text:
Sigmund Musiat
Smy zwučeni, swojim zasłužbnym narodnym prócowarjam při kulojtej róčnicy mały pomnik stajić. To runjewon trjeba njebudźe. Na Wjelu su hižo ći pomyslili, kotřiž su na jeho Budyskim bydlenju wopomjatnu taflu připrawili.
Naši slědźerjo su wjele nadźěłali nastupajo hódnoćenje Wjeloweho literarneho zawostajenstwa: Adolf Černý, Josef Páta, Michał Nawka, Jurij Młynk, Lucija Hajnec, Susanna Hozyna a předewšěm Ota Wićaz. Arnošt Muka je jeho mrowjacu zběraćelsku dźěławosć mytował, zapłaćiwši ćišć přisłowow a přisłownych prajidmow. Měrćin Völkel je kaž do toho Ota Wićaz a awtorojo Stawiznow Serbow – nam wotewrěł woči nastupajo stawiznisku hódnotu časopisa Serbski Nowinkar. Přemóžaca je wažnosć dokumentow Pětra Kuncy wo Wjelowym spomóžnym pedagogiskim powołanskim dźěle na dobro serbskich šulerjow. Ota Wićaz, planowacy monografiju, je znajmjeńša wjele předběžnych sondažow zawostajił wo Wjelowym swójbnym pochadźe z proletarisko-roboćanskeho miljeja Židowa a Budyskeho kraja kaž tež wo jeho přidatnym dźěle jako kubłar serbskich gymnaziastow. Sam sym Wjelu wupokazał we wjacorych nawodnych funkcijach w syći narodnych towarstwow. A hišće tójšto mjeńšich přinoškow móhło so mjenować.
Hłowna přičina, zo so pjera přimam, je njedowujasnjene wažne prašenje: Kak bě to móžno, zo wuwjazny wón jako „małobyrgarski demokrat“ 1848/49 bjez porokow, sebjekritiki a restrikcijow? Wo tym a někotrych druhich aspektach bych rady rozmyslował.
Sensus za feudalne potłóčowanje
Wjelu wuznamjenješe wysoka čućiwosć nastupajo dobowe socialne njeprawdy, štož je dokumentowane w jeho zběrce prajidmow a přisłowow.
Jako proletariski hólčec na serbskim ewangelskim Židowje z přiwuznymi, stonacymi pod ćežu roboćanstwa a jeho wuskutkow po wotwjazanju přez wukupjenje (1832), zezběra nimo někotrych powšitkownje antifeudalnych wuprajenjow retomas antiknježkowskich zdychowanjow krjudowanych roboćanow, kaž na př. (1) „Kral prěni bjerje“; (2) „Bohot panam pomha“; (3) „Bohot a biskop staj z jedneje dźěry“; (4) „Kralej dawki radšo hač knježkej“; (5) „Serbski pan abo němski – to je wšo jedyn čert“; (6) „Roboty je djaboł wulahnył“; (7) „Stare knježe prawa je čert pisał“; (8) „Wjetše knježe zahony a mjeńše ludźace pólka“; (9) „Wjetši hród a mjeńše chěžki we wsy“; (10) „Zakonje su knježim kwoli“.
Lud je so spjećował, žadajo: „Nic robotu, ale swobodu!“ Je so wšudźe robotam wuwinył, hdźež so hodźeše, a byrnjež z t. mj. pomału-dźěłom było: (1) „Robota lěni lud čini“; (2) „Roboćer přeměnk, jeli so z robotu rózdrje“; (3) „Stary roboćan je zwjetša pomalak“. Je tež měnił, zo kradnyć z knježich zahonow njeje hrěch, dokelž słušeja před Bohom buram: „Roboćan hlada, što za njeho na knježim rosće.“ Ludźo su moralisce šwikali njesprawny roboćanski porjad: (1) „Burstwo je z Boha, ale robota je z knježich“; (2) „Čas Hadama njejsu nic knježa a tež nic poddanojo byli“: (3) Knježa njeprawda budźe so w heli z płomjenjom palić.“ Su hdys a hdys tež pohrozyli: „Młodemu dubej a młodemu knježkej dyrbjał bur sčasom hłowu ćec“! A ručež bě robota wotstronjena, zaklinča horde narodne wuprajenje: „Knježa su serbski lud dajili, ale wón so njeje zadajić dał!“
Tole wšo bě młodemu Wjeli-Radyserbej wědome, čehoždla njemóžeše so – ani pod wliwom fararjow kaž H. Zejlerja, kotřiž wabjachu w Tydźenskej Nowinje w zmysle křesćanskeje lubosće za monarchiju – z tutej wujednać a wotnamakać. Bě přeswědčeny demokrat a po přikładźe swojeho nana, kotryž přiwisowaše jako bywši Napoleonowy wojak idealam Wulkeje francoskeje rewolucije – republikan. A ručež dyrbješe kralowske sakske knježerstwo w měrcu 1848 mužam byrgarske politiske prawa přizwolić, je wón rezolutnje za swoje rewolucionarne nahlady wustupował.
Napadnje wšak, zo so w tajnych zapiskach policije wo bywšich aktiwitach z časa 1848/49 Wjelowe mjeno njejewi, byrnjež Ota Wićaz twjerdźił, zo wón čas žiwjenja swoje demokratiske zmyslenje wotpołožił njeje. Njebu, kaž wěmy, ani wot wyšnosće kritizowany, dósta na doporučenje fararja Jakuba 1852 nominaciju jako nawodny wučer Židowskeje ludoweje šule (štož je tež dyrbjał akceptować dr. Klin jako měsćanski šulski zamołwity, byrnjež Wjela mjeztym z Maćicy Serbskeje wustupił), bu 1868 postajeny na namjet kultusoweho ministerstwa za wučerja serbšćiny na gymnaziju a dósta statne wuznamjenjenje Albrechtoweho rjadu II. rjadownje.
Wučerske wukubłanje
Wjela je měł wosebite zbožo, zo wotrosće w lětach t. mj. předměrca, jako wuwědomi sej Budyska krajska direkcija towaršnostnu potrjebu, spěchować wukubłanje wobdarjenych młodźencow z chudźiny jako wučerjow za ludowe šule na Budyskim krajnostawskim gymnaziju wosebite spěchowanje, to bě dwulětna připrawka/preparanda seminara. Farar Jakub, namołwjeny sobu pytać za kandidatami, přizjewi Wjelu, tuchwilu burskeho čeladnika, dopomniwši so na jeho dobre wukony w nabožinje. Wjela je jemu za to čas žiwjenja dźakowny był a Jakub ze swojeje strony je jako přisłušny šulski dohladowar Wjeli puć runał z Kanec pola Hodźija najprjedy do Bórka a potom na Židow, jako běchu zarjady so dali wo tym přeswědčić, zo trjeba na tysac předměšćanskich serbskich dźěći skónčnje kmaneho serbskeho nawodneho wučerja.
Na seminarje je Wjela zeznał porno oficialnej starolutherskej teologiji liberalniše nahlady direktora a wučerja nabožiny dr. Dreßlera. To jemu wolóži tež wobchad ze serbskimi katolikami, přetož hesło pozdźišich Maćicarjow rěkaše tola: „Bohu k česći a Serbam k wužitku!“
Jako wučer w praksy je Wjela so spochi zdźěłował. Tež tohodla bu wot šulskich dohladowarjow chwaleny a druhim za přikład stajeny.
Na 1835 zawjedźenych wučerskich konferencach (we wučerskich towarstwach) so wobdźělejo wažachu sej jeho nazhonjenja a fachowu wědu.
Podpěra serbskich printmedijow
Ručež wuchadźeše Tydźenska Nowina, móžeše redaktor H. Zejler tež na Wjelowe přinoški ličić. Wjela bě sej wědomy wuznama tydźenika za wěcowne, narodne, nabožne a předewšěm rěčne kubłanje čitarjow. Sam wobhladujo tradicionelny słowny skład serbskich wjesnjanow jako najwjetše narodne kubło, faworizowaše jeho hajenje w šuli a w zjawnosći. Jako literat je z tym tež kritiku wuwabił. Wědomostne zběrki wozjewi w Časopisu Maćicy Serbskeje.
Maćicar a towarstwowy prócowar
Młodźi Serbja Budyskeho miljeja, předewšěm gymnaziasća a seminarisća, zetkawachu so najprjedy wólnje kaž na serbskich hodźinach pola pastora primariusa Handrija Lubjenskeho, potom wot 1839 w hosćencu „Na winicy“ a w swojimaj towarstwomaj. Tak bu zdobom Wjela poněčim wědomy Serb.
1845 słušeše Wjela k wonym wosobam, kotřiž „Na winicy“ dwě rozsudnej dojednani zrěčachu: započeć ze zarjadowanjom serbskich spěwarskich swjedźenjow a zahajić přihoty k załoženju Maćicy Serbskeje.
Wjela bu pod předsydstwom H. Zejlerja powołany sobu do přihotowanskeho komiteja a słušeše 1847 tuž sobu k załožerskim sobustawam Maćicy Serbskeje. Njepřewza žaneje funkcije, ale přihotowaše sobu wot Maćicy a wyšnosće žadanu němsko-serbsku šulsku čitanku za horni schodźenk ewangelskich šulow. Manuskript je na 20 lět w šuli wupruwowawši z kolegu Janom Bartkom Maćicy a wyšnosći předpołožił, tak zo hodźeše so ćišćeć a jako šulska wučbnica trjebać.
Swoje směrodajne sobudźěło na čitance a tež swoje spisowaćelske pjero za Maćične lud kubłace spisy njeje zwjazał ze swojej priwatnej aferu 1849, jako bu swojowólneho wobchada ze zawjazowacej ortografiju dla wot dr. Pfula kritizowany a tuž rozmjerzany z Maćicy wustupi. Byrnjež so poněčim z Pfulom zaso wujednał, njezastupi znowa do towarstwa. Njedźiwajcy toho bu dla swojich wulkich zasłužbow wo serbstwo 1896 wuznamjenjeny jako čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.
Na prěnich spěwarskich swjedźenjach je so Wjela jako organizator, spěwar a drje tež jako přełožowar tekstowych knižkow wobdźělał.
Jako spěchowar serbskeho chóroweho spěwanja je wot 1850 jako basnik „blidowych spěwow“ a towarstwowy zapisowar a 1881 po wozrodźenju Budyskeje Serbskeje Bjesady jako nowy předsyda „Lumira“ mócnje sobu dźěłał.
1849 załoži sobu w Bórku Serbske burske towarstwo, přewzawši nadawki zapisowarja, a wobdźěleše so prawidłownje na zetkanjach Serbskeho rěčenskeho towarstwa w Budyšinje – organizacije wědomeho serbskeho byrgarstwa.
Politisce wotewrjenje a dosć radikalnje wustupowałoj staj Wjela a Bartko jako redaktoraj swójskeho demokratiskeho a antimonarchistiskeho časopisa Serbski Nowinkar.
Kubłar gymnaziastow
Po dr. Klinowej smjerći chilachu direktorojo Budyskeho gymnazija k tomu, podusyć fakultatiwne hodźiny serbšćiny a njedowolić serbskim gymnaziastam dźěławosć towarstwa Societas Slavica Budissinensis.
Jako bě internych serbskich rozkorow dla wotstupił diakon K. J. Mróz, dyrbješe so městno wučerja serbšćiny znowa wobsadźić. Direktor by najradšo wot toho wothladał. Tola w Drježdźanskim ministerstwje kultusa běchu měnjenja, zo trjebaja Serbja w zajimje swojeho dalšeho wuwića kmaneho kubłarja serbskeje rěče runje na gymnaziju, kiž podsteješe wot lěta 1860 kultusowemu ministerstwu.
Tak bu namjetowany a powołany Wjela za maćernorěčneho kubłarja serbskich gymnaziastow. Byrnjež to byłoj wob tydźeń jenož dwě dobrowólnej hodźinje, bě to wulke zbožo za młodu generaciju. Wjela wědźeše zwjazać rěčnu fachowosć ze serbo- a słowjanowědu tak wušiknje, zo móžeše budźić narodne wědomje. Ota Wićaz twjerdźeše, zo je Wjela na njeho wulki wliw měł a zo je jemu přikład wědomeho Serba był.
Serbska swójba
Jan Wjela je wotrostł w serbskej swójbje, je měł za prěnju mandźelsku Serbowku a serbsce rěčace dźěći a je je sobu přahał do serbskeje zjawnosće (pisanje a deklamowanje basnjow, sobuspěwanje w chórje Lumir). Jako wudowc ze štyrjomi dźěćimi wza sej Němku za žonu.
Towarstwowy pěsnjer
Na rozwalinach 1849 zakazanych politiskich towarstwow rozsudźichu so narodni prócowarjo Budyšina a jeho wokoliny pokročować z legalnej serbskej dźěławosću we wobłuku dale skutkowaceje Maćicy Serbskeje a noweho kulturno-zabawneho srjedźišća Budyskeje Serbskeje Bjesady. Wuwi so tradicija, zo zetkawachu so Maćicarjo po hłownej zhromadźiznje na jutrownych srjedach na wječornym zarjadowanju Bjesady. Tu dožiwichu sobustawy, jich swójby, tu- a wukrajni hosćo reprezentatiwny serbski swjedźeń z koncertom, dźiwadłowym předstajenjom, balom a wšelakej naročnej zabawu.
Za serbsku atmosferu při tydźenskich zetkankach a swjedźenjach staraštaj so nimo nawodnistwa towarstwowaj pěsnjerjej Korla Awgust Fiedler a Jan Wjela. Někotryžkuli t. mj. blidowy spěw pochadźa z jeju pjera. Tele spěwčki nastawachu při wosebitych składnosćach, buchu jako lětaki pola Smolerjec ćišćane a na blidach wupołožene. Tak je tež Wjela ze swojej swójbu so móhł běžnje pohibować w serbskim miljeju, byrnjež so w nim sčasami napadnišo němcowało.
Wona generacija młodych wučerjow, hłownych akterow wožiwjeneho serbstwa w předměrcu a při pospyće byrgarskeje rewolucije 1848/49, je reprezentowana přez wjacore fascinowace wosobiny. Tajki wusahowacy čłowjek bě tež Jan Wjela-Radyserb. Njeby było na času, jemu z monografiju trajny pomnik stajić?
Literatura:
M. ANDRICKI, Jan Radyserb-Wjela. w: Ł 1902, str. 3/4.
E. HARTSTOCK, Die sorbische nationale Bewegung in der sächsischen Oberlausitz 1830-1848/49, str. 47 sć. sć.
R. JANEC, Janej Radyserbej Wjeli k 175. narodninam. w: R 1997, str. 37–39.
R. JENČ, Stawizny serbskeho pismowstwa. Budyšin 1954, str. 342–353.
L. HAJNEC, hesło Wjela-Radyserb, Jan, w: Nowy biografiski słownik, Bud. 1984, str. 621/23.
L. HAJNEC, List drohemu přećelej. w: Serbska Protyka 1962, str. 76/77.
S. HOSE, Die Sammeltätigkeit Jan Radyserb-Wjelas unter dem Einfluß der deutschen Spätromantik . w: Lětopis C 28, 1985, str. 65–76.
P. KUNZE, Sorbisches Schulwesen .... Budyšin 2002.
J MŁYNK, Skicy k stawiznam serbskeje literatury. Berlin 1956, str. 56–80.
E. MUKA, nekrolog. w: ČMS 1907, str. 138–44.
S. MUSIAT, Sorbische/Wendische Vereine 1716–1937. Budyšin 2001.
N. N., Jan Wjela †. w: SN 1907, str. 37.
F. ŠĚN, hesło Wjela-Radyserb, Jan. w: Slawistik in Deutschland ... Budyšin 1993, str. 445/45.
J. ŠOŁTA/H. ZWAHR, Stawizny Serbow, zwj. 2. Budyšin 1971.
M. VÖLKEL, Serbske nowiny a časopisy w zašłosći a w přitomnosći. Budyšin 1981, str. 11–18.
P. WIĆAZ, Jan Radyserb-Wjela před 50 lětami zemrěł. w: Sš 1957, str. 27.
O. WIĆAZ, Jan Radyserb-Wjela. w: Lp A 1, 1952, str. 61–195.
O. WIĆAZ, Třiceći lět za Janom Radyserbom Wjelu, w: Ł 1937, str. 1–4.


c: text/html

text:
Gwara śląska (ślōnskŏ gŏdka) – zespōł gwar używanych na Ślōnsku. Gŏdajōm niōm wszyjske ślōnzŏki i festelniy małŏ tajla zagłymbiokōw. Zagłymbiŏki niy pochytujōm ino zwrotōw z niymieckigo. Kej powiysz im podej no sam aschenbecher, to niy spōmiarkujōm, nale kej powiysz podej no sam popielniczkã, to podajōm.Ślōnskŏ gŏdka bōła urzyndowōm gŏdkōm w autōnōmicznym Ślōnsku, kery instniŏł do 1945 roku, kej to kōmunisty tã autōnōmijõ zwinyli. Terŏzki je znanŏ jako ślōnskŏ gwara.
Coby gorole
dynkowali, co Ślōnzŏki durś ino chlejōm biyr a gŏdajōm choby sorōnie mogli usłyszeć ślōnskõ gŏdkã, powstŏł syryjŏl Świyntŏ wojna, kery ôpowiŏdŏ ô losach ciula Bercika, co miyszkŏ na Ślōnsku, a gŏdać niy poradzi. Syryjŏl tyn je jeszcze puszczany we gorolskij telewizyje.
Ślōnski szrajbōng edytuj
Coby sie trochã ôd Polŏkōw
poczuć lepsi ôdmiynić, porã Ślōnzŏkōw wyrychtowało sie ślōnski szrajbōnek. Doklupili 5 buchsztabōw, a 2 wyciepli.
- ã – zamiast ę, co je kōńcu wyrazu, cum bajszpil: widzã tã dziołchã, czytŏ sie je jako normalne a
- ŏ – hań, kaj sie a miyniōło na o, to dali se łuczek – podobno Ôpolŏki to czytajōm oł, nale reszta ô tym niy wiy i czytŏ to choby ańfachowe o, np. ty mŏsz, chopŏk
- ō – ślōnske ó, kerego gorole richtig dobrze wypedzieć nikej niy poradzōm, nale kejbyście chcieli, to gŏdŏ sie je po strzodku, miyndzy o, a u; wciepuje sie je wdycki hań, kaj w polskym je ó, a tyż kej o je przed m, n abo ń, na przikłŏd: jŏ mōm, Ślōnzŏk, zespōł
- ô – czyli ło, Ôpolŏki zaś cosi wymodziōły i to czytajōm bez ł – ino na przodku słowa – ôbŏcz, ôszkliwy
- õ – nŏjbarzij bezużytecznŏ buchsztaba, idzie jōm ôbŏczyć inoś przi babskich przimijotnikach w bierniku, a w yndungach słōw, kere sie kōńczōm na -ijŏ (tyż w bierniku), cb. mōm ale srogõ taszã, ôglōndōm telewizyjõ. Wszyjske Ślōnzŏki czytajōm jōm jako o. Po jakymu musieli jōm wciepać ku tymu szrajbōnkowi…
Ôgōnkowe buchsztaby w postrzodku słowa sie szkryflŏ tak jak sie je gŏdŏ – bęc – bync , Śląsk – Ślōnsk, dziękuję – dziynkujã
Poradnik edytuj
A terŏzki krótki poradnik jak przełōnaczyć ańfachowe słowo na ślonski wort (DEJCIE SIE POZŌR! tworzyniy tych auswortōw je srogo trudniyjsze niźli tworzyniy PiSm/-\ P0k3|\/|0|\|0wYgO).
- Wiynkszość buchsztabōw „A” przemiyń na inksze samogłoski, nŏjczyńścij na „Ŏ”, „Y”, „E”.
- Kej samogłoska „E” wystympuje przed abo po literce „I”, to jōm zjydz („E” zjydz, „I” ôstŏw!) abo zastōmp jōm samogłoskōm Y abo, ywyntualniy, O. Jak buchsztaba E wystympuje zaś na końcu wyrazu, to jōm ôstŏw w pokoju (niy we izbie, w pokoju)! Wyjōntkym je wyrŏz „niy”.
- Nŏjlypij coby w słowach bōło nŏjwiyncyj buchsztabōw „O”.
- Ino niy przesadzej z tōm wymianōm! Trochã tych buchsztabōw se ôstŏw!
- A terŏzki sporōbuj cŏłki tyn tekst przeczytać na głos!
- Ale z akcyntym! Wyczeskej se przydnie zymby i terŏzki gŏdej! No… już lepij!
- Niy aś sie tym, co poradzisz cosi po ślonsku pedzieć… ôni i tak cie ino wyśmiyjōm!
- Suchejcie terŏz, kej chcecie do porzōndku gŏdać po ślōnsku to niy mogecie tyż przesadzać z tym akcyntowaniym!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Katolscy křesćenjo swjeća wulki swjaty dźeń Božeho ćěła
Ralbicy (SN/MWj). Nimo jutrow, hód a swjatkow je swjaty dźeń Božeho ćěła sobu najwažniši cyrkwinski podawk katolskich křesćanow. Na wosebite wašnje tež w serbskich wosadach wuznawaja, zo wěrja do přitomnosće Jězusa Chrystusa we woblatku. A činja to zjawnje a na swjatočne wašnje w procesionach. Po dopołdnišich kemšach podachu so dźensa wěriwi přewažnje w ćmowej drasće a kěrluše spěwajo k wonkownym wołtarkam. W Ralbicach na přikład maja tajki na nawsy blisko Statnikec. Kěrluše po puću kaž tež při wołtarku přewodźachu zwjetša wosadni dujerjo.


text:
Powěsće: štwórtk, 12.04.2018
Hauptinhalt
Nowy zamołwity Zwjazka za mjeńšiny
Nowy zamołwity Zwjazka za prašenja narodnych mjeńšinow je w Berlinje Dr. Bernd Fabritius (CSU). Jeho je knježerstwo wčera powołało. 53-lětny Fabritius pochadźa z němskeje mjeńšiny w Rumunskej a je jako młodostny wupućował. Jurist a politologa je prezident Zwjazka wuhnatych a předsyda Zwjazka sedmihórskich Saksow w Němskej. Předsyda rady mjeńšinow w Němskej, Karl-Peter Schramm, jemu gratulowaše. Nadźija so, zo budźe so na dobro Frizow, Serbow, danskeje mjeńšiny a Sinti a Roma runje tak sylnje kaž za tamne jemu připokazane skupiny zasadźować. Předchadnik Fabritiusa, Harmut Koschyk, bu loni w nazymje rozžohnowany.
Spominanje na kapłana Jurja Deleńka
Wčera je so w Baćonju na kapłana a redaktora Katolskeho Posoła, Jurja Deleńka spominało. Wón bě před sto lětami jako wojak w Francoskej padnył. Božu mšu swjećeštaj fararjej Gabriš Nawka a Gerat Wornar. Po kemšach zajimowaše so wjace hač 20 ludźi za žiwjenje kapłana, kiž je so 1882 we Wutołčicach narodźił. Běše to zhromadne zarjadowanje Towarstwa Cyrila a Metoda a Baćońskeje wosady.
Wuměłstwowy bus Hornja Łužica
Wuměłstwowy bus Hornja Łužica startuje w juniju k swojej pjatej turje. Wčera bu čara zjawnosći předstajena. Lětsa pojědu busy tam a sem mjez žiwjenskim dworom Pomorcy, Koporčanskim hrodom, Budyskim muzejom a wuměłstwowym stejnišćom w Korzymju. Nowa budźe akcija w Budyskej štwórći Strowotna studnja. Nimo akcijow na wuměłstwowych zastanišćach budźe so znowa w busach samych hudźić a hrać. Wuměłstwowy bus pojědźe 9. a 10. junija.
"Dźeń a nóc za tolerancu"
We Wojerecach je so wčera zarjadowanje "Dźeń a nóc za tolerancu" wotměło. Z wjacorymi zarjadowanjemi na wšelakich městnach su so dźěći a młodostni z temu "toleranca napřećo ćěkancam" zaběrali. Šulerjo pjatych do sedmych lětnikow Wojerowskeho Johanneuma na přikład su na młodźinskej farmje z ćěkancami porěčeli a z nimi hry hrali. W pěstowarni "Lutki" w Ćisku su pěstowarske dźěći wšelakich narodow zhromadnje spěwali a so mjez sobu zabawjeli.
Nowa wustajeńca w Bórkowach
Składostnje 125. posmjertnin basnicy Miny Witkojc je so wčera w Bórkowach nowa wustajeńca wotewriła. W tamnišej burskej stwi su mjez druhim priwatne fota a listy wustajene. K wčerawšemu wotewrjenju zanjesechu šulerjo Bórkowskeje zakładneje a wyšeje šule někotre basnje Miny Witkojc. Nimo toho prezentowachu wopytowarjam wčera tež zwukowe natočenja z delnjoserbskej basnicu. Někotre z eksponatow pochadźeja ze zawostajenstwa swójbnych, kiž běchu so dotal na hornich łubjach chowali.


text:
Wobwjazane domy - w tříróžku krajow za Łužicu typiska ludowa architektura -, běchu něhdy mnohim tkalskim swójbam bydlenski dom a zdobom dźěłarnja. Wopytowarjo su wutrobnje přeprošeni, sej dźensniše žiwjenje w tutych starodawnych murjach wobhladać. Podłu tematiskeje dowolniskeje čary „Rjemjesło dožiwić“ předstajeja prezentaciske rjemjeslniske dźěłarnje a firmy, kak běchu sej ludźo něhdy w tutej kónčinje swój wšědny chlěb zasłuželi: jako hornčerjo abo tkalcy, zhotowjejo módroćišć abo koše. Tym, kotřiž tajke rjemjesło hišće dźensa wobknježa, móža wopytowarjo radlubje při dźěle přihladować abo so w swojej kreatiwnosći sami pospytać.
Łužiska industrijna kultura poskićuje awtentiskosć cyle hinašeho razu: Industrijne muzeje, historiske mašinske domy a hišće dźěłace twornje dawaja dohlad do industrijneho předźěłanja.
Wobwjazany dom (Žórło: D. Berthold)


text:
W swojej lětušej dowolowej seriji předstajamy wosoby, kotrež na někajkežkuli wašnje stawizny zachowuja, zo starožitnosće zběraja a je zdźěla zjawnosći spřistupnjeja.
Mnozy Suchec porjedźernju awtow w Róžeńće znaja a sej přećelne serbske posłužowanje runje tak waža kaž kwalitatiwne dźěło. Porno tomu jenož mało ludźi wě, zo je sej Jan Suchi w małym tykowanym domčku zboka modernje wuhotowaneje porjedźernje zarjadował mały muzej wosebiteho razu: přehladku motorskich najwšelakorišich typow, kotrež dopominaja na wuwiće dwukolesatych jězdźidłow.


text:
KONKURS „RAJZA ZE ŚLŌNSKŌM FANŌM” ROZSTRZYGNIĘTY
08 stycznia w Miejskim Domu Kultury w Katowicach-Dębie odbyło się spotkanie „Rajza ze ślōnskōm fanōm”, którego organizatorem był Europoseł Marek PLURA. „ - Jeżych rŏd, że sōm mu tukej” – powitał zgromadzonych Europarlamentarzysta „- Roztomili, takim bardzo ważnym momyntem dzisiej je finał konkursu fotograficznego „Rajza ze ślōnskōm fanōm” . Na pewno wiycie, że tyn konkurs cŏłki rok realizowali my na Facebooku – kŏżdy fto się wybrŏł ze ślōnskōm fanōm a zrobił gryfno fota mōg we niym wzioń udziŏł. Tych zdjyńć było prawie dwiesta. Możecie se pomyślec jak my w jury mieli ciynżko, ale poradzili my, wybrali. W skład jury wchodził tyż Peter Langer, kery jak wiadomo je duszōm, ciałem a energiōm wielu naszych działań a inicjatyw. Niy ma go tukej dzisiej. Czymy go niy ma? Bo wybył ze ślōnskōm fanōm. Je terŏzki na Sri Lance. Jeszcze niydŏwno żech niy wiedziŏł kaj to je. Pytŏłech sie Petera, a ôn mi pado >Skōnd się tyj biere, idziesz do sklepu a se kupisz herbata Cyjlon<. Myśla, że poradzymy sie ze niym pogŏdać.” Niestety, mimo wielu możliwości jakie daje nam współczesna technika nie udało się połączyć z Peterem.
Pierwsze zdjęcie w edycji konkursu w 2017 roku przysłał Andrzej ZENKER, który zajął trzecie miejsce w kategorii wyróżnienia. Fotka została zrobiona podczas zabawy sylwestrowej w Gdańsku.
Pierwsze wyróżnienie trafiło do Kazimierza TOMALI, który nadesłał zdjęcia zrobione w Chorwacji, ale … pod wodą. „ - To je dowód, że nŏs żŏdyn żywioł niy powstrzyma” – żartował nagrodzony. „- Nawet pod wodōm poradzymy sie pokŏzać ze ślōnskōm fanōm.”
Drugi wyróżniony Arnold LANGER ze Ślōnskij Ferajny apelował: „ - Chciŏłbych Wŏm przekŏzać tako myśl, tako idea – wyciōngŏmy ta fana na 10-15 minut do bildu a potym chowiymy. My niy powinni mieć tyj fany ino w rugzaku, nale przede wszyjskim – we sercu. Nŏjważniejsze – jak wyjyżdżŏmy poza Ślōnsk, powinni my wśród ludzi, kerzy niy znajōm naszyj geszichty, gŏdki, naszego regionu – powinni my gŏdać skōnd my sōm.” Arnold LANGER nadesłał zdjęcie wieży Bismarcka wykonane w Żarach.
Czwarte wyróżnienie trafiło do Piotra KIERY, który powiedział „ - Góry to moja miłość. W ciągu trzech lat udało mi się przejść od Gór Izerskich po Bieszczady. Najpiękniejszy region Polski to Dolny Śląsk.” Nietrudno zatem się domyślić, że jego nagrodzone zdjęcie zostało wykonane w górach. Kolejne wyróżnienia otrzymali: Andrzej KURPIK i Sebastian HEIN.
Trzy główne nagrody zostały przyznane w trzech kategoriach – Polska, świat i inspiracje. W pierwszej z nich zostało wybrane zdjęcie nadesłane przez Dawida KUSIA. Oto jak nagrodzony opisał fotkę „- Byłem na wakacjach na Dolnym Śląsku, w Cieplicach. Jechałem w kierunku Karpacza i przejeżdżałem między górzystymi terenami. Nagle patrzę – a tu nasze ślōnskŏ bana. W takim górzystym terenie znaleźć taki obiekt to jest bardzo trudno.” Jak dowiedzieliśmy się od jury – motyw ten był bardzo popularny w tegorocznej edycji konkursu. Nadesłano aż trzy takie zdjęcia. W przypadku fotki Dawida KUSIA wygrała doskonała jej jakość, a także takie elementy, które odgrywają bardzo ważną rolę w przypadku tego konkursu – flaga jest rozciągnięta i widać cały tramwaj.
W kategorii świat jury wybrało Nordkapp - koło podbiegunowe, na którym zameldował się ze śląską flagą Roman PAJĄK.
Bardzo ciekawa praca została nadesłana w kategorii – inspiracje. Irek SCHITZNER wykonał zdjęcie w Świnoujściu na granicy polsko-niemieckiej. Na fotce widać jeden słupek graniczny, a kilka metrów dalej – kolejny. Między nimi jest śląska flaga. Czy to właśnie nie jest tak, że my Ślązacy stoimy w rozkroku między jednym a drugim? Pomiędzy Polską a Niemcami. Że nasi przodkowie musieli dokonywać właśnie takich wyborów? Wymowne zdjęcie ukazujące region pogranicza polsko-niemieckiego.
Europoseł Marek PLURA nawiązał również do Dnia Śląskiej Flagi. „- Rozszerzyła się inicjatywa jak sie radować naszōm ślōnskōm fanōm. We dziyń ślōnskij fany - 15 lipca - we roztomajtych miastach pokŏzŏły sie ślōnskie fany, a to znak, że my tukej sōm, mŏmy swoja kultura. Myślołech jaki mōgby być taki dziyń kiedy poradzili my się wszyjscy zgodzić, coby sie mogli radować. 15 lipca to data, kero w ślōnskij niyrŏz sie pokŏzała. We Polsce odrodzonej przyjynto konstytucyjny zapis ô województwie ślōnskim ze autonomiōm, setki lŏt pryndzyj – we okolicach 15 lipca powstŏł Sejm Ślōnski, roztomajte ślōnskie instytucje samorzōndowe.” W ciągu ostatnich trzech lat żółto-niebieskie flagi pojawiły się m. in. w: Chorzowie, Katowicach, Rudzie Śląskiej, Lędzinach i Pszczynie. Warto przypomnieć, że po raz pierwszy zawisły w Chorzowie, na ul. Wolności i co roku robią imponujące wrażenie. W ubiegłym roku do tego grona dołączyły Mysłowice, które otrzymały 30 flag właśnie od Europosła Marka PLURY.
Mirella DĄBEK


text:
#na słodko
Wiśnia w szokoladzie (Tort wiśniowo-czekoladowy)
Na gyburtstagu1 musi być torta i niy ma sie co sam dugo na tyn tymat ôzpisywać2– no chyba, że mołcie cztyry iksze3 zorty4 ciastōw5 i […]
Gruszka na szokoladowyj piance (Gruszka na czekoladowym musie)
Niyrołzki1 niy chce nōm2 sie piyc, a moł3 dō nołs przijś4 bezuch5. Wtedy moge sie Wōm przidać recept6, kery7 w połra8 minut Wōm wyczaruje elegancki […]
Makōwki (Śląskie danie wigilijne zawierające duże ilości maku ;) )
Receptōw1 na makōwki je na zicher2 tyla, co chałpōw3 na Ślōnsku i kołżdy zawdy4 baje gołdoł5, że ôd niego muter6 abo ōłma7 robi nojlepsze. Tyn […]
Makrōłny luksusowe (Makaroniki… chyba ;) )
Jak sie gołdo1 makrōłny2 (choć niyftorzi pedzōm3 makrōny), ta zarozki4 mōmy przed ślypiami5 ôdpust6. No i joł tyż tak mōm, yno, że te makrōłny z […]


text:
Hokkaidō (
Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je Sapporo. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu Ajnu, kiž kupu mjenuja Aynu Mosir (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace
Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy
Honshū. Susodna kupa na sewjeru je k
Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunel Seikan zwjazane, druhi najdlěši tunel na swěće.
Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.


text:
Deimos
Deimos (abo Dejmos; ze gr. trwoga) to mjyńszy a dalszy s dwůch kśynżycůw Marsa. Deimos je planetojidům przechwycůnům bez Marsa. Mjano kśynżyca je uod syna Boga Aresa we mitologiji greckij.
Uodkrycie[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Uodkrywcům Deimosa je amerikański gwjoźdźorz Asaph Hall. Pjyrszy roz uostou uůn zaobserwowany 12 śyrpńo 1877 we uobserwatorjum wojynnyj marynarki USA kole godźiny 7:48 UTC. Kapka dńi ńyskorzi (12 śyrpńo) Asaph Hall uodkrył tyż drugi kśynžyc Marsa, Fobosa.
Uorbita[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Mars uoglůndany s Deimosa je 1000 razy wjynkszy (ze szyrzkům kůntowům 33°) a 400 razy klarowńiejszy uod Mjeśůnczka we pełńi. Deimos uoglůndany s Marsa mo szyrzke kůntowům ńy wjynkszům kej 2,5' a gouymi ślypjůma wyglůndo kej gwjozda. Jego maksymalno klarowność s Marsa je taka, kej Wynus uoglůndanyj s Źymje. Uokres objygu wynośi ůngyfer 30,5 h. Beztůż prowje pokrywo śe uůn s dugośćům marsjańskij doby (24,5 h). Deimos je fest blisko powjyrzchńe planety . Beztůż ńy je uůn widoczny s powjyrzchńe planety s uobszarůw uo wspůłrzyndnej rubośći planetograficznej wyższyj kej 82°.
Charakterystyka fizyczno[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Deimos je to planetojida, kera we strone Marsa uostoua skerowana bez pole grawitacyjne Jowisza. Je uůn fest ńysferyczny a mo wymjary 15 × 12 × 10 km. Deimos skłodo śe s lodu a skoł bogatych we wůngel. Jego powjyrzchńo je pokryta kraterami. Masa kśynżyca je fest mało: ~1,4687×1015 kg – ponad 3 razy mjyńszo uod gůry Gjewůnt.


text:
Institut za sorabistiku
Institut za sorabistiku na Filologiskej fakulśe Lipsčańskeje uniwersity jo se załožył 1951 ako wusokošulska kubłańska a slěźeńska institucija na Uniwersiśe w Lipsku (Alma Mater Lipsiensis, załožona 1409). Wón se zaběra wědomnostnje z górno- a dolnoserbskeju rěcu a jeju wariantami, z literaturu a kulturu Serbow kaž teke z kulturno-historiskimi, etnologiskimi a mjeńšynopolitiskimi pšašanjami. Ako jadnučke uniwersitne kubłanišćo w Nimskej (a teke na cełem swěśe) póbitujo institut kompletne směry studija na pólu sorabistiki a ceptarstwa serbšćiny (ze zakóńcenim Bachelor of Arts, Bachelor of Education; Master of Arts, Master of Education). Mimo togo jo móžno, how pód fachowym nawjedowanim disertaciju ze sorabistiskej temu zeźěłaś.


text:
Na zicher wiycie już, że na kożdym krajiczku Ślōnska idzie trefić cosik gryfnego, pra? Ale wiycie jakie sztele my mōmy nojbardzij w zocy? Takie, na kere niy yno fajnie sie zaglōndo, ale idzie tyż nabrać dobrych szprymōw a wynauczyć sie czego nowego. I gynau ô takie szpecjalne sztele staro sie Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu. Pōdźcie snami na rajza po Sztolni Krōlowo Luiza, Parku 12C a Grubie Guido. Bydzie superowo!
Ślōnskie atrakcyje – Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu
Weekynd, krōtki urlaub abo fraj popołednie to sōm perfekt przileżytości, coby nafolować akumulatory. Ale niy werci sie wtynczos przesiodywać na tapczanie przed telewizorym abo kōmputerym. Werci sie we plac tego zajechać kajś po blisku, kaj idzie sie moc nauczyć. Perfekt idyjōm na tako krōtko rajza je byzuch na Grubie Guido, Parku 12C abo Sztolni Krōlowo Luiza do kupy z ôd nij nojnowszōm atrakcyjōm – Podziymnōm Sztrekōm Wodnōm.
Park 12C we Zobrzu
Park 12C we Zobrzu fest nos udziwił. Przōdzij ani my niy wiedzieli, że taki zwiedowny a moderny plac je kajś na Ślōnsku. Perfekt sztela dlo familijōw, w kerej kożdy trefi cosik dlo sia. Je tamek i Bajtel Gruba, na kerej bajtliki umiōm na chneda ôstoć fedrujōncymi grubiorzami, i miyjsce na grilla a na spōlny fajer dlo starszych byzucherōw. Na co kōmu działka, ô kero sztyjc trza sie starać, kosić trowa a ônaczyć nastympne rymōnty, jak we cyntrum miasta mo sie tak fajny a doporzōndku zôrganizyrowany plac choby Park 12C we Zobrzu?
Keby tego bōło sztyjc niywiela, to zaro kole Parku 12C je Park Techniki Wojskowej, w kerym fani wojynnych wozideł ajnfach ôgupnōm. Fligry, auta, pancery – je tam naprowda wszyjsko. A ku tymu te wszyjskie masziny niy yno zocnie wyglōndajōm, ale idzie sie tyż nimi karnyć. Wejrzijcie na mus!
Gruba Guido we Zobrzu
Gruba Guido we Zobrzu, kerej wszyjscy fest przajōm, to je już sztela kultowo. Masowo byzuchowano w sezōnie a wele niego. Charakterystyczny plac na karcie Ślōnska, do kerego sztyjc rajzujōm wandrusy ze roztōmaitych landōw. Szpecjalne miyjsce, w kerym idzie sie wybrać na szychta a douczyć masy zwiedownych informacyji ô regiōnie a blank skuplowanōm śniōm industryjōm wōnglowōm. To je tyż wyjōntkowo sztela na wycieczki szkolne abo firmowe rajzy integracyjne.
Fol wrażyń, ymocyji a ku tym zjazd bai na 355 metrōw szolōm pod ziymia. Ku tymu sztygarskie klamoty a werkcojgi a pora niylekich grubiorskich zadań do wyônaczynio. Gryfne szprymy a masa nowych wiadōmości ô ślōnskim wōnglu. Keby tego sztyjc bōło mało, ôkrōm zwiydzania gruby umicie użyć posług Hostelu Guido, Cōuny K8 abo nojgłymbij polegniyntego szynku w Europie – Hali Pōmpōw. Kuknijcie na Gruba Guido we Zobrzu, richtich we wercie!
Sztolnia Krōlowo Luiza we Zobrzu
Sztolnia Krōlowo Luiza we Zobrzu to je miyjsce unikatowe we skali Europy a świata. To je tyż dzisiej nojdugszo sztela hydrotechniczno we bergmōństwie wōnglowym na świecie. Ôstała wyônaczōno, coby szło ôdwodniać gruby Krōlowo Luiza a Krōl, ale tyż coby szafnyć wyciōnganie wōnglo na wiyrch. A dzisiej? Dzisiej skuli nij idzie wyciōngnyć na wiyrch nauka, kultura a wrażynia niy do przepōmniynio.
Poradziesiōnt metrōw pod wiyrchniōm zobrzańskich drōg, ôddekować umicie tamek poroztopiyrzano neca chodźbōw, efekty ciynżkij roboty, a ku tymu bajszpile na niyôbyczajno moc natury. Dotynczos byzuch we Sztolni Krōlowo Luiza we Zobrzu bōł kludzōny przede wszyjskim podug Podziymnej Sztreki Turystycznej a Podziymnej Sztreki Familijnej. Skirz tych drōg idzie sie perfekt ôbznajōmić ze historyjōm sztolnie, podziwać sie z bliska na flyce abo poprōbować roboty z grubiorskim krōmpoczym w rynce. Idzie chcieć czegoś ekstra ku tymu? Toć, że ja!
Pora tydni do zadku, gynau 14. wrześnio, ôdewrzito ôstała nowo atrakcyjo turystyczno na mapie Ślōnska – Podziymno Sztreka Wodno. Skuli nij mōmy terozki przileżytość przepłynyć łōdkōm przeszło 1100 metrōw pod ziymiōm. To je echt gryfno ôpcyjo ku wycieczce we wercie, na kerej kożdy znojdzie cosik dlo sia. Na Sztrece Wodnej Sztolni Luiza treficie m.in. Skarbnika abo Utopka, wsłuchocie sie w klang kapiōncej wszyndzi wody (w pauzach ôd pozornego słuchanio ôprowodzocza!) a bydziecie umieli podziwać sie z bliska na naciyki wapiynne abo na flance, kere znodły knif coby rōść po cimoku, przeszło 40 metrōw pod delōwkōm.
Byzuch we Sztolni Krōlowo Luiza to je rajza, kerej sie niy przepōmni. Beztōż narychtowalimy jeszcze jedyn tekst, z kerego spokopicie jeszcze wiyncyj ô tej hyrskij ślōnskij atrakcyji. Prymiera już za tydziyń!
Gryfne sztele na weekynd? Kuknij do Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego!
Kedyś trefiało nōm sie tak, że niy mielimy idyji na weekynd na Ślōnsku. Terozki, dziynki atrakcyjōm choby te, nad kerymi piecza trzimie Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu, naszym yno jednym probymym je tera wysznupanie czasu fraj, coby to wszyjsko pozwiydzać. Zajedźcie se do Zobrza, bo to niy ma yno zwiedowne ślōnskie miasto, ale tyż cyntrum szpecjalnych turystycznych atrakcyji, kerymi umiymy sie poasić przed cołkim światym.
Tekst ôstoł narychtowany społym z Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu. Fest dziynkujymy za zaproszynie a za richtich fajno ôprowodzka!
Byzuchowaliście już sztele Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu?
Łaziliście po Sztolni Luiza, Parku 12C abo Grubie Guido? Czekōmy na Wasze kōmyntorze!


text:
Francek Fyrtok, 20.09.1920
Wachtyrz prezyntuje ślōnske artykuły ze starych cajtōngōw przepisane do alfabetu ślabikŏrzowego. Trzeba je rozumieć we kōntekście historycznym i niy przedstawiajōm ône ôpiniji ôd redakcyje.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Kochany Kocyndrze!
Już moja matka padali, chto jest kocyndrym, ôstanie nim do śmierci. Ale żeby kocyndra autōmobil mōgł ôpyrskać błotym, tegoch se nie myśloł, boch se miynił, iże to robiōm jyno cajtungi niymiecke. W tamtym tydniu loł deszcz jak farōna. Jechołech z koleksami autym. Korfanty se też przisiod. Pluta byla tako co niymara. Niebo płakało, jakby chciało zmyć ta krew, co szwandroki niymieccy na Gōrnym Ślōnsku wyloli. Autym jechało sie miynkko, bo droga rozmokła, była jak puch, abo ciasto na drożdżach. Auto sie jyno tak huśtało, jak keby se z pōłtora litra wypiło, a jechało tak cicho, bo skirz tej pluty, koła były w kaloszach. Kola na przodku jyno tak furczały i co chwila jakby wielkuchnym kropidłym: gich błotym na nasze gymby i nasze ancugi do kościoła. Ślips mōj był zabłocōny, a ô gymbie to ci niepowiym, żałuje iżech se na nia nie kupił kalosza. Keby tak była jechała moja libsta w bluzie z ajnsznytym, to bych sie był śmioł jak kōń. Korfanty abo sie urodził do auta, abo też auta lo niego zrobili, bo pyrskanie go jakoś ômijało i jeszcze farōn z nos szydził, jak na nos błoto sikało. A sikało czynsto, bo kałuży było kupa, co chwila kożde koło miało swoja kałuża ekstra.
Skirz gryncszucu i zielōnych spartakusōw dziouchy sie zepsuły. Ale terazki jeszcze bydzie gorzij. Pietryna Kryńcifortka już mie w sztychu ôstawiła. Nie moga pedzieć, już sie jedna zgłosiła jako erzac i napisała mi take pismo:
Mōj złoty Fyrtolicku!
Jakech cytała w „Kocyndrze” tyn politycny listek ôd twoji Pietryny, to mi sie zaros zōłci uloło, bo wies (przeboc iże ci padōm za jedno) jo do ciebie juz dawno chciała pisać, jynoch nie miała tej ôdwagi. Przōd ci powiym coch jo za jedna. Joch jest z Kamiynia (ale nie z twardego jyno z parafii kamiyńskej) i mieskōm kole sw. Jōna. Ale nie dej sie tak blamować ôd tej Pietryny Kryńcifōrtki, ize mos wydziobane galoty. Tego se nie dej spodobać. Ôna bydzie jeździć na banie, naszafuje se jakego berlinioka i ciebie ôstawi za błozna. Zestarzejes sie, bydzies mioł krziwe nogi, nie bydzies chodzić sztram i zodno dzioucha cie nie bydzie chciała. Trzimej sie mie, boch tez fajno dzioucha i chodza modern. Na zima mōm do kościoła tako fajno garnitura i kafejowy pliśhut. Moja kamratka chciała ci pisać i chciała ôde mie antresy, alech ji nie dała, bo byś z niōm ônaczył i mie ôstawił w sztychu. Wies co? Coby my sie poznali przijdź na prōmynada, ale jak bydzie desc, bo to tam nie ma zodnych ludzi. Zatym do widzynio aze sie ôbejzdrzymy.
Karola Tycititam.
Tak pisze Karola. Ale czy bydzie lepszo ôd Pietryny? Chce bych prziszedł na prōmynada, a poczym jōm poznōm? Take pisma nie sōm ani tym, jakbych bez szyba patrzoł na bōnbōny. Skirz tego dowōm wszystkim do wiadōmości iże kożdo dzioucha, jak do mie pisze, musi napisać swoja antresa i kupa błoznōw, inaczej jakech Fyrtokym, tak nie grōm i kulki nazod. Już mie downo żodno dzioucha nie zaprosiła na muzyka; lotego ty Kocyndrze zrōb choć take starczyne weselisko.
Kero polityka jest teraz dobro? Czy tako papiorowo, czy też tako: lejmu! Jo padōm, iże ta drugo, bo po zycherce ôstało na Ślōnsku jyno kupa skoczek. A pōmyśl tam dlo mnie ô jakim kwatyrze, bo w rule już zimno. A może mnie kero dzioucha przigarnie, zaśpiewōm ji za to: „chodził do mnie cało zima”, dalej sie gwizdo. A może nos kto na kermasz abo na wesele zaprosi?
Twōj
Francek Fyrtok.


text: Kumwałd (HS/SN). Gmejna Njebjelčicy je sej w lětušim wurisanju „Twarić na wsy“ druhe městno w kategoriji „Nowo- a přitwary“ zdobyła. Delegacija zastupnikow komuny móžeše myto njedawno z rukow sakskeho statneho ministra za wobswět, ratarstwo a geologiju Thomasa Schmidta (CDU) w Kumwałdskim hotelu „Módra kula“ za nowotwar Njebjelčanskeje pěstowarnje přijimać. Přepodata plaketa budźe bórze při dźěćacym přebywanišću připrawjena, a dobyte pjenježne myto chcedźa za mjeńše pěstowarske naležnosće nałožić.


text:
Wschodńi Timůr
Wschodńi Timůr, Dymokratyczno Republika Wschodńigo Timoru (tetům: Repúblika Demokrátika Timór Loro Sa'e, portugalsko: República Democrática de Timor-Leste) je wyspjarske państwo we Azyji połedńowo-wschodńij. Bůło to pjyrsze państwo, kere usamostanowjyło śe we XXI stoleću. Jedźino lůndowo grańica Wschodńi Timůr mo ze Indůnezyjům. Wschodńi Timůr, kej godo same mjano, je rozlygowane we wschodńij tajli wyspy Timůr.
Jygo uodrymbność wźůna śe uod tygo, co bez dugi czas bůła to kolůńijo Portugalije, a skiż tygo sam wjynkszość ludźi je katolikůma, a ńy muzułmanůma kej we sůmśedńij Indůnezyji. We 1975 Portugalczyki uopuśćůły Wschodńi Timůr, nale anektowała go Indůnezyjo. Bez dugi czas mjyszkańcy dopůminali śe uo samostanowjyńy. Dźepjyro we 1999 doszło do absztimůngu, we kerym 78,5% mjyszkańcůw welowało za samostanowjyńym.


text:
Misspell feyyszyzm był odwiedzany 38 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
fetyszyzm
cetyszyzm , detyszyzm , eftyszyzm , etyszyzm , f3tyszyzm , f4tyszyzm , fdtyszyzm , fe5yszyzm , fe6yszyzm , feetyszyzm , fefyszyzm , fegyszyzm , feryszyzm , fet6szyzm , fet7szyzm , fetgszyzm , fethszyzm , fetsyzyzm , fetszyzm , fettszyzm , fettyszyzm , fetuszyzm , fetyazyzm , fetydzyzm , fetyezyzm , fetysayzm , fetyssyzm , fetysszyzm , fetysxyzm , fetysyzm , fetysyzzm , fetysz6zm , fetysz7zm , fetyszgzm , fetyszhzm , fetysztzm , fetyszuzm , fetyszyam , fetyszym , fetyszymz , fetyszysm , fetyszyxm , fetyszyyzm , fetyszyz , fetyszyzj , fetyszyzk , fetyszyzmm , fetyszyzn , fetyszyzzm , fetyszzm , fetyszzym , fetyszzyzm , fetywzyzm , fetyxzyzm , fetyyszyzm , fetyzsyzm , fetyzyzm , fetyzzyzm , feyszyzm , feytszyzm , ffetyszyzm , frtyszyzm , fstyszyzm , fteyszyzm , ftyszyzm , fwtyszyzm , getyszyzm , retyszyzm , tetyszyzm , vetyszyzm


text:
Grupa (matymatyka)
Grupa - we matymatyce je to para zbajstlowano ze skuplowańo myngi () a dwuargumyntowego dźołańo () cuzamyn, przi czym prawe muszům być take regle:
- Jak a sům elemyntůma uod , to tyż je elemyntym uod .
- Dźołańe jest asocjatywne: , przi czym , , noleżům do .
- Je taki elemynt we , aże: lo kożdygo elemyntu we . Elemynt mjanujymy neutralnym.
- Lo kożdygo elemyntu we do śe znojść elemynt , kery tyż noleżi do taki, aże: . Elemynt mjanujymy uodwrotnym abo inwersyjům uod .
Jeli krům tygo prawe je: lo kożdych elemyntůw uod to grupa tako mjanowano je abelowům[1].
Grupa je szrajbowano zauobycz we postaći kaj je myngům, a dźołańym. Roz a kedy używany je szrajbůnek , kaj je neutralnym elemyntym a uodwrotnym.
Tajla matymatyki, ftoro bado własnośći grupůw to teoryjo grupůw. Pjyrszym co doł anfang tymu pojyńću bůł Évariste Galois we 1830.
Bajszpile[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- , kaj je myngům cołkowitych nůmerůw a dodowańym.
- Neutralny elemynt:
- Lo kożdygo uodwrotnym elemyntym je .
- , kaj je myngům realnych nůmerůw a dodowańym.
- Neutralny elemynt:
- Lo kożdygo uodwrotnym elemyntym je .
- , kaj {}, a je takim dźołańym, aże wert dźołańo je resztům ze tajlowańo bez ilorazu i . Na tyn przikłod .
- Neutralny elemynt:
- Lo uodwrotnym elemyntym je
- Lo uodwrotnym elemyntym je
- Lo uodwrotnym elemyntym je
- Lo uodwrotnym elemyntym je
- Diederowo grupa lo kwadratu (fachowo szrajbowano ):
- Ji mynga mo wszyjske mogebne symetryje kwadrata, a dźołańe je kůplowańym tych symetryjůw tak, aże lo (kaj ) je symetryjům zbajstlowanům bez zrobjyńy nojsamprzůd symetryji , potym na kwadraće. Tako grupa mogymy zapisać kej:
- , kaj {}[2].
- Neutralnym elemynt:
- Inwerysjo uod kożdygo elemyntu pokozano je we tabůli ńiżyj:
Przipisy
- ↑ Mjano abelowo grupa połaźi uod Nielsa Henrika Abela (1802–1829), norwyskego matymatykera.
- ↑
- - uostawjo kwadrat taki jaki je (neutralny elemynt).
- - uobrót uo 90 stopńůw.
- - uobrót uo 180 stopńůw.
- - uobrót uo 270 stopńůw.
- - poźůme uodbiće
- - pjonowe uodbiće
- - uodbiće wele uośi, kero lyźe ze gůrnyj lewyj do dolnyj prawyj eki
- - uodbiće wele uośi, kero lyźe ze gůrnyj prawyj do dolnyj lewyj eki


text:
Bjedrich Adolf Klin
Bjedrich Adolf Klin (němsce Friedrich Adolph Klien; * 23. oktobra 1792 w Barće, † 4. nowembra 1855 w Budyšinje) bě serbski rěčnik a doktor prawnistwa a wot 1847 hač do swojeje smjerće 1855 z prěnim předsydu Maćicy Serbskeje.
Wón narodźi so jako syn Bartskeho fararja a wopytowaše wot 1806 do 1813 Budyski gymnazij. Wot 1813 do 1818 studowaše w Lipsku prawnistwo. Młódšej bratraj Gustaw a Arnošt Ludwig běštaj z fararjom w Ketlicach resp. profesorom w Moskwje. Po nawróće do Łužicy bu přiwzaty do rjada hornjołužiskich rěčnikow a 1822 přestupi do słužby Budyskeje měšćanskeje rady jako pismawjedźer. Pozdźišo bu wuzwoleny za měšćanskeho radźićela a měješe jako tajki nadawkaj policajskeho direktora a inspektora nad cyrkwjemi a šulemi w měsće. Nimo toho běše zapósłanc sakskeho krajneho sejma w Drježdźanach.
Jako student wobnowješe hromadźe ze šulskim přećelom Handrijom Lubjenskim Serbske prědarske towarstwo nimale sto lět po jeho prěnim załoženju. W zastojnstwje měšćanskeho radźićela zasadźi so wuspěšnje za to, zo so w nowym šulskim zakonju lěta 1835 žada nałožowanje serbšćiny we wučbje, znajmjeńša we wobmjezowanym wobłuku. Wot 1845 wobdźěli so na prócowanjach wo załoženje Maćicy Serbskeje, za kotrejež prěnjeho předsydu bu w lěće 1847 wuzwoleny. Jako připóznaty, skerje konserwatiwny Budyski byrgar zawěsći serbskemu zjednoćenstwu tež we wobłuku rewolucije 1848/49 dowěru wyšnosće přez to, zo wustupowaše přećiwo rewolucionarnemu křidłu serbskeho narodneho hibanja a zastupjerjam słowjanskeje wzajomnosće kaž Janej Arnoštej Smolerjej.
Wot lěta 1827 běše z čłonom Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
Žórło
- Jan Šołta: Klin, Bjedrich Adolf. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 254sl.


text:
Kamjenjanski kaolinowy zawod přichodne lěta před wulkimi nadawkami
Kamjenej/Rakecy (JK/SN). Po tym zo běchu plany, nowu kaolinowu jamu pola Róžanta wutworić, zwrěšćili, je so zawod w Kamjenej pola Rakec wo dalše móžne městnosće prócował. Jedna z najwjetšimi wuhladami na dołho dosahace składy je płonina zapadnje zwjazkoweje dróhi B 96 napřećo tuchwilnej jamje. Na něhdźe 100 hektarow wulkej płoninje su loni hižo 80 točenjow přewjedli a zwěsćili, zo je kwalita kaolina na tej městnosći přewšo dobra, zo ju tam w dosahacym mnóstwje maja a zo by zawodej zawěsćiła dołhodobne wudobywanje. To je po słowach nawody Helmuta Struchtrupa tež trjeba, po tym zo su w minjenymaj lětomaj ćeže měli kaolin wotbyć. Wosebje papjerowa industrija, za kotruž je wjele dobreho kaolina trěbne, je stagněrowała. Powšitkowne wožiwjenje hospodarstwa w Europje pak je tomu dopomhało, zo je kaolin zaso požadany. Kaolinowni je so nimo toho poradźiło, zdobyć nowych kupcow w skandinawiskich krajach. Tak je zawěsćene, zo móža w přichodźe dale kóžde lěto něhdźe 210 000 tonow běłeho złota wurywać a předawać.


text:
Worjechec mandźelskaj Alfred a Herta w Brězynje pola Hućiny swjećeštaj wčera swój 70. kwasny dźeń, potajkim hnadowny kwas. Wonaj lubujetaj, hdyž mataj wjele dźěći wokoło sebje. A tak je jimaj wčera tež skupina Hućinjanskeje pěstowarnje k čestnemu dnjej gratulowała. Mandźelskaj staj samaj pjeć dźěći kubłałoj a wjeselitaj so dźensa nad 14 wnučkami a 17 prawnučkami. Cyła wulka swójba woswjeći njewšědny jubilej sobotu w Brězynskim hosćencu ze 60 ludźimi.
29. awgusta 1947 staj so Herta a Alfred Worjechec stawnisce zwěrowałoj, nazajtra w Hućinjanskej cyrkwi. Mandźelska bě po Druhej swětowej wójnje ze Šleskeje do Brězyny přišła. Mandźelski wobhospodarješe burski statok, kotryž běštaj jeho dźěd a wowka před 105 lětami załožiłoj. Alfred Worjech pochadźa z ewangelskeje serbskeje swójby a wopytuje dźensa hišće serbske Bohosłužby, kotrež pak so w Malešanskej cyrkwi jeno zrědka wotměwaja. W 1950tych lětach bě wón předsyda Hućinjanskeje Domowinskeje skupiny, tež dźensa hišće wón třěšnemu zwjazkej přisłuša. Wjele lět je za Ludowe nakładnistwo Domowina w swojej wsy Serbsku protyku předawał.


text:
Budyšin
(SN/MiR). Dwaceći fotow wopřijima wustajeńca, zaběraca so z temu ćěkanje a strach. Widźeć su portrety a pjasće ćěkancow, w kotrychž chowaja kluč. Pokazka to na dom abo bydlenje, kotrež dyrbjachu woni wójny abo wohroženja dla wopušćić. Hornjołužiski zwjazk Carity přeproša na přehladku organizacije Caritas International „Kluče nadźije“ (Keys of Hope) do zetkawanskeho centruma w Budyskej Strowotnej studni. „Nažel móžemy ju jenož někotre dny pokazać“, rozłožuje Felizitas Birkhofenowa, zamołwita tam za zjawnostne dźěło, „dokelž je pućowanska wustajeńca jara požadana.“ Hižo sobotu, 25. awgusta, budu fota wo čłowjekach kotrež maja wjele rjec, dale pućować. „Za kóždym klučom tči dóńt čłowjeka“, wona rjekny, „a za kóždym čłowjekom stawizny.“ Fotografowani wo swojich dožiwjenjach a myslach powědaja. Nawróća so młodostni a dorosćeni do swojeje domizny? Namakaja woni swoje doma? Je kluč nadźija na nawrót? Putace su začuća młodeho muža Bacela ze syriskeho Homsa. Wón powěda wo swojej maćeri, při kotrejž měješe „najćopliše městno na cyłym swěće“. Płuwajo bě so do Europy dóstał.


text:
Familijne porwanie
Maszynki do golyniŏ padły łupym dwōch chopōw, co w ôstatni weekynd byli chycyni ôd pracownikōw ôchrōny w cyntrum handlowym. Syn i ôjciec poszli społym kraść, chociŏż pŏrã miesiyncy tymu jedyn z nich ôkrŏd drugigo. Kryminalni dowiedli, iże nastolatek we wrześniu porwoł ôjcu laptopa i aparat cyfrowy po włōmaniu sie do jego dōmu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
W piōntek przed 15.00 szandarzi ôstali poproszyni ô interwyncyjõ w cyntrum handlowym. Wezwali ich ôchrōniŏrze, kerzi chyciyli dwōch chopōw na porywaniu maszynek do golyniŏ. W czasie legitymowaniŏ nastolatek podoł jednak fałszywe dane – niy swoje a ôd modszego brata.
Przitōmni wachtyrze prawa hned zarŏz wykryli cygaństwo i dowiedli, iże to niy ôn przed niymi stoji. 19-latek podoł sie za modszego brata, bo ôkrōm kradzieży sklepowyj mioł na sumiyniu moc poważniyjsze przewiniynie.
We wrześniu łōńskigo roku włōmoł sie do dōmu ôd swojigo ôjca i wyniōs z niego laptopa jak tyż aparat cyfrowy.
37-letni ôjciec, podobnie jak jego syn za kradzież sklepowõ ôstoł skŏrany sztrŏfōm. 19-latek dostoł ôkrōm tego sztrŏfa za cyganiynie szandarōw, a niyskorzij usłyszoł ôbskarżynie porwaniŏ z włōmaniym na szkodã ôjca. Hned stanie przed sōndym, grozi mu nawet do 10 lŏt heresztu.


text:
Brzidke słowa sōm z nami ôd nojstarszych czasōw. Używanie ich we ôdpednich chwilach przinosi podwyższynie adrynaliny, a to zmyńszŏ bōl. Wymŏwiōmy je, jak coś niy idzie tak, jak by my chcieli, bo dŏwŏ nōm to uczucie, że sōm my fertich do biciŏ sie ô to, żeby postawić na swojim.
Niyrŏz brzidke słowa zastympujōm nōm przemoc. Zamiast chlasnōńć kōmu po gymbie, nasze nerwy wyciepujymy z siebie pŏrōma przeklyństwami. Ciekawe je to, że to fōnguje ino dlŏ tych, co niy ciepiōm miynsym co druge słowo.
We dzisiyjszych czasach mōmy taki mit, że kejś sie tak niy gŏdało. My sam na Ślōnsku mōmy jeszcze do tego drugi mit, że po ślōnsku sie niy przeklinŏ. Że to inksi przinieśli te gorsze słowa ze sobōm.
Profesōr Miodek kejś pedzioł, że „w śląskiej mowie nie było tych wszystkich słów na k… i na p… Szczytem oburzenia było słowo pieronie!”.
Profesōr Kadłubek pisze, że „Ludzie sie boli pedzieć pieronie!, boli sie pieronić tak ganc na całego. Ale dzisio już żodyn tak delikatnie niy przeklino…”
To jak Ślōnzŏk przeklinoł sto lŏt tymu?
We „Powieściach ludu polskiego na Śląsku” ani rŏz niy trefiŏ sie słowo pierōn. Możno skuli tego, że Perun bōł nojwyższym bogym słowiańskim przed chrystianizacyjōm i wołanie go było takim samym bluźnierstwym jak wołanie miana ôd Jezusa abo Boga. Toć, że Ślōnzŏk we XIX stoleciu mōg niy wiedzieć, skōnd sie gynau to słowo wziōnło, ale widzioł je tak samo, jak prasłowianie tysiōnc lŏt przed nim.
Ciekawe, że już 50 lŏt niyskorzij idzie to słowo i ôd niego pochodne znojś we cajtōngach.
Archiwōm Państwowe w Ôpolu wydało
latoś ôńskigo roku ksiōnżka „Ty bestyja, ty kamelo”, do keryj autorki sebrały zŏpisy syńdziōw polubownych z krysu strzeleckigo z lŏt 1845-1938. Podle prawa te zŏpisy musiały pedzieć, jake to słowa były pedziane i bez to sōm ône w nich zapisane tak, jak były używane.
Cytaty ze słowym pierōn i jymu podobnymi zajmujōm tam siedym strōn. Idzie znojś tam take cytaty jak:
„Ty złodzieju, tyś mi pōł dziołu ukrŏd, ty pierōnie, jak cie na miedzy trefia, to cie zarŏz usmierca, tyś bōty ukrŏd.”
Ale Ślōnzŏk we tamtym czasie znoł wiyncyj brzidkich słōw. Co mŏ spōlnego angelske słowo deep, kere znaczy głymboki, ze słowym dziupla? Tysiōnce lŏt tymu to było jedno słowo. Z tego słowa wziōnło sie tyż serbske dupa, kere znaczy dōł abo jama.
We wiynkszości słowiańskich gŏdek to słowo to je barzij wulgarny knif, coby pedzieć zadek i je już idzie znojś we „Powieściach…” pŏra razy:
„I jŏch zaszoł ku tymu zdechłymu kōniowi i urznōłech mu ôgōn u dupy”
„Poôwijoł ôgōn na jedna rynka aż do dupy i wysunōn potym kij i wziōn bić wilka”
We „Dialektach polskich Śląska” Kazimierza Nitscha idzie znojś słowo dupać, kere autōr zapisoł na Ślōnsku austriackim i znaczy ôno mieć seks.
To sōm ale take słowa, co stojōm kajś we pojstrzodku tyj skale miyndzy normalnōm gŏdkōm a takōm richtich wulgarnōm. Niy znŏd żech ani jednego przikłŏdu dzisiej popularnego słowa na „ch” ani tego na „p”.
Mioł żech problym, jak do wŏs gŏdać ô tych słowach, bo niy chca być ôszkliwy przed kamerōm. Bez to jŏ byda sie trocha pōmŏgać. Z piyrszym pōmoże mi Adrianna Biedrzińskŏ:
„Ty mynij gorzołka pij, ty wiyncyj trynuj, ty za granica jedziesz, ciulu ty.”
Tego słowa niy idzie znojś we żŏdnyj ksiōnżce. Autorki „Agresje” znodły je we dokumyntach sztyry razy, a nojwcześniyjszy we 1875 roku:
„Ty niy poradzisz nic robić jyno Josefie tego ônego do rzici wrazić”.
Nojwiynkszy problym mōm ze słowym, co sie zaczynŏ na „k”, kōńczy na „a” i mŏ piyńć liter. I tak żech sie wymyślōł, że tam kaj to słowo je, to jŏ byda gŏdać „klapsznita”, ja?
To słowo we „Powieściach” idzie trefić piyńć razy u trzech ôsōb.
„A wrzeszczy za niymi surtu purtu za tymi klapsznitami, jak je dopadna, to je zeżra”
„A ôn powiedzioł, aby ta pryncesa sie sklapszniciła”
„Jedyn czas szkoca była (dziywka, co sie sklapsznici)”
We „Agresyji” to słowo i ôd niego pochodne zajmujōm siedym i pōł strōny. Niykere z nich to:
„Ty klapsznita! Waku ôzkołatany! Przeklynto zŏwito!”
„Ty starŏ dziewa, motyko, klapsznito; ty stary hŏku, bo sie już 13 lŏt hukŏsz a niy możesz sie ôdhukać.”
Sōm tyż pochodne:
„Ty pierōński klapszniciŏrzu! Tyś je klapszniciŏrz, bo mŏsz trzi żōny.”
Ciekawe je słowo „wak”, kerego dzisiej już chyba żŏdyn niy znŏ, i jŏ żech je tyż piyrszy rŏz trefiōł we tyj ksiōnżce, a kejś ôno było fest popularne. Ôno wziōnło sie z łacińskigo wagina, może znaczyć tak samo gynitalia, jak cołko ôsoba. Po tych zŏpisach widać, że mŏ podobny ciynżŏr do słowa klapsznita.
Swojōm drōgōm we kożdyj gŏdce je tako tyndyncyjŏ do mianowaniŏ nŏs tym, co mōmy w batkach. Po ślōnsku chop może być pulŏkym abo tym na „c”. Baba może być tym wakym, motykōm abo tym na „p” na sztyry litery.
Tak abo inakszyj ludzie dycki przeklinali, przeklinajōm i przeklinać bydōm. I niy ma co rōmantyzować Ślōnzŏkōw i robić z nich ideałōw. Tak samo jak źle je myśleć ô sobie, że sie je nojpiykniyjszym i nojlepszym, tak i źle je idealizować swoja grupa. Niy ma ludzi, co sōm perfekt i niy ma grup, co sōm perfekt. Ani nasza gŏdka, ani my, niy sōm my wyjōntkowi.
A ze przeklinaniym nojważniyjsze je, coby wiedzieć jak przeklinać i kaj przeklinać.


text:
Rozkład jazdy Przewozy Regionalne na trasie Wodzisław Śląski - Kraków
- Wodzisław Śląski - Radlin - Rybnik - Czerwionka-Leszczyny - Czerwionka - Orzesze - Łaziska Górne - Mikołów - Katowice - Mysłowice - Jaworzno - Balin - Trzebinia - Dulowa - Wola Filipowska - Krzeszowice - Rudawa - Zabierzów - Kraków
- Wodzisław Śląski - Radlin - Rybnik - Czerwionka-Leszczyny - Czerwionka - Orzesze - Łaziska Średnie - Tychy - Katowice - Mysłowice - Jaworzno - Balin - Trzebinia - Dulowa - Wola Filipowska - Krzeszowice - Rudawa - Zabierzów - Kraków


text:
Misspell 6ajstra był odwiedzany 506 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
tajstra
5ajstra , ajstra , atjstra , fajstra , gajstra , rajstra , taajstra , tahstra , taistra , tajatra , tajdtra , tajetra , tajjstra , tajs5ra , tajs6ra , tajsfra , tajsgra , tajsra , tajsrra , tajsrta , tajsstra , tajst4a , tajst5a , tajsta , tajstar , tajstda , tajstea , tajstfa , tajstr , tajstraa , tajstrq , tajstrra , tajstrs , tajstrw , tajstrz , tajstta , tajsttra , tajsyra , tajtra , tajtsra , tajwtra , tajxtra , tajztra , takstra , tamstra , tanstra , tasjtra , tastra , taustra , tjastra , tjstra , tqjstra , tsjstra , ttajstra , twjstra , tzjstra , yajstra


text:
Jan Pětr Jordan
Jan Pětr Jordan (* 15. februara 1818 w Čěškecach pola Hodźija; † 20. meje 1891 we Wienje) bě serbski slawist, publicist a wobchodnik. Wón bě jenički wuznamny zastupjer katolskich Serbow w Serbskim narodnym hibanju do 1848. Jeho pseudonymaj běštej Čěščanski a Wićazec Pětr.
Žiwjenje
Narodźi so do Čěškečanskeje kublerskeje swójby jako syn ewangelskeho nana Mikławša Jordana a katolskeje maćerje Marje Koklic z Baćonja.[1] Wot 1831 do 1838 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze a wopytowaše tamniši němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1837 studowaše na Praskej uniwersiće, najprjedy teologiju a wot 1838 slawistiku, mjez druhim pola Václava Hanki.
W młodych lětach hač do rewolucije 1848 wěnowaše so hłownje serbstwu a słowjanstwu, zběraše ludowe pěsnički, załoži nowiny „Jutnička“ a běše w rewoluciskim lěće sekretar Praskeho Słowjanskeho zjězda.
Dla swojeho nabožinsce měšaneho pochada bě Jordan predestinowany za přewinjenje tehdyšeje šćěpjeńcy hornjoserbskeje rěče do konfesionelneju wariantow, štož wón – před Smolerjom – ze swojej gramatiku Grammatik der wendischserbischen Sprache in der Oberlausitz z lěta 1841 tež spyta. W samsnym lěće přesydli so do Lipska, hdźež skutkowaše wot 1842 do 1848 jako lektor za słowjanske rěče a literatury při Lipšćanskej uniwersiće. W lěće 1843 promowowaše wo hornjoserbskej gramatice a samsne lěto woženi so z Rosaliju Wilhelminu Sauer (* 1821) z Weißenfelsa. W Lipsku załoži prěni němskorěčny slawistiski časopis, Jahrbücher für slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft, kotryž wudawaše najprjedy sam a pozdźišo hromadźe ze Smolerjom.
Po swojim wobdźělenju při Słowjanskim zjězdźe zhubi swój lektorat w Lipsku, bu ze Sakskeje wupokazany a přesydli so wróćo do Prahi, hdźež dźěłaše wuspěšnje jako předewzaćel. 1859 wolichu jeho za předsydu Praskeje předewzaćelskeje a wikowanskeje komory. W lěće 1868 wopušći Prahu a poda so k synej do Wiena, hdźež 1891 zemrě. Jan Pětr Jordan měješe štyri dźěći, synow Eduarda (* po 1848) a Arthura (1852–1916) a dźowce Ludmilu (1844–1924/25) a Rosaliju. Dalšej dźěsći Arnošt a Pawoł zemrěštaj hižo w zažnym dźěćatstwje. Potomnicy Arthura Jordana bydla dźensa wokoło Chicaga w Zjednoćenych statach.[1]
Wot lěta załoženja 1847 do 1850 bě Jan Pětr Jordan čłon Maćicy Serbskeje. W Budyšinje je so dróha blisko dwórnišća po nim pomjenowała.
Žórła
- ↑ 1,0 1,1 Jan Cyž: Něšto wo swójbje a potomstwu Jana Pětra Jordana. W: Lětopis, rjad A, 26 (1979) 2, str. 183–186.
Wotkazaj
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Michał Nuk: Jordan, Jan Pětr. W Sakskej biografiji na saebi.isgv.de
- Wikisource: Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft


text:
Nimce świyntujōm czworty tytuł majstra świata! W kōńcu sie doczkali. Gynał 24 lata tymu pokōnali w finale Argyntyna. Historio sie powtarzo. Po zachodnij strōnie Odry uciechy w trzi miechy. A kōmu kibicowoł Ślōnsk?
Mogiymy zaś być dumni z ,,naszych synkōw”? Złote medale odbiyro na dyć dwōch fusbalistōw ze Ślōnska. Wypado beztōż pogratulować panōm Klose i Podolskimu, kierzi dołōnczyli w niedziela do Richarda Hermanna i Friedricha Labanda. Kieryś jeszcze pamiynto tych starszych fusbalistōw? Ci dwaj to tyż majstry świata w barwach Nimiec, chop z Katowic i z Zabrzo. W 1954 roku byli ōni idolami ślōnskich kibicōw. W Katowicach fest świyntowane było wtedy beztōż zwyciynstwo Nimiec z Wyngrami 3:2, co za pierōna niy pasowało kōmunistycznym władzōm. Trza to było trocha zatuszować…
Jak to wyglōndo tera? Nimce to specyficzno drużyna, do kierej Ślōnzoki wykozujōm rozmańte sympatie. Emocje przi ich szpilach sōm forgot chyba nojbardzij skrajne. Abo fest im sie kibicuje, abo fest sie kibicuje… ich przeciwnikōm.
Prziczyn historycznych do tych rozmańtych sympatii jes w pierōny i raczyj niy zależōm yno od tego kto wiela dostoł szekuladōw z Rajchu za kōmuny (chocioż to tyż ni ma pewno bez znaczynio). Nikierzi pedzōm, że Nimce to ,,nasi” inksi bydōm w skrajnych sytuacjach nawet szpetnie psioczyć na ,,pierōnskich gebelsōw”. Wiynkszość ślōnskich kibicōw mono niy używo takich skrajnych określyń, ale mało kiery dziwo sie na Nimcōw bez wiynszych emocji. Czynsto i w jednej rodzinie kibicuje sie ,,na opy”, a w szynkach przi szpilach Nimcōw niy roz trefiajōm sie swady.
Fusbal to yno fusbal i aż fusbal. Co prowda sprawa jes ciekawo, bo coś te kibicowni godo o historii i ō nas samych. Niy idzie jednak wszyjskigo brać tak durś poważnie. Na dyć ni ma co darymnie sie hajować skuli szportu.
A kōmu wy’ście kibicowali? Jo prziznōm ofyn, że chocioż lubia Mirka i Łukasza, to bardzij życzyłech wygranej Argyntyńczykōm…


text:
Farmaceuta amatōr handlowoł narkotykami i sterydami
Szandarzi z Gliwic, społym ze policyjōnami kōmyndy wojewōdzkij w Katowicach, przekludziyli akcyjŏ przeciwko handlyrzowi niyprzizwolōnymi postrzodkami. W jednym z gliwickich pōmiyszkań, ôkrōm narkotykōw, znŏdli niylegalny „skłŏd apteczny” z bez pŏrōma tysiōncami sztuk ôbpakowań rozmajtyj zorty farmaceutyków i sterydów. Sprawa bydzie sie rozwijać.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
23 kwietnia przed połedniym do jednyj z kamynic w gliwickij dzielnicy Szobiszowice weszli kryminalni. We nojmowanym ôd 35-letnigo pyskowiczana pōmiyszkaniu w rejōnie ulice Tarnogōrskij znodniynto było pŏrã tysiyncy sztuk rozmajtyj zorty anabolikōw we formie pulwrōw, pilōw i szpricōw.
Na szlak niylegalnego procederu policyjōny wpadli przi robocie ôperacyjnyj, w tym rozpoznaniu „rynku”. Narkotyki we formie bez 100 gramōw amfetaminy, myńszych wielości marihuany, narkotyku MDMA jak tyż niylegalne postrzodki farmaceutyczne (w srogich wielościach) zarekwirowano i przetransportowano do gliwickij kōmyndy. Społym ze tŏwŏrym trefiōł tam tyż ôbrotny pyskowiczōn.
Sprawa kludzōnŏ je ôd prokuratury w Gliwicach. Wszyjske zabezpieczōne specyfiki ôstanōm pozornie przebadane w laboratorium kryminalistycznym – trza terŏz uzdać, jake prawie substancyje sōm w ôbpakowaniach. Podyjzdrzane je to, iże czyńść zarekwirowanego tŏwaru to nowe, prōzne ôbpakowania na postrzodki sterydowe. Ôpiniijŏ bydzie za podstawã do uzdaniŏ, czym gynau handlowoł dōmorosły biznesmyn i farmaceuta amatōr.
Za handel narkotykami jak tyż postrzodkami farmaceutycznymi chycōnego czekajōm terminy i rozsōndek sōndowy, grozi mu nawet 10 lŏt heresztu.
Fot. na wiyrchu: KMP Gliwice


text:
Javier Saviola
Javier Pedro Saviola (rodz. 11 grudńa 1981 we Buenos Aires) – argyntyński fusbalista, kery gro we Benfica Lisboa. Zauobycz gro jako napadźorz. Je uůn znůmy skiż gibkośći a umjyńo przistosowańo śe do gry na bezma kożdyj pozycyji. We 44 szpilach lo reprezyntacyje Argyntyny strzylůł 12 torůw. Bůł tyż na mistrzostwach śwjata we 2006. Bůł nojmodszy na liśće FIFA 100, to je liśće nojlepszych fusbalistůw, kero przigotowoł Pelé. Mo uůn krům argyntyńskigo tyż szpańelske uobywatelstwo. Jigo przidůmek je El Conejo, El Pibito abo Krůliczek.
Karjera[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Swoja karjera napoczůn we River Plate we 1998. Jigo debjut bůł we paźdźerńiku tygo roku, kej jigo manszaft groł ze Gimnasia y Esgrima de Jujuy. We River Plate bůł do 2001 zagroł 111 razůw a strzylił 55 torůw. Ojropejske kluby gibko spůmjarkowały śe, iże tyn mody napadźorz je fest grajfny a chćały go mjeć u śebje. Udało śe go kupić katalůńskimu maszaftowi FC Barcelona, kero zabulůła za Javiera bezma 25 000 000ojro. We rokach 2001 - 2004 zagroł tam aże 119 szpilůw, we kerych strzylił 49 torůw. Ńyskorzi bez jedyn syzůn bůł pożyczůny do AS Monaco, a jeszczy ńyskorzi do Sevilla FC. We 2007, kej skůńczůł mu śe kůntrakt sy Barcelůnům przeloz do Reala Madrid. Zagroł tam 31 szpilůw, we kerych strzylił 5 torůw. We czyrwcu 2009 przeszoł do portugalskigo manszaftu Benfica Lisboa.
Krům tygo gro we norodowym manszafće Argyntyny, we kerym we 44 szpilach świtnył 12 torůw.


text:
Abo jeszcze lepszy – od szolki ciepłej wody. To je ganc zocny zwyk! Wyduldani wody z rana pomogo rozprawić sie z toksynami w organiźmie i je dobre na rozruszani niemrawego żołōndka po nocy.
Kobitki! Achtung, achtung! Tako woda poprawio stan skóry aji idzie schudnyć jak sie omajlant pije tako woda z rana!
Oprócz wody z cytrynōm mom jeszcze inksze knify na napitki z rana, zależy na co mie humor nańdzie 🙂
Knif 1:
Rychtuja zemlyte mandle, ziorka banie, miód i cimt
. Rano stowōm, załączōm czajnik i wrawo woda wlywōm do szolki. Zbiyrōm sie do roboty i jak woda trocha przechłodnie, dowōm łeżka miodu, po łeżce zemlytych mandli i zemlytych pestek banie. Sypna trocha cimtu i belontōm. Mmmm, ale dobre 🙂
Taki napitek zocnie rozgrzywo i dodowo energie
, mo moc wartości odżywczych a ku tymu nie chce sie tak zaros jeść. Do mie nojlepszy knif coby zacznyć dziyń
bo przedy mnōm szpacyr do roboty. Potym dziepro na miejscu w korpo
jym śniodani. Aji jeszcze moga se długszy pospać bo wszysko już mom narychtowane na wieczór 🙂
Knif 2
Tu trza yno ciymne kakao, miód i
sezam. Jak kiery nie lubi tych ziorek to nie dować i tela. Wrawo woda uzaś wgichna do kubka i sie zbiyrōm. Potym jak to już je chłodniejsze, wciepuja łeżka miodu, ze dwie łeżyczki kakao i sezam
. Taki miszōng fajnie pobudzo, ku tymu kakao mo kupa minerałów i witamin. O zocnych właściwościach sezamu
aji teroz nie godōm bo tego je rychtyk moc.
Taki to som moi sposoby na poczōntek dnia. Polecōm kożdymu co chce zdrowo żyć 🙂 Jak staniesz, pierwyj co zjysz – napij sie!


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Jasło (pow. jasielski w woj. podkarpackim), Sanok (pow. sanocki w woj. podkarpackim), Izdebki (pow. brzozowski w woj. podkarpackim), Brzostek (pow. dębicki w woj. podkarpackim), Gogołów (pow. strzyżowski w woj. podkarpackim), Bieździedza (pow. jasielski w woj. podkarpackim), Drohobyczka (pow. przemyski w woj. podkarpackim), Przysieki (pow. jasielski w woj. podkarpackim), Targowiska (pow. krośnieński w woj. podkarpackim), Brzozów (pow. brzozowski w woj. podkarpackim)


text:
Runje tak kaž w zawodach, towarstwach a kulturnych ćělesach wotměwaja w dohodownym času tež na šulach adwentnički. Šulerjo-serbšćinarjo města Wojerec ju kóžde lěto zhromadnje swjeća.
Wojerecy (UH/SN). Hižo před wjace hač dźesać lětami je Wojerowska Domowinska župa adwentničku Wojerowskich serbšćinarjow na zakładnej šuli „Handrij Zejler“ do žiwjenja zwołała a ju tež dźensa hišće podpěruje. Najwjetši podźěl pak maja šulerjo sami, přetož kóžda rjadownja nazwučuje mały přinošk jako dźěl hodźinskeho programa.


text:
Moszeja
Moszeja (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – plac kultu muzůłmańskigo. Słowo moszeja uoznoczo belejake stawjyńy, we kerym uoddowo śe hůnor Allahowi, ńyzoleżńy uod uůngo baukůnsztu.
Podstawowym cwekym istńyńo moszejůw je dowańy możebnośći muzułmanům wspůlnygo rytualnygo rzykańo (salot). Moszeje můgům być tyż wykorzistowane tyż we inkszych cylach - jako place trefůw abo edukacyjne uostrzodki. Pjyrsze moszeje, take kej Moszeja Kuba a Masdżid an-Nabawi, nastały we VII stoleću a bůły ajnfach naznoczůnymi placůma pod gołym ńebym. Dźiśo, wjynkszość mesztůw mo wyrafinowane kopuły a minarety.
Literatura[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Stachowski M.: Slawische Bezeichnungen für Moschee unter besonderer Berücksichtigung des Polnischen, Schlesischen, Tschechischen und Slowakischen. ‒ Janyšková I. / Karlíková H. / Boček V. (ed.): Etymological research into Czech (=Studia Etymologica Brunensia 22), Brno 2017: 361-369


text:
Na kongres pasiona dla
Chrósćicy. Zastupjerjo Chróšćanskeje wosady su so dźensa na 32. mjezynarodny kongres Europasion do pólskeho Cieszyna podali. Dźesaćwosobowa skupina pod nawodom Jurja Špitanka, kiž lońše pasionske hry w Chrósćicach nawjedowaše, budźe tam hač do njedźele. Styki k druhim, kotřiž tohorunja pasion předstajeja, bě wón minjene lěta nawjazał.
Město filmowcy rady wužiwaja
Liberec. Liberec je mjez filmowcami jara woblubowany, wšako bě motiw w dźesatkach čěskich kaž tež wukrajnych dokumentarnych a hrajnych filmow abo serialow. Přichodnje chcyła tamniša radnica filmowe skupiny hišće wuraznišo a bóle systematisce wabić. Zaměr je, docpěć wot agentury Czech Tourism wupisany titul „Film Friendly Region“.
Šešelj wuwinowany


text:
Kónc januara ma naćisk směrodajneho koncepta Wojerecy 2030 předležeć
Wojerecy (AK/SN). Nastupajo přetwar města móhło město Wojerecy po wšej Němskej komuna z modelowym charakterom być. Tole podšmórny architektka Dorit Baumeister na wčerawšej měšćanskej dźěłarničce we Łužiskej hali, hdźež zaběrachu so ze směrodajnym konceptom Wojerecy 2030. „W našim měsće ličba wobydlerjow najbóle woteběra. Smy w ekstremnym połoženju. Zaměr ma tuž być, tónle trend najpozdźišo za dźesać lět zadźeržeć. Ludźo dyrbja zaso sem přićahnyć“, rjekny architektka něhdźe 60 wobydlerjam.


text:
Wobhladuje połoženje jako šansu
Nowy móst nad Klóšterskej wodu a wutwar statneje dróhi S 100 w Pančicach-Kukowje je tuchwilu z wotstawkom najwjetše nadróžne twarnišćo w dwurěčnych gmejnach. Z tejle seriju chcemy twarnišćo přewodźeć a starosće tamnišich wobydlerjow wobswětlić.
Mjeztym połdra měsaca je statna dróha S 100 w Pančicach-Kukowje zawrjena. Ludźo su so na to zwučili, zo dyrbja zdźěla dosć dołhe wokołopuće na so brać. Tak tež pjekar Maik Zelnak, kiž pak ma hišće cyle hinaše starosće. Wón ma při swojej pjekarni napřećo klóštrej předawarnju a dalšu w kupnicy Netto a je takrjec dwójce wot twarnišća potrjecheny. „Dokelž bě hižo do toho wotwidźeć, zo ludźo w delnim wobchodźe nakupować móc njebudu, smy tule wot srjedź meje časy redukowali a začinjamy hižo w dźesaćich. To je někak čas, hdyž smy w pjekarni dodźěłali. Po tym zwožu wšitke twory do hornjeje předawarnje w Netto“, pjekar rozłožuje. Deleka žanu předawarku hižo nima, ale zwjetša sam twory předawa.


text:
Niybiescy wygrywajom szpil ze Skrom Czynstochowa 4-0, po dwóch torach Balickiego i jednyj Bogusza i Walskiego. Po szpilu momy zapis konferyncji prasowyj, ocywiście po naszymu:
Paweł Ściebura (tryner Skry): “Niy ma co komyntować, bo wynik godo som za sia. Ruch boł dzisioj zdecydowanie lypszym zyspołem łod nos, wygroł zasłużynie. We piyrwszyj halbce myśla, że łostali my we szatni i fest bolyśnie łostali my za to skarcone. Drugo halbka Ruch mioł całkowicie pod kontrolom. Fest pywno i zasłużono wygrano. Gratuluja trynerowi i zawodnikom gospodorzy. Dzisioj cąło ta otoczka, tego szpilu nos przerosła. Dzisioj brakło nom wszistkiego”.
Dariusz Fornalak (tryner Ruchu): “Coś nos dzisioj mało, som jakieś inne imprezy? Dobra. Chciołech podziynkować swojimu zyspołowi, że we tak trudnym do nos wszistkich czasie, dzisioj stanoł na wysokości zadanio i wygroł fest ważny do nos szpil.
Dzisioj wygralimy ważny szpil, ale te fusbalorze bez tydziyń niy naucyli sie grać w bala. Tydziyń tymu niy potrafili. Pracujymy ze dnia na dziyń, ze tydnia na tydziyń coby tyn zespół stoł sie zespołym. My som ze sobom we tym składzie trzi tydnie i to niy wystarcy. Fest sie cieszymy ze tyj wygranyj i ze tyj kontroli nad sytuacjom na szpilplacu. To je taki bodziyc do dalszyj noszyj roboty, a łoni muszom wierzić, że ta dalszo naszo robota mo syns.
My wsziscy sam żyjymy sukcesami, kierych na dziyń dzisiyjszy juz niy ma i na ta chwila niy bydzie. Muszymy wsziscy ciynżko robić na to, coby tyn Klub łodbudować”.
własne


text:
PRZEGLĄDAJ OGŁOSZENIA W OKOLICY
Warszawa (pow. m. st. Warszawa w woj. mazowieckim), Sochaczew (pow. sochaczewski w woj. mazowieckim), Pruszków (pow. pruszkowski w woj. mazowieckim), Legionowo (pow. legionowski w woj. mazowieckim), Nowy Dwór Mazowiecki (pow. nowodworski w woj. mazowieckim), Michałowice-Osiedle (pow. pruszkowski w woj. mazowieckim), Płońsk (pow. płoński w woj. mazowieckim), Nasielsk (pow. nowodworski w woj. mazowieckim), Kazuń Nowy (pow. nowodworski w woj. mazowieckim), Piastów (pow. pruszkowski w woj. mazowieckim)


text:
Osetišćina
Osetišćina (osetisce иpoH æBзar [iRON avŽAG]) so hłownje w Sewjernej Osetiskej a Južnej Osetiskej rěči (hdźež je připóznata oficialna rěč). Wuznamne diaspory eksistuja tež w Moskwje, Pětrohrodźe, Toronće a někotrych druhich wulkich městach w swěće. Cyłkownje je něhdźe 600 tysac rěčnikow (po druhich powobličenjach, je snadź nic wjace hač 400 tysac dobrych rěčnikow ).
Rěč słuša k iranskej skupinje indoeuropskich rěčow (wuchodo-iranska skupina, ke kotrejž słušeja tež paštušćina w Afghanistanje, jagnobišćina w Tadźikistanje a někotre dalše). Wjele iranistow wužiwa osetišćinu, zo by dešifrěrowało mjena eminentiskich Skitow, kotrež su w antiknych wopisach regiona zwostali. Eksistuja spušćomne etymologiske a historiske dopokazy něhdyšich kontaktow osetiskich rěčnikow ze słowjanskimi, finno-ugriskimi a turkiskimi ludami. Mnoho je hižo z kawkaskeje wokoliny do rěče dóšło.
Wobsah
Alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Za napisanje osetiskeje rěče hodźa so alfabety na zakładźe georgiskeho abo łaćonskeho alfabeta wužiwać. Wot lěta 1937 so oficielnje alfabet wužiwa, kotryž na ruskej graždance bazěruje:
Charakteristiski pismik w alfabeće osetišćiny je æ, kotryž w žanym hinašim kyriliskim alfabeće njewustupuje.
Pismiki ë, ж, ш, щ, ъ, b, э, ю, я, so wužiwaja jenož w požčonkach z rušćiny a we swójskich mjenach, kaž na př.: жypHaл, ШaляпиH, oбъekT, пbeca, эkBaTop, Юpиk, яkopb.
Pismiki a, б, B, r, д, e, и, й, л, M, H, o, p, ф su blisko rušćiny po swojich wurjekowanju.
Maд – mać; kapд – nóž; бaл – wišnja; apB – njebjo; apM – ruka; kaд – česć; бeл – łopač; Teл – nić; epдo – kamin; иx – lód; xид – móst; иpд – jaskrawy; иBaд – blědy; иBap – chłostanje; иxдoH – lodowa woda; MиT – sněh; бoH – dźeń; HoM – mjeno; koM – huba.
Łaćonski alfabet[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wot lěta 1923 hač 1937 je so warianta łaćonskeho alfabeta wužiwała.
Nimo toho pismikaj Š a Ž so běštej wužiwajali zo by transkribowali ruske słowa. "Słabej" wokalaj æ [ɐ] a ы [ɨ] stej jara powšitkownej w rěči, kajkosć kotraž je zhromadnosć z Persišćinu.
Gramatika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Osetiski zwukowy system, słowoskład a samo gramatika buchu sylnje wot ibero-kawkaskich a turkiskich rěčow wobwliwowane. Tak je w rěči 9 padow (najebać powšitkowneje tendency iraniskich rěčow deklinaciju zjednorjować), słowje kъyx (někak "kuch") a kъax ("kach") za ruku (něm. Arm) a nohu (něm. Bein) paralelnje k indoeuropskimaj apM (ruka, něm. Hand) a фæд (noha, něm. Fuß). W zwukowym systemje su so specifiske kawkaske glotalne okluziwne konsonanty zjewili, přez kotrež su trójki "spěwny-njespěwny-glotalny": d - t - t', b - p - p', d - t - t', dz - c - c' nastali atd. Podobnje spodźiwny za indoeuropsku rěč je uwularny zwuk [q], kotryž so mjez druhim w arabskimaj słowomaj qalbī ("moja wutroba") a Qaddafi namaka, we wjele turkiskich rěčach (nic w turkowšćinje samej) a w ajmaršćinje.
W literarnej warianće osetiskeje rěče je 35 fonemow: 7 wokalow, 2 połwokalow a 26 konsonantow.
Akcent je dynamiski; je přeco na prěnjej złóžce, nimo padow, hdyž w njej je "słaby" wokal (æ abo ы) — w tym padźe akcent je na druhej złóžce. Słowa tworja syntagmy w osetišćinje, a akcent kóžda syntagma ma, nic wšak kóžde słowo. Digorski dialekt (hlej "Dialekty") maja bóle komplikowane akcentowanje.
Osetišćina ma zbytki gramatiskich přiznamjenja, zo bychu definitnosć markěrowali: w digorskim dialekće je wobchował definitny artikl i (němsce "der", "die", "das"), mjeztym zo w ironskim dialekće akcent móže na prěnju złóžku ze słabym wokalom dóńć (kaž by hišće dalša słaba złóžka před njej, kotraž je něhdy artikl była), jeli dźe wo definitny objekt, wo kotrymž rěčnicy wědźa.
Osetišćina ma bohaty a žiwy słowotwórbny system, tworjo nowe słowa předewšěm přez zestajenje korjenjow a přidaće sufiksow (rědšo prefiksow). Najebać wjele ruskich požčonkow, osetišćina je relatiwnje puristiska rěč porno druhim mjeńšinowym rěčam Ruskeje, z tójšto neologizmami přihódnje wutworjenymi z pomocu swójskich morfemow.
Substantiw[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Substantiwy so po genusach njerozeznaja. Nimo toho njeje artikl. Maд "mać", бeл "łopač".
Pronomen[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- æз – ja
- ды – ty
- yый – wón, wona, wono
- Max – my
- cыMax – wy
- yыдoH – woni, wone
Werb[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Infinitiw : Kóncowka infinitiwa je -ыH.
бaдыH – "sedźeć", бapыH – "wažić, wuwažić", дapыH – "dźeržeć", aMoHыH – "pokazać", aMaйыH – "tružić", иBыH – "měnjeć, změnić", HæMыH – "bić"
Prezensowy zdónk wotpowěduje korjenjej werba.
- kæHыH "činić" kæH-
- дзypыH "rěčeć" дзyp-
- kycыH "dźěłać" kyc-
- цæpыH "žiwy być" цæp-
- xæpыH "jěsć" xæp-
Preteritowy zdónk twori so přez přidaće sufiksa -T- abo -д- ke korjenjej werba.
- лac (ыH) "wjesć" лacT
- дap (ыH) "dźeržeć" дapд
- дac (ыH) "truhać" дacT
- yap (ыH) "lubować" yapзT
- æxræH (ыH) "začinić, začinjeć" æxræд
- caй (ыH) "jebać" caйд
- cид (ыH) "wołać" cидT
- Tworjenje preteritoweho zdónka so často wot alternacije wokalow æ/a přewodźuje:
- цæp (ыH) "žiwy być" цapд
- xæcc (ыH) "njesć" xacT
- фæpc (ыH) "prašeć so" фapcT
- kæc (ыH) "čitać" kacT
- Tæx (ыH) "lětać" TaxT
- cæй (ыH) "być chory, chorjeć" caд
Abo nawopak a/æ
- æMбap (ыH) "rozumić" æMбæpcT
- æййaф (ыH) "zaso popadnyć, dosahnyć, łójić" æййæфT
- apaз (ыH) "činić" apæзT
- æBHaл (ыH) "so dótkać" æBHæлд
- caф (ыH) " zhubić, zhubjeć, zhubjować" cæфT
Druha móžna alternacija je æ/o
- kæH (ыH) "činić" koHд
и/ы
- фид (ыH) "zapłaćić, płaćić" фыcT
- æpBиT (ыH) "słać, pósłać" æpBыcT
y/ы
- kyc (ыH) "dźěłać" kyыcT
- kyp (ыH) "prašeć so" kyыpд
- kyB (ыH) "strowić, postrowić" kyыBд
- дзyp (ыH) "rěčeć" дзыpд
- aryp (ыH) "pytać" aryыpд
ay/ы
- cTay (ыH) "přenajeć??, chwalić?? " cTыд
- pæBдay (ыH) "majkać" pæBдыд
- apдay (ыH) "přesćěhać, přesćěhować" apдыд
æy/ы
- цæy (ыH) "hić" цыд
- kæy (ыH) "płakać" kyыд
o/ы
- зoH (ыH) "znać" зыHд
- xoH (ыH) "wołać" xyыHд
- aMoH (ыH) "pokazać" aMыHд
žadyn/a
- cT (ыH) "stanyć, stawać, postanyć" cTaд
- cc (ыH) "mlěć " ccaд
- æxc (ыH) "myć" æxcaд
- Někotre infinitiwy.
- цæpыH – žiwy być
- фæpcыH – prašeć so
- æййaфыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- caфыH – zhubić, zhubjeć, zhubjować
- koMыH – zarjadować so
- æMбyлыH – dobyć, dobywać
- apayыH – pjec
- xилыH – lězć, łazyć
- xизыH – na pastwu wjesć
- TæpыH – honić
- kæpдыH – rězać
- xæccыH – njesć, nosyć
- æMбapыH – rozumić
- æBHaлыH – dótkać so
- kæHыH – činić
- æфTayыH – dodać, přidać
- cypыH – zaso popadnyć, dosahnyć, łójić
- здyxыH – wjerćeć
- pизыH – třepotać
- æфcaдыH – syćić
- cæTTыH – rozłamać, kóncować
Dialekty[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stej jenož dwaj dialektaj w osetišćinje: digorski, w kotrymž powěda jedna šesćina cyłeho luda, a ironski. Digorojo a Ironojo so wzajomnje chětro ćežko rozumja, ale po trochu praksy so problemy zhubja.
Digorojo často rozumja a hač wěsteho stopnja rěča ironiski dialekt, ale nic nawopak.
Sociolinguisća zwěsćuja, zo rěčnicy wšelakich dialektow wola rušćinu, zo bychu so wzajomnje rozumili.
Ironski dialekt[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ironski ma tři poddialekty: sewjerny (mjeńšina rěčnikow), kudarski (mjeńšina wobydlerjow Južneje Osetiskeje, tež njeosetojo) a ksaniski abo čisanski (rozšěrjeny pódla brjoha rěki Ksani, ale cofa nětk kudarskemu).
Digorski dialekt[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W prěnich lětach sowjetiskeje mocy mějachu digorski dialekt za wosebitu rěč. W nim buchu wučbnicy publikowane, literarne twórby atd., ale w 1930. lětach bu digorska literariska tradicija "přećiworewolucionarna" mjenowana a wot toho je nihdy nowe zakćěće nazhonił. W poslednim času je so dźěło nastupajo to zaso aktiwizowało: wuńdźe tydźenska nowina "Digora" a literarny časopis "Iraf" w digorskim dialekće, je tež statnje podpěrowane Digorske dźiwadło. Wustawa sewjerneje Osetiskeje připóznawa osetišćinu "we woběmaj jeje formomaj — ironskej a digorskej", štož faktisce nowe prawniske připóžnaće digorskeho dialekta po wjele lětach zanjechanja woznamjenja.
Digorojo su zwjetša třirěčni — woni derje rěča swój dialekt, rušćinu a literarnu osetišćinu.
Literarna forma Osetišćiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literarna osetiska rěč (rěč w radiju, telewiziji, wučbje atd.) je na zakładźe ironskeho dialekta (z někotrymi leksikaliskimi požčonkami z digorskeho dialekta) nastała.
Hač dotal wostanje njerozrisany problem z ortoepiju (wurjekowanske prawidła) literarneje osetiskeje rěče: do toho připóznate prawidła bazuja na nětko faktisce njepopularnej wurjekowanskej normje, kotruž pak w Južnej Osetiskej dale wužiwaja a wuča. W Sewjernej Osetiskej so literarna rěč faktisce na najbóle rozšěrjenym (najbóle wužiwanym) wašnje. Su na přikład tele prawidłowne rozdźěle kaž w słowje цæдиc ("jednota"), kotrež hodźi so wurjekować:
- [caDIS] po starej literarnej normje (wuči so dale w Južnej Osetiskej jako norma) a w někotrych wsach jako lokalne wurjekowanje;
- [saDISx] po nowej literarnej normje sewjerneje (a tež po wurjekowanju wužiwanym we wjetšinje sydlišćow);
- [sxaDIS] po najbóle popularnym wurjekowanju Južneje Osetiskeje (tež wurjekowanje stolicy Cchinvali).
Hačrunjež w literarnej rěči dwaj dźenikaj wuchadźetej, ("Rastdzinad" w sewjerje a "Churzarin" w juhu, hačrunjež so knihi wudawaja a rěč so w srjedźnych šulach wuči, sociologiske slědźenja pokazuja wysoki stopjeń analfabetizma mjez rěčnikami osetišćiny (nic wjace hač 20% rěčnikow osetišćiny móže rěč po prawidłach pisać). To bu přez rozšěrjenje rušćiny zawinowane, mjez druhim w zdźěłanju. Nětko so zasozawjedźenje dwurěčneje wučby přihotuje, dźiwajo na fakt, zo za młodych Osetow we Wladikawkazu je hižo rušćina prěnja rěč, kotruž lěpje rěča. W eksperimenće wuknu rjadownje po nowym programje, z wobšěrnišim wuknjenjom osetišćiny a studowanjom wosebitych studijnych objektow w osetišćinje.
Słowoskład[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Moderna osetiska rěč ma podobnosć ze starymi iranskimi rěčemi: stara persiska, awestiska, sanskrita. To pokaza, zo so prjedownicy osetow zahe rozdźělachu wot druhich iranrěčnych ludow.
Hačrunjež osetišćina je iranska, njeje jara podobna druhim iranskim rěčam. Osetojo njerozumja, na př., persiske abo paštuske prajenje. Samnoformowe wostanu numerale, někotre słowa, mjeztym zo gramatiske kategorije zdźěla su rozdźělne.
Na př. w tadźikiskej rěči „wysoka hora“ je kӯҳи бaлaHд — substantiw před adjektiwom, substantiw je markěrowany přez izafet (kóncowka -i). W osetiskej rěči ta samsna zestajenka słowow je „бæpзoHд xox“: adjektiw přeco steji pře substantiwom, wonej njewjazatej někajke specifiske kóncowki. Tola forma adjektiwow nimale sej wotpowěduje: бæpзoHддæp xox — kӯҳи бaлaHдTap „wyša hora“.
Osetišćina ma wjele słowow z druhimi indoeuropskimi rěčemi hromadźe.
Literatura/Beletristika[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Załožer osetiskeje literarneje tradicije je talentowany poet Konstantin (K'osta/KъocTa) Chetagurov (Xetagkaty). Mjez dźěłami K'osty je wjele ludowych bajkow a legendow, kotrež je w rymach zasopowědał. Nimale w samsnym času z Chetagurovom, na spočatku 20-a lětstotka su někotři dalši osetiskorěčni spisowaćeljo (Arsen Kocojev, Seka Gadijev a dr.) swoje twórby spisali, kotrychž dźěła su dźensa klasiske.
Osetiska literatura je swój rozkćěw mjez dwěmaj swětowymaj wójnomaj nazhoniła, najebać fakta, zo literatura tehdy bě njewobeńdźomnje ideologiska. W poslednim času rěča wo krizy osetiskeje literatury a wudaću knihow; wysokosć nakłada nowych literariskich twórbow je rědko wjace hač 500.
Slědźenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wuslědźenje osetišćiny je swój zakład we 18. lětstotku dóstało, hdyž pućowacy napisachu swoje zaćišće wo wopytach w Osetiskej. Mjez nimi běchu N. Vitsen, I. A. Guldenstedt, J. Reineggs. Najwažniši přinošk bě dźěło němskeho orientalisty von Klaprot „Pućowanje w Kawkaziskej a Georgiskej“ (wudate w lěće 1812). Von Klaprot bě prěni, kotryž tukanje wo genealogiskim poćahu mjez osetišćinu a alanšćinu wupraji a digorski idiom jako dialekt osetišćiny zwěsći, ale nic jako wosebitu rěč.
Mjez najsławnišimi wuslědźerjemi osetiskeje rěče je
- Andreas Sjögren (załožer prěnjeho alfabeta, 19. lětstotk),
- Vsevolod Miller (awtor dźěła "OceTиHckиe эTюды"/"Osetiske studije"),
- Vaso Abajev (mjez druhim awtor 4-zwjazkoweje knihi "Historisko-etymologiski słownik osetiskeje rěče", 1957-1989).
Hlej tež[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Přispomnjenki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Južna Osetiska je faktisce njewotwisny teritorij ze zarjadniskim srjedźišćom w Cchinvali, njeje pak mjezynarodnje připóznata.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Vjaĉeslav (Slavik) IVANOV: KAŬKAZIO: La oseta lingvo Monato (2003/01, str. 24, (eo))
- «OceTиHckий языk oH-лaйH». Zběrka materialijow za studentow osetišćiny (rus.), (jendź.), (fr.)
- Esperanto-oseta vortaro por ĉ. 3 mil vortoj en Multizaurus (eo)
- Internetowy kurs osetišćiny w ruskej rěči (rus.)


text:
Witůmy we ślůnskij Wikipedyji, swobodnyj yncyklopedyji. Nasz projekt mo zadańy utworzyńy nojwjynkszygo zdrzůdła wjydze we ślůnskij godce. Wszyjsko, co je sam przedstawjůne, je blank za darmo, na licyncyji Creative Commons. Kożdy moge śe prziłůnczyć, tyż a Ty! Mogesz śe s nami dźelić swojům wjydzům a bez żodnych formalnośćůw przidować a sprowjać artikle.
Podwjela napoczńesz swoja przigoda ze Wikipedyjům, uobezdrzij pjyrw zajta půmoce – tam je wszyjsko gynau wytuplikowane. Kejbyś potrzebowoł jako ekstra půmoc, kukńij na IRC: (#wikipedia-szl). Je jeszcze kupa zachůw do zrobjyńo. Winszujymy moce ućechy s nami!


text:
Bytōm: narkotyki za 6 tys. złotych we kabzach
Bytōmscy szandarzi przejōnli amfetaminã, co z nij szło narychtować bez 1500 „dziołkōw” dilerskich i zastawiyli 54 lata starego bytōmiana. Przejynte narkotyki na czŏrnym rynku sōm wert bez 6 tysiyncy złotych. Prokuratōr ôbjōn chopa policyjnym dozorym. Grozi mu terŏz do 10 lŏt heresztu.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Kryminalni z bytōmskij kōmyndy, co sie zajmujōm walkōm przestympczościōm narkotykowōm, kludziyli robotã przeciwko dilerōm narkotykōw. Przi ulicy Jochymczyka policyjōny zastawiyli 54-latka, co mioł przi sobie amfetaminã, z keryj szło narychtować bez 1500 „dziołkōw” dilerskich. Przejynte narkotyki na czŏrnym rynku sōm wert bez 6 tysiyncy złotych. 54-latek trefiōł do policyjnego heresztu. Chop usłyszoł już ôbskarżynie. Prokuratōr ôbjōn go policyjnym dozorym. Terŏz ôdpowiy przed gyrichtym. Bytōmianowi grozi do 10 lŏt heresztu.


text:
Rusyjo
Rusyjo (Rusyjsko Federacyjo, rus.: Poccийckaя Фeдepaция) – państwo we Ojropje a Azyji, we Ojropje je nojsrogsze jeli chodźi uo powjyrzchńa a wjelość mjyszkańcůw. Sztrekuje se uod wschodńij Ojropy, aż po Pokojny Uocean.
Do Rusyje nolyży tyż Uobwůd kalińingradzki - ynklawa położůno půmjyndzy Litwům a Polskům.
Rusyjo tajluje śe na 46 uobwodůw, 21 republikůw, 9 krajůw, 2 mjasta wydźelůne, 1 autůnůmiczny uobwůd a 4 uokryngi autůnůmiczne. Krům ruskij godki, we amtach do śe tyż uosprowjać na inkszych lokalnych godkach myńszośćůw norodowych.
Jeli chodźi uo polityka, Rusyjo je nastympcům prawnym Sojusza Zocjalistycznych Zowjeckich Republikůw.


text:
Muammar al-Kaddafi
Muammar al-Kaddafi, arab. معمر القذافـي (rodz. 13 wrześyńa abo 7 czyrca 1942 we Syrće, um. 20 paźdźerńika 2011 wele Syrty) – polityker, půłkowńik, prziwůdca a dyktatůr Libiji we rokach 1969–2011.
1 wrześyńa 1969 zrobjůł zamach stanu a odsunůł uod władzy Idrisa I, krůla Libije. Průgowoł wkludźić ustruj, kery uopisoł we swojij Źelůnyj Kśůnżeczce. Dowoł uodpora USA a Izraelowi, popjeroł islamske kreje. Uobalony uod rebelije we 2011 roku. Chycůny a zaszlachtowany wele Syrty, kaj śe skitroł.


text:
Město Kamjenc intensiwnje pruwuje, hač hodźi so teren při halowej kupjeli za to wužiwać, tam kupjel pod hołym njebjom twarić. Woprawdźe nowa wšak tale ideja njeje.
Kamjenc (UM/SN). Město Kamjenc chce sej móžnosć wobchować, halowu kupjel na Macherowej z wonkownymi připrawami rozšěrić. Tole wuchadźa z naćiska twarskeho plana za sewjerny dźěl zarjadniskeho centruma. Srjedźo- abo dołhodobnje móžne rozšěrjenje móhło „łuki za hrajkanje, dźěćacy basenk, sawnowu krajinu a přidatne parkowanišća wopřijeć“, w naćisku rěka. Na druhim městnje je samo wo kupjeli pod hołym njebjom rěč. Wuchadźišćo je „přeće mnohich Kamjenčanow, z kupjelu wólnočasny poskitk w měsće wudospołnić“.


text: Pančicy-Kukow (SN/MWj). Dobre hospodarske połoženje w kraju wobradźa komunam Swobodneho stata Sakskeje tuchwilu přidatne pjenježne srědki, kotrež móža za ponowjenje pućow wužiwać. Tule temu rozjimachu gmejnscy radźićeljo Pančic-Kukowa na swojim wčerawšim posedźenju. Kaž wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) zdźěli, dóstanu po směrnicach spěchowanja twara komunalnych pućow a mostow dobre 35 000 eurow. Tale suma ma zarunać 90 procentow cyłkownych wudawkow, tak zo ma komuna jeničce dźesać procentow swójskeho podźěla přidać. Po měnjenju Markusa Kreuza naruna tele spěchowanje dotalne srědki, kotrež dósta gmejna za wotstronjenje zymskich škodow na pućach. „Tajke přiražki maja komuny nětko kóžde lěto dóstać, dołhož změje Sakska za to pjenjezy“, rjekny wjesnjanosta.


text:
Wikipedyjo:Ujednoznaczńajůnco zajta
Zajta ujednoznaczńajůnco (ang. disambiguation page, potoczńy disambig) to je zajta Wikipedyje, kero zawjyro linki (uodnośńiki) do zajt precyzujůncych poszczygůlne znoczyńo danygo hasła (a ino take linki). Na przikłod mjano Piotr Domaradzki mo dwůch znajůmych ludźi, bestoż je tam zajta ujednoznaczńajůnco. Sům to blank růżńi ludźe, informacyje uo ńich powinny śe nolyźć we 2 růżnych artiklach. Nale autorzi artiklůw na tyjma literatury abo dźynńikarstwa můgům być ńyśwjadůmi tygo, aże istńije jakiś "inkszy" Piotr Domaradzki abo po prostu ńy wjydźeć, pod jakům tytůłům znojduje śe artikel uo ńim, bestůż stworzůno zajty ujednoznaczńajůnce.
Połno lista takich zajt znajduje śe sam.


text:
Mašinotwar a wobdźěłanje metala stej motor sylneho přirosta w Hornjej Łužicy. We wobłuku twara wosebitych mašinow a gratotwara kaž tež twara připrawow a metalotwaradźěła 300 předewzaćow.
Dalše informacije »
Předźěłanje kumštnych maćiznow ma w Hornjej Łužicy dołhu tradiciju. Njerědko nastachu z něhdyšich kneflacych twornjow wulce moderne předewzaća za kumštne maćizny, kotrež na zakładźe modernych procesow najwšelakoriše dźěle z kumštnych maćiznow a gumija produkuja. Know-how a kwalita při předźěłanju kumštnych maćiznow kaž tež derje wukubłany personal su wuměnjenje za wuspěch předewzaćow w hornjołužiskej technice kumštnych maćiznow.
Dalše informacije »
Wohrěwanska bleša
Žiwidłowe hospodarstwo w Hornjej Łužicy postajeja mnohe tradicionalne rjemjeslniske zawody, ale tež moderne industrijne předewzaća, kotrež su daloko za mjezami regiona znate.
Dalše informacije »
Turistiske a wólnočasne hospodarstwo je w Hornjej Łužicy - jako prózdninski region čisło 2 Sakskeje – jara wuwite. W regionje je 355 hospodow ze 14 500 łožemi. Tomu so 21 campingowanišćow přidruži. Cyłkownje dźěła w turistiskim a wólnočasnym hospodarstwje Hornjeje Łužicy něhdźe 9 000 ludźi.
Dalše informacije »
Hornja Łužica je jedyn z najstaršich tekstilnych regionow Europy. Dźensa přeswědča wona předewšěm z inowaciju, mnohostronskosću a modernosću.
Dalše informacije »
Tkalcownja
Hornja Łužica je tradicionalny region dobywanja energije. Prjedy bě to přewažnje brunica, „čorne złoto” Łužicy.
Dźensa su to předewšěm tež nowe žórła dobywanja energije, kaž woda, wětřik, biomasa a słónco, kotrež wobličo Łužicy jako energijowy region sobu rysuja.
Dalše informacije »


text:
Ludwigshafen
Ludwigshafen (oficielnje Ludwigshafen am Rhein) jo wjelike město z něźi 160.000 wobydlarjami w krotkowjacornej Nimskej. Lažy napśeśiwo Mannheimoju a wulewoju Neckara pśi lěwem brjoze Ryna na krotkem zajtšu Rheinland-Pfalcojska a jo wažne industrijowe srjejźišćo regiona. Město wobstoj akle wót lěta 1853 ako samostatna gmejna a jo mjaztym wósebnje ako sedło BASF a městno Tatorta nadregionalnje znate.
Strona ma dosć miłu a suchu klima z pśerěznej temperaturu wót 11,2 °C. Dalše wjelike města we wokolinje Ludwigshafena su Mainz na pódpołnocu, Darmstadt na dłujkem zajtšu, Heidelberg na krotkem zajtšu a Karlsruhe na pódpołdnju.
Ludwigshafen jo rodne město něgajšnego zwězkowego kanclarja Helmuta Kohla (* 1930) a něgajšnego sakskego ministarskego prezidenta Kurta Biedenkopfa (* 1930).


text:
Łůdź
Wspůłrzyndne: 51°47' N 19°28' E
Łůdź (pol.: Łódź) – mjasto we centralnyj Polsce, stolica łůdzkigo wojewůdztwa, stanowi grodzki krys. Jedno s nojwjynkszych mjast Polski, srogi uostrzodek akadymicki a industryje (industryjo włůkynńiczo a uoblyczyńowo). Uod przez dwudźestu lat mo stoły spadek liczby ludźi.
Nojbarźi znůmům hulicům Łodźi je Pjotrkowsko hulica – jedyn s nojdugszych deptakůw Ojropy, a wele ńij eklektyczne i secesyjne kamjyńice s XIX a XX stolećo.
Mjasto rozwinyło śe na przełůmje XIX i XX stolećo jako uostrzodek industryje.
Znůme tyż s dwůch tutejszych szportowych klubůw: Widzewa Łódź a ŁKS-u.
Necowe uodwołańa[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- Mapy: Autopilot | Google Maps | Szukacz | Targeo | Zumi
- Zdjynća satelitarne: Google Maps | Wikimapia | Zumi


text:
Rôczimë 13 gromicznika (sobòta) ò gòdz. 3 pp. do Wejrowa, do Pałacowi Restauracji w sklepie Mùzeum Kaszëbskò-Pòmòrsczi
Pismieniznë ë Mùzyczi
na òrganizacyjné pòtkanié ws.
pòwstaniô nowégò kaszëbsczégò cządnika.
Mdze mòżlëwòta pòdzeleniégò sã ùdbama na czerënk pismiona, pòtkac lëdzy w łep zaszłëch z gazétnictwã, a kùreszce zacząc przigòdã ze sznëprowanim za wëdarzeniama jaczé wôrt je òpisac.
Milëczno rôczimë do wespółrobòtë!
Rôczimë 13 gromicznika (sobòta) ò gòdz. 3 pp. do Wejrowa, do Pałacowi Restauracji w sklepie Mùzeum Kaszëbskò-Pòmòrsczi


text:
Kritizuje policiju
Šunow/Drježdźany. Policija dyrbi so z prawicarskej problematiku intensiwnje rozestajeć a njesmě ju zamjelčeć, kritizuje zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Hajko Kozel (Lěwica) dźěło zastojnikow w zwisku z podawkami minjeny pjatk w Šunowje. Tam bě k bijeńcy dóšło. Zastojnicy rěčachu wo Serbach a rusce rěčacych, młodostni pak wo prawicarjach, kotřiž běchu na symbolach spóznajomni.
Poskitki pobrachuja
Slepo. Na wokolnych ludowych uniwersitach je přemało poskitkow, serbšćinu wuknyć. To zwuraznichu wjacori wobdźělnicy wčerawšeho serbskeho wječorka Domowiny w Slepom. Cyłkownje 22 ludźi bě tam ze zastupnikami třěšneho zwjazka, sakskeje serbskeje kaž tež załožboweje rady diskutowało. Ćežišća běchu zhromadne dźěło gremijow ze staršimi a serbske kubłanske naležnosće.
Wo Serbach w Awstralskej


text:
Tym razym (momy nadzieja) że bez dyskusji ino jedyn chop zasłużoł na miano Fusbalorza Szpilu.
Prziszoł na łostatni gwizdek przed sztartym rundy i łod poczontku pokazywoł, że mo synek werwa i richtig chce – Jakub Kowalski łostoł noszym fusbalorzem szpilu ze Chojniczankom.
Rajdy, walka, niy odstowianie nogi i asysta to przede wszistkim to za co dostowo tyn tytuł, a kejby jesce prziłożoł lepij noga we 94 minucie to bołby juz bohaterym cołkigo Chorzowa!
Łod poru szpilów radzi sie cołkiym dobrze i wyglondo na to, że razym ze Boguszem bydom fest napyndzać ta gra Ruchu do przodku.
Gratulujymy Kubie kolejnygo dobrego szpilu i czekomy na nostympne, równie dobre, abo i jesce lepsze.
własne


text:
Szrajbůnek
Szrajbůnek – systyma znokůw, bez kero mogebne je szrajbować godka.
We welće teroźńi używo śe roztomajtych zort szrajbůnkůw:
- alfabyty (szrajbůnki głoskowe) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska abo samogłoska, lb. łaciński, cyrylica
- spůłgłoskowe (abdżady) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům brane ze kůntekstu, lb. hebrajski szrajbůnek
- alfabytyczno-sylabowe - jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům uoznoczone bez djaktryki, lb. dewangari
- sylaboriusze - jedyn znok uoznoczo jedno sylaba, lb. japůńsko kana


text:
Berlin (dpa/SN). Do zjězda SPD, kotryž je so dźensa w Berlinje zahajił, je stronske čoło před tym warnowało wulku koaliciju z uniju dočasnje wotprajić. Předležace namjety, tajku koaliciju kategorisce wuzamknyć, ma předsydka frakcije w zwjazkowym sejmje Andrea Nahles za wopačne. W předsydstwje trochuja šansu za přihłosowanje delegatow k namjetej wo „we wuslědku wotewrjenych rozmołwach“ z CDU a CSU na 60:40 do 70:30. Dorostowa organizacija jusosow pak tajku koaliciju najraznišo wotpokazuje.
Wuznawataj so ke koaliciji
Drježdźany (dpa/SN). Čorno-čerwjene knježerstwowe zwjazkarstwo w Sakskej chcedźa tež z nowym ministerskim prezidentom dale wjesć. Designowany knježerstwowy šef Michael Kretschmer (CDU) a SPD staj so wčera po zetkanju w frakciji SPD k tomu wuznałoj a dotalne zhromadne dźěło chwaliłoj. Po słowach krajneho předsydy SPD a hospodarskeho ministra Martina Duliga bě předewšěm wo tym rěč, hdźe su korektury trěbne. Dulig měješe zetkanje z Kretschmerom za „dowěru tworjacu naprawu“.
Wójna njewobeńdźomna?


text:
Z Města/Chóśebuz. Nic jano we wokrejsach se pśewjeźo wuběźowanje „Naša wjas ma pśichod“ („Unser Dorf hat Zukunft“). Ně, teke w měsće na taki part take źěle, kótarež su za wětšy źěl hyšći burske, wejsańske, swóje mócy mjazsobu měrje. Dogromady słuša městoju 12 takich wejsnych źělow, a 6 wót nich jo se wobźěliło lětosa na 2. takem wuběźowanju: Depsk, Škódow, Rogozno, Šlichow, Kórjeń a Gogolow.
Wósebna komisija jo w septembrje a oktobrje za tym glědała, co tam su wšykno naźěłali a dalej naźěłaju, a pśi tom wósebnje na dobre zgromadne źěło wšych wobydlari.
Slědny tyźeń srjodu su pón na pósejźenju měsćańskego parlamenta znate cynili, kótara měsćańska „wjas“ jo nejlěpša. Nejwěcej dypkow jo dostał Šlichow a k tomu premiju wót 10.000 euro. Šlichowarje maju něnto tu wjeliku cesć, se wobźěliś na 10. bramborskem wuběźowanju „Naša wjas ma pśichod“ 2018. Na 2. městno jo pśišło Rogozno (5.000 euro) a 3. městno su se wudobyli Škódowarje (3.000). Mimo premije su te tśi dostali kamjeń z cesneju plaketu a młody bomk. Te tśi zbytne – Depsk, Kórjeń a Gogolow – buchu pócesćone kuždy z 500 euro. Žarjabnica Sprjewja-Nysa jo dariła pjenjeze za mytowanje.


text:
Republika Chińsko
Republika Chińsko, znono nojčyńśći kej Tajwan (Taiwan) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje na wyspje Tajwan (dowńij Formoza) u wybřežy ChRL. Do Republiki Chińskij noležům tyž wyspy Peskadory (Pynghu Ljydao), Kinmyn (Quymoy) a Matsu.
Do 1971 Tajwan reprezyntowou Chiny we UoNZ. Zbližyńy kůmůńistyčnych Chin a USA na počůnku lot 70. a naćiski wuadz we Bejdžingu spowodowouy, aže uobecńy Republika Chińsko je uznawano bez 24 państwa (2007), guůwńy suabo rozwińjynte ekůnůmičńy wyspjarske kraje rejůnu Pacyfiku, kraje Ameriki Střodkowyj a Mořa Karaibskigo a kilka mouych państw we Africe. W Ojropje uznowo ja ino Watykon; we lotach 1999-2001 uznawoua ja tyž Macedůńijo we zamjan za půmoc finansowo ("dyplůmacyjo dolarowo"). Uod 1 styčńa 2002 Republika Chińsko noležy do WTO pod mjanym "Uoddźelny Uobšar Celny Tajwanu, Pynghu, Kinmyn a Matsu".


text:
Steffen Markgraf budźe nowy jednaćel Wojerowskeje bydlenjotwarskeje towaršnosće. Za njeho je so měšćanska rada wčera jednohłósnje rozsudźiła. Wón naslěduje wjelelětnu jednaćelku Margittu Faßl.
Wojerecy (AK/SN). 46lětny Steffen Markgraf je so we Wojerecach narodźił a tule w bydlenskim kompleksu I wotrostł. „Móžu so derje do zhromadźenstwa po- družnikow zanurić a znaju jich začuća“, rjekny wón wčera, jako so měšćanskim radźićelam předstaji. W Čornej Pumpje je wón powołanje twarskeho dźěłaćerja z abituru nawuknył, po přewróće pak do překupskeho wobłuka změnił. Wot 1991 skutkuje wón při Wojerowskej lutowarni. Dźensa je wón nawoda Wojerowskeje filiale Wuchodosakskeje lutowarnje Drježdźany a zamołwity za dźesać wotnožkow ze 70 sobudźěłaćerjemi.


text: Budyšin (SN/mwe). Wosebje do pućowanja do wukraja je wažne, zo dadźa so ludźo přećiwo chorosći hepatitis A a B šćěpić. „Tole je pola domjacych lěkarjow abo w strowotniskim zarjedźe móžne“, rěka ze strowotniskeho wotrjada Budyskeho krajnoradneho zarjada. Sobotu, 28. julija, wotmě so „swětowy dźeń hepatitisy“. Kaž Sarah Günther z Budyskeho nowinskeho běrowa na naše naprašowanje zdźěli, registrowachu w lěće 2016 we wokrjesu tři schorjenja na hepatitis A, 27 na hepatitis B, 13 na hepatitis C a 24 na hepatitis E. Lětsa hač do srjedź julija je jedyn pacient na hepatitis A schorjeł, třo na hepatitis B, štyrjo na hepatitis C a 19 na hepatitis E. Ze strowotniskeho zarjada dale informuja, „zo ludźo najbóle na hepatitis A schorja, zo pak so wuhoja a móža so přećiwo tomu profylaktisce šćěpić dać“.


text:
Witajće do wokrjesa Zhorjelca
Česćene wobydlerki a wobydlerjo,
wutrobnje witajće do Zhorjelskeho wokrjesa. Wot 1. awgusta 2008 su něhdyše wokrjesy Lubij-Žitawa, wokrjes Delnja Šleska/Hornja Łužica a město Zhorjelc, kiž je so statusa bjezwokrjesneho města wzdało, zjednoćene.
Naš wokrjes je mjez dźesać nowymi wokrjesami w Sakskej třeći najwjetši a słuša z wěstosću sobu k najzajimawšim, wšako je jara mnohostronski a wotměnjacy. Ma wulkotnu krajinu, města z bohatymi stawiznami a wsy z jónkrótnymi zajimawostkami, hdźež bydla ludźo, kiž pěstuja lětstotki stare tradicije a nałožki.
Wosebitostki su mjez druhim Park wjercha Pücklera w Mužakowje – kiž je swětowe kulturne herbstwu UNESCO –, Wulki póstny rub z lěta 1472 w Žitawje a za Hornju Łužicu typiske tykowane domy ze stołom, wuskokolijata železnica w Žitawje a lěsna železnica w Mužakowje. W turizmje, hospodarstwje a kubłanju móžemy potajkim wjele poskićić.
Maće-li přeća, prašenja, přispomnjenja abo namjety nastupajo dźěło zarjadnistwa wokrjesa Zhorjelca, napišće mi prosće na mailowu adresu landrat@kreis-gr.de
Waš
Bernd Lange
krajny rada