text:
Dykcjōnorz Godki Ślōnskij.
Czym je Dykcjōnorz?
Je to spis słōw ślōnskich ôd ludzi, kerzi miyszkajōm głōwnie kole Rybnika. Ni ma to żodne ôpracowani naukowe, a jedynie wypisane z pamiynci słowa. Kożde słowo mo być z ôdmianōm bez przipadki, czasy, liczby, tryby a rodzaje. Do kożdego słowa planujymy tyż naszykować przikłady ze zdaniami. Niy ma to spis wszystkich słōw i możno nigdy nie bydzie, a jedynie tych słōw, kere autory znajōm z dōmu, a spisujōm z pamiynci. Dykcjōnorz cołki czas bydzie poprawiany, uzupełniany.
Po co je tyn Dykcjōnorz?
Chcymy pokozać, jako sie godo u nas po ślōnsku. Kożdy może se poczytać, a kery chce, to może tyż pouczyć sie godać. Żodnymu niy kożymy godać po naszymu, jedynie zaproszōmy do uczynio a godanio. Sami możecie wybrać, co je u Was jednaki z naszōm godkōm, a co je inaksze. My tyż w prziszłości chcieli by my pokozać sam te rōżnice, a pokozać w kerych miejscach ta godka je inkszo w inkszych strōnach Ślōnska. Możno kedy udo sie naszykować taki Dykcjōnorz „wariantywny” do wszystkich strōn Ślōnska.
Co to pokazuje, kej je w Dykcjōnorzu jakiś słowo?
To pokazuje, że taki słowo „na 90 %” używo sie na Ślōnsku kole Rybnika. Autory, to tyż sōm ludzie, mogōm sie ômylić, dyć ôbiecujymy wychytować te felery a wyciepować.
Co to pokazuje, kej niy ma w Dykcjōnorzu jakigoś słowa?
To pokazuje, że niy ma go we Dykcjōnorzu i yno tela. Powody mogōm być roztomańte: niy zdōnżyli my jeszcze wpisać tego słowa, zapōmnieli my go wpisać, niy pamiyntali my tego słowa, niy znōmy takigo słowa, abo takigo słowa niy ma po ślōnsku.
Jako używać Dykcjōnorza?
Idzie wybrać ze ze spisu ślōnski słowo, poczytać tłōmaczyni, a ôdmiany bez przipadki, czasy, liczby, abo rodzaje. Możno nie bydzie sam wszystkich ôdmian zaroz, bydōm prōzne place tam, kaj nie bydymy pewni swojich wiadōmości. Do kożdego słowa planujymy dodować przikłady we zdaniach. Słowo idzie tyż wpisać we wyszukiwarce (na razie w ôgraniczōnym zakresie) w jynzykach: ślōnskim, polskim, czeskim, niymieckim, abo angelskim, a dykcjōnorz znojdzie te słowo we wpisie po ślōnsku.
Jako napisany je Dykcjōnorz?
Dykcjōnorz napisany je na razie „czynściwym ślabikorzym”, z użyciym liter „ō – o pochylōne (Ślōnsk), a „ô – ło” (ôkno, ôrać), kere używane sōm we Rybniku.
Plany na prziszłość?
Dopisać miana wszystkich słōw w inkszych jynzykach (polski, czeski, niymiecki, angelski),
dopisowani inkszych słōw (miana ludzi, zwierzōnt, państwōw, miastōw, liczebniki). Dopisowani ôdmian słōw z inkszych strōn Ślōnska ( ôdmiana ôpolsko, cieszyńsko, katowicko a inksze).
Co Wy możecie robić ze Dykcjōnorzym?
Czytać, szukać słōwek, uczyć sie. Posywać nōm swoji słowa do uzupełniynio dykcjōnorza (naszykujymy na to tabule do kōntaktu), ale to my bydymy decydować, kere słowa sam wrażymy.
Czego robić niy możecie?
Dopisować sami słōw do Dykcjōnorza. Chcymy, żeby dykcjōnorz mioł swōj poziōm, tōż niy kożdy bydzie sam mōg dopisować słowa. Niy możecie kopiyrować Dykcjōnarza w całości, ani żodnej jego tajle.
Jako naszykowali my Dykcjōnorz, a gdo to zrobiōł?
Dykcjōnorz naszykowało dwōch chłopōw, jedyn naszykowoł program, a drugi pozbiyroł materyjo. Zaczło sie to w 2017 r, głōwnie w drugij połowie. Było tyż pora ludzi, kerym sam dziynkujymy, co pōmogali nōm szukać tych słōw, a jejich znaczynio, a tłōmaczyć na inksze jynzyki.
Jak się z nami skontaktować?
Możecie napisać na adres: support@dykcjonorz.eu
Dziynkujymy
Stasiek Neblik
Wojtek Orlinski
Autory Dykcjōnorza
Marzec 2018


c: text/html

text:
W Budyskim studiju Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala (SAEK) wusměrjeja swoje mnohostronske poskitki mjez druhim na to, wužiwać digitalnu techniku. Milenka Rječcyna je so z nawodu studija Michałom Cyžom rozmołwjała.
Čehodla přiběra zajim wosebje staršeje generacije za kursy nowych medijow?
M. Cyž: Starši wopytowarjo našich kursow chcedźa z młodej generaciju w zwisku wostać. Za to pak dyrbja z handyjom wobchadźeć móc, abo – kaž my tajki moderny smartfone mjeztym mjenujemy – ze šmóratkom kaž tež z tabletom. Wšako su młodźi ludźo dźensa přewažnje w socialnych syćach po puću. Na tamnym boku su po wšěm swěće rozbrojeni.
Kotre wobsahi tele kursy maja?
M. Cyž: Zbližamy wobdźělnikam lěpšiny, kotrež digitalne medije maja, na přikład za nakup w interneće, štož nimo młodych tež staršich ludźi zajimuje. Jim pak zdobom wuwědomjamy, zo z kóždym klikom towaršnostne a hospodarske wuwiće wobwliwuja.
Podpěrujeće dale tež kubłanje z načasnymi medijemi pola młodych ludźi?

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Cele pśipadnje jo Serbski informator pśišeł do daty, z aktualneje rozpšawy źěłabnosći zagroniteje wokrjesa LDS (Damna-Błota) Sabiny Kušoweje, až w wokrjesu LDS dajo tuchylu dwě městnje, źož se wucy serbska rěc na šulskej rowninje we wokrejsu LDS: w tšupcańskej a luboraskej šuli. W tšupcańskej šuli pśesajźa se projekt Witaj teke 2021, což njezaźiwa. To jo staw, kótaryž jo šyrokej zjawnosći znaty. Ten drugi fakt jo, až serbšćinu 2021 we Luborazu (jano hyšći) ako zwenkašulsku aktiwitu we formje AG dajo.
Aby se Serbski informator lěpjej informěrował, jo napšašował wšake boki, lěc pśitrjefijo, až jo cuzorěcna wucba w luboraskej šuli na AG zreducěrowana była. To, až dajo jano hyšći AG jo nam wobkšuśiła jadna ceptaŕska źěłowa móc, kótaraž jo kśěła anonymna wóstaś. Na napšašowanju w Chóśebuskem šulskem amśe, wót ga to tak jo, cogodla a do ga, njejo Serbski informator wót jogo wjednika Uwe Madera žedno wótegrono do wózjawjenja toś togo artikela dostał.
W Luborazu jo slědne lěta (nanejmjenjej do wubuchnjenja korona-pandemije) statkowała wjelgin angažěrowana ceptaŕka, kótaraž jo pśinosowała, až se licba wuknikow w cuzorěcnej wucbje dolnoserbšćiny na něźi 20 wuknikow pówušyjo. Togodla jo to zniženje statusa serbskeje wucby w Luborazu skerjej negatiwne. Reducěrowanje luboraskeje serbskeje cuzorěcneje wucby jo za Serbow na politiskej rowninje katastrofalne, dokulaž jo Luboraz była jadnučka eksklawa ze serbskego sedleńskego ruma, źož se južo stolěśe a dlej serbski njepowěda a źož jo weto wobstojała kontinuita we wucenju serbskeje rěcy.
Z perspektiwy rewitalizacije njejo luboraske stojnišćo wjele pśinjasło, ale to płaśi teke za wětšynu zakładnych šulow, kótarež njepśewjedu wopšawnu imersiju, aby dojšło do procesa rewitalizacije. Togodla na drugem boce, wšake do togo směra rozmysluju, až jo lěpjej koncentrěrowaś dobrych ceptarjow na mjenjej stojnišćow, aby pšawu imersiju teke w šulskem wobłuku pśewjadli.
Serbskemu informatoroju su centralizěrujuce, zreducěrujuce pominanja na serbsku wucbu ze wšakich bokow znate. Južo dłujko powěda se w serbskich a drugich politiskich gremiumach, až njejo licba ceptarjow dosegajuca za tak wjele šulskich stojnišćow ako jo w Dolnej Łužycy. Teke dilema mjazy masu a klasu jo dalej lažeca wóstała a se pśecej zasej wuzwignjo, až jo lěpjej, se na kwalitu koncentrěrowaś město togo až se na wjele stojnišćow kapacity broje, kótarež mało wuspěcha pśinjasu.
Wšake rozgrona su se mjazy serbskimi, kubłańskimi a statnymi gremiumami wjadli a su se wuzwignuli wšake pótrjeby pólěpšenja. Weto ewaluacija serbskich zakładnošulskich póbitowanjow, kótaruž jo Institut za sorabistiku w Lipsku pśewjadł, jo wóstała jano we formje papjery a praktiske napšawy za pólěpšenje kwality serbskeje wucby ze zaměrom rewitalizacije z njeje njejsu se pśesajźili.
Situacija na stojnišćach w drugich stronach njejsu teke nejlěpše. Serbski informator jo źinsa do informacije pśišeł, až musy wuknik/-ca w picańskej zakładnej šuli se rozsuźiś, lěc co serbšćinu abo nabóžninu wuknuś. Z tym jo serbšćina teke we wónem stojnišću wobgrozona.
Wóstanjo pšašanje, cogodla serbske politiske gremiumy a druge njejsu doněnta na toś to reducěrowanje serbskeje wucby w Dolnej Łužycy reagěrowali. Wokrjes LDS jo samo do Domowiny pśistupił a gaby se napšawdu k serbskemu wuznał, by transparentnje wo serbskej wucbje we wokrejsu diskutěrował a by licbu stojnišćow serbskeje wucby kwalitnje zwušył a rozšyrił. Toś to pśistupjenje jo na kóńcu jano symbolika, jolic až serbska rěc njegrajo w tom wokrejsu žednu abo źeń a mjeńšu rolu.


text:
Maj
Maj[1], literarne: rozhelony[2] a rožownik[3][4], (górnoserbski róžownik) – jo pěty mjasec w gregorjaniskej pratyji. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě maj z łatyńskego słowa Maja, romska bogowka płodnosći.
Maj jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Codiakalnej znamjeni w maju stej Byk a Dwójniki.
Žeden drugi mjasec njezachopina ze samskim wšednym dnju kaž maj.
ReferencaWobdźěłać
- ↑ W internetowem słowniku: Mai
- ↑ W internetowem słowniku: rozhelony
- ↑ Bogumil Šwjela: Dolnoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn, 1963., bok 354.
- ↑ W internetowem słowniku: rožownik


text:
Michaela Hariga rozžohnowali
Budyšin. W Budyskim krajnoradnym zarjedźe su wjelelětneho krajneho radu Michaela Hariga (CDU) dźensa oficialnje ze zastojnstwa rozžohnowali. Při tutej składnosći přepoda jemu Wolfgang Zender, jednaćel Wuchodoněmskeho zwjazka nalutorwarnje, Medalju dr. Johanna Christiana Eberle. Z tym připóznaja zasłužby Hariga wo wuwiće Budyskeje lutowarnje a lutowarnistwa w regionje.
Ličba mortwych porodow přiběra
Wiesbaden. Nimale kóžde 230. dźěćo w Němskej so mortwje narodźi. Po niskim stawje 2007 kwota tendencielnje zaso přiběra, kaž dźensa Statistiski zwjazkowy zarjad we Wiesbadenje zdźěla. Loni narodźi so w zwjazkowej republice 3 420 dźěći mortwych, štož wotpowěduje 4,3 mortwych porodow na 1 000 narodźenych. Jedna z přičin je stupaca staroba maćerjow.
Wopomnišćo město kormjernje


text:
SKŁADNIKI:
- 1kg cześni
- 150g cukru
- 2 łyżki mąki kartoflanyj
- 50ml wody
- 3 łyżki soku z cytryny
- krałzki z deklami
JAK ZROBIĆ?
- cześnie umyć i wydrylować
- cześnie zasypujymy cukrym, szelontomy garcym tak coby sie to fajnie wymiyszało, bierymy tłuczek abo ugniatacz do kartofli i trocha ugniatomy coby cześnie puściły sok, przikrywomy deklym i odstawiomy na 1h
- po godzinie dodowomy sok z cytryny i stawiomy garniec na piecu, cześnie warzymy ok 10minut, cały czos miyszomy żeby sie niy przichyciły
- potym czasie mąka kartoflano miyszomy z wodom i wlywomy do cześni, warzymy jeszcze 1minuta, ściągomy z pieca i wrażujymy do krałzów, zakryncomy i stawiomy do góry dnym
WSKAZÓWKA: cześni w żelu niy trza wkłodać zaro do krałzy, idzie sie je wykorzystać zaro po zrobiyniu, a cześnie kere łostanom i chcecie je zapasteryzować to idzie to zrobić - pasteryzujymy ok 15minut


text:
Wojerecy. Kóždej dwě lěće počesća město Wojerecy žonu z města za wosebite skutkowanje z „Martu“. Tak ma so skutkowanje wosobiny w čestnohamtskim dźěle, při pomocy susodam, za dźěło w towarstwach a zwjazkach a na dalšich polach na wosebite wašnje wuzběhnyć. Za to pyta Wojerowske měšćanske zarjadnistwo nětko namjety. Wšitcy wobydlerjo města su namołwjeni, móžne kandidatki pomjenować. Jeničke wuměnjenje je, zo ma kandidatka w měsće Wojerecy bydlić. Namjety přijimuja hač do 21. januara w měšćanskim zarjadnistwje. Radźićeljo města potom wo namjetach rozsudźa. Počesćenje wotměje so na Mjezynarodnym dnju žonow 8. měrca.
Prěni wječor kulturneje zymy


text:
Budyšin/Kamjenc/Wojerecy (SN/JaW). 2 656 dźěći je so loni w hornjołužiskich chorownjach narodźiło, 136 wjac hač lěta 2020. To wunjese naprašowanje SN.
Za Wojerecy mjenuje nowinski rěčnik jězorinoweho klinikuma Gernot Schweitzer ličbu 644 nowonarodźenych. To je 40 wjac hač lěto do toho. „302 holčkomaj a 342 hólčkam smy na swět pomhali. Dwanaće razow mějachmy porod dwójnikow.“ Při małym postupje wo „babyjowym boomje“ koronakrizy dla rěčeć nima Schweitzer za woprawnjene. Najwjac dźěći – 68 – je minjene lěto we Wojerecach w juliju na swět přišło, w septembrje bě jich 65 a w awgusće 64.


text:
Katowicy
Spůłrzyndne: 50°15'51" N 19°01'25" E
Katowicy[1] (pol. Katowice, mjym. Kattowitz) – mjasto we Gůrnym Ślůnsku, we kerym mjyszko 317 000 ludźi. Pjyrszo spůmńyńy uo Katowicach je ze XVI stolećo. Katowicy mjejske prawa dostały we 1865 roku. Katowicy sům nojwożńyjszym gůrnoślůnskym cyntrům fedrowańo wůngla a głownym mjastym Gůrnoślůnskygo Metropolitalnygo Zwjůnzku. Sům tyż wożnym biznesowo-handlowo-usugowym cyntrům.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Serby
Serby su pódwjacornosłowjański lud. Pó doněntejšnych dopóznaśach wědomnostnikow su w 6. stolěśu do stronow źinsajšneje Łužyce pśidrogowali. Tam su bagnišća wusušyli, kraj zdobyli a zachopili rolu wobźěłowaś.
Mjazy 9. a 12. stolěśim jo jich Nimske mócnarstwo w tak pomjenjonych "Wendenkreuzzügen" póbiło. Tak su Serby něnto južo wokoło 1000 lět pód cuzym kněstwom a źinsa jadna ze styrich pśipóznatych narodnych mjeńšynow Nimskeje.
Wóni maju dwě spisownej rěcy: dolnoserbšćinu a górnoserbšćinu. Ale eksistěrujo mimo togo ceła kopica narěcow, ako na pśikład slěpjańska.


text:
Předmjet słownika
Hornjoserbski frazeologiski słownik w interneće registruje a wopisuje frazeologiju spisowneje hornjoserbšćiny přitomnosće.
Zakład za rozsud wo přiwzaću rěčneho wobrota do frazeologiskeho słownika je definicija frazeologizma jako:
leksikalizowana wjazba dweju abo wjacorych słowow, kotraž ma relatiwnje krutu formu a globalny, na cyłk wjazany přenjeseny woznam, husto z ekspresiwnej konotaciju.
Skrótka a jednorišo prajene: Předmjet Hornjoserbskeho frazeologiskeho słownika w interneće su hornjoserbske krute rěčne wobroty z přenjesenym woznamom.


text:
Łaćina
Łaćina (łać. lingua Latina) je indoojropejsko godka używano we Starożytnym Rzimje, kero wywodźi śe ze rygjůnu Lacyjům. Bůła to znamjynno a urzyndowo godka Imperyjům Rzimskigo. Łaćina, jako godka latynofalisko, dało anfang familiji godek růmańskich, eli mjyndzy inkszymi szpańelskij, francuskij, portugalskij a italskij. Bez dugi czas łaćina fůngowała we Ojropje jako lingua franca, ńyskorzi zastůmpjůno jům atoli godkům francuskům.
Dźiśej łaćina je już umarto a lo ńikogo ńy je uojczystům godkům. Je atoli używano we medycyńe, bjologiji a prawje, beztůż ńykedy uokryślo śe ja mjanym "wygetujůncyj godki".


text:
FC Bayern München
FC Bayern München to je mjymjecki szportklub ze Můnachijům. Je to jedyn ze nojbarzi utitlowanych klubůw we gyszichće fusbalu. Klub tyn dwa razy wygroł Interkůntynyntalny Puhar, pjyńć rozy UEFA Champions League, roz Puhar UEFA a Puhar Zwyćynzcůw Puharůw. 21 razy bůł majstrym Mjymjec, a 14 razy wygroł jich puhar.
Farby klubu sům czyrwjůno-bjołe. Bayern szpile gro na Allianz Arena, na kery wleźe 69 901 ludźi. Bayern je jednym ze trzech zawodowych fusbalklubůw we Můnachjům. Jigo nojwjynkszy spůrńik to TSV 1860.
Krům sekcyje fusbalowyj mo tyż szachowo, handbalowo, korbbalowo, turnowańo, krynglůw a stołowygo tyńisa.
Wapyn[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Od 1900 wapyn Bayernu München bůł aż pjetnoście razy pomjyńany. Farby Bawarji bůły wykorzistane pjyrszy roz we 1954[1].
Terozki (uod roku 2008) wapyn Bayernu mo na strzodku bawarske farby, a wele wapyn je czyrwjůny ze bjołům szrajbům FC Bayern München. Cołki je otoczůny bjołům a modrům lińům.


text:
Produktbeschreibung
Chto njeby kśěł kaž pšawy kuchaŕ pjac a wariś? Chto njeby kśěł swójich lubych abo pśijaśelow pśechwataś ze słodnym menijom? Receptowe knigły z pjera znatego serbskego kucharja pśepšosyju małe a wjelike chłošćarje na dyrdakojstwo do kuchnje. 55 receptow w 5 kapitlach nadejźośo how: pśedjěze a pśikuski, głowne jěze, pójěze, placki a tykańce, piśa. Na jadnoru wašnju a wjelich fotach wopisujo a pokazujo Tomaš Lukaš kšac pó kšacu, kak se wšo zepśigótujo, nawarijo, wopjaco abo wupjaco. Toś dajśo sebje zesłoźeś! Ze zapisom jězow a pśicynkow, zapisom kuchninych wobrědow a z kuchaŕskim słownickom – wšykne tśi rěcne pomocy serbsko-nimski a nimsko-serbski. Za źiźi wót 8 lět. pó dolnoserbsku, 142 b., barwne fota a ilustracije, spiralna wězba


text:
na hłownej a wólbnej zhromadźiznje dnja 26. septembra 2020
Z poł lětom zapozdźenjom lětušu hłownu a wólbnu zhromadźiznu Maćicy Serbskeje koronapandemije dla nětko hakle přewjedźemy. A to je tež přičina, zo njejsmy po zwučenym wašnju na žurli Serbskeho muzeja, ale městna dla na wjetšej žurli Serbskeho domu tu w Budyšinje.
Za zjawne zarjadowanja płaća w mjezsobnym wobchadźenju znate předpisy, kotrymž mamy wotpowědować. Jedyn z nich rěka, zo měli zjawne zarjadowanja jenož jednu hodźinu trać a tohodla smy so w předsydstwje rozsudźili, zo wšitke rozprawy – nimo rozprawy předsydy a finančneje – dočasnje w Rozhledźe wozjewimy. (hlej 09/2020) Prěni předsyda znowazałoženeje Maćicy Serbskeje, dr. Měrćin Völkel je wjace króć a rady naspomnił, zo steji Rozhlad w tradiciji Časopisa Maćicy Serbskeje
Dźěławosć z Domowinu: Na 19. hłownej zhromadźiznje Domowiny běchmy z třomi čłonami wobdźěleni. Marka Cyžowa skutkowaše w redakciskej komisiji sobu a poda diskusijny přinošk. Předsyda rěčeše k třom naležnosćam, wospjet, zo měł Serbski dom w Budyšinje jako towaršnostne, kulturne a politiske srjedźišćo dale eksistować a zo so zjawnostne dźěło polěpšić ma. (Pokazka: Dźens na dźeń před 114 lětami bu Maćičny Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjećeny. W ČMS z lěta 1904 čitamy pod nadpismom »Swjedźeń ›Serbskeho doma‹« mj. dr. słowa šolastika Jakuba Skale, sekretara MS: »Smy poswjećili ... swój dom, kotryž ma wot nětka być kaž widźomny pomnik swěrneho, horliweho, njewustawaceho dźěła ..., tak tež na wšě časy srjedźišćo idealnych prócowanjow, narodnych a spomóžnych skutkow našeho luda.« – »Zhromadźiznu z wutrobnymi a horliwymi słowami postrowił a ... swoju wotewrjensku rěč měješe předsyda MS, biskop dr. Jurij Łusčanski. Po ... rozprawje sćěhowaše swjedźenski přednošk redaktora Časopisa Maćicy Serbskeje knjeza profesora dra. Muki wo połobskich Słowjanach ... Swjedźenska baseń ›Serbski dom w Budyšinje‹ J. Barta-Ćišinskeho skónči ›Dom Serbam k zbožu stać a kruty budźe, Hdyž w njebjesach ma škit a zakład w ludźe.‹«)


text:
Šleska
Šleska (němsce Schlesien, šlesce Ślůnsk, delnjošl. Schläsing, pólsce Śląsk, čěsce Slezsko) je historiski region w srjedźnej Europje na woběmaj stronomaj Wódry. Najwjetši dźěl Šleskeje leži dźensa w Pólskej, mjeńšej dźělej słušatej do Čěskeje a Němskeje.
Wot lěta 1815 słušachu tež wulke dźěle Hornjeje Łužicy do pruskeje prowincy Šleska, kaž na přikład města Wojerecy, Běła Woda, Zhorjelc a Lubań. Hač do kónca Druheje swětoweje wójny w lěće 1945 słušeše nimale cyły kraj do Němskeje, štož so po Podstupimskej konferency změni, jako přeńdu wšitke teritorije wuchodnje Łužiskeje Nysy pod pólsku kontrolu. Němskorěčni wobydlerjo Šleskeje so zwjetša wuhnachu a wjele z nich namakachu tež we Łužicy nowu domiznu, štož přinošowaše runje w ewangelskich kónčinach Hornjeje Łužicy k spěšnej germanizaciji prjedy serbskich wsow.
Najwyši wjeršk Šleskeje a zdobom jedyn ze symbolow regiona je Sněžka (1602 m) w Kyrkonošach, kiž tworja jako dźěl Sudetow přirodnu hranicu Šleskeje z Čechami.
Pólska Šleska[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjetšina wobydlerjow pólskeje Šleskeje su Polacy, ale je tež mała němska mjeńšina.


text:
Feb 2, 2017
Feb 2, 2017
51
51
http://dlibra.umcs.lublin.pl/publication/29156
Vasil'ev, Dmitrij Valentinovič Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Górak, Artur Latawiec, Krzysztof. Red. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Lûbičankovskij, Sergej Valentinovič Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Kulikov, Volodymyr Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Arsanukaeva, Malika Sadecki, Artur. Tłum. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Kulik, Mariusz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Nižnìkova, Svìtlana Słapek Dariusz (1961- ). Red. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Caban, Wiesław Seidler, Grzegorz Leopold (1913-1924). Red. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)


text:
Rom (B/SN). Katolikojo w Italskej přeja sej wjace wotewrjenosće, transparency a wobdźělenje lajkow w zwisku ze synodalnym procesom na swěće, zdźěli italska biskopska konferenca. „Začuće, zo jedyn na druheho słucha, je zawěsće to najwjetše znowawotkryće synodalneho procesa a prěni nimoměry hódny wupłód“, pisaja w dokumenće na internetnej stronje biskopskeje konferency. Na naprašowanju je so 500 000 ludźi z 50 000 synodalnych skupinow wobdźěliło.
Młodźinske zetkanje
Taizé (B/SN). Prezidentka komisije Europskeje unije Ursula von der Leyen je 27. awgusta swětowe zetkanje młodźiny w francoskim měsće Taizé wopytała, zo by wo europskich temach z wobdźělnikami rěčała. Taizé je lětdźesatki woblubowane zetkanišćo swětoweje młodźiny. Frère Alois, prior bratstwa Taizé, wjeseli so, zo je so wot jutrow sem wjace hač 20 000 młodostnych ze wšeho swěta na tydźenskich zetkanjach k zhromadnemu modlenju, k rozmołwam w małych skupinkach a na praktiskim sobudźěle wobdźěliło. Bratstwu přisłuša sto mužow z 30 krajow, kotřiž su sobustawojo ewangelskeje a katolskeje cyrkwje.
Biskop zajaty


text:
Strzůdźymne Morze
Morze Strzůdźymne – morze mjyndzykůmtynyntalne położůne půmjyndzy trzyma kůntynyntůma: Ojropům, Afrikům a Azyjům. Zajmuje ůng. 2,5 mln km² placu. Zasolyńy 38-39 ‰. Ze Uoceanem Atlantyckim mo kuplůng bez Ćyśnina Gibraltarsko. Na wschodźe bez Ćyśńina Dardanele mo kuplůng s Morzym Marmara a dali ze Morzym Czornym. Bez Kanoł Sueski mo kuplůng s Morzym Czyrwůnym a dali ze Uoceanym Indyjskim. Srogsze wyspy to Balyary, Korsyka, Sardyńijo, Sycylijo, Malta, Kreta, Rodos a Cypr. Na wybrzeżach Morza Strzůdźymnygo kwitnyły roztomajte rozwińynte cywilizacyje tyśůnce lat nazod. Pozostoły po ńich bogate pamjůntki archeolůgiczne a ńy ino.


text:
Pomoc pśi pytanju
W zběrce dolnoserbskich swójskich mjenjow pyta se standardnje mjazy aktualnje płaśecymi formami mjenjow. W pytańskem pólku dej se zapódaś cełe pytane słowo, na pś. Brjazyna. Wuslědki pokazuju se ako lisćina wšyknych mjenjow, kótarež wopśimjeju pytane słowo (pódla Brjazyna teke Brjazyna nad Jazorom). Wóna jo źělona do kategorijow ako na pś. mjenja sedlišćow, mjenja zastojnskich jadnotkow, familijowe mjenja (gl. Zapśimjeśa). Pla městnych mjenjow slědujo kuždemu dolnoserbskemu mjenju wótpowědne nimske mě a krotke wopisanje objekta. Pó samskej wašni funkcioněrujo pytanje mjazy aktualnymi nimskimi mjenjami.
Pytaś móžo se za jadnym abo za wěcej słowami. Ako wuslědki pokazuju se jano te wuraze, kótarež wopśimjeju wšykne zapódane słowa. Pśikład: Napšašowanje »nowa wjas« wunjaso wuslědki Nowa Wjas, nic pak Nowa Bukowka, Janšojce Wjas abo jano Wjas. Rěd pytanych słow njejo relewantny.
Pytanje funkcioněrujo za dolnoserbske a za nimske mjenja.
Pśi pytanju njejo notne, aby se wužywali diakritiske znamuška.
Wuslědki ze zestarjetymi formami
Aby se mjazy wuslědkami teke pokazali zestarjete formy (nimskich a serbskich) mjenjow, dej se wuzwóliś opcija »teke zestarjete formy«. Pla zestarjetych formow móžo se jadnaś wó změny pisanja (ds. Brȧsyna, ni. Brieſen, ds. Chośebuz, ni. Kottbus), abo wó zewšym druge mjenja (ds. Płonica, ni. Plonitza).
Pódla póla za pytanje dajo bublink za tastaturu z wósebnymi znamuškami, kótaraž móžo pomagaś pśi pytanju za zestarjetymi formami.
Kompleksne napšašowanje
Pśi kompleksnem napšašowanju móžo se pytaś teke za njepołnymi słownymi formami. Za to wužywa se znamuško »*« (gwězdka), kótaremuž wótpowědujo kuždyžkuli pismik abo rěd pismikow. Comy-lic namakaś wšykne słowa ze sufiksom »-awa« (na pś. Barklawa, Dubrawa, Kalawa, Knorawa), zapódajomy »*awa«. Pytamy słowa, ako se zachopiju ze zdonkom »brjaz-«, dejmy zapódaś »brjaz*« a mjazy wuslědkami njezmějomy jano Brjazynu, ale teke Brjaze, Brjazki a Brjazynku. Zapódajomy »now*«, ga pśiźomy mjazy drugim na Nowu Wjas, Nowu Bukowku, Nowe Město a Nowe Wiki, Nowy Młyn a samo na Wusoki Móst-Nowy Škódow.
Wuslědki kompleksnego napšašowanja pokazuju se bźez zarědowanja do jadneje resp. do wěcej kategorijow.


text:
Serbska dirigentka Judith Kubicec narodźi so w Budyšinje, studowaše we Weimaru, w Parisu a na Royal Academy of Music w Londonje, mjez druhim pola Sira Colina Davisa a Sira Charlesa Mackarrasa.
Swój powołanski puć nastupi 1999 při statnym dźiwadle w Kasselu. Sćěhowaštej angažementaj jako prěnja kapałnica při statnymaj dźiwadłomaj w Choćebuzu a Schwerinje. Judith Kubicec nawjedowaše hóstne produkcije při Komiskej operje Berlin a Koncertnym dźiwadle Bern a běše hudźbna nawodnica mjez druhim Berlinskich Jězorowych swjedźenskich hrow a Komorneje opery Rheinsberg.
Wot lěta 2013 – 2017 bě dirigentka Filharmonije Baden-Baden. Nimo prawidłowneho koncertowanja z tutym a dalšimi orchestrami w Němskej wjedźechu ju mjezynarodne angažementy do Kolumbiskeje, Japanskeje, Južneje Afriki, Francoskeje, Čěskeje, Pólskeje a Nižozemskeje. K wjerškam aktualneje hrajneje doby liča hóstne dźiwadłowe nowoprodukcije we Regensburgu a Zhorjelcu kaž tež debut pola Residentie Orkestra Den Haag.


text:
"...Stefa Zdrowia egzystuje w taki pieknej zogrodzie...”. fot. FJD
"...to uwidzymy eszcze dwa szyldy...". fot. FJD
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Złodzieje czasu" Henryka Jasiczka, z książki "Humoreski Beskidzkie". fot. FJD
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
cd. słownika:
blafnóć - palnąć głupotę
Blafnył dzisio pore razy i uż go móm doś.
blajchować - wybielać płótno na słońcu
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
Kapke mi ta cycha zeżółkła i muszym jóm blajchować.
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydze rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
Pożyjóm sto roków
Jak sie wóm podarziło pozbyć dyrbanio wolantym i s uśmiychniyntóm gymbóm wyderziliście s autym ku Biylsku to mocie szczynści, bo niekierzi musieli zaroz sie wedla zastawić u autowego elektrykorza. Dzisio taki elektrykorz to mo lekóm robotem bo zapnie auto do kómputera i uż wszecko wiy. Kiejsi to musioł pomacać wszecki dróty a i to eszcze nie było zicher czy tyn feler nóndzie. Nejgorzij je dzisio s tóm elektrykóm jak auto zamoknie to żodyn fachman łod tej elektryki ani nie dychnie. A dzisio fórt s niebiesiech co chwila leci jakosi szudera s krupami i jak eszcze stanymy kansi niżyj to za chwilym tam kaj była cesta bydymy stoć w potoku abo rzyce. Niekiere kszefty co uwidzymy dalij mojóm uż ganc fajne miana ale trzeja moc sie nakłopocić coby na to prziś co zaś łóni chcóm nóm wciś. Dejmy na to tako “Strefa Zdrowia” egzystuje w taki pieknej zogrodzie i wyglóndo na to, że wszecko co je za płotym to je chore a tam w postrzodku ty paniczki co sie bydóm wygibać pożyjóm sto roków. Ta sterfa mo piyńć rozmajtych tajli co mogymy poczytać na wielki płachcie kiero stoji przed bramkóm. O chłopach sie tam żodyn ani nie zajónknył bo możne,że całym tym kszeftym rzóndzóm baby. Uznały isto, że chłopóm żodno strefa zdrowio ni ma do niczego potrzebno bo lepszyj coby rychlij umiyrali i na staroś nie dopalowali swoich paniczek. Jak wlezymy do tej zogrody kaj je ta “Stefa Zdrowia” to uwidzymy eszcze dwa szyldy na kierych wubec sie nie wyznocie i ani sie nie dowiycie co tam robióm i czym kszefcóm. Isto to nima nic wielkigo bo ty chwolidła na tym balkónie majóm taki maluśki coby możne żodyn ich tam nie dopalowoł bo robotem majóm kaj indzij.
A teraz zaś fajny wic:
- Francek je to prowda żeś sie łożynił?
- Ja to je prowda!
- To musisz być isto szczynśliwy?
- Żebyś wiedzioł. Muszym!
Mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku.
Dzisio Wóm zaś poczytóm po naszymu opowiadanie "Złodzieje czasu" Henryka Jasiczka, z książki "Humoreski Beskidzkie".


text:
Na pohrjebnišću w Małej Nydeji na kromje Wojerec bu 10. žnjenca prěni profesionalny serbski dudak Korla Tilich pochowany, kotryž bě 33 lět wuběrny instrumentalist a solist Serbskeho ludoweho ansambla. Wón zemrě 15. julija w 83. žiwjenskim lěće. Zasłužbny serbski herc narodźi so 1. nalětnika 1936 w Spalach do dźěłaćerskeje swójby. Jeho mać Hana Tilichowa bě pozdźišo jara znata a wulce česćena serbska ludowa wuměłča, jejkadebjerka a wušiwarka. Ota Garten sportretowa ju we wulkej wolijowej mólbje, kotraž wisa w Budyskim Serbskim muzeju. Jeho nan bě železnicar a wjele razow wuznamjenjeny plahowar pjerizny. Wón pochadźeše z lěta 1931 wotbagrowaneje wsy Bukojny, něhdy wosrjedź nětčišeho Hórnikečanskeho jězora pola Wulkich Ždźar ležaceje. W samsnej swójbje narodźi so tež dźěd bywšeho sakskeho ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha.Korla Tilich nawukny powołanje twarskeho zamkarja, při čimž horješe so jara za hudźbu. Młodźenc je zahoriće piskał w Jurja Njekelowej Kulowskej kapale. Po zakónčenju wučby bu w SLA přistajeny a studowaše na Drježdźanskej wysokej šuli za hudźbu. Wukubła so tam na klarineće, trubce, pozawnje a na huslach. W orchestrje SLA je hłownje na klarineće a bórze tež na dudach hrał. Jeho foto jako serbski herc widźachmy dobre 30 lět na plakatach a programowych zešiwkach SLA, tak bě wón sobu symbol serbskeho powołanskeho ansambla. Z nim poda so na turneje po mnohich europskich, aziskich a sewjeroafriskich krajach a je tamniši publikum ze swojimi solemi na klarineće a na měchawce (dudach) zawjeselił. Jara zrudźace bě tuž za njeho, jako dyrbješe 1993 w SLA, na swojim jeničkim dźěłowym městnje, dźěłać přestać. »Za mnje njebě to lochko, hdyž dyrbjach po 33 lětach 1993 naraz w SLA přestać a so do předrenty podać, dokelž trjebachu dźěłowe městna za čłonow orchestra NSLDź.«
Tilich bě sej kmanosće hraća na dudach pola pólskich a čěskich dudakow přiswojił, pozdźišo tež twar tutoho staroserbskeho instrumenta. Jeho zamkarska rjemjeslniska wušiknosć jemu při tym jara pomhaše. Zarjadowa sej doma w Małej Nydeji dźěłarnju, w kotrejž wosebje rady dudowu měchawu twarješe a ju ze serbskim lipowym łopješkom a z běłymaj swinjacymaj torhakomaj pyšeše. Njeboćički je wjace hač 30 serbskich dudow zhotowił a hišće wjace wuporjedźił.


text:
30. jubilejny Wostrowski nalětni běh realizowany
Njedźelu do jutrow wotmě so po dwulětnym přetorhnjenju koronapandemije dla nětko lětuši 30. jubilejny Wostrowski nalětni běh nad Nysu. Na tutym wubědźowaše so wuspěšnje 392 atletow běhanja z Hornjeje a srjedźneje Łužicy, z Drježdźan, Mišnja, Lipska, Berlina kaž tež z pomjezneho čěskeho Libereca a pólskeho Zgorzeleca. Wurjadny rekord z 550 atletami w cilu kaž w lěće 2019 to wězo njebě. Tehdy njeje hišće nichtó z koronapandemiju ličił a tež wjedro běše najrjeńše nalětnje. Wěm, zo su někotři pandemije dla doma wostali a nječujachu so hišće dosć strowi resp. mějachu wulke zastatki w treningu.
Jednotliwe distancy wurisanjow běchu 0,8 km, 2,0 km, 4,0 kaž tež 12 km. Na nich wubědźowachu so lubowarjo běhanja a na 4 km tež lubowarjo walkinga wot předšulskeho dźěsća hač k 87lětnemu wuměnkarjej, kiž pak zranjenja dla do cila doběžeć njemóžeše. To je so jemu wot započatka wubědźowanja 1955 w běhanju (cyłkownje 1 060) hakle druhi króć stało. Mjez so wubědźowacymi běše tež zaso horstka serbskich sportowcow.
HZ Kumwałd/Šumbach – DJK Sokoł Ralbicy/Hórki 0:3
Zestawa hosći: Schöna, Janca (72. Hrjehor), Rachel (46. Šiman), Wałda, Šewc, Domaška, Šołta, Korjeńk (22. C. Matka), D. Gloxyn, Bejma, Nuck
We wosmifinalu wokrjesneho pokalneho koła su Sokoljo z Ralbic w Šumbachu zaćah do skupiny poslednich wosmjoch docpěli. Mustwo trenarja Christopha Gloxyna doby suwerenje z 3:0 přećiwo hrajnemu zjednoćenstwu Kumwałd/Šumbach. Hladajo na šansy Delanskich pak bě dobyće jasnje přeniske. Po tym, zo so Sokoljo zašły tydźeń hišće z wjele zranjenymi hrajerjemi bědźachu, běše mustwo na soboće zaso jara derje nastajene. Nimo rutinjejow Pětra Domaški a kapitana Stanija Šewca, běše so tež najlěpši třělc Sokołow Dawid Šołta zaso do prěnjeje zestawy nawróćił. Dalše wrota drje Šołta při comebacku docpěł njeje, za to pak je jědnatku, kotruž Denny Gloxyn k 1:0 (31.) přetwori, wuwojował.
Za Viktoriju Worklecy zasadźene běchu: Anja Bielowa, Marina Köhlerowa, Stefanie Köhlerowa, Jana Kralec, Anne Kurzetz, Christin Opicec, Jennifer Otto, Constanze Pašcyna, Rejzka Rawšec, Anita Salowskec, Katrin Spiesec, trenar: Stephan Mühl
Prěnje zastupnistwo wolejbulistkow Viktorije Worklecy bě so w aktualnej sezonje w 2. stafli wobwodneje ligi wuchodneje Sakskeje na čole zaměstniło. Z tym měješe wone móžnosć přez relegacisku hru, kotraž so sobotu tydźenja wotmě, do Sakskeje klasy postupić. Kontrahent TSG Hamor Běła Woda bě prěni z prěnjeje stafle. Tutón wopokaza so hižo w swojej stafli jako sylny přećiwnik. We wosom hrach doby wosom króć, z nimale stajnje z 3:0.
Pod tutym hesłom-nadpismom hrajachu srjedu tydźenja na Chróšćanskim sportnišću kopańcu. Tam nastupi Chróšćanska młodźina A přećiwo cyłkej misionskeho dwora z Lěskeje (Lieske). Zamołwići w Lěskej poskićeja tamnišim wobydlerjam mjenujcy tež kopańcu. Štyrjo hladarjo přewjedu zhromadnje ze zbrašenymi jónu wob tydźeń koparski trening. Aktualnje přihotuja so na integratiwny turněr „Isar-Cup“, kotryž so spočatk julija w Mnichowje přewjedźe. Tam wubědźuja so měšane mustwa, kiž wobsteja z hrajerjow z a bjez handicapa. Tuž bě testowa hra za inkluziske mustwo z Lěskeje dobra móžnosć swoje kmanosće na trawniku wuspytać.
Do zakopa hry SJ Chrósćicy přećiwo Drohotce Ramnow minjenju njedźelu bu Michał Młynk z Hórkow za swoju 100. dypkowu hru za Chróšćanow počesćeny. Wosebity dźeń bě sebi Młynk sam skulojćił, w tym zo zamó w hrě hnydom troje wrota třělić. Tak přinošowaše wón zdobom jasnemu dobyću SJ Chrósćicy z kónčnym stawom 5:0. W swojej karjerje za prěnje mustwo bě Michał Młynk cyłkownje 22 wrotow třělił. W hrajnymaj dobomaj 2019/2020 a 2020/2021 běše 25lětny za Rakečanske sportowe towarstwo aktiwny, po tym pak so zaso do Chrósćic nawróći. „SJ Chrósćicy je mustwo, do kotrehož moja wutroba słuša. Je to mustwo w kotrymž sym započinał kopańcu hrać, mam tu mnoho přećelow a nalada w mustwje je jara pozitiwna. Nimo toho chcu w serbskim mustwje hrać a w Chrósćicach móžu to na runinje krajneje klasy činić, štož je cyle wosebite za mnje. Wothladajo wot toho je w mustwje runje mnoho młodych hrajerjow, kotřiž maja mnoho potenciala a lóšt so stajnje polěpšeć“, tak Michał Młynk.
Kopańca, krajna klasa
1. FSV Wódrjeńca 02 14 61 : 13 37
2. SC Borea Drježdźany 14 50 : 10 35
3. SV Wesenitzal 14 33 : 17 33
4. BSV 68 Sebnitz 14 29 : 24 26
5. VfB Běła Woda 1909 14 26 : 13 22
6. TSV Rotac. Drježdźany 14 26 : 22 21
7. Drježdźanski SC 1898 14 30 : 23 19
8. Rakečanske ST 13 23 : 23 17
9. SJ Chrósćicy 14 23 : 25 15
10. SG Weixdorf 14 19 : 31 15
11. VfB Žitawa 14 18 : 33 14
12. Drohotka Ramnow 13 17 : 36 10
13. ST Sachsen. Drježdźany 14 9 : 46 9
ST Marijina hwězda –
ST Natwar Němske Pazlicy 1:1 (0:0)
Zestawa domjacych: Matik – R. Cyž, R. Hawš, Kreuz, Wróbl, Ch. Cyž, P. Schmidt, D. Jurš (70. Lipič), Pjetaš (78. Lukas Hoga), F. Peschmann (46. Eldor), J. Pakoßnick (70. Pa. Lugge)
Po třoch dobyćach zasobu běše sebjedowěra přećiwo štwórtemu tabulki z Němskich Pazlic pola klóšterskich koparjow wulka. Za tři dypki pak přećiwo cyłkej wot Wulkeho hata njedosahaše. Akterojo trenarja Boda Pjetaša pak móžachu z remisom spokojom być, dokelž po žołtočerwjenej karće něhdźe štyrceći mjeńšinow z mužom mjenje hrajachu. Po mało wokomikach běše David Matik w domjacych wrotach po třělwje z distancy z nohu prěni raz na městnje. Tež na druhim boku mějachu Pančičenjo po pjeć mjeńšinach swoju prěnju šansu.
Po přihrawce Feliksa Pjetaša steješe nadobo Dawid Jurš před přećiwniskimi wrotami. Wón pak bul jenož do rukow hóstneho wrotarja třěli. Srjedź prěnjeho połčasa móžeše sej David Matik wólny kop, kotryž přez mócny wětřik tež machotaše, w druhim pospyće zawěsćić.
Zestawa hosći: Schöna, M. Matka, C. Matka, Janca (68. Hrjehor), Rachel (62. Katzer), Wałda, Lulak, Korjeńk, Kocor, Nuk
Minjeny štwórtk běše wosebity dźeń za čěski lodohokej: Oceláři Třinec su lodohokejowi mištrojo sezony 21/22. W šestej hrě finalneho koła přesadźi so čerwjeno-běłe mustwo přećiwo Sparće z Prahi a doby seriju ze 4:2. To je wězo wuspěch. Za naspomnjeny wosebity dźeń wšak by to kusk mało było. To wurjadne na wonym 28. aprylu běše, zo je so to mustwu třeći króć zasobu poradźiło. Mišterski hattrick potajkim. A to je w lodohokeju bjezmała něšto wosebite. Třinec wšak měješe cyłu sezonu chětro stabilne wuslědki a ma wurjadne mustwo, tak zo słušachu hokejisća z industrijoweho město na kóždy pad k faworitam. Hrajerjo z bliskeho Libereca podachu so hižo po štwórćfinalu do lěćneje přestawki. Woni podležachu pozdźišemu finalistej z Prahi. Sezona Liberečanow wšak běše porno tej trójneho mištra kaž jězba po seklojtej čarje: njewobstajne horje a dele, z někotrymi wulkimi dźěrami do hłubin tabulki. To wšak běše tež za fanow nowa situacija, wšako běše w minjenych lětach nimale „normalne“, zo so Liberec za kónčne koło kwalifikuje. Tuž damy so w přichodnej sezonje překwapić ...


text:
Nowa Jendźelska
Nowa Jendźelska (jendźelsce New England, nuːˈɪŋɡlənd) je kónčina na sewjerowuchodźe Zjednoćenych statow při wuchodnym pobrjoze Sewjerneje Ameriki, kotraž płaći nimo Virginije jako jedne z wuchadźišćow europskeho wobsydlenja kontinenta. Do regiona słušeja dźensniše zwjazkowe staty Connecticut, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island a Vermont.
Mjeno pochadźa z knihi A Description of New England jendźelskeho zóldnarja a dyrdomdejnika Johna Smitha, kiž pućowaše w lěće 1614 přez tule kónčinu. Kolonizacija Noweje Jendźelskeje zahaji so w zažnym 17. lětstotku při brjohach Atlantiskeho oceana. 1620 załoži so kolonija Plymouth. Po 1629 wupućowachu tysacy puritanow z Jendźelskeje do tutoho regiona a załožichu tam dalše sydlišća kaž Boston, Salem a Roxbury.
Boston sta so w běhu 18. lětstotku z jednym wot najwuznamnišich ameriskich přistawnych městow a je hač do dźensnišeho najwjetše město Noweje Jendźelskeje. Njeměr wokoło tak mjenowaneje Boston Tea Party dnja 16. decembra 1773 płaći jako wuwołacy faktor Ameriskeje wójny wo njewotwisnosć, čehoždla je Nowa Jendźelska tak rjec „kolebka“ Zjednoćenych statow.


text:
Jako cyłkownu wustajeńcu widźach, mi bě, kaž zo bych Serbow a narodnu drastu hišće raz znowa zeznała, ale z wida zašłosće a z wočemi słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Runočasnje zeznach tež molerja jako wosobu a myslach sebi, wón je jedyn z nas – Słowjan.
W aktualnej wustajeńcy Serbskeho muzeja z titulom »Barby daliny – Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« je akribiske předdźěło mjezynarodneho prócowanja jasnje spóznajomne. Hłownaj iniciatoraj wustajeńcy Igor Pirc ze Słowjenskeje a serbski kulturnik Jurij Łušćanski zmóžništaj hromadźe ze Serbskim muzejom pod projektowym nawodom Christiny Boguszoweje přewjedźenje mjezynarodneho kooperaciskeho projekta z Narodnym muzejom Praha a Wuměłskej galeriju Maribor. Dalšej podpěrarjej a wupožčowarjej eksponatow stej Muzej za nowše stawizny Słowjenskeje w Ljubljanje a Galerija Ante Trstenjaka w Ljutomerje. Tež Serbski muzej Choćebuz, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće a Załožba za serbski lud su material k dispoziciji stajili, kotryž wobswětli Trstenjaka jako přećela Serbow w dokumentarnym wotdźělu na kóncu wustajeńcy. Kuratorce stej direktorka Serbskeho muzeja Christina Boguszowa a Rebecca Wöppelowa, kotrejuž koncept zestajenja eksponatow derje přez wustajeńcu wjedźe, tak zo so wot rumnosće k rumnosći zajim Trstenjaka za Łužicu wotkryje.


text:
Hdyž młody čłowjek dźensa hnydom njewě, kotry powołanski puć je za njeho prawy, ma wón na zbožo wjacore móžnosće, to wuslědźić. W Njebjelčicach je Aaron Schulz swój puć po wšěm zdaću namakał.
Njebjelčicy (mwe/SN). Drježdźanjan Aaron Schulz tuchwilu w Njebjelčanskej gmejnje dobrowólne ekologiske lěto wukonja. Po tym zo bě młodostny loni po abiturje pola firmy swoje dobrowólne lěto započał, rozhladowaše so za dalšim dźěłom. Při tym storči na drustwo Permagold, kotrež ma swoje sydło w Njebjelčicach. Mjez druhim wobhospodarja wone jako projekt permakulturnu plantažu, k čemuž słuša tež zwičnjenje biožiwidłow. „Wotewrjene wucho Njebjelčanskeho wjesnjanosty Tomaša Čornaka za nowe ideje we wobłuku agrarneho hospodarstwa a k wuhotowanju krajiny mje wabješe“, młody muž powěda. „Runje z teje přičiny sym tu, sym za nowe puće wotewrjeny.“


text:
Załožba Volkswagenstiftung spěchuje sorabistiku z 1 milionom eurow
Zhromadna medijowa zdźělenka TU Drježdźany a Serbskeho instituta:
Serbski institut a TU Drježdźany pohłubša kooperaciju
“Integrated Digital Sorbian Studies” (IDSS) rěka nowy kooperaciski projekt Serbskeho instituta (SI) w Budyšinje/Choćebuzu z Techniskej uniwersitu Drježdźany (TUD). Na šěsć lět zapołožene předewzaće ma so w meji 2022 započeć. Přez projekt budźe sorabistika jako tak mjenowany mały předmjet na TUD widźomniša, lěpje integrowana a splećena.
Załožba VolkswagenStiftung spěchuje projekt z nimale milionom eurow we wobłuku spěchowanskeje linije “Swětowa wěda – strukturne zesylnjenje małych předmjetow”. Tak je móžno, wjacore personalne městna na woběmaj zarjadnišćomaj financować, mjez druhim dwě městnje za dorostowe wědomostnicy abo dorostowych wědomostnikow. Předewzaće ma cyłkowny wolumen něhdźe 1,6 milionow eurow (ze swójskim podźělom SI a TUD).
IDSS wužiwa potencial postupowaceje digitalizacije w duchownych wědomosćach (Digital Humanities), zo by sorabistiku skrućił a ju interdisciplinarnje w zwisku z přiwuznymi wjetšimi předmjetami kaž germanistiku a slawistiku dale wuwił. Tak ma so tež zajim dorostowych wědomostnicow a wědomostnikow za aktualne, towaršnostnje wysoko relewantne slědźerske temy sorabistiki budźić.
Tak maja so w přichodnych lětach na přikład rěčne kursy serbšćiny na TUD kruće zakótwić. Dale maja so sorabistiske wobsahi do studijnych předmjetow na fakulće za rěčne, literarne a kulturne wědomosće kaž tež do noweho mastera “Digital Humanities” na TUD zapřijeć. K tomu natwarjeja so mjez druhim digitalne korpusy serbsko- a němskorěčneje regionalneje powójnskeje publicistiki – potajkim wulke tekstowe zběrki, kotrež wolóžeja přistup k serbskim tekstam a resursam. Nimo toho planuje so we wobłuku projekta pilotowa wersija digitalneje edicije twórbow Kita Lorenca.
Projekt natwarja na digitalizaciskich naprawach Serbskeho instituta, na přikład na serbowědnym onlineportalu Sorabicon abo na delnjoserbskim rěčnym portalu dolnoserbski.de. Nimo toho móže so projekt na digitalizacisku ekspertizu Drježdźanskeje germanistiki a Sakskeje krajneje biblioteki – Statneje a uniwersitneje biblioteki Drježdźany (SLUB) zepěrać. Z tym sćěhuje IDSS wědomje zaměry ekscelencneje strategije TUD, w kotrejž hraje digitalizacija centralnu rólu.
Wědomostny minister Sebastian Gemkow wudospołni: “Dźakowano angažementej Serbskeho instituta a TU Drježdźany a nic naposledk sylnej financnej podpěrje přez załožbu VolkswagenStiftung je nětko dalši wažny přinošk k zachowanju a k skrućenju serbskeje kultury a rěče móžny. Wjeselu so, zo skutkuja w předewzaću hnydom wjacore předmjety Drježdźanskeje techniskeje uniwersity, Sakska krajna a uniwersitna biblioteka (SLUB) a Serbski institut w při digitalizaciji, slědźenju a wučbje hromadźe. IDSS budźe na wšelakore wašnje wuprudźensku móc za kulturne herbstwo Serbow wuwiwać.”
Narěčenska wosoba, zastupowaca hłownych stajerjow próstwy:
prof. Christian Prunitsch
profesura za zapadosłowjansku literarnu a kulturnu wědomosć
TU Drježdźany
e-mail: christian.prunitsch@tu-dresden.de


text:
Składnostnje lětušeje 1000. róčnicy Budyskeho měra su měšćanske zarjadnistwo, towarstwo Kamjentny dom, ewangelska wosada swj. Pětra, krajnoradny zarjad, Budyski turistiski zwjazk, Domowina a Serbski institut hižo tójšto zarjadowanjow přewjedli. Nětko wupisa město europske spěchowanske myto DIE/KUNST/EUROPA. Bosćan Nawka je so z Andréjom Wuchtom rozmołwjał, kiž projekt koordinuje.
Knježe Wuchto, što za mytom tči?
A. Wucht: Mysl, tajke myto we wobłuku lětušich zarjadowanjow kołowokoło Budyskeho měra wupisać, mějachmy hižo na prěnich planowanskich zhromadźiznach. W běhu lěta smy ju skonkretizowali. Zaměr myta je spěchować ideju Europy a mjezy překročace mjezsobne žiwjenje. Hesło woznamjenja, zo dźe na jednym boku wo wuměłstwo mjezsobneho wobchadźenja w zmysle wustojnosće, na tamnym boku wo woprawdźite wuměłstwo w zmysle kulturneho tworjenja.
Na koho so z mytom wusměrjeće?


text:
Redakcija prosy wo »kritisku debatu wo zakładach načasneje serbskeje kultury«. Sym so z tym pospytał, ale z tutym nastawkom móžu na spočatku jenož ironisce wobchadźeć:
W lěće 1949 je so w Barće stał žałostny njeskutk: Tam su wottorhali hród a hižo lěto pozdźišo na samsnym městnje započeli šulu twarić – a w tutej šuli je so potom, kaž pisa druhi nětčiši serbski stawiznar (w připisu tu w Rozhledźe abo w Serbskich Nowinach) wučiła jenož ideologija, potajkim nic fyzika, matematika, chemija atd., tež nic nabožina! A Malinkowa pisa w sćěhowacym wotrězku, hdźež rěči wo wuswojenju a wuhnaću zemjanow a wo zemskej reformje: »Skrótka: jedna so tule wo socialistisku propagandu w historizowacym šaće, kiž ma načasnu politiku legitimować.«
A w slědowacym wotrězku, hdźež dźe wo wobraz Měrćina Nowaka-Njechorńskeho »Wot našich robotow rosćechu knježim jich wisate kutła« pisa awtorka: »Při tym konstruuje Njechorński zahubny a hač do dźensnišeho skutkowacy wobraz lětstotki potłóčowaneho a wuklukowaneho Serba. Tutón pak njeje žadyn ›stawizniski fakt‹, ale produkt socialistiskeho swětonahlada.«
Tute wuprajenje móžu jenož tak do normalneho zrozumjenja přewjesć: Wuklukowanje a potłóčowanje Serbow (a wězo tež němskich burow – hlej burske zběžki za čas Müntzera a Luthera a tež zběžki serbskich burow) njejsu »žadyn stawizniski fakt«, ale Měrćin Nowak je tajke něšto »konstruował« a socialisća/komunisća su sej to wumyslili, zo bychu swoju »načasnu politiku legitimowali«.


text:
Ličba Serbow bu po kóncu Druheje swětoweje wójny na něhdźe 100.000 přisłušnikow trochowana, mjez nimi něhdźe 12–15.000 katolikow. Mjeztym zo w slědowacych lětdźesatkach mjez ewangelskimi Serbami ličba serbsce rěčacych sylnje woteběraše, suma katolskich Serbow jenož poměrnje snadnje spadowaše. Cyłkownje dźewjeć serbskich katolskich parochijow bě z wuwzaćom Kulowskeje wosady (dieceza Zhorjelc) biskopstwu Mišno resp. wot 1980 Drježdźany-Mišno přirjadowanych. K nim słušachu wosady w Budyšinje (wosada Našeje lubeje knjenje), Chrósćicach, Njebjelčicach, Wotrowje, Radworju, Ralbicach, Zdźěri (1923–2005 samostatna), Baćonju a ta w Kulowje.
Tola tež w katolskej kónčinje dóńdźe po 1945 přez zasydlenje němskorěčnych wuhnatych k sylnišemu etniskemu změšenju. Hinak hač w ewangelskim sydlenskim rumje nawukny wjetšina němskich wuhnatych młódšeje generacije, tež dźakowano serbskorěčnej wučbje a prawidłownym serbskim Božim słužbam, aktiwnje serbsku rěč. Ze stron Mišnjanskeho biskopstwoweho wjednistwa bu hižo krótko po kóncu wójny wobzamknjene, dwurěčne fary 1940 namócnje přesadźenym serbskim duchownym wróćo dać. Wróćopřesadźenje, zdźěla tež nowowobsadźenje farskich městnow ze serbskimi duchownymi so skónčnje jara zasobu w lěću a nazymje 1945 přewjedźe.2 Z tym běchu serbske dušepastyrstwo, serbske Bože słužby a cyrkwinska wučba za młódšu generaciju zaručene. Nabožna wučba bě zaso w serbskej rěči a tež dźěćace a šulerske kemše wotměwachu so zaso w maćernej rěči.3


text:
Je żeś Ślůnzok? Poradzisz godać, a może niý? Chcesz poszkryflać po naszymu? Abo miarkujesz sie jako cosik pedzieć abo zrobić, a niý mosz sie kogo spytać?
Tukej pogodosz a pouosprawiosz, spytosz a ôdpowiysz, poznosz nowych ludzi, a trefisz kamratůw. Zocnie zaproszůmy kożdego na Šlůnske Forum.
Mosz czosym tak, iże chocioż chciołbyś być miły a przijazny, ludzie majům Cie za gbura abo sorůnia? A mono co chwila wadzisz sie s kimś a niý poradzisz sie dogodać? A jeszcze kedy indzij żyjesz we wiecznyj panice, iże ze niczym sie niý wyrobiosz, bo zowdy mosz za mało czosu? Je jedne lykarstwo na colke Twoje problymy – tryning umiyjyntnosci miynkich.
Termin „kůmunikacjo” ôznaczo łůncznoś, wymiana a uosprowianiý. Przekozaniý kůmunikatu polego na słownym abo bezsłownym przesyłaniu informacyj, a dziynka tymy wpływaniu na miyndzyludzke relacje.
Naszo wystowka moge pojechać we świat dziynki Ciebie.
No i poszło – wtorek 15 augusta 8:45 wyjazd ze Mikołowa. W sumie gibki szpil, bo ô 9:50 juże my tam byli, a jakoś festelnie to my sie niý uwijali. Tam, czyli we Dolnich Vitkovicach, kere sům we Ôstrawie, jakeś 24 km ôd granicy pl-cz. Nawigacjo zakludziůła nos bez problymu. Parkplac srogi choby przi jakim cyntrum handlowym, a że jeszcze rano bůło (po połedniu to już niý byda godać co bůło) to wiela tych autokůw sam niý stoło. Tyn downy industryjny kůmpleks pomiyniůł sie teroźnie we cytrum kultůry, edukacje a turistyki. Dziynka interesantnym idyjům downo huta, gruba a inksze stawiynia tukej nabiyrajům nowego znaczynio a napoczynajům ôdżywać choby Fyniks.
Niýdaleko ôd nos, wele cyrklujůncyj Ôdry leży piykny a tajymniczy land zmianowany Ziymiům Raciborskům. We tym landzie poradzi sie snojś mocka kościołůw ze szerwůnyj fercki a downe palace. Je to land, we kerym stykajům sie roztomajte granice. Sam poradzi sie poczuć historyjo we kożdyj małyj nawet ceście abo na ściyżkach we lesie. Sam we parkach poradzi sie czowiek wyciszyć a choć trocha dychnyć.
Te rejůny to interesantne miyjsce na rajza ze historyjům Ślůnska a noturům we tle. Beztuż zobejrzcie sie, kaj werci sie być we Ziymi Raciborskij.


text:
Prołda, iz wiycie wiela to je łocko? Tuz tejla kobiyt sie spikło i przisło drzyć piyrzy. W srogym cimrze łod ugiańskej Rady Sołeckej, tan dzie piyrwej była pocta, siadły my sie przi dugym stole i dały my sie w te piyrzy. Robota sła jak trza. Wsystko bez to, iz Marysia Waleska-sołtyska Dómbrówki, nóm te skubaniy piyrzoł umilała. Wiela my sie wiców nasuchały, a naśmioły, ołze nołs brzuchy i gamby bolały. Marysia nóm tes zdradziyła, ize moł zyciowe marzyniy, coby kiedy z Anią Bartel dokupy wystompić. Zycymy jy, coby sie te marzyniy ziściyło, bo moł ku tymu grajfka. Zaś łod Dorki, co je w Siołkowicach urodzónoł, dowiejdziały my sie, is za dziejcio, jak usłysała ło Ugianach, to sie pomyślała, ło co to za dziwnoł wiejś musi być, ani jy bez myśl nie przisło, iz jy przidzie we Ugianach miynskać. Bez te śmiychy i wygupy, to nic my sie nie dowiejdziały, co sie we wsi dzieje, bo nie stykło casu. Nie tak jak piyrwej, bez zima wsystky prołdy z chałpów z tym piyrzym powyłaziyły, chto sie zyni, chto morgów dokupiół, chto sie powadziół, chtoroł zastompiyła i wsystky inkse. Jednak tak jak piyrwej, ludzie dalyj we piórkach lubióm lezejć. Toć, nie tan te łowichłane kołdry ze pokazów, co na niy trza całoł rynta dać, bo za dwa dni moł s nołs rojmatyka wylyź, a rojmatka jak dolygała tak dolygoł, a sprzedołwace we tropikach sie rojmatyka wygrzywajóm za ołmine rynty. Nie dejcie sie tak wichłać, lepyj przidzcie te piyrzy drzyć, moze udoł nóm sie pobić rekord Guinnessa, a piyrzoł kupa jescy ubitoł je do roboty. Yno nie wołzcie sie prziś na łostani dziyń, na fejerbal, bo bymy gołdać -nołamaniyj sbubały, a nołwiyncej zjadły!
Truda Pietrzikowa


text:
Sōm1 dania tak ajnfachowe2, że sie niy mogōm niy udać- nawet, jak fto3 moł4 do warzynia dwie lewe rynce.
A jak sie Wōm moł wprać5 na mitag6 jaki wegetarianin, to recept7 mołcie idealny 😉
Co potrza?
2 małe cukinie
2 bakłażany
1 cebula
połra łeżek oliwy
sōl i pieprz
łeżeczka bazyli
łeżeczka oregano
jedna srogoł8 kulka mozzarelli
Pokrejcie9 we kosteczka bakłażana, posujcie10 solōm i odstołwcie na chwila, żeby trocha puściōł sok- niy bydzie taki gorzki. We gorku zeszklijcie na oliwie pokrōnoł cebula. Przepłukejcie bakłażana i dociepcie go do gorka razym ze prziprawami. Niech sie trocha podusi, a Wy sie bez tyn czas pokrejcie we kostka cukinie. Dodejcie do gorka cukinia i warzcie tak dugo, aż zmiynknie. Na kōniec dociepcie na chwila do reszty pokrōnoł mozzarella i za minutka mogecie sie brać ze jedzynie. Ajnfachowe? Smacznego 🙂
1ō- samogłoska w wymowie między o i u, są
2proste
3ktoś
4ma
5wprosić
6obiad
7przepis
8duża
9pokrójcie
10posypcie


text:
1965:
1969:
Zbigniew Podgajny, Janusz Popławski, Wojtek Korda, Wiesław Żakowicz, Ada Rusowicz, Mirosław Polarek i Tadeusz Głuchowski. Fot. Jerzy Strzeszewski
1970:
Ada, Janusz Popławski, (?) i Wiesław Żakowicz.
Zbigniew Podgajny,
Wiesław Żakowicz, Andrzej Pawlik, Wojciech Korda, Ada Rusowicz, Benedykt Radecki i Janusz Popławski
Krzysztof Potocki, Ada Rusowicz, Wiesław Żakowicz i Mirosław Polarek.Wojtek Korda, Janusz Popławski, Ada Rusowicz, Krzysztof Potocki, Benedykt Radecki, Mirosław Polarek, Wiesław Żakowicz, Zbigniew Podgajny. 1971
1975:
Janusz Popławski (g), Jerzy Dąbrowski (dr), Joachim Rzychoń (bg), Wiesław Żakowicz (ts), Zbigniew Podgajny (p), Wojtek Korda i Ada Rusowicz - ostatni skład zespołu.


text:
Tursunzoda
Tursunzoda (tadźikisce TypcyHзoдa; rusce TypcyHзaдe/ Tursunzade; do 1978 – Perap/ Regar) je město na zapadźe Tadźikistana, blisko uzbekskeje hranicy. Je zarjadniske sydło Tursunzodskeho wobwoda a ma něhdźe 53 tysac wobydlerjow, kiž su zwjetša Uzbekojo.[1]
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Leži w płódnej Chisorskej dolinje něhdźe 50 kilometrow zapadnje wot stolicy Dušanbe při derje wutwarjenej dróze M41 a železniskej čarje, zwjazowacej Dušanbe z wukrajom. Blisko města nadeńdźe so jedyn z jenož třoch hraničnych přechodow mjez Tadźikistanom a Uzbekistanom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo je so w 14. lětstotku prěni raz naspomniło a bě hač do druheje swětoweje wójny mała wjes, přez kotruž wjedźeše wot lěta 1929 železnica Dušanbe–Moskwa. W lěće 1954 dósta měšćanske prawa. Dósta w lěće 1978 mjeno tadźikiskeho basnika-politikarja Mirzo Tursunzody.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Tursunzoda je wot lěta 1975 stejišćo wulkeho aluminijoweho zawoda, kotryž je dźensa we wobsydstwje Tajikistan Aluminium Company (TALCO). Fabrika je najwjetši industrijowy zawod Tadźikistana a zamołwita za 60 procentow tadźikiskeho eksporta a 20 procentow bruttoweho nutřkokrajneho produkta (BIP), při čimž přetrjebuje přerěznje 40 procentow tadźikiskeje miliny.


text: Jowiš to je pjůnto podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ukuodźe Suonečnym, je uůna nojwjynkšo ze wšyjskich. Mo mynga kśynžycůw (do śyrpńa 2008 znajůmych je jejich 63) a tyž systym ringůw. Tak samo kej Saturn, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo. Jowiš je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma, a štwortym podug jasnośći uobjektym na źymskim ńybje. Masa Jowiša to je 1,8987×1027 kg, a je to 317,8 x wjyncy kej masa Źymje a 2,5 x wjyncy kej wšyjskich inkšych planet do kupy. Uobjygo suůńce nauokouo bez 11,8565 roku, uobrůt nauokouo wuasnyj uośi trwo 9 godźin, 55 minut a 30 sekund. Uodlyguość uod suůńca uod 740 do 816 mln km. Šyřka 142984 km (růwńikowo) a 133709 km (bjegůnowo). Pod wzglyndym chymičnym skuodo śe guůwńy s wodoru a helu.


text:
Fizyka
Reprezentanci: Janusz Andrzej Adamowski, Edward Józef Chruściel, Stanisław Mieczysław Dubiel, Tadeusz Zbigniew Dworak, Krystyna Dziunikowska, Henryk Jan Figiel, Adam Guła, Michał Kazimierz Heller, Jurgen Michael Honig, Kazimierz Franciszek Jeleń, Mieczysław Jeżewski, Stanisław Roman Kaprzyk, Antoni Karamara, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Jan Władysław Kiełbasa, Danuta Maria Kisielewska, Andrzej Narcyz Kołodziej, Kazimierz Korbel, Ludwik Kozłowski, Szymon Kuczyński, Antoni Kulczycki, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Jerzy Łoskiewicz, Witold Machowski, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Lidia J. Maksymowicz, Konstanty Waldemar Marszałek, Jerzy Michał Massalski, Marian Mięsowicz, Stanisław Marian Nizioł, Zdzisław Stanisław Obuszko, Andrzej Władysław Oleś, Tadeusz Franciszek Piech, Tadeusz Pisarkiewicz, Marek Przybylski, Jan Jakub Stock, Piotr Aleksander Tomczyk, Marta Wasilewska-Radwańska, Jerzy Walerian Wiciak, Krzysztof Tadeusz Wierzbanowski, Wiesław Marek Woch, Wojciech Hubert Żurek


text:
Mezoameryka
Mezoameryka to je regiōn ôbyjmujōncy terytoria zamiyszkane bez czōnkōw wielgich strzodkowoamerykańskich kultur prekolōmbijskich jak tyż jejich wpływu kulturowego, ekōnōmicznego i politycznego. Rozciōngŏ sie w przibliżyniu ôd postrzodkowego Meksyku po Przesmyk Panamski.
Termin „Mezoameryka” ôstoł użyty po rŏz piyrszy bez amerykanistã Paula Kirchhoffa. Jego zdaniym teryn tyn ôbyjmowoł terytorium, kerego granica połedniowŏ ciōngła sie mynij wiyncyj ôd uchodu rzyki Motagua do Atlantyku, bez jezioro Nikaragua aże do Nicoya (zŏtoki) na Pacyfiku, a pōłnocnŏ – siōngała rzyki Pánuco wpadajōncyj do Atlantyku i rzyki Sinaloa wpadajōncyj do Pacyfiku. Brak kōntaktu z inkszymi cywilizacyjami sprawiōł, iże Mezoameryka je terynym barzo litym pod wzglyndym kulturowym, ôprōcz rozdziałōw etnicznych i gŏdkowych.


text:
Tomaš Kreibich-Nawka studowaše wot 1999-2003 filozofiju, teologiju a hudźbne wědomosće na techniskej uniwersiće w Drježdźanach. Po tym dźěłaše jako wědomostny sobudźěłaćer a pozdźišo jako docent, hłownje pak hač do lěta 2020 jako swobodny hudźbnik. Mjez druhim běše korepetitor na Palucca Wysokej šuli za reju we wobłukach klasiska reja, načasna reja a improwizacija. Tu nastachu w kooperaciji mnoho kompozicijow za načasne choreografije. Nimo toho běše Tomaš Kreibich-Nawka pianist skupiny “Dresden Frankfurt Dance Company”, kiž ma swoje sydło w europskim centrumje wuměłstwow w Hellerau. Jako hudźbnik w studiju a live na jewišću běše wón w tutym času woblubowany hóstny wuměłc. Wot spočatka lěta 2019 dźěła wón jako dramaturg při Serbskim ludowym ansamblu a přidatnje wot lěća 2020 jako zastupjer intendantki Judith Kubicec. Jeje nadawki přewozmje wón wot februara do julija 2021 a so při tym wusko z njej wothłosuje. Tomaš Kreibich-Nawka je w Hornjej Łužicy wotrostł a wuknješe klawěr pola Liany Bertókoweje, kiž jeho z tym tež hudźbnje wobwliwowaše. Wón je ženjeny ze Serbowku a ma dwě dźěsći. https://soundcloud.com/samotakwan
Tvrtko Karlović narodźi so 1963 w Sarajevje a studowaše dirigowanje za chór a orchester pod nawodom profesora Julia Marica na hudźbnej akademiji w Sarajevje a pola profesora Františeka Vajnara w Praze.
Wón skutkowaše hižo jako chórowy nawoda w Narodnym dźiwadle w Sarajevje, w Dźiwadle F.X. Šaldy w Libercu, w Narodnym dźiwadle w Ostrawje a w statnej operje w Praze.
Rodźena w Italskej, studowaše reju/choreografiju w swojim ródnym kraju kaž tež w Mnichowje, Stuttgarće a w Šwicarskej. Prěni angažement dowjedźe ju do Nordhausena, po tym dźěše k Němskej rejwanskej company do Neustrelitza, doniž njepřińdźe 1994 jako skupinska rejwarka do Serbskeho ludoweho ansambla. Tu rejwaše wot lěta 2000 do 2008 jako solistka, a wot 2003 do 2005 bě zdobom nawjedowaca trenerka. Wot 2008 do 2011 studowaše w Drježdźanach na Palucca- šuli/Wysoka šula za reju rejwansku pedagogiku ze specializowanjom na klasisku a modernu reju. W tutym času zběraše tež nazhonjenja we wobłuku dźěćaceje reje, jazz-danca a Graham-techniki. Wot 2011 je baletna mišterka a wjednica rejwanskeho studija SLA.
Mia Facchinelli stwori za SLA wjele choreografijow, mjez druhim za silwesterske a nowolětne koncerty, „Wobliča lubosće / Le sacre du printemps“ , „Što zwostanje?“ abo za aktualnu inscenaciju rejohry „Kupa zabytych“.


text:
Indyjski Ôcean
Indyjski Ôcean (Indyk[1]) to je trzeci pod wzglyndym srogości wodny behalter na świecie, zajmujōncy kole 20% wiyrchni Światowego Ôceanu.
Położynie i przestrzyństwo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ôcean ôd pōłnocy je ôgraniczōny bez Azyjõ, ôd zŏchodu bez Arabskõ Bōnã i Afrykã, ôd weschodu bez Malajskõ Bōnã, Sōndejske Wyspy i Australijõ, a ôd połedniŏ bez Antarktydã (Połedniowy Ôcean). Umŏwnymi granicami sōm połedniki: 20° i 147° dugości geograficznyj weschodnij.
Ôcean tyn mŏ wiyrchniã 73 556 000 km² (kej włōnczōmy Morze Czyrwōne i Zŏtokã Perskõ); przibliżōnŏ ôbjyntość wynosi 292 130 000 km³. Rozciōngłość połednikowa i rōwnoleżnikowa dochodzi do 10 000 km. Strzedni zgłōmb 3890 m, maksymalny 7258 m (Sōndejskŏ Przikopa)[2]. Piska brzegu ô dugości 66 526 km je słabo rozwiniyntŏ. Indyjski Ôcean je barzo ciepły, we pōłnocnyj czynści tymperatura wod rzŏdko ślatuje pod 25 °C, za to w bliżu Antarktydy ôbniżŏ sie do kol. 0 °C, co dŏwŏ strzedniõ na poziōmie 17 °C. Zasolenie wynosi 34,8 ‰.
Morza układu ôceanicznego – Indyjski Ôcean[3][4][edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wyspy i archipelagi[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Srogsze wyspy i archipelagi:
- Madagaskar
- Kōmory
- Seszele
- Sokotra
- Malediwy
- Mauritius
- Cejlōn
- Zanzibar
- Andamany i Nikobary
- jak tyż tajla Indōnezyje
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Warōnki klimatyczne Indyjskigo Ôceanu formujōm sie pod wpływym wzajymnego wpływaniŏ kōntynyntu i ôceanu. Herske, pōłnocno-weschodnie wiatry wiejōm ôd paździyrnika do kwietnia; ôd mŏja do paździyrnika dōminujōm wiatry połedniowe i weschodnie. Na połedniowyj pōłkuli wiatry sōm radszyj ôpaterne, ale latowe sztormy we bliżu Mauritiusa mogōm być geferlich. Cyklōny wystympujōm u wybrzyżōw Morza Arabskigo i Zŏtoki Byngalskij wy miesiōncach umiany mōnsunōw zimowego i latowego.
Przipisy
- ↑ Indyjski Ocean - Encyklopedia - Onet.pl Portal wiedzy, web.archive.org, 7 mŏja 2006 [dostymp 2021-05-04] [zarchiwizowane z adresy 2006-05-07] .
- ↑ CIA - The World Factbook -- Indian Ocean, web.archive.org, 12 czerwca 2007 [dostymp 2021-05-04] [zarchiwizowane z adresy 2007-06-12] .
- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 32. ISBN 978-83-254-0462-8.
- ↑ Trzeciak Stefan: Meteorologia morska z oceanografią. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 175–179. ISBN 978-83-01-14160-8.


text:
Kattegat
Kattegat (šwedsce Kattegatt, z nižozemskeho katt, „kóčka“ a gatt, „dźěra“) je mórski zaliw mjez Jütlandskej (Danskej) na zapadźe a Šwedskej na wuchodźe, kotryž zwjazuje Baltiske morjo přez Skaggerak ze Sewjernym morjom a Atlantiskim oceanom. Tuž je jedyn z hospodarsce najwuznamnišich mórskich přeliwow w Europje. Je zwadne, hač słuša Kattegat k Sewjernemu abo Baltiskemu morju. Přestrjeń Kattegata wučini něhdźe 22.000 km², přerězna hłubokosć 80 metrow.
Wažne města při brjoze Kattegata su Göteborg, Aarhus, Halmstad a Frederikshavn.


text:
FC Energija Choćebuz
– FSV Budissa Budyšin 1:0 (1:0)
Za Budyšin zasadźeni: J. Jakubov – Kolán, Fröhlich, Kral, Čermák, Reher, Walther, Hausch, Heineccius, Heppner, Hausdorf, Pfanne, Hoßmang, Kunert, Rosendo, Salewski, A. Jakubov, Barnickel a probowi hrajerjo Rupf, Klippel, Parlatz
Minjenu srjedu nastupištej FC Energija Choćebuz a Budissa Budyšin w Kulowje přećiwo sebi, zo byštej so wo tak mjenowany „łužiski cup“ wubědźowałoj. Hižo do toho hraještej Kulowska a Ralbičanska młodźina F přećiwo sebi. Ralbičenjo drje jasnje přěhrachu, wjeselachu pak so najebać poražku na wulki wokomik. Woni smědźachu po tym mjenujcy profijow Energije Choćebuz na kopanišćo přewodźeć. Před wjace hač 1 000 přihladowarjemi běše to za kóždeho z nich wosebity a njezapomnity wokomik.


text:
Braciŏ Grimm: Repōnczka
Byli rŏz chop i kobiyta, co dugo darymnie pragli mieć dziecko. W kōńcu kobiyta miała nadziejã, iże Bōg społni jeji pragniynie. Ci ludzie mieli we hinterhausie ôkynko, co bez nie było widać szumnõ zygrodã, połnõ nojpiykniyjszych kwiŏtkōw i ziōł. Ôn bōł ale ôtoczōny wysokim murym i żŏdyn niy śmioł dō niego wchodzić, bo nŏleżoł do czarownice, co miała wielkõ moc i boł sie jij cołki świat. Jedyn dziyń kobiyta stoła przi tym ôknie i dziwała sie w dōł do zygrody, kej ôbŏczyła betã ôbsadzōnõ przepiyknōm repōnczkōm, co wyglōndała tak świyżo i zielōno, iże zapragła jij i miała ôgrōmnõ szkrabkã jã zjeś. To pragniynie rosło kożdy dziyń, a skirz tego, że wiedziała, iże niy bydzie mogła jij dostać, ôna cołkym zmisterniała i wyglōndała blado i żałośnie. Tedy jeji ślubny sie zeszterowoł i spytoł:
— Co ci dolygŏ, kochanŏ żōno?
— Ach — prawiyła — jeźli niy dostanã do jedzyniŏ trochã repōnczki, co je we zygrodzie za naszym dōmym, to umrzã.
Chop, co ôn jij przoł, pōmyśloł: „Jak niy chcesz przizwolisz umrzić swojij żōnie, to prziniyś jij trochã repōnczki, niych cie to kosztuje, wiela mŏ.” We wieczornyj ćmie spiōn sie po murze do zygrody ôd czarownice, chyciōł gŏrść repōnczki i zaniōs żōnie. Ta niyzawodnie zrobiyła sie ś nij szałŏt i zjadła go ze wielkim apetitym. Tak barzo jij ale smakowoł, iże na nastympny dziyń pragła jij trzi razy barzij aniżeli przedtym. Żeby miała pokōj, jeji chop musioł jeszcze rŏz slyź do zygrody. We wieczornyj ćmie zeszoł tōż zaś na dōł, ale kej już sie spiōn po murze, to sie zlynknōł strasznie, bo ôbŏczōł czarownicã przed nim stŏć.
— Jak śmiysz — rzekła ze gniywnym wejzdrzyniym — schodzić do mojij zygrody i kraś mojã repōnczkã jak złodziyj? Bydziesz za to ciyrpioł!
— Ach — prawiōł — niych miyłosierdzie weźnie plac ôd sprawiedliwości, jŏ to ino z kōnieczności zrobiōł. Moja żōna ôbŏczyła waszõ repōnczkã z ôkna i poczuła takõ szkrabkã na niã, iże by umarła, keby niy dostała trochã do jedzyniŏ.
Wtynczŏs czarownicy gniyw ôsłŏb i rzekła dō niego:
— Jeźli je tak, jak gŏdŏsz, to przizwolã ci weznōńć ze sobōm tyla repōnczki, wiela zechcesz, ale pod jednym warōnkym: musisz mi dać dziecko, co je twoja żōna wydŏ na świat; ôno bydzie dobrze traktowane, a jŏ bydã sie nim ôpiekować jak matka.
Chop we swojim przerażyniu zgodziōł sie na wszysko, a kedy kobiyta urodziyła, to niyzawodnie ukŏzała sie czarownica, dała dziecku miano Repōnczka i wziōnła je ze sobōm.
Repōnczka wyrosła na nojpiykniyjsze dziecko pod słōńcym. Jak jij było dwanŏście lŏt, to czarownica zawarła jã we wieży, co stoła w lesie i niy miała ani słodōw, ani dźwiyrzi, ale cołkym na gōrze było małe ôkynko. Kedy czarownica chciała wlyź do postrzodka, to stŏwała pod nim i wołała:
„Repōnczko, Repōnczko,
zwieś wosy nad łōnczkōm”.
Repōnczka miała szumne duge wosy, delikatne jak przyndzōne złoto, a kej słyszała głos ôd czarownice, to rozpinała swōj warkocz, ôwijała go na klamce ôd ôkna, i potym wosy ôpadały dwadziścia miŏr w dōł, a czarownica sie pō nich spinała.
Po pŏru latach trefiyło sie, iże krōlōw syn rajtowoł bez las i przejyżdżoł kole wieże. Usłyszoł wtynczŏs śpiyw, co bōł taki szumny, iże stanōł w miyjscu i suchoł. To była Repōnczka, co we swojij samotności spyndzała czas na śpiywaniu swojim słodkim głosym. Krōlōw syn chcioł dō nij pōjś i szukoł dźwiyrzi ôd wieże, ale ich niy znŏd. Porajtowoł do dōm, ale śpiyw tak głymboko poruszōł ôd niego serce, iże dziynnie wychodziōł do lasa i suchoł go. Jedyn rŏz, kej tak stoł za strōmym, to ôbŏczōł, iże prziszła tam czarownica i usłyszoł jã wołać:
„Repōnczko, Repōnczko,
zwieś wosy nad łōnczkōm”.
Tedy Repōnczka spuściyła warkocze, a czarownica spiōnła sie dō nij.
— Jeźli to je drabina, co sie pō nij wchodzi, to aby rŏz sprōbujã szczyńściŏ — pedzioł, a na nastympny dziyń, kej zaczło sie ćmić, ôn poszoł do wieże i zawołoł:
„Repōnczko, Repōnczko,
zwieś wosy nad łōnczkōm”.
Zarŏz wosy ôpadły, a krōlōw syn sie spiōn na wiyrch.
Na poczōntku Repōnczka moc sie przestraszyła, kej dō nij weszoł człowiek, co go jeji ôczy jeszcze nigdy niy widziały, ale krōlōw syn wziōn ś niōm ôzprawiać przijaźnie i pedzioł jij, że jego serce tak sie poruszyło, iże niy dŏwŏ mu pokōj i musioł jã ôbŏczyć. Tedy Repōnczka przestała sie bŏć, i kej spytoł jã, eli go weźnie za ślubnego, a ôna widziała, iże je mody i gryfny, to pōmyślała: „Bydzie mi przoł barzij aniżeli starŏ Pani Gothel”, zgodziyła sie i chyciyła go za rynkã. Prawiyła:
— Rada z tobōm pōdã, ale niy wiym, jak zejdymy. Jak bydziesz przichodzić, to przinoś ze sobōm dycki jedbŏwny garn, jŏ ś niego usztrykujã drabinã, a kej bydzie gotowŏ, to slyzã na dōł, a ty mie weźniesz na swojigo kōnia.
Ugŏdali sie, iże do tego czasu ôn bydzie przichodziōł dō nij kożdy wieczōr, bo starŏ kobiyta przichodziyła w dziyń. Czarownica niy dŏwała na to pozōr, aż jedyn rŏz Repōnczka rzekła dō nij:
— Powiedzōm mi, pani Gothel, jak to sie dzieje, że ôni sōm dlō mie ô moc ciynżyjsi do wciōngniyńciŏ aniżeli mody krōlōw syn, co za ôkamgniynie u mie bydzie.
— Ach! Ty niygodziwe dziecko — krzikła czarownica. — Co jŏ muszã ôd ciebie słyszeć! Myślałach, żech cie ôddzielyła ôd cołkigo świata, a jednakeś mie zdradziyła!
We swojim gniywie chyciyła piykne wosy ôd Repōnczki, ôwinyła je dwa razy naôbkoło lewyj rynki, prawōm chyciyła za nożyce, i ciach, ciach, były ôdetniynte, a piykne warkocze leżały na ziymi. A była tak niymiyłosiernŏ, iże wziōnła biydnõ Repōnczkã na puszczã, kaj ôna musiała żyć we wielkij nyndzy i misterności.
W tyn sōm dziyń ale, kej ôna wypyńdziła Repōnczkã, czarownica na wieczōr przimocowała ôdetniynte warkocze do klamki we ôknie, a kej prziszoł krōlōw syn i zawołoł:
„Repōnczko, Repōnczko,
zwieś wosy nad łōnczkōm”.
to ôna ściepła wosy. Krōlōw syn weszoł na wiyrch, ale niy trefiōł tam swojij umiyłowanyj Repōnczki, ino czarownicã, co patrzała na niego wrogim i złośliwym wzrokym.
— Aha! — krzikła ze drwinōm. — Chcioł byś weznōńć swojã umiyłowanõ, ale tyn piykny ptŏk już niy siedzi we gniŏździe, kot go wziōn i wydrŏpie ci ôczy. Repōnczka je do ciebie stracōnŏ, nigdy wiyncyj jij niy ôbŏczysz.
Krōlōw syn bōł ściykły ôd bōlu i w rozpaczy skoczōł z wieże. Wyszoł ze życiym, ale sztachle, co w nie wpŏd, ône mu ôczy wybiyły. Potym tułoł sie po lesie blank ślepy, niy jŏd nic ôkrōm korzyni i jagōd, i niy robiōł nic, ino lamyntowoł i płakoł nad stratōm umiyłowanyj kobiyty. Tak wandrowoł w nyndzy bez pŏrã lŏt, aż w kōńcu dotar na puszczã, kaj Repōnczka z bliźniyntami, co je urodziyła, synkym i dziouszkōm, żyła w misterności. Usłyszoł głos, co mu sie zdoł taki znajōmy, iże poszoł w jego kerōnku, a kej sie zbliżōł, to Repōnczka poznała go, chyciyła za kark i zapłakała. Dwie z jeji płaczek zwilżyły mu ôczy, a ône zaś sie stały snŏżne i mōg niymi widzieć jak dŏwnij. Zawiyd jã do swojigo krōlestwa, kaj bōł radośnie przijynty, i żyli potym dugo, szczyńśliwi i kōntyńci.
Przekłady tyj i inkszych bŏjek znojdziecie we Bibliŏtyce Silling.
Foto na wiyrchu: Anthony Mark Jones na Pexels.


text:
Som Kito Ela. Póchadam z Górneje Łužyce a bydlim mjaztym wušej 50 lět w Chóśebuzu. Som 58 lět cłonk Domowiny. Do Dolneje Łužyce jo mě wjadła mója žywjeńska a powołańska droga. How som lětźasetki cłonk Chóśebuskeje Domowinskeje kupki a how som se ze swójeju manźelskeju za dalejdawanje našeje serbskeje rěcy zasajźował.
Kandiděrujom za Zwězkowe pśedsedaŕstwo Domowiny, aby teke w pśichoźe na pótrjeby w Dolnej Łužycy glědało a aby se rěcspěchujuce projekty ako WITAJ abo Zorja pódpěrowali a serbskorěcnu situaciju polěpšyli. Ako dalšny cil wiźim mjazy drugim skšuśiś serbsku zgromadnosć mjazy Dolneju, Srjejźneju a Górneju Łužycu.


text:
Rozmołwa z Hórčanku Leonie Matješkec a Radworčanom Matejom Wjeńku
Sej ćělne wužadanja pytać – to wabi tež studenta wučerstwa za sport a serbšćinu Mateja Wjeńku z Radworja a studentku hospodarstwa Leonie Matješkec z Hórkow. Hižo loni běštaj so wobaj na ekstremnym běhu wot Berlina do Podstupima přez distancu 100 kilometrow wobdźěliłoj – a to ze zaměrom cil w mjenje hač 24 hodźinach docpěć – štož so jimaj poradźi. Minjeny kónc tydźenja běštaj so znowa na puć podałoj. Kotru čaru sej lětsa wuzwolištaj, što běstaj na tutenjej dožiwiłoj, a hač staj strapacy wutrałoj – wo tym je so Jan Bogusz z nimaj rozmołwjał.
Zwotkel přińdźe scyła waju zahoritosć za dalokostne běhanje?
M. Wjeńka: Ideja běše skerje připadnje nastała. Horju so mjez druhim jara za kopańcu a tehdy za čas korony, njebě wězo móžno so towarstwowemu sportej wěnować. Tak sym so raz za alternatiwami wobhonił a na tute běhanje přez dołhu distancu storčił. Na to sym Leonie narěčał, hač njechamoj so zhromadnje wuspytać.


text:
Wuknjenska platforma LernSax sakskeho ministerstwa za kultus (SMK) je nětko tež w hornjoserbskej rěči wužiwajomna. Milenka Rječcyna je so z wučerku Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ a referentku za koncepcionelne dźěło ze serbskimi wobsahami w Krajnym zarjedźe za šulu a kubłanje (LaSuB) Radebeul Dianu Šołćinej rozmołwjała.
Kotre su přičiny, zo hodźi so platforma nětko w hornjoserbšćinje wužiwać?
D. Šołćina: Šulska cloud je we wšelakich rěčach natwarjena. Nimo němčiny maja cuzorěčni a dalši zajimcy składnosć, sej program tak nastajić, zo dóstawaja zasadne informacije w druhich rěčach, kaž jendźelskej a francoskej. To zmóžnjamy nětko tež hornjoserbsce rěčacym wužiwarjam – wučerjam, šulerjam a staršim. Jako iniciatorojo chcychmy na te wašnje nowy serbskorěčny rum w digitalnym swěće wotkryć.
Sće naspomniła, zo su zasadne informacije w serbskej rěči přistupne. Što to rěka?


text:
Štóž tele dny přez Prahu jědźe, njemóže wulke plakaty přewidźeć, kiž wabja hosći na kóždolětne knižne wiki.
Wčera, štwórtk, 9. junija, zahajichu so 27. mjezynarodne knižne wiki a literarny festiwal „Svět knihy Praha 2022“. Hač do njedźele maja potom wobydlerjo Prahi a wokoliny a druzy zajimcy zbliska a zdaloka składnosć, w čěskich a mjezynarodnych knihach listować, čitanja wopytać a so nasrěbać „čěskeho knižneho powětra“, kiž je tak hinaši hač na Lipšćanskich knižnych wikach, wšako je wo wjele bóle swójbny. A při rjanym lětnim wjedrje móžeš jich potom zaso wobkedźbować – na ławkach dokoła wustajenišćow sedźa a listuja zanurjeni w knihach a nowinach – syły studentow, wuměnkarjow a fachowych wopytowarjow hižo wot ranja a ći, kiž su wodnjo na dźěle, hakle popołdnju.


text:
David Attenborough
Sir David Attenborough (rodz. 8 mŏja 1926 we Lōndynie) – brytyjski popularyzatōr wiedzy ô przirodzie, pisŏrz, narratōr a rajzownik. Skōńczōł zoologijõ na Uniwersytecie Cambridge. W rōmach roboty dlŏ stacyje BBC stworzōł cykl filmōw ô roślinach a zwiyrzyntach, co w nich pokozoł moc niyznōmych wcześnij faktōw ze jejich życiŏ.
We 1985 dostoł ôd krōlowyj angelskij tytuł szlachecki - Sir. Jego modszy brat, Richard Attenborough, robi za aktora i reżysera.
Filmografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1979: Życie na Ziymi (Life on Earth)
- 1984: Żyjōncŏ planeta (The Living Planet)
- 1990: Na cestach życiŏ (The Trials ôf Life)
- 1993: Life in the Freezer
- 1995: Prywatne życie roślin (The Private Life ôf Plants)
- 1998: Życie ptokōw (The Life ôf Birds)
- 2000: Modro planeta (The Blue Planet)
- 2002: Nojwiynksze cuda przirody (Great Natural Wōnders ôf the World)
- 2002-2003: Życie cycaczy (The Life ôf Mammals)
- 2005: Life in the Undergrowth
- 2006: Planeta Ziymia (Planet Earth)


text:
Wopřijima prěnja čitanka z pjera syna znateho njeboh serbskeho prócowarja Pawoła Grojlicha pod titulom »Pod Čornobohom« (2012) bóle wjeski domoródnych Bukečanskich kónčin, tak přeńdźe wudawaćel z druhej »Mjez Křičom a Lubatu« (2015) do sewjeronarańšich Serbow, do Malešanskeje a Bartskeje wokoliny. Ze swojej aktualnej publikaciju poda so dale na sewjer Budyskeho wokrjesa. Z němskeho podtitula zhonimy, zo steja w srjedźišću tři wosady: Rakecy, Njeswačidło a Minakał; wosrjedź połojcy 19. lětstotka njehrajachu statne gmejny hišće samsnu rólu kaž pozdźišo.
Što stanje so, hdyž trjechja načasne wuměłske twórby wuměłčow z Budyskeje wokoliny na načasne twórby wuměłcow z Heidelberga? Stupja snadź do wzajomneho skutkowanja abo do wizuelneho dialoga abo samo do estetiskeje debaty?
Tutym prašenjam wěnowaše so wosebita wustajeńca »Kontekst & kontrowersa«, kotraž wotmě so hač do kónca awgusta w Muzeju Budyšin. Wosom wuměłcow z partnerskeju městow Budyšin a Heidelberg pokazachu swoje aktualne twórby a zdobom skupinsku wustajeńcu kuratěrowachu. Tutón projekt wotmě so w ramiku 150-lětneho jubileja Budyskeho muzeja w zhromadnym dźěle z towarstwom KON•NEX ART Heidelberg.
Zazběh tworjachu twórby Heidelbergskeju wuměłcow Mariusa Ohla a Cholud Kassem. W Ohlowych twórbach »přećelny strach« (2015) a »Čornomolowanje« (2019) přewahuja neonbarbojte linije a geometriske formy, kotrež zbudźa zaćišć, zo bychu najradšo z ramika wudyrić chcyli. Změrowacy skutkuje město toho wobraz Kassem ze serije »Dźakowano njebjesam«. W Iraku rodźena wuměłča wotrosće w Heidelbergu a bu křesćansce kubłana. Jako dopomnjenku na swoje dźěćatstwo předstaja wona tekstilije ze sakralneho swěta a wšědneho dnja, kotrež abstraktnje zaso podawa.
Měrćin Wjenk Foto: Maćij Bulank
Hrube prawidło za wupisanja dźěłowych městnow je, zo steja požadane kajkosće čim wyše we wupisanju, ćim wažniše su. Njezadźiwa tohodla, zo wočakuje Załožba za serbski lud wot požadarkow a požadarjow wo jednaćelske městno Ludoweho nakładnistwa Domowina, kotrež ma so znowa wobsadźić, wosebje »kompetencu nawjedowanja« a »dołholětne powołanske nazhonjenja«.
Štož pak po tym přińdźe, tola tróšku překwapja. Tak steja »hłuboko sahace znajomosće modernych medijowych konceptow« nad »daloko sahacymi znajomosćemi serbskeje kultury a stawiznow«, (jenož) »dobre znajomosće hornjo- a delnjoserbskeje rěče« namakamy samo hišće dale deleka. Móhli to za připad abo fauxpas załožby měć, najskerje pak jedna so wo wotpohlad. Wšako mjenuje so we wupisanju wuraznje, zo měli zajimcy LND »jako crossmedialneho producenta hornjo- a delnjoserbskich medijow dale profilować« a digitalizacija jako hesło zda so tak a tak runje złote ćelo być. Při tym pak so po wšěm zdaću zabywa, zo su digitalizacija a digitalne medije jenož słužownicy najwšelakorišich wobsahow. Hdyž Serbski kulturny archiw na přikład stare žórła scannuje a na serwerach składuje, zawěsći to wone žórła do přichoda a wolóži přistup k nim. Digitalizacija při tym njeje žana hódnota samo na sebi, ale pomha, zo byštej so mjenowanej zaměraj docpěłoj.
Gano kazašo se z tym pówabnym gronom na kabaretowy program. Snaź by jasnjej było Jaden tikujo tak – drugi znak. Ale to njeby dosć pókšajźne było, pokazujo ga južo na to, což na kóńcu kuždy wě. A to by Pinkelojc starki rozměł, ale te słowa nadpisma njerozmějašo. Co to ma groniś? Tik dej tikowaś? A wón grypsnjo sebje słowniki a šwyrnjo z palcom pó pismiku »t«. Což namakajo, njespokojni a njepasujo:
tik – ›der Tick‹; tikotaś – ›ticken (rhythmisch, monoton ticken und klicken wie die Ticktack an der Wand)‹; tikowaś – ›killekille machen‹; tikaś – ›kitzeln‹. Taki njerozym, ten tikotajucy zeger ga njamóžo nikogo tikowaś!
Nět wěm: To jo ortografiska zmólka, to ma byś tyk – ›Tunke, Stippe‹. Teke njerozym: Co dej ten zegarik do tyka tunkaś? A tykowaś? – Znajom jano ruce stykowaś. A to žeden zegarik njamóžo.
Póglědnjom raz pla syna, ako ma górnoserbski słownik. Te njamaju žeden tyk, jano rucnikarske słowo tykować – ›ausfachen‹; a tykać jo pla nich ›duzen‹ abo ›[hinein]stecken‹. Bźezradnosć. Pón wiźi na pólicy tłuste knigły. Ned ma ten Duden w ruce, a we głowje zaklinkoco a pótikoco (nic rytmiski): Te Francozarje su nam to napórali a te Nimce sfalšowali: Tic – ›wiederkehrende, unwillkürliche Gesichtsmuskelzuckungen‹; Tick – ›lächerlich oder befremdend wirkende Eigenheit, Angewohnheit, sonderbare Einbildung‹; ticken – ›nicht richtig ticken, nicht ganz richtig sein‹.
Oratorij »Podlěćo« Korle Awgusta Kocora na tekst Handrija Zejlerja bu lětsa składnostnje Serbskeho cyrkwinskeho dnja, njedźelu, 16. smažnika, w Budyskej Michałskej cyrkwi znowa předstajeny. Kaž hižo před dwěmaj lětomaj w putniskej cyrkwi w Róžeńće dirigowaše tež tónraz jara derje wopytane předstajenje z chórom 1. serbskeje kulturneje brigady cyrkwinohudźbny direktor Friedemann Böhme. Hudźbny nawoda gymnazialneho chóra kładźe wažnosć na to, zo je kóžda generacija serbskich gymnaziastow znajmjeńša jónu na cyłkownym realizowanju jedneje z chórosinfoniskich twórbow załožerja serbskeje artificielneje hudźby wobdźělena. A što hodźi so lěpje hač oratorij »Podlěćo« za kónc šulskeho lěta a wotchad wot gymnazija, kotrejž wšak ležitej w tutym počasu? Zdobom pak tworješe koncert lětsa wjeršk schadźowanja ewangelskich Serbow w Budyšinje, kotřiž spominachu na 400lětnu róčnicu załoženja wosady swjateho Michała.
Po swjatočnym a pozběhowacym prologu »Stwórba Boža, templo swjaty« zaklinči w tutym druhim oratoriju cyklusa »Počasy« jako štwórte čisło prěnjeho dźěla pěseń wulkeje žiwjenskeje radosće »Kak stupa so lóštnje a wjesele«, zanjeseny wot kwarteta solistow. Wón płaći generacijam Serbow skerje jako wjele pěstowany pućowanski spěw, kotryž drje tón abo tamny njeby bjeze wšeho fararjej-basnikej ze Słoneje Boršće a komponistej ze Zahorja přirjadował, a to hišće jako wobstatk oratorija. Ale fenomen, zo přeńdźe twórba z pjera klasiskeho wuměłca do ludoweho herbstwa, jewi so tohorunja w dalšich kompozicijach wulkeje hudźbneje formy Serbow. Jednota mjez tekstom a hudźbu zabjerjetej při tym wažnu rólu.
Serbski institut (SI) so dynamisce wuwiwa, jeho dźěławosć so rozšěrja. Na přikład je trjeba, zo su Serbja na strukturnu změnu přihotowani. Wona dźě změje daloko sahace wuskutki na njeličomne wobłuki žiwjenja we Łužicy. SI je so w tutym konteksće jako partner politiskich, hospodarskich a towaršnostnych akterow etablěrował, štož skići Serbam składnosć, swój wid zaplesć a cyłkowne wuwiće wobwliwować. Zakład za tajku dynamiku je derje a mnohostronsce wukubłany personal. A tež stajnje zaso nowy personal, kotryž tak a tak hižo šěroki spektrum disciplinow w SI wudospołnja a nowe widy a zhladowanja sobu přinjese. Tójšto wotmyslenych dźěłow wusměrja so tuž interdisciplinarnje, přiběrajcy tež w projektach z třećich srědkow. Tak nastawace slědźerske skupiny su heterogene: Wobsteja z ludźi wšelakeho pochada, kotřiž maja rozdźělne perspektiwy na přepytowanu problematiku.
Přiběrajcy njeje móžno, kóžde projektowe a zdźěla planowe městno ze zwoprědka serbskorěčnym fachowcom wobsadźić. Za dźěło slědźerskeje skupiny je eksistencielne, zo sej specialisća mysle a nazhonjenja wuměnjeja. Team ma swoju temu wědomostnje korektnje wobdźěłać a projekt w předpodatym času zakónčić. Za to by najjednorišo było, komunikaciju w skupinje zasadnje němsce abo jendźelsce organizować.
Póžywamy politiski cas, w kótaremž serbska mjeńšyna wěcej njejo diskriminěrowana abo samo pódtłocona, ale jo wažony źěl našeje towarišnosći. Až rowno něnto smy tak blisko k zgubjenju našeje rědneje dolnoserbšćiny, jo jadnorje tragiski. Ewaluacija dolnoserbskich zakładnych šulow nas njejo pśechwatała, ale nam tužnu wěrnosć carnu na běłem pokazała. Njesmějomy se pak daś zdušyś dla togo, ale dejmy to wiźeś ako slědnu móžnosć našu drogu skóńcnje změniś. Imersiwna, dolnoserbska zakładna šula jo za mójim zdaśim jadnučke zmysłapołne rozwězanje za dłujkodobnu rewitalizaciju rěcy a jo se na pśikłaźe drugich mjeńšynow (na pś. Manx na Isle of Man) ako wuspěšne pokazało. W slědujucem cu někotare swójich myslow a idejow k takej potencielnej šuli rozkładowaś, kótarež bazěruju na mójich nazgónjenjach a zewšym njedeje byś wědomnostne fakty. Ako něgajšne WITAJ-góle wiźim słabosći, ako zadoraju dojśpiśeju pópšawnego zaměra rewitalizacije: wótkubłanje nowych »quasimaminarjow«.
W zajźenju wšych wěcow se namakajotej žałosne sćerpnjenje a wěrna rědnosć. My sami pak rozsuźijomy, lěc k njebju glědajucy cakamy abo pśetrajomy bóli póroźenja a znowego stawamy. Ow njeśerp, ale zakwiś ze žoratkow, ty naša rědna, woprějuca serbska rěc!
Prěnja serbska awtorka Herta Wićazec narodźi so w lěće 1819 a zemrě 1885. Přetrało je jeje njewulke literarne tworjenje, kotrež so rozdźělnje interpretuje. Spytam tu tři wšelake zhladowanja na jeje literarne skutkowanje rysować.
Najsylniše su prócowanja, jeje twórby z podawkami z jeje žiwjenja do zwiska přinjesć. Předstajamy sej basnicu, kotraž so čitarjej dowěri. Tute wašnje interpretacije je literarny kritikar Roland Barthes hižo w lěće 1967 w eseju Le morte de l´auter (Smjerć awtora) powšitkownje do prašenja stajił. Sociologiska perspektiwa pokazuje wobćežnu rólu žony z lochkim zbrašenjom z rjemjeslniskeje swójby z niskim ekonomiskim a fyziskim kapitalom, kotraž k tomu hišće narodnostnej mjeńšinje přisłuša. Prěnimaj dwěmaj interpretacijomaj móžemy wućeknyć do mystiskeho fiktiwneho swěta, k serbskemu spiritualizmej.
Podobnje Michałej Bjedrichej (1855–1876) běše Herta Wićazec za čas swojeho tworjenja wysoko připóznata, pozdźišo so bórze pozaby a wosta jenož emblematiska silueta, žónske mjeno w přehledźe twórcow. Nimo toho bu runje kaž Bjedrich hižo zahe do čěšćiny přełožena, jeje dźěła wuńdźechu w lěće 1878 w antologiji »Polská a lužicko-srbská poezije« Františeka Vymazala.
Serbske gymnaziastki su w přihotach na wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE nowu serbsku modu kreěrowali. Katolska kuta do formy křižerskeho fraka přešita, na chribjeće ze siluetu Budyšina pomolowana, roztorhane cholowy w destroyed-looku, rjenje serbsce wušiwane. Protest přećiwo mužacej domenje a zdobom wuznaće k serbskej domiznje a tamnišim tradicijam? Młodostni zakładneho kursa wuměłstwa w abiturnym schodźenku su swoje outfity wotpowědnje komentowali a dźiwaš so, zo ma tež serbska identita swoje městno, jenož w nowym emancipowanym šaće.
Serbske napise su zmuśece. To jo znate. Pó sobuzjadnośenju Nimskeje ze zasejźělonyma Łužycoma su njelicobne raze njewinowate kubłane pódwjacorniki tudy bywajuce se zlěknuli, měnjece, až su zamólnje pólsku statnu granicu pśejěli. Kake dłujkodobne škódy z togo změju, nicht njewě.
Awtor je němski žurnalist a rozhłosownik Claus Fischer. W principje njeje to zlě, sej dać wopisować aspekty swojich kulturnych stawiznow z wočomaj cuzeho, takrjec wotwonka.
Jako prěnje staji so wězo prašenje, z kotrych žórłow awtor čerpa. Dalokož spóznajomne, stej to dwě: interview z Janom Rawpom (Rz 1/2019 str. 42) a jeho »Serbska hudźba«. Wo tutym dźěle praji mi Jan Rawp něhdy, jako so jeho wospjet prašach za žórłami wšelakich tam wopisanych podawkow abo twjerdźenjow: »Ja sym tola jenož zarys napisał.«
Swoje serbsko-stawizniske hudźbne pojednanje wotewri awtor z powšitkownym zawodom, wulećawši sej hač do srjedźowěkowskeje hudźbneje kultury słowjanskich wjerchow. Dale namakaja so nimo dwělomneho twjerdźenja k hudźbje Jana Krygarja, zo namakamy pola njeho dopokazujomne »słowjanske« wobroty, dospołnje wopačne podawanje mnóstwa serbskich ludowych spěwow Smolerjoweje zběrki: »Něhdźe 2.000 spěwow wobsahowaše prěnje wudaće, wokoło 400 móžachu hač do dźensnišeho dodać«, a dotal hišće njetrjebane twjerdźenje, zo su tute »zakład za wuwiće serbskeho koncertneho žiwjenja«. Woprawdźe wobsahuje Smolerjowa zběrka 331 hornjoserbskich spěwow z 171 melodijemi a 200 delnjoserbskich z jenož 80 melodijemi. Wuchadźejo z twjerdźenja prěnjeho přinoška pisa awtor w přichodnym (Rz 2/2019 str. 42) nastupajo K. A. Kocora, zo »bě sej wědomy, zo móže(še) so artificielne serbske komponowanje jenož na zakładźe ludowe spěwa stać ... (a) tak pisaše na spočatku předewšěm chórowe sadźby na zakładźe ... (Smolerjowych) ›Pěsničkow‹ ...« To docyła njewotpowěduje repertoirej serbskich spěwanskich swjedźenjow. Wobdźěłane ludowe melodije (ludowe teksty so zwjetša njewužiwachu) namakamy na prěnimaj swjedźenjomaj tři! Dalše tři (resp. štyri, přiličimy-li prěnju wariantu twórby) wužiwa Kocor za »Serbski kwas«. »Ludowosć« jeho melodijow njezłožuje so na tradiciji serbskich ludowych spěwow, ale na diatoniskim wašnju tworjenja melodijow, kotrež měješe Kocorowy wučer Hering za jeničke prawe, a kotrež je bliske kěrlušam a tež ludowym spěwam. Ničo njewě awtor wo wuznamje serbskich spěwanskich swjedźenjow za formowanje a skrućenje narodneho sebjewědomja, ani nastupajo jich doprědkarskej róli jako dołho jeničke tajke zarjadowanja w Budyšinje, hewak w Sakskej a Hornjej Łužicy hižo dołho pěstowaneho žanra budźaceho so byrgarskeho sebjewědomja. Tež dalše wuprajenja su skerje pawšalne a nješpiheluja ani woprawdźite wuwiće, ani Kocorowy narok jako komponist.
W lěśe 2016 pak jo LND wudało jogo zgromaźone twórby pód titlom »Bóśon z Mósta« widobnje k sedymźasetemu narodnemu dnju basnikarja. To jo wobźiwowanja gódny statk. Njamamy jano móžnosć sebje źěło basnikarja w jadnej publikaciji pśecytaś, ale jo wiźeś procowanje, pěśźasetlětnemu twórjenju zwězujucy element daś a »bóśonowy« póglěd wót zwjercha. Gaž smy mógli pla drugich awtorow póstupujucemu wuwiśu slědowaś, mamy how naraz wšykne lyriske etapy w jadnych knigłach (bźez lěta nastaśa).
Aby wěc měła wuspěch, musyš teke na wenkowne wuměnjenja glědaś. Za wustup Nimsko-Serbskego ludowego źiwadła w Dešnje 5. rožownika njejsu take optimalne byli, dokulaž jo było wjele paralelnych zarědowanjow, pśed gósćeńcom »Serbski dwór« njejo žeden plakat pokazał na wustup źiwadła a mimo togo jo se kjarcmaŕ ze zachopjeńkom pśedstajenja mólił. Weto jo mógało něźi šesćźaset pśiglědarjow dypkownje do zala. Jano 15% z nich jo trjebało simultane pśełožowanje, dokulaž wětšyna luźi su byli Słowaki z Bratisławy. Źiwadłowe graśe »Łapanje šefa« Thomasa Steinkego ma tśi akty bźez pśestawki. To jo mě było wjelgin lubo, dokulaž wobsejźaŕ gósćeńca jo swójim swójźbnym piwko pśinjasł, ale jogo kjarcmaŕ njejo pšašał za łacnymi gjargawami dalšnych pśiglědarjow. Serbske wuměłce a jich publikum su pak we Łužycy južo spokojom, gaž něchten jim zal wótwórijo.
Jadnanje graśa »Łapanje šefa« wzejo pśiglědarje sobu do hobbyjoweje piwnice Kowalkojc Uschi a Harryja (Anna-Maria Brankačkec a István Kobjela). Strowoty dla njamóžo wóna wěcej ako chórobna sotša źěłaś. Jogo su pušćili ze šesć tysac dalšnymi ze zawoda a pśekubłuju jogo něnto na konditarja. To njama perspektiwu a se jomu njoco, ale jo spěchowane wukubłanje. K tomu pśiźo, až jima grozy tšach, swójo bydlenje zgubiś, dokulaž njamóžotej dalej najm za pśebytk zapłaśiś. Togodla stej na mysl pśišłej, žeńsku Harryjowego něgajšnego šefa Ludwiga Stromppa (Jan Mikan) wuwjasć a za jeje pušćenje milion eurow se pominaś. Ale z njedoglědanim łapjo Harry město teje žeńskeje Stromppa samego. Mimo togo jo Harry pśi tom njestatku Opel Uschinego bratša Lea Zippela (Tomaš Cyž) wobškóźił. Njegluka bywa hyšći wětša, dokulaž žeńska Stromppa groni Zippeloju telefoniski, až njebuźo milion za swójogo manźelskego płaśiś, ale by tśi miliony dała, joli by trijo jogo zamordowało, dokulaž ako wudowa by derbnuła sto milionow eurow. Teke zastupny šef Stromppowego koncerna njama zajm Stromppa wulichowaś, dokulaž jo něnto sam ze šefom.
Zo je Martin Luther ze swojim přełožkom biblije wuznamnje přinošował k nastaću dźensnišeje spisowneje němčiny, słuša k powšitkownej wědźe. Ale tež w mnohich druhich rěčach je přełožowanje Swjateho pisma měło wažnu kulturnu funkciju.
To zwuraznja so tež w pólskej knize pod titulom »Nowy testament w stawiznach a kulturje Europy – 450. róčnica přełožka Noweho testamenta přez Mikławša Jakubicu do delnjołužiskeje rěče«.1 Kniha je rozprawa wo wědomostnej konferency uniwersity w Zielonej Górje, kotraž wotmě so 25. a 26. septembra 1998, potajkim před wjace hač 20 lětami w Ochli na kromje uniwersitneho města. Na njej wobdźělichu so, kaž so w předsłowje pisa, »stawiznarjo, rěčespytnicy a biblisća z Kanady, Pólskeje a Němskeje, mjez nimi tež jedyn Łužičan«. Tutón Łužičan běch ja – dr. Měrćin Völkel bě mje pósłał – a dźeržach jenički serbski referat konferency pod titulom »Rozprawa z dźěłarnje přełožowarja biblije«.
Rozprawjach tam wo přełožowanju Swjateho pisma, kiž smy někak w času mjez 1957 a 1976 jako studenća teologije a młodźi duchowni zdźěla w kolektiwje zdokonjeli a wo našich impulsach. Mjenuju teologiski, narodny, wědomostny a »rewolucionarny« impuls. A pod nadpismom »Što so dale sta« praji so, zo so w lěće 1966 wušły Nowy zakoń přez katolske wosady rozšěrjowaše, w swójbach čitaše a »tak so naš misionariski a narodny impuls dopjelni: Ludźo čitachu Bože słowo a woni čitachu to w modernej serbskej rěči.«
W slědowacych lětdźesatkach so mjenowana teorija dale wuwiwaše. W nowšim času pak estiski wědomostnik Martin Ehala zwěsći, zo mjeztym wužiwany naprašnik »subjektiwneje witality« njeje w mnohich padach kmany dosć, realnu aktualnu žiwjenjakmanosć etnikuma postajić. Wón namjetuje, dwaj prototypaj etniskosće rozeznawać: »horcu« (emocionalnu, afektowu) a »zymnu« (racionalnu) formu. Po Ehalowym měnjenju je runje prěni mjenowany typ w zwisku z přetraćom abo rewitalizaciju etniskich cyłkow nimoměry skutkowny abo samo rozsudźacy.


text: Zygmunt Kwapisz,Felicjan Łada,Jan Jarzębowski,Franciszek Racławski,Janusz Olesiński,Stanisław Knopkiewicz,Wacław Bielecki,Zbigniew Raczkiewicz,Feliks Cieszyński,- Pieśń obozowa więźniów Stutthofu,Bronisław Tuszkowski,Bolesław Kowalczyk,Jan Chyliński,Łucja Jurkiewicz,Wanda Podolski,Lech Duszyński,Augustyn Sikorski,Helena Gieysztor,Leszek Zdrojewski,Helena Gieysztor,Wacław Lewandowski,Wiktor Poćwiardkowski,Jerzy Krzewski,Wanda Orzechowska,Teresa Podlewska,Anna Surowiec,Gertruda Nelke,Jadwiga Nelke,Halina Przybyłowicz,Piotr Kaczan,Lucjan Krysiewicz,Maria Witt,Edmund Szuta,Zofia Lewandowski,Barbara Szymańska,Gertruda Nelke,Halina Grabowska,Jan Jarzębowski,Albin Makowski,Jan Jarzębowski,Marian Rosiński,Protokół 19.02.1964,Jerzy Krzewski,Wacław Lewandowski,Hilary Nowakowski,Leszek Zdrojewski,Kazimierz Wróblewski,Antoni Mikołajczak,Bolesław Waniorek,Martin Gawriłko,F. Soprunow,Sonia Anweier,Zygmund Tanaś,Marek Regel,Janusz Skowroński,"Na początku była Piaśnica…"


text: Serbski ludowědnik a nakładnik Jan Arnošt Smoler (1816–1884) pišo w lěśe 1843 wó majskem bomje: „Młode kjarle pśiwjedu z góle nejrědnjejšy a nejwušy sćažny bom, kótaryž mógu namakaś. Ten se cesto wobělijo až na zeleny wjerašk, kótaryž wóstajiju na njom a z młogimi pisanymi bantami wupyšniju. Tak wón we jsy se stajijo a kšuśe do zemje zabijo. Toś ten majski bom (meja) wóstanjo zwětšego až do dnja stupnego stwórtka stojecy. Na tom dnju se chylu wokoło njogo rejujo, mjaztym až se zemja wokoło njogo wuryjo, až njepśiźo do padanja. Chtož něnto wót gólcow ma gluku a ako prědny dojśpijo wjerašk a wótłamjo, jo ryśaŕ togo dnja, buźo na ramje drugego sajźony a z muziku a juskanim do kjarcmy njasony. Tam ma prědnu reju.“ (pó Leopold Haupt, Johann Ernst Schmaler „Volkslieder der Wenden in der Ober- und Nieder-Lausitz“ 2. źěl, Grimma 1843, s. 223 f.) Nimski ludowědnik a slawist Edmund Schneeweis (1886–1964) pišo wó samskem nałogu: „Na hołpargi w sakskej Górnej Łužycy pó starem nałogu pó majski bom, meju, … jědu, kótaryž až do stupnego stwórtka, zwětšego pak až do swětkow stojecy wóstanjo. W (mužakojskej – W.M.


text:
Serbske mustwo – Natwar Němske Pazlicy 1:3 (1:0)
Zestawa Serbskeho mustwa 1. połčas: Ben Boese – Denny Kral, Aleksander Wałda, Aleksander Lobeda, Feliks Šwjela, Patrik Woko, Dawid Šołta, Danny Kobelt, Michał Młynk, Florian Šuliš, Christian Rintza
Zestawa Serbskeho mustwa 2. połčas: Ben Boese – Pětr Domaška, Lucian Zahrodnik, Carl Dietrich, Feliks Hrjehor, Maksimilian Zahrodnik, Gabriel Zahrodnik, Domenik Krötel, Oskar Hawš, Jan Bogusz, Emanuel Brühl
„Nětko wěmoj, kak móhła zakładna formacija njedźelu w prěnjej hrě přećiwo Cymbram z Italskeje wupadać. To bě wažna hra za dalše dopóznaća“, rjekny trenar Serbskeho mustwa Frank Ričel wčera po prěnjej a zdobom jeničkej přihotowanskej hrě w Chrósćicach přećiwo wokrjesnemu wyšemu ligistej Natwar Němske Pazlicy.


text:
Wikipedyjo:Czym Wikipedyjo ńy je
Wikipedyjo je to yncyklopedyjo internecowo, we kerej swe sprowjyńa moge dowoć kożdy. Ńykej atoli sprowjorze mogům ńy wjedźeć, co to uoznoczo. Skiż tygo dali my sam pora bajszpilůw, czym tyn projekt ńy je.
Wikipedyjo ńy je yncyklopedyjům papjůrowům
Uoznoczo to, iże ńy můmy uograńiczyń techńicznych jakimi sům uobjyntość eli tymatyczność. Informacyje muszům być atoli weryfikowalne a ńy do śe tyż cołkjym wszyjskigo dodować - kożdy artikel muśi społńić regle pjyńću filorůw. Poza tym, sprowjańy Wikipedyje ńigdy śe ńy skůńczy.
Wikipedyjo ńy je dykcjůnorzym
Ńy je to zdrzůdło wjydzy uo żargońe szpycjolistycznym eli podezdrzńik słůw ślůnskich. Ńy do śe sam wćepać artikla jak ntp. Ajzynbańok - to je po polsku kolejarz. Uod tygo typa defińicyji je ślůnsko katygoryjo we polskim Wikisłowniku. Ńy możno tyż dowoć list słůw, ntp. jakigo djalykta lebo gwary.
Wikipedyjo ńy je placym pod publikacyjo własnyj twůrczośći
Ńy noleży sam tyż takich zdrzůdłůw wykorzistywać. Ańi kedy mosz jake badańy naukowe złůnaczůne bez ća, sům uod publikacyji buchy a cajtůngi lebo jake inksze neczajty. Nowe słowa, kere żeś wymyślił tyż sam ńy pasujům (wyjůntkym sam może być ntp. sytuacyjo, kedy ńy mo ślůnskigo worta a trza taki złůnaczyć bez zastosowańy śe do reglůw słowotworzyńo we ślůnskij godce; tedy, jeli je to możebne, wyprowadzosz słowo ze uoryginalnyj godki).
Wikipedyjo ńy je můwńicům
Wikipedyjo ńy je můwńicům ze zorty Hyde Park, forům internecowym, placym chaje, abo zajtům uod propagandy abo reklamy. Skiż tygo zakozane je:
- Propaganda abo agitacyjo kożdyj zorty. No toć, co we artiklach idźe uopisywać poglůndy, trzimjůnc śe atoli prawidłůw neutralnygo wezdrzyńo. Ńy je dozwolůne przekůnywańy inkszych użytkowńikůw do jakij idyjolůgije, uod tygo sům fora dyskusyjne a ńy Wikipedyjo.
- Autopromocyjo je zakozano. Ńy je zakozane szkryflańy uo samym śebje, nale noleży dać pozůr na to, co kożdy artikel muśi trzimać śe prawidłůw, a je to fest ćynżko utrzimać jak fto uopisuje śebje, swoja uorgańizacyjo, firma a t.p. Wkludzańy myngi linkůw do swojij zajty abo podowańe kaj ino wlyźe titla swojij kśůnżki tyż bydźe traktowane kej autopromocyjo.
- Reklama. Kożdy artikel powińyn być uoparty na zdrzudłach ńyzależnych uod podmjotu, kery je w ńym uopisany. Nojbarzi dotyczy to artikli uo przedśymwźyńćach kůmercyjnych.


text: Budyšin (aha/SN). Njeposrědnje po politiskim přewróće je Gabriele Pattberg, redaktorka telewizije SWR-Südwestfunk do Drježdźan přišła. Tam najwjedowaše dźewjeć lět a po tym runje tak dołho w Lipsku redakciju ARD-aktualnje pola sćelaka MDR. Njeje do toho znała wuměnjenja a poměry, kaž běchu wone za čas NDR. Tež wo Serbach njeje ničo do toho wědźała, ale zajim za narodnu mjeńšinu zbudźi so w njej, jako so za kulojtym blidom wobdźěli. We 18 lětach dźěławosće pola MDR bě wjacore razy w Budyšinje a je so na serbskich wsach wot Radworja přez Pančicy-Kukow hač do Ralbic rozhladowała. Je w pěstowarnjach a šulach a druhdźe z ludźimi rěčała, zo by wo jich problemach a starosćach zhoniła. Mjeztym jako wuměnkarka zaso w swojej domiznje je tam wjele wo Serbach, jich nałožkach a kulturje powědała.


text:
Nikerzi jadōm we „plyner” ze cołkōm familijōm. Mōm takich sōmsiadōw, co sōm ôdy mie doś kyns modsi, a majōm trzech synkōw co do starszych klasōw we podstawōwce chodzōm. Tam wszyjscy majōm koła i na wiosna a bez lato we kożdo sobota rano już kole siōdmyj sōm na nogach i rychtujōm sie na drōga. Jo im przaja, ale nikedy mie to tyż nerwuje! Bo nasz pies fest na nich szczeko i my zaroz mōmy po spaniu! Ale trza to wszyjstek strzimać, bo im sie tyż isto cosik ôd nos niy widzi, ale nic niy godajōm, a ku tymu sōm fest dō nos pōmocni! Jak my byli modzi to my tyż na kołach ze dzieckami jeździyli po cołki ôkolicy! Miyszkali my wtynczos we familoku, a ani do gowy nōm niy prziszło, że jak tak wczas rano stowōmy, to tyż mogymy keregoś szterować, bo modzi ludzie myślōm inakszy. No, ale doś tego uskargowanio: przeca cołki lato przed nami, a nojważniyjsze, coby tyn zagraniczny wirus doł nōm pokōj! A we zima jak bydzie mrōz a cima to sie możnyj lepszy wyśpiymy!
Jako to godajōm: Jak sie chce to sie zrobi! Pora lot nazod rozniymōgłach sie na nogi, a potym prziszły ku tymu inksze choroby i już wyglōndało tak, że mi ôstanie yno w dōma siedzieć, ale ôd czego mōm gowa? Kupiyłach se taki inwalidzki skuter, a śmigōm na nim po mieście, a na wycieczka tyż se pojada, bele by to niy bōło fest daleko, bo ta maszyna je na sztrōm a ladować jōm trza! Jo sie już niy poradza doczkać, aż se siedna za kerownica, a wybzna ze chałpy! Nojgorzi je, jak przidzie podzim, a jo musza mōj skuter do garaże skować! Jo sie potym czuja jak „uziymiōno! Chcesz sie babo, kaj ruszyć, to musisz inkszych pytać, ale tak to już na tym świecie je!
Roztōmili, ciepły wiaterek dmucho a wiosnōm wōnio , bezto chciałach Wos namowić, cobyście się ze chałpy ruszyli, ale teroz to ni ma tak łaps! Ze tym muszymy poczkać, aż tyn wirus ze korōnōm ustanie! :)! Pozdrowiōm Wos piyknie, a ciesza sie na nasze nastympne potkani sam we gazecie. Podpowiydzcie mi ô czym miała bych Wōm jeszcze napisać!


text:
Po lětomaj přestawki so mnozy nad pisanosću nałožka radowali
Na mnohich wsach Hornjeje a srjedźeneje Łužicy su kónc tydźenja meju mjetali. Po lětomaj bjez nałožka móžachu wšudźe njeličomnych hosći witać, kiž běchu lačni za tym, sej mejemjetanje bjez wobmjezowanjow wobhladać.
Šunow/Konjecy (JWje/SN). Filip Kral a Klara Čornakec staj mejski kralowski por w Šunowje. Tam zličichu wčera popołdnju dźesać porow młodźiny, kiž w Šunowje wokoło meje rejwachu. Po tym zo bě kralowski porik jasny, ćehnjechu wšitcy zhromadnje do Konjec, hdźež přizamkny so mejemjetanje dźěći. Wosebitosć bě, zo podaštaj so mejska kralowna a mejski kral na łastojčce do Konjec, při čimž kralowna moped wodźeše a mejski kral bě jeje socius. W Konjecach rejwaše potom jednaće porow dźěći wokoło meje. Mejski kral bu Jurij Bětnar, kiž wuzwoli sej swoju sotru Hanku za mejsku kralownu.