text:
We mŏju snadno sie u nŏs festelnie fajruje, chocia jes ino jedyn taki dziyń, bez kierego te cŏłkie nasze życie bōłoby blank bez cweku. Niy idzie mi sam ło 1-go lebo 3-cigo Mŏja. Rozłajzi sie ło „Dziyń Matki”, kiej kŏżdy snŏs na isto musi ło swojij modszyj abo starszyjszyj Mamulce boczyć, kiej kŏżdy, bali i taki stary pryk jak jŏ, musiŏłby po klynczōncku te mamulkowe, zbakane rynce, te gŏrzście łod praniŏ i bez rojmatyka ształchniōne, powykrōncane – kusikować. Bo przeca fto jak niy Mamulka sklapnyli nōm grace i naumieli do porzōndku rzykać: „Aniyle Boży, strōżu mōj”? Fto tyrŏł we nocy do dochtora, kiej chyciōła laksyra po habniyntych ze kamratami we zegrōdkach sztachlokach? Fto tyż ło szaroku, we połednie i na łodwieczerz rychtowŏł jŏdło, choby ino zupa ze papioka abo i ze pokrziwy? I chocia, i tam Mamulka niyrōłz chlastła bez rzić kopyściōm abo jakōm lapōm, mokrōm chadrōm, to przeca ino skuli tego, iże nōm przŏła i kciała coby my na ludzi wylejźli. I niy bōło żŏdnego jesce „Rzecznika praw dziecka”, ftory niy do zwōli, coby czowiek (łojciec abo mamulka) na swojigo bajtla krziwo kuknōł, bo to jes „przemoc w rodzinie”. Jŏ ze mojim bracikiym bylichmy na isto dioseckimi gizdami, i jak my już tak do łostatka dopŏlyli naszym wyrŏbianiym Mamulce, to niyrōłz sie zapōmniała i praskła bez rzić tym, co tam pod rynkōm miała. I do dzisiŏj mōmy to we srogij zocy, łostŏł nōm mores i reszpekt dlŏ NIJ, a to wszyjsko dozwolōło nōm wyjść na ludzi.
Nō ja, ale gŏdŏ sie:
Chocia rōłz we roku Świynto Matki – Łōnyj kŏżdydziyń dać trza kwiŏtki!
I terŏzki we wtorek 26 mŏja wszyjskie dziecka, i te blank maluśke, i te srogsze, nō i te wszyjske stare chopiska i baby, bydōm skłŏdać swojim Mamulkōm kwiŏtki i jakiesik tam gyszynki. Wiycie, mało fto dzisiŏj boczy, iże piyrszy rōłz we Polsce fajrowali te świynto we 1926 roku we Krakowie, chocia historyjŏ świynta Matki siōngŏ jesce czasōw starożytnich. Fajrowali te świynto, mianowane wiesiynnym świyntym Matki-Nŏtury, we starożytnij Grecyji kiej to skłŏdali hōłd Rei, babeczce boga Kronosa, ftorŏ bōła mamulkōm wszychświata i wszyjskich bogōw. We Rzymie juzaś fajrowali świynto bōginki Cybele (tyż miyniyli jōm mamulkōm bogōw) a bōło to bezmać miyndzy 15 a 18 mŏja.
Kajsik kole 1600 roku, u Ynglynderōw pokŏzała sie tradycjŏ fajrowaniŏ Maminyj Niydzieli. We tyn dziyń, a bōło to we szczwŏrtŏ niydziela Srogigo Postu, łoddŏwali ludzie czyść swojim mamulkōm, skłŏdali winszowani i dŏwali roztomajte maluśke gyszynki. Gŏdało sie wtynczŏs, co to bōła niydziela u mamulki (Mothering Sunday) i bōł ci to frajny łod roboty dziyń we kierym majoryntne, te dziecka, co już robiyli wrŏcali do dōmōw swojich łojcōw i przinosiyli gyszynki dlŏ mamulek. Bōło ci to skuplowane z tym, iże mocka chudobnych ynglickich chopcōw i dziołchōw, bedinowało kajś we dōmach zabranych Ynglynderōw. I skuli tego, co za robotōm trza bōło wandrować niyrōłz fōrt daleko (zaobycz bōła to robota kŏżdydniōwŏ do kupy ze sobotami i niydzielōma), słōżba żōła we chałupach swojich chlybodawcōw i beztōż tyż niy mōgła dać se zwōlo na to, coby czynsto nawiydzać swojich łojcōw. We ta Mamulkowŏ Niydziela dostŏwali te istne jedyn frajny dziyń, coby poradziyli łodwiydzić łojcowy dōm i strŏwić pŏrã godzin ze familijōm. Takim zimbolym tego fajeru bōło ciŏstŏ mianowane mamulcynym kołoczym, ftore we zocy dlŏ swojich mamulek piykli i prziwojziyli do dōm cery.
Trza sam spōmnieć jesce, iże we Hameryce we 1858 roku rechtōrka Anna Reeves Jarvis łoznŏjmiōła Dni Mamulkowyj Roboty (Mother’s Work Days) a juzaś łod 1872 roka Julia Ward Howe reklamiyrōwała Dziyń Matek dlŏ Pokoju (Mother’s Day for Peace). We 1905 Anna Javris (cera tyj piyrszyj Anny) wyringowała ustanowiyni już richticznego Dnia Matki (Mother’s Day), ftory łod 1914 roka bōł już frajnym dnioszkiym (świyntym narōdowym) we Hamerice, kiery trefiŏ we drugŏ niydziela mŏja.
Roztomajcie to ci jes na cŏłkim świycie ale cheba niy ma takij dziydziny kajby sie tego świynta niy fajrowało. We Miymcach tyż to jes ta drugŏ niydziela mŏja. We dŏwniyjszyj Jugosławiji (terŏzki we tych wszyjskich krajach na jake sie ta Jugosławijŏ rozpyrskła, krōm Słowyniji) fajrujōm tyn dziyń 8 marca a we Szpanielsku i u Madziarōw jes ci to piyrszŏ niydziela mŏja, u Żabojadōw – piyrszŏ niydziela czerwiynia. Nŏjskorzij fajrujōm Dziyń Mamulki, bo we drogŏ niydziela lutego (we Ygipcie – 21 marca) a nŏjniyskorzij fajrujōm Ruske, bo dziepiyro we łostatniŏ niydziela listopada.
Nō ale, jes ci to u nŏs zawdy we mŏju te jedzine świynto, ło kierym niy idzie przepōmnieć. Jes ci to tyn „Dziyń Matki”, Mamulki, Mamuśki, Mamecki, i jak tam jesce fto bydzie to inakszij mianowŏł. We tyn dziyń na isto, prŏwdōm trza chocia rōłz wybrymzować, haltnōńć, lajstnōńć Jim, tym naszym nŏjdrogszym ludziōm, chocia jaki bukycik blumōw, tytka kōnfektōw i pokwanckać sie yntlich tam, kaj na nŏs na isto niy poradzōm sie doczkać, kaj zawdy jes plac przi stole, kaj zawdy nōm, choby my byli nŏjsrogsze gizdy – przajōm. Tam trza tyn kusik na te posmŏrszczane łod roboty rynce dać, piyknie, szykownie podziynkować za ta utropa, za te staranie bez cŏłki żywot. I niy godejcie mi sam gupielokowato, co przi tym waszym cŏłkim tyraniu za złociokōma, moge być knap ze czasym, iże możno zaboczyć ło Tyj, kierŏ nŏs na tyn świat wykludziyła i tak blank po prŏwdzie na ludzi wyrychtowała. Choby i Łōna miała już swōj spokojny plac na smyntŏrzu.
Deczkoch sie ino latoś tropiōł, coby juzaś te dioseckie angyjbery tego gryfnego świynta nie zwekslowali, bo Amerikōny fajrujōm tyn dziyń dwa tydnie skorzij nŏs. Niy rzykna, coby niy bōło na mie, iże bez te łostatnie lata pozōrnie kukŏł żech, gawcōłech, zaziyrŏł na tych pōnabushowych, obamowych kowbojōw i naszych samtyjszych utrzidupskich politykerōw, coby tyż niy bōło nikiej ze Walyntynkōma, Halołinym, jakimsik świyntym Patrikiym i inkszymi tam jesce gupotami. Nō, tōż podwiyl co, wszyjskie we wtorek dwadziestego szōstego mŏja trefiōmy sie u naszych MAMULEK !!
Ojgyn z Pnioków
blank bez cweku – zupełnie bez sensu;
tyrać – tu: biec;
po klynczōncku – na klęczkach;
ształchniōny – skrzywiony, zwichnięty;
laksyra – biegunka;
habniynty – ukradziony;
sztachloki – agrest;
lapa, chadra – szmata, ścierka;
majoryntny – dorosły, pełnoletni;
wykludzić na świat – wyprowadzić na świat, wydać na świat;


c: text/html

text:
O śląskiej godce
Tak mi sie zdowo, że ta nasza ślōnsko godka jest już skozano na wygnani z naszej piyknej kultury, wywodzōncej sie z piastowskich korzyni. Coroz myni ludzi poradzi coś po naszymu wybeblać, a dziecka – to już ni ma ô czym godać. Wiycie, jak to boli, kiedy dziwajōm sie na nas, przeca już starych ludzi, że godōmy cołkiym inakszy, niż teraz uczōm we szkołach. Dziecka, tacy co jeszcze ôbracajōm sie miyndzy nami, tōm starōm generacjōm, coś tam rozumiōm po naszymu, ale przeca coroz bardzi ludzie gańbujōm sie tego ôdwiecznego jynzyka. Nie szkodzi, że w każdej wsi czy mieście troszka inakszy wyglōndo tyn nasz jynzyk, ale jeszcze jest i dobrze, że cołkiym nie zniknōł. U nas myni sie godało, a wiyncy rzōndziło. My, miyndzy sobōm, też se możymy porzōndzić, ale jak jyno styknie czasu. Młodzi zolytnicy, co sie galaniōm, porzōndzajōm se na łucho. Jak jaki bajtel podpadnie ôjcom, mo sie rozumieć, że chodzi ô rodzicōw, to słyszy groźba, że jak przidzie do chałupy, to se ś nim porzōndzōm. Nie ważne je czy to bydzie tako godka na gymba, czy w ôbroty pōjdzie karwacz, abo jako inkszo nohaja. Jak chdoś fest zabaluje, to też sie rzōndzi, że se ale porzōndziōł. Idzie sie też dorzōndzić, co znaczy jyno jedno, że sie dogodali miyndzy sobōm, czyli zawrzyli układ. Jak sie kieryś ôporzōndzi, to wiymy, że doprowadziōł sie do porzōndku. Idzie też ôporzōndzić chałupa i wszyjscy Ślōnzoki zrozumiōm, że tako ôporzondzono chałupa bydzie wyglōndać elegancko jak z ôbrozka. Nikierzi prōbujōm nami rzōndzić, ale nie każdy do sobōm kierować i potym z tego wychodzi, że Ślōnzoki sōm narwani i skorzi do bijatyki. Nō, nie powiym, że tak ni ma, bo po sōmsiedzku to roztōmańcie bywo. Czasym kieryś pogōnioł kogoś z kosōm abo ze sztachetōm, ale przi gorzołce na jakiś czas narzyńdzia te nie sōm potrzebne, pod wiela majōm jednakowe poglōndy. Najgorszo jest rōżnica zdań – tak to piyknie brzmi – ale prowdo musi być po ôbu strōnach, bo w inkszym przipadku, zaś na nowo sie powadzōm, ale wtedy na nogach już nie poradzōm ustoć i sztachety taki ôżyrok nie wyrwie, a kosy nie znojdzie. Kōńczy sie zwykle skulaniym do krzipopy i poleżōm se tam, aż baby z tragaczym przyjadom pō nich, ale przed tym niejedyn pies ôbejszczy ôbu. W dōma rzodko dochodziło do pijatyk, bo baby trzimały chłopōw pod pantoflym i ni ma mowy, by kiery chcioł podskoczyć. Chłop robiōł, baba warziła, prała, robiła porzōndek, dziecka wychowywała i w kōńcu to ôna miała przeważnie wszystko na głowie. Jako je dzisio, nie trza pisać, bo każdy wiy. Bardzi ciekawszy jest problym dorzōndzanio sie z ludziami z inkszych rejonōw Polski. Tako godka prawdziwego Poloka ze Ślōnzokiym, wyglōndo, jakby godoł z Serbym abo Chorwatym. Coś sie zrozumiōm. I wiycie co, roztomili ludkowie – jakby to powiedzioł Kaczmarek z downej radiowej Czelodki – Ślōnzok Poloka dycko zrozumi, ale Polok Ślōnzoka jyno piōnte bez dziesiōnte, ani tela jak Serb Poloka.
Stary Ślōnzok dnia 12.10.2012
Nawiązując do powyższego tematu wypada zaznaczyć, że w kulturze śląskiej zmienia się na lepsze. Odbywają się różnego rodzaju konkursy, festyny, spotkania z ludźmi, mającymi coś do powiedzenia o naszej przeszłości, o dawnym życiu wypełnionym ciężką pracą, ale też humorem, towarzyszącym na co dzień ludziom, których historia nigdy nie rozpieszczała. Wielowiekowa izolacja Śląska od reszty Polski przyczyniła się do innego tempa rozwoju w rożnych dziedzinach gospodarczych czy kulturowych. Język polski, po obu stronach, kształtował się niejednakowo. Na terenie Polski ulegał rozwojowi, a Śląsk zawsze pozostawał trochę w tyle, zwłaszcza wśród ludności wiejskiej, gdy natomiast niektóre miasta mogły rywalizować z liczącymi się światowymi ośrodkami kultury Polskiej. Zaletą jednak jest zachowanie słownictwa staropolskiego, wspólnego dla wszystkich słowiańskich korzeni. Duża różnorodność dialektów poszczególnych rejonów a nawet miejscowości, utrudnia, a być może nawet uniemożliwia opracowanie wspólnego języka, wspólnej śląskiej gwary. Byłoby też niekorzystne, dla samych regionów, opracowanie jakiegoś tworu, który pogrzebałby na zawsze językowe regionalizmy. Nie ma jednak powodu do zmartwień, bo Śląsk posiada ogromne rzesze wysoko wykształconych ludzi, którym zachowanie rodowodu polskości na ziemiach śląskich na pewno leży na sercu. Polskości, to nie przejęzyczenie, bo przecież ten śląski regionalizm, gwara śląska, nieraz mocno przesiąknięta obcymi naleciałościami, stanowi element naszego wspólnego rodowodu.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.


text:
Bydzie to ło takim ci cyganiyniu. Wywczasy to i tyż roztoliczne sōm – jak to gǒdajōm – fale, cufale i… durchfale. Wiycie, my ze mojōm Elzōm ździebko po tym świycie potyrali (czym’ech sie już sam niyrōłz asiōł) i beztōż moga pedzieć, co mi to łostało, iże nǒjgorzij to sie prziznać za granicōm, iże sie jes Polǒkiym. Ja, niyftore to poradzōm ci tak nawyrǒbiać, iże gańba czowiekowi, co to jes nasz. Sōm ale tyż wicne fale. Jedna takǒ gyszichta żech sie razinku spōmniǒł terǒzki. Siedzymy sie tak ze mojōm babōm na takich wielgachnych stołkach we barze, we hotelu. To bōło jakiesik bez dwadzieścia lǒt lǒt tymu nazǒd, we Tunezyji, a dziedzina, miyjscowość takǒ gryfnǒ i fajnistǒ mianowała sie Al-Monastir kole srogigo portu Sousse. My sie tam ze mojōm Haźbiytkōm mało łodzywali, nale kole nǒs zicło ci sie take kamractwo, kiere dosik już wysłepało i terǒzki na przedbiyżki napoczli ci łōni łozprawiać co i fto takigo srogigo widziǒł abo zmachlowǒł. Łozprawiali, a ku tymu cyganiyli ci aże sie kurzyło. My sie tam niy wtykali, ino suchali, co tyż ci jesce wynokwiōm, co tyż jesce bydōm kminić. Łorǒz suchōm, jak napocznōł łozprawiać jedyn taki inżiniyr, kiery kiejsik robiōł u nǒs we werku, ale mie już blank niy poznǒł.
– Wiycie – gǒdǒ – dwa tydnie tymu byli my we Egipcie, we Aleksandriji i tak po lekuśku wlazowali my na szif, kiery nǒs miǒł sam do Sousse przikludzić. Łorǒz doszǒł ci dō nǒs jedyn karlus, chyciōł ci mie za graca, potyrpǒł śniōm, a na łostatku pedziǒł, co trefiymy sie wszyjske do kupy we tym porcie Sousse, i… fuknōł ci do morza.
– I co, i co? – niy szczimała jedna takǒ frela, blōndina.
– Nic, blank nic! – pado tyn istny. – Po prǒwdzie kcieli my ci go jesce retnōńć, ale kiej ino czympnōł do tyj wody, do tego Strzōdziymnego Morza, tela ino my go widzieli.
– Łobejrzicie sie, to sie cheba blank na śmiyrć utopiōł – napoczła jamrować ci ta modǒ blōndina.
I pewnikiym by sie cǒłkie towarzystwo rozlazło, i psinco miǒłby tyn inżiniyr ze tyj łozprǒwki, kiejby niy to, iże bōł ci jesce blank mōnter.
– No, toż kiej my prziszwimowali do tego portu Sousse – rzōńdzi tyn inżiniyr – mōmy ślazować na kraj we tym porcie, sam ze wody wylazuje tyn istny, co to we tyj Aleksandriji bōł ci prasknōł do tego morza.
– Jezderkusie, jezderkusie, jak to bōło mōjglich, jak to bōło możebne? – tropiōła sie ta blōndina.
– Ano, blank ajnfach – pado tyn wigyjc, tyn cygōn diosecki. – Wiycie, łōn sie bez cǒłkǒ drōga trzimǒł tego szifa i tak aże sam dopłynōł.
Skōńczōł, i gawcy sie po wszyjskich, eźli sie to wszyjskim zdało, eźli łōne te jejigo cygaństwo kupiyli.
I tu ci wy mie diosek wlǒz. Prziszǒłech ku niymu, łobyjmnōłech go serdycznie, wykusikowǒłech go we łoba lica i padōm ganc ze powǒgōm:
– Jezderkusie panoczku! Dobrze, iże my sie sam trefiyli. Na isto dobrze.Terǒzki yntlich mōm ci już świadka, iżech te cǒłkie morze pod szifym przepłynōł. Bo wiedzōm łōni, wszyjske inksze łochyntole, blank mi w to niy wiyrzōm.
Suchejcie, takigo rōmraju, larma, uciechy to bez pǒra lǒt niy przepōmna. Ku tymu jesce kǒżdy mi kciǒł ichnij whisky postawić; jedne skuli tego, coch utar fresa tymu cygōnowi, inksze juzaś, iżech taki cug miǒł, bōłech taki wartki, coby te cǒłkie cygōństwo ukǒzać. A nǒjbarzij ale zgańbiōnǒ bǒła babeczka łod tego istnego. Tǒż tyż, dǒwejcie pozōr na wywczasach kto wele wǒs sie zicnie, fto tak kole naszego stoła styrcy, …. a nojbarzij dǒwejcie pozōr co, i jak cyganicie, bo moge wǒs i waszǒ starǒ wyzdradzić.
Ojgyn z Pnioków
durchfal – biegunka;
na przedbiyżki – na wyścigi;
retnōńć – uratować;
czympnōńć – skoczyć, wskoczyć;
prziszwimować – przypłynąć;
Foto: Justyna Kloc


text:
Title:
Teatr Polski w Katowicach. 1931-1932. Program. "Matrykuła 33". Sztuka w 3-ech aktach (10-ciu obrazach) Aleksa Madisa i Roberta Boucarda [!], w przekładzie Edwarda Woronieckiego
Subject and Keywords:
teatr ; Teatr Polski w Katowicach ; program teatralny ; Alex Madis ; Robert Bouchard ; Zygmunt Biesiadecki ; Kazimierz Brandt ; Ireneusz Erwan ; Bolesław Folański ; Zdzisław Glogier ; Marian Godlewski ; Bronika Jędrzejowska ; Henryk Kowalski ; Janina Piaskowska ; Władysław Puchalski ; Witold Szajkiewicz ; Wacław Ścibor-Rylski ; Maria Zapolska ; Feliks Zbyszewski
Publisher:
Księgarnia i Drukarnia Katolicka
Place of publishing:
Date:
Resource Type:
Format:
Source:
Language:
Oryginal in:
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach


text:
Dziesiyńć zdań po ślōnsku, kere kożdy bajtel słyszoł w dōma. Wlazły do łepy tak fest, że za pierōna już ich wyciś niy idzie. Znocie je na zicher!
ŚLŌNSKO GODKA
-
Ślōnskie tradycyje weselne – polterabynd, kołocz a wykupiny. Kere mocie nojbardzij w zocy? Wejrzijcie eli znocie wszyjskie a dociepcie Wasze!
-
Szkolorze! Mocie cufal, wiycie? Przed Wami nowy rok nafolowany szpasym a nowymi zwiedownymi informacyjami. Bydzie gryfnie!
-
Miałem okazję usiąść na kanapie “Dzień Dobry TVN” i porozawiać o śląskiej mowie w serialu “Diagnoza”. Jak do tego doszło? O co tu w ogóle chodzi? O spełnianie marzeń!
-
Ślōnsko interneca, tōż zajty, fanpejdże i kanały, na kerych noleżycie prōmuje sie nasz hajmat i godka – modernie, bez gańby i na dobrym poziōmie.
-
Jaki je spōłczesny Ślōnzok? Co je w nos inkszego, jak we naszych prôjcach? Wszyjskich nos zmiynił czos – na lepsze abo na gorsze? Pōdźcie kuknymy…
-
Jaki je spōłczesny Ślōnzok? Co je w nos inkszego, jak we naszych prôjcach? Wszyjskich nos zmiynił czos – na lepsze abo na gorsze? Pōdźcie kuknymy…
-
Ślōnzok z Gorolym umiōm być kamratami, ale umiōm sie i ganc wartko powadzić. Choby yno skuli poru podanych wortōw.
-
Jako idzie sie wartko powadzić z Gorolym? Roz-dwa, skuli poru wortōw.
Idzie po ślōnsku porozprowiać ô wszyjskim? A ô przōniu? Je naszo godka fertich ku tymu, coby pedzieć, co czujymy? I eli przelezi nōm to bez ta naszo rubo skōra?
Mōj żywot je lekszy skirz tego, że jeżech Ślōnzokiym. I mōm ku tymu trzi kōnkretne powody.


text:
-
- Photo sizesSquare
✔ Thumbnail
XXS - tiny
XS - extra small
S - small
M - medium
L - large
-
Home / 17.07.2016 - Piknik rodzinny na Starym Rynku w Łomży. Występ Senior Vita i Klubu Carpe Diem [43]
- Piknik na Starym Rynku 01
- Piknik na Starym Rynku 02
- Piknik na Starym Rynku 03
- Piknik na Starym Rynku 04
- Piknik na Starym Rynku 05
- Piknik na Starym Rynku 06
- Piknik na Starym Rynku 07
- Piknik na Starym Rynku 08
- Piknik na Starym Rynku 09
- Piknik na Starym Rynku 10
- Piknik na Starym Rynku 11
- Piknik na Starym Rynku 12
- Piknik na Starym Rynku 13
- Piknik na Starym Rynku 14
- Piknik na Starym Rynku 15
- Piknik na Starym Rynku 16
- Piknik na Starym Rynku 17
- Piknik na Starym Rynku 18
- Piknik na Starym Rynku 19
- Piknik na Starym Rynku 20
- Piknik na Starym Rynku 21
- Piknik na Starym Rynku 22
- Piknik na Starym Rynku 23
- Piknik na Starym Rynku 24
- Piknik na Starym Rynku 25
- Piknik na Starym Rynku 26
- Piknik na Starym Rynku 27
- Piknik na Starym Rynku 28
- Piknik na Starym Rynku 29
- Piknik na Starym Rynku 30
- Piknik na Starym Rynku 31
- Piknik na Starym Rynku 32
- Piknik na Starym Rynku 33
- Piknik na Starym Rynku 34
- Piknik na Starym Rynku 35
- Piknik na Starym Rynku 36
- Piknik na Starym Rynku 37
- Piknik na Starym Rynku 38
- Piknik na Starym Rynku 39
- Piknik na Starym Rynku 40
- Piknik na Starym Rynku 41
- Piknik na Starym Rynku 42
- Piknik na Starym Rynku 43


text:
Afganistan
Afganistan, Islamskŏ Rebublika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – strzōdlōndowe państwo położōne we Azyji Strzodkowyj.
Wiyncyj jak 4/5 placu zajmujōm gōry. Ze pōłnocnygo wschodu na połedniowy zachōd roztopiyrzŏ sie Hindukusz ze nŏjwiyższym szczytym kraju (Nuszaak, 7 455 m n.p.m.) i przełazi we surowe ôbszary Wyżyny Irańskij, a dalij we pōłpustyniŏ Rygistanu, miyndzy kerymi je Wyżyna Haradżat ze kilkōma duklami, co umożniajōm kōmōnikacyjõ miyndzy rygiōnami kraju.


text:
Walt Disney
Walt Disney, po prowdźe: Walter Elias Disney (rodz. 5 grudńa 1901 we Chicago, um. 15 grudńa 1966 we Los Angeles) – amerikański producynt filmůw, głůwńy ańimowanych, reżysyr, scenarzista, filantrop.
Jedyn s nojwjynkszych twůrcůw industryje rozrywkowyj we historji, lygynda ańimacyji a filmu. Twůrca Disneylandu a wartej milijordy dolarůw korporacyji The Walt Disney Company.
Na kůńyc 1966 zdjagnozowano u ńygo gibko postympujůncygo raka lewygo płůca, spowodowanygo czynstym kurzyńym tytůńu. Umor skuli asystoliji. Zostoł pochowany, po krymacyji, na kirchofie we Glendale, we Kaliforńiji, mimo aże lygynda mjejsko pado, co jygo ćoło zostoło zamrożůne, a fůnkcyje żyćowe majům zostać prziwrůcůne (po 100 lotach, czyli we roku 2066).
Walter wroz ze swojim braćikym - Roy Oliver Disneyem zołożůł Walt Disney Productions, korporacyjo znano dźiś kej The Walt Disney Company, kero uośůngo terozki roczny uobrůt we wysokośći ůng. 32 milijordůw dolarůw.


text:
Na premjernym swjedźenju krucha „Greta“, w kotrymž je jako jedyn z třoch elewow činohrajneho studija Budyskeho NSLDź sobu hrał, njeje so Clemens Bobka hižo wobdźělić móhł. Jewišćo wopušćiwši je direktnje do Berlina jěł. Wšako měješe na tamnišej Uniwersiće wuměłstwow nazajtra wot ranja rozsudne 3. koło pruwowanja za dźiwadźelenje. Samo jeho pruwowanski termin su serbskeje premjery dla přesunyli. Dźeń na to bě jasne, zo je wón mjez tymi dźesać wuzwolenymi, kotrychž tam wot 1. apryla za načasne dźiwadło wukubłuja. „Bě to cyle emocionalny wokomik, jako swoje mjeno na lisćinje wuhladach“, měni 19lětny. Zdobom je to jónkrótnosć w stawiznach činohrajneho studija, zo dźiwadłowa šula elewu wosrjedź časa wotwabi.
Marce dari mi Ludmila Jelinková, dźowka něhdyšeho generalneho sekretara Serbsko-łužiskeje narodneje rady Jurja Cyža, kotruž wopytachmoj z mandźelskej před lětomaj blisko Prahi. Stej to marce, kotrejž měještaj jeje staršej při sebi, jako Čerwjena armeja 27. apryla 1945 jeju a dalšich z přepytowanskeje jatby Volksgerichtshofa w Podstupimje wuswobodźi. Za hrózbnu a nječłowjesku nacionalsocialistisku justicu běchu jeći jenož čisła, nan Jurij dósta kulojtu metalowu marku ze zastancowanej ličbu 172 a mać Marja (Marka) 194. W poslednim wokomiku, po spěšnym postupowanju sowjetskeje fronty, buštaj wonaj wumóženaj, po tym zo běchu jeju 20. apryla w jednanju w sydarni před 6. senatom Volksgerichtshofa na Kaisera Wilhelmowej 8 w Podstupimje zasudźili: Jurja Cyža k smjerći a Marku Cyžowu k wosom lětam jastwa. Wotprawjeny Jurij Cyž na zbožo njebu, dokelž běchu zasudźenych nacionalsocialistiskeje justicy na druhich městnach wotprawjeli, a fronta steješe před městom.
Jako so 1. sakska krajna wustajeńca „Čas a wěčnosć“ w lěće 1998 w klóštrje Marijinej hwězdźe wotmě, dojědźech sej zhromadnje ze swojimaj kuzinomaj Bärbel a Moniku – wobě stej wyšej studijnej radźićelce z najhłubšeho zapada Němskeje, kubłanej, pobožno-katolskej a wobrotnej – do Pančic. Wuhladawši prěnju dwurěčnu nadróžnu taflu so mje Bärbel wopraša, hač smy hižo w Pólskej. Ně, w Serbach. Aha – Spočatk to kubłanskeje jězby, w kotrejež wobłuku zamóch žonomaj ze zapada jako wuchodny Němc wo skerje njeznatym bliskim kraju rozprawjeć.
Na to so dopomnich, jako wzach tele dny wćipnje „dokumentarisku awtobiografiju“ Benedikta Dyrlicha do ruki. Awtor, hač do lěta 2011 šefredaktor Serbskich Nowin, je mi dołhi čas stajnje pozbudźowacy a w datym padźe tež bojowniski kolega. Jeho nětko wozjewjene dopomnjenki započinaja so 1964 w Nowej Wjesce, hdźež je so 1950 do swójby małoratarja narodźił a hdźež je hač do časa młodosće tež bydlił.
29. apryla 1945 dóńdźe k nowemu wohrožacemu połoženju na fronće w Hornjej Łužicy. 2. pólska armeja a jednotki 52. sowjetskeje armeje wojowachu přećiwo z juha a wuchoda nadběhowacym diwizijam němskeje wójnskeje skupiny Srjedźa pod komandom generalneho pólneho maršala Ferdinanda Schörnera. Jeho jednotki běchu sej Kinspork a Kamjenc wróćo zdobyli. Zakitowanska linija lěweho křidła 1. ukrainskeje fronty započa so pola Němskich Pazlic a wjedźeše přez Pěskecy, Nowoslicy, Koslow a Šešow na Kaponicu a wottam přez Łomsk pola Njeswačidła do Minakała. Dokelž běchu so pólscy wojacy tankow a pancerowanych bojowych jězdźidłow dla wot 25. apryla na sewjer wróćo sćahnyć dyrbjeli, přikaza maršal Konjew 5. gardowu armeju z dalšimi jednotkami zesylnić. Zdobom poda so sowjetski 4. tankowy korps do Delan a do wokoliny Njeswačidła.
Budyšin (CS/SN). Lětsa 13. junija by Měrćin Nowak-Njechorński 120. narodniny swjećił. 6. julija 1990 pak je serbski tworjacy wuměłc zemrěł. Tychleju kulojteju jubilejow dla spomina Silke Reiter z Budyskeje měšćanskeje biblioteki hnydom pódla čitarnje z małej přehladku na woblubowaneho „molerja z lipowym łopješkom“. Wona so nadźija, zo smě knihownju spočatk meje zaso wotewrěć, tak zo móža sej mnozy małku wustajeńcu wobhladać. Pokazki je Reiter bjezwuwzaćnje z fundusa biblioteki brała. Wšako bě serbski spisowaćel, publicist a wuměłc chětro produktiwny a mnohostronski. Cyłkownje 45 medijow je wona wupytała. Nimo knihow su to tačele, cejdejki a spěwnički, kotrež bě Njechorński ilustrował. Mjez wustajenymi knihami je tohorunja „bestseller“ „Sagen der Lausitz“, kotryž bu njeličomne razy nakładowany. Tež wot njeho ilustrowana kniha „Krabat“ je přeco hišće chětro popularna, a ju sej mnozy wupožčeja, kaž Silke Reiter wobkruća.
26. a 27. apryla 1945 howrjachu ćežke boje w Hornjej Łužicy wokoło Pančic-Kukowa, Chrósćic, Njeswačidła, Kaponicy, Łaza a w Delanach. Dny do toho běchu němske armeje wójnskeje skupiny Srjedźa – wone stejachu sewjernje Zhorjelca, pola Lubija a předewšěm w sewjernej a srjedźnej Čěskej – do mócneje napřećiwneje ofensiwy přećiwo lěwemu křidłu 1. ukrainskeje fronty stupili. Skupinu Srjedźa rozkazowaše generalny pólny maršal Ferdinand Schörner, kotremuž jeho hrózbneho wustupowanja dla wojacy „kruteho Ferdinanda“ rěkachu.
23. apryla 1945 horjachu w Budyšinje ćežke boje mjez wojakami 24. motorizowaneje gardoweje brigady a 13. gardoweho tankoweho połka pod komandom majora Fomenka a němskej wobsadku za twjerdźiznu postajeneho Budyšina pod rozkazowanjom měšćanskeho komandanta połkownika Hoepki. Tón bě hižo na spočatku sowjetskeje ofensiwy nad Nysu 18. apryla wulki móst awtodróhi sewjernje města rozbuchnyć dał. Tohodla běchu sowjetscy nadběhowarjo dźeń po tym nuzowani Budyšin nadběhować, hačkuliž běchu Drježdźany zaměr postupowacych sowjetskich wojakow.
By-li awtodróhowy móst nad Sprjewju hišće stał, bychu sowjetske tanki runu smuhu dale na wulkoměsto nad Łobjom jěli a Budyšin nalěwo „ležo wostajili“. 18. apryla dopołdnja bližeše so 13. tankowy połk z Hbjelska Wósporkej, a jeho tankisća wobsadźichu městačko, kotrehož móst nad Lubatu běchu Němcy do toho rozbuchnyli. Přez Worcyn docpěchu sowjetske tanki w rańšich hodźinach Budyšin na wuchodnej stronje a zahajichu jeno z tankami a motorizowanymi jězdźidłami a z pjeć nakładnymi awtami infantrije bój wo město.
Budyšin (SN/bn), „Telewizija ze susodstwa – Wobrazy změny w lokalnej telewiziji 1990 –1995“ bě hesło prěnjeho tak mjenowaneho webinara, wčera wuhotowaneho we wobłuku wot Sakskeje spěchowaneho projekta „Rewolucija a demokratija“ a jeho rjadu „Wopomnjenske lěto 2020 – 30 lět po spadźe Berlinskeje murje a němsko-němskeho zjednoćenja“. Dokelž tuchwilu poprawom planowany seminar na městnje móžny njebě, wuhotowachu jón z pomocu Budyskeje wotnožki Sakskeho wukubłanskeho a wupruwowanskeho kanala we wirtuelnym swěće.


text:
#na szybko
Syrnikowo chmōra (Sernikowa chmura)
Tyn syrnik niy bez cufal1 sie nazywo chmōra- ôn je taki miynki, puszysty, że sie aż łozlatuje2 w gymbie… niebo w gymbie 😉 Co potrza? […]
Batat ze libstami (Batat z ukochanymi ;) )
Tak po prołwdzie1 to tych libstōw2 je sam połra3: 4 marchwie, 2 papryki i ôni wszyjscy razym w jednym gorku… Orgia!… Możno to niy je […]
Placki ze biołego syra (Placki z twarogu)
Moja cera1 sucho ôd jakegosik czasu bojki2 ô kocie we szczewikach3 i tam we Krōlestwie Pulpecji (już nawet niy wiym, ftoro wersja tyj bojki to […]
Ōłberiba na gynsto (Kalarepka duszona)
Znołd1 żech we sklepie tako gryfno2 ōłberiba, że żech musioł jōm przikludzić3 do dōm. Inksi ludzie poôbrywali ze swoich liście i łostawiyli4 je we sklepie, […]
Hańdyk ze szampiōnym (Indyk z pieczarką)
Chcielibyjście gibko1 narychtować ôbiołd? To tyn recept2 bydzie do Wołs. Co potrza? 500 g hańdyka (jŏ żech doł polyndwiczki) 500 g szampiōnōw3 1 […]
Kura we sezamowym mantlu (Kurczak w sezamowym płaszczu)
Kej1 Wōm sie zdo, że niy ma ajnfachowych2 receptōw3, ze kerych4 wyńdzie5 elegancke danie, to joł Wōm powia, że sōm i ten sam6 tyż taki […]
Szałołt… niy wiym jaki (Sałatka… ;) )
We szałołtach je nojlepsze to, że idzie bele co wczajś1 do miski, ôblołć2 zōłzōm3 i mōmy danie, jak u jakego grołfa4. Niystety je sam zeler […]
Sztamfkartołfle ze ôrzechōma (Purée z orzechami)
Zrobicie to raz-dwa, a jak Waszyj familiji podołcie take sztamfkartołfle choby1 do ajnfachowych2 karminadli abo kotleta, to sie i tak poczujōm jak we luksusowyj restauracyji. […]
Gornek roztomajtości (Garnek różności)
To trocha taki barzi1 gynsty ajntopf, ale tyla sam je dobroci, że i dwa dni za kupōm2 idzie sie tego pojejś. Niy ma co sie […]


text:
Wóslinčanska cyrkej
Wóslinčanska cyrkej je ewangelsko-lutherska cyrkej we Wóslinku w Budyskim wokrjesu. Wona słuži ewangelskej wosadźe XXXX w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin-Kamjenc ewangelskeje krajneje cyrkwje w Sakskej. Hač do 20. lětstotka je so tu tež serbsce prědowało.
Stary Wóslinčanski kěrchow wokoło cyrkwje je zrunany; jenož někotre historiske narowne pomniki su so wobchowali, mjez nimi žadyn ze serbskim napisom. Nowe pohrjebnišćo nadeńdźe so wot lěta 1876 kusk zdalene do južneho směra. Nad cyrkwinskimi durjemi je dwurěčna serbsko-němska sada napisana, runje tak nad wołtarjom. W zachodnej hali spomina kamjentna tafla w němskej rěči na padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny.
Ewangelska cyrkej we Wóslinku steji jako kulturny pomnik pod škitom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po w lěće 1646 namakanym wopismje je so w lěće 1410 wot Mišnjanskeho biskopa kapałka we Wóslinku poswjećiła, w kotrejž mějachu měšnicy z Chrósćic a Kulowa kemše. Hižo 1438 naspomni so prěni raz farar we Wóslinku. Stara cyrkej je so w lěće 1803 wottorhnyła a nowa so wot 1803 do 1805 kusk dale na sewjeru natwariła. Wona słuša ze swojimi třomi emporami k najwjetšim wjesnym cyrkwjam Budyskeho kraja.
Wosada[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Do Wóslinčanskeje wosady słušeja nimo Wóslinka samoho tež wjeski Ćisow, Debricy, Jitro, Lěska, Pisany Doł, Skaskow, Tradow a Wysoka kaž tež ewangelscy wobydlerjo někotrych přewažnje katolskich wsow we wokolinje.
Fararjo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Cornelius Gurlitt: Oßling. W: Beschreibende Darstellung der älteren Bau- und Kunstdenkmäler des Königreichs Sachsen. 35. Zwjazk: Amtshauptmannschaft Kamenz (Land). C. C. Meinhold, Dresden 1912, str. 258–268.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wopisanje Wóslinčanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)
Bart | Bukecy | Budestecy | Budyšink | Budyšin, swj. Pětr | Budyšin, swj. Michał | Halštrow | Hodźij | Horni Wujězd | Hrodźišćo | Hućina | Huska | Chwaćicy | Klukš | Korzym | Kotecy | Kumwałd | Łupoj | Malešecy | Minakał | Njeswačidło | Palow | Porchow | Poršicy | Protecy | Rakecy | Smělna | Smječkecy | Wjelećin | Wóslink | Załom


text: Praha/Bratislava (ČŽ/SŽ/K/SN). W Čěskej a tohorunja w Słowakskej budu zaso ludnosć, chěže a bydlenja ličić. We woběmaj krajomaj činja to w lěće 2021, w Čěskej wot 21. do 27. měrca. Formulary změja wobydlerjo w prěnim rjedźe elektronisce wupjelnjeć, budu pak na mjenje prašenjow wotmołwjeć dyrbjeć hač před wosom lětami. Dźěl datow wobstaraja sej statistikarjo z wobstejacych registrow. Papjerjane formulary ličerjo-komisarojo jenož tym sposrědkuja, kiž njemóža informacije z kompjuterom wotpósłać. Akcija ludličenja płaći prawdźepodobnje 2,25 miliardow krónow (něhdźe 885 milionow eurow). Prěnje ludličenje na čěskim teritoriju bě w lěće 1869 było.


text:
Kategoria:Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich
Strony w kategorii „Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich”
Poniżej wyświetlono 84 spośród wszystkich 84 stron tej kategorii.
*
S
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Abraham Abele ben Chaim ha-Lewy
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Abraham ben Jehuda
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Abraham ben Josziahu (Karaita)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Abraham ben Samuel (Karaita)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Aszkenazy, Eleazar ben Eliahu
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Aszkenazy, Hillel ben Hirc
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Bass, Szabtai ben Józef
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Ben-Zew, Jehuda Loeb
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Ben–Zew, Jehuda Loeb
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Berman (Isachar) ben Naftali Katz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Bochner, Chaim ben Benjamin Zeeb
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Brzeski, Abraham ben Beniamin Zeeb
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Brzeski, Abraham ben Benjamin Zeeb
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Chanoch ben Abraham
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Efraim ben Józef z Chełma
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Efraim Salomon ben Aaron z Łęczycy
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Eibeschütz Jonatan
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Eideles Samuel Eleazar ben Jehuda ha-Lewi
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Eliasz ben Józef
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Eliasz z Pinczowa
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Eliasz z Wilna (Gaon)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Ezechiel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Ezefowicz Michał
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Fiszel Mojżesz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Gordon Aaron
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Halpern, Jechiel ben Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Hanower, Natan ben Mojżesz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Heller, Jomtob Lipman
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Isserles Mojżesz (zwany Rema)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Izaaczko Jakób
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jaffe, Mordechai ben Abraham
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jakób ben Szymon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jakób Dawid ben Izaak z Chęcin
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jakób Jozue ben Hirsz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jakób Kopelman ben Samuel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jechiel Michel ben Eleazar
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jedidja Gottlieb ben Abraham Izrael
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jehuda ben Abraham Jakób
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jehuda ben Nisan
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jenze Moszkowicz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Jozue Falk ben Aleksander Kohen
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Józef ben Eliasz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Józef ben Izaak ha-Lewi
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Józef ben Mojżesz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Józef Katz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kajdanower, Aaron Samuel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kalachora Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kobryn, Becalel ben Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kohen Eleazar
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kohen Naftali
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Kohn Tobiasz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Lipszyc, Gedalia ben Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Loel, Jehuda ben Hillel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Luria, Salomon ben Jechiel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Majmon Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Malinowski Józef
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Manoach Hendel ben Szemaria
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Margolioth, Mojżesz Mordechai ben Samuel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Margolioth, Zelig (Abi Ezri) ben Izaak
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Meir ben Gedalia z Lublina
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Mojżesz ben Abraham
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Mojżesz ben Benjamin Wolf
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Mordechaj ben Nissan (Karaita)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Naftali Hirc ben Menachem
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Opatower Samuel
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Pozner, Dawid ben Naftali Hirc
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Sabtai ben Meir Katz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Samuel ben Eleazar
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Samuel ben Mojżesz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Spira, Natan ben Salomon
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Spira, Natan ben Samson
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Szalom Szachna
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Szyk, Baruch ben Jakób
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Teomim, Aaron ben Mojżesz
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Tiktiner Rebeka
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Troki Izaak (Karaita)
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Uri ben Dawid
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Vega Jehuda
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Vitalis, Chaim Felice
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Zamość, Izrael ben Mojżesz ha-Lewi
- Słownik biograficzny uczonych Żydów Polskich/Zeitlin Jozue


text:
Przikozania ślonskij baby
Ni ma na Ślonsku dwóch takich samych babów, kiere by sie tak samo łoblykały, tak samo godały, warziły i jeszcze co ino. Bo kożdo Ślonzoczka je inkszo. Ale je tako jedna prowda, że kożdo z nos, chocioż inkszo, je po czynści zaprogramowano tak samo.
Wiy kaj co mo
Prawie kożdo z nos wiy kaj co mo, pamiynto kaj co mo jejij chop i kaj co majom jejich bajtle. Za pierzina niy straci mobilnioka na koncercie, a jak straci, to znojdzie go na swojim placu, dziyń poźnij.
Kiej sie jom chop ło co spyto, to zawdy powiy jako przistało. Szpetnie niy nawciepuje i niy nawylywo rzeczy z przeszłości.
Bajtle jom słuchajom
Staro sie, coby niy łostawiać na pozdoryńdziu żodnych łostrych rzeczy, coby jejij bajtle czego niy popochały i nie trza było śnimi lecieć do dochtora. A kiej do przizwolyni na coś, to durch mo łoczy na łokoło gowy.
Dowo dekle na gorki
Praje kożdo ślonsko baba warzi dobre jodło, taki że kożdymu bydzie smakowało. I tyż tym ludziom, co majom wymyślate podniebiyni.
I kiej ino sie spodziywo, że wtoś przidzie na byzuch, abo widzi, że kiery bajtel mo jako niymoc, to zarozki wiy, jaki jodło sie noleży na ta przileżytość. Zawdy tyż pamiynto ło deklach na gorki. Bez dekli niy warzi, bo je szporobliwo.
Mo łoblyczki na kożdy czos
Niy warzi w tym samym co loto po drodze. Do warzynio mo fortuch (dejmy na to taki łod Gryfnie). Na wyjści mo klajdy, abo jeszcze co inkszego. Jak przidzie do dom to sie zaś przeblyko w łobleczyni po chałpie. Durś sie przeblyko, ale niy skuli tego, co je choby jako paniczka, ino coby uszanować te łoblyczki, kiere mo.
Gorkij babówki niy dowo żodnymu
Niy do gorkij babówki do zmaszkecynio, ani swojim bajtlom, ani chopu, ani tyż szwigermuter. Bo wiy, że to gorkij zisty sie niy jy, bo poradzi potym żołodnek boleć. Ale ni ma sie co czarować, że ino skuli zdrowotności tego wachuje. Łona wiy, że kiej by dała tako blacha na widok, to za chwila by tego niy było. Tako je prowda!
Zawdy posztopuje kiej trza
Kiej jejij chop mo dziura w zokach abo we kufaji mu rajfeszlos szczeli, to baba, łod razu biere sie do sztopowanio. Niy czeko na łostatnio chwila, aż zaś ni ma już w czym łazić, abo co gorsze, aż chop wyciepie galoty do hasioka.
Zwiyrza u nij sie majom jak u Ponboczka za piecym
Dbo fest ło kożdego gowiydnika. Fafika strziże jak trza, czoso a pucuje w ausgusie kiej sie umarasi. Kocikom zawdy dowo ło czasie pożrać. Kiej chowie kury abo gynsi, to dowo pozór, coby je puszczać i zawiyrać tak, coby żodno niy pitła. I do kożdego z nich godo, abo śpiywo, abo chalo po puklu.
Niy wadzi sie o gupoty
Ślonsko baba niy traci czasu na gupoty, toż z żodnym sie niy wadzi o bele jaki dupsy. Ze somsiodym, żyje dobrze, niy robi haji sprzedowaczkom, że wiela to i tamto kosztuje i czymu tak drogo. Staro sie, coby ze szwigermuter tyż se przoć, chocioż czasym psioczy, że bajtle dostowajom za wiela maszketów. A ze swojim chopym dogaduje sie ino wtynczos, jak sprawa je rychtig poważno, bo tak, to przeca chopu zawdy przaje nojbardzij! Taki my som i beztóż wszyjscy nom tyż przajom i ło nos pamiyntajom.


text:
Bytōm i jo – richtiś ślōnske love-hate story
Kej rozchodzi sie ô Bytōm, to trocha mōm strach… Jo i te miasto mōmy kyns spōlnyj gyszichty. Na mojij nec-zajcie sztyjc poczytocie, co żech prziszōł na tyn świat we Bytōmiu, tela ino że… to niy ma prowda. Web-majster sie chachnōł i ôbiecōł, co to pomiyni, kej ino znojdzie wolno chwila. Hned bydzie już jakeś szejś lot? Kożdy dōł w to wiara, dyć we Internecu niy cyganiōm, pra? Ino moja Mamulka, kero gynau była ôbecno przi tym zajściu, ciyngym pado, co to było chyba jednak kaj indzij. Nale hned ôna tyż do sie przegodać.
Miasto utopcōw
Do Bytōmio przekludziłech sie już jako majerantny chop, skuli roboty. Wtynczos piyrszy roz fechtło mie jaki srogi potyncjał mo te miasto i jak licho poradzi go wypotrzebować. Ta frustracjo wyloła sie ze miy, kej pisōłech “Kōmisorza Hanusika”, w kerym Bytōm to je miasto-widmo, z kerego fto miōł pitnōnć, to już downo pitnōł, a za Ślōnzokōw skludziły sie utopce. We swojij gupocie myślōłech, co promuja te piykne miasto, jużech sie forsztelowōł, co prezydynt Bytōmio do mi jakiś order – nale psinco. Pora lot niyskorzyj, na kerymś trefie Czytelniczka pedziała mi, co ôna wiy, co “Hanusik” to je ino fikcjo literacko a we Bytōmiu tak naprowdy niy ma wiyncyj stworokōw niż kaj indzij, nale po jakymuś ôna durś je wylynkano, kej mo jechać hań do tego Beuthen. A już na zicher żodyn jij niy przegodo, co mo sie stanōnć wele keregoś stowu, abo choby gupigo gulika! Wtynczos żech spokopiył, co żech napochōł i że na nagroda ôd prezydynta Bytōmio ani niy mōm co czekać…
Klōntwa utopionego farorza
Niy kożdy wiy ô tym, co Bytōm to je jedne z nojstarszych miast na Ślōnsku, niy ino tym naszym Gōrnym. Godka ô nim była już we dwanostym storoczu, kej piyrszy ślōnski fyrszt Miyszko (tyn borok, co mu sie durś szłapy motlały) wziōn go swojymu ujkowi, fyrsztowi małopolskymu. Bytōmsko gyszichta je fest maszketno, a niy roz derech ćmawo. We piytnostym storoczu miasto zdobyli husyty, a zomek bytōmskich fyrsztōw spolił sie w epnyj fojerze. We dziewiytnostym Ponbôczek ściepli jeszcze gorsze utropy: tyfus, cholera i Napolyjona Bonaparte. Niyftorzi godali, co to skuli klōntwy, kero papież ciepnōł na bytomiokōw, beztōż że roz sie znerwowali i utopili swojigo farorza i wikarego (sōm roztomajte wersje tyj powiarki, nale bezma poszło ô piyniōndze za fedrowanie srebra, fto wiy eli to niy bydzie piyrszo chaja ze grubiorzami na Ślōnsku?). Nale klōntwa już downo dźwigili a dwudzieste storocze było do Bytōmio chyba nojgorsze.
Detroit abo Wenecjo?
Kej napoczło sie dwudzieste storocze, Bytōm durś bōł nojważniejszym miastym Gōrnego Ślōnska. Nale kej we Wersalu potajlowali nōm Hajmat, Beuthen ôstało sie przi Niymcach. Polsko tajla musiała znojś sie inksze cyntrum, yntliś sztajgli do tyj role Katowice. Tak pomału napoczła sie agonia Bytōmio, kery po Drugij Wojnie tyż trefiył sie Polokōm, nale już niy miōł szans coby ôdzyskać nazod downy blyck. Downe posiedziciele tych piyknych kamynic musieli sie samstōnd wykludzić, na ich miejsce prziszli lwowioki, ô kerych wice na zicher znocie (“Pan z Bytomia? O, ja też ze Lwowa!”). Dzisiej, kej już trefiycie na jakeś nowiny ô Bytōmiu to je sporo szansa, co bydzie w nich ô elwrach, ôżyrokach, mordyrzach abo zbulonych chaupach… Niyftore godajōm, co Bytōm je trocha podany na hamerykōńske Detroit – downij epne cyntrum autowego przemysłu, kere terozki wyglōndo choby kereś z tych jejich ghost-towns. Inkszym, kere filujōm na te ôszkrobane mury spōmino sie Wenecjo. Kej jo łaża po tych placach to durś widza tyn strzedniowieczny rynek, na kerym nyno lew, ô kerego przōdzij było tela było larma, forszteluja sie wiela widziały te kościoły, dziwōm sie na te chaupy: modernistyczne i secesyjne. Mōm taki maszketny gyfil, chobych przōł tymu miastu, nale miōł tyż na nie
richtiś nerwy, gynau jak na kogoś, fto mo do czegoś richtiś grajfka nale po jakymuś blank jij niy używo. Możno styknie ino, coby Bytōm yntliś znod prawych gospodorzy, kere bydōm mieć idyjo jak mo wyglōndać prziszłość tego miasta? Bo dyć Bytōm durś je gryfny, ino po jakymu mo gańba to pokozać? Prosza Wos, Bytōmioki, docyńcie to, co mocie. Eli niy, to hned richtiś żodyn niy bydzie chciōł miyszkać we, fto wiy eli niy nojgryfniyjszym ślōnskim mieście. Ani Ślōnzoki, ani Utopce.


text:
Inkszo: Jydz grincojg!
Wysztaunuj se, że je tako pila co dowo yny zocne efekty i wydłuży ci żywot. Chciołbyś mieć tako, pra? Mało tego, byłbyś we sztańdzie wybulić moc geltu coby taki medykamynt mieć… A tak rychtyk wiela nie trza, mōmy to wszyjscy na pozorańdziu. Rozchodzi sie o zielōne gymizy! Grincojgi majōm nejwiyncy wartości ôdżywczych ze wszyskich zortōw kaj jakigo jedzynio. Na Uniwersytecie Harvarda wysztudyrowali, że zielynina fest ôbniżo ryzyko roztomajtych przewlykłych niecherskości, z hercszlagiym i udarym mōzgu na czele.
Zielōne gymizy majōm moc zocnych przeciwutlyniaczy, tak pierōńsko ważnych na poziōmie kōmōrkowym czyli ganc podstawowym, nojważniejszym. Grincojgi majōm kupa chlorofilu, kiery zocnie rozprawio sie z kożdōm niecherskōm kōmōrkōm, w tym rakowōm, abo jako to ôstatnio godajōm, kancerogynnōm. Na zicher słyszołeś ô koynzymie Q10, co to procnie spōmogo regyneracyjo kōmōrek ludzkigo ôrganizmu. Tyn koynzym je fest zależny właśnie ôd chlorofilu i światła słōnecznego. Chcesz se dolifrować moc przeciwutlyniaczy? Wsuwej zielōne a wylazuj na światło słōneczne!
Mosz uroz do zielōnych papek ze szkolorskich stołōwek? Poprōbuj jakoś inakszy te grincojgi przemycić do dziynnej diety. Jak rychtujesz se zoft abo ôwocowy miszōng to dociep petersyla abo pora listkōw szałotu. Smażōnka? Yny ze sznytlochym! A klapsznita na szychta niech bydzie z rukolōm. Dōmowej roboty pesto ze sznitbōunów to tyż ganc zocno idyjo coby pocyganić trocha kubki szmakowe. Abo wersyjo na gibko – rozgniyć widełkōm banana a dociep jarmuż, ôd razu to zielōne bydzie lepszy szmakować.
Ale co je w tym wszyskim fest ważne – gymizy trza jeść z tłuszczami coby sie wszysko dobrze prziswojyło. Beztōż jak se robisz zielōny zoft, dycki dosuj trocha ôrzechōw, ziorek abo dociep awokado. Wiela tego nie trza a je fest różnica w prziswojalności!
Pamiyncesz bojka o Popeye’u? Jak to chop dostowoł siarōnowej siyły ôd szpinaku? To ni ma fulani, zielōne gymizy to je nejzdrowsze jedzyni na naszej planecie!
Małgorzata. Ślōnskŏ rajzowiczka spod Wodzisławia, frelka wrazidlatŏ i dociyrnŏ. Durch w gangu, rajzuje, furgŏ na paralotni, sztyjc kajś lŏce i pochŏ wiela wlezie. Przaje ślōnskij gŏdce, autōrka tekstów na Wachtyrz.eu i Inkszo.pl.


text:
Kirgistan
Kirgistan, Republika Kirgisko (kirg. KыprызcTaH, Kыprыз Pecпyблиkacы trl. a trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; rus. KыprызcTaH, Kыprызckaя Pecпyблиka trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Rjespublika) – państwo we střodkowyj Azyji, grańica mo s Chinůma, Kazachstanym, Tadžykistanym a Ůzbekistanym. Ńy mo dostympu do mořa, a 93% jygo powjeřchńe zajmujům gůry, s kerych nojwyžšy je Ščyt Zwyćynstwa we paśmje Tjen-šan, wysoki na 7439 m n.p.m. Je sam tyž druge na śwjeće pod wzglyndym placu jeźoro gůrske, Issyk-Kul (6236 km², guymbokość do 669 m). Klimat sam je kůntynyntalny suchy, idźe trefić place kaj je wječno zmarzlina.
We gospodarce důminuje bauerstwo, uprawjano je źymja we dolinach. Do tygo wydobywo śe zuoto, żywe strzybło a urůn, guůwńy na eksport.


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Symboliske a bajkowe powědančko »Kifko« ćerpa ze serbskeje bajkoweje folklory a starych časow.
Štó njeby znał tute dźiwne stworjenčko ze starych časow? Hač je to bój mjez Zagorskim knježkom Chójčku a Hrabowskim kralom Bólkom abo dołhe pytanje zmužiteho młodźenca Jolita za swojim zbožom, wšudźe a wšěm prěkuje »Kifko«.
Štó njeby znał tute dźiwne stworjenčko ze starych časow? Hač je to bój mjez Zagorskim knježkom Chójčku a Hrabowskim kralom Bólkom abo dołhe pytanje zmužiteho młodźenca Jolita za swojim zbožom, wšudźe a wšěm prěkuje »Kifko«.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
5. Nan serbskeje hudźbneje wědomosće a »serbski Janaček« – Jan Rawp
Wědomostne wobdźěłanje hudźby jednoho naroda móže so hakle zwoprawdźić, hdyž je dosć dźěłow, kiž hodźa so historisce a stilistisce do jednoho wuwića zarjadować. Na němskej stronje běše to Hugo Riemann, kotryž ze swojim hudźbnym leksikonom w lěće 1882 jako prěni muzikologa kompendij předpołoži, kiž bě kmany, narodne hudźbne wědomje w słowach zwuraznić. Jana Rawpowa »Serbska hudźba« wuńdźe 1978, potajkim nimale 100 lět po Riemannowym leksikonje, je pak za serbski narod po wuznamje přirunajomne. Rawp analyzuje, kak sta so ludowy spěw ze zarodkom hudźbneje kultury. Zajimawy w tutym zwisku je interview, kotryž da wón jenož mało měsacow do swojeje smjerće sćelakej Deutschlandfunk. Tam praji: »Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.« Njebě zawěsće připad, zo je Rawp njewědomje zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« ze sobu zwjazał.


text:
Serbska rada starostow informěrujo Domowinu wówólbach za Serbski sejm 2018
Na pśepšosenje pšawniskego wuběrka Domowiny, zastupjony pśez pśedsedarku sakskeje Serbskeje rady, Marije Michałkoweje, pśedsedarja kšywowego zwězka Domowiny, Dawida Statnika, tuchylnego a něgajšnego jadnarja Domowiny, Marka Kowarja a Bjarnata Cyža, něgajšnego direktora Załožby za serbski lud, Marka Suchego, dolnołužyskego Serba Kita Elu kaž tež pšawiznicu Katrin Suchec-Dźisławkowu, su se dnia 12. junija stajili wusoke zastupniki Serbskeje rady starostow pšašanjam k pśedstojecym wólbam.
Rěcnica górnoserbskeje Rady starostow, Jadwiga Pjacec (Drježdźany), a jeje zastupnik, Ignac Wjesela (Chróšćicy), kulturny wědomostnik Tomasz Nawka (Budyšyn) a znata wobswětowa aktiwistka Edith Pjeńkowa (Slěpe) su se zboka serbskego demokratiskego gibanja na wobradowanju wobźělili. Pśi tom su pokazali na lěpšyny wót wšych Serbow wuzwólonego demokratiskego ludowego zastupnistwa, a su rozkladowali pšawo na nutśikowne samopóstajenje Serbow, kótarež jo tež na statnej rowninje dotychměst pśemało znate.
W zmysle do pśichoda wusměrjonego zgromadnego źěła jo Rada starostow wabiła za nowu kulturu transparence a zwólniwosći do rozgrona w našom luźe. Na kóńcu jo Jadwiga Pjacec zastupnikow Domowiny napominała, aby se aktiwnje wobźělili na wutwórjenu wobšyrnego ludowego zastupnistwa wšyknych Serbow.


text:
Kapliczka Świyntygo Rocha
Gdzieś koło 19 wieku w Krampie w kożdyj chałpie ludzie krowy
mieli. Pewnygo dnia do wioski prziszła strasznoł choroba- cały bydło zaczyło
chorować. Ludzie wszyskygo próbowali, ale nic nie skutkowało. Jak już żołdyn
weterynarz se nie umioł z morym poradzić, ludzie całom wsiom poszli do kojścioła
i żykali do Świyntygo Rocha. Jeszcze dobrze z Kojścioła nie wylejżli, a już
krowy zdrowy były. Ty Krowy, co Zdechły, zakopali w jedno miejscy przi drodze,
a na górze postawiyli kapliczka z obrazkym Świyntygo Rocha. I tak co roku wszyjscy
łażom z pielgrzymkom do tygo obrołzka żykajonc o zdrowiy dloł ludzi i bydła.
Obrazek tyn stoi niedaleko tygo Graniczniołka.
Wstecz


text:
narodźeny 15.01.1905 w Njebjelčicach jako syn žiwnosćerja a młynka, studowaše po wopyće ludoweje šule na Katolskim wučerskim seminarje w Budyšinje. Po studiju wukonješe wučerske zastojnstwo w Chrósćicach wot lěta 1926 a w Njebjelčicach wot lěta 1929. W lěće 1940 dyrbješe do fašistiskeho wójska. Wot 1945 wuwučowaše serbske dźěći a młodostnych na serbskim realnym gymnaziju w čěskim Varnsdorfje. Wróćiwši so l. 1949 do Łužicy, bu šefredaktor Noweje doby, hdźež skutkowaše zaměrnje w zajimje dźěłaćerskeje strony. Tutu funkciju zastawaše hač do lěta 1954. Pod pseudonymom Mandawski wozjewjowaše rozpominanja předewšěm wo hudźbno-kulturnych podawkach a swoje na wsach zaměstnjene literarne reportaže. Štyri lěta (1954-1958) běše wón šeflektor w Domowinskim nakładnistwje.
Jurij Wuješ bě muž z njewšědnym angažementom za wšo nowe a doprědkarske, štož so w Serbach rodźeše. Njewotpokaza tuž tež nadawk, hdyž w l. 1958 za tehdyše Serbske ludowe dźiwadło intendanta trjebachu. Tak wón nětko hač do swojeje smjerće dnja 22.12.1968 w dźěwadle dźěłaše. Pytaše w lěće 1963 wutworjenym Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle, kotrež sobu profilować pomhaše, jako zastupowacy intendant a šefdramaturg za najpřihódnišimi hrami, přełožowaše ze swětoweje dramatiki a steješe sam na jewišću jako dźiwadźelnik. Při tym čuješe so stajnje zamołwity za cyłkowne rozwiće serbskeho dźiwadłownistwa. Tak bě Jurij Wuješ mnohostronski organizator w serbskim kulturnym žiwjenju. Tola přeco zaso namaka chwile, so tež literarnemu tworjenju wěnować. Naposledk bě hišće přełožił za knižku dźěćacych basni „Swěć, słónčko, swěć“. A bě sebi hišće mnoho předewzał. Nahła smjerć jemu předewzaća spjelnić njeda.
Basniska tworiłosć Jurja Wuješa saha wróćo do studentskich lět. Předstaji w basnjach dowěru do serbskeho luda, lubosć k domiznje a ródnemu krajej.
Hnydom po wuswobodźenju jimaše so Jurij Wuješ znowa pjera. Wustupowaše jako mobilizowacy lyrikar a komponist, kiž sam swoje melodije tworješe, a to wosebje za serbsku młodźinu. Jurja Wuješowe pěsnjerske zawostajenstwo budźe tuž přeco do repertoira młodych kulturnych skupin słušeć.
W lěće 1959 wuńdźe jeho zběrka basni „Hdyž rěči wutroba! W njej su zezběrane wšitke jeho spěwy a w serbskich publikacijach rozbrojene basnje.
Gerat Libš – Serbska poezija 10


text:
Moja natura wandrusa dycki nie do mi se żyć po leku. Jednako kajś gzuja i nie umia zasztopować. Ludzie dycki godajōm że nie lubiōm rychtować wandertaszów na rajza. Mie sie eli to podobo! No a rajzować idzie roztomajcie, dali, bliży, autokiym, cugiym, fligrym, na kole abo czym sie yno wyforszteluje! Jo nojbardzi przaja fligrōm, zaros sam wytuplikuja czamu.
Rajzy autokiem
Wygodliwie ale przi długszej jeździe sie mierznie. Zowdy dobrze jechać do kupy coby sie zamiyniać za kyrownicōm i robić tak, coby roz jedyn se dychnył a potym zaś drugi był dran. Dycki fajny zwyk to zabiyrani stopyroków. Tacy ludzie czynsto rozprawiajōm o ganc ciekawych rzeczach i idzie sie kupa nowego wywiedzieć. Wtedy tyż ształy na drodze som znośniejsze bo je do kogo gymba otworzyć i czas gibko zleci. Eszcze jedna rzecz – hot dogi na tanksztelach… Mniam! Dycki nie jym takigo pierziństwa ale na rajza nikiedy robia se dyszpynza.
Rajzy cugiym
Coroz myni ludzi rajzuje cugami ale trza pedzieć że cug to cug! Takigo klimatu jak tam to nie uznosz w polskim busie czy inkszym lux ekspresie. Piyrsze co to na bansztajku trza być o czasie. Cugi lubiōm być opóźnione ale tyż nie zowdy. Potym w takim cugu w kupyju mogesz se wygodliwie roztoparczyć, rajzyntasza wciś do skrytki nad gowa i zaglōndać jak sie miyniajōm landszafty na ôknym. Ale pamiyntej! Jak sie wybiyrosz kaj fōrt daleko to nie rajzuj bumelcugiym bo pryndko nie zajedziesz…
A jak sie rozchodzi o landszafty, to nojlepsze i tak som ze fligra
Rajzy we lufcie to je coś czymu nojbardzi przaja. Nie mierzi mie że je mało miejsca, co chwila mie kieryś szturcho i chaziel malućki. Dycki we fligrze czuja że oto rajzuja kajsik daleko i zaczyno sie zocno przigoda! Eli już na fligerplacu je zwiedownie bo idzie trefić na rychtyk ciekawych cudoków z cołkigo świata. To som fajne rajzy!
Rajzy na motorcyklu
Trocha sie tak najeździyłach i stwierdzom, że długszo szosyjo ni ma na mie. Piyrsze co to w krziżu zaczyno łomać, kolana ciyrpnōm od bezruchu i człowiek cołki je jakiś taki bolawy. A pod wiela sie jeździ po Polsce to dycki je zima i czynsto padze beztuż ni ma to mój najulubiyńszy knif na rajza. Monej to trzidziści lot robi już swoji 😉
Tak szlabikuja o tych rajzach i zaros chyba se kupia jaki bilet we świat. Wandrus czymś musi żyć! Ty tyż nie zetwej na nic – rajzuj, odkrywej, żyj!


text:
Po wotchadźe Fabiana Hejduški k Sportowej jednotce 1981 Chrósćicy a Dawida Šołty k Sokołej Ralbicy/Hórki je prěnje koparske mustwo ST Marijineje hwězdy dalšich třoch zasłužbnych a jara nazhonitych hrajerjow zhubiło. Wšitcy třo su swoju karjeru wšelakich přičin dla zakónčili, kaž woni towarstwu njedawno zdźělichu. Su to w Hornjej Łužicy derje znaći koparjo Křesćan Bělk, Tobias Škoda a Jeffrey Rab. Za kopańcu w Pančicach-Kukowje budźe to wězo kruty zarěz. Snano trójka znajmjeńša hišće w rjadach starych knjezow kopački dale šnóruje abo tež w tej abo tamnej hrě druheho mustwa wupomha.
Tobias Nowak, nawoda prěnjeho koparskeho mustwa Sportoweho towarstwa Marijina hwězda, koparski puć mjenowaneje trójki tule předstaja.
Křesćan Bělk


text:
jendźelski
jendźelski jendźelski
jendźelski (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
adjektiw[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
jen-dźel-ski
Semantika
Přikłady:
- A hlej, tutoho nazhoniteho čłowjeka, kiž znaješe nimale wšitke kraja a ludy Europy, kiž rěčeše grjeksce, łaćansce, italsce, francosce a jendźelsce a wobknježeše dospołnje rušćinu, pólšćinu a čěšćinu, tutoho mudreho muža je jónu jedyn prosty serbski bur tak truhnył, zo je sej to Mosak hač do kónca žiwjenja spomjatkował. (Iselt)
Wotwodźene wopřijeća:
- jendźelšćina = jendźelska rěč


text:
Gramatyka
przymiotnik niestopniowalny
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy | pokaż wszystkie formy
arcypolscy; arcypolska; arcypolską; arcypolski; arcypolskich; arcypolskie; arcypolskiego; arcypolskiej; arcypolskiemu; arcypolskim; arcypolskimi; niearcypolscy; niearcypolska; niearcypolską; niearcypolski; niearcypolskich; niearcypolskie; niearcypolskiego; niearcypolskiej; niearcypolskiemu; niearcypolskim; niearcypolskimi | zwiń


text:
Šula za delnjoserbsku rěč
a kulturu Choćebuz
1954 běchu załožili Centralnu serbsku rěčnu šulu za Delnju Łužicu – najprjedy w Běłej Górje. Hižo krótko po tym pak přećahny wona do Dešanka blisko Choćebuza. Wjele stow ludźi je so tam na kursach dale kubłało w delnjoserbskej rěči, w stawiznach a kulturje Serbow a na polu mjeńšinoweje politiki – tehdy wězo w socialistiskim zmysle. Dokelž so kubłanišćo hižo tak prawje do noweho politiskeho systema njehodźeše a dokelž je wšelacy tehdyši zamołwići politikarjo dale za trěbne njemějachu, su šulu za čas politiskeho přewróta zawrěli. Po wulkich prócowanjach, wosebje ze serbskeje strony, pak bu wona znowa załožena – jako Šula za delnjoserbsku rěč a kulturu, dźěl ludoweje uniwersity, spěchowaneje wot města Choćebuza, wokrjesa SprjewjaNysa a Załožby za serbski lud.


text:
Rzykańy
Rzykańy to je jedna ze nojczynstszych form religijnygo kultu. Polego na skerowańu swojich myśli do istoty abo istot, můgůncych być abo bydůmcych przedmjotym kultu (bůgowje, śwjyńći, ańoły), do sfery sacrům. Może uůno być godane abo ino we myślach.
Rzykańy dźelymy przede wszyjstkym ze wzglyndu na jigo charakter. Może uůn być pochwalny (uwjelbjyńo), dźynkczynny abo błagalny. Roz a kedy rzykańe mo elymynty kilku ze powyższych form.
Akty rzykańo sům powszychne we wszyjstkych religjach. Choć rzykańy może przijmować forma indywidualnyj rozmowy ze istotům boskům, to we wjelu religijach uksztołtowoł śe pewjyn kanůn modlitw, kerych treść je śćiśle uokreślůno a przekazywano we takej formje wyznawcům.


text:
Isaac Newton
Sir Isaac Newton (ur. 4 styčńa 1643, zm. 31 marca 1727, wedle kalyndořa grygorjańskigo; abo ur. 25 grudńa 1642, zm. 20 marca 1726 wedle užywanygo wůunčas kalyndořa julijůńskigo) – angelski fizyk, matymatyk, astrůnům, filozof, historyk, badač Biblije a alchymik.
W swojym suynnym dźele Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687 r.) předstowiu prawo powšychnygo ćůnžyńo, a tyž prawa ruchu ležůnce u podstaw mechańiki klasyčnyj. Ńyzaležńy uod Gottfrjyda Leibńiza přičyńiu śe do rozwoju rachůnku růžńičkowygo i coukowygo.
Kej pjyršy wykazou, aže te same prawa řůndzům ruchym ćou na Źymje kej i ruchym ćou ńybjeskych. Jygo doćekańo doprowadźiuy do rewolucyji naukowyj a přijyńćo teorji heljocyntryzmu. Podou matymatyčne uzasadńyńy do praw Keplera i rozšeřůu je udowadńajůnc, aže uorbity (we wjynkšośći kůmet) sům ńy yno eliptyčne, nale můgům być tyž hiperbolične i parabolične. Guośiu, aže śwjotuo mo natura korpuskularno, čyli aže skuodo śe s čůnstek. Bůu pjyršym, kery zdou se sprawa, aže widmo barw uobserwowane podčas padańo bjouygo śwjotua na pryzmat je cechům padajůncygo śwjotua, a ńy pryzmatu, kej guośiu 400 lot nazod Roger Bacon.
Dźeua NewtonaEdytuj
- Method of Fluxions (1671)
- De Motu Corporum (1684)
- Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687)
- Opticks (1704)
- Arithmetica Universalis (1707)
- An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture(1754)
Opublikowane pośmjyrtńe we 1728: Short Chronicle, The System of the World, Optical Lectures, Universal Arithmetic, The Chronology of Ancient Kingdoms, Amended a De mundi systemate.


text: Smochćicy (CRM/SN). Tema druheho wječora lětušeho ekumeniskeho póstneho seminara w Domje biskopa Bena bě „Měr zaručić bjez bróni“. Tomu napřećo steješe prašenje: „Dźe to?“ Impulsy k tomu podaštaj fararka Budyskeje ewangelskeje tachantskeje wosady dr. Maria Heinke-Probst a duchowny kubłanskeho domu dr. Michael Kleiner. Čehodla pak su akcije bjez namocy wuspěšniše a zdobom wunošniše hač z brónjemi, wujasni na (njewočakowano) přeswědčiwe wašnje fararka Eva Hadem z Ekumeniskeho centruma w Magdeburgu, hdźež wěnuje so wona specielnje dźěłu za měr. W swojich wuwjedźenjach złožowaše so teologowka předewšěm na wobšěrnje zapołoženu a wysoko hódnoćenu wědomostnu studiju, kotruž běštej před někotrymi lětami Erica Chenowerth a Maria J. Stephan předpołožiłoj. Wonej běštej 300 zběžkow a rewolucijow na wjacorych kontinentach přepytowałoj. Tak dóńdźe- štej k wuslědkej, zo je wjace ludźi na akcijach wobdźělenych, hdźež žanu namóc njenałožuja. Tam su tohorunja ludźo z najwšelakorišich worštow wobydlerstwa wobdźěleni. To zaruča fleksibelne taktěrowanje.


text:
Z předsydku frakcije Zwjazka 90/Zelenych w zwjazkowym sejmje Katrin Göring-Eckardt je na jeje njedawnym wopyće w Budyšinje Axel Arlt rěčał.
Kak wažne su Wam štyri awtochtone narodne mjeńšiny w Němskej za Europu?
K. Göring-Eckardt: Wone su mały kosmos za něšto wulke, štož w Europje mamy. Móžemy zhromadnje žiwi być, tež hdyž smy rozdźělni a z rozdźělnymi rěčemi. Widźo w Serbskim muzeju historiske wuwiće, pytnych, zo běchu přeco zaso pospyty to znjewužiwać. Je bohatstwo, zo ludźo dwurěčnje wotrostuja, zo woni swójsku tradiciju a kulturu pěstuja.
Što je Was wosebje zajimowało?
K. Göring-Eckardt: Sym so často za pěstowarnjemi a šulemi wobhonjała, za dźiwadłom. Jako zwjazkowa politikarka znaju prašenje, kak so scyła što spěchuje. Bohatstwo serbskeje kultury a rěče mamy zachować a ludźom za to dźakowni być, zo jej dale dawaja. A zo tež młodźi ludźo so nětko rozsudźeja wjace k tomu přinošować. Měli sej wuwědomić, zo nas tajke prócowanja wobohaćeja.
Mjeńšinowa rada frakcijam w zwjazkowym sejmje poruča, powołać rěčnika za naležnosće mjeńšin. Štó je to pola Was?


text:
Wartki przeglōnd fusbalowych newsōw ôstatnigo tydnia dokludziōł mie do artikla, kerego bohatyrym rumuński syndzia Ovidiu Hațegan…
Toć, syndzia fusbalowy ni mo lekko. Jak ni ma szwarnōm, wyzgernōm frelkōm to nojłatwij dać na niego pozōr kej coś napocho. Tak tyż było z Hațeganym. Ôdgwizdaniym elwra w 57 min. piyrszego barażowego szpilu ô Mundial miyndzy Irlandiōm Płn. a Szwajcariōm fest pokopoł se w lelujach. Szlag po kerym grocz z Irlandie dostoł w pukel syndzia uznoł za rynka. Pech chcioł, że brama po tym elwrze była jedynōm w ôbu szpilach i dała Szwajcarōm awans. Kej hneda FIFA ôgłosiyła lista 36 syndziōw na Mundial brakiym Hategana żodyn sie już niy dziwiōł, ani ôn sōm.
Terozki Rumun ofyn godo, że zawalōł i wypaczōł wynik barażu. Szacunek do tego chopa, bo telki słowa ôd arbitra biyda usłyszeć, i to nawet w epoce kej kibic moge wszyjsko ôbadać w 10-ciu rozmańtych powtōrkach! Te słowa jednak niy pōmogōm panu Hațeganowi spokojnie wypić piwa w piyrszym lepszym szynku w Belfaście. Jeszcze dłōgo mogōm tam go spōminać. Chyba, że to yno u nos kibic taki pamiyntliwy? Przi artiklu o Hațeganie w kōmyntorzach zaro ôbjawiyło sie fol porownań do inkszego rumuńskigo arbitra Victora Padureanu, kery podpod kibicōm reprezyntacji Polski jakiś…46 lot tymu.
Padureanu syndziowoł szpil Polski z Bułgariōm w kwalifikacjach do IO Monachium 1972. Dobrze pamiynto to tyż poru groczy ze Ślōnska, przede wszyjskim Lubański, wyciepany ze szpilplacu za pora szpetnych słōw po elwrze do gospodorzy, czy Banaś autor niyuznanej bramy. Bohatyrym pamiyntnej akcji z tym, że pora godzin niyskorzij bōł inkszy grocz Górnika Zobrze. Na wspōlnej wieczerzy po szpilu Ziga Anczok w ramach wicu zaczōn tyjatralnie brōsić swōj nōż i dziwać sie na syndzigo, a kej tyn stanōł ôd stoła Poloki poszli za nim w szpacyr. Syndzia citoł!
Na tej tragikōmicznej historyjce trza by skōńczyć i dać śp. syndzimu pokōj. Żodnych miliōnōw za szpil niy zebroł, jak godały famy. Kożdy miywo gorsze dni, pra?


text:
Sylt
Sylt (dansce Sild, sewjerofrizisce Söl) je najwjetša ze sewjerofriziskich kupow w Sewjernym morju a zdobom najsewjerniša kupa Němskeje. Nadeńdźe so něhdźe 10 do 16 kilometrow před zapadnym brjohom Schleswigsko-Holsteinskeje a Danskeje a słuša do wokrjesa Nordfriesland. Z wulkosću wot nimale 100 km² je wona štwórta najwjetša kupa Němskeje a najwjetša němska kupa w Sewjernym morju. Hłowne sydlišćo je Westerland. Sylt je woblubowany turistiski cil a je wot lěta 1927 přez Hindenburgowy nasyp zwjazany z twjerdźu.
Sylt je jedna z tych kupow, na kotrychž so hač do dźensnišeho tež frizisce rěči.


text: Budyšin (SN/MiR). Dwanaće studentow ze Zapadočěskeje uniwersity Plzeň přebywa tuchwilu na ekskursiji we Łužicy. Skupinu nawjeduje dr. Bernhard Chappuzeau, kiž skutkuje na tamnišej uniwersiće we wobłuku pedagogiskeje wuměny wučerjow. „Zaměr wuprawy je, zeznać Serbow we Łužicy jako narod, zhonić wo stawiznach a kulturje, wosebje pak wo tudyšim serbskim šulstwje“, rjekny na witanju zamołwity w Budyskej wotnožce Sakskeho krajneho zarjada za šulu a kubłanje (LaSuB) za serbske šulstwo Bosćij Handrik. „Móžno tež, zo wuwabi tónle wopyt mjez někotrymi z Was přeće, na jednej šuli w Sakskej abo samo na jednej serbskej šuli dźěłać“, wón rjekny.


text:
Čaporowe wiki su mjeztym přewšo woblubowana tradicija
Mortkow (aha/SN). Njedźelu kaž tež sobotu běštej wulkej parkowanišći za Mortkowskej Jakubec twjerdźiznu wot ranja hač do wječora zaparkowanej. Awtowe čisła přeradźichu, zo běchu ludźo ze Sakskeje a Braniborskeje, ale tež ze zdalenišich zwjazkowych krajow přijěli. Mjeztym štwórty raz je zarjadowanska agentura z Drježdźan pod nawodom Yvonny Schwarz na njewšědnym wulětnišću a zarjadowanišću antikne a čaporowe wiki za zběrarjow a měnjerjow čapora wuhotowała. Wosebita srjedźowěkowska atmosfera njeposrědnje wokoło Mortkowskeje twjerdźizny zběrarjow stajnje zaso přiwabja. Tónkróć bě to wjace hač cyłkownje 4 500 ludźi, z toho hižo sobotu něhdźe 2 000.


text:
2017/18
Rozprawa předsydy Maćicy Serbskeje 2017/18
Předsydstwo MS je w tutej dobje šěsć króć wuradźowało a to na kóždym zetkanju z dobrym, jara dobrym wobdźělenjom předsydstwa. Je hižo z dobrej tradiciju, zo so jónu wob lěto w dwurěčnym regionje ze zamołwitymi zjawneho žiwjenja zetkamy, zo bychmy wo towarstwowym a wosadnym dźěle, wo aktualnej situaciji zhonili. A nawopak, zo zhonja wopytani wo nas. Po zajimawym zetkanju před lětomaj w Choćebuzu poda so předsydstwo zańdźene lěto (5.9.) na rozmołwu do srjedźneje Łužicy, do Slepoho. Tam rěčachmy z młodej serbskej fararku Slepjanskeje wosady Jadwigu Malinkowej a ze županom župy “Jakub Lorenc-Zalěski”, z Manfredom Hermašom, kotryž wšak tam jako multifunkcionar w gmejnje a wosadźe skutkuje. Zhonili smy wo wosadnym a komunalnym žiwjenju a prócowanju wuchowanja serbskeje rěče w šuli kaž w cyrkwi, hdyž so maćeršćina hižo doma w swójbach njerěči. Nimo tradicionelnych towarstwow dźěła tam lěta 2011 załožene towarstwo “Kólesko”, kotrež tele prócowanje ze zestajenjom a publikowanjom slepjanskich spěwow, bajow a narěčow knižnje a na CDjach na wosebite wašnje spěchuje.
Nadregionalny jubilej zańdźeneho lěta “500 lět reformacija” je tež nas Serbow zaběrał, a wo tym běše hižo w zašłej rozprawje rěč. Na iniciatiwu serbskeho superintendenta Jana Malinka je nastała kedźbyhódna kniha “Pjeć lětstotkow - Serbja a reformacija”, do kotrejež su nimo Trudle Malinkoweje, předsydki wuběrka za serbske pomniki tež dalše čłonki a čłonojo ze zajimawymi nastawkami přinošowali. Zawěsće njepřehnawam, hdyž mam wudaće za wusahowacy podawk lěta. Nimo wustajeńcy wotměwachu so tež wjacore zarjadowanja k tutej róčnicy. Mjez druhim je naš čłon dr. Jens Buliš so spomóžnym skutkowanju japoštołskeho administratora Jana Leisentritta (1527-1586) za čas reformacije na dobro wobeju konfesijow tu w našej bjezposrědnjej domiznje wěnował. W jeho přednošku w Měšćanskej bibliotece w Budyšinje (13.6.) kritizowaše rěčnik, zo na sławneho měšćana w měsće samym - hač na narownu taflu - ničo njedopomina. Na to je předsydstwo Maćicy napisało Wyšemu měšćanosće Alexandrej Ahrensej próstwu wo pomjenowanje dróhi, naměsta, šule abo pod. po sławnym Janu Leisentriće.
Wosebite zarjadowanje k jubilejej “500 lět reformacija” Maćicarjo žane planowali njejsmy, ale za to smy so na wjele tajkich wobdźělili a to nic jenož w Hornjej Łužicy.
W zwisku z reformaciju je naspomnjenja hódna tež prěnja tajka wustajeńca “Beno z Mišna, prěni swjaty Sakskeje” w Mišnje, kotruž je wjele našich čłonow wopytało, předsyda je k tomu rěčał a pisał.
Tež hdyž je Maćica najstarše nadregionalne serbske towarstwo, starosćimy so wo dorost a spěchujemy jón. Bywši předsyda Jan Malink je tři Maćične Myta iniciěrował a tak smy tež loni znowa myta wupisali. K tomu porěči potom dr. Ines Kellerowa. Z tutoho městna namołwjamy serbsku młodźinu, zo by so na wubědźowanju dale tež wobdźělała.
Zda so, zo towarstwa a institucije w přiběracej měrje kóždu 0 a/abo 5 na kóncu ličby swojeho załoženja bjeru za jubilej, zo móhli kóžde pjate lěto (wo)swjećić. Nic tak Maćicarjo, předsydstwo planuje swoju přichodnu jubilejnu róčnicu za štyri lět, 175. róčnicu załoženja. Prěnje mysle za přewjedźenje jubileja smy sej w předsydstwje hižo činili a wočakujemy pak tež namjety ze stron našich čłonkow a čłonow za 2022.
Maćica a Domowina - dny po našej hłownej zhromadźiznje w zańdźenym lěće wobdźělichu so třo delegaća na hłownej zhromadźiznje Domowiny dnja 23. měrca we Wojerecach. Mjeztym zastupuje Marka Cyžowa naše towarstwo w Zwjazkowym předsydstwje Domowiny a je zdobom předsydka wuběrka za zjawnostne a lobby-dźěło, prof. dr. Dietrich Šołta ju zastupuje. Wšitcy čłonojo změrcowskeho wuběrka Domowiny su Maćicarjo, předsyda je dr. Daniel J. Měrćink a čłonce dr. Annett Brězanec a Jěwa-Marja Čornakec. Marcel Braumann skutkowaše w redakciskim wuběrku. Naspomnić ma so, zo je předsyda Domowiny Marcela Braumanna za čłona do předsydu poradźowaceho wuběrka, do prezidija pomjenował. A čłonka dr. Ines Kellerowa zastupuje nas w mytowanskim wuběrku. Wšitkim čłonam přejemy spomóžne skutkowanje a wjeselo w tutych wažnych gremijach třěšneho zwjazka Serbow.
Na hłownej zhromadźiznje běše Maćicarjam wažne, stejišćo zabrać k temje, zo ma „Serbski dom w Budyšinje kulturne a politiske srjedźišćo wostać” - a nic, kaž běše wot čłonow załožboweje rady předwidźane, Serbsku kulturnu informaciju ze Serbskeho doma do Serbskeho ludoweho ansambla přesydlić, tak zo by so Serbski dom stał z běrowowym domom, čistym zarjadnistwom. Naše wołanje - po psalmje 130,1 - bu wusłyšane.
Na kóždolětnej rozmołwje, ke kotrejž předsyda Domowiny, Dawid Statnik, županow a předsydow wšitkich třěšnemu zwjazkej přisłušnych towarstwow přeprošuje, we Wojerecach(29.11.) sym so ja wobdźělił.
W předsydstwje zaběramy so tež z komunalnymi naležnosćemi, tak smy na přikład reagowali na naprašowanje zarjada města Budyšina za nowymi namjetami za “Wobraz přichoda 2020+” z krótkej wotmołwu.
Kaž je tu na sćěnowinje widźeć, smy logo Maćicy Serbskeje takrjec rozšěrili z přidatnym pomjenowanjom Maćicy a Maśicy Serbskeje. To tohodla, dokelž wužiwaja skrótšenku “MS” wjacore Maćicy, kaž Serbska, Słowakska, Słowjenska a Šleska. Tak njech so dale wobě warianće - z dwěmaj pismikomaj a wupisana - wužiwatej.
Maćica a wukraj. Kóžde druhe lěto přeprošuje Ukrainska uniwersita na sorabistiski seminar do Lwowa a kaž přeco, je so tež zańdźene lěto (12.-14.10.) čłon našeho towarstwa wobdźělił. Měrko Šołta je tam k temje “Wliw tachanstwa Swj. Pětra na wutworjenje katolskich serbskich wosadow Hornjeje Łužicy” přednošował.
Wo mjezynarodnym zhromadnym dźěle 14 Maćicow je so zańdźene lěto hižo něšto wjac prajiło. Nowa běše próstwa Mladeje Maticy Słowakskeje, jeho předsydy Mateja Ivanka, wo zhromadne dźěło z młodej Maćicu Serbskej. Dołhož tajki młodźinski wotdźěl - hišće - nimamy, smy jich na Zwjazk serbskich studentow a na towarstwo PAWK skedźbnili.
Na zakładźe próstwy ze zarjada Domowiny zaběraše so předsydstwo z Vll. Dnjemi serbskeje kultury w Żarach/Pólska, konkretnje z jubilejnym zarjadowanjom składnostnje 470. róčnicy přełoženja Noweho Testamenta Mikławša Jakubicy (6.10.) w Żarach. Na swjatku so wobdźělimy, ale smy so přećiwo postajenju pomnika tam wuprajili, dokelž je Maćica 1998 hižo na iniciatiwu tehdyšeho předsydy dr. Měrćina Völkela pomnik w bliskich Lubanicach postajiła a poswjećiła.
Składnostnje 70. róčnicy załoženja Serbskeho gymnazija w Liberecu planujetej Domowina a město Liberec přewjedźenje Serbskich kulturnych dnjow w Libereckim kraju 2019/20. Na planowanju a wuhotowanju je naše towarstwo wobdźělene.
Dwaj projektaj ze zańdźeneje rozprawy, na kotrymajž smy wobdźěleni, chcu skrótka naspomnić. Jónu, zo smy rekonstrukciju rotundy, kapałki swj. Vaclava na Małostronskim naměsće w Praze na [JK1] fakulće Karloweje uniwersity finančnje podpěrali. Ze zamołwitymi smy dale zwjazani a dóstawamy wospjet informacije wo jich dźěle.
Podobnje z projektom “1100 lět Swjata Ludmila”, kotryž su entuziasća w Tetině z pomocu Praskeho arcybiskopstwa 2015 zahajili. Projekt je so mjeztym w słowjanskich krajach dale rozšěrił a so wot nas - zhromadnje z TCM a Domowinu - podpěruje. Na kotre wašnje so Serbja na 3. mjezynarodnym zetkanju přećelow swj. Ludmile w septembrje (15.9.) w Tetině wobdźěla, njeje hišće rozsudźene.
Słowo k statistice, tuchwilu mamy 106 čłonow a z nich je 12 wukrajnych. Wustupiła je jedna wosoba, přistupili su tři wosoby a to prawiznik dr. Daniel J. Měrćink z Frankobroda nad Mohanom, Slawist, Polonist David Noack z Berlina a wot tohole tydźenja tež Ondřej Šrámek, redaktor a producent telewizije z Prahi.
Zemrěłoj staj dwaj čłonaj, dr. Siegmund Musiat z Budyšina a dr. Zbigniew Gajewski w Sochaczewje/Pólska. Jimaj dźak.
Česćimy sej skutkowanje wšitkich našich zemrětych čłonow. W tutym zmysle smy wčera, pjatk dnja 16. měrca spominali na Michała Nawku składnostnje jeho 50. posmjertninow dopołdnja při jeho rowje na Mikławšku w Budyšinje a wječor ze zarjadowanjom na farje w Radworju, zhromadnje z TCM a wosadnej radu. Dale do přichoda: Spominać budźemy tež na dr. Jana Rawpa składnostnje jeho 90. posmjertnych narodninow, dnja 17. nowembra z komornym koncertom w Serbskim ludowym ansamblu.
Na kóncu dźakuju so čłonkam a čłonomaj předsydstwa a nawodam sekcijow. Wosebity dźak słuša městopředsydce našeho towarstwa, Anji Pohončowej za wobhladniwu podpěru a Trudli Malinkowej, kotraž wukonja swěru dwě funkciji, wona je předsydka stawizniskeje sekcije a nawjeduje pomnikowy wuběrk. Wosebity dźak słuša tež čłonam wobeju Rěčneju komisijow, a to wosebje čłonkomaj, knjeni dr. Irenje Šěrakowej a Marji Elikowskej-Winklerowej, kotrejž stej swoje dźěło w komisijomaj zakónčiłoj. A dźak tež dr. Leńce Šołćic, kotraž zastupuje Maćicu w towarstwje Serbskeho instituta.
Wosebity dźak słuša knjeni Angeli Langerowej. Wona je swěru hladała row sławneho Michała Hórnika na Budyskim Mikławšku. 18 lět dołho je wona kóžde lěto wosadźowała row z kwětkami a plěwa a krjepiła. Knjeni Langerowej so z tohole městna z wutrobnym Zapłać Bóh dźakujemy.
Nic na kóncu witam nowych čłonow do našeho kruha a dźakuju so wšitkim čłonkam a čłonam našeho towarstwa za swěru a podpěru našich předewzaćow w nadźiji na dalše dobre zhromadne dźěło.
Jurij Łušćanski, předsyda
Budyšin, 17.3.2018


text:
Brošurka poskitkow kubłanskeho srjedźišća LIPA wušła
Smjerdźaca (aha/SN). Brošurka kubłanskich poskitkow a planowanych zarjadowanjow Serbskeho kubłanskeho srjedźišća LIPA Smjerdźaca je wušła. Hižo wonkowne wuhotowanje w módro-čerwjeno-běłej barbje wabi. Z logomaj LIPY a Serbskeho šulskeho towarstwa skedźbnja so na jeju zhromadne dźěło. Dalša pokazka je na zarjadowanje w septembru składnostnje 15lětneho wobstaća kubłanskeho srjedźišća, kotrež ma wot časa załoženja swój domicil w tehdy zawrjenej Smjerdźečanskej pěstowarni. Wulka paleta poskitkow je přewidnje tak rjadowana, zo su wšitke starobne skupiny narěčane. Na zadnjej stronje brošurki podawaja přehlad dalekubłanskich poskitkow za kubłarki. Tam zapřijate su móžnosće wukubłanja na mentorku z kwalifikaciju za fachowy nawod praktikantow w kubłanskich zarjadnišćach. Wažne městno tohole wobłuka je tež wěnowane rěčnemu kubłanju a wukmanjenju w serbšćinje.


text:
Chrósćicy/Smječkecy (TB/SN). W Budyskim wokrjesu su minjeny kónc tydźenja lětušu 48hodźinsku akciju přewjedli. Wjace hač 80 skupin – zwjetša młodostni a dźěći z podpěru staršich – je so gratu přimało a z łopaču, hamorom, seršćowcom a dalšim gratom swoju wjes porjeńšiło. Mjez skupinami běchu tež někotre serbske kaž z Radworja, Smječkec, Worklec a Chrósćic.
Chróšćanska skupina dźěći, młodostnych a staršich móžeše so lětsa nad mytom 250 eurow wot Budyskeje wokrjesneje lutowarnje wjeselić. Woni dóstachu pjenježne myto štwórtk na wotewrjenju akcije w Budyskim krajnoradnym zarjedźe z rukow krajneho rady Michaela Hariga (CDU). Na te wašnje mytowachu jich ideju, při Chróšćanskej pěstowarni zahrodku wutworić, kotruž móža pěstowarske dźěći za najwšelakoriše akcije wužiwać. W zahrodce maja nětko hotel za insekty, stan z witkow, wšelku strowu zeleninu a wězo tež truskalcowe rostliny.


text:
Poprawom nochcyše so 46lětna Serbowka lětsa na kupje Hawaii wubědźować. Jeje wulki wuspěch spočatk julija w triatlonje na kanariskej kupje Lancarote w Atlantiskim oceanje, kiž přesahowaše kwalifikaciske žadanje za Hawaii wuznamnje, pak je wjedł k rozsudej, tydźenja pjaty raz tola na Hawaii startować, štož běše cyle prawje.
Wuběrnje je so tam znowa wubědźowała mjez nimale 2 500 starterami ze wšěch kontinentow swěta, mjez kotrymiž bě něhdźe dźesaćina profijow. Cyłkownje je 2 373 atletow, mjez nimi 651 žónskich starterkow, tele hoberske wužadanje zmištrowało. Mjez nimi běše 279 atletow z Němskeje. Wšitcy mějachu so z wysokej temperaturu, tužnotu, wětřikom, žołmami atd. chětro bědźić při płuwanju w oceanu (3,8 km), kolesowanju w bliskich horach (180 km) a w marathonowym běhu po skamjentnjenej lawje (42,195 km).


text: Mnozy znaja Clemensa Eckerta w Lipsku jako personalneho trenarja, dźěłaja z nim hromadźe na swojej fitnesy, zo bychu tež swoje sportowe cile realizowali. Wot spočatka februara pak je 33lětny młody Serb, kiž je w Smječkecach wotrostł, znajmjeńša po cyłej Němskej znaty. Wšako wobdźěli so w tydźenju wot 28. januara do 1. februara jako jedyn z pjeć kandidatow na warjenskim wubědźowanju „Perfektny diner“, kotrež je sej wšědnje tež wjele Serbow w priwatnym telewizijnym sćelaku VOX wobladało. Zhromadnje z Lipšćanku Sophie je Eckert wubědźowanje dobył, a dźěli sej z njej nětko premiju 3 000 eurow.


text:
Hamor (AK/SN). Dwaj wulkej festiwalej pod hołym njebjom chcedźa klětu w lěću w Hamorskej gmejnje wotměć. 5. junija 2021 je na Hamorskim přibrjohu Bjerwałdskeho jězora openair-festiwal „8. Holi-Łužica“ planowane a wot 29. julija do 1. awgusta na Klětnjanskim přibrjohu zarjadowanje „Break The Rules“. Hamorska gmejnska rada je na swojim wčerawšim posedźenju wužiwanske zrěčenje z organizatorom Tonijom Heidu jednohłósnje wotzamknyła.
Kamjenc. Sakski krajny zarjad za statistiku je w meji 7. regionalizowanu wobydlersku prognozu wozjewił, kotraž saha hač do lěta 2035. Wona natwarja na wobšěrnej analyzy wobydlerskich a infrastrukturnych wuwićow kóždeje jednotliweje komuny minjene 30 lět. We wuslědku statistiskich přepytowanjow liča za wjetšinu městow a wsow w přichodnych 15 lětach z dale a mjenje wobydlerjemi. Tak trochuja za Budyski wokrjes, zo jich ličba wot 300 880 w lěće 2018 na potom 267 340 hač do 261 970 woteběra.
Mjez cyłkownje 57 komunami Budyskeho wokrjesa změje 51 přerěznje dźesać do 15 procentow mjenje wobydlerjow. Jeničce zbywace šěsć komunow so po zdaću přećiwo trendej wuwije. Chětro překwapjace je, zo jedna so tu nimo Arnsdorfa a Ohorna wo štyri dwurěčne gmejny ze slědowacymi prognozami. W Chróšćanskej wočakuja, zo rozrosće ličba wobydlerjow wot 1 035 lěta 2018 na 1 130 hač do 1 160 w lěće 2035. W Njebjelčanskej komunje bydleše před lětomaj 1 180 ludźi, za połdra lětdźesatka ma jich hač do 1 740 być. Gmejna Ralbicy-Róžant měješe 2018 dohromady 1 688 wobydlerjow, po prognozy budźe jich w lěće 2035 hač do 1 740. A gmejna Worklecy rozrosće po wobličenjach wot 1 130 na něhdźe 1 180. Alfons Ryćer
Kamjenc (BG/SN). Koronakriza bě tež na zašłym posedźenju Kamjenskeje měšćanskeje rady jedna z hłownych temow. Jednohłósnje radźićeljo rozsudźichu, zo wzdadźa so nachwilnje wosebitych popłatkow gastronomiskich předewzaćow. To płaći na přikład za hosćency, kotrež maja blida a stólcy tež na chódniku nastajene. Radźićel Thomas Uslaub (CDU) w tym zwisku kritizowaše, zo njepłaći tele wolóženje tež za nastajenje wabjenskich srědkow, za plakatěrowanje a za mobilnych wikowarjow.
Wotpokazali su radźićeljo namjet frakcije Lěwicy, kotraž chcyše wosebity fonds 15 000 eurow wutworić. Z nim měli předewzaća, towarstwa a jednotliwcow w ćežkich padach podpěrać, za kotrychž statne podpěranske naprawy předwidźane njejsu. „Njewotwisnje wot prašenja, hač je tajki fonds hladajo na mnohostronske pomocne naprawy trěbny abo nic, měnju, zo hodźa so jednotliwe ćežke pady z wobkrućenej próstwu tež w měšćanskej radźe abo w jednym z wuběrkow rozrisać“, Thomas Uslaub wuzběhny. Wjetšina Kamjenskich měšćanskich radźićelow bě jeho měnjenja a namjet frakcije Lěwicy wotpokaza.
Wulka Dubrawa (HN/SN). Spěšny internet ze swojimi lěpšinami komunikacije poněčim do hornjołužiskich domjacnosćow zaćehnje, tež we Wulkej Dubrawje. Loni kónc septembra su tam hłubokotwarske dźěła zahajili. Na Małodubrawskim a na Bukowym puću pak wot toho časa nadróžne wobswětlenje hižo njefunguje. Před lětami běchu tamnišej pućej ponowili kaž tež kable za wobswětlenje składli. Při wurywanju za spěšny internet pak twarscy dźěłaćerjo kable wobškodźichu. Wot toho časa je tam wječor ćma kaž w pjecy. Po wšěm zdaću tež twarske plany předokładne njeběchu, tak zo tež zawěsćernja kóždežkuli zarunanje škodow wotpokazuje.
Cyłu zymu běštej mjenowanej pućej tuž njewobswětlenej. Mjeztym znajmjeńša za dokładnym zmylkom pytaja. Přiwšěm su wobydlerjo rozmjerzani, wšako tež tónle pad runje wo našim wulce technizowanym swěće njeswědči.
Dalšej nowoinfekciji
Budyšin. Ličba z koronawirusom natyknjenych wučinješe wčera w Budyskim wokrjesu z dwěmaj nowymaj padomaj 499. Dwaj inficěrowanaj staj so mjeztym zaso wustrowiłoj, štož je nětko dohromady 451. W karantenje je tuchwilu 57 wosobow, dźesać mjenje hač dźeń do toho. Cyłkownje 2 801 karantenu su hižo zakónčić móhli.
Trjebaja wjace darowaneje kreje
Drježdźany. W Sakskej potrjeba darowaneje kreje zaso přiběra. Wotsrjedź meje je naprašowanje z chorownjow za krejnymi produktami w běhu mało dnjow wo hač do 30 procentow postupiło. To rjekny Kerstin Schweiger z krejdarowanskeje słužby sewjer-wuchod Němskeho čerwjeneho křiža powěsćerni dpa. Rezerwy za nuzowe pady tuchwilu hišće někak dosahaja.
Marijiny stołp postajili
Do firmy so zadobyli
Drětwja. Njeznaći su so minjeny kónc tydźenja namócnje do firmy w Drětwi (Zerre) w gmejnje Sprjewiny Doł zadobyli a tam tójšto škody načinili. Kaž Zhorjelska policajska direkcija rozprawja, rozbichu skućićeljo wšelake techniske nastroje a pokradnychu dwě róli koporoweho kabla. Jeju hódnotu trochuja na 20 000 eurow. Načinjena wěcna škoda wučinja dohromady 5 000 eurow. Technikarjo kriminalneje policije móžachu wjacore slědy zawěsćić a so nadźijeja, zo móža z jich pomocu paduchow dosahnyć.
Rowno (CK/SN). Dny Rownjanskeje pěstowarnje „Milenka“ zdadźa so ličene być, znajmjeńša w nětčišim twarjenju. Město toho zo bychu wobstejacy dom saněrowali, chcedźa nowy natwarić. Tale tema wobydlerjow wsy w Slepjanskej gmejnje jara zaběra. To bě tež na zahajenskim zarjadowanju za wjesny wuwićowy koncept jasnje pytnyć.
Runja Rownjanskej wjesnej radźe je so nětko tež techniski wuběrk Slepjanskeje gmejny za to wuprajił, zo měła gmejnska rada 7. julija zasadnje rozsudźić, nowe dźěćace přebywanišćo wosrjedź wsy natwarić dać. Nazymu 2019 je sakski kabinet rozsudźił, za to dwaj milionaj eurow přewostajić. Pjenježne srědki su dźěl dwójneho etata 2021/2022 Swobodneho stata Sakskeje a dyrbja hač do 31. decembra 2022 wužiwane być. „To je sportowski zaměr, tohodla dyrbjeli so nětko z nim zaběrać“, praji wjesnjanosta Reinhard Bork (njestronjan). Pjenjezy přewostajić chce tež Zhorjelski wokrjes we wobłuku spěchowanja pěstowarnjow.
We Worklečanskej kapałce a pozdźišo w Radworskej „Meji“ zhladowaštaj sobotu ćělnje a duchownje čiłaj Jurij Šołta a jeho mandźelska Hilža rodźena Kochec z Noweje Wjeski na 60 zbožownych lět mandźelstwa.


text:
Don Bosco
Giovanni Melchiorre Bosco, (* 16.01.1815 w Becchi/Castelnovo; † 31.01.1888 w Turinje) znaty pód mjenim Don Bosco jo był italski mjeršnik a załožaŕ rěda Salesianow Don Bosca. Wón pomjenjujo se teke “Pósoł spušćoneje młoźiny“.
Źiśetstwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.
Gaž jo Don Bosco był źewjeś lět stary, jo měł cesto samske cowanje: Jo stał wósrjejź garujucych źiśi we wjelikem dwórje. Někotare źiśi su tšašnje sakrowali. Z pórokami a pukami jo wopytał jich změrowaś. Na to jo se běły woblacony muž zjawił a jo gronił: „Nic z biśim ale ze zmilnosću a lubosću buźoš musaś swójich pśijaśelow zdobyś.“ Źiśi su se mjaztym měrnje wokoło toś teje wósoby zesedali.
Kubłanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Don Bosco jo měł wurědny dar: Což jo raz cytał abo słyšał, to jo se naraz markował. 1831 jo prědny raz do zjawneje šule zastupił a juž 1835 jo gymnazium zakóńcył. Dokulaž jo wjelgin chudy był, jo musał se pśecej swój klěb a pśebytk ze źěłom zasłužyś. Pśi tom jo nawuknuł pówołanje šejca, šlodarja a pjakarja. Lěcrownož jo měł cesto pjenjezne problemy njejo žednje naźeju a swóju pśinaroźonu wjasołosć zgubił. Pó gymnaziumje jo do mjeršnikojskego seminara w Chieri zastupił a 1841 su jogo na mjeršnika wuswěśili.
Młoźinske źěło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pótom jo do Turina šeł, źož jo wiźeł bědne žywjenje tysacych bźezdomnych gólcow. Jo zachopił se wó nich staraś. W katechizmje, pisanju a cytanju a drugich wědomnosćach jo jich wuwucował. Jo zarědował rucnikarske źěłarnicki. Źeń a wěcej gólcow jo k njomu pśichwatało. Wšykno, což jo sam wuměł, jo jich wucył, wšykno, což jo wobsejźeł, jo za swóje młoźinske źěło wužywał. Jo nagromaźił pjenjeze a jo za nich 1846 dom w Valdocco, pśedměsće Turina, kupił. Don Bosco jo casy za nich warił, jich crjeje płatał a drastwu šył. Pózdźej jo teke jogo maś pśišła do Valdocco a jo jomu pomagała.
Załoženja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
1859 jo załožył „Towaristwo swětego Franca wót Salesa“, kótarež se źinsa Salesiany Don Bosca pomjenjuju. Swěty Franc wót Salesa (1567 – 1622) jo był za Don Bosca pśikład w kubłanju źiśi dla swójeje wjasołeje, swětoju wótwórjoneje a lubeje wašnje. Cłonki toś teje kongregacije su se starali a se staraju wó kubłanje chudych a wobgrozonych źiśi. Wót 1875 jo Don Bosco pśidatnje pósłał misionarjow do Pódpołdnjoweje Ameriki.
1872 jo Don Bosco gromaźe z Mariu Mazzarellu załožył žeński rěd „Źowki Marije, pomoc kśesćijanow“ (Figlie di Maria Ausiliatrice). Źinsa se wóni pomjenjuju Don Bosco sotšy a se staraju wó chude źowća.
Zawóstajeństwo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako jo Don Bosco 1888 zemrěł, jo eksistěrowało 250 domow w Europje a Pódpołdnjowej Americe, w kótarychž je statkowało 956 bratšow a mjeršnikow. Wót 1846 do 1888 jo se dogromady něźi 130 000 kubłańcow w Europje a w Pódpołdnjowej Americe pśiwzeło. Z toś tych jo se 18 000 wucabnikow wukubłało a 6000 su wustuděrowali na mjeršnika. 2003 jo źěłało 16 290 Salesianow w 1853 domach na cełym swěśe. Salesiany su źinsa pó Jezuitach drugi nejwětšy muski rěd.
Don Bosco bu 1929 zbóžny a 1934 swěty wurjaknjony.


text:
Gůry Uolbrzimje
Gůry Uolbrzimje[1] (mjanowane tyż ze polskij godki Karkůnoszůma, czes. Krkonoše, pol. Karkonosze, dowńi Góry Olbrzymie, mjym. Riesengebirge, śl-mjym. Riesageberge[2] abo Riesageberche[3]) – gůrske pasmo we połedńowyj Polsce a we půłnocnyj Czeskij Republice. Gůry Uolbrzmije sům tajlům Sudetůw.
Nojwyższym wjyrchym je Śńyżka - wysoko na 1602 lebo 1603 metry (je to tyż nojwyższo gůra Ślůnska a Czeskij Republiki). We Karkůnoszach je mnogo turystycznych cestůw (lo pjeszych a narćorzůw), schrůńiskůw a inkszych uobjektůw lo turystůw.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym dykcjůnorzu mjano uostało uoddane bez zapis gůry u̯olbžiḿy.
- ↑ Konrad Werner, Schlesische Nachrichten:, Eeener aus dam Riesageberge, Königswinter, Nummer 13/2003
- ↑ Franz Ronefeld, Riesengebirgs-Buchkalender 1998, Autor: Hans Wimmer: Mir kumma vom Riesageberche


text:
Půłnocno Koryjo
Koryjańsko Republika Ludowo-Dymokratyczno, (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Půłnocno Koryjo, we skrůće KRLD) – państwo kůmůńistyczne powstołe we půłnocnyj tajli Koryjańskigo Půłwyspu po II wojńe śwjatowyj na terynach zajyntych uod Czyrwjůnyj Armiji. Totalitarno władza sprawuje uoparta na idei dżucze můnopartyja, Partja Roboty Koryje. KRLD grańica mo ze: Rusyjům na půłnocnym wschodźe, Chinůma na půłnocy, Republikům Koryje (Połedńowům Koryjům) uod połedńa. We Chinach a we samej Půłnocnyj Koryje krej mjanowany je Pukchosŏn ("Půłnocny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Han Půłnocny"; 북한; 北韓) to mjano popularne postrzůd mjyszkańcůw Połedńowyj Koryje.


text:
Richard Holtze
Richard Holtze (rodz. 9 lutygo 1824 we Beuku, um. 27 styčńa 1891 we Katowicach) – dochtůr medycyny, poseu do Reichstagu, wspůuzouožyćel mjasta Katowice, pjyrwšy a dugoletni přewodńičůncy Rady Mjejskij Katowic.
Uod 1855 r. zaśadou we Zgrůmadzyńu Gminnym we kerym podyjmowou mynga inicjotyw lo rozwoju Katowic, co mjou ajnflus na nadańy 11 wřeśńa 1865 r. krůlewskim edyktym prow mjejskich Katowicom. Pjyrše wybory mjejskie uodboy śe 3 marca a 4 kwjetńa 1866 r. S 342 kandydatůw wybrano pjyršych 18 předstawićelůw. Předstawićele ći pode přewodńictwym přewodńičůncygo kůmiteta wyborčygo dra Richarda Holtze wybrali 14 moja 1866 pjyršy magistrat Katowic. Pjyršym burmistřym mjasta Katowice uostou Louis Diebel ze Krapkowic, zastympcům burmistřa Rossei a tyž 4 stouych radnych mjejskich (we 1875 r. podńeśůno jeich ličba do 6). Richard Holtze uostou přewodńičůncym Rady Mjejskij.
We 1869 r. bůu wspůuzouožyćelym ložy wolnomularskij (Loge zum Licht im Osten zu Kattowitz) a uostou jeij pjyršym kerowńikym. We 1873 uostou wybrany čuůnkym prezydjům Rady Krysu Katowickigo, we 1877 r. posuym Sejmu Prowincyji Ślůnskij a krům tygo kej čuůnek Partyje Nacyjowo-Liberalnyj posuym do Sejmu Pruskigo. Wšyjske te funkcyje pouńiu do śmjyrći 27 styčńa 1891 r. Uostou pochowany na starym kirchofje ywangelickim – terozki ul. Damrota. S inspiracyje wuadzůw kůmůńistyčnych zbeščeščůno tyn kirchof, a we późńyjšych rokach teryn přeznačůno pod budowa Bibljoteki Ślůnskij.
We 25. ročnica doktoratu uotřymou uod spouečyństwa mjasta wysoko nadgroda, kero přeznačůu couko na budowa basynu při Uaźne Mjejskij. Na jeij budynku znajduje śe dziśej, uodsuońynto we 2005 r. tablica pamjůntkowo a popjerśe dra Richarda Holtze we uznańu jygo zasuůg lo rozwoju mjasta.
LiteraturaEdytuj
- Richard Holtze, Die Stadt Kattowitz – Eine kulturhistorische Studie. Polskie tłumaczenie wzbogacone materiałem ilustracyjnym ukazało się 2005 ze okazji 140-lecia Miasta Katowice.
- Robert Borkowy, John Baildon i Richard Holtze oraz ich związki ze miejscowością Bełk [w:] Śląsk bogaty różnorodnością kultur, narodów i wyznań, Czerwionka-Leszczyny 2004, ss. 35-46.
- Die Stadt Kattowitz – Eine kulturhistorische Studie. 1871


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi
takim niech sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
Naburzić wody
Fórt sie cosi zaimawego w Cieszynie przeca mnoży i ciynżko bydzie dzisio wybrać te rzecz naprowde zaimawóm. Zacznymy łod takigo gesztelu, kiery gdosi postawił na zómku przed oranżeryjóm. Je to taki patynt, kiery mo naburzić wody do trzóch plastikowych kiśniczek, jak gdosi yno na huśtczte sie kapke pokiwie. Stoji uż to tam porem dni, ale jakosi tustelocy nie za bardzo sóm chyntni do plómpanio wody samymi nogami i woleliby isto plómpe na sztróm. Taki mómy dzisio czasy, że wszedcy sfajnieli i żodnymu sie nie chce ani kiwnóć palcym. Nejlepszyj je przeca kabel wrazić do sztekra s kierogo żynie sztróm i uż je po kłopocie. Eszcze nie tak downo kryncili my kurblóm, coby kapke wody ze studni wysmyczyć, abo wieszali my amper na kluce i ryncami drzili go do wyrchu. Połówke sie tego po cescie uloło i trzeja było s tóm klukóm eszcze porem razy sie łogawić, coby tej wody stykło na ożbluchani sie, abo możne i na prani zmazanych wiecy. Nieskorzij gdosi wyszpekulyrowoł plómpe, kieróm trzeja też było pokiwać tam a spadki i woda uż sama leciała do ampra, żbera abo do inkszego podsawiónego wielkigo garca. Tak czy inakszyj ludziska dycki mieli s wodóm jakómsi łostude. Roz ji było za moc, jak porem dni giszało s nieba, abo zaś ji chybiało jak prziszeł s nieba hyc. Ludzióm żodyn nigdy nie wygodzi, skyrs tego, że każdy mo inszóm noture i co inkszego mo rod. Coby wszeckim dogodzić znaszli sie tacy co poradzóm naburzić do flaszek taki wody, kiero mo w sobie bulki, abo taki, kiero mo w sobie zielazo i inksze, jako to dzisio sie prawióm mikroelemynty.
Mini słownik: fórt-ciągle, rzecz-temat, zaimawóm-interesującą, gesztel-konstrukcja, naburzić-napełnić, kiśniczka-pudełko, kapke-troszkę, sztróm- prąd, sfajnieli-wydelikatnieli, szteker-gniazdko, żynie-pędzi, kurbla-korba, wysmyczyć-wyciągnąć, kluka-drąg, drzili-ciągli, cesta-droga, łogawić-troszczyć się, ożbluchać-opryskać, amper-wiadro, dycki-ciągle, łostuda-kłopot, giszy-leje, hyc-gorąc, skyrs-z powodu, prawi-mówi
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text: Rusku, jendźelsku, łaćonsku a španisku rěč Paul Noack w šuli wuknje. Rěče jeho inspiruja a zahorjeja. Wot lońšeho 15lětny z Noweje Nydeje w rjadowni 9 A na Léona Focaultowym gymnaziju Wojerecy tež serbšćinu wuknje, zwjetša pak w samostudiju. Jeho stwa doma je połna zapřijećow. Tak ma na meblach a podobnym napisane „blido“, „kamor“, „kwětka“ a „wokno“. Jeho wowka z maćerneho boka Erna Dučmanowa je Serbowka. „To steješe něhdy samo w jeje wupokazu“, Paul powěda, „z mojim zemrětym dźědom Helmutom je wona wšědnje serbsce rěčała.“ Dźensa to wnučk z njej čini.


text:
O tym, że Chop lubi eksperymynty, to już chyba wiycie. Ta kura prziszła do mie tak od samojści, jak żech we jednym sklepie na tydniu oriyntalnym znołd trołwa citrōłnowo. Noprzōd żech znoł yno suszōnoł, ale ta świyżo niy moł z niom porównania: delikatny smak, a do tego tak fajnie chrupie. Te danie robi sie szybko, a mlyko kokosowe (w tym sklepie na „L” je za niycałe 5 złoty- niy ma co przepłacać) doł wszyskymu słodkojści i wejźnie Wołs w dalekoł rajza1… chyba aż do samyj Tajlandii.
Co potrza?
1 kg kurczaka (mogōm być piersi abo filety ze podudziōw)
1 cebula
1-2 zōmbki czosku
puszka mlyka kokosowego
czerwōnoł papryka
0,5- 1 szklōnki zielōnego mrożōnego groszku
2 łodygi trołwy citrōłnowyj
trocha chili, pieprzu i soli
kapka oliwy
troszka masła klarowanego
połra listkōw kolyndry
Kurczaka sie podpiyczcie na patelni- ale niy dołwejcie za kans2 tego masła, żeby Wōm niy pryskało. We jakim wiynkszym gorku na kapce oliwy sie zeszklijcie cebula i czosnek. Wciepcie tam podpieczōnego kurczaka, pokrōnoł papryka i trołwa citrōłnowo. Za jake pó3 minuty wciepcie groszek, wlyjcie mlyko, dejcie prziprawy i niech sie to trocha podusi. Jak groszek i papryka bydōm miynke, mogecie sie to jeszcze dosmakować, wciepnōńć na wiyrch trocha pokrōnyj kolyndry i biercie sie za jedzynie. Takoł kura moge być dobroł ze ryżym, ale tyż ze nudlami abo i jakōm bōłkōm. Smacznego 🙂
1podróż
2dużo
3pół


text:
Zhorjelski wokrjes zarjaduje přichodnje wobydlerske běrowy
Zhorjelc (AK/SN). Z cyłkownje 28 projektami chce Zhorjelski wokrjes přichodnje ludźom přichileniši a transparentniši być. Na to měri so nowy program „Zarjadnistwo 4.0“. Decentralne wobydlerske běrowy zmóžnjeja krótke puće a dobry serwis, rozłoži komornik Thomas Gampe minjeny pjatk w Zhorjelcu. Běrowy maja w Lubiju, Běłej Wodźe, Niskej a Žitawje nastać. Hłowny zaměr je, zo njetrjeba žadyn wobydler přichodnje dale hač 20 kilometrow jěć, zo móhł posłužby zarjadnistwa wužiwać.
W prěnim kwartalu 2020 chcedźa wobydlerski běrow w Lubiju wotewrěć. W třećim abo štwórtym kwartalu ma běrow w Běłej Wodźe slědować. Stej to prěnjej pilotowej projektaj toho razu.


text:
Thomas Kläber: Land.Leben – Na jsy. 1968–2018, wudał Jürgen Maćij, 152 str., čornoběłe fotografije, kruta wjazba, 978-3-7420-2539-5, 19,90 €
Wudawaćel Jürgen Maćij dokumentuje w nowym wobrazowym zwjazku rjada wo łužiskich fotografach dźěło Thomasa Kläbera w lětach wot 1968 do 2018. Wosebitosć wobrazow w Gołkojcach žiweho fotografa je jich zhusćenje, kiž nastanje přez bliskosć k protagonistam a jich socialnemu wobswětej. Žiwjenje »na jsy« wuwiwaše so za njeho k najwažnišej, do wšěch směrow sahacej temje. Na spočatku běchu to přećeljo a susodźa z ródneje wsy Beyern we wokrjesu Herzberg/Elster a wokoliny. Srjedź 1980tych lět wěnowaše so přiběrajcy wjeskam wokoło Choćebuza. Nastaty wobrazowy kompleks je wjac hač chronika wo byću małych ludźi we Łužicy, kiž so z časom a towaršnostnymi přewrótami měnja.