text:
Podarziło mi sie do przedłostnigo nomera naszego tramwaja, trefić na jednego szykownego panoczka s Ustrónio i skyrs tego, żech se wszpekulyrowoł, że po drugi też mi sie to podarzi. Kapke jednakowóż trzeja było sie na obkoło porozglóndać, coby na takigo, kiery eszcze poradzi rzóndzić po naszymu trefić. Przedstowcie se, że taki sie znaszeł, kiery w naszym pińdziesióntym ósmym nomerze TRAMWAJA sy mnóm do sie do rzeczy. Je to jedyn Ustróniok, kiery napisł po naszymu moc felyjetónów i jo se tak wszymóm, że bydzie poradzioł aji rzóńdzić i fulać po maszymu.
Zbigniew Niemiec – mieszkaniec Ustronia- urodzony w 1948 roku i do tej pory mieszkający na stałe w tym mieście. W 1967 roku ukończył Liceum Ogólnokształcące w Wiśle, a następnie Studium Nauczycielskie we Wrocławiu. Pracę rozpoczął w szkole podstawowej
w Wiśle jako nauczyciel fizyki. Następnie pracował jako sekretarz Urzędu Gminy w Wiśle, w którym po paru latach przeszedł na stanowisko kierownika Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. W roku 1981 objął stanowisko dyrektora oddziału Biura Podróży „Orbis”
w Cieszynie, a następnie kierował Oficyną Wydawniczą w Ustroniu. Od roku 1993 pracował w firmie „Dromex”, najpierw przy budowie przejścia granicznego
w Świecku, a następnie autostrady A-4. Przez kilka lat był członkiem Komitetu Organizacyjnego Tygodnia Kultury Beskidzkiej oraz autorem plakatów promujących tą imprezę. Jest także projektantem maskotki miasta Wisła, którą nazwał „Wiślaczką”. Ma także
w swoim dorobku projekty okładek tomików poezji regionalnej. Był także członkiem redakcji pierwszych numerów „Gazety Ustrońskiej”. W swoim dorobku posiada także liczne prace z zakresu rzeźby i grafiki użytkowej. W roku 1987 został uhonorowany odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, a w roku 2018 otrzymał „Srebrną Cieszyniankę”.
Fryderyk Dral – Ustróniocy o was panoczku prawióm, że dycki mocie czas na to, coby cosi przidajnego dlo Ustrónia zrobić. Uż dłógi roki je was pełno przi ustróńskich dożynkach, na kierych mocie we starości cały amfityjater. Prawióm też o was kamraci, że całe swoji żywbyciu mocie we swoji czepani to, coby fórt cosi przidajnego zrobić dlo tej naszej Ziymi Cieszyński. Je to nasza kultura i mowa, a rozchodzi sie ło to, coby łóne łobie nie zusały przez młodzioków wychynióno kansi tam do przikopy. Tóż bydźce tacy szykowni i czytmiorzóm naszego TRAMWAJU rzeknijce to wszecko po ustróńsku, co sie wóm przez całe żywobyci podarziło powynokwiać. Możne, że kapke ta waszo ustróńsko rzecz je inszo, ale jo se wszymóm, że ni aż tak fest, coby jóm nie szło rozumieć.
Zbigniew Niemiec – S tóm waszóm pytkóm panie redaktorze cosi sprugujym zrobić, bo móm to fórt ze zadku moji głowy, że trzeja te naszóm cieszyńskóm rzecz opatrować, coby jóm żodyn nie zapómnioł. A u nas fórt je co spóminać, fórt o czymsi rzóńdzić, fórt o czymsi rozmyślać… Baji ło tym, co pogoda może wynotfić.
Łóńskigo roku przed Pietrym Pawłym prziszła w połednie od Czantoryje tako okropeczno szudera, że sie zdało, że kuminy posprzewraco. Ćma sie zrobiło, psiska zaczły harwosić, gowiydź sie pochowała byle kany, bydełko jowejczało, prawiym wóm-sumeryja. Starka zaroz prawili, że sie naozajst kierysi łobiesił w Jelynicy. Óni tak dycki rzóndzóm, jak jyny wiynkszy wiater zaduje. Musiałoby nas, ustrónioków już braknóć, jak by to miała być prowda. Tóż jak tak w to połednie zaczło strzic deszczym, to we dwie chwile potoki były pełne a parazola nieszło udzierżeć. Ale nic ło tela, bo Pónbóczek wiedzóm co robióm i deszcza też trzeja. Nejgorzij, że fajermani mieli mieć wieczór muzyke kole swoigo depa, na Śliwkowym. Wszycko było już recht, bina zbito, światełka rozcióngnióne, gorzołka nasztelowano, krepliki nasmażóne, fanty naszykowane. Masorz też był gotowy, tela, że sfifroł prezwórszt a leberke przemaścił. A to tymu, że sie za wczas naproł. Bałuszył potym fórt a beczoł, że mu tego babucia okropecznie żol. Ale nejwiynkszo była łostuda zwóli jelitek a żymloków, bo też były nieiste. Nim my sie spozorowali, to jedyn muzykant, co growoł na tej wielkij trómpecie, wypił pełny żbónek pyrdelónki s tych jelitek i dostoł takij laksyrki, że wszyskimi dziurami ś niego targało. Nó i zwóli tej szudery a tego masorza łochlasty nie było s tej muzyki wiela. Tela, że nikierzi feszacy cosi przigalanili na noc, nad rzykóm, we wiyrzbinie. Latoś już takij łostudy mo nie być, bo po piyrsze – pogoda mo być inakszo. Po drugi – nie bydzie zabijaczki bo babucie w dziedzinie wyzdychały zwóli jakigosi choróbska we strzewach i mało kiery sie obstoł, a jak sie jeszcze jako tako dzierżoł na ratkach, to go chónym gazda odkraglowoł, coby jeszcze cosi ś niego było do garca. Po trzeci – fajermanóm wygorzała bina. Prowie byli na pobabie u starej Gluzinej, a radzi tam chodzowali pumóc, bo ich tam zawsze ugościła, a cosi jeszcze cyrpła na lepszóm. A jak już szli spatki, a szfarnie sie już szolóntali, to jeszcze mieli ze trzi kapliczki po chodniku, u Paniyn, u Dordy a na łostatku na Prażakówce. Tóż prawie jak tam byli, to chłapczyska se kole biny zrobili łogiyń, pieczoki piykli, żaby gónili, do ptoków ze sznajdra strzylali – jako kluki. A jeszcze jedyn prziniós tambor, a jak nim zazwyrtali a ciepli tak tyn spod na bine. Bina zgorzała a fajermani zostali w gańbie. Tóż latoś ni majóm głowy do muzyki. Po sztworte – masorz se łożebraczył rynczysko przi zabijaczce u Chrapka na Gojach. Łobo już mieli szfarnie pod myckóm, Chrapek dzierżoł kormika a masorz go mioł chlasnóć popod kark bodokiym. Naroz zaździoł kabotym o chlywek, ukielznył na krowińcu i rzaznył sobóm na babucia. Chrapek wrzasnył, bo sie wylynkoł, puścił babucia, tyn go stużił na masorza i w nogi do pola. Naszli go dziepro na trzeci dziyń, w lesie kole Jónka na Kympie jak sie pos przi baranach. A masorz musioł iś do maściorza, bo se pichnył bodokiym do rynczyska. Po piónte – tyn muzykant, co sie mu tej pyrdelónki tak chciało, że o mało co pypcia nie dostoł, to łod tej sraczki fórt ni może przijś do siebie, tak se bachórz scaparcił. Chdzi fórt jakisi pitómy a o graniu ani słyszeć. A było ich, muzykantów jyny trzóch, tóż terazykej ni ma kómu grać. Nó i zwóli tego wszystkigo muzyki latoś nie bydzie.
Jako tyn czas ucieko…Tela mioł człowiek kamratów ze szkoły a dzisio ni ma s kim przerzóńdzić, porozchodzili sie po świecie, wykludzili sie z Ustrónio…
Zeszły tydziyń żech sie kole rotuza trefił z Franckiym. Nie widzieli my sie już pore roków, tóż my siedli na chwile przi zodówce. Łón je teraz figura, firme mo, pieknóm chałpe, dwa ałta, łón je teraz panoczek całóm gymbóm. Tak my zaczli drzistać ło wszystkim a ło niczym, alech sie ni móg za bardzo ś nim dorzóńdzić, ni mógłech chłopa poznać w tej jego rzeczy, ciyngiym jyny ło pinióndzach. Do czego bych nie dziubnył, łón to zaroz tak przekopyrtoł, że ło chwile zaś my rzóndzili o pinióndzach. Mówiym mu, że my byli z Mojóm na Gorolu w Jabłónkowie, chciołech mu cosi łopowiedzieć jako fajnie tam było, a łón zaroz skoczył do rzeczy, że jak tam kogosi znóm, to bych mu móg pumóc, bo łón tam chce na rok łodewrzić jakóm budke i pohandlować czymsi. Pytóm sie go co powiy ło słowniku gwarowym a łón mi prawi, żeby to inaczyj zrobił. Aha, myślym se, pogodómy o naszym gwarzyniu, ale katać też tam, łón mi wykłodo, że trzeja było nóńś spónsorów, powstyrkać tam kolorowe reklamy i szło by na tym pieknie zarobić. Pytóm sie go jak sie mu podobała ta wystawa łóńskigo miesiónca w muzeum, a łón prawi, że lutuje że nie był na otwiyraniu, bo tam snoci był jedyn z województwa, co mu mioł cosi załatwić. Żol m i sie go zrobiło, chwilech go jeszcze posłóchoł i poszełech precz. Co sie s tym chłapcym porobiło. Snoci stowo przed pióntóm, lygo po północy i na łokróngło rachuje, rachuje. Mówióm, że sie bydzie ze siostróm po syndach smykoł, bo mu je cosi dłóżno po mamie-niebszczce. Łón je bogatszy? Łón je strasznie biydny. Żol mi go…
Świat je piekny, a nejpiekniejszy je tyn zielóny, co kole nas rośnie, co tu był, jak nas, ludzi, jeszcze nie było i bydzie tu, jak nas braknie. Każdy miołby mieć swój stróm. I miołby go mieć rod. Taki drzewo, co sie go pamiynto, co nie wiedzieć, kiery go sadził, abo jak długo rośnie, ale po cichu je moji. Je inaksze od tych, inszych, drugich strómów,… ale, że, jak ku niymu człowiek przidzie, to tak, jakby prziszeł ku swojimu. Miołby każdy mieć taki swój stróm! Jedni go majóm w Równicy (Jyndrys baji mo takigo buczka, co go naciył kiesi na korze, jak tam był z dziełuchóm) insi na kierchowie abo kańsi kole starzikowej chałpy, jeszcze insi kańsi kole drogi – (a jak jadóm kole niego, to se po cichu do siebie prawióm: „Ja, już my sóm kole tego naszego smreczka…”) Możne, że nie wiymy o tym, ale każdy mo swój stróm – takigo anioła stróża, ale takigo co to nie pumoże, nie wstyrko sie, ale sie fórt na nas dziwo. My naozaist kapke zapómnieli, skónd my sóm, skónd my wyrośli, …jako my kiesi blisko przirody żyli, …jako my kiesi żyli pospołu z gowiydzióm, ze zielinami, z wodóm, ze słóneczkiym, z lasym …
Zabyli my. I sie nóm zdo, że terazykej to je szumnie, że prziszeł fajny czas, że teraz mómy forot, że piekne szaty, że kafelki fajne w łaziynce, że dziecka sztudyrowane, że starka sie mieli gorzyj…
Ale dziecka na lipe mówióm drzewo, a na brzima – drzewo, a na topól – drzewo (bo inaczyj nie umióm), a na kosa – ptoszek, a na sikorke – ptoszek, a na wróbla też ptoszek, a w trowie nie widzóm dziurawca, ani kotyczy, jyny trowe… nó, i tak dziadziejymy,… dziadziejymy, a coroz bardziyj my sóm daleko od gróniczków, od lasów, od przirody… już nie czujymy, że lipy zaczły kwitnóć, bo sie nóm nos obrócił na insze wóniani, … już sie tracymy, jak sie nas letnikorz spyto, jak sie tyn potok nazywo, abo co to je za kwiotek. A jeszcze ku tymu wszystkimu, nie dbómy o to co mómy. Na Dónatówce, za pore roków bluszcz nóm zeżro dymba (tyn borok trzista pińdziesiónt roków rós, a teraz dycho już jyny poróma listeczkami), w Hermanicach trzi szumne smreki padły, bo kierysi nie spozorowol, że powój idzie ku górze, na kónary. Kole internatu i kole tysiónclatki wyciylimy topole, a posadzilimy co? Krzoki! Ni móm nic na poprzyk krzokom, ale co zaś to zaś – nie sóm to strómy. Tak dbejmy o ty buki, smreki, jedle, brzimy…
a nóńdźmy se każdy swój stróm, taki jyny nasz, a pogłoskejmy go roz za czas.
Snoci trzeja się nie dziwać na złe stróny tego naszego żywobycio, jyny sie podziwać na świat inaczyj, porozglóndać sie po tych sakramynckich nieszczyńściach co ludzi tropióm i uznać se, że mógło by być jeszcze gorzij… Dyć przeca jeżech zdrowy! Moja mie mo rada! Miyszkać móm kaj. Robote móm! Dziecka sóm na swoim, tóż co mi jeszcze trzeja?… isto jyny godnie dożyć swojigo czasu, w spokoju łostatni roz dychnóć i dać sie zawiyś na kierchów ku Łojcóm. Zeszły tydziyń pojechali my z Mojóm do kamrata, coch go ruski rok nie widzioł… kapke sie zmiynił, chocioż fórt je taki wiesioły, ale przibyło mu piyńć a dwacet kilo, ubyło mu kapke szkuciny, dziecka mu wyrosły na szumnóm frelke i gryfnego feszaka… wyściskali my sie, wycałowali… I czujym, że cosi mi nie pasuje… Potym żech spozorowoł, że łon chrómie. Ni może stanóć na choróm noge (w kłymbie sie mu cosi popsuło i tego sie nie do żodnymi lykami naprawić – trzeja bydzie isto noge rzazać). Se myślym, to sie teraz zacznie narzykani, że jaki to łón je biydny, że ani w tynisa pograć, ani zatańcować, ani do gróniczka póńś, jyny szachy mu zostały, że żodyn go nie lutuje… Ale katać też tam, chłop kwitnie, chichro sie, świat sie mu fórt podobo, żywobyci je piekne… fórt je taki sóm jako kiesi, fórt sie śmieje, fórt sie cieszy… a jo se myśloł, że mi bydzie brnioł za uszami, że mi bydzie beczoł do kragla… nic takigo..łón je rod, że żyje,… i taki spoziyrani na świat se muszym zapamiyntać!… i fórt se na niego spóminać. Jedyn gazda z Istebnego prawił, że świat je piekny, jyny mu trzeja rozumieć… i to je to… ni ma to bardzo po polsku powiedziane, ale to je to…
Jakżech sie tego mojigo kamrata na kóniec spytoł, czy mu mogym pumóc, to mi powiedzioł, że rzyko rano a wieczór (a łón je luter!) coby ludziska nie byli tacy spórni… i jyny mie pytoł, cobych był dlo ludzi lepszy, niż łóni sóm dlo mnie… nie podziwiać takigo Człowieka???


c: text/html

text:
Awtor dźensa
Jan Hrjehor
Minjene dny dóstawaše Serbski Sokoł kóždy dźeń znajmjeńša dwě mejlce, w kotrychž zwjetša steješe, „zo je so naš syn njesměrnje nad nominowanjom wjeselił, a zo je wězo přiwozmje“. Třěšny zwjazk serbskich sportowych zjednoćenstwow a jednotkow bě mjenujcy z pomocu zamołwitych koparskich towarstwow wjacorym hrajerjam nominowanje za dorostowe koparske wubranki pósłał. A wšitcy su je přiwzali.
Před lětomaj bě so sportowy přećel Hanspeter Benad z Budyšina pola zamołwitych Serbskeho Sokoła naprašował, hač njeby móžno było, zo nastupja młodźi serbscy koparjo w Bukecach we wobłuku turněra młodźiny D ze Serbskej koparskej wubranku (SKW). Z Tobiasom Škodu z Wotrowa a Křesćanom Bejmakom z Miłoćic su Sokoljo hnydom angažowaneju SKW-muži namakali, kotrajž běštaj zwólniwaj najlěpšich dorostowych koparjow w starobje jědnaće a dwanaće lět do cyłka zwjesć a so z nimi prěni raz w serbskich sportowych stawiznach na turněrje wobdźělić.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Boże Narodzynie w kapelce starego czowieka
( e7/11 e* h7 D )x2
e D e G D4D e
Och moi roztomili posłuchejcie mnie w tyn Narodzynia Boży dziyń
e D e G D4 D e
Czy Mikołoj co rozdowo podarki wiy, że jedyn wiyncyj dostowo, drugi mniyj
G h e A e G A h
Łobocz sie Ancia mo już lalka, maszkiety, miśka i łubranka
e D e G D4 D e
Do tego jeszcze połno inkszych dinksów aji złote pierszczunki dwa.
e G D e
Idzie Boże Narodzynie wonio tłusto gyńś
D h e
Hej! w kapelka ciepnij grosz w tyn świonteczny dziyń
e G D e
Niech łogiyń sie rozpoli, bo mroźny wiater dmie
D G h ( e7/11 e* h7 D )
Aji Świynty Mikołoj z zimna trzynsie sie.
e D e G D4 D e
Jest wiela takich jak Ancia Braun, że nikyj im nie jest dości
e D e G D4 D e
A Pyjtruś na łulicy cołkiym som w szczewikach blank dziurawych chodzi
G h e A e G A h
I jest mu zima i mo głód, durś zeganiany z konta w kont
e D e G D4 D e
I na lizoka aji niy mo drobnych, a ludzie życzom mu - "wesołych świont".
e D e G D4 D e
Terozki wiym czymu* smorszczosz brwi i po jakiymu mosz tela złości
e D e G D4D e
Kej jedne bajtle w świetle som, inne błąkajom sie w ciymności
G h e A e G A h
Nale Mikołoj ino rozdowo podarki i niy przewinił tukej nic
e D e G D4 D e
Ancia Braun dyć mo wiyncyj, podzieli sie z tym Pyjtrym z dołu łulicy.
ref. /x2 i ( e7/11 e* h7 D )x2 i solo jak ref. i ref.
i zakończenie - ( e7/11 e* h7 D e )


text:
Budyšin (SN). W Budyskim wokrjesu je strowotniski zarjad wčera 24 nowych infekcijow w zwisku z koronawirusom přizjewił. Z tym so ličba nowych infekcijow w běhu sydom dnjow na 100 000 wobydlerjow na 49,3 powyši. Hranica postajenych 50 je nimale docpěta. Wobydlerjo Budyskeho wokrjesa maja so prawdźepodobnje na nowe přiwótřene postajenja nastajić, kajkež wot wčerawšeho hižo w Zhorjelskim wokrjesu płaća. Tam ležeše hódnota wčera pola 56,58 nowych infekcijow. Na wjetšich zarjadowanjach, zhromadźiznach a swjedźenjach smědźa so jasnje mjenje ludźi wobdźělić. To samsne płaći za priwatne zeńdźenja. Dźensa připołdnju chcychu zamołwići na nowinarskej rozmołwje aktualne połoženje w Zhorjelskim wokrjesu rozłožić.
W Budyskim wokrjesu ličba pacientow w chorownjach přiběra. Mjeztym so tam dźesać wosobow lěkuje. Ličba wopodstatnjenych infekcijow je so na 880 zwyšiła, 249 z nich je tuchwilu schorjenych. Cyłkownje 751 wosobow je w karantenje.


text:
Ius soli
Ius soli (śl. prawo źymje) to je knif, jakim dostowo śe uobywatelstwo jakigo kreju. Podug ńigo uobywatelstwo dostowo tyn, kery bůł rodzůny na terytorjům tygo państwa, przi tymu wrachowuje śe tyż rodzůnych na statku, we fligrze abo ambasadźe uůnygo państwa. Ius soli je stosowane we USA, ńykerych państwach Połedńowyj Ameriki, Meksyku, Pakistańy a inkszych. We ńykerych krejach kere używajům ius sanguinis dowo śe tyż uobywatelstwo podug ius soli tym, kere ńy majům inkszego a bůły rodzůne na uůnygo terytorjům.


text:
Z Města/Cottbus. Wjeliki jo był zajm mjazy cłonkami župnego młoźinskego aktiwa za nowy Domowinski młoźinski kalendaŕ za lěto 2022. Ten mógu młodostne wótněnta krydnuś pśi Domowinje w Serbskem domje w Chóśebuzu. Iben Lotric z Hochoze jo jen gano w młoźinskem aktiwje pśedstajiła. Na 15 bokach (dwanasćo mjasecow a dalšne tśi boki) su wiźeś fota wót zapusta, kokota, stajanja majskego boma, jatšownego wognja a Janšojskego boga. To su te nejrědnjejše wót tych dogromady 79 fotow, ako jo młoźina z Hochoze, Žylowa, Turjeja, Janšojc, Radowize, Dešna a Wjerbna a z Dolnoserbskego gymnaziuma zapódała 2021 we fotowem wuběźowanju Domowinskeje župy. Cłonki młoźinskego aktiwa su pón te nejlěpše wupytali.
Teke za 2023 jo taki woblubowany kalendaŕ, ako su śišćali w 250 eksemplarach, pśedwiźony. Togodla by dejali młodostne južo něnto mysliś na rědne motiwy ze serbskich jsow.


text:
Na łakańcy
Potajnje ćicho, mjelkno bě w lěsach, kotrež běchu hišće do šěreje ćmy zawalene. Ptačatka spachu hišće měrnje w hałužkach a słónčko běše hišće daloko za lěsami skhowane. Njebjo běše jasne, módre, a njeličomnje wjele hwěžkow zyboleše so na nim. Z powětra sapaše pak lodźane dychanje, kotrež so w podobje drobneje, běłeje mucki na hałuzy a moch sadźeše. Ćmowozelene šmrěki počinachu so tak na spodźiwne wašnje pomału wobswětlować, žiwe mikotanje wukhadźeše z drobnych jehlinow a na moše zaswěćachu so zybolate hwěžki. Wšitko běše za krótki čas pokryte z běłym moškom a tak wuzběhowaše so kóždy kerjašk, kóžda hałužka, haj sama kóžda jehlina we mhłowinje.
Spodźiwajo wobkedźbowach tute kuzłapołne plećenje we stwórbje a běch při tym skoro zapomnił na jelenje, kotrychž dla běch so tu dźensa tak zahe wustupił. Dołhó běch hižo za nimi khodźil, tola dotal njeběch hišće zboža poměł, jednoho tutych rohatych wobydlerjow našich lěsow z kulku potřělić. Z nowej nadźiju běch so dźensa na swoje stare městno, za hałuzaty šmrěk, stupił, přetož derje wědźach, zo ma tu blizko přez lěsny puć statny jeleń swoju sćežku, po kotrejž wón rady při rańšim směrkanju do husćiny kroči. Dotal běše so mi jeleń kóždy króć zbožownje zminyć wědźał a tohodla běch dźensa ćim bóle njedočakliwy a wćipny, kak budźe mi tón króć zbože přikhilene.
Stojach hižo tójhdy na městno přikowany kaž socha a ničo so hišće njepokaza. Za to počinaše zyma čim bóle šćipać a rězać. Drasta běše z běłej, lodźanej rosu cyła posypana a błyskotate krystalki swěćachu so na třělbinej tarči. Wšudźom běše bělina a žiwe mikotanje a tež w powětře počinaše so jasnić. Słónčko spaše drje hišće za lěsami, tola na njebju wupřesćěrachu so pomału swětłe, žołte kolesa, kotrež po času čeŕwjenu barbu naběrachu. W husćinje nastawaše pomału žiwjenje. Čorne kosy a žołte sknadźiki wulětowachu po rjadu ze swojich skhowanych łóžkow a ze spěšnym ćikotanjom a wjesołym pjeřchotanjom woznamjenjachu swoje spodźiwanje nad spěšnym přetworjenjom stwórby. Čorne čarše a spěšne sykorki dypachu hižo w trawje a na hałužkach pytajo za wačkami a bručkami, kotrež pak běchu so přez zymu hłuboko do zemje zakhowałe. Zwěrjatka běchu tak skludne, zo mohł je druhdy z ruku popadnyć; wone mje zawěsće njerozeznawachu wot kóždeho bližšeho šmrěka, přetož wšitko běse so přeměniło a wšitko zdaše so jenak běłe.
Tola što to? Njezasłyšach na dobo daloke ruće, njeběše to ryčenje jelenjowe? Haj, njeběch so mylił, słyšach je jasnje a zrozumliwje k druhemu razej. Běše to wone rycenje, kotrež jelenje wustorkuja w času družčenja, w času, hdyž je jich wutroba napjemjena z lubosću a njenasytliwej požadliwosću. A tuto ryčenje je tak jimace, tak wobkuzłace, zo ludźo husto daloke puće njelutuja, jenož zo móhli na krótke wokomiki tutón pralěsny hłós do so srěbać. Hižo při wjecornym směrkanju započina jeleń swój hrimaty hłós zanošować, z tym swojeho přećiwnika namołwjejo, jemu polo wostajić, abo so z nim na móc měrić. A husto přińdźe tak mjez tutymi mócnymi wojownikami k bitwje, kotraž najčasćišo z poraženjom słabšeho kónci.
Spodźiwajo připosłuchach tutomu pózdnemu ryčenju jelenja. K třećemu, k štwórtemu razej wón mócnje zaryča a to kóždy króć jasnišo a bliže. Kóžde tajke ryčenje słuchaše so kaž daloke, błuke hrimanje, kotrež so mócnje přibliža. Po zdaću nastaješe so jeleń w runej merje na mnje. Wutroba wša rozhorjena žiwje we mni dupotaše a rucy přimaštej so krućišo třělby, kotraž měješe traš bórzy wulke dźěło dokonjeć.
Zaso běše wšitko z měrom, jenož ptačatka ćikotachu dale a wohrěwachu so w złoćanych pruhach skhadźaceho słónčka, kolebajo so na próšnych hałužkach. Wysoko w powětře ćahachu wulke črjódy wrónow, wótře harowajo do połodnych krajow. Powětr běše ćeńki, přewidny, zo móžeše wóčko do njesměrnych dalokosćow sahać a by zawěsće hač do njebjes pohladać mohło, hdyž je na tym fijałkowy zawěšk zadźěwał njeby. Lohki wětřik pozběhny so hdys a hdys we wjeŕškach šmrěkow a saješe błyskotatu rosu we hrajatych trubjelach z hałužkow. Běše to wobkuzłace plećenje w božej stwórbje, tu w napohladźe sameje krasy čuješe so wutroba tak zbožowna a swobodna, zo njeby so z kubłami a česćemi swěta měnjała. -
Tola njeběše to łamanje hałuzow přede mnu w zdónkatym drjewnišću, njebližł so tu traš hižo mócny jeleń? Haj woprawdźe, tamle khwata něšto w runej měrje na mnje. Khětře złožich třělbu k łicu a měrjach - tola wohańbjeny wotstajich ju zaso. Njewinowata sorna to běše, kotraž chcyše so do husćiny skhować. Za starej sornu krosnowaše pak so małe sornjatko, kotrež zpłačitym hłosom swojej maćeri přiwołaše, zo njeby tak khwatała. Mje njespóznajo skočištej wobej pódla mje do husćiny. Jej běše něšto zatrašiło, přetož zdaše so, kaž chcyłoj so bližacemu njewjedru wukhować.
Tak tu zaso stojach w nadźěji zjebany, zo jelenja hišće wuhladam, přetož ničo njebě wjacy wo nim słyšeć. Haj, tež tutón króć běše mje hońtwjeŕske zbožo zapomniło, lesny jelen běše tež dźensa přeliščił. Mjerzacy chcych hižo swoje městno opušćić, tola kaž wot błyska zraženy zjědźech za Šmrěk. - Smědźach swojim wočam wěrić? Njestoješe tu přede mnu w khójnach jeleń? Běše móžno, zo móhł so tu wón tak z ćicha přibližić? Haj woprawdźe! Hlej! nětkole zběha wón hłowu a łóji powětr, ach, nětko mje wón pytnje a khětře so zaso wróći! Ně, město toho zaryča wón ze slěbrojasnym, ale mócnym, hłubokim hłosom. Jeho šijne hriwy so při tym wupjerachu a jeho wóčcy so błyskotaštej kaž worjowołej, hdyž pyta sebi wopor.
Cyle poraženy wobkedźbowach tutoho lěsneho hobra, kotryž tak zmužiće swojim njepřećelam swój přikhad wozjewješe. Jeleń čuješe so zawěsće najmócniši a běše kóždy wokomik hotowy, kóždemu přećiwnikej, kotryž chcył sebi zwažić, jednu z jeho swójbnych wotwjesć, swoje dwanaćekrónate rohizna na čoło stajić. Hordźe a samopašnje kročeše jeleń runje won, na mnje sebi ani njenadźějo, zo tu hišće mócniši přećiwnik steji, kotryž móže jeho z jednym pohibom porazyć. Haj a nětko běše čas! Jeleń stoješe njekryty srjedź dweju khójnow kusk wot boka a tu mějach dobre měrišćo. Wutroba z rozhorjenitosću mócnje we mni biješe, tola wóčko měrješe wěsće a ruka njetřepotaše. Mócny wrjesk! Přede mnu mróčel kura a přez tutón kur widźach, kak so jeleń zaběraše a kak wón z prědkownymaj běhomaj wysoko do powětra zarubny. Potom skoči hišće něšto kročeli na bok, hdźež so wjerćo k zemi sypny.
Khětře přiskočich k jelenjej. Wón běše hižo wudychał. Kulka běše so jemu přez wutrobu přeryła, wona běše požadliwu wutrobu na wěčne změrowała. Za znamjo jeho zmužitosće swědčeše pak na jeho wutrobnje poslědnja česć - wulke barbne koło.
- Author: Jakub Lorenc-Zalěski (public domain)
- Source: http://texty.citanka.cz/pata/sc1-112.html
- Note: Stary prawopis


text:
Dzisioj końcy sie syzon i wszistkie szpile noszyj ósymki sztartujom ło osiymnostyj, a nos najbarzij interesuje szpil Lech – Ruch bo tyn szpil zrobiemy po naszymu.
Przewidywane jedynostki:
Lech: Kotorowski – Ceesay, Arajuuri, Kamiński, Gumny – Jóźwiak, Tetteh, Trałka, Gajos, Pawłowski – Nielsen
Ruch: Lech – Konczkowski, Grodzicki, Cichocki, Szyndrowski – Podgórski, Surma, Hanzel, Lipski, Moneta – Stępiński
Naszo rylacja sztartnie trocha kole osiymnostyj tukej: Relacjo live: Lech – Ruch
źródło: własne


text:
Niy ma nadzieje dlo ludzkości, 1.09.2019
- ekstrymalno joga,
- terrorystyczno karma,
- wypulej sie abo umrzij.
23-letnio sztudyntka ze Meksyku je fankōm ekstrymalnyj jogi. Jeji fotografijo, co na nij wisi na swojim balkōnie bez gylynder, rozeszło sie po cołkim internecie, bo po sfotografowaniu kobiyta spadła z gylyndra 25 metrōw i połōmała 110 kości.
Dochtorzi jōm uretowali po 11 godzinach ôperacyje, ale z jogōm chyba kōniec.
Zdrzōdło: The Independent
LLEVA AL EXTREMO
PRÁCTICA DEL YOGA
Al practicar un tipo de yoga al extremo, una joven de San Pedro cayó desde el balcón de su depa a 25 metros de altura.
Alexa Terrazas tiene 110 huesos rotos. Le tienen que reconstruir tobillos, rodillas, cara etc. y no caminará en 3 años. pic.twitter.com/0ftoHPcMCa
— JavoRayado (@javierehdz) August 27, 2019
Wszyjscy wiymy, iże terroryścio ISIS majōm radzi moderne technologije. Pora dni tymu jedyn taki terrorysta bawiōł sie drōnym nad Mosulym we Iraku. Przebudowoł go tak, żeby przenosiōł plastikowe materyje wybuchowe, ale zapōmnioł chyba ô jednym: jak kōńczy sie akumulatōr, to drōn autōmatycznie wroco do posiedziciela. Drōn wrōciōł. Społym ze plastikym. Chopa niy ma.
ISIS zaczyno walczyć ze samōm sobōm.
Zdrzōdło: The Sun
Kobiyta we New Hampshire we USA mo tabula registracyjno PB4WEGO. Jakby to rozwinōńć, to to je „Pee before we go”, a po naszymu „Wypulej sie podwiela pōdziesz”. Jeji lokalne biōro, co registruje auta, naroz po 15 latach nakozało jij prziniyś tabule nazod, bo bezma niy idzie mieć tabul, co ôdwołujōm sie do wydalanio. Kobiyta niy chciało ôddować tabul, bo dyć nic złego na nich niy ma. Na kōniec gubernatōr New Hampshire zazwōniōł do biōra i prosiōł, żeby jij dali pokōj. I dali.
Wszyjske tabule we New Hampshire majōm na wiyrchu motto stanu: „Żyj wolny abo umrzij”.
Zdrzōdło: Boston Globe


text:
Z plakatami na štomach we wobłuku Budyskeje Paulijoweje mnozy wobydlerjo dale přećiwo tomu protestuja, zo ma so wjetšina štomow podrězać. Spočatk januara je twarski wuběrk města Budyšin wobzamknył, planowanje wo zakładnym wutwarje dróhi dale wjesć.
Budyšin (SN/MiR). Prěnje trěbne pruwowanja wobstejnosćow za wutwar dróhi běchu wčera dopołdnja připowědźene, a tak bě tež wotrězk Paulijoweje zaraćeny a parkowanje wobmjezowane. Tola w tym wobłuku za parkowanišćom pytacy njetrjebachu dołho čakać. Wšako běše přepruwowanje hižo w rańšich hodźinach zakónčene. Fachowcy wobhladachu sej na testowej jězbje křižowanišćo Paulijowa/Ericha Pfaffowa. Tam su při bokach jězdneje na křižowanišću prowizorisce markěrowali, kak ma kroma chódnika pozdźišo wjesć.


text:
Łaz (AK/SN). Změrča je wotewrjena, fairna, neutralna a zamjelčana. „Dyrbiš derje připosłuchać móc a wěcowny wostać. Sudźić njeje naš nadawk, ale wujednać“, měni Silke Rudolf. 55lětna z Běłeho Chołmca je wot oktobra změrča Łazowskeje gmejny. Dwě lěće bě tele městno njewobsadźene.
„Dźěłam rady z ludźimi. Móžu derje posrědkować a ludźi wujednać.“ To je jeje motiwacija, so w gmejnje a we wsy čestnohamtsce angažować. Tak je wona před nimale dźesać lětami w Běłym Chołmcu towarstwo „Pjeć počasow“ sobu załožiła. Nimo toho přisłuša sportowemu towarstwu a wobwodnemu předsydstwu dźěłarnistwa hórnistwo, chemija a energija. Diplomowa inženjerka za geodesiju a kartografiju dźěła hižo stajnje w hórnistwje. Dźensa je wona hłownohamtska předsydka zawodneje rady za Wochožansku a Rychwałdsku brunicowu jamu a zastupuje zajimy něhdźe 800 dźěławych. „Ja so žanomu konfliktej njewuwinu, ale spytam stajnje rozrisanje namakać. Wšako čłowjek ze swojimi nadawkami rosće.“


text:
2018/2019
Rozprawa sekcije ludowěda / muzejownistwo
Naš wotrjad wobsteji z horstki enthusiastow, w cyłku pak smy pjatnaćo, wot kotrychž pak so wjetšina na zeńdźenjach njewobdźěla. Mnozy z nas zwjetša hižo powołansce na polu ludowědy a muzejownistwa skutkuja a slědźa a tež za druhe towarstwa dźěłaja. Tak přiwza so loni naša městopředsydka dr. Ines Kellerowa do cyłkowneho předsydstwa Krajneho towarstwa za sakski domiznoškit w Drježdźanach a tam wotnětka serbske zajimy zastupuje. Z tym narostu snano w přichodźe synergije zhromadneho slědźerskeho dźěła. Mamy za trěbne, zo so my Serbja tež w němskich gremijach angažujemy, nic jenož wědomostneje wuměny dla, ale tež zo by zaručene było, zo so při slědźenjach na Serbow njezabudźe. Tak referowaštej čłonce našeje sekcije loni tež na regionalenj konferency h.mj. towarstwa w Njebjelčicach.
Dokelž smy wšitcy powołansce dosć zapřehnjeni, koncentrujemy našu sekciju tuchwilu na jedyn hłowny nadawk a to je organizowanje zeńdźenjow a zajězdow Dźěłoweho kruha Łužiske muzeje a muzealne zarjadnisća, kiž je při sekciji püřizamknjeny. Při tym je nam wažne, zo zapřijamy po móžnosći wšě muzeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy, kiž maja serbske zběrki. Tak sćelemy na 40 muzeje a domizniske stwy přeprošenja. Wobdźěleja so na tajkich fachowych wuměnach něhdźe 20 ludźi. Loni smy so dwójce zetkali. Wo prěnim zeńdźenju w januaru, jako pobychmy w Muzeju Budyšin na wustajeńcy wo regionalnym wašnju drasćenja w Hornjej Łužicy w 19. lětstotku, běch hižo na zašłej hłownej zhromadźiznje rozprawjała. Slědowaše dnja 10. septembra dalše zeńdźenje w Delnjej Łužicy tohorunja na temu drasta. Pod hesłom „Fashion meets Tradition” wjedźeše nazymska wuprawa do Lubnjowa k designerce serbskeje mody Sarje Gwiszcz. Wona předstaji swoju modowu koncepciju, kotraž bazowaše spočatnje tež na mexikanskich motiwach Dia de Muertos a symbola nopa / calavery jako wuraz trěbneje rewitalizacije serbskeje drasty. W Muzeju pod hołym njebjom na Lědach wobhladachmy sej wustajeńcu wo fotografje serbskich drastow Richard Klauwje a diskutowachmy wo lětušim wustajenskim projekće serbskeje mody Budyskeho Serbskeho muzeja. Zrodźi so ideja wo wubědźowanju modoweho designa, kotrež Serbski muzej tuchwilu z pomocu pjenježnych srědkow Ludoweje banki Drježdźany – Budyšin pod hesłom „SORBIAN STREET STYLE” realizuje.
Prosyli su mje, so wuprajić k lońšemu stejišću Maćicy Serbskeje nastupajo Muzej Ćišinskeho a dalše wohrožene muzeje. Dotal so rozrisanja namakali njejsu. Naša sekcija pak móže jenož ideelnu podpěru dać. Nadźijamy so, zo so nowe strategije bórze wuwija. Knjez předsyda budźe so k tomu na hłownu zhromadźiznu Domowiny wobroćić.
Andrea Pawlikowa
Budyšin, 9.3.2019


text:
W stary rok kie jesce na polu ćma było, a mroz siarcysty trzymoł rusali sie po placak i przysiółka kawalery i dorosłe chłopy. Starannie wysykowane stroje co bez cały rok co ka cas był to syli i zdobili, teroz łoblykali na siebie coby sie w pełnym dziadowskim rynśtunku na wsi pokozać .
I juz haj z pod jabranowa lecom chłopcy w górolskik łodzionkak z heligonkom i wakatym, a po placak słychaj już miarowe strzylani z batu. Tu i tam grupkami wycekujom jedyn na drugigo i kolorowo brygada zacyno roś w siłe. I zyd z walizom juz sie kludzi bez mostek, a zaś z pod lasa dwie macidule i deboł dzwonkiem na łogonie scyrko. Ej dziecyska już we wsi wiedzom ze sie ta w spokoju nie łobstojom a i młode dziywcynta cuły ze dziś dziadowski świynto na wsi i co ktoro panna to tego dnia łodwiydzono byś musi…
I rusyli! Przodkiem kapela dwie heligonki i wakat przed kapelom dwok pachołkow z batami! Z tyłu po kolei: Młody Pan pod rynke z kulawom Młodom Paniom, herszt co konie rownióćko noga w noge wiod! Konie wesoło porusowały grzywami z bibuły a wdy przebrani za nik byli mocne chłopy co cały Bozy dziyj dali rady skokać i tajcować na gazdowskik podworcak . Za koniami macidule w strzympatym przebraniu i pod maskami. Kozdo ze świjskom macherzynom, abo ze skorom z krolika nabitom sianym coby tak ktorego śpornego gazde do porządku wybiyrzmowaj kie bydzie trza!
Za macidulami nojstrasniyjse dlo dzieci i dziywek debły co młode panny porówały z izby i sadzami mazali. Jedyn deboł na cyrwono, a drugi na corno łoblecony, do drewnianyk masek rozyska barani przykryncone, a na głowie skora kosmato! Wela debłow ramie w ramie sła śmierć na bioło łoblecono w masce ze śpiciatom copkom i kłosom w rynce. Za śmierć wdy był przebrany chłop co był długii jako miesiąc a ciynki jako wypłata! A za tymi piekielnymi posłajcami sły nojwiynkse we wsi śpasowniki! Sami wybiyrani co kie na podworzec wleźli to nojwiynksego mruka do smiychu przywiedli… Mowa tu ło zydak i cygonak. Do tej fukcyje musiały byś wybrane chłopy znane z wesołego usposobiynio i daru umiejyntności w loniu wody. W duzyk cylindrak pod maskami culi sie uni jak w żywiole. Kaboty łobwiysone roznymi ździortami, gumiaki dziurawe słomom nabite, a wielki walizy pełne towaru na handel! Dali juz resta krocyła, paradnie przy dźwiynku baciarki. A to pudlorze gorkami dziurawymi łobwiysyni, a to cygonka w roznokolorowyk spodnicak śpetno jak niescynści, a to niedźwiedzie kudłate co sie całom drogom pasowały, a to kominiarcyk z kalydorzym i scotkom do wymiatanio kominow i kieśnaimi pełnymi sadze coby zodno dziywka we wsi tego dnia cysto nie chłodziła!
Muzyka grała łostre jako brzitwa polki, a uni z rana wleźli do piyrsego gazdy na podworzec, coby piyknie za kolyndować i łodprawić to starodowne widowisko, co go to kozdy z tyk chłopow mozna powiedziej z mlykiym matki wyssoł.
I tak cało banda na drodze sie ułożyła, a kozdy jus swoje miyjsce znoł i co mo robić, coby swojom role dobrze łodegrać wiedzioł. Muzykancio z młodom porom do podworca wleźli i u gospodarza do dźwiyrzi zakołatali. Gospodorz zadowolony ze to u niego piyrse dziady wystompiom wartko do dźwiyrzy lecioł i nie trza sie było wiela prosić coby do środka muzykantow puścił. W chałpie muzykancio za winsowali za grali kolynde, a ino sie miyndzy casie po izbie łobziyrali cy sie ta ka jaki młode dziywcynta nie kryjom. Pote pytali gazde na pole coby za łotrzymanom kolynde dziady mogły łodtojcyć swoje role ku upodobaniu ludzkimu i na uciechę.
Kie muzykanci nie wyńdom przed chałpe. A nie przytnom dziki polki. To tak kie byś iskre na prochy chynył i kolorowo bomba z ludzi nogle wybuchła. Puściły wodze górolskigo tymperamyntu i wesołości. Starodowno tradycja pradziadow jak by łobudzono niepowtarzalnym dźwiynkim heligonki nogle łozyła i przedstawiyni sie zacyno…
Piyrwyj konie wiedzione przez herszta łobleciały plac tak kie by herszt kcioł pokozaj gaździe jaki mo śiwoski. I dali musztruje konie a to w prawo a to w lewo i chip do gory i zaś ku kupie i zaś łod sie. A zydy wielkimi logami już plac mierzom i łod gazdy kcom kupowaj, abo za rozne dziadowiny zamiynić. I łotwirajom sie przepadziste walizy a we walizak cuda. A to kalisony, co jesce zabory pamiyntały, a to majtki po niebosce stryjnej co to na śtyry śtachety syroki były, a zaś spodnice dziurawe i boty bez zolowek… Coz, gazda sprzedaj nie kce ba ino gorzołke leje, to juz cygon ku niymu z kartami coby moze gazda ło swoje hyza zagroł w karty z cygonym . Gazda stawio plac a un swojom śpetnom cygonke… I juz gazda z cygonym gro a un znacone karty z rykowa dostaje, a jako moze cygani i chłopa bajtluje ze un łod śmiychu sie uniyś nimoze.
Miyndzy casie muzykancio co zwiad w chałpie zrobili na debły z mrugali ze ta dziywcynta sie w izbie kryjom. Jesce sie nie zdązyły z łobziyrać, a juz w śniegu lezały i sadzami całe zmazane. Niedzwiedzie sie po placu kulały i zadkami prały, coby ziymi było na urodzaj. Pudloż dziurawymi gorkami handlowoł, a śpetno cygonka już sie po gaździe wiysała jako ze jom w karty wygroł i teraz jom mo całowaj.
Ale nogle co to? Heligonki ucichły i konie prasły sobom ło ziym. Herszt kie nie skocy, a nie zacnie wołać. Konicki moje! Coz wom! Ratujcie moje konicki! I w tyn cos kojcom sie śpasy, a syćka lecom konie ratować. Cygon podkuw, cygonka na kolanak klyncy i ze strasnym lamyntym jakisik uroki łodcynio. Herszt z kadzidłym dołokoła goni kadzi, a jakisik cary pod nosym mrucy. Śmierć z deblami kryncom sie koło konickow coby wylatujące z nik dusycki do piekła porwać. Zyd starymi kalisonami na zadniom strone łobroconymi naciyro konie coby ik łozywić. Ale nogle muzykancio zacynajom grać, a konie jako by tom muzykom łozywione powstajom ze ziymie i ku scynśliwości całej bandy zacynajom tajcować i wywijać, a herszt z radości skoko i swojom porom siwoskow zaś sie paradzi… Przedstawiyni sie kojcy i muzykancio grajom „Za kolynde dziynkujymy„ coby podziynkować gospodorzowi ze ik na plac puścił i jako mog ugościł. Konicki sie piyknie wszystkim kłaniajom i cało wesoło familija idzie dali wsiom, coby i innyk uciesyć i swojom wesołosciom syćki smutki z podworca wygnać.
Do samego wiecora słysno muzyke i dzwonki co nimi konie zbyrcom, a starodawno tradycja zyje dali swoim zycim i przybacuje tyk co nom te bogatom tradycje przekozali.
Autor: Mariusz Kąkol "Maniek Maniek Harnaś"
Zdjecie: https://www.facebook.com/Prowdziwe Karpaty Świat Zacarowany


text:
Prěni Krabatowy swjedźeń zwonka Łužicy wotměje so tónle kónc tydźenja w chorwatskim regionje Žumberaku. Cordula Ratajczakowa je so z čłonom Krabatoweho towarstwa HansomJürgenom Schröterom rozmołwjała.
Kak wulki je zajim Łužičanow na wuprawu do domizny Krabata?
H.-J. Schröter: Bychmy sej wjace zajima přeli. Nětko poda so pjatk rano w třoch 60 ludźi z dwěmaj busomaj na wuprawu. Prěnja krótka jězba traje štyri dny, wobdźělnicy dlěšeje jězby wostanu hišće tydźeń dlěje hač do 3. awgusta. Na nich čaka nimo Krabatoweho swjedźenja, wopyta narodneho parka Plitvička jezera a pobytka při Adriji hišće dalši wjeršk, mjenujcy tradicionalny domizniski swjedźeń swj. Ilije w Jezernicach blisko Žumberaka. Tam wotměje so přichodny kónc tydźenja tež zetkanje swójby Šajatović, potomnikow historiskeho Krabata. Krabatowe towarstwo wobdźěli so tam po lońšim wopyće druhi króć.
Što čaka na hosći na Krabatowym swjedźenju?


text:
Jan Brězan
W 16. stolěśu jo słušała Dolna Łužyca ku krajam českeje krony. Nimski kejžor a česki kral Karl IV. jo pśewzeł markgrobojstwo Łužyca w lěśe 1367 do swójogo kralojstwa. Tam jo wóstała až do Praskego měrowego dogrona w lěśe 1635. Ale w tej nabocnej krajinje česke krale njejsu mógali załožyś mócne krajne kněstwo. Tak jo pśišło, až Łužyca jo swóje nutśikowne nastupnosći dłujko w dalokej měrje sama rědowała. Mimo dwórskeje kanclaje w Praze gromadne statne organy ako instrument monarchije njejsu stwórili, a stawy wšyknych krajow su jano wjelgin rědko na głowne zemstwa zejšli. W krizowych casach 15. do 17. stolěśa jo se felujuca statna organizacija na škódu wupokazała, což jo se wótbłyšćowało w religioznje wopšawnjonych rozestajanjach a wójnach.
Reformacija w srjejźnej Europje jo se zachopiła z magisterom praskeje uniwersity Janom Husom. Wón jo se naroźił wokoło lěta 1370 w Husincu w pódpołdnjowych Čechach a jo był 1415 w Konstancu katowany. Kral Sigismund a pśiwisniki zakósćonego bamžojstwa su jogo šćit na koncilu zlubili, ale weto su jogo zamordowali. Ideje Jana Husa su pak žywe wóstali. Zachopinajucy z pśibitkom tezow Mjertyna Luthera w lěśe 1517 su se ideje reformacije rozšyrjali pó cełem łužyskem kraju. Dolna Łužyca jo słušała ze wšyknymi drugimi krajami českeje krony wót lěta 1526 do habsburgskego katolskego wobłuka mócy. Situacija w Chóśebuzu njejo była ta sama ako w markgrobojstwje Dolna Łužyca. Wót lěta 1445 stej byłej Město a jogo wokolina bramborske leno. Město jo se wuwijało k lokalnemu centrumoju Dolneje Łužyce ako srjejźišćo suknaŕstwa a wikowanja. Kněžece su zasedlili w 13. stolěśu mnichy franciskanarjow w Chóśebuzu, aby rozšyrjali kśesćijańsku wěru w serbskej ludnosći. Dokradne lěto załoženja kloštarja njejo znate. Nejskerjej stej jen załožyłej Fredehelm chóśebuski († 1307) a jogo žeńska Adelheid von Colditz († 1309), wó kótaremž znanitej jeju rowowej plaśe w Kloštaŕskej cerkwi. Wót zachopjeńka kloštarja njamamy wjele dokumentow. Konwent jo słušał sakskeje kustodiji (Saxonia) w Mišnju. Jo měł nabranki w susednych serbskich jsach ako Žandow, Wótšow, Chmjelow, Brunšwig a druge. Kšute wobceŕki franciskanarjow na slěpcenje su znate wót jich zepěranišćow (domus terminalis) na pśikład w Baršću a Łukowje. W lěśe 1503 jo zejšła ceła Saxonia w chóśebuskem kloštarje z derje 700 rědniskich bratšow. Móžno až bramborska uniwersita jo wužywała kloštaŕ w lětoma 1516/17, ako jo pśeśěgnuła mrětwy dla z Frankobroda nad Odru do Chóśebuza.
Ideje reformatorow wokoło dr. Mjertyna Luthera su namakali dobru włogu we Łužycy. Wittenberg źe njejo daloko wót serbskich stronow. Smólne słowa Luthera pśi bliźe: „Sed pessima omnium natio est die Wenden, da vns Gott eingeworffen hatt.” (Pśeto Serby su nejgóršy lud, mjazy kótaryž jo nas Bog póstajił.) njejsu wóttšašyli młogemu Serboju wót studiuma pla reformatora. Snaź su pak zatajili swój póchad z rědnučkem łatyńskem abo pśenimcowanem mjenim. Z matrikle uniwersity (zapis pśiwzetych studentow) wěmy, až rědna licba serbskich młoźeńcow jo studěrowała w měsće nad Łobjom.
K prědnym a rownocasnje nejwuznamnjejšym zastupnikam Lutheroweje wucby we Łužycy jo słušał Jan Brězan (Johannes Briesmann). Jo se naroźił 31. decembra 1488 w domje na chóśebuskich Starych wikach. Jogo nan jo był cesćony měsćanaŕ Simon Briesmann. Maś Elisabeth Briesmann jo roźona Dobrikojc. Wót jeje nana Valentina Dobrika jo znaty, až jo był měsćański raźc.
W lěśe 1507 (abo 1505) jo se pódał Jan Brězan do Wittenberga na studium teologije. Pó wuswěśenju na mjeršnika w lěśe 1510 jo zastupił do mnichojskego rěda franciskanarjow. Rěd jo jogo pósłał ako lektor do Frankobroda nad Odru, źož jo był imatrikulěrowany ako Frater Johannes Brisemann Cotbusianus pauper (to slědne łatyńske słowo pauper – chudy – pokazujo na jogo ako bósego mnicha franciskanarjow, kenž su se žywili pśez wołomužny). Bramborska uniwersita we Frankobrośe jo aktiwnje wójowała pśeśiwo Lutheroju. Wósebnje rektor Konrad Wimpina a wótpustkowy prjatkaŕ a uniwersitny profesor Johannes Tetzel stej wustupowałej z pśeśiwnymi tezami. Pód tym wliwom jo teke Brězan ako pśeśiwnik Luthera wustupił. Ako taki jo se wšak wrośił do Wittenberga. Nejskerjej jo był znank disputa mjazy Lutherom a Eckom w lěśe 1519 na Pleißenburgu w Lipsku, kenž jo jogo pśibližył reformaciskemu gibanjeju. Pód wobstaranim reformatorowu Andreas Karlstadt a Justus Jonas jo dokóńcył studium dnja 31.10.1521 ako licenciat. Pó krotkem casu jo w januarje 1522 promowěrował na doktor teologije a jo był pówołany na teologisku fakultu.
Wšyknych cłonkow katolskich rědow jo měsćańska rada z Wittenberga w lěśe 1522 wupósłała. Jan Brězan jo se wrośił do swójogo rodnego města. Na konwenśe w kloštaŕskej cerkwi jo rozpokazał pśibytnych 700 mnichow do noweje Lutheroweje wucby ewangelskeje wěry. K prědnemu razoju jo zjawnje prjatkował pó Lutherowej wašni 7. měrca 1522 w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. Na tej cerkwi jo wšak mógał jano někotare mjasece ako faraŕ statkowaś. Jo był prědny, kenž jo wopóznał Chóśebuzarjow z noweju wucbu, ale bramborski kurwjerch Joachim I. jo był kšuty pśeśiwnik reformacije. Ako druge Lutherske prjatkarje w Bramborskej jo musał Brězan zasej copaś. Pód śišćom biskupow, klerusa a kurwjercha su se namše we wobyma chóśebuskima cerkwjoma nadalej wótměli kšuśe pó katolskemu ritusoju.
Luther jo pśesajźił, až Brězan jo se mógał wrośiś pó wupokazanjeju na wittenbergsku uniwersitu. Wóttam jo se Jan Brězan ned pórał do Pódzajtšneje Pšuskeje. Prědne ewangelske prjatkowanje w Kralowcu jo źaržał 27. septembera 1523 w tachańskej cerkwi. W naslědnem casu jo měł Brězan kradu wuznamny późěl na pśesajźenje reformacije w něgajšnem pšuskem rědniskem staśe. Jo był sobuzałožaŕ kralowcojskeje uniwersity a jo statkował we wjele městow pódzajtšneje Europy ako nawjedujucy zastupnik młodeje ewangelskeje cerkwje. 1.10.1549 jo wumrěł w Kralowcu na carnu mrětwu.
Jo dejało hyšći něźi 20 lět traś, až su nowu wucbu w Chóśebuzu, w Dolnej Łužycy a w cełej Bramborskej pśipóznali. Pó smjerśi bramborskego kurwjercha Joachima I. w lěśe 1535 su Bramborsku rozdźělili, a Johann von Küstrin jo pśewzeł kněžaŕstwo w Nowej mroce, w krosyńskem wokrejsu a w chóśebuskem kraju. Z jogo nastupom kněženja jo konwertěrował k Lutherowej wěrje a jo se pśizamknuł Schmalkaldenowemu zwězkoju protestantiskich wjerchow a městow. Z Johannom su pśestupili wšykne jogo kraje k ewangelskej wěrje. W chóśebuskej chronice jo zapisane, až brošnu 1. junija 1537 jo se w wobyma cerkwjoma prědny raz oficialnje pó Lutheroju prjatkowało. Chóśebuzaŕ Johann Mantel jo prjatkował w chóśebuskej cerkwi swětego Nikolawsa. W kloštaŕskej cerkwi jo Bóže słowo zapowědał Johann Lüdecke. Slědne katolske duchowne a mnichy su Město spušćili. Kloštaŕ su rozpušćili a dobytki sekularizěrowali.
Za tym až kurwjerch Joachim II. – bratš Johanna kostryńskego – jo zawjadł w lěśe 1539 reforměrowany cerkwiny pórěd w kurwjerchojstwje Bramborskej, jo wót 1540ych lět teke susedne markgrobojstwo Dolna Łužyca zwětšego ewangelske. Jo wšak był jadnučki kraj českeje krony, źož jo se ewangelskim duchownstwom raźiło załožyś konsistorium.
Bóžy dom chóśebuskego kloštarja jo był južo w lěśe 1495 pomjenjony capella slavorum (cerkwicka Słowjanow). Pó zawjeźenju reformacije jo wužywany ako wósadna cerkwja wokolnych zafarowanych jsow. Až wóni su serbske jsy, jo se prjatkowało w kloštaŕskej cerkwi až do 1930tych lět w serbskej rěcy. Pomjenjenje Serbska cerkwja wustupujo wót lěta 1529. Až jo pódrědowana cerkwi sw. Nikolawsa, zadomja se za wónu nimske mě Oberkirche (Wuša cerkwja). Dla togo až namše su tam byli jano w nimskej rěcy, pomjenjujomy ju Nimsku cerkwju.
Lěc Jan Brězan jo źaržał w lěśe 1522 prědne ewangelske prjatkowanje w kloštaŕskej cerkwi w nimskej abo serbskej rěcy, njejo znate. Zewšym njewěmy, lěc wón nimski abo serbski był. Chóśebuski reformator jo swóje mě zwětšego pó moźe humanistow we łatyńskej rěcy pisał: Briesmannus. Ale – „nomen est omen” – mě jo mimo cwiblowanja serbskego póchada. Arnošt Muka pišo, až w 16. stolěśu jo było nanejmjenjej 40 % chóśebuskego wobydlaŕstwa serbski.
Brězan jo dał reformaciji w Chóśebuzu a w Dolnej Łužycy wažny póstark z prjatkowanim a z pisanym słowom. Hyšći w lěśe 1523 jo napisał Chóśebuzarjam swójo póznawańska pismo „Unterricht vnd ermanung Doct. Johannis Brieʃmās, Barfuʃʃer ordēs, an die Chriʃtlich gemeyn zu Cottbus” (rozwucowanje a napominanje dr. Jana Brězana, cłonka rěda bósych mnichow, kśesćijańskej wósaźe w Chóśebuzu), kenž jo wujšło pla Johanna Rauha we Wittenbergu. W tych reformatoriskich knigłach, kenž su schowane we wolfenbüttelskej bibliotece, jo se direktnje wobrośił na wobydlarjow swójogo rodnego města, aby jim rozkładł ideje reformacije.
Wót tych nowych idejow jo drje spódobało Serbam wósebnje zapowědanje Bóžego słowa w maminej rěcy. Pśestajenje Biblije do nimskeje rěcy wót Luthera njejo měł wjeliki wuznam za nich. Pódla łatyńskego zapowědanja w katolskej liturgiji jo to było jano druga cuza rěc, kenž su lěbda rozměli. Ze zawjeźenim reformacije we Łužyce jo notne było, zapowědanje Bóžego słowa teke w serbskej rěcy póbitowaś. Za prědnych ewangelskich fararjow jo to było wobśěžke. Njejsu měli Bibliju a liturgiju w serbskej rěcy. Sami su se dali na pśestajenje katechizma, kjarližow a drugich tekstow. Jadno z nejstaršych pśestajenjow Lutherowego Nowego testamenta jo nastało w pódzajtšnem źělu Dolneje Łužycy. Pód kněžaŕstwom Bibersteinowych jo se zawjadła reformacija w Žarowje a wokolinje južo w lětoma 1523/24. Wjeliki wliw jo měł abt Paul Lemberg, kenž jo pśestupił w lěśe 1524 z 15 mnichami žagańskego kloštarja k lutherstwoju. Móžo byś, až k tym abtoju bliskim luźam jo słušał teke pśestajaŕ Nowego testamenta do serbskeje rěcy, kenž jo se sam Mikławuš Jakubica pomjenił. Wjele jo se južo pisało, ceji wón jo był a źo jo dokradnje statkował. Na zarědowanje jogo rěcy a městno nastaśa su južo wjele lět njejadnake hypoteze. Ewangelski faraŕ Jakubica jo nejskerjej wužywał ako zakład pśedstajenja Lutherowu bibliju, łatyńsku vulgatu a njeznaty staročeski rukopis. Jo dokóńcył pśestajenje w lěśe 1548. W tekśe jo se inspirěrowaś dał wót českego słowoskłada a pšawopisa. Pśełožk jo pisał w pódzajtšno-dolnoserbskej rěcy, ale ma teke wšake słowa a sady, kenž njewustupuju w lutherskej pśedłoźe. Ku kóńcoju wuzwignjo, až jo pśestajił Nowy testament, aby cesćił serbski lud a jogo rěc.
W schmalkaldiskem wójnje w lětoma 1546 a 1547 jo wójował nimski kejžor a česki kral Karl V. pśeśiwo zwězkoju protestantiskich krajnych wjerchow a městow. Ewangelska Dolna Łužyca jo weto stojał na boce katolskich ku kraloju a markgrobje Dolneje Łužyce Ferdinandoju I. Wón jo bratš Karla V., a pó jogo smjerśi w lěśe 1556 jo dostał kejžorsku kronu. Katolska strona jo dobyła 1547 w bitwje pla Mühlberga, a relatiwna tolerantnosć w krajach českeje krony pśeśiwo ewangelskim jo se změniła. Ferdinand jo wudał dekret ze zakazom aktiwitow wšyknych disidentow, tych wótchylnikow katolskeje cerkwje. Ako naslědnica husitow jo musała religiozna zgromadnosć Českich bratšow (Jednota bratrská) česki jědrowy kraj spušćiś. Ned pó wójnje w aprylu 1547 su zakazali wšykne protestantiske śišćaŕnje w krajach českeje krony. To jo měło wažne wustatkowanje na rukopis Nowego testamenta Jakubicy, kenž jo južo był dokradnje na śišć pśigótowany. Wózjawjenje wěcej njejo było móžne a jo snaź pśicyna, až Jakubica jo manuskript wězaś dał. Na slědnem nutśikownem boce wuwězka jo pśipisał z ruku „Jhus Kristus prossi za nas Hebre” (Jezus Kristus pšosy za nas Serbow).
Reformacija w Chóśebuzu a Dolnej Łužycy njejo był jaden a samy pśewrośujucy moment. Jan Brězan jo stojał ze swójim prjatkowanim w lěśe 1522 na zachopjeńku dłujkego komplicěrowanego wuwijanja z namócy a wójnow. Serby su byli w tom procesu na boce woporow, jich rěc jo mógała dostaś akle pózdźej pisny zakład. Śišć Nowego testamenta ga jo se raźił J. B. Fabriciusoju akle w lěśe 1709 w Kórjenju.
glědaj teke: Pratyja 2022. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina.


text:
W poszczególnych odcinkach prezentujemy pokonkursowe prace Regionalnego Konkursu Literackiego „Ze Śląskiem na ty”. Imprezę od 27 lat organizuje Łubniański Ośrodek Kultury.
Julia Danisz
„Cudze chwołlicie, swojygo nie znołcie, sami nie wjycie, co u siebie mołcie” gołdajó móndrzi ludzie. To je richtig prołwda. Interesujymy sie wsystki, co je dzie indziej, a nie znómy tego, co je blisko nołs i nic nie wjymy ło ludziach z nasych strón, co tez zasugujó na sacunek z nasej stróny. Pomyślałach, ze i joł móm przodka, chtory zasuguje na to, coby i inni sie łó ni wjyncej dowjejdziejli. Zacółach łod przejrzynioł róstomajtnych encyklopedjów i internetu. Nó i byłach w szoku. Nie nołdłach ani jednej wzmianki ło Andrejasie Pampuchu – cłowieku znany prawie w całej Ojrołpie i Ameryce, a w Polsce zołdyn nic łó ni nie wjy.
Andrejas Pampuch to brat mojygo pra- pra- praołpy Józefa.
Wsystko zacło sie w Starych Siołkowicach 27. (dwadziestego siódmego) listopada 1855 (tysiónc łoziymset pjyndziejsióntego pjóntego) roku. Tego dnia przised na świat w budynku niedaleko kościoła, na tak zwany gospodarstwie Klynkowy – jako drugy dziejcio – syn gbura Thomasa Pampucha i Franciski z dómu Kammer. Łojcowie dali mu na krzcie Andrejas.
Wsyscy się dziwowali, jak Jędra juz jako mały synek yno licył i rysowoł kółka, kwadraciki, trójkónty i inne figury. Nauka zacół w skole powszechnej w Siołkowicach, a ze ucył sie bardzo dobrze, to łojcowie posłali go poty do Królewskygo Gimnazjum w Łopolu, chtore skóńcył jejsiynió 1877 ( tysiónc łoziymset siedymdziejsióntego siódmego ) roku uzyskujónc „świadectwo dojrzałości”.
Po maturze śtudowoł we Wrocławiu matematyka, nauki przirodnice i filozofija. Ta suchoł wykładów znanych profesorów: Cohna, Wilhelma Diltheya, Friedricha Ernsta Dorna, Johanna Gottfrieda Gallea, Grubego, Krausego, Oskara Emila Meyera, Theodora Polecka, Römera, Jacoba Rosanensa, no i Schneidera oraz Heinricha Schrötera. W casie swojich śtudjów był tez przez sejś semestrów uczestniky syminarjów matematyczno – fizycznych, chtore prowadziyli Dr. Schröter
i Dr. O. E. Meyer.
Egzamin „pro facultate docendi” zdoł w cyrwcu 1883. (tysiónc łoziymset łoziymdziejsióntego trzejciygo) roku. Po zdany egzaminie zaś trefjył do Krȯlewskygo Gimnazjum w Łopolu, ale tera jako wykładowca, dzie łod jejsiyni 1883. (tysiónc łoziymset łoziymdziejsióntego trzejciygo) do jejsiyni 1884. (tysiónc łoziymset łoziymdziejsióntego stwołrtego) roku, zgodnie z łobowiónzujóncymi przepisóma łodpracowoł próbny rok.
Po ty casie przeniós sie do katolickygo gimnazjum Śwjyntego Scepóna we Śtrasburgu w Alzacyjej. Ta w starsych klasach ucył matematyki, a rachunków w młodsych. Ucył tez przirody.
Juz w lipcu 1885. (tysiónc łoziymset łoziymdziejsióntego pjóntego) złozył dysertacja ( choć sama nie wja, co to je?) doktorskoł na wydziale matematycno – przirodnicy Uniwersytejtu Cesarza Wilhelma w Śtrasburgu i zdoł egzamin „pro doktoratu”. Jego praca doktorskoł nosiyła tytuł „Über doppelinvolutorische Systeme im Raume”, co jak mi wytłumacyli znacy „System podwójnej inwoluty w przestrzeni”. Ale sie to je dobre tłumacyniy i ło cy to je, to nie wja, bo joł za bardzo matmy nie lubia i niy mó pojyncioł, ło co ta chodzi.
Po uzyskaniu tytułu doktora dalej ucył matmy, fizyki, a zdarzyło sie tez, ze naucoł i łaciny.
Wsystko wskazuje na to, ze łod samego pocóntku interesowoł go „problem Malfattiego”, ło cy świadcó jego kolejne prace. Dowjejdziałach sie, ze chodzi ło jakyś okręgi umjescóne
w specjalny sposȯb w trójkóncie, ale tak genau, to nie wja, po co to kómu potrzebne. Widać matematycy musó sie zajóńć jakiś problejmy, zeby mjejli co licyć. I tak już w roku 1897. (tysiónc łoziymset dziewjyndziejsiónty siódmy) napisoł praca „Das verallgemeinerte Malfattische Problem nebst fünf demselben äquivalenten Aufgaben”.
Kolejnoł praca „Das verallgemeinerte Malfattische Problem” ukazała się w 1900. (tysiónc dziewjyńćsetny) roku. Tyn sóm temat porusył w pracy pod tytuły „Das Malfatti – Steinerische Problem”, chtoroł wydoł
w roku 1902. (tysiónc dziewjyńćset drugi).
Prawdopodobnie to właśnie Andrejas Pampuch był matematyky, chtory w 1904. (tysiónc dziewjyńćset stwołrty)| roku dostarcył rozwiónzania „problemu Malfattiego” opartego na algebraicznych sformułowaniach, co potwierdzają matematycy na cały śwjejcie.
Taky były losy gburskygo synka ze Starych Siołkowic, absolwynta Uniwersytejtu Wrocławskygo, doktora matematyki – wybitnego naukowca i dugolejtniygo profesora nauk ścisłych na Uniwersytejcie we Śtrasburgu. Warto podkryślić, ze biegle posugiwoł sie w gołdce i piśmie kilkóma jynzykóma: polsky, niymiecky, angiejlsky, francusky i łacinó. Był tez korespondencyjny cłónky kilku zagranicnych uniwersytejtów.
Trzeba zaznacyć, ze całe zyciy zwiónzany był ze swojó rodzinnó wsió. Tu przijyzdzoł do rodziny na urlołp, a jak przised cas na rynta, to wróciył do rodzinnej mjejscowości i mjynskoł u krewnych az do swojej śmierci. Umar 5. (pjóntego) lutego 1937. (tysiónc dziewjyńćset trzidziestego siódmego) roku. Pochowano go na przikościejlny kjerchołwie, dzie jego grób jes do dzisiej.
Skarbnicó wjedzy na temat mojygo przodka jes kuzina mojej praołmy, co mjynskoł w Katowicach. Łóna moł 90 (dziewjyndziejsiónt) lołt, ale pamjyńć na sto dwa. Chciałabych tez takoł mjejć. Jak łozprawiała, to tak ciekawie, ze suchałach jej z łotwartoł gambą, a historyja zycioł wsystkich krewniołków to moł w mały palusku i to dziynki niej dowjejdziałach sie tego, coch wóm przedstawjyła.
Musa dodać, ze ciotka Irejna jes jejdinoł z rodziny, chtoroł jescy widziała profesora. Mjała tedy śtyry lata, kjedy ze swojy łojcy łodwjejdziyła profesora na Bedaszce i zapamjyntała go jako eleganckygo starsego pana spacerujóncego powoli i dostojnie.
Pamjyntoł tez, jak jej łojciec, (chtory był bez putora roku śtudynty profesora w Śtrasburgu), łopowjadoł, ze śtudynci bardzo lubjyli profesora i cyniyli go za jego postawa i łolbrzimioł wjedza.
Wja, ze ta praca moze być nudnoł, ale nie chodziyło mi ło humor, yno chciałach łopisać zyciy cłowieka, chtory je znany w grónie matymatyków na cały śwjejcie, a w jego nołblizsy środowisku niewiejla ludzi łó ni wjy. Moja rodzina je dumnoł ze swojygo przodka i bardzo sie raduja, ze w zesły roku udało nó sie w niymiecky antykwariacie kupić trzi jego prace, w ty jego praca doktorskoł. Takoł pamjóntka jes na pewno wyjóntkowoł i nie kazdy moze sie pochwołlić ksiónzkó z XIX (dziewjyntnołstego) wieku.
Moze dziynki mojej pracy i inni zainteresujó sie ludźmi, chtorych warto poznać.


text:
Z
Z abo z (při pismikowanju: zet) je 23. a posledni pismik klasiskeho a 26. a runje tak posledni pismik moderneho łaćonskeho alfabeta kaž tež 33. a předposledni w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje we wšelakich rěčach rozdźělnje wurjekowany konsonant. Jemu wotpowěduje grjekski zeta (Z, Z) kaž tež pismik З resp. з w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so Z přez − − · ·.
W najwjace rěčach, kiž jón wužiwaja, steji pismik za spěwny konsonant, nic pak w němčinje, hdźež wotpowěduje zwukej serbskeho c.
W serbšćinje je pismik ž wotwodźenka tutoho pismika. Delnjoserbšćina znaje nimo toho hišće pismik ź, kotryž w hornjoserbskej rěči jenož jako dźěl digrafa dź wustupuje.
PochadWobdźěłać
WšelćiznyWobdźěłać
Z je mjezynarodna awtowa značka za Sambiju (jendźelsce Zambia). Při němskich awtach steji za město Šwikawu.


text:
Latoś byłby uż czas przehópnóć zaś za Olzem i tam nónś kogosi, kiery pochwoli sie w naszym dziewiyńć a trzicatym nomerze naszego TRAMWAJA kim je. Kapke to było procne, coby kogosi takigo nónś, ale kiery chlado, to dycki nóndzie, to co chce. Mie sie też to podarziło i cylnyłech na takóm paniczke w Trzyńcu kiero mo strasznie rada fulać, drzistać, bulczeć, fanzolić, rzóndzić, prawić i jak trzeja to aji fantazyrować po naszymu.
Ewa Szczerbova – od wielu lat emerytka trzynieckiej huty, która swoje zamiłowanie do naszej cieszyńskiej gwary spełnia w pisaniu felietonów w tygodniku trzynieckim „Hutnik”. Przed przejściem na emeryturę odkryła w swoich rękach talent, do wykonywania profesjonalnych masaży, które z powodzeniem świadczyła chorym ludziom na kręgosłup. W czasie tych zabiegów, starała się także być psychologiem i lekarzem dusz swoich pacjentów. Jest także społeczniczką, którą pro publico bono wraz z przyjaciółkami stała się patronką domu dziecka w Vizovicach. Do dzisiaj buzuje w niej góralska dusza z którą do Trzyńca przyprowadziła się z podgórskiej miejscowości Piasek. Najważniejszym jednak jej zamiłowaniem, jest propagowanie naszej cieszyńskiej gwary wśród młodych mieszkańców Zaolzia polskiego pochodzenia.
Fryderyk Dral – pani Ewo, Zaolziocy o was prawióm, że mocie bardzo wielki talynt do pisanio po naszymu. To sie fest wszeckim ludzióm podobo, że w tym „Hutniku” poradzóm se roz do tydnia cosi po naszymu poczytać. Na zicher to je dlo was procne, bo wasi młodziocy ze Zaolzio prawióm po polsku, po czesku, a eszcze trzeja wciskać im do czepani rzecz łod naszych starzików. Taki cosi to poradzóm yno tacy ludzie jak wy paniczko, kierzi majóm to kansi głymboko w siebie, coby poradzić fórt srandownego cosi po naszymu napisać.
Ewa Szczerbowa – panie redaktorze, przeca dobrze wiycie, że nie bydym miała ostudy s wami po naszymu porzóndzić, a eszcze cosi napisać o sobie, to bydzie dlo mie moc uciechy. Ale nejpiyrwej je słószne, wszeckich Wasich Szanownych Czitelników serdecznie pozdrowić, co wty piynty robim, aby se nie myśleli, że baba wpadła do drugi jizby, i ani nie pozdrowiła. Wiycie panie redaktorze, to wszecko jo se wyniysła z dómu rodzinnego. Je żech ciałym i duszóm Gorolkóm z pod Giyrowej, kany jo wyrostała aż do czasu, niż se mie jedyn synek naszeł i ściągnył babym wólki, nie wólki do miasta, kiere sie Trzyniec mianuje. Waszym Czytelnikóm go na jisto przedstawiać nie trzeja, bo jego kuminy widzicie aji z Wyszni Bróny. Ale już to nima taki, jako to kiejsi było. Już tela nie hajcujóm i ani sie tak fest nie kurzi, jako się kiejsi kurziło. Jo se wdycki mówiła, że mie do miasta żodyn chłop, ani hewerym nie zasmyci.
Ale stało sie! Łod tego czasu sie już ani moc nie zapiyróm. Bo wiycie jaki to je, że wypiyranego chleba je wdycki nejwiynkszo skibka. Mój sie boł krowy a my mieli trzi. Dojiłach, kidałach gnój, a aji kosić łąki mie nauczili. Sómsiadowego kónia żech też umiała łoszerować. A to kapkym teraz zkryncim i cosi ło tym kóniowi, ale raczi kobyle Wóm powiym. Jak żech roz prziszła z roboty, to na stole była kartka, na kierej mi naszo kochano Mama napisała: „W trąbie mosz jedzyni, a jak sie najysz, tak weź kónia łod sómsiada i przijedź na pole. Wóz drabiniok już tam je”. Tak jo hóp na kónia i wio tam, kany była adresa napisano. Nó ja, ale było ciepło a kobyłym ni jyny bónki gryzły, ale jóm aji strasznie susziło. Trza było przejechać przez Olze. Ale mie do głowy nie prziszło, że kobyła sie musi zegnyć, aby sie napiła. A jak sie zegnyła, tak jo sie ji spuściła prosto na ciupel chómóntu i wisiałach ji na głowie. Dyby to był jaki czibul, tak tyn by sie tam zy mnóm nie pańkoł. Ale kobyłka jyny potrzonsała głowóm i Jewke ni, a ni schynyć. Wisiałach za spodnicym w pasie na knefliczki zapiyntóm. Na szczynści szli chłopi po szichcie z gospody i z chómóntu mie z wielkim śmiychym schynyli. Dobrzech już potym z prziskokami na grzbiecie kobyłki dojechała. Ale to wóm jeszcze w tyn dziyń moja patalija nie skończiła. Miałach wielkóm miłość i wieczór my mieli mieć społu randkym. Tóż jak my siano z drabinioka do sómsieka schynyli, to już było ku wieczoru. Pytałach Mame, jesi mie puści z Jankym na randkem. Mama mi prawi- „nejpiyrwej dziywczyn cosi zjydz, bo żeś je na isto głodne”. Tóż żech cosi pofrygała, pucłach zymby i wio sie do potóczka kapkym łoszluchnyć. Porym kropli kolóński wody za ucho, do gymby fefermyncowy bónbón aji Jankowi żech zebrała. Miesiónczek świycił na złómani karku, a nasze łoczi sie blyszczały jako gwiozdy na niebe. Byli my na nasi łónce, porym kroków od rzyki Olzy. Hormony uż sie nóm zaczinały warzić i pieknie mie Janek bulnył do trowy. Ale co dioboł nie chcioł, abo możne chcioł, moja głowa z rozplecónymi warkoczami wylóndowała w mrowci kupce. Jo mu przed tym koszulym porozpinała, a un mi to łostatni. Un mie dzierżoł przi ziymi, abych mu nie uciykła, a jo do wrzasku, że móm pełnóm głowym mrowców. Jymu zaś łod nóg lazły, bo un zaś kopył do dalsi kupki z mrowcami. Tak my łobo na poły sadzy wyskoczili i wio ku wodzie. Kozuje mi aż sie fest nadechnym i wstyrcził mi głowym pod wodym, a to porym razy. Nie pytejcie się ludkowie jako to skończiło. Ło mało mie do szpitola nie zawrzili.
Ale tóż to sóm taki przigody na zagrzoci.
Dar pisanio jo dostała do kolybki z piersióm Mamy. Mama kupa pisała i czynsto u nas przebywoł Szanowny Pan prof. Daniel Kadłubiec i natoczoł na ciynżki magnetofón śpiywy, i wiersze nasi mamy i wszeckich ciotek. Dalszym czynstym gościym był też kiejsi daleko szyroko znany, Pan Władek Niedoba- Jura z pod Grónia. Założyciel Gorolskigo Świynta kiere dobrze znajóm i waszi Czitelnicy. A nie do mi to, abych Wóm niepołopowiadała dalszóm takóm srandownióm przigodym z Panym Władysławym. Umrziła mamino siostrziczka Zuzka. Panu Władkowi sie doniysło, że umrziła Chraścinka. Mama była z dómu Chraścinowa i aji nas sie tak nazywało. Tóż prziszeł do kościoła z wielkim wińcym a na bandlach było napisane : „Nie zapómnimy nigdy na Tebie Marynko”. Porzykoł, pośpiywoł i poszeł z kościoła. Za dwa tydnie była Mama odznaczóno ze związku PZKO, za szyrzyni nasi ludowej mowy. Odznaczónych dekorowoł Pan Władysław, alias Jura z pod Grónia. Jak sie wołało miano nasi Mamy, to un na całóm sale woło : ,, Jezus Maryja Marysia, tóż kómu jo był na pogrzebie przed dwiymi tydniami”. Cało sala ryczała ze śmiychu ! I potym sie mie ludzie nie roz pytajóm: ,,Ty Jewka, kany chodzisz na ty twoji felietony. Dyć to nikiedy ani nima możne, łoczim ty piszesz aby prowda była. A widzicie że je jim prawim, boch se sama nie roz bryje nawarziła”. A wiyrzcie Szanowni Czytelnicy Waszigo ,,Tramwaju”, że jo je taki mamlas i wdycki sie ku czymusi prziplyntym i aspóń nikiedy mojim Szanownym Czytelnikóm gazety Hutnik narobim śmiychu do piynci kilowej dity. Jako łóńskigo roku.- Czakóm w niedzielym na autobus w Trzyńcu, a tam je wdycki w niedzielym po połedniu tak wymiecóne, że ani nie trzeja wygłosić awizo ło tym koruna wirze. Taszkym żech miała ciynżkóm i czapłach na ławkym, że poczkóm. Nigdzi żiwej dusze. Naroz sie wóm ku mie prziplónt taki łoszkubany i podchmielóny bezdómny.- ,, Dej mi sto korun”, prawi mi z mosta do prosta.-,,A tóż panoczku, jo se nie pamiyntóm, kiedy my dwo se bruderszaft przepili a pyniyze wóm nie zamiyrzóm dać” -,,Ty imperialistyczno łopico, ty ni mosz sto korun? Dyć ty musisz być zimno łod pyniyz, jak sie tak na tebie dziwóm. A co czakosz na autobus i łodziyrosz miasto, że za darmo jeździsz. Wyciągni se to swoje faro z garaże ! Wszecko ście wy imperialiści tu rozkradli”. Jo już ani na tyn autobus nie czakała i miarkowałach sie do chałpy, boch aji miała kapkym strach. Chłop nie był żodne chucherko do kierego sturzicie i sie wywróci. Po chodniku żech sie śmioła, bo tóż uznejcie, gdóż by sie nie śmioł jak was imperialistycznóm łopicóm gdo pomianuje. A ku tymu faru, dyć jo ni móm ani trakacza, a nie to Boże jaki faro. Nó, ale chcioł Pan, Panie redaktorze cosi do śmiychu, tóż jo je wdycki za. Dyć tego humoru je miyndzy ludziami jakosi co roz, to miyni. Mało je dzisio wiesiołych ludzi i kupa jich fórt kajsi naganio. Ni majóm nikierzi czasu ni jyny na swoji dziecka, ale co gorszi, ani ni na rodziców już w podeszłym wieku. Ale przedewszeckim mi ni ma jedno i je mi smutno z tego, że sie naszo Cieszyńsko Mowa pomału wytraco. Nikierzi już aji zapómnieli, do jaki szkoły chodzili i skoro po nasimu ani nie mówióm. Starka kiero ani bardzo po czesku nie umiy, łómie nikiedy jynzyk z wnukami tak, aż to piszci w uszach.
A naród kiery se nie wozi gwary ani tego, co nóm tu po przodkach zostało, je godny polutowanio, a ni wiary.
Na szczyńsci sóm zespoły aji czeski, kany śpiywajóm pieśniczki po nasimu. A kiery podskakuje jako burek na krótkim lancuchu tymu mówim: Nie pluj do studnie, z kierej twoji przodkowie pili. Bo roz możesz prziść zpragnióny a studnia bedzie skolim zasuto.
Tak tu mómy ty dwie stróny medalu. Nima wszecko w żywocie do śmiychu, ale też ni do płaczu, bo by my se tego poziymskigo żiwota wiela nie uzili. Stosunki miyndzy ludzki sóm nikiedy tak dokómplikowane, że sóm jako wynzły, kiere sie ciynżko rozplato. Rodzinym ani sómsiadów se nie wybierymy. Ale przijaciół se wybrać mogymy, chocioż aji to nikiedy po rokach bywo kómplikowane. Wdycki je możnoś łodynś, chociaż szram na dusi każdymu zostanie. Wiy Pan, mie, jesi dożijym latoś cupnie dwija łosiymdziesiąt roków.
Każdymu, kierymu sie fórt cosi nie podobo mówim – bydźmy radzi że wiymy, jako sie nazywómy, kany bywómy i trefimy do chałpy.
A wszecko dobre jak nas jeszcze panoczek, kiery mo taki nimiecki miano i nazywo sie Alzhaimer do tańca nie rwie. Chwała Bogu, głodu ni mómy a z pyndzyje tyn, kiery kupa roków łodrobił, też wyzić idzie. A jak sóm jeszcze dwo, tóż tym tuplym nie trzeba narzykać. Nikierym by trza było kapkym pokory i skrómności. My zaczinali kiejsi łod łyżki i mieli my przełokropnóm radość, jak my se mógli za swoje pyniyze cosi kupić. Dzisio by nikierzi chcieli mieć łod tatów klucze łod auta i zarzóndzónego kwartyru. A nikierych tatów aji do dłógowej paści wepieróm. Ale cóż mi tam starce je potym. Na ni moja szrajrofla. Każdymu żiczim aby sie na starość nie musioł starać i czakać, jesi sie dziecka za wami przidóm podziwać i czi nie zapómnieli. Bo fórt sie wymowiać na czas, sie nie roz łokropnie wymści. Potym już na kierchowie możecie pytać ło łodpuszczyni. Żodyn wóm nie łodpowiy. Mieli by my wiedzieć i nie zapóminać, kany sóm nasze korzynie. Mie bedzie wdycki ciągnyć w rodzinne stróny, chociaż już tam żodyn żywy nima. Tam mie moja Mama ucziła Pieśniczki Cieszyński śpiywać, tam mie ucziła kochać nasz kraj nie roz krwią nasich przodków skropióny. Tam była dyscyplina i szacunek do osób starszych. Tam sie w dómu ojczystym musiało pracować i posłóchać ni jyny tatów, ale aji nauczycieli. Tam we szkole mie zbił pón nauciciel za to, żech powiedziała że to ni Stalin, ale Pan bóg z aniołami czuwo nad naszym snem.-,, Ty Janosiku w spódnicy, ja ci pokażę…” Nó i tak Szanowni Czytelnicy ,,Tramwaju”. Posyłóm Wóm tam życzyni, aby sie Was zdrowi za łobie rynce dzierżało i nigdzi Wóm z dómu nie uciekało. Było mi miło sie z Wami powozić w ,,Tramwaju”. Waszo Jewka Trzyńczanka z drugi stróny Olzy was pozdrowio.


text:
Ako smy njedawno spominali na 100. narodny źeń dr. habil. Frida Mětška, njeběšo dosć casa, aby pśedstajili, z kim wšykno jo měł intensiwne zwiski stawizniskeje a narodneje wěrnosći dla, ga běšo jich w tu- a wukraju bejnje wjele. Mjazy nimi radna licba dolnoserbskich luźi, lěc burska, ceptarska abo fararska inteligenca. Wón rozmějašo jich ako spušćobne znanki casowych a serbskich tšojenjow, wóni běchu za njog žywa wopšawdnosć a žrědło za wědomnostne źěło.
Jaden z nich běšo Fryco Grěšeńc/Friedrich Greschenz (1891-1965), znaty drje z měnjatym žywjenim a jadnanim, ale nic jano za Fr. Mětška wěrny informator.
Z nadawkom do Wětošowa
Zachopjeńk 1958 dostach wót Mětška nadawk se wuderiś do Wětošowa a nazběraś pla Fr. Grěšeńca za njogo daty a informacije. Mimo swójich pšašanjow tłocašo mě a do ruki pśirucny list: Luby tow. Grěšeńc! Młody wucabnik Pětr Janaš pśiźo w mojim nadawku z někotarymi historiskimi pšašanjami k Tebje. Ja by Tebje pšosył, aby jomu kśěł trjebne informacije daś. Wjele dobrego a postrow Twoj Mětšk, 27.1.58


text:
Serbske ewangelske towarstwo (SET) a Serbski wosadny zwjazk stej wot 22. do 24. oktobra 2021 na serbski ewangelski kónc tydźenja do Hainewalde w Žitawskich horinach pod hesłom „Hojenska woda žiwjenja” přeprosyłoj. Wobdźěliło je so 36 dorosćenych, dźěći a młodostnych. Na tutym zetkanju su so nowe myslički wo pohłubšenju wědy maćernorěčnych dźěći wuměnili. Serbski informator je so z wobdźělnicu dr. Christianu Piniekowej wo tutym serbskim swjedźenju rozmołwjał.
Wo kajkim pohłubšenju wědy dźěći ze serbskej maćernej rěču, kotrež njebydla we Łužicy, je so na swójbnym schadźowanju Serbskeho ewangelskeho towarstwa rěčało?
SET spyta Serbski ewangelski kónc tydźenja (SEKT) tak organizować, zo ma wjele zwjazkowych krajow hromadźe prózdniny. Tehodla chcemy so klětu zaso rytmusej jutrownych prózdnin wróćić. Čehodla? Zo bychu so tež serbske swójby, kiž zwonka Łužicy a Sakskeje bydla, na nim wobdźělić móhli. Wšako skići so za nich na serbskim kóncu tydźenja jedna z rědkich móžnosćow, zo połnu imersiju dožiwja. Je dźiw, kak derje dźěći a młodostni serbsce rozumja a rěča. Tuž wězo starši mjezsobu rozmysluja, kak móhli tomu polěkować. Sama wobdźělu so jara rady jako serbska křesćanka a mjeztym tež jako wowka na tutym kóncu tydźenja, kiž widźi swoje serbske wnučki zwonka serbskeho sydlenskeho ruma wotrosć.
Što měniće wo přewjedźenju njedźelskich šulow serbskich maćernorěčnych dźěći zwonka Łužicy a hdźe byšće sej jedne tajke předewzaće předstajili?
To by jedna forma była, zo bychu so serbske dźěći zetkali, zo bychu serbsce ertnje wuknyli rěčeli ale tež, zo bychu serbsce čitać a pisać nawuknyli. Sama dožiwich za swój čas na Serbskej rozšerjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje/Budyšinje, zo pósłachu jednoho hólca pochadźacy z Nawkec swójby z Kamjenicy (tehdy Karl-Marx-Stadta), byrnjež wuběrnje serbowaše, do B-rjadownje, dokelž – hišće – serbsce pisać njemóžeše. To rěka, tam wučeše so serbšćina kaž cuza rěč (tutón z němčiny pochadźacy wuraz so mi hišće ženje spodobał njeje), a tamne předmjety hłownje němsce. Wón bě wězo podžadany, husto přebywaše w přestawkach a při wólnočasnych aktiwitach w našej serbskej rjadowni. To bě za njeho zrudna situacija, tak to hižo tehdy začuwach.
Tola wróćo k SEKTEJ. W mjezsobnych wólnych rozmołwach zrodźi so mjez druhim myslička tak mjenowach njedźelnych šulow, ale tež myslička šulerskeje wuměny – nic do wukraja ale do Łužicy na serbski gymnazij abo na srjedźnu šulu. Poł lětne přebywanje pak pola přiwuznych, pak pola hóstnych šulerjow a staršich, pak w internaće. To byštej wurjadnej móžnosći byłoj, serbskosć dožiwić, styki a přećelstwa skrućić. Kaž sym słyšała, su w Lipsku wěsty čas formu njedźelneje šule pěstowali a nochcyła wězo zabyć towarstwo Stup dale w Drježdźanach, hdźež dožiwich před wjace hač dźesać lětami zarodk dźensnišich serbskich kubłanskich aktiwitow we hłownym měsće Swobodneho stata. Tradicionelnje wšak bě serbska komjuniti tam wosebje sylna.
A serbscy šulerjo a šulerki wotwonka bychu swoje unikatne nazhonjenja sobu přinjesli. Prašenje je, hač a štó by na přikład wupisał na přikład trěbny šulerski stipendij a wěc organizatorisce do rukow brał. Njejsym měnjenja, zo je droha jednočarowa do Łužicy, ně Serbja we Łužicy bychu sej dyrbjeli Serbow, bydlacych zwonka njeje, jara wažić. Šulerska wuměna by zawěsće była tej abo tamne swójbje tež pohon, serbske kubłanje njezanjechać.
Njeměniće, zo je zajim přeniski?
Što rěka w mjeńšinje „přeniski”? Kóždy a kóžda je wažna, tuto myslenje je potencial mjeńšiny. A hdyž by hóstny šulski wopyt móžny był a so tež radźił, by so to wokoło powědało a wjace zajimcow by so přinamakało. Jedyn abo dwě šulerce kóžde pjeć lět by po mojim zdaću hižo jara wužitne wjele wužitka za wobě stronje było wunjesło.
Hladajće na stipendij za jedynlětny studij sorabistiki – kelko Serbam přichilenych abo samo na polu serbskeho dźěłacych je mjeztym aktiwnych. Tu maće najlěpši přikład. Znaju tež tam spočatki: z rostlinki je mjeztym krasny štomik narostł.
Štó by móhł tajku ideju zwoprawdźić a kak by so móhło to po Wašim měnjenju financować?
Wo tym by so cyle praktisce rěčeć dyrbjało. Załožba by měła pjenjezy, Domowina jako towarstwo ze swojimi subgremijami by organizaciju přewzała, kultusowe ministerstwo w Sakskej a kubłanske ministerstwo w Braniborskej byštej podpěrowałoj zwoprawdźenje a wotpowědnej šulskej zarjadaj wotpowědnu pomoc skičałoj. – To je wězo moje cyle wosobinske přeće.
Što měniće wo přebywanju šulerjow z druhich krajow Němskeje w Budyskim šulskim centrumje (Gymnazij, srjedźna šula) poł lěta? By so to móhło docyła zwoprawdźić?
Iniciatiwam na městnje z boka swójby abo eksistowaceje komjuniti, by slědowała podpěra při serbskim kubłanju z a we Łužicy slědowała. Haj, widźu jara dobre šansy za tajku móžnosć wšědneho nałožowanja serbskeje rěče we najwšelakorišich žiwjenskich wobłukach.
Wutrobny dźak za interview!


text:
Chrósćicy
Chrósćicy (němsce Crostwitz) su wjes a gmejna w Hornjej Łužicy, kotraž leži w serbskich Horjanach něhdźe dwanaće kilometrow wuchodnje města Kamjenc w katolskim jadrje serbskeho sydlenskeho ruma. Gmejna słuša k zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe” a ma něhdźe tysac wobydlerjow, z kotrychž wjace hač połojca we wsy samej bydli.
Wjace hač 90 % ludnosće wobknježi serbšćinu a němčinu a wjele wobydlerjow ma serbšćinu jako maćeršćinu. Žiwe nabožne žiwjenje słuša k serbsko-katolskej tradiciji. W ludowym erće so husto praji, zo su Chrósćicy srjedźišćo serbskeje Hornjeje Łužicy.
StawiznyWobdźěłać
Wjes so k prěnjemu razej w lěće 1225 jako Crostiz naspomni, bě pak hižo do toho wobsydlena, kaž dopokazuja štyri narowne kamjenje z 11. abo 12. lětstotka, kotrež słušeja k najstaršim wobchowanym swědkam křesćanskeje wěry w Hornjej Łužicy.
W aprylu 1945, w druhich kónčinach běše Druha swětowa wójna hižo dokónčena, wotměwachu so w Chrósćicach wojowanja mjez wojerstwom juh, někotrymi SS-jednotkami a Čerwjenym wójskom. Pomnik na Fulkec hórce w Chrósćicach wopomina woporow, kotřiž běchu předewšěm pólscy wojacy. Dnja 10. meje 1945 (jenož pjeć dnjow po skónčenju poslednich wójnskich aktiwitow) so najwažniše serbske towarstwo Domowina znowazałoži.
Wjesne dźěleWobdźěłać
Ke gmejnje słušeja wjeski Hórki (Horka), Chrósćicy, Kopšin (Kopschin), Kozarcy (Caseritz), Nuknica (Nucknitz) a Prawoćicy (Prautitz).
KubłanjeWobdźěłać
Kubłanje w Chrósćicach a wokolinje započina so hižo w pěstowarni: w serbskej pěstowarni „Chróšćan kołć". Tuta pěstowarnja w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa wobdźěluje so na WITAJ-projekće k zdźerženju serbskeje rěče. Witane su tu wšitke serbske a němske dźěći w starobje wot 6 do 10 lět.
Serbska zakładna šula „Jurij Chěžka” je tohorunja do WITAJ-projekta zapřijata. Srjedźna šula „Jurij Chěžka” so w lěće 2003 po wjele demonstracijach dla małeje ličby šulerjow zawrě.
W lěće 2002 zakónči so twar starownje swj. Ludmile. Wot tutoho časa sem wita starownja wšěch pomocy potrěbnych starych ludźi.
Kultura a wobhladanja hódneWobdźěłać
Chrósćicy leža w juhozapadźe sydlišćoweje kónčiny Serbow w Hornjej Łužicy. Při kromach pućow pokazaja křiže, modlerske stołpy a serbske napisma (na přikład wjesne tafle abo mjena pućow) žiwosć serbskeje rěče a kultury, kotraž nosy husto katolski raz. Serbske tradicije so wosebje w Chrósćicach a w kónčinje dokoławokoło jara hladaja, tak zo so tu kóžde lěto chodojty pala, meje mjetaja, ptački kwasuja a swjateho Měrćina swjeći. Tež wjacezaměrowa hala „Jednota” so husto za kulturelne poskitki wužije: wotchadnička maturantow, kóžde druhe lěto mjezynarodny folklorny festiwal Łužica, nazymske koncerty, Schadźowanka, kopańcowy turněr TCM, předstajenje ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla za dźěći a dorosćenych so w tutej hali prawidłownje wotměwaja.
1772 natwarjena farska cyrkej je kóžde lěto centralny dypk wšěch Chróšćanskich křižerjow. Po zhromadnej mši wšitkich jěcharjow jěchaja tute do susodneje gmejny Pančicy-Kukow.
Na Chróšćanskim kěrchowje bu sławny serbski spisowaćel Jurij Brězan pohrjebany.
Dalše atrakcije:
- serbska lajska dźiwadłowa skupina Chrósćicy
- dujerska kapała Horjany
- Serbski folklorny ansambl Wudwor
- stary a nowy pomnik za padłych pólskich wojakow
- Cyrkej swjateju japoštołow Symana a Judy Tadeja
- tykowany dom w Chrósćicach
- swjećatko w Prawoćicach
- postawa swj. Marije w prózdnjeńcy
WobydlerstwoWobdźěłać
Po Arnošta Mukowej statistice mějachu Chrósćicy we 1880tych lětach 538 wobydlerjow, z nich 523 Serbow (97 %) a 15 Němcow.[2] W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl ludnosće wot jenož hišće 73,9 %,[3] zdźěla přez přićehnjenje wuhnatych z něhdyšeho němskeho wuchoda po Druhej swětowej wójnje.
W lěće 1925 bě we wsy samej mjez 563 wobydlerjemi 540 katolskich (95,9 %) a 23 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 93,4 % wobydlerjow Chróšćanskeje gmejny katolskeje a 1,9 % ewangelskeje konfesije. Z tym běchu Chrósćicy gmejna z najwyšim podźělom katolikow w Budyskim wokrjesu.[4]
Gmejnske dźěleWobdźěłać
PolitikaWobdźěłać
Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej 53 (Budyšin 2) a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej 156 (Budyšin I).
Gmejnska radaWobdźěłać
Chróšćanska gmejnska rada ma tuchwilu dwanaće čłonow. Komunalne wólby poslednich lět mějachu slědowace wuslědki:[6]
Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2019 slědowace radźićeljo a radźićelki:
- Swobodni wolerjo gmejny Chrósćicy: Roman Nuk, Marian Korjeńk, Jurij Kokla, Beno Hojer, Michał Šrajer, Michał Wowčer
- CDU: Jan Wjesela, Benedikt Wjenk, Katharina Jurkowa, Uwe Macka, Guido Herman
- Chrósćicy doprědka: Dawid Wróbl[7]
WjesnjanostaWobdźěłać
Čestnohamtski wjesnjanosta Chrósćic je Marko Kliman (CDU). Wón bu dnja 7. junija 2015 z 87,2 % hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Maćija Brycki wuzwoleny. Wolerske wobdźělenje wučini 46,8 %.[8] Při komunalnych wólbach 2022 bu z 92,3 % w zastojnstwje wobkrućeny (wobdźělenje: 52,9 %).[9]
WobchadWobdźěłać
Přez Chrósćicy wjedźe statna dróha S 101 (Biskopicy–Rakecy), kotraž je sewjernje wsy jako „serbski highway“ znata. Z wuchoda přińdźe S 98 (Njeswačidło–Chrósćicy), kotraž so tule skónči. Wokrjesne dróhi zwjazuja wjes z Pančicami, Njebjelčicami a Haslowom.
Při busowym zastanišću na nawsy zastawaju regionalne busy linijow 186 (do Kamjenca a Ralbic), 195 (do Worklec, Róžanta, Hórkow) a 196 (do Njebjelčic, Róžanta, Sernjan).
WobrazarnjaWobdźěłać
WosobinyWobdźěłać
Tule so narodźiliWobdźěłać
- Donat Józef Ćěsla (1614–90) – duchowny, spisaćel
- Jan Józef Ignac Freišlag ze Šmidentala (1669–1743) – duchowny a nabožinski prócowar
- Jakub Jan Józef Wóski z Baerenstamma (1692–1771) – biskop
- Mikławš Jakub Fulk (1754–1829) – duchowny, katolski rozswětler a nabožinski prócowar
- Jurij Kislink (1788–1869) – pastyr, twarc časnikow a sykawow
- Jakub Pjech (1797–1870) – farar a kulturny prócowar
- Jakub Kral (1828–1911) – wučer, domiznowědnik a ludowy spisowaćel
- Józef Božidar Lajder (1847–1937) – prawiznik a spisowaćel w młodych lětach
- Jakub Skala (1851–1925) – duchowny, katolski kulturny prócowar a předsyda Maćicy Serbskeje
- Jurij Winger (1872–1918) – farar, spisowaćel a přełožowar
- Pawoł Wićaz-Chróšćanski (1901–33) – ratarski dźěłaćer, redaktor a basnik
- Pawoł Völkel (1931–97) – slawist, słownikar, wudawaćel a přełožowar
- Měrćin Völkel (1934–2007) – kulturny wědomostnik, publicist
We wsy skutkowaliWobdźěłać
- Jan Michał Haška (1778–1854) – farar a nabožinski spisowaćel; 1802–24 kapłan a 1824–34 farar w Chrósćicach
- Michał Kokla (1840–1922) – burski kubler a zapósłanc Sakskeho krajneho sejma; bydleše w Chrósćicach a organizowaše tamniše towarstwowe žiwjenje
- Pětr Hila (1860–1932) – wučer a kantor; wot 1880 w Chrósćicach, přez 40 lět dirigent spěwarskeho towarstwa Jednota
- Jan Just (1869–1922) – farar a kulturny prócowar; 1894–1908 kapłan w Chrósćicach
- Marja Kubašec (1890–1976) – spisowaćelka; wot 1911 do 1925 wučerka w Chrósćicach
- Jurij Wuješ (1905–1968) – wučer, redaktor, basnik, dramaturg; wot 1926 do 1929 w Chrósćicach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2021; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 96. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 251. [681 wobydlerjow, z nich 391 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 0 z pasiwnymi, 112 serbskich dźěći a młodostnych, 178 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Wuslědki censusa 2011 za Chróšćansku gmejnu: Nabožina
- ↑ Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Chrósćicy (němsce)
- ↑ Wuslědki komunalnych wólbow dnja 26. meje 2019 w Chrósćicach na wahlen.sachsen.de
- ↑ Tole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo. W Serbskich Nowinach dnja 29. meje 2019.
- ↑ Wuslědki Chróšćanskich komunalnych wólbow dnja 7. junija 2015 na statistik.sachsen.de
- ↑ Wólbne wuslědki na wahlen.sachsen.de, wotwołany dnja 13. julija 2022 (němsce)
WotkazyWobdźěłać
- Towarstwo Domizna z.t. Chrósćicy
- Chrósćicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Biskopicy | Bóšicy | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Prōmiyń (geometryjŏ)
Prōmiyń (ôznaczany literōm r ôd łac. radius) – ôdcinek, co łōnczy postrzodek koła, ôkryngu, kule abo sfery z leda jakim pōnktym położōnym na jeji kraju, a tyż dugość tego ôdcinka. Dugość prōmiynia je w tym pripadku dycki rōwnŏ połowie dugości strzednice, co wyrażŏ formuła
Jednak w inżynieryji, abo w teoryji grafōw, prōmiyń je ôdcinek, co łōnczy postrzodek jakij ino figury abo bryły (bp. walce, wielokōnta, grafu) z leda jakim pōnktym, kery może być położōny tyż poza niōm. W takim prawie przipadku prōmiyń niy musi być ô pōłowã krōtszy ôd strzednice, a może być nawet ôd nij dugszy.
Niykej słowym „prōmiyń” ôkryślŏ sie pōłprostõ, co je anglicyzmym (angelske ray ôznaczŏ prōmiyń słōneczny i półprostõ), ewyntualnie pōłprostõ skerowanõ (z wyznaczōnym ôbrotym).


text:
Sakski centrum za kulturne kreatiwne hospodarstwo KREATIWNA SAKSKA, ludowa banka Drježdźany-Budyšin a Budyski Serbski muzej wupisaja wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE. Składnostnje je so Bosćan Nawka z kuratorku wustajenišća Andreju Pawlikowej rozmołwjał.
Knjeni Pawlikowa, što za wubědźowanjom tči?
A. Pawlikowa: Zasadna myslička bě předstajić serbske młodźinske žiwjenje. We wobłuku koncepcije wustajeńcy smy so dźeń a bóle tematice tekstilowy design zbližili. W tym zwisku smy mysl zrodźili, přehladku z wubědźowanjom zwjazać. Tak chcemy kónc septembra nimo kolekcijow pućrubarjow načasneho serbskeho designa, kaž na přikład kreacije Kornelije Sir, tež cyle nowe wudźěłki młodych a dorostowych wuměłcow wustajeć, kotrež takrjec hakle nastawaja.
Štó smě so na wubědźowanju wobdźělić?
Delnjołužiske Spěchowanske towarstwo za serbsku rěč w cyrkwi z.t. je rozesłało zjawny list nastupajo rozprawu wo ewaluaciji delnjoserbšćiny tule rěč wuwučowacym zakładnym šulam w Braniborskej. Milenka Rječcyna je so z předsydu towarstwa dr. Hartmutom Leipnerom rozmołwjała.
Z kotreje přičiny sće so jako towarstwo na tele wašnje z temu rozestajeli?
H. Leipner: Njejsmy fachowcy na kubłanskim polu, to je jasne. Mamy pak swoje ideje, što je trěbne za zjawne žiwjenje. W tym zmysle stejimy k dispoziciji jako moderator procesa, kotryž měł wšitkich potrjechenych za jedne blido zwjesć. Jako towarstwo smy tež čłon braniborskeje kubłanskeje syće. Tu mam jako prawu organizaciju, kotraž dyrbjała so wo problematiku starać a kotraž móhła něšto iniciěrować.
Sće prěnje towarstwo, kotrež je so zjawnje wuprajiło. Čehodla?
Optikarski mišter Thomas Koch ma swój wobchod na torhošću w Kamjencu. Wot 1. januara 2016 je wón předsyda Kamjenskeje cityjoweje iniciatiwy. Wikowanske zjednoćenstwo ze 67 čłonami je kóždemu přistupne. Měrćin Weclich je so z Kochom rozmołwjał.
Lisćina čłonow Kamjenskeho nutřkoměšćanskeho towarstwa saha wot mějićelow hotela „K běłemu jelenjej“, awtowych domow, pjekarnje a kwětkarnje hač ke křesćanskej knižnej stwičce a měšćanskej apotece. Mjez nimi su tež serbscy wikowarjo, kaž Cyžec črijowy wobchod a Wowčerkec kofejownja. Što je hłowny zaměr wulkeho a zawěsće z mnohimi dobrymi idejemi zestajeneho cyłka?
T. Koch: Cityjowa iniciatiwa ma wulki wotmysł, wožiwić centrum Lessingoweho města. Kaž w mnohich mjeńšich městach Sakskeje mamy problem, zo tam ze zawrjenjom wobchodow, filialow a druhich wikowanišćow žiwjenje dźeń a bóle woćichnje. Naša iniciatiwa je nastała, nutřkowne město atraktiwniše wuhotować, tak tež nastupajo nowozasydlenja, nowe wobchody abo přewzaće wobchodow.
Kak wuwiće w Kamjencu posudźujeće?
Aktualna wólbna perioda Sakskeho krajneho sejma so lětsa nachila. Z Haraldom Baumannom-Hassku, rěčnikom frakcije SPD za naležnosće Serbow, je so Axel Arlt rozmołwjał.
Što sće ze serbskopolitiskeho wida w nachilacej so wólbnej periodźe docpěli?
H. Baumann-Hasske: Bohužel njejsmy telko docpěli, kaž běchmy sej předewzali. Smy hladali, zo runje we wobłuku wědomosć a wuměłstwo na wysokich šulach połoženje za studentow polěpšamy, zajimowacych so za sorabistiku. W tym wobłuku móžeše naša ministerka Eva-Maria Stange něšto docpěć. A zasadnje smy tež spytali kubłanski poskitk wukmanić. Zo njejsmy z politiskeho wida krajneho sejma wjace činili, wobžaruju. Dyrbju přiznać, zo wjetše kroki docpěli njejsmy.
Kak wažne Wam je sakski serbski zakoń na swoju aktualnosć přepruwować?
Budyski tachantski kantor a docent za cyrkwinsku hudźbu Friedemann Böhme nawjeduje 1. serbsku kulturnu brigadu mjeztym dlěje hač dwaceći lět. Składnostnje jubileja ćělesa je so Bosćan Nawka z nim rozmołwjał.
Knježe Böhme, što Wam jubilej wosobinsce woznamjenja?
F. Böhme: To je wjeršk, na kotryž so w běhu šulskeho lěta přihotujemy. Kelkož wěm, su noty zdźěłane, tak zo móžemy přichodnje probować započeć. Do prapremjery oratorija „Hrodźišćo“ pak změjemy wjele, wjele druhich wjerškow. Na přikład wuhotujemy nalěto zhromadnje z wjacorymi partnerami koncert duchowneje hudźby w tachantskej cyrkwi, hdźež předstajimy twórbje Jana Pawoła Nagela. Potom chcemy – a to je mi wosebje wažne – 400. narodniny Budyskeje ewangelskeje wosady w Michałskej cyrkwi hudźbnje wobrubić. A w lěću podamy so we wobłuku kóžde štyri lěta organizowaneje wukrajneje wuprawy brigady do Litawskeje.
Składnostnje 50. róčnicy załoženja brigady sće rjekł, zo sće so nadawkej, nawjedować wuznamne ćěleso, z wulkim respektom bližił. Kak to dźensa wupada?
Sylwija Rječcyna, wučerka stawiznow a serbšćiny na Serbskim gymnaziju Budyšin, je za organizatoriske naležnosće brigady zamołwita. Bosćan Nawka je so z njej wo tuchwilnym stawje a přichodźe ćělesa rozmołwjał.
Knjeni Rječcyna, brigada přihotuje wulki narodninski koncert. Byšće nam přeradźiła, kajki sće jězbny plan zdźěłała?
S. Rječcyna: Ručež změjemy partitury, započinamy zwučować. Prěnja faza intensiwnych přihotow za chór zaběži hižo w zymskich prózdninach. Podamy so na probowe lěwo do Čěskeje. Dalši kompaktny blok probow budźe kónc lětnich prózdnin. Prapremjera budźe w přichodnym šulskim lěće, dokładnje 28. septembra. Dotal su tři předstajenja planowane, a to dwójce w Chrósćicach kaž tež we Varnsdorfje.
Dźěl probow w prózdninach – kak šulerjo na to reaguja?
S. Rječcyna: To mjeztym wot čłonow brigady wočakujemy. Z tydźensce jenož połdrahodźinskej probu njemóžemy naš wysoki niwow dźeržeć. Spočatnje drje běchu wo tym zas a zas diskusije, w běhu lět pak su so wšitcy na to zwučili. A jeli tón abo tamna tola raz dowola dla njemóže, namakamy rozrisanje.
Mjez wustajerjemi Choćebuskich rjemjeslniskich wikow přichodny kónc tydźenja wobdźěli so Wotrowska Wjenkec blidarnja na zhromadnym stejnišću Zwjazka serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow (ZSRP). Bianka Šeferowa je so z mějićelom blidarnje Marianom Wjenkom wo zaměrach rozmołwjała.
Što was wabi so kóžde lěto na Choćebuskich rjemjeslniskich wikach wobdźělić?
M. Wjenk: Mjeztym budźemy tam hižo wosmy raz pódla. W Delnjej Łužicy drje mamy jich mało, přiwšěm swěrnych kupcow, kotřiž naše knihi z nadawkami stajnje derje wupjelnjeja.
Kak wažne su Wam wosobinske zwiski ke kupcam?
M. Wjenk: Wosobinski kontakt je zakład zhromadneho dźěła mjez rjemjeslnikom a kupcom, bjez kotrehož prosće njeńdźe. Ze zajimcami móžeš hnydom na městnje rěčeć a konkretne nadawki wuwiwać, štož je telefonisce abo emailnje wobćežniše.
Kak sće so na wiki přihotowali? Što chceće wopytowarjam stejnišća pokazać?
Naćisk zakonja zwjazkoweho knježerstwa wo spěšnišich terminach a lěpšim zastaranju je mjez lěkarjemi a terapeutami diskusiju wuwabił. Něhdźe 200 000 napřećiwnych podpismow ze stron zwjazka psychoterapeutow je peticiskemu wuběrkej zwjazkoweho knježerstwa dóšło. Milenka Rječcyna je so z dipl.-psych. Karlom-Heinzom Untchom rozmołwjała.
Čehodla wulki dźěl lěkarjow a terapeutow naćisk zakonja njepodpěruje?
Chór Židźino je na swojej hłownej zhromadźiznje spočatk lěta noweho předsydu wuzwolił a lońše skutkowanje bilancował. Wo tym a dalšich předewzaćach ćělesa je Janek Wowčer z čłonku předsydstwa Weroniku Boswankowej porěčał.
Što běchu wjerški lońšeho skutkowanja?
W. Boswankowa: Mějachmy ze 17 wustupami wuspěšne lěto. K wjerškam słušeštej koncert na nalětnim swjedźenju Domowiny w Trjebinje a beneficny koncert Lionoweho kluba we Wojerowskej Janskej cyrkwi. Tež wustupy na serbskim programje k 750lětnemu wobstaću města Wojerec, na Serbskim ewangelskim domizniskim dnju w Blunju a na přijeću Ewangelskeje cyrkwje Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica w Choćebuzu k reformaciskemu dnjej wostanu nam w pomjatku. Wuzběhnyć pak chcu kóždolětne spěwanje pod měrowym dubom wosrjedź našeje wsy Židźinoho.
Na swojej njedawnej hłownej zhromadźiznje sće noweho předsydu wuzwolili. Kotre dalše změny su w nawodnistwje?
Dujerjo kapały Horjany budu tež lětsa zaso tójšto we Łužicy a za jeje mjezami po puću. Na kotre wjerški so runje přihotuja a što jich z Berlinom zwjazuje, wo tym je Janek Wowčer ze Sonju Hejdušcynej porěčał.
Kapała Horjany wobdźěli so wospjet z programom na Mjezynarodnym Zelenym tydźenju w Berlinje. Kak je k tomu dóšło?
S. Hejdušcyna: Smy lětsa druhi króć na Zelenym tydźenju. Kaž při kóždym kulturnym abo swjedźenskim programje dyrbjachmy so wo wustup požadać, a smy jón loni tež dóstali. Lětsa su so organizatorojo na nas wobroćili, hač njemóhli na dwěmaj dnjomaj hudźić. To nam pokazuje, zo je so naš lońši wustup poradźił.
Hdy a hdźe na Berlinskim Zelenym tydźenju dokładnje hrajeće?
S. Hejdušcyna: 19. a 27. januara sej tam dojědźemy. Piskać budźemy wobaj razaj na jewišću w hali Swobodneho stata Sakskeje 21 b. Tam móža so hosćo a zajimcy tež posydnyć, sej něšto k jědźi a piću popřeć a sej program lubić dać. Wustupimy tam trójce wob dźeń, prěni raz něhdźe w 11 hodź.
Pojědźeće z busom a zhromadnje z fanami do Berlina.


text:
Drěwcy
Drěwcy (němsce Driewitz) su wjes na sewjeru sakskeje Hornjeje Łužicy. Leža w Budyskim wokrjesu a słušeja wot lěta 1994 k Łazej.
W Drěwcach markěrujetej serbska lipa a wulki błudźenk srjedźišćo oficielneho serbskeho sydlenskeho ruma w Sakskej.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje pućowca jako Drewitz pochadźa z lěta 1509. Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki ryćerkubło we wsy samej.[2] Přez wobzamknjenja Wienskeho kongresa přidźěli so dotal k Sakskej słušacy sewjerny dźěl Hornjeje Łužicy z Drěwcami w lěće 1815 Pruskej. Saksko-pruska hranica wjedźeše přez holu južnje wsy.
Hač do lěta 1957 běchu Drěwcy samostatna gmejna a potom gmejnski dźěl Złyčina.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 202 wobydlerjej, mjez nimi 200 Serbow (99 %).[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 91 %, štož wotpowědowaše sobu najwyšemu podźělej w ewangelskej Hornjej Łužicy.[4] Ewangelscy Drěwčenjo słušeja do Łazowskeje wosady.
LiteraturaWobdźěłać
- Driewitz/Drěwcy und Lippen/Lipiny. W: Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (= Werte der deutschen Heimat. Zwjazk 67). 1. nakład. Böhlau, Köln/Weimar/Wien 2005, ISBN 978-3-412-08903-0, str. 119sl.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Łaz
- ↑ Drěwcy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 90. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [150 wobydlerjow, z nich 105 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 7 z pasiwnymi, 24 serbskich dźěći a młodostnych, 14 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazWobdźěłać
Běły Chołmc | Bjedrichecy | Drěwcy | Hermanecy | Koblicy | Lipiny | Mortkow | Roholń | Šćeńca | Tři Žony | Tyhelk | Wulke Zdźary | Wysoka | Złyčin


text:
Yno żeby sie sam żŏdyn1 niy myśloł, że po Godach2 sie ze choinki narychtuje taki syrop- tyn je ze modych pyndōw sosny, kere sie zbiyro we maju. Je w nim kans fetaminy C, roztomajtych olejōw eterycznych i je richtich3 dobry przi kucaniu4 i roztomajtych5 chorobach, kere sie na jejsiyń abo bez zima do dōm cisnōm. Dejcie yno pozōr6, kaj7 zbiyrocie te pyndy (nojlepsze to sōm te, kere majōm 5-12 cm), żeby to niy bōło kole drogi i żeby Wŏs we lesie niy chyciōł fejśter8. I niy zrywejcie za jednym razym wszyjskich ze jednyj gałyńzi, bo trza sie tyż dzielić ze strōmym9.
wiela gramōw pyndōw, tela cukru (moge być i tyn brōnŏtny10)
jak robicie to yno dlo dorosłych, mogecie tam do kŏżdyj krauzki11 dać łeżka szpyrytusu, to sie Wōm na zicher12 to niy zepsuje
Pozbiyrejcie i umyjcie pyndy (mogecie je tyż pokrajać). Przekłodejcie je we krauzie ze cukrym. Odłōżcie to na jake 3 tydnie, przelyjcie bez gaza i wlyjcie do krauzkōw. Dzieciōm mogecie dŏwać tyn syrop ôd 6 lŏt. Dlo majerantnych13 mogecie dać tam tyż łeżka szpyrytusu. Niyftorzi to pasteryzujōm, ale mie by bōło szkoda tych wszyjskich skłŏdnikōw. Trzimejcie syrop we lodōwce! I na zdrowie 😉
1nikt
2Boże Narodzenie
3naprawdę
4kaszlu
5różnych
6uważajcie
7gdzie
8leśniczy
9drzewem
10brązowy
11słoiczka
12na pewno
13dorosłych


text:
Zarozki1 na poczōntku2 Wōm powiym, że we mianie3 niy idzie ô4 nazwa składnika, ale wiejś ze keryj5 żech tyn recept6 dostoł7. Kamrat8 ôd moji Mutry9 mi padoł10, że tam majōm nojfajniyjesze abgeryjty i do tego jeszcze spaczoł11 mi na nie recept. Joł żech musioł tyż troszka pozmiyniać i nawciepowoł12 żech tam bakaliōw richtich13 na bogato, ale Wy mogecie sie jōm zrobić yno ze skōrkōm ze citrōłny i rodzynkami abo i bez dodatkōw. Recept je trocha podobny, do moji „Babki ze starego receptu” ( http://chopwkuchni.pl/?p=421 ), ale aby widać, że te stare recepty sie niy tracōm, a my cołki14 czas lubiymy maszkycić.15
Co potrza?
500 g mōnki pszynnyj
250 g masła
5 jajec
150-250 g cukru (joł żech doł mani16, ale jak lubicie barzi słodke…)
cuker waniliowy (joł żech doł arōmat, bo to tera trudno znojś cuker waniliowy, bo yno wszyjske sōm wanilinowe- jedna literka, a rōżnica srogoł17)
szklōnka mlyka
15 g proszku do pieczynia
Bakalie: joł żech doł płatki ze mandli18, rodzynki, morele, kandyzowane wiśnie i kandyzowany citrōnat19, ale mogecie sam wciepnōńć20 jake yno21 bakalie lubicie i baje22 to już Wasza wersja tyj abgeryjty ze Paniōwek
Masło, cuker, cuker waniliowy i żōłtka (wciepowane po jednym) pouciyrejcie na gładkoł masa- joł to robioł mikserym i wciep żech wszyjske żōłtka na rołz23, bo żech je zgniōły24 😉
Do tego przidzie mōnka, proszek do pieczynioł, mlyko i ubite na piana biołka. Pomału sie to rozmiyszejcie, wlyjcie do formy- mogōm być 2 mańsze25 podłużne, jedna wiynkszoł abo ôkrōngłoł26.
Bratruła27 rozgrzyjcie na 180 stopni i wrojście28 tam nasza abgeryjta na godzinka. Pod kōniec mogecie jōm dziubnōńć jakōm29 wykałaczkōm i ôbejrzeć, czy sie niy kleji dō ni jeszcze surowe ciasto. Jak bydzie niyôbklejōno, to wiycie, że mogecie abgeryjta wyciōngać ze bratruły, ôchōdzić30 i brać sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1zaraz
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3nazwa
4ô= ło
5której
6przepis
7dostałem
8kolega
9mamy
10powiedział
11załatwił
12nawrzucałem
13naprawdę
14cały
15jeść słodycze
16mniej
17duża
18migdałów
19to kandyzowana jedna z odmian cytryny
20wrzucić
21tylko
22będzie
23raz
24leniwy
25mniejsze
26okrągła
27piekarnik
28włóżcie
29jakąś
30ostudzić


text:
Taki szałołt to sie moge przidać i na Ostatki jako tzw. zagrycha, i na Popielec jako danie postne. Jak jeszcze by tak pomyśleć ło tym, że zeler naciowy i jabko niy majōm za kans1 kalorii, to mōmy danie richtig2 postne. A keby tak zmiynić majōnez na jogurt i wszysko drobno pokrajać, to mołcie hekele3 fitness. Joł tam wola jednak majōnez, bo łon nōm lepi połōnczy te składniki. Ślydź je słony, jabko słodke, zeler leko ostrzyjszy, łogōrek kwaśny, a wszystko razym… już mi we brzuchu burczy 😉
Co potrza?
5 płatōw matiasa (idzie to tyż zrobić ze normalnym śledziym solōnym, yno, że bajecie4 mieli trocha wiyncyj roboty ze czyszczyniym)
5 łodygōw zelera naciowego
1-2 jabka
3-5 łogōrkōw kiszōnych (zależy jake sōm sroge,5 joł żech doł 5, bo miołech take małe pyrtki)
trocha pokrōnego sznitlochu6
pieprz
przed podaniym 2-3 łeżki majōnezu
Matiasy to sōm heringi7 (a niyftorzi na nie gołdajōm tyż harynki), co to sie je chyto8 we maju jeszcze przed piyrszym zeksym.9 Idzie pedzieć, że to sōm same dziywice- a że łone sōm nojlepsze, to wiedzioł nawet Drakula, co to sie niby na śledziowe dziywice niy ciepoł, ale na te ludzke to już ja 😉
Pamiyntejcie, żeby je noprzōd10 porzōndnie wymoczyć- te matiasy, a niy dziewice- i połra razy zmiynić woda. Jak już śledzie bydōm fertich, to potyn trza yno wszysko fajnie pokrajać, wciepnōńć trocha pieprzu, nim bajecie jejś trocha majōnezu i szlus.11
Niy ma sam żołdnego wydziwiania, a jak sie już chycicie za tyn szałołt, to za chwila go niy bydzie… smacznego 🙂
1dużo
2naprawdę
3http://chopwkuchni.pl/?p=436
4będą Państwo
5duże
6szczypiorku
7śledzie
8łowi
9seksem
10najpierw
11koniec


text:
Sernjany (jb/SN). Wjesny swjedźeń w Sernjanach słuša mjeztym ke klasikarjam lěćnych swjedźenjow na serbskich wjeskach. Tón drje so jenož kóžde druhe lěto wotměje, za to pak so wjesnjenjo a hosćo ćim bóle na njón wjesela.
Hižo pjatk wječor zetkachu so wohnjowi wobornicy k wubědźowanju. Telko kaž hišće před lětami drje so tučasnje hižo njewobdźěla, dohromady pak přichwata pjeć cyłkow, zo bychu w hašenju mocy měrili. Najspěšniša wobora po dwěmaj přechodomaj bě Salowska, druhe městno wobsadźi Smjerdźečanska a bronzowu medalju wudoby sej domjacy team ze Sernjan-Róžanta. Wotrowčenjo a Pěskečenjo slědowaštej na městnomaj štyri a pjeć. Po mytowanju přizamkny so filmowy wječor při Klóšterskej wodźe. Tónraz pokazachu bayerski krimi z mjenom „Leberkäsjunkie“.