text:
Samsny problem w mnohich nawigaciskich nastrojach wosobowych awtow zbudźa w Bayerskej zadźiwanje policije: Tež wčera běchu „nawije“ šoferow na awtodróze A 9 do směra na Mnichow w hornjobayerskim Allershausenje njetrjebawši z awtodróhi na wobjězdku wjedli, dokelž bě wobchad pječa haćeny. Tomu pak scyła tak njebě. Minjene dny běchu so tam tajke pady kopili.
Swojeho jědnaćelětneho syna na awtodróhowym parkowanišću zabył je 44lětny na awtodróze A 2 pola Bielefelda. Na přestawce bě pachoł awto skradźu wopušćił. Hakle po wjacorych kilometrach nan pytny, zo hólc w awće njesedźi, po tym zo bě so toho bratr za nim prašał. Mjeztym pak steješe nan sam w haćenym wobchadźe. Policisća „sćerpnje čakaceho“ na parkowanišću namakachu a jeho na policajskej straži nanej přepodachu.
Vatikan (B/SN). Po tym zo bě emeritowany bamž Benedikt XVII. kritiski přinošk w knize kardinala Roberta Saryh k měšnistwu wozjewił, dóńdźe k njeměrej a tukanju, zo je pječa prefekt a priwatny sekretar Benedikta Georg Gänswein na nastaću přinoška wobdźěleny był. Bamž Franciskus jeho na to z nadawkow prefekta wuwjaza a wobmjezowaše dźěło Gänsweina na to, so jenož hišće wo 94lětneho Benedikta XVI. we Vatikanskim klóštrje starać. Promowowany arcybiskop Gänswein bě so prawidłownje k cyrkwinskim prašenjam tež zjawnje słowa jimał, při čimž so jeho měnjenje z tym Vatikana přeco njekryješe. Žurnalistej powěsćernje KNA wón rjekny, zo „je a wostanje Franciskus jemu hódančko“.
Winfriedowy dom přeproša
Genf (dpa/SN). Swětowa klimowa rada je sćěhi wot čłowjeka zawinowaneho woćoplenja zemje znowa posudźowała a přińdźe k drastiskim wuslědkam: „Je jara prawdźepodobne, zo so zliwki w najwjace kónčinach z dalšim woćoplenjom klimy zesylnja a zo wone přiběraja“, rěka w dźensa wozjewjenej rozprawje. Slědźerjo maja za dopokazane, „zo je čłowjeski wliw atmosferu, morja a kraj woćoplił“. Wustork wuhlikoweho dioksida měli tuž drastisce pomjeńšić.
Kónc z darmotnymi testami?
Berlin (dpa/SN). Ministerskaj prezidentaj Delnjosakskeje a Badensko-Württembergskeje Stefan Weil (SPD) a Winfried Kretschmann (Zeleni) staj za to, koronatesty přichodnje wjace darmotnje njeposkićeć. „Mam wuraznje za prawe, zo dyrbja nješćěpjeni testy wot nazymy sami płaćić. Wšako ma kóždy hač do toho składnosć, so darmotnje šćěpić dać“, rjekny Weil Berlinskim nowinarjam. Kretschmann skedźbnja w tym zwisku na fairne rozdźělenje kóštow.
Połoženje dźeń a špatniše
Drježdźany (dpa/SN). Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) so za to wupraja pře koronawirusej šćěpjenym wjace prawow přizwolić. Na jutřišim zetkanju ministerskich prezidentow zwjazkowych krajow z kanclerku Angelu Merkel (CDU) chce Swobodny stat Sakska stejišćo zastupować, „zo smědźa při přiběracych ličbach infekcijow a dźeń a wjetšim wućeženju chorownjow jeničce šćěpjeni a wustrowjeni wjetše sportowe a kulturne zarjadowanja wopytać“. Tak rjekny to Kretschmer minjeny pjatk w Drježdźanach.
Jutře chcedźa ministerscy prezidenća ze zwjazkowej kanclerku wo dalšim postupowanju w koronakrizy wuradźować. „Nowemu wulkemu lockdownej dyrbimy zadźěwać“, Kretschmer potwjerdźi. „Mamy nětko dosć šćěpiwa, ale hišće žanu dosahacu kwotu šćěpjenja, zo bychmy so wudyrjenju noweje žołmy infekcijow wuspěšnje wobarali.“
Budyšin (CS/SN). Łužiska kandidatka SPD w zwjazkowym sejmje Kathrin Michel z Kamjenca bě zwjazkoweho ministra za dźěło Hubertusa Heila (SPD) na forum do Budyskeho Serbskeho domu přeprosyła. Rozmołwa k dźěłowym wikam a strukturnej změnje wotmě so minjenu sobotu před něhdźe 20 čłonami SPD a sympatizantami z Budyšina a wokoliny.
Za Günthera Jaucha wudawał je so 23lětny w ćahu w Schwabskej. Do toho bě so agresiwnje napřećo sobujěducym zadźeržał a so kontroli jězdźenki spjećował. Tež přiwołanym policistam napřećo wón agresiwnje wustupowaše a nochcyše jim wupokaz pokazać. Město toho twjerdźeše, zo rěka Güther Jauch. Zastojnicy dyrbjachu jeho sputać. Jeno z wulkej nuzu móžachu jeho identitu zwěsćić.
Z jejemi a piwom nadběhowali su ludźo čěskeho ministerskeho prezidenta Andreja Babiša při wólbnym bojowym wustupje w toho domizniskej wsy Pruhonice pola Prahi. Škitarjo wućeknychu sej z Babišom do bliskeje kofejownje. Babiš rjekny sćelakej CNN, zo běchu jeho přećiwnicy naprawow koronawirusa dla atakowali a na hłowje trjechili. W Čěskej wola za dwaj měsacaj nowy parlament. Babiš ma dobre wuhlady, wólby dobyć.
Washington (dpa/SN). Mark Brzeziński, nawoda strategiskeje poradźowarnje, ma so po woli prezidenta USA Joewa Bidena z nowym wulkopósłancom kraja w Pólskej republice stać. To je rěčnik Běłeho domu we Washingtonje zdźělił. Brzeziński wobknježi nimo jendźelšćiny tež francošćinu a pólšćinu. Wón bě za čas prezidenta Baracka Obamy w lětach 2011 do 2015 wulkopósłanc USA w Šwedskej.
Wales zběhnje wobmjezowanja
Cardiff (dpa/SN). Po Jendźelskej je nětko tež Wales, dalši dźěl Wulkeje Britaniskeje, nimale wšitke wobmjezowanja koronawirusa dla zběhnył. Wot jutřišeho smědźa nócne kluby zaso wotewrěć, rjadowanja wěstotneho wotstawka dla hižo njepłaća. Ličba ludźi, kotřiž smědźa so w nutřkownych rumnosćach zetkawać, njeje wjace wobmjezowana. Wužiwanje nahubnika we wobchodach a wobchadnych srědkach je dale winowatostne, nic pak w korčmach a hosćencach.
Timanowskaja so wěsta čuje
Budyšin (CS/SN). Zapósłanc FDP w zwjazkowym sejmje Torsten Herbst wopytuje tele dny rjemjeslniske zawody, zo by so wo jich połoženju wobhonił. Na swojej wčerawšej jězbje poby wón spočatnje w lenowej tkajerni Hoffmann we Wjazońcy. Kaž sam rjekny, bě wón překwapjeny, zo je to jedna z třoch zachowanych lenowych tkajernjow w Němskej. Zapósłanc zwjazkoweho sejma bě zahorjeny hladajo na wulki spektrum poskićenych wudźěłkow a wo tym, zo tam tež mjeńše nadawki indiwidualnje spjelnjeja. Historiske mašiny běchu jemu „ryzy industrijna romantika“.


c: text/html

text: Hory (SN). Je hižo z tradiciju, zo přewjeduja serbske Bjesady nalěto dźěłarničku. Wob lěto kóžda z nich samostatnje dźěła. Bjesady wobohaćeja a wožiwjeja serbske žiwjenje we wosadach. Wone organizuja zarjadowanja kaž spěwne wječorki, serbske abo dwurěčne kemše, jutrowne spěwanje abo žiwy adwent. Tak prezentuja a sylnja serbskosć w kónčinach, kotrež su nimale přeněmčene. Bjesady w Bukecach, Hodźiju a Rakecach wobsteja mjeztym wosom lět. Wot 2013 Serbske ewangelske towarstwo jich dźěło podpěruje. Kóžde lěto organizuja dźěłarničku, zo bychu so čłonojo Bjesadow zeznali, sej mysle wuměnjeli a so dale kubłali. Lětsa je prěni raz Bjesada z Horow pola Wojerec hosćićelka.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Farar a serbski superintendent Jan Malink swjatočnje rozžohnowany
Budyšin (SN/bn). „Wón dyrbi rosć, ja pak dyrbju woteběrać.“ Tele bibliske hesło Jana Křćenika bě sej farar Jan Malink wuzwolił, jako 3. adwenta 1983 słužbu měšnika nastupi. Po 37 lětach poda so wón nětko na wuměnk. Zdobom zakónči so jeho skutkowanje jako serbski superintendent – zastojnstwo to, kotrež je 17 lět dołho wukonjał. Z wčerawšej swjatočnej Božej słužbu w połnje wobsadźenej Budyskej tachantskej cyrkwi rozžohnowa so Malink z wosadnymi kaž tež rowjenkami, podpěraćelemi a přećelemi.
Na zakładźe swojeho ordinaciskeho hesła nawjaza Jan Malink na swoje „prěnje prědowanje, kotrež najskerje předobre njebě. Raz je mi žona z wosady rjekła, zo drje su moje prědowanja biblisce cyle w porjadku, dźensniši wid pak jej přiwšěm pobrachuje. A wona měješe prawje. Zaznawanje je proces. Dźakuju so za rjany čas – wostudźił so nihdy njejsym. Dźakuju so za wšo, štož smědźach přijimać, dźakuju so za wšo, štož je so přijimało. Dźakuju so za rozrost hnady – a to je žro słowow Jana Křćenika: Chryst ma rosć, swójske ‚ja‘ so pomjeńšić.“


text:
Sulkowski djalekt
Sulkowski djalekt – jedyn ze djalektůw ślůnskij godki, kery uostoł wytajlowany uod Feliksa Steuera we swojim dźele Dialekt sułkowski (1934). Noleży do djalektůw pograńiczo ślůnsko-laszskigo, a swoje mjůno bjere ze rodźimyj wśi Steuera - Sulkowa.
We tym djaleće powstoły dźeła take kej Ostatńi gwojźdźaurz (Uostatńi gwoźdźorz) a Z naszej źymjy ślůnskej (Ze naszyj źymje ślůnskij).
Sulkowski djalekt charakteryzuje śe:
- przelyźyńym downygo ajchńůnygo a we dyftůng au, kery śe wymołwjo [ɑw];
- zachowańym twardygo k a g we kuplůngach ky a gy, ntp. okynka, pługy;
- antycypacyjům mjynkośći, ntp. kujźńa;
- przelyźyńym wygłosowyj samogłoski nosowyj we am, ntp. cebulam.


text:
Załožba za serbski lud přeproša zajutřišim, sobotu, na 2. digitalizacisku konferencu. Z Danielom Zobu, jeje społnomócnjenym za wobłuk digitalizacije, je so Axel Arlt rozmołwjał.
Z čim so konferenca zaběra?
D. Zoba: Zarjadowanje ma tuchwilny staw serbskeho digitalizaciskeho koncepta hódnoćić a zjawnej diskusiji wo nim polěkować. Wšako tajki koncept ženje hotowy njeje. Dalše serbske rěčne rumy tworić so jenož radźi, hdyž wužiwarjo to, štož je nětko napisane, tež přiwozmu. Trjebamy wothłós!
Pandemija žada sej online-zarjadowanje. Maće to za lěpšinu abo nic?
We wobłuku swjedźenskeho lěta „1 700 lět židowske žiwjenje w Němskej“ je njedawno znaty dźiwadźelnik Roman Knižka hromadźe z dujerskim kwintetom Opus 45 literarno-komorny hudźbny program „Ich hatte einst ein schönes Vaterland“ w Budyšinje předstajił. Něhdźe 130 ludźom poda wón w tamnišim wopomnišću dohlad do žiwjenskich poměrow Židow mjez Němcami wot 18. lětstotka hač do přitomnosće. Cordula Ratajczkowa je so z 51lětnym rodźenym Budyšanom wo dźensnišich politiskich poměrach rozmołwjała.
Knježe Knižka, na kóncu zarjadowanja sće wuzběhnył, zo je Wam tale literarno-koncertna tura naležnosć wutroby, wosebje předstajenje w Budyšinje. Čehodla?
Na Drježdźanskej Ludowej uniwersiće (VHS) maja mjeztym tři njedźele rěčny kurs serbšćiny. Milenka Rječcyna je so z Jadwiga Pjacec rozmołwjała, kotraž tam jědnaće zajimcow wuwučuje.
Kak je tutomu kursej serbšćiny w Drježdźanach dóšło?
J. Pjacec: Ludowa uniwersita je so pola nas w towarstwje Stup dale z.t. naprašawała. Kaž je nam Ludowa uniwersita zdźěliła, běchu so do toho hižo na Domowinu wobroćili, zwotkelž pak trěbnu podpěru dóstali njejsu. Jako běchu zwěsćili, zo je w sakskej stolicy towarstwo, kotrež ma Serbow jako čłonow, su so na nas wobroćili. Tak su prěni króć zwisk k towarstwje nawjazali.
Při wšěm, njeje to wšědne, zo w jednym měsće, w kotrymž su Serbja absolutna mjeńšina na VHS serbšćinu podawaja.
J. Pjacec: Haj, to je prawje. Sobudźěłaćerjo VHS su nam rjekli, zo maja wšě móžne rěče w poskitku. Serbšćina pak je pobrachowała, a to, runje w sakskej krajnej stolicy. Maja za samozrozumliwe, zo so w Drježdźanach serbšćinowy kurs za dorosćenych poskići.
A kak to nětko funguje? Sama wšak njesće wukubłana za wuwučowanje rěče?
Lětsa bychu žiwy adwentny kalender we Wojerecach dwacety raz přewjedli. Na to nětko takrjec w ćichim spominaja. Z hłownym organizatorom Torstenom Vogelom je so Silke Richter rozmołwjała.
Knježe Vogelo, što koronapandemiju ze žiwym adwentnym kalendrom zwjazuje a što jeju dźěli?
T. Vogel: Bych nimale rjekł: Kóžde lěto zas, kaž so tak rjenje praji. Mjeztym je to skerje napřećiwnosć. Loni smy nowy format namakali. Tón by samo aktualnym postajenjam wotpowědował. Přiwšěm smy so hinak rozsudźili.
Što to dokładnje rěka?
T. Vogel: Lětsa mějachmy „bajkowy adwentny kalender“ planowany – w cyrkwi a z hygienowym konceptom. Bohužel je incidenca mjeztym dramatiske rozměry nabyła. Prawidło 3G zwoprawdźić je organizatorisce ćežko, 2G porno tomu wotpokazujemy. Mi je jara žel, zo dyrbimy tele małe swětleško nadźije wupadnyć dać. Ale kóžda wěc ma dwě stronce, a po dokładnym wotwažowanju smy so rozsudźili žadyn žiwy adwentny kalender njepřewjesć.
Kak sće žiwy adwentny kalender loni organizowali?
Laboratorij za serbsku tradicionelnu hudźbu (LAB1) rěka dźěłarnička, na kotruž Serbski ludowy ansambl w kooperaciji ze Załožbu za serbski lud zajimcow za nalěto 2022 přeproša. Cordula Ratajczakowa je so z iniciatorom Tomaszom Nawku rozmołwjała.
Kak sće ideju za LAB 1 zrodźili?
T. Nawka: Hižo mnohe lěta zaběra so Měrko Šołta, předsyda Towarstwa za staru serbsku ludowu hudźbu, z Kralowym huslerskim spěwnikom, jónkrótnym rukopisom serbskeje ludoweje hudźby z druheje połojcy 18. lětstotka. A tak nasta tež na wšelakich zetkawanjach mysl, so bliže z tutym žórłom zaběrać a je spřistupnić dalšim zajimcam, kotřiž so za serbsku – a nic jenož – hudźbu horja. Po zapodaću próstwy je Załožba za serbski lud namjetowała, zo měł Serbski ludowy ansambl přewjedźenje přewzać.
Koho sće jako docentow zdobyć móhli?
Před 13 lětami nasta pola Horow blisko Wojerec wuhladnišćo, zwotkelž móžeš přirodu derje wobkedźbować. Z nim zwjazane pak su tež starosće, wo kotrychž je so Silke Richter rozmołwjała z dr. Alexanderom Harterom, managerom přirodoškitneho projekta łužiskeje jězoriny.
Knježe Hartero, w zašłosći je wuhladnišća dla k njerjanym komentaram dóšło. Što bě so stało?
Dr. Harter: W juliju mějachmy pad, zo je so něchtó při filmowanju wjelkow myleny čuł. Pozadk bě, zo je hajnik kilometer zdalene dźiwje swinjo třělił. Film nastróženych wjelkow z komentarom filmowca bě samo na kanalu Youtube widźeć. Dyrbjach z filmowcami, kotřiž nochcychu dowidni być, telefonować, zo dyrbimy afriskeje swinjaceje mrětwy dla dźiwje swinje třěleć. To žno ma trochu hórki přisłód, zo tele wuhladnišćo tež za filmowcow wudźeržujemy a dyrbimy sej potom jich njerjane komentary naposkać. Na zbožo pak su to wuwzaća. Ja znajmjeńša bych sej ze stron tych, kotřiž chcedźa přirodu wobkedźbować, wjace zrozumjenja za naše dźěło přał.
Wulki wothłós na wuhladnišćo pak tež starosće wunjese.
Posledni interview z loni zemrětym filmowcom dr. Tonijom Brukom je Knut Elstermann na Choćebuskim filmowym festiwalu (CFF) předstajił. Cordula Ratajczakowa je so z filmowym kritikarjom rozmołwjała.
Loni sće na CFF dokumentaciju „Serbja do kina“ předstajił, lětsa rozmołwu z Tonijom Brukom – Serbja Was njepušća?
K. Elstermann: Hdyž so jónu z temu intensiwnje zaběraš, wostanješ z njej zwjazany. Hommage bě wězo zrudna składnosć, přiwšěm wona wulkotnje na jeho skutkowanje dopomina. Tři krasne filmy „Wopyt“, „Zornowc“ a „Serbski Barliń“ pokazuja, kajki mnohostronski filmowc Toni Bruk bě.
Sće tele tři filmy do toho znał?
K. Elstermann: Pask wo słowjanskim Berlinje znajach, a mam jón za jara dobry. Tež hinaše jeho paski přeco zaso wulki zaćišć we mni zawostajeja – jeho filmowe rukopisy su jara wšelakore. Bruk zamó so temje přiměrić a wuměłsko- eksperimentelne filmy činić kaž „Zornowc“, w kotrymž wobrazowa rěč w srjedźišću steji, ale tež klasisku reportažu, kaž je to „Serbski Barliń“. Wón je wšitko zamóhł.
Njeje pak wšitko zwoprawdźił, štož je chcył. Sće to „tragiske“ mjenował. Čehodla?
Pod hesłom „Domizna – cuzba – rěč“ je Swobodny zwjazk němskich awtorow (FDA) wot 12. do 14. nowembra w Choćebuzu swoju zwjazkowu konferencu mjeńšinowym rěčam w Němskej a tu wosebje Serbam wěnował. Mjez wjacorymi serbskimi spisowaćelemi bě tež Jill-Francis Ketlicojc wobdźělena. Cordula Ratajczakowa je so z njej rozmołwjała.
Sće jako čłonka FDA pomhała konferencu přihotować – kak je docyła k tomu dóšło?
Tučasnje wobdźěłuja wuměłscy nawodźa pop-opery „Carpe noctem“ na předstajenjach nahrawany material. Wo tym je so Pětr Dźisławk ze Symanom Hejdušku rozmołwjał.
Što su waše konkretne nadawki a naroki při postprodukciji pop-opery?
Syman Hejduška: Smy na předstajenjach w septembrje wobraz a zwuk nahrawali. To bě njesměrnje wjele materiala, kotryž dyrbjachmy najprjedy jónu přehladać, sortěrować a mjeztym wobdźěłać. Dokelž njeběchmy ze zwukowej kwalitu na někotrych městnach hišće cyle spokojom, wotpowědne instrumenty a hłosy w studiju znowa nahrawamy.
Za kotre studijo sće so rozsudźili?
Syman Hejduška: Zwuk wobdźěłali smy w Röhrsdorfskich Castle Studios. Tam smy sej w zašłych tydźenjach prawidłownje ze skupinkami hudźbnikow a spěwarjow dojěli a wotpowědne zwuki nahrawali. Mjeztym smy z wuporjedźenjom materiala nimale hotowi. Wo dalše wobdźěłanje spěwow so tohorunja zamołwići Castle Studios staraja. Woni su z nami we wuskim zwisku a jednaja po našich přećach.
Kotre wužadanja sće při nahrawanjach zmištrować dyrbjeli?
Kulturnowědnik Julian Nyča je zjawnu onlinepeticiju pod titlom „Kein Bismarck-Denkmal auf dem Czorneboh/Čornobóh“ nastorčił. W běhu dweju dnjow je wjace hač 500 ludźi ju podpisało. Cordula Ratajczakowa je so z nim rozmołwjała.
Kak sće ideju peticije zrodźił?


text: Kónc smažnika 1995 bu nowy rjad kulturnych wjerškow w dwurěčnej Łužicy zahajeny – 1. mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica ’95“. 8 000 wulce spokojenych hosći dožiwi na štyrjoch dnjach w Chrósćicach pisane programy dwanaće folklornych ćělesow předewšěm słowjanskich narodnych mjeńšin ze šěsć krajow. 400 spěwarjow, rejwarjow a hudźbnikow bě krasne estrady a programy w metropoli katolskich Serbow na statokach poskićiło. Kulturny swjatk wuklinči 25. junija po połnocy z finalom ludowuměłskich skupin a z rejwanskej estradu Serbskeho ludoweho ansambla „Podłu Sprjewje“, štož 4 000 přihladowarjow na Fulkec hórce wulkotnje zahori. Z trójnej „Sławu“ dźakowaše so publikum sobuskutkowacym.


text:
Astrōnōmiczny ôbiekt
Astrōnōmiczny ôbiekt to je kożdy naturalny ôbiekt fizyczny a tyż ukłŏd powiōnzanych ze sobōm ôbiektōw abo jejich struktur, wystympujōncy w przestrzyństwie kosmicznym poza granicōm atmosfery ziymskij. Astrōnōmicznymi ôbiektami zajmuje sie astrōnōmijŏ.
Postrzōd ciał modrych wyrōżniŏ sie nastympujōnce ôbiekty, układy i struktury: planety, miesiōnczki, planetoidy, gwiŏzdy, gwiŏzdozbiory, skupiny gwiŏzdowe, grōmady gwiŏzd, galaktyki, mgławice, grōmady galaktyk, materyjŏ miyndzygwiŏzdowŏ, gaz miyndzygalaktyczny, materyjŏ egzotycznŏ, antymateryjŏ, ciymnŏ materyjŏ, kwazary, czŏrne dziury i wiela inkszych.
Hipotytyczny astrōnōmiczny ôbiekt miar planety to synestiŏlny ôbiekt.


text:
Społnomócnjene za serbske naležnosće z jasnym pominanjom
Choćebuz/Budyšin (SN/at). Strukturna změna po kóncu zmilinjenja a wudobywanja brunicy je proces, z kotrymž zaběrachu so społnomócnjene za serbske naležnosće města Choćebuza kaž tež dwurěčnych delnjołužiskich a hornjołužiskich wokrjesow na swojim njedawnym wuradźowanju. Wone su zjednoćene w dźěłowym kruhu, kotryž je sej pominał we wobłuku strukturneje změny potenciale komunalneje runiny kaž tež te serbskeho ludu na wšitkich runinach splesć. To zmóžnja „nadhódnotu procesa strukturneje změny za potrěbnosće ludźi na městnje zwyšić“, podšmórnje prěnja rěčnica dźěłoweho kruha a społnomócnjena za naležnosće Serbow města Choćebuza Ana Kosacojc-Kozelowa w nowinskej zdźělence. Hromadźe ze swojimi koleginami w zastojnstwje ma wona za wažne, „zo měli serbsku kajkosć jónkrótnosće we Łužicy wokrjesy a kraje přesahujcy tež we wubědźowanju z tamnymi hórnistwowymi regionami zwjazkoweje republiki hódnoćić“. To płaći runje tak za zakótwjenje serbskeje rěče w procesu digitalizacije.


text:
Hižo 2019 je so Iris Brankačkowa wuměłsce z rasizmom rozestajała. Wuchadźišćo běchu rasowědne slědźenja nastupajo serbsku ludnosć mjez 1929 a 1938 w Hornjej a Delnjej Łužicy. Při tym mějachu biometriske daty teoriju wo Słowjanu jako mjenjehódnym čłowjeku dopokazać. Tak je mjez druhim Otto Reche, wodźaca wosobina na polu rasoweho slědźenja na Lipšćanskej uniwersiće, lěkarjej Wilhelmej Hilsingerej nadawk dał wot 1929 do 1932 slědźenja w Budyskej a Klóšterskej kónčinje přewjesć. Wón měješe ćěła jednotliwcow wuměrić, pigmenty kože postajić a krej přepytować. Sćěhowachu dalše přepytowanja Friedricha Merkenschlagera 1931 w Błótach, Heinricha Gottonga 1936/37 we Wojerowskej kónčinje abo Rudolfa Graua, kiž chcyše wot 1936 do 1938 cyłu Hornju Łužicu přepytować.
Mjeztym zo je so wuměłča prěnjotnje z mužemi rozestajiła, wěnuje so nětko žonam. Zakład za aktualny projekt, kiž so wot Kulturneje załožby Sakskeje spěchuje, je rasowědna disertacija Heinricha Gottonga, kotryž je wjesnu ludnosć wokoło Wojerec přepytował a za swoje slědźenja 309 wosobow, 165 mužow a 144 žonow w starobje mjez 20 a 45 lětami fotografował a zapiski zhotowił. Jeho dźěło bu 1940 wudate.


text:
Zmiany we linkowanych
Wkludź miano strōny, żeby ôbejzdrzeć zmiany na strōnach linkowanych do nij abo co dō nij linkujōm. (Żeby ôbejzdrzeć strōny z kategoryje, wkludź Kategoryjo:Miano kategoryje). Strōny ze Ôbserwowanych sōm porubiōne.
- d
- Edycyjŏ Wikidane
- N
- Ta edycyjŏ stworziła nowõ strōnã (ôbejzdrzij tyż listã nowych strōn)
- m
- To je małŏ zmiana
- b
- To je zmiana zrobiōnŏ ôd bota
- (±123)
- Strōna zmiyniyła srogość ô tela bajtōw
- Tymczasowo obserwowana strona
8 gru 2021
- Mjymcy 12:52 −7 Lajsikonik dyskusyjŏ wkłŏd
- Mjymcy 12:50 −71 Lajsikonik dyskusyjŏ wkłŏd (Wycofano sprowjyńe użytkowńika Martin Macha 2111 (godka). Autor prziwrůcůnej wersyji to Krol111.) Ôznaczynie: Wycofanie zmian
- Mjymcy 12:23 +71 Martin Macha 2111 dyskusyjŏ wkłŏd Ôznaczynia: Mobilnŏ edycyjŏ Edycyjŏ z mobilnego necu Wycofane


text:
W Dubjanskim lěsu tuchwilu štomy pušćeja
Połpica (SN/JaW). Na arealu wotnožki Němskeje zwjazkoweje załožby wobswět (DBU) přirodne herbstwo w Dubjanskim lěsu pola Połpicy (Halbendorf/Spree) tuchwilu z ćežkej techniku dźěłaja. Kaž DBU, kotraž je wobsedźerka Dubjanskeho lěsa a k tomu słušaceho bywšeho wojerskeho zwučowanišća, w nowinskej zdźělence informuje, „pušćeja lěsni dźěłaćerjo suche chójny a šmrěki podłu wokrjesneju dróhu mjez Połpicu a Lemišowom (Lömischau) a z Połpicy do směra na Lichań (Spreewiese) kaž tež do směra na Nowu Wjes (Neudorf)“. Zdobom zamołwići připowědźeja, zo dochadźa na tychle wotrězkach k poćežowanjam wobchada, dokelž dyrbja tam dróhu wěstotnych přičin dla dźělnje zawrěć. Na to měli so wobydlerjo kaž tež šoferojo nastajić.


text:
Wjesna wohnjowa wobora dóstanje mustwowy transporter
Chrósćicy (JK/SN). K zawěsćenju wohnjoškita a zo bychu planej wohnjoškitneje potrjeby w gmejnje wotpowědowali, ma wjesna wohnjowa wobora Chrósćicy nowy mustwowy transporter dóstać. To su tamniši gmejnscy radźićeljo wčera wobzamknyli. Dokelž pak Budyski krajnoradny zarjad tuchwilu tajki transporter njespěchuje a nětčiše jězdźidło žane wuhlady na technisku dowolnosć TÜVa nima, so w Chrósćicach rozsudźichu, za kmanym trjebanym awtom so rozhladować. A mějachu wuspěch. W Parchimje w specielnym zawodźe, kotryž tajke jězdźidła poskića, su po wulkosći a płaćiznje kmane awto namakali. Radźićel Beno Hojer, kiž je sej z dalšimi wobornikami jězdźidło na městnje wobhladał, je swojim kolegam dobry techniski a wuhotowanski staw jězdźidła wobkrućił. Tuž gmejnska rada jednohłósnje wobzamkny, awto za nimale 26 000 eurow kupić. W hospodarskim planje dźě bě hižo 27 000 eurow za to zaplanowane.


text:
Wotrow. Wot přichodneje póndźele hač do 25. awgusta přewjedźe kubłanska referentka Domowiny za młodźinu Virginia Hanuzowa dźěłarničku serbskich a druhich młodych poetow. Jessy James LaFleur dźěłarničku pod hesłom „Zhubjeni poeća“ nawjeduje. Štóž chce so wobdźělić, njech přizjewi so hač do zajutřišeje njedźele e-mailnje pod virginia. .
Hudźba při sportnišću
Němske Pazlicy. Składnostnje Kamjenskeho měšćanskeho swjedźenja, kiž so takrjec město Boršće wotměje, přeproša zajutřišim, njedźelu, wot 17 hodź. na 19. koncert dujerskeje hudźby k Němskopazličanskemu sportowemu a wólnočasnemu centrumej. Koncert wuhotuje Kamjenski dujerski orchester.
Budyšin. Na zahrodźe za Budyskim Serbskim institutom wotměje so jutře, pjatk, w 19.30 hodź. Budyski komorny koncert pod hesłom „Tango bjez hranicow – Argentinska, Němska, Budyšin“. Na koncerće pod hołym njebjom čakaja na wopytowarjow wotměnjata hudźba a kulinariske wosebitosće. Wječor wuhotuje skupina Tango Misterio, kotraž zanjese klasiski tango runje tak kaž eksperimenty z tutej hudźbnej formu. Zastupny lisćik za 16 eurow dóstanu zajimcy w Löbnerec hudźbnym domje (tel. 0 35 91 / 4 11 06) abo za 18 eurow při wječornej kasy.
Wusyłaja kemše w radiju
Slepo. Radijowy sćelak MDR Kultur wusyła njedźelu, 22. awgusta, wot 10 hodź. bohosłužbu ze Slepjanskeje cyrkwje. Prědować budźe farar Jörg Michel. Pišćele a spěwna skupina Kólesko kemše hudźbnje wobrubja. MDR Kultur hodźi so přijimać na UKW 96,2. Kemšerjo měli hač do 9.45 hodź. na swojich městnach być.
Budyšin. Po lońšej přestawce wotměje so 12. septembra w Budyšinje zaso dźeń wotewrjeneho pomnika. Nimo znatych twarjenjow steja tež zaso někotre dotal hišće njepřistupne objekty na lisćinje. Koronapandemije dla su za někotre městna přizjewjenja trěbne. To potrjechi pišćeletwarsku firmu Eule, hdźež změja w 14 a w 16 hodź. wodźenje za stajnje 20 wosobow. Pjeć wodźenjow za stajnje 20 wosobow přewjedu w baroknym domje Při Mjasowych jětkach a na Tuchorskim kěrchowje změja dwě wodźeni za stajnje 25 ludźi. Za wšitke wodźenja su trěbne přizjewjenja e-mailnje pod bau.
Nachwilnje zawrjena
Pančicy-Kukow. Dokelž kupnicu Netto w Pančicach-Kukowje přetwarja a powjetša, tam wot wčerawšeho Zelnakec pjekarnja hižo swoje pječwa předawać njemóže. Tohodla poskićuja chlěb, całty, tykanc a wšitko druhe hač dosrjedź oktobra w swojej předawarni napřećo klóštrej.
Budyšin. Najwšelakoriše prózdninske poskitki změja hač do kónca awgusta w Budyskim Serbskim muzeju. Štwórtk, 19. awgusta, póńdźe wot 10 hodź. wo Milčanow a słowjanski srjedźowěk. Daloko sahace stawizny wjedu wobdźělnikow do zažneho srjedźowěka – do časa zasydlenja Milčanow a Łužičanow. Kotre žiwjenske poměry knježachu, kak a čehodla twarjachu hrodźišća a što je k tomu wjedło, zo su Serbja dźensa narodna mjeńšina, su stołpy wodźenja. Zajimcy wobhladaja sej zawostanki słowjanskich prjedownikow a zamysla so z praktiskimi přikładami do tuteje časoweje doby. Přizjewjenja přijimuja pod telefonowym čisłom 0 35 91 / 2 70 87 00 abo e-mailnje pod .
Předawaja kartki za pop-operu
Budyšin. Hnydom dwě wustajeńcy w Muzeju Budyšin stej jenož hišće hač do njedźele, 15. awgusta, widźeć. Stej to kabinetna přehladka mólbow Ulriki Mětškoweje a wosebita wustajeńca z twórbami Almut-Sophije Zielonka składnostnje jeje 55. narodnin. Přichodna wosebita wustajeńca w Muzeju Budyšin wěnuje so wot 18. septembra kopororytwarjej a nakładnikej Johannej Georgej Schreiberej (1676–1750).
Wuměłcam přez ramjo hladać
Miłoćicy. Mjeztym hižo 15. mjezynarodna rězbarska dźěłarnička při Miłočanskej skale wotměje so wot 16. do 29. awgusta. W tym času móža zajimcy 15 wuměłcam z Čěskeje, Armenskeje, Awstriskeje, Bołharskeje, Pólskeje a Němskeje při dźěle přez ramjo hladać. Šulskim rjadownjam poskićeja hač do kónca oktobra połdrahodźinske darmotne wodźenja. Přizjewjenja su móžne pod www.steinleicht.de. Wosebitej wjerškaj budźetej sobotu, 28. awgusta, hudźbny wječor a nazajtra finisaža.
Zaso regularnje wotewrjenej
Kamjenc. Loni nastatu wustajeńcu wo česćowanju swjateho Bosćana w Chróšćanskej wosadźe wotewru jutře, srjedu, w 19 hodź. w Kamjenskej Haninej cyrkwi. Nawodnica Lessingoweho muzeja dr. Sylke Kaufmann wopytowarjow po přehladce powjedźe.
Na swjedźenišću maja wodu
Němcy. Na iniciatiwu wjesneho a młodźinskeho kluba ma wjesne swjedźenišćo w Němcach nětko swójski přizamk za wodu. Hłubokotwarske dźěła za 70 metrow dołhu rołu je twarski zawod ze wsy přewzał. Sobudźěłaćer Wojerowskich zastaranskich zawodow je wšitko přizamknył. Nowy hydrant słuži zdobom za rjedźenje wodowoda.
Radźićeljo so schadźuja
Radwor. Přichodne posedźenje Radworskeje gmejnskeje rady wotměje so jutře, srjedu, we 18.30 hodź. w jědźerni tamnišeje zakładneje a wyšeje šule. W zjawnym dźělu schadźowanja póńdźe mjez druhim wo wobstaranje nowych laptopow za wučerjow a wo dróhotwarske dźěła w Boranecach.
Přizjewjenja hišće móžne
Michałki. Kulowska přirodoškitna skupina Nabu přeproša za zajutřišu njedźelu na prózdninske pućowanje po Dubrjenskim bahnje. Zajimcy zetkaja so w dźewjećich při hosćencu w Michałkach. Wobdźělenje płaći dwaj euraj za dorosćenych, dźěći smědźa darmotnje sobu hić.
Přewjedu hornčerske wiki
Hózk. Mjeztym hižo 18. raz wotměja so jutře a njedźelu w Hózku hornčerske wiki. 18 wobdźělnikow chce tam swoje twory poskićeć. Mjez nimi budu někotři, kiž su wot wšeho spočatka pódla, a dalši, kotřiž prěni raz přijědu. Wopytowarjow zastaruja z ćopłymi jědźemi kaž tež z čerstwym tykancom.
Za dźěłarničku so přizjewić


text:
Adwyntowe roroty
Ani my sie niy ôbejrzeli , a zaś mōmy adwynt. Mamulki już myślōm, coby tu ku Wiliji pokupić a przirychtować, nasze tatulki tyż chcōm przed Godnimi Świyntami wszystek wyporzōndzić, a dziecka już sie starajōm, eli Mikołoj abo Dzieciōntko prziniesie im te ôbsztelowane gyszynki!
Za moich, modych czasów było jednako troszka inakszy. Ô tym, co uwarzić na Wilijo, nasza mamulka myślała dziepiyro tak tydziyń przed niōm. Żodnego wynokwianio niy było, yny te jodła, co dycki być musiały: moczka, a roz za czos tyż siymiyniotka ze grzibami, bo kōnopiotki żodyn u nos niy mioł rod, potym jeszcze makōwki, ryby ( czasym kapry, kedy indzi morski) a śledzie we ôccie, co tatulek mioł rod. Inksze jodła tyż były, jak piniyndzy było wiyncy, ale jak my wszystek policzyli: sōl, cuker, chlyb, nasze jabka a ôrzechy, to nōm dycki bez dwanoście dań wyszło! Na wielgi gyszynki my, dziecka niy liczyli, bo tyż niy było ich ze czego kupować, ale dycki my sie radowali, że te świynta hnet bydōm, to se pōmaszkecymy, a ku tymu bydymy mieć kupa frajnego czasu!
Jednako nojprzōd my musieli deptać do kościoła
na 6 godzina rano, na roroty! Teroz we nikerych parafijach to sōm roroty tyż o 6 godzinie, ale we wieczōr! Stować sie niy chciało, czowiek zymbami dzwonił, ale do kościoła lecioł, bo musioł! Ministranty przi dżwiyrzach kościelnych wydowali taki ôbrozeczki, co ich trza było na papiōr przilepić a potym pokredkować i pokozać farorzowi, jak prziszoł na kolynda. Jak kery łebōń sie kaj ôbijoł, to ôbrozka już niy dostoł, chocioż we kościele był, bezto żodyn niy chcioł prziś za niyskoro. Jo jedyn roz miała angina i pora ôbrozkōw mi brakowało, to farorzyczek padoł, że mōm tyn wielgi ôbrozek “postrzylany” a mie ôgrōmnie gańba było!
Po rorotach to my już nazod do dōm niy szli, yno prosto do piekorza po żymły a kołoczki. I wiycie, że je mi porzad tesno za tymi żymłami, co we zymbach aże trzeszczały, jak sie ich gryzło. Taki to yno u jednego piekorza we Żorach mieli, a spomiōm ich do dzisio! Potym zaś nazod na kalup do szkoły, coby na ōsmo godzina zdōnżyć! We szkole sie wiela razy spać chciało i bajtel wiela sie niy nauczył, to potym musioł w dōma nadgōnić, a na drugi dziyń zaś to samo było ôd nowa!
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Adwyntowe roroty” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Ze žiwjenja a skutkowanja: 11.08.1951 narodźi so w Sernjanach jako dźowka traktorista a ratarki, rodź. Chěžkec; 1966 załoži w Ralbicach zhromadnje z kuzenkom Janom Chěžku kružk pisacych šulerjow; pozdźišo čłonka Kružka młodych awtorow při Kole serbskich spisowaćelow; 1973-1984 překupniske wukubłanje a wotzamknjenje wukubłanja jako hospodarska překupča; dalokostudij na inženjer-ekonomku hórnistwa, přistajena w brunicowni w Hórnikecach; 1984-1985 sobudźěłaćerka w redakciji „Noweje doby“; 1985-1989 studij w Instituće za literaturu „Johannes R. Becher“ w Lipsku; wot 1990 swobodnje skutkowaca spisowaćelka, bydli w Budyšinje wot 1996 čłonka P.E.N. w Němskej; wot 1997 čłonka Mjezynarodneho P.E.N. centruma němskorěčacych krajow; wot 2002 čłonka Sakskeje akademije wuměłstwa; wudawaćelka literarneho almanacha „Wuhladko“
(Dalše informacije namakaće na stronje Serbskeho gymnazija.)
W LND su mjez druhim wušli: „Wróćo ja doprědka du. Teksty 1980–1989“; „Pře wšě płoty“; „Pobate bobate“; „Wuhladko 1–5”; „Róža Domašcyna“ (rjad Serbska poezija 46, 2001); „My na AGRA“ (2004)
Kontakt:


text:
Wulkomorawske mócnarstwo
Wulkomorawske mócnarstwo (čěsce Velkomoravská říše, słowaksce Veľkomoravská ríša, němsce Großmährisches Reich, Mährerreich abo Großmähren, łaćonsce Regnum Moravuorum abo Moravia Magna) běše srjedźoeuropski stat zažneho srjedźowěku a prěni wjetši słowjanski stat, kotryž so we 8. abo 9. lětstotku załoži a po dwěmaj lětstotkomaj w lěće 906 z dźělenjom do Morawskeho knježerstwa abo zwjazka małych wjerchowstwow (906–1029) a Wuherskeje rozpušći, při čimž bě jako prěnje mjenowane ze zakładom pozdźišeje Čěskeje (zwjazk krajow Čěskeje Króny) a druhe zakład Wuherskeho kralestwa. Wulkomorawske mócnarstwo knježeše nad dźělemi dźensnišich statow Čěska, Awstriska, Słowakska, Madźarska, a tež nad mjeńšimi dźělemi dźensnišeje Pólskeje, Němskeje, Ukrainy a Słowjenskeje. Tež tehdyši kraj Serbow při Solawje steješe sčasami pod morawskim knježerstwom. Jadro Wulkomorawskeho mócnarstwa běštej (stare) Morawske wjerchowstwo (de facto přitočnišćo rěki Morawy na dźensnišej Morawje, w Awstriskej a Słowakskej) a Nitranske wjerchowstwo (de facto přitočnišćo rěki Waha).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Morawa bě w starowěku teritorij, na kotrymž bydlachu Keltojo (Wolskojo a Tektosagojo) (5.–1. lětstotk do Chr.) a po nimi germanscy Markomanojo a Kwadojo (1.–5. lětstotk) a Langobardźa (489–547), prjedy hač zasydlichu so srjedź 6. lětstotka słowjanske kmjeny Morawjanow. W zažnym srjedźowěku wutwori so prěni stat, kmjenowy zwjazk Samskeho wjerchowstwa (623–661) ze srjedźišćom wokoło morawskeje nižiny. Pozdźišo, wot konca 7. lětstotka, bu natwarjeny jednotny teritorialny cyłk w přitočnišću Morawy a wot kónca 8. lětstotka natwarješe so wot dynastije Mojmiridow wobknježeny stat. Prěni raz buchu Morawjenjo w lěće 822 mjenowani w analach Frankowskeho mócnarstwa (Annales regni Francorum). W jich sydlenskim rumje bě něhdźe 15 hrodźišćow w kraju mjez rěkomaj Morawu na wuchodźe a Thaju na zapadźe. Jako pozdatna stolica Wulkomorawskeho mócnarstwa płaća dźensniše Mikulčice (prěnjotne mjeno najskerje Morawa), wobtwjerdźene z kamjentnymi hrjebjemi a wobsahowace dwanaće cyrkwjow.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Morawski hród w słowakskim Děvínje
Bibliografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Zdeněk Měřínský, Morava na úsvitě dějin. Brno Muzejní a vlastivědní společnost 2012. ISBN 978-80-7275-088-7 (čěsce)
- Lumír Poláček, Großmährisches Reich, In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA). 2. nakład. Zwjazk 13, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1999, ISBN 3-11-016315-2, str. 78–85. (němsce)
- Jan Filip, Böhmen und Mähren In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA). 2. Auflage. Band 3, Walter de Gruyter, Berlin/New York 1978, ISBN 3-11-006512-6, str. 129–157. (němsce)
- Radoslav Večerka: Anmerkungen zu so genannten Moravismen im Altkirchenslavischen. W: Irina Podtergera (wud.): Schnittpunkt Slavistik: Ost und West im wissenschaftlichen Dialog. Festgabe für Helmut Keipert zum 70. Geburtstag. Teil 2: Einflussforschung. Bonn 2012, str. 405 slsl. (němsce)


text:
František Doucha
František Doucha (* 31. awgusta 1810 w Praze; † 3. nowembra 1884 w Praze) bě čěski bibliograf, spisowaćel, přełožowar a duchowny.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
František Doucha wopyta Małostronski gymnazij a studowaše teologiju w Praze. Na płuca schorjeny Doucha lěkowaše so 1839 w kupjelach Lázně Libverda, hdźěž so z chowancom Serbskeho seminara Jordanom zezna a so za Serbstwo zahori. Pozdźišo haješe Doucha zwisk k Smolerjej a wopyta zeńdźenja Serbowki. Do wšelakich čěskich časopisow napisa nastawki wo połoženju w Serbach a wozjewi přełožki serbskich basnjow. Doucha běše mjez prěnimi Słowjanami z čłonom Maćicy Serbskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Páta: Z čěskeho listowanja Jana Arnošta Smolerja. Budyšin 1919.


text:
2017/18
Rozprawa Sekcije literatura a wuměłstwo Maćicy Serbskeje 2017/18
Tak kaž sym to loni naležnje doporučił, je so tež w zašłym lěće wjetšina tych někak 20 čłonow Sekcije literatura a (tworjace) wuměłstwo na wšelakich tematiskich zarjadowanjach wobdźěliła. Na prěnim městnje steješe při tym kooperacija ze serbskim nakładnistwom, kotrež nowu literaturu wosebje spěchuje. W aprylu 2016, po tehdomnišej hłownej zhromadźiznje, běchu někotři naši čłonojo namjetowali, zo bychmy we wěstych wotstawkach rozmołwu z wjednistwom Ludoweho nakładnistwa Domowina pytali. A tak dóńdźe 9. junija 2017 (na dnju 101. narodnin Jurja Brězana) – mjez druhim na próstwu našeje sekcije – po dźesać lětach znowa k fachowemu wuradźowanju nakładnistwa z hornjoserbskimi awtorami (a awtorkami), wudawaćelemi, přełožowarjemi a recensentami. Jednaćelka Marka Maćijowa, kotraž skutkuje tohorunja w Maćicy sobu, poda tam ze swojimi koleginami a kolegami informatiwny přehlad wo aktualnej situaciji swojeho domu – wo situaciji, kotruž wona jako “stabilönu” posudźi. Nimo toho zhonichmy wo nadawkach a předewzaćach lektorata, na kóncu diskutowachmy – a wšitcy naši čłonojo běchu wosobinske přeprošenje dóstali – wo někotrych prašenjach wudawanja a přełožowanja knihow w serbskej a němskej abo wobchada z dorostom a z nowymi medijemi. W interviewje “Serbskich Nowin” srjedź januara bě Marka Maćijowa lětsa wobkrućiła, zo je tež za LND zajimawe, z partnerami “do rozmołwy přińć a jich wid na dźěło z knihami słyšeć”. (SN, 19.1.2018, př.)
Po tym, zo njeje nowe wjednistwo Zwjazak serbskich wuměłcow loni dalši (39.) mjezynarodny Swjedźeń serbskeje poezije orgainozować móhło, běše Smolerjec kniharnja najwažniše zetkanišćo za lieraturu rozdźělnych družinow a žanrow. Ale tež Serbski muzej w Budyšinje je so hdys a hdys za pismowstwo angažował, na přikład z tym zo poskići k zakónčenju wustajeńcy wo reformaciji spodobny literarno-hudźbny program awtorstwa našeje čłonki Měrany Cušcyneje – tu na žurli. K spektrumej poskitkow serbskich towarstwow słušeše loni, składnostnje 100. posmjertnych narodnin Jurja Chěžki, tež zhromadne počesćenje toho wuznamneho basnika w Hórkach. Mału swjatočnosć před jeho ródnym domom 22. julija wobohaći naš čłon Franc Šěn z originelnym přinoškom wo recepciji Chěžkoweho tworjenja.
Přeju nam wšěm, zo bychu so naše aktiwity w tym wotbłyšćowali, zo su literarne, wuměłstwowe abo dźiwadłowe zarjadowanja w serbskim konteksće dale derje wopytane a w zjawnosći wobkedźbowane.
prof. dr. Dietrich Šołta
předsyda
Budyšin, 17.3.2018


text:
Jak je dobrze to kożdy godo, że tak mo być, ale jak je trocha gorzyj to zarozki zacynajom sie łobawy, zarozki godajom, że to je koniyc, ale kajsik tam sie tli nadziyja, że bydzie przeca jesce dobrze.
Tako je natura kybica, że mo swoje zdanie na kożdy tymat, no i niy zawsze je to dobro łopinia. Przikład? Nawet jo, jak terozki, łostatnio boło niy nojlepij to żech sie boł, że nos już niy bydzie, że kożdy nos chce ino uwalić tak, co zniknymy ze fusbalyrskij mapy, żech godoł nawyt kumplom, że bydymy mieć bieda sie uczimać i potyn dostać licyncja. I moja łopinio niy boła łodłosobiono, bo takich ludzi jak jo boło wiyncyj.
Ale kajś we tych wszistkich myślach, godkach, problymach, czowiyk pamiynto co tyn Klub juz nie roz pokozoł i wiela to juz problymów przeszoł i jak sie tak potyn na spokoju pomyśli to sie wiy, że przeca musi być lepij, a ku tymu wystarcy jedyn impuls, jedyn szpil na poziomie, casym nawet jedna akcja ino, co pokoże, ze somy we sztandzie srobić wszistko co cza, co by my sie uczimali, a tako mioła miyjsce łostatnio we Warszawie.
Tam my zagrali szpil syzonu. Taki szpil boł nom poczybny, co by zaś odżoła nadziyja we kybicach, fusbalorzach i zasioła niypywność we inkszych klubach, że nos niy ma lekko łograć, że tukej bydom walcyć ło kożdy koncek trowy. I ftoś powiy, to boł jedyn szpil, ale wiela znaczy? A no wiela!
Jedyn szpil pokozoł, że my nie som lojtki do lonio i pokozoł, że ta naszo kybicowsko nadziyja mo swoja podstawa i to solidno. Łona ponoć umiyro łostatnio, a póki kajś sie tam w nos tli i póki fusbalorze dowajom takie wystympy, jak tyn łostatni we stolicy, to cza sie klupnonć w piyrś, że sie kajsik tam zwontpioło. Cza mieć ta nadziyja, że bydzie lepij niż boło i cza mieć wiara, że te chopcy – fusbalorze – dadzom rada i wywalczom nalyżne nom miyjsce we Ekstraklasie.
Na koniyc zacytuja trocha ze piosynki jednygo ze wiyrnych kybiców Ruchu – Kingu Bułka:
„Posuchejcie co wom godom, bo to przeca nojważniyjsze, jak cztyrnoście my zdobyli, to piytnosty tyż nadejdzie, cza w to wierzyć jak jo wierza, cza mieć wiary pełne serce, cza niy myśleć ło porażkach, ale ło tym co nojlepsze i niy łomać wiary swojyj i łod nowa przeć do przodku, bo nie ważne co się nosi, ważne to co sie mo w środku, bo drużyna niy galoty, niy robota, niy fuzekle, niy jak dwa łostatnie piwa, nie jak z starych garców dekle i niy można się jyj zmieniać jak się komu tak podobo, wsadźcie se do głowy swojyj co Chorzowski kibic godo”.
Dyjwid


text:
Awstralska
Awstralska (jendźelsce Australia) je stat na južnej połkuli zemje w Awstraliji. Leži sewjerozapadnje Nowoseelandskeje a juhowuchodnje Indoneskeje a Papuwy-Noweje Gineje a wobjimuje nimo kontinentalneje twjerdźe tež kupu Tasmansku. Jeje stolica je Canberra, kotraž leži na juhowuchodźe kraja.
Najwažniša rěč je jendźelšćina, při čimž so hišće někotre rěče prawobydlerjow (Aborigines) wužiwaja. Hamtska rěč pak oficielnje njewobsteji.
Srjedź 19. lětstotka wupućowachu někotre sta Serbow z Łužicy do Awstralskeje a załožichu tam – zwjetša hromadźe z Němcami – nowe sydlišća, kaž na přikład Bukecy (dźensa Tarrington).
GeografijaWobdźěłać
Najwyši dypk je Mount Kosciuszko (2.228 m nad normalnej nulu), a najniše jězor Eyre (15 m pod normalnej nulu).


text:
Jědnaće komunow stareho wokrjesa Běła Woda sej žada bóle słyšane być
Bywši šulski zwón w Miłorazu je nětko napominanski zwón – zaklinčeć dało je jemu jědnaće wjesnjanostow bywšeho wokrjesa Běła Woda, mjez nimi běchu tež ći třo ze Slepjanskeje wosady. Skedźbnić chcychu woni ze swojej akciju na situaciju ludźi hłownje potrjechenych komunow, kotřiž su hižo lětdźesatki wot a z wuhlom žiwi, dyrbja proch a haru znjesć a njemało z nich z kóncom wudobywanja brunicy swoje dźěłowe městna zhubi – bjez toho zo je adekwatne narunanje wotwidźomne. Jeničce w zarjadniskim zhromadźenstwje Slepo dźěła po wuprajenjach tamnišeho wjesnjanosty Jörga Fundy (CDU) 14 procentow z 1 830 dźěłowych mocow z winowatosću socialneho zawěsćenja we wuhlowej jamje, w milinarni. Dodawarjo tworow a posłužbarjo scyła sobu ličeni njejsu. „Tući ludźo trjebaja perspektiwu, woni maja swójbu, twarja sej chěžu“, rjekny Funda.


text:
Blubry zez Kościana
Kop wagonowy
Wielgi czas, aby nagryzmolić coś ło dojyżdaniu do ty firmiy, wew który przerobiułym ponad trzydzieści lot. A nazywo się ta firma Ceglorz, wiycie, wew Poznaniu na Dymbcu.
Bez te wszyćkie lata do roboty żym dojyżdżoł zez Kościana banum co dziyń rano ło piunty zez minutami, zaś potym nazod ło kwadrans na czwortum po obiedzie zez Dymbca do Kościana i już pore minut po czworty bułym wew chaci. Tak prowdziwie to chocioż żym robiuł aby łosiym godziń co dziyń, to bez te dojazdy bułym z chaty precz jedynaście godzin. Ale co buło robić, jak wew Kościanie żodny porzundny roboty (taki jak wew Ceglorzu) nie szło najdnuńć.
Zresztum jak sie przypasować do niektóry wiary co do Ceglorza dojyżdżali bimbum zez przesiadkum zez poznańskich fyrtlów dejma na to zez Piuntkowa, to wychodzi na to samo abo nawet lepi, bo pryndzy bułym wew chaci łod niektórygo Poznanioka. A prócz tegu wiara, co stale dojyżdżała doś dobrze sie znała, nu i stworzała se zgrane zespoły do „kopa”, tak karciorzy jak i kinoli, co ino bez ramie grajuncym wew karty szpycowali, ale żodyn nie śmioł papy roztworzyć, co by zaro fangi wew kluber za to nie łoberwać.
Kop to tako gra wew karciochy, ale kop wagunowy to jezd dopiyro cóś ekstra. Czebno buło mieć cołkiym wek na tym punkcie i tyż mieć ale dryga do ty gry, co by wew trakcie czegu nie pomojtać. Bo to graje sie przeważnie na stojunco i bez stolika. Po prostu tyn, co wychodzi (znaczy nie zez wagunu, ino rozpoczyno gre) pokazuje karte, nastympny jak nie przebijo (znaczy daje słabszum, dejma na to bubka do damy) to tymu piyrszymu dokłodo do pazury swojum karte, a jak przebijo (znaczy sie na przykład daje dyche czerwiannum na dame żołynnum) to łyn zabiyro obie karty i podsuwo pod kluke trzeciemu, co mo sie dołożyć, abo przebić z tum samum zasadom, co poprzednio, nu i zaś tak samućko czworty, bo wew kopa gro sie we śtyrech. I tak jak roz doobkola obleci, to bitka zostaje wew łapie tegu, co doł najwyższum karte. Miarkujecie, jakie to proste?
Kożdyn dzieciok by sie jorgnuł i stół zbyndny. Drugum pazure kożdy gracz używoł do trzymanio banioków, bo wew kopa bez bejmów nie do sie grać. Zaro po rozdaniu każdymu po śtyry karty ( abo jak zez królami to po piyńć) jezd licytacja do obstalowanio, ktu z kiem gro i za ile. Kuntra, rej, bok, sup, wąsy Stalina to sum łodzywki licytacji, cheba że ktuś wydar sie ZOLO abo ZOLODU, znaczy sie, że sum chce wszyćko wziuńć. Po tym nastympowało rug cug przeprowadzynie rozgrywki, szak przeważnie już po drugi bitce buło wiada, ktu buł stary, ktu młody, ktu wygroł, ktu przegroł i ktu kumu i ile płaci.
Wiara, nie docie wiary, ale łod Lubonia do Dymbca to te karciorze łoblecieli jeszczyg ze trzy rozdania, a zaś na perunie rozliczali sie zez bejmów i jeszczyk wew bimbie skokali se do ślypiów, jak który spapudraczuł gre, abo próbowoł szachrować. Zaś wew drodze powrotny to już na perunie dymbieckim rozpoczynała sie gra i zanim bana przyjechała, to wew kopa doś razy oblecieli. Niejedyn papudrok przeputoł wew jedyn dziyń cołkie kieszonkowe, co mioł łobliczune na cołki miesiunc bez dumowygo ministra skarbu i zaś sie szczypoł jak ty biydzie zaradzić.
Chyba, że go kumple poratowali, co by wew kuncie nie dudloł i za pożyczune dali sie łodegrać. Przeciyż to buła samo swojo wiara i nikt taki frechowny nie buł, co by sie kielczuł zez nieszczyńścia kumpla. Przeciyż unymu jutro abo pojutrze tyż mogła ciyngiym karta nie iść, a szplina na punkcie kopa to kożdyn jedyn karciorz mioł fest, że nie wiada, czy te blazy na pazurach to mioł łod roboty, czy łod kopa.