text:
Orchester Serbskeho ludoweho ansambla wuhotuje njedźelu, 10. měrca, wosebity koncert „Stysk a wysk“. Bosćan Nawka je so z Peterom Biloenom rozmołwjał, kiž wuměłcow jako hóstny dirigent nawjeduje.
Knježe Biloeno, kak je k tomu dóšło, zo w Budyšinje dirigujeće?
P. Biloen: Swět klasiskeje hudźby je chětro mały. Intendantka SLA Judith Kubicec – wona dźě je sama wustojna dirigentka – bě w Amsterdamje operu Georga Friedricha Händela dirigowała. Zhromadny hudźbny přećel so w tym zwisku wo to postara, zo smój so zeznałoj. Jako mi intendantka wo Budyšinje a SLA powědaše, běch jara wćipny. Nětko sym zbožowny, zo móžach přeprošenje přiwzać a z orchestrom dźěłać.
Kak mamy sej tele dźěło předstajić? Kajki maće zaćišć wo „našich“ hudźbnikach?


c: text/html

text:
Walek Brōzda 6.03.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Kochany Hanysie!
Możesz też i moje pismo wydrukować, bo mi sie na żol zbiero, iże Fyrtok i Klachula robiōm polityka, a przeca my gospodorze też żyjymy i mōmy swoja polityka. Ażebyś wiedzioł, chto to jest, to ci posyłōm moja fotografio, a nazywōm sie Walek Brōzda. Mōm 20 jutrzin, dwie krowy i kōnia, a moja staro, niby Brōzdzino, co ji jest na miano Marjana, mo maciora na prosiynta, pora kur z gynsiami i 8-mioro dzieci.
Urodziłech sie w lutym, kedy to gospodorz i gospodyni nojwiecej majōm czasu. Z mojōm starōm poznalimy sie na ôdpuście i zaroz my sie mieli ku sobie. Wiana tam nie miała wiela, bo jyno dwiesta twardych i jałōwka. Ale jałōwka tako piekno, żebyś jej mōgł gymby dać. Zaniedługo sie ôcielila. Poszełech do chlewa ôbejrzeć, chyciłech za ôgōn i podniōsł: – to dobrze – padōm se, bydzie z tego krowa.
Ôd tatulka dostołech kobyła. Kupili jōm ôd Ulitzki, może sie po nim poprzniła, bo sie biła kożdy rok, a nie ôdstoła, była zawdy jałowo. Sprzedołech jōm w Gliwicach a kupiłech kōnia, jak stodoła, jyno jest jak dzioucha łechciwy. Ciōngnie fest, a mōndry jest, bo do kożdej karczmy skryńci i wōl nie wōl trzeba furmańskego wychylić i drugim przikryć, bo przeca człowiek na dwōch nogach chodzi.
Tak mi sie Bogu dzieki dobrze wiedzie. Na polu sie rodzi, dzieci sōm zdrowe, a że Bōg doł wojna, to sie i coś uszporowało, jyno cōż kedy z tych papiōrkōw nie ma wiele pociechy, bo sōm co roz leksze. Keby to jak nojpryndzyj był plebiscyt i nojpyndzyj dostać sie do Polski, to se zaroz na parcelacyji kupia wiyncyj gruntu. Jużech se upatrził na dworskym porzōndny kōnsek. Te dworske pole tak leży przi mojym, jak by do mojego już należało. Jyno żeby przi parcelacyji nie wygnali wszystkich zajyncy, bo jo se też poradza puknōńć. Trocha pola wiyncyj już by sie przidało bo mōm dwōch synkōw, jedyn bydzie tak jak ôjciec gospodorzym, a drugi chce iść na szkōły. Matka chce, aby szeł na ksiyndza, ale mo z niego być taki ksiōndz jak Ulitzka, to niech idzie na kōminiorza. Moja Brōzdzino jest strasznie zmierzło, toż dōm synka na japtekorza to jej bydzie kropki robił.
Teroz sie wszystko ôrganizuje. My mōmy nasze Kōłko Rolnicze i porzōndnie sie sprawuje. Jyno barōn vōn Reitzenstein też chce u nos zorganizować swōje koło. Kole nosa! Pedzieli my tymu posłańcowi, iże mo zôrganizować wszystke byczki we wsi, a jak mo chyńć to i kozy Urbankowe bo ich jak nie ma tak nie ma. Tyn posłaniec Reitzensteinōw tak zmykōł jak pies po zopłociu z ôgōnym miyndzy nogami. Co to znaczy Reitzenstein, czy ôn rajcuje kamiynie, czy kamiynie ônego rajcujōm? Spytołech sie ô to mojej starej i pedziała mi, iże kamiynie nie mogōm rajcować, tōż Reitzenstein musi być lo kamiyni magnesym bo chłopacy ciepiōm na jego kolasa kamykami.
Na zebraniu naszego Kōłka Rolniczego jedyn ôsprowioł, iże nie mōmy mieć chlewa tak blisko chałupy, bo to bardzo niezdrowo. Jakech tego tam nie poradził spokopić, to i teroz jeszcze medykuja, pytołech sie mojej starej ale pedziała mi iże to nieprowda. Mōja chałupa stoji przi chlewie już 60 rokōw, a żodno świnia jeszcze nie zdechła ani tatulkowi ani mojej kobiecie, bo jest dobro gospodyni.
Walek Brōzda.
Z ôjca i syna gospodorz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ znowa tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny pozbudźiło. Serbske Nowiny tule dźensa posledni projekt w serialu předstaja.
We Wochožanskim parku błudźenkow budźe přichodnje móžno, so digitalnje tež serbskorěčnje po najwjetšej kamjenjowej zahrodźe Europy wodźić dać. Poskitk wudospołnja tak mjenowany, tuchwilu němčinu, pólšćinu a čěšćinu wopřijacy audioguide, z kotrymž móža sej wopytowarjo park samostatnje ze šmóratkom wotkryć. Wotpowědna aplikacija, kotruž tuchwilu dowuwiwaja, ma klětu na zwučenych platformach, kaž na přikład Google play abo App store, jako darmotny download přistupna być.


text:
Ewa Siatkowska
Ewa Magdalena Siatkowska (* 18. julija 1930, † 27. decembra 2020) bě pólska slawistka a sorabistka.
Čas swojeho powołanskeho žiwjenja skutkowaše při Waršawskej uniwersiće, hdźež bě nastupiła 1952 městno w Slawistiskim seminarje. Pozdźišo bě přistajena w Katedrje słowjanskeje filologije, w Instituće słowjanskeje filologije a w Instituće zapadneje a južneje slawistiki. 1965 bu promowowana a w lěće 1976 je so habilitowała na zakładźe dźěła Zachodniosłowiańskie zawołania na zwierzęta. Stan obecny, funkcje historyczne, stosunek do systemu językowego. W lěće 1990 dósta titul wědomostneje profesorki.
Ewa Siatkowska spisa wjace hač 100 publikacijow, kotrež so hłownje ze zapadosłowjanskimi rěčemi zaběraja, wosebje z čěšćinu a serbšćinu. Wona bě załožerka časopisa Zeszyty Łużyckie.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ewa Siatkowska na webstronach Instituta zapadneje a južneje slawistiki (pól.)


text:
Italsko godka
Italsko godka (it. lingua italiana, italiano posuchej) – indoojropoejsko godka, kero przinoleży do skupiny růmańskich godkůw. Wespůłbytuje ze inkszymi noworůmańskimi godkůma a mo moc regijůnalnych waryjantůw, ńyrzodko uodtajlowujůncych śe uod ńi a stanowjůncych dali regijůnalne godki.
Italski je uoficjalny we Italiji, San Marino, Szwajcaryji (wespůł ze francuskim a mjymjeckim, kej to retorůmańsko godka je uoficjalno ino we Gryzůńiji) a tyż we Watykańe (ze łaćinům). Je drugům godkům we Istryji (Chorwacyjo) a, do kupy ze słowyńskům godkům we mjastach Pirůn, Izola a Koper we Słoweńiji.
Ńimo tygo, co ńy je we tych krajach sztyjc italsko godka godano a ńy je skiż tygo wykorzistywano we uoficjalnym prawjyńu, je pospoliće rozůmjano we Můnako, na Malće, Korsyce we Nizzardo (Francyjo) a we myńszych skupinach we Libiji a Algeryji.
Italsko a ślůnsko godka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We ślůnskij godce do śe uwidźeć jakich słůw a ausdrukůw, kere majům italske pochodzyńy. Przikłodym takigo moge być zozwůr (it. zenzavero), paryzol (it. parasole) a tyż i take typowe ślůnske słowa, kej galoty (it. caligotte). Ńy je ale takich wyrazůw kupa, skiż tygo, co prymarny ajnflus na ślůnsko godka mjoł mjymjecki a polski.


text:
Kraj Morawskoslōnski: nojlepsze hotele ze Ślōnska
Latoś we 9. edycyji kōnkursu Czech Hotel Awards na nojlepsze hotele zajś piyrsze 3 place we kategoryji hotelōw 3-gwiazdkowych szafły ôbiekty ze ślōnskej strōny. Piyrszy plac zajōn Horský hotel Excelsior we Gōrnej Łōmnej wele Jablōnkowa, drugi plac hotel Pod Zeleným Dubem we Starym Bohuminie, a trzeci Hotel & Caffe Silesia we Fridku-Mistku.
Hotel Pod Zeleným Dubem, kaj łōnczōm dwa brzegi Ślōnska, je dobrze znany dlŏ wielu ślōnskich turystōw, kaj ôkrōm hotelu znojdziecie jeszczy restauracyjŏ a piwne i muzyczne SPA. Łōńskego roku przijechało sam na bezuch przeszło 5 tysiyncy gości.
Latoś we kōnkursie wziōnło udział 1.200 ôbjektōw, skuli czego Adam Wowra – gospodŏrz hotelu a restauracyji Pod Zeleným Dubem, mŏ ta nagroda fest w zŏcy: “Sōm my fest radzi, bo cyniymy zaufaniy naszych klijyntōw i robiymy wszystko, coby je utrzimać. Ale miast fajerować liczymy durch straty. Korōnawirus fest zaszkodziōł hotelōm i restauracyjōm. My sōm do tego blank przi granicy na rzyce Ôdrze, kerŏ je durch zawartŏ, a klijynci ze pōłnocnej tajli Ślōnska to srogŏ czynść naszych gości.”
Redakcyjŏ Wachtyrza radzi zapamiyntać ta adresa i przijechać sam na bezuch, jak yno ôtworzi sie granica. A już tera idzie pojechać do Zamku Chałupki, kery je blank blisko Hotelu Pod Zelenym Dubem, ale po drugej strōnie Ôdry, a prowadzi go tyż Adrian Wowra. Wiyncej ô ôbu ôbjektach poczytŏcie sam.
Foto tytułowe: hotel Pod Zeleným Dubem


text:
Rage Against the Machine
Rage Against the Machine - amerikańsko muzyczno skupina, założůno we 1991 we Los Angeles. Gro muzyka ze zorty rapcore, funky rock a alternatywny metal. Znůmo skiż widowiskowych kůncertůw, rapowygo ajnflusu, ekszperymyntůw Toma Morello ze klangym gitary a wokalu Zacka de la Rocha. Skupina fůngowoła we lotach 1991-18 paźdźerńika 2000, a zaś uod 2007 do terozki.
Skłod skupiny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Zack de la Rocha – wokal
- Tom Morello – elektryczno gitara
- Brad Wilk – szlagcojg
- Tim Commerford – basowo gitara
Dyskografijo (ino albůmy)[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Rage Against the Machine (1992)
- Evil Empire (1996)
- Live & Rare (1998), kůncertowy
- The Battle of Los Angeles (1999)
- Renegades (2000)
- Live at the Grand Olympic Auditorium (2003), kůncertowy


text:
Mirosław Syniawa: W tamtym świetle
Moja ōma niy wiedziała, co to znaczy sztrykować i sztryknadla. Moja ōma plōntała na jegłach. Jŏ tyż plōntōm, tela że niy fuzekle, a wiersze. Plōntōm je z tego, co żech widzioł, z tego, co pamiyntōm, z tego, co mi sie śniyło. Plōntōm je niy na jegłach, a w gowie – zaczym zapiszã taki wiersz na szkartce, je już po wiynkszyj czyńści uplōntany. Niżej mŏcie jedyn z wierszy, co mi sie uplōntały ku kōńcu października.
29 października wszyjske cajtōngi i portale pisały ô zalōnyj Wynecyji:
Bōł żech tam dwa tydnie przed tym, kej jeszcze było blank sucho. Jak ôdwiedzoł żech kerhōw na Isola di San Michele i roztōmajte miyjsca spōmniane w ksiōnżce „In Venice and in the Veneto with Ezra Pound”, poleku zaczōn mi sie ukłŏdać wiersz, do kerego dodoł żech przed pŏru dniami kōnszczek z „wysokōm wodōm”. Tytuł je wziynty z Dantowego „Raju”.
A QUELLA LUCE
Mea dux
te mea lux
perenniter aspiciet.
Carmina burana 36.
Tam, kaj, jak z Euklidesym chce być czowiek w zgodzie,
to by musioł nauczyć sie łazić po wodzie,
tam, kaj drōga nojkrōtszŏ, co ôd pōnktu kludzi
cie do pōnktu drugego, jakżyw niy je prostŏ
(i by Grek tyn skirz tego isto ptŏka dostoł),
smykali my sie postrzōd mocki inkszych ludzi.
Acqua alta dwa tydnie miała jeszcze czekać,
zanim wedrze sie juzajś w dziedzinã czowieka.
Podwiel co durch wyraźnŏ miyndzy żywiołami
była jeszcze granica; w rōwnowŏdze kruchyj
stoły naprosto siebie – z tyj strōny brzyg suchy,
a tam tōń, co piyknościōm chciała nŏs ômamić.
Do Dogany my piechty poszli z włosnyj wole
(jak sto dziesiyńć lŏt tymu droge te gōndole!),
Nell’estasi d’amor tam niy chcioł śpiywać żŏdyn,
jakeś frelki to możno i były, dyć czowiek
mŏ w tym wieku blank inksze już sprawy na gowie
i niy gawczy sie na nie tak jak karlus mody.
Jak ku tymu Bacino San Marco z tyj strōny
ujzdrzy i mu pohajŏ gymbã wiater słōny,
słōńce rozsuje tysiōnc iskerek na wodã,
smoli frelki i pamiyńć na rymby ôbrŏcŏ:
cōż za dobry uczynek zrobiōł, że ôdpłŏcŏ
mu bōg jakiś widokym tym piyknym w nadgrodã?
Potym pod ôkym jednyj z nojzmiynniyjszych bogiń
do Rio de la Fornace dōniōsły nŏs nogi,
na uliczkã, co Calle Querini mŏ miano.
Tam pod dźwiyrze zagnało nŏs ciymnozielōne –
chyńć żech mioł pierōnowõ naciś na tyn zwōnek,
co je „Olga Rudge” ciyngym na nim napisano.
Starość. Skirz bele czego kucanie i ryma.
Leżeć pod krokodylym? Ô tym gŏdki niy ma,
bo choć ciepło, to zimōm ciōngło ôd kamiyni
i bych już na ôdwieczyrz isto zaczōn stynkać,
a w tyj tulmie by jeszcze co porzōnd po rynkach
mi deptali, tōż wolołch iś, kaj ludzi mynij.
Ftoś z Rusyje, ftoś inkszy z Crawfordsville w Indianie,
ftoś wyjedzie, ftoś inkszy wrōci sie, ôstanie…
A jŏ? Po co przijechoł żech tam w październiku?
Niy coby do San Vio zgasłe świyczki ciepać
abo grappã jak kropki na utrŏpã słepać,
ale ujzdrzeć to, co żech widzioł kejsik w śniku.
Było to Moratorium ôd Umiyłowanych
Braci, kaj pōłumarci leżōm w trułach szklanych
w stanie pōłżyciŏ, w kerym idzie ś nimi gŏdać.
Z poetami żech dwōma chcioł załatwić sprawã,
co mie trŏpi, w pytaniach trzech bych isto zawar,
jyno musiołch sie jeszcze dostać tam bez wodã.
Dostać sie tam – se padołch – mogã w kożdyj chwili,
drōgã radzi pokŏżōm Dante i Wergili,
dyć żech czuł już, że mi sie ta vekuo-uavteίa
niy podarzi, bo śnik to nojczyńścij ôszyda
i cygaństwo, co prŏwdōm chciałyby sie wydać,
tōż nim wsiŏd żech do łōdki, pociep żech nadziejã.
Z drōgi ale ôbranyj niy myśloł żech zboczyć,
wszyjsko to żech na włosne musioł ujzdrzeć ôczy.
Miołch, coch chcioł – jak zbliżyła sie już do hawyny
wodnŏ bana, toch widzioł, żech blank inkszy w gowie
ôbrŏz prziwiōz, że zarŏz na takim kerhowie
mie wysadzōm jak inksze, kaj sōm groby jyny.
„Wiedzōm żywi, że umrzōm, dyć umarci w ziymi
nic niy wiedzōm i niy ma dlō nich żŏdnych prymij,
i ôdyjdōm w niypamiyńć” – prziszły mi do gowy
kaznodziejowe słowa. „Umartych, czowieku,
pytać sie – tyn sōm głos mi pedzioł – niy mŏ cweku;
żŏdyn ś nich niy ôdpowiy ci przecã spod trŏwy”.
Marmurowe anioły stoły tam na grobach.
Bōł ftoś żywy? Zdało sie, że jyno my ôba
i jaszczurki, kere sie na dynkmalach grzoły.
Nic by nōm ale takŏ Podarcis muralis
niy pedziała, choćby my i sto lŏt pytali,
bo je niymŏ tak jak te nagrobne anioły.
Z niczym lecioł żech nazŏd, dyć we fligrze nowy
śnik żech mioł: zajś bōł piykny dziyń październikowy
i na tamtym kerhowie szoł żech po chodnikach,
czytołch placmi, cōż to tyż stoji na dynkmalach;
wrŏz ô brzyg sie roztrzasła rozjarganŏ fala
i żech stanōł na wodōm i ujzdrzoł żech NIKAJ.
A za NIKAJ, za jego krajym, rantym gołym –
czŏrnym? bez żŏdnyj farby? abo możno biołym? –
cojś je. Co? Niy wiym, dyć cojś tam wyraźnie szkli sie,
namacalnie bezmałaś, jak w pŏciyrzu amynt,
dyć co? pozłōtka? lampa? strzybne zdrzadło? diamynt?
Zōuwizōu cojś, co zdŏ sie naprosto mie wisieć,
choćby sie nowŏ gwiŏzda zjawiyła na niebie,
a jŏ żech jeji światło wciōngnōł z luftym w siebie.
Poczuł żech, iże wōń mŏ wilgłyj, staryj miedzi,
cojś mie tyrpło, choćby mi wrŏz ôcucła dusza,
i już wiedziołch, że pytać wiyncyj sie niy muszã,
bo prziszły ku mie z światłym wszyjske ôdpowiedzi.
Mirosław Syniawa – urodzony 1958 w Chorzowie, tłumacz poezji światowej na język śląski (m.in. wierszy zebranych w tomie “Dante i inksi”), autor poezji po śląsku jak i prozy pisanej w języku polskim (“Nunquam Otiosus”), współautor “Gōrnoślōnskygo ślabikŏrza”.


text:
Cixi
Cixi, Cu Si, Xiaoqin Xian, Jehonala (chiń. 慈禧太后; rodz. 29 listopada 1835, um. 15 listopada 1908) – chińsko cysarzowo ze dynastyje Qing we rokach 1861-1908.
S anfanga bůła nałożnicům cysorza Xianfenga; kej uůn umrził, uobjyła władza a sprawowała ja we lotach 1861-1873, 1874-1889 a 1898-1908 kej regyntka we mjańe swojego synka, małoletńygo Tongzhi, a ńyskorzi synka uod uůnygo braćika Guangxu (1874-1889). Mjała kůnserwatywne a izolacjůńistyczne poglůndy, kere sprowjůły, co we Chinach pogłymbjůło śe zacofańy. Průby reformůw, kere podjůn cysorz Guangxu (Sto Dńi Reformůw), skůńczůły na uodsuńyńću uůnygo uod władze. Cysorz trefjůł do důmowygo heresztu, kaj bůł trzimany aże do śmjyrći we 1908 roku. Reformatorůw wyćepano abo zaszlachtowano. Dźyń po śmjyrći Guangxu umrziła Cixi.
We uostatńich rokach swojej władze, Cixi podjyna uograńiczůne průby wkludzyńo reformůw, dozwolůła na uodymkńyńće szulůw a modyrńizacyjo armije. Po jeji umrzyńu, władza cysorz Pu Yi, gynau jako sobje tygo winszowała.


text:
Serbski seminar
Serbski seminar (něm. Wendisches Seminar, čěs. Lužický seminář) - oficialne pomjenowanje Lausitzer Seminar St. Petri - w Praze bu w lěće 1724 jako kubłanišćo za katolski měšniski dorost Hornjeje Łužicy załoženy. W prěnich lětdźesatkach běchu tam jenož serbscy chowancy. Po změnjenju mjezow diecezow přidružichu so wot kónca 18. lětstotka tež němscy studenća. Seminar wobsteješe hač do lěta 1922. W tutymaj nimale dwěmaj lětstotkomaj pak běchu w seminarje serbscy studenća we wjetšinje. Tohodla ma Serbski seminar wažne městno w stawiznach serbskeho luda.
Dźensa słuži twarjenje něhdyšeho seminara na Praskej Małej stronje jako běrow Swobodneho stata Sakskeje w Čěskej kaž tež jako sydło Towarstwa přećelow Serbow a Hórnikoweje knihownje, najwjetšeje zběrki serbskeje a sorabistiskeje literatury w Čěskej.
Załoženje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Z Ćemjerc pola Budyšina pochadźacej bratraj a měšnikaj Měrćin Norbert a Jurij Józef Šimonec běštaj hižo 1694 swoje nalutowanki wužiwałoj, zo byštaj na Praskej Małej stronje "hospitalitu" za łužiskich bohosłowcow załožiłoj. 1706 bě na Małej stronje blisko Karloweho mosta ležownosć na předań, kotraž so 19. apryla 1706 do čěskeje krajneje tafle zapisa. Traješe pak hišće 20 lět, prjedy hač so předewzaće Šimonec bratrow (stworić dom a kubłanišćo za łužiskich alumnow) zešlachći. 12. februara 1724 spisa so w Praze załoženske wopismo, kotrež so wot Budyskeho tachantstwa swj. Pětra přiwza a 6. julija 1725 wot kejžora Korle VI. wopodstatni.
Čehodla so serbscy duchowni w Praze wukubłachu[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W 16. lětstotku přisłušeše Hornja Łužica Čěskemu kralestwu a bě tak pod knjejstwom katolskich Habsburgow. Tohodla njezamó so reformacija w tutej kónčinje dopřesadźić. Pod škitom kejžora wostachu Budyske tachantstwo, někotre klóštry a dźěl burskich poddanow w romskej cyrkwi. Wot toho časa bě Hornja Łužica dwukonfesionelna. Zbytne katolske pasma přisłušachu Mišnjanskemu biskopstwu, kotrež běše so w běhu reformacije zhubiło. Wot połojcy 16. lětstotka přewza Budyske tachantstwo w dalokej měrje nadawki biskopa. Njebě wšak jim dowolene, duchownych wuswjećić. Hižo tehdy dyrbjachu so bohosłowcy druhdźe wukubłać. Dźěchu mj. dr. na uniwersitu w Krakowje a Wienje abo přiwzachu so w Jezuitskich kolegijach w Olomoucu, Praze abo Lanžhoće (Landshut). Wosebje wuske běchu styki do susodnych Čech.
W Praskim měrje 1635 wotstupi kejžor Ferdinand II. Łužicu sakskemu kurchwjerchej Janej Jurjej I.. Protokol přepodaća rjadowaše mj. dr. konfesionalny status quo. Tak bě tež pod protestantiskimi kurwjerchami wobsydstwo katolskeje cyrkwje garantowane. Kaž hižo do toho dźěchu katolscy łužiscy bohosłowcy na studij do Habsburgskich krajow. Dla pobrachowacych duchownych w rekatolizowanych Čechach přewzachu mnozy Łužičenjo tam poskićenu faru. Ze załoženjom měšniskeho seminara chcyštaj Šimonec bratraj tuž wjace Łužičanam teologiski studij zmóžnić. Zdobom chcyštaj so wo to starać, zo bychu wustudowani domiznje swěrni wostali. Tohodla přewza bórze Budyske tachantstwo patronat nad Serbskim seminarom.
Twar Serbskeho seminara[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po přewinjenju mnohich ćežow a formalitow, móžachu w zymje 1725/1726 twarske zrěčenja podpisać. 15. julija 1726 połoži so zakładny kamjeń. Nasta jednore barokowe twarjenje, kotrež mjenowaše so „Serbski seminar“ resp. „Łužiski seminar“. Japoštoł Syman Pětr bu za škitneho patrona. Konkretny dźeń poswěćenja njeje znaty.
Prěni studenća a wuwiće seminara[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W nazymje lěta 1728 zaćahnychu prěni studenća, dwaj teologaj, dwaj filozofaj a 15 gymnaziastow. Alumnojo, kiž w Serbskim seminarje bydlachu, so tu w prěnim rjedźe duchownje kubłachu. Serbja móžachu so nimo toho na maćernorěčnych zwučowanjach wobdźělić. Za wědomostne kubłanje běštej Němski małostronski gymnazij a po maturje, filozofiska fakulta Karla-Ferdinandoweje-uniwersity zamołwitej. Tachan a jemu podrjadowany prezes, kiž bě přez Budyske tachantstwo zasadźeny, tworještaj wjednistwo domu.
Kurwjerchowstwo Sakska a Habsburgska monarchija wudźeržowaštej lětstotki dołho dobre poćahi, přez čož bě tež bjezpłatnosć šule a studija sakskich alumnow (Serbow a Němcow) zaručena. Załožba Šimonec bratrow dósta dobru rezonancu pola duchownych a wěriwych we Łužicy. Z pomocu bohatych pjenježnych darow so bórze dalše studijne městna wutworichu.
Po tym zo bě sakske knježerstwo we 18. lětstotku ke katolskej konfesiji přešło, nastawachu tež w Sakskej katolske wosady. Dźěl jich měšnikow bě so tohorunja na Serbskim seminarje wukubłało. Wot 19. lětstotka hač do zawrjenja seminara studowachu tam prawidłownje studenća ze sakskich krajow.
Serbja studowachu słowjanske rěce a dźeržowachu zwisk k Čecham a druhim Słowjanam, štož bu za namakanje identity małeho serbskeho luda jara wažne. 21. winowca 1846 załoži Jakub Buk (pozdźiši prelat a kralowski sakski dwórski kapłan a farar dwórskeje cyrkwje) zhromadnje z druhimi studentami serbske šulerske a studentske towarstwo, Serbowku.
Wot 19. lětstotka bě Serbski seminar srjedźišćo konkurěrowaceju nacionalizmow Němcow a Słowjanow. Z protestantiskeje (prusko-) němskeje strony so twjerdźeše, zo je Serbski seminar pječa panslawistiski a z tym strach za Saksku a samo Němsku. Rěčeše a pisaše so wo słowjanskich "Hetzkapläne" a Sakskemu knježerstwu so wumjetowaše, zo wona to wšo pječa ćerpješe. Ze stron Habsburgskeho knježerstwa Rakusko-Wuherskeje so tak a tak jara němske nastajenje njewočakowaše. K stajnym přisłodźenjam dyrbještaj so Budyski biskop a Praski prezes pospochi wuprajeć.
Rozpušćenje seminara w lěće 1922[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po rozpadźe Rakusko-Wuherskeje monarchije a Sakskeho kralestwa padny seminar do hłubokeje krizy, kotruž njezmištrowa. Nowi čěskosłowakscy knježićeljo skónčichu studijnu swobodu a hrožachu z tym, pjenjezy załožby sćazać. Budyske tachantstwo njezamó dla inflacije w Němskej pomhać. Za dawno trěbne twarske wobnowjenja Serbskeho seminara falowachu pjenjezy. Žiwjenske zastaranje alumnow njeběše hižo zaručene. Knježerstwje Sakskeje a Němskeho mócnarstwa wukonještej ćišć na katolsku cyrkej, kotrejž seminar słušeše. Wona dyrbješe jón zawrěć, dokelž nochcyše wukubłanje měšnikow w njepřećelskim słowjanskim wukraju dale ćerpjeć.
Po znowazałoženju Mišnjanskeho biskopstwa, měješe nowy biskop Christian Schreiber zamołwitosć za wukubłanje měšnikow. Wot lěta 1917 płaćace nowe cyrkwinske prawo žadaše sej hinaše wukubłanje přichodnych měšnikow. Po dołhich tajnych jednanjach bu započatk 1922 w Budyskim biskopskim ordinariaće skónčnje wobzamknjene, Serbski seminar rozpušćić a spředać. Posledni prezes J. Jakubaš dósta wotpowědne přikazy. W žnjencu lěta 1922 buchu posledni studenća wróćo pósłani, we winowcu samsneho lěta so Serbski seminar předa (zapisane do krajneje tafle 30. winowca 1922). Wjele katolskich Serbow měješe předaće seminara za nadběh na serbsku narodnosć, štož bě jedna z přičin za to, zo steješe dźěl Serbow wótrje přećiwo biskopej Christianej Schreiberej.
Matrikle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot 1728 do 1922 wopyta 768 alumnow Serbski seminar w Praze, mjez nimi 428 Serbow, 319 Němcow a 21 z druhich narodow. Wjetšina z nich sta so z měšnikom we Łužicy a cyłej Sakskej.
W seminarje wjedźenu matriklu wšitkich šulerjow a studentow wuda PhDr. Zdeněk Boháč. Za wuhódnoćenje rozdźěli Boháč stawizny seminara do třoch periodow.
- Prěnja perioda: (1706) 1728 do 1783, tehdy běchu jenož Serbja w seminarje.
- Druha perioda: 1784 do 1821, pódla Serbow přińdźechu nětko tež Němcy na studij do Prahi. Pochadźachu z wobwoda klóštra Marijiny doł (Wostrowc) a z Drježdźan.
- Třeća perioda: 1822 do 1922: Dokelž so wobwod Kulow arcybiskupstwu we Wrocławju přirjadowa, přińdźe přeco mjenje Serbow na studij do Prahi. Do třećeje periody padnjetej tež załoženje Němskeho mócnarstwa a rosćacy nacionalizm, kotryž so po prěnjej swětowej wójnje hišće zesylni.
Předstejićel seminara běše pak Serb, pak Němc, pak Čech – problemy dla toho lědma běchu. Serbja a Němcy studowachu zhromadnje.
Hlej tež: Zapiski wo chowancach Serbskeho seminara
Literaturne pokiwy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Dieter Rothland: Das Wendische Seminar. We: Eine Kirche – zwei Völker, Nakładnistwo Domowina Budyšin 2003, ISBN 3742019260.


text:
Bydymy Was pieknie witać u nas dwa razy do roka w naszym Tramwaju i aji szpecyjalnie we wszeckich naszych dziedzinach i miastach, kiere majóm dlo was moc przirychtowanych wiesiołych roztolicznych wiecy.
Skyrs tego, że nasz Ustróń je piyrszy po ceście waszej nawszczewy, bydymy go dzisio wóm zachwolać. Hańdownij był łón yno małóm gorolskóm dziedzinóm w kierej myszkali grole i żyli s chowanio krowiczek, łowieczek, babuci i wszelijaki gadziny. Nieskorzij jak kierysi s tych goroli sie zmiarkowoł, że serwotkóm, kiero zustowała im po zrobiyniu syra idzie lyczyć ludzi s rozmajtego choróbska zaczła się ta dzisiyjszo uzdrowiskowo historyja Ustrónia. Ku tymu eszcze trzeja przydać, że jak na gorach wedla Ustrónia znaszli ziym s kierej jak jóm zagrzoli w piecu zaczło sie loć zielazo to uż s tym świyżym luftym nie było tak dobrze jako je dzisio. S tego grzocio mieli moc szlaki, a łona jak zagrzoła wode to nieskorzij zaś kierysi prziszeł na to, coby lyczyć nióm rewme. Eszcze trzeja spómnieć ło tym, że kiejsi w gorach na obkoło Ustrónia rosły same buki, kiere zustały wyr-znióne skyrs hajcowanio nimi w hutniczym werku. Dzisio moji roztomili letnikorze ty smreki i jedle kiere widzicie posadzili nasi starzicy, coby zaś spadki kapke zdrowego luftu przidać naszym goróm. Podarziło sie to na tela dobrze, że wy tu do nas dzisio przijyżdżocie coby prugować wylyczyć swoji chorobska i iś spadki zdrowym do roboty. Dlo tych co yno nas nawszywujóm w sobotem abo w niedzielem mómy zdrowy i świyży luft, kierym każdy może se pszeluftować swoji pluca tela godzin na wiela mo yno chyńć.
Do obezdrzynio nasz Ustróń mo moc wiecy, kiere idzie uwidzieć aji za pore godzin jesi gdo mo chyńć i zdrowe klepeta. Po drugi stronie takigo wiynkszego potoka, kiery Wisłom sie mianuje je Zawodzi po kierym namowiómy was, co-
by sie przeszpacyrować s dzieckami. Nejprzód uwidzicie siedymnos chałup, kiere majóm wyglónd piramid, a nieskorzij Leśny Park Niespodzianek. Idzie tam uwidzieć moc rozmajtego zwiyrza, kiere ni ma zawrzite w corkach yno chodzi wedla was, a rozmajte ptoki nad wami furgajóm w lufcie. Jak styknie wóm eszcze pary w klepetach to sie możecie wydropać na przepieknej urody gore, kiero Równicóm się mianuje. Dlo tych słabowitych lufciorzi mómy nowinke ło tym, że idzie na te Równice dostać sie swojim auciskym i być tam rychlij łod tych co bydóm drepsić na nie po ceście na swojich klepetach. Ustróń eszcze mo moc atrakcyji, kiere trzeja by było obezdrzić, ale nejlepszyj to oglóndani potajlować se na dwa abo trzi razy, bo sie z tego ogłóndanio wiyncyj spamiynto.
W postrzodku Ustronia stoji stary rotuz, stare kościoły i przeogrómnie moc kszeftów. Kapke dalij też idzie obezdrzić w muzeum stare zieleźne rozmajte ździorba, kiere zustaly po ustróński odlywni i hucie. A kónsek dalij jak się rozegnómy ku Wiśle to po prawo idzie trefić na drugóm pieknóm gore, kiero Czantoryjóm sie mianuje i na kieróm idzie się wydropać pieszki, abo wyjechać na linowej sztokerli. Tóż roztomili letnikorze, czakómy tu na was w Ustroniu, wartko sie oblykejcie we swoji jakle, mantle i dobre bóty nacióngejcie na swoji szłapy i tu do nas wartko przijyżdżejcie, coby aspóń chocioż na chwilem przeluftować ty swoji pluca tym naszym zdrowym luftym. Trzeja się hónym zebrać do kupy, coby was żodyn nie przedbiygnył i nie wypił przed wami tej zdrowej wody w pijalni na Zawodziu i nie posadził rychlij przed wami swojigo zadku na sztokerli, kiero cióngnióno je na linie ku wyrchu na Czantoryje. Ustróń was szumnie ugości bo rod mo wszeckich przijechanych do niego gości.
Fryderyk Dral
Słownik
lufciorz – turysta
letnikorz – wczasowicz
nawszczywić – odwiedzić
dziedzina – wieś
babuć – wieprzek
przirychtowane – przygotowane
roztoliczne – różne
wieca – rzeczy
skyrs – z powodu
cesta – droga
hańdownij – dawniej
gadzina – drób
nieskorzij – późnej
zmiarkować – zorientować
wedla – obok
luft – powietrze
nejprzód – najpierw
szlaka – żużel
rewma – reumatyzm
przyszeł na to – zrozumiał
smrek – świerk
jedla – jodła
kapke – trochę
spadki – z powrotem
podarziło się – udało się
przeluftować – przewietrzyć
zawrzite – zamknięte
corek – zagroda
klepeta – nogi
mianuje – nazywa się
rotuz – ratusz
ździorba – stare rzeczy
sztokerla – krzesło
oblykać – ubierać się
szumnie – ładnie
do kupy – razem
hónym – szybko


text:
Halloween
Halloween abo Hallowe'en to je śwjynto ubchodzůne roz do roku 31 paźdźerńika, nojhuczńij we anglosaskich krejach. Wywodźi śe uůne s celtyckego uobrzůndku Samhain. Tradycyjo ta przekludźili do USA s Irlandyje irlandzke imigranty. We Irlandyje tygo dńa hajcowano fojyry a uodprawjano rzykańa za duszyczki umartych. Dowńij bůł to dźyń, we kerym żygnano lato, witano źima a spůminano umartych. We půgańskich czasach ludźe we Halloween przeblykali śe we kolorowe kostjumy a uodprowadzali duchy poza grańice ludzkich uosad. Mjano Halloween pochodźi wjerza uod ynglickego All Hallows Eve - "wilijo Wszyjstkich Śwjyntych".
Tradycyjo teroźnigo Halloween to uůnaczyńe roztůmajtych wrůżbůw, przeblykańy śe za duchy, wampjyrze a inksze strachy a stowjańe we uokńy wydrůnżůnych korboli s wyćyntymi dźurůma kere robjům ja podano na gowa ze ślypjůma a zymbůma uod jakego ducha; rajn do jej środka dowo śe zapalůno śwjyczka (śwjotło śwjyczki je symbolym barzołowych uogńikůw, kere poważano za duszyczki umartych). Trefjo śe tyż kośćotrupy, śmjertki a inksze. Bajtle poprzeblykane za strachy łażům po chałpach a dostowajům za byzuch bůmbůny.
Helloween je krytykowany uod bezma wszyjstkich religijůw. Krześćijańske kośćůły, judajizm a islam skiż uůnygo půgańskigo pochodzyńo, zaś rodźimowjercy skiż jygo kůmercjalizacyje, a te słowjańske skiż tygo co je to tradycyjo uobco a jeich zdańym powinno śe we krajach słowjańskich uodprowiać Dźady.


text:
Chrósćicy (aha/SN). Je hižo z wjelelětnej tradiciju, zo župa „Michał Hórnik“ swojich wjesnych chronikarjow na wuměnu nazhonjenjow přeprosy. Tomu bě tež wčera tak, a županka Zala Cyžowa móžeše w sydarni noweho gmejnskeho a kulturneho centruma w Chrósćicach něhdźe dwaceći ludźi witać. Rozjimali su tam koncepciju wustajeńcy „Kraj podłu Klóšterskeje wody“. Naćisk za nju stej Budyski Serbski muzej a Křesćansko-socialny kubłanski skutk (CSB) z dalšimi partnerami zdźěłałoj.
Chronikarjo mějachu wčera składnosć, so ke koncepcionelnym myslam a předstawam kaž tež wobsahowym prašenjam wuprajić. Historikar dr. Lars-Arne Dannenberg z Drježdźanskeho Centruma za kulturu a stawizny bě jara zadźiwany, zo njeběchu chronikarjo naćisk z přeprošenjom dóstali.


text:
Budyšin (SN/mwe). Tež w Budyšinje činja něštožkuli za to, zachować mnohostronskosć insektow. W zhromadnym dźěle z měšćanskim zarjadnistwom a tymi, kotřiž so w měsće wo zelene a kćějace płoniny staraja, je tudyša wobhospodarjenska towaršnosć BBB hižo kónc zašłeho lěta 18 ležownosćow we a dokoławokoło sprjewineho města wupytała, hodźacych so jako klasiske kwětkowe łuki, zdźěla měšćanski zarjad.
Na cyłkownje štyrjoch hektarach chcedźa kwětki a dalše rostliny tak plahować, zo so tam pčołki a dalše insekty zadomja. Za to su hižo mały katalog zestajeli, z kotrehož mjez druhim wučitamy, zo budu blisko Dr. Pětra Jordanoweje hasy něhdźe 7 300 kwadratnych metrow, na Otta Nagelowej (něhdyši dźěłowy zarjad) 2 100 kwadratnych metrow a njedaloko Rybarskeje něhdźe 600 kwadratnych metrow wulke kćějace płoniny. Hinak hač na mnohich ležownosćach, tež wjesnych, njebudu w Budyšinje žane trawusyčaki wužiwać, ale chcedźa trawu rosć dać. Tak móža so wobydlerjo a turisća nad kćějacymi kwětkami radować, z kotrychž symjo wupada.


text:
Dźewicze Wyspy Zjednoczůnych Sztatůw
Dźewicze Wyspy Zjednoczůnych Sztatůw (ang. United States Virgin Islands) – ńyinkorporowane terytoryjům zuorgańizowane Zjednoczůnych Sztatůw, rozlygowane na Karajibskim Morzu, na trzech srogszych wyspach: Saint Croix - 214,7 km², Saint Thomas - 80,9 km² a Saint John - 50,8 km²; a mocce myńszych.
Podstawům gospodarki sam je turystyka.
Wyspy uoddekńůne lo Ojropejczykůw bez Kolůmba we 1493 roku. Kolůńizacyjo ńiderlandzko, ńyskorzi duńsko. We 1917 roku kupjůne bez USA.


text:
Petanque
Pétanque (IPA [pe.tɑ̃ːk]) (szpil we bule/boule, szpil we kugle, petanka) – zorta gry we kugle, szport ze Francyji kaj je fest popularno gro zespołowo lo szpasu abo lo rywalizacyje. Pochodzyńy petanque je rzimskie. Dowńij groli we ńa soldaty we Starożytnym Rzimje i tam kaj bůło Rzimske Imperyjům.
Terozki szpilajům we ńa bajtle i starziki, baby i chopy, nale chopy důminujům.
Petanque je popularno na połedńu: we Połedńowyj Fracyji i Połedńowyj Ojropje we becyrku Strzrůdźymnygo Morza - we Italyji, Můnako a Szpańiji. Szpilajům we ńa tyż we Mjymcach, Belgije, Szwajcaryji a Szwecyji a na inkszych kůntynyntach - we Azyje (Tajlandyjo) i we Africe (Madagaskar, Tůnezyjo, Algeryjo, Synegal).
Regle[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wystympujům roztomajte zorty i regle gry we kugle: kugle ze Lyonu, kugle ze Prowansyji, bocce (ze Italiji). Gro śe wszyjske uůne na zawartych a růwnych terynach bez trowy. Sům tyż kugle - bowls - we Wjelgij Brytańji kaj wszyjsko uůnaczům na trowje, szpilplac tyż.
Szpilplac, bale i cyl
- Szpilplac do petanque ńy moge mjeć myńij kej 4 myjtry szyrzki a 15 myjtrůw dugośći.
- Używo śe żeloznych balůw (kugli) ze luftym we postrzodku.
- Gro spolygo na ćepańu balami rynkům do cylu, kerym je mało (30 mm), drzewjanno bal mjanowano wjeprzkem - (pol.) świnka, (fr.) cochonet.
- Idźe tyż śćepować kugle przećiwńika (albo przećiwnygo manszaftu) co by nasze bůły bliżyj wjeprzka.
Szpil
- Nojprzůd szpilery (manszafty) losujům kery zaczyno,
- Uůn szpiler (manszaft), kery zaczyno, rysuje uokrůng, kerygo szyrzka mo 35 - 50 centymyjtrůw, ćepje uůn wjeprzka (6 a 10 myjtrůw) a pjyrszy bal,
- Ńyskorzi ćepje drugi (uoba używajům tyn sům uokrůng i ćepjom ze ńygo),
- Kerygo bal je bliżyj wjeprzka tyn ńy muśi ćepać,
- Jak tyn co uůnygo bal bůł dalij, ćepńe lepij uode drugigo, ćepje tyn drugi (wprzůd moge używoć myjtermas coby zbadać na zicher).
Půnkty
- Půnkty ze taki tajli moge erbnůńć ino jedyn.
- Kożdo nostympno tajla zaczyno uůn szpiler (manszaft), kery przůd erbnůł půnkty.
- Nostympno tajla gro śe we drugo strona (roz we jedno, roz we drugo)
- Szpil mo tela tajli wjela trza, aże jedyn szpiler ńy bydźe mjoł uokryślůnyj wjelośći punktůw.
- Zwyćynzcům je tyn szpiler (manszaft), kery we cołkim szpilu zdobydźe 13 půnktůw (albo 15 ).
Uodrůżńo śe trzi roztomajte szpile:
- single (fr.) tête-à-tête - jedyn na drugiego, kożdy mo 3 bale;
- dublety - dwa manszafty ze dwoma szpilerami, kaj kożdy szpiler mo trzi bale;
- triplety - dwa manszafty ze trzima szpilerami, kaj kożdy szpiler mo dwa bale.
Petanque na Ślůnsku[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Sum roztomajte ślůnskie uorganizacyje petanque:
- Sekcja Petanque przy Miejskim Ośrodku Sportu i Rekreacji w Piekarach Śląskich
- Sekcja Petanque przy Stowarzyszeniu Domu Miasta Saint-Etienne w Katowicach - je sekcjo we stowarziszeniu, szpilo we Polskij Federacyji Petanque. Uůnyj anfang bůł we 2009. We 2009 zdobůła titel majstra trzećij ligi. We 2011 zdobůła titel wicemajstra drugij ligi i wlozła do pjyrszyj ligi PFP. Terozki (2016) je we trzećij lidze.
- Śląski Klub Petanque "Carbon" Katowice je klubym, wjinkszo nale szpilo we polskij drugij lidze Polskij Federacyji Petanque - Uůnygo anfang bůł we 2012.
- Klub Sportowo-Rekreacyjny "Amicus-Giszowiec" kery mo plac przi grubie "Murcki-Staszic". We "Amicusie" grajům tyż we szkata.
- Klub Sportowy Petanque "Stal" Chorzůw - je ferajnym zwykłem, bez to ńy je we Federacyji a ńy szpilo we lidze. Uůnygo anfang bůł we 2011. Swoj plac mo kaj Chorzowskie Stowarzyszenie Pomocy "Serce".
- Stowarziszenie szpilerów we Siemianowicy, kere majo swoj szpilplac na Bytkowie


text: Kulow (AK/SN). Twar chódnika, ponowjenje kapałki a nowotwar mosta w tak mjenowanym zelenym lěsu běchu w delnich Sulšecach wažne naprawy minjeneho časa. To podšmórny w swojej rozprawje na zašłym posedźenju Kulowskeje měšćanskeje rady Jurij Brösan, kiž je dlěje hač 20 lět Sulšečanski wjesny předstejićer. „Z nowym chódnikom wěstota we wsy přiběra. Za šulerjow je wón runje tak wažny kaž za tych, kotřiž chcedźa do pěstowarnje“, praji wjesny předstejićer. Nowy móst bě nuznje trěbny. Stary bě wulka woda wobškodźiła. Swobodny stat Sakska je projekt stoprocentnje spěchował.


text:
To trocha taki barzi1 gynsty ajntopf, ale tyla sam je dobroci, że i dwa dni za kupōm2 idzie sie tego pojejś. Niy ma co sie łozpisywać3, bierymy sie do roboty.
Co potrza?
1-2 polyndwiczki wieprzowe
2 małe cukinie
1 srogi boryj4
2 zōmbki czosku
25 dkg brōnołtnych5 pieczarkōw (sōm barzi arōmatyczne)
ze 2-3 łeżki oliwy
kapka oleju
1 łeżka masła
2 łeżeczki zielōnyj czubrycy
pó łeżeczki tymianku
pó łeżeczki wyndzōnyj papryki
sōl i pieprz
Pokrejcie6 polyndwiczki na cyntymetrowe szajbki7 i podpiyczcie na patelni- dejcie tam yno kapka oleju. We gorku na oliwie i maśle podpiyczcie czosnek, dociepcie do tego pokrōno cukinia, boryj, pokrōne na pó pieczarki. Jak już polyndwiczki bydōm fajnie przibrōnołcōne, to tyż je wrojście do gorka, a na patelnia wlyjcie trocha wody, żeby zebrała te podpieczōne miyso, kere sie prziklejōło do patelni- szkoda tego arōmatu. Kebyjście akurat mieli ôtwartoł flaszka biołego wina, to mogecie zamiast wody włołć trocha na ta patelnia.
Dociepcie do gorka prziprawy, ale bez soli, bo pōnojś przi polyndwiczkach lepi jōm dać na kōńcu- miso bydzie fajnie miynke.
Jak już wszyjske warzywa bydōm uwarzōne, to dosmakujcie to jeszcze trocha i biercie sie za jedzynie. Smacznego 🙂
1bardziej
2z rzędu; ō- samogłoska w wymowie między o i u
3rozpisywać
4por
5brązowych
6pokrójcie
7plasterki


text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Žrědła a jich wugódnośenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritiske slěźenje Nowego testamenta.
Njekśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Kśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangelijow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangelijach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangelijow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliju pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gronka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangelije pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a jo do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Slěźenje žywjenja Jezusa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Póchad[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliju a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangelije rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Familija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za błudnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł jo wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó wšyknych ewangelijach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikaŕje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangelije wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnaŕstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangelije njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Gójśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ewangelijach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnaŕstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale jo dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo jo do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudych, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a jo z tym pśechwataś a jo z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby jo teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnaŕstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnaŕstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pśewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangelijach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa. Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangelijow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
Zeloty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnaŕstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
Pasion[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangelijach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangelijach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
Zaśěg do Jeruzalema[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jeruzalemski tempel grajo w ewangelijach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale jo lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangelijach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnaŕstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym njewólnikam a wobydlarjam bźez romskego bergaŕskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Wěra wó górjejstawanju[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nimska Wikipedija


text:
Marketing po ślōnsku
Szukosz fachmanōw, kere narychtujōm do Ciebie ryklamowo kampanijo pō ślōnsku? Cylnołżeś idealne - chyntnie to do Ciebie zrobiymy! Kej potrza Ci konceptu marketingowyj akcyje, treści ryklamy pō naszymu abo ślōnskigo lektora, kery nagro prōmocyjny podcast do Twojich kliyntōw z Gōrnego Ślōnska, to sōm my do Twojij dyspozycyje!
Kampanije ryklamowe rychtowalimy do:
Robilimy tyż ze agencyjami:
Narychtujymy do Ciebie:
- ślōnske teksty ryklamowe podle briefu
- plany kampanije ryklamowyj w mediach tradycyjnych i społecznościowych
- materiały do outdoorowych akcyjōw promocyjnych
- atrakcyjny copywriting po ślōnsku
- graczki i kōnkursy po ślōnsku
- ryklamy do radyjoka ze ślōnskim lektorym
- ryklamy wideo pō naszymu
- treści po ślōnsku w social mediach
Chyntnie robiymy zlecynia z krōtkim terminym!


text:
Č
Č abo č (čej) je pismik rozšěrjeneho łaćonskeho alfabeta a štwórty w serbskim alfabeće. Wón wobsteji z pismika C a hóčki a reprezentuje konsonant. Pismik wustupuje nimo serbskeju rěčow tež w serbiskochorwatšćinje (bosnisce, chorwatsce, serbisce), čěšćinje, słowakšćinje a słowjenšćinje kaž tež w litawšćinje a letišćinje, hdźež je pjaty pismik alfabeta. Nimo toho wužiwa so w sewjerosamiskej rěči a w běłoruskej Łacince. Wotpowěduje pismikej Ч w kyriliskim alfabeće.
W kóždej rěči wurjekuje so Č kaž w serbšćinje jako /ʧ/.
Na ličakach[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Unicode wobsahuje Č w bloku Latin Extended-A jako U+010C (wulki pismik) a U+010D (mały pismik). W HTML pisa so Č jako
Č a č jako
č. Móžno je tež zapodaće jako
Č resp.
č


text: Kamjenc (BG/SN). Za nowy přitwar Kamjenskeho Lessingoweho gymnazija su minjeny pjatk nachwatali zakładny kamjeń połožić. Dołho běchu w měsće a wokrjesu wo to wojowali, zo so kubłanišćo na swoje starodawne městno załoženja nawróći. „Nětko so to zwoprawdźa a šula budźe modernišo wuhotowana dyžli do toho“, rjekny 1. přirjadnik krajneho rady Udo Wićaz (CDU). Hromadźe z wyšim měšćanostu Rolandom Dantzom (njestronjan) połoži wón kasetu z aktualnymi dokumentami, nowinami a pjenjezami do fundamenta. Trójce z hamorom na zakładny kamjeń klepnył je stolětny wobydler Kamjenca Werner Geißler, kotrehož dźěćatstwo a powołanske žiwjenje běštej wusko z Lessingowym gymnazijom zwjazanej. Tam bě wón šuler a pozdźišo hač do wuměnkarskeje staroby wučer.


text:
Fjodor Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo był jaden z nejwuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći.
Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut Chude luźe (dajo górnoserbski pśełožk toś tych knigłow wót Katy Malinkoweje).
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow jo był denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 su byli wozjawjone jogo knigły Zapiski z marłego doma - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje Grac (wudaty 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pśed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje Demony - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman Idiot. Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. Bratšy Karamasow jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Inkszo: W lesie chce sie żyć
A nojlepszyj to pońść weg do lasa, niczego nie brać ze sobōm i ô niczym niy myśleć.
Wiesław Myśliwski, “Traktat o łuskaniu fasoli”
Wiesiek dobrze godo! Jak se dychnyć, to nojlepszyj w lesie. Świyży luft, spokój, żodnych dedlajnów, szwōngu i miastowego larma… Uczyni i dochtory rozprawiajōm o tym, coby wiyncyj siedzieć przi zielōnymu. Czamu?
Ôdsztresowani i laba – szumiōnce strōmy, śpiywajōnce ptoki i zielyń – to je coś, co służy kożdymu bez wyjōntku. Rodzaj ludzki nie wywodzi sie ze szklannych biurowców ani betonowych familoków! Prziroda to naturalne środowisko człowieka, beztōż przi naturze nojlepszyj se mogymy dychnyć.
Folga do oczu – bez dziyń monitōr komputra i mobilniok, a na wieczōr telewizōr – po cołkim tydniu ślypia wołajōm o zmiyłowani. Szpacyr po lesie abo po parku to coś, czymu twōj wzrok bydzie fest rōd – wilgotny, świyży luft i zielōny kolor złagodzōm pieczyni i pomogōm w regeneracyji. Starej sie o swōj wzrok, wylyź na dwōr i dej dychnyć ôczōm.
Lepszo ôdporność – powyższe do kupy skłodajōm sie na lepsze zdrowi. Jak człowiek je wypocznyty, to i ôdporność na kaj jaki niycherskości je lepszo.
Dobry humor – jak zdrowi dopisuje, to i samopoczuci lepsze. W czystwym ciele mocny duch!
Wiynkszo kreatywność – uczyni wysztaunowali, że już sztyry dni na łōnie natury poprowiajōm kreatywność i jak taki wypocznyty człowiek przidzie nazod do roboty, to wiyncyj wysztaunuje. Dotlyniōny mózg zarozki fajniście szwōnguje!
Beztōż niy czekej, żyń do lasa!
Małgorzata. Ślōnskŏ rajzowiczka spod Wodzisławia, frelka wrazidlatŏ i dociyrnŏ. Durch w gangu, rajzuje, furgŏ na paralotni, sztyjc kajś lŏce i pochŏ wiela wlezie. Przaje ślōnskij gŏdce, autōrka tekstów na Wachtyrz.eu i Inkszo.pl.
Zdjyńcia: Ania Katroshi


text:
Kuba
Republika Kuby (mjano uoficjalne República de Cuba) – państwo we Americe Střodkowyj pouožůne na Mořu Karaibskym we archipelagu Wjelgich Antyli. Państwo to skuodo śe s wyspy uo mjańe Kuba a šerygu uotačajůncych jům myńšych wysepek, s kerych nojwjynkšo je Isla de la Juventud. Stolicům Kuby je Hawana, a nojwjynkše mjasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.
Geůgrafijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Dugość grańic: 0 (ńy grańičy ze žodnym państwym, Baza Guantanamo je wydźeržawjůna USA)
- Dugość wybřeža: 3736 km
- Nojńižšy půnkt: 0 m n.p.m. (Moře Karaibske)
- Nojwyžšy půnkt: Pico Turquino 1974 m n.p.m.
Kuba to nojwjynkšo s wysp karajibskych, a na liśće nojwjynkšych wysp śwjata zajmuje 15 plac.


text:
Joseph Smith
Joseph Smith Junior (rodz. 23 grudńa 1805 we Sharon (Vermont), um. 27 czyrwńa 1844) – zołożyćel a prziwůdca Ruchu Śwjyntych we Uostatńich Dńach (Mormůnůw), kery je czczůny uod wyznowcůw jako prorok a mynczeńńik. Bůł tyż politykerym a sztartowoł we welůngu na prezydynta USA we 1844, s programym abolicyje. Podug doktryny Mormůnůw, kej bůł 14 lot stary mjoł przi rzykańu religijno wizyjo, we keryj uoboczył Boga Uojca a Jezusa, kerzi pedźeli mu, coby ńy przistympowoł do żodnygo kośćoła, a ńyskorzi mu pedzům co mo robić dali. Trzi lata ńyskorzi uobjawjůł mu śe prorok Morůni, kery pedźoł mu, co na gůrze Cůmorach znejdźe złote platy s tekstym we reformowanyj egipskij godce. Joseph Smith przetumaczůł a wytuplikowoł tekst kery bůł na ńich a spisoł we Kśyndze Mormůna, kero je terozki powożano za śwjynto kśynga uod Mormůnůw. Założůł tyż jejich Kośćůł 6 kwjetńa 1830. Uod 1830 do swojigo umarćo we 1844 mjoł pora babůw, bezcůż mjoł ajnflus na poligamijo we założůnym uod ńygo Kośćele. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, bůł ze 29 do 33 babůma żyńaty, s kerych pora bůło myńi kej 18 lot stare, nale ńy ze wszyjskimi mjoł intymne relacyje. Joseph Smith uostoł zaszlachtowany 27 czyrwńa 1844 we Carthage (Illinois). Ńyskorzi powstoł pochwalny hymn na jygo cześć Praise to the Man (Chwolmy Proroka).


text:
Njeswačanska gmejnska rada lětuši hospodarski plan wobzamknyła
Njeswačidło (JK/SN). Na wurjadnym posedźenju Njeswačanskeje gmejnskeje rady wobzamknychu tele dny z wjetšinu přitomnych radźićelow lětuši hospodarski plan. Po tym, zo běchu jón kaž je předpisane zjawnje wupołožili, njeběchu žane dodatki abo změny trěbne. Tak móža jón nětko Budyskemu krajnoradnemu zarjadej k pruwowanju zapodać. Zo budźe plan schwaleny, na tym wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) njedwěluje, hačrunjež je z horcej jehłu šity a njeskića rum za njewočakowane wudawki. Spokojom su radźićeljo, zo njebě trjeba za wurunany plan zwyšić dawki abo zarjadniske popłatki.


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Muter Ōłberin (matka przełożōnŏ) szła na jutrzinowe rzykani i łominōła drōgōm dwie mode klŏsztorne panny, ftore razinku wrŏcali ze rzykaniŏ. Kej ci wele nich przelazowała pozdrowiōła je gryfnie:
– Dziyń dobry dziołszki, niych Pōnbōczek bydzie swami.
– A dziyń dobry muter ōłberin, Bōg ze cia!
Nō, i kej już te dziywki wartko łodlazywali, ta muter ōłberin usłyszała jak jedna śnich rzykła do drugij:
– Pewnikym naszŏ mutra ōłberin sztrekła sie ze złyj zajty swojigo prykola.
Deczko to ta muter ōłberin wyprościōłon nale uzdała, co niy bydzie ło tym za tela medikować i poszła dalszij. Ady tak szła klŏsztornōm siyniōm trefiōła inksze dwie szwestery, ftore już bedinowli we klŏsztorze pŏra lŏt. Po wymianie powitaniōw ta muter ōłberin juzaś usłyszała jak jedna pedziała do drugij:
– Naszŏ muter ōłberin sztrekła sie dzisiŏj ze prykola niy ze tyj richticznyj zajty.
Zmiyszanŏ, deczko zgańbiōnŏ muter ōłberin napoczła medikować eźli by niy pedziała czegosik bucowato, abo jeji weźrok bōł niy taki jak by przinŏleżało... Szła po lekuśku do kapelki i sumowała sie. Wtynczŏs tyż uwidziała szwestera Marika, kerŏ bōła nŏjstarszyjszōm we tym klŏsztorze i ku tymu bōła deczko guchawŏ. Ta szwestera Marika po lekuśku, po maluśku, słodek po słōdku wlazowała na gōra. Ta muter ōłberin miała mocka czasu, coby sie uśmiychnōńć i wyglōndać na festelnie szczysnŏ nałōnczŏs pozdrŏwianiŏ szwestery Mariki.
– Siestro Mariko, jeżech festelnie rada, iże widza cie we tyn moc szykownisty rozwidniok. Byda rzykała do Pōnbōczka, cobyś miała dzisiŏj piykny dnioszek.
– Witōm wŏs muter ōłberin i festelnie dziynkuja. Widza, iżeście muter wstali dzisiŏj ze prykola ze złyj zajty...
Ta uwŏga powalōła muter ōłberin na kolana.
– Siestro Mariko, coch jŏ takigo zrobiōła? Starōm sie być miyłŏ i libeźnŏ, a już trzeci rōłz dzisiŏj słysza, iżech wstała niy ze tyj dobryj zajty prykola.
Starŏ szwestera Marika sztopła, kukła tak tyj muter ōłberin we ślypia i rzykła:
– Ale... niy bier sie tego do sia! Ganc ajnfach łoblykłaś dzisiŏj pyntofle, lacie łojca Michŏła!


text:
Dypkownje k spočatkej noweho šulskeho lěta su při saněrowanju Hamorskeje šule třeći twarski wotrězk dokónčili.
Hamor (AK/SN). Energetiske saněrowanje zakładneje šule w Hamorje (Boxberg) w nošerstwje tamnišeje gmejny derje postupuje. To podšmórny wjesnjanosta Achim Junker (CDU) na posedźenju gmejnskeje rady minjeny tydźeń. „Hač do spočatka šulskeho lěta móžachu firmy třeći twarski wotrězk energetiskeho saněrowanja na 1. a 2. poschodźe kubłanišća zakónčić“, wón wuswětli. „Mjeztym su tež durje zatwarjene.“ Dale dźe nětko w přizemju a w pincy, hdźež su tuchwilu wšitke rjemjesła zasadźene. Twarscy dźěłaćerjo ponowjeja tam rjadowniske rumnosće. W nazymskich prózdninach chcedźa sekretariat a běrow direktora šule ponowić. Sobudźěłaćerjo gmejnskeho twarskeho zawoda su mjeztym hižo dotrjebany a chětro stary inwentar šule wurumowali a wotstronili. To je sej tójšto časa žadało a bě zdobom wobćežne. „Hač do poslednjeho prózdninskeho dnja su z podpěru wšitkich sobudźěłaćerjow gmejny rjadowniske rumnosće zaso za šulske wužiwanje přihotowali“, Achim Junker podšmórny.


text:
Ligurske mórjo
Ligurske mórjo (italski Mar Ligure, francojski Mer Ligurienne) jo małe mórjo pśi pódwjacornem brjoze Apenninskeje połkupy. Bu mate za źěl Srjejźnego mórja a słuša toś k Atlantiskemu oceanoju.
Granicujo na pódzajtšu z italskeju twardeju zemju a na pódpołdnju z francojskeju kupu Korsika a italskeju kupu Elba. na pódpołnocy granicujo z francojskeju twardeju zemju, z Monacom a z italskim regionom Ligurskeju.
Ligurske mórjo jo na pódpołdnju zwězane z Tyrrenskim mórjom a na pódwjacorje ze šyrokim Srjejźnym mórjom. Ma płoń wót něźi 120.000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć wót 2569 metrow.


text:
Samoa
Samoa (do 1997 oficielnje Pódwjacorna Samoa) jo njewótwisny kupowy stat w pódwjacornem źělu Śichego oceana, kótaryž wobstoj ze pódwjacornych Samoaskich kupow, mjaztym až słušaju pódzajtšne kupy ako Amerikańska Samoa k Zjadnośonym statam. Samoa bu w lěśe 1962 njewótwisna wót Nowoseelandskeje a ma pśisamem 200.000 wobydlarjow.
Republika Samoa słuša ku Commonwealthej a jo cłonk Zjadnośonych narodow.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Samoa lažy w krotkowjacornem Pacifiku, na dłujke zajtšo wót Fidžija. Nejwětšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), źož namakatej se samoaska stolica Apia a mjazynarodne lětanišćo. Dalšej wobsedlonej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stawnje wobsedlone. Wětše kupy archipela su wulkaniskego póchada, mjeńše su nastali z koralowych riffow.
Na kupach kněžy tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchym casom. Pśerězna temperatura lažy pla 27 stopnjow. Dla swójogo geografiskego połoženja jo Samoa wót hurrikanow a tsunamijow wogrozona.
Wótkaz[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Budyšin (CK/SN). Za 2,75 milionow eurow da město Budyšin w přichodnych pjeć lětach šule, sportowe hale a sportnišća rjedźić. Nadawki za 18 objektow w nošerstwje města su měšćanscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju jednohłósnje přepodali. Nutřkowne rjedźenje přewozmje wot 8. oktobra předewzaće Götz Gebäudemanagement Ost. Firma skutkuje na 90 městnach w šěsć krajach a ma tež w Budyšinje wotnožku. Rjedźenje woknow změje tohorunja wot oktobra 2018 hač do julija 2023 w sprjewinym měsće zasydlena firma RmTV Dienstleistungen na starosći.
Rozdźělene běchu jednotliwe nadawki we woběmaj wobłukomaj stajnje do šěsć losow, rozłoži wotrjadnik měšćanskeho zarjadnistwa za kubłanje a socialne naležnosće Thomas Groß. Při tym zapřijachu zarjadnišća w susodstwje do jednoho losa, zo móhli kóšty lutować. Kaž Groß dale rjekny, bě so za kóždy los dźewjeć do dwanaće zajimowanych poskićerjow přizjewiło.


text:
Swjatočne powołanje Rady starostow
28. januarja w 14.00 hodź. přewjedźe Iniciatiwa Serbski sejm we Wojerowskim hrodźe swjatočne powołanje Rady starostow. Dotal je so 14 serbskich zasłužbnych wosobinow ze zjawneho serbskeho žiwjenja wuzwoliło, kotrež ze wšěch dźělow Łužicy podchadźeja. Wone su namjetowane wot iniciatiwy kaž tež wšelakich dalšich skupin z kruha tych 800 podpisarjow, kotrež su wotpowědnu peticiju za Serbski sejm podpisali. Rada starostow – jako nadstronski symbol serbskeho luda – je namołwjena a zwólniwa, załoženje Serbskeho sejma a zdobom tež dołhodobnje serbske zhromadźenstwo a serbsku ciwilnu towaršnosć spěchować a ju podpěrać. Kruh Rady starostow wostanje wotewrjeny. Wón hodźi so na dalše namjety wudospołnić, kčemuž su wšicy přeprošeni.


text:
2,3 milionow eurow spěchowanja za spěšny internet dóstali
Trjebin (CK/SN). Trjebinski wjesnjanosta Waldemar Locke (CDU) bě hakle něšto dnjow w zastojnstwje, jako přija 17. decembra 2017 w Berlinje přizwolenje spěchowanskich srědkow Zwjazka za wutwar šěrokopasmoweje syće, runje tak tež jeho kolegaj Reinhard Bork ze Slepoho (njestronjan) a Helmut Krawc (SPD) z Dźěwina (Groß Düben). Zwjazk financuje projekt z 3,6 milionami eurow. Nětko je Swobodny stat Sakska 2,3 miliony eurow přidał. Přizwolenje přepoda předwčerawšim statny sekretar sakskeho hospodarskeho ministerstwa Stefan Brangs w Trjebinje. Tři gmejny maja swójski podźěl 671 000 eurow płaćić. Tón pak dóstanu pozdźišo z financnym wurunanjom za digitalny wutwar wróćene.
Dohromady jedna so wo 6,7 milionow eurow. „Nětko móže so digitalna doba započeć“, wjesela so wjesnjanosća. Při wutwarje šěrokopasmoweje syće w zarjadniskim zwjazku Slepo/Dźěwin/Trjebin přizamknu 1 384 domjacnosćow a 205 předewzaćow. Za to trjebaja 64 kilometrow hłubokotwarskich dźěłow, 357 kilometrow škleńčnonićoweho kabla a 104 kilometry prózdnych rołow.


text:
Za nastaće pohórnistwoweje krajiny z wjele jězorami je woda najdrohotniša. Zmysłapołne wodowe hospodarstwo je njeparujomne, za kotruž je wosebita přiliwowa centrala trěbna. Institucija je lětuše ličby nětko wozjewiła.
Zły Komorow (SN/BŠe). Wjac hač 58 milionow kubiknych metrow wody bu lětsa z łužiskich čisćenskich hrjebjow přez Łužisku a srjedźoněmsku towaršnosć hórnistwoweho zarjadnistwa (LMBV) do bywšich brunicowych jamow wjedźenych. Wo tym informuje přiliwowa centrala LMBV, kotraž je najnowše ličby nětko wozjewiła. Cyłkownje sydom milionow kubiknych metrow wody su zamołwići ekologisce znjesliwje z Nysy brali. Hłowny darićel wody pak je rěka Sprjewja, z kotrejež bu 39 milionow kubiknych metrow přez cyłe lěto wotwjedźenych. Čorny Halštrow je z dwanaće milionami kubiknych metrow třeći najwažniši dodawaćel. Wosebje w měsacach z wjele spadkami wodu wottam bjeru. Tež ze swójskimi rezerwami je LMBV k zapławjenju jězorow přinošowała.


text:
Godka Klachuli, 27.03.1921
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Moji Złoci!
No i juz po plebiscycie! Zdowało nōm sie, że to nigdy nie przidzie, a tu ani sie cłowiek nie spostrzegł, przisoł tyn wielki dziyń. Wygrać my wygrali, bo chnet wszystke wsi u nos głosowały za Polskōm. A choć tam Miymcy głosōw nabierali wiyncej, to nic nie szkodzi, bo jakby my ôdrachowali miglancōw (ymigrantōw) i wszystkich cudzych smykōw, co to dopiero ôd poru lot siedzōm, toby Miymcy i z głosami byli przepadli, jyno sie bardzo dziwōm tym ludziōm w tych dalszych krysach, co to wiynkszōm cyńściōm głosy za Miymcami dali, ale jak se kto pościele, tak sie wyśpi. My tu kole Rybnika, Pscyny, Katowic, Zobrzo i Bytōmia, Tarnowskich Gōr, Strzelec, Gliwic i Lublińca ôproc miast i poru głupich wsi chnet wszystke gminy mōmy za Polskōm i tez do Polski przidymy, a te pampōnie i te szymy niech przi jejich kochanym „faterlandzie” ôstanōm i niech tam do kupy z Miymcami z głodu zdychajōm, to nos ani nie parzi ani nie ziymbi.
Bardzo ciekawe rzecy sie dzioły, jak te miglance przijezdzały do nos. Bez niektore wsie jak przejezdzali, to wołali: „Hoch Deutschland”, a na to nasi chłopcy szkolni spuscali galoty i pokazowali, kaj ôni go se nosōm. Na niektōrych miglancach sie Miymcy abo ôszydzieli, bo jak jich witali „in der Heimat” i jak wołali „Hoch Deutschland” to ôni zawołali „Niech żyje Polska” i pokazuwali Miymcōm swoje „stojercetle”.
W gazetach swojich to Miymcy pisōm, że wygrali, a ze wsi pogibku uciekajōm, bo jak ymigrancio ôdjechali, to widzōm, iże gmina jak przedtym tak i teroz jest polsko i do Polski chce noleżeć. I u nos sie we wsi znodło dość takich zdrajcōw przechrztōw i ôsłōw, co choć Polokami sōm i po niymiecku tak godajōm, choćby dziecko, jak piersy rok do szkoły chodzi, to jednak głosowali za Miymcami. Bardzoch ciekawo, co mi tez moje znajōme z Ôzbarku, z Bobrku, z Maciejkowic i z inkszych wsi na to pedzōm, ize sie tam u nich tyla niymieckich głosōw nabierało. To musi coś w tym być, abo przekupstwo, abo tez wielke cygaństwo. Napiszcie mi jaknojpryndzej co wy ô tym myślicie.
Nie starōm sie tam bardzo ô tych zdrajcōw, bo sie ciesza, ize my jednak i tak wygrali, ale cłowieka może dopolać jak słyszy ize w niektōrych polskich wsiach tako kupa głosōw niymieckich sie nazbierało. Byle jyno ta koalicjo długo nie cekała, ino nōm pedziała, jaknojpryndzej pod wiela do Polski, a pod wiela do Miymcōw, coby my juz przeca roz wiedzieli, za cym my sōm i skōńcyło sie tu u nos te miymiecke pyskowanie.
Mojymu Pietrkowi abo nie w nos, ize szynki pozamykali i pado, że jak stary jest, tak jesce takego ôstrego i tuplowanego postu nie mioł. Ale psiojucha jednak jak sie dowiedzioł, ize my prześli, to tam kańś po zadku pōł kworty dostoł, tak prawie na kołtōna. No i zaroz mu było lepiej. Byda musiała na świynta kōniecnie sie ô coś wystarać do picio, bo do świyncynnika (kołoca), do sodry (wyndzōnki), do jajec, i do kełbasy kōniecnie musi być coś do zapłōkanio, a niech tez tam chłop coś mo, bo sie dość naharowoł w niedziela, jak tych chorych do głosowania zwoził do kupy z chłopcami. Toz życa wōm wszystkim wesołych i zdrowych świōnt. Pojedźcie se i popijcie dobrze, a potym w kościele śpiewejcie Alleluja i podziynkujcie Panu Bogu za zwyciynstwo.
Do widzynio
Wasza Rōźla Pyscycka.


text:
Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ zaregistrowanŏ
Po 181 dniach ôd słożyniŏ antragu do Gyrichtu Ôkryngowego w Warszawie Ślōnskŏ Partyjŏ Regiōnalnŏ ôstała wpisanŏ do ewidyncyje partyji politycznych. To jedno z nojdugszych postympowań we sprawie registracyje partyje w historyji III Republiki.
Antrag ô registracyjõ ŚPR ôstoł posłany 13 paździyrnika 2017 roku, przidano było do niego 1300 podpisōw ôsōb, co spiyrały zgłoszynie partyje, chociŏż ôrdōnek wymŏgŏ ino 1000 klałōw. Pod kōniec stycznia 2018 roku gyricht wezwoł wnioskodŏwców ô słożynie ekstra listy podpisōw, co ôstały posłane miesiōnc niyskorzij. Warszawski gyricht poztywnie sweryfikowoł losowo ôbrane 200 podpisōw i 12 kwiytnia 2018 roku uzdoł wpisać Ślōnskõ Partyjõ Regiōnalnõ do ewidyncyje partyji politycznych.
Registracyjŏ Ślōnskij Partyje Regiōnalnyj otwarła możebność aktywnego włōnczyniŏ sie miyszkańcōw regiōnu w budowanie nowyj formacyje. We sztwŏrtek, 10 mŏja, ô godz. 12.00 wziōnła fungować elektrōnicznŏ registracyjŏ czōnkōw. Styknie wejś na zajtã partiaslaska.pl/dolacz i wypołnić deklaracyjõ czōnkowskõ. – Ôd pŏru miesiyncy zgłŏszajōm sie do nŏs ôsoby, co chcōm zapisać sie do ŚPR. Z wiynksza do tyj pory niy były swiōnzane z politykōm. W kōńcu bydōm mogły przistōmpić do projektu politycznego, na kery miyszkańcy Ślōnska czekajōm ôd lŏt – gŏdŏ Henryk Mercik, lider regiōnalistōw.
ŚPR niy marniyło czasu w czasie czekaniŏ na registracyjõ. Partyjŏ dyskutuje ze regyrōnkowym „Programu dlŏ Ślōnska” i narychowała inksze propozycyje programowe, m.in. 3×1% VAT dlŏ lokalnych regyrōnkōw, program Strzōdmieście+, projekt regiōnalnego systymu gospodarowaniŏ ściepkami, nowe rozwiōnzania w systymie edukacyje abo projekt bany aglomeracyjnyj. Dziynki zaangażowaniu lidera ŚPR Henryka Mercika, podarziło sie dokludzić do dodaniŏ banhofu PKP we Wielkich Hajdukach w nec dalekobieżnych liniji banowych. Liderzi ŚPR trefiajōm sie tyż z miyszkańcami Ślōnska (m.in. w Katowicach, Rybniku, Tarnowskich Gōrach jak tyż Rudzie Ślōnskij). Partyjŏ mŏ za sobōm tyż kōnwyncyjõ programowõ, co ôdbōła sie we Tyjatrze Ślōnskim w Katowicach.
Zdrzōdło: materyje presowe


text:
Prziłazi w życiu taki dziyń, kej wszyjsko stŏwŏ na gowie.
Jeźli idzie ô dziedzinã nowych technologiji, to ślōnskŏ gŏdka to je taki staroszek, co w sumie tyn kōmputer w dōma mŏ, ale ôstatni rŏz ôn bōł zapuszczōny, jak ludzie jeszcze używali nk.pl. Ślōnskŏ gŏdka poradzi nacisnōńć ‘Power’, ale zarŏz po tym przeniysie katalog ‘system32’ do hasiŏka, bo cosik za dużo placu biere. Beztōż ślōnskŏ gŏdka woli siednōńć na zŏfie, zapuścić Radio Wesołe Hanysy i labiydzić, jak to je źle na tym Ślōnsku, bo Polŏki.
Ale niy dzisiej.
Ôd pŏrunŏstu godzin WordPress, nŏjwiynkszŏ platforma do blogowaniŏ, je we ślōnskij wersyji. Niy we ślōnskij wersyji jak Facebook, kaj 70 procynt je po angelsku, 10 procynt po ślōnsku, 10 procynt po ślōnskawu, a 10 procynt po cymbolymu.
Mało tego. Ślōnskŏ wersyjŏ je nowszŏ aniżeli czeskŏ i polskŏ. Dlŏ potōmnych:
Ludzie ze WordPress.org skōmpilowali ślōnski paket, jak żech jeszcze wkludzoł poprŏwki, tōż niykere felery, co już sōm poprŏwiōne, durch jeszcze widać. Beztōż mogecie tyż sebrać ôdy mie nŏjaktualniyjsze przekłŏdy [update: link niyaktualny] i je skopiyrować do katalogu
/wp-content/languages
A jak niy chcecie ôdy mie instalować, bo wirusy, malware i czŏrnŏ śmiyrć, to sie czekejcie na uaktualniynie na placu WordPressa.
Pewnikym znŏjdōm sie literōwki. Jeźli na nie treficie, to dejcie znać.
Terminologijõ użytõ przi przekłŏdzie znŏjdziecie sam.


text:
Jakub Ticin
Jakub Xaver Ticin SJ[A 1] (łaćonsce tež Jacobus Xaverius Ticinus; * 1. awgusta 1656 w Kulowje; † 17. apryla 1693 před Běłohrodom) bě jezuitski rjadnik, serbski gramatikar, sobuzałožer spisowneje rěče a nabožneho pismowstwa katolskich Serbow. Wón wuda 1679 prěnju ćišćanu hornjoserbsku gramatiku.
Žiwjenje a skutkowanjeWobdźěłać
Jakub Xaver Ticin narodźi so 1656 jako syn kopornika w Kulowje. Po wukubłanju na šuli Budyskeho tachantstwa, poda so Ticin do Čěskeje a zastupi 1673 w Praze do rjadu Jezuitow. W lětomaj 1678 a 1679 studowaše wón filozofiju w Nysy w Šleskej a wot 1679 do 1682 w Praze. Po tym skutkowaše wón jako wučer w Nysy (1682–84), Praze (wot 1684) a Chomutovje (wot 1691), poda so pak zdobom tež na wšelake pućowanja do Łužicy a Róžanta (1689) abo do klóštra w Oseku. Ticin zemrě za čas Turkowskich wójnow, na kotrychž so jako pólny kapłan we wójsku prynca Eugena (1663–1736) wobdźěli, před Běłohrodom na sćěhach chorosće.
Ze spisom Principia Linguae Wendicae wuda Ticin 1679 prěnju hornjoserbsku ćišćanu gramatiku w Praze, w kotrejž so přiwuznosće dla přewažnje na čěsku ortografiju zepěra a so z tym mjez druhim na ideje Mateja Dubrawa (1653–1684) z Kulowa poćahowaše. Wón přełoži katechizm Kanizija do serbšćiny (Praha 1685) a wuda 1692 z Epitome Historiae Rosenthalensis stawizny hnadowneho města Róžanta, z kotrychž nimo awtobiografiskeho tež wobšěrne listowanje z druhimi serbskimi duchownymi kaž Francom Jurjom Zyndu (1652–1706) a Hodanom Hawštynomm Hałšom (1640–1703) wuchadźa. Ze spisom spěchowaše Ticin putnikowanje k tamnišej postawje swjateje Marije, k Našej lubej knjeni z lipy, štož bě za čas nabožneho konstituowanja wažna kótwica katolskeje a serbskeje identity w přewažnje protestantiskej Hornjej Łužicy.
PočesćowanjaWobdźěłać
W lěće 1994 so naměsto w Kulowje po Ticinu pomjenowa.
SpisajWobdźěłać
- Principia linguae wendicae quam aliqui wandalicam vocant. Praha 1679. (nowoćišć, wudaty wot Frida Michałka, Budyšin 1985)
- Epitome Historiae Rosenthalensis, sive Compendiaria Narratio de Origine, ac Cultu pervetustae BV Mariae Statuae, in Pago Rosenthal Lusatiae superioris. Praha 1692.
ŽórłaWobdźěłać
- Sonja Wölke: Die Anfänge der sorbische Grammatikschreibung. W: Zeitschrift für Slawistik 43 (1998), str. 286–293.
- Jurij Młynk: Ticin, Jakub Xaver. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 569
- Handrij Dučman: Pismowstwo katholskich Serbow. Smoler a Pjech, Budyšin 1869, str. 69sl. (hsb.)
PřispomnjenjeWobdźěłać
- ↑ Skrótšenka jezuitskeho rjadu, Societas Jesu.


text:
Rewitalizacija Klóšterskeje wody w Nowej Wjesce je hižo wot kónca oktobra twarsce dokónčena. Nětko chcedźa tam štomiki a kerki sadźeć, zo bychu cyłkowny projekt wotzamknyli.
Nowa Wjeska (SN/MWj). Wot spočatka tohole tydźenja chcyše krajne zarjadnistwo rěčnych zawěrow při Klóšterskej wodźe w Nowej Wjesce štomiki a kerki sadźeć dać. W zwisku z rewitalizaciju rěki a z tym zwisowacymi wobšěrnymi twarskimi dźěłami běchu tam 53 štomow podrězali a wjacore kerki wotstronili. Zo bychu je narunali, planuja 113 nowych štomikow a kerkow. Po informaciji krajneho zarjada bě planowane je minjenu póndźelu sadźeć započeć. Po wšěm zdaću pak budźe to hakle wot 20. nowembra. Najprjedy dyrbi zahrodniska firma wšitko přihotować, dokładne městna postajić a so z ludźimi dorěčeć, kaž zamołwita za zjawnostne dźěło krajneho zarjada Katrin Schöne na naprašowanje SN zdźěli. Nimo toho móže štomowa šula dźěl předwidźanych rostlin hakle po prěnim zmjerzku dodawać.


text:
Lublinske wojewódstwo
Lublinske wojewódstwo (pólsce Województwo lubelskie) je wojewódstwo na wuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Lublin. Druhe wuznamne města su Chełm, Zamość a Biała Podlaska.
W lěće 2019 měješe wojewódstwo 2.112.216 wobydlerjow.[1]
Lublinske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe, hdźež twori rěka Bug přirodnu hranicu, z Běłoruskej a Ukrainu.
Hlej tež: Lisćina městow w Lublinskim wojewódstwje
WobrazyWobdźěłać
Kralowski hród w Lublinje
Wurywanje w něhdyšim koncentraciskim lěhwje Sobibor
Prawosławna cyrkej w Hrubieszowje
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
WotkazWobdźěłać
Delnja Šleska • Kujawsko-Pomorska • Łódź • Lublin • Lubuš • Małopólska • Mazowska • Opole • Podkarpatska • Podlaska • Pomorska • Šleska • Swjatokřižska • Warminsko-Mazurska • Wulkopólska • Zapadna Pomorska


text:
Gywera to je strzeleckŏ brōń indywidualnŏ, dugŏ, z gwintowanõ lōfōm. Lōfa gywery posiadŏ dwie abo wiyncyj bruzd tworzōncych gwint, kerego cwekym je nadanie ruchu ôbyrtnego szustowi. Mōmynt ôbyrtny szustu sztabilizuje go we flugu i zmyńszŏ wpływ aerodynamicznych ôporōw, kere mogłyby sprawić slyziynie szustu z tora flugu. Kōnsekwyncyjōm stabilizacyje ruchym ôbyrtnym je lepszŏ skuteczność, cylność, zasiyng skuteczny szustu, ôd uzyskowanego bez brōń z lōfami pozbytymi gwintu, takimi jak muszkety abo flinty.
Niykerzi producynciŏ produkujōm tyż flinty z gwintowanõ lōfōm, abo gwintowane czoki (wymiynne lōfy) do nich, kere sōm przisztymowane do strzylaniŏ amunicyjōm kulowõ ze blaja bp. zorty Brenneka. Chociŏż brōń takŏ małowiela roztōmajci sie ôd tych ze 18. stoleciŏ, je klasyfikowanŏ za flinta, a niy gywera. Brōń takŏ wystympuje radszyj rzŏdko.


text:
Cug
Cug – skupina transzportowych uobjektůw (cestowy, banowy, bankowy, wodny, metra, kosmiczny itp.); skupinowy cug - zestawjůny s uobjektůma przirychtowanych do wyłůncznyj roboty we skupińy (poszczygůlne człůny majům roztomajte fůnkcyje): banowo skupina trakcyjno (jydnostka cugowo)- wyposażůno we swůj napynd a sygnalizacyjo, skupina maszyn do uobsugi techńicznyj banowych glajzůw (usuwańy chwastůw, śńyga), naprawy, śodłowy ćůngńik s naczepům. Słowo cug fůnguje tyż kej przejazd (kurs) pojydynczygo banowygo pojazdu abo jejich skupiny podug rozkłodu jozdy. Roz na kedy cugowi dowone je mjano - głůwńy do stale kursujůncych pasażerskych cugůw, rzadźij towarowych cugůw.


text:
Sahara
Sahara je z dźewjeć milionami kwadratnych kilometrow najwjetša pusćina na zemi. Wupřestrěwa so w sewjernej Africe mjez Atlantiskim oceanom a Čerwjenym morjom a je ze zapada do wuchoda wokoło 5000 km šěroka, ze sewjera do juha wokoło 2000 km. Jeje połoženja dla płaći Sahara kaž jako wobrotnikowa pusćina. Rěčna oaza Nila přetorhuje Saharu w Egyptowskej.
Sewjernje Sahary namaka so Maghreb (arabsce za „zapad“), južnje tak mjenowany sahel („pobrjóh“). Staty w Saharje su Egyptowska, Libyska, Mali, Niger, Čad, Sudan, Mawretanska, Zapadna Sahara, Marokko, Algeriska a Tuneziska.
Najwjetši dźěl Sahary zestaje so z kamjentneje abo skalneje pusćiny (hammada) abo tež ze šćerkoweje pusćiny (serir). Sławna pěskowa pusćina (erg) twori jenož pjećinu cyłeje přestrjenje. Najwyše městno w Saharje je Emi Koussi w horinach Tibesti (3.415 m). Jenička stajna rěka je Nil.
Klima w Saharje je sucha a wodnjo horca, cyłolětnje z pasatowym wětrom. Nocy pak móža być jara zymne, w zymje samo z temperaturami pod nul stopnjemi. Přerězne mnóstwo spadkow je jenož 45 mm; w někotrych lětach so scyła njedešćuje.


text:
Pyjter Apostoł
Pyjter Apostoł, tyż: Szymůn Pyjter (rodz. we Betsaidźe, um. we 67 roku we Rzimje[1]) – apostoł, uod rzimskokatolickigo kośćoła poważany za pjyrszygo papjyża, śwjynty podug katolikůw a we prawosłowju, mynczynńik krześćijański.
Uůnygo żywot je uopisany we wańelijach a apostolskich dźejach.
Podug Wańelije Matyjusza, Pyjter dostoł uod Jezusa uobjetńica:
Tak jo ći padom: ty jeżeś Pyjter [skoła], a na uůnyj skole postowja můj Kośćůł, a ajnfarty pjekła uůnygo ńy zmogům. A ćebje dům klucze uod Ńybjeskigo Krůlestwa, co ino zametlosz na Źymji, bydźe zametlane i we Ńebje, a co ino uodmetlosz na Źymji, bydźe uodmetlane i we Ńebje. (Mt 16,18-19)
Skirz tego je uod katolikůw poważany za pjyrszo gowa Kośćoła.
Przipisy
- ↑ podug katolickij tradycyji


text: Zhorjelc (AK/SN). Bjezbarjerne planowanje a twarjenje kaž tež bjezbarjerna mobilita su w Zhorjelskim wokrjesu dźeń a wažniše. To je Elvira Mirle, mjeztym dźewjeć lět hłownohamtsce zamołwita wokrjesa za naležnosće zbrašenych, na minjenym posedźenju wokrjesneho sejmika podšmórnyła. „Jeničce wot januara hač do junija 2018 sym 35 pisomnych stejišćow zhotowiła, k tomu přińdu terminy na městnje a telefoniske naprašowanja. Kontakty k planowarjam a architektam su přiběrali“, rozłoži něhdyša sportowa wučerka z Mikowa. Jako hłownohamtska społnomócnjena je wona Zhorjelskemu krajnemu radźe Berndej Lanzy (CDU) direktnje podrjadowana.