text:
Leo XI.
Leo XI. (z byrgarskim mjenom Alessandro Ottaviano de Medici; * 2. junija 1535 we Florencu; † 27. apryla 1605 w Romje) bě florentiniski duchowny, toskanski pósłanc pola bamža Piusa V., wot lěta 1573 biskop w Pistoia a wot 1574 arcybiskop Florenca. W lěće 1583 bu do kardinalskeho kolegija přiwzaty. Wot 1596 do 1598 bě z bamžowskim pósłancom we Francoskej a wot lěta 1600 kardinalski biskop Palestriny a zdobom biskop w biskopstwje Albano. Dnja 1. apryla 1605 bu jako naslědnik Klemensa VIII. wuzwoleny za 231. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Bamžowske mjeno woli po swojim wulkowuju Leo X.
Po jenož 26 dnjach w zastojnstwje zemrě kónc apryla 1605 w starobje 69 lět, prawdźepodobnje na zahorjenju płucow. Jemu slědowaše Camillo Borghese jako bamž Pawoł V.


c: text/html

text:
Kōmratka[1] łod[2] moji Mutry[3] pożyczōła mi ksiōnżka, co jōm dostała łod swoji Mutry i to zarozki[4] po swoim ślubie. Skōnd[5] ta drugoł jōm miała, nie wia,[6] ale wiym, kedy bōła wydanoł… w 1921 roku we Breslau. I jak to ze takimi starymi ksiōnżkami niyrołzki[7] je[8], je napisanoł gotykym- bo to, że je po niymiecku, to je chyba normalne do ksiōnżek ze Breslau. Jako, że moł tyn kochbuch[9] tera swōj 95 gyburtstag, to żech sie pomyśloł, że trza by to jakosik pofajrować.[10] Jako pirszy recept[11] wezna sie co słodkiego i cojś do czego niy trza dołwać[12] 15 abo 20 jajec- niy ma leko[13] znojś tam taki recept. Powia yno jeszcze, że nazywo sie łōna „Schlesisches Kochbuch” („Kuchnia śląska”), ale jak tak człowiek wejrzi[14] na te recepty, to to bōła tako ksiōnżka barzi do takich pańciōw ze Breslau, niż do kobiytōw ze familoka 😉
Co potrza?
6 jajec
125 g cukru
60 g mōnki[15] pszynnyj
60 g mōnki kartołflanyj[16]
120 g masła
trocha pokrōnych[17] pistacji
Filowanie:[18]
200 g masła
100 g cukru pudru (we recepcie bōło 200 g, ale to wyszło take słodke, że jedna moja kōmratka padała,[19] że już tera bez cały tydziyń niy bydzie musiała cukrować[20] tyju[21])
200 g rozpuszczōnyj[22] szokolady
aromat waniliowy abo wydropany ze środka laski waniliowyj miōnższ
Nojprzōd[23] trza narychtować[24] tyn filung. Rozpuśćcie sie szokolada w jaki misce nad wrzōncōm wodom. Masło rozrōbcie mikserym na smiytōnka- normalnie trza by to uciyrać i jak mołcie[25] za kans[26] czasu, to sie mogecie wziōńć jako miska, warzecha i to bez pó[27] godziny uciyrać. Inksi niech włōnczōm mikser i nawet zaroz mogōm do tego dodać tyn cuker i to fajnie rozmiyszać. Potyn yno dodejcie tam ta szokolada, trocha pomiksujcie i fertich.[28]
Tera sie bierymy za ciasto. Jajca ubijcie ze cukrym na garcu, we wtorym[29] wrze woda, ale dejcie pozōr,[30] żeby ta miska niy wlazła Wōm całoł do tego garca i żeby niy bōło za ciepło, bo sie te jajca zetnōm i po robocie. Potyn ściōngcie miska z tego gorka, dejcie przesiōne mōnki i łozpuszczōne masło. Piec rozgrzyjcie na 160 stopni. Wejście sie tako wiynkszo blacha- tako, co to je na wyposażyniu pieca. Rozciōngcie na ni[31] papiōr do pieczynia i wylyjcie na niego te ciasto. To, że we recepcie niy ma proszku do pieczynia, to niy je fyjler,[32] bo w tamtych czasach jeszcze niyftorzi go niy używali, a i bez tego proszku mie to fajnie wyrosło. Wrojście[33] blacha do pieca na 20 min- jak sie ciasto zrobi take barzi złote, to wyciōngejcie. Potyn rozciōngcie sie na stole ryncznik do naczyń, przeciepcie na niego upieczone ciasto i ściōngcie z niego papiōr do pieczynia. Tera posmarujcie je po wiyrchu[34] tym filungym i spróbujcie zawinōńć je jak rolada- yno niy okryncejcie ji[35] niciom 😉 Dobrze by bōło przełożyć te ciasto na papiōr do pieczynia, bo bydymy je za chwila całe smarować szokoladowōm kryjmōm. Nim to zrobiymy, oberznijcie na szryjk[36] kōńcōwki tyj rolady i bierymy sie za szmirowanie.[37] Jak już nasz cały piyniek bydzie szokoladowy, to po wiyrchu posujcie[38] go jeszcze pokrōnymi pistacjami, dejcie go na trocha do lodówki, żeby ta kryjma nōm stwardła i fertich. Smacznego 🙂
[1] koleżanka
[2] od
[3] mama
[4] zaraz
[5] skąd
[6] wiem
[7] nieraz
[8] jest
[9] książka kucharska
[10] uczcić
[11] przepis
[12] dawać
[13] lekko
[14] popatrzy
[15] mąki
[16] ziemniaczanej
[17] pokrojonych
[18] nadzienie
[19] powiedziała
[20] słodzić
[21] herbaty
[22] stopionej
[23] najpierw
[24] przygotować
[25] mają Państwo
[26] dużo
[27] pół
[28] gotowe
[29] którym
[30] uważajcie
[31] niej
[32] błąd
[33] włóżcie
[34] górze
[35] jej
[36] ukośnie
[37] rozsmarowywanie
[38] posypcie

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tilich biskopej gratulował
Drježdźany. Sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU) je nowemu biskopej Ewangelsko-lutherskeje krajneje cyrkwje Sakskeje Carstenej Rentzingej k wuzwolenju gratulował. Pokazujo na to, zo su ewangelscy wěriwi w Sakskej sobu najwjetše zjednoćenstwo wěriwych, přeje Tilich jemu wjele mocy, tež nastupajo přihot 500. jubileja reformacije 2017.
Nowa dźěćaca knižka wušła
Budyšin. Za młodych serbskich staršich a jich najmłódšich pjerachow je nětko w LND wušła nowa knižka z twjerdeho papjerca pod titulom „Moje najlubše powědančka wo zwěrjatach“. Dwanaće krótkich powědančkow, spisane wot Christy Kempter, je wjelelětna Witajpěstowarka Jadwiga Wejšina do hornjoserbšćiny přenjesła.
Rybowe tydźenje kiwaja


text:
Po puću do Rumunskeje
Smjerdźaca. Cyłkownje 28 čłonow Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny a skupiny Sprjewjan je so dźensa na puć do Rumunskeje nastajilo. Tam wobdźěla so na mjezynarodnym folklornym festiwalu w měsće Buzãu, kaž Smjerdźečenjo zdźěleja. Woni budu tam jedna z jědnaće ansamblow ze wšeho swěta.
Zeleni žadaja sej jasnosć
Drježdźany. Zeleni w Sakskim krajnym sejmje dwěluja na tym, zo krajne knježerstwo planowany twar nowych spušćadłow w čěskim Děčinje woprawdźe wotpokazuje. Dźensa woni knježerstwo namołwichu, tole „jasnje a zjawnje“ hišće raz potwjerdźić. Wobswětowe ministerstwo ma wobmyslenja Zelenych za njewoprawnjene a skedźbnja na koaliciske zrěčenje.
Čěsku armeju powjetšić
Praha. Čěski zakitowanski minister Martin Stropnický chcył armeju kraja přichodne lěta wuraznje powjetšić. Mjeztym zo ma wona wokomiknje 21 000 wojakow, měła jich ličba w běhu pjeć lět na 27 000 rozrosć. W tym zwisku jedna Stropnický hižo z financnym ministerstwom wo přidatnych srědkach, kaž medije rozprawjeja.
Čerwjene byki z remisom


text:
Ben Nevis
Ben Nevis (šotiskogelsce Beinn Nibheis) je z wysokosću wot 1345 metrow najwyša hora Šotiskeje a cyłeje Wulkobritaniskeje. Nadeńdźe so při zapadnym přibrjoze Šotiskeje njedaloko městačka Fort William.
Ben je gelske słowo za „horu“ a Nevis anglizěrowana warianta słowa Nibheis, kotrež hodźi so přełožeć pak jako „zły“, pak z formy neamh-bhathais jako „wjeršk w mróčelach“ („neamh“ = njebjesa abo mróčele; „bhathais“ = wjeršk). Za druhu wariantu rěči, zo je Ben Nevis zadźěwk ze zapada pochadźacym atlantiskim powětrowym masam, čehoždla knježitej na 300 dnjach wob lěto dešć a mła.


text:
Zyma
Zyma abo zymje jo nejzymnjejša ze styri lětnych casow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym až wón na pódpołdnjowej połkuli abo pódpołnocnej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej zymu. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjowej a pódpołnocnej wobrotnej šyrinu wóspjetujo se zyma w kuždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomiski se zachopina pódpołnocna zyma ze zymskim zawrośenim słyńca – casowym dypkom, na kótaremž słyńco padorownje nad pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu stoj a dny su nejkrotše:
- na pódpołnocnej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na pódpołdnjowej hemisferje 21. junija.
Pótom bywaju dny zasej dlejše a nocy krotše. Zyma kóńcy se z nalěśnjej rownonocnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na pódpołnocnej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za pódpołdnjowu połkulu.
Wón trajo pótakem 89 dnow na pódpołnocnej połkuli a 93 dnow na pódpołdnjowej połkuli.
Dokulaž woběgowa cera zemje wokoło słyńca wokoło 1,7 % wót idealnego drogi do krejza se wótchylijo, styri lětne case njejsu cele runje dłujke. Mimo togo su pódpołnocne zymy dla bliskosći słyńca (perihel 3. januara) pitśku krotše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe zymy.
Meteorologiski wiźone zachopina (pódpołnocna) zyma 1. decembra. Meteorologi pśirěduju lětne case połnym mjasecam. (Pódpołnocna) nazyma se kóńcy za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (pódpołnocna) zyma wopśimjejo mjasece december, januar a februar.
Fenologiski móžo se zachopjeńk zymy wót astronomiskego bejnje wótchylaś a se mimo krajo-mórjowego rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) cesto pśez zachopjeńk trajneje sněgowe wóźeśe markěrujo. Pśiběranje abo wótebraśe wót lodojcow wótwisujo pak mjenjej wót zymskego sněgowego połoženja ako wót prědnego nowego sněga w nazymje, kótaryž ablaciju zadora. Bližone pśiźěluju zymje mjasece december, januar a februar a w pódpołdnjowej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich polach kněžy poł lěta „polarna noc“; blisko polarnego krejza trajo někotare dny až tyźenje.
Kaž w lěśu su teke w zymje stare nałožki, kótarež pó źělach su pśežywjali abo buchu znowa wóžywjowane: na pś. zawrośenje słyńca ako gódy, Alban Arthuan (keltiski), Julowy swjedźeń (nordiski/ germanski), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapśijeśe zyma se pak tež w pomjenjowanjach wužywa, kótarež wěcej ako poł lěta traju, kaž na pś. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spaŕ (pśi zwěrjetach), zymski cas a. d.


text:
Fidżyjsko godka hindi
Fidžyjsko godka hindi, znano tyž kej godka Fiji hindi, hindi fidžyjske lebo Fiji Hindustani, to godka we keryj śe godo na Fidži a užywajům jeji uobywatele pochodzyńo indyjskigo. Pochodźi uůna guůwńy uod godek Awadhi a bodźpurskij abo uod djalyktůw hindi a tyž mo we śebje jake suowa uod inkšych godek indyjskich. Zapožyčyua tyž mynga suůw s fidžyjskij a angelskij. Relacyje půmjyndzy fidžyjskim hindi a hindi sům take kej mjyndzy afrikaans a godkům ńiderlandzkům. Kupa suůw, wuasnych lo hindi fidžyjskigo, powstouo, coby uoddowoć nowy śwjat, we kerym terozki mjeli žyć Hinduśi Fidžyjscy. Jejich pjyrše pokoleńy, kere užywauo godki kej lingua franca, mjanowouo ja Fiji Baat (Řůndzyńy s Fidži). Ńydowne študirowańy uod godkoznowcůw douo bewajs na to, co fidžyjsko godka hindi je "djalyktym bazowonym na hindi a tyž godonym we Indjach nale ze swojům špecyjolnům gramatikům pasuje do Fidži".


text:
ST Wóspork/Hrodźišćo
– ST 1922 Radwor 3:2 (1:1)
Zestawa hosći: Wróbl – Šěrak, Buša, Henke, Karwinski, Šram, Mark (63. Wjeńka), Nuk, Zähr, Nagel, Schulze
Zaso dypkować rěkaše dewiza Radworskich koparjow do hry. Trenar Pětr Bejmak móžeše zaso Zähra a Wróbla w mustwje witać. Pobrachowachu pak Bauer, Winar a žołto-čerwjeneje karty dla Thomas Henke. Bejmak swojich chowancow na to skedźbni, zo je Wóspork/Hrodźišćo wosebje na polu konterow chětro sylne mustwo. Wurjadnje do hry startowali pak su Radworčenjo. Hižo w 4. min. woni nawjedowachu. Po kombinaciji Buša–Nagel–Schulze wuhra spěšny nadběhowar wrotarja domjacych a suny bul do saka. W 15. min. móhli hosćo samo 2:0 nawjedować. Schulze so na lěwym boku přesadźi a posłuži Nuka, kiž pak samlutki poł metra před wrotami bul nimo kopny. W 42. min. domjacy z wulkej pomocu Wróbla wurunachu. Po róžku spjasćowa wón bul do swójskich wrotow.


text:
Ewangelska wosadna wjes Minakał so w lětušej Serbskej protyce předstaji. Tak móžeja so čitarjo z kónčinu zeznajomić, kotraž so w minjenych lětach rědko jewješe. Titulny wobraz pokazuje symbol wsy – stary hród w krasnym parku, kotryž je starši hač podobny daloko znaty w Moritzburgu. Dźesać přinoškow protyki wěnuja so Minakałej. Kaž hižo z tradiciju zbliži nam fotowa reportaža rjanosće a wosebitosće wopisaneje wsy na kromje hornjołužiskeje hole.Serbska protyka 2022, red. Pětr Šołta, Budyšin 2021, 160 str.
Minakałski hród je po towaršnostnym přewróće Hermann Fuchs z Bayerskeje za swoju swójbu kupił. Wobšěrnu restawraciju něhdyšeho knježkoweho sydła wón dokładnje wopisuje a wjackróć wuzběhuje, kelko prócy a pilnosće su wón a jeho pomocnicy nałožowali, zo su hród a park před rozpadom wuchowali. Nažel pak mało wo prjedawšich wobsydnikach a drohotnosćach historiskeho twarjenja zhoniš. Derje je, zo so k tomu 220 lět stary ležownostny plan hrodu a parka wozjewi kaž tež fota wo symbolu wsy. Wobraz tež na to skedźbnja, zo wotměje so nětko kóždolětny lětni swjedźeń w parku. Nowy knježk tutu zabawu za wjesnu ludnosć organizuje a sam sobu piska.
Serbski dom w Chóśebuzu jo skóńcnje wótwórił dnja 25.08.2021 wjelgin zajmnu wustajeńcu z titelom »Cerno-Běłe«. Serbske swaŕby w Slěpjańskej wósadźe. To jo zběrka fotografijow, kótarež su nastali wót lěta 1902 až do lĕta 1954, gaž jo była ta slědna tradicionalna serbska swajźba. Wótkul pśidu fota? Lokalna kupka Domowiny ze Slěpego jo stajiła anonsu do casnika z pšosbu wó priwatne fotografije. Nichten njejo se myslił, až wóni dostanu wěcej ako 150 bildkow. Te su byli wšak w rozdźělnej kwaliśe, kótaraž jo casy była wjelgin špatna. Te bildki su se musali pópšawiś w grafiskem programje. Na wótwórjenju wustajeńce jo gronił Wolfgang Kotissek, až su na někotarych fotach musali kužde woblico pópšawiś. Tegdy jo było někak 50 gósći na jadnej swajźbje. Za korektury jadnogo woblica su domowinske sobuźěłaśerje trjebali někak 7 minutow. Gdyž multiplicěrujomy wšykne bildki a wšykne woblica ze 7 minutami, buźomy se togo wědobne, až to jo było napšawdu śěžke, ale wužytne źěło. Do togo pśiźo archiwowe źěło, dokulaž domowinska kupka jo kśěła rady teke mjenja wšyknych njewjestow, nawóženjow a gósći zwěsćiś. Za stawizniske slěźenje wažny jo teke dokradny datum swajźby. Bóžko wjele z tych luźi, kótarež su hyšći na tradicionalnych swajźbach rejowali, njejsu wěcej žywe. A gaž feluju znanki swajźbow, móžo byś, až wjele wósobow na fotach wóstanjo anonymnych.
Jako so kniha »Blut und Eisen – Wie Preußen Deutschland erzwang. 1864–1871« loni w kulturno-wědomostnym programje nakładnistwa C. H. Beck wuda, je so tole zawěsće z wida na 150lětnu róčnicu załoženja Němskeho mócnarstwa lětsa stało. Formalnje załoženy bu zwjazkowy stat z płaćiwosću wustawy 1. januara 1871, znaćiša róčnica pak bě w zašłosći skerje dźeń tak mjenowaneje Kejžorskeje proklamacije we Versaillu 18. januara 1871. W zawodźe knihi so na to skedźbnja, zo su na sławnym ikoniskim wobrazu molerja Antona Wernera wjele brodatych, uniformowanych mužow widźeć, ale žani zastupjerjo parlamenta abo reprezentanća dalšich skupinow, kotřiž załoženje noweho stata w pozadku zmóžnichu, štož nastajenje woneho časa wotbłyšćuje.Christoph Jahr, Blut und Eisen – Wie Preußen Deutschland erzwang. 1864–1871, C. H. Beck, 2020, 367 str.
Awtor je stawiznar Christoph Jahr, kotryž je mjez druhim wo problematice dezertěrowanja w Prěnjej swětowej wójnje pisał a so tohorunja za antisemitizm zajimuje.
W zašłych měsacach buchu pod mjenom samot|a pola Soundcloud () někotre wobdźěłanja serbskich spěwow wozjewjene, kotrež je jazzowy pianist Tomas Kreibich-Nawka wobdźěłał. Wliwy sahaja wot romantisko-impresionistiskich klawěrnych kruchow, přez jazzowe elementy hač k zaplećenju elektroniskeje rejowanskeje hudźby. Ale tež wliwy elektroniskeje awantgardistiskeje hudźby so nańdu. Napadne je wužiwanje historiskich nahrawanjow serbskich ludowych pěsnjow, kotrež spožča někotrym trackam zajimawu patinu.
Swój popularno-hudźbny wjeršk měješe kolizija tajkeho disparatneho materiala wězo hižo w 1990tych lětach. Tehdyši projekt Enigma kombinowaše gregorianski choral z elektroniskej rejowanskej hudźbu z dosć jednorymi srědkami. Hdyž samot|a w »Gólcyk jědźo z góle wen« ¾-takt melodije z elektroniskim beatom kombinuje, so skrótka posměwknješ. Z estetiskim a hudźbno-historiskim zemjerženjom kaž pola Enigma njemóže so scyła přirunować.
Tomasa Kreibicha-Nawkowe wobdźěłanja chcedźa wěstu atmosferu zapopadnyć. Radźili su so předewšěm tracki, w kotrychž so materialej ze swojeho metjeja sem bliži. Kombinacija ludoweje hudźby a jazza njeje nowa, wosebje we wuchodnej Europje je so často pěstowała. Tajke harmoniske kartografije ludoweje hudźby so napjeće poskaja. Inspirěrowane su tež wot komponistow kaž Bély Bartóka, Leoša Janáčeka a druhich, kotřiž su wuměłsko-estetiske móžnosće ludoweje hudźby dokładnje přeslědźili. Tutym koncepcionelnje přemyslenym projektam a albumam so label samot|a njeruna.
Krótki pohlad do stawiznow našich nasćěnowych protykow nam pokaza, zo mamy w lěće 2022 70. protykowy jubilej. Protyka »Moja domizna/Moja domownja/Meine Heimat« wuńdźe mjez 1952 a 2000 a wopřiješe fotografije wšelakich fotografow a krótke teksty wjacorych awtorow. Na nju slědowaštej wot lěta 2001 trochu wjetšej »Łužica/Lausitz/Łužyca« a »Moja Łužica/Meine Lausitz/Mója Łužyca« z fotami stajnje jednoho fotografa. Paralelnje wuńdźe wot 1977 do 2005 »Křinja/Die Truhe«, kotraž prezentowaše na dwanaće stronach łužiske ludowe wuměłstwo a wjesnu architekturu.
Za lěto 2022 je Ludowe nakładnistwo Domowina nětko wudało nowu trojorěčnu nasćěnowu protyku. Nowa je wona w dwojim zmysle: Po formje, dokelž je kwadratiska runja skerje něhdyšej protyce »Křinja«. Zdruha wopřijima wona wobrazy serbskeho wuměłca a nowinarskeho fotografa Maćija Bulanka. Nimo toho ma protyka na prědnjej a zadnjej nutřkownej wobalkowej stronje zaso krótke teksty, kiž informuja wo někotrych zwobraznjenych drohotnosćach a wosobinach. Tak je nowa protyka móhłrjec pozitiwny wuběrk principow našich dotalnych protykow.
Format přinošuje tomu, zo maš na sćěnje za sebje skutkowacy wobraz wuměłskeje kwality. A tutu wuměłsku kwalitu docpěwa Maćij Bulank z kóždym ze swojich 28 wubranych fotow. We wjace hač 40 lětach je wón Łužicu wobjězdźił horje a dele a prěki a podłu. Njeje drje šćežki, na kotrejž njeje pozastał a krasnotu přirody widźał, a zawěsće tež nic twarjenja abo Božeho domu, kiž njeje zapopadnył. Hižo na wobalkowej stronje widźiš štomowu aleju, kiž wjedźe k Poršičanskej cyrkwi kaž k bajkojtemu hrodej za wysokej kerčinu.
Hižo w druhim tydźenju noweho šulskeho lěta podachmy so z našej rjadownju 9-1 Serbskeho gymnazija Budyšin na wopyt prěnjeje serbskeje pop-opery »Carpe noctem – njeskónčna nóc«. Ze zapozdźenjom cyłeho lěta korony dla móžachu iniciatorojo skónčnje swój wuslědk předstajić. Cyłkownje bě produkowanje předstajenja samo štyri lěta trało. Nimo předstajenjow kónc tydźenja, kiž běchu za zjawnosć, běchu so za póndźelniše předstajenje wyše lětniki serbskich šulow z Budyšina, Ralbic, Slepoho, Worklec a Kulowa přeprosyli. Hač je so dołhi přihot wudanił, chcychmy sej tuž w Chróšćanskej »Jednoće« wšitcy wobhladać.
Prěnja wosebitosć drje běše, zo ležeše kruch skoro cyłkownje w rukach serbskeje młodźiny (zarjadowar bě serbske młodźinske towarstwo Pawk z. t.). Tak běše tež wobsah ryzy serbski. Němskim hosćom podaštaj nawodaj Syman Hejduška a Jan Brězan na spočatku zawjedźenje do krucha. Libreto běše Měrćin Wjenk napisał. Jednaše so wo dohlad do nócneje sceny w njemjenowanym wulkoměsće. Tam zetkataj so młodostnaj, kotrajž na cyle rozdźělne wašnje nóc lubujetaj. Hólc, »nócny hawron« Jakub, spyta ducy po barach a na třěchach wysokich domskich swoje wšědne žiwjenje zabyć. Dźěło, kotrež wodnjo wukonja, jeho scyła njewupjelni. Z tamnej wosobu, młodej žonu Nadju, so spěšnje spřećeli a ju na nócne dundanje přez město sobu wozmje. Nadja, kiž chabła stajnje mjez wutrobnej radosću nad žiwjenjom a do so zawrjenej melancholiskej bolosću duše, chowa wulke potajnstwo we sebi. Jako so wobaj po rozestajenju rozeńdźetaj, spyta Jakub swoju nowu towaršku Nadju před wulkim strachom wuchować. Dźiwadźelnikaj Luiza Kralec a Jakub Bobka hraještaj při tym přeswědčiwje swoju rólu. Wotměna mjez radosću a zadwělowanosću kaž tež wotewrjene prašenje Nadjoweho dóńta při tym napjatosć stajnje dale stopnjowaštej. Wuspěšne wašnje hraća wšak zaležeše tež na poradźowanju ze stron dźiwadźelnika Ištvana Kobjele. Přiwšěm pak njepušći nas zaćišć, zo so hrajne sceny wot druheho dźěla pop-opery wotkoplowachu.
Před lětomaj zhladowaše I. serbska kulturna brigada na 70. róčnicu swojeho załoženja. Jako wjeršk jubilejneho lěta předstaji so 28. a 29 septembra 2019 nowa chórosinfoniska twórba z reju, oratorij »Hrodźišćo«, z něhdźe 120 sobuskutkowacymi w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali »Jednota«. Někotre dny pozdźišo wuhotowachu brigadnicy z modernej twórbu w stilu rocka a popa sobu swjatočne wotewrjenje Lěta Łužiskich Serbow w Liberecskim kraju. Hudźbu bě spisał Měrćin Weclich na tekst Madleny Nasticcyneje. Aranžementy za cyłkownu twórbu z chórom, orchestrom, band a solowej fujaru stwori Drježdźanski instrumentalist, komponist a wysokošulski wučer Malte Rogacki. K tomu zdźěła rejowar a pedagoga za balet Kornel Kolembus rejowansku choreografiju. Cyłkowny hudźbny nawod měješe dołholětny dirigent Budyskeho serbskeho gymnazialneho chóra, cyrkwinski hudźbny direktor Friedemann Böhme. Koncertaj w Chrósćicach kaž tež premjera w Čěskej so wot mnoholičbneho publikuma jara derje a zdźěla samo entuziastisce přiwzachu.
Na wuspěch před lětomaj akterojo lětsa nawjazachu. Terminaj za znowapředstajenje oratorija běštej sobotu, 5., a njedźelu, 6. septembra.
Thomas Kläber jo we Łužycy znaty fotograf, dokumentěrujucy wót někotarych lětźasetkow wejsańske žywjenje w swójej małej domacnej jsy Beyern (źinsa źěl města Falkenberg/Elster), źož jo roźony. Ale teke w měsće Chóśebuz a wokolinje, źož z familiju wjele lět bydli. Wón jo dostał wjele mytow za swójo źěło a jo měł teke wustajeńce zwenka Nimskeje, na pśikład w Engelskej, Francojskej, Belgiskej a Finskej. Zajźone lěto su w Ludowem nakładnistwje Domowina wujšli knigły z fotografijami Thomasa Kläbera z titelom Land Leben. Na jsy. Źěl tych wobrazow smy mógli wót 30. julija 2021 we wětšem formaśe wobźiwowaś w Serbskem muzeju w Chóśebuzu. Na wótwórjenju wustajeńce, a tejerownosći na rozgronje z fotografom, dnja 11. awgusta 2021, jo se wjele luźi wobźěliło. To jo był zajmny event. Tematika »žywjenje na jsy« ga jo wjele luźam bliska. Wejsańske swěźenje, swajźby, zakopowanja a teke druge swětocnosći, śěžke rolnikaŕske źěło, wšedne winowatosći, ale teke źiśece grajkanje – to wšykno a hyšći wěcej dokumentěrujo Thomas Kläber z fotografijami. Wón jo se wót źiśetstwa sem zajmował za žywjenje na jsy. K tomu jo gronił, až we jsy Beyern jo wón stawnje kśěł byś njewidobny1. Wšykne pak su jogo tam znali a su se spušćali na jogo spšawnosć. Togodla jo wón mógał rědne a teke awtentiske wokognuśa z kameru zapópadnuś. Wón sam jo gronił, až dowěra a priwatne kontakty su byli cesto jogo kluc do wuspěcha.
Jürgen Maćij, Tief im Osten – Die Lausitz im Wandel 1976–2020, 160 str., kruta wjazba, Halle 2021
Žonje, tak so zda, matej chwile. Na foće sedźitej na ławce, kiž skutkuje improwizowana. Jedna nalěwo, tamna naprawo, srjedźa čapa psyčk. Spore, wšitke tři. Zesuwane nylonowe nohajcy a róžičkatej kitlojtej fali, wobliča žonow, haj samo psa – wšo wuprudźa wjesołu ćišinu. »Susodce« je Jürgen Maćij fotografiju z lěta 1988 mjenował. Zapopadnył je idylku w Groźišću w Delnjej Łužicy. Abo, ze słowami wudawaćela: hłuboko we wuchodźe.
Jedna so wo retrospektiwu na dwoje wašnje: na region a žiwjenje wuměłca. Něhdźe 40 lět zwobraznja Jürgen Maćij swoju domiznu. Systematisce, we wulkich wobrazowych serijach. »Doma« abo »Brunica – Leben mit der Kohle« rěkatej wobrazowej zwjazkaj, z kotrymajž je sej Maćij swój wuměłski teren, Łužicu, wotkrył. A z tym tež swójsku wobrazowu rěč, kotraž orientuje so na wuznawanym přikładźe Henri Cartier Bressona, francoskim nestoru zapopadnjenja zachodnych wokomikow, ale tež na fotografijach Thomasa Kläbera, kotryž je młodeho muža po swojim dalokostudiju fotografije na Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w Lipsku pod swój schow wzał. Wot toho časa zajimuje so za njeporjeńšeny wšědny dźeń, za to, »štož je«. »Tworju dokumenty za čas, kotryž budźe jónu nimo«, praji Maćij k tomu.
Měli hnydom spytać někajke faški wočinić a film wěstemu žanrej kaž tež narodnosći přirjadować? Abo měli najprjedy raz spytać kóždy kućik přeslědźić, kotryž wuhladamy, so dźiwać a krok po kroku spóznawać, zo přiwšěm njewěmy, »kak da to funguje«, tele žiwjenje?
Zahajaca sekwenca filma dawa jasny pokiw, běły na pisanym: »Die Mittagsfrau erscheint überall auf dem Felde und in der Heide, wo sich Menschen in der Mittagszeit aufhalten; sie ist weiß gekleidet und mit einer Sichel bewaffnet. Sie schneidet denjenigen den Kopf ab, welche die Mittagsruhe nicht wahren. - Kolkwitz«
Třih na běłe jejo, kotremuž hłójčku wotbiwaja. Dźe potajkim wo pola, pokoj a jeja. A mamy JEHO a JU.
Zhonimy, zo su pola suche a starosć, zo wone tohodla ničo njewunošuja, žanohožkuli wokomika wotpočowanja njedowola. Jeja pak trjebaja pokojnosć, hdyž je kedźbliwje debiš, z wóskom pčołkow a ekstraktami kwětkow a zelow hole. Běhu lěta slědujo je tónle rjany nałožk tež symbol jutrowneho časa, časa nadźije. Debjenym jejkam přiznawaja magiske mocy, znajmjeńša powołamy-li so na ludowu wěru. Tuž žada sej WONA – ryzy optisce dopomina młoda žona nimale na legendarnu Astu Nielsen – wot swojeho partnera čas a chwile, so na swjaty dźeń, na dźeń pokoja přihotować a jejka woměrje wudebić móc. WÓN tomu pozdatnje wotpowěduje, dopominajo so na nutrniwu nóc; tola krej na łožowej płachće njeswědči wo knježnistwu, ale wo tym, zo njeje jejo wuslědk kuzła lubosće, ale runje tak njewužitne kaž suche pola. Połny njeměra koncentruje so WÓN na to, wunoški na wuschnytej roli stopnjować; WONA wostanje ze swojimi jejemi sama.
Knigły su na njewócakowany a fryšny part wěcejrěcne: Glědajucy na pó móžnosći šyroku celowu kupku cytarjow jo głowna rěc wopisowanja nimšćina. Generelnje dwójorěcne (serbske a nimske) su nadpise. Pśi tom jo layout taki, až serbska wersija bijo wěcej do wócowu. To se stawa subtilnje, pśez pozicioněrowanje na boce resp. w smužce a nic pśez grafiske wuzwignjenje. Pśez to, až numerěrowanje jo zwězane ze serbskimi nadpismami, statkujo nimski pendant ako »dodany pśełožk«. To pśewrośijo zwuconosći. Cesto dosć źe jo tak, až statkujo serbski pśełožk ako (alibijowy) pśidank. W recensěrowanem słowniku pak matej dolnoserbšćina a nimšćina rowne pšawo. To lažy teke na tom, až pódawaju se w słownikowem źěłu jano serbske wejsańske mjenja, kótarež móžo se cytaŕ – jo-li trjeba – slězy z pomocu registra pśestajiś do nimšćiny. Pśez strukturu jadnotliwych artiklow serbšćina na wjele bokach dominěrujo.
W lěśe 2014 jo se w Lipsku kapała Serbska reja załožyła. Wót zachopjeńka sem su kśěli cłonki, kenž maju serbski, nimski, amerikański abo bulgarski póchad, z pomocu serbskeje reje luźi ze wšakorakich kulturow zgromaźiś. Wósebnje glědaju pśi tom na młodych luźi. Kaž to w folk-scenje nałog jo, graju k tomu na wšakich instrumentach z cełego swěta (akordeon, klucate fidle/Nyckelharpa, gitara, dudy, šalmaja, kontrabas, mały pólski bas, bubon, triangel, fidle, brumejza, okarina, flejta). Wósebnosć jo, až gerce (Beth Fogleman, Clemens Isensee, Fabian Jacobs, Gregor Kliem, Jan Thiessen, Robin Brück) njespiwaju. Tak móžo słuchar teke mimo znajobnosći serbšćiny pśistup k serbskej kulturje namakaś. Mimo togo stej Theresa Jacobsowa a Gregori Marinov jano za nawjedowanje rejow zagronitej, w tom pódpěrowanej wót G. Kliema a B. Foglemana.Serbska reja, Traditional Sorbian Dance Music, Załožba za serbski lud 2020, 11,90 €Na koncertach njepógónjuju wóni luźi jano k rejowanju, ale pokazuju jim teke, kak to źo. To jo samo we Łužycy źeń a wěcej trjebne, dokulaž běso drje pśed tśiźasća lětami hyšći normalnje, až su camprowarje a zapustarje z góspodarjami ludowe reje rejowali, ale to se zgubujo wót lěta k lětu. Kulturny łamk 1990ych lět se pokazujo wšuźi, źož na jsy gósćeńce ze zalom njejsu mógali w nowem góspodaŕskem systemje pśežywiś. Źož rejowański zal njejo, tam reja njejo a teke dalejdawanje rejowańskeje tradicije staršeje generacije na młodu móžno njejo. Rejowańska šula w měsće glěda rědko na łužyske reje ako Annemarie-polku/Marijanku/Katyržinku abo Rheinländer, kótaryž w Póryńskej zewšym znate njejo. W běgu casa jo se gercam Serbskeje reje raźiło, swóju wašnju, swój stil namakaś. Wšojadno, lěc na koncerśe abo w serbskem radijowem programje, jo ned wusłyšaś, až Serbska reja grajo. Prědna cejdejka kupki jo łoni w oktoberje wujšła. Nagrawana jo wót Jean-Baptiste Meyrieux w Tyšaric brožni w Dešnje a w Off Road studiju Lipsk a mastering jo zgótował Joseph DeJarnette ze Studio 808A w USA. Ako gósći su Carolina Eyck, Johanna Isselstein a Torben Schmeiduch na tereminje, klucatych fidlach a dudach (Hümmelchen) słyšaś, ale teke njeznata dolnoserbska spiwaŕka Lowiza Glodowa z Drjenowa. Spiwa wobej spiwaŕce stwóritej ze spiwanim z lěta 1957 resp. 1976 historiski wobłuk kóła jadenadwaźasća nowych interpretacijow serbskich ludowych spiwow w rejowanju. Luźam, kenž chójźe tam a zas na serbski koncert abo słuchaju serbskej programa rbb a MDR, jo wjele spiwow cd »Serbska reja – Traditional Sorbian Dance Music« znatych, som se pak wěsty, až jo w zachadnych styrźasća lětach lěbda něchten k tym spiwam rejował. Togodla jo witane, až w kniglickach (booklet) k cejdejce se rozkładujo, kak se kužda reja rejujo a wótkul pśiźo. Jo ga jasnje, až serbska rejowańska kultura jo pó źělach mjazynarodna, dokulaž Łužyca jo wesrjejź Europy. Polku a walcyk njejsu se Serby wumyslili. Nimska swójoraznosć kupki »Silbermond« njejo muzika, ale nimska rěc. Swójoraznosć serbskich rejow jo wótergi »jano« instrumentěrowanje. Pśechwatanje na cejdejce »Serbska reja« jo za mnjo było, až woblubowany »Do Popojc ja njepójdu« jo měł něga rytmus pólskeje reje »Wiwat« a jo dwójostup (Zweitritt). Ale jaden Retoroman jo mě raz gronił, až móžomy L. Hauptoju a J. A. Smoleroju za »Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow« wjelgin źěkowne byś, dokulaž stej zběrałej hyšći serbske ludowe spiwy w spócetnej muzikaliskej formje. Retoromaniske ludowe spiwy su se akle zběrali, ako jo se južo we wšyknych dołach šwicaŕskego kantona Graubünden/Grischun akordeon zadomił. Togodla su ten cas južo skóro wšykno tak spiwali, až jo móžno było k tomu derje na akordonje graś.
Za ekspertow teorije serbskego rejowanja su mimo togo teke take informacije w kniglickach cejdejki zajmne, až »Hanzo Nabok« słuša k pórowym rejam pód pomjenjenim »šotiski«, a až jo »W kałkojskem łužku« polonejza, dokulaž źinsa njemyslimy pśi polonejzy na měrnu reju, ale na luštny karnewal. Gaž myslim se na móju sotśinu źowku, som se pak wěsty, až njejo jej pśi rejowanju informacija wjelgin wažna, až jo slěpjański »Z hulědkom« (górnoserbski: Z wuhladkom ja za swojej Hanku hladam) wjerćak (Dreher). To groni, až móžo kuždy pśisłuchaŕ něco nowego pśiwuknuś. Tak stej byłej za mnjo »Šołta chcył mi dźowku dać«, pisnje wózjawjony 1843, a »Wendischer Tantz«, prědny raz wózjawjony 1790, nowosći. Ale ako luź, kenž južo 36 lět serbske ludowe spiwanje woplěwa, mam za škódu, až gerce skóro kuždy stary muzikowy kus wariěruju. Tak jo śěžko sobu spiwaś. Lěc jo to »Ach, ty lesny rjany luby mój« (w Dolnej Łužycy skerjej znaty ako »Gaby mója gubka wódu piła«) abo dalšne ludowe spiwy ako »Hanka, ty brune wóčko«, »Do drjowa« abo teke »Ty sy taka wijkotata« (wěcej znaty ako »Daj mě jadno jajko«). Cłonki Serbskeje reje njeby byli prědne muzikanty, kenž se mysle, až spiwarjam su noty wažnjejše ako wejsańska spiwańska tradicija abo znatosć melodije z rozgłosa. Nowa interpretacija wótpowědujo cesto źinsajšnym zwuconym wašnjam słuchanja. Tak by antiwójnski spiw »Stoj ta lipa« bźez mjazygraśa wóstudny zněł. Ale ako jo kupka JANKAHANKA 2014 cejdejku wudała, na kótarejž su wšykne serbske ludowe spiwy nowy aranžement dostali, su gerce wěźeli, až górnoserbskim młodostnym su serbske ludowe spiwy znate a źěl młoźinskeje kultury. W Dolnej Łužycy smy južo wjasołe, gaž 50lětny wumějo melodije tśich serbskich ludowych spiwow. W tom su tudejše Serby Nimcam bejnje blisko, tomu »ludoju prědneje štucki«. Tekst drugeje štucki jo zwětšego: »Lala lala lalala.«
Žurnalist Mendel Ošerowič, po pochadźe ukrainski Žid z Trostjaneca na Ukrainje zapućowaše 1910 do Ameriki, hdźež wot 1914 w New Yorku za socialistisce wusměrjenu nowinu »Forverts – Jewish daily Forward«, kotraž wuńdźe w jidišćinje, pisaše. Politisce so jako socialist wuznawaše. Wot februara hač do měrca lěta 1932 wopyta Sowjetski zwjazk, mjez druhim swoju ukrainsku domiznu. Běše to runje wona doba, w kotrejž so hižo eksistowaca hłodowa kriza na hač do lěta 1933 trajacu hłodowu katastrofu rozšěri a do tak mjenowaneho holodomora přeńdźe, kotryž sej, tak so zdźěla trochuje, 13 % ludnosće jako wopor žadaše.1Mendel Osherowitch, How people live in Soviet Russia. Impressions from a journey, wud. Lubomyr Y. Luciuk, z jidišćiny přełožił Sharon Power, Holodomor: Occasional papers series # 3, The Kashtan Press 2020Rezultat jeho zapiskow běše zwjazk »Vi Menshen Leben in Sovet Rusland: impressions from a journey«. Jako něhdyšemu domoródnemu, kotryž wobknježeše jidišćinu, ukrainšćinu a rušćinu, spožčichu so hinaše a bóle realistiske dohlady do žiwjenja w Sowjetskim zwjazku, přewažnje w Ukrainskej S. S. R. hač druhim wukrajnym žurnalistam. Spis Ošerowiča zestaja so ze zawodneho słowa a sćěhowacych 19 kapitlow, rjadowanych do wotrězkow. W přełožku poda wudawar Ljubomir Luciuk hišće zawod do tematiki knihi a krótki zapis wo awtorje. Wěnuje so tež prašenju, čehodla so Ošerowič ženje njeje wo přełožk tutoho teksta a dalšich z jidišćiny do jendźelšćiny prócował, hačkuli běše tež w amerisko-ukrainskich kruhach jako žurnalist znaty. Jězba Ošerowiča započina so w Moskwje a wjedźe jeho přez ródne město Trostjanec do Rostowa a Charkiwa, skónčnje do Odessy a Tulchyna. Při tym nazhoni nuzu jednorych ludźi, rozmołwja so w ćahach z wjesnjanami, přebywa jednu nóc na Charkiwskim dwórnišću, nazhoni nahlady oficěrow a nowych elitow, wobkedźbuje spad nabožneho žiwjenja židowskich krajanow, wopyta jako wukrajny žurnalist fabriku a hišće wjele wjace. W Moskwje zetka swojeho wo někotre lěta młódšeho bratra Buzia, kotryž jeho hač do Trostjaneca přewodźeše a kotrehož přisłušnosć k tajnej słužbje so za Ošerowiča w běhu jězby jako wužitna wopokaza. Druhi bratr je mjeztym tohorunja do knježaceje funkcije postupił, dušinje stwjerdnjeny a stražuje z brónju w domiznje nad wotedaćom zežiwidłow ze stron burow. Mjeztym zo chuduške žiwjenske poměry so hižo w Moskwje absurdne zdadźa, a to samo pola přistajenych knježerstwa a »lěpšich ludźi«, zhoni awtor tule k prěnjemu razej wo hłodowej katastrofje na Ukrainje. Spočatnje nochcyše to wěrić, dokelž drje běše Ukraina přeco »žitna komorka« Europy. Po wašnju wěcownje, ale nic distancowane wopisuje Ošerowič w sćěhowacych dźělach knihi přeco zaso zadwělowanje ludnosće a wšě móžne pospyty, tež hišće poslednje wobsydstwo předać, so do wjetšeho města předobyć a sej na někajke wašnje chlěb zasłužić. Bliscy a zdaleni znaći spytaja přez njeho přiwuznych w Americe dosćahnyć. Čitar wobkedźbuje z perspektiwy Ošerowiča přeco zaso so jewjace zjawy, kaž zo so jemu ze stron młodych funkcionarow a přeswědčenych komunistow praji, zo přesćahny Sowjetski zwjazk Ameriku (ergo Zjednoćene staty Ameriki) bórze hižo na wšěch móžnych polach industrije a infrastruktury, mjeztym zo we wokolinje ćěła slaknjenych konjow na polu leža. Zastupuja tež měnjenje, zo su wokomikne wopory trjeba, zo bychu lěpši přichod za přichodne generacije měli. Pod chudobu a hubjenym zastaranjom ćerpjacy ludźo jemu druhdy skradźu zwuraznichu, zo nazhonjeja žiwjenje jako grawoćiwe a zo za hołe sady a prózdne wuprajenja ćerpja. Zo su pod kwaklu rjaneje ideje. Tohorunja nazhoni samo pola loyalnych přiwisnikow knježerstwa wšudźomny strach před tajnej słužbu GPU a jeje surowosću, stajneho wobstražowanja a »dwujazyčnosće«. Při tym pak so tež njeboji polěpšenja a postupy přiznawać, wosebje zo je situacija Židow cyłkownje wěsćiša a zo so progromy, kaž na přikład w jeho ródnym měsće třinaće lět do jeho wopyta z wjacorymi stami woporami, wjace njejewja.2 Tohorunja jemu napadnje, zo so Židam kubłanje zmóžni a zo su wjele nawodnych pozicijow w kraju ze Židami wobsadźene. Wulki dźěl młódšich a najbóle wot komunistiskeje ideologije přeswědčenych funkcionarow, kotrychž Ošerowič zetka, su Židojo. Tež cyłkownje widźi, zo je so něhdy rozšěrjeny analfabetizm na kraju pomjeńšił. (Štož njepomha, hdyž so cyły kraj pod hłodom sypnje.) Po swójskim wuprajenju w zawodźe je so awtor wo objektiwnosć prócował.3 Kniha Ošerowiča je we wěstym zmysle tež reakcija na tehdomniše wozjewjenja a publikacije entuziastow Sowjetskeho zwjazka, kotřiž jako wukrajni žurnalisća husto jenož nazhonichu a widźachu, štož mějachu po woli knježerstwa widźeć a tež sami widźeć chcychu. Husto hdy so tući ludźo na pozdatne postupy na polu natwara ćežkeje industrije a wulkotwarnišćow koncentrowachu a tole z wěstej estetiku rysowachu. Tole měješe zjawnosć w zapadnych krajach wotpowědnje wobwliwować. Lěwicarske nowinarstwo zasadnje kritiske wopisowanje a realistiske rozprawy ze wšelkich dźělow Sowjetskeho zwjazka jako přehnawanja wotpokaza a je spyta wuwróćić, štož so runja spisam Ošerowiča stawaše. Ani w skupinje zamórskich Ukrainjanow njebě hłodowa katastrofa, pozdźiši holodomor, dosć znata. Jako powšitkownje jara kubłanemu a na ruskej kulturje, hudźbje a dźiwadle zajimowanemu čłowjekej běše Ošerowičej móžno, tež cyłkowny staw kulturneho žiwjenja posudźować abo situaciju městow kaž Odessy ze stawom do swojeho wupućowanja kritisce přirunować. Snano so wo dalše rozšěrjenje swojeje knihi njeprócowaše, dokelž so w mjezyčasu wo swojich swójbnych starosćeše. Jeho bratraj běštaj so zjawnje wot njeho distancowałoj. Najebać toho buštaj zajataj. Na kóncu knihi namakamy dźak, indeks, krótki zapisk wo awtorje a kartu Ukrainy w mjezywójnskej dobje. Fotografije a ilustracije pokazaja zdźěla swójbne portrety Ošerowiča a jeho přiwuznych. Sydom wobrazow, kotrež pokazaja sceny w zjawnosći (husto z ćěłami mortwych hłoda dla) z němskimi wopismami, su wzate z publikacije awstriskeho chemiskeho inženjera Alexander Wienerbergera.4 Znajomosć wo holodomorje abo znajmjeńša wo wulkej hłodowej nuzy na Ukrainje we wonym času je so w poslednich lětach w Němskej tež w popularnych medijach wo stawiznach Sowjetskeho zwjazka, postupa Stalina a podobnych rozšěriła. Wulka sylnosć Ošerowičowych zapiskow pak je, zo zdadźa so dźensa přez jeho direktny kontakt z ludźimi a dokelž je kraj a krajanow znał blisko a we wěstej měrje »žiwe«.
MĚRĆIN BRYCKA
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
»Pospyt wo zabytych tamnych« mjenuje Christian Kessner, lěkar a psychoterapeut w Drježdźanach, swoju knihu wo serbskej duši. Dokładnišo prajene dźe – w termini analytiskeje psychologije Carla Gustava Junga – wo archetypus toho słowjanskeho we Łužicy a na wuchodźe Němskeje. Jung je ideju kolektiwneho njewědomeho do psychoanalyzy zawjedł: W dušinym žiwjenju jednotliwca njehraje po jeho měnjenju jenož to wosobinsce njewědome ze swojimi potłóčowanjemi jednu rólu, ale tež archetypiske wobrazy a symbole ze stawiznow skupiny abo krajiny, w kotrejž něchtó wotrosće. To je zakładna ideja tuteje knihi: Ze słowjanskeho wobsydlenja, jich podćisnjenja a wróćostłóčenja, ale tež z jich mytow, symbolow, powěsćow pochadźace archetypy charakterizuja dušinu kulturu dźensa mjez Łobjom a Wódru žiwymi ludźimi; tež potom, hdyž jim to njeje wědome abo hdyž steja woni – na wědomej runinje – słowjanskemu herbstwu samo skeptisce abo njepřećelsce napřećo.Christian Kessner, Swjate su mi twoje hona – Heilig sind mir Deine Fluren. Zum Archetypus des Slawischen in der Lausitz, im Osten Deutschlands. Ein Versuch über den vergessenen Anderen, 2020
Poprawom je tuta ideja zajimawa a by sej systematiske wobdźěłanje bjeze wšeho zasłužiła resp. su hižo za to prjedawše spočatki w etnografiji, stawiznowědźe a kulturnej wědomosći. Zajimawe by było, što móže psychoanalyza k tomu přinošować, nic naposledk na »empiriskim« materialu, kiž wšak je w jeje tradiciji přewažnje hromadźenje a interpretowanje padowych stawiznow: potajkim »wunurjenje« tajkich kulturelnje so pominjenych symbolow a mytosow w indiwiduelnych stawiznach ludźi, kotřiž wo swojim słowjanskim pochadźe abo něhdyšim słowjanskim charakterje swojeho pochadoweho regiona wjace ničo njewědźa. Awtor poda pak so na hinaši puć: Po krótkim zwobraznjenju stawiznow słowjanskeho wobsydlenja Łužicy – při čimž so na tute tež w europskim ramiku, poćahujo so na słowjanskich susodow, zhladuje – so Serbja jako »zbywacy« »posledni Indianojo« Europy skrótka wopisuja. Sćěhuje krótki ekskurs k prašenju dokřesćanskeje mytologije a dlěši, awtorej po wšěm zdaću jara wažny wo zarjadowanju toho serbskeho do – tež wot Junga přewzate – napřećostajenja wuchodneho a zapadneho myslenja. Mjeztym zo je zapadne myslenje racionalne a na eficiencu wusměrjene, je wuchodne – kotrež je Jung w Indiskej studował a kotrež Kessnera hač do Japanskeje ćehnje – wotewrjeniše za to iracionalne, ale tež za z tym zwisowace spirituelne nazhonjenje. Serbja symbolizuja w koordinatowym systemje awtora potajkim »wuchodne myslenje« – woni sedźa, w rěči Junga, »bliže při žórłach« (pod Čornobohom), a runje to čini jich tak přićahliwych za analytikarja.


text:
Wutoru započnu twarić
Pančicy-Kukow. Statnu dróhu S 100 w Pančicach-Kukowje započnu přichodnu wutoru, 2. meje, wutwarjeć, zdźěli krajny zarjad za dróhotwar a wobchad. Runočasnje nastanje nowy móst nad Klóšterskej wodu. W tym zwisku maja so wodowody, milinowody, wopłóčkowe kanale a dalše nošerje medijow přepołožić. Dźěła maja hač do lěća 2018 trać. Tak dołho budźe S 100 dospołnje zawrjena.
Namołwja k demonstraciji
Drježdźany. Předsyda sakskeje SPD, hospodarski minister Martin Dulig, namołwja ludźi so 1. meje na zarjadowanjach dźěłarnistwow wobdźělić. Za lěpše dźěłowe wuměnjenja dyrbjeli socialdemokraća a dźěłarnistwa za samsny postronk ćahnyć, rjekny wón w Drježdźanach. Zdobom sej wot předewzaćow žada, wjace na dobro dźěławych činić.
Němska rěč prašana


text:
Jolka 2022: sobotu, 15.01. wot 18:00 hodź. (online!)
Serbja a přećeljo Serbow ze strowym humorom a apetitom su wutrobnje na tutón serbski wjeršk zymy přeprošeni. Program wotměje so korony dla bjez publikuma a na rozdźělnych městnach a so live přez internet přenjese. Program započina so w 19:00 hodź., „zastup“ je wot 18:00 hodź.
Tule dźe do wirtuelneje Jolka-hale!
Program přenjese so tež live na Youtube!
.
Kooperaciski partner 2022: Załožba
Zo njeby najwjetši serbski swjedźeń w zymje wupadnyć trjebał, je Załožba za serbski lud tež lětsa kooperaciski partner JOLKI a přewza digitalne přenjesenje programa. Wutrobny dźak za tutu podpěru!
.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
czas
ciebie
jest
dzień
zawsze
wszystko
świat
życia
świecie
siebie
wiele
serce
razem
się
domu
oczy
będzie
serca
słowa
Tobie
dobrze
więcej
urodziny
głowie
jesteś
miłości
marzenia
miłość
Rymy do dziewczynie
adenozynie, aktomiozynie, aktorzynie, aktynomiozynie, anabazynie, andezynie, anestezynie, antyfertylizynie, antystreptolizynie, aptekarzynie, arcymistrzynie, arszynie, autodrezynie, azynie, Baczynie, bakteriolizynie, baletmistrzynie, baśnioznawczynie, Bełczynie, benzynie, Berezynie, bezczynie, Białczynie, Białogórzynie, Bieczynie, biedaczynie, biorczynie, Błaszczyszynie, Bogurzynie, Boguszynie, bojarzynie, Boleszczynie, bombazynie, Boraszynie, borazynie, Borczynie, bormaszynie, Borszynie, Boryszynie, bratobójczynie, Broczynie, Brończynie, brzuchomówczynie, brzuszynie, buczynie, Budziszynie, burmistrzynie, Burzynie, butelczynie, Byczynie, bystrzynie, Byszynie, bywalczynie, Cedzynie, cembrzynie, ceprzynie, cerezynie, chalkozynie, Charzynie, Chlebczynie, chlebodawczynie, chlewmistrzynie, chloropromazynie, chłopaczynie, chłopczynie, Cholerzynie, chryzynie, Chudzynie, chustczynie, Chwaszczynie, chymozynie, Ciecierzynie, Cieleszynie, Cieszynie, cudotwórczynie, cyprzynie, cytozynie, Czaszynie, czeremszynie, człeczynie, człowieczynie, czynie, Daleszynie, Daszynie, dawczynie, Dąbroszynie, Debreczynie, Długoszynie, Dobczynie, Dobieszynie, doktorzynie, Domaszczynie, doradczynie, dostawczynie, dozorczynie, drezynie, Drohiczynie, dwójczynie, dwubenzenotiazynie, dynamomaszynie, Działoszynie, dzieciaczynie, dzieciobójczynie, dziennikarzynie, dzierżawczynie, dziewczynie, Dźwirzynie, egzynie, eksdziewczynie, eleuzynie, eozynie, Eufrozynie, fartuszynie, faszynie, fenotiazynie, fenylohydrazynie, fertylizynie, fibrynolizynie, filmoznawczynie, fitolizynie, flaszczynie, florydzynie, frajerzynie, fuzyjczynie, Garczynie, garniturzynie, Garzynie, Gaszynie, głaszczynie, Gnaszynie, Goleszynie, Gołaszynie, Goręczynie, Goszczynie, Gościeszynie, Górczynie, Górzynie, Gruszczynie, guaifenezynie, guanozynie, gwaroznawczynie, harcmistrzynie, hemolizynie, hipofizynie, hodowczynie, hydrazynie, hydroksylizynie, hydroksyzynie, iljuszynie, Iljuszynie, iloczynie, inozynie, irezynie, Iskrzyczynie, jabłoszynie, jarzynie, jaskrzynie, Jaworzynie, jaworzynie, Jerzynie, jesionczynie, językoznawczynie, Junoszynie, Juszczynie, jutrzęczynie, kabriolimuzynie, Kałęczynie, Kałuszynie, kampeszynie, karmazynie, Karszynie, kartoznawczynie, Katarzynie, Kawęczynie, Ketrzynie, Kędzierzynie, Kętrzynie, Kiączynie, kiecczynie, Kiedrzynie, Kłobuczynie, Kłokoczynie, Kłopoczynie, Kmiczynie, Knyszynie, Kobierzynie, kogazynie, Kokoszczynie, Kolczynie, kołdrzynie, Komorczynie, koniczynie, Konopczynie, kończynie, Kopaszynie, Kopczynie, Korczynie, Koroszczynie, Kosieczynie, Kostrzeszynie, Kostrzynie, Kościerzynie, Kotarszynie, Koziczynie, kożuszynie, krajoznawczynie, Krasiczynie, krasomówczynie, Kraśniczynie, krawczynie, krepdeszynie, Krojczynie, krojczynie, Krotoszynie, królobójczynie, kruszynie, Kruszynie, krwiodawczynie, Krzeczynie, krzynie, książczynie, księgoznawczynie, kubraczynie, kuchmistrzynie, Kuczynie, Kulczynie, kulturoznawczynie, kuzynie, Kwidzynie, Latoszynie, lekarzynie, leszczynie, leśniczynie, leukozynie, limuzynie, Liszynie, lizynie, Lubiczynie, Lubierzynie, Lubieszynie, Lubiszynie, ludoznawczynie, Luszynie, Lutomierzynie, Łabiszynie, Łagiszynie, łajdaczynie, Łapczynie, Łączynie, łąkoznawczynie, Łęczynie, łowczynie, Łukoszynie, łuszczynie, Łyczynie, Łykoszynie, magazynie, malarzynie, Malczynie, Malmurzynie, Małęczynie, Małuszynie, Małyszynie, manierczynie, mapoznawczynie, marnotrawczynie, marynarczynie, maszynie, matkobójczynie, Mejznerzynie, meluzynie, meromiozynie, Męczynie, mężobójczynie, Miączynie, Miedzeszynie, Mieleszynie, Mieroszynie, Mierzeszynie, mierzynie, Mięcierzynie, Mikorzynie, mikromaszynie, miozynie, mistrzynie, mitoznawczynie, Młodzieszynie, Młogoszynie, mocodawczynie, Mokrzynie, morderczynie, Moroczynie, morszczynie, Morzeszczynie, Morzyczynie, Moskorzynie, Motarzynie, mówczynie, Mszczyczynie, murarzynie, Murczynie, murzynie, Murzynie, Muszynie, nabywczynie, naczynie, Nadarzynie, nadawczynie, nadzorczynie, Nagoszynie, najemczynie, namorzynie, następczynie, naśladowczynie, naukoznawczynie, Nieborzynie, Niedarzynie, niemcoznawczynie, Niemczynie, Niemierzynie, Niewierszynie, nigrozynie, nowonabywczynie, Nożyczynie, obierzynie, obmówczynie, obrończynie, obrzynie, ochmistrzynie, odbiorczynie, odczynie, oddawczynie, odkrywczynie, odstępczynie, odtwórczynie, ofiarodawczynie, oficerzynie, Ogorzelczynie, ojcobójczynie, Okczynie, okruszynie, okrzynie, Olszynie, olszynie, Oporzynie, organzynie, orzeszynie, osiczynie, Ostromęczynie, ostrzeszynie, ostrzynie, owadoznawczynie, owczynie, paczynie, pajęczynie, Pałczynie, państwoznawczynie, paszoznawczynie, Paszynie, perzynie, Pęczerzynie, Pększynie, Pęperzynie, pętaczynie, Piastoszynie, Piączynie, Pieczynie, pierzynie, Pietraszynie, piewczynie, pijaczynie, Pinczynie, piperazynie, pisarzynie, Piskorczynie, Piskrzynie, Płonczynie, pochlebczynie, pochrzynie, Pocierzynie, Podgórzynie, podharcmistrzynie, podkomorzynie, Podmarszczynie, podnajemczynie, Podolszynie, podsiarczynie, poduszczynie, Podwilczynie, pogodoznawczynie, pogromczynie, Poleszynie, Połczynie, Połęczynie, Pomieczynie, pomysłodawczynie, Poperczynie, popłuczynie, pornomagazynie, poruczniczynie, Poturzynie, Powałczynie, Pozarzynie, pracobiorczynie, pracodawczynie, prapraprzyczynie, praprzyczynie, prasoznawczynie, prawodawczynie, projektodawczynie, prometazynie, Przecieszynie, przedmówczynie, przesączynie, przestępczynie, prześladowczynie, Przybyszynie, przyczynie, przyrodoznawczynie, Przywieczerzynie, przywódczynie, Pszczynie, ptaszynie, Puzynie, Pyszczynie, radczynie, Radzieszynie, Rajczynie, rajczynie, rajszynie, Rakoszynie, Raszynie, Ratoszynie, rączynie, Rąkczynie, Reczynie, religioznawczynie, reporterzynie, Ręczynie, Rękawczynie, rękoczynie, Robaczynie, Roguszynie, Rojęczynie, Romaniszynie, rozczynie, rozdawczynie, rozjemczynie, rozkazodawczynie, rozmówczynie, Rozynie, Rydzynie, rządczynie, rzeczoznawczynie, Rzepczynie, Rzeszynie, Saczynie, samobójczynie, samowładczynie, Sarzynie, Senyszynie, Seroczynie, sęczynie, sfingozynie, siarczynie, Sieburczynie, Siekierczynie, Siemczynie, Sikorzynie, Skarszynie, Skarzynie, Skaszynie, sklepiczynie, Skołyszynie, Skórzynie, skrytobójczynie, skrzynie, skupszczynie, Skwierzynie, Sławoszynie, Słomczynie, słowianoznawczynie, Słuszczynie, smreczynie, Sobieszynie, Sopieszynie, spadkobierczynie, spadkodawczynie, Spędoszynie, Spiczynie, Spieszynie, spódniczynie, spółdzielczynie, sprawczynie, sprawozdawczynie, sprzedawczynie, Sroczynie, startmaszynie, Starzynie, Stawiszynie, sterczynie, stłuczynie, Straszynie, Strawczynie, streptolizynie, Stropieszynie, strzelczynie, Strzelczynie, Strzeszynie, Sufczynie, sukienczynie, sukmanczynie, Sulęczynie, sulfadiazynie, Sułoszynie, superbenzynie, superwyczynie, Syczynie, szarańczynie, Szczebrzeszynie, Szczuczynie, szewczynie, szoferzynie, szynie, szypszynie, Szyszynie, świadczynie, świerczynie, Świeszynie, Świętoszynie, Talczynie, Tarczynie, Targoszynie, Tarnówczynie, tartrazynie, Tatarzynie, teatroznawczynie, teczynie, Tenczynie, Tereszynie, Tomaszynie, Tomczynie, towaroznawczynie, Trąbczynie, Trenczynie, Troszczynie, Troszynie, trójczynie, Tryszczynie, Trzebiszynie, Trzeszczynie, Trzeszynie, trzewiczynie, Turczynie, Turzynie, Tuszynie, twórczynie, Tyczynie, tymozynie, tyrozynie, uchodźczynie, Udrzynie, urzędniczynie, urzynie, ustawodawczynie, Warszynie, wawrzynie, Wereszczynie, Wereszynie, wędrowczynie, Wędrzynie, Węgorzynie, węgrzynie, Węgrzynie, Wężyczynie, wicemistrzynie, Wieczynie, wielkomorszczynie, Wierszynie, Wieszczyczynie, Wieszynie, Wiktorzynie, Wilczynie, Wilkszynie, winowajczynie, wioszczynie, wiskozynie, Witaszynie, Witoszynie, władczynie, wnioskodawczynie, wodorosiarczynie, Wojcieszynie, Wołczynie, Wołoszynie, woszczynie, Wożuczynie, Wronczynie, Wrzeszczynie, współodkrywczynie, współprzyczynie, współrozmówczynie, współsprawczynie, współtwórczynie, współwinowajczynie, współwładczynie, współwychowawczynie, współwyznawczynie, wstążczynie, wybawczynie, wyborczynie, wybroczynie, wychowawczynie, wyczynie, wydawczynie, wykładowczynie, wykonawczynie, wynalazczynie, Wysoczynie, wystawczynie, wywiadowczynie, wyznawczynie, zabójczynie, zaczynie, Zakliczynie, Zakrzynie, Zarszynie, Zaryszynie, zarządczynie, Zaskoczynie, zastępczynie, Zawiszynie, zbawczynie, Zberzynie, Zbuczynie, zdobywczynie, zdrajczynie, zegarmistrzynie, zgrzynie, zleceniodawczynie, Zleszynie, złotówczynie, znalazczynie, znawczynie, zrzynie, zwierzynie, zwyciężczynie, Zychorzynie, Żarczynie, Żarzynie, żebraczynie, żołnierzynie, Żukczynie, Żurczynie, życiodawczynie, Życzynie, Żyrzynie
adenozynie aktomiozynie aktorzynie aktynomiozynie anabazynie andezynie anestezynie antyfertylizynie antystreptolizynie aptekarzynie arcymistrzynie arszynie autodrezynie azynie Baczynie bakteriolizynie baletmistrzynie baśnioznawczynie Bełczynie benzynie Berezynie bezczynie Białczynie Białogórzynie Bieczynie biedaczynie biorczynie Błaszczyszynie Bogurzynie Boguszynie bojarzynie Boleszczynie bombazynie Boraszynie borazynie Borczynie bormaszynie Borszynie Boryszynie bratobójczynie Broczynie Brończynie brzuchomówczynie brzuszynie buczynie Budziszynie burmistrzynie Burzynie butelczynie Byczynie bystrzynie Byszynie bywalczynie Cedzynie cembrzynie ceprzynie cerezynie chalkozynie Charzynie Chlebczynie chlebodawczynie chlewmistrzynie chloropromazynie chłopaczynie chłopczynie Cholerzynie chryzynie Chudzynie chustczynie Chwaszczynie chymozynie Ciecierzynie Cieleszynie Cieszynie cudotwórczynie cyprzynie cytozynie Czaszynie czeremszynie człeczynie człowieczynie czynie Daleszynie Daszynie dawczynie Dąbroszynie Debreczynie Długoszynie Dobczynie Dobieszynie doktorzynie Domaszczynie doradczynie dostawczynie dozorczynie drezynie Drohiczynie dwójczynie dwubenzenotiazynie dynamomaszynie Działoszynie dzieciaczynie dzieciobójczynie dziennikarzynie dzierżawczynie dziewczynie Dźwirzynie egzynie eksdziewczynie eleuzynie eozynie Eufrozynie fartuszynie faszynie fenotiazynie fenylohydrazynie fertylizynie fibrynolizynie filmoznawczynie fitolizynie flaszczynie florydzynie frajerzynie fuzyjczynie Garczynie garniturzynie Garzynie Gaszynie głaszczynie Gnaszynie Goleszynie Gołaszynie Goręczynie Goszczynie Gościeszynie Górczynie Górzynie Gruszczynie guaifenezynie guanozynie gwaroznawczynie harcmistrzynie hemolizynie hipofizynie hodowczynie hydrazynie hydroksylizynie hydroksyzynie iljuszynie Iljuszynie iloczynie inozynie irezynie Iskrzyczynie jabłoszynie jarzynie jaskrzynie Jaworzynie jaworzynie Jerzynie jesionczynie językoznawczynie Junoszynie Juszczynie jutrzęczynie kabriolimuzynie Kałęczynie Kałuszynie kampeszynie karmazynie Karszynie kartoznawczynie Katarzynie Kawęczynie Ketrzynie Kędzierzynie Kętrzynie Kiączynie kiecczynie Kiedrzynie Kłobuczynie Kłokoczynie Kłopoczynie Kmiczynie Knyszynie Kobierzynie kogazynie Kokoszczynie Kolczynie kołdrzynie Komorczynie koniczynie Konopczynie kończynie Kopaszynie Kopczynie Korczynie Koroszczynie Kosieczynie Kostrzeszynie Kostrzynie Kościerzynie Kotarszynie Koziczynie kożuszynie krajoznawczynie Krasiczynie krasomówczynie Kraśniczynie krawczynie krepdeszynie Krojczynie krojczynie Krotoszynie królobójczynie kruszynie Kruszynie krwiodawczynie Krzeczynie krzynie książczynie księgoznawczynie kubraczynie kuchmistrzynie Kuczynie Kulczynie kulturoznawczynie kuzynie Kwidzynie Latoszynie lekarzynie leszczynie leśniczynie leukozynie limuzynie Liszynie lizynie Lubiczynie Lubierzynie Lubieszynie Lubiszynie ludoznawczynie Luszynie Lutomierzynie Łabiszynie Łagiszynie łajdaczynie Łapczynie Łączynie łąkoznawczynie Łęczynie łowczynie Łukoszynie łuszczynie Łyczynie Łykoszynie magazynie malarzynie Malczynie Malmurzynie Małęczynie Małuszynie Małyszynie manierczynie mapoznawczynie marnotrawczynie marynarczynie maszynie matkobójczynie Mejznerzynie meluzynie meromiozynie Męczynie mężobójczynie Miączynie Miedzeszynie Mieleszynie Mieroszynie Mierzeszynie mierzynie Mięcierzynie Mikorzynie mikromaszynie miozynie mistrzynie mitoznawczynie Młodzieszynie Młogoszynie mocodawczynie Mokrzynie morderczynie Moroczynie morszczynie Morzeszczynie Morzyczynie Moskorzynie Motarzynie mówczynie Mszczyczynie murarzynie Murczynie murzynie Murzynie Muszynie nabywczynie naczynie Nadarzynie nadawczynie nadzorczynie Nagoszynie najemczynie namorzynie następczynie naśladowczynie naukoznawczynie Nieborzynie Niedarzynie niemcoznawczynie Niemczynie Niemierzynie Niewierszynie nigrozynie nowonabywczynie Nożyczynie obierzynie obmówczynie obrończynie obrzynie ochmistrzynie
odbiorczynie odczynie oddawczynie odkrywczynie odstępczynie odtwórczynie ofiarodawczynie oficerzynie Ogorzelczynie ojcobójczynie Okczynie okruszynie okrzynie Olszynie olszynie Oporzynie organzynie orzeszynie osiczynie Ostromęczynie ostrzeszynie ostrzynie owadoznawczynie owczynie paczynie pajęczynie Pałczynie państwoznawczynie paszoznawczynie Paszynie perzynie Pęczerzynie Pększynie Pęperzynie pętaczynie Piastoszynie Piączynie Pieczynie pierzynie Pietraszynie piewczynie pijaczynie Pinczynie piperazynie pisarzynie Piskorczynie Piskrzynie Płonczynie pochlebczynie pochrzynie Pocierzynie Podgórzynie podharcmistrzynie podkomorzynie Podmarszczynie podnajemczynie Podolszynie podsiarczynie poduszczynie Podwilczynie pogodoznawczynie pogromczynie Poleszynie Połczynie Połęczynie Pomieczynie pomysłodawczynie Poperczynie popłuczynie pornomagazynie poruczniczynie Poturzynie Powałczynie Pozarzynie pracobiorczynie pracodawczynie prapraprzyczynie praprzyczynie prasoznawczynie prawodawczynie projektodawczynie prometazynie Przecieszynie przedmówczynie przesączynie przestępczynie prześladowczynie Przybyszynie przyczynie przyrodoznawczynie Przywieczerzynie przywódczynie Pszczynie ptaszynie Puzynie Pyszczynie radczynie Radzieszynie Rajczynie rajczynie rajszynie Rakoszynie Raszynie Ratoszynie rączynie Rąkczynie Reczynie religioznawczynie reporterzynie Ręczynie Rękawczynie rękoczynie Robaczynie Roguszynie Rojęczynie Romaniszynie rozczynie rozdawczynie rozjemczynie rozkazodawczynie rozmówczynie Rozynie Rydzynie rządczynie rzeczoznawczynie Rzepczynie Rzeszynie Saczynie samobójczynie samowładczynie Sarzynie Senyszynie Seroczynie sęczynie sfingozynie siarczynie Sieburczynie Siekierczynie Siemczynie Sikorzynie Skarszynie Skarzynie Skaszynie sklepiczynie Skołyszynie Skórzynie skrytobójczynie skrzynie skupszczynie Skwierzynie Sławoszynie Słomczynie słowianoznawczynie Słuszczynie smreczynie Sobieszynie Sopieszynie spadkobierczynie spadkodawczynie Spędoszynie Spiczynie Spieszynie spódniczynie spółdzielczynie sprawczynie sprawozdawczynie sprzedawczynie Sroczynie startmaszynie Starzynie Stawiszynie sterczynie stłuczynie Straszynie Strawczynie streptolizynie Stropieszynie strzelczynie Strzelczynie Strzeszynie Sufczynie sukienczynie sukmanczynie Sulęczynie sulfadiazynie Sułoszynie superbenzynie superwyczynie Syczynie szarańczynie Szczebrzeszynie Szczuczynie szewczynie szoferzynie szynie szypszynie Szyszynie świadczynie świerczynie Świeszynie Świętoszynie Talczynie Tarczynie Targoszynie Tarnówczynie tartrazynie Tatarzynie teatroznawczynie teczynie Tenczynie Tereszynie Tomaszynie Tomczynie towaroznawczynie Trąbczynie Trenczynie Troszczynie Troszynie trójczynie Tryszczynie Trzebiszynie Trzeszczynie Trzeszynie trzewiczynie Turczynie Turzynie Tuszynie twórczynie Tyczynie tymozynie tyrozynie uchodźczynie Udrzynie urzędniczynie urzynie ustawodawczynie Warszynie wawrzynie Wereszczynie Wereszynie wędrowczynie Wędrzynie Węgorzynie węgrzynie Węgrzynie Wężyczynie wicemistrzynie Wieczynie wielkomorszczynie Wierszynie Wieszczyczynie Wieszynie Wiktorzynie Wilczynie Wilkszynie winowajczynie wioszczynie wiskozynie Witaszynie Witoszynie władczynie wnioskodawczynie wodorosiarczynie Wojcieszynie Wołczynie Wołoszynie woszczynie Wożuczynie Wronczynie Wrzeszczynie współodkrywczynie współprzyczynie współrozmówczynie współsprawczynie współtwórczynie współwinowajczynie współwładczynie współwychowawczynie współwyznawczynie wstążczynie wybawczynie wyborczynie wybroczynie wychowawczynie wyczynie wydawczynie wykładowczynie wykonawczynie wynalazczynie Wysoczynie wystawczynie wywiadowczynie wyznawczynie zabójczynie zaczynie Zakliczynie Zakrzynie Zarszynie Zaryszynie zarządczynie Zaskoczynie zastępczynie Zawiszynie zbawczynie Zberzynie Zbuczynie zdobywczynie zdrajczynie zegarmistrzynie zgrzynie zleceniodawczynie Zleszynie złotówczynie znalazczynie znawczynie zrzynie zwierzynie zwyciężczynie Zychorzynie Żarczynie Żarzynie żebraczynie żołnierzynie Żukczynie Żurczynie życiodawczynie Życzynie Żyrzynie
adenozynie, aktomiozynie, aktorzynie, aktynomiozynie, anabazynie, andezynie, anestezynie, antyfertylizynie, antystreptolizynie, aptekarzynie, arcymistrzynie, arszynie, autodrezynie, azynie, Baczynie, bakteriolizynie, baletmistrzynie, baśnioznawczynie, Bełczynie, benzynie, Berezynie, bezczynie, Białczynie, Białogórzynie, Bieczynie, biedaczynie, biorczynie, Błaszczyszynie, Bogurzynie, Boguszynie, bojarzynie, Boleszczynie, bombazynie, Boraszynie, borazynie, Borczynie, bormaszynie, Borszynie, Boryszynie, bratobójczynie, Broczynie, Brończynie, brzuchomówczynie, brzuszynie, buczynie, Budziszynie, burmistrzynie, Burzynie, butelczynie, Byczynie, bystrzynie, Byszynie, bywalczynie, Cedzynie, cembrzynie, ceprzynie, cerezynie, chalkozynie, Charzynie, Chlebczynie, chlebodawczynie, chlewmistrzynie, chloropromazynie, chłopaczynie, chłopczynie, Cholerzynie, chryzynie, Chudzynie, chustczynie, Chwaszczynie, chymozynie, Ciecierzynie, Cieleszynie, Cieszynie, cudotwórczynie, cyprzynie, cytozynie, Czaszynie, czeremszynie, człeczynie, człowieczynie, czynie, Daleszynie, Daszynie, dawczynie, Dąbroszynie, Debreczynie, Długoszynie, Dobczynie, Dobieszynie, doktorzynie, Domaszczynie, doradczynie, dostawczynie, dozorczynie, drezynie, Drohiczynie, dwójczynie, dwubenzenotiazynie, dynamomaszynie, Działoszynie, dzieciaczynie, dzieciobójczynie, dziennikarzynie, dzierżawczynie, dziewczynie, Dźwirzynie, egzynie, eksdziewczynie, eleuzynie, eozynie, Eufrozynie, fartuszynie, faszynie, fenotiazynie, fenylohydrazynie, fertylizynie, fibrynolizynie, filmoznawczynie, fitolizynie, flaszczynie, florydzynie, frajerzynie, fuzyjczynie, Garczynie, garniturzynie, Garzynie, Gaszynie, głaszczynie, Gnaszynie, Goleszynie, Gołaszynie, Goręczynie, Goszczynie, Gościeszynie, Górczynie, Górzynie, Gruszczynie, guaifenezynie, guanozynie, gwaroznawczynie, harcmistrzynie, hemolizynie, hipofizynie, hodowczynie, hydrazynie, hydroksylizynie, hydroksyzynie, iljuszynie, Iljuszynie, iloczynie, inozynie, irezynie, Iskrzyczynie, jabłoszynie, jarzynie, jaskrzynie, Jaworzynie, jaworzynie, Jerzynie, jesionczynie, językoznawczynie, Junoszynie, Juszczynie, jutrzęczynie, kabriolimuzynie, Kałęczynie, Kałuszynie, kampeszynie, karmazynie, Karszynie, kartoznawczynie, Katarzynie, Kawęczynie, Ketrzynie, Kędzierzynie, Kętrzynie, Kiączynie, kiecczynie, Kiedrzynie, Kłobuczynie, Kłokoczynie, Kłopoczynie, Kmiczynie, Knyszynie, Kobierzynie, kogazynie, Kokoszczynie, Kolczynie, kołdrzynie, Komorczynie, koniczynie, Konopczynie, kończynie, Kopaszynie, Kopczynie, Korczynie, Koroszczynie, Kosieczynie, Kostrzeszynie, Kostrzynie, Kościerzynie, Kotarszynie, Koziczynie, kożuszynie, krajoznawczynie, Krasiczynie, krasomówczynie, Kraśniczynie, krawczynie, krepdeszynie, Krojczynie, krojczynie, Krotoszynie, królobójczynie, kruszynie, Kruszynie, krwiodawczynie, Krzeczynie, krzynie, książczynie, księgoznawczynie, kubraczynie, kuchmistrzynie, Kuczynie, Kulczynie, kulturoznawczynie, kuzynie, Kwidzynie, Latoszynie, lekarzynie, leszczynie, leśniczynie, leukozynie, limuzynie, Liszynie, lizynie, Lubiczynie, Lubierzynie, Lubieszynie, Lubiszynie, ludoznawczynie, Luszynie, Lutomierzynie, Łabiszynie, Łagiszynie, łajdaczynie, Łapczynie, Łączynie, łąkoznawczynie, Łęczynie, łowczynie, Łukoszynie, łuszczynie, Łyczynie, Łykoszynie, magazynie, malarzynie, Malczynie, Malmurzynie, Małęczynie, Małuszynie, Małyszynie, manierczynie, mapoznawczynie, marnotrawczynie, marynarczynie, maszynie, matkobójczynie, Mejznerzynie, meluzynie, meromiozynie, Męczynie, mężobójczynie, Miączynie, Miedzeszynie, Mieleszynie, Mieroszynie, Mierzeszynie, mierzynie, Mięcierzynie, Mikorzynie, mikromaszynie, miozynie, mistrzynie, mitoznawczynie, Młodzieszynie, Młogoszynie, mocodawczynie, Mokrzynie, morderczynie, Moroczynie, morszczynie, Morzeszczynie, Morzyczynie, Moskorzynie, Motarzynie, mówczynie, Mszczyczynie, murarzynie, Murczynie, murzynie, Murzynie, Muszynie, nabywczynie, naczynie, Nadarzynie, nadawczynie, nadzorczynie, Nagoszynie, najemczynie, namorzynie, następczynie, naśladowczynie, naukoznawczynie, Nieborzynie, Niedarzynie, niemcoznawczynie, Niemczynie, Niemierzynie, Niewierszynie, nigrozynie, nowonabywczynie, Nożyczynie, obierzynie, obmówczynie, obrończynie, obrzynie, ochmistrzynie, odbiorczynie, odczynie, oddawczynie, odkrywczynie, odstępczynie, odtwórczynie, ofiarodawczynie, oficerzynie, Ogorzelczynie, ojcobójczynie, Okczynie, okruszynie, okrzynie, Olszynie, olszynie, Oporzynie, organzynie, orzeszynie, osiczynie, Ostromęczynie, ostrzeszynie, ostrzynie, owadoznawczynie, owczynie, paczynie, pajęczynie, Pałczynie, państwoznawczynie, paszoznawczynie, Paszynie, perzynie, Pęczerzynie, Pększynie, Pęperzynie, pętaczynie, Piastoszynie, Piączynie, Pieczynie, pierzynie, Pietraszynie, piewczynie, pijaczynie, Pinczynie, piperazynie, pisarzynie, Piskorczynie, Piskrzynie, Płonczynie, pochlebczynie, pochrzynie, Pocierzynie, Podgórzynie, podharcmistrzynie, podkomorzynie, Podmarszczynie, podnajemczynie, Podolszynie, podsiarczynie, poduszczynie, Podwilczynie, pogodoznawczynie, pogromczynie, Poleszynie, Połczynie, Połęczynie, Pomieczynie, pomysłodawczynie, Poperczynie, popłuczynie, pornomagazynie, poruczniczynie, Poturzynie, Powałczynie, Pozarzynie, pracobiorczynie, pracodawczynie, prapraprzyczynie, praprzyczynie, prasoznawczynie, prawodawczynie, projektodawczynie, prometazynie, Przecieszynie, przedmówczynie, przesączynie, przestępczynie, prześladowczynie, Przybyszynie, przyczynie, przyrodoznawczynie, Przywieczerzynie, przywódczynie, Pszczynie, ptaszynie, Puzynie, Pyszczynie, radczynie, Radzieszynie, Rajczynie, rajczynie, rajszynie, Rakoszynie, Raszynie, Ratoszynie, rączynie, Rąkczynie, Reczynie, religioznawczynie, reporterzynie, Ręczynie, Rękawczynie, rękoczynie, Robaczynie, Roguszynie, Rojęczynie, Romaniszynie, rozczynie, rozdawczynie, rozjemczynie, rozkazodawczynie, rozmówczynie, Rozynie, Rydzynie, rządczynie, rzeczoznawczynie, Rzepczynie, Rzeszynie, Saczynie, samobójczynie, samowładczynie, Sarzynie, Senyszynie, Seroczynie, sęczynie, sfingozynie, siarczynie, Sieburczynie, Siekierczynie, Siemczynie, Sikorzynie, Skarszynie, Skarzynie, Skaszynie, sklepiczynie, Skołyszynie, Skórzynie, skrytobójczynie, skrzynie, skupszczynie, Skwierzynie, Sławoszynie, Słomczynie, słowianoznawczynie, Słuszczynie, smreczynie, Sobieszynie, Sopieszynie, spadkobierczynie, spadkodawczynie, Spędoszynie, Spiczynie, Spieszynie, spódniczynie, spółdzielczynie, sprawczynie, sprawozdawczynie, sprzedawczynie, Sroczynie, startmaszynie, Starzynie, Stawiszynie, sterczynie, stłuczynie, Straszynie, Strawczynie, streptolizynie, Stropieszynie, strzelczynie, Strzelczynie, Strzeszynie, Sufczynie, sukienczynie, sukmanczynie, Sulęczynie, sulfadiazynie, Sułoszynie, superbenzynie, superwyczynie, Syczynie, szarańczynie, Szczebrzeszynie, Szczuczynie, szewczynie, szoferzynie, szynie, szypszynie, Szyszynie, świadczynie, świerczynie, Świeszynie, Świętoszynie, Talczynie, Tarczynie, Targoszynie, Tarnówczynie, tartrazynie, Tatarzynie, teatroznawczynie, teczynie, Tenczynie, Tereszynie, Tomaszynie, Tomczynie, towaroznawczynie, Trąbczynie, Trenczynie, Troszczynie, Troszynie, trójczynie, Tryszczynie, Trzebiszynie, Trzeszczynie, Trzeszynie, trzewiczynie, Turczynie, Turzynie, Tuszynie, twórczynie, Tyczynie, tymozynie, tyrozynie, uchodźczynie, Udrzynie, urzędniczynie, urzynie, ustawodawczynie, Warszynie, wawrzynie, Wereszczynie, Wereszynie, wędrowczynie, Wędrzynie, Węgorzynie, węgrzynie, Węgrzynie, Wężyczynie, wicemistrzynie, Wieczynie, wielkomorszczynie, Wierszynie, Wieszczyczynie, Wieszynie, Wiktorzynie, Wilczynie, Wilkszynie, winowajczynie, wioszczynie, wiskozynie, Witaszynie, Witoszynie, władczynie, wnioskodawczynie, wodorosiarczynie, Wojcieszynie, Wołczynie, Wołoszynie, woszczynie, Wożuczynie, Wronczynie, Wrzeszczynie, współodkrywczynie, współprzyczynie, współrozmówczynie, współsprawczynie, współtwórczynie, współwinowajczynie, współwładczynie, współwychowawczynie, współwyznawczynie, wstążczynie, wybawczynie, wyborczynie, wybroczynie, wychowawczynie, wyczynie, wydawczynie, wykładowczynie, wykonawczynie, wynalazczynie, Wysoczynie, wystawczynie, wywiadowczynie, wyznawczynie, zabójczynie, zaczynie, Zakliczynie, Zakrzynie, Zarszynie, Zaryszynie, zarządczynie, Zaskoczynie, zastępczynie, Zawiszynie, zbawczynie, Zberzynie, Zbuczynie, zdobywczynie, zdrajczynie, zegarmistrzynie, zgrzynie, zleceniodawczynie, Zleszynie, złotówczynie, znalazczynie, znawczynie, zrzynie, zwierzynie, zwyciężczynie, Zychorzynie, Żarczynie, Żarzynie, żebraczynie, żołnierzynie, Żukczynie, Żurczynie, życiodawczynie, Życzynie, Żyrzynie


text:
Po skoro dwulětnej abstinency swójskeho direktneho kulturneho live-dožiwjenja wjeselach so jara, jako wudobych sej kartku za jedne z třoch požadanych předstajenjow lětušeho ptačokwasneho programa Serbskeho ludoweho ansambla.
Njesćerpliwje podach so do Chróšćan »Jednoty« a njebuch přesłapjena. Najprjedy radowach so nad tym, zo wopyta njedźelniše popołdniše zarjadowanje wjele swójbow z dźěćimi. Zrudna tola to wěcka, zo hižo druhe lěto wšě dźěćace předstajenja SLA wupadnu abo so jenož w snadnej ličbje na digitalne wašnje pokazaja. Bych rady hišće lěto dočakała, jeli bychu so na tutym městnje serbske a dwurěčne dźěći ze swójskim dźěćacym ptačokwasnym programom zawjeselili. Tež w Delnjej Łužicy bychu sej zawěsće tajki lóštny program wobhladali. Čehodla rozsud takle jenož za dorosćenych přihladowarjow w Hornjej Łužicy padnył je, bohužel njewěm.
Publikum wočakowaše krótko před tradicionelnym 25. januarom ptačokwasny program, lětsa we formje tak mjenowaneho burskeho dźiwadła pod titulom »Njewěsta njewjesta«. Dobra to ideja, brašćenje a prawy serbski kwas do srjedźišća jednanja stajić! Libreto napisa a režiju derje w horšći měješe serbski dźiwadźelnik Tomaš Cyž, a nic jenož tohodla přeswědči tež w róli korčmarja. Jeho kontakt k Berlinskemu komponistej Wolfgangej Böhmerej so tohorunja wudani, wšako napisa Böhmer spomóžnu hudźbu, napodobnjenu musicalej a zapopadnywši serbske ludowe spěwy a wurězki z oratorijow »Žně« a »Serbski kwas«.
Domowinskej župje »Handrij Zejler« Wojerecy a »Jan Arnošt Smoler« Budyšin zarjadowaštej sej lětsa swój župny wulět dnja 4. winowca do Libereca, zo bychu z wjele druhimi Serbami a Čechami sobu dožiwili wulkotne zahajenje jónkrótneho serbskeho kulturneho lěta w Čěskej. Naši čěscy susodźa mjenuja tutón kulturny wjeršk »Rok Lužických Srbů v Libereckém kraji«. Dźakować mamy to iniciatiwy jednotliwcow, čěskich entuziastow, kaž su to Jana Vančatová, Zlatuše Mat'átková, Libuše Vítová abo Tomáš Břeň wot młodeho towarstwa SAL (Societas Amicuum Liberec).1 Woni chcychu hordźe 70. róčnicu toho wosławić, zo móžeštej w šulskim lěće 1949/50 dwě serbskej rjadowni na Libereckim gymnaziju F. X. Šaldy studować. Tak započachu slědźić a nadeńdźechu hišće štyrjoch Serbow z tehdyšeho časa, rodźeni w lěće 1932 a chodźiwši na tudyši gymnazij: Jana Barta, prof. dr. Helmuta Fasku, dr. Jana Brězana a dr. Jurja Kubicu. Přeprosychu sebi jich a pomyslichu při rozmołwje w běžnej čěšćinje, zo by so k tomu hodźał dokumentariski film a knižka pod titulom »To byla pěkna věc / Lužickosrbská gymnaziá v Československu (1945–1950)«, zo by so dale móhła wopomnjenska tafla při durjach hišće eksistowaceho gymnazija přičinić a swjatočnje wotkryć a scyła by so dyrbjało planowane lěto serbskeje kultury wustojnje zahajić.


text:
Dr. Annett Brězanec, stawiznarka a archiwarka w Serbskim kulturnym archiwje při Serbskim instituće w Budyšinje, 17.7.2021 na torhošću we Wojerecach składnostnje spominanja na załoženje župow dnja 24.7.1921 we Wojerowskej „Radnej pincy”
Što wjedźe nas dźensa na torhošćo Wojerowskeho stareho města před radnicu? Přeprošenje Domowiny, wozjewjene w Serbskich Nowinach: „Česćene towarstwa! Přeprošujemy Waše zastupeŕstwo do posedźenja wubjeŕka „Domowiny“, kiž změje so njedźelu, 24. julija t.l. w Radnej Pincy we Wojerecach. Dnjowy porjad: Přetworjenje zwjazka do štyrjoch podzwjazkow a to: A. Katholski w Sakskej ze sydlom w Khrosćicach, B. Evangelski w Sakskej ze sydlom w Budyšinje, C. Hornjo-Łužiski w Pruskej ze sydlom we Wojerecach, D. Delnjo-Łužiski w Pruskej ze sydlom w Khoćebuzu.“ Přeprošenje je wězo z lěta 1921, dopominamy so potajkim dźensa na 100. róčnicu tutoho podawka – druhe dozałoženje Domowiny a zdobom załoženje Domowinskich župow – a mój podźěl na tym je, wam krótki historiski dohlad dać.
Ze słowami „Domowina rediviva!“ – štož rěka: Domowina wožiwi so! zahaji so nowinarska rozprawa wo tehdomnišim zjĕzdźe zastupjerjow serbskich towarstwow. Wjetšina towarstwow ze Sakskeje bě zastupjena, tež někotři zastupjerjo z Pruskeje Hornjeje Łužicy. Z Delnjeje Łužicy njebě so nichtó přitowaršił. Wot tam bě jenož jedne towarstwo z čłonom. Po narodnej hymnje – spěwaše so „Hišće Serbstwo njezhubjene“ – a zawodnych słowach předsydy Arnošta Barta, „stupi so do dnjoweho porjada, zo měło so najprjedy wo wutworjenju 4 podzwjazkow jednać,… K tomu rěčachu někotři, kiž měnjachu, zo njeměło so w Sakskej po konfesiji dźělić – kaž bě w přeprošenju namjetowane, ale jenož po krajinach. Towarstwa přizamknu so cyłkej pak po hamtskich wokrjesach (Kamjenski, Budyski, Wojerowski a Choćebuski), pak po praktiskim zwisku. … Kóždy wotdźěl woli sebi swoje předsydstwo, kotryž z hłownym předsydstwom najwuši zwisk ma. Z tutych 4 podzwjazkow sćelu so po dwěmaj do hłowneho předsydstwa. W tutym zmysle so prěni dypk dnjoweho porjada přiwza.“
Zaměr župow wuswětla wustawki Domowiny, najskerje z lěta 1924: „Župne zarjadowanje ma hłownje tón nadawk, zaběrać so z wosebitymi poměrami a nadawkami w župje a pozběhnyć znutřkowne towarstwowe žiwjenje w župje. Jeje wuznam a nadawk leži potajkim bóle w nutřkownym dźěle hač w zwonkownej organizaciji. Zwonkowna organizacija wjedźe wot towarstwa direktnje k centrali.“
Poprawom dopominamy tu dźensa na wěc, kiž je wosebje z našeho dźensnišeho hladanja z wuznamom. Dźensniše župy agěruja dosć samostatne, skerje kaž regionalne serbske towarstwo. 1921 – strózbje widźane – njebě załoženje župow wjace hač zarjadniski akt, ale to z dosć inowatiwnym zaměrom, mjenujcy regionalne wosebitosće w Serbach sylnišo wobkedźbować, zhromadnosć skrućić, komunikaciske puće skrótšić.
Pohladamy hišće raz do 1920tych lět: 1. Swětowa wójna bě hnydom při spočatku dźěławosć a wutwar 1912/13 załoženeho třěšneho zwjazka serbskich towarstwow, nahle přetorhnyła. Po kóncu tuteje wójny přetřasy serbske narodne hibanje serbski kraj. Přichilnosć Serbow k Čecham w nowym staće ćisny dołhi sćin na serbsko-němski poměr we Łužicy. Serbja běchu so na nowe formy narodneho žiwjenja zmužili: Serbske hospodarske towarstwo a akcijowe towarstwo Serbska ludowa banka so załoži, z filialemi we Wojerecach a Choćebuzu. Politiska strona Łužiska, pozdźišo Serbska ludowa strona, so załoži. Nowe towarstwa, mjez dr. serbski „Sokoł“ a Zwjazk serbskich spěwnych towarstwow, skutkowaše wuspěšnje w serbskich wjeskach. Bjezdwěla wotmach.
Runočasnje bědźachu so Serbja z negatiwnymi zjawami za serbsku kulturu, kaž na přikład: njespokojace wobkedźbowanje serbskeje rěče w šulstwje a cyrkwi, konkurenca němskich towarstwow. W rozprawach jednotliwych towarstwow abo županow skorži so wo liwkosći Serbow a njepřihódnych wobstejnosćach. Čitamy wo nowinarskich nadpadach na Serbow ze – originalny zwuk – wšoněmskeho šowinistiskeho myslenja. Hódnoćeše so: Sakske knježerstwo Serbstwo jenož ćerpi, ale njepodpěra Serbstwo, we Wojerowskich kónčinach su „tamny lud a towarstwa z pruskim jědom zajědojćene“.
Třěšny zwjazk chcyše towarstwowe žiwjenje podpěrać – cyle praktisce – poskićachu swětłowobrazowe přednoški, referentow, dźiwadłowe hry, prózdninske městna za dźěći, organizowanje swjedźenjow atd. Hdyž so spočatk l. 1922 prěni raz Kamjenska župa zetka, rozłoži předsyda nuznosć zwjazka powšitkownje a podzwjazka wosebje. „Dźěło našeho zwjazka nam nuznosć decentralizacije do wěsteje mjezy přikaza. We podzwjazku hodźi so narodne dźěło wjele lěpje po potrěbnosćach strony, kotraž we wšelakim nastupanju jenakosć ma, złožować. Tule zasadu přitomni jednohłósnje připóznachu.“ Centrala Domowiny měješe drje běrow w Serbskim domje, ale jenož wot 1924 hač do 1927 dźěłaše tam hłownohamtski sekretar Herman Šleca, w 1930tych lětach dźěłaše Ema Krawcec někotre hodźiny jako pisarka w sekretariaće. Decentralizacija bě potajkim wažny krok, dźěławosć pohonić, organizować a na wjac ramjenjow rozdźělić. Myslimy jenož na wobmjezowane komunikaciske srědki.
Hišće někotre zjawy abo zajimawostki wokoło župow:
Žórłowy zakład je přewšo snadny – najwažniše pisomne žórło je serbske nowinarstwo. W aktowym archiwje Domowiny je so z časa do 1945 jenož 14 kašćikow wobchowało. Serbsce pisać wobknježeše tež jenož mały dźěl maćernorěčnych Serbow, w šulach so to njewučeše, wosebje nic w Pruskej.
Pomjenowanje župa: w prěnich lětach njerěčeše so wo župje, ale wo podzwjazku. Hakle wot l. 1924 wužiwa so župa, najprjedy hišće paralelnje.
Němski přełožk namakać njebě docyła tak jednorje, přetož w hamtskim listowanje njehrajachu rólu – jeli so něšto namaka, potom bě pomjenowanje Gau abo Kreisverband, tež Gebietsverband. Dźensa přełožujemy Regionalverband.
Znajemy dźensa 5 župow, tehdom falowachu hišće Slepjanske kónčiny. 1921 eksistowaše mjenujcy jenož jedne serbske towarstwo w Rózborkskim wokrjesu, a to we Wochozach.
Delnjołužiska župa – „tón naš bolosćik“ – wosta jenož na papjerje, hačrunjež postaji so samo župan. Tež hdyž tam žane serbske towarstwa njedźěłachu, organizowaše so tež w tutych kónčinach kulturne serbske zarjadowanja a wuměna z Hornjej Łužicu.
Čestne mjena: Za 3 župy su so hač do dźensnišeho wobchowali: „Jan Arnošt Smoler“, „Michał Hórnik“ a „Handrij Zejler“. Njeeksistentna Delnjołužiska župa dósta mjeno „Hendrich Jordan“.
Zamołwitosć za župu měješe župan, hač do 1937 běchu to Arnošt Bart a Pawoł Krječmar, Jan Haješ, fararjo Wjenka, Šewčik, Delan a kapłan Hórnik. Za Delnju Łužicu pomjenowa so Bogumił Šwjela.
Što rěkaše župna dźěławosć? We hłownym, zo zastupowaše župan wotpowědne towarstwa na centralnych Domowinskich zhromadźiznach a rozprawješe wo jich dźěławosći. Je za nas (abo znajmjeńša za mnje) tež zajimawe, zo njerozeznawachu so problemy husto wot našich, kaž na přikład: Serbja w gmejnskich radach a w šulskich wuběrkach a politiske zastupnistwo. Přidatne k wšoserbskim zlětam zarjadowachu so regionalne swjedźenje kaž 1929 w Klukšu, 1930 w Drježdźanach, 1931 w Hodźiju, 1935 w Róžeńće a we Wojerecach, a bych tež Wětošowski drastowy swjedźeń 1934 do tuteje kategorije ličiła.
Budyska župa, to jenož připódla, dźěleše so 1929 samo hišće do podžupow z rjanym pomjenowanjom Hornja rańša, Delnja rańša, Srjedźna a Budyska župa – rjenje dźělene po wosadach a dróhach. Přidruži so tež Rózborkska župa ze centralu w Slepom – na poprawne dźěło so pak njewuskutkowa, znajmjeńša je ćežko, tole nětko hišće zwěsćić.
Traješe někotre lěta, prjedy hač župny system prawje zaběži, ale hižo někak 10 lět pozdźišo, w lětach nacionalsocializma so Domowinske dźěło wjace a wjace přikrótši a wobćeži. Wo tutych dosć znatych zjawach tu nochcu rěčeć. Wjednistwo pod nowym předsydu Pawołom Nedom spyta organizacisku formu třěšneho zwjazka přetworić. Župy pak mějachu wostać. Na kóncu zakazachu nacionalsocialisća 1937 kóždu dźěławosć serbskich towarstwow. Politiske naprawy kaž tež powšitkowna towaršnostna atmosfera bijachu njesměrnu wulku ranu do Serbstwa, wot kotrejž njeje so w mnohich kónčinach wjace zhrabało.
Po kóncu 2. Swětoweje wójny, zaso napjata politiska a towaršnostna situacija, wupokaza so system župow jako jara wunošny. Sowjetska wobsadniska móc agěrowaše w prěnim času na runinje wokrjesow, tuž tworjachu so wotpowědne Domowinske župy. Přeco citowana dowolnosć za skutkowanje Domowiny hižo w meji 1945 płaćeše na přikład najprjedy jenož za wokrjes Budyšin. Dale: Towarstwa po znatym byrgarskim systemje njesmědźachu w tutej formje wjace eksistować. W Domowinje přewzachu to wjesne skupiny, kiž běchu do jedneje župy zjednoćene.
Naliču nětko zaso jenož někotre zjawy abo podawki powójnskeho župneho žiwjenja. 1947 přewjedźeštaj so prěnjej župnej zjězdaj, a to we Wojerecach a w Chrósćicach. Župa Michał Hórnik organizowaše za dźěći ze Slepjanskich kónčin přebytk w serbskich swójbach. Hač do l. 1952 so trójce pomjenowanje župy Slepjanskeje kónčiny změni. Najprjedy rěkaše župa Rózbork, potom Niska a na kóncu Běła Woda.
Dla rozestajenjow mjez Domowinu a Narodnej radu, wosebje dla politiskeho wusměrjenja Domowiny, běchu třo županojo wot centrale nuzowani, so za abo přećiwo Domowinje rozsudźić: Korla Wirt – rozsudźi so za Narodnu radu, Pawoł Lubjenski – rozsudźi so za Domowinu a Franc Natuš – rozsudźi so za Narodnu radu, daše so pak potom zaso jako župan wolić.
Skónčnje: 1946 załoži so prěnja Domowinska skupina w Delnjej Łužicy, w Choćebuzu dźěłaše župny sekretariat, oficielnu dowolnosć dósta pak hakle 1950 wot Braniborskeho knježerstwa. Organizacija móže drje dźěłać, ale, kaž pisachu nowiny, „jeje źěłu se tam ẃelgin zadora“. W 1950tych lětach nastachu w Delnjej Łužicy župy Choćebuz, Gubin/Baršć, Kalawa/Lubin a Grodk.
Jako eksteritorialna župa přidruži so w l. 1951 župa Wysoke šulstwo „Jan Skala“. Hač do lěta 1990 steješe jenož w tutej župje za krótki čas dwójce jedna žona na čole. W 1960tych lětach zarjadowaše so kaž w statnym natwarje hišće wobwodna runina, to rěka Choćebuz a Drježdźany. W 1960tych lětach eksistowaše tež samostatna župa jenož za město Budyšin. W nazymje 1978 wudyri w župnym běrowje w Grodku woheń a wšitko zniči.
W běhu NDR-skeho časa wuwiwaše so organizaciski natwar Domowiny k běrokratiskemu systemej wotpowědujo socialistiskemu centralizmej. To słužeše wosebje k tomu, wot SED a knježerstwa postajenu politiku a ideologiju přesadźić a wšitko kontrolować. Poprawnu organizaciju župneje dźěławosće přewzachu sekretariaty z hłownohamtskimi přistajenymi. Funkcija čestnohamtskeho župana bě jenož hišće formelna a bjez wuznama. Wuwiwaše so kruty system rozprawnistwa, wubědźowanjow a krutych postajenych přednoškow, župnych festiwalow atd.
Njecham so pak sama w njewuprajacych a bjezwuznamnych stawiznach organizatoriskich strukturow zhubić. Skónču tuž z mysličku, zo hakle politiski přewrót 1989 zaso móžnosć skićeše, poprawnu ideju župow wožiwjeć a wuspěšnje wutwarjeć, dźiwajo na wosebitosće serbskeho žiwjenja w rozdźělnych kónčinach a tutón potencial wužiwać na dobro Serbstwa.


text:
Robert De Niro
Robert De Niro (roź. 17. awgusta 1943 w New York City) jo amerikański grajaŕ a filmowy producent, šyroko pśipóznaty ako jaden z nejwuznamnjejšych grajarjow 20. stolěśa, nic jano amerikańskich.
Wón jo grał we wěcej ako 120 filmach. Jo sebje dobył cesć i pśipoznaśe a teke młoge filmowe myta. Mjazy nimi jo teke myto Oscar (w 1975 - za film The Godfather II w režiji Francisca Forda Coppole, a w 1981 za produkciju Raging Bull w režiji Martina Scorsese). Robert de Niro jo dwójcy dobył myto Złoty globus (1981, 2011).
Filmy (wuběrk)[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- 1973 - Mean Streets
- 1974 - The Godfather II
- 1978 - The Deer Hunter
- 1980 - Raging Bull
- 1987 - Angel Heart
- 1990 - Goodfellas


text:
Štož so mjeztym hižo dlěje w a za mjezami Europy wothrawa, je jenička tragedija. Wona kóždemu pod kožu dźe, kiž ma sobučuće z čłowjekom, nuzu ćerpjacym. Njeličomne wopory wójnow a socialneje bědy z mnohich kóncow swěta spytaja so na najbohatši a najwěsćiši kontinent našeje zemje „předrěć“. Hačkuli so mnozy tež w Sakskej z tym bědźa abo so samo agresiwnje wobaraja hórku a přiběracu woprawdźitosć na wědomje wzać, tak tola pozbudźa, zo wjele ludźi tež w našej blišej domiznje ćěkancam solidaritu wopokazuje, jich w nowej wokolinje wita a jim najprjedy jónu prosće pomha.
W přichodnych měsacach a lětach – to drje je jasne – so nawal přesćěhanych a dźěło pytacych w našim kraju hišće zesylni. Tak budźe dale wažne, zo runje tež ciwilna towaršnosć prěnju pomoc ćěkancam poskići, ćim bóle, dołhož njezamóže politika w Zwjazku a w zwjazkowych krajach Němskeje porjadne prawniske a hospodarske struktury za wobchad, přijimanje, kubłanje, wu- a dalekubłanje ćěkancow wutworić. A dołhož zamołwići w Europskej uniji zhromadnje ze skutkownymi naprawami chaos njesporjadkuja.


text:
Po naszymu
To sie przidarziło jeszcze za Wilusia. Za bajtla nasza starka Paulka mało do szkoły chodziła, bezto sie po nimiecku godać a pisać niy nauczyła. Jak sie wydała za starzika Karlika, to ôn ji wiela razy godoł, coby sie miała jednako chociaż troszka po tym nimiecku nauczyć, toby sie im lekcy żyło, boby umiała pogodać ze byamtrami, ze farorzym abo ze rechtorym i Karlik by niy musioł sōm wszyndy lotać, ale ôna dycki godała swoji, coby "te bismarki mieli sie nauczyć po naszymu, jak sam ku nōm prziszli"!
Skuli tego były roztōmańte breweryje: nikedy do śmiychu, ale tyż roz za czos do rozpłaczu, bo Paulka co przekrynciła, abo źle porozumiała. Bo przeca nōm, Ślōnzokōm, spokopić ta twardo nimiecko godka niy było leko! Jedyn roz starzik ze starkōm jechali fōrōm do dōm ze torgu we Rybniku i przibrali jejkowskigo szandary ze babōm. Szandara siod se ku starzikowi na przodek, a szandarka ku starce na zadek. Jak sie dwie baby potkajōm to se dycki troszka poklachajōm, chocio sie ani wiela niy znajōm, a kożdo godo po swojimu. Starka już pora razy szandarki we kościele widziała, bezto zaczła ji kwolić piykne szaty a kobuk, bo ta baba "po pańsku" sie ôblykała, a nasza starka "po chopsku" chodziła.
Starka przestrojić sie niy zamiarowała, bo sie boła, że bez zima zmarznie we takich ciynkich keckach. Ô dziwo, szandarka wszystek rozumiała, piyknie sie ôśmioła, a padała ;"danke", a co te słowo znaczy, to Paulka wiedziała! Tak sie baby rozgodały, że prziszła raja na gospodarka, ale tu już starka Paulka ani wiela niy rozumiała. Ôroz ze tyj cołki godki uchyciła jedne słowo: "gluke", co se przełożyła na nasze , a wyszło ji ze tego, że szandarka chce pożyczać kluka, bezto zaroz padała: Ja mōmy, mōmy, mōmy za stodołōm! Szandarko chcecie gōwna ze hajźla wyciōngać abo gnojōwka wylywać, bo niy wiym, kero mōm wōm dać? A pokozała rynkami jaki wielgi garce majōm ôbie kluki.
Wtynczos szandarka zgupiała, bo niy wiedziała, co Paulka chce, przeca ôna sie ji yno pokwoliła, że se kwōka (po nimiecku:Glucke) na jajca nasadziła! Starzik Karlik śmioł sie, aże mu płaczki po gymbie leciały, ale coby sie szandarka na nich niy pogorszyła w migu jōm ôbjaśnił , ô co szło jego babie!
GRYMLINO


text:
Jak żech była maluśko, ciynżko miałach to spokopić, nō, bo podziwejcie sie: wczora niebo płakało, a to znaczy, że loł dyszcz, bo wielgigo Pōnjezusa zabili, a ôn zaś dzisio je nazod, a jeszcze ku tymu mały, bo we pieluchach siedzi?!
Jak żech sie pytała starki, to mi padała, że to tak musi być, a fertik! Dziepiyro tatulek mi to ôbjaśnił, że to wszyjstek świyntujymy na pamiōntka, że to sie kejś downo do prowdy zdarziło. Dycki starki godały, że wszyjstek trza porobić nojniyskorzi we Wielgi Szczwortek do połednia, bo potym mo sie yno rzykać, a roboty wele chałpy sie niy tykać, krōm tego, co sie musi, do przikładu: dobytkowi trza dać żrać, ale gnoja sie już ciepać niy śmiało!
We Wielgi Piōntek prani niy śmiało wisieć na sznōrze ani na gōrze, bo we tyn dziyń sōm Pōnjezus na krziżu wisioł, to te prani na gōrze, to by była do niego ôbraza! Jediny wyjōntek to była Wielgo Sobota. To był dziyń ôd Matki Boski, a ôna musiała wyprać Jezuskowi pieluchy, bezto inksze mamulki tyż tak mōgły zrobić! Krōm tego szło jeszcze wyprać praje wszyjstek, co było biołe, a niy było wielgi: gardinki, szajbki, zaciōngaczki, ôblyczki ze zegłōwkōw, koszule a koszulki, a we ôstateczności tyż płachty ze łōżka, ale te sie musiało przewinōńć na poły, a dziepiyro potym wiyszać na sznōry.
Jednako niy śmiało sie wiyszać lajbikōw, babskich spodnich galotkōw a chłopskich spodniokōw chocioż tyż biołe były! Te prani dycki sie suszyło na zegrōdce, a trza go było skludzić do dōm niż słōneczko na niebie zaszło, a gibko poskłodać, bo leżeć niy śmiało na kupie, coby niy ôbrażać Pōnjezusa, co we grobie leżoł. We wieczōr trza jeszcze było deptać na ceremōnijo wielgosobotnio: woda a ôgiyń poświyncić!
Sami roztōmili widzicie, jaki to ciynżki żywot te nasze ōmy a starki miały, bo roboty było kupa do ôstatni godziny: to rōb, tego zaś niy rōb, a jeszcze dej pozōr, co robisz a kej, coby cie sōmsiady przed światym niy ôbgodali, żeś je ciaprok abo heretyczka! Teroz sie zdo nōm, że mōmy troszka lepi, ale eli je to prowda? My przeca czasu mōmy porzad myni a myni...
GRYMLINO


text:
[1] Bez[2] to eksperymyntalny, bo dołech tam wyrzywo, ftore żech kupiōł piyrszy rołz w życiu- fenkuł. Inkszo nazwa tego to koper włoski i joł niyby wiedzioł, co to jest koper i kaj leżōm Włochy, ale tego żech nigdy niy jołd[3]. Jakby fto niy wiedzioł, jak łon wyglōndo, to pod tym tekstym bydzie łod niego zdjyńcie (po lewyj strōnie). Smakuje jak anyżek i do takich słodkich sałatkōw je bardzo dobry.
Co potrza?
2 jabka
puszka kukurydzy
1 fenkuł
1 boryj[4]
5-6 łodygōw zelera naciowego
Tyn zeler to jest super sprawa: fajnie chrupie, dobrze smakuje i do tego moł bardzo mało kaloriōw. Kilo tyj zielyniny moł ich tela, co połra kostek szokolady, wiync jakbyjscie sie tak chcieli odchudzać, to sie mogecie na niego przeciepnōńć. Na dole po prawyj bydzie łod niego zdjyńcie, żeby po tym niy bōło jak z mojōm Bratowōm, co to sie dziwiōła, skąd mōm taki rabarbar. Jeronie, zajś żech sie rozpisoł…
Zōłza- żeby tyn szałołt niy boł taki za suchy
2 łeżki jogurtu greckego
1 łeżka[5] majōnezu
pō[6] wyciśniyntyj citrōłny[7]
trocha pieprzu (dołwni korzyni)
Z robiyniym takego szałołtu to niy ma wcale taki srogi[8] filozofii. Myjecie wszysko i krajecie na małe kōnski- yno sie tam tak niy bołwcie z tym krajaniym, żeby Wołs wieczōr niy chyciōł[9]. Mołcie zymby, to i te wiynksze kōncki bajecie umieli pogryjś. No chyba, że mołcie gybis[10], to niy ma wyjścia i trza stołć przi ty desce i krajać.
Jak już wszysko baje w misce, to pomiyszejcie sie ta zōłza, wlyjcie rajn[11] i fertich.
Jak lubicie wiyncyj zołzy, to sie zrobcie jōm i ze 6 łeżek jogurtu. A jak sie bojicie o za srogi brzuch, to mogecie sie jōm zrobić bez majōnezu.
Taki szałołt to idzie zjejś i do grillowanego wōsztu, i do pieczōnego kurczaka, a nawet i zjejś bez niczego. Smacznego!
[1] sałatka
[2] przez to
[3] jadł
[4] por
[5] łyżka
[6] pół
[7] wyciśniętej cytryny
[8] dużej
[9] złapał
[10] sztuczna szczęka
[11] do środka


text:
Amatl
Amatl (gŏdka Nahuatl: āmatl, hiszp.: amate abo papel amate) – zorta papiōru, co była używano we Ameryce Postrzodkowyj we czasach prekolumbijskich. Bōł szykowany ze warzōnyj wewnyntrznyj strōny (tyj ôd pnia) kory niykerych zortōw strōmōw, nojczyńścij ze familije figowcōw. Dostanŏ z warzyniŏ meteryjŏ była niyskorzij przecieranŏ bez kamiynie. Gotowy amatl mioł farbã jasnobrōnzowõ a bōł delikatny. Używany bōł jednako do cylōw religijnych a świyckich. Gotowe dokumynta były trzimane we zwojach. Terŏz amatlu wyrŏbianego ryncznie używajōm niykerzi artyści we Meksyku.


text:
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Profesor Josef Páta a druzy
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2


text:
Wodopad
Wodopad je městno abo wotrězk w běhu rěki abo rěčki, na kotrymž pada jeje woda přez topografiski próh wertikalnje deleka do hłubiny. Wodopady, kotrež wobsteja z wjacorych schodźenkow, mjenuja so tež kaskady.
Najwyši na zemi je Angelowy wodopad (Salto Ángel) we Venezueli, kiž pada wot tafloweje hory Auyan-Tepui 978 metrow do hłubiny. Dalše znate wodopady su na přikład Yosemite Falls w Zjednoćenych statach (739 m), Niagaraske wodopady (na wodu najbohatše w Sewjernej Americe), Victoriaske wodopady w južnej Africe abo Rynski wodopad při němsko-šwicarskej hranicy, najsylniši w Europje.


text:
Zebnica (město)
Zebnica (nim. Sebnitz, čes. Soběnice) jo wjelike wokrejsne město we wokrejsu Sakska Šwica-Pódzajtšne Rudne góry, z góry dołoj běžaś pśi rěcynu nižynu Zebnica a Kśinicy na granicy mjazy Nimskeju a Českeju. Město ma cirka 9552 wobydlarjow a jo se prědny raz w 13. stolěśu naspomnjeło. Lažy na wusokosći wót 250 až 460 metrow a 379 metry w městowych srjejźišćo pó jutšna k narodnego parku Saksko-Českojska Šwica a na Pódwjacorno-Łužyskem góratem kraju. Lažy na lěwem brjogu rěki Zebnicy, naprěki českego města Dolní Poustevna, kenž jo było až do roku 1945 źěł Zebnice. Dalšne měsćańske źěle su Altendorf, Lichtenhain, Mitteldorf, Ottendorf a Saupsdorfa w Kśiniskem dołkach, kaž we husokosći Schönbach, Hofhainersdorf, Amtshainersdorf, Hertigswalde a Hinterhermsdorfa.
Wobchod[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zebnica lažy pśi zeleznicowej śěgi Sebnitztalbahn/ Zeleznica Narodnego parka Sakskeje a Českeje Šwicy (U28) mjazy Dźěćinom, Žandawom, Zebnicom, Dolní Poustevnom, Mikulášovicom, Velký Šenovom, Słanknom do Rumburka a pśi śěgi Sakskego Semmeringbahn (RB71) mjazy Zebnicom, Nowe Městom, Stołpinom do Pěrna.
Něga běchu teke hyšći jadne zeleznicowe śěgi wót Žandawa do Górneje Łužycy mjazy Krumhermsdorfom, Nowe Městom, Oberottendorfom, Wjazońcom, Wjelećinom, Rozwodecom, Budestecom a Dźěžnikecom do Budyšyna.
Busowe linki 261 wujěś wót sem Drježdźan pód móstom pśi głownem dwórnišćy do Zebnice.


text:
Koncert, 15.3.2020 w 17 hodź.
Projektny žónski chór pod nawodom Walburgi Wałdźic předstaji program nowowobdźěłanych spěwow z brunicowych kónčin, ze Slepoho a z Delnjeje Łužicy. Pólska huslerka Izabela Kałduńska přewodźa wokalne zynki z huslemi mjez druhim tež z effektami. Projekt so spěchuje přez MitmachFonds Sachsen.
Finisaža SORBIAN STREET STYLE, 1. měrca 2020 w 15 hodź.
Serbski muzej přeprošuje njedźelu, dnja 1.3.2020 na zakónčace zarjadowanje modoweje přehladki. W 15 hodź. poskići so wjedźenje w němskej rěči a w 15.30 hodź. přizamknje so serbskorěčne wjedźenje. Wjeršk finisaže je performance designerow „My smy moda“ w 17 hodź. Tu prezentuja modle drasty a kolekcije z wustajeńcy a du z nimi „do swěta“.


text:
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Biłgorajski, Piotr Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pepliński, Marek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Schellenberg, J. L. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtysiak, Jacek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Guillon, Jean-Baptiste Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Butakov, Pavel Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Mordarski, Ryszard Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Dobrzeniecki, Marek ; King, Derek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Jordan, Jeff Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Dumsday, Travis Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Schellenberg, J. L. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Hołda, Miłosz Lambert, Dominique Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Moser, Paul K. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stump, Eleonore Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pasternak, Izabela Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Socrates, Francisco Angel P. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Jarocki, Jacek Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodzimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kamiński, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Gałkowski, Jerzy W. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtyła, Karol Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Kiczuk, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pastuszka, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Krąpiec, Mieczysław A. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stępień, Antoni B. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pastuszka, Józef Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Mazierski, Stanisław Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Czerkawski, Jan Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Szostek, Andrzej Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Wojtyła, Karol Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Styczeń, Tadeusz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Zdybicka, Zofia Józefa Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Hajduk, Zygmunt Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodziemiez Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Krąpiec, Mieczysław A. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Sedlak, Włodzimierz Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Stępień, Antoni Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.