text:
Godka afrikaans
Godka afrikaans, inakšy: afrikanersko godka (af. Afrikaans) to wywodzůnco śe s śedymnastawjecnygo ńiderlandzkigo godka indoojropejsko, šyroko rozpowšychńůno we Republice Pouedńowyj Afriki a Namibiji, ze myńšymi grupami užywajůncych w Botswańe, Angoli, Swazilandźe, Zimbabwe, Lesotho, Zambiji a Argentyńe. Godka afrikanersko je guůwnům godkům lo jydnyj třećyj Pouedńowyj Afriki.
Počůnkowo, djalykt ńiderlandzkigo stosowany sam mjanowano ‘přilůndkowym ńiderlandzkym’, půźńij tyž ‘afrikańskim ńiderlandzkym’ lebo ‘kuchennym ńiderlandzkym’. Tak śe go mjanowouo djalyktym aže do XIX wjeku. We 1925 uostou uoficjalnům godkům RPA. Do 1961 wespůu s ńiderlandzkym bůua uoficjalno, kedy tům drůgům půmjyńono na angelski. Afrikaans to godka kero nojbaři śe rozwinyua na kůntynynće afrikańskym.
Afrikaans kej godkům uojčystům posuůguje śe ůng. 6,2 mln mjyškańcůw RPA, s čygo wjynkšość stanowjům Koloredźi, a dodatkowo 4 mln kej jydnům s dwůch godek uojčystych (do kupy ůng. 26% populacyje RPA). Nojwjyncyj užytkowńikůw afrikaans skupjo śe w stolicy kraju – Tshwane a w Bloemfontein, a tyž na coukym uobšaře Kraju Přilůndkowygo, eli w zachodńij tajli RPA. Ze wspůučesnych prowincyji RPA nojwjynkšym udźouym godajůncych afrikaans cechujům śe:
- Pouedńowo Prowincyjo Přilůndkowo (Suid-Kaap) – 70%
- Půunocno Prowincyjo Přilůndkowo (Noord-Kaap) – 54%
- Wschodńo Prowincyjo Přilůndkowo (Oos-Kaap) – 30%
- Zachodńi Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
- Mpůmalanga (rygjůn stouečny) – 21%
- Uorańje – 16%
- Wschodńi Transwal (Oos-Transvaal) – 12%


c: text/html

text:
Budyšin
Budyšin ? / i (němsce Bautzen — wurjekowanje [ˈbaʊ̯t͡sən] ? / i, delnjoserbsce Budyšyn, pólsce Budziszyn) je stolica Hornjeje Łužicy a kulturelne srjedźišćo Serbow.
[wobdźěłać] Stawizny Budyšina
[wobdźěłać] Zažne stawizny
Prěni raz naspomni so město w lěće 1002 jako civitas Budusin[2]). W lěće 1018 podpisa so tu "Budyski měr" mjezy Němcami a Polakami. 1231 jewi so w dokumentach prěni raz měšćanske prawo, 1250 dósta město prawo swobodneje komuny. W lěće 1346 wutwori so zwjazk šesćiměstow, do kotrehož słušachu nimo Budyšina tež Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij a Žitawa. 1391 dóstachu Budyšenjo prawo, měšćansku radu swobodnje wolić.
[wobdźěłać] 1400 do 1700
W lětomaj 1400 a 1408 dóńdźe k zběžkam rjemjeslnikow. Mjez 1429 a 1431 so město wospjet njewuspěšnje wot Husitow woblěhowaše. 1524 załoži so w Budyšinje ewangelska cyrkej. Tachantska cyrkej je z tutoho časa simultana a wužiwa so wot katolskich křesćanow runje tak kaž wot ewangelskich. W třicećilětnej wójnje (1618-1648) so město wospjet wot wšelakich wójskow wobsadźi a zniči. Wulkej měšćanskej wohenjej běštej 1620 resp. 1634. Wot 1635 słuša dotal čěskej krónje přisłušny Budyšin - a z nim cyła Hornja Łužica - do Sakskeje.
[wobdźěłać] 1700 do 1900
Tež spočatk 18. lětstotka dóńdźe k wjetšim wohenjam, a to 1707 a 1720. Stawiznisce poměrnje sławna je bitwa pola Budyšina (1813). Zjednoćene wójska wojowachu tu přećiwo napoleonskim wojakam. Tutón historiski podawk rysuje tež Jan Radyserb-Wjela w swojej wobšěrnej powědce "Bitwa pola Budyšina". 1815 so zwjazk šesćiměstow rozpušći. 1846 wotewri so železniska čara mjez Drježdźanami a Budyšinom, kotruž twarjachu tež Serbja - mjez nimi ludowy basnik Pětr Młónk - sobu. Hač do lěta 1868 rěkaše město němsce Budissin, hakle potom dósta dźensniše němske pomjenowanje Bautzen. 1872 nasta tu prěnja šulska hwězdarnja w Němskej. Mjezy 1888 a 1891 twarješe so cyrkej Marje a Marty ("Čerwjena cyrkej"), mjezy 1897 a 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach, kotryž pak so 1945 zniči. 1902 dósta Budyšin wot sakskeho krala Jurja tak mjenowane Ričelowe swisle, kotrež připrawichu so na wuchodnych swislach měšćanskeho dźiwadła.
[wobdźěłać] 1900 do 1945
1904 wotewri so Sakski krajny chłostanski wustaw, kotryž dósta pozdźišo přimjeno "Žołta běda". W lětomaj 1908 a 1909 natwari so Kronprincowy móst (dźensa Móst měra). 1912 zagmejnuje so něhdy serbska wjes Třělany. W lěće 1917 wopruja so 11 cyrkwinskich a swětnych zwonow brónjenskej industriji. Dwě lěće po wójnje, 1920 wotewri so Sprjewina kupjel. 1921 załoži so pod bamžom Benediktom V. biskopstwo Mišno znowa. Biskopske sydło bě Budyšin. Tachantska cyrkej sta so tak z katedralu. 1922 zagmejnuje so wjes Židow. 1928 wobnowi so křižerski procesion z Budyšina do Radworja, kotryž bě kónc 18. lětstotka wusnył. 1933, za čas nacionalsocialistow, woswjećichu prěni króć "tysaclětny jubilej". Wuchadźišćo za to bě róčnica rozšěrjenja župy Mišno na teritorij Milčanow. 1938 dóńdźe tež w Budyšinje k pogromam přećiwo tu bydlacym židowskim měšćanam. Mnoho wobchodow so zniči, runje tak židowska modlernja na Hornčerskej hasy. 1944 nastanje wotnožka koncentraciskeho lěhwa Groß-Rosen we wagonowni. Kónc wójny wutwari so Budyšin jako "twjerdźizna", štož wuskutkowa sylniše boje wo město. Něhdźe 10 procentow bydlenskich domow z něhdźe třećinu bydlenskeje płoniny so tak zniči. Nimo toho skóncowa so 18 mostow, 35 zjawnych twarjenjow, 46 mjeńšich zawodow a 23 srěnich zawodow. W poslednich dnjach wójny padny na woběmaj stronomaj něhdźe 6500 wojakow. Tohorunja přisadźi něhdźe 350 ciwilistow swoje žiwjenje. Statistiki wo tym pak su rozdźělne.
[wobdźěłać] Powójnski čas a doba NDR
Mjez 1945 a 1950 wužiwaja wobsadnicy jastwo Budyšin I jako interněrowanske lěhwo. Je dopokazane, zo přisadźi tu w tutym času 2714 ludźi swoje žiwjenje. Mjez 1956 a 1989 přesłyšuje Stasi ludźi w jastwje Budyšin II. Mjez 1966 a 1989 přewjedźe so w Budyšinje sydom festiwalow serbskeje kultury. 1969 potorhny so stare měšćanske dźiwadło z Ričelowymi swislemi. Tež wrota při Bohatej wěži so spotorhaja. W lětach 1973 do 1975 nastawa nowa sydlenska štwórć "Dr. Salvador Allende" z něhdźe 1500 bydlenjemi. 1974 nastanje spjaty jězor, kotrehož woda tři něhdyše wsy pokryje. 1975 natwari so nowe Němsko-Serbske ludowe dźiwadło. Mjez 1977 a 1987 nastawa štwórć "Strowotna studnja" z něhdźe 5900 bydlenjemi.
[wobdźěłać] Po 1989
1991 wutwori so zwjazk šesćiměstow znowa. Samsne lěto nastanje tež "Załožba za serbski lud" ze sydłom w Budyšinje. W lětach po přewróće ponowja so wulki dźěl twarskeje substancy stareho města, štož bazuje do dalokeje měry tež na "Wustawkowym wobzamknjenju k saněrowanju stareho města" z lěta 1992. Wot 1994 stej tež něhdyšej wsy Delnja Kina a Sćijecy měšćanskej dźělej Budyšina. Wot 1995 wjedźe město titul "wulke wokrjesne město". 1999 stanje so tež Mały Wjelkow dźěl Budyšina.
W lěće 2002 woswjeći město 1000. róčnicu prěnjeho naspomnjenja.
[wobdźěłać] Měšćanske dźěle
Budyšin ma pjećadwaceći měšćanskich dźělow. Woprawdźitemu městu přisłušeja:
- Južne předměsto (Südvorstadt), 1.707 wobydlerjow
- Nutřkowne město (Innenstadt), 5.369 wob.
- Sewjerowuchodny wobkruh (Nordostring), 10.706 wob.
- Strowotna studnja (Gesundbrunnen), 7.832 wob.
- Wuchodne předměsto (Ostvorstadt) z Třelanami, 6.167 wob.
- Zapadne předměsto (Westvorstadt) ze Židowom, 3476 wob.
Zagmejnowane wjeski su:
- Błohašecy (Bloaschütz), 141 wob.
- Bolborcy (Bolbritz), 119 wob.
- Bórk (Burk), 315 wob.
- Ćemjercy (Temritz), 53 wob.
- Ćichońca (Teichnitz) z Nowej Ćichońcu, Nowymi Małsecami a Wownjowom, 365 wob.
- Debrikecy (Döberkitz), 55 wob.
- Delnja Kina (Niederkaina) z Bozankecami, 521 wob.
- Horni Wunjow (Oberuhna) z Delnim Wunjowom, 78 wob.
- Hornja Kina (Oberkaina) z Bobolcami, 846 wob.
- Lešawa (Löschau), najmjeńši dźěl Budyšina, 29 wob.
- Lubochow (Lubachau), 95 wob.
- Mały Wjelkow (Kleinwelka), 778 wob.
- Nadźanecy (Nadelwitz), 274 wob.
- Sćijecy (Stiebitz) z Ratarjecami, 509 wob.
- Słona Boršć (Salzenforst), 289 wob.
- Smochćicy (Schmochtitz), 54 wob.
- Wulki Wjelkow (Großwelka), 248 wob.
- Wuricy (Auritz) z dźěłom Jenkec, 457 wob.
- Zajdowk (Kleinseidau), 161 wob.
Hlej tež: Lisćina budyskich dróhow
[wobdźěłać] Wobydlerstwo Budyšina
Dźensa ma Budyšin 42.199 wobydlerjow, z toho je 20.159 muskich (48 %) a 22.040 žónskich (52 %). Něhdźe 2.190 ludźi ma pódlanske bydlenje w stolicy Hornjeje Łužicy.
[wobdźěłać] Wobchad
Přez Budyšin wjedźe zwjazkowa awtodróha A4 a zwjazkowe dróhi B6 (z Bremena do Zhorjelca) a B96 (z Žitawy do Sassnitza). Zwjazkowa dróha B156, kotra spočina w Ranje, kónči we wuchodnym dźělu Budyšina.
Budyšin je něhdyše železniske křižowanišćo, ale dźensa přez njeho běži jenož čara z Drježdźan do Zhorjelca. Budyski wotrězk železniskeje čary Budyšin-Žandow je dźensa zawrěty a na železniskej čarje Budyšin-Wojerecy je zastajeny wobchad.
[wobdźěłać] Twarske pomniki
Budyšin ma derje zdźeržane stare město. Znata je Bohata wěža, kotraž je na swoju dołhosć wo 1,44 m nachilena. Wažny twarski pomnik je tež Budyski hród (němsce: Ortenburg), kotryž steji na městnje stareho słowjanskeho hrodźišća. Tež tachantska cyrkej je hódna wobhladanja. Wona je jedna z mało simultanych cyrkwjow w Němskej a wužiwa so wot katolskich a ewangelskich wěriwych zhromadnje. Tež Budyska radnica a Mikławšk, na kotrymž staj mj. dr. Michał Hórnik a posledni serbski biskop Jurij Łusčanski pochowanaj, stej zajimawostce Budyšina.
Dalšej twarskej pomnikaj stej Stara wodarnja a Nowa wodarnja.
[wobdźěłać] Partnerske města Budyšina
- Worms, Němska (wot 1990)
- Heidelberg, Němska (wot 1991)
- Dreux, Francoska (wot 1992)
- Jelenia Góra, Pólska (wot 1992)
- Jablonec nad Nisou, Čěska republika (wot 1993)
[wobdźěłać] Serbske institucije w Budyšinje
W měsće namaka so wjetši dźěl serbskich institucijow. W Serbskim domje na Póstowym naměsće je sydło Domowiny, Załožby za serbski lud, Serbskeho rozhłosa kaž tež Młodźinskeho towarstwa Pawk z. t.. W domje nastawa tež časopis Katolski Posoł. Rěčny centrum WITAJ, kotryž stara so mj. dr. wo serbske wučbne materialije, je napřećo Serbskemu domej w twarjenju Němskeho pósta zaměstnjeny. Na Sukelnskej hasy je Ludowe nakładnistwo Domowina (LND), kotrehož wudźěłki předawaja so w Smolerjec kniharni, kotraž je w samsnym domje zaměstnjena. Na Budyskim hrodźe, w twarjenju něhdyšeje sólnicy je Serbski muzej. Na Dwórnišćowej dróze namaka so wědomostne slědźenišćo Serbski institut. Wažnej kulturnej instituciji stej tež Němsko-serbske ludowe dźiwadło (NSLDź) a Serbski ludowy ansambl (SLA).
[wobdźěłać] Bibliografija
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
[wobdźěłać] Žórła
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Liechtenstein
Liechtenstein, Kśůnżynstwo Liechtenstein (mjym. Fürstentum Liechtenstein) to je ńywjelge państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje, mjyndzy Austrijům a Szwajcaryjům, we gůrnym bjygu Rynu, we Alpach . Ńy mo dostympu do morzo.
Kwestyjo mjanowańo państwa ńy je we ślůnszczyźńe rozwjůnzano; je problyma ze tym, eli to mjůno trza by bůło blank ześlůnszczyć, eli ńy.
We strzedńich wjekach fůngowały sam dwa kśůnżynstwa - jedne ze stolicům we Vaduz, druge ze stolicům we Schellenbergu. Uobadwa kupił růd Liechtenstein, a we 1719 Austrijo uznała, iże je samodźelne kśůnżynstwo mjydzy krejůma Mjymjyckigo Cysarstwa. We 1866 Liechtenstein wyloz sy Mjymjyckigo Zwjůnzku a stoł śe blank ńypodlygły. Uod 1924 celno ůńijo ze Szwajcaryjům, ńyskorzi tyż walutowo a pocztowo uńijo. We absztimůngu we 2003 uobywatele dali srogszo władza fysztowi, bezcůż Liechtenstein mo terozki nojbarzi ze wszyjskich państw Ojropy podany na tradycyjno můnarchijo ůstrůj.
Państwowům religijům je sam rzimski katolicyzm, kery wyznowo 75% uobywatelůw.
Je to jedne sy nojbogatszych państw na śwjeće, skiż liberalnyj dowkowyj a bankowyj polityki.


text:
23. junija
23. junija abo 23. smažnika je 174. dźeń gregorianiskeje protyki (175. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 191 dnjow hač do kónca lěta.
[wobdźěłać] Podawki
[wobdźěłać] Narodniny
- 1838: Jan Bohuwěr Pjech - serbski knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
[wobdźěłać] Wumrěće
- 1713: Matej Jan Józef Vicki - serbski duchowny, magister filozofije a awtobiograf
- 1942: Pawoł Božidar Kapler - serbski farar a kulturny prócowar
[wobdźěłać] Swjate dny
- Narodny swjaty dźeń Luxemburga


text:
Jidisz
Jidiš (jid. ייִדיש, jidiš, zwony tyž מאַמע-לשון, mame-lošn) - godka germańsko užywano bez 1.5 miljůnůw ludźi kej godka uojčysto[1], atoli znono bez 3,142,560 na coukym śwjeće [2]. Je to godka rodźimo lo Žydůw Aškenazyjskych.
Před drugim śwjatowym krigym bezma 11 mln Žydůw mjouo jidiš kej godka uojčysto, a terozki godo jidiš 3 miljůny tych, keři majům je kej pjyršo godka, guůwńy we Izraelu a Americe.
Jidiš mo swoje kořyńy we godce střodkowowysokomjymjeckij, we kerej godouo śe we Ojropje, a s kerej śe tyž wykštoućiu tzw. Hochdeutsch.


text:
Ńil
Ńil to je nojdugszo rzyka we Africe, podug ńykerych zdrzůdłůw je tyż nojdugszo na Źymji (podug inkszych dugszo je Amazůnka). Płyńe bez Burůndi, Ruanda, Tanzańijo, Uganda, Sudůn a Egipt. Je 6695 kilomyjtrůw dugo a wjyrch jeji dorzyczo mo 2 870 000 km². Zdrzůdła Ńilu průgowali nolyź już za czasůw Nerůna (54-68 n.e.), nale noloz je dźepjyro Henry Morton Stanley we XIX stoleću. Za zdrzůdłowo rzyka lo Ńilu je powożano Kagera. Wele dolnygo bjygu Ńilu rozwijała śe egipsko ciwilizacyjo. Ńil mo deltowe ujśće do Strzůdźymnygo Morzo.


text:
Połćežka woda
Połćežka woda je woda, w kotrejž w kóždym molekulu jedyn atom wodźika je lochki (z atomowej masu runje tajka kaž 1) a druhi atom wodźika je deuterium (z atomowej masu runje tajka kaž 2).
Dla disociěrowanja molekulow wody połćežka woda kontinuowanje stanje měšenje lochkeje wody a ćežkeje wody a nawopak:
2 HDO → H20 + D20
H20 + D20 → 2 HDO
Mjez tymaj dwěmaj procesomaj stej dynamiska runowaha.
Dokelž w přirodźe kóždy atom wodźika z něhdźe 6000 je deuterium, molekule połćežka woda je 1/3000 z wšěch molekulow wody.


text:
Yno czymu?.
Serce jego przez Nia je zlomane
Coukie jyj przajanie je oszukane
Wszystko co yno razym budowali
Ona z inkszym oroz zmarnowali
I fest gorkie od niyj kejs slowa
Furt daleko sie od niego oddalyly
Jyj teroz slowa w żyletki sie zmiyniyly
Przecinajom wszystkie do niyj uczucia
Jego oczy wodom som teroz zalone
A ona niy mo żodnego wspolczucia
Zaczyno godac czuć ze go oszukuje
Inkszymu kole siebie miyjsce rychtyje
Yno po co sie tyn zwionzek budowalo
Kej tak latwo sie go oroz zmarnowalo.
Autor : Stanisław Skiba


text:
Kirgistan
Kirgistan, Republika Kirgisko (kirg. KыprызcTaH, Kыprыз Pecпyблиkacы trl. a trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; rus. KыprызcTaH, Kыprызckaя Pecпyблиka trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Rjespublika) - państwo we střodkowyj Azyji, grańica mo s Chinůma, Kazachstanym, Tadžykistanym a Ůzbekistanym. Ńy mo dostympu do mořa, a 93% jygo powjeřchńe zajmujům gůry, s kerych nojwyžšy je Ščyt Zwyćynstwa we paśmje Tjen-šan, wysoki na 7439 m n.p.m. Je sam tyž druge na śwjeće pod wzglyndym placu jeźoro gůrske, Issyk-Kul (6236 km², guymbokość do 669 m). Klimat sam je kůntynyntalny suchy, idźe trefić place kaj je wječno zmarzlina.
We gospodarce důminuje bauerstwo, uprawjano je źymja we dolinach. Do tygo wydobywo śe zuoto, żywe strzybło a urůn, guůwńy na eksport.


text:
Marseille
Marseille (okcitansce Marselha, w časach Romskeho imperija łaćonsce Massallia, serbsce tež Marsilija[1]) je najwažniši francoski přistaw, po Parisu druhe najwjetše město Francoskeje a tež hłowne město historiskeho kraja Provence a dźensnišeho regiona Provence-Alpes-Côte d'Azur. Leži na sewjernym brjoze Srjedźneho morja, na wuchodnej kromje Lawjaceho zaliwa.
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ Filip Rězak: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. L. A. Donnerhak, Budyšin 1920, LCCN 21-016343, OCLC 444808485 (PDF, DjVu).


text:
Sztrasbana
Sztrasbana (mjanowano tyż banka abo sztrasynbana) – glajzowy pojazd przirychtowany do mjejskigo transzportu, kery poruszo śe po ceśće abo na szpecyjolnym uosobnym placu do glajzůw. Teroźńe sztrasbany sům zauobycz napyndzůne śilńikůma na sztrům zaśilanymi s trakcyjnygo neca, atoli spotyko śe tyż hybrydowe kůnsztrukcyje, kere majům spalinowy śilńik abo akůmulotory kere dozwalajům na jazda bez zewnyntrznygo zdrzůdła zaśilańo. Dowńi używano tyż sztrasbanůw kere ćůngły kůńe, abo napyndzůnych parowym śilńikym abo spalinowym, kej tyż systymůw ze stacyjůnarnym napyndym (San Francisco), cugůw akůmulotorowych abo napyndzůnych śilńikůma pneumatycznymi.
[Sprowjej] Gyszychta
Pjyrszo sztrasbana pojawůła śe we Nowym Jorku we 1832 roku. Bůła uůna wzorowano na powszychnych już we tych czasach kůnnych banach używanych we industryje. Uod lot 60. XIX stolećo banki rozpowszychńjůły śe we Ojropje, kej w uůnym czaśe we Francyje pojowjůły śe pjyrsze sztrasbany na para.
Pjyrszo ekszperymyntalno sztrasbana na sztrům skůnstruowoł Werner Siemens a ruszůł ja we Groß-Lichterfelde (terozki tajla Berlina) we 1881. Do wybuchu I wojny śwjatowyj bezma wszyjske nece sztrasbanůw we Prusach zelektryfikowano. Pjyrszo we Ślůnsku sztrasbana na sztrům pojawůła śe we Wrocławju we 1893 roku (wůunczas we Prusach) - bůła to tyż pjyrszo sztrasbana na sztrům na terynach uobecnyj Polski. We mjastach Gůrnygo Ślůnska sztrasbany na sztrům powstoły 5 lot ńyskorzi.
Nojbarźi rozlygły nec sztrasbanůw mo we Polsce kůnurbacyjo mjast ślůnsko-důmbrowskych. Pjerwotno nec lińije sztrasbanůw gůrnoślůnskych na para a ůńikalnyj szyrzki toru 785 mm powstoła starańym spůłki Uoberschleisische Dampfstrassenbahnen we 1894 r. Kuplowała uůna Pjekory Ślůnske s Bytůńym a Bytůń, bez Krůlewsko Huta (Chorzůw), Śwjyntochłwicy-Lipiny, Ruda a Zobrze ze Gliwicůma. We 1896 do neca włůnczůno teryn teroźnich mjast Katowicy a Śymjanowicy. We 1898 r. lińije uostoły zelektryfikowane. W Bytůńu a Katowicach s anfangem XX stolećo zbudowano krům tygo normalnotorowe sztrasbanowe lińije. W mjyndzywojynnym uokreśe rozpoczynto uńifikacyjo a kuplowańe necůw (tory wůnske przekuwano na uobyczne). Uostatńům linijům sztrasbany 785 mm bůła przebudowano we 1952 r. trasa lińiji 12 Chorzůw-Śymjanowicy. Lińije bankůw przedużůno tyż za downo grańica mjymjecko-polsko, na teryn Důmbrowskigo Zagłymbjo.
-
Sztrasbana Konstal 105N2k/2000 - Sztetin
-
Sztrasbana Konstal 805Na - Toruń
-
-
Sztrasbana Bombardier NGT6/2 - Krakůw
-
Sztrasbana Konstal 105Na - Czynstochowy
-
Sztrasbana Konstal NGd99 - Gdańsk
-
Sztrasbana Protram 204WrAs - Wrocłow
-
Sztrasbana GT8 - Łůdź


text:
Świnoujśće
Wspůłrzyndne: 53°55' N 14°15' E
Świnoujśće (pol.: Świnoujście, mjym.: Swinemünde, kaš.: Swina; we 1945 pol. Świnioujście) - mjasto, krys grodzki w Polsce, we wojewůdztwje zachodńopůmorskim. Ležy u ujśćo Świny do Mořa Boutyckigo, na wyspach Uznam, Wolin, Karśibůr a 44 mjyńšych wyspach. Je mjastym grańičnym nade grańicům s Ńymcůma. Industryjo stočńowo a obsuga ruchu turystyčnygo. Mjyndzy wyspůma Wolin a Uznam puywo darmowy prom. Promy kursujům tyž do Šwecyje (Ystad a Trelleborg), Dańije (Kopynhaga a Rønne na wyspje Bornholm), we sezońy tyž stotki bjouyj floty do Ńymjec. Fůnguje sam klub športowy Flota Świnoujśće, kerygo fusbalowy feerajn we sezońe 2008/09 gro we I lidze polskij we fusbalu.


text:
Popowo
14 miejscowości w Polsce:
- Popowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gminie Kruszwica
- Popowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. lipnowskim, w gminie Lipno
- Popowo - osada w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. lipnowskim, w gminie Tłuchowo
- Popowo - wieś w woj. lubuskim, w pow. międzyrzeckim, w gminie Bledzew
- Popowo - wieś w woj. lubuskim, w pow. nowosolskim, w gminie Bytom Odrzański
- Popowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. augustowskim, w gminie Bargłów Kościelny
- Popowo - wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Grajewo
- Popowo - wieś w woj. pomorskim, w pow. lęborskim, w gminie Cewice
- Popowo - wieś w woj. pomorskim, w pow. nowodworskim, w gminie Stegna
- Popowo - wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. ełckim, w gminie Prostki
- Popowo - wieś w woj. wielkopolskim, w pow. międzychodzkim, w gminie Międzychód
- Popowo - wieś w woj. wielkopolskim, w pow. obornickim, w gminie Oborniki
- Popowo - wieś w woj. wielkopolskim, w pow. szamotulskim, w gminie Wronki
- Popowo - wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. koszalińskim, w gminie Będzino
- Popowo - wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. wałeckim, w gminie Wałcz
Zobacz też: Popowo Borowe, Popowo Kościelne, Popowo Salęckie, Popowo Stare, Popowo Tomkowe, Popowo Wonieskie, Popowo-Huby, Popowo-Ignacewo, Popowo-Kolonia, Popowo-Parcele, Popowo-Południe, Popowo-Północ, Popów
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Popowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII (Perepiatycha – Pożajście) z 1887 r.


text:
Maciej is a Polish given name, equivalent to Matthias. Its diminutive forms are Maciek, Maciuś.
Maciej Kmieciak, Maciej Czajka, Maciej Pietrzak, Maciej Dąbkowski, Maciej Sawicki, Maciej Mrugała, Maciej Nowak
Maciej Mastalerz, Maciej Dylak, Maciej Gąsławski, Maciej Losa, Maciej Wojtulewicz, Maciej Mastalerz, Maciej Doktór, Maciej Grzywacz, Maciej Jankowski, Maciej Bepierszcz, Maciej Deptuła, Maciej Jabłoński, Maciej Sodoma, Maciej Przybylski, Maciej Lenar, Maciej Bargiel, Maciej Just, Maciej Łakomski, Maciej Kaczeński, Maciej Rusinek, Maciej Walusiak, Maciej Jabłoński, Maciej Przybylski, Maciej Pańczak, Maciej Czaplinski, Maciej Kowalski, Maciej Cebula, Maciej Kozlowski, Maciej Kuźniarski, Maciej Tokarz, Maciej Rauer, Maciej Sztupek


text:
Efekt Coriolisa
Efekt Coriolisa - efekt kery do śe uobserwować we tych ukłodach uodńeśyńo, kere śe zwyrtajům. Uobjawjo śe tym, co ćoła we takim ukłodźe ńy poruszajům śe po prostyj, ino zakryncajům. Zdowo śe, co zakryncajům skiż dźołańo jakij śůły. Je to śůła pozorno, kero lo uobserwatora s poza ukłodu ńy fůnguje. Lo uůnygo to ukłod zmjyńo rozlygowańy a ćoło poruszo śe po prostyj, do zgody ze pjyrszům zasadům dynamiki.
Śůła Coriolisa idźe porachować podug mustra:
Ze uůnům śůłům je zwjůnzany szwůng Coriolisa:
Uoznaczyńo: m – masa ćoła, v – uůnygo gibkość, w – gibkość kůntowo ukłodu, a – wektorowy iloczyn.
Na Źymji skirz dźołańo uůnygo efektu woda we badywańe kej ślatuje do gulika zwyrto śe do zgody ze ruchym wskozůwek zygora na połedńowyj půłkugle, a na uopy do ńij na půłnocnyj půłkugle. Na růwńiku ślatuje rajn, bes zwyrtańo. Tak samo zwyrto śe wjater we cyklůnach.
Skirz efektu Coriolisa we balistyce bjere śe poprowka, coby ńy trefić mino.


text:
Republika Połedńowyj Afriki (ang.:Republic of South Africa) - państwo na połedńowym ranće Afriki.
Uůnygo anfang to dwje burske republiki: Transwal a Uorańijo. Bury bůły potůmkůma uosadńikůw ńiderlandzkych przibůłych sam w XVII stoleću. Pod kůńec XIX stolećo wybuchły dwje burske wojny s Wjelgům Brytańijům. Do roku 1994 w RPA uobowjůnzywoł raśistowski systym społeczny (apartheid). Postaćům symbolizujůncům walka s państwym prześladujůncym czornych uobywateli bůł Nelson Mandela. Za swůj wkłod w dymokratyczne przemjany Mandela erbnůł we 1993 roku Pokojowo Noblowo Nadgroda. Ale uod czasu przejyńćo władzy bez czornych, gwołtowńy půgorszůła śe sytuacyjo gospodarczo a wewnyntrzno kreju, a dyskryminowańi bywajům terozki jigo bjołe mjyszkańce. Mimo tygo, RPA pozostowo nojbůgatszym państwym na kůntynyńće.
[Sprowjej] Zobejzdrzij tyż


text:
Mołdawijo
Mołdawijo (mołd., rům. Moldova), Republika Mołdowije (mołd., rům. Republica Moldova) - państwo we wschodńij Ojropje, kere powstało po upodku Sowjeckigo Sojuszu we kerygo skłod wlazowało uod 1924 do 1991 (krům lot 1941-1944). Je uůne kůntynuacyjům Mołdowskigo Hospodarstwa (atoli tajla downygo Mołdowskigo Hospodarstwa wlazuje terozki we skłod Růmůńije). We skłod Mołdawije wlazuje tyż autůnůmiczno republika Gagauzyje, keryj 80% mjyszkańcůw to Gagauzy. Uosobno tajla, kero ńy uznowo władzůw we Kiszyńowje, to Naddńestrze ze stolicům we Tyraspolu, kere je de facto ńypodległe, nale ńy je uznowane uod mjyndzynorodowyj społecznośći.
Mołdawijo je ńiźinnym krejym uo umjarkowanyj klimje, rozlygowanym we dorzyczu Dńestru a Prutu.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo jyno 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.


text:
Katowicy
Katowicy[2] (pol. Katowice, mjym. Kattowitz) - mjasto we Gůrnym Ślůnsku, we kerym mjyszko 317 000 ludźůw. Pjyrszo spůmńyńy uo Katowicach je ze XVI stolećo. Katowicy mjejske prawa dostały we 1865 roku. Katowicy sům nojwożńyjszym gůrnoślůnskym cyntrům fedrowańo wůngla a głownym mjastym Gůrnoślůnskygo Metropolitalnygo Zwjůnzku. Sům tyż wożnym biznesowo-handlowo-usugowym cyntrům.
Przipisy
[Sprowjej] Mapy
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Jan Ewangelista Purkyně
Jan Ewangelista Purkyně (18. decembera 1787 - 28. julija 1869) bě wulki čěski wědomostnik a lěkar, kotryž zajimowaše so jara za słowjanske ludy a rěče. Wón skutkowaše we Wrocławju. Pola sebje doma wučeše pólskich a serbskich studentow čěsku rěč a organizowaše słowjanske studentske kružki. We Wrocławju zeznajomi so z Janom Arnoštom Smolerjom, kotryž bydleše potom w Purkynjowym domje a bě wučer a kubłar jeho synow Karla a Emanuela a bibliotekar Purkynjoweje wulkeje biblioteki. Smoler je we Wrocławju załožił serbski kružk „Akademiske towarstwo za serbske stawizny a rěč”. Purkyně bě protektor tutoho kružka. Purkyně znaješe tež Jordana a druhich Serbow, kotrychž wón wučeše, zo dyrbja so wo swoju maćeršćinu starać. Purkyně napisa wjele nastawkow wo Słowjanach, w kotrychž je tež Serbow naspominał.


text:
Serbski seminar
Serbski seminar (něm. Wendisches Seminar, čěs. Lužický seminář) - oficialne pomjenowanje Lausitzer Seminar St. Petri - w Praze bu w lěće 1724 jako kubłanišćo za katolski měšniski dorost Hornjeje Łužicy załoženy. W prěnich lětdźesatkach běchu tam jenož serbscy chowancy. Po změnjenju mjezow diecezow přidružichu so wot kónca 18. lětstotka tež němscy studenća. Seminar wobsteješe hač do lěta 1922. W tutymaj nimale dwěmaj lětstotkomaj pak běchu w seminarje serbscy studenća we wjetšinje. Tohodla ma Serbski seminar wažne městno w stawiznach serbskeho luda.
[wobdźěłać] Załoženje
Z Ćemjerc pola Budyšina pochadźacej bratraj a měšnikaj Měrćin Norbert a Jurij Józef Šiman běštaj hižo 1694 swoje nalutowanki wužiwałoj, zo byštaj na Praskej Małej stronje "hospitalitu" za łužiskich bohosłowcow załožiłoj. 1706 bě na Małej stronje blisko Karloweho mosta ležownosć na předań, kotraž so 19. apryla 1706 do čěskeje krajneje tafle zapisa. Traješe pak hišće 20 lět, prjedy hač so předewzaće Šimanec bratrow (stworić dom a kubłanišćo za łužiskich alumnow) zešlachći. 12. februara 1724 spisa so w Praze załoženske wopismo, kotrež so wot Budyskeho tachantstwa swj. Pětra přiwza a 6. julija 1725 wot kejžora Korle VI. wopodstatni.
[wobdźěłać] Čehodla so serbscy duchowni w Praze wukubłachu
W 16. lětstotku přisłušeše Hornja Łužica Čěskemu kralestwu a bě tak pod knjejstwom katolskich Habsburgow. Tohodla njezamó so reformacija w tutej kónčinje dopřesadźić. Pod škitom kejžora wostachu Budyske tachantstwo, někotre klóštry a dźěl burskich poddanow w romskej cyrkwi. Wot toho časa bě Hornja Łužica dwukonfesionelna. Zbytne katolske pasma přisłušachu Mišnjanskemu biskopstwu, kotrež běše so w běhu reformacije zhubiło. Wot połojcy 16. lětstotka přewza Budyske tachantstwo w dalokej měrje nadawki biskopa. Njebě wšak jim dowolene, duchownych wuswjećić. Hižo tehdy dyrbjachu so bohosłowcy druhdźe wukubłać. Dźěchu mj. dr. na uniwersitu w Krakowje a Wienje abo přiwzachu so w Jezuitskich kolegijach w Olomoucu, Praze abo Lanžhoće (Landshut). Wosebje wuske běchu styki do susodnych Čech.
W Praskim měrje 1635 wotstupi kejžor Ferdinand II. Łužicu sakskemu kurchwjerchej Janej Jurjej I.. Protokol přepodaća rjadowaše mj. dr. konfesionalny status quo. Tak bě tež pod protestantiskimi kurwjerchami wobsydstwo katolskeje cyrkwje garantowane. Kaž hižo do toho dźěchu katolscy łužiscy bohosłowcy na studij do Habsburgskich krajow. Dla pobrachowacych duchownych w rekatolizowanych Čechach přewzachu mnozy Łužičenjo tam poskićenu faru. Ze załoženjom měšniskeho seminara chcyštaj Šimonec bratraj tuž wjace Łužičanam teologiski studij zmóžnić. Zdobom chcyštaj so wo to starać, zo bychu wustudowani domiznje swěrni wostali. Tohodla přewza bórze Budyske tachantstwo patronat nad Serbskim seminarom.
[wobdźěłać] Twar Serbskeho seminara
Po přewinjenju mnohich ćežow a formalitow, móžachu w zymje 1725/1726 twarske zrěčenja podpisać. 15. julija 1726 połoži so zakładny kamjeń. Nasta jednore barokowe twarjenje, kotrež mjenowaše so „Serbski seminar“ resp. „Łužiski seminar“. Japoštoł Syman Pětr bu za škitneho patrona. Konkretny dźeń poswěćenja njeje znaty.
[wobdźěłać] Prěni studenća a wuwiće seminara
W nazymje lěta 1728 zaćahnychu prěni studenća, dwaj teologaj, dwaj filozofaj a 15 gymnaziastow. Alumnojo, kiž w Serbskim seminarje bydlachu, so tu w prěnim rjedźe duchownje kubłachu. Serbja móžachu so nimo toho na maćernorěčnych zwučowanjach wobdźělić. Za wědomostne kubłanje běštej Němski małostronski gymnazij a po maturje, filozofiska fakulta Karla-Ferdinandoweje-uniwersity zamołwitej. Tachan a jemu podrjadowany prezes, kiž bě přez Budyske tachanstwo zasadźeny, tworještaj wjednistwo domu.
Kurwjerchowstwo Sakska a Habsburgska monarchija wudźeržowaštej lětstotki dołho dobre poćahi, přez čož bě tež bjezpłatnosć šule a studija sakskich alumnow (Serbow a Němcow) zaručena. Załožba Šimonec bratrow dósta dobru rezonancu pola duchownych a wěriwych we Łužicy. Z pomocu bohatych pjenježnych darow so bórze dalše studijne městna wutworichu.
Po tym zo bě sakske knježerstwo we 18. lětstotku ke katolskej konfesiji přešło, nastawachu tež w Sakskej katolske wosady. Dźěl jich měšnikow bě so tohorunja na Serbskim seminarje wukubłało. Wot 19. lětstotka hač do zawrjenja seminara studowachu tam prawidłownje studenća ze sakskich krajow.
Serbja studowachu słowjanske rěce a dźeržowachu zwisk k Čecham a druhim Słowjanam, štož bu za namakanje identity małeho serbskeho luda jara wažne. 21. winowca 1846 załoži Jakub Buk (pozdźiši prelat a kralowski sakski dwórski kapłan a farar dwórskeje cyrkwje) zhromadnje z druhimi studentami serbske šulerske a studentske towarstwo, Serbowku.
Wot 19. lětstotka bě Serbski seminar srjedźišćo konkurěrowaceju nacionalizmow Němcow a Słowjanow. Z protestantiskeje (prusko-) němskeje strony so twjerdźeše, zo je Serbski seminar pječa panslawistiski a z tym strach za Saksku a samo Němsku. Rěčeše a pisaše so wo słowjanskich "Hetzkapläne" a Sakskemu knježerstwu so wumjetowaše, zo wona to wšo pječa ćerpješe. Ze stron Habsburgskeho knježerstwa Rakusko-Wuherskeje so tak a tak jara němske nastajenje njewočakowaše. K stajnym přisłodźenjam dyrbještaj so Budyski biskop a Praski prezes pospochi wuprajeć.
[wobdźěłać] Rozpušćenje seminara w lěće 1922
Po rozpadźe Rakusko-Wuherskeje monarchije a Sakskeho kralestwa padny seminar do hłubokeje krizy, kotruž njezmištrowa. Nowi čěskosłowakscy knježićeljo skónčichu studijnu swobodu a hrožachu z tym, pjenjezy załožby sćazać. Budyske tachantstwo njezamó dla inflacije w Němskej pomhać. Za dawno trěbne twarske wobnowjenja Serbskeho seminara falowachu pjenjezy. Žiwjenske zastaranje alumnow njeběše hižo zaručene. Knježerstwje Sakskeje a Němskeho mócnarstwa wukonještej ćišć na katolsku cyrkej, kotrejž seminar słušeše. Wona dyrbješe jón zawrěć, dokelž nochcyše wukubłanje měšnikow w njepřećelskim słowjanskim wukraju dale ćerpjeć.
Po znowozałoženju Mišnjanskeho biskopstwa, měješe nowy biskop Christian Schreiber zamołwitosć za wukubłanje měšnikow. Wot lěta 1917 płaćace nowe cyrkwinske prawo žadaše sej hinaše wukubłanje přichodnych měšnikow. Po dołhich tajnych jednanjach bu započatk 1922 w Budyskim biskopskim ordinariaće skónčnje wobzamknjene, Serbski seminar rozpušćić a spředać. Posledni prezes J. Jakubaš dósta wotpowědne přikazy. W žnjencu lěta 1922 buchu posledni studenća wróćo pósłani, we winowcu samsneho lěta so Serbski seminar předa (zapisane do krajneje tafle 30. winowca 1922). Wjele katolskich Serbow měješe předaće seminara za nadběh na serbsku narodnosć, štož bě jedna z přičin za to, zo steješe dźěl Serbow wótrje přećiwo biskopej Christianej Schreiberej.
[wobdźěłać] Matrikle
Wot 1728 do 1922 wopyta 768 alumnow Serbski seminar w Praze, mjez nimi 428 Serbow, 319 Němcow a 21 z druhich narodow. Wjetšina z nich sta so z měšnikom we Łužicy a cyłej Sakskej.
W seminarje wjedźenu matriklu wšitkich šulerjow a studentow wuda PhDr. Zdeněk Boháč. Za wuhódnoćenje rozdźěli Boháč stawizny seminara do třoch periodow.
- Prěnja perioda: (1706) 1728 do 1783, tehdy běchu jenož Serbja w seminarje.
- Druha perioda: 1784 do 1821, pódla Serbow přińdźechu nětko tež Němcy na studij do Prahi. Pochadźachu z wobwoda klóštra Marijiny doł (Wostrowc) a z Drježdźan.
- Třeća perioda: 1822 do 1922: Dokelž so wobwod Kulow arcybiskupstwu we Wrocławju přirjadowa, přińdźe přeco mjenje Serbow na studij do Prahi. Do třećeje periody padnjetej tež załoženje Němskeho mócnarstwa a rosćacy nacionalizm, kotryž so po prěnjej swětowej wójnje hišće zesylni.
Předstejićel seminara běše pak Serb, pak Němc, pak Čech - problemy dla toho lědma běchu. Serbja a Němcy studowachu zhromadnje.
[wobdźěłać] Literaturne pokiwy
- Dieter Rothland: Das Wendische Seminar. We: Eine Kirche – zwei Völker, Nakładnistwo Domowina Budyšin 2003, ISBN 3742019260.


text:
Moja wieś
Wczoraj miałach taki zdarzyni .A było to w Rybniku kaj żech przijechała do dochtora.Trefioł mje taki gryfny panoczek a mioł tako kulka ze sitkiym na patyku.Dowo mi ta kulka pod som pysk a
Zgrzeszoł żech Ponboczku Zgrzeszoł żech łokropnie wroć droga do nieba we piontek zjod z wosztym tusto sznita chleba Coż mom zrobić Boże jak uniknąć kary chyba pójda piechty prosto na Piekary
Życzynia dlo dziadkow
Starka, starzik, babcia, dziadek,
rozmańcie ich nazywomy,
bez Nich było by markotno
radzi my som że ich momy.
Piyrwej starzik jak dziadzisko
pod kryczkom we brelach chodzioł,
Starka
Wnukow mom sporo gromadka
kere cołki dziyń som sy mnom
toż chocioż żech jeszcze młodo
a już starkom cołkom gymbom
Jak łojcowie som w robocie
starka je jak floster miodu
bawi futruje łopiy
Gwiozdka Betlejymsko
Na wysokom niebie gwiozdeczka sie miyni,
kogo w ta noc kludzi blaskiym swych promiyni.
Pastuszkow i Myndrcow z dalekigo Wschodu,
kerzy po pustyni do słonka zachodu,
do Betleje
Adwentowy wieniec
Adwentowy wieniec a w nim świece cztery
stają się symbolem wymownej radości
kiedy Dziecię Boże do serca zapuka
przyjąć nam go trzeba w pełnej gotowości
Zapalona świeca w niedzie
Tela pszocio W przepastnej czeluści piekła kaj berkmon rynkami byt kujeje tako Jedna Jedynokero go sztyjc wachuje Dobro jak sznita chlebaBarborka mo na miano łociyro mu płaczki potui gymba wonglym zma
Za pora dni momy dziyń papieski
Łodpłynoł barkom
Łodpłynoł s „Barkom” do Łojca w niebie
i chocioż ciynżko mu była droga
łostawioł nom serce gorki jak łogiyń
a wszystki utropty wzion do Ponboczka
Życzenia dlo rechtorow
Wto nie zno tej pieśniczki
Jak jo chodzioł do szkoły
uczyli mje rechtory
piwo pić karty grać
i z dziołchami tańcować
To yno tak na bozna
nasze starziki śpiywali
bo przeca
Dziękujemy Nauczycielom
Kto nas uczył pierwszych liter
kto uczył zdania budować
mnożyć, dzielić i dodawać
czytać ,pisać i rysować
Kto to zaraz w pierwszej klasie
wpajał wiedzę nam do głowy
uc


text:
To jest zdjyncie z roku kole 1895. Johann - szwager od moji Omy z bratem, kery szol do 1 Komunii i ze swojymi Ojcami. Obejrzyjcie se jak piyknie wyglondo baba obleczono w odswiyntny slonski stroj. Szk
Niy wiym dokladnie, kedy jest te zdjyncie zrobione, ale na pewno na poczontku 60 - dziesiontych lot zeszlego wieku, bo Siostra od moji Omy byli mlodsi o 10 lot, a moja Oma byli rodzyni w 1880 roku. To
Te zdjyncie jest zrobione tyz na poczontku 50 lot zeszlego wieku, bo pamiyntom te wszystke bajtle, z kerymi sie bawiolach w piosku na placu i lotalach z niymi po zogrodzie. Bo bajtle od wszystkich uj
Mie sie zdo, ze te zdjyncie jest zrobione w latach piyncdziesiontych zeszlego wieku (tak mysla po wyglondzie tych wszystkich ciotek i ujkow). Moje Starziki mieli jedynoscie dziecek, a siostra od Omy M
Siostra od moji Omy Franciszki - Marija tyz dycki chodziyli po chopsku - w dugich keckach i z chustkom na glowie (ale niy zawsze). Kedys bolo wiyncy czasu coby se posiedziec przi stole, pomaszkecic sw
Niy wiym, kedy jest zrobione te zdjyncie mojego praopy, ale na pewno jest fest stare. Jak bolach malo to moja Oma dycki osprawiali mi o Jejich Ojcach.
To jest moja ciotka Marija i ujek Johann jak mieli wesele. Bolo to kole roku 1918. Oni se bardzo przoli i mieli trzi dziecka: nojstarszo Hilda, urodzono w 1920 roku, potym prziszol malutki Rudi w 192
Tukej jeszcze jedne zdjyncie od ciotki Marij. To jest zrobione kole roku 1917 - jak ciotce bolo 18 lot. Bo ciotka Marija prziszla na swiat w 1989 roku, jak moji Omie bolo 19 lot. Bola nojstarszo z wsz
Tukej jest pokozano moja ciotka Marija - nojstarszo siostra od moji Mamy. Ciotce bolo tu 18 lot, bola bardzo szykowno dziolcha i synki za niom lotali. Moja Oma dowali na nia pozor, ale i tak wydala si
Te zdjyncie jest zrobione kole 1940 roku, jak ujek Johann prziszol z wojny na urlop. Moja kuzynka Helga bola 1 rok staro i to jest jedyne zdjyncie z jeji papom. Potym we 1945 roku ujek Johann bol zabr


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
I sam my przijnszli terôzki na to, co tak na isto, prôwdóm, nóm Ślónzôkóm festelnie szkłódzi. Szkłódzóm nóm, i to fest, te roztomajte angyjbery, kiere sie juzaś bieróm do bajstlowanio ustawy ło łochrónie zdrowiô. Niy, niy byda sam dzisiôj politykowôł, tela co rzykna, iże te, co ciyngiym tam cosik wekslujóm daliby sie pokój i posuchali Karlika z „Kocyndra”, kiery już festelnie dôwno tymu nazôd wypokopiół, jak to richtik ze tóm medicinóm i dochtórskóm hilfóm jes. Dejcie pozór!
Mómy ci szejść knifów jak przijńść do zdrowiô, kiej już cowiek jes blank niymocny:
Cowiek niymocny niy idzie, i niy dowo skôzać, coby dochtór ku niymu prziszôł –pora dni niyskorzij zółwizół wyzdrowiyje.
Cowiek niymocny dowo skôzać, coby dochtór prziszôł, ale tyn niy przilazuje – za pôra dni cowiek jes lepszy, lebo blank wyzdrowiôł.
Cowiek niymocny woło dochtora, dochtór przilazuje, tela co ino połosprawiô i żôdnyj recypty niy naszkryflo – tyn istny juzaś wyzdrowiyje.
Cowiek niymocny napytô dochtora, dochtór sie przikwanckô, recypt naszkryflô tela, co tyn niymocny niy depto do japtyki – za pôra dni jes ci już lepszyjszy; tyż wyzdrowiôł.
Cowiek niymocny pytô dochtora do sia, dochtór sie przilazuje, recypt jimu naszkryflô, chory posywo do japtyki po pile, ale jich niy łyko – tyż chnet wyzdrowiyje.
Cowiek chory, niymocny wołô wartko dochtora, dochtór gibko przilazuje, szkryflo recypt, tyn istny posywo do japtyki, społyknie pile lebo inkszô jakô medicina – nic mu niy zaszkłódzi i tyż łobstoji, tyż wyzdrowiyje, wydobrzeje.
- There are no comments yet


text:
Czamu jo wyciep sekretarka ..
Wiycie! Lato côłkim pyskiym, hica łóńskigo tydnia jak kajsik na Zaharze, klara grzôła choby liter starzikowego bimbru, a mie jes deczko żôl, iże już niy słysza na szulplacu przi mojij „Siedymnôstce” tych wszyjskich łochyntoli, tych szykownistych bajtli, ftore mi przipóminali moje dzieckowe lata. I sam terôzki spómniôł mi sie jedyn wic skuplowany ze łostatniymi dnioszkami we szkole.
Usłyszôłech gryfnisty kónsek srogigo wigyjca i szpasownika Pyjtra Bałtroczyka. Tak ci mi sie łón zdôł, iżech go na naszô gôdka zarôzki musiôł przełóżyć. Idzie to óngyfer tak:
Łostatnie dni we szuli. Rechtórka pytô swojich szkolorzy kim kcieliby łostać we swojim majoryntnym życiu. Dziecka łodrzykajóm roztomajcie: a to jedyn kciôłby być policajtym, inkszy wojôkiym, dziołszka kciała by być szwoczkóm. Na łostatku Jorguś, wyrośnióny, zgolymy karlus, kiery pôra razy już siópnół rzykô tak:
– A jô, paniczko rechtórko, to kciôłbych być na isto... menelym...
– Jezderkusie! Jorguś! A po jakiymu?
– Anó, paniczko, styrcôłbych ze kamratami pod sklepym, co same we sia jes ci pierónym przijymne. Na piwsko bychmy ufechtowali, bo ludzie wiynkszóścióm sóm dobre. Bez lato miyszkôłbych se we zegródkowyj altance, bółoby mi mi tam na isto blank dobrze. Niy musiôłbych bakać we werku abo na grubie, blank niy płaciółbych płatów, sztojerów, niy musiôłbych wypisôwać roztomajtych PIT-ów. Ło ZUS-ie blank bych niy medikowôł, NFZ mie tyż by niy tyczół... żółbych sie „ekologicznie”. Bez zima spôłbych sie we pywnicach abo jakich waserlajtóngach. Dobre ludzie dôwali by mi klepoka na gorzôła abo piwo. A i zakurzić tyż ludzie dajóm, choby ino skuli tego, iże byda capiół jak sto diosków. Ze łopiyki erbnółbych zawdy jakiesik prziłodziynie. Żôdnyj na isto utropy, turbacyjów i starónków. Nó, żyć a niy umiyrać paniczko rechtórko. Bółbych stopieróńsko szczysnym cowiekiym.
Śleciało możno ze trzidziyści lôt łod tego czasu. Srogi sztokowiec, taki moderny hółchhaus we Dubaju. Na spodku, na morzu szykownisty jacht, żaglówka. Na terazie, na gónku styrczy galantnie prziłobleczóny chop ze srogim lampusym szaumwajnu we gracy. Zaziyrô tak naobkoło, gawcy sie tak markotnie, i łorôz pytô sie sóm siebie:
– Kurwa! Kajech zrobiół fyjler? Kajech sie szajsnół i łochybiół?
- There are no comments yet


text:
Pjykny tyn śwjatŚwjat pjyknie wyglónojak śwjyci słóneczkoKożdy sie radujewtedy choby dzieckoSiednij se na trowaabo na ławeczka Wygrzywej sie pjykniew promjyniach słóneczkaPodeptej po łóncewlyjź se tyż
Ku wjośnie
Słónko łod rana grzeje
Robi na wjosna nadzieje
Taji pomału śniyg
Choć wody przybywo w mig
Kałuże na drógach wjelki
Moczóm krómfleki frelki
Dziecka w ciapryce lotajóm
Wcale sie tym nie z
Cichy zabójca
Cichy podstympny cichtowoł sie w norze Bez smaku zapachu zaścieloł swe łoże Cichtowoł nadymoł bez farby mioł lica Macki wyciongoł czekoł na hica Spoziyroł za winkla robocie przyg
Już gro muzyczka
Już zagrała nóm muzyczka
Tańcujymy dokoliczka
Szczewiczkami se czaskómy
Krómflekami dobijómy
Wszyjscy bawjóm sie wesoło
Zrobili już wjelki koło
We pójszczodku só
Już po
Już po śwjyncie łod tatulka
Łuśmjychniynto mjoł gymbulka
Bo sie dziecka zlatowały
I mu pjyknie winszowały
Fajer mały jednak buł
Kawa loła sie na stół
Tortynszniki i pjerniki
Pozjodały wje
Ślydź na łostatki
Dzisio jymy se śledziki
I słuchomy se muzyki
Tańcujymy,balujymy
Wszyski śledzie kosztujymy
Bo to śledzia przeca mómy
Karnawał dzisio żegnómy
Trza sie bawić do o
Na śledziaKupiła se śledzie CilaTera łości s nich wybjyroBo rolmopsy bydzie robićŁości bydóm i zajś szkodzićPjyknie to pozawijałaDo pojszczodka łogórka dałaTrocha cebule i marekwjaI przebódła patyczky
Zima je nazotZima sie już kóńczyć mjałaA zajś nazot sam przygnałaŚniega zajś nóm napadałoChoby wjeki to twać mjałoKożdy już sam na to wajeNiych ta zima idzie w inksze kraje !Tam na północ ! hyn daleko
Kóńczy zimaRaduje sie serceJak śwjyci słóneczkoCoroz bliży wjosnyWjy to kożde dzieckoJuż sie skóńczuł lutyDo szranku pójdóm hutyKożuchy seblekymyNa bigel powjeszymyKożdy lekszy sie poczujeJak te duble
Padze śnieżykPadze śnieżyk padzeI se nie przestowoJak na ziymja sleciPjyknie sie ukłodoWszysko już je zapadaneStrómy i chojinki całePrzykryło cołko zegródkaI zasuło do ni furtkaDruty ze sztrumu sie łu
Mało Tereśka
Mało Tereśka w doma została
Bo do przeczkola iś nie umjała
Boloł jóm brzuszek
Choć wcale nie jadła gruszek
Markotno była,sztyjc wynonkwjała
Co by mama kole ni skokała
To chciała mly
TilaPoszła Tila do dochtoraBo łuzajś była choraRobić nic nie poradziłaBo ji rynka fest spuchnyłaW krzyżu jóm tyż pokrynciłoNie wjedziała co jóm wźynoTak dochtorowi to klaryjeI nad sobóm utyskujeDochtó
Zalotany Dziadek Zalotany żeś czowieku Sztopnij trocha w Twojim wieku Życie Ci bez palce leci Take wielke Twoje dzieci Dyć już wnuki Ci lotajom Łone Ci tak mocno pszajom A Ty lotosz piniondz gonisz Ja
Śwjynto chłopa
Dzisio wjelki śwjynto chłopa
Zajś baby majóm utropa
Bydóm kole nich lotały
I kożdymu dogodzały
To kawusia,to zisteczka
Możno kjeliszek wineczka
Wszysko pjyknie zrychtowane
Na stole
Ucieszne kamraty Kej po ślonsku chcesz debaty Właź na forum tam kamraty Z nimi szpasu do pierona powiy ci to nawet oma Tam jest nuda niymożliwo I nikogo to niy dziwo Wice , śpiywki,rymowanki Wiersze w
Zimny poniydziałek
We tyn zimny poniydziałek podkrynć wosy sie na wałek
Zrób se tyż ciepłego tyju i niy stawiej go w antryju
Weż ze sobom go na na biurko przeca tam twoj kompek furko
Cołko mokro Ida pod paryzolym Woda sie leje z nieba Te trocha drotów i szmatki Terozki niy widza nieba Kałuże wielke mijom Szczewiki już przemoknione Ze tom wilgociom mecyjo Do dom sie wartko uwijom Y
Chorowity
Jedyn chop z miasta Szombiyrki Durś chorowoł na nyrki Woda spijoł Sól łomijoł A jod ze tustego szpyrki...
autor
Barbara Politaj
Zmjyniło sieTak sie siedza i sie dziwómJak to wszysko sie zmjyniłoNiż jak pjyrwej sam to byłoLasów poła wyrómbaliHołdy gruby nasypałyWody łónki podtopiłyBez to ,że hołdy zrobiliStrómy tam połusychałyB
Gril abo fojera
Taki pjykny wjeczór mómy
To se s niego korzystómy
Na zegrodzie sie siednymy
Zimne piwko wypijymy
Wuszty tyż ugrilujymy
Potym ze szmakym zjymy
A ku tymu fanty
SobotaKożdy wjycie ,że sobotaTo nie yno je robotaAle też i sie bawjyniI po wysiadach chodzyniTuż to pryndko trza porobicŁobjod warzyć,garce pomyćPozamjatać,powyciyraćWszyski śmjeci se pozbjyraćPotym w
Bania
Jak co rok na jesiyni
Zbjyro somsiod banie s pola
Stawjo wszyski ji do siyni
Ale wszysko sie pozmjyniało
Jak halloween z Hameryki
Do nas sam przygnało
S pola mu sie tracó


text:
DO DZIECEK, W LIMERYKACH,
ŁO KOTACH, LISACH, DZIKACH…
Kot
W łogródku,pod drzewym,cichtowoł kot,
na dziambla co furgoł ze drzewa na płot.
Dugo droźniół kota,
łoroz ślecioł z płota,
a kot na to
ŚLÓNSKO ZIYMIA
Ziymio nasza, Ślónsko Ziymio,
Tyś je sercym naszym, duszóm!
Wielge skarby w Tobie drzymióm
i łod wieków ludzi kuszóm.
Twoje skarby wybiyrajóm,
zamiyniajóm na mamóna,
nóm apfale zo
FTO MO RZÓNDZIĆ
Wadziyły sie tajle ludzkiego ciała,
kero z tych tajlów by rzóndzić miała?
Kero s nich w ciele jes nojważniyjszo,
bardzi wercito i potrzebniyjszo?
Piyrszy ze wszystkich sie muzg ł
DON JUAN
Dycki po gowie mi to chodziyło
i żech spokopić niy móg tego,
co modo, gryfno baba skłóniyło,
że sie wydała za chopa starego?
Łóna-dwadzieściapiynćletnio frela,
łón-łósmy krzyżyk na pukl
BABSKE ŚWIYNTO
Cołki rok baby sprzóntajóm,
łobiod warzóm, robióm pranie,
w marcu swoje świynto majóm,
chopy wszystko robióm za nie.
Czy to w dóma, czy w robocie,
babóm chopy nadskakujóm.
Pod nos
MASKYNBAL
Dycki tak jes, że w karnawale,
sie łodbywajóm maskynbale.
Wciepujesz na sia lónt bele jaki,
maska na gymba, dlo niepoznaki,
wywijosz cołko noc „inkognito”
i jedyn ło drugim niy wiy - fto
ACH..TE BABY
Kedy Pónbóczek stworzół chopa,
łod piyrszyj chwili mioł s niym utropa.
Chop bół w łogrodzie rajskim samotny,
bezto nerwowy bół i markotny.
Gymziół po raju i sie nerwowoł,
na kóńcu Pón
TYJO I LYJO
We dwusztokowym familoku Tyjo i Lyjo mieszkali. Łoba patrzeli na siebie z boku, w niczym sie niy zgodzali. Lyjo spokojny i cichy jak myszka, Tyjo zaś gizd nabijany. Piyrszy niy chy
KOSZMAR(proroczy śnik)
Roz stary Cipa, lyń nabijany, co dycki chodziół niywyspany, wypiół we szynku dwa jabole i fest pożarty, usnół przi stole. Jak w kóńcu cosik go łobudziyło to sie wystras
ŚWINIOBICIE
Downij wszyscy u nos mieli chlywiki,
czimali w nich kury, kaczki, króliki. Rubszyj gowiydzi tyż niy brakowało, ale nojczyńścij sie wieprzki chowało. Wieprzki chowali tyż nasze sómsia


text:
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart, poune mjano: Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart (rodz. 27 styčńa 1756 we Salzburgu, um. 5 grudńa 1791 we Wjedńu) - austryjocki kůmpozytor a muzyk, uoroz s Haydnym a Beethovynym zaličany do klasykůw wjedyńskich, jedyn s nojwybitńijšych we gešychće. Kůmponowou guůwńy uopery (20), krům ńich tyž utwory religijne (19 mšy), symfůńije (68), kůncerty fortepjanowe a na inkše inštrumynty (27). Cuzamyn stwořyu wjyncyj jak 600 roztůmajtych kůmpozycyji.
[Sprowjej] Uopery
- Die Schuldigkeit des ersten Gebotes
- Apollo et Hyacinthus
- Bastien und Bastienne
- La finta semplice
- Mitridate, re di Ponto
- Ascanio in Alba
- Il sogno di Scipione
- Lucio Silla
- La finta giardiniera
- Il re pastore
- Zaide
- Thamos König in Ägypten
- Idomeneo
- Die Entführung aus dem Serail
- L'oca del Cairo
- Lo sposo deluso
- Der Schauspieldirektor
- Le nozze di Figaro
- Don Giovanni
- Così fan tutte
- Die Zauberflöte
- La clemenza di Tito


text:
Wiycie, kiej u nôs byli take czasy, iże we gyszeftach bół ino łocet, gorzôła na szkartki, i to ino łod piyrszyj po połedniu, a apluziny i citrółny ino przi Godach, wszyjske wtynczôs angyjbery sztyjc pitali do Miymiec, do Austrijoków abo do Hameriki. I ino dwa istne, Antek ze Franckiym wypokopiyli, iże puszczóm sie hań-tam do Ruskich a niyskorzij wyranżyrujóm wszyjskich, i pitnóm dalszij… do Japonii. I tak ci sie łoba cufalowo znodli na ruskim „kosmodrómie”.
Łamżóm tam a nazôd, przetwiyrajóm sie bele kaj, trocha jim sie mierznie i cni. A we gymbie sucho, choby na pojstrzodku Sahary, robić niy ma co, bo Ruskie jesce barzij łod Polôków majóm rade, coby grace i szłapy mieli pokój a gowa myśleć niy musiała. Śleciôł tak tydziyń, dwa i Antek już niy szczimôł.
– Suchej inó Francek, jô tego już móm za tela, jô sie musza czegosik szluknóńć, bo uświyrkna choby kaper abo harynek bez wody, i ci tu na zicher wykopyrtna.
– Antek ustóń gupieć mamlasie, tu jes „kosmodróm” i do nôjbliższyjszygo „mónopolu” bydzie jakiesik dwiesta kilomyjtrów. Kaj ty nôjńdziesz sam jakosik gorzôła abo chocia jabol?
– Łobejzdrzij sie ino Francek, gafnij sie. Naobkoło sztyrcóm roztomajte rakety, to wszyjsko furgô, hajcuje sie, tam ci musi być cosik dló nôs, miarkujesz ?
– Nó, możno môsz i recht Antek. Na isto muszymy cosik wypokopić!
Jak pedzieli, tak zrobiyli. Tak jakosik na łodwieczerz nacylowali dwa ajmery i jedna kastla na wóngle, łapli szwóng i kiej sie ino kole gastahauzu dlô wojôków zrobioło sie deczko auflalfu, zetrwali kwilka i polejźli posznupać ci wele tych raketów. Antek sie zwyrtnół, pomachlowôł tymi kokotkóma, cosik napoczło ciurlikać, kidnół łycko do krałzy i dôł Franckowi, coby łón zrobiół kostpróba.
– Wiysz Antek, dobre to niy jes ale… fest łostre. Nó, to sómy w dóma, bo to musi być cosik kole gorzôły.
Nafilowali côłkie dwa łocyngowane kible i pomaluśku, po cichuśko zaklechtali sie nazôd na jejich kwatyra. A, iże mieli już fajrant (bo przeca i tak gówno mieli do roboty), siedli sie kole żelezniôka, jedyn na zofie, drugi na zesliku i napoczli ci słepać. Wyżarli wszyjsko do imyntu i ślegli naprane tam kaj kery stôł.
Łoziym rano. Fakla na sztyndrze róncz sie smyndzi. Łorôzki… drrr, drrr, drrr – telefółn glingo. Antek niy côłkiym przecucóny i mónter, w gymbie mô choby we starym tryjtku abo choby wećkôł ci starô fuzekla, sztreknół sie ze dylinów, na kiere sie skulnół, wartko chyciół za suchôwka i wybeblôł, tela co poradziół:
– Suchóm, tu jô Antek… Fto gôdô ?
– A tu jô, Francek. Gôdej mi zarôzki jak sie cujesz? Jes ci co, abo niy?
– Niy. Mie nic niy ma, ino mie trocha gowa boli a… a ta mucha, ta masara, kierô deptô mi sam po gipsdece, to ci tak pierónym tómpie, choby śtyruch hajerów fedrowało na côłki karpyntel, nikiej za Giyrka.
– Nó, toś jes sztramski fest Antek. To mi sie zdô. Ty môsz ale łeb! A… srôłeś już dzisiôj? Ja?
– Nó, jesce niy, jesce niy…. A po jakiymu sie mie pytôsz ło to Francek ?
– Anó, tóż dej sie festelnie przi tym sraniu pozór, bo jô…. bo jô, to terôzki… ze Tokio dzwónia. Wiysz ?
Nó ja. Niyftorzi fandzolóm, co jô gôdóm za tela miymieckich słówecek. Możno i tak jes, ale tyn, kiery sie uploncnół kole Bytónia, Zôbrzô, Logiewnik abo wele Chorzowa, zółwizół łapnół pôra ałsdruków, kiere tym wszyjskim inkszym „purystóm” lynzykowym zawodzajóm, kiere tych istnych fórt szterujóm. I tu mi sie spómnieli dwa take gryfne, szykowne fale.
Piyrszy to taki: Starô Myrcicka musiała pokwanckać sie do jeji szwestry ze Bytónia sam dó nôs, do Chorzowa. Przikwanckała ci blank polekuśku sie na haltynsztela, na taki bankowy przistanek „szóstki” na „Pogodzie”, wlazła rajn, ale łostani rôłz jechała ci bankóm, kiej jesce szafnerki byli we bance ze tymi dinksami, wichajstrami na cyckach, ze kierych szkyrtali drobniôki. Wlazła, gawcy, a sam żôdnyj szafnerki…
– Możno fto mô jakisik bilet, cobych mógła dalszij jechać? – pytô sie we tyj bance starô Myrcikowo.
– Jô sam móm jedyn, moga wóm skalić! – pado jedna istno.
– A co jô móm ze tym biletym sam zrobić, kiej niy ujzdrzałach żôdnyj jesce szafnerki?
– Sam go dejcie! – pedziała ta istnô i skôzała na „kasownik”.
Myrcicka tak kukła, pogawcóła, podlazła ku kasownikowi… i jak ji ta drugô baba kôzała, napoczła gôdać:
– Jô jada do mojij siostry Rółzy, do Chorzowa na Pnioki… – pedziała na côłki karpyntel do tego ci kasównika.
Nó, a drugi fal, to tyn, kiery pedziôł mi bół jedyn szykowny kamrat Bruno. Srogô, kościylnô łorkiystra, dmuchoce côłkim pyskiym, i to samtyjsze, nasze, ślónskie.
Kapelmajster klepie tym patykiym po sztyndrze ze nótami i pytô:
– Zymbalisten fertig?
– Ja, ja fertig.
– Posaune fertig?
– Ja, natürlich.
– Trompete fertig?
– Ja, ja, fertig.
– Nó, tóż pozór! Eins, zwei, drei i … „Boże coś Polskę …”
Kosmodróm i miymiecke ausdruki
Wiycie, kiej u nôs byli take czasy, iże we gyszeftach bół ino łocet, gorzôła na szkartki, i to ino łod piyrszyj po połedniu, a apluziny i citrółny ino przi Godach, wszyjske wtynczôs angyjbery sztyjc pitali do Miymiec, do Austrijoków abo do Hameriki. I ino dwa istne, Antek ze Franckiym wypokopiyli, iże puszczóm sie hań-tam do Ruskich a niyskorzij wyranżyrujóm wszyjskich, i pitnóm dalszij… do Japonii. I tak ci sie łoba cufalowo znodli na ruskim „kosmodrómie”.
Fajrant ze feryjami…
Nó, tóż za niycôłki tydziyń bydzie szlus ze feryjami, bydóm dziecka mieli zbyte te laufpasowne dwa miesiónce. I chocia lato jesce niy zamiyrzô sie popśnić i dać placu szlechtownyj pogodzie, to już łod prziszłyj strzody dziecka napocznóm z nowotka pyndalować do szuli. Jedne ze uciychóm, inksze ze spóróm ale niy ma Pónbóczku smiyłuj sie!
Kciôłech sam dzisiôj naszkryflać deczko ło grackach dziecek nałónczôs feryji ale … zmiarkowôłech, iżech już deczko zwiykowany i to, co mi sie zdô, co możnoch kajsik bez lato na lecy jakich placach uwidziôł, to niy ma to już za tela sknółtlowane, skuplowane ze teraźnimi dzieckóma a ino mie sie tam bele co belónce po palicy. I takech sie spómniôł moje mode lata, kiej mocka sie tyż dziôło na mojim familokowym placu interesantnygo i co jakosik ci tam blank na zadku filipami łostało. Spómniôł mi sie chop, szlajfiyrz.
Takich szlajfiyrzów mocka tyrało kiejsik po naszych placach i kole naszych familoków. Łajziyli te istne po placach ze swojóm szlajfmaszinóm na puklu i już ze daleka szło usłyszeć wołani: „Noże szlajfuja, noże, nożycki szlajfuja!” Zarôzki tyż wszyjskie baby we tych naszych familokach, wszyjskie ci nasze starecki, mamulki i babecki sznupali wartko po szuflôdach i szuflôdkach, kajsik we kuchyniannych stołach, we byfyjach, coby nojść bele jake pitwoki, bodzioki, gnypy. Hledali we szuflôdkach nyjmaszinów, zuchtali tyż we kastlikach do szyciô, eźli niy ma tam jakisik szerów, nagelszerów, kiere by sie nadôwali do szlajfowaniô. I nôjwiyncyj przi tymu uciychy mieli my, my dziecka ze takigo familoka, kiere wypolali ze siyniów ze tymi pitwokami i nożyckóma w gracach. A tyn côłki szlajfiyrz stawiôł ta swoja maszina, giyróm deptôł ci takô srogô drzewniannô pyndala, szuszczół, szumiôł skórzanny pôsek, kiery ci mu gryfnie napyndzôł szmyrgel, a tyn juzaś fyrtôł, a spode noży, pitwoków, nożycek furgali, pyrskali szarłatne fónki, côłkie sztrale tych iskrów. Byli ci te fónki na isto tak gryfne, take szykowne i blank niyszkłódliwe, choby jake wónderkerce, choby godne zimne łógnie. My bajtle mieli festelnô frôjńda przelecieć bez te fónki, bez tyn iskrowy sztróm i poczuć na sagich szłapetach pieślawe żgacki, sztichy ze tych iskrów. Stare ludzie rzóndziyli, iże szpluchtanie sie we takich iskrzannych sztrómach garantiyruje i zapewniô duge i zdrowe życi.
Tego sie już terôzki ale nikaj niy ujzdrzi, niy uwidzi sie i niy usłyszóm dziecka tego szykownygo sznapsbarytóna chopa, ftory deptôł zmiyrnie po tych naszych wszyjskich familokowych placach.
Jesce inkszy bół na naszych hulicach chop ze srogim gysztelym na puklu we kierym miôł roztomajte szyby. To bół szklôrz. Kiej my ino za bajtli, za śpikoli wytrzaśli kajsik szyba we łoknie przi fusbalowaniu, to zarôzki mamulka wołali szklôrza, coby ta szyba wrajziół tela, co skorzij nazwyrtali nóm po rzici za te wytrzaśniyńcie. Nôjrichticzniyjszy szklôrz, kiery na tych swojich placyskach targôł tyn drzewnianny gysztel ze pôróma zortami szkła, rycôł tyż na côłki karpyntel: „szyby wrajzuja, szyby kituja, szybyyyy …”. I taki szklôrz miôł cosik, co nóm za bajtla blank niy dôwało we nocy nynać, co my ino mógli sie forsztelować, wystawić kiej sie przeczytało jakiesik ksiónżki ło afrikanskich dziydzinach, ło roztomajtych zabranych Araberach, Szajchach i inkszych takich ałslynderskich bogôczach. Tyn szklôrz miôł ci swój DIJAMANT, jedyn z tych dijamantów, ło kierych to my czytali we roztomajtych breweryjokowych rómanach i ksiónżkach, ftore niy byli „lekturami łobowiónzkowymi”.
Kiej my tak medikowali ło tych dijamantach, doczkali na nôs łodkrywców zacałbrowane światy, cudze gryfniste dziydziny. Ja, te dijamanty przinależeli tak na isto – i gynał ci my to miarkowali – do blank inkszego świata. Czekali na nôs chopców, na tych łodkrywców, znacy nôs jesce śpikoli łozczytanych we tych przedwojynnych, i powojynnych powiyściach dlô modzioków kajsik pod blank côrnóm pierzinóm afrikańskij abo indyjskij ziymi. We śniku łoglóndalichmy, poradziyli my na isto gynał ujzdrzić te sztramskie gałgónie, halsy i rynce afrikańskich abo hinduskich ksiynżniczków, kaj te dijamanty fest ci szklyli i mechciyli, a nóm sie zdało, co my sóm jakie ksiónża ze paradnymi hutami ze pawiymi piórami na palicach, kiere sie fest ringujóm ze wszyjskimi naobkoło ło te gryfne i szykowne dziołchy, przi ftorych bali i stanóńć sie niy mógli te nasze familokowe dziołszki. I kiej po takich śnikach przilazowali my na nasz plac, kaj razinku wprôwiôł we rómy te swoji szyby tyn szklôrz, to gawcyli my wszyjske choby blank zacałbrowane, jak tyn jego dijamantowy kónszczek łostawiół biôłô piska na tym śklannym tafelu i ta plata, kiej jóm tak zatym opaternie klupnóńć, łodpyrsknie łod reszty gynał tam kaj kciôł tyn szklôrz. I zawdy to gynał, prawie sztimowało do rómy wypraskniyntego łokna. Kiejsik niy bóło takich modernych szybów jak terôzki: „hartowanych”, pancyrnych, klyjbowanych, tuplowanych i jakich tam jesce. We chudobnych powojynnych czasach ludzie sztiklowali łokna, szyby we łoknach, i bóło i tak poniykedy, co bez pojstrzodek łokna szła piska ze tyj sztiklowanyj szyby. A te wizgyrne chopy, te szklôrze wsmycali do chałupy, cióngnół za niymi letki cuch fyrnajsu – cuch szklôrzowygo kitu. Terôzki już ganc gynał niy miarkuija eźli to beztóż, co ze kitym bóła biyda, bóło go knap, abo skuli ksiónżki napisanyj bez Ferenca Molnára „Chłopcy z Placu Broni” (hehehe, tam ci bół taki gryfny Klub Przeżuwaczy Kitu) – to te tuste, fetne, miyntke i biôłe ciôsto zdôwałô sie nôm czymsik wziyntym, jakimsik majlandym dló nôs lojfrów i łebóni. Kiej już kieryś wycyganiół łod tego szklôrza kłopeć tego kitu, móg ci go przekajplować i za pora miydziannych klepoków, kiere po wyfilcowaniu łyskali tak, choby byli goldowe.
Nó ale … mecyje starego knakra i tela …
AmberGold, fusbal i familijno polityka…
Bez jake dwa tydnie niy wylazôwôłech ze chałpy, bo ci mie taki stopieróński heksynszus łapnół, iżech blank niy poradziół ze prykola sie wygramulić. Ale (bez medikamyntów) jakosik mi to przeszło i we łóński pyndziałek pokwanckołech sie – jak to móm we zwyku – do Pyjtra na piwo. Ledwach wychynół ze mojij siyni a sam już, choby ci na mie doczkała, łapła mie za knefel łod westy starô Erna Bińkowô i napoczła:
– Panoczku Ojgyn, panoczku Ojgyn! A słyszeliście to, iże wczorej Dónald Tusk grôł sie ze kamratami we fusbal a bez tyn czôs nasz prymiyr Kaczyński tropiół sie festelnie ło to, jak tyż to wszyjsko we tym naszym kraju gynał i do łostatka sprawić, co popsowôł Tusk ze jejigo rzóndym?
– Ja, ja… tyn prymiyr Kaczyński, tyn prymiyr rzóndu na „uchódźstwie” (kajś we Smolyńsku) – dopedziôłech po cichuśku, a zatym już głóśno dociep żech jesce:
– Już my to słyszeli! Za kómuny my to słyszeli, ło tych dwióch, trzech, piyńciuch milijółnach pomiyszkaniów, ło tych pijóndzach, ftore Kaczyński bydzie wszyjskim naobkoło łozdôwać, ło tych ulgach, łopustach we sztojerach, we dôwkach na dziecio łod kwilki jego poczniyńciô…
Na to przistómpiyli ci ku nóm cwilingyrki Lyńka i Ryjna łod Lebków i zarôzki tyż – jak to majóm we iptowatym zwyku – wrajziyli sie prómp do gôdki:
– Ja, ja… tyn nasz Tusek, to ci do kupy ze swojim synkym i ze tymi raubiyrzóma Masóm, Kiôłbasóm i dyrechtorym AmberGoldu wykludzali pijóndze i goldowe sztangelki fligrym do Miymiec, do starzika ze Wermachtu….
– Ja, ja – przikwołóła starô Erna Bińkowô – nôjprzodzij wycióngli łod tych biydnych ludzi wszyjsko, co łóne mieli naszporowane, a zatym ci jich festelnie łokminiyli, wywiydli na chojnie…
– Niy takich juzaś chudobnych! – musiôłech swoji dociepnóńć. – Eźli taki blank chudobny bół tyn, ftory dôł sie wyfikać na trzi milijółny złocioków?
– Nó, możno niyftore to i gupie byli – rzykła Ryjna łod Lebków – ale my, kiej ino briftryjger przismycy nóm pynzyjô, zarôzki pyndalujymy na Pnioki na poczta i posywómy po dwiesta złocioków na Radio Maryja…
– Tam za nôs szykowniście porzykajóm, a i łojciec Rydzyk mô nôs we swojij flyjdze – dociepła jesce jeji cwilingyrka Lyjna.
I tak ci łóne rajcowali aże prziszôł ku nóm stary Paul, grubiôrz-pynzjónista ze chorzowskij „Grofki”, kiery tyż dociep swoji piyńć fyników:
– To wszyjsko, co fandzolół tyn kurduplowaty Kaczyński, to jes ło kant dupy łoztrzaś. Łón powtôrzôł ino to, co już inksi dôwno tymu nazôd wypokopiyli…
– Ja, to już przecamć my słyszeli, to nóm już za tyj łoszkliwyj „kómuny” snochwiali, łobiycowali… – dociep jesce Maniuś Kańcik, kiejsik baniôrz we werku.
– A swojóm drógóm, to ci ta Polska jes na isto dziwokim, łosobliwym krajym – rzyknół stary Paul. – Widzieliście kajsik we świycie, kielikólwiek ciwilizówany kraj na côłkim świycie, coby ichni Syjm bez szesnôście godzin dyszkutjyrówôł ło jednym smarkatym machlyrzu i szydlochu, ftory poradziół wycyganić, wyszlamować kielaset milijółnów złocioków łod gupieloków, kierym sie zdôwało, co kajsik na świycie idzie cosik erbnóńć darmowo.
– A jô już widza – dociep Pelcyn Jorg, ftory ku nóm prziszôł, i tak łoszkliwie kuknół na starô Bińkowô – te wszyjske stare mamzele we tych moherowych kapelkach, ftore tyrajóm po naszych familokach i zaziyrajóm modziokóm pod deki i pierziny przi robiyniu dziecek… kiej robióm, kaj robióm i we jakim … sztelóngu…
A stary Paul ze takim srogim jankorym rzyknół ino:
– I na jakigo pieróna my ta côłkô „kómuna” łobôlali, kiej terôzki Kaczyński kce nóm zrychtować nowô?
A gôdajóm tyż ze côłkóm paradóm te wszyjskie srogie angyjbery (niyftore wywołane posły i synatory):
– Przeca my sóm herskie, my sóm „zdrowe” – to ino côłkô Polska prziszła ło gowa, i tyn ciymny ludek to kupi, bo blank zwarijówôł.
A mie sie zdô, co to niy my, ino łóni, tam we tyj Warszawie (a nôjbarzij na hulicy Nowogrodzkij we PiS-ie, majóm ci już zgerowany, skiśniynty filip a hyrne sóm ku tymu jak „silikón” w babsich cyckach.
Nale, coby ciyngiym niy faflać ło tyj polityce, idzie tym naszym gryfcokóm we Warszawie rzyknóńć po łacinie (kiejsik tak sie na mszy gôdało): „Fiat volunta stua” (i niech sie stanie wola Twoja).
A bezmać cowiek tym jes inkszy łod małupicy, niy skuli tego, co poradzi gôdać, ino, iże cowiek poradzi, jak żôdne inksze boże stworzyni – cyganić.
Take wypokopiynie cygóństw i ku tymu ta energijô, coby je wrółz spamiyntać, posilajóm i – jak to zawdy móndroki gôdajóm – „aktywizujóm” filip, mózg cowieka, cygóna i chachmynta. Skuli tego filipy, mózgownice tych istnych, kierzy sóm „na bakier” ze prôwdóm, starzyjóm sie pomaluśku, langzam. Idzie pedzieć, co cygón możno i rychtuje sóm dlô sia cesta do piykła, ale aby niy trefi tam ze…. „Alzheimerym”.
Łozprowki bez mobilniok
Nó, i juzaś kiej sie ino zaszaltruje radijok abo telewizyjô sztyjc i jednym ciyngym… wojna, wojna, wojna… Ja, jô miarkuja, co to jes pierónym ważne, diosecko iste, coby ło tym boczyć ale możno niy za tela. Beztóż tyż jô dzisiôj blank ło czymsik inkszym byda sam rzóńdziół. Terôzki chnet wszyjske majóm już te mobilniôki i kaj ino kuknóńć kôżdy chop, kôżdô baba i chnet kôżde dzieciô mô tyn mobilniok przi daklu. A jô usłyszół takô jedna moc szykownistô łozprôwka Maciyja Stuhra, szauszpilera i wigyjca, kierô jô spróbuja pedzieć możno terôzki po naszymu. Dejcie pozór!
Musza sam pedzieć, co chop i baba… sie festelnie miyndzy sia rozeznowajóm. Nó, cheba, iże ftoś swôs mô jakiesik swoji inksze łobjawiyni. Dobra! Niy byda sam terôzki dogadowôł wszyjskich inkszóści a żôl, bo kciôłech sam jich pôrã pokôzać. Dóm pozór ino na jedna inkszość, kierô sie nôjbarzij ciepie w ślypia, łodznôczô ie, a pryndzyj – ciepie sie we dakle.
Jakim sztrichym baba i chop łozprawiajóm ci bez mobilniôk, bez ta łoszkliwô kómórka? Ze markiyróngu, to take same dziôłanie… ale… jak to sam zarôzki wytuplikuja – nic barzij łopacznygo.
Chop łodnosi sie do swojigo mobilniôka po ludzku… łón go… łón do niygo gôdô… bali jak i niy mô zasiyngu. Łón mu spółczuje, użôli sie kiej mu na ziym śleci… tu ci go głôskô… juzaś tu pogłôskô, ganc ajnfach… Kiejsik słyszôłech…
– Te, łochyntolu tam przi głóśniku! Bo zazwónia do cia!
Niy, tak po prôwdzie niy ma sie co gorszyć… jô móm rôd, kiej tyn pozióm u suchaczów wzrôstô bez półtoryj prómila, bo wtynczôs mómy sam lepszyjszy kóntakt. Ja, jô tyż, kiej to szkryflóm (gôdóm) móm przi sia mało halbecka i drugda cosik sie sam szlukna.
Jô kiejsik ci żech słyszôł take rzóndzynie bez telefółn, kiere terôzki byda sam próbowôł wóm przedstôwić.
– Halooo!… Nó, pyrsk… Ojgyn gôdô! Suchej ino!… Suchej ino, sam wszyjske dobrze ło cia godajóm… Nó, zicli my sie i siedzymy, nic sie niy dziyje… tak se siedzymy, słepiymy piwo, gôdómy… côłki czôs gôdómy, nó… ło nicym… tak sie rzóndzymy… ale jes przijymnie, fest frojdnie jes… ło Hanys tyż sam zicnół, pozdrôwiô cie.
Forsztelujesz sie to? Ło, i Hajna jes… tyż cie pozdrôwiô!… Jółzel jes… niy, niy łón cie niy pozdrôwiô… Siedzymy, nic sie niy dziyje… nuda… cióngnie sie jak smród po galotach… przerwa jakosik abo co…
Ale… fest przijymnie jes… siedzymy… nó, piwko jes… nó, żôl, co cie sam snami niy ma… bo byś sie tyż zicnół do kupy wrôz snami… i pogôdôł możno…
A ty co? Pewnikiym jeżeś kajsik na wsi ja? Nô, a my siedzymy… nic sie niy dziyje… nuda… jak flaki ze łolejym.
Suchejże ino! To możno zrobiymy tak, iże jak sie wróca nazôd do dóm… to zaglingóm do cia… nó, to zatym pogôdómy. Niy, sam niy kca szterować… bo tak siedzymy… nic sie niy dziyje…
Nó, suchejże! Trzim sie tam… wszyjskie cie gryfnie pozdrôwiómy… nó, króm Jółzla! Nó, tóż pyrsk, trzimej sie! Nic, siedzymy, siedzymy… nó… nó… cheba nagrôłech mu sie!
Miarkujecie, co to bóła chopskô łozprôwka bez tyn mobilniôk i terôzki możno babsko. I tu żech ci jes we sztichu, jak sie możno miarkujecie, bo niy poradza wóm przekôzać na jaki szimel gynał łozprawiajóm bez mobilniôk baby. I to ze roztomajtych gróntów. Za piyrsze… niy mómy za tela czasu… niy… ale, bali i niy ło to sie rozłajzi… ja, to bóło obdolno, poniżyj pôska. Nó, niy, niy, niy… bo przeca tak naprôwdã jô niy poradza wlyjźć we baba… niy, niy, niy… halt!… to tyż bóło poniżyj basiska… bo tak po prôwdzie, to jô poradza wlyjźć we baba… niy, niy, niy halt! Styknie!
Smówmy sie blank ajnfach, co niy bóło dzisiej tych łostatnich słówecek!
Jô wóm łodtwórza gôdka, ftorô blank bez cufal i niykcóncy usłyszôłech:
– Halooo! Krista! Pyrsk. To jô, jeżech we galeryji, niy… nó, we handlowyj… coś ty… gupiô idijółtko… tyż żeś wypokopiyła… niy, nó, bez cufal wlazłach tam ło szaroku, nó, przed połedniym… myśla sie… a kukna, co tyż tam jes dzisiôj moc interesantnego…
Nó, nó… niy, niy, już polekuśku wylazuja, bo już zawiyrajóm… Oooo! Krista, wczorej toch miała roztomajte przigody… ja, blank ajnfach leżałach we flapsie… côłkie trzi godziny. Co?… niy, niy… u kosmytyczki. Łowinyli ci mie fólijóm spóżywcóm. Nó, nó to ci Krista ino rzykna, iżech łod dôwna sie takô gryfnô niy czuła… Nó, a tukej prziszłach, przikarycyłach sie, bo tak po prôwdzie, to jô ino zuchtałach japtyki. Nó, boch sie ło rozwidnioku łocuciyła i takech ci sie fest wystrachała… ale, jak jô sie przelynkła, miałach ci blank miyntke szłapy, iżech myślała, co jô móm ganc ajnfach… hercszlak. Nó, cosik mie tak dziwocnie ikrô targało, tak ci jakosik dziwocnie… bez côłkô noc. Sie żech na isto fest zlynkła, iżech przikulwitała sie do tyj galeryji… ale majóm ci tukej tako zuper japtyka… jezderkusie, jezderkusie!… Take zuper medikamynty… lajstłach sie, kupiółach … ale take zuper… na doczkaniu mi przeszôł tyn côłki hercszlak…
Co? Niy! Niy zażywałach, niy wziynach. Niy, przeczytałach ino tyn flugblat, ulótka… „przeciwskazania”, pomyślałach… a na pieróna mi to?
Krista! A ty niy uwiyrzisz, co jô tukej znodła… nó, we tyj galeryji… jakô ci jakelka!… Niy, nó… bez cufal, cufalowo.
Suchej ino! To jes ci takô kocymajka… jak by ci to pedzieć?… Ło, kule na mole… pamiyntôsz możno?
Bóła takô impryza u Richata… nó, nó… siedym lôt tymu nazôd. I na tyj ci impryzie bół ci taki jedyn istny… Manek… nó Manek… Krista, błagóm cie… nó, Jak to kiery?Jak to kiery?
Taki, co to sie na naszô Tilda gawcół. Tak jakosik dziwucnie kukôł… Nó, jak to kiej? Nó, we podstawówce! Łón sie tak dziwucnie na nia gawcół, iże łóna fórt medikowała, co łón jes… łón ji tak diosecko przaje… nó, nó, nó, a niyskorzij sie wykôzało, iże łón miôł ino festne morzisko, laksyra…
Nó… i tyn Manek nó… gynał… i tyn Manek na tyj ci impryzie bół ze takóm jednóm istnóm, Gitóm… nó, nó, nó… i… i ta Gita łod Szymicki miała szwestra Gabi… Nó, i ta Gabi bóła we takij jakielce na „studniówce”… Nó, nó… gynał, nó szarłatnô ze… nó, akuratnie…
Cóżeś ty? Nó… coś ty? Nó?… coś ty? Nó?…
Możno jô terôzki wrajża do fuzekle tyn kónsek gôdki?
– … Nó, tóż suchej Krista! Jô ci jóm dzisiej znodła nó… nó… ta jakelka, blank do tamtyj… NIYPODANÔ !!!
I terôzki nôjlepszyjsze! Bo zrobiólech już sprawónki, zakludziółech je do kamratowego autoka. Wrôcóm sie nazôd, boch jesce małowiela przepómniôł i słysza ci cosik takigo:
– Krista! Krista, a ty blank niy uwiyrzisz, fto sam dzisiej jes… we tyj galeryji… nó… nó nasz Ojgyn sam jes… nó!
Nó, cóżeś ty ipto diosecko? Pewnikiym, na zicher mie niy słyszy!!!
Czym geldujóm feryje – audio
Czym geldujóm feryje….
Nôjsrogszym wertym feryjów, tym, czym nôjbarzij geldujóm feryje, to jes fal, iże cowiek mô feryje łod… myślyniô, łod medikowaniô. Wtynczôs zielaznô logika, cwek luzuje, szlichtuje swoji łoszkliwe kety, stare, festelnie utwôlóne, ugróntowane myśli uwôlniajóm sie i nôjbarzij bali i rozwôżóne, racijónalne myślónki, kiej ino znôjdóm sie we krótkich galotkach, ulygajóm słónycznym mukóm, szrulóm i humóróm. Zabrane, moc pijynżne ludzie wykludzajóm sie kajsik na Bora-Bora, Karaiby lebo na Copacabana, a te chudobniyjsze samtukej nad nasz Bałtyk, do… Egiptu abo łostôwajóm dóma, siedzóm we zegródkach, wandrujóm możno ino do panaziyntkowego Parku Ślónskigo. Latoś bóła i takô możebność, iże cowiek móg naściubić bez pôra lôt deczko betków, zabulić za szykownisty, pierónym tóni ausflug kajsik we Ojropie i… nikaj niy wyjechać, łostać dóma abo kajsik na flugplacu bez pijyndzy, bez wywczasów, bo razinku pôrã dni skorzij zbankrócióło jakiesik rajzybióro. Wiycie! Jô ze mojóm Elzóm wandrowalichmy bez trzidziyści pôra lôt po côłkij Ojropie, bylichmy i na Kubie, i we Africe, ale nigdy by nóm niy prziszło do palicy tropić sie eźli bez cufal „Orbis”, „PTTK” lebo jakisik inkszy Sport Turist” zbankróci. Ale to bóło już dôwno i niyprôwda, jesce za tyj łoszkliwyj „kómuny”. A jak gôdajóm roztomajtyj zorty łoszkliwce: jedzinym rajzybiórym, ftore nigdy samtukej u nôs we Polsce niy zbankróci jes nasz Syjm. Nó cóż: bez feryje gynał jak we tańcowaniu, procno ło samódziylne medikowani, samódziylne myślynie.
Bo bez lato, i my stôwómy sie ważnóm tajlóm tego tyjatru machów, amulytów, prziwyków, cyrymónijów, „bachanaliów” i przidôwków, ftorych u nôs corôzki wiyncyj kajsik ze Karaibów, Tybetu, Móngoliji, Meksiku, Amazóniji lebo jakij Syberyji, i ku tymu ze grobowca modego goldowego faraóna ze Doliny Królów wele Luksoru.
A mie sie sam spómniôł terôzki fal, ło ftorym jô już możno gôwyńdziół, ale kiery mi sam terôzki gynał sztimuje.
Przitrefiyło mi sie to wszyjsko, jakech jesce bakôł we werku. Bółech ci już na isto festelnie usiotany, bółech blank ab, a i leberka już ci tyj mojij „roboty” niy poradziyli szczimać. Uzdołech, co wezna sie jakisik urlałb ale wymiarkowôłech coch wszyjsko – co mi sie przinôleżało – już wykorzystôł i blank do łostatka wybrôłech. Ha, ha! Cosik mi sie zdô, iże bali móm jesce jedyn dziyń (abo i dwa?) na ibrich u dyrechtora wybrany. Pomyślôłech, co nôjgibcij udô mi sie szefa zbałamóńcić, kiej zbajstluja cosik takigo gupigo, iptowatego, iże łón napocznie sie nadymnóm lutować i bydzie miôł dlô mie smiyłowani. Nó, bo przeca jeżech usiotany jak sto diosków, przerobióny i… napoczynô mi łodbijać, napoczynô mi prać na dekel. Przeca to same życie…
Nastympnygo dnia prziszołech do roboty ździebko za wczas. Podziwôłech sie tak naobkoło, badnółech tu i tam i…
Móm! Łodbiółech łod dylinów i we łoka mrziku pofurgnółech jak jaki ptôk ku krónlojchtrowi. Chyciółech ci sie go sztram i wisza ci tak tam na wiyrchu blank przi gipsdece. Wlazuje rajn do izby mój jedyn kamrat, kiery siedziôł zawdy kole mie we biórze, wyprościół sie, łozdziawiół gymba, kiej kuknół na mie (chopie, môsz drzewnianny weźrok abo co?) …
– Trzim pychol! – szeptłóm ci ku niymu kószpiracyjnie. – Rżna ci piźniónygo gupieloka, bo kciôłbych pôrã frajnych dni erbnóńć. Markiyruja ci terôzki fóncla, miarkujesz to? Jeżech byrnóm we krónlojchtrze…
Pôranôście minutków niyskorzij wlazuje szef, mój dyrechtór. Już łod szweli, łod samygo proga bucy takim rubym sznapsbaritónym i pytô sie mie, co jô tyż tam robia na wiyrchu pod samiuśkóm gipsdekóm.
– Jô… jô… pónie dyrechtorze, jô jes… fóncla, jô jes gryfnô byrna! – zapisknółech blank cichuśko z wiyrchu.
– Nó, cóżeś ty Ojgyn? Pofyrtało ci sie cosik we filipie! Weź sie lepszij pôrã dni frajnego, niech ta twoja palica ździebko przijńdzie do sia, łoddychnij deczko w dóma przi twojij staryj, niech cie łóna wyflujguje aże przijńdziesz do sia!
Wdziyńcznie sfurgółech z wiyrchu na dyliny i wartko napoczynóm sie pakówać. Tela, co kóntym łoka widzã, iże mój biórowy kamrat tyż, ale jesce moc gibcij, napoczynô sie pakówać, zbiyrô papióry.
Dyrechtor ździebko znerwówany pytô sie tego mojigo kamrata:
– A ty kaj giździe diosecki?
– Anó, jô tyż pyndaluja do dóm… niy byda sam przeca po ćmoku siedziôł, prôwda?
Nó ale! Lato, feryje to niy ino wywczasy ale i roztomajte cufale, ftore sie przitrefiajóm wszyjskim ludzióm przi tyj latowyj hicy. Możno i taki fal.
– Wiycie – napoczynô swojim przôciółkóm łozprawiać jedna mamzela – joch wybrała sie na srogo balanga ze mojimi kamratami i kamratkami ze roboty. Pedziałach mojimu chopowi, co przijńda nazôd do dóm kajsik kole północki…
– Łobiecuja ci mój roztomiyły, iże pónkt dwanôstô, i ani minutki niyskorzij byda w dóma! – rzykłach chopowi i tela mie widziôł. Ale, impryza ci bóła moc całbrownô! Nôpitki, „drinki”, roztomaje balyty, juzaś nôpitki, juzaś tańcowanie i… jesce wiyncyj sznapsów… nó, godóm wôm, bóło na isto tak ci fajniście, iżech blank przepómniała ło zygôrze, ło godzinie. Kiejech sie wróciyła nazôd do dóm, bóła trzeciô ło rozwidnioku. Wlazuja do pomiyszkaniô, po cichuśku, opaternie łotwiyróm dźwiyrze a sam łorôz słysza ci we antryju ta naszô diosecko, zegzioło kukówka we naszym kukuksurze jak ci razinku terôzki zakukała trzi razy! Kiejech sie spomiarkowała, co mój chop łocuci sie po tym kukaniu, sama dokóńczółach kukać jesce dziewiyńć razy…
– Ja, joch bóła festelnie ze sia kóntyntnô – rzóndzi dalszij baba – rada, iżech chocia festelnie napranô w śtyry dupy, nôgle prziszłach na te idy i ganc ajnfach schrónióła żech sie łod breweryji i cyrkusu ze mojim starym. Wartko tyż żech sie legła do prykola kole mojigo chopecka i samach sie dziwowała jakoch jô ci jes na isto sposobnô i intyligyntnô! Ha, ha…
– Jezdekusie! Aleś ty jes szprymnô i zwyrtnô – rzykły wrółz kamratki.
– Zarôzki z rańca – łozprawiô dalszij ta istno – przi śniôdaniu, mój chop spytôł mie sie ino, kiejech sie wróciyła nazôd ze tyj impryzy do dóm. Rzykłach mu, co tak jekech snochwióła, gynał ło dwanôstyj we nocy. Pónkt ło dwanôstyj mój chopecku!
– Nó i? I co bóło dalszij? – pytajóm kamratki.
– Anó, nôjprzodzij to łón nic niy rzyknół, bali i blank ci łón niy wyglóndôł na podyjzdrzliwygo.
– Łoch, alech jes ci szczysno, jeżech retniyntô… ! – takech se pomyślała i chnet żech i szwajs ze czoła łotarła… A mój chop, tak po jakimsik łoka mrziku kuknół ci tak na mie, pofilowôł deczko i blank prawucko rzknół:
– Wiysz babeczko, muszymy zwekslować, wymiynić tyn nasz zygôr we antryju, tyn nasz kukuksur!
– Jôch ci zbladła do imyntu ze strachu – gôwyndzi dalszij ta mamzela – ale zarôzki pytóm sie go takim użytnim głósym:
– Jaaa, a po jakiymu mój ty roztomiyły! A łón ci na to ze rułóm gôdô:
– Dzisz babeczko! Dzisiôj we nocy, ta zezula zakukała trzi razy, zatym – i to już niy miarkuja jak zdziôłała? – wrzyskła „o kurwa” i juzaś zakukała śtyry razy, zerzigała sie we natryju, zakukała jesce trzi razy, padła na dyliny ze śmiychu… zakukała jesce rółz, nastómpióła na kota, łozburdała nachtiszel we izbie. Zarôzki niyskorzij swalóła sie kole mie we prykolu, zakukała łostani rółz, festelnie smrodlawo pierdła i napoczła ci chyrczeć jak stary łożyrôk!
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy – audio
Nasze babeczki i… łoszkliwe ryklamy…
Powstania, powstanióma, Olympiada Olympiadóm ale siyrpiyń to tyż jes gryfny, szykowny miesiónc na roztomajte wywczasy i skuplowane ze latym cufale. Tóż i mie sie spómniało cosik takigo:
… Kukóm ci tak zgnióło, choby jakisik luftinszpektor, a sam, ku mie idzie ci frela, zgorano, łopolóno choby łojca Nyjgra miała, duge wosy, blóndina… a jak gryfnie tymi łogibami fyrtała, jak sie gryfnie zwyrtała… te szłapy, dugaśne „wydepilowane” (jak to terôzki jes we mółdzie). Lejzie ci ku mie, kroczo, a na tablecie gryfny „drink” ze lodym i apluzinóm. A łona ci tyż wónio jakimiś francuskimi parfinami i cymsik tam jesce. Szluknółech rółz, drugi, i jesce tuplowanie, a łóna ci mie biere pod parza i smycy do morza. Wele na tym morzu choby u nôs we Parku Kultury na dôwniyjszyj „Fali”, lekuśki wiaterek, modrô wodzicka… Wlazujymy ci łoba polekuśku do wody, opaternie, jô ździebko przodzij, łóna pieślawo deczko za mnóm. Łóna ale niy kce na ibera i beztóż jô jóm lewóm rynkóm grajfuja pod brzuch, jezderkusie aże sztróm bezymie przeleciôł. Łóna tak mi sie jakosik łoszibła, spôłzła, iżech – coby sie niy tónkła, niy bulkła – chyciół ci jóm za te jeji dychanie. Jezderkusie, pewnikiym te Arabery, kiere pyndalujóm po śmiyrci do tego ichnigo niyba – kiej prasknóm jakigoś Żyda lebo Amerikóna – muszóm tak sie cuć, abo cosik wele tego… Nó, tóż przekuldypła sie na plecy, jô tyż, cycki sztram nad woda wystowajóm, a skuli tyj klary, ftorô grzôła jak halbecka starzikowego bimbru, pokôzało sie deczko soli na tym jeji sztramskim brzuchu, richtik moc szykownym brzuchu…
– Jerónie! Ojgyn! Ustóń diosecki łochyntolu tymi klapytami przebiyrać, gracami w lufcie wywijać chobyś kajsik na basingu szwimowôł, abo miôł sie tónknóńć. Jesce pieróńsko krapyko Mamulce łobalisz tyn kafyj i ściepniesz ta terinka ze zistóm na tepich. Śnik jakisik miôłeś, abo co?
Nó, ja. Możno to i jakisik śnik bół, a to na isto skuli tego, iże latoś na żôdne wywczasy niy jada i tela. Śnik, niy śnik, ale gryfny. I Wy tyż dejcie pozór, bo przi takij hicy, jako bóła i we lipcu, i łóński tydziyń, to przeca kôżdymu mógło prasknóńć na palica, kiej zawczasu jakigosik piwa, abo inkszego „drinka” cowiek niy szluknie dlô łorzyźwiyniô.
Nó ale! Wiycie, jô – jak cheba kôżdy samtyjszy chop, nó możno króm tych buzerantów i przeskoczków – miôłech, i ciyngiym móm rôd wszyjske baby, babecki, frele, dziołchy samotne, a i te wydane, bele mieli łóne mynij niźli trzidziyści lôt i… blank modo wyglóndali. Ale tyż corôzki czyńścij mi sie jich łodekciywô, blank mi sie już zmierzli, kiej zaziyróm na telewizyjô i musza gawcyć na te wszyjske łoszkliwe i moc dociyrne ryklamy. Bo dejcie ino pozór!
Baba, ze gymbulki bali i gryfnô, ale mô driny pieróńske belowanie i skuli tego sroge basisko, i pokazuje to ofyn swojij kamratce. Ta ji dowo jakijsik klajster we plastkowyj flaszecce i zarôzki… mô ci łóna swoji basisko take rube jak miała ale miyni, co sie na isto blank lepij czuje i już moge tyrać ze tóm kamratkóm na sprawónki.
Abo juzaś inkszô, ftoryj pierónym doskwiyrô brynowani, poli jóm we chyrtóniu, i mô to wszyjsko gynał na fresie wysztrajchowane a ku tymu jesce pokazuje sie gerowanie we lelitach, we bachorach, tóż na doczkaniu biere ci łóna jedna pila, pôrã kropków mediciny i fertik. Ale już inkszyj fresy niźli ta skorzyjszô we tyj ryklamie niy pokazujóm.
We inkszyj juzaś ryklamie piyńć, szejść bôb asi sie łoszkliwie (a sóm to na isto maśnice) wiela to tyż ściepli ze basiska bez żôdnego staraniô… stykło jim, co wciepli do zeltru, brałzy, kafyju lebo tyju jakisik pulwer abo pila a już trzi kilo, śtyry, łoziym, dwanôście ze łogibów sie straciyli, abo tyż juzaś piyńć, siedym, dziesiyńć cyntimyjtrów na jejich rubych kitach mynij. A jô niyskorzij wylazuja na szpacyr po mojich Pniokach a sam, chnet co drugô baba, mô pierónym spaśno rzić i fetowne basisko… Tela roztomajtych dijytów, medikamyntów a baby corôzki rubsze. Bali i dziecka, dziołszki ze mojij „Siedymnôstki” tak możno trzi na kôżde śtyry, sóm stopieróńsko spaśne a jejich jesce rubsze mamulki sóm diosecko rade, iże jejich modsze wcielynie…. dobrze wyglóndô.
Jym śniôdanie i – coby być łobznôjmióny z tym, co ci sie sam u nôs we Polsce wyrôbiô – zaziyróm na telewizyjô. Fyrlô prógram pod mianym: „Wstowosz i wiysz”… niy, niy,… wstôwosz i kukôsz ze rułóm na ryklamy. Bez cufal fuk i jakisik ci tam redachtór na łoka mrzik wlazuje i juzaś… ryklamy, pokój, ruła i… ryklamy… A pojstrzód nich jedna, gynał pasownô do śniôdania. Baba zicła na aptrycie bo mô ci łóna pierónowe morzisko i laksyra, ale… styknie ino jedna pila abo pôrã kropków i już poradzi wartko ci gzuć kajsik ze kamratkóma na ćmawe piwo. I niy zetwô bali i łoka mrzik a inkszô juzaś mamzela zasztopowało, mô ta mółdnô u babów (40% bôb tak bezmać u nôs mô) – „łobstrukcjô”. I tyż wartko zeza ykranu idzie usłyszeć, co ino tyn ichni zachwôlany medikamynt blank i do imyntu tyj kameli ta rzić łodszpóntuje.
Inszkóm zortóm sóm we telewizyjnych ryklamach, bali możno i gryfne, blank szykowniste babeczki, ftore sie muszóm durch i jednym ciyngiym… golić. A to szłapy trza łogolić, a to pod parzóm, i dôwać jesce pozór, coby pinkli abo jakisik strupów niy bóło. I jedna sie raziyruje przi toplaniu sie we basingu, coby na jakô bóginka wyglóndać, inkszô flostry roztomajte klyjbuje na te unterszynkle. A juzaś jô niyskorzij, już na hulicy zaziyróm, filuja na te baby i medikuja, ftorô śnich sie już łogolyła, ftoro mô kajsik flostry prziklyjbowane a ftorô mô fusisko pod kicholym a gymba dropie jeji chopa przi kusikowaniu jak sztalbyszta.
Nôjgryfniyjszô jes juzaś dziołcha, kierô we pojstrzodku lata siedzi zasmarkanô, zaślimtanô i tropi sie, co niy bydzie mógła pośpiywać przi gitarze we łostaniô noc przi lagrowyj fojerze. Styknie ale jedna jedzinô ino pila łod kamratki, i już po ptôkach, już idzie balandrować. Zarôzki tyż wylazuja ze chałpy i móm przi sia na pozoryńdziu srogo sznuptychla na przileżitość trefiynia takij możno i moc gryfnyj ale zasmarkanyj babeczki.
A niyskorzij drógóm ze szpacjyrgangu wartko gzuja do… Goździkowyj, coby i mie dała jakosik pila, bo łod tego filowaniô na te wszyjske ryklamy, i niyskorzij na te wszyjske baby na hulicy, napoczynô mie na isto fest targać palica i móm ci tyż stopieróńske dolygłóści.
I to ci jesce niy wszyjsko, to jesce niy fajrant łostudy. Tak przi wieczerzy kukóm a sam śtyry, piyńć, możno niy tak blank gryfnych ale fajniście łopolónych ojli i rzituli asi sie, łozprawiô co tyż to łóne poradzóm ze chopym zmaścić we jejich prykolach. Jedna musowo trzi razy za rajóm, inkszô durch i jednym ciyngiym bez trzi godziny, dalszyjszô na zicher kôżdydziyń, jesce inkszô kôżdóm razóm we inkszym sztelóngu ale… nôjprzodzij muszóm tego swojigo cielepy chopa nafutrować choby kormika… pilami, coby mu tyn jego „interes” sztyjc wyrcôł.
I kiej juzaś widza niyftore gryfne frele drógóm, to ciyngiym medikuja, wiela pilów łóne chamstrujóm we taśce i eźli wercióło by sie śniymi napocznóńć deczko zolycić abo zarôzki łyknóńć jakô pila na gyfila – jak to kiejsik nasze starziki gôdali.
Nó, ale już blank inkszóm zortóm sóm mazele, ftore sóm rade choby jim fto nowy propelerek fóndnół, kiej sie jejich psiôk na twôrdo… wysrô (a telewizyjô to sztyjc i gynał pokazuje) abo koczka miasto chopecka mróncy na szeslóngu.
A niyskorzij, blank już na łodwieczerz, po takim na isto procnym, ździebko łoszkliwym dnioszku i łobejzdrzyniu wszyjskich ryklamów, moja Elza rychtuje mi glaska na gybis, tyj na kucanie, kamelki na spanie, kropki na leberki i dwie pile… na prostata… dlô kómfortu życia łosobistego.
Latowo hica i iptowate sznapsidyje…
Wiycie. Lato, to ci jes tak czôs, iże cowiekowi ta latowô hica poradzi festelnie we palicy nametlać. Niy inakszij bóło ci latoś i symnóm. Nôjprzodzij bóła samtukej we Polsce srogô skwara, gor choby na Zaharze, zatym juzaś ulichy i narymnice jak sto diosków. Mielichmy Euro 2012, terôzki juzaś Olympiada we Lóndynie, a ludzie, chnetki blank zbamóncóne, niy poradzóm do łostatka uzdać se eźli majóm jamrować skuli skwory abo skuli dyszczu. Ynglyndery majóm dobrze, coby sie ino jim niy przitrefiyło dobrego, zawdy ci na łostatku… śleci u nich dyszcz. Ku tymu naszołech szykownisty artikel Charlie’go Brookera i sam moga pedzieć, co niyiste jes, iżeś chopie do imyntu utoplany, ważne ale, coby to we cia siónkło, niyskorzij sie wszyjsko gynał wyciśnie. I coby niy bóło, iże jô, stary dziamdziała, sztyjc i jednym ciyngiym żelómbia i lamyndza połozprawióm ło Ynglynderach i jejich latowych cufalach.
Ynglynderske lato łod starego piyrwyj bóło łobiyktym chamernych, mrócznych łozprôwek. Latoś ale u nich przełónaczóło sie we pôłnowymiarówô parodijô i szpas. Łod tyj wilgłóści mrókwie, chmóry napoczli chnet porôstać łod spodku flaumym, mechym. Kajniykaj wyglóndało modre niybo, ale te przebrania sie na pogoda, te przejaśniynia byli niczym inkszym jak bestyjskim przipómniyniym nadgródy, kierô mógli Ynglyndery erbnóńć. Prziszło ku tymu, iże kiej taki Ynglynder łozewrził ło rozwidnioku łokno, czuł sie tak, choby łocuciół sie kajś we hereszcie. Bali i gorzij: kiejby sie znod we jakimsik côrnô-biôłym czeskim cajchnfilmie ło cucyniu sie we hereszcie. Tyn świat za łoknym łoświytlajóm mu pierónym liche, myszate, biydne prómiynie, stratnie łosłabióne po przebiciu sie bez zachmulóno „stratosfera”, i kiere tracóm sie zarôzki po tym, kiej wlejzóm do ślypiów. A wszyjsko to wandluje sie łod wody. Łóni miyszkajóm, żyjóm, te Ynglyndery, na Planecie Ślimôków.
Medikujóm ci tyż łóne jak by ci to wszyjsko łobrychtować. Musi być przecamć jakisik knif. I bółoby dobrze, kiejby to łóni wrółz wypokopiyli jesce skorzij tyj côłkij Olympiady, podwiyl côłki świat niy przikludzi sie na te „igrzyska” i niy napocznie szpekulować, jaki tyż to cwek mô łodgrówać je pod wodóm. Jednako szło by te „igrzyska” prziznać… Atlantydzie. Coś trza zbajstlować. Prôwdóm trza! Nó i jedyn istny (tyn Charlie Brooker) wypokopiół:
Trza nóm sprawić – napisôł bół – łogrómnucny szwam. Forsztelujcie sie cosik moc srogigo. Łogrómnucnego. Możno jesce srogszego. Zatym trza tyn szwam prziklyjbować, prziknółtlować do nôjsrogszego fligra, jaki furgô po świycie. Tyn dinks sztartuje do flugu i furgo gynał ku nôjsrogszyj chmurze, łosuszô jóm, bo przecamć ku tymu razinku sóm te szwamy. Niyskorzij fliger furgo gynał nad Atlantyk i tam do łostatka wyciskô tyn szwam. Eźli to bydzie fóngować? Bali kiejby ci i niy bóło ciynia szanzy, werci sie spróbować, choby ino ze zglóndu psychologicznego.
Łostatnio tyż (za tym istnym, Charlie’m Brookerym, ftoregoch skorzij spóminôł) medikowôłech, co ludzi poradzi nôjbarzij znerwować. Na piyrszym placu znodło sie „praskniyńcie sie we maluśke palcysko przi szłapie”. Zarôzki za tym „nastómpiynie na szteker” i „cufalowe użricie sie we lynzyk lebo lico łod pojstrzodka gymby”. Tak sie medikuja – pisôł tyn Charkie – iże poradza szafnóńć te trzi niydogódnóści. Gróntlaga, skuli kieryj rómbiymy sie we palcysko przi szłapie jes blank prostô: na łoka mrzik zapóminómy, iże te palcysko mómy. To jes blank ajnfach. Côłki czôs przecamć zapóminómy ło niyłycko ważniyjszych zachach. Podwiyl tego niy napisôłech (niy pedziôłech), pewnikiym zaboczyliście tyż i ło tym, iże môcie gowa na karku, prôwda? To razinku tyn brak świadómości włôśnygo ciała wiydzie ku uszkłódzyniu palcysków przi szłapach, nastómpiyniu na sztekry i użarciô sie we lynzyk abo lico. I podwiyl niy naumiymy sie łostôwać we stanie utramyntnyj, stôłyj „nadświadómości”, potyl bydymy szpotlać sie ło te problymy. Jedzinym łozwiónzaniym, kiere dowo garantyjô, iże nigdy niy prasknymy sie we maluśke palcysko i niy nastómpiymy na szteker (abo na klocki lego) jes łamżynie po chałupie ze zawiónzanymi ślypióma. Dziynka tymu, miasto niystarownie i hojrocko gzuć bez tyn niy nôjgryfniyjszy ze światów, przibadómy sie opaternie wyściubić szłapa, coby łobadać przestrzyń i luftraum przed nami.
Ze tym przigryziyniym, użriciym sie we lico łod pojstrzodka gymby, abo tyż swojigo lynzyka, jes gynał po jednakich pijóndzach. Kiej niy aufpasujymy, niy zwrôcómy uwagi na nasze zymbiska, te znôgła ci nôs atakujóm, angrajfujóm. Potrza ku niym podlazować ze przinôleżnóm zocóm. Czamuż by tyż ci niy dociepnóńć kónszczyczka podróbiónego szkła do kôżdego jôdła? Tym knifym na isto ustôlibychmy poniywólnie blukać zymbskóma jak pies i napoczli by my włôdać tymi zymbiskóma i lynzykiym – opaternie nikiej bysztekym dlô pupów – łobadować kôżdy możebnie śmiyrcionóśny bajs przed społykniyńciym. Jôdło bółoby wtynczôs choby szpacyr po minynfeldzie, takim minówym zogónie, a kôżdó łociupina jôdła wrażowalibychmy do gymby ze pôłnóm świadómóścim, pôłnym wymiarkowaniym. A ajnfachowe łopróżniynie, wysnożynie talyrza stôłoby sie trijómfym i nôjwyższyjszym potwierdzyniym życiô.
Mogecie ale wajać, iże te moji łozwiónzani niy ma za tela użytnie. Abo mogecie pójńść jeszcze dalszij i dać do wymiarkowaniô, iże te côłke moji szkryflani jes blank bez cweku wynokwianiym zamaskiyrówanym pod larwóm belakwastru. I pewnikiym bydziecie mieli prawie. Mój filip niy kamô, niy robi jak k’rzeczy skirz tego przewlykłygo braku światła słónecznygo.
Na te bogi Wasze filipy ciyrpióm na takô samô przipadłóść i ino beztóż doczytaliście (dosuchaliście) tyn mój kónsek do łostatka. A niyskorzi praskliście sie gorzcióm bez łeb, we fresa. Tak razinku zrobiyliście. Abo za łoka mrzik to zrobicie. Zawrzijcie ślypia i narychtujcie sie!


text:
Hůngkůng
Hůngkůng (uoficj. Špecyjolny Rygjůn Admińistracyjny Hůngkůng; ang. Hong Kong, Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China, chiń. 香港, kantońsko godka jyutping: hoeng1 gong2, standardowo godka mandaryńsko pinyin: Xiānggǎng) - špecyjolny rygjůn admińistracyjny Chińskij Republiki Ludowyj, kery ležy nad Mořym Pouedńowochińskim, we wschodńij tajli kraju. Uobejmujy Půuwysep Kowloon a 234 wyspy. Nojwyžšy ščyt, Tai Mo Shan, je na 958 m n.p.m. wysoki.
We wyńiku pjyršyj wojny uopjůmowyj Hůngkůng přeloz spod wuadańo Chin pod wuadza Wjelgij Brytańije we 1848 roku. Ńyskoři přiuůnčůno ku ńymu tyž "Nowe Terytoria", kere Chiny "douy we dźyržawa" Wjelgij Brytańije we 1898 roku na 99 lot. Bez XX wjek Hůngkůng fest a fest śe rozwinuy a pouńiu rola "půmostu" mjyndzy kůmůńistyčnymi Chinůma a śwjotym Zachodu.
We 1984 roku ugodano śe co do warůnkůw, na kerych Hůngkůng wrůći pode wuadza Chin we 1997 roku, jak mińy ukres dźeržawy. Chiny zobowjůnzouy śe pozostawić Hůngkůngowi aůtonůmijo we bezma wšyjstkich sprawach krům polityki zagrańičnyj a wojska. 1 lipca 1997 Armijo ChRL zajyna Hůngkůng.
Hůngkůng je jednym s śwjotowych cyntrůw biznesowo-handlowych a śedźibům myngi bankůw, firm a ourgańizacyji mjyndzynacyjowych. Klučowo rola we kůntaktach handlowych ze śwjotym mo Rada Rozwoju Hůngkůngu (Hong Kong Trade Development Council, 香港貿易發展局). Hůngkůng mo tyž srogo a wysoko rozwińynto industryja. Je tyž wynzuym morskim - je sam 9 hawyn.


text:
Brazylijo
Brazylijo (połne mjano: Federacyjno Republika Brazylije; port.: Brasil, República Federativa do Brasil) – nojwjynksze podug wjyrchu a wjelośći ludźůw państwo we Połedńowyj Americe.
Zaludńůno uod Indjanerůw uod ńy myńi jak 6000 rokůw przed jeji uodkryćym bez Portugalczykůw kole 1500 roku. Jeji kolůńizacjo bůła bez nostympne 300 lot. Uod poczůnku stolećou naśilůły śe důnżyńo do samostanowjyńo, aże we 1822 princ-rygynt Pyjter I uogłośůł samostanowjyńy Brazylije. Na kůńec XIX stolećo a we poczůnkach stolećou bůł sam wjelgi napływ ymigrantůw ze Ojropy.


text:
Fidżyjsko godka hindi
Fidžyjsko godka hindi, znano tyž kej godka Fiji hindi, hindi fidžyjske lebo Fiji Hindustani, to godka we keryj śe godo na Fidži a užywajům jeji uobywatele pochodzyńo indyjskigo. Pochodźi uůna guůwńy uod godek Awadhi a bodźpurskij abo uod djalyktůw hindi a tyž mo w śebje jake suowa uod inkšych godek indyjskich. Zapožyčyua tyž mynga suůw s fidžyjskij a angelskij. Relacyje půmjyndzy fidžyjskim hindi a hindi sům take kej mjyndzy afrikaans a godkům ńiderlandzkům. Kupa suůw, wuasnych lo hindi fidžyjskigo, powstouo, coby uoddowoć nowy śwjat, we kerym terozki mjeli žyć Hinduśi Fidžyjscy. Jejich pjyrše pokoleńy, kere užywauo godki kej lingua franca, mjanowouo ja Fiji Baat (Řůndzyńy s Fidži). Ńydowne študirowańy uod godkoznowcůw douo bewajs na to, co fidžyjsko godka hindi je "djalyktym bazowonym na hindi a tyž godonym we Indjach nale ze swojům špecyjolnům gramatikům pasuje do Fidži".


text:
Orgazm
Orgazm (ze starogrjekskeho ὀpYaσuός orgasmós, „mócne rozhorjenje“), we fachowej rěči tež klimaks, je wjeršk seksualneho spokojenja a docpějomny přez splažny wobchad abo sebjespokojenje.
Krótko do orgazma rozrosće překrawjenje splažnych organow k maksimumej; w běhu orgazma přińdźe w genitalnym wobłuku k rytmiskim, nimowólnym kontrakcijam musklow. Pola mužow přińdźe w normalnym padźe k wupławjenju symjenja. Podobne wupławjenje kapaliny je tež pola někotrych žonow móžno a bu mjenowane jako žónska ejakulacija. Po tym slěduje zwjetša wotpjeće ćěła.


text:
Kuba
Republika Kuby (mjano uoficjalne República de Cuba) – państwo w Americe Střodkowyj pouožůne na Mořu Karaibskym we archipelagu Wjelgich Antyli. Państwo to skuodo śe s wyspy uo mjańe Kuba a šerygu uotačajůncych jům myńšych wysepek, s kerych nojwjynkšo je Isla de la Juventud. Stolicům Kuby je Hawana, a nojwjynkše mjasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.
[Sprowjej] Geůgrafijo
- Dugość grańic: 0 (ńy grańičy ze žodnym państwym, Baza Guantanamo je wydźeržawjůna USA)
- Dugość wybřeža: 3736 km
- Nojńižšy půnkt: 0 m n.p.m. (Moře Karaibske)
- Nojwyžšy půnkt: Pico Turquino 1974 m n.p.m.
Kuba to nojwjynkšo s wysp karajibskych, a na liśće nojwjynkšych wysp śwjata zajmuje 15 plac.


text:
Wynecyjo
Wspůłrzyndne: 45°26' N 12°19' E
Wynecyjo (wen.: Venezsia/Venexia, it.: Venezia, łać.: Venetia) - mjasto we Italiji, stolica regijůnu uo tym samym mjańe, rozlygowano nad Adrijatyckim Morzym.
Mjasto na wyspje zołożůne we 452 roku bez ludźi kere citli przed Hunůma. Mimo iże ńyskorzi wlazło pode sztrefa ajnflusu Bizancyjům, zachowało ńyzolyżność. Bůło to mjasto-państwo, we kerym władza sprawowoł doża (princ). Wynecyjo wojowała zy muzułmanůma skiż tygo, co mjała geszefty na wschodźe (jeji rajzowńik, Marco Polo, we XIII stoleću doszoł do Chinůw). Bestůż mjała můnopol na handel ńydbowjym a culagami. We XV stoleću můnopol przełomały Portugalczyki, uod můmyntu jak Vasco Da Gama noloz droga ku Indyjům. Uod tygo czasu znoczyńy Wynecyje zaczyno śe půmyńszać. We 1797 mjasto zdobůł Napoleůn. Po Pokoju we Campo Formio wkludzůno je do Austryje. We czas Wjosny Ludůw zaś na krůtko uogłoszůno ńypodległość, nale gibko wlozła we skłod uodrůdzůnyj Italije.
Je to mjasto rozlygowane na barzołowatych wyspach a skiż tygo ńy mo tam autůw, autobusůw abo bankůw, cołki ruch uodbywo śe bez wodne drůgi - wynecke kanały, abo pjechty. Nojpopularńyjszym strzodkym kůmůńikacyje je vaporetto - wodno banka.
Wynecyjo je znůmym we cołkim śwjeće turystycznym a kulturalnym uostrzodkym. Je wpisano na Lista Śwjatowego Dźedźictwa UNESCO. Znůme we śwjeće sům tyż wynecke bakusy.
Terozki historyczno, rozlygowano na wyspach tajla mjasta połńi znamjyńńy turystyczne fůnkcyje, srogszo tajla Wynecyjanůw půmjyszkuje na stołym lůndźe we Mestre, kere formalńy ńy je dźelńicům Wynecyje.
Ze dynkmalůw nojbarzi znůme sům Bazylika a Plac św. Marka.


text:
Fonem
Fonemy su předmjety rěčewědneje discipliny fonologija. Wone su najmjeńše woznam rozeznawace, nic pak woznam nošace jednotki rěčneho systema. To rěka, zaměnimy-li w słowje jedyn fonem na druhi, změni so woznam słowa, na př. boł – poł abo hraj – hrał, abo so woznam dospołnje zhubi, na př. bramaty – pramaty.
Fonemy njesměmy pak zaměnić ze zwukami (grj. fonami). W słowomaj Hana [hana] – Hanka [haŋka] njejedna so w padźe ŋ wo samostatny fonem, ale wo zwukowu wariantu fonema n. Zwukowe warianty jednoho fonema, tak mjenowane alofony, su wotwisne wot fonetiskeje wokoliny, to rěka wot předchadźaceho a/abo sćěhowaceho zwuka, a wot indiwidualneho abo regionalneho wurěkowanja. Fonem je potajkim abstraktna jednotka skupiny přiwuznych zwukow (alofonow).
Jeli chcemy zwěsćić, hač stej dwaj zwukaj pak alofonaj samsneho fonema pak rozdźělnej fonemaj, dyrbimy namakać tak mjenowany minimalny porik: słowje, kotrejž so jenož w tutymaj zwukomaj rozeznawatej, na př. kutlić – wutlić.
Rozeznawamy fonemy wot grafemow, kotrež pismikam wotpowěduja. W padźe „w“ a „ł“ jedna so wo jedyn fonem, ale wo dwaj grafemaj.


text:
Florida
Florida je ( [ˈflɒrɪdə] IPA) je zwjazkowy stat Zjednoćenych statow Ameriki. Leži na połkupje ze samsnym mjenom. Florida mjezuje na sewjeru z Georgiu, na sewjerozapadźe z Alabamu, na zapadźe z Mexiskim zaliwom a na wuchodźe z Atlantiskim oceanom.
Hłowne město je Tallahassee, kotre ma jeno 180 tysacow wobydlerjow. Wjetše města su Jacksonville, Miami, Tampa, St. Petersburg, Orlando a Hialeah. Je tu tohorunja najstarši město Sewjerne Ameriki załožene z europskimi kolonizatorami, St. Augustine.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Oficialne stronki (jendźelsce)


text:
Djalekt
Djalekt (uode greckigo słowa διάλektoς, dialektos) je to zorta godki kero je charakterystyczno lo danyj skupiny społecznyj używoczůw jakij godki. Słowo to je używane do rygjůnalnych wzorcůw godki, nale djalekt moge śe tyż wyrůžńić bez inksze czyńńiki, jak ntp. socjalno klasa.
We popularnym użyću, słowo djalekt je uodnoszůne tyż do myńi-znůmyj godki (uokryślanyj tyż kej rygjůnalno godka), uosobliwje jak ńy je uůna usztandaryzowano a ńy mo uoficjalnyj formy szrajbůnku (taki przipadek je lo ślůnskij godki). To znoczyńy je brane kej pejoratywne uod godajůncych we takij rzeczy, iże uokryślyńy wespůłidźe zy myślyńym, co tako godka je wybrakowano we słowach, gramatyce a ważnośći.