text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Wucbnica „Mója cytanka 4“ za serbsko-nimske rědownje jo se pó koncepciji nakładnistwa Klett zestajiła. Nawězujucy na “Móju fiblu” pódajo se za serbsku bilingualnu wucbu rěd cytankow wót 2. do 4. lětnika, kenž jo se koncipěrował paralelnje k wopśimjeśam, strukturje a didaktisko-metodiskim zaměram wótpowědnych materialijow za nimšćinu. Cytanki pórucuju cytański material wšakorakich stopjenjow śěžkosći k temam Šula źurja wótcynijo, Familija, Ty a ja a my, Strowy wóstaś a derje se cuś, Zemja jo naš dom, Wu nas a hynźi, Kuždy jo wažny, Cas pśejźo, Cowanja, guslowanja a gódanja, Łopjena na mójom kalendarju a Swět knigłow. Teksty su pó didaktisko-metodiskich pódaśach ilustrěrowane. Cytanki wopśimjeju ako didaktiske pórucenje k jadnotliwym tekstam jadnorěcny serbski słownick, wšake jadnore zwucowanja za fonetiku, ortografiju, gramatiku, słowotwórbu a za rozšyrjenje leksiki.


c: text/html

text:
Ślůnsko mjymjecko godka
Ślůnsko godka (ślůnski djalekt mjymjeckij godki; śl. Schläsche Sproache abo tyż Schläsisch lub Schläs'sch, mjym.: Schlesisch abo Schlesische Sprache) – godka, kerům posůgiwała śe rdzynno ludność Dolnygo Ślůnska a reliktowo tajla ludnośći Gůrnygo Ślůnska. Na ksztołtowańy śe słowńictwa godki mjała ajnflus mjymjecko godka a tajlowo zapożyczyńo s godki polskij a czeskij (a raczyj morawskigo, fungujůncygo kejśik jako uodrymbno godka). Godka mo kod ISO sli.
Djalykta a gwary ślůnsko mjymjeckej godki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Oberschläsch / Aeberschläsch, mjym: Oberschlesisch (Gůrny Ślůnsk- ynklawy)
- Gleetzisch, mjym: Glatzer Dialekt / Glätzisch / Gletzisch (Źymja Kłodzko a uokolice)
- Mundart des Brieg-Grottkauer Landes (uokolice Brzygu a Grodkowa)
- Nordböhmisch (Liberec a uokolice)
- Brasselsche Mundoart, mjym: Breslauer Mundart / Breslauisch (Wrocław a uokolice)
- Kräuter Mundart / Kräutermundart (Wrocław a uokolice)
W tym djalykće przedźwjynkiwała trocha godka uosadnikůw ze Frankońi i Turyngji.
- Neiderländisch (mjyndzy Źelůnům Gůrům a Uoleśńicům)
- Gebergsschläsch, mjym: Gebirgsschlesisch (uokolice Sudetůw)
We rzeczowńikach a czasowńikach tygo djalektu sům przemjyńůne "en" na "a", lb: Kirschen - Kerscha, essen - assa, a sylaba zdrobńojůnco "lein" we reszće ślůnska "el" zmjyńo śe sam na "la", kej lb.: Bäumchen (Bäumlein) – Beemla, Töpfchen – Tippla
- Äberlausitzer Mundoart, mjym: Oberlausitzer Mundart (Görlitz, Dolnoślůnski powjat gůrnołůżycki a uokolice)
Zachowoła śe ślůnsko szpracha do dźiśej. Tam je tyż sorbsko godka.
Bajszpil tekstu[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dykcjonorz[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Autory kśůnżek we ślůnsko mjymjeckij godce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Badńij tyż[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Auskuplůngi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Test-Wikipedia uff Schläsch
- Uo dolnoślůnskij a ślůnskij godce
- Farby ślůnskich godek
- Stary djalykt Ślůnski
- Mutter schläsing, deene Usingern - zdebko uwag uo Mundarće a ślůnskośći
- Dolnoślůnsko godka
- Ueber deutsche Dialectforschung: Die Laut-und Wortbildung und die Formen der Schlesischen Mundart
Przipisy
- ↑ Klaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (ISBN 3-8083-1161-4), S. 260-262
- ↑ http://web.uni-marburg.de/sprache-in-hessen/flash/dt.swf
Literatura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Klaus Ullmann: "Schlesien - Lexikon", Bechtermünz Verlag, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-184-8

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Uralske rěče
Uralske rěče tworja samostatnu rěčnu swójbu, kotrejž přisłuša 24 milionow wobydlerjow srjedźnej, sewjernej a wuchodnej Europy. Wosebje rěči so je we Finskej, Madźarskej, Estiskej a Ruskej.
PřiznamjenjaWobdźěłać
Někotre přiznamjenja tutych rěčow su:
- su syntetiske rěče
- časte wužiwanje njewotwisnych sufiksow
- wulka ličba padow
- wokalna harmonija (faluje wšak na př. w estišćinje)
- žadynžkuli gramatiski genus
- za negaciju eksistuje w najwjace rěčach flektujomny pomocny werb.
PradomiznaWobdźěłać
Domizna zhromadneje maćeršćiny wšěch uralskich rěčow, tuž protouralšćiny, ležeše najskerje w centralnym abo južnym Uralskim regionje. Tuta předpokładowana pradomizna bě rozsudna za pomjenowanje rěčneje swójby. Proces wotdźělowanja jednotliwych uralskich skupinow a jich připućowanja do pózdnišich sydlenskich teritorijow je před něhdźe 5000 lětami započał.
WědomosćWobdźěłać
Wědomosć wo uralskich rěčach a z tym zwjazanej kulturje rěka uralistika abo – w padźe wobmjezowanja na jednu wot wobeju uralskeju hłowneju hałuzow – finougristika a samojedistika.
Hłowny hałuzy a rozšerjenske regionyWobdźěłać
Hłownej hałuzyWobdźěłać
Uraliske rěče wobsteja z dweju jasnje definowaneju hłowneju hałuzow, kotrejž stej so před znajmjeńša 6000 lětami rozdźělowałoj:
- wjetšu zapadnu hałuzu finougriskich rěčow z dźensa wjace hač 99 % uralskich rěčow a cyłkownje bóle hač 20 rěčemi
- mjeńšu na sewjer a na wuchod Urala ležacu hałuzu samojediskich rěčow z hišće štyri žiwymi rěčemi, kotrež so wot jenož hišće maksimalnje 30.000 ludźi w njesměrnych mało wobsydlenych teritorijach sewjerneje sibiriskeje rěča.
Rěčny wotstawk mjez finšćinu a madźaršćinu – wobě stej čłonaj finougriskeje hałuzy – da so z tym mjez němčinu a rušćinu přirunować; rozdźěle mjez jednotliwymi finougriskimi a samojediskimi rěčemi su hišće wo wjele wjetše.
Finougriske rěčeWobdźěłać
Najznaćiše finougriske rěče su madźaršćina (13 mio. rěčnikow), finšćina (5,4 mio.) a estišćina (1,1 mio.). Tute tři su tež jeničke uralske rěče ze statusom narodneje rěče.
Samišćina (prjedawše pomjenowanje „lapšćina“ bu wot Samow wotpokazowane; Lappe pochadźa ze šwedšćiny a woznamjenja ‘lumpy’ abo ‘zapłata’) twori skupinu 10 rěčow z něhdźe 30.000 rěčnikami, kotřiž so wosebje w Norwegskej a Šwedskej, ale tež w Finskej a Ruskej na połkupje Kola rěča.
Najprjedy přidruža so Estišćinje w Ruskej w šěrokim pasmje hač do połkupy Kola rěče wotišćina, ingrišćina (wobě nimale mortwej), wepsišćina (1600 rěčnikow) a karelšćina (36.000, Karelska). Liwišćina je faktisce mortwa, estišćinje blisko přiwuzna rěč w Letiskej.
Wšě druhe uralske rěče su rozšěrjene w dźensnišej Ruskej. W centralnym wolzynym teritoriju su w swójskich republikach mordwinšćina (390.000 rěčnikow), marišćina resp. čeremisišćina (510.000 rěčnikow) a udmurtšćina (340.000). Dale na sewjer so komišćina z warietetomaj syrjenišćina (160.000 rěčnikow) a permjakišćina (63.000 rěčnikow) přidruži. Někotri awtorojo syrjenišćinu a permjakišćinu za separatnej rěči maja.
Na wuchod Urala so w Obskim regionje wobě ob-ugriskej rěči chantišćina (abo ostjakišćina, 9.600 rěčnikow) a mansišćina (abo wogulišćina, 940 rěčnikow) we swójskim awtonomnym wokrjesu (Okrug) Chantow a Mansow rěčatej. Stej najbliše přiwuznej z daloko zdalenej madźaršćinu a tworitej z tutej ugrisku podskupinu.
Samojediske rěčeWobdźěłać
Najebać sowjetskeje zasydlowanskeje politiki zdźěla nomadisce wostajace Samojedźa wobydla w na sewjer Ruskeje hoberski teritorij wot Běłeho morja hač do połkupy Tajmyr. Něhdźe 41.000 Nencow abo Jurakow zdaloka wjetši dźěl Samojedow předstaja. Woni tworja w tři awtonomnych wobwodach (awtonomny wokrjes Nencow, awtonomny wokrjes Jamal-Nencow a w prjedawšim awtonomnym wokrjesu Tajmyr) titularny narod, nimo toho wobydla něhdźe 1.200 lěsnych Nencow w awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow a něhdźe 8.000 w oblasći Archangelsk. Hišće 22.000 Nencow rěči jich maćeršćinu, nencisku rěč. Blisko přiwuzni Ency (prjedy Jenisej-samojedźa) při wuliwje Jeniseja su jenož hišće něhdźe 230, wot kotrychž hišće něhdźe 40 staršich wosobow encisku rěč rěči.
Na sewjer a na juh so Nganasanojo (prjedy Tawgi-samojedźa) přidružeja, wot kotrychž nehdźe 130 ngasanisku rěč rěči. Na juhowuchod w regionje srjedźneho Oba wobydla Selkupojo (prjedy Ostjak-samojedźa) z 1000 rěčnikami selkupisćiny, dźensa jeničkeje juhosamojediskeje rěče. Druhej juhosamojediskej rěči matorišćina a kamasišćina stej mortwej. Matorišćina bu w zažnym 19. lětstotku wot Turkowskeje rěče wutłóčena; wona bu pak před tym přez intensiwne linguistiske pólne slědźenje spřistupnjena. Poslednja rěčnica kamasišćiny, Klawdija Plotnikowa, wumrě w lěće 1989.
Uralske rěče a jich klasifikacijaWobdźěłać
Stawizny a aktualna diskusija genetiskeje přiwuznosće uralskich rěčow so deleka nadrobnje wopisuje. Dokelž aktualna wědomostna diskusija diwergěrowace přistupy za nutřkowne rozčłonkowanje uralskich rěčow poskićuje – wosebje za finougrisku hałuzu –, złožuje so tam do dalokeje měry na „tradicionalnu“ klasifikaciju, kotraž so wot najwjace slědźerjow faworizuje.
Wězo je trjeba so po přezjednosći najwuznamnišich finougristow jednota finsko-wolzynych rěčow (zjednoćenje wot mordwinšćiny a marišćiny) spušćić. Tež prjedy předpokładowana jednota finsko-samiskich rěčow so wot někotrych slědźerjow hižo njezastupuje, tak zo wobě separatnej skupinje znutřka finsko-permskich rěčow stej. Dóńdźemy potom k slědowacej genetiskej strukturje uralskeje rěčneje swójby:
Genetiska strukturaWobdźěłać
Uralske a finougriske słowne runicyWobdźěłać
Zaćišć wot stopjenja přiwuznosće jednotliwych uralskich rěčow dadźa slědowace tabele z wubranymi uralskimi słownymi runicami. Wone pokazuja na prěni pohlad, zo finšćina a estišćina stej jara blisko přiwuznej a zo so samojediska nencišćina – najebać spóznajomneje přiwuznosće – wot njeju jara wotchiluje. Wosebita bliskosć chantišćiny k madźaršćinje – wobě stej ugriskej rěči – njewotwodźuje so bjeze wšeho z tabele, ale pokazuje so hakle při zasadźenju bóle subtilnych linguistiskich technikow.
Hłownej žórle tutych tabelow stej Uralisches Etymologisches Wörterbuch wot Károly Rédei (1986–1991) a podaća w zběrniku The Uralic Languages (1988). Rekonstrukcija uralskich abo finougriskich formow slěduje nowšemu systemej Pekka Sammallahti’a. W druhej rjadce su často wužiwane alternatiwne mjena rěčow resp. jich skrótšenki podate. Podaće „(FU)“ za rekonstruowanej formu woznamjenja, zo tuta słowna runica je jenož we finougrišćinje dokładźena, ale nic w samojedišćinje. Je tuž rekonstruowana protofinougriska forma. Cyłouralske słowne runicy su relatiwnje zrědka; najebać toho je přisłušnosć samojediskich rěčow k uralšćinje bjez dwěla.
Uralske słowne runicy I: SubstantiwyWobdźěłać
Uralske słowne runicy II: Werby, ličbniki, pronomenyWobdźěłać
Uralske zwukowe wotpowědnikiWobdźěłać
Date etymologije dadźa někotre uralske zwukowe wotpowědniki spóznawać, na př. při přirunowanju finskich a madźarskich słowow słowneje runicy:
- w nazwuku stejacy finski /p-/ wotpowěduje madźarskemu /f-/ (na př. puu : fa)
- w nazwuku stejacy finski /k-/ wotpowěduje před /a/ a /o/ madźarskemu /h-/ (na př. kala : hal), hewak madźarskemu /k-/ (na př. käsi : kéz)
- w mjezyzwuku stejacy finski /-t-/ wotpowěduje madźarskemu /-z/ (na př. sata : száz)
- w mjezyzwuku stejacy finski /-nt-/ wotpowěduje madźarskemu /-d-/ (na př. tunte- : tud-)
- w nazwuku stejacy finski /s-/ wotpowěduje madźarskemu /sz-/ abo /Ø-/ (na př. silmä : szem, syli : öl), kotryž na tym pokazuje, zo finski /s/ wot dweju rozdźělneju s-zwukow pochadźa, kotrejuž rozdźěl w madźaršćinje hišće je jasny.
Z tutych a dalšich wobkedźbowanjow dadźa so fonemy protouraliskeje rěče do dalokeje měry rekonstruować. Uralistika wuchadźa z toho, zo finšćina je zwjetša protouralske konsonanty wobchowowała – konsonanty madźaršćiny tuž su nowowuwića, mjeztym zo originalne wokale najprjedy w samiskich rěčach eksistuja.
Najstarše dokłady a spisowne rěčeWobdźěłać
Madźaršćina je uralska rěč z najstaršimi pisomnymi dokładami. Po prěnich rozbrojenych jednotliwych słowach w druhorěčnych tekstach je Nekrolog z kónca 12. lětstotka najzažniši tekstowy dokład. Wón wobsteji z 38 linkow a ma wobjim wot 190 słowow. Slěduje wokoło lěta 1300 staromadźarska Marijowa skóržba, wuměłsce hódnotne přebasnjenje łaćonskeho teksta, takrjec prěnja madźarska baseń.
Najstarši karelski rěčny pomnik pochadźa z 13. lětstotka a je jara krótki na brězowej skorje pisany tekst. Staropermišćina, zažna forma komišćiny, dósta w 14. lětstotku wot misionara Stephan swójski alfabet, kotryž na grjekskim a kyriliskim alfabeće bazuje. Najstarša estiska kniha bu 1525 ćišćana, ale njeje so wobchowała; prěni wobchowany estiski tekst je 11 stronow w lěće 1535 ćišćaneho nabožneho kalendra. Finska literatura započa w lěće 1544 z Rukouskirja Bibliasta Mikaela Agricole, w lěće 1548 slěduje jeho přełožk Noweho testamenta. Najstarše samiske teksty pochadźeja ze 17. lětstotka.
Nimo mjenowanych rěčow z relatiwnje zažnymi rěčnymi pomnikami su mjeztym nimale wšě uralske rěče spisownu formu dóstali, byrnjež so woprawdźita literariska produkcija jenož pola wjetšich rěčow wotměła. Uralske rěče w Ruskej wužiwaja modifikacije kyriliskeho alfabeta, zapadne rěče łaćonski alfabet.
ŽórłaWobdźěłać
- Károly Rédei: Uralisches Etymologisches Wörterbuch. Akadémiai Kiadó, Budapest 1986–1991, ISBN 96-3053067-8.
- Denis Sinor: The Uralic Languages. Brill, Leiden 1988, ISBN 90-0407741-3.
Eksterne wotkazyWobdźěłać
- Tabela uralskich rěčow a narěčow z projekta Database of Uralic Typology
- Álgu (Datowa banka samiskich etymologijow)


text:
Wjelkowy
Wjelkowy (němsce Wölkau) su wjes z 206 wobydlerjemi[2] na juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1936 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leža 245 metrow nad mórskej hładźinu w dole Slěbornički.
Dla přihódneho połoženja při křižowanišću šoseje z Budyšina do Biskopic z pućom z Hornjeho Wujězda do Zemic a při starej krajnej hranicy mjez Hornjej Łužicu a Stołpinskim hamtom Mišnjanskeho markhrabinstwa mějachu wšelake knjejstwa we wokolinje zajim na wjesce. Z teje přičiny wobstejachu Wjelkowy hač do lěta 1936 z třoch wjesnych dźělow: Hornjołužiskeje strony w gmejnje Čerwjene Noslicy, Mišnjanskeje strony w gmejnje Počaplicy a Mišnjanskeje strony w gmejnje Špikawy.
Susodne wjeski su Stachow na sewjeru, Počaplicy a Čerwjene Noslicy na sewjerowuchodźe, Zemicy-Tumicy na juhu, Kinič na juhozapadźe a Palow na sewjerozapadźe.
We Wjelkowach namakaše so woblubowany hosćenc „Sächsischer Reiter“, něhdyša póštowa stacija, kotraž bě pak z dźělom susodnych Tumic.
StawiznyWobdźěłać
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1318 jako sydło knjeza Henninga von Wolkow.[3] 1588 naspomni so wudwor w Počapličanskim podźělu. Podźěl wjeski słušeše Biskopičanskej radźe, druhi k Počapličanskemu ryćerkubłu a hornjołužiski podźěl k Čerwjenonosličanskemu knjejstwu.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, z nich hišće 42 Serbow (26 %) a bě tuž najbóle němska wjes Hodźijskeje wosady.[4] Hižo tehdy so pak we Wjelkowskej šuli jenož hišće němsce rěčeše. Po hamtskej statistice lěta 1890 bydleše w Špikawskim podźělu 104, w Počapličanskim 51 a na hornjołužiskej stronje 29 wobydlerjow.
Wšě tři dźěle słušachu ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
WosobinyWobdźěłać
- Jurij Dumiš (1679–1753) – serbski ewangelski farar a spisowaćel; narodźeny we Wjelkowach jako syn herbskeho a wićežneho rychtarja
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Zemicy-Tumicy
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Zemicy-Tumicy
- ↑ Wjelkowy, Mišnjanska strona, Špikawski podźěl w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski


text: Dźensa před 30 lětami, 18. małeho róžka 1991, je w sakskej statnej kencliji referat za naležnosće Serbow dźěłać započał. Referatny nawoda bě 1998 přezahe zemrěty dr. Simon Brězan. Jemu poboku bě wot měrca samsneho lěta Stanisław Brězan, kiž hač do přitomnosće zastojnstwo społnomócnjeneho za naležnosće Serbow – nětko w sakskim ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm – wukonja. Referat podsteješe spočatnje społnomócnjenemu za zwjazkowe a europske naležnosće w statnej kencliji dr. Günterej Ermischej. Simon Brězan mjenowaše to w rozmołwje ze Serbskimi Nowinami kónc měrca 1991 „wonkownje dobre znamjo. Namakam wšudźe při wšěch problemach wulku přichilnosć nam Serbam napřećo. Nětko čakamy wšitcy – a za to tež dźěłamy – na skutki ze stron stata.“ Młody referat je na to zaměrnje přihotował zarjadowanje k wutworjenju Załožby za serbski lud wosom měsacow pozdźišo we Łazowskej cyrkwi.


text:
Zjawy historiskego pódtłocowanja rěcy a kultury DrjewjanarjowAž do źinsajšnego njejo se nimska wušnosć, cerkwina kaž tež swětna, póstarała wó pótrjeby Drjewjanarjow/Wendlandarjow a jo wobchadała skerjej macošnje z derbstwom drjewjańskeje rěcy a kultury. Pśi jadnom woglěźe, źož smej z českim pśijaśelom Milošom Malecom na jogo iniciatiwu pśigótowałej Drjewjański źeń za Pragu a smej woprowałej za to pór dowolowych dnjow, aby do Wendlanda se dojěłej, smej měłej zajmne dožywjenje: Drastwowa a rejowańska kupka »De Öwerpetters« jo swójich cłonkow pó cełem Wendlanźe gromadu tšubiła. Wóni běchu se jano dla naju na pśijazne wuwitanje pśewoblakli do swójich drogotnych drjewjańskich narodnych drastwow a wócakowachu naju pśed kulojcowym muzejom w Lübelnje. Ako naju wuglědachu, su se zestupili a nama zanjasli drjewjańsku pěseń »Katü mes ninka bayt?« (Chto ma njewjesta byś?) Až do źinsajšnego spomnjejom se kradu zgnuty dla wopokazaneje cesći a pśichylnosći. Ako smej pótom z ludowymi wuměłcami do rozgrona pśišłej, jo mě jadna žeńska pśedstajiła swóju drastwu. Wóna běšo ju zderbnuła wót swójeje stareje mamy, jo gjarda groniła. Som jej wótegronił, až ga njedejała w takej jadnoraznej drogotnej drastwje wustupiś, ale se daś pó njej nowu wušyś, staru originalnu pak derje wobchowaś, aby se dalej a dłujko zdźaržała. Lěc njamaju něźi šlodarja abo šlodaŕku za to? Take něco ga se dajo spěchowaś. Na to wóna jo měniła, až jich kultura se wósebnje njespěchujo. Wognjowa wobora a sportaŕske towaristwa se derje spěchuju. Lěbda pak rejowańske ludowe kupki. Wšo, což maju, naźěłaju sebje sami. – Pśez mójo wulicowanje, až wu nas we Łužycoma se ludowe kulturne źěło pśez zjawnu ruku spěchujo a derje pódpěrujo, su byli zaźiwane. Šołśe, abo kaž tudy gronje »Samtgemeindebürgermeisteroju« Hubertoju Schwedlandoju, kótaryž běšo tež na pśiwitanje do Lübelna pśichwatał, som pitśku pózdźej wósebnje chwalujucy gronił: »Wěsćo Wy, kake kulturne dejmanty Wy tudy maśo. Som kradu pśechwatany a zwjaselony. Mógu Wam spšawnje gratulěrowaś, až take něco wurědnego how maśo. To dejali pśecej derje spěchowaś.«
Ale zasej slědk k drjewjańšćinje: Lětźasetki pó tom, až su słowniki, gramatika, rěcywědne publikacije wujšli, njejo se we Wendlanźe wjele na tom pólu rěcy stało, to groni pśisamem zewšym nic. Jano w kulojcowem muzeju w Lübelnje jo ze jsy Süthen do muzejoweje jsy pśenjasony dom Jana Paruma Schultze, a we njom w jadnom rožku pitśku něco wó drjewjańskej rěcy zgónijoš. Głos profesora Reinholda Olescha recitěrujo z paska ten Wóścenaš w drjewjańšćinje. To jo wšo. Razka ten jadnučki zachowany ludowy spiw »Katü mes Ninka bayt?« njamóžoš tam słyšaś.


text:
Kategoryjo:Artikle kere trza by sprowjać
Podkategoryje
Ta kategoryjõ mŏ 13 podkategoryji ze wszyjskich 13 kategoryji.
A
- Artikle do kerych trza wćepać zdrzůdło (3 str.)
- Artikle do napisańo uod nowa (pusta)
- Artikle do roztajlowańo (pusta)
- Artikle na zajtach do wyćepańo (pusta)
- Artikle z listůma bez kryterjůw (pusta)
- Artykuły maszinowo przełożōne na ślōnskõ gŏdkã (42 856 str.)
- Artykuły, co potrzebujům redakcyje (22 str.)
B
- Brak interwiki (5 str.)
G
- Gibke wyćepowańy (1 str.)
K
- Kůnski artikli (902 str.)
M
- Muster cytuj strōnã – niyznōme parametry (29 str.)


text:
Půłnocno Amerika
Amerika Půłnocno – kůntynynt, kery leży na půłkuli zachodńij, na půłnoc uod růwńika. Uod wschodu grańiczy s Uoceanym Atlantyckym, uod zachodu s Uoceanym Spokojnym, a uod půłnocy s Uoceanym Arktycznym. Powjyrzchńo Ameriki Půłnocnyj wynośi 24,242 mln km2. Bez Ojropejczykůw, uobje Ameriki sům tyż nazywane Nowym Śwjatym. Nojwjynksze pod wzglyndym placu państwa Ameriki Půłnocnyj to Kanada, Stany Zjydnoczůne, Meksyk a tyż autůnůmiczno tajla Dańije - Grynlandyjo. Pozostoło tajla zajmujům państwa Ameriki Strzodkowyj a leżůnce na wyspach Morza Karaibskigo.


text:
The Beatles
The Beatles (czyt. De Bityls) to bůła brytyjsko muzyczno skupina ze Liverpoolu, podug wjynkszośće notůw nojzocńyjszy a nojsrogszy we gyszichće, kery fůngowoł uod 1960 (kej The Quarry Men uod 1957) do 1970.
Skłod[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zac zespůła we kerym uodńůs uůn sukces:
- John Lennon – gitara, śpjyw
- Paul McCartney – gitara basowo, śpjyw
- George Harrison – gitara, śpjyw
- Ringo Starr – szlagcojg, śpjyw
Pjyrwy we zespole:
- Stuart Sutcliffe – basgitara
- Pete Best – szlagcojg
Ansamblowo gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zespůł napoczynoł uod wystympůw we liverpoolskym ferajńe The Cavern. Autorstwo jejigo mjana je przipisowane Lennonowi a Sutcliffe'owi. Za namowům menadżyra, Briana Epsteina zespůł zmjyńůł swůj uobroz a lajermůny uoblykli śe we ancugi. W uůny czas podpisali kůntrakt ze wytwůrńům EMI. Jejich pjyrszy albům, Please Please Me, wypuszczůny uostoł 11 lutygo 1963. Na jejich kůncertach zaczyno dołaźić do scynůw grupowyj histeryje, czymu dane uostoło mjano Beatlemańijo. Lajergyszeft USA grupa zrobjůła rok ńyskorzi, pjeśńiczkům I Want To Hold Your Hand. We aprilu 1964 pjyńć pjyrszych placůw za rajům na liśće Billboardu zajyny szlagry The Beatles. Aże do dźiśoj żodyn zespůł ńy powtůrzůł tygo uośůngńyńćo.
We rokach 1965-1966 zespůł dozdrzoł lajerowo, a jygo teksta stały śe uwożńiyjsze. Skiż zapatrzyno śe na Harrisonowo lajera indyjsko we nograńach pokozały śe exotiszinsztrumynta. 6 śyrpńa 1965 uodbůła śe prymjera singla Yesterday, kero je jydnům ze nojczyńśći puszczanych we radijoku a nojczyńśći coverowanům pjůsynkům we historyji. Ku gyszichće przeloz tyż kůncert 15 śyrpńo 1965 na stadijůńy She Stadium we Nowym Jorku, na kery przilazło 55 600 jejich fanůw. 26 paźdźerńika 1965 człůnki zespoła erbły uod krůlowy Hażbjyty II Uorder Imperyjům Brytyjskigo. We roku 1966 John Lennon pedźoł we jydnym ze wywjadůw, co "Beatlesi sům barzi popularńi kej Jezus Kristus". Ta wyrwano ze kůnteksta wypowjydź stała śe powodym polyńo jejich platůw, a sprawa stoła śe fest uwożno, kej Ku-Klux-Klan zapedźoł "zajůńć śe problyjmům". Uostatńi kůncert grupa doła 29 śyrpńo, a uodtůnd zajůna śe ino sztudyjowům robotům. Plata Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, wydano 1 czyrwca 1967 je uznowano za prekursorsko lo zorty progresivrocka. Dolsze zdorzyńy, to pjyrszo transmisyjo satylitowo na cołkej źymji, we keryj wystůmpjůły tyż Beatleśi. Pokozali wtyczos pjůsynka "All You Need Is Love", kero ńyskorzi stoła śe hymnym hippisowskigo gmyra. Anfangym rozlecyńo śe grupy bůła śmjyrć jeji menadżyra, skupina ńy umjoa sům dać se rada we lajergyszefće. Człůnkowje pohatruśůły śe uo to, fto mo być nowym menadyrym. Po prowdźe, kůńcym trwńo zespołu bůo uodyńśće Johna Lennona we wrześńu 1969, nale uoficjalńy podowo śe datům 10 kwytńa 1970, kej ze grupy poszoł Paul McCartney.
Dyskografijo (yno albůmy)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Please Please Me - 1963
- With the Beatles - 1963
- A Hard Day's Night - 1964
- Beatles for Sale - 1964
- Help! - 1965
- Rubber Soul - 1965
- Revolver - 1966
- Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band - 1967
- Magical Mystery Tour - 1967
- The Beatles (podwůjny LP) – 1968
- Yellow Submarine - 1969
- Abbey Road - 1969
- Let It Be - 1970
Linki zewnyntrzne[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 The Beatles Biography www.allmusic.com/


text:
Ryćer dale na čole
Bóšicy. Stanij Ryćer wostanje Bóščanski wjesnjanosta. 282 wobydlerjow, kotřiž su wolili, hłosowaše za njeho, štož wučinja 92,5 procentow. Wólbne wobdźělenje bě z 49,9 procentami snadne – 315 ze 631 wólbokmanych je woliło –, dźesać hłosow bě njepłaćiwych. Na lisćikach běchu wolerjo štyrjoch dalšich kandidatow namjetowali, mjez druhim Měrćina Šołtu z Noweje Jaseńcy, kiž dósta 15 hłosow.
Incidenca snadnje přiběra
Budyšin. Incidenca snadnje přiběra. Roberta Kochowy institut je dźensa za Budyski wokrjes hódnotu 209,4 a za Zhorjelski 212,7 podał. Minjeny pjatk informowachu w Budyskim wokrjesu wo 108 dalšich infekcijach z koronawirusom a wo 13 smjertnych padach. We wokrjesu Zhorjelc zličichu samsny dźeń 67 natyknjenjow. Ličba w zwisku z koronu zemrětych je tam wo dwanaće rozrostła.
LernSax nětko tež serbsce
Něhdźe 200 nowych infekcijow
Budyšin/Zhorjelc. Hornjołužiskej wo-krjesaj wostanjetej mjez tuchwilu najmjenje wot pandemije potrjechenymi regionami Němskeje. Budyski wokrjes informuje wo 99 dalšich natyknjenych z koronu a wo wosom zemrětych. Incidenca po RKI je 184,1. W Zhorjelskim wokrjesu zličichu 107 nowoinfekcijow. Incidenca tam wučinja 191,6.
Mužakow z inspiraciju był
Ralsko. Jako přewodźerjow w kónčinje „Narodny geopark Ralsko“ w sewjernej Čěskej su 16 t. mj. „georangerow“ wukubłali. Tući chcedźa zajimcow na zanjesene a lědma znate městna přewodźeć a je tež wěcywustojnje předstajić. Z inspiraciju za tajke „geo-dyrdomdejstwa“ bě zhromadne dźěło z geoparkom Mužakowski zahork, hdźež hižo podobne wodźenja přewjeduja.
Znowa bjez wizuma
Incidenca na snadnym niwowje
Budyšin/Zhorjelc. Incidency we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc stagněrujetej na snadnym niwowje w němskim přerězku. Po Roberta Kochowym instituće wučinjatej hódnoće tu 199,3 resp. 189,6. Budyski krajnoradny zarjad informuje wo 146 nowych natyknjenjach z koronawirusom, 14 schorjenych je zemrěło. W Zhorjelskim wokrjesu zličichu 130 dalšich infekcijow a šěsć smjertnych padow.
Pokazaja ptačokwasny program
Budyšin. Serbski ludowy ansambl pokaza po přiměrjenju strowotniskich předpisow nětko tola wječorny ptačokwasny program „Njewěsta njewjesta“. SLA planuje inscenaciju dohromady trójce předstajić, a to 21., 22. a 23. januara w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“. Wo wuměnjenjach za wopyt kaž tež móžnosćach, zastupne lisćiki sej kupić, chce SLA krótkodobnje informować.
Wotměja wuměłsku wuměnu
16 zemrětych na dźeń
Budyšin. Wo 16 w zwisku z koronu zemrětych pacientach a 148 natyknjenjach z tymle wirusom je Budyski wokrjes wčera rozprawjał. Tak je tu incidenca po Roberta Kochowym instituće dźensa na hódnotu 198,7 woteběrała. We wokrjesu Zhorjelc wučinja wona po RKI 185,2. Tam informowachu wčera wo 140 infekcijach a šěsć smjertnych padach z časa wokoło Noweho lěta.
Wanderwitz za zakaz AfD
Berlin/Zwönitz. Sakski zapósłanc zwjazkoweho sejma CDU a bywši społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa za wuchod Marko Wanderwitz je sej zakaz strony AfD žadał. Wosebje w Sakskej je wona mjeztym tak radikalizowana, zo demokratiju a swobodnodemokratiski zakładny porjad chutnje wohrožuje, rjekny wón powěsćerni dpa. Wanderwitz ma AfD za „prawicarskoekstremisku na hłowje a stawach“.
„Dom młodźinskeho prawa“
Omikron Hornju Łužicu docpěł
Budyšin. Wirusowa warianta omikron je Budyski wokrjes docpěła. Krajnoradny zarjad je wčera dotal 17 padow wobkrućił. Incidencna hódnota mjeztym dale woteběra. Po RKI wučinja wona dźensa we wokrjesu 222,8. Wčera rozprawjachu wo 158 natyknjenjach z koronu a wo wosom smjertnych padach wot minjeneho pjatka. Wokrjes Zhorjelc zwěsći 171 infekcijow, třoch zemrětych a tři omikron-pady. Incidenca po RKI je tam 181,2.
Kulturny wuběrk
Budyšin. Kulturny wuběrk Domowiny je so wčera we wobłuku online-posedźenja skonstituował. Jeho jednohłósnje wuzwoleny předsyda je z Njebjelčic pochadźacy nowy čłon zwjazkoweho předsydstwa Feliks Ričel. Jemu poboku staj městopředsydka Franciska Grajcarekec a městopředsyda Jan Bělk, kaž třěšny zwjazk informuje.
Spěw wo Běłoruskej
Dalši pacienća zemrěli
Budyšin. Incidenca je po Roberta Kochowym instituće dźensa w Budyskim wokrjesu 313,1 a w Zhorjelskim 271,8. Wokrjes Budyšin informowaše minjeny pjatk wo 161 natyknjenjach z koronawirusom a wo třoch smjertnych padach. Wokrjes Zhorjelc bě 96 infekcijow a 13 zemrětych w ziwsku z koronu zwěsćił.
Nowe rjadowanja na šulach
Drježdźany. Nowy korona-wukaz sakskeho knježerstwa předwidźi wobmjezowane regularne wotewrjenje dźěćacych dnjowych přebywanišćow a zakładnych šulow. Rjadownje a skupiny maja so kruće dźělić. W šulskich twarjenjach a stajnje potom, njehodźi-li so minimalny wotstawk połdra metra dodźeržeć, ma so nahubnik wužiwać. Za wuknjacych wot 5. lětnika wobsteji we wučbje za to winowatosć, w primarnym schodźenku nic. Wopytowarjo mjenowanych zarjadnišćow maja aktualny negatiwny test předpołožić.
Wulkopósłanc wotwołany
Jasnje pod přerězkom Němskeje
Budyšin/Zhorjelc. Poměrnje krute postajenja hygieny w Sakskej so po wšěm zdaću pozitiwnje na pandemiske połoženje wuskutkuja. Hinak hač předewšěm na sewjeru Němskeje, hdźež bliža so incidency štyriměstnowym ličbam, stej hódnoće we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc na 283,2 resp. 245,1 spadnyłoj. Dohromady zličichu w nimaj 221 nowych infekcijow z koronawirusom a jědnaće dalšich smjertnych padow.
Nowy kantor zrěčenje podpisał
Drježdźany. Nowy kantor Drježdźanskeho Křižneho chóra Martin Lehmann je wčera słužbne zrěčenje podpisał. W septembrje nastupi wón zastojnstwo, z čimž stanje so z 29. nawodnikom swětosławneho ćělesa. Wotnětka chce so 48lětny we wobłuku „přihotowanskeho dojednanja intensiwnje na swoje nadawki přihotować“.
Pomhaja bjezdomnym
Wjace smjertnych padow
Budyšin. Ličba w zwisku z koronu zemrětych pacientow znowa přiběra. Budyski wokrjes informowaše wčera wo 17 padach, Zhorjelski wo 14 z časa wot 9. do 28. decembra. Zdobom mjenowachu 312 resp. 221 natyknjenjow z koronawirusom. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu 310,7 a w Zhorjelskim 247,0.
Nowy serbski film
Choćebuz. Roman Pernak je nowy film z delnjoserbskim wobsahom předpołožił. Berlinjan předstaja w połhodźinskim pasku wuwiće towarstwa „Serbske koparje“, kaž předsyda towarstwa Horst Adam informuje. Filmowc tematizuje hłownje prócu wo zhromadnu serbsku koparsku wubranku a prócu, nałožować delnjoserbšćinu. Hdy a na kotre wašnje film předstaja, kotryž je Załožba za serbski lud spěchowała, dotal jasne njeje.
Nadźijeja so wotewrjenja
Incidenca pomału přiběra
Budyšin. Po kóncu lěta z mjenje testami incidenca po Roberta Kochowym instituće nětko tež w Hornjej Łužicy zaso přiběra. Za Budyski wokrjes mjenuje RKI hódnotu 269,1, za Zhorjelski 222,7. Wo 269 natyknjenjach z koronawirusom a dalšich wosom smjertnych padach rozprawjachu wčera we wokrjesu Budyšin. Wokrjes Zhorjelc informowaše wo 225 infekcijach a 15 wosobach, kotrež běchu w decembrje w zwisku z koronu zemrěli.
Wosebite posedźenje sejma
Drježdźany. Sakski krajny sejm je so dźensa ze zhromadźenjemi za čas koronapandemije zaběrał. Wosebite posedźenje bu próstwy frakcije AfD dla zwołane a měri so na aktualne postajenje nuzoweho stawa w swobodnym staće. Demonstracije su wulkeho stracha natyknjenja dla na dźesać ludźi na krutym městnje wobmjezowane. Wuwzaća přizwolić je móžno. Kritikarjo korona-naprawow pak zawjazki prawidłownje ignoruja.
Słownik zaso na předań
Dalši pacienća zemrěli
Budyšin. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa w Budyskim wokrjesu 263,4 a w Zhorjelskim 210,7. Za dobu wot silwestra je wokrjes Budyšin wčera wo 169 natyknjenjach z koronawirusom a wosom smjertnych padach informował. Wokrjes Zhorjelc rozprawješe wot minjeneho pjatka wo 197 infekcijach. Ličba zemrětych rozrosće wo jědnaće, pady běchu do hód.
Spěšne jednanje trěbne
Drježdźany. Ze zwyšenja minimalneje mzdy spočatk januara wot 9,60 na 9,82 na hodźinu profituje w Sakskej něhdźe 86 200 přistajenych. Zwjazk němskich dźěłarnistwow wobwoda Sakskeje (DGB) pak ma zwyšenje za přeniske a žada sej spěšne jednanje, DGB nětko zdźěli. Nowa zwjazkowa koalicija je dźě lětsa zwyšenje na 12 eurow přilubiła, w žadanju rěka.
Hač nowy zakoń pomha?


text:
i czytom terozki “Pokora” Szczepana Twardocha, i tam jest taki fajny ausdruck kej tatulek tuplikuje modymu Alojzikowi jak mo żyć, godo mu – jak mosz troski, to sie roboty chyć!,
i ida bez Siymce, a przede mnom idzie chop i drugi chop, trocha modszy. wadzom sie na cołko ulica. chop ciepie takimi audruckami do modego:
- ty jusz niy przyłaź do roboty, łon pedzioł że cie niy sce widzieć na łoczy.
- i co jo terozki mom zrobić?
- no jak ty sie przyłazisz do roboty na kero ty chcesz, to co sie dziwisz. my łażymy na szósto, na siódmo, ty przyłazisz na jedynosto…
- ale jo mom problymy w doma.
- to jak mosz problymy, to sie roboty chyć!
i koniec godki.


text:
Ako som słyšała, až maju nowu mini-seriju (nimska telewizija groni Dramedy Serie) wó Serbach, teke z Górneje Łužyce, som kśěła ten film na kuždy pad wiźeś. Tak jo teke było w zajźonem lěśe, ako som wiźeła reklamu za film Sorbenkind. Wjaselim se pśecej na nowy film wó Serbach. Ale kuždy raz som na kóńcu wobtužona. Něnto zasej.
Straight Outta Crostwitz ga wóspjetujo negatiwne stereotypy wó Serbach. W momentach, gaž druge njeserbske (abo njewěźece nic wó Serbach) luźe se smjeju, ja njewěm, lěc dejm se smjaś abo skerjej źe płakaś. Film co byś cool, moderny a za młodych luźi. Ja pak se sromam dla luźi, kótarež se mysle, až serbski swět jo napšawdu taki carnoběły.
Rowno tak se gniwam, až w takem filmje muse byś luźe z carneju abo zeleneju abo rožojteju kóžu a homoseksualne luźe, aby film był nacasny. Mě se njelubi, až filmarje kśě kumštnje dopokazaś, až nowocasny film musy měś woblico carnego cłowjeka. Kaž by měli z tym dopołniś někaku kwotu.
Ako cłowjek, kenž se žywi w młogorakosći kulturow a rěcow, njedajom se pśeznaniś, až na pśikład jano Serbowka, kótaraž lubujo rap abo HIP HOP, jo moderna. Lubujom ludowe spiwy, njepasujom pak do žednogo stereotypa wó Pólakach. A njok, až mě druge luźe jano pśez prismu mójogo póchada wiźe. Togodla se mě Straight Outta Crostwitz njelubi.


text:
Limas
Limas (němsce Königshainer Berge)[1] je horinske pasmo we wuchodnej Hornjej Łužicy, zapadnje Zhorjelca. Z lěsom porosćene horiny so namakaja sewernje a južnje gmejny Kralowskeho haja a wobsteja ze zornowca. Najznaćiši wjeršk su Wysočiny (Hochstein; 406 m), najwyši pak su 415 m wysoke Kämpferberge. Druhe wjerški su Smjertny kamjeń, Kokulowy kamjeń a Čertowy kamjeń. Z lěta 1974 płaći cyły teritorij Limasa oficialnje jako škitana krajina.
Awtodróhowy tunl zwjazkoweje awtodróhi 4 pod Limasom je druhi najdlěši w Němskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-nĕmski słownik hornjołužiskeje rĕče, po nakładźe Maćicy Serbskej, Budyšin 1927


text:
My wuprajamy swójbnym našu nutrnu sobuželnosć.
▶ Nowy nowinski rěčnik
Wot 1. januara je Marcel Brauman nowinski rěčnik a referent za zjawnostne dźěło Domowiny a naslěduje Borboru Felberowu. Wot 2000 je tutu funkciju za frakciju Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje wukonjał.
▶ Serbske nastupnosći we wokrejsu Dubja-Błota
Wót januara jo Sabrina Kušy z Běłeje Góry głownoamtska zagronita za serbske nastupnosći wokrejsa Dubja-Błota a naslědujo cesnoamtskemu zagronitemu Dieteru Freihoffoju, kótaryž jo amt slědnych pěś lět wugbał. Kušy jo dotychměst źěłała ako zastojnica za turizm we wokrejsu. Za nowe źěło zachopijo wuknuś serbski.
▶ Změna w referaće za serbske naležnosće
Wot 1. januara dźěła stawiznarka Madlena Malinkec w Sakskim statnym ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm jako referentka za serbske naležnosće. Tři lěta dźěła hromadźe z dotalnym referentom Stanijom Brězanom, doniž nadawk dospołnje njepřewozmje.
▶ Statnik 2020 předsyda mjeńšinoweje rady
Lětsa přewozmje předsyda Domowiny Dawid Statnik třeći raz předsydstwo mjeńšinoweje rady Němskeje. Loni bě Dana Jon Hardon Hansen z Južneje Šleswigskeje jeje předsyda. Mjeńšinowa rada chce so lětsa wosebje wo přiwzaće narodnych mjeńšinow do němskeho zakładneho zakonja prócować. Nimo toho přihotuje dale pućowacu wustajeńcu wo narodnych mjeńšinach w Němskej.
Serbski institut wuhotuje prawidłownje Institutny dźeń, zo by šěrša zjawnosć wo slědźerskich projektach wědomostnikow zhoniła. Lońše zarjadowanje wusměri so na serbskich zajimcow a wotmě so w serbskej rěči 13. decembra w Serbskim domje w Budyšinje. Štyri přednoški wěnowachu so wubranym projektam. Lechosław Jocz a Jan Měškank rozłožištaj zhromadny pjećlětny projekt z Astrid Schmiedelowej, w kotrymž wuwiwaja serbsku předčitansku funkciju za internetne strony. Jana Piňosová, Jana Šołćina, Thomas Menzel a Pětš Šurman předstajichu projekt »Generacija Warnoćicy – wulki mały swět łužiskich dźěći w Čěskej«. Wito Bejmak poda dohlad do digitalnych poskitkow Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa, Theresa Jacobsowa a Ines Kellerowa reflektowaštej móžnosće, kotrež skići imaterielne kulturne herbstwo za widźomnosć Serbow.
Předčitanska funkcija wuwiwa so we wobłuku spěchowaneho projekta na dobro inkluzije a ma bjezbarjerny přistup k serbskim internetowym stronam zmóžnić. Nimoměry wuznamny pak je poprawom pódlanski efekt projekta. Za jeho zwoprawdźenje su slědźenja na polu serbskeje fonetiki a ortoepije trěbne. Kaž slědźerjo rozłožichu, njepředleži dotal ani za delnjo- ani za hornjoserbšćinu kompletne wopisowanje načasneho wurjekowanja.
Čłowjek kaž Jurij Grós, a nic mjenje tež wšitcy, kotřiž su za čas zańdźeneho stata prawdźepodobnje na dobro serbskeho ludu skutkowali, su husto njewoprawnjenym wumjetowanjam abo podsunjenjam wustajani. W telewizijnym wusyłanju Wuhladko rěkaše po smjerći Jurja Grósa němsce, zo bě zemrěty »dwělomna wosobina«, w serbskim originalu so »kontrowersna« mjenowaše. Runje pola Jurja Grósa je dowolene so prašeć, kajke su měritka za skutk Serba, hdy je prawy, hdy dobry, hdy dwělomny Serb? Z Ćišinskim mamy pak wysoke a stajnje płaćiwe měritko: pozitiwne dźěło.
Jurij Grós, Nowe lěto 1931 jako syn serbskeje skałarskeje swójby narodźeny, zastupi połdra lětdźesatka po tym do Noweho časa, do časa serbskeho wozrodźenja a serbskeje zahoritosće. Zahoriće wobdźěli so na brigadowanju na twarnišću Serbskeho domu pod nawodom swojeho wjesnjana, legendarneho Pawoła Šenkerja. A hdyž dóńdźe do Łužicy z Juhosłowjanskeje přeprošenje na brigadowanje we wukraju – prěni raz w serbskich stawiznach –, poda so wón z 44 dalšimi młodostnymi na brigadowanje při twarje awtodróhi »Bratrowstwojednota«. Połsta lět pozdźišo wopyta wón z dalšimi Serbami skutkowanišća młodeho časa. Spisowaćel Křesćan Krawc bě jězbu do mjeztym wot wójny krjudowaneho kraja organizował. Na moje prašenje na juhosłowjanskej zemi, kak so čłowjek čuje, hdyž wopyta městna produktiwneje młodosće, mi rjekny: »Njewěm, hač bych telko mocy a mysli w pozdźišim žiwjenju měł, hdyž njebych tu začuwał, što wuska bratrowska zhromadnosć zdokonja.« Powědaše hnujace epizodki, sposrědkowa dožiwjenja. Njeběch Jurja Grósa tajkeho hdy zeznał.
Zemrěł je dnja 10. nazymnika 2019 w starobje 91 lět wučer a komponist Hinc Roj z Klětnoho. Nawróćiwši so hnydom po skónčenju Druheje swětoweje wójny domoj, do kotrejež běchu jeho jako 17lětneho gymnaziasta sćahnyli, sta so wón z nowowučerjom. W tym powołanju kubłaše so z wjele energiju zaměrnje dale a wuwučowaše wšelake předmjety. Na uniwersiće w Halle nad Solawu docpě kwalifikaciju jako wučer hudźby za wyši schodźenk. Po politiskej změnje bě hišće štyri lěta nawoda Klětnjanskeje šule.
Wučerstwo bě potajkim jeho prěnje a hłowne powołanje wot młodosće hač do wuměnkoweje staroby. Tola ćěrješe jeho tohorunja ke komponowanju. Priwatnje wukmanjowaše so wón, kiž bě hižo jako šuler swoju prěničku předpołožił a kotraž so tehdy tež zjawnje předstaji, w pjećlětnym studiju wuspěšnje pola renoměrowaneho komponista a wysokošulskeho wučerja Fritza Reutera w Drježdźanach a Berlinje. Tež w tym nastupanju bě wón nimoměry agilny. Spisa přibližnje 200 twórbow wšelakich žanrow. Tak wopřija jeho tworjenje nimo komorneje hudźby, wuměłskich spěwow a chóroweje hudźby tež sinfoniku.
Wulki dźěl Hinca Rojowych kompozicijow je Budyski Serbski ludowy ansambl prěni króć předstajił. Hižo z jeho załožićelom Jurjom Winarjom je so wón, kiž bě sej jako wnuk wjesneho herca Jana Wujca z Cympla swojeho serbskeho pochada jara wědomy, hižo w młodych lětach spřećelił. Jako čłon Koła serbskich hudźbnikow a pozdźišeho Zwjazka serbskich wuměłcow přiličowaše so kruhej serbskich hudźbytwórcow
Mój nan jo zemrěł. Wón jo był pśecej tudy – něnto wěcej nic. Njok to za wěrno měś, pak musym. Wón ga jo pśecej hyšći pśibytny. W źěłańskej śpě na stołowem jabriku wisy jogo źata jaka, na pisańskem bliźe notice, pisak bźez kapki, škla z wórjechami. Jogo njelicobne manuskripty rozłožone pó cełem rumje, kótarež jano na to cakaju, až zachopijo na nich zasej dalej źěłaś. W kuchni – jogo městno. Do myslow zanurjony – kaž samorozmějucy – stoj za njogo talaŕ, kótaryž wóstanjo prozny. Wón ga jo pśecej tudy był – něnto pak wěcej nic.
Myslim se, jo trjeba wjele casa, aby wurozměł, což njamógu zapśimjeś.
Mój nan wšuźi pśibytny, jogo slědy, jogo drogi. Zacynijom wócy a wiźim jogo pśiźecego mě napśeśiwo, malsnje hyšći pśed slědnym wuproznjenim listowego kašćika listy wótpósłaś. Skóro kuždy wjacor. Wón jo był njewomucny, do pózneje nocy som jogo wiźeł w jogo źěłańskej śpě spózy swětła lampy, pśi njewopśestajucem klapotanju pisańskeje mašiny. Pótom jo wuśěgnuł łopjeno, se za pisańske blido sednuł a z ruku diakritiske znamuška pśipisał, kótarež su byli wósebne wupominanje. Pón malsnje na post. Casy jo testował z kamuškom, kótaryž jo do listowego kašćika chyśił, lěc njejo juž pśepózdźe był.
▶ »Wendentag 2020«
Pó wuspěšnem prědnem swěźenju »Wendentag« we Wendlanźe 23. junija 2019 planuju organizatory dalšny taki swěźeń na tenraz dwěma dnjoma sobotu, dnja 22.08., a njeźelu, dnja 23.08.2020, zasej w kulojcowem muzeju w Lübelnje. Głowne zarědowarje su towaristwa »Wendischer Freundes- und Arbeitskreis«, »Rundlingsmuseum Wendlandhof Lübeln« a »Rundlingsverein. Verein zur Förderung des Wendlandhofes Lübeln und der Rundlinge«. W źinsajšnem wokrejsu Lüchow-Dannenberg w Dolnej Sakskej jo něga sedlił rod Drjewjanarjow, kótaregož pódwjacornosłowjańska rěc jo srjejź 18. stolěśa wumrěła. Wót jogo kultury su zwóstali wšake nałogi a powěsći, kulojcowe formy jsow, narodne drastwy, někotare zběrki drjewjańskich słowow a jaden spiw. Módlitwa »Wóścenaš« bu 1691 w tej narěcy Obodritow zapisana.
▶ Nowostku předstajiła
Dorothea Šołćina je swoju nowostku, hodownu stawiznu »Jank a Majka w njebjesach« za dźěći wot štyrjoch lět, ze sydom čitanjemi dźěćom w šulomaj w Chrósćicach a Pančicach-Kukowje, w Budyskimaj pěstowarnjomaj »Jan Radyserb-Wjela« a »Kraj pjerachow« kaž tež na adwentničce a w dźěłowej skupinje Serbšćina towarstwa Stup dale w Drježdźanach předstajiła. Premjera běše 13. nowembra 2019.
Zo by so Mukowe dźěło šěršej wědomostnej a powšitkownej zjawnosći we Łužicy a zwonka njeje přistupniło, je etnologa Robert Lorenc twórbu přełožił a kritisce hódnoćace předsłowo napisał. Přidał je Mukowe dodawki z lět 1896 a 1900, kotrež wudospołnjeja wopisowanja někotrych delnjo- a hornjołužiskich wosadow, a jeho kartu serbskeho rěčneho teritorija.
2018 móžeše so Serbski muzej zaso přez mnohe dary wjeselić. Dekoratiwnje wjazanej serbskej ewangelskej spěwnikaj z lětow 1907 a 1920 z inicialemi konfirmandow přiwzachu so do bibliofilneje zběrki muzeja.
W 1960tych lětach wuwiwachu so ručnje pomolowane nasćěnowe talerje z motiwami bajkow, powěsćow a narodnych drastow jako wudźěłki wuměłskeho přemysła. Johannes Schlaffke wudźěła nasćěnowe talerje w swojich Kamjenskich dźěłarnjach po přikładźe serbskeho wuměłca Měrćina Nowaka-Njechorńskeho. Tři talerje z tuteje zběrki přepodachu so muzejej. Talerjej srjedźneje wulkosće pokazujetej serbskej powěsćowej postawje Krabata a Pumpota, tamny rejowacy por w Slepjanskej drasće.
Wuměłc Steffen Lange wěnowaše so w 1980tych a 1990tych lětach zaškleńčnemu molerstwu. Tuta technika je wužadanje za kóždeho wuměłca. Wšitke motiwy a napisma maja so nawopak molować, spočinajo z konturami, strafurami, chłódkami, napismami a detailemi, naposledk wumoluja so motiwy a pozadk. Muzejej přepodata zaškleńčna mólba ma titul »Swjaty Měrćin«, kotraž nasta 1994 składnostnje 65. narodnin stawiznarja a něhdyšeho direktora Serbskeho instituta Měrćina Kašpora. Na zadnjej stronje mólby je wěnowanje wuměłcow, mandźelskeju Wórše a Steffena Langi, widźeć.
Wót 22. do 24. oktobra 2019 jo se w měsće Oldenburg/Starigard (Holsteinska) wótměło mjaztym pěte zmakanje słowjańskich muzejow Nimskeje. Něźi 30 wobźělnikow jo dožywiło wurědnje organizěrowane zarědowanje. Mjazy nimi jo była kupka »Wendenfreunde« z Wendlanda, kótaraž jo take zmakanja pśed tśimi lětami póstarcyła. Z Łužyce su se wobźělili Andrea Pawlikowa ze Serbskego muzeja w Budyšynje, Torben Schmeiduch z Domowniskego muzeja w Dešnje a Werner Měškank z chóśebuskego Serbskego muzeja. Śěžyšćo zmakanja jo była archeologija srjejźowěka. Na to jo wusměrjona wětšyna fachowych pśednoskow na tych zmakanjach. Dr. Matthias Maluck wót Archeologiskego krajnego zastojnstwa Schleswig-Holstein jo pśednosował wó wurywanjach w muzejowej jsy Wikingow w Haithabu, kótaraž jo dostała 2018 pśipóznaśe ako swětowe kulturne derbstwo UNESCO. Dr. Sönke Hartz, zagronity za dokumentowy archiw Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, jo pśedstajił nejnowše slěźeńske wunoski wó tak pomjenjonej Oldenburgskej grobli. Direktor Muzeja za archeologiju w groźe Gottorf, dr. Ralf Bleile, jo zgromadnje z wědomnostneju radu Załožby oldenburgskego groźišća pśewjadł workshop na temu »Mjazy wědomnostnym pominanim a muzealnym pósrědnjenim. Kak zwěžomy wědomnosć a nosarjow muzealnych institucijow?«
Haida su lud Indianarjow z pódpołnocneje Ameriki, bydlecych pśi brjogu Kanadiskich kupow Haida Gwaii a British Columbia a teke we wokolinje granicujucej z pódpołdnjom Alaski. Za cas prědnych zmakanjow z běłymi luźimi su Haida licyli až do 15.000 dušow, z tym su byli w pśirownanju z drugimi rodami Indianarjow z pśibrjoga pódpołnocnego Pacifika w kuždem nastupanju bźezkonkurencna móc.
Epidemije jim njeznatych chórosćow, kaž poki, su zdeciměrowali populaciju Indianarjow w 19. stolěšu na pór stow. Tuchylu powěda rada ludu Haida wó něźi 2.500 pśisłušnikach. Haida maju swójsku rěc, kótaraž jo źinsa pśipisana do kupki izolěrowanych rěcow a njejo ze žedneju drugeju rěcu pśiswójźbna. Njejo śěžko wugódaś, až stej kolonizacija a christianizacija wjadłej do spěšnego wóteměranja rěcy a kultury Haidow dla dominance engelšćiny. Licba aktiwnych powědarjow rěcy haida fluktuěrujo źinsa wót 30 do 50 luźi pó wšakich žrědłach. Rěc haida stoj na cerwjenej lisćinje wobgrozonych rěcow, kaž tuder dolnoserbšćina.
Haida wobstoje z dweju rodowu: wronow a hodlarjow. Spomnjeśa gódne jo, až manźelstwa su byli móžne jano mjazy kupkoma, nic pak w samskej kupce. Druga typiska kakosć Haidow jo tak pomjenjony dłujki dom, wótergi ga jo 40 do 50 luźi w takem domje bydliło, a charakteriske su teke wusoke totemy prědk tych domow.


text:
Triglavski narodny park
Triglavski narodny park (słowjenšćina Triglavski narodni park) je jenički narodny park w Słowjenskej. Won leži na sewjerozapadźe kraja w Julijskich Alpach, škita najwyši wjeršk kraja Triglav (2864 metrow nad mórskej hładźinu) a ma přestrjeń 838 km². Park wopřija 4 % teritorija Słowjenskeje. Prěni namjet, jón jako narodny park škitać, pochadźa z časa Rakusko-Wuherskeje. Prěnje škitne naprawy buchu 1924 zwoprawdźene. Narodny park bu za čas Juhosłowjanskeje w lěće 1961 załoženy a 1981 na dźensnišu wulkosć rozšěrjeny. W parku su něhdźe 1600 družinow rostlin a 7000 družiny zwěrjatow znate, na přikład brune mjedwjedźe, bobaki, hłucharje.
Sydło zarjada narodneho parka je w Bledźe.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielna webstrona narodneho parka (słowjensce)


text:
Indeksy
- Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 4
- Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza], 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego : 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika, 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika. Instytut Archeologii, 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego ; 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 223
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego ; 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego : 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, 42
- Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Filia, 1
- "Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego ; 3
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego : 4
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 240
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Wyszyńskiego, 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego ; 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 63
- Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, 1
- Wydawnictwo Uniwersytetu łódzkiego, 1
Wyświetlono rekordy 41121-41140 z 42732


text:
Jěwa-Marja Čornakec je njedawno nowu knihu „Łójerjo sonow“ w Ludowym nakładnistwje Domowina wudała. Bosćan Nawka je so ze spisowaćelku rozmołwjał.
Bě rozsud, so dotal skerje njeworanemu polu serbskeje fantastiskeje literatury wěnować, wědomy, abo je so stawizna sama wot so do toho směra wuwiła?
J.-M. Čornakec: W dźěćatstwje sym najradšo bajki a fantastisku literaturu čitała. Tež dźensa to wjele hinak njeje. Tohodla sym so wědomje rozsudźiła, w tym žanru pisać. Kak so stawizna konkretnje wuwije a skónči, pak na spočatku pisanja sama hišće tak prawje wědźała njejsym. Chcych fantastisku knihu w zwisku ze sonami stworić, w nadźiji, zo wona swojich čitarjow namaka.
Što je Was pohnuło, znaty serbski mytos do stawizny zapřijeć?
Za Budyski wokrjes zwěsćichu eksperća zwyšeny natyknjenski strach klěšćow dla. Schorjene krejcycaki so dźeń a bóle rozmnožeja. Měrćin Weclich je so za tym w nowinarskim běrowje Budyskeho krajnoradneho zarjada prašał.
Su teritorialne rozdźěle? Jeli, kotre?
Peter Stange: Rizikowe kónčiny su přeco na jedne lěto wupokazane. W Budyskim wokrjesu žane rozdźěle njejsu.
Měli so ludźo, młodźi kaž tež starši, klěšćow dla šćěpić dać?
Peter Stange: Haj, kóžde šćěpjenje je rozumne. A je darmotne.
Su ludźo rozdźělnje wohroženi, su mjez nimi rizikowe skupiny?
Peter Stange: Imunostnje słabi měli wosebje kedźbować.
Kak su ludźo na šćěpjenje přihotowani, su domjacy lěkarjo něčemu připokazani?
Mjeztym 72. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń wotměje so 2. a 3. junija w Hodźiju. Marko Wjeńka je so wo tym z čłonom předsydstwa Serbskeho ewangelskeho towarstwa Měrćinom Wirthom rozmołwjał.
Čehodla je ewangelski cyrkwinski dźeń lětsa w Hodźiju?
M. Wirth: Smy jón lěta 2006 posledni raz w Hodźiju přewjedli. Mjeztym je so wosada derje wuwiła. Z Christophom Rummelom mamy tam duchowneho, kiž so jara za serbske kemše angažuje. Nimo toho prócuje so Hodźijska Bjesada z Geratom Krawcom na čole wo to, serbsku rěč w cyrkwi wožiwić. To chcemy hódnoćić.
Na kotre wjerški smědźa so wopytowarjo wjeselić?
M. Wirth: Prěni tajki budźe bjezdwěla hižo sobotu w 15 hodź. na Hodźijskim kantoraće. Tam přednošuje Trudla Malinkowa pod hesłom „Na serbskich slědach po Hodźijskej wosadźe“. To budźe jara zajimawe, wšako so referentka za serbske pomniki zašłych časow wosebje zajimuje. Přednošk móžu tuž jara doporučić.
Što čaka na hosći cyrkwinskeho dnja njedźelu?
Kónc tydźenja wočakuja w Holešowskej Dubrawce znowa wjace hač 300 koni a jich jěcharjow z Němskeje, Čěskeje a Pólskeje. Turněr, kotryž wuhotuje Njeswačanske jěchanske towarstwo, je lětsa zdobom druhi króć europski młodźinski turněr. Betina Wenderothowa je z předsydu towarstwa Frankom Lehderom wo přihotach na turněr rěčała.
Knježe Lehdero, jako towarstwo maće hižo rutinu w přihotach na tajki jěchanski turněr. Kóžde lěto pak čakaja nowe wužadanja. Kak wobchadźeće lětsa z horcotu a suchotu do zarjadowanja?
F. Lehder: Suchota a twjerda póda stej tuchwilu naš hłowny problem. Nimo hłowneho jěchanišća a łuki mamy tež přihotowansku městnosć z pěskom pokryć a krjepić, zo maja jěcharjo kónc tydźenja idealne wuměnjenja. To je wažne, zo bychmy tež w přichodźe dosć přizjewjenjow za turněr měli.
Lětsa su jěcharjo ze Sakskeje, SakskoAnhaltskeje, Berlina-Braniborskeje, Durinskeje a nimo toho z Pólskeje a Čěskeje něhdźe 340 koni přizjewili. Dohromady 750 razow zaklinči wot pjatka do njedźele zwónčk sudnikow. Što su najzajimawše pruwowanja?
Wot lěta 1994 skutkuje Ines Fabisch jako społnomócnjena za runostajenje w Zhorjelskim wokrjesu. Nětko je wona w krajnoradnym zarjedźe kontaktna wosoba za serbske naležnosće. Wo motiwaciji a wobsahach je so ze 57lětnej Andreas Kirschke rozmołwjał.
Kak je k nowemu nadawkej dóšło?
I. Fabisch: Dotalny społnomócnjeny za serbske naležnosće Manfred Hermaš bě na wuměnk šoł, na čož bu městno wupisane, ale bjez wuslědka. Krajny rada Bernd Lange (CDU) je so mje prašał, hač mam zajim. Spočatk 1990tych lět běch w tehdyšim wokrjesu Delnjošleska Hornja Łužica (NOL) zamołwita za serbske naležnosće. Tuž sej nadawk přicpěwam.
Što Was za to motiwuje?
I. Fabisch: Mam stawizny Serbow za jara zajimawe. Jich rěč, kultura, tradicije a nałožki su žiwy pokład, kiž dyrbi so zachować. Hižo swój čas we wokrjesu NOL nawjazach zwiski ke Kerstin Kosakowej, k Anje Kosacojc a Mari Michałkowej. Styki chcu nětko wožiwić.
Što Was ze Serbami zwjazuje?
Spočatk měsaca přewjedźechu w Klukšu mjezynarodne wubědźowanje płujadłow z něhdźe sto aktiwnymi wobdźělnikami. Wo wuwiću na lětanišću a wo jeho starosćach je so Heinz Noack z předsydu Klukšanskeho aeroteama dr. Dieterom Mihelinom rozmołwjał.
Knježe Mihelino, něhdy wotměwachu so wubědźowanja pod mjenom Pokal dołhowuchačow. Čehodla mjenuje so wone nětko Cudin Cup?
D. Mihelin: Z techniskim wuwićom smy stare lětadła-dołhowuchače praktisce z modernišimi fabrikatami wuměnili. Přiběraceje ličby mjezynarodnych wobdźělnikow dla přiměrichmy tuž tež mjeno. Přiwšěm mamy hišće starše modele płujadłow.
Organizować wubědźowanje ze sto aktiwnymi wobdźělnikami je zawěsće wulke wužadanje.
Dom zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe w Pančicach-Kukowje ma so tak přetwarić, zo skići wón zbrašenym, swójbam a senioram lěpši přistup. Andreas Kirschke je so wo tym z předsydu zarjadniskeho zwjazka Měrkom Domašku rozmołwjał.
Knježe Domaška, kak wažny je přetwar?
M. Domaška: Jara wažny, wšako bu hižo 1945 twarjeny. Dom bě wjele lět sydło rostlinskeho prodrustwa. Wot 2001 je tu zarjadniski zwjazk w dźensnišej formje zaměstnjeny. Hač na ponowjenje třěchi w lěće 2012 běchu tu jenož mjeńše reparatury. Nam pobrachuja na přikład rumnosće za archiw. Za to chcemy mjez druhim pincu saněrować dać.
Kak přińdu na přikład ludźo z chorobnym stołom do domu?
M. Domaška: Při zadnim zachodźe, kotryž je bjez zadźěwkow, móža klinkać. Sobudźěłaćerjo potom dele přińdu. W přizemju pak nimamy čakarnju.
Spočatk meje sće z radźićelemi wo přetwarje rěčał. Z kotrym wuslědkom?
M. Domaška: Mam nětko nadawk, najprjedy raz spěchowanske srědki za zatwar lifta wobstarać. Runočasnje mam pruwować, kotre spěchowanje je za cyłkowne saněrowanje domu móžne.
Z kotrymi wudawkami ličiće?
Sakski zakoń wo přizwolenju wysokošulskeho studija (Hochschulzulassungsgesetz) ma wliw na studentow wučerstwa. Milenka Rječcyna je so z předsydku Serbskeho šulskeho towarstwa Ludmilu Budarjowej rozmołwjała.
Do nowelěrowaneho zakonja zakótwjeny je bonus za tych, kotřiž chcedźa wučerstwo studować a maja hłubše serbskorěčne znajomosće? Što bonus woznamjenja?
L. Budarjowa: Maturant z maćernorěčnymi znajomosćemi serbšćiny, kiž chce wučerstwo studować, móže sej je wot lěta 2017 po paragrafje 6 mjenowaneho zakonja při požadanju za studij nětko we wšitkich fachowych kombinacijach, nic jenož w kombinaciji ze serbšćinu, přiličić dać.
Kotru rólu hraje při tym SŠT?
L. Budarjowa: Maturanća dadźa sej pola nas swoje hłubše znajomosće serbšćiny wobkrućić. Tež hdyž njebu loni na uniwersitach bonus hišće oficialnje nałožowany, su zajimcy poskitk wužiwali a so z posudkom SŠT wuspěšnje požadali.
Kak postupujeće to z maturantami z Wojerec abo Kamjenca?
Ćišćanska pěstowarnja „Lutki“, kotraž je w nošerstwje Wojerowskeho Dźěłaćerskeho dobroćelstwa (AWO), je so na lětušim dnju a nocy tolerancy wobdźěliła. Silke Richter je so ze sobuorganizatorku Elku Härtel rozmołwjała.
Kak tomu, zo wobdźěla so Ćišćanska pěstowarnja na akciskim dnju?
E. Härtel: Hižo tři lěta wobdźělamy so na akciji. Nam je wažne sadźić znamjo tolerancy, dokelž njeje wona wšudźe samozrozumliwa. Smy tule doma w akceptancy serbskeje mjeńšiny z jeje rěču a nałožkami. To chcemy tež zwuraznić na tymle zarjadowanju, kotrež we Wojerecach mjeztym wjacore lěta přewjeduja.
Što su holcy a hólcy w pěstowarskej starobje na tymle dnju dožiwili?
Delanske wsy su wot njedawna wo towarstwo bohatše. W Konjecach załožichu wojerske towarstwo. Z hłownym iniciatorom Tonijom Ryćerjom je so Marian Wjeńka rozmołwjał.
Kak sće scyła na ideju přišoł, tajke wojerske towarstwo załožić?
T. Ryćer: Pola wowki w Šunowje namakach stary wobraz, na kotrymž wuhladach swojeho pradźěda w kruhu Wojerskeho towarstwa Konjecy a wokolina. Wón bě w towarstwje něšto lět pokładnik. Ja mam to za rjanu tradiciju we wokolinje a myslach sej, čehodla njehodźało so tajke towarstwo znowa załožić. Mamy tójšto towarstwow, wjele ludźi pak tež žanomu towarstwu njepřisłuša. Nam dźe wo to, do wsy trochu wjace zhromadnosće přinjesć.
Znate je, zo je Waš wulki konik motorsport. To wšak z třělcowskim towarstwom ničo činić nima.
T. Ryćer: To trjechi, za motorsport sym wjele po puću. Runje w procesu załoženja noweho towarstwa mějach wjele dźěła. Dokelž pak běch na Łužiskim kole hižo raz towarstwo wutworił a sym jemu tež prěnje lěta předsydował, wěm, kak to funguje.
Towarstwo sće z wosom ludźimi załožili. Sće z tymle wothłosom spokojom?


text:
19.09.2022 - Dolnoserbski rěcny kurs / Wendischer Sprachkurs in Missen
Tśeśemu razoju jo Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu wugótowała pětk, sobotu a njeźelu w Pšynem/Missen, to jo mjazy Wětošowom a Kalawu, kóńctyźeński kurs w dolnoserbskej rěcy. 9 wobźělnikow, mjazy drugim z Lubina, Barlinja a Chóśebuza jo se wobźěliło na kursu. To wósebne jo, až kursistam se mimo kursow wšake póbitujo ze serbskego kulturnego žywjenja. Tenraz su wuknuli serbske reje z rejowańskim pedagogom Michaelom Apelom. Heike Apeltowa jo za kursistow organizěrowała kjarmušne kafejpiśe. Pla Gisele Christeloweje z Lubina su dožywili górkowy seminar, źož su wšakorake sorty górkow teke směli woptaś. Dr. Hartmut Leipner jo pśedstajił nowe wudaśe kniglickow ze 17. stolěśa wó tegdejšych didaktiskich metodach Jurija Ermela, pastora z Kalawy. Ermel jo prědnu dolnoserbsku fiblu we Łužycy wudał. Pśiducy kóńctyźeński kurs buźo 5. a 6. nowembra w Chóśebuzu. Pśizjawjenja su hyšći móžne.


text:
Lubi młodostni ze serbskich klubow, towarstwow a iniciatiwow dwurěčneje Łužicy!
Witam was na stronje za serbske młodźinske dźěło! W zašłych lětach sće so stajnje zaso (na přikład na młodźinskich forumach) pozitiwnje k zhromadnemu dźěłu, wothłosowanju terminow a k hłubšim kooperaciskim dźěle wuprajili. Z toho wurostła je w zašłym lěće młodźinska přirada – je to markantny krok wutworjenja mjezsobneje syće, ke kotrejž přisłušeja cyłki, kluby a towarstwa kotrež su w serbskim młodźinskim dźěle aktiwni. Što, wy njejsće hišće pódla? Přizjewće so jednorje pola nas!


text:
Chorwacyjo
Chorwacyjo (Chorwacko Republika) – państwo we połedńowyj Ojropje, nad adrjatyckym morzym, kere grańica mo uode poułdńo s Bośńům a Hercygowinům a Czornům Gůrům, uode wschodu ze Syrbijům a Madźarůma a Słowyńijům uode půłnocy. Na połedńowym zachodźe je przi Morzu Adrjatyckym. Samostanowi uo śe uod 1991, kedy uodkuplowała śe uod Jugosławije.
Chorwacyjo mo fest dźiwne wybrzeże; taki typ wybrzeżo s mocům dugich wyspů ustawjůnymi růwnolygle do lyńjie brzygowyj, zostoł zmjanowany dalmatyńskym uode mjana chorwackigo regijůnu Dalmacyjo.
Uod 1 lipca 2013 przinoleży do Ojropejskij Uńiji.


text:
Naše nowosći
-
Serbska protyka 20238,00 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kosty
Serbska protyka za lěto 2023 přeprošuje Was do Budyskich horow. Kak wotměnjawje hodźi so woblubowana protyka z tutej temu wuhotować, wo tym móžeće so na dołhich nazymskich wječorach při čitanju sami přeswědčić. Přetož kołowokoło hórskeho kraja chowaja so najwšelakoriše stawiznički a powěsće, zajimawostki a překwapjenki, wosobiny abo snano tež zadźěraty hórski ludźik? Dale podawaja so zajimawosće ze swěta a w praktiskej rubrice so sportuje. Na lochke zwučowanja k sćoplenju ćěła slěduje „power-trening“, při kotrymž móžeće so prawje wudźěłać, a na to skića so móžnosće k wotpinanju a wodychnjenju. Pisana, mnohostronska a zajimawa je znowa Serbska protyka!
-
Serbska pratyja 20238,00 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kosty
Nowa Serbska pratyja jo dypkownje srjejź nazymskego mjaseca w LND wujšła. Rownož ma Wjerbno juž tłustu wejsnu chroniku, zgóniju wjerbańske a wšykne druge cytarje w nowej Pratyji wjele njeznatego wó tej titelnej jsy – lěc wó žydojskich kšamarjach, wó bibliotece juž wót lěta 1887, wó wójnje gmejny z kněžkami abo tradiciji serbskego spiwanja. Se wě njefeluju pśinoski wó wjerbańskich wudrogowarjach a nabóžnych wósebnosćach, wó misionarju Waŕmje a literatu Kosyku – to wšo dowěrcowane z receptoma z wjerbańskeje kuchnje. Za dobrym nałogom woglědujo Pratyja se wě teke do drugich jsow, spomina na jubileje serbskich procowarjow a tšojenjow, bitujo cytańsku carobu źiśam, kśesćijanam a nimskorěcnym zajmcam.
-
Bóže słowo na kuždy źeń 20232,50 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kosty
Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady pśewóźuju serbske kśesćijany pśez cełe lěto. Ekumeniska źěłowa kupka za cytanje biblije jo wubrała gronko lěta 2023 z prědnych knigłow Mojzasa. „Ty, Bog, wiźiš mě”, jo było wumóžujuce nazgónjenje słužabneje źowki na wuběgach někotare lěttysace pśed nami. Luźe tencas ako źinsa dožywiju take wokognuśa dłymokeje wěstosći, až su ceło wósobinski měnjone a Bog jich situaciju wiźi. To gronko jo dobry pśewóźowaŕ pśez nowy lětnik ochranojskich gronkow z Bóžym słowom na kuždy źeń.
-
Wšědne hesła 20232,50 €inkl. 7% wobr. dank, k tomu librowańske kosty
Hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady – to su wšědnje někotre krótke słowa z biblije – přewodźuja serbske křesćanske swójby přez lěto. Rozmołwa je stajnje potom dobra, hdyž so partnerojo woprawdźe za sebje zajimuja a so zrozumja. Mało słowow potom dosaha, jeli wone žiwjensku situaciju druheho spóznaja. Hesła, krótke słowa ze Stareho a Noweho zakonja, su tajki poskitk do rozmołwy. Bibliske słowa móža jara wosobinske być, kaž rozmołwa mjez Bohom a nami. Wone móža być žiwe zetkanje z Bohom, jeli w nich swoje žiwjenje spóznawamy, druhdy njejapcy dokładnje. Hesła na lěto 2023 tajke zetkanje znowa zmóžnja.
-
Łužica – Łužyca – Lausitz 202315,00 €inkl. 19% wobr. dank, k tomu librowańske kosty
Dreisprachiger Wandkalender für die Lausitz
Meisterhafte Fotografien von Matthias Bulang
Mit ausreichend Platz für persönliche Notizen
Aktualne informacije
Wjerbno titelna wjas w nowej Pratyji
Nowa Serbska pratyja jo dypkownje srjejź nazymskego mjaseca w LND wujšła a dojźo w pśiducych dnjach ku kupcam. Rownož ma Wjerbno juž tłustu wejsnu chroniku, zgóniju wjerbańske a wšykne druge cytarje w nowej Pratyji wjele njeznatego wó tej titelnej jsy – lěc wó žydojskich kšamarjach, wó bibliotece juž wót lěta 1887, wó wójnje gmejny z kněžkami abo tradiciji serbskego spiwanja.
Premjera Serbskeje pratyje 2023
13.10.2022, zeger 18.00, w sportaŕskem domje we Wjerbnjedalšne informacije»
„Bóže słowo na kuždy źeń 2023“ wujšło
Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady pśewóźuju serbske kśesćijany pśez cełe lěto. Nejnowše wudaśe něnt w Ludowem nakładnistwje Domowina pśedlažy. Ekumeniska źěłowa kupka za cytanje biblije jo wubrała gronko lěta 2023 z prědnych knigłow Mojzasa.dalšne informacije»
Dnjowniki fararja Šwjele wujšli
Dnjowniki Bogumiła Šwjele z lět 1897 do 1945 su jadnorazne awtentiske žrědło k serbsko-nimskej Łužycy za cas póznego kejžorstwa, Weimarskeje republiki a nacionalsocializma. Ako Spise Serbskego instituta su wujšli pód titlom „Aus dem Alltag eines wendischen Pfarrers“ w Ludowem nakładnistwje Domowina. Wudawaŕka dr. Annett Brězanec jo wšykne Šwjelowe dolno- a górnoserbske zapise pśestajiła, tak až su dnjowniki dopołnje w nimskej rěcy pśistupne.dalšne informacije»
Jill-Francis Ketlicojc powědki za dźěći předpołožiła
To drje je nowum w serbskej dźěćacej literaturje! – Pod titulom „Zaječk hłupačk a druhe powědki“ předpołoži delnjoserbska awtorka Jill-Francis Ketlicojc swoje zabawne powědki nětko tež hornjoserbsce. Loni w delnjoserbšćinje wušłe, je tute Jan Měškank přełožił.dalšne informacije»
Nowe knigły z Pettsonom a Findusom
Starki Pettson a kócor Findus stej pla źiśi wjelgin znatej a kradu woblubowanej. Šwedski spisowaśel Sven Nordqvist jo napisał cełu seriju wó nima. W dolnoserbskem pśełožku Madleny Norberg pśedlažy něnt druge jogo wulicowańko „Findus a góńtwa za lišku“. Knigły za źiśi wót 4 lět su teke rědny dar do jatšownego gnězda.dalšne informacije»


text:
Euklides
Euklides (ant-grec.: Eὐkλeίδnς) – antyczny grecki matymatyker, kery żōł na prełōmie IV a III s.p.n.e. Narodziōł sie możne w ōngyfer 365 roku p.n.e., a umrził możne w ōngyfer 270 roku p.n.e. Wydoł ōn trzinastotōmowy buch ô titlu Etoιxeῖa (po ślōnsku Elymynta), kery je ô geōmetryje.[1]
Elymynta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We swojim buchu Etoιxeῖa na anfangu doł aksjōmatyczny ôpis wszyjskich fragōw, i tym samym usystymatyzowoł dostympnōm dŏwnij wiedzã. We swojij prŏcy ôpiyroł sie na nauce inkszych antycznych badŏczy - Pitagorasa, Talesa, Eudoksosa a Archytysa.[1]


text:
Klemens VIII.
Klemens VIII. (z byrgarskim mjenom Ippolito Aldobrandini; * 24. februara 1536 we Fano; † 3. měrca 1605 w Romje) bě florentiniski cyrkwinski jurist a duchowny, wot lěta 1585 kardinal a wot 1587 bamžowski pósłanc w Pólskej, hdźež docpě wuzwolenje Zygmunta III. Wasa za krala Pólskeje a wulkowjercha Litawskeje. Dnja 30. januara 1592 bu w starobje wot jenož 55 lět po 18 njewuspěšnych wothłosowanjow jako naslědnik Innocenca IX. wuzwoleny za 230. bamža romsko-katolskeje cyrkwje.
W času jeho pontifikata bu dominikanski mnich Giordano Bruno w lěće 1600 na šćěpowcu wotprawjeny.
Po třinaćelětnym pontifikaće zemrě spočatk měrca 1605 w starobje 69 lět. Jemu slědowaše Alessandro Ottaviano de Medici jako bamž Leo XI., kotryž pak po hižo 26 dnjach w zastojnstwje runje tak zemrě.


text:
W gmejnje Markersdorf (wokrjes Zhorjelc) leži wjes z historiskim hórskim hosćencom – Jawernik-Nechow (JauernickBuschbach). Hižo na kromje wsy tafle na njón skedźbnjeja, zmylić jón njemóžeš. Tykowane twarjenje mjez tamnymi napadnje. Naměsto před hosćencom a wulka jědźna karta na sćěnje wabitej k tomu, pozastać a sej přestawku popřeć.
Hosćenc ma dołhu tradiciju. Hižo wot 15. lětstotka tu ludźi posłužuja a jim słódne jědźe porjedźeja. W lěće 1991 staj Zimmermannec mandźelskaj hosćenc přewzałoj, kotryž wjedźeše tehdy wikowanska organizacija HO. Mandźelska jako kucharka měješe hižo gastronomiske nazhonjenja. Tak zwažištaj so na dyrdomdej, kiž je so wudanił. Andriko Zimmermann je drje po powołanju rjemjeslnik, mjeztym pak korčmar z ćěłom a dušu. To jeho sprawnje měnjene słowa podšmórnu. Wěsta hordosć je z nich wusłyšeć.


text:
Berlin
Spůłrzyndne: 52°31'07" N 13°24'30" E
Berlin[1] – stolica a nojwjynksze mjasto Mjymjec, na prawach kraju zwjůnzkowygo (landu). Zajmuje 890 km² placu, zamjeszkuje sam blisko 3,5 mln uosůb. We czaśe uode 13 śyrpńa 1961 do 9 listopada 1989 mjasto bůło potajlowane na dwje zorty (Berlin Zachodńi a Wschodńi) bez Berliński mur.
Berlin leży we půłnocno-wschodńij tajli Mjymjec. Położůny je nad rzykůma Szprewům a Hawelům a jejich dopływůma. Rzyka Szprewa we dźelńicy Spandau wpado do Haweli, prowygo dopływu Łaby. Berlin znojduje śe mjyndzy płaskowyžůma Barńim a Teltow. Leży ůng. 70 kilůmetrůw uod grańicy s Polskům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Hilžbjeta II.
Hilžbjeta II. (jendźelsce Elizabeth II.; * 21. apryla 1926 w Mayfair, London jako HRH (Her Royal Highness) Princess Elizabeth Alexandra Mary of York, † 8. septembra 2022 na Balmoral Castle w Šotiskej) bě wot 1952 hač do swojeje smjerće kralowna Zjednoćeneho kralestwa Wulkobritaniskeje a Sewjerneje Irskeje, hłowa Commonwealtha a tuž tež oficielny statny hłowa Antiguwy a Barbudy, Awstralskeje, Bahamow, Barbadosa, Beliza, Grenady, Jamaiki, Kanady, Nowoseelandskeje, Papuwa-Noweje Gineje, Salomonow, St. Kittsa a Nevisa, St. Lucije, St. Vincenta a Grenadinow a Tuvaluwa. Wona bě hłowa Anglikanskeje cyrkwje a „zakitowarka wěry“. Wona pochadźeše z rodu Windsor a bě najstarša dźowka krala Jurja VI. a Elizabeth Bowes-Lyon.
Dnja 6. februara 1952, na smjertnym dnju swojeho nana Jurja VI., bu proklamowana za kralownu. Oficialnje krónowana bu dnja 2. junija 1953 w Londonskej Westminster Abbey.
Hilžbjeta II. měješe z mandźelskim Princom Philipom Mountbattenom třoch synow – Charlesa (* 1948), Andrewa (* 1960) a Edwarda (* 1964) – a dźowku Anne (* 1950).
Jeje dospołny titul bě Elizabeth the Second, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and of her other realms and territories Queen, Head of the Commonwealth, Defender of the Faith.


text:
Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu, załoženy 1991, je drje najznaćiši dźakowano tomu, zo je mjeztym hižo 64. wiki jutrownych jejkow přihotował. „Mjenje znate, ale nic mjenje zajimawe, su dalše projekty spěchowanskeho kruha“, kaž wo sebi twjerdźa. Tele twjerdźenje je woprawnjene: Wot kónca awgusta su w Serbskim domje w Budyšinje wuslědki zašłeje dźěłarnički tworjaceho wuměłstwa widźeć. Ludowi wuměłcy běchu so tónkróć do Budyšina samoho na „hóńtwu“ za hódnymi motiwami podali, slědujo tak wužadanje towarstwa. „Narodne drasty wotpowědnych regionow słuža w molerskich dźěłarničkach jako motiwy, w Delnjej Łužicy husto w kombinaciji z architekturu abo z temu hórnistwo a wuhlo, w Hornjej Łužicy často w zwisku z temami přirody.“
Marje Kubašec dla bě mje Budyska Domowinska skupina před něšto časom wopytała. Jako starša sotra mojeje maćerje bě so wona 1890 w Chasowje narodźiła. Wottud přewodźachmy ju 1976 k poslednjemu wotpočinkej na Radworskim kěrchowje. Za čas wójny a po njej bydleše ćeta Marja blisko nas a na kóncu hromadźe z nami w Chasowskim Kubašec statoku wosrjedź wsy. Mi běše wona kaž druha mać, mjeztym zo so jeje sotra-lěkarka wo nawal pacientow staraše. Hosćo z Budyskeje Domowinskeje skupiny wočakowachu wote mnje awtentiske informacije wo spisowaćelce. Na to běch přihotowany, nic pak na njewočakowane zahajenje rozmołwy.
Awtor Jürgen Tiede w Janšojcach wustupił
Kak móže so z dźěłaćerja stać redaktor, awtor a powědar bajkow, widźiš na Jürgenje Tiedźe z Wojerec. Narodźił bě so 1940 w Drježdźanach. Wuknył je powołanje zamkarja lokomotiwow, a jako tajki dźěłaše na wšelakich twarnišćach a milinarnjach NDR, mjez druhim w Lubnjowje. Dokelž je so jara za kulturu a wuměłstwo zajimował, poda so 1976 na studij kulturnych a wuměłstwowych wědomosćow, najprjedy na fachowej šuli w Mišnje a potom na Lipšćanskej uniwersiće. Studij jemu zmóžni, přewzać jako redaktor a awtor publikaciju „Powšitkowny leksikon wuměłstwa. Tworjacy wuměłcy wšěch dobow a krajow“, kotryž je znate nakładnistwo Seemann w Lipsku wudało. A wot lěta 1991 je Jürgen Tiede swobodny redaktor a awtor za nakładnistwo Saur w Mnichowje.
Stajnje zaso zwěsćam, zo je wuprajenje „rentnarjo ženje chwile nimaja“ prawe. Tole so mi znowa wočiwidnje wotkrywa, jako molerja-grafikarja, něhdyšeho wučerja za wuměłstwowe kubłanje a němčinu na Budyskej Serbskej srjedźnej šuli Marka Bruka doma w Kubšicach wopytam. Runje je hišće w zahrodźe dźěłał a kaž praji, ma hišće wobjed warić, wšako so jeho mandźelska-wučerka bórze po připołdnju ze šule nawróći. Přiwšěm sej za naju rozmołwu chwile bjerje. 24. septembra bě nan dweju dorosćeneju dźěsći swoje 65. narodniny woswjećił. Nětko so cyle na swoju dźewjatu personalnu wustajeńcu ze swojimi twórbami-wobrazami koncentruje.
W spomnjeću na basnika Kita Lorenca
Za basnje Kita Lorenca sym so počał srjedź šěsćdźesatych lět minjeneho lětstotka horić. Ze zběrki „Nowe časy – nowe kwasy“, wušłeje lěta 1961 w Ludowym nakładnistwje Domowina, dychaše nowa rěč (serbskeje) poezije. Wosebje pak z njeje wuchadźeše swojorazne wobswětlenje woprawdźitosće. Čłowjek sam tam steješe w srjedźišću hladanja a spóznaća. W basni „Pohlad na Budyske hory“ čitach, zo „je woprawdźitosć rjana kaž bajka“, tola „jenož potom ju tak widźiš, hdyž maš jasnej woči“.
Tónle rozswětlerski a zdobom wobmyslowacy a kritiski wid, kotryž drje je žro a dno wšeho tworjenja a hoberskeho wudawaćelskeho dźěła Kita Lorenca, mi (sobu) wuwědomi, zo tež wot mje wotwisuje, w kajkej realiće sym žiwy a kak móhł a měł z njej wobchadźeć, ju do hłowy a do horšće dóstać. Z basnjow klinčeše hłós, kiž „twjerdźeše“, zo ma jednotliwc wjetšu wahu hač jenička ideologija, kotraž tež Serbam wšudźe kolektiwizm a z nim zwjazanu podwólnosć diktowaše.
Jutře přepodaja w Pančicach-Kukowje na Čerwjenej žurli klóštra Marijineje hwězdy Myto Ćišinskeho 2017 serbskemu komponistej a hudźbnowědnikej Jurej Mětškej. Alfons Wićaz je so z bórzomnym lawreatom rozmołwjał.
Kak sće překwapjacu powěsć, zo Wam wuznamne Myto Ćišinskeho 2017 spožča, přijał?
J. Mětšk: Njeběch hižo wjace z tym ličił, zo mi tele myto docyła hišće spožča. Tuž běch chětro překwapjeny a so nad powěsću skónčnje wězo zwjeselich.
Čehodla njejsće z wuznamjenjenjom ličił, kotru přičinu sće k tomu měł?
J. Mětšk: Na to hodźi so relatiwnje krótko wotmołwić: Přewažnemu dźělej wuměłcow mojeje generacije bu hódne myto hižo w młódšich lětach spožčene, tak zo mějach hižo wyšeje staroby dla lědma přičiny, z wuznamjenjenjom ličić.
Što Wam počesćenje nětko woznamjenja?
J. Mětšk: Jedna so wo najwyše serbske, takrjec narodne wuznamjenjenje, a w tym zmysle woznamjenja mi připóznaće mojeho žiwjenskeho dźěła jako komponist a hudźbowědnik.
Za „Serbsku pratyju 2018“ je pisało 49 awtorow, jenož 13 artiklow je z němčiny přełoženych a dwaj stej němsce wotćišćanej.
Kaž „Serbska protyka 2018“ podawa PRATYJA na spočatku za kóždy měsac pokiwy zahrodnikam, daty k serbskim stawiznam a wopisuje wosebite kerčiny po měsacach. Při tym do woči bije, zo njejstej jenož hornjoserbski a delnjoserbski słowoskład rozdźělnej („zymski wonjaty kozylist“ rěka delnjoserbsce „wónjata krickata wišnja“), ale po zdaću tež sakska pisana němčina njeje kaž braniborska. „Kozylist“ mjenujcy rěka w Protyce „Duftheckenkirsche“, w Pratyji „Wohlriechende Heckenkirsche“. Wobě słowje drje stej w němčinje móžnej, ale bych witał, byštej-li serbskej rěčnej komisiji w přichodźe raz zhromadźe dźěłałoj, znajmjeńša na polu eksotiskich rostlin.
Žitawska Domowinska skupina 45 čłonow měła
Pólski wědomostnik Piotr Pałys, čłon Maćicy Serbskeje, je hižo mnohe stawiznisko-sorabistiske přinoški wozjewił. Tak wo Jurju Wićazu (Lětopis 2005), Wójćechu Kóčce (Pro Lusatia 2002), Jurju Rjenču (Rozhlad 2007) abo k temje „Narodny partizan Łužica“ (Zeszyte lużyckie 2001). Nětko předleži kniha „Problem Żytawski 1945–1949 (Žitawski problem 1945–1949, Opole 2016). Mjenowany problem wobsteješe w tym, zo po skónčenju Druheje swětoweje wójny Žitawa „na skřižowanju čěskich, němskich, ruskich (sowjetskich – M.K.), łužiskoserbskich a pólskich zajimow“ steješe – kaž podtitul edicije rěka. K temje Žitawa po 1945 w serbskej rěči měješe Serbska protyka 2006 artikl Arndta Bretschneidera „Tež Žitawa do ČSR?“.
Bjez dujerskeje hudźby w bohatym kulturnym žiwjenju w Błótach a dalšich kónčinach němsko-serbskeje Delnjeje Łužicy poprawom ničo njeńdźe. Nimale na wšitkich wjesnych swjedźenjach słyšiš tam žiwe trubjenje trompetow, pozawnow a dalšich instrumentow. Tež při woblubowanymaj nałožkomaj łapanju kokota a zapusće. To so wě, zo maja wosebje starši ludźo z tajkeje hudźby radosć, ale tež wjesnej młodźinje so wona spodoba. Wšako móžeš po jeje taktach derje rejować, a to nic jenož znatu Hanamarinu pólku. Zwěsćić tež móžemy, zo je ličba mjeńšich kapałow a tež hercow, kotřiž dujersku hudźbu pěstuja a hraja, w zašłym času přiběrała. Wosebje potom, hdyž we wjace hač 50 wsach Delnjeje Łužicy zapust swjeća a campruja a hdyž we wjace hač 30 wsach kokota łapaja, maja kapały a hercy dźěła dosć a nadosć.
Mnohe wěcy, kotrež my Serbja jako wěčne wobhladowachmy, pozhubjeja so spěšnišo hač sej to myslachmy. Zo so serbska rěč a kultura takle spěšnje zhubjatej, njeje pak žadyn přirodny zakoń, skerje wuslědk njepřipóznaća a asimilaciskeho ćišća. Serbja dyrbjachu swoju maćernu rěč zabyć, so němčinje připodobnić. Jich kultura njebě ničo hódna. Tójšto so hańbowachu a mnozy činja to hišće dźensa. Wyšim hamtam w staće abo cyrkwi Serb přistup njeměješe, abo jenož potom, hdyž swoju maćeršćinu wotpołoži. Brunicowa industrija wućěri Serbow z jich hole, łukow a polow. Wjeski buchu wotbagrowane. W přez bagry přemjetanej krajinje hižo ničo na Serbow njepokazuje. Jenož w katolskich wosadach dźeržeše so serbšćina najdlěje, ale tež tu drjebi so wona razantnje. Wšě statistiki a sociologiske analyzy dyrbjeli pola němskich a tež serbskich politikarjow alarmowe zwony drišćeć dać. Ale ke konkretnemu zjawnemu wuznaću abo skutkownemu zakročowanju so žadyn z nich njepředrěje.


text:
GUTY W niedziele mieli w Gutach Dożynki Śląski. Loło jak z cebra, ale ludzie i tak sie prziszli podziwać na program a zjeść cosi dobrego.
Gospodarze dożynkowi Ewa Śniegoniowa i Jan Kopeć sie domówiajóm z Markym Gryczym z zespołu Oldrzychowice a z prezesym Koła PZKO Janym Kaletówm, jak to na Dożynkach bedzie wyglóndać.
Jednóm na zagrzoci, coby to dobrze grało a mogymy iść.
Dzieckóm ze zespołu Młode Oldrzychowice deszcz nie wadził.
Jejich młodsze koleżanki też kroczały w korowodzie bez mamranio.
A przed nimi szeł las parazoli.
Coby sie jim lepi szło, grała im orkiestra Mazańcowice z Jasiynicy.
Gazdowie dojyżdżajóm do Dómu PZKO…
… kaj na nich uż pod strzechóm czakała aji eszcze starostka Věra Palkovská (na dożynkach w Oldrzychowicach uż bedzie jako primatorka).
Obrzóndek dożynkowy pokozały dziecka z zespołu z Oldrzychowic.
Gazdowie sie rychtujóm czynstować dożynkowych gości.
Na szczynści w Gutach postawili zastrzeszyni, z kierego je widać na scyne.
A na scynie młodszo grupa oldrzychowickigo zespołu grała „Gdo sie boji czornego murzyna“.
A to wiycie, że nejlepszy dómowy chlyb pieczóm w piekarszczoku w Dómu PZKO?
A to sóm piekne dziełuszki ze zespołu Forgatós z Madziar. Przijechali tu na tydziyń a możecie ich widzieć eszcze we czwortek w Trzyńcu na rynku a w sobote na Dożynkach w Oldrzychowicach.
Na scynie sie pokozali aj VIP, to je „moc ważni ludzie“. Nad czym sie tak starajóm, nie powiedzieli.
Ale jak dostali chlyb od prezesa Kalety, tak im zaroz było lepi.
Można sie cieszyli na jaksióm nagrode w loterii.
Albo, że zjedzóm fajny obiod w Dómu PZKO.
Ale i tak nejwiynkszóm radość miały dziecka z kałuże.
Tak pieknie tańcowoł zespół z Błyndowic.
A co eszcze było pieknego w Gutach na Ślónskich Dożynkach? Podziwejcie se do naszej fotogalerie:


text:
Sobudźěłaćerjo wulkich znatych hosćencow, kaž Mc Donalds, w Budyskim wokrjesu njetrjebaja so nadźijeć, zo wot noweho lěta wjace mzdy dóstanu hač hranicu 8,85 eurow na hodźinu.
Budyšin (SN/BŠe). Zwjazkowe zjednoćenstwo systemoweje gastronomije (BdS), ke kotrymž tež marki Burger King, Nordsee abo Mc Donalds słušeja, so w tuchwilnym tarifowym kole raznje spjećuja swojim sobudźěłaćerjam wjace mzdy płaćić. Tole zdźěli dźěłarnistwo za zežiwjenje a hosćency (NGG). Po jeho měnjenju měli přistajeni wjace pjenjez hač tuchwilnu minimalnu mzdu za swoje dźěło dóstać. Jeli dźěłodawarjo skónčnje akceptabelny poskitk njepředpołoža, budźe to za nich hišće „horcy adwent“, kaž NGG zdźěli. Dźěłarnistwo planuje protestne akcije we wjacorych městach. Přiwšěm je NGG dale zwólniwe z dźěłodawarjemi jednać.
Marketingowa towaršnosć Hornja Łužica-Delnja Šleska chce region wuspěšnje zwičnić. Za to bě nowy logo – spóznajomna třěšna marka – nuznje trěbny. Wčera su wuslědk wubědźowanja agenturow zjawnje předstajili.
Drježdźany/Budyšin (SN). Pozitiwny trend na wukubłanskich wikach we wuchodnej Sakskej dale postupuje. Tak je dotal 546 młodych žonow a 1 440 muži wukubłanske zrěčenje w Drježdźanskim komornym wobwodźe podpisało. Cyłkownje 1 986 nowych wukubłanskich zrěčenjow woznamjenja porno lońšemu plus 1,6 procentow. Tak je so dobry wuslědk zašłeho lěta znowa stopnjował. „Ličby pokazuja, zo so wulka próca rjemjeslniskich předewzaćow, zjednoćenstwow a rjemjeslniskeje komory wo šulskich wotchadnikow wudani. Dale a wjac powołanskich započatkarjow spóznawa, zo je na wuchodźe Němskeje dosć atraktiwnych dźěłodawarjow“, wuswětla hłowny jednaćel Drježdźanskeje rjemjeslniskeje komory dr. Andreas Brzezinski.
Rjemjesło je w regionalnym hospodarstwje kruće zakótwjene a skići młodym ludźom jara dobru powołansku perspektiwu w domiznje.
Statistiski zarjad Swobodneho stata Sakskeje w Kamjencu wobliča a prezentuje najwšelakoriše statistiki. W prawidłownych wotstawkach předstaja tež tak mjenowane regionalizowane předwobličenje wobydlerstwa (regionalisierte Bevölkerungsvorausberechnung). Najaktualniše, mjeztym hižo šeste, je prezident zarjada Burkhard Müller kónc oktobra na hospodarskim forumje w Kamjencu rozłožił.
Wuslědki předwobličenja wupokazuja wosebite, nimale struchłe wuwiće sakskeho wobydlerstwa hač do lěta 2030. Wuchadźejo z aktualneho demografiskeho trenda a strukturow skedźbnja statistika na změny w ličbje a starobje wobydlerstwa. Nimo wuskutkow na cyłu Saksku, wokrjesy a města poćahuje so wobličenje tež na wsach z wjac hač 50 wobydlerjemi kaž tež za přikłady za wuzwolene planowanske regiony. Zakład wobličenja su ličby sakskeho wobydlerstwa z 31. decembra 2014.
Ličba wobydlerjow
pomałšo woteběra
Grodk/Čorna Pumpa (SN/BŠe). Łužiski kruh chce 9. decembra w Čornej Pumpje přewjesć konferencu pod hesłom „Rewěrowy transfer Łužica“. Wěnować chcedźa so klimoškitnym zaměram a strukturnej změnje we łužiskim brunicowym regionje. Za to měło so zrozumjenje budźić. Tak nochcedźa akterojo jenož nadawki rozjimać, ale tež wo inowatiwnych šansach rozmyslować.
Na zarjadowanje přeprosył je sej Łužiski kruh sakskeho hospodarskeho ministra Martina Duliga (SPD). Ministerialny direktor dr. Wolfgang Scheremet, kiž nawjeduje wotrjad industrijneje politiki zwjazkoweho ministerstwa za hospodarstwo a energiju, chce móžnosće k docpěću klimoškitnych zaměrow rozłožić a z nimi zwisowace wužadanja na łužiski region wuswětlić. Zastupjer Europskeje komisije w Němskej Richard Nikolaus Kühnel wěnuje so temje europski modelowy region. Z tajkim so stać dźě je zaměr zastupjerjow Łužiskeho kruha.
Budyšin (CK/SN). W nowembru bě we wuchodnej Sakskej 21 512 žonow a muži bjez dźěła, 51 wjac hač měsac do toho.
Agentura za dźěło je drje hižo prěnje přizjewjenja bjezdźěłnosće w sezonowych powołanjach registrowała, kaž na přikład ze zahrodniskeje a krajinotwarskeje branše kaž tež z twarstwa. Přiwšěm pak wosta za počas wočakowany rozrost ličby bjezdźěłnych w nowembrje dźakowano tuchwilnemu miłemu wjedru dotal snadny. Tole rozłoži dźensa dopołdnja Ilona Winge-Paul z nawodnistwa Budyskeje dźěłoweje agentury.
W samsnym času před lětom bě hišće 3 411 wosobow wjace wot bjezdźěłnosće potrjechenych. Bjezdźěłnostna kwota po cyłej Hornjej Łužicy je, kaž hižo w oktobru, dale 7,5 procentow. Wona pak chabła mjez 4,1 procentom w Radebergu a 8,9 procentami w Běłej Wodźe. Jeničce město Zhorjelc slěduje z chětro jasnym wotstawkom jako jenički wobwod w regionje z dwucyfrowej kwotu 11,9 procentow bjezdźěłnosće.
Budyšin (SN). Pjekarjo a jich přistajeni w Budyskim wokrjesu hubjenje zasłužeja. Tole kritizuje dźensa dźěłarnistwo, zamołwite za zežiwidła a hosćency (NGG). „Mnozy z něhdźe 1 570 přistajenych dóstawaja minimalnu mzdu 8,50 eurow na hodźinu“, zdźěli jednaćel NGG Drježdźany-Kamjenica Volkmar Heinrich. Mnohe pjekarnje žadaja sej za swoje wudźěłki wjace pjenjez, přistajeni pak z toho njeprofituja.
Dźěłarnistwo NGG chce nětko ofensiwu zahajić. „Mzda na hodźinu měła jasnje postupić – na dwě městnje před komu. Štóž nětko mjenje zasłuža, njedóstanje pozdźišo dosć renty a ma so přidatnje wo Hartz IV prócować. To je skandal“, Volkmar Heinrich podšmórny. Wón pjekarjow a přistajenych namołwja wjetši ćišć wukonjeć a so krajnemu pjekarskemu zjednoćenstwu Saxonia přizamknyć, kotrež prócuje so wo mzdowe tarifowe zrěčenje. „Najwyši sakscy pjekarjo so tomu dotal spjećuja a nochcedźa wjace wo mzdach jednać. Štož při tym ignoruja, je, zo zniča tak image branše a přichod pjekarnjow“, Volkmar Heinrich wuswětli. Dawno hižo maja pjekarjo ćeže dorost nańć.
Rań (AK/SN). Wuwiće łužiskeje jězoriny žada sej wot komunow, zo do přichoda mysla. „Zjawnych inwesticijow do infrastruktury dla je so mnoho priwatnikow rozsudźiło sobu ćahnyć. To dźě je zaměr“, podšmórny Złokomorowski měšćanosta Andreas Fredrich na njedawnej regionalnej konferency na temu „Dokal jězba póńdźe – z rozumom k cilej“. Wot julija ma Zły Komorow status statnje připóznateho wočerstwjenišća.
Dołhodobne inwesticije, kaž měšćanski přistaw, za kotrež su něhdźe dwanaće milionow eurow nałožili, a wjele dalšich projektow su komisiju přeswědčili. Runje tak wažnej stej turistiska kwalita a bjezbarjernosć. Po informacijach Złokomorowskeho zarjada za hospodarske spěchowanje zličichu loni 296 000 přenocowanjow w přebywanišćach z wjace hač dźewjeć łožemi. Dalši hosćo přebywachu w mjeńšich prózdninskich domach. Cyłkownje wostawaja wopytowarjo 3,9 dnjow w měsće, z čimž Zły Komorow braniborsku statistiku nawjeduje.


text:
Wokrjes Habolski kraj
Wokrjes Habolski kraj (němsce Landkreis Havelland) je braniborski krajny wokrjes mjez Berlinom a Łobjom, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 153.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.727 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Rathenow.
GeografijaWobdźěłać
Habolski kraj mjezuje z wokrjesomaj Ostprignitz-Ruppin na sewjeru a Hornja Habola na sewjerowuchodźe, z Berlinom w samym wuchodźe, z bjezwokrjesnymaj městomaj Podstupim a Branibor kaž tež z wokrjesom Podstupim-Srjedźna marka. na zapadźe ležitaj saksko-anhaltskej wokrjesaj Jerichowski kraj a Stendal.
Města a gmejnyWobdźěłać
(staw wobydlerstwa: 31. decembra 2021)


text:
Lubowarjo listowych znamkow, póstowych kołkow a wosebitych wobalkow maja tele dny wurjadnu přičinu, sej do Budyšina dojěć. Tu prezentuje so hornjołužiska wustajeńca listowych znamkow OBRIA, kotraž ma tohorunja wobšěrny serbski podźěl.
Budyšin (SN/MWj). Regionalna wustajeńca listowych znamkow OBRIA pokazuje so wot wčerawšeho hač do njedźele w Budyskej „Krónje“. Přehladku wuhotuje tudyše filatelistiske towarstwo. Kmótřistwo za nju přewzał je zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman (CDU). Při wčerawšim wotewrjenju wustajeńcy skedźbni předsyda Domowiny Dawid Statnik mjez druhim na to, zo su tež serbske listowe znamki a dwurěčne kołki kruty wobstatk filatelistiskeho swěta Hornjeje Łužicy.
OBRIA 2022 wěnuje so wjacorym mjezynarodnym a regionalnym jubilejam. Jedyn tajki je 150 lět wobstejace póstownistwo na Sněžce. Dale zaběraja so ze 150lětnym wobstaćom Budyskeje hwězdarnje a ze 150. róčnicu załoženja Budyskeje pišćelotwarskeje firmy Eule. Wopytowarjam wustajeńcy poskićuja na wšitkich dnjach wosebite wodźenja po hwězdarni a firmje.


text: Dźiwadłowe hry z pjera Jurja Kocha publikum přeco zaso zahorjeja a wobkuzłuja. Humoresku „Sergej“, kotruž bě Koch poprawom za Serbsku lajsku dźiwadłowu skupinu Hochoza napisał, je Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwadło loni za powołanske dźiwadło wobdźěłanu přewzało a ju w delnjoserbskej rěči wuspěšnje w Delnjej Łužicy předstajiło. Nětko přihotuje so serbski cyłk dźiwadźelnikow NSLDź na „Sergeja“ w hornjoserbskej inscenaciji. Ta změje 30. septembra swoju premjeru w delnich Sulšecach. W njej hraja dźiwadźelnicy Měrko Brankačk, Jan Mikan, Petra-Marija Wencelowa-Bulankec, Torsten Schlosser a Katka Pöpelec, elewka činohrajneho studija NSLDź. Režiju ma Tom Böhm, dramaturgiju Madleńka Šołćic.


text:
Herbert Cerna
Herbert Cerna (němsce Herbert Zerna; * 9. septembra 1905 na Górach, † 24. oktobra 1955 w Popojcach) bě delnjoserbski teologa a pedagoga. Wón je znaty jako domiznowědnik a režiser domiznowědnych filmow.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Cerna pochadźa ze serbsko-němskeje swójby. Jeho nan Měrćin Cerna bě wot lěta 1902 z wučerjom na Górach. Po wopyće Choćebuskeho gymnazija studowaše Herbert w Jenje, Tübingenje a Hali teologiju. Po studiju sta so najprjedy z wikarom při wosadnej cyrkwi w Bórkowach. Wot 1937 do 1945 skutkowaše jako farar w Jähnsdorfje we wuchodnej Delnjej Łužicy (dźensnišich Janiszowicach w Pólskej). Po Druhej swětowej wójnje přewza w lěće 1945 farske městno w Nowej Niwje a 1949 sta so z Popojčanskim fararjom.
Herbert Cerna skutkowaše jako domiznowědnik a wozjewješe wuslědki toho dźěła w Choćebuskich nowinach. Jeho ćežišća běchu serbske nałožki a tradicije kaž tež městnostne a ležownostne mjena a jich woznam. Wón bě z režiserom pola wjacorych wot lěta 1930 sem nahratych krótkofilmow, kotrež zaběrachu so ze žiwjenjom na dwurěčnych wsach Choćebuskich kónčin. Jeho w lěće 1931 napisana dźiwadłowa hra Moja domizna předstaji so w Choćebuzu a we wjacorych delnjołužiskich wjeskach.
Twórby[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dolnoserbska drastwa, 1929/30, 3 mjeńšiny, režija zhromadnje z Vladimírom Zmeškalom
- Dolna Łužyca, 1929/30, 6 mjeńšin, režija zhromadnje z Vladimírom Zmeškalom
- Serbski swěźen we Wětošowje, 1930, 10 mjeńšin, režija zhromadnje z Vladimírom Zmeškalom
- Kulowska gmejna, 1930/31, 8 mjeńšin
- Moja domizna, młodźinska dźiwadłowa hra
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)


text:
Jutře, sobotu, dožiwi lětuša hłowna serbska inscenacija NSLDź „Dołhož fenki běža“ swoju premjeru. Z režiserom Matthiasom Nagatisom je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Što Was na tutej komediji wabi?
M. Nagatis: Michael Cooney je wustojny awtor. Poprawom wabi mje měšeńca mjez bulwarnej komediju a commediju dell’arte, hdźež hraja pod dźiwadłowym hesłom „Tekst kaž woda, jenož nic na meble storčić“. W tymle žanrje stej tempo a dokładnosć wažnej. To je kaž w časnikowym mechanizmje. Je dźesać ludźi w hrě, a hdyž so jedne kolesko prawje sobu njewjerći, wšitko zwrěšći. Commedia dell’arte nježada sej žane wulke koncepcionelne režijowe ideje, ale dyrbiš ju čisće z łopjena hrać, štož je ćežko dosć.
Što Was motiwuje serbsce inscenować?


text:
Srjednjekolymsk
Srjednjekolymsk (rusce CpeдHekoлыMck; jakutsce OpTo XaлыMa) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije w Jakutskej. Leži na lěwym brjoze rěki Kolyma něhdźe 1500 kilometrow sewjerowuchodnje Jakutska a ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1643 załožiło jako kozakske zepěranišćo Jarmanka a ma wot lěta 1775 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Sta so před tójšto časom, zo pytaše młody muž ze swojej samodruhej młodej žonu přebytk za nóc a njeposrědni porod dźěsća, ale nichtó jeju njepřiwza. Skónčnje pak namakaštaj chudušku hródź. Tam, zboka, móžeše Marija dźěćko porodźić. Na swět přińdźe dźěćo, kotrež na to pastyrjo a Mudri z rańšeho kraja wopytaja. A wone da mnohim, kotřiž je widźa, začuwać: Swět a kóžde jednotliwe dźěćo w nim je lubowane. W lubosći je wša běda nimo a wša nuza je přewinjena. W Božej lubosći je wumóženje.
W spominanju na tule stawiznu njeswjeća jenož křesćenjo hody jako „swjedźeń lubosće“. Runje lubosć pak trjeba tele dny chowanku, a zawěsće so wona tele dny tež cyle hinak pokazuje hač hewak, hač smy to zwučeni. Mnozy so lětsa dawnych lubych wopytow wzdadźa a tež wulkich darow, tón abo tamny samo kemšow. Z wobhladniwosće. Z lubosće. Dalši wopytaja za nich wažneho čłowjeka. Wšako njeměł nichtó sam być. Tež respekta a lubosće dla.
Choćebuski filmowy festiwal (CFF) je tydźenja znowa dohlad do stawa serbskeho filma dał. Zo tón jako hrajny film (hišće) njeeksistuje a čehodla tomu tak je, wo tym je so kuratorka sekcije „Heimat – Domownja – Domizna“ dr. Grit Lemke z Knutom Elstermannom po jeho dokumentaciji „Serbja do kina! Pytanje za serbskim filmom“ rozmołwjała. Bychu sej ludźo w Němskej kinowy tiket za serbskorěčny film z němskimi podtitulemi kupili? Na tele jeje prašenje filmowy kritikar wotmołwi, zo hladajo na synchronizaciju w Němskej čas hišće zrały njeje. Hišće wótrišo je režiser Dominik Graf njedawno žadanje Němcow za němskorěčnymi dźiwadźelnikami, předrasćenymi wotpowědnje městnu jednanja na Portugalčanow, Italčanow, Turkow abo Chorwatow, komentował: „Hač bychmy Druhu swětowu wójnu na kóncu tola dobyli.“ Na kónc němskeho šowinizma čakać tuž žadyn zmysł nima, tež nic štož serbski hrajny film nastupa.
„Hej, hody bliža so!“, słyšiš tele dny časćišo z rozhłosa trubić. Sprawnje prajene wšak mi lětsa tak prawje za hodami njeje. Wšědnje prezentuja nam přewjele zrudźacych a struchłych powěsćow. Ličby chorych a zemrětych so přemjetuja, jedne wotprajenje honi dalše – hač su to zhromadźizny, zarjadowanja abo koncerty. A tych wšak mějachmy hewak runje w dohodownym času pola nas w Serbach njeličomnje wjele. Lětsa potajkim ničo – zwostawa jenož wulka prózdnota. A nade wšěm trónuje takrjec króna – korona.
Ale wostawa nam woprawdźe wulka prózdnota? Měnju, zo nic. Wšako je tež tójšto dobrych powěsćow, tež za nas Serbow! Dyrbimy jenož dokładnje hladać. Tak dóstanje Załožba za serbski lud wjac pjenjez, zo móhła swoje nadawki zwoprawdźić. Dźensa su w Berlinje klětuši etat Zwjazka wobzamknyli, po kotrymž přewostaja serbskej załožbje nimale dwaj a poł miliona eurow wjac. Hdyž tež Sakska a Braniborska swoje přilubjenje dodźeržitej a přiražki kaž dojednane zwyšitej, móža w załožbje trochu předychnyć.
Slědźenje a muzej pod jednej třěchu zaměstnić, to je zaměr „Serbskeho foruma wědy při Lawskim arealu“ w Budyšinje. Hdyž so podpisarjam deklaracije wotpohladow z jich argumentami poradźi, spožčić předewzaću klětu status krajneho projekta a zo poběža potom pjenjezy z inwesticiskeho zakonja za wuhlowe regiony, da móžemy wo dwójnej strukturnej změnje rěčeć.
Prěnja změna zwisuje z kóncom zmilinjenja a wudobywanja brunicy tež we łužiskich jamach. Wot wulkeho cyłozwjazkoweho scenarija nadźijeja so nětko Swobodny stat Sakska, Budyski wokrjes a Załožba za serbski lud, zo změja trěbne pjenjezy za dalšu, serbsku strukturnu změnu. A ta zwisuje z tym, zo stej slědźenje a muzejownistwo wot kónca samostatneje dźěławosće Maćicy Serbskeje a po załoženju Instituta za serbski ludospyt 1951 jako předchadnika dźensnišeho Serbskeho instituta rozdźělnej pućej kročiłoj.
Dźensa je składnosć, na prawa dźěći a młodostnych skedźbnić. 20. nowember dźě je Mjezynarodny dźeń dźěćacych prawow, kotrež bě generalna zhromadźizna UNO wobzamknyła. Hač pak su prawa dźěći a młodostnych dosć wobkedźbowane? Wo tym njech kóždy sam rozmysluje. Najwjetše dźěćom a młodostnym přistejace prawo je te, zo maja dorosćeni młódšich a młodych ludźi słyšeć. Tuchwilu, w dobje korony, so to lědma zwoprawdźa.
Kajke ma naše žiwjenje wupadać, kak chcemy naslědnosć zaručić. Zo móhli so z tym rozestajeć, kajki měł naš přichod być, měli sej wuwědomić, kotre zakłady w přitomnosći kładźemy. Što zakótwimy w towaršnosći, zo bychmy naslědnosć w najlěpšim zmysle zmóžnili.
Jedyn rekord honi dalši a to dźeń wote dnja. Pozitiwne pak to ničo njeje. Skerje ludźi nowe rekordy a nowe njerjane powěsće wo infekcijach z koronu dźeń a bóle zatrašeja. K tomu informacije wo tym, zo přińdu chorownje tež w našim wokrjesu na hranicu swojich kapacitow. A jako njeby to hišće dosahało, maja hladarnje starych z njerjanymi sćěhami schorjenja na koronawirus wojować. Mjeztym Dom swj. Ludmile w Chrósćicach wótře wo pomoc woła. Tam a wěsće tež druhdźe dale a wjac hladanskeho personala pobrachuje, dokelž ludźo schorjeja abo dyrbja do karanteny.
Štóž wšědnje rano na dźěło jědźe, popołdnju snano někotre maličkosće nakupuje a dźeń doma wuklinčeć da, za toho bě nachilacy so tydźeń lědma hinaši hač kóždy druhi tež. A tola drje je kóždy z nas wuskutki druheho lockdowna, byrnjež snano tróšku jednoriši był hač tón w nalěću, na swójskej koži začuwał. Jedyn wjace, tamny mjenje.
Pola mje je so to hižo póndźelu připołdnju započało, jako njemóžach kaž zwučene připołdnju dnjowy poskitk hosćenca wužiwać, hdźež hewak zwjetša k wobjedu chodźu. Z hosćencarjom, připódla prajene serbskeho pochada, dyrbjach so hižo tydźenja na cyły měsac rozžohnować. Póndźelu wječor chcychmy so jako předsydstwo Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow we wjesnej korčmje zetkać, zo bychmy wo přichodnych zarjadowanjach rěčeli a počesćenje jedneje z našich čłonkow z Čestnym znamješkom Domowiny tróšku woswjećili. Korčma pak dyrbješe zawrěć, a ze šěsć rozdźělnych domjacnosćow so tak a tak njebychmy zetkać směli.
Ličby natyknjenjow w zwisku z koronawirusom wšědnje dale stupaja. Mějachmy-li wčera rekord schorjenych, su strowotniske zarjady wokrjesow dźensa hižo nowy wozjewili. Tež Budyski wokrjes je w běhu krótkeho časa kritisku hódnotu 50 nowych infekcijow na 100 000 wobydlerjow w běhu sydom dnjow a tak najwyši schodźenk pjeć docpěł. Wobydlerjo wokrjesa maja so wot njedźele po nowych postajenjach měć, kotrež zjawne žiwjenje wobmjezuja a samo w priwatnym wobłuku kontakty zakazuja. Wčera je sakske knježerstwo nowe postajenja wozjewiło. Mnozy wobydlerjo boja so dalšeho lockdowna, kaž jón w nalěću mějachmy. Dopominam so na wokomik, jako wobmjezowanja wolóžichu. Zo změjemy nazymu znowa přiwótřene połoženje, bě za mnje daloko preč. Poprawom měli nětko ćim bóle dalšemu wupřestrěću zadźěwać.