text:
Witejcie na moji strónce! Tukej piszymy a rzóndzymy yny po naszymu.
Mały Ksiónże po naszymu
Gdo mo rod ksiónżke "Mały Ksiónże", to se jóm terazy może poczytać po naszymu.
Zrobili Ślónzokóm wielkóm krziwde...
To małe czyrwióne, w postrzodku mapy to je Województwo Ślónski. Nie każdy w nim wyrzóndzo abo godo po naszymu, bo sóm taki miasta a dziedziny, kaj je kupa ludzi, kierych Ojcowie a Starzicy tukej przijechai za robotóm. Robili tukej na szachtach, werkach, na gróntach a choć sie na nich prawiło, że nie sóm ganc stela, to dzisio wszyscy my sóm Ślónzokami. I wszyscy by my sie mieli chycić za rynce, a pokozać całej Europie a Światu, że gdosi nóm ubliżył, że to ni ma ganc tak jako rzóndzóm we Warszawie abo w Pradze. My Ślónzocy sóm fest hyrnym narodym. Nigdy my sie nie dali ani Rakuszanóm, ani Prusokóm ani Czechóm. Chcieli nas na siłe uczyć jynzyka, ponikierzi chcieli aby tukej była jedna wiara, a eszcze inksi coby Ślónzok wyrzóndzoł po polsku. Ale gor u nas na Cieszyńskij Ziymi pospołu żyli a żyjóm wedla siebie Katolicy, Wanielicy, Zielónoświóntkorze, a kupa inkszych kościołów. Każdy se tukej może wierzić w co chce, tak to dycki było a bydzie. My przeca mómy swojóm bogatóm kulture, swojóm rzecz, godke. Mómy hyrne baby - nasze Matki a Starki, kiere nas od kolybki uczyły rzykanio, pieśniczek a pogodek. Mómy silnych chłopów, kierzi swojich synków uczóm roboty - w lesie przi drzewie, na szachcie, lebo na gróncie. Dzisio, kiej cało Polska a Europa sie na nas dziwo a pokazuje palcami, muszymy sie dzierżeć pospołu. To minie, zaś bydymy chodzić przez miedze na piwo, a Czesi do nas do magacynów a na torg. Kómusikej sie kapke w głowie pokopyrtało, a zawrził nas jak w kisiyńce, ale mómy siłe, tóż wyndymy z tego z głowóm podniesiónóm do wyrchu. Bo naszo siła to nie sóm yny nasze kszefty a grejcary, ale to, co niesymy przed sobóm, czego nas nauczyli nasi Fotrowie a Starzicy. Dziwóm sie na tóm mape, a tak se myślym, że możne by nie było szpatne pomyśleć o jaki małej autonomiji. Nie myślym, coby sie ganc odłónczyć od Polski, ale coby Ślónzocy mieli u siebie kapke wiyncyj władzy. Poradzymy gospodzarzić, poradzymy ciynżko robić, bo tak my sóm nauczyni, tóż u siebie by my se regirowali po swojimu. Na ślónskich chałupach okróm polskich fan coroz wiyncyj je tych górnoślónskich a cieszyńskich. Ślónzocy z każdym rokiym czujóm, że sóm tu stela. Po tym co z nami zrobili, muszymy rzyc panoczkóm we Warszawie a w Pradze: "Nie róbcie z nas Ślónzoków błozna, bo eszcze ście nie widzieli jacy poradzymy być, kiej nas gdosi nasere!"
Dziyń Fotra
Dzisio w tyn czerwcowy dziyń, Fotróm winszujymy,
Ze sercym odewrzitym, z gymbóm wyśmiotóm do nich idymy,
Jedni z kwiotkiym, z falszeczkóm, inksi z bómbónami,
Bydymy jim pieknie dziynkować, swojimi szumnymi słowami.
Za to że nas na chłopów, móndrych, silnych wychowali,
Choć my byli czasym przeciwni, tóż poska nie żałowali,
Roboty nas na gróncie, przi maszynach w garaży nauczyli,
A jak my czego nie wiedzieli, ciyrpliwie wyónaczyli.
Cery też bydóm dziynkować, pusy Ojcu dajóm,
Choć sie Foter zestarzi, samego go nie niechajóm,
Bo dycki jak si jim krziwda robiła, do Taty uciekały,
W silnych Ojcowskich rynkach przed światym sie schowały.
Choć Wasz Foter to uż je starzczek, ku ziymi sie chyli,
Zdrowi mo annielski a siły każdy dziyń coroz miyni,
To go nawszczywiejcie, nie yny roz do roka,
Bo go tu jutro uż może nie być, słabego boroka.
Co mioł to Wóm doł, dycki jako poradził,
A choć sie z Matkóm wiela razy powadził,
To jóm cały żywot jako chłop szanowoł,
Swojóm familije, jako dobry Ojciec opatrowoł.
Ciynżko robił cały żywot, na szachcie, na gospodarce,
Skyrs tego, terazy mo taki zgarowane, twarde palce,
Grejcarów w gospodzie nie marnił, Matce wszystki przinoszoł,
Jak mioł fuche na boku, choć sie mu nie chciało to poszoł.
Chałupe pospołu z Matkóm na gróncie postawił,
Wszystkim Wóm dzieckóm pómóg, co yny poradził,
Każdej cerze doł wiano, a synkóm do kapsy grejcary,
Coby sie jego dziecka jakosi w żywocie też miały.
Drogi Fotrze, mogym Ci dzisio yny świyczke zaświycić na grobie,
Czasym mi strasznie chybiosz, a teschno mi je po Tobie,
Eszcze sie kiejsi możne kansik przi stole siednymy,
A o żywocie, o chłopskich wiecach se chwile porzóndzymy.
Tómek Sochacki
Noc Świyntojańsko, Kupalnocka, Sobótka a cosi o wiónkach
Wczora była Wilija Świyntego Jóna. Świyntuje sie jóm dycki, jak je nejkrótszo noc a nejdłukszy dziyń. Ale nim tukej aji na Cieszyńsków Ziymie prziszło Krześcijaństwo, to Słowianie, nasi przodkowie, świyntowali Noc Kupały - Kupalnocke, na kieróm kościół katolicki prawił Sobótka. W całej Europie, nie jyny Słowianie w nejkrótszóm noc w roku rzykali do swojich bogów ognia, wody miesiónczka a miłości. Rozpolali oginie sobótkowe, w kierym polili rostomajte zieliny. Taki fajer sie rozpolało z kónsków dymba, jasiónu abo brzozy. Wbijało sie brzozowy kólik, na kiery sie dowało koło ze słómóm namoczanóm we smole. To koło sie potym wartko zwyrtało, coby sie chyciło. Jak uż sie poliło, to sie go kulało do stusóm, kiere były uż narychtowane, dycki na kopcach, coby ich było widać. Nejprzód jednako sie musiało wygasić wszystki fajery po całej dziedzinie aji ty pod blachóm w chałupie. Potym gor chłapcy skokali przez taki stusy, bo to snoci oczyszczało a chróniło człowieka prociw rostomajtym złym mocóm a nimocami. Noc sobótkowo, to był czas gor dlo młodych, bo wtynczas se mógli pochledać swoji drugij połówki. Kiejsi hań downij dziołuchóm a synkóm galanów a galanki chledali nejstarsi z rodu, abo swatki. Ty dziouchy, kiere nie chciały mieć chłopa na siłe, miały roz za rok przileżytość, coby se nónść synka same. Tóż plótły wiónki ze zielin, a z kwiotków, dowały na nich cosik, co sie poliło a puszczały na wode we stawie, abo w rzyce. Niży stoli chłapcy, kierzi też, se chcieli nónść galanke barży ze serca, jako podle tego, co starzik mu nawyrzóndzoł. Syncy chytali ty wiónki a nióśli ku fajerze, kany czakały dziołuchy. Młodzi sie chledali podle wiónków, a mógli se potym pospołu iść kansik do lasa, abo na miedze. Jak se szpacyrowali po lesie, na młakach to chledali kwiotka paprotki. Ku ranu, nim słónko zeszło szli spadki ku fajeróm, przeposali sie bożym drzywkiym, pospołu skokali przrez ogiyń a dzierżeli sie za rynce. Kwiotka paprotki snoci żodyn nie naszeł, ale esi by sie kómusik podarziło, to musioł nejprzód pokónać rostomajte straszydła, kiere go wachowały, a potym iść do ciymnego lasa chledać wielkucnego skarbu. Plytło sie aji wiónki z Bożego Drzywka a dowało bydłu na rogi, coby go chrónić prociw urokóm czarownic a rostomajtych nimocy. Przi fajerach sie godnie wróżyło. Baji z wody we studni, z kwiotków na miedzy, z kamelków, z dzikigo bzu, a aji ze sznytlocha. Wierziło sie, że gdo je przi sobótkowym fajerze, tyn bydzie zdrowy, wiesioły a bydzie sie mu darzić cały rok. Hań downij sie wierziło, że sie nie śmi kómpać w lecie w stawie a w rzykach jak uż słónko zóndzie przed Kupalnockóm, bo rostomajte stwory, gor utopce yny czakały, coby człowieka wcióngnyć pod wode. Jednako w Noc Kupały sie każdy móg kómpać, bo wtynczas wszystki stwory sie boły fajerów a tego balandrowanio, a aji potym uż żodnego nie dopalowały. Potym nieskorzi, jak na ziymie Słowian prziszoł kościół katolicki, to z Kupalnocki zrobili Noc Świyntego Jóna, bo chcieli, coby ludzie dali świyntowali noc wody a ognia, ale uż podle tego jako chcioł papiyż a biskupi. Bo nie wiym esi wiycie, ale każde świynto w kościele, to je kapke pogaństwa a kapke wiary katolickij. Eszcze mało wiela o Sobótce. Była snoci to przeogrómnie piekno dziołucha, kiero miała galana Sieciecha. Jak synek sie wracoł spadki z wojny a mioł sie ożynić ze Sobótkóm, to jejóm dziedzine napadli wojocy z obcej krajiny. Sobótka dostała strzałóm do serca a umrziła. Było to bezmala w noc Kupały. Kupała to je słowo, kiere je z jynzyka indoeuropajskigo, od słowa kump, kiere znaczy tela co kupa ludzi, abo banda. Nie znaczy kómpać sie, abo myć sie wodóm, jako sie ludzióm zdo. Do dzisia w Noc Świyntojańskóm, choć to je katolicki świynto, fórt dziołuchy puszczajóm wiónki, wróżóm, ledzy kany sie poli fajery a balandruje do rana. A sóm w Polsce a aji w Europie taki grómady ludzi - Rodzimowiercy, kierzirzykajóm do starodownch bogów słowiańskich, a kierzi Kupalnocke świyntujóm ganc jak kiejsi hań downij nasi praojcowie. Hej, kieby dziołuchy a chłapcy dali świyntowali Noc Świyntego Jóna jako Noc Kupały, to by nie musieli chledać galanów a galanek po internecie.
Dobro sie dycki wraco spadki ...
Stary, chudobny a nimocny chłop siedzioł na torgu pod płotym a przedowoł wajca. Przidzie do niego wypyrczóno paniczka a sie pyto:- "Po wiela przedujesz ty wajca?"- Starszy panoczek sie na nióm podziwo a prawi:- "pindziesiónt groszy za wajco paniczko".- Weznym sześć za dwa pindziesiónt, abo idym dali!"- Biercie po wiela chcecie, bo żech eszcze dzisio ani jedno nie przedoł, a cosik mało wiela muszym przeca zarobić.Wziyna wajca a poszła. Była fest hyrno, że wygrała, bo przeca kupiła wajca łacniejszy, a tyn borok ani nic nie prawił. Siadła do swojigo szumnego auta a pojechała do miasta do fest drogij gospody na obiod, na kiery była domówiono ze swojóm kamratkóm a z jeji chłopym. Kozali se obiod, na kiery chłop od wajec by musioł isto miesiónc siedzieć na torgu. Potym óna poszła zapłacić. Gospocki se kozoł trzista trzicet złotych. Paniczka mu dała trzista pindiesiónt a rzekła:- Wydowke se niechejcie.Wszystko by było do porzóndku, kieby paniczka zapłaciła tymu chłopu, co przedowoł wajca tak samo, jak gospockimu. Borokowi na torgu jakby chynyła aspóń złoty, abo dwa wincyj za ty wajca, to by był rod jak fazol. Czymu dycki je tak, że dowómy godnie grejcarów tym, kierzi jich nie potrzebujóm, a jak widzymy starke, co przeduje kwiotki pod murym w mieście, to sie chcymy pokozać jacy my sóm wielcy panowie?
Był kiejsi panoczek, kiery kupowoł rostomajte wieca od chudobnych ludzi na torgu, choć ich ani nie potrzebowoł. Płacił jim wiencyj grejcarów, jako chcieli. Spytołech sie go kiejsi, czymu tak robi? A ón mi rzyk:- Wiycie, terazy żech je zdrowy, móm godnie grejcarów, ale może prziść taki czas, że sie mi nie bydzie darzić, że zbankrocym, że przidzie nimioc a wtynczas możne że bydym chowoł kury a przedowoł wajca pod płotym na torgu. Wtynczas możne przidzie gdosi, gdo kupi ody mie wajca a do mi za nich jedyn abo dwa grejcary wiyncyj.
Dobro sie dycki wraco człowiekowi spadki, pamiyntejcie o tym...
Wielko woda
Dwa miesiónce w kónsku sie z nieba woda loła,
Nejprzód jóm ziymeczka piła, potym uż na gróntach stoła,
Wcisła sie do żabińców, do jezior, studnie nafilowała,
Z potoków rzyki zrobiła, w dolinach jich wartko pognała.
Gazda z gaździnóm na deszcz dwa miesiónce czakali,
Posucha była jak pierón, tóż wszystko co rosło podlywali,
Na każdo do Pónbóczka o porek kapek deszcza rzykali,
A ón prziszoł roz po połedniu, że ani sie oba nie nazdali.
Nejprzód wszyscy byli radzi, bo przeca deszcza było trzeba,
Wszystko hneda odżyło, to je jako Manna z Nieba,
Tóż jak uż sie jarziny napiły a trowa zazielyniła,
To sie cało dziedzina z pustyni w oaze zmiyniła.
Gazda był rod, trowa kole chałupy jako las, bydzie godnie siana,
Ale cóż z tego, kie deszcz leje od samiućkigo rana,
Gaździno też sie raduje, bo szumnie urosły ziymnioki,
Ale sałot a kapuste ji zeżrały, ty pieróński ślimoki.
Nie było dnia bez deszcza, coby nie popadało,
Gazda nasrany, bo mu na miedzach gnije szumne siano,
Ale kaczyce a liwy sóm rade, w kałużach sie toplajóm,
Że za kupa wody z nieba leci sie wubec nie starajóm.
Uż sie do piwnicy woda ciśnie, bo rułki przebiyrajóm,
Telkownej wody jako terazy starzik nie pamiyntajóm,
Obuli se gumocze, pómpe do sztekra wrazili,
Na pół dnia sie stareczce z chałupy wytracili.
Na placu maras, wszystko mokre, ludzie słóneczka czakajóm,
Do Nieba na karakóny sie ze strachym dziwajóm,
Bo zaś idzie sumeryja, gaździno sie uż starajóm,
A starka w izbie grómnice od maszynek zapolajóm.
Deszcza a słónka trzeja, ale ni jako se Wóm zachce,
Pónbóczek to dowo - jedno a drugi po kapce,
Starzi ludzie wiedzóm, że o czas popytać trzeba,
Tóż rzykejcie, to Wóm do Pónbóczek wszystko jako potrzeba.
Tómek Sochacki
Julian Tuwim Lokomotywa, po naszymu - "Damfula"
Na sztacyjón damfula sie piere,
Ciynżko, wielkucno, pot sie z nij leje
- Masno oliwa, co maże wszystki wele.
Stanyła a fuczy, paróm fórt ducho,
Ogiyń z wrzawego brzucha od nij fuko,
Buch - ale hyc!
Uch - ale hyc!
Puff - ale hyc!
Uff - ale hyc!
Uż ledwa dycho, szpatnie sie czuje,
A eszcze hajcyrz wóngli do nij suje,
Wagóny do nij ajzybanerzi hneda przikulali,
Wielkucne a ciynżki, ze zielaza a ze stali,
A kupa ludzi je w każdym wagónie,
A w jednym krowy, a w inkszym kónie,
A we trzecim siedzóm sami bachrocze,
Siedzom a żeróm wórszt a kołocze,
Sztworty wagón je nafilowany samymi bananami,
Piónty aż sie blyszczy szumnymi klawiyrami,
W szóstym stoji hrozucny kanón, z wielkucnymi kołami!
Każde mo zaszprajcowane zieleźnymi klinami!
W siódmym dymbowe stoły, dymbowe odmaryje,
W ósmym słóń, żyrafy a jakisi inksze bestyje,
W dziewióntym same babucie, szumne, fest wykormióne,
W dzesióntym kiśnie a kufry porzóndnie zabezpieczóne,
A tych wagonów je tela, że jich nie lza porachować,
A uż sóm nie wiym, co by szło do nich eszcze schować,
Ale choć by prziszło tysiónc silnych chłopów,
A każdy by zjod tysiónc talyrzi ziymnioków,
A każdy by sie nie wiym jako naprynżoł,
To by tego nie dźwigli, taki to je ciynżor!
Naroz - cosik zagwizdało!
Naroz - cosik zapiskało!
Para - buch!Koła - w ruch!
Nejrzód pómału, jako mucha na jesiyń ospało,
Ruszyła sie damfula po glajzach niemrawo,
Szkubła wagóny a cióngnie jich jako wół na gróncie za wołym,
Tóż toczy sie, toczy sie koło za kołym,
Jedzie coroz warciejszy, ani hajcyrz nie wierzi,
A bucho a klepie, rampluje a derzi,
A kany? A kany? A kany? Do przodku!
Po glajzie, po glajzie, po glajzie po mostku,
Po góraliji, w tunelu, po gróntach, przez las,
A śpiycho sie, śpiycho sie, coby przijechać na czas,
Do taktu tak klupie a chysko fórt to:
Tak to to, tak to to, tak to to, tak to,
Tak snadnie, tak lachko sie kulo durch przed siebie,
Ni jako damfula, ale chmorka na niebie,
To ni ma sfuczane maszyńsko, kiere ledwa żyło,
Ale plechowe bawidełko, kiere dziecio sturziło,
Tóż skiyl, tóż jako, tóż czymu tak gno,
A co to to, co to to, gdóż jóm tak fest żgo?
Że derzi, że pyndli, że bucho buch - buch?
To wrzawo, bioło para pocisła to w ruch,
To para, kiero z kotła rułkami do tłoków,
A tłoki kołami gibajóm z obu boków,
Tóż gnajóm a cisnóm, że cug warto rzynie,
Bo para ty tłoki fórt ciśnie w tej maszynie,
Tóż koła ramplujóm, bucho, klupie se to,
Tak to to, tak to to, tak to to, tak to!...
Skrómnie przerobił: Tómek Sochacki
Gdo se chce poczytać moji wyrzóndzani, drzistani a bulczyni, kiere żech tukej na tej strónce napsoł:
Jako Jónek ze Zofijóm rozrazili legier.
Uż je nieskoro, dziecka spióm, tóż Wóm napiszym takóm historyje, jako se Jónek wzión babe, s kieróm lygoł do legiera, a co potym s nióm wszystko robił, abo nie robił. Wiycie, rostomajcie to je miyndzy babóm a chłopym, baji nejprzód jak sie młodzi galanióm, to se przejóm a pokazujóm to wszystkim dokoła, bo przeca cały Świat sie musi na nich dziwać, jako se dowajóm pusy a sie obściskujóm, a jaki szumne pukety galan kupuje galance, a óna mu w trómbie piecze kaczyce, a buchty coby borok nie zesłob. Potym jak sie uż długszy czas smykajóm, to Tatowie, Stare Ciotki a Starzicy sie zaczynajóm pytać, kiej bydzie to wiesieli bo przeca uż pore roków chodzi galan ku galance a fórt nic, tóż to trzeja jakosik skóńczyć w jednóm lebo w drugóm strónym. Jónek chcioł być chytry, a wartko sie ożynić, bo uż wszyscy mu prawili że je stary kóń, tóż zaszoł na muzyke a se siod z kamratami na ławie po murym. Doł se piwo a dziwoł sie jako dziołuchy zwyrtały. Gany mu nie było, bo choć mioł okulory ale był postawny a jak se włosy poczosoł na bok, a oblyk jak sie patrzi, to dziołuchy snoci za nim jscały. Była jednako dziołucha, kiero nie tańcowała ani sie na niego nie dziwała. Siedziała w kóntku, jako ón, na miano miała Zofija. Jónkowi kamraci mieli każdy galanke, tóż se z niego błozna robili, coby szoł a Zofije wyzwyrtoł. Jednego razu jak sie uż muzyka skóńczyła a wszyscy sie odkludzali do chałupy, to szoł Jónek sóm a przed nim drepsiła Zofija. Jakosik tak se zaczli pospołu wyrzóndzać, że potym za tydziyń na muzyce tańcowali a dziwali sie do oczy. Przeogrómnie sie jim musiało śpiychać, bo za pół roku były smowy a chned potym wiesieli. Jónek sie przekludził do chałupy Zofiji, w kierej bywała ze swojimi Fotrami. Dostali jednóm izbe przi kuchyni z kierej musieli być radzi. Jak Jónek cosik chcioł po Zofiji, to dycki nieskoro wieczór abo w nocy, bo po kuchyni dycki gdosi drepsił a nejwiyncyj starka, tóż młodzi dycki sie dziwali esi zgasło światło. Dycki doczkali eszcze ze sztwierć godziny nó a potym uż sie mogli chytać tej roboty. Tak dorobiali, że Zofija zustała nie sama. Hned potym umrziła starka, tóż młodzi mieli uż dwie izby. Do piynciu roków mieli troje dziecek, tóż było w chałupie wiesioło. Ale jak Jónek chcioł co po babie, to musieli zaś to zrobić nieskoro wieczór abo w nocy. Terazy choć stareczki uż nie było, to nejprzód musieli dziecka pouspować, doczkać aż wszyscy sie z kuchyni wytracóm a dziepro potym sie mogli chytać tej roboty. Jak dziecek nie było dóma, bo jich ku sobie wziyna jónkowa Mama, to mógli sie zawrzić w izbie a wartko to zrobić, ale po cichu, bo dycki w kuchyni siedziała jakosik staro ciotka, kiero prziszła na nawszczywe. Jak uż dziecka były wiynksze, to mieli eszcze gorszy, bo yny legier zazgrzipił a uż wszyscy mieli oczy odewrzite. Tóż brali koła a jechali do lasa, abo lecieli do stodoły na sómsiek, jak jich żodyn nie widzioł. Roki leciały, Tatowie od Zofije sie pominyli, dziecka se przikludziły swoich galanów a galanki, pożyniły sie, powydowały sie a Zofija z Jónkiym zustali sami dwo chałupie. Terazy mieli trzi izby yny dlo siebe, żodnych starek ani starych ciotek, kiere stoły po dwiyrzami, tóż mogli dnie a noce pod pierzinóm robić rostomajte wieca, na kiere za młodu ni mieli czasu. Jónek aji wzión babe do takigo jednego magacynu do Cieszyna, ale jak tam Zofija wlazła to chned uciykła do pola, bo uwidziała nafukanego chłopa z gumy, a eszcze Jónkowi wyfackała po gymbie, że też go ni ma gańba. Bo óna przeca zwykła to robić po ćmoku, a po cichu, a nie przi roźniónym świetle, a eszcze coby ji chłop jakisi pieróństwa pokazowoł. Ale potym ji kupił cosi w tym magacynie, nieskorzy zaś cosi, a po miesióncu rozrazili legier. Tóż widzicie taki to było, je a bydzie. Jak człowiek je młody a sie mu chce, to ni ma jako, a potym jak sie zestarzi a byłoby kaj, to uż ni ma chynci ani siły. Tóż rostomiłe baby a chłopi, jak uż bydziecie na pyndzyji, bydziecie mieć dlo siebie czas, to zakludźcie swojóm połówke do takigo magacynu, w kierym sóm rostomajte wieca, kiere lza użyć do tej roboty. Możne ze zaczóntku bydzie kapke krawalu, ale potym uwidzicie – do tydnia legier bydzie rozrażóny…
Gdo sie chce kapke nauczyć naszej cieszyńskij rzeczy, cosi se przipómnieć, abo pokozać dzieckóm, jako sie mo richtig wyrzóndzać po naszymu, to niech wlezie na link dołu:
Paweł a Gaweł po naszymu, podle Aleksandra Fredry.
Paweł a Gaweł w jednej bywali chałupie,Jedyn na wyrchu a drugi dołu, ni obo na kupie,
Paweł, szykowny, żodnymu nie zawadzoł,Gaweł co nejgorszego dycki wywodzoł.
Fórt se po izbach dziwoki góny robiłTukej pies, tu mycek, tu zogłowka dobił,
Gónił, derził, na tepichach fórt a fórt buki stawioł,Strzeloł z flinty a dorobioł, pieróństwa odprawioł.
Paweł to długo znoszoł, ale uż dali nie poradzi,
Zlazuje do Gawła a pyto go pieknie, nigdy sie nie wadzi:„Panoczek, bydóm kapke cichszy a miyni ramplujóm,Bo mi na wyrchu wszystki szklónki w kuchyni tańcujóm."
A na to Gaweł mu prawi: „Wolność, Tómku we swojim dómku”.Cóż Paweł móg rzyc? Co móg prawić? Ani jako mysz nie pisknół.
Poszeł na spadek do siebie a czopke na głowe przicisnół.
Na drugi dziyń Gaweł se eszcze w legierze chrapie,A tu z powołu cosik mu na nos fórt kapie a kapie.Wylezie z legiera, rzynie wartko na wyrch, przeganio kocury,Klupie na dwiyrze, zawrzite, tóż dziwo sie do dziury,A widzi…Cóż tam?
Całe piyntro zalote aż do siyni a Paweł ze sakiym siedzi na łodmaryji.
„Cóż Panoczku robicie?” „Ryby se chytóm, z izbów móm porobióne stawy"„Tóż dobre, ale mi woda z powołu kapie, do pierzin, do garców a do kawy".A Paweł mu prawi: „Wolność, Tómku we swojim dómku”.
Z tej pogodki je takowy morał, kiery se zapamiyntocie:Tak inksi Was bydóm mieć w zocy, jako z nimi wywodzocie.
Przerobił Tómek Sochacki
Pieśniczka o kóńcu świata - po naszymu podle Czesława Miłosza
W tyn dziyń, kiej je kóniec świata,Pszczoła loto nad kwiotkiym nasturcyji,
Rybiorz sprawuje czyżyniec, kiery sie blyszczy,
Po morzu skokajóm wiesiołe delfiny,Młode ciyrpki sie chytajóm rynny,
A god mo złotóm skórym, jakóm by mioł mieć,
W tyn dziyń, kiej je kóniec świata,Paniczki idóm po gróncie z parazolami,
Ożralec uż pómału spi na kraju miedzy,
Wołajóm na ceście ci, co przedujóm jarziny,
A łódka ze żółtym żaglym rzynie do szumnej krajiny,
Hóśle do luftu szumnie grajóm,A noc z gwiozdkami otwiyrajóm.
A ci, kierzi myśleli, że sie bydzie blyskać a pieróny bydóm walić,Fest sie sparzili,
A ci, kierzi czakali jakisich znakóm, że bydóm trómby na sóndny dziyń,
Żodyn nie wierzi, że to na isto uż terazy je,
Pokiel słónko a miesiónczek sóm na niebie,Pokiel ćmiyl wlezie do róży wedla ciebie,
Pokiel dziecka sie rodzóm jako różoki,
Żodyn nie wierzi, że to na isto uż terazy je,
Yny starzik, co mo biołe włosy na głowie, a móg by być prorokiym,
Ale nim ni ma, bo cały żywot robił ganc cosik inkszego,
Wiónże porwózkiym paradajki a prawi:Inkszego kóńca świata na isto nie bydzie,Inkszego kóńca świata na sto nie bydzie.
Przerobił Tómek Sochacki
Co sie kiejsi piło w hyc.
Dzisio jak je hyc, to se każdy idzie a kupi w magacynie wode, lemóniade abo orynżade. Wszystko je w plastikowych flaszkach a narychtowane stoji, yny grejcary trzeja zapłacić paniczce przi kasie. Kiejsi jak sie chciało pić a słónko fest hajcowało, to wszystko szło nónść w kuchyni abo we szpajsce. Tak sie mi zdo, że jakosik ludzie hań downij mieli miyni czasu na wszystko, bo robili łod rana do nocy na gróncie a przi gospodarce, a eszcze musieli sie o pici a o jodło starać, bo w kónzumie tego przeca nie było. Pół biydy, że starki bywały po chałupach, bo gor starzi ludzie mieli tego czasu wiyncyj, tóż młodym poradzili cosik mało wiela pómóc. Rano do śniodanio sie warziło tej. Stoł we wielkim garcu a każdy se tam do niego dowoł co chcioł: cukier abo sok. A sok stoł we szklónkach, bo go starka łóńskigo roku w lecie z gaździnkóm robiła z rybiźli z malin abo z ostrynżnic. Tej stoł w bóncloku cały dziyń, bo jak ochłódnył sie go też szło napić, a jak sie do niego dało kapke soku z malin, to nic lepszego ani w magacynie nie lza było kupić. W lecie każdy owoc, kiery spod ze stróma stareczka ciepała do wielkucnego garca a warziła kómpot. Piła go cało familija do obiadu, a jak ochłódnół to był nejlepszy, bo był zimny, tóż jak sie prziszło z pola do chałupy to go każdy do gorków loł a dziecka sie oblizowały, bo stareczka go srobiła s jabłek s agryzu a s uherek. Choć go stareczka dali do szpajski to kómpot tam długo nie stoł, bo do rana uż bónclok był prózny. W nejwiynkszy hyc a gor jak sie robiło przi sianie, to wszyscy nejprzód szli ku studni. Jak sie amper zimnej wody s nij nacióngło, to sie naloło nejprzód kónióm, kiere musiały smyczyć fury siana na wielkucnych wozach, potym sie piło takóm wodziczke gorkami, kiere starka uż rychlij narychtowali, bo przeca dzisio fest hajcujóm. Przi źniwach a przi sianie nejlepsze a gor dlo chłopów było jednako piwo. Gazda go chowoł w piwnicy, abo go ciepoł do wielkigo drzywka w kierym była woda, co spadła pore dni tymu jak była szudera. Piwo po robocie w hycu, to dlo chłopów było nejlepsze, co gazda móg narychtować. Ale yny po jednej flaszce, bo przeca trzeja było eszcze siano skludzić do stodoły, przi źniwach obili we stodole wioć a w miechach nosić na piyntro. Nó a to piwo gazda mioł schowane uż długszy czas, bo musioł zaniyść do cieszyńskigo browaru pore kaczyc a liwe, coby mu dali taszke Brackigo. Dzisio mómy wszystko w kónzumie w plastikowych flaszkach, pieknie popisane a zaszpóntowane. Ale to je sama chemija. Warzicie tej a Wóm zbydzie - nie wylywejcie go, dejcie tam kapke cytróny a miodu. Mocie kole chałupy jabka, trześnie abo uherki? Uworzcie kómpot. Pamiyntejcie, że pici to je woda, óna je czysto, ale dowejcie pozór, co sie do nij wciepuje abo leje. Starka tam wciepowała a loła yny to, co naszła na zogrodzie abo we szpajsce.
Mój Starzik ajzybaner
Mój Starzik cały żywot robił jako ajzybaner w Czechowicach a Zybrzidowicach. Kóntrolowoł wagóny jako rewidynt, a aji chodzowoł po glajzach, esi kieróm nie trzeja sprawić. Stowoł na szychte wczas rano, jak było sześć to uż musioł być w robocie. Ale nejprzód musioł eszcze Starce pómóc poodbywać, tóż sie dźwigoł z legiera pół pióntej rano, coby dojechać na sztacyjón na kole. Jak żech sie urodził, to Starka ze Starzikiym sie przekludzili do Czechowic do bytu. Starzik uż na szychty nie musioł chodzować, bo był na pyndzyji ale dycki rano słyszoł jak cugi jadóm, bo glajzy były niedaleko, a pod kóniec siedymdziesióntych roków eszcze aji damfuje jeździły a gwizdały. Jako dziecio, dycki w pióntek jeździłech do starzików do Czechowic. Kole połednia my dycki czakali na Starzika, kiery jechoł cugiym roz w dziesiynć a roz w jedynost. Zima abo lato, dycki jakosi do chałupy na Podlesiu przidrepsił. Moja Mama dycki uż na Fotra czakali z obiadym, ale sie stało, że baji szoł przez Kóńczyce a stawił sie do mojigo Ujca Brónka, abo do Ujca Karola, kierzi jako ón byli ajzynbanerami. Tam u nich se siednół, doł se półke, abo dwie a prziszoł kole drugi. Chodził o losce, bo jak był we wojsku to spod z kónia, a mioł cosik złómane w kłymbie. Szoł ku naszej chałupie dycki szutrowóm cestóm, tóż wszyscy my wyglóndali esi starzik nie idzie. Pamiyntóm, że mioł obleczóne stare galaty od ancugu, kabot kiery ściepowoł jak był chyc, a czopke kieróm dźwigoł jak sie z kimsikej na ceście witoł. Potym nieskorzi jak Starzik nie poradzili uż tak chodzić, to Foter po niego jechoł autym na sztacyjón do Zybrzidowic. Jak uż poobwiadwoł a se spocznył, to żech z nim szoł, abo jechoł na cug do Czechowic, kiery kiejsi chodził co pół godziny ze Zybrzidowic. Jak żech był mały, to mie Starzik kludził choć mioł taszke a loske, a jak żech był kapke starszy, to żech kludził Starzika, bo mi Mama przikozała, że go móm wachować. Na sztacyjónie a gor na perónach wóniało jakómsik oliwóm. Starzik mi prawł że to czuć ty drzewa, kiere sóm pod glajzami, bo sóm zapuszczane. Dycki my prziszli na perón nieskoro, tóż Starzik zastawioł loskóm cug, bo przeca był ajzybanerym pyndzyjistóm. Roz sie tak stało, że nas Ujec Karol wzión do kabiny takij elektrycznej lokomotywy. Kurde to żech mioł ucieche, boch jechoł ganc z przodku cuga. Jak my jechali pospołu ze Starzikiym we wagónie, to w lecie żech dycki otwiyroł okno a dziwołech sie jak cug jedzie a ogibo sie jako glizda roz w te a potym we wte. Wiater mi szkuboł włosy, a nie lza było dychać. Cug klepoł kołami o glajzy, a Starzik sie dziwoł do okna - na isto se spóminoł ty stare dobre czasy, kiej na szychty chodzowoł jako rewidynt. W Czechowicach na sztycyjónie dycki było kupa ludzi, jako w mieście, ale fórt żech czuł ty glajzy a drzewa pod nimi. Spóminóm se, że Starzik sie dziwoł na to jakby se chcioł chned oblyc kabot a iść sprawować wagóny. Tych starych prowdziwych ajzybanerów dzisio uż je mało. Mój Starzik poradził se na perónie na ławce sednónć a medytować o swoji robocie, o kamratach, kierzi uż sóm pod dornikiym a o tych cugach, kiere sóm coroz lepsze a z kumina sie im nie kurzi, bo jadóm na eletryke. Muszym dziecka przewiyżć cugiym aspóń do Chybio, coby im pokozać, że idzie jechać miyndzy dziedzinami nie yny autami, ale baji cugiym, na kiery sie fórt dziwo ze zybrzidowskigo perónu z ławki ich prastarzik - ajzybaner. Wiszóm mi na ścianie stare godziny, kiere Starzik mioł w izbie. Styknie zegnać cajgier a óny bydóm cykać. Możne eszcze roz wyrzóndzóm całóm historyje kolejorzi - ajzybanerów, ale coby to usłyszeć to trzeja pogasić radija a telewizory. Taki kolejarski godziny ni majóm rade krawalu, jedynie żeby jechoł cug a klepoł kołami o glajzy, wtynczas zaczynajóm cosi szuszkać...
W zogródce,
W Hanczynej zogródce jarziny wczas rano postowały,
Zielónymi gymbulkami ziały, z listów kapki rosy strzepały,
Marekwia z pietruzielim sie hned chyciły godki,
Esi agryz je barży kwaśny, lebo wiyncyj słodki.
Kapusta jich zwrzeszczała, że yny o gupotach drzistajóm,
Że w zogródce fórt miyndzy jarzinami cosik napochajóm,
Ale sama sie z kelerubami fest wczora powadziła,
Czy terazy je lato abo jor a że isto jesiyń uż była.
Ziymnioki siedzóm w ziymi, tym je dycki zima,
Ale na knobloch a na cebule żodnej rady ni ma,
Bo jak sie chycóm godki, to wszystkich szczypióm oczy,
Yny gaździno w kuchyni jim to na isto wyboczy.
Groch z fazolami sóm hyrne z wyrchu sie na grzóndki dziwajóm,
Ku niebu rosnóm przi paliku, na wiaterku sie hójdajóm,
Yny ze słónecznikiym poradzóm wyrzóndzać, fórt yny o jednym dokoła,
Jak wysoko słónko wisi na niebie, a kogo wiyncyj gaździno posioła.
Paradajki z ogórkami ni mogóm być w rzóndku pospołu,
Tóż jednych sie wraziło do szklarnie, a drugi rosnóm we wołkach dołu,
Łóńskigo roku sie o mały figiel pospołu nie pobiły,
A jakómsik nimocóm se miyndzy sobóm liści zaraziły.
Sznytloch je fórt zielyniuśki a młody, bo go co chwila targajóm,
Na chlyb abo do wajecznicy go radzi w chałupie wszyscy dowajóm,
Zowiści mu koper, bo ón sie tak na zielóno szumnie nie sztrajchuje,
Bo z niego gadździno yny roz za czas warzi na śmietónce koprule.
Sałoty spióm całe dnie, tóż z nimi kurowodów ni ma,
Nie wadzóm sie, nie kwiańczóm, nie ryczóm po inkszych jarzinach,
Ale dziepro jak sie zećmi to roz zaczas gymby otwiyrajóm,
Fórt przeganiajóm ślimoki, a inkszym spać nie dowajóm.
A gaździno se siedzi na sztokerli a w duchu sie śmieje,
Roz za czas ty swoji jarzinki wodóm po listkach poleje,
Darmo sie wadzóm a myślóm, że co óny to nie sóm,
I tak jich ku obiedzie gazda z gaździnkóm zjedzóm.
Tómek Sochacki
Ojcze nasz - po naszymu.
Fotrze nasz, kiery żeś je w niebie,
Coby było świynte miano Twoji,
Coby prziszło królestwo Twoji,
Coby było jako chcesz na niebie a na ziymi,
Chlebiczka naszego, kierego mómy na każdo, dej nóm aji dzisio,
A przebocz nóm, co my szpatnego zrobili,
jako my przeboczómy naszym winowatym,
A nie kludź nas tam, kany mogymy cosik złego zrobić,
Ale nas opatruj od złych wiecy,
Amyn.
Skrómnie przerobił Tómek Sochacki
Pón je mojim owczorzym po naszymu podle Psalmu Dawida
Pón je mojim owczorzym,
Nie chybio mi nic,
Powoluje mi leżeć na zielónych miedzach,
Kludzi mie ku wodzie, kany se mogym spocznónć,
Okrzysio mojóm dusze,
Kludzi mie po chodnikach, po kierych lza iść,
Bo wiy jako mi je na miano,
Tóż choć bych drepsił po ćmawym padole,
Nie bydym sie boł zła,
Bo Tyś je sy mnóm,
Twoja kryka a loga,
To je to, skyrs czego żech je rod,
Stół dlo mie rychtujesz,
Choć dokoła móm kupa wrogów,
Mażesz mi głowe oliwóm,
W mojim kielichu je fórt cosi dobrego,
Tóż dobro a łaska pójdóm za mnóm,
przez wszystki dni mojigo żywota,
a bydym bywoł w chałupie z mojim Panym,
Uż dycki.
Skrómnie przerobił: Tómek Sochacki
Sto roków tymu...
Sto roków tymu Ślónsk Cieszyński przerzazała granica. Władza w Pradze a we Warszawie chciała, coby po jednej strónie byli Czesi a po drugij Polocy. Ale ani jedni ani drudzy se nie wszymli, że idzie nowo generacyj ludzi, kierzi na siebie prawili, że sóm tu stela. Tusteloków było tym wiyncyj, czym barży Praga a Warszawa wymyślała rostomajte kurowody. Tustelok widzioł, że Cieszyńsko Ziymia uż ni ma tako jako kiejsi, tóż nie chcioł być ani Czechym ani Polokiym. Robił we werku na szachcie, na gróncie, sprawowoł bótki, szył oblyczki, piyk chlyb a buchty a sprawowoł koła. Chodzowoł do katolickigo abo wanielickigo kościoła. Czytoł Biblije po polsku, czesku abo nimiecku, ale jak chcioł cosik napisać, to pisoł po naszymu. Bo pisoł tak, jako słyszoł a jako wyrzóndzoł na każdo. Szoł na asynt do czeskigo abo do polskigo wojska, ale dycki z rynkóm na sercu śpiywoł "Ojcowski Dóm", "Szumi Jawor, szumi" abo "To kóńczycki pole, z rudnickim sie schodzi". Jak prziszoł ze służby z wojska, to bywało tak, że se wzión dziołuche kiero bywała za Olzóm. Bo dlo młodych Tusteloków granicy nie było. Była yny rzyka, kiero cosik szuszkała na isto po naszymu, bo sie nasłuchała tych gaździnek tustelańskich, kiere prały lónty na obu brzegach, ale wyrzóndzały jednóm rzeczóm - po naszymu. Górole na gróniach w Beskidach fórt gónili swoji owce na redyk, a fukali do trómbit jedni w Jabłónkowie a drudzy w Istebnej. Dlo Tusteloków granica to byli yni wojocy a celnicy, kierzi wachowali, coby żodyn sie nie opowożył jóm przelazować jak ni mioł papiórów. Ale stare ciotki, kiere bywały w Karwinie, Hawiyrzowie abo w Orłowej, fórt pozywały swojich przocieli zza rzyki, coby jich nawszczywiali. Tustelokóm we szkołach sie zakazowało rzóndzić po naszymu. Ale Matki a Starki naszóm rzecz jim do głowy cisły, bo wyrzóndzały o takowych wiecach, że dzieckóm sie gymby otwiyrały a nie poradziły spać. Fotrowie a Starzicy jich uczyli roboty na polu, coby wiedzieli, że robota na Cieszyński Ziymi aji na gróncie aji we werku aji na szachcie je świynto. Óna dowo grejcar za kiery sie familija wyżywi. Ale robota dowo aji obili, jarziny a gowiydź, s kierych je jodło na śniodani, obiod a wieczerze. Tustelok rzykoł jako poradził do Pónbóczka, po naszymu po polsku po czesku a aji po nimiecku - ale dycki ze szczyrego serca. Ale jak chcioł se powyrzóndzać z Fotrym w niebie, to uż go pytoł yny po naszymu. Jacy my sóm, ci ludzie stela po stu rokach jak Cieszyńskóm Ziymie przerzazała granica? Po naszymu sie fórt rzóndzi. Ale przibyło Tusteloków, kierzi rzóndzóm po polsku a po czesku a naszej rzeczy nie znajóm, bo sóm baji z Krakowa abo z Ołomuńca. Óni prawióm sami o sobie: "jestem stąd" abo: "jsem zdejší". Wartko sie jednako uczóm tej naszej rzeczy, tóż jich z Cieszyńskij Ziymi nie wyciepiymy. Jednako my Tustelocy tacy, kierzi cieszyńskóm rzecz wycyckali z matczynym mlykiym, muszymy sie dzierżeć pospołu. Wszyscy łod Ostrawy do Biylska, bo choć sto roków tymu nas gdosi chcioł wciepać do dwóch miechów, to my sie nie dali. Pokiel na Cieszyńskij Ziymi sie wyrzóndzo po naszymu, żodnej granicy ni ma a nie bydzie.
Miastowi na dziedzinie
Kiejsi na dziedzinach było niewiela chałup. Każdy sie znoł, tóż sie prawiło, że oto tam hanej pod sztrekóm bywo Machej a na kopcu Pala, na Zogrodnikach Chmiyl a na Podlesiu przi krziżu Hanzel Kokot. Potym jednako tych chałup zaczło przibywać, bo Fotrowie przepisowali grónt dzieckóm, tóż kole ojcowskij chałupy urosły nowe, ale to była fórt familija. Prziszły jednako taki czasy, że grónty po dziedzinie zaczli kupować cudzi ludzie, kierzi nie byli stela. Przikludzili sie kansik z miasta, abo przijechali na ziymniokach z Polski. Ci kierzi byli z dziedziny, poradzili spokopić jako sie na dziedzinie żyje. Ale z tymi z miasta były fórt jakisi kurowody. Baji Jozef spod lasa dostoł za sómsiada familije, kiero sie przikludziła z bytu z wiynkszego miasta a postawiła se chałupe wedla jego gróntu. Jozef to był stary siedlok, kierego familija tukej na dziedzinie bywała uż ze trzista roków. Dycki tak bywało, że jak sie gdosi przikludził na nowy plac, to sie szoł prziwitać ze sómsiodami. Było dobre coby wszyscy dokoła sie znali a wiedzieli, co za jacy ludzie bywajóm za miedzóm. A tu nic, przeca Jozef nie pójdzie a nie bydzie sie z nimi witoł, dyć żodnymu łod rzici nie odpod. Siedlok mioł mały grónt, na kierym chowoł krowe, cieloka, kury a kaczyce. Kokot śpiywoł dycki o pół pióntej, a nowym sómsiadóm sie to nie podobało, tóż zaszli Jozefa żałować na Policyje. Policajt Wawrziczek sie yny na nich podziwoł, w duchu sie zaśmioł a prawi:"Tóż kokot to je ptok a śpiywo jak yny poczuje że je wczas rano, ale przerzóndzym z Jozefym a rzeknym mu, coby cosik z nim zrobił". Jozef sie nasroł, nó ale dobre kokota zawrził na noc do piwnice. Potym zaś ta nowo familija zaszła żałować Jozefa za krowe Maline, że jim ryczy pod łoknym, tóż Wawrziczek zaś do Jozefa. Gazda uż by fest nasrany, ale dobre przekludził krowe za chałupe, Lojsce Brachaczkuli nie bydzie zawadzać. Za pore tydni sie zaczły źniwa, tóż po całej dziedzinie kómbajny a traktory rajzowały łod rana do nocy. Jozef se dycki napytoł kómbajn a prese z kółka. Jónek Machejów, kiery na tych maszynach jeżdził, latoś mioł kupa roboty, tóż przijechoł do Jozefa młócić a presować ganc z wieczora. Zaś ta nowo familija chned rano do policajta Wawrziczka poszła gazde żałować, że jim chóczy pod oknym a że jim dziecka nie poradzóm spać. Ale doczkejcie jako sie to skóńczyło. Baba Jozefa, Hanka przedowała mlyko a wajca do kónzumu, do kierego chodziła familija z miasta. Przedowała tam Maryśka Kulino. Była to chytro baba, tóż uż wiedziała jako tych nowych wyrychtować. Paniczka z miasta każdy dziyń szła do magacynu po chlyb, wajca a mlyko. Jednego razu przidzie, a na półkach nic ni ma. Pyto sie, co sie porobiło, tóż Maryśka ji prawi, a robiła se z nij błozna: "Na paniczko kokot Wóm zawadzoł, tóż Jozef go zabił, a jak ni ma kokota, to kury wajec nie noszóm. Krowa Wóm snoci ryczała pod łoknami, tóż jóm stary gazda przedoł na spyndzie". Paniczka z miasta nic nie prawiła, otoczyła sie a poszła do chałupy. Rano pospołu z chłopym prziszli do Jozefa, pytali go coby sie nie gniywoł a że sóm tukej nowi. Jozef sie uradowoł, posadził jich w kuchyni przi stole, Hanka nakroła chleba, nasmażiła wajecznice a dała każdymu po kónsku syra. Nowi sómsiedzi byli uż zgłoszóni. Tóż Wy wszyscy, kierziście sie przikludzili z miasta abo z inkszych dziedzin, kany możne nie było tela siedloków. Szanujcie robote na gospodarce na dziedzinie. Chlyb, wajca, mlyko, miynso - tego byście ni mieli na stole, kieby tego gazda a siedlok nie zasioł a nie uchowoł. Tóż jak słyszycie kapke krawalu a cosi Wóm zasmerdzi, to se z tego nic nie róbcie. Wyście sóm na dziedzinie nowi, tóż uszanujcie siedloków, kierzi tukej uż korzyniami wrośli w ziymie.
Siyrpiyń
Lipiec sie przed siyrpniym za strómami schowoł,
Eszcze obili na gróntach na złoto posztrajchowoł,
Chmory poprzeganioł, letni trójkónt na niebie powiesił,
Siano strzybłym pomazoł tóż gazdym fest pocieszył.
A siyrpiyń prziszoł chned z rana, jakisi zaspany,
Kroczył po trowce po rosie kapke zastarany,
Wiedzioł, że mo kupa roboty, tam źniwa tukej siano,
Bydzie musioł stować każdy dziyń z gazdóm wczas rano.
Musi wachować coby słónko fórt na niebie świyciło,
Coby pszyniczka, reż, wszystko obili na polu dozdrziło,
Bo z gazdóm a z jego familijóm bydzie hneda źniwowoł,
Żodyn sie przed robotóm nie bydzie nigdzi chowoł.
Zorka do płachty z burdaka wiesioło sie kulajóm,
Gazda z synkami na piyntro jich w miechach wynoszajóm,
Każde z nich je świynte, na mółke jich młynorz zemiele,
Bydzie z nij świyży chlebiczek, na strzode a na niedziele.
Siano też trzeja rozciepać, wiaterek fórt musi fukać,
Bo potym go trzeja eszcze porzóndnie grabiami poruszać,
Ostropce sie do ziymi postyrko, bydóm jak wojsko stoły,
Zwiezie z nich gazda godnie siana do wielkucnej stodoły.
Siyrpiyń na zogrodzie z gaździnóm też mo mocka roboty,
Trzeja warzić ku obiadu a na hyc fajnacki kómpoty,
Maliny, rybiźle, jabka a gruszki pospołu sbiyrajóm,
Cosi zjedzóm, cosi zawarzóm, reszte na sok przerobiajóm.
Na zogródce jarziny szumnie gaździnce dozdrzywajóm,
Siyrpiyń o kapke deszcza z nieba od Pónbóczka pytajóm,
Tóż na isto pokropi, ziymeczka sie wody napije,
W zogródce marekwia, cebula a pietruzieli odżyje.
Siyrpiyń sie eszcze na ziymnioki, do wołków podziwoł,
Potym sie pod starym dymbym, na miedzy wyspoczywoł,
Co mioł zrobić to zrobił, roboty fakt było kupa,
Ale sóm rade gaździnki a gazdowie po wszystkich chałupach.
Tómek Sochacki
Marzanna - Matka Bosko łod zielin
Siyrpiyń to je miesiónc, w kierym świyntujymy kóniec źniw - w ludowej kulturze sie na to prawi Dożynki lebo czas wiyńców. Jednako dycki jak widzymy w kalyndorzu cosik na czyrwióno to sie trzeja podziwać spadki do naszej słowiańskij historyji, bo każde kościelne świynto, było kiejsi świyntym Słowian, kierymi my sóm. Tóż tysiónc roków tymu Słowianie dziynkowali Matce Ziymi Marzannie, na kieróm baji w Rusach sie prawiło Mokosz. Po dziedzinach sie dziynkowało za to że łobilo je godnie a że bydzie godnie chleba na stołach po chałupach. Dzisio sie świynci wiyńce kiere sie robi gor z pszynice abo z reżu. Ale kiejsi hań downij ty wiyńce sie robiło ze zielin, bo w siyrpniu óny umiyrały a wiyndły, tóż sie jich suszyło a wieszało pod bóntramym, coby sie ludzie przez cały rok lyczyli na rostomajte nimoce, bo przeca cetli kiejsi nie było. Wierziło sie, że Marzanna kieróm na jor sie utopiło a spoliło we wodzie, terazy schodzi na ziymie a dowo ludzióm wszystko nejlepsze, co mo. We wiyńcu by miały być zieliny a łobili, kiere ludzie chcieli coby obrodziło na rok. Baji jak latoś było mało pszynice a kupa jynczmiynio, to pszyniczki we wiyńcu musiało być godnie - takowno była ta magija. Ta Marzanna była fest płatno u Poloków, Czechów a Słowoków. To była tako Matka Ziymia. W pieśniczkach, kiere sie śpiywało gor na Ślónsku Marzanna była Boginióm żywota a śmierci. Na głowie miała dycki wiyniec, a była obleczóno jak młoducha - cało na bioło, na karku paciorki, zesieczóne obili, jabko, a złoty klucz, kiery otwiyro brame do inkszych światów a dali do jesiyni zimy a jora. Ponikierzi prawióm, że baji Maryśka abo Kasia s pieśniczek a s pogodek to sóm taki małe Marzanny. Jak potym prziszli katolicy, to baji w Gnieźnie Marcin Bielski w 1551 roku napisoł, że " Marsa mianowali Marza, tóż potym po naszymu Marze lebo Marzanne topili we wodzie". A potym dziepro powstoł kult Matki Boskij Zielnej. Ty wszystki oblyczki, kiere Słowianie noszóm, wszystki wiyńce a pieśniczki to je ze starucnej tradycyji słowiańskij, kiere nóm dali nasi hań downij praojcowie. Gazdowie a gaźdznki bydóm przi dożynkach dziynkować Pón Bóczkowi za to że godnie zorek latoś sie pokulało do kómbajnów. jak w kościołach dożynkowy wiyniec bydziecie niyść przed ołtorz, to se spómnijcie na Marzanne, bo óna tukej była na długo przed tym, jako Maryja, przed kieró klynko terazy kupa słowiańskigo ludu. Pamiyntejcie, że zieliny trzeja terazy targać a suszyć coby Wóm cały rok służyły. Każde zorko, kiere do miecha spadnie, utargoł Pón Bóczek. Bo przeca bez niego ni ma nic. A Marzanna a Maryja? Jo se myślym, że mu pómogajóm, jedna przi źniwach a drugo przi zielinach. Podle tego jako se każdy wierzi.
Zieliny
Za staróm chałupóm je miedza, mycki se po nij skokajóm,
Zieliny a kwiotki rostomajte, szumnie nad nióm wóniajóm,
Posioło jich jaro a Matka Ziymia u siebie schowała,
Całe lato jich w dziyń a w nocy jak dziecka opatrowała.
Gaździno ze starkóm, jak do aptyki na miedze chodziły,
Zieliny targały, wiónzały a pod bóntramym suszyły,
Na co, kiero je na isto dycki hned wiedziały,
A jak ni, to se w ksiónżkach warto poczytały.
Jak yny kogosi w chałupie jakosik nimoc chytała,
To starka uż wodym warziła, zieline nióm zalywała,
Gorski sie to piło, gor dzieckóm gymbami krziwiło,
Ale sie kiejsi nimocnych yny tak w chałupie lyczyło.
Każdej zielinie Pón Bóczek z nieba pobłogosławił,
Do kwiotków a do listków jakisi lykarstwo wraził,
Coby ludzie sie cetlami a żodnóm chemijóm nie truli,
Gdo zielinami sie roz wylyczy, tyn to hned zrozumi.
Baji Ajbisz chróni strzewa, je też fest dobry na kuckani,
Babski Gniyw lyczy żylaki, nyrki a pómogo na jscani,
Basakir je dobry na nerwy a w nocy na dobre spani,
Biedrziniec jak kogosik odymo, na skóre a na odkuckani.
Fortusznik jak boli żołóndek a na wszystki babski nimoce,
Haniczka na żyły, wilka, zapolynia a na spokojne noce,
Szczyrbek jak gdo mo dyche, czerciniec na wszelki boleści,
Wanieliczki na wszystko inksze, pod strzechóm sie jich kupa zmieści.
Tóż na miedzy sóm lyki na wszystko co świyżbi a boli,
Za darmo, łod Matki Natury tóż korzystejcie do woli,
Jak nie wiycie co je na co, w zielniku se poczytejcie,
Abo starej dziedzińskij zieliniorki sie oto spytejcie.
Wiszóm suche zieliny pod bóntramym, na zime czakajóm,
Wtynczas nejwiyncyj ludzióm w chałupie pómogajóm,
Jak jich starka zaparzóm to dziepro ożywajóm,
Nimoce, strach a boleści hneda przeganiajóm.
Tómek Sochacki
Wczasy
Choć miała Hanka s Jozefym przi chałupie stawy a lasy,
Zachciało sie jim latoś jechać kansikej na wczasy,
Do kancylaryji, co rajzy przedowajóm we strzodym zajechali,
Ale całe dopołedni to trwało, niż sie tam w kóńcu wybrali.
Oba w gazetach a w ksiónżkach se o świecie kupa poczytali,
Tóż paniczce co wczasy przedowo jedyn przes drugigo mamrali,
Bo tukej je hyc, tam fórt padze, tukej zaś je za zima,
Tam dowajóm dobrze pojeść, a hanej tam fajnego nic ni ma.
Paniczka w kancylaryji jim wszystko o rajzach powykłodała,
Kupa jim tego o całym świecie, o dalekich krajach wyrzóndzała,
Tam miyszkajóm murziny, a tukej ci, co yny w sałaszach bywajom,
Ci, radzi jedzóm ślimoki, a ci s gliny chałupy stawiajóm.
Gazda s Gaździnóm sóm ciekawi tego świata, tóż posłuchajóm,
Jozef by jechoł baji do Hiszpanije, piekne dziołuchy tam majóm,
Jak se tego Hanka wszymła hned swojigo starego oryczała,
Bo óna by kansik do Norwegije, kaj je chłódek rada pojechała.
Terazy jako sie dam dostać, bo autym przeca sie nie do,
Tóż do tych krajin samolotym idzie polecieć pod samo niebo,
Ale Hanka prawi, że o lotaniu we chmorach nie chce ani słyszeć,
Szyfym abo autobusym, to mogymy cosik wiyncyj pomyśleć.
Uż jich wieczór zastoł, paniczka musi pómału zawiyrać,
Tóż gazdowie musicie jakómsik rajze warto tukej wybiyrać,
Zebrali se do chałupy ulotki, szpargoły a foldery,
Bydóm szpekulować a myśleć o tych wczasach przi niedzieli.
Cały dziyń w chałupie był krawal, jedyn przes drugigo rzóndzili,
O Grecyje a o Hawaje sie obo na kóniec powadzili,
A eszcze gdo mo gowiydź a krowy przichodać odbywać,
Bo przeca kogosik obcego by trzeja puścić do chlywa.
Poszli se każdy w swojóm stróne, Hanka na miedze, Jozef nad wode,
Óna kwiotki, zieliny wóniała, ón sie dziwoł na szumny stowek,
Oba se pomyśleli, że przeca tukej sóm jak na wczasach,
Trzeja yny wiyncyj drepsić po gorach, miedzach a po lasach.
Tómek Sochacki
Mocie radzi Kubusia Puchatka? Terazy se go możecie poczytać aji po naszymu:
Czymu trzeja chodzować po chałupach
Hań downij sie ludzie jakosik wiyncyj nawszczywiali, jako terazy. Baji Starki, Starzicy, Stare ciotki a ujcowie, jak yny kole chałupy mało wiela porobili, to sie hned łoblykli, bótki obuli a szli. A kany chodzowali? Tóż przeca, że ni przed siebie - dycki uż łod rana wiedzieli, że dzisio nawszczywióm tego a tego przociela. Terazy uż wiym, żę to było na isto skyrs tego, że nie chcieli być sami. Bo dycki tak, było a fórt je, że człowiek ku człowiekowi cióngnie - podrzistać, pobalandrować, abo aspóń se kapke pospołu posiedzieć. Eszcze jako synek pamiyntóm, że sie chodzowało po chałupach. A nie była to żodno ostuda, bo przeca trzeja sie było ros za czas zynść, coby powyrzóndzać co sie na dziedzinie robi. Dycki jako pamiyntóm w każdej chałupie było cosik upieczóne - buchta, kołocz abo jakisi ciastka. Bo hań downij baby piykły wiyncyj jako terazy, coby mieć we szpajsce cosik na plechu. Na nawszczywie sie dostowało kónsek buchty, czasym bómbóna a tej. Starsi pili kawe s takich szklónkach w plastikowym koszu s uchym, ale takich szklónek dzisio uż ni ma. Od nawszczywy do nawszczywy sie kupa wiecy porobiło, tóż Mama abo stare ciotki miały o czym wyrzóndzać. Dzisio sóm telefóny, tóż ludzie przestali chodzić po chałupach, bo to przeca je kapke ostuda. dzisio ludzie sóm tacy sami dlo siebie - a to ni ma dobre. Kiejsi też sie nie chodzowało do przocieli za czynsto, bo sie prawiło: "chcesz mieć kamrata dobrego, nie chodź za czynsto do niego". Na co sie eszcze chodzowało po chałupach - coby pojczać grejcary, soli, cukru, mółki, pieprzu, majyrónku, abo aji wajec. Co hybiało, to sie pojczowało a potym oddowało. A przi tymu też było kupa rzeczy, bo przeca yny tak wlyźć a hned iść to nie było fajne. Trzeja było dycki siednónć, jak było zima to sie łogrzoć przi kachloku a aji baji wypić tej. Gorszy jak gdo pojczoł a nie oddoł, to była ostuda. Bo jak sie eszcze zaszło a rzekło, że sie oddo za tydziyń to było słuszne, ale nic nie rzyc a oddać za miesiónc - to s tego mógły być kurowody. Do Starki sie chodzowało nejradszy, bo Stareczka dycki wraziła do kapcy kołocz, bómbón a aji jaki grejcarek. Ale taki uż sóm Starki, że jak wnuki przidóm, to musi dać a tak je do dzisia. Chodzowało sie po chałupach aji skyrs tego, coby jedyn drugimu pómóg. Gdosi cosik potrzebowoł to skozoł po ujca, brata abo fotra a tyn prziszoł. Baby też chodzowały pómogać ale barży do szkubaczek, łuskaczek abo kopoczków. Grejcarów sie za to nie brało, ale trzeja to było odrobić. Przi takowej robocie było dycki moc srandy, bo sie wypiło piwo, pore sztamperli gorzołki, abo warzónke. Dało sie przocielowi pojeść, napić, porzóndziło sie, pośmioło, czasym aji zaśpiywało, zagrało a było wiesioło. Człowiek nie wzión za robote ani grejcara, ale i tak szoł wyśmioty ku chałupie bo pómóg, a to było nejważniejsze. Kiejsi hań downij ludzie cióngli ku sobie, ale to był ganc inkszy świat, kierego uż ni ma a isto nie bydzie. Tóż terazy yny od nas zoleży, esi sie bydymy wiyncyj nawszczywiać. Bo se terazy spóminóm, że przeca mój Starzik dycki prawił: "w chałupie (swoji) ludzie umiyrajóm, tóż uż lepszy chodzić po cudzych chałupach, możne człowiek bydzie żył dłógszy...
Nasza mało ojczyzna
Dzisio bydymy świyntować swobode naszej wielkucnej ojczyzny - Polski. Każdy po swojimu, jako gdo poradzi. Jedni powieszóm fane na ścianie chałupy, inksi możne pojadóm po hólicach a bydóm fanami kolybać, coby każdy wiedzioł, że tyn dziyń je inakszy, taki nasz, yny roz do roka. Wycióngnymy aji fane Ślónska Cieszyńskigo, naszej ziymi, kiero je tukej, na kierej żyjymy wszyscy, kierzi my sóm tu stela. Kany eszcze kupa z nas wyrzóndzo po naszymu, a dej Boże coby tak było jak nejdługszy. Kany se każdy wierzi w Pón Bóczka po swojimu a niech tak bydzie. Spóminać se bydymy, każdy po swojimu eszcze aji ty nasze ganc małe ojczyzny, tam skiyl my sóm. Kaj my sie ulóngli, kany nas fórt cióngnie a kaj wandrujymy myślami jak nóm je źle, jak nie wiymy jaki to wszystko dali bydzie, jak chcymy aji uciyc od tego dziwokigo świata. Wtynczas zawiyrómy oczy, a widzymy każdy z nas tóm naszóm małóm ojczyzne. Tóm chałupe, w kierej my sie chowali, w kierej nasza matka nas nauczyła rzykać, w kierej my sie bawulkali a starka wyrzóndzali niestworzóne pogodki, jako to hań downij bywało. Widzymy tóm zogrode, w kierej dycki na jor kwitły starczyne kwiotki we wszystkich barwach a wóniały zieliny, co my jich potym pili jak my byli nimocni. Do tej zogrody my uciekali jak my fotra abo mame nasrali a siedzieli my w nij jak trusioki, coby nas żodyn nie naszeł. Gdosi usłyszy, że cosik klupie - to starzik klepie na pnioku kose, a foter jakómsik maszyne sprawuje w garaży. Od starzika to my sie kupa naposłuchali tych historyji jak eszcze był we wojsku za "Starej Polski", jak jechoł a spod z kónia a jak było "za Niymców". Foter jak se siod pod strómym, urobióny to dycki mioł czas coby nas wziónść ku siebie a jakómsik srande wyrzóndzić. Robił w pilobie, coby my mieli wszystko co my potrzebowali. Matka, to jeji oczy my uwidzieli jak my sie yny zaczli rozglóndać po świecie. To óna nas dowała spać, nauczyła jako mómy ludzi szanować a Pón Bóczka mieć radzi. Dała nóm wszystko to, co kiejsi wziyna od swoji matki a óna od swoji. Z generacyji na generacyj ty dobre wieca szły aż do nas. W każdej izbie, w każdym kóntku, kaj sie człowiek podziwo, to je co spóminać. Kómuskej za tymi zawrzitymi oczami zawónio miedza, na kierej z kamratami gónił za balónym, abo za ostropcami sie chowoł. Na tej miedzy dycki było co robić a szło se jakisik hyzdy pospołu wymyślić. Zawrze gdo oczy a zaszumi mu las, w kierym my stawiali szałasy a bazy a jakisi chałupy z gałynzi a hebzio. W tym lesie my se wymyślali niestworzóne historyje, że baji ty strómy to sóm wojoki a tam hanej w tej jamie siedzi jakisi niedźwiydź. Tam była sranda a strach, ale aji pyrsze kochani, bo jak gdo kogosik mioł rod, to do dzisia na strómach je jego miano. Tam w tej chałupie, na tej miedzy w tym lesie je nasza mało ojczyzna. Tam dzisio w myślach niech każdy poleci, jak se yny zawrze oczy. Tych ludzi, kierzi tam z nami byli uż wiela ni ma, abo jich ni ma wubec. Tóż aspóń se odewrzmy abum ze starymi fotografijami. Spómnóm sie starucne czasy, naszo młodość, piyrsze kochani, wszystki dobre a złe wieca. Ta naszo mało ojczyzna ni ma na mapie, ale je w naszych sercach. Zawrzijcie oczy, spómnijcie se jóm, ale miyjcie radzi aji tóm naszóm wielkucnóm - Polske.
Wyrzóndzej z Pón Bóczkiym na każdo, po cichu we swoji kumorze. Jak szczyrze do niego porzykosz, to Ón ci na isto pómoże
Tako myśl na noc, a niż przidzie dziyń. Nie wiym jako wy, ale jo żech se uż z Póń Bóczkiym wieczór powyrzóndzoł. Tak ganc szczyrze. Rzyk żech mu, żech je yny ajnfachowym człowiekiym a coby mi doł wszystko to, co mi trzeja - chleba na każdo a zdrowio dlo mie a dlo moji familiji. Wyszuszkołech mu moji wszystki grzychy. Esi mi wyboczy nie wiym. Nie klepoł żech żodnych wyuczónych paciyrzi. Tak ganc swojimi słowami żech se z nim powyrzóndzoł. Rzykłech mu co mie mier-zi, że baji móm jakisi kurowody z ludziami. Ale tela tego je, tego ciynżoru żywobycio, żech zawrził oczy a pomyślołech se: "Tóż Pón Bóczku, mój Fotrze weź se mój cały żywot na swoji pleca, bo jo uż tego nie poradzym niyść". Rzykani mo swojóm moc, yny trzeja szczyrze pón Bóczkowi wszystko powyrzóndzać. Nie miyndzy ludziami paradować a skłodać rynce, ale w kumorze, tam kany żodyn nie widzi. A jak gdo nie wierzi, w to o co rzyko, to niech lepszy hned idzie spać. Moja starka prawiła: "rzykej do Pón Bóczka sczyrze na każdo, choćby było nie wiym jako źle a uwidzisz, że w twojim żywobyciu sie bydóm robić cuda". A jaki sóm ty cuda? Zdrowi, szczynści a zgoda. Tóż rzóndził żeś dzisio z Pón Bóczkiym? Jak ni, to z nim przerzóndź, jakbyś rzóndził ze swojim Fotrym, tak ganc ajnfachowo przi stole, baji we swoji kumorze.
Słowiański Kalyndorz obrzyndowy po naszymu.
Podziwejcie sie, że ponikiere świynta sóm ganc podobne do tych, jaki mómy terazy aji na Cieszyńskij Ziymi.
MARZEC (BRZEZIYŃ)
1 marca: Lasztówka
Rzykało sie do jora. Wołało sie ptoki, coby przileciały spadki a ludzie se wtynczas dycki napytali czas na jor. Dziwali sie jako lotajóm lasztówki a podle tego sie wróżyło czas a nejbliższe dni. Rzykało sie do bogów, coby sie darziło na nowy rok a coby hned prziszło słónko a ciepłe dni.
9 marca: Szczodry Wieczór, Świynto Matki Ziymi (Nowy Rok)
Słowiański Nowy Rok. Odprawiało sie rytuały coby uroda była dobro a coby familija była szczynśliwo. Jak tego dnia było słónko, to lato miało być ciepłe. Jak padoł śniyg to uroda miała być dobro, jak fukoł ciepły wiater to miało być godnie deszczu w lecie a jak był wiater z północy, to lato miało być chłódne.
13-20 marca: Jorni Tydziyń Jarowita
Czas, kiej se pucowało chałupy a odprawiało rostomajte rytuały z wodóm, poliło sie stusy na kopcach a strajchowało sie wajca. Dzisio sie jich sztrajchuje, coby czcić żywot, kiery sie rodzi.
16 marca: Wierzbica (Pasieka Jorni)
Świynto, w kierym sie czciło wierzby, kieróm Słowianie uznowali za piyrszy stróm w całym wszechświecie (Pradrzewie). W tyn dziyń nas praojcowie targali gałónzki z wierzby a prali sie nimi po ciele, bo wierzili, że to jim do zdrowi. Tymi gałónzkami świynciło sie aji pasieki, coby pszczoły zrobiły kupa miodu.
17-18 marca: Dziyń sie równo z nocóm (Świynto Dadźboga)
Dziołuchy szły, tańcowały a rzykały do boga Dadźboga.
20 marca: Nawski Wielki Dziyń
Umrzicy szli na ziymie ze słowiańskij krainy umrzików, na kieróm sie prawiło Nawia. Nasi praojcowie sie moczali w rzykach abo sie loli wodóm, coby nie byli nimocni a coby dusze umrzików jich opatrowały.
Wielkidziyń (Piyrszy Dziyń Jora) – piyrszo niedziela po jornim zrównaniu dnia a nocy
Świynto, w kierym sie budziła prziroda a rodził sie żywot – każdego roku fórt dokoła. W tyn dziyń topiło sie Marzanne, kiero była boginióm zimy a śmierci. Dzisio to je Wielkanoc.
Pyndziałek po Wielkimdniu (Wołoczilne)
Hań downy śmiergust. Chłapcy chodzili po chałupach a polywali wodóm dziołuchy a óny ji za to dowały sztrajchowane wajca.
20-26 marca: Dziady Jorni (Świynto Jora)
W tych dniach sie poliło fajery coby ogrzoć ziymie a skokało sie przez ni coby sie opucować. Do rzyki wciepowało sie chlyb, jako ofiare. Świynciło sie zorka a zaczynało sie jich sioć. Wierziło sie, że światło zwycynżo nad ćmokiym. Rzazało sie gałónzki wierzby a wrażowało do źbónków z wodóm, kieróm sie nosiło ze świyntych zdrzódeł. Tóm wode ze źbónków sie potym brało na rostomajte rytuały.
KWIECIYŃ (ŁŻYKWIAT)
11 kwietnia: Utopiec Jorni
Nasi praojcowie skłodali ofiare przodkowie składali ofiarę utopcóm (bóstwóm, kiere bywały we wodach), coby nie topiły chałup, dziedzin a ludzi.
15 kwietnia: Świy Jarowita
Świynto chłopów. Rzykało sie do boga Jarowita. Skłodało sie ofiary, poliło fajery a pyrskało sie jich piwym.
22 kwietnia: Wielko Mokosz
Świynto paniczek. Rzykało sie do bogini urody Mokoszy. Skłodało sie ofiary, śpiywało sie pieśniczki, chodzowało sie a tańcowało.
20-26 kwietnia: Świynto Strómów (Świynto Zielónych Bogów)
Rzykało sie do tych bogów, kiere podle Słowian byli strómami po lasach.
30 kwietnia: Świynto Welesa
Składało sie ofiary Welesowi – wyganiało sie bydło na miedze.
MOJ (ROSIYŃ)
1 moja: Święto Wesny (Jora)
Hań downij to były słowiański majówki. Do ziymie sie wkopywało zielóny strómek, kiere sie ozdobiało maszkami. Strojiło sie aji suknie gałónzkami z bzu. Śpiywało sie pieśniczki (wiośnianki) a młodzi tańcowali kole strómka. Ci, co sie potracili przi tańcowaniu, musieli se dać pusy.
2-11 moja: Tydziyń Rusalny (Rusalia)
Baby szły nad rzyki a potoki a wieszały na strómach, kiere kole nich rosły kónski ćwilicha dlo rusałek. Robiły aji dlo nich wiónki a ciepały na wode.
11 moja: Zielnik
Zbiyrało sie zieliny prociw nimocóm. Jodało sie po lasach a na miedzach. Plótło sie wiónki a ozdobiało chałupy w postrzodku a na polu kwiotkami abo gałónzkami z listkami.
CZERWIEC (CZYRWIYŃ)
15 czerwca: Świyntowit Letni
Rzykało sie do Świyntowita o o dobróm urode na gróntach.
20/21 czerwca: Noc Kupały (Sobótki, Wiónki)
Dzisio to je Noc świyntego Jóna. Piyrszy dziyń lata.
Świynto, w kierym ludzie czcili ogiyń a Dadźboga. Poliło sie fajery, balandrowało nad rzykami. Skokało sie przez fajery, ciepało sie wiónki na wode, hledało sie kwiotka paprotki a wróżyło sie gdo sie wydo abo ożyni. Ludzie wierzili, żę to je nejlepszy czas coby robić dziecka.
30 czerwca: Pożegnani Jarowita
Poliło sie kukłe Jarowita, boga jora, coby uczcić to, że zasioł nowe plóny a miłość.
LIPIEC (LIPIEŃ)
1 lipca: Świynto Dadźboga
Ludzie zaczynali siyc trowe a suszyć siano. Świyntowali kowole, kierych bogiym był Daćbóg.
4/5 lipca: Letni Świynto Miesiónca
Rzykało sie do Chorsa, kiery był jako miesiónczek. Hań downij na miesiónczek sie prawiło miesiónc, tóż ludzie sie dziwali na niego a podle niego mierzili czas w miesióncach.
20-27 lipca: Tydziyń Peruna
Rzykało sie do Peruna, boga pierónów, w lasach pomiyndzy dymbami.
22 lipca: Perunica Letnio
Rzykało sie do Blyskawicy, kiero była takóm boginióm jako Perun. W tyn dziyń sie ni miało robić na polu, coby sie Blyskawica na kogo nie pogniwała.
SIYRPIEŃ (ZAREW)
6 siyrpnia: Spas Jabkowy
Świynciło sie a jodało jabka, gruszki a innych owoców ze strómów.
16 siyrpnia: Spas Chlebowy
Świynciło sie a jadło chlyb z nowych zorków a dziynkowało sie bogóm za urode.
16 siyrpnia: Świynto Leszego
Rzykało sie do Leszego – boga lasu. Skłodało sie mu w ofiyrze chlyb na miedzach a w zogrodach. Pytało sie ducha leśnego o dobroć, coby nie kludził ludzie po polach a nie plóntoł im cest a chodników.
19 siyrpnia: Letni Strzibóg
Rzykało sie do Strziboga – boga wiatru. W tyn dziyń sie wróżyło podle tego, z kierej stróny fukoł wiater.
WRZESIYŃ
4 września: Perunica Jesiynno
Ostatni świynto pieróna a blyskawicy, kiere idóm spać na zime.
8-9 września: Rodzanice
Rzykało sie do bogów, kiere opatrowały dziecka, kiere sie urodziły. Pytało sie jich o dobry poród a zdrowi dlo całej familiji.
20 września: Jesiynny Strzibóg
Rzykało sie do Strziboga o dobry czas a przepowiadało sie czas na jesiyń podle tego z kierej stróny wieje wiater.
23 września: Świynto Plónów
Piyrszy dziyń jesiyni, Świynto plónów. Dziynkowało sie za zebranóm urode a pytało sie bogów o urode aji na rok.
24 września: Świynto Dómowika i Owinnika
Składało sie ofiary bogóm z misek z mlykiym a owsym, coby opatrowały chałupe , zorka obilo a gowiydź.
26 września: Świyntowit Jesiynny
Świynto urody – rzykało sie w chramie Świyntowita, skłodało sie ofiary, wróżyło sie z obrzyndowego picio o zimie.
27 września: Pasieka
Świynto pszczelorzi.
PAŹDZIYRNIK
1 paździyrnika: Jesiynne Świynto Matki Ziymi
Początek jesienno-zimowych robót. Okres wyprawiania wesel. Modlitwy młodych dziewcząt o szczęśliwe zamążpójście.
25 paździyrnika: Dziady
Dziyń, w kierym sie spóminało sie tych co pomrzili. Wywoływało sie duchy. W tyn dziyńbyła wilija umrzyków, z jednym talyrzym na stole wiyncyj.
31 października: Świynto Mokosz
Baby rzykały do bogini Mokosz a dowały ji ćwilich a przyndziwo. Paniczki pytały Mokosz coby pobłogosławiła roboty, kiere zaczynały nastympnego dnia - szyły a przyndły.
LISTOPAD (PROSICZ)
8 listopada: Tury
Świynto flintkorzi, zaczynały sie góny. Flintkorze skłodali ofiary a rzykali o to, coby sie jim darziło na gónach.
24 listopada: Świynto Złotej Baby
Wróżyło sie co bydzie kiejsi. A baby, kiere eszcze ni miały dziecek pytały bogów, coby urodziły lahko a bez kurowodów.
30 listopada: Świynto Goduna
Terazy Andrzejki. W tyn dziyń sie wróżyło gdo z kim sie ożyni a za kogo sie wydo.
GRUDZIYŃ
6 grudnia: Spas Zimowy
Dziyń, w kierym prziszła zima. Katolicy zmiynili Spas Zimowy na świyntego Mikołoja, bo baji kiejsi se prawiło: „pytej Mikołoja a ón to rzeknie Spasowi".
21-23 grudnia: Świynto Godowe (Zimowe Stani słóńca)
Wieczerze a świyntowani z familijóm. Świyntowało sie zaćmiyni słóńca, jako nowej energii, kiero sie budzi do żywota.
23 grudnia: Świynto Roda
Świynto boga Roda. Piykło sie buchty, warziło sie piwo a miód.
24 grudnia: Świynto Kolady
Familija sie schodziła przi stoje a jadło sie, cosi podobnego do wilije, na kierej były syte jodła a śpiywało sie starodowne słowiański pieśniczki.
LUTY (LJUTYCZ)
2 lutego: Grómnica
Schodziła sie zima z jorym. Światło zwyciynżo ćmok. Poliło sie świyczke – grómnice, kiero miała odgónić głodne wilki, prziwołać ciepłe dni a chronić chałupe prociw burzóm ni oraz chronić dom przed burzą. Grómnicóm sie robiło rostomajte rytuały, kiere miały chrónić familije a coby sie ji dobrze darziło.
9-15 lutego: Tydziyń Welesa
Świynto Welesa, przewracało sie kożuchy na rymby, coby przywołać ciepłe dnia a pożegnać zime. Odprawiało sie rostomajte ceremóniały magiczne, coby gowiydź była zdrowo.
21 lutego: Jorni Strzibóg
Rzykało sie do boga wiatrów. Podle tego, jaki był czas tego dnia wróżyło sie, jaki bydzie czas na wiosne a na lato.
26 lutego: Nowoleci
Balandrowało sie a żegnało rok, kiery sie kóńczył.
Na muzyce
Na Cieszyńskij Ziymi dycki tak bywało,
Że jak było po robocie to sie tańcowało,
Bo jak se chłop z babóm wiesioło pozwyrtali,
To sie jedyn na drugigo ani nie gniywali.
Bo tańcowani snoci lyczy, rostomajte nimoce,
Baji jak kogosik rewna krynci całe dnie a noce,
Jak gdosik wartko dochtora z miasta potrzebuje,
Niech se poskocze a wiyr-zgo, hned sie lepszy poczuje.
Hań downij jak sie kómu pozwyrtać kapke chciało,
To sie do dziedziny na muzyki chodzowało,
Szli tam młodzi chłapcy pospołu z dziołuchami,
Stare ciotki, ujcowie, gazdowie z gaźdznkami.
Wszyscy se przi stołach na ławach posiodali,
Jak piwo zaczli loć, to muzykancio zagrali,
Chłapcy sie na dziołuchy wypyrczóne dziwajóm,
A óny se raczy suknie a bótki oglóndajóm.
Pod ścianóm se siadły stare ciotki z ujcami,
Kapke dali, w kóntku starki ze starkami,
Bydóm yny co trzeci kónsek pómału tańcować,
Bo przeca trzeja młodych na muzyce wachować.
Syncy po piwie uż kapke wiyncyj opowogi majóm,
Tóż dziołuchy do tańcowanio jednóm po drugij pytajóm,
Muzykancio cieszynioka naroz tak szumnie zagrali,
Że se stare ciotki z ujcami przi dwiyrzach pozwyrtali.
Starki ze starzikami mieli młodych wachować,
Ale jak tak grajóm to je grzych se nie potańcować,
Gaździnka z gazdóm każdy kónsek dzisio wywijała,
Tóż ónymu serce wali, a óna sie sfuczała.
Na muzyke prziszli chłapcy z inkszej dziedziny,
Ale jich nasi syncy hneda przegónili,
Bo byli dociyrni a dziołuchy fórt napalowali,
Majóm sczynści, że po gymbach eszcze nie dostali.
Hoć je nieskoro, to wszyscy sznelpolke zwyrtajóm,
Muzykancio to widzóm, eszcze warciejszy grajóm,
Uż żodnego nic nie boli, nimoce sóm wylyczóne,
Dochtór nic nie zarobi, nie bydzie mioł zapłacóne.
Tómek Sochacki
O fojcie a sekretorzu
Regirowoł w jednej gminie fojt, Jozef mu było na miano, kiery mioł same kurowody z urzyndnikami, bo fórt broł do urzyndu samych takich, co nie poradzili nic wyrzóndzić, nic napisać ani nigdzi zazwónic. Tóż pojechoł do znómego fojta, kierymu było Karol, do gminy wedle a rzyk mu:
- "posłuchej, jako to robisz, że u Ciebie w urzyndzie robióm sami chytrzi ludzie, wiym to, bo jak yny do was zwóniym a potrzebujym cosik wyrzóndzić, to roz, dwa, trzi a uż to je.
Karol sie uśmiychnył, a prawi:
- Wiysz, jo bierym do urzyndu yny takich, co poradzóm myśleć, hned Ci pokożym.
Wzión telefón, zwóni do sekretorza Staszka Macury a prawi:
- Posłuchejcie panie sekretorzu, móm do Was taki pytani.
- Wyrzóndzejcie Panie Fojcie.
- Wasza matka mo dziecko a wasz foter mo dziecko, ale ni ma to ani wasz brat ani siostra, tóż gdo to je?
- Panie fojcie, tóż przeca to żech je jo.
- Dziynkujym sekretorzu.
- Terazy widzisz Jozefie jako sie to robi?
- Wiym a hned jak przijadym to na isto wyprógujym.
Jozef przijechoł do urzyndu, zwóni do sekretorza a prawi mu:
- Panie sekretorzu, chciołbych sie was cosi spytać.
- Wyrzóndzejcie Panie Fojcie...
- Wasza matka mo dziecko a wasz foter mo dziecko, ale ni ma to ani wasz brat ani siostra, tóż gdo to je?
Sekretorz fuczy, mlasko a dycho do telefónu. Za chwile prawi:
- Panie Fojcie dejcie mi kapke czasu, bo terazy Wóm nie poradzym odpowiedzieć.
- Tóż dobre, ale sie śpiychejcie...
Borok sekretorz przidzie do chałupy a pyto sie baby:
- Ty, Hanka chcioł żech cie sie o cosi spytać.
- Tóż warto rzóndź, bo muszym iść odbywać.
- Posłuchej, jako to może być, że twoja matka mo dziecko a twój foter mo dzecko, ale ni ma to ani twój brat ani twoja siostra.
Hanka zawiónzała szatke a prawi:
- Tóż przeca, że to je jo.
- Sekretorz wydychnył a na drugi dziyń poszoł do fojta a prawi:
- Panie fojcie uż wiym gdo to je.
- Tóż wyrzóndzejcie.
- To je moja baba Hanka.
- Fojt sie skrziwił, podziwoł sie szpatnie na sekretorza a prawi:
- Na ni, bo to je Staszek Macura!
Starucno stodoła
Tam kany sie schodzóm łod siedloków pola,
Stoji se miyndzy strómami starucno stodoła,
Sto roków tymu jóm tukej gazdowie postawili,
Jak z tesorzami z Wiseł wszystko wyrzóndzili.
Nejprzód jednako mulorze pilyrze postawili,
Całe dnie przi malcie a przi cegłach robili,
Potym górole sie hneda swoji roboty chytali,
Dyle siykiyrkami pieknie a rowno ciosali.
Wiynźbe z hrubych belek na pilyrzach oprzili,
Na bóntramach płotwie rowno gwoździami chycili,
Ciynżki wrota na bantach z przodku powiesili,
A na kóniec deski na ścianach porzóndnie przibili.
Jak uż stodoła stoła, to ji fórt cosik chybiało,
Coby do postrzodka na siano, na słóme nie padało,
Toż dachówki na sóm wyrch chłopi ukłodali,
Jedyn drugimu z drabiny se jich podowali.
Wiela fur siana do postrzodka wjechało,
A jak to siano potym aż do jora wóniało,
A kiej sie gaździno z gazdóm po sianku kulała,
To yny ta stodoliczka czuła a widziała.
Kury tam wajca nosiły, dziecka z piyntra skokały,
Łaski, myszy a szczury w sómsieku dorobiały,
Ale wachowały stodoły aji pstrokate kocury,
Poradziły podciepów wysmyczyć z każdej czornej dziury.
Pani jesiyń listki z gałynzi wiatrym otrzepała,
Coby sie stodoła na dziedzine kapke podziwała,
Na ty kopce, s kierych gazda siano w lecie zwożali,
Do sómsieka a na piyntro go procnie ukłodali.
Zimny wiater przez deski fuko, pogwizduje,
Na gumnie z resztkami siana zwyrto a tańcuje,
Stodoła żodnej sumeryji a deszcza sie nie boji,
Kierysi rok tu miyndzy strómami na isto postoji.
Tómek Sochacki
Katarzinki
Wszyscy znómy planetowani, kiere dziołuchy se odprawiajóm na Andrzeja, jak chcóm wiedzieć, kiero sie kiej wydo a jakigo bydzie mieć chłopa. A wiycie, że chłopi se też tak planetowali? Hań downij aji na Cieszyńskij Ziymi w nocy z dwacatego sztwortego na dwacatego pióntego listopada swobodni syncy, kierzi eszcze nie byli żónaci odprawiali "Katarzinki". To je taki kapke zapómniany zwyk, kiery sie robiło dycki na świyntej Katarziny. Óna je patrónkóm ajzybanerów, filozofów, alwokatów, a aji swobodnych, szykownych synków, kierzi sie chcóm dozwiedzieć jakóm bydóm mieć babe. Planetowani było a aji fórt je zakozane przez kościół katolicki, bo to je przeca starucny słowiański zwyk, kiery kiejsi hań downij młodzi odprawiali z reszpektym, bo fest wierzili, że to jim pokoże prziszłego chłopa abo babe. Ale potym nieskorzi, to uż były bar-ży taki hyzdy, coby sie pośmioć. Ponikierzi prawióm, że planetowani na świynto Katarziny to je słowiański zwyk, jak eszcze sie rzykało do bogini Mokoszy. Dwacatego pióntego listopada to był dziyń Mokoszy, abo dziyń ludzkij doli. Hań downij sie nie planetowało jedyn dziyń, ale aji tydziyń, a od świyntej Katarziny do świyntego Andrzeja je piynć dni. To było snoci skyrs tego, że tak długo słowiańscy syncy a dziołuchy planetowali z kim sie ożynióm, abo za kogo sie wydajóm. Tóż jako ty Katarzinki sie odprawiało? Na, dziołuchy siedziały w jednej izbie a przyndły na kolewrótach a syncy planetowali.Baji każdy se urzazoł gałónzke z wiśni a wraził do wody. Jak gałónzka zakwitła na Godni Świynta, to znaczyło , że sie synek ożyni eszcze na jor. Stawiało se eszcze na stole baji gorki a chowało sie pod nich rostomajte wieca. Potym syncy dźwigali ty gorki a podle tego, co pod nimi naszli hned wiedzieli, co bydzie w nejbliższym czasie. Baji pierściónek - wiesieli, grejcar - że jich bydzie mioł godnie, zorka obilo - że ziymeczka na rok obrodzi a prózny - że bydzie psinco. Syncy se aji dowali pozór co sie jim bydzie blynść w te noc. Jak to była kura, to sie zyndzie ze swobodnóm dzioluchóm, jak to była czorno kura, to natrefi na wdowe, jak to była kura z kurczokami, to nacapi na wdowym z dzieckami. Jak sie blynsła sowa, to było dobrze a jak czorny abo siny kóń to synek bydzie stary kawaler. Syncy se dowali aji babski majtki, lajbiki abo pióra ptoków pod zogłowki, coby w nocy uwidzieli na spaniu swojóm prziszłóm babe. Słowianie hań downij wierzili, że w listopadzie umrzicy chodzóm po świecie a poradzóm pokozać młodym synkóm, jakóm bydóm mieć babe. A przeca każdy synek chcioł sie ożynić. Tóż ponikierzi tak planetowali, coby sie mu ta baba pokozała aspóń kapke. Bo przeca hań downij jak synek mioł uż tych dwacet roków, to by sie mioł ożynić. A jak mu było baji piynć a dwacet to uż aji Tatowie sie dziwali po dziedzinie kaj jako dziołucha by go możne chciała. Ale jak mioł szczynści to na tym planetowaniu na świyntóm Katarzine mu starucno bogini Mokosz naozajst pokozała tóm dziołuche, co jóm bydzie mioł. Gorszy było, jak se syncy w tóm noc wypili za kupe gorzołki, to potym rano stowali a chytali sie za głowe, bo jednymu sie zdało że widzi hrubóm a ón mo rod chude, a inkszymu sie zdało, że widzi chudóm a ón by raczy do chałupy wzión takóm babe jak hól. Tóż z tym chłopskim planetowanim rostomajcie bywało, ale pamiyntejcie syncy, że se też poradzicie sie aspóń kapke na swojóm prziszłóm babe na Katarzinkach podziwać. Yny, wiyncyj wiary a miyni gorzołki.
Piyrszy śniyg
Dzisio pirszy roz tej jesiyni posuło z nieba śniegiym. Ni ma tego moc a hned o taje, ale dycki cosi. Luft sie kapke przepucowoł, toż idzie aspóń czym dychać, ale nie śmi żodyn hajcować harapuciami, bo wtynczas lepszy z chałupy wubec nie wylazować. Ale stało sie cosi, na co bych rzyk że to je cud - dziecka wylazły z chałup na pole. Uwidziały, że cosik biołego leży na zogrodzie a na miedzy, tóż wartko wypoliły do siyni, oblykły sie a uż góniły kole chałupy. Widzicie, co sie musiało stać, coby dziecka odeszły od kómputerów a od tych małych chytrych telefónów. Stykło kapke śniega z nieba. Nie pómógło jak mama z fotrym jich wyganiali do pola, nie pómógło jak na polu było pieknie a mógły na zogródce cały dziyń gónić za balónym. Musiało dziepro napadać kapke śniega, coby jedyn z drugim sie zaczón kapke gibać. Bo przeca to biołe cosi je zocne. Ponikierzi uż aji zapómnieli, że sie na to prawi śniyg. Fotrowie sóm radzi, bo przeca dziecka se podychajóm luftym a kapke sie ruszóm z izby. Widzioł żech, że ludzie powycióngali aji sónki, kiere kansik były zaciepane w szopkach a po garażach. Trzeja jich było opucować, bo ponikiere pore roków leżały a czakały na śniyg. Dziecka gónióm po polu, choć tego śniega je niewiela, to klejajóm z kopca na plastikowych liściach, kiere dowajóm pod rzić. Radości a śmiychu przi tymu je godnie, bo to sóm nejlepsze hyzdy, jaki idzie odprawiać na polu jak je zima. Ponikierzi zaczli aji kulać śnieguloki. Ale coby go zrobić, to trzeja umieć. Na to trzeja specjalnóm instrukcyj, kieróm znajóm fotrowie a starzicy, kierzi śnieguloków w żywocie nakulali każdy ze sto. Każdy śniegulok to je taki panoczek ze śniega, kiery musi mieć na głowie kastrolek, w rynce mietłe, abo aspóń patyk, oczy z wónglo, nos z marekwie a knefle z kamiyni. Ale każdy se go robi po swojimu. Wielkigo nie lza zrobić, bo je mało śniega, nó ale tóż darmo - jako zima, taki śniegulok. Kiejsi nie było chałypy, przi kierej by nie stoł taki śniegulok a było, że stoła ich cało familija. Tóz teraz se przedstowcie, że taki śniyg napadze baji dzisio a bydzie sie dzier-żoł do jora. Dziecka bydóm mieć co robić, a fotrowie bydóm yny sónki mazać, coby warto żynyły z kopca. A jak sie sónki połómióm, to jeździć idzie na byle czym, baji sie nafiluje foliowy miech słómóm, abo sianym a wrazi pod rzić. Tóż sami widzicie, że ty nasze dziecka, coby od tych kómputerów sie jim w głowie nie szkopyrtło, może uratować śniyg. Bo przeca sóm uż latoś tak zasiedziane, że za chwile sie bydóm boć ludzi a nie bydóm poradzić jedne drugich poznować. Terazy trzeja rykać do Pón Bóczka, coby suł tym śniegiym a coby to nie tajało a uwidzicie, że kole chałup sie zrobi ruch. Jak bydzie wiyncyj śniega, to bydóm eszcze inksze hyzdy, bo idzie postawić zómek a prać sie kulkami, a gdo mo traktór, to może dziecka powozić w sónkach po miedzy. A eszcze, jak człowiek sie przyndzie na szpacyr a podziwo sie na strómy jak sóm szumnie prziozdobióne na bioło a cało prziroda, to sie hned w głowie wszystko ukłodo jak sie patrzi po tej jesiyni. Tóż dej Boże, coby był tyn śniyg - możne sie wrócóm stare czasy, jak dziecka w zimie wylazowały z chałup a nie szło jich zegnać spadki. A tak mo być, nie żodne siedzyni przi pudełkach, kiere yny ludzi bałamóncóm.
Andrejki
Jak sie dziołuchy dozwiedzieć mało wiela chcecie,
Gdo bydzie galanym, a kany go nóndziecie,
To dzisio, na Andrzeja rostomajtymi wróżbami,
Pokoże Wóm to magija starucnymi czarami.
Bo dziosio je tako noc, kiero na isto czaruje
Schowane wieca kiere bydóm, oczóm pokazuje,
Tóż dziołuchy, do izby wieczór kupóm wlazujcie,
A o tych waszych galanach, do rana planetujcie.
Nejprzód dziołuszki przez klucz do wody wosk loły,
Ale sie tego wróżynio dycki kapke boły,
Bo jak na wodzie jakigo szpatoka uwidzały,
To sie potym cały rok skyrs tego starały.
Ale starki jim prawiły, że uroda wartko ginie,
Choć kupa gryfnych synków chodzi po dziedzinie,
To lepszy chłop dobry, robotny, ale obyczajny,
Jako pijok a lyń, byle by yny był szwarny.
Potym bótki ku dwiyrzóm jedyn za drugim ukłodały,
Kiere sie chciały wydać, fest sie przi tymu sturkały,
Bo kierej bótek piyrszy do pola zaglóndnie,
Do roka jóm ku ołtorzu do ślubu pocióngnie.
Eszcze placki na dłaszke dziołuszki dowały,
Potym do izby głodnego psa wpuszczały,
Kierej placek pies zeżroł, ta sie radowała,
Do wydowanio sie pómału, po kapce rychtowała.
Gałónzke z jabłónki do wody dziołucha wraziła,
Dziwała sie esi do Wilije sie nie opuściła,
Jak zielóne listki sie na nij zazielyniły,
Naozajst przidzie galan z jakisikej dziedziny.
Na kóniec dziołuchy jabka do kosza szkrobały,
Ze szupów miano galana szpekulyrowały,
Przed spanim se każdo zjadła harynka słónego,
Coby se w nocy wyśniła synka szykownego.
W Andrejki dziołuszki wieczór planetujcie,
Co Wóm z tego wyndzie, tego sie bójcie,
Bo każdej je synek w niebie napisany,
Jedyn bydzie podciep a inkszy cacany.
Tómek Sochacki
Paniczka zima
Zima uż w listopadzie do okiyn zaglóndała,
Tóż gaździno w kachloku, tym tuplym chajcowała,
Na miedze a na zogródke też sie wtynczas dziwała,
Dycki rano trowe a kwiotki mrozym sztrajchowała.
Eszcze sie po lesie przed jesiynióm chowała,
Wieczór zimnym luftym do gymby fukała,
Ledzy kany śniegiym w nocy dziedziny posuła,
Hned z kóminów dym z polónego drzewa poczuła.
Wiedziała, że to eszcze ni ma, ganc tyn jeji czas,
Że musi kapke doczkać, że prziszła za wczas,
Bo gaździno pucuje w całej chałupie dłaszki,
Rychtuje sie z gazdóm do wielkij zabijaczki.
Tóż se czympła pod strómym a sie tymu dziwała,
Ciyrpliwie na starucnym pnioku pod lasym siedzała,
Kiej pani jesiyń ostatni listek z dymba sprzepała,
To zima uż na calutkim bożym świecie królowała.
Terazy uż mrozym wszyndzi po dziedzinie fukała,
Myszy a chroboki do chałupy do ziymi przeganiała,
Jak yny rynke dźwigła wszyndzi fest sniegym suła,
Bioło je uż chałupa, chlyw, stodoła, rajczula.
Starzik na paniczke zime dycki nadowali,
Ale śniyg przi chałupie warto odkidowali,
Potym jak sie przi kachloku yny kapke zagrzoli,
To mu starka warzónki do sztamperla pololi.
Dziecka zaś majóm ucieche, jak śniyg uwidziały,
Wartko sie oblykły, hneda pośniodały,
Z chałupy jak z flinty do pola poleciały,
A w biołej pierzince sie całe wykulały.
Pod tóm biołóm pierzinkóm ziymeczka se drzymie,
Tak se spi a spoczywo uż łod kóńca jesiynie,
Zima jóm fórt jak dobro cera opatruje,
Kany je śniega mało, to go hneda dosuje.
Siedzóm ludzie po chałupach a fest przikłodajóm,
Ciepły jor a lato fórt se spóminajóm,
Na paniczke zime ni majóm co nadować,
Dyć przeca eszcze kapke a bydóm kolyndować.
Tómek Sochacki
Winszowani na Nowy Rok 2021
Winszujym Wóm na tyn Nowy Rok, coby sie Wóm darziło,
Coby sie Waszej familiji nic złego nie przitrefiło,
Niech we Waszej chałupie chlyb je dycki na stole,
Siana, słómy niech nie chybio w sómsieku we stodole.
Gazda niech se swojóm gaździnke na każdo opatruje,
Jak yny może to niech jóm fórt ścisko a lica całuje,
Niech sie majóm radzi, pospołu robióm, odbywajóm,
A z tej swoji roboty na gróncie, urode a profit majóm.
Niech Wasze dziecka bydóm słószne a Was posłuchajóm,
Starzików, Starki, Ciotki, Ujców dycki w zocy majóm,
Niech sie uczóm, coby z nich ludzie jacysi byli,
Coby robote naszły, czegosik sie dorobiły.
Winszujym Wóm cobyście byli zdrowi, cobyście nie kuckali,
A do sznuptychle, jak rok długi nigdy nie smarkali,
Jydzcie kwaśnóm kapuste, cebule, knoboch gryźcie z wieczora,
Na ozajst nie bydziecie musieć chodzić do żodnego dochtora.
Niech Wóm kury noszóm moc wajec, kurzynta niech sie chowajóm,
A kaczyce z trusiokami sóm żyrne, niech warto przibiyrajóm,
Cobyście pełne ampry mlyka z chlywa wynoszali,
Krowy coby dycki pod pyskiym, trowe a siano miały.
Coby Wóm babućki rosły a dycki dobrze żrały,
Cyrknijcie jim kapke mlyka, coby nie wymyślały,
We wyndzoku kupa szpyrek, niech gazda uwyndzi,
A niech wónio wyndzóne po całej chałupie wszyndzi.
Niech Wóm Pón Bóczek na gróncie urode pobłogosławi,
Kupe orstwi siana a snopków słómy przez lato postawi,
Cobyście z nim fórt rano a wieczór na każdo wyrzóndali,
A dary nieba od niego wyrzykane na każdo dostali.
Coby na rok było lepszy, jako latoś było,
Coby nas wiyncyj przibyło, jako nas ubyło,
To wszystko Wóm Tómek, synek stela winszuje,
A na sylwestra dobróm gorzołke w piwnicy szteluje...
Wszystkigo dobrego na Nowy Rok 2021, niech sie Wóm darzi!
Tómek Sochacki


c: text/html

text:
- Muzeum Mineralogiczne im. Kazimierza Maślankiewicza we Wrocławiu ~ 119 m
- Muzeum Geologiczne im. Henryka Teisseyre we Wrocławiu ~ 119 m
- Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu ~ 307 m
- Uniwersytet Wrocławski ~ 307 m
- Akademia Implantologii i Stomatologii Estetycznej Platinum Bernatek & Warchlewski Wrocław ~ 331 m
- Wrocławski Teatr Współczesny ~ 331 m
- Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu ~ 353 m
- Przychodnia Chirurgia Plastyczna H. Knakiewicz Wrocław ~ 530 m
- Kościół Św. Macieja we Wrocławiu ~ 540 m
- Wojewódzki Szpital im. Babińskiego we Wrocławiu ~ 557 m
- Kościół Najświętszego Imienia Jezus we Wrocławiu ~ 557 m
- Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego we Wrocławiu ~ 656 m
- Muzeum Miejskie Wrocławia ~ 656 m
- Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna we Wrocławiu ~ 744 m
- Kościół Św. Mikołaja we Wrocławiu ~ 748 m
- Kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku we Wrocławiu ~ 767 m
- Wyższa Szkoła Fizjoterapii we Wrocławiu ~ 777 m
- Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu ~ 777 m
- Międzynarodowa Wyższa Szkoła Logistyki i Transportu we Wrocławiu ~ 777 m
- Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu ~ 786 m
- Parafia ewangelicko-augsburska we Wrocławiu ~ 812 m
- Muzeum Historyczne we Wrocławiu ~ 857 m
- Kościół Św. Bonifacego we Wrocławiu ~ 890 m
- Kościół Św. Stanisława i Św. Doroty i Św. Wacława we Wrocławiu ~ 932 m
- Kościół Św. Wojciecha we Wrocławiu ~ 959 m
- Teatr Arka ~ 1.02 km
- Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu ~ 1.02 km
- Kościół Św. Wincentego we Wrocławiu ~ 1.05 km
- Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu ~ 1.06 km
- Kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku we Wrocławiu ~ 1.07 km

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jak żech co nawywijała, to mōgłach iś ku tatulkowi, a ȏn mie dycki wysłōchoł a zrozumioł! Tatulek na nos, bajtli nigdy niy wrzeszczoł, yno doł nōm czas, coby my to wszyjstek wyjaśniyli! Tak po prowdzie, to mōg nikedy przi nas nerwy stracić, ale ȏn godoł, że my sōm przeca jego dziecka, a ȏn nos staro sie dobrze wychować, bezto wiy, że my tego naskwol niy zrobiyli, yno cosik nōm niy poszło tak, jako my myśleli i teroz skuli tego je ta ȏstuda! Dzisio to jo nikedy żałuja, że jo niy miała tatulkowych nerwōw, a jak mie moji bajtle wkurzili, toch dycki na nich nawrzeszczała, a potym jak żech sie uholkala bōło mi ȏgrōmnie gupie!
Tatulek nos mało kwolył, ale dycki jak sie nōm co powiōdło, to godoł tak, że „trza ȏsiołkowi jasełka podnosić”! A to znaczyło, że jak my sie czego nauczyli, abo my co z bracikym dobrze zrobiyli, to ȏn może teroz ȏd nos wymogać jeszcze wiyncy! To nos dycki zachyncało do dalszyj roboty! Jak mi bōło 12 lot, to tatulek sy mnōm poważnie pogodoł, a padoł mi, że ȏn mie już nic wiyncy niy poradzi nauczyć, bezto teroz znojdzie mi takigo, kery to bydzie robiōł za niygo! Na malōnkach mōj tatulek sie niy znoł, ale rechtora mi wyszukoł i to takigo, co go do dzisio spōminōm! We familiji tatulkowi godali, że to sōm fanaberyje, coby dziołcha takich rzeczy uczyć, ale ȏn mioł swoji zdani: co sie dziołcha za modu nauczy, to bydzie miała we gowie, a to sie ani niy spoli, ani żodyn złodziyj tego niy ukradnie!
- Na wszyjstek je stosowny czas: za modu trza sie uczyć, bo niyskorzi trza robić aż sie kurzi, a na nauki czasu brakuje! Cosik ȏ tym wiym – godoł - bo moji nojlepsze lata ku tymu zebrała wojna!
Jak sie II wojna skōńczyła, mōj tatulek niy mioł jeszcze skōńczonych 21 lot. Nojlepsze je to, że ȏn sie dycki radowoł ze wszyjskigo, co mi sie powiōdło! Jak mi wydrukowali piyrszy artykuł, to se go kozoł prziniyś do szpitala (już wtynczos mioł słabe serce) a pora razy go przeczytoł. Ȏgrōmnie przeżywoł to, jak żech po piyrsze ȏstała mamulkōm, ale narodzynio mojigo drugigo bajtla już niy doczekoł. Niż poszeł do Pōnbōczka, padoł mi tak:
- Jo se myśla, że cie już teroz moga ȏstawić, boch cie wszyjskigo, co żech umioł, nauczył i teroz sama se dosz rady we żywocie!
Dziynki Ci za to Tatulku!
Twoja Cera – Grymlino


text:
Polska chce cie zabić!
Musza ci wyzdradzić cosik fest ważnego. Niy godej ô tym żodnymu, to je tajymne! Normalne ludzie niy śmiōm sie ô tym przewiedzieć, ale ciebie powia, ty żeś je szprytny.
Polska chce cie zabić. Ja, ciebie, Polska. Niy wierzisz mi, pra?
Zdo ci sie, iże kożde państwo musi stoć ô swojich ôbywatelōw, bo państwo to sōm te ôbywatele. Na to je, coby dować bezpieczyństwo, ôrganizować publiczne żywobycie, flyjgować nojsłabszych… Richtich, tako je teoryjo. Podziwej sie ale, jak to wyglōndo we Polsce.
Sużba zdrowio. Coroz dugszo raja do dochtora. Coroz myńszo pula z refundowanymi medykamyntami. Coroz mynij lazaretōw. Coroz gupszy systym dowanio budżetowych piniyndzy na zdrowie. Ô co sie rozchodzi? Ô to, cobyś niy żōł za dugo.
Luft. Regiyrōnek ekstra niy robi wiela, coby luft bōł czyściejszy. Chocioż smog zabijo moc ludzi i kosztuje kupa piniyndzy, kiere trza dokłodać do sużby zdrowio. Stracōne piniōndze z Unije na antysmogowy program? To niy ma nic ważnego. Luft je żadny i taki mo ôstać. Po jakimu? Cobyś niy żōł za dugo.
Transport. Wiyncyj efektywny, wiyncyj ekologiczny i tōńszy je transport publiczny – cugi, banki i co ino. Ale we Polsce bana durś ino swijali, piniōndze przeciepli na drogi do autōw. Chocioż auta polōm moc bynzyny, psujōm luft, sōm drogie i mynij bezpieczne do użytkownikōw. A czymu? Cobyś niy żōł za dugo, a podwiela żeś jeszcze niy umar, cobyś płaciōł tymu państwu piniōndze.
Klimatyczno polityka. Chocioż zdo sie, co za 30 lot bydzie już po ptokach i terozki je ôstatni czas, coby co z tym zrobić, polski regiyrōnek wiy lepij. Żodnych zgodōw, żodnego ekologicznego wynokwianio. Sam je Polska, sam je energijo z wynglo i durś bydzie, choby my mieli skludzić cołki wyngiel Rusyje. Po jakimu? Cobyś niy przeżōł do tego 2050.
Richtich, sztimuje – powiysz. – Ale skuli czego to wszysko? A jo ci ôdpowiym, bo jo znōm prowda. Skuli tego, co za dugo żyjymy. Za fest my prziszli ku tymu Zachodowi, za dobrze sie nōm zrobiyło. Starki i starziki przestały już wybiyrać sie na tamtyn świat, ino żyjōm i żyjōm: siedymdziesiōnt, ôsiymdziesiōnt, hneda i po sto lot. Żeby my jeszcze chcieli dziecka robić – ale katać! Przeca to sie zaroz ôbuli – bo fto na nos bydzie robiōł za te dziesiyńć, dwajścia, trzidziści lot!?
Tōż państwo widzi i państwo reaguje. Szło by zrychtować systym z pynzyjami, kiery niy zbankrutuje, systym zdrowio, co pochyto tych wszyskich pacjyntōw, mōndro i dugoterminowo polityka klimatyczno, transportowo i ekologiczno? Abo by szło, abo niy – ale na zicher żodyn skuli tego niy wygro przi welōnku. Tego wszyskigo niy werci sie wkludzać, jak fto chce w tym kraju se poregiyrować.
Nojwiynkszy problym to ludzie. Te, co żyjōm za dugo. Tōż jakby tak żyli krōcyj…
Godōm ci, a godōm ino prowda – ciynżko, tajymno, ale jedyno: Dej se pozōr! Być za polskigo ôbywatela to niy sōm graczki, to je sztuka przetrwanio! Polska chce cie zabić, bo jak za dugo bydziesz żōł, to sie Polska wykopyrtnie.
Teroz już wiysz. Żodnymu niy godej!


text:
Anaberg z każdyj strōny #7 Bazylika
Kościōłek mŏ yno 38 x 12 x12 m, a widać go z daleka – znajduje se na samyj szpicy Anabergu. Jygo dwie wieży stały se symbōlym regionu i widniejōm w niejednym logo. Mało kto wiy, że wystrōj wnyntrza annogōrskyj bazyliki nie je jeszcze gotowi i nierŏz powstaje na naszich ôczach…
Piyrwszi kościōł zostoł zbudowani w 1480 roku przez rodzina Strzałōw, kerzi byli właścicielami Porymby, Lejźnicy i Żyrowyj. W dokumyncie biskupa wrocławskygo Jana V Turzo czytōmy, że 25 czyrwca 1516 roku Mikołej Strzała przekŏzoł świōntynia farŏrzowi z Lejźnicy. W XVII wieku trefiōł w ryncy hrabiygo Melchiora Ferdynanda Gaszyny. Tyn po trzidziestu latach darymnygo starania se ô dōminikanōw z Raciborza i ô franciszkanōw z Gliwic, sprowadziōł na Anaberg franciszkanōw reformatōw z Małopolski, kerzi w 1656 roku dostali akt darowizny i kluczy do kojścioła. W 1673 roku Gaszynowiy rozbudowali kojściōł, keri zostoł ponownie poświyncōni przez biskupa Karola Franciszka Neandera de Petersdorf.
Po dōbrich latach pod ôpiekōm patrōnalnōm hrabiōw prziszły gorszy czasy. Po sekularyzacji biskup dopiyro w 1834 roku ôdzykoł zaniedbany budynki – uszkodzōni bōł dach kojścioła, a miejscami całkym go brachowało, woda dyszczowŏ poczyniyła zaś wielky szkody w środku; uszkodzoni bōł dach klŏsztoru, zawaloł se klŏsztorni browar, a stajnia była bliskŏ ruiny. Rymonty były konieczny, ale biskupowi finansowo nie chcioł pomōc ani rzōnd ani zadłużōni hrabia, keri mimo wszysko dboł ô kalwaria. Pielgrzymōw tyż było mani, bo przez cholera granicy były zawarty. W latach 1836-1841 ôfiarnojść poleku rosła i franciszkaniy mogli zacznōnć dbać ô ôbejściy. Anaberg mioł dobrich farŏrzōw – proboszcz Kita w 1842 roku zleciōł malyrzowi Mayerowi ôdnowiyniy w kojściele ôłtŏrza głōwnygo i bocznich, ambony i połru malodwideł; za farŏrza Franke kosztōwny roboty przi kojściele wykōnywoł majster Marondis z Krapkowic, a ksiyndza Nitzko krōnika spōminŏ jako ôddanygo przijaciela i pracowitygo gospodŏrza. Mimo starań kolejnich farŏrzōw dziekan Kosellek w protokole z wizytacji w 1850 roku pisze ô nyndznym stanie kojścioła, kerygo rynowacjy w kolejnich dziesiynciu latach pochłōnyły setki talarōw. W 1861 roku ô. Ambroży kŏzoł ôdmalować świōntynia i ôdnowić ôłtŏrzy, a biskup ôfiarowoł ôbrŏz św. Jōzefa, keri zostoł namalowani we Wrocławiu przez profesora Hamachera i keri zdobiōł ôłtŏrz Św. Jōzefa do 1957 roku.
Drugŏ wojna światowŏ nie ôszczyndziyła Anabergu. Filary bazyliki zostały uszkodzōny przez żołnierzi Armii Czerwōnyj w styczniu 1945 roku. Ôbraz Matki Boskyj zostŏł trefiōni przez kilka strzałów. Ôłtŏrz głōwni szczynśliwie chrōniyła betlejymskŏ szopka.
Kojściōł bōł moc razy przebudowywani i modernizowani. Ôbecni wystrōj powstowoł w latach 1957-1964 i dali ôd 1993 po dziyń dzisiejszy! Jak wejrzicie na deka w bazylice, podpadnie wōm, że niektōry malowidła wyrōżniajōm se żywszōm barwōm. Myli se tyn, co myśli, że zostały ôdnowiōny – sōm blank nowy! Nŏnowszi fresk 88-letni prof. Georg Mitschke skōńczōł w lipcu tygo roku. Neobarokowy wnyntrzy je conajmniyj tak imponujōncy jak życiorys profesora i jygo rodziny.
Rodzina Mitschke z Ziegenhals/Głuchołaz nie została wysiedlonoł w 1945 dziynki zatrudniyniu u sowiekich ôficerōw, a potym u roztōmajtich farŏrzōw. W 1957 roku gwardian Bertold Altaner zatrudnioł znanygo przed wojnōm w diecezji wrocławskyj i ôłomunieckyj, ale tyż we Francji, Belgii i na Słowacji twōrcy sztuki sakralny i konserwatora Jōsefa Mitschke i jygo najbliższich na Gōrze Św. Anny. Jygo syn Georg uczōł se fachu u ôjca, ale tyż prywatnie u profesora z krakowskyj Akademii Sztuk Piynknich. Przi pracach malarskich i sztukatorskich na Anabergu pōmŏgały tyż jygo siostra i ciotka. W 1966 Mitschke musieli pociepnōnc wszysko i wyjechać do Niymiec. Jōsef zmarł dwa lata po przeniesiyniu se do Münster, a jygo ôstatniōm wolōm było, żeby syn dokōńczōł jygo dzieło. Bestōż od 1993 Georg Mitschke spyndzŏ wiynkszość czasu na Anabergu – pracuje nad wystrojym bazyliki i miyszkŏ we klŏsztorze. Ôdnowioł wszysky ôbrazy i namalowoł moc nowich. Nŏnowszi, skōńczoni w lipcu 2018 roku fresk to tyn po lewyj strōnie na chōrze – jakbyście ôd środka bazyliki patrzyli na ôrgany. Przedstawiŏł własny pomysł profesora na pokŏzaniy modlitwy Św. Anny ô dziecko. Inspiracjōm bōł apokryficzni ôpis zrozpaczonyj bezdzietnościōm Anny i anioła, keri prziniōs jyj dobrŏ nowina. Ciekawostkōm je, że twarzy postaci namalowany na ścianach bazyliki majōm rysy miyszkańcōw i żyjōncich w tutejszym klŏsztorze franciszkanōw. Georg Mitschke je znakomitym znawcom baroku i zaprojektowoł tyż wystrōj ôbecnich ôrganōw. W 2000 roku zostoł ôdznaczoni Ôrderym Św. Sylwestra i je honorowym ôbywatelym Anabergu.
Malowidła na środku deki pokazujōm scyny z życia Św. Anny – narodziny Maryji, ôfiarowaniy jyj w świōntyni, a na środku w prezbiterium śmierć Świyntyj Anny, kerŏ umierŏ przi swojym chopie Joachimie i przi Świyntyj Rodzinie, a jyj cera Marija podŏwŏ umierajōncyj Annie jyj wnuka Jezusa. Na jednym z witrażōw w prezbiterium widzymy Św. Anna i przibywajōncich na Anaberg franciszkanōw, co pokazuje tyż jedno z malowideł w zadniyj czynści bazyliki. Naprzeciw niygo inni fresk pokazuje pielgrzymōw, a witajōnci ich ôjciec mōł rysy śp. ôjca Teofila Wyleżoła. Prezbiterium ôprōcz piynknygo ôłtŏrza głōwnygo z figurkōm Św. Anny Samotrzeciyj, zdobiōm tyż piynkny aniołki, a po bokach dwie figury: św. Józefa z liliōma i św. Joachima z gołambiōma. Bazylika mŏ sześć ôłtarzi bocznich: ôłtŏrz Maryjny, Św. Piotra z Alkantry, Św. Antonika z Padwy, stygmatōw Św. Franciszka, Św. Jadwigi i Św. Jōzefa.
Ô bazylice, jyj twōrcach i dobrodziejach szłoby pisać bez końca… Zachyncōm Wŏs jednak do ôdwiedzin i do przijrzynia se każdymu szczegółowi samymu – nŏlepi ô tym czasie, po sezonie pielgrzymkowym, jak bez tydzień na Anabergu panuje zupełni spokōj. Śwynti spokōj.
Monika Twardoń – absolwentka filologii germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, nauczyciel i tłumacz języka niemieckiego, flecistka, konferansjerka, Ślązaczka z pochodzenia i z zamiłowania.


text:
Stare rjemjesło a burska dźěławosć, serbšćina a wjesne nałožki – wšo to móža hosćo na „Ćišćanskim statoku“ wot lěta 2002 cyle zbliska dožiwić. Poskitki organizuje Kulturne towarstwo Ćisk, kotrež w lěće 1882 wutworjenu a wot 1921 jako štyristronski statok wobstejacu ležownosć wobhospodarja. Čłonojo wuwiwaja wobstajnje nowe ideje za wužiwanje pod pomnikoškitom stejacych rumnosćow. Loni započachu twarjenja rozšěrjeć a galeriju nad hródźu přetwarjeć. Katrin Demczenko je so z městopředsydu towarstwa Hansom Grobu rozmołwjała.
Knježe Groba, kotre dźěła je štó wukonjał? A su towarstwo při tym z někajkeje strony podpěrali?


text:
Antarktyda
Antarktyda (ang. Antarctica) – kůntynynt uo wjyrchu kole 13,2 mln km² kery je ze połedńowyj půłkule Źymje, ze becyrka koło podbjygůnowygo połedńowygo. Terozki, praktyczńy cołko (98% placu) dekńůno je lůndolodym, kery je ruby na 4774 myjtry. Lůndolůd tyn mjanuje śe Antarktykům. Je to nojźimńyjszy ze kůntynyntůw. Strzedńo rokowo tymperatura je sam -55,6 stopńůw Celsyjusza. 21 lipca 1983 spisano cołke mińimům tympyratury: -89,2 stopńůw Celsyjusza na stacyji Wostok (przi -60, -70 zamarzo ćycz we uocznych gołkach).


text:
Pałac w Rybnyj – historyjŏ i fotografije
Posiedzicielami statku w Rybnyj w XVIII stoleciu ôstali Warkoczowie, jak kupiyli go ôd Jana Kotulińskigo. Pałac w Rybnyj postawiyli w 1796 roku, a coby być barzij akuratnym, zrobiyła to Antōnina Warkocz z Bujakowskich, wdowa po Karolu Antōnie Warkoczu. Stawiynie było w baukōnszcie rynesansowym niyskorym i klasycystycznym. Fōndatorka umarła w 1829 roku i ôbiekt erbli pō nij Chrzōnszczewscy, co przedali go w 1856 von Koschützkim.
Koschützcy to była familijŏ szlacheckŏ polskigo pochodzyniŏ. Nojdŏwniyjszy czōnek ôd nij to bōł Maciej – warszawski podstarosta kole 1530 roku. W XVII stoleciu przekludziyli sie na Gōrny Ślōnsk i dorobiyli sie sam mocki dōminiōw. W czasach krōla Stanisława Augusta Paweł i Maciej von Koschützki przekludziyli sie nazŏd do Polski, kaj dostali indygenat i jedyn ôstoł kanōnikym w Gniyźnie, a drugi kapitanym Wojska Korōnnego. Potōmni ôd Macieja ôstali po rozbiorach na polskich ziymiach.
A co do linije ślōnskij: w 1811 Karol von Koschützki dostoł przizwolynie na złōnczynie miana Koschützki z mianym Larisch (moc barzij znanym; Karol bōł erbym ôd Gustawa von Larisch) i ôdtōnd pisoł sie von Koschützki-Larisch. Uwŏżoł sie za Niymca, chociŏż bōł polōnofilym. W latach 1851-1853 wydŏwoł „Poradnik dla ludu Górnośląskiego”, w 1859 przekŏzoł gminie 1000 talarōw, coby były piniōndze na sztwŏrtego rechtora, ale mioł jedyn warōnek: w szkole majōm być sztyry godziny polskigo w tydniu. Mioł dwōch synōw – Adalberta i Alfreda, i to prawie tyn drugi kupiōł pałac w Rybnyj i sie tam przekludziōł. Pō nim miyszkoł tam syn ôd jego brata Richard, a niyskorzij syn ôd Richarda, Egōn.
Egōn pōnoć welowoł za Polskōm. Po wytyczyniu granicy znŏd sie po polskij strōnie kole kilōmetra ôd granice. Mylynie patriotyzmu z nŏrodowym szowinizmym – dōmyna aktywistōw z cyntrale – dokludziyło do tego, iże Egōn, dyć Niymiec, mioł już doś. W 1922 roku przedoł Rybnõ i wyjechoł z familijōm do Wrōnina.
Ôd 1935 pałac to była siedziba Skupiny Strzeleckij, a w czasie drugij wojny światowyj familijŏ Donnersmarck trzimała w nim swoje dokumynta. W 1945 stawiynie przerobiōno było na pōmiyszkania kōmunalne. Jak to bywŏ przi pōmiyszkaniach kōmunalnych – ôbiekt ôstoł doimyntnie zdewastowany. Szczyńściym w latach 1974-1980 strzybnicki Zamet społym z krakowskōm Prŏcowniōm Kōnserwacyje Zabytkōw ôdnowiyli pałac. Ôd 1983 używało go Stŏwarziszynie Polskich Artystōw Muzykōw, w 1991 zmiyniōł sie na Regiōnalne Cyntrōm Kultury, a ôd 1998 fōnguje jako Pałac w Rybnyj spōłka z o.o. Je tam dzisiej hotel, restauracyjŏ i cyntrum kōnferyncyjne. Ôrganizuje sie tyż kōncerty kameralne.


text:
Kwalitu šmrěkowych zdónkow na přirodne wašnje zachowaja
Hamor (CK/SN). Při Hamorskej milinarni woža tuchwilu šmrěkowe zdónki do wulkeje zemskeje wužłobiny, w kotrejž hewak procesowu wodu z milinarnje rjedźa. Na kóncu pušća telko wody do wužłobiny, doniž njeje wšo drjewo pod wodu. Póckowske (Putzkau) předewzaće Sachsen Timber International, kotrež je na zwičnjenje drjewa a hladanje lěsniskich rewěrow specializowane, ma hižo wot časa přewróta nazhonjenja z tutej formu składowanja drjewa. Ale kapacity we wubagrowanym haće pola Póckowow su mjeztym wučerpane.


text:
Turecko godka
Turecko godka (tur. Türkçe) to řeč, we kerej godo přez 50 miljůnůw ludźi na coukym śwjeće[3], čyńůnc ja nojbaři rozpowsechńůnům godkům tureckům. Jeji užytkowńicy mjyškajům přede wšyjskim we Turcyji a na Cypře, we myńšych grupach tyž we Grecyji, Bůugaryji, Kosowje a wschodńij tajli Ojropy . Pů turecku godojům tyž miljůny imigrantůw do Ojropy Zachodńij, guůwńy we Ńymcach.
Kořyńy godki mogům być znejdźůne we Azyji Střodkowyj, ze swojimi pjyršymi naskryflůnymi śwjadyctwůma datowůnymi na bezma 1 200 lot nazod. Na zachůd ajnflus tureckij godki ottomańskij – prekursora dźiśejšygo tureckigo – rozšyřyuo Imperyjům Ottomańske. We 1928 roku, jako jydno s reformůw Atatürka we wčesnyj Republice Tureckij turecki alfabyt ottomański uostou půmjyńůny na fůnetyčny alfabyt uaćiński. Co wjyncyj, nowo zouožůne Stowařyšyńy Tureckij Godki napočyuo usuwańy perskich a arabskich požyček we suowńictwje, zastůmpjajůnc je rodźimymi suowůma s kořyńůma tureckimi.
Godka turecko wyrůžńo śe harmůńijům wokaličnům a posuńyntům aglutynacyjům. Podstawowo raja koždygo zaca to SOV. Turecki mo tyž rozrůžńańy zajimka “ty” (sız) na gřečnośćowy a zwykuy. Ńy mo atoli we tureckim zort řečowńikůw lebo rodzaja gramatyčnygo.
Przipisy
- ↑ Ino tam, kaj pů turecku godo přez 20% ludźi
- ↑ Jydno s rygjůnalnych godek
- ↑ Raport Ethnologue