text:
Panczkraut je do ślōnski1 kuchni jak Mōna Liza do Luwru- jak żejście go niy jedli, to psińco2 ô3 ni4 wiycie. Piyrwy5 niy bōło ślōnski rodziny, co by go aby rołz6 za tydziyń niy miała na stole. U moji7 Mutry8 w dōma bōł9 pōnojś10 w kołżdo11 sobota. Nojlepszym kamratym12 panczkrautu sōm karminadle, choć joł żech sie go zjołd13 ze pieczōnym wōsztym14 i tyż bōło dobre. I jak kołżdo reprodukcja Mōna Lizy wyglōndo trocha inaczyj, tak niy ma jednego receptu15 na panczkraut. Kołżdo gospodyni abo kuchołrz mo swōj i bez to mogecie16 sie szczelić połra17 roztomajtych18 wersji tyj ciapkapusty.
Co potrza?
kartołfle19– moge ich być tyla samo co kapusty, ale pamiyntejcie, że przi takim panczkraucie to sie wszysko warzi na ôko 😉
kapusta- joł żech go robiōł ze kiszōnōm, ale idzie zrobić tyż ze świyżōm (stare kuchary dołwajōm dō ni trocha octu, żeby bōła fajnie kwaskowato)
I tera, jak idzie ô dodatki, to tyż mołcie połra wersji:
Kartołfle i kapusta uwarzcie we ôsobnych gorkach. Jak już kartołfle bydōm miynke, to ôdcedźcie je i posztamfujcie24. Wciepcie do tego ôdcedzōno kapusta i przismażōno wyndzonka abo wyndzonka przismażōno ze cebulom i wymiyszejcie. Dosmakujcie25 solōm i pieprzym… i fertich26.
Kebyjście chcieli sie zrobić ta ajnbryna, to na patelnia wciepcie trocha fetu, mōnki i leko jōm zbrōnołćcie27, gichnijcie28 do tego trocha wody i wciepcie do kartołfli i kapusty. Jak byście niy mieli fetu, to mogecie jōm tyż zrobić na maśle klarowanym- taki panczkraut bydzie idealny we piōntek do pieczōnyj ryby. Smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u
2nic
3ô= ło
4niej
5dawniej
6raz
7mojej
8mamy
9był
10podobno
11każdą
12kolegą
13zjadł
14kiełbasą
15przepisu
16możecie
17kilka
18różnych
19ziemniaki
20boczek wędzony
21zasmażka
22smalec
23mąka
24utłuczcie
25doprawcie
26gotowe
27przysmażcie
28nalejcie


c: text/html

text:
Bruksela
Spůłrzyndne: 50°50' N 04°21' E
Bruksela (fr. Bruxelles, niderl. Brussel, mjym. Brüssel) – mjasto a stolica Belgije a Uńje Ojropejskij, pouožůne we střodkowyj tajli kraju nad řykům Senne.
Krům mjasta na prawach gminy, mjanym Bruksela uokreślo śe tyž rygjůn stouečny Bruksela, kery skupjo tyž 18 inkšych gmin (mjyndzy inkšymi Anderlecht, Etterbeek, Sint-Gillis, Uokkel, Schaarbeek) a mo ůngyfer 1 mln. mjyškańcůw. Aglůmeracyjo brukselsko (w syńśe geůgrafičnym) uobejmowo tyž pewno ličba gmin flamandzkych.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wikipedyjo:Jak sprowjać artikle?
Tyn poradńik mo charakter "wartkigo" wprowadzyńo do tworzyńo artiklů, kery nado śe lo anfangerůw. Uobrazuje uůn tworzyńy hasłůw we pigůłce.
Tworzyńy nowych hasuůw[edytuj zdrzōdło]
Nojsůmprzůd trza rozpoczůńć artikel. Coby to zrobić, mogesz wypełńić půńiższo luka mjanym Twojigo artikla:
lebo wćepnůńć we pasek adresa w twojej sznuparce internecowyj tyn tekst:
http://szl.wikipedia.org/wiki/sam mjano artikla
Kedy to zrobisz, uodymkńe śe taki fynsterek ze nagůwkym Sprowjosz (nazwa artikla). Sztartńynće nowygo artikla je tyž mogebne bez wćepańy uůnygo mjana do sznuparki pů lewyj a naćiśńynće knefla Sznupej. Sam uodymkńe śe uokno s wyńikůma sznupańo, a na wjyrchu bydźe czyrwůny link - trza na ńigo naćisnůnć.
Struktura hasła[edytuj zdrzōdło]
Ńim napoczńysz tworzić artikel, uobrzirej Lista ze sztandardůma artiklůw a posznupej, czy je sam twojo zorta artiklůw. Sam moges nojść ekstra informacyje ńykerych zortach artikli.
Ńy trza jyno wćepać teksta artikla, coby bůło do porzůndku. Uobocz se jako bajszpil jedno s hasłůw - kożde ma na poczůnku porubjyńy słowa, we śe linki do inkszych artiklůw, a na kůńcu katygoryjo. Dejmy na to, co mosz uochota napisać uo Gdańsku. Przigotowoł żeś wpjyrw tekst, kery choćołbyś uopublikować na Wikipedyji:
Gdańsk, (kaszubsko godka: Gduńsk, mjymjecko godka: Danzig, łaćina: Gedania, Dantiscum, jidisz דאַנץ – danc) – mjasto w Polsce nad Morzym Bołtyckim, zołożůne we 997 roku, stolica wojewůdztwa pomorskigo a archidjecezyje gdańskij. Gdańsk je tyż mjastym krůlewskim a hanzeatyckim. Terozki je jednym s nojsrogszych polskich miast.
Mosz tedy jyno surowy tekst hasła, kere trza dali redagować! Nojsůmprzůd dejmy porubjyńy na pjyrsze słowo - trza je uobjůnć mjyndzy take potrůjne sztrichy:
'''Gdańsk'''
Co do nům efekt:
Gdańsk
Nazwy we inkszych godkach daj we podwůjne sztrichy:
kaszubsko godka: ''Gduńsk''
Co do nům efekt:
Gduńsk
Trza jeszcze dać linki do inkszych artiklůw. Jako bajszpil damy link do zajty uo kaszubskij godce:
[[kaszubsko godka]]
Co do nům efekt:
kaszubsko godka
Eli trza dać link do zajty uo inkszej nazwje, jako bajszpil do zajty uo mjeśće to trza:
[[mjasto|mjeśće]]
Co do nům efekt:
mjeśće
Jeszcze trza nom dać kategoryje, coby można bůło gibko znaleźć zajty:
[[Kategoria:Mjasta]]
Momy wjync:
Gdańsk, (kaszubsko godka: Gduńsk, mjymjecko godka: Danzig, łaćina: Gedania, Dantiscum, jidisz דאַנץ – danc) – mjasto w Polsce nad Morzym Bołtyckim, zołożůne we 997 roku, stolica wojewůdztwa pomorskigo a archidjecezyje gdańskij. Gdańsk je tyż mjastym krůlewskim a hanzeatyckim. Terozki je jednym s nojsrogszych polskich miast.
W wikikodzie wyglůndo tak:
'''Gdańsk''', ([[kaszubsko godka]]: ''Gduńsk'', [[mjymjecko godka]]: ''Danzig'', [[łaćina]]: ''Gedania'', ''Dantiscum'', [[jidisz]] ''דאַנץ – danc'') – [[mjasto]] w [[Polska|Polsce]] nad [[Morze Bołtyckie|Morzym Bołtyckim]], zołożůne we 997 roku, stolica [[wojewůdztwo pomorskie|wojewůdztwa pomorskigo]] a archidjecezyje gdańskij. Gdańsk je tyż mjastym krůlewskim a [[hanza|hanzeatyckim]]. Terozki je jednym s nojsrogszych polskich miast.


text:
Nowotwar pěstowarnje „Krabat“ w Čornym Chołmcu, kotraž je w nošerstwje Dźěłaćerskeho dobroćelstwa (AWO) postupuje. Dźěła chcedźa hač do decembra zakónčić. Tuchwilu derje w planje leža, dźěći maja klětu w januarje přećahnyć, rjekny Wojerowski měšćanosta za komunalne posłužby, šule, kulturu a socialne Mirko Pink w rozmołwje z Andreasom Kirschku za Serbske Nowiny.
Kotre dźěła sće wotzamknyli?
M. Pink: Zakónčili smy předewšěm zemske twarske dźěła a betonowe a murjerske dźěła za hruby twar. Nimale hotowe su třěchikryjerske dźěła. Tež nutřkowny wutwar derje postupuje.
Kelko cyłkowny projekt płaći?
M. Pink: Cyłkownje něhdźe dwaj milionaj eurow to stej. Dźesać procentow twarskeje sumy přewozmje AWO jako twarski knjez a nošer kubłanišća. Zbytne nimale 1,9 milionow eurow su po 75 procentach spěchowanske srědki z programa za wjesne wuwiwanje, a 25 procentow přida město Wojerecy. Wšako smy próstwu wo spěchowanje zapodali. Přidatnje přewostaji AWO 5 000 eurow za wuhotowanje wonkowneho areala.
Dochadźa k wyšim kóštam?
Heinrich Schleppers je zastupowacy rěčnik dźěłoweho kruha za serbske naležnosće Budyšina. Měšćanski radźićel frakcije CDU, z kotrymž je so Carmen Schumann rozmołwjała, ma wosebity poměr k serbskosći.
Što je Was pohnuło so w tymle dźěłowym kruhu angažować?
Składnostnje 30. róčnicy załoženja Smolerjec kniharnje w Budyšinje wuhotuje předawanišćo LND sobotu, 2. oktobra, dźeń wotewrjenych duri. Cordula Ratajczakowa je so z nawodnicu Smolerjec kniharnje Annett Šołćic rozmołwjała.
Hižo wokoło poprawneje róčnicy, 4. měrca, w času lockdowna sće mi přeradźiła, zo planujeće „mały dźakny swjedźeń za čitarjow, kupcow a awtorow“. Tón je so po zdaću k cyłodnjowskemu zarjadowanju wuwił, hdyž na program hladam. Čehodla?
A. Šołćic: Chcemy so tón dźeń wšěm našim kupcam z wosebitymi literarnymi chłóšćenkami dźakować. Tuž poskićamy němskorěčne zarjadowanje runje tak kaž čitanje w serbskej rěči. Tež dźěći móža so na zabawne čitanje wjeselić. A kaž je to na narodninach z wašnjom, chcemy sej připić a tuž witamy kóždeho hosća ze škleńcu sekta, brěčki abo wody.
Kak program konkretnje wupada?
Chór Lipa a Křesćansko-socialny kubłanski skutk Sakska přeprošujetej njedźelu popołdnju na nazymski koncert na zahrodźe Zežiwjenskeho a zeloweho centruma w klóštrje Marijinej hwězdźe w PančicachKukowje. Cordula Ratajczakowa je so z dirigentku Lipjanow Jadwigu Kaulfürstowej rozmołwjała.
Waš tradicionalny nalětni koncert je so koronakrizy dla lětsa na nazymski změnił – je to špatna abo dobra powěsć?
J. Kaulfürstowa: Wjeselimy so, zo móžemy zaso prawje koncertować. Smy lětsa hižo Božu mšu we wobłuku putnikowanja do Róžanta 8. septembra hudźbnje wobrubili runje tak kaž prěnje swjate woprawjenje w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje. W zymje běchmy zwučować přestali, wot apryla činjachmy to zaso digitalnje a wot junija smy prawidłownje hromadźe pod hołym njebjom z wulkimi wotstawkami probowali – a to w Jaworje. To bě hinaše zwučowanje hač hewak, ale rjenje, zo bě scyła móžne.
Lipjenjo zajutřišim tež z chórom Worklečanskeje wyšeje šule zhromadnje spěwaja. Kak sće mysličku zrodźili?
Maja łužiske krajiny po wudobywanju wuhla potencial na titul swětoweho namrěwstwa? Wo tele prašenje dźěše minjeny tydźeń na konferency wědomostnikow w Choćebuzu. Pozadk je projekt „LIL-studija swětowe namrěwstwo Łužica“ Serbskeho instituta (SI), Braniborskeje techniskeje uniwersity Choćebuz-Zły Komorow (BTU) a Institute for Heritage Management (IHM) (SN rozprawjachu). Cordula Ratajczakowa je so ze sobudźěłaćerku projekta Heidi Pinkepank (BTU) rozmołwjała.
Konferenca je so z ekskursiju do łužiskeje jamy zakónčiła. Hdźe sće čehodla byli?
Hłowna wólbna zhromadźizna Domowinskeje župy „Handrij Zejler“ budźe jutře w załoženskim domje narodneje organizacije, na žurli Kulturneje fabriki we Wojerecach. Do toho je so Axel Arlt z rěčnicu župneho předsydstwa Gabrielu Linakowej rozmołwjał.
Wólbna doba ma dwaj wotrězkaj, prěni z wuzwolenym županom, tamny z Wami jako rěčnicu. Bě dźěławosć předsydstwa tohodla wobsahowje wobwliwowana?
G. Linakowa: Smy we wšědnym dźěle župneho předsydstwa kontinuitu zwoprawdźili. Dotalny župan je dale w gremiju sobu dźěłał. Mi jako rěčnicy je wažne, zo jako skupina we wšěch praktiskich prašenjach hromadźe dźěłamy. Tak móžachmy na přikład zahajenje Lěta župow ze swjatočnym zarjadowanjom k stoćinam župow we Wojerowskej radnicy wuspěšnje přihotować.
Što běchu wjerški župneje dźěławosće?
We wobłuku rjadu Serbskeho ludoweho ansambla „Zynki a linki“ wuhotuja fletistka Marie-Luisa Fryčowa, bubnar Benedikt Sauber a dźiwadźelnica Božena Bjaršec jutře, srjedu a zajutřišim hudźbno-literarny wječor w Budyšinje resp. Lejnje. Teksty Jana Larasa měješe poprawom Katka Krygarjec čitać, kotraž pak schorjenja dla krótkodobnje pódla być njemóže. Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.
Knjeni Krygarjec, što je Was pohnuło program sobu wuhotować?
K. Krygarjec: Přez tři róžki – kaž je to w serbskej Łužicy často z wašnjom – je naprašowanje SLA ke mni dóšło. Njetrjebach scyła rozmyslować a připrajich bjez toho zo bych konkretneje wědźała, kotre teksty dramaturgiski wotrjad domu naposledk wuzwoli.
Studujeće tuchwilu w Zinnowitzu na dźiwadźelnicu. Kak su wam Waše znajomosće, kotrež sće sej dotal přiswojiła, nastupajo program pomhali?
Kak dołho chcedźa zamołwići w našim kraju poprawom hišće twjerdźić, zo njewobsteji winowatosć šćěpjenja pře koronawirus? Hdźežkuli hladaš, so pokazuje, zo dźe wuwiće cyle jasnje do směra t. mj. „3G“- abo „2G“-prawidła, zo ma kónc z darmotnymi testami być, abo nješćěpjenym w karantenje žana mzda njepřisteji, kaž su wčera w Sewjerorynsko-Westfalskej namjetowali a wo čimž je tež rěč w druhich zwjazkowych krajach. Prjedy abo pozdźišo su nješćěpjeni nuzowani so šćěpić dać. Sym za to, ludźom sprawnosć rjec. Město toho so politikarjo dale wija a wurěčuja. Na jednym boku twjerdźa, zo je to dobrowólny rozsud kóždeho jednotliwca, na tamnym boku wótře wo tym rozmysluja, hdźe maja přichodnje jenož hišće šćěpjeni, wustrowjeni abo testowani přistup měć. A najpozdźišo, hdyž dyrbja ludźo za kóždy test 20 eurow a hišće wjace płaćić, je za wulki dźěl ludnosće tež tale móžnosć z blida. Njerěču ani wo tym, zo budu potom wosebje ći ze snadnymi dochodami potrjecheni. To płaći na přikład za tych, kotřiž su wšědnje na ćah abo bus jězby na dźěło dla pokazani.
Zajutřišim, sobotu, přeprosy Statna studijna akademija Budyšin na dźeń wotewrjenych duri. Z direktorku prof. dr. Barbaru Wuttke je so Axel Arlt rozmołwjał.
Kotre poselstwo chce zarjadowanje wosrjedź koronapandemije posrědkować?
B. Wuttke: Dźeń wotewrjenych duri smy minjene połdra lěta dwójce online přewjedli. To pak na přeco njedosaha, zo bychmy potenciale a fasety našeho dualneho studija wobšěrnje předstajili. Dokelž móžemy za studij wokomiknje naše durje zaso realnje wotewrěć, měło tomu tež sobotu, 11. septembra, tak być, a to za tych, kotřiž so za studij zajimuja. Wězo budźemy jako zamołwići jednacy hosćićeljo hygienowe postajenja z našeje strony striktnje nałožować a na nje dźiwać. Wosobinski zaćišć wo studijnej wokolinje pak njemóžeš z ničim narunać.
Kak je Waše kubłanišćo pandemiju dotal přetrało?
Kapała Holaski tež w času korony palcy njewjerći. Tuchwilu pytaja pjećo hudźbnicy logo za swoju kapału a w Drježdźanach nahrawaja. Wo čo so dokładnje jedna, wo tym je so Janek Wowčer z Michałom Donatom rozmołwjał.
Pytaće za logom a namołwjeće ludźi, něšto namjetować. Kotre předstawy maće?
M. Donat: Naše předstawy za logo njejsu překonkretne. Mamy faktoraj, na kotrejž móhli zajimcy dźiwać. Sprěnja je to naša serbskosć a zdruha aspekt, zo je nas pjeć hudźbnikow, a štyrjo z nich su bratřa. Zasadnje smy pak wšemu napřećo wotewrjeni a damy so rady překwapić.
Hač do hdy a dokal móža kreatiwni zajimcy namjety zapodać?
M. Donat: Namjety přijimujemy hač do 12. septembra z mejlku na holaski@ web.de abo jako powěsć na našu instagramowu stronu „holaskiii“.
Što zapodawarjo za swoje dźěło resp. swoju ideju loga dóstanu?
M. Donat: Dobyćerjej abo dobyćerce kiwa myto 50 eurow.
Štó logo pod kotrymi kriterijemi wupyta?


text:
W Gimnazjum nr 7 z Oddziałami Integracyjnymi odbył się Tydzień Regionalny!
Ludzie, ludzie jak tyn czas leci! Tak to już je na tym świecie, że liczymy czas łod rana do wieczora, łod świont do śwoint, łod wakacji do wakacji a w G-7 liczymy łod jednego Tydnia Regionalnego do drugigo! Jak ni mocie co robić, dycki we drugim tydniu maja, możecie wejrzeć do G-7 we Rybniku (to już je taki zaproszyni na prziszły rok).Latoś boł tyn tydziyń łod 9 do13 maja.
Szkoła wyglondała jak z bojki – no ... trza byłoby dodać - ślonski bojki ( niy żebych się fest chwolyła) ale poszukejcie mi tako drugo we Rybniku abo kaj indzi szkoła, kaj w kożdym możliwym koncie bydzie postrojone – po ślonsku, ło Ślonsku i dlo Ślonska; kaj to co minyło i czego już ni ma trefiyło się z tym co je teroz; kaj wszyscy -Ślonzoki i niy- Ślonzoki dwojom i się i trojom, żeby się czegoś nałuczyć, dowiedzieć abo chocioż pozaglondać.
Łopowiym Wom ło tej naszej „bojce” krotko, a kiery chciołby wiedzieć wiyncy niych się wejrzi na nasza storona internetowo.
Latoś „szpacyrowali my” po straym Rybniku, a to skuli tego, że Marek Gruszczyk pokazywoł nom piykne stare widokowki.
Mogli my tyż posłuchac piyknej muzyki, bo przijechali do nos szkolorze ze rybnicki Szkoły Muzycznej ze rechtorkom A. Brolą. Myśla, co niejedyn się zdziwioł, że na cyji idzie grać tak piyknie i Bacha, i „Poszła Karolinka”.
We pyndziałek szkolorze uczyli się wyszywać, tak jak downi robiyły to starki a rechtory i rechtorki uczyły się robić szpajza.
Miyndzy tym wszystkim trocha bajtli lotała po Boguszowicach, bo mieli tako fajno gra miejsko i musieli znojś łodpowiedzi na roztomańte pytania na tyn przikłod ło nazwiska powstańcow ze boguszowickigo cmyntorze ale też wiela kosztuje kilo marekwie na torgu. Wszystko to potym musieli jeszcze piyknie połukłodać we prezynytacji.
We wtorek czakali my na matki i łojcow, bo my jich zaprosiyli na biesiada. Szło se pozaglondać na swojich bajtli jak godajom, śpiywajom i tańcujom, posłuchać bojanio Any Stronczkowej abo pośpiywać ze zespołym ARTON – a wszystko przi kawie, kołoczu abo krupnioku.
We szczoda młodzi mogli się łuczyć jak się robi motanki. To som taki lalki, kiere się robiyło z roztomańtych konskow sztofu już downo tymu. Nasze starki tyż robiyły podobne - yno godały na ni szmacionki.
W Tydniu Regionalnym mieli my tyż kolejno akcja „Groszobus”. Tym razym szkolorze ścigali się niy yno, kto zbiere wiyncyj piniyndzy ale tyż jak piyknie połukłodo z nich herb Rybnika.
We czwortek łod rana woniało kołoczym, bo szkolorze ze trzecich klas pod łokiym jednej z naszych mam piykli go we kuchni. Chyba jednak dyrektor bydzie nom musioł kupić wiynkszy piec, bo chyntnych do jedzynio było tela, że nie nadonżyli napiyc.
Jak co roku, przijechała do nas „Przygoda” i pokozoła nam roztamańte ślonski tańce i nie yno. Potym nasi szkolorze mogli się trocha połuczyć tego tańcowanio. Mie się najbardzi podobało jak ciepali kijami i przez ni skokali czyli tańcowali rybnickigo kijoka.
We piontek mieli my gości ze Opola, Bibliotyki Pedagogicznej we Rybniku i ze boguszowicki fary. Ale po kolei.
Rano zaczon się „Konkurs na sznitka, szałot i zagryzka na konsku drzewa” Szkolorki i szkolorze prziszykowali roztomańte paskudy, tak piykne i dobre, że niy szło wybrać nojlepszego. Ło tym tym co prziszykowali musieli pedzieć po naszymu.
Ze Opola przijechała ku nom Magdalena Przysiężna – Pizarska ze sztudyntkami i pokazywała jak downi ludzie robiyli roztomańte pieszczonki i gorki, i w co się łoblykali. Na pokazywaniu się niy skończyło, bo nasi drapko nałuczuli się robić pieszczonki (chcieli nawet nikierzi połotwiyrać już swoji biznesy) a potym robiyli miski i gorczki abo co im tam wyszło na kole. Ta sztuka była już trudniejszo, bo trza było rynkami gornek formować a nogom kryncić, co by się koło ze glinom krynciyło, no ale wszystkim się udało (lepi abo gorzi). Nojlepi wyglondoł drektor jak się łoblyk we zbroja! – wejrzicie się na naszo strona, ciekawe czy zgodniecie kto tam się przeblyk za giermkow?
We naszej bibliotyce boł tyż konkurs bojanio, na kiery zaprosiyli my paniczki ze Bibliotyki Pedagogicznej we Rybniku. Łone już pryndzy prziszykowały u nos specjalno wystawa ksionżek a we piontek miały łokazjo posłuchać jak nasze bajtle piyknie godajom i tłumaczom ze ślonskigo na nasze i na łopak.
A wszystki te piontkowe warsztaty łodwiedzioł nasz faroż, za co mu piyknie dziynkujymy.
Bez cołki tydziyń mieli my tyż roztomańte konkursy: ło Boguszowicach, Raszowcu, Gotartowicach i Kokoczyniu, ło Rybniku, ło Ślonsku i ło trzecim Powstaniu Ślonskim. Pryndzy prziszykowali my tyż konkurs na logo naszego tydnia i na „ślonski designe”. Boł tyż konkurs na nojpiyknijeszy wystroj izby, dziyń slonskich imion i barw Ślonska Mieli my tyż specjalne lekcje wychowawcze a na auli szło se pooglondać wystawa ze Muzeum we Rybniku ło ślonskim górnictwie.
Zakończyli my tydziyń nowym rekordym szkoły we ilości szkolorzi, kierzi tańcowali trojoka. Latoś było ich dwiesta dziewiyńć! Jak tak dali pódzie, to się niy zmieszczymy na sali gimnastycznej. Potym to już yno było rozdani nagrod, pod kierymi uginały się stoły i mogymy zaś odliczać czas do nowego Tydni Regionalnego!
Mirosława Rydzkowska


text:
Berlin (B/SN). Za wěrjomnosću a statusom cyrkwjow w Němskej praša so přiběrajcy prelat a nawoda komisariata němskich katolskich biskopow w Berlinje Karl Jüsten. Tež cyrkej steji před dospołnje nowymi wužadanjemi, ale Jüsten je přiwšěm optimistiski, zo móže wona swój wid politice přeswědčiwje posrědkować. „Nimo powšitkowneje sekularizacije stej wěrjomnosć a status cyrkwje seksualnych znjewužiwanjow dla přiběrajcy do prašenja stajenej ... Mamy politice naše předstawy wo mandźelstwje a swójbje sylnišo sposrědkować“, wuzběhny 60lětny zastupjer Berlinskich biskopow napřećo katolskej powěsćerni KNA.
Nuncius namołwja k jednoće


text:
Maćica Serbska dyrbješe koronapandemije dla swoju za 21. měrca 2020 planowanu hłownu a wólbnu zhromadźiznu krótkodobnje wotprajić. Předwidźane je, ju sobotu, 26. septembra 2020, ze skrótšenym programom nachwatać. Předsydstwo je rozsudźiło, zo matej so jenož rozprawa předsydy a financna rozprawa na zhromadźiznje čitać. Rozprawy sekcijow wozjewja so tohodla lětsa wuwzaćnje w Rozhledźe.
Rozpšawa Maśice Serbskeje
29.5.2019 jo se wótměła głowna zgromaźina Maśice Serbskeje w Serbskem domje w Chóśebuzu. Pśednosował jo René Šusteŕ k temje »Kóńc brunice we Łužycy – aktualne tšojenja a perspektiwa«. Pó žywej a teke mjazy Serbami kontrowersnej diskusiji su se dalšne pśedewześa tematizěrowali, ako na pś. wobnowjenje rowa dolnoserbskego literata a ceptarja Frycha Rochy. Cesne zarědowanje na połdnjowem kjarchobje jo było 30. septembra 2019 w zagronitosći pomnikoweje kupki pśi měsće Chóśebuz. Maćica Serbska jo to financielnje pódpěrała.
Někotare z našych cłonkow su pomagali pśi knigłowem projekśe k žywjenju a statkowanju něgajšnego ceptarja Kita Šwjele. Chronikaŕ w Skjarbošcu (Schorbus) a cłonk tamnjejšego domowniskego towaristwa, kněz Dietmar Schulze, jo woluminozne knigły 27. februara 2020 w Serbskem domje w měsće prezentěrował. Wón jo teke wjeliki późěl na tom měł, až jo se stela za něgajšnego redaktora »Bramborskego Serbskego Casnika« a serbskego kantora w tej jsy nastajił. Teke how su cłonki Maśice pśi spisanju dolnoserbskego teksta wobradowali.


text:
Němske a tak tež łužiske ćišćernje w chětro ćežkim połoženju
Budyšin (SN/BŠe). Stupace płaćizny za papjeru a barbu ćišćernje po cyłej Němskej masiwnje poćežuja. Tež łužiske zawody pod tuchwilnymi wuměnjenjemi chětro ćerpja. „Enormne zwyšenja potrjechja wšitke družiny grafiskeje papjery“, wuzběhnje jednaćel Budyskeje ćišćernje Schleppers Robert Czyzowski. Přerěznje bě to loni něhdźe 15 procentow. Za wosebite družiny dyrbjachu předewzaća hač do 30 procentow wjace pjenjez zapłaćić. A kónc spirale njeje hišće wotwidźeć. Pozadk toho drje su wjacore faktory. Sprěnja producenća papjery wočakuja, zo njebudźe přichodnje hižo telko trěbne, a tak su fabriki sukcesiwnje swoje kapacity pomjeńšili. Koronapandemija je połoženje hišće přiwótřiła. „Naprašowanje za grafiskej papjeru je abruptnje woteběrało“, Robert Czyzowski wuswětla. Papjerowe zawody pak njemóža přez nóc swoju produkciju zastajić, a su wudźěłki tuž najprjedy za skład zhotowili.


text:
We szałołtach je nojlepsze to, że idzie bele co wczajś1 do miski, ôblołć2 zōłzōm3 i mōmy danie, jak u jakego grołfa4. Niystety je sam zeler naciowy, a jo znōm dwie take, co zajś5 bydōm marudzić. Nojwyżyj niech te „Ône” sie sam dajōm zamiast zelera jakego uwarzōnego kartołfla6 😉
Co potrza?
3-4 łodygi zelera naciowego
biksa7 zielōnego groszku
15-20 dkg wyndzonki8
1 papryka
1 cebula
2 jabka
2-3 kiszōne ôgōrki
gorść płatkōw ze mandli9
zōłza:
2 łeżki jogurtu greckego
1 łeżka majōnezu
pó wyciśniyntyj citrōłny10
trocha pieprzu
Wyndzōnka pokrejcie11 we kostka i przipiyczcie. Jak już sie baje brōnołcić12, to dociepcie tam na chwila pokrōno cebula i papryka.
Zeler, jabka i ôgōrki pokrejcie we kosteczka (ale niy przesadzejcie, bo przeca mōmy zymby13 😉 ), dociepcie do tego ôdcedzōny groszek i przipieczōno wyndzōnka ze kōmratkami14. Jeszcze yno gorść mandli i fertich15. Składniki zōłzy wymiyszejcie we jaki azjetce16 i ôblyjcie niōm szałołt. Wymiyszać i zjejś. Smacznego 🙂
1wrzucić
2oblać
3sosem
4grafa
5znów
6ziemniaka
7puszka
8wędzony boczek
9migdałów
10cytryny
11pokrójcie
12przypiekać
13zęby
14koleżankami
15gotowe
16salaterce


text:
Łužičenjo
Łužičenjo (delnjoserbsce: Łužycanarje (stare Łužycany), łaćonsce Lusitzi abo Lusici, němsce: Lusizer, pólsce: Łużyczanie) běchu zapadosłowjanski kmjen w Delnjej Łužicy.
Po sydlenskim hiatusu wot něhdźe 200 hač do 300 lět po daloko sahacym wotpućowanju Germanow z tutoho regiona w 4./5. lětstotku dóńdźe drje wokoło 700 (dotal najstarši dendrodatum ze sćěny pod słowjanskim hrodźišćom z Lubnjowa) a w sylnišej měrje we 8. lětstotku k wobsydlenju Delnjeje Łužicy přez słowjanske skupiny.
Prěni raz buchu wone pod mjenom Lusitzi w Bayerskim geografje zesrjedź 9. lětstotka naspomnjene. Wokoło lěta 870/880, najpozdźišo 890, započa so po nowych dendrochronologiskich přepytowanjach w Delnjej Łužicy twarjenje hrodźišćow. Swój wjeršk docpě tute wuwiće wokoło lěta 920, jako mějachu Łužičenjo něhdźe 30 hrodźišćow w kraju mjez Brěšću a Dubju w zapadźe a Nysu a Bobrom we wuchodźe. Tute wuwiće bě bjezdwěla reakcija na přiběrace wohroženje přez wuchodofrankowske mócnarstwo, kotrež wuwjercholi potom w znatej wójnskej wuprawje krala Hendricha I. z lětow 928/29 přećiwo Habolanam, Dalemincam a Čecham a lěta 932 přećiwo Łužičanam we Łužicy. Słowjanska elita bu přez markhrabju Gera w druhej połojcy 10. lětstotka do dalokeje měry wotstronjena. Mjezy lětomaj 1002 a 1031 běštej Delnja a Hornja Łužica (něhdyši kmjenowy teritorij Milčanow) pod pólskej wyšnosću.
Podawki 11. a prěnjeje połojcy 12. lětstotka wostanu njejasne. Hakle z druheje połojcy 12. lětstotka je zaso wjace pisomnych žórłow. Tutón čas padnje do druheje fazy srjedźowěkowskeho wuchodosydlenja, jako twarjachu słowjanscy wobydlerjo hromadźe z němskimi abo flamskimi sydlerjemi nowe wsy w starym sydlišćowym teritoriju a započachu z trjebjenjom dotal njewotkrytych lěsowych płoninow. Njedźiwajo na z tym započanu asimilaciju wobsteji hač do dźensnišo słowjanske wobsydlenje Delnjeje Łužicy přez serbski lud.
LiteraturaWobdźěłać
- Joachim Henning, Archäologische Forschungen an Ringwällen in Niederungslage: die Niederlausitz als Burgenlandschaft des östlichen Mitteleuropas im frühen Mittelalter. In: ders. / Alexander Ruttkay (Hrsg.), Frühmittelalterlicher Burgenbau in Mittel- und Osteuropa. Tagung Nitra 7.-10. Oktober 1996 (Bonn 1998) 9-29. ISBN 3774927960
- Karl-Uwe Heußner/ Thorsten Westphal, Dendrochronologische Untersuchungen an Holzfunden aus frühmittelalterlichen Burgwällen zwischen Elbe und Oder. In: ebd. 223-234.
- Felix Biermann, Slawische Besiedlung zwischen Elbe, Neiße und Lubsza. Archäologische Studien zum Siedlungswesen und zur Sachkultur des frühen und hohen Mittelalters. Ergebnisse und Materialien zum DFG-Projekt "Germanen - Slawen - Deutsche" (Bonn 2000) ISBN 3774929882
- Joachim Henning, Der slawische Siedlungsraum und die ottonische Expansion östlich der Elbe: Ereignisgeschichte - Archäologie - Dendrochronologie. In: ders. (Hrsg.), Europa im 10. Jahrhundert. Archäologie einer Aufbruchszeit. Internationale Tagung in Vorbereitung der Ausstellung „Otto der Große, Magdeburg und Europa" (Mainz 2002) 131-146. ISBN 3805328729
- Günter Wetzel, Germanen - Slawen - Deutsche in der Niederlausitz. Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 83, 2002, 206-242.


text:
Před 125 lětami zemrě 7. smažnika 1897 serbski ewangelski duchowny, serbski basnik a spisowaćel Michał Domaška w Ketlicach a bu na tamnišim pohrjebnišću pochowany.
Arnošt Muka je Michała Domašku w nekrologu časopisa Maćicy Serbskeje 1898 wobšěrnje hódnoćił a chwalił. Mjez druhim wón pisaše: »Po dokonjanym prócy połnym zemskim dźěle spi wón wótcow spanje pod zelenej hórku w serbskim kraju na Ketličanskim pohrjebnišću. My pak z wutrobnej dźakownosću a z hłubokej želniwosću tež tu na njeho spominamy, spominamy na našeho horliweho serbskeho wótčinca, našeho njesprócniweho spisowarja, spěwarja a kěrlušerja Michała Domašku, z česću wusłuženeho duchowneho Nosaćičanskeje wosady, kiž je wot młodostnych lět našeho luda swěrny syn był, na jeho duchownym pozběhnjenju njewustawajcy dźěłał, wšitke jeho narodne prócowanja horliwje podpěrował a z luboznym słowom, z płódnym, žohnowanja bohatym pjerom a skutkom za naš serbski narod wustupujo, jón na modlerskej wutrobje nosył swoje žiwe dny.«
Pochad a wukubłanje
Michał Domaška narodźi so 23. nalětnika 1820 w Komorowje pola Rakec jako najmłódši mjez třomi synami jako dźěćo kublerja. 25. smažnika bu w Njeswačanskim Božim domje křćeny. W swojej ródnej wsy wosom lět we wjesnej šuli wuknješe. Jutry 1835 daštaj staršej jeho na gymnazij do Budyšina. Tu spřećeli so ze znatymi Serbami, wosebje z Jaroměrom Hendrichom Imišom (1819–1897). Wón běše mjez gymnaziastami, kotřiž su 1839 towarstwo Societas Slavica Budissinensis załožili. Tu pokazaštej so hižo zahe jeho wótčinski duch a narodne zmyslenje.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
3. Pućrubar serbskeje romantiki – Jurij Pilk
Zašły raz zaběrachmy so z Korlu Awgustom Kocorom, kotryž je z oratorijowym cyklusom »Počasy«, inspirěrowany wot zynkoweje rěče Haydna, samostatnu serbsku wuměłsku hudźbu stworił. Na tute pioněrske dźěło móžeše Jurij Pilk natwarjeć.
Uwertěra k Shakespearowej dramje »Són lětnjeje nocy« sčini 17lětneho Felixa Mendelssohna-Bartholdyja přez nóc sławneho. Z njej njeje jenož swój zahe zrały talent dopokazał, ale tež žanr uwertěry jako tajki rewolucionował, jón do hudźbneje epochi romantiki zwjedł.
W serbskej komornej hudźbje ma Pilk podobny wuznam kaž Mendelssohn-Bartholdy w němskej: Jeho uwertěra k spěwohrě »Smjertnica« je romantiske klučowe dźěło za orchester.
Zajimawe je, zo w Hodźiju jako syn policista rodźeny Pilk – hinak hač Kocor – w prěnim rjedźe njebě hudźbnik, ale stawiznar a ludowědnik. Ale hižo na Budyskim wučerskim seminarje pokaza so jeho talent při klawěrje. Tola rozsudźi so za powołanski puć wědomostnika a promowowaše na Rostockskej uniwersiće z historiskej temu. Přeslědźi situaciju Wjazońčanskeje gmejny za čas wuswobodźenskich wójnow. We Wjazońcy móžeše tež prěnje powołanske nazhonjenja jako pedagoga zběrać.


text:
Rěčne rumy zachować a rozšěrjeć
Nimale wšitke serbske institucije maja swoje sydło w Budyšinje. Město rěka tež stolica Serbow, štož tež mnozy Němcy we Łužicy takle začuwaja. Tole je župje „Jan Arnošt Smoler“ wulki narok za jeje wobsahowe dźěło. Wosebje dźe jej při tym wo zachowanje a spěchowanje serbšćiny we wšědnym žiwjenju a w powołanju. Župa organizuje zetkanja, hdźež móža so ludźo serbsce rozmołwjeć a serbsku kulturu zhromadnje dožiwjeć. Župje „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin přisłuša 22 Domowinskich skupin a jedne towarstwo.
Nimo toho organizuje a podpěruje župa w serbšćinje so wotměwace diskusije a stara so wo hajenje nałožkow. Za to organizowaše narodne drasty jako požčonku pěstowarnjam a šulam, a dźěći so je kóžde lěto na ptači kwas abo mejemjetanje woblěkaja. Zhromadne za swojimi korjenjemi a stawiznami slědźić, je zmysł projekta na serbskich a němskich šulach.
Tematiske wječorki, nazymske koncerty, dźěłarnički a dalše zarjadowanja skićeja Domowinskim skupinam a dalšim zajimcam składnosć, žiwu serbšćinu dožiwjeć. Ze zachowanjom a rozšěrjenjom rěčnych rumow so wěsće tež někotryžkuli mjenje sebjewědomy Serb k tomu pozbudźuje, swoju maćeršćinu w zjawnosći wužiwać. Nimo toho wudźeržuje župa kontakty k druhim politiskim runinam mjez druhim z tym, zo jeje čłonojo w Dźěłowym kruhu za serbske naležnosće wokrjesa Budyšina kaž tež w Radźe za serbske naležnosće Swobodneho stata Sakskeje skutkuja.
Załožena bu župa Budyšin dnja 24. julija 1921. Za čas NDR słušeše k župam z najwjace čłonami. Z přewrótom 1989/90 pak ličba čłonow nahle spadny, předewšěm, dokelž dźěchu angažowani čłonojo do nowych abo znowa załoženych fachowych towarstwow. Z towaršnostnym wuwićom w zašłych 20 lětach su so wobstejnosće na wsach jara změnili. Dźěło župy njepostajeja wjace ryzy serbske temy. Nětko dźe wo spěchowanje kulturneho dźěła scyła. Tak móža Serbja tež Němcow za sobuskutkowanje zahorić a za podpěrowanje serbskich naležnosćow zdobyć.
Župa Budyšin je w běhu lět tójšto kooperaciskich stykow nawjazała. Zarjadnistwo Biosferoweho rezerwata UNESCO „Hornjołužiska hola a haty“ w Stróži je župje mjeztym dobry partner. Ze statnym zawodom Sachsenforst jako nošerjom rezerwata podpisa župa 2010 kooperaciske zrěčenje. Fachowe zapřijeća a geografiske mjena w ćišćenkach wozjewjeja so z toho časa po móžnosći dwurěčnje.
Domizniske towarstwo „Radiška“ w Stróži organizuje čiłe serbske žiwjenje w swojej wokolinje. Towarstwo je mjez druhim nošer Stróžanskeho šulskeho muzeja „Korla Awgust Kocor“. Předstaja typisku serbsku šulu před 200 lětami, stawizniski pozadk a znazornja potłóčowanje serbšćiny a germanizaciju přez lětdźesatki.
Dźěło župy Budyšin złožuje so na partnerstwo mjeńšiny a wjetšiny. Bikulturnosć a wjacerěčnosć wobhladujetej so jako wosebitosć regiona. To pak sej žada zwólniwosć, so wědomje z tutej tematiku rozestajeć. Přikładne ramikowe wuměnjenja za to poskićuje sakski Serbski zakoń. W praksy pak so wšitke móžnosće hišće njewučerpaja; to nastupa wosebje nałožowanje serbšćiny wšudźe, hdźež by to móžno było.
Čłonojo župneho předsydstwa skutkuja jako wójmidło mjez wšelakimi serbskimi a němskimi zwjazkami a towarstwami (na přikład Bjesada, ZSST z. t., Maćica Serbska, Towarstwo filatelistow Budyšin z. t.).
Cuzych fascinuje zhromadnosć našeju kulturow we Łužicy; mnohim domoródnym je to skerje něšto normalne hač njewšědna hódnota. Serbske resp. dwurěčne napisy na přikład njejsu kóždemu zamołwitemu samozrozumliwa wěc, byrnjež jasnych zakonskich předpisow za to było. Serbsku rěč a kulturu zachować a hajić bywa w modernej towaršnosći dale a ćešo. Dźakowano globalizaciji móža tež młodźi Serbja swoje sony nastupajo powołanje abo žiwjenje powšitkownje zwonka Łužicy zwoprawdźeć. Runja Němcam w samsnej starobje njeprašeja so při tym wulce za stawiznami swojich prjedownikow a wobhladuja postupowacu technizaciju towaršnosće jako lěk pře wšo. Na tute wašnje serbšćina dale ze wšědneho dnja cofa. Tohodla je naš zaměr, runje w młodych Serbach zajim za dźěło župy „Jan Arnošt Smoler“ Budyšin budźić.
tekst: Constanze Knappe
Kontakt
Domowina-Regionalverband "Jan Arnošt Smoler" Bautzen
Regionalny běrow Budyšin/
Regionalbüro Bautzen
Postplatz 2/Póstowe naměsto 2
02625 Bautzen/Budyšin
Telefon: (03591) 550211
Telefax: (03591) 42408
E-Mail: katja.liznarjec@domowina.de


text:
Parki i pomniki przyrody
Bydgoski Balaton - park i jezioroul. Polanka, Bydgoszcz
Park MyślęcinekGdańska 173-175, Bydgoszcz
Wyspa MłyńskaMennica, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny UKWNiemcewicza, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny w MyślęcinkuJeździecka 5, Bydgoszcz
Park im. Kazimierza WielkiegoPlac Wolności, Bydgoszcz
Park im. J. Kochanowskiego20 stycznia 1920 roku , Bydgoszcz
Park im. W. WitosaJagiellońska 29, Bydgoszcz
Planty nad Starym Kanałem BydgoskimBulwar Sebastiana Malinowskiego, Bydgoszcz
SielankaSielanka, Bydgoszcz
Park im. H. DąbrowskiegoFilarecka, Bydgoszcz
Dębowa Aleja OssolińskichAleja Ossolińskich, Bydgoszcz
Skwer Mikołaja KopernikaMikołaja Kopernika 2, Bydgoszcz
WinobluszczBernardyńska, Bydgoszcz
Topola czarna w Parku nad Starym Kanałem BydgoskimStary Kanał Bydgoski, Bydgoszcz
Surima bigoniowaGdańska, Bydgoszcz
Platan klonolistnyPark Kaziemierza Wielkiego, Bydgoszcz
Olsza sercolistnaPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Głaz narzutowyBiałogardzka, Bydgoszcz
Miłorząb dwuklapowyRondo Jagiellonów, Bydgoszcz
MagnoliaAleja Ossolińskich, Bydgoszcz
Kasztanowiec czerwonyPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Kasztanowiec biały w Parku WitosaPark Witosa, Bydgoszcz
GłógKołłątaja, Bydgoszcz
Dąb szypułkowy przy Rondzie GrunwaldzkimRondo Grunwaldzkie, Bydgoszcz
Dąb szypułkowy odmiana stożkowataPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Cypryśnik błotnyPark Kaziemierza Wielkiego, Bydgoszcz
Cis pospolity na Placu TeatralnymPlac Teatralny, Bydgoszcz
Cis pospolity przy ul. GdańskiejGdańska 40, Bydgoszcz
Hellerówkaul.Księdza Szamarzewskiego 52, Bydgoszcz
Dąb BartekSporna, Bydgoszcz
Bożodrzew gruczołkowatyJagiellońska, Bydgoszcz
Miłorząb dwuklapowyGimnazjalna 2, Bydgoszcz
Klon srebrzystyMikołaja Kopernika 1, Bydgoszcz
Aleja z Jarzębami SzwedzkimiKarola Szymanowskiego, Bydgoszcz
Zespół Pałacowo Parkowy OstromeckoBydgoska 9, Ostromecko , Ostromecko


text:
Serbšćina trjeba zas a zaso žiwe rěčne rumy. Tole wobkrući regionalna rěčnica Domowiny Christina Šołćina w rozmołwje z Andreasom Kirschku na swójbnym popołdnju župy „Handrij Zejler“ zańdźenu sobotu we Wojerecach.
Na čo so tele zarjadowanje wusměrja?
Ch. Šołćina: Nam je wažne, zo zhromadnje spěwamy a sej nazhonjenja wuměnjamy. Tule móžemy serbšćinu bjez nućenja nałožować. To je moje wutrobne a dušine přeće.
Što Was za swójbne popołdnjo motiwuje?
Ch. Šołćina: Předewšěm stej to zhromadnosć a mjezsobnosć. Tele popołdnjo je mjeztym krute zarjadowanje našeje lětneje protyki a hižo tradicija.
Čuja so starši Serbja takle zmuženi, zaso serbsce rěčeć?
Ch. Šołćina: Na kóždy pad. To bě tež dźensa zaso słyšeć, štož pokaza so předewšěm při zhromadnym zanošowanju serbskich spěwow. Tu jewjachu so dopomnjenki, a někotryžkuli je spontanje sobu spěwał. Ludowe pěsnje kaž „A ženje ja njejsym tak wjesoły był“, „Hanka, budź wjesoła“ a „Tu čerwjenu sukničku“ su zaklinčeli.
Kak wažne je šule do tohole projekta zapřijeć?
Dźěłowy kruh za serbske naležnosće Budyskeho wokrjesa je minjenu srjedu nastupajo dwurěčnosć w zamołwitosći krajnoradneho zarjada wuradźował. Axel Arlt rozmołwješe so z 1. přirjadnikom krajneho rady Udom Wićazom (CDU), kiž bě tam hósć.
Kak posudźujeće rozmołwu z dźěłowym kruhom za serbske naležnosće?
U. Wićaz: Jenož hdyž jednotliwi zastupjerjo ze sobu rěča a wzajomnje swoje nahlady rozjimuja, hodźa so zajimy wobkedźbować. Rozmołwa bě tuž zaměrna a konstruktiwna.
Kotry wuznam gremijej přicpěwaće?
U. Wićaz: Dźěło dźěłoweho kruha słuži tomu, zajimy serbskeje ludnosće wobkedźbować. W našim dwurěčnym wokrjesu je to samozrozumliwosć!
Nastupajo kotre naležnosće měł wokrjes nětko krótkodobnje jednać?
U. Wićaz: W dźěłowym kruhu smy so wo jednotnym popisanju zarjadnišćow wokrjesa wuměnjeli. Tafla maja wšitke dwurěčne być. Při tym mamy hišće něštožkuli nachwatać. Přikładna w tymle nastupanju je radnica we Łazu.
Serbja pak maja na zarjadach rady sobudźěłaćerja, z kotrymž móža swoju maćeršćinu nałožować ...
Iniciatiwna skupina za Serbski sejm wotměje zajutřišim, sobotu, w Njebjelčicach klawsuru. Marko Wjeńka porěča wo tym z dr. Měrćinom Wałdu.
Njeje tomu ani hišće tak dołho, zo sće so ke klawsurje zešli. Čehodla nětko dalše tajke zarjadowanje přewjedźeće?
Dr. M. Wałda: Nawjazujemy na klawsuru z 11. junija, jako smy wažne rozsudy tworili. Te dyrbimy nětko dale wuwić a zeskutkownić, wšako je hišće tójšto wotewrjenych prašenjow.
Što budu ćežišća zarjadowanja w Njebjelčicach?
Dr. M. Wałda: Chcemy mjez druhim wo „radźe starostow“ wuradźować. Wona ma gremij być, kotryž „předparlament“ přewodźa a poradźuje. W radźe starostow njebudu pak božedla stari ludźo, ale budźe to wuběrk nazhonitych a kompetentnych ludźi serbskeho zjawneho žiwjenja. Móhł sej předstajić, zo su w nim na přikład lawreaća Myta Ćišinskeho zastupjeni. Tež předsydow najwažnišich serbskich towarstwow chcemy za sobudźěło zdobyć. Tajcy ludźo su wulce legitimowani, Serbow zastupować. Tež wo wažnych skriptach a nic naposledk wo financach chcemy na klawsurje w Njebjelčicach rěčeć.
Jörg H. Schröder słuša k iniciatoram a nošerjam Ćernjawcyneho statoka we Wujezdźe pola Bukec. Cordula Ratajczakowa je so z Waldorfskim pedagogu, wučerjom eurytmije a prašanym docentom antropozofije rozmołwjała.
Kak chceće Ćernjawcyny statok wozrodźić?
J. Schröder: Tule ma nastać městno strowoty a hojenja, na kotrymž ludźo zhromadnje bydla a wuknu. Ludźo, kotřiž maja ćělne abo tež hinaše problemy a trjebaja pomoc. Přirodna wokolina ma tomu runje tak tyć kaž strowe zežiwjenje a terapeutiske hladanje. Rozdźěl mjez priwatnym a njepriwatnym so zhubi. Dołhodobnje budu tule tež někotři z nas w starobje bydlić.
Njebojiće so hoberskeho předewzaća? Ležownosć ze štyrjomi wulkimi twarjenjemi ma nimale 10 000 kwadratnych metrow. Kak projekt financujeće ?
Jutře wotměje so wubědźowanje Powerserb 2016 w Radworju. Cordula Ratajczakowa je so ze sobuorganizatorom Jakubom Wowčerjom rozmołwjała.
Čehodla sće krótkofilm za Powerserb po comicsu Asterix wjerćeli?
J. Wowčer: Měnimy, zo trjebaja młodostni z tamnych wsow tróšku motiwacije, so do Radworja podać. Smy so prěni raz za filmčk rozsudźili, dokelž z tajkim clipom wjac ludźi docpěješ a móžeš cyłu temu bóle zwobraznić. Ideja nasta přez našeho předsydu młodźinskeho kluba z přimjenom Bobo (Bosćij Wencl). Z toho nasta Bobolix. A tak chcychmy cyłu tematiku Asterixa a Obelixa na lětuši Powerserb přenjesć. Dźe wězo tež wo to, zo so młodostni zetkaja a serbsku zhromadnosć haja.
Wubědźujeće so jutře tež we warjenju kuzłarskeho napoja?
J. Wowčer: Ně, tón tajny napoj hižo mamy. Hrajemy sej wězo z temu Asterix a Bobolix. Tak budźetej mjetanje hlebije a přewinjenje romskich wojakow runje tak pódla kaž čołmikowanje přez Atlantik w boju z chrobłymi piratami.
Što na publikum hišće čaka?
Sobotu a njedźelu a wotměje so w Janšojcach serbski festiwal składnostnje 25lětneho wobstaća župy Delnja Łužica kaž tež 70 lět skutkowanja Domowiny w Delnjej Łužicy. Z regionalnej rěčnicu třěšneho zwjazka za Choćebuz Karin Tšukowej je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Sće ze stawom přihotow spokojom?
K. Tšukowa: Smy jara spokojom, dokelž mamy dobry team na městnje. Tak mamy w Janšojcach wulku Domowinsku skupinu ze sto čłonami. K tomu hišće přińdźe, zo tamniše towarstwo „WIR“ kóžde druhe lěto dujerski swjedźeń wuhotuje, a tak budźe wězo woblubowana dujerska kapała tež pódla. Nimo Janšojc zarjad Picnjo swjedźeń pjenježnje sobu podpěruje. Swjećić tam móža, a tak móža tež z tym zwisowace dźěło zmištrować. Ideja festiwala njebě wot Domowiny nanuzowana, ale nasta na bazy w skupinach Janšojce, Rogow, Móst, Radowiza, Turjej a Hochoza.
Kelko ludźi kónc tydźenja sobu skutkuje?
W brazilskim Rio de Janeiru wotměwaja so tuchwilu Olympiske lětnje hry 2016. Zo pak změje Serb snano tež swój podźěl na medali mustwa Němskeje, by w stawiznach jeje olympiskeho sportoweho zwjazka nowum był. Janej Hrjehorjej je so mjenujcy dopowědało, zo je Stefan Möller ze Šunowa někotrych němskich top-sportowcow na olympiadu přihotował.
Sam sće znaty jako čłon tri-teama-serbja, nic pak jako trenar němskich olympionikow. Što tučasnje dźěłaće abo studujeće?
S. Möller: W meji zakónčich swój studij sportowych wědomosćow w Kamjenicy. Tučasnje požadam so wo dźěło na polu wukonoweho kaž tež rehabilitaciskeho sporta. Dalše durčka wostajam sej wotewrjene z móžnym masterskim studijom. Nětko w lěću dźěłam připódla jako wodosportowy asistent w surfowanskej šuli při Lejnjanskim jězoru.
Kaž sym zhonił, maće tež wy mjeńši abo wjetši podźěl na přihotach někotrych němskich olympionikow. Štó je pod wašej režiju trenował?
Hudźbna skupina NSLDź Floppy dolls njeje jenož we Łužicy, ale mjeztym tež w Texasu a w Praze wuspěšnje serbsku naladu šěriła. Kak z njej dale dźe, wo tym je so Cordula Ratajczakowa z jeje šefom, dźiwadźelnikom Měrkom Brankačkom, rozmołwjała.
Wjele wuspěcha, ale mało čłonow – takle hodźi so nětčiše połoženje skupiny Floppy dolls wopisać, abo?
M. Brankačk: Cyle jednore: Po tym zo je so naš peruski bubnar Diego Carlos Seyfahrt do swojeje domizny wróćił, zo by tam w filmje sobu hrał, a po tym zo stej tež hišće našej spěwarce Anna-Maria Brankačkec a Lisa Čornakowa w maćernym dowolu, naša skupina nětko najprjedy wotpočuje.
Kak dołho wona scyła hižo eksistuje?
Njedźelu wola wobydlerjo gmejny Halštrowska Hola noweho wjesnjanostu. Wot załoženja komuny 1995 zastawa zastojnstwo Dietmar Koark (CDU). Janek Wowčer je so z jeničkim kandidatom za njedźelne wólby rozmołwjał.
Kak hódnoćiće swoje skutkowanje w minjenej wólbnej dobje?
D. Koark: Dalewuwiće infrastruktury mam za wuspěch. Z dalewuwiwanjom přemysłoweje přestrjenje w Narću a z rozšěrjenjom industrijneje přestrjenje w Blunju/Zabrodźe smy docpěli, zo su so dalše zawody zasydlili. Tak skićachmy nowe a přidatne dźěłowe městna. Za pozitiwne mam tež postup we łužiskej jězorinje, předewšěm při Parcowskim a Lejnjanskim jězorje. Tak je so na přikład Lejnjanska swětłownja nimo tamnišeje cyrkwje z marku stała. A wabimy hosći ze zajimawym ansamblom mjeztym pjeć płuwacych a wosom modernych, tróšku futuristisce skutkowacych chěžow k nam.
Što su najwažniše nadawki do přichoda?
Juliana Kaulfürstowa je wot lěta 2010 w Slepom projektowa koordinatorka za zwonkašulsku zaběru. Wona ma bjezdwěla wulki podźěl na tym, zo je wušoł prěni słownik Slepjanskich słowow. Jan Kral je so z njej rozmołwjał.
Što je Waš zajim za slepjanšćinu zbudźiło?
J. Kaulfürstowa: Jako přińdźech w lěće 2010 do Slepoho, mi napadny, zo tam wosebje starši ludźo hinašu serbšćinu rěča. Jeje zwuk bě za mnje jara zajimawy, haj skoro muzikaliski. Mi je so rěč lubiła, chcych tuž wjace wo njej wědźeć a snadź spytać sej ju přiswojić.
Sće započała słowa Slepjanskeje narěče zběrać. Kak sće postupowała?
J. Kaulfürstowa: Sym jenož předdźěła přewjedła. Nastork, słowa zběrać, je přišoł w rěčnych kursach towarstwa Njepilic dwór. Samo na sebi njeběchu to rěčne kursy, ale zetkanja čłonow towarstwa, hdźež slepjansce rěčachu abo sej mjez sobu słowa předstajachu. Běch tež štyri, pjeć razow na tajkim zetkanju. Myslička, słowa hromadźić a je wozjewić, bě tehdy hišće daloko zdalena.
Nałožuja slepjanšćinu tež młódši ludźo?


text:
Dawid Statnik, předsyda Domowiny, wupraja so k přinoškej Klawsa Thielmanna „Koordinowane – znajmjeńša!“ (diskusija w SN ze 6. apryla 2021):
Knjez Thielmann je z wjac hač sto linkami twjerdźić spytał, zo so Domowina pozdatnje jeničce „wo kulturne aspekty w zmysle kulturneho namrěwstwa stara“. Jeho konkluzija: Tohodla ma so skupina, kotraž sebje samu „Serbski sejm“ mjenuje, wo politiske zastupnistwo Serbow starać. W aktualnej protyčce Domowiny namakaš jenož w běžnym měsacu wjac hač dźesać ryzy politiskich terminow: na přikład rozmołwy ze zapósłancami CDU, Zelenych, Lěwicy, wuradźowanje ze sakskim statnym ministrom za regionalne wuwiće a wuměnu ze społnomócnjenym zwjazkoweho knježerstwa za wuchodnu Němsku.


text:
Sowje
Sowje (tež Sowjo; němsce Sauo) bě delnjołužiska wjes w Złokomorowskim wokrjesu. Ležeše něhdźe štyri kilometry sewjerozapadnje Złokomorowskeho stareho města, měješe na kóncu po hamtskich ličbach 743 wobydlerjow a bu w lěće 1971 za Murjowsku brunicowu jamu wotbagrowana. Wobydlerjo buchu zwjetša přesydleni do nowotwarskich blokow w Złym Komorowje a Ranju.
Susodne sydlišća běchu Dobry Wótšow a Załuž na sewjeru, Bukowka, Rań a Rowna na sewjerowuchodźe, Sedlišćo a Rěpišćo na wuchodźe, Drochow a Murjow na zapadźe a Gat a Zły Komorow na juhu.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjeska naspomni so prěni raz pisomnje w lěće 1474 jako Sow. Dalše historiske mjena běchu Sawa (1501), Sawe (1506), Sowe (1529) a Sawo (1555). Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot serbskeho słowa „sowa“. Hačrunjež bě w gmejnskim woponje hižo w lěće 1738 – inspirěrowane wot němskeho mjena – widźeć ranca, žadaše sej nacionalsocialistiski wjesnjanosta w juliju 1940 přemjenowanje swojeje gmejny na „Eulenhorst“, potajkim po originalnym serbskim přikładźe. Přemjenowanje łužiskich wsow bě pak hižo wotzamknjene, tak zo so stare mjeno wobchowa.
Wjes słušeše w 15. lětstotku do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene na kursakski hamt. Porno druhim wjeskam njepłaćeše swoje wotedawki pak hamtej, ale cyrkwi w Złym Komorowje. Tak słušeše tež cyrkwinsce do Złokomorowskeje ewangelskeje wosady, doniž njedósta w lěće 1934 swójsku cyrkej z 15 metrow wysokej wěžu.
W lěće 1867 wotewrichu na wjesnych zahonach prěnju brunicowu jamu. Tež dla industrializacije a přićaha němskorěčnych dźěłaćerjow rěčachu po Mukowej Statistice Łužiskich Serbow srjedź 1880tych lět wot cyłkownje 300 wobydlerjow jenož hišće pjatnaćo serbsce.[1]
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frank Förster: Verschwundene Dörfer im Lausitzer Braunkohlenrevier. [=Spisy Serbskeho instituta 8] Wobdźěłane a rozšěrjene wudaće, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2014, str. 256–261, ISBN 978-3-7420-1623-2.
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Sowje w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Godka afrikaans
Godka afrikaans, inakšy: afrikanersko godka (af. Afrikaans) to wywodzůnco śe s śedymnastawjecnygo ńiderlandzkigo godka indoojropejsko, šyroko rozpowšychńůno we Republice Pouedńowyj Afriki a Namibiji, ze myńšymi grupami užywajůncych we Botswańe, Angoli, Swazilandźe, Zimbabwe, Lesotho, Zambiji a Argentyńe. Godka afrikanersko je guůwnům godkům lo jydnyj třećyj Pouedńowyj Afriki.
Počůnkowo, djalykt ńiderlandzkigo stosowany sam mjanowano ‘přilůndkowym ńiderlandzkym’, půźńij tyž ‘afrikańskim ńiderlandzkym’ lebo ‘kuchennym ńiderlandzkym’. Tak śe go mjanowouo djalyktym aže do XIX wjeku. We 1925 uostou uoficjalnům godkům RPA. Do 1961 wespůu s ńiderlandzkym bůua uoficjalno, kedy tům drůgům půmjyńono na angelski. Afrikaans to godka kero nojbaři śe rozwinyua na kůntynynće afrikańskym.
Afrikaans kej godkům uojčystům posuůguje śe ůng. 6,2 mln mjyškańcůw RPA, s čygo wjynkšość stanowjům Koloredźi, a dodatkowo 4 mln kej jydnům s dwůch godek uojčystych (do kupy ůng. 26% populacyje RPA). Nojwjyncyj užytkowńikůw afrikaans skupjo śe we stolicy kraju – Tshwane a we Bloemfontein, a tyž na coukym uobšaře Kraju Přilůndkowygo, eli we zachodńij tajli RPA. Ze wspůučesnych prowincyji RPA nojwjynkšym udźouym godajůncych afrikaans cechujům śe:
- Pouedńowo Prowincyjo Přilůndkowo (Suid-Kaap) – 70%
- Půunocno Prowincyjo Přilůndkowo (Noord-Kaap) – 54%
- Wschodńo Prowincyjo Přilůndkowo (Oos-Kaap) – 30%
- Zachodńi Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
- Mpůmalanga (rygjůn stouečny) – 21%
- Uorańje – 16%
- Wschodńi Transwal (Oos-Transvaal) – 12%


text:
Wurjadne šulske lěto so pomału nachila a maturanća hižo wědźa, hač su wobstali. Kak pak budu swjećić? Cordula Ratajczakowa je so z direktorom Serbskeho gymnazija Budyšin Renéjom Wjacławkom rozmołwjała.
Kak derje sće koronakrizu zmištrowali?
R. Wjacławk: Emocionalnje mam zaćišć, zo ju na našej šuli dosć derje zmištrujemy. Dožiwjam šulerjow, zdźěla tež staršich a wučerjow w jara měrnym mjezsobnym wobchadźe. Wšědny wučbny dźeń je, kaž so mi zda, dosć derje organizowany. Naši šulerjo wuknu w A/B-rytmusu, to rěka, jedyn tydźeń su w šuli, tamny tydźeń doma. Skupinje so wuměnjatej. Dyrbjachmy naše rjadownje na połojcu dźělić, zo bychmy předpisam hygieny wotpowědowali.
Wjedu naprawy k tomu, zo maja někotři šulerjo ćeže šulu zmištrować?


text:
Jan Renč
Jan Jurij Renč (* 29. januara 1856 w Ketlicach, † 24. meje 1916 tež tam) bě serbski ewangelski farar, lic. theol. a kulturny prócowar.
ŽiwjenjeWobdźěłać
Jan Renč, bratr Měrćina Renča, narodźi so jako syn Ketličanskeho diakona Jana Korle Renča a jeho mandźelskeje Thusneldy rodź. Fuhrmanec (1826–1859). Po tym zo prěnje pjeć lět do Ketličanskeje wjesneje šule chodźeše, hdźež běše šuler Korle Awgusta Kocora, poda so jutry 1867 na gymnazij do Budyšina. Wot lěta 1876 studowaše teologiju w Lipsku, hdźež běše sobustaw Łužiskeho prědarskeho towarstwa a jeho wotrjada „Sorabika“. W lětomaj 1877 a 1878 wobdźěli so Renč na, wot Imiša nawjedowanym serbskim prědarskim seminarje w Hodźiju. Wot lěta 1879 do 1888 skutkowaše wón jako wikar a diakon w Ketlicach. Po nanowej smjerći w lěće 1888 běše tamniši farar. Dnja 24. meje 1916 zaja nježenjeneho boža ručka. Wón bu na Ketličanskim kěrchowje poboku swojeju staršeju pochowany.
Jan Renč wuda 1884 němsku knihu wo stawiznach Ketličanskeje wosady. Při jeje přihotach namaka originalny list čěskeho krala Václava IV. z lěta 1395, w kotrymž tutón wsy Ketlicy, Jěrkecy a Chrapow pod škit bratrow von Nostitz staji. W lěće 1895 spisa disertaciju wo lisće swj. Jakuba, na čož jemu uniwersita w Jenje licenciat teologije spožči. Wón dopisowaše do Serbskich Nowin a Misionskeho Posoła. Wot lěta 1883 bě Jan Renč čłon Maćicy Serbskeje.
ČesćowanjaWobdźěłać
Rakuski kejžor wuznamjenje jeho z ryćerskim křižom Franca Josefa a Saksko-Weimarski wulkowójwoda z ryćerskim křižom prěnjeje rjadownje Sokołoweho rjadu.
SpisyWobdźěłać
- Johannes Rentsch: Geschichte der Kirche und Kirchfahrt Kittlitz. Smoler, Budyšin 1884 (digitalizat)
ŽórleWobdźěłać
- Jan Křižan: Nekrolog LXXVIII. W: Časopis Maćicy Serbskeje. Lětnik 69 (1916), čo. 1 a 2, str. 111–113. (hsb.)
- Rudolf Kilank: Renč, Jan. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 467.


text:
Dzioło sie to na poczontku lot dziewiyndziesiontych.
A jak Marcin pokazywoł sie w budzie we fleku, to łazili my za nim na przerwach po szkolnym łod eki do eki, łod tora do tora, bo kożdy z nos marzył ło takij jakli. A jakla ta boła jak na tamte czasy fest modno, mioła na lewym rynkowie kapsa do keryj szło wcisnonć filok, i co nojważniejsze, nosiło sie jom na dwie zajty, bo z jednyj miyniła sie na bordowo, a z drugij na pomarańczowo. Marcin na nia godoł – bomber jakla, a późnij sie chwolił, że w takich łażom, no, te, flucojgpiloty flugcojgów z flugcojgtrygrów i zgrzitoł złotymi zymbami rajfeszlusa przi zakłodaniu, a kapse rajn zawiyroł kneflami.
Trułech matce gowa ło tego fleka dziyń w dziyń, zmierzły żech sie aji zrobioł, aże sie znerwowała i nazdała mi – Ty giździe, chcesz tako jakla? Jo cie do MPO zapisza, borsztajny bydziesz pucować i tam cie łoblekom na pomarańczowo, modny sie zrobisz roz dwa.
Niy pomogało tumaczynie, że take farby noszom Amerykony, że take łachy som terozki najmodniyjsze, że dziołchy na nie lecom pieronym. Fest żech sie gorszył, a Marcin za to asił sie w nojlepsze. Dziołch mioł skuli tego fleka na pynczki, szuszczoł łortalionym na lewo i prawo, nawet we klasie siedzioł cało sztudna łoblecony.
Zowistni godali, że w takich jaklach lotajom ino łyse skinheady z hakynkrojcym na czole, take co to jeżdzom na mecze sie ciulać, ale kaj tam Marcinowi do Rompra Stompra boło. To gryfny karlus boł, z dupnyj famili, kery lubioł sie pokozać modnie łoblecony na łosiedlu, a niy żodnym gupim Adolfym sie mianować.
I wyrwoł na tego fleka Barbórka z drugego sztoku. Jak żech sie ło tym dowiedzioł, to łoroz mi sie launa zdupiła. Ale tak fest, bo Barbórka to boła moja traumfrau. Mann! Łaziłech bamontny po placu, we szkole tysz sie zy mnom niy dało godać. Na szczyńście kilka dni późnij żech sie spamiyntoł, i co tu dużo godać, gibko uknułech pomsta.
Zolycili u nij na siyni, na schodach, przy gelyndrze, bestoż dziyń w dziyń filowołch na tego jej szaca kej przydzie na szychta. A jak jus przyłaził, to kukołch na nich z góry. I langwajle mie chytały, bo kina z tego niy boło żodnego, ino jakieś kusiki, macania i majtania. A jo już myśloł, że za afa bydzie chytać, jakoś palcówa robić, co bych sie późnij fajno pamiynciówa szczeloł. Kaj tam. Barbórka boła za porzondno, byle komu nie dowała, co z jednyj zajty mie sie podobało, bo chciołech mieć tako libsta, a z drugij zajty, bołech sie ło nia, że Marcin zrobi ij krziwda.
I w końcu na jednyj szychcie Barbórka pedziała mu szlus. Niy boł zadowolony musza przyznać, bestóż chycioł jom fest, przyciongnoł do siebie i zaczon mamlać. Znerwowołech sie pierońsko, nacis żech do ryja cołko gorść czornego słoniola, przeżułech na papka i z góry na dół łobcharkoł tego jej Marcina, a tak po prowdze to ta jego jakla, że na puklu mioł dupnego, biołego fleka.
Wejrzoł sie Marcin na mie, badnoł mój środkowy palec i puścił sie za mnom. Pitołech na góra po dwa, czi schody naroz, aże mie serce źgało, aże luftu niy umiołch chycić, a nogi to miołech miyńkie jak galert. Ale łapnoł mie na dziysiontym sztoku, kole szuszarnie, capnoł za wszorz i zaczon szturchać.
- co ty sie myślisz podciepie, że bydziesz mi charkać na pukel jak jo do dziołchy przyłaża? – larmowoł na cołki blok.
- byda!
- to zaroz łobejrzymy.
Wciś mie do eki, zaczon ciulać z nogi, piyńści i to nawet mocno. Bolało. I łoroz winda sztopła na sztoku, drzwi sie łotwarły i wyleciała z nich Barbórka.
- łostow go – szarpała Marcina na rynkow – no łostow go pieronie!
- łobcharkoł mie.
- łostow go żadizolu zacharkany, jo cie już niy sca sam widzieć.
- co?!
- niy przyłaź do mie wiyncyj. niy sca cie widzieć. – ślimatała Barbórka.
Przestoł. Entliś.
Wejrzoł sie na mie i pedzioł zymstliwie.
- mody, jo cie na placu i tak chyca! terozki to jus mosz amba!
Późnij sie wejrzoł na nia.
- a my sie pogodomy inaczy.
- do żadła sie pogodej żadziolu żadny. – znerwowała sie Barbórka.
Podała mi rynka. Wstołech. Chyciła param i łotwarła drzwi łod windy. A łon łobrócił sie na piyncie i poczon lyź koridorem do drugi klatki. Na puklu mioł pynkniygo, biołego fleka po słoniolu, kery już lekko zasychoł, a kergo durś boło widać, nawet w takij ciymnyj, ledwo glyndzoncyj byrnie.
50.268897
19.027344


text:
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Sprawa rodziny Tebbe. Kolacja z mumią - Monika Kassner
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Naklejka SILESIA
- Kanał Kłodnicki - nieznany świadek śląskich dziejów - Piotr Zdanowicz
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- Atlas Historyczny Górny Śląsk w XX wieku. Zbiór map edukacyjnych
- H. Buchner - Hanyska
- Ciulandia - Henryk Waniek
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Leanderka - Rafał Szyma
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Zbiór opowiadań "Leanderka. 5 ôsprowek po naszymu" to śląskojęzyczny debiut Rafała Szymy.
Zawarte w nim teksty to współczesna, nowoczesna proza pozbawiona folklorystycznego charakteru. Język śląski nie jest w niej celem samym w sobie - w każdym razie nie bardziej niż jako regularne, autonomiczne tworzywo literackie. Ten tom to tyleż przygoda autora z pisanym śląskim, co poligon testujący możliwości prozy po śląsku: bez taryfy ulgowej, z przekroczeniem oswojonych konwencji pisania godkōm.
- Zależało mi na tym, żeby napisać "książkę do poczytania", fikcję literacką po naszymu. - mówi autor - Mam nadzieję, że Leanderka będzie tym, czego mi brakuje w księgarniach - książką w całości po śląsku, ale nie wyłącznie o Śląsku".
Zawiera opowiadania:
Sisuś
Leanderka
Jedynosty
Cessna
Francyjo
BLURB:
Jest to rzecz pionierska i te opowiadania otwierają następny etap pisania po śląsku literatury. Są nowym początkiem – wyobraźniowo, warsztatowo – śląskiej twórczości literackiej.
- prof. Zbigniew Kadłubek
Rafał poradzi ôsprawiać jak nojlepszy ze ślonskich starzikow. Tak, co żodyn niy poradzi sie pokapować, kaj je prowda, a kaj już jij niy ma.
- Marcin Melon
Tytuł: Leanderka
Podtytuł: 5 ôsprowek po naszymu
(tłum: 5 opowiadań po śląsku)
Autor: Rafał Szyma
Redakcja: Mirosław Syniawa
Ilustracja na okładce: Krzysztof "Prosiak" Owedyk
Język publikacji: śląski
Seria: Ślōnski druk. Modernŏ literatura pō naszymu.
Patronaty: Farbryka Silesia, Chwila z gŏdkōm, Tuudi.net, Reflektor, ArtPapier i Jaskółka Śląska.
Obecnie dostępna jako e-book na portalu Virtualo: https://virtualo.pl/ebook/leanderka-5-osprowek-po-naszymu-i346803/
Opinie o produkcie (1)
Przociel
Ksiunżka 10/10, nale jes pora rzecy do korekty: 1) że po Ślunsku jes iże, po polsku jes że. 2) ausdrucki jakbyś i jakby som po polsku, str. nr 10, bez przikład, jakbyś tak jom kajś uwidzioł, abo jakby ku Ciebie prziszła to dej znać, w jynzyku Ślunskim mo być: kej jom kajś łobocys, abo kej łona ku Ciebie przidzie, dej znać, momy słowo kej, nie mickiewiczowskie (litewskie) jakbyś, jakby etc. 3) Przikład na zadku ksiuńzki: Johann Heesters z włosami wiyncyj ćmawymi. aże dwa felery jynzykowe: wiyncyj to po polsku po Ślunsku jes barzij ćmawymi a nie wiyncyj ćmawymi, feler nr 2' - włosy to jes po polsku - widza, iże ukłon w strone Poloków? :) po Ślunsku sie godo wosy, bez litery Ł, tak jak gowa zamias głowa, cowiek zamias człowiek etc. 4) oroz sie spomnioł, u nos sie godało wroz; 5) słowo już to po polsku, po Ślunsku godomy juzajś sie sztaub dźwignoł [...] etc. 6) wszendy widza słowo chwila, to po polsku, po Ślunsku jes kwila, inkszy przikład krzidła etc. Reszta rzecy jes ok. To som takie kardynalne felery jynzykowe w Ślunskim, bezto, iże abo piszemy/godomy po Ślunsku abo po polsku, nie mo miszungu Ślunsko-Polskigo, bezto polonizmów winno nie być, beztóż, iże wiymy, iże Ślunski jich nie mo - brak wspólnyj historyji. P. S. to som felery jynzykowe ino z dwióch stron, wtore wartko przeczytołech.


text:
Po naszymu
We moju mōmy kupa piyrszych kōmunijōw, bezto, to co chca Wōm napisać, to je tymat na czasie. Moji dalsi przociele majōm wnuczka Wojtka, co za rok kōńczy średnio szkoła, ale jak byli u nos, na kōmuniji ôd naszyj wnuczki, to spōminali, jako to ś nim było, jak mioł do tyj piyrszej kōmunije iś . Co jo pamiyntōm, to Wojtulek był fest przilizny synek, yno ôgrōmnie zgłobny. Wiela sie mu starziki a ôjcowie nagodali a naprzikozowali, jednako tyn bajtel dycki przekludziył swoji! Jak zaczōn chodzić na katelmus ku siostrze Wincyncie (to była tako fajno panna klosztorno, co dzieckōm rozumiała), ôroz synek spokornioł: siostrziczki niy sztuchoł, a za wosy niy targoł, kamratowi we szkole darowoł, starzikōm niy pyskowoł, ôjcōw słōchoł, jednym słowym: bajtel – ideał!
Mamulka sie niy mogła nadziwić, ale starka zaroz se pomyślała, że cosikej sie musi za tym kryć! Nojprzōd mamulka dała pozōr, że "mody" kożdy dziyń, jak yno rano stanie, idzie sie podziwać do zdrzadła, po gowie sie maco, a potym robi tako macha, jakby mu psi miynso zeżarli, ale nic niy godo! Po tym to już starka dała pozōr, że Wojtuś tyż tak robi, jak ku nij przidzie, bezto jedyn roz sie go spytała: Co ci je syneczku, że tak sie krziwisz?
– Nic, babciu, nic... – ôdpedzioł, ale macha dali mioł markotno.
– Ty mie sam niy cygoń, yno godej jak na świyntej spowiedzi! – wywstoła na niego starka.
I synek zaczōn niypewnie: babciu, widzisz, co na moji gowie? Podziwej sie dobrze, eli mi już rośnie te świynte kōłeczko, bo jo nic niy widza...
– Ô czym ty godosz bajtel, bo jo niy poradza spokopić? – ôdpedziała mu starka.
– Bo podziwej sie, babciu, jo sie myncza i starōm sie już drugi miesiōnc, a tu porzad nic, a nic, a jo se chcioł na ta moja piyrszo komunijo wypiastować taki świynte kōłeczko, jak majōm wszyjski świynte abo anioły, a tu mi nic niy rośnie, ani jeszcze korzyni niy zapuściyło! Na delszo meta to jo tego niy zdzierża, nō bo wiela taki łebōń, jako jo, może być taki dobry a grzeczny i to do wszyjskich?
– A tu cie boli! – ôśmioła sie starka. – Dwa miesiōnce to je isto za mało, bo te świynte dłōgo na te kōłeczka robiyli, nikerzi i cołki żywot, ale jak cie to tak fest mynczy, to dej sie s tym na razie pokōj, bo mie było już tesno za moim wnuczkym – zgłobnikym!
GRYMLINO


text:
Žortne zhladowanje na zajimawy zynkonošak
Starši schadźowankarjo so zawěsće z radosću na Spěwny Consorcium Seniorow (SCS) dopominaja, kotryž bě před nimale štyrjomi lětdźesatkami na schadźowance wustupił. Njedawno wušła cejdejka ze samsnym titlom wotmołwja na nanajwažniše hólcmichlowe prašenje, hač su woni hišće žiwi: Haj, to su! A na tutej slěbornej desce to ći něhdy ćěmnowłosaći tež wostanu, doniž to datowa technika dopušća. Hłosy wjacehłósnje a zwjetša prawje spěwacych muži su w běhu lětdźesatkow lědma popušćili. A capella spěwacy muski chór hrajka sej na pryzlojte wašnje ze słowami a melodijemi. Přirunaš-li fota SCS z wjacorych lětdźesatkow w drohotnej cejdejce darmo připołoženym zešiwku, njepřewidźiš, zo maja ći akterojo porno NDRskemu časej předewšěm hinašu barbu włosow. Tak hišće bóle mjenu skupiny wotpowěduja. Dirigent ćělesa je sej swoju frizuru přez wšitke lětdźesatki wobchował. To swědči wo wutrajnosći.


text:
Region: Dzień Śląskiej Flagi
Dzisiej przipadŏ dalszy ważny datōm dlŏ Ślōnskŏ. Ôbchodzymy już 102 rocznicã przijyńciŏ Statutu Ôrganicznego Wojewōdztwa Ślōnskigo. 15 lipnia 1920 roku sformułowano było gezec kōnstytucyjnõ, kerŏ nadŏwała autōnōmijõ Gōrnego Ślōnska. Statut przizwolōł tamtyjszy wojewōdztwu ślōnskimu szyrokõ wolność w moc dōmynach życiŏ. Była to piyrszŏ w II Rzeczypospolitej gezec kōnstytucyjnŏ – przijyntŏ jeszcze przed kōnstytucyjōm dlŏ cołkij Polski.
Na mocy Statutu Ôrganicznego Wojewōdztwa Ślōnskigo powołano było Syjm Ślōnski uchwalający włŏsny budżet, co zasiyloł Skŏrb Ślōnski, jak tyż ôkryślōne ôstały szyroke kōmpetyncyje, co ôbyjmowały sprawy: administracyje, policyje, flyjgi zdrowotnyj, ôświaty, industryje eli handlu.
Autōnōmiczne wojewōdztwo ślōnske faktycznie przestało fungować we wrześniu 1939 roku społym z ôkupacyjōm i prziłōnczyniym do Drittes Reich, a formalnie – 6 mŏja 1945 roku kedy kōmunistycznŏ Krajowŏ Dorada Nŏrodowŏ sniosła autōnōmijõ.
Dziyń Ślōnskij Fany je dniym uciechy z lokalnego patriotyzmu, dniym nadzieje na rozrost tyj ziymie jak tyż dniym fajrowaniŏ spōlnoty Ślōnzŏkōw. Dzisiyjsze świynto ôbchodzymy z inicjatywy Marka Plury – polskigo polityka, psychoterapeuty i działŏcza społecznego. Dziyń Ślōnskij Fany je ôbchodzōne w regiōnie ôd 2011 roku.
Fot. Adam Lipiński


text:
Rozmołwa z hudźbnikom, komponistom, publicistom, režiserom a producentom Symanom Hejdušku wo jeho mnohostronskich hudźbnych projektach, načasnej serbskej hudźbje a jeho planach za přichodWy sće jako hudźbnik a komponist jara mnohostronski. W kelko hudźbnych projektach skutkujeće sobu?
Najdlěje hraju w skupinje Con-takt na kwasnych rejach a pola Brankatschkow, štož je po žanrje podobnje, potajkim na rejach a partyjach. Potom skutkuju na polu hiphopa w Nowej Dobje a funka w swojej Drježdźanskej skupinje Puff Ronnie & the FunkForce, hdźež hraju na klawěrje. Z njej smy lětsa spočatk meje naš prěni album »Nothing.But.Okay.« z dohromady dźewjeć spěwami wudali. Bywši Sorbian Art Trio hižo njeeksistuje, dokelž mamoj z Janom Brězanom mjeztym kóždy wjele druhich projektow a Syman Handrik je medicinar w Lipsku. To da so ćežko zjednoćić. Spytamy pak na zakładźe wšelakich projektow stajnje zaso hromadźe dźěłać pod motom Trio a Kumple. Při tym twori Trio bazu a Kumple su hosćo, kotrychž sej, wotwisnje wot projekta přeprošujemy. Nimo toho sym sobuzałožićel skupiny SerBeat, z kotrejež pak sym wustupił, wšako posłužujemy ze skupinu Con-takt samsny stil. Wšo prosće njeńdźe. Druhdy pak skupinje wupomham. Skónčnje hraju hišće hdys a hdys z Horjanami, z nimi sym wotrostł. Jako producent sym stajnje při produkcijach Heleny Hejduškec pódla a sym prěnje tři title Skupiny Astronawt wobdźěłał a dźěl w swojim studiju nahrawał. Nimam pak z nimi wjace tak wjele činić, zaskoču pak tam hdys a hdys, jeli trjebaja instrumentalista při wustupach. Cyle nowe je, zo wustupju mjeztym jako solist a dźěłam w hudźbnej redakciji Serbskeho rozhłosa, hdźež staram so mjez druhim wo nowe produkcije.
W dźensnišim so globalizowacym swěće je normalne, zo so ludźo tež za cuze regiony a kultury zajimuja. Tak je tež mjez Japančanami wěsty zajim za Serbow spóznajomny. W tutym nastawku chcemoj předstajić někotre aspekty serbsko-japanskich poćahow a wědomostneho zajima za Serbow w Japanskej. Ćežišćo předstajenja je prašenje, štó, kak a čehodla je so dotal w Japanskej za Serbow zajimował a so serbowědźe wěnował.
Serbsce wuknjacy Japančan (abo japansce wuknjacy Serb) spěšnje pytnje, zo je poměrnje wjele podobnych słowow w japanšćinje a serbšćinje. Wočiwidny přikład je, zo stej hornjoserbskej »haj« a »ně« w japanšćinje »hai« a »ie«. Z tutoho dopóznaća je samo nastała teorija, zo pochadźeja Serbja z Japanskeje. Tajku teoriju je uniwersalny wučenc a duchowny w serbskej wosadźe Traugott Xaverius Unruh kónc 18. lětstotka w swojim teksće wopisał. Tam su tež tajke kuriozne interpretacije, zo japanski wojowar »samuraj« wobsteji ze serbskeju słowow »sam« a »raj«, tuž ma woznamjenić, zo ma so kóždy sam zasadźować za raj. Profesor instituta za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity Edward Wornar je dołho zhubjeny tekst »namakał« a jako knižku »wudał«.1– To je wězo žort. Tutu »teoriju« a tež wučenca je sej prof. Wornar wumyslił, kotryž je sam japansce wuknył.
Rěčacy tworja w komunikaciskich procesach modele woprawdźitosće, ale při tym njejsu naše předstawy wo woprawdźitosći wot rěčnych strukturow determinowane.
Genderowa rěč so hustodosć jako srědk runostajenja žonow a mužow na rěčnej runinje wobhladuje. »Widźomnosć žonow w rěči« je tola bytostny a tradicionelny argument feministiskeje linguistiki. Je pak jenož jedyn argument z wjacorych a předewšěm je tole tón argument, kotryž ideologiske pozadki feministiskeje linguistiki do njezawjedliweho, towaršnostnje akceptowaneho konteksta staji. Wobsteja tež druhe genderlinguistiske koncepty, kotrež měrja so na to, so mjenowanju splažnych rozdźělow scyła w rěčnym wužiwanju wobarać (»undoing gender«). Po tajkich konceptach njeměł so binarnje organizowany splažny koncept w rěči jewić, wuchadźejo z toho, zo su splažne róle swojowólnje přez socialne wuměnjenja definowane a so na biologisku dwojotu žonow a mužow redukować njedadźa. Tajkele towaršnostno-politiske ideje dyrbja tež w rěči zwobraznjene być, štož žadaja wosebje přiwisnicy »queer studies« a teorije wo »dekonstrukciji nućeneje heteroseksuality«.1
Narodowc abo wotrodźenc? Handrij Wujanc
Běše to lěćny dźeń lěta 1825. Zaso jónu sedźeše šulski radźićel Gottlob Leberecht Schulze we wozu, zo by w serbskej wjesnej šuli rewiziju přewjedł. Tónkróć rěkaše jeho cil Ketlicy. Wot 1800 wuwučowaše tam Johann Friedrich Wjacka (Wetzke), kiž bě do toho Gedikowy priwatny seminar při Budyskim gymnaziju wopytował a so tuž derje na wučerske powołanje přihotować móhł. Wučer Wjacka podawaše wučbu serbsce a wučeše dźěći z pomocu maćerneje rěče tež němčinu. Radźićel Schulze so wjeseleše, zo móžeše so z dźěćimi němsce rozmołwjeć a sudźeše: »In sehr wenigen wendischen Schulen fand ich einen Mann von gleichen Lehrgaben und von gleicher Genauigkeit und Freundlichkeit im Vortragen der Lehren des Christentums.«1
Zawěsće předstaji wučer Wjacka šulskemu radźićelej swojeho syna Hermana Awgusta jako wobdarjeneho šulerja. A potom běše tam hišće jedyn překlepanc, mjenujcy runje tak stary Handrij Wujanc (Andreas Wujanz). 29. apryla 1814 bě so jako syn chěžkarja Jana Wujanca (Johann Wujanz) w Ketlicach narodźił2, pochadźeše potajkim z bědnych poměrow. Hač smědźeše tež wón na prašenja radźićela wotmołwjeć?
Serbscy wuměłcy a jich zjawna prezentacija w prěnjej Čěskosłowakskej republice
W aprylu 1932 bu specializowany sorabistiski wotdźěl dźakowano aktiwity městneje skupiny Čěskosłowakskeho-serbskeho towarstwa »Adolf Černý« (Československo-lužický spolek »Adolf Černý, wot nowembra samsneho lěta Společnost přátel Lužice) w Měšćanskej bibliotece w Mladej Boleslavje wotewrjeny. Čitarjam poskići so tam wulki dźěl serbskeje kaž tež dalšeje literatury. Biblioteka abonowaše tež serbske dźeniki a časopisy. Wotdźěl, jasny dopokaz za stupacy zajim na serbskim ludźe w měsće, nošeše tež čestny titul. Njebu pak po serbskim basniku abo spisowaćelu pomjenowany, kaž by so wočakować móhło, ale po komponisće Bjarnaće Krawcu.
Serbska delegacija z Bjarnatom Krawcom (prědku, 3. wotlěwa) dnja 27. awgusta 1927 w Mladej Boleslavje Foto: Wokrjesny archiw, Mladá Boleslav
Čehodla? Krawc bě w regionje najznaćiši Serb. Bjez njeho so nimale žane wjetše zarjadowanje, kotrež bě Serbam w Mladej Boleslavje wěnowane, njewotmě. W lětomaj 1922 a 1927 nawjedowaše Krawc serbske chóry, kotrež tež tu wustupichu. Zapozdźene swjećenje jeho 70. narodninow w aprylu 1931 bě prěnje zjawne zarjadowanje nowozałoženeje městneje skupiny čěsko-serbskeho towarstwa. Hač do nalěća 1932 wopyta Mladu Boleslavu hišće dwójce, najprjedy ze sportowcami Sokoła a pozdźišo składnostnje bala gymnaziastow a realnych šulerjow, kotřiž běchu jeho jako čestneho hosća přeprosyli.1
Rědnučke góry, wjelicne skały a góla – taku idylu pśedstajamy se, gaž myslimy na Dolomity. A taki jo tež mój prědny zaśišć, gaž pó wěcejgóźinskej jězbje skóńcnje stojm na campingowanišću w gmejnje Campitello di Fassa. Lěcrownož som tam južo raz w dowolu był, cuju se pitśku zgubjony a du do recepcije campingowanišća, se naźejucy, až dostanu tam dalšne turistiske informacije. W recepciji gronim »Buonasera! Deutsch? English?« a cakam na reakciju žeńskeje, kenž sejźi za tejku. Žeńska mě wótegronijo, až móžomej powědaś pómałem nimski. W běgu naju rozgrona zgóniju, až žeńska znajo ladinšćinu a ja wulicuju jej krotko wót Serbow a serbšćiny pla nas w Nimskej. Pśi tom jo nastało slědujuce rozgrono, kótarež jo stwóriło zakład za žywe zeznaśe a kótaregož wopśimjeśe směju něnto z Wami źěliś …
Móžośo se nam pšosym krotko pśedstajiś? Chto Wy sćo, źo bydliśo a co źěłaśo?
Mě se groni Marika Favé, oficielnje Marica. Som 48 lět stara a bydlim w Campitello di Fassa w rědnych Dolomitach. Som sněgakowaŕska wucabnica a górska wjednica. Mam jadnasćo lět staru źowku a som Ladinaŕka.
Wy sćo Ladinaŕka. Ladinarje su etniska kupka ze swójskimi tradicijami a swójskeju rěcu w Dolomitach. Kak wjele Ladinarjow zapšawym eksistěrujo a kak derje su Ladinarje zorganizěrowane?
Runja wosom dalšim wsam w Budyskim kraju wopominaja lětsa Poršicy 800. róčnicu swojeho prěnjeho naspomnjenja w lěće 1222. Składnostnje jubileja předstaja so serbske stawizny wsy a wosady.
Z dawnych časow sem ležeše kónčina wokoło Poršic wosrjedź serbskeho sydlenskeho teritorija. Hišće w 19. lětstotku bě němsko-serbska rěčna hranica poměrnje zdalena: we wuchodźe pola Wósporka, Ketlic a Lubija, w juhu podłu rjećaza Łužiskich horow, w zapadźe wokoło Biskopic a Kamjenca a w sewjeru hakle za Błótami. W Poršiskich wsach so žana industrija njezałoži, kotraž by němsku ludnosć přiwabiła. W ratarskej kónčinje wostachu Serbja w dalokej měrje mjez sobu, a jeli tola raz cuzy přićahny, so wón spěšnje tudyšim wobstejnosćam přiměri. W sebjewědomym burstwje so namrěte wjesne, křesćanske a serbske tradicije wot generacije ke generaciji dale dawachu. Tak móžachu socialne, rěčne a kulturne poměry na dołhu dobu konstantne wostać.
Wołtarna płachta z wěnowanjom »Psches / Lubosz teje Woßady / ton 4.te Octobera / 1840.«, darjena składnostnje zapokazanja fararja Hendricha Awgusta Krygarja, je dźensa po cyłej Łužicy najstarši parament ze serbskim napisom. Foto: zběrka Trudla Malinkowa
W lěće 1840 so wo Poršiskej wosadźe pisaše: »Ackerbau ist die Hauptbeschäftigung der tätigen Parochianen, welche bis auf sehr wenige Seelen der wendischen Nation angehören.«1
Ludowe nakładnistwo Domowina je loni w septembrje dźěłarničku z awtorami a awtorkami přewjedło, kotřiž přinošuja nowe teksty do planowaneje antologije za čitarstwo wot 12 lět. Zběrka powědkow ma w lěće 2023 wuńć. Wudawaćelka Marka Maćijowa je so na dźěłarničce ze spisowaćelku Měrku Mětowej (* 1959) wo tworićelskich procesach rozmołwjała.Sće raz přeradźiła, zo sće wšu NDR-sku młodźinsku literaturu přešła. Kajke knihi sće čitała?
Sym po powołanju bibliotekarka. Wukubłach so w Budyskej Měšćanskej bibliotece, kotraž měješe literaturu z nakładnistwa Neues Leben. Běch młoda a njemějachmy přistup k zapadnym kniham. Knihi z tutoho nakładnistwa sym wšě čitała. Ale wězo tež druhe knihi, kotrež biblioteka měješe, Charlesa Dickensa, rusku literaturu, amerisku. Dźensa njeje wjace prawje předstajomne, ale my sobudźěłaćerki mějachmy tehdy słužbny nadawk, sej za tydźeń dźesać knihow z wobstatka, z nowych nakupow wubrać, sej je zhruba přečitać a tamnym sobudźěłaćerjam předstajić. Za to smy dóstali čitanske hodźiny, w kotrychž móžachmy so na tónle nadawk přihotować, a tak sym jara wjele knihow zeznała. To bě njesměrny luksus, kiž bě po změnje nimo.
Zdawna přewodźuja wojerske chorhoje wšelake wójska. Wone su tohorunja w žórłach wo starych pomorskich Słowjanach wobswědčene. Na spočatku 11. lětstotka staj je tež Thietmar z Merseburga1 a Bruno z Querfurta2 naspomniłoj a připisujetaj jim wojerske nadawki. To zwisuje prawdźepodobnje z połoženjom, w kotrymž słowjanske kmjeny tehdom běchu. Słowjanskej kmjenowej zwjazkaj Lutycow a Obodritow, kotrejž sydleštej w teritoriju dźensnišeje sewjerneje Němskeje (přewažnje w Mecklenburgsko-Předpomorskej), wojowaštaj wo kraj a wěru přećiwo křesćansko-germanskej namocy.3 Tójšto lět do toho wotměchu so słowjanske zběžki, při kotrychž mějachu wojerske chorhoje wójskam škit a zbožo w boju4 zawěsćić: »Vexilla quoque eorum [sc. Liuticorum] nisi ad expeditionis necessaria, et tunc per pedites, hinc [sc. de templo] nullatenus moventur.« (Thiet. VI 17 (23)) Mjez nimi běchu chorhoje, na kotrychž běchu někajke znamjenja. Thietmar k tomu zwěsći: »deae … in vexillis formatae« (Thiet. VII 47 (64)) abo »deos suimet praecedentes subsequuti [sc. bellatores Liuticorum].« (Thiet. VI 16 (22)) Z toho hodźi so wotwožować, zo běchu na chorhojach wobrazy bohow. Po měnjenju Bruna zdawaja so chorhoje kaž znamjenja čerta być: vexilla diabolica (hlej Bruno, tež tam), při čimž chowaše so za zapřijećom diabolus pohanski bóh. Kak su tute postawy wupadali, njeje bliže znate. Směmy pak na tym dwělować, zo staj chronistaj na nich woprawdźe bohow w koži čłowjekow5 widźałoj. Tući mějachu chorhoj Słowjanow skerje jako skutk čerta, dokelž buchu pomorscy Słowjenjo jako njekřesćenjo, potajkim jako słužownicy čerta wobhladowani. Wone chowachu so w swjatnišću Lutycow w Radegosće (Thiet. VI 17 (23)), štož na to pokazuje, zo běchu bohej (resp. boham) swjećene, ale w swjatnišću samym njesteješe postawa boha, a tak njewustupowaše na čłowjeka podobny wobraz boha. Bóh Lutycow – Svarog/Svarožič6 – njeměješe tehdom žanu antropomorfnu a z tym tež žanu djabołsku postawu. Tohodla nimamy přičinu wěrić, zo běchu na chorhojach wobrazy bohow w podobje čłowjekow. Přiwšěm njesměmy jich wuznam z tuteje přičiny podhódnoćić. Thietmar rozprawješe wo podawku, při kotrymž bu chorhoj słowjanskich wojakow wobškodźena (hlej Thiet. VII 64 (47)); rozzłobichu so njesměrnje (irati) dla toho, štož znowa dopokazuje, zo bě wona za nich nimale swjata. Wažachu sej chorhoj, dokelž měješe to, štož běše na njej zwobraznjene, bójsku móc, kotraž spožčowaše po jich předstawje pod njej stejacemu wójsku njesměrnu móc. Tohodla ma so Thietmarowe wuprajenje wo bohach na chorhojach jako nadwułožowanje abo zmylk wobhladować. Chorhoje chowachu so w swjatnišćach, hdźež přez požohnowanje bójsku móc nabywachu. Jich móc pak njeje z na nimi zwobraznjenych předstawow bohow wupružować móhła. Jich njebjesko-zemski bóh – Svarog – wukładuje so skerje jako přirodny zjaw (błysk, hrimanje), byrnjež wěste wobrysy wosoby widźomne byli.7 Je wšak tak, zo bu bójska móc ze symbolisce wopřimnjenych a swójski wobswět wobdawacych zjawow přewzata. Tohodla móhli předstawy na chorhojach zjawy přirodneho wobswěta wobsahować. Tule běchu z pomocu bóle njeabstraknych (přirodnych) symbolow do wěsteho porjada zestajene. Woznam předstajenjow njehodźi so jednozmyslnje wukładować, dokelž buchu někotre chorhoje sobu do bitwow wzate, druhe pak wužiwachu so najskerje za pohanske swjedźenje. Jedne mějachu wuspěchej a zbožu w boju přinošować, tamne samsnemu we wšědnym dnju za čas měra: dobrym žnjam a hońtwjerskemu popadej, strowoće, žiwjenskemu zbožu atd. Prawdźepodobne pak tež je, zo pokazuje bóh resp. jeho narunanje (na př. bójska kajkosć jako pars pro toto) we wójnje kajkosće, kotrež wočakowachu wot zmužitych wojowarjow abo kotrež so jim připisowachu: móc ćěła, lestnosć, wutrajnosć, zasakłosć, bojownosć a dalše; w měrnych časach mějachu so towaršne kajkosće spěchować: zwjazanosć w kmjenje, jednota we wěrje, respekt před (přirodnym) prawom. Kotry woznam tež nabywachu, stejachu w znamjenju wotpowědneho boha. Bóh sam měješe wjacore dimensije, wjacore »wobliča«. Tohodla wobstejachu tež wšelake wukładowanja, kotrež buchu wotpowědnje symbolisce na chorhojach zwobraznjene.
Stawizna serbskeho předmjena
Jako Serbja nimamy wjele originalnych předmjenow, potajkim tajkich, kotrež su w serbskej Łužicy nastali. Nimale wšitke smy přewzali z němčiny, byrnjež po pochadźe snadź hebrejske, grjekske, łaćonske abo jendźelske byli. Někotre předmjena ze słowjanskeho wobswěta kaž Stanisław, Ludmila abo Dušan su k nam přišli bjez posrědkowanja němčiny.
Jedne z rědkich originalnych serbskich předmjenow je Lubina. Wone je so wutworiło z korjenja lub, kiž je zakład za mnohe serbske słowa. Hižo w staršim času nastachu z njeho tež městnostne mjena kaž hora Lubin, sydlišćo Lubij abo rěka Lubata. Timo Meškank, wudawar knihi »Serbske předmjena«1, mje na to skedźbni, zo wužiwaja so tež w tamnych słowjanskich rěčach předmjena z tutoho korjenja, tak na přikład ruske předmjeno Ljuba abo bołharsko-makedonske muske předmjeno Ljuben. W Porynskej česća swjateho Lubentiusa, kotryž je pječa w lětach wot 300 do 370 w Kobernje žiwy był. Žónske předmjeno Lubina abo Lubinka so pak prěnjotnje jenož w Serbach namaka.Narowny kamjeń Łahodźic swójby před cyrkwju w Chołmje Foto: Trudla Malinkowa
Při pytanju za prěnim wužiwanjom tutoho mjena – w starych cyrkwinskich knihach so wone njejewi – da mi mandźelska pokiw na fararja Jana Łahodu w Chołmje, kotryž bě dźowku Lubinka a syna Lubin mjenował.2 Jan Łahoda narodźi so 25. awgusta 1801 w Tumicach. Jako Lipšćanski student teologije bě předsyda serbskeho wotdźěla tamnišeho prědarskeho towarstwa. 1827 nastupi swoje prěnje farske městno we Wochozach. Wot 1832 hač do swojeje smjerće 16. awgusta 1871 bě farar w Chołmje. Jako student a młody farar spisa někotre serbske basnje. Wón wobdźěleše so na serbskim wozrodźenju w štyrcetych lětach 19. lětstotka a bě wot 1848 čłon Maćicy Serbskeje. Na farje w Chołmje wukubła wjacorych čěskich duchownych w serbšćinje, zo bychu so na skutkowanje we Łužicy přihotowali.3
Runja wosom dalšim wsam w Budyskim kraju wopominaja lětsa Bukecy 800. róčnicu swojeho prěnjeho naspomnjeja w lěće 1222. Składnostnje jubileja předstaja so serbske stawizny wsy a dźensnišeje gmejny.
Kónčina wokoło Bukec słuša k staroserbskemu sydlenskemu teritorijej. Přez lětstotki mjezowachu wsy nětčišeje Bukečanskeje gmejny na wuchod, zapad a sewjer ze serbskimi kónčinami. Jenož na juh wobsteješe rěčna hranica k němskemu teritorijej, wutworjena wot Čornoboha a susodnych horow. Kaž přirodny ryhel poćežowaše hórski rjećaz zwisk mjez woběmaj bokomaj a zadźěwaše z tym asimilaciji Serbow.
Za spočatk 19. lětstotka hodźi so narodna situacija wokoło Bukec někak takle wopisać: Wjesnjenjo su Serbja, chodźa w tradicionelnej drasće, su žiwi po starodawnych wašnjach a haja namrěte nałožki. Wobchadna rěč je serbska, wjetšina wobydlerjow němsce ani njerozumi. Je-li Němc přićahnył, wuknje spěšnje serbsce, zo by so scyła dorozumić móhł. Hdyž je we wsy ryćerkubło, su knježa a słužowni zwjetša Němcy, kotřiž maja pak husto tež znajomosće serbskeje rěče.
Lětsa spomina so we Łužicy a za jeje mjezami na załoženje Ochranowa před 300 lětami. W běhu mało lět wuwi so intensiwne nabožne žiwjenje w sydlišću, kiž do cyłeho swěta runje tak kaž do bliskich łužiskich wsow wuprudźeše. Mjez serbskimi wsami a Ochranowom kaž tež pozdźišo Niskej (1742) a Małym Wjelkowom (1751) nastachu wuske styki, kiž zawostajichu slědy w serbskich kulturnych stawiznach runje tak kaž we wosobinskich wosudach ludźi.1
W tutym nastawku chcu so wěnować rodźenemu Ješičanej, Serbej Korli Awgustej Küpperej. W Chasowje wotrosćacy hólc sta so z wučerjom w Ruskej a skutkowaše 22 lět jako kustos ludowědneho muzeja w Ochranowje. Při swojich wuwjedźenjach złožuju so hłownje na žiwjenske dopomnjenki Korle Awgusta Küppera, kotrež bě za swojich šulskich towaršow napisał, kaž tež na žiwjenjoběh jeho mandźelskeje Minny.2 We woběmaj hrajetej serbskosć a słowjanskosć wosebitu rólu a wuwědomja so, kak wusko splećeny bě Ochranow w prěnjej połojcy 20. lětstotka ze serbskim swětom.
Korla Awgust Küpper bě dźěćo dosć zamóžneje bursko-korčmarskeje swójby. Nan Awgust Küpper pochadźeše z Bóšic, hdźež jeho swójba korčmu a klamarstwo wobsedźeše. W nazymje lěta 1853 woženi so z burskej dźowku Hańžku rodź. Šołćic z Ješic blisko Chwaćic.3 Krótko po kwasu přewzaštaj korčmu a klamarstwo w Chasowje. Přiwšěm njenarodźi so Korla Awgust Küpper w Chasowje, ale w Ješicach. Korčma bě so krótko do poroda hólčeca wotpaliła a młoda swójba, Korla Awgust měješe staršu sotru, přesydli so nachwilnje do Ješic k Šołćic swójbje. Tam so Korla Awgust 26. junija 1855 narodźi a bu 8. julija w Malešanskej cyrkwi wukřćeny. Přiwuzni z nanoweje a maćerneje strony jemu kmótřachu, wosebje napadnu wuske styki k Hattasec swójbje w Małej Dubrawje.4 Mać nabožneho aktiwista, kěrlušerja a kolportera serbskeho lutherskeho knižneho towarstwa Gusty Hattasa, Hanna bě rodźena Šołćić z Ješic. Wona kaž tež Jurij Handrij Hattas z Małeje Dubrawy kmótřachu Korli Awgustej Küpperej. Ješičanska wowka Korle Awgusta, kotraž z Delnjeje Hórki pochadźeše, pak bě kmótra Gusty Hattasa.5


text:
Nowe wukubłanske lěto so za něšto dnjow zahaji. Z Budyskimi powołanskimi wikami, kotrež wotměja so 18. septembra, pak měrja so organizatorojo hižo na šulerjow, kotřiž chcedźa klětu do powołanskeho žiwjenja zastupić.
Budyšin (SN/at). To je pozitiwna powěsć za sprjewine město. Za 6. Budyske powołanske wiki předleži hižo 67 přizjewjenjow wustajerjow. To je naročna ličba, kaž krajnoradny zarjad zdźěli. Zhromadna próca partnerow na městnje – wokrjesneho rjemjeslnistwa, běrowa Industrijneje a wikowanskeje komory (IHK), Zwjazkoweje agentury za dźěło, wokrjesneho zarjadnistwa a dalšich – je so wudaniła. Prěni raz budu powołanske wiki w nowym Kamjentnym domje. To pak ma wuměnjenje, zo je ličba móžnych wustajerjow porno minjenym lětam mjeńša.


text:
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.


text:
W Radworju maja wot wčerawšeho dźěćacu lěkarsku praksu. Wjesnjenjo maja tuž nětko nimo powšitkowneje dalšu lěkarku we wsy. 39lětna Jadwiga Wałdźina praksu nawjeduje. Před lětomaj je so wona ze swójbu do Łužicy nawróćiła. Do toho bě jako dźěćaca lěkarka a chirurgowka mjez druhim na uniklinikumje w Münsteru, pozdźišo w Drježdźanach na uniklinikumje a w praksy zasadźena. Clemens Šmit je so z njej rozmołwjał.
Gratuluju k wčerawšemu wotewrjenju swójskeje praksy. Sće do toho rjekła, zo chceće w swojej nowej dźěćacej praksy něštožkuli hinak činić, hač je poprawom z wašnjom. Što z tym měniće?


text:
Wybory, wybory i po wyborach. Myśloł by jedyn, iz tak je, ale dzie ta, tera sie dopszo zacóno. Tera mómy tyn tejater z wyrówaniym sie stolików spod rziciów, iz chtory nie ukiołzdnie! Ło nołs wyborcach je dołwno zapómniynte, wórztów wyborcych jus nie dostołwómy. Nie było to jak przed wyboróma, a to chopcy we Łopolu cestowali chlebym ze śmalcym, abo jaki kafej sło nabzdy wypić. U nołs na wsi było tak: : Wybrałach sie rołs na grziby. Łaziyłach po tym lejsie do łostudy, grzibów ani zdrzejć. Łozeźlónoł jadam do dóm. Z daleka widzam, iz na śtachetce jakołś tytka wisi. Podjyzdzóm blizyj, a to bojtlik nelónowy. Grajfujam rajń, a tu łobrołzek, a śniego synek sie dó mie uśmiychoł, doś gryfny. Cytóm co pod łobrołzkym pise, a to pierdziuna coby krzizyk wele jego mióna postawić we wybory. Jescyk w bojtliku dwa kejksliki były i dugopis. Na toś sie synek nie wysilół, pejdziałach sie. Kejksliki jescyk po dwa eksra zapakowane, zamaiast całej packi, co to w realu za grose sie kupuje, mozno coby my sie nie przejejdli! Dyć te pakowaniy przisło pewno drozyj. Dugopisym do dzisiej pisa. Pewno lepyj by było łotworzić jaki smolbiznes z produkcjóm dugopisów, a smolić te stoliki, chtore sie na potynga wydziyrajóm, a je ich ta jak mrowców!
Truda Pietrzikowa


text:
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, malsnje; eng. Encyclopedia) jo mjazynarodny projekt, kenž co zestajiś lichotnu encyklopediju we formje seśowego boka, kótaregož nastawki se njepósrědnje wobźěłaś mógu (Wiki, nic mark!).
Wikipedija, seśowy projekt, kenž co zestajaś encyklopediju; Zachopjeńk engelskego wudaśa 2001, z lěta 2003 w nosarstwje Wikimedia Foundation. Na zachopjeńku junija 2005 jo Wikipedija wopśimjeła wěcej ako 1 mil. nastawkow (240.000 nim.) we wěcej ako 80 rěcach.
Wikipedija jo nastała na zakłaźe tak mjenjowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužywarjow seśe za aktiwne a pasiwne wužywanje). Za pśinoski płaśijo GNU-licenca za lichotnu dokumentaciju, kótaraž dowóli změnjenja a komercielne wužywanje.


text: Njebjelčicy/Barleben (AK/SN/MiR). W Miłočanskej skale „Při Krabatowym kamjenju“ nastawa tuchwilu zornowcowa twórba z titulom „Njebjeske wrota w Barlebenje“. Čěsko-ameriski wuměłc Robert Alger je nadawk přewzał skulpturu z podpěru towarstwa Kamjenjak zdźěłać. Předwidźana je wona jako dar za saksko-anhaltsku gmejnu Barleben we wokrjesu Börde, z kotrejž wudźeržuje gmejna Njebjelčicy přećelske styki. Gmejna Barleben je Njebjelčanskej pomhała mjez druhim při wobstaranju wohnjowoborneho awta. W skulpturje zjednoći wuměłc znamjeni gmejnow, kołpja za Njebjelčansku a sekeru za Barlebensku komunu nad róžkatymi wrotami. Zajimawe na ideji čěskeho wuměłca je, zo móža zajimcy přez nju kročić. „Ći, kiž sej twórbu wobhladaja, móža hladać přez figuru kołpja a sekery pod mróčelu, kotruž do kamjenja wurězbuju“, powěda Robert Alger, „mam to za dobry motiw za fotografowanje.“ Mróčel změje na jednym boku formu duboweho a na druhim lipoweho łopjena. „Tónle zwisk, mjez narodomaj słowjanskeho a germanskeho pochada je stajnje zaso tema, kotraž mje zaběra“, Robert Alger rozjasnja.


text:
Kompleksny měchowc
Jeli nastanu z jednoho kćenja z dweju abo wjace płodolistow wjacore hromadźe zrosćene měchowcy, tak jedna so wo kompleksny měchowc. Kompleksne měchowcy nastanu stajnje z nadstejnich płódnikow. Dokelž so jednotliwe měchi za čas symjenjoweho zrawjenju puknu, słušeja měchowcy a kompleksne měchowcy do sypacych płodow.
Kompleksne měchowcy wustupuja mjez druhim pola wjele magnolijam podobnym rostlinam, maslenkowych rostlin (Delphinium, Europska kubołnička atd.), swjatkowničkow a wjerbičkow.
Wosebita forma kompleksneho měchowca je jabłukowy płód. Pola tutych njesteja měchi swobodnje, ale su přez wóskowu włokninu wjazane abo wot njeje wobdate. Wotwisnje wot družiny płoda abo sorty (na. př. při jabłukach) je pak přichilnosć k wotewrjenju měchowcow na přerěz płoda hišće spóznajomna.


text:
Luwr
Luwr (fr.: Musée du Louvre) to je downy krůlůw pałac we Paryżu, a terozki muzyjům kůnsztu. Nojstarsze uůnygo tajle bůły stowjane we XII stoleću uod Filipa II Augusta. Zajmuje 60 000 m² placu, we 2007 mjało 8 300 000 zwjydzajůncych. Uod drugij połowy XIV stolećo bůła sam krůlewsko rezydyncyjo. Je to jydno ze nojsrogszych a nojstarszych muzyjůw na śwjeće. Je rozlygowane mjyndzy Sekwanům a Rue de Rivoli a Zygrodůma Tuilerie, we cyntrům Paryża. Uo jygo fůngowańu jako muzyjům idźe godać uod 1692, wůunczas Ludwik XIV uodymknůł sam pjyrszo galeryjo starożytnyj bildhauerstwa we Salle des Caryatides. Uoficjalńy jako muzyjům fůnguje uod 1791 a bůła to decyzyjo Zgromadzyńo Norodowygo we czas Francuskij Rewolucyje. Terozki sům sam prezyntowane dźeła starożytnygo kůnsztu (uosobliwje rzezańy a dynkmale) a tyż uobrozy, s kerych nojbarzi znajůmy je "Mona Lisa" Leonarda da Vinci.


text:
Chorwacko godka
Chorwacko godka (hr: hrvatski jezik) – słowjańsko godka, nojbarzi podano na bośńacko a serbsko godka a ńyskorzi na czornogůrsko godka. Przinoleży do familije indoojropejskych godkůw. Chorwacko literatura pojawjo śe we XIII stoleću, atoli pjyrsze szrajbůnki idźe uobejzdrzeć już we XI stoleću.
Po chorwacku godo ůngyfer 7 milijůnůw ludźi, we Chorwacyji mo status urzyndowyj godki.
- ISO 639-1 : hr
- ISO 639-2 : hrv/scr
- ISO 639-3 : hrv
- Latin alphabet i+e.svg
(i(j)e)
- Latin alphabet r+r.svg
(ŕ)


text:
Opis treści
Po piyrszy roz powieść Szczepana Twardocha po ślonsku!
Drach we przekładzie Grzegorza Kulika
Drach wiy. Społym ze poruletnim Josefym prziziyro sie świniobiciu. Je październikowe rano 1906 roku i, chocioż synek niy mo ô tym pojyńcio, ryk ôd zarzinanego zwiyrza i szmak wusztzupy wrocom do niego poranoście lot niyskorzij, jak po końcu wojny bydzie jechoł nazod na Ślonsk.
Nikodem nigdy niy boł przi wojsku. Ôn je za to wziynty architekt. Ze ôstatnigo zwionzku mo piyńć lot modo cera, a po wypadku autym szrama nad lewym uchym. Prawie rozestowo sie ze żonom, żeby ułożyć sie życie ze inkszom. Drach je ale świadomy, iże dzioucha coroz barzij wymyko sie chopowi.
Miyndzy Josefym a Nikodemym piykne, ôkropiczne, smutne i — na koniec — tragiczne losy dwoch familiji; stolecie wojyn i powstań, śmierci i narodzin, miyłości, zdrad i pragniyń, co sie nigdy niy społniom. Drach ô nich wiy. Widzi przeszłość i zno prziszłość. Dlo niego wszyjsko je teroz.
Saga familijno? Wielko ôpowieść ô Ślonsku? A możno powieść totalno, co uciyko wszyjskim kategoryzacyjom?
„Tłumaczenie Dracha na śląski etnolekt to próba zmierzenia się ze śląskością i uniwersalnością tej powieści. Paradoksalnie śląska wersja Dracha staje się probierzem jej śląskiego odniesienia dziejowego.
Przekład Grzegorza Kulika budzi podziw! Drach stał się ważną książką dla wielu Górnoślązaków – również dla mnie”. prof. Zbigniew Kadłubek
„Górny Śląsk Twardocha jest prawdziwy bolesną wręcz brutalnością i nieraz wręcz wulgarnością połączoną ze specyficznym etycznym kodeksem, z którego wychowani tutaj ludzie nigdy nie rezygnują, nawet jeżeli znajdują się na granicy upodlenia. Gratuluję autorowi odwagi”. prof. Ryszard Kaczmarek


text:
Šulerjo a wučomnicy do 20 lět móža so wjeselić. Wobchadnej zwjazkaj Sakskeje poskićatej jim w prózdninach potuńšene jězdźenki. Měrćin Weclich je so wo tym z nowinskim rěčnikom wobchadneho zwjazka Hornje Łobjo (VVO) Christianom Schlemperom rozmołwjał.
Kelko tajki prózdninski tiket płaći ?
Ch. Schlemper: Wot spočatka lětnich prózdnin budźe to 30 eurow. Jězdźenka wostanje potom cyłe šěsć tydźenjow płaćiwa. Budźe to po cyłej Sakskej a cyłym srjedźoněmskim wobchadnym zwjazku (MDV) – hač do Halle abo Altenburga.
Što to konkretnje rěka?
Ch. Schlemper: Młodźi pasažěrojo móža za 68 centow wob dźeń busy, ćahi, tramwajki a přewozy wužiwać. Tak je tiket přihódna alternatiwa za čas, w kotrymž wjele šulerjow měsačnu kartu za puć do šule nima. Za mało pjenjez móža sej tuž prózdninske wulěty planować.
Su hišće dalše poskitki?


text:
Hùrma lëdzy przëszła do wejrowsczégò mùzeum bë kùpic, abò chòc òczë napasc 🙂 , Pana Tadeùszã, wzyc autograf òd pana Stanisława, òbezdrzec ë pòsłëchac panią Danutã ë pana Macéjã a pògadac z panã Jerzim…
W piątk piątégò lëstopadnika ò szósti wieczór òdbëła sã na zalach Mùzeum Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi promòcjã dokôzu Adama Mickewicza przedolmaczonégò na kaszëbsczi bez Stanisława Janke a wëdónégò bez wëdôwiznã Maszoperia Literacka. Dzélëczi pòémë czëtelë znóny Kaszëbi: Danuta Stenka ë Macéj Miecznikòwsczi. Rzecz òbgôdôł kònsultant dolmaczënkù prof. Jerzi Tréder, a całosc prowadzëlë direktór mùzeum Radosłôw Kamińsczi ë Tomôsz Żuroch von Piechòwsczi. Mùzyczną òprawã zagwësnilë Witosława Frankòwskô, Aleksandra Kùcharskô–Szefler a Tomôsz Fópka.
Filmòwi materiał nalézeta na starnie Telewizje TTM


text:
Dla dzieci
Muzeum Mydła i Historii BruduDługa 13-17, Bydgoszcz
ZOOGdańska 173-175, Bydgoszcz
MakroświatHipiczna, Bydgoszcz
Mistrz TwardowskiStary Rynek 15, Bydgoszcz
Teatr KameralnyGrodzka 14-16, Bydgoszcz
Park iluminacji - Odnaleziony Świat, Bydgoszcz
Sala Zabaw Dzień DobryChodkiewicza 23, Bydgoszcz
Mural Fantazjaul. Bulwary, Bydgoszcz
Park RozrywkiGdańska 173-175, Bydgoszcz
Zaginiony Świat, Bydgoszcz
Papugarniaul. Grunwaldzka 257, Bydgoszcz
Muzyczny plac zabaw w parku im. Jana Kochanowskiegoul. 20 stycznia 1920 r., Bydgoszcz
Bydgoscy PartaczePod Blankami 25, Bydgoszcz
Park Trampolin Jumpin PlaceZygmunta Augusta 2, Bydgoszcz
Centrum zabaw i trampolin Park17Jana Karola Chodkiewicza 17, Bydgoszcz
Centrum Zabaw Rodzinnych Family ParkFordońska 246, Bydgoszcz
Makieta dawnej Bydgoszczyul. Mostowa, Bydgoszcz
Miasteczko ruchu drogowegoHipiczna, Bydgoszcz
Park LinowyGdańska 173-175, Bydgoszcz
Makieta bydgoskiego zamkuGrodzka 19 - 21, Bydgoszcz
Plac zabaw przy Śluzie MiejskiejBulwary 1, Bydgoszcz
Magiczny plac zabaw na Wyspie MłyńskiejWyspa Młyńska, Bydgoszcz
Stary TramwajDługa 43, Bydgoszcz
Pałac MłodzieżyJagiellońska 27, Bydgoszcz
Magiczne KrzesłoMennica 7, Bydgoszcz
Plac zabaw przy Kanale BydgoskimNakielska 68-70, Bydgoszcz


text:
Zrudna powěsć dóńdźe do Łužicy, zo je dr. Alfred Krawc-Dźěwinski 15. decembra 2018 po dlěšej chorosći doma w Berlinje zemrěł. Jako připóznaty filmowy wědomostnik a diplomowy wuměłstwowy stawiznar je wón spomóžnje a wulce wuspěšnje za swój serbski narod skutkował. Njeje lochko jeho wobšěrne skutkowanje we wšelakich wobłukach hódnoćić, po času hakle zwěsćimy, hdźe nam jeho dobre słowo, jeho wšelakore ideje a dźěło faluja.
Dnja 7. februara 1934 je so wón na »połburskim statoku« w Dźěwinje jako syn domjacneje a hórnika, kotryž dźěłaše w brunicowni, narodźił. We wójnskim času wopyta dwurjadownisku wjesnu šulu. Hižo jako hólčec rysowaše rady na kromach nowin »Grüne Post«, kotrež Krawcec abonowachu. To běše snano přičina, zo da mać jeho na molerja na škleńcu w bliskim Derbnje wukubłać. Nan je w poslednich dnjach wójny zahinył, tak zo měješe mać Alfreda a młódšeju dźowku a syna sama wobstarać. Po lětomaj wukubłanje jako škleńcowy moler 1951 wotzamkny. Dokelž jemu molowanje jednorych smužkow na palencowe škleńčki hižo wužadanje njebě, wjeseleše so, jako »Domowinski funkcionar« jeho na ABF (Dźěłaćersku a bursku fakultu) do Lipska nawabi. Wone tři lěta mjez serbskimi studentami w Sorabiji dožiwi to nawopačne, štož jako wudmo doma na wsy słyšeše: »Die Wend’schen sind keene Menschen.« Tu sej swój serbski pochad wuwědomi a so zahorjeny na studentskim žiwjenju wobdźěli. Serbsce je hižo doma nawuknył a pola Jura Hantša w Slepom, kiž swobodnu ewangelsku wosadu nawjedowaše, kotrejž Krawcec přisłušachu. Pozdźišo tež wučer Hanzo Kulink »spytaše nam město rušćiny slepjanšćinu do mozow zašćěpić«, so Krawc dopomni. »Hišće wjetši wliw na mnje měješe burski misionar Lobo Kowal z Brězowki, kotryž we wosadźe nabožinu podawaše.«
1954 poda so na studij stawiznow wuměłstwa při Humboldtowej uniwersiće do Berlina, připódla wopytowaše wuměłstwowu šulu we Weißensee. Po diplomje přistaji so na lěto w Domizniskim muzeju we Łukowje. Po lětach jako swobodnje skutkowacy wuměłstwowy wědomostnik a přełožowar běše wot 1962 docent na Wysokej šuli za film a telewiziju w Babelsbergu, hdźež nawjedowaše sekciju za filmowe slědźenje. Na Humboldtowej uniwersiće zakitowaše 1963 wuspěšnje swoju promociju. Po dwanaće lětach přiwobroći so Krawc stawizniskemu slědźenju a přistaji so jako wotrjadnik w Statnym filmowym archiwje (SFA), zwotkel wuńdźechu wjacore publikacije wo filmach a jich stawiznach. Wusahowace je jeho dźěło jako wudawaćel wobšěrneho leksikona »International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film« wo filmowcach a wuhotowarjach, wušłym w 12 zwjazkach wot 1986 do 1992. W nadawku Mjezynarodneje federacije filmowych archiwow (FIAF) wuda zwjazkaj encyklopedije »Encyclopedia of film directors in the United States of America and Europe« (1993). Krawc słušeše w tutym zjednoćenstwje wot 1975 do małeje skupiny aktiwnych čłonow z NDR a bě wulce připóznaty. Jemu so samo poradźi, jedne z kóždolětnych zetkanjow 1974 do Budyšina přeprosyć a mjezynarodny kongres tule přewjesć, zo by so gremij ze Serbami zeznajomnił. SFA bu po přewróće do Zwjazkoweho filmoweho archiwa přewzaty, a tež na »přewzaću« bě Krawc wobdźěleny a wužadany.


text:
Mołdawijo
Mołdawijo (mołd., rům. Moldova), Republika Mołdowije (mołd., rům. Republica Moldova) – państwo we wschodńij Ojropje, kere powstało po upodku Sowjeckigo Sojuszu we kerygo skłod wlazowało uod 1924 do 1991 (krům lot 1941-1944). Je uůne kůntynuacyjům Mołdowskigo Hospodarstwa (atoli tajla downygo Mołdowskigo Hospodarstwa wlazuje terozki we skłod Růmůńije). We skłod Mołdawije wlazuje tyż autůnůmiczno republika Gagauzyje, keryj 80% mjyszkańcůw to Gagauzy. Uosobno tajla, kero ńy uznowo władzůw we Kiszyńowje, to Naddńestrze ze stolicům we Tyraspolu, kere je de facto ńypodległe, nale ńy je uznowane uod mjyndzynorodowyj społecznośći.
Mołdawijo je ńiźinnym krejym uo umjarkowanyj klimje, rozlygowanym we dorzyczu Dńestru a Prutu.
Je to jedyn ze nojbjedńiszych krejůw we Ojropje, srogo uznoleżńůnym na import paliwůw a surowcůw. 90% społeczyństwa żyje půńiży mińimům egzystyncyje. Dali srogszo tajla źymje noleży do kołchozůw a sowchozůw, prywatnych pośadoczůw mo ino 9% uprownygo wjyrchu. Wożno rola we gospodarce mo cichtowańy wina a produkcyjo napitki ze ńi, tyż sadowńictwo. Spożywczo, chymiczno a inkszo industryjo.