text:
Organiska chemija
Organiska chemija
Chemija se rozrědujo tradicionalnych pśicynow dla na organisku a anorganisku chemiju. K dalšnemu rozrědowanjeju na fyzikalnu, analytisku, technisku atd. chemiju jo dojšło akle po 1890.
Historiski su licyli do organiskeje chemije wšykne maśizny, kótarež mógu twóriś jano (žywe) organizmy, a do anorganiskeje chemije te, ako nježywy swět natwarjaju. Wědomnostniki su se tegdy myslili, až jo za twórjenje organiskich maśiznow wěsta žywjeńska móc notna.
Pó tom, až jo 1828 Friedrich Wöhler zgótował mokś ako organisku maśiznu z anorganiskego zwězanja ammoniumcyanata (NH4OCN), su granice mjazy maśiznami z nježyweje a žyweje pśirody splěli.
Źinsa wěmy, až žywe stwórjenja teke wjele anorganiskich maśiznow gótuju, mjaztym až móžomy w laborje syntetizěrowaś pśisamem wšykne organiske maśizny. Weto jo rozrědowanje zmysłapołne, dokulaž se mechanizmy reakcijow a struktury maśiznow w anorganice a organice wjeleserje rozeznawaju.
Źinsa wopśimjejo organika wšykne zwězanja wuglika z drugimi elementami. Jo jich wušej 17 mil. zwězanjow, a to hyšći njejsu wše! Módrina (HCN), wuglikowa kisalina a jeje soli, cyanidy a karbonaty, se pak licytej k anorganice swójeje struktury dla.
To wósebne na wugliku jo, až ma styri walencowe elektrony. To su elektrony na wenkownej cerje (orbiśe) elektronoweje wobalki, kótarež su głownje zagronite za wězby mjazy atomami. Wuglik móžo togodla wutwóriś njepolarne wězby z jadnym, dwěma, tśimi abo styrimi wuglikowymi atomami. Z tym mógu nastaś linearne abo roznogate, dłujke abo krotke wuglikowe rjeśaze. Ze lichymi walencowymi elektronami se nejcesćej zwěžo wóźik, ale teke elementy ako kislik, syrik, dušyk abo fosfor. To wujasnijo pśewšo wjeliku mań organiskich molekulow.
Zakładne maśizny za syntetizěrowanje pśisamem wšyknych organiskich zwězanjow se źěłaju ze zemskego płuna a wóleja. Techniski wažne wobłuki organiskeje chemije su plasty, laki, barwy a lipki.


c: text/html

text:
Saarbrücken
Saarbrücken (luxemburgski Saarbrécken, francojski Sarrebruck) jo město z něźi 180.000 wobydlarjami w krotkem wjacorje Nimskeje a krajna stolica zwězkowego kraja Saarlandska. Jo mimo togo nejwětše město a scełego jadnučke wjelikoměsto w Saarlandskej, kaž teke jeje politiske, góspodarske a kulturne srjejźišćo. Mjaz 1947 a 1957 jo był Saarbrücken teke stolica awtonomnego stata Saarlandska.
Město lažy w šyrokej dolinje rěki Saar. Městnostne mě Saarbrücken nima nic z mostami cyniś, ale jo keltiskego póchada. Pśi tom wóznamjenijo Sara „běžeca wóda“ a Briga „wjeliki kamjeń“. Prědny grod na teritoriju źinsajšnego města bu na wjelikej skale pśi Saarje natwarjony.
Stolica Saarlandskeje ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1948 teke swójsku uniwersitu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wagina
Wagina je primarny splažny organ žónskich cycakow a tuž tež žony. Ma formu rozćahujomneje hadźicy a zwjazuje maćerničnu wotwěru z předdwórom waginy. Při splažnym wobchadźe wona penis a muski sperma přijimuje, nimo toho je wagina dźěl rodźeńcoweje wotwěry. Jeje dołhosć wučinja w normalnym stawje někak 8-12 cm pola dorosćenych žonow.
Wonkowny, widźomny kónc čłowječeje waginy słuša k wulwje, kotraž ma – zhromadnje z łoskotakom – zasadny wuznam za seksualne rozhorjenje žony, zwjetša bóle hač nutřkowny dźěl waginy.
We wobchadnej rěči wužiwa so zapřijeće wagina husto za cyłu wulwu, što pak prawje njeje. Słowo pochadźa z łaćonšćiny a woznamjenješe poprawom „nóžnje (mječa)“. Wot toho pochadźa tež němske zapřijeće „Scheide“.


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.


text:
Wot dnja 21. apryla do 28. apryla poda so skupina francoskich šulerjow do Łužicy. Połojca z nich přebywaše pola šulerjow Worklečanskeje wyšeje šule. Ći tamni běchu hosćo šulerjow Serbskeho gymnazija Budyšin. Po pjećadwaceći hodźinach busoweje jězby powitachmy našich bretonskich přećelow po starym serbskim wašnju z chlěbom a selu. Někotre holcy běchu sej katolsku wuslěkanu drastu zdrasćili.
Pjatk, prěni dźeń jich přebytka we Łužicy, pokazachmy šulerjam historiske wosebitosće města Budyšin. Pobychmu w Serbskim muzeju a pola Serbskich Nowinow. Wječor překwapichmy našich hosći z małym zetkanjom při wohenju a grilu. Tam přewinychmy prěnje rěčne bariery a so lěpje zeznachmy. Kónc tydźenja přebywachu šulerjo w swójbach. Aktiwity běchu jara wšelakore, hač bě to prazwěrjenc a labyrinth w Małym Wjelkowje, pućowanje po Sakskej Šwicy, płuwanske wjesela abo bowling. Někotři pobychu samo w sankowanskim arealu w Žitawskich horach. Dalši šulerjo wzachu swojich hosći sobu na serbsku Božu mšu, hdźež so tući mócnemu spěwanju jutrownych kěrlušow zadźiwachu. Tež typiske swójbne swjedźenje móžachu młodźi Bretonojo sobu dožiwić.
Zhromadnje z Worklečanskimi šulerjemi podachmy so póndźelu do Berlina, hdźež wobhladachmy sebi Braniborske wrota, Dobyćerski stołp, Pariske naměsto a Němski sejm. We wólnym času so w małych skupinach po swójskich zajimach rozhladowachmy.
Wutoru podachmy so na puć do Drježdźan, hdźež hólcow wosebje wopyt Dynamo stadija zajimowaše. Smědźachmy do kabinow mustwa pokuknyć a dźiwachmy so, kak wulke je hrajne polo. Po zajimawym wjedźenju zeznachu naši hosćo dalše wosebitosće našeje Sakskeje stolicy. Tež za nakup dopomnjenkow bě hišće čas. Po napinacych wulětach zmóžnichu nam naši starši móžnosć so k wječeri a bjesadźe zetkać. Tak pobychu bretonscy hosćo we wšelakich swójbach a móžachu so wo swojich dožiwjenjach wuměnić. Srjedu, naš posledni zhromadny dźeń, mějachmy po planje zhromadnje wučbu. Naše předmjety wuwučowachu so w serbskej rěči. Po planowanej poslednjej wječeri ze susodami nasta spontana rozžohnowanska party ze štyrnaće sobušulerjemi. Spěwachmy zhromadnje, słuchachmy zynkam bombardy, typiskemu instrumentej bretonow, a pospytachmy so samo w rejowanju. Na druhe ranje rozžohnowachmy so w Budyšinje sprócni a połni nowych dožiwjenjow z našimi přećelemi a wupřachmy jim dobru jězbu a strowe zasowidźenje klětu w Bretonskej.
Tabea Cyžec w mjenje rjadownje 9-4 – Serbski gymnazij Budyšin
Swjedźeń serbskeje rěče
Na swjedźenju serbskeje rěče předstajeja so přeco tež cuze rěče na našej šuli. Lětsa běše francošćina na rjedźe. Šulerjo pytachu za serbskimi słowami, kotrež pochadźeja z francošćiny a su přez němsku rěč do serbšćiny přišli. Sy wědźał, zo je na př. słowo “konopej” jedne stare němske słowo za “Sofa”? W Francošćinje mjenuje so tutón mebl “le canapé”. Na wobrazach móžeš hišće druhe přikłady namakać.
Hdyž maš wjace idejow, pisaj nam: Diese E-Mail-Adresse ist vor Spambots geschützt! Zur Anzeige muss JavaScript eingeschaltet sein! .
knj. Bulišowa
Šulska wuměna “Łužica – Bretoniska” wot 17.03 – 28.03.2015
Wutoru 17.03.2015 wokoło pózdneho wječora podachmy so započatnje wot Budyšina do směra Worklec. Skónčnje běše bus hač na poslednje městno wobsadźeny a podachmy so do Francoskej. Naša jězba do Parisa wšak tak prawje njeběžeše, dokelž mějachmy srjedu w nocy busowu panu. Jedne koleso našeho busa je so skóncowało. Reparatura kolesa pak běše jara komplikowana a so njesměrnje do dołhosće ćehnješe, tak zo móžachmy hakle po něhdźe 10 hodźinach zaso dale jěć. Po zhubjenych 10 hodźinach docpěchmy naš prěni etapowy cil, Paris, srjedu wokoło 20.30 hodź. Přichodny dźeń startowachmy jara zahe, zo bychmy sebi mnoho zajimowastkow rjaneho kulturneho města wobhladali. Nimo mnohich zajimawostkow města, wobhladachmy sebi tež swětoznaty hród “Versailles”. Wězo so tež na Eifelowu wěžu podachmy, štož zawěsće mnozy z nas w jich žiwjenju zabyć njebudu. Po wróćojězbje z metro do našeho hotela mějachmy swobodny čas.
20.03.2015, potajkim štwórtk, podachmy so rano zahe do zapadneje Francoskeje, dokładnišo do rjaneje kónčiny Bretagne.
.


text:
Nauru
Nauru jo mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Śichem oceanje na krotkem zajtšo Awstralskeje, kótaryž słuša k Oceaniji. Jo pó licbje wobydlarstwa drugi a pó płoni tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe. Płoń Nauruwa wótpowědujo tśeśinu teritorija města Budyšyna. Inoficielna stolica jo Yaren, kótaraž se namaka pśi pódwjacornem pśibrjoze.
Na kupje kněžy stawnje tropiska klima z pśerězneju temperaturu wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupy lažy jano 61 metrow nad mórskeju głaźinu.
Nauru jo był až do lěta 1968 źěl Awstralskeje.


text:
Vancouver
Wspůłrzyndne: 49°16' N 123°07' W
Vancouver (IPA: /væːn'kʰuv̥ɚ/) je przibrzegowy sztad na połedńowym zachodźe Kanady. Je uůna we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo. Jigo mjano pochodźi uode George'a Vancouvera - ynglickigo kapitana a uodkrywce, kery podszukowoł uokolice Vancouver.
Vancouver je nojwjynkszům metropolijům we zachodńij Kanadźe a trzeće we cołkim państwje[1]. Je uůno jedno ze sztadůw, kere tworzům Regijůnalny Krys Metro Vancouver - Regional District Metro Vancouver, a tyż jydno ze mjast uobwodu Lower Mainland.
We sztadźe půmjyszkuje 611 000 ludźůw na placu 114,67 km². We cołkij metropoliji je to 2,2 miljonůw na 2 878,52 km²[2][3] Vancouver je fest růżnorake etńiczńy. 52% ludźůw ze mjasta a 43% ze metropolije ńy mo za swoja uojczysto godka godki ynglickij[4][5][6]. Mjasto śe fest gibko rozwijo a sům przwidywańo, aże wjelość ludźůw we roku 2021 bydźe wjynkszo kej 3miljůny. Pode wzglyndym wjelośći ludźůw Vancouver mo sztworty plac we Půłnocnyj Americe, po Nowym Jorku, San Francisco a Mexico City, przi czim we 2021 moge to być 2. plac.[7]
Mjasto leży půmjyndzy Ćeśńinům Georgia, a gůrůma. Mjasto bůło założůne we 60. rokach XIX stolećo, kedy przijechało sam kupa ludźůw, kerych uogarnył Fiber Złota. Gibko Vancouver rozwinyło śe s małyj uosady we srogo metropolijo. Hawyna we Vancouver, po skůńczyńu budowy Panamskigo Kanału stała śe nojwjynkszům hawynům we Půłnocnyj Americe.[8][9]
Ekůnůmijo sztadu uopjyro śe na tradycyjnych sektorach Brytyjskij Kolůmbije: Bergmaństwje, Rolńictwje, Łůwje a Leśńictwje. Corozki barzij geltujům sektor usugůw a Turistika. Mjasto je tyż znůme kej trzeće nojwjynksze cyntrům prodykcyje filmůw a seryjalůw we Půłnocnyj Americe, po Hollywoodźe a Nowym Jorku. Roz na kedy na Vancouver godo śe Hollywood Půłnocy[10][11][12][13][14]. We Vancouver rozrasto śe tyż industryjo High-Tec a produkcyjo szpilůw kůmputrowych.
Vancouver bůł kupa razy poważany za jydno s trzech mjast s nojlepszymi warůnkůma do żywobyćo[15][16][17]. We 2007 roku uostało uznane do kupy ze Wjedńym za trzeće nojlepsze mjasto, jeli łaźi uo poźům żywobyćo, po Zurichu a Genewje[18][19]. Podug cajtůnga Forbes Vancouver mjoł we 2007 roku szůsto nojbarzi rozwińynto industryjo ńyruchůmośćůw na śwjeće, a drugo we Půłnocnyj Americe, po Los Angeles s USA[20][21]. We 2007 roku Vancouver bůło po Toronto drugym nojdrogszym do żywobyćo mjastym we Kanadźe, a 86 na śwjeće. We uůnym sůndażu bůły tyż Zurich a Genewa, kere zajůnły uodpedńo śůdmy a dźywjůnty plac[22]. We 2007 roku Vancouver uogoszůno tyż kej dźeśůnty nojbarzi snożny sztad na śwjeće[23].
We 2010 roku we Vancouver a Whistler, co uůne je rozlygowane 125 km na půłnoc, bůły Źimowe Uolimpijske Igrziska[24][25][26].
Gyszichta[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Podug archeolůgicznych wykopaliskůw uośedlańy sam pjyrszych ludźůw napoczůnło śe mjyndzy 2500, a 7000r. przed Kristusym[27][28]. Sztad tyn je rozlygowany tam, kaj kedyś mjyszkały plymja Squamish, Musqueam a Tsleil-Waututh ze skupiny przibrzygowych Salis. Mjeli uůńi swoje uosady we dźiśyjszym Vancouver we takich placah, kej Stanley Park a zatoka False Creek, a tyż podług fjorda Burrard Inlet. Ńykere ze uůnych uosadůw dalij sům we North Vancouver, West Vancouver a Point Gray. Te teryny kej pjyrszy zbadoł we 1791 szpańelski uodkywca José María Narváez, ze kerym rok ńyskorzi poszoł George Vancouver [29]. Simon Fraser - bůł pjyrszym ojropejczykym, kery stanył tam, kaj dźiśo je Vancouver. We 1808 spłynył rzykům Fraser aż do West Point Grey, wele placu, kaj terozki je Universiti of British Columbia [30].
Sobi Fiber Złota , kery prziszoł sam we 1861 przińes ze sobům przez 25 000 ludźůw, ze czygo nojwjyncyj ze Kaliforńije do ujśćo rzyki Fraser. Dźynki tymu napoczyło śe stałe uośedlańy śe sam ludźůw, kere napoczůno śe na farmje McLeary wele rzeki na wschůd uode indjańskij uosady Musqueam, tam, kaj terozki je dźylńica Marpole[31]. Pjyła, kero postawili we Moodyville (teroźne North Vancouver) důł sam anfang lo drzewjannyj industryje, kero gibko sam śe rozwinyła danke zuůnaczyńu inkszych bretmilůw przi połedńowym brzygu zatoki, kere przinoleżała kapitanowi Edwardowi Stampowi. Stamp, kery zaczůn wycyckować strům wele sztadu Port Alberni postawjył pjyła we Brockton Pointe tam, kaj terozki je morsko latarńo, nale bez morske průndy muśoł uůn przeńeś śe na hulica Gore. Ńyskorzi ta pjyła stoł śe znůmy kej Hastings Mill. Zyjgywerk stoł śe cyntrům sztadu, zkerygo zuůnaczůło śe teroźne Vancouver. Do kupy ze napoczyńćym dźołańo transsyberyjskij bany znoczyńy pjyły słabnyło, a we kůńcu ja zawarli we rokach dwadźestych 20. stolećo [32].
Vancouver je jedyn ze nojmodszych mjastůw Brytyjskij Kolůmbije [33]. Nostympno ze uosadůw, zołożone trocha po Vancouver, to je Gastown, śe gibko rozwinyła we 1867, nauobkoło karczmy, kero postawjył John Deighton, mjanowany Gassy Jack[32][34]. We 1870 regjyrůnek prowincyje Brytyjsko Kolůmbijo zrobjył tam sztad, a zmjanowoł go Granville, na cześć brytyjskij mińistra Granvilla Levesona-Gowera. Ńyskorzi to mjasto wybrali, kej stacyjo kolyje transkanadyjskij.
Sztad, przemjanowany ze Granville na Vancouver bůł uoficyjalńy wpisany do rejestra, jako gmina 6 kwjetńa 1886 roku, to je we tym samym, kedy do mjasta przilozła Kolyj Transknadyjsko, keryj uostateczno trasa doł Henry John Cambil. Mjano lo sztadu wybroł William Cornelius Van Horne.
13 czyrwca 1886 mjasto śe hajcoło a zrobjył śe ś ńigo brantflek, nale gibko je uodbudowali a we tym sůmym roku zuůnaczyli sam pjyrwszo fojerwera. Mjato co mjało wele 1 000 mjyszkańcůw gibko śe rozwijało a juzaś przi kůńcu XIX stolećo 20 000 ludźůw, a we 1911 aże 100 000[35].
Wczas fibera złota we Klondike we Vancouver handlyrze przedowali poszukiwaczům roztůmajte towary. Jedyn ze handlyrzůw, Charles Woodward uodymknył we 1892 pjyrszy towarowy dům Woodward's na winklu hulicůw, kere dźiśej mjanujům śe Georgia Street a Main Street. Do kupy ze Spencer's a Hudson Bay's Company bez cołke dźeśyńćoleće bůli to lidery we datalicznym przedaju.[36]
Za pjyrwa mode mjasto bůło uzoleżńůne uod epnych korporacyjůw, kej North West Company a Canadian Pacific Railway, kere mjały możebność do gibkigo rozwińyńćo Vancouver a jigo uokolicůw.
We czasie po Wjelgij Wojńe, wczas Srogigo Krizisa bůły we Vancouver haje a protesty uod Kůmůnistycznyj Partyje.
Przipisy
- ↑ Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries).
- ↑ Municipal Population Estimates 2007
- ↑ Province of British Columbia and Greater Vancouver Transit Authority (TransLink) Facts 2008
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - cities
- ↑ City facts 2004
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - Metro regions
- ↑ Vancouver
- ↑ doi= 10.2307/140264 Rise of the Port of Vancouver, British Columbia
- ↑ Port Facts
- ↑ Industry Profile
- ↑ Vancouver Film Industry
- ↑ Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia
- ↑ Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis
- ↑ Economic Profile
- ↑ Vancouver and Melbourne top city league
- ↑ Vancouver is 'best place to live'
- ↑ Vancouver world's second-best place to live: survey
- ↑ Vancouver leads Canadian cities in world survey
- ↑ Expensive cities: The global cost of living
- ↑ World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ In Pictures: World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ Toronto pegged as priciest place to live in Canada
- ↑ In Pictures: The World's Cleanest Cities
- ↑ Vancouver 2010 Election
- ↑ Vancouver 2010
- ↑ Vancouver to host 2010 Winter Olympics
- ↑ Stó:lo Culture - Ideas of Prehistory and Changing Cultural Relationships to the Land and Environment
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia.
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ History of City of Vancouver
- ↑ Raymond Hull, Vancouver's Past
- ↑ 32,0 32,1 A Brief History of Greater Vancouver
- ↑ CRANNY, Michael; Jarvis, Moles, Seney (1999). Horizons: Canada Moves West. Scarborough, ON: Prentice Hall Ginn Canada. ISBN 9780130123671.
- ↑ Gastown.org - History
- ↑ Chuck Davis: Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ Our History: Acquisitions, RETAIL, Woodward's Stores Limited


text:
Piyrszy rołz jołd1 żech takoł tarta we Lotaryngii (to je tyn regiōn zaroz przi Niymcach) i tak mi łōna2 zasmakowała, że musiołech sie jōm niyskorzi3 tyż narychtować4. Połra razy już żech z tōm tartōm eksperymyntowoł- rołz mi nawet śleciała5 na dylōwka6… ale i tak my jōm zjedli 😉 Joł robia zawsze ta wersja tarty dlo […]
Tag: #na gibko
Cukinia na bani (Dynia i przyjaciele)
Cojsik mie korciōło1, żeby sie szczelić na szybko jakoł zupa. We zamrażalce bōła jeszcze staro bania2, na handlu żech kupiōł take fajne małe cukinie, no i jeszcze mioł żech flaszka z włoskimi tōmatami3. Czasu bōło mało, bo zajś trza bōło lecieć na jake nagranie i musza pedzieć, że chyba mi sie udało szczelić ta zupa […]
Szpajza francuskoł (Mousse au chocolat)
Ludzie sie bez wakacje smykajōm1 po cołkim świecie, próbujōm roztomajtego jedzynia, a potyn jadōm do dōm i sie myślōm, że zjedli by sie tego łōnego abo i tyj łōnyj 😉 I bez to żech sie pomyśloł, co by sam tera trocha powspōminać roztomajte rajzy2 i te wakacyjne smaki. Na poczōntek cojsik do pomaszkycynia3 ze Francji: […]
Kurka… ze cukiniōm (Danie ekspresowe ;) )
Sōm take dni, kej1 niy chce nōm sie stoć przi piecu, a chciałoby sie zjejś cojsik dobrego i bestōż2 Chop sam wciepuje te recepty, co by Wołs trocha odciōnżyć łod tego myślynia: co by tu uwarzić? Te danie sie robi połra minut, ale tyn delikatny smak to bydzie dobry nawet dlo rozbestwiōnych3 degustatorōw. Co potrza? […]
Szokoladowe karminadle ;) (Trufle z mascarpone)
Jak je lato, to sie czowiek robi jeszcze barzi zgniōły1, jak kedy indzi2. Bez to trza wymyślać take maszkyty3, co sie je szybko narychtuje4. Sam sōm yno 3 składniki, to nawet listy zakupōw niy trza specjalnie zapisywać. Co potrza? 250 g mascarpone 100 szokolady 100 g podłużnych biszkoptōw Szokolada łozpuśćcie5 w jaki misce nad gorkym […]
Grillowane szpargle ze pesto (Zielono mi ze szparagami)
Pesto, jak chyba wszyjscy wiycie, prziciōngło1 dō nołs2 ze Włoch. We sklepie sie je idzie kupić we małyj krauzce3, ale jak fto sie rołz sprōbuje je zrobić sōm, to na te kupne niy bydzie chcioł ani wejrzeć. Robi sie je gibko4, a potyn idzie trzimać we lodōwce i zjejś sie je ze nudlami5 abo i […]


text:
Tym daniym to żech sie piyrszy rołz zainteresowoł, jak żech łoglōndoł tako bajka, we ftoryj małe zwierzynta- co to normalnie ich niy lubiymy, ale we bajkach nawet ja- robiōły we restauracji za kuchorzy i narychtowały jednymu ważnymu chopowi właśnie take danie. Potyn żech pojechoł do Prowansji, a to właśnie stamtōnd pochodzi te danie i żech […]
Tag: #wegańskie
Cukinia na bani (Dynia i przyjaciele)
Cojsik mie korciōło1, żeby sie szczelić na szybko jakoł zupa. We zamrażalce bōła jeszcze staro bania2, na handlu żech kupiōł take fajne małe cukinie, no i jeszcze mioł żech flaszka z włoskimi tōmatami3. Czasu bōło mało, bo zajś trza bōło lecieć na jake nagranie i musza pedzieć, że chyba mi sie udało szczelić ta zupa […]


text:
Pančicy-Kukow, sobotu, dnja 15.10.2011
Ćišinske myto Załožby za serbski lud 2011 spožći so serbskemu basnikej, spisowćelej a publicistej Benediktej Dyrlichej z Budyšina. Tak rozsudźi kuratorij za spožćenje Ćišinskeho myta na swojim posedźenju 04. julija 2011 w Budyšinje. Dyrlich słuša k najwuznamnišim serbskim basnikam přitomnosće. Chwalby hódne su jeho prócowanja wo rozšěrjenje nowočasneje serbskeje lyriki a herbstwa we a zwonka łužiskeje wokoliny, wosebje we słowjanskim wukraju.
Ćišinke myto spožći so kóžde dwě lěće w ramiku swjatočneho zarjadowanja w klóštrje Marijna hwězda w Pančicach-Kukowje. We wopomnjeću na klasikarja serbskeje literatury Jakuba Barta-Ćišinskeho (1852-1909) so wuzběhowace wukony na polu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomosće počesća.
Sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo knjeni prof. Sabine von Schorlemmer hódnoći Dyrlichowy angažement na polu serbskeje kultury a rěče.
Serbski basnik Benedikt Dyrlich zarjaduje so do dołheho rynka krajanow-wótčincow, kotřiž su wot časa narodneho wozrodźenja w 19. lětstotku zamołwitosć za swój lud wědomje přewzali. Kaž Smoler, Ćišinski, Skala abo Chěžka zepěra so na historisko-geografiski pochad w dwurěčnej Łužicy, potajkim na mnohodimensionalny rum. Tón jemu dowoli perspektiwu, w kotrejž spóznawa zašłosć tučasnje a přitomnosć stawiznisce. Łužiski Serb móže so na swoju etnisku tradiciju bjez předsudkow powołać, wona funguje jako reservoir hódnotow a wobohaća bjezdwěla europsku kulturu. Pytajo za swójskej identitu wuchadźeše tuž šuler před wjace hač 40 lětami z mytologije, přirody, stawiznow a woprawdźitosće swojeje domizny, kotraž sta so bórze tež z jeho poetiskej domiznu.
Benedikt Dyrlich narodźi so 21. apryla 1950 jako druhe ze šěsć dźěći małoratarja, blidarja a ludoweho rězbarja w Nowej Wjesce pola Kamjenca. Po zakładnej šuli w bliskich Worklecach bu štyrnaćelětny chowanc Biskopskeho předseminara w Schöneiche pola Berlina. Wot 1968 do 1970 studowaše w Erfurće katolsku teologiju hač do prěnjeho hłowneho eksamena. Kónc 70tych lět absolwowaše w Lipsku studij dźiwadłowych wědomosćow, potom skutkowaše w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle w Budyšinje jako dramaturg, pozdźišo tež jako nawoda dźěćaceho a młodźinskeho dźiwadła. Dyrlichowa prěnja baseń, Marijina pěseń, so 1967 w „Katolskim Posole“ wotćišći, prěnja basniska zběrka, „Zelene hubki“, wuńdźe 1975 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Mjeztym předleži dźesać zběrkow, sydom w hornjoserbskej a tři w němskej rěči. K tomu přińdu mnohe přebasnjenja jeho twórbow, wosebje do pólšćiny, ukrainšćiny, čěšćiny, słowakšćiny a rušćiny. Dyrlich je woženjeny a ma dweju dorosćeneju synow.
Hižo młodeho lyrikarja „žaha přeco jedyn njeměr“: Chce spóznać swět w jeho nutřkownych zakonjach a pomjenować wěcy z jich prawym mjenom. Literarne dźědźinstwo tajkich muži kaž Augustinus, Novalis, Rilke abo Hermann Hesse přinošowaše k tomu, zo sej po serbskej tež němsku kulturu wotkry. Wot 1968 přisłušeše Dyrlich do – tehdom přez Kita Lorenca nawjedowaneho – Kružka młodych awtorow při Kole serbskich spisowaćelow. Přećiwo zawrjenej, zwjeršnej, ludarskej towaršnosći wustupowaše z wobrazliwym wuměłskim wurazom: „Ja wostanu tam, hdźež chce / mje tale zemja najbóle rozdrěć.“ („Naćisk basnje“, 1975)
Kaž hižo prěnja zběrka pokazuje, začuwaše Dyrlich zahe potrjebu, wšědny dźeń překročić. Nahłym změnam w biografiji sćěhowachu wšelakore nazhonjenja w rozdźělnych wobłukach. Powěsće a legendy łužiskeje zemje stachu so z płódnej pódu, na kotrejž poetiske metafry z uniwerselnym wuznamom rosćechu. Někotre finesy wothlada sej pola klasikarjow serbskeje, němskeje abo mjezynarodneje literatury; runje wotewrjenosć za druhe słowjanske kultury – na spočatku wosebje za pólsku – měješe so na dlěši wid wupłaćić. (Zdobom wubudźi tole latentny podhlad wěstotneho aparata w NDR.)
Druha zběrka, „Třeće wóčko“, steješe 1978 w znamjenju kontinuity. Dyrlich tworješe ze wšědnych podawkow basnje, w kotrychž so ryma wzda. W ćeńkej knižce pod titlom „Nocakowanje“ (1980) přewahowaše radosć nad originelnym literarnym wobrazom, nad erotiskim přirunanjom. Srjedź 80tych lět pak stupaše lyrikar nadobo do slědow sławnych prjedownikow, kotřiž widźachu najwyši cil w zbudźenju a zdźerženju narodneho wědomja mjez Serbami. Podtitl štwórteje zběrki „W paslach“ wopřija 1986 nowosć: „Basnje a lyriska proza“. Z tym zdoby sej Dyrlich družinu, kotraž jemu zmóžni, wo socialnych a politiskich přećiwkach, wo prekernych němsko-serbskich stawiznach přemyslować. Doprědka stupi w prozy gestus kaž napominanje, namołwa, apel. Dokelž zdawaše so realna serbskorěčna substanca na wjacorych městnach drjebić, chcyše ju basnik ze swojimi srědkami zesylnić. Do dźensnišeho nima za móžne, serbsku identitu na dlěšu dobu bjez zwiska ze žiwej rěču wobchować.
Dalšu kročel wot wobkedźbowanja ke skutkej stupi Dyrlich před 30 lětami, wokoło 1980. Tworjenje basnjow jemu wjace njedosahaše. Po swojim wuprajenju tčeše w dialektiskej napjatosći mjez „lećeć“ a „korjenić“. Wón rozšěri nětko swój tworićelski spektrum. Započa pisać powědančka za dorosćenych a dźěći, přełožowaše dźiwadłowe hry a dwě knize ze Stareho zakonja, wudawaše poeziju druhich awtorow. Zakładny nastork dósta nimo toho wotwonka, z Ruskeje. Běše to ideja, lyriku na festiwalach předstajeć. Wot lěta 1979 organizuje Dyrlich bjez přetorhnjenja lětny Swjedźeń serbskeje poezije, kiž ma mjeztym – a runje zakónči so 33. lětnik – mjezynarodny charakter a dopokazuje runohódnosć serbskeho pismowstwa w europskim wobłuku. Kulturelna energija małeho słowjanskeho naroda trjeba aktiwnych ludźi, kotřiž we wjetšim konteksće energisce za nju wabja a wojuja.
W času politiskeho přewróta angažowaše so Dyrlich w Serbskej narodnej zhromadźiznje, pozdźišo w SPD. Zepěrajo so na demokratisku stronu, dobywaše próca wo zakitowanje serbskich zajimow lěpše wuhlady. W nazymje 1990 bu na štyri lěta do Sakskeho sejma woleny, hdźež sta so z kulturno- a medijopolitiskim rěčnikom swojeje frakcije. Wuspěšnje zasadźi so za wuchowanje sakskeje wsy Klětno před brunicowej jamu, jako prěni wustupi zjawnje přećiwo wotbagrowanju braniborskeje wsy Rogow. Spočatk 1994 přiwzachu jeho do „sćinoweho kabineta“ ewentualneho SPD-knježerstwa za Saksku, nazymu pak dyrbješe krajny sejm zaso wopušćić. Ale wón wosta wojowarska natura. Wot 1995 do 2011 bě Dyrlich šefredaktor „Serbskich Nowin“, hdźež přewjedowaše wšelake reformy, wot 1996 bě zdobom předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow z wjace hač 100 sobustawami. Wobchadne njezbožo w lěću 2009 nuzowaše rodźeneho optimista k złoženju zastojnstwa a někotrych funkcijow.
Dyrlich liči k najwuznamnišim serbskim spisowaćelam epochi po Druhej swětowej wójnje. Wón spožči kulturje swojeho naroda trajne impulsy, jeho mjeno njefaluje w serbskich a němskich basniskich antologijach našeho časa. Awtor zwěsći jónu w interviewje, zo wobradźi jeho – po formje njeruna – lyrika publikumej chětro ćeže při recepciji. Tola dźensniši publikum je zwólniwy, tajke wuměłske ćeže na so brać. Wón wočakuje hišće wjele twórbow wot nošerja Myta Ćišinskeho Benedikta Dyrlicha.
Dietrich Šołta
Pančicy-Kukow, klóšter Marijina hwězda,
15. oktobra 2011
Dźakne słowa k spožčenju Myta Ćišinskeho
Čuju so česćeny, zo so mi myto spožča, kotrež nosy mjeno Jakub Bart-Ćišinski. Dźakuju so wšěm, předewšěm čłonam Zwjazka serbskich wuměłcow a kuratoram, kiž su mje za tute myto namjetowali a wuzwolili.
Dowolće, česćene knjenje a česćeni knježa, zo někotre mysle podam, kotrež mje w zwisku z poeziju a skutkowanjom klasikarja serbskeje literatury hižo dlěje zaběraja. Sym swojej krótkej narěči napismo “Rozmyslować z Ćišinskim” dał a ju do šěsć wotrězkow rozdźělił.
1
W lěću 1966 - tehdy běch 16 lět a šuler štyri lěta trajaceho Biskopskeho seminara w Schöneiche pola Berlina - dari mi kuratus Měrćin Salowski na Kulowskej farje wuběrk basnjow Józefa Nowaka pod titlom “Njedźělena wutroba”. W Kulowje mějachmy my młodźi Serbja, kiž so zwonka blišeje domizny na studij a teologije w Erfurće hotowachmy, a studenća, kiž tam hižo swój studij absolwowachu, dwutydźenski sorabistiski seminar.
W zběrce Józefa Nowaka nańdźech baseń k stotym narodninam Ćišinskeho, w kotrejž mjez druhim rěka:
Wupožć harfy swojeje mi jeničku trunu, mištrje pěsnje, zo bych spěwać móhł kaž sam ty jónu.
Tale fascinacija Józefa Nowaka Ćišinskeho - Nowak bě kaž Ćišinski před nim chowanc Serbskeho seminara w Praze - mje nimoměry jimaše, wšako mi wona wobkrući, štož sym dwě lěće do toho sam nazhonił, čitajo na ladku blisko Klóšterskeje wody w Nowej-Wjesce baseń “Formy” Jakuba Barta - Ćišinskeho:
Hraju z formu rady w pěsnjow raju,
kuzło budźu, słowam hudźu reje,
kćěwy košu, prošu spěwy meje,
haju rym a rytmus w serbskim kraju.
Tajka mištersce wuhładkowana, majestotna a zdobom melodiska serbska poezija, kotraž so lědy hodźi do druheje rěče přenjesć, prosće klinčeše, wona mje jako štyrnaćelětneho wobkuzła. Nimo mojeju staršeju, kotrejž mi prozaisku wšědnu rěč posrědkowaštej, je mi Ćišinski melodiku mojeje maćerneje rěče wotkryć pomhał.
Jakub Bart-Ćišinski je našu rěč nadměrnje rozwił, wozdebił, jeje hódnotu zwyšił, ju na wyšiny pozběhnył, kotrež móhli po wšej Europje widźeć, njebychu-li w 20. wěku młowe předsudki a kulturna nadutosć ze zapada tónle wid do wuchoda a juha zašlahali. Boju so, zo tale mła přeco hišće naš kontinent njemało poćežuje, tež Němsku. Při tym je Ćišinski wjace hač tworićel rjaneje kaž něžnje a sylnje klinčaceje rěče, je wón wjace hač překlepany kowar kiž z maćerneje rěče elegantne rymy bije a skowa.
W dalšej basni mjenuje Józef Nowak swojeho wučerja a spěchowarja samo “serbskeho Homera”, wojowaceho tež “za prawa serbske z Faustowej mocu”.
Haj, Jakub Bart-Ćišinski njeje našu rěč jenož wuwił na modernu klasiku, wón je z njej k zakitowanju swójskich tradicijow namołwjał, k zaměrnišemu přiswojenju serbskich stawiznow. Ćišinski je spytał sam zjawnje, haj politisce aktiwny być: Wón je serbske narodne dźiwadło załožił, so w towarstwach angažował, je prěni serbski epos a prěni serbski roman spisał, je swětowu literaturu do serbšćiny přełožował a so přeco zaso w časopisach a na zhromadźiznach słowa jimał - z narokom, kotryž je w swojim “serbskim wuznaću” jako pjećatřicećilětny takle zwuraznił:
Wopak je, hdyž so k ludej dele spisaćel jenož chila přec; ně, nawopak, k sebi pozběhować spisaćel dyrbi lud...
2
Při wšej zahoritosći za njewšědnje cunju a bojownosć budźacu rěč Ćišinskeho njejsym so ženje a njemóžu so dale wuwinyć prašenju:
Čemu sej swojeho najwažnišeho basnika tak mało wažimy? Čemu so z jeho tworjenjom a skutkowanjom tak mało zaběramy? Snadź to na tym zaleži, zo je Ćišinski mnohemu z nas cuzy wostał, dokelž bu wón w šuli přejara jako patriot wuzběhowany. Móže pak tež być, zo so jeho rěči a poselstwam z cyle druheje přičiny spytamy wuwinyć: We wjetšinje swojich basnjow dźerži nam Ćišinski špihele njepřijomnych, haj fatalnych wěrnosćow mjezwoči.
Ćišinski wobstajnje ćerpi w swojich basnjach, wosebje ćerpi wón pod duchownej a narodnej liwkosću, pod kulturnej a stawizniskej njezdźěłanosću a wobmjezowanosću mnohich Serbow. Wón ćerpi, dokelž so wjetšina jeho rowjenkow nowym wobstejnosćam přizamknyć nochce. Jeho boli, dokelž skutkuje serbske kulturne žiwjenje zasparne, zawrjene, haj chude na duchu, rozkuskowane a ze sobu spokojom.
Zo bych we wobrazliwym myslenju Ćišinskeho wostał:
Basnik widźi, kak wichory a žołmy morja Helgoland wohrožuja, tola wša kupa drěma, haj spi.
Přećiwo tutej kwakli Ćišinski pisa.
Wosebje letargiska “narodna elita” jemu na čuwy dźe. Z połojčnje kubłanymi wučerjemi a duchownymi, tež z publicistami a wědomostnikami wón wotliča, ze Serbami, kiž so cyrkwinskim a swětnym wyšnosćam podwoleja, kiž swoje swědomje, swoju rěč za pjenjezy a karjeru wopruja. Ćišinski čuje so njezrozumjeny, haj honjeny samo wot dźiwich psow. Jeho ćěritej hněw a zrudoba hižo w młodych lětach. Pozdźišo trapi jeho błudna womora, kotraž jeho nimale rozdrěje a jeho storka hač k bjezdnam alkohola a depresijow. Přiwšěm je Ćišinski swoju njemdru ból přeco zaso do hronow přenjesł, kotrež tež wutrobu hrěja a nadźiju budźa. Z jeho lubosćinskej poeziju je wón tematiku poměra mjez partneromaj w serbskej literarnej krajinje zmysłojće a mócnje zněžnił - a z tym tule družinu poezije rewolucionował.
Kito Lorenc je drje najjadriwišo narodnobudźerski narok a zdobom tyšny a dušiny wuraz w poeziji Jakuba Barta-Ćišinskeho zapopadnył - a to hižo w časach NDR, lěta 1981, jako w “Serbskej čitance”, wušłej w Lipščanskim nakładnistwje Reclam, pisaše:
Mit seinem Gesamtwerk trug Ćišinski wesentlich zur Herausbildung der modernen obersorbischen Schriftsprache bei. Er ist insbesondere der Schöpfer einer allen Regungen der menschlichen Seele fügsamen Vers- und Literatursprache, die - vor allem über Mina Witkojc – auch auf das Niedersorbische traditionsbildend ausstrahlen sollte.
3
W swojej prěnjej basni na Jakuba Barta-Ćišinskeho, 1970 w Rozhledźe wozjewjenej, spytach sej z wěstym patosom duch młodeho Ćišinskeho přiwołać. 1983 potom w basni, wěnowanej znowa Ćišinskemu, pisach chětro wostrózbnjeny:
Bart ma swój kućik přiměrjeny:
Pokoj swój - a z nami.
Pokoj sytych 20. lětstotka...
Tehdy, jako so baseń “Ćichi Ćišinski” rodźeše, so husto prašach, čehodla stej mnohemu Serbej swójska rěč a kultura smorže. Jako dramaturg w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle so prašach, čemu njerěči tak wjele koleginow a kolegow, kiž w serbskich institucijach dźěła, ze swojimi dźěćimi serbsce abo je njeda dwurěčnje kubłać? A dźensa so přeco hišće prašam: Čehodla smy Ćišinskeho mjenje bóle zastorčili a wustorčili z našeho literarneho a zjawneho wědomja.
Snadź so bojimy před Ćišinskim, dokelž so přeco hišće zahubneje maćernorěčneje tuposće a kulturneje liwkosće slekli njejsmy. Snadź so bojimy špihelow, kotrež nas dopominaja, zo so we wudobytej swobodźe jako Serbja často dale zadźeržimy kaž poddanojo, kotrymž knježićeljo diktuja, što maja činić a što nic?
Přeco hišće mnozy Serbja zaprěwaja sebje a swoje korjenje.
Haj, hišće hórje nam ze špihelow Ćišinskeho mjezwoči błyska:
Hačku-li žana strona, žana stasi, žana “čerwjena” Domowina hižo njemóže nikomu kazać, zo hubu dźerži, je mnohi Serb němy kaž ryba, hdyž dźe wo wuchowanje w dwacetym wěku wuwojowanych kubłanskich a kulturnych zarjadnišćow, hdyž dźe wo samostatne wobstaće jeničkeho serbskeho nakładnistwa, wo njewotwisnosć serbskich medijow.
Ćišinski ćerpješe pod tym, zo njejsmy wědomy serbski lud, ale lud bojazliwcow, dušnych wowckow.
Smy my přeco hišće podwólna, w sebi roztorhana zhromadnosć, hačkuli su nas wšě politiske mocy Sakskeje a Braniborskeje lěta 1992 we wystawomaj jako lud připóznali? Haj, my smy lud! - Wo tym bě Ćišinski přeswědčeny, tohodla wón tak wjele wo swojim serbskim ludźe rěčeše a pisaše.
Hdyž pak smy lud ze swojej rěču a kulturu, čehodla potom bóle njepodpěrujemy prócowanja wo demokratisce wolene zastupnistwo swojeho ludu?
Jeničce legitimowane ludowe zastupnistwo móže w mjenje wšěch tych, kiž so jako Serbja wuznawaja, rěčeć a jednać. Tohodla trjebamy swój Serbski sejmik.
4
Ćišinski spytaše rěčnje, nabožnje a teritorialnje pačenu serbsku woprawdźitosć w swojim času z mjezy překročacym programom, ze swojim młodoserbskim hibanjom a tworićelskej mocu přewinyć. Wón wědźeše, zo móžemy jeničce z pismowstwom a wuměłstwom wobstać a pokazać, što a štó smy. Basnik sam je ze swojim tworjenjom a skutkowanjom nam a našim němskim a słowjanskim susodam pokazał, što wšo do humanistiskeho ducha a tworićelskich mocow w serbskim ludźe tči. Basnik je kaž žadyn druhi Serb wrota Łužicy do a z Europy wotewrjał a je zamóhł samo literaturu Puškina, Goetheho, Mickiewicza a druhich sławnych basnikow a wuměłcow we łužiskim kulturnym rumje zakótwić.
Runje tohodla dyrbjeli zaso abo docyła bóle hordźi być na swojeho Ćišinskeho!
W Kamjencu mamy wot Zwjazka a Sakskeje wulkomyslnje spěchowany a modernje wuhotowany Lessingowy muzej, w kotrymž dóstanješ wuběrny dohlad do tworjenja a skutkowanja wurjadneho němskeho basnika a rozswětlerja, kotrehož nan hišće serbsce prědowaše. Namjetuju, zo sej tu w Pančicach-Kukowje stworimy narodny muzej Ćišinskeho, na ležownosći zawrjeneje serbskeje srjedźneje šule, kotraž nosyše mjeno Ćišinski. Tónle muzej dyrbjał wšěm Serbam, našim najblišim susodam jako zetkawanišćo wotewrjeny być, wšěm ludźom, kiž chcedźa wjace wo literaturje a kulturje najmjeńšeho słowjanskeho ludu zhonić, hač je to tuchwilu móžno.
Myslu sej, zo je trěbne wo tajkim předewzaću w ródnej wsy Ćišinskeho chutnje rozmyslować, wšako wjes ze starodawnym klóštrom wopytuje tohorunja wjele turistow. Čehodla njeměli mnozy z nich tež muzej Ćišinskeho wopytać, hdyž sej dotal dojědu? Lessing a Ćišinski, wobaj basnikaj tohole regiona, skićatej šansu za nowu zhromadnosć mjez Serbami, Němcami, Čechami a Polakami, za wuměnu katolskich, lutherskich a rozswětlerskich tradicijow.
5
Dokelž je so Ćišinski sylnje zapřahnyć dał do žiwjenja, hačrunjež bu wot cyrkwje a tež z pomocu někotrych Serbow ze Serbow wuhnaty, je z našeje serbskeje rěče stworił woprawdźity pokład, samo na sebi hižo drohoćinku literatury a wuměłstwa. Njeje pak to jenož drohoćinka ze a za Serbow, ale za wšěch wobydlerjow Europy.
Runje tohodla je trjeba, zo Ćišinskeho a dalše wurjadne basnistwo, haj wšo naše naročne pismowstwo njewotstorčimy do domjacych wukutow. Dyrbimy je nakładować a rozšěrjeć pomhać, serbsce a němsce a tež w dalšich rěčach.
Trjebamy nuznje sylny fond za přełožki serbskeje klasiskeje a noweje rjaneje a wěcneje literatury wosebje do słowjanskich rěčow. Mjez našimi słowjanskimi susodami tča potenciale za europske přiswojenje Ćišinskeho a mnohich druhich serbskich spisowaćelow a wuměłcow, wosebje tež komponistow a molerjow. Zajim za naše stawizny w zwisku z europskimi stawiznami je tohorunja daty.
Twórby našeje literatury a wuměłstwa měli tuž wosebje tež naše kulturne a wědomostne zarjadnišća sylnišo hač dotal spytać njesć přez politiske mjezy Sakskeje a Braniborskeje, wosebje do Delnjošleskeje a sewjernych Čech. Za to je wězo přiměrjene spěchowanje trěbne. Tuchwilnje Sakska, Braniborska a Zwjazk serbsku załožbu z přiražku podpěruja, kotraž njewučini ani spěchowansku sumu srjedźneho wjacespartoweho dźiwadła w Němskej. To je hórje hač chuduške. To je wjace hač wohańbjace.
Jara so wjeselu, zo je so - kaž dźensa rano w nowinje čitach - parlamentariska přirada Załožby za serbski lud znowa za zwyšenje spěchowanskich srědkow za serbsku załožbu wuprajiła a zdobom přećiwo fuzijam a z tym tež přećiwo likwidaciji serbskeho nakładnistwa.
W tutym zwisku chcył pak tež potwjerdźić, štož bě naležnosć młodeho Ćišinskeho a wšěch tych serbskich narodowcow, kiž su lěta 1912 Domowinu załožili:
Serbski lud je na sylne ciwilnotowaršnostne mocy pokazany, to rěka na najwšelakoriše iniciatiwy, kotrež z bazy a tež z wosobinskich kaž tež ze skupinskich zajimow won kulturne projekty wuwiwaja a zwoprawdźa. Trjebamy swobodnu kulturnu scenu.
Bohužel je system kulturneho spěchowanja serbskeho ludu skóstnjeny a jednostronsce na institucije wusměrjeny. Čestnohamtsce skutkowace regionalne a nadregionalne towarstwa su hižo lětdźesatkaj z trajneho spěchowanja přez załožbu wuzamknjene. K tomu poćežujetej mjezsobna swójbna a powołanska wotwisnosć a z tym zajatosć zarjadnistwa a wolene gremije Załožby za serbski lud a centralneje Domowiny. Faluja kulturnopolitiski dialog, rozumne rozwažowanje a transparenca w zwiskach ze spěchowanjom a trěbnymi reformami.
Chcył dopomnić na wuprajenje młodeho Ćišinskeho z lěta 1877:
Nošer serbskeje kultury a literatury je stajnje był a budźe cyły serbski narod a nic jeno mała črjódka zdźěłanych.
Wo tutym wuprajenju, jeho aktualnosći, bychmy sej dyrbjeli zaso jónu chutnje hłójčku łamać. Nic jenož Domowina a serbska załožba! Tež zjawny serbski rozhłós.
MDR a RBB móhłoj, haj dyrbjałoj sej serbske klasisiske a tež wšo nowotarske literarne a wuměłske tworjenje bóle k wutrobje brać. Zwjazk serbskich wuměłcow hižo lěta dołho skedźbnja na trěbnosć tydźenskeje fejetonoweje dwurěčneje hodźiny na kulturnych žołmach MDR a RBB.
Tež skutkowne internetowe serbske a dwurěčne poskitki móhłoj mjenowanej sćelakaj ze Serbskimi Nowinami a Nowym Casnikom wuwić. To sym w minjenych lětach přeco zaso namjetował.
6
Spočatnje naspomnich, zo sym so za basnje Ćišinskeho doma na zahrodźe horić započał. Kak pak je k tomu dóšło, zo sym so ze štyrnaće lětami za rěč a poeziju Ćišinskeho zahorił?
To ma swój pozadk:
Na Serbskej polytechniskej wyšej šuli we Workleccach mějach w serbšćinje wot 5. lětnika tehdy chětro młodu wučerku, kotraž pedagogiske wotežki trochu popušći, hdyž dźěše na přikład wo recitaciju Ćišinskeho znateje basnje “Pozitiwne dźěło”. Moja wučerka přeco zaso praješe, hdyž nam pokiwy za přednošk dawaše: “Wažne je, zo so wam, hdyž z hłowy recitujeće, zynk słowow a wobrotow spodoba. Njech rěč klinči, rytmus ju njese! Hdyž so při přednošku jónu zakopnjeće abo samo tčacy wostanjeće, njeje tak zlě!” Tajka pedagogika njebě tehdy samozrozumliwa. Sćěh toho pak bě, zo wony wobchad z Ćišinskim wjeselo wobradźeše. Tajki zabawjacy a wokřewjacy wobchad bych sej dźensa na wšěch našich serbskich a dwurěčnych kubłanišćach přał.
W tutym zmysle dźakuju so kubłarkam a kubłarjam, kiž přeco hišće abo znowa swojim chowancam tež z Ćišinskim lóšt a zajim za serbsku literaturu posrědkuja.
Dźakuju so wam za wašu kedźbnosć.
Benedikt Dyrlich Pančicy-Kukow, dnja 15. 10. 2011


text:
Uůmůn
Uoman (عُمان Uman; Sułtanat Uomanu – سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo we Azyji, na Arabskim Půłwyspje, nad Arabskim Morzym a Uomańskům Zatokům. Grańica mo ze Zjydnoczůnymi Arabskimi Ymiratůma, Saudyjskům Arabijům a Jymynym. Noleży do Ligi Arabskich Państwůw.
Klima sam je zwrotńikowo sucho, ze pustyńijůma a půłpustyńijůma. We lipcu tymperatura luftu poradźi dolyźć do 50 °C.
We staroroczach znůmy jako uostrzodek produkcyji kadźidła. Zislamizowany we VIII stoleću. Uod anfaga XVI stolećo penetrowany bez Portugalczykůw, kere zołożyli 1515 teroźno stolica - Maskat. We noworoczach popadoł we zależność uod Persyje, Turcyje a Wjelgij Brytańiji, kero we 1891 utworzyła sam protektorat. Ńypodległy uod 1951 roka.
Nojsrogsze dochody Uoman mo ze dobywańo naftowyj ropy.


text:
Erytryja
Erytryja (Ertra, Państwo Erytryja - Hagere Ertra) – państwo we wschodńij Africe, nad Mořym Čyrwůnym. Grańica mo s Etjopijům, Džibuti a Sudanym. Do Erytryje noležy ůng. 350 wyspůw na Mořu Čyrwůnym, m. in. archipelag Dahlak. Kraj je potaklowany na tři strefy klimatyčne: pustynno a půupustynno na wschodźe, žyzne wyžyny we tajle cyntralnyj a suche a gorůnce ńiżiny na zachodźe. Rygjůn Denakil, kery ležy tajlowo we depresyje noležy do najgoryntšych uobšarůw na coukij Źymje. Uodrymbność kulturowo uod Etjopije wźyna śe s ajnflusůw arabskich, kere sam zachodźiuy uod středńowječa, a wzmogua je uodrymbność kej kolůńije italskij we lotach 1936-1941. We 1952 Erytryjo přiuůnčůno ku Etjopije kej prowincyjo autůnomično. Jeij autůnůmijo zlikwidowano we 1962 roku. Uod anfanga lot 70. we Erytryje naśilou śe ruch separatystyčny, wspjerany bez kraje arabske. Etjopijo nale uoponowoua militarńy couko Erytryjo, při půmocy SSSR a Kuby. We 1993 odbyu śe sam abštimůng, we kerym wjynkšość mjyškańcůw wybroua samostanowjyńy, a ńyskoři je wkludzůno. We 1998 wybuchuo wojna etjopsko-erytryjska skiž zwady uo grańice, terozki strefa nadgrańično je patrolowano bez wojska pokojowe uONZ.
Je to jedyn s nojbjydńejšych krajůw na śwjeće, wjynkšość ludnośći utřymuje śe s bauerstwa na potřeby wuasne. Je sam tyž nojsrogšo korupcyjo a uomano je wolność suowa.


text:
Nimo tachanskeje cyrkwje swj. Pětra je naša šula najwyše twarjenje w Budyšinje a hižo wot awtodróhi A4 widźeć. Slědowace wobrazy přeproša Was na mału ekskursiju po našej nowej šuli. Započinamy najlěpje pola hłowneho zachoda a dźemy po krótkim wokołopuću do pincy, potom do 4. poschoda, zo bychmy sej teren wokoło šule wobhladali. Snano začuwaće nětko žadosć, nas w našej rjanej šuli wopytać. Wjeselimy so hižo na Was, na př. na dnju wotewrjenych duri abo k druhemu terminej.
.
Hnydom při zachodźe do sportoweje hali namakaće našu nowu biblioteku. Někotre tysac knihi najwšelakorišeho razu čakaja na wědy-lačnych šulerjow. Hač knihi wo hwzdach abo bioniki, wo kompjuterach abo filzofach - za kóždeho je něšto pódla..


text:
W turnieju wzięły udział cztery drużyny:
Gmina Naruszewo – w składzie:
Zbigniew Szpakiewicz, Krzysztof Pancewicz, Piotr Gąsiorowski, Tomasz Chludziński, Jacek Jaroszewski, Michał Ambroziak, Krzysztof Hołuj
Orzeł Siedlin – w składzie:
Arkadiusz Szczeciński, Piotr Przyborowski, Robert Palmowski, Krzysztof Niemirski, Sławomir Zyskowski, Paweł Dychto, Mariusz Cieślik, Andrzej Sadowski, Zdzisław Kurek, Robert Paradowski
Sone Nowe Miasto – w składzie:
Marek Caliński, Marcin Macias, Grzegorz Niesłuchowski, Tomasz Łączyński, Wojciech Pawlak, Dariusz Bojarski, Krzysztof Sadzyński
SILSCRAP Warszawa – w składzie:
Adam Ptaszek, Robert Manowski, Paweł Kłosiński, Jarosław Nowakowski, Robert Kazimierczak


text:
- Szczegóły
- Opublikowano: 05 czerwiec 2011
Na tegorocznym rozdaniu nagród V edycji konkursu "Piykno jest nasa Ziymia Żywiecko" Mariusz "Harnaś" Kąkol z Cięciny miał podwójny powód do radości. Jego prace zajęły: I miejsce (proza) i II miejsce (poezja). W imieniu całego zespołu ciecina.eu serdecznie gratulujemy sukcesów i życzymy dalszej pomyślności w pisaniu pięknych tekstów naszą gwarą. Warte odnotowania również jest, że kolega Brodas, który debiutował w tym konkursie w kategorii proza zajął V miejsce a III miejsce również w prozie zdobyła Agnieszka Czulak z Gimnazjum w Cięcinie.
Poniżej zapraszamy do zapoznania się ze zwycięskimi pracami Harnasia, a na koniec kilka zdjęć z wręczenia nagród, które miało miejsce 27. maja br. w Miejskim Centrum Kultury w Żywcu
Świynty Scepon
Nad Beskidym ciemno nocka, pomalućku zapalowała gwiozdki na granatowym niebie .W małej chałpce na Jabranowie chłopcyska sie sykujom . Przece to dziś Świyntego Scepona ! Trza iś po chałpak po kolyndowaj i łogłosij dobrom nowine ze sie nom Jezusek narodził w holi przy łowieckak na sianku!!
Łobrali chłopcy wałaski portki na nogi kopytka i kiyrpce mocnie rzymiyniym łoposane . Na głowe porwali kapelusek abo ta jakom wełnianom copecke ,co ka pod rynkom było . Na siebie jesce wełnianne swetry co babka po pletli bo przece mroz na polu jaze sie skrzyło. Ale kto ta patrzoł ze mrozi jak sie wesoło na dusy robiło na samom myśl ze sie piyknie zakolynduje . Porwoł starsy jesce po drodze heligonke co to nie zawse stroiła ale cosik ta wdy zapiscoł i było weselsi . Rusyli przez śniegi a po drodze juz ugwarzowali ka piyrse pujdom i komu nojpryndzyj poza łokna nowine wesołom łogłosom .
Rusyli piyrw ku Fabisiom do potki bo wiedzieli ze tam bydzie gościna i placki rozne co to potka wdy na świynta na piekli . Śli pomalutku bo śniega nakurzyło walnie . Wreście prześli za dolinke i z daleka widzieli ze sie ta juz u potki w łoknie światełko łyzgo . Dośli pocichućku ku łoknom i zacyni kolyndowaj .
Starsy pociognył na heligonce znajomom nute a młodsy piyknym wysokim głosym zaśpiywoł , a miyndzy casie ino poziyrali do małyk łokiynek co sie ta robi w środku . A w środku mont sie zrobił i juz sie cisnom wsyćka do siyni ,bo przece cekali na tyk kolyndnikow jako na dobryk prorkow. Juz ujek u dźwiyrzy skoblym burto i łotwiyro chłopcom coby ik do chałpy puścij. Dźwiyrze sie łotwarły i razym z gynstom parom z nagrzotej chałpy buchło przyjemne ciepło a ujek do chałpy woło a zadowolony ze to do niego piyrse kolyndnicy przyśli .
Młodsy piyrsy do chałpy wloz ,po witoł wsyćkik Boskim słowym i zacon winsowaj piyknie i tak jak go to babka ucyli tej starodownej winsowacki. Kie juz piyknie zawinsowoł to jesce trzy razy podskocył do gory i trzasnął nogami ło dyliny jaze łostopiony śniyg bryznył z pod kiyrpiec ,a na koniec zawołoł . Tak to Boze dej!! Po całym kolyndowaniu potka zacyni nosić placki , ciostka i co ta kany mieli a chłopcy łod potki w siyni sie juz łodziywali i rzymiyncki przy kiyrpcak wionzali bo sie trza było przece do kolyndnikow dołoncyj .
I tak juz łod potki we śtyrok rusyli dali po somsiadak, a co chałpa to jedyn abo dwok sie śnimi pobiyrali i śli zaś dali i dali . Kie juz ku łostatni chałpie przyśli a była to duzo chałpa co tam nazywali do swoka , to było ik juz kasik ze śternosu .
Śpiywani i muzyke swok juz z daleka swyseli bo ta juz nawet pora skrzypiec przybyła i dwie heligonki to ik z daleka swysno było jak łod chałpy do chałpy idom i drogom śpiwajom . Kie dośli przed swokowe hyza to un juz w dźwiyrzak stoł i do izby ik pytoł . A izba u swoka była duzo i jasno a widno było ze i sie ta baby zezwijały bo Ździorty były po kontak łozstawione .
I tam sie dopiro zacynało to co chłopcy mieli nojbardzi radzi ! Muzyka z pocontku grała kolyndy a chłopcy siedzieli ka kto mog na ławak na progu i u pieca . Muzyke z daleka było swysno to i ta dziywcynta ciekawe co to kany bydzie przychodziły popatrzej a wiadome było ze sie wdy u swoka na kojcu schłodzom i pote sie ta weselom nie rzodko do rania.
I teraz tez tak było. Chłopcy z pocontku nie smiało leko grali ale z casym zacyni sie cosik cyrwiynić i coroz głosni hejkać a swok co kwila ino z jakomsik łobońkom gonił i cosik im ta do lampek nalywoł . I juz za kwilecke kie muzykanci nie pociognom na baciarskom nute a chłopcyska chip!! Łap dziywki co sie ta na kludziły z kond jenond i dawaj tajcowaj a śpasy rozne wycyniaj .
Nawet sie starej swokuli nie udało do kumory skryć bo jom ta juz ktorysik dopatrzoł i łapnył do łobyrtki .
Tak sie to zakojcyło kolyndowani . A u swoka wnet do rana dyliny trzescały a un nikogo nie wyganioł ba sie razym śnimi wieselił i stare casy swoi kawalerki w łocak mu stoły . Tacy byli ludzie, taki były casy kie cłowiek cłowiekowi bratym był a świontecny cas był casym pojednanio i wesołości co grała tym młodym górolom w sercak jak gro holny na gałynziak stuletnik jodeł co jesce ty starodawne casy bocom i przy jego muzyce ło nik śpiywajom, ino sie trza dobrze przyposuchaj coby wyrozumiej.
Stworzył Bog Górola
Siedzioł se roz Pan Bog w chałpie pod przycynom
siedzioł se i dumoł nad ziymskom krainom.
Patrzoł z nieba na ziym, na pola, na hole
na strzeliste jedle, na smreki, na skole.
Un to wszystko stworzył i tak sie mu zdało
ze mu tam w tyk gorak cosik brakowało.
Tak myśloł i dumoł, puscoł dym z cybucha
az tu nogle Janioł septo mu do ucha.
Moj Ponbocku złoty tako moja rada
stworz w ty gory chłopa, hyrnego, nie dziada!
Niek łowiecki pasi, po holak sałasi
niek piyknom kraine do resty łokrasi!
Stworz takiego cłeka by mioł z łorła duse
przece wiys co myślym, godaj ci nie muse.
Ponbocek pomyśloł nad janioła radom
i pado. Jo cłeka takigo po składom!
Po niedzieli zaroz zabroł sie do tego.
Kozoł ściąć w Romance jawora starego
i ztego pniocyska twardego jak skała
górolsko postura po trochu powstała.
Jak z tego jaworu cłeka wyciupowoł
postawił Janioła co by mu pozowoł.
Romboł toporzyskiym, poprawioł dłotami
jaz piyj jaworowy popatrzoł łocami.
Po łocak zaś reste piyknie po sprawowoł
co klupnył toporym to sie przypatrowoł
cy sie mu rzeźbiyni bogacie udało.
Jak robote skojcył zamiynił kloc w ciało.
Kie juz zrobił a piyknie mu wysło
teraz zaś łozywić do resty go przysło.
Wzion duse łod łorła, jak mu janioł radził
i w te pierś górolskom razym z sercym wraził.
Wzion holnego wiatru, trosinke, nie wiela
i z janielskim głosym wcis mu do gordziela
doł piykne łodzianko, kapelus na głowe
do roncki ustrugoł skrzypce jaworowe.
Struny do skrzypeckow z janielskiego włosu
zeby pasowała melodia do głosu.
Do roncek zaś porwoł łod niedźwiedzia siły
zeby se na ziymi z robotom radziły.
I tak stanoł przed nim chłop jak jedla śmigły
łocy wesołościom ino sie w nim migły
włozył se skrzypecki lekućko za cuske
porusoł na głowie cornym kapeluskiem.
I zaroz sie śmiało pyto Pana Boga.
Co mom teraz robić? Kany mi jes droga?
A Ponbocek na to. Droga ci ku ziymi
tam w piykne Beskidy ka sie tak zieleni!
Tam łod dzisia bydzies w tyk gorak gazdowoł
bydzies łowce posoł ziym swojom miłowoł.
W górolu sie ino błyskały corne łocy
jak se nie zaśpiwo, jak se nie podskocy.
I juz Pana Boga łobłapio za nogi
Dziynkujym Ci piyknie ty moj Boze drogi!
Ześ mi takom rajskom darowoł kraine!
Bydym Cie wykwoloł w kaździuśkom godzine.
Ponbocka pozegnoł, w rynke pocałowoł
i poseł se w gory. Długo tam gazdowoł.
Bogu sie ta jego robota widziała
i stworzył mu babe by mu pomogała.
Pote se juz razym gory zasiedlali
ziym swojom nad zyci uni miłowali!
I chłodź casym ciynzko robić trzeba było
zawse poradzili, nic sie nie krzywdziło
bo cuwoł nad nimi na niebieski holi
gazda co kocho nad zyci góroli!
Fot. Marek Jurasz
{yoogallery src=[/images/stories/arts/2011-zlote-pioro-rozdanie-nagrod/slajdy] }
Więcej zdjęć z tego wydarzenia autorstwa Marka Jurasza z Grojcowian można znaleźć tutaj
Zobacz także:
Prace Harnasia z IV edycji konkursu
Komentarze
oraz dla Agnieszki;-)),, ,oby więcej takiej młodzieży było ;-)),,,
Byde se dali pisoł a kto kce niek godo co kce :-)
I tak na marginesie to trza tu dopisać tom nasom koleżanke z ciynciny co zajyna bardzo dobre miyjsce i trzeba tez po gratulować a po kwolić za taki pasje w tym wieku. Tu prośba do redakcji o dopisanie uczestniczki do grona nagrodzonyk a Agnieszkę Czulak prosimy o wysłanie pracy do redakcji ciecina.eu .
Pozdrowienia i ino tak dalij!
Trza teraz dali pisać bo gwara i tradycja to siła!!
Pozdrowiom:-)


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (teke Iberiska połkupa) jo wjelika połkupa na krotkem wjacorje Europy, nejwěcej pódwjacornje z tśich wjelikich pódpołdnjowych europskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkańskeje. Ma płoninu wót něźi 580 000 km² a pótakem jo pó Skandinawiskej połkupje druga nejwětša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa granicujo na pódzajtšu z Srjejźnym mórjom a na pódwjacorje z Atlantiskim oceanom. Z Europu jo zwězana na dłujkem zajtšu, źož jeju granicu twórje góry Pyreneje. Na pódpołdnju Pyrenejskeje połkupy lažy Gibraltarski pśelew, kótaryž wótźělujo Europu wót Afriki.
Na Pyrenejskej połkupje laže Špańska, Portugalska, Andorra, mały kusk Francojskeje a teke Gibraltar, zamórski teritorij Zjadnośonego kralojstwa.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
-
Commons: Pyrenejska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Niyftorym sie bez lato tak miyrznie1, że potrzebujōm mocniyjszych wrażyń: skokajōm na tym gumowym powrozie2, nurkujōm po jakich starych potopiōnych szifach3… abo sie robiōm szałołt ze granatym 😉 Joł wiym, że niyftore chopy to zarozki chcieliby go narychtować do swoji teściowyj, ale musza Wołs zmartwić- tym granatym to sie mogecie, co najwyżyj, zmarasić4 koszula 😉 […]
Tag: #rukola
Szałołt ze pozimkōma (Sałatka z truskawkami)
Kupiōłech[1] się pozimki- tak na truskawki gołdała moja Ōłma, choć sōm na Ślōnsku take sztele[2], kaj gołdajōm[3] na nie edbery, np. w takim Świbiu. Miały być na deser, ale cojś mie tak naszło, żeby sie z nich zrobić szałołt[4] do pieczōnego wōsztu.[5] Do tego jeszcze wymyślōłech[6] sie fajno zōłza[7] i…żech to wszysko zezar.[8] Sam na […]
Gańsipampki w szałołcie (Sałatka ze stokrotkami)
Jak żech pojechoł do Teściowyj, to mie coś wziyno[1] na jedzynie kwiołtkōw[2]. Nie żeby tam bōła[3] aż tako biyda[4], ale na wiosna bōło tam tyla kwiołtkôw, że czowiek chcioł sie nimi radować jeszcze jednym zmysłym. Kedyjś już żech takego gańsipamka jołd[5] i je łōn[6] richtig[7] delikatny, ale już taki kwiołtek łod szczypiorku to żech prōbowoł […]


text: Saturn to je šůsto podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo, drugo podug masy a wjelgośći po Jowišu, a uo nojmńyjšyj gynstośći s planet coukigo Ůkuodu Suonečnygo. Saturn znůmy je uod Starožytnośći. Charakterystyčnům jygo cechům sům ringi kere skuodajům śe guůwńy s lodu a trocha ze skou. Terozki znůmy 60 kśynžycůw Saturna (3 ńypotwjyrdzůne). Mjano planety je uod řimskiego boga Saturna. Saturn je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma. We coukim Ukuodźe Suonečnym ino Saturn mo gynstość mjyńšům uod wody. Wynośi uůna středńo 0,69 g/cm³. Ino jůndro je gynstše.


text:
Łobjo
Łobjo (němsce Elbe‚ čěsce Labe) je wuznamna srjedźoeuropska rěka. Wone je 1154 km dołhe a běži přez Čěsku (358 km) a Němsku (696 km) do Sewjerneho morja.
Wužórli so na sewjerowuchodźe Čěskeje w Kyrkonošach we wysokosći wot 1387 metrow a běži najprjedy přez Čěsku žłobinu do zapadneho směra. Mjez Děčínom a Pěrnom předrěwa z hłubokej dolinu Połobske pěskowčiny a Saksku Šwicu a je tuž jenička rěka, kiž wotwódnja Čěsku do sewjera. Za Mišnom a Torhowom zastupi do Sewjeroněmskeje nižiny. Najwjetšej měsće při srjedźnym běhu stej Drježdźany a Dźěwin. Za Hamburgom, najwjetšim přistawom při rěce, wuliwa so do Sewjerneho morja.
Łobjo hraje wulku rólu jako wodowy puć, předewšěm jako zwisk Čěskeje ze swětowym morjom.


text:
Wisła
Wisła (čěsce Visla, němsce Weichsel) je z 1047 kilometrami najdlěša a zdobom najwažniša rěka Pólskeje. K jeje rěčnišću słušeja tež dźěle Słowakskeje, Běłoruskeje a Ukrainy. Najdlěši wodowy běh w rěčnišću Wisły su 1213 km wot žórła Buga hač do Baltiskeho morja. Při Wisle namakaja so někotre wažne města Pólskeje, předewšěm stare kralowe sydło Krakow, dźensniša stolica Waršawa, Bydgoszcz, Toruń a hansowe město Gdańsk.
Wona wužórli so w šleskich Beskidach njedaloko městna Wisła a běži najprjedy do wuchodneho směra hač do Krakowa. Wot městačka Niepołomice hač k zjednoćenju z rěku San tworješe Wisła mjez 1815 a 1916 hranicu mjez Rakusko-Wuherskej a Ruskim carstwom. Blisko Waršawy so Bug a Narew wotprawa do Wisły wuliwatej. Pod Waršawu wobroći so rěka do zapadneho směra a přeběži města Płock, Dobrzyń nad Wisłą, Włocławek a Toruń. Wuchodnje Gdańska wuliwa so Wisła z rěčnej deltu do Baltiskeho morja, respektiwnje jeje prawe promjo Nogat do Čerstweho zaliwa.
Wisła je přez kanalowe systemy z druhimi wulkorěkami zwjazana, tak na přikład z Wódru, Njemenom a Dnjeprom.