text:
Klóšterska woda
Klóšterska woda (prjedy Tušina;[1] němsce Klosterwasser) je 25 kilometrow dołha rěčka w Hornjej Łužicy w Sakskej. Je to prawy přitok Čorneho Halštrowa. Mjeno rěčki je wotwodźene wot klóštra Marijina hwězda.
Klóšterska woda wužórli w zapadnym dźělu Porchowa pola Biskopic we wysokosći 280 metrow nad mórskej hładźinu a běži z juha do sewjera přez nimale cyły serbsko-katolski kraj a wjeski Wotrow, Swinjarnju, Pančicy-Kukow, Nowu Wjesku, Sernjany, Šunow a Konjecy. Pola Koćiny so we wysokosći 130 metrow nad mórskej hładźinu do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Při prawym brjoze Klóšterskeje wody nadeńdźetej so dwě wuznamnej hrodźišći, Wotrowske a Kukowske.
Hlej tež: Nastawki wo při Klóšterskej wodźe ležacych sydlišćach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.


c: text/html

text:
Kůmprachćicy
Kůmprachćicy (pol. Komprachcice, łać. Villa Gumperti, mjym. Comprachtschütz, Gumpertsdorf) – wjeś a gmin we Polsce, we Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim kryśe. Uod 2009 roku uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy (Komprachcice - Comprachtschütz).
Założůno kole 1300. Do 1945 bůła wy Mjymcach. Dźiśej mjyszkajům we ńi Ślůnzoki, Mjymcy a Poloki.
We Kůmprachćicach je kośćůł ze 1936 pod wyzwańym śwjyntygo Frańćika. Dowńijszo drzewjanno śwjůntyńa przekludzono do Uochůdz, kaj stoji do dźiśej.
Na kyrchofje stare grůby ze XIX a poczůnku XX stolećo, a przi ceśće na Uopole stare, ślůnske chaupy a kapliczki.
Uod 2009 roku uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Niy ma nadzieje dlo ludzkości, 1.09.2019
- ekstrymalno joga,
- terrorystyczno karma,
- wypulej sie abo umrzij.
23-letnio sztudyntka ze Meksyku je fankōm ekstrymalnyj jogi. Jeji fotografijo, co na nij wisi na swojim balkōnie bez gylynder, rozeszło sie po cołkim internecie, bo po sfotografowaniu kobiyta spadła z gylyndra 25 metrōw i połōmała 110 kości.
Dochtorzi jōm uretowali po 11 godzinach ôperacyje, ale z jogōm chyba kōniec.
Zdrzōdło: The Independent
LLEVA AL EXTREMO
PRÁCTICA DEL YOGA
Al practicar un tipo de yoga al extremo, una joven de San Pedro cayó desde el balcón de su depa a 25 metros de altura.
Alexa Terrazas tiene 110 huesos rotos. Le tienen que reconstruir tobillos, rodillas, cara etc. y no caminará en 3 años. pic.twitter.com/0ftoHPcMCa
— JavoRayado (@javierehdz) August 27, 2019
Wszyjscy wiymy, iże terroryścio ISIS majōm radzi moderne technologije. Pora dni tymu jedyn taki terrorysta bawiōł sie drōnym nad Mosulym we Iraku. Przebudowoł go tak, żeby przenosiōł plastikowe materyje wybuchowe, ale zapōmnioł chyba ô jednym: jak kōńczy sie akumulatōr, to drōn autōmatycznie wroco do posiedziciela. Drōn wrōciōł. Społym ze plastikym. Chopa niy ma.
ISIS zaczyno walczyć ze samōm sobōm.
Zdrzōdło: The Sun
Kobiyta we New Hampshire we USA mo tabula registracyjno PB4WEGO. Jakby to rozwinōńć, to to je „Pee before we go”, a po naszymu „Wypulej sie podwiela pōdziesz”. Jeji lokalne biōro, co registruje auta, naroz po 15 latach nakozało jij prziniyś tabule nazod, bo bezma niy idzie mieć tabul, co ôdwołujōm sie do wydalanio. Kobiyta niy chciało ôddować tabul, bo dyć nic złego na nich niy ma. Na kōniec gubernatōr New Hampshire zazwōniōł do biōra i prosiōł, żeby jij dali pokōj. I dali.
Wszyjske tabule we New Hampshire majōm na wiyrchu motto stanu: „Żyj wolny abo umrzij”.
Zdrzōdło: Boston Globe


text:
Kiej downo tymu, podle epnej puszcze na kraju Wisły stoła rybacko osada W osadzie ludzie prawiyli, że we Wiśle żyje…
Dzielny ołōwiany żołnierzyk
Ônskigo razu było se dwajścia piyńć ołōwianych żołnierzyków a wszyjscy byli urodzyni z tej samej, starej łeżki Brōń trzimali na…
Co o łażyniu po górach trza wiedzieć
Ida już ôsmo godzina, muskle pomału majōm dojś. Robi sie ćma, trza włōnczyć czołówka coby dobrze widzieć szlak. To był…
Calineczka
Ôńskigo razu żyła se kobiyta, co fest chciała mieć bajtla, a że ni miała męża, poszła po rada do starej…
Książki które przeczytałam tego lata i Tobie też polecam
Cichy, spokojny zakątek na wsi gdzie śpiewają ptaki i nie ma zasięgu. Wygodne łóżko, w którym pod koniec dnia można…
Bibliotyka – dobro rzecz!
„Ksiōnżki som jak towarzystwo, kiere człowiek som se wybiyro” Przechodziyłach kole tej kamieniczki dwa razy dziynnie ale skuli nieuważności dziepro…
Bazyliszek
Kiej downo tymu żył se we Warszawie płatnerz co sie zwoł Melchior Ostroga Melchior mioł dwoje bajtli – dziołsze było…
„Morfina” Szczepan Twardoch
Lektura szterujōnco Ksiōnżka Twardocha przeczytałach już dobrych pora miesiyncy do zadku ale jakoś sie nie umiałach zebrać do recynzyje. Bo tyż…
Paralotniowe spōminki z 2017
Trza prziznać, że mielimy ruła jak stary grynadier – pół roku zeszło na rychtowaniu filmiku z ôńskigo roku. Ale yntlich je…
Rzecz o majōnezie
Kiej downo tymu na hiszpańsko Minorca poasiyli sie Anglijŏki i w XVIII wieku najechali stolica, miasto Mahón Ôbrōną miasta komandyrowoł…


text:
Twar noweho němsko-serbskeho šulskeho kompleksa w Slepom derje postupuje.
Slepo (AK/SN). Twar noweho Slepjanskeho němsko-serbskeho šulskeho kompleksa so nachila. To wuchadźa z rozprawy nawody zarjada za planowanje, twarstwo a hórnistwo w zarjadniskim zwjazku Slepo Steffena Seidlicha, kotruž je gmejnskim radźićelam na zašłym posedźenju přednjesł. Tuchwilu zmištruja molerjo a kładźerjo špundowanjow hišće zbytne dźěła. Durje kaž tež zamkowa připrawa su zatwarjene. Tak zwostanu jenož hišće někotre drobne dźěła blidarjow.
Šula a hort stej nutřka hižo wuhotowanej. „Garderoby, rumnosće za ručne dźěło a kuchnje su hotowe“, rozłoži komornica Carmen Petrick. Wuhotowanje za fachowe kabinety hišće tón měsac dóstanu. Tež we wobłuku tepjenje, přewětrjenje a sanitarne připrawy dźěłaćerjo poslednje dźěła přewjeduja. Kónc nowembra, komornica připowědźi, budźe objekt wotewzaty. Tež wo aktualnym stawje dźěłow na wonkownym arealu noweho kubłanišća radźićeljo zhonichu.
Naročnemu a wužadacemu nadawkej stajichu so gmejnscy radźićeljo na swojim oktoberskim zeńdźenju, jako wobzamknychu projekt k wutworjenju partnerskich poćahow mjez Njebjelčanskej gmejnu a komunu Ouidah w zapadoafriskim kraju Beninje.
Njebjelčicy (aha/SN). Hižo wjacore lěta, po tym zo je Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) na mjezynarodnej turistiskej přehladce ITM w Berlinje zeznał princa Dah Bokpê – mjeztym je wón kral w Ouidah –, haji a wudźeržuje Njebjelčanska gmejna přećelske zwiski do zapadoafriskeho Benina. Jako wopyta minjeny tydźeń štyričłonska delegacija z něhdźe 11 milionow wobydlerjow ličaceho kraja pod nawodom měšćanostki Célestine Clotaire Adjanohoun Njebjelčicy, zetka so wona z wjacorymi gmejnskimi radźićelemi a wuradźowaše wo wobsahu předwidźaneho projekta, wo jeho předstajenju na planowanym zajězdźe delegacije Njebjelčanow wot 6. do 15. decembra do Benina.
Wjace městnow za wobornikow
Drježdźany. Sakske ministerstwo za nutřkowne naležnosće zdźěla, zo chce kapacity za wu- a dalekubłanje wohnjowych wobornikow wutwarić. Tak poskićuja kursy přichodnje tež zwonka wohnjowoborneje šule w Narću. Přičina je, zo je za aktualnje 5 000 městnow 14 000 naprašowanjow dóšło.
Hillmann nowy předsyda
Drježdźany. Intendant Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Lutz Hillmann je nowy předsyda sakskeho krajneho zwjazka němskich jewišćow. Wón naslěduje wjelelětneho načolnika dr. Christopha Dittricha. Hillmann přilubi „kontinuitu w dźěle zwjazka“ a zo chce so za to zasadźować, „dźiwadło tež jako forum wuměny a diskusije“ sylnić, w zdźělence NSLDź rěka.
Zarjad na nowu twornju
Podstupim. W zwisku z planowanej twornju twarca elektroawtow Tesla w Braniborskej chcedźa jutře wosebity wotrjad ke koordinowanju wotběhow zarjadować. Tole je ministerski prezident Dietmar Woidke (SPD) připowědźił. Předewzaća, gmejny a wokrjesy móža so na wotrjad wobroćić. Nětko čakaja na podłožki awtotwarca, zo móhli je zapodać.
W kurjawje do štoma zrazyła
Haselbachtal. K tragiskemu njezbožu dóńdźe dźensa w nocy w Haselbachtalu pola Kamjenca. Něhdźe w 3.35 hodź. bě žónska mjez Neukirchom a Häßlichom ze swojej Škodu po puću. Bě jara kurjawojte, tak zo njeje šoferka na dróze dale hač 50 metrow widźeć móhła. Jenož kilometer před Häßlichom bě so tragedija stała: Z dotal hišće njewujasnjeneje přičiny bě žona z wotmachom do štoma zrazyła. Tacho wosta něhdźe pola 115 km/h stejo. Jězdźidło bu tak sformowane, zo dyrbjachu wohnjowi wobornicy z Bischheima a wokoliny zatłusnjenu wuswobodźić. Byrnjež so tole poradźiło, znjezbožena na městnje njezboža zemrě.
Štóž rady po swěće pućuje, móže je nimale wšudźe namakać: lěttysacy stare kamjentne kruhi. Nichtó wšak tež dźensa hišće tak prawje njewě, štó bě tajke kruhi tworił a čehodla. Archeologojo z toho wuchadźeja, zo su wone swědki zańdźenosće, dalokož namakamy je na teritoriju Němskeje, a zo su něhdźe 4 000 do 5 000 lět stare. Jednotliwe kamjenje su zdźěla wjacore metry wysoke, druhdy pak tež jenož mjenje hač poł metra ze zemje sahaja. Znate su małe kamjentne kruhi, ale tež tajke z přeměrom wjacorych stow metrow. Jedyn z najznaćišich swěta je Stonehenge w Jendźelskej.
Kašecy (SN/JaW). Klóšter Marijina hwězda chce bywšu Swinjarčansku starownju na spěchowansku šulu pře- a wutwarić. Wo tym je Pančičansko-Kukowski wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) tamnišich gmejnskich radźićelow na minjenym posedźenju w Kašecach informował. Klóšter bě próstwu wo twarsku dowolnosć zapodał, za kotruž ma gmejna swoje stejišćo twarskemu zarjadej zapodać.
Kaž wjesnjanosta wuwjedźe, wotpowěduja plany klóštra předpisam. Zdobom ma klóšter wosebite předpisy wobkedźbować, dokelž steji tamniša bywša starownja na sakskej lisćinje kulturnohistoriskich twarjenjow. „Wone njeje hišće syći pitneje wody přizamknjene. Planowane pak je, Swinjarnju hač do kónca lěta 2020 syći přizamknyć“, Pančičansko-Kukowski wjesnjanosta Kreuz připowědźi. Wšako su spěchowanske srědki přizwolene, a gmejna dyrbi je hač do kónca 2020 přetrjebać, kaž wón přitomnym rozłoži.
Slepo (AK/SN). Gmejna Slepo chce lětnu pawšalu 70 000 eurow swobodneho stata Sakskeje za sylnjenje wjesneho ruma zmysłapołnje, rozumnje a zaměrnje zasadźeć. K tomu wuzna so Slepjanska gmejnska rada na njedawnym posedźenju. Jednohłósnje je tuž wužiwanje přiražki wobzamknyła.
Spěchowansku pawšalu chcedźa po jenakich dźělach za naprawy w Slepom, Rownom a Mułkecach nałožić. K dispoziciji maja dohromady 105 000 eurow z lońšeho a lětušeho etata. Za koncept wjesneho wuwića w Rownom planuja 9 500 eurow, za Slepo-juh 8 400 eurow a za Mułkecy 5 600 eurow.
Cyłkownje 10 700 eurow chcedźa za ponowjenje parketa w Slepjanskim Serbskim kulturnym centrumje wudać. „Zbywace něhdźe 105 000 eurow přenjesemy do hospodarskeho lěta 2020“, wuswětli komornica Carmen Petrick. „Sumu dyrbimy z cyle konkretnymi naprawami podkłasć. Hač do najpozdźišo kónc přichodneho lěta wšak dyrbja potom wšitke naprawy zakónčene być“, komornica Petrick wuswětli.
Radwor (SN/BŠe). Towarstwo „Dwórnišćo inkluzije w Radworju“ swoje stejnišćo mjez Radworjom a Čornym Hodlerjom zaměrnje dale wuhotuje. Hižo wot lěta 2017 wobsedźa železniski wagon, kotryž je na projektnych dnjach, na přikład inkluzijnych akciskich dnjach k swětowemu dnjej rucemyća wažnu rólu hrał. Wagon z myjadłom bě stajnje praktiska stacija, hdźež móžachu dźěćom rozkłasć, kak wažne je sej časćišo wob dźeń ruce myć.


text:
Piyrszy systym ôperacyjny po ślōnsku je dostympny!
18 października swoja prymiera miała nowo wersyjo systymu ôperacyjnego Ubuntu. Je to darmowy systym ôperacyjny dlo kōmputrōw ôsobistych, co je ôparty na Linuksie.
We pakecie ze systymym przichodzi ślōnski ukłod tastatury i ôprogramowanie we ślōnskij wersyji, w tym klijynt poczty email i ôrganizatōr Evolution, edytōr tekstu Gedit, ôdgrowocz filmōw Totem, przeglōndarka ôbrozkōw Eye of Gnome i moc inkszych. Niy wszyjske programy sōm przełożōne, bo na razie niy ma dostympnyj przeglōndarki internetowyj po ślōnsku, ale we nojbliższych miesiōncach ślōnsko wersyjo bydzie sie jeszcze rozwijać. Do systymu idzie doinstalować paket biōrowy LibreOffice, co je dostympny ôd września po slōnsku.
Linux to familijo systymōw ôperacyjnych ze ôtwartym zdrzōdłym. Ôkrōm Ubuntu, sōm w nij Android, Debian, Fedora, Slackware i inksze. Ubuntu to nojpopularniyjszy linuksowy systym ôperacyjny na kōmputry ôsobiste na świecie. Buduje i rozwijo go ôd 2004 roku brytyjsko firma Canonical. We pōłnocnomacedōńskich szkołach je używanych bez 180 tys. maszin ze tym systymym, a we hiszpańskich je bez 195 tys. kōmputrōw, co fungujōm ze Ubuntu. Ubuntu używo tyż m.in. francusko policyjo i miasto Mōnachium.
Instalatōr idzie ściōngnōńć ze strōny ôd producynta. Trzeba dać pozōr, żeby ściōngnōńć wersyjo 19.10, a niy 18.04.


text:
Kazachšćina
Kazachšćina (kazachsce қaзaқ Tiлi, қaзaқшa/qazaq tili, qazaqşa) je altajska rěč, kotraž słuša k hałuzy turkskich rěčow a rěči so předewšěm w Kazachstanje, ale tež w susodnym Uzbekistanje a w zapadnej Chinje. Kazachšćina pisa so oficielnje z kyriliskim alfabetom, při čimž so wosebje w interneće tež łaćonska warianta wužiwa. Jeje zawjedźenje jako standard je planowane. Kazachojo w Chinje, Afghanistanje a Iranje wužiwaja hišće arabski alfabet, dokelž njeběchu wot rěčnych modifikacijow w sowjetskim času potrjecheni.
Wona je wusko přiwuzna z uzbekšćinu, turkmenšćinu a kirgišćinu.
W Kazachstanje je kazachšćina prěnja hamtska rěč a rěči so wot něhdźe 65 % wobydlerstwa. Druha zarjadniska rěč je rušćina, kotruž wjace hač 80 % ludnosće wobknježa. Cyłkownje ma kazachšćina něhdźe 12 milionow rěčnikow[1].
Wobsah
Kazachski alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kyriliski alfabet (wot 1940 hač 2025)[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nimo standardnych pismikow kyriliskeho alfabeta wužiwaja so za kazachšćinu přidatnje pismiki Әә, Ғғ, Ққ, Ңң, Өө, Ұұ, Yү, hh a İi, kotrež wotpowěduja łaćonskim Ää, Ğğ, Qq, Ng ng, Öö, Uu, Üü, Hh a Ii.


text:
Dmitrij Mendelejew
Dmitrij Mendelejew (rus.: ДMиTpий ИBaHoBич MeHдeлeeB, rodz. 27 styčńa/8 lutygo 1834 we Tobolsku, um. 20 styčńa/2 lutygo 1907 we Sankt Petersburgu) – ruski chymik, uodkrywca prawa uokresowośći elymyntůw chymičnych. Wyerklerowou kej pjyršy zjowisko kůntrakcyje uobjyntośći. Zestawjůu wšyjske znůme za jygo časůw elymynty chymične we heft, ukuodajůnc je podůg jejich ćynžoru atůmowygo (terozki śe godo: masa atomowo). Wuaśćiwośći pjyrwjostkůw skojořiu s placym, jaki majům we ukuodźe uokresowym, a podug tygo ukuoda, kery sům uopracowou, přewidźou istńyńy a wuaśćiwośći ńyznůmych wuůnčas elymyntůw: skandu, galu a germanu. Jygo mjano dano tablicy uokresowyj elymyntůw a tyž elymyntowi 101 - Mendelew.


text: Woměrje, stajnje woměrje rěka kredo, podaš-li so na Helmec burski statok Dubjany dwór (Eichhof) w Jitku. Tónle měr nimaja jenož konje w kreji, cyła wokolina wuprudźa wodychnjenje. „To je bjez dźiwa, wšako lubuja na westernske jěchanje specializowane konje měr. Njejsu to zwěrjata, kotrež so wotsamo wjele hibaja“, měni Kornelia Helm. Na tamnym boku brunače dokładnje wědźa, hdy su jich kwality trěbne, na přikład, hdyž maja howjada hromadu wjesć. Runje dźensa chce tole konjaca hospodarska mišterka a trenarka B ze swojimi konjemi trenować. Před rohami maćernych kruwow dźě maja wone wulki respekt. Z treningom so konje, howjada a čłowjek na so zwuča. „Westernske jěchanje njeje w našich kónčinach jara rozšěrjene. Tu faworizuja ludźo skerje klasiske jěchanje“, praji 41lětna mějićelka Dubjaneho dwora. Mjeztym pak su sej mnozy wotkryli přijomnu sportowu družinu a waža sej wurunanosć konjow. Dźěći, wosebje holcy, wědźa wo jich dobrodušnosći. Měrna ruka trenarki a wobswět skludźatej někotružkuli temperamentnišu krej.


text:
Serbscy wjesnjanosća wobkrućeni a Marko Kliman wuzwoleny
Pančicy-Kukow (SN/MWj). W gmejnach zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe wostanje nastupajo čoło komuny tež po wčerawšich wólbach hač na jedne wuwzaće wšitko při starym. Dokelž dotalny Chróšćanski wjesnjanosta Maćij Brycka hižo kandidował njebě, bě Marko Kliman za CDU jenički kandidat. Přemóžaca wjetšina 87,2 procentow wolerjow spožči jemu swoju dowěru. Druzy móhli sej tež Katarinu Jurkowu (8 hłosow), Krystofa Kokerta (7) abo Maćija Brycku (5) jako wjesnjanostu předstajić a napisachu jich mjeno do swobodneje linki hłosowanskeho lisćika. „Dokelž běch jenički kandidat, bě realistisce wočakować, zo mje wuzwola. Njejsym pak z tym ličił, zo budźe wuslědk tak jasny. Tuž so ćim bóle wjeselu“, praji nowy Chróšćanski wjesnjanosta Marko Kliman. W Ralbicach-Róžeńće zawěsći sej jenički kandidat Hubertus Ryćer (CDU) 91,9 procentow hłosow. Připisali pak su wolerjo tež mjeno Tomaša Bjeńša (15 hłosow), Clemensa Poldraka (9) a Gabriela Krawca (4).


text:
Njech je mi dowolene, zo so w swojim dźensnišim komentarje spočatnje zasłužbnemu serbskemu sportowcej-běharjej wěnuju, kiž je před měsacomaj 85. narodniny swjećił. Dobry znaty mi njedawno praji: „Tón Jurij, tón běha a běha a běha. Myslu sej, bjez běhanja njemóže žiwy być.“ Haj, hdyž je čłowjek z 85 lětami hišće strowy a čiły, móže so zbožowny čuć. A hdyž so w tej starobje hišće na wubědźowanjach w běhanju wobdźěla, da je to něšto njewšědne.
We Wutołčicach, w Baćońskej wosadźe rodźeny Jurij Nuk je tajki fenomen. Kóžde lěto wobdźěla so wón na mnohich běhach po cyłej Łužicy, ale tež zwonka njeje a wobsadźa w swojej starobnej klasy zwjetša jedne z načolnych městnow.


text:
Kůntynynt
Kůntynynt to je podstawowo, kole uoceanůw, jydnostka tajlowańo śwjata. Mjanuje śe tak nowjynksze pode wzglyndym zajmowanygo wjyrcha uobszary lůndowe na Źymji. Kůntynynty uobejmujům tyż wyspy kere leżům na tym samym co uůne cokole kůntynyntalnym. Tajlůng na kůntynynty je umowny a sporny, skiż tygo co jydne uznajům Ojropa za kůntynynt, inksze zaś godajům co je to půłwysep Ojrazyje. Podańy je s Amerikům - jedne godajům, co je to jydyn kůntynynt, inksze tajlujům ja na Půłnocno Amerika a Połedńowo Amerika. Ńykere tyž uznowajům, co Australijo je wyspům a ńy kůntynyntym a zaliczajům ja do Azyje.


text:
Połedńowo Uosetyjo
Uosetyjo Pouedńowo (gruź. სამხრეთ ოსეთი – trl.: Samkhret’ Oset’i, trb.: Samchret Oseti; uoset.: Xyccap ИpыcToH – trl.: Hussar Iryston, trb.: Chussar Iryston; rus. ЮжHaя OceTия – trl.: Južnaja Osetija, trb.: Južnaja Osjetija) – rejůn we půunocnyj Gruzyje kery uobejmuje teryny istńijůncygo uod 1991 roku Pouedńowouosetyjskigo Uobwodu Autůnomičnygo wlazujůncygo we skuod ůwčesnyj Gruzińskij SRR. W 1991 lokalne wuadze utwořiuy Republika Pouedńowej Uosetyje, kero uoguośiua ńypodleguość. Jeji ńyzaležność ńy zostoua uznano bez spouečność mjyndzynarodowo, a Pouedńowo Uosetyjo je traktowana kej integralno tajla Gruzyje. We tajle kero pomjyškujům we wjynkšości Gruźiny mo kontrola Gruzyjo, kero powououa we kwjetńu 2007 swoje wuadze lo Uosetyje: Tymčasowo Admińistracyjo Uosetyje Pouedńowyj (gruz.: სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაცია – trl.: Samkhret’ Oset’is Administrats'ia, trb.: Samchret Oseti Administracia). We śyrpńu 2008, po tym kej godka ze separatystůma ńy doua efektu, Gruzyjo začua zajmować rygjůn zbrojńy. Starća začuy śe 7 śyrpńo, 8 śyrpńa Gruzyjo zajyua Cchinwali. Separatysty sům wspjerane bez ruske fligry a wojokůw-uochotńikůw ze Rusyje.


text:
Bjołystok
Spůłrzyndne: 53°07' N 23°10' E
Bjołystok (pol.: Białystok, bjoł. БeлacTok, lit. Balstogė) – wojewůdzke mjasto we Polsce, rozlygowane nad rzykům Bjołům (lewy dopływ Supraśle). Je nojwjynkszym mjastym půłnocno-wschodńij Polski a stolicům podlaskigo wojewůdztwa. Je grodzkym krysym a stolicům źymskigo krysu bjołostockigo.
Postrzůd wojewůdzkych mjastůw Polski, Bjołystok je drůgym mjastym pod zglyndym gynstośći zaludńyńo, jydynastym pod wzglyndym ludnośći a trzinastym pod zglyndym wjyrchu.
Bjołystok połńi fůnkcyjo admińistracyjnygo, gospodarczygo, naukowygo a kulturalnygo cyntrům regijůnu. Mjasto s przilygłymi gminůma tworzi Bjołostocko Aglomeracyjo.


text:
Město dyrbi wjace za image jako srjedźišćo Serbow činić
Budyšin (CK/SN). Zhromadne žiwjenje Němcow a Serbow je w Budyšinje samozrozumliwe. Tole posudźuje dźěłowy kruh za serbske naležnosće měšćanskeje rady. A tola so jeho rěčnica dr. Susanne Hozyna „hańbuje“. Takle komentowaše wona wčera w jónu wob lěto předpołoženej rozprawje gremija měšćanskim radźićelam fakt, zo so jeje město 2017 na wubědźowanju „Rěčam přichilena komuna“ wobdźěliło njeje. Runje Budyšin a z tym město, w kotrymž ma wot spočatka 1950tych lět wjele serbskich institucijow swoje sydło, čehoždla tež mnozy němscy wobydlerjo sprjewine město jako stolicu Serbow wobhladuje.


text:
Lipsk/Zły Komorow (SN/at). Wodosportowe wiki Beach & Boat 2016 wočakuja wot jutřišeho hač do njedźele lubowarjow sporta na a we wodźe na terenje Lipšćanskich wulkowikow. „Wočakujemy zajimcow na swojim stejnišću w hali 4, kotrež je na podkładźe z widom na jězorinu LMBV natwarjene“, skedźbnja Katja Wersch z turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina na to, zo je srjedźna Łužica na tychle specifiskich wikach znowa zastupjena. Turistikarjo ze Złeho Komorowa informuja wo Dnjomaj w jězorinje 23. a 24. apryla na wšelakich městnach, při čimž budźe hłowne srjedźišćo Hórnikečanska energijowa fabrika. Dale předstaja nowy system online-knihowanja, jězorinowu card a jězby železnicy po krajinje jězorow 19. junija, 21. julija a 11. septembra. Wuchodosakscy přećeljo železnicy z Lubija zwisk z dwórnišća Drježdźany-nowe město do jězoriny ze swojim ćěridłowym wozom zaručeja.
Drježdźany/Choćebuz (SN). Vattenfall a Zelena liga změjetej 21. apryla na Drježdźanskim zarjadniskim sudnistwje jednanje. Tam póńdźe wo spřistupjenje datow wo wot brunicoweje jamy zničenym přirodnoškitnym terenje, kaž Zelena liga zdźěla. „Sudnistwo ma rozsudźić, hač smě koncern wobswětowe daty tajne dźeržeć. Z našeho wida rani to prawo wobdźělenja wobydlerjow. W tym nastupanju móhła so naša kritika na Vattenfallu z precedentnym padom Němskeje stać“, praji rěčnik Choćebuskeje wobswětoweje skupiny dr. Martin Kühne.
Wochožanska jama bě přirodoškitnu kónčinu Běłowodźanski pralěs zničiła. W lěće 2012 je wokrjes Zhorjelc próstwu Choćebuskeje wobswětoweje skupiny wotpokazał, z kotrejž chcychu wuslědki kartěrowanja na terenje wědźeć. To rani awtorske prawo, tehdy rěkaše, a Vattenfall daty njewozjewi. „Je absurdne, zo dyrbimy 26 lět po měrliwej rewoluciji znowa wo to wojować, štož smy sej hižo tehdy žadali: wozjewić wobswětowe daty“, praji dr. Martin Kühne.
Zhorjelc (SN). Sobotu, 27. februara, wuhotuja w Zhorjelcu štwórty tak mjenowany jobspeeddating. Dźěłopytacy a dźěławi ze zajimom za nowe wužadanje maja wot 10 do 14 hodź. w twarjenju Wichernhaus składnosć, we wosom mjeńšin trajacych krótkorozmołwach wjacorych potencielnych dźěłodawarjow zeznać. Towaršnosć Europske město Zhorjelc/Zgorzelec (EGZ) je zarjadowanje z podpěru Zhorjelskeho jobcentera iniciěrowała.
Drježdźany (dpa/SN). Sakscy ratarjo nastajeja so lětsa po miłej zymje na kwaklu pólnych myškow dla. „Njebojimy so jeje jeno, změjemy ju tež“, rjekny Manfred Uhlemann, hłowny jednaćel Sakskeho krajneho burskeho zwjazka powěsćerni dpa w Drježdźanach. Myški su w zymskich kwartěrach přetrali, dokelž njebě sněha, kotrehož wody wot taća dla bychu so hewak w dźěrach zatepili.
Tež kruty zmjerzk by nětko přepozdźe přišoł, zo by so połoženje zasadnje změniło. „Póda njeby hač do teje hłubokosće zmjerznyła, w kotrejž maja pólne myški swoje borleška“, Uhlemann rozłoži. Jenož wulka chorosć móhła jich wobstatk rozsudnje pomjeńšić.
Myški podrywaja rolu a hrymzaja koruški, tak zo zawostajeja často wotemrěte rostliny a puste pólne płoniny.
Budyšin (SN/mwe). 24 pjekarjow z Budyskeho wokrjesa je so dźensa na zjawnym pruwowanju chlěba a całtow zjednoćenstwa rjemjesnikow hornjołužiskeho regiona w sprjewinym měsće wobdźěliło. Mjez nimi běštaj pjekar Tomaš Vacek z Pančic-Kukowa a młody pjekarski mišter Maćij Kupka z Kulowa. „Je mi wažne wědźeć, kak fachowcy naše pječwo posudźuja, hdźe stejimy a što móhli hišće polěpšić“, praji 29lětny Kupka. Wšako je kóždy pjekar hordy, su-li jemu certifikat přepodali, kotryž so jako wopismo zjawnje w pjekarni wupowěsnje.
W Budyšinje móžachu dźensa spřisahaneho pruwowarja pječwa Michaela Isenseeja witać. Wón pruwuje přez cyłe lěto w Němskej pječwa najwšelakorišich pjerkarnjow. Jednaćelka Budyskeho wokrjesneho zjednoćenstwa pjekarjow Sabine Gotscha-Schock zwurazni, zo chcedźa wosebje mjeńše pjekarnje wědźeć, kak eksperta jich chlěb a całty z móžnych sto dypkow z wotpowědnym predikatom hódnoći. Kaž pjekarscy mištrojo Serbskim Nowinam wobkrućichu, sej ludźo dźensa zaso radšo chlěb „pola swojeho pjekarja“ kupuja, kiž ma domjacy recept.
Rjemjeslniske powołanja su loni młodych ludźi w Budyskim wokrjesu třeće lěto za sobu bóle do wukubłanja wabili. Problematiske wostanje, zo dale něhdźe pjećina wučomnikow wukubłanske zrěčenje rozwjaza.
Budyšin (SN/at). „Rjemjesło zaso wjace młodych ludźi wabi. To nas zwjesela.“ Słowa jednaćelki Budyskeho wokrjesneho rjemjeslnistwa Sabiny Gotscha-Schock poćahuja so na fakt, zo zwěsćichu třeći raz za sobu přiběracu ličbu wukubłanskich zrěčenjow w Budyskim wokrjesu. Dokładnje bě jich 433 – to je 0,7 procentow wjace hač w lěće 2014. Loni mějachu dale wjace młodych žonow, kotrež nětko powołanje wuknu. Nastupajo podźěl wučomnicow mjez nowačkami (25,6 procentow) pak njeje Budyski wokrjes přerězk komory docpěł.
Mnohim w Budyšinje kaž tež w Hornjej Łužicy je Matthias Klemm znaty jako angažowany dźěłarnik přećiwo prawicarstwu w zwjazkarstwje Budyšin je pisany. Po tym zo bě so sobuzałožer strukturow Němskeho dźěłarniskeho zwjazka (DGB) we wuchodnej Sakskej a wjelelětny jednaćel Bernhard Sonntag na předwuměnk podał, jeho Matthias Klemm wot minjeneje póndźele naslěduje.
47lětny je woženjeny a nan dweju dźowkow a syna. W měrcu 2003 wón bě do Budyšina přišoł, zo by jako dźěłarniski sekretar DGB wuchodneje Sakskeje dźěłał. Z časa dweju studijow wot lěta 1989 do 1996 w Zhorjelcu Klemm Hornju Łužicu dosć derje znaje, štož jeho skutkowanju zdobom tyješe. Wot toho časa je wón kruty partner wšěm tym, kotřiž wobaraja so prawicarskoekstremistiskim machinacijam w Budyskim wokrjesu. „Angažement přećiwo prawicarstwu je zasadna naležnosć DGB“, nowy regionalny jednaćel wujasnja.
Serbsce rěčeć móžeš jenož doma a w cyrkwi? To wšak njetrjechi. Tež při nakupowanju to móžeš, dyrbiš pak wědźeć, hdźe. Na wsach ludźo zwjetša wědźa, kotreho předawarja a kotru předawarku móža pola pjekarja abo rěznika serbsce narěčeć. W městach pak je kóždažkuli přiležnosć maćernorěčneho posłužowanja skerje priwatna rěčna kupa. A dokelž su tajke často njeznate, je so Weronika Žurowa raz w Budyšinje za móžnosćemi rozhladowała, hdźež će serbskorěčnje posłužuja.
Center na Žitnych wikach, z wjac hač 70 wobchodami najwjetši Hornjeje Łužicy, je mnohim kupcam prěnja adresa w Budyšinje. „W centeru dźěła něhdźe 300 předawarjow. Hač pak su mjez nimi tež Serbja, njemóžu rjec“, zdźěli centerowy manager Christian Polkow na naprašowanje a doda, „mamy pak wšitke informaciske a orientaciske taflički serbsce a němsce popisane.“


text:
Satirisku komediju ze Šwicarskeje w Budyskim dźiwadle znowa předstajeja
Ryzy burska Holcerec swójba ma hospodarske ćeže: Ratarstwo w šwicarskej wsy Kleinseelen so wjace njezadani, dźěl polow je hižo předaty. Sněhakowarski lift nětko awtomatisce jězdźi, nan je tuž bjezdźěłny. Staršej, dwě dźěsći a němy dźěd bydla w horach, ale na połojcy wyšiny, hdźež turistiske busy jenož „techniski stop“ zapołožeja. Dyrbjała swójba snano radšo dele do doła ćahnyć? Abo móže wopytowarjow k sebi wabić? W susodstwje bohužel njekiwa Matterhorn ... Na wumóžacu ideju přińdźe junior: za zapłatk wukrajnikam originalne, njeskažene žiwjenje pokazać, potajkim bydlensku stwu jako „strowy“ přikład.


text:
Medal Komisji Edukacji Narodowej
Odznaczeni: Stefan Witold Alexandrowicz, Jan Anioła, Czesław Antos, Piotr Augustyniak, Marian Franciszek Banaś, Bronisław Jan Barchański, Wojciech Batko, Ryszard Benesch, Artur Władysław Bęben, Franciszek Bierski, Kazimierz Bisztyga, Bogusław Wojciech Bożek, Marian Brożek, Mieczysław Budkiewicz, Bugiel Julian Jan, Lidia Burzyńska, Witold Andrzej Byrski, Franciszek Byrtus, Czesław Cempel, Krzysztof Cetnarowicz, Bogdan Adam Choczewski, Adam Chrzanowski, Andrzej Ciepiela, Piotr Czaja, Józef Paweł Czajkowski, Andrzej Czapliński, Jan Józef Cząstka, Ryszard Czekajowski, Kazimierz Czopek, Aleksandra Czyrska-Filemonowicz, Józef Stanisław Dańko, Stanisław Dawidowicz, Anna Derdacka-Grzymek, Aleksander Długosz, Stanisław Marian Dobosz, Zygmunt Drzymała, Mikołaj Dubowicki, Władysław Duliński, Bohdan Dziunikowski, Zbigniew Witold Engel, Zygmunt Tadeusz Falęcki, Aleksander Tadeusz Fedoryszyn, Bogusław Paweł Filipowicz, Stanisław Fortuna, Jerzy Jan Frydrych, Michał Fuksa, Aleksander Jacek Garlicki, Józef Gęga, Józef Kazimierz Giergiel, Mirosław Tadeusz Głowacki, Zygfryd Głowacz, Andrzej Maria Gołaś, Edward Görlich, Henryk Górecki, Zbigniew Górny, Ludwik Konstanty Górski, Maciej Władysław Grabski, Teresa Grzybek, Jerzy Grzymek, Edward Guzik, Wiesław Adam Heflik, Mariusz Andrzej Holtzer, Emilian Iwanciw, Andrzej Jajszczyk, Jerzy Franciszek Janik, Anna Jankowska-Kłapkowska, Jan Stanisław Janowski, Helena Jarecka, Jadwiga Anna Jarzyna, Zbigniew Jasicki, Stanisława Jasieńska, Kazimierz Franciszek Jeleń, Jan Jewulski, Stanisław Franciszek Jucha, Kacewicz Bolesław, Jan Marian Kaczmarek, Tadeusz Kaczorek, Rafał Kalinowski, Antoni Kalukiewicz, Marian Kałwa, Marian Kamieński, Wojciech Stefan Kapturkiewicz, Aleksander Adam Karcz, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Zygmunt Kawecki, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Anna Kegel, Zbigniew Bronisław Kędzierski, Danuta Maria Kisielewska, Adam Klich, Jerzy Klich, Zdzisław Klonowicz, Jadwiga Kłosińska, Gabriel Kniaginin, Henryk Knop, Tadeusz Knych, Zygmunt Szymon Kolenda, Stanisław Komornicki, Jerzy Konarzewski, Adam Franciszek Kosowski, Aleksandra Kostecka, Janusz Krzysztof Kowal, Adam Władysław Kowalewski, Włodzimierz Piotr Kowalski, Ryszard Kozioł, Roman Władysław Krajewski, Wiktor Krawczyk, Stanisław Kreczmer, Lucjan Kruszecki, Danuta Teresa Krzysztoń, Marian Książkiewicz, Marek Witold Kuczma, Jerzy Kulczycki, Aleksy Kurbiel, Tomasz Kuroś, Jan Marek Kusiak, Jan Piotr Kusiński, Kazimierz Kusiński, Jerzy Władysław Kwaśniewski, Tadeusz Piotr Laskowski, Stanisław Antoni Latoś, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Jan Lech Lewandowski, Jerzy Lis, Kazimierz Piotr Liszka, Stefan Łaciak, Andrzej Łędzki, Wojciech Łużny, Anna Machalska-Garbacz, Józef Machowski, Maria Ludwika Maj, Marian Malec, Andrzej Lesław Małecki, Jerzy Małecki, Stanisław Małoszewski, Kazimierz Mamro, Andrzej Manecki, Jan Stefan Manitius, Tomasz Piotr Mańkowski, Jerzy Michał Massalski, Antoni Bronisław Matysik, Marian Mazur, Zygmunt Mazur, Janina Milewska-Duda, Jacek Mościński, Edward Nawarecki, Bogdan Jerzy Ney, Jerzy Wiktor Niewodniczański, Józef Nizioł, Stanisław Marian Nizioł, Stanisław Nowak, Michał Odlanicki-Poczobutt, Marek Romuald Ogiela, Andrzej Władysław Oleś, Zbigniew Wojciech Onderka, Zygmunt Orłowski, Zofia Orman, Tadeusz Stefan Orzechowski, Jan Osika, Zbigniew Osiński, Jerzy Antoni Ostoja-Sędzimir, Antoni Klemens Pach, Jerzy Stanisław Pacyna, Włodzimierz Jan Parachoniak, Antoni Łukasz Pasierb, Tadeusz Józef Michał Pawlik, Czesław Stanisław Peszat, Wiesław Antoni Piątkowski-Grzymała, Zbigniew Pietrzyk, Władysław Pilch, Wanda Pindlowa, Antoni Piotrowski, Andrzej Pizoń, Aleksander Płatek, Czesław Józef Podrzucki, Marian Poleski, Jan Porębski, Karol Stanisław Przybyłowicz, Wiesław Stanisław Ptak, Stanisław Jerzy Pytko, Tadeusz Rokossowski, Janusz Ryszard Roszkowski, Jacek Rutkowski, Leszek Rutkowski, Tomasz Rybicki, Lucjan Sadok, Andrzej Samek, Zdzisław Wojciech Samsonowicz, Jerzy Seidler, Jakub Kazimierz Siemek, Adam Siemieniec, Stanisław Jan Skrzypek, Zdzisław Skupień, Wiktoria Sobczyk, Ryszard Franciszek Sroka, Józef Bolesław Stachurski, Stanisław Słupek, Ryszard Stecko, Leszek Stanisław Stoch, Zbyszko Andrzej Stojek, Stanisław Zbigniew Stopa, Jan Andrzej Strojny, Józef Jan Strycharz, Marek Stryszewski, Bożena Strzelska-Smakowska, Józef Szczepan Suchy, Jan Tadeusz Szargut, Stefan Szczepanik, Zbigniew Szkutnik, Tomasz Bartłomiej Szmuc, Jerzy Marian Szopa, Ludwik August Szostak, Kazimierz Stanisław Sztaba, Marian Szymczakiewicz, Jerzy Antoni Ślebodziński, Stefan Śliwiński, Henryk Świdziński, Eugeniusz Świtoński, Ryszard Tadeusiewicz, Akito Takasaki, Jerzy Tatarczyk, Zbigniew Michał Tokarski, Adam Stefan Trembecki, Tadeusz Tumidajski, Stanisław Turczyn, Lesław Turkiewicz, Andrzej Tadeusz Turnau, Konrad Adam Wala, Marian Franciszek Warszyński, Marta Wasilewska-Radwańska, Stanisław Wdowiarz, Józef Tadeusz Wędzony, Łukasz Norbert Węsierski, Kazimierz Wiatr, Julian Wielgosz, Więckowski Tadeusz, Zbigniew Eugeniusz Wilk, Aleksander Henryk Wodyński, Adam Paweł Wojda, Józef Wojnar, Karol Wojnar, Janusz Wolny, Woźniak Mariusz, Roman Paweł Wrona, Jan Wróbel, Mieczysław Zabawa, Wiesław Olgierd Aureliusz Zapałowicz, Józef Zasadziński, Witold Stanisław Żabiński, Zofia Żebrowska, Mieczysław Żyła


text:
You are here
Wojciech Stecz
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski
Maciej Kiedrowicz
Marek Sawerwain, Joanna Wiśniewska
Marian Chudy
Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Zbigniew Wesołowski
Andrzej Walczak
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer


text:
Jakubecec twjerdźizna w Mortkowje je so w běhu krótkeho časa na turistiski magnet wuwiła. Nětko chce mějićel tam dalšej atrakciji natwarić. Za to je so wčera tež Łazowska gmejnska rada wuprajiła.
Łaz (AK/SN). Ze srjedźowěkowskim sydlišćom a ze symboliskej cyrkwju ma so Jakubecec twjerdźizna w Mortkowje rozšěrić. K tomu je so Łazowska gmejnska rada na swojim wčerawšim posedźenju wuznała. Ze štyrjomi wzdatymi hłosami radźićeljo wobzamknychu, naćisk změnjeneho twarskeho plana zjawnje wupołožić. „Njebudźe-li žanych zadźěwkow, móhło spočatk přichodneho lěta twarske prawo předležeć“, rjekny Radebergski planowar Berthold Haß.


text:
Andrea Pawlikowa je kuratorka w Budyskim Serbskim muzeju Foto: Maćij Bulank
Ma generacija Z mały problem z nami abo my z njej? Wokoło wróćicy lěttysaca rodźeni maja po socializaciskej teoriji Klausa Hurrelmanna hinaše hospodarske, politiske a kulturne wuměnjenja hač generacije do nich a so pječa wotpowědnje zadźerža. Nic wjac workaholic, ale swójske zwoprawdźenje! Fleksibelne dźěłowe časy abo šefowy stólc? – No go! Nic so wjazać dać, kaž generacija staršeju a staršich bratrow a sotrow, žadyn stres z nadhodźinami. Zdobom pak so dźiwaš: Generacija Z je wot lońšeho z Gretu Thunberg a jeje »Fridays for Future« po wšěm swěće a tež w někotrych łužiskich městach samo politikarjow do rozmyslowanja pohnuła. Nowa protestna generacija zdawa so po puću być a da sej mało předpisać. Orientuje so w digitalnych medijach – je z nimi faktisce wotrostła. Kak pak wobchadźa wona w Serbach z hódnotami swojich prjedownikow kaž nabožnosću a narodnym wědomjom?
Serbske gymnaziastki su w přihotach na wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE nowu serbsku modu kreěrowali. Katolska kuta do formy křižerskeho fraka přešita, na chribjeće ze siluetu Budyšina pomolowana, roztorhane cholowy w destroyed-looku, rjenje serbsce wušiwane. Protest přećiwo mužacej domenje a zdobom wuznaće k serbskej domiznje a tamnišim tradicijam? Młodostni zakładneho kursa wuměłstwa w abiturnym schodźenku su swoje outfity wotpowědnje komentowali a dźiwaš so, zo ma tež serbska identita swoje městno, jenož w nowym emancipowanym šaće.


text:
Hajduk, Zygmunt Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szydłowski, Marek ; Krawiec, Ignacy Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Lubański, Mieczysław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Życiński, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Piersa, Henryk Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Zdybicka, Zofia J. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wolsza, Kazimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Woleński, Jan Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtysiak, Jacek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wierzchosławski, Rafał Paweł Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Walczak, Monika Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szubka, Tadeusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stępień, Antoni B. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Odrowąż-Sypniewska, Joanna Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Muszyński, Zbysław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Lekka-Kowalik, Agnieszka Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kublikowski, Robert Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kawalec, Paweł Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Judycki, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Jadacki, Jacek Juliusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Hajduk, Zygmunt Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Gutowski, Piotr Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Gut, Arkadiusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Gałkowski, Jerzy Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.


text:
Na pósejźenju pśedsedarstwa Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi z. t. 23. februara su wobzamknuli dalšne pśedewześe za lěto reformaciskego jubileja.
Pśiduca serbska namša buźo 26. měrca, zeger 10, w Dešnje z kněni Katharinu Köhleroweju. W aprylu buźo mała wustajeńca w Nimskej cerkwi z historiskimi a aktualnymi nabóžnymi knigłami w serbskej rěcy. Na wjeliku wustajeńcu měsćańskego muzeja wó reformaciji we Łužycy móžomy se wjaseliś w nazymje. Serbske nadpisma w Serbskej cerkwi budu tema jadnogo medijowego projekta wuknikow Dolnoserbskego gymnaziuma. W projekśe nawjerśiju krotki film a nagraju zukowu dataju ze serbskimi bibliskimi gronkami.
Pśedsedarstwo jo pśepowědało terminy a projekty na dlejšy cas. Za cełu serbsku wósadu jo zasej wulět z busom zaplanowany. To buźo 16.12. do Budyšyna z woglědanim adwentskego koncerta Serbskeje kulturneje brigady w Michałskej cerkwi.


text:
Arnold Schwarzenegger
Arnold Alois Schwarzenegger (rodz. 30 lipca 1947 we Thal) – austryjocko-amerikański kulturysta, aktor a polityk, gubernator stanu Kaliforńijo. Rodzůny we wśi Thal kole Grazu we Austryje. We 1968 wyjechou do USA a we 1983 erbnyu amerikůńske uobywatelstwo. We 1986 hajtnyu śe s Maryjkům Shriver, prezynterkům TV a kuzynkům prezydynta J.F. Kennedy'ego. Mo ś ńům dwůch synkůw a cera.
Karjera začynou kej kulturysta a zebrou mynga nadgrodůw we kůnkůrsach Mr. World, Mr. Universe, Mr. International, Mr. Europe, a tři razy Mr. Olympia. Jygo muskle a sylwetka (wzrost 1,88 m, woga 115 kg, uobwůd klotki pjyrśowyj 155 cm, uobwůd we paśe 86 cm) sprowiuy, co lo ńykerych stou śe "kulturystům wšech čosůw" ("Mr. Everything").
Kej aktor, debjut mjou we filmje "Hercules in New York". Inkše filmy we kerych grou to m. in. "Conan the Barbarian", "The Terminator", "Predator", "Kindergarten Cop", "Batman and Robin" a inkše.
Kej polityk, noležy do Partyje Republikańskij, a s jei ramjyńo kandydowou na gubernatora stanu Kaliforńija we 2003 roku. Wygrou te wybory, a tyž i nastympne we listopadźe 2006 i do terozki je gubernatorym. Spekulowano uo jygo kandydatuře na prezydynta USA, nale při uobecnyj konstytucyje ńy je to možliwe, skiž tygo co bjerne prawo wyborče we wyborach prezydynckich majům ino rodzyńi we USA.


text:
Diskusija:Anti-Defamation League
Administratoromaj hornjoserbskeje wikipedije,
Sym na jěndźelsku stronu wikipedij "Anti-Defamation League" pohladał a njewidźu přičinu čehodla by so tuta organizacija jako "židowsko ekstremistiska" mjenowała. To njeje wuwažowany napohlad kaž sej to principije wikipedij žadaja. Namjetuju tutu stronu wumazać abo na wuwažowane wašnje napisać. --Wysočan
- Hm, za tajke rozestajenja, kajkež w stawiznach nastawka widźu, je městno na diskusijnej stronje. Wěsće je charakterizowanje organizacije z tajkimaj jadrowymaj słowomaj něšto, štož njeměło so bjez zapodawanja jasnych a chutnych wědomostnych žórłow stać. Z jednorym přewzaćom informacijow z jendźelskeje Wikipedije bych tohorunja kedźbliwy był. Wšo hromadźe pak njewidźu při nětčišim stawje diskusije žanu přičinu za administratiwne zakročenje abo samo za wumazanje nastawka. Postrow --Dundak 10:28, 28. jun 2007 (CEST)


text:
Darowanska akcija ma techniskemu pomnikej při dwórnišću pomhać
Budyšin (CK/SN). Z hiobskej powěsću je Budyski měšćanski radźićel Heinrich Schleppers wulke rozhorjenje wuskutkował. W socialnych syćach wón rozprawješe, zo drje so stara parna lokomotiwa před Budyskim dwórnišćom wuchować njehodźi, dokelž za to trěbne 50 000 eurow tola nazběrać njemóže. Hišće w aprylu bě połoženje hinaše a cyła naležnosć po dobrym puću. Kaž radźićel CDU tehdy rjekny, je předewzaće zdobył, kotrež móhło lokomotiwu bjez krana na nowe městno dowjezć. Dalša firma chcyše so wo kolije starać. Nowe městno bě namakane a za lokomotiwu drje tež nowy wobsedźer. To bě wjelelubjace. Do Božeho spěća dochadźeše pak powěsć, zo dyrbi so lokomotiwa hač do kónca junija z naměsta před dwórnišćom zminyć. Trěbne pjenjezy za to, ju na nowe městno přenjesć, pak nazběrane njeběchu.


text:
K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.
Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchumiju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi, wosebje wokoło tehdy hižo swětoznateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoaparatow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.
Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Ulrich Pogoda je prěni žiwy serbski komponist, kotrehož w tutym rjedźe předstajimy. A prěni, kiž twori ze swojimi twórbami mosćik wróćo do spočatnych lět serbskeje wuměłskeje hudźby, takrjec k lubosćinskemu spěwarjej Wiclawej Rujanskemu. Pogoda njepřewozmje wšak direktnje melodije lubosćinskeho spěwarja, ale bjerje harmoniski zakład srjedźowěkowskeje hudźby powšitkownje jako wuchadźišćo za swoje kompoziciske dźěło, tak mjenowane cyrkwinske toniny.
»Su to potajkim stupnicy, kiž maja runje kaž dur a moll dwě połtonowej kročeli a pjeć cyłotonowych kročelow, su potajkim ›sedmistupnicy‹. A we wotpowědnych wučbnicach hudźby so tute jako ›modi‹ wobjednawaja. Su pak hišće dalše štyrnaće stupnicow, kiž tohorunja na samsnej bazy eksistuja, tak mjenowane ›submodi‹, a tute sym poprawom za swój zakład wzał«, rozkładźe wón w radijowym interviewje. Wuslědk je hudźba, kiž klinči runočasnje modernje a archaisce. Wosebje skutkowna je tuta kompoziciska technika w jeho koncerće za klawěr a orchester, kiž předstaji so prěni króć 1999.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Bě to jedyn z mojich prěnich interviewowych wopytow jako hudźbny žurnalist, jako zetkach so 1998 z Detlefom Kobjelu. Mějach za jutrowny program žołmy MDR Kultur přinošk koncipować na temu »Što je serbska wuměłska hudźba?« Z měšanymi začućemi jědźech do Budyšina, wšako běch so ze serbskej hudźbu přez tačel »Ow rjana róža« drje hižo raz zetkał, tola wo materiji lědma něšto wědźach.
Wěsty strach, so z mojimi prašenjemi blamować, so po mało wokomikach pozhubi. Šěrowłosaty muž z impozantnej brodu a swojoraznej čapku skutkowaše mjenje kaž »šěra eminenca« hač kaž dobroćiwy starohippie. Při tykancu rěčeše měrnje a přećelnje do mikrofona – a zrazom so za mnje cyły kosmos wotewri! Njeběch tola dotal ničo wo Kocoru a jeho »Počasach« abo wo Krawcowych wobdźěłanjach ludowych spěwow słyšał. K ilustraciji agěrowaše wón z tačelakom a wuzwoli přikłady, kiž mje runje tak putachu kaž to, štož powědaše. W běhu hodźiny běch so temy dótknył, kotraž mje hižo njepušći. Wo Kobjelowe swójske kompozicije a jeho rólu w serbskej kulturje so tež dla mnóstwa historiskich informacijow, kotrež mi wón sposrědkowa, hakle wjele pozdźišo zajimowach. Tola tež tale zaběra je so absolutnje wupłaćiła ...
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Łaz ma jako skutkowanišćo Handrija Zejlerja wulki wuznam za kulturnu identitu Serbow. Tu stwori wón wone episke basnje, kotrež wuži Kocor za swoje »Počasy«. Tutón »genius loci« drje je so tež na »jednore wobydlerstwo« wuskutkował, snano móžemy wo kulturnym »zakładnym šumjenju« rěčeć. Jan Pawoł Nagel, 1934 do Łazowskeje małoburskeje swójby rodźeny, wopokaza ródnej wsy pozdźišo sylnu referencu w swojej suiće w starym stilu z titulom »Kocoriana«.
Přez klawěr, kotryž běštaj staršej zdźědźiłoj, wotkry młody Nagel swoju powołanosć. Jeho prěni wučer na klawěrje bě Łazowski farar Vogel, pozdźišo bě to wučer Alfred Schöbitz. Ze 14 lětami zastupi Nagel do Zhorjelskeje šule za cyrkwinsku hudźbu, zdobom bě hižo z kantorom we Łazu. 1950 wotewrě tam na pišćelach Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń. Zahoritosć za J. S. Bacha, kotruž drje tehdy kóždy młody cyrkwinski hudźbnik začuwaše, dowjedźe jeho w samsnym lěće do Lipska na wulki Bachowy swjedźeń składnostnje 200. posmjertnin. Tam zetka komponista Dmitrija Šostakowiča, štož bě jemu skónčnje rozsudny nastork a pohon, komponowanje studować. Na Němskej akademiji wuměłstwa w Berlinje bě mišterski šuler pola Rudolfa Wagnera-Regenyja. Wot 1964 skutkowaše dwě lěće jako chórowy direktor SLA; po tym dźěłaše jako swobodny komponist.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Atribut »ludowy« ma w scenje »wysokeje kultury« skerje negatiwny přisłód. Hač do 1980tych lět wšak bě pozitiwnje konotěrowane, jeli so komponist jako »ludowy« wobhladowaše. To mjenujcy rěkaše, zo bě wón kmany, »ludowy ton« trjechić. A tón je něšto za koncertne žurle a kulturne domy.
Jan Bulank je tajki w dobrym zmysle »ludowy« komponist. Bě žiwy w tradiciji serbskeho ludoweho spěwa a dawaše tutu tradiciju na najžiwiše wašnje dale, z tym zo pisaše hudźbu, kotraž tutu tradiciju wožiwi a ju tež »modernizowaše«.
Jako dojědźech sej 1985 krótko do matury prěni króć do NDR, wudach swoje pjenjezy z nanućeneje změny za tačele. Tak přińdźech tež k swojej prěnjej tačeli ze serbskej hudźbu. Tačel »Och, rjana róža« Statneho ansambla za serbsku ludowu kulturu wotewrě mi nowy zwukowy swět. Přetož słowjanska »ludowa« hudźba za koncertnu žurlu bě mi lědma znata, wothladajo wot Dvořakowych »Słowjanskich rejow« abo wot wěstych pasažow w Smetanowej »Předatej njewjesće«. Dźěl spěwnych sadźbow a rejow bě wot Bulanka w »ludowym tonje« nowy skomponowany a měješe na mnje jako njenazhoniteho, ale tež bjezpředsudkoweho słucharja enormny wuskutk. Hakle lěta pozdźišo sym zhonił, zo bě hudźba pola Serbow samsny wulki wuskutk wuwabiła ...
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Štóž chcył dušu jednoho naroda dodnić, tón dyrbi jeho ludowe spěwy a reje znać a přeslědźić. Po tutej maksimje jednaše madźarski komponist Béla Bartók. Wón pućowaše po juhowuchodnej Europje a nazběra při tym přez 10.000 spěwow.
Jurij Winar, 1909 w Radworju rodźeny, studowaše po maturje pedagogiku, ludowědu a hudźbu w Drježdźanach. Po tym – w času přewzaća mocy přez Hitlera – skutkowaše jako wučer a hudźbny direktor Zwjazka serbskich spěwanskich towarstwow. Móžemy za to měć, zo je wón hromadźenske a slědźenske skutkowanje Belé Bartóka na polu ludoweho spěwa sćěhował a – wotpowědujo časej dale bóle tajnje – w podobnej misiji we Łužicy po puću był.
Potłóčowanje serbskeho luda docpě za čas nacionalsocialistizma swój wjeršk. Hudźbna kultura naroda hrožeše so dospołnje zhubić, powědaše Jurij Winar 1985 w rozhłosu NDR. Hižo w meji 1945 organizowaše wón prěni serbski koncert po wójnje. Na nim wustupištej mjez druhim chór Meja kaž tež chór sowjetskich oficěrow. »W tym tehdy hišće jara skóncowanym měšćanskim dźiwadle Budyšina. Škleńcy woknow šćerkotachu – a wětřik duješe ze wšěch róžkow a durjow. Ale móžachmy, bjez toho zo nas z jewišća wuhnachu – štož bě so w nacistiskim času často stało – swobodnje spěwać. Rjenje, wótře a jasnje, tak kaž to po tych dwanaće lětach hišće móžachmy.«
Pśechod. Přechod. Übergang. Prehod 03
W přichodnym połdra lěće budźe njewšědna wustajeńca łužiskich a korutanskich tworjacych wuměłcow w muzejach w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej widźeć, přewodźana wot čitanjow a koncertow ze serbskej a słowjenskej literaturu a hudźbu. Z mjeztym třećim wudaćom pokročuje słowjensko-serbske zhromadne dźěło na polu wuměłstwa.
Před pjeć lětami wotměchu so na iniciatiwu korutanskeho Słowjenca Karla Vouka Serbske kulturne dny w Korutanskej w Awstriskej. Wuměłc so wobšěrnje ze serbskej a łužiskej tematiku rozestaja. Najmarkantniši drje je jeho cyklus »Satkula abo (st)wor(jen)a krajina«, kotryž bě jako druhi dźěl projekta »Přechod« na wšelakich městnach we Łužicy wustajeny.Wustajeńca »Přechod 03« započina so 26. meje w Budyskim Serbskim muzeju, budźe dale wot 3. oktobra w Slovenj Gradecu (KGLU), wot 23. januara 2020 w Celovecu (MMKK) a wot 25. junija 2020 w Choćebuskim Serbskim muzeju widźeć. Grafika: Karl Vouk
Wustajeńcu »Wobrazy krajiny« charakterizuje zajimawy wuběr twórbow k temje krajina. Poprosych dr. Andreju Hribernik, Noru Leitgeb a Sabrinu Kotzian, zo bychu něšto wo dwanaće wuměłskich pozicijach powědali. Andreja Hribernik nawjeduje Korutansku galeriju tworjaceho wuměłstwa (Koroška galerija likovnih umetnosti, KGLU) w Slovenj Gradecu a je zastupjerjow za słowjensku Korutansku wubrała. Nora Leitgeb dźěła w Muzeju moderneho wuměłstwa Korutanska (Museum Moderner Kunst Kärnten, MMKK) w Celovecu, kotryž je tohorunja na projekće wobdźěleny a pisa katalogowe teksty k twórbam awstriskich Korutanjanow. Wuměłska stawiznarka Sabrina Kotzian z Choćebuza dźěła za Wuměłski archiw Beeskow a pisa teksty k twórbam serbskich wuměłcow.
Twórba Handrija Dučmana a Korle Awgusta Kocora
Hdyž dóstach dźakowano swojemu přećelej a komponistej Janej Cyžej móžnosć, so z klawěrnej sadźbu Kocoroweho a Dučmanoweho »Wodźana« zeznajomić, wabješe mje šansa, kotruž twórba za dźiwadło skići. Myslu předewšěm na jara staru a přiwšěm jara modernu metodu, hdyž wustupuja postawy z chóra, kotryž jednanje předstaji a je komentuje. K twórbje dóstach so ze zajima za Kocorowu hudźbu runje tak kaž za Handrija Dučmana, kotryž w lětach 1851–1860 w Serbskim seminarje w Praze bydleše. Nic naposledk pak wabješe mje postawa wódneho muža, pola nas w Čěskej znata z balady »Vodník« Karla Jaromíra Erbena. Tuta wuńdźe 1853 w jeho zběrce »Kytice« (Kwěćel) a so prawidłownje znowa wudawa.
Powšitkownje so z toho wuchadźa, zo bě Erben Dučmanoweho »Wodźana« inspirował. To je móžne, dokelž chodźeše Erben jako mentor za serbskich studentow do Serbskeho seminara a Dučman jeho tuž wosobinsce znaješe. Myslu wězo, zo słuša Wodźan bóle do mytologiskeho swěta Serbow hač do čěskeho. Hdyž pohladamy do prěnjeho wudaća Dučmanoweho Wodźana 1895 we Łužicy, so w předsłowje awtora Erben njenaspomni. Jako předłohu za swoju twórbu mjenuje ludowu baladu wo wódnym mužu, kotruž bě Jan Arnošt Smoler we Łazu napisał a w zběrce Pěsnički hornich a delnich łužiskich Serbow (1841) wozjewił. Dale naspomni »narodnu baladu« Michała Hórnika »Wódny muž«, kotraž je adaptacija ludoweho teksta. Komponist Bjarnat Krawc pósła ju Dučmanej w lěće 1877 hromadźe ze swojimi přispomnjenjemi a próstwu, zo by ju rozšěrił, dokelž chce ju zhudźbnić. Zdobom Dučman wuwjedźe, zo njeznaje datum nastaća Hórnikoweje balady. Wažniše hač samy datum pak je za nas, zo je hižo rozšěrjena do dialogoweje formy a tuž wobsahuje zarodk libreta.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Wědomostne wobdźěłanje hudźby jednoho naroda móže so hakle zwoprawdźić, hdyž je dosć dźěłow, kiž hodźa so historisce a stilistisce do jednoho wuwića zarjadować. Na němskej stronje běše to Hugo Riemann, kotryž ze swojim hudźbnym leksikonom w lěće 1882 jako prěni muzikologa kompendij předpołoži, kiž bě kmany, narodne hudźbne wědomje w słowach zwuraznić. Jana Rawpowa »Serbska hudźba« wuńdźe 1978, potajkim nimale 100 lět po Riemannowym leksikonje, je pak za serbski narod po wuznamje přirunajomne. Rawp analyzuje, kak sta so ludowy spěw ze zarodkom hudźbneje kultury. Zajimawy w tutym zwisku je interview, kotryž da wón jenož mało měsacow do swojeje smjerće sćelakej Deutschlandfunk. Tam praji: »Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.« Njebě zawěsće připad, zo je Rawp njewědomje zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« ze sobu zwjazał.
Wó wukładowanju zwěrjecych głowow ako wupyšnjenje pókóńcow a ortgangow na dolnołužyskich bolanych domach
W Błotach a šyršej wokolnosći zda se byś konsens, až wupyšnjenje pókóńcow jo wósebnje typiske za region a zasadnje pśedstajijo wužowego krala, kenž jo był starym Słowjanam swěty. Stakim se tuchylnje ortgangi (bocne kšomy kšywa pśi padorownych pókóńcach) wobnowjonych a nowych twarjenjow, jo samo domcyki na busowych wustanišćach, z tym symbolom wudopołniju. Ewentuelny historiski zmysł se pak rědko diskutěrujo. Na zwěrjece głowy dopominajuce wupyšnjenja pókóńcow a swislow pak su akle relatiwnje pózdźe zajm ludowědnikow zbuźili; tak póchadaju prědne wopisowanja z lěta 1880 wót Willibalda von Schulenburga. W tom casu pak su wupyšnjenja južo kradu dłujku tradiciju měli, bźez togo až mógali se jasne pomjenjenja motiwow dopokazaś. Slěźenja wokoło burskich domow pak pokazuju na to, až njejadna se wó lěttysace stare, ale wó relatiwnje młode motiwy, dokulaž swisle wustupuju w našom rumje někak wót póznego 16. resp. ranego 17. stolěśa. To zwisujo z notnymi změnami, kótarež su nastali pśi stajanju walmowych abo połwalmowych kšywow (ze styrimi schylonymi płonjami): Móžne druge zakóńcenja kšywa su sebje pominali spušćobny šćit za ortgangi, to groni za bocne kšomy pókóńcow.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Bjarnat Krawc, narodźeny 1861 w Jitru, njebě jenož legitimny potomnik Kocora a Pilka, ale zdobom prěni hudźbnje wobšěrnje wukubłany serbski komponist. Po započatkarskich lětach na Budyskim wučerskim seminarje dźěše do Drježdźan a wopytowaše konserwatorij, hdźež bě šuler Felixa Draeseke. 1918 bu na Kralowsko-sakskeho hudźbneho direktora pomjenowany, 1923 załoži wón Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow a wot 1926 do 1928 redigowaše prěnju serbsku hudźbnu nowinu »Škowrončk ze serbskich honow«, přiłohu Łužicy. Załoženje Serbskeho sinfoniskeho orchestra, wo kotrež so Krawc prócowaše, so z financielnych přičin njeporadźi. Krawc wjele pućowaše, wosebje do słowjanskeho wukraja, ale tež po Němskej. Z jeho zaměrom bě, serbski ludowy spěw tež do cyłoněmskeje šulskeje hudźby zapřijeć. Tak wuda tež spěwniki, kiž rozšěrichu so po cyłym němskim mócnarstwje.
Jako komponist stwori Krawc klawěrnu hudźbu a komornohudźbne dźěła, nimo toho oratorij »Wójna a měr«. Najwažniša kompozicija z dźensnišeho wida pak je wobšěrny cyklus wobdźěłanjow serbskich ludowych spěwow za spěwarski hłós a klawěr. Tute »33 serbskich ludowych spěwow« su za artificielnu hudźbu Serbow runje tajki měznik kaž Kocorowy oratorijowy cyklus »Počasy«. Jeho přikład při tutej kompoziciji bě bjezdwěla Johannes Brahms, kotryž bě ze swojimi »Němskimi ludowymi spěwami za spěwarski hłós a klawěr« měritka sadźił. Přez Krawca bě so nětko tež serbski ludowy spěw doskónčnje do koncertneje žurle dóstał.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Zašły raz zaběrachmy so z Korlu Awgustom Kocorom, kotryž je z oratorijowym cyklusom »Počasy«, inspirěrowany wot zynkoweje rěče Haydna, samostatnu serbsku wuměłsku hudźbu stworił. Na tute pioněrske dźěło móžeše Jurij Pilk natwarjeć.
Uwertěra k Shakespearowej dramje »Són lětnjeje nocy« sčini 17lětneho Felixa Mendelssohna-Bartholdyja přez nóc sławneho. Z njej njeje jenož swój zahe zrały talent dopokazał, ale tež žanr uwertěry jako tajki rewolucionował, jón do hudźbneje epochi romantiki zwjedł.
W serbskej komornej hudźbje ma Pilk podobny wuznam kaž Mendelssohn-Bartholdy w němskej: Jeho uwertěra k spěwohrě »Smjertnica« je romantiske klučowe dźěło za orchester.
Zajimawe je, zo w Hodźiju jako syn policista rodźeny Pilk – hinak hač Kocor – w prěnim rjedźe njebě hudźbnik, ale stawiznar a ludowědnik. Ale hižo na Budyskim wučerskim seminarje pokaza so jeho talent při klawěrje. Tola rozsudźi so za powołanski puć wědomostnika a promowowaše na Rostockskej uniwersiće z historiskej temu. Přeslědźi situaciju Wjazońčanskeje gmejny za čas wuswobodźenskich wójnow. We Wjazońcy móžeše tež prěnje powołanske nazhonjenja jako pedagoga zběrać.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Po tym zo sym w poslednim wudaću korjenje serbskeje artificielneje hudźbneje kultury wobjednał, dźe tule wo jeje prěni wjeršk: tworjenje Korle Awgusta Kocora, kotrehož móžemy bjez přehnawanja »nana serbskeje wuměłskeje hudźby« mjenować.
Jako prěnja wusahowaca wosoba w němskej hudźbnej tradiciji płaći Heinrich Schütz. W ćmowym času Třicećilětneje wójny rozšěrješe ze swojimi twórbami tróšt a nadźiju a bu tohodla »Lumen Germaniae« (»swětło Němskeje«) mjenowany. Přez wukubłanje w Italskej bě hudźbnje na wyšinje časa a jako dwórski kapałnik w Drježdźanach je twórby stworił, kotrež němsku hudźbnu kulturu trajnje formowachu a płódnu pódu tworjachu, na kotrejž móžeše na př. Bach rosć.
Serbja, kiž žanu aristokratiju njemějachu a połnje pod němskim knjejstwom stejachu, njemóžachu dwórsku hudźbnu kulturu wuwić. Hakle w 19. lětstotku běchu wuměnjenja za samostatnu wuměłsku hudźbu date, wurosćace přez nastawace narodne wědomje a na zakładźe poměrnje liberalneje kulturneje politiki w sakskim dźělu Łužicy. Krajnostawske wučerske seminary postarachu so wo rozmach kubłanskeho niwowa a přićahowachu młodych muži, kiž chcychu wjace hač status »chudeho wjesneho wučerja«. W Budyskim seminarje hromadźeše so »serbska awantgarda«, prócujo so po přikładźe młodych čěskich a pólskich intelektualnych wo narodne zbudźenje we wuměłstwje. Mjez nimi běše K. A. Kocor, pochadźacy ze Zahorja pola Budestec.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
»Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene, mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.«
Takle rozłoži 2007 zemrěty muzikologa Jan Rawp, jedyn z najwažnišich znajerjow serbskeje hudźby, w interviewje ze sćelakom Deutschlandfunk pochad mjena swojeho luda. A njeje žadyn připad, zo je so při tym skrótka zaprajił a zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« rěčnje jedne z druhim zwjazał. Přetož spěwy, kotrež su serbske maćerje přez generacije dale dawali, tworja hudźbny pomjatk serbskeho naroda, su zarodk wuměłskeje hudźby.
W běhu křižneje wójny přećiwo Serbam wokoło lěta 1000 sej němscy kejžorojo poněčim słowjanske kmjeny podćisnychu. W dźensnišej Předpomorskej eksistowaše pak tež potym »słowjanska hudźba«. Ryćer a pozdźiši lubosćinski spěwar Wiclaw Rujanski, zemrěty wokoło 1325, je 17 melodijow zawostajił. Namakamy je w »Jenaskim rukopisu spěwow«. Tutón codex je jedna z najwažnišich zběrkow swětnych spěwow wysokeho srjedźowěka. Wiclaw słušeše drje k Rujanjanam, druhemu słowjanskemu kmjenej hač dźensniši Serbja we Łužicy, a tola su jeho spěwy za mnohe lětstotki posledni dopokaz zapadosłowjanskeje wuměłskeje hudźby. Spěwany ludowy spěw sta so ze zakładom wšěch hudźbnych aktiwitow.


text:
Reakcije Pólskeje na wuznamjenjenje Olgi Tokarczuk z Nobelowym mytom
Waršawa. Přewšo hordźi su wobydlerjo Pólskeje na wědomje brali, zo je jich spisowaćelka Olga Tokarczuk lětuše Literarne Nobelowe myto dóstała. Wšojedne, dokal lawreatka myta w kraju přińdźe, ludźo steja w dołhich rynkach před wulkimi žurlemi, zo bychu zastupny lisćik za zarjadowanje z počesćenej dóstali, sej jeje najnowšu knihu kupili a signować dali. Tajki nawal dožiwichu njedawno we Wrócławju, hdźež Tokarczuk nětko bydli. Dokelž městna na žurli filharmonije njedosahachu, běchu zamołwići před njej wulku widejosćěnu stajili, na kotrejž móžachu zajimcy zetkanje z čitarjemi sćěhować. Wrócławski wyši měšćanosta Jacek Stróżyk je spisowaćelce njedawno titul čestneje wobydlerki spožčił. Nimo toho móžeše kóždy, kiž wobsedźi někajku knihu Olgi Tokarczuk, ju cyły kónc tydźenja jako jězdźenku za wšitke zjawne wobchadne srědki metropole wužiwać.


text:
Cukinia je dobroł na wszysko… to czamu by sie niy narychtować z ni1 ciasta? Muter2 mi pedziała3, że ciotka Eldza moł4 recept na ciasto ze cukiniōm5, to dzwonia i sie pytōm. Potyn trocha sie tam zmiyniōm i robia eksperymynty na moji Babie6 (yno żeby mie feministki nie chyciōły 😉 ) Robiōł żech je już- abo dopiyro- dwa razy, ale za kołżdym razym we kuchni fajnie wōniało7 i potyn my wszysko zezarli8 😉
Co potrza?
300 g ôleju9 (joł żech doł rołz słōnecznikowy, a rołz żech go pomiyszoł ze rzepakowym)
1 szklōnka cukru (jak lubicie barzi10 słodke, to mogecie dać trocha wiyncyj)
500 g mōnki pszynny
4 jajca
3 łeżeczki cynamōnu
0,5 łeżeczki soli
3 łeżeczki kakao
kapka arōmatu rumowego (jak mołcie waniliowy abo cuker waniliowy, to tyż moge być)
100 g ôrzechōw
2 łeżeczki proszku do pieczynioł
1 łeżeczka sody
500 g tartyj11 cukinii
Nojprzōd12 wymiksujcie jajca ze cukrym, potyn wciepcie tam reszta składnikōw, wymiyszejcie, wciepcie13 na blacha i wrojście14 do pieca nagrzōnego na 175-180 stopnia na 45 minut- pod kōniec dejcie pozōr15,żeby sie niy przipołlōło.
Ô pierzina, chyba żech sam nigdy niy mioł takego krōtkego receptu na ciasto 😉
Jedne co Wōm moga jeszcze pedzieć, to to, że ôrzechy idzie16 pokrajać na mańsze kōnski i dać rajn17 abo, jak już ciasto bydzie na blasze, to je powciepować18 na wiyrch i ône sie tam tak fajnie podpiekōm. Smacznego 🙂
1niej
2mama
3powiedziała
4ma
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6żonie
7pachniało
8zjedli
9ô = ło
10bardziej
11potartej
12najpierw
13wrzućcie
14włóżcie
15uważajcie
16można
17do środka
18powrzucać


text:
Erfurt (B/SN). Nimo hižo wobstejaceje mošeje w Berlinje chce muslimska wosada Ahmadiyya dalšu w Erfurće-Marbachu natwarić. Na wuchodźe maja muslimojo swoje Bože słužby dotal w bydlenjach abo w něhdyšich wobchodach. Te pak su po informacijach wosadow dale a bóle přepjelnjene, dokelž ličba ćěkancow přiběra. Erfurtska wosada ma 70 sobustawow. Nabožinske zhromadźenstwo Ahmadiyya Muslim Jammar (AMJ) rozumi so jako swětowe islamske reformowe hibanje. Po swójskich podaćach zastupuje jeničce měrliwe hódnoty islama, kaž su to runohódnosć muža a žony, dźělenje nabožiny wot stata, skónčenje namócnych akcijow w mjenje islama a dodźerženje w koranje zapřijatych čłowjeskich prawow. W Němskej ma AMJ po swójskich podaćach 35 000 sobustawow a wudźeržuje 39 mošejow, 225 wosadow, jedyn TV-sćelak a jedne nakładnistwo.
Wobswětowa encyklika


text:
Kóždy čłowjek zawostaji na tutym swěće slědy, tež w druhich čłowjekach. Wječor steješe cyle w znamjenju pytanja za slědami, kotrež bě zwjazowacy element programa. Hižo 23 lět dołho so koncertny rjad na proze noweho lěta wotměwa. W lětušim jubilejnym lěće Clary Schumann bě to pjeć koncertow, posledni zaklinča 23. februara w Lipsku w Schumannowym domje. Beethovenowy klawěrny kwartet C-dur wotewri z rozmachom derje wopytany wječor. Beethoven komponowaše jón hižo z 15 lětami. Hižo tehdy bě w nim ženij spóznać, kajkiž měješe so pozdźišo jónu stać. Pomałka 2. sadźba wuwi so w dalšim k wulkemu wokřewjenju z nutrno-lubosćiwymi melodijowymi linijemi. Beethoven sćěhowaše w tutym klawěrnym koncerće slěd Mozarta, štož bě wosebje w 3. sadźbje pytnyć: Wjesoły rejowanski spočatk po wašnju Mozarta da mnohim noham w publikumje čumpotać. Bohužel běchu smyčkarjo tróšku wot wotewrjeneho koncertoweho křidła zakryte, kotrež mały rum dominowaše.
Z jednym ze spěchowarjow koncertneho rjadu, z loni w Budyšinje zemrětym serbskim komponistom Detlefom Kobjelu, so dźěl ze serbskimi kompozicijemi wotewri. Kobjela zawostaji mnohostronske dźěło, mjez druhim twóbu »Nenia«, kotruž wěnowaše dwustotym posmjertninam Mozarta a kotraž předstaji so tu we wobdźěłanju za braču a klawěr. Swjatočne, pomałe smjertne hrona w brači – jara rjenje hrate wot Waltraut Elvers – so w swojej tragice dale bóle stopnjowachu, doniž klawěr z choralom njezasadźi, kotryž brača cunjo komentowaše. Měrne wuklinčenje wobeju wubudźi zaćišć tróšta a měra.


text:
V nece, przed velacëjõ do pòlskjéwo parlamentë, vëznaczonõ na 13. pajicznjika 2019 r., rozmajité jidze wuzdrzëc parole, co majõ wobëvatela do velovanjéwo zachãcëc. Njechtërni kandidacë navetka pò-kaszëbskù do nas ze svòjich banéróv ë lecónkóv wolajõ, blós z vjiksza na konkretné pitanja wodpòvjadac nje chcõ. Rzeczëma so, co ta latosô kampanjijô je woglovò tak zmùdnô jak nen jesénni deszcz za woknã.
Rzõdzõcô parteja rozdôvô ë przëwobjecëje vszëstkò ë vszëstkjim, a przez to ve vszëternôstkjich rãkingach „vëmjôtô”, zôs procëmnjicë prosto chãce bjôtkòvanjô sã z tak mòcnim kònjã nji majõ, në téj blós straszõ, że chto glosë nje woddô (na njich), ten wo straci. Tedë jô sã pitajã: majõ Kaszëbji glos v tëch velacëjach? To znaczi – mómë më za kòwum velovac ë za czim velovac?
Kòżdi sóm nó të pitanja so wodpòvjé ë kòl wurnë zrobji, co mdze chcôl. Vedle mje vjikszosc Kaszëbóv púdze „za vjarõ”, „za prôvdzëvõ Pòlskõ” ë „za chlebã” velovac. Mògã sã wó to z kòżdim ë wo vszëstkò vjatovac. Blós dzél – nôvjici z tëch mjastovëch Kaszëbóv – zrobji co jinéwo ë „za wolnoscõ”, ”za rozmajitoscõ” ë „za Pòlskõ wobëvatelskõ” mùrã stanje. Dze mdõ ti, co „za bëlnõ Kaszëbskõ”, „za rejonóv samòrzõdzenjé” ë „za wostavjenjim v Kaszëbsce vjikszéwo partë z naszëch pòdôtkóv” glos woddadzõ? Ti v szúnungú wostónõ. Dlô njich prosto vibjorë nji ma.
Kaszëbji nje mdõ mjelë glosú njigdë, pòkji svòji pòlitikji nje bõdõ mjelë. Prziklôd Rësznotë Autonomje Szlõska ë rozmajitëch ji mùtacij (v tim falú: Szlõskô Rejonalnô Parteja) to nôlepji pòkôzëje. Chòc jima rôz lepji a rôz gòrzi jidze, nji móże rzec, co vjizie svòji tatczëznë nji majõ ë wó co sã bjôdkùjõ dobrze vjedzõ. A Kaszëbji? Kaszëbji – wodkõdka le nen nôród v mòdernëch czasach XIX stalecô sztôltovac sã zaczõn – sõ na pòstrónkù provadzoni. Pòlskji ksãżô katolëckji ë pòlskji nôrodnjicë za dlúgjéwo newo pòstrónka nje pòpùszczõ. Rejonalni jãzëk nama dalë, diktando pjisac, spjevac, túńcovac ë vëszëvac më móżemë. Za svòjõ kaszëbskõ pòlitikã sã brac? Anji navet!
To tak nje je le dzisô. Chcemë sã blós Jaroszovi Derdovskjémù przëzdrzec, chto mjôl na njewo cësk ë skõdka sã ta jewo parola vzãna, że „nji ma Kaszub bez Pòlonji…” co jã dzisô tak rôd v Kaszëbskò-Pòmòrskjim Zrzeszenjim ë Kaszëbskjim Jinstitúce pòvtôrzajõ. Ale navetka Zrzeszińcë doch bëlë v dzélú namerkôni pòlskò-nôrodnõ dejõ, bò wod Vjôlgji Pòlskji do Vjôlgji Pòmòrskji nje je dalek, a Aleksãder Labùda ë Jignac Szútenberg na pòczõtkú lat 30. XX stalecô v parteji, co sã zvala Stronnictwo Narodowe, bëlë ë na terenje Gdinje antiżëdovskjé ë antimjészëznové gazétë kòlpòrtovalë.
Dzisôdnja Prawo i Sprawiedliwość v svòjim programje vjici Kaszëbóm nje daje, jak le pravò do tewo, co më jú mómë ë cvjardé stanovjiszcze, że jú njic sã nama nje nôleżi ë kòżdô glova vëżi pòdnjoslô mdze wukjidlô. Platforma Obywatelska (Koalicja Obywatelska) chce vszëstkjim davac pò róvno, a to mje vëzdrzi za jinõ fòrmõ kùlturovi asimilacie, do jakji doch kòżdé państvò dõżi. Czemù téj tak vjele dzejarzóv kaszëbskjich parlãczi sã z tima karnama ë na jich lëstach do parlameńtë sztartëje?
To je dosc prosto vëtlomaczëc. Kò doch kòrzenje ti lëdze majõ jistné. Jô sóm pamjãtajã sebje, kjéj jô v kòscele v 80. latach wuszléwo stalecô spjévôl: „Tylko pod tym krzyżem, tylko pod tym znakiem, Polska jest Polską, a Polak Polakiem”. Abò: „Ojczyzno ma, tyle razy we krwi skąpana! Jakże wielka dziś twoja rana? Jakże długo cierpienie twe trwa”. Abò: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie!”.
Z vjiksza Kaszëbji cignõ dzis do tëch, co jidentifikùjõ sã jak wonji sami. Różnjice nje sõ vjôlgjé. Za PiSã velëje katolëk-Pòlôch-Kaszëba, a za KO velëje Pòlôch-katolëk-Kaszëba. Vëzdrzi nó to, co Kaszëbji-Kaszëbji-katolëcë/evanjelëcë/bezvjarni nji majõ za kjim velovac. Tak mdze, pòkji nje stvòrzi sã naja parteja. Do tewo czasë mdzemë vjedno vëbjérelë mjészé zlo.


text:
Aleksandr Bogdanow
Aleksandr Bogdanow (ros. AлekcaHдp AлekcaHдpoBич БorдaHoB), urodzony kej Aljaksandar Malinouski (bjo. AляkcaHдap MaлiHoўcki) 22 śyrpńa (starygo uordnůnga) 1873 we Grodńy (wuůnčas Imperjům Rosyjske, terozki Bjouoruś); zmar 7 kwjetńo 1928 we Moskwje - dochtůr, filozof, ekůnůmista, pisoř science fiction a rewolucjońista pochodzyńo bjouoruskigo kerygo zainteresowańa rozćůngouy śe uod teorji systymůw po uodwracańy procesu stařyńo čowjeka bez transfuzyje krwi.
Jygo teorje skrytykowou Wuodźimjeř Lyńin we dźele "Materjalizm a ympirjokrytycyzm".


text:
Budyšin. Po sylnym njewjedrje 22. junija tež mnozy priwatni wobsedźerjo lěsow na swojich ležownosćach škody zwěsćeja resp. spytaja je wotstronić. Tole pak móhło strašne być a žada sej wosebite wukubłanje. W zašłosći je při tajkich dźěłach časćišo k njezbožam dóšło, kotrež mějachu zdźěla tragiski wukónc. Zwjetša je jeno z ćežkej techniku móžno škody wotstronić. Tohodla delni lěsniski zarjad Budyskeho krajnoradneho zarjada wšitkim wobsedźerjam lěsa poruča so w lěsniskich rewěrach abo na krajnoradnym zarjedźe wobhonić, kak móža škody w lěsu bjez stracha wotstronić. Najlěpje je, hdyž tajke dźěła fachowym firmam přewostajimy. Wone nimaja jenož wukubłanych sobudźěłaćerjow, ale tež wotpowědnu specielnu techniku.
Planuje putnisku jězbu
Smjerdźaca. Přichodnu putnisku jězbu z busom do Medźugorja w Bosniskej-Hercegowinje planuje Smjerdźečan Gerat Róbl wot 30. septembra do 7. oktobra 2017. We wobłuku jězby je tohorunja dnjowy wulět do Dubrovnika předwidźany. Přizjewjenja, kotrež přijimuje Gerat Róbl pod telefonowym čisłom 035796/ 96 540, su hišće móžne.
Hudźa na torhošću


text:
Terrorystyczne angrify we Paryżu we listopadźe 2015
Terrorystyczne angrify we Paryżu we listopadźe 2015 – seryjo angrifůw, kerych dokůnano 13 listopada 2015 ok. 21:15 (podug czasowyj sztrafy CEST) we 11. a 10. dźelńicy Paryża. podug roztomajtych zdrzudłůw we angrifach poginůło przez 120 ludźi. Bůło ńy myńi kej 6 sztrzylańinůw a trzi wybuchy. Stzrelańiny bůły m. in. we restauracyji Petit Cambodge a barze Le Carillon, a nojsrogszo we tyjatrze Bataclan, kaj zamachowce wźyńi tyż zakłodńikůw, ze kerych ůng. 100 ńyskorzi zaszlachtowali. Eksplozyje bůły przi Stade de France a we handlowym cyntrům Les Halles. We Francyji uogłoszůno stan wyjůntkowy a prziwrůcůno kontrole na grancach.
Zdrzůdła[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- gazeta.pl (we polskij godce)
- Guardian (we angelskij godce)
- ABC news (we angelskij godce)


text:
Na jutrownych wikach serbske wuměłstwo a kulturu předstajili
Nowa Łuka (JoS/SN). Debić jutrowne jejka ze serbskimi motiwami w znatych debjenskich technikach je wažna forma, tradiciju hajić. Tole pokazuja kóžde lěto na srjedźołužiskich jutrownych wikach w Nowołučanskim wjesnym hotelu. Jutrowne wiki na wsy a w přijomnej swójbnej atmosferje njejsu kónc tydźenja jenož wopytowarjow z bjezposrědnjeje wokoliny přiwabili, ale tež wot druhdźe, kaž Carolu Stauberowu z Berlina, rodźenu Wojerowčanku, a Hansa Schimanka z Kamjenicy, kiž z Noweje Łuki pochadźa.


text:
W čěskim Rumburku spominaja jutře, sobotu, na 100. róčnicu tamnišeho zběžka wojakow kónc Prěnjeje swětoweje wójny. Zachować maja so dopomnjenki na prócowanja wo měr.
Rumburk (SN). W měšćanskim parku Rumburka njedaloko tamnišeje cyrkwje swj. Ławrjenca wotměje so jutře, 19. meje, w 15 hodź. wopominanske zarjadowanje, na kotrymž dopominaja na zběžk wojakow 1918. Tehdy so čěscy wojacy spjećowachu za awstrisko-madźarske wójsko wojować. Zběžk bu brutalnje poraženy. Dźesać młodych wojakow mócnarjo wotprawichu, mnohich dalšich pósłachu na frontu abo jich zajachu. Na tónle tragiski podawk w poslednim lěće Prěnjeje swětoweje wójny dopomina pomnik w měšćanskim parku.


text:
You are here
Irena Skórska
dr Irena Skórska
Starszy wykładowca
Email >>here<<
Phone:
Employees ahve emails with username name.surname in domain wat.edu.pl.
Email addresses are not given explicitly to protect against spam programs.
Email addresses are not given explicitly to protect against spam programs.
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski
Maciej Kiedrowicz
Marek Sawerwain, Joanna Wiśniewska
Marian Chudy
Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Tadeusz Nowicki, Zbigniew Tarapata
Zbigniew Wesołowski
Andrzej Walczak
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer


text:
NA STARYM RYNKU
"Na Starym Rynku" to tytuł autorskiego programu Jacka Babiela. Program można było oglądać w Telewizji Łomża od maja 2006r. do lutego 2009r. Zobacz zdjęcia.
Gośćmi programu "Na Starym Rynku" byli:
Jerzy Engel jr, Marek Przeździecki, Jarosław Cholewicki, Jan Jarota, Lech Antoni Kołakowski, Tomasz Wysocki, Jan Miłosz Zarzycki, Artur Filipkowski, Bronisław Komorowski, Anna Ogrodnik-Wycik, Henryk Trojanowski, Maciej Zajkowski, Sławomir Szulc, Stanisław Kaseja, Elżbieta Gadomska, Leszek Taborski, Wiesław Jemielity, Mieczysław Bieniek, Wojciech Winko i Zenon Piechociński, Zygmunt Zdanowicz, Roman Borawski, ks. biskup Stanisław Stefanek, Jerzy Brzeziński i Lech Antoni Kołakowski, Andrzej Kiełczewski, Jerzy Brzeziński, Teresa Steckiewicz, Andrzej Chojnowski, Jolanta Supińska, Marek Olbryś i Jacek Piorunek, Krzysztof Sychowicz, Marcin Brunon Sroczyński, Stefan Kwiatkowski, Tadeusz Zaremba, ksiądz Andrzej Święciński, Krzysztof Kozicki, Robert Tyszkiewicz, Krzysztof Babiński, Maciej Zajkowski, Stanisław Kaseja i Andrzej Supryniuk, Tadeusz Zysik, Aleutyna Kołos i Janusz Żebrowski, Jacek Saryusz Wolski, Janusz Korwin-Mikke, Gniewomir Rokosz Kuczyński i Janusz Wojciechowski, Jarosław Schabieński, Marcin Wiliński, Jerzy Dołęgowski, Jan Rokita, Andrzej Lepper, Leszek Kołakowski, Krystyna Hoffman, Henryk Krajewski, Marek Olbryś, Władysław Tocki, Barbara Porwoł, Lech Antoni Kołakowski, Jacek Nowakowski, Marian Jaszewski, ks. Marian Mieczkowski, Mieczysław Czerniawski, Maciej Zajkowski, Jan Miłosz Zarzycki, Krzysztof Choiński, Józef Staniaszek i Andrzej Kraszewski, Mariusz Kamiński, Mirosław Skawski, Robert Tyszkiewicz, Leszek Kołakowski, Jerzy Dołęgowski, Jerzy Brodziuk i Bogumiła Olbryś, Roman Borawski, Roman Engler, Donata Godlewska, Katarzyna Patalan, Sławomir Zgrzywa, Maciej Andrzej Borysewicz, Mieczysław Mazur, Andrzej Grzymała, Kamila Łada, Grzegorz Mackiewicz, Marek Olbryś i Jacek Piorunek, ks. Andrzej Święciński, Edward Łada i Jacek Albin Nowakowski, Marcin Brunon Sroczyński, Arkadiusz Kułaga, Krzysztof Kozicki, Irena Zwornicka, Adam Ołdziejewski, Maciej Żywno, Teresa Steckiewicz, Jerzy Robert Nowak, Kazimierz Pieńkowski, Jerzy Kierażyński, Kazimierz Pawczyński, Jacek Piorunek, Wojciech Staszewski, Mirosław Oliferuk, Bogumiła Olbryś, Wacław Jastrzębski, Henryk Gała, Wojciech Dzierzgowski, Jadwiga Korytkowska Eryng, Jacek Szymański, Leszek Gołaszewski, Krzysztof Jankowski, Anna Ogrodnik-Wycik i Emilia Balik, Jarosław Zieliński, Urszula Kuczyńska, Dariusz Sipowski, Jan Miłosz Zarzycki, Maciej Zajkowsk, Marzena Rafalska, Zygmunt Zdanowicz, Roman Borawski, Marcin Sroczyński i Marian Nieciecki, Jacek Piorunek, Marian Jaszewski, Jarosław Antoniuk, Piotr Grabani, Henryk Piekarski, Krystyna Michalczyk-Kondratowicz i Mariusz Chrzanowsk, Jerzy Brzeziński Lech Antoni Kołakowski i Maciej Głaz, Krystyna Sobocińska, Maciej Zajkowski, Rafał Boguski, Krzysztof Sychowicz i Remigiusz Fabiański, Maciej Żywno, ks. Andrzej Godlewski, Kazimierz Dąbrowski, Janusz Nowakowski, Wiesław Jagielak i Sacita Chumaidova, Mieczysław Czerniawski, Jarosław Kaczyński.
- Jacek Babiel


text:
Kaszëbskô klawiatura dlô Linuksa
Kaszëbskô klawiatura je we wszëtczich nowich distribùcëjach ju bënë . Òsta òna zrëchtowónô ë zgłoszonô do freedesktop.org, przez naju (Michôła Òstrowsczégò ë Marka Kwidzińsczégò) w pòłowie 2006 rokù. Òd tegò czasu (przez aktualizacëjã nôslédnëch distribùcëjów) sta òna sã prakticzno ju dzélã wszëtczich ùniksowich sytemów. Aktiwòwanié ji taczé sómé jakno dlô kòżdegò jinegò jãzëka – wëdowiédzé ò tim dô baro wiele w sécë.
Przëmiôrë pòpùlarnëch linuksowich distriùcëjów zamëkającëch w se kaszëbska klawiaturã: Debian GNU/Linux – òd 4.0 (etch), Fedora – òd wersëji 8, OpenSUSE òd wersëji 10.2, Ubuntu (Edubuntu, Kubuntu, Ubuntu, Xubuntu) òd wersëji 7.04.


text:
„Tu rjekny Jězusej něchtó z črjódy: Mištrje, praj mojemu bratrej, zo bychmoj sej herbstwo rozdźěliłoj“ (Lk 12,13).
Herbstwo je za mnohich ludźi něšto jara wažne. A hižo mnoho swójbow su so rozkorili dla herbstwa a so mjezsobu hižo njeznaja. Někotraj staršej wobeńdźetaj tajku zwadu z tym, zo hižo do smjerće dźěćom herbstwo rozdźělataj. Zwada wo herbstwo pokaza, što je ludźom wažne. Nichtó njemóže sej ničo sobuwzać. Naša starosć by dyrbjała wosebje křesćanske zmyslenje być.
S. Chrystamarija
© D. Dzikiewicz, M. Nawka, D. Matik 2019 | Datenschutzerklärung


text:
Tydźeń po komunalnych wólbach čakaja čitarjo serbskich medijow hišće na wotmołwu na najbóle łoskoćiwe prašenje: Kak budźe zastupjer Swobodneho serbskeho wolerskeho zjednoćenstwa (SSWZ) z poskitkom CDU wobchadźeć, najsylnišej frakciji k absolutnej wjetšinje dopomhać? Dotalny předsyda frakcije CDU w starym Budyskim wokrjesu je zjawnje zdźělił, zo je wón mjez druhim k Swobodnemu serbskemu wolerskemu zjednoćenstwu styki nawjazał, přetož křesćanscy demokraća chcedźa z pomocu koalicije stabilnu absolutnu wjetšinu tworić.
Wothladajo wot toho, zo koalicija w klasiskim zmysle na runinje komunalneje politiki poprawom njeeksistuje, tajkele wuprajenje woznamjenja, zo nimaja wot časa přewróta na móc zwučeni CDUnicy wotpohlad, w nowym wokrjesnym sejmiku we wěcownych debatach z argumentami wo přihłosowanje ke konkretnym pozicijam wabić, ale chcedźa sej na spočatku zrěčenskich partnerow dobyć, kotrychž podpěra linije CDU je přeco zaručena. Wuprajenja jeničkeho radźićela SSWZ w prěnim interviewje njejsu tajke byli, zo by tajki model wuzamknjeny był, skerje nawopak, wón je indirektnje zaćišć sposrědkował, zo wón wo prašenju zwjazkarjow ryzy pragmatisce rozsudźi.
Wězo dyrbi wón jako jednotliwc z cyle praktiskich přičin wo kooperaciji z jednej frakciju přemyslować, jeli chce we wokrjesnym sejmiku porjadnje dźěłać móc. Ale zwjazkarstwo CDU/SSWZ by přeńdźenje přećiwo wolerskemu nadawkej było, wšako je SSWZ wuraznje nastupiło knježaceje (CDU-)politiki dla, kotraž je Serbam lěta dołho wosebje w kubłanskim a šulskim wobłuku škodźała. Štóž je prěnje foto radźićela SSWZ po wólbach wuhladał, dokument gratulacije „jeho“ předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa Ludmile Budarjoweje, so praša, hač je tónle wobraz hižo předznamjo přichodneje koaliciskeje politiki.
Apropos Ludmila Budarjowa: Sym tehdom tydźenje dołho w internecach sobu z wjele druhimi přećiwo tomu polemizował, zo bu wona jako šefowka nakładnistwa wotsadźena, přetož sym postupowanje jej napřećo za njesprawne měł. A hač do dźensnišeho sej druhdy myslu, zo by wona snadź ze swojej energiju tola centrum Witaj nawjedować móhła. Wona je hižo wjele lět CDU přichilenje skutkowaca wosobina zjawneho žiwjenja. To jej za zło njebjeru, dokelž je wona w miljeju zakótwjena, hdźež je politiska sympatija za CDU tradicionelnje „z normalitu“. Tajke něšto rozumju, wšako sym sam jako jezuitski šuler wosomnaćelětny w Hamburgu do CDU zastupił – z tehdom plawsibelnych a dobrych přičin.
Tola z časa Chróšćan zběžka je tuta normalita w katolskich Serbach preč. Bywa dale a wjac ludźi, kotřiž politiku CDU w kubłanskim, kulturnym, socialnym abo tež hospodarskim nastupanju wotpokazuja. Woni pytaja tohodla za alternatiwami při wólbach a wola jónu bóle FDP, jónu jednotliweho lěwicarskeho a druhi raz SSWZ. Tutón trend je k tomu wjedł, zo mějachmy w Chrósćicach po přewróće z wuslědkami wokoło 80 procentow za CDU činić a nětk wokoło 40 procentow. Na tymle trendźe tež Tilich ničo njezměni, přetož bě w času zahubnych rozsudow knježerstwa sobu zamołwity čłon kabineta w Drježdźanach.
Z tuteje přičiny bych rady zhonił, kak budźe SSWZ we wólbnym boju ludźom sposrědkowanu njewotwisnoć wot CDU ze swojim radźićelom nětko w praktiskim dźěle zwoprawdźeć.


text:
Gioia Tauro (B/SN). Kardinal Pietro Parolin, statny sekretar we Vatikanje, je italsku mafiju w Kalabriskej na swjedźenju Božeho ćěła wótrje kritizował. „Kriminelne a mafiozne aktiwity, wusko zwjazane z korupciju, so křesćanskemu poselstwu njesměrnje spřećiwjeja.“ Ludźo w južnej Italskej maja z toho hospodarske a socialne problemy. Tež cyrkej ma wulku zamołwitosć, zo by situaciju polěpšiła, rjekny Parolin. Hakle loni bě bamž Franciskus składnostnje zbóžnoprajenja měšnika, kotrehož je koruptna mafija w Sicilskej zatřěliła, tajke mafiozne knježace struktury raznje zasudźił.
Přećiwo eksportej bróni
Berlin (B/SN). Wulke cyrkwje znowa kritizuja dowolnosće eksporta bróni krajam, kotrež su wobdźělene na wójnje z Jemenom. Praksa dowolnosće je w najwjetšej měrje problematiska, praji ewangelski předsyda Zhromadneje konferency cyrkej a wuwiće, prelat Martin Dutzmann. Němska je w prěnim połlěće eksport bróni w rozměrje miliardy eurow dowoliła do krajow, kiž wójnu z Jemenom podpěruja.
Pixi-knižki z bibliskej temu


text:
Islandyjo
Islandyjo, Republika Islandyje (Ísland, Lýðveldið Ísland) – państwo rozlygowane we Půłnocnyj Ojropje, kere uobejmuje wyspa uo takim samym mjańe a raja myńszych wyspůw, kej Vestmannaeyjar, Grimsey a inksze. Islandyjo przinoleży do nordyckich krejůw, a Islandczyki noleżům do skandynawskich ludůw.
Na Islandyji je srogo wulkańiczno aktywność a wykorzistywano je geotermalno ynergijo - same słowo "gejzer" pochodźi ze islandzkij godki. Mjano kraju uoznoczo "źymja lodu" a je lo Islandyje akuratne, lodowcůw je sam kupa, nojsrogsze: Vatnajökull - 8300 km², Langjökull - 953 km², Hofsjökull - 925 km², Mýrdalsjökull - 596 km² a Drangajökull - 160 km².
Bezma 60% ludnośći pomjyszkuje we stolicy - Rekjavíku a jygo mjejskij skupińe, pozostało tajla nojczyńśći uostrzodki wele wybrzeżo Atlantyckigo Uoceanu.
Anfang uosadńictwa bůł sam we 847 roku. Uod 930 fůngowoł Althing - zorta wjeca, kery połńůł fůnkcyjo stanowjyńo prawa. Po uokreśe samodźelności, kery trwoł 300 lot, Islandyjo popadła we zoleżność uod Norwygije, a ńyskorzi Dańije. Ńypodlygłość dostała we 1918 roku, a uod 1944 je rybublikům.
Mimo, iże podstawům gospodarki a dźiśej je łůw, nojwjyncy (69%) Islandczykůw mo robota we bedynterowańu, nojczyńśći we turystyce.


text:
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik
Sojusz Socjalistycznych Sowjeckich Republik (ros. Coюз CoBeTckиx CoциaлиcTичeckиx Pecпyблиk, CCCP, trb. Sojuz Sowjetskich Socjalističeskich Rjespublik, trl. Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik) inakszy SSSR, Sojusz Sowjecki – historyczne, totalitarne państwo socjalistyczne we Ojropje půłnocnyj a wschodńij a Azyje půłnocnyj a strzodkowyj.
Uobjymowoło plac kole 22 mln km² uod Bałtyckego Morza a Czornygo do Pacyfiku (nojsrogsze we historyji nowożytnyj śwjata), istńoło uod 30 grudńa 1922 do 26 grudńa 1991.
Republiki sojuszuEdytuj
S kůńcym swojigo istńyńo, we 1991, SSSR mjoł do kupy pjyntnośće republik (Zakałkasko FSSR we 1936 roku podźelůno na Armyńsko SSR, Azyrbejdżańsko SSR a Gruźińsko SSR; Karelo-Fińsko SSR wklůdzono do Ruskij FSSR we 1956 roku). Nojsrogszo s republik, tako skuli ludnośći, placu, jako śyły polityczno-ekůnůmicznyj, bůła to Rusko FSSR. S kůńcym istńyńo tygo państwa we SSSR kole uůnych 15 republik bůuo tyż 20 republik autonomicznych, 8 uobwodůw autonomicznych, 10 uokryngůw, a jeszcze 6 krajůw a 123 uobwodůw.


text:
Beschreibung
Na zelenej łuce, tam při wulkim štomje, startuje nowy dyrdomdej za wroblika Frida a jeho přećelow. Přećeljo přihotuja so na wulku jězbu. Chcedźa z balonom do Afriki lećeć. Myška Pip-pip a jěžik Kałačik hižo pilnje wačoki spakujetaj. Tež žabka Šlapka so wjeseli. Skónčnje je tak daloko. Balon stupa z wroblikom, myšku, žabku a jěžikom dowysoka, na směr juh. Po puću dótknu so přećeljo nimale wjerškow Alpow, přeleća Srjedźne morjo a wjesela so na Afriku. Ale što to? Naraz přiwali so wulke njewjedro, błyski a hrimanje. We wichoru kołsa so korbik kaž tajka čumpjel na hermanku. Njemdry wichor hrabnje za balonom a njese jón do daliny. Přećeljo ze strachom třepotaja a so nadźijeja, zo do morja njepadnu. Jako přizemja, je hižo ćma a wšitcy sej wučerpani wusnu.
Rano wotućiwši widźa wulke štomy, palmy a hustu kerčinu. Hdźe su jenož přizemili? Je to Afrika?


text:
Wuhotowanske wustawki tu a tam wušiknje zeskutkownjeja
Budyšin (SN/mwe). Tuchwilu so wjele twari, tak nastawaja, kaž we Worklecach, tež druhdźe nowe bydlenske štwórće. Tež starše twarjenja ludźo prawidłownje porjedźeja a fasadu znowa barbja. Při tym móže sej kóždy w principje barbu sam wuzwolić. Lědma jedna komuna wobydlerjam raznje předpisuje, kotru barbu měła fasada měć, kotre cyhele na třěchu słušeja. Tole wobkruća tež Kubšiski wjesnjanosta Olaf Reichert (njestronjan). Tak ma jeho komuna runja wšěm druhim w Swobodnym staće Sakskej wobtwarjenske plany a wuhotowanske wustawki. Plany rjaduja wašnje a dalše modality wobtwarjenja ležownosćow. Zapisane do nich tež je, za čo so ležownosće wužiwaja. Wuhotowanske wustawki su častodosć ze spěchowanskimi srědkami zwjazane, kotrež komuna wot stata za wuhotowanje wobraza jej přisłušaceje wsy abo přisłušaceho města dóstawa.


text:
Łodpust po ślonsku
Roz w roku w kożdyj chałpie trefio się niezwykło niedziela. Jedyno tako, bezmała ważniejszo niż inksze i jakoś tak bardzij świyntowano. Niy ma to ani geburstag starzika, ani jakiś halołiny. To je łodpust. We katowickij diecezji momy terozki 322 parafie, co by zanaczyło, że średnio kole 6 parafii w kożdo niedziela mo swój łodpust. Ale co to tak na prowty je i z czym się to jy. Łodpust to je dziyń kej Kościół wspomino patrona danyj parafi. Może to być jakiś świynty, albo Nojśwyntszo Panienka, som tyż kościoły kierym patonuje som Pon Boczek, np. Noświyntszego Serca, abo Krziża Świyntego.
Trowniki wyszcziżone.
Wiadomo taki dziyń, może przipaść w kożdy dziyń tydnia, ale jakośsię tak na Ślonsku przijono, że łodpust świyntuje się we niedziela po takim wspomnieniu. Już dwa tydnie najprzód wyszyjscy lotajom choby muchy we taszlampie. Nojbardzij farorz. Trowniki kole koscioła muszom być wyszcziżone, klomby wyplewane, parking pośmiatatny, a we kościele wszystko na zicher akuratne. Taki farorz zaproszo innych farorzy na suma, łobiod i kawa. Jednego łobsztaluje co bydzie godoł kozani. Zaproszo tyż łorkiestra z nojbliższyj gruby, coby ludziom się lepij śpiywało Te Deum. Prosi tyż górników, fojermanów kolejorzy, koło gospodyń, hutników coby prziszli ze sztandarami. Im je ich wiyncyj tym lepszyj wyglondo procesja łodpustowo. Na koniec wiadomo trza postroić kosciół blumami, pobiglować nojpiykniejsze szaty, i wyciongnyć z ańcli ta nojwiynkszo monstrancjo, co tam była zkukano łod Bożego Ciała. Ale niy ino faroż mo pełno roboty. We kożdyj chałpie baby myjom łokna, piekom kołocze i tortynsztiki, warzom, pierom i biglujom. Farbujom kudły i paznokcie. Chłopy zaś siekom trowa, malujom płoty, glancujom wszyskim we chałpie szczewiki, i pomogajom jak ino umiom. Niekiedy nojlepszo
pomoc babie to je się stracić sprzed slypi. Kej już wszysko je narychtowane i prziłazi niedziela łodpustowo, to kożdy wybiyro się na suma do kościoła. Kożdo baba rożo nojlepszy klajd jaki ino mo. A nojlepszy to wiadomo je nowy. Zauśniczki i pieszczonki muszom być złote i taki coby blindowały z daleka. Szczewiki na wysokim kromfleku i taszka ze skóry na ksionżeczka i klepoki. Chopy rychtujom ancugi, oberhymdy i bindry tak, coby wyglondać choby Daniel Craig we filmach o Bondzie. Nawet bajtle muszom być wysztiglowane na zicher. Cołki familije idom cuzamyn na suma. Tam je procesjo naokoło kościoła, łorkiestra, i pierońsko długo mszo, na koniec kieryj czekajom nojbardzij te nojmłodsze.
Łodpustowe fajrowani
Po sumnie kożdy idzie na łodpustowe budy. U mie w doma mamulka godajom na to rozpust. Ci co tam sprzedujom już łońskigo roku tuszkami malujom chodnik kole kościoła coby mieć łobsztalowany plac na bezrok. We sobota przijyżdżajom wielkimi autokami, rozstawiajom klamory i ze samego rana w niedziela zaczynajom handlować. Kupić tam idze bele co, ale do gowy idzie dostać łod ilości pierdołów jaki tam som. Baby stojom w raji do pierników. Bujakowskie som nojlepsze. Futermeloki to som takie pierniki tradycyjne, pieczone z ekstra monki futermelowyj, leko ino lukrowane. Som jeszcze makrony, to znaczy kokoski. Zozwory to taki troszka choby szkloki cukrowe z imbirym. Idzie jeszcze kupić kartofelki, to som takie marcepanowe kuleczki, no i jeszcze taki kostki piernikowe z marmeladom w szekuladzie, jo nojbardzij je lubia. Chłopy idom z synkami pozaglondać na placpatrony, flinty, plastikowe autoki i roztomańte graczki. Larma je przi tymu w pierony. Dziołszki lecom do tych co sprzedujom pieszczonki, zauśniczki, i inksze świycidełka, abo lalki i luftbalony. Kożdy miarkuje coś dlo siebie. Jak bajtle som już przi tych budach to zaczyno się żydzynie piniyndzy. Jo mioł za bajtla tako taktyka, coch na tydziyń przed łodpustym we sobota szoł do ujka kiery je bambrym, pociepołech gnój, abo połodbywołech gowiydź i zawsze dostoł mi się jakiś kotlok, co bych móg być na budach gerojym. Ale niy kożdy
bajtel mo taki możliwości, tak że nojczyńścij lecom do starki abo jakij ciotki, nagodajom ij jako to je piykno i jako ij przajom, a ona zawsze wyciongnie jaki piniondz kiery idzie udać łod razu na bele
jaki duperele.
Niy styknie rolada i kluski.
Łodpustowo niedziela je wyjontkowo to i łobiod musi być ekstra. Już nie styknie ino rolada i kluski, ale baby robiom roztomańte kitka z kaczki, pieczynie, kapusty i szałoty. Taki łobiod to je dobro okazjo na byzuch i czynsto familije się trefiajom przi stole. Po łobiedzie musi być kawa i kołocz, jak we kożdo niedziela, ale na łodpust je i kopa, i tortynsztiki i bele jaki inksze maszkiety niy ino te kupione na budach.
Karasole, szizbudy i muzykanty.
Skuli łodpustu czynsto cołko wieś abo parafia w mieście mo możliwość fajerować. Przijyżdzajom karasole, to je nojwiynkszo uciecha do bajtli. Som szizbudy, na kierych niejedyn karlus wygroł coś dlo frelki, abo synki wetowali sie kiery wiyncyj uszczeli. Na wieczór zawsze trefi się jaki artysta muzykant, przi kierym na ekstra postawionyj tancbinie fajeruje cołko wieś. Zabawa trwo nierozki do samiućkigo ćimoka, ale żodyn się nie przejmuje, że we poniedziałek trza wczas stować, bo łodpust je ino roz do roku.


text:
Furgajōncy Pierōn
Pora lot do zadku jedyn Anglik wziōn nos do muzyjum, kaj szło ôbejrzeć cugi, kere piyrwyj karusiły u nich po glajzach. Italoki, Niymce i Francuze dziwały sie, macały te zaruściałe pierōństwo… Ino jo i baba ze Słowacji ôstali my ze zadku, wejrzeli my jedne na drugigo i szczylali my afy, kere godały: ô co tym cudokōm sie rozchodzi? dyć u nos take cugi durś idzie trefić! To niy ma wic, chocioż możno ftoś sie zachichro, a inkszy poklupie w gowa i bydzie padoł, co tukej sie niy ma z czego śmioć, ino ślimtać. Nale dyć downij było inakszyj…
Ino sztyry godziny
Na zicher godali Wom ô cugu, kerym szło zajechać z Bytomio do Berlina we sztyry godziny, pra? Kej? Jedne Wom pedzōm „za zeszłyj Polski”, chocioż tak naprowdy to było bardzij za Niymca, bo godomy ô tyj tajli Ślōnska, kero ôstała sie przi Niymcach aże do sztyrdziestego piōntego. Te, kere sōm niy rade Ślōnskowi, tedy ôwdy godajōm, co to niy śmiy być prowda. Katać we 1936 ftoś by poradził zajechać bez sztyry godziny do Berlina? Dyć terozki jadymy hań minimum jedynoście godzin! To na zicher bydzie jakoś bojka, keroście znokwili, coby ino pokozać jak sam żeście mieli fajnie za Niymca! Te Hanysy bele co poradzōm znokwić, bo im sie ô ta pierōńsko autonomio rozchodzi! We sztyry godziny do Berlina?! Ja, toć! Chyba by trza było zafurgać…
Beztōż na tyn cug godali „Furgajōncy Ślōnzok” („Fliegender Schlesier”) abo „Furgajōncy Pierōn”. Kej ftoś miōł cosik do załatwienio we hauptstadt Berlin, niy musioł starać sie ô to kaj bydzie społ. Rano wsiadoł do cugu, a we wieczōr bōł nazod w doma na Ślōnsku. Jak ftoś mo dzisiej cosik do załatwienio we Warszawie, to niych lepij posznupie w necu za jakimś tonim hotelem.
Prawie 130 km na cyferblacie
Kej tyn „Pierōn” sie rozfechtowoł, to „furgoł” 160 km/h (średnio pryndkość miōł 128 km/h). Wagony blank komfortowe, lokomotywa ze silnikiem diesla, a cyna na zicher niy była tako srogo, kej tela norodu nim ciyngiym rajzowało. Aże do 1939, kej go wyciepli, skuli tego, co trzeba było szporować paliwo na wojna. Dzisiej jedyn taki cug idzie ôbejrzeć w muzyum we Leipzig.
Eli dzisiej niy ma takich sznelcugōw? Dyć Poloki kupili Pendolino i inksze, nale jak sie taki cug rozszwunguje to kożdy sie lynko, eli niy wyleci z glajzōw. Bo po sztyrdziystym piōntym (i po ôziymdziesiōntym dziewiōntym tyż) zowdy było cosik ważniejszego do inwestowanio jak bana.
Zowdy opóźniyni
Zgodnijcie kaj szrajbuja tyn felieton? Ja, ja, na banhofie. Prawie bōł tyn klang, po kerym kożdy wylynkany dowo pozōr co bydōm godać. „Cug ku Katowicom przijedzie niyskorzyj ô sztyrdziści minut..” abo „niyskorzyj ô godzina” abo „niy bydzie go”. Na końcu zowdy padajōm, co im je gańba i momy sie niy gorszyć, nale ludzie i tak sie gorszōm, a żodnymu i tak niy ma gańba.
Zouwizou „Koleje Ślōnskie” to je blank inkszo jakość, jak tyn lyjamt PKP-owski, kery jeszcze pamiyntōmy. Niy godōm tego ino beztōż, co „ślōnskie” je zowdy lepsze jak „polskie”, bo to je jednake cygaństwo jak te ô „polskij tolerancji”. Patrza naôbkoło na te gymby ôd inkszych pasażerōw i myśla wiela ône by dali, coby ino ôroz wjechoł sam taki „Furgajōncy Ślōnzok”. Wetna sie, co ôziymdziesiōnt lot do zadku kożdy sam bōł zicher, co dzisiej to bydzie normalne. Cosik tukej poszło niy tak, jak miało iś, abo ino mie sie tak wydowo?


text:
Módro-běli Njeswačidło
– Budissa Budyšin 0:24 (0:11)
Za hosća zasadźeni: Große – Heppner, Klippel, Pfanne, Patka, Kral, Hoßmang, Čermák, Walther, Kunert, Rupf, Rosendo, Reher, Salewski.
Zo njeby Budissa Budyšin na swobodnym hrajnym dnju z rytmusa přišła, wupytachu sej chowancy trenarja Tomaša Henčla z testowej hru pola wokrjesnehokoparskeho ligista Módro-běli Njeswačidło lochku treningowu jednotku. Za domjacych běše to najebać test zawěsće jedyn z wjerškow cyłeje karjery, wšako so kóždemu towarstwu njeporadźi, tajkeho přećiwnika we wobłuku sportoweho swjedźenja přeprosyć.
Zo wuslědk wysoki wupadnje, bě wot wšeho spočatka jasne. Při horcych temperaturach pak běše partija tež koparjam Budissy woprawdźite wužadanje, wšako dyrbjachu wězo kóždu kombinaciju hač do kónca prawje wuhrać. W druhim połčasu měješe hosćićel samo mału šansu na wrota, kotrež pak so tola njeporadźichu. Dohromady zasadźi trenar Henčl 15 hrajerjow, jeničce wrotar Jakubov sedźeše cyły čas na ławce.