text:
Terozki1 je coroz to wiyncyj ludzi, co im szkodzi glutyn- niy śmiōm2 jejś3 pszynicy, żyta ani jyńczmiynia4. A jak sie tak czowiek pomyśli, że te wszyske kołołcze, ciasta i kyjkse, co je robiōły5 nasze ōłmy,6 miały tyn glutyn, no to na takim fajerze7 by sie te ludzie niy pojedli. Bez8 to żech prziszoł tyż na to, co by sam wciepnōńć9 jaki recept bezglutynowy, co by mi potyn moja jedna kōmratka10 niy pedziała11,że niy ma sam dō12 ni receptōw13 na maszkyty14. Niy kołżdymu to baje15 smakować, ale taki, co by kołżdymu dogodziōł, to sie nawet jeszcze niy urodziōł- rymowanki wyszły yno bez cufal16 😉
Co potrza?
50 dkg ôbranyj17 bani
1 szklōnka ôleju
1 szklōnka brōnołtnego18 cukru
4 jajca
2 szklōnki mōnki19 ze majsu (kukurydzy)
1,5 szklōnki mōnki gryczanyj (jak mogecie jejś glutyn, to zamiast tyj mōnki mogecie dać pszynny)
1 szklōnka mlyka
3 łeżeczki sody ôczyszczōnyj
ździebko20 soli
10 dkg pokrajanych21 daktyli
10 dkg ôrzechōw
10 dkg kandyzowanyj skōrki ze apfylziny22
Joł żech sie kupiōł takoł małoł23 bania hakkaido- łona je mniyjszoł i takoł barzi pomarańczowoł- i wrajziōł24 żech jōm w całojści do bratruły25 ôzgrzōnyj na 200 stopni na 20 min. Potyn, jak już ochōdła26, to żech obroł z ni skōra (choć niyftorzi gołdajōm27, że z tyj zorty28 niy trza ji29 obiyrać), wyciepnōł ziorka30 ze środka i potar31 żech jōm na tarle32 na tych srogich33 dziōrkach. Potyn żech wloł34 tam ôlyj i żech to jeszcze posztamfowoł35. Jak to mołcie fertich36, to dejcie ôrzechy na chwila na patelnia, żeby sie trocha uprażōły. Jajca ubijcie ze cukrym, potyn wsujcie tam mōnki, ôlyj, soda, mlyko i to fajnie wymiyszejcie. Ôzgrzyjcie piec na 180 stopni, a do ciasta dejcie jeszcze te bakalie i zajś wymiyszejcie. Narychtujcie sie wiynkszoł blacha, dejcie na nia papiōr do pieczynioł, wyłōżcie na niego ciasto i wrojście do bratruły na 45-60 min. Jak sie bydzie mocno brōnołcić, to wyciōngejcie pryndzyj, niech trocha ochōdnie i… smacznego 🙂
PS Kebyjście chcieli, to po wiyrchu mogecie te ciasto posuć37 pudecukrym38.
1teraz
2mogą
3jeść
4jęczmienia
5ō- samogłoska w wymowie między o i u
6babcie
7uroczystości, imprezie
8przez
9wrzucić
10koleżanka
11powiedziała
12dla
13przepisów
14słodkości
15będzie
16przypadek
17ô=ło
18brązowego
19mąki
20troszeczkę
21pokrojonych
22pomarańczy
23taką małą
24włożyłem
25piekarnika
26ostygła
27mówią
28gatunku
29jej
30pestki
31potarłem
32tarce
33dużych
34wlałem
35utłukłem
36gotowe
37posypać
38cukrem pudrem


c: text/html

text:
Wuměłstwowy projekt 3 krajow / Wuměłski projekt 3 krajow 2019-2021
WOBRAZY KRAJINY. PODOBE POKRAJINE. BILDER EINER LANDSCHAFT. WOBRAZE KRAJINY.
PŘECHOD. PREHOD. ÜBERGANG. PŚECHOD 03
Projekt wopřijima wustajeńcy tworjaceho wuměwstwa, čitanja a koncerty a pokazuje w zhromadnej prezentaciji pozicije načasnych wuměłčow a wuměłcow z Němskeje, Słowjenskeje a Awstriskeje na mjezsobu zwjazanej temje „Wobrazy krajiny“ a „Přechod“. Štyri w titulu naspomnjene rěče – hornjoserbšćina, słowjenšćina, němčina a delnjoserbšćina – wotpowěduja chronologiskej čarje projekta, kotryž je so w meji 2019 w Budyšnje zahajił, w nazymje 2019 do Słowjenskeje powjedźe (do Ljubljany a Slowenj Gradeca), w januaru 2020 dale do Korutanskeje pućuje (do Celoveca při Wörtherowym jězoru a Pliberka) a 2021 w Choćebuzu kónči. [hsb]
wjace k projektej
Předchadźacej projektaj PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD 01 – Serbske kulturne dny w Korutanskej (5.6.–14.8.2014) a PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD 02 we Łužicy (14.3.–29.8.2015), kotrejž buštej na zakładźe iniciatiwy korutansko-słowjenskeho wuměłca Karla Vouka z nim zhromadnje wuwitej, stej so z krajinowej a kulturnej změnu na zakładźe industrijoweho wuwića Łužicy, domizny Serbow, dla rozestajałoj. Nic naposledk bu z tutymaj projektomaj korutanska tradicija kulturneje wuměny z Łužiskimi Serbami z 1970tych a 1980tych lět znowa wožiwjena.
PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD. PŚECHOD 03 wopřijima tutu temu šěršo – wón njekoncentruje so jeničce na Łužicu a serbske wuměłstwo a kulturu. Krajiny su dźěl kolektiwneho pomjatka.
W krajinach korjeni narodna a kulturelna identita. Pomjatk naroda zwjetša njewobkedźbuje, zo so na tamnej stronje hranicy poćahi hinak tworja a zo so hódnoćenje samsnych podawkow a wuwićow často wot swójskeho zaznawanja rozeznawa.
Karl Vouk charakterizuje w swojim předsłowje w katalogu, kotryž je k projektej wušoł, načasne předstajenja krajinow jako refleksiju wotpowědneje sensibility napřećo wobmjezowanym resursam planeta zemja a wotmołwy na mustry kulturelneho a hospodarskopolitiskeho přiswojenja krajinow.
Zhromadny projekt Załožby za serbski lud, Koroška galerije likovnih umetnosti (Muzej za moderne a načasne wuměłstwo Koroška) w Slovenj Gradecu (Słowjenska), Muzeja moderneho wuměłstwa Korutanskeje w Celovecu (Awstriska), Serbskeho muzeja w Budyšinje a Serbskeho muzeja w Choćebuzu w kooperaciji z dalšimi partnerami z Łužicy, Słowjenskeje a Korutanskeje zhromadźi wuměłče a wuměłcow kaž tež kulturu tworjace, spěchowace, wustajace a přeslědźace institucije a pokročuje z kulturnej wuměnu, zahajenej w lěće 2014. Sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo dr. Eva-Maria Stange, kotraž je zhromadnje z ministrom za kulturu Republiki Słowjenska mag. Zoranom Pozničom, krajnym hejtmanom Korutanskeje dr. Peterom Kaiserom a ministerku za wědomosć, slědźenje a kulturu Kraja Braniborska dr. Martinu Münch patronatstwo za projekt přewzała, poda k zazběhej dnja 26. meje 2019 w Budyskim Serbskim muzeju postrowne słowo.
160-stronski katalog wobsahuje eseje dr. Andreje Hribernik (SI), prof. dr. Beaty Mitzscherlich (DE) a dr. Heima Strempfla (AT), literarne teksty na projekće wobdźělenych třoch literatkow, wobšěrny wobrazowy dźěl k tworjacemu wuměłstwu dohromady 16 tworjacych wuměłčow a wuměłcow z komentarami Andreje Hribernik (SI), Sabriny Kotzian (DE), Nory Leitgeb (AT) a Christiny Wetzlinger-Grundnig (AT), postrowne słowa patronatkow a patronatow kaž tež předsłowje wuměłca Karla Vouka a Załožby za serbski lud. Přinoški su w serbskej (w hornjo- abo delnjoserbskej), słowjenskej a němskej rěči wotćišćane. Kniha je we wustajenišćach, na dalšich zarjadowanjach, w serbskimaj kulturnymaj informacijomaj a Smolerjec kniharni na předań. Katalog hodźi so tež w Ludowym nakładnistwje Domowina skazać.
Projekt wopśimjejo wustajeńce twórjecego wuměłstwa, cytańske zarědowanja a koncerty a pokazujo w zgromadnej prezentaciji pozicije nacasnych wuměłcow a wuměłcowkow z Nimskeje, Słowjeńskeje a Awstriskeje wó ze sobu zwězanych temach “Wobraze krajiny” a “Pśechod”. Te styri w titlu pódane rěcy – górnoserbšćina, słowjeńšćina, nimšćina a dolnoserbšćina – wótpowěduju chronologiskej droze projekta, kenž w maju 2019 w Budyšynje se zachopijo, nazymu 2019 do Słowjeńskeje (Ljubljana, Slovenj Gradec) wjeźo, w januarje 2020 dalej do Korutańskeje (Klagenfurt/Celovec nad jazorom Wörthersee, Bleiburg/Pliberk) a w septembrje 2020 se w Chóśebuzu/Cottbus zakóńcyjo. [dsb]
wěcej k projektoju
Pjerwjejšnej projekta PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD 01 – Serbske kulturne dny w Korutańskej (5.6.-14.8.2014) a PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD 02 we Łužycy (14.3.-29.8.2015), kótarejž stej se pó iniciatiwje korutańsko-słowjeńskego wuměłca Karla Vouka gromaźe z nim wuwijałej, stej se z krajinoweju a kulturneju změnu ako slěd industrielnego wuwiśa Łužyce, kótaraž jo domownja Serbow, rozestajiłej. Z tyma projektoma jo se slědkoju teke na korutańsku tradiciju kulturneje wuměny z łužyskimi Serbami z 1970ych a 1980ych lět nawězało.
PŘECHOD. ÜBERGANG. PREHOD. PŚECHOD 03 zaběra se z teju temu šyrjej – njekoncentrěrujo se jano na Łužycu a serbsku kulturu a serbske wuměłstwo.
Krajiny su źěl kolektiwnego spomnjeśa. W krajinach kórjenitej narodna a kulturna identita. Spomnjeśe naroda zwětšego njeźiwa na to, až se za granicu hynakše póśěgowańske dypki wuběraju a až se pógódnośenje samskich tšojenjow a wuwiśow cesto wót swójskego zawupytnjenja rozeznawa.
Karl Vouk charakterizěrujo w swójom pśedsłowje ku katalogoju, kótaryž jo se k projektoju wudał, nacasne pśedstajenja krajinow ako refleksije wó wótpowědnej sensibiliśe za wobgranicowane resurse planeta zemja a wótegrona na mustery kulturnego a góspodaŕskopolitiskego pśiswójenja krajinow.
Zgromadny projekt Załožby za serbski lud z Muzejom za moderne a nacasne wuměłstwo Koroška w Slovenj Gradec (Słowjeńska), Muzejom Modernego wuměłstwa Korutańska w Celovcu/Klagenfurt (Awstriska), Serbskim muzejom Budyšyn a Serbskim muzejom Chóśebuz kaž teke z dalšnymi partnarjami z Łužyce, Słowjeńskeje a Korutańskeje wjeźo wuměłcow a wuměłcowki a dalšnych kulturnikow a kulturnice, spěchujuce, wustajajuce a slěźece institucije gromadu a wjeźo 2014 zachopjonu kulturnu wuměnu dalej.
Sakska statna ministaŕka za wědomnosć a wuměłstwo dr. Eva-Maria Stange, kótaraž jo gromaźe z ministarjom za kulturu Republiki Słowjeńskeje mag. Zoranom Pozničom, z krajnym hawtmanom Korutańskeje dr. Peterom Kaiserom a z ministaŕku za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska dr. Martinu Münch pśewzeła patronatstwo nad projektom, jo k projektowemu zachopkoju dnja 26. maja 2019 w budyšyńskem Serbskem muzeju póstrowne słowo powědała.
160-bokowy katalog wopśimjejo eseje dr. Andreje Hribernik (SI), prof. dr. Beaty Mitzscherlich (DE) a dr. Heima Strempfla (AT), literarne teksty tych na projekśe wobźělonych tśich literatkow, wobšyrny wobrazowy źěl k wuměłstwoju tych dogromady 16 twórjecych wuměłcow a wuměłcowkow, pśewóźony z komentarami Andreje Hribernik (SI), Sabriny Kotzian (DE), Nory Leitgeb (AT) a Christiny Wetzlinger-Grundnig (AT), póstrowne słowa patronow resp. patronkow kaž mimo pśedsłowa Karla Vouka teke take Załožby za serbski lud. Pśinoski su w serbskej (pak górno- pak dolnoserbskej), słowjeńskej a nimskej rěcy wótśišćane. Knigły su k dostaśeju we wustajeńskich domach, pśi drugich zarědowanjach, w serbskima kulturnyma informacijoma a pśez Ludowe nakładnistwo Domowina.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kito Albin
Kito Albin (němsce Christian Albin; * 25. julija 1802 w Jasenju, † 11. julija 1888 w Gorjenowje) bě delnjoserbski ewangelski farar a spisaćel nabožinskich spisow.
Narodźi so jako syn bura w mjeztym wotbagrowanym Jasenju pola Grodka a wopytowaše gymnazij w Choćebuzu. Potom studowaše w Hali nad Solawu ewangelsku teologiju. Wot 1828 do 1884 skutkowaše při Gorjenowskej cyrkwi, najprjedy jako pomocny a wot 1833 jako hłowny farar. 1884 poda so na wuměnk.
W lěće 1850 słušeše Albin k załožerjam Serbskeho towarstwa za Delnju Łužicu, w kotrehož nadawku přełoži srjedźowěkowsku němsku stawizničku Źiwne tšojenje tego bogego Heinricha (Chośebuz 1850), štož płaći jako jedyn z prěnich pospytow wudawanja swětneje prozy w delnjoserbšćinje. 1863 wozjewi w němskorěčnej nowinje Der Schulfreund někotre delnjo- a hornjoserbske přisłowa z namołwu, tute we wučbje sobu wobkedźbować. 1868 bě wobdźěleny při wudaću delnjoserbskeje biblije. Jako rukopis zawostaji wobšěrnu chroniku Gorjenowskeje wosady a zběrku swojich prědowanjow.
ŽórłoWobdźěłać
- Gerat Hančka: Albin, Kito. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 27


text:
Pola Stollec w Šěrachowje móžeš sej wot septembra sam jabłuka šćipać
Žitne žně su dominowaca tema w lětnich měsacach. Bjezdwěla su wone wjeršk ratarskeho lěta. Runja ratarjam prócuja so tež zahrodnicy a plahowarjo sadu, nas wob lěto z čerstwymi płodami z domjaceje produkcije zastarać.
Budyšin (SN/JK). W samsnym času kaž syčomłóćawy swoje koła na wulkich zahonach wjerća, pilni ludźo na plantaži Šěrachowskeho sadoweho zawoda Bernharda Stolle wišnje šćipaja. Te su so lětsa wosebje derje radźili a tohodla je trjeba je z dźewjeć hektarow wulkeje plantaže zasobu w dobrej kwaliće dochować. Dešć je bohužel k tomu wjedł, zo so wišnje pukaja. Tak je wosebity chwatk trěbny. Stolle pak je najebać to optimist a wě, zo wón wšitke wišnje, kotrež jeho pomocnicy našćipaja, z pomocu sadoweho drustwa wotbudźe. Zwjazkowy statistiski zarjad we Wiesbadenje z toho wuchadźa, zo plahowarjo słódkich wišnjow w Němskej lětsa něhdźe 36 500 tonow tutych płodow nažněja.


text:
Słowacyjo
Słowacyjo, Słowacko Republika (sł.: Slovensko, Slovenská republika) – państwo strzůdlůndowe we Ojropje Strzodkowyj. Grańica mo ze Austryjům (127 km), Polskům (597 km), Czeskům Republikům (240 km), Ukrajinům (98 km) a Madźarůma (678 km). Cołko dugość lůndowyj grańicy je 1740 km. Słowacyjo ńy mo dostympu do morzo. Do 1993 bůła tajlům Czechosłowacyje. Stolicům kraju je Bratysława, kero leży nad Důnajym, wele grańicy ze Austryjům a Madźarůma. Uod 2004 roku Słowacyjo je we Ojropejskij Ůńiji. Tajluje śe na uoźym tajli, kere majům mjano krajůw.


text:
Ze słowom ducy po puću (2/kónc)
Štóž chcyše ze srjedźneje Europy do Italskeje, tomu staješe so přeco hižo njesnadny geografiski zadźěwk do puća: wysoke hórstwo Alpow. Mjeztym je tónle wot přirody stajeny zadźěwk z magistralemi, kaž su to Brennerautobahn abo Gotthard-Straßentunnel, wo tójšto złahodnjeny. Wozmješ-li pak tola raz nahły a w njeličomnych serpentinach so wijacy puć přez Gotthardpass abo Via San Gottardo, nazhoniš přemóžacy wobraz. Hdźež so mjez šwicarskimaj gmejnomaj Göschenen a Andermatt dźiwje wody rěki Reuss přez wusku hłuboku wudolinu předrěwaja, sahaja zdźěla runje horje 300 metrow wysoke kamjentne sćěny. Čłowjek móhł sej dźensa lědy předstajić, kak je tu w lětach 1820 do 1830 nastał masiwny kamjentny móst – njeby-li swój čas łužiski wuměłc w znatej wolijowej mólbje „Bau der Teufelsbrücke“ podawk zapopadnył. 1798 w Choćebuzu rodźeny Carl Blechen, nimo Caspara Davida Friedricha jedyn z najwuznamnišich molerjow němskeje romantiki, běše po maćernej stronje serbskeho pochada.


text:
English: Tim Bergling (8 September 1989 – 20 April 2018), known professionally as Avicii, Tim Berg, "Ashwin", "Yeshel", "Harshil" and Tom Hangs, was a Swedish DJ, remixer, and record producer.
Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; ABичи; Avicii; اویچی (گلوکار); Avicii; Avicii; 艾維奇; Avicii; Avicii; 아비치; Avicii; ABичи; Avicii; Avicii; এভিচি; Avicii; Avicii; अवीचि; Avicii; Avicii; Avicii; ABичи; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; ಅವಿಚಿ; ئەڤیچی; Avicii; أفيتشي; Avicii; Avicii; အဗစ္စီ; Avicii; Avicii; አቪቺ; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; ABичи; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; آویچی; Avicii; Avicii; अभिची; アヴィーチー; Avicii; อาวีชี่; افيتشى; Avicii; אביצ'י; Avicii; அவீச்சி; अवीचि; 艾维奇; Avicii; Աւիչի; Avicii; Avicii; آڤيتشي; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; ਅਵੀਚੀ; Aviči; Avicii; Avicii; Avicii; Ավիչի; Avicii; Avicii; avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; ავიჩის; Avicii; Avicii; ABичи; Avicii; Avicii; Avicii; Avicii; 艾维奇; Avicii; ကမ္ဘာကျော် အီလက်ထရွန်းနစ် ဂီတပညာရှင် တစ်ဦး; svéd lemezlovas, zenei producer; DJ è pruduttore discugraficu svedese; sænskur plötusnúður og tónlistarmaður; Productor i DJ suec de música electrònica.; Schwedischer DJ, Remixer und Musikproduzent; Swedish musician; دیجی و موسیقیدان سوئدی (۲۰۱۸–۱۹۸۹); 瑞典音樂人; svensk DJ, remixer og producer; muzician suedez; スウェーデン出身の音楽プロデューサー; švédsky DJ, remixér a hudobný producent; DJ ומפיק מוזיקלי שוודי, מהמובילים בעולם בתחומו; ruotsalainen musiikkituottaja ja DJ; Swedish musician; hudební interpret s původem ze Švédska; musiko suiso; produttore discografico, disc jockey e compositore svedese; সুয়েডীয় ডিজে ও সঙ্গীত প্রযোজক; producteur suédois de musique électronique; Deje syedwa; Rootsi muusik; ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਡੀ.ਜੇ.; 스웨덴DJ; ceoltóir Sualannach; DJ svidisa; DJ, remixer e produtor musical sueco; Swedish DJ and music producer (1989–2018); músico y DJ sueco; Sweedse musikant, DJ en rekord produsent; шBeдckи ди-џej, peMиkcep и Myзичkи пpoдyцeHT; muzikant suedez; шBeдckий диджeй и MyзыkaлbHый пpoдюcep; músico e DJ sueco; Swadish DJ an record producer; ดีเจชาวสวีเดน; szwedzki DJ i producent muzyczny; svensk disc jockey og plateprodusent; Zweeds muziekproducent en diskjockey; svensk musikproducent och DJ; Musisi asal Swedia; DJ, nhà sản xuất âm nhạc người Thụy Điển; دی جەی سویدی; músico sueco; دي جي سويدي; DJ svedat; Švedski glazbenik; Tim Bergling; Tom Hangs; Tim Berg; Tim Bergling; Tim Bergling; Tom Hangs; Tim Berg; AVICII; ◢◤; Tim Bergling; Tim Berg; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Avicii; Tim Berg; Tom Hangs; Tim Bergling; Tim Bergling; Ashwin; Tom Hangs; Tim Berg; 提姆·貝里林; Tim Bergling; Tim Bergling; ABиcии; Tim Berg; Tim Bergling; Tim Bergling; TиM БeprлиHr; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; টিম বার্গলিং; টম হ্যাংস; Avicii; Tim Berg; Tom Hangs; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Tims Berglings; Tim Berg; Ashwin; Tim Bergling; Tom Hang; Tim Bergling; Tim Bergling; TиM БeprлиHr; TиM Бepr; Tim Berg; JoBичи; Jovicii; ToM XeHrc; Tom Hangs; Ди-џej ABичи; DJ Avicii; Avicii; AVICII; ◢ ◤; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Berg; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; تیم بێرگلین; Avicii; Jovicii; Tom Hangs; Tim Bergling; DJ Avicii; AVICII; Tim Berg; تيم بيرغلينغ; Avicii; Tim Bergling; AVICII; Avicii; Tim Bergling; ቲም በርጀንግ; Avicii; Tim Bergling; Tom Hangs; Tim Berg; Tim Bergling; Avicii; TиM БeprлиHr; Tim Bergling; AVICII; Tim Bergling; Tim Berg; Tim Bergling; Jovicii; Tom Hangs; Tim Bergling; Tim Bergling; Թիմ Բերգլինգ; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Berg; Avicii; AVICII; ◢ ◤; ティム・バーグ; トム・ハングス; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Avicii; Avicii; Tim Berg; Tim Bergling; Tom Hangs; Avicii; Avicii; Tim Bergling; Tim Berg; Ashwin; Tom Hangs; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Berg; Tom Hangs; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; 艾維奇; 艾维奇; 提姆·柏格林; 阿维西; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Berg; Tim Bergling; Ashwin; Tom Hangs; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; Tim Berg; DJ Avicii; Tim Bergling; Tom Hangs; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Avicii; Tim Bergling; Tim Bergling; 蒂姆·贝里林; 阿维西; Tim Bergling
Subcategories
This category has the following 2 subcategories, out of 2 total.


text:
#oregano
Karczek i inksi (Karczek z dodatkami)
Bōł żech wczora u kōmratki1, kero warzōła we tadżinie (to taki marokański gornek ze gliny). I tak mie to zainspirowało, że żech dzisiaj powciepowoł do […]
Francuski Ajntopf (Ratatouille/Ratatuj)
Tym daniym to żech sie piyrszy rołz zainteresowoł, jak żech łoglōndoł tako bajka, we ftoryj małe zwierzynta- co to normalnie ich niy lubiymy, ale we […]
Pizza ze cukiniōm (Pizza z cukinią)
Niyftorzi zajś pedzōm1: co to łon sie normalnyj pizzy narychtować2 niy poradzi, yno cały czołs3 musi tak wynołkwiać?4 😉 Dyć joł wiym, że pizza ze […]
Schab dlo ciyrpliwych (Schab gotowany w niskiej temperaturze)
Jak yno pisza tyn recept1, to już wiym, że niyftore2 moje ulubiōne kōmyntatorki zaroski3 pedzōm4: „To niy je dō mie, joł je za zgniōło5.” Ja, […]
KRUPNIOK RAJZUJE. Czyńść 3.: Krupniociosa (Podróże z kaszanką: Pizza z kaszanką)
Niy dojś1, że żech we łostatnim miesiōncu eksperymyntowoł ze pizzōm w dōma, to żech jeszcze pojechoł do Włoch, coby tam te roztomajte pizze pokosztować. I […]
Gibki mitag ze jarmużym (Szybki obiad z jarmużem)
Nirozki trza zrobić mitag,1 a czasu mōmy2 małowiela.3 Nojlepi wtedy powciepować4 połra5 rzeczy na patelnia abo do jakego garca i jedzynie mōmy zarozki6 fertich.7 Chciołech […]
Gibkoł zōłza do nudli (Ekspresowy sos do makaronu)
Dzisiej czowiek nigdy niy mo szasu[1] (tak gołdała śp. Pani Liska, co to szybko jejźdźōła[2] na swojim kōłku[3] i niyroz[4] niy miała kedy poklachać[5], bo […]


text:
właża sfuczany do antryju, z kofrym w rynce, rukzakiyem na puklu, boch akurat z rajzy wróciył, a muter mi pado:
– nawet sie niy seblykej… na, sam mosz kloper, lojfry som jus zrolowane ino tepich cza po zolu pokulać, no, chopie wartko, ić ino na klopsztanga za drugi blok i wyklupej, świynta idom, no co paczysz, łojcom niy chcesz pomóż?
– ja, ale jo sie cołki zmarasza mamuś, musza sie inaczyj łoblyc, kaj w takich łachach byda po klopsztandze skokoł?
seblyk żech sie gibko, wysznupołch tresek, jakeś dresowe galoty ze szranku i łoblkych to na siebie. wziołch do rynki kloper, na ramie tepich, a lojfry pod pacha i przydupiłch na klopsztanga. tepich przeciepnołch bez ruła i wyklupołch. maras furgoł kole mie, właził do kichola, gymby, na jynzyk, na rzynsy. z lojframi żech sie blank gibko uwinoł. pozbierołch graty i poszołch do dom.
zmachołch sie, niy powiym, ciepnołch to wszysko w woncimrze na zol.
muter jak na mie wejrzała, to sie za gowa chyciła.
– a ty, coś z dołu wyjechoł? kajś tak cyferblat zmarasił?
– no to przeca godołch, że sie cołki ufifrom na gezichcie.
– właź do badezimra, pod ausgusym mosz mydło, szoruj. a potym na stole już na ciebie czeko.
– co?
– no jak to co? bratheringi! na ajnpróba.
– mamuś, danke, jo juz mom smak na nie łod dawna.
– no, to mahlzeit!
i tak żech zaczon świynta wielkijnocy. ja, smakowało mi.


text:
Mějićelka Wojerowskeho Wjacsławkec drastoweho domu Kirsten Bejmina słuša k sobuzałožerkam loni wutworjeneho Serbskeho drastoweho foruma. Andreas Kirschke je so z njej rozmołwjał.
Knjeni Bejmina, što za forumom tči?
K. Bejmina: Zakładnu mysličku zrodźichmy w našim towarstwje za hajenje regionalneje kultury w srjedźnej Łužicy. Społnomócnjena za serbske naležnosće wokrjesa Budyšin Regina Krawcowa je ideju podpěrała. Tak bu forum 2018 załoženy. Hłowny wotmysł je wobchować fachowu wědu. Wšako su poslednje awtentiske nošerki serbskeje drasty mjeztym wšitke zemrěli a njemóža wědu wo njej tuž dale dawać. Je potajkim „pjeć po dwanaćich“ a dyrbimy nuznje jednać. Po prěnim kursu „Kak dźěćatko prawje hotować“ w našej nowej drastowej komorje smy so rozsudźili, dalše kursy poskićeć.
Štó so na forumach wobdźěla?
K. Bejmina: Powšitkownje je tak, zo je forum wšěm zajimcam zbliska a zdaloka wotewrjeny.
Jedyn z kursow rěkaše „Hawba, načołko a hrjebičko“. Što sće tam wobjednawali?


text:
Katar
Katar (arab.: قطر), Państwo Katar (دولة قطر) – państwo we Azyje, rozlygowane we wschodńij tajli Arabskigo Půłwyspu, nad Perskům Zatokům. Grańica mo ze Saudyjskům Arabijům.
Srogszo tajla wjyrchu zajmuje sam pustyńijo, woda do pićo je odsalano ze morskij wody. Ńy ma lůndowych wodůw, jeźorůw a rzykůw. Wele wybrzeżo koralowe rafy.
Gospodarka je uoparto na dobywańu naftowyj ropy a źymnygo gazu, krům tygo je sam hutńictwo a inkszo industryja. Festylńe rozwińynty je transzport. Panśtwo dowo socjalno uopjeka a darnowo nauka wszyjskim uobywatelom.
Uod XVIII stolećo władza sam sprawuje růd Al-Thani, krům rokůw we kerych Katar bůł zależny uod Turcyje (1872 - 1916) a Wjelgij Brytańije (1916-1971).
Katar je tyż znůmy skiż tygo, co mo sam śedźiba arabsko telewizyjo Al-Dżazira.


text:
Lětsa so Arnošta Mukowa »Statistika Łužiskich Serbow« prěni raz w němskej rěči spřistupni – a to w digitalnej formje kaž tež jako kniha. Wo tym smój so z přełožerjom-wobdźěłarjom Robertom Lorencom z Wuježka rozmołwjałoj.
Po 133 lětach je so »Statistika« prěni raz do němčiny přełožiła.
Ličby same běchu hižo w Černikowej studiji z 1950tych lět čitać. Nimo toho so přeco zaso wurězki němsce wozjewichu, na př. wot Marka Grojlicha abo wot Měrćina Wałdy. Tež Frank Förster je material tu a tam za knihu wo brunicowej kónčinje wužił. Ale dospołnje přełožiła so dotal njebě. Sym to we wobłuku wědomostneho projekta »Sorbenwissen« přewzał a zwoprědka bě tež ćišćane wudaće planowane.
Sam běch na tekst storčił, jako mějach nadawk, Försterowu knihu »Verschwundene Dörfer« znowa wudać. Bohužel dyrbjach někotre wjeski dodać. Jako čitach Mukowy zapisk wo Rogowje, pytnych, kajka fascinowaca kniha to je. Myslach sej, zo dyrbjeli ju na kóždy pad tež němskorěčni Łužičenjo a fachowa zjawnosć na wědomje brać.
Čehodla je to 133 lět po wuńdźenju wažne? Wšitko, štož Muka wopisuje, je we wjetšinje wsow hižo zašło. Husto so tam scyła hižo serbsce njerěči.
Hdyž woteběra ličba ludźi, kiž serbsce rěči abo znajmjeńša rozumi, što činimy z hoberskim pokładom serbskeje literatury a publicistiki? Hižo dlěje so centralne teksty tež za němskorěčne čitarstwo spřistupnjeja, na přikład w rjedźe »Serbska biblioteka«. K tutym centralnym tekstam słuša tež »Statistika«, najskerje najbytostniši tekst, kotryž je hdy něchtó wo pózdnim 19. lětstotku we Łužicy spisał. Wona słuša jako wěda a tež studija wo nastaću a přeměnjenju identity k zakładnej wědźe kóždeho, kiž so tu na wěstym niwowje ze swojimi stawiznami zaběra. Dypk. Tući čitarjo so snadź přeco jako Němcy njedefinuja, ale na př. jako Serbja, kiž krok k rěči hišće zmištrowali njejsu. Tohodla je bytostne, zo přińdźe do teje rěče, w kotrejž wjetšina dźensniši dźeń komunikuje, hačrunjež by so Muka prawdźepodobnje mjerzał, zo je to scyła trěbne. Z teksta móžeš wučitać, kak so z Mukoweje perspektiwy kultura přeměnja, kak ludźo na industrializaciju reaguja atd. To w žanym nastupanju objektiwny tekst njeje! Ale tež to je wažne, hdyž so přeco wo »lětstotki trajacym měrliwym susodstwje Němcow a Serbow« rěči, wosebje rady tež wot němskich rěčnikow.


text:
OLDRZYCHOWICE W Oldrzichowicach w pióntek w Kenny parku balowali do biołego rana. Organizatorzy zaprosili balowiczów do świata Wielkigo Gatsbygo.
Zaroz przi wejściu gospodarze witali wszyskich dobróm gorzołkóm.
Niech żyje bal! Witómy was u nas w Oldrzichowicach, bawcie sie dobrze!
Bedymy sie bawić na całego!
Bal sie zacznył od tradycyjnego poloneza. Poprowadzili go tancerze ZT Oldrzychowice.
ZT Oldrzychowice sie postaroł aji o ciekawy program kulturalny.
Do tańca przigrywoł niezawodny DJ Młynek.
Panie Młynek, zdradźcie nóm, jako to robicie, że fórt tak dobrze wyglóndocie?
Dziywczynta, to je moja wielko tajemnica!
Sympatyczno obsługa w barze.
Elegancja, klasa, szyk – taki były dwacate roki.
Jednóm wspólnóm fotke trza przeca mieć.
Nie uciekej, dej mi puse.
Chladómy właścicielke tych bótów.
Już sie naszła.
Kiero mi zaś pisze?
Trza pojeść, bo do rana daleko.
Na balu mieli aji fotobudke, ta je teraz fest popularno. Wszecy se chcieli zrobić fotke.
Hm, nima to ono, jeszcze roz.
Ja, teraz to je dobre.
Jo chcym taki losy, kiere wygrajóm.
Zadowolóni gospodarze balu. Narazie wszystko gra i śpiewa.
Wszycy sie dobrze bawili, tańcowali do biołego rana.


text:
Trza se dychnyć… heja w Niżne Tatry!
Przajecie tłumom na szlakach w górach? Ja? To nie jedźcie w Tatry Niżne 😉
Bo rajzy to je fajno rzecz!
Powiym Wom że jo to fest przaja rajzōm. Jak yno mom wolne to migym sie pakuja i jada! Nojbardzi mi sie podobo w górach. Świyży luft, ptoki śpiywają, wszyndzi strōmy, zielono i ni ma butlu. Oprócz chodzynio po górach też loca na paralotni ale o tym nieskorzij.
A czamu jo tak przaja smykaniu po świecie?
„Sprzedaj lodówkę i jedź dookoła świata” K. Godycki-Ćwirko
Ksiōnżka do ludzi kierych nosi po świecie! Pryndko sie czyto, przigody autora wciągają a łobrozki som piykne. Ale dejcie pozór, przi czytaniu chce sie od razu gzuć w świat! Continue Reading…


text: Dźěwin (AK/SN). Wjesny wobchod w Dźěwinje (Groß Düben) je loni kónc decembra po 23 lětach začinił a dźěłać přestał. Wo tym informowaše tamniši wjesnjanosta Helmut Krawc (SPD) na minjenym posedźenju gmejnskeje rady, hdźež je so wobsedźerce Doreen Thumann za wjelelětne dobre zhromadne dźěło dźakował. Wobchod dale wjesć njebě jej hižo móžno. „Wjesny wobchod měješe wulki nadawk, k tomu přinošować, zo móžachu wobydlerjo tajku zhromadnosć začuwać“, wjesnjanosta wuzběhny. „Často smy sej jako gmejna tam swoje prezenty skazali. Tež wjesnjenjo, towarstwa a firmy su to wužiwali.“


text:
blokować
blokować
blokować(hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
werb[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
blo-ko-wać
Wurjekowanje
- IPA: blokou̯aʧ
Semantika
Woznamy:
- [1] 'Kedźbu! Tute hesło je zarodk. Wone bu awtomatisce z tekstoweho korpusa generowane a njebu hišće kontrolowane. Tež ortografija móže być zestarjena.
Dalše wujasnjenja:
- Imperfektiwne blokowaše je 1x dokładźene, blokowa (móže tež něšto druhe być) 0x.
Přikłady:
- [1] Łódźnistwo Zjednoćenych Statow je tež cyły brjoh Mexika blokować počało. (Katolski Posoł 1914)
- Amerikanam pak budźe tež ćežko, cyły mexikanski brjóh při atlantskim a při ćichim oceanje dołho blokować, dokelž je tutón bróh strašnje dołhi. (Katolski Posoł 1914)
- Zdobom pak pfilubi, zo pfi wšěm njebudźe jeho organizacija tajki mjeńšinowy mandat blokować, hačkuli widźi lěpšu wariantu w tym, zo wšě demokratiske strony jako kandidatow k wólbam prisłušnikow narodneje mjeńšiny na wuhladne městna do wólbnych lisćinow přiwozmu a zo so zdobom instaluje wot zastupjerjow ludoweje skupiny nominowana poradźowaca přirada (podobnje Serbskej radźe w Braniborskej). (Rozhlad 2000)
- Zaleži jara na tym, kajka je blokowa starša. (Kubašec)
- Po našich wobkedźbowanjach Domowina dźěło tutoho blida blokowaše a haćeše, dokelž wone pozdatnje podrywaše jeje narodnopolitiski monopol. (Rozhlad 1991)


text:
Kiej downo tymu, podle epnej puszcze na kraju Wisły stoła rybacko osada W osadzie ludzie prawiyli, że we Wiśle żyje…
Dzielny ołōwiany żołnierzyk
Ônskigo razu było se dwajścia piyńć ołōwianych żołnierzyków a wszyjscy byli urodzyni z tej samej, starej łeżki Brōń trzimali na…
Co o łażyniu po górach trza wiedzieć
Ida już ôsmo godzina, muskle pomału majōm dojś. Robi sie ćma, trza włōnczyć czołówka coby dobrze widzieć szlak. To był…
Calineczka
Ôńskigo razu żyła se kobiyta, co fest chciała mieć bajtla, a że ni miała męża, poszła po rada do starej…
Książki które przeczytałam tego lata i Tobie też polecam
Cichy, spokojny zakątek na wsi gdzie śpiewają ptaki i nie ma zasięgu. Wygodne łóżko, w którym pod koniec dnia można…
Bibliotyka – dobro rzecz!
„Ksiōnżki som jak towarzystwo, kiere człowiek som se wybiyro” Przechodziyłach kole tej kamieniczki dwa razy dziynnie ale skuli nieuważności dziepro…
Bazyliszek
Kiej downo tymu żył se we Warszawie płatnerz co sie zwoł Melchior Ostroga Melchior mioł dwoje bajtli – dziołsze było…
„Morfina” Szczepan Twardoch
Lektura szterujōnco Ksiōnżka Twardocha przeczytałach już dobrych pora miesiyncy do zadku ale jakoś sie nie umiałach zebrać do recynzyje. Bo tyż…
Paralotniowe spōminki z 2017
Trza prziznać, że mielimy ruła jak stary grynadier – pół roku zeszło na rychtowaniu filmiku z ôńskigo roku. Ale yntlich je…
Rzecz o majōnezie
Kiej downo tymu na hiszpańsko Minorca poasiyli sie Anglijŏki i w XVIII wieku najechali stolica, miasto Mahón Ôbrōną miasta komandyrowoł…


text:
Bùg
Bùg (pòl. Bug, ùkr. ЗaxiдHий Бyr, Zachidnyj Buh, biôł. ЗaxoдHi Бyr, Zachodni Buh) – wiôlgô rzéka w pòrénkòwi Eùropie, chtërna przepłiwô bez trzë państwa (Biôłorus, Pòlskô, Ùkrajina), a ji całowno długòta to 774 kilométrë (590 km w Pòlsce)[1].
Bùg je dopłiwã Narwi, twòrzi dzél grańcë midzë Ùkrajiną i Pòlską (na długòscë 185 km), a téż midzë Biôłorusą i Pòlską (na długòscë 178 km). Je czwiôrtą nôdłëgszą rzéką w Pòlsce.
Całownô pòwiérzchniô dorzéczô Bùgù to 38712 kwadratowich kilométrów, z czegò pòłowa (19239 kwadratowich kilométrów) leżi w Pòlsce, 29% (11,400 kwadratowich kilométrów) – w Biôłorusë, a 22% (8700 kwadratowich kilométrów) – w Ùkrajinie[2].


text:
Beno Rewjerk, Jandytar Hajnka, Borbora Šołčina a Jan Handrik słušeja k załožerjam serbskeho folklorneho ansambla w lěće 1980. Ansambl zapřija do swojich wjace hač 40 čłonow młodźinsku rejowansku skupinu, kaž tež hercow a musku spěwnu skupinu "Přezpólni". Rejowarjo nazwučuja a předstajeja publikumje folkorne reje po serbskim ale tež po wašnju słowjanskich přećelow. Wězo wobrubja tute wustupy wšelakore drasty ze swěta folklory, mjez nimi wosebje často wužiwana serbska katolska narodna drasta.
Kombinacija mjez rejemi a spěwami wothraje so na mnohich wustupach, kotrež traja po potrěbje mjez 10 mjeńšinami a jednej hodźinu. Nimo toho přewza so tež rady moderacija k tomu, w kotrejž sposrědkuja so informacije wo nałožkach a tradicijach Serbow.
Najwjetša přiležnosć za ansambl so šěrokemu publikumje prezentować, skići so na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Łužica", kotrež wotměje so wot 1995 kóžde druhe lěto w Budyšinje, w Hochozy a w Chrósćicach. Při tutym wulkim evenće je ansambl jedyn ze sobuorganizatorow.
Wšelake wukrajne turneje wjedźechu serbski folklorny ansambl dotal hižo do Čěskeje, Pólskeje, Rakuskeje, Słowakskeje, Słowjenskeje, Ruskeje, Litawskeje, Letiskeje, Belgiskeje, Rumunskeje, Madźarskeje a do Běłoruskeje. Přichodna lětna turneja wjedźe ansambl zaso do Słowjenskeje na festiwal. Sćěhuja dalše wustupy we Łužicy a druhich kónčinach Němskeje.
Wažne při wšěm wjeselu při spěwanju, hudźenju a rejowanju je pěstowanje serbskich tradicijow a reprezentowanje tutych před hosćimi z wukraja, kaž tež zeznajomnjenje serbskeje kultury z kulturami druhich krajow.
K najwjetšim wuspěcham ličitaj zawěsće dobyće myta Domowiny za dorost w lěće 2000 a dobyće myta za najlepše předstajenje na mjezynarodnym folklornym festiwalu "Stražnice" w lěće 2003. Zhromadnje ze serbskej dujerskej kapału Horjany předstaješe serbski folklorny ansambl serbski katólski kwas na tutym festiwalu, kiž liči k najwuznamnišim folklornym festiwalam Čěskeje Republiki.


text:
Był se ôńskigo razu biydny handlyrz Gustlik co handlyrzył chryściym
Roz jak szeł ze wsie do wsie, fōrt dojrzoł rajtujące stado koni z jakimiś chopami. Gibko skrył sie za strōmami i dobrze zrobiył, bo sie okozało że to były rozbójniki. Jedyn bestyjok śloz z konia, a Gustlik zmiarkowoł że musi to być herszt bandy. Rojber poloz ku epnej skale co była na pozorańdziu i zaryczoł:
„Sezamie, roztwórz sie!”
Skała sie odewrzyła, banda wlazła do pojszodka i zbóje niechały roztomajte kosztowności co mieli skukane po bojtlach. Jak wszyjscy wyleźli, herszt uzaś zawołoł:
„Sezamie, zawrzi sie!”
I se pojechali.
No to wrazidlaty Gustlik też zawołoł do Sezamu, wloz do jaskinie i zachabiył pora miechów złota
Uradowany polecioł do swoji baby i przikozoł żodnymu o zdarzyniu nie godać. Hned potym prziloz brat Gustlika, Sztefek, bo se doł pozór że familiji zza płota coś sie dobrze powodzi ostatnio. No to Gustlik mu padoł co sie podzioło i Sztefek zaros wzion muły i tyż polecioł do pieczary. Nabroł złota i kaj jakich klejnotów ale zbałamōncony tym wszyskim zapomnioł se co mo pedzieć coby wylyź z groty. Biydok tak tam tyczoł aż przijechały rozbójniki i jak go tam dorwali to od razu go ubiyli a ciało niechali w pieczarze.
Gustlik mioł utropa bo już było blank nieskoro i se rozmyśliwoł kaj to tyż Sztefek sie tak utopiył w maślonce
Powożył sie coby iś do jaskinie i tam znojd kipnytego Sztefka. Gustlik gibko narychtowoł truła i cichy pogrzyb coby sie po mieście nie rozniosło co to za mecyje w familiji Gustlika sie dziejōm.
Za pora dni herszt sie kapnył że kieryś zachabiył z pieczary umrzika. No to wysłoł do miasta jednego rozbójnika kiery godoł z roztomajtymi ludziami i w końcu wynojd, że kradziok co sie u nich w pieczarze pałęto to musi być Gustlik. Znoloz jego chałupa i na dwiyrzach zaznaczył kredōm bioło kryska.
Rano słōżka Gustlika, Usia, wysztudyrowała że kieryś se z nich robi błozny i tyż porobiyła biołe kryski na dwiyrzach na cołki ulicy
Na noc, jak herszt prziszeł zaciukać Gustlika, nie poradziył znejść chałupy, tela tych krysek było. Dopod swoigo rojbra i tak sie zeźlył że go zabiył we złości. Na drugi dziyń som poszoł do miasta i obsztalowoł plan. Na wieczór herszt przeblyk sie za rajzyndera, zaklupoł do dwiyrzi Gustlika i fechtowoł o schroniyni na noc. Dobry chop sie zgodziył, ugościył kabociorza i narychtowoł mu kolacyjo.
Przi wieczerzy ôroz Usia sie ciepła na gościa i dźgła go w pojszodek serca!
Jak na to pojrzoł Gustlik, to sie zdało że chop dostanie hercklekotów ale służąco wyklarowała że widziała na mieście bandziora kiery sie wypytywoł o Gustlika i teroz sie kapła że dyć to je tyn som pieron co sam tukej udowoł rajzyndera! Gustlik pojrzoł na martwego gizda i poznoł w nim herszta bandy. Uradowoł sie że uszeł z żywotym i z wdziynczności do Usie, wydoł baba za swoigo syna i wszyjscy se żyli do kupy w szczyńściu i dostatku skiż nieprzebranych klejnotów z Sezamu.


text:
Interview z Cathy Petersen, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w Iowje
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa, kotrež je Trudla Malinkowa w zašłych čisłach Rozhlada z interviewami z předsydkomaj Jan Slack a Betty Huf kaž tež z předsydu Lyall Kupke předstajiła. Rjad wotzamknje rozmołwa z Cathy Petersen z Kaliforniskeje, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w US-staće Iowa.
Sće potomnica delnjoserbskich zapućowarjow 19. lětstotka do Iowy. Kak sće wo swojich serbskich korjenjach zhoniła – ze swójbneje tradicije abo ze swójskeho slědźenja?
Jako započach za stawiznami swojeje swójby slědźić, njewědźach ničo wo tym serbskim. Hdyž běch dwanaće lět stara, bě mje mój dźěd napominał, spominać na jeho swójbu, a wón přistaji: »Nichtó druhi to njebudźe činić.« Zdaše so jemu to jara wažne być. Tohodla započach, jako běch 40 lět stara, za stawiznami swojeje swójby slědźić. Hakle při tym sej to serbske wotkrych. Hdyž běch 1990 prěni raz na wopyće w Hochozy, mje wjacori ludźo korigowachu, hdyž rjeknych, zo sym němska, a prajachu mi, zo sym we woprawdźitosći serbska. Dźiwach so, ale njewěrjach jim. Zaso doma, prašach so swojeje maćerje a wona wotmołwi: »Haj, to je prawje, mój nan běše serbski.«


text:
Palenc, wino a laptop fuk
Wojerecy. Zamkarnju we Wojerecach běchu sej paduši w nocy na srjedu wupytali. W twarskim kompleksu zadobychu so woni do běrowow a načinichu při tym něhdźe 5 000 eurow wěcneje škody. Ze skućićelemi zhubichu so tři bleše palenca, bleša wina a laptop w cyłkownej hódnoće 1 700 eurow. Namakane slědy su kriminalisća mjeztym zawěsćili.
Spěšnosć kontrolowali
Bluń. Na zwjazkowej dróze B 156 blisko pěstowarnje w Blunju (Bluno), hdźež je 30 km/h dowolenych, su policisća předwčerawšim spěšnosć kontrolowali. Wot 1 290 měrjenych jězdźidłow bě 50 přespěšnych. 31 šoferow ma nětko warnowanski pjenjez zapłaćić, za 19 wodźerjow awta budźe pokuta trochu wjetša. Najspěšniši bě pólski Seat z 63 km/h.
Paducha znowa lepili
Běła Woda. Znowa je policija předwčerawšim w Běłej Wodźe paducha katalyzatora lepiła. Při kontroli Fiata njewuhladachu woni jenož po wšěm zdaću pokradnjene koleso, ale tež katalyzator wosoboweho awta typa Volvo. Pola šofera jednaše so wo 32lětneho Ukrainjana, kotrehož běchu zastojnicy hižo minjeny kónc tydźenja z tajkim awtowym dźělom lepili. Sobujěducy bě 25lětny pólski staćan, za kotrymž policija hižo pytaše. Wobeju zastojnicy nachwilnje zajachu. Sudnik chcyše wčera wo dalšich chłostanskoprawniskich konsekwencach rozsudźić.
Pjenjezy z bydlenja kradnyli
Budyšin. Na swětłym dnju su so njeznaći předwčerawšim na Curiejowej w Budyšinje do bydlenja zadobyli a tam pjenjezy pokradnyli. Kaž policija rozprawja, přepytachu woni wšitke rumnosće a kamory a namakachu něhdźe tysac eurow, kotrež sobu wzachu. Kak běchu so skućićeljo do bydlenja dóstali, njeje znate. Policija pad přepytuje.
Paduchow katalyzatora wuslědźili
Běła Woda. Nimale wšědnje policija rozprawja, zo paduši wot wosobowych awtow katalyzator wotrězaja a pokradnu. W tychle dźělach su wosebite metale, kotrež móža skućićeljo derje wužiwać a předać. Sobotu připołdnju je policija w Běłej Wodźe třoch podhladnych wuslědźiła, kotřiž su znajmjeńša za jedyn tajki pad zamołwići. W jich awće njenamakachu jenož we Wojerecach pokradnjeny katalyzator, ale tež štyri kolesa Peugeota a drohi grat. Muža a žonu z Pólskeje w starobje 25 a 24 lět kaž tež 32lětneho Ukrainjana zastojnicy nachwilnje zajachu. We wobłuku přepytowanjow chcedźa nětko wuslědźić, hač je padušna trójka tež za dalše kradnjene katalyzatory zamołwita. Škoda we Wojerowskim padźe wučinja něhdźe 800 eurow.
Garnitury za piwowy stan pokradnyli
Zemicy-Tumicy. Jeli so lětsa někajke wjetše swjedźenje wotměja, drje policija dokładnišo pohlada, hač je tam wšo w porjadku. W Čerwjenych Nosaćicach (Rothnaußlitz) pola Zemic-Tumic mjenujcy su njeznaći wuhotowanje za tajki swjedźeń ze składa pokradnyli. Zhubiło je so dwanaće garniturow za piwowy stan, piwo točenski nastroj, chłódźenska připrawa a zabawjenska elektronika. Rubizna ma hódnotu nimale 8 000 eurow. Paduši načinichu nimo toho 200 eurow wěcneje škody.
Hrajkanišćo zapusćili
Klětno. Swoje mocy wupušćili su njeznaći w nocy na wutoru na hrajkanišću w Klětnom. Kaž policija rozprawja, wutorhnychu woni drjewjanu čumpjel z jeje konstrukcije. Nimo toho wułamachu łaty z wrotow a ćisnychu je na třěchu bliskeho domskeho. Dale sćahnychu njeznaći basketballowy korb z ležownosće a donjesechu jón do susodneho lěsa. Wěcnu škodu trochuja na něhdźe 1 500 eurow. Kriminalna policija pad přepytuje a prosy pod telefonowym čisłom 03576/ 26 20 wo pokiwy.
Wojacy paduchow lepili
Hamor. Třo wojacy zwjazkoweje wobory lepichu předwčerawšim třoch paduchow, kotřiž běchu pola Hamora 50 metrow kabla w hódnoće 2 000 eurow pokradnyli. Awto skućićelow bě na wojerskim zwučowanišću tčacy wostało. Kameradojo to pytnychu a jich tak dołho zadźeržachu, doniž policija njepřijědźe. W awće třoch pólskich staćanow w starobje 26, 31 a 39 lět namakachu wšelki grat.
Z kolesom smjertnje znjezbožił
Brězow. Tragiski wukónc měješe předwčerawšim wječor jězba 44lětneho z e-bikeom w Kubšiskej gmejnje. Wón bě na wokrjesnej dróze z Budyšina do Brězowa (Blösa) po puću, jako něhdźe w 19.30 hodź. w lěwej křiwicy na prawy bok zajědźe a do štoma prasny. Muž hišće na městnje njezboža zemrě. Wobchadna policajska inspekcija Zhorjelskeje policajskeje direkcije pyta nětko za swědkami, kotřiž móhli informacije k wujasnjenju njezboža podać. Pokiwy přijimuja pod telefonowym čisłom 03591/ 36 70 abo w kóždym policajskim rewěrje.


text:
Ajza
Ajza to sōm wszyjske metalowe ôbiekty, co już niy nadŏwajōm sie do użytku a ino do przetopiyniŏ we hucie. To mogōm być abfale, popsute wyroby, tajle ôd maszin, stare auta, kōnstrukcyje ze rozbiōrki a inksze.
Podzioł ajze[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ajza dzielymy na ajza sztalowõ i ajza z metali kolorowych.
Ajza sztalowŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ajza sztalowŏ mŏ trzi głōwne zorty:
- ajza wsadowŏ - kōnski rube wiyncyj jak 6 mm, ale niy dugsze jak meter
- ajza rubŏ - rubŏ tak jak wsadowŏ, ino może być dugszo jak meter
- ajza zwykłŏ - kożdŏ ajza ciyńszŏ niż 6 mm
Ajza kolorowŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
To mogōm być metale inksze jak żelazo:
Abo stopy:
Mōmy jeszcze kategoryjõ ajza użytkowŏ - to sōm take kōnski, kere jeszcze sie na co kōmu nadadzōm. Handlujōm niōm ajzownie.


text: Rakecy (JK/SN). Zo je hospodarska situacija mnohich gmejnow we wjesnej kónčinje najebać pozitiwne hospodarske wuwiće Němskeje jara napjata, nazhonichu Rakečanscy gmejnscy radźićeljo na swojim wčerawšim posedźenju dosć jasnje. Byrnjež zjawny dźěl posedźenja dołho njetrał, je nazornje pokazał, zo ma gmejna hišće wjele nadawkow spjelnić. Zaměrowe dojednanja ze susodnymaj gmejnomaj Njeswačidłom a Bóšicami k wutworjenju městneje škričkoweje stacije su jedyn ze zakładow, zaručić w napjatych a kritiskich situacijach wěstotu a škit wobydlerjow a jich wuchowanje. Hižo loni běchu so mjenowane tři gmejny na to dojednali, přepodać Njeswačanskej gmejnje nawod tajkeje centrale. Ta ma nadawk, w situacijach, kotrež potrjechja wulke dźěle Sakskeje, koordinować w tychle třoch komunach škitne naprawy a postupowanje wuchowanskich a škitnych mocow. Wohnjowe wobory deleguja zastupjerja swojeje wobory, kotryž wosebje derje kónčinu a wotpowědne zwiski znaje. Tak je zaručene, zo stej w napjatej situaciji wěstota a pomoc zawěsćenej.


text:
JABŁONKÓW Dzisio wóm pokożymy, jako było na Gorola w Lasku Miejskim w niedziele.
Nejprzód na scynie Jan Ryłko prziwitoł wszckich przepieknie. Prziwitoł aji gości, kierzi do Miejskigo Lasku przijechlai.
Potym śpiywała Melodia a Gorol.
Ekipa z Jasiynio czako na piyrszich spragniónych.
Na scynie tańcowały, grały a śpiywały nasze zespoły i kapele.
Paniczko, zróbcie nóm fotke, bedymy sie aji śmioć.
Ja, mosz to dobre, możesz to włożyć na portal.
Na Gorolski Świynto przijechało aji Miss Czeski Republiky Krystyna Pyszko, kiero mo swoje korzynie w Nowsiu.
Docie se miodule?
Czyji też to może być – dumoł mały biolog.
Punktym kulminacyjnym był wystymp Vojenského uměleckého souboru Ondráš.
Tak zaś za rok na Gorolskim Świyncie.


text:
Wot spočatka julija skutkuje Katrin Suchec-Dźisławkowa jako referentka za kubłanske naležnosće a spěchowanje dorosta pola Domowiny. Milenka Rječcyna je so z njej rozmołwjała.
Kotre nadawki sće widźała před sobu, jako sće so za zastojnstwo požadała?
K. Suchec-Dźisławkowa: Bytostny zaměr je serbske kubłanje dale wuwiwać. Za mnje rěka to, so starać wo to, zo so wone za maćernorěčne dźěći polěpši. Kaž maćernorěčne němske dźěći maja serbske dźěći samsne prawo na kubłanje w swojej maćernej rěči. Tež wšitcy, kotřiž chcedźa serbšćinu nawuknyć, kotřiž so woprawdźe a zaměrnje wo to prócuja, maja dóstać wšitke móžnosće, so w serbskej rěči wukmanjeć, a to přez cyły čas swojeho kubłanja. Woni maja wšitcy z dobrymi rěčnymi kmanosćemi – a tu je trěbne skónčnje definować, što to dokładnje rěka resp. kotre su wočakowanja na nawuknjene kmanosće – ze šule wuńć. Tak wšak je jeničce móžno, zdobywać serbskorěčny dorost, kotryž perspektiwisce za zachowanje našeho serbskeho towaršnostneho žiwjenja trjebamy, a to za cyłu Łužicu.


text:
Urzyndowo godka
Godka urzyndowo – godka, kero erbła uńikatowy status prawny na teryńe państwa abo jygo tajle. Nojczyńśćij je to godka kero je używano we strukturach legislacyjnych l.b. we parlamyńće. We wjynkszośći państw godka lebo godki urzyndowe sům uokreślůne we kůnstytucyje abo inkszych urzyndowych papjůrach. Ńykere państwa ńy majům wcale uokreślůnyj godki urzyndowyj, l.b. Szwecyjo, Wjelgo Brytańijo a USA. Inksze majům pora godek urzyndowych we cołkim państwje, abo ńykere majům status urzyndowy ino we jygo tajle. Ślůnsko godka ńikaj ńy mo statusu godki urzyndowyj.


text:
Na La Palma wybrałach sie bo wysztudyrowałach że tam je cołkiym zocne lotani. Miała być Sardynia ale tam już je kapka zima w grudniu beztuż stanyło na Kanarach.
Rajza zaczła sie trocha niefortunnie
Na lotnisku na Teneryfie kaj miałach przesiadka jakiś gupi paciulok z obsługi lotniskowej mie ocyganiył że autobus kierym chciałach sie dostać na drugi lotnisko tak rychtyk tam nie jedzie. Pierziński kabociorz se wymyślył że autobus już je za fest pełny i trza co podziałać coby ludzi ubyło. Dojś pryndko sie skapłach że to je cygaństwo no ale było już za nieskoro – autobus se pojechoł. Jerona do pierona!
Jako że czasu już nie zostało za wiela stanyła mi przed ślypiami wizja super drogij taxi ale na szczęści poratowali mie znajomi co mieszkajōm na Teneryfie. Dorota i Jacek – dzięki jeszcze roz!
Przyjaciele dowiyźli mie pryndko na drugi lotnisko i w końcu wsiadłach do moigo samolocika Canary Fly na La Palma. Fest sie zdziwiłach że taki cygon szpetny sie trefiył na cywilizowanej hiszpański wyspie kaj ludzie dycki som pomocni. No ale ważne że sie to dobrze skończyło i nie spóźniyłach sie na lot. Po drodze było trocha turbulyncji ale nic to.
Wyspa okozała sie piykno i ganc zielono
Tak rychtyk to tam je wszyskigo po trochu – morze, plaże, góry, krajobrazy jak z miesiączka, kratery wulkanów i wilgotne zielone lasy. Ganc mi sie spodobało!
Oprócz lotanio na paralotni idzie tam zocnie porajtować po roztomajtych szlakach trekkingowych. Som trasy wulkaniczne, trasy po tropikalnych lasach abo ścieżki w parku narodowym Caldera de Taburiente. Widoki som jak z obrozka!
Jednym z fajniejszych miejsc okozały sie Piscinas de Fajana na północy wyspy
To taki basyny z kamiynia kaj idzie sie fajnie popluskać i pobawić z wysokimi falami. Było tak piyknie że siedziałach tam chyba ze dwie godziny i gapiyłach sie na falujące morze. Niesamowite odczucia! Po drodze zahoczyłach o zocny szynk kaj zjadłach nojlepszy na wyspie ôbiod i pomaszkeciyłach zocnie. Jak bydziecie kiedy na La Palmie to wizyta w Asador del Campesino w miejscowości Barlovento to je mus! 🙂
Fest polecōm też wybrać sie w okolice Roque de Los Muchachos w parku narodowym Caldera de Taburiente. Landszafty som ganc wspaniałe!
Furgomy!
Lotani było w miejscowości Puerto Naos, na niewielki górce kaj procnie wieje znad morza i beztuż że bez dziyń je ciepło to idzie sie fajnie pokręcić w termice. Do ambitniejszych je opcja przelotów podle wybrzeża – piykno sprawa!
Startowiskiem trzęsōm miejscowi – u nich trza wybulić na opłata startowo ale trza prziznać że chłopoki sie starajōm – startowisko procnie utrzimane, wyłożone porządną matą, wszędzi rękawy i szlajfki co pokazują skōnd wieje, czysto i fajnacko.
Lądowisko też o standardzie mało kanaryjskim – wielki i czyste, bez niespodzianek jak na Teneryfie – bez opuncji czy wielkich kamiyni i krzów.
Jak yny bydziesz mieć okazja coby jechać na Kanary to polecom La Palma! Na zicher znejdziesz tam coś do sia i wrócisz oczarowany.
Byłeś tyż na jaki kanaryjski wyspie? Co Ty polecosz?


text:
Wóda
Wóda jo chemiska wězba, kótaraž jo njewuzbytna za wšych žywych byśow na zemi. Wóna pód normalnymi wuměnjenjami jo žydka pśi temperaturach mjaz 0 °C a 100 °C. Pód škrějnym dypkom bywa kšuta maśizna, a to lod. Nad warjeńskim dypkom bywa para.
Wóda wobstoj z wóźika a kislika w poměrje 2:1. Wona wopśimjejo w drobnych kopicach śěžku wódu.
Tśi běrtyle powjerch zemje su pśikšyte pśez wjeliku kopicu wódy, oceany. Cirkulacija wódy mjaz oceanami a powětšom zwětšego kreěrujo wjedro.
Wóda jo głowny napoj wšych zwěrjetow.
Wjele maśiznow se móžo we wóźe rozpušćaś, pśi tom rozpušćonosć wótwisujo wót maśizny a temperatury. Rozpušćonosć płunow wóteběra z pśiběrajuceju temperaturu, mjaztym až rozpušćonosć solow pśiběra z pśiběrajuceju temperaturu.
Kakosći[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Chemija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo wjelgin jadnora chemiska wězba. Jeje formula jo H2O. To wóznamjenijo, až molekul wódy ma 2 atoma wóźika, a 1 atom kislika. Temperatura, pśi kótarejž wóda bywa lod, jo 0 Celsius pód normalnym atmosferiskim śišćom; temperatura, pśi kótarejž wóda se wari, definěrujo 100 Celsius pśi normalnym (morjoniwownym) atmosferiskim śišćom. Wóna jo jadnučka substanca, kótaraž se śěgnjo, gdyž bywa lod.
Jadnora ale wažna a jónkróćna kakosć wódy jo, až jeje kšuta forma plěwa na žydkej. Kšuta faza jo mjenjej gusta ako žydka wóda, dla geometrije mócnych wóźikowych wězbow kótarež se jano pśi niskich temperaturach zdźěluju. Togodla dłymoka wóda wóstanjo žydka, śoplejša ako lodowy powjerch, a wódowe organizmy (prědnje žywe organizmy na zemi) mógu lodowe wuměnja pśežywiś.
Śěžka wóda, połśěžka wóda a pśeśěžka wóda[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mimo „normalneje“ wóda eksistěrujo teke tak mjenjowana „połśěžka wóda“, „śěžka wóda“ (deuteriumowy oksid) a „pśeśěžka wóda“ (tritiumowy oksid). Pśi śěžkej a pśeśěžkej wóźe normalny wóźikowy atom (protium, symbol H) se pśez jeju śěžkej izotopa deuterium abo tritium narowna. Pśi połśěžkej wóźe, jaden wóźikowy atom se pśez deuterium narowna.
Śěžka wóda se wót wšedneje wódy we fyzikaliskich a chemiskich kakosćach rozeznawa, na pś. ma wušy škrějny dypk, warjeński dypk a jo gusćejša. Na bazy wjelikeje masoweje diferency mjaz protiumom a deuteriumom a tritiumom, (kótarejž matej dwójnu a tšojnu masu), kinetiski izotopowy efekt jo wjelgin akutny. Dla narownanja normalneje wódy pśi chemiskich substancach rownowagowe reakcije změnja, což móžo na pś. k śěłoškódnym slědam w cłowjeskem śěle wóźiś.
Molekulowa geometrija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wódowy molekul wobstoj z dweju wóźikoweju atomow a jadnogo kislikowego atoma. Geometriski wódowy molekul jo kutny a wótpowědujo VSEPR-teoriji, AB2E2-typa. Dwa atoma wóźika a dwa pora elektronow su pśesunjonej do róžkow pśedstajonego tetraedra. Kut, kótaryž dwa O-H-wězba zacynjatej, jo 104,45°. Nastanjo dla wjelikeje pótrjeby na rumje lichotnych porow elekronow daloko idealnego tetraedrowego kuta (~109,47°). Dłujkosć O-H-wězbow jo něźi 95,84 pikometrow.
Biologija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wóda jo nejnotnjejša substanca za wšych žywych byśow, dokulaž ma wjele rědkich kakosćow kótarež su wjelgin wažne za žywjenje. Jo dobra rozpušćadło, a ma mócne pówjerchowe napněśe. Fryšna wóda jo nejgusćejša pśi 4 °C; jeje gustosć wóteběra, gdyž zamarzujo abo se wogrěwa. Kaž stabilny molekul w našej atmosferje, gra wažnu rolu ako absorbowadło ultrawioletnego promjenjenja. Dokulaž wóda ma wusoku specifisku śopłotu kótaraž stabilizěrujo klimu na cełem swěśe.
Wóda jo wjelgin dobre rozpušćadło, a rozpušćujo wěcej družynow substancow, kaž wšake sole a cukory, a wolažcujo jogo chemiske wzajomne statkowanje, kótarež pomaga kompleksne matabolizmy. Weto někake substancy se njederje měšaju z wódu, inkluziwnje wólejow a hydrofobnych substancow. Celowe membrany wužywaju toś tu kakosć aby starosćiwje kontrolěrowali wzajomne statkowanje mjaz swójimi wopśimjeśami a eksternymi chemiskimi wěcami. To bu pitśku wót pówjerchowego napněśa wódy wolažcowane.
Wódowe kapki su stabilne dla mócnego pówjerchowego napněśa wódy. Se móžo wiźeś toś te gdyž pitśku wódy bu kapana na njerozpušćony powjerch kaž głažk. Wóda se do chrapkow zwězujo. Toś ta kakosć jo trěbna za rostlinowu transpiraciju.
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Na pówjerchu zemje se nagromaźujo wódowe mase běžece dołoj — na pś. rěcki a rěki — a stojece na wěstem niwowje — na pś. jazory, mórja, a oceany.
Otava rěka,
Kanada
Dokulaž wóda jo trěbna za cłowjeske, zwěrjece a rostlinowe žywjenje, jeje disponujomnosć ma wjeliku wažnosć sociusku a politisku. Pódlańska kórta pokaza pśez cerwjenu barwu kraje, kótarež lětnje wobsejźe mjeńšej ako 500 m³ wobnowjoneje wódy na wšogo wobydlarja. Žołta barwa pokaza disponujomnosć mjaz 500 a 1700 m³. Dokulaž někotare rěki, kótarež su wažne za wódowe zastaranje (na pś. Jordan, Kolorado), pśekšacaju krajowe granicy, su móžne mjazystatne konflikty wó pitnej wóźe.


text:
Kiseljowsk
Kiseljowsk (rusce KиceлëBck) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Kemerowskej oblasći něhdźe 170 kilometrow južnje Kemerowa, něhdźe 60 kilometrow sewjerozapadnje Nowokuznecka a něhdźe 10 kilometrow sewjernje Prokopjewska.
Ma něhdźe 93 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1917 załožiło a ma wot lěta 1936 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Přijomna papjera, dobre wuhotowanje, najwšelakoriše přinoški: Hižo kónc lěta 2021 wozjewi finski časopis »Särö« (čisło 45, str. 56–71) mj. dr. kompaktny přinošk k serbskej literaturje. Na spočatku steji nastawk wo Serbach w Hornjej a Delnjej Łužicy z pjera wersěrowaneho literarneho přełožowarja, polyglota a přećela Serbow Eera Balka (* 1955) »Saksan sorbit – vähän väkeä, paljon kirjailijoita« [Serbja w Němskej – mało ludźi, wjele spisowaćelow]. Podnadpismje nastawka prowokujetej: (1.) »Kansa katosi – ja löytyi uskonpuhdistuksen aikaan« [Lud so zhubi – a so namaka při reformaciji], (2.) »Kansaa suurempi kirjallisuus?« [Literatura wjetša hač lud?]. Balk praji k tomu w komentarej awtorce: »... mam za to, zo serbska literatura je w pozitiwnym zmysle nadměrnje wulka porno ludej, ale njecham to čitarjam direktnje nanuzować, a tež zo wěsta wohroženosć kultury wuwiwa w ludźoch wosebitu čućiwosć, kiž je pytnyć w literaturje.« Wón widźi Hornju a Delnju serbsku Łužicu, wobhladuje ju geografisce kaž tež literarnohistorisce a pomjenuje aktualne wuwića kaž rjad młodeje literatury Paternoster, internetny literarny konopej abo serbskiTV z literarnymi přinoškami na YouTube. Balk cituje Jurja Brězana (1916–2006) a Jakuba Barta-Ćišinskeho (1856–1909). Zo praja Finojo Němskej Saksa, je rěčna zajimawostka, kotraž pokazuje so mj. dr. na nastawkej dodatej karće cyłeje Łužicy ze serbskim sydlenskim rumom a pomjenowanjom pomjeznych krajow. Nimo toho je nastawkej přidate čornoběłe foto Pawoła Roty z NDRskeho časa z Hanu Chěžcynej w katolskej drasće (1887–1984), znatej bajkarku a maćerju basnika Jurja Chěžki (1917–1944) ze šulskimi dźěćimi na jeho ródnym statoku w Hórkach. Běłočorny negatiw kaž tež foto Karla Schmidta z lěta 1896 z dwěmaj młodymaj žonomaj w serbskej drasće na čołmje na Lědach tworitej přechod k basniskej mini-antologiji pod titulom »Kalojen metsä – Kolme runolijaa Lusatiasta. Lenka, Kito Lorenc, Róža Domašcyna Runojen suomennokset sorbin kielestä ja tekijöiden esittelyt Eero Balk« [Rybowy lěs – Třo basnicy z Łužicy. Finske přełožki basnjow ze serbskeje rěče a prezentacije Eero Balk]. Balk wubra a přełoži baseń Lenki – Christiany Piniekoweje (* 1958) »Zapózdźone wótegrono starkej«, baseń Kita Lorenca (1938–2017) »Dźiwne přeměnjenje« a basnje Róže Domašcyneje (* 1951) »Njeprašej so« (za Edit Pjenkowu), »Hra z měnjatymi rólemi« kaž tež »Norje«. Poslednjej wozjewištej so z hornjoserbskim pendantom. Z nadpismom »Rybowy lěs« poćahuje so Balk na baseń Lorenca a zdobom na změny łužiskeje, serbskeje krajiny a jich ludźi. K prezentacijam-anotacijam awtora a awtorkow su dodate po fotach rysowane portrety. Hižo na stronje štyri časopisa wabi so za předstajenje serbskeje literatury pod titulom »Sorbien runoutta – Saksan itäosissa elävän slaavilaisen kansan kirjallisuuselämä on vilkasta« [Serbska poezija – Literarne žiwjenje na wuchodźe Němskeje bydlacych Słowjanow je čiłe]. A tu je přidate foto njeznateho fotografa, wubrane z knihi Rudolfa Helma »Deutsche Volkstrachten«, wudateje w Mnichowje 1932, kiž pokazuje žonu a holcu w rozdźělnymaj žarowanskimaj drastomaj z Klětna ze srjedźneje Łužicy. Balk njepřewostaji ničo připadej, mudrje rozsudźiwši, předstaji na mało stronach wobšěrne literarne tworjenje Serbow z kritiskim, ale přichilenym wóčkom.
»Přewjele ze swojich wunamakankow a wudobyćow přeradźić,
je jedne a to same, kaž so wupłodow swojeje wunamakarskeje
bohatosće wzdać.«Filippo Brunelleschi (1377–1446)
Jan Buk – wuměłc a wučer
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Serbska šulska zhromadnosć w Budyšinje 1960-tych lět njebě mała, tola poměrnje přewidna. Přez to, zo mějach w třoch rjadownjach nad sobu sotře a bratra, znajach tež jich sobušulerjow a sobušulerki. Sobušuler Pětr w rjadowni bratra bě syn Bukec mandźelskeju, Jana a Marki. Wuměłc Jan Buk zasłužeše swój wšědny chlěb tehdy hišće ze swojej fachowej kompetencu w šulskej słužbje. Wón bě naš wučer za rysowanje. Na tutym polu nječujach so wosebje talentowana. Zdobom mje poćežowaše, zo trjebachmy za wučbu wšelake wosebite materialije, kiž bychu móšeń wjeledźěćneje Malinkec swójby snano přećežili – za jednu šulsku hodźinu wob tydźeń. Ale na jeho wučbu so tež po wjace hač poł lětstotka hišće rady dopominam. Naša serbska, tak mjenowana A-rjadownja měješe w přizemju Serbskeje polytechniskeje wyšeje šule pod Bohatej wěžu (dźensa Dźěćaca a młodźinska biblioteka) rysowanje w małej rumnosći. Tam běchu ławki hišće stare: jednotliwe, při zadnim pulće přičinjene drjewjane sydadła stajnje horje prasnychu, dyrbjachmy-li stanyć.
Wót pětka, 12. až do njeźele, 14. nowembra 2021 jo se wótměło w Chóśebuzu zwězkowe zmakanje Lichego nimskego awtorskego zwězka (Freier Deutscher Autorenverband, dalej FDA), jadnogo z awtorskich zwězkow w Nimskej. Jo to pó někotarych lětach prědny raz było. Organizator a gósćowaŕ jo było wótźělenje Bramborskeje. W jogo mjenju jo žurnalistka a awtorka Hannelore Schmidt-Hoffmann měła głownu organizaciju na starosći a jo se pytała za toś to zarědowanje zwězkarjow a pódpěrarjow ako bramborske Ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu, Nimski literarny fonds, Město Chóśebuz, Žarjabnicu Sprjewja-Nysa a Zwězk serbskich wuměłcow (ZSW). Program jo stojał pód motom HEIMAT. FREMDE. SPRACHE. »Vom Limes Sorabicus zur Schwarzen Mühle, zu Krabat, den Lutkis bis zu Fürst Pückler – Slawische Sprachinseln in Deutschland« Eine literarische Sprach-Zeit-Reise der anderen Art. Tak opulentny ako jo se titel raźił, tak wobšyrny a wšakoraki jo był program zmakanja za něźi 40 cłonkow FDA ze wšakorakich zwězkowych krajow a za dalšnych akterow. Pětk a sobotu jo teke Serbska kulturna informacija LODKA, a jeje wjednica Milena Stockowa, ze stojnicu była na zmakanju prezentna.
Sobotu, 4. septembra, su kazali Spěchowańske towaristwo Annahütte z. t. a organizatory wokoło Beatrix a Ton Kerstenoweju pód motom Leben auf Kohlen. LiteraturLandschaftLausitz k literariskemu parcoursoju pó nakšomnem industrijowem sedlišću Annahütte/Zdźark pla Złego Komorowa. Wótpołdnja jo mógał publikum w běgu tśich góźinow drogowaś k šesćim městnam a tam słyšaś regionalne, weto zewšym nic banalne literariske a dokumentariske teksty. Rownož njesłuša sedlišćo oficialnje wěcej do serbskego sedleńskego ruma, dopomina toflicka w sedlišću ako teke online Wikipedia na pśemjenjenje nimskego mjenja Serchen pśez nacistow. Na zarědowanju wšak jo było wjele to grono wó Serbach a jich žywjenju z wugelom.
W tśi rěcach doma – pód toś teju temu jo cytała w Henriettowej cerkwi Lenka (Christiana Piniekowa, * 1958) swóje basni a jo mimo togo pśedstajiła basni Kita Lorenca (1938–2017) wósebnje ze 1960tych lět w serbskima a nimskej rěcy wó pódrubanej a pódrězanej góli za wugel, wó jamach a wó domorodnej serbskej rěcy. Rozmysliwe a glědajucy na klimowu změnu nadalej aktualne teksty su publikum wjelgin gnuli. We wjelbje pód cerkwju jo cytała Andra Schwarz (* 1982), póchadajuca z Górneje Łužyce, kenž jo wužywała w swójich tekstach zdźěla górnoserbske rěcne pasaže ako dopomnjenje na swóju serbsku staru mamu z Michałkow/Michalken (GŁ).
kóždolětna karawana
po pustych pućach
prošo spěwa wo
swjateje Marki škit
muska sylnosć
muski rytmus
muske modlenje
žohnowanje Bože su
(po wobrazu Moniki Schumann)
LENKA
z: wokognuśa nimjernosći – wokomiki wěčnosće – augenblicke der ewigkeit, Budyšin 2010
Sćěhowace bě so mi 7. nowembra w Choćebuzu stało a rysowach podawk hnydom na to w mejlce nadawkidawarjej:
Krotko pó zeger 8:00 som šła k listowemu kašćkoju pśi ABC, aby jen prozniła, Tam jo był hyšći roznosowaŕ wót LR z kólasom.
Roznosowaŕ: »Hier, die könn’se auch noch kriegen!« (Jo mě napśeśiwo tyknuł dwa/tśi eksemplary Nowego Casnika.)
Ja: »Ich brauche nicht mehr Zeitungen, nur die, die wir bestellt haben.«
R: »Die sind übrig, was soll ich mit denen.«
Ja: »Ich brauche sie nicht.« A som listowy kašćik wócyniła, tam su byli wšykne casniki nutśi: pózdźej librowany a tej dwa aktualnej.
R: »Nehm’se die auch noch. Sie beschweren sich doch immer, dass ich zu wenig liefere.«
Ja: »Nicht zu wenig, sondern wenn, dann gar nicht.«
R: »Was soll ich mit denen?« Jo casniki roztergnuł a pśi tom, až jo šeł na tamny bok drogi, aby roztergnjone casniki do tuny za wótpadanki chyśił, jo mě pśiwołał: »Serska riś.«
Ja: »Ach, daher weht der Wind.«
R: (ducy wót tuny): »Wissen Sie was das heißt? Arschloch.«
Ja: »Ah, serbski teke hyšći rozmějośo a samo powědaśo.«
Na to jo se roznosowaŕ na kólaso sednuł a wótjěł.
Wót dalšnych juristiskich kšacow wótglědajom, gaž se toś ten pad politiski motiwěrowanego zranjenja/skśiwźenja wót źěłodawarja z roznosowarjom wugódnośijo a wón kaž teke źěłodawaŕ se pśi mnjo zagronijotej.
Pód glědanim pśeźěłanja a censury dotyknjo se impulsowy nastawk Zhubjeny »Bog« w Mininych basnjach z pjera Pětša Janaša temy basniskich wersijow we wudaśu zběrki z lěta 1955 Mina Witkojc, K swětłu a słyńcu (dalej WKS). Tam jo pomjenjona mj. dr. zběrka nimskich basnjow z rěda Die sorbische Bibliothek Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald, LND 2001 (dalej WES), w kótarejž se pśedstajijo 76 basnjow Miny Witkojc, pśebasnjonych wót Elke Nagel do nimskeje rěcy. Nimska zběrka jo zapołožona ako ludowa cytanka, togodla jo se złožył wuběrk tekstow na zběrku Mina Witkojc, Nimjernosći brjogi, LND 1993 (dalej WNB). Pśebasnjenje teksta Erfurtske spomnjeśa, kenž se we WNB njejawi, złožujo se na wudaśe w Mina Witkojc, Serbska poezija 1, 4. nakład, wud. Kito Lorenc, LND 2000. Konkluzije wó zgubjonem »Bogu« kaž tež wó póznem šyrjenju socialistiskich wariantow pak wót faktow w kuždem paźe pódprěte njejsu. Wšykne pśebasnjenja we WES na zakłaźe WNB bazěruju na serbskej wersiji nastaśa resp. prědnego wudaśa, mimo jadnogo:
»Srědk pśeśiwo bójosći« / »Ein Mittel gegen die Furcht«
Toś ta baseń wšak w Janašowem nastawku rolu njegrajo, njegóźi źe se do jogo tezy wó zgubjonem »Bogu«. Spóromje jěsnjejšeje wersije drje stej we WKS wušmarnjonej smužce pietistiskego duktusa »mimo zawisći njasć chudobu / na wšo glědaś z cystej’ wutšobu«, tola stojeca wóstała jo naslědna smužka »Božu stworbu we wšom poznawaś ...« (1928, WNB, 108) / »Die Schöpfung Gottes überall erkennen ...« (WES, 110).


text:
Karnataka
Karnataka (Kannada: ಕರ್ನಾಟಕ) je wot lěta 1956 zwjazkowy stat w juhu Indiskeje. Ma 57,7 milionow wobydlerjow a přestrjeń 191.791 km², potajkim wjace hač 300 wobydlerjow na kwadratnym kilometru. Statna stolica je Bengaluru (tež Bangalore), jedyn indiskich centrow informaciskeje technologije. Karnataka ma drawidsku rěč Kannada jako jeničku zarjadnisku rěč, ale tam so tež Urdu (10,5%), Telugu (7,0%) a wjele druhich rěčow rěči.
Tropiski stat mjezuje z Gowu na sewjerozapadźe, Maharaštru na sewjeru, Andrapradešom na wuchodźe, Tamil Nadu na juhowuchodźe a Keralu na juhozapadźe. Na zapadźe je pobrjóh Arabskeho morja přirodna hranica.
Zaćišće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Eksterne wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Webstrony knježerstwa Karnataki (jendźelsce)
- Informacije za turistow (jendźelce)


text:
Pawoł Rota z Ralbic jima so pjera na temu sportowe rozprawnistwo:
Njedawno redakcija našeho wječornika čitarjow namołwješe, wjace powěsćow z wjesneho žiwjenja podawać. Jan Kral a Alfons Handrik a mojedla Handrij Wišnik njejsu žadyn „Wšudźesym“. Jako stajny čitar nazhonješ, zo je na łužiskim njebju wjace pisacych hwěžkow. Wone jenož rědko frinkola.
Sportowy redaktor Serbskich Nowin zawěsće skoržić njetrjeba. Ma cyłu črjódu přewšo pilnych dopisowarjow. Něhdy mje sportowe powěsće scyła njejimachu. Jako počachu młodźi derje znaći hólcy pilnje sportowe pjero wodźić, so za jich sportowu rěč zajimowach. A je so mi zalubiła! Tola jedne słowo w sportowych rozprawach runjewon hidźu: „zymnokrejnje!“ To je sama kriminalita! Tele jeničke słowo mi cyłu rjanu sportowu serbšćinu zwohidźa a čitanski wječor kazy. Jónu so připadnje z jednym dopisowarjom zetkach a jemu swój hněw wupowědach.


text: Wulki wukon wuměłca je, tworić po wašnju, kajkež stajnje a wšudźe spóznawaš – wšojedne, hdy je wudźěłk nastał a što wupraja. To njerěka, zo njeje swojorazny personalny stil wuslědk wuwiwanskeho procesa. To tohorunja njerěka, zo njehodźeli so rozdźělne a (raznje) rozeznawace so tworićelske fazy identifikować. Kumšt w tym zwisku je, wuraz wobstajneho wosobinskeho wuwića wotbłyšćować, wopřijimajo wjelorake wliwy, dožiwjenja, nazhonjenja a dopóznaća, a sej přiwšěm swójski rukopis wobchować. Eberhard Peters słuša k łužiskim tworjacym wuměłcam, kotrymž je so to bjezdwěla poradźiło.


text:
Ćeknjeny pólski wojak poměry na běłoruskej mjezy wotkrył
Waršawa. Połoženje na pólsko-běłoruskej mjezy je chětro njepřewidne a zjawnosći w dalokej měrje njeznate. Wot knježerstwa Pólskeje zarjadowane zawrjene pasmo podłu mjezy je dale płaćiwe. Nimo wobydlerjow 183 pomjeznych wsow nichtó do pasma njesmě: ani žurnalisća ani dobrowólni pomocnicy ani zastupnicy organizacijow za zachowanje čłowjeskich prawow. Tomu zadźěwaja škitarjo mjezy, wojerska policija a wójsko, cyłkownje 12 000 wobrónjenych. Z Běłoruskeje přichadźacy ćěkancy su swojowólnosći a nic naposledk wjedru bjez kóždehožkuli škita wustajeni, kaž pisa tydźenik Polityka we wobšěrnej reportaži pod nadpismom „Zakoń lěsa“. Nichtó njewě, što so w lěsach woprawdźe stawa. W pasmje bydlacym je kruće zakazane ćěkancam na někajke wašnje pomhać, hewak hroža jim čućiwe pokuty a šikana.


text:
Płódne styki do Čěskeje – połsta lět sportowa wuměna, dźesać lět partnerske zrěčenje
Měrćin Krawc z Ralbic, něhdyši kopar Sokoła Ralbicy/Hórki, njebudźe lěto čakać, ale chce so hižo prjedy do čěskeho Spáleneho Poříčí podać. „Sym tam nimo koparjow tež z hajnikami spřećeleny a pojědu tam bórze na hońtwu. Njebudu lěto na 51. wuměnu čakać“, rjekny 63lětny sobotu we wobłuku swjedźenskeho zarjadowanja „50 lět sportowa wuměna mjez čěskimi a serbskim sportowcami a dźesać lět partnerske zrěčenje mjez gmejnu Ralbicy-Róžant a městom Spálené Poříčí“.


text:
Indexes
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego 20 w. 5
- Nauka społeczna kościoła katolickiego a klasa robotnicza 20 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 10
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 1918-1939 r. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19-20 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19-20 w. Polska 4
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19 w. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 19 w. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia 20 w. 2
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego historia od 1965 r. 3
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego materiały konferencyjne 2
- Nauka społeczna Kościoła Katolickiego materiały konferencyjne 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego materiały konferencyjne historia 20 w. Polska 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego od 1944 r. Polska 3
- Nauka społeczna kościoła katolickiego od 1965 r. 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego od 1965 r. 8
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik akademicki 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego podręcznik akademicki historia 1
- Nauka społeczna Kościoła katolickiego Polska 1
Displaying records 164701-164720 of 303193 in total


text:
Woknowy wobraz
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
To čini wokno, zo »wonka« prajimy ‒
a dokelž sami nutřka smy.
Wolfgang Borchert
Wokomik a dlěje traje wobraz, doniž njestupi z ramika. Wotwonka chceš nutř do swětła woknow hladać. Što by był dom bjez woknow? Směrki padaja a do zawěška ćahaja wšědne chowanki. Pišpot sćinow a sćěnow. Wokna sahaja do so. Pismiki je zdźěla dźerža abo młowojće dźěla. Raz cunjo, raz raznišo. Pismikuja te wono za woknami. Zhromadnje z barbami zwukuja poćahi. Hdys a hdys komponuja melodiju. Potom žedźa so wotnutřka won do daliny a wotwonka nutř do jstwy. Pismiki tworja potajnosćiwe zwiski. Hdyž wobraz wjerćiš, so wobrazliwosć pismikow měnja.
Čerwjenosć wjedźe će dosrjedź wokna k na hłowje stejacemu F, kotrež njenapadnje dale do E saha. Smuhi šwižneho I přeńdu do čorneho a dótkaja so fijałkojteho susoda. Srjedźišćo je křižowanišćo fragmenta. Wabi do rozwólneho zetkanja myslow a začućow. Samozwuki jako wukřiki. Te su pola kóždeho hinak. Je wotwisne, zwotkel přińdźeš a dokal dźeš. Čim dlěje hladam, ćim bóle so do wobrysow sobuzwukow zanurjam. Wone tworja sćinojte poćahi ze samozwukami.
na skłoninje dołhich sćinow
swěčki kćěja na štomach
w hodownych stwach
nocy hižo zywančko krótše su
jabłuka mikaja zerničku
kaž wokoło měsačka
huza so lětsa myslička
dundaka honi klětu do spěcha
poněčim kumštny budźak woněmi
sněh ducy so minje
tajenka wotući w napjatym sćinje
MĚRANA CUŠCYNAz: Wodnjo dycham dypki. Basnje a krótka proza, Budyšin 2005
Loni w nazymje wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina jeje mjeztym šesta serbskorěčna zběrka »W času zeza časa«. Runja titulej prěnjeje zběrki z lěta 1990 »wróćo ja doprědka du« hodźi so nimale 30 lět pozdźišo znowa wěsty paradoksny woznam wučitać. Prepozicija »zeza« steji tu we wobsahowym zwisku ze zapřijećom časa. Wěcy, zjawy, podawki abo jednanja so do časa zarjaduja, runočasnje pak jewi so wzdaće konkretneho časa a podaće do relatiwnosće.
Lětsa w meji a juniju wotmě so we wuměłskej galeriji FLOX w Korzymju interaktiwny a interdisciplinarny projekt »sćin – žiwjenje« (»Schattenseiten – Leben«). W srjedźišću steješe wobchadźenje z depresiju, melancholiju abo zrudobu, zdobom pak tež woznam zboža a wjesela we wšědnym žiwjenju. Zhromadnje z wuměłcami wuměnjachu so nje- a potrjecheni z lěkarjemi, politikarjemi a wědomostnikami. Wobstatk projekta běchu dźěłarnički na šulach, hudźba, reja, tworjace wuměłstwo a literatura.
Na žurli galerije čitaše 21. junija Róža Domašcyna před něhdźe 30 wopytowarjemi ze swojich basnjow. Wona złožowaše so při tym na teksty, kotrež so z konfliktami, njedorozumjenjom, bolosćemi a smjerću rozestajeja. W nich rěči so wo sćinach w čłowjeku, wo jeho chabłanju a zamjezowanju.
Twórby basnicy tworjachu zakład za mjezynarodnu rejowansku performance »Coherence«, kotraž so čitanju přizamkny. Koprodukciju Naway Company a TanzArt z Korzymja nawjedowaše šwicarska choreografka Natalie Wagner. Šěsć rejowarkow předstaji w intensiwnych wurazowych pohibach ćěła napjatosće čłowjeka w skupinje. W pulsowym rytmusu rejujo zwuraznjachu pomocliwosć, bliskosć a kedźbnosć abo njeakceptancu, zdalowanje a wotpokazanje, štož zdźěla ze sylnej mimiku potwjerdźichu. Rejwarki předstajichu swoju performance we wuskim zwisku z přihladowarjemi, kiž wokoło nich w kruhu sedźachu. Za publikum bě to zajimawe a jimace dožiwjenje z njewšědnej wuměłskej kombinaciju reje a lyriki.
dołha noha je
prjedy hač słowa
swój puć nóžkuja
a něšto wušne na nohi stajeja
potom móhł awtor tekstej noze košić
a so nadźijeć
zo nichtó druhi swojej noze
pod jeho blido njetyknje
lědma hdy potom zaso na nohi přińdźe
chibazo komentary pismikuje
a nóžki za słowami čisłuje
MĚRANA CUŠCYNA
pomału pře skok
začuwach druhi krok
před prěnim
myslach wróćo
budźe z toho črij
a dźěch krok doprědka
a dwaj wróćo
a mějach zbožo
ličak kročelow a póduš
hraještej kołwrótny swět tuš
MĚRANA CUŠCYNA
W Róžeńće rodźena dźowka wučerja a sama wot 1946 do 1954 jako wučerka skutkowaca móžeše so derje do dźěćaceje psychi zamyslić, charaktery a počinki dokładnje wopisować. Tak ćehnje so kubłanska žiłka a pedagogiski pokazowak přez wšě jeje twórby. Wudani pak so, jeje knihi tež jako dorosćeny zaso raz čitać a so přez pryzlojte ideje a dialogi smějkotać. Abo přez fiktiwne pomjenowanja: Hłownaj rjekaj jeje prěnički bydlitaj w Kwětowcu. Hdźe drje tutu serbsku wjesku namakamy?


text:
Wszechświat
Wszechświat – w astrofizyce i kosmologije miano ôznaczajōncŏ wszyjsko co fizycznie je, no tōż cołkõ czasoprzestrzyństwo i materyjõ i ynergijõ w nij.
Nastōnie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle popularnej terŏźnie teoryje Wielgigo Abszusu wszechświat powstoł kole 13,7 mld. lŏt tymu z pierwotnego stanu ô zgolymyj tyngości i tymperaturze (tm. model gorkigo wszechświata). Bez „nastōnie” miarkujymy sam ôbranie sie przestrzyństw i czasu, a społym z niymi tajleczek elymyntarnych i prōmiyniowaniŏ. W modelu Wielgigo Abszusu wszechświat podlygŏ ciōngły ekspansji, wrŏz stygnōnc.
Budowa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Terŏźnie preferowane modele kosmologiczne ôpiyrajōm sie na założyniu jednorodności i izotropowości wszechświata. Je to jednak ino matymatyczne uproszczynie, bo wiadōmo, iże materyjŏ we wszechświecie niyma rozłożōnŏ rōwnomiernie.
Ziymia je w układzie planetarnym, nazywanym Ukłŏdym Słōnecznym. Skłŏdŏ sie ôn z cyntralnyj gwiŏzdy – Klary – i ôkrōnżających jã planet. Ukłŏd Słōneczny je zwiōnzany grawitacyjōm z inkszymi gwiŏzdami, spostrzōd kerych mocka tyż obiegajã planety. Powiōnzane w tyn knif ze sobōm gwiŏzdy tworzōm galaktykã. Naszŏ galaktyka nosi miano Drōgi Mlycznyj. Galaktyki skupiajōm sie w jeszcze srogsze struktury (nojsrogsze, kere sōm powiōnzane we postrzodku drukami grawitacyje) – sōm to grupy galaktyk. Drōga Mlycznŏ wchodzi w skłŏd Grupy Lokalnyj Galaktyk. Sroge grupy galaktyk nazywane sōm hōrmami. Hōrmy galaktyk i pojedyncze galaktyki grupujōm sie w jeszcze srogsze supergromady galaktyk. W ôstatnich latach ukŏzały sie wykazy ôbserwacyjne na to, iże hōrmy i supergromady galaktyk tworzōm gigantyczne struktury, kere kształtym spōminajōm bańki szumin – wielge przestrzyństwa prōżnot ôgraniczōne „ścianami” i włōknami.
Roztōmajte kōncepcyje budowy Wszechświata zakłŏdajōm roztōmajty jego kształt; może ôn być kulōm, fraktalem, niyskōńczōnym celynderhutym, kosmicznõ membranã (abo pŏrōma), niyskōńczōnõ abo skōńczōnõ plaskatõ wiyrchniōm, a tyż niy mieć sprecyzowanego kształtu. Niyklarowne je tyż, eli je ino nasz wszechświat abo tyż jedyn abo mocka do niego rōwnolygłych ô tyj samyj abo inkszyj budowie i stałych fizycznych. Możliwe, iże je niyskōńczōny numer wszechświatōw, tyż idyntycznych do naszego jak i doimyntnie roztōmajtych. Dalszõ niewiadomõ je numer fasōngōw wszechświata (czasoprzestrzeni). Terŏźnie znōmy 4 fasōngi: 3 przestrzynne i 1 czasowy. Jednak niykere teoryje zakłŏdajōm istniynie 5, 6, 10, 12, 13, 20 a nawet srogszego numera fasōngōw.
Materyjŏ, kerõ znōmy (tm. materyjŏ barionowa) je ino jednym z jeji zort, bo we wszechświecie je tyż antymateryjŏ, ćmawŏ materyjŏ i przypuszczalnie ćmawŏ ynergijŏ. Poza Wszechświatym z definicyje niy je czas ani przestrzyństwo. Wszeôbecnie uznŏwanŏ interpretacyjŏ ôbserwacyji astrōnōmicznych (dane z sondy WMAP i kuklōngōw nieba) gŏdŏ, iże wystympujōncŏ we wszechświecie materyjŏ-ynergijŏ to terŏźnie w kol. 73% ćmawŏ ynergijŏ, w 23% ćmawŏ materyjŏ i w rōncz 4% "normalnŏ materyjŏ barionowa, keryj 75% stanowi wodōr (przi rachowaniu pdl. masy).
Prziszłość wszechświata[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Prziszłość wszechświata je przedstawiana zaôbycz w dwōch wersyjach. Jedna gŏdŏ, iże wszechświat bydzie rozszyrzać w niyskōńczōność (kej wielość materyje niy bydzie za dość srogŏ), a drugŏ, iże sie zapadnie i możno nastōnie z niego drugi. Szyrzyj przi gŏdaniu, kosmologijŏ rozwŏżŏ dzisioj dwie bazowe drōgi ewolucyje Wszechświata. Teoryjŏ Wielgigo Kolapsu gŏdŏ, iże Wszechświat przestanie sie rozszyrzać, potym zacznie sie kurczyć, coby kejś zapaść sie do pōnktu i utworzić nowy wszechświat. Teoryjŏ niyskōńczōnego rozszyrzaniŏ głosi, iże bydzie sie rozszyrzać w niyskōńczōność, aże wypŏlōm sie ôstatnie gwiŏzdy, a w wyniku rozszyrzaniŏ prōmiyniowanie bydzie zmyńszać frekwyncyjŏ.
Inksze teoryje tykajōm tyngości wszechświata. Jeźli tyngość wszechświata je rōwnŏ akuratnie cyny krytycznyj ôddzielajōncyj te dwie drōgi ôd siebie to gibkość ekspansji Wszechświata bydzie ślatować do nula, atoli Wszechświat nikej sie niy krymfōw. Jeźli jednak wielość materyje je roztōmajtŏ ôd tyngości krytycznyj (rozdzioł podle miar musi być małŏ, ale wydŏwŏ sie, iże winna być), to ôstŏwajōm jeszcze dwie inksze kōncepcyje ewolucyje Wszechświata:
- Wielgi Chłōd – jeźli wielość materyje je za wiela małŏ, by druku grawitacyjne mogły strzimać ekspansjã abo przewŏgã zyskŏ ćmawŏ materyjŏ. Wszechświat bydzie w takij sytuacyji rozszyrzać sie rōntym, a jego tymperatura ślatować.
- Wielgi Krys – jeźli wielość materyje je na tela srogŏ, by strzimać ekspansjã i potym pod wpływym drukōw grawitacyjnych dojdzie do zapadniōncia sie wszechświata i ôdwrōcyniŏ wszyjskich etap dotynczasowyj jego ewolucyje, aże do mōmyntu, kej wszyjske druki włŏdajōnce kosmosym bydōm zasik połōnczōne w jednã srogość, a materyjŏ i ynergijŏ bydōm stanowić jedność. Tymperatura tedy bydzie wzrŏstać społym ze wzrōstym tyngości - nawrōt do ôsobliwości.
Podle jeszcze inkszyj kōncepcyje, kōniec znanego ludziōm świata może przijść społym z uwolniyniym ynergije prōzni. Mocka ôbserwacyje skazuje, iże nasz Wszechświat posiadŏ niezerowã ynergijõ prōzni. Jeźli je stan prōzni ô niższyj ynergiji, to Wszechświat poradzi prōzni fałesznyj i może dojść do tunelowania do niższego stanu. Bydzie sie to wiōnzać ze pōmianōm niykerych stałych fizycznych, bp. mas mocka tajleczek. Przijdzie tyż kōniec takigo Wszechświata, jaki znōmy, pōniywŏż bp. atōmy mogōm stŏć sie nietrwałe.


text:
Jedyn kamrat1, kery2 sie przekludziōł3 do Tajlandii, ôzprawioł4 mi jakiś czołs5 tymu ô recepcie6 na krewetki ze mango. Do tamtego żech jeszcze niy prziszoł7, ale mie to zainspirowało do blank8 inkszego9 receptu na kurczaka. A że mi sie we gowie fajnie połōnczōł10 smak mango ze bananym, to żech to tak tyż napoczōn11 rychtować12.
Co potrza?
1,5 kg kurczaka (filety ze piersi abo podudzi)
10-15 dkg wyndzōnki13
2 cebule
0,5 litra wywaru ze grincojgu (warzyw)
1 wiynksze mango (moge być nawet trocha twardsze)
3-4 banany
0,5 szklōnki biołego wytrawnego wina
łeżka masła klarowanego
3 łeżki oliwy
1 łeżeczka kurkumy
1 łeżeczka mielōnych nasiōn kolyndry
ździebko14 chili
pokrajano kolyndra i natka pietruszki do posucia15 po wiyrchu
Na maśle i oliwie we jakim wiynkszym16 gorku zeszklijcie cebula. Wyndzōnka podpiyccie na patelni i potyn dociepcie17 do cebuli w gorku, wlyjcie18 wywar i wciepcie prziprawy. To niech sie na małym ôgniu terozki trocha pobluko19, a my na patelni bierymy sie za przipiykanie pokrōnego na wiynksze kōnski20 kurczaka. Rōbcie to nojlepi na suchyj patelni, to niy bydzie Wōm tak po całyj kuchni pyrskać21 tym fetym22. Jak już cały kurczak bydzie23 przipieczōny i wymiyszany ze resztōm składnikōw, to przikryjcie tyn gornek deklym24 i niech to sie aby ze pó25 godziny powarzi. Bez tyn czas pokrejcie26 mango i banana na mańsze27 kōnski, a potyn dociepcie do gorka, kaj28 już czeko reszta składnikōw. Terozki niech sie to jeszcze ze 15 minut pobluko i już mōmy te nasze eksperymyntalne danie fertich29. Dosmakujcie sie je jeszcze, mogecie tyż zagyńścić ta zōłza mōnkōm (pryndzyj rozfyrlanōm30 we zimnyj wodzie). Jak już nasza kura bamango bydzie na talyrzu, to jōm jeszcze posujcie po wiyrchu pokrōnōm natkōm pietruszki i kolyndrōm. Smacznego 🙂
1znajomy
2który
3przeprowadził, ō- samogłoska w wymowie między o i u
4opowiadał, ô= ło
5czas
6przepisie
7doszedłem
8całkiem
9innego
10połączył
11zacząłem
12przygotowywać
13boczku wędzonego
14szczyptę
15posypania
16większy
17dorzućcie
18wlejcie
19pobulgocze
20kawałki
21pryskać
22tłuszczem
23będzie
24pokrywką
25pół
26pokrójcie
27mniejsze
28gdzie
29gotowe
30rozmieszaną


text:
Karlowa uniwersita
Karlowa uniwersita (čěsce Karlova universita v Praze, łaćonsce Universitas Carolina Pragensis) w Praze je najwažniša uniwersita Čěskeje republiki a najstarša uniwersita Srjedźneje Europy. Druhdy je tež mjenowana jako najstarša němska uniwersita, dokelž wulki dźěl prěnich wučerjow a studentow bě němsce rěčacy. Dźensa ma někak pjećdźesat tysac studentow.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Karlowa uniwersita bu załožena 26. wulkeho róžka 1347 wot bamža Klementa VI., załoženje bu wobkrućene wot čěskeho krala Karla IV. 7. jutrownika 1348 a uniwersita spočała fungować w lěće 1349. Karlowa uniwersita bu prěni uniwersita w regionje, tohodla jejne wučerja a studenća njebě jenož z Krajinow Čěskeje króny (z Čech, Morawy, Šleskeje a Łužicy), ale tež z Sakskeje, Bayerskeje, Durinskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje a dalšich. Wulki dźěl wukrajnych studentow ale wopušćił Karlowu uniwersitu w lěće 1409, hdyž čěski kral Václav IV. wuda w Kutnej Horje Kutnohorský dekret, kotryž wobmjezował jich woprawnjenja. Wot nich bu to same lěto załožena Lipšćanska uniwersita.
Karlowa uniwersita a Serbja[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Sorabistika bu wuwučowana na Karlowej uniwersiće hižo wot spočatka 20. lětstotka. W lěće 1933 bu załožena katedra sorabistiki a powołany prěni profesor sorabistiki, Josef Páta (kotryž bu zamordowany wot nacistow w lěće 1942). W časach komunistiskeho knjejstwa we wuchodnej Europje bu oficialne slědźenje a studij z politiskich přičin załoženo w Lipsku, hdźež bu wutworjeny Institut za sorabistiku, a w Praze bu katedra sorabistiki rozpušćena, ale wot lěće 1989 je na Filozofiskej fakulće Karlowy uniwersity wospjet móžno ji studować.[1][2]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Sorabistika / Serbowěda na stronkach Towarstwo přećelow Łužicy (čěsce)
- ↑ Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki (čěsce, jendźelsce)
- Sorabistika na Karlowej uniwersiće (hornjoserbsce, čěsce)


text:
Gratulujemoj dołholětnej koleginje!
Při formulowanju zbožopřećow je so namaj wuwědomiło, zo ju mjeztym nimale tři lětdźesatki dołho znajemoj. Jako w lěće 1993 resp. 1996 swoje dźěło w Serbskim instituće nastupichmoj, bě dnja 8. meje 1942 rodźena Irena Šěrakowa hižo dołholětna sobudźěłaćerka w rěčespytnym wotrjedźe. Zeznachmoj ju jako pilnu a swědomitu slědźerku, ale tež jako přijomnu a wěcownu koleginu, kotraž namaj młódšimaj rěčespytnicomaj swoju wědu posrědkowaše a naju w najwšelakorišich naležnosćach podpěrowaše. Jeje měrne, wěcowne a wutrajne wašnje sej tehdy hižo jara wažachmoj. Wšojedne, kelko dźěła so na jeje pisanskim blidźe kopješe, stajnje bě namaj a druhim sobudźěłaćerkam a sobudźěłaćerjam při rěčnych prašenjach, přełožkach abo přehladanju tekstow k pomocy. Přizamknjemoj so hódnoćenju, zo »njesłušeše k tym, kiž za sławu žedźa« (SN 08.05.2017; 2), ale zo skerje zaćichim dźěłajo swědomiće swoje dźěło wukonješe. Wona bě sobuawtorka w lětomaj 1989 a 1991 publikowaneho dwuzwjazkoweho »Němsko-hornjoserbskeho słownika«, kiž tež dźensa hišće k standardnym dźěłam sorabistiskeho rěčespyta słuša. Zo bě jeje dźěławosć tež na potrjeby rěčneje praksy wusměrjena, pokaza so w sobudźěle na druhim a třećim nakładźe přiručki za šule »Gramatiske tabele hornjoserbsce: za serbšćinu na wyšich šulach ze serbskej wučbu«, na sobuawtorstwje wučbnych materialijow abo rěčnym poradźowanju při nadźěłanju terminologiskich zběrkow. Jeje wědomostne nastawki wěnowachu so mjez druhim leksikaliskim a syntaktiskim prašenjam abo aspektam interpunkcije.
Mi so skoro njewěri, zo je mojemu prjedawšemu koleze a wučerjej z časa w Serbskim instituće hižo dźewjećdźesat lět. Čuju so česćeny, zo směm na tutym městnje skrótka wo jeho žiwjenju a skutkowanju rěčeć:Prof. Helmut Faska Foto: archiw SN/Maćij Bulank
Rodźeny 1932 jako syn lěsneho dźěłaćerja a ratarja we Wuježku pod Čornobohom wopytowaše najprjedy zakładnu šulu w Bukecach, potom serbski gymnazij w Čěskej Lípje a 1947 we Warnoćicach. 1949 chodźeše na čěski gymnazij w Liberecu. W lěće 1950 nawróći so do Łužicy, hdźež bě so mjeztym w Budyšinje Serbska wyša šula załožiła, na kotrejž 1951 abituru złoži. Hnydom po abiturje skutkowaše jako nowowučer za serbšćinu a sport na samsnym městnje. Zajimawa drobnostka z tutoho časa je fakt, zo wuwučowaše w jědnatym lětniku, kotryž bě sam jako wobdarjeny šuler přeskočił. Za čas wučerjenja złoži prěnje a druhe wučerske pruwowanje; maćiznu dyrbješe sej připódla w samostudiju přiswojić.
Měranje Cušcynej k 60ćinam
»Wobrazaj napřećo/ dótknjetej so prašenja časa/ kak dołho lěto chodźi/ so komdźi a so dlije/ so pospěši a blědnje/ barbojty sćin swój zhubi/ abo zesylnja ...«, tole so prašeć drje je legitimne po šěsć lětdźesatkach. Wjele zboža, luba přećelka, Ći z wutroby přeju, Bože žohnowanje a wosebje wjeselo na zhusćenju mysličkow a zaćišćow do basniskich twórbow a prozowych formow a radosć na wupjelnjenym žiwjenju. Te wšak je, kajkež je. Pjatk do hód 1961 sy so takrjec jako předčasne Bože dźěćo Rajšecom w Budyšinje narodźiła. Dwě sotřičce hižo na Tebje čakaštej. W Mješicach pod Čornobohom teptaštaj dźěd, kiž »najradšo comaše cigary wonjate« a wowka, kiž z Tobu pozdźišo »wječor kamuški suwaše«. A »nowu suknju fałdatu/ dźěd w špihelu [Ći] přiměri«, Ty »... radšo wšak sej wućahny/ prastare cholowy pumpate/ za wonka ...«. Hač ma Twój zajim za žiwu přirodu a daloke łuki tam swoje korjenje?
Po studiju wučerstwa za serbšćinu a rušćinu w Lipsku sy so potom jako wučerka a młoda mać nawróćiła ze swójskej swójbu do Budyšina. Wot nazymy přewrótoweho lěta 1989 steješe Ty za wučerskim blidom na tej šuli, na kotrejž sy sama maturowała.
Loni 22. awgusta smědźach zhromadnje ze swojej mandźelskej w Nowoslicach złoty kwas Bena Budarja a jeho Ludmile sobu swjećić, a to we wulkim kole gratulantow a z wotputanej bjesadu hač do pózdnjeho wječora. Tehdy so mnohim z nas zdawaše, zo je drač korony, kotryž bě spočatk měrca wubuchnył, mjenje abo bóle přewinjeny. Kaž dźensa wěmy, bě zezdaće z lońšeho lěća błud.
Pjatk, 19. měrca 2021 zakónči zasłužbny serbski basnik a publicist, scenarist a lektor swoje 75. žiwjenske lěto. Tónkróć drje njebudźe telko swójbnych, znatych a přećelow Benej Budarjej w bjezposrědnjej bliskosći zbožo wupřeć móc. Pandemija budźi dale žałostne strachi, žada sej přeco hišće wopory a zaraća puće k njewobmjezowanej zhromadnosći, kajkaž je w Serbach tradicionelnje z wašnjom.
Tuž so swojemu koleze a přećelej po ideelnych šćežkach bližić spytam a jemu z wotstawkom přiwołam: Luby Beno, wostań při wšěch trapjenjach dale čiły a wjesoły, z nadźiju a wěru, zo so namaj a nam zdźerža a wotewrja přichodnje zaso stare a nowe puće k zetkanjam, k literarnym předewzaćam a swjedźenjam!
Z Benom Budarjom so z młodych lět zwjazany čuju. Jeho bohate a wjelestronske literarne tworjenje a narodne skutkowanje mje hižo lětdźesatki přewodźa. Jeho sylna serbska a słowjanska wutroba mje dale jima. Jako wón w Lipsku slawistiku studowaše, ja pak teologiju w Erfurće, so z nim lěta 1969 w Kružku młodych awtorow pod nawodom Kita Lorenca bliže a wosobinsce zeznach. Wobaj so horjachmoj z dalšimi młodymi Serbami za basnjenje. Rady wo wutworach kružkarjow a docyła wo modernej poeziji diskutowachmoj, na wuradźowanjach w Serbskim literarnym muzeju a druhdźe. (Muzej w Budyskim Serbskim domje bu wot funkcionarow Domowiny w lěću 1978 z gwałtom zlikwidowany.)
W času hdyž dyrbjachmy spóznać, zo móže knihu předać być ćešo, hač zajimawu rjanu knihu zhotowić a wudać, wozjewi na zawodnej zhromadźiznje Ludoweho nakładnistwa Domowina młoda žona, zo trjeba nakładnistwo swójsku kniharnju. Běše to najmłódša sobudźěłaćerka wotrjada rozšěrjenje Annett Šołćic, kotraž runje kaž wjetšina z nas přitomnych ničo wo planach načolnistwa njewědźeše. Jednaćel dr. Pawoł Völkel, wotrjadnik Beno Kućank a šeflektorka dr. Ruth Thiemannowa prócowachu so tehdy hižo wo załoženje kniharnje, a to na tradicionelnym městnje na Pchalekowej čo. 20. Tam bě w lěće 1950 serbska kniharnja była a Arnošt Simon bě tam wot lěta 1956 hač do 1963 wěcywustojnje kupcow poradźował.
Puć k planowanej kniharni njebě lochki a tež wutrajne wojowanje njelubješe spěšny wuspěch. Tuž zarjadowa so na iniciatiwu wotrjada rozšěrjenje w pódlanskim twarjenju na Pchalekowej 24 Serbska kniharnja/Sorbische Bücherstube. We hłownej zamołwitosći Annett Šołćic tam wot 1. awgusta 1990 hač do kónca februara lěta 1991 publikacije nakładnistwa poskićowaše. 4. měrca 1991, dźeń po 175. narodninach prěnjeho serbskeho nakładnika a załožerja prěnjeho serbskeho knihikupstwa Jana Arnošta Smolerja, móžeše so Smolerjec kniharnja na wotpohladanym městnje wotewrěć. Bě to hłownje tež zasłužba dr. Ruth Thiemannoweje, kotraž na tutym dnju nawodnistwo přewza a so hromadźe z wukubłanej knihikupču Annett Šołćic z wulkim angažementom do dźěła da.
W jeho stwě w Serbskim instituće w Budyšinje kopjachu so na wulkim pisanskim blidźe knihi, manuskripty a antikwariske wudaća. Sćěny pyšachu wobrazy literatow a prócowarjow za serbsku rěč. Hdyžkuli z próstwu wo někajki pozabyty nastawk abo zapisk do jstwy stupich, je mi pomhał, často z pomocu ličaka, kotryž po mojim měnjenju wšitko wokoło serbskorěčneje literatury w swojim nutřkownym chowaše, na čimž ma Franc Šěn wulki podźěl, wšako je digitalizowanje jedyn z jeho »konikow«.
Druhdy smědźach samo do rumnosće w podzemju stupić, hdźež su wosebje žadne wudaća składowane. Mnohe tute žadnostki je z »kriminalistiskim čuchom« namakał abo wuslědźił. Často tež w Pólskej abo Čěskej, přez přećelske styki.Franc Šěn Foto: archiw SN
Serbsku centralnu biblioteku a Serbski kulturny archiw měješe Franc Šěn na starosći. Wón wozjewja wobšěrne nastawki wo serbskich prócowarjach přitomnosće a zašłosće. Njeznaju nikoho, kiž telko wo serbskorěčnej literaturje a jeje wokruhu, wo wosobinach a jich žiwjenju wě kaž wón. Wšu tule wědu – nětko doma a z pomocu swójskeho kompjutera – rady dale dawa. Derje nazhoniš to tež w towarstwje Přećeljo Smolerjec kniharnje, kotrehož pokładnik lěta bě a kotrehož předsyda nětko je. Chcu jenož někotre ćežišća naličić, wo kotrež je so w towarstwje starał a so dale stara: 2011 wulět towarstwa do Sernjan a rozmołwa z Pawołom Rotu, w samsnym lěće bě 20. róčnica Smolerjec kniharnje, na čitanskej nocy porěča wón wo žiwjenju Smolerja jako přełožerja a basnika. Runje tak staraše so wo popołdnja a wječorki, kiž stejachu pod hesłom žiwjenja a skutkowanja basnicow a basnikow, kaž na přikład Herty Wićazec, prěnjeje serbskeje basnicy, Antona Nawki, Gerata Libša, Alberta Wawrika, Jurja Wingera abo literatow, kiž su w Prěnjej swětowej wójnje žiwjenje přisadźili. Wuprawu do čěskich Jabkenic chcu wuzběhnyć, hdźež Franc Šěn nam wo přebywanju Jurja Chěžki w lěće 1937 w zwisku z tamnišej wustajeńcu serbskeje kultury přednošowaše a rozjimanja čěskich hosćićelow přełožowaše. Abo wuprawu do Lubija, hdźež wědźeše nam tójšto wo duchownych prócowarjach powědać, kiž tam tež na dobro serbskorěčneje literatury skutkowachu.
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
Alfons Wićaz, diplomowy slawist a žurnalist, kulturnik-organizator a iniciator wjesneho a profesionalneho kulturneho žiwjenja je pjatk, 24. julija, swoje 75. narodniny woswjećił.
Wot 1964 hač do 1969 studowaše w Lipsku slawistiku, angažujo so hižo jako student za serbsku kulturu. Foto z Noweje doby w mojej ruce pokazuje jeho jako dirigenta studentskeho chora. Žadyn dźiw, Alfons Wićaz běše wšak wot 1956 štyri lěta spěwar pola kapałnikow w Drježdźanach, Jurij Winar bě so wo to postarał. Dokelž njebě w Drježdźanach serbšćinu wuknyć móhł, jeho do Choćebuza na tamnišu Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu pósłachu. Spěwaše smjerć rady dale, ale započa jako šulerski korespondent Noweho Casnika tež pisać a załoži měsačnu stronu »Ze SRWŠ Chóśebuz«. Z jednej nohu bě so do nowinarstwa zwažił.
Čłowjek móhł sej myslić, njeznajo tehdyše tež w Serbach rozšěrjene politiske wašnička, zo nadeńdźe z tajkim pozadkom po Lipšćanskim studiju lochce dźěłowe městno we Łužicy. Hdy njeby Alfons Alfons był, da haj, ale wón so rady ze słowom a dušu do naležnosćow tykaše, kotrež so mnohim njelubjachu. A byrnjež corpus delicti jeno trochu selena serbska spěwana kołbasa była, něhdy indic žiweho kritiskeho studentstwa. Pokuta za tajke njesłyšane lózystwo dyrbi być, sej zastojnicy w Budyšinje prajachu. Alfons wosta poł lěta bjez přistajenja, z lubej nuzu w piwarni dźěłajo abo jako korektor w serbskej ćišćerni teksty korigujo.
Hanka Mikanowa słuša do woneje generacije profesionelnych serbskich dźiwadźelnikow, kotraž bjez zaměrneho dorostoweho dźěła SLDź njeby předstajomna była. Jako nawodnica Serbskeho pioněrskeho dźiwadła wot 1973 do 1984 prócowaše so pozdźišo sama wo to, zo bychu dalše generacije slědowali. Wučerka je potajkim wostała – w dźiwadle pak njehladajo na wšě politiske hranicy zawěsće swobodnišo skutkować móhła hač w šuli. Z dźěćimi inscenowaše »Klinčatu lipku« (Jan Wornar, 1980), »W złotym hrodźe« (Marja Kubašec, 1984), »Honače pjerja« (Jan Wornar) a dalše. Za to zabsolwowaše dalokostudij za nawodow dźěłaćerskich dźiwadłow w Lipsku. Wosebje dźěći ze srjedź 1980tych a 1990tych lět znaja ju tež jako bajki powědacu »ćetu Hanu«, kotraž w serbskej drasće łužiske pěstowarnje wopytowaše abo tež jako wowku w seriji »Rozhłosec swójba« Serbskeho rozhłosa.
Někotryžkuli lubowar dźiwadła rady na jeje wustupy na jewišću spomina, z kotrymiž je wona w najwšelakorišich figurach, wosebje pak w rólach maćerjow a wowkow, zamóhła publikum putać a zahorjeć. Jeje poslednja róla jako přistajena dźiwadźelnica w NSLDź bě 2013 w serbskorěčnej inscenaciji »Kaž w njebjesach« a bórze potom hižo jako hóstna hrajerka 2014 w němskorěčnej inscenaciji hry »Wie im Himmel« wot Kaya Pollaka. Tola Budyšanka skutkowaše po zastupje do předrenty hišće dale w hóstnych rólach, doniž so 2016 z mjeńšej rólu maćerje w musicalu »My fair Lady« wot dźiwadźelenja njerozžohnowa a sej nětko rjany a spokojny čas rentnarki popřewa.
»Der Zweck des Lebens
ist das Leben selbst.«
(Goethe)
Prěnja serbska literarna stawiznarka, zdobom wysokošulska docentka, wudawaćelka a recensentka Lucija Hajnec woswjeći kónc tutoho měsaca swoje 90. narodniny. K tej składnosći přejemy jej dale krutu strowotu, spokojnosć, wjeselo a Bože žohnowanje při wšitkich jeje předewzaćach.
Jubilarka narodźi so 30. apryla 1929 jako třeća a najmłódša dźowka wučerja Józefa Hajny w Zdźěri. 1934 přesadźichu nana do Budyšina, zo njeby dlěje mjez katolskimi Serbami na wsy skutkować móhł. W měsće donawukny holca němčinu, chodźeše na ludowu šulu a po tym na gymnazij. Po maturje – 1947 – chcyše rady farmaciju abo medicinu studować, tola aktiwna powójnska generacija dyrbješe so tež maćernej rěči a kulturje wěnować. Lucija Hajnec pokaza dowidźenje do tuteje trěbnosće: »Njemóžachmy swobodne žiwjenje našeho ludu twarić z tym, zo so jenož na wěste powołanja wusměrjachmy«, wobkrući wona před lětami swoju kročel. A tak studowaše młoda Serbowka wot 1947 na Praskej Karlowej uniwersiće slawistiku a sorabistiku. Do čěskeje stolicy dźěše poprawom ze zaměrom, zo by pozdźišo we Łužicy jako wučerka dźěłała. Ale w času studija rozsudźi so za diplomowy směr a za wědomostny puć. K jeje wuznamnym profesoram słušeštaj Serb Mikławš Krječmar a Čech Antonín Frinta. 1952 zakónči studij z dźěłom wo Smolerju a bu hnydom promowowana, štož bě tehdom w Čěskosłowakskej hišće móžno. Spočatk lěta 1953 přistajichu derje wukubłanu sorabistku w nowym Instituće za serbski ludospyt, kotryž běchu krótko do toho Němskej akademiji wědomosćow w Berlinje přirjadowali. Hač do lěta 1961 slědźeše Lucija Hajnec w Budyskim zwonkauniwersitnym zarjadnišću. Tu nasta jeje směrodajna studija wo Janu Bohuchwale Dejce, załožerju serbskeho nowinarstwa (1955), tu pisaše wona dalše pojednanja wo swědstwach narodneho wozrodźenja. 1956 započa eksternje wuwučować na tehdyšim Serbskim instituće Lipšćanskeje uniwersity (wot 1969 Institut za sorabistiku). A nazymu 1961 powołachu ju tam jako stajnu sobudźěłaćerku za předmjet serbskeho pismowstwa.


text: Na ilustracijach Nowego Testamenta w biblijach za źiśi wiźiš Jezusa zwětšego hejnak na špacěr. Pśi dobrem wjedrje a bźez brěmjenja dunda ze swójimi wuknikami pó israelskem kraju. Ale samo ako wandraŕ by nanejmjenjej brěmuško z pśikšywom abo lagwicu wódy pśi sebje měł. Studnjow a žrědłow běšo rědko w Israelu a wón jo z wuknikami pěšy ducy. Ale zamóla! Pśi tom njejo Jezus turist za krotki dowol. Wón jo swójo powołanje ako kamjenjaŕ, kenž rowy a bydlenja do skały bijo, zaměnił za žywjenje ako drogowański prjatkaŕ až do kóńca žywjenja.


text:
Terminologija za předmjet stawizny je znowa wobdźěłana wušła. Němsko-serbski a serbsko-němski słowničk staj Ludwig Zahrodnik a Lubina Hajduk-Veljkovićowa zestajiłoj. Sobudźěłaćerki lektorata RCW su na zakładźe aktualnych stawizniskich wučbnicow dalše fachowe zapřijeća zezběrali a je do přiručki zapisali.
Wudawaćel terminologije je Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow z.t. – Rěčny centrum WITAJ. Skazać móža sej ju serbske šule a kubłanišća kaž tež zajimcy w Ludowym nakładnistwje Domowina. Na předań je wona w Smolerjec kniharni.