text:
Alfons Wićaz, diplomowy slawist a žurnalist, kulturnik-organizator a iniciator wjesneho a profesionalneho kulturneho žiwjenja je pjatk, 24. julija, swoje 75. narodniny woswjećił.
Wot 1964 hač do 1969 studowaše w Lipsku slawistiku, angažujo so hižo jako student za serbsku kulturu. Foto z Noweje doby w mojej ruce pokazuje jeho jako dirigenta studentskeho chora. Žadyn dźiw, Alfons Wićaz běše wšak wot 1956 štyri lěta spěwar pola kapałnikow w Drježdźanach, Jurij Winar bě so wo to postarał. Dokelž njebě w Drježdźanach serbšćinu wuknyć móhł, jeho do Choćebuza na tamnišu Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu pósłachu. Spěwaše smjerć rady dale, ale započa jako šulerski korespondent Noweho Casnika tež pisać a załoži měsačnu stronu »Ze SRWŠ Chóśebuz«. Z jednej nohu bě so do nowinarstwa zwažił.
Čłowjek móhł sej myslić, njeznajo tehdyše tež w Serbach rozšěrjene politiske wašnička, zo nadeńdźe z tajkim pozadkom po Lipšćanskim studiju lochce dźěłowe městno we Łužicy. Hdy njeby Alfons Alfons był, da haj, ale wón so rady ze słowom a dušu do naležnosćow tykaše, kotrež so mnohim njelubjachu. A byrnjež corpus delicti jeno trochu selena serbska spěwana kołbasa była, něhdy indic žiweho kritiskeho studentstwa. Pokuta za tajke njesłyšane lózystwo dyrbi być, sej zastojnicy w Budyšinje prajachu. Alfons wosta poł lěta bjez přistajenja, z lubej nuzu w piwarni dźěłajo abo jako korektor w serbskej ćišćerni teksty korigujo.
DIETRICH ŠOŁTA
▶ Kocorowy oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt« wušoł
Njedawno wuńdźe w nakładnistwje »LUMIR« K. A. Kocorowy duchowny oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt«. Z tym spřistupni »LUMIR« zajimowanej zjawnosći doskónčnje wšitke wulkotwórby komponista a załožićela serbskeje wuměłskeje hudźby. Za cyły čas NDR njebě so poradźiło ani jednu tutych twórbow, a byrnjež jenož jako faksimile, wozjewić.
▶ Wozrodźenje Hórnikoweje knihownje
Po tym zo bu najwjetša zběrka serbskeje a sorabistiskeje literatury zwonka Łužicy w Serbskim seminarje w Praze wot wulkeje wody 2002 ćežko wobškodźena, su so z pomocu spěchowanskich srědkow Swobodneho stata Sakskeje prěnje objekty restawrowali, mjez druhim prěnja ćišćana hornjoserbska gramatika Jakuba Xavera Ticina, kniha wo stawiznach Róžeńčanskeje swjatnicy a magacin manuskriptow časopisa Serbowka. Planowana wustajeńca prěnich restawrowanych knihow pak bu koronakrizy dla přestorčena.Zestajerka knihi »Dźesać mojich porsćikow« Lydija Maćijowa składnostnje přepodaća awtorskich eksemplarow z nowym jednaćelom LND Pětrom Symanom Cyžom a lektorku Janinu Mikławškowej, dnja 4. junija 2020 Foto: Hanka Šěnec
▶ 10. zetkanje łužiskich filmowcow
Witriny běchu zarjadowane, přewodny program přihotowany a nowe karty dypkownje z ćišćernje dóšłe a potom to – wobmjezowanjow koronakrizy dla bu Budyski Serbski muzej w měrcu zawrjeny a jedyn z wjerškow lěta padny do wody. Wustajeńca »Jutry w Serbach« přiwabi kóžde lěto mnoho domoródnych, wosebje pak wopytowarjow z cuzby, zo bychu so wo jutrownych nałožkach ewangelskich a katolskich Serbow ze wšěch kónčin Łužicy wobhonili. Zhonja něšto wo pozadkach jutrow, wo přihotach a wšelakich nałožkach wot debjenja jejkow we wšelakich technikach, přez jutrowne spěwanje hač ke křižerjam. Tak so dźěłarnička, hdźež bychu so zajimcy w bosěrowanju jejkow wuspytać móhli, njewotmě a Smjerdźečanska rejowanska skupina na žurli muzeja sobotu do jutrow njezarejowa. Dźěło a próca muzejownikow běštej nimale podarmo a tež hospodarske straty falowacych wopytowarjow dla su wulke.Wustajeńca »Jutry w Serbach« z twórbami Maria Ošiki bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena Foto: Serbski muzej, Budyšin
Serbski muzej je wot spočatka meje pod wobkedźbowanjom škitnych naprawow zaso přistupny a jutrowna wustajeńca bu hač do 23. awgusta 2020 podlěšena. Tež hdyž su jutry nimo, wopyt so přiwšěm wudani. Přetož lětsa wobrubja wuměłske twórby Maria Ošiki (* 1970) z Worklec přehladku. Su to předewšěm wolijowe mólby ze sakralnymi motiwami. Tak wuhladamy na wobrazu »Znamjo wěry« (2003) swjaty křiž wosrjedź zeleneje krajiny a mólba »Rańše kemše« (2012) ilustruje na intimne wašnje kemšerjow, kotřiž we ławkach sedźo a klečo nutrnje na duchowne słowo słuchaja. Jako přihot na jutry wězo křižowy puć falować njesmě. W muzeju wustajena je čorno-běła rysowana warianta wuměłca. Z mólbu »Jutry« (2002/2011) hodźi so wopytowarjam jutrowne jěchanje derje rozkłasć, scenisce je nałožk nazornje wot přihotow, přez wužohnowanje křižerjow hač k jěchanju předstajeny. Tematisce wěnuje so Ošika w swojim skutkowanju wosebje blišej domiznje, rozestaja pak so tež z wosobinskimi dožiwjenjemi a stratami. Wo tym swědčitej wobrazaj »Wopyt jandźelow« (2014), hdźež je wosoba, so po domjacych zahonach wuchodźujo, nahle wot smjerće domapytana, a »Posledni puć« (2015), hdźež je kěrchow zwobraznjeny. W pozadku su jako fotowy ćišć mjezwoča štyrjoch wosobow widźeć, kotřiž běchu wuměłcej wosobinsce bliscy a hižo žiwi njejsu. Jednotliwe wobrazy su na předań. Zajimcy móža so za nimi w muzeju naprašować.
Tworjacy wuměłcy mějachu w NDRskim času swoje lěpšiny w tym, zo dóstawachu nadawki a projekty wot komunow resp. wot zarjadow poskićene a zapłaćene. Dźakowano tajkemu postajenju je so molerka Priscilla Ann Siebert do Serbow dóstała. Wuměłči namjetowachu w swojim času w někajkim Drježdźanskim zawodźe socialistiskich dźěłaćerjow při mašinach zwobraznić a z tym nic naposled zwjazanosć inteligency z dźěławym ludom wuměłsce dokumentować. Molować w industriji wona wotpokaza a prašeše so za nadawkom druhdźe, na přikład na wsy, hdźež je při dźěle wjac pohiba. A čehodla nic pola Serbow. Sposrědkowany přez Zwjazk tworjacych wuměłcow NDR dósta potom 1975 druhi poskitk a to do Worklec, zo by so tam w nadawku Domowiny ze socialistiskim ratarstwom a z tam dźěławymi rozestajiła. We wosobje Jurja Handrika, wjelestronsce zdźěłaneho wjesnjana, mulerja, prodrustwoweho brigaděra, předsydy Domowinskeje skupiny, braški a kantora Worklečanskich křižerjow, njeběše ćežko nadawkej wotpowědować. Wot prěnjeho dnja wjesnjenjo wuměłču derje přiwzachu a do jich žiwjenja zapřijachu, na to so wona hač do wysokeje staroby rady dopominaše. Rady a derje je dźěło a žiwjenje Jurja Handrika w cyklusu pjeć barbnych litografijow předstajiła. Byrnjež je z tym poprawom swój nadawk spjelniła, běše to hakle spočatk jeje »lubosće k Serbam«. Priscilla Ann Siebert horješe so dale a bóle za wšědny dźeń serbskeho luda na wsy, běše wćipna na rěč a kulturu, prašeše so za nałožkami a wobdźiwaše narodnu drastu, kotraž tehdom hišće do wjesneho wobraza jako dźěłanska a njedźelska drasta słušeše. We Worklecach, Wudworju, w Nowej Wjesce a druhdźe čuješe so »kaž doma«. Tutón wutrobity poćah k ludźom, tale lubosć k tomu, štož widźeše, słyšeše a dožiwješe, wotbłyšćuje so tež w jeje wobrazach, skicach, rysowankach a mólbach. Nimo wjele studijow, rysowankow wo katolskej narodnej drasće, zwobraznjenju hotowanja družkow, procesiony na Bože ćěło a někotre podobizny jimaše a zaběraše wuměłču najbóle jutrowny nałožk: křižerske procesiony.
Přiručka skići fachowcam kaž zajimowanym lajkam dosć jednory přistup. Ke kóždemu ze zapřijatych mjenow je stajnje najstarši žórłowy dokład podaty kaž tež jeho pochad a woznam rozłoženy. Zdobom móža pokazki na so wotchilace wašnja pisanja słowjanskeho mjena w dźensnišej němčinje genealogam abo zajimcam na swójbnych stawiznach dobra pomoc być.
Spiwnikej »Dolna Łužyca spiwa« jo se ceła kopica nowych spiwow dodała. »Naša Anka źinsa doma njejo«, »We tych akacijach tam«, se wě ta »Annemarie« a dalšne spiwy how namakajośo, kenž se w Dolnej Łužycy rad a cesto spiwaju.
▶ Stawizny Kašubow w pjeć zwjazkach
Kašubski institut je wudał tři nowe zwjazki cyłkownje pjećzwjazkoweho wudaća wo stawiznach Kašubow w pólskej rěči. Wone wobsahuja zjimanja w kašubšćinje, němčinje a jendźelšćinje a su z fotografijemi, reprodukcijemi dokumentow a nowinskim materialom ilustrowane. Nowe zwjazki nastachu mjez 2014 a 2019 po koncepciji Gerarda Labudy, kotryž napisa prěni zwjazk wo srjedźowěku (2006, nětko w druhim wudaću). Józef Borzyszkowski a Cezary Olbracht-Prondzyński wudźěłaštaj zwjazk wo dobje w pruskim kralestwje a němskim kejžorstwje (1815–1920), zwjazk wo dobje Druheje pólskeje republiki a Druheje swětoweje wójny (1920–1939–1945) a zwjazk wo nowšich stawiznach (po 1945). Dalši, druhi zwjazk wo nowowěku w awtorstwje Zygmunta Szultki ma pozdźišo wuńć. Předležace štyri zwjazki w pjeć knihach móža sej zajimcy z mejlku pola Kašubskeho instituta (instytutkaszubski@ wp.pl) skazać. W cyłku płaća wone 200 zł.
▶ Namjety za Myto Domowiny zapodać
Hač do 30. junija je składnosć za čłonow župow, towarstwow a jednotliwcow zasłužbne wosoby za lětuše wuznamjenjenje z Mytom Domowiny, z Mytom Domowiny za dorost a z Čestnym znamješkom Domowiny namjetować. Z Mytom Domowiny maja so ći počesćić, kotřiž so zaměrnje a wuspěšnje za zachowanje a wozrodźenje serbskeje kultury, wosebje pak serbskeje rěče zasadźuja, kaž starši, kubłarki a wučerjo, dołholětni předsydźa Domowinskich skupin a druhich towarstwow. Z Mytom Domowiny za dorost wuznamjeni so młodostna/-y abo skupina, kotraž so na wusahowace wašnje za serbsku rěč a kulturu angažuje. Z Čestnym znamješkom Domowiny připóznawaja so zasłužby w towarstwowym dźěle zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny.
Lětsa wopominamy 25. posmjertniny kubłarja generacijow serbskich wučerjow, wyšeho wučerja, ludowědnika a domiznowědnika Ericha Krawca. Wón słušeše k tym kubłarjam, kotrehož skutkowanje studentow wučerstwa sobu najbóle motiwowaše. Jeho wurunanosć charaktera a jeho stajnje z praksu zwjazana zajimawa wučba wo łužiskej domiznje bě jim najwjetši dobytk. Wot lěta 1958, jako běch po studiju na tutym wustawje přistajeny, bě mi jako nowačkej wulki přikład a přeco z pomocu a dobrej radu poboku.Erich Krawc (1907–1995) Foto: SKAErich Krawc narodźi so 11. měrca 1907 jako syn žiwnosćerja a ćěsle w Bóšicach pola Njeswačidła, hdźež je tež wot 1913 do 1920 ludowu šulu wopytał. Na bliskej Wětrnikowej horje na kromje Wětrowa, hdźež měješe přiwuznych, jara rady přebywaše. Po ludowej šuli zmóžništej staršej swojemu wobdarjenemu synej wukubłanje w Budyšinje na Krajnostawskim wučerskim seminarje, hdźež běše tež čłon Serbskeho towarstwa seminaristow »Swoboda«. W lěće 1927 nastupi swoje prěnje wučerske městno we Worcynje. Samsne lěto zastupi do Maćicy Serbskeje. Jeho žadosć za wyšej zdźěłanosću wjedźeše Krawca 1930 na Pedagogisku wysoku šulu do Drježdźan, hdźež studowaše tři lěta pedagogiku a ludowědu. Tu zetkawaše so z horstku Serbow kaž Jurjom Winarjom, Pawołom Nowotnym, Kurtom Pětšom a Maksom Rječku. Wutwori sobu Serbske akademiske towarstwo »Bjarnat Krawc« a bu 1931 jeho starši. Wo tutym času pisaše sam: »Wokoło lěta 1930 zetkawaše so w Drježdźanach mała horstka Serbow, kotřiž so měrjachu na wučerstwo. Znajachmy so zdźěla hižo ze schadźowankow a běchmy so bórze hromadźe namakali. Naše zetkanišćo bě mała korčmička blisko hłowneho dwórnišća, kotraž Serbej słušeše. Tam bě kóždy měsac jónu schadźowanje. Sedźachmy při karančku piwa, spěwachmy a wuwučowachmy so w serbšćinje. A naš poradźowar a dobry přećel Bjarnat Krawc, kotryž nas husto wopytowaše, běše ćěrjaca móc, so na polu serbowědy dale wuwiwać. Na Pedagogiskej wysokej šuli njebě tehdy wězo žana móžnosć k tomu. Tuž słyšachmy na kóždym zeńdźenju přednošk, kotryž bě jedyn student z nas přihotował, diskutowachmy potom a skrućachmy našu wědu a našu lubosć k domiznje.«
Zahori so tak jara za wuznamneju ludowědnikow Adolfa Spamera a Oskara Seyfferta, zo jeho slědźerske a zběraćelske dźěło na polu serbskeje ludowědy hižo njepušći. W lěće 1933 přeswědči eksaminand Krawc ze swojim eksamenskim dźěłom wo drjewjanych serbskich narownych křižach na kěrchowach sewjerneje Hornjeje Łužicy. Wone bu potom 1983 w Lětopisu wozjewjene. Dalšemu studijej pak nacionalsocialisća dla jeho skutkowanja w Serbskim akademiskim towarstwje zadźěwachu. Wón smědźeše hišće krótke lěta na ludowych šulach we Wjelećinje, w Hućinje a Poršicach wuwučować. Wottam zwołachu jeho bórze do wojakow na wuchod, hdźež bu jako infanterist w sowjetskej Ruskej zranjeny. Wot 1943 bě we Veronje w sewjernej Italskej zamołwity za transport. Na kóncu wójny dósta so do ameriskeje jatbje w Bozenje, z kotrejež so 1946 domoj nawróći.
Hižo na titulnym łopjenu strowi wužiwarja noweje protyki jeho domizna – putniska cyrkej w Róžeńće. Wolfgang Wittchen je znowa idyliske krajiny, turistiske wjerški a tradicionelne swjedźenje we Łužicy fotografował. Hač při zapusće we Wjerbnje, při smalenju na jetski po Lejnjanskim jězoru abo při rybarjenju w Rakecach – stajnje je přihladowar mjez nimi. Wustojnje zamóže fotograf architektoniske drohoćinki we wobrazu zapopadnyć, hač je to restawrowany hród w Stróži, cyrkej w Gołkojcach z w lěće 1848 natwarjenej zwóńcu, Mužakowski hród w nazymskej pyše abo hodownje wupyšena cyrkej w Hodźiju.
Publikacija je z rjadu YOUCAT, wo přełožk z němčiny je so Herta Delanowa postarała.
▶ Nowy šef za LND
2. měrca podpisa Załožba za serbski lud dźěłowe zrěčenje z nowym jednaćelom Ludoweho nakładnistwa Domowina Symanom Pětrom Cyžom w Smolerjec kniharni w Budyšinje. Cyž budźe wot junija šesty nawoda 1958 załoženeho nakładnistwa a wukonja dźěło najprjedy na pjeć lět. Rodźeny 1977 słuša wón do přichodneje generacije serbskich intelektualnych. Wón změje so wužadanju stajić, serbskej literaturje a nowinarstwu puć do přichoda rubać. Do toho dźěłaše we wjednistwje agentury Pioneer Communications w Berlinje.Marka Maćijowa Foto: archiw LND, Maćij Bulank
▶ Serbske blido w Chóśebuzu
Žeńske ze slěpjańskeje wósady su byli 4. měrca gósći Serbskego blida Serbskego muzeja w chóśebuskem měsćańskem muzeju. Z Edith Pjeńkoweju z Rownego su se rozgranjali wó jeje angažemenśe za wuchowanje jsow pśed wótbagrowanim a wó konfliktach, kótarež to pśinjaso. Dalej jo Pjeńkowa powědała wó pśiroźe swójich domacnych stron, z kótarejuž jo dłymoko zwězana. Stefanie Bierholdtec a Marita Kavelmannowa stej pśedstajiłej jatšowne spiwanje w slěpjańskej wósaźe.
W Sakskim zastupnistwje, w domje Łužiskeho seminara w Praze wotměwa so tuchwilu wustajeńca »Wukładne wokno II: Zapopadnjene wokomiki. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy«. Je to kooperacija z wuměłskim fondsom statneje wuměłskeje zběrki Sakskeje. Přehladka nawjazuje na w Zhorjelcu přewjedźenej wustajeńcy »We wokomiku. Fotografije ze Sakskeje a Łužicy« z lětow 2017/2018. Kaž nawodnica wuměłskeho fondsa Silke Wagler zdźěli, je to dobra składnosć, někotre ze 36.000 objektow, kotryž fonds wobsedźi, pokazać a tak wuměłstwo zjawnje spřistupnjeć, wšako nimaja žane swójske rumnosće za wustajeńcy. Při tym leži ćežišćo w Praze pokazanych twórbow na fotografiji z powědacymi wobrazowymi sujetami a saha wot dokumentariskich fotow přez portrety hač k inscenowanej fotografiji.


c: text/html

text:
W Sulšečanskej pěstowarni „Dom palčikow“ je lětsa braška Tom ptaču hosćinu nawjedował. Njewjesta Lena a jeje nawoženja Luca běštaj kwasny por.
Foto: Christiane Noack
„Uhu, što sym słyšała“ a mnohe dalše ptačatka swjećichu w „Chróšćan kołću“ lětuši ptači kwas. Hačrunjež su časy měnjawe, hawron ze sroku kwasuje.
Ale kak je k tomu dóšło? Tak hotowachu so wosebje dźěći krušwiny, ale tež wšitcy druzy spočatk januara na ptači kwas. Štó ma njewjesta być? A rjenje bě widźeć, kak so wosebje holcy wjeselachu, na pisane fale, na narodnu drastu. Přihot w kołću; spěwać wo ptačkach a nawuknyć hrónčka, kiž ptači kwas wopisuja. Kwasna rejka njesmědźeše pobrachować.
Čim bóle so dźeń ptačeho kwasa bližeše, ćim njesćerpniše běchu tež dźěći. Hołk a tołk kaž w prawym kołću, hdźež so z pilnymi pčołkami jenož tak mjerwi. Rano mějachu hotowańče tuž ruce połnej dźěła. A tak buchu z holcow njewjesta, słónce a kwasni hosćo, wězo w krasnych šórcuchach a pisanych falach. Tež hólcy běchu swjedźensku drastu zwoblěkani. Nawoženja měješe samo kwěćel za swoju njewjestu.
Skónčnje wotewza nawoženja swoju njewjestu a poda so na wulku kwasnu pěstowarsku hosćinu.
Kóždolětnje přiwabja Wrócław syły turistow. „Kwětka Europy“, kaž bě britisko-pólski historikar Norman Davies město mjenował, ma cyle wosebite stawizny. Slědy měnjateje so narodnosće a kulturneje mnohotnosće su hač do dźensnišeho spóznajomne. W lěće 2016 bě metropola nad Wódru kulturna stolica Europy, z čimž je wona hišće bóle na so skedźbniła.
Zežiwić swětowu ludnosć wostawa dale wulki problem. Na jednym boku ludźo hłód tradaja, druhdźe maja nadprodukciju tworow, kotrež samo zaso niča. Za rosćacu potrjebu mjasa trjebaja dešćikowe lěsy. A producenća zežiwidłow w chudšich krajach dóstawaja za swoje dźěło jenož mało pjenjez. Na dobro zwěrjatow so přemało dźiwa – transporty skotu přez tysacy kilometry kaž tež čwělowace dźerženje skotu, předewšěm w chlěwach, su za to přikład.
Jako přećiwne hibanje załožichu organizaciju Slowfood, kotraž skutkuje po cyłym swěće. We wobłuku Slowfood-Němska bu w lěće 2010 tež regionalna skupina Slowfood-Łužica wutworjena, a jej tuchwilu połsta ludźi přisłuša. Nimo toho dóstawaja čłonojo pomoc šěsć podpěraćelow. Regionalna skupina zaso podpěruje wšelake iniciatiwy, kotrež maja samsne abo podobne zajimy – starać so wo dobru, čistu a fairnu jědź.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Walter Koschmal je w lěće 2018 knihu wo Kiće Lorencu předpołožił. Perspektiwa na basnjerja běše pozicija „dazwischen“, kaž w titulu rěkaše. Nětko je w Ludowym nakładnistwje Domowina wušła monografija wo Róži Domašcynej – tohorunja z pjera emeritowaneho profesora za slawistiku. Wuznam Domašcyneje na polu wuwića serbskeje a němskeje lyriki njemóžeš wysoko dosć hódnoćić – Koschmalej je so poradźiło basnjerku w jeje jónkrótnosći portretować a jeje wukony na polu serbskeje literatury wopisować. Identifikuje pola, na kotrychž je Domašcyna serbsku literaturu pohonjała – wosebje w jeje wotewrjenosći medijam napřećo, kaž na přikład na polu słuchohry, grafiki a interneta.
Za wuznamnu ma Walter Koschmal předewšěm zwukowu runinu basnjow. Nowa w jeje tworjenju je na kóždy pad pozicija žony, kotraž steji cyle samozromzuliwje w srjedźišću poetiskeho procesa. Domašcyna widźi so sama jako serbska a němska basnjerka – nic tak jara „mjez woběmaj“, kaž to Koschmal za Kita Lorenca wopisuje. Wědomostnik rozsudźi so za koncept metamorfozy, zo by jeje tworjenje analyzował.


text:
Ja sym Beno Sćapan, 24 lět stary a bydlu w Radworju. Dźěłam wot 2016 jako samostatny finančny poradźowar. Sym maćernorěčny Serb a kandiduju za župu Jan Arnošt Smoler Budyšin.
Kandiduju, dokelž chcu młodostnym serbšćinu zbližić. Chcu so za zdźerženje a spěchowanje serbskeje kultury, rěče a našich nałožkow zasadźować. Sam sym dołholětny aktiwny sobustaw serbskeho Radworskeho młodźinskeho kluba z.t., w kotrymž lěto wob lěto při wšelakich zarjadowanjach na serbski duch wažnosć kładźemy. Naše najznaćiše zarjadowanje je lětne mejemjetanje.


text:
Władźisłůw
Spůłrzyndne: 50°00' N 18°27' E
Władźisłůw[1] (pol.: Wodzisław Śląski, czes.: Vladislav, uać.: Vladislavia) – mjasto położůne we połedńowo-zachodńij Polsce, we wojewůdztwje ślůnskim, wele grańicy ze Czeskům Republikům. Stolica krysa władźisławskigo.
Władźisłůw je podźelůny na dźewjynć bycirkůw
- Jedłowńik Uośedle
- Jedłowńik-Turziczko-Karkoszka
- Kokoszice
- Nowe Mjasto
- Ośedla XXX-leća – Pjastůw – Důmbrůwki
- Radlin II
- Stare Mjasto
- Wilchwy
- Zowada
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Aleksandr Michajlowič Wasilewskij
Aleksandr Michajlowič Wasilewskij (rusce AлekcaHдp MиxaйлoBич BacилeBckий; * 30. septembra 1895, Wičuga, Kostromska gubernija, Ruske carstwo; † 5. decembra 1977 w Moskwje) bě šef generalneho staba Čerwjeneje armeje a maršal Sowjetskeho zwjazka (1943), kiž bě jako wyši rozkazowar III. běłoruskeje fronty hłownje wobdźěleny na dobyću nad Němskej w Druhej swětowej wójnje.
Wón dósta dwójce wuznamjenjenje jako „Rjek Sowjetskeho zwjazka“ (1944, 1945).
Wasilewskij bě wot 1949 do 1953 sowjetski zakitowanski minister.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Aleksandr Michajlowič Wasilewskij – Literatura w katalogu Němskeje narodneje biblioteki (němsce)


text:
Zo dóstanu wuknjacy Ralbičanskeje zakładneje a wyšeje šule wšědnje připoł-dnju, čemuž druhdźe tak njeje, čerstwje nawarjeny wobjed, maja woni za samozrozumliwe. Wo to so mjeztym štwórte lěto Helery Hančik stara. Nětko ma wón nowe plany.
Ralbicy (aha/SN). W Ralbičanskej šulskej kuchni warja tež za šulerjow w Chrósćicach a za dźěći w šěsć pěstowarnjach, mjez druhim w Njeswačanskej. Mjez dźesać přistajenymi w Ralbicach je pjeć wučenych kucharjow. Zhromadnje so woni wo to staraja, zo warja wšědnje nimale 700 porcijow słódneje jědźe, štož sej tež wjele wuměnkarjow waži.


text:
Laboratorij za serbsku tradicionelnu hudźbu (LAB1) rěka dźěłarnička, na kotruž Serbski ludowy ansambl w kooperaciji ze Załožbu za serbski lud zajimcow za nalěto 2022 přeproša. Cordula Ratajczakowa je so z iniciatorom Tomaszom Nawku rozmołwjała.
Kak sće ideju za LAB 1 zrodźili?
T. Nawka: Hižo mnohe lěta zaběra so Měrko Šołta, předsyda Towarstwa za staru serbsku ludowu hudźbu, z Kralowym huslerskim spěwnikom, jónkrótnym rukopisom serbskeje ludoweje hudźby z druheje połojcy 18. lětstotka. A tak nasta tež na wšelakich zetkawanjach mysl, so bliže z tutym žórłom zaběrać a je spřistupnić dalšim zajimcam, kotřiž so za serbsku – a nic jenož – hudźbu horja. Po zapodaću próstwy je Załožba za serbski lud namjetowała, zo měł Serbski ludowy ansambl přewjedźenje přewzać.
Koho sće jako docentow zdobyć móhli?


text:
ST Viktoria Worklecy – MB Wojerecy 0:3 (20:25, 19:25, 27:29)
Posledni hrajny dźeń w Sakskej klasy běchu wolejbulisća Viktorije Worklecy 13. nowembra 2021 wuhrali. Krótko po tym slědowaše přetorhnjenje hrajneje doby a něšto pozdźišo kompletne cofnjenje sezony. Jako w nalěću zakazy korony dla padnychu, wobzamknychu funkcionarojo SSVB, znajmjeńša jedne koło sezony kompletować, zo nastanje něšto podobne kaž njeoficialny ranking ligi. Konsekwency nastupajo postup abo zestup njeběchu předwidźane. Wšitcy mějachu zaso wulki lóšt na wolejbul. Nó haj, snano nic wšitcy. Někotre hry su mustwa hnydom přepołožili abo scyła wotprajili, druhe sej zapisachu 3:0-dobyća za zelenym blidom. To běše chětro chaotiska situacija. Tak tež Łužnica a MSV Budyšin hru přećiwo Worklečanam 26. měrca krótkodobnje wotprajištej. Wulke pak bě wjeselo pola Viktoričanow, jako wolejbulowi přećeljo Módro-běli Wojerecy připrajichu, falowacu dypkowu hru we Worklecach přewjesć. Skónčnje zaso wolejbul pod wubědźowanskimi wuměnjenjemi we Worklečanskej hali – po 146 dnjach(!).


text:
Antologija čłonow Róžeńčanskeho kružka pisacych
Literarne zornjatka su zezběrane w nowej antologiji Róžeńčan kružka pisacych. Wudał a zestajał je zběrku Beno Budar. Lětsa zhladuje kružk na 55 lět wobstaća.
Z titulnej basnju njeboh Marje Krawcec „słać budu / ći / zornjatka na puć / ke mni / dypotać budu / je sykorki / a rapaki tež“ zawjeduje wudawaćel antologiju a spomina tak na dołholětnu čłonku a „potajny stołp“ Róžeńčan kružka. Pódla znatych basnjow kaž „Ralbičanska njedźela“ a „hotowarniča“ stej dotal njewozjewjenej basni „Mario O. II“ a „jednu wowku ći přeju“ zapřijatej. Hnujaca je baseń „wobkedźbowanje nawječor“ na kěrchowje. W tutej zběrce wusahowaca basnica by lětsa w nazymniku sydomdźesaćiny swjećiła.


text:
Ioniske morjo
Ioniske morjo[1] (grjeksce Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italsce Mar Ionico , albansce Deti Jon) je dźěl Srjedźneho morja a potajkim tež dźěl Atlantiskeho oceana.
Leži mjez Italskej, Albanskej a Grjekskej. Na sewjeru mjezuje z Jadranskim morjom. Na zapadźe mjezuje z Sicilskej a je zwjazane přez Messinsku wužinu z Tyrrenskim morjom. Ma wuchodźe je zwjazane přez Korintski kanal z Egejskim morjom.
Ioniske morjo ma přestrjeń 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5121 metrow.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Serbski institut: Datowa banka geografiskich eksonymow na serbski-institut.de


text:
Komponist, hudźbny wědomostnik a etnograf dr. Jan Rawp narodźi so 17. nazymnika 1928 jako syn serbskeje operoweje spěwarki Rut-Marki Krawcec-Rawpoweje w Brunšwiku a zemrě 13. požnjenca 2007 w Budyšinje. Běše aktiwny čłon serbskich, němskich a mjezynarodnych fachowych towarstwow a wot lěta 1990 přisłušeše tohorunja Maćicy Serbskej. Předewšěm na iniciatiwu jeho přećela a předsydy MS Jurja Łušćanskeho přewjedźe so na dnju Rawpowych 90. narodnin při jeho rowje na Budyskim Tuchorju krótke wopominanje a na swjedźenskej žurli Serbskeho muzeja wosebity koncert.
Na wonym popołdnju na Tuchorskim kěrchowje zwěsći so znowa, zo njeje na rownišću tafla z jeho mjenom a žiwjenskimi datami připrawjena. Swojorazny pomnik běše hłuboko žarowacy wudowc za swoju w lěće 1964 přezahe zemrětu mandźelsku Lubinu rodźenu Holanec, wuspěšnu koncertnu pišćelerku, připrawić dał. Nětko buchu jemu, »mužej wěčnoh’ wopomnjeća«, tola znajmjeńša zaso słowa dźaka a připóznaća z wulkej česćownosću ze strony wonych zwuraznjene, kotřiž běchu jeho hišće derje znali.


text:
Bad Düben
Bad Düben (serbsce tež Dźěwin; do 1948 jenož Düben) je sakske městačko w Sewjerosakskim wokrjesu. Nadeńdźe so 30 kilometrow sewjerowuchodnje Lipska a 32 kilometrow južnje Wittenberga při Modłeji a saksko-anhaltskej krajnej hranicy ma něhdźe 8.000 wobydlerjow. Düben leži při južnej kromje Dübenskeje hole, jednoho z najwjetšich lěsnych wobwodow Sakskeje.
Dübenski hród naspomni so prěni raz hižo w lěće 981 pod mjenom Dibni. Mjeno je serbskeho pochada a přińdźe prawdźepodobnje wot Dźěwina a nic wot słowa dub. Wokoło 1200 załožichu flamscy kolonisća pod hrodom swoje sydlišćo, z kotrehož wuwiwaše so město. Legendarna zwada mjez kóńskim wikowarjom Kohlhase a hrodowskim knjezom ze Schnaditza wotmě so na Dübenskim hrodźe. W Třicećilětnej wójnje zetkaštaj so tu w lěće 1631 kral Gustav II. Adolf ze Šwedskeje a sakski kurwjerch Jan Jurij I., zo byštej wujednałoj zwjazkarstwo přećiwo katolskemu kejžorej Ferdinandej II. W lěće 1813 bě Düben skrótka z hłownym kwartěrom Napoleona.
Dźensa je Düben předewšěm znaty jako kupjele.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Aktualne ličby wobydlerstwa po gmejnach 2021; Statistiski krajny zarjad Sakskeje
WotkazajWobdźěłać
- Bad Düben w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
Arzberg | Bad Düben | Beilrode | Belgern-Schildau | Cavertitz | Delič (Delitzsch) | Doberschütz | Dolan (Dahlen) | Domič (Dommitzsch) | Dreiheide | Elsnig | Jesewitz | Jiłow (Eilenburg) | Krostitz | Laußig | Liebschützberg | Löbnitz | Mockrehna | Mohilno (Mügeln) | Naundorf | Rackwitz | Skudźicy (Schkeuditz) | Schönwölkau | Taucha | Torhow (Torgau) | Trossin | Wermsdorf | Wiedemar | Woseč (Oschatz) | Zschepplin


text:
Wopisowanje
Zhromadnje z druhimi dźěćimi přihotuje Mija lěćny swjedźeń a nazwučuje dźiwadłowu hru za njón, wuleći sej z nimi do lěsa a pasli latarnički. Tež narodniny přeco něchtó ma: Tónraz je za Luizu wosebity dźeń a wona smě sebi złotu krónu z papjery na hłowu stajić. A što njesmě na tajkich prawych narodninach falować?
Bohaće ilustrowana knižka wopřija dwanaće krótkich stawizničkow za dźěći wot dweju lět, kotrež póńdu bórze do pěstowarnje abo hižo do njeje chodźa. Wone zhonja na zabawne wašnje, što Mija w běhu lěta w pěstowarni wšitko dožiwi.


text:
Hižo tójšto lět slědźi Trudla Malinkowa za serbskimi pomnikami, je dokumentuje a so w pomnikowym wuběrku Maćicy Serbskeje wo jich zdźerženje stara. Rozmołwa z wědomostnicu wo swědkach serbskosće, pomnikoškiće a jeje nowej publikaciji »Sorbische Denkmale. Handbuch sorbischer Gedenk- und Erinnerungsstätten«.
Mjeztym zaběraće so hižo mnoho lět ze serbskimi pomnikami a docyła z materielnymi serbskimi powostankami. Zwotkel přińdźe Waš zajim za tematiku?
Za tajke swědki serbskosće so hižo z młodych lět zajimuju. Běchmy jako swójba wjele po Łužicy po puću, a to w Serbach runje tak kaž zwonka nich. Hdźežkuli to tež bě, přeco mje při tym wosebje zajimowaše, što w jednotliwej kónčinje serbskeho nadeńdu. Serbskeho cila dla druhdy samo naš dowol planowachmy. Hižo 1985 přewjedźech pod třěchu serbskeje superintendentury naprašowanje po ewangelskich wosadach dwurěčneje Hornjeje Łužicy wo serbskim cyrkwinskim žiwjenju. Wažny dypk při tym bě prašenje za materielnymi swědkami serbskeje zašłosće, kaž napisami w cyrkwjach, na kěrchowach atd. W 1990tych lětach prócowachmy so we wobłuku Maćicy Serbskeje wo jednotliwe serbske pomniki a wo to, zo bychu so swědki serbskeje kultury a žiwjenskeho wašnja systematisce inwentarizowali. Wuslědk tutych prócowanjow bě w lěće 2000 zahajenje slědźerskeho projekta »Inwentar serbskich kulturnych pomnikow«, na kotrymž smědźach potom w podźělnym přistajenju a husto tež z hinašimi nadawkami zaběrana hač do 2020 dźěłać.


text:
Tak po prŏwdzie1, to je to tyż taki trocha deser dietetyczny, bo prawie w nim niy ma cukru. Niby de lux, ale idzie go zrobić po tōniu2, choć wyglōndŏ jak ze blank3 wynŏkwianyj4 restauracyje 😉
Co potrza?
gorzkŏ szokolada
mascarpōne
dżym- nojlepi taki bez cukru abo świyże owoce, choć łozmrożōne5 tyż niy bydōm złe
Jŏ6 żech bez lato zrobiōł take dżymy, do kerych żech niy dŏwoł cukru, yno ôdparowywoł woda i przeciepowołech do krauzy7. I nic sie niy psuło. Yno przi wiśniach dołech 1-2 łeżki cukru na krauza i bōły idealne.
Wejście sie jako azjetka8 abo mały talyrzik, dejcie na niego szokolada i postŏwcie go na gorku ze wrzōncōm wodōm. Jak sie ta szokolada łozpuści9, to zrōbcie łeżeczkōm z ni jake fajne wzory. Ku tymu dejcie łeżka abo dwie mascarpōne, a na wiyrch dżym, owoce abo łozmrożōne i podgrzōne wiśnie. Deser baje pówytrawny, ale ze kawōm spasuje sie idealnie. Smacznego 🙂
1naprawdę
2tanio
3całkiem
4 wykwintnej
5rozmrożone
6ja
7słoika
8salaterka
9rozpuści


text:
Czyrwjůnka-Leszczyny
Spůłrzyndne: 50°11' N 18°41' E
Čyrwjůnka-Leščyny (pol.: Czerwionka-Leszczyny) – mjasto na Gůrnym Ślůnsku, we kryśe rybńickim. Pouůnčůne s dwůch uodrymbnych mjast: Čyrwjůnki a Leščyn kej tyž s dwůch wśi: Čůchowa a Dymbjyńska kere terozki sům dźelńicůma. Mjasto mo uobecńy 26 467 mjyškańcůw. Kole dźelnicy Dymbjyńsko ležy zńeśyńy Ramža kere je wysoke na 325 m n.p.m. We mjeśće je 6 šul podstawowych, 6 gimnazyjůw, 6 předškolůw a 6 kośćouůw we tym jedyn protestancki. Bez Dymbjyńsko přeuaźi autobana A1.


text:
Jak Wōm sie trefi jaki geburtstag[1], to takoł torta mołcie jak znaloz[2]. Niy powia, że niy ma z niōm[3] roboty, ale jak fajer[4], to fajer.
Co potrza?
6 jajcōw
100 g łorzechōw
50 g mōnki pszynny[5]
50 mōnki kartołflanyj
140 g cukru
10 g proszku do pieczynioł
1 apfylzina[6]
kapka wōdki
Kryjma:[7]
3 śmiytany 36% (po 200 g)
200 g szokolady (mogōm być 2 gorzke abo jedna takoł, a drugo mlyczno)
1 łeżka cukru pudru
1 śmietanfix- żeby nōm te dekoracje ze torty sie niy rozleciały
dżym apfylzinowy (pomarańczowy)- nojlepi taki ze skōrkami tych apfylzinōw, bo bydzie mioł tako fajno goryczka
Łozgrzyjcie sie piec na 165 stopni. Łoddzielcie biōłka łod żōłtek. Biōłka ubijcie (wciepcie tam tyż troszka soli). Pod kōniec wsujcie[8] tam tyż cuker. Cały czołs[9] miksujcie, ale na wolniyjszych łobrotach i wciepujcie żōłtka (ale niy wszyske na rołz[10]). Potyn[11] wsypcie do tego przesiōnoł mōnka, proszek i łorzechy, miksujcie (niy za szybko) i fertich[12]. Wylyjcie to do łokrōngłyj formy na torta- na dōł mogecie dać papiōr do pieczynioł. Chyba, że mołcie całoł silikōnowoł forma, to mogecie jōm yno trocha posmarować masłym. I jak już te ciasto je w ty[13] formie, to dejcie je do pieca na 40-45min.
Jak sie upiecze, to wyciōngcie jōm z pieca, łobrōćcie do gōry dnym i ściepcie na stół z jakich 20 abo 30 cm i łostołwcie- niy baje nōm opadoł.
Apfylzina wyciście[14], tyn sok wlyjcie do gorka i trocha odparujcie. Jak ochōdnie[15], to kapnijcie tam trocha wōdki.
Jak biszkopt ochōdnie- nojlepi sie go upiyc dziyń naprzōd[16]– wyciōngcie go ze formy i przekrejcie na 3 placki. Polyjcie je tym sokym, żeby fajnie nasiōnkły.
Rozpuście ta szokolada- w gorku abo misce, co byndzie nad wrzōntkym. 1 śmiytōnka ubijcie, dejcie dō ni[17] cuker puder i śmietanfix- łona bydzie do strojynia[18]. Dwie inksze[19] ubijcie i pomału[20] wlywejcie dō nich ta rozpuszczōnoł szokolada.
Placek na samym spodku[21] posmarujcie tym dżymym. Jakbyjście chcieli, to mogecie jeszcze na tym dżymie dać takoł ciynkoł warstwa tyj kryjmy z szokoladōm. Wciepcie na gōra drugi placek i posmarujcie tak porzōndnie szokoladowōm kryjmōm. Na to wciepcie łostatni placek. Gōra i boki posmarujcie tōm szokoladowōm kryjmōm- nojlepi wejście sie do tego taki srogi[22] nōż. Potyn sie wejście jako szprica[23], nałōżcie dō ni tyj biołyj ubityj śmiytany i pokołżcie swōj talynt[24]– powodzynia:)
[1] przytrafią jakieś urodziny
[2] znalazł
[3] nią
[4] uroczystość
[5] mąki pszennej
[6] pomarańcza
[7] krem
[8] wsypcie
[9] czas
[10] wszystkie na raz
[11] później
[12] gotowe
[13] tej
[14] wyciśnijcie
[15] ostudzi się
[16] dzień wcześniej
[17] do niej
[18] ozdabiania
[19] inne
[20] powoli
[21] na samym dole
[22] duży
[23] szpryca lub rękaw do ozdabiania
[24] talent


text:
SELECCIÓN DE POLONIA *
1972-1982
1973 Polonia en Eliminatorias: Jan Tomaszewski ŁKS Łódź, Zygmunt Anczok Górnik
Zabrze, Mirosław Bulzacki ŁKS Łódź, Jerzy Gorgoń Górnik Zabrze, Zbigniew Gut,
Adam Musiał Wisła Kraków, Krzysztof Rzesny FKS Stal Mielec, Antoni Szymanowski
Wisła Kraków, Lesław Ćmikiewicz Legia Warszawa, Kazimierz Deyna Legia Warszawa,
Henryk Kasperczak FKS Stal Mielec, Jerzy Kraska Gwardia Warszawa, Grzegorz Lato
FKS Stal Mielec, Zygmunt Maszczyk Ruch Chorzów, Jan Banaś Górnik Zabrze, Jan
Domarski FKS Stal Mielec, Robert Gadocha Legia Warszawa, Włodzimierz Lubański
Górnik Zabrze, Włodzimierz Wojciechowski Lech Poznań, DT Kazimierz Górski
1974 Polonia en el Mundial: Andrzej Fischer Górnik Zabrze, Zygmunt Kalinowski
Śląsk Wrocław, Jan Tomaszewski ŁKS Łódź, Mirosław Bulzacki ŁKS Łódź, Jerzy
Gorgoń Górnik Zabrze, Zbigniew Gut Lech Poznań, Adam Musiał Wisła Kraków, Antoni
Szymanowski Wisła Kraków, Władysław Żmuda Gwardia Warszawa, Lesław Ćmikiewicz
Legia Warszawa, Kazimierz Deyna Legia Warszawa, Zdzisław Kapka Wisła Kraków,
Henryk Kasperczak FKS Stal Mielec, Grzegorz Lato FKS Stal Mielec, Zygmunt
Maszczyk Ruch Chorzów, Henryk Wieczorek Górnik Zabrze, Jan Domarski FKS Stal
Mielec, Robert Gadocha Legia Warszawa, Roman Jakóbczak Lech Poznań, Kazimierz
Kmiecik Wisła Kraków, Marek Kusto Wisła Kraków , Andrzej Szarmach Górnik
Zabrze, DT Kazimierz Górski
1975 Polonia en Eliminatorias a la Euro: Jan Tomaszewski ŁKS Łódź, Mirosław Bulzacki ŁKS Łódź, Piotr Drzewiecki Ruch Chorzów, Jerzy Gorgoń Górnik Zabrze, Adam Musiał Wisła Kraków, Marian Ostafiński Ruch Chorzów, Antoni Szymanowski Wisła Kraków , Henryk Wawrowski Pogoń Szczecin, Władysław Żmuda Śląsk Wrocław, Bronek Bula Ruch Chorzów, Lesław Ćmikiewicz Legia Warszawa, Kazimierz Deyna Legia Warszawa, Roman Jakóbczak Lech Poznań, Henryk Kasperczak FKS Stal Mielec, Grzegorz Lato FKS Stal Mielec, Zygmunt Maszczyk Ruch Chorzów, Jerzy Wyrobek Ruch Chorzów, Robert Gadocha FC Nantes, Kazimierz Kmiecik Wisła Kraków, Marek Kusto Wisła Kraków, Joachim Marx Ruch Chorzów, Andrzej Szarmach Górnik Zabrze DT Kazimierz Górski
1977 Polonia en Eliminatorias: Zygmunt
Kukla FKS Stal Mielec, Jan Tomaszewski ŁKS Łódź, Czesław Boguszewicz Arka
Gdynia, Marek Dziuba ŁKS Łódź, Henryk Maculewicz Wisła Kraków, Wojciech Rudy
Zagłębie Sosnowiec, Krzysztof Rzesny FKS Stal Mielec, Henryk Wawrowski Pogoń
Szczecin, Władysław Żmuda Śląsk Wrocław, Kazimierz Deyna Legia Warszawa, Jan
Erlich Śląsk Wrocław, Henryk Kasperczak FKS Stal Mielec, Grzegorz Lato FKS Stal
Mielec, Jerzy Ludyga GKS Tychy, Bohdan Masztaler ŁKS Łódź, Adam Nawałka Wisła
Kraków, Henryk Wieczorek Górnik Zabrze, Zbigniew Boniek Widzew Łódź,
Włodzimierz Lubański Sporting Lokeren, Włodzimierz Mazur Zagłębie Sosnowiec,
Janusz Sybis Śląsk Wrocław, Andrzej Szarmach FKS Stal Mielec, Stanisław
Terlecki ŁKS Łódź, DT Jacek Gmoch
1978 Polonia en el Mundial: Zdzisław Kostrzewa Zagłębie Sosnowiec, Zygmunt Kukla FKS Stal Mielec, Jan Tomaszewski ŁKS Łódź, Jerzy Gorgoń Górnik Zabrze, Mirosław Justek Lech Poznań, Henryk Maculewicz Wisła Kraków, Wojciech Rudy Zagłębie Sosnowiec, Antoni Szymanowski Wisła Kraków, Roman Wójcicki Odra Opole, Władysław Żmuda Śląsk Wrocław, Kazimierz Deyna Legia Warszawa, Andrzej Iwan Wisła Kraków, Henryk Kasperczak FKS Stal Mielec, Janusz Kupcewicz Arka Gdynia, Grzegorz Lato FKS Stal Mielec, Bohdan Masztaler ŁKS Łódź, Adam Nawałka Wisła Kraków , Zbigniew Boniek Widzew Łódź, Marek Kusto Legia Warszawa, Włodzimierz Lubański Sporting Lokeren, Włodzimierz Mazur Zagłębie Sosnowiec, Andrzej Szarmach FKS Stal Mielec, DT Jacek Gmoch
1979 Polonia en Eliminatorias de la Euro: Zygmunt
Kukla FKS Stal Mielec, Marek Dziuba ŁKS Łódź, Paweł Janas Legia Warszawa, Henryk
Maculewicz RC Lens, Stefan Majewski Legia Warszawa, Wojciech Rudy Zagłębie
Sosnowiec, Antoni Szymanowski Gwardia Warszawa, Władysław Żmuda Widzew Łódź,
Tadeusz Błachno Widzew Łódź, Lesław Ćmikiewicz Legia Warszawa, Grzegorz Lato
FKS Stal Mielec, Leszek Lipka Wisła Kraków, Bohdan Masztaler Gwardia Warszawa,
Adam Nawałka Wisła Kraków, Zbigniew Płaszewski Wisła Kraków, Henryk Wieczorek
Górnik Zabrze, Zbigniew Boniek Widzew Łódź, Kazimierz Kmiecik Wisła Kraków,
Marek Kusto Legia Warszawa, Włodzimierz Mazur Zagłębie Sosnowiec, Roman Ogaza
Szombierki Bytom, Janusz Sybis Śląsk Wrocław, Stanisław Terlecki ŁKS Łódź,
Michał Wróbel Wisła Kraków, DT Ryszard Kulesza, DT Jacek Gmoch
1982 Polonia en el Mundial: Jacek
Kazimierski Legia Warszawa, Józef Młynarczyk Widzew Łódź, Piotr Mowlik Lech
Poznań, Tadeusz Dolny Górnik Zabrze, Marek Dziuba ŁKS Łódź, Paweł Janas AJ
Auxerre, Stefan Majewski Legia Warszawa, Piotr Skrobowski Wisła Kraków, Roman
Wójcicki Widzew Łódź, Władysław Żmuda Hellas Verona, Andrzej Buncol Legia Warszawa,
Włodzimierz Ciołek FKS Stal Mielec, Andrzej Iwan Wisła Kraków, Jan Jałocha
Wisła Kraków, Janusz Kupcewicz Lech Poznań, Grzegorz Lato Atlante, Waldemar
Matysik Górnik Zabrze, Andrzej Pałasz Górnik Zabrze, Zbigniew Boniek Juventus,
Marek Kusto KSK Beveren, Włodzimierz Smolarek Widzew Łódź, Andrzej Szarmach AJ
Auxerre, DT Antoni Piechniczek


text:
Pólski lud Górneje Šlazyńskeje jo pśisamem jano katolski. K jich gódownym nałogam słuša dziecióntko (lazuj: „dźećontko“), což se nawłos maka ze serbskim słowom „źiśetko“. Z tym jo wu nich měnjone to źiśetko Jezus. We Šlazyńskej chójźi wóno gwězdku źiśam wobraźowat! To se tšoj tak: Nježlic wšykne se zesedaju gwězdku k wjaceri, deje wšykne domacniki z dobreje śpy wen hyś – a prědku wen te źiśi, to se wě! Wetom pśiźo kšajźu do jśpy „dziecióntko“ (to móžo byś sused abo jaden tych domacnikow, ako jo se pjerwjej we jśpě abo na balkonje schował) a pśinjaso dary. Wón je skłaźo pód gódowny škrjok a wujźo zasej kšajźu.
To „źiśetko“ njewordujo wiźone daniž póznate, ale źiśi słyše, až we jśpě něcht chójźi a stupa. A gaž źurja do jśpy su z mlokowego głažka (to jo we socialistiskem casu moda była), ga wiźe źiśi nanejmjenjej tu seń, ako se myka we swětłu tych lampkow a swěckow na škrjoku.
To napněśe trajo radnu chylu. Akle gaž we jśpě jo zasej měr, a mama a nan zwólijotej, až źurja mógu se zasej wótcyniś, ga ženu źiśi naskoki nutś glědat, co „dziecióntko“ jo jim pśinjasło.


text:
Před 100 lětami skónči so Prěnja swětowa wójna – z wjace hač 15 milionami mortwych dotal najkrawniša w stawiznach čłowjestwa. W němskich wójskach – předewšěm w sakskim a pruskim – wojowachu tež tysacy Serbow na bitwišćach na zapadźe a wuchodźe Europy. Jeničce katolski serbski kraj zhubi w surowym boju wulkomocow wjacore sta swojich synow. Hižo krótko po wójnje rozsudźi so tuž tež we Łužicy wjele gmejnow a wosadow, stajić swojim padnjenym pomniki, zo njebychu na jich mjena zabyli. Jedyn z prěnich w serbsko-katolskich gmejnach bě – mjeztym wotstronjeny – Radworski pomnik w meji 1919; bórze slědowachu Miłoćicy a Wotrow (1920), Jawora, Wudwor a Njebjelčicy (1921) kaž tež Jaseńca a Worklecy (1922). Tež Swinjarnja, Kukow a Šunow stajichu swojim padłym swójske pomniki.
Jónkrótne wuwzaće


text:
Szlangi
Szlangi (łać. Serpentes) to je podraja gadůw s raje łuskonośnych. Majům uůne duge ćoło bes szłapůw a szczynkowy aparat kery dozwalo jeim fest a fest szyroko rozwjyrać szczynki, bez cůż poradzům uůne połykać uofjara we całośći. Ńy majům strzodkowygo ucha ańi bymbynkowyj błůny. Liczba kryngůw poradźi dolyźć u ńich do 400. Do terozki porachowano bezma 3000 gatůnkůw szlangůw. Ńykere ś nich sům jadowite (10-25% wszyjstkich gatůnkůw) a wszyjstke sům mjynsożerne a połykajům uofjary we całośći. Dźoł zoologiji kery zajmuje śe szlangůma je mjanowany uofjologijo.


text:
Mnohim čłowjekam njewjedźe so tež bjez coronawirusa derje. Woni trjebaja medicinisku abo psychologisku pomoc. W nětčišej nowej situaciji mamy tež na tych myslić, kotřiž njemóža hižo posedźenske terminy wužiwać. Tuta wobstejnosć a potencielne wohroženje přez wirus pohubjeńša symptomy husto.
Załožba Němska depresijowa pomoc wotewrěje z tuteje přičiny swój online portal „iFight Depression Tool“ na šěsć tydźenjow. Tu móža so pomoc pytacy informować a so aktiwnje na swójskim wustrowjenju wobdźělić. Tool je samomanagementowy program za dorosćenych a młodostnych wot 15 lět.
Poprawom je psychoterapeutiski přewod trěbny, dokelž je to dopokazujomnje wosebje skutkowne. W časa coronoweje krizy móže so tool pak tež bjez přewoda wužiwać. Trěbne je jeničce njeformalne přizjewjenje na e-mejlowu adresu ifightdepression@deutsche-depressionhilfe.de. W běhu 24 hodźin měli přistup dóstać.


text:
Je tyż jedna zorta tych fesztrōw, co ich za dnia we lesie niy uświodczycie. Ci iści idōm do lasa, jak je ciymno noc. Ano, to sōm rabczyki! Na tych to se te nōrmalne fesztry musieli dycki dać pozōr! Rabczyki isto znali las lepi jako ôni, bo im czynsto uciykli ze zabitōm zwierzinōm, abo jōm kaj we lesie tak dobrze skowali, że ani te myśliwski psi sie niy kapły, a jōm niy wywōniały! Tak widzicie ludeczkowie roztōmili, że na wszyjstek sōm metody a knify, ale żodyn rabczyk ich drugimu niy zdradziył.
Mōj tatulek po podstawowej szkole tyż dostoł robota we lesie. Ze robotnikami sadziył nowe strōmiki: małe dymby, świyrczki, ale nojwiyncy to we Baranioku sadziło sie sośniczki. Bo taki strōm gibko rośnie. Jednako drzewo mo fest miynki i już skuli tego chałpy ś niego niy do sie postawić, a na masty to sie tyż bezto niy nadōwo, ale na papiōr to abo na kołki to je w sōm roz!
Dycki we lesie bōło cicho, ale co jakiś czos robiyli tam gōny. Wtynczos do lasa prziszli myśliwce (to ni ma to samo, co fesztry!). Bōło wtynczos larma, butlu, szczekanio psōw strzylanio, huku, trzasku a wrzasku, a na kōniec dycki tyn gōn głośno ôdtrōmbili, do każdego zabitego zwiyrza ôsobno! Nojprzōd szły dycki te wielgi, masne sztuki: jelynie, sarny, daniele, dziki świnie, a ku kōńcowi prziszoł czas na zajōnce, co powiōnzane we paczki leżały. Tym to sie grało tak: Wszyjski zajōnce do kupy, do kupy, wy stare dupy, wy stare dupy… I jo ta śpiywka znałach już, jak mi bōło sześ lot! Jak myśliwce troszka popili na starzikowych urodzinach, to mnie dycki egzaminowali, a potym dostowałach piykno nagroda! Roz żech padała starzikowi, coby czynści te urodziny robiył!
A terozki my prziszłi na koniec ku tyj zagadce, co je we tytule. Co? Wiycie już jako je ta rōżnica? Spomnijcie se, jako wyglōndo tym chrobok a jako feszter? Chrobok je brōnotny, a na zielono sro, a ze fesztrym je cołkiym na łopy: na zielono sie łoblyko ( po darmo go zielōnka niy przezywajōm), a na brōnotno, to sami wiycie co! Tym feszterskim szpasym kōńcza swoja godka na dzisio!


text:
Danga zaprôszô na wieczornõ wandrówkã po czyszeckich barzołach
Na mokrich łónkach, w kanarkach i we krzipopach bez dziyń dzieje se małowiela. Ale na wieczór, jak skoro słóneczko straci se za lasã, zdô se, iże barzoły se budzóm do nowégo życiô. Òrôz poczynô wszandzie rzegotać, kumkać, kwakać a żwakać. Wodnô gadzina mô swojé coroczné weselné zgrómadzynié – przepiykni wiosynno-letni żabi kóncert!
Na całim Górnim Ślónsku żyje do kupy siedminôście gatónków żabów, chrostawych żabów, kumków i wodnich jaszczurków. Na naszi wandrówce spróbujymy niechtoré ś nich znejś, chycić do ranki i se jé òbejzdrzeć blank z bliska. Òsobliwie interesujóm nôs kumki i zielóné żabki, co nôleżóm do gatónków fest zagróżónich. Przi tim nauczimy se jé rozeznôwać po głojsie. Ò jejich życiu i òbyczajach bydymy rozprawiać po ślónsku.
Tóż Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“ w Czyszkach projsi Wôs piyknie na wieczorni szpacyr po czyszeckich barzołach i na spólnõ wieczerzõ na Ketzlerowym statku w Kotlinach – we gniôździe naszégo tôwarzistwa.
Kedy? W sobotã, 22 môj, trzi sztwierci na dziewióntõ na wieczór (godz. 20:45)
Kandy? Na parkingu przi kaczmie „Garden Cafe” we Czyszkach wele Kojźlô.


text:
Iglu
Iglu je kaž stajnje sněhowy dom. Inuktitutowe słowo „Iglu“, časćišo „Illu“, woznamjenja powšitkownje „bydlenje“ a wopřijima sněhowy dom, Qarmaq, stan u. ä. Jako bydlenje je iglu wot 1950. lětow wusłužił. Hač na mało wuwzaćow bydla Inuity dźensa w sydlenskich domach a za čas zymskich přebytkow na wsach w drjewowych hětach (tak mjenowane „Cabins“). Najskerje su samo wjele hač połojcow něhdźe 100.000 w Kanadźe a Grönlandskej bydlacych Inuitow hišće nihdy w igluwje spali, a iglu hižo dołho njemóže kóždy Inuk twarić. Inuity wužiwaja iglu dźensnišo zwjetša jako škitnu hětu, jeli woni so, na přikład za čas hońtwjerskeho wulěta, wot nahłych přeměnow wjedra přesłapjuja. Tutón w Arktisy přeco hišće wažny zaměr je tež přičina za to, zo twarjenje iglujow so hač do dokładneho stopjenja tež w šuli wuči. W někotrych sydlišćach, na př. Pond Inlet, so přenocowanje w igluwje jako turistisku atrakciju poskićuje.
W nutřkowneho su z Arktisowych wobydlerjow dospołnje přijomne ćopłotowe wuměnjenje, dokelž sněh jako dobry ćopłotowy izolator skutkuje. Jako normalnje płaća temperatury wokoło mjerznjenskeho dypka; na wyšo hač zachodoweho wobłuka ležacy městnje k spanju so dla horje postupowaceho ćopłeho powětra samo plusowe stopjenja dosahuja. Přirunajo z wonkownymi temperaturami móže dospołnje 50 stopjenjow diferency być; tak su na přikład při wonkownej temperaturje wot -46° C -6° C na pódowej wysokosći (spanski spódk) a samo +4° C na ramjenjowej wysokosći móžne. Ćopłotowe žórła kaž čłowjekowa ćělna ćopłota a něhdy Qulliq, dźensnišo na přikład Coleman-warjak hodźa so dospołnje +5° C dosahnyć. Wyše temperatury dowjedu wšak k roztawanju sněha a k přemokowanju wobydlerjow.
Twarjenje igluwa[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Hdy po wjedrowych wobstejnosćach, akutnych potrěbnosćach abo tež lokalnych zwučenosćach so wšelaki techniki za twarjenje igluwa nałožuja:
Masiwne twarjenske wašnje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za stabilny iglu so sněhowe bloki potrjebuja, kotrež so z sněhowym nožom abo sněhowej piłu w njeposrědnjej bliskosći planowaneho twarnišća ze sněhoweho wodźěća wurězuja. Wone dyrbja něhdźe 40 cm wysoke, 60 cm šěroke, 50 cm hłuboke a přidatnje nakósne być, zo by koła sněhowych blokow horje přeco wušo nastanja a kupolu formowałe. Za to je jenož cyle dokładna sněhowa družina přihódna, čehoždla so tajkele igluwy nic kóždy čas natwarić móžeja. Bloki so za sobu w so sćeńšacej spirali nastapluja a z sněhowym nožom přihódnje přirězuja. Přeměr so tak stajnje pomjeńšuje, doniž kupola zawrjena je. Skónčnje so jedne abo dwě woknje z jasnych lodowych platach (na př. lodowe kuski z bliskeho jězora) zatwarjujetej, zo by nutřkowne tróšku rozswětlowało. Po dokónčenju so zachodowy wobłuk jako wětrowy a zymowy škit wury a z sněhowymi blokami přepina.
Spiralne twarjenske wašnje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wone so wužiwa, jeli bjez wjele nałoženja chětře škitne twarjenje natwarić měło. Na rozdźěl wot masiwneho twarjenskeho wašnja dyrbi to tołstosć sněhoweje murje wot něhdźe. 15 cm dosahać, k čemuž so sněhowe cyhele w postupowacej spirali hromadźe připrěwaja. Wažnje je při tym, zo wobaj delnjej róžkaj na spody toho ležacym rjedźe ale tež horni róžk na předchadnym sněhowym cyhelu derje leži. Jako wukónc so cyhel nad dźěru leži a přez přirězowanje nutř pasuje.
Druhe typy igluwow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]


text: Započatk nazymy je tradicionelnje čas wuńdźenja Serbskeje protyki a pratyje na nowe lěto. Titulnu stronu delnjoserbskeje knižneje protyki 2023 pyši napohlad Wjerbna. Wosobinsce mějach njerjane dožiwjenje w tej błótowskej wsy: Krótko po změnje běch słužbnje z knižnym blidom na swjedźenju Wjerbnjanskeje wohnjoweje wobory. Chětro podhladnaj kmótraj poskićištaj mi najprjedy, zo byštaj „mojemu staremu na frasu dali“, mějo mój přinarodźeny čerwjeny blečk mjezwoči za zranjenje – při tym steješe „mój stary“ pódla mje. Potom wupožčištaj sej wote mnje pisak a papjeru, zo byštaj stejo při knižnym blidźe serbskeho nakładnistwa planowałoj swój přichodny coup: załamać so do někajkeho domskeho. Njetrjebała drje dodać, zo tehdy lědy něšto předach.


text:
Awtor dźensa
Jurij Bjeńš
„Hišće jónu, hišće raz widźeć jeju wóčkow kras´ a škleńčku wupić na strowje, kaž ...“, tele słowa Muskeho chóra Delany drje wjetšina z was čitarjow derje znaje a zwěrju sej twjerdźić, zo je spěw po słowach Jurja Šěna zdawna hymna spěwarjow. Spěwarjow-sportowcow drje je w tutym cyłku tež někotrych, najskerje nic w tak bohatej ličbje. A tola sej někotryžkuli z nich, z dynamowcow, praji tak „Hišće jónu, hišće raz“, a potom wupijemy sej škleńčku na postup do druheje koparskeje ligi Němskeje. Po sobotnej hrě so cyle wěsće mnozy prašachu, čehodla nic hižo dźensa. Fantastiski publikum, rjane wjedro a přećiwnik bjez starosćow, z trenarjom, pochadźacym z Drježdźan – postup perfektny? Ně, nažel tomu teoretisce tak njebě, hačrunjež je wšo dwělowanje ryzy teorija. Pjatnaće dypkow předskoka a super wrotowy poměr, što měło so tu hišće stać? Tola swjedźenja njebě, a tuž hišće raz wšě mocy koncentrować na hru w Magdeburgu. Abo chcedźa dynamowcy hakle tydźeń pozdźišo ze swojim přiwiskom postup swjećić?
Awtor dźensa
Ludwig Zahrodnik
Njedawno sym wo tym čitał, zo su při sněhakowarskim lětanju hižo dźensa dalokosće nad 300 metrow móžne – teoretisce! Hladajo do sportowych stawiznow zwěsćich, zo bě před 80 lětami Awstričan Sepp Bradl na skakanišću w słowjenskej Planicy ze 101 metrom swětowy rekord docpěł. Kajke je to do dźensnišeho razantne wuwiće!
Mnozy so prašeja, hač budu „slěborne kłoki“ Mercedesa dale awtowe wubědźowanje formule 1 dominować, abo hač so Ferrarijej wokoło Vettela poradźi zastatk nachwatać. Mercedes bě hižo před 80 lětami nawjedowaca awtowa značka na swěće. Tak bě na přikład Hans Stuck w měrcu 1936 wjacore swětowe rekordy spěšnosće nastajił, a w aprylu samsneho lěta doby němski Rudolf Laracciola Wulke myto Monaca.
Kónc februara je Täve Schur 85. narodniny swjećił. Jeho wuspěchi w 1950tych lětach to předewšěm běchu, kotrež nas tehdy zahorichu. Njezapomnite wostanu rozprawy Heinza Floriana Oertela wo měrowych jězbach. Schur je ju dwójce dobył a dwójce sta so tež ze swětowym mištrom. Za mnohich nadróžnych kolesowarjow je wón z přikładom.
Awtor dźensa
Michał Nuk
Awtor dźensa
André Strelow
Přiwisnicy kopańcy dožiwjeja tučasnje horcu fazu z rozsudami na mjezynarodnej a zwjazkowej runinje. Najprjedy su so Mnichowčenjo w kralowskej lize hakle w poslednjej mjeńšinje do podlěšenja wuchowali. Thomas Müller z hłójčkowanym bulom bě jim blamažu zalutował. Wjeselo běše wězo jara wulke. W přidatnym hrajnym času Bayerojo hišće dwójce do čorneho trjechichu a su so tak doskónčnje za přichodne koło kwalifikowali. Tam čaka poměrnje lochki nadawk. Benfica Lissabon je a budźe jenož mjezystacija po puću do połfinala. Wšitko druhe by jara wulke přesłapjenje było. Koparjo z Wolfsburga, kotřiž su so přećiwo KAA Gentej přesadźili, dóstachu porjadny kaliber přilosowany. Real Madrid, najwuspěšniši klub we wubědźowanju, budźe najprjedy z hosćom w Němskej. Nadawk je nimale njerozrisajomny. Přiwšěm je to za Heckingowe mustwo najwjetši towarstwowy wuspěch.
Awtor dźensa
Jan Hrjehor
Što činić z mustwom Přećeljo z pólskeje Tokarnje, kotrehož hrajny niwow je dwě klasy přewysoki? Hižo do 34. sokołskeho volleyballoweho turněra wo pokal Domowiny bě wobdźělnikow tele prašenje zaběrało. Tež wčera zaso so mje sportowcy na kromje kopanišćow prašachu, hač njehodźi so přisłušnosć pólskich hrajerjow we volleyballowych klasach susodneho kraja přepruwować. Ně! Kak dyrbi to hić? Nimo toho by to po mojim měnjenju njezmysł był. Hrajnu klasu a wospjetne dobyće akceptować a hotowe ...
Loni mějach z dr. Peterom-Paulom Straubu ze Smochčanskeho Doma biskopa Bena, dlěšu rozmołwu, w kotrejž sym jemu problem ze superniwowom pólskich volleyballistow rozłožił. Woni, kotřiž běchu wot pjatka do njedźele zaso hosćo w Smochćicach, su 2009 pokal prěni raz dobyli a po tym tež w lětach 2011, 2012, 2014, 2015 a 2016. Z rjadow našich serbskich cyłkow bě so jeničce Přećelam Smječkecy w lětomaj 2010 a 2013 poradźiło njewšědnu dominancu přetorhnyć.
Awtor dźensa
Tadej Cyž
Lubi sportowcy, mamy zaso raz přestupne lěto. To rěka, zo je měsac februar lětsa dźeń dlěši. Tak padnje 29. februar po wjele lětach na dźeń, hdyž so sportowa kolumna wozjewja. 1988 bě tomu runje tak. Dokelž pak wuchadźeše tehdy Nowa doba jako dźenik hižo rano, móžachmy tule rubriku a sportowe rozprawy zwjetša hakle wutoru čitać. Achim Kowar pisaše tehdom wo poradźenych Olympiskich zymskich hrach w kanadiskim Calgaryju. W krajnym hódnoćenju medaljow doby Sowjetski zwjazk před našim krajom, małej NDR, kotraž bě najebać kopańcu tola wulki sportowy gigant na swěće. Nimo toho zhladowaše Kowar tež na 6. turněr Domowinjanow – pedagogow a přistajenych serbskich statnych institucijow – wo pokal Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny we volleyballu, wuhotowany wot Serbskeje rozšěrjeneje wyšeje šule „Hermann Matern“ Budyšin. Pod režiju sportoweju wučerjow Gerata Hrjehorja a Měrka Korjeńka wobdźěli so tehdom dźesać mustwow, štož bě rjany rekord.
W mjezyfazy do prěnjeho lětušeho starta rjadneju lisćinow Drježdźanska wobwodna lisćina a Wopačanski cup běharjow 2016 su so wjacori entuziasća hišće na tajkich tradicionalnych wurisanjach wubědźowali, kaž su to silwesterskej běhaj w Budyšinje a Oberlichtenauwje a nowolětny běh we Wojerecach. Hač do spočatka nalěća přihotuja so běharjo nětko na nowu sezonu. Nimo intensiwneho treninga w přirodźe při najwšelakorišim wjedrje činja woni to po datych móžnosćach a wuměnjenjach tež na sněhakach abo smykačach. Bohužel njeběchu dotalne přihoty w sněze a na lodźe za wurunanje tajkeho treninga w našich kónčinach nimale scyła date. Štóž pak dyrbi w tejle ćežkej fazy za duch a ćěło ze swojeho intensiwneho treninga dźěle šmórnyć, dyrbi potom w poprawnej wubědźowanskej sezonje wosebje we wutrajnosći ze słabšimi wukonami ličić.
Awtor dźensa
Stefan Šmit
Bórze, lubi přiwisnicy serbskeje koparskeje wubranki žonow a muži, skónčnje zhonimy, hdy wotměja so hry předkoła europeady w juniju w Italskej. Hakle tydźenja sym z hłownym zamołwitym za turněr narodnych mjeńšin Siegfriedom Stockerom telefonował. Wot njeho chcych doskónčny hrajny plan europeady zhonić. Wón wšak praji, zo běchu tamniši čłonojo přihotowanskeho wuběrka hišće jónu wšitko tam a sem suwali a chcychu plan hač do minjeneho pjatka zestajeny měć. Hłowny zmysł dalšeho předźěłanja bě, zo so hry, kaž na přikład duele našeju serbskeju wubrankow, w samsnym času njepřewjedu. W prěnim naćisku mjenujcy tomu tak bě, zo dyrbještej łužiskej wubrance w předkole w samsnym času nastupić. Tajke dwojenja po słowach Siegfrieda Stockera nětko wjace njebudu.


text:
Nojbarzi1 lubia take maszkyty2, co sie gibko3 rychtuje4 i te szokoladowe kulki sōm5– idzie pedzieć6– idealne. Kupiōłech sie jakiś czołs7 tymu espandowane proso (teke dmuchane). Proso uprawiali nasze pra-praōłpy8 i ōłmy, potyn ô9 nim zapōmnieli, a ôno moł kans10 fetaminōw11, biōłka i zdrowego fetu12. Do tego jeszcze dołech13 mielōne ôrzechy laskowe, co to i fajnie smakujōm, i majōm kans fetaminy E- a jōm mianujōm14 niyrołz fetaminōm młodojści i płōdności… Do tego jeszcze szokolada15, co to je ôd wiekōw znanym afrodyzjakym… dejcie sie pozōr16 😉
Co potrza?
1 syrek maskarpōne (250 g)
1 gorzkoł szokolada
0,5 szklōnki ôrzechōw laskowych
1 łeżka rumu
50 g prosa espandowanego (mogecie tyż dać espandowany ryż, amarantus abo i co inkszego)
Kebyjście musieli mieć to słodsze, to dejcie17 jeszcze łeżka pudecukru18– joł niy doł19, bo i tak za chwila trza sie bydzie wziōńć za te 3 kilo, co żech nazbiyroł na mrozy 😉
Ôzpuśćcie20 szokolada – nojlepi we misce nad gorkym wrzōncyj wody- i pomiyszejcie jōm ze maskarpōne, ôrzechōma i rumym. Wsujcie proso na jaki talyrz, wejście łeżka masy i wciepcie21 do tego talyrza, ôbsujcie prosym, uformujcie kulka i fertich22. Niyskorzi dejcie to do lodōwki, żeby trocha stwardło i- smacznego 🙂
1najbardziej
2słodkości
3szybko
4przygotowuje
5są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
6powiedzieć
7czas
8pradziadkowie
9ô = ło
10dużo
11witamin
12tłuszczu
13dodałem
14nazywają
15czekolada
16uważajcie
17dodajcie
18cukru pudru
19dałem
20rozpuśćcie
21wrzućcie
22gotowe


text:
Lublin
Spůłrzyndne: 51°14'53" N 22°34'13" E
Lublin (pol. Lublin, jid. לובלין, ukr. ЛюблiH, rus. ЛюблиH) – nojsrogše polske mjasto na wschůd uod Wisuy, stolica wojewůdztwa lubelskigo a Lubelščyzny. Je krysym grodzkim a śedźibům wuadz krysu źymskigo. Historyčńy přinoležy do Mouopolski. Ležy nad řykům Bystřycům. Srogi uostřodek akademicki, znůmy m. in. s Katolickigo Ůńiwersytetu Lubelskigo.
Pjyrše wzmjanki we škryflanych zdřůduach sům ze 1198 roku, nale uosadńictwo sam je starše, stouo uosada bůua sam we VI stolećo. Prawa mjejske uod Wuadysuawa Uoketka 15 śyrpńa 1317. We 1569 we Lublińy zašrajbowano akt Uńije Lubelskij a we tym samym roku přijynto houd lynny uod kśyńća Prus. We XVII wjeku mjasto uostouo fest zńiščůne bez najazdy Kozokůw a ypydimjo džumy. We XVI a XVII wjeku uostřodek reformacyje. Po III rozbjoře Polski Lublin znod śe we zaboře austryjockim, ńyskoři we Krůlestwje Polskim. We pouowje XIX wjeku wjyncy kej pouowa mjyškańcůw stanowiuy Žydy. Uod 1918 we II RP. W čos uokupacyje hitlerowskij we Lublińy fungowou lager kůncyntracyjny Majdanek. Po zdobyću mjasta bez Armijo Čyrwůno 22 lipca 1944 Lublin bez 163 dńi bůu tymčasowům stolicům Polski.
Terozki srogi uostřodek industryje a kulturalny. Noležy do Uńije Metropoliji Polskich.
Kluby športowe Motor Lublin a Lublinianka.


text: - (1) Andel Tjeerd H. (2) Antczak-Górka Barbara (1) Bajkiewicz-Grabowska Elżbieta (1) Bajkiewicz-Grabowska Elżbieta, Kossowska-Cezak Urszula (2) Bajkiewicz-Grabowska Elżbieta, Magnuszewski Artur (3) Bajkiewicz-Grabowska Elżbieta, Mikulski Zbigniew (1) Bajkiewicz-Grabowska Elżbieta, Mikulski Zdzisław (3) Balon Jarosław, Więcław-Michniewska Joanna (1) Baran-Zgłobicka Bogusława (1) Bartnik Adam, Jokiel Paweł (1) Bartosiewicz Bartosz (1) Barwiński Marek (1) Bączek Jakub B. (1) Bednorz Ewa (1) Blacksell Mark (1) Bodzioch Adam (1) Brzezińska-Wójcik Teresa (1) Butowski Leszek (1) Chełmicki Wojciech (1) Chmielewski Tadeusz Jan (2) Chodorowski Jacek (1) Choiński Adam (2) Chudoba Tadeusz (1) Chwieduk Edward (1) Cisoń Paweł (1) Claybourne Anna (1) Cowie Jonathan (1) Craig J. R., Vaughan D. J., Skinner B. J. (1) Czerny Mirosława (1) Czubla Piotr, Mizerski Włodzimierz, Gładysz Świerczewska Ewa (1) Czubla Piotr, Mizerski Włodzimierz, Świerczewska-Gładysz Ewa (4) Danielewicz Justyna (1) Dawidek Jarosław (1) Degirmendzić Jan (1) Degórski Marek, Kowalkowski Alojzy, Kozłowska Anna (1) Duczmal-Czernikiewicz Agata (1) Dzieciuchowicz Jerzy (2) Fedorowski Jerzy (1) Fortuniak Krzysztof (1) Gaworecki Władysław W. (1) Gorzym-Wilkowski Waldemar A. (1) Górska-Zabielska Maria (1) Graniczny Marek, Mizerski Włodzimierz (1) Groeger Lidia (1) Grzegorczyk Anna (1) Gurwin Jacek (1) Habrel Mykola, Kobojek Elżbieta (1) Habrel Mykola, Marszał Tadeusz (1) Habrel Mykola, Mularska-Kucharek Monika (1) Hamblyn Richard (1) Harasimiuk Krystyna, Rodzoś Jolanta (2) Hillel Daniel (1) Jackowski Antoni (1) Jagiełło Jakub (1) Jakóbczyk-Gryszkiewicz Jolanta (1) Jakóbczyk-Gryszkiewicz Jolanta, Marcińczak Szymon, Siejkowska Agnieszka (1) Jakus-Borkowa Ewa, Nowik Krystyna (1) Janiszewska Anna (2) Janiszewska Anna, Klima Ewa (1) Jaworska Ewa, Jaworski Piotr (1) Jaworska Ewa, Jaworski Piotr, Malinowska Mirosława (1) Jażdżewska Iwona (1) Jędrusik Maciej, Makowski Jerzy, Plit Florian (1) Jędrysiak Tadeusz (2) Jędrysiak Tadeusz, Rohrscheidt Armin Mikos (1) Jurewicz Edyta, Bac-Moszaszwili Maria (1) Kasprzak Leszek (1) Kaszewski Michał Bogusław (1) Kawałek Piotr (1) Kijak Aleksandra (1) Kłysz Piotr (1) Kłysz Piotr, Skoczylas Janusz (2) Kobojek Elżbieta (1) Komornicki Tomasz, Korcelli Piotr, Siłka Piotr, Śleszyński Przemysław, Świątek Dariusz (1) Kondracki Jerzy (3) Konieczny Kinga, Pluciński Józef, Sikora Piotr (1) Kosiński Wiesław (3) Kosmowska-Ceranowicz Barbara (1) Kotus Jacek (1) Kowalczyk Andrzej, Derek Marta (1) Kowalczyk Piotr (1) Kożuchowski Krzysztof (1) Kronenberg Maciej (1) Kronenberg Maciej, Sudowska Aleksandra, Mroziak Paweł (1) Kubik Tomasz (1) Kuchcik Magdalena, Błażejczyk Krzysztof, Szmyd Jakub, Milewski Paweł, Błażejczyk Anna (1) Kundzewicz Zbigniew W. (1) Kupidura Adrianna, Łuczewski Michał, Kupidura Przemysław (2) Kuzak Ryszard, Żaba Jerzy (1) Kwietniewski Marian (2) Lisianskij Jurij (1) Lorenc Michał (1) Łanczont Maria, Wojtanowicz Józef (1) Łukaszewski Paweł (1) Łyczkowska Grażyna (1) Macias Andrzej, Bródka Sylwia (1) Magnuszewski Artur (2) Majerczak Elżbieta, Majerczak Marek (2) Makowski Jerzy (5) Marcińczak Szymon (1) Matuszko Dorota (2) Medyńska-Gulij Beata (2) Migoń Piotr (6) Milecka Krystyna (1) Milewska-Osiecka Katarzyna (1) Mizerski Włodzimierz (9) Mizerski Włodzimierz, Szmałek Krzysztof (1) Mroczek Przemysław (1) Mroczkowska Małgorzata (1) Myślińska Elżbieta (1) Naktaniec-Nowak Lucyna, Heflik Wiesław (1) Nalazek Mirosław (1) Niedźwiedzki Grzegorz, Szrek Piotr (1) Nowakowski Maciej, Bańkowska Barbara (1) Nowicki Maciej (2) Ostojski Mieczysław S. (1) Otok Stanisław (3) Pellegriono Francesca (1) Pisarczyk Stanisław (1) praca zbiorowa (2) Przewłocki Stefan (3) Raś Grzegorz (1) Rdzany Zbigniew (1) Retkiewicz Wojciech (1) Richling Andrzej, Ostaszewska Katarzyna (1) Rochmińska Agnieszka (1) Sallmann Natasza (1) Saternus Piotr (1) Serra Carla, Bombelli Silvia (1) Skoczylas Janusz (1) Skowron Rajmund (1) Słowik Marcin (1) Sobota Ireneusz (1) Stach Alfred (1) Stankowski Wojciech (3) Stępniewska Małgorzata (1) Strugarek Jan (1) Stupnicka Ewa (1) Suliborski Andrzej (1) Szamałek Krzysztof (1) Szkup Roman (1) Szmigiel-Rawska Katarzyna, Dołzbłasz Sylwia (1) Szymańska Daniela (4) Śleszyński Przemysław, Komornicki Tomasz, Solon Jerzy, Więckowski Marek (1) Tanaś Sławoj (2) Tarka Robert (1) Taubman Jerzy (1) Terpiłowski Sławomir (1) Tobiasz-Lis Paulina (1) Tomaszewski Edmund (1) Trzeciak Stefan (5) Turkowiak Aleksandra (1) Twardy Juliusz (1) van Andel Tjeerd H. (1) Wecławowicz Grzegorz (1) Wejner Karol, Samborski Marek (1) Widera Marek (1) Wieloński Andrzej (1) Wierchowiec Jan (1) Wojtanowicz Józef (1) Wolaniuk Anita (1) Wolnicz-Pawłowska Ewa (2) Wójcik Marcin (2) Wrona Jerzy (1) Zaręba Dominika (1) Zgłobicki Wojciech (1) Ziomek Jan (2) Zwoliński Zbigniew (1) Żyszkowska Wiesława, Spallek Waldemar, Borowicz Dorota (1)


text:
W lěće 2020 je w Lipšćanskim nakładnistwje Poetenladen šwarna antologija noweje lyriki wušła. Wudałoj staj ju Róža Domašcyna a Axel Helbig. Wona wobsahuje nowše basnje awtorow a awtorkow, kiž su so w Sakskej narodźili abo bytostny čas w njej žiwi byli. Čitarjam z basnjemi poskićeć špihel časa a zdobom přehlad wo aktualnym lyriskim tworjenju sakskich awtor(k)ow je narok wudawaćelow. Sakska je knihu spěchowała, ale štó konkretnje? W knize je mi znata tupa sada zapisana, zo je so »naprawa sobu financowała z dawkowymi srědkami na zakładźe wot zapósłancow Sakskeho krajneho sejma wobzamknjeneho hospodarskeho plana«.
Kak so tajkej antologiji ze 180 basnjemi bližić? Jako prěnje přehladaš wobsah. Dźiwaš so, kelko awtorow znaješ a kelko jich na tamnej stronje njeznaješ. Šěsć serbskich awtorow je zastupjene: Měrana Cušcyna, Róža Domašcyna, Benedikt Dyrlich, Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Lenka a Kito Lorenc. Potom ći znaći, wuznamjenjeni basnicy: Marcel Beyer, Volker Braun, Elke Erb, Wulf Kirsten, Reiner Kunze, Uwe Tellkamp. Ći, wot kotrychž jenož mjeno njeznaješ, ale tež tu abo tamnu knihu, mjez nimi Andreas Altmann, Peter Gehrisch, Rainer Kirsch, Lutz Rathenow, Volker Sielaff, B. K. Tragelehn. Wjele basnikow a basnicow staj wudawaćelej přiwzałoj, kotrychž lědma znaju a kotrychž sej z jednej abo dwěmaj basnjomaj wotkryć směm. Wulce wužitny je register awtorow z krótkobiografiju, žórłami a zapisom w knize wozjewjenych basnjow. Basnje njejsu chronologisce abo po awtorach rjadowane. W dźewjeć kapitlach namakaja wone kaž samo wot so po wobsahu swoje prawe městno.


text:
W juliju je praktikant SLA Syman Hejduška zajimcow na projekt „Jazz-lóšt“ přeprosył. Cordula Ratajczakowa je so z młodym mužom, kiž wot noweho semestra wučerstwo za hudźbu na Drježdźanskej wysokej šuli za hudźbu Carl Maria von Weber studuje, rozmołwjała.
Kak je so ideja zrodźiła?
S. Hejduška: Činiš-li swobodne socialne lěto za kulturu, sy winowaty, samostatny projekt na noze stajić. Tuž sej předewzach, jazzowu band z młodymi zahoritymi hudźbnikami wutworić. Z młodźinu dźěłać mje wabi. Přiwšěm je jazzowa hudźba přirunujo z popom naročniša a skići zdobom dosć móžnosćow k improwizaciji. Bywša intendantka SLA Milena Vettrainowa měješe zwisk k nazhonitemu Drježdźanskemu pozawnistej Michaelej Winklerej, kiž je wuměłski nawod přewzał, a tuž móžachmy započeć.
A kak běži projekt „Jazz-lóšt“ mjeztym?


text:
Wobrazy krajiny su najwšelakoriše. Wotwisne wot počasa, lěta nastaća, wosoby, kotraž je rysowaše. Runje tak rozdźělna je rěč. Hač rěč jednotliwca, krajiny, naroda. Kóždy wužiwa ju na swoje wašnje, sadźa nuansy wotpowědnje swojemu začuwanju. Ale rěč tež zwjazuje, wotkrywa paralele, wobohaća so mjez sobu.
Pjatk 23. awgusta 2019 na pózdnim popołdnju sćěhowachu někotři na rěči a wobrazach zajimowani přeprošenje Budyskeho Serbskeho muzeja na čitanje ze słowjenskej awtorku Anju Golob a serbskej awtorku Lubinu Hajduk-Veljkovićowej. Wobě stej zastupjenej z basnjemi a tekstami w katalogu k třikrajowemu projektej »Wobrazy krajiny. Podobe pokrajine. Bilder einer Landschaft«. Moderaciju přewza Dušan Hajduk-Veljković. Kombinacija tutych třoch wosobow wopokaza so jako nimoměry wurjadna, mjez sobu so wudospołnjaca a wobohaćaca a publikum runje tak zahorjaca kaž zabawjaca.
Anja Golob, rodźena 1976, je basnica, spisowaćelka a přełožowarka. Wona studowaše filozofiju a přirunowace literarne wědomosće w Ljubljanje. Wona přednjese na zarjadowanju swoje basnje zdźěla słowjensce, zwjetša němsce. Jeje čitanju slědować bě jónkrótne dožiwjenje. Nimale kaž w transy přednjese swoje teksty, zanurjena do nich a jich kuzła a tak za připosłuchacych runočasnje zwuk a zmysł wožiwjejo. Jej poradźi so melodiju a rytmiskosć tekstow wurjadnje zwobraznić, wot stakata doraznych wjeršow hač k žortno-ironiskim metafram. Zdobom wjedźe připosłucharjow do hłubokich přemyslowanjow wo wobsahach. Tak zastanje jeje lyriske ja we wokomiku, w kotrymž je hišće wšitko móžno a směr wuwića wotewrjeny, w kotrymž »wšo wisa na ćeńkej nitce móžnosće koincidency« (še – noch – hišće) abo praša so za tym wčera na rozdźěl wot dźensa a raznymi změnami, kotrež so stanu abo za kotrež so rozsudźiš a w kotrychž steji to wčera pódla toho dźensa so njeznajo: »Dortgestern und Heutehier stehen nebeneinander, zwei Fremde in einer Schlange am Flughafen, die warten« (Gestern war alles schöner). Jeje němske basnje su episke. Powědaja wo pospytach, přez dźěło přemyslowanja wo swójskich hłubinach wobeńć (»Doch bevor uns alles Stück für Stück verschlingt, arbeiten wir.«, Wenn die dicke Dame singt) hač k redukowanju na to, štož woprawdźe za žiwjenje trjebaš (Was ich brauche). Wotkrywa a staja do prašenja naše wšědnosće a strachi a pokazuje na nimale wostrózbnjace wašnje na nuznosć čłowjeskeje bliskosće a zo njeje to, štož trjebamy, wjele a tola wšo.


text:
Jeszcze za „ciynżki kōmuny” (jako to godo nasz sōmsiod), jak mie bōło tak ze dwaścia lot, to na studia geȏlogiczne, po wynkszości sztartowały dziołchy, synkōw bōło tam mało wiela. Wiym to na bank, bo siostra ȏd moji nojlepszyj kamratki tyż ta geȏlogijo sztudyrowała. Zarozki po piyrszym roku miały te mode sztudyntki praktyka na grubie. Nojprzōd przeszły przeszkolyni BHP, a potym „ȏpiekōn” sztudyntōw a sztudyntkōw doł kożdymu a kożdej tako bioło szmata, co wyglōndała jak fuzlapa, a nejści miała być do ȏciyranio potu tam na dole. A potym zawołoł dziołchy na bok, a padoł im, coby se jōm „na piersi” dały, to ȏd tego wynglowego prochu kucać niy bydōm! A te gupie go posłōchły, a tak zrobiyły! Za to synkōm kozoł se ȏpakować ta nojdrogszo czynś chopskigo ciała, bo godoł, że tam na dole sōm przeciōngi! Ale eli synczyska tyż go poslōchli, tego to niy wiym!
Bez cołki latowe feryje tym borokōm dziołchōm te bergmōny szpasy robiyli. Na dole je fest ciepło, to chocioż to niy bōło przepisowo, to dycki yno we batkach robiyli. Tam tyż fest sie kurzi i bergmōny sōm taki czorne, jak te ludzie ze Afryki. Afrykōny majōm biołe pojstrzodki rynki , a bergmōny mieli biołe d… jak galoty sjyni!
Dziołchy poszły na skarga do derechtōra, a ȏn sie ich spytoł, eli kerego rozpoznały, bo tyn istny zaroz kora dostanie! Sztudyntki nic niy poradziyły pedzieć, bezto bergmōnōm ȏbleciało to wszyjstek na sucho! Te synczyska ze gruby tak sie rozbestwiyli, że wymyśleli „uroczyste pożegnanie” do modych geȏlożkōw! Wydelegowali trzech karlusōw, co sie wystrojyli we czorne gangi a biołe koszule, a pyszczyska se sadzōm umazali, a potym na rozłōnczyni ȏd tych sztudyntkōw kusku chcieli! To ci były, ale gizdy!
Kamratczyna siostra sie już potym na gruba ani niy podziwała, yno poszła do liceum uczyć geografije. Jednako tam tyż leko niy miała. Bo ji szkolorze przinosiyli roztomańte „kamory” a porzad chcieli, coby im godała, co to przismyczyli. A nojwiynksze zainteresowani dycki bōło, jak miała być klasōwka ze czego inkszego! A jedyn taki klasowy szprymok, to sie jōm kejś spytoł jako zrobić piosek ze kamiynia pioskowca? A wy wiycie jak? Jo wiym, ale niy powiym! A jak chcecie wiedzieć, to se przeczytejcie to, co je napisane maluśkim drukym pod tym artykułym.
Grymlino
Ȏdopwiydź :Jak docie rady, to „kamor” pioskowiec piznōnć pyrlikym a rozwalić we drobny mak!


text:
Swójske projekty
Pódla spěchowanja serbskich institucijow pśez Załožbu za serbski lud se jaden běrtyl etata za pśesajźenje projektow wužywa.
Wuźěłanje a wupóžycanje wustajeńcow, organizacija a pódpěrowanje zarědowanjow a workshopow,wuwołanje a pśewóźowanje wšakich wuběźowanjow ako teke pósćenje Myta Ćišinskego lice pśi tom rowno tak k załožbowym projektam ako te k temam audio, film a nowych medijow.
Audio, film a nowe medije
Załožba za serbski lud jo južo w zachadnosći wjele wšakorakich zukowych nosarjow, filmow a słuchograśow k wšednemu wužywanjeju dała napóraś. Nowše pak su pśesajźenja computerowych graśow a wšakich projektow we wobcerku nowych medijow.
Myto Ćišinskego
Myto Ćišinskego jo nejwuše wuznamjenjenje Serbow. Z tym mytom, kenž se kužde druge lěto pśez Załožbu za serbski lud pósći, se cesće wuběrne wugbaśa na pólu serbskeje kultury, wuměłstwa a wědomnosći a se wjele lubjece zachopki we tych wobcerkach spěchuju.
Wuběźowanja
W pšawidłownych wótstawkach se pśewjedu wuběźowanja, kenž pśipóznawaju intensiwne rozestajenje ze serbskeju rěcu a literaturu. K tomu lice wuběźowanje "Rěcam pśichylone komuna - serbska rěc jo žywa, kótarež se w Bramborskej rowno tak ako w Sakskej pśewjeźo, a literarne wuběźowanje w zgromadnemźěle z nakładnistwo Domowina.
Wustajeńcy
Załožba za serbski lud informěrujo we wšakich wustajeńcach wó stawiznach a kulturje Serbow, wó jeje politiskej a rěcnej situaciji ako teke wó serbskich institucijach a towristwach.
Zarědowanja a workshopy
Ze slědnym se wobraśaju na młodostnych a źiśi, aby se intensiwnje we swójej maminej rěcy na wuměłsku wašnju pśedstajali. Tak ako tradicionelne nazymske koncerty za cełu familiju, su Schadowanki a Dny serbskego źiśecego źiwadła woblubowane zarědowanja za źiśi a młodostnych w běgu lěta.
Wuměłski projekt 3 krajow 2019-2020 (2021)
Projekt wopśimjejo wustajeńce twórjecego wuměłstwa, cytańske zarědowanja a koncerty a pokazujo w zgromadnej prezentaciji pozicije nacasnych wuměłcow a wuměłcowkow z Nimskeje, Słowjeńskeje a Awstriskeje wó ze sobu zwězanych temach "Wobraze krajiny" a "Pśechod".


text:
Halina Barań, Ptaki ojczystych wzgórz, Agencja Wydawnicza ARGI 2020
Kónc lěta je nowy roman »Ptaki ojczystych wzgórz« (Ptaki domizniskich hórkow) Haliny Barań we Wrócławskim nakładnistwje Agencja Wydawnicza ARGI wušoł. W nim zbliži spisowaćelka, tak prof. Dietrich Šołta, pólskim čitarjam stawizny a identitu Serbow přez něhdźe 200 lět, wot narodneho wozrodźenja w 19. lětstotku hač do znowazjednoćenja Němskeje kónc 20. lětstotka. Barań so nadźija, zo so roman runja jeje knize »Sćin běłeho ranja« do serbšćiny přełoži.


text:
SYMAN PĚTR CYŽ
»Pósłanc našeje maćeršćiny« – tak mjenowachu nowiny njedawno modernizowany ćah, kotryž wozy serbske słowa wotnětka po Łužicy a hač do Drježdźan. Tež druhe pósłancy jewja so w zašłym času husćišo w regionalnych medijach kaž tež w interneće – a při našich pućach. Rěč je wo dwurěčnych napisach na pućnikach abo twarjenjach, klasiskej temje rěčneje politiki, kotraž so zašłe lěta tež we Łužicy zaso bóle tematizuje. Někotryžkuli – nic jenož Němc – so snano praša, hač drje nimamy wažniše problemy. Hač je woprawdźe trěbne, zo so na kóždym pućniku a při kóždej wohnjostraži tež serbšćina jewi, a to hišće w jenakej wulkosći.
Haj wšak, mamy wjetše twarnišća– na polu kubłanja na přikład. Přiwšěm njesměli wažnosć zjawnych serbskich napisow podhódnoćeć. Mjeztym zo měrja so serbska wučba, serbske medije, zarjadowanja a podobne »jeničce« na ludźi, kiž so tak a tak hižo ze serbstwom zaběraja a kotrymž je wědomje, zo je Łužica dwurěčna, narěča tajke napisy wšitkich hač přisłušnikow wjetšiny abo wopytowarjow. Přez swoju wulku ličbu a rozšěrjenje po cyłym oficielnym sydlenskim rumje tworja wěstu samozrozumliwosć, zwuraznjejo dwurěčny raz kónčiny. W někotrych gmejnach su wone nimale jenička pokazka na (zdźěla hižo historisku) serbskosć.
Njelukratiwna je tež naša serbska rěč w digitalnym swěće. Přerěznje 3,7 hodźinow wob dźeń na smartphone sutamy, kiž njehodźi so serbsce posłužować. Smy so na to zwučili, wšako hižo na kompjuterach přewjele ze serbskej rěču započeć njemóžachmy. Za Microsoft, Apple, Google a dalšich ma serbska rěč prosće přemało recipientow. Dźakowano serbskim idealistam a institucijam mamy přehladny poskitk serbskorěčneje open source software a serbskich wobsahow. Realita pak je tajka, zo dyrbju z mojej dźowku falowaceho streaming poskitka dla cyły tydźeń samsneho pěskowčika online hladać, mjeztym zo móže so moja němskorěčna žona kóždy dźeń nad aktualnym »Sandmannom« wjeselić. Tak dźěćo hižo wot małosće wuknje, zo je serbska rěč mjenje hódna. Digitalizacija runja industrializaciji małych zatepta. Štóž nětko mysli, zo by za Serbstwo spomóžne było, čerstwe zaryte kable za spěšny internet zaso wurywać a wšitke škričkowe sćežory spowaleć, zabudźe, zo njemóžeš čas wróćo wjerćeć a zo młodźina swój puć do přichoda dźe.
Nimale sto lět pozdźišo ma so na Lawskich hrjebjach nowy serbski kulturno-wědomostny centrum twarić. Prašam so, kak by tajki wobraz dźensa wupadał, kiž by tam w foyeru ludźi witał a na prěni pohlad přehlad wo centralnych serbskich wosobinach poslednich sto lět a z tym zjimanje serbskich stawiznow a dohlad do serbskeho sebjezrozumjenja dał? Koho bychmy na wobrazu wuhladali a koho nic? Bychu so wubrane wosoby tež tak rjenje do cyłka zestajić dali? Socialistiski sekretar Domowiny pódla duchowneho? Wopory nacionalsocializma a komunizma pódla podpěrarjow abo sympatizantow systema? Štó by zwobraznjenym kak hołdował? Hač a na kotre wašnje bychu so mjezsobne a strukturelne konflikty zwobraznili? Bychu cyrkej, přiroda a folklora dale w pozadku stali? Kotry zastupjer młodeje generacije 21. lětstotka by městno namakał a štó z (ludowych) wuměłcow? Haj, a nic naposledk, by so žonam wjace přicpěło, hač mužam w drastach přikiwać, kaž to pola Trstenjaka widźimy? A při tym bě tola hižo Adolf Černý w lěće 1895 Milu Imišowu jako »prěnju serbsku wótčinku« počesćił – titul, kotryž jej tež druzy serbscy publicisća připóznachu.
Hinak hač wjetšina našich prjedownikow wopušćimy jako młodostni naše ródne wsy a města, podamy so – znajmjeńša za čas wukubłanja – do swěta a so zdźěla tež wjace njenawróćimy. Abo přesydlimy so powołanja abo wosobinskich přičin dla do druhich městow a krajow a spytamy w cuzbje nowu domiznu nańć abo sej na přikład přez warjenje jědźow, kiž znajemy ze dźěćatstwa, přez čitanje knihow w maćeršćinje a pěstowanje nałožkow a wašnjow něšto wot doma wobchować. Někotři swoju domiznu tež dobrowólnje njewopušća, ale su tomu nuzowani, dokelž so jich wjes brunicy dla wotbagruje abo dokelž buchu po wójnje wuhnaći abo přesydleni abo před wójnu ćěkachu. W tajkich padach zwostawaja jenož dopomnjenki, fota abo kluče wopušćenych statokow, kotrež su potrjecheni domiznu wopušćiwši wuchować móhli.
Před něšto tydźenjemi započach koparske mustwo pola Jednoty Kamjenc trenować. Spěšnje spóznach, zo so wužadanja we Łužicy wot wužadanjow druhdźe na swěće njerozeznawaja. Samostatne myslenje a dowěra do swójskich kmanosćow njejstej samozrozumliwej, tu runje tak nic kaž w Tansaniji, Kolumbiskej, Jordaniskej abo Nepalu.
W zwisku z morjenjom Georga Floyda dóńdźe w USA k demonstracijam, hdźež so wobdźělnicy raznje přećiwo rasizmej wuprajichu. Zdobom buchu pomniki kolonizatorow spowalene a tež na polu kultury so něšto hibaše. Mjez druhim je streamingowy portal HBO Max nachwilnje film »Vom Winde verweht« předstajenja rasizma dla z programa wzał z argumentom, zo jewja so w nim zestarjene kulturelne zhladowanja. Mjeztym jón z předsłowom profesorki Jacqueline Stewart, kotraž předstajenje njewólnistwa w filmje do konteksta staja, zaso poskićuja. Hižo někotre lěta so tajke diskusije tež na polu literatury wjedu. Přikład za to je kniha »Huckleberry Finn« Marka Twaina z lěta 1885. W njej wustupuje 219 razow n-słowo, kaž so čornuch mjeztym w jendźelšćinje husto mjenuje, a bu namjetowane je z »njewólnik« narunać, zo njeby so šulerjam rasizm přikubłał. Tež w Němskej so něšto hiba. W Berlinje so »Mohrenstraße« na »Anton-Wilhelm-Amo-Straße« (němski filozof afriskeho pochada) přemjenuje. A w sakskej tworni Bautz’ner Senf & Feinkost GmbH produkowana cyganska juška ma bórze nowe mjeno dóstać, po tym zo su so zastupjerjo Sinti a Roma hóršili, dokelž maja pomjenowanje Cygan za zacpěwace.
Wóndano při rjadowanju regalow zanurich so do delnjoserbskeje Pratyje za lěto 2008. Zajimawe: cyła dwójna strona wo temje »Nimamy spisowaćelow« wot Hendricha Jordana a Torstena Maka. Woprawdźe, na spočatku zańdźeneho kaž tež našeho lětstotka njemóžeše so delnjoserbska literatura z nahladnej ličbu awtorow hordźić; hornjoserbskej dźěše so lěpje.
Runje w lěće 2008 pytach teksty za finsku antologiju načasneje serbskeje krótkoprozy, a poskitk delnjoserbskich tekstow njeběše bohaty. A hlej, hižo w februarje 2013 rěčach w přednošku k serbskej literaturje wo »fenomenje młodeje delnjoserbskeje literatury«. To běše widźeć mjez druhim w zběrce »Paternoster« a antologiji »Pód kšywom nakósnym«. Nowi awtorojo přichadźachu tež z nowymi temami. To bě kaž dźiw. Torsten Mak skedźbni na dalši problem: Serbsce pisacy su wućeženi ze wšědnym dźěłom, přewažnje na serbskim polu. Nimaja potajkim chwile za tworjenje. Kaž je Benjamin Franklin rjekł: »Čas su pjenjezy.« Tuž dajmy pjenjezy pisanja chcyćiwym a kmanym! Njech so nachwilnje wuswobodźa wot wšědneho dźěła a pisaja z połnej mocu. Trjebamy pjenjezy kaž tež kriterije a rjadowanja, po kotrychž so wone rozdźěla. Ryzy techniske a administratiwne prašenja. Hižo słyšu wobmyslenja: Hač hodźa so stipendije rozdźělować sprawnje, hač hodźa so narunać wučerjo, redaktorojo a tamni, kiž su nachwilnje stipendija dla wuswobodźeni, hač dosaha kapacita nakładnistwa za nowu twórbu. To su woprawnjene prašenja, ale hodźa so zawěsće rozrisać.
Serbowka, Serb a ja mamy dwě zhromadnosći: Smy staćenjo Zwjazkoweje republiki Němskeje a rěčimy serbsce. Prawdźepodobnje mamy hišće dalšu zhromadnosć: Smy hižo byli diskriminowani za to, zo zjawnje serbsce komunikujemy. Rěčna diskriminacija je »normalny« fenomen a nic wšitcy potrjecheni so wobaraja, štož wjedźe k dalšemu rozšěrjenju tutoho čłowjesku dostojnosć zacpěwaceho fenomena, kiž je jedna forma rasizma.
Poprawom je prawniska situacija jasna. Hižo prěnje artikle němskeho Zakładneho zakonja so raznje přećiwo kóždejžkuli formje diskriminacije wupraja. 1965 wotzamknje hłowna zhromadźizna Zjednoćenych narodow Mjezynarodne zrěčenje k wotstronjenju kóždeježkuli formy rasoweje diskriminacije, kotraž so definuje jako »kóžde rozeznawanje, wuzamknjenje, wobmjezowanje abo priwilegowanje na zakładźe rasy, barby kože, roda, narodneho pochada abo narodnosće, kotrež ma jako zaměr abo wuslědk, zo so přez to znjemóžni abo wobmjezuje runoprawne připóznaće, wužiwanje abo wukonjenje čłowjeskich prawow a zakładnych swobodow (...) w (...) kóždymžkuli (...) wobłuku zjawneho žiwjenja.«
Wězo njeje strowotniski a hospodarski system wot rěče małeho ludu wotwisny. Ryzy formalnje widźane, njejsmy jako Serbja za wobstaće towaršnosće relewantni. Relewantni su po tym jeničce Serbja, kotřiž wukonjenja wotpowědne powołanja. Njeparujomni wšak njejsu swojeje narodnosće, ale swojeje fachoweje kompetency dla.
Dźensa njeje Krabat jenož powěsćowa postawa, kotruž zwjazujemy ze spodobnymi ilustracijemi Měrćina Nowaka-Njechorńskeho abo z romanom Jurja Brězana. Krabat steji tež za zwičnjenu marku a jeho mjeno kmótři zelowemu palencej abo kolesowarskej šćežce. A hdyž rozmyslujemy wo pěstowanju serbskich nałožkow, dyrbimy so sčasami prašeć, hač dźe nam při tym jenož wo wobchowanje ludoweho herbstwa abo hač su wone mjeztym woblubowany srědk k přiwabjenju turistow?
Bě to w lěće 1975, před 45 lětami, běch młoda studentka. Tež tehdy so za dorostom hladaše. Šefredaktor Cyril Kola so mje wopraša, hač nochcyła něšto wo prěničce Angele Stachoweje »Halo Kazek« napisać. Připrajich, ale potom so njesměrnje dračowach. Něšto wšak napisach a wotedach. Njetraješe dołho a dóstach list. Takle njemóže Rozhlad přinošk wozjewić, dyrbjała bóle do hłubokosće hić. Někak běch to hižo při wotedaću začuła. Tuž dračowach so dale a hlej, nadobo so mi lěpje pisaše. Pozdźišo slědowachu dalše přinoški, ale dopominam so derje, zo dyrbjach so stajnje napinać. Recensiju napisać traješe dołho: sej sam měnjenje wo knize abo dźiwadłowym předstajenju wutworić, je wopodstatnić, za formulacijemi pytać, čerwjenu nitku za tekst namakać a potom hišće wšo na pisanskej mašinje wotpisać a termin tež tłóči ... Honorara dla to nječiniš. Snano dla duchowneho wužadanja? Zo něšto trajneho zawostajiš? Z dobrej recensiju stworiš wšak sam čwak literatury. Njepisaš hoły posudk wo wuměłskej twórbje, ale powědaš swoju stawiznu wo twórbje, zawjedźeš čitarja do njeje, zahoriš jeho w najlěpšim padźe za nju a druhdy jeho tež wottrašiš sej knihu kupić, předstajenje wobhladać abo koncert naposkać.
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Štož pak bě w žołmje wotprajenjow jako prěnje alternatiwnje organizowane, a informacija roznjese so spěšnje přez socialne syće, běštej internetnej wusyłani njedźelnišich katolskich kemšow z Chrósćic a Radworja 15. měrca. Sobotu bě Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo wozjewiło, zo so žane kemše wjace njewotměwaja a hižo njedźelu rano sedźachu wěriwi před wobrazowku a swjećachu na te wašnje zhromadnje Božu mšu. Njepřijomne začuća njewěstosće na njedźelnišim dopołdnju najskerje na wjele městnach začuwać njeběchu.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.


text:
W dniu 25 września bōł już 7 Diktand Ślōnskij Godki.
Kludziyła go radna sejmiku ślōnskigo Renata Caban a Józef Porwoł prezes Demokratycznej Uniji Regiōnalistōw Ślōnskich. Treść diktanda czytoł przewodniczōncy Ślōnskij Partyji Regijōnalnyj dr Henryk Mercik a w czasie przerwy przygrowôł nōm piyknie Marek McMakaron.
Sprawdzali diktand dr hab. Henryk Jaroszewicz, Alojzy Zimończyk, Rafał Adamus, Stanisław Neblik a Andrzej Szczoponek.
Ôbecni tyż na diktandzie spōnsory ojroposeł Łukasz Kohut kery ufōndowoł 3 wycieczki do Bruksele, wiceprezydynt miasta Rybnika Piotr Masłowski, kery ufōndowoł puchary a Stanisław Rduch i Adam Grzegorzek-przedstawiciel Zabytkowy Gruby Ignacy, kery doł nagrody do najstarszego i najmłodszwego uczestnika diktanda. Niy mogło być niestety spōnsorōw senatora Marka Plury a prezesa firmy LUBAR z Rybnika. Nagrody piyniynżne ufundowali -firma Lubar, DURŚ a firma Mersplast.
Ślōnski kołocze zrobiōła nōm pani Bogusława Konsik ze Pszowa.
Dodōm, co w tym roku mieli my gości nie yno ze całego Ślōnska i Polski ale tyż z Rosji i Ukrainy
Laureaci zostali :
1. Bartłůmjej Wanot – Siemianowice Śląskie
2. Ewa Szczodra – Mysłowice
3. Mariusz Pomykoł – Rybnik
4. Krzysztof Szymura – Rybnik
5. Danuta Orenowicz – Ruda Śląska
6. Piotr Hink – Gaszowice
7. Ewa Grzesik-Racibórz
8. Teresa Urbańczyk – Jankowice pszczyńskie
9. Pavel Shutov – Sankt Petersburg
10. Małgorzata Foltyn – Żory
Treść diktanda na podstawie tekstu Elżbiety Grymel “Ôjcowski starości”
Mieli my pora miesiyncy nazod Dziyń Mamulki, a za pora tydni niyskorzij bōł Dziyń Ôjca, tōż dzisioj bydzie ô ôjcowskij starości.
Moji znajōmki dugo dziecek niy mieli, ale jak babie bōło już bez sztyrdziyści lot, ôroz poczuła sie przi nadzieji. Jeji chopeczek ôd tyj radości praje zgupioł! Kupowoł ji same dobre jodło, ale ôna miała yno smak na wodziōnka. Jednako, coby go niy urazić, wszyjsko jadła, chocioż yno po kōnsku. Skuli tego fest rubo sie zrobiyła a figura straciyła. Na rodzyni dobro klinika wybrali i ze dochtorskōm pōmocōm sie jejich Walduś na świecie znod!
Tyn jejich synek ôd małego bōł wymyślaty. Cycka niy chcioł duldać, yno te zagraniczne papinki. Potym jak poszoł do szkōłki, to bele czego niy ôblyk, a porzad cosik wynokwioł.
A jeszcze przi tym fest szpetnie klōn, jak czego zaroz niy dostoł! Jedni radziyli, coby mu dać kijym po rzici, bo se za tela dozwōluje, ale inksi godali, że to tym jego starym trza prziloć, bo małymu za wielgo zwōlo dowajōm. Skuli tego te nasze znajōmki ze wszyjskimi sōmsiadami prziśli na krziwe pyski! Kej Walduś poszoł do szkoły, to tam bōło jeszcze gorzij! Bezto derechtorka zawołała ôd niego ôjcōw, a posłała ich ś nim do szkolnego psychologa.
– Wiysz, dziołcho, co jo tam gańby wystoła, tego sie niy do ôpisać! – padała mi tak nasza znajōmo, jak my sie potkały. Ta psycholog godała, co my ku Waldusiowi sōm niy jak ôjce, ale jak starziki, za fest go rozpuszczōmy, a przisiyngōm ci, że my go yno jak nojlepij wychować chcymy! Ze synkym tyż pogodała, ale ônymu sie tako godka ganc niy widziała
i padoł, że jak ta gupio baba posłōchōmy, tōż my niy sōm jego ôjce! Co mōm robić, co mōm robić! – halatała.
Jo tyż niy wiedziała, co ji mōm ôdpedzieć, boch piynć dziecek wychowała, ale ône same na to prziszły, że na wszyjsko nōm niy styknie.
Jednako sprawa ze Waldusiym załatwiyła sie sama. Do szkoły prziszła modo rechtorka, co sie zajyna szportym, a już jakisik medale na swojim kōncie tyż mo. Ôna umiała synkowi przegodać do rozumu! Poradziyła mu, coby te wszyjski gupoty (elektryczno hulajnoga a fest drogi mobilniok) pociep a za tryningi sie wziōn. Jak trocha poturnuje, to sie mu gupot niy bydzie chciało, a ku tymu takigo karlusa dziołchy bydōm miały rade. Waldusiowo mamulka zaś halace, że ôna synka w dōma praje niy widuje, bo sztyjc po jakisik zawodach jeździ. Ale taki to już sōm ôjcowski starości!
Fotki Damian Bizoń


text:
Bośńa a Hercegowina
Bośńa a Hercegowina (BiH, bośńacko godka a chorwacko godka: Bosna i Hercegovina, syrbsko godka: БocHa и XepцeroBиHa) – państwo we połedńowo-wschodńij Ojropje, na Bołkanach. Powstoło po rozpańyńću śe Jugosławiji. Grańica mo s Chorwacyjům, Syrbijům a Czornům Gůrům. Skłodo śe s Federacyji Bośńe a Hercegowiny a Syrbskij Republiki.
Je to krej gůrzisty, przez 90% placu je położůne wyżyj kej 200 m n.p.m. Nowyższe wjyrchy na teryńe Bośńe a Hercegowiny sům we Dynarskich Alpach (Maglić, 2386 m n.p.m.).
Bośńa Hercegowina uostała srogo zniszczůno we důmowyj wojńe. Terozki gospodarka je sam uoparto na leśńictwje, bergmaństwje a ynergetyce.


text:
Na wsy wobchod měć dźensniši dźeń wjace samozrozumliwe njeje. We wobłuku lětušeho lětnjeho seriala smy so na wsach rozhladowali, zo bychmy swojim čitarjam tu abo tamnu wjesnu předawarnju předstajili.
Nadměru wulki teddyjowy bar trónuje nad polcami z hrajkami. Zdawa so, kaž by wón wony wobłuk we „wobchodźiku na róžku“ při Rakečanskim torhošću derje wobstražował. Namakaš tam najwšelakoriše wudźěłki, kotrež dadźa wutrobam naj- młódšich kupcow hnydom spěšnišo bić.
„Hrajki su jedyn stołp mojeho poskitka, z kotrymž sym nimo pisanskich tworow wobchod 1995 wotewrěła.“ To praji Martina Kappler, mějićelka małeho raja tysac drobnych tworow. We Wojerowskim hosćencu Treff 8 wukubłana kucharka dźěłaše za čas Němskeje demokratiskeje republiki w kuchni wuwozneho mosta w Bjerwałdskej brunicowej jamje. „Sym rady kuchariła. Towaršnostny přewrót pak skićeše mi šansu so zesamostatnić. Dach so w Budyšinje na drobnowikowansku překupču překubłać. Wšako chcych něšto činić, při čimž mam zwisk k ludźom“, wona powěda.


text:
FSV Budissa Budyšin –
BFC Dynamo 0:2 (0:1)
Zestawa domjacych: J. Jakubov – Kolan, Fröhlich, Patka, Kral (35. Johne), Walther, Schikora, Rosendo (66. Kotyza), Reher, Höer, Salewski (68. Schwitzky)
Trenarjej Tomašej Henčlej pobrachowaštaj w hrě zranjenaj koparjej Hoßmang a Vrabec. Najebać to pak chcychu Budyšenjo BFC Dynamo doma přewinyć. 1250 přihladowarjow, kotřiž běchu njedźelu popołdnju na Młynkec łuku přichwatali, dožiwi spodobnu partiju regionalneje ligi. Budissa startowaše derje do hry a měješe přez Walthera (3.), Rehera (9.), Krala (10.) a Patku (18.) hnydom wjacore jara dobre składnosće. Po 20 mjeńšinach so Berlinske mustwo polěpši. Jakub Jakubov pak njeda so přewinyć. Jónu wotkopny Kolan bul wot wrotoweje linije (20.). Zmylka w škiće domjacych dla dóńdźe k nawjedowanju za BFC (33.). Krótko po tym dyrbješe trenar Henčl Krala wuměnić (35.). Njebjelčan bě sej nós złamał.
Při najrjeńšim wjedrje – njebě přećopło a nic přezyma – wojowaše wčera, póndźelu, wosom koparskich mustwow w Pěskečanskim „stadionje k dźiwjej rancy“ wo swjatkowny koparski pokal. Jako Jurij Matka-senior, kultowy stadionowy rěčnik, cyłki na turněr witaše, běše po jeho měnjenju hižo 5 000 přihladowarjow přitomnych. Na kóncu zliči wón z kapsnym ličakom něhdźe 10 000; hnydom pak přizna, zo njeje sej při mnóstwje nulow cyle tak wěsty.
Přewjele chwile k ličenju wšak moderator njeměješe, wšako dyrbješe hry ze swojim kolegu intensiwnje sćěhować a komentować. Wrota ze zdalenosće 50 metrow, njewšědne zmylki wrotarjow, kuriozne samowrota, přetřělene jědnatki, tójšto krasnych koparskich scenow a napjate duele hač do poslednjeje sekundy – wšo to tworješe zakład zajimaweho 35. swjatkowneho turněra w Pěskecach.
Na wokrjesnej volleyballowej runinje wotměwaja so tučasnje pokalne koła. Tež Sokoł Budyšin, ST Marijina hwězda a VV Biskopicy běchu zašły tydźeń zastupjene. Jenož jedne z třoch cyłkow smědźeše koło dale, čehoždla bě jasne, zo dyrbješe kóždy z połnej paru hrać a so wšeho taktiskeho hrajkanja wzdać. Tajny faworit běchu Pančičenjo, kotřiž pak nastupichu bjez sylneho nadběhowarja Lukasa Kubicy. A kaž so w běhu hrow wustaji, njeměješe tež Gerald Bachmann, hewak zepěra ST Marijineje hwězdy a garant dypkow, swój najlěpši dźeń.
Sokoł Budyšin – VV Biskopicy 1:2 (25:23, 20:25, 10:15)
Hižo w prěnjej partiji dnja so pokaza, zo stejitej sej runohódnej mustwje napřećo. Z dobrym wukonom rozsudźi Sokoł prěnju sadźbu za sebje. Tež w přichodnym přechodźe wupadaše hižo za triumfom Budyšanow. Z mócnym kónčnym spurtom pak zawěsćichu sej Biskopicy dobyće. Tež w tiebreaku přećiwnik dominowaše a Sokoł skónčnje porazy.
VV Biskopicy – ST Marijina hwězda 2:1 (25:22, 17:25, 15:10)
Kóžde lěto swjeća so někajke róčnicy. Móže to być prěnje pisomne naspomnjenje, kaž na přikład lětsa w Jaseńcy, hdźež na 650 lětne wobstaće wsy spominamy. Móža pak to tež być róčnica załoženja někajkeje wosady, wohnjoweje wobory abo někajkeho sportoweho towarstwa.
Tak běchu před 115 lětami někotři entuziasća w Mnichowje załožili FC Bayern Mnichow. Tón wuwiwaše so spěšnje na wodźacy sportowy klub wulkoměsta, pozdźišo cyłeje Bayerskeje, a słuša dźensa do najwuspěšnišich swěta. Na wsach je so organizowana kopańca wjele pozdźišo přesadźiła, tež na serbskich. Kónc 20tych/spočatk 30tych lět su so wjesne mustwa z Radworja, Chrósćic, Ralbic abo Worklec mjez sobu wubědźowali. W někotrych druhich europskich krajach – předewšěm we Wulkej Britaniskej – započachu hižo srjedź 19. lětstotka za bulom honić. Rěči so tuž wo tym, zo steješe kolebka kopańcy tam, zo je Jendźelska jeje „maćerny kraj“. Tež modernu kopańcu nastupajo to přitrjechi.
wokrjesna liga, stafla I
Póst Budyšin II – Kubšicy 3:3 (0:1)
HZ Budestecy – Bart 90 3:2 (2:0)
Hodźij – Wóspork 2:1 (2:0)
Njeswačidło – Wernarjecy 1:1 (1:1)
Załom – ST Budyšin 2:2 (2:2)
Malešecy – Minakał 2:2 (2:0)
Radwor – Wulka Dubrawa 4:2 (1:2)
1. Wjelećin 24 74 : 27 61
2. HZ Budestecy 24 54 : 35 50
3. ST Budyšin 24 63 : 26 45
4. Kubšicy 24 55 : 38 42
5. Załom 24 69 : 42 39
6. Wóspork 24 52 : 53 35
7. Radwor 25 52 : 37 34
8. Malešecy 24 65 : 62 31
9. Hodźij 24 32 : 43 27
10. Póst Budyšin II 25 27 : 61 25
11. Wjernarjecy 24 32 : 43 23
12. Wulka Dubrawa 24 44 : 53 22
13. Njeswačidło 25 31 : 56 21
14. Minakał 24 27 : 57 20
15. Bart 90 25 28 : 72 14
wokrjesna liga, stafla II
Kamjenc II – Ralbicy/Hórki II 3:0 (1:0)
Kulow II – Wětnica/Hola 3:3 (1:1)
Hórnikecy – Bluń 1:3 (0:2)
Ludosport při haće
Sportowa jednotka Natwar Němske Pazlicy přeprošuje wšitkich zajimcow na 30. ludosportowu swjatkownu njedźelu, a to do Němskopazličanskeho sportoweho a wólnočasneho centruma. Na sportnišćach při tamnišim haće wuhrajetej so wot dopołdnja w 10 hodź. volleyballowy turněr z 10 mustwami a koparski turněr ze 16 cyłkami.
Kopańca swjatki w lěsu
W Pěskečanskim lěsnym stadionje „K dźiwjej rancy“, kaž jemu z posměwkom w Pěskecach praja, wuhraje SJ Pěskecy swjatki póndźelu ludosportowy koparski turněr za wjesne mustwa. Nimo domjaceho cyłka wobdźěla so zastupnistwa z Noweje Wjeski, delnich Sulšec pola Kulowa, Serbskich Pazlic, Njebjelčic, Smjerdźaceje, Worklec a Róžanta. Naposledk mjenowane mustwo je zakitowar titula. Róžeńčenjo běchu sej zašłe lěto po 30 lětach zaso raz pokal wudobyli. Prěnja hra započnje so w Pěskecach w 13 hodź., hrać budźe so zaso w dwěmaj staflomaj.
Koparska dypkowa hra
24.05. 14:05 Budissa Budyšin –
BFC Dynamo
Koparskej pokalnej hrě
22.05. 19:00 SZ Großnaundorf –
Módro-běli Kulow
Hnašecy Dobruša –
Sokoł Ralbicy/Hórki 0:0
Zestawa hosći: Gloxyn – Ch. Matka, Korjenk, S. Bjeńš, B. Bjeńš, Šolta (63. M. Kurjat), Schulz, Zschorlich, Lullak, G. Kurjat, Domaška (81. von Köding)


text:
Maćeršćina
Jako maćeršćinu woznamjenja w zažnym dźěćatstwje bjez formalneje wučby nawuknjenu rěč, prěnju rěč čłowjeka. Tuta so w swojej zwukowej podobje a gramatiskej strukturje tak hłuboko zašćěpi, zo rěčnicy swoju maćeršćinu do dalokeje měry awtomatisce wobknježa. W cyłku njemóže něhdźe wot puberty žana druha rěč tute městno hižo wobsadźić.
Psycholog Steven Pinker a linguist Noam Chomsky měnitaj, zo młody čłowjek nad přinarodźenymi strukturami disponuje (Uniwersalna gramatika), kotrež rěčne přiswojenje aktiwnje podpěraja (přirunaj generatiwna gramatika). Tutu nasadu rozšěri Jerome Bruner wo staršiski podpěranski system za rěčne přiswojenje, kotryž k tomu wjedźe, zo interakcija z mjeńšimi dźěćimi jich wuknjenje wosebje pohnuwa. Nowše přepytowanja pokazaja, zo je rěčne přiswojenje tež bjez připušćenja přinarodźenych za rěč specifiskich mozowych strukturow wujasnjomne (konekcionizm, kulturne teorije); neokorteks pokazuje w zažnych lětach wysoku plasticitu a dźěćo je přez dlěši čas regularnje pohnuwacej wuknjenskej wokolinje wustajene. Wažne při tym je, zo druzy ludźo nad přirunajomnymi duchownymi strukturami (wotpohladam, zaměram) disponuja, kotrež móže dźěćo z nimi přez rěč dźělić („Theory of Mind“, kulturna teorija wot Tomasello). Zhromadne činjenje we wjetšich skupinach zda so tež z ewolucionarneje perspektiwy być nastork k wutworjenju rěče (Dunbar).
W Zjednoćenych statach Ameriki, ale tež w druhich dźělach swěta, hodźi so tendenca wobkedźbować, zo so kóžda wosoba, kotraž ma dobre znajomosće w cuzej rěči, jako „bilingualna“ abo „multilingualna“ woznamjenja. Rěčnopolitisce hodźi so tole wobhladować jako pospyt, woprawdźitu wjacerěčnosć wulkich wobydlerskich skupin, kotrež nimo rěče majority druhu maćeršćinu rěča, porno idealizowanej jednorěčnosći powyšić. W Němskej přitrjechi to mjez druhim migrantowe skupiny powójnskeje doby.
Bilingualnosć w eksaktnym woznamje rěka, zo so druha rěč ze samsnej wysokej kompetencu nałožuje kaž maćeršćina.
Po slědźenjach neurowědomostneho instituta w La Jolla špiheluje hudźba wěsteho komponista pječa rěčnu melodiju jeho maćeršćiny. Tuž by maćeršćina swój charakteristiski raz tež hudźbje kraja spožčiła. Jeli so na přikład zwuk sćěhowaceju złóžkow we wotpowědnej rěči po wysokosći sylnje rozeznawa, da pokazuje tež hudźba wurazne zwukowe skoki.


text:
Wobdźěłał Clemens Heitmann
Serbski kulturny archiw je jenički zjawny archiw za serbske a sorabistiske dokumenty a zběrki. W nim składuje so wjele dokumentow serbskeho pochada, zawostajenstwow, aktow a dalšich medijow wuznamnych wosobinow, zjednoćenjow a institucijow. (dalše informacije)
Paralelne a přećiwne daledawanja žórłow, kotrež su w Serbskim kulturnym archiwje přistupne, njenamakaja so husto na jednym zhromadnym městnje, ale su na wšelake archiwy a zběrki rozdźělene. Modul „Žórła k serbskim stawiznam 1918–1945“ je so wuwił, zo by so zajimcam přehlad wo wšelakorosći a wuznamje tych zdźěla daloko rozbrojenych wobstatkow skićił a přijomny přistup k zaběrje ze serbskimi stawiznami z pomocu žórłow zmóžnił. Tu namakaće wuzwolene informacije wo wobstatku, zapiskowe daty a digitalizaty sorabistice přisłušnych podłožkow ze wšelakich narodnych a mjezynarodnych archiwow. K pytanju w modulu „Žórła k serbskim stawiznam 1918–1945“ přińdźeće tule.
Hier finden Sie ausgewählte Bestandsinformationen, Verzeichnungsdaten und Digitalisate sorabistisch einschlägiger Unterlagen aus verschiedenen nationalen und internationalen Archiven. Zur Suche im Modul „Quellen zur sorbischen Geschichte 1918–1945“ gelangen Sie hier.
Tutón projekt zrealizowa so we wobłuku wot Sakskeje akademije wědomosćow koordinowaneho a wot SMWK spěchowaneho zhromadneho projekta „Virtuelle Archive für die geisteswissenschaftliche Forschung“ (2017–2019).


text:
Ze Škódowa. Slědny pětk, dnja 15. oktobra, jo se w škódojskem gósćeńcu wótměło cytanje z noweje Škódowoju pósćoneje pratyje 2022, kótaraž jo pla Ludowego nakładnistwa Domowina wujšła. Jadnab 50 luźi jo pśisłuchało na anekdoty ze Škódowa, wó škódojskich a depšćańskich rybarjach, wó cerkwinskich partnaŕstwach, kótarež wobstoje mjazy pódwjacorno- a pódzajtšnonimskimi (mjazy drugimi) serbskimi abo łužyskimi wósadami, wó serbskich narownych kamjenjach a drugich zajmnostkach z do Chóśebuza zagmejnowanego Škódowa.
Cytał jo pśedewšym nowy šefredaktor Pratyje Gregor Wieczorek, ale teke Ingrid Hustetowa a Bernd Pittkunings, zagronitej za źiśecy respektiwnje nabóžninski źěl Pratyje. Wjele z pśibytnych słuša k městnemu škódojskemu towaristwu. Licba jo wósebnje wusoka, pśirownajomy-lic licbu pśibytnych w Brjazynje łoni a wósebnje na cytanju z Pratyje w Žylowje pśedłoni. Někotare ze staršych generacijow su samo hyšći serbski rozměli a mógli. Pśiduca pratyja 2023 z LND pósćijo se Wjerbnu.
V. Zakar