text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onet.pl
Nō, tōż mōmy ci już podzim cŏłkōm fresōm. Gryfnie ci to naszkryflali kejsik we tym naszym chorzowskim jōzefkowym „Oremusie”, iże listopad to je taki miesiōnc, taki czŏs gawcyniŏ, zaziyraniŏ. Niyftorzi kukajōm na kiyrchow, coby chocia na kwilka wrōcić sie do tych, kerzy tam znŏjdli łoddychniyńcie. I to ci je gawcynie do zadku, do tych kwilkōw, do tych lŏt zwiykowanych ze tymi, kerych my mieli, i durch mōmy radzi, do tych dni a tydni, kere sie juń nazŏd niy wrōcōm. I tyż ci wteda czowiek medikuje, iże: ... i na mie przijńdzie dran, i jŏ tam ślegna, i możno mie tyż ftoś świycka blyndnie. A to ci już je gynał kukanie do przodku, do tego co dziepiyro bydzie, co jesce trza zbajstlować dlŏ sia, dlŏ familije i inkszych ludzi, i coby sie na mie Pōnbōczek za te pŏra lŏt żywota niy gorszōł.
Taki je tyn listopad i taki ci je jankor na podzim. Niyftorymu to drugda i płaczki ze ślypiōw na lica skapnōm i sznuptychla sie zmokrzi, kej sie spōmnōmi starzikōw, łojcōw i przocieli, kerzy tyż tak przodzi kejsik medikowali a kerych ci już sam terŏzki snami niy ma. I dejcie pozōr! Wszyjskich Świyntych i Zaduszki już my mieli forbaj, kej nōm kŏzali fajrować „Dzień Niepodległości”. Ja, ja, dobrze pisza, gynał: kŏzali!!! Niy gŏdōm sam ło tych wszyjskich terŏzki patrōnach „dobryj zmiany”, bo łōni majōm czamu fajrować. Dali łōnym zwōlŏ wyborce (a jesce barzij te, co do welōnku niy poszli), coby ściubiyli i chabiyli kej we łōńskim roku napoczli kuczerować tym polskim landałerym i lynkiyrować cŏłkim naszym gryfnym krajym.
Gŏdōm jednakowōż ino terŏzki ło nŏs wszyjskich Chorzowiŏkach, ło tych kerzy mieli w rzici tyranie pod roztomajte dynkmale a nŏjbarzij pod tego zgańbiōnego Ligonia kole skalōnego badychałzu. Bo my Polŏki – a i terŏzki Ślōnzŏki tyż – jakosik niy poradzymy same łod sia sie radować, łodciepnōńć łod sia cŏłkŏ utropa i mierziōnczka. Czegosik ci je nōm knap, niy mōmy ci już takij srogij uciychy jak dŏwnij, jak za starego piyrwyj.
Podzim, „Dzień Niepodległości”, siōmpi dyszcz ze śniygiym, dupny fajer (nale ino we Warszawie), pŏra zmarzniyntych borokōw (bezmać sōm take, ftore jesce ci Piłsudskigo niy przepōmnieli) a jŏ tycza, wystowōm przi łoknie, gawca sie na smyntŏrz przi Jōzefce i tak sie medikuja: moja familijŏ, Kosmale, Sukiynniki, Labiody, Kleiny łozciepniynte byli bele kaj. Jedne byli ze Logiewnik i Bytōnia, ze Lipinōw i Zŏbrza. Jesce inksze łod starzikōw i staroszkōw trzimali sie Starygo Chorzowa, Maciyjkowic (cheba i ło Michałkowice, Bańgōw a Przełajka zachacyli). Zawdy byli – i festelnie sie tym asiyli – Ślōnzŏkōma. Żŏdnymi tam „ptŏkōma” abo „krzŏkōma”, nale richtycznymi „pniŏkōma”, kerzy sie sam urodziyli, sam wykopyrtli, sam sie wydŏwali i żyniyli a – jak pisŏł mój kamrat ze „Siedymnŏstki” Władysław Żernik – metlanie sie we jejich żywot polskich lebo miymieckich byamtrōw, polskij abo miymieckij „władzy” snoszali gynał tak, jak sie ściyrpi bajsniyńcie koprucha lebo Pōnbŏczkowy dopust. Ino, iże wszyjske Łōne (i terŏzki jŏ już tyż) byli za łycko Polŏkōma dlŏ Polŏkōw, i za mało miymiecke dlŏ Miymcōw. Nale, to ci już je inkszŏ pŏra galot.


c: text/html

text:
Jakub Žur (1821)
Jakub Žur (němsce Jacob Sauer; * 9. septembra 1821 na Horje, † 5. julija 1887 w Pozdecach) bě serbski katolski farar a narodny kaž tež socialny prócowar.
Narodźi so jako syn kublerja na Horje pola Jaseńcy a bě wot 1834 do 1846 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše do 1842 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1842 do 1846 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše najprjedy jako katechet a kapłan při Budyskej Tachantskej cyrkwi a wot 1851 zdobom wučer nabožiny při Katolskim wučerskim seminarje. Wot 1861 do 1887 bě z fararjom w němskim Šěrachowje a wot 1886 tež kanonik Budyskeho tachantstwa.
Žur staraše so wo polěpšenje socialneho połoženja chudoby. Załoži tkajernju, hdyž spadowaše domjace tkalcarstwo a poskići na te wašnje 700 ludźom dźěło. Chcyše załožić wustaw za chudych, k čemuž pak dla jeho nahłeje smjerće hižo njedóńdźe. W lěće 1849 swjećeše w Drježdźanskej Dwórskej cyrkwi prěnju serbsku božu mšu za katolskich Serbow w krajnej stolicy. 1869 wuda němske spěwarske za Šěrachowsku wosadu.
Wot lěta 1847 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jurij Młynk: Žur, Jakub [2]. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 652

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Budyšin (SN/BŠe). Wjac hač połojca wšěch dowolowych jězbow ludźo dźensniši dźeń w interneće knihuja a trend dale a bóle přiběra. Tež koronapandemija je połoženje hišće přiwótřiła, wšako je wjele posłužbowych běrowow wobmjezowanjow dla zawrjenych. Marketingowa towaršnosć Hornja Łužica-Delnja Šleska (MGO) je sej nětko předewzała, mějićelow dowolowych domow a bydlenjow w kónčinje podpěrać. Konkretnje dźe wo to, přenajerjam pomhać, tak zo so jich přenocowanske móžnosće přichodnje jara derje wućeža. Zhromadnje z turistiskimi zjednoćenstwami Zapadna Łužica, Hornjołužiske horiny, Hornjołužiska hola a haty, městom Budyšinom a Nysowym krajom chce MGO informaciske zarjadowanja přewjesć. W zhromadnym dźěle z onlineowym knihowanskim serwisom změja zajimcy přichodnu póndźelu a wutoru składnosć, so dale kubłać. Za wotpowědny poskitk měli so wobdźělnicy do toho z mejlku přizjewić.


text:
Godej, czytej a pisz: Pora słōw ô imiesłowach.
Dejcie pozōr. Jynzyk ślōnski, to niy sōm yno słowa. Niy styknie pomiynić słōw polskich na ślōnski, abo literek „a” na „o”, czy „e” na „y”. Ślōnski literki (ō,ô,) tyż sōm ważne, ale to je wszystko mało. Sōm inksze rzeczy tak samo ważne, a możno i ważniejsze: gramatyka, składnia, ślōnsko budowa zdaniōw.
Dzisiej chcymy napisać pora słōw ô imiesłowach. We j. ślōnskim niy ma ich tela, jak w j. polskim, ale ôstatnio pokazuje sie ich coroz to wiyncyj, a to je problym.
We j. ślōnskim niy ma imiesłowōw przymiotnikowych czynnych, co sie kōńczōm na „-ōncy”. (niy godo sie: idōncy, czytajōncy, piszōncy”)
We j. ślōnskim sōm imiesłowy przimiotnikowe bierne, co sie kōńczōm na „-ny, -ty” (godo sie: zrobiōny, zjedzōny, umyty, wysuty, pozamiatany)
We j. ślōnskim niy ma imiesłowōw przisłōwkowych wspōłczesnych, co sie kōńczōm na „-ōnc” (niy godo sie: idōnc, kurzōnc, siedzōnc, godajōnc, jadōnc, jedzōnc, śpiywajōnc, czytajōnc)
We j. ślōnskim niy ma tyż imiesłowōw przisłōwkowych uprzednich, co sie kōńczōm na „-wszy”, abo „-łszy” (niy godo sie: uwidziawszy, zajechawszy, pedziawszy, zjadłszy, ôbuwszy sie, zrobiwszy)
Jak sam treficie jaki felery, tōż napiszcie nōm.
A teraz przikłady, jako sie godo po polsku a po ślōnsku.
PL – po polsku
SI – po ślōnsku
PL: Wyprzedził nas autobus jadący do tej chwili za nami.
SI: Przedjechoł nas autobus, co jechoł do terazka za nami.
PL: Zygmunt, idąc drogą rozmawiał przez telefon.
SI: Ziga szoł drōgōm, a godoł bez mobilniok.
PL: Obiad zjedzony, więc możesz iść na chwilę na podwórko.
SI: Ôbiod zjedzōny, tōż możesz iś na chwila na dwōr.
PL: Dogoniwszy go, oddał mu zgubione dokumenty.
SI: Dogōniōł go, a ôddoł mu stracōne papiōry.
PL: Skończywszy pisać zadanie zaczął czytać książkę.
SI: Skōńczōł pisać zadani, a zaczōn czytać ksiōnżka.
SI: Jak skōńczōł pisać zadani, to zaczōn czytać ksiōnżka.
PL: Jadący rowerem Krzyś wyprzedził idącego pieszo Franka.
SI: Krzyś, co jechoł na kole, przedjechoł Franka, co szoł piechty.
SI: Krzyś jechoł na kole, tōż przedjechoł Franka, co szoł piechty.
PL: Zdjąwszy buty wszedł do pokoju.
SI: Sebuł strzewiki, a wloz do izby.
PL: Zęby masz umyte, a zadanie napisane?
SI: Zymby mosz umyte, a zadani napisane?
PL: Mijając naczyciela pozdrowił go słowami „dzień dobry”.
SI: Mijoł rechtora, tōż pozdrowiōł go słowami „dziyń dobry”
PL: Pomidory dojrzewając, stają się czerwone.
SI: Tōmaty, jak zdrzelōm, to stowajōm sie czerwiōne.
PL: Zdjąwszy płaszcz schował go do szafy.
PL: Seblyk mantel a schrōniōł go do szranku.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Wo wokolinje wsy rozmyslować njeje jenož naležnosć radźićelow
Chrósćicy (JK/SN). Podobnje tamnym gmejnam zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe ma Chróšćanska koncept wo wobhospodarjenju wodźiznow druheho rjadu nastajić. Za to změje fachowu podpěru wobswětoweho inženjerskeho běrowa Stowasser z Radebeula. Na minjenym posedźenju gmejnskeje rady wjesnjanosta Marko Kliman (CDU) měnješe, přihoty a plany za koncept zwjazać z rozmyslowanjom, kak wožiwić a zapołožić stare, zdźěla hižo zabyte puće wokoło Chrósćic. Wo tym běchu hižo před lětami w zwisku z krajnym noworjadowanjom rěčeli, za gmejnu abo wjes Chrósćicy pak njeje ničo konkretneho wuskočiło. Nětko wobsteji šansa, hromadźe z fachowcami puće, kotrež wjesnjanam a wokolinje wjele woznamjenjeja, wožiwić a spožčić wokolinje zdźěla nowe struktury a žiwjenje.


text:
Spale leža mjez Wudru a wotnožku Čornicy na sewjerowuchodźe Kulowa. Čornica ćeče přez wjes. Přez lětstotki bě wona horni a delni młyn we wsy ćěriła. W mjenje tuteje wsy tči słowo “spalić”. Spale su potajkim wjes, kotruž natwarichu na městnje, hdźež su najprjedy lěs wotpalić dyrbjeli. Za hitlerski čas rěkaše wjes Brandhofen.
Historisce nastachu Spale ze słowjanskeho sydlišća (wokoło 1050) a z germanskeje kolonije (wokoło 1200). Hač do druheje połojcy 16. lětstotka eksistowachu Stare a Nowe Spale. Najstarši zapisk jako „Spole“ je z lěta 1374. Germanska kolonija wuwiwaše so do wsy, kotraž měješe jenož dróhu do wsy nutř a nic dale, kaž to dźensa hišće wosrjedź wsy widźiš.
W lěće 1827, tak rozprawja chronika, so 1821 twarjeny Spalowski wětrnik wotpali. Nimo hornjeho a delnjeho młyna běchu tam tehdom potajkim tři młyny. To rěka, zo drje běchu Spale wjeska z wunošnym ratarstwom, tak zo bě žita dosć, kiž dyrbješe so mlěć.
Z hrózbu so ludźo w Spalach na dny w měrcu a aprylu 1945 dopominaja. Z něhdyšeje Nisčanskeje wotnožki kaceta Groß Rosen so kónc februara kolona 500 wuhłódnjenych a kruće wobstražowanych jatych do Spal přiwleče. Stykachu jich do dweju bróžnjow a honjachu jich do dźěła; mnozy zahinychu. Prosta pomjatna deska na jednej z bróžnjow na barbarske złóstnistwa nacistiskeho režima dopomina.
Kóžde lěto na Dnju ludoweho žarowanja gmejna na wopory spomina. Při pomniku we wsy a pomjatnej tafli so wěncy kładu.
Wobćežowacy bě tež posledni lětdźesatk NDR. Geologiske přepytowanja a točenja su pokazali, zo mjez Spalemi a Ćisowom brunica leži, kotraž by so za produkciju energije w NDR wužiwać móhła. Tohodla dósta cyła kónčina status „pod škitom hórnistwa“. Nastachu točenske wěže mjez Spalemi, Kulowcom a Nowej Wsu. Něhdy kćějata wjes Spale bě, kaž so zdawaše, k smjerći zasudźena.
Jako bu tutón status 1990 na zakładźe zakonjow Zwjazkoweje republiki Němskeje cofnjeny, zaćahny do wsy zaso nadźija a nowy wotmach. Mjez 1993 a 1996 so w Spalach – dźakowano sakskemu programej za wuwiće wsow – wjele naprawow za wobnowjeje wsy přewjedźe. Wot 1995 słušeja Spale do Kulowskeje gmejny.
krótka info
erster Nachweis: 1374
Eingemeindung: 1995
Einwohner: 394
Wohngebäude: 141
Ortsvorsteher: Jens Leschnik
ZAJIMAWOSTKI
Pumpotowe hrajkanišćo
Na puću k hornjemu młynej w Spalach je hrajkanišćo, kotrež je bajowej postawje Pumpotej wěnowane. Historiski přikład za Pumpota je młynski Měrćin Niemec, kiž bě so w Spaloch narodźił. W delnim młynje nawukny młynske rjemjesło. Po wučbnych lětach doma poda so do swěta. Přeco chodźeše w kłobuku ze šěrokej kromu, kotraž bě kónčkojta. W tajkim kłobuku běchu něhdy twarcy pumpow chodźili. A tak je Pumpot k swojemu mjenu přišoł. Ludźo sej powědachu, zo móže Niemec kuzłać, štož potrěbnym ludźom na dobro tež činješe.
Na hrajkanišću móža dźěći – kaž něhdy Pumpot – na hoberskim skopčku jěchać abo młyn wupruwować. We wsy dopomina stela na Pumpota. Z wulkim kłobukom, młynskej walu, wupřestrětymaj rukomaj a z młynskim kamjenjom předstaja wona zwisk mjez młynskim rjemjesłom a Spalemi.
Kapałka a pohrjebnišćo
Na kromje wsy do směra Wojerec je pohrjebnišćo z małej kapałku. 1902 bu pohrjebnišćo załožene. Kapałku su 2017 wobšěrnje saněrowali. Wužiwaja ju wosebje jako ćěłownju a za kemše. Ale tež wuměłske zarjadowanja, čitanja, małe koncerty a wustajeńcy so tam wotměwaja. Při kapałce dopomina pomnik na Christiana Kubicu, kiž bě so 1805 w Spaloch narodźił. Po puću swojeho žiwjenja w protestantiskej wěrje wukonješe wysoke zastojnstwa a njesprócniwje skutkowaše. 1846 bu za swoje skutkowanje w słužbje Knjezowej we wosadnej cyrkwi we Wojerecach za Kralowskeho superintendenta pomjenowany.


text:
Blubry zez Kościana
Zaś jak nastała moda na akwaria
Buł żym jeszczyk gzubym, jak ekłym u mojygo sumsiada wielgachne akwarium na jakie 100 abo nawet wiyncy litrów wody, jakie mioł stojeć na szafunierce wew pokoju. Wew akwarium mioł fifne rybcie i znoł sie na nich. Te plaskate wew paski to skalary, a tamte to weluny, a tyn szary stwór to glunojad...i tak bajtlowoł bez dobre pół godziny, a jo żym ni móg ślypsków łoderwać łod tego cuda. Jeszczyk mi pokozoł wew ty szafunierce ekstra wzmocniynia zez winkluwy, co by to akwarium mogło na ni stojeć i co by sie szafunierka nie rozleciała pod tym ciynzarym. Łobjaśniuł mi tyż filtry, grzałki, termostaty, bo godoł, że te lepciejsze gatunki ryb sum takie wiyncy delikatne, to muszum mieć czystum i nadmuchanum świyżym powietrzym wode i ciyngiym stale równo ciepłum. Zaś dopiyro gupiki, małe rybki
i aby dziepko kolorowe, to sum łodporne i ni majum takich wymagań.
Łod tego czasu ciyngiym żym kumbinowoł, co by tu wywinuńć, aby mieć własne akwarium. Nawet żym rezyknuł petycje do łojca i matki, chocioż wiedziołym akuratnie jako bydzie jeich reankcja. I nie mylnuł żym sie.
“ Weź ty sie lepi za ksiunżki, bo rychło wywiadówka, a coś mi sie zdaje, że najlepi to zez tobum nie bydzie”- usłyszołym wew łodpowiedzi.
Rychtyk za tydziyń właśnie wypadała wywiadówa, to żym buł pewien, jak amyn wew paciyrzu, że ze struny moich staruszków ni mum co liczyć na wspumożynie ideji zostania akwarystum, a co gorsze to po wywiadówie ciyngiym bydzie ciynżko przeprawa i nie wiada czym sie zakuńczy. Ale ktu by sie przejmowł takimi pierdołami przy utrapiniu, jakie sprawiuła mi mojo szajba na tle akwarium.
Wew śpiku prawie kożdy nocy śniuło mi sie, że so siedłym na ryczuszce kole zgrabny kómódki I gapie sie na piynkne akwarium, które mum stojeć na ty kómódce. Ramka zez spawany winklówy, piynknie pomalowano na zieluno , ściany zez grubygo śkła, akwaqrium wielgie w sam raz rychtyk do ty kómódki dopasowane, a wew środku w przejrzysty wodzie miyndzy różniastymi wodnymi roślinami pływajum se dostojnie skalary i połno wszelkich inkszych rybciów, różniastych kształtów i kolorów. Bumbelki powietrza letum do góry, bo pumpki filtry i grzołki zez termostatym wszyćko ekstra działo. Matka i łociec stojum za mnum i ni mogum sie nadziwić, jakie piynkne akwarium, zaś co chwile wlatuje inkszo wiara, wszyćkie kumple zez eki i kożdyn jedyn pape rozdziawio zez zdziwiynia. A wtynczas mama potrzunso mnie za ramiei i godo:
“Wstawej synku, czas do szkoły, a nie guzdrej się, co byś sie nie spóźniuł".
I tak mi sie co roz to przytrafiało wew nojlepszym śpiku, bo jak buł czas na nynanie, to mi sie zbiyrało na rozmyślanie, co zaś rano strojuł żym muki do wstowania.
Zaś za dnia ciyngiym kumbinowołym skyndyk by tu jakie akwarium wytośtać, abo stetrać zez czeguś, abo wynajdnunć jakie śkło, co by sie nadało, chocioż by nie tam zaro na 100 litrów. Ło tym, co by se lajsnuńć za bejmy ni miołym co marzyc, bo miołżym aby rychtyk dwa złocisze, a zaś i tak wew Kościanie nie buło żodnygo składu zez akwariami i retyntami, co sum niezbyndne do tego szportu. Nu, ale jak ktuś dostoł cołkum ambe zez przerzutkum na tle akwarium to sie tak letko nie poddawoł, wiync zamiast stroić muki, klepać piyrdy i aby zez winkla szpycować na akwarium sumsioda, dali kumbinowołym i rozpytywołym sie na ece u wiary, czy ktu ni mo jakigo pomysłu. Jak bułym u jakigo kumpla wew chaci, to bez cołki czas aby ło tym bajtlowołym.
Aż jedyn roz, jak żym buł u Jurasa, co tyż buł napoluny jak jo, łojciec Jurasa słyszał, o czym rychtyk godumy i niby to du nos niby du sie zagadnuł: ”A my wew robocie takie piynkne akwaria wywolumy na gymyle”. Wew nos jakby pierun szczeluł. Ni mogli my sie zez poczuntku jorgnuńć, co jest lołz. Dopyro łojciec Jurasa wyklarowoł num, że sum u nich wew firmie zbyndne takie śklanne pojymniki po akumulatorach, na jakie dziesiyńć litrów i un może num po jednym takim załatwić i to za moch, czli za frkio.
I tak ni styndy ni zez owyndy moja biyda sie chejbła, bo miołżym już akwarium.
Łod sumsioda za pumoc wew kopaniu jego łogródka , chocioż to straśny nyrol, wycyganiułym pore gupików i roslinki wodne. Karmiuło sie te gupiki dafniami. Dafnie to takie małe roboszki, których połno buło wew niektórych stowkach. Trzebno buło wiedzieć, wew którym stawku na ece abo dzieś dali sum te dafnie. Stetrać siatke ,nojlepi zez damski puńczochy rozpiyntyj na twardym drucie zwiniyntym wew koło i zaś przytwierdzunym do akuratnygo knebla. Tych dafni trzebno buło sporo nałowić, co by nasuszyć na zapas na cołkum zime.
Bez pore miechów buł zy mnie akwarysta nie do żdżarcia, chocioż roz mi sie wszyćkie gupiki ugotowały, bo żym zapumnio wew pore wyłunczyć grzołke, ale poźni nowe rozmnożuły sie tak, że mogłym zez kumplami pohandlyżyć.
I pewnikiym jeszczyk długo zajmowołbym sie tym szportym, bo to zaczuł być niezły interes. Szag takich szplinów jak jo na poczuntku bułym, nie brakło, ino, że jednygo razu poszło mi ło coś zez moim bracholym, pore gupich docinków i co mioł braćka wew pazurze, a buł to jakiesiś ajzol, poleciało wew mojum strune. Jo żym sie gipko namknuł i tyn ajzol trafiuł wew akwarium. Co buło dali nie musze wum blubrać , bo kożdyn jedyn so to może wyobrazić. Doś, że oba mieli my bez miesiunc szlaban na lotanie po podwórku i tak zakuńczuła sie mojo przygoda zez akwarystykum.
Dzisiej to wyglundo cołkiym inaczy. Sum specjalne składy dla akwarystów, dzie majum kumplet wszyćko. Akwaria kożdyj wielkości, a nawet robium na zamówiynie na miare, eleganckie, nie wew winkluwie ino klejune, samo śkło. Majum wszyćko, co potrzeba na wyposażynie. Rybcie łod wyboru do koloru, roślinki śtuczne i prowdziwe, rózniaste pokarmy, nawet lekarstwa, a jak ktu nie kce sie babrać, a mo bejmy, to może so lajsnuńć kumplet gotowe akwarium zez rybciami i jeszczyk mu przywiezum do chaci i ustawium. Ale czym dzisiej ta wiara mo sie chwalić, jak kożdyn jedyn może mieć to samo. Co najwyży ktu wiyncy bejmów wetkoł wew swoje akwarium.Za moich młodych lot, jak żym zmajstrowoł pumpke zes motorkiym łod starygo patefonu, to nik na cołki ece taki ni mioł i za żodne bejmy so nie kupiuł. Wiync ktu mioł winkciejszum radoche, jo za młodygo, czy uni tero? Ktu tego nie kapuje, niech sie wypko i lezie wew kieretyny, szag nie?


text:
W antiknem měsće Rom su patricijarje a plebejarje žywe byli. To stej byłej dwa rozdźělnej stawa, mjazy kótarymiž su pśecej problemy byli a jo zwada kněžyła.
Wukniki a wuknice našych 6. rědownjow zaběraju se we wucbje stawiznow z teju problematiku a wugótuju k tomu jadno rolowe graśe. Na kšuśe instalěrowanem jawišću we wobcerku awle našeje šule graju wukniki a wuknice sceny mjazy tyma stawoma.
Wukniki a wuknice pśi tom sami wumysliju teksty a su sami za dekoraciju jawišća a za drastwu zagronite.
W antiknem měsće Rom su patricijarje a plebejarje žywe byli. To stej byłej dwa rozdźělnej stawa, mjazy kótarymiž su pśecej problemy byli a jo zwada kněžyła.


text:
Dziedziny na Cieszyńskij Ziymi powstowały przez stówki roków. To czy powstanie dziedzina zoleżało od tego, jako było tam, kany ludzie prziszli. Zoleżało to aji od czasu jaki tam był, jako tam była ziymia, esi tam były kopce, lebo doliny. Ludzie sie dziwali kaj bar-ży a kaj miyni świyci słónko, esi tam je jakisi jezioro, rzyki, stawy. To czy stanie dziedzina, zoleżało aji od tego, esi w chałupie, kieróm postawił foter bydzie miyszkoł jego synek, abo pójdzie kansik indzi. Tam kaj były kopce stawiao sie chałupy daleko od siebie, a tam kany była dolina to chałupy sie stawiało jedna za drugóm jak lańcuch. Tam kaj było z kopca a świyciło słónko ludzie radzi stawiali chałupy, gor jak blisko była woda. Wode używali do mycio, szło nióm pływać a we wodzie było aji jodło. Ale baji rzyka mógła wyloć, tóż chałupy, stodoły a chlywy sie stawiało tak, coby tego nie pozalywało. Podle tego jak sie postawiło chałupe, to ludzie robili rostomajte wieca. Dziero potym, jak przibywało maszyn, a była lepszo technika, to ludzie sie uż miyni dziwali, jako je na placu, kany chcieli postawić chałupy. Dziedziny były rostomajte, podle tego jako były w nich postawiane chałupy, stodoły, chlywy, jak szły cesty, rzyki a potoki. Tóż były baji hólicówki, kierych u nas nie było, ale były na Białorusi, Polesiu, kole Pragi, Loun, abo na Morawach. W takich dziedzinach sóm dwie raje chałup, kiere sóm postawióne przi ceście. Kapke inksze od hólicówki były lańcuchówki, szeregówki a rzyndówki, kiere były w dziedzinach, kiere sie zakłodało na prawie nimieckim. Taki dziedziny sóm w Czechach, na Słowacyji,
na połedniu Małopolski i w Karpatach. Taki dziedziny sie robio snoci, jak blisko był wielkucny folwark, abo zómek, kiery był postawióny na nejlepszych gróntach, tóż chałupy musiało sie stawiać przi cestach, lańcuchy chałup były gynściejsze a długsze. Je tak baji w Grodziszczu, Kopytowie, Łónkach nad Olzóm, Szónychlu abo w Zawadzie. W postrzodku dziedziny je kościół, szkoła a jakisi urzónd. Ponikiedy magacyn a arynda. Jak kaj był mały folwark, to mioł miyni gróntów a chałupy w dziedzinie sie stawiało lecy kany. Taki stawiani chałup mógło być aji wtynczas, kiej grónty kiere mioł folwark poszły na parcele. Wtynczas chałupy były przi ceście (rzyndówka), a pomiyndzy nimi inksze rozciepane po gróntach. Jak zaczli potym na takóm dziedzine przichodzić nowi ludzie, to z dziedziny kole jednej cesty powstowały wielodrożnice - dziedziny, kiere miały cesty z boku. Tak było jak dziedzina była na rownych gróntach baji w Łónkach nad Olzóm, Dolnej Lutyni, Pietrowicach, abo we Wierzniowicach. Ganc inkasze dziedziny to były okolnice. W nich je dycki plac, na kiery sie prawi nawsie, kole kierego dokoła sóm chałupy ze szczytym ku niymu. Za chałupami sóm stodoły, chlywy a masztale, a za nimi zogrody a pola. Okolnica to była typowo czesko dziedzina a robiło sie jich we wczaśnym feudaliźmie. Na Cieszyńskij Ziymi jich nie było wubec. Inkszy typ dziedzin to była owalnica. To jakby połónczyć hólicówke z okolnicóm. Na Ślónsku Cieszyńskim je yny ledzy kany - baji w Zobłociu, abo we Starym Mieście pod Frydkiym. Ale zaś kole Opawy, takich dziedzin było kupa. We strzodku Cieszyńskij Ziymi sóm dziedziny, kaj chałupy sóm porozciepowane a ledzy kany sóm sidliszcza, kiere powstowały jako sie kómu uznało. Każdy dostowoł swój grónt na kierym stawioł chałupe. Taki dziedziny były gor na północ od Koszarzisk, Milikowa a Gródka. Takich dziedzin je kupa w Europie, dobrze sie chowie bydło, bo w nich je kupa miedz a trowy. Na Cieszyńskij Ziymi było kiejsi tak, że ludzie ni mieli radzi spółek, tóż stawiali chałupy pomiyndzy swojimi polami, coby nie było zwady przi płocie. Dziedzina, kany chałupy były porozciepowane miała czasym jakisi cyntrum, kany stoji kościół, szkoła, urzónd, magacyn, depo a arynda baji w Gutach. Na połedniu od liniji - Koszarziska - Milików - Gródek, dziedziny były inaksze. Ta linija to je aji granica pomiyndzy rzóndzyniym jabłónkowskim a cieszyńskim. Tam były dziedziny przisiółkowe, kaj były kupki chałup, na kiere sie prawiło dwory. Ale były w nich aji chałupy stawiane w raji kole rzyk, potoków a cest (Bukowiec, Istebna, Mosty kole Jabłónkowa). Dwory sóm porozciepowane daleko od siebie, na gróniach kany godnie świyci słónko a kole rzyk abo potoków. Kole nich były pola, kiere wyglóndały jako szachownica. W jejich postrzodku je plac (przisiółek placowy), jak baji w Łómnej Dolnej (Łóndrasze, Mostrzónka) abo w Kamiynitym (Dolno Łómno), kany na kupki chałup sie prawi place a nie dwory. Tóż baji je tam Wyszni Plac, w kierym stojóm chałupy Bojki, Gomoli, Lisztwana a Martynka a Niżni Plac - chałupy Czeczotki, Krziżanka, Gomoli a Kohóta. Miyndzy nimi je wónsko miedza. Ale dlo takich chałup, był jedyn niebezpieczny żywioł - łogiyń. Coby chałupy przed nim aspóń kapke uchrónić to sie jich stawiało kole dwora. Robiło sie wyszni jizby. Kole Jabłónkowa na chałupy sie prawi jizby. Taki stawiani chałup, dworowe, kiere były od patnostego do osimnostego wieku je kole Jabłónkowa, Istebnej, Jaworzinki, Kóniokowa a Wisły. Tam je kupa gor, kopców a lasów. W takim terynie, nie lza było postawić dziedziny, w kierej by stoła chałupa przi chałupie, tóż sie robiło taki małe kupki chałup - dwory. Hań downij taki dwory miały brónić przed złodziyjami, zbójami a dziwokimi zwierzyntami, kierych kupa było po lasach. Tam, kany byly dwory ziymie były annielski a robota na gróntach
fest ciynżko. Ci, kierzi bywali we dworach se musieli pómogać. Ponikiere wieca na polu sie robiło społym. We dworach bywały całe familije. Zakłodali jich baji dwo bracia, baji w Dolnej Łómnej dwór Óndrasze, kiery powstoł, jak foter podzielił swój grónt pomiyndzy dziecka, kiere kole starej chałupy postawiły swoji nowe. Taki był poczóntek dworów baji w Bukowcu (u Macury), Boconowicach (u Bocka), Gródku (u Fizka). Grónty we ślónskich Beskidach sie zaczło dzielić dziepro w XVIII wieku. Do tego czasu, ojcowizne sie dowało yny jednymu dziecku, a reszta dziecek sie spłaciło grejcarami abo inkszymi wiecami. Aji podle cysarskigo patyntu urbariarnego z roku 1771, grónty lza było dzielić yny wtynczas, jak sie na nich sioło 60 korców obilo (korzec = 120 litrów). Każdy we familiji, a familije były wielkucne, kierzi nie dostali gróntu z ojcowizny, yny
grejcary abo inksze wieca baji owce abo krowy, chledali nowych gróntów. Baji wyrzazali las a zrobli tam miedze a aji grónty, na kierych sioli a sadzili (nowina, rómbanisko, wyrobisko). Robiły sie taki kupki chałup jak baji w Nydku na Kolybiskach (2 chałupy), w Bukowcu na Bażinach (3 chałupy), w Piosku na Płóniawie a Polance, W Mostach - Szańcach na Wyrchgórze (3 chałupy), Ściyntym (3 chałupy), Stecówce a inkszych. Grónt sie robiło tak, że sie wszystko wypolało, a tymu baji w Górnej Łómnej sóm taki osady: Łopolóne a Polynica. Jednako czym wiyncyj było gróntów, na kierych sie sioło a sadziło, to chałupy w dziedzinach były bliży siebie. Wszystki dziury pomiyndzy dworami a chałupami uż nie były prózne. Skyrs tego dzisio uż nie lza poznać kany były dwory, ale zustały po nich miana. Jak na Cieszyńskóm Ziymie przijyżdżali ludzie, to nejprzód stawiali chałupy na północy, kany nie było gor a kopców. Było tukej lahko gospodarzić a mnożić na gróntach. Ludzi skludzali tukej grofowie a aji klasztor benedyktynów w Orłowej, kiery w XIII wieku założył dziedziny: Zobłoci, Dómbrowa, Cierlicko, Kocobyndz a Żuków Dolny. We XIV wieku ludzie zaczli stawiać chałupy w Dziećmorowicach, Dolnej a Górnej Lutyni, Łazach, Marklowicach, Pietwałdzie, Pietrowicach, Skrzeczóniu, Karwinej, Frysztocie, Suchej, Błyndowicach Dolnych, Stónawie, Trzicierzu, Gnojniku, Gutach, Trzanowicach, Grodziszczu, Domasławicach, Kóńskij, Ropicy, Oldrzichowicach, Wyndryni, Lysznej Górnej a w Bukowcu. Tóż na poczóntku XIV wieku kólonizacyj sie zastawiła pod Beskidami, na liniji Wyndrynia - Oldrzichowice - Guty. Nejdali poszła na połedni aż do Bukowca, nejstarszej dziedziny w naszych Beskidach, kany w 1353 grof doł tej dziedzinie prziwilej lokacyjny Grossowi, kiery był fojtym dziedzicznym. Gross skludził tukej ludzi, kierzi wyrzazali las, na kiery sie prawiło Ulgar a na tym placu postawili chałupy. Nie musieli dwacet roków nic płacić od gróntów, mieli ulge, tóż tymu las sie mianowoł Ulgar. Taki ulgi - wolnizny na pore abo porenoście roków mieli wszyscy ci, kierzi stawiali swoji chałupy na surowym korzyniu - na karczunkach, baji w Istebnej. Od ulg (staropolski lgot) pochodzóm miana Ligoty, abo Ligotki. Tóż tak cieszyński ksiónże, coby ścióngnónć osadników na grónty, kiere mało rodziły Ligotki Kameralnej pozwolnioł jich od opłat. Jednako ludzie, kierzi przichodzli na Cieszyńskóm Ziymie szli dali a w XV wieku prziszli do Kopytowa, Zawady, Pudłowa, Rychwałdu, Olbrachcic, Darkowa, Szumbarku, Starego Miasta pod Karwinóm, Stanisławic, Mistrzowic, Sibicy, Lysznej Dolnej, Trzińca, Śmiłowic, Nieborów, Nydku, Bystrzicynad Olzóm, Nawsia, Jabłónkowa a Piosku. Ponikiere z tych dziedzin jako baji Nawsi, Piosek abo Bystrzica nad Olzóm powstały z prziwileju fojtostwa, kiery w piyrszy roz zustoł nadany przez cieszyńskigo ksiyncia w 1435, drugi roz w 1466 a trzeci w 1470 roku. Fojt dziedziczny skludzoł osadników a za to dostowoł nejlepsze grónty, a mioł jich wiyncyj jako inksi. Nie musioł też tela robić dlo ksiyncia, tóż był swobodny a na grónt, na kierym bywoł sie prawiło wolyństwo. Inkszy roz, jako baji w Boconowicach abo Nydku osadników skludzoł folwark ksiónżyncy. W XVI wieku powstały Datynie Dolne, Ligotka Kameralno, Gródek, Milików, Mosty kole Jabłónkowa a Istebna. Poczóntek inkszych dziedzin jak baji Rzyki, Łyżbic, Tyry, Karpyntnej, Koszarzisk, Boconowic, Łómnej a Jaworzinki to je wiek XVII. Tóż ludzie szli na Cieszyńskóm Ziymie od XIII wieku od Bogumina, Karwiny a Orłowej a w XVI a XVII wieku prziszli do Beskidów. Wszystko to było w dolinie Olzy, kany były ważne cesty, kiere kludziły ze Ślónska na Słowacje a Wyngry. Tóż jak na północy chybiało uż gróntów, to ludzie szli
na połednie, kaj rzazali lasy na hajcowani we folwarkach, sprawowani cest a umocniani szańców. Książyntóm zoleżało na tym, coby w goraliji powstowały nowe dziedziny a kupki chałup, bo z tego mieli wiyncyj grejcarów. A jak fest jim na tym zoleżało, to widzymy baji jak ci, co postawili chałupe w górach nie musieli jakisi czas płacić podatku za grónt a nic odrobiać. Mógli se aji darmo brać z lasa drzewo na stawiani chałup, stodół a szopek lebo masztali, mógli brać drzewo z lasa na hajcowani, grabić liści, zbiyrać mech a owoce. Ludzie radzi szli do goralije, skyrs tego, że na dolinach żywobyci było coroz ciynższe. Ludzie w XV, XVI a XVII wieku robił jak otrok, tóż szoł, coby sie schrónić w górach. Bylo aji tak, że musioł uciekać, bo był inkszej wiary. Tak baji powstała Karpyntno (1621 rok), kieróm założyli podobnie jako Wisłe, ci kierzi robili w lesie szyndzioły a ciupali drzewo na hajcowani dlo cieszyńskigo zómku. Wszyscy óni to byli wanielicy. Ludzie mógli chować krowy, tóż coroz wiyncyj ludzie tam chciało iść. Stare dziedziny sie stowały coroz wiynksze a powstowały aji nowe (Łómna, Koszarziska, Rzyka). Jak uż ludzie byli w dolinach nad rzykami abo potokami, to zaczi sie ciść do wyrchu. Nad Łómiankóm powstowo nejprzód Łómno Miejsko, potym Strzednio, a potym Górno a Przelacz.Oldrzichowiczan było coroz wiyncyj, tóż
szli kole rzyki Tyrki a zaożyli w połówce XVII wieku Tyre. Tak samo powstała w tym czasie Rzyka, kiero przedtym była czynścióm Śmiłowic. W Ligotce Kameralnej osadnictwo szo od Trzicierza a Śmiłowic - od spodku wód, kiere rzynyły. Tak samo było w Gutach, kany chałupy sie stawiało od Nieborów kole potoków. Nejlepszy plac na taki stawiani chałup był taki, kaj godnie świyciło słóńce a nie fukoł wiater. Musiało byćaji blisko na grónt, coby szło lahko zwożać obili a wszystko z pola. Tóż chałupy sie stawiało pod kopcami, na kierych były ty pola. Ale aji historyja Ziymi Cieszyńskij była takowo, że Beskidy sie zaczły zaludniać. Baji jak była wojna trzicetletnio (1618 - 1648) Ślónsk Cieszyński fórt naalowali wojocy, kierzi brali ludzióm jodło, a kozali se płacić grejcary. Tóż ludzie uciekali do gor, kany uż zustali. Stawiali nowe chałupy, a ty kupki chałup a dziedziny, kiere uż były, zaczły sie rozrostać. Baji w Milikowie pribyło w I połówce XVII wieku kupa nowych ludzi, kierzi kupili grónty od ksiyncia. Tak samo było w Gutach a Ligotce Kameralnej. W goraliji stawiajóm chałupy aji rostomajci ludzie, kierzi uciekali przed sóndami. Lasy sie zmiynły w miedze gor w XVI wieku, kiej do Beskidów prziszli Wałasze (kólonizacyj wołosko), kiero sie posuwała od Siedmiogrodu a Wołoszczyzny wyrchami Karpat na zachód, bo Wałasze fórt hledali nowe miedze, coby paść owce. Ci owczorze zawandrowali aż do Ziymi Cieszyńskij, kany zaczli stawiać chałupy a sałasze na gróniach a w dolinach rzyczek a potoków. W dziedzinach, kiere były zakłodane na prawie wołoskim każdy z tych, kierzi prziszli do Beskidów dostowoł kónsek gróntu, na kiery sie prawiło zorymbek. Skyrs tego wszystkigo beskidzko dziedzina to były kupki chałup - dwory. Na gróntach sie zmiyniali gazdowie, tóż terazy uż na dworach ni ma jednej familiji. Ponikierzi szli z dworów, bo grónty na nich rodziły coroz miyni a szli na nowy plac, kany przedtym były lasy. Choć trzeja było kupa roboty, coby wyrobić grónt, gorole, gor ci, kierzi raczy chowali owce jako sioli obili, stawiali nowe chałupy, na nowym placu. Tak było baji w Kóniokowie, Jaworzince, Łómnej, Koszarziskach, Bystrzicy nad Olzóm abo w Tyrze. Jak wołoskigo bydła było coroz wiyncyj, to ludzie szli a rzazali strómy w postrzodku lasa a granica kany były chałupy szła fórt do wyrchu. W tóż w goraliji owczorze szli przed tymi co sioli na gróntach, kierzi bywali na dolinach. Dziepro nieskorzi z miedz sie porobiło grónty, na kierych sie sioło. Kupki chałup, kiere sie stawiało na placu, kany był wyciupany las były rozciepane. Byli tacy, kierzi postawili chałupe a ni mieli grejcarów, coby płacić bórgu, tóz uciekali za granice na Wyngry, abo na Morawe. Tak było gor w drugij połówce XVII w. a na poczóntku XVIII w, kiej ci, co stawiali nowe chałupy musieli kupa płacić a oddować kupa tego co uchowali a co jim urosło. Miało być coroz miyni miedz, bo z lasów było wiyncyj grejcarów, jako z grejcarów za to, że owczorze mógli paść swoji owce. Drzewo na poczóntku XIX wieku było coroz drogsze, bo powstowały werki a szachty, tóż zaczło sie Góroli na siłe wyciepować z miedz a sadziło sie na nich strómy. Tóż Górole zaczli schodzić dołu a hledali roboty na tych werkach a szachtach, abo jechali do Niymiec a aji do Ameryki. Tóż Górol idzie precz ze swojich smrekowych lasów a gróni - od swoji ojcyzny. Jak sie podziwómy na to, jako sie stawiało chałupy na Cieszyńskij Ziymi, to na północy chałupy sie stawiało jedna a drugóm w raji (Pudłów, Kopytów, Szonychel, Skrzeczóń, Dómbrowa, Zawada, Dziećmorowice). Było tak skyrs tego, że we strzedniowieczu tako była technika stawianio dziedzin. Kole Cieszyna, ażna połednie po Gródek, Milików, Koszarziska chałupy sóm porozciepowane, choć ledzy kany sóm dziedziny, kany chałupy sóm w krótkich rajach. Tóż tam stawiani chałup w rajach, sie miyni na stawiani chałup, kiere sóm rozciepane (Żywocice, Mistrzowice, Mosty pod Cieszynym, Grodziszcz, Cierlicko, Kocobędz, Stanisławice, Guty, Rzyka, Niebory, Oldrichowice, Tyra, Łyżbice, Karpyntno). Na połedniu od liniji Gródek - Milików - Koszarziska sóm kupki chałup - dwory. Tóż na północy tam, kaj sie nejprzód stawiało chałupy, stawiało sie jich gor w raji a na połedniu byy porozciepowane. Ale wszystko zoleżało, jaki były czasy a przepisy, bo baji na północy sóm też ledzy kany chałupy porozciepowane. A zaś w postrzodku Ziymi Cieszyńskij chałupy po dziedzinach były porozciepowane, ale ledzy kany sóm stawiane w krótkich rajach. Kole Jabłónkowa, kaj chałuy były stawiane w kupkach sóm aji taki kiere sie stawiało w rajach. Podobnie je po obu strónach Olzy. Od szejdziesióntych roków XIX wieku, jak sie zaczło stawiać werki a szachty, ludzie kierzi tam robili stawiali chałupy na kupie - kolónije robotnicze - to była industralizacyj dziedzin. Taki kolónije sie stawiało kole werku, baji we Trzińcu na Borku, abo kole szachet, gor jak ludzie z dziedzin szli robić do przemysłu. W takowych kolónijach były chałupy, wszystki taki same, yny z parterym a z dachówkóm. Stawiało sie jich yny w jednóm stróne, a raje takowych chałup sie cióngły daleko. Stawiało sie czasym aji pore raji takowych chałup. Kole nich były małe zogródki, kany sie sadziło ziymnioki, jarziny a kwiotki. Kole nich były szopki a drzewo a wóngli. Chowało sie aji w tych szopkach kury, liwy, kozy a króle. Ci co robili baji na werku z całóm nieroz wielkucnóm familijóm, mieli kuchyń a izbe, czasym aji kumore a piwnice (Wesoło a Chabotówka w Łazach). Potym po roku 1948 zaczło sie stawiać wielkucne chałupy, w kierych były byty dlo hawiyrzi a tych co robili na werku. Taki całe osiedla sie stawiało w Hawirzowie, Karwinej, Orłowej, Boguminie a Trzińcu. Kole Karwinej, jak sie postawiło szachty, to na dziedzinach a aji w miastach sie inakszy zaczło stawiać chałupy. Po dziedzinach były chałupy stawiane wroz z małymi stodołami. Żodyn nie stawioł wielkucnej stodoły, bo to było zbyteczne - grónty były małe a nie byłoby do wielkucnych stodół ani co zbiyrać. Tóż jakby to dać wszystko do grómady, to chałupy sie zaczo stawiać nejprzód w dolinach, kole rzyk, potym w lasach, na gróniach a w dolinach pomiyndzy gróniami. Ludzie aji zaczli mianować plac, kany postawili chałupe. Ludzie też sie zaczli mianować, ale jak baji w jednej dziedzinie było
100 Cieślarów, to uż każdy musioł zaś mieć jakisi przidómek. Ty przidómki jedne były ganc srandowne, ale inksze były szpatne, tóż lepszy jich ani nie pisać. Były baji takowe przidómki: spod Godule, łod Hósorza, z Kympki, za Wyrchym. Od nazwisk a przidómków sie mianowały baji ponikiere potoki: Bikowski Potok, Bystry otok, lebo Suszański Potok. Nazwiska a przidómki to też je wielki kónsek historyji naszej Cieszyńskij Ziymi.


text:
Nimo wulkich nadregionalnych serbskich towarstwow, kotrež su často w medijach prezentne, mamy w dwurěčnej kónčinje njeličomne mjeńše a małe towarstwa, kotrež runje tak pilne dźěło wukonjeja, wo nich pak přewjele njezhoniš. W swojej lětnjej seriji lětsa tajke aktiwne cyłki předstajamy, dźensa Škit Budyšin (16).
Abiturienća lětnika 2000 Budyskeho Serbskeho gymnazija chcychu so najpozdźišo zaso na schadźowance samsneho lěta zetkać. Tomu su w tym lěće a w dalšich swěrni wostali. Na 134. schadźowance, před 12 lětami, mějachu sej znowa wjele powědać. Mjez druhim rozmyslowachu wo tym, kak móhli zhromadnje za byće a traće serbstwa zamołwitosć přewzać. Jako spřećeleny kruh na to wjacore akcije přewjedźechu a na přichodnej schadźowance z wudaćom serbskeho tolerja na so skedźbnichu. Tež w programach wjacorych schadźowankow sobu skutkowachu.


text:
Hdy¾ hi¹æe we z³otej Prazy pøebywach, zo bych ducha a wutrobu na wa¾ne powo³anje pøihotowa³, pøekhod¼ich wjele króæ wosebje tamne wulicy, w kotrych¾ su najwjet¹e knihikupstwa. A d¼iwna wìc, mje zajimowachu prasuche napisma nowych knihi, wo kajke¾kuli wìdomosæi jednachu. A wìm so hi¹æe d¼ensa na mnohu tam wupo³o¾enu knihu dopomniæ. Z woprìdka èinjachu na mnje najsylni¹i zaæi¹æ mjena spisaæelow, a tajki profesor - profesorojo z wjet¹a knihi pisaju - tajki profesor, kotreho¾ w¹elake titule mìjachu na napismje lìdma ruma, bì mi tehdom bjez ma³a nì¹to wjac dy¾li è³owjek. A tak so sta, zo sym dosæ husto pøewid¼a³, ¹to bì tam cyle delka w poslednim rjadku æi¹æane, mjenujcy s³owèko "nak³ad". A tola ma tuto s³owèko, kotre¾ so tak poni¾nje w poslìdnim kuæiku khowa, wulki, wa¾ny wuznam. A te¾ ja sym do toho pøi¹o³.
Bìch mjenujcy sej zwìri³, te¾ sam knihu napisaæ, a nìtko bì moja cy³a a jenièka ¾adosæ, ju æi¹æanu wid¼eæ. Ale - ale ¹tó bud¼e ju nak³adowaæ? Jedyn z mojich wuèerjow mi rad¼e¹e, zo bych so pola Tempskeho w Prazy wopra¹eæ spyta³, a chcy¹e te¾ moju próstwu podpjerowaæ. Tola to bì podarmo. Wobroæich so do Lipska, wot tam dostach radu, redakciju nìmskeho "s³owjanskeho archiva" prosyæ, zo by ju do swojeho èasopisa pøija³a a potom wosebity woæi¹æ zhotowiæ da³a. Ale te¾ to so njerad¼i. Skónènje pøepodach rukopis Micha³ej Hórnikej za Maæicu Serbsku. Ale te¾ Maæica so khìtro wotlakowa¹e a rukopis mìje¹e so najprjedy wot wosebiteje komisije swìdomiæe pruhowaæ. To so ani Hórnikej nochcy¹e spodobaæ a - Hórnik pøija sam na swoje risiko cy³y nak³ad a mi wotpad¼e æe¾ki kamjeñ wot wutroby. Telko prócy, èasa, woporow a wutrajnosæe sej ¾ada¹e, nak³adnika serbskeje knihi namakaæ.
A z toho èasa wìm ja derje, ¹to ma s³owo "nak³ad" na sebi a tohodla sym so pjera pøimny³, zo bych wopomni³ a rozpomni³ zas³u¾by, njezachodne zas³u¾by najwoporniwi¹eho serbskeho nak³adnika: Jakuba Herrmanna.
Prìni króæ jako horliweho serbskeho wótèinca spóznach na¹eho wos³awjenca pøi slìbornym mì¹niskim jubileju na¹eho njezapomniteho Hórnika lìta 1881 pri krasnym swjed¼enju w nìhdu¹im Lauec hosæencu w Budy¹inje. S³y¹u to moh³ rjec hi¹æe d¼ensa, kak Hórnika jako wuèerja serbskeje rìèe a serbskeho pismowstwa khwale¹e a s³awje¹e. A to z dobrym prawom. Hórnik bì wuèeà nic jeno z ertom, ale te¾ ze skutkom. S³owa pohnuwaju, pøik³ady æahnu. To smìmy wo Hórniku prajiæ. Hórnik je mjez druhimi te¾ wosebje wulke pjenje¾ne wopory za na¹e pismowstwo pøino¹a³. A jelizo te¾ na¹emu jubilarej njebì mó¾no, z pjerom za serbske pismowstwo wjele skutkowaæ - znajemy pak te¾ jara rjane wud¼ì³ki z jeho pjera - dha je tola te¾ mnohi serbski spis hakle pøez njeho na swìt³o wu¹o³. Haj, njepraju pøewjele, ale skerje hi¹æe ma³o, hdy¾ wobkruæam, zo bì nìkotre¾kuli serbske pjero dawno zezerzawi³o, njeby-li na¹ jubilar so wo to stara³, zo by, ¹to¾ so dobreho pisa, te¾ w æi¹æu wuda³o. Ze z³otej wutrobu a z darniwej ruku je sobud¼ì³aæerjam serbskich èasopisow a serbskim basnikam ruku wod¼i³ a hdy¾ so tak husto z khwalbu spomina na basnje a wud¼ì³ki serbskeho ducha a pjera, mamy te¾ w¹u winowatosæ, jónu zjawnje a sprawnje èe¶æiæ toho, ¹tó¾ je nam tute d¼ì³a hakle pøistupne sèini³. A tak je kanonik Herrmann dobry a d¼akowny ¹uleà na¹eho Hórnika, sæìhujo pøik³ad swojeho wuèerja wosebje jako nak³adnik.
Skoro samo so rozumi, zo je na¹ wos³awjenc te¾ dobry znajeà pismowstwa, kotry¾ dobre a mjenje dobre derje rozeznawa. To smy z jeho ertnych rozmo³wow wjac haè jedyn raz spóznali. Toho dla p³aæi te¾ jeho s³owo wjele. Wìm so dopomniæ, zo je cyle krótke wuprajenje jeho erta jara dobre sæìhwki mì³o a k d¼ì³u na roli serbskeje literatury pohnu³o. Tajki nastork je te¾ star¹im pøeswìdèenym d¼ì³aæerjam trìbny, tajka ertna derje mìnjaca kritika a tajke zrozumliwe pohnuwanje je mnohim wu¾itne, pøeto¾ to je dosæ èasto jenièke myto serbskeho spisowaæela.
©tó¾ so za serbske pismowstwo zahori, zahori so wìsæe te¾ za w¹ì druhe narodne a nabo¾niske potrìbnosæe swojeho ludu. Tak te¾ kanonik Herrmann. Wo tom wìd¼a powìdaæ serbscy studowacy, Towaàstwo Pomocy, towaàstwo swjateju Cyrilla a Methodija, towaàstwo "Serbowka" w Prazy, wosebje pak Maæica Serbska a na¹ serbski dom. Njewìm a njemó¾u rozsud¼iæ, ale smìm drje na po³ wìsæe zhódaæ, zo je wón jako wosadny duchowny wulki wliw mì³ na to, zo mamy z jeho wosady wjac haè jednoho zd¼ì³aneho Serba, kotry¾ je so hi¾o we mnohim nastupanju jako swìrny narodowc a d¼ì³aæeà wupokaza³. M³oda mjehka wutroba pøijima snadnje dobre zaæi¹æe a te wostawaju èas ¾iwjenja: su podobne njewuha¹omnemu pismej, kotreho¾ móc ani z³ósæ tak bórzy njeznièi. Wo mnohich, jara mnohich woporach na¹eho jubilara za w¹ì nale¾nosæe na¹eho narodneho ¾iwjenja nochcu a njemó¾u pisaæ, wjele z nich je zjawnje mjenowanych by³o, mnohe pak chce nadobny darowaà wìsæe te¾ zamjelèane wostajiæ. Jeno na jednu, a to zawìsæe nic najmjenje wa¾nu stronu jeho powahi dyrbju hi¹æe pokazaæ.
Serbjo bydla bjez ma³a jeno na wsach, a to zad¼ìwa wuwiwanju zd¼ì³anosæe njema³o. Runje srjed¼i¹æam w¹eho wìdomostneho, literarneho a wumje³skeho ¾iwjenja w residencach abo syd³ach swojich mnohich wjeàchow maja so Nìmcy d¼akowaæ, zo maja tak nahladnu zd¼ì³anosæ. Cyle podobnje p³aæi to te¾ wo biskopskich mìstnach a kló¹trach. Nam Serbam bohu¾el ani jene tajke srjed¼i¹æo wosta³o njeje. Æim wa¾ni¹e a zas³u¾bni¹e je potajkim to, zo su nìkotøi z na¹ich na wsach pøebywacych wótèincow swój dom serbskim narodowcam a pøeæelam na¹eje wìcy wotewrili, pøistupny a wulcy pøijomny sèinili. Star¹i ka¾ n. pø. kantor Hicka, na¹ s³awny hud¼bnik Kocor a druzy, njemó¾achu ¾enje dowukhwaliæ hospodliwosæ Handrija Zejlerja, ki¾ we swojim èasu lìto wot lìta wulki d¼ìl serbskeje inteligency do swojeho domu wita¹e. Kajki wjeso³y, zahorjacy, nad¼iju stajnje z nowa zbud¼owacy a k ¶kutkam napominacy a posylnjacy duch tam knje¾e¹e, to njech wopowìduja æi, kotøi¾ su to sami nazhonili. Cyle podobnje skutkowa¹e te¾ na¹ njezapomnity Imi¹. A po tutym pøik³ad¼e zhromad¼e¹e te¾ na¹ Herrmann hdys a hdys d¼ì³aæerjow w serbskim pismowstwje do swojeho domu, a kó¾dy, ¹tó¾ mó¾e¹e, pøijima¹e z radosæu jeho pøepro¹enje, dokel¾ bì sej wìsty, zo bud¼e z lubosæu witany, zo tam nadeñd¼e hospodliwosæ, radu a - ¹to¾ mó¾no - te¾ pomoc, nadeñd¼e cyle jenak zmyslenych pøeæelow a znatych, kotøi¾ so skhad¼uja, zo bychu sej swoje nazhonjenja wumìnjeli, s³owa lubosæe, wìrnosæe a tró¹ta prajili a swoju wutrobu k nowemu d¼ì³u posylnjeli.
Jeno idea³ne, idealne nadobne zmyslenje d¼ì horstku serbskich narodowcow stajnje nawjedowa¹e a te¾ hi¹æe nawjeduje. Materialneho wu¾itka so nichtó nad¼ijeæ njemó¾e wot d¼ì³a za na¹e Serbstwo. Æim wu¾itni¹e, haj, æim nuzni¹e potajkim je, zo so tajke ideale za¹æìpjeja, haja a zesylnjuja. A k tomu je jara mnoho èisteje, njesebièneje lubosæe trjeba: we wjacy wutrobach pak so lubosæ k naradej hori a mócni¹a wona je: wjele p³omje¹kow dawa p³omjo. A to vv¹o dokonja wjese³e, pøeæelne, lubosæiwe towaàstwo, hd¼e¾ su swoji mjez swojimi a ze swojimi, hd¼e¾ so njetrjeba kó¾de s³owèko wotwa¾eæ, hd¼e¾ njeje nichtó wy¹¹i a nichtó ni¾¹i, hd¼e¾ su w¹itcy jenak zmysleni: kó¾dy kó¾demu, ka¾ bratr bratrej. A du¾ te¾ z tajkeje hospodliwosæe wukhad¼a mnoho wu¾itka za na¹u narodnu wìc.
Jurij Lib¹, £u¾ica 1899.
zpìt na obsah Dal¹í: Hdy¾ z njebjes sapa wohen..


text:
Pore opowiadań o tym, jako sie hań downij jadło, co sie jadło i jako nasze Starki piykły chlyb...
O jedzyniu
Na śniodani sie jadło przeważnie ziymioki s kapustóm, abo s mlykiym. Na połednie była polywka i kapusta s ziymiokami od rana. Na wieczór sie warziło świyże ziymioki i jadło przeważnie s mlykiym. Miynso sie jadło w niedziele. Za piyrszej wojny światowóm prziwiyźli skóndsi orkisz. To było cosi takigo jak pszynica, ale kapke inaksze. S tego sie robiło czyry. Mleło sie tyn orkisz na żarnach i warziło na mlyku. S orkisza sie robiło pónczki. Nejprzód sie prażiło po suchu mónke, potym sie jóm zakropiło, a potym wybiyrało łyżkóm taki gałuszki. Jodowało sie to s mlykiym, abo ze szpyrkami. Nieskorzy sie robiło, i do dzisio robi, kubusie. Trzeja natrzić ziymioków, wypuczyć, rosrobić s mlykiym i piyc na brutfanie. Lepszy sie dycki jodało po zabijaczce. Miynso sie rosoliło i wyndziło, gor kity. Jelita sie nalywało trzicielinóm i piykło. Dowało sie do tego pieprzu i inksze prziprawy. To była do babek cało gościna. Pluca i inksze podroby sie warziło i robiło s tego moczke. Szpyrki i sadło sie dowało do sóndka i soliło. Tako solóno szpyrka dłógo wydzierżała. Ponikierzi jóm mieli aji dwa roki. Nie wyndziło sie to, yny taki surowe brało baji ku chlebu, abo ku placku do lasa. Kawy sie piło mało, bo do tego trzeja było kupić cukier, a kiejsi była biyda o grejcar. Tóż sie warziło kawe yny przi świyncie, abo jak był robotnik.
Dałabych ci chleba s masłym, alech go zjadła
Opowiym wóm, co hań downij ludzie jedli na naszej dziedzinie. Tóż nejprzód sfutrujcie cosik, aspóń skibke chleba pomazanóm masłym, abo szmolcym, bo doista bydymy tu fulali o fajniackim jedzyniu, a tak na głodno nielza o tym wyrzóndzać. Jak żeście sóm po obiedzie, abo swaczynie, to mogymy zaczynać spóminki. Nale czujecie? Co też to tak wónio? Klupiym na dwiyrze i wlazujym do kuchyni. Prawiym: Dej Boże dobry dziyń, jako sie tu mocie? – a gaździno odpowiado: Dziynki Bogu, wszyjscy zdrowi. Siadejcie ku nóm, dyć obiod na stole. Oto łyżka. S fajansowej miski s modrymi kwiotkami sie kurzi aż pod powół. Toż sióngóm po fusate gałuszki ze szpyrkami. Spucowałach isto s dziesiynć i popiłach kiszkóm. Pamiyntóm też taki warzóne gałuszki s trzicieliny ze śliwkami. Ty sie zajś polywało zeszkwarzónym masłym i śmietónkóm, a po wyrchu posypywało pokruszónym biołym syrym. Jak żech se uż słósznie pojadła, tóż mogymy eszcze pospóminać downe jodło. Oto baji placki s trzicieliny, kiere piykła starka na blasze w kuchyni. Pamiyntóm, jak żech siedziała na sztokerli kole pieca s fijołkowóm, plechowóm miseczkóm i czakałach, aż sie moji placuszki upiekóm. Ukłodało sie jich prosto s blachy w misce i polywało rostopiónym szmolcym s tłóstymi szpyrkami. Zaros sie jadło, choć to kapke poliło w palce. Brało sie rynkami okróngły placek, jedyn za drugim, moczało w szmolcu, co był na dnie miski. Na wyrch sie kładło tłustóm szpyrke i ani sie człowiek nie nazdoł, a sfutrowoł pół miski tej dobroci. No, ale gymba masno, blyszczała sie, jakby jóm globinym wymazoł, a rynce też do łokci od szmolca. Hań downij ponikiedy piykowali placki s trzicieliny na fandli. Aji dzisio to mómy radzi. A na wóń poleśników spóminocie se kiedy? Też s trzicieliny na blasze pieczóne, yny na listkach s kapusty. Abo brutwaniok s żarnówki prosto s piekarszczoka. Pamiyntocie se, jak wónio taki, co go dziepro przed chwileczkóm Mamulka wycióngli s pieca? Trzeja było doczkać, aż kapke ochłódnie i dziepro potym pumalutku przewrócić go z brutwani na deske. Tóż aspóń krajiczek hónym trzeja było ukroć na szmak, boby isto człowiek pypcia dostoł s tej chynci. Oto na niedziele i świynta piykowali kołocze, abo krepliki. W kuchyni w laworku na stole, abo kole pieca ruszało sie drożdżowe ciasto. S wyrośniónego ciasta sie robiło syrzoki, jabczoki, śliwczoki s posypkóm, abo krepliki mermuladóm czy buchta. Taki świyże, yny kapke ochłódnióne były nejlepsze. Przeboczcie, srobiymy se przerwe. Podziwóm sie yny do szpajski, esi tam nie nóńdym aspóń kóńska kołocza. Ukrołabych se taki słószny sztrafek i popiła dojankóm. Ale kaj tam! Naszłach yny przerośniónóm, wyndzónóm szpyrke i ukrołach se ku ni skibke chleba. Dobre i to, jak sie mo głód. O czym my to rzóndzili? Aha, o jodle przeca. Toż pospóminejmy se eszcze co fajnego. Mieliście też radzi żarnówke ze szpyrkami, abo prażónki pomaszczóne jak sie patrzi? Jo pamiyntóm, żech jich nejradszy miała rada z takigo hrubego, fajansowego talyrza z rużyczkami na krajiczku. Po takim jedzyniu bych poradziła duszkym wypić pół żbónka świyżej maślónki, abo aspóń rosfyrtanej kiszki ledwo prziniesiónej s piwnice. Dzisio też sie cosik uwarzi, abo upiecze, co szmakuje. Nale to, co stareczka hań downij warzowali i piykowali było nejlepsze.
Jak sie chlyb piykowało
Było to pore roków po ostatnij wojnie, jak żech eszcze był klukiym i chodzowołech do szkoły. Jedyn ros mi prawi Mamulka: „Wiysz co, Kareł, zóńdziesz jutro s rana ze skozym do moji Mamy, kiero miyszko na Rudniku. Chodnik znosz, bo my tam społym uż byli pore razy, ni ma możne, żebyjś pobłóndziuł. Mosz akurat jutro yny trzi godziny nauki, tóż mi tego rechtorek nie weznóm za złe i nie bydóm tela banować, żech cie nie posłała do szkoły. Jo teraz isto przez jakisikej czas nie bydym mieć spusobu tam zozdrzić, jak sie też miywajóm. Jakoch mioł naporynczóne, polecioł żech tam z samiućkigo rana. Było to prawie majowym czasym, tóż sie boskym po rosie dobrze szło. Wziónech se to na przejmo, tóż żech lecioł gor miedzami. Trefiłech dobrze, bo Stareczka z Ciotkóm były dóma. Prawie sie rychtowały do pieczynio chleba. „Nale dobrze żejś prziszoł, mój Karliczku” – prziwitała mie Stareczka. „Zaros ci cosikej narychtujym, bojś isto niewiela pośniodoł, a przez chodnik żejś sgłodnioł. Zustóń u nas do popołednia, to se pojysz świyżego podpłumyka i spoczniesz se kapke, bo cie czako spadki kyns chodnika. Mamie isto też uż pumogosz, jak czasami piykuje chlyb. Wiym, że srazu ji to nie wychodziło. Chlebiczek nieros bywoł u ni przypolóny, lebo był niedopieczóny. Wtynczas twój Tatulek błoznowoł, a Mamie tak prziśpiywowoł: „Taki mi sie chlyb wydarzuł, żebych ani nie był marzuł. Cieszyn, Opawa, Frydek, Morawa – chleba napiyk. Z jednej strónywoda ciykła, z drugij stróny mysz ućiykła. Cieszyn, Opawa, Frydek, Morawa”... I tak dali, było tej pieśniczki pore zwrotek. Ja, upiyc dóma dobrze chlyb, to je wielko sztuka. Na wyrobiyni ciasta trzeja mieć kupa siły, a jo uż tej roboty nie poradzym robić. Robi to terazy za mnie twoja ciotka, co sy mnóm miyszko. Nale piykować fórt bydymy, bo ni ma, jak se pojodać swój, zdrowy, czorny chlebiczek. Nie sprzikrzi sie, choć go jednym cióngym jodómy, a co je suchszy, to je zdrowszy. Jak sie trefi, że nóm rychli dóndzie, to kupiymy se światły od piekorza, a przy tym kierómsikej żymłe lebo kajzerke. Starym ludzióm takowo odmiana dobrze robi. Przipiliło nas do pieczynio dzisio, bo my sie ani nie nazdali, jak my s kumory przedwczora wyjyni ostatni pecynek. Tela dobrze, że zustała nociastka od ostatnigo razu. Jak my piykli, toch żech jóm hned pokruszyła i srobiłach wczora zakwas. Je teraz ciepło i dobrze sie ukwasi, tak sie też zaros s rana chytómy roboty. Mónka sie grzeje w słómiónkach na ławie kole pieca, a je w nich reżno i pszyniczno żarnówka. Warzónych ziymnioków dzisio nie dodómy, boch ich zapómniała uwarzić. Obydzie sie aji bez nich i chlyb ani tak gibko nie wyschnie, bo do tydnia bydzie sjedzóny. Tak mi wykłodała Stareczka, bo Ciotka poszli rychtować piekarszczok. Widziołech jóm przes okno, jak nosili na norónczku zeszczypanóm buczyne s drewutni. Nałożyni drzewa do piekarszczoka nie trwało dłógo, bo za chwile ciotka byli w kuchyni gotowi zarobiać ciasto. Mieli na sobie bioły fortuch, a rynkowy od szat zasukane aż po paże. Po wymyciu w laworze rónk szychtowym mydłym i zawiónzaniu na żurek szatki na głowie, prawili, że mogóm zarobiać i że trzeja prziniyść słómiónki s mónkóm. Dziyża s zakwasym stoła na podwyszorku, coby sie tak mocka nie trzeja było zgibać. Stareczka zajś dodowali do dziyże letnióm wode, pore gorści soli i gorstke kminku s fyniklym. Zarobiani ciasta nie trwało dłógo, możne kole pół godziny, aż zaczyło ciasto samo odlazować od rónk. Musiołech też przy tej ciynżkawej robocie npoikiedy utrzić ciotce czoło, bo było sroszóne potym. Ni mógła przeca s czoła żodno kropelka spaść do dziyże. Zarobióne ciasto ucapkali do równa, opruszyli mónkóm, a dziyże na wyrchu przykryli oktuszóm. Jak sie ciasto zaczło ruszać, poszli zapolić podpołke do piekarszczoka. Dźwiyrka od pieca uchylili, a szyber do kumina wycióngli, coby sie mioł kaj dym podziywać. Za dobróm godzine drzewo prawie zgorało a niedopolóne kónszczki i wóngliczki trzeja było cioskiym rosgrzebać po całym dnie pieca, coby dobrze i równo zgorało. W kuchyni my mógli zaczynać kulać ciasto, bo było za tyn czas wyruszane. Stareczka drzewianóm łopatkóm prziniósła kónski ciasta na posuty mónkóm stół, s kierych Ciotka kulali na okróngłe bochynki i zaros ich dowali do słómiónek. Ostatek ciasta sfalnie zustawili w dziyżce, coby go starczyło na dwa podpłumyki i nociaste. Potym żech polecioł za ciotkóm zaglóndnóć do piekarszczoka, czy sie już do samego cna spoliły ty kónszczyczki drzewa. Widać że zgorały, bo wziyni do rónk ciosk i przygrzebali na kroj niedogorane wóngliczki, a co wiynksze dowali do podstawiónego ampra. Popiół zajś wymiótli narychtowanym przódzi pomietłym. Na jego kóńcu był przidrótowany wiecheć s olszowych gałónzek s liściami. Czasami sie też zdarzi, że chlyb na spodni skurce mo aji kónszczyczki czornych wóngielków, tymu sie też musi piec dobrze poswymiatać. Aby sie dowiedzieć, czy piec zustoł dobrze wypolóny, trzeja zrobić prube s mónkóm. Do palców se wziyni ciotka żamówki i chynyli jóm na dno pieca. Zaros zbełkły i trzeja było piec schłódzić przez odewrzite dwiyrka i szyber do kumina. Za pore minut sie pruba zdarziła i mógżech snoszać słómiónki s wyruszanym ciastym. Łopata na sodzani była oprzito o piec. Na nióm ciotka wywracali słómiónki. Każdy pecynek obmywali wodóm i sodzali opaternie, coby były chlebiczki ułożóne rowno kole siebie. Na kóniec sodzanio stareczka przyniyśli dwa hrubszawe placki, kiere ułożyli na sóm kraiczek. Podpłumyki sie piekóm krótko, tymu muszóm być tak ułożóne. Mie zajś pozwolili skokać przes łopate. Chyciułech se trzónek do rónk, oprzuł łopate jednym końcym o dłaszke i skokoł tam i spadki, aż mie zabolały nogi. Przy tym żech eszcze musioł kryncić zadkiym, coby był chlyb okróngły i wysoki. Stareczka prawiła, że to je stary obyczoj, bo jak była dzieckiym, to też skokowała przes łopate. Śmioły sie przy tym, jak żech skokoł. I przy pieczyniu chleba może być wiesioło. Podpłumyki sie prawie za chwile upiykły i przyniyślimy ich do kuchynie. Jak wychłódły, Stareczka jich po wyrchu dobrze pomaściła masłym i posypała cukrym. Była to wtynczas dlo mie wielko gościna. Chlyb był upieczóny za półdrugo godziny, a jak sie go wyjimało łopatóm s pieca, to narobił tela wóni po chałupie jako we wielki piekarni.


text:
Mainz (B/SN). Biskop diecezy Mainz Peter Kohlgraf chce so přichodnje sobu za to zasadźeć, zo smědźa žónske při zakładnych rozsudach na wšěch runinach biskopstwa sobu rěčeć a mužam runostajeni być. Na digitalnej konferency je wón z 260 žónskich dwanaće do wosebiteje skupiny wuzwolił. Komisija je na dwě lěće wuzwolena. Biskop Kohlgraf na zhromadźiznje wuzběhny: „Njerunostajenje žonow je cyłotowaršnostny problem. Myslu sej, zo mamy šansu, we wosebitych wobłukach stać so z doprědkarjemi w Němskej a na cyłym swěće.“ Dušepastyrski decernent z Mainza Hans Jürgen Dörr zwurazni, zo „trjeba cyrkej na kóždy pad zhladowanje žonow na wšelke zjawy a jich zamołwity angažement na wšěch runinach.“
Namrěwcy Bycanca


text:
Inkszo: Przemyśliwania ôd mojij mamulki
Pora lot nazod moja muter miała szejśdziesiōnty geburstag. Mie latoś piźnie trzidzieści i prziszłach ku tymu, że sie spytōm tyj mojij mamulki, co by doradziyła takim dziywōm jak jo. Muter se wziyna moji pytani do serca i narychtowała kupa zocnych porad. A brzmiało to mnij wiyncyj tak:
Niy żyj dycki wizjōm urlaubu i rajzōw. Życi toczy sie terozki i akuratnie tukej. I to życi tyż może być cacane, yny dobrze na niy pojrzij.
Patrz sie starać sama ô sia, bo jeżeś do siebie nojważniejszōm personōm we świecie.
Nie trać tela geltu na szuły. Chopy i tak nie zaglondajōm na twoji szłapy.
Przej i miej w zocy swoja familijo i kamratów. Traktuj wszyskich tak, jako byś chciała, coby ciebie traktowali.
Wiek to sōm yny nōmery. Tak rychtyk ôd ciebie zależy, czy kiej bydziesz starym, gderliwym purtym.
Dycki rajzuj, czytej i ruszej sie.
Nie starej sie tela ô wszysko, co sie teroz wydarzo. Niyskorzij bydziesz widzieć, że ganc sie nie spłacało tak sie sztresować.
Wynauczej sie wyboczać. Bez tego bydzie ci ciynżko w życiu.
Żyj po swojimu, a nie tak, jakby tego chcieli inksi.
Być perfekcyjonistōm je blank niyzdrowo. Raus z tym!
Dziynnie godej ludziōm, kierym przajesz, jacy sōm do cia ważni.
Niechej rozmyślowania ô tym, co myślōm ô ciebie inksi. To je niyherski zwyk, bo kożdy je inkszy: jednymu sie przipodobosz, a drugimu niy.
Chichrej sie sama ze sia! Nie bydź tako poważno!
Niy miyj strachu. Antlich wszysko dycki sie dobrze ukłodo.
Z wiekiym kupa rzeczy robi sie coroz prostszo, a mecyje przestowajōm być mecyjami. Luzuj.
Niy ma co odkłodać życio na jutro, na za tydziyń, ani na bezrok. Trza sie ciyngiym radować z tego, co nōm ône przinosi! A jak sie co nie podobo, to trza to zmiynić, podwiela idzie.
A na fajrant jeszcze mōndry cytat:
“Wszyjscy chcōm twojigo dobra. Nie dej se go ôdebrać” – jako pedzioł Stanisław Jerzy Lec.
Małgorzata. Ślōnskŏ rajzowiczka spod Wodzisławia, frelka wrazidlatŏ i dociyrnŏ. Durch w gangu, rajzuje, furgŏ na paralotni, sztyjc kajś lŏce i pochŏ wiela wlezie. Przaje ślōnskij gŏdce, autōrka tekstów na Wachtyrz.eu i Inkszo.pl.


text:
Njewšědne časy kazaja sej njewšědne naprawy a kreatiwne ideje. Wjele sportowych podawkow bu wotprajenych abo do nazymy přesunjenych. A smědźa-li tola być, da pod krutymi hygienowymi předpisami. Swobodny stat Sakska je aktualizowane postajenja wudał. Pod dypkom 10 steja wažne informacije za sportowe towarstwa a fitnesowe centery.
Nimo powšitkownych předpisow je kóždy sportowy zwjazk, tak tež wolejbulowy, hišće přidatne poručenje wudał. Porno znatym předpisam hygieny dyrbja wolejbulisća kóždy bul po treningu desinficěrować resp. dokładnje wučisćić. Je-li móžno, dyrbja trening abo dźělne zwučowanja wonka přewjesć. Za wubědźowanja płaći přeco hišće zakaz přihladowarjow. Tež mustwa maja na maksimalnu ličbu wosobow kedźbować. Tak je za kóžde jenož wěste mnóstwo trenarjow a zastaraćelow dowolene. Je to wužadanje za kóždeho jednotliwca.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
»Mit groteskem Riesenbogen – Trüb. Ein Pizzicato«. Tajke a podobne titule woli wón za swoje kompozicije, kotrež so jara wot toho rozeznawaja, štož so powšitkownje »serbska hudźba« mjenuje. Pola Jura Mětška nimamy reminiscency na ludowy spěw a reju – a jeli su, jewja so wone jeno »subkutanje« a njejsu jako tajke direktnje słyšeć. Mamy činić ze zastupjerjom awantgardy, tež hdyž je zapřijeće dosć njekonkretne. Bychmy tež rjec móhli, zo klinči hudźba Mětška skerje tak, kaž sebi přitomnostnu hudźbu předstaješ. »Njeje ničeho, čehož móžeš so při słuchanju duchownje dźeržeć«, praji něhdyši hudźbny redaktor sćelaka Deutschlandfunk Kultur Gerald Felber.
Mětšk pochadźa ze serbskeje intelektualneje swójby. Nan Frido Mětšk bě filologa, pedagoga a spisowaćel, hudźbny talent syna bu zahe při domjacym klawěrje wotkryty. Wopyta specialnu šulu za hudźbu a studowaše kompoziciju na Berlinskej wysokej hudźbnej šuli »Hanns Eisler«. Wosebje formował je jeho wučer a komponist Günter Kochan. Po studiju dźěłaše Mětšk jako wučer na hudźbnej šuli w Flöha a absolwowaše mišterski studij při Akademiji wuměłstwow NDR pola přezahe zemrěteho komponista Reinera Bredemeyera. Přizamknychu so tři lěta jako hudźbny dramaturg w NSLDź w Budyšinje, a wot lěta 1986 je swobodnje skutkowacy komponist.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Ulrich Pogoda je prěni žiwy serbski komponist, kotrehož w tutym rjedźe předstajimy. A prěni, kiž twori ze swojimi twórbami mosćik wróćo do spočatnych lět serbskeje wuměłskeje hudźby, takrjec k lubosćinskemu spěwarjej Wiclawej Rujanskemu. Pogoda njepřewozmje wšak direktnje melodije lubosćinskeho spěwarja, ale bjerje harmoniski zakład srjedźowěkowskeje hudźby powšitkownje jako wuchadźišćo za swoje kompoziciske dźěło, tak mjenowane cyrkwinske toniny.
»Su to potajkim stupnicy, kiž maja runje kaž dur a moll dwě połtonowej kročeli a pjeć cyłotonowych kročelow, su potajkim ›sedmistupnicy‹. A we wotpowědnych wučbnicach hudźby so tute jako ›modi‹ wobjednawaja. Su pak hišće dalše štyrnaće stupnicow, kiž tohorunja na samsnej bazy eksistuja, tak mjenowane ›submodi‹, a tute sym poprawom za swój zakład wzał«, rozkładźe wón w radijowym interviewje. Wuslědk je hudźba, kiž klinči runočasnje modernje a archaisce. Wosebje skutkowna je tuta kompoziciska technika w jeho koncerće za klawěr a orchester, kiž předstaji so prěni króć 1999.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Bě to jedyn z mojich prěnich interviewowych wopytow jako hudźbny žurnalist, jako zetkach so 1998 z Detlefom Kobjelu. Mějach za jutrowny program žołmy MDR Kultur přinošk koncipować na temu »Što je serbska wuměłska hudźba?« Z měšanymi začućemi jědźech do Budyšina, wšako běch so ze serbskej hudźbu přez tačel »Ow rjana róža« drje hižo raz zetkał, tola wo materiji lědma něšto wědźach.
Wěsty strach, so z mojimi prašenjemi blamować, so po mało wokomikach pozhubi. Šěrowłosaty muž z impozantnej brodu a swojoraznej čapku skutkowaše mjenje kaž »šěra eminenca« hač kaž dobroćiwy starohippie. Při tykancu rěčeše měrnje a přećelnje do mikrofona – a zrazom so za mnje cyły kosmos wotewri! Njeběch tola dotal ničo wo Kocoru a jeho »Počasach« abo wo Krawcowych wobdźěłanjach ludowych spěwow słyšał. K ilustraciji agěrowaše wón z tačelakom a wuzwoli přikłady, kiž mje runje tak putachu kaž to, štož powědaše. W běhu hodźiny běch so temy dótknył, kotraž mje hižo njepušći. Wo Kobjelowe swójske kompozicije a jeho rólu w serbskej kulturje so tež dla mnóstwa historiskich informacijow, kotrež mi wón sposrědkowa, hakle wjele pozdźišo zajimowach. Tola tež tale zaběra je so absolutnje wupłaćiła ...
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Łaz ma jako skutkowanišćo Handrija Zejlerja wulki wuznam za kulturnu identitu Serbow. Tu stwori wón wone episke basnje, kotrež wuži Kocor za swoje »Počasy«. Tutón »genius loci« drje je so tež na »jednore wobydlerstwo« wuskutkował, snano móžemy wo kulturnym »zakładnym šumjenju« rěčeć. Jan Pawoł Nagel, 1934 do Łazowskeje małoburskeje swójby rodźeny, wopokaza ródnej wsy pozdźišo sylnu referencu w swojej suiće w starym stilu z titulom »Kocoriana«.
Přez klawěr, kotryž běštaj staršej zdźědźiłoj, wotkry młody Nagel swoju powołanosć. Jeho prěni wučer na klawěrje bě Łazowski farar Vogel, pozdźišo bě to wučer Alfred Schöbitz. Ze 14 lětami zastupi Nagel do Zhorjelskeje šule za cyrkwinsku hudźbu, zdobom bě hižo z kantorom we Łazu. 1950 wotewrě tam na pišćelach Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń. Zahoritosć za J. S. Bacha, kotruž drje tehdy kóždy młody cyrkwinski hudźbnik začuwaše, dowjedźe jeho w samsnym lěće do Lipska na wulki Bachowy swjedźeń składnostnje 200. posmjertnin. Tam zetka komponista Dmitrija Šostakowiča, štož bě jemu skónčnje rozsudny nastork a pohon, komponowanje studować. Na Němskej akademiji wuměłstwa w Berlinje bě mišterski šuler pola Rudolfa Wagnera-Regenyja. Wot 1964 skutkowaše dwě lěće jako chórowy direktor SLA; po tym dźěłaše jako swobodny komponist.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Atribut »ludowy« ma w scenje »wysokeje kultury« skerje negatiwny přisłód. Hač do 1980tych lět wšak bě pozitiwnje konotěrowane, jeli so komponist jako »ludowy« wobhladowaše. To mjenujcy rěkaše, zo bě wón kmany, »ludowy ton« trjechić. A tón je něšto za koncertne žurle a kulturne domy.
Jan Bulank je tajki w dobrym zmysle »ludowy« komponist. Bě žiwy w tradiciji serbskeho ludoweho spěwa a dawaše tutu tradiciju na najžiwiše wašnje dale, z tym zo pisaše hudźbu, kotraž tutu tradiciju wožiwi a ju tež »modernizowaše«.
Jako dojědźech sej 1985 krótko do matury prěni króć do NDR, wudach swoje pjenjezy z nanućeneje změny za tačele. Tak přińdźech tež k swojej prěnjej tačeli ze serbskej hudźbu. Tačel »Och, rjana róža« Statneho ansambla za serbsku ludowu kulturu wotewrě mi nowy zwukowy swět. Přetož słowjanska »ludowa« hudźba za koncertnu žurlu bě mi lědma znata, wothladajo wot Dvořakowych »Słowjanskich rejow« abo wot wěstych pasažow w Smetanowej »Předatej njewjesće«. Dźěl spěwnych sadźbow a rejow bě wot Bulanka w »ludowym tonje« nowy skomponowany a měješe na mnje jako njenazhoniteho, ale tež bjezpředsudkoweho słucharja enormny wuskutk. Hakle lěta pozdźišo sym zhonił, zo bě hudźba pola Serbow samsny wulki wuskutk wuwabiła ...
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Štóž chcył dušu jednoho naroda dodnić, tón dyrbi jeho ludowe spěwy a reje znać a přeslědźić. Po tutej maksimje jednaše madźarski komponist Béla Bartók. Wón pućowaše po juhowuchodnej Europje a nazběra při tym přez 10.000 spěwow.
Jurij Winar, 1909 w Radworju rodźeny, studowaše po maturje pedagogiku, ludowědu a hudźbu w Drježdźanach. Po tym – w času přewzaća mocy přez Hitlera – skutkowaše jako wučer a hudźbny direktor Zwjazka serbskich spěwanskich towarstwow. Móžemy za to měć, zo je wón hromadźenske a slědźenske skutkowanje Belé Bartóka na polu ludoweho spěwa sćěhował a – wotpowědujo časej dale bóle tajnje – w podobnej misiji we Łužicy po puću był.
Potłóčowanje serbskeho luda docpě za čas nacionalsocialistizma swój wjeršk. Hudźbna kultura naroda hrožeše so dospołnje zhubić, powědaše Jurij Winar 1985 w rozhłosu NDR. Hižo w meji 1945 organizowaše wón prěni serbski koncert po wójnje. Na nim wustupištej mjez druhim chór Meja kaž tež chór sowjetskich oficěrow. »W tym tehdy hišće jara skóncowanym měšćanskim dźiwadle Budyšina. Škleńcy woknow šćerkotachu – a wětřik duješe ze wšěch róžkow a durjow. Ale móžachmy, bjez toho zo nas z jewišća wuhnachu – štož bě so w nacistiskim času často stało – swobodnje spěwać. Rjenje, wótře a jasnje, tak kaž to po tych dwanaće lětach hišće móžachmy.«
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Wědomostne wobdźěłanje hudźby jednoho naroda móže so hakle zwoprawdźić, hdyž je dosć dźěłow, kiž hodźa so historisce a stilistisce do jednoho wuwića zarjadować. Na němskej stronje běše to Hugo Riemann, kotryž ze swojim hudźbnym leksikonom w lěće 1882 jako prěni muzikologa kompendij předpołoži, kiž bě kmany, narodne hudźbne wědomje w słowach zwuraznić. Jana Rawpowa »Serbska hudźba« wuńdźe 1978, potajkim nimale 100 lět po Riemannowym leksikonje, je pak za serbski narod po wuznamje přirunajomne. Rawp analyzuje, kak sta so ludowy spěw ze zarodkom hudźbneje kultury. Zajimawy w tutym zwisku je interview, kotryž da wón jenož mało měsacow do swojeje smjerće sćelakej Deutschlandfunk. Tam praji: »Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.« Njebě zawěsće připad, zo je Rawp njewědomje zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« ze sobu zwjazał.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Bjarnat Krawc, narodźeny 1861 w Jitru, njebě jenož legitimny potomnik Kocora a Pilka, ale zdobom prěni hudźbnje wobšěrnje wukubłany serbski komponist. Po započatkarskich lětach na Budyskim wučerskim seminarje dźěše do Drježdźan a wopytowaše konserwatorij, hdźež bě šuler Felixa Draeseke. 1918 bu na Kralowsko-sakskeho hudźbneho direktora pomjenowany, 1923 załoži wón Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow a wot 1926 do 1928 redigowaše prěnju serbsku hudźbnu nowinu »Škowrončk ze serbskich honow«, přiłohu Łužicy. Załoženje Serbskeho sinfoniskeho orchestra, wo kotrež so Krawc prócowaše, so z financielnych přičin njeporadźi. Krawc wjele pućowaše, wosebje do słowjanskeho wukraja, ale tež po Němskej. Z jeho zaměrom bě, serbski ludowy spěw tež do cyłoněmskeje šulskeje hudźby zapřijeć. Tak wuda tež spěwniki, kiž rozšěrichu so po cyłym němskim mócnarstwje.
Jako komponist stwori Krawc klawěrnu hudźbu a komornohudźbne dźěła, nimo toho oratorij »Wójna a měr«. Najwažniša kompozicija z dźensnišeho wida pak je wobšěrny cyklus wobdźěłanjow serbskich ludowych spěwow za spěwarski hłós a klawěr. Tute »33 serbskich ludowych spěwow« su za artificielnu hudźbu Serbow runje tajki měznik kaž Kocorowy oratorijowy cyklus »Počasy«. Jeho přikład při tutej kompoziciji bě bjezdwěla Johannes Brahms, kotryž bě ze swojimi »Němskimi ludowymi spěwami za spěwarski hłós a klawěr« měritka sadźił. Přez Krawca bě so nětko tež serbski ludowy spěw doskónčnje do koncertneje žurle dóstał.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
Zašły raz zaběrachmy so z Korlu Awgustom Kocorom, kotryž je z oratorijowym cyklusom »Počasy«, inspirěrowany wot zynkoweje rěče Haydna, samostatnu serbsku wuměłsku hudźbu stworił. Na tute pioněrske dźěło móžeše Jurij Pilk natwarjeć.
Uwertěra k Shakespearowej dramje »Són lětnjeje nocy« sčini 17lětneho Felixa Mendelssohna-Bartholdyja přez nóc sławneho. Z njej njeje jenož swój zahe zrały talent dopokazał, ale tež žanr uwertěry jako tajki rewolucionował, jón do hudźbneje epochi romantiki zwjedł.
W serbskej komornej hudźbje ma Pilk podobny wuznam kaž Mendelssohn-Bartholdy w němskej: Jeho uwertěra k spěwohrě »Smjertnica« je romantiske klučowe dźěło za orchester.
Zajimawe je, zo w Hodźiju jako syn policista rodźeny Pilk – hinak hač Kocor – w prěnim rjedźe njebě hudźbnik, ale stawiznar a ludowědnik. Ale hižo na Budyskim wučerskim seminarje pokaza so jeho talent při klawěrje. Tola rozsudźi so za powołanski puć wědomostnika a promowowaše na Rostockskej uniwersiće z historiskej temu. Přeslědźi situaciju Wjazońčanskeje gmejny za čas wuswobodźenskich wójnow. We Wjazońcy móžeše tež prěnje powołanske nazhonjenja jako pedagoga zběrać.
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
»Słowo ›serbski‹ dźe wróćo, štož budźe filologa wědźeć, na zapřijeće ›srěbać‹. Potajkim kohož maćerje spěw, lěpje prajene, mloko ja srěbam, toho tež sym. Potajkim zhromadnosć starych Słowjanow so w tym wotbłyšćuje. My wšitcy słušamy do zhromadnosće, kotraž samsne maćerne mloko srěba.«
Takle rozłoži 2007 zemrěty muzikologa Jan Rawp, jedyn z najwažnišich znajerjow serbskeje hudźby, w interviewje ze sćelakom Deutschlandfunk pochad mjena swojeho luda. A njeje žadyn připad, zo je so při tym skrótka zaprajił a zapřijeći »maćerne mloko« a »spěw« rěčnje jedne z druhim zwjazał. Přetož spěwy, kotrež su serbske maćerje přez generacije dale dawali, tworja hudźbny pomjatk serbskeho naroda, su zarodk wuměłskeje hudźby.
W běhu křižneje wójny přećiwo Serbam wokoło lěta 1000 sej němscy kejžorojo poněčim słowjanske kmjeny podćisnychu. W dźensnišej Předpomorskej eksistowaše pak tež potym »słowjanska hudźba«. Ryćer a pozdźiši lubosćinski spěwar Wiclaw Rujanski, zemrěty wokoło 1325, je 17 melodijow zawostajił. Namakamy je w »Jenaskim rukopisu spěwow«. Tutón codex je jedna z najwažnišich zběrkow swětnych spěwow wysokeho srjedźowěka. Wiclaw słušeše drje k Rujanjanam, druhemu słowjanskemu kmjenej hač dźensniši Serbja we Łužicy, a tola su jeho spěwy za mnohe lětstotki posledni dopokaz zapadosłowjanskeje wuměłskeje hudźby. Spěwany ludowy spěw sta so ze zakładom wšěch hudźbnych aktiwitow.


text:
Jidąc stegna przëbliżaniô wama mni, abò też wcale, znónëch mùzycznëch karnów, ze słabòscą do rockòwi francësczi mùzyczi, mëszlã dzysô waji òdesłac do parisczégò karna Les Wampas (nie mëszlita, że to fejn zwãczné miono je?). Les Wampas grają ju ze sobą òd 1983 rokù, jich mùzyka je przëpisëwónô do punka ë téż do psychobilly.
Zamdlëwóm mòże na zôczątk słëchanié Les Wampas òd sztëczka “Never trust a guy who after having been a punk, is now playing electro” (w wòlnym dolmaczënkù: “Nigdë nie dôwôj wiarë chłopù, chtëren pò bëcô Punkã, terô elektroniczną mùzyka graje“) to fejn przëmiôr ùsôdztwa tegò rokòwégò karna, jaczi pòchôdô z singla z 2003 rokù. Sztczk nen je kritiką dzéjaniô Manu Chao, chtëren to pòdle mùzyków Les Wampas pòddôł sã systemie.
Czëtając, ju jaczic czas temù nazôd, wiadło Michôła ùsôdzoné pò kòncercé Cockney Rejects w Gdini móm sã ù niegò natkniãté na klip Dead Kennedys “Nazi Punks Fuck Off“. Sztëczk je pëszny ë je téż jednim z tich sztëczków co mie baro lubią, jakno ë karno co gò graje.
Jo … – przë ti leżnoscë przëszed mie ma mëszlã jinszi klip jaczi mòże òbôczëc na YouTube: Mano Negra z Jello Biafrą ë Sidi’H’B – klôrowny przekôz wespółdzejaniô lëdzi z róznëch placów Zémi.
Szëkôjta za tim na przëmiôr na youtube.com.
Bôczënk: Òbkłôdka platë pòdlégô ùsôdzczim prawòm ë pòchôdô ze starnów ot-vinta.com
Wczora to szło pò prôwdzé mie blós abò zaspiewac “He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя” abò wzyc sã do robòtë, bò przistãpù do nowëch kaszëbskòjãzëcznëch starnów nie bëło.
Z tima bitama ë bajtama to jakòs tak je, że rôz òne są, a rôz jich nie ma. Wczora prawie bëło nót je wëszëkac, a to doch nôlepszô robòta dlô Sznëpòrznika 😉 . W tim sznëpòrzeniém towarzëszëła mie ta frantówka He Maлa Бaбa kлoпoTy kyпилa Пopocя ùkrajińsczégò karna Ot Vinta, jaką mie drëch pòdesłôł (jesz rôz dzãka).
Nie bãdã ji trzëmôł blós dlô se, bò mëszlã, że czéj wa bãdzéta kòmùdni, to mòże òna wama téż hùmòr pòprôwi. 🙂
Frantówczi karna Ot Vinta (móm czëtë, że miono nie mô nick bëlnëgò òznôczac 😉 ) nalezeta tuwò .
Jeżlë òbôczôta jesz jaczi felë to proszã napisac ò nich do mie, nôlepi cëtëjąc to co sã wama wëskrzëniło – bãdzé to dlô mie wiôlgô pòmòc .


text:
Hibićiwy Radworčan-wuměnkar wosebity projekt zwoprawdźił
Budyšin (CS/SN). Jan Nuk steji tele dny móhłrjec před nowym startom. Kónc junija chce wón prěnich hosći w swojej pensiji „Budissin“ na Budyskej Kamjentnej hasy čo. 23 witać. Štyri dowolowe bydlenja su tak derje kaž hotowe. Nětko dyrbi jenož hišće internetna strona dźěłać započeć, zo móže wón turistow zbliska a zdaloka wo nowej přenocowanskej móžnosći w Budyšinje informować. Srjedź junija dźě móža hotele a pensije zaso turistiskich hosći přijimać. W tym nastupanju měješe Jan Nuk ze swojim časowym planom dobru ručku. Před dokładnje třomi lětami je bywši předsyda Domowiny twarjenje kupił, zo by, kaž sam praji, jako wuměnkar něšto za dźěło měł. Dźensa móže wuwučeny elektrikar hordźe rjec, zo je něhdźe 70 procentow wšěch dźěłow sam zdokonjał.


text:
< Zobrazit všechny videa v kategorii Trailery, Filmy, Seriály
Popis: Komedie / Drama / Horor / Muzikál Polsko, 2015, 92 min Režie: Agnieszka Smoczyńska Scénář: Robert Bolesto Kamera: Jakub Kijowski Hrají: Marta Mazurek, Michalina Olszańska, Kinga Preis, Jakub Gierszał, Zygmunt Malanowicz, Magdalena Cielecka, Katarzyna Herman, Marcin Kowalczyk, Roma Gąsiorowska, Grzegorz Stelmaszewski, Zbigniew Buczkowski, Iwona Bielska, Andrzej Konopka, Ivan Krivoručko, Krzysztof Tyszko, Stanisław Łowicki Producenti: Włodzimierz Niderhaus Střih: Jarosław Kamiński Zvuk: Maria Chilarecka, Marcin Lenarczyk Scénografie: Joanna Macha Kostýmy: Katarzyna Lewińska


text:
Sokoł Ralbicy/Hórki – HZ Łaz/Běły Chołmc 2:1 (1:1)
Zestawa domjacych: Schöne – M. Matka, Schultz, Wałda, Šewc, Rachela, Gloxyn (90. G. Kurjat), B. Bejma, Šołta (90. Materna), Nuk (79. Kř. Matka), Šiman (68. Kř. Bejmak)
Při tužnych temperaturach wokoło 30 stopnjow celsiusa zetkaštej so wobě mustwje wčera, njedźelu, po nimale jednolětnej přestawce k dypkowej hrě. Přećiwo Hrajnemu zjednoćenstwu Łaz/Běły Chołmc běchu Sokoljo hakle jónu w pokalu hrali, a to před dwěmaj lětomaj. Tehdom po třělenju jědnatkow přěhrachu. Hosćo běchu so w minjenych měsacach chětro zesylnili. A tak warnowaše Ralbičanski trenar Chrystof Gloxyn swojich chowancow wosebje před agilnej a spěšnej ofensiwu.


text:
Bydgoszcz
Spůłrzyndne: 53°07' N 18°00' E
Bydgoszcz (pol. Bydgoszcz, mjym.: Bromberg, uać.: Bydgostia) – mjasto we Polsce, we wojewůdztwje kujawsko-půmorskim, krys grodzki, wespůłstolica (ze Toruńym) tygo wojewůdztwa a śedźiba wojewody. Bydgosz je tyż stolicům krysu bydgoskigo (źymskigo), nale ńy wlazuje we jigo skłod. Podug liczby mjyszkańcůw 8. mjasto we Polsce. Uostrzodek ůńiwersytecki (3 ůńiwersytety a inksze szule wyższe) a industryje. Mjasto leży nad Brdům (we jygo grańicach je ujśće tyj rzyki do Wisły) a Kanałym Bydgoskim. Skiż secesyjnyj zabudowy fest podanyj na berlińsko bywo mjanowano "mołym Berlinym". Prezydyntem Bydgoszczy je obecnie Rafał Bruski, który ino ruinuje.


text:
Strzelcy JUNIORZY w latach 2009-2014 w oficjalnych meczach ligowych
50 Klohs Radosław
33 Sablewski Maciej
29 Brandt Karol;
28 Stachowicz Bartosz
27 Kalinowski Michał
24 Lewandowski Samuel; Wojcicki Krzysztof
22 Szafrański Szymon;
21 Kukczyński Kamil;
20 Kowalski Waldemar
18 Szoska Maciej;
15 Meller Michał;
14 Sablewski Kamil; Citkowski Maciej
13 Szopiński Kacper
12 Wojcicki Mateusz; Mistelski Paweł;
10 Choszcz Karol
8 Mikulska Emilia; Bieliński Dariusz; Ćwikliński Rafał
7 Kordowski Bartosz; Kwaśniak Dawid; Malinowski Dawid; Mokwa Przemysław
6 Wilma Andrzej; Krajewski Radosław;
5 Raczek Krzysztof; Guta Kacper; Bochenek Mateusz;
4 Skalski Marek; Kata Patryk; Klohs Karol; Fluder Krzysztof;
3 Jeschke Wojciech; Jamróg Damian; Kowalski Daniel; Szafrański Jacek
2 Gackowski Krzysztof; Landowski karol; Mokwa Przemysław; Knurowski Cezary
1 Sobolewski Filip; Szczodrowski Szymon; Górka Wojciech; Jasiński Arkadiusz; Goczkowski
Sylwester; Seidowski Paweł;; Cichocki Jakub; Cisewski Kasper; Jamróg Kamil.; Ciosek
Marcin; Gierszewski Robert; Jurczyński Aleksander; Klinkusz Mateusz


text:
All car drawings are in 1:25 scale; most airplane drawings are in 1:72, 1:100 1:250, and 1:500 scale; other drawings are in various scales: it's always stated on the drawing in the left bottom corner.
Illustrator files are made with Adobe Illustrator CS3, CS4, CS5, CS6 and CC; if you work in an earlier, older version of Illustrator, I can export the file as a legacy format for you.
Dimensions on the car vector drawings are in SI units and thus in millimeters.
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj outlines
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj templates
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj CAD drawings
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj blueprints
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj line drawings
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj signwriter drawings
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj vinyl template
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj clip art
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj vinyl graphics
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj foil template
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj bestickering
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj belettering
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj autobelettering
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj fahrzeugbeschriftung
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj autobeschriftung
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj werbegrafik
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj werbebeschriftung
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj fahrzeugwerbung
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj marquages publicitaires
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj enseigne vehicule
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj marquages vehicules
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj enseignes
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj autocollant
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj création publicitaire
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj sinalização
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj comunicação visual
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj rótulos
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj personalização de frotas
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj personalização de veículos
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj envelopamento de veículos
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj letreiros
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj serigrafia
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj rotulacion
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj letreros
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj señaleticas
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj autoadhesiva
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj bildekor
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj bilreklame
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj bilreklamer
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj vehicle outlines
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj get outlines
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj signelements
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj vecteezy
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj mr clipart
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj ccvision
Popularny Dawny Gliwicki Tranwaj art station


text:
Arnold Schwarzenegger
Arnold Alois Schwarzenegger (rodz. 30 lipca 1947 we Thal) – austryjocko-amerikański kulturysta, aktor a polityk, gubernator stanu Kaliforńijo. Rodzůny we wśi Thal kole Grazu we Austryje. We 1968 wyjechou do USA a we 1983 erbnyu amerikůńske uobywatelstwo. We 1986 hajtnyu śe s Maryjkům Shriver, prezynterkům TV a kuzynkům prezydynta J.F. Kennedy'ego. Mo ś ńům dwůch synkůw a cera.
Karjera začynou kej kulturysta a zebrou mynga nadgrodůw we kůnkůrsach Mr. World, Mr. Universe, Mr. International, Mr. Europe, a tři razy Mr. Olympia. Jygo muskle a sylwetka (wzrost 1,88 m, woga 115 kg, uobwůd klotki pjyrśowyj 155 cm, uobwůd we paśe 86 cm) sprowiuy, co lo ńykerych stou śe "kulturystům wšech čosůw" ("Mr. Everything").
Kej aktor, debjut mjou we filmje "Hercules in New York". Inkše filmy we kerych grou to m. in. "Conan the Barbarian", "The Terminator", "Predator", "Kindergarten Cop", "Batman and Robin" a inkše.
Kej polityk, noležy do Partyje Republikańskij, a s jei ramjyńo kandydowou na gubernatora stanu Kaliforńija we 2003 roku. Wygrou te wybory, a tyž i nastympne we listopadźe 2006 i do terozki je gubernatorym. Spekulowano uo jygo kandydatuře na prezydynta USA, nale při uobecnyj konstytucyje ńy je to možliwe, skiž tygo co bjerne prawo wyborče we wyborach prezydynckich majům ino rodzyńi we USA.


text:
Nowa Wjes leži ca. dwaj kilometraj sewjerozapadnje Kulowa nad Čornym Halštrowom. Němske mjeno ma přidawk „klösterlich“, dokelž běše wjes něhdy wobsydstwo klóštra Marijina hwězda w Pančicach. A z tym so wjes wot druhich wsow ze samsnym mjenom rozeznawa, kaž na přikład wot něhdyšeho „Neudorf königlich“ – Noweje Wsy, dźensa w gmejnje Sprjewinym Dole.
W zašłych lětstotkach słušeše Nowa Wjes knjezam z Kamjenca, kotřiž drje běchu sydlišćo tež załožili. Swójba Kamjenskeho hrabje běše tež cistercienski klóšter w Pančicach załožiła, kotremuž wulke płoniny jako swójstwo přewostaji. K tomu słušeše tež „villa nova“, „Nowa Wjes“.
Tute wopismo bu 13. oktobra 1248 wudate. Nowa Wjes so w nim prěni króć mjenuje. Tuta wjeska, w kotrejž ratarstwo dominowaše, přeńdźe 1950 do Kulowskeje gmejny.
Zapadnje Noweje Wsy rozpřestrěwa so na płoninje ca. 17 km² Dubrjenske bahno. Dźěl bahna je wot 1981 škitana přiroda a słuša k najwjetšim přirodoškitnym kónčinam Sakskeje. Skića rědkim družinam zwěrjatow a rostlin, kaž humpakej, zmijicy, pihawce a rosowce, škitany biotop.
Nowowješćanske (Zelderec) haty na wuchodnej kromje bahna słuža plahowanju karpow. W lěće 1500 běchu Wojerowscy knježa von Schönburg tutón bahnojty čwak klóštrej Marijina hwězda předali. Klóšterske knježny mějachu tu potom hatarstwo. Ryba wšak bě jich póstna jědź. Dźensa haty priwatnik wobhospodarja. Nałójene ryby móža sej hosćo wot jutrow hač do spočatka oktobra w rybjacym hosćencu při hatach zesłodźeć dać.
krótka info
prěnje naspomnjenje: 1248
zagmejnowanje: 1950
ličba wobydlerjow: 80
ličba bydlenskich domow: 28


text:
Po tym, zo dyrbješe Němska pasus wo prawach narodnych mjeńšin podpisać, swjećeše Serbski narodny wuběrk swój wuspěch. Wo njewotwisnosći hižo nichtó njepisaše. Za to so předstawy wo organizaciji narodneho žiwjenja w nowej Němskej konkretizowachu.
Serbske Nowiny, 05.07.1919
Wo rozrěčenju w Sakskim sejmje wo nowym šulskim zakonju pisa farar Dobrucky:
A němsko-narodna strona praji [...]: »My so wjeselimy, zo chceće Serbam něšto dać« [...], ale božedla nic tak wjele, zo je woprawdźe Serbam pomhane. Přetož Serbja njesmědźa so swojeje narodnosće wjeselić, předewšěm njesmědźa za tym přińć zo su Słowjenjo, a kóždy wobchad jeneho wučeneho Serba z druhimi Słowjanami so hnydom jako strašna přerada wukładuje […]. A tehodla dyrbja so wjednicy serbskeho hibanja nješkódni sčinić, tehodla njesmě sakska wyšnosć přewjele lubosće Serbam wopokazać. [...] Wšoněmski són, serbski lud do rowa storčić a serbske wašnje jenož w muzejach hajić, je so do hromadki sypnył a z nim wšoněmska krasnosć. Njech naš serbski lud jenož nětko swojich starych wšoněmskich přećelow wottřasy a so zjednoći mjez sobu sylnje a twjerdźe a zwisk pyta ze swojimi druhimi słowjanskimi bratrami, kiž nětko politisku swobodu maju a ženje swojeho najmjeńšeho bratra njewopušća. [...] Božidar Dobrucky.


text:
Třeći raz bě Chróšćanski wjesnjanosta Marko Kliman (CDU) seniorow a seniorki na adwentničku přeprosył.
Chrósćicy (SN/MiR). Na wšě 65 žonow a mužow ze wsow Chróšćanskeje gmejny njehladaše kazanja a wjeseleše so na zabawne hodźiny wčera popołdnju w „Jednoće“. „Tele zetkanje je wulkotna wěc. Rozmołwjamy so ze znatymi wo zajimawostkach w gmejnje. Tajke zetkanja dźě w běhu lěta přehusto nimamy“, rjekny Chróšćan Jan Macka. Marja Domašcyna z Hórkow měnješe: „Zetkanje dyrbiš wužić, wšako maš tu składnosć z mnohimi bjesadować. Nimo toho tež wjesnjanosta rozprawja, što je so w gmejnje stało.“
Chór zakładneje šule a šulerjo 3. a 4. lětnika zawjeselichu přitomnych z nimale třištwórćhodźinskim programom. Přednjesechu lóštne spěwy, basnje, hudźachu na instrumentach a předstajichu skeč. Nawodnica chóra Marhata Korjeńkowa, wučerka Ludmila Donatowa a šulski nawoda Měrko Šmit běchu jim poboku. To hódnoćeše publikum z mócnym aplawsom, a Marko Kliman so kóždemu dźěsću z małym darikom podźakowa.


text: Slepo (AK/SN). Gmejna Slepo ze swojimi wjesnymi dźělemi Rowno, Mułkecy a přichodnje tež z nowym Miłorazom swój koncept za wotstronjowanje wopłóčkow dale wjedźe. To je tamniša gmejnska rada wobzamknyła. „Z planom pokročować je trjeba, hladajo tež na zasydlenje noweho Miłoraza w Slepom. Je to třeće pokročowanje koncepta wo wotstronjowanju wopłóčkow“, rozłoži nawoda zarjada za planowanje, twarstwo a hórnistwo w zarjadniskim zwjazku Slepo Steffen Seidlich. Po planje přizamknu nowy Miłoraz centralnej syći wakuumowych stacijow. Runje tak přizamknu jej tež přichodnu Slepjansku wuchowansku stražu a tamnišu wohnjowobornu gratownju. „Smy ležownosće pruwowali, hač je za nje centralne přizamknjenje wunošne a technisce a hospodarsce móžne. Spěchowanske srědki Sakskeje natwarneje banki su nam za wopłóčkowe naprawy dale k dispoziciji“, Steffen Seidlich wuzběhny.


text:
80 zajimcow je minjeny pjatk přeprošenje Njeswačanskeho pčołarskeho towarstwa Při Čornicy a jeho předsydy Roberta Burkhardta sćěhowało. Čłon Krajneho zwjazka sakskich pčołarjow Konrad Geipel přednošowaše na temu „Wopróšenje přez mjedowe pčołki“.
Njeswačidło (aha/SN). Přitomnym pčołarjam, ratarjam a zahrodkarjam je přednošowar wliw wobswěta na wopróšenje přeswědčiwje rozłožił a je wšitke swoje wuwjedźenja nazornje ze swójskimi fotami blišeje wokoliny dokumentował.
Bě zajimawe zhonić, kak rozdźělne su dawarjo kćenjoweho próška a kak wužitne su sadowcy, kćějace kerki a kwětki na łukach a zahrodach. Mjeztym zo je kćenjowy próšk hórskeho klona bohaty na bělkowinu, njeje na přikład kukurica radźomny dawar kćenjoweho próška. Přednošowar předstaji neofyty. To su rostliny, kotrež běchu so w srjedźowěku po lěće 1492, jako bu Amerika přez Christopha Kolumbusa wuslědźena, pola nas zadomili. Wažne pokiwy nastupajo hnojenje njepłaćachu jeničce za ratarjow, ale tež za zahrodkarjow. Runočasnje wuwědomichu sej woni zamołwitosć za zachowanje stroweho wobswěta.


text:
Wikipedija:Prawidła
Wikipedia je projekt k stworjenju swobodneje encyklopedije. Hdźežkuli ludźo hromadźe dźěłaja, je njewobeńdźomne, zo so někotre prawidła wobkedźbuja, hewak su dobre šansy, zo wšitko ze šmjatańcu skónči.
Někotre prawidła je załožer Wikipedije Jimbo Wales sam sformulował a za oficialne postajił. Hlej k tomu tež What we need a jeho Statement of principles.
Naslědne štyri dypki su njezměnliwe zasadne stołpy Wikipedije:
- Wikipedija je encyklopedija: Wikipedija je projekt k stworjenju encyklopedije. Što Wikipedija nochce być steji w nastawku Što Wikipedija njeje.
- Neutralnosć: Wšě nastawki maja so z neutralneho stejišća pisać. To rěka, zo tež kontrowersne abo horco diskutowane předmjety takle wopisamy, zo móža přiwisnicy kaž tež přećiwniki z wuslědkom spokojom być.
- Žane zranjenja awtorskich prawow: Wikipedija je projekt, kotryž je po zasadach GNU-Licency za swobodnu dokumentaciju natwarjena. Teksty a dataje kaž na př. wobrazy smědźa so jenož z dowolnosću mějićela awtorskich prawow wužiwać. Cyły projekt móže wohroženy być, dóńdźe-li w najhóršim padźe k sudniskim rozestajenjam zranjenja awtorskich prawow dla.
- Žane wosobinske nadpady: Wužiwarjo su wšelakori po pochadźe, rěčnych kmanosćach, starobje, kulturelnych abo nabožinskich nahladach. Při tym budź sej wědomy(a), zo wšitcy maja jedyn zaměr: We wjele rěčach stworić najwjetšu online-encyklopediju wšěch časow. Wadźće so na wěcownej runinje, nic na wosobinskej! Po podobnych prawidłach, kaž su so w cyłym interneće wuwili (t. mj. Netiquette) chcemy so tež tu měć. K tomu hlej tež nastawk Wikiquette.


text:
Ôpiyli sie we trzech. Jedyn straciōł cołke piniōndze
Siymianowiczōn zaprosiōł do pōmiyszkaniŏ 2 kamratōw, z kerymi społym piōł alkohol. Po jejich wyjściu z pōmiyszkaniŏ straciyły sie uszporowane piniōndze ôd małżyństwa. Ôdkryła to dopiyro ślubnŏ, kerŏ wrōciyła do dōm i znŏdła swojigo śpiōncego chopa. Widok jejich pōmiyszkaniŏ pokazowoł, iże pod jeji niyôbecność dzioł sie tam połny alkoholu fajer. Kobiyta powiadōmiyła mōndurowych i przekŏzała im dane sprŏwcōw. Już po pŏrudziesiyńciu minutach jedyn ze raubiyrzy bōł w rynkach policyjōnōw. Jego kōmpan tyż ôstoł zastawiōny.
Ô tym jak zgubne może być picie alkoholu nawet ze swojimi swojŏkami, dowiedzioł sie siymianowiczōn. Dwōch jego kamratōw ôkradło go z cołkich uszporowanych piniyndzy, kere mioł skryte w pōmiyszkaniu. Ôdkryła to dopiyro ślubnŏ, kerŏ po powrocie do dōm trefiyła na widok ôżartego, śpiōncego chopa i bajzel świŏdczōncy ô alkoholowym trefie. Wartko postrzōd sōmsiadōw ôbsztalowała, kogo gościł jeji ślubny. Kobiyta powiadōmiyła policyjōnōw ô porwaniu 30 tysiyncy złotych i przekŏzała dane sprŏwcōw. Mōndurowi zarŏz pognali za raubiyrzami. Już po pŏrudziesiyńciu minutach piyrszy ze sprŏwcōw bōł zastawiōny. Bōł nim 56-latek. W chwili zastawiyniŏ chop bōł ôżarty, mioł bez 3 promile alkoholu. Jego modszy kōmpan wpŏd w rynce mundurowych w nastympny dziyń. Pokrziwdzōne małżyństwo ôdzyskało mynij jak pōłowã swojich uszporowanych piniyndzy. Dzisiej 56-latek i 42-latek usłyszeli ôbskarżynie. Skuli tego, iże chopi wyciōngli piniōndze ze zawartyj i zabezpieczōnyj skrytki, bydōm ôdpowiadać za porwanie ze włōmaniym.


text:
Przyszłość Śląska – rozmowa z Marcinem Melonem
Już w najbliższy piątek na Stadionie Miejskim w Tychach odbędzie się ważne wydarzenie dotyczące śląskiej edukacji regionalnej. To finał czwartej edycji Wojewódzkiego Konkursu Wiedzy o Regionie „Silesia Incognita”, pierwotnie planowany na kwiecień 2020, jednak przełożony z powodu pandemii. Organizatorami konkursu są Muzeum Miejskie w Tychach oraz tamtejsza Szkoła Podstawowa nr 37 im. Kornela Makuszyńskiego, w której pracuje pomysłodawca imprezy, Marcin Melon.
Wachtyrz: – Trocha my sie latoś naczekali na finał „Silesia Incognita”, pra?
Marcin Melon: – Toć. Plan bōł taki, co bajtle, kere wygrajōm, miały już być downo nazod z wycieczki do Brukseli, bo tako, jak wiycie, je głōwno nagroda. Nale frechowny korōnawirus miōł inksze plany, do kerych musieli my sie dostosować. Terozki mōmy nadzieja, co we wrześniu zakōńczymy czworto edycjo, a piōnto, już normalnie, szafnymy na wiosna 2021.
– Przōdzij nagroda głōwno czyli rajza do Brukseli fundowōł Marek Plura.
– Nale Marek, jak kożdy wiy, wykludziōł sie z Europarlamyntu do polskigo Senatu, beztōż musieli my znojś nowego patrōna hōnorowego. Jo ôd poczōntku wiedziōł, co to musi być Łukasz Kohut. Łukasz godo sōm ô siebie, co ôn je rock’n’rollowo dusza, a jo myśla, co Silesia Incognita to je tyż tako trocha rock’n’rollowo edukacjo regiōnalno. Prziznōm, co Łukasza przōdzij żech niy znoł. Trefiyli my sie dziepiyro pora tydni nazod, jo, ôn i frele z tyskigo Muzyjum: dyrektorka Ola Matuszczyk i kierowniczka Agnieszka Woszczyńsko. Zjedli my ôbiod (jo nudle, a ôn “tradycyjno” ślōnsko pizza) i jużech wiedzioł, co tyn chop mo ślōnskość głymboko w sercu i lepszego patrōna hōnorowego niy znojdymy.
– Durś tela chyntnych żeście latoś mieli?
– Toć, bezma sto bajtli, ze Ślōnska i niy ino. Moga pedzieć, co latoś we finale bydymy mieć tyż manszaft z Altrajchu, czymu żech je rod. Nasze zocne jury miało ciynżko, nale yntliś wybrało trzidziści drużyn, kere zagrajōm we finale na Sztadionie we Tychach. Tak, jak żech pedziōł, bydymy sam mieć szkoły ze cōłkigo Hajmatu.
– Po jakymu Silesia Incognita je inkszo ôd reszty konkursōw?
– Bo my żodnymu niy chcemy udowodniać żodnyj pseudo-prowdy. Sam żodyn niy fandzoli ô ôdwiecznyj polskości Ślōnska, ani ô “gwarze”. Za to chcymy pokozać tyn efekt “Wow!”, efekt “Jezderkusie!”. Chcymy, coby te bajtle yntliś pedziały same do sia: “Jezderkusie! My to mōmy ale szczynście, że miyszkōmy prawie na Ślōnsku!
– Jedna rzecz durś mi niy dowo spokoju, po jakymu kōnkurs mianuje sie “Silesia Incognita”?
– Bo my już spokopili, co nasz Ślōnsk to je fest tajymniczo tajla świata, im wiyncyj jij ôdkrywomy, tym bardzij widzymy, wiela sam jeszcze durś je do ôdkrycio. I mōm nadzieja, co te bajtle, kere dostały sie do finału, tyż już to spokopiły. Jo to wiym, co kożdy z nich już chyciōł tego bakcyla i rod bydzie poznować swōj Hajmat. Dejcie sie pedzieć, te bajtle to je prziszłość Ślōnska. Za dziesiynć abo dwajścia lot, bydōm tukej gospodorzami.
– Dziynkujymy Wōm, a ô wynikach finału Czwortyj Edycji “Silesia Incognita” napiszymy we Wachtyrzu hned.


text: Drětwja (JoS/SN). Hdźež so Sprjewja krótko před Grodkom mjez wulkimi łukami wije, nastawa w Drětwi w gmejnje Sprjewiny Doł pódla tak mjenowaneho Kruwjaceho mosta nowy móst. Někotryžkuli kolesowar na Sprjewinym kolesowanskim puću tule pozastawa, zo by sej twarnišćo bliže wobhladał. Rozsudna lěpšina porno staremu mostej je, zo nowy hižo žane stołpy njezměje. Tak móže rěka tež w padźe wulkeje wody bjez zadźěwkow dale ćec. Wokomiknje wšak je w Sprjewi poměrnje mało wody. Wobydlerjo pak so hišće derje dopominaja, zo bě to na přikład w lětomaj 2010 a 2013 cyle hinak.


text:
Vattenfall
Vattenfall je šwedske energetiske předewzaće a pjaty najwjetši spłodźer miliny w Europje. Mjeno Vattenfall woznamjenjuje we šwedšćinje wodopad a je to skrótšenka z originalneho mjena Kungliga Vattenfallstyrelsen (kralowska wodopadowa wyšnosć). Vattenfall je stoprocentne wobsydstwo šwedskeho stata.
We Łužicy wjedźeše Vattenfall hač do lěta 2016 wjacore brunicowe jamy (na př. Wochožansku, Rychwałdsku a Wjelcejsku), kaž tež milinarnje w Hamorje, Čornej Pumpje a Janšojcach.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Vattenfall — oficialne stronki (jendźelsce)


text:
20 polecanych lekarzy medycyny pracy w Piekarach Śląskich z INTER Polska
-
Ignacego Krasickiego 14, Będzin • Mapa
INTER-MED BĘDZIN
Badania krwi
• od 10 zł
-
-
-
-
-
-
Powiązane wyszukiwania
Interniści z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Kardiolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Laryngolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Lekarze rodzinni z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Neurolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Okuliści z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Chirurdzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Ortopedzi z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Radiolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Anestezjolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Dermatolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Gastrolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Pediatrzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Psychiatrzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Urolodzy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Dietetycy z INTER Polska w Piekarach Śląskich
Lekarze chorób zakaźnych z INTER Polska w Piekarach ŚląskichWięcej (12)