text:
Stawizny
K stawiznam sorabistiki w Lipsku
Prěnje spočatki
Prěnje serbskorěčne zwučowanja na Alma Mater Lipsienis so započachu 1716 ze załoženjom Serbskeho prědarskeho towarstwa „Societas Lusatorum Sorabica“ přez někotrych serbskich studowacych ewangelskeje teologije. Nimo rěčnych a prědarskich zwučowanjow nastachu ćišćane serbske (hornjoserbske) pojednanja a rukopisna nowina. Z dźělenjom „Sorabicuma“ jako wosebiteho wotdźěla (seminara) we „Łužiskim prědarskim towarstwje“ so 1815 wědomostna wotnožka z mjenom „Sorabia“ wutwori. Přez wudawanje „Sserskich nowin“ wot Handrija Zejlerja a Hendricha Augusta Krygarja bě nětko móžno swójske dźěła, ludowe pěsnje a přisłowa wozjewjeć. Na tute wašnje zawostajichu čłonojo „Sorabie“ wažny fundus za sorabistiske slědźenje.
1842 so Serb Jan Pětr Jordan jako lektor a doktor za słowjanske rěče a literatury na Lipšćansku uniwersitu powoła. W lěće 1870 so potom katedra za přirunowace słowjanske rěče z wosebitym wobkedźbowanjom serbskeje rěče załoži. Jako August Leskien 1876 swojo zastojnstwo jako profesor za słowjansku filologiju nastupi, zbudźi sorabistiski rěčespyt jeho zajim a wón poskići čitanja hornjo- a delnjoserbskeje gramatiki. Słowjenc Matija Murko, naslědnik Leskiena a profesor za słowjansku filologiju wot 1917-1920, so jara za sorabistiku zasadźowaše a namjetowaše wutworjenje lektorata za serbšćinu w Lipsku. To so jemu najprjedy njeporadźi, ale 1933 wobsadźi wón na Karlowej uniwersiće w Praze prěnju profesuru za serbsku rěč a literaturu z Josefom Pátu.
Max Vasmer nawjedowaše wot 1920 do 1925 slawistisku katedru a wozjewi někotre zajimawe dźěła k sorabistiskim temam. Karl Heinrich Mayer, indogermanist a klasiski rěčespytnik, poskićeše jako priwatny docent wot lěta 1921 hač do 1927 čitanja k historiskej gramatice serbskeje rěče, serbskim ludowym pěsnjam a tekstowym intepretacijam. Tež Reinhold Trautmann, profesor za slawistiku, měješe wulku sympatiju za Serbow a dźeržeše w 30tych lětach čitanja k stawiznam serbskeje rěče.
Po lěće 1945
Lěto 1946 woznamjenješe za sorabistiku přewrót, dokelž so serbski wučerski wustaw w Radworju wotewri a tak znowa didaktiske-wědomostne dźěło wobnowi. Schwalenje Serbskeho zakonja 1948 w Sakskej pohoni tuž serbske kruhi, uniwersitnu sorabistisku instituciju wutworić. Reinhold Olesch, ordinarius za słowjansku filologiju a direktor Slawistiskeho instituta na Lipšćanskej uniwersiće, natwari 1949 lektorat za (hornjo)serbsku rěč. Za to so Michał Nawka jako docent přistaji. Na spočatku wuwučowaše 15 studentow w dwěmaj kursomaj z 8 hodźinami tydźensce. W samsnym lěće załožichu serbscy studenća swoju organizaciju „Sorabija“, kotraž so programatisce dospołnje wot „Prědarskeho towarstwa“ a „Sorabie“ rozeznawaše, tola na jeju tradicije nawjaza.
Naša institucija nasta 6. septembra 1951 pod mjenom „Serbski institut“ na Lipšćanskej uniwersiće. Tehdy wobsteješe z dweju wotdźělow: „wotrjad za rěč a literaturu“ bě ze slawistiku zwjazany a „wotrjad za serbske stawizny“ dźěłaše z Historiskim institutom fachoweho směra stawizny hromadźe. Na započatku so předewšěm wučerjo, diplomowi slawisća a stawiznarjo kubłachu. W lěće 1968 so institut po druhej wysokošulskej reformje NDR přemjenowa na „Institut za sorabistiku“. W běhu prěnjeje wysokošulskeje reformy bu Pawoł Nowotny wot 1951-1953 komisarsiski nawoda Serbskeho instituta. 1955 so Pawoł Nedo jako direktor wuzwoli a z płaćiwosću swojeje profesury z wuwučowanskim nadawkom za serbsku ludowědu spočatk studijneho lěta 1960/61 tež oficialnje w swojej słužbje jako nawoda wobkrući. Z jeho podpěru so 1981 studijna kombinacija kulturne wědomosće/sorabistika zawjedźe. W lěće 1964 přewza Hinc Schuster-Šewc profesuru za sorabistiku a hamt direktora, po tym nachwilnje tež stawiznar Jan Brankačk.
Po lěće 1989
Z politiskim přewrótom 1989 a přez strukturelne změny, kiž běchu z redukciju personala zwjazane, dósta Institut za sorabistiku swoju dźensnišu organizacisku formu. Po Ronaldu Lötzschu a wjacorych komisariskich wjednistwach (Wolfgang Sperber, Wolfgang F. Schwarz, Gerhild Zybatow, Tadeusz Lewaszkiewicz) přewza w lěće 2003 Edward Wornar profesuru a jednaćelski nawod.
We wobłuku 600. jubileja załoženja Lipšćanskeje uniwersity wozjewi dr. Tomasz Derlatka wobšěrny nastawk wo stawiznach, wukubłanju a slědźenju sorabistiki. Cyły nastawk w němskej rěči namakaće tu (PDF).


c: text/html

text: Pančicy-Kukow (SN). Byrnjež hač do junija hišće wjele chwile było, měli kulturne skupiny, towarstwa a wikowarjo z přirodnymi wudźěłkami hižo nětko na klóšterski a swójbny swjedźeń Budyskeho wokrjesa myslić. Tón wotměje so 19. junija w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje. Kaž hižo minjene lěta staj abatisa Philippa Kraft a krajny rada Michael Harig (CDU) za njón kmótřistwo přewzałoj. Zhromadnje z dalšimi wuhotowarjemi – su to gmejna Pančicy-Kukow, Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB), Kruh přećelow klóštra Marijineje hwězdy a Sakski krajny kuratorij za wjesny rum (SLK) – namołwjataj wonaj, so za wobdźělenje na swjedźenju požadać.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jaseńca (Kubšicy)
Jaseńca (němsce Jeßnitz, tež Dürrjeßnitz) je kublerske sydlišćo w Hornjej Łužicy, kotrež słuša do Kubšiskeje gmejny. Je dźěl wjesneho dźěla Hruboćic.
Wobsah
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sydlišćo wobsteji z ryćerkubła a třoch dalšich twarjenjow a nadeńdźe so štyri kilometry juhowuchodnje Budyšina při prawym brjoze Bónječanskeje wody. Susodne wsy su Sokolca na sewjerozapadźe, Torońca na wuchodźe a Hruboćicy na juhozapadźe. Jaseńca leži při křižowanišću pjeć pućow (do Budyšina, Jenkec, Torońcy, Lubjenca a Bónjec).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Kubło naspomni so prěni raz w lěće 1356 jako Jesnicz, wobsydstwo wěsteho knjeza Jana. Nasta najskerje za čas němskeje kolonizacije Hornjeje Łužicy jako samostatne kubło a dósta swoje mjeno wot rěčki z jasenjoweho lěsa, dźensnišeje Bónječanskeje wody. Jasčanske kubło bě jedne z prěnich we Łužicy, kotrež plahowaše neple, a to hižo w lěće 1762. Zo by so wot Jaseńcy pola Chrósćic rozeznawało, mjenowachu sydlišćo w 18. lětstotku tež Dürrjeßnitz („Sucha Jaseńca“).
Wot lěta 1945 bě kubło jako ludowe kubło „Fritz Joß“ w statnym wobsydstwje a pozdźišo dźěl Pomorčanskeho ludoweho kubła.
Politisce njebě Jaseńca ženje samostatna, ale ze starodawna Hrubočanski wjesny dźěl. 1973 zagmejnowaštej so wobě wjesce do Jenkec, wot 1994 słušatej do Kubšanskeje gmejny.
Pomniki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Juhowuchodnje Jaseńcy nadeńdźe so při starej šćežce do Lubjenca pokutny kamjeń z lěta 1669, kotryž wopomina na mandźelsku bura Měrćina Taucha, kotraž zmori dnja 9. decembra 1669 swojej dźěsći, kotrejž njemóžeše dla hłodu hižo zežiwjeć. Mordarka bu dnja 6. februara 1670 w Jaseńcy z mječom wotprawjena a Tauchec chěža wottorhana. Kamjeń steješe prěnjotnje na městnje chěžki a bu pozdźišo na městnje njeskutka postajeny.
Twarjenje něhdyšeho ryćerkubła pochadźa z prěnjeje połojcy 19. lětstotka a je připóznaty kulturny pomnik.
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jaseńca w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- Pokutny kamjeń pola Jaseńcy na suehnekreuz.de (němsce)


text:
Saint Kitts a Nevis
Saint Kitts a Nevis, Federacyjo Saint Kitts a Nevis (ang. Saint Kitts and Nevis, Federation of Saint Kitts and Nevis) – państwo we Strzodkowyj Americe, na Karajibskim Morzu na wyspach Saint Kitts a Nevis. Wyspa Nevis mo autůnůmijo a swoje władze. Krej je potajlowany na 14 parafijůw - 9 na Saint Kitts a 5 na Nevis.
We lotach 1873-1983 brytyjsko kolůńijo, pjyrw kej tajla Brytyjskich Podwjetrznych Wyspůw, ńyskorzi kej tajla Federacyji Zachodńich Indyji, a we lotach 1962-1983 kej Saint-Christopher-Nevis-Anguilla. We 1983 dostoło ńypodległość, nale bez Anguilli, kero pozostała brytyjskům kolůńijům.
Gospodarka sam je uoparto na turystyce a bauerstwje.


text:
Staćanstwo
Staćanstwo je juristiska přisłušnosć přirodneje wosoby k jednomu statej, z kotrejež wuchadźa wěste byrgarske prawa a winowatosće. Jednotliwc přisłuša potajkim prawniskemu zhromadźenstwu staćanow. Staćanstwo je we wjetšinje krajow njewotwisne wot etniskeje přisłušnosće abo narodnosće, na přikład su Serbja zwjetša němscy staćenjo, potajkim Němcy w prawniskim zmysle.
Kóždy stat ma swójske zakonje, kotrež rjaduja dobyće a zhubjenje swojeho staćanstwa. W Němskej spožčuje so staćanstwo zwjetša přez narodźenje a wotwisnje wot staćanstwa staršeju, abo tež přez zadomjenje wukrajnikow.
Staćan ma wosebite prawa, kaž na přikład prawo na swobodne pućowanje abo w demokratijach wólbne prawo. Na tamnym boku ma tež wěste winowatosće, kaž na přikład wobornu winowatosć abo dawkownosć.
Staćanstwo dokumentuje so na oficielnych dokumentach, na přikład na pućowanskim pasu abo na personalnym wupokazu. W někotrych krajach – předewšěm w něhdyšich socialistiskich statach – je tež narodnosć do dokumentow zapisana.
Jednotne němske staćanstwo wobsteji hakle z lěta 1934. Před tym mějachu němske kraje – na přikład Sakska a Pruska – swójske staćanstwa. Hačrunjež měješe NDR tež swójske staćanstwo, płaćachu wšitcy byrgarjo z perspektiwy zwjazkoweje republiki jako němscy staćenjo.
Při rozpadnjenju statow (na přikład Sowjetskeho zwjazka abo Juhosłowjanskeje) móže w někotrych padach k problemam dóńć, njedóstanu-li wšitcy něhdyši staćenjo staćanstwo jednoho z naslědnych statow. To je so w juhosłowjanskim přikładźe předewšěm Romam stało, z kotrychž běchu potom mnozy bjezstatni.
Napřećiwny pad su ludźo z wjacorymi staćanstwami – zwjetša jedna so wo dwójne staćanstwo něhdyšich připućowarjow, potomnikow tych připućowarjow abo byrgarjow Europskeje unije, kiž su so w druhim kraju zasydlili. Za byrgarjow druhich čłonskich statow EU je dwójne staćanstwo w Němskej zasadnje dowolene, za tamnych (na přikład Turkow w Němskej) wobsteja wěste wobmjezowanja.


text:
25 maja… Imiyniny Weneranda? Średnio popularno impreza. Dziyń Wyzwolynio Połedniowego Libanu? Niy naszo bojka. Miyndzynarodowy Dziyń Mlyka? Yno kaj sam fusbal? 114. Gybōrstag River Plate Buenos Aires? Chyba tyż kōnsek za daleko. Kalyndorz Wikipedii znojduje poraset powodōw do fajrowanio na kożdy dziyń roku. Kej podziwōmy sie jednak yno na nojnowszo historio ślōnskigo fusbalu odpowiydź na tytułowe pytani bydzie już prostszo. Cofiymy sie beztōż gynał 10 lot do zadku…
25 maja 2005. Finał Ligi Majstrōw. 19 stopni Celsjusza, wilgotność luftu 78 %, niebo wyklarowane, niy mroczy sie, ale na dworze już cima. Na murawie Stadiōnu Olimpijskigo Atatürk jedyn chop zachowuje sie jednak tak choby forgot chyc piznōł mu na dekel. Tańcuje od słupka do słupka, fyrlo biodrami, macho rynkami i wygino kolana. Bezmała dobry torman musi mieć trocha „sjechane z godzin”, przinajmij tak dycki godały stare fachmany.
Starszym kibicōm Liverpoolu spōmino sie w tym mōmyncie serio elwrōw z finału 1984 i pamiyntne „spaghetti legs” ich pofyrtanego tormana. Bruce Grobbelaar tak rychtyk wtedy żodnego elwra niy chyciōł, ale jego „ruchy ożyroka” chyba trocha pōmōgły majtnōnć sie dwōm groczōm Romy, bez co majstrym ôstali „The Reds”. Jednak do bohatyra z 2005 roku Bruce i tak mo na noc…
Nazot w Stambule. Rozōnaczōny ruchami tormana, Serginho już klupnōł Pōnbōczkowi w ôkno. Hneda po nastympnym tańcu wyszpanowany torman brōni szlag Pirlo. Słychać coroz wiynksze klupani. Hercklekoty praje 70 tys. ludzi. Do bala idzie Andrij Szewczenko i zaroski wszyjsko je jasne. Jakby to pedzieli w Anglii: „fantastic save by Dżezi Dudek”. Liverpool piōnty roz nojlepszym klubym Europy.
To bōł szczyt kariery Dudka, a za jednym szlagiym fusbalowe wydarzyni dekady na Ślōnsku i w Polsce. We włoskich dyskotykach pokozoł sie „Dudek dance”, a Angliki ekstra zrychtowali pieśniczka ô tormanie ze Szczygłowic. Sie dzioło! Zaś kieby niy nasz synek…


text:
Złotowò
Złotowò (we zdrojach: Vulatovum 1370, Welatowo, Zlothaue, Majus Zlothkowo XV w., Slothowo 1491, Plotho XVIII w., Flatow, Złotowo;Złetowo(Cenôwa); pòl. Złotów, miem. Flatow) je krézewim gardã we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Głomią ë piãcoma jezorama. Je jednëm z nôwikszich gardów Krajnë. Mô 18 712 mieszkańców ë zajëmô 11,58 km2. Òd 1772 (pierszi rozbiór Pòlsczi) do 1945 (kùńc drëdżi swiatowy wòjnë) słëchôł do Miemiecczi, dze béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë. W latach 1938-45 w Pòmrach, 1945-46 w bëdgòsczim wòjewództwie, w 1946-50 w szczecënsczim, w 1950-75 w kòszalënsczim, w 1975-98 w pielsczim.
Złotowò leżi nad jezorama: Złotowsczim (Miesczim), Babą, Bùrméstrowim, Probòszczowim, Zalesczim ë rzéką Głomią, we westrzédnozôpadnim cządze Krajnë. Twòrzi 0,7% wiéchrzëznë złotowsczégò krézu.
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
1848. Uniwersytet we Oksfordzie publikuje piyrszy na świecie spis przepisōw fusbalu. Hneda tyn szport sie jednak zmiyni… 1866 – przepis ô spolōnym. 1878 – syndzia dostowo gwizdek. 1883 – bramy majōm laty. Nowoczesny fusbal powstoł w Anglii i tamek tyż rodziyły sie piyrsze przepisy a fusbalowe nowinki technologiczne.
Nojważniyjsze sie niy zmiynio, ale w świat fusbalu sztyjc wlazujōm nowości i sztyjc trza ich szukać na Zachodzie. Patyntōw na Goal Line Technology było pora, ale FIFA w 2013 postawiyła na projekt Nimcōw. Systym powtōrek VAR piyrszy roz przetestowali w 2016 w USA, a hneda na sparingu Włochy vs Francjo. Niydowno rozkulała sie nawet haja ô syndziowsko „pianka do golynio” (hit ôd Mundialu 2014). Brazylijski wynolozca chce ôd FIFA 100 mln $ ôdszkodowanio, bo bezmałaś ukradli mu patynt… Dobre pōmysły zmiyniajōm szport, a i pōmogajōm prziszporować. Czamu niy wymyślymy czego sami?
Ślōnzoki ôstatnio fest punktujōm w szportowych nowinkach technologicznych. W 2017 sztartło Ludmo. To mobilno aplikacjo zrychtowano bez dwōch Katowiczokōw. Styknie pobrać jōm na smartfōna, kerego wrażo sie do ekstra ku tymu zônaczōnej koszulki tryningowej. Ludmo godo kaj, jak wartko i wiela loce grocz. Wiela stoi, wiela szpacyruje, eli kopie prawōm abo lewōm nogōm i jak fest. Wszyjsko przeliczo i dowo porzōndno analiza jak w inkszych profesjōnalnych programach, yno rychtyg po tanimu. Rewolucyjny patynt do mynij bogatych klubōw i amatorōw.
Jak już ô amatorskim szporcie godka… Synki ze Żorōw i Ôrzeszo majōm coś ekstra do wos! Jeszcze w 2017 sztartła ich darmowo aplikacjo Chaliso. Pōmogo ôna zebrać ekipa na szpil rozmańtych zortōw szportu ôd fusbalu bez jazda na kole po szachy a scrabble. Rychtujesz zdorzynia szportowe, zbiyrosz ekipa, trynujesz. Proste. Praktyczne. Profesjōnalne. Ôd niydowna we angielskij wersji jynzykowej coby podbić Zachōd. A tera – pozōr! Chaliso gynał debiutuje po ślōnsku (przekłod GB)! Ôbadejcie sami a chytejcie sie trynowanio!


text:
Ruch zblizo sie do Grubiorzy na dystans 8 punktōw. Górnik zostanie jednak dalij na placu wicelidera. Tera trza liczyć, że Legia zaś sie potknie i niy odskoczy za fest.
Statystyk pokozujōm, że zwyciynstwo Niebieskich to niy żodyn cufal. Gospodorze mieli praje 2 razy wiyncyj szlagōw niż goście.
90+4 min. – Buchalik chyto bal meczowy. Kōniec spotkanio! 3 punkty w Chorzowie.
90+3 min. – Kartka do Smektały. Bydzie wolny.
90+2 min. – Daleko z ausu Małkowski. Wszyscy w szesnostce Ruchu. Zaroski jednak kōntra i z przewogōm wyłażōm gospodorze.
90 +1 min. – Zagrōmy 3 minuty dłużyj. Jeszcze mo nadziejo Górnik.
90 min. – Dobrze brōni sie Ruch. Niy dowajōm sie tera zawrzeć na swojij połowie Niebiescy.
89 min. – Cyntra Ruchu. Zawiyroł Smektała. Wele słupka.
88 min. – Chwila zetrwała ta przerwa. Na spolōnym tera Smektała. Górnik wartko gro do przodku.
86 min. – Leży na zolu ktos z Ruchu. W miyndzyczasie w ekipie gości Iwan włazi za Przybylskigo.
85 min. – Do heftu syndzigo wpisuje sie Oziębała. Niystety yno skuli żōłtej kartki.
Wraziōł głowa tam kaj mioł! Szlag z bliskij odlygłości. Torman chycic tego ni mōg, ale powiniyn pryndzyj do tego wylyź. Ausdruk Steinborsa.
83 min. – BRAMA! STAWARCZYK WYKLUDZO RUCH NA 2:1
82 min. – Odpedzioł teroski Górnik. Dobro akcjo. Szlag Mączyńskigo z wysokości wele 11. metra zablokowany.
81 min. – Szlag Kuświka z ostrego kōnta. Dobrze ciepie sie Steinbors i ratuje Grubiorzy.
80 min. – Długo próbowoł skludzic przeciwnika na zol Włodyka. W kōńcu mu sie udało i zasłużōł na żōłto kartka.
78 min. – Zaś za dużo placu dali Starzyńskimu Grubiorze. Tym razym szlag Filipa chyto torman.
77 min. – Kuświk głowōm z praje szesnostego metra. Ciynżko było coś z tego wymyślić. Chyto Steinbors.
76 min. – Mioł swoji okazje Górnik, mōg klupnōnć na 2:0, a tera szpil zaczyno sie nōm od nowa. Przi balu Ruch.
Szlag z ponad 30. metra. I bal furgnie w sōm winkel. Pierōnym mocno, pierōnym dokładnie. Bramkorz ni mo samek nic do godki. Elegancko to wraziōł Starzyński!
73 min. – Starzyński! To je brama na 1:1!
72 min. – Cotargoł tera przeciwnika zaq batki Mączyński. Faul i kartka.
71 min. – W pierōny placu na lewym skrzidle mioł tera Ruch, ale syndzia niy wiadomo kaj, ale ujrzoł przi tym spolōnego.
69 min. – Z roga gospodorze. Grajōm krōtko i tym razym Ruch oddalo zagrożyni.
68 min. – Zaś Zachara powiniyn podwyższyć. W dobrej okazji mōg szczylać pryndzyj, ale zatańcowoł jeszcze z obrōńcami i dopiyro potym klupnōł nad latōm.
67 min. – Zaś rozfechtowany Madej zagrywo wzdłuż bramki. Piyntōm chcioł to wrazić do siatki Zachara. Bal bōł jednak warciejszy i napstnik Górnika sie majtnōł.
66 min. – Bajzel w środku pola bez chwila
65 min. – Z piōntego metra bal wkludzo do gry Steinbors.
64 min. – Nakulma delikatnie pokiloł rywala po puklu, a tyn sie obalōł. Wolny zza szesnostki niywykorzystany przez Ruch.
63 min. – Nojsłabszo ostatnio formacjo Górnika na razie bez wiynkszych ausdrukōw. Dobrze wachujōm na razie bramki Steinborsa.
62 min. – Wartkim wyciepaniym z ausu chcieli tera zaskoczyć Grubiorze. Mało brakło a ,,Prezes” bōłby sōm na sōm z Buchalikiym.
61 min. – To było dobre klupniynci Włodyki. Soczyście, ale wele słupka.
59 min. – Świyżo wkludzōny Helik szpetnie fauluje. Na razie bez kartki.
58 min. – Z roga zacznie Górnik. Rykoszet i bal nazot u Małkowskigo. Jego szlag lepij zostawić jednak bez kōmyntarza.
57 min. – Musi zlyź kōntuzjowany Malinowski. Na boisku już Helik.
55 min. – Tera w kōńcu balym na jedy kōntakt pogroł Ruch. Szlag na bramka kōńczy sie jednak w rynkach tormana.
54 min. – Nakoulma zaś na szwōngu z balym krōtko przi nodze wloz w szesnostka. Niy udało sie jednak z tego nic wiyncyj wyczarować.
53 min. – Zaskoczyła wszyjskich to akcjo Grubiorzy po okresie przewagi Ruchu. Kto tera przejmie inicjatywa?
52 min. – Ale okazjo Górnika! Madej dolecioł do praje stracōnego bala i elegancko dogroł wzdłuż bramki. Zamykoł to wszyjsko Nakoulma. Jego szlag pofurgnōł jednak ,,Pōnbōczkowi w okno”.
51 min.- Od bramki daleko wybijo Buchalik.
50 min. – Konczkowski próbuje głowōm po cyntrze z roga. Bal furgnie nad latōm.
48 min. – Na razie dobrze sie brōni Górnik, ale widać, że Ruch bydzie groł tera wyżyj.
47 min. – Piyrszy rōg do Ruchu
46 min. – Od razu zmiana. Na boisku Jankowski za Babiarza. Kocian wkludzo na boisko drugigo napastnika. Zaro obejrzymy co to tak rychtyk wniesie…
45 min. – Syndzia stwierdziōł, że smoli już te stoci na mrozie. Idymy do szatni bez doliczōnych minut.
44 min. – Nakoulma! Tyn chop je niymożliwy. Obalōny na zol utrzimoł sie przi balu i pojechoł ś nim dalij. Akcjo jednak przerwano. Była rynka.
43 min. – Oddalōł gra od swojigo szesnostka Górnik w ostatnich minutach.
41 min. – Blisko trzimany Olkowski poradziōł zacyntrować. Ni mioł jednak tamek kto tego skōńczyć.
39 min. – Ostro sie zrobiyło. Wyciynty rowno z zolym Babiarz. Sobolewski chyto za to żōłto kartka.
38 min. – Mōndrze doł sie sfaulować Nakoulma. Musi to uspokoić Górnik.
37 min. – Uciyk bal Olkowskimu. Zas przi balu Ruch. Wiyncyj majōm tera do godki Niebiescy.
36 min. – Przekōmbinowali… Na spolōnym Ruch.
35 min. – Lepij tera przimierzōł Janoszka! Cyntymetry od prawego słupka!
34 min. – Teroski Babiarz chcioł być bohatyrym. Próba z wele 30. metra fest niyudano.
32 min. – Durs rozklepano tera obrōna Ruchu. Piykno akcjo zakōńczōno jednak szlagiym wysoko nad latōm.
31 min. – Zadkiym do bramy głowōm szczylo Kuświk. Zaś blisko.
30 min. – Szlag Starzyńskigo i piykno parada Steinborsa. Za dużo mioł sam tera placu pōmocnik Ruchu.
29 min. – Tera wartki dwie groźne akcje po obu strōnach boiska. Zdo sie, że brama jeszcze bardzij rozfechtowała tyn szpil.
28 min. – Próbuje odpedzieć Ruch. Tera szczasło sie dwóch groczy w szesnostce. Ni ma szans na elwer
Krōtko rozegrany rōg. Potym ostro cyntra na piōnty meter. Tamek bal odbijo sie od poru groczy. Bramkorz zostowo na zolu, a w odpowiednim placu znod sie Radek Sobolewski. Bal wlatuje do pustej bramki!
25 min. – Sobol otwiyro wynik szpilu. 0:1!
24 min. – W odpowiedzi na pełnym szwōngu w szesnostka Ruchu wloz Nakoulma. Rōg.
24 min. – Dziwniel fest aktywny tamek dzisio na skrzidle.
23 min. – Wysoki pressing Górnika
21 min. – Wartko kōntra Ruchu. Przeczytała to defynsywa. Ostatecznie akcjo kōńczy sie faulym gospodorzy.
20 min. – Zaś zamloło sie po rogu pod bramkōm Górnika. Konczkowski próbowoł to skōńczyć szkopyrtkōm. Kieby to wlazło bōłby bohatyrym…
19 min. – Ruch ciśnie lewym skrzidłym. Fol samek placu. Dziwniel cyntruje ostro, ale wybijo Pandża.
18 min. – Elegancko tera przijōn i zwyrtnōł sie z balym Madej. Jego szlag trefio jednak gynał w rynce Buchalika.
17 min. – Niydokładnie Górnik. Od bramki zacznie Buchalik.
15 min. – Cyntra z roga. Mijo sie z balym Steinbors! Głōwka… aj, było teroski doprowdy blisko. Ruch mōg klupnōnć na 1:0.
14 min. – Długi bal na lewo. Dziwnel ledwo zdōnżōł. Zafyrloł sam obrōńcami i poradziōł wywalczyć jeszcze rōg.
13 min. – Szlag z dystansu Mączyńskigo. Bal szpetnie odbijo sie jeszcze od zola, ale torman pewnie chyto.
13 min. – Zaś o rogu wartko my zapōmnieli. Grōmy dalij
12 min. – Rōg Górnika. .Kibice ciepiōm w niego kulkami ze śniega.
11 min. – Zaś z ausu Grubiorze. Mało tamek placu. Ciynżko przeciś sie bliżyj bramki.
9 min. – Już po wszyjskim, akcjo spod bramki wykludzajōm Grubiorze.
8 min. – Pocylowany tera balym Sobol. i mōmy rōg.
7 min. – Wartko wymiana podań, ale potraciōł sie w ataku Górnik.
6 min. – Cyntra! Szpetny bal do bramkorza, ale Steinbors poradził wybić go na aus.
5 min. – Olkowski straciōł bal i faulowoł. Wolny.
4 min. – Defynsywa Górnika przerwała tera dwa groźne ataki Ruchu.
2 min. – Ostro walka w środku pola. Z tego mogiymy być radzi, bo zapowiado to dobry szpil.
1 min. – Wartki tympo i już widzielimy piyrszy szlag Nakoulmy. Daleko od bramki.
1 min. – Bal sie kulo. Ruch…
Fusbaliści już na murawie i zaczōn sie kōnsek oficjalny tej imprezy. Grocze odebrali gynał pamiōntkowe medale.
W obu ekipach doś trocha zawodnikōw na rawiyrze. Szczególnie osłabiōno kōntuzjami jes obrōna Górnika.
Składy:
Ruch: Buchalik – Dziwnel, Stawarczyk, Malinowski, Konczkowski – Janoszka, Surma, Babiarz, Włodyka, Starzyński – Kuświk
Górnik: Steinbors – Małkowski, Pandża, Łukasiewicz, Olkowski – Madej, Sobol, Mączyński, Przybylski, Nakoulma – Zachara
Stawki tych szpilōw bywały niyroz wiynksze, oprawa i cołko otoczka tyż bez godki bywała lepszo. Na dyć w sobota na Cichej butel bydzie robić yno 8300 kibicōw Niebieskich, a fani z Zabrzo bydōm musieli dziwać sie na te spotkani przed telewizorami. Jakby sie niy dziwać Wielki Derby Ślōnska bywały niy roz ,,wiynksze” i to niy zaś tak downo tymu. Prestiż derbōw jednak jak zawsze pierōnym wysoki, beztōż zawodnicy nogōw samek niy bydōm odstawiać. Liczymy na rychtyk dobre widowisko.
Setne derby Ślōnska już za 15 minut. Dejcie pozōr!


text:
Skond sie wziyna szolka?
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 38.
Z „a” zrobili Ślonzoki „o” – tak z nimieckigo słowa „Schale”, kere znaczy „łuska”, „miseczka” i „filiżanka”, wziyna sie ślonsko sławno szolka. Bo kożdy zno, choby i niy znoł ślonskigo, te trzi ślonski słowa: szolka, ryczka, klopsztanga. Szolka tyju na byfyju… Rychtych ślonske zdanie, kerym sie chwolymy, bo go żodyn niy rozumi, jak ślonskigo niy zno.
Nojgryfnij o szolce pisoł profesor Aleksander Nawarecki w „Lejermanie”. Bo tyn profesor literatury dużo pisoł o rzeczach codziynnego użytku, o kerych idzie przeczytać w ksionżkach wielkich poetow.
Ekstra noczyni
Na Ślonsku szolka znojdła sie wczas, chyba jeszcze w czasach przedpruskich, w czasach Habsburgow. Prziszła możno z Wiednio, kaj pili kafyj po tureckim oblynżyniu. Bez to szolka je eleganckim naczyniym do picio i kafyju, i tyju. I szolka mo uszka – szolka to ni ma bele jaki kubek abo zymfciok (czyli tako szklonka/szolka zrobiono z krauzki po symfcie).
Łod Giesche
W 1923 roku powstoł zakład porcelany Giesche (Giesche Porzellanfabrik AG), pjyrszy na Górnym Ślonsku zakład porcelany, kaj robjyli gryfne szolki i roztomańto, fikuśno porcelana. Do dzisiej idzie kupić taki szolki, chocioż staryj fabryki już od downa ni ma. Moja oma miała szolki z napisym „Giesche” i wyciongała je yno pora razy w roku z byfyju (niy wisiały na romie, jak kaj indzij), bo sie sztyjc boła, że kery szczasko tako gryfno szolka i kafyjserwis niy bydzie już nigdy kompletny.
Szolka jak szola
Szolka kojarzi sie nom tyż ze szolom. Grubiorze sjyżdżajom szolom pod ziymia fedrować. W szolce je czorny kafyj, a szola jedzie w czornym szybie. Niyjedyn grubiorz myśli o czornym kafyju w szolce, jak stoi w szoli i sie kolybie – myśli możno: „Jak przida do dom, napija sie ze tyj staryj szolki po ciotce Trudzie kafyju i zjym krepla”. O czymś trzeba marzić, jak szola jedzie po cimoku.
Choby u króla
Tako szolka, z kieryj pijymy tyj, kafyj abo kakauszale podobo nom sie niy yno skuli tego, że je gryfnie zdobiono. Szolka pokozuje, jak tyn Górny Ślonsk je ciekawy i elegancki. Że Ślonzoki choby Angliki przajom downyj tradycji wytwornego picio i łosprowianio.
Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.


text:
Tež 28 lět po přewróće je zajim na předźěłanju stasi wulki. Na Smochćičanskim forumje, kotryž so minjeny šwórtk w bróžnjowej cyrkwi Domu biskopa Bena wotmě, bě sej wjele zajimcow dojěło. Přišli su přewažnje ći, kotřiž NDRski čas sami dožiwichu.
Smochćicy (CS/SN). Wědomostnik a teologa dr. Gregor Buß bě swoju němsku knihu „Katolscy duchowni jako inoficielni sobudźěłaćerjo stasi“ předstajił. Tři lěta je wón na publikaciji, z kotrejž promowowaše, dźěłał. Při tym bě wjace hač tysac stron aktow přelistował. Lědma jednu powołansku skupinu su tak přesłyšowali, kaž duchownych. Hižo w lěće 1998 wuńdźe publikacija „Cyrkej we wizěrje“, na kotruž móžeše Gregor Buß natwarjeć. Podźěl katolskich duchownych, kotřiž jako IM skutkowachu, bě wyši hač přerězny podźěl druhich powołanskich skupin – poćahujo so na ličbu wobydlerjow. To drje na tym zaleži, zo je statna bjezstrašnosć NDR duchownych jako relewantne wosobiny zastopnjowała. Buß prezentowaše zajimawe statistiske ličby. Nawabjeni běchu přerěznje 49 lět stari. Za stasi dźěłachu něhdźe dźewjeć lět.


text:
Přewšo zajimawy cil njedźelu na dnju wotewrjeneho pomnika
Radwor (SN/MWj). Časy, zo sy z Radworskeho dwórnišća z ćahom do Budyšina abo do Wojerec jěć móhł, drje su dawno nimo a so z wěstosću tež njenawróća. Ale na to dopominać móžeš so njedźelu na dnju wotewrjeneho pomnika. Potom móžeš sej tam čakansku halu runje tak wobhladać kaž bywšu Mitropu a rumnosć, z kotrejež běchu něhdy přez wokno małe papjercowe jězdźenki předawali. Posledni ćah z Radworja je 1998 wotjěł, a před dźesać lětami su tež kolije wotstronili. Ale na wobrazach z dawnych časow a z nowymi idejemi Radworske dwórnišćo takrjec z rowa stawa. Zo je to scyła móžno, je skutk Jěwy-Marje Chěžcyneje a jeje mandźelskeho Tina z Boranec. Wonaj staj so móhłrjec do dwórnišća zalubowałoj a jón lěta 2011 kupiłoj. „Běch wo tymle twarjenju přemóžena a widźach, zo chowa wone wulki potencial we sebi“, powěda rodźena Chelnjanka. Po tym zo daštaj wonaj jako prěnje bywšu wačokownju ponowić, započeštaj 2014 wobstejace bydlenja wutwarjeć. Wšitke štyri su dźensa wobydlene.


text:
Wo přichodźe měšćanskeje hale hišće ničo njerozsudźene
Budyšin (CK/SN). Po ani poł hodźinje bě wčerawše wurjadne posedźenje Budyskeje měšćanskeje rady nimo. W jeničkim dypku dnjoweho porjada je so přemóžaca wjetšina radźićelow za to wuprajiła, wo kupje „Króny“ znowa jednać. Dwaj radźićelej so hłosa wzdaštaj. Hižo na posedźenju 25. apryla bě dwaceći radźićelow za kup hłosowało, ale tež jědnaće přećiwo njej. Na to zapołoži wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) swój weto, hłownje tohodla, dokelž njebě jasne, za čo ma so areal wužiwać. Kaž wón informowaše, je runje wčera twarske naprašowanje do radnicy dóšło, a to wot ludźi, kotřiž so za „Krónu“ hižo zajimowachu, jako ležeše płaćizna hišće pola 3,4 milionow eurow.


text:
Chcedźa woběmaj stronomaj wotpowědować a na maćeršćinu njezabyć
Budyšin (SN/JaW). Serbske a dwurěčne serbsko-němske wěrowanja w Hornjej Łužicy snadnje přiběraja. To je wuslědk naprašowanja našeho wječornika mjez stawnistwami regiona. Kaž z wotmołwow wuchadźa, poskića šěsć stawnistwow serbske a dwurěčne wěrowanja. Jeničce tři, mjez druhim we Łazu a Hodźiju, tajke docyła njeposkićeja. Kaž Łazowska stawnica Martina Schneider zdźěli, „njejsu pory dotal žanu potrjebu signalizowali“. W Rakecach, tak piše tamniši wjesnjanosta Swen Nowotny (CDU), „nachwilnje bohužel žane serbske wěrowanja wotměć njemóžemy, dokelž naša stawnica serbšćinu njewobknježi“.
Powšitkownje ludźo poskitk serbskorěčnych wěrowanjow skerje mjenje wužiwaja. „Ani lětsa ani w zašłych pjeć lětach njemějachmy tajke naprašowanje“, měni sobudźěłaćerka za zjawnostne dźěło města Wojerec Silke Braun. Tež w Njeswačidle maja „wob lěto jedne abo dwě serbskej wěrowani“, praji stawnica Petra Ziegenbalg.


text:
Rozbarske uobleczyńy
Rozbarskie ôblyczynie (gōrzańskie ôblyczynie, rozbarsko-bytōńskie ô.) – jedno z nojznańszych ludowych ôblyczyń Gōrnego Ślōnska. Uznawomy je za ogōlnoślōnskie ludowe ôblyczynie (choby było nacyjonalnym).
Babske Ôblēczēnie[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Rozbarskie Babske Ôblyczynia sōm roztomaite w rōżnych tajlach Gōrnoślōnskiygo Industryjnygo Ôkryngu, a nawet w dwōch inkszych tajlach jednego miasta. Trza spomniyć, że sposoby ôblykanio siy przychodziōły z ludziami, kerzy przychodzili z placu na plac. Ślōzoczki zaczły tyż ôglōndać siy na miejsko moda i z tego mogymy ôdznaczyć 3 sposoby ôblykanio:
- kiecka, zopaska, kabōtek, wiyrzcheń
- kiecka, zopaska i jakla
- kiecka, zopaska, kabōtek i merynka
A terozki, co je co:
kiecka,mazylonka - kiecka dugo do kostek, na knefliki z prawyj strony. Tam, kaj bōły knefle, tam i bōła geldtasza. Jak kero Ślōnzoczka bōła bogatszo, to siy ta kieca doła splisować, inkszy bōły proste. Zauobyczaj bōły jednyj farby. Ôd dołu dowali pliśborty abo szczotki', coby siy ta kieca nie uwalić.
zopaska - fortuch, ôd pasa w dół. I niy bōło tak, coby ta zopaska ino kieca osłaniōła, niy. Ôna bōła paradno. Lakowali na niyj blumy, coby siy synkom przypodobać. Zopaskę dowało siy na wierzcheń.
kabotek - bioła bluzka, kero zakłodali pod jakla abo merynka bōła ino bióła i prosto, nale tako, kero dowali pod wierzcheń bōła gryfniyjszo, haftowano.
wierzcheń - babsko westa na 5 kneflikōw, dokoła haftowano żakardowo tasiemka. Wierzcheń bōł farby kiecki abo czōrny.
jakla - kaftan, żakiet, na knefle, na zadku duższo niźli z przodu. Miano je podane na inksze godki np. łac. iacca abo niem. jacke - szaket. Jakla bōła kraszono haftowanymi blumami abo koronkami. Jak miōła koronka doszyto do spodu, to gōdali że to szpica. Nojbarzij paradno bōła czōrno, jedwabno jakla, w kerej siy szło ino do kościōła nikaj indziyj. Tako jakla to tyż tajla weselnygo ôblyczynio.
Pod kieckōm baby miōły nojmniyj dwiy spodnice, czyrwono i bioło. Pod niōm zakłodały biołe galoty (choby batki z krauskami). Ślōnzoczka musiōła tyż mieć kiēłbaśnica. Bōł to płōcienny wuszt na 5 – 10 cm ruby, w kery ciśli co kto miōł piyrze abo wata. Baby to wieszōły dokoła pod kiecka, coby bōło wiynksze "wciēncie i wygiēncie" w pasie, tako frelka bōła szwarniyjszo (durch ino aby siy synkōm przipodōbać).
Na Gowa[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
galanda abo (pl. korona śląska) paradny wiōnek, w kery ciśli blumy, błyskotki i szlajfki.
plyjt - cwistōwo chusta. Czōrno, brōnōtno abo ciymnomodro.
szpigeltuch abo szaltuch- chusta turecko. Paradny plyjt cwistōwy abo jedwōbny. Czōrno, haftowano na ziylono, czyrwono abo żōłto. Wielgo na 3 m x 1,5 m.
purpurka - paradno kwadratōwo chustka (bok kole 80 – 90 cm). Czyrwonyj farby. Lakowano w blumki. Chodziōły (a nikere i chodzōm) w niëj wydany baby.
Chopske Ôblēczēnie[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Na chopske ôblyczynie godajōm tyż ancug. Ôd wiyrchu chop miōł ôblyczony hut, szaket (czōrny abo ciymnomodry), westa (tako jak szaket), biōła koszula, jedwōbka pod szyja abo szlajfka, galot (jelenioki abo bizoki jeźli miōły bizy) no i strzewiki zauobyczaj czōrne.
Ô chopskym ôblyczyniu je piosenka:
Ôbejrzycie wy dziywuchy jacy chopcy pyszni, Grosza w kapsiy nigdy niy mo, a żynić siy myśli.
Przidzie taki na zolyty, pyto siy ô wiano, Chocioż łokiyć mu wyłazi i gołe kolano.
A strzewiki tyż mo nowe, niy chcōm mu siy łyskać, Bo na zadku tako dziura, mōgby siy piys wys*ać.
Szaket to mo w same łaty, koszula niy dobro, A u lymca takiy strzympy jak trowisia drōbno.
Kapudrocek tyż mo nowy, dość mu tam pasujy, Jydno skrzidło po kolana, drugiy przistympujy.
Ôbadej tyż: http://www.malanowicz.eu/mm/pasje/silesiana/stroje/stroje.htm


text:
Pětr Elias Šěrach
Pětr Elias Šěrach (němsce Peter Elias Schirach; * 5. oktobra 1742 w Malešecach, † 21. januara 1795 w Rudolstadće) bě serbski knihićišćer a nakładnik.
Wón narodźi so do swójby Malešanskeho ewangelskeho fararja Hadama Zachariasa Šěracha jako wo 18 lět młódši bratr Hadama Bohuchwała. Wot 1772 hač do swojeje smjerće w lěće 1795 dźěłaše jako faktor a wobchodny načolnik w durinskim Rudolstadće.
Šěrach bě připóznaty fachowc a wustojny přemysłownik, tak zo mějachu rowjenkojo čas jeho skutkowanja za najwuznamnišu dobu knihićišća w Rudolstadće. Wón dósta nadawki z cyłeje Němskeje a tež z wukraja, kaž Friedrich Schiller w lěće 1788 chwalobnje wuzběhny. Pola njeho ćišćeše so w lěće 1773 tež nowe serbske wudaće Noweho zakonja Jana Rychtarja.
Žórło
- Měrko Šołta: Šěrach, Pětr Elias. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 542


text:
Bierymy Wos pod ziymia, coby kuknyć na nojnowszo atrakcyjo Ślōnska. Zogibujcie kaski, wlazujymy do łōdki a napoczynōmy rajza. Sztreka Wodno czeko!
Ślōnsk
-
Ślōnsk umi sie poasić wyjōntkowymi we skali świata atrakcyjami turystycznymi. Dzisiej byzuchujymy sztele Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu.
-
Bodej kożdymu Ślōnsk kojarzi sie z szumnym jodłym, pra? Dobre maszkety a srogie dowki sōm tajlōm historyji naszego hajmatu. Ale czasy sie zmiyniajōm, prziwyki tyż. Niy jymy…
-
Postindustryjalne zabytki to jedne ze nojsrogszych atrakcyji Ślōnska. Pozawiyrane gruby ôdmykujōm sie dlo turystōw, przizwolajōm sjyżdżać i poznować warōnki fedrōnku. Eli turystycznōm atrakcyjōm śmi być yno sztela, kero przestała robić hań downij?
-
Nikisz to je plac kaj nasz hajmat idzie nojlepij spokopić, kaj na ślōnskość idzie sie podziwać i wywōniać jōm w lufcie. Bo gynau tukej je ślōnskie serce.
-
Pojyziyrze Palowickie mo wszyjsko, czego trza, coby pasownie dychnyć. Kolorskie sztreki, drōgi dlo piechciorzy i rozmaite zorty zwiyrzy i flancōw.
-
Nieboczowy to piykno wieś kole Raciborza. Idzie tamek pyndalować na kole i podychać frisznym luftym. Szło se tamek tyż w pokoju miyszkać, ale już niy idzie.
-
Za starej piyrwy symbol dobroty i mocy ślōnskij industryji. Dzisiej miszōng familijnej ciepłości ze kapkōm frustracyji. Witejcie na Familokach we Czyrwiōnce.
-
Rybnik jest naszym domem. A powrót z każdej kolejnej podróży utwierdza nas w przekonaniu, że to tutaj jest nasze miejsce na ziemi.
Na kraju wojewōdztw ślōnskigo i ôpolskigo, miyndzy korōnami strōmōw, ze ktajōncymi na wiosna bzym i magnoliōm naôbkoło, je skukany Pałac we Sławikowie
Yntlich nawiydzilimy Zabytkowo Stacyjo Banki w Rudach! To je ajnfach sztela idyalno dlo wandrusōw, kerzi majōm w zocy industryjo.


text:
Drugo tajla naszej marokańskij alfabety. Wejrzijcie na zwiyrza, tōry, ôpuncyje i masa piosku.
ôd A do Z
-
Nowy land i nowe wyrazy. Pōdźcie poczytać ô Maroku. Ôd A do Z!
-
Lizbōna to je miasto, ô kerym szłoby szkryflać bez cołki rok. Pora zdań ô placach, ciostkach i inkszych fizymatyntach.
-
Lizbōna podug dykcjōnorza – ôd A do K. Stawiynia tōnkajōm sie w klarze, ludzie żyjōm po leku, psy robiōm na sztreki.
-
Amsterdam – stolica i nojlepij znane miasto we Niderlandach. Skuplowalimy bildy z tej szteli z masōm nowych wortōw.
Tak ja my ôbiecowali – drugo tajla bildōw ze Amsterdamu z całōm masōm nowych wyrozōw. Poczōntek “zolytōw we stolicy Holandiji” znojdziecie samek: Amsterdam ôd A do…


text:
Gusinoozjorsk
Gusinoozjorsk (rusce ГycиHooзëpck; burjatsce ГaлyyTa Hyyp xoT, ГycиHooзëpck xoTo; do 1953 – Šachty/ ШaxTы) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Burjatskej něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Ulan-Ude.
Ma něhdźe 23 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło a ma wot lěta 1953 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Stach Kropiciel, 6.06.1924
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Niech bydzie pochwalōny J. Chrystus!
Jednak to jeszcze niektōrzi ludzie nie wiedzōm jakby najlepiej nōm Polakōm dokuczyć. I w swojej pustej mōzgownicy wysilajōm sie na rozmajite sposoby, ktōrymi by polskich ôbywateli z rōwnowagi wyprowadzić. Ale na nic sie przida złość, bo keby złość, zazdrość i niynawiść zabijała, to dalibōg ani jedyn z nas by już nie żył. Takōm to niynawiściōm do Polski trzynsōm sie niektōre kobiety, matki gōrnoślōnske, ktōre prowadzōm w ôbecnym czasie dzieci do szkoły a kōniecznie żōndajōm niymieckej szkoły. Prziznōm sie, że nie moga sie u tych mynżōw ôwych germanizatorek dopatrzić ani za grosz rozsōndku, bo kedy pozwalajōm kobietōm rozstrzigać ô losie dzieci, to take tulity nie sōm wart ani fajki tabaki.
Zewszōnd dowiaduja sie, że najwiynksza czyńść dzieci, ktōre sōm zameldowane do szkōł mniejszości, należōm rodzicōm, ktōrzi nierzadko źle po niymiecku szwargocōm. Najwiyncej to te baby ze wsiōw ôd Ôpolo, Raciborzo i Koźlo germanizujōm swoje dzieci i myślōm sobie że straszne mōndrości fabrykujōm. Przidzie ci tako młodo kobieta ze wsi do miasta – to by ci w chałupie po polsku nie godała – bo to pōnoś nie fajnie – ale łōmie sobie jynzyk i klekoce do dzieci po szwabsku co sie przisłuchuje, jakby tam ktosikoj tykōm po płocie proł. I co tako matka ô to dbo, że teraz, kedy dziecko do niymieckej szkoły posyło, to gdy ôno ze szkoły wyjdzie nie bydzie miało sposobu do pozyskania sobie stanowiska. Co jōm to ôbchodzi, że, aby dogodzić swojej pysznej kapuścianej głowie i aby uczynić na złość „Polokōm”, ôdbiero dziecku na prziszłość chleb z rynki, bo skoro ôno ze szkoły niymieckej wyndzie, to nie bydzie ôno poradziło czytać i pisać po polsku. A kto to przijmie takego klipy do pracy, ktōry państwowego jynzyka nie zno. Przeciwnie w szkole polskej nauczy sie też cosikoj po niymiecku, aby 2 jynzyki poznać. Toż też radza wszystkim ôbywatelōm naszym, aby przi zameldowaniu dzieci do szkoy, je do polskej szkoły zgłosili, zaś te dzieci, ktōre już do niymieckej szkoły chodzōm, z tej szkoły ôdebrali a do polskej posłali. Do niymieckich szkōł niech posyłajōm sobie Niymcy swoje dzieci – nasze dzieci należōm do polskich szkōł.
Kochani czytelnicy „Gościa Niedzielnego” mi darujōm, żechsie ô sprawie szkolnej tak rozmachoł, ale myślołech sobie, że ta sprawa jest tak bardzo ważna, że jej należy dużo uwagi poświyńcić.
Z Tarnowskich Gōr mi sam pisze jedyn czytelnik „G. N.”, N. F., że w tamtejszej szkole gōrniczej pozwolił sobie jakiś uczyń zerwać ôrła białego, zniweczyć i podrzeć. Słusznie jest ōw czytelnik rozgniewany, i pyta sie mnie, coby to Niymcy takymu gałganowi zrobili, gdyby ktosik im czarnego ôrła tak podarł. Mōj kochany przijacielu! Niymcy by już tam wiedzieli, coby z takim draniym zrobić, bo ôto dowiaduja sie, że w Szōmbierkach polacy sobie jyno w izbie przi zamkniyntych ôknach powstańczōm piosynka śpiewali a za to ich spotkała sōndowa kara każdego po 150 marek złotych. Kto nōm nasze godło narodowe znieważa, tyn pluje nam w twarz, tedy musza sie jyno przejechać w Tarnowske, aby tam tymu niymieckymu liziłapie po grzbiecie przejechać. Myśla, że i nasza władza ukarze należycie takego ôrgesza.
Kedych był w dni krziżowe na procesji u nos na wsi, to po skōńczōnym nabożyństwie, kiwał mi nasz ksiōndz proboszcz abych tam do niego zajrzał. Ôtōż, kedych tam przibył, uskarżał mi sie na niektōrych ludzi, ktōrzi to naszych ksiynży ciōngle w zymbach majōm. Czy ksiōndz siedzi w dōmu, czy idzie miyndzy ludzi czy sobie wejdzie na szpacer lub zajrzi do towarzistwa – czy jest abstynynt, lub czy używa z miarōm napoji – ze wszystkego niektōre jynzyki kryncōm bicz na skōra ksiyndza. Jest poważny – źle! jest wesoły też źle – a dlaczego, bo u ludzi cosikoj nie rychtyg. Eh – to bardzo brzidka moda, kedy z braku inkszej roboty ôbgaduje sie kapłanōw, przez co sie szkodzi religii. Przeca kady po swojej robocie powiniyn mieć swōj wolny czas, bo każdy człowiek musi miećjakaś rozrywka i nie może tego żodyn żōndać, aby kapłan nic nie mioł ze życia jak robota i plotki za nia. To wyraźnie tuplikuje, że jak trefia na tako kupka bob, ktōre melōm jynzykami i innych ôbgadujōm to mojim synkatym w nie tak zamieszōm, aże sie kurz zrobi. Wiyncej wychowania! kochani czytelnicy – rzeknijcie to wszystkim tym, kaj tego brakuje.
Pyta mie sie sam jedna czytelniczka z Ôrzegowa kaj to mo adresować listek, ktōry chce do mnie napisać. Ôtōż prosza adresować do Redakcji „G. N.” do Wiel. ks. dr. Kubiny w Katowicach, ktōry mi wszystke listki do chałupy posyło, bo jo sie tak dużo włocza, że mnie ani rusz nie zastanie w chałupie.
Moje machanie w gawyńdzie w strōna karczm na G. Ślōnsku ôdniosło już dobry skutek. Bo ôto dowiaduja sie, że Szan. pan Wojewoda wydal ôstry zakaz udzielynia nowych kōncesji na knajpy, zaś przi najmniejszym przewiniyniu nakaza debranie kōncesji. I tak w tyn sposōb bez tyn przikłod w Katowicach ôdebrano cosikoj 23 kōncesji, a pōnoś w Krōl. Hucie, 18 czy 19 kōncesyj. Dobrze tak! im mniej bydzie tych nor zepsucia tym lepiej bydzie miyndzy ludźmi. Bo też to niektōre chłopiska ślewajōm ta ôchmara do swych gordzieli i trwōniōm swōj grosz zamiast go przinieść żōnie i dzieciōm. Jacy też to ci ludzie głupcy – toż ze swojōm rodzinōm nie mo miłosierdzia ale rodzina karczmarza tak kocha, że tam z kolegami cały geltag przepije.
Wszyńdzie kaj sie jyno pokoża, pytajōm mnie sie ludziska, jakto jeszcze bydzie z tym bezrobociym na Ślōnsku.
Chodziech tam jest chłopisko proste i nosza buty i szeroki kapeusz, jednak cisna sie do tych wysokich głōw,ktōre to niby wszyckym kerujōm i pytōm ich sie, aby mi cosiki powiedzieli jak to ôni na te rzeczy patrzōm. I ôd nich to sie dowiaduja, że rzōnd polski całōm siłōm sie staro, aby bezrobocie zażegnać. Ale nie jest to tak lekko, kedy na te bezrobocie 3 rzeczy sie składaj.
Najprzōd silni i dobrze zorganizowani pracodawcy, potym rozbici i miyndzy sobōm sie bijōncy robotnicy, ktōrzi stare ôrganizacje swoje rozbijajōm a przez to robotnikōw ôsłabiajōm i wkōńcu drożyzna wyrobōw przymysłowych, przez ktōrōm nie możymy kōnkurować z inkszymi wyrobami.
Brewider każdym powia, że ida za robotnikym, bo sōm jako stary inwalida, ktōry 40 lot na kopalni robił a teraz na starość przi swej małej chudobie życie prowadzi, wie co to jest robić a być wyzyskanym. Jednak aby take bezrobocie zażegnać, trzeba ôfiar z dwuch strōn. Jednōm ôfiara pōnieśli robotnicy, ktōrym zarobek zmniejszōno, a drugōm muszōm pōnieść pracodawcy, ktōrzi sie muszōm kōntyntować mniejszymi zyskami – wtynczas wyroby bydōm tańsze i można je bydzie sprzedawać. A za tym idzie ruch, praca i chleb.
To też mōm nadzieja, że jak ta gawynda czytać bydziecie, bezrobocia już nie bydzie.
Życzył bych to każdymu na świynta Zielōnych Świōntek.
Jedno z najpiynkniejszych świt chcymy ôbchodzić w skupiyniu i z nadziejōm, że tak jak wiosna zwyciynżyła zima, tak też i nasza praca zorganizowana i mōndra zwyciynży bieda wśrōd naszego ludu czego sie szczerze spodziewa wszystkim Wesołych Zielōnych Świōnt życzōnc
uniżōny sługa
Stach Kropiciel.


text:
Przeczytaj poprzedni rozdział TU.
V
Kòżdi dzénj jô sã cos vëdovjedzôł wo jewo planéce, wo wodenjdzenjim, wo rézi. To przëchôdało znôjma, mjedzë słovami przipôdkòvëch mësel. Pravje tak na trzecim dnjú jô sã doznôł wo jivrze z baobabami. Tim razã dzãka barankòvi, bò môłi princ worôz sã mje spitôł, cjéjbë pòvôżno sã béł wo czim stanovjił:
– To je prôvda, co barancji grëzõ krze, doch jo?
– Jo, to je prôvda.
– Ach! Z tim jô jem spòkójni.
Jô nje rozmjôł dlôcz to tak vôżné bëło, co barancji krze grëzõ. Le môłi princ dodôł:
– Téj rżõ wonë téż baobabë?
Jô wodkôzôł môłémù princë, co baobabë nje sõ njiżódnë krze, a bómë vjeldzjé jakò kòscołë ë że chòcô cavné karno élefanjtóv bë przënëkôł sobõ, no karno bë so nje vjedzało żódné radë razú z jednim baobabã.
Ta wudba wó tim karnje tëch élefanjtóv rozbavja môłéwo princa:
– Ti bë mùszëlë sã pòstavjic jeden na drëdzjim…
Le pòtemù scvjerdził mõdrze:
– Baobabë, njiglë vërostõ, téż sõ môłé.
– Vjiléba! Blós czemùż të chcesz, że tvòje barancji bë jadłë môłé baobabë?
Won mje rzek: «Në kò doch… ! Véjle jo!» cjéjbë to szło wo czësto klôr zachã. Jô brëkòvôł svój dzél mõklac, co bë samemù zrozmjôł ten trobel. Ótole na planéce môłéwo princa, takò jakò na vszëtcjich planétach, to dało të dobré roslënë a të lëché roslënë. A tak samò të dobré semjona tëch dobrëch roslin ë të lëché semjona tëch lëchich roslin. Ale nëch semjón nji ma vjidzec. Të krëjamkò spjõ v zemji jaż to abò no so wudbô wodecknõc. A téj nôprzód nacznje sã klëc ë vstëdlëvje vëszczitac do słúnjca malincjim, snôżim, njeszkòdlëvim kłã. Jeżlë to je kło radiscji abò róże, móże tã do wolé wostac rostõcë. Jednak cjéj to je jacji chvast, mùszi jen natëchstopach vëpłoc, cjéj le jen chtos rozpòznaje. A to dało grozné semjona na planéce môłéwo princa… to bëłë semjona baobabóv. Ta zemja té planétë bëła z njimi zachvaszczonô. A baobaba, cjéj wo dostónjesz za pòzdze, njigdë jú nje mdzesz lós. Ten zasztopje tã całõ planétã. Won jã rozdzúravji svòjimi kòrzenjami. A jeżlë planéta je za malinkô a baobabóv je za vjele, të jã rozdervjõ.
«To jidze wo dëscëplënã», rzek mje pòzdnjé môłi princ. «Jak reno sã wobchãdożisz, brëkùjesz téż baczlëvje wobchãdożëc svòjã planétã. Je trzébno sã zdëscëplënovac a regùlarno płoc baobabë, cjéj le jich sã rozeznaje wod róż – a za tëmi wonë mòcno szlachùjõ, cjéj sõ bar·zëchno môłé. To je wokrop przikrzõcô sã robòta, ale bar·zo letkô».
Jednewo dnja won mje doradził spróbòvac vëkònac dobri céchùnk, że dzecóm z mòjich strón to bë dobrze vlazło do głovë. «Cjéj rôz sã dadzõ v dargã, rzek mje, móże to jim bëc przëgódné. To njijak nje vadzi so czasã wostavjic robòtã na pòzdnjé. Le z baobabamí to je vjedno wobrota. Jô znôł jednã planétã, co bëła zamjeszkóná przez jednewo zgnjélcocha. Zanjedbôł trzë drzévjõtka…»
Tak, vedle pòlétë môłéwo princa, jô móm tútã planétã nacéchòvóné. Jô njechc njijak brzëmjôc jak móralësta. Ale njebezpjek baobabóv je tak mało znóni, a ten, co sã v tim wobrzészkú nje wopase, réskùje tak pòvôżno, że ten jedúrni rôz jô zrobjã vëjimk. Gôdajã: «Dzecë! Va wupasújta na baobabë!»
Jô móm sã tëlé przë tim céchùnkú narobjałé dlô mòjich drëchóv pravje dlô przestrzedzji przed njebezpjekã, co sã wo nas wocérô wod dôłdzjéwo czasë, chòcô më, v tim jô sóm, anjé to nje merkómë. Cjéj to bëła dobrô pòwuka, téj mje to signje za mój trúd. Va sã móże pitôta: jakùż to przinjdze, że v ti knidze nji ma drëdzjich tak pësznëch céchùnkóv jak nen z baobabami? Wodpòvjesc je dëcht prostô: jô próbòvôł, le mje sã to nje wuzdarzëło. Cjéj jem céchòvôł baobabë, jô béł pòdskaconi pòczëcim alarmérëjõcé pòtrzebë.
Słowniczek:
réza podróż
znôjma pomału, krok po kroku
jiver kłopot, zmartwienie
worôz nagle
bëc z czim spòkójni zadowolony, kontent
karno stado, grupa
vjiléba prawda, otóż to, zaiste
mõklac rozmyślać, zastanawiać się
trobel kłopot
kło kiełek
natëchstopach natychmiast
klëc sã kiełkować
vëszczitac wschodzić z ziemi
radiska rzodkiewka
bëc czewu/kòwu lós pozbyć się czegoś/kogoś
przëgódni przydatny, podręczny
wobrota klęska, skaranie boskie
wobrzészk obowiązek
wopasc sã dopilnować, ustrzec się
réskòvac ryzykować
jedúrni jedyny
vëjimk wyjątek (też: fragment)
wupasovac uważać
pòwuka nauka, pouczenie
pòdskaconi podekscytowany, podniecony


text:
Nazymski spektakl wułójenja rybow dožiwichu mnozy wćipni minjenu njedźelu w Złyčinje. Tajke karpy, kajkež z Ballackec hata wułójichu, w druhich kónčinach podarmo pytaja.
Złyčin (JoS/SN). Najebać to, zo njeje so słónčko tónraz tak prawje wudrapało, přichwatachu wopytowarjo zbliska a zdaloka na rybarski swjedźeń při wulkim Ballackec haće do Złyčina. Na kóždolětnym wułójenju rybow knježi tam nalada kaž na ludowym swjedźenju.
Hatar Karsten Ringpfeil stara so kóžde lěto wo poradźenje swjedźenja. Cyły retomas sušeneje a čerstweje ryby wšelakich družin ze swójskich hatow tam zaso předawachu. Hłód tradać tež nichtó njetrjebaše. Rybjacu poliwku, rybičkowe całty, karpowy ryž, grilowane pstruhi, pražene kulki ze šćuki a rybjace pražene kołbaski słodźachu młodym kaž staršim ludźom. Žony z wokolnych wsow běchu tykancy napjekli, kotrež wosebje z nazymskimi płodami kaž slowkami, jabłukami a krušwami pokładźechu.


text:
Niylegalne szaty i strzewiki w Bytōmiu
Policyjōny z Bytōmia przejōnli bezma 800 sztuk tŏwarōw z podrobionymi znakami firmowymi znanych światowych marek. Podrōbki zabezpieczōno było w sklepie w cyntrum miasta, kludzōnym ôd 31-letnij bytōmianki. Posiedzicielce niyleganego tŏwaru może grozić terŏz do 5 lŏt heresztu.
Wachtyrze prawa z bytōmskigo wydziału przestympczości ekōnōmicznyj skōntrolowali sklep w cyntrum miasta ôd strōny handlu podrōbkami. W lokalu tym szandarzi znŏdli bezma 800 sztuk tŏwarōw z podrobiōnymi znakami firmowymi znanych światowych marek. Były to szaty, ôbucie, taśki babske, a nawet zygarki. Przedmioty te ôstały już sprawdzōne ôd przedstawicieli pokrziwdzōnych fyrmōw i potwiyrdzōno było jejich niylegalne pochodzynie. Społym cołkŏ suma strat producyntōw je w czasie rachowaniŏ i wyniyść może nawet sto tysiyncy złotych. 31-letniŏ bytōmianka, co je posiedzicielkōm sklepu, ôdpowiy terŏz za wkludzynie na rynek tŏwarōw z podrobiōnymi znakami firmowymi, za co grozi jij kŏra do 5 lŏt heresztu.


text:
Serbski muzej Budyšin
Serbski muzej Budyšin wudźeržuje dźensa najwobšěrnišu muzealnu zběrku, kotraž žiwjenje a kulturu Serbow wot jich zasydlenja w 6. lětstotku hač do přitomnosće dokumentuje. Muzej namaka so w něhdyšej sólnicy Budyskeho Hrodu a liči něhdźe 35.000 pozicijow.[1] Dźensniši muzej steji w tradiciji něhdyšeho Serbskeho muzeja, kotryž so 1904 w Serbskim domje při Lawskich hrjebjach załoži. Wot lěta 2014 je Christina Boguszowa direktorka muzeja. Nošer Serbskeho muzeja je wokrjes Budyšin, mjeztym zo je Załožba za serbski lud najwjetši pjenjezydawar. Nimo toho spěchuje Kulturny rum Hornja Łužica-Delnja Šleska prawidłownje aktiwity muzeja.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W zwisku z powšitkownym narodnym wuwićom w Europje wot spočatka 19. lětstotka wuwi so tež serbske narodne wozrodźenje. W Budyšinje załožena wědomostno-kulturna towaršnosć Maćica Serbska spěchowaše pódla wudaća knihow tež ludowědne a stawizniske slědźenja. Na namjet Hućinjanskeho fararja Rjedy, Wóslinčanskeho fararja Imiša a Palowskeho fararja Jenča[2] załoži so w lěće 1856 Starožitnostny wotrjad Maćicy Serbskeje. Jedyn ze zaměrow wotrjada běše mjez druhim tež wutworjenje muzeja.
Za Wustajeńcu sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła 1896 w Drježdźanach so eksponaty zběrachu, z kotrymiž so Serbja w tamnišej Serbskej wjesce prezentowachu. Jako so 1904 Serbski dom při Lawskich hrjebjach w Budyšinje poswjeći, wotewri so pod nawodom Jakuba Šewčika runočasnje w třećim poschodźe Serbski muzej. Tež hdyž so Serbski dom 1937 přez nacionalsocialistow zawrě, zwosta Serbski muzej hač do lěta 1941 za wopytowarjow přistupny. Z doskónčnym sćazanjom wobsydstwa Maćicy Serbskeje 1941 so zběrka muzeja z 1.014 pozicijemi do Měšćanskeho muzeja Budyšina zapřija.
1957 załoži so we Wojerecach Muzej za serbske stawizny a kulturu znowa. W zwisku z wróćenjom eksponatow so tež muzej zaso do Budyšina přepołoži. 1976 bu sólnica na Ortenburg jako nowy domicil postajeny, dokelž bu stary Serbski dom w Bitwje wo Budyšin 1945 ćežko wobškodźeny. Hač do lěta 1988 słušeše muzej k 1973 załoženemu zwjazkej Muzeje města Budyšin. Po nowym wuhotowanju wustajeńcy bu wón w juniju 1989 jako samostejacy muzej znowa wotewrjeny.
Sólnica jako muzejowe twarjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Dźensniše muzejowe twarjenje bu 1782 jako sólnica natwarjena a 1869 na dźensnišu formu přetwarjena. Wot 1835 skutkowaše tu kralowsko-sakske powołanske sudnistwo jako najwyši justicny zarjad Hornjeje Łužicy a kralowski wokrjesny zarjad. Za čas nacionalsocializma běše tu sydło Gestapo a w NDRskim času słužeše twar spočatnje jako bydlenje. Dokelž so prěni Serbski dom 1945 zniči, so twarjenje 1976 jako nowe městno Serbskeho muzeja wuzwoli, tež hdyž njeměješe žadyn zwisk k Serbam. W lěće 2003 so twarjenje wobšěrnje restawrowaše.
Wustajeńca[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wustajeńca skići přehlad wo stawiznach a ludowej kulturje Serbow w Hornjej a Delnjej Łužicy. Ćežišća tworja mjez druhim serbska rěč, literatura a tworjace wuměłstwo. We wosebitych wustajeńcach pokazuja so twórby tworjaceho wuměłstwa abo stawizniske zarysy, často k serbskim temam. Na swjedźenskej žurli muzeja wotměja so prawidłownje kulturne zarjadowanja.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Gisela Brukowa: Sorbisches Museum/Serbski muzej. W: Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Domowina-Verlag, Bautzen 2014, str. 382slsl.
- ↑ Rozprawa wo naležnosćach Maćicy Serbskeje. Wućahi z maćičnych protokollow. Hłowna a powšitkomna zhromadźizna Maćicy serbskeje 26. měrca 1856. W: Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje. Zwjazk 9 (1856), čo. 1, str. 59sl. (hsb.)


text:
Njebjelčicy (AKr/SN). Wuměłstwowy bus pod hesłom Lauter Leise Sommertour bě minjeny tydźeń w Budyskim wokrjesu po puću a je sobotu popołdnju tohorunja w Njebjelčicach pozastał. Tu je domizniske a kulturne towarstwo swójbny swjedźeń při pjecy na swjedźenskej łuce organizowało. Mały swjedźeń započa so ze zhromadnym kofejom a tykancom. K tomu móžachu wopytowarjo na modernu lyriku słuchać. Udo Tiffert předstaji někotre ze swojich basnjow. Za dźěći bě spřihotowane blido za ćišćenje. Do winyla móžachu wone naškrabać swójski motiw, na kotryž namazachu barbu, tak zo skónčnje wućišćany wobraz nasta.
Wo hudźbu postara so skupina Serbska reja. Jeje čłonojo přewjeduja rejwanske workshopy w Lipsku, we Łužicy a wšudźe tam, hdźežkuli jich přeprošeja. Tam hudźa a pokazuja serbske kružne reje abo polonezu, za kotruž žanoho partnera njetrjebaš. Tež w Njebjelčicach na te wašnje někotrych zajimowanych za reju zdobychu.


text:
Mikławšk nominowany
Połčnica. Alojs Mikławšk je jako direktny kandidat za klětuše wólby sakskeho sejma nominowany. Jednohłósnje su jeho přitomni 103 čłonojo CDU z wólbneho wokrjesa 53 Budyšin II wčera wuzwolili. Wólbny wokrjes Mikławška wopřijima tež dwurěčne wsy gmejnskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe. Politikar je w swojim předstajenju tež serbsce wuzběhnył, kak wažnej serbska rěč a kultura stej.
Nětko tež w Kielu
Kiel. Danojo w Němskej smědźa so wotnětka w swojej maćeršćinje na statne zarjady w Kielu wobroćeć. Wo tym rozprawjatej Berlinski mjeńšinowy běrow a Južnoschleswigske wolerske zjednoćenstwo. Dotal bě to jenož w krajnym dźělu Schleswigu móžno. Trěbnu změnu zarjadniskeho zakonja je prawniski wuběrk schleswigsko-holsteinskeho sejma jednohłósnje wobzamknył.
Šule su MINT-pósłancy


text:
Poradźeny zazběh
Bórkowy. Wjac hač 5 200 ludźi je sej kónc tydźenja na prěnim „Festiwalu twaroh a lany wolij“ w Bórkowach błótowske wjesne žiwjenje wotkryło. To zdźěli zarjadowar pool production. Cyłkownje 51 wikowarjow, rjemjeslnikow a zahrodkarjow poskićeše tam regionalne wudźěłki. Tež wuběr kulinariskich chłóšćenkow a přisłušne recepty sej hosćo jara chwalachu.
Styki nachwilnje zastajili
Budyšin. Towarstwo Witaj do Budyšina je kóždežkuli zhromadne dźěło a wuměnu informacijow zwonka běžnych projektow z Budyskim krajnoradnym zarjadom nachwilnje zastajiło. Dołhož zastupowacy krajny rada Udo Wićaz swoje zastojnstwo dale wukonja a za zarjad dźěła, wostawa jenož tale móžnosć. „Wočakujemy a žadamy sej wotstup Uda Wićaza!“, rěka w nowinskej zdźělence towarstwa.
Lěsny woheń hašeć dyrbjeli


text:
5 bŏjek ô Wasermōnach
Wasermōny, co na nie sie tyż gŏdŏ utopki abo utopce, dycki były ważnym tymatym ślōnskich wierzyń i ôpowieści. Prezyntujymy piyńć gŏdek ô wasermōnach ze rozmajtych tajli Gōrnego Ślōnska i ze rozmajtych czasōw.
Cierlicko, Franc Chlebik, 1894 rok
Pŏsech kōnie do dziesiōntej, a potymech chōmōnty na nie wchynōł. a zaprzōngnōł do płōgu, a jechołech du dōmu. Powiadali tam: frydecko cesta. A jakech jŏ ku tej ceście przijiechoł, tak ty kōnie mi nie chciały iść; a tu lecioł chłop. mioł ôgnistōm głowe i jak tyn chłop polecioł, tak ty kōnie jyny ros skoczyły przes te ceste a jŏch siedzioł na kōniu, a taki kalop brały, żech ich ni mōg udzierżeć; jakech przijechoł za dōł tak zwolniały; tak ech już potym jechoł du dōmu. Przijadym do drugigo dołu, miołech jechać przez potok. Ty kōnie forskały, na dwie nogi stŏwały, jakech też przez tyn potok przejechoł, tak sie mi zdało, że cugle urwiym, coch tak dzierżoł. Jakech już przijechoł pod gruszke. Tak zustały stŏć, coch ich tak dzierżoł. A tam bōł wasermōn, bochmy go tam widowali. Potym jedyn chłop, nazywoł sie Waszek, mioł fōnt tabaki, dohanu; tak se jōm zeszuloł na szulki a zaniōs ku rzyce, a tam jōm schowoł. A tam też tyn wasermōn pod jego polym w rzyce przebywoł i ôn mu jōm tam dycki rozchyboł. I ôn sie na niego rozgniywoł tyn Waszek. Doł na Wielkanoc upiec pecynek z miynsym i potym zjedli to ciasto a te kość wziōn a doł jōm poświyncić, a poty jōm tam wchynōł do tego plosa. Jak jōm tam wchynōł te kość, tak potym mu prawiōł prawi: Nie musiołeś mie tu stela wygnać, praji, bo muszy iść dwacet mil se kwartyru hledać. Ale jŏ ci dycki bedym na szkodzie, jak pujdziesz po ćmi, tak ci dycki bedym ceste zatopioł. Tak szeł z tesarki, tak w Przibyłowym dole zatopił mu ceste. Tak sie wrōcił spadkym, prziszeł do Heliosza, pytoł, aby go przekludził, jak przeszli przez tyn dōł, tak mu go pokazowoł a prawi par! jak skocze przed nami, a ôn mu prawił: Jŏ nie widzym, jŏ nic nie widzym; ale ôn go musioł zakludzić aż du dōmu.
Cieszyn, A. Szkudrzykowŏ, 1911 rok
Było to już na jesiyń. Dyszcz loł jak z kunwy, a woda wyloła ze stawōw i rzyk. Zebrało sie pŏre chłopōw i chciało iść do pańskich stawōw w nocy na ryby. Zebrali miyszki na plecy, saki na ramiōna i poszli. Ćma była, choćby kto kōmu przez pyszczysko doł, toby myśloł, że sie ô strōm uwalił. Nastawili saki, siedli se na brzyg i czekali. Ale hned poczuli, że sie im cośka wielkigo w saku kopyrce. Wyciōngli chunym, aż tu wielucerny kaper skŏcze w saku. Styrczyli go do miyszka i chajdy do chałupy. Po ceście rozprawiajōm, jak sie z rybōm podzielić, aż tu ktośka za nimi woło: „Kajś je Ziszku?” A z plyc ôdpowiado: „Na plecach w miyszku.” Jak to chłopi usłyszeli, gruchnyli miyszkym ô ziym i chajdy do chałupy. Skoro już kyns ulecieli, ôglōndajōm sie, a tu z miyszka wylazuje, zamiast ryby, syneczek w czerwōnej czŏpeczce. Chłopi sie przeżegnali a syneczek hōps do wody. Ôd tela zawsze tam wysiadywoł na brzegu, straszōł a topił ludzi. Ale kej to ludzie zaczyli sie psuć a wasermōna nie bŏć, musioł i nasz wasermōnek zebrać swoje pinkle i iść do inszych ludzi.
Stōnawa, Jōn Biłko, 1934 rok
Żōł se rŏz chłop, a mioł biyde wielkōm. Było to w zimie, prawie ku wiliji mrōz na polu że aż strach, a ôn ni mioł ani kōnska drzewa do pieca wciść, ani do czego sie ôblyc, ani sie ôbuć. Jeszcze ku tymu baba sie mu bardzo roznimogła, a tu ni ma piniyndzy na lyki. Już była św. wilijo; nie było za co kupić tej najlichszej wieczerze. Sōmsiedzi mu nie chcieli nic pojczać, bo ni mioł z czego wrōcić. Rozmyśloł se tak, rozmyśloł, aż se narŏz cosik spōmnioł. W tej samej dziedzinie żōł se też wasermōn. Był bardzo bogaty, a nikedy piniōndze suszowoł przi słōneczku na brzegu. Gdyby tak do niego iść, myśli se chłop. Ôdwŏżōł sie i szeł do niego, a chcioł, aby mu pojczoł pŏre stōwek, że ôn mu zaś to wrōci, jak troche z tej biydy wylezie. Wasermōn go wyposłōchoł i doł mu piniyndzy wiela potrzebowoł, a prawił mu tak: „Jak kesi nie bydziesz mioł biydy, to mi ich wrōcisz. Przidź tu w to miejsce a zawołej: Franc Rokita z Tarnowskich Gōr, pōdź se po piniōndze!” Chłop piyknie podziynkowoł, a wasermōn sie stracił. Kedy chłop prziszeł do chałupy, wszystko sie mu zaczynŏ darzić. Baba mu wyzdrowiała i ôgrōmnie były szczyńśliwe te wasermōnowe piniōndze. To też chłop sie mioł bardzo dobrze. Za pŏre rokōw już mioł tela naszporowane, że mu to już mōg wrōcić. Jednego dnia idzie na to umōwiōne miejsce i wołŏ: „Franc Rokita z Tarnowskich Gōr, pōdź se po piniōndze.” A tu nic. Wołŏ po drugi, a tu zaś nic. Wołŏ jeszcze rŏz, aż tu narŏz woda zahōczała, zabulczała, a wyskoczōł ś nij wasermōn, ale ni tyn, co mu kesi pojczoł piniōndze, ale jakisi inszy i prawił: „Ja, ja, tego już dŏwno ni ma, tego plaskŏcz (pierōn) zabił. Niech se chłopie piniōndze, a idź do chałupy.” Chłop klynknōł, porzykoł jeszcze za wasermōna i szoł szczyńśliwy ku chałupie.
Dialekt sulkowski (Feliks Steuer)
Rŏz, jak my na wieczōr piyrzi drzyli, kłupoł gdojś na dwiyrza. Tata ôtworzyli. A tu im lecioł małi chłopek mezy nogama. Szoł ku piecu, siednuł se na ławkã i wyjmuł fajfkã z kapsy. Tata rożli mu sztracheclã, a ôn zakurzył se. My se mu dziwali. A ôn siedzioł kurzył, ale nie rzek ani słōwka. Jak wylŏz z izby, została na delinach woda. Potim szoł na zygrodã ku rzyce i skoczył do wody. Teraz wiedzieli my, iż to był wasyrmōn.
Biedrzichowice, Matylda Kudlek, 1959
Moja starka byli rodzyni ôd, ôd wodnygo młyjna, ôd świyntyj Any ze Zdzieszowic. A to nōm dycki moja matka rozprawiali, iże tam chodziōł utoplec na wiesiady. A to prziszoł, a siŏd se na ławkã ku piecu, a pod nim dycki kałuża wody była, potyj jak ôdeszoł. A ôn tyż mioł dwie cery, a to chodziyły tyż na muzyki do tyj wsi, a fszystky pachołki, chopcy chciały ś niymi tańcować. A ôni nie wiedzieli skōnd ôny sōm, a to ich chcieli ôdprowadzić do dōmu. A ôny ani ruż nie chciały. Ale jednak ci chopcy za niymi szły a widziały, dzie to ôny pōdōm. A ôny prziszły ku tyj wodzie, ku tyj rzyce i klaskały rankōma, i ra woda sie ôtwarła, i ôny padły do tyj wody. I ôd tygo czasu potyj wiedzieli kōmu ôny należōm, skōnd ôny sōm, iż ôny były ôd tygo wasermana, padōmy.
Foto: Karelj / Wikimedia Commons


text:
Z kóždym lětom wjace pisanych wobrazow w žonjacym póstniskim ćahu
Kulow (aha/SN). Hesło na Kulowskej radnicy pokazuje na to, zo so tam wot 1706, potajkim hižo 310 lět, karnewal swjeći. Mjeztym pak je wot 1988 z tradiciju, zo wuhotuja žony a holcy sobotu do róžoweje póndźele tež žonjace póstnicy.
Znowa je so žonjacy póstniski ćah jako přiwabliwa tradicija wopokazał, k čemuž miłe słónčne wjedro njesnadnje přinošowaše. Zajimawe je w Kulowje zwěsćić, zo so w tamnišej drje jednej z najwjetšich karnewalowych metropolow Sakskeje kóždolětnje wjace žónskich skupin do wuhotowanja wosebiteho póstniskeho ćaha zarjaduje. Moderatorce na jewišću Kulowskeho torhošća Sabine Richter a Bärbel Oleg stej 78 pisanych wobrazow, wuhotowanych wot znajmjeńša 800 žonow, młodych holcow a samo dźěći, žortnje komentowałoj. Dwójce su nory na połtřeća kilometra dołhej čarje tysacy ludźi zbliska a zdaloka zawjeselili. Bjezwuwzaćnje wšitcy dźě su so tydźenje do toho zaběrali, zo bychu ze swojimi přewšo pisanymi a kreatiwnymi kostimami k lóštnej naledźe přinošowali.


text:
Kamjenc (SN). Wot dźensnišeho přebywaja w Kamjencu znowa dźěći z běłoruskeho Černobyla, zo bychu so we Łužicy wočerstwili. Wo tym informuje městopředsyda towarstwa Iniciatiwa dźěći z Černobyla Georg Tietzen w nowinskej zdźělence.
Kaž hižo minjene lěta přebywa znowa na přeprošenje Kamjenskeho towarstwa 20 na diabetes schorjenych dźěći a młodostnych ze swojimi pjeć přewodnikami w Hornjej Łužicy. Hač do 24. awgusta so woni tu wočerstwjeja a su wodnjo w Kamjenskim dźěćacym domje towarstwa na Fichtowej. „Přebytk je wažny wobstatk běłorusko-němskeho projekta ‚Šula – žiwy być z diabetesu‘, kotryž kóžde lěto zhromadnje z našim běłoruskim partnerskim towarstwom přewjedujemy“, Tietzen rozłoži. Při tym posrědkuja dźěćom teoretiske znajomosće a praktiske nazhonjenja při wšědnym wobchadźenju z chorosću. Zajimawje zestajany program lubi dźěćom tež mnohe njezapomnite wokomiki a rjane dopomnjenki.


text:
Budyšin/Drježdźany (SN/MiR/MWj). Něhdźe dwaceći Budyskich serbskich a němskich dźěći z wosom swójbow zetka so wčera na Měrćina-spěwanje zhromadnje ze swojimi maćerjemi a nanami. Woni podachu so do tak mjenowaneje štwórće Budyskich wilow. Tam pobychu na 13 stacijach. Wosebje rady zanjesechu staršim Serbam, kotřiž tam bydla, wšelke Měrćinowe štučki. Wot Naměsta Friedricha Engelsa podachu so na Pfaffowu, Paulijowu, Liebknechtowu a Stieberowu hasu. Něšto wjace hač dwě hodźinje běchu po puću, prjedy hač sej pola Budarjec na Paulijowej darjene słódkosće kaž tež sad słodźeć dachu.
Drježdźanske towarstwo Stup dale bě wospjet na Měrćina-spěwanje přeprosyło. Nimale třiceći dźěći, telko kaž hišće ženje, je na štyrjoch blakach w Drježdźanach-Nowym měsće serbske spěwčki zanošowało. Zhromadnje ze swojimi staršimi zetkachu so na kóncu pola Wokec swójby njedaloko Drježdźanskeje hole. Při lěhwowym wohenju mějachu wšitcy składnosć, so při ćopłej poliwce a při horcym punšu wočerstwić.


text:
Zhorjelc (AK/SN). Wokrjes Zhorjelc planuje tuchwilu dwójny etat za lěće 2019/2020 z jasnje lěpšimi wuměnjenjemi hač w zašłosći. „Financny wurunanski zakoń mjez Swobodnym statom Sakskej a komunalnymi wodźacymi zwjazkami běchu zamołwići w podlěću znowa wujednali“, zdźěli komornik wokrjesa Thomas Gampe na posedźenju wokrjesneho sejmika předwčerawšim w Zhorjelcu. „Z komunalneho wida docpěchmy dobry jednanski wuslědk. We wažnych dypkach smy so přesadźili.“
W lětomaj 2019 a 2020 móže Zhorjelski wokrjes z jasnje wjace powšitkownymi klučowymi připokazankami sakskeho knježerstwa ličić. Lětsa dósta 628 706 eurow. Klětu ma to 670 670 eurow być, w lěće 2020 samo 705 080. „Dale pozitiwne je, zo Sakska pawšalu wokrjesam za zastaranje požadarjow azyla zwyši. Lětsa wučinješe pawšala 9787 eurow na wosobu, klětu budźe to 12 551 eurow. Jako wurunanje wulkeho poćežowanja w lěće 2016, w kotrymž je wjele ćěkancow do Zhorjelskeho wokrjesa přišło, dóstanje wokrjes nětko tři miliony eurow.


text:
Jastrzymbie: porwali koła, żeby pojechać po cygaryty
W nocy z wtorku na strzodã na ul. Połōmskij trefiōł sie raub kōł BMX. Ôba koła były wert po 1000 zł. Na szczyńście ôba ôstały ôdebrane i wrōciyły do swojich prawowitych posiedzicieli. Terŏz 5 lŏt pozbawiyniŏ swobody grozi modym sprŏwcōm porwaniŏ.
Przed pōłnocōm miyszkańcōw chałpy przi ul. Połōmskij w Jastrzymbiu-Zdroju przecuciyło larmo na placu. Kedy zeszterowani wylecieli na dwōr, pokŏzało sie, iże straciyło sie koło wert 1000 zł. Posiedziciele posesyje rozdzielyli sie. Chop w czasie przeszukowaniŏ pobliskigo rejōnu na terynie garażōw dozdrzoł modego karlusa z jego kołym. Tyn, jak go ôbejzdrzoł, to uciyk i ôstawiōł koło.
Za to ślubnŏ ôd chopa kole smyntŏrza kōmunalnego chyciyła i trzimała do czasu przijazdu Policyje modego karlusa, co tyż mioł porwać koło. Ujynty sprŏwca porwaniŏ wytuplikowoł policyjōnōm, iże trefiōł kamrata, co namōwiōł go, coby pōjść na ul. Połōmskõ po jakeś koła, co na nich mieli jechać po cygaryty, a niyskorzij wrōcić i je ôddać. 18 lŏt mody miyszkaniec Jastrzymbiŏ skŏzoł chałpã, z keryj dokōnoł raubu. Szandarzi potwiyrdziyli, iże z stamtōnd tyż straciyło sie koło wert 1000 zł.
Dziynki postawie małżyństwa jedyn ze sprŏwcōw porwaniŏ ôstoł chycōny na placu zdarzyniŏ, za to tożsamość drugigo je już znanŏ policyjōnōm i hned tyż bydzie we rynkach policyje. Ôbōch grozi kŏra heresztu do 5 lŏt.
Zdrzōdło: KMP Jastrzymbie


text:
Rumnosć chcedźa tež za zjawne zarjadowanja wužiwać
Wulka Dubrawa (CK/SN). Jědźernju Wulkodubrawskeju šulow chcedźa saněrować a zmodernizować. Wona zwjazuje 1957 nastatu zakładnu šulu a twarjenje z lěta 1912. Wutwarić chcedźa ju tak, zo dóstanu so šulerjo z jědźernje ze zakładneje a swobodneje wyšeje šule do pod škitom pomnikow stejaceho twarjenja, bjeztoho zo dyrbja přez dwór. Tež přichodnje chcedźa jědźernju jako tajku wužiwać, ale tohorunja jako awlu za wobě kubłanišći kaž tež za zarjadowanja towarstwow a gmejny. Architekta Claudia Freund-Klein je projekt gmejnskim radźićelam na wčerawšim posedźenju wobšěrnje předstajiła.


text:
Gmejnska rada Slepo staja dalše wuhibki za swój šulski kompleks
Slepo (AK/SN). Přichodny němsko-serbski šulski kompleks w Slepom ma wobsahowje kaž barbnje derje wothłosowane wonkowne a sportowe připrawy dóstać. K tomu wuznachu so radźićeljo Slepjanskeje gmejnskeje rady na swojim zašłym posedźenju. Jednohłósnje woni po intensiwnej diskusiji konceptej přihłosowachu. Zestajił bě jón inženjerski běrow Bauconzept Planungsgesellschaft mbH z Lichtensteina pola Šwikawy. Předwidźane su mjez druhim parkowanišća, kolesowe stejaki z třěšku, a přijězdy. K tomu słuša tež metalowa stela při zachodźe z dwurěčnym pomjenowanjom kubłanišća „Deutsch-sorbischer Schulkomplex. Serbsko-němski šulski kompleks“. Na njej ma tež serbska lipa widźomna być.
Robustne a wobstajne napřećo wjedru maja ławki na šulskim dworje być. „Sćěhujemy tak poručenja techniskeho wuběrka“, rozłoži inženjer za hladanje krajiny Robert Günther. Na sportowym arealu pod hołym njebjom nastanjetej kopanišćo z kumštnym trawnikom a běžnja z kumštnym pokładźenjom.


text:
Buks Francek Fyrtok z Ruły 24.06.1920
Wachtyrz prezyntuje teksty ze starych cajtōngōw we zŏpisie ślabikŏrzowym. Ôstatni bōł tekst ôd Klachule z Kocyndra z 10 czerwca 1920 roku, a niżyj polecōmy gawyndã Francka Fyrtoka ôpublikowanõ dwa tydnie niyskorzij we tyj samyj gazycie. Wszyjske teksty muszōm być rozumiane we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ôpiniji redakcyje Wachtyrza.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Kochany Koleks Kocynder!
Jo, Francek Fyrtok już do roboty nie chodza. Strzeliłech robotōm i chodza do zōmerwerku na zielōno łōnka pod ôlejander. Kożdy porzōndny sztajfira chodzi do ruły. Zielōno policyjo też tak robi, jeli nie idzie do libsty abo na polske zebranie. Downiej toch ciskoł na Versuchschachcie, potym na Laurze, na Jochannie w Bobrku ciorołech, jak stary, alech sie niczego nie dorobił. Landrot Schwyndy prosił mie, żebych przyjōn sztela zielōnki, ôbiecoł mi nowe kamasze, ale ôn głupi, bo kedych siedzioł w Raciborzu toch mioł jeszcze mōj hōnor, a taki zielōnka łazi bez hōnoru jak bez tyn przykłod pies z ôgōnym spuszczōnym. I bych teroz mioł mōj hōnor zaprzedać takimu Schwyndykowi? Dyćby matka warzechōm nauczyli mie polityki.
Downiej przezywali mie „ty zielōny śpiku”, wtedych jeszcze mioł elf pod nosym, ale teroz kebych ôstoł zielōnkōm, żodno porzōndno dzioucha nie wejrzałaby na mie. A bylejakej ciarachy nie chca. Joch zegarka jeszcze nie ukrod cobych służyć musioł jako zielōnka, anich też ôjca nie zabił. Żech se siedzioł w Raciborzu, to jeszcze żodyn grunt abych musioł iść do Reichswehry. Te zielōne żaby hned sie wykludzōm z Gōrnego Ślōnska. Moja staro zagro im na pokrywkach a synek mōj na kiblu. Schwyndy, direktor zielōnej policyji tak sie raduje, jak by mu jaki koleks do gymby napluł.
My buksy zrobimy wiec i zrobimy protest; bo bylejaki za reszpektym landrot mo teroz dwa miana. Bez tyn przykłod landrot Dr. Lukaschek nazywa sie Karl Gottlieb. To nōm buksōm ubliżo na hōnorze, bo jyno tyn sztajfira, kery chodzi do ruły, abo szybki kituje na nikajgrubie może mieć dwa miana. Jeźli Lukaschek nie przestanie ubliżać nōm na hōnorze, to mu tak namajtajōm, że mu zymby sektiōnsweize wyskoczōm i może se u dłubozymba nowy versatzung kozać zrobić. Pysk już mo jak siedym chacharōw glywickich, abo inne spartakusy.
Francek Fyrtok.


text:
Beschreibung
Zaměrnje a z wulkej přichilnosću je awtor ze swojimi njeličomnymi přinoškami, powědkami a basnjemi w běhu lětdźesatkow Delanam w serbskim pismowstwje trajny pomnik stajił. Hač wopisuje domjace pječenje w Sernjanach, je na křižerjach w Ralbicach, pućuje podłu Klóšterskeje wody abo rozprawja wo zabawnych rejach w fabrikskej hospodźe w Šunowje – we wšěch jeho twórbach wotbłyšćuje so duša serbskeho wjesneho luda. W swojich nastawkach čerpa z regionalnych stawiznow, kotrež wě zajimawje a nazornje předstajić.


text:
Mccheta
Mccheta (georgisce მცხეთა) je město w srjedźnej Georgiskej. Leži při zliwje rěkow Aragwi a Kura něhdźe 20 kilometrow sewjernje Tbilisija.
Ma něhdźe wósom tysac wobydlerjow[1].
Město wobsteji hižo dlěje hač 3000 lět a bě přez tysac lět – hač do šesteho lětstotka – stolica Iberiskeho mócnarstwa, jednoho z předchadnych statow Georgiskeje. Mccheta bě jedne z najwuznamnišich wikowanskich městow při Židowej dróze mjez Čornym a Kaspiskim morjom. Wot lěta 1956 ma moderne měšćanske prawa.
Wjele starowěkowskich cyrkwjow a klóštrow we wokolinje Mcchety słušeja do swětoweho herbstwa UNESCO.


text:
Beschreibung
Za předležacu knihu je Gerat Wornar z historiskich rozprawow čerpał, ale tež mnoho awtorow pohonjował, nowše wopisowanja podać a na cyle wosobinske wašnje na swójske putnikowanja k wurjadnym městnosćam Europy zhladować.
Hač kóždolětnje z wosadnymi do domjaceho Róžanta, jako skupina młodostnych do Krupki, na zhromadnych wulětach do Lichenja abo sami po puću do Santiaga de Compostela – Serbja běchu a su zawěrno putniski lud. Pohon so na puć nastajić je wšelaki: Wobdźěleni chcedźa z ludźimi samsneje wole zhromadnosć dožiwić, na hnadownych městnach wo swójske wustrowjenje abo te přiwuzneho prosyć, we wosobinskich tyšnosćach modlo so wućek pytać abo so za wopokazanu miłosć dźakować. Za předležacu knihu je Gerat Wornar z historiskich rozprawow čerpał, ale tež mnoho awtorow pohonjował, nowše wopisowanja podać a na cyle wosobinske wašnje na swójske putnikowanja k wurjadnym městnosćam Europy zhladować. Čitarjam zbliža so slědowace hnadownišća: Częstochowa, Fátima, Filipov, Flüeli-Ranft, Hejnice, Kevelaer, Krakow, Králíky, Krupka, Licheń, Loreto, Lourdes, Mariazell, Praha, Rom, Róžant, Ruska, Santiago de Compostela, Sunnivaleia, Svatý Hostýn, Swjaty kraj, Trzebnica, Velehrad, Vilémov, Wambierzyce, Wilno


text:
ETA przeprosiyła swoje ôfiary przed swojim rozwiōnzaniym
Baskijskŏ ôrganizacyjŏ separatystycznŏ ETA przeprosiyła w piōntek za krziwdy swojich ôfiar i jejich przŏcieli w czasie swojij piynćdziesiōnt lŏt dugij kampanije przemocy dlŏ stworzyniŏ niypodległego państwa we pōłnocnyj Hiszpaniji i połedniowo-zachodnij Francyji.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Przeprosiny pojawiyły sie przed tym, jak grupa mŏ ôgłosić swoje rozwiōnzanie we mŏju, rok po tym, jak zakōńczyła swojã kampanijõ separatystycznõ bez ôddanie swojij brōni i materyji wybuchowych.
Grupa ôgłosiyła zawieszynie brōni w 2011 roku, co zakōńczyło ôstatnie zbrojōne powstanie we zachodnij Europie.
„Wiymy, iże w czasie tego dugigo ôkresu zbrojōnyj walki przinieśli my moc bōlu, w tym zniszczynia, co na nie niy ma rozwiōnzaniŏ. Chcymy pokŏzać reszpekt dlŏ umartych, skrziwdzōnych i ôfiar, co były spowodowane ôd ETA (…) Szczyrze przeprŏszōmy.” – napisała grupa we ôświadczyniu we baskijskij gazycie „Gara”.
„Patrzynie naprzōd i pojednanie to zadanie, co musi być przekludzōne we Krŏju Baskōw, coś, co już terŏz dzieje sie postrzōd ôbywateli. Potrzebne je kōnstruktywne uznanie prŏwdy, wylyczynie ran i zbudowanie gwarancyji, żeby take ciyrpiynie niy trefiyło sie już wiyncyj”.
Hiszpański regyrōnek je rŏd z przeprosin i padŏ, iże grupa była pokōnanŏ brōniōm dymokracyje.
„Ôfiary, jejich pamiyńć i jejich zŏca były nojważniyjsze we pokōnaniu ETA. ETA miała przeprosić za krziwdy szczyrze i bezwarunkowo już dŏwno tymu.” – pedziało biuro ôd Prymiera.
ETA (Euskadi Ta Askatasuna – Baskijski Krŏj i Swoboda) zaczła fungować we 1959 roku ze zgorszyniŏ i frustracyje postrzōd Baskōw, co majōm swojã włŏsnõ gŏdkã i kulturã, a co je represjōnowoł hiszpański dyktatōr gyneroł Francisco Franco.
Kampanijŏ, co niosła ze sobōm tak polityczne mordy, jak tyż zamachy bōmbowe przeciwko ludności cywilnyj, wybuchła we latach 60. XX stoleciŏ i trefiyła sie z ôdpowiedziōm reżimu ôd Franco.
Baskijskŏ telewizyjŏ ETB pedziała, iże ETA ôgłosi połne rozwiōnzanie we piyrszy weekynd mŏja.
Szczegōły majōm być podane na kōnferyncyji prasowyj we pyńdziałek ôd połedniowoafrykańskigo prawnika Briana Currina i inkszych czōnkōw International Contact Group – grupy, co pracuje na kōńcowe rozwiōnzanie kōnfliktu we Krŏju Baskōw.


text:
Darmotne parkowanske městna su w Budyšinje požadane. Wšako jězdźi tu wjele ludźi, tež do serbskich institucijow, na dźěło a dyrbi něhdźe swoje awto přez cyły dźeń wotstajić móc.
Budyšin (SN/mwe). Za Budyskich wobchadnych wobdźělnikow drje je dźensniši „pjatk tón třinaty“ skerje radostny dźeń. Wšako su Schillerowe zelenišća po zakónčenju wobšěrnych dróhotwarskich naprawow za wobchad zaso wotewrjene. Najebać to pak maja so Budyšenjo a dojězdźowarjo z tym bědźić, zo je wot zašłeje póndźele Lessingowa dróha zawrjena. Mjez Wallskej a Tuchorskej ma so asfaltowa woršta wuměnić. Tuž njemóža tež tam bydlacy swoje jězdźidło wotstajić a pytaja sej druhdźe městno. Kaž pak André Wucht z měšćanskeho zarjadnistwa zdźěla, móža tam při přihódnych wjedrowych wuměnjenjach přichodny tydźeń zaso awta bjezbłatnje parkować.
Na Budyskim Třělnišću je „Cirkus Busch“ swój wulki stan nastajił. Z teje přičiny je jedne z najwjetšich naměstow Budyšina wot přichodneje póndźele hač do 29. oktobra zašlahane a njehodźi so jako parkowanišćo wužiwać.


text:
Barentsowe mórjo
Barentsowe mórjo (norwegski Barentshavet, rusojski БapeHцeBo Mope/Barencewo morje) jo nakšomne mórjo Arktiskego oceana pódpołnocnje europskeje twardeje zemje. Lažy mjaz rusojskim Franca Józefowym krajom na pódpołnocu, Nowej Zemlju na pódzajtšu, rusojskim a norwegskim brjogom na pódpołdnju a norwegskim Svalbardom na dłujkem wjacorje a bu pó nižozemskim namórniku Willemje Barentsu pomjenjowane.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Z pśerězneju dłymokosću wót něźi 230 metrow słuša k dłymšym šelfowym mórjam. Dla Pódpołnocnoatlantiskego tšuženja, wótnožki Golfowego tšuženja, jo wjele pśistawow pśi Barentsowem mórju teke w zymje bźez lodu, lěcrownož laže daloko na pódpołnocu.
Ako granica mjaz Barentsowym a Europskim pódpołnocnym mórjom płaśi linija wót Svalbarda pśez Mjadwjeźowu kupu až k Pódpołnocnemu kapoju. W pódpołdnju jo Běłe mórjo za połkupu Kolu jadnučke nakšomne mórjo Barentsowego mórja. Za Nowej Zemlju na pódzajtšu lažy Karaske mórjo.
Za cas zymneje wójny a teke pó tom jo była mórska granica mjaz Sowjetskim zwězkom resp. Rusojskeju a Norwegskeju zwadna. W aprylu 2010 stej wujadnałej stata dogrono, pó kótaremž běžy granica wósrjejź něźi 175.000 km² wjelikego zwadnego teritorija.
Góspodarstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nejwětše město pśi brjogach Barentsowego mórja jo Murmansk w Rusojskej, źož se namaka – rowno kaž w něga finskej Pječenze – stojnišćo rusojskeje polarneje floty. W Barentsowem mórju nadejźo se teke nejwětšy wobstatk zešrótowanych atomowych podnurjakow na swěśe, což pśedstaji riziko za pśirodu a pśimórske strony.
Pód mělšym pódzajtšnym źělom mórja, źož se rěka Pječora do njogo wulewa, su bogate łožyšća zemskego wóleja. Teke w krotkem wjacorje nadejdu se wólejowe a płunowe łožyšća. Z 1970tych lět se z mórja wólej wudobywa, což jo był tegdy pśicyna konflikta mjaz pśimórskima krajoma.
Dalšna wuznamny góspodarski gałuz jo rybarstwo, pśedewšym kabeljawa.


text: Kulow (UH/SN). W kopatej połnej Kulowskej wjacezaměrowej hali su sobotu wjeršk tamnišeje 311. karnewaloweje sezony zahajili. Po tym zo je dotalny princowski por Sanni a Torsten Kellermann na lětušim prěnim kapičkowym wječoru hišće raz w srjedźišću stał a swojich pilnych sobuwojowarjow z čestnym rjadom wuznamjenił, přilubištaj nowy princowski por Gerold Kochta a jeho mandźelska Anja, zo je dołhi čas bjez smjeća a spěwanja za nory nětko skónčnje nimo. Tradicionelnje přednjese princ na swojim prěnim oficialnym wustupje knježerstwowe wozjewjenje. W nim je na někotrežkuli njedostatki w měsće skedźbnił. Tak přepodachu kóždemu čłonej rady štyrnaćoch latarnčku, zo móhli dźěćom na jich puću ze šule do horta puć wuswětlić, doniž město tam kmane rozrisanje njenamaka. Nowe rjadowanje by princ tohorunja za přemysło w měsće namjetował. Přetož jeli so situacija we wobchodach dale kaž nětko wuwije, njezměja w Kulowje bórze hižo rjemjeslnikow, ale jenož hišće zawěsćernje, kaž Gerold Kochta jako zastupjer tejele branše sam najlěpje wě.


text:
Ćah spěcha přez krajinu. Wjedro je rjane, słónčne. Trochu chłódno drje je, ale to je w adwenće normalne. W spěšniku z Berlina do Drježdźan sedźi Simona, młoda žona, kotraž ćěka. To pak sobupućowacy njepytnu, chibazo so dźiwaja, čehodla sedźi młoda žona w rukajcach w poměrnje ćopłym ćahu. Chcu wam stawiznu Simony tuž wot spočatka powědać:
Narodźiła je so do intaktneje swójby w Berlinje. Nan dźěłaše w fabrice, mać na někajkim zarjedźe. Zažne dźěćatstwo bě zbožowne. Wjele rjanych dožiwjenjow měješe ze swojim bratrom Lutzom. Jako bě Simona dźewjeć lět, pak so bjezstarostne žiwjenje za nju njejapcy skónči. Při ćežkim wobchadnym njezbožu na awtodróze su nan, mać a bratr žiwjenje přisadźili. Při čakanju zatykaneje dróhi dla bě LKW bjez borzdźenja do jich awta zajěł. Njemějachu žanu šansu.


text:
Jědnaty raz su zawčerawšim w Kamjenej pola Radworja wubědźowanje we woranju přewjedli. Při tym njeńdźeše wo to, prawje spěšnje, ale po móžnosći runje a akuratnje worać.
Kamjenej (BHR/SN). Wutoru popołdnju je so w Kamjenej pola Radworja njedaloko puća do směra na Wulku Dubrawu z ludźimi jenož tak mjerwiło. Na kromje jězdnje steješe wjele awtow. Mnozy tych něhdźe dwěsćě wopytowarjow jědnateho wubědźowanja we woranju běchu sej tež z kolesom do małeje wsy dojěli. To běchu wonkowne znamjenja nětko hižo tradicionalneho zarjadowanja na Dnju němskeje jednoty.
Mjez hosćimi njeběchu jenož wobydlerjo Radworskeje gmejny, ale tež ze zdalenišich wsow. Wšitko za přewjedźenje wurisanja bě wot organizatorow pod nawodom Měrćina Bohota perfektnje přihotowane. Frank Lehder, moderator pozdźišeho mytowanja, hódnoćeše wobstejnosće skoro profesionalne. Tak móžeše so cyłkownje 13 wobdźělnikow do dźěła dać.


text:
Alfred Hitchcock
Tworzyńy Alfred Hitchcock (rodz. 13 śyrpńa 1899 we Lůndyńe, um. 29 kwjetńa 1980 we Los Angeles) – brytyjsko - amerikański filmowy reżysyr a producynt. Uodznaczůny The Most Excellent Order of the British Empire. Uznowany za pjońera suspensu a psychologicznygo thrillera. Po zuůnaczyńu poru filmůw we Wjelgij Brytańiji przekludźił śe do Hollywood, we 1956 dostoł amerikańske uobywatelstwo. Uznowany za nojlepszygo brytyjskigo reżysyra we geszichće a jednygo ze nojlepszych we weldźe. Znůmy ze ausdruka "Film na anfangu mo mjeć trzyńśyńe źymje, a ńyskorzi napjyńće mo růść." Nojbarźi znůme filmy Hitchcocka: "Rear Window", "Vertigo", "Psycho", "North by Northwest", "The Birds", "Rebecca".


text:
Szanghaj
Wspůłrzyndne: 31°12' N 121°30' E
Šanghaj to nojwjynkše mjasto we Chińskij Republice Ludowyj, pouožůne we delće řyki Jangcy. Mjasto je nojwjynkšym chińskym uośrodkym gospodarčym, finansowym a kůmůńikacyjnym, a tyž třećům co do wjelgośći (po Rotterdamje a Singapurze) hawynům morskům na śwjeće.
Mjano mjasta skuodo śe ze znokůw "na" a "moře" (ńy znočy nale "na mořu" - "na mořu" to po chińsku 海上 hǎi shàng), čynsto interpretuje śe je kej "Nojdalšy zaśyg mořa" abo "(Napřůd) w moře". Skrůcone mjano to 滬 (uprošč. 沪, Hù) abo 申 (Shēn). Šanghaj mjou tyž lične přidůmki, nadane bez přibyšůw s zachodu, m.in. Paryž Wschodu, Krůlowo Uorjyntu a Azyjotycko Prostytutka (chodźi sam uo lota upadku Šanghaju - dwadźeste a třidźeste - kedy šeřůua śe přestympčość a prostytucyjo).


text:
Misspell i5realizm był odwiedzany 271 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
irrealizm
8rrealizm , 9rrealizm , i4realizm , idrealizm , ierealizm , ifrealizm , iirrealizm , ir4ealizm , ir5ealizm , irdealizm , irealizm , irealizm , ireealizm , ireralizm , irfealizm , irr3alizm , irr4alizm , irraelizm , irralizm , irrdalizm , irreaalizm , irreailzm , irreaizm , irreakizm , irreal8zm , irreal9zm , irrealiam , irrealiizm , irrealim , irrealimz , irrealism , irrealixm , irrealiz , irrealizj , irrealizk , irrealizm , irrealizmm , irrealizn , irrealizzm , irrealjzm , irrealkzm , irreallizm , irrealozm , irrealuzm , irrealzim , irrealzm , irreaoizm , irreapizm , irreealizm , irrelaizm , irrelizm , irreqlizm , irreslizm , irrewlizm , irrezlizm , irrralizm , irrrealizm , irrrealizm , irrsalizm , irrwalizm , irtealizm , itrealizm , jrrealizm , krrealizm , orrealizm , rirealizm , rrealizm , urrealizm


text:
Za přichodny hort chcedźa w Njebjelčicach nowe rumnosće zarjadować
Njebjelčicy (JK/SN). Zhromadnje z Křesćansko-socialnym kubłanskim skutkom jako nošerjom a zastupjerku krajneho młodźinskeho zarjada chcyše sej Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) zawčerawšim móžne rumnosće za přichodny šulski hort w Njebjelčanskej pěstowarni wobhladać. Dokelž pak bě sobudźěłaćerka młodźinskeho zarjada zadźěwana, wotměje so tónle termin nětko hakle w juniju. Najebać to je wěste, zo dźěl horta Worklečanskeje šule w Njebjelčicach zarjaduja.


text:
Kōnopije indyjske we szranku
Szandarzi kryminalni z Cieszyna chyciyli chopa podyjzdrzanego ô hodowanie kōnopiji indyjskich. W pōmiyszkaniu ôd 29-latka policyjōny znŏdli 6 dōnic kerzōw i bez 250 gramōw marihuany. Za to przestympstwo grozi do 10 lŏt heresztu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Policyjōny z cieszyńskiego wydziału kryminalnego uzdali, iże w pōmiyszkaniu na jednym z ôsiedli w Cieszynie, lokatōr mioł hodować kōnopije indyjske.
Jak szandarzi zaklupali na dźwiyrze z pōmiyszkaniŏ i weszli do postrzodka poczuli charakterystycznõ wōń, co ino potwierdziyła, iże jejich dōmysły były akuratne. Chop zachowywoł sie nerwowo. Skŏzoł niyskorzij policyjōnōm, kaj w jednyj z izbōw, we szranku hoduje kōnopije indyjske. Policyjōny zabezpieczyli 6 kerzōw konopiji jak tyż sprzynt do jejich ôbrŏbianiŏ. Ôkrōm tego w pōmiyszkaniu funkcjōnariusze znŏdli jeszcze bez 250 gramōw marihuany.
Policyjōny przedstawiyli 29-latkowi ôbskarżynie hodowle konopije indyjskij i posiadaniŏ srogij wielości narkotykōw. Za to przestympstwo chopowi zgodnie z ôrdōnkym ô szperowaniu narkomanije grozi do 10 lŏt heresztu. Ô jego dalszym losie uzdŏ prokuratōr i gyricht.
Fot: KPP Cieszyn


text:
Na gyburtstagu1 musi być torta i niy ma sie co sam dugo na tyn tymat ôzpisywać2– no chyba, że mołcie cztyry iksze3 zorty4 ciastōw5 i za dużo by Wōm6 ôstało7 😉
Joł ôstatnio lubia eksperymyntować (nic nowego) i niyrołzki8 wyłajżōm9 z tego take maszkyty10, że aże sie sōm11 dziwia. Tu chciołech mieć pośrodku torty syrnik na zimno- nawet go widać na zdjyńciu. Na wiyrchu żech trocha poszaloł z bōmbōnami12, ale mogecie dać sam13 yno trocha ślagzany14.
Co potrza?
Biszkopt:
6 jajec
5 łeżek mōnki15
1 łeżka kakao
6 łeżek cukru
2 płaske łeżeczki proszku do pieczynia
Syrnik:
400ml syrka hōmogynizowanego- nojlepi naturalnego
330 śmiytōnki krymōwki
2 galaretki wiśniowe
Masa:
1 szokolada gorzkoł
1 syrek mascarpōne
mały dżym wiśniowy
Do postrojynia mogecie tyż sie wziōńć jakich bōmbōnōw.
Nojlepi rychtowanie16 tyj tory rozłōżcie sie na dwa dni. Przesiyjcie mōnka, kakao i proszek do pieczynia. Ubijcie biōłka ze cukrym na sztywnoł piana i pomału dodołwejcie17 żōłtka. Potyn na nojmańszych18 ôbrotach abo yno samymi łopatkami przi wyłōnczōnym mikserze wmiyszejcie mōnka, kakao i proszek. Wlyjcie to na forma do tortōw i wrojście19 do bratruły20 nagrzōnyj do 160 stopni na 40 minut. Jak już tyn biszkopt baje21 upieczōny, wyciōngcie go, przewrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepcie ze 20-30 cm na stōł- żeby nōm te ciasto niy opadło. Biszpot niech sie tera chōdzi22.
Bierymy sie za syrnik. Ôzpuście23 dwie galaretki we 300-400 ml uwarzōnyj wody i ochōdźcie. Ubijcie śmiytōnka, niyskorzi dejcie24 dō ni syrek hōmogynizowany i ochōdzōnoł galaretka. Wrojście to do lodōwki, żeby trocha zaczło25 tynżeć.
Biszkopt przekrajcie na dwa placki, spodek wrojście nazod do formy, posmarōjcie dżymym i wylyjcie na to masa syrnikowoł. Na gōra wciepcie drugi placek biszkoptu i całojść niech idzie na połra godzin do lodōwki- nojlepi na całoł noc.
Ôzpuście szokolada we jaki misce nad gorkym ze wrzōncōm wodōm i pomiyszejcie jōm ze syrkym maskarpōne. Wyciōngcie biszkopt ze formy i posmarujcie ôd niego gōra i boki masōm szokoladowōm- nojlepi na boki nakłodejcie jōm szpricōm26, kerōm na gōrze mogecie niyskorzi zrobić tyż połra gryfnych dekoracji. Poukłołdejcie jeszcze na wiyrchu27 połra bōmbōnōw i fertich28. Smacznego 🙂
1urodzinach
2ô= ło
3inne
4rodzaje
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6Wam
7zostało
8czasem
9wychodzą
10smakołyki
11sam
12cukierkami
13tu
14bitej śmietany
15mąki
16przygotowywanie
17dodawajcie
18najmniejszych
19włóżcie
20piekarnika
21będzie
22studzi
23rozpuśćcie
24dajcie
25zaczęło
26szprycą
27górze
28gotowe


text:
Hamorska gmejnska rada je wutwarej zetkawanskeho srjedźišća na třećim poschodźe Hamorskeje swobodneje srjedźneje šule přihłosowała. Nětko su radźićeljo planowanske wukony wudźělili.
Hamor (AK/mwe/SN). Gmejna Hamor chce swoju swobodnu srjedźnu šulu dale wutwarjeć a w njej centrum za wobydlerjow a towarstwa zaměstnić. Nadawk planowanja dósta inženjerski běrow dr. Armin Ussath z Krušwicy, a to we wobjimje něhdźe 180 000 eurow. „Cyła twarska naprawa płaći něhdźe 1,1 milion eurow“, zdźěli hłowny hamtski nawoda Arian Leffs radźićelam na njedawnym zeńdźenju gmejnskeho parlamenta. „Gmejna bě próstwu wo wšelake spěchowanske srědki stajiła. Wuměnjenje za to běchu předležace twarske dowolnosće. Dokelž je swobodna šula wotpowědnje sakskemu twarskemu porjadej wosebity objekt, dyrbja so wšitke přetwarjenske naprawy dowolić. Z předležacym wobzamknjenjom smy za to wuměnjenja tworili“, hamtski nawoda podšmórny.


text:
Puć Při Klóšterskej wodźe we Łazku je so w poslednich lětach k nimale nje- znjesliwemu stawej pohubjeńšił. Dlěje hač lětdźesatk so Łazkowčenjo wo to prócowachu, zo jón wobnowja.
Łazk (aha/SN). Loni nazymu je hłuboko- twarska firma Schulz ze Carneho Gózda prěnje 70 metrow wobnowiła. Po tym je gmejnska rada Ralbicy-Róžant wutwar dalšeho wotrězka tohole puća wupisała a samsna firma zapodaše porno dalšim najlěpši poskitk. Tuž radźićeljo wobzamknychu, zo lětsa puć po cyłej wsy wobnowja. Kulowski Statnikec inženjerski běrow za twarstwo je zdźěłał detailěrowany časowy wotběh. Započinajo před tydźenjom z dźěłami informowachu potrjechenych, zo njebudu jedyn dźeń swoje awto po zwučenym wašnju wužiwać móc. To bě přičina, zo sy tam minjeny štwórtk wulku ličbu awtow před wjesku ze Smjerdźečanskeho směra parkować widźał. Tež šulski bus njemóžeše minjeny tydźeń po puću jězdźić. Derje, zo běchu prózdniny. Wjesnjanosta Hubertus Ryćer (CDU) je přeswědčeny wo tym, zo twarske dźěła hač do kónca nowembra zakónča.


text:
Za nowy dom wodosportoweho towarstwa Při Módrym dźiwje Drježdźany při Třižonjanskim jězoru su tele dny zběhanku swjećili. Kanuća maja wulke plany a chcedźa tam po móžnosći dołho wostać.
Běły Chołmc (MF/SN). „Tajkile wulki dom widźeć nas zwjesela“, praji Hans Effenberg z předsydstwa wodosportoweho towarstwa. Hač k dnjej, jako su na Běłochołmčanskim pobrjohu Třižonjanskeho jězora zběhanku swjećili, běchu jenož plany a rysowanki widźeli. Planowali su dom, kotryž ma towarstwu jako narunanje za zhubjeny domicil při Hórnikečanskim jězoru słužić, wězo w dorěčenju z nowym wužiwarjom. Na nimale 550 kwadratnych metrow wulkim delnim poschodźe nastawaja nimo hale za čołmy treningowa rumnosć, jědźernja, kuchnja a sanitarny wobłuk, na hornim poschodźe na 230 kwadratnych metrach pjeć hóstnych stwow a běrow.


text:
Beschreibung
Basnje Kita Lorenca „wotkrywaja swoju subwersiwnu rjanosć mjez chutnym, dokładnym zaznawanjom swěta a samorefleksiwnej žortniwosću rěče.“ Tak rěka we wopodstatnjenju spožčenja myta Christiana Wagnera, z kotrymž towaršnosć ze samsnym mjenom, sydlaca w Leonbergu pola Stuttgarta, 78lětneho serbskeho basnika 2016 za jeho cyłkowne lyriske tworjenje wuznamjeni. Tež basnje a smorženki Lorencoweje předležaceje zběrki wo tym swědča.
W prěnich tekstach wón trochu wróćo zhladuje, přerady by hišće raz maćerny chlěb krał, jónu šće słyšał nanowy hłós. Do pomjatka woła sej dźěćace sony, młodźenca słowa lubosće. Skakajo běža wobrazki filma žiwjenja a pjelnja strony z njezwučenej sentimentalnosću, kotraž ćim bóle hnuje, dokelž hłuboko z duše pěsnjerja klinči. Ale předołho so jemu w dojatosći kupać nochce. Čiły kaž pluskawica wuskoči a wuleći sej, raz čisće, raz nječisće rymujo, do dalokeho swěta – na Falklandske kupy na přikład – abo do blišeje wokoliny. „Nowe časy – stare kwasy“ potajkim, kaž rěka jedna ze 84 twórbow mištra rěčow, kiž je po słowach jurorow „w serbsko-němskej prowincy dwurěčny poetiski skutk tworił, kotryž sej zasłuža pod swětoliterarnym aspektom zas a zaso mjenowany być.“ A jako dodawk k tekstam Lorenca něšto romantiskeje čěskeje poezije Kyrkonošow w jeho přełožku, mjez druhim baseń znateho čěskeho basnika a spisowaćela Petra Prouzy.


text:
Malećicy
Malećicy (němsce Maltitz) su hornjołužiska wjes z 265 wobydlerjemi[2] we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k městu Wóspork.
Leža w hornjołužiskich zahonach na lěwym boku Lubaty něhdźe dźesać kilometrow sewjernje Lubija a 18 kilometrow wuchodnje Budyšina při hranicy mjez Budyskim a Zhorjelskim wokrjesom. Susodne wsy su Křišow na sewjerowuchodźe, Łuwoćicy a Nosaćicy na juhu kaž tež Žarki za Wósmužowej horu na zapadźe. Na sewjerozapadźe namaka so Wósporske stare město.
StawiznyWobdźěłać
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1245 jako sydło knjeza Fridericus de Maltiz. W lěće 1364 bu wodowy hród naspomnjeny. Ležownostne knjejstwo měješe tamniše ryćerkubło. Ewangelscy wěriwi přisłušeja hižo ze 16. lětstotka Křišowskej wosadźe, tak zo dyrbjachu mjez 1815 a 1945 přeco ducy kemši prusko-saksku hranicu přeprěkować. Wot lěta 1895 mějachu Malećicy zastanišćo při železniskej čarje Lubij–Wóspork, kotraž so 1903 hač do Barta a 1906 hač do Radworja podlěši, hdźež bě z čaru Budyšin–Wojerecy zwjazana. W lěće 1972 bu wosobowy wobchad zastajeny a 1973 so čara mjez Lubijom a Bartom zawrě.
Po Mukowej statistice mějachu Malećicy we 1880tych lětach 373 wobydlerjow, mjez nimi 188 Serbow (50 %) a 185 Němcow.[3] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Malečanskeje gmejny wot jenož hišće 7,1 %.[4]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ staw: 31. decembra 2016; podaća Wósporskeho měšćanskeho zarjadnistwa
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 105. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 245. [435 wobydlerjow, z nich 22 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 4 z pasiwnymi, 5 serbskich dźěći a młodostnych, 404 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Malećicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)


text:
Podpěruja Witaj-pěstowarnju
Němcy. We wobłuku akcije „Twój projekt za Łužicu“ podpěruje Choćebuske předewzaće arvato Bertelsmann Witaj-pěstowarnju w Němcach, kotraž je w nošerstwje Serbskeho šulskeho towarstwa, z pjenježnym darom tysac eurow. Za to chcedźa hrajkanišćo znowa wuhotować a 1. junija k Mjezynarodnemu dnjej dźěsća wotewrěć.
Braniborska prěni króć pódla
Drježdźany. Prěni króć pisaja lětsa abiturienća ze sydom zwjazkowych krajow runočasnje abiturne pruwowanja, kotrež so jutře zahaja. Braniborska je so Schleswigsko-Holsteinskej, Mecklenburgsko-Předpomorskej, Bayerskej, Hamburgej, Delnjej Sakskej a Sakskej při pisanju identiskich nadawkow w němčinje, matematice a jendźelšćinje přidružiła.
Stawk so lědma wuskutkował
Budyšin. Stawk lokomotiwnikow Němskeje železnicy je Hornju Łužicu lědma potrjechił. Předewzaće jězdźi jenož mjez Wojerecami a Drježdźanami resp. Lipskom. Wšitke druhe čary zastaruja priwatne firmy kaž ODEG a Trilex. Tam njejsu stawkowali a móžachu jězbne plany dodźeržeć, ODEG a Trilex zdźělatej.


text:
Mocie w zocy rabaty, pra? Stolica Maroka tyż bydziecie mieli! Proszymy na byzuch do nojbardzij europejskigo spostrzōd marokańskich miast. Co tamek zoboczyć? Jakie sōm atrakcyje Rabatu?
sztrandy
-
Apulijo, ôkrōm gryfnych i nafolowanych atrakcyjami miast, mo w siebie skukane masa myjszych miasteczek i dziedzinek. I to gynau zwiydzanie tych szteli nojbardzij sie zapamiyntuje. Wejrzijcie na Polignano.
-
Przecudne Monopoli to niy ma yno hyrskie italijskie miasto, w kerym werci sie powczasować. To je tyż idyalno baza do zwiydzanio cołkij Apulije.
-
Barletta je idyalno, coby noleżycie dychnyć. Nafilujecie tukej bateryje, pokosztujecie szumnego jodła i zicniecie przi tradycyjnym italijskim napowku.
-
Idze zoziyrać rychtyczny żywot Marokanerōw, dychnyć se ôd larma, posurfować, pomaszkecić i pokupować. Trza yno zajechać do Essaouiry.
Ani Hollywood, ani Beverly Hills nos za serce niy chyciło. Ale już Hermosa i Venice Beach… cudo! Nojgryfniyjsze sztele we Los Angeles!


text:
We Innsbrucku bylimy już łōńskigo roku, bez zima. Terozki, skirz byzuchu ôjcōw ôd Julie trefiła sie przileżytość, coby nawiedzić Tyrol bez lato.
gōry
-
1.3 miliōna ludzi kożdego roku niy śmi sie ôchybiać – zōmek Neuschwanstein to kole Oktoberfestu nojgryfniyjszo atrakcyjo Niymiec. Musielimy go nawiedzić!
-
Lüftlmalerei, Olympiaschanze i Partnachklamm to trzi atrakcyje skirz kerych naprowda trza sie wybrać do Garmisch-Partenkirchen. Ale GaPa to niy yno to!
-
Wolny pyndziałek w ciepłym listopadzie, tōnie farkarty i yno dwie godziny rajzy – niy moglimy puścić takij przileżytości. Tōż: hallo Tirol, hallo Innsbruck!
Portugalsko Sintra to gryfne miasto zaro wele Lizbōny. Zōmki, pałace i trocha łażynia pod gōra – kożdy znojdzie cosik dlo siebie.


text:
Karlsruhe. Štóž dóstawa pjenjez Hartz IV, nima narok na přewzaće połnych kóštow bydlenja. To rozsudźi Zwjazkowe wustawowe sudnistwo. Wobmjezować socialny zakonik na přiměrjene płaćenje je dojednajomne ze Zakładnym zakonjom, rozsudźi 2. komora Prěnjeho senata. Zakonjedawar njetrjeba narok na njewobmjezowane přewzaće kóštow za bydlenje zaručić, kaž sudnistwo dźensa zdźěli.
Dźělny wuspěch docpěli
San Francisco. Knježerstwo USA je w zwadźe wo zakaz zapućowanja prezidenta Donalda Trumpa dźělny wuspěch docpěło. Powołanske sudnistwo w zwjazkowym staće Kaliforniskej wčera rozsudźi, zo smědźa ludźo ze šěsć krajow z wulkim muslimskim podźělom jenož potom zapućować, hdyž móža „wuski swójbny zwisk“ do USA dopokazać. Potrjecheni su staćenjo z Čada, Irana, Jemena, Libyskeje, Somalije a Syriskeje. Zakaz płaći dale za Sewjerokorejčanow a někotrych knježerstwowych sobudźěłaćerjow Venezuele a jich swójbnych.
Wopominaja molerja Schulza