text:
Lisćina drastwow
Wugótowanje
Funkcije
Tema
Twenty Seventeen
Twenty Seventeen wašo sedło z głowowym wideo a gnujuce wobraze k žywjenjeju zbuźijo. Z fokusom na wobchodne sedła pokazujo někotare wótrězki na startowem boku ako teke asistenty, nawigaciske menije a menije za socialne seśi, logo a wěcej. Personalizěrujśo jogo asymetriske kśidno ze swójskeju barboweju šemu a prezentěrujśo swójo multimedijowe wopśimjeśe z pśinoskowymi formatami. Naša standardna drastwa za 2017 wjelicnje we wjele rěcach funkcioněrujo, za wšykne zamóžnosći a na kuždem rěźe.
Žedne drastwy namakane. Wopytajśo druge pytanje.


c: text/html

text:
Kedyś żech chcioł, żeby my sam mieli drugõ Katalōnijõ
Ze Grzegorzym Kulikym ô przekładach i robocie nad ślōnskōm gŏdkōm ôsprawiŏ Pejter Długosz.
Ô Grzegorzu Kuliku ôstatnio je gośno skuli „Dracha” Szczepana Twardocha, kerego przełożōłeś na ślōnski. Ale to nie twoja piyrszŏ robota tumaczyniowŏ na nasz jynzyk. Ôd czego sie u ciebie to napoczło i czymu gynau na ślōnski?
Piyrsze, co żech wziōn sie aktywnie w to bawić, jak sie rozchodzi ô gŏdkã, to bōł blog „Po ślůnsku”, niy wiym, czy pamiyntŏsz. Wtynczŏs żech mioł wielke plany, żeby przełożyć cołki systym ôperacyjny Ubuntu na ślōnskõ mŏwã i żech sie zapisoł do grupy ludzi, co tworzōm wersyje tego systymu we rozmajtych jynzykach. Jedyn profesōr ze Uniwesytetu Saint Louis znŏd tam mojã adresã emailowõ i napisoł mi, że zbudowoł skrypt, co sie go dodŏwŏ do przeglōndarki internetowyj i ôn umiyniŏ gŏdkã we Facebooku z angelskij na takõ, co sie zaprogramuje. Spytoł, czy bych chcioł zrobić ślōnskõ, jŏ sie zarŏz zgodziōł, i tak mieli my tyn piyrszy ślōnski Facebook. Pŏrã miesiyncy niyskorzij społym ze CD Projektym narychtowali my ślōnskõ wersyjõ gry Euro Truck Simulator 2, jednego ze nojlepszych na rynku symulatorōw jeżdżyniŏ autym. Potym jeszcze były inksze rzeczy: Ślōnski suchar na dzisiej, kaj społym ze Adrianym Gōreckim my publikowali mymy („żŏdyn” i „wylyź” wyszły z mojigo laptopa), koszulki, te napisy do „Gwiezdnych Wojyn” i jeszcze pŏrã myńszych rzeczy.
Potym prziszła pora na literacke przekłady. Piyrszy drukowany to ślōnskŏ wersyjŏ klasyki ôd Charlesa Dickensa. Czymu prawie ta ksiōnżka?
Bo to je, wierzã, nojlepszŏ ôpowiyść ô ludzkim ôdkupiyniu, ô tym, iże my mogymy być strasznymi i ôszkliwymi istotami, ale nigdy niy ma tak, iże niy ma dō nŏs nadzieje. Przecã to nadzieja niesie nŏs bez cołke życie. Ôkrōm tego to je moc popularnŏ nowela, co dyć nigdy niy wyszła z druku. Sto siedymdziesiōnt piyńć lŏt ôna je porzōnd kajś drukowanŏ. Niy szło wybrać niczego inkszego.
Potym napoczōn żyś robota przi „Drachu” ôd Twardocha? Łatwo bōło przekōnać autora do tyj ideje?
Krōtko po wydaniu „Godnij Pieśni” wziōn żech sōm do siebie przekłŏdać piyrszy rozdzioł „Dracha”. Jak żech mioł trzi strōny, to znaczy cołkõ tã piyrszõ scynã świniobiciõ, toch je posłoł Szczepanowi Twardochowi. Jymu sie to fes spodobało i zainteresowoł Wydŏwnictwo Literacke, żeby wydać ślōnskõ edycyjõ swojij ksiōnżki. I tak to terŏz mogymy sie to przeczytać po naszymu.
Nie bołeś sie przekładu ksiōnżki, kerŏ je napisanŏ po polsku? Że napocznie sie gŏdka „A po co? Przeca wszyscy na Ślōnsku poradzōm to przeczytać po polsku”?
Niy bołch sie, bo rzŏdko je tak, że ftoś ô kulturze tak myśli. Kultura mŏ być dostympnŏ we kożdym jynzyku. No i niy kożdy na Ślōnsku poradzi to przeczytać po polsku, bo ani na ôpawskim Ślōnsku, ani na czeskij tajli cieszyńskigo Ślōnska, niy ma polskij edukacyje.
A sama ksiōnżka. Fest ciynżko bōło ta pogmatwanŏ narracyjŏ Twardocha przełożyć na nasz?
Wiysz co? Jak mōm być szczyry, to niy. To sie niyrŏz tak zdŏwŏ, iże ślōnskŏ gŏdka niy poradzi tego abo tamtego. Ale ôna mŏ take same możliwości, jak kożdy inkszy jynzyk we Europie. Gŏdōm „we Europie”, bo toć, iże sōm na świecie jynzyki, co niy poradzōm ôpisać jakijś inkszyj rzeczywistości. Je wyspa, Pōłnocny Syntinel, co we teoryji nŏleży do Indyje, ale żŏdyn ze naszego świata niy poradziōł ani na brzyg wlyź. Miyszkŏ na nij pŏrãdziesiōnt ôsōb, co nigdy z naszōm cywilizacyjōm niy chciały mieć nic spōlnego. Niy znōmy ani jednego słowa z jejich jynzyka. Na zicher jejich gŏdka niy poradzi ôpisać auta abo koła, a nasz jynzyk niy ôpisze ani jejich strōmōw, ani kwiŏtkōw, ani zwiyrzōnt. Ale we rzeczywistości europejskij ślōnski jynzyk dobrze wiy sie rady.
Twōj nojmodszy bajtel to „Mały Princ” ôd Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, kerej Wachtyrz tyż je patrōnym. To bōł chyba dlŏ Ciebie tyż eksperymynt, bo posiłkowołeś sie pŏrōma wersyjōma jynzykowymi do tumaczyniŏ.
Ja, przekłŏdołch z francuskij, alech sie to kōnsultowoł ze angelskōm, czeskōm i kaszubskōm. Rozchodziyło sie ô to, żeby sprawdzić, jakich technik przekładu użyli tumacze na inksze gŏdki, i użyć ich tyż we ślōnskij wersyji. Niy patrzołch na żŏdyn polski przekłŏd, żeby sie niy sugerować.
Rychtujesz tyż ślōnski korpus jynzykowy. Wiela już mŏsz słōw dzisiej wkludzōnych? Nie je ciynżko robić korpus dlŏ jynzyka, ô kerym sie gŏdŏ, co ôn je yno gŏdany, a nie pisany?
Zebroł żech dwa milijōny słōw, ale na moje ôko szło by zebrać nawet piyńć abo sześ milijōnōw. We samyj Ślōnskij Bibliŏtyce Cyfrowyj sōm cołke roczniki cajtōngōw, co publikowały kożdy tydziyń jakõś gŏdkã po naszymu na rozmajte tymaty, ôd robiyniŏ na zygrōdce aż do światowyj polityki. Je tyż połno modernych tekstōw ślōnskich, co żech niy mioł jeszcze przileżytości spytać jejich autorōw, czy bych mōg dostać to, co napisali. Myślã, iże sama srogość korpusu to je ôdpowiydź na twoje druge pytanie. Ślōnskŏ gŏdka je pisanŏ. Ślōnskŏ gŏdka niyma czytanŏ.
Jakŏ rola widzisz dlŏ korpusu?
Bydzie szło dziynki niymu ôpisać do porzōndku gramatykã i napisać porzōndny słownik, co bydzie notowoł wszyjske słowa ślōnske, a niy ino te, co sōm inksze ôd polskich. Kożde z tych słōw bydzie miało ôpisanõ ôdmianã, przikłady użyciŏ i inksze informacyje.
Piszesz kōnsekwyntnie we standardzie ślabikŏrzowym. Mŏsz rŏd tã wersyjõ zŏpisu, abo nie widzisz cweku tracyniŏ kolejnych 20 lŏt na wadzyniy sie ô „lepszy” zŏpis? A może cojś byś poprawiōł we ślabikŏrzu?
Po tych latach wadzyniŏ sie i dziesiōntek spusobōw zapisowaniŏ ślōnskij mŏwy rŏd żech je, iże z wiynksza ludzie prziwykajōm do ślabikŏrza. Ale ze strōny kogoś, fto tego ślabikŏrza używŏ, widzã, iże trzeba go leko zreformować. Niy może być tak, iże alfabet mŏ piyńć liter „o” (oŏōôõ). Muszymy go leko uprościć. Z tych piyńciu liter, jak ône sie pokazujōm na kōmputrze abo na mobilniŏku, trzi wyglōndajōm gynau tak samo. Dopiyro jak sie powiynkszy, to idzie pedzieć kerŏ je kerŏ. Tak niy może być. Tyn alfabet niy bōł poskłŏdany sto piyńćdziesiōnt lŏt tymu, ino we 2009 roku, jak już dŏwno były mobilniŏki i kōmputry. Czymu żŏdyn ô tym niy pōmyśloł? Jŏ tego niy rozumiã.
Jŏ wiym, iże inksi już używajōm uproszczōnego ślabikŏrza ze literami „ô” i „ō”, ale niy mōmy jakijś ôficjalnyj umŏwy, żeby tak robić. Fajnie by było tyż, jakby my zamiyniyli „ō” na „ů”. Dziynki tymu by my mieli dwie litery o (oô) i dwie u (uů). Zaroz by było wiadůmo, ô co sie rozchodzi i kero litera můmy do czego.
Jak Grzegorz Kulik widzi ślōnski za 10-20 lŏt?
Ciynżko pedzieć. Kedyś żech chcioł, żeby my sam mieli drugõ Katalōnijõ, iże wszyjsko je po katalōńsku i kożdy tã gŏdkã mŏ w zŏcy. Terŏz mi styknie, żeby wszyscy mieli naszõ mŏwã w zŏcy.
Mōm nadziejã, iże za dziesiyńć lŏt bydymy już mieli sebrane wszyjske teksty slōnske. Do przerobiyniŏ sōm niy ino gŏdki ze starych cajtōngōw, ale tyż je pŏrã rynkopisōw. Nojbarzij przidałoby sie przepisać cołkõ robotã ôd Michała Prziwary. Tego je 1700 strōn rynkopisu, bez to robota by to była mōnumyntalnŏ. Je tyz połno materyjōw pokrytych po archiwach uniwersyteckich. Jejich nigdy żŏdyn niy wydoł i ône tak terŏz leżōm i czekajōm. Myślã, iże słownik już wtynczŏs bydymy mieć skōńczōny, gramatykã ôpisanõ. Skuli tego, iże ôd przigotowaniŏ ślabikŏrza było wydanych kole sztyrdziestu piyńciu ksiōnżek we tym zŏpisie, to mōm nadziejã, że bez te nastympne dziesiyńć lŏt jeszcze aby rŏz tela sie pokŏzało.
Ksiōnżki przełożōne ôd Grzegorza Kulika idzie kupić we sklepie internetowym Silesia Progress:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Godka Klachuli, 20.09.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
Tak mi wesoło i robota tak sama ôd rynki mi idzie, że ani sie spostrzega i juz mōm wszystko porobiōno. A wiecie cymu mi tak teraz dobrze jest na sumiyniu i lżej na sercu? Że juz tych zielōnych żob z tymi śramami na pysku nie widza i ze ci zrobiōni niymcy (co polsko matka cyckali) trocha spokornieli. Synek moj padoł: Mamulko! kebyście widzieli, jak my do jednego takego judasa prziśli, coby ôddoł lewolwer, to ôd strachu (choćmy jyno kryki mieli) zaroz popuścił do galot; i drzoł jak ôsika a przisiōngoł, iże ôn tyz jest rodzōny polok, jyno nie mioł roboty, tōz go miymcy najynli do agitacyje. I cōz my z takym ôgłupiōnym jandrōm mieli robić? Wziyni my mu brōń i pośli, bo tyz już zacło śmierdzieć w izbie a na te przisiyngi i ślimdranie my juz nie mogli słuchać.
Jak mi to synek padoł, toch se pōmyślała jak tyn sōm „miymiec” (abo Bōg go tam wie co ôn jest) łaził po wsi i wrzescoł „Ueberalles” tak, ze wszystke psy mu pōmogały bo juz było nieskoro w nocy. Ale wtedy mioł ôparcie na tych zielōnych i jakby mu był wto co powiedzioł, to zaroz połny autōmobil żob przijechało go brōnić. Jak majōm ôpiekunōw z gwerami i grantami, ô majōm pyski jak wrota, ale jak sōm sami to choć lewolwer mo w rynce, to mu ôdwaga ucieknie do galot. Dość sie juz tych cudzych smykōw ze wsi wyniosło i zaroz jest wesoło i zgoda miyndzy ludzmi.
Synkōm mojim ech w niedziela upiekła kołoca do kawy, a na ôbiod ech im narobiła karminadli, bo je chłopcy bardzo radzi jedzōm. Kej świynto tōz świynto, a jak kto tak wymiato śmieci i tak wachuje wsi jak moji chłopcy, tyn se zasłużył nic ino na kołoc z posypkōm i na dobry ôbiod, ale nawet na ôrder. To tez chłopcy aze sie ôblizowali po ôbiedzie, i jak wypieli po lagerce i zakużyli potym po cygarecie, to mi dopiero ôpowiadali ô tej „strasnej” ôdwadze miymcōw.
Mnie aze kolki źgały ôd śmiechu, a mōj Pietrek to sie przi fajfce aze zakrztusił. Jo jyno padōm: teraz my sie trzimej tak, jak my sōm, tych głupich a ôbałamōncōnych trzeba jesce trocha ôświecić, a potym jak przijdzie plebiscyt, to dopiero bydzie wielke świynto i wesele, bo my tych pora miymcōw to kartkami polskymi zaciepiymy. Bydzie tez kupa smrodu, bo jeżli juz teraz niektōrzi ôd strachu popuscali, to potym ci pyskaci szwobi a nojbardziej te polske judase ôd strachu i ôd złości za reśpechtym „laks…” (chciałach pedzieć „lotacki”) dostanōm.
Padała mi tez chmosia, co przisła w niedziela na wysiady, ze tam u nich jedyn wielki miymiec, taki basok co mo polske nazwisko i co zawsze przijezdzoł ôzarty z miasta na brycce, do ktōrej zawsze narzigoł, i jak jechoł bez wieś ôtwieroł swōj ześlimtany i zerzigany pysk i wrzescoł „Ich bin ein Preusse” (w co mu tez wszyscy, co go widzieli wierzyli), jak przisło do niego dwōch chłopcōw z krykami po brōń, to bez ôkno uciekł i do terazka jesce nazod nie przisoł, a jego baba mu śniodanie, ôbiod i swacyna kajś do miasta nosi.
Bardzoch jest ciekawo jake mi tez nowiny prziniesōm moje kamratki z inkszych wsi, bo tam tez wszyńdzie wymiatali. Takoch, wōm padōm ludkowie, jest teraz zdrowo i wesoło, że wōm tego ôpedzieć ani nie moga. A przedtym to mnie zawsze coś truło i zawsze miałach jakiś jankōr, jak ech patrzała na tych cudzych gizdōw, co sie tu u nos ôspościerali choćby we swojym. Jesce kaj niekaj taki strup łazi, ale jak idzie drōgōm, to sie ôglōndo jak złodziej na wszystke strōny. No, ale pōno i ci juz tez kufry i koszyki pakujōm bo im teraz bardzo u nos ciasno. Jo wōm padōm: my tu bydymy mieli świynty spokōj i zgoda, jyno sie musimy wszystkich tych cudzych smykōw pozbyć, a na judasōw wcale nie patrzeć jyno sie z daleka wypluć, coby wiedzieli ize nie sōm ani wort, ze ich ta nasza świynto ziymia nosi. Kara na nich sama ôd siebie przijdzie po plebiscycie.
Tōz do widzynio!
Roźla Pyscycka.


text:
Blubry zez Kościana
Biwak
Już jako prawie dorosłe szczuny wew wakaje wypuścili my sie zez wiarum zez naszy eki nad jezioro pod namiot. Kożdyn jedyn mioł pore banioków wew kiejdzie. Buło tego jakiesiś tam dwadzieścia złociszy uszporane za butelki abo od ciotki za torganie zez miasta zakupów, jak tyż za handlyżynia jakim inkszym towarym, jak który mioł gołymbie abo królasy. Łoprócz tego łod matki dostali my po bochynku chleba, kostke margaryny, paczke kawy zbożowy, dziesiynć tytków zup wew proszku ,pore kisieli, tytke faryny, puszke soli, a nawet tytke klymków. Upkali my to wszystko wew rugzaki, co sie zez wojny jeszczyk ostały na górze wew naszy chaci, nie wiada zez kyndy. Łoprócz tegu pore starych łośrupanych gorków i starum patele, co jeich matka do szykowania jedzy już downo nie używała, paczke zapołek, kozik i toporyszek i po paczce szportów. Kożdyn jedyn mioł koc, jakumś katane na chłodne dni i pore różnych lumpów do przebraniu, wew tym badejki do bachaniu sie wew jeziorze.
Zaś najważniejsze buły namioty. Po prowdzie tyn nasz to buła zwykło płachytka, bo na nos trzech bracholi mieli my wigwam pótora metra na pótora, bez podłogi, zez masztym na środyszku. Dla winkciejszygo kumfortu to my, zamiast tegu masztu, wtykali wew czubek namiotu szyszke i zaś za tyn czubek zez szyszkum przywiunzywali my nasz wigwam śnurkiym łod drzewa do drzewa i już pasowało i buł luz. Inkszo wiara tyż ni miała luksusów, aby dwuosobowe namioty dziebko wiynkciejsze łod psi budy, nu i zawsze na trzech abo śtyrech, niekiedy zez podłogum, a ło takim cudzie jak tropik to nikt nawet nie słyszoł.
Nad te jezioro to my jechali łosobowo towarowum banum zez Kościana na Gostyń, jakieś dwadzieścia pore kilosów. Dwa waguny łosobowe zez drzewniannymi ławkami i pore wynglorek do wszelkiygo towaru. Zaś na jesiyń to przeważnie cukrówa do kościański cukrowni buła wożuno. Torgoł to wszysko parowóz, sapoł, gwizdoł i waluł czornym dymym zez kumina. Tero już ta bana nie jeździ a na torach rośnie lebioda i kozy sie pasum, ale wtynczas kupa wiary podróżowała i towary różniaste sie woziuło, bez co łodczepiali i dohoczali waguny na stacjach doś długo, co dałoby sie do ksiyndza na jabka wyskoczyć wew tym czasie. Tak tyż ta jazda trwała bite dwie godziny. Reszte drogi do jeziora, jakie śtyry kilosy, zapychali my na piechty zez tym cołkim majdanym.
Na miejsce dotarli my skatajyni jak jasny gwint, ale ipta do założynia łobozu num ni minuła. Zaro ekli my fest miejsce wew lesie kole takiygo cypla przy samy wodzie i dwie sosny, co stojały rychtyg tak, co pasowało na rozstawiynie, a raczy rozwieszynie naszygo wigwamu. Ino wiara tyż sie zaro kole nos urzuńdziuła. Zaro tyż my pomyśleli ,co przydołby sie jaki piec. Rozleźli my sie po łokolicy, kożdyn jedyn coś przytorgoł: pore kamlotów zez pola, kila ceglunek, zardzewniałe druciska, a nawet stare rursko łod angielki zez kolankiym, kapke pordzewniałe i dziurawe, ale do nos zdatne.
Zaś jedyn przytorgoł stary wymborek połny gliny, wiync rug cug wyrychtowali my piec zez rusztami zez drutu. Aby kumin zez ty rury nie kcioł stojeć wew góre, to my go łoparli ło sosne. Zaś na wieczór łodwiedziuł nos leśniczy i jak eknuł tyn kumin, to prawie by my musieli zwinuńć żagle, ale zaro przy nim poprawili my wedle jegu życzynia i wew kuńcu doł num spokój, aby łodgrożoł się, co nos jeszczyk łodwiedzi. Dali my mu na kuniec napić sie ciepły zbożówki na wodzie zez jeziora, bo wew miyndzyczasie buła gotowo i zaś tak co rano, ktu piyrszy wyrechloł sie zez namiotu, nabiyroł wode zez jeziora wew gornek i gotowoł kawe.
Tak jedyn roz żym ni móg dospać i wstołym jeszczyk za ciymnygo, nabrołym wody zez jeziora, rozpolułym łogiyń i nagotowołym zbożówki, ale jak sie rozwidniuło, zoboczułym ,że wew ty kawie plywo ugotowany czorny, wielki jak paluch ślymok bez skorupy. Wybrołżym biydoka patykiym zez gorka i zawiesiułym go na gałynzi. Jak cało wiara rano wstała i fest sie napili ty kawy, dopiyro wtedy pokozołżym jeim tego ugotowanygo ślymoka. Zaro poru wyprysło do krzoków i już po drodze wiukali, aby Zbiniu sie roześmioł i godo, co to buła kawa po francusku, wszak uni ślymoki szamajum .
Zaś my mieli wikt całkiym fest. Niedaleko buło pole zez pyrami, a wew lesie połno grzybów, malin, jeżyn, a czasym zez pobliski wiochy jako kura sie zbłunkała, nu i na hoczyk zawdy pore płotków sie uhoczuło. Klara bez cołki tydziyń fest dawała, woda wew jeziorze ciepło, a że kożdyn jedyn fest kraulym posuwoł, to my ustalili, co żadnych „grzybków capiuncych” wew lesie po naszy strunie nikt nie posadzi, bo to i muchy łod tego sie biorum, wiync hunorowo kożdy giboł za potrzebum na drugum strune jeziora, jakie sto piyńdziesiunt metrów łod naszygo cypla. Zaś nastympnygo tygodnia łod samygo puniedziołku przyszła szaruga i siumpiuło, a na dodatek brachol rano (zez wrzaskiym) jak nie wypryśnie zez namiotu i drze sie „żmija!!! żmija!!! Szpycujymy za krzoka, bo my łodskoczyli, a tu zaskruniec wew nocy ciepłygo i suchygo miejsca so poszukoł pod bracholym, ale tyn spłoszuny pozrywoł śnurki i zez wigwamu zrobiuła sie ciyngiym mokro szmata. Musieli my go na powrót ustowiać.
Zaś kole środy, jak ciungle siumpiuło i ni mieli my nic suchego, zaczli my kumbinować, co wrocać do chaty to poruta i wykumbinowali my, co przeniesiymy łobóz pod starum wiate ryboka łod suszynio sieci, na co łun sie zgodziuł i tak przeczekali my najgorsze, a łod piuntku klara znowyk zaświyciuła i już do niedzieli buło cołkiym fest. Wew niedziele zwinyli my namioty, zebrali papiury i śmieci i już nie banum, bo nawet do spóły ni mieli my na dziesiyńć szportów, aby autostopym, a raczy helkostopym i traktorostopym, a nojbarzy na piechty dowlekli my sie do chaci, zmordowani, łopolyni, nu i o pore kilosów lekciejsi, szak zadowolyni, cali i zdrowi.


text:
Dwójny hospodarski plan Njeswačanskeje gmejny nadal njejasny
Njeswačidło (JK/SN). Zo posedźenje gmejnskeje rady tak dołho traje, sej jeje čłonojo kaž tež wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) wčera wječor w Njeswačidle zawěsće myslili njeběchu. Dnjowy porjad dźě bě poměrnje přehladny, ale diskusije k wšelakim dypkam běchu přiwšěm něšto dlěše a zdźěla tež woprawnjene. Wosebje dołho rěčachu radźićeljo wo tym, kak hodźi so hrožacy minus w naćisku dwójneho hospodarskeho plana na znjesliwu wulkosć pomjeńšić. Wuchadźejo z wuskutkow koronapandemije liči gmejna z mjenje dochodami, a tak hrozy minus w etaće. Komornica Liliane Wetzko radźićelam hišće raz móžne potenciale lutowanja a móžnych wyšich dochodow rozłoži, minus pak da so jeno snadnje pomjeńšić. Tak wjesnjanosta namjetowaše, zo porěči z prawniskim dohladowanskim zarjadom, hač naćisk etata w předležacej formje přiwozmje. Jeli tomu tak budźe, chcedźa jón na posedźenju w juliju za lětsa a klětu wobzamknyć.


text:
Wielgŏ Brytanijŏ
Wielgŏ Brytanijŏ, Zjednoczōne Krōlestwo Wielgij Brytanije a Pōłnocnyj Irlandyje (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Britain, UK) – unitarne wyspiarske państwo położōne we Zachodnij Ojropie. W skłŏd Wielgij Brytanije włażōm: Yngland, Walijŏ i Szkocyjŏ położōne na wyspie Wielgŏ Brytanijŏ, Pōłnocnŏ Irlandyjŏ leżōncŏ we pōłnocnyj tajli wyspy Irlandyjŏ. Guernsey, Jersey a Wyspa Man, posiadajōm ôdrymbny status depyndyncyje brytyjskij Korōny. Zależnymi teritoryjōma ôd Wielgij Brytanije sōm: Gibraltar, Anguilla, Bermudy, Brytyjske Dziewicze Wyspy, Falklandy, Georgia Połedniowŏ a Sandwich Połedniowy, Kajmany, Mōntserrat, Turks i Caicos, Św. Helyna, Brytyjske Teritoryjum Indyjskigo Ôceanu a Pitcairn.
Wielgŏ Brytanijŏ je tyż człōnkym-zŏłożycielym Spōlnoty Nŏrodōw zrzeszajōncyj bōłe kolōnije, dōminija i inksze brytyjske posiadości, włazi tyż we skłŏd G8. Przinŏleży ku Radzie Bezpieczyństwa ÔNZ, we keryj mŏ recht veta. Wielgŏ Brytanijŏ to jedno z głōwnych mocarstwōw ôbecnych czasōw. Jeji zbrojne siyły stacjōnujōm we 80 krejach świata (nŏjsrogsze stałe garnizōny sōm w Niymczech, na Cyprze, na Falklandach, na Gibraltarze a w Kanadzie). Zjednoczōne Krōlestwo mŏ tyż ōngyfer 200 atōmowych głowicōw. Krej tyn bōł tyż zaliczany ku nŏjbarzi ańflusowym we Ojropejskij Unije, podwjela ś ńij ńy wyloz 1 lutygo 2020.
Przipisy
- ↑ Hymn niyôficjalny.


text:
KAFHAUS - PERŁA BAUKUNSZTU WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
Kafhaus na Frynie we Rudzie Ślůnskij zno bezmaś kożdy. Niý kożdy jednako wiy, co je to na prowda interesantny a festelnie we wercie zidlůng. Dziynka rewitalizacji na noszych ôczach napoczyno gryfnieć.
Historyjo Kafhausu napoczła sie juże dowiyn downo. Kejsik bůł to zidlůng downyj cynkowni, kaj miyszkali ludzie co tam robili a jejich familije. Jako pedzieli nům Andrzej Godoj - Kustosz Sztad Muzeum we Rudzie Ślůnskij - stawianie tego ziglůnga napoczło sie sam juże we latach 70. XIX storoczo. Niýskorzi bůło dalij uozbudowywane. Potyn postawiůny uostoł szykowny Kafhaus, kery ôd 1904 je ôzdobům tukejszych stawiyń. Niýstety skiż I Welt Wojny projekt uozbůdowy nigdy niý uostoł skůńczůny
Potyn prziłaziły ýno gorsze czasy. Wroz ze latami stawiynia shaharzały a niýkere s nich bůły nawet uozbiyrane. Jeszcze do niýdowna býło widać efekty. Teroski jednako napoczła sie juże rewitalizacjo. Jako padali nům Michał Pierończyk - Zastympni Sztad Prezydynt Rudy Ślůnskij - jedyn projekt rewitalizacji juże je skůńczůny. A skuli tego co je jeszcze mocka do zrobiynio, můmy juże nostympny, we kerym latosi mo sam być rychtůng za wele 2 mln zł. Tyn projekt to jednako inwestycje na nostympne lata, dziynka kerym Kafhaus - ta perła baukunsztu - mo ôdzyskać swůj downy blask.
NOC TYJATRU - MCK WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We Sztad Kultůr Cyntrum na Frynie we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostał noc tyjatrůw, na keryj szło niý ýno uoboczyć szpektakle, ale nawet wlyź za bina.
Chocioż we Rudzie Ślůnskij takigo rýchtých tyjatru niý ma, to co roz bajslowano sam je noc tyjatrůw. Jako padali nům Patrycja Rygula-Mańka, je to trocha przewrotno nazwa, bo chocioż tak po prowdzie je to we Sztad Kultůr Cyntrum, to je sam mocka roztomajtych grup a manszaftůw tyjatralnych ai mocka miłośnikůw tego rodzaju sztuki.
Noc tyjatrůw we Rudzie Ślůnskij to jednako niý ýno szpektaklowy maratůn. Idzie tyż wlyź za bina abo do pýwnicy, kaj je staro drukarnia a posuchać interesantnego, jak pedzieli same uczystniki, uosprowianio ô historyji drukowanio.
Sům tyż przi tyj ôkazji rychtowane tyjatralne norychta, kaj idzie uoboczyć jako to je być szauszpilerym na deskach tyjatralnych. A chyntnych niý brahowało i do norychtůw i na szpektakle, co pokozuje, iże choć tyjatru sam niý ma, to we Rudzie Ślůnskij sztuka je to na prowda cyniůno. Mono już czos, coby cosik i we tyj sprawie pomiynić a zrychtować taki rýchtých tyjater we sztadzie? To uostowiůmy do zmiarkowanio juże Wům.
KATŮNG MODELE - SZTUKA ZE KATŮNGA
Kożdy rok we Důmu Kultůry Inny na Kochlowicach we Rudzie Ślůnskij idzie trefić interesantne modele za katůngůw. A je co ôglůndać, bo rýchtých fany poradzům nad nimi siedzieć i po pora lot.
Chocioż katůngowe modelarstwo niý ma za fest popularne, to we Rudzie Ślůnskij poradzi sie trefić roz za kedy na tref fanůw tyj sztuki. Bo to rýchtých je sztuka ze katůnga poskłodać take figury a ôdwzorować roztomajte stawiynia abo pojazdy.
Przi ôkazji ôglůndanio poradzi sie tyż trefić ludzi, kerzi to robiům a pogodać s nimi. Dziynka tymu udało nům sie pouosprowiać nawet ze Welt Majstrym we skłodaniu katůngowych modelůw Kamilym Harupa, kery - jak sům padoł - blank bez cufal trefił do kadry Polski a potyn we Czechach uostoł Majstrym.
Co interesant coby sprůbować to na prowdy niý trza wiela. Jako padali nům Mariusz Krzysztofik - Insztruktor modelarstwa we Důmie Kultůry Inny - sklejać moge kożdy niýzoleżnie ôd wieku. Wożny jednako je zapał a przede wszyskim chynci. No przido sie tyż trocha grajfki, nale kej sie niý sprůbuje, to sie czowiek niý dowiy. A sprzynt? Jako padali nům Welt Majster Kamil Harupa, sprzynt je blank ainfach: nożyczki, szkalpel, linijka, pynseta a klyje.
Tuż kej czujecie chynć a mocie ôkazjo, to pamiyntejcie, co werci sie sprůbować. Mono akurat snojdziecie swoja nowo grajfka, kero wům do mocka uciechy.
BEZ PAPIŮRŮW - IDZIE JUŻ JEŻDZIĆ BEZ
Ôd 1 ôktůbro pomiyniůły sie przepisy a dziynka tymu szofery niý muszům juże mieć przi siebie papiůrůw ze auta a polisy OC.
Kejsik niýôdzwone bůło jeżdżynie autym ze wszyskimi papiůrami. Teroźnie po nowelizacji ustawy ô prawie drůgowym, trza mieć już ýno prawo jazdy. Papiůry ze auta a polisa OC juże niý sům potrzebne.
Prowda je tako, że po tyj pomianie niý wszyske szofery uostowiajům te papiůry w důma. Niýkerzi ze przizwyczajynio niýkerzi ze przezorności. Jednako niýkerych to festelnie raduje, bo jako padali, kejsik niý roz dostali sztrofa, kej papiůrůw zapůmnieli w důma.
Sům jednako i take szofery, kerzi wożům papiůry, bo bojům sie ô to, co bydzie kej trefi sie jaki unfal autym. Jednako jako padali nům Ôficyr prasowy ze KMP we Rudzie Ślůnskij Arkadiusz Ciozak, kej trefi sie unfal na drůdze, zowdy mogymy sprowdzić eli dane auto mo OC. Styknie wlyź na nec zajta Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i tam snojdymy wszyske potrzebne informacje.
Pamiyntejcie jednako, co chocioż do jeżdzynio papiůry sie już niý przidajům, to dalij sům potrzebne kej jadymy na stacja kůntrole abo wyjyżdzůmy autym ze Polski. Wtedy trza je mieć przi sia.
KŮNGRES MSP - TREF GYSZEFTMANŮW A FACHMANŮW
We Katowicach sbajslowany uostoł 8. juże Kůngres Małych a Strzednich Fýrm, kerego mottym bůły hasła: technologio, czowiek a ôpowiydzialnoś. Na tyn tref przijechało mocka byzuchantůw, niý ýno ôd nos, nale tyż ze auslandu.
We Katowicach co roz bajsluje sie kůngresy a kůnferyncje. Ôstatnio sbajslowany uostoł tref dlo gyszeftmanůw a fachmanůw swiůnzanych ze małymi a strzedni,i fýrmami. Uosprowiali łůni przede wszyskim ô jejich aktualnyj sytuacji, gospodarczych a politycznych warunkach u nos ai tryndach we nowoczysnych tychnologiach.
Na kůngresie szło tyż trefić przedstowicieli ze wyższych uczelni. Toć jako juże wiadůmo, spůlne cyle a robota miyndzy uczelniami a fýrmami dowo efekty a zyskujům na tym wszyscy. Powstowo tyż dziynka tymu mocka nowych rzeczy, kere mianujům sie innowacjami. Te nojlepij bůło zoboczyć na wystowce sbajslowanyj skiż kůnkursu Ślůnsko Rzecz, kery mo průmować innowacyjne idyje ze noszego regiůnu.
Na kůngresie sbajslowane uostały tyż norychta dlo uczystnikůw. Jedne ze barzi widzianych bůły te ô kůmunikacji interpersůnalnyj a we fýrmie. Przede wszyskim jednako nojbarzi interesantne bůły debaty a prelekcje, kerych bez trzi dni bůło aże 80.
Tuż jak widać na kůngresie sbajslowanym bez Regiůnal Izba Gospodarczo we Katowicach na prowda mocka sie dzieje, a poradzi sie wywiedzieć interesantnych rzeczy. Nostympno edycjo juże za rok.
ZIELŮNO BANKA - EKO WE TRANSPORCIE A NIÝ ÝNO
Bez pora dni we ôktůbrze jeździła zielůno banka po naszych sztadach. Zielůno niý skuli tego, co bůła tak zafarbiůno, ýno skiż tego, co průmowała łůna ekologio a dobry wpływ roślin na nosze żywobyciý.
We walka ô świyży luft a czysto prziroda zaangażowany je tyż Marszałkowski Urzynd we Katowicach. Ôstatnio sbajslowano uostała nowo akcjo průmujůnco eko styl. Ekstra zielůno banka, kero jeździła po Katowicach a inkszych sztadach, bůła przirychytowano tak, coby ludzie můgli poczůć kůntakt ze zielyniům a kej mieli trocha czosu a chynci doedukować sie ekologicznie. Uozdowane bůły tyż rośliny, kere choć pojedynczo niy dowajům wiela, to sům puzzlym we cołkij eko ukłodance ô czysty luft, jako padali Michał Gramatyka - Wicy Marszołek ślůnskigo wojywůdztwa.
Kożdo tako akcja je dobro, bo na prowda je ô co walczyć. Podle ôszacowanio, rok rocznie we Polsce skuli zatrutego luftu moge umiyrać nawet 40 tyś. ludzi. Beztuż dalij je co robić, a jako padali Jarosław Makowski - Rajca Ślůnskigo Syjmiku - robi sie dużo, jednako to dalij je za mało, a edukować powinni my juże ôd nojmodszego. Dziynka tymu jak urosnům nosze bajtle, to eko niý bydzie już do nich ýno modům, nale czymś normalnym.
I ô to w sumie łazi, bo kożdy z nos mo udzioł we tym co můmy w lufcie. Niýzoleżnie eli kopcymy ze kůmina, abo jadymy autym, do luftu wypuszczůmy trujůnce substancje, kere szkłůdzům i nům i przirodzie. Beztůż kej umiymy, werci sie zmiarkować, eli rýchtých tym autym trza jechać, abo mono lepij na kole czy busym. Przede wszyskim trza jednako zmiarkować co sie wciepuje do pieca a spolo i wypuszczo do luftu. Pamiyntejcie, co kożdy z nos mo wpływ na to, czym dychůmy. A dychać muszymy, bo jak przestanymy, to....
MYJNIA DLO CUGŮW - TEROSKI LEPIJ A GIBCIJ BYDZIE SZŁO UMYĆ CUGI
Bana we noszym regiůnie napoczyno sie coroz lepij radzić. Coroz wiyncyj pasażerůw przekłodo sie na coroz wiyncyj kursůw a to zaś przekłodo sie na lepsze prosperowaniý Kolei Śląskich. Dziynka nowym inwestycjům durś sie uozwijajům a poprowiajům jakość swojich usług.
Ôd downa wiadůmo, co trza dbać ô klijynta. Wiedzům tyż ô tym Koleje Ślůnske, kere dbajům ô to, coby pasażery bůły zadowolůne ze rajzowanio cugami a bůło ich coroz wiyncyj. Teroski majům dodatkowy atrybut, kery ta wygoda pomoge zwiynkszyć.
Jako padali Magdalena Iwańska - Rzecznik Prasowy Kolei Ślůnskich - fýrma włazi tera na wyższy poziům. Do teroski, coby umyć cugi, musieli to robić ryncznie, abo jechać kajś na myjnia. Teroźnie majům juże swoja a dziynka tymu bydzie im lecyj dbać ô czystość.
Bydzie tyż efektywnij, bo chocioż myjnia mo wielgo przepustowość (moge umyć nawet 10 dugich cugůw na doba), to przi tymu robi to akuratnie a nowoczyśnie. Jako tublikowali nům Grzegorz Gostkowski - producynt a dostawca myjni - cug bydzie myty przejazdowo, czyli przejyżdżo bez kolejne punkty, we kerych nojprzůd je ôpłukany, potyn dostowo chymio a na kůniec pucowany je roztomajtymi szczotkami. Co ciekawe do cołkij roboty potrza ýno maszynisty we cugu a 1 ôperatora.
To jednako niý kůniec ôstatnich inwestycyj. Koleje Ślůnske zainwestowały tyż we sztywno sieć przestawno, kero rozkłodo sie podle potrzeb a dziynka tymu zwiynkszo efektywność a sprawność hali maszynowyj - jako tublikujům Wojciech Dinges - Pryzes Zarzůndu KS. Co intresant je to dopiyro drugo tako sieć we Polsce.
Tuż jak widać ze cugami we noszym regiůnie mocka sie dzieje, a dziynka tymu zyskujymy przede wszyskim my, pasażery. To jednako mo tyż przekůnać inkszych, co cugym jeździ sie łatwo fajnie a przijymnie.
MARATŮN WE RADZIŮNKOWIE - SZPORT ZAWODY A INTEGRACJO
We Radziůnkowie sbajslowano uostała sztafeta miast a gmin. Sztartowało w nij na tyla dużo zawodnikůw, co Ksiynżo Gůra wyglůndała jak rýchtých szportowio wioska.
We Radziůnkowie na Ksiynżyj Gůrze sbajslowany uostoł juże IV Sztafetowy Maratůn Miast a Gmin sbajslowany bez MOSIR. Jako padali nům Marian Prodlik chyntnych bůło mocka, jednako limit usztalowany bůł na 90 manszaftůw. Beztuż na sztarcie zgłosiůło sie aże 450 zawodnikůw ze czego 120 to bůły kobiyty. Co fajne, grupy bůły roztomajte, bo lecieli i starsi i modsi, i amatory i szportmyny.
Jednako ôd szportowyj rywalizacje bůło cosik wożniyjszego. Jako tublikowali nům Gabriel Tobor - Bergmajster Radziůnkowa - je to tyż impreza integracyjno. Toć 4/5 zawodnikůw czekało na swoja sztafeta a bez tyn czos kibicowali a uosprowiali. A jako podkryślili Tobor, integracjo je wożno; niý ýno dlo Radziůnkowa, nale dlo cołkigo noszego regiůnu.
Tako ôkazjo to zaś na prowda dobry knif. Zawodniki mieli na prowda dobre nastawiyniý a humor dopisywoł chyba wszyskim. Wiadůmo, coby dostać jakiś prajs trza bůło trynować ôdpowiydnio wcześnij, do czego prziznali nům sie niýkere zawodniki. Jednako do mety dolecieli wszyscy a dziynka tymu kożdy mioł swůj mały sukces. Teroski czos na dolsze tryningi, bo nostympno edycjo juże niýdugo.
DZIYŃ STRŮMŮW - INTERESANTNO LEKCJO WE ŚOB
10 ôktůbro můmy miyndzynajcůnalny dziyń, kej spůminano je rola strůmůw. Choć poradzi sie je trefić byle kaj, to je ich coroz mynij, co blank niý ma take dobre. Czamu sům łůne take wożne a niý ýno szło sie wywiedzieć na Dniu Strůwmůw sbajslowanym we ŚOB we Radziůnkowie.
Ôstatnio coroz barzi widziano je moda na bycie eko. Przi tymu trza tyż myśleć ô strůmach, kere we żywobiyciu noszym a cołkij planety sům festelnie wożne. Beztuż 10 ôktůbro we welcie fajrowany je Dziyń Strůmůw, we kery niý ýno sadzi sie nowe strůmy, nale tyż spůmino ô jejich roli a edukuje we tym zakresie.
Gynau skiż tego tyż sbajslowany uostoł we Ślůskim Ogrodzie Botanicznym we Radziůnkowie fajer, na kerym coś interesantnego snolyź můgli i starsi i modsi. Przede wszyskim bůła edukacjo. Szło wywiedzieć sie czym zajmujům sie dyndrologi we skali mikro ai makro. We ekstra zali przirychtowane bůły sztele ze mikroskopami, kaj szło uoboczyć jako wyglůndo struktura liścia abo nasiůna z blank bliska. Zrychtowane bůły tyż chymiczne norychta, na kerych poradzilimy sie wywiedzieć jako substacje przepływajům bez drzewa, abo jako robi sie wůngel drzewny.
Dlo aktiwnych tyż bůły propozycje. Szło przyńść bez ôgrůd a zagrać przi tymu we terynowym szpilu ekstra przirychtowanym na tyn dziyń. Bůły tyż sztandy ze norychtami manualnymi, na kerych robili roztomajte ôzdoby a nawet drzewne magnesy na lodůwka.
Przede wszyskim jednako bůła edukacjo, kero spůminała jak wożno je rola strůmůw na noszyj planecie a noszym żywobyciu. Spůmniane tyż bůło, co wszyske rośliny sům festelnie wożne, nawet te we miynkszaniu, kere mogům polepszyć luft we sztyrech ścianach.


text: Zymscy sportowcy nimaja so lětsa lochko. Lědma smy so nad běłym próškom zawjeselić móhli a sej tón abo tamny wotjězd z někotreježkuli hornjołužiskeje hory popřeć směli, je wšo hižo zaso nimo. Swjaty Pětr nima za nas w tejle miłej a na sněh chudej zymje žanežkuli zrozumjenje. Najwjace sobuželnosće mam za tych, kotřiž su so z njesměrnej prócu wo to starali, zo by zymski sport pola nas scyła móžny był. W Rugiswaldźe a Załomju na přikład, abo tež na Łysy (Lausche) we Waltersdorfje w Žitawskich horinach a druhdźe je so zamołwitym woprawdźe poradźiło, zaručić znajmjeńša něšto dnjow poměrnje dobre wuměnjenja. Dźeń wote dnja su pilnje a njesprócniwje wo to wojowali, zo by alpinske sněhakowanje scyła móžne było. Doniž njepřińdźe při temperaturach jasnje nad nulu praktisce přez nóc zahubny dešć a sněhakowanje wjace móžne njebě.


text:
Branibor
Branibor (němsce Brandenburg an der Havel) je bjezwokrjesne město we wuchodnej Němskej a jedyn ze štyrjoch wyšich centrow po nim pomjenowaneho zwjazkoweho kraja Braniborskeje. Je po wobydlerstwje třeće najwjetše a po přestrjeni najwjetše bjezwokrjesne město kraja a ma wjace hač tysaclětne stawizny. We wopismje z lěta 1170 naspomni so Branibor jako město, tuž běše prěnje braniborske sydlišćo z měšćanskimi prawami.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Branibor leži při Haboli na zapadźe Braniborskeje mjez Berlinom a Dźěwinom, něhdźe 70 kilometrow zapadnje němskeje stolicy. Na měšćanskim teritoriju rozhałžkuje so rěka do wjacorych mjeńšich promjenjow, čehoždla su kupy typiske za město. Nimo toho namaka so we wokolinje dźesać přirodnych jězorow, kotrež su zwjetša z Habolu zwjazane. Habola twori hranicu mjez historiskimaj krajinomaj Habolski kraj w sewjeru a Zauche w juhu. Dalše běžace wodźizny nimo Habole stej w Flemingu so wužórlacej rěce Plane a Buckau.
Najwyša hórka na měšćanskich honach je 70 metrow wysoka a namaka so zady awtodróhi při južnej kromje města. Marijina hora wosrjedź města je 69 metrow wysoka. Pódy wokoło Branibora su zwjetša pěskojte a lědma płódne.
Branibor je wobdaty wot wokrjesow Podstupim-Srjedźna marka (na sewjeru, wuchodźe a juhu) a Habolski kraj (na sewjerozapadźe).
Centralne měšćanske dźěle su Stare město při prawym brjoze Habole, Nowe město při lěwym a Tachantska kupa wosrjedź rěki.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Najstarše naspomnjenje mjena Branibor nadeńdźe so w załoženskim wopismje Braniborskeho biskopstwa, hdźež je załoženje biskopskeho sydła w civitate Brendanburg wopisane. Tute wopismo pochadźa najskerje z lěta 948. W chronikach jewi so mjeno k prěnjemu razej nimale 20 lět po tym, a to w zwizku ze zdobywanjom hroda Brennaburg přez Němcow. Pochad mjena njeje jasny, móžnosći stej mjez druhim wotwodźenje wot słowjanskeho słowa bran (bahno) abo wot germanskeho branda (woheń). Dalša móžnosć je wotwodźenka wot (hypotetiskeho) indogermanskeho rěčneho mjena brendh za so wužórlacu wodu. Serbske mjeno z kóncowku -bor je sekundarna forma.
Wot 6. lětstotka zaćahnychu słowjanske kmjeny do nimale prózdnych teritorijow mjez Wódru a Łobjom, hdźež běchu znajmjeńša hač do 5. lětstotka germanske kmjeny žiwe, wot kotrychž pak nimale žane archeologiske powostanki nimamy. Na dźensnišej Tachantskej kupje bě hłowny hród słowjanskich Habolanow, kotryž so w lětomaj 928/929 přez Hendricha I. zdoby. W běhu słowjanskeho zběžka zdobychu Habolenjo w lěće 983 swój hród wróćo.
Posledni słowjanski wjerch Přibisław měješe swoje sydło w hrodźe na Tachantskej kupje. Po jeho smjerći 1150 přeńdźe kraj do wobsydstwa markhrabje Albrechta I., kotryž po krótkim zběžku pod nawodom wjercha Jaksa z Kopjenika hród zdoby a braniborsku marku załoži.


text:
Blubry zez Kościana
Gnociu
Gnociu abo tyż Kościa, to buły łod zawsze przezwiska naszygo najmłodszygo bracholka - Zbyszka. Zez kyndyk sie rychtyg takie nojdły? Anu zez tyndy, że buł ło pore lot od nos młodszy i jako gzubek to buł zez niego straszno parzynga, żeli szło mu wszystkie gnotki na krybunkach porachować. Buł dziebko mrzywa do jedzy i co my szpycli na tego chuderlokato zez gymby samo wylatywało przezwisko Kościa abo Gnociu. Tak wołali my na niego, nawet jak wyrósł na fest szczuna i kawoł chłopa.
Onegdaj nie buło takich długich urlopów macierzyńskich i rodzice oba musieli pracować, to jak akurat byli u roboty, a Kościa jeszczyk lotoł wew pieluchach, to czynsto musieli my, starsze brachole, zaopiekować sie Gnociym, a nawet łoporzundzić go, jak sie tymu bymbasowi co przytrafiuło, rychtyg jak so fest spucnuł jedzy. Po prowdzie nojbarzy to ty zojchy nikt ni móg spiłować, ale nie buło rady, szak to buł nasz mały bracholek, Gnocio, wiync trza so buło kluber zatkać i ciyngiym biydzie zaradzić. Ino zez tym radzyniym buło niekiedy tak, co my mieli cołkiym porumbane pomysły jak jakie nadrachy.
Jednygo razu, wew ciepły wiosynny dziyń, wew południe, matka wroco łod roboty, my so wew najlepsze grajymy zez kumplami wew kitowanygo na podwórku, a Gnociu siedzi na wystawiuny do klary ryczce i co by nie spod, to jezd przywiunzany śnurkiym i paskiym łod portek do ryczki i do drzewa, pod którym tum ryczke my ustawili. Gapi sie na nos jak grajymy, nic so nie robi zez tego zniewolynia, nie dudlo wcale, ino papa mu sie śmieje a giyrkami i pazurkami wywijo, jak jaki kibol. Gnociu ciyngiym buł kochany bymbas i jak mioł co do cyckaniu abo obglundaniu, to za doś nie dudloł i wielkigo ambarasu zez nim my ni mieli. Aby wew tyn czas, jak rychtyk matka szpycła tego biydoka na ryczce, to zaro nos przywołała i łobsztorcowała, że synek sum bidula siedzi i może sie zesmyknuńć i zleci na zimie, bo wew piyrszy chwili nie jorgła sie, co un jest przywiunzany, zaś jak to ekła, to jum tak zatkło, że ino sznupka jej poczerwiniała, zaś po tym, jak sie na nos nie wydarła: „Czy wy żeście do reszty zgłupli, wy osły patyntowe, żeby dziecko przywiunzać do ryczki i, o Boże!!! Do tegu drzewa tyż! Gorzy jak jakigo kejtra? Wy hycle! Czy wos pomojtało cołkiym łod ty piółki? Już wcale ni można wos zez bratym zostawić, co byście czegu głupiygo nie wystworzyli. A na dodatek un mo mokro i tego żeśta tyż sie nie kapli? Ni mogliście tymu zaradzić? Nieznośne bymbny! Aby wum piółka wew łbach. Żeby tak brata sponiewiyrać! Przyńdzie ojciec, to sie zez wami policzy”. Na to my cołkiym poważnie i zez wielgiym zdziwiyniym, co ta matka łod nos kce? Co wszyćko jezd jak sie należy.
- „My sie zaro kapli, co un mo mokro. Nawat my tymu zaradzili. Przeciyż chebać widać, co łyn sie suszy, bo już mu ciyngiym zez papci nie kapie. Na to my go przywiunzali, co by nie sprys zez ryczki i sie ganc migiym wysuszuł na słuneczku jak tak fest klara daje...”
Po tym, jak num sie zdało, prostym i rzeczowym objaśniyniu, co jest lołs, mamie cołkiym łodebrało mowe. Widać, co skuńczuły sie mamie argumynty na naszum zaradność i logike. Rynce jei opadły, zaś rug, cug łodpluntała Gnocia zez tych śnurków i przysiadła zez nim na ty ryczce, co my jum mieli za solarium wew plenerze dla Gnocia. Tero już dziebko ciszyj, grożunc aby palcym, wycedziuła bez kielichy:
- „Niech wos rynka bosko bruni, co byście jeszczyk roz taki numer wywinyli.
A Gnocio, jakby kapował, o co idzie tyn jubel, tylko zamachał łapkami i coś po swojymu pogwarzuł. Może kcioł powiedzieć, co jak przyńdzie czas, to sie na nos łodkuje, ale chybać nie, bo po ty cały aferze aby naszo mama buła fest wkurzuno. Jednakoż, nim łojciec wróciuł, to jej przeszło, bez co num tyn gnociowy ekszperymynt uszed na sucho, bo bez suszynio, którygo czasym potrzebowały nasze portki po porzundnym laniu łod ojca.
A i rychtyg Gnociowi nasze suszynie na zdrowiu nie zaszkodziuło, wedle tego, co klara jest zdrowo jak grzeje, aby czasym wyjuntkowo na łeb i ekszperymynty nie. Zaś na drugi dziyń, to żym przypadkiym usłyszoł, jak matka zez sumsiadkum sie chichrały, kiedy matka jej te klejdry łopowiadała, jak to my Zbyszka suszyli.


text:
12.06.2019_ Kofej w třoch “Moda w serbskich nowinach”
Kofej w třoch “Moda w serbskich nowinach” Přednošk skići stawizniski přehlad, kak so moda w nowinach našeje regiony prezentowaše a kak so za modu wabješe. Referentka: Rebecca Wöppelowa płaćizna: 4,50 € inkl. kofej a tykanc
26.5.2019 w 15 hodź. Wotewrjenje wosebiteje wustajeńcy
Njedźelu w 15 hodź. so wuměłska wustajeńca “WOBRAZY KRAJINY. PODOBE POKRAJINE. BILDER EINER LANDSCHAFT. WOBRAZE KRAJINY. – Přechod 03” zahaji. Nimo witanskich słowow Jana Budarja a Christiny Boguszoweje rěči dr. Eva-Maria Stange, Sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo, jako patronka trojo-krajneho projekta. Hudźbne wobrubjenje na wernisaži přewza Heidemarie Wiesnerec při klawěrje a Gerold Gnausch […]
Mjezynarodny dźeń muzejow 19.5.2019
Pod hesłom Muzej- přichod žiwych tradicijow přeprošujemy njedźelu, dnja 19.5.2019, wot 10 do 18 hodź. do Serbskeho muzeja. W kabinetnej wustajeńcy pokazamy dźěła šulerjow Serbskeho gymnazija. W plastikach w formje ruki zwuraznichu šulerjo šulskeho lěta 2012/2013 ze samowolenymi motiwami wosobinski poćah k serbskemu narodej. Nimo toho so tež druhe dźěła šulerjow pokazaja. Zastup je darmotny. […]
K smjerći Jana Buka
“Credo mojeho dźěła je Łužica ze wšěmi swojimi mjezyzynkami. Při kóždym motiwje, kiž moluju, začuwam serbsce.” (Jan Buk) Žarujemy wo wuznamneho serbskeho tworjaceho wuměłca, molerja Jana Buka 2.8.1922 – 1.4.2019 Jan Buk sta so z pućrubarjom noweho časa w serbskim tworjacym wuměłstwje a zwjaza je ze swojim tworjenjom z europskej modernu. Tak pokaza naslědnej młodej […]
Dźěłarnička „škrabanje“, dnja 27.4.2019, wot 10 do 17 hodź.
Štó chce wědźeć, kak so prawe serbske jejko škraba? Wuspytajće so pod nawodom Carole Stauber w tradicionelnej technice škrabanja. Dóstanjeće pokiwy k dźěłu z gratami a k natwarej mustrow. Dźěłarnička, w kotrejž so wědomje na historiske mustry dźiwa, płaći 10 € na wosobu. Spěchowanski kruh za serbske ludowe wuměłstwo wuhotuje dźěłarničku. Prosymy wo přizjewjenje pod: […]
Dźěłarnički bosěrowanja a wóskowanja, wot 13 do 17 hodź.
13.4.19 (so) Marija Šefrichowa, Ingelore Schönfeld 14.4.19 (nj) Beate Pfalz, Ingelore Schönfeld Wobdźělenje płaći za dorosćenych 6,00 € a za dźěći 3,50 €. Kóždy wobdźělnik dóstanje jejko k debjenju. Kóžde dalše jejko płaći 0,50 €.
K smjerći Jana Buka
“Credo mojeho dźěła je Łužica ze wšěmi swojimi mjezyzynkami. Při kóždym motiwje, kiž moluju, začuwam serbsce.” (Jan Buk) Žarujemy wo wuznamneho serbskeho tworjaceho wuměłca, molerja Jana Buka 2.8.1922 – 1.4.2019 Jan Buk sta so z pućrubarjom noweho časa w serbskim tworjacym wuměłstwje a zwjaza je ze swojim tworjenjom z europskej modernu. Tak pokaza naslědnej […]
Dźěłarnička bosěrowanja a wóskowanja, wot 13 do 17 hodź.
Kónc tydźenja wotměwaja so dźěłarnički debjenja jutrownych jejkow. Zajimcy su wutrobnje přeprošeni. 6.4.19 (so) Andrea Brall 7.4.19 (nj) Silvy Laber Wobdźělenje płaći za dorosćenych 6,00 € a za dźěći 3,50 €. Kóždy wobdźělnik dóstanje jejko k debjenju. Kóžde dalše jejko płaći 0,50 €.
SORBIAN STREET STYLE – WUBĚDŹOWANJE
SORBIAN STREET STYLE wot 1. februara 2019 do 31. meje 2019 Wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE wupisa wot 1. februara Ludowa banka Drježdźany-Budyšin w kooperaciji ze Serbskim muzejom w Budyšinje a ze zarjadnišćom KREATIWNA SAKSKA, Sakskim centrumom za kulturne a kreatiwne hospodarstwo. Namołwjeni su młodźi studowacy modowi designerojo a designerki, wuměłcy a wuměłče, mišterscy šulerjo a […]
“Stary lud” so rozžohnuje – 3.3.2019
Poslednje zarjadowanje we wustajeńcy “Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow” w Serbskim muzeju je njedźelu, dnja 3. měrca. Popołdnju w 15.00 hodź. započina so wjedźenje po wustajeńcy w němskej rěči, we 16.00 hodź. přizamknje so serbskorěčne wot kuratorki Andreje Pawlikoweje. Přitomni budu tež zastupjerjo kooperaciskeho partnerja, ze Spěchowanskeho towarstwa domizniskeho muzeja w Děšnje a […]


text:
וַיְהִי דְבַר-יְהוָה – Wóno sta se Knězowe słowo (Jon 1,1)
Biblija ma dłujku historiju. Słowo biblija (BιBλίa) měni w grichiskej rěcy knigły abo papyrusowe rule. Ako Swěte Pismo kśesćijaństwa ma dwa źěla: Prědny abo Stary Testament wobpśimjejo swěte pismo žydojstwa, kenž jo pomjenjony ako תַּנַ"ךְ (tanach), a dalšne dodatne teksty. Wšykne su byli kanonizěrowane, to groni, ako zakład religije pśipóznate, až do prědnego stolěśa pó Kristusowem naroźenju. Stary Testament ma 39 knigłow. K tomu pśidu pózdźejše pisma Starego Testamenta, tak pomjenjone apokryfy. Drugi źěl jo ten Nowy Testament, kenž ma 27 knigłow, kenž zapowědajo Jezusa Kristusa ako wumóžnika a Syna Boga. Dwójoźělna Biblija su nejcesćej śišćane a do nejžwěcej rěcow pśełožone knigły na swěśe.
Pśełoženje teksta do drugeje rěcy jo pśecej wobśěžna nastupnosć, samo zwažna wěc. Tak su na pśikład normalnemu Srjejźnoeuropejarjeju žywjeńske wobstojnosći w Japańskej tak cuze, až pśełoženje japańskego klasiskego teksta pó słowje jo dopołnje njerozymliwe. K tomu pśiźo kradu drugi system gramatiki, znamuškow a słowotwóŕby. Wjelgin lažko se zgubijotej zasadna ideja teksta a wósebnosć rěcneje konstrukcije, gaž se jano ze słownikom sejźi a wopytajo beletristiske, filozofiske abo nabóžne źěło linearnje słowo pó słowje pśestajiś. Teke z nejwětšym pilnowanim njamaju pśestajone dramy Shakespeara a epose Homera tu samsku rěcnu a basnikaŕsku substancu ako w originalnej rěcy. To płaśi teke za historiske nimske pěsnistwo ako na pśikład Nibelungenlied. Jo to teke tak z Bibliju? Njejo źěło wuměłstwa, ale ma pósrědniś bytše pósołstwo wšyknym luźam. Toś to pósołstwo pak njejo bźezcasowe słowo, kenž ako abstraktnu formulu móžomy mimo problemow do kuždeježkuli rěcy konwertěrowaś. Pósołstwo jo spócetnje myslone było za luźi w dalokem swěśe a casu. Jich rěc jo zroźona pśez žywjeńske poměry a nazgónjenja, kenž južo dawno njejsu naše. Chtož ma zaměr, Bibliju pśestajiś abo pśełožk cytaś, musy wopśimjeś kradu cuze rěcne wobroty a drugu wašnju myslenja. Wjelicki historiski, socialny a kulturelny wótstawk mjazy swětom Biblije a něntejšnym swětom jo wjelgin wupominajucy.
Źinsa jo snaź samorozmějucy, až se Biblije pśestajujo z jich originalnych rěcow. Za Stary Testament jo to pśedewšym hebrejšćina a pó źělach aramejšćina – ta wobchadna rěc w Bliskem pódzajtšu hyšći za cas Jezusa –, za apokryfy a Nowy Testament grichišćina. Katolske pśełožki su se dłujki cas orientěrowali pó za romsko-katolsku cerkwju oficialnej łatyńskej wersiji, pó vulgaśe. Gano jo pak kurija teke staru cesći dostojnu wulgatu z hebrejskimi a grichiskimi zakładnymi tekstami pśirownała a skorigěrowała.
Problem z originalnymi rěcami Biblije jo, až njejo wěste, kótara wersija teksta jo rozsudna. Wšakorake jadnotliwe spise, kenž w Bibliji mamy, njejsu se zdźaržali w originalu spisarja. Pśedlažece rukopisne bibliske teksty póchadaju z pózdźejšych lětstotkow a se bejnje wótchylaju. Bibliske slěźenje musy wunamakaś z wědomnostnymi metodami, kótary rukopis jo nejlěpšy, a kótara wašnja cytanja abo interpretacija dajo ten bibliski zakładny tekst, kenž by se makał nanejlěpjej z originalom.
Akle humanizm 16. lětstotka jo zachopił se dopomnjeś na hebrejske a grichiske teksty Biblije. Knigły wudane wót Erasmusa Rotterdamskego (wokoło 1467–1536) a Johannesa Reuchlina (1455–1522) su spśistupnili je reformatoram z Wittenberga. Na zakłaźe tych knigłow w spócetnych rěcach jo Mjertyn Luther (1483–1546) mógał wózjawiś w lěśe 1522 nimski pśełožk Nowego Testamenta a w lěśe 1534 prědne cełkowne wudaśe Biblije. W lěśe 1545 jo wujšeł slědny, z jogo ruki pśeźěłany nakład, kenž jo se wužywał w Nimskej až do 19. stolěśa a jo był zakład wšakich sekundarnych pśestajenjow. Śišćane wudaśa Lutheroweje Biblije su byli rozsuźece za reformaciju. Pó dokóńcenju w lěśe 1522 jo Luther hyšći raz pśeglědał Nowy Testament ze swójimi towarišami, tak ako teke w dalšnem běgu njejo sam źěłał. Weto nosy pśełožk wšuźi jogo jasny rukopis. To se pokazujo w mócy rěcy a w teologiskem wusměrjenju. Luther jo sam wopisował swóje principy, nejwuraznjejše w traktaśe „Sendbrief vom Dolmetschen“ z lěta 1530. Mimo póśěga k hebrejskim a grichiskim tekstam su charakteristiske:
- Zasada jo, až „zmysł teksta jo wažnjejšy ako pśełožk pó słowje”, to groni, Lutherowy pśełožk jo lichotnjejšy ako ten jogo pśedchadnikow.
- Pśestajenje dej wusměrjone byś na rěc luda, kenž se wótbłyšćujo w jědernych a wobraznitych formulacijach.
- Zakładne teologiske rozsudy maju direktny wliw na pśełožk, což wjeźo k dodatnym rozjasnjenjam a rozměśu Starego Testamenta ako wusměrjonego na Kristusa (wósebnje w psalmach), a na změnjony rěd bibliskich spisow,
- Pśestajarja ma zajmowaś wugroniwosć a rozymliwosć tekstow a wón musy dojśpiś mócny rěcny rytmus a poetiski zuk.
Lutherowy pśełožk Biblije jo se rozšyrjał wjelgin malsnje pó cełej srjejźnej Europje, a to głownje pśez nowu wašnju knigłyśišća ze zgibnymi śišćaŕskimi pismikami. Su wědomnostniki, kótarež z togo wuchadaju, až w lěśe 1533 jo južo kužda źaseta nimska domacnosć měła Lutherowy Nowy Testament doma. Nejwažnjejšy wuspěch jo, až Lutherowa biblija roznosujo reformatoriske myslenje. Jadno z wuznamnych pominanjow reformacije jo było, až luźe maju pšawo, Bóže słowo słyšaś a cytaś w maminej rěcy. To jo měło wažne konsekwence za druge rěcy.
Wjelgin jěsno jo pśišła reformacija do Łužyce. Južo w lěśe 1522 jo w Chóśebuzu prjatkował něgajšny franciskanaŕ, Serb dr. Jan Brězan (✶ 1488 w Chóśebuzu, † 1549 w Kralowcu), pó nowej reformatoriskej wašni. W lěśe 1548 jo pśestajił Mikławuš Jakubica (✶ njeznate, † wokoło 1563) Nowy Testament do serbskeje rěcy. Zeprěł jo se na nimski pśełožk Mjertyna Luthera a pósłužył jo se pódzajtšno-serbskego, žarojskego dialekta. Źěło jo dokóńcył „srjodu pó swětem Jakubje”, to jo 1. awgusta 1548. Jo pótakem jaden z prědnych pśełožkow Lutheroweje Biblije do drugeje rěcy. Wuźěło Jakubice pak njejo mógało se tegdy śišćaś, nejskerjej dla zakaza ewangelskich śišćaŕnjow w lěśe 1547 pśez katolskego krala a pózdźejšego kejžora Ferdinanda I (1503 – 1564). Wóno jo toś słužyło ewangelskim Serbam jano ako rukopisna pśedłoga. Pśestajenje jo pak wažny rany pomnik serbskeje rěcy. Jadnučki zawóstajony eksemplar jo nadejšeł w 19. stolěśu w barlinskej Kralojskej bibliotece pólski slawist Andrzej Kucharski (1795–1862). Rukopis se chowa źinsa w Pšuskem kulturnem archiwje w Barlinju.
Žywjeńske wobstojnosći prědnego pśełožowarja Nowego Testamenta do serbskeje rěcy njejsu dokradnje znate. Žedne informacije sam dał njejo a dalšne žrědła z prědneje ruki znate njejsu. Slěźarje se mysle, až wón jo ten prjatkaŕ Nicolaus Kubike abo Kubke, kenž jo statkował wokoło lěta 1524 w Lubanicach/Laubnitz na pódpołnoc Žarowa (Sorau, źinsa pólske Żary). Teke wěsty Jakob, kenž jo faraŕ był w Lindrozu/Linderode (źinsa pólske Lipinki Łużyckie), abo tamny faraŕ Nikolaus Jakobi (zazdaśim 1556–1563) stej móžnej awtora. Wobej jsy stej słušałej k cerkwinej załožbje awgustinskich kanonikow w Žaganju (nimski Sagan, źinsa pólski Żagań), kótarychž abt Paul Lemberg jo se južo reformaciji w dwaźastych lětach 16. lětstotka pśiwobrośił.
Prědne śišćane knigły w serbskej rěcy su byli „Serbske kjarliže a Mały katechismus“ z lěta 1574 wót tšupcańskego fararja Albinusa Mollerusa (✶ 1541 w Tšupcu, † 1618 w Starej Darbni). Wažny zakład za wuwiśe nacasneje dolnoserbskeje pisneje rěcy jo wšak połožył Jan Bogumił Fabricius (✶ 1681 w Zwěrinje nad Wartu, † 1741 w Chóśebuzu). Jo se naroźił w Zwěrinje nad Wartu (nimski Schwerin an der Warthe, pólski Skwierzyna). Jo studěrował teologiju w Gießenje a Halu a jo był mócnje wobwliwowany wót Augusta Hermanna Franckego (1663–1727) a idejow pietizma. Kněžk Carl Hildebrand von Canstein (1667–1718), kenž jo załožył biblisku biblioteku w Halu nad Solawu, a kórjeński kněžk Christian von Pannwitz (1655–1703) stej se zasajźiłej za Fabriciusa, tak až jo dostał w lěśe 1702 faraŕske městno w Kórjenju. Rownož Fabricius jo był nejskerjej nimskego póchada, jo sebje malsnje pśiswójł serbsku rěc. 1709 jo był pówołany za wušego fararja do Picnja, a 1726 za promšta do Chóśebuza. Z pódpěru wudowy kněnje Anna Justina von Pannwitz (1664 – 1716) jo załožył w Kórjenju śišćaŕnju, źož jo wudawał serbske duchowne knigły. W lěśe 1706 jo to był Lutherowy Mały katechismus, a w lěśe 1709 jo wudał Nowy Testament w dolnoserbskej rěcy na zakłaźe staršych pśełožkow. Dalšne nakłady su z lět 1741, 1759, 1775 a 1848. Wšykne su dwójorěcne serbsko–nimske, aby Serby mógali lěpjej nimski nawuknuś.
Źěło Fabriciusa jo dalej wjadł gołkojski serbski faraŕ Jan Bjedrich Fryco (✶ 1747 w Gołkojcach, † 1819 tamkor) z pśestajenim Starego Testamenta do dolnoserbšćiny. W lěśe 1791 jo skóńcył pśełožk Starego Testamenta, kenž jo wujšeł w Chóśebuzu pla Kühna w lěśe 1796.
Fabriciusowy Nowy Testament a Stary Testament Fryca jo zredigěrował faraŕ Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ (✶ 1758 we Wjerbnje, † 1841 w Picnju). W lěśe 1821 jo wudał dwójorěcny Nowy Testament. Rewiziji stej wujšłej cysto serbskej w lětoma 1822 (Nowy Testament) a 1824 (Stary Testament). Cełkowna śišćana Biblija jo z tym k prědnemu razoju w dolnoserbskej rěcy k dispoziciji stojała, pśisamem 300 lět pó Lutherowej nimskej Bibliji. Za tym až jo w lěśe 1706 Michał Frencel (✶ 1667 w Běčicach, † 1752 w Budestecach) wobstarał pśełožk Nowego Testamenta do górnoserbšćiny, jo južo w lěśe 1728 wujšła w Budyšynje cełkowna górnoserbska Biblija pó Lutherowem pśełožku ako wuslědk procowanja styrjoch fararjow z budyšyńskego wokrejsa: Jana Běmarja, Mateja Jokiša, Jana Langi a Jana Wawera.
Wudaśi Nowego Testamenta wót Fabriciusa (1709) a Starego Testamenta wót Fryca (1796) stej wažnej etapje we wuwiśu dolnoserbskeje pisneje rěcy. Gołkojski faraŕ Karlo Eduard Haußig (✶ 1821 w Chóśebuzu, † 1870 w Gołkojcach) jo měł wjeliki późěl na wudaśu cełkowneje dolnoserbskeje Biblije w lěśe 1868. Z pomocu drugich fararjow jo tekst redigěrował a na śišć pśigótował. Sobuźěłaśerje su byli wósebnje Kito Albin-Górjenojski, Pawoł F. Broniš-Lutojski a Jan B. Tešnaŕ. Z połnym pšawom móžomy wudaśe dolnoserbskeje Biblije z lěta 1868 ako „Haußigowu Bibliju” pomjenjowaś. Nejskerjej jo pśedsłowo togo wudaśa Biblije teke z pjera Haußiga, rownož žeden pódpis njama. Wuznamnu rolu za tu ediciju Biblije jo grał faraŕ Jan Bjedrich Tešnaŕ (✶ 1829 w gołkojskej Pódgóli, † 1898 w Oeynhausenje). Wón jo wudał w lěśe 1860 pśeglědany Nowy testament, kenž jo był pśewzety do wudaśa Biblije z lěta 1868. W zwisku ze źěłom na nabóžninskich knigłach a spiwarskich a za Bramborski Serbski Casnik jo Tešnaŕ zestajił pšawidła za dolnoserbski pšawopis, kótarež su płaśili w głownem až do lěta 1952. Lěcrownož jo statkował wót lěta 1862 až do swójeje smjerśi w lěśe 1898 daloko pšec wót domownje w dolnošlazyńskej jsy Nieda (źinsa pólski Niedów), jo zaměrnje źěłał za serbstwo. W lěśe 1880 jo sobu załožył Maśicu Serbsku ako dolnoserbske wótźělenje Maćice Serbskeje, togo cełkownego wědomnostnego zjadnośeństwa Serbow, a jo statkował ako jeje pśedsedaŕ. Wliwa połna a pla serbskich luźi wjelgin woblubowana jo była jogo zběrka prjatkowanjow z titelom „Ten Kněz jo mój pastyŕ”. Knigły su wujšli w Chóśebuzu w styrich nakładach w lětach 1869, 1879, 1892 a 1900.
Něnto pśedlažece śišćane wudaśe Biblije nowe pśestajenje abo wobšyrne wobźěłanje njejo, ale nowa edicija wudaśa Haußiga z lěta 1868 w źinsajšnej ortografiji. Za ten projekt stej Serbski institut z. t. a Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. wusko kooperěrowałej. Jo było wót samego zachopjeńka jasne: Tuchylu njejsu kapacity pśełožyś Bibliju wótnowotki. Wót slědnego wudaśa jo se wšak minuło wušej 150 lět. Źinsa jano mała gjarstka wumějo běžnje cytaś tekst serbskeje Biblije stajony w šwabachu. Toś smy se rozsuźili, až tekst wóstanjo taki, ako jo. Jo dejał pak dostaś nowy woblak we formje łatyńskich pismikow a aktualizěrowanego pšawopisa. Měnimy, až w tej nowej drastwje pśistup k staremu tekstoju buźo cytarjam lažčejšy.
Weto wobgranicowanje na pšawopisne změny a łatyńsku sajźbu lažke a mimo problemow njejo. Musymy wobmysliś, až serbska Biblija se złožyjo zwětšego na nimski pśełožk Luthera. Z togo na pśikład pśidu take sady, kenž lěbda rozmějoš w serbskej rěcy: „Kótaryž, lěc wón rowno we Bóžem štałśe běšo, za rubnjenje jo njeźaržašo, Bogu rowny byś; ale huprozni sam se, słužabnikojski štałt na se wezecy, hordowa rowny cłowjekam, a na hoglědu ako cłowjek namakany.” (List na Filiparjow 2,6–7). To njejo serbska ludowa rěc, ale z nimskego teksta Luthera na zakłaźe komplicěrowaneje grichiskeje pśedłogi. Měnjone jo skerjej: „Jezus Kristus, kenž Bogu rowny běšo, na swójej rownosć z nim njejo wobstał. Město togo jo dał sam sebje, jo pśiwzeł póstawu słužabnika a bu rowny cłowjekam.”
Teologiska wašnja pśistupa jo se w slědnych 150 lětach dalej wuwijała. Stary Testament se źinsa wiźi ako znankstwo wěry israelskego luda, kenž Boga Wóśca ako prědny jo pśipóznał ako ten jaden samy Bog. Typologiske wukładowanja a pódtitele wótrězkow Starego Testamenta, kenž maju wujasniś, až Kristus jo napšawdu ten, na kótaregož su pokazali profety, w modernych Biblijach lěbda wustupuju. Teke rěcny pśistup k Bibliji jo se změnił. Na pśikład namakajomy ako direktne pśewześe Lutheroweje formulacije z lěta 1545 „Herr HERR” konstrukciju „Kněz Kněz“. W hebrejskem originalu tam stoj אֲדֹנָי יהוה. Tam wustupujucy tetragram יהוה (JHWH – Jahwe) Žyźi bogabójaznosći dla nikula njewugranjaju. Město togo se groni אֲדֹנָי (adonai, grichiski kyrios, Kněz). Te prědne słowo jo pak teke adonai, Kněz. Wótpowědujucy hebrejskej wašni wugronjenja togo wobrota ako adonai elohim město formalnego adonai adonai by było wjele lěpjej pisaś na tych městnach „Bog ten Kněz”, což jo we wulgaśe „Dominus Deus”.
Pisanje mjenjow togo śišćanego wudaśa źo do dalokeje měry pó serbskem teksće z lěta 1868 – ze wšymi inkonsekwencami. W Nimskej su wšake komisije lětźasetki dłujko wobradowali a pisanje bibliskich mjenjow naraźili. Weto mamy hyšći źinsa dwě tradiciji: ewangelsku, kótaraž se orientěrujo pó originalnej bibliskej rěcy, a katolsku, kótaraž se orientěrujo pó wulgaśe. Tak se pišo na pśikład Hiob a Ijob. Za serbske pisanje mjenjow njejsmy měli taku komisiju, kenž mógała naraźiś zmysłapołnu modernu wašnju pisanja mjenjow. Toś njejsmy mógali rozsuźiś, na pśikład kótara wašnja pisanja Ber-Seba, Berseba abo Bersaba, kenž wšykne wustupuju w Bibliji wót 1868, dejała byś ta głowna forma. Betlehem (בֵּית לֶחֶם) jo cesto interpretěrowany ako Bet Lehem, dom klěba. Weto pišomy pó serbskej tradiciji nadalej Betlehem. Pódobnje mógało to byś pla Ber(-)Seby. Takich formow jo w Bibliji z lěta 1868 wěcej ako towzynt, kenž su toś zawóstali kaž su.
Transkripcija do łatyńskich pismikow źinsajšnego pšawopisa źo za pśikładom drugich historiskich tekstow, na pśikład Casnikowa cytanka wót Ludowego nakładnistwa Domowina z lěta 2000. Musymy sebje wuwědobniś, až pšawopisnej principa stej wšakej. Źinsajšna ortografija glěda wěcej za póchadom słow, starša cesćej na wugrono. Źinsa pišomy na pśikład měke s ako ś. 1868 tam stoj ʃch (ʃ jo dłujke s we šwabachu). Źož pišomy a wugranjamy š, stoj 1868 ʄch (ʄ jo pśešmarnjone dłujke s). Awtomatiska transkripcija słowa „pisaʃch” dajo korektnje „pisaś” pó aktualnem pšawopisu. Słowo „puʃchcżiʃch” w starej formje dajo pó wugronje „puśćiś”, źinsa wšak pišomy „pušćiś”. Awtomatiska transkripcija teksta z kompjuterom jo musała take a wjele drugich pódobnych padow we wuwześowej tabeli zapśimjeś.
H-pisanje (pśedzłožki hu-, ho– město wu-, wo-, na pśikład humóžnik město wumóžnik) pśedłogi z lěta 1868 njejo aktualizěrowane. Z tym wótchyla se wersija w toś tom śišću wót wuchadneje dataje Serbskego instituta. Gramatika zewšym njejo změnjona, na pśikład wašnja cynjenja werbow IP/P, futur a druge. Stare leksikaliske formy (germanizmy, słowoskład) su tejerownosći wobchowane. Zawjadło jo se pak ó-towanje nowšego casa. Pisanje z h- jo w poziciji pśed „ó” aktualizěrowane, na pśikład „hoʃcżigaʄch” jo źinsa „wóstśigaš”. Dogromady jo to pak wjelgin mało padow. Tam, źož su wustupili nimske formy prěcnych pokazkow (na pśikład Röm. za Römer, abo Jac. za Jacob), su byli wuměnjone pśez serbske skrotconki (Rom. za List na Romarjow abo Jak. za List Jakuba).
Śišćane wudaśe dolnoserbskeje Biblije jo wuslědk wutrajnego źěła mani luźi pśez skóro źaseś lět. Biblisku kupku Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi z. t. (STSR) jo nawjedowała dr. Christiana Piniekowa, kenž jo zrownju redakcionelne a organizatoriske źěła wugbała. Cłonki kupki su byli: Lothar Burchhardt, Margot Hašcyna, faraŕ n. w. Hartmut Kaestner, Michał Kuryłłowicz †, dr. habil. Hartmut S. Leipner, Werner Měškank a Anna M. Šulcojc. Dr. Fabian Kaulfürst jo pśewzeł wědomnostne wjednistwo cełkownego projekta wót boka Serbskego instituta z. t. (SI). Smy źěkowne direktoroju instituta, dr. Haukemu Bartelsoju, za stawny zajm a pódpěru. Kompjuterowy eksperta Marcin Szczepański jo był zagronity za wšykne pšašanja wokoło digitalizacije a datowych bankow.
Wobźěłanje jo było wěcejschójźeńkowy proces: SI jo eksternej firmje Grepect GmbH Garbsen wótpisanje naskenowanego teksta Biblije w šwabachu do nadawka dał. Bibliska kupka STSR jo pśejšła w cesnoamtskem źěle ceły tekst z wušej 374000 słowami a jo jen pśirownowała z originalom z lěta 1868. Na kóńcu jo pśedlažała digitalna 1:1 kopija historiskego wudaśa z lěta 1868. Dalšny kšac jo był, zestajiś pšawidła transkripcije a tabelu wuwześow. Z tymi pšawidłami jo napórał dr. Fabian Kaulfürst digitalnu transkripciju serbskeje Biblije w šwabachu do łatyńskich pismikow w źinsajšnem pšawopisu. Do wersije z nowym pšawopisom prěcne pokazki wót jadnogo městna Biblije na druge su byli hyšći dodatnje integrěrowane. W spócetnem wótpisku źe wóni njejsu byli zapśimjete.
Cełkowna Biblija něnto pśedlažy we wšakich wersijach ako datowa banka w Serbskem instituśe. To móžo byś zakład za wědomnostne źěło a wšake nowe wudaśa a pśeźěłanja. Na zakłaźe tych datajow jo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi w lěśe 500. jubileja reformacije wudało dolnoserbsku Bibliju ako CD. Ta digitalna edicija „Biblija 1868|2018” wobpśimujo slědujuce pdf-dataje:
- stajany tekst w aktualnem pšawopisu,
- sken originalneje Biblije w šwabachu z lěta 1868,
- njezměnjona transkripcija teksta slědnego wudaśa z lěta 1868 we łatyńskich pismikach.
Serbski institut jo wózjawił dolnoserbsku Bibliju 1868 na swójich internetnych bokach www.dolnoserbski.de w tśich pšawopisnych wariantach: originalny tekst w šwabachu, transkripcija originalnego teksta do łatyńskich pismikow (antikwa) a wersija w źinsajšnem pšawopisu.
Za tym až w lěśe 2011 su wujšli žedne bibliske teksty w zmodernizěrowanej formje ako „Dolnoserbske perikopy”, kenž se wužywaju na serbskich namšach, su se Dolnoserby južo dłujko nowe wudaśe cełeje Biblije w swójej rěcy žycyli. W Pósołskich statkach namakajomy wulicowańko wó zastojniku z Etiopiskeje, kak wón jo pśišeł do Jeruzalema. Pśi tej góźbje jo kśěł něco nazgóniś wó Bogu Israela, kenž dej byś ten jaden samy a „žywy Bog“. Jo se kupił pismowu rulu, pótakem Bibliju, z pósołstwom profeta Jezaje a jo chopił cytaś. Naraz jo stojał na kšomje drogi cuzy cłowjek. To jo był Filip, kenž se na njogo wobrośijo: „Rozmějoš ty teke, což lazujoš?“ Tak jo se drje zejšło młogim, kótarež su chopili cytaś w Bibliji. Staru rěc a stare wobraze Biblije musymy znowa nawuknuś pšawje rozměś. Z tym se zasłužyjo, až se z tekstom dolnoserbskeje Biblije z lěta 1868 dokradnjej zaběramy.
Kraj Bramborska a Ewangelska cerkwja Barlinja–Bramborskeje–šlazyńskeje Górneje Łužyce stej śišćane wudaśe financielnje spěchowałej. Stajanje, śišć a wězbu su se realizěrowali pśez designerku Marion Kwicojc a nakładnistwo C. H. Beck.
Smy z wutšoby źěkowne, až jo se raźiło, pó wušej 150 lětach pśetergnjenja zasej nowe śišćane wudaśe Biblije w dolnoserbskej rěcy wózjawiś. Nowa edicija zawěsće mimo zmólkow njejo, tak ako kužde źěło z ruki cłowjeka. Bóže słowa Biblije su wšak za nimjernosć, teke w serbskej rěcy. Bog, naš Kněz, groni nam w 32. psalmje: „Ja cu śi rozhucowaś a tebje tu drogu pokazaś, pó kótarejž ty dejš chójźiś; ja cu śi z mójima wócyma pśewóźiś.” Tak dej Biblija w našej lubej rěcy nam nadalej pśewóźowaŕka byś.
Dosłowo w: Biblija: nowośišć na zakłaźe serbskeje Biblije z lěta 1868. Chóśebuz: Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi z. t. 2020.
Bildka: hsl


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 19.08.2018
Zajś słaby tydziyń gōrnoślōnskich manszaftōw i to tak samo w lidze polskej jako i czeskej.
We I lidze polskej we sobota Gōrnik Zŏbrze u siã groł ze Lechiōm Gdańsk. We Zŏbrzu mieli nadziejŏ prześcignōnć Lechiŏ, ale manszaft ze Gdańska pokŏzoł, co ôstatnio je we formie i wygroł 2-0 po torach ôd Karola Fili i Flavio Paixao.
Piast Gliwice tyż piyrszy rŏz w tym sezōnie przegroł. Fusbalŏrze z Gliwic mieli ale ciynższe zadaniym, bo grali ze trzeciōm przed tōm rundōm Jagiellōniōm Biołtysok. Nojpiyrw na 1-0 dlŏ Jagiellōnii trefiōł Mile Savkovic (22 minuta). Po pauzie wyrōwnoł Patryk Dziczek (58 minuta), kery mōmynt nieskorzyj mōg trefić na 1-2 dlŏ Piasta. Tak sie ale nie stało i Jagiellōnia strzelōła tora na 2-1 we 95 minucie.
Piast Gliwice je 5, a Gōrnik Zŏbrze 9.
We II lidze polskej manszafty ze Gōrnego Ślōnska grały tak:
Ôdra Ôpole – GKS Jastrzymbiy 1-2
GKS Tychy – Stōmil Ôlsztyn 0-3
Stal Mielec – Podbeskidzie Biylsko-Biołŏ 0-1
GKS Katowicy – Wigry Suwałki 2-0
Biylsko-Biołŏ je trzeciŏ, GKS Katowicy 5, Ôdra Ôpole 10, GKS Tychy 14, GKS Jastrzymbiy 17.
We I lidze czeskej Slezky Ôpawa pojechoł do Mladej Bolesław i mioł tam fest klupane. Mladŏ Bolesław wygrała 6-1 i strzelōła we jednym szpilu tela samo torōw co we wszystkich szpilach do terŏzki. Jedynego tora dlŏ Ôpawy trefiōł Matěj Helebrand.
MFK Karwina grała u siã ze Viktoriōm Pilzno, kere po 4 szpilach miało kōmplet punktōw. Viktoria i we Karwinej nie przerwała seryje i wygrała tyn szpil 1-0.
Banik Ôstrawa zajś bandzie grać we pōniydziałek (ze Sigmōm Ołomuniec) i szpil idzie ôglōndać ôd 18.00 live na ČT sport.
Banik je 5, Slezky Ôpawa 14, MFK Karwina 15.
We drugej lidze czeskej Fotbal Trziniec przegroł we Znojmie 2-0 i bez punktu je na ôstatnim placu we tabuli.
Foto na wiyrchu: PIVISO, via Wikimedia Commons


text:
Kamratki a kamraty: Grzegorz Stachak
Aleksander Lubina: Kamratki a kamraty
(…)Wielkie postaci sztuki miejscy niektóremi
Z łaski swojej Pan Bóg dał tej to szlonskiej ziemi
Ma twórców takich, którzy tak gryfnie działajom
Kunsztyki, że mu równia w Europie nie majom. (…)
Grzegorz Stachak – majster ôd ôblycynio
Grzegorz Stachak ze Lipin godo, co nasze ôblycynie, to do baby: kecki spodnie i kecki wiyrchnie, fortuchy, wiyrzchnie, kabotki, jakle, szlajfki (mieniōm sie tyż sznurkami), purpurki, merynki, galandy – do tego echt korale i gold zausznice. Bogato? Dyć iże bogato!
Do chopa to: hut, kamzla (godajom tyż szaket), do kamzli potrzebujecie wybijane knefle z robotnymi mustrami: bamber żynie krowy, baba ze kosokiym robi na polu kole pastwy…, bruszlok (eli westa), galoty (z hołzyntryjgrami, coby mu niy śleciały – bo to śmiych i ôstuda), hymd, na hymdzie pode kraglym je jedwobka (do kawalera ziylono, do żyniatego modro, rozarot do pana modego) – fuzekle do strzewików trza se spaczeć samymu.
Takie ôblycynie echt na fest, na krzest i do truły, na wesele i na pōnty, takie na bogato, mieni sie ôblycyniem chopskim.
Klaruja genau: Nosza sie po chopsku, to trza spokopić tak: Nosza sie bogato po naszymu.
Możno beztusz, bo Hanusz Dobry narychtowol nōm niy ino Ordunek gōrny, aliści i Ordunek dolny, kaj mało było ô szlachcie i ô panach?
Gold zausznice i strzewiki trza samymu ôbstalować – majster Stachak do wōm adresa. Tako tyż je ze ôblycyniym wiyrchnioślōnskim cieszyńskim, bo cieszyńskiego to Stachak niy szyje, możno dziypiero za jaki czas.
Ôblycynie wiyrchnioślōnskie (rozbarskie, ôpolskie) to niy je strōj ludowy, bo to niy je folklor! Moc ludzi sie tak ôblyko, a Wiyrchni Ślonsk to niy skansen.
Spytou sie mie Grzegorz Stachak: Panie Lubina, hymd to wy chcecie taki, jak zespół Śląsk, eli taki echt ślōnski? Toch mu ofyn pedziôu: Niy, niy chca folkloru – stylizacja może być, folklor świadomy tyż, a udowoczy niy mōm rod.
Jakbyś chcieli pochytać, ô czym tu prawia, to se ôbejrzcie zespół Igora Mojsiejewa, kiery prezentuje polskie tańce – piyknie tańcujom, aliści to richtig ruskie.
Echt wiyrchnioślōnskie rozbarskie, ôpolskie ôblecenie (takie szczyre, takie nasze) narychtuje wōm Grzegorz Stachak, a szafnońć to poradzi festelnie trwale – na cołkie żywobycie styknie, bo galoty majōm sprzōnżka/sznalka na coukiym wieli bachor… Przi fajerach do sie regulować.
Grzegorz Stachak
Świętochłowice
ul. Emanuela Imieli 13
http://merynka.pl/
508-416-590, 516-048-262, 32-770-68-20 merynka.pl


text:
Jak nakazuje tradycja, przed spożyciem wieczerzy wigilijnej czyta się fragment Ewangelii wg. św. Łukasza, który traktuje o narodzeniu Chrystusa. Serdecznie zachęcam Was, aby fragment Pisma przeczytać w tłumaczeniu na język śląski. Będzie to wspaniałe dochowanie starej tradycji, uzupełnione o regionalny – śląski akcent.
Przygotowałem dla Was trzy wersje tłumaczenia:
- pierwsza – dra Gabriela Tobora z wydanego Nowego Tystamentu po ślonsku
- druga – Andrzeja Cichonia
- trzecia – liryczna interpretacja Bronisława Wątroby
Dowolną z nich możecie pobrać, wydrukować i przeczytać podczas kolacji wigilijnej. Niestety papierowe – książkowe wydanie śląskiego Pisma Świętego zostało już całkowicie wyprzedane i nie będzie już dostępne.
Ewangelia na wigilię po śląsku:
1. „Ewangelia podug Śwjyntego Łukasza” w tłumaczeniu dra Gabriela Tobora
Łk 2,1–14
1 Tym casie wyszoł dekret Cezara Augusta, coby spisać ludzi w cołkim państwje.
2 Tyn pjyrszy spis łostoł zrobjony przes namiystnika Syrii, Cyryna.
3 I szol kożdy, coby sie dać zapisać, kożdy do swojigo miasta.
4 Poszoł tys i Józef z Galileje, z mjasta Nazaryt do Judeje, do mjasta Dawida, mjanuwanego Betlejem, bo boł ze domu i pokolenia Dawida,
5 coby sie dać zapisać ze Maryjom, zaślubjonom swojom, ftoro była przy nadzieji.
6 Kej tam prziśli, nadszoł cas dlo Maryji na łozwjonzanie,
7 i urodziyła swojigo piyrworodnego Synka, i łowinyła go w pieluchy i położyła we złobje, bo niy było dlo nich placu we gospodzie.
8 A w ty samy łokolicy byli pastyrze i czimali straż nocno nad swojom czodom,
9 i naraz anioł Pański stanoł przi nich, i jasnoś Boża zewszond jich łośwjyciyła, tak że fes sie zlynkli.
10 I pedzioł jym anioł: Niy lynkejcie sie; bo godom wom srogo uciecha,
11 ftoro bydzie uciechom cołkiego ludu, bo sie wom dzisioj we mjeście Dawida, urodziol Zbawiciel, ftorym jes Chrystus Pan.
12 A to bydzie znak dlo wos: Znojdziecie Dzieciątko łowinione we pieluchy, co bydzie leżało w złobje.
13 I narozki pokozała sie ze aniołem fes srogo liczba zastympow niybjeskich, ftore kwolyły Boga godajonc:
14 Chwała na wysokości Bogu, a na ziymi pokoj ludziom dobry woli.
- Przedruk na Portalu za zgodą autora tłumaczenia – dra Gabriela Tobora. Kliknij, aby pobrać i wydrukować tekst.
2. „Ewangelijo Podug Śwjyntego Łukasza” w tłumaczeniu Andrzeja Cichonia
Łk 2,1–14
No toż wtedy wyszło zarzōndzynie Cysorza Augusta, coby porachować ludzi na cołkim świecie. Piyrszy taki rachunek zrobiyli, kiej ołberym we Syrii boł Kwiryniusz. Kożdy musioł iś do swojigo miasta, coby sie tam zapisać.
Poszoł tyż Jozef z Galileji, z miasta Nazaryt, do Judeji, do miasta ôd Dawida, kere mianowali Betlejym, bo pochodziōł z dawidowyj familije, coby sie dać zapisać ze swojōm ślubnōm Maryjkom, kero boła przi nadzei.
Kiej tam byli, prziszoł na Maryjka czas. Porodzioła swego piyrworodnego Syna, zawinyła go w powijoki i położyła w żłobie, bo niy stykło dlŏ nich placu we gospodzie.
W tyj samyj ôkolicy pastyrze wachowali po nocy swoje ôwce. Ôroz zjawioł im sie janioł Pański i kwała Pańsko im zablyndziła, toż sie fest zlynkli. Ale janioł im padoł: „Niy strachejcie sie! Dyć wōm zwiastuja wielgo uciecha, kero bydzie udziałym cołkij nacyje: dzisiej we mieście ôd Dawida narodziōł sie wōm Zbawiciel, kerym je Mesjōsz, Pōn. A dejcie pozōr na to: znojdziecie Dzieciōntko zawiniynte w powijoki, kere leży we żłobie.
I ôroz znodło sie s janiołym mocka zastympōw niybieskich, kere wielbiyły Boga słowami:
Kwała Bogu na wysokościach, a na ziymi pokōj ludziom, kerym pszaje.
- Przedruk na Portalu za zgodą autora tłumaczenia – Andrzeja Cichonia. Kliknij, aby pobrać i wydrukować tekst.
3. „Ewangelicznie za św. Łukaszym” w tłumaczeniu Bronisława Wątroby (interpretacja)
Łk 2,1–14
Kej Cezar August zadekretowoł
We cołkim państwie register stowoł
Ludziōm trza było sie dać zrachować
Kaj kto rodzōny tam za tym stawać
Wiela na wander bestōż wybrało
Tako we Syrji tyż sztimowało.
Kwiryn w prowincji namiystnikowoł
Stało sie tako jak Cezar kozoł
Jōzef co miyszkoł we Nazarycie
Tyż musioł ruszyć, pewno to wiycie
Tōż chnetko za niym ta Galileja
Jako prziwito syna Judeja?
Jōzef z Dawiada dyć pokolynia
Mu betlejymsko szkryfniōno ziymia
Tam ze Maryjōm ślubnōm keruje
Miasto kaj rodziōł tym uraduje?
Fest przi nadzieji Maryja była
Wander jyj ciynżkim, tego niy kryja
W Betlejym prziszło jyj rozwiōnzanie
W stajynce lichy, tako dyć stanie
Placu w gospodzie im brakowało
W stajynce lichy wszysko sie stało.
Tam urodziyła piyrworodnego
Tam dała światu Syna Bożego
W pieluchy Jego tam ôwinyła
W żłōbie gowiedzi Go położyła
Zbawicielowi żłōb stoł sie lyżym
Bestōż co ziymske tako mu bliżyj.
Pastyrze wele dyć wachowali
Gowiydź cuzamyn w stadzie trzimali
Nogle janioła Pańskego widzōm
Blaskym strachajōm, tym trefym biydzōm
Łōn sfurgnōł do nich prawie z wieściami
We kerych radość, wiycie już sami.
Pedzioł im: Wcale sie niy lynkejcie
Radować trzeba, tymu dziwejcie
Radujcie – dzisioj w rodzie Dawida
Zbawiciel znoloz, skōńczy sie biyda
Krystus Pan prawie już na tym świecie
Idźcie tam kaj Go wartko znojdziecie.
Idźcie, Dzieciōntko we żłobie leży
W pieluszkach tako, musicie wierzyć
Yno na sianie, w lichy stajynce
Dyć zdo świat cołki we Jego rynce
Syn Boga tako richtig narodziōł
W Betlejym prawie, Bōg na to godziōł.
Naroz ze nieba sfurgły janioły
Wiela ich było, śpiyw ich wesoły
Dało sie słychać – chwolyły Boga
Jako? Wōm szkryfnōńć terozki moga:
Niych Bogu chwała na wyskości!
Na ziymi pokōj niych ciyngym gości!
Chwała Dzieciōntku, Zbawicielowi
Chwała i Bogu, i Krystusowi
Pokōj kaj ludzie sōm dobry woli
Pokōj kaj czowiek Boga durś chwoli.
Kej już janioły kajś pofurgały
Pastyrzōw nogi tako zabrały
Drap do Betlejym – ôboczyć chcieli
Kaj Dzieciōnteczku Maryja ścieli
Co z woli Boga, ô czym janioły
Im ôznojmiały co Jymu pszoły.
- Przedruk na Portalu za zgodą autora tłumaczenia – Bronisława Wątroby. Kliknij, aby pobrać i wydrukować tekst.
Mam szczerą nadzieję, że Ewangelia na wigilię po śląsku nie tylko przypadła Wam do gustu, ale także będzie nową tradycją w Waszych domach podczas Świąt Bożego Narodzenia.


text: Budyšin (CRM/SN). W galeriji „Budissin“ na Budyskej Hrodowskej hasy su njedawno wustajeńcu na česć Běłowodźanskeho tworjaceho wuměłca Eberharda Petersa składnostnje jeho 85. narodnin wotewrěli. Nimo jeho mólbow su předewšěm tež kolaže widźeć. Jeho dźěłowy grat a materialije njejsu tuž jenož seršćowc a barba kaž tež płatno a papjera, ale po načasnym trendźe tohorunja materialije z přirody a relikty ze zańdźenosće kaž tež wotpadki, kotrež druzy hižo zańč nimaja. „Tak zwjazuje Eberhard Peters swój tworićelski připad z eksperimentěrowanskim wjeselom a wotmachom wuměłskich předstawow“, zwurazni Tanja Böhme z Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa w swojej lawdaciji. Běše dźě so wón jako rytwar (Graveur) w škleńčerskej industriji w Běłej Wodźe přez wobšěrne dalekubłanje zaměrnje a jara wuspěšnje cyle tworjacemu wuměłstwu přiwobroćił. Po 43 lětach jako dźěłacy w škleńčerskej produkciji, a to tež jako wukubłacy, zwaži so wón po 1990 do samostatnosće jako tworjacy wuměłc. Njedocpě tak jenož dosć wulku kedźbnosć we Łužicy, ale wustaješe samo w sławnym šwicarskim Davosu a druhdźe.


text:
Ze Anglii żech sie prziwiōz1 zakwas, kery mo pōnojś2 100 lołt, a jak już sie moł3 taki zakwas, to trza rychtować4 chlyb. Tyn piyrszy jakosik niy chcioł rojś, ale za to tyn drugi ros5… choby na drożdżach 😉 Trocha żech sam wydziwioł, ale dōńda6 jeszcze do barzi7 ajnfachowych8 receptōw 😉
Co potrza?
pó szklōnki zakwasu*
pó szklōnki mōnki żytniyj (razowyj)
pó szklōnki mōnki za majsu9 (abo mogecie dać i jaki inkszyj)
5 szklōnkek mōnki pszynnyj (nojlepi coś miyndzy tortowōm a razowōm 😉 )
2 szklōnki wody
pó szklōnki ziorek słōnecznika (i jeszcze dodatkowo na wiyrch)
połra łeżek pomelanych10 ziorek lnu (abo takich całych)
2 łeżeczki soli (płaske)
Przi takim chlebie przido sie trocha ciyrpliwojści. Nojprzōd żech pomiyszoł letnio woda ze szklōnkōm mōnki pszynnyj, połōm żytniyj i tyj ze majsu, porzōndnie to wymiyszoł i ôdstawiōł żech to na połra godzin w jake ciepłe miejsce (nojlepi by bōło na całoł noc). Niyskorzi11 dociepłech tam 4 szklōnki mōnki pszynnyj, sōl i żech to połra minut wyrołbioł12. Potyn żech dociep słōnecznik, lyn i wrajziōł żech do prostokōntnyj formy (takyj na keks). Łozgrzoł13 żech leko bratruła14 (yno włōnczyć i wyłōnczyć)- tak na 40 stopni i wrajziōł15 żech tam te wyrobiōne ciasto na 2-3 godziny. Potyn już yno pieczynie: 60 minut na 210 stopni. Jak bydzie upieczōny, to wyciōngcie go ze formy, postołwcie na jako krataka, żeby sie trocha ôdpocznōł. Tyn chlyb niy bydzie taki miynki jak sklepowy, ale na zicher wiycie, co tam je driny 😉
Terołzki już yno pokrołć go na sznity i smacznego 🙂
*Taki zakwas mogecie sie narychtować i mołcie go już potyn na cołke życie 😉 Wejście16 litrowo krauza17, wlyjcie tam 1/3 szklōnki wody i 3 łeżki mōnki żytniyj, przikryjcie jōm jakōm szmatkōm i postołwcie na fynsterbrecie18. Na drugi dziyń wsujcie19 tam zajś20 3 łeżki mōnki, wlyjcie 1/3 szklōnki wody i wymiyszejcie. Na 3 i 4 dziyń to samo, a na 5 już mołcie zakwas fertich21. Zawsze, jak ôdlejecie co ze krauzy do rychtowania chleba, to dociepcie tam potyn trocha mōnki (jo dociepuje tyż pszynnyj) i dolyjcie wody. Wejście sie jaki dekel22 do tyj krauzy, zrōbcie w nim dziura, zakryńćcie krauza i wrojście do lodōwki. Jak bajecie chcieli kōmu dać tyn zakwas, to styknie, jak mu dołcie połra łeżek we jakim bojtlu23, ôn/ôna to łozmiyszo24 ze mōnkōm i wodōm, a za dwa dni już baje25 mioł swōj zakwas.
1przywiozłem
2podobno
3ma
4robić
5rósł
6dojdę
7bardziej
8prostych
9kukurydzianej
10zmielonych
11później
12wyrabiał
13rozgrzałem
14piekarnik
15włożyłem
16weźcie
17słoik
18parapecie
19dosypcie
20znów
21gotowy
22wieczko
23woreczku
24rozmiesza
25będzie


text:
Anaberg – Ślōnski Olimp
Chca Wōm pedzieć ô jednyj gōrze. I już wiym, co bydzie ciynżko. Bo wiycie, sōm take gōry, choby Olimp, Synaj abo Kilimandżaro, ô kerych wszyskigo pedzieć sie niy do. Idzie napisać skōnd sie wziynły. Toć, idzie tyż napisać wiela majōm myjtrōw. Idzie napisać, co niyftore wierzōm w to, co miyszko hań Zeus, abo że roz wyspinōł sie na nia Mojżesz i niyskorzyj już nic niy było take choby piyrwyj. Nale jak to poczytocie, to durś niy poradzicie spokopić jako naprowdy ta gōra była wożno do ludzi, kere sam miyszkali. Ekszperty ôd kultury godajōm na nie “świynte gōry”. I Anaberg je z tyj samyj zorty.
Anaberg, Georgenberg abo Gōra Chełmsko?
Eli ftoś powiy “Anaberg”, to żodyn niy wiy czy rozchodzi mu sie ô gōra abo ô wieś, kero mianuje sie jednako. A jak ô gōra, to trza tyż ôd razu pedzieć, co “Anaberg” mo tyż inksze miana. Niyftore godajōm “Świynto Ana”, inksze “Sankt Annaberg”, “Góra Świętej Anny”, a hańdowno mianowali jōm tyż “Georgenberg” abo “Monte Chelm” – “Gōra Chełmsko”, “Chelmberg”. Kej w Polsce ludzie rade wadzōm sie ô bele co, to ô miano wsi tyż musiało prziś ku chaji. Gmina Leśnica, we keryj leży Anaberg, chciała postawić tabule z niymieckim mianym (Sankt Annaberg), co zeszterowało niyftorych, kere chcieli zleszować “Sankt” i ôstawić boroki Any bez jejij świyntości. Muszymy tyż pedzieć, co tak naprowdy to to ani niy ma gōra, ino wiyncyj wzgōrze (dyć kożdy poradzi sie wyspinać na te sztyrysta ôziym myjtrōw, pra?). We dziewiytnostym storoczu pisali ô nij Bończyk i Lompa, nale tak po prowdzie to Anaberg je uwożany skuli tego, co Ślōnzoki ôd hańdowna łażōm sam na pōnć. Nale co to tak naprowdy znaczy “ôd hańdowna”?
Gyszynk ôd Gaschinōw
Wiymy, co kościōł stōł tukej już we szesnostym storoczu, a niyftore godajōm co familjo Strzałōw napoczła budowa kościoła świyntyj Any już we piytnostym. Nale Anaberg stōł sie uwożany dziynki inkszyj familji. We siedymnostym storoczu na Ślōnsk przekludziōł sie Nikolaus von Gaschin, na kerego beztōż godali “Silesius”. Jego syn Melchior Ferdinand von Gaschin kupiōł wieś Poremba, w keryj wtynczos bōł kościōł, a w nim mało (ino 66 centymyjtrōw) drzewiano statua świyntyj Any, starki ôd Chrystusa. To ôn skludziōł sam francmanōw ze Krakowa, kere rade pitli z Polski, kaj wtynczos rōmplowali szwedzkie wojoki. Po Melchiorze jego majōntek erbnōł synek ôd jego bracika, Georg Adam von Gaschin i to ôn fōndnōł tukej Kalwaryjo, trocha podano na ta Zebrzydowsko, a zbudowōł jōm Italok Domenico Signo. Dzisiej durś idzie tukej poczuć tyn gyfil downych czasōw, kej łazi sie po kalwaryji, ôglōndo downe ôbrozy, rzyko we “Grocie Lourdzkij” abo na Rajskim Placu, naôbkoło kerego stoji poranoście sto lot starych suchatelnic. Ślōnzoki napoczli pōntować tukej we ôziymnostym storoczu, kej prawie Prusoki zakozały nōm łazić zagranica, na polsko Jasno Gōra. Nale do rangi Bazyliki kościōł sztajgniynty zostōł dziepiyro we roku1980.
Piyrwyj tyż sie tukej wyrobiało…
We kościelnyj kronice idzie znojś informacjo ô byzuchu pruskigo krōla we 1789 (przijechōł na “cōłke pōł godziny”!). Wiymy tyż ô niymieckich i polskich byjamtrach, kere chcieli zrobić ze Anabergu symbol swojigo norodu. Niyftore wydarzenia to je blank prowda, a inksze to ino powiarki, bery a bojki. Choby ta ô świyntym Michole, kery ponoć ôdłożōł sam swōj chełm (skuli tego “Gōra Chełmsko”), abo ta ô szpaniolskim princu, kerego woły ôroz tukej sztopły i dalij iś niy chciały, beztōż Szpaniok postawiōł tukej kościōł i ôstawiōł w nim statua ôd świyntyj Any. Inkszo powiarka godo ô tym, co piyrwyj miyszkōł sam drach. Dzisiej dracha na Anabergu niy zoboczycie, nale idzie sam trefić inksze ôszkliwe stworoki. Glacate gupieloki, kerym w gowach ino hajlowaniy i hakynkrojce, po mojymu wiyncyj ôszkliwe ôd tego dracha. Po jakymuś polske nacjonalisty ubzdurały sie, co Anaberg je tyż jejich świyntościōm i “pōntujōm” tukej, coby fandzolić ô “Ślōnsku ôpolskim, zowdy polskim”. Fest gańba, bo przeca jeszcze niydowno ô Anabergu godało sie “Gōra Pojednanio” i ôd 1989 roku mōmy sam msze po polsku, niymiecku i po ślōnsku.


text: Hórki (aha/SN). Hač do wuměnkarskeje staroby bě dźensa 79lětny Hórčan Bernhard Vcelich za wodźidłom wulkich nakładnych awtow po puću. Při nakładowanju a wotkładowanju kaž tež při trěbnych reparaturach mašinow bě stajnje ćežkemu ćělnemu dźěłu wustajeny. To je sylneho, wulkeho muža formowało. Čłowjek njeby wěrił, zo je so docpěwši rentnarsku starobu wěnował dospołnje hinašemu dźěłu. Ze swojimaj wulkimaj rukomaj zamóže so filigranemu wužadanju stajić a twari Bože narodki, pyramidy a swěčkate wobłuki. Lubosć dźěłać z drjewom a trěbne kmanosće za to je sej hižo wjele zašo přiswojił.


text:
Hižo poł hodźiny po kradnjenju awta je policija w sewjerorynsko-westfalskim Bestwigu wobsedźerjej wóz zaso wróćić móhła. Zastojnicy wuhladachu awto na zwjazkowej dróze 480, po tym zo bě jich centrala wo kradnjenym awće informowała. Šofer spyta ćeknyć, dyrbješe pak po krótkej honjeńcy bjezwuhladnosć dowidźeć. 58lětneho zajachu. Wón dyrbi so padustwa, smalenja a jězdźenja bjez jězbneje dowolnosće dla zamołwić.
„Frizerskeho termina dla“ je šoferka wosoboweho awta městno njezboža w Regensburgu wopušćiła, bjez toho zo by so wo zranjenu wužiwarku rolera starała. 31lětna bě při zaparkowanju za njej jěducy roler přewidźała a by 21lětnu žonu bjezmała přejěła, kotraž bě při borzdźenju padnyła. Na to 31lětna z přispomnjenjom, zo dyrbi k frizerej, wotjědźe. Wona dyrbi nětko ze skóržbu ćeknjenja po njezbožu dla ličić.
Hejata kóčka je w Sewjerorynsko-westfalskej zasadźenje wohnjoweje wobory zawiniła. Wobydlerjo domu w Grevenbroichu běchu jim njeznate zwěrjo w sušaku wuhladali. Dokelž so wone raznje wobaraše, njewědźachu sej hižo pomhać a wołachu wohnjowu woboru. Tola tež wobornicy mějachu swoju nuzu, byrnjež přez rukajcy škitani byli. Skónčnje sušak powalichu a chětro agresiwnu kóčku do sudobja tyknychu. Wzachu ju sobu a přepodachu ju porjadowemu zarjadej.
Z třomi promilemi alkohola w kreji je muž w sewjerorynsko-westfalskim Hagenje k awtowemu domej přijěł, zo by so za luksusowym wozom wobhonił. Předawarjej „chorhojčka“ muža hnydom napadny. Přiwołani policisća naměrichu tři promile a namakachu w awće prózdnu blešu wina. Muž drje prěješe, zo bě z awtom jěł, natočene wideojo pak to dopokaza.
Policistam swoje hrajki pokazać chcył je štyrilětny hólc w Nowoseelandskej a je za to nuzowe čisło 111 wolił. Słužbu wukonjacy zastojnik bě hnuty a so k hólčkej domoj nastaji. Po tym zo bě sej hrajki wobhladał a pachołkej policajske awto z módrej swěcu předstajił, pak wón pjerachej a jeho staršimaj w „pedagogiskej rozmołwje“ rozłoži, zo je nuzowe čisło 111 jeno za nuzowe pady myslene.
Na wšě 159 000 eurow wunjesł je 505 kilogramow ćežki, jědnaće měsacow stary byk při přesadźowanju skotu w hornjobayerskim Weilheimje. Je to druha najwyša suma, kotruž su hdy w Němskej a Awstriskej za byka płaćili. Kupiło je jeho sewjerošwabske nasymjenjenske towarstwo w nadźiji, zo so inwesticija ze symjenjom byka Senatora zaso wupłaći. Toho geny lubja po dotalnym přepytowanju „strowe a płódne potomnistwo“.
W hoberskim kuchinskim horncu na kwas přijěł je młody porik w Indiskej. Dny trajace zliwki běchu dróhi zapławili. Tuž so porik rozsudźi, w horncu do něhdźe poł kilometra zdaleneho templa jěć. Swójbni a přećeljo jimaj pomhachu a stajichu wideja a wobrazy wo tym do interneta. Poprawom chcyštaj sej čołmik wobstarać, štož pak so njeporadźi. W tohorunja zapławjenej hali templa jeju duchowny wěrowaše. Tajke hoberske horncy wužiwać wšak njeje w Indiskej njewšědne. Při zapławjenju lěta 2018 běchu mnohich na te wašnje wuchowali.
Swojeho handyja dla z woknom padnyła je młoda žona w Essenje. Wona steješe minjenu nóc při woknje na prěnim poschodźe domu, jako so jej telefon z ruki wusuny. Jako chcyše za nim hrabnyć, zhubi runowahu a padny z bydlenja. Na zbožo je so jeno snadnje zraniła.
Wobdźiwajomna sprawnosć je 19lětnemu w zapadoafriskej Liberiji wulku česć jako narodny rjek kraja wunjesła. Emmanuel Tuloe, kiž so jako taksijowy šofer na motorskim přez wšědny dźeń drěje, bě plastowu titu z 50 000 dolarami (43 100 eurow) namakał a wobsedźerce wróćił. Předewzaćelka bě pjenjezy zhubiła a w rozhłosu myto přilubiła. Nětko je prezident George Weah młodostneho wosobinsce z najwyšim mytom kraja wuznamjenił – su to kubłanski stipendij, dwě motorskej a pjenježna premija.
Wosrjedź dróhi spać lehnył je so 21lětny pola hessenskeho Waberna na dompuću z kermuše. Šofer awta jeho njedźelu rano při kurjawojtym wjedrje runje hišće w prawym času wuhlada a informowaše policiju. Wšako muž wobě jězdni blokowaše. Zastojnicy dospołnje pjaneho wubudźichu a domoj dowjezechu.
Wjace hač šěsć centnarjow, dokładnje 307 kilogramow, waži kirbs, z kotrymž je plahowar Andreas Kiefel tradicionalne wubědźowanje wo najćeši kirbs w mecklenburgsko-předpomorskim Alt Schwerinje dobył. Ze swojim „kirbsowym gigantom 2021“ ležeše 42lětny fachowc na polu IT wčera 30 kilogramow před druhim najćešim kirbsom. Wjace hač 2 000 hosći bě do ratarskeho muzeja pod hołym njebjom přichwatało.
Z nowymaj wjewjerčkowymaj mostomaj chcedźa w Trieru tomu zadźěwać, zo stawaja so tele hrymzaki zas a zaso z woporom nadróžneho wobchada. Něhdźe wosom centimetrow tołstej powjazaj mjez štomami nad jězdnju wabitej zwěrjata z picu. Po informacijach organizatorow su so wjewjerčki mjeztym na mosty zwučili a tež picu rady wužiwaja.
Dokelž nochcyše bjezdomny dlěje pod hołym njebjom spać, wón nětko mordarstwo přizna, kotrež bě před nimale 38 lětami skućił. W decembru 1983 bě wón 50lětneho z marmorowym popjelnikom na hrózbne wašnje zabił, jenož dokelž bě so přispomnjenja muža dla chětro rozhněwał. Londonske sudnistwo je mjeztym 59lětneho skućićela nětko na 15,5 lět do jastwa tyknyć dało.
Mjezwočo a ruce „staruški“ w kófrowym rumje awta wuhladałoj staj žona a jeje bratr wčera dopołdnja na parkowanišću kupnicy w Bielefeldźe. Tuž hnydom policiju informowaštaj. Nimo diwersnych wudźěłkow wšak nańdźechu zastojnicy w awće jeničce wulkeho palčika za zahrodku.
Tež měšćenjo móhli so tak kaž w znatych bajkach bratrow Grimm čuć a nětko hdys a hdys wjelka wuhladać. Němski hońtwjerski zwjazk znajmjeńša z toho wuchadźa. Wiceprezident zwjazka Helmut Dammann-Tamke, kiž wjelka z dźiwim swinjećom přirunuje, měni, zo stej wobě podobnje inteligentnej. A dźiwje swinje dźě mjeztym tež hižo wodnjo w městach wuhladaš, dokelž wědźa, zo so ludźi bojeć njetrjebaja.
Kotra kóčka je mortwu myšku před chěžne durje połožiła? Prašenje dyrbješe nětko policija w Stockstadće nad Mohanom pola Aschaffenburga rozrisać. Myška ležeše předwčerawšim před domom wjaceswójbneje chěže. Dokelž maja wjacori wobydlerjo domu kóčku, dóńdźe mjez nimi k rozkorje. Tak móžachu jich jeno přiwołani zastojnicy změrować.
Dokelž nochcyše 50lětny muž předołho na chorobne awto za swojeho wuja čakać, wudawaše so wón wčera jako mordar a praji policiji při telefonje, zo je wuja zakłół. Wjacore policajske awta, nuzowy lěkar a wuchowanske awto jědźechu tuž do Steinheima nad rěku Murr. Tam wšak nańdźechu jenož muža, kotrehož chribjet boleše. 50lětny ma nětko z chłostanskim jednanjom ličić.
Hudźbnicy wosom orchestrow z wjacorych zwjazkowych krajow pokazachu njedźelu wulku solidaritu ze swojimi kolegami w bayerskim Bad Kissingenje a wuhotowachu flashmob-koncert. Něhdźe 50 hudźbnikow je so na zarjadowanju wobdźěliło. Hižo dlěje wojuja přistajeni kuroweho orchestra w Bad Kissingenje wo tarifowe zrěčenje a lěpše dźěłowe wuměnjenja, město pak dotal k rozmołwam zwólniwe njeje.


text:
Radšo zarjadowanje přestorčić a pozdźišo přewjesć, hač je cyle wupadnyć dać. To prajištej sej Serbske ewangelske towarstwo a hosćićelska Rakečanska Bjesada a přeprosyštej sobotu na lětušu dźěłarničku.
Rakecy (GH/SN). Na swoju dźěłarničku je Serbske ewangelske towarstwo serbske Bjesady sobotu do Rakec přeprosyło. Tele zarjadowanje ewangelskich Bjesadow wotměwaja prawidłownje jónu wob lěto, zwjetša hižo w prěnim kwartalu. Koronapandemije dla pak stej towarstwo a Rakečanska Bjesada jako hosćićelka lětsa nowy, njezwučeny nazymski termin woliłoj. A tež na wonym terminje płaćeše, zo su hosćo šćěpjeni, wustrowjeni abo testowani. Najebać to je něhdźe 20 wobdźělnicow a wobdźělnikow z Bukec, Hodźija, Budyšina a Rakec do tamnišeje farskeje bróžnje přichwatało.
Přijomne słónčne wjedro bohudźak dowoli, zo njetrjebachu Bjesadnicy cyły čas nutřka wostać. Tak wotmě so zarjadowanje zdźěla wonka pod hołym njebjom.
Wjacesportowe zjednoćenstwo (MSV) Budyšin je hižo wjele lět hłowny organizator jara woblubowaneho a mjeztym hižo 27. Budyskeho měšćanskeho běha. Loni dyrbješe wurisanje korony dla wupadnyć.
Lětsa nětko, po tróšku wolóženju tuteje cyłkowneje situacije, je so zarjadowar, na čole ze swojim agilnym jednaćelom a předsydu Steffenom Waldmannom, rozsudźił w někajkej formje tele 27. wurisanje realizować. A to je so tež wulkotnje poradźiło, byrnjež jenož móžne było z cyłkownje tysac starterami, štož je něhdźe połojca dotalnych. Tak su cyłu wěc wuwzaćnje na sportowy areal Budyskeje Młynkec łuki přepołožili. W měsće samym bychu cyły dźeń wjacore dróhi a puće kaž tež Póstowe naměsto zašlahać dyrbjeli atd. A žadany a trěbny wěstotny kaž hygienowy koncept korony dla hodźeše so na Młynkec łuce wo wjele lóšo dodźeržeć.
Berlin (dpa/SN). Nawodnistwo CDU ze swojim šefom Arminom Laschetom je dźensa w Berlinje wo konsekwencach wólbneje poražki wuradźowało. Sakski minister prezident Michael Kretschmer (CDU) žadaše sej do zahajenja posedźenja, hišće lětsa stronski zjězd přewjesć, hdźež njeměło jenož wo zastojnstwo šefa hić, ale wo cyłozwjazkowe nawodnistwo. „Njetrjebamy jeno předsydu, ale cyły team, kotryž nadawki z wjeselom wukonja“, wón wuzběhny. Na tym měła so tež baza strony wobdźělić.
Liči hišće lětsa z koaliciju
Berlin (dpa/SN). Wicešef SPD Kevin Kühnert liči hišće lětsa z koaliciju SPD, Zelenych a FDP. „Z toho kruće wuchadźam“, rjekny wón dźensa rano sćelakej ARD. „Rozmołwy su so derje a dowěrliwje započeli. Wotnutřka ničo njesłyšiš, štož je dobry zakład.“ Po jeho słowach je etatowa a financna politika najwjetše wužadanje rozmołwow, hdźež měli so zastupjerjo na kompromisy dojednać.
Zwjazk žada sej přiražki
Mannheim (B/SN). Kak su katolscy a ewangelscy wěriwi Němskeje zwjazkowy sejm wolili, je wosebita slědźerska skupina zwěsćiła. Tak je so zwjazanosć křesćanow k CDU/CSU dale pomjeńšiła, na tamnej stronje je jich SPD bóle k sebi wjazać zamóhła. Katolikojo su z 35 procentami swój křižik pola CDU/CSU stajili (2017: 44 proc.), protestanća ze 24 procentami (2017: 33 proc.). Za SPD rozsudźi so 23 procentow katolikow (2017: 18 proc.) a 30 procentow protestantow (2017: 24 proc.). Ličby bazuja na 41 373 woprašanych wolerkow a wolerjow. Mjez katolikami su Zelenych 13 procentow, FDP 11 proc., AfD 8 proc. a Lěwicu tři procenty wolili. Mjez ewangelskimi wolerjemi běchu za Zelenych 15 proc., za FDP 11 proc., za AfD 9 proc. a za Lěwicu štyri procenty.
Po synodalnej zhromadźiznje
Budyšin (SN/JaW). Z rukow předsydy Domowiny Dawida Statnika je minjeny pjatk w Budyšinje jědnaće Serbow Myto Domowiny, Myto Domowiny za dorost a Čestne znamješko Domowiny 2021 přijimało.
Lawreataj myta třěšneho zwjazka Beno Budar z Hornjeho Hajnka a znamješka Domowiny Günter Zeleńk z Janšojc (Jänschwalde) njemóžeštaj počesćenje chorosće dla přijimać. Spisowaćel a publicist Budar dósta Myto Domowiny za swój žiwjenski skutk. Wón je „sam čas žiwjenja pisał – za wšitke generacije“, rěka we wobkrućenju počesćenja. „Maćeršćina našich dźěći, přichod našeje rěče jemu na wutrobje ležeše a leži“, wuzběhny lawdatorka Zala Cyžowa. Günterej Zeleńkej spožčichu Čestne znamješko Domowiny za zasłužby jako čłon Janšojskeje Domowinskeje skupiny. „Wot 1969 bě wón 44 lět jeje předsyda. W swojim najlěpšim času rozrosće ličba čłonow skupiny na 297“, wuzběhny Heike Apeltowa. Woběmaj zastupnik třěšneho zwjazka myto domoj dowjeze a přepoda.
Wien (dpa/SN). Dwaj dnjej po tym zo je w Awstriskej zwjazkowy kancler Sebastian Kurz wotstupił, dóstanu tam noweho šefa knježerstwa. Zwjazkowy prezident Alexander Van der Bellen chcyše dźensa připołdnju 52lětneho Alexandera Schallenberga jako kanclera spřisahać. Schallenberg a wicekancler Werner Kogler mataj nětko wobstejacu koaliciju dale wjesć. Najebać krizu knježerstwa mataj za to kruty fundament, kaž wonaj přezjednje zwurazništaj. Zwjazkowy prezident pak wobeju k wěcownemu a konstruktiwnemu zhromadnemu dźěłu namołwja, a to na dobro Awstričanow.
Předwčerawšim wječor je Sebastian Kurz (ÖVP) po wozjewjenju podhlada korupcije dla wotstupił. To bě za Zelenych, kotřiž knježerstwo w kraju sobu nawjeduja, wuměnjenje, zo koalicija z ÖVP dale wobsteji. Schallenberg hižo dlěje w politice skutkuje a bě dotal we wonkownym ministerstwje aktiwny. Wjacerěčny, mjezynarodnje nazhonity diplomat zastupuje w migraciskim wobłuku runje tak kruty kurs kaž jeho předchadnik.
Drježdźany (dpa/SN). W Sakskej trjeba wjele komunow financnu podpěru, zo móhli narokam měšćanskeho twarstwa wotpowědować. Kaž sakske ministerstwo za regionalne wuwiće minjeny pjatk w Drježdźanach zdźěli, chcedźa bórze něhdźe 152 milionow eurow cyłkownje 113 městam přewostajić. Połojca sumy je z hornca Zwjazka, tamny dźěl přida Swobodny stat Sakska. Nimale 200 twarskich naprawow móža tak spěchować. Wosom z nich je we wotpowědnych programach zakótwjenych, z čehož profituja mjez druhim Radeberg, Kamjenc a Wjelećin.
„W zwisku z měšćanskim twarom steja naše komuny před wulkimi wužadanjemi. Koronapandemija a klimatiske wuwića swoje slědy zawostajeja, a tuž je ćežko nutřkowne města a centrumy žiwjenjahódne a atraktiwne wuhotować“, zwurazni sakski minister za regionalne wuwiće Thomas Schmidt (CDU). Pjenjezy su přinošk, zawěsćić runohódne žiwjenske poměry.
Spěchowanske srědki su z třoch programow k dispoziciji. Wone mjenuja so „žiwe centrumy“, „socialna zhromadnosć“ a „rozrost a dołhodobne ponowjenje“.
Choćebuz (SN/bn). Choćebuski filmowy festiwal (CFF), organizowany wot agentury Pool Productions, wuhotuja lětsa jako tak mjenowane hybridne zarjadowanje. Wot 2. do 7. nowembra pokazaja dohromady něhdźe 170 lokalnych, regionalnych a mjezynarodnych filmow na cyłkownje sydom hrajnišćach. Hač do 16. nowembra poskića nimo toho „digitalne kino“. Na zakładźe lońšich nazhonjenjow, jako pandemija festiwal z publikumom njedowoleše, chcedźa streamy we wjacorych formatach a zdźěla live internetnje prezentować.