lětami žadaše sej nestor serbskich kulturnych stawiznow Ota Wićaz, zo měli so »žiwjenjoběhi serbskich bratrow« wudać.1 Ze zjawnym spřistupnjenjom SORABICONA je tute žadanje spjelnjene.2Powitanje nowych čłonow přez diakonisy a diakonow, kopororytwa 1757 Foto: z archiwa Ochranowskeje bratrowskeje jednotyŽiwjenjoběhi, kotrež Ota Wićaz měni, su wosebity žanr Ochranowskeje bratrowskeje jednoty. Hač do dźensnišeho je tam z wašnjom, zo sobustawy pisomnu rozprawu wo swójskim žiwjenju zawostajeja. Tute teksty so na pohrjebje zjawnje předčitaja a we wosadnych archiwach składuja. Tak chowaja dźensa w Ochranowje wjace hač 30.000 žiwjenjoběhow, wot toho wjace hač 500 wot Serbowkow a Serbow z cyłeje Łužicy. Tute awtobiografiske teksty su jónkrótne žórło za serbske stawizny: Zmóžnjeja nam dohlad do wšědneho dnja na serbskich wsach we 18. a 19. lětstotku. Zhonimy tójšto wo wobstejnosćach w šuli, na dźěle abo w swójbje, čeho su so naši prjedownicy bojeli abo nadźijeli. Žiwjenjoběhi skićeja syłu slědźerskich temow.
Tule chcu so serbskim žonam wěnować, wšako so wone w serbskim stawiznopisu lědma jewja. Čim dale wróćo zhladujemy, ćim bóle młowojty so wobraz stanje. Za 19. a 20. lětstotk so rady na někotre žony pokazuje (great women approach), kiž so na narodnym, wuměłskim abo karitatiwnym polu angažowachu. Hladajo na 18. lětstotk maja so serbske ćěšerki mjenować, kiž w byrgarskich a zemjanskich domach słužachu. W dalšich funkcijach skutkowachu serbske žony na wsach jako zaprajerki a zelowe žony, jako powědarki a kantorki, jako baby a ćěłowe žony. Móžemy sej dale předstajić, kak dźěłachu jako słužowne a čeladne, jako šijerki a płokarki. Při wšěm pak wostanje wobraz jara njedospołny a njewurazny. Tež romantisko-narodna předstawa wo serbskej žonje-maćeri, kiž so swěru wo domjacnosć a dźěći stara, herbstwo, rěč a wěru dale dawa, je mało spokojaca.
Jadno pśisamem zabyte, ale weto wuznamne tšojenje serbskich kulturnych stawiznow lětni se 2019 k styrźastemu razoju. W lěśu 1979 jo wujšeł stwórty a slědny zwězk »Stawizny Serbow« w serbskej a nimskej rěcy. Prědne wědomnostnje wuźěłane a za šyroki publikum wobźěłane cełkowne pśedstajenje serbskich stawiznow, wót wšogo zachopjeńka až do pśibytnosći, běšo z tym dokóńcone.
Dobrej dwa lětźasetka jo se sorabistiske slěźenje z tym projektom zaběrało. 15 awtorkow a awtorow Instituta za serbski ludospyt w Budyšynje ako teke Karla Marxoweje uniwersity w Lipsku su pó wopśimjeśu ku tym styrim zwězkam pśinosowali. Z wusokosću nakłada wót 5.000 (wudaśe w nimskej rěcy) respektiwnje 1.000 (serbske wudaśe) eksemplarow na zwězk lice »Stawizny Serbow« k twórbam sorabistiki z nejwušym nakładom.
Wjelika proca, kótaruž su wobźělone tencas do tych styrich zwězkow inwestěrowaś mógali, ma w prědnem rěźe něco cyniś z politiskim wuznamom toś togo projekta. Historiografija jo měła w NDR jadnu eminentnje legitimatorisku funkciju a jo była wažny kněžaŕski instrument partaje. Wóna jo dejała płaśecy politiski system a towarišnostny pórěd tak pomjenjonego stata źěłaśerjow a burow wobtwarźiś, z tym až jo ideologiski fundament SED-diktatury – marxizm-leninizm – ako historiski njewobinjece wuwiśe portretěrowała. »Stawizniska propaganda jo póśěgnjenje na praksu se wuwijajuceje marxistiskeje [serbskeje – F. P.] ludowědy wósebnje mócnje pódšmarnuła«, jo Jan Šołta, wjednik cełkowneje redakcije styrich zwězkow, slědkglědajucy wuzwignuł.1 Towarišnostny nadawk historiografije jo dejał byś, socialistiske wědobnje Serbow spěchowaś a jich identifikaciju ze statom mócowaś. Wšykne styri zwězki su prezentěrowali źěłowy rěd wóneje stawizniskeje propagandy.
Po tym, zo dyrbješe Němska pasus wo prawach narodnych mjeńšin podpisać, swjećeše Serbski narodny wuběrk swój wuspěch. Wo njewotwisnosći hižo nichtó njepisaše. Za to so předstawy wo organizaciji narodneho žiwjenja w nowej Němskej konkretizowachu.
Serbske Nowiny, 05.07.1919
Wo rozrěčenju w Sakskim sejmje wo nowym šulskim zakonju pisa farar Dobrucky:
A němsko-narodna strona praji [...]: »My so wjeselimy, zo chceće Serbam něšto dać« [...], ale božedla nic tak wjele, zo je woprawdźe Serbam pomhane. Přetož Serbja njesmědźa so swojeje narodnosće wjeselić, předewšěm njesmědźa za tym přińć zo su Słowjenjo, a kóždy wobchad jeneho wučeneho Serba z druhimi Słowjanami so hnydom jako strašna přerada wukładuje […]. A tehodla dyrbja so wjednicy serbskeho hibanja nješkódni sčinić, tehodla njesmě sakska wyšnosć přewjele lubosće Serbam wopokazać. [...] Wšoněmski són, serbski lud do rowa storčić a serbske wašnje jenož w muzejach hajić, je so do hromadki sypnył a z nim wšoněmska krasnosć. Njech naš serbski lud jenož nětko swojich starych wšoněmskich přećelow wottřasy a so zjednoći mjez sobu sylnje a twjerdźe a zwisk pyta ze swojimi druhimi słowjanskimi bratrami, kiž nětko politisku swobodu maju a ženje swojeho najmjeńšeho bratra njewopušća. [...] Božidar Dobrucky.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Łaz ma jako skutkowanišćo Handrija Zejlerja wulki wuznam za kulturnu identitu Serbow. Tu stwori wón wone episke basnje, kotrež wuži Kocor za swoje »Počasy«. Tutón »genius loci« drje je so tež na »jednore wobydlerstwo« wuskutkował, snano móžemy wo kulturnym »zakładnym šumjenju« rěčeć. Jan Pawoł Nagel, 1934 do Łazowskeje małoburskeje swójby rodźeny, wopokaza ródnej wsy pozdźišo sylnu referencu w swojej suiće w starym stilu z titulom »Kocoriana«.
Přez klawěr, kotryž běštaj staršej zdźědźiłoj, wotkry młody Nagel swoju powołanosć. Jeho prěni wučer na klawěrje bě Łazowski farar Vogel, pozdźišo bě to wučer Alfred Schöbitz. Ze 14 lětami zastupi Nagel do Zhorjelskeje šule za cyrkwinsku hudźbu, zdobom bě hižo z kantorom we Łazu. 1950 wotewrě tam na pišćelach Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń. Zahoritosć za J. S. Bacha, kotruž drje tehdy kóždy młody cyrkwinski hudźbnik začuwaše, dowjedźe jeho w samsnym lěće do Lipska na wulki Bachowy swjedźeń składnostnje 200. posmjertnin. Tam zetka komponista Dmitrija Šostakowiča, štož bě jemu skónčnje rozsudny nastork a pohon, komponowanje studować. Na Němskej akademiji wuměłstwa w Berlinje bě mišterski šuler pola Rudolfa Wagnera-Regenyja. Wot 1964 skutkowaše dwě lěće jako chórowy direktor SLA; po tym dźěłaše jako swobodny komponist.
Wo duchowno-religioznej kulturje Serbow w prěnich lětstotkach po zasydlenju njewěmy skoro ničo. Tež stawizniske žórła po frankowskim zdobyću njewobsahuja nimale žane informacije wo ludowej wěrje, wo nabožnych předstawach a nałožkach, wo »pohanskich« bohach, wyšich bytosćach a kultowych jednanjach Milčanow a Łužičanow. Porno tomu rozprawjeja srjedźowěkowscy historikarjo Adam z Bremena, Helmold z Bosauwa, danski chronist Saxo Grammaticus a druzy, zo česćowachu sej połobscy a baltiscy Słowjenjo, Obodrića, Lutykojo, Wilčenjo a Pomoranojo kaž tež Słowjenjo při delnjej Sprjewi a Haboli w swjatnicach a swjatych hajach swojich přibohow. Woni přeradźeja nam tež mjena jich bójstwow, mjez nimi Svarožic, Triglav, Svantevit a dalše. Biskop Thietmar Mjezyborski pisa, zo běštej žórło a jězor pola Hłomača (Lommatzsch) srjedźišćo kultiskich česćowanjow. By cyle prawdźe njepodobne było, bychu-li Łužiscy Serbja nastupajo dokřesćanske nabožne předstawy a »pohanski« kult tuž wuwzaće tworili. Wědomostny zakład pak pobrachuje mytiskim předstawam a legendam wo bójskim swěće Serbow, kaž su so wone wot kónca 17. lětstotka sem wot bratrow Frenclow a druhich daloko šěrili, tež wo »bójskimaj horomaj« Čornobóh a Běłobóh.