text:
Hišće hač do 6. septembra móža sej zajimcy wobhladać we wyšim zarjadniskim sudnistwje na Budyskim hrodźe wosebitu wustajeńcu dźěłow łužiskeho tworjaceho wuměłca a přećela Serbow Horsta Bachmanna. Składnostnje jeho 90. narodnin a 10. posmjertnin su ju Załožba za wuměłstwo a kulturu w Hornjej Łužicy, Muzej Budyšin a Ernsta Rietschelowe kulturne koło zhromadnje z hosćićelskim domom zarjadowali.
Hdyž pytamy w tekstowym korpusu serbskeje rěče za słownej skupinu „mały lud“ we wšěch gramatiskich padach, dóstanjemy wjace hač 200 wuslědkow. Podobne formulacije ze samsnym woznamom, kaž na přikład „mały ludźik“ při tym ani zapřijate njejsu. Njejedna so drje při wšitkich nalistowanych přikładach wo sebjewopisowanje Serbow po wašnju „naš mały lud“; lubowólne proby pak pokazuja, zo to při wšěm za wjetšinu přitrjechi. Wot toho wothladajo, zo korpus serbskeje rěče, byrnjež hižo poměrnje wobšěrny był, zdawna hišće cyłe serbske pismowstwo njewopřijimuje, nańdźemy „mały lud“ jako sebjewopisowanje Serbow tež na druhich městnach. Na přikład na stronje Serbskeho muzeja w interneće runje tak kaž w blogu Piwarca a mnozy so zawěsće tež na někotružkuli narěč abo situaciju w rozhłosu dopominaja, hdyž so wo „małym serbskim ludźe“ rěčeše.
Budyski Michałski Boži dom je prawa městnosć za wustajeńcu „Serbske cyrkwje mjez Lubijom a Luborazom“ – wěnowana 500. róčnicy Lutheroweje reformacije. Cyrkej słuži wot lěta 1619 hač donětka ewangelskim Serbam Budyšina a wokoliny jako Boži dom, w kotrymž swjeća kemše tež w maćeršćinje. Hižo dołho je wona srjedźišćo žiwjenja ewangelskich Serbow a bě farska městnosć serbskeho superintendenta Siegfrieda Alberta a nětko jeho naslědnika Jana Malinka. Tuž so z prawom Serbska cyrkej mjenuje. A bliska Michałska fara je sydło serbskeho superintendenta a Serbskeho wosadneho zwjazka.
Na štyrnaće stejakach dokumentuje informatiwna přehladka Budyskeho Serbskeho muzeja přewažnje z fotami Jürgena Maćija a historiskimi zwobraznjenjemi 21 serbskich cyrkwjow Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Jürgen Maćij je wo tutej temje rešeršował, městnosće zhubjenych serbskich cyrkwjow wuslědźił a wustajeńcu muzejej namjetował. Serbski superintendent Jan Malink je k tomu krótke jadriwe teksty spisał, kotrež su němsce, hornjo- a delnjoserbsce podate.
We Łužicy a zwonka njeje sej jeho jako fachowca na polu fotografiki a dokumentacije chwala. Sprawom bě znaty direktor Zhorjelskich zběrkow za stawizny a kulturu dr. Jasper von Richthofen na wotewrjenju wustajeńcy „Transformacija – Zhorjelc“ Budyskeho fotografikarja loni w awgusće w tamnišim Bibliskim domje rjekł: „Mam Jürgena Maćija za dokumentarista Łužicy.“ Tam je Budyski wuměłc předstajił swoje čorno-běłe fota, kotrež bě w lětach 1980 do 1990, tehdy hišće jako amaterski fotograf, w Zhorjelcu a pólskim Zgorzelecu zapopadnył. Jim je w přehladce – nětko jako profijowy fotografikar – tehdy fotografowane motiwy w nětčišim stawje a jako barbne fota napřećo stajił.
Přispomnjenki zajimowaneho lajka k mjenowědnej nowostce
Někotry Serb asociěruje mjeno prof. Waltera Wenzela z jeničkim słowom – mjenowědnik. Wón studowaše slawistiku a anglistiku, wučeše na Lipšćanskej uniwersiće rušćinu a promowowaše a habilitowaše hižo z mjenowědnej tematiku. A mjenowědźe so hač do dźensnišeho swěrnje wěnuje. Podatosć ćěri jeho do archiwow a slědźi tam za mjenami wšelakeho razu, kotrež su słowjanskeho pochada. Namaka je w rumach, hdźež něhdy zapadosłowjanske kmjeny sydlachu a hdźež so nětko hišće serbuje. Publikuje wuslědki w studijach a mnohich přinoškach za fachowe časopisy. Čitaš, zwotkel wone pochadźeja, kak nastachu, što woznamjenjeja a kak so w geografiskim rumje rozpřestrěwachu. Smjerćpilny slědźer njeje škodu měł z procha archiwowych podłožkow.
Serbska wjes Pěskecy blisko Lessingoweho města Kamjenca nazhonja mjez druhim při wustajeńcach mjezynarodnje znateho wuměłca Georga Baselitza wulku kedźbnosć. Móža pak wopytowarjo wustajeńcy Georga Baselitza z tym něšto započeć, hdyž na přikład we Wienje abo w Londonje mjeno serbskeje wsy w titlu wobraza čitaja?
Bych-li so Pěskečanow za Georgom Baselitzom a za wobrazom „Brězowy haj pola Pěskec“ prašał, hač drje bych to někajkeje rozjasnjowaceje wotmołwy dóstał?
Što maja nětko Pěskecy we Łužicy a mjezynarodnje renoměrowany wuměłc Georg Baselitz zhromadneho?
23. januara 1938 narodźi so w Němskich Pazlicach na wjesnej šuli Hans-Georg Kern jako syn šulskeho nawody Johannesa Kerna a jeho mandźelskeje Lieselotty. Nimo staršeje sotry a njeho přińdźech tam 1941 tež ja na swět a dóstach mjeno Günter.
Knižne polcy ze spisami wo serbskej politice abo politice napřećo Serbam bywaju dźeń a połniše, přewažnje su ze zwjazkami nahladneho wobjima nastajane. Serbski institut je w rjedźe swojich Spisow jako najnowšu ediciju wudał, a to „Deutsche Parteien in der sorbischen Oberlausitz 1945–1953“ Michaela Richtera. Titul zbudźa wćipnosć, wšako jedna so wo čas, hdyž běchu so kolije za poz- dźišu narodnostnu politiku NDR kładli. Ale čini tež wćipny na to, kak abo hač je so awtorej poradźiło, sej při tajkej brizantnej tematice njezalězć do paslow pruda časa, do pruda jednostronskeho zhladowanja. Wězo chceš, sy-li hižo něšto lětdźesatkow we Łužicy žiwy, móhłrjec jako časowy swědk nakrjeslene měć, hač a kajke běchu časowe cezury w nastajenju politiskich stron napřećo Serbam. Žórłow k temje je nětkole dosć a nadosć přistupnych. Richter bě je w bohatej ličbje namakał. Tomu dodał je zapis wosobow a městnow, akterow a městnow politiskeho jednanja. Kaž často, je tež tule tak: Prašenje rěka, kak awtor wšitko do konteksta zarjaduje a tuž, kak wuwažena jeho interpretacija je.
Němsko-Serbske ludowe dźiwadło Budyšin swoju aktualnu hrajnu dobu bórze zakónči, ale wačok dźiwadłowych dźiwow za wulkich a małych přihladowarjow w přichodnej hrajnej dobje je hižo spakowany.
Prěnja premjera noweje hrajneje doby 2017/2018 budźe serbska. Wot 13. septembra budźe dźiwadło ducy po pěstowarnjach a zakładnych šulach a pokaza serbskim a serbšćinu wuknjacym dźěćom wot štyrjoch lět třeće čisło „Čmjeły Hany“, znowa z pjera a w režiji Měrka Brankačka. W prěnjej hrě 2012 powědaše čmjeła Hana wo swojim njezbožu a njenadźatym wopyće w chorowni a w lěće 2015 předstaji swojeho noweho přećela, pinguina Kurta. Tónraz wjerći so wšo kołowokoło pomhanja. „Čmjeła Hana chce pomhać“ rěka titul krucha. Zhromadnje z dźěćimi, wšako je to interaktiwna hra, pyta a praša so čmjeła za zmysłom pomhanja a čehodla to samo wjeselo wobradźa.
„Wulkeho Słowjanow splaha najmjeńši narod smy my …“ – tak bě so po wójnje spěwało a do wědomja wołało, zo smy bratřa přez zhromadnu słowjansku krej. A ja hišće dźensa husto při zetkanjach z ruskimi ludźimi praju: „Wy słušeće k najwjetšemu słowjanskemu ludej a ja k najmjeńšemu.“ Słowjansku zhromadnosć, kotraž so mjez druhim w barbach skoro wšěch słowjanskich narodow jewi, rusofobija – hida na Rusow – tuchwilu jara wohroža. Saha tak daloko, zo njedawno pólski intelektualc twjerdźeše: Pólšćina njeje słowjanska rěč, zo njeby so zhromadnosć z Rusami wujewiła.
Klětušej 500. róčnicy Martina Lutheroweje reformacije su tež wjacore knihi wušli. Chwalobne je, zo so doba reformacije w našej domiznje tež z katolskeje strony wobswětla. W Chrósćicach bydlacy dr. Jens Buliš je k tomu ze swojej přewšo zajimawej němskorěčnej knihu „Mišnjanske biskopstwo w času reformacije“ přinošował. Jeho na zakładźe wobšěrnych a dokładnych studijow wuběrnje spisana popularno-wědomostna kniha je w Lipšćanskim Nakładnistwje swj. Bena wušła. Drježdźansko-Mišnjanski starobiskop Joachim Reinelt bě za nju předsłowo spisał.
W zawodnych słowach rozłožuje awtor skrótka wobsah swojich pjeć wobšěrnych kapitlow, kotrež maja wšitke samostatne a skulojćene spisane temy. W prěnim kapitlu „Natwar wuchod“ wopisuje wón Mišnjanske biskopstwo wot nastaća w druhej połojcy 10. lětstotka a za čas srjedźowěka kaž tež skutkowanje biskopow. Wosebje skedźbnja na dźesateho biskopa, 1523 swjatoprajeneho Bena, a na jeho poćahi k Hornjej Łužicy kaž k Hodźijej a Chrósćicam.


c: text/html

text:
Z Worklec. Štóž je w Chrósćicach, Róžeńće abo Hórkach skrótka pobył a njeje to do toho wědźał, je najskerje zbožo měł, jednu z poslednich wšědnych drasty nošerkow wuhladać. Drasty nošerki před dwaceći lětami w cyłej Łužicy tak rědke njeběchu. Narodna drasta so pozhubi – wosebje w Delnjej Łužicy a w ewangelskej Hornjej Łužicy – jeje charakter zwostawa wuraz serbskeje identity.
Tola serbska narodna drasta je dale tak woblubowana kaž prjedy. Dźensa zwoblěkaju sej žony we Łužicy serbske drasty zwjetša jenož hišće na swjedźenjach abo zarjadowanjach. Serbske drasty njefaluja ani při swjedźenskich zarjadowanjach, štož pokazuje, zo njejsu swoju prěnjotnu funkciju (jako wuraz identity) hišće zhubili.
„Zo by jedyn dźěl serbskeje drasty nastał, je trjeba wjele prócy a wědy do tkaniny zatkać“, rjekny Jadwiga
V. Zakar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Boryj mo niy yno fajny smak, ale tyż mało kalorii, kans fetaminōw1 i roztomajtych minerałōw. Moł działanie przeciwbakteryjne, a do tego jeszcze pomołgo wyciepnōć2 ze organizmu toksyny, a to przeca tera take modne. Ze hańdykym smakowoł richtig3 dobrze, a jak żech sie go zrobiōł jeszcze ze dzikim ryżym- co to tak po prołwdzie niy je ryżym, yno nasiōnym trołwy- to sie z tego zrobiōło danie, jak z jaki restauracji do snobōw 😉
Co potrza?
800-1000 g hańdyka
1 boryj (około 500 g)
1 marchew
1 keliszek biołego wina
3 keliszki wody
0,5 łeżeczki kozieradki
0,5 łeżeczki majeranku
0,5 łeżeczki lubczyku
sōl i pieprz
1-2 łeżki mōnki kukurydzianyj abo pszynnyj do zagynszczynia zołzy
Nojprzōd4 na suchyj patelni (leko mogecie jōm yno natrzyć masłym klarowanym abo kapnōńć łoleju) na srogim łogniu podpiyczcie hańdyka w całojści ze kołżdyj strōny. Jak sie to robi na suchyj patelni, to tak niy pyrskoł5 i niy marasi6 kuchni. Potyn wciepcie go do brytfanki, wlyjcie tam wino i woda, dejcie boryj, marchew i przyprawy- bez soli, bo ta nojlepi dać na sōm kōniec- i niech sie to tak pomału dusi bez godzina abo półtora. Potyn wyciōngcie miyso, zmiksujcie ta zōłza blynderym i dosmakujcie. Łona7 je fajnie gynstoł8, ale żeby nōm sie niy łoddzielała ze ni9 woda, to nojlepi jeszcze rozfyrlać10 sie we zimnyj wodzie łeżka abo 2 mōnki i dać do tyj zōłzy, żeby bōła11 gładszoł. Pokrejcie miyso na kōnski i wciepcie jeszcze na chwila do zōłzy, żeby sie łogrzoło i mogecie wyciōngać talyrze. Takego hańdyka idzie zjejś ze ryżym, klōskami, kartołflōma i ze czym sie tam jeszcze niy wymyślicie… smacznego 🙂
1dużo witamin
2wyrzucić
3naprawdę
4najpierw
5pryska
6brudzi
7ona
8gęsta
9niej
10roztrzepać
11była


text:
Jedyn chop mie przerobioł, co bych pisoł barzi po ślabikorzowymu1 i dzisiej sprōbuja2 sam wciś3 zamiast ło- ô i ôbejrzymy, jak sie Wōm to baje4 czytać.
A na tyn ajnfachowy5 recept6 żech prziszoł po tym, jak nasza- moja i ôd moji Baby- modoł7 kōmratka8 ôsprawiała nōm wczora ô swoji rajzie9 do Korei Południowyj i ô tym, że ôni tam wszysko jedzōm ze cukrym. Gołdała tyż, że jadła tam cukinia na słodkoł- ze czym, to nie wia10, ale żech prziszoł11 bez to na tyn recept. Czasu na warzynie niy bōło wiela i chciołech, żeby bōło tam tyż co kōnkretnego… i tak żech prziszoł na wyndzōnka12, a że we byfyju13 miołech daktyle, to sie z tego zrobiōł taki oriyntalny ôbiołd.
Co potrza?
tak ze 500 g cukini
150 g wyndzōnki
100 g daktyli
ździebko chili
sōl i pieprz
Pokrajanoł we kosteczka wyndzōnka wciepcie na patelnia i podpiyccie14. Daktyle pokrejcie na mańsze kōnski i dociepcie do wyndzōnki. Na sōm kōniec dociepcie tam pokrōno cukinia i prziprawy. Jak cukinia zmiynknie, to jedzynie mołcie fertich15. Smacznego 🙂
1śląski elementarz
2ō- samogłoska w wymowie między o i u
3wcisnąć
4będzie
5prosty
6przepis
7młoda
8koleżanka
9podróży
10wiem
11wpadł
12boczek wędzony
13kredens
14podpieczcie
15gotowe


text:
Ziarynka lynu – siymię lniane – to je coś, co mo kupa zocnych właściwości. Lyn je dobry na wszysko a ku tymu je naturalny, łacny i dostympny w roztomajtych geszeftach, choć jo polecōm tyn, bo je sprawdzony i porzōndny.
Obcyrkluj
1. Nawilżo od środka – skóra robi sie gładszo i nie trza ciaprać tela krymów. Sprawdzone i potwierdzone przezy mie!
2. Fajnie działo na włosy, wzmacnio i sprawio że sie piyknie blyszczōm. Paznokcie tyż som mocniejsze! Zaś sama potwierdzōm.
3. Mo moc błonnika beztuż nie chce sie tela jeś. Do tego błonnik poprawio trowiyni.
4. Lyn wyścielo układ pokarmowy od środka wiync jak mosz niecherski żołōndek to migiym jydz lyn!
5. Mo kupa kwasów omega o kiere ciyżko w inkszym jedzyniu chyba że kiery sztyjc pojodo ryby. Kwasy omega som dobre na serce i działajōm prociw rakowi.
Mom dwa zocne przikozania co do lynu
Rychtowani
Po połedniu zalyj 2 łeżyczki lynu przegotowanom letnom wodōm i pofyrlej. Niech se to stoi pora godzin i na wieczór wyduldej przed spaniym. Ważne coby pić lyn cuzamyn z wodōm skuli błonnika, a drugo rzecz, że taki lyn bydzie sie lepszy prziswajoł.
Zmiel se te ziorka
Lepszy nie kupować lynu już zmielonego i odtłuszczonego bo mo malućko wartości odżywczych. Kup całe ziarynka i zmiel se to sama, wtedy bydziesz mieć nojwiyncy dobrego. Jak ni mosz młynka to pij wywar z całych ziarynek, lepsze to niż sklepowy odtłuszczony lyn.
Jak nie chcesz lotać po dochtorach i wydować kupa geltu w aptykach, zacznij omajlant jeś lyn. Wiyncy, przekabać swoja familijŏ coby też zaczła regularnie se popijać lyn z wodōm. Bydziecie zdrowi i radzi!


text:
„Serbski rekwiem“ njesłuša jenož kompozitorisce k wjerškam serbskeho wuměłstwa, ale je – nic naposledk we wčerawšej interpretaciji – dopokaz, zo je bjeze wšeho móžno naročnu, znatym přikładam swětoweje literatury wotpowědowacu, twórbu na mjezynarodnym niwowje tež we Łužicy a ze serbskimi interpretami zwoprawdźić.
[Serbske nowiny wutoru, 4. oktobra 2016 / lětnik 26 / čo. 192.]
Serbske Nowiny pisachu wutoru 4. oktobra 2016 (lětnik 26, čo. 192) wo koncerće takle:
Serbski rozhłós rozprawješe póndźelu 03. oktobra 2016 wo pozadkach twórby a wo tym, kak je zhromadne dźěło wšelakorich čělesow wupadało. Tu dawa tójšto informacijow kołowokoło Serbskeho rekwiema na wuši.
A hdyž to hišće njedosaha: W mediatece MDR namakaće portret dirigentki Judith Kubicec z rjanymi impresijemi a nimo toho tež zaćišć wo tym, kak je na wječoru koncerta klinčało.
Cyle aktualnje je tež Katolski posoł wobrazy předstajenja Serbskeho rekwiema do syće stajił. Tu namakaće wobšěrnu galeriju prěnjeho předstajenja.


text: Měšnik, kěrlušer a hymnologa Michał Jan Wałda narodźi so 8. požnjenca 1721 burskej swójbje w Čornecach. Wuknješe na gymnaziju w Českim Krumlovje, Praze a Olomoucu a bě po tym chowanc Serbskeho seminara. Wón studowaše w złotym měsće nad Wołtawu teologiju a filozofiju a bě prefekt seminara. Wróćiwši so do domizny skutkowaše wot lěta 1750 do 1759 jako wikar a kapłan Budyskeje cyrkwje Našeje lubeje knjenje. Wot 1761 do 1776 bě zasłužbny a woblubowany wosadny farar w Radworju. Na to powołachu Wałdu do Budyskeho tachantstwa, powyšichu jeho 1777 na šolastika a lěto po tym na tachantskeho kantora.


text:
„Japoński wachlarz” to ksiōnżka absolutnie fantastyczno! Polecōm wszyskim, nie yno pasjonatōm kultury Japonii. Jo tam sie nigdy nie interesowałach krajem Kwitnącej Wiśni ale ta ksiōnżczyna zrobiyła na mie ganc zocne wrażyni. Piyrsze co mie zachwyciyło to styl szlabikowanio pani Batorowej. Bogate słownictwo, elokwencja… Babka kupa sie narajzowała po świecie, miyszkała w roztomajtych miejscach, je mōndro i oczytano.
To wszysko skłodo sie na procny styl kiery czyto sie ze szpasym! No a potym sama Japonia – kraj ganc inakszy od tych wszyskich europejskich zakōntków… Japonia zadziwio i fascynuje!
Tokio
Autorka opowiado o Tokio w kierym miyszkała, betonowej dżungli kaj nojlepszy narysować komu mapka coby umioł trefić do cylu bo w stolicy Japonii najczęściej ni ma oznaczeń ulic…
Roztomiyłe wiśnie…
Fugu – ryba waryjotów
Godajōm że Japończycy sfachlujōm wszystko co pływie poza łodzią podwodną.
Tak by szło bajać i bajać ale nojlepszy to wszysko przeczytać. Polecōm, polecōm, jeszcze roz polecōm. „Japoński wachlarz” to na zicher ni ma ostatnio ksiōnżka Joanny Bator kiero przeczytom. Wspaniałości literacki i super ciekawe rzeczy! Jak jeszcze ni mosz ksiōnżki na urlop to kombinuj nad Batorowym wachlarzym 🙂


text:
Po naszymu
Wielgi Post mōmy na karku, bezto dzisio bydzie godka ô chlebie! Podziwejcie sie ludzie, taki zwykły chlyb, a jaki je ważny! Sprōbujcie yny pożyć bez niego! Pra, ciynżko by było? Za chlebym sie czowiekowi ckni! A na całym świecie wiela je roztōmańtych chlebōw: pszyniczne, reżne, jynczmiynne, ale nōm by ani taki niy podłaziły, bo my mōmy radzi swōj, wyruszany, gryfnie wypieczōny, że aż skōrka trzeszczy, mmm! Ale dość tego wynokwianio, podziwejcie sie teroz do jednej familije we naszym familoku!
– Starko,chleba brakło we Supersamie! – padoł zadyszany wnuczek Wojtuś.
– Ale ś ciebie trōmba, to trza było lecieć do Wity, ôn dycki mo dugo chlyb! – ôdpedziała mu starka, co rychtowała rolady na niydziela.
– Jo już tam był, zanim żech poszoł do Supersamu, bo tam je przeca bliży, a kōmple ze balym czakajōm... ale tyż ni mieli! Paniczka Witowo to mie jeszcze ôprzezywała, że tak niyskoro po chlyb przichodza, bo ôna już zawiyrała!
– A nic żeś ji dzisio niy napyskowoł? Bo ôstatnio mi padała, że mōm pyskatego wnuczka!
– Starko, wy mi to do śmierci bydziecie pamiyntać, a mie sie to przidarziło yny roz! Niy gorszcie sie na mie a padejcie, kaj mōm jeszcze po tyn chlyb lecieć!
Starka podziwała sie na zygarek a padała:
– A dyć synku, już mōmy siedym godzin, wszyjsko je zawrzite...
Wojtuś aże za gowa sie chycił:
– Ô Boziczku, a jutro je niydziela i bydymy dwa dni bez chleba! Co jo byda jod!
– Niy starej sie synek, ze głodu niy pōmrymy: mōmy połno lodōwka wusztōw, jajca, śmietōnka, mrożōnki.... to se cosikej uwarzimy!
– Starko, ale jo chca chleba... nojbardzi to sie mi chce tyj skōrki, co je tako wypieczōno, że aże skrzipi! Wiycie, jo niy wiedzioł, że jo tymu chlebu tak przaja!
– Wiysz synek – ôdpedziała mu starka – to we życiu dycki tak je: nojwiyncy przajymy tymu, co my już stracili, abo niy mogymy mieć! Ale niy starej sie a niy lamyntuj, mosz przeca mie!
– A wy stareczko poradzicie chlyb zrobić? – niy dowiyrzoł Wojtuś.
–Toć synku, poradza, yny downoch tego niy robiła, bydzie ze piyndziesiōnt rokōw, jak żech ôstatnichlyb ze starkōm piykła, beztōż niy wiym jako mi to pudzie, ale myśla, że mi pōmożesz?
Wojtuś starce pōmōg, a chlyb wyszeł im fajnisty, jak ze ôbrozka! A jak smakowoł!
GRYMLINO


text:
Rěcywěda
Rěcywěda (linguistika) se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa. Rěcywěda ma wěsty system, w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś. Linguistika wobstoj z fonetiki, fonologije, morfologije, syntakse, semantiki a pragmatiki. W sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju. Rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći, kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś.
1. fonetika
We fonetice pśepytujomy produkciju, kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow. To groni, fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy, ku kótarejž słušaju. Togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy, jo pak wažna ako zakład rěcow.
2. fonologija
We fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach. To groni, fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku (jadneje) specifiskeje rěcy.
3. morfologija
W morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle, kótarymž se groni morfemy. Morfologija pótakem pśeslěźijo, kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje.
4. syntaksa
W syntaksy pśepytujomy fraze a sady. To groni, syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow. To jo, kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady. Pśispomnjeśe: starogrichiske słowo "syntaxis" wóznamjenijo "pśirědowanje".
5. semantika
W semantice pśepytujomy rěcny wóznam. To groni, semantika pśeslěźijo wóznam morfemow, słowow, frazow a sadow.
6. pragmatika
W pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy. To groni, pragmatika pśeslěźijo wóznam, kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja.


text:
W běgu zachadnych tśiźasća lět jo se licba kśesćijanow w pódzajtšnem źělu Nimskej wó połojcu pomjeńšyła. Kuždy wě, až kśesćijaństwo a islam stej misionskej nabóžninje. Togodla se mysli młogi wěriwy, až musy Bogu resp. Alahoju pomagaś, dalšnych luźi za kśesćijańsku abo islamsku wěru dobyś.
Wabjeńske wašnje su pśi tom wšakorake. Někotare wabje z wósadniskim listom za kśesćijańsku wěru, druge chójźe wót domu do domu luźi wabit, dalšne zasej twarje wjelike nowe cerkwje, kótarež su teke za turisty atraktiwne.
Dokulaž wětšyna luźi w našych stronach jo ateistiska, by byli za zdaśim ateisty głowna cilowa kupka takego modernego misionstwa. Pśeśiwo tomu pak powědatej za mnjo dwa muža, Wiliam Penn a Jan Bjedrich Tešnaŕ.


text:
Gieksa dnes remizovala doma 0:0 a je na 7.místě tabulky.
Fotky najdete ZDE
.
GKS Katowice:
Jacek Gorczyca - Marcin Krysiński, Piotr Polczak, Szymon Kapias, Tomasz Prasnal, Damian Sadowski(Hubert Jaromin 61'), Krzysztof Markowski, Robert Sierka, Robert Lasek(Damian Mielnik 57'), Sebastian Gielza, Szymon Pasko(Krzysztof Kaliciak 70').
Tur Turek: Sławomir Janicki - Bartosz Grabowski, Rafał Różycki, Łukasz Derbich, Łukasz Matusiak, Rafał Pietka, Paweł Olszewski, Piotr Bieniek(Piotr Skokowski 62'), Dawid Topolski(Paweł Klimek 15', Łukasz Cichos 76'), Krzysztof Sikora, Marcin Wojciechowski.
Žluté karty:
GKS Katowice: Piotr Polczak.
Tur Turek: Łukasz Matusiak, Paweł Klimek.


text:
To nowe lěto jo mjaztym južo bejnje doprědka kšacało, a kak wuglěda z wašymi pśedewześami za nowe lěto? Sćo se něco prědk wzeli? Ja wam raźim, wopytajśo zasej raz ze spiwanim! Te cytarje wót was, ako we chorje sobu spiwaju, mogu to wěsće wobwěsćiś, až to derje cyni.
Ja myslim hyšći wjelgin rada na zajźonu gódownu namšu w chóśebuskej Serbskej cerkwi, dokulaž jo se tam tak wjele spiwało. Som wót wjele bokow słyšała, až jo se namšarkam a namšarjam to derje spódobało. Wósada jo rědnje wjele kjarližow zgłosyła, chor Łužyca a Serbski sekstet stej mógałej wustupiś a tež małki Kosacojc Kitko z Drjenowa jo gódowny kjarliž zanjasł. Tak jo se nam to gódowne tšojenje wó naroźonem źiśetku we wšakorakich wopisowanjach muzikaliski pśedstajiło.


text:
Na digitalny marketingowy puć so zwažić je mnohim wulke wužadanje. Tež turistikarjo maja so z nim rozestajeć. Runje nětko za čas pandemije so tež woni lochko nimaja. Za wuspěšnu sezonu dźě je zaměrne wabjenje trěbne. Digitalna syć skići za to móžnosće.
Wojerecy (SN/BŠe). Bjez zaměrneho marketinga wobchodnistwo dźensniši dźeń hižo prawje njefunguje. Kotre móžnosće pak maja mjeńše předewzaća we wobłuku digitalneje komunikacije, zo bychu kedźbnosć zbudźili? Na to wotmołwitej dźěłarničce, kotrejž turistiski zwjazk Łužiska jězorina darmotnje poskići. Prěnju přewjedu hižo jutřišu wutoru, tamnu planuja 27. januara. Organizatorojo z toho wuchadźeja, zo zakładne zrozumjenje za socialne medije hižo wobsteji.
Zarjadowani pod hesłom „Social Media Rockstar“ a „Content Kings“ wěnujetej so mjez druhim prašenjam: Kak zhotowju zrozumliwe a dobre teksty? Kak móžu ze swójskim smartfonom rjane motiwy za socialne medije třěleć a je wobdźěłać? Kak wobchadźam z platformami Facebook, Instagram a YouTube, z kotrychž powěsće sćelu? Kak wuznamne su jednotliwe słowa a symbole?


text:
Njebjelčicy (JK/SN). Komunalne a čestnohamtske dźěło njeje za kóždeho. Za to trjebaš lóšt kaž tež wosebity dar a nutřkowny pohon, něšto wuskutkować. Runje to měještaj Křesćan Žur a Daniel Wätzig, kotrejuž je Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) na minjenym posedźenju gmejnskeje rady z wulkim dźakom rozžohnował. Wobaj staj wjele lět wuspěšne wuwiće gmejny sobu postajałoj.
Křesćan Žur bě wjacore legislaturne periody spušćomny zastupjer wjesnjanosty a zamó naroki gmejny skutkownje zwoprawdźić. Tajke dźěło bě zwučeny, wšako bě wjele lět sobudźěłaćer zapósłanca CDU w zwjazkowym sejmje Ulricha Klinkerta. Při tym je sej přiswojił wěsty wid na politiske kaž tež komunalne dźěło a móžeše nazhonjenja w gmejnskim dźěle na dobro gmejny derje nałožować. Njeje so tež bojał wjesnjanosće w napjatych situacijach znapřećiwić, swójske měnjenje zwuraznić a je runje tak wopodstatnić. Ke chutnym rozestajenjam pak ženje dóšło njeje, wšako bě Žur zdobom diplomat a čłowjek měrneho wašnja.


text:
Lojbik
Lojbik, inakszy bistynhalter, cycynhalter, pot. cycńik to je zorta prodła lo babůw, kero suży do podtrzimywańo cyckůw. We starożytnyj Grecyji znajůme bůły uopaski do podtrzimywańo cyckůw, kerych używoły baby, kery uprowjały szport, skiż tygo, co jamroły uůne na bolůnczka cyckůw na czas ibowańo a zawodůw. Mjanowoły śe te uopaski "apodesmos" abo "mastodeton". We czasach nowożytnych pjyrszy lojbik uopatyntowoł we 1859 roku Henry Lesher we Nowym Jorku. S anfanga lojbiki bůły yno leko zmodyfikůwanym gorsetym, a take jako můmy terozki, kere ino trzimjům pjerśi a ńy śyngajům aż do talje, sům uůnaczůne uod 1905. S anfanga bůła to yno wjyrchńo tajla kůmpleta, nale szło ja kupić uosobno. Pjyrszy model tyj zorty zaprojektowoła Francuzka Herminie Cadolle, a jigo wjyrchńo tajla mjanowoła śe "soutien-gorge" (śl.: "podtrzimywocz pjerśi").


text:
Stawizny ewangelskich Serbow
Geschichte der evangelischen Wenden
Serby
Wenden und Sorben
„My Serby smy.”
Mina Witkojc
„Wenn die einen den Sorbenbegriff auf sich beziehen wollen, ist das genauso zu akzeptieren, wie der Wille der Wenden der Niederlausitz, ihn abzulehnen – beide Gruppen sollten es in alter slawischer Verbundenheit einfach so akzeptieren.”
wětošojski faraŕ/Vetschauer Pfarrer Klaus Lischewsky (1935–2014)
„Chto su popšawem Sorben a Wenden?“
„Wer sind denn eigentlich die Sorben – und wer die Wenden?“
Serbske fararje
wendische Pfarrer
Herbert Cerna (1905 – 1955)
H. Cerńa (napšawo) a Günter Jacob
(z priwatnego archiwa Martina Cerńe, syna H. Cerńe)
Herbert Cerńa jo był faraŕ a jo pśipóznaty ako spisowaśel a domowniski slěźaŕ. Jo wiźony ako prědny serbski filmaŕ. Wón jo se naroźił 09. septembera 1905 na Górach a jo wumrěł 24. oktobra 1955 w Popojcach.
Herbert Cerńa (teke Cerna abo Cernja, nimski Zerna) jo se naroźił ako syn ceptarja, Mjertyna Cerńe. H. Cerńa jo maturował na Chośebuskem gymnaziumje a jo studěrował ewangelsku teologiju na uniwersitach w Jenje, Tübingenje a Halu. Wót lěta 1937 až do 1945 Cerńa jo był faraŕ w Janšojcach. Wót lěta 1949 jo fararił w Popojcach.
Cerńa jo pisał pśinoski za casniki a teke jo namówał ludowe nałogi. Wót lěta 1930 jo zachopił filmy wjerśiś. Z pjera Cerńe póchada graśe "Moja domownja", kotarež jo było pśedstajone prědny raz w Janšojcach w lěśe 1931.
(wót Pratyje 2017)
Spomnjeśe na Herberta Cerńu: Pśinosk w Serbskem rozglosu 2017-05-28 wót S. Elikowski-Winklera
Korla Haußig (1821 – 1870)
(ze Serbskeje pratyje 2020)
„Hucabniki budu se swěśiś kaž njebjaska bytšnosć a te, kenž wjelesym k pšawdosći pokazuju, kaž gwězdy pśecej a nimjernje.” (Dan 12,3)
Ten pokaz na knigły Daniela stoj na wopomnjeńskej tofli z běłego marmora za zasłužbnego gołkojskego fararja Korla Haußiga. Taka tofla z běłego marmora jo koštowała 16 tolarjow, což jo była rědna suma za wejsanarjow pśed 150 lětami. Chto jo był ten duchowny, kótaregož su tak wusoko cesćili a kótaregož jo źinsa tak wóteznaty?
Carl Eduard Haußig se naroźi 1. maja 1821 ako sedyme góle zegerarja w Chóśebuzu. Wótrosł jo pak w Janšojcach pla starego nana Michała Sarbana, kenž tam jo był faraŕ. Tam na jsy jo teke nawuknuł serbsku rěc. Jo chójźił na chóśebuski gymnazij a studěrował na faraŕske w Hali nad Solawu. Wót l. 1849 statkowašo ako pomocny faraŕ pśi Serbskej cerkwi w Měsće pla diakona Gottlieba Burschera, a pótom ako jogo naslědnik. 1851 su jogo pówołali za fararja do Bórkow. 1855 jo pśišeł na faraŕske městno do Gołkojc. Pó dlejšej chórosći jo wuměł 25. februara 1970 w starstwje 48 lět, zawóstajecy wudowu a šesć źiśi.
Co jo wósebnego na Karla Haußiga? Na zakopowanje jo pśichwatało wjele jadnorych wejsanarjow, ale teke wuconych, ako serbskich, tak teke nimskich. Ako faraŕ słužašo Serbam a Nimcam w jich maminej rěcy se samskeju zwěrnosću. Jogo pónižnu, miłosćiwu a lubosćiwu wutšobu su wšuźi wažachu. Wón jo był dobry pśijaśel a mudry raźiśel.
Kubłanje serbskego ludu jo jomu na wutšobje lažało. Z drugimi serbskimi fararjami jo w wuskem kontakśe stojał. Lěta dłujko jo pśinosował aktualne pśinoski za serbski Casnik. Zasłužby Karlo Haußig wó serbske šulstwo w Dolnej Łužycy ma. Z fararjom Bronišom z Lutola a z wucabnikom Bojtom ze Žylowa jo był w pšuskej komisiji za wudawanje serbskich wucbnicow. Wót l. 1869 jo był šulski inspektor.
Faraŕ Haußig ma wjeliki późěl na wudaśu cełkowneje dolnoserbskeje Biblije. Z pomocy drugich fararjow jo tekst redigěrował a na śišć pśigótował. Sobuźěłaśerje su byli wósebnje Kito Albin (Górjenow/Komptendorf), Pawoł F. Broniš (Lutol) a Jan B. Tešnaŕ (Nieda), kótaryž jo wudał w lěśe 1860 pśeglědany Nowy testament. Z połnym pšawom móžomy wudaśe dolnoserbskeje Biblije z lěta 1868 ako „Haußigowu Bibliju” pomjenjowaś. Nejskerjej jo pśedsłowo Biblije teke z pjera Haußiga, rownož žeden pódpis njama.
Serbski casnik wót 26. maja 1870 chwali gołkojsku wósadu ze słowami: „To to wjelgin rědnje a chwalobnje, až gołkojska wósada swójomu zamrětemu duchownemu taku cesć a lubosć wopokažo.” Jo teke wjelgin chwalobne, až źinsajšna gołkojska wósada se spomina na togo wuznamnego fararja a jo dała wobnowiś to marmornu toflu, kenž źinsa zasej w złotem pismje błyšći.
(glěj teke: T. Malinkowa: ≫Haußig běšo ta krona tych fararjow!≪. Serbska pratyja 2020, b. 97)
Kito Fryco Stempel (1787 – 1867)
Pśed 150 lětami, 2. apryla 1867, wumrěšo w Lubnjowje faraŕ Kito Fryco Stempel (Christian Friedrich Stempel). Roźony w Parcowje pla Wórjejc ako syn fararja, chójźašo na gymnazij w Budyšynje a studěrowašo teologiju w Lipsku. Pó zaseś lět ako faraŕ w Malinje pla Grodka statkowašo 40 lět wót 1823 do 1863 ako wušy faraŕ w Lubnjowje. Pódla fararstwa se zaběrašo ze serbskim basnjenim. Pśebasni twórby antiknych basnikow kaž Phaedrusa a Theokrita do dolnoserbskeje rěcy a napisašo swójske basnje, mjazy drugimi wobšyrny epos „Te tśi rychłe tšubały”. Historiski epos z jogo pjera a jogo folkloristiske zběrki su se pó zdaśu znicyli. Lubnjojska wósada jo była za cas fararja Stempela dwójorěcna. Mimo Lubnjowa běchu do njogo zafarowane teke wokolne jsy, źož wobydlarje běchu pśedewšym serbske. Za nich se swěśachu pšawidłownje serbske namše, kótarež ze smjerśi fararja Stempela pśestachu. Tak jo zajšeł do stawiznow Lubnjowa ako slědny serbski wósadny faraŕ. Na njogo a dalšnych zasłužbnych serbskich duchownych wósady dopomina wót lěta 2013 dwójorěcna wopomnjeńska tofla pla zachoda do lubnjojskeje cerkwje.
(pó Pomhaj Bóh 4/2017)
ERROR: Content Element with uid "44872" and type "media" has no rendering definition!


text:
Stuttgart
Spůłrzyndne: 48°47' N 09°11' E
Stuttgart – mjasto na prowach krysu we Mjymcach, stolica landu Badyńijo-Wirtymbyrgijo. Uostrzodek industryji. We mjeśće fůnguje fusbalklub VfB Stuttgart.
Kamracke mjasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Mumbaj, Indyje
- Brno, Czesko Republika
- Cardiff, Wjelgo Brytańijo
- Kajir, Egipt
- La Ferté-sous-Jouarre, Francyjo (kůntakty utrzimuje dźelńica Zuffenhausen)
- Łůdź, Polsko
- Melun, Francyjo (kůntakty utrzimuje dźelńica Vaihingen)
- Manzil Bu Rukajba, Tůnezyjo
- Nankin, Chiny
- Ōgaki, Japůńijo
- Saint Louis, USA
- Samara, Rusyjo
- St Helens, Wjelgo Brytańijo
- Strasbourg, Francyjo
- Szawe Cijjon, Izrael
- Újbuda – dźelnica Budapesztu, Madźary (kůntakty utrzimuje dźelńica Bad Cannstatt)


text:
Zarědowanja a workshopy
Tak ako tradicionelne nazymske koncerty za cełu familiju, su Schadowanki a Dny serbskego źiśecego źiwadła woblubowane zarědowanja za źiśi a młodostnych w běgu lěta.
Ze slědnym se wobraśaju na młodostnych a źiśi, aby se intensiwnje we swójej maminej rěcy na wuměłsku wašnju pśedstajali.
Nazymske koncerty
Koncerty serbskich chorow, spiwnych kupkow a ansamblow ludowego wuměłstwa słušaju južo dawno k nejwěcej woblubowanym tradicijam serbskego kulturnego žywjenja.
Wóni póbituju lajskim procowarjam dobru móžnosć za prezentaciju swójogo wuměłskego statkowanja a spěchuju zgromadnosć serbskego a nimskego wobydlarstwa wšych generacijow. Nejwětšy źěl tych něźi 10 do 14 zarědowanjow wob lěto jo w nazymje a pśewjedu se pó cełej Łužycy (Górna, srjejźna a Dolna Łužyca).
Wót lěta 1996 lažy planowanje, organizacija a pśewjeźenje zarědowanjow w zagronitosći załožby. Aktualne terminy koncertow namakajośo w serbskem kulturnem kalendarje.
Dny serbkego źiśecego źiwadła
Kužde druge lěto wótměwaju se Dny serbskego źiśecego źiwadła.
Toś te su zgromadny projekt Załožby za serbski lud a rěcnego centruma Witaj. W srjejźišću stoje workshopy nejwšakorakšych formow a móžnosćow wót źiwadła ako pógibowanje a improwizaciji. Dalej pokazuju młode aktery grajne sceny ze swójogo repertoire. 2017 su byli 22. Dny serbskego źiśecego źiwadła.
Waša nagranjański partner:
John Petrik
tel.: 03591 550-312
j.petrick-stiftung@sorben.com
Schadźowanka / Schadowanka
Schadźowanka w Górnej Łužycy a Schadowanka w Dolnej Łužycy stej tradicionelnej zmakani serbskich gymnaziastow, studentow a absolwentow wšych starstwowych kupkow.
Pśi tom póbituju studenty a wukniki wušych rědownjow wobeju serbskeju gymnaziumowu wótměnjecy wjacorny program ze spiwami,rejami, kabaretom a filmowymi sekwencami. Pódla su pśi tom južo tradicionelnje na pśikład Serbski młoźinski ansambel Budyšyn, chor studentow a kabereta wjelikeju studijneju městowu Lipsk a Drježdźany. Zarědowani Schadźowanka/Schadowanka stej za wětšy źěl w drugej połojcy nowembra. Městno zarědowanja w Górnej Łužycy jo było wzajźonych lětach měsćańska hala "Krona" w Budyšynje, w Dolnej Łužycy jo to kafeterija Dolnoserbskego gymnaziuma w Chóśebuzu. Planowanje teju zarědowanjowu lažy wót 1996 w rukach załožby.
Schadźowanka (górnoserbski)
Jana Pětrowa
Tel.: 03591 550-114
petrowa-stiftung@sorben.com
Schadowanka
Sylke Laubensteinowa-Polencojc
tel.: 0355 48576-459
lp-stiftung@sorben.com
Simone Poetzschowa
Tel.: 0355 48576-461
s.poetzsch-stiftung@sorben.com
Dalejkubłańske zarědowanje reja
Z lěta 2002 spěchujo Chóśebuske wótźělenje Załožby za serbski lud zarědowanja k dalej- a wukubłanju wjednikow rejowańskich kupkow a kwalificěrowanych rejowarjow w Dolnej Łužycy.
Z wutworjenim dorostowego studija Serbskego ludowego ansambla w Budyšynje wuwijaju se z lěta 2012 zgromadne projekty za pódpěrowanje rejowańskich kupkow w Dolnej Łužycy.


text:
wopon a logo
Dnja 28.01.2009 je wokrjesny sejmik wopon a chorhoj za wokrjes Zhorjelc z wjetšinu hłosow wobzamknył. Symbole we woponu wotbłyšćuja stawizny regiona.
Teritorij wokrjesa słuša k Hornjej Łužicy. Tuž je zakład wopona třicymbrata murja w złotej barbje. W tym złožuje so wopon na symbol Hornjeje Łužicy, kotryž wuchadźeše z Budyskeho měšćanskeho wopona. Třiłopjenata hałžka lipy steji za serbsku ludnosć wokrjesa – lipa je w serbskej mytologiji a tradiciji hłuboko zakótwjeny symbol. Horni dźěl woponoweje tarče je napoł módry a napoł čerwjeny. Tole symbolizuje zwisk k hornjołužiskej muri a k čěskemu lawej. Čěski law reprezentuje dołhu a měnjatu přisłušnosć k čěskej krónje. Delnjošleski worjoł zwobraznja kulturnu identifikaciju dźěla ludnosće našeho wokrjesa ze Šleskej.
Wokrjes Zhorjelc z nowej optiku
Z jednotnym wuhotowanjom lěpje do cyłka zrosć
"Wokrjes Zhorjelc – tu sym doma" - z tutym hesłom a z nowym, modernym wuhotowanjom wobroća so wokrjes Zhorjelc wot julija 2011 na swojich wobydlerjow a hosći. Z tym dóstawa lěta 2008 po wokrjesnej reformje a zjednoćenju třoch teritorialnych jednotkow nastaty wokrjes prěni raz jednotny a njezaměnliwy napohlad.
Spěšnje sej čłowjek tute logo spomjatkuje, kiž je w barbje wjesneje zelenje a w oranžnej barbje za aktiwnosć wuhotowane: „wotćišć nohi“ w formje geografiskeho wobrysa wokrjesa Zhorjelca. Z tym je tónle symbol jónkrótny; žadyn wokrjes w Němskej tajku formu nima. W zwisku z hesłom „Wokrjes Zhorjelc – tu sym doma“ symbolizuje logo hesła: zawostajenje slědow, wědźeć, hdźe słušeš a zwjazanosć z domiznu. Tute hódnoty wokrjesne zarjadnistwo w komunikaciji z wobydlerkami a wobydlerjemi do srjedźišća staja. Nowe poselstwa skedźbnjeja při tym konsekwentnje na sylnosće a jónkrótne kajkosće wokrjesa Zhorjelca: spušćomnosć njedźiwajo komplikowanych hospodarskich wobstejnosćow we wokolinje, pioněrsku rólu we wobchadźenju z demografiskej změnu a wobmjezowanym financnym wuhotowanjom, na ludźi z idejemi, kiž so gratu přimaja a kiž so zahorjeja za nowe wužadanja a za zelenu, kulturnje atraktiwnu wokolinu, wulku žiwjensku kwalitu. Skrótka prajene: na domiznu, w kotrejž sy rady a derje žiwy.


text:
Ponieważ liczymy się z potrzebami tych z Państwa, którzy nie chcą, nie mogą bądź nie mają potrzeby zakupu na stałe urządzeń kserograficznych, bądź maszyn produkcyjnych, proponujemy wynajem urządzenia na bardzo atrakcyjnych warunkach #zamknięty w gódź umowie.
Wynajem masziny w naszyj fyrmie zapewniŏ przede wszyjskim:
Szporobliwość
Szporobliwości na sprŏwōnku sprzyntu. Dziynki użyciu z dzierżawy płacicie Państwo za eksploatacyjõ ôbranego sprzyntu tedy, kedy chcecie i jak dugo chcecie.
Szyroki ôbiōr
Sōm jednym z nojsrogszych w Polsce importerōw kserokopiarek, bez to modele mogōm Państwo ôbiyrać z ganc impōnujōncyj ôferty.
Bezpiyczyństwo
Zapewniōmy gibkõ ryakcyje serwisowa jak tyż połne podpora techniczne
Porynka
W razie potrzeby wymiyniōmy masziny na gibsze i lepij wyposażōne, lifrujymy materyje eksploatacyjne (za wyjōntkym papiōru) i zapewniōmy stały bedynōng serwisową.
A to wszystko… nieodpłatnie.


text:
Karol Gajda
Karol Gajda koncerty
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Wojciech Morcinczyk, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
02-02-2023Dostępne bilety
Artyści podobni do Karol Gajda
Minione koncerty Karol Gajda
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Krzysztof Tomczyk, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Néstor Bayona, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
07-01-2021
Katowice
Młodzi pedagodzy Katedry Instrumentów Dętych w Warszawie
Piotr Zawadzki, Jakub Waszczeniuk, Tomasz Bińkowski, Joanna Monachowicz, Karol Gajda, Jan Harasimowicz
09-03-2020
Warszawa
NOSPR kameralnie w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Mirella Malorny, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz
09-01-2020
Katowice
Aktualności


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Na hóślach
Podziwejcie sie ludzie jako to dzisio lekuśko idzie cosi inszym ludzióm zagrać. Styknie postawić kansi taki maluśki szrank s klawiaturóm i nic wiyncyj nie trzeja do granio. Nie trzeja ani mieć blisko sztrómu, bo idzie ze sebóm przismyczyć byle jaki akumulator i taki szrank bydzie sóm groł. Nikierzi eszcze ku tymu poradzóm cosi aji pośpiywać i jak człowiek zawrze łoczy to słyszy caluśkóm łorkiestre. Kiejsi, to żodyn na polu nie groł, bo nie było na to placu, chociożby skyrs tego, że trzeja było dycki ku tymu graniu napytać porem muzykantów. Jedyn groł na trómpecie drugi na hóślach, trzeci pinkoł na fusharmóniji a eszcze inszy klepoł do kupy dwóma zieleźnymi talyrzami, abo bymbnił na jakichsi garcach. A przi tym trzeja było ganc wedla nich stoć, coby słyszeć jak pieknie grajóm i śpiywajóm. Dzisio wszecko idzie po drótach i każdy jednako słyszy kaj se yno stanie, bo głośnik mo dycki przed, abo za sebóm. Skyrs tego idzie dzisio uwidzieć moc rozmajtych grajków, kierzi siedzóm na cestach i słyszeć ich uż s daleka. Rozmajci młodziocy grajóm kaj yno popadnie i eszcze dycki na tym porem groszy se utarżóm. Zeszły tydziyń szło uwidzieć takóm szykownóm dziełuszke s chłapcym, kierzi grali ludzióm przed tyjaterym. Nie wiym yno skyrs czymu se dali taki dziwoki miano-“CHŁODNO”– bo przeca jak sie kómusi gro muzykem, to raczyj je wszeckim cieplij. A eszcze jak wedla takich grajków je kapkem placu do tańcowanio, to naprowdem idzie sie dobrze zagrzoć. Taki mómy dzisio czasy, że poradzi śpiywać aji tyn, co nimo żodnego głosu, bo zesilić to co buczy pod nosym idzie tak fest, że żodyn sie ani nie skapuje jaki mo naprowdem tyn głos.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
podziwejcie sie - popatrzcie się, kansi - gdzieś, szrank - komoda, sztróm - prąd, przismyczyć - przyciągnąć, poradzóm - potrafią, zawrze - zamknie, kiejsi - kiedyś, skyrs - z powodu, żodyn - nikt, dycki - zawsze, hóśle - skrzypce, fusharmonia - pianino na nogę, zieleźny - żelazny, wedla - obok, kaj - gdzie, skyrs - z powodu, cesta - droga, utarżyć - zarobić, tyjater - teatr, dziwoki - śmieszne, wedla - obok, kapkem - trochę, poradzi - potrafi, zesilić - wzmocnić, żodyn - nikt.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!


text:
5. serbski supercup njedźelu w Njebjelčicach wotměli
Při najrjeńšim wjedrje, při jara dobrej organizaciji a dobrym zastaranju a před tójšto přihladowarjemi, wuhrachu njedźelu w Njebjelčicach 5. serbski supercup – koparski turněr pjeć serbskich koparskich cyłkow. Lětsa nastupichu towarstwa z Pančic-Kukowa, Radworja, Chrósćic a Ralbic. Njebjelčenjo jako štwórty minjeneho lěta dyrbjachu wusadźić. Samozrozumliwje pak zamołwići SJN wokoło Bjarnata Deleńka turněr wulkotnje wuhotowachu. Nimo dosć a nadosć jědźow a napojow, hudźby a stadionoweho rěčnika, bu tež skakanski hród za dźěći a lodowe awto organizowane. Wobě połfinalnej hrě buštej lětsa hakle poł hodźiny do turněra wulosowanej. Tak nastaštej partiji Pančicy-Kukow – Radwor a Chrósćicy – Ralbicy. Ze sćěhowacymi hrajerjemi štyri cyłki nastupichu.
ST Marijina hwězda: David Matik – Michał Weclich, Felix Langer, Ronald Cyž, Karl Pakoßnick, Richard Hawš, Paul Šmit, Tomaš Čornak, Franc Bulank, Ali Eldor, Patrick Luge, Matijas Róbel, Jakub Claußen, Benny Zynda, Dawid Jurš, Ronny Wünsche, Lukas Hoge


text:
20.09.2022 - Co groni how mjeńšyna / Ausstellung "Was heißt hier Minderheit?"
Pód tym titelom drogujo tuchylu wustajeńca Mjeńšynoweje rady wó wšych awtochtonych mjeńšynach w Nimskej pśez kraj. Pó stacijioma w Barlinju a na friziskej kupje Leer se wóna witśe wótwórijo w Kielu w Šleswig-Holšteinskej. Žednje w kraju su dwě narodnej mjeńšynje a jadna ludowa kupka tak zgromadnje žywe - Dany, Frizy a Sinti a Roma.
Kak jo to móžno, běrgaŕ Nimskeje byś a naraz teke Dan, Sinto, Romni, Serb, Friz abo powědaŕ dolnonimskeje rěcy. Wustajeńca wótegronijo kradu interaktiwnje na pšašanje. A glěda na to, co cłonkow mjeńšynow źinsa zaběra. Joli nješafnjośo do Kiela: wustajeńca pśiźo znowa w septembrje do Chóśebuza. Do togo dostanjośo zaśišć w seśi pód washeissthierminderheit.de. Abo glědaśo slědne wudaśa magacina "Łužyca". Z nim smy ga teke byli na woglěźe pla wšakich mjeńšynow w Nimskej.


text:
Praca Pomoc Lakiernika
Gliwice
Dodano:29.09.2022
4300 - 5500 zł / miesiąc
Oferta pracy wygasła 2 dni temu. Obejrzyj inne oferty - Lakiernik w miejscowości Gliwice
Znajdź pracę w śląskim
Najpopularniejsze stanowiska w mieście Gliwice
Sprzątanie - Gliwice Portier - Gliwice Kierowca - Gliwice Masażysta - Gliwice Księgowa - Gliwice Magazynier - Gliwice Sprzedawca - Gliwice Spawacz - Gliwice Sezonowa - Gliwice Elektryk - Gliwice Pielęgniarka - Gliwice Fizjoterapeuta - Gliwice Nauczyciel - Gliwice Operator Wózka Widłowego - Gliwice Psycholog - Gliwice Kierowca Ce - Gliwice Rejestratorka Medyczna - Gliwice Kucharz - Gliwice Hostessa - Gliwice Fryzjer - Gliwice Architekt - Gliwice Kasjer - Gliwice Wykładanie Towaru - Gliwice Automatyk - Gliwice Informatyk - Gliwice Prawnik - Gliwice Kurier - Gliwice Stolarz - Gliwice Kosmetyczka - Gliwice Kelner - Gliwice


text:
Universal Pictures
Universal Pictures – amerikańske filmowe sztudio założōne 30 kwietnia 1912 roku we Nowym Jorku bez Carla Laemmle Pata Powersa, David Horsley, Williama Swansona, Marka Dintenfassa, Charlesa Baumanna, Roberta H. Cochrane’a[1], Adama Kessela a Julesa Brulatoura, przinŏleżōnce do NBCUniversal. Społym z Paramount, Walt Disney a Warner Bros. przinŏleży do nojstarszych a nojsrogszych filmowych sztudiōw we Zjednoczůnych Sztatach.
Sztudio czynsto je felernie ôkryślane za Universal Studios, kere po prowdzie je grupōm skupiajōncōm filmowe sztudia przinŏleżōnce do NBCUniversal ô połnym mianie Universal Studios Entertainment.
Produkcyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Sztudio co roku wystawiŏ we kinach po pŏrãnŏście filmōw. Do 1 stycznia 2010 roku wyprodukowało kol. 3400 filmōw[2].
Przipisy
- ↑ Robert H. Cochrane (1879–1973) założōł Cochrane Advertising Agency w Chicago we 1904 roku. We 1906 roku prziwstoł do Laemmle Film Service za kerownika ds. ryklamy a bez dalsze 30 lŏt poświynciōł sie prōmowaniu Carla Laemmle za „gwiŏzdã” roztōmajtych filmowych fyrm. We 1912 roku Cochrane ôstoł ôbrany wiceprezesym Universal Film Manufacturing Company a wykōnowoł funkcyjõ prezesa sztudyja we latach 1936–1937 po tym, jak Laemmle przedoł swoje udziały, dej pozōr na [1].
- ↑ Połny wykŏz filmōw produkcyje sztudia Universal Pictures, IMDb [dostymp 2021-03-28] (angelski).


text:
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.
Pólske politikarje su se cesćej zaběrali z nastupnosćami serbskego luda. Problemy Serbow su byli teke tematizěrowane we wobłuku statkowanja pólskego Sejma. W toś tom artikelu na wubranych pśikładach se pśedstajijo zajm pólskich wótpósłańcow a jich statki za słowjański lud nad Sprjewju mjazy lětoma 2002 a 2009. Mimo nižej naspomnjonych pšašanjow wótpósłańcow su teke dali druge aktiwity, wusměrjone na šćit Serbow ako w ramiku Sejma tak teke drugich politiskich organow.
Wótpósłańc Pólskeje ludoweje strony Janusz Dobrosz jo se wobrośił w lěśe 2002 na ministaŕskego prezidenta z pšašanim nastupajucym šćit kubłańskich pšawow serbskego luda a jogo małeje domownje w Nimskej. Pó měnjenju Dobrosza »Z pomocu instrumentow industrijoweje a kubłańskeje politiki jo wjeliki źěl serbskeje ludnosći był pśenimcony«. Akle pó lěśe 1990 jo bywało serbske pšašanje do wěsteje měry mjazynarodne a we wukraju su byli protesty pśeśiwo wótbagrowanjeju serbskich jsow a zacynjenju serbskich šulow. Dobrosz jo pódšmarnuł, až w slědnem casu česki parlament jo wustupił dwa raza za šćit serbskich kubłańskich zajmow a až Čechy financielnje pódpěraju Domowinu. W zwisku z wušej naspomnjoneju situaciju jo wótpósłańc stajił ministaŕskemu prezidentoju pšašanje, lěc pólske kněžaŕstwo pśedwiźi wobrośiś se na kněžaŕstwo BRD, aby pokazało na to, až njewódajne jo pókšacowanje w DDR nałožowaneje politiki wótweześa stawnje wětšemu źěloju serbskego luda jogo pšawa na maminu rěc, mału domownju we Łužycy, pśez pó lěśe 1990 pókšacowanu politiku wótbagrowanja serbskich sedlišćow a zacynjenja serbskich šulow. Politikaŕ jo pokazał pśi tom na to, až by se dejało w toś tom nastupanju na to źiwaś, až antiserbske elementy nimskeje narodnostneje politiki se znapśeśiwjaju Europskemu dojadnanjeju k šćitoju narodnych mjeńšynow. Wušej togo Dobrosz jo naspomnjeł, až nimska diplomatija rad powěda wó cłowjeskich pšawach, gaž interweněrujo pla kněžaŕstwow drugich krajow w nastupnosćach zwězanych ze zajmami wšakich nimskich a njenimskich etniskich kupkow w drugich statach. Wótpósłańc jo se teke wopšašał, lěc, gaž jano pólska interwencija njebuźo wunosna, pólske kněžaŕstwo gromaźe z českim kněžaŕstwom buźo interweněrowaś w Europejskej raźe. Dobrosz jo mjazy drugim teke kśěł wěźeś, lěc njeby móžno było, aby pólska konsulariska słužba se starała nic jano wó pólsku, ale teke wó serbsku narodnu mjeńšynu w zgromadnem źěle z Českeju tak, ako jo to było pśed lětom 1939. Jo se teke wopšašał za móžnosću financneje pódpěry Domowiny pśez pólske kněžaŕstwo tak, ako cyni to Česka. Spěchowaś by se měło serbske šulstwo w Sakskej a Bramborskej. Dalšna informacija, kótaruž jo kśěł wótpósłańc dostaś, jo była, lěc šulske wucbne programy za stawizny a zemjepis w Pólskej wopśimuju wědu wó stawiznach a źinsajšnem połoženju serbskego luda, lěc w institutach za słowjańsku filologiju se pódawa serbšćina a lěc wědomnostne institucije njeby se dejali zajmowaś za wósud Serbow. Na kóńcu Dobrosz jo napominał pólske kněžaŕstwo, aby zachopiło diplomatiski a organizatoriski statkowaś za Serbow we wobłukach, kótarež su naspomnjone we wušej pomjenjonych pšašanjach1.
Ako pśipóznata narodna mjeńšyna su Serby a Serbowki źinsa typiske wabidło regionalnego sebjerozměśa. Rowno tak ako na pólu marketinga tak teke w ramiku wósobinskich rozgronow pśedstajaju nejcesćej tematizěrowanu kulturelnu wósebnosć Łužyce. Rad wóni se zapśěguju ako pśikład za wjelerakosć regiona, jim se stakim stawnje gódnota pśiśpiwa. Rowno ze źiwanim na historiju NDR se wuwědobnja, až to njejo nowy fenomen. Pśeto: Narodne staty se wudobywaju abo konstituěruju legitimaciju pśez zapśěgnjenje etniskich a kulturelnych mjeńšynow do swójogo wótpowědnego naratiwa. Pśi tom wšak źo mjenjej wó politiske wobźělenje wótpowědnych kupkow ako skerjej wó zmysłapołne zapśěgnjenje do jadnogo pozitiwnje wobrośonego sebjerozměśa, kótarež se pó móžnosći wjele luźam spódoba. Na taki part wšak su Serby a Serbowki w Nimskej demokratiskej republice k wjele citěrowanej »mjeńšynje k pokazanju« awansěrowali, su pak rownocasnje politiske samopóstajenje pśisajźili a pśez statnje pógónjone wudobywanje brunice kaž teke pśez pśeměnjenja w rolnikaŕstwje wažne sedleńske rumy zgubili. Mjenjej jo wobchowanje pšawow serbskeje ludnosći na prědnem městnje stojało – njeglědajucy na 1948 wudanu kazń samskego mjenja –, ale skerjej zarědowanje serbskeje politiki a kultury do socialistiskego statnego wobraza.1
Ten cart jo był marmorowa bista w rogeńskem groźe. Nejwěcej zaśišćapołne, ale teke nejjěsnjejše dopomnjeśa mójogo źiśetstwa zwězuju z parkom, kótaryž wobdawa grod. Ze swójimi bajkatymi pyramidami a gatami, mósćikami a nugliškami gnujo Pücklerowa krajina južo nejmłodšych. A pózdźej bu park městno, na kótarež som se slědk śěgnuła, gaž njejsom kśěła doma byś. Lěc se z pśijaśelkami na zakazany piknik zmakaś abo lěc z prědnym kšutym pśijaśelom w chłodku bomow sejźeś – pśecej som se do Rogeńskego parka wrośiła.
Pśed 40 lětami, k 30-lětnemu dnju załoženja NDR 1979, jo pśedlažała prědna styrizwězkowa historija Serbow. Wudawaŕ jo był Institut za serbski ludospyt (Isl) w Budyšynje pód direktorstwom Pawoła Nowotnego a z lěta 1977 Měrćina Kaspera, kenž jo se 1952 Nimskej akademiji wědomnosćow (DAW, z lěta 1972 AdW-DDR) pśirědował; wót 1968 jo był njepósrědnje tamnjejšemu Centralnemu institutoju za stawizny (ZIG) pódrědowany. Stawizniski kompendium jo był »druge a doněnta wobšyrnjejše wopisowanje cełkownego wuwiśa serbskego luda«1, gaž glědamy slědk na 1884 wózjawjonu »Historiju serbskeho naroda« z pjera Michała Hórnika a Wilhelma Bogusławskego2. Mimo togo jo w lěśe 1976 z boka Isl jadnozwězkowy »Pśeglěd serbskich stawiznow« w awtorstwje Jana Šołty w nimskej, górno- a dolnoserbskej rěcy wujšeł.3 Wobej pśedewześi stej se na pś. zarědowałej resp. stej byłej wósebny pśinosk serbskich historikarjow k wósymzwězkowej »Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung« (do 1966), »Deutsche Geschichte in drei Bänden« (do 1968) a »Grundriß der deutschen Geschichte« (1974). Mimo togo su serbske historikarje sobu źěłali na pśirucce »Die Welt der Slawen« (1970). Wšykne projekty su byli wobstatk centralnego slěźeńskego plana stawizniskeje wědomnosći NDR, tej serbskej z měrca 1964. Z tym jo była wót wšogo zachopjeńka teke ideologiska kontrola pśez wótrěd wědomnosć Centralnego komiteja SED dana. Politiske wobwliwowanje jo se pśez reformu akademije 1969 a źěłabnosć centralistiski statkujucych fachowych radow wósebnje w ramiku towarišnostnych wědomnosćow hyšći pódłymił.
Gano kazašo se z tym pówabnym gronom na kabaretowy program. Snaź by jasnjej było Jaden tikujo tak – drugi znak. Ale to njeby dosć pókšajźne było, pokazujo ga južo na to, což na kóńcu kuždy wě. A to by Pinkelojc starki rozměł, ale te słowa nadpisma njerozmějašo. Co to ma groniś? Tik dej tikowaś? A wón grypsnjo sebje słowniki a šwyrnjo z palcom pó pismiku »t«. Což namakajo, njespokojni a njepasujo:
tik – ›der Tick‹; tikotaś – ›ticken (rhythmisch, monoton ticken und klicken wie die Ticktack an der Wand)‹; tikowaś – ›killekille machen‹; tikaś – ›kitzeln‹. Taki njerozym, ten tikotajucy zeger ga njamóžo nikogo tikowaś!
Nět wěm: To jo ortografiska zmólka, to ma byś tyk – ›Tunke, Stippe‹. Teke njerozym: Co dej ten zegarik do tyka tunkaś? A tykowaś? – Znajom jano ruce stykowaś. A to žeden zegarik njamóžo.
Póglědnjom raz pla syna, ako ma górnoserbski słownik. Te njamaju žeden tyk, jano rucnikarske słowo tykować – ›ausfachen‹; a tykać jo pla nich ›duzen‹ abo ›[hinein]stecken‹. Bźezradnosć. Pón wiźi na pólicy tłuste knigły. Ned ma ten Duden w ruce, a we głowje zaklinkoco a pótikoco (nic rytmiski): Te Francozarje su nam to napórali a te Nimce sfalšowali: Tic – ›wiederkehrende, unwillkürliche Gesichtsmuskelzuckungen‹; Tick – ›lächerlich oder befremdend wirkende Eigenheit, Angewohnheit, sonderbare Einbildung‹; ticken – ›nicht richtig ticken, nicht ganz richtig sein‹.
W kuždem wokognuśu sy mógał pśejś z jadneje do drugeje rěcy a zwucowaś. Na programje jo była bogata licba źěłaŕnjow, mjazy drugim kak jo engelska rěc wordowała swětowa rěc abo kak jo Zamenhof wuwił esperanto. Jo se powědało wó technikach wuknjenja rěcow, wósebnosći wšakorakich rěcow, wopacnych pśijaśelach a rěcnej kórśe swěta.
Sobotu wótpołdnja dnja 27. apryla 2019 jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje pśepšosył na prezentaciju nejnowšych knigłow pólskeje spisowaśelki Haliny Barań ze serbskeju tematiku pód titlom »Świtanie« (»Switanje«). Awtorka jo ze swójeju 2017 wudaneju twórbu se pśiwobrośiła žywjenju Handrija Zejlera. We wótegronach na młoge pšašanja tych wěcej ako 30 wobźělnikow zarědowanja jo kněni Barań wóspjetnje pódšmarnuła, až jeje roman, lěcrownož chowa wěrne stawizniske fakty ze žywjenja serbskego basnikarja a narodnego procowarja, pśedstajijo pśedewšym literarnje wumyslone jadnanje, kótarež jo nastało z jeje myslow. Pówołajucy se na lichotu poetiki jo awtorka wobšyrnje rozpšawiła wó swójich slěźenjach we Łužycy pó slědach Zejlera ako tež wó śěžkem źěle nad prědneju wersiju knigłow. Wob cas swójogo drogowanja jo se procowała se zamysliś do žywjenja wšednego serbskego pisarja, aby se pśi wopisowanju jogo wokoliny a teke dialogow dostała nanejbližej k wopšawdnosći.W aprylu jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje organizěrował cytanje z Halinu Barań. Foto: Justyna MichniukPisaŕka jo groniła, až zacuwa wósobinsku »misiju za pisanje wó Serbach«, a jeje romany su »wuzjawjenja cesćownosći za Łužyskich Serbow«. Tejerownosći jo wóna wugroniła swóju naźeju, až jeje spisowaśelenje někak sobu pomožo k pśežywjenju Serbow, ako su narod, kótaryž grajo w jeje žywjenju wósebnu rolu. Zajmne su byli pśispomnjeśa spisowaśelki pósćone pśestajarjeju jeje twórbow do górnoserbšćiny, Alfredoju Měškankoju, pśeto wón jo ju wabił tejerownosći do wuknjenja górnołužyskeje serbšćiny. Źinsa, tak jo kněni Barań sama groniła, źe njewumějo sama pśestajiś roman do górnoserbskeje rěcy, ale zamóžo rěc wužywaś we wšednej komunikaciji. Lawdaciju jo měł prof. dr. Tomasz Jaworski, kótaryž jo wjadł pśibytnych do stawizniskeje wopšawdnosći doby a tejerownosći fachojski komentěrował cytane wurězki a pšašanja z publikuma.
Knigły se spódobnje a lažko cytaju, dokulaž njejsu pśepołnjone z historiskimi datami abo dłujkimi wopisowanjami. Wósoba Zejlera, jogo familija ako tež sceny z priwatnego žywjenja a narodnego statkowanja pśedstajaju se w pśistupnej poetiskosći rěcy. Jo gódne, za toś teju literarneju drogotku pśimaś, pśeto toś ta pozicija abo pódobna tematika njenadejźo se daniž hynźi w pólskich nakładnistwach daniž we Łužycy abo w drugich krajach słowjaństwa.
Póžywamy politiski cas, w kótaremž serbska mjeńšyna wěcej njejo diskriminěrowana abo samo pódtłocona, ale jo wažony źěl našeje towarišnosći. Až rowno něnto smy tak blisko k zgubjenju našeje rědneje dolnoserbšćiny, jo jadnorje tragiski. Ewaluacija dolnoserbskich zakładnych šulow nas njejo pśechwatała, ale nam tužnu wěrnosć carnu na běłem pokazała. Njesmějomy se pak daś zdušyś dla togo, ale dejmy to wiźeś ako slědnu móžnosć našu drogu skóńcnje změniś. Imersiwna, dolnoserbska zakładna šula jo za mójim zdaśim jadnučke zmysłapołne rozwězanje za dłujkodobnu rewitalizaciju rěcy a jo se na pśikłaźe drugich mjeńšynow (na pś. Manx na Isle of Man) ako wuspěšne pokazało. W slědujucem cu někotare swójich myslow a idejow k takej potencielnej šuli rozkładowaś, kótarež bazěruju na mójich nazgónjenjach a zewšym njedeje byś wědomnostne fakty. Ako něgajšne WITAJ-góle wiźim słabosći, ako zadoraju dojśpiśeju pópšawnego zaměra rewitalizacije: wótkubłanje nowych »quasimaminarjow«.
W zajźenju wšych wěcow se namakajotej žałosne sćerpnjenje a wěrna rědnosć. My sami pak rozsuźijomy, lěc k njebju glědajucy cakamy abo pśetrajomy bóli póroźenja a znowego stawamy. Ow njeśerp, ale zakwiś ze žoratkow, ty naša rědna, woprějuca serbska rěc!
Jadno pśisamem zabyte, ale weto wuznamne tšojenje serbskich kulturnych stawiznow lětni se 2019 k styrźastemu razoju. W lěśu 1979 jo wujšeł stwórty a slědny zwězk »Stawizny Serbow« w serbskej a nimskej rěcy. Prědne wědomnostnje wuźěłane a za šyroki publikum wobźěłane cełkowne pśedstajenje serbskich stawiznow, wót wšogo zachopjeńka až do pśibytnosći, běšo z tym dokóńcone.
Dobrej dwa lětźasetka jo se sorabistiske slěźenje z tym projektom zaběrało. 15 awtorkow a awtorow Instituta za serbski ludospyt w Budyšynje ako teke Karla Marxoweje uniwersity w Lipsku su pó wopśimjeśu ku tym styrim zwězkam pśinosowali. Z wusokosću nakłada wót 5.000 (wudaśe w nimskej rěcy) respektiwnje 1.000 (serbske wudaśe) eksemplarow na zwězk lice »Stawizny Serbow« k twórbam sorabistiki z nejwušym nakładom.
Wjelika proca, kótaruž su wobźělone tencas do tych styrich zwězkow inwestěrowaś mógali, ma w prědnem rěźe něco cyniś z politiskim wuznamom toś togo projekta. Historiografija jo měła w NDR jadnu eminentnje legitimatorisku funkciju a jo była wažny kněžaŕski instrument partaje. Wóna jo dejała płaśecy politiski system a towarišnostny pórěd tak pomjenjonego stata źěłaśerjow a burow wobtwarźiś, z tym až jo ideologiski fundament SED-diktatury – marxizm-leninizm – ako historiski njewobinjece wuwiśe portretěrowała. »Stawizniska propaganda jo póśěgnjenje na praksu se wuwijajuceje marxistiskeje [serbskeje – F. P.] ludowědy wósebnje mócnje pódšmarnuła«, jo Jan Šołta, wjednik cełkowneje redakcije styrich zwězkow, slědkglědajucy wuzwignuł.1 Towarišnostny nadawk historiografije jo dejał byś, socialistiske wědobnje Serbow spěchowaś a jich identifikaciju ze statom mócowaś. Wšykne styri zwězki su prezentěrowali źěłowy rěd wóneje stawizniskeje propagandy.


text:
Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
Coby sie zwiedzieć wszecko ło chałupach przi Głymboki trzeja piyrsze wedla nich przynś i sie im s bliska przizdrzić. Jedna s piekniejszych chałup mo nomer dwacet piyńć i postawióno zustała w downych rokach przez Franza Stillera eszcze za Austryji. Nejprzód była tam yno kawiarnia i gospoda, a po tym jak tyn Franz prziszeł ku pinióndzóm przebudowoł jóm na wielki dwupiyntrowy hotel “Austria”. Fórt jednokowóż było mu było tego stawianio mało i coby nawszczewnicy przed spanim mieli eszcze wiyncyj uciechy znaszeł plac na sale kóncertowóm w kierej duchali w trómpety wojocy s cieszyńskigo regimyntu. Poczytołech też ło tym, że w szternostym roku przed piyrszóm wojnóm zahoczył ło tyn hotel aji nasz Józef Piłsudski, kierymu podarziło sie jakosi zamiyszać Austryjokóm w czepaniach i wychcieć na nich zwól do zegnanio do kupy polskich wojoków s kierych zrobił legionowóm brygade. Za socjalizmu jak isto wszedcy tustelocy pamiyntajóm na parterze był dóm towarowy, a wyżyj kwartyry dlo ludzi. Dzisio sóm tam wszelijaki maści rozmajte biura w kierych aji znaszli se plac dwa wybrańcy narodu polskigo, kierych ciynżko je tam trefić. Je też tam biuro łod asekuracyji “Hestia”, a wedla ni egzystuje “Dziennik Zachodni”, nejstarszo powojynno gazeta na Śląsku. Zaroz wedla sóm dwiyrze w kierych idzie zwekslować nasze pinióndze na taki kierymi poradzymy płacić w całej Europie i aji w Ameryce. S tym wekslowanim trzeja dycki kapke poczkać i sie nie śpiychać, bo dziynnie ty kursy inakszyj stojóm i szkoda naszych złocioków wydować na darymo.
SŁOWNICZEK:
zwiedzieć–dowiedzieć,
wedla–obok,
przizdrzić–przyjrzeć,
postawióno–wybudowana,
nejprzód–najpierw,
fórt–ciągle,
nawszczewnik–gość,
duchali–dmuchali,
podarziło–udało,
czepań–głowa,
zwól–pozwolenie,
wszelijaki–różne,
asekuracyja–ubezpieczenie,
dwiyrze–drzwi,
wekslować–zamieniać,
dyckić–zawsze,


text:
Górski nosowy mjadwjeź
Górski nosowy mjadwjeź (Nasuella olivacea) jo rubjažne zwěrje ze swójźby małkich mjadwjeźow (Procyonidae). Wón jo pśiswójźbny z nosowymi mjadwjeźami (Nasua), se pak w swójskem roźe Nasuella wjeźo.
WopisWobdźěłać
Górski nosowy mjadwjeź ma oliwobrunu až šerobrunu kóžu. Wopuš jo śamno kuźerjony.
Rozšyrjenje a žywjeński rumWobdźěłać
Górski nosowy mjadwjeź jo žywy w górach dłujkowjacorneje pódpołdnjoweje Ameriki.
ŽrědłaWobdźěłać
- Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwězk, ISBN 3-411-12023-1, bok 222, pód lemma Nasenbären (nim.)


text: Drježdźany (ML/SN). „Při wětřikojtym a zymnym wjedrje wobdźiwachu dźesaćitysacy přihladowarjow zaso křižerjow, kotřiž běchu we Łužicy po puću. Suknju woblečeni a z cylindrom na hłowje su mužojo njedźelu na konjach jutrowne poselstwo spěwajo wozjewjeli. Po zdźělenju Zhorjelskeje policije zličichu při dźewjeć procesionach 30 700 přihladowarjow.“ Tak rozprawješe dźenik Dresdner Neueste Nachrichten wutoru wobšěrnje wo serbskim nałožku. „Dohromady bě něhdźe 1 500 křižerjow po puću. Tež bywši ministerski prezident Stanisław Tilich a mandźelska Weronika běštaj w Pančicach-Kukowje mjez přihladowarjemi.“ Čitar zhoni tež wo lěta 1830 prěni króć naspomnjenym jejkakulenju na Budyskim Hrodźišku, wo jutrownych jěcharjach w Cerkwicy (město Lubnjow) a wo stawiznach křižerskich procesionow.


text:
Hinc Roj narodźi so 1927 w Cymplu blisko Klětnoho a wotrosće w Hornjej Łužicy. Wot 1951 do 1958 studowaše w předmjetomaj hudźbne kubłanje a kompozicija na Martin-Luther uniwersiće w Halle/Wittenberg a pozdźišo pola Fritza Reutera na Humboldt-uniwersiće w Berlinje. Nimo kompozitoriskeho tworjenja dźěłaše Roj tež jako hudźbny pedagoga, mjez druhim na Wyšej šuli w Klětnom, hdźež po přewróće krótko jako direktor a wjesnjanosta skutkowaše. Rojowe swójske kompozicije běchu často wot serbskich elementow wobwliwowane. Serbski wliw pokazuje so mjez druhim w Třoch sonetach za sopran a klawěr op. 65 na teksty Jakuba Barta-Ćišinskeho, w Serbskich rejach op. 49 abo w Concerto grosso na serbske ludowe spěwy op. 57 kaž tež w jeho chórowych twórbach. Poslednjej wjetšej kompoziciji běštej pjata a šesta sinfonija, kotrejž so wot Serbskeho ludoweho ansambla prapředstajištej. Nimo twórbow Roja zaklinča we wopomnjenskim koncerće tež kruchi jeho hudźbnych rowjenkow Jana Pawoła Nagela, Detlefa Kobjele a Helmuta Fryčy.
sobuskutkowacy:
smyčkowy kwartet SLA
dujerski kwintet SLA
Keine weiteren Aufführungen in dieser Spielzeit.


text:
Hladajo na koncertowe programy dźensa zrědka wćipnosć začuwamy. Duchowna hudźba 13. apryla w Budyskej tachantskej cyrkwi we wobłuku pastoralno-wuměłskeho projekta »Swětło pozbudźa« wosadow swjateho Pětra słuša do kategorije wurjadneho. Jana Pawoła Nagelowa zrědka zanjesena Sinfonia V »Tři modlitwy«, skomponowana srjedź 1990tych lět, stwori cuze, hewak njesłyšane zynki a zwuki. Zo by tutón efekt docpěł, wužiwaše Nagel rezonancu drjewa. Njewuwi jeničce drjewjaki (z kamuškami pjelnjene drjewa) abo banjaki (ze zornom pjelnjene banje), přefungowa tež drjewjanu dóńcu, zo móžeše so na njej bić. Wuslědk je starodawny a přirodny zwuk.
Duchownu hudźbu zahaji hymna na serbsku domiznu »Ow serbska zemja« Bjarnata Krawca. Z wołtarnišća spěwaše chór Serbskeho gymnazija pod nawodom Friedemanna Böhme. Stajnje zaso překwapja chór publikum ze zapalom a wjesołym wašnjom. Intonacija bě wurjadna, Böhme wudźěła kóždy zynk akribisce a spěwarki a spěwarjo to wuběrnje přesadźichu. Po přewšo poradźenym zazběhu poda so chór na emporu, we wołtarnišću zwostachu instrumenty.
Nětko zaklinčachu prěnjej dźělej Nageloweje Sinfonije V. »Modlitwa I, Božo, pomhaj nam« je antifona za pišćele a bijadła. Započinajo z dyrom gonga we wołtarnišću přeńdźe k solistam při bubonach na emporje. Slědowachu zwony we wołtarnišću a pišćele. Najebać zdalenosćow we wulkej cyrkwi wšitcy wuběrnje zhromadnje hudźachu. Tak nastachu, natwarjejo na pochodowe rytmy, fascinowace zwukowe płoniny. W zwonach namakachu wot Böhme spěwajo zahrate pišćelowe melodije swój wothłós. Je zajimawe, kak derje »nowy« instrumentarij mjez sobu harmonowaše a kak mnohostronsce so dóńca wužiwaše. Wotwisnje wot toho, z čim a kak na nju biješ, klinči dóńca raz błuka, raz swětła, přeco z drjewjanym, ćopłym zwukom. Bubnowar Nils Kochskämper (stipendiat bubonow Giuseppe-Sinopoli-akademije Statneje kapały Drježdźany) a Cornelius Altmann (prěni bubnowar a zastupowacy solo-bubnowar Lipšćanskeho sinfoniskeho orchestra) hraještaj jara žiwje a z lubosću k detailej.


text: Choćebuz (SN/BŠe). Na jednej z rekultiwěrowanskich płonin Janšojskeje brunicoweje jamy planuje koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) swój prěni wětrnikowy park. Cyle w susodstwje je hižo tajki park z mjenom Baršć-Brězynka (Briesnig), kotryž słuša inwestmentowej towaršnosći skupiny LHI. Tuchwilu přihotuje projektny wuwiwar firma EP New Energies předewzaće, kotrež ma potom wětrnikowy park Baršć-Brězynka II rěkać. Předwidźane je 17 hač do 250 metrow wysokich wětrnikow natwarić. Prěnje rozmołwy z Picnjanskimi zarjadami su hižo byli. W přichodnych tydźenjach dale wo projekće informuja. Wotpowědnu přizwolensku próstwu z přepytowanjom wobswětoznjesliwosće chcedźa hišće w prěnim połlěće krajnemu wobswětowemu zarjadej zapodać.


text:
Jewka Trzynczanka: Hoď mi jiskru sokolíku
Co wszecko możecie zażić na chodniku, to wóm może jyny sóm żiwot napisać. Łopowiadoł mi jedyn dochtór łod sprawiedliwości, co sie mu przitrefiło.Włóz do trafiki po cygaretle aji zapalowacz, bo se jich niechoł w kancnaryji. A bez kurziwa, że je wedle. Jak nakupił, to go już na chodniku czakoł taki holec łobleczóny podle łostatni kanałowej mody. Pocióngnył go za rynków i prawi: ,,Hoď mi cigáro a jiskru sokolíku a k tomu přidej něco na přilepšenou, potřebuji barvu na vejce.“
Dochtór skopyrnioł i stracił rzecz. Dyć tak go nigdy ani przeciwstróna w sóndzie nie zaskociła, jako tyn bezdómny aji bezrobotny. Wycióngnył z kapsy cygaretle aji zapalowacz i powiedzioł se w duchu „Na dyć je przed Wielkanocóm a dość żech też za żiwot grzychów narobił, tóż trzeba bliżnimu pómóc i rzykać za łodpuszczyni. Dobrych skutków ni ma nigdy dość.“
Doł synkowi drogi cygaretle, ku tymu zapalowacz a ze szrajtofle stówkym. Holec jak widzioł, jaki dar mu z nieba spadnył to łodewrził gymbym. ,,Bůh ti žehnej, sokolíku, necht' ti je vítr příznivý ve vzdušném prostoru.“
I jako sie zjawił, tak sie aji stracił. Dochtór sie uścipił za ucho. Zdało sie mu to, ci na chwilym mu jyny pamiynć wyniechała? Dopełnił na nowo kurziwo aji z ,,jiskróm“ i szeł se szpacyrkym ku chałupie. Łobdarowany już siedzioł na ławeczce z dwiymi kómpanami i dwiymi papundeklowymi winami przi nodze. Każdy mioł w rynce grubóm wiyrszlym z bułkóm. Tak sie uwijali, jako by sie boli, aby jim jich nie zeżroł pies uwiónzany z drugi stróny ławki. Jak synek zmercił dobrodzieja, to jeszcze na niego zawołoł: ,,Nakrmil jsi hladové, sokolíku a tvoje Rybana, necht' tě večer obšt'astní.“
Tóż jak mało je trzeba, aby jedyn drugimu radość zrobił. Łobo na to na jisto nie zapómnióm. Dyć dochtór łod paragrafów beje mioł tóm stówkym za porym minut spatki a nakormił z nióm trzóch potrzebnych.
O autorce: Eva Szczerbová, rozená Suszková, se narodila 17. září 1938
v Písku u Jablunkova. Její matkou byla lidová vypravěčka Marie Suszková, známá
jako Chraścinka z Pustek. Ve svých patnácti letech začala pracovat v železárnách v Třinci, kde byla zaměstnána až do roku 1994. Pravděpodobně i pod vlivem své matky se začala poměrně brzy věnovat také psaní. Nejprve psala tzv. do šuplíku, od roku 2007 publikuje pod pseudonymem Jewka Trzynczanka.
Děkujeme autorce a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Jako sie tyn żiwot zmiynio, kterou lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Koncert Zyczyn
W Koncercie Zyczyn, ftory odbywo sie w kozdo niydziela i trwo lod godziny 12:00 do 14:30, przijmowany som pisymne zyczynia na urodziny, roztomajte rocznice abo jakys szczegolny okazje. Swoje zyczynia mozecie wysylac ino w kozdo niedziela lod godziny 08:30 do godziny 11:00 rano. Nasi prezynterzy przeczytajom Waszy zyczynia a i fajno piosynka do nich zagrajom z milom chynciom. Serdecznie dziynkujymy.
UWAGA !!!
Na naszych audycjach njy umiymy juz spelniac Waszych prosb telefonicznych ze wzglyndu na Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych. (RODO)
Przikladowo tresc zyczyn, do naszygo Koncertu:
Tresc zyczyn:
Pani Maria Slonzok zamiyszkala w Katowicach przi ulici Chrobrygo 28 obchodzi dzisiej swojy 40 urodziny. Wszystkygo dobrygo, szczynscio, zdrowio, itd. Zyczom Maz Janek i synowie Marek z Rafalym.
Do zyczyn dolanczo sie Ewelina.
Podpis: (Kto pozdrawia, tukej wpisac yno imiy jednej osoby)
Zyczynia som przijmowany w godz. 08:30 do 11:00 w kozdo niedziela


text:
Před 55 lětami zetka w Bratislavje młody sobudźěłaćer nakładnistwa Mladé letá Peter Čačko prěni raz Serbow. Tehdy měješe wustajeńcu Ludoweho nakładnistwa Domowina na starosći. Lěto na to wón Łužicu wopyta a so do serbskeje kultury zahlada. A lubosć k serbskej rěči, literaturje a wuměłstwu jeho hižo njepušći.
Jeho wobstajne zhromadne dźěło z LND wobradźi serbskim dźěćom wjace hač połsta koprodukciskich titulow ze słowakskim nakładnistwom, někotre w šěsć nakładach. A štó drje njeznaje woblubowane papjercowe knižki kaž „Časnik“, „Na wsy“ abo „Ric rac do Afriki“, z kotrymiž so ći najmjeńši zdźěla dźensa hišće zabawjeja!
Peter Čačko pak runaše tež mnohim serbskim bajkam, powědančkam a basnjam puć do słowjanskich dźěćacych stwow. Mjez nimi bě knižka „Kak je elefant do hribow šoł“ Jurja Brězana, běštej zběrce bajkow „Łučlany Pětr“ a „Klinkotata lipka“ a běchu znowa powědane bajki wjacorych serbskich awtorow z rjada „Bajka“.


text:
Nauru
Nauru jo mały, gusće wobsedlony kupowy stat w Śichem oceanje na krotkem zajtšo Awstralskeje, kótaryž słuša k Oceaniji. Jo pó licbje wobydlaŕstwa drugi a pó płoni tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe. Płoń Nauruwa wótpowědujo tśeśinu teritorija města Budyšyna. Inoficielna stolica jo Yaren, kótaraž se namaka pśi pódwjacornem pśibrjoze.
Na kupje kněžy stawnje tropiska klima z pśerězneju temperaturu wokoło 27 °C. Nejwuše městno kupy lažy jano 61 metrow nad mórskeju głaźinu.
Nauru jo był až do lěta 1968 źěl Awstralskeje.


text:
Jun 9, 2021
Jun 9, 2021
7
7
http://dlibra.umcs.lublin.pl/publication/43094
Bogdanov, Stanislav Valentinovič (1968- ) Latawiec, Krzysztof. Red. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Sochacka, Anna
Vasil'ev, Dmitrij Valentinovič Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Sultangalieva, Gul'mira S. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Górak, Artur Latawiec, Krzysztof. Red. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Złotkowski, Piotr Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Filologii Słowiańskiej Sotirov, Petăr. Red.
Lûbičankovskij, Sergej Valentinovič Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii
Kulikov, Volodymyr Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin). Instytut Historii


text:
Po nimale 16 lětach skutkowanja w Ludowym nakładnistwje Domowina a po dwanaće lětach jako šefredaktor Serbskich Nowin so dźensa z wami, lube čitarki a lubi čitarjo, rozžohnuju. We wšěch tych lětach je mje kaž tež wšitkich sobudźěłaćerjow a wšitke sobudźěłaćerki redakcijow Serbskich Nowin, Noweho Casnika a Rozhlada digitalizacija wužadała a redakcije dale chětro wužaduje. Najwjetši wuspěch minjenych lět je, zo su wšitke redakcije swoje wobsahi dospołnje internetnje spřistupnili.
Kóžda kriza woznamjenja zdobom wuwiće a postup. Wěčnje w kuće sedźeć, dokelž je so hdy jónu něšto nimo kuliło, ničo njepřinjese. Za to je swět přepisany. Tuž wěm, zo je najlěpje so duchownje hibać a z tym pódla być, hdyž so swět přeměnja, a nic na městnje teptać.
Tak činja to tež starši, jako sylny postronk našeje towaršnosće, wuwiwajo iniciatiwy z wotmysłom, dźěćom najlěpše kubłanje zmóžnić. Dopominam so na tych, kotřiž su před wjace hač 20 lětami w Chrósćicach a pozdźišo w Pančicach-Kukowje stawkowali. Njezabudu na angažement staršich w Delnjej Łužicy, jako wuwojowachu sej prawo na rěčne kubłanje swojich dźěći w delnjoserbšćinje, a to nic jenož w nakromnych hodźinach abo po šuli. Widźu dźensa nanow a maćerje, kotřiž so za to zasadźuja, zo bychu swojim dźěćom zmóžnili serbskorěčne kubłanje wotpowědnje zamóžnosćam kóždeho jednotliweho. Přetož tež wnučki maja a změja z toho wužitk.
Idejow, kak wočakowanu krizu dla wotwidźomnje hoberskich kóštow za energiju najlěpje zmištrować – chiba samo jej zadźěwać –, je dosć a nadosć. Kaž tak často přewahuja nažel utopiske namjety, ničo njeje w tym zwisku přehłupe a/abo přeabstruzne. Samsne płaći za reakcije na nje. Žada-li sej knjez Kretschmann, z lapku so wumyć město so wupryskać, je to snano njelepe a skutkuje arogantne, štož pak njewoznamjenja, zo by so wo njekonstruktiwne a njespjelnjomne poručenje jednało. Knjez Kretschmer chce „konflikt“, kotryž krizu wuskutkuje, „zamjerznyć“ a diplomatiju wožiwić, wo wotpowědnym recepće pak dotal mjelči.
„Zachowanje a wuwiwanje toho, štož lud ze serbskim ćišćanym słowom ma“ su bywši šefredaktorojo a redaktorojo Noweho Casnika, Serbskich Nowin a Noweje doby w swojim zjawnym lisće jako trajny nadawk sformulowali. Adresaća toho bytostneho wuprajenja njesměli tohodla jeničce redakcije same resp. Ludowe nakładnistwo Domowina być. Hač pisane serbske słowo kaž dotal w ćišćanej formje abo dźeń a bóle tež jako digitalny tekst předleži, je wšojedne. Rozsudne je, zo maš něšto k čitanju w maćeršćinje.
Runje tak kaž za mnoho druhich ludźi je so za mnje předwčerawšim rjany čas skónčił. Hač na někotre wuwzaća sym zhromadnje z mandźelskej tři měsacy dołho z Pančic-Kukowa na dźěło do Budyšina a zaso domoj z busom jězdźił, a to za dźewjeć eurow wob měsac. To njeměješe jenož lěpšinu, zo smój znajmjeńša mały kusk něšto za wobswět činiłoj, tež móšnja je so wjeseliła, wšako bych hewak dźewjeć eurow za jenički dźeń za jězbu z busom tam a sem wudał. Dyrbju wšak přiznać, zo smy na wsach při statnej dróze S 100 mjez Kamjencom a Budyšinom z busowymi zwiskami chětro zapleńčeni, wšako tu kóždu hodźinu bus jědźe. W druhich kónčinach tomu tak njeje. A tuž tam bohužel tež tajke dožiwjenja njemějachu kaž mój.
Starši maja so tuchwilu jara ćežko. Najprjedy dyrbjachu koronapandemiju přetrać a swoje dźěći doma wuwučować. Nětko bědźa so tež hišće z inflaciju a stupacymi energijowymi kóštami. Tež płaćizny za šulski material a šulsku jědź so wot septembra jasnje podróša. Z blakami maja starši na dźeń 4,50 eurow a wjace za jednu jědź zapłaćić. Jeli maja wone tři dźěći, štož je mjez Serbami zwjetša přerězk, je to na jědź a dźeń nimale 14 eurow, wob tydźeń potom něhdźe 70 eurow a na měsac tuž 294 eurow. Mnozy starši budu derje wotwažować, hač móže sej to dowolić. Nimo materialijow a jědźe přidruža so kóštam w šulskim lěće hišće pućowanske dny abo šulerske jězby. Dale trjebaja někotři šulerjo pomocnu wučbu, za kotruž maja płaćić. Šulerjo zakładneho schodźenka wopytuja zwjetša hišće hort, hdźež starši popłatk płaća. Nimo toho dyrbja šulerjo wězo tež rano do kubłanišća a popołdnju zaso wróćo domoj, za čož wužiwaja bliskowobchadne srědki. Tež tule maja starši wěsty podźěl sami njesć.
Budźe lětsa hodowne wudaće Serbskich Nowin? Prašenje to, kotrež njeby so pod normalnymi wuměnjenjemi redakciskeho dźěła kónc awgusta nichtó stajił. Za abonentow je „normalne“, zo nowinu prawidłownje w listowym kašćiku maja resp. ju online čitać móža. Horstce redaktorkow a redaktorow je so w minjenych lětach z wulkim napinanjom přeco zaso poradźiło, personalne wuskosće tak přemosćić, zo nutřkoredakciski ćišć zwonka hnydom pytnyć njebě. Nadawki, kaž na přikład přiłoze „Wuměłstwo a wjace“ a „Dźěćiznak“, kotrež běchu swěrni wonkowni sobudźěłaćerjo spušćomnje zaručili, dyrbi redakciske mustwo přidatnje zmištrować.
Personalne problemy sobu z pobrachowacym dorostom zwisuja. Ličba njewuspěšnych wupisanjow dźěłowych městnow w redakciji je stajnje přiběrała, tak zo su samo klučowe pozicije kaž ta za korekturu wakantne.
Kak móžemy pječa pačenu Budysku towaršnosć zaso zwjazać a „mazany“ image sprjewineho města změnić? Prašeni to, kotrejž nas hižo někotre lěta přewodźatej. Nětko spyta iniciatiwa Budyšin w zhromadnosći znowa problem rozrisać a přeprošuje pod hesłom „Lóšt na Budyšin“ na dialog.
Sće so wy, lubi čitarjo a lube čitarki, minjene dny runje tak poćili kaž ja? Wjedro je z nami kusk jara derje měniło. A hdyž wone to nastajnosći čini, potom rěčimy wo tym, zo so naša klima měnja. Suche wotrězki su w zašłych lětdźesatkach stajnje raz byli. Ale wjacore suche lěta za sobu žno směš ekstremny zjaw mjenować. Mjeztym dožiwjamy po třoch lětach wot 2018 do 2020 dalše suche lěto ze wšěmi jeho njeluboznymi zjawami. W Sakskej Šwicy so lěsy pala, na polach wojuja wobornicy zhromadnje z ratarjemi přećiwo palacym so šćernišćam a w rěkach je dźeń a mjenje wody. Bohužel na tym tež žadyn šwihel dešća ničo njezměni.
Sedźu w kofejowni a wuhladam znatu. Lěta ju widźała njejsym. W pomjatku mam ju na dwoje wašnje. Na jednym boku je wona dobra towarška ze šulskeho časa, z kotrejž běch spřećelena, na druhim bě wona mi někotryžkuli kamjeń do puća kładła kotryž dyrbjach zrumować, prjedy hač móžach sej přede mnu ležacu šćežku wotkryć. Mam ju, towaršku, z teje přičiny dźensa měć mjenje rady? Ně! Skerje je mi wona pomhała so stać sebjewědomiša. A to mam za wosebity dar!


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
razem
się
domu
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
urodziny
jesteś
głowie
miłości
marzenia
miłość
Rymy do piramidzie
acetamidzie, acetanilidzie, Achemenidzie, albucidzie, albuminoidzie, alkaloidzie, alloploidzie, amfiploidzie, anterozoidzie, antranoidzie, antropoidzie, argolidzie, Argolidzie, Artemidzie, autoploidzie, bakterioidzie, bakteroidzie, bertolidzie, celuloidzie, ceramidzie, cholamidzie, cosinusoidzie, cyjanamidzie, cyjanidzie, cylindroidzie, daltonidzie, demantoidzie, dermatofidzie, dermatoidzie, digilanidzie, disfolidzie, egzaltolidzie, eikozanoidzie, endoploidzie, epicykloidzie, eumenidzie, eunuchoidzie, europeidzie, europidzie, eutektoidzie, flawonoidzie, folidoidzie, formamidzie, fosfolipidzie, ftalimidzie, glikolipidzie, glukuronidzie, gramowidzie, granitoidzie, heksaploidzie, helikoidzie, heptaloidzie, hermokopidzie, hominidzie, hormonoidzie, humanoidzie, indocidzie, inwalidzie, isoniazidzie, izohumidzie, izoprenoidzie, karbamidzie, karbonamidzie, kardiamidzie, karetonoidzie, karotenoidzie, katenoidzie, kosinusoidzie, krystaloidzie, laponoidzie, laserowidzie, lizergidzie, magnetowidzie, metaloidzie, metanoamidzie, meteoroidzie, mineraloidzie, mongoloidzie, monoploidzie, Napoleonidzie, nialamidzie, onomatoidzie, orbitoidzie, organoidzie, owomukoidzie, pabiamidzie, panichidzie, paraboloidzie, paraglidzie, paraloidzie, pelamidzie, pentaploidzie, pinakoidzie, piramidzie, pirenoidzie, planetoidzie, Podbeskidzie, Polaroidzie, polaroidzie, poliamidzie, poliimidzie, poliploidzie, poliuronidzie, porfiroidzie, półkoloidzie, priapulidzie, procerkoidzie, pryzmatoidzie, Przemyślidzie, rezynoidzie, ruberoidzie, sanepidzie, sateloidzie, semikoloidzie, Semiramidzie, sinusoidzie, skalenoidzie, skirtotoidzie, solenoidzie, solidoidzie, sulfamidzie, sulfolipidzie, sulfonamidzie, suprafluidzie, synergidzie, Światowidzie, talasoidzie, talidomidzie, tangensoidzie, testowidzie, tetraploidzie, thalidomidzie, tiacetamidzie, tolbutamidzie, trapezoidzie, tuberkulidzie, tylakoidzie, tytanidzie, Valladolidzie, veramidzie
acetamidzie acetanilidzie Achemenidzie albucidzie albuminoidzie alkaloidzie alloploidzie amfiploidzie anterozoidzie antranoidzie antropoidzie argolidzie Argolidzie Artemidzie autoploidzie bakterioidzie bakteroidzie bertolidzie celuloidzie ceramidzie cholamidzie cosinusoidzie cyjanamidzie cyjanidzie cylindroidzie daltonidzie demantoidzie dermatofidzie dermatoidzie digilanidzie disfolidzie egzaltolidzie eikozanoidzie endoploidzie epicykloidzie eumenidzie eunuchoidzie europeidzie europidzie eutektoidzie flawonoidzie folidoidzie formamidzie fosfolipidzie ftalimidzie glikolipidzie glukuronidzie gramowidzie granitoidzie heksaploidzie helikoidzie heptaloidzie hermokopidzie hominidzie hormonoidzie humanoidzie indocidzie inwalidzie isoniazidzie izohumidzie izoprenoidzie karbamidzie karbonamidzie kardiamidzie karetonoidzie karotenoidzie katenoidzie kosinusoidzie krystaloidzie laponoidzie
laserowidzie lizergidzie magnetowidzie metaloidzie metanoamidzie meteoroidzie mineraloidzie mongoloidzie monoploidzie Napoleonidzie nialamidzie onomatoidzie orbitoidzie organoidzie owomukoidzie pabiamidzie panichidzie paraboloidzie paraglidzie paraloidzie pelamidzie pentaploidzie pinakoidzie piramidzie pirenoidzie planetoidzie Podbeskidzie Polaroidzie polaroidzie poliamidzie poliimidzie poliploidzie poliuronidzie porfiroidzie półkoloidzie priapulidzie procerkoidzie pryzmatoidzie Przemyślidzie rezynoidzie ruberoidzie sanepidzie sateloidzie semikoloidzie Semiramidzie sinusoidzie skalenoidzie skirtotoidzie solenoidzie solidoidzie sulfamidzie sulfolipidzie sulfonamidzie suprafluidzie synergidzie Światowidzie talasoidzie talidomidzie tangensoidzie testowidzie tetraploidzie thalidomidzie tiacetamidzie tolbutamidzie trapezoidzie tuberkulidzie tylakoidzie tytanidzie Valladolidzie veramidzie
acetamidzie, acetanilidzie, Achemenidzie, albucidzie, albuminoidzie, alkaloidzie, alloploidzie, amfiploidzie, anterozoidzie, antranoidzie, antropoidzie, argolidzie, Argolidzie, Artemidzie, autoploidzie, bakterioidzie, bakteroidzie, bertolidzie, celuloidzie, ceramidzie, cholamidzie, cosinusoidzie, cyjanamidzie, cyjanidzie, cylindroidzie, daltonidzie, demantoidzie, dermatofidzie, dermatoidzie, digilanidzie, disfolidzie, egzaltolidzie, eikozanoidzie, endoploidzie, epicykloidzie, eumenidzie, eunuchoidzie, europeidzie, europidzie, eutektoidzie, flawonoidzie, folidoidzie, formamidzie, fosfolipidzie, ftalimidzie, glikolipidzie, glukuronidzie, gramowidzie, granitoidzie, heksaploidzie, helikoidzie, heptaloidzie, hermokopidzie, hominidzie, hormonoidzie, humanoidzie, indocidzie, inwalidzie, isoniazidzie, izohumidzie, izoprenoidzie, karbamidzie, karbonamidzie, kardiamidzie, karetonoidzie, karotenoidzie, katenoidzie, kosinusoidzie, krystaloidzie, laponoidzie, laserowidzie, lizergidzie, magnetowidzie, metaloidzie, metanoamidzie, meteoroidzie, mineraloidzie, mongoloidzie, monoploidzie, Napoleonidzie, nialamidzie, onomatoidzie, orbitoidzie, organoidzie, owomukoidzie, pabiamidzie, panichidzie, paraboloidzie, paraglidzie, paraloidzie, pelamidzie, pentaploidzie, pinakoidzie, piramidzie, pirenoidzie, planetoidzie, Podbeskidzie, Polaroidzie, polaroidzie, poliamidzie, poliimidzie, poliploidzie, poliuronidzie, porfiroidzie, półkoloidzie, priapulidzie, procerkoidzie, pryzmatoidzie, Przemyślidzie, rezynoidzie, ruberoidzie, sanepidzie, sateloidzie, semikoloidzie, Semiramidzie, sinusoidzie, skalenoidzie, skirtotoidzie, solenoidzie, solidoidzie, sulfamidzie, sulfolipidzie, sulfonamidzie, suprafluidzie, synergidzie, Światowidzie, talasoidzie, talidomidzie, tangensoidzie, testowidzie, tetraploidzie, thalidomidzie, tiacetamidzie, tolbutamidzie, trapezoidzie, tuberkulidzie, tylakoidzie, tytanidzie, Valladolidzie, veramidzie


text:
Anielsczi jãzëk
Anielsczi jãzëk (English, the English language) – jãzëk z zôpadnégò karna rodzëznë germańsczich jãzëków, rodny dlô kòl 370 miliónów lëdzy[1]. Je ùrzãdnym jãzëkã w 59 państwach, m. jin. w Wiôldżi Britanie, Aùstralii, Kanadze. Nôwôżniészi dzysdzéń midzënôrodny jãzëk (lingua franca), co je skùtkã kòlonialny politiczi Britijsczégò Jimperium w XIX st. i wiôldżégò swiatowégò znaczënkù USA w XX i XXI st.
Bëtnota jãzëkaEditëjë
Lësta państw z anielsczim jakò ùrzãdnym jãzëkã (pò anielskù)
Anielsczi jãzëk pò II swiat. wòjnié òstôł globalnym jãzëkã. Je to jãzëk biznésòwych jinteresów ë midzënôrodnych relacëji. Je robòczym jãzëkã wilu firm ë òrganizacëji np. Eùropejsczéj Ùnji (de facto; de iure je 24 ùrzãdnych j.)


text:
Z wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE a dalšimi prezentacijemi tematizuje Serbski muzej Budyšin narodnu drastu a modu.
W Budyskim Serbskim muzeju intensiwniša zaběra z narodnej a tohorunja modernej drastu tuchwilu wulki wothłós žněje. Wustajeńca „SORBIAN STREET STYLE“ němskich, serbskich kaž dalšich zajimcow přiwabja. Z wulkim wuspěchom přewjedźechu tam njedźelu, 12. januara, swójbne popołdnjo, na kotrymž poskićachu nimo wodźenjow po wustajeńcy w serbskej a němskej rěči tež historisku drastowu pokazku kaž tohorunja prezentaciju łužiskeje a serbskeje mody něhdy a dźensa.
Systematisce na wšě lětdźesatki wuwića po Druhej swětowej wójnje złožowaše so dohlad do wašnja drasćenja žonow a holičow. Nimale kóžda z lětnych dekadow měješe swoje wosebite kajkosće.
Dźens wječor dožiwi ptačokwasny program za dorosćenych 2020 pod hesłom „Štóž so zwaži, tomu so radźi“ w delnjołužiskej Hochozy swoju premjeru, jutře za tydźeń budźe hornjoserbska w Radworju. Cordula Ratajczakowa je so z režiserom a dźiwadźelnikom Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Marianom Bulankom rozmołwjała.
Žony steja w srjedźišću lětušeho wječorneho ptačeho kwasa.
M. Bulank: Haj, wosebje jich „power“ pak je lětsa tema.
Libreto je znowa Wito Bejmak spisał, je Was to tematisce překwapiło?
M. Bulank: Spočatnje mějachmoj hromadźe cyle hinašu ideju. Hižo w decembru 2018 běchmoj prěnju ideju zrodźiłoj, smój pak ju wšelakorych přičin dla zaso zaćisnyłoj. A naraz bě myslička, zo móhła žonjaca móc motiw być. Trjebachmoj wosebje temu za młodych ludźi, něšto, štož jich na ptači kwas wabi. A to su nětko power, problemy a sony žonow, na sonach dźěłać, so zwažić – tohodla tež titul: „Štóž so zwaži, tomu so radźi.“ Tak je tema nastała. Z dalšimi zhromadnje smy so do story zanurili, a nastał je z toho porjadny wo žonjacej power ...
... wo žonach, kotrež tróšku tež spytaja swět wuchować.
Štóž je pódla był, tón sej wony wokomik hłuboko w pomjatku wobchowa. Dźens tydźenja nawróći so mjenujcy Kinsporski epitaf na swoje starodawne městno. Po wotewrjenskim ceremonielu kročeštej Franziska und Marie – kamelijowej damje města Kinsporka – po tamnišej Hłownej cyrkwi na emporu, zo byštej Kinsporski epitaf wotkryłoj. Knježeše cyle wosebita ćišina, jako wotewzaštej běłu płachtu, a dospołnje restawrowana wuměłska twórba bě naraz w cyłej swojej krasnoće widźeć.
„Wobdźělnicy našeje swjatočnosće běchu z wokomika hłuboko hnući“, wuzběhny předsyda Kinsporskeho domizniskeho towarstwa Peter Sonntag na kromje zarjadowanja minjeny pjatk w Kinsporku.
To je stajnje wokřewjacy wokomik, hdyž ju wuhladaš a słyšiš, kak wona programy Serbskeho ludoweho ansambla a dalšich kulturnych a wuměłskich skupin moderěruje. Ze swojim přijomnym, ćopłym hłosom wona publikum fascinuje. Přeco zaso zamóže moderatorka publikum a wuměłcow na jewišću do wěsteje zhromadnosće zwjesć. 49lětnu Kristinu Nerád tajke hódnoćenje zwjesela. Jara rady so tuž z njej wo jeje žiwjenju a wuměłstwowym skutkowanju rozmołwjam. Ze swojim słowakskim mandźelskim Pavolom bydli wona w domje, hdźež bě sławny serbski wučenc prof. dr. Arnošt Muka do swojeje smjerće 1932 bydlił. Rjane to wulke bydlenje, tu so wona z mandźelskim a 21lětnym synom-studentom derje čuje.
Roman nigeriskeho awtora z mjenom Chigozie Obioma „Orchester mjeńšin“ powěda wo lubosći w mnohorěčnej a socialnje rozdźělnej nigeriskej towaršnosći. Z perspektiwy chia (to rěka jandźela pěstona abo wosobinskeho ducha) powěda hłowny protagonist, kiž rěka Chinonso. Chi móže na jednej stronje mysle protagonista zwobraznić, na tamnej pak ma tež nadpersonalny wid, dokelž móže so wot myslenja kaž tež wot ćěła Chinonsa dźělić a samo ze chijemi druhich wosobow rěčeć.
Ze swojej knihu wjedźe Obioma čitarjow a čitarki do mytologije afriskeho ludu Igbo. Tež hdyž přisłuša wjetšina ludźi křesćanstwu, je tradicionalna nabožina jara wažna. Roman wopisuje konflikty mjez přitomnosću a tradiciju – při tym wězo njejedna so jenož wo konflikt mjez modernu a tradiciju, kotryž tež w serbskej kulturje wulku rólu hraje, ale tež wo to, zo je konflikt přez kolonizaciju Afriki nastał. To rěka, zo stej nabožina, w tym padźe křesćanstwo, a rěč, jendźelšćina, přeco tež z bolostnymi nazhonjenjemi kolonizacije zwjazanej.
Z decemberskim čisłom přiłohi Serbskich Nowin „Kultura a wuměłstwo“ so jeje wjelelětny redaktor Alfons Wićaz zdobom rozžohnuje. Mjeztym 74lětny žurnalist bě mnohe lěta zamołwity za planowanje a zestajenje přiłohi. Za třistronsku měsačnu přiłohu spisa wón njeličomne swójske přinoški, redigowaše připisy swobodnych awtorow a spřihotowa je za wozjewjenje. Je z awtorami hromadźe dźěłał a jich k pisanju pohonjał.
Z bywšim šefredaktorom Noweje doby Sieghardom Kozelom bě Chróšćan 23. junija 1979 z prěnim wudaćom „Wuměłstwo a literatura“ přiłohu załožił a ju hač do lěta 1991 zamołwjał. Po nawróće do redakcije SN lěta 2000 bě Alfons Wićaz jeje redigowanje 2009 znowa přewzał. Wot julija 2010, po tym zo bě na wuměnk šoł, wukonješe redaktorstwo přiłohi dale jako swobodny žurnalist, a to hač do dźensnišeho. W tym času je za přiłohu wjac hač sto wjetšich portretow wo wuměłcach a kulturnikach z Łužicy a ze słowjanskeho wukraja spisał.
W mjenje redakcije Serbskich Nowin wuprajam Alfonsej Wićazej wulki respekt před zdokonjanym a wutrobny dźak za wjelelětne swěrne, swědomite a spušćomne dźěło.
Serbja lubuja swoje dźiwadło a wjesela so přeco zaso na nowe serbskorěčne inscenacije Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Wo dźěle serbskeho dźiwadłoweho ansambla je so Alfons Wićaz z Madlenku Šołćic, zastupjerku intendanta za serbske dźiwadło a dramaturgowku w NSLDź, rozmołwjał.
Jako sće w lěće 2011 zastojnstwo nastupiła, kotry zaměr sće sej stajiła, zo by Was nadawk wupjelnił a spokojił?
Nowa kniha basnjow Róže Domašcyneje wušła
Najnowša kniha Róže Domašcyneje „W času zeza časa“, wušła w Ludowym nakładnistwje Domowina, prezentuje so jako edicija z čorno-žołtej titulnej ilustraciju, krjeslenku Karla-Georga Hirscha (*1938) bjez titla.
Znowa pod titlom „Doma we wućekach“, ale z rjadowym čisłom 2 předstaja Benedikt Dyrlich serbskemu čitarjej nětko swoje „zrałe lěta“, kotrež padnu do noweje epochi demokratije: do lět 1990–2018. Swoju wohnjowu křćeńcu dožiwja basnik a politikar w přewrótowej nazymje na zetkanjach Serbskeje narodneje zhromadźizny w Budyšinje. Po swojich 40. narodninach, w aprylu 1990, zastupi wón do SPD a stanje so z jeje kandidatom na krajnej lisćinje Sakskeje. A w oktobru, krótko po němskim zasozjednoćenju, wola jeho Budyšenjo do noweho sakskeho sejma.
Wězo tež my Serbja wosrjedź Němcow hody tak swjećimy kaž Němcy. Bohužel pak je dale a bóle komerc wobknježi – kóžde lěto powěsće wozjewjeja, hač a kak je so předań za překupstwo wudaniła. Ale to, štož „němske hody“ poprawom woznamjenjeja, je hódne, zo je sobu swjećimy. Rjany njeje jenož hodowny štom, z Němskeje po cyłym swěće rozšěrjeny, ale tež mnohe hodowne nałožki, kotrež zwjetša w Němskej hajimy. Druhe narody, na přikład Italčenjo, hody hinak swjeća, wótře a na dróze. Na Pětrowym naměsće w Romje hodowny štom hakle wot lěta 1982 steji; prjedy bě katolikam skerje Boži narodk znamjo hód.
Ale mamy tež serbske hody! Naš basnik Józef Nowak je znajmjeńša dwě basni na nje zbasnił; jedna rěka „Hody“, tamna „Serbske hody“. Wobě namakamy w hódnej knize „Pěseń, družka swěrna“, runje před 25 lětami wušłej. Njeby snadź nowy nakład k jubilejej načasu był?


text:
Starohród
Starohród (němsce Altenburg) je němske město na samym wuchodźe Durinskeje a zarjadniske sydło wokrjesa Starohródski kraj. Je z něhdźe 33.000 wobydlerjemi dźesate najwjetše město zwjazkoweho kraja a leži při južnej kromje Lipšćanskeje nižiny njedaloko sakskeje a saksko-anhaltskeje hranicy we łučinje Plesny. Nadregionalnje znate je město dla tule w lěće 1810 wunamakaneje hry škot.
Najbliše wulkoměsta we wokolinje su Lipsk (40 km do sewjera), Kamjenica (40 km do juhowuchoda) a Gera (30 km do juhozapada). Krajna stolica Jarobrod leži něhdźe sto kilometrow do zapadneho směra.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po rozpadźe Durinskeho mócnarstwa w 6. lětstotku zasydlachu so w Starohródskej kónčinje z wuchoda pochadźacy Serbja, kiž natwarichu prěnje hrodźišćo na skale. Kraj wuchodnje Solawy dóńdźe w lěće 928 zaso pod němsku kontrolu a město so 976 prěni raz naspomni, hdyž dari je kejžor Ota II. Žičanskemu biskopstwu. Z tym je Starohród jedne z najstaršich městow dźensnišeje wuchodneje Němskeje. Wot 12. lětstotka bě Starohród z kejžorskej pfalcu. Połoženje při wažnej wikowanskej dróze Via Imperii, kotraž wjedźeše z Italskeje hač k Baltiskemu morju, přinošowaše k wuznamej města.
W lěće 1918 sta so prjedawša rezidenca wójwodstwa Saksko-Starohródskeje z krajnej stolicu nowozałoženeho swobodneho stata Saksko-Starohródskeje, kiž přistupi 1920 Durinskej.
Hospodarstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Starohród leži při železniskej čarje Lipsk–Dwórc. Blisko města nadeńdźe so lětanišćo Lipsk-Starohród, jedne z najstaršich němskich lětanišćow.


text:
Masara1 maja 2021
Wiersz pod tytułem “Masara. Recytuje Dawid Tomala.
Z brałzy kożdy korzysto,
A masara chciała być czysto.
W niydziela siadła na czornym murze,
A w poniydziałek toplała sie we żurze,
We wtorek we ajnlaufie chyba,
A zajś we środa – siadła na oberiba,
We czwortek siupła na ciotce Rołzie
A we piontek we tatarskij zołzie,
W sobota – w apfelmusie…
Cy łona sie tak marasić musi?
Co potym miała? Zmartwiynie miała,
Chciała być szykowno, nic niy wyłazi,
Nale jak durch siado w belejakij mazi…
Łona niy wiy, że to je we modzie,
Coby się wykompać we wodzie.
Copyright ©http://sempersilesiana.pl


text:
Cołko przigoda z „Pogodůmy” napoczła sie we 2014 roku, kej to trzi frelki z Mikołowa zaprosiůły noszo ferajna do spůłarbajcynio. Razym zbajslowalimy projekt społyczny, dziynka kerymu bajtle ze mikołowskich szulůw a ôchrůnek můgły wiůnś udzioł we zajynciach, na kerych bez zabawa, můgły posuchać a wywiedzieć sie co nowego ô Ślůnsku. Motywym przewodnim cołkich zajynć bůły Straszki Ślůnske, kerych przeca w noszych berach a bojkach je festelnie dużo. Modzi poznali Połednice, Utopce a Piecucha, kery uczy, coby niý polić plastiku a innego uoszklistwa we piecu. Przede wszystkim jednako bajtle na tych zajynciach majům ôkazjo, coby POGODAĆ po ślůnsku a poznać noszo kultůra.
We szulach teroźnie mało godajům ze bajtlůma ô lokalnych trodycjach, kulturze abo historyji. Na lekcjach historie modzi niý majům ôkazje posuchać ô tym, jako kejsik u nos na Ślůnsku bůło, a jako je rýchtých historio Ślůnska. Dodatkowo powszecho globalizacjo, prziczynio sie ku tymu, iże zatrocajům sie nosze lokalne trodycje a zwyki. Coroz czynści nosze świynta zastympowane sům „przikludzůnymi” świyntůma. Na Ślůnsku můmy festelnie bogato kultůra, keryj niý chcymy dać zaginůnć.
Chcymy wylyź do wszytskich bajtli ai jeich fatrow a pokozać, iże sům piykne bery a bojki po ślůnsku szpecjalnie dlo bajtli. Tym barzi, iże je ich na prowda cołko masa, a ku tymu poradzům być fest interesantne a nawet edukacyjne (choby bojka o Piecuchu).
Chcymy tyż pokozać, iże to co widzymy we Internecie, telewizyji abo słyszymy we radyjoku to niý je wszysko. Czosym werci sie ôbadać kaj indzij, coś wiyncy.
A przede wszystkim chcymy pedzieć wszystkim modym a bajtlům, iże niý ma gańba godać. Toć to je noszo kultura a cynno iścizna. Chcymy, coby kożdy bajtel wiedzioł skůnd je a jake mo korzynie.
Kludzilimy zajyncia dlo bajtli ze mikołowskich szulůw podstawowych dlo klas 1-3 we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj we Mikołowie.
Bez feryje we 2015 roku we Miyjskij Bibliotyce Publicznyj w Mikołowie na trefach ze bajtlůma uosprawialimy ô Straszkach Ślůnskich.
Bylimy tyż miyndzy inkszymi ze wizytůma we mikołowskich ôchrůnkach:
Przedszkole nr 12 im. Bajkowej Przygody w Mikołowie, Przedszkole w Mikołowie-Paniowach.
Tam nawet te nojmodsze, trziletnie bajtle suchały interesantnie noszych piyknych Ślůnskich berůw.
Chcesz aby Twoja grupa również mogła posłuchać o Śląsku i po Śląsku? Chcesz wiedzieć więcej?
Szkryfnij do nos.