text:
Wikipedija:Pytanje we Wikipediji
Maš wšelaka móžnosće, zo by wobsahi we Wikipediji namakał. Tutón nastawk pospytuje přehlad wo wšelakich móžnosćach pytanja poskićeć.
Pytanje Wikipedije[žórłowy tekst wobdźěłać]
Zo bychu so nastawki Wikipedije přeptyali, móžeš dwě tłóčatce Nastawk a Pytać pod pytanskim polom pytać wužić. Jeli tam zapodaš pytane słowo a tłóčiš zapodatnu tastu (tastu Enter) abo kliknješ na tłóčatko Nastawk dóstanješ so w najlěpšim padźe direktnje k nastawkej z jenakim mjenom. Tłóčatko Pytać pak zwobrazni wšě městna w titlach a tekstach nastawkow, hdźež pytane zapřijeće wustupuje. Tutu pytansku funkciju móžeš tež přez specialnu stronu Pytać docpěć.
Pokiwy za wužiwanje zapodatneho pola "pytać"[žórłowy tekst wobdźěłać]
Tu někotre pokiwy za wužiwanje pytanskeho pola na kóždej stronje Wikipedije:
- Dyrbi znajmjeńša pytanske zapřijeće eksistować. Zwobraznja so wšě strony, kotrež znajmjeńša jedne z pytanskich zapřijećow eksaktnje wobsahuja, kaž zapodate. Jeli njedóstanješ wuslědki, kontroluj, hač wšitko je korektnje napisane. Dźělowe słowa so jako wuslědk nje zwobraznjeja: Pytanje za słowom "serbski" njezwobrazni strony, kotrež jenož słowo "hornjoserbski" abo "dolnoserbski" wobsahuja.
- Wobeńdź krótke a jara běžne słowa. Přičina za njeporodźene pytanje móže być, zo sy za tak mjenowanymi stopowymi słowami (na př.: "tón", "na", "wot", "wo", "wjace", "što", "štó", "hdy" atd.) pytał. Wospjetuj w tajkim padźe pytanje bjez tych słowow.
- Pytanska funkcija mjez wulkopisanjom a małopisanjom njerozeznawa. Pytanje za fortran, Fortran abo FORTRAN přeco jenaki wuslědk poskićuje.
Pokiwy za precizowanje pytanja[žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jenož hłowny mjenowy rum so po standardźe přepytuje. Strony, kotrychž titul wurazy „Wikipedija:“, „Wužiwar:“ abo „Diskusija:“ wobsahuja, so w zakładnym nastajenju njezapřijimaja. Přez "rozšěrjene pytanje" wšak hodźa so tež druhe mjenowe rumy (na př. Wikipedija, Wužiwar, Wobraz abo přisłušne diskusijne strony) přepytać. "Rozšěrjene pytanje" namakaš při kóždym pytanju z tłóčatkom "Pytać" (ale nic při pytanju z tłóčatkom "Nastawk"!) deleka na stronje z pytanskimi wuslědkami.
- Je tež pytanje z booleanskimi operatorami móžno (Pytanje z logiskim zwjazanjom pytanskich hesłow)). Z pomocu słowow AND („a“), OR („abo“) a NOT („nic“) kaž tež ze spinkami móžeš kompleksniše pytanske naprašowanja stajić. Jeli ničo zapodate njeje, je AND standardne nastajenje. Tak poskići na přikład pytanje za "chodojty NOT palenje" wšě strony, kotrež słowo "chodojty" wobsahuja, słowo "palenje" ale nic. Pytanje za "(Horni OR Delni) AND Serbja" poskići wšě strony, kotrež wurazaj "Horni Serbja" abo "Delni Serbja" wobsahuja.
- Regularne wurazy njehodźa so wužić.
- Zastupnej znamješce * a ? smětej so wužić, ale nic na spočatku pytanskeho zapřijeća.
Integracija pytanskeje funkcije do wobhladowaka[žórłowy tekst wobdźěłać]
Su rozdźělne móžnosće, zo by so pytanje Wikipedije do wšelakich wobhladowakow integrowało. Syćowej wobhladowakej Seamonkey a Firefox wužiwatej pytanske tykače (jendźelsce: search plugins), kotrež dowoleja pytanja z pobóčneje lajsty tuteju wobhladowakow přewjesć. Za hornjoserbsku Wikipediju programowy kod tajkeho pytanskeho tykača takle wupada:
" resultListEnd=" " resultItemStart=" " resultItemEnd=" ">
Namakaš dataju z tutym kodom za pytanski tykač za pytanje w hornjoserbskej Wikipediji a dwě foće wobrazowki, kotrrejž jón we wobhladowakomaj Seamonkey a Firefox w akciji pokazujetej, na webowych stronach sorbzilla. Sćehnjena dataja ma sufiks zip. Wupakuj ju potom a kopěruj wobsahowanu dataju wikipedija-hsb.src do podrjadowaka searchplugins w instalaciskim rjadowaku twojeho wobhladowaka. To za Firefox kaž tež za Seamonkey płaći. Šćežka tuž na př. takle wupada: C:\Programme\Firefox\searchplugins\wikipedija-hsb.src. Móžeš nětko z Firefox abo Seamonkey w hornjoserbskej Wikipediji za wurazami pytać, wo kotrychž chceš wjace zhonić. We Firefox so to stawa z pytanskim polom horjeka naprawo a w Seamonkey z pobóčneje lajsty. Kak to wupada, widźiš na přidatymaj fotomaj wobrazowki.
Wikipediju z eksternymi pytawami přepytać[žórłowy tekst wobdźěłać]
W druhich Wikipedijach je móžnosć z eksternej pytawu (na př. Google) direktnje ze strony z pytanskimi wuslědkami pytać, jeli njebu žadyn wotpowědowacy nastawk namakany. Bohužel je powjerch hornjoserbskeje Wikipedije trochu zestarjeny a njeposkićuje tohodla tutu móžnosć. Ale móžeš wězo zwučene pytanje z wokna wobhladowaka wužić, zo by w Interneće pytał.
Alfabetiski indeks a připadny nastawk[žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako cyłkowny přehlad eksistuje Als Gesamtübersicht gibt es den Alfabetiski indeks:
· 0–9 · A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z · Č · Ć · Ě · #321; (Ctrl-click)">Ł · Ń · Ř · Ŕ · Š · Ś · Ž · Ź
Jeli chceš prosće jenož rozhladować, móžeš funkciju Připadny nastawk wužić, kotraž potom nějkajki z tuchwilu 13.853 nastawkow wočini. Namakaš ju na pobóčnej lajsće nalěwo.
Kategorije[žórłowy tekst wobdźěłać]
Tematiske pytanje móže so z pomocu kategorijow stać. Wšě kategorije wutworjene w hornjoserbskej Wikipediji su w alfabetiskim porjedźe na stronje Kategorije nalistowane.


c: text/html

text:
Chorownje nastupajo winowatosć šćěpjenja zdźeržliwe, hladarnje ju witaja
Budyšin/Zhorjelc (SN/bn). Zwjazkowy sejm je „zakoń wo skrućenju šćěpjenskeje prewencije pře covid-19 a wo dalšich změnach předpisow w zwisku z koronapandemiju“ wobzamknył. Tak mjenowana šćěpjenska winowatosć za dźěłopřijimarjow we wobłuku strowotnistwa a hladanja je minjenu póndźelu płaćiwosć nabyła. W hornjołužiskich chorownjach a hladarnjach naprawa přewažnje dobry wothłós žněje. Tak zdźěli za zjawnostne dźěło Wojerowskeho jězorinoweho klinikuma zamołwity Gernot Schweitzer, zo „drje tuchwilu hišće posudźować njemóžemy, kak so winowatosć wuskutkuje, dokelž wotpowědne rjadowanja a móžne konsekwency hišće jasne njejsu. Naš prěnjorjadny zaměr je a wostanje, za imunizaciju wabić a šćěpjenja dale poskićeć.“ Jednaćel chorownjow swj. Jana w Kamjencu a swj. Carolusa w Zhorjelcu Lutz Möller piše: „Smy přeswědčeni, zo je šćěpjenje wulkeho podźěla ludnosće jenički wuspěch lubjacy wupuć z pandemije.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Końskowola
Końskowola je wjes a sydło krajneje gmejny z jenakim mjenom w juhowuchodźe Pólskeje, w Powiaće Puławskim w Lublińskej wojewódstwje a leži nad rěku Kurówka.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot 8. junija 1532 hač do lěta 1870 měješe status města. Wjes bu po swojim załožerju Jan Koninski mjenowana a bu prěni raz w lěće 1442 přispomnjena.
W lěće 1532 Końskowola měšćanske prawo dósta. Sta so srjedźišćom překupstwa ze žiwidłemi a měješe někotre tekstilne fabriki. Ludźo z cyłeje Pólskeje a tež ze Sakskeje so tu zasydlichu.
Za čas třećeho pólskeho rozdźělenja přińdźe městno w lěće 1795 pod rakuske knjejstwo. W lěće 1809 sta so z dźělom wójwodstwa Waršawy. Po januarskim zběžku zhubi Końskowola w lěće 1870 měšćanske prawo. Wot lěta 1918 słuša zaso k Pólskej.
Na spočatku Druheje swětoweje wójny, 15. septembra 1939, bu Końskowola wot Němskeje okupowana. Tam bu lěhwo za wójnskich jatych załožowane, kotrež pak jenož krótke wobstaće měješe. Tu załožowane koncentraciske lěhwo eksistowaše hač do lěta 1943.
W lokalnym ghetće, buchu městni Židźa, ale tež Židźa ze Słowakskeje zasydleni. 8. meje 1942 bu wjele Židow do zaničowanskeho lěhwa Sobibor deportowane. W oktobrje 1942 bu gheto přez bataljon 101 rezerwneje policije zlikwidowane. Při tym je něhdźe 1000 ludźi zemrěło.
Gmejna[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ke gmejnje Końskowola słuša městno Chrząchów.
Turizm[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najznaćiša zajimawostka wot Końskowole je katolska cyrkej z Opalinskich a Lubomirskich swójbnym rownišćom a narownymi kamjenjemi, kotrež buchu wot Tylman van Gameren planowane. Dalša cyrkej we wsy je w stilu "Lubline Renaissance" w lěće 1613 natwarjena. Tež eksistuje ewangelske pohrjebnišćo.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W Końskowoli stej pólskaj basnikaj Franciszek Dionizy Kniaźnin a Franciszek Zabłocki wumrěłoj.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.


text: Šprjejcy (KD/SN). Farar ewangelskeje wosady Martina Luthera Kinga we Wojerowskim nowym měsće Jörg Michel rady stawizniske pozadki dźensnišeho žiwjenja w swojej wokolinje wotkrywa. Dokelž tohorunja jako dušepastyr Šprjejčanskeje wosady skutkuje, je wón k 600. róčnicy wobstaća wsy loni w juniju chroniku jednoho ze swojich předchadnikow fararja Jana Mjerwy znowa wudał. W njej wopisany je čas wot wobsydlenja Łužicy přez Słowjanow w 7. lětstotku hač do lěta 1855. Dokelž bě farar Mjerwa tež rukopisny material hač do kónca swojeho farskeho skutkowanja w lěće 1860 zawostajił a dokelž tež dokumenty z kejžorskeho časa, z Weimarskeje republiki a z nacionalsocialistiskeje diktatury eksistuja, je Jörg Michel Šprjejčansku cyrkwinsku chroniku hač do lěta 1945 dale wjedł.


text:
Sztandard goldu
Sztandard goldu – geldowy systym we kerym za geld suży gold, definiowany danõ jednostkōm wŏgi, bajszpil: dolar zdefiniowany za 1/20 uncyje goldu, funt szterling za ōngyfer 1/4 uncyje goldu atd. Bycie mian terŏźnego geldu (jak dolar, złoty, rubel atd.) je ôd dŏwnych jednostek wŏgi goldu. We ôkresie globalnego sztandardu goldu, kożdy geld we kożdym sztacie, jeźli ino bōł ôparty goldym, bōł sobie rōwny, a rōżnicōm były ino wŏgi danyj jednostki. Gold ôstoł ôbrany za geld bez rynek, głōwnie skuli tego iże bōł ôn sztabilny we podaży a popycie, a bōł swobodny ôd regiyrōnku. Podug niykerych ekōnōmikōw, sztandard goldu spiyrŏ miyndzynacyjowy handel, swobodã inwestowaniŏ a rajzowanie we cōunie sztandardu goldu.[1]
Przipisy
- ↑ Murray Newton Rothbard: Złoto, banki, ludzie. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 1990, s. 106-107. ISBN 978-83-89812-00-1.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Insze wieca
Cosi sie mi zdo, że to grzebani w cieszyńskich cestach i na inkszych placach uż wlazło w krew rotuzowym macheróm i ni ma na to widoków coby zustało to zahaltowane. Wszyndzi słyszeć, że za chwilem bydóm sie brali za rynek i dzisio uż to grzebani trynujóm na starym bojisku, na kierym kiejsi grali fusbaliści downej “STALI”. Nie było słyszeć, czy rychlij tam jeździli po nim jacysi macherzi s georadarym, ale gdo wiy czy nie podarzi sie im tam wygrzebać ze ziymi jakichsi starych rozmajtych norychtów i inszych eszcze starszych wiecy. Chocioż możne, że nóndóm sie tam zagrzebane w ziymi jakisi stare tretery łod fusbalistów, a możne, że aji jakisi stary skórzany fusbal bez luftu. Bo przeca przez telkowne roki chłapcy po tym bojisku dziynnie gónili i na zicher dobrze go udeptali i skyrs tego ty rozmajte stare wieca kiere tam potracili dobrze sie uległy. To naprowde bydzie wielko synzacyja jak sie tam podarzi wygrzebać jakisi stare rosypoły, kiere obleczóne mioł na swojim zadku “Stalowiec” w kierych strzyloł “Piastowi “ bramy. Możne, że też podarzi sie tam nónś eszcze insze wieca, dejmy na to jakisi zar-zowiały gwizdek łod syndzigo, abo jakisi stare fanki, kiere dycki wbijane były do ziymi na biołej sztrajfce. Dobre by było, coby uż zawczasu nasze cieszyński muzeum rychtowało jakómsi izbe na ty znóndziónne wieca, bo możne bydzie ich tak moc, że chybi na nie placu. Dzisio mómy taki czasy a raczyj takóm modem, coby fórt łoglóndać sie do zadku i spóminać, jako to było kiejsi. Czy to je taki dobre tego na nie wiym, ale myślym se, że lepszyj je sie dziwać dycki do przodku, bo to nic nie kosztuje.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
cesta - droga, wlazło - weszło, macher - specjalista, zahaltowane - zatrzymane, kiejsi - kiedyś, fusbaliści - piłkarze, rychlij - szybciej, nie podarzi sie - nie uda się, norychta - narzędzia, wieca -rzeczy, nóndóm - znajdą, tretery - buty piłkarskie, fusbal - piłka, luft - powietrze, na zicher - na pewno, skyrs - z powodu, sie podarzi - uda się, rosypoły - szerokie spodenki, obleczóne - ubrane, bramy - gole, nónś - znaleźć, fanki - chorągiewki, dycki - zawsze, sztrajfka - kreska, że chybi - że zabraknie, znondzióne - znalezione, fórt - ciągle, do zadku - do tyłu, dziwać sie - patrzeć się, dycki - zawsze.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
Na świynta moja Muter już połra lołt1 kupuje wyndzōnoł2 szinka, takoł w cołojści i do tego tak fajnie powiōnzano dratwōm3. Owijoł jōm potyn we alufolia4 i pieke5 bez6 godzina abo półtora we bratrurze7. Chop w kuchni- jak już wiycie- lubi sznupać8 po roztomajtych receptach9, wymyślać, eksperymyntować i tak prziszoł na ta idyja10, coby ta szinka uwarzić. A żeby z tego warzynioł do tyj szinki tyż wlazły jake nowe smaki, to sie jōm uwarzōł ze grincojgym11. I niy dojś, że mu wyszła z tego luksusowoł szinka, to ze grincojgu mōg12 sie jeszcze zrobić szałołt.
Co potrza?
szinka wyndzōnoł- jedyn kōnsek
opakowanie grincojgu- marchew, zeler, boryj, pietruszka (niyroz sie i trefi trocha kapusty)
trocha lubczyku (moge być suszōny)
cebula
trocha korzyni (pieprzu)
2-3 liście bobkowe13
Do garca nalyjcie wody i niech sie grzeje. Ze tyj szinki ściōngcie ta siatka- niy bōjcie sie, niy łozleci sie we warzyniu. Łobiercie sie marchewka, zeler i pietruszka, a jak woda napocznie wrzeć, to wciepcie14 do garca ta szinka, grincojg, prziprawy i trocha nad łogniym przipołlōnoł15 cebula. I tera niech sie to tak ze godzinka, a nojlepi i półtora, pomału pykoł16. Potyn wyciōngcie ta szinka, niech sie trocha ochōdzi17 i już mogecie sie jōm skosztować.
Joł żech sie pokrajoł ta uwarzōnoł marchew, pietruszka i zeler, dołech do tego pokrajane jabko, ze dwa małe kiszōne łogōrki, trocha majōnezu i już żech mioł ajnfachowy18 szałołt. Yno, że joł żech mioł do wykarmiynia yno dwie gamby19, gorzyj by bōło, keby20 trza z tego zrobić szałołtu do całyj familije. Choć jak Wołs je dużo, to przeca niy idzie zrobić jednyj szinki, bo to przeca musi jyj łostać tyż i do sznitōw21, a jak warzicie 2 szinki, to i mogecie dać wiyncyj grincojgu… i fertich22.
Tyn wywar niystety niy je dobry do jedzynioł- sprōbowoł żech- bo je za słōny, ale i tak mōmy z tego kans23 dobroci i trocha mani słōnoł szinka- Wasze serce bydzie rade24 😉 Smacznego 🙂
1od kilku lat
2wędzoną
3sznurkiem
4folię aluminiową
5piecze
6przez
7piekarniku
8szukać
9przepisach
10pomysł
11włoszczyzna
12mógł, ō- samogłoska w wymowie pomiędzy o i u
13laurowe
14wrzućcie
15przypaloną
16bulgocze
17ostudzi
18zwykły, prosty
19tu: 2 ludzi
20gdyby
21kanapek
22gotowe
23dużo
24zadowolone


text:
Na Njepilic statoku w Rownom su zašłu njedźelu mócnje swjećili. Na dworowym swjedźenju bě składnosć, při hudźbje, dobrej jědźi a serbskej kulturje rjanu nazymu witać.
Rowno (JoS/SN). „Su-li žně w bróžni, potom směmy swjećić“, rjekny předsyda spěchowanskeho towarstwa „Njepilic statok Rowno z.t.“, Manfred Nikel, „a to najebać to, zo nimamy hišće domchowanku“. Spěchowanske towarstwo zhladuje na dobru lětnu bilancu. Wjeršk wšitkich zarjadowanjow běše mjeztym 23. dworowy swjedźeń. Kotoł z jejkowej poliwku, běrnjace placki, domjacy połćik, blachi tykanca a kurjene pstruhi – wšitko je było spěšnje zjědźene. Najbóle požadany pak běše chlěb z drjewjaneje pjecy. Na to njeběštaj Tzschamarjec pjekarskaj mištraj přihotowanaj, byrnjež pěc dwójce napjelniłoj. Samo Manfred Nikel z hłowu wiješe: „To njejsmy hišće ženje dožiwili“.


text:
FAQ
Kak drje je naša Łužica k swojemu mjenu přišła?
Štóž móže serbsce, wě prawu wotmołwu: W słowje Łužica je schowane słowo łuža. Čłowjek je žiwy z rěču. Ze swojimi přećelemi, z wučerjom a staršimaj – potajkim ze swojim sobučłowjekom – dorozumi so čłowjek z pomocu rěče. Rěč nam zachowa wědu wo wšěm.
Čłowjekam, kotřiž před něhdźe 1500 lětami z wuchoda do našeho kraja přićahnychu, zdaše so naš kraj jara mokry być: na nimale 500 rěčkow rozhałžkowana Sprjewja w Błótach, njesměrnje wjele hatow na juhu před horami a mokre žumpadła po cyłym kraju. Tohodla prajachu swojemu nowemu krajej Łužica.
Ludy, kotrež znaja w swojich rěčach słowo łuža, su słowjanske ludy.
Němske pomjenowanje Lausitz pochadźa ze serbskeho pomjenowanja Łužica.
(z knihi Łužica – Naša domizna, Křesćan Krawc, 1996)


text:
Z Italskeje docpě nas zrudna powěsć wo smjerći rěčespytnika a slawista prof. dr. Andrea Trovesi. Profesor Trovesi je był nimoměry rěčnje wobdarjeny wědomostnik, kotryž je wjetšinu słowjanskich rěčow wobknježił a so tež ze słowjanskimi mjeńšinowymi rěčemi zaběrał.
W Serbskim instituće wobdźěli so na lětnim kursu serbšćiny w lěće 2000. Po studiju rušćiny, čěšćiny a němčiny w swojim ródnym měsće Bergamo a dlěšich studijnych přebywanjach w Praze je w Mailandźe 2002 zakitował disertaciju wo wuwiću definitnych artiklach w čěskej, serbskej a słowjenskej rěči. Jako docent a profesor je dołholětnje na Instituće za słowjansku filologiju uniwersity w Bergamje skutkował, prjedy hač přewza 2015 profesuru za slawistiski rěčespyt na uniwersiće »La Sapienza« w Romje (z ćežišćom słowjenskeje rěče).Andrea Trovesi (1971–2021) Foto: Thomas Menzel
Trovesi měješe šěroke wědomostne zajimy a je přeslědźił stawizny, struktury a rěčnu politiku słowjanskich a balkanskich rěčow. Publikowaše wšelake dźěła, mjez druhim wo wokatiwje w słowjanskich rěčach, wo etymologiskich prašenjach, na přikład wo přirunanju turkowskich požčonkow w bołharšćinje a bosnišćinje, wo sociolinguistiskich zjawach, kaž wo nastaću a kodifikowanju čornohórskeje rěče. Wo didaktiskich kompetencach wědomostnika swědči sobuawtorstwo gramatiki čěšćiny za italskich wuknjacych (Grammatica ceca: fonetica, morfologia e sintassi con esercizi e soluzioni, Milano 2019). 2003 je organizował sorabistisku konferencu w Bergamje z wobdźělenjom rěčespytnikow a literarnych wědomostnikow Lipšćanskeje uniwersity a Serbskeho instituta. Wuskutk konferency běše zwjazk I serbi-lusaziani. Storia, letteratura, lingua (Milano 2007), kotryž předstaja čitarjam w italskej rěči najwažniše fakty wo stawiznach, rěčomaj a kulturje Serbow.
Před połsta lětami, 16. junija 1971, zemrě w chorowni w Drježdźanach 44lětny dr. phil. Jurij Młynk, serbski literarny wědomostnik, hibićiwy kulturny organizator, basnik a bibliograf. Młynk narodźi so jako syn skałarja a chěžkarja 13. apryla 1927 w Šunowje. Jako běchu němscy fašisća runje na móc přišli, zastupi wón do tehdyšeje ludoweje šule w ródnej wsy. Po wopyće wobchodneje šule w Kamjencu a wot lěta 1943 na njej jako překupc přistajeny, dyrbješe 1944 jako sydomnaćelětny pachoł hišće do wojakow.
Jako jedyn z prěnich serbskich nowowučerjow bu w lěće 1945 we Worklecach zasadźeny. Na spočatk januara 1946 załoženym Serbskim wučerskim wustawje w Radworju, kotrehož direktor běše Michał Nawka, wopyta dwuměsačny kurs wukubłanja na wučerja. Bórze po tym wučeše w Ralbicach, hdźež běše tež hnydom direktor šule.Dr. Jurij Młynk (1927–1971) Foto: archiw LND
Za studij a po nim trjebachu za šulsku wučbu wotpowědny serbskorěčny material. Wo tym pisaše Jan Suchi (1922–1983) ze Sulšec, něhdyši šulski towarš Młynka, w knize »Wučerjo prěnich lět«: »Z Młynkom běchmoj so na hotoweju hońtwjerjow za serbsku literaturu wuwiłoj. Nic zo bychmoj jeno pjelniłoj knižny kamor, ale zo bychmoj so zeznajomiłoj ze serbskim pismowstwom a z toho dźěćom a dorosćenym powědałoj. Požadane běchu zwjazki Zejlerja a Ćišinskeho, Radyserba-Wjele, Časopis Maćicy Serbskeje, Krajana, Protyki a dźiwadłowe hry. Najspomóžniši fundus nadeńdźechmoj w nowym sydle Domowiny na Sukelnskej, hdźež Arnošt Simon po Łužicomaj hromadźe zwožene zbytki serbskeje literatury rjadowaše, składy stražowaše a zajimcam na předań poskićeše.«
K 75. posmjertnym narodninam tworjaceje wuměłče Boženy Nawka-Kunysz (1946–2000)
Jubileje su dobra składnosć spominać na wusahowace wosobiny, kotrež njejsu hižo mjez nami. Přez swoje žiwjenske dźěło su zawostajili kedźbyhódne slědy, kiž njeměli so z našeho wědomja pozhubić a so tež młódšim generacijam spřistupnić. K nim słuša bjezdwěla serbsko-pólska tworjaca wuměłča Božena Nawka-Kunysz.
Božena Nawkec narodźi so 20. junija 1946 w Radworju jako prěnje dźěćo Antona Nawki (1913–1998) a jeho mandźelskeje Heleny Nawcyneje (1917–2010) rodźeneje Juraszek. Jeje mać běše po pochadźe Pólka. Staršej běštaj so srjedź 1930tych lět w Berlinje zeznałoj, hdźež studowaše Anton Nawka wot 1933 žurnalizm, stawizny a ekonomiju. Prěnje tři lěta swojeho žiwjenja wotrosće Božena w Poznanju, dokal běše so młoda swójba dalšeho studija nana dla mjez 1946 a 1949 přesydliła. W tutym času přidružichu so swójbje dalšej dźěsći Milena (1947–2008) a Tomasz (*1949). Někotre lěta pozdźišo narodźi so hišće syn Stefan (*1953). Po nawróće do Łužicy a zasydlenju w Budyšinje, hdźež skutkowaše Anton Nawka spočatnje jako wučer na Serbskej wyšej šuli a jako docent na Serbskim wučerskim wustawje – prjedy hač so politiskich přičin dla z wučerskeje słužby njewuwjaza –, nastupi Božena Nawka-Kunysz šulske wukubłanje na serbskich kubłanišćach. Hižo za šulski čas horješe so za wuměłstwo, molowaše a skicěrowaše, hdźežkuli bě jej to móžno, a wopytowaše wšelake molerske kružki. Hižo zahe pokazowaše so jeje wulka nadarjenosć. W pozdźišim interviewje naspomni, zo je hižo srjedź šulskeje wučby husto na swoje zešiwki rysowała1. Jeje nachilnosć k tworjacemu wuměłstwu njezadźiwa, wšako skićeše jej jeje staršiski dom wonu muzisku atmosferu, kotraž polěkowaše wuwiću jeje talenta a pozbudźowaše Boženu Nawka-Kunysz tež powołansce do tutoho směra kročić. Wobaj, nan a mać, staj w swojim wólnym času přewšo rady rysowałoj. Hižo jeje mać je so z myslu nosyła so z wuměłču stać, štož jej pak wšelakich přičin dla móžno njebě. W lěće 1965 złoži Božena Nawka-Kunysz maturu na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Po maturje požada so wona na Lipšćanskej Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo, hdźež chcyše so na polu grafiki, ilustracije a knižneho wuhotowanja wukubłać dać. K tomu pak politiskich přičin dla njedóńdźe. Tak nastupi w samsnym lěće 1965 studij na Krakowskej Akademiji tworjaceho wuměłstwa (Akademia Sztuk Piȩknych im. Jana Matejki w Krakowie). Sta so ze studentku na jeje wotnožce w Katowicach, na kotrejž wuwučowaše so grafika a nałožowana grafika. Wróćo zhladujo praji Božena Nawka-Kunysz: »... mějach zbožo, smědźach so do Pólskeje na studij podać.«2 Hižo přez staršiski dom zezna so wona z aktualnej politiskej a kulturnej situaciju w susodnym kraju, tak tež přez pólske časopisy, kaž běchu to »Panorama« a »Przekrój« (Přehlad).3 Wone běchu swojim čitarjam kaž wokno přez železny zawěšk do zapadneho swěta a wozjewichu přinoški wo načasnych wuměłcach a wuměłskich prudach na zapadźe, wo čimž so w tehdomnišej NDR lědma něšto wozjewješe. Prawdźepodobnje je so přiwzaće młodeje Serbowki na ASP z pomocu přećela Serbow, spisowaćela, publicista, literarneho wědomostnika a wuběrneho znajerja němskeje a serbskeje literatury Wilhelma Szewczyka (1916–1991) poradźiło. Szcewczyk haješe wuske zwiski k serbskim spisowaćelam a publicistam a přebywaše často tež w duchownje liberalnym a wuměłstwu přichilenym Nawkec domje w Budyšinje. Nimo toho měješe Szewczyk jako čłon Pólskeje zjednoćeneje dźěłaćerskeje strony PZPR a zapósłanc sejma Ludoweje republiki Pólskeje wotpowědny politiski wliw. Na Katowickim kubłanišću absolwowaše Božena Nawka-Kunysz najprjedy wukubłanje w zakładnym studiju w molerstwje, grafice, w rysowanju a w pismje kaž tež na polu rězbarstwa. W běhu studija specializowaše so na swobodnu a nałožowanu grafiku. Jeje wučerjej běštaj tu prof. Andrzej Pietsch (1932–2010) na polu grafiki a litografije a prof. Gerard Labus (1934–1988) we wobłuku nałožowaneje grafiki. Wobaj běštaj tohorunja absolwentaj Krakowskeje ASP. Wosebje twórby Andrzeja Pietscha, kotryž wěnowaše so primarnje raděrowance a křidowemu ćišćej, zawostajichu widźomny stilistiski wliw na tworjenje Boženy Nawka-Kunysz. Předewšěm pak wotbłyšćuja so w jeje pozdźišim tworjenju elementy rukopisa Jaceka Gaja (1938–2021), wuznamneho Krakowskeho ilustratora a grafikarja, kotryž nawjedowaše na kubłanišću tehdom dźěłarnju za rysowanje. Diplom złoži Božena Nawka-Kunysz 1972 na polu swobodneje grafiki z rjadom litografijow. We wobłuku nałožowaneje grafiki je za swoje zakónčace dźěło kompletnu seriju produktow za kosmetisku firmu wuwiła. Mjeztym bě so 1971 na architekta Janusza Kunysza (*1942) wudała a jimaj narodźi so jeju syn Marek (*1971). Wotnětka bydleše ze swójbu w Katowicach, hdźež skićachu so wuměłči mnoho kulturnych móžnosćow we wokolinje ideologisce a kulturnopolitisce wotewrjenišeje atmosfery hač znaješe to ze swojeje domizny kaž tež kontakty do awantgardistisce zmysleneje wuměłskeje sceny Katowic a Krakowa. K swětowotewrjenosći a k zaznaću načasneho wuměłstwa přinošowachu bjezdwěla tež Mjezynarodne bienale grafiki – z lěta 1992 wuhotowane jako trienale –, kotrež so wot 1966 w Krakowje organizowachu. Tam wustajowachu wusahowacy grafikarjo z cyłeho swěta. Móžnosće njewobmjezowaneho pućowanja poboku swojeho mandźelskeho do njesocialistiskich krajow kaž do Italskeje, Šwicarskeje, Rakuskeje, Francoskeje abo do Zapadneho Berlina wužiwaštaj mandźelskaj zaměrnje za zeznaće muzejow a galerijow kaž tež swětoweho kulturneho herbstwa.
Jako krótko po přewróće na teologiskej fakulće Lipšćanskeje uniwersity ze studijom započach, słyšach, zo maja na spřećelenej instituciji, na teologiskim seminarje, wosebiteho docenta. Wón da swojim studentam prěnich semestrow stajnje nadawk, małe domjace dźěło wo swojich ródnych městach resp. wsach napisać, wo jich přirodnych wobstejnosćach, jich połoženju, wobydlerjach a předewšěm: wo jich stawiznach. To zdaše so tež mi powabne a putace. Dokelž sej našej instituciji mjez sobu wopyty wučbnych zarjadowanjow připóznawaštej, podach so na seminar, ale přińdźech přepozdźe. Docent bě hižo dale ćahnył, wostała bě legenda wo jeho bohatych idejach, jeho wědźe, wosebje pak wo jeho krutosći. Jeho mjeno bě Karlheinz Blaschke. W přichodnym času běše husto składnosć, so z nim zetkać, wosebje w literaturje: Nimale kóžde standardne dźěło NDR k sakskim stawiznam bě z jeho mjenom zwjazane. A po přewróće přiběrace publikacije k Sakskej mějachu jeho jako awtora abo referencu.Prof. dr. Karlheinz Blaschke (1927–2020) Foto: www.isgv.de
1927 w čěskej Krásnej Lípje rodźeny Blaschke běše wot 1969 na teologiskim seminarje Ewangelsko-lutherskeje krajneje cyrkwje Sakskeje docent za cyrkwinske stawizny. Historikar a archiwar bu pola Rudolfa Kötzschkeho promowany a dźěłaše wjele lět w Sakskim hłownym statnym archiwje. Byrnjež 1962 w Lipsku habilitowany, njedósta Blaschke dowolnosć wuwučować a tak přińdźe kónc 1960tych lět na teologiski seminar. Kaž naspomnjene wopušći jón po wjace hač 20 lětach jako docent a přewza wučbny stoł za sakske krajne stawizny na Drježdźanskej uniwersiće, w starobje, hdyž so druzy na wuměnk podadźa. Zo jeho tam powołachu, běše wjace hač jenož pospyt wotrunanja za někoho, kiž bě w NDRskim systemje njeprawdu nazhonił. Běše to připóznaće za to, štož do toho zdokonjał bě, a zdobom předpłatk za to, štož hišće zdokonjeć měješe.
(19.11.1933–18.2.2021)
Nekrolog pisaś za Pětša Janaša njejo pśeliš śěžko, jo jano notnje, jogo žywjeńske statki nalicyś, a južo su někotare boki połne. Staram se wó to, to nejwažnjejše wufiltrowaś.
Pětš Janaš jo se naroźił 1933 w Chóśebuzu, źiśecy cas jo był cas wójny a nan jo wóstał we njej. Wótrosł jo mały Pětš pla stareju starjejšeju maminego boka w srjejźnej Łužycy, w Hórnikecach, a lěśojski cas pśebywa pla stareju starjejšeju nanowego boka w Krosnje nad Odru. Pó naraźenju tamnego fararja Zyguša slědujo wucba na Serbskem gymnaziumje w Budyšynje, což wóznamjenijo nawuknjenje górnoserbskeje rěcy a prědne zmakanje z Fridom Mětškom, direktorom gymnaziuma, kenž jo dejał hyšći měś wjeliki wliw na žywjeńske rozsudy Pětša Janaša. Rownocasnje jogo wuwucujotej Michał Nawka a Jurij Wjela, pśisłušnika serbskeje inteligence stareje šule, což wopśimjejo kubłanje k serbskemu patriotizmoju! Teke I. serbska kulturna brigada, źož jo grał trompetu, jo lubosć k serbstwu zmócniła. Tak rosćo młody Janaš ako wótnabocnik nutś do serbskego žywjenja.
Pó naraźenju Mětška pódajo se na studij do Lipska, a to nic sorabistiki, ale germanistiki. Mětšk běšo měnjenja, až w sorabistice dajo pśemało literarnych wědomnostnikow. Janaš jo był pósłušny, jo ga literaturu a lyriku južo wót źiśetstwa lubował. Za pózdźejše zaběranje ze serbskeju literaturu jo było toś to zakładne wukubłanje wjelgin wužytne.
Loni kónc lěta je w starobje 81 lět zemrěła serbska dźiwadźelnica a režiserka Hanka Mikanowa. Zhoniwši wo jeje smjerće so zrudźich, přetož znajach Hanku Mikanowu wjele, wjele lět, a stajnje hdyž so poslednje lěta něhdźe zetkachmoj, běchu to zwjeselace wokomiki. Radowachmoj so zetkanja a bjesadowachmoj wo tym abo tamnym.
Zeznał sym Hanku Mikanowu, hdyž započa 1973 skutkować jako režiserka Serbskeho pioněrskeho dźiwadła. Běch tam, wosomlětny, runje swoju prěnju rólu hrał, jako wona wužadowacy nadawk přewza, z nami šulerjemi dźiwadłowe hry nazwučować. Prěnja hra, kotruž inscenowaše, bě »Dr. Bolito a bandića«. Mje wobsadźi z rólu jednoho z třoch banditow, za čož běch jej jara dźakowny, wšako mějach tehdy hrać njedušnika so wě za zboha naročniše dyžli hrać dušneho. Proby a předstajenja na wjesnych žurlach po wšej serbskej Hornjej Łužicy, nimale 30 króć smy inscenaciju hrali, běchu za mje wulkotne dožiwjenje. Z radosću a z njesměrnej sćerpnosću je Hanka Mikanowa z nami dźěłała, w nas budźiła lubosć k dźiwadłu – lubosć, kotruž sama wot dźěćatstwa sem we sebi nošeše.
Tež wona běše hižo jako holčka a pozdźišo na šuli dźiwadło hrała a chcyše so rady z dźiwadźelnicu stać. Po šuli pak so rozsudźi studować wučerstwo. Najskerje je tehdy wuknyła dźěći zahorić, přetož to je zawěrno móhła. Tola wučerske powołanje njebě za nju dopjelnjenje, přeće, na jewišću stać, bě sylniše. 1960 bu přiwzata do dorostoweho studija Serbskeho ludoweho dźiwadła a hraješe po tym w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle njesnadnu ličbu rólow a wjedźeše tež režiju.
Za někotre dny bych jemu k 85ćinam gratulowała, nětko zwostanje nam jenož dźakowne spominanje na swěrneho słowakskeho přećela a njesprócniweho spěchowarja serbskeje literatury a kultury. Šesteho februara je Peter Čačko w Bratislavje zemrěł.
Čitarjo Serbskich Nowin znaja jeho mjeno z prawidłownych rozprawow wo politiskich a kulturnych podawkach w Bratislavje, wosobinsce znaty pak je wón nam we Łužicy hižo dlěje hač poł lětstotka.
Po zakónčenju wysokošulskeho studija słowakšćiny a srjedźowěkowskeje łaćonšćiny přeńdźe 18. apryla 1936 we wuchodosłowakskim Vranovje narodźeny Peter Čačko bórze do nakładnistwa Mladé letá. Při wuhotowanju wustajeńcy Ludoweho nakładnistwa Domowina w Bratislavje so tam spočatk 1960tych lět prěni raz ze Serbami zetka a bórze po tym so na wopyće we Łužicy do serbskeje rěče, literatury a kultury zahlada. Tuta lubosć jeho čas žiwjenja pušćiła njeje.
Ze wšeho spočatka jeho wjac hač 30lětneho skutkowanja jako redaktor a za eksport zamołwity nawjedowacy redaktor bě jemu zhromadne dźěło ze serbskim nakładnistwom wosebita naležnosć. Serbskim dźěćom wobradźi to wjac hač 50 titulow, někotre kaž »Časnik« abo »Na wsy« w šěsć nakładach. Štó drje njemóže so dopomnić na pisane papjercowe knižki, z kotrymiž so tež rjenje hrajkaše a twarješe? Kak hewak drje by LND móhło papjercowe knižki wudawać w času, hdyž dóstawaše papjeru za ćišć jenož přidźělenu? Wjacore generacije su so w běhu lět z dźěłami znatych słowakskich awtorkow a awtorow, kaž běchu to Maša Haľamová, Ľudmila Podjavorinská a Rudo Moric, zeznajomili. Słowakskim dźěćom posrědkowachu so mjez druhim dźěła kaž »Krabat« Měrćina Nowaka-Njechorńskeho, »Łučlany Pětr«, »Klinkotata lipka« a w rjedźe »Bajka« wot Bena Budarja, Jurja Kocha, Kita Lorenca, Benedikta Dyrlicha, Angele Stachoweje a dalšich znowa powědane serbske bajki. Wjetšinu z nich je Peter Čačko přełožił, nic wšak jenož te.
Mnohich – nic jenož rěčespytnikow – fascinuje, zo noša Serbja dwě mjenje: němske a serbske. Nimale emblematisce steji za to w swěće slawistiki a sorabistiki mjeno prof. dr. Schustera-Šewca, kotryž je 10. februara 2021, krótko po swojich 94. narodninach, na prawdu Božu wotešoł. Na jeho dźěła storči kóždy, kiž chce so wobšěrnišo ze serbšćinu zaběrać. 2014 ćišćana bibliografija jeho publikacijow mjez 1947 a 2013 wopřijima 511 pozicijow, w minjenych lětach je so hišće horstka nastawkow přidružiła.
Z wědomostnej karjeru drje njeje nichtó ličił, jako narodźi so 8. februara 1927 Šewcecom w Poršicach syn. Nan Ernst bě ćěsla a skałar a dźěłaše po swjatoku hromadźe z mandźelskej Johannu, rodź. Marćinkec, na pólku, zo by swójbu zežiwił. Serbšćina bě w ródnej wsy Hinca Šewca tehdy wobchadna rěč, młodźina pak mjez sobu zwjetša hižo němcowaše. Prěnje šulske lěta Šewca padnychu do časa, jako přewzachu po wšej Němskej nacionalsocialisća móc. W šuli drje bě wučer Erich Krawc šulerjam spočatnje tež do čitanki Kwětki pokuknyć dał, štož pak so bórze zakaza. Serbsce čitać a pisać Šewc w šuli tuž njenawukny. Wo druhim wučerju-kantoru pisa Šewc w swojich dopomnjenkach (Wučerjo prěnich lět, zest. Jurij Wowčer, Budyšin 1984, s. 13–26): »Naš ›serbski‹ kantor powědaše nam za to w hodźinach stawiznow, zo su tak mjenowani ›słowjanscy‹ Serbja dawno hižo Łužicu wopušćili a zo su tu wostali jenož ›Wendojo‹ z někajkej k ničemu wušnej, starej skepsanej rěču, kotruž mamy sej po přikazu wyšnosće a tež w swojim wosobinskim zajimje nanajspěšnišo wotwučić.«
Spočatk januara dóńdźe do Łužicy zrudna powěsć, zo je 27. decembra zemrěła pólska slawistka, horliwa sorabistka a přećelka Serbow prof. dr. Ewa Magdalena Siatkowska. Wjac hač poł lětstotka skutkowaše wona na Instituće za slawistiku na Waršawskej uniwersiće jako uniwersitna wučerka wjacorych generacijow pólskich slawistow, z kotrychž je mnohim zamóhła posrědkować zajim a zahorjenosć za Serbow, jich rěč a kulturu.
Ewa Siatkowska narodźi so 18. julija 1930 we Waršawje. Swój studij slawistiki na Waršawskej uniwersiće (UW) zakónči 1953, a tutomu kubłanišću wosta cyłe swoje přez poł lětstotka trajace powołanske žiwjenje swěrna. Hižo jako studentka započa skutkować jako zastupowaca asistentka w Slawistiskim seminarje. Hnydom po studiju přistaji so w Katedrje Slawistiki UW jako asistentka wuznamneho slawista a mjez druhim tež sorabista prof. Zdzisława Stiebera. Jeje zajim płaćeše předewšěm zapadnosłowjanskim rěčam, wosebje jich słownistwu a stawiznam. Tak zaběraše so jeje 1964 wozjewjena disertacija z přirunowacej čěsko-pólskej temu. Pozdźišo rozšěri swój zajim tež na hornjo- a delnjoserbšćinu – kotrejž zaběraštej w jeje 1976 wozjewjenej habilitaciji wo słowjanskich zawołanjach na domjace zwěrjata wobšěrne městno.
Tonija Bruka zeznach dnja 12. julija 2011 na swojej prěnjej jězbje do Łužicy, jako sej wón cyły dźeń chwile wza, zo by mi kulturu Łužiskich Serbow zbližił. Jědźeše ze mnu a z mojej swójbu po Budyskej wokolinje, pokaza nam chěžu Jurja Brězana a Ralbičanski kěrchow, serbske tykowane domy a hrodźišća, přeprosy nas do hosćenca ze serbskimi specialitami a Krabatowym piwom, powědajo wo swojich filmach wo mjeńšinach cyłeje Europy: wo Kašubach w Pólskej, Danach w Němskej, Bretonach w Francoskej, Molisanskich Słowjenjach w Italskej, Chorwatach w Gradźišćanskej a Słowjencach w Korutanskej, Madźarach w Słowakskej a Słowakach w Madźarskej, Polakach w Čěskej, Saterfrizach a Frizach w Friziskej, Łemkach w Pólskej a Serbach po wšěm swěće. Předewšěm pak powědaše wo serbskim wuměłstwje a kulturje na wašnje, kotrež zahorješe. Jeho powědanja běchu wuchadźišćo projekta »Přechod. Übergang. Prehod – Serbska kultura/Sorbische Kultur/Lužiškosrbska kultura«, kotryž so 2014 w Korutanskej wotmě. W ramiku projekta měješe Tonija Brukowy »Rekwiem za Mata Starika« w Měšćanskej cyrkwi w Pliberku jako sceniske čitanje swoju prapremjeru.
Toni Bruk bě přećel, skoro hižo čłon našeje małeje swójby. Krótko po mojim kwasu počeše do Bratislavy jězdźić, zběraše tu material za swoje doktorske dźěło. Mój mandźelski, Ladislav Volko, kotryž dźěłaše na słowakskim filmowym instituće, sta so z jeho fachowym mentorom. To bě kónc 1970tych lět a prěnja jězba Tonija po přichadźe w Bratislavje bě k našemu bydlenju w Petržalku. Tu, pola nas w kuchni, so při bleši wina najnowše chutne a mjenje chutne nowinki z filmoweho swěta Słowakskeje a z cyłeho swěta rozrěčachu. Tu zhonichmy wot Tonija wo žiwjenju Serbow, wo kotrychž běchmy w šuli wukli, zo su hižo wotemrěli, a wo filmach a kulturje w NDR. Mějachmy dosć domjacych chłóšćenkow ze wsy a tak staj sebi »hólcaj« ke kulturnym debatam domjacy połć a cyblu na drjewjanej desce krałoj, druhdy bu bleška domjaceje sliwowicy wočinjena. K tomu wuknješe Toni słowaksce, najradšo typiske słowakske wudma. Na tute wječory je, tež po lětach, rady spominał.
Pozdźišo je Toni z mojim mužom dokumentarnej filmaj natočił. Korjenje zeznawanja (1983) wo literarnych a kulturnych kontaktach Słowakow a Serbow a druhich a Mosty – návštevy bez protokolu (Mosty – wopyty bjez protokola) (1986) wo přećelstwje dweju městačkow – słowakskim Leopoldovom a čěskim Mostom. Mój mandźelski počeše so bliže z mjeńšinami zaběrać, wosebje ze serbskim filmom a kulturu.
»Te por hriwnow bychmoj z Bibianu po swjatoku rjadowałoj«, citat Tonija Bruka, 1999
Kaž husto w žiwjenju stawaja so wosebje zrudne wěcy we wokomikach, w kotrychž z nimi njeliču. Bych ze smjerću swojeje 100lětneje wowki ličił, kotraž je so z koronu inficěrowała, jako we Wojerowskej chorowni jeje tumor operowachu. Nic zo njeby mje smjerć mojeje wowki hnuła, ale naše wuměranje započina so z dnjom našeho poroda. Po dołhim žiwjenju z wjele dźěćimi, wnučkami a prawnučkami by směła w měrje woteńć. Wona pak, moja wowka, je wirus a tumor přetrała. W lěću budźe 101 lět stara.
Ze smjerću mojeho pućrubarja dr. Tonija Bruka njejsym ličił. A wona zlemi mje ćim bóle, dokelž sej myslu, zo bychmoj tutón puć dale hromadźe kročić móhłoj. Toni by mi hišće wjele powědać, rozkłasć a pokazać móhł. Młodźina pak chce samostatnje za pućemi pytać a ignoruje, zo su ći »stari« wjetšinu hižo dožiwili, zo móhli jej puće přikrótšić, jeli by jim młodźina kedźbliwišo připosłuchała.
Toni Bruk přistaji mje 1998 jako kameroweho asistenta, zamołwiteho za zwuk, techniku (wot bjezwědnych zwysoka jako nošer kablow pomjenowany), šofera, potajkim jako »hólca za wšitko« w filmowym studiju SORABIA. Běch wukubłany ćěsla, nachwatach runje maturu na wječornym gymnaziju a běch tohodla wšědnje wječor wot napoł šesćich do napoł jědnaćich w šuli, přetož mój cil běše medicinu studować. Jako ćěsla bě rozdźěl temperatury wot 40 stopjenjow mjez třěchu a šulskej ławku njeznjesliwy. Wusnych sej w běhu někotrych mjeńšin, tohodla so powołanja ćěsle wzdach.
Wjetšina čitarstwa znaje Marju Młynkowu (1934–1971), kotraž je před połsta lětami zemrěła, předewšěm jako prozaistku zběrkow kaž »Dny w dalinje« (1967) abo »Za płotom« (1977). Wona pak je tež serbsku literarnu kritiku na nowy schodźenk pozběhnyła. Franc Šěn je so w dosłowje druheho zwjazka Zhromadźenych spisow Marje Młynkoweje w lěće 1994 tež z jeje skutkowanjom jako literarna kritikarka rozestajił. Wurězk tule podamy:
Kritisku literarnu debatu je Marja Młynkowa sama wjacore lěta sobu postajowała. Wot spočatka lěta 1961 recensowaše wona z wobdźiwajomnej konsekwencu prawidłownje nimale wšě nowowudaća hornjoserbskeje prozy. Přeco hišće swojemu pedagogiskemu započatkej zawjazana pisaše najprjedy jenož do časopisa Serbska šula. Jeje prěnje kritiki běchu móhłrjec analytiska pomoc za wučerjow a pokazki za wužiće wobjednanych knihow w šulskej wučbje. Wotpowědujo tehdyšemu ideologiskemu zwužiwanju literatury w šuli wobchadźa tež wona spočatnje z wuměłskim słowom kaž z ilustraciju historiskich a aktualnych towaršnostnych podawkow, problemow, zjawow a procesow. Njehladajo na to rozeznawaja so hižo jeje prěnje recensije napadnje wot dotalneje literarnokritiskeje praksy, kiž wšitko serbsce pisane chwalobnje witaše. Ze swojim swědomitym a kritiskim wobjednanjom literarnowědnych prašenjow pokazowaše chětro strózbje na poradźene a na po jeje měritkach słabe stronki nowinkow serbskeje prozy, je měrjo na dotal docpětym a na přikładach z druhich literaturow. Serbscy spisowaćeljo pak njemějachu jeje ćichi hłós hišće kedźbu; wučerka a spisowaćelka Marja Kubašec skoržeše na 11. zeńdźenju Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny znowa, zo nimamy serbsku literarnu kritiku. To bě w septembrje lěta 1963. Marja Młynkowa, kiž bě z dopisanjom wobšěrneju powědančkow mjeztym wažne nazhonjenja w spisowaćelenju nazběrała, reagowaše na tajku ignorancu z wěcownym, ale zdobom sebjewědomje-energiskim přinoškom »Wo wužitku literarneje kritiki za wuwiće serbskeje literatury přitomnosće« na awtorskim schadźowanju serbskeho nakładnistwa. Wuchadźejo z trochu přeabsolutnje zrozumjeneje predestinowanosće spisowaćela za wědomostnje fundowanu literarnu kritiku chcyše rozputać »hibanje literarneho analyzowanja našich dotalnych knihow«: »Literarna kritika z wjacorych pjerow, njebojazna a sprawna we wotkrywanju sylnosćow a słabosćow, kotraž ma zdobom podźěl na přemyslowanju awtora, wučisći atmosferu, wukristalizuje jadrowe problemy, pozitiwne a negatiwne strony noweho dźěła, wona twori sobu objektiwne měnjenje wo towaršnosći a wuměłskej hódnoće knihi.« Swoju rěč, złožowacu so na »hišće na započatku wuwića« stejacu marxistisku literarnu wědomosć, zakónči z citatom wo imaginarnym we wuměłstwje z knihi »Von der Notwendigkeit der Kunst« awstriskeho spisaćela a politikarja Ernsta Fischera, wažneho rozmołwneho partnera kritiskeje čěskeje inteligency w 1960tych lětach. W Serbach bě z Fischerom lěto prjedy argumentował Jan Rawp w swojim pledoajeju za profesionalnu serbsku wuměłsku kulturu »Wo problematice serbskeho kulturneho wuwića«. Młynkoweje pospyt, »budźić zjawne literarne žiwjenje«, bě – móže być – jenička reakcija na Rawpowe rozpominanja wo dialektice kulturneho wuwića: »Mjez konkretnym spisowaćelowym dźěłom a kritikarjowej analyzu wobsteji dialektiski poměr wotwisnosće. Bjez woprawdźiteje eksaktneje analyzy spisowaćeloweho dźěła njebudźe kontinuowaceho wuwića literatury. Tohodla dźě njeje njeznaty w Serbach tamny njespokojacy zaćišć, zo tón abo tamny spisowaćel na blaku tepta, zo so prawje njewuwiwa k přeco wyšim wukonam. Runje w nětčišim stadiju literarneho wuwića, hdyž je telko młodych, kiž su startowali abo hišće chcedźa startować, je trjeba literarneje kritiki.« a »Kritika a sebjekritika stej wobstatk w produkciji, stej motor we wuwiću cyłeje towaršnosće ...«
Přećel a podpěraćel Serbow w Pólskej Janusz Wójcik je njeboh. Žaruju wo wurjadneho basnika, kulturnika a politikarja, kiž bě w 59. žiwjenskim lěće 28. awgusta 2020 po dołhej ćežkej chorosći w Brzegu zemrěł. Jeho mandźelskej a swójbje słuša sprawna sobuželnosć.
Janusza sym zeznał spočatk noweho lěttysaca. Tehdy běch šefredaktor Serbskich Nowin a předsyda Zwjazka serbskich wuměłcow, w kotrymž so wjacori z nas hižo wot přewróta wo womłodźenje a zesylnjenje literarnych a kulturnych stykow k swojim słowjanskim susodam prócowachu.
Na popołdnju w lěću 2003 so muž w dobrych třicetych lětach a swětłym wobleku a kłobuku w redakciji našeho dźenika zjewi a so jako »direktor departementa za kulturu, sport a turizm« wojewódstwa Opola předstaji. Rjekny, zo je jemu wopyt pola mje Jurij Łušćanski, referent za kulturu a wukraj w Domowinje, doporučił. Zdobom přepoda mi zběrku basnjow ze swojeho pjera. Z nich wučitach, zo tematizuje zahubne wójnske a powójnske časy, sćěhi etniskich wuhnaćow, lubosć k Adamej Mickiewiczej a k swojej pólskej a šleskej domiznje, w kotrejž so zetkawaja a tež kusaja njeličomne narodne a nabožne prudy.
Lětsa 15. septembra bě tomu 20 lět, zo zemrě w Praze horliwy a jara aktiwny přećel Serbow Bohumil Malotín. Zeznach jeho w lěće 1958 w Praze. Studowach tehdy na filologiskej fakulće Karloweje uniwersity, jako wón wo mni zhoni. Bórze smój so spřećeliłoj. Jeho zajimowaše wšo we Łužicy. Wosebje horliwje lubowaše Delnju Łužicu, delnjoserbski narod a jeho rěč. Tutu rěč sam nawukny. Zawěsće pohonjowachu k tomu tež styki z fararjom Herbertom Nowakom a jeho dźěćimi, kotrež přebywachu husćišo pola njeho na Nerudowej w Praze. Bohumil Malotín njewotpokaza ženje Serba, kotryž w Praze nóclěh pytaše, hačrunjež měješe na Małej Stronje jenož małe bydlenčko pod třěchu. Naju přećelstwo so ani po studiju slawistiki w Praze njepřetorhny. Často sym jeho z mandźelskej do Łužicy přeprosył. Tu zeznajomi so tež z druhimi Serbami kaž z Jurjom Młynkom, Janom Rawpom, Janom Pawołom Nagelom a dalšimi w Delnjej Łužicy.
Jako horliwy přećel Serbow hromadźeše wšo, štož ze serbskej rěču zwisowaše. Tak móžeše hač do lěta 2000 někak 1.170 serbsce spisanych eksemplarow knižkow, brošurkow a dokumentow ze swojeho zawostajenstwa měšćanskemu muzejej w Čěskej Lípje přewostajić, wšako běše tuta institucija po přewróće jeho najwažniše skutkowanišćo. Tak je tójšto skupinow Serbow, dźěći z prózdninskich lěhwow w Kytlicach, wučerske kolektiwy abo kulturne skupiny po Praze přewodźał a jim rozkładował a pokazał historisce sławne Praske pomniki a městna. Je so nimale na wšěch zarjadowanjach Towaršnosće přećelow Serbow we hłownym měsće wobdźělił. W 1990tych lětach dopisowaše tež pilnje do »Čěsko-lužického věstnika«, wosebje wo Delnjej Łužicy.


text:
Tež Powołanskošulski centrum „Konrad Zuse“ we Wojerecach je po dołhim času wobmjezowanjow swoje durje zaso wotewrěł. Silke Richter je so ze šulskej nawodnicu Kathleen Stephan rozmołwjała a so wobhoniła, kajki bě wšědny šulski dźeń za čas koronapandemije.
Kajke wužadanje sće wšědnje zmištrowała?
K. Stephan: Njemějachmy žanu wšědnu rutinu. Tydźensce dóstachmy nowe wukazy a postajenja, kotrež smy bjez komdźenja zwoprawdźili. Na spočatku šulskeho lěta zestajany wučbny plan za kóždu rjadownju smy kóždy dźeń přiměrili. Tuž bě kóždy dźeń wulke wužadanje.
Kak su šulerjo a wučerjo minjene tydźenje přetrali?
K. Stephan: W času, jako běchu šule zawrjene, su mnozy wučerjo a wšitcy šulerjo doma wostali. Wučba bě wuknjenski čas doma, za čož wužiwachmy wšelake komunikaciske puće, kaž na přikład platformu Lernsax. Poněčim su so šulerjo a wučerjo zaso nawróćili.
Je powołanskošulski centrum tež swoje hranicy docpěł?
„365/2021 abo jedne lěto w žiwjenju“ rěka mjezynarodny wuměłski projekt pólskich iniciatorow, kotřiž tež Serbow namołwjeja so wobdźělić. Cordula Ratajczakowa je so ze Szymonom Wiatrom z iniciatiwy „Czytelnia Szkicowników“ rozmołwjała.
Što je ideja projekta „365/2021“?
S. Wiatr: Ideja pochadźa z łaćonskeho prajidma „nulla dies sine linea“ – žadyn dźeń bjez linije. Myslimy sej, zo je tež hišće na modernym swěće wažne kóždy dźeń rysować. Namołwjamy tuž wuměłcow, přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowjeć, znajmjeńša dwě wob tydźeń. Nastać ma tak skicowy dźenik. Chcemy wuměłcow pohnuć, swět kaž tež sebje samych a swoje wuměłstwo hłubšo dožiwić a dodnić. Tohodla by derje było, bychu-li swoje skicy z wosobinskimi noticami měšeli. Chcemy z projektom wuměłcow z Pólskeje, Słowakskeje, Čěskeje kaž tež z Łužicy zwjazać. Budu-li jenož Polacy a Serbja, je tež derje. Pytamy něhdźe dźesać ludźi, wjace nic.
Kak sće na Serbow přišli?
Přećeljo domizny a kultury Njeswačidło su pomnik za Koslow do nadawka dali. Cordula Ratajczakowa je so z čłonku towarstwa Wóršu Pašcynej rozmołwjała.
Kak sće mysličku pomnika zrodźili?
W. Pašcyna: Projekt koncipować započach ze sobuwobydlerku Koslowa Luciju Grelertowej, kotraž je jako dźěćo hišće wójnu we wsy sobu dožiwiła. Bórze smój pytnyłoj, zo trjebamoj zwólniwe wosoby, kotrež z namaj projekt sobu přihotuja. Tak wutworichmy mału skupinku štyrjoch wosobow z Bosćijom Měršom, kiž je so wosebje wo zjawnostne dźěło a wšelake organizatoriske nadawki starał, a Rafaelom Vcelichom. Wón měješe dobre ideje, wosebje tež nastupajo wuhotowanje ležownosće při pomniku. A wón je tež ze swojimaj sobudźěłaćerjomaj Tobiasom Vcelichom z Koslowa a Pětrom Vcelichom z Radworja twarske dźěła na ležownosći přewzał.
Što ma pomnik zajimcam rjec?
Dr. Annalena Schmidt, stawiznarka mjez druhim na Budyskim Serbskim instituće (SI), sprjewine město wopušći. Zdobom złoži mandat měšćanskeje radźićelki, kotryž bě sej loni na lisćinje Zwjazka 90/Zelenych zdobyła. Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.
Knjeni dr. Schmidt, čehodla Budyšinej božemje prajiće?
A. Schmidt: Najwažniša přičina je, zo chcu prosće bliže swojemu dźěłowemu městnu bydlić. Nažel njedóstach po wuběženju zrěčenja z SI žadyn poskitk, kotryž so mi jara spodobaše. Rozšěrich tuž pytanski radius a nańdźech naposledk dźěło w Radebeulu, hdźež za Diakoniju Sakskeje skutkuju. Po měsacach dojězdźowanja – ze zjawnym wosobowym bliskowobchadom traje jednotliwa čara rady dlěje hač połdra hodźiny – sym zwěsćiła, zo njemóžu tak ani hłowno- ani čestnohamtskim nadawkam tak wotpowědować, kaž bych to chcyła.
Sće serbšćinu nawuknyła a rěčnica dźěłoweho kruha za serbske naležnosće. Wot lonšeho sće měšćanska radźićelka ...
Koronakriza wuskutkuje so mjez druhim tež na wuhotowanje prózdninskeho časa w hortach. Milenka Rječcyna je so z Helenu Kralec, nawodnicu Chróšćanskeho horta, kotryž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, rozmołwjała.
Prěni tydźeń poskitkow w Chróšćanskim horće je hižo zakónčeny. Koncentrujeće so w swojich poskitkach na něšto wosebite?
H. Kralec: Ně, to nic. Přemyslujemy pak sčasom wo tym, što móhli wobdźělnikam poskićeć. Tak mějachmy zańdźeny tydźeń mjez nami fachowču, kotraž je nam rozłožowała, kak maš postupować, hdyž něchtó znjezboži a so zrani. Dalše dny smy zwučowali plester na ruki zlěpić abo dźěle ćěła, samo hłowu zawobalić.
Móža tež dźěći same při planowanju sobu rěčeć?
H. Kralec: Haj, hišće za čas šule su wone prajili, zo chcedźa wjele w sportowej hali być, so zabawjeć a sportować. Zańdźeny pjatk smy w sportowni prózdninsku party swjećili.
Dźěći wšitkich starobow móža wotnětka zaso zhromadnje prózdniny dožiwić. Wotbłyšćuje so koronapandemija na někajke wašnje na jich swět?
Historikarka dr. Kate Hiepko z britiskeho Manchestera slědźi tuchwilu wo Serbskej centralnej bibliotece (SCB). Cordula Ratajczakowa je so z wědomostnicu rozmołwjała.
Čehodla zaběraće so ze serbskej tematiku?
K. Hiepko: Počach so hižo jako dźěćo za serbsku kulturu zajimować, zhoniwši, zo bě mój pradźěd Serb. Wón narodźi so 1892 w Baršću, swójba pochadźeše z Jemjelicy (Jämlitz). Jako šulerka hornjeho schodźenka pisach referat wo žiwjenju Serbow w NDR, to bě w lěće 2010. Trěbnych informacijow dla lećach w lětnich prózdninach do Němskeje a wopytach w Budyšinje Serbski institut z biblioteku, Smolerjec kniharnju atd. Běch hnydom fascinowana, što wšo wo serbskej kulturje a historiji zhonich. W samsnym dowolu wopytach tež dalše serbske městna, mjez druhim Jemjelicu, Slepo kaž tež Serbski muzej w Choćebuzu. Jako mějach we wobłuku studija stawiznow na Bristolskej uniwersiće seminarske dźěło wo dźěćatstwje za čas nacijow pisać, wědźach hnydom, zo chcu wo dóńće serbskich dźěći pod Hitlerom slědźić. Sym tuž znowa w Budyšinje trěbnych knihow dla přebywała.
Serbscy zastupnicy rady Załožby za serbski lud su na njedawnej klawsurje wo tym rozmyslowali, kak spěchowanje sylnišo na priority wusměrjeć. Janek Wowčer je z direktorom załožby Janom Budarjom wo tym rěčał.
Što wusměrjenje na priority konkretnje rěka, kotre to su a što je z nimi měnjene?
J. Budar: Załožbowa rada je lěta 2017 priority spěchowanja wobzamknyła. Na prěnim městnje steji wutwar a skrućenje rěčnych rumow. Wažne pak tež je, projektnych nošerjow podpěrać a dorost zaručić. Z powšitkownych prioritow mamy konkretne zaměry a wotpowědne naprawy wotwodźeć. Runje tajke přemyslowanja běchu jedne z ćežišćow klawsury.
Rěka regionalizacija, zo załožba zaso jenož projekty w serbskim sydlenskim rumje spěchuje, abo móža zajimcy zwonka Łužicy dale za swoje serbske abo projekty ze serbskim wobsahom wo spěchowanje prosyć?
Poprawom je Serbske šulske towarstwo swoje lětuše rěčne prózdninske lěhwo we Wodowych Hendrichecach koronakrizy dla wotprajiło. Nětko pak je tola přewjedźe. Kak je k tomu dóšło, wo tym je Janek Wowčer z předsydku SŠT Ludmilu Budarjowej rěčał.
Pod kotrymi wuměnjenjemi je nětko k tomu dóšło, zo lěhwo tola budźe?
L. Budarjowa: Spočatk junija njebě wotwidźeć, zo Sakska tak spěšnje tajke zarjadowanja, wězo pod wěstotnymi postajenjemi, dowoli. Riziko natyknjenja bě přewulke, a tak smy lěhwo wotprajili. Dźěći pak, kotrež běchu so hižo před měsacami přizjewili, běchu wězo jara zrudne. W zašłymaj tydźenjomaj so wone přeco zaso naprašowachu, hač njehodźi so lěhwo přiwšěm přewjesć. Wšako je knježerstwo postajenja korony dla zmjechčiło.
Hdy a hdźe rěčne lěhwo wotmějeće?
L. Budarjowa: Wone budźe zaso we Wodowych Hendrichecach, a to wot 21. hač do 29. awgusta, potajkim skrótšene a tydźenjej pozdźišo. Zo bychmy sej storněrowanske wudawki zalutowali, smy so wězo wo městna w samsnym objekće prócowali.
Stare rjemjesło a burska dźěławosć, serbšćina a wjesne nałožki – wšo to móža hosćo na „Ćišćanskim statoku“ wot lěta 2002 cyle zbliska dožiwić. Poskitki organizuje Kulturne towarstwo Ćisk, kotrež w lěće 1882 wutworjenu a wot 1921 jako štyristronski statok wobstejacu ležownosć wobhospodarja. Čłonojo wuwiwaja wobstajnje nowe ideje za wužiwanje pod pomnikoškitom stejacych rumnosćow. Loni započachu twarjenja rozšěrjeć a galeriju nad hródźu přetwarjeć. Katrin Demczenko je so z městopředsydu towarstwa Hansom Grobu rozmołwjała.
Knježe Groba, kotre dźěła je štó wukonjał? A su towarstwo při tym z někajkeje strony podpěrali?
Předwčerawšim je zapósłanc Zelenych w Němskim zwjazkowym sejmje Stephan Kühn mjez druhim redakciju Serbskich Nowin wopytał. Što bě wotpohlad wopyta serbskich institucijow, a kak zhladuje wón na tuchwilnu sylnu digitalizaciju tež medijow, to chcyše Janek Wowčer wot njeho wědźeć.
Čehodla sće serbske institucije wopytał?


text:
Wjac nic hišće nic
Srjedu, dnja 30.09.15 předstaji a rozestaji so Serbski muzej z filmowym tworjenjom łužiskeje wuměłče Maje Nageloweje. Jeje mnohostronske dźěło, kotrež zwobraznuje so w 7 filmach wobsahuje: rysowane metamorfozy, nahrawanja perfomancow, dopomnjenja na wotbagrowane wsy a poetiske wobhladowanje so pozhubjaceje Mužakowskeje hole. Zawodne słowa poda, fachowa žurnalistka a wjednica filmoweho programa „Dok Leipzig“, dr. Grit Lemke […]
Serbske stawizny w 160 wobrazach
(Janina Krygarjowa) Nowy plakat “Serbske stawizny w 160 wobrazach” so 23. septembra 2015 w 19.00 hodź. w Serbski muzeju zjawnosći předstaji. W 160 wobrazach a krótkich tekstach poda so přehlad wo faktach serbskich kulturnych stawiznow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Wot prěnjeho pisomneho naspomnjenja Serbow w chronice Fredegara wokoło 630 hač k stotej róčnicy załoženja […]
Praktikantka podpěra šěsć tydźenjow Serbski muzej!
W přichodnych šěsć tydźenjach podpěruje Daniela Šenkec ze Smjerdźaceje Serbski muzej při digitalnym archiwizowanju plakatow na komputeru. Za to wužiwa 23lětna studentka katolskeje teologije, wuměłskich stawiznow a stawiznow čas mjezy 6. a 7. semestrom jeje studijow na bachelor-wotzamknjenje. Při jeje dźěle nawjeduje ju naša muzeologowka knjeni Bierlingowa. „Jedna so wo jedyn tmj. wólbnowinowaty praktikum, tuž […]


text:
Giordano Bruno
Giordano Bruno (rodz. we styczńu 1548 we Noli, um. 17 lutygo 1600 we Genue) – italski filozof, s anfanga farorz katolicki a důmińikůn, ńyskorzi uznůny za heretyka. Głośu teoryje uo ńyskůńčůności a jydnorodności Wšechśwjota a tyż kůncepcyje zbližůne do pantejizma. Ńy je prowda to, co nojczyńści idźe uo ńym słyszeć, co bůł shajcowany na stośe za poparće heljocentryčnyj teoryje Koperńika. Uostoł skozany za to co ńy odwołoł swojich nauk a krytyki Kośćoła, we keryj zaprzeczoł m. in. fizyczności ćoła Jezusa, co bůło znůne kej doketyzm a uznowane za herezyjo. Jygo nauki mjoły tyż elemynta ezoteryki a magije. Pora rozy zgadzoł śe odwołać publiczńe to co głośu, nale za kożdym razym śe s tego wycofywoł. Uostateczńy shajcowano go na stośe kej heretyka.


text:
Dzisio z przimrużyniym ślypia porozprawiōm o tym co tyż frelki nojbardzi lubiōm dostać od swoich chopów. Panoczku, miarkuj! Czy to dziepro uderzosz na chyt czy już żeś poradziył jako frelka uwiyść, gyszynkōm nigdy dojś 😉
Kwiotka
Roztomajte blumy dycki som w zocy! Rouzy, kokoci galoty eli tulpy – ciś do kwiaciarnie a Twoja frelka bydzie ganc rada!
Maszkety
Dobro czekulada, piykne bombōny w szykownej bombonierce eli kyjzykuch, nojlepszy kaj w kawiarni! Kaj jaki zisty ze szlagzanōm abo jakom krymōm tyż som we wercie 🙂 A jak chcesz ganc sie przipodobać dziołsze ze Ślōnska to migiym rychtuj szpajza!
Kiety, pieszczonki a załuszniczki
Roztomiyłe błyskotki dycki sie sprzidajōm. Jak sie co blyszczy to i humor zaros lepszy 😉 Dej pozór z bersztajnym – pod wiela Twoja frelka ni mo 60 lot, to może być ryzykowny pomysł.
Parfiny
Tu se trza dać pozór bo idzie ganc nie trefić z gyszynkiym. Dobrze sie wywiedzieć jaki tam mo frelka gusta coby potym parfin nie stoł a kurzu nie zbiyroł w koncie.
Łoblyczki
Szykowny klajd dycki bydzie w zocy! Szpickowane badki eli bisynhalter? Jaaa, to je to! Teroz je tela roztomajtych zortów że na zicher znejdziesz co szumnego do swoji frelki. Aji potym som bydziesz mioł uciecha! Szykowno frelka to rada frelka!
A czego lepszy nie darować coby nie podpaść?
Idom świynta eli geburstag Twoi libsty i myślisz coby ij sprawić blank nowo nudelkula abo fajnisto kelnia? Sztooop! Niy! To że Twoja frelka omajlant używo roztomajtych wihajstrów w kuchyni to nie znaczy że chce dostać w gyszynku taki fyrlok eli sztamfer! Choby nie wiym co! Mikser czy jeszcze jako inkszo maszina do kuchyni? Tyż ni. Taki klamoty to se mogecie sprawić przi sobotnich spawunkach w Auchanie.
Yno tyż nie przesadzejcie z klamotami do chałupy, je moc inkszych, lepszych rzeczy na kiere idzie wydować gelt.
Tak to je drogi panoczki, starejcie sie o swoji kobitki coby sie wom do kupy wiodło i darzyło. Tego tyż winszuja!


text:
Siergiej Szypowskij, Paweł Skrzypekbookmark, Kazimierz Węgrzyn, Maciej Stolarczykbookmark, Veselin Đoković (75' Leszek Pokładowski), Dariusz Dźwigała (87' Radosław Biliński), Paweł Drumlak, Dariusz Gęsior, Jacek Bednarz, Jerzy Podbrożny, Maciej Kaczorowski (69' Jacek Kosmalski)
trener: Mariusz Kuras
Grzegorz Szamotulski, Bartosz Bosacki, Marek Bajor, Dariusz Dudka, Tomasz Sokołowski II, Mariusz Kukiełka, Paweł Pęczak (45' Jarosław Bieniuk), Krzysztof Piskuła (71' Dariusz Jackiewicz), Marek Zieńczuk, Tomasz Dawidowskibookmark (84' Remigiusz Sobociński), Jacek Dembiński
trener: Mirosław Jabłoński


text: Budyšin (SN). Budyski wokrjes słuša w Němskej k tym, kotrež w swojim zarjadnistwje a domjacej ćišćerni trěbnu recyclowanu papjeru jako tu z wobswětowym znamješkom módreho jandźela zlutniwje wužiwaja. Z teje přičiny je sej Budyšin hromadźe z wokrjesom Offenbach w papjerowym atlasu 2019 iniciatiwy Za recyclowanu papjeru IPR šeste myto wubědźił. Wjace hač 12 000 produktow a posłužbow něhdźe 1 500 předewzaćow su z „módrym jandźelom“ woznamjenili. Při produkciji recyclowaneje papjery lutuja porno papjerje z čerstwych włoknin (Fasern) znajmjeńša 60 procentow wody a energije. Nimo toho zawinuja wo wjele mjeńši wustork wuhlikoweho dioksida. „Šeste městno nas wulce zwjesela, a mamy je zdobom za pohon. Přispomnić so ma, zo je Budyski wokrjes loni wužiwanja recyclowaneje papjery dla wjace hač 980 000 litrow wody a wjace hač 201 000 kilowattowych hodźin energije zalutował“, wuzběhuje přirjadnik krajneho rady Udo Wićaz (CDU).


text:
Nowe Wiki
Nowe Wiki (němsce Neupetershain[2]) su gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe połdra tysac wobydlerjow a mjezuje z gmejnami Drjowk, Wjelcej, Stara Darbnja a Rań. Gmejna je dźěl Starodarbnjanskeho hamta a słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Dźensniše sydlišćo Nowe Wiki nasta kónc 19. lětstotka južnje stareje wjeski Wiki wokoło dwórnišća 1870 poswjećeneje železniskeje čary.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazajWobdźěłać
- Nowe Wiki w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Frankfurt n. W./Słubice (RD/SN). Za swoje wjelelětne zasadźenje na dobro Europy je pólska publicistka Róža hrabinka von Thun und Hohenstein, čłonka Europskeho parlamenta, minjeny štwórtk 21. myto Viadriny Europskeje uniwersity Viadriny w Frankfurće nad Wódru přijimowała. Myto spožča załožba Viadriny wosobinam, kotrež su sej nastupajo dorozumjenje mjez Němskej a Pólskej wosebite zasłužby zdobyli.
Při přepodaću myta wuzběhny jednaćelsce skutkowaca prezidentka Viadriny, prof. dr. Eva Kocher wosebitu róle Róže von Thun za němsko-pólske ale tež za europske dorozumjenje. „Sće swoje cyłe powołanske žiwjenje mysličce europskeje integracije wěnowała. Jako pólski hłós na dobro Europy přinošujeće we wuznamnej měrje konstruktiwnemu dialogej wo přichodźe Europy.“ Myto 5 000 eurow dari Róža Thun załožbje Polska Gościnność (Pólska hóstliwosć), kotraž ćeknjenych ludźi w Pólskej podpěruje.


text: Kulow (PS/SN). Mamy lěćo a tak hdys a hdys tež horce dny. Je tuž wažne so derje napić. Najlěpša je mnohim čerstwa, zymna woda. Šulerjo maja husto dołhi a napinacy šulski dźeń. Napitki wot doma, kotrež sobu noša, su spěšnje wupite. Potom so prašeja, hdźe sej něšto wobstarać. Doběhnu sej do wobchoda abo kafeterije. Wšudźe pak to móžno njeje. Šulerjo a wučerjo Kulowskeje Wyšeje šule „Korla Awgust Kocor“ maja nětko swoju wodu z dawaka wody (Wasserspender). Inwesticija bě z pomocu sakskeho projekta „W šuli demokratiju wuknyć“ móžna. Nošer projekta je Sakska załožba za młodźinu. Ta kooperuje ze šulerskej radu a ze statnym ministerstwom za kultus Sakskeje. Před lětom bě so Kulowska wyša šula za projekt požadała a je jako jedna ze šěsć šulow připrajenje za podpěru dóstała. Sumu 1 500 eurow dóstanje w formje šulerskeho etata, a to na tři lěta.


text:
Rěčny kućik dr. Anje Pohončoweje z wusyłanja 14.04.2010 Trjebam ja to činić abo dyrbju ja to činić?
Hauptinhalt
„Trjebam ja to činić?”, wopraša so mje njedawno mój syn. Dobre prašenje! Dźeń a husćišo słyšu tutu formu, wosebje pola dźěći, ale tež pola młódšich dorosćenych. Za mnje je wužiwanje werba trjebać město praweho dyrbjeć w tutym konteksće nowy zjaw a prašam so, što za tym tči. Myslu sej, zo zwisuje wužiwanje werba trjebać město dyrbjeć z tym, zo je negowany werb njetrjebać jako modalny werb napřećiwk werba dyrbjeć: To, štož ći praju, njetrjebaja druzy słyšeć. Tu bych tež negowany njedyrbjeć prajić móhła: To, štož ći praju, njedyrbja druzy słyšeć. Chcu-li pak tute wuprajenje pozitiwnje zwuraznić, njesměm werb trjebać wužiwać, ale dyrbjeć, potajkim: To, štož ći praju, dyrbja wšitcy słyšeć. Zo wužiwaja dźěći w tajkich kontekstach werb trjebać hodźi so drje z tym wujasnić, zo prosće postupuja kaž pola druhich werbow: njespěwam – spěwam, njewuknu – wuknu a tak dale. – Hdyž Wy, lubi posłucharjo, werb trjebać w podobnych sadach zasłyšiće, njetrjebaće so korektury bojeć, haj, dyrbiće na dobro serbšćiny zapřimnyć.


text:
Hakynkrojc
Hakenkrojc, (we szrajbůnku dewanagari स्वस्तिक co idźe transliterować jako "svastika") to je we ksztołće krziża kery mo "połomane" ramjůna uo ece 90°. Sanskrycke mjano uoznaczo "przinoszůncy szczyńśće". Hakenkrojc pochodźi wjerza ze Indyji, kaj bůł używany jako talizmůn, nale je znůmy we roztumajtych kulturach na cołkim śwjeće uod starożytnośći. Ramjůna hakenkrojca mogům być złomane na prawo abo lewo strůna. Hekenkrojc ze ramjonůma złomanymi prawo je symbolym ruchu słůńca na ńebje (tak kej go idźe zoberzeć ze půłnocnyj půłkule), a je simbolym mocy słůńca a fojyry. Hakenkrojc ze ramjonůma złomanymi we lewo to je znok ćmoka a magije, a je uůn ymblyjmům bůgińi Kali. Simbol hakenkrojca przijůł we państwowyj symbolice III Rajch, kaj hakenkrojc bůł na fańe a we godle (trzimany we szpůnach uod adlera wjyńec ze liśćůw důmbu ze hakenkrojcym). Skiż tygo używańy hakenkrojca we wzorze podanym na naźistowski je zakozane uod prawa ńykerych państwůw, we tym Mjymcůw. Terozki hakenkrojc je używany uod ńykerych rodźimowjercůw jako simbol Swaroga a Perůna, je uůn tyż na fańe Kuna Yala a we rodowym wapyńe polskigo rodu Boreyko.
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Thomas Wilson, The Swastica (1894): I tajla 242 zajty a II tajla 171 zajtůw (uoba tůmy we formaće PDF a we angelskij godce)


text:
Z Budyšyna. Serbski muzej tudy jo dostał pśed krotkim někotare eksponaty, kótarež daju nam póglědnuś do žywjenja študentskego towaristwa Sorabija na zachopjeńku 20. stolěśa. Wóni su něga słušali Horstoju Heinkemu (1890–1969), ak jo w Lipsku we lětach 1909–1912 teologiju studěrował a był cłonk Sorabije. Gano jo jogo syn, faraŕ na wuměńku Christoph Heinke (89), te nanowe zawóstajone wěcy muzejoju darił.
Kórjenje Sorabije laže we towaristwje Wendische Lausitzer Predigergesellschaft zu Leipzig, w serbskem prjatkarskem towaristwje, załožonem we lěśe 1716. To jo nejstarše študańske towaristwo w Nimskej, ak až do źinsajšnego dnja eksistěrujo – ako Landsmannschaft Sorabia–Westfalen w Münsteru a serbske towaristwo Sorabija w Lipsku.
K tym pódarjonym wěcam słuša fejfa z mjenjami komilitonow, nejskerjej dar k roztyla-hyśu, pśeto pódla mjenja Heinkego stoj AH, což měni Alter Herr – tak gronje cłonkam študańskich towaristwow, gaž su studium dokóńcowali.


text:
Michał Handrik-Ćěsla
Michał Handrik-Ćěsla (němsce Michael Handrik-Tschesla; * 23. decembra 1846 w Radworju, † 22. junija 1928 w Fribourgu, Šwicarska) bě z Radworja pochadźacy mjezynarodnje připóznaty wuměłski knihiwjazar.
Narodźi so jako syn chěžkarja a wo šěsć lět młódši bratr Jana Ćěsle w Radworju a wotrosće w Budyšinje. Po wučbje knihiwjazarja pućowaše jako rjemjeslnik hač do zasydlenja w Šwicarskej. Tam załoži sej w Fribourgu wuměłske knihiwjazarstwo, kiž wukonješe nadawki wulkich bibliotekow na přikład z Francoskeje a samo z Južneje Ameriki kaž tež Vatikanskeje biblioteki.
W Šwicarskej přebywacy Serbja schadźowachu so w jeho domje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Handrik-Ćěsla, Michał. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 174


text:
Tatulek mu strzelił pora razy bez zadek, a potym mu zaczon lewity czytać, że ze łebonia żodnego pożytku ni ma, że jak sie czego chyci, to zarozy zepsuje, łojców niy sucho, we szkole sie niy uczy, ze kamratami sie piere, małymu braciszkowi bombony ukrod, bo wzion bez pytanio (a jak mioł sie spytać, kej maluśki jeszcze nic niy godo!), psu na łogon nadep, kota postraszył… jednym słowym, synek je chachor nic wert! Za to łon, jego tatulek był za modu jak aniołeczek: niy pyskowoł, łojcom a starzikom pilnie pomogoł, na bombony ani niy zaglondoł, a we szkole to sie tak dobrze uczył, ze rechtory godali, że reksenwaldym łostanie, a taki był mondry – jak stary!
Isto by się jeszcze tak dali tatulek przekwoloł, ale praje prziszła starka Poloczkula – jego mamulka.
– A ło kerym to godosz, Jozefku?
– spytała sie swojego syna. – Kaj to taki dziecka som? Bo jo jeszcze takigo niy spotkała.
– No, przeca jo taki był mamulko!
– padoł tatulek a rozpolił sie jak
szyna i zaczon gynsto mrugać na starka, ale łona isto słabo widziała, abo ani niy dała pozor, ło co tatulkowi idzie, yno dali godała:
– Jakoś mi nic takigo do gowy niy przichodzi… isto musisz sie mylić synku, boś ty dycki zgłobny był jak diosi! Starka Hajzyczka sztyjc na ciebie przezywała, a kozała mi cie brać zarozki do dom, boś co chwila coś wynajduszył! Nejści toś był ty, coś tymu jejimu kotu szczypa na łogon wsadził?
– To tata był taki lomp, starko?
– Synek niy poradził sie nadziwić.
– Żeby yno taki, synku, łon tego isto na sumiyniu mioł wiyncy jako ty! Starce Kurkuli mysz do łożka puścił, a potym na kota sfalił. Kejś swojimu tatulkowi skowoł cygarety. Mie potym godoł, że chciał coby tatulek niy kurził a na żyrka niy umar, ale Zeflik łod Konskow łebonia wyzdradził, że łoba za stodołom pokurzowali…
– Ale mamulko mieli byście tego przi synkowi niy godać, bo mi cołko pedagogiczno robota zepsujecie!
– Roznerwowoł sie tatulek.
– Niy wiym co se myślisz, ale jedno ci powiym: niy pamiynto woł, jak cielynciym boł, a fertik!
Tak synek sie dowiedzioł, że jego tatulek niy był taki świynty, jako godoł…
Tatulek mu strzelił pora razy bez zadek, a potym mu zaczon lewity czytać, że ze łebonia żodnego pożytku ni ma, że jak sie czego chyci, to zarozy zepsuje, łojców niy sucho, we szkole sie niy uczy, ze kamratami sie piere, małymu braciszkowi bombony ukrod, bo wzion bez pytanio (a jak mioł sie spytać, kej maluśki jeszcze nic niy godo!), psu na łogon nadep, kota postraszył… jednym słowym, synek je chachor nic wert! Za to łon, jego tatulek był za modu jak aniołeczek: niy pyskowoł, łojcom a starzikom pilnie pomogoł, na bombony ani niy zaglondoł, a we szkole to sie tak dobrze uczył, ze rechtory godali, że reksenwaldym łostanie, a taki był mondry – jak stary!


text:
Na latosy Verba Sacra, jakô bëła 23 stëcznika w wejrowsczi kòlegiace, czëc sã dało trzë jãzëczi: pòlsczi, łacëzna ë kaszëbsczi. Pò pòlskù bëłë wszelejaczé pòwitaniô, przemówieniô, pòdzãkòwaniô a teòlogiczny kòméntér do psalmów ò. Adama Sykòrë. W nym drëdżim, do mùzyczi ùsadzony bez dżezmena Cezarégò Pôcórka, spiéwała Antonina Krzisztóń. Zôs pò kaszëbskù psalmë cytowóné w Nowim Testameńce czëtała Danuta Stenka ë niespòdzajno… przezeblokłi w kaszëbsczzé ruchna abp Sławòj Leszk Głódz.
Latosô edicjô Verba Sacra – Swiãtô Mòwa bëła latos namienionô pamiãcë Wòjcecha Czedrowsczégò.
9 Verba Sacra w Wejrowie
Na latosy Verba Sacra, jakô bëła 23 stëcznika w wejrowsczi kòlegiace, czëc sã dało trzë jãzëczi: pòlsczi, łacëzna ë kaszëbsczi. Pò pòlskù bëłë wszelejaczé pòwitaniô, przemówieniô, pòdzãkòwaniô a teòlogiczny kòméntér do psalmów ò. Adama Sykòrë. W nym drëdżim, do mùzyczi ùsadzony bez dżezmena Cezarégò Pôcórka, spiéwała Antonina Krzisztóń. Zôs pò kaszëbskù psalmë cytowóné w Nowim Testameńce czëtała Danuta Stenka ë niespòdzajno… przezeblokłi w kaszëbsczzé ruchna abp Sławòj Leszk Głódz.


text:
Urugwaj
Urůgwaj (Uruguay, Wschodńo Republika Urůgwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo we Americe Pouedńowyj, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Brazylijům na půunocy a Argyntynům na wschodźe. Stolicůn Urůgwaju je Montevideo, kere je hawynům u ujśćo La Platy. Pů drugij strůńy tygo ystuarjum ležy Buenos Aires. Dowńij Urůgwaj bůu tajlům Wicekrůlestwa La Platy a mjou mjano "Břyg Wschodńi". Kraj je ńiźinny, leko pofalowany, nojwyžše wzńyśeńo majům 300–500 m n.p.m. a ležům při grańicy s Brazylijům. 88,5% ludnośći to potomki ymigrantůw s Hišpańije a Italije. 89,4% mjyško we mjastach, pouowa we aglůmeracyje Montevideo. Postawům gospodarki je sam bauerstwo, užytki rone zajmujům sam 84% placu.


text:
Pawoł Šenkar
Pawoł Šenkar (* 1. měrca 1925 w Serbskich Pazlicach, † 12. oktobra 1948 runje tam) bě jedyn z wjednikow młodźiny powójnskeho časa w serbskej Łužicy. Wón bě prěni serbski brigadnik hibanja Serbskeje młodźiny wot 1946 do 1948.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pawoł Šenkar narodźi so jako jedyn z třoch synow žiwnosćerja do hornjoserbsko-katolskeje swójby. Z bratromaj Janom a Benom a sotru Marju kubłaše so w nabožnym a narodnym wědomju wote staršeju kaž tež wosadneho fararja Michała Miča. Po tym, zo Pawoł bě dwurjadownisku šulu w Njebjelčicach wuchodźił, poda so na rjemjesło mulerstwa. Nimo toho pomhaše nanej a maćeri w domjacnosći a nawuči sebi tak wšě ratarske dźěła. Tola Druha swětowa wójna njedaše dołho na so čakać a tak ćehnješe z bratromaj za Němcow do wójny. Z wójnskeje jatby so nawróćiwši dožiwi blisko Torhowa wukónc wójny ze zetkanjom ameriskich a sowjetskich wójskow. Tute doskónčne dobyće nad fašizmom, štož bě zdobom za serbski lud wuswobodźenje ze smjertneho stracha, pohoni jeho do dźěła. 1946 poda so z druhimi Serbami, mjez nimi Jurij Brězan, na brigadowanje do Juhosłowjanskeje. Wottam so wróćiwši załoži prěnju brigadu Serbskeje młodźiny, Serbskopazličansku brigadu, a bu jeje načolnik. Po boku Jurja Brězana skutkowaše 1947 a 1948 jako sekretar Serbskeje młodźiny w župje “Michał Hórnik”. Jeho rozprawy we „Hłosu Młodźiny“ (přiłoha Noweje doby) wo młodźinskim dźěle tuteje župy wotbłyšćuja jeho aktiwnosć. 1947 poda so na chwilu zaso ze serbskej brigadu do Juhosłowjanskeje, na natwar železniskeje čary Šamac–Sarajewo. Serbskopazličanska brigada poda so 16. februara 1948 jako prěnja brigada na twarnišćo Serbskeho domu. 1948 zwoła so Pawoł Šenkar do Centralneho serbskeho wuběrka, po tym zo bě so Serbski zakoń 17. apryla 1948 schwalił. Tak wěnowaše so jako přistajeny Domowiny předewšěm Wojerowskej župje “Handrij Zejler”. Tež 1948 poda so z wukrajnej brigadu „Alojs Andricki“ do Juhosłowjanskeje na twar awtodróhi Běłohród–Zagreb („awtodróha bratrowstwa a jednoty“). Z pioněrskej železnicu přepućowa Pawoł cyły wulki park “Maksiměr” w Zagrebje. Na zjězdźe brigadnikow w awgusće 1948 w Delnim Wujězdźe so hišće wobdźěli. Bórze na to, spočatk oktobra pak nahle na zazymnjenje płucow zemrě.
K jeho wosobinje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Šenkar bě zahorjeny za serbske młodźinske dźěło a rozumješe młodźinu do dźěła pohonjeć – jako dopokaz njech słuži tehdom sylna a žiwa Serbskopazličanska wjesna młodźina, wobstejaca z 25 do 27 młodostnych.[1] Mjez nimi tež jeho štyri lět młódša sotra Marja, jej bě tehdy, 1947, 18 lět. Dopomina so na brigadowanje za serbski dom.
“Spěw a dźěło, to běštej fanal powójnskeje dźěćiny a młodźiny”, Helmut Ledźbor piše – a dale rěka w Serbskich Nowinach 2003 so na Pawoła Šenkarja dopominajo:
„Při rowje scharakterizowa Jurij Brězan Pawoła Šenkarja jako přikładneho, za česću nježedźaceho dźěłaćerja [...]”[5], “kotryž dawa přikład wšěm brigadnikam a na kotrehož woni ženje njezabudu.”[6]
Jurij Brězan, kotryž bě wusko z nim hromadu dźěłał, powědaše husto wo anekdoće, kak je sebi Pawoła za prěnju brigadu za akciju „Natwarjamy Serbski dom“ zdobył. Tež w jeho awtobiografiji Mein Stück Zeit wěnuje so Pawołej z jadriwej dopomnjenku na meju 1948:
Ze swojej stajnej wjesołosću, zahoritosću za serbske młodźinske dźěło a ze stajnje wotewrjenym wuchom přeswědči serbsku młodźinu, zo móže swój přichod sama do rukow wzać a pokaza na trěbnosć pomocy ze stron młodźiny. “Pawoł Šenkar je zrozymjał wšěch młodźinskich za to dóstać.” To štož bě fašizm rozbił, chcyše zaso natwarić a sebi přez to lěpše žiwjenje stworić, tak dopominaše so Pawoł Brojer na Pawoła Šenkarja.[1]
Pućrubar pokroka – 1. serbski brigadnik[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z wójnskeje jatby so dom wróćiwši widźeše chudobu a nuzu, kotraž witaše ze wšěch kóncow Łužicy. Wójna bě kónc apryla resp. spočatka meje 1945, w poslednich wójnskich dnjach, tež serbskich wsach pobyła. Kónc wójny bě Pawołej, w narodnym wědomju kubłanym, pak wumoženje a nadźija lěpšeho přichoda serbskeho ludu. Byrnjež so serbska dźěćina na puć do Čěskeje podała, zo by so tam kubłała, zwosta Pawoł we Łužicy a měješe zwostawacych wěsće poboku za natwarjace dźěło. Napjelnjeny z nadźiju a elanom hromadźeše sebi wokoło sebje wjesnu młodźinu, přeswědčeny wo lěpšim přichodźe Serbstwa, kotryž sebi móža jenož sami stworić. Tuž “do dźěła, do dźěła wšo štož strowe stawy ma!”
Tež za dźěćinu bě z přikładom a zwoła sej jich do brigady skupinskeho dorosta (BSD). Ze žortowej žiłku, mohł rjec pryzlemi, budźeše jich kedźbnosć: Tak běše sebi krótko do póstnic hólcy zwołał, jemu wróbliki popadnyć. Za što je Pawoł trjebaše, nochcyše jim přeradźić. Nazajtra běchu póstnicy a Pawoł předstaji žortnu scenu Jejkaceho Handrija. Jako so za sylny poklesk podźakowa, zejmowa Pawoł kłobuk a z kłobuka wulećachu wróbliki. Cyła přepjelnjena žurla so třaseše, hdys a hdyš křiki holcow. Dźěći so smějachu. Za hody 1945 bě Pawoł holcy prosył, zo bychu dźěćom jednore hrajki zešili a rukajcy spletli. Tež Połčničanski poprjanc bě za dźěći wobstarał. Kak bě jón a kofejowy hornčk z nadpismom “Hody 1945” wobstarał, njeje nikomu přeradźił. Su to tute wašnički Pawoła, kotrež přićahowachu dźěćinu a młodźinu do swojeho dźěła.
Za brigadnikow Serbskich Pazlic, kotrež spóznaješ na ćmowej sukni abo cholowach a běłej košli z čerwjenym rubiškom, organizowaše Pawoł zetkanja spěwneho, dźěławeho a wuknjenskeho razu. Tak zetkachu so Serbskopazličanscy husto z Njebjelčanskej brigadu w Hajkach k zhromadnemu spěwanju. Jónu poběchu tež na Butrowej horje. Z konjemi a z wozami su sebi hač k njej dojěli a potom běžachu spěwajo na Butrowu horu. Łušćan Kral a Cyžec Handrij přewodźachu jich na akordeonje. Spěwy bě z nimi do toho zwučował, nic jenož spěwać, ale tež pisać. Młodźina, kotraž njebě w šuli serbski pisać nawukła, wučeše so přez diktowanje serbskich kěrlušow a ludowych spěwow serbski. Pawoł zwubjeraše zmylki ze spisow swojich sobuwuknikow. Sam njebě ani pismika serbski w šuli nawuknył. Zwučowaše husto sam za sebje.
1946 organizowa Pawoł zajězd swojich młodostnych a Njebjelčanskich do delnjołužiskich Bórkow. Za transport bě sebi pola Weclichec nakładne awto z připowěšakom wupožčił. Dojědźewši do Bórkow zetkachu so w hosćencu “Serbski kral” z młodymi Delnjoserbami. Za hornjoserbskich młodostnych bě to prěni króč, zo so z Delnjoserbami a jich wočiwidnej druhej narodnej drastu zeznajomna a nawopak.
Doma na wsy brigadowaše Serbskopazličanska skupina mjezdruhim pola Wojnarjec, Cyžec a Glawšec. Tam krydźechu nowu třěchu abo natwarichu pola Wojnarjec-Mikławškec samo nowy statok.
16.2.1948 poda so w krutej zymje Serbskopazličanska brigada na dźěło na serbski dom. Bě to Jurij Grós, Hinc Klopert, Beno Lipič, Jurij Lebza, Beno Mikławšk, Beno Šwejda, Pawoł Cyž, Róža Glawšec, Lejna Hórnikec, Marja Chěžkec, Hana Lebzec, Marja Nowakec, Hana Šewcec, Monika Cyžec, Pawoł Šenkar a jeho sotra Marja. Pawoł bě młodostnych zahorił za dźěło, a spěwajo při -16°C dojědźechu do něhdźe 22 kilometrow zdaleneho Budyšina. Při sebi mějachu wšitko, štož bě na jedyn tydźeń dźěła trjeba: neple, chlěb, słomu, drjewo, přikryw, atd. Zastarachu so sami. Dwějo z šesnaćoch warichu w kuchini wobjed, dołhož druzy rozpadanki rumowachu. Dźěleše so po staturje: młode kale, połne mocy, ćěrjachu wóz z wotpadankami po Budyšinje, holcy starachu so wo zastaranje a wodźichu kary, wšako běchu tež woni ćežke dźěło wot ratarjenja zwučeni. Nawječor witachu potom přednoški a nowe serbske spěwy.
Na Serbskopazličansku brigadu slědowaše Krakečanska brigada, tež wo to je so Pawoł postarał a naslědne brigady organizowaše a přewodźeše.
Pawoł Šenkar wuznamjeni so w přirunowanju z druhimi nawodami brigadow w tym, zo je so sam ze swojeje wosobiny zajimował za serbsku spisownu rěč, serbske spěwy kaž tež za stawizny Serbow. Spisownu serbšćinu je druhim młodostnym spřistupnił w tym, zo zwučowaše z nimi serbski pisać. Zo by jich kubłał w serbskich ludowych spěwach, chodźeše na chórowe zwučowanja. W fašistiskim času njebě chwile, zo bychu so serbske ludowe spěwy wučili abo so scyła z nimi zeznali. Z Hórnikoweje historije čitaše Pawoł Šenkar swojim, ale tež druhim zajimowanym brigadnikam. Tak přichwatachu tež Budyscy do Serbskich Pazlic. Wón bě woblubowany a witany přednošowar mjez młodźinu, kotraž přez njeho wjele wo Serbach zhoni. “My sebi wažimy, zo je wón był w powójnskich lětach jedyn zahorjeny, přeswědčiły, serbski młody čłowjek, kiž je wšo činił, zo by so serbska rěč, serbska kultura narodnosć potajkim wožiwjała, wona aktiwna była, wón je jeho mocy stajił do našeho nowonatwara, hač je to Koslow był, hač su to dźěła doma byli w pomocy druhim a při serbskim domje”[8], tak dopomina so Jan Handrik w serbskim rozhłosu na Pawoła Šenkarja. Měješe jeho za symbol a přikład młodźinskeho brigadowanja. Wo symbolu w zwisku z Pawołom Šenkarjom rěči tež Jurij Brězan w jeho narěči na zetkanju serbskich brigadnikow:
“Ale woprawdźite žro wšeho brigadowanja leži w tymle - je to wěrny podawk, ale wěrniši hišće symbol, a to mjeno, to jedne mjeno stoji za sto mjenow: Pawoł Šenkar bě načolnik Serbskopazličanskeje brigady. Sylny hólc a štož wón přimny, to wón dźeržeše. Wón bě nawuknył mulerstwo, ale nawuknył njebě ani jedneho serbskeho pismika pisnyć. Hdyž dźě bě šula była za to, serbskim dźěćom serbske słowo z huby wotbić a nic přiwučić. Jónu hodźinku před brigadnym wječorkom nadeńdźech jeho samlutkeho. Wón so stróži, hrabny zešiwk z blida a sydny so na njón. Na blidźe ležo wosta pobožny wosadnik. Hódnje so dźiwach. Potom so mi poradźi z lesću zešiwk do ruki dóstać. Do njeho bě Pawoł Šenkar zapisał z hłowy kěrluše, je z pomocu wosadnika korigował a [...] sprawne cenzurował a pod jednej pjatku napisnył hněwnje »fuj čert« – a čertej sadźił pak prawu serbsku hóčku na hłow’.”[9]
Jako bě swoje prěnje powědančko napisał, bě so Pawoł podał w meji 1948 na puć do Budyšina k Jurjej Brězanej. “... wón na blaku někoho trjebaše, kotryž by so z nim wjeselił a z nim hordźił. Hordźił nic snadź wulkeho literarneho skutka dla – takle wón sam swoju powědku njeposudźowaše – ale hordźił tohodla, dokelž bě wón, tón njekubłany wjesny hólc a muler, z tym za swoje wzał tež duchowny dźěl žiwjenja. Ženje so přez pospyt pisanja bóle wjeselił njejsym hač tehdy a ženje mi to njeje było bóle zjaw, bóle wonkowny zjaw jedneho nutřkowneho wuwića kaž tehdom.”[9]
"Pawoł Šenkar, wón njebě čłowjek z kotrymž sy so lochko měł, we nim bě kruta wola a hdyž je jónu měł swój zaměr, to je wšo činił, zo by so docpěło. [...] Tón čłowjek je mi strašnje imponował, wón je był woprawdźe wobraz woprawdźiteho wuswobodźeneho młodeho Serba.”[2]
“A hdyž sym pozdźišo za Pawoła Šenkarja, kotryž młody wumrě, napisał baseń, jeničku baseń, kotruž sym hdy za brigadnika pisał, tak sym baseń za Pawoła Šenkarja tež pisał za brigady.”[9]
Jurij Brězan, 14.10.1948: Za Pawołom Šenkarjom »Ty njejsy njesmjertne nam zawostajił Basnje a spisał wulcy wažne knihe. Ty njebě hudźbnik, moleŕ, kotromž wije So wěčny ławrjeńc. – Nihdy njejsy tajił, Zo prosty syn sy prostoh serbskoh luda. Nic wulki wótčinc, luda sławny wjednik – A tola Ty profeta puća z błuda Sy mnohim był, a njesł Ty jako posrědnik Sy chorhow žiwjenja po serbskim kraju. Brigadnik prěni był sy naroda A prěni nowoh domu dźěłaćeŕ. Přezahe pilnu ruku zlemiła Je smjerć. Nět daj ći Bóh swój swjaty měr A wěčny wotpočink we swojim raju.«
Wutoru, 12. oktobra 1948, zemrě w starobje 23 lět Pawoł Šenkar. Ze Serbskich Pazlic do Njebjelčic přewodźeše syła Serbskeje młodźiny z Hornjeje a Delnjeje Łužicy Pawoła na wěčny wotpočink. Jako prěnja zmawowaše Serbskopazličan brigadna chorhoj, wjele jej sćěhowachu – symbol dźěłowych brigadow, za kotrež je wón był žiwy. Beno Šołta přednjesy baseń Jurja Brězana a Njebjelčanscy rozžohnowachu Pawoła ze spěwom Ow Božo, smil so nade mnu.
Wuznamjenjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Pawoł Šenkar je symbol powójnskeho brigadowanja. Wo tym swědči dźensa hišće kamjentny pomnik, kotryž wita nad zachodom něhdyšeho hosćenca “Bjesada” w Serbskim domje. Pomnik, kotremuž rěkaja “Serbski brigadnik”, z ruki Konrada Zyndy (němsce Sende; *1900, † 1958 we Wojerecach) ma podobu Pawoła Šenkarja. Wón steji za njesebične a njeličomne dźěło serbskich brigadow, bjez kotrychž njebě Serbski dom so natwarić hodźał.
Pioněrske přećelstwo mjez šulerkami a šulerjemi Worklečanskeje šule a Budyskeje SPWŠ “Hermann Matern” nošeše mjeno “Pawoł Šenkar” a jeho z tym česćowaše.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Šenkar, Pawoł. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 532
- ↑ 1,0 1,1 Serbski rozhłós, 1. serbska młodźinska brigada pod nawodom Pawoła Šenkarja
- ↑ 2,0 2,1 Serbski rozhłós, 60 lět Serbski dom
- ↑ Ledźbor, Helmut: K 55. Posmjertninam brigadnika Pawoła Šenkarja – horliwy budźer a pohonjer serbskeje młodźiny. Serbske Nowiny, 4. nowembra 2003
- ↑ Rječka, Beno: Domowina njesprócniweho Pawoła Šenkarja česćiła. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
- ↑ Rajš, Franc: Před 30 lětami Pawoł Šenkar zemrěł. Nowa doba, 9. oktobra 1978
- ↑ Cuška, Hinc: Do stawiznow swojeho serbskeho ludu jako jeho prěni brigadnik zašoł. Nowa doba, Předźenak, 22. oktobra 1988
- ↑ Brězan, Jurij. Mein Stück Zeit.1. nakład. Lipsk: Kiepenheuer, 1998, str. 331sl.
- ↑ Serbski rozhłós, Pawoł Šenkar běše wurjadny nawoda młodostnych
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Serbski rozhłós, Zetkanje serbskich brigadnikow


text:
Lětuša bičwolejbulowa tura Radija Satkula je so 2. julija zahajiła. Hač do kónca awgusta hišće so mustwa na dohromady dźewjeć stacijach wubědźuja. W małej seriji jednotliwe hrajnišća předstajamy.
Worklecy (SN/pdź). Zo so we Worklecach za wolejbul horja, je w Serbach derje znate. Sportowe towarstwo Victoria Worklecy 1992 je dźě jedyn z najwuspěšnišich wolejbulowych cyłkow našho regiona. Zwjetša trenuja dwě muskej mustwje a jedne žónske w sportowej hali, nětko w lěću pak podawaja so tež hdys a hdys na pěskowe hrajnišćo při sportnišću.


text:
Wěsćo Wy, lube cytarki a cytarje našeje Serbskeje Pratyje, kak stara wóna južo jo? Bejnje stara! Prědny raz jo se wóna wudała z titelom „Pratyja za dolnołužyskich Serbow“ w lěśe 1880. We tom samem lěśe ga běchu znate serbske procowarje ako J. B. Tešnaŕ a druge załožyli Maśicu Serbsku za Dolnu Łužycu. Toś to nejstarše dolnoserbske towaristwo jo se teke prědk wzeło, wudaś knigły a kniglicki w dolnoserbskej rěcy, a ten prědny projekt jo była ta Pratyja. Za to jo se głownje starał profesor Alfons Parczewski, pólski etnolog a wjeliki pśijaśel Serbow, na pśedań jo była w Chóśebuzu, Picnju, Wětošowje a Grodku.
Až do lěta 1937 su dostali Dolnoserby swóju woblubowanu Pratyju. Nic kužde lěto, ze wšakimi pśestawkami, na pśikład nic w casu 1. swětoweje wójny. Głowne redaktory Pratyje stej byłej mjazy drugim Bogumił Šwjela a Mina Witkojc.
Wót lěta 1954 bu Serbska Pratyja zasej wudana, a głownje jo se za to pśecej starała redakcija Casnika – G. Hanška, W. Bjero, P. Šenkaŕ, M. Słokowa, H. Adam, A. Dawmowa a G. Wieczorek. A teke druge su sobuźěłali w redakciji – E. Hanuš, G. Nagora, B. Pěčka, T. Mak, B. Melcher, Chr. Brandtowa a druge.


text:
Budyšin (SN). Domowina jako třěšny Zwjazk Serbow přewjedźe lětsa interkulturny projekt „Krabat between us“ (Krabat mjez nami), a to w Budyskim Kamjentnym domje.
Po přihotowanskich dnjach w juniju čaka na młodostnych wot 14 lět nětko takrjec wjeršk projekta, poprawna grafitijowa dźěłarnička wot 19. do 21. awgusta. Potom móža wobdźělnicy swoje znajomosće z barbowej tyzu, airbrushom abo ze specielnymi pisakami wuspytać a so na wulke sćěny zwažić.
W běhu mjenowaneho kónca tydźenja dojědu sej młodostni mjez druhim do Drježdźanskeho noweho města, zo bychu so z načasnej scenu wuměłskeje družiny street art zeznajomili. Na zhromadnym interkulturnym wječorku so při warjenju, spěwanju a rejwanju rozdźělne kultury předstaja a zeznaja.
Chrósćicy (SN). Hižo dźesać lět so Přezpólni na swjedźenjach po wšej Łužicy kaž tež na mjezynarodnych jewišćach derje čuja. W tym času su wjacore dźesatki spěwow zabyću wutorhnychu – zrudne a chutne runje tak kaž žortne a zdźěla samo nješwarne. Nětko hotuja so na jubilejny swjedźeń, kotryž wotměje so jutře za tydźeń, 20. awgusta, na Chróšćanskim Koklic statoku. Započatk budźe w 20 hodź. Po zhromadnym programje z cymbalowej skupinu Vojara z južneje Morawy a z rejwarjemi Wudworskeho folklorneho ansambla přizamknje so zabawa. Morawscy a serbscy ludowi hercy budu hač do nocy hudźić a spěwać.
Musku spěwnu skupinu Přezpólni załožichu 2006 jako dźěl Wudworskeho folklorneho ansambla. Hłowny zaměr cyłka je, pěstować serbski ludowy spěw w jeho prěnjotnej formje. Spěwa so jednohłósnje, přewod přewozmu dwoje husle a kontrabas. Swój repertoire čerpa skupina ze starych zapisow, mjez druhim ze Smolerjoweje/Hauptoweje zběrki pěsničkow z lěta 1841 a 1843.
Bluń (SN/MWj). Při 343 lět starej Blunjanskej tykowanej cyrkwi su přichodne tydźenje wobšěrniše saněrowanske dźěła trěbne. Wo tym informuja zhromadnu wosadu Bluń/Zabrod/Bjezdowy w najnowšim wosadnym łopjenu. Zo bychu jónkrótny twarski pomnik zachowali, dyrbja tam wšitke drjewjane hrjady fasady, drjewjane wokna kaž tež třěšne lijawy restawrować a zdźěla wobnowić. Tohodla wonkowny wobraz cyrkwje hač do nowembra hižo tajki kaž zwučeny njeje, dokelž jón róšty wobdawaja.
Iniciatiwa nětko na Facebooku
Budyšin. Iniciatiwna skupina za Serbski sejm je wotnětka tež na Facebooku internetnje prezentna. Tak chcedźa zajimcam zmóžnić „so aktiwnje na diskusijach, zarjadowanjach a na našim dźěle wobdźělić“, zamołwići zdźěleja. Zdobom wozjewjeja zadźerženske prawidła, z kotrymiž chcyli „tolerantnu, sprawnu a fairnu“ diskusiju zmóžnić.
Za wjace kultury
Biskopicy. Do kulturneho domu w Biskopicach ma nowe žiwjenje zaćahnyć. Zarjadniska towaršnosć kulturneho domu je tohodla wot awgusta noweho zamołwiteho za organizaciju zarjadowanjow přistajiła. Jens Werner ma wotnětka wšelakore kulturne zarjadowanja kaž koncerty, dźiwadło a wustajeńcy organizować. W prózdninach chcedźa poskitki za dźěći a swójby wuhotować.
Čěscy muslimojo přećiwo namocy
Zmylk pilotki bě přičina smjertneho njezboža z płujadłom w meji na Klukšanskim lětanišću. Tole wuchadźa z kónčneje rozprawy Zwjazkoweho zarjada za přepytowanje lětanskich njezbožow (BFU). Wina druhich abo techniski defekt njepředležitej.
Što drje je sej młoda płujadłowa lětarka z Braunschweigskeje kónčiny mysliła, jako so wony zahubny dźeń, 3. meje, po zmištrowanym wubědźowanju Klukšanskemu lětanišću bližeše? Piloća mějachu dwě móžnosći přizemić: pak hnydom na městnje pak po přidatnym kole w separatnym wobłuku. „Kaž ze škričkowanja z lětadłom wuchadźa, je pilotka po docpěću ciloweho banta planowała, skrótšene koło nad lětanišćom lećeć. To by prawidłam wotpowědowało“, rozłožuje nawoda přepytowanja Frank Stahlkopf z BFU. Potom pak drje je so 21lětna krótkodobnje hinak rozsudźiła. „Swědcy wobkedźbowachu, kak je wona bjez wusunjenych kolesow dźesać metrow wysoko nad lětanišćom lećała. Nadobo pak płujadło hižo runje njelećeše, ale so dele měrješe a skónčnje z cockpitom na zemju zrazy“, Frank Stahlknopf wuswětla. Pilotka hišće na městnje njezboža zemrě.
W kupnicy hewrjekali
Kamjenc. Krótko do toho, prjedy hač je Kamjenska kupnica Kaufland na Willyja Muhlowej zawčerawšim wječor začiniła, tam štyrjo mužojo hewrjekachu. Mjez druhim twory z polcow po kupnicy mjetachu. Do přiwołanych stražnikow a policistow dwaj z nich samo biještaj. Jako mějachu jich skónčnje tola pod kontrolu, so wukopa, zo běchu hewrjekarjo dospołnje pjeni.
Šulske stawizny Njebjelčic sahaja hač do spočatka 17. lětstotka. Wot toho časa mjenujcy je tam w běhu dweju lětstotkow šěsć muži ze swójbnym mjenom Pjetaš wuwučowało.


text:
"Spod z pieca gołōmbek", to tytuł warsztatów, kere od godz. 17, w lokalu Bravita pokludzi Ślōnsko Bajarka - Dominika Kierpiec-Kontny i ôd nij wiolōnczela Ela.
- Zaprezentuje program autorski, a w nim ślōnsko bojka na muzycznie poziōmie światowym. W skrōcie powiym - bydzie super! To już kolejny tref we ramach programu "Ślōnski Przedszkole", na kery zaproszajōm DURŚ i Bravita. Bilety do nabycio w cenie 10zł ôd bajtla w dniu spotkania. Opiekun gratis - informuje Józef Porwoł, prezes Demokratycznej Unii Regionalistów Śląskich z siedzibą w Rybniku, organizator warsztatów.


text:
We sobota 24 listopada we Katowicach bydzie złōnaczōny ślōnski mini-Microsoft Technology Summit. Wto niy miŏł ôkazyje być na tyn rok na MTS-ie, bydzie mōg ôbejrzeć sztyry sesyje złōnaczōne na tyj kōnferyncje bez ludzi ze Ślōnska. Wszyjke te sesyje bōły richtich dobrze ôcyniōne, bez to satysfakcjŏ je gwarantowanŏ.
Do soboty!
Kamsoft, ul. 1-go maja 133, Katowice
Ôd 2006 roku durch wyrōżniany tytułym Microsoft Most Valuable Professional we kategorie SQL. Je kōnsultantym, rechtōrym i autoryzowanym trynerym Microsoft ôd 10 lôt. We programie Train To Trainers przigotowywŏł partnerōw firmy Microsoft do przejściŏ na SQL 2008 i 2012. Jako prelegynt bōł na wiela konferyncjach, w tym Microsoft Technology Summit, Microsoft Security Summit, Heroes Happen {Here} aji we trefach grupōw pasjonackich. Je autorym roztōmajtych ksiōnżek i artiklōw ô serwerze SQL.
Ôd 10 lat urobiŏ z projektowaniym, łōnaczyniym i wdrŏżaniym aplikacjōw kere korzistajōm ze platformōw: .NET, SQL Server oraz Oracle. Terŏzki robi jako Project Manager dlŏ LGBS Polska. Bōł tyż trynerym, programistōm, administratorym bazōw danych, twōrcōm dokumyntacje i analitykym biznesowym. Je spōłautōrym ksiōnżki „Serwer SQL 2008. Administracja i programowanie”. Speaker na kupa kōnferyncjach. Mŏ certyfikaty firmy Microsoft: MCT, MCITP–DBA, MCITP-DD, MCSD.NET i tytuł MVP we kategorie SQL Server
Robi w gyszefcie Microsoft. Do jego ôbowiōnzkōw przinŏleży spōłpraca z geszeftami kere łōnaczōm ôprogramowanie, dowajōnc jim technicznyj wiedzy na tymat produktōw Microsoft z tajli programowania. Szpecjalizuje sie przede wszyjskim we rozwiōnzaniach chmurowych, ôpartych ô Windows Azure. Do szpektrum jego zainteresowań przinŏleży tyż systym Windows 8 i mobilniŏki kere fōngujōm na Windows Phone. Ciyngym bywŏ na roztōlicznych kōnferyncjach, trefach offline użytkownikōw roztōmajtych technologijōw, kaj gŏdŏ ô tym co wiy słuchŏczōm. Prywatnie nŏłogowy suchŏcz muzyki i szlagcojger.
Tradycyjne procesy ETL pozwŏlajōm na zasilanie hurtowni danymi, niy pozwŏlajōm dyć użytkownikōm biznesowym (tōż jedynym ôsobōm, kere w pełni spokopiōm znŏczynie przetwarzanych danych) na wprowŏdzynie do nich jakichkolwiek poprŏwek. Tymczŏs to ôd jakości danych zależōm wyniki jich analiz.
Systymy EIM (Enterprise Information Management) sōm nŏjnowszym sposobym integracje, ôczyszczŏniŏ i cyntralnego zarzōndzania danymi, a jich cechōm charakterystycznōm je cug użytkownikōw do włōnczyniŏ sie w proces przigotowywaniŏ danych. W czasie sesyje przekōnōmy sie, jak usługi SQL Server Integration Services (SSIS), Data Quality Services (DQS) i Master Data Services (MDS) spōłpracujōm ze sobōm i łōnaczōm kōmpletne rozwiōzanie klasy EIM.
Użiwŏsz już Windows Azure? A może chcesz wiedzieć jak ôn fōnguje? Jak na kereś z pytań ôdpedziŏł żeś “ja”, to ta sesyjŏ je dlŏ Ciebie. Dowiysz sie jak fest chmurowa platforma Microsoftu rozwinyła sie bez tyn rok. Ôbejrzysz bez przikłŏd jak złōnaczyć zajty internecowe w ôparciu o ASP.NET/PHP, kere korzistajōm ze roztōmajtych motōrōw bazōw danych, jakto SQL Database lub MySQL. Ôbejrzysz tyż jak łōnaczyć maszyny wirtualne, aji w ôparciu ô systym Windows jak i Linux. A to dopiyro poczōntek lotu bez niyzwykle elastycznŏ i ôtwartŏ chmura!
SQL Server 2012 udostympniŏ cołkym nowe wejrzynie na zagŏdniynia zwiōnzane ze Wysokōm dostympnościōm (High Avability). Nŏjbardzij ôczekiwanōm nowōm fōnkcjōnalnościōm je AlwaysOn. W czasie sesyje chca pokŏzać praktyczne zastosowanie AlwaysOn. Ôdpowiym na pytania:
W ramach sesyje bydziecie widzieć kōncepcjŏ budowy rozwiōnzania kere spełniŏ ôczekiwaniŏ w zakresie utramyntnyj dostympności, co się tyczōm wydajności i bezpieczyństwa naszych danych, a tyż zgodnego z politykōm zapobieganiŏ utraty danych.
###
Rejestracja na portalu CodeGuru


text:
Oktober
Oktober[1], literarne: winowc[2], winski[3] (górnoserbski winowc) - jo źasety mjasec w gregorjaniskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Jogo mě oktober rezultěrujo z fakta, až wón jo był wósymy mjasec romskego kalendarja mjaztym až měrc jo prědny był, pśed dodaśim januara a februara.
Mjenja winowc a winski póchadatej z wina, kótarež se w toś tem mjasecu žnějo.
Oktober jo nazymski mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nalětny mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w oktobrje stej Waga a Skorpion.
Oktober zachopina ze samskim wšednym dnju kaž januar w kuždym lětu, mimo w pśestupnem lětu.


text:
Na lětosnem 24. aprylu wótpócywa ceptaŕ, pěsnjaŕ a casnikaŕ Fryco Rocha južo 75 lět pód dernom. Ale na jogo rowje njerostu daniž tšawicki daniž strusacki, a mimoduce njezbadaju, až spijo tudy spomnjeśa gódny serbski luź pśi boce swójeje žeńskeje a jeju syna z manźelskeju.
Swóje mysli wó smjerśi – namakane w Korla Jordanowej zběrce Rochowych rukopisow z lěta 1931 – jo wobstarny, pśisamem 70lětny literat drastwił do krotkeje napominajuceje štucki:
Smjerś skoro k tebje stupijo
a njejo žeden cas śi dany,
na droze tebje nadejźo
srjejź žywjenja wubrany,
lěc gótowy ab nic, dejš hyś
a se pśed Bogom zagroniś.
Gnujuce słowa wó roztylahyśu běšo něga raz namakał Ernst Moritz Arndt (1769-1860) z kjarližom „Geht und grabt mein Grab“. Swójo serbske basnjenje jo Fryco Rocha stajił do kniglickow Nowe sakopowaŕske z lěta 1910. Prězy stoj Nakład a dostasch pla spißaŕa, a na b. 68 jo wobspomnjete: Þykne pschawa ma spißaŕ hobchowane.


text:
Split
Split (italsce Spalato, łaćonsce Spalatum) je najwjetše a najwažniše město Dalmaciskeje z něhdźe 170.000 wobydlerjemi a administratiwny centrum Splitsko-dalmaciskeje županije w južnej Chorwatskej. Leži na małej połkupje při wuchodnym pobrjoze Jadranskeho morja.
Po Zagrebu druhe najwjetše město Chorwatskeje je wažny mórski přistaw. Nutřkowne město a powostanki romskeho palasta Diokletiana słušatej z lěta 1979 do swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text:
Na pōniydziałek- jak komu niy łostało[1] nic z niydzieli- werciōłoby[2] sie uwarzić[3] cojś einfachowego[4], co by bōło tōnie- bo to sie czowiek wykosztowoł na tyn niydzielny łobiołd[5]– i nie trza by bōło mudzić[6] bez godzina. To je barzi taki eintopf[7] i jak zjycie porzōndny talyrz taki zupy, to sie nie bajecie[8] łoglōndać za drugim.
Co potrza?
25 dkg grochu łuskanego
3 kōnski wōsztu[9] – jak na gwōłt chcecie dać wyndzōnki[10] to dejcie, ale mogecie tyż dać trocha wōsztu i trocha wyndzōnki
jedne opakowanie tzw. włoszczyzny, a tam znojdziecie: marchew, pietruszka, zeler i boryj[11]
prziprawy (jōł tam ich lubia kans[12]): kminek, lubczyk, kozieradka (smakuje trocha jak maggi), majeranek, sōl i pieprz, abo jak sie to dōłwni[13] gołdało: korzynie.
Groch zalyjcie wrzōntkym na 15 minut. Wylyjcie ta woda i zalyjcie jeszcze rołz[14] świyżōm. Kajś żech czytoł, że po tym tak niy beczkuje[15] (ze fasolōm je tak samo) Mogecie to zrobić połra godzin pryndzy, ale jak niy mołcie czasu, to zalyjcie tym wrzōntkym na chwila, a potym zarołz mogecie w tym samy garcu, kaj go moczycie, zaczōńć go warzić. W tym czasie pokrejcie wōszt i wciepcie do inkszego gorka abo na patelnia, żeby sie trocha podsmołżōł. Pod koniec na chwila wciepcie tam tyż pokrōno[16] włoszczyzna, a na kōniec w jakim garcu zalyjcie to wodōm. Wciepcie do tego tyn groch- co to sie warzōł w inkszym gorku (mogecie go tyż pryndzy łodcedzić[17]). Dejcie tam teraz te prziprawy- noprzōd dejcie mani[18], a na kōniec mogecie jeszcze trocha tego czy tamtego dociepnōnć, żeby Wōm potyn[19] niy pedzieli, że zupa bōła za słōnoł. Cuzamyn[20] to tam sie niy musi dugo warzić- sprołwćcie[21] czy groch i marchew sōm miynke[22], a jak bandōm, to mōmy to fertich[23]. Moja muter mi padała[24], poczamu[25] żech niy doł kartołfli, bo grochōwka musi być z kartołflōma, a joł tam wola bez. Zamiast tego lubia sie do takego eintopfu zjejś kōnsek dobrego chleba abo jako fajno bōłka- przeca niy trza zawsze warzić jak za starego piyrwy[26]😉 Smacznego!
[1] zostało
[2] opłaciło
[3] ugotować
[4] prostego
[5] obiad
[6] marnować czasu
[7] danie jednogarnkowe
[8] będziecie
[9] kawałki kiełbasy
[10] boczek wędzony
[11] seler i por
[12] dużo
[13] dawniej
[14] raz
[15] nie ma się wzdęć
[16] pokrojoną
[17] wcześniej odcedzić
[18] mniej
[19] później
[20] razem
[21] sprawdźcie
[22] są miekkie
[23] gotowe
[24] powiedziała
[25] dlaczego
[26] dawniej