text:
Druga Etycja Konkursu Gwary Śąskiej ,,Pogodej Po Naszymu"
GODKA O MOIM PRA STARZIKU PIUSIE
CO WE MGLE CZORNO PANI WIDZIOŁ
Witom Wos piyknie mili goście. Mom na miano Valeria, jeżech szkolorzym I kl. gimnazjum z Lubomie. Chca wom opowiedzieć historyjo całkiym prawdziwo, kiero sie wydarzyła w mojej familiji downo tymu. Rzeknijcie, skond jo to wiym? Opowiadali mi jom moj starzik Manuś. Toż siydnijcie se wygodnie i posłochejcie. Lata tymu, od mojego starzika tatulek Pius jeździył na bana do Chałupek, tam robiył i poznoł moja pra starka Anastazja, kiero pochodziyła z Czech z Haci. Była fest piykno, zarozki se w ni zakochoł, a że mioł pełno roboty na polu, toż prziwioz se jom do Lubomie, na ta ślonsko ziymia. Potym ożyniył se z niom. Wszyscy wołali na nia Stazyja. Żyli se biydnie, ale szczyńśliwie, a jedyn drugimu pomogali. W tych Chałupkach roz w tydniu był wielki torg i szło mocka nakupić, abo sprzedać: masło, mlyko, syr, jajca, a i z obilym tam jeździyli sprzedać na monka młynorzowi. Toż Stazyja kozała pra starzikowi Piusowi jechać na tyn torg, sprzedać co trza, a kupić pora maszketow do dziecek. Nie chciało se mu bardzo, bo było zima. Wiycie, kiedyś tam autow nie było jak dzisio, jeździyło se formankami abo na kole, ale jak Stazyja kozali to trzabyło. Naszykowoł se woz, zaprzongnył 2 konie i jechoł na Buków przez stawy. Wyjechoł wczas, bo o 4 rano, co by tam piyrszy był. Jak tak jechoł przez te stawy, to było jeszcze dość ćma i mgła. No toż żeby mu droga pryntko zleciała to se nuciył pod nosym roztomańte pieśniczki jedna z nich znom: „Chopsaj, Chopsaj Antoniu, kaj to jedziesz na koniu, jada Ci jo po ceście, aż się znojda w mieście”. Jak już był na tym zakryncie, kaj som te dwa wielkie stawy, to konie stanyły i ani rusz nie chciały dali jechać. Pius se znerwowoł, wzion bicz- zawołoł Wio! I prasnył konie, ale one dali stoły jak wryte i yno głośno forskały. Nie wiedzioł co mo borok robić, przeżegnoł se, śloz z woza i zawołoł: „Niech sie dzieje co chce”. Konie były co roz to bardzi nerwowe i zacznyły czaskać kopytami, aż w końcu stanyły dymba. Nie uwierzycie, co sie w tyn czos dzioło, toż słochejcie mie dali. W stawie zabulgotało. Z wody wyjechała czorno karoca z biołymi koniami, a w siyrodku piykno pani w czornym klajdzie. Pra starzik to widzioł, ale jak se przetrzył oczy - czy to je prowda, to już tego nie było, yno została mgła. Karoca se straciyła, a konie z wozym szły dali. Przeżegnoł se borok, bo nie wiedzioł co to było. Jak przijechoł nazot, to opowiedzioł to Stazyji. Stazyja poprzedzywała Piusa, bo nic na tym torgu nie sprzedoł,
a i o maszketach zapomnioł. Ale czy on mioł głowa do tego, jak mu sie tako zjawa pokozała. Po tym to jeszcze widziało pora ludzi ze wsi, a zawsze o tej samej godzinie. Starzik Manuś mi opowiadali, że ich mamulka Stazyja byli fest akuratni i tak tego zostawić nie szło, co by jakoś czorno pani chłopow żyniatych straszyła, to nic dobrego nie wrożyło. Poszli z tym do farorza, żeby mu to powiedzieć i poradzić sie co robić. Okozało sie, że to była hrabina, co zginyła w tym miejscu. Chciała pozbyć sie swojego chłopa, a sama wpadła do stawu i sie utopiyła. Od tego czasu, tam straszyło i karoca wyjyżdżała z czornom paniom z wody, a potym we mgle traciyła sie. Ludzie godali, że pokutowała i tak sie wszystkim stawiała, co by kery ta dusza wyratowoł. Przijechoł ksiądz Kasper Reginek z Lubomie, poświynciył to miejsce i na pamiontka postawiyli tam kapliczka Matki Boskej Czynstochowskej, kiero tam stoi do dziś. Starzik Manuś doł mi obrozek z koniami namalowany na pamiątka te historyje, chcecie go widzieć pra? Toż wom go pokoża. A tu mom eszcze 2 podkówy od tych koni co trzaskały po ceście, a nie chciały Piusowi dali iść. To mom zaś na szczyńście. Ludzie spominajom te czasy, kaj dzisio na tych stawach pływajom piykne łabyndzie. Jakbyście tam kiedy jechali, to dejcie se pozor i pospominejcie co wom opowiadałach. A teraz wos piyknie żegnom, bydźcie zdrowi. Spotkomy sie zaś na drugi rok pra?!
Valeria Urbaniec kl. Ia gimnazjum
Historyjo o Neszce Hercogowe i jeji Antku.
PIERWSZY KONKURS ,,Pogodej po Naszymu"
Jako to było jak ta moja mamulka się wydowała !
Witejcie mili Ludkowie. Prziszłach tu do wos, żeby wom porozprawiać o ty co żech sie dowiedziała do moi omy. Jak żech do nich prziszła, żeby im okna wypucować, to tak my jakoś zaczły rozprawiać jako to było jak ta moja mamulka sie wydowała. Notóż siydnijcie se wygodnie i słuchejcie.
Stareczka to mi to opowiedzieli od samego poczontku jakby przi tym wszystkim byli. Padała mi, że moja mamulka taty poznała kajś u jakigoś kompla na weselu i jak yno na siebie zajrzeli to już wiedzieli, że to je to. Tańcowali ze sobom przez cołki czas i jak mamulka prziszła dudom to miała całe kronfleki zedrzyte, a miała nowo obleczone szczewiki LOmeczka mi padali, że mamulka sztyjc o tacie godała, że dziób ji sie nie chcioł zawrzyć. Aż w końcu starzik padoł tak : Danusia toż weź przikludz tego synka, co i my se go obejrzymy. Wjync mamulka, cało uśmioto, pedziała tatulkowi , że mo prziś w niedziela na obiod, i że mo być ganc na czas. Po żykaniu w niedziela mamulka ze stareczkom rechtowały na obiod. Warziły modro kapusta i zupa z nuglami, piykły miynso, kulały kluski i fyrlały zoza. Jak już wszysko było fertich to mamulka siydła przi oknie i jednako sie dziwała czy tatulek już z konś nie wyjyżdzo. Czekała tak ze trzi ćwierci godziny, aż w końcu przijechoł. A wjycie czym przijechoł, no wjycie czym ? Zastawom przijechoł ! A dejcie se pozor bo to nie było bele jake auto. Wszyske somsiadki przileciały na ze grodka, żeby sie podziwać kery to je. Mamulka jak go zejrzała to zarozki sfikła z tego fynsterbretu, leciała mu dwiyrze odewrzić i ciepła mu sie na kark. Omka mi pedzieli, że tatulek zrobjył na ni i na opie ogromne wrażyni. Przijechoł szwarnie wybelczony, ze szczewikami wygutalinowanymi, w ancugu ze szplipsym, i żeby se przychlybić mioł do omki kwiotka, a do opika halba. Po łobiedzie moja mamulka z tatulkym padali, że majom sie fest ku siebie i przez reszta dnia gruchali se jak dwa gołymbie. Jak sie już zolyty skończyły to tatulek pojechoł du dom, a mamulka sztyjc ślintała, że tynskni. Po poł roku miało być weselisko… Moja stareczka to już od dłoższego czasu wyciepowała roztomańte charpyncie i robjyła wszandzi porzondki , cołki czas lotała ze szmatom i coś glancowała. Przed weselim wszysko było wyglancowane, nawet piwnica kaj starziczek nie umioł niczego znojść. Jak sie już coroz bliży zbliżoł tyn dziyń to oma lotała po cołki wsi, żeby roztomańtych gorkow, glasek i bysztekow napożyczać od bab. 24 październik 1989rok …Weseli mieli takie jak bombon. Mamulka obleczono była w bioły klajd z koronki, biołe szczewiki z kromflekym, na rynkach miała jedwobne rynkawice, w kierych dzierżała puket nelkow,a włosy miała polukacone, zaś tatulek oblyk se modry ancug z biołom koszulom na kierej była muszka biołe szczewiki. Wyglondali gryfnie. Powiydzcie, że ni .
Oma mi padali, że stoły to sie rabować chciały, co tela maszkietow na nich było. Orkestra sztyjc grała, a ludziska se tańcowali, że dudom iś nie chcieli. Kole czwarte nad ranym jak już wszyscy byli naprani, pomału sie zaczli zbierać. I tak minył tyn dziyń na kery tak wszyscy czakali. My se tak z mojom omkom godały, że żech ani nie dała pozor, że za oknym już je cima. Wypucować, żech już nic nie wypucowała, ale przinajmiyj już wiym jako to kejś było z tym wydowaniem.
Dziynkuja piyknie
Wiktoria Kochanek
Oni se zawsze pszoli
Godka o Łucce i Jantoniu- moich pra pra starzikach
Witom Wos piyknie- Jeżech ogromnie rada, że uzaś moga sie z wami spotkać i Wom porozprawiać o mojich pra pra starzikach, kerzi mieszkali doś downo tymu na naszej ojcowiźnie w Lubomi pod Grabowkom. To, co Wom zachwila pogodom, to je szczyro prowda, kero se wydarzyła w moji familiji. Rzeknijcie, skond jo to wiym. Opowiadali mi ta historyjo moja starka Lynka, kero usz umrzyli, a starce jejich mamulka. No tosz siydnijcie se wygodnie i posłochejcie… Downo, downo tymu, jak nasi starziki byli mali, to ludzie se fest pszoli, a byli za sobom jak pieron. Pod pierzinom se grzoli i kusku dowali. Bo wiycie jake to kedyś były inksze czasy, ludzie żyli biydnie, ale spokojnie i jedyn drugimu se pomogali. Moji pra pra starziki miyszkali pod Grabowkom i chowali bydło: świnie, krowy, kozy, barany. W lato, w lipcu były okropne chyca i susza. Ludzie szukali jedzynio do bydła, kerego brakowało. Bez to moj pra pra starzik Jantoń Bugla, na wieczor jak se ćmiyło poszeł som z kosom chladać trowy do Jatek. Wiycie, co to som Jatki?! Możno ni… W Lubomi zarozki za wsiom, przi ceście, jak sie idzie na Grabowkam, to po prawe rance był stow Postrzednik teraz go usz nima, a po lewe rance som Jatki. To były take łonki, daleko za chałupom, na kerych rosło mocka trowy. Ale były tam: bagna, moczary i wilgoć. W tych Jatkach je taki mały stowek, w kerym je fest czysto woda. Starzi ludzie opowiadali, że na tym stowku se panny wodne pluskały i tańcowały, a najbardzi wtedy, jak świyciył miesionczek. Toż tyn moj pra pra starzik Jantoń tam zacznył siyc borok trowa, fest dłogo. Zrobiyło se ćma, a przed nim zacznyło mrugać małe światełko, kere prowadziyło go prosto do bagiyn. Pomału nogi zacznyły mu se topić i nie umioł wylyś. Był borok wylynkany i głośno rzykoł. Zapomniałach Wom eszcze powiedzieć, że moje pra pra starziki Jantoń i Łucka- bo tak miała na mjano moja pra pra starka, fest se pszoli.Jantoń ji godoł: Jo by cie na rynkach nosiył, ty moj masny krepelku, tyś je moje żywe sztrzybło. A chwolył se niom przed kamratami: Moja baba je piykno jak z obrozka, a pszaja ji ogromnie. Dali godoł: Tako fajno baba mom, a lica mo take czerwione, choby wino abo jarzymbina. A pra pra starka Łucka też chwolyła swojego chłopa: Tyś je moj najpiykniejszy chłopeczek pot słońcym, a nie umiała wydzierżeć bez niego ani na chwila. W nocy Łucka budzi se, a chłopa eszcze nima z sieczynio. A że mu fest pszoła, zacznyła go chladać. Wziyna taszlampa i dłogi kij. Kedy prziszła na bagna, nic nie słyszała i nic nie widziała, bo była mgła. No toż zacznyła wołać: Jantoń! Jantoń! Kaj żeś je? Z moczar dochodziył fest cichy głos: Łucka, tu żech je, coś mie wciągo do siyrotka. Pra pra starka stanyła na kamiyniu i ciepła mu dłogi kij, kery fest ku siebie ciongła. Wyciongła go na sucho krzipopa. Jantoń był fest słaby, wylynkany i zmazany od marasu. Jak szli ku chałupie to opowiadoł, że musioł to być utoplec, kery przibiyroł roztomańte postacie, abo panna wodno, kero mjała fest jasne i dłoge włosy, a klajd miała przejrzysty, choby z wody i mgły. Toż se Łucka znerwowała, bo do żonatego chłopa ani panna wodno, jaroszek czy utoplec nic dobrego nie wrożyły. No ni?! Co Wy o tym myślicie? A pra pra starzik Jantoń od tego czasu już nigdy som nie chodziył siyc trowy, bo Łucji fest pszoł i jom słochoł. Chodziyli se do kupy do Jatek. Pra pra starka se wtedy śpiewała tako pieśniczka, posłochejcie: (Za stodołom na rzyce, pasła dziołcha kaczyce, kaczyce, pasła dziołcha kaczyce. Prziszeł do ni Janiczek, nawrociył ji kaczyce, kaczyce, nawrociył ji kaczyce. Ić Janiczku, a przić zaś, jynom nie przić w sobota, w sobota, bo mom pilno robota). A pra pra starzik Jantoń zbiyroł ji w tych Jatkach: boli oczka, żabi oczka, kaczyńce i dowoł swoje babeczce fest szumny puket. W moje familiji do dzisiejszego dnia spominomy tamte czasy, naszych pra pra starzikow i tych wszystkich Ślonzokow, kerzi se fest szanowali, jedyn drugimu pomogali i se fest pszoli. Jo se tak myślam, że w tej moji małej Ojczyźnie na Śląsku miyszkajom dobrzi ludzie, kerzi majom miod w sercu, szanujom tradycjom, starych ludzi i fest pszajom swoje ojcowiźnie i uczom szacunku do swoji ziymi tak, jak uczyli ich jejich mamulka z tatulkym, starziki i pra starziki. Piyknie Wom dziynkuja. Spotkomy se zaś na drugi rok, pra?!
ZSO LUBOMIA
PAULINA URBANIEC KL. IIIB GIM
O moim tacie górniku, kery nie chcioł nim nigdy być.
Witejcie wszyscy w tym piyknym dniu. To co wom zaczna teroz rozprawiać, to je szczero prowda, kero sie wydarzyła w moje familiji. No to se teroz wygodnie siydnicie bo gymby se wom ze ździwiynio na całego rozjadom. Moj tata, downo tymu wyjechoł do Nimiec za chlebym. Bydzie już ze 20 roków. Wiycie jak to na śląsku, paszport czerwony dostoł i dobrze se tam mioł. Potym poznoł moja mama i chcioł jom tam wziąć. Myśloł se, że jak konsek nieba pokorze, to tam zostanom. Ale mamie se tam za pierona nie podobało, ciągło jom nazot na ta śląsko ziymia. No tuż tata ni mioł wyjścia, bo mamie pszoł i jeździył tam a nazot. Jak już kości, były stare i oczy niy te, a byndzina coroz to drokszo, to se mu odechciało. I powiedzioł, że przijyżdżo nazot, otworzy se swoja fyrma i bydzie klechciył w doma. Jak to mama słyszała, jak stanyła ze stołka, a se znerwowała, to tata już ucichł. Ale ona nic, jyno rozprawiała. Co za fyrma, jak on głowy ni mo do tego, a kery mu tam przidzie i wiela też zarobi za cołki miesiąc, jak ludzie piniyndzy dzisio ni mają. Jak tak, to na gruba musi iś! No teroz to se tata znerwowoł, jak stanył ze stołka, aż se czerwiony zrobiył i coś z keliszka łyknył. Potym powiedzioł, że nigdy w życiu na doł nie zjedzie i kretym nie bydzie. Ale wy jeszcze mojej mamy nie znocie , uparto padała mu jak tak to na zot do Nimiec musisz jechać, bo do garca nie bydzie co wrazić. Mama coś o tym wiedziała, bo starzika górnika miała. Starka na barborka to se zawsze coś nowego kupiła, a i gardiny nowe poszyła i pełno lodówka była. Tata jeszcze coś tam chcioł z mamom rozprawiać o inksze robocie, ale mama padała: Jak wezna pyrlik do rynki, a cie pizna nim, to ci ta inkszo robota z głowy wybija. Abo na gróba, abo nazot do rajchu. Noooo … to se tata teroz rychtyk wylynkoł, bo z mamom to nima żartow. A toż padoł: Jak mom iś to puda, co mie czeko to mie nie minie. Jyno jak jo przeżyja tyn piyrszy roz. Boł se tego, bo mu chłopy ze wsi naopowiadały, że szola jedzie 5 minut, a tak w ni trzepie, że kery słaby to zaroz żigo. W końcu prziszeł tyn piyrszy roz. Tata dostoł guminioki, hełm, lampa no i do szole wloz. Przeżegnoł se borok, oczy zawrzył i czekoł. Niż ich zdonżył otworzyć, to se znojd na dole, na 1200 metrach. O pieronie padoł: Jako to jedzie ta winda my takich wartkich w Nimcach ni mieli. Tatowi se fest podobo i padoł, że inksze roboty by już nie chcioł mieć. Choć chłopy na poczontku za błozna go mieli i niy roz po uszach dostoł. Tata piyrszy rok na barbórka do kościoła jako górnik pudzie. Jo mama i moja siostra, są my dumne, że momy górnika w chałupie. A jo wszystkim górnikom z tego miejsca, chca życzyć dużo zdrowia, szczynścia i błogosławiyńswa od św. Barbary, co byście zawsze co roku szczynśliwie to świynto razym świyntowali. Szczynść Boże!
ZSO LUBOMIA
VALERIA URBANIEC KL. VIB SZK. PODST.
,, Kożdy z wos niych najprzód pozno
Doporzondku swoje gnoizdo.
Potym chałpy pola drzewa,
stowy , kościoł ,kolor nieba ‘’
Familio- je jeronsko ważo do kodego człowieka. Moja nazywa się Szczuka. Fest smiyszne momy te miano, bo przeca tak to gogają na szczuki , kiere som rybami. Je nas doma siedym. Najstarszo je moja prastara Sztefka. Ona rządzi w naszej chałupie. Jusz je ogromniście staro , bo mo asz dziewiędziesziont trzy roki , ale kożdy jom doma słucho. Jak prastarka powjy coby ten szałot był tukyj posadzony, to ni ma żodnego rozwarzowania yno mamulka leci tam kaj ona pokazuje i sadzi. Godom wom – choby we wojsku.
No to wiycie, jak przylatują piyrsze ptoki to moja prastara i mamulka mażom się alpom, coby w kościach ich nie łupało od tego schylania.
Choć ta nasza prastara Stefka tak rządzi to i tak som my fest radzi, że jeszcze fajnie sama drepce i poradzi mocka przirychtować. Jo one ogroniście pszaja bo ona mo dobre serce.
Potym w moje familiji som opa Stach i starka Hania. Oni obydwa mie i mojego starszego brata fest rozpuszczajom. Kupują nom, co yno idzie. Naprowda. Starzik to zrobiył Jakubowi – bo tak się nazywo mój brat- taki wehikuł na sztyrech kołach, co by nie beczoł, ze ni mom co robić. I zaroski zrobiył mu egzorta, co bych dowoł pozor i nikaj nie wjechoł.
Wiycie mie w doma ogromnie wszyscy przajom. fater i starzik narychtowali do mie chałupka choby do lalek. Stoi one pod stromami na zagrodzie. Teroski jo i insze małe frelki balujymy tam cołkie dnie. Maomy tam sztyry stołki z plastiku i stoł, bawimy sie szczytkotkami, bolkami, warzimy, a paplomy przy tymu jak najynte. Po takiej gonitwie som my ściorane choby wylazły my z gruby. Jo je fest wesołom dziołchom, wartko loca, piyknie śpiewom piesniczki ze przedszkola i ze szkoły kierych mie nauczyły rschtory . a niech to ---- jo wom jedna zaśpiewom i sami powiycie czy mom talynt. Dobre to dowom…
Mom jeszcze starka Neszka. Ona miyszko w Zowadzie i robi ogromiście dobre kreple z marmoladom. Kiedy jo jada do starki to zawsze mi tych krepli do pełno miska. My potym w doma ćkomy, wiela kożdy może. Najbardziyj te frykasy smakujom moje mamulce.
Mamulka nazywo się Iza. Ona rada hekluje, szyje na maszynie i warzi. Cołkie dnie obmyślo jako nas wszystkich nakłonić co by my się ruszali. Kupiła nom koła i teroski korze nom jeździć do Raciborza, bo to je zdrowe. Mamulka skludzo do chałupy kupa roztomańtych klamotów, potym siedzi i "z niczego" chce co wyczarować. Je przi tymu mocka marasu i tela.
Tatulek zaś fest rot depce po gorach. No to kożde feryje zamiast tak jak inksi, jechać nad morze i leżeć na piosku, to my jadymy w gory. Wierzicie czy ni, ale nogi to my momy cołki spuchnyte. Po drodze zawsze śpiywomy pieszniczki co by jo nie beblała i nie ryczała, że mie szłapy bolom. Bez zima tesz jadymy w góry co by na nartach pozjyżdżać, ale to jusz jo je ogromnie rada.
Wiela razy, jak leża w łóżku i tak se myśla cobych zmiyniyła w nasze chałupie to wiym że nic. Rychtig mom moc szczęścia, że moja familijo je dycki fest wesoło i moga na nich liczyć.
Magdalena Szczuka
Mojam Szkoła
Witom wos piyknie moi roztomili ludkowie. Nazywom się Martyna i fest żech je rada podrzystać po śląsku toteż żech się zgłosiła na ten szpil i zaroski wom to połosprawiom o moji szkole.
Piyrwe to było blank inaksz jak je dzisio. Podle tego co mi bojo mój starzyk, co teroski tu sprawuje roztomanite fizymatynta co bajtle zepsujom. Ale jo wom pogodom jako je teraz a jako było kiedyś, to kedy inedy. Piyrszo lekcja je jak klupnie ozim. Muszam patrzyć uczynio coby tatulkowi i mamulce gańby nie prziniyś ze szpetnymi ocynami . Rechtory nas sztrofujom , nieśmimy wrożyć i wyrobiać. Jak zwonek zazwoni to je przerwa. Cołko klasa synki i dziochy lecom na korytarz abo na dwór jak je gryfno pogoda i nie padze deszcz. Lubia jak synki godajom wice albo jakie inne breweryje, co toczyli kaj po stodołach. Na długiyj przerwie jym obiod w świetlicy. Trza ślyś na sam dół i doczkać w kolejce na swojo porcyjo przi okiynku. Po jedzeniu zaś som roztomańte lekcje. Na dworze słońce świyci a jo boroka po lekcjach muszam jeszcze iść na roztomańte fizymatynta co na to rechtory kółka godajom. A na tych kółkach juje sromota tak długo trza tam być.Tropić się tam musza a szła bych se polotać kole chałupy. A nikiedy do samiótkiego wieczora musza siedzieć z nosym w heftach.
Tak w te szkole mijo mi czas i choć się pozmierzuja to mom uciecha że do ni chodza, poniyważ mom tam dużo kamratek i kamratów z karymi uciecha drzistom i do kupy śie trzimiymy . A terozki was pozdrawiom i ida se zicnyć.
Martyna Buczek
Moja Familijo
Chciołbych wom opowiedzieć o moji familiji. Je nas jak sie godo take najbliższe familije blisko sztyrdzieści ludzi.Terozki prziszła na świat moja kolejno krewnioczka. U nas doma najpiekniejszy je jak je geburstag od starki abo od stażika, abo w dziyń Nowego Roku. Wtedy wszyscy se tak jak Pan Boczek przikozoł stawiajom sie wszyscy jak jedyn od najmłodszego do najstarszego. Wszyscy między sobom rozprawiają, opowiadają wice a ci młodzi to według lot dzielom sie na grupki i kody robi to co sie mu podobo. Jo z moimi dwiema kuzynami to jak wiadomo siedzimy ,godomy o roztomajtych gupotach i gromy na tym jak to sie terozki godo kompie. A te małe dziołchy to roz som frizjerkami, roz masażystkami nikiedy bierom kredki i malujom.Bywo też tak,że sie poszkorupiom,za włosy targajom i zaś ojcowie muszom ich rozbrjać.Nojlepszy jak do terozki to rozumiom sie trze moi kuzyni bo jak na razie som na tela trombiaci że jeszcze umiom sie grać każdy czym inkszym.Najczyścij, autami i trahtorami co jeszcze o dymnie zostały. U nas doma to take wielkie spotkania, były już jak jeszcze żyli moi pradziadowie. Wszyjscy dycki byli dokupy i do dzisiejszego dnia z uciechom to wspominajom. Dzioło sie tak tela lot były radości i smutki, ale dycki dokupy. Jak my potrzebowali pomocy w cięzkich dniach ja wyloła woda, to kery mioł czas to przichodził pomoc. A jak kery umi se wyobrazić wiela je po take wodzie roboty to wiy wiela trza rąk do roboty.Wiycie z tom wodom to też nie roz było i trocha uciechy. W 1997 roku to my mieli doma wody aż pod fenstyrbrety. Jak to ślazło to tego szlomu było tela , że we wiadrach my go wynosili. Ujec też prziszeł pomoc i jak wloz, a jak ukelznył i ciapnył żiciom do tego szlomu,cołki był do pranio. A wszyjscy zaczki sie tak chichrać, że aż ibasy bolały.Po take wielke wodzie dycki zaroz wylazowało słonko, wszysko sie posuszyło, posraniało i zaś sie żyło dali. Była uciecha, że zaś mogymy na nich liczyć. Prziszeł czas że trzabyło z Nieboczow sie wyniyść, zaczli my stawiac chałupa tu w Libomi. Z myślami , że je nas tak moc zrobili my doma zaś tako wielko izba co do ni wszyscy wleziymy. Trocha my sie boli że w nowym miejscu bydzie nieswojo, a my zaś możymy liczyc na nasza familijo. Zaś wszyscy stawiajom sie jak jedyn, a starka i stażik sie cieszom i liczom rynty wiela eszcze potrzebujom na geburstagi. Ale wiecie jak to je lepszy chodzić po geburstagach i weseliskach niż po pogrzebach i stypach. Wszyskim sie u nos podobo, mocka razy nas łodwiedzajom. Nikedy starka godo, że jak sie ji bydzie zdać ich za mocka, to im bydzie kozać jeździć na raty. Co dycki bydzie keryś. Jo zaś je dumny z take familije i chciołbych żeby to sie tak ciągło przez najbliższe lata, żeby dycki była pełno chałupa. Myśla se tak nikedy, że jak na mie przidzie czas do żyniaczki to też byda moja połowica nakłonioł do takich spotkań. Tukyj zaczyno już terozki robić sie prog, bo te dzisiejsze dziołchy to idom na przejmo. Jak najdali od familije, bajtli i roboty. A to je przeca tak fajnie i uciesznie. Nikierzy godajom, że z familijom to nojlepszy wychodzi sie na fotografiji, jedna nos to wcale, a wcale nie dotyczy.Toż pyrsk, a reszta wom opowiym jak sie zaś spotkomy.
Krzysztof Zdziebko


c: text/html

text:
Franc Józef I.
Franc Józef I. (němsce Franz Joseph I., madźarsce I. Ferenc József; * 18. awgusta 1830 na hrodźe Schönbrunn pola Wiena jako Erzherzog Franz Joseph Karl von Österreich, † 21. nowembra 1916 runje tam) bě wot lěta 1848 hač do swojeje smjerće wosrjedź Prěnjeje swětoweje wójny předposledni kejžor Rakusko-Wuherskeje. Z knježerstwowej dobu wot nimale 68 lět knježeše dlěje hač kóždy druhi z Habsburgskeje dynastije. Zdobom bě kral Čechow a japoštołski kral Madźarskeje.
Franc Józef knježeše wot lěta 1851 absolutistisce a centralistisce. Poražce w Sardiniskej wójnje (1859) a Němskej wójnje (1866) donućištej jeho k wurunanju z Wuherskej a k přetwarjenju jednotneho kejžorstwa Rakuskeje do dwójneje monarchije z dweju awtonomneju połojcow.
Pod Francom Józefom posylništej so zwjazk z nowym Němskim mócnarstwom pod wjednistwom Pruskeje a konflikt z Ruskej. Napjeća na Balkanskej połkupje a předewšěm mjez Rakusko-Wuherskej a Serbiskej kaž tež nadhódnoćenje swójskich wojerskich mocow wjedźeše w lěće 1914 do Prěnjeje swětoweje wójny.
Smjerć Franca Józefa płaći jako započatk kónca Rakusko-Wuherskeje w nazymje 1918. Nachwilny naslědnik Franca Józefa bě jeho bratrowy wnuk Korla I., bratrowc 1914 zamordowaneho trónoweho naslědnika Franca Ferdinanda.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Franc Józef I. – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pawoł Wićaz-Chróšćanski
Pawoł Wićaz-Chróšćanski (němsce Paul Lehmann; * 14. januara 1901 w Chrósćicach, † 12. junija 1933 w Teplicach) bě serbski ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik.
Narodźi so jako syn skałarja-mulerja a dźěłaše po wuchodźenju ludoweje šule dźewjeć lět jako čeladny pola burow. W lěće 1924 absolwowaše kurs pólskeje Ludoweje uniwersity w Dalkach a wot 1925 do 1927 studowaše na ratarskej šuli w čěskich Kuklenach. 1925 a 1927/28 bě z redaktorom Serbskeho Hospodarja. 1930 zastupi do rjadu jezuitow a w lěće 1931 zahaji studij teologije w Praze, hdźež sta so z prěnim předsydu wobnowjeneho serbskeho towarstwa Serbowka. Lěto pozdźišo dyrbješe so chorosće płucow dla domoj wróćić. 1933 zemrě w starobje jenož 32 lět w Tepličanskich kupjelach.
Hižo jako čeladny pospyta so Wićaz jako składnostny basnik. W swojich twórbach, rozbrojenych w Serbskim Studenće, Serbskich Nowinach, Katolskim Posole, Krajanje a we Łužicy, wobspěwa w stilu ludoweho a wuměłskeho basnistwa ratarske dźěło, rjanosć domizny a spisa tež tójšto pozbudźowacych wótčinskich basni.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Serbska poezija – Pawoł Wićaz-Chróšćanski, Budyšin 1984.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Wićaz-Chróšćanski, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 613sl
- * Jiří Wolf, Dva zapomenutí lužickosrbští autoři na Teplicku, Česko-lužický věstník, Ročník XVII Číslo 4/ duben 2007, str. 22


text:
Powěsće: póndźelu, 30.07.2018
Hauptinhalt
Na tutej stronje:
Biskopstwo Drježdźany: Ministranća do Roma wotjěli
875 ministrantkow a ministrantow biskopstwow Drježdźany-Mišnjo a Zhorjelc je tučasnje po puću do Roma, hdźež wobdźěla so hač do pjatka na 12. mjezynarodnym putnikowanju ministrantow. Mjez nimi je dohromady 140 serbskich wobdźělnikow. Wčera připołdnju buchu w Róžeńčanskej putniskej cyrkwi wot fararja Gabryša Nawki wužohnowani a hnydom po tym serbske busy wottam startowachu. Wčera wječor swjećachu w Mnichowje z biskopom Heinrichom Timmereversom swoju prěnju božu mšu. Wšitke 20 busow ma dopołdnja dojěć. Jutře budźe awdienca z bamžom.
Hodźij: přestanu jabłuka plahować
Za Hodźijsku agrofarmu so hižo njewupłaći, jabłuka plahować. Wudawki su mjeztym wo tójšto wyše hač to, štož Hodźijscy plahowarjo za jabłuka dóstanu. Kaž nam jednaćel kónc tydźenja zdźěli, su na tym mjez druhim wina wyše mzdy, wudawki za dźěłowy škit a tež za chemiski škit štomikow. Plantaža w Darinje blisko Hodźija je wosom hektarow wulka. Jeli so hač do nazymy žadyn wotnajer njenamaka, agrofarma štomiki zwutorha a pola klětu na druhe wašnje wužiwa.
Róžant: su wěru swjećili na GiG-festiwalu
Wčera wječor zakónči so třeći mjezynarodny GiG-festiwal w Róžeńće. Ličba wopytowarjow wot lěta k lětu stupa a bě po wuprajenju organizatorow lětsa wosebje wysoka. Po pjatkownišim zahajenju dožiwichu hosćo sobotu workshopy a koncerty hudźbnikow. Mjezynarodne skupiny z USA, Pólskeje a Wulkobritaniskeje skićachu gospelowu, rockowu, popowu a rapowu hudźbu z nabožnymi tekstami. Wčera rano wotmě so trojorěčna Boža mša na jewišću w serbskej, němskej a jendźelskej rěči.
Mały Wjelkow: nowa atrakcija w parku sawrijow
W Małowjelkowskim parku sawrijow nastawa tuchwilu dalša atrakcija. Budźe to hoberski areal wulkana, za kotryž su kónc tydźenja dalše woršty betona leli. Nowy kompleks ma klětu spočatk noweje sezony 1.apryla hotowy być. Małowjelkowski park je 16 hektarow wulki a ze swojimi wjac hač 200 plastikami prazwěrjatow nawjetši swojeho razu w Němskej. Jeho zakład bě mjeztym njeboh Wulkowjelkowčan Franz Gruß w lěće 1978 połožił.
Chrósćicy: nowa trenarska dwójka
Detlef Panitz a Pavel Runt staj nowa trenarska dwójka prěnjeho koparskeho mustwa SJ Chrósćicy. Kamjenčan Panitz, kotryž je naslědnik Tomaša Henčela, je při hrajnišću zamołwity. Čech Runt, kotryž hraje hižo swoju pjatu sezonu w Chrósćicach, pak změje dale jako hrajer komando na hrajnišću. Za Chróšćanow budźe to hižo třeća sezona w sakskej krajnej klasy.


text: Budyšin (CK/SN). Ze 6 500 eurami maja so hišće lětsa w Budyšinje socialne projekty spěchować. Hladajo na wobjim měšćanskeho etata je suma snadna, a tola zbudźi wona na zašłym posedźenju měšćanskeje rady horcu diskusiju. Přezjedni běchu sej radźićeljo wo 500 eurach za „přewod žarowacych“ při Diakoniskim skutku. Porno tomu bě hižo do toho financny wuběrk dwaj projektaj towarstwa Witajće w Budyšinje wotpokazał. Za projekt „Pool rěčnych posrědkowarjow“ bě so towarstwo wo 2 000 eurow z krajnych srědkow prócowało, njeje pak je dóstało. Tu měješe město z 1 000 eurami zaskočić – jako małe zarunanje tym, kotřiž ćěkancow přewodźeja. Za projekt „House of Resources“ chcyše towarstwo wot města přiražku 5 000 eurow. Je to jedyn ze 14 projektow tajkeho razu w Němskej, kotrež Zwjazk ze 156 000 eurami financuje. Zaměr je mjezykulturnu wuměnu ludźi spěchować. Jeli město přiražku njepřizwoli, „bych so za to wosobinsce hańbował“, Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) zwurazni.


text:
1.Matuszelanski Aleksander
2.Drewnowski Patryk
3.Nadstawny Artur 4.Drewnowski Michal 5.Matuszelanski Tomasz 6.Zaboklicki Piotr 7.Drewnowski Andrzej 8.Kaniewski Krzysztof 9.Pawłowski Adam 10.Merski Adam 11.Krakowiak Andrzej 12.Zareba Maciej 13.Chojnacki Michal 14.Jantar Marcin 15.Kosinski Jakub 16.Wnuk Dariusz 17.Kaczanowski Robert 18.Siwek Darek 19.Juda Piotr 20.Duda Krzysztof 21.Gajek Jacek 22.Kolakowski Jacek 23.Sroczynski Andrzej 24.Czaplicki Andrzej 25.Kolarczyk Robert 26.Kowalewski Dariusz 27.Zielinski Piotr 28.Osiecki Rafal 29.Mich Kamil 30.Rutkiewicz Artur 31.Siwek Darek 32.Boratynski Pawel 33.Kolodziejak Tomasz 34.Sroczynski Jan 35.Krogulec Lukasz 36.Sroczynski Jakub 37.Paszkiewicz Maksymilian 38.Matuszelanski Kacper 39.Kaczanowski Michal 40.Miler Bartlomiej 41.Kaminski Lukasz 42.Siwek Mateusz 43.Maj Przemyslaw 44.Jozwikowski Tomasz 45.Kolarczyk Patryk 46.Pietek Adam 47.Zbucki Jakub 48.Janukanis Piotr 49.Osieradzki Adam 50.Duda Oskar 51.Piekarski Jakub 52.Miskiewicz Kamil 53.Boratynski Gopinat 54.Kielak Kamil 55.Matysiak Jakub 56.Gajek Michal 57.Kolakowski Daniel 58.Wojcierowski Maciej 59.Bondarenko Jan 60.Krupa Marcin 61.Jankowski Bartlomiej 62.Boratynski Radoslaw 63.Baranowski Mikolaj 64.Zbucki Wojciech 65.Gembal Wawrzyk 66.Kaminski Ignacy 67.Kielak Karol 68.Maj Karol 69.Kolczynski Stanislaw 70.Nowak Jakub 71.Taranek Mateusz 72.Weston Oliver 73.Woszczyk Kamil 74.Tulej Bartlomiej 75.Galecki Adrian 76.Chowaniec Marcjan 77.Wojnar Grzegorz 78.Kedzior Stanislaw 79.Wolski Jan 80.Studzinski Rafal 81.Koska Kacper 82.Lusakowski Jan 83.Jorgensen Filip 84.Woznica Franciszek 85.Gebal Blazej 86.McMilan Ryan 87.Jankowski Filip 88.Kaczanowski Karol 89.Henriksen Jakub 90.Czaplicki Mikolaj 91.Kowalewski Jakub 92.Tusinski Francziszek 93.Taranek Jaroslaw 94.Niedziela Antoni 95.Jorgensen Oliver 96.Fronczak Cyprian 97.Ayodele Zbigniew 98.Mysiorek Kacper 99.Karlicki Michal 100.Widerszpil Aleksander 101.Kośiński Mateusz 102.Ciszewski Jacek 103.Maziejuk Michal 104.Bienkowski Piotr 105.Baranowski Andrzej 106.Kruszewski Karol 107.Nowakowski Lukasz 108.Haman Wawrzyniec


text:
Pofarbione jajca nazywomy u nos kroszonkami. Dropanie wzorow na tych kolorowych jajcach, naukowo se bezmała nazywo technika rytowniczo. Wiymy niy łod dzisiok, że kobiyty tukej sztrykowały, heklowały, pieczyniym rozmajtych dobroci se zajmowały, jeszcze inksze poprzestowały na gorszyniu chopow. I niy som to klachy, suchejcie babeczki taki szport tyż nikere uprawiajom, mom na myśli te gorszynie nos niczymu nigdy niywinnych borokow.
Wrocomy jednak do tych kroszonek. Coby zrychtować piykne wielkanocne jajco, trza mieć intus do plastyki łod kolybki. Robota to delikatno i trza mieć moc wprawy. Na poczontku małe dziołszki podglondajom starsze kobiyty i poczynajom łod malonkow na papiorze, jak im to już idzie składnie to po leku poczynajom szkrobać. Z tym szkrobaniym to ja tak, że zaczniesz łod malutka, a kończysz jak łoczy już lodmowiom posuszyństwa.
Nojważniyjsze jest zdobycie biołego jajca a to niy je take proste. Je sam we łokolicy yny jedna kobiyta kero dowo pozor na to coby nom tych jajec niy brakło do tego szkrobanio mo se rozumieć. Na ta łokoliczność dobrze se sprawujom kury ze rasy Leghorn, muszom łone byś ekstra łodżywiane bo ważne je to – coby szkorupka boła fest twardo. Te kury hoduje trza pedzieć yny skuli nos miyszkanka Chudowa, pani Marta Organiściok miejscowość ta noleży do Gminy Gierałtowice.
Pani Marta sama tyż szkrobie jajca i uczy mode frelki ty trudny sztuki, toż tera suchejcie… Powiydzmy, że biołe jajca momy i tera zaczynomy je warzyć. Wciepujymy jajca do wielkigo garca ze zimnom wodom, dodowomy soli i łoctu dojś trocha, to je po to coby szkarupiny niy popynkały i poleku, trza pedzieć łokropnie poleku warzymy. Warzymy to wszysko trzi świerci godziny abo trocha duży-niy zaszkodzi. Jak to już momy tak daleko a Pon Boczek do, że nom to niy popynko, to wkłodomy te gorke jajca, do drugigo garca ze gorkom farbom. Brele na ślypia trza dobre łoblyc, łostro byrna do fasonga wkryńcić i zaglondomy czy se dobrze pofarbiyły. Cołki czos ruszomy garcym bo inaczy bydymy mieli biołe fleki, jak se bydom jajca za fest przoć. ( Boły czasy, że o farba była biyda, to do tego celu używało se wywaru szkarupin ze cebule. Kolor na jajcu wychodzioł bronotny).
Poleku wyciongomy te jajca na wilur i leko łobrocomy, tera musi te jajco cołki miesionc leżakować coby wszysko śniego na luft wylazło. Szkrobać zaczynomy po Godnych Świyntach. Jak chcymy keby robota wyglondała akuratnie jako na Ślonzoka przistało, to jedna kroszonka se szkrobie nikej i trzi dni-czas to Boży trza pedzieć bo se niyma kej powadzić. Kroszonki muszom byś gotowe na Wielkanoc no i coby boł czas na wystawy je zawiyść. Chopcy tukej chodzom po sikaniu i frelki, no i kobiyty tyż sikajom piyknymi parfinami, za to dostowajom tyż te kroszonki, tak to już sam u nos je. Nikej pamiyntom jak frelka ze wionuszkym na gowie na plac wylazła, znakym tego, że karlusa akuratnie niy miała to i kusika szło ukraść. Boły to czasy… – Spominkow moc, tera yny ryczka na plac wyciongnońć i keby kobiyta niy widziała siednońć i we samotności stare czasy pospominać, po co mo kobiyta zowiścić, czy aby łoni myśla abo inksze przigody spominom. Kończyć czas wyboczcie cochse tak rozmamlasioł niy idzie tego tymatu skrocić widzicie sami jake to je wszysko skomplikowane.
Wasz Ślonzok toż Pyrsk.
Wybrane słówka.
Intus————————można powiedzieć przeczucie, albo zamysł.
Richtich——————–tu często używane słowo-znaczy naprawdę lub na serio.
Pozor ——————–uwaga.
Trzi świerci godziny—-45 minut.
Śćwierć godziny ———kwadrans, 15 minut.
Brele———————–okulary.
Wilur———————–flanela.
Zowiścić——————zazdrościć.
Autor: Tadeusz Puchałka


text:
Składnostnje 50. róčnicy poswjećenja Zdźěrjanskeje cyrkwje swjećeše tam wčera nimale 500 ludźi Božu mšu ze starobiskopom Joachimom Reineltom. Po tym zo su jeho w Brěmjenju witali, přewodźeše jeho w kuči šěsć křižerjow, štož hódnoćeše Reinelt ze słowami „zo ma tajku česć jenož jendźelska kralowna“.
Zdźěr (aha/SN). Kemše z koncelebrantom, Radworskim wosadnym fararjom Benom Jakubašom, w połnje wobsadźenej cyrkwi – 250 wěriwych wonka městno zabra – su Wulkodubrawscy muzikanća z někotrymi dujerjemi z wosady a chór Meja pod wuměłstwowym nawodom Pětra Cyža dostojnje wobrubili.


text:
Roman Labiak
Jo żech sie urodziōł we 1951 roku, we Chorzowie drugim (cwajka), kaj żech tyż miyszkoł i wyrobioł. Potym, musiołech skuli bildungu łazić do szkołōw, bo tak chcieli moje łojce. Po maturze i roztomajtych breweryjach, żech sie bez cufal dostoł do wojska. Nale i tam żech pora dni za niyskoro przijechoł, bo przeca taki abszid, to kupa czasu zebiere. Za niycołke trzinoście miesiyncy, mieli mie tam jako jedynego Ślōnzoka, jak to sie po naszymu godo „połno rzić” i beztōż wyciepli mie do cywila. Jak wybuch, tyn, jak to godajōm „Stan wojynny” to mie te gizdy komunisty zamkli i przekopali cołko buda, bo jak mi pedzieli, to chciołech „uzbrojić” tyn cołki regiōn „Ślōnsko – Dōmbrowski” nale w co? - jak jo mioł yno jedyn stary rebulik, tego to mi niy godali, kiej mie na komyńdzie prali. Nō, a na łostatek, to mi sie ta kōmuna tak hepła, żech wziōn i we 1984 roku uciyk do Niymiec, kaj żech tyż niyskorzi mojich łojcōw ściōng. Terozki, jeżech na ryńcie i razym ze mojōm kobiytōm flyjgujymy moja choro mama, bo do alteshajmu jōm niy dōmy. Beztōż mōm kupa casu i sie tak szkryflōm, to co u tych roztomajtych ludzi widza, abo żech widzioł i przeżōł. A szkryflōm, tak jak we Chorzowie godali i to bez cukrowanio, bo rzić jes rzić a niy pupcia. Nō, bo jak by to, na tyn bajszpil, wyglōndało:”A weś i bajsni mie w pupcia” abo: "Tyn djosecki gizd, za wyrobianie dostoł po pupci", pierōnym gupie, pra?
Gazetowe swotanie!
Łogolōny i umyty
Cioro Zefek, na zolyty
Fajny anzug i koszula
Bo na niego, ceko Ula
Kupiōł kwiotki, flaszka wina
Szekuladka i pralina
Ula, juzaś łod śniodanio
Loto cōłkim pofyrtano
Anōnsa, do gazety dała
I tak Zefka zapoznała
Chciała by sie w kōńcu wydać
Chop, sie w dōma moge przidać
Coby robiōł na ta frela
Świōntek, piōntek i niydziela
Coby, wszystko jyj kupowoł
Siedzioł cicho, niy pyskowoł
Jeszcze Zefla niy widziała
Beztōż, ło tym niy wiedziała
Co to niyrōb, gizd i ciołek
Chcioł u Uli zagrzoć stołek
Dlo waszego łostrzeżynio
Niy bier kogoś, z łogłoszynio.
Pucu! Pucu! Chlastu! Chlastu!
Nie mam rączek jedenastu.
Kejbych jedynoście miała
Możno rady bych sie dała
Łobiod warzić i pucować
Wele chopa coś zrychtować
Waszkorb prania, bych wyprała
Potym wszystko biglowała
A tak, to:
Bajtel, loto łosmarkany
Byfyj, cołkim ufifrany
Downo czeko pomywanie
Nale, chyba tak łostanie
Kiej dwie rynce yno mōm
Niy dōm rady, godōm wōm!
Gymba musza wymalować
I frizura wyrychtować
Potym czeko łoblykanie
I do zdrzadła, filowanie
Bo w kafyjce już czekajōm
Te, co tysz dwie rynce majōm.
Sanki!
Wele chałupy u małyj Hanki
Stoły sie kedyś, blank nowe sanki
A, że pogoda, do tego bōła
To sie ta Hanka, na nie cieszōła
Łobok, miyszkali dwa gizdy Janki
I uwidzieli, sanki łod Hanki
Pojeździć chcieli, to je porwali
We dwóch sie siedli i je złōmali.
Morał:
Tam kaj miyszkajōm dwa gizdy Janki
To niy wystowiej, przed chałpa sanki!
Życie bajtli polego na wyrobianiu i szmarōw zbiyraniu. Kej keryś niy wyrobio i szmarōw niy zbiyro, to jes to ślimok, ciućmok abo przichlast. Nale i taki, moge po rzici nachytać.
Pszociel Slonski Godki


text:
Hopek Franciszek, Hopek Marian, Kopeć Artur, Kopeć Damian, Panek Eugeniusz, Serafin Krzysztof, Starzec Franciszek.
Mechowiec
Sołtys: Gancarz Józef
Bąba Marek, Gancarz Józef, Gul Grzegorz, Maciąg Bogdan, Rzucidło Andrzej, Serafin Andrzej, Serafin Kazimierz.
Kopcie
Sołtys: Kwaśnik Krzysztof
Rada Sołecka:
Bąba Ryszard, Kaczorowska Marta, Kisiel Monika, Szwed Władysław, Twardowski Zbigniew, Wojdyło Tomasz, Żarkowski Sylwester.
Spie
Sołtys: Wyka Adam
Rada Sołecka: Dul Jan, Dziadura Henryk, Furtek Dominik, Kasica Franciszek, Kolański Stanisław, Sadecki Dariusz, Sudoł Eugeniusz.
Wilcza Wola
Sołtys: Puzio Edward
Rada Sołecka: Chudzik Marek, Kowal Krzysztof, Puzio Emil Marian, Szczęch Iwona, Tęcza Dariusz, Tokarz Eugeniusz, Wójtowicz Czesław.
Lipnica
Sołtys: Panek Eugeniusz
Rada Sołecka: Konefał Antoni, Kosek Andrzej, Panek Eugeniusz, Pater Mariusz, Trznadel Stanisław, Tylutki Franciszek, Wiącek Andrzej.
Nowy Dzikowiec i Osia Góra
Sołtys: Streb Adam
Rada Sołecka: Bąba Grzegorz, Drapała Stanisław, Paśko Jan, Puk Stanisław, Streb Adam, Tęcza Jan, Wilk Andrzej.
Płazówka
Sołtys: Kiwak Józef
Rada Sołecka: Kiwak Józef, Kosiorowski Marek, Kozak Franciszek, Klecha Stefan, Kwaśnik Władysław, Tereśkiewicz Jan, Tereszkiewicz Wiesław.


text:
Na przistanku tankowoł piwo ze tanksztele
Srogŏ dŏwka promili w ôrganiźmie 35-latka sprŏwiyła, iże brakło mu siyły na ucieczkã po raubie. Chop w nocy porwoł piwa ze tanksztele. Powiadōmiyni ô tym wykroczyniu mōndurowi trefiyli go na pobliskim przistanku banki. 35-latek dopołnioł prōmile porwanym piwym. Dalszõ tajla nocy przepyndziōł we izbie wytrzyźwiyń. Kej przidzie do siebie, ôdpowiy za swoje wykroczynia.
Zarŏz po 1.00 w nocy szandarzi dostali zgłoszynie ô porwaniu piwa na jednyj ze tankszteli w cyntrum Siymianowic. Pokŏzało sie, iże raubiyrz siedzi na pobliskim przistanku banki. Chop wyglōndoł na fest ôżartego, a krōm tego piōł piwo, co je dopiyro co porwoł. Badanie trzyźwości 35-latka wykŏzało, iże mioł ôn bez 2,6 prōmila alkoholu w ôrganiźmie. Siemianowiczōn trefiōł na izbã wytrzyźwiyń. Kej przidzie do siebie, ôdpowiy za swoje wykroczynia.
Zdrzōdło i foto: KMP Siymianowice


text:
Zōmek w Starych Tarnowicach
Zōmek w Starych Tarnowicach postawiōł miyndzy 1520 a 1570 rokym Pyjter z familije Wrochymōw z Ksiynstwa Bytōmskigo, skuli czego mŏ ôn natura rynesansowo. Pyjter ułożōł sie w 1528 roku z fyrsztym Janym II Dobrym, że za trzecio tajla daniny miejskij ôddŏ tajla swojich ziym, na keryj ulokuje sie nowe miasto. Tak zaczła sie historyjŏ Tarnowskich Gōr, kerych dzielnicōm sōm dzisiej Tarnowice.
Zōmek piyrwyj mioł ôtwarty plac ôd strōny pōłnocnyj. Do stawiyniŏ użyto było kamynia, wszyjske krzidła miały dwa poziōmy. W pōłnocno-weschodnij tajli stoji trzisztokowŏ, zmocniōnŏ wieża.
Bez swoja historyjo bōł włŏszczyznōm ôd mocki ludzi, miyndzy inkszymi starosty bytomskigo Balcera Ohma i szkockigo szlachcica Kaspra Huntera z Grandon. Dlŏ Donnersmarckōw zōmek w Starych Tarnowicach kupiōł ôd Gottlieba von Büttnera Karol Łazŏrz w 1820 roku, a w kōmplecie wziōn tyż wtedy Ôpatowice.
W XIX stoleciu dostawiōne ôstało pōłnocne krzidło, kere zawarło plac postrzodku zōmku. Zamurowano było tyż krużganki, a elewacyjo przerobiōno było na klasycystyczno.
Po wojnie zōmek i ziymie naôbkoło wziōn PGR. W tym zabytkowym stawiyniu ôd tego czasu były biōra i pōmiyszkania. Jak to zawdy bywŏ, jak coś je ôd wszyjskich, to je ôd żŏdnego i zōmek z roku na rok wyglōndoł corŏz to gorzij.
W 2000 roku kupiōł cołki teryn Rajner Smolorz, kery nojprzōd ôdnowiōł masztalnia i zrobiōł tam Gospoda u Wrochyma. We staryj ôborze je terŏzki sztyrogwiŏzdkowy hotel, a w zōmku mogymy ôbejzdrzić zbiory muzeōm, ale je tam tyż bibliŏtyka ze starymi ksiyngami, kere pōn Smolorz kolekcjōnowoł dwadziścia piyńć lŏt. Na kożdym kroku we zōmku wydŏwŏ sie, że za chwila zza winkla wylyzie Maciej Korwinus abo Ludwik Jagellōński. Tela roboty i piniyndzy, wiela wraziyli Smolorze w swoja włŏszczyzna to je coś niy do przerachowaniŏ. Werci sie tam pojechać i ôbejzdrzić.
Walyntynki
Sztyrnŏstego lutego we kościele katolickim mōmy spōmniynie świyntego Walyntego – patrōna ôd kochankōw. Skuli amerykanizacyje naszyj kultury prziszło mi beztōż pisać ô Walyntynkach i kochankach.
Tajla 1. Skōnd sie wziōnły te Walyntynki?
Żŏdyn niy poradziōł pokŏzać, co Walyntynki majōm co spōlnego z Grekami abo Rzimianami, ale we antycznych wierzyniach idzie trefić sie z podanymi na Walyntynki tradycyjami.
Wedle starowiecznego greckigo kalyndŏrza, czas miyndzy pōłowōm stycznia i pōłowōm lutego, mianowoł sie gamelion i bōł miesiōncym poświyncōnym manżelstwu Zeusa i Hery. Na ta przileżytość Greki dycki rychtowali fajer, ale niy wiymy, jak ôn wyglōndoł.
Starowieczne Rzimiany ôd idōw lutowych (trzinŏstego lutego) bez trzi dni fajrowali luperkalia. Plutarch tak ô nich pisoł: Modzi ze rzimskij arystokracyje lŏtajōm pō mieście pō nagu […] i pierōm wochatymi rzymiyniami ludzi, z kerymi sie trefiōm. Mocka zŏcnych kobiyt na schwŏl stŏwŏ im na drōdze i […] wyciōngajōm rynce, coby dostać pō nich, pōniywŏż wierzōm, co brzymiynne skuli tego prościj urodzōm, a niybrzymiynnym bydzie prościj zastōmpić. Fajrowaniŏ luperkaliōw zakŏzoł papiyż Gelasius I (492–496).
Nojstarsze teksty ô Walyntynkach
Wedle mocki ludzi nojstarszy tekst ô Walyntynkach to „Ptŏsi Syjm” napisany ôd Geoffreya Chaucera w 1382 roku na jubileusz manżelstwa krōla Anglije Richarda II i Anny Czeskij, kaj autōr pisze: „Tak to w kożdy Dziyń świyntego Walyntego / Kożdy ptŏk ôbiyroł kochanka swojigo.” Postrzodek lutego to je ale trocha cudaczny czas dlŏ ptŏkōw we Angliji na zŏlyty. Barzij racjōnalne je spōmniynie świyntego Walyntygo z Gynuy, biskupa, kery umrził kole 307 roku. We kalyndŏrzu liturgicznym je ôno 2 mŏja i tyż w tyn dziyń bōł podpisany traktat manżelski Richarda i Anny.
Nojstarszŏ znōmŏ walyntynka była napisanŏ ôd Karola Orleańskigo do swojij żōny kejś miyndzy 1416 a 1435 rokym. Karol ôd batalije pod Agincourt (1415) siedzioł zawarty we lōndyńskij Tower i napisoł: „Je żech już chory z miyłości, / Moja nojsłodszo Walyntynko”. Chociŏż po 25 latach zawarciŏ bōł nazŏd wolny, to niy prziszło mu sie trefić ze żōnōm, pōniywŏż umrziła ôna podwiela go Anglijŏki puściyli.
Na isto ciekawe je to, że nasz zimowy krōl, Fridrich V, żyniōł sie z Elżbiytōm Stuart w Angliji 14 lutygo 1613 roku, a na ta przileżytość John Donne napisoł dlō nich epitalamiōm (śpiywka weselnŏ), kere Anglijŏki uznŏwajōm za przikłŏd nojwyższego kōnsztu. Autōr bez cołko śpiywka gŏdŏ do świyntego Walyntego, ale zacytuja ino piyrszy wers: „Chwoła ci, biskupie Walynty, ôd kerego dziyń to je”. Fridrich bōł korōnowany na krōla Czech 4 listopada 1619, a panowoł ino rok i sztyry dni.
Zŏlyty we naszyj tradycyji
Skuli tego, że przinŏleżymy do strzodkowyj tajle Europy, nigdy niy mieli my tradycyji fajrowaniŏ Walyntynek. Do Niymiec były ône prziniesiōne ôd amerykōńskich wojŏkōw po drugij wojnie światowyj, a we Polsce i Czechach pokŏzały sie we 90. latach XX stoleciŏ.
Dycki mieli my za to tradycyjo sobōtki abo świyntego Jana. Pogańskŏ sobōtka fajrowanŏ była z 21 na 22 czyrwca jeszcze dugo po chrystianizacyji Ślōnska. Pawoł Jasienica pisoł, że biskup wrocławski zakŏzoł fajrowaniŏ sobōtki na Ślynży kole 1928 roku, a ôstatni rŏz richtich po pogańsku fajrowano było tam we 1937 roku, kej widzioł to niymiecki badŏcz Fritz Geschwendt.
Noc świyntojańskŏ przitrefiŏ sie dycki we wilijo świyntego Jana – z 23 na 24 czyrwca. Kościōł złōnaczōł tako tradycyjo, coby ludzie skōńczyli fajrować sobōtka. Podarziło sie to niy do kōńca, bo terŏzki jedna i drugŏ noc sie motlajōm i niykerym sie zdŏwŏ, co sobōtka i noc świyntojańskŏ to je jedno i to samo. Nojważniyjsze ale, że już za starego piyrwyj mieli my lepszo tradycyjo fajrowaniŏ miyłości. Pojakymu? Nasza tradycyjŏ je starszŏ aniżeli Walyntynki ô pŏraset lŏt – to rŏz. We czyrwcowõ noc je dycki kole dwadziścia stopni cieplij aniżeli w lutowy dziyń – to dwa. No i snadnōm rzeczōm noc była dycki lepszōm kamratkōm dlŏ kochankōw aniżeli dziyń (no niy gŏdejcie, że niy) – to trzi.
Tajla 2. Rōmantycznie po ślōnsku piyrwyj
Trza prziznać, co niy mōmy tradycyje pisaniŏ ani gŏdaniŏ pō naszymu ô tym, co czujymy, bo ôd tego była gŏdka niymieckŏ, polskŏ abo czeskŏ. Nigdy tyż niy byli my rōmantyczni, a gibko przełaziyli my do kōnkretōw. Nojlepij to pokŏzuje Tyjater Korez we swojij adaptacyji „Cholōnka”. Stanik z Michciōm siedzōm sie na trŏwie, ôn jij ôtwiyrŏ knefle we klajdzie, a ôna zgańbiōnŏ padŏ Te, a co ty robisz? Stanik na to: No lygej!
Jak sie wejrzeć do ksiōnżek ze ślōnskimi śpiywkami, to tyż w nich za czeski rōmantyzmu niy ma. Durch ino ô ôbrŏcaniu za stōdołōm i tracyniu wianka. Nojleksze, co żech poradziōł znŏlyźć, to A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty mycki, / Coby dziouchy niy padały, iże to tak wdycki. / A jak pōdziesz na zŏlyty, niy syjmuj ty galŏt, / Coby dziouchy niy padały, iżeś sie niy najŏd.” (u Malinowskigo).
Rōmantycznie po ślōnsku dzisiej
Autorōw, co piszōm rōmantycznie po ślōnsku idzie porachować na palcach jednyj rynki. Naprŏwda to na jednym palcu, bo rozchodzi sie ô Karola Gwoździa. Możno to skuli tego, że w nŏs tyż je jakŏś blokada do gŏdaniŏ ô uczuciach pō naszymu. Ôd razu przełażymy na polski, a dyć we naszyj gŏdce je mocka słōw i fraz, kere majōm na isto srogi ladōnek ymocyjōnalny: „kusik”, „przŏć”, „kochanka”/„kochanek”, „miyłować”, „gryfnŏ frelka”, „szwarny synek”, „ôstōń przi mie”… Źle to brzmi? Po polsku ani by niy szło takij rōmantycznyj atmosfery złōnaczyć, jak idzie pō naszymu.
Chociŏż niy podobajōm mi sie Walyntynki, bo niy sōm my Anglijŏki abo Amerykōny, to wyużyjmy tyn dziyń do tego, coby drugij pōłōwce pedzieć pō naszymu, co czujymy.


text:
Sodůma a Gůmora
Sodůma a Gůmora to dwa spůminane we Bibliji mjasta, rozlygowane we Ńiźińe Siddim. Podug Biblije, jejich mjyszkańcy, Sodůmity, kej prziszli do bogajstwa zaczyńi ńyprawo tryjtować uobcych, żyli we rozpuśće a ńy mjeli ńyjakigo poszanowańo lo prawa, a tyż i Boga. Bestůż uostały zńiszczůne uod uogńa a śarki, uocaloł wuůnczas ino Lot a jygo cery. Baba Lota tyż mjała możebność uocalyńo, nale złůmała dany uod Boga zakoz uoglůndańo śe za śe, a skiż tygo zamjyńůła śe we słup soli. Podug archeologůw, Sodůma a Gůmora bůły rozlygowane tam, kaj terozki je Martwe Morze, abo przi jygo wschodńim brzygu. Terozki uokreślyńy "Sodůma a Gůmora" uoznaczo ńyrzůnd abo chaos a ńyporzůndek we jakij społecznośći.


text:
Tyscy szandarzi ôdzyskali 5 tysiyncy dolarōw
Tyscy wachtyrze prawa ôdzyskali 5 tys. dolarōw i zastawiyli 56-letnigo sprŏwcy raubōw. Zuchwały raubiyrz wpŏd w rynce szandarōw, co zajmujōm sie walkōm z przestympczościōm przeciwko statkowi. Chop bōł ôbskarżōny ô rauby i sie prziznoł. Za przestympstwo grozi nawet 5 lŏt heresztu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Do zdarzyniŏ doszło pod kōniec marca, w rejōnie kantora na al. Niepodległości w Tychach. Chop zgłosiōł policyjōnōm utratã taszy, co w nij było 5 tysiyncy dolarōw. Skuli podyjzdrzyniŏ porwaniŏ pinyndzy, policyjōny wziōnli szukać sprŏwcy. Wachtyrze wartko wpadli na ślad chopa podyjzdrzanego ô przestympstwo. Przeszukali dōm ôd 56-latka i znŏdli porwane 5 tys. dolarōw. Chop cołki czas swodzoł mōndurowych, prōbowoł wkludzić ich w błōnd. Policyjōny niy dŏwali jednak wiary jego tuplikowaniu. Sebrali sztof dowodowy, co przizwolōł na przedstawiynie sprŏwcy ôbskarżyniŏ raubu. 56-latek prziznoł sie do czynu. Ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr i gyricht. Za przestympstwo grozi sztrŏfa nawet do 5 lŏt heresztu.
Fotografijŏ na wiyrchu: KMP Tychy


text:
Bozůn
We fizyce czůnstek bozůny (ang. boson uod mjana fizyka Satyendra Bose), sům czůnstkůma kere majům spin cołkowity. Wjynkszość bozůnůw to złożůne czůnstki, nale 12 ś ńich (mjanowane bozůny cechowańo) sům elymyntarnymi czůnstkůma, ńyzłożůnymi s myńszych czůnstek (fůndamyntalne czůnstki).
Właśćiwośći bozůnůw[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Kożdo czůnstka je bozůnym abo fermjůnym, zależńy uod pośadanygo spinu - twjerdzyńy statystyki spinowyj narzuco wyńikajůnco ś ńygo statystyka kwantowo, kero uodrůżńo fermjůny uod bozůnůw. Do zgody ze Sztandardowym Modelym fermjůny sům czůnstkůma elymyntarnymi "materyji", bozůny zaś przekludzajům uoddźoływańo.
W zwjůnzku ze cołkowitym spinym, ńyoddźołjůnce bozůny podlygajům statystyce Bosego–Einsteina. Jednům s jeji kůnsekwyncyji je istńyńy kůndynsatu Bosego–Einsteina, „pjůntygo” stanu skupjyńo materyji, we kerym dowolno nůmera bozůnůw może być we tyn sůmym kwantowym stańe. Kůndynsat Bosego-Einsteina ńy mo kej dotůnd żodnygo praktycznygo zastosowańo. Pozwalo natůmjast na uobserwowańy efektůw kwantowych we skali makroskopowyj l. b. bez swobodny spadek kůndynsatu we źymskym grawitacyjnym polu idźe eksperymyntalńy pokozać zasada ńyoznaczůnośći Heisenberga.
Uoddźoływańo wirtualnych bozůnůw s rzeczywistymi fermjůnůma mjanujymy podstawowymi oddźouywańůma. Zachowańy pyndu we tych uoddźoływańach uobjawjo śe matymatyczńy we wszyjstkych znůmych śůłach. Bozůny kere uczestńiczům we tych uoddźoływańach mjanujymy bozůnůma cechowańo. Sům to:
- dwa bozůny W i jydyn Z (oddźoływańy słabe)
- uoźym gluůnůw (oddźoływańy festylne)
- fotůn (oddźoływańy elektrůmagnetyczne)
- hipotetyczny grawitůn kery pośredńiczy we grawitacyje.
Czůnstki złożůne ze kilku inkszych czůnstek (tak kej protůny abo neutrůny) mogům być jednako fermjůnůma a bozůnůma, zależńy uod jeich cołkowitygo spinu. Skiż tygo wjela jůnder atůmowych je bozůnůma. Mimo aze czůnstki kere tworzům jůndra, t.j. protůn, neutrůn, a tyż krůnżůnce wobkoło jůndra elektrůny, sům fermjůnůma, możliwe je by jydyn pjyrwjostek (lo bajszpila hel) mjoł izotopy bydůnce fermjůnůma (l.b. 3He) a inksze bydůmce bozůnůma (l.b. 4He). (3He) je złożůny s jydnygo neutrůnu a dwůch protůnůw [PNP]. Podańy deuter (2H), złożůny s jydnygo protůnu i jydnygo neutrůnu [NP] je bozůnym, podczas kedy tryt (3H), kery je złozůny ze dwůch neutrůnůw a jednygo protůnu [NPN] je fermjůnym.
Růżńica mjyndzy statystykůma bozůnůw a fermjůnůw istńeje ino przi srogich gynstośćach – kedy ich fůnkcyje zachodzům na śa. We ńiskich gynstośćach, uobjedwje statystyki redukujům śe do statystyki Maxwella-Boltzmanna, jednako bozůny a fermjůny zachowujům śe kej czůnsteczki klasyczne.
Bajszpile bozůnůw[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- kożdo czůnstka uo spińe cołkowitym
- jůndra deuteru
- atůmy helu-4
- atůmy sodu-23
- fotůny, kere przekludzajům elektrůmagnetyczne oddźoływańo
- bozůny W a Z, przekludzajůnce słabe uoddźoływańo
- gluůny
- fůnůny
- bozůny Higgsa


text:
Spis treści
Autorzy Sztambucha:
Anna Bolecka, Józef Borzyszkowski, Izabela Cywińska, Oskar Stanisław Czarnik, Edward Dębicki, Piotr Dobrołęcki, Janusz Dreczka, Piotr Drożdż, Marek Grzesiak, Teresa Jabłońska, Tomasz Jaworski, Włodzimierz Kalicki, Bogdan Kocurek,
Janusz Konieczniak, Andrzej Kostenko, Monika Krajewska, Stanisław Krajewski, Maciej Krupa, Jan Krzysztof, Zbyszek Ładygin, Stanisław Łubieński, Jan Malicki (Biblioteka Śląska), Magdalena Skóra, Jan Malicki (Studium Europy Wschodniej UW)
Adam Marasek, Jarosław Mikołajewski, Piotr Mitzner, Waldemar Michalski, Rafał Monita,Stanisław Opiela sj, Mieczysław Orski, Wacław Oszajca sj, Anna Piwkowska, Janusz Poniewierski, Apoloniusz Rajwa, Jan Gąsienica Roj (senior), Tadeusz Serkowski, Bogusława Sochańska, Leszek Szaruga, Małgorzata Szpakowska, Adriana Szymańska, Józef Tejchma, Tadeusz M. Trajdos, Magda Vášáryová, Henryk Węglarz, Jan Widacki, Krzysztof Wojnarowski, Wiesław A. Wójcik


text:
1 lipca
1 lipca – 182. (we lotach przystympnych 183.) dźyń roku a pjyrszy dźyń lipca we używanym na ślůnsku kalyndorzu grygůrjańskim. Po ńim je jeszcze 183 dńi do kůńca roku.
Śwjynta[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Śwjatowy Dźyń Baukůnsztu
Wydarzyńa na śwjeće[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- 1097 - pjyrszo Wyprawa Krziżowo, Bitwa pode Doryleum - wygrano krziżowcůw
Rodźili śe[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- 1921 - Michalina Wisłocka, polsko dochtůrka, ginekolog a seksuolog
- 1934 - Sydney Pollack, amerikański reżysyr, szauszpiler a producynt filmowy
- 1955 - Augusto De Luca, italski fotograf
Umrzili[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- 2004 - Marlon Brando, amerikański szauszpiler
- 2009 - Karl Malden, amerikański szauszpiler syrbskigo pochodzyńo, zdobywca Uoskara


text:
CZYSTY LUFT - SILESIA POD BŁĘKITNYM NIEBEM
"Silesia pod błękitnym niebem" - tako zmianowany uostoł nowy projekt, kery mo poprawić jakość luftu u nos. Bydům forszukůnki a nowe technologie. Wszysko po to, coby żyło sie u nos jeszcze lepij.
22 stycznio podszrajbowne uostało porozumiyniý miyndzy śląskim wojywůdztwym a Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Dziynka tymu sztartnie projekt zmianowany "Silesia pod błękitnym niebem", we kerym 100 mln zł przeznoczůnych je na zrychtowaniý technologi ôchrůny strzodowiska a luftu.
Taki krok niý mo co dziwować, toć co chwila sie godo ô smogu, pyłach a inkszych rzeczach, kere trujům nosze zdrowie. Beztuż trza niý ýno badać efekt, nale tyż wejrzeć sie na prziczyna a przirychtować uozwiůnzania, kere pomogům ôchrůnić strzodowisko a nosze zdrowie.
Jako Padali Michał Gramatyka - Wicymarszołek śląskigo wojywůdztwa - je mocka czynnikůw takigo stanu rzeczy, jednako podstawowym je to, czym polymy w doma ai transport drůgowy. Bezto mo być zbajslowany ekstra manszaft, kery zbado wszysko jeszcze roz a przirychtuje propozycje polepszynio cołkij sytuacje.
Bydům tyż forszukůnki a nowe technlologie, dziynka kerym nosz regůn bydzie umioł sie dalij uozwijać ze spozorowaniym sie na strzodowisko. Beztuż w ramach projekta ôgłoszůne uostanům kůnkursy a prziznowane bydům granty dlo tych, co take technologie a uozwiůnzania bydům ôpracowywać a wdrożać.
HAJCUJYMY - NIÝ TRUJYMY - CZYLI AKCJO WE TARNOWSKICH GŮRACH
We Tarnowskich Gůrach sbajslowali nowo akcjo zmianowano "Hajcujemy - Nie Trujemy", keryj cwekym je lepszy luft we sztadzie. Cuż sie dziwować, kej nawet jak niý ma fest zima, to normy smogowe sům niý roz przekroczane.
Ô tym, co smog, pyły a roztomajte inksze zwiůnzki chymiczne, kere můmy we lufcie ôd polynio bele czym, sům trujůnce dlo ludzi, to chyba niý trza juże żodnymu godać. Beztuż niý ma co czekać na lepsze czasy, ýno trza sie brać do roboty. A przinajmij ze takigo założynio wyłażům we Tarnowskich Gůrach, kaj sbajslowali akcjo "Hajcujemy - Nie Trujemy".
Jako tublikujům nům Arkadiusz Czech - bergmajster tego sztada, ta akcjo mo za cwek wyznoczyniý placy ze nojgorszym luftym a nojlepszym, a bezto zrychtowaniý mapy sztada, na keryj to wszysko bydzie pokozane. Chcům tyż zachyncić ludzi do proekologicznego zachowanio, bo wercić sie to bydzie wszyskim. A jako dodowajům, ô ta ekologio werci sie dbać, bo chocioż kejsik niý bůło takij świadůmości jak teroski, to nojbarzi nosze dziołania pomiyniajům strzodowisko, we kerym żyjymy.
Beztuż zrychtowany uostoł tyż EkoPatrol, kery te pomiary bydzie robić. Jako pedzieli nům Marcin Głodniok ze GIG, tyn ekopatrol to auto na sztrům, we kerym je aparatura do mierzynio a furgajůnco platforma. Auto bydzie jeździć po sztadzie a mierzyć wszyndzie luft. We rejůny kaj tyn luft je nojgorszy bydzie lecioł drůn, czyli ta plaftorma, kery barzi dokładnie wychyci tych, co tak smyndzům do luftu.
Przi tymu bydům jednako tyż certyfikaty tam, kaj luft je nojczystszy. Coby pokozać, iże ô ekologio werci sie dbać, nale przi tymu wszyskimu zachyncić ludzi do dbanio ô jejich włosne zdrowie we zdrowym strzodowisku.
SPOLARNIA WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ - NARAZIE UZDANIÝ COFNIYNTE
Chocioż we Urzyndzie Sztada uzdali, coby we Rudzie Ślůnskij postawić spolarnia harmozi, to narazie ij niý bydzie. Wszysko skuli tego, co Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzdało, iże uzdaniý ô jejij postawiyniu je felerne.
Uzdaniý Wicyprezydynta Sztada ô postawiyniu spolarni harmozi we Rudzie Ślůnskij uostało blank uchylůne bez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Cołko sprawa do SKO zgłosiůły Ferajna Rudzianie Razem ai Towarzistwo na Rzecz Ziemi. A jako tublikujům Wioletta Nowak ze Ferajny - raduje ich to, co wtoś doł sie pozůr tyż na głos samych miynszkańcůw, podle kerych ta inwestycjo bydzie miała wpływ na lokalno przestrzyń.
Podle uzdanio SKO, wszysko trza napoczůńć jeszcze roz, bo sprawa miała za dużo felerůw ai niý wziyna wszyskich czynnikůw pod uwaga. Bezto niý můgła być dalij realizowano. We Sztad Urzyndzie niý zgodzajům sie tak blank ze tym ôswiadczyniym, jednako padali, co weznům jeszcze roz wszysko pod lupa a wejrzům na ta sprowa na nowo.
Jaki z tego bydzie efekt? Narazie do kůńca niý wiadůmo, jednako i same miynszkańce niý sům tak blank pewni, eli ta cołko idyjo ô polyniu harmozi we Rudzie Ślůnskij, bydzie dlů nich tako dobro. Jako sami spůminajům niý roz je tak, co sztad zamiast mieć z tego jakiś profit, to musi jeszcze do tego dopłocić. We cołkij tyj haji niý wolno sie tyż przepůmnieć ô nojwożniyjszyj rzeczy, czyli ôchrůnie strzodowiska a bezto i noszym zdrowiu.
KRYTE BADY NA FRYNIE - WYRYCHTOWANE NA NOWO
Na Frynie we Rudzie Ślůnskij wyrychtowane uostało kryte bady. Dziynka tymu po poru miesiůncach roboty idzie teroski juże iś na blank nowe bady, kere je jednym ze poru takich we Rudzie Ślůnskij. Zoboczcie sami.
We Rudzie Ślůnskij na Frynie můmy bady, kere jeszcze jakiś czos tymu poleku przestowało wyglůndać fajnie. Teroski jednako po wyrychtowaniu nazod je atrakcijne, moderne a co nojwożniyjsze ôdymkniynte dlo wszyskich.
Cołki rychtůng to niý ýno elewacjo, bo jako padali nům Piotr Janik - Noczelnik Wydziołu Inwestycyj Sztad Urzynda - wymiyniůne sům tyż ôkna, przeniesiůne wejście ai zrychtowane ułatwiynia dlo niýpełnosprownych. Jako dodowajům Tomasz Kuras - Kerownik tego Bady - rajn tyż je mocka pomian, bo ôbůlůnych uostało pora ścian, siyń ôdświyżůno ai dylůwka na nowo zrobiůno.
Przi tymu wszyskimu bůła tyż zrealizowano dodatkowo inwestycjo, kero mo dać szporůnek. Zainstalowano uostała fotowoltaika. Skuli zaś prakticznego podyńścio cołko jejij kůnstrukcjo zrobiůno uostała tak, coby zrobić z nij wiata parkingowo. Jako widać do sie i prakticznie i nowoczyśnie.
A wszysko to fajnie a na nowo ôświytlůne ai ze kamerami to wahowanio. To jednako niý kůniec planůw, bo coby lecyj bůło důńś abo dojechać do bady, przirychtowano mo tyż być nowo drůga.
PLANETARIUM ŚLŮNSKE - BYDZIE ZRYCHTOWANE NA NOWO
Mocka z nos wiy, co te Planetarium je, a mało wto pamiynto jak je stawiali. Beztuż teroski czos na rychtůng, coby na nowo můgło być atrakcijne dlo wszyskich miynszkańcůw noszego regiůnu.
Planetarium Ślůnske, kere můmy juże wiyncyj jak 60 lot doczkało sie w kůńcu na rymůnt. A zrychtowane mo być bezmaś wszysko, ôd samego stawiynio, aże po sprzynt, kery je tam wykorzystywany. Wszysko wyńdzie na wele 99 mln zł, ze czego kajś 82,5 mln bydzie ze Europyjskij Unie, Regiůnal Programa Ôperacyjnego Śląskigo Wojywůdztwa a reszta důńdzie ze kasy wojywůdzkij a Budżeta Państwa.
Jednako taki rychtůng je potrzebny, bo jako tublikujům Lech Motyka - Dyrehtor Planetarium Ślůnskigo we Katowicach - teroźnie je tam wykorzystywano nojstarszo na świecia aparatura tego typu. Jako pedzieli nům tyż Jarosław Juszkiewicz - ze Planetarium Ślůnskigo - cołke stawiyniý bydzie tyż uozbudowane a dziynka tymu Planetarium zysko nawet 2,5 tyś. m2.
A chocioż taki rychtůng to bydzie niý mało rewolucjo, to Planetarium dalij bydzie kludzić swoje dziołania. Jednako bydzie to bez tyn czos mobilne mikroplanetarium, ze kerym bydům jeździć po szulach, a tam, kaj bydzie ôkazjo a chyńć - jako tublikujům Wojciech Saługa - Marszołek Śląskigo Wojywůdztwa.
Cołki kształt nowego Planetarium nadajům mu architekty wyłůniůne we kůnkursie, a bezto mo łůn być niý ýno nowoczysny, nale tyż funkcjůnalny a przi tymu szykowny. A jako pedzieli nům tyż Jarosław Juszkiewicz, po rychtůngu pudzie niý ýno prziłazić na seanse, nale tyż zoboczyć jako czowiek czuje sie we gorkim klimacie, jako wyglůndo rajn we Ziymi abo na żywo wejrzeć sie na pogoda we cołkim welcie. Jednako przi tym wszyskim Lech Motyka spůminajům, co niý be to Park Nauki, jakich můmy juże poleku hołda. Bydzie to coś inkszego, co jak ôd 1955 bůło atrakcijne do tera, tak bydzie bez nastympne lata do nowych pokolyń.
POLONIA BYTŮŃ URATOWANO - BYTOMSKI SPORT NIÝ BYDZIE LIKWIDOWANO
Firma Bytomski Sport niý býdzie zlikwidirowano. Tak uzdali rajce Sztad Rady we Bytůniu. Wszysko po to, coby ratować niý ýno Polonia Bytom, nale tyż cołki szport we sztadzie.
Ô zlikwidirowaniu fýrmy Bytomski Sport bůło juże bezmaś uzdane. Jednako napoczła sie batalio, coby uratować bytůńske szport kluby. I udało sie. Na sesyji Sztad Rady we Bytůniu uzdane uostało, coby uostawić a nawet doinwestować szport we Bytůniu. Jednako jako padali sům Damian Bartyla - sztad Prezydynt Bytůnio - tego sukcesu niý bůłoby bez tych wszyskich, kerzi sie niý poddali a wierzyli we dobro prziszłość szportu we Bytůniu. Jako dodali, werci sie marzić, wierzić a być zdeterminowanym.
Jednako chocioż uzdaniý we tyj sprawie udało sie ukwolić, to niý wszyscy sům optymistami. Zaznoczajům przi tymu, co bydzie to kosztym czego inkszego. Trza jednak pedzieć, co wiyncy bůło ôptymistůw a dziynka tymu kibice a ludzie zwiůnzani ze szportym we Bytůniu majům nowe nodziyje.
Nodziyje te sům niý ýno na dolsze funkcjůnirowaniý Poloni, nale tyż na nowy sztadiůn, trybuny, lodowisko a inksze, kere tyn szport bydům sam trzimać. Co jednako z tego wszyskigo wyńdzie a jako wykorzysto sie ta szansa, to wszysko jak zowdy pokoże czos.
WALKI Ô MIYCHOWICE - REKŮNSTRUKCJO WE BYTŮNIU
We Bytůnio mielimy niýdowno żywo lekcjo historyje, na keryj kożdy umioł uoboczyć, jako wyglůndało włażyniý Armii Czerwonyj na te teryny. A dziynka tymu, co teroźnie idzie juże godać jako to kejsik bůło, kożdy umioł sie wywiedzieć, jako to rýchtých bůło.
Ôd wojny minyło juże doś pora dekad, jednako dziynka 120 ferajniokům grup rekůnstrukcyjnych ôd nos, ze Polski ai auslandu, poradzilimy zoboczyć, jako wyglůndało włażyniý Armie Czerwonyj do Bytůnio. Ôdegrali łůni kůnsek historyje, we kerym pokozali, jak prały sie tukejsze ôddziały ze przibyszami ze wschodu.
Do zwykłego czowieka, kery czegoś takigo niý przezůł ani ô tym niý słyszoł, te scyny můgły być dramatyczne, chocioż we rekůnstrukcji tak na prowda żodnego niý zabili. A jako spůminajům Piotr Orzełek ze grupy rekůnstrukcyji historycznyj Berliner Mauer, niý roz do nich samych niý ma to tyż leke.
Jednako werci sie ô tym godać a spůminać, jako to bůło. Tym barzi, co bez na prowda dugi czos niý szło ô tym godać, a dopuszczalno bůła ýno jedno słuszno wersjo. Z reguły blank niýprawdziwo. Dzisio zaś idzie a trza to pokozywać a godać, bo coroz mynij już je tych, co to wszysko sami przeżyli.
Tym barzi, co gýszýchta sam nigdy niý bůła leko. Jako spůminajům Dariusz Pietrucha ze Ferajny Pro Fortalicium - sam bez te wszyske lata bůły roztomajte państwa, beztuż niýkerzi uznowajům sie za Polokůw, inksi za Niýmcůw abo spůminajům swoje czeske pochodzyniý. Mocka sam je jednako autochtunůw, kerzi nojbarzi chcieli spokoju, a po prostu żyć we swojim Hajmacie.
JADŁODZIELNIA - COBY PODZIELIĆ SIE JODŁYM WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
Na Kochlowicach we Rudzie Ślůnskij stanyła piyrszo tukej Jadłodzielnia, w keryj ludzie mogům ôstawiać jodło, kerym chcům sie podzielić ze inkszymi. Wszysko za fatki a dobrowolnie, ale ôd serca. Posuchejcie sami.
Piyrszo we Rudzie Ślůnskij Jadłodzielnia stanyła na Kochlowicach. Je w nij szrank na suche jodło a lodůwka, do kerych ludzie mogům wkłodać jodło, kere chcům ôddać inkszym. Dziynka tymu zamiast wyciepować do hasioka, moge łůne trefić do ludzi, kerzi sům na prowda głodni.
We cołkij Polsce rocznie wele 9 mln tůn jodła trefio tak do potrzebujůncych. A jako dodwajům Rafał Wypior - inicjator tyj akcje - narazie takich Jadłodajni je dopiyro wele 10-20 sztuk.
Plus tego tyż je taki, co na prowda roztoliczne produkty idzie sam dać. Ze informacji, kero je na budce, poradzymy sie wywiedzieć, co idzie sam ôstawić pieczywo, ôwoce a warzywa, mlyko a produkty mlyczne, nale tak samo produkty suche, pakowane a kůnserwy. Idzie tyż uostawić maszkety. Wszysko akuratnie ôpisane je we regulaminie, kery tyż poradzi sie przi budce poczytać.
Jednako coby te jodło sie niý marnowało, psuło abo zniszczyło, Jadłodajnia bydzie durś monitorowano bez inicjatorůw. Bydům łůni tyż sprowadzać, eli kere produkty niý sům juże po dacie, coby wtoś sie niý potrůł ôd tego.
Nojwożniyjsze jednako we tym wszyskim je to, iże choć budka stoji narazie niýdugo, to juże widać, co ludzie rada prziniesům a uostawiům sam cosik dlo inkszych. To na prowda moge radować.
ZICHERNIE BEZ GLAJZY - PLK A POLICJO SPŮMINO
Przejechać bez glajzy niýkerym sie zdo co je fest leko. Jednako niýstety mogům łůni niý zdować sie, jako siýła moge mieć cug, kery wjedzie we auto, kej te niý zdůnży. Ô tym a niý ýno je akcjo "Bezpieczny przejazd".
Policjo ze Rudy Ślůnskij cuzamyn ze Strażům Ochrony Kolei ze Glýwic przekludzili akcjo "Bezpieczny przejazd". Wszysko po to, coby spůmnieć szoferům, co trza sie dować pozůr, kej sie przejyżdżo bez glajzy a niý wolno sie ôsmolić tego, co za chwila moge sam przejechać cug.
Jako padali Karol Jakubowski ze Polskich Linii Kolejowych, take akcje sům potrzebne, bo aże 98% unfali je skiż szoferůw. Mocka s nich ôsmoli znaki ôstrzygawcze, STOP a nawet światła. Trefiům sie i take istne, kerzi chcům przejechać nawet jak rogatki sům spuszczane abo jak idzie to je ôbjechać, kej te juże sztrabujům drůga.
Niýstety jako spůminajům Arkadiusz Ciozak ze rudzkij kůmyndy Policje, we takich sytuacjach nojgorszym doradcům je uwijaniý sie. Toć styknie sie zmiarkować, co take auto trzaśniynte bez cug, to je choby biksa po piciu przejechano bez auto - jako dodwajům Karol Jakubowski. A trza przi tymu tyż pamiyntać, co choć drůga hamowanio auta je doś dugo, to cug hamuje 13 razy dużyj.
Beztůż werci sie przekludzać take akcje a spůminać szoferům, co lepij czosym trocha doczkać a zajechać zichernie, niż sztopnyć już na zowdy na glajzach.
ŚLŮNSKO BIESIADA FAMILIJNO - WE SP4 WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We Szkole Podstawowyj nr 4 we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostała Familijno Biesiada Ślůnsko, na kero zaproszyni byli niý ýno rechtory a szkolorze, nale tyż rodzice a przociele tyj szule.
Familijno Biesiada Ślůnsko sbajslowano uostała we Szkole Podstawowyj nr 4 skiż rok rocznie bajslowanych kůncertůw. Latośny bůł swiůnzany ze ślůnskům godkům a trodycjami. Beztuż niý ýno szło sie posuchać ślůnskigo śpiywanio, nale tyż bůły roztomajte inksze atrakcje, choby dejmy na to szpektakel zmianowany "Żywot ślązaka poczciwego", kůnkursy wiedzy a godki abo wystowki.
I trza prziznać co szkolorze a rechtory na prowda sie postarali, coby jak nojlepij to wyszło. Bůły nawet fajnie przebleczůne dziouszki, kere rada pouosprowiały nům jako sům ôbleczůne a co to sům za szaty. Beztuż radować moge to, iże sům jeszcze take place a ludzie, kerzi spůmiajům ô tym skůnd my sům a kim my sům.


text:
Ô ks. Walku a Studziynce z Jōnkowic
Dzisiej chca Wōm ôpedzieć, już niy piyrszy roz, ô piyknym miejscu na Ślōnsku. Ci, co znajōm, to se pospōminajōm, a ci co niy znajōm, to możno posłōchajōm, a sie kedy wybierōm. Kole Rybnika (7 km) we Gminie Świyrklany (pol. Świerklany, zjazd z autobany A1 je we Świyrklanach) leży wieś Jōnkowice (pol. Jankowice). To sam, jak godo nōm staro legynda w 1433 roku Husyty zabiyły ks. Walka (pol. Walenty) z Rybnika. A było tymu tak: w downej wsi Bijasowice, kerej dzisiej już niy ma, a leżała ôna miyndzy Jōnkowicami a Marklowicami, rozchorowała sie baba, a posłała chłopa po farorza z Pōnbōczkym. Niy było z tym tak leko, bo kościōł z farorzym bōł dziepiyro we Rybniku, doôbkoła były same lasy, a po lasach kryły sie Husyty (przociele Jana Husa), kere Pōnbōczkowi, ani farorzōm niy przoły. Chłopu udało sie dostać do Rybnika, a farorz, młody kaplōnek, niy rozważowoł wiela, yno siod na kōnia a pojechoł do chorej Hyjdle (Jadwiga), bo tak bezmała było tej babie. Ledwa farorz ujechoł kōnsek za Rybnik, to zaczły go Husyty gōnić, biydok niy widzioł, co mo zrobić, ale ôroz zejrzoł wielki strōm, dōmb, a w pojstrzodku dziupla, tōż tam skrōł hostyjo z Pōnbōczkym, a sōm uciyk dalij. Niy twało wiela, jak go Husyty dopadły, a go przebōdły pikami. W tym miejscu, kaj umrzōł ks. Walek pokozała sie woda, kero potym zaczła czynić cuda. W miejscu, kaj w dziupli bōł schowany Pōnbōczek, dużo lot niyskorzij, pastuszki paśli barany, a zejrzeli, że sie tam coś blyszczy, tōż posłali po farorza a znodli ta hostyjo. W tym miejscu, kaj stoł dōmb, postawiyli kapliczka, pōmogoł w tym bezmała tyn, co te ziymie były wtedy jego, hrabia Ferdynand Leopold Oppersdorff, a potym (kole 1670 roku) drzewianny kościōł pm. Bożego Ciała, kery stoji tam do dzisiej, a pod ôłtorzym bezmała sōm jeszcze resztki z tego dymba.
Studziynka tyż była zapōmniano, możno stała tam jako kapliczka, abo krziż, aż w 1895 ks. Edward Bolik sie rozchorowoł, a ôbiecoł, że jak wyzdrowi, to postawi tam kapliczka. Tak tyż zrobiōł i postawiōł murowane trzi kapliczki: w pojstrzodku Marije z Lourdes, a po boku Marije Usnytej i ks. Walka. Przed wojnōm, w latach 30 – tych, z boku kapliczek postawiōł ks. Miczko z ludziami Grota z Lourdes z hasio, kere prziwiōźli bezmała z Hoymgruby (kop. Ignacy). We grocie tej stoji wielko figura Marije, z ze zadku je izba, kaj przed wojnōm miyszkoł pustelnik, kery tej Studziynki wachowoł.
Jo pamiyntōm Studziynka od lot 60 – tych, bo miyszkoł żech, wiyncyj jak 30 lot, tam blisko, a mieli my piechty kole pōł godziny do Studziynki, tōż lotali my tam niy roz. Pamiyntōm tyż, jak w latach 70 – 80 tych, skuli szkodōw gōrniczych Studziynka zaczła sie bulić, zaloła jōm woda, a wszystko było zagrodzōne, coby tam niy szło wlyź. Na szczynści gruba zawrzyli (Szyb VI KWK Jankowice), a Studziynka wyremōntowali. Stare murowane kapliczki zbulyli, a postawiyli nowe drzewianne, a grota z hasio tyż poklejyli na nowo a zaś idzie sie na nia dziwać, chocioż je już to trocha inkszo Studziynka, niż ta piyrwej, a wody tyż niy idzie sie napić, bo niy leci skuli szkodōw gōrniczych.
Tōż to by było na tela o historyji, możno żech tam co przecyganiōł, abo pomylōł, ale to se możecie poczytać we inkszych mōndrych ksiōnżkach. Mie sie yno rozchodzi ô to, coby Was namōwić do wybranio sie ku Studziynce. Idzie sie tam wybrać kożdy dziyń, ale już 15 siyrpnia bydzie ôdpust ks.Walka, bydōm szizbudy, Bieg ks.Walentego itp.
A terazki adresa: Kościōł Bożego Ciała ul. Rybnicka 34, 44-264 Jankowice, a ku Studziynce dojedziecie, abo zōńdziecie piechty ôd kościoła (kole 2 km) ul. Rybnickōm a dalij ul. ks.Walentego. Sōm tam tabulki, tōż treficie. Studziynka je w lesie, idzie tam podychać świyżym luftym, tōż tyn co niy bydzie chcioł rzykać tyż znojdzie coś dlo sia. Styknie posiedzieć, a niy marasić, abo niy straszyć ptokōw.
Pamiyntejcie, na Ślōnsku tyż je piyknie.
A na kōniec kōnsek wiersza ôd Fojermana ô ks. Walku a ô Studziynce:
(…) Tōż niy siedź tyż człowieku,
Niy dej sie prosić dłōżyj, yno z nami ruszej,
A tyj ô ksiynzu Walku historyje słōchej:
Bōł to wiek piytnosty, jak na Ślōnsku Husyty
Ludzi napadały. Bōł wtedy porosnyty
Lasami kraj cały, niy było drōgōw, autōw,
Niy było tyż tela wsi, ani tela chałpōw.
Kożdy sie musioł kryć przed tymi Husytami,
Bo tyn lud niywierny, co prziszoł sam z mieczami,
Mordowoł, hereci: chłopōw, baby, czy dzieci,
Kogo trefiōł w lesie, bez wyjōntku, jak leci.
W takich to ciynżkich czasach żōł nasz ksiōnz, tyn Walek,
Ale ôn sie ô swoji życi niy boł wcale.
Jak yno usłyszoł ôd swojigo farorza,
Że je kobiyta choro, wartko wziōn z ôłtorza
Świynte ôlejki i Przenajświyntszo Hostyjo,
Wskoczōł wartko na kōnia i już go niy było.
Jechoł kajś ôd Rybnika tyn nasz ksiōnz, Walynty,
I aż ku Marklowicōm wiōz Sakramynt Świynty.
Tak głosi legynda. Tako rajza ni mōgła
Husytōm dać pokōj, ni mōgli cicho siedzieć.
Keryś im musiol z boku możno ô tym pedzieć,
Tōż sie za ksiynzym Walkym puścili w te pyndy,
Co by mōc sponiywiyrać Pōnbōczka czym pryndzyj.
Dyć kapelōnek mōndry wiedzioł przeca ô tym,
Co go czekać może. Niy nad swojim żywotym
Sie tropiōł, brōń Boże, bo ôn mioł inkszo starość.
We strōmie dziupla była, tōż wraziōł tam zaroz
Ta Świynto Hostyjo i zaś na kōnia wskoczōł.
Dyć niy uciyk daleko, wrōg już go ôtoczōł,
Już na niego czekoł, tōż go z kōnia zwiōdli,
Strasznie ôkalyczyli, szablami przebōdli
I tak zostawiyli. Aż kedyś dobrzi ludzie
Tam go pochowali. Zaczli godać ô cudzie,
Bo w miejscu jego grobu zaczła lecieć woda.
Zdrzōdło te dalij płynie, do dzisiejszego dnia.
(…)


text:
Tarty robia łod1 jakegojś czasu. Niy biere2 to kans3 czasu, na wiyrch4 idzie powciepować5 roztomajte6 rzeczy i do tego wcale niy7 je droge. Kebyście8 czytali te recepty9 we ksiōnżkach, kaj10 kołżōm11 zrobiōne ciasto trzimać bez12 godzina we lodōwce, potyn- nim wrazicie13 je do pieca- na wiyrch wysuć14 specjalne fasolki… – to sie idzie przestraszyć. Joł15 tam sie niy byda16 z tym tak smolōł,17 a niy bōło jeszcze bezuchu,18 co by marudziōł- nawet jak mi bez cufal19 jedna zleciała20 na ziymia 😉
Co potrza?
Spodek:21
180 g mōnki pszynny
80 g masła
trocha wody (2-3 łeżki )
pó22 łyżeczki soli
Na wiyrch:
150 g boczku- co to po ślōnsku barzi23 sie nazywo wyndzōnka, ale… 3B… jak to godajōm: licentia poetica 😉
mały boryj24
mały brokuł
200 ml śmiytōnki (joł tam lubia 36%)
2 abo 3 jajca
połra plastrōw żōłtego syra25
sōl i pieprz
gałka muszkatałowo
Nojprzōd spodek. Wciepcie26 wszyske składniki do miski i wyrōbcie na jednolitoł masa. Potyn wejście sie 2 kōnski27 papiōru do pieczynioł, wrołźcie28 sie pomiyndzy na środku te ciasto i nudelkulōm rozwałkujcie na łokrōngło.29 Włōnczcie sie piec na 200 stopni. Jedyn papiōr ściepcie30 i tōm sebleczōnōm31 strōnōm połōżcie na formie do tartōw (jak taki niy mołcie,32 to sie wejście wiynkszo forma na torta abo jako inkszo okrōngłoł). Ta reszta ciasta, co wyłajzi33 ze formy, mogecie34 urwać i wkleić kaj35 na środku- co sie moł36 marnować. Tera wrołźcie tyn spodek do pieca na 15 minut.
Bez tyn czas37 boczek dejcie38 na patelnia i niech sie fajnie podpiecze. Pod kōniec na chwila wciepcie tam tyż pokrōny39 boryj. Ze brokuła poobcinejcie te różyczki- ta reszta łodygi sie na drugi dziyń mogecie wciepnōńć do jaki zupy. Śmiytōnki ubijcie, dociepcie dō ni jajca, trocha soli, pieprzu i gałki muszkatołowyj i wymiksujcie.
Jak już spodek baje40 podpieczōny, poukłołdejcie na nim te brokułowe różyczki, na to wysypcie boczek z borejym, łoblyjcie śmiytōnkōm z jajcami i przikryjcie plastrami syra. Dejcie na 30 minut do pieca na 180 stopni i fertich.41 Pokrejcie ta tarta, jak jake ciasto i… smacznego 🙂
1od
2zajmuje
3dużo
4górę
5powrzucać
6różne
7nie
8jakbyście
9przepisy
10gdzie
11każą
12przez
13włożycie
14wysypać
15ja
16będę
17bawił, marnował czas
18gości
19przypadek
20spadła
21spód
22pół
23bardziej
24por
25sera
26wrzućcie
27kawałki
28włóżcie
29okrągło
30wyrzućcie
31rozebraną 😉
32nie posiadacie
33wychodzi
34możecie
35gdzieś
36ma
37w tym czasie
38połóżcie
39pokrojony
40będzie
41gotowe


text:
MADLENA MIČKEC
Wot 27. do 29. junija 2018 wotmě so w Budyšinje mjezynarodna wědomostna konferenca na temu »Zetkanje z wjelkom: dynamika a přichod«. Organizatorojo konferency běchu Serbski institut Budyšin, Katedra za europsku etnologiju/ludowědu při Würzburgskej uniwersiće a Institut za socialnu antropologiju a empiriske kulturne wědomosće Uniwersity Zürich.
Po wobzamknjenju z lěta 1992, wjelka po cyłej Europskej uniji škitać, wobkedźbuje so přiběrajcy nawrót wjelka do srjedźneje Europy. We Łužicy wuwi so žro němskeje wjelčeje populacije. Konferenca skićeše móžnosć, so z wšelakorymi perspektiwami na temu a ze slědźenjemi w najwšelakorišich europskich kontekstach zaběrać. Cil konferency běše, so na interdisciplinarnej a mjezynarodnej runinje wo wuwiću a dynamice mjezsobneho zetkanja wjelkow a čłowjekow wuměnjeć. K tomu zetkachu so wědomostnicy z Albanskeje, Finskeje, Němskeje, Norwegskeje, Pólskeje a ze Šwicy kaž tež wjele zajimcow, mjez nimi někotři Serbja. Dla njewočakowano wulkeje ličby připosłucharjow dyrbješe so konferenca samo do rumnosćow Serbskeho domu a Budyskeho muzeja přepołožić. Štyrceći do pjećdźesat ludźi bě na wšitkich třoch dnjach přitomne.
Dr. Susanne Hozyna, hłowna organizatorka ze stron Serbskeho instituta, wotewri konferencu w serbskej rěči a přida, zo zda so tema konferency njewšědna być za Serbski institut, ale šěroke wobjednawanje temy je dla jeje brizancy wosebje tež w serbskim sydlenskim rumje wažne. Tež sobuorganizatorojo prof. dr. Michaela Fenske z Würzburgskeje uniwersity a prof. dr. Bernhard Tschofen z Uniwersity Zürich powitachu wšitkich přitomnych. Wuzběhnyštaj, zo njeměł so wjelk hižo jako přichadnik wobhladować a zo njeje wón jeničke zwěrjo, kiž so nawróći, tež rys a bobr so znowa w Europje rozšěritaj. Nimo čłowjeka tež zwěrjata wokolinu wobwliwuja a formuja a z tym wobličo krajiny změnja.
Přiroda, kultura, hódnoty, wšitko je dynamiske a realita zrědka čornoběła, kaž ju ludnosć hustodosć rysuje. To spóznaštej doktorandce Irina Arnold a Marlis Heyer z Würzburgskeje uniwersity we wjele rozmołwach z najwšelakorišimi akterami a potrjechenymi nadpadow wjelka w ramiku projekta »Nawrót wjelkow. Kulturnoantropologiske studije k procesej wjelčeho managementa w Zwjazkowej republice Němskej«. Zwěsćištej, zo žada so w ludnosći hustodosć za jednorymi rozrisanjemi kaž na přikład za conami bjez wjelka, po moće: žadyn wjelk, žane problemy. Politika zabjerje při tym skerje pasiwnu rolu a po potrjebje reaguje, njeje kmana w předpolu jednać. Marlis Heyer pyta konkretnje w Delnjej a Hornjej Łužicy za měnjenjemi, stawiznami a stawizničkami na temu a motiw wjelk.
Emilia Wieczorkowska ze Šleskeje uniwersity w Katowicach rozprawješe wo situaciji w Pólskej, hdźež njebě wjelk ženje wutupjeny. Wjele swójbnych mjenow kaž Wilk, Wilczyński a Wilkowski pokazuje na wjelka. Tež frazeologizmy kaž »wilczy głód« a tradicije pokazuja na zwisk a konfrontaciju ludźi z wjelkami. Medije dadźa na dołho trajacu koeksistencu zabyć a šěrja znowa wulki strach. Sćěh toho je, zo přida wjetšina pólskeje ludnosće w naprašowanjach, zo so před wjelkom boji.
Zo su strachi chutna naležnosć, kotrež so wot generacije ke generaciji dale dawaja, a zo móža być wopodstatnjenje wšeho jednanja, wo tym přednošowaše Heta Lähdesmäki z uniwersity w Turku w Finskej. Zašłosć a přitomnosć dźetej ruku w ruce. W 19. lětstotku běštej so w Finskej dźěsći přez wjelka moriłoj. Tutón podawk legitimowaše morjenje wšitkich wjelkow, doniž njeběchu w Finskej wutupjene. Wjelki, kiž so do Finskeje nawróćichu, připućowachu z wuchoda a wobhladowachu so tohodla jako ruske wjelki. Z tym woteda so w zašłosći zamołwitosć wjelka škitać. Dźensniši dźeń drje płaći tež w Finskej zakaz třělenja wjelka, ale přiwšěm přizwola so hišće wjele wuwzaćnych dowolnosćow.
Druhi dźeń konferency zahaji so w Budyskim muzeju z přednoškom Håkona Stoklanda z Norwegskeje techniskeje uniwersity w Trondheimje. W kraju zwonka Europskeje unije maja cyle hinaši wobchad z wjelkom. W Norwegskej eksistuje jeničke wjelče pasmo na hranicy k Šwedskej. Za tute płaća krute postajenja. Na přikład smědźa jenož tři młode wjelki wob lěto wotrosć, wšitke tamne dyrbja so morić. Jara wobšěrny wjelči monitoring, kiž je za tajke zapřimnjenje do wuwića wjelčich stadłow trěbny, zda pak so jenož dla wobmjezowaneho rozšěrjenja wjelkow móžny być. Zwonka wjelčeho pasma njejsu wjelki škitane a wjelče stadła njeeksistuja.
W debatach wo třělenju abo škitanju wjelka staji so prašenje, kajku škodu zamóže wjelk docyła načinić. Michael Gibbert z Uniwersity italskeje Šwicy w Lugano rěčeše wo tym, zo zawinuja druhe zwěrjata kaž bobr ryzy hospodarsce a ekonomisce wo wjele wjetše škody hač wjelk. Rozdźěl mjez wjelkom a bobrom leži drje w tym, zo su strachi a negatiwne asociacije z wjelkom wo wjele wjetše a hłubšo we hłowach ludźi zakótwjene.
Cyle wosebity dohlad do wobchadźenja z wjelkom zmóžni připosłucharjam Aleksandër Trajçe wot uniwersity Roehampton w Londonje, kotryž přednošowaše wo situaciji w Albanskej. Wowčerjo w Albanskej njedóstanu podpěru wot stata, jeli zhubja skót přez nadpad wjelka. Woni dyrbja so sami starać a škitaja swoje stadła wodnjo a w nocy z pomocu psow, wšako elektriske płoty w Albanskej nimaja. Jeli přińdźe k nadpadej skota přez wjelka abo mjedwjedźa, so rubježnikaj njewobwinujetaj ale wowčer sam, wšako dobry wowčer swoje stadła prawje škitać zamóže. Dla toho tež žadyn pastyr njepřida, hdyž je skót přez wjelka zhubił. Po měnjenju ludźi by dyrbjał wjelk być kaž mjedwjedź, kotryž ma kruty teritorij, njepokazuje so w bliskosći wsow a mori při nadpadźe jenož jedne zwěrjo. Wo wjelku maja špatny zaćišć a wobhladuja jeho jako bjezdomneho. Njedźiwajcy toho su ludźo w měrliwej koeksistency z wjelkom žiwi.
Kak wotběži zetkanje a zeznajomjenje z wjelkom w Sakskej, wo tym zhonichu wobdźělnicy wot sobudźěłaćerjow wjelčeho běrowa Sakskeje w Rěčicach. Wjelči běrow poskićuje wšitkim zajimcam darmotne dalekubłanja a šulske projekty. Argument, zo wjelk nikomu lěpšinu njepřinjese a zo nichtó z jeho přitomnosće profitować njemóže, zamóže so tež ze swěta zrumować. Přitomni zhonichu, zo, njehladajo na problemy z wjelkom, wosebje turizm we Łužicy wot wjelka profituje a ličby wopytowarjow stupaja. Film Sebastiana Körnera »Deutschlands wilde Wölfe – Wie sie wirklich sind« předstaji wšelake fakty wo žiwjenju wjelka, na přikład, zo wobsteji stadło wjelkow jenož z čłonow jedneje swójby: staršeju a młodźatow, kotrež po lětomaj stadło wopušća, zo bychu swójske załožili. W diskusiji po filmje so wuzběhny, zo je dźensniša kulturna krajina paradiz za dźiwinu, přez čož je aktualna hustosć wjelčich stadłow hakle móžna. Tuta so přidatnje přez picowanje (Kirren) spěchuje. Argument, zo dawa wo wjele wjace wjelkow hač do jich wutupjenja, zda so z tym woprawnjeny być. Přičina pak zwisuje z wašnjom wužiwanja krajiny přez čłowjeka.
Na poslednim dnju konferency předstajichu dalši wědomostnicy ze Šwicy swoje dźěła. Ilona Imoberdorf a Manuela von Arx rěčeštaj wo tym, kak wažna je prawa komunikacija z wobydlerjemi kónčin, do kotrychž so wjelk nawróća. Tomu, zo wobydlerjo informaciske wječory jako negatiwne nazhonja, měło so zadźěwać. Eksperća z daloka, kotřiž spytaja tajke zetkanje dominować, su skerje kontraproduktiwni. Po přednošku nasta diskusija wo zmysle a wašnju kubłanja a informowanja ludźi wo wjelku. Jewješe so prašenje, hač njeje »kubłanje« wopačny wuraz, wšako implikuje njewědu ludźi. W slědźenjach Elisy Frank a Nikolausa Heinzera ze Zürichskeje uniwersity njeńdźe wo ryzy ekologisku perspektiwu, ale ćim bóle wo kulturelny proces. Wonaj spytataj wšelake měnjenja a nastajenja zapopadnyć a z tym přinošk k lěpšemu rozumjenju brizantneje temy přinošować.
Konferenca skónči so z jara pozitiwnym wothłosom a pokaza, zo je multidisciplinarna wuměna z antropologiskeho, coologiskeho a praktiskeho wobłuka móžna, wažna a wobohaćaca. Njehraje při tym rólu, hač maja wšitcy samsne měnjenja a nastajenja, ale zo je móžno a wažne wšitke pozicije zapřijeć a z jich zastupjerjemi rěčeć, zo by so lěpše zrozumjenje, akceptanca a we wěstej měrje rozrisanje docpěło.


text:
Powšyknje
Powšyknje
Ze załoženim Instituta za sorabistiku jo serbska mjeńšyna w Nimskej prědny raz w swójich stawiznach wusokošulsku instituciju dostała. To jo zmóžniło na jadnom boce systematiske wuslěźenje rěcy, literatury a stawiznow Łužyskich Serbow, na drugem boce wukubłanje serbskich ceptarjow, rěcnych, literarnych a kulturnych wědomnostnikow ako teke žurnalistow. Zaprědka jo pśewažnje šło wó kwalifikaciju ceptarjow za serbšćinu a fachowego personala za serbske institucije. Glědajucy na pśiběrajucy wuznam a pśipóznaśe mjeńšynow a małych ludow w europskem konteksće jo se teke paleta móžnych pówołańskich profilow rozšyriła. Rěcne kubłanje studentow w instituśe se wótměwa jano w górno- a/abo dolnoserbšćinje.
Za wuběrne wugbaśa w filologiskem a ceptarskem studiumje w pśedmjaśe sorabistika rozdawa Załožba za serbski lud kuždolětnje wugbaśowe stipendiumy, z kótarymiž wobdarjone a motiwěrowane młode luźe we wusokošulskem wukubłanju financielnje pódpěrujo
Pozitiwny wótgłos ma teke jadnolětny stipendium za studium sorabistiki na Lipšćańskej uniwersiśe za studentow ze srjejźneje, pódpołdnjoweje a pódzajtšneje Europy.
Toś ta spěchowańska móžnosć wobstoj južo wót lěta 1996/97. Studentki a studenty slawistiki a bliskich disciplinow mógu se pla Załožby za serbski lud procowaś. Na kóńcu swójogo studijnego pśebywanja powědaju a cytaju wukrajne studenty běžnje górno- resp. dolnoserbski a maju funděrowane znaśa we wšyknych wědomnostnych wobłukach sorabistiki. Z tym su wóni kwalificěrowane za dalšne (pówołańske) perspektiwy w swójej domowni. Dotychměst su pśišli góstne studenty z Pólskeje, Českeje, Słowakskeje, Ruskeje, Ukrainskeje, Słowjeńskeje, Serbiskeje, Bulgarskeje a Makedońskeje – lisćina wšyknych stipendiatow.
Informacije wó studijnem wótběgu bachelora & mastera a wó stipendiumach su na našych internetowych bokach wósebnje pśedstajone.


text:
Brězowka (AK/SN). Gmejna Dźěwin dyrbi so dołhodobnje na deficit w swojim etaće nastajić. Tole podšmórny komornica Carmen Petrik na zašłym posedźenju gmejnskeje rady. „Hospodarski plan 2016 kaž tež plany přichodnych lět njebudźemy wurunać móc. Deficit budźe přichodnje wobstajnje dale přiběrać“, wona rozłoži. Jeničce lětsa pobrachuje w zarjadniskim wobłuku etata 336 000 eurow. W zamóženskim wobłuku, z kotrehož financuja předwidźane inwesticije, je to 140 000 eurow.
Gmejna nětko na komplikowane pjenježne połoženje reaguje. Tak ma ležownostny dawk A za ratarske a lěsniske płoniny wot 280 na 290 procentow postupić; ležownostny dawk B za twarske ležownosće a tajke, hdźež hodźi so přichodnje twarić, pak wot 370 na 412 procentow. „Wobě dawkowej sadźbje wotpowědujetej potom krajnemu přerězkej“, rjekny Carmen Petrick. Swoju přiražku za tych, kotřiž sej w gmejnje nowy dom twarja abo stary přetwarjeja, chcedźa přiwšěm dale wobchować. Za dróhotwarske naprawy dóstanje gmejna wot Swobodneho ststa Sakskeje lětsa 28 000 eurow, při čimž dyrbi swójski podźěl dźesać procentow přidać.


text:
Premiera stacji radiowej Radio Hajer miała miejsca w prima-aprilis, 1 kwietnia 2011 roku. Natomiast w dniu 1 czerwca 2013 roku redakcja radia podzieliła się zakładając jednocześnie nowe radio.
Peter Walynciok z Kaufungen
Presenter – zalozyciel Radia
Premiera 01.04.2011
Klaniom sie nisko, na tym bildzie to jo Peter prosiyli mie sam cosik o sobie napisac, som niy wiym co ??. Urodziol zech sie 3.Stycznia 1961 Roku w Rokitnicy, jak mi godali bolo wtedy pieronym zimno, jo nic z tego niystety niy pamiyntom.Jedno co pamiyntom to, to zech juz od Bajtla lubiol muzyka lepi jak nupel. Na Roczek dostol zech od Papy gitara niystety bez stron Papa pedziol jak sie naucza grac to strony tyz dostana. Ja, te zech sie potym musiol som kupic bo mie zapomnieli .We szkole szlo mi srednio, roz lepi roz gorzi. Wszystkego zech sie nauczol, niystety poprawnie po polsku do dzisiej jeszcze niy poradza i mysla ze tego sie juz niy naucza. W 1989 pojechali my tzn. Jo, moja Dorka i nasz synek Martin co miol roczek na Urlop do ( RFN ) richtig fajnych niymiec, tak wtedy godali i jeszcze sam bolo. Tukej we RFN urodziola nom sie nasza Cera Stefanie ( piyrszy nasz dorobek ) i tak my somy komplett. Bilety powrotne nom porwali ha ha i my byli zmuszone tukej zostac. Do dnia dzisiyjszego jeszcze my sie nowych niy dorobiyli, miyszkomy we Kaufungen to jest kolo Kassel.To by bolo narazie tyla.
poprzednio prezenter Ślonsky Radio
Lenka z Ulm Presenterka – zalozycielka Radia
Premiera 01.04.2011
Mama i Papa nazwali mnie Lenka to jusz napewno wszyscy wiecie a jak niy to tera sie dowiecie.Urodzilam sie 8 listopada na Slowaci. Rok wom nie zdradza,te co mnie znaja napewno tesz pamietaja. Wiecej jak polowa Zycia mieszkam w Niemcach nad Dunajem. Prawie 3 lata grom na internetowych radiach. Od poczontku bylam zawsze inksza od inkszych, ale zmienac sie nie beda zostana taka jako jestem. Co do moich audycij tak jak jo to zawsze godam benda prowadzic niy ino po Slonsku ale tysz duzo po Nemiecku, Polsku i tysz po Slowacku. Mysla ze sie bajemy fajne tu na naszem Radiu razem dokupy fajne bawic.
obecnie Radio Lenka


text:
Stanowe lěhwo za ćěkancow
Drježdźany. Prowizoriske stanowe lěhwo za 1 100 ćěkancow twarja nětko w Drježdźanach-Friedrichstadće. Paralelnje kładu wodowody a twarja sanitarne připrawy, kaž rěčnik krajneje direkcije Holm Felber informowaše. Sakska bě krótkodobnje zhoniła, zo ćěkancy přijědu. Tuž běchu so wčera wječor rozsudźili, stanowe lěhwo natwarić.
Kurs čěšćiny zahajeny
Praha. Mjeztym hižo 59. lětni kurs čěšćiny su dźensa na Praskej Karlowej uniwersiće zahajili. Něhdźe 80 zajimcow ze wšeho swěta so na nim wobdźěla, mjez druhim štyrjo Serbja. Jich přebytk na kursu spěchuje čěske knježerstwo. Intensiwny kurs traje štyri tydźenje. Dalši kurs čěšćiny budźe w awgusće w Českich Budějovicach.
Nowa hospoda migrantam


text:
Katalogi
Nowość Złoto czasów dynastii Wazów, TOM IV - Jarosław Dutkowski
180,00 zł / szt.
Nowość Złoto czasów dynastii Wazów, TOM III - Jarosław Dutkowski
340,00 zł / szt.
Nowość Złoto czasów dynastii Wazów, TOM II - Jarosław Dutkowski
300,00 zł / szt.
Nowość Złoto czasów dynastii Wazów, TOM I - Jarosław Dutkowski
280,00 zł / szt.
Katalog Banknotów Polskich 2018 - Fischer
22,00 zł / szt.
Katalog Monet Stanisława Augusta Poniatowskiego - Janusz Parchimowicz, Mariusz Brzeziński
450,00 zł / szt.
Katalog Monet Polskich 2018 - Janusz Parchimowicz
34,00 zł / szt.


text:
Jak żech bōł[1] we radiu, to sie mie jedyn chop zapytoł, co by szło zrobić ze krupniokym. Połra[2] receptōw[3] prziszło mi do łeba[4] w czasie audycji, ale potyn niy dało mi to spokoju i tak żech prziszoł[5] na tako całoł[6] seria, co to sie baje[7] nazywać: KRUPNIOK RAJZUJE. Jako, że mie w te wakacje ciōngnie[8] do Francji, to ta wariacja na tymat ratatouille abo ratatuja (roztomajcie[9] sie to pisze) jōm łotworzi.[10] Krupniok prziszoł dō nos jakosik ze Niymiec abo Austrii- ciynżko pedzieć,[11] do kogo Ślōnsk wtedy należoł. Dopiyro potyn łod jakego ślōnskego masołrza[12] nauczyli sie go robić hadziaje.[13] Niy ma świniobicio bez krupniokōw, tak jak niy ma dnia bez słōńca. A jak mogymy sie nim cieszyć my, to mogōm i inksze[14] nołrody.[15] Sam znojdōm połra podpowiedzi, jak mogōm urozmaicić swoje narodowe jołdło. Robiynie krupniokōw łostawia[16] masołrzōm- chyba, że mie kedy ftory[17] nauczy- i we receptach byda korzystoł ze gotowego krupnioka i wierza, że kołżdy z Wołs[18] wiy[19], kaj sie kupić nojlepszego.
Ratatouille abo ratatuj to je znano i bardzo dobro potrawa ze Prowansji. Tera, jak we łogrōdku mōmy świyże warzywa, je na nia nojlepszo pora.
Co potrza?
2 cukinie
2 bakłażany
2 papryki
2 cebule
2-3 zōmbki czosku
6 tōmatōw[20]
12 łeżek[21] oliwy
4 łeżki łoctu[22]
1 łeżka cukru
Prziprawy:
Joł tam naciepoł[23] tego kans[24] i jak idzie o te prziprawy, to musicie sie wyprōbować, co Wōm nojbarzi[25] smakuje. Joł wciep- w wiynkszości bōły to świyże zioła (mogecie zamiast tego wciepnōńć 4 łeżki ziół prowansalskich):
4 łyżeczki tymianku
4 łyżeczki bazylii
4 łyżeczki szałwii
2 oregano
2 miynty
2 rozmarynu
2 majeranku
Bakłażana- je żech ciekawy, czy mo łon[26] jake ślōnsko miano[27]– pokrejcie[28] ze skōrōm we kostka, posypcie solōm i łodstołwcie,[29] żeby puściōł sok i bez[30] to niy bōł gorzki.
Do gorka wlyjcie oliwa, wciepcie pokrōno cebula i wyciśniynty czosnek i nich sie tam ze 30 sekund podsmołży.[31] Tera seblyczcie[32] krupniokowi skōra, pokrejcie i niech sie we garcu potańcuje ze cebulōm i czoskym- jerōnie[33], jako mi sie sam wcisła[34] poezyjoł.[35] Bakłażana opukejcie[36] i osuszcie. Pokrejcie cukinia, papryka, tōmaty i wszyske te warzywa wciepcie ze prziprawōma do gorka. Na sōm poczōntek papryka, bo je najtwardszo, a potyn nastympne[37] i niech sie to tera fajnie podusi, aże zmiynknie. Na koniec wlyjcie tam łocet, niech sie to połra razy bluknie[38] i fertich.[39]
Keby fto niy lubioł we kuchni eksperymyntôw i chcioł sie zrobić samego ratatuja, to niech wyciepnie ze receptu krupnioka. Choć joł bych Wołs namołwioł[40] na takego krupniokowego… 😉 Smacznego 😉
[1] był; ō- samogłoska w wymowie miedzy o i u
[2] kilka
[3] przepisów
[4] głowy
[5] wpadłem
[6] całą
[7] będzie
[8] ciągnie
[9] różnie
[10] ją otworzy
[11] ciężko powiedzieć
[12] rzeźnik
[13] nie Ślązacy
[14] inne
[15] narody
[16] zostawię
[17] któryś
[18] każdy z Was
[19] wie
[20] pomidorów
[21] łyżek
[22] octu
[23] wrzuciłem
[24] dużo
[25] najbardziej
[26] on
[27] nazwę
[28] pokrójcie
[29] odstawcie
[30] przez
[31] podsmaży
[32] rozbierzcie
[33] hm… można powiedzieć, że jest to coś w rodzaju: cholerka 😉
[34] wcisnęła
[35] poezja
[36] opłuczcie
[37] następne
[38] zabulgocze
[39] gotowe
[40] namawiał


text:
Serbšćina
Serbšćina je skupina zapadosłowjanskeju rěčow, kiž so dźensa přewažnje we Łužicy rěči.
Serbšćina dźěli so do:
- Hornjoserbšćiny, kotraž so w sakskej Hornjej Łužicy rěči a
- Delnjoserbšćiny, kotraž so w braniborskej Delnjej Łužicy rěči.
Serbske narěče[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.
Rěčne přirunanje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Bibliografija uniwersity w Lipsku
- Kurs serbskeje rěče / Bluń, dialogi z rumunskeje wučbnicy serbšćiny Curs practic de limba sorabă w zapadnej Grodkowskej narěči


text:
Pjerizna ma w chlěwach wostać
Drježdźany. Po najnowšim padźe ptačeje gripy w Sakskej dyrbi pjerizna nětko po wšěm zwjazkowym kraju w kurjencach a chlěwach wostać. Tole ministerstwo za socialne a škit přetrjebarjow wčera wječor wukaza. Tak chcedźa tomu zadźěwać, zo so strašny wirus H5N8 mjez pjeriznu dale rozpřestrje.
Hłowna dróha zawrjena
Pančicy-Kukow. Znajmjeńša hač do kónca tydźenja wostanje hłowna dróha z Budyšina přez Pančicy-Kukow na směr Kamjenc zawrjena. Přičina je, zo wutwarjeja tam hižo dlěši čas kolesowarsku šćežku hač ke klóšterskej muri, zo su zajězd do Lipja wo tójšto powjetšili a zo přińdźe nětko na dróhu nowa woršta bitumena. Po zdźělenju zamołwitych je wobjězd na taflach derje wupisany.
Z jastwa tuńšo telefonować


text:
Niy ma nadziyje dlŏ ludzkości #4
- Baba widzi fany
- Haja skuli drzistu
- Striptiz na pogrzebie
- Chop ôdradzŏ kōndōmy
We skandynawsko-niymieckij dzielnicy Seattle Rebecca Morris, autorka bestsellerowych ksiōnżek kryminalnych wezwała ekipã z lokalnyj gazety, coby sprawdziyli, czymu u sōmsiada wisi fana Kōnfederacyje. Fana Połednia mŏ dzisiej złõ presã skuli kōnotacyji z niewolnictwym i sōm tacy we USA, co chcieliby ô nij zapōmnieć. Ludzie z cajtōnga przijechali, zaczli gŏdać ze sōmsiadym i pokŏzało sie, iże to je syn ôd norweskich imigrantōw, co na czas Ôlimpiady zawiesiōł przed chałpōm norweskõ fanã. Paniczka Morris na poczōntku niy mogła uwierzić, a potym pedziała, iże „możno sōm my tacy zestresowani politykōm, iże widzymy kajś rzeczy, co ich tam niy ma”. Jak detektywi w jeji ksiōnżkach tak sprawdzajōm fakty jak autorka, to niy polecōmy kupować.
Źrōdło: Seattle Times
Lot tōnij linije lotniczyj Transavia z Dubaju do Amsterdamu musioł awaryjnie lōndować w Wiedniu skuli breweryje na pokładzie. Jedyn z pasażerōw pōno puszczoł bez cołkõ drōgã wiatry, tōż dwōch Holyndrōw spytało dinstu, jeźli by niy szło z nim co zrobić, ale pracownicy ôdmōwiyli. W kōńcu cołkŏ trōjka zaczła sie prać, tōż pilot przekerowoł fliger do Wiednia. Austryjaccy szandarzi wziōnli na kōmyndã ôbōch Holyndrōw, a z niymi dwie dziouchy, co podle linije tyż były agresywne. No cōż, drzisty sōm naturalne, tōż ciynżko ô nie robić hajã, ale niy idzie to pōjś do haźla?
Źrōdło: Metro
Chiński regyrōnek ôtworzōł gorkõ linijõ do zgłŏszaniŏ „niyprawego zachowaniŏ” i „ôbscynicznych i wulgarnych przedstawiyń na weselach, pogrzebach i świōntynnych fajrach”. We bamberskij tajli Chin tradycyjōm je nojmowanie striptizerek na pogrzeby, coby prziciōngnōńć wiyncyj ludzi, bo podle miejscowych czym wiyncyj ludzi, tym srogszy hōnōr umartego. Podle Kuanga Haiyana, profesora mediōw, cołki fajner to je kōntynuacyjŏ świynta reprodukcyje. Ale żeby zarŏz gołe dziouchy na pogrzyb?
Źrōdło: NY Post
Prezydynt Filipin, Rodrigo Duterte pedzioł, iże seks z kōndōmym to choby jedzynie batōna w papiōrku, znaczy niy ma z tego żŏdnyj przijymności. Duterte je znany z tego, że Obamy nazwoł synym motyki, asiōł sie, że strzyloł do ludzi i w ogōle rozdzioł ô kōntrowersyjach we artykule ô nim na Wikipedyji mŏ bez 5000 słōw. Szkoda, iże jego ôjcowie tyż niy mieli radzi tego kōncka gumy.
Źrōdło: NPR