text:
Domowina a Serbski sejm staj za dialog
Sobotu, dnja 30. měrca wotmě so hłowna zhromadźizna Domowiny w Chrósćicach. Tutu składnosć wužištaj Jadwiga Pjacec jako čłonka z towarstwa Stup dale z.t. a Alexander Pólk, wobaj čłonaj Serbskeho sejma, zo byštaj k delegatam třěšneho zwjazka wo serbskim kubłanju zwonka Łužicy a poćahu mjez Serbskim sejmom a Domowinu rěčałoj.
Jadwiga Pjacec pokazowaše na hranicy a problemy, z kotrymiž su maćernorěčne serbske dźěći a starši nastupajo serbske kubłanje zwonka Łužicy konfrontowani. Tež hdyž so doma serbuje, haći němski wobswět wuwiće serbskeje identity a pěstowanje serbskeje kultury. Tuž trjebaja starši zwonka Łužicy struktury a prawa za serbske kubłanje dorosta. Dyrbja so puće namakać, kak so serbšćina zwonka Łužicy spěchować móže, na př. přez podawanje serbšćiny přez studowacych sorabistki w Lipsku za studentski dokład. Jadwiga Pjacec namołwješe, zo „spěchowanje serbskich projektow njeměło so jenož na wěsty rum wobmjezować, serbskosć projekta měła dosahać.“ Waži sej dźěło Domowinje jara, ale naspomni tež hranicy jeje skutkowanja, kaž na př. zo njezamó zawrjenju serbskich šulow zadźěwać - falowacych strukturow a prawow dla. Tuž apelowaše na zhromadne skutkowanje Serbow.
Alexander Pólk spyta w swojej narěči poćah mjez Domowinu a Serbskim sejmom rozjasnić, dokelž widźi diskrepancu w interpretowanju mjezsobneho zrozumjenja. Připóznaje w mjenje Serbskeho sejma Domowinu jako zastupnistwo serbskich zajimow, kaž tež dźěło Serbskeju radow a dalšich gremijow. Domowina ma jako towarstwo poziciju zastupnistwa zajimow, němsce „Interessenvertretung“. Z tym ma třěšny zwjazk z definowanjom zajimow serbskeho luda wažny a njeparujomny nadawk. To pak za wuwiće kubłanskeje a kulturneje awtonomije njedosaha, za to trjeba so ludowe zastupnistwo, němsce „Volksvertretung“, a to chce być Serbski sejm. Z ludowym zastupnistwom zawěsći so wěsta njewotwisnosć wot eksternych statnych gremijow a akterow za rozsudy nastupajo serbske naležnosće. Alexander Pólk wuzběhny, zo tak njeeksistuje konkurenca, ale mjezsobne wudospołnjenje na puću k samopostajowanju.
Na kóncu wospjetowaše apel Serbskeho sejma: „Rěčće z nami! Rěčće z nami,
- zo my puć do samopostajowanja serbskeho ludu hromadźe chodźimy - a swoje wobmjezowane mocy njetrjebawšo njebrojimy. Dokelž naju zhromadny cil je samsny: skutkować na dobro Serbstwa.
- zo so njejasnosće wotstronja. Dyrbimy jednu rěč rěčeć, kiž wobě stronje zrozumjetej, zo njepřińdźe k dalšim njetrjebawšim njedorozumjenjam.“
Předsyda Domowiny Dawid Statnik wozjewi po přinošku, zo je na tajkim zakładźe mjezsobna rozmołwa móžna. Serbski sejm so tuž na mjezsobny dialog a zhromadne puće z třěšnym zwjazkom Domowinu wjeseli.


c: text/html

text:
Najnowša a we wjacorym zmysle hybridna – nic jenož serbska a němska – basniska zběrka Róže Domašcyneje wobsteji ze štyrjoch cyklusow. W prěnim předeklinuje so bliskosć k tekstej a k słowu. W druhim cyklusu steji pod titlom »Bězman blawka blisko« towaršnostna kritika w srjedźišću. W třećim, zaso w titulu »Tajka a wonajki« narěznjenym, wjerći so něštožkuli kołowokoło čłowjeskich a lubosćinskich poćahow, a w štwórtym dźe wo přirodu a wuměłstwo a tež wo jich płódnu wzajomnosć. Hižo moće, kotrejž wobrubitej tute štyri cyklusy – »Identita je dźělenje wot swěta«, kaž pisa čěski spisowaćel Petr Pazdera Payne, a »Woprawdźitosć je přeměnjenje, wobstajnosć je jebanstwo« (110) štož praješe Lao Tse – pokazatej na poetiku fluidneho, wjacewoznamowosće a opalizowanja.Róža Domašcyna, W času zeza časa, Budyšin: LND 2019, 116 str.
Je bytostne ze słowa, kiž steji na spočatku, wurosć a z njeho něšto rozplesć. Je wažne, to najnuzniše wuchować a na swoju wušnosć wotklepać. Hižo tu pokazuje so rozdźěl mocy mjez »ja«, kiž pyta swoju identitu w rěči a w swěće, a »my«, kiž sej mysli, zo je sylniše, a rozkazuje. A tutón bój wo móc nas při čitanju tutych kedźbyhódnych cyklusow při kóždej kročeli přewodźuje. Metafry přirody, kiž su nimale do kóždeho teksta zatkane, su spočatnje skerje wjesne (sym z něhdyšich wjeskow přišła, 8). W škiće popow schadźeja złóžki, kiž po spodobanju zeschadźeja abo mutěruja, pokazowaki rozpaduja a w čerstwym sněhu a na běłym łopjenu so nowe puće wuteptuja, nastawa nowe basnistwo. To je alchemija basnicy. Přiroda jako zakład, přikład a wučbna mišterka na jednym a metamorfoza jako logos, jako tworjaca móc cyłeho uniwersuma na tamnym boku su zasadne principy tuteje poetiki a basniskeje filozofije.
Jako cyłkownu wustajeńcu widźach, mi bě, kaž zo bych Serbow a narodnu drastu hišće raz znowa zeznała, ale z wida zašłosće a z wočemi słowjenskeho molerja Ante Trstenjaka (1894–1970). Runočasnje zeznach tež molerja jako wosobu a myslach sebi, wón je jedyn z nas – Słowjan.
W aktualnej wustajeńcy Serbskeho muzeja z titulom »Barby daliny – Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« je akribiske předdźěło mjezynarodneho prócowanja jasnje spóznajomne. Hłownaj iniciatoraj wustajeńcy Igor Pirc ze Słowjenskeje a serbski kulturnik Jurij Łušćanski zmóžništaj hromadźe ze Serbskim muzejom pod projektowym nawodom Christiny Boguszoweje přewjedźenje mjezynarodneho kooperaciskeho projekta z Narodnym muzejom Praha a Wuměłskej galeriju Maribor. Dalšej podpěrarjej a wupožčowarjej eksponatow stej Muzej za nowše stawizny Słowjenskeje w Ljubljanje a Galerija Ante Trstenjaka w Ljutomerje. Tež Serbski muzej Choćebuz, Serbski kulturny archiw při Serbskim instituće a Załožba za serbski lud su material k dispoziciji stajili, kotryž wobswětli Trstenjaka jako přećela Serbow w dokumentarnym wotdźělu na kóncu wustajeńcy. Kuratorce stej direktorka Serbskeho muzeja Christina Boguszowa a Rebecca Wöppelowa, kotrejuž koncept zestajenja eksponatow derje přez wustajeńcu wjedźe, tak zo so wot rumnosće k rumnosći zajim Trstenjaka za Łužicu wotkryje.
Před něšto tydźenjemi započach koparske mustwo pola Jednoty Kamjenc trenować. Spěšnje spóznach, zo so wužadanja we Łužicy wot wužadanjow druhdźe na swěće njerozeznawaja. Samostatne myslenje a dowěra do swójskich kmanosćow njejstej samozrozumliwej, tu runje tak nic kaž w Tansaniji, Kolumbiskej, Jordaniskej abo Nepalu.
»Horce plincy« – komedija wot Frederika Holtkampa, zeserbšćiła Lubina Hajduk-Veljkovićowa, režija Rosmarie Vogtenhuber j. h., wuhotowanje Franz Gronemeyer j. h., premjera 26. septembra 2020 w Dźiwadle na hrodźe Budyskeho NSLDź
Jako zazběh k nowej hrajnej dobje – po abo lěpje: z koronu – pokaza serbske powołanske dźiwadło wjeselohru wuspěšneho spisowaćela, kotryž pod pseudonymom Holtkamp wot lěta 2010 dramatiske kruchi pisa. »Horce plincy«, w němskim originalu »Landeier« (potajkim skerje »Wjesne plincy«), běše jeho prěni wuslědk, komedija za šěsć wosobow, kiž je so mjeztym wjacekróć předstajiła. Městno čina je jednora, stara, njezrumowana korčma, w běhu šěsć aktow so wona stajnje přemeblěruje, štož tež rěka: Wona so přeco lěpje zarjaduje. Nad tejku wisa křiwje wobswětlene hesło »Witajće k nam«, ale dokelž jedna so wo wotležanu wjes njedaloko Berlina, přijimuje zwudowjeny hosćićel Hinc nastajnosći samsnych třoch hosći: plahowarja swini, wowčerja a biobura. Jim zhromadny je samsny eksistencielny deficit: Kóždy z nich by rady žonu měł. Kak by so tole snadź radźić móhło – runje to je tema serbskorěčneje turnejoweje inscenacije přez cyłe 90 mjeńšin (bjez přestawki).
Jill-Francis Ketlicojc abo Źilka jo ta nejmłodša dolnoserbska spisowaśelka a casnikaŕka, znata južo cytajucym serbskich medijow a tejerownosći teke źiśam. Serbska princesna śmojteje romantiki, nutśi kótarejež hyšći jo wóstała góle a to góle póžeda za tšojeńkami!
Wóna jo z rodom wót Města, jo wótrosła w Žylowje a tencas bydli w Nowem Chmjelowje. W bachelorje jo Jill studowała sorabistiku na lipšćańskej uniwersiśe, ako master wóna jo studěrowała pśirownujucu literarnu wědomnosć a interdisciplinarne pólske studije w Halle nad Solawu. Jo južo pśed lětami a něnto zasej łoni se wobźělowała na literarnem wuběźowanju Ludowego nakładnistwa Domowina a Załožby za serbski lud, źož jo dobydnuła dwě 3. myśe ako basnikaŕka a awtorka krotkeje proze.Jill-Francic Ketlicojc, Wuchack głupack a druge tšojeńka, il. Thomas Binder, Budyšyn: LND 2020, 64 b.
»Wuchack głupack a druge tšojeńka« su jeje prědne wózjawjone kniglicki, je jo Ludowe nakładnistwo Domowina lětosa wudało, ilustrěrował »Wuchacka« jo Thomas Binder. To su te prědne źiśece kniglicki w slědnych lětach, napisane w dolnoserbskej rěcy a nic pśestajone z drugich rěcow (jano tšojeńko »Kak jo kobołk swóju smjerźinu dostał« jo było pjerwjej w nimskej rěcy napisane, ale pótom awtorka jo sama napisała serbsku wersiju, wěcnje wobźěłanu a wudopołnjonu). Kniglicki se pórucuju za źiśi w starstwje wót wósymich lět, kuždy bok ma wukludny wobrazk a serbsko-nimski špikowański cedlik dołojce.
W zwisku z morjenjom Georga Floyda dóńdźe w USA k demonstracijam, hdźež so wobdźělnicy raznje přećiwo rasizmej wuprajichu. Zdobom buchu pomniki kolonizatorow spowalene a tež na polu kultury so něšto hibaše. Mjez druhim je streamingowy portal HBO Max nachwilnje film »Vom Winde verweht« předstajenja rasizma dla z programa wzał z argumentom, zo jewja so w nim zestarjene kulturelne zhladowanja. Mjeztym jón z předsłowom profesorki Jacqueline Stewart, kotraž předstajenje njewólnistwa w filmje do konteksta staja, zaso poskićuja. Hižo někotre lěta so tajke diskusije tež na polu literatury wjedu. Přikład za to je kniha »Huckleberry Finn« Marka Twaina z lěta 1885. W njej wustupuje 219 razow n-słowo, kaž so čornuch mjeztym w jendźelšćinje husto mjenuje, a bu namjetowane je z »njewólnik« narunać, zo njeby so šulerjam rasizm přikubłał. Tež w Němskej so něšto hiba. W Berlinje so »Mohrenstraße« na »Anton-Wilhelm-Amo-Straße« (němski filozof afriskeho pochada) přemjenuje. A w sakskej tworni Bautz’ner Senf & Feinkost GmbH produkowana cyganska juška ma bórze nowe mjeno dóstać, po tym zo su so zastupjerjo Sinti a Roma hóršili, dokelž maja pomjenowanje Cygan za zacpěwace.
Mytowana basnica, wudawaćelka a přełožerka Róža Domašcyna je nowu zběrku z wjace hač 70 basnjemi a drobnej prozu wozjewiła. »stimmen aus der unterbühne« přeswědčuje z čućiwej rěču kaž tež z njepřetrjebanymi słowami a wobrazami.Róža Domašcyna: stimmen aus der unterbühne. gedichte, poetenladen, Lipsk 2020, 120 str., brošura z klapami, ISBN 978-3-948305-05-5, 18,80 €
Programatisce zwjazuje baseń »Kerne in der schachtel« stajnje dokładne a ćežke dźěło na a z rěču: »jedes wort hab ich bis auf den kern abgenagt / die kerne anschließend ausgespuckt«. Słowne póčki hromadźi lyriske ja w tyzce, snano w šackašćiku. Tam přetworja so při wužiwanju do klepotacych słowow a zamóža klinčeć. Proces basnjenja njewopokaza so jako něšto njeproblematiske. Na hnujace wašnje wopisuje lyriske ja ignorantnu, njepřećelnu a wusměšowacu wokolinu. Móc basnjenja pak so přesadźuje a na kóncu nastanje wuměłstwo, kotrež rěč wobchowa a ju płódnu sčini. Zdobom nastanje z basnju zwisk k zlochka modifikowanemu tekstej ze zběrki »W času zeza časa« (Budyšin 2019).
Wóndano při rjadowanju regalow zanurich so do delnjoserbskeje Pratyje za lěto 2008. Zajimawe: cyła dwójna strona wo temje »Nimamy spisowaćelow« wot Hendricha Jordana a Torstena Maka. Woprawdźe, na spočatku zańdźeneho kaž tež našeho lětstotka njemóžeše so delnjoserbska literatura z nahladnej ličbu awtorow hordźić; hornjoserbskej dźěše so lěpje.
Runje w lěće 2008 pytach teksty za finsku antologiju načasneje serbskeje krótkoprozy, a poskitk delnjoserbskich tekstow njeběše bohaty. A hlej, hižo w februarje 2013 rěčach w přednošku k serbskej literaturje wo »fenomenje młodeje delnjoserbskeje literatury«. To běše widźeć mjez druhim w zběrce »Paternoster« a antologiji »Pód kšywom nakósnym«. Nowi awtorojo přichadźachu tež z nowymi temami. To bě kaž dźiw. Torsten Mak skedźbni na dalši problem: Serbsce pisacy su wućeženi ze wšědnym dźěłom, přewažnje na serbskim polu. Nimaja potajkim chwile za tworjenje. Kaž je Benjamin Franklin rjekł: »Čas su pjenjezy.« Tuž dajmy pjenjezy pisanja chcyćiwym a kmanym! Njech so nachwilnje wuswobodźa wot wšědneho dźěła a pisaja z połnej mocu. Trjebamy pjenjezy kaž tež kriterije a rjadowanja, po kotrychž so wone rozdźěla. Ryzy techniske a administratiwne prašenja. Hižo słyšu wobmyslenja: Hač hodźa so stipendije rozdźělować sprawnje, hač hodźa so narunać wučerjo, redaktorojo a tamni, kiž su nachwilnje stipendija dla wuswobodźeni, hač dosaha kapacita nakładnistwa za nowu twórbu. To su woprawnjene prašenja, ale hodźa so zawěsće rozrisać.
Toś ten dopis se póśěgujo na pśinosk Christiany Piniekoweje wó njelubosnych a ranjecych tšojeńkach w zwisku z pšašanjami serbskeje (wendisch) identity a jeje wótgódnośenja (R 03/2020). Pó cytanju togo artikla som se teke ja zasej jasnjej na take tšojeńko spomnjeła, nejpjerwjej krotko a zwjeršnje, ale jo mě pón cesćej zasej do wědobnja stupało.
Som pśed žednymi lětami była pla gójca za ortopediju (w Chóśebuzu), bóžko som jogo mě zabyła. Wón jo mójej noze pśepytował a pón naraz na »humoristiski« part wugronił: Da haben wir ja einen klassischen wend´schen Plattfuß! Ja som była kaž derjona. Kak móžo taki kubłany luź take něco groniś! Njejsom mógła nic k tomu pśispomnjeś. Mě jo se rěc zatykała a rownocasnje jo mě někaka njedobra zacuwatosć do brjucha stupała. Lěta su pśejšli, som tu wěcku někak zabyła, abo lěpjej gronjone zagnała. Ale kaž rowno dožywijom, jo hyšći »žywa«. To groni: Pódwědobnje jo mócne a nic njezabydnjo. A wóstanjo pśecej zasej pšašanje: Co jan su nam (wšyknym, nimskim, serbskim, drugim ...) historija, politika a kultura, myslenje, cłowjeske byśe a eksistenca ako taka napórali a nadalej (wšuźi na swěśe) napóraju, mimo tych »wjelikich« wójnow?
»Njemóžu so dopomnić, zo čitach hdy knihu jedneje žony w němskej rěči, w kotrejž so žedźba za lubosću z tajkej požadliwosću a intensitu pokaza«, wobkrući znaty literarny kritikar Marcel Reich-Ranicki w Literarnym kwarteće ZDF, zaběrajo so z postum nakładowanymi dźenikami w lěće 1968 w starobje 39 lět zemrěteje NDRskeje spisowaćelki Brigitte Reimann. Tutón kompliment hodźi so tež na jeje literarny portret města Wojerecy »Moja dróha« nałožować, kiž wozjewi wona w lěće 1967 w tydźeniku Kulturneho zwjazka NDR »Sonntag«.
Literatka dźěłaše w lětach wot 1960 do 1968 w kombinaće Čorna Pumpa a bydleše we Wojerecach pod adresu Dróha Liselotty Herrmann 20 hač do swojeho přesydlenja do Neubrandenburga. Wulki dźěl jeje literarneho dźěła bu hakle po jeje smjerći nakładowany a swědči dale wo jeje wuměłstwje, teksty wobrazliwje a zdobom z wěstej načasnej hódnotu pisać.
Wojerowski wuměłski zwjazk pod nawodom Martina Schmidta jako časowy swědk tute namrěwstwo z wjele angažementom stajnje znowa wuswětla. Tak běchu čłonojo, hosćo a přećeljo wuměłskeho zwjazka dnja 12. junija do Wojerowskeje hrodoweje žurle přeprošeni na prapremjerne předstajenje hudźby k tekstam, kotrež drje buchu před lětdźesatkami w poměrnje małym nakładźe wuchadźacym časopisu wozjewjene, ale hišće ženje na někajkimžkuli zarjadowanju čitane.
Serbowka, Serb a ja mamy dwě zhromadnosći: Smy staćenjo Zwjazkoweje republiki Němskeje a rěčimy serbsce. Prawdźepodobnje mamy hišće dalšu zhromadnosć: Smy hižo byli diskriminowani za to, zo zjawnje serbsce komunikujemy. Rěčna diskriminacija je »normalny« fenomen a nic wšitcy potrjecheni so wobaraja, štož wjedźe k dalšemu rozšěrjenju tutoho čłowjesku dostojnosć zacpěwaceho fenomena, kiž je jedna forma rasizma.
Poprawom je prawniska situacija jasna. Hižo prěnje artikle němskeho Zakładneho zakonja so raznje přećiwo kóždejžkuli formje diskriminacije wupraja. 1965 wotzamknje hłowna zhromadźizna Zjednoćenych narodow Mjezynarodne zrěčenje k wotstronjenju kóždeježkuli formy rasoweje diskriminacije, kotraž so definuje jako »kóžde rozeznawanje, wuzamknjenje, wobmjezowanje abo priwilegowanje na zakładźe rasy, barby kože, roda, narodneho pochada abo narodnosće, kotrež ma jako zaměr abo wuslědk, zo so přez to znjemóžni abo wobmjezuje runoprawne připóznaće, wužiwanje abo wukonjenje čłowjeskich prawow a zakładnych swobodow (...) w (...) kóždymžkuli (...) wobłuku zjawneho žiwjenja.«
Štóž pisa swoju biografiju a njezłožuje so jenož na fakty, ale zapleće sobu intimne mysle a začuća, podleži strachej, zo so w subjektiwnych posudkach toho abo tamneho podawka zhubi. Z mojeho wida je so Benedikt Dyrlich bjezdwěla w swojej knize »Doma we wućekach« z blakami na tajki hładki lód podał. Njejsym k tomu kmany, cyłu knihu za dopokazami mojeho twjerdźenja přeslědźić. Wěsty wotrězk pak mje jako bywšeho předsydu Domowiny direktnje potrjechi. Pětr Thiemann měješe jón za tak wažny, zo wozjewi w Rozhledźe měsaca meje dlěši wurězk wo tym, štož je B. D. w jeho knize wo podawkach lěta 2006 napisał.
Što bě so tehdy stało: We wěstych wotstawkach kontroluja statne gremije, hač wotpowěduja w Załožbje za serbski lud so wotměwace financielne procesy płaćacym hospodarskim postajenjam a zakonjam. Załožba za serbski lud je na jednej stronje zamołwita za wobhospodarjenje jej přizwolenych financow, je pak tež towaršnik GmbH SLA a GmbH LND. Jako towaršnik ma mjez druhim nadawk, lětnje wotžohnować hospodarski plan wobeju institucijow. Tuta zamołwitosć towaršnika kusa so ze zamołwitosću, wobhospodarić załožbje k dispoziciji stajene financy a kontrolować, zo so tute po płaćacych normach a zakonjach wužiwaja.
Jeje album z mjenom za moju domiznu wobsahuje pjeć spěwow: Mein Schwarz im Weiß, Bojosć abo Lubosć, Chłódk chójnow, Doma, Und ich tauche. Wušoł je jako fyziski zynkonošak a je tež na wšitkich znatych streamingowych portalach přistupny.
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Smolorz, Kaczmarek… Zalega?
Ô ksiōnżce Bez pana i plebana. 111 gawęd z ludowej historii Śląska
Pōmysł na ksiōnżka je cudny. Pokozać we krōtkich tekstach seryjo ôbrozkōw ze ślōnskij historyje. Dać robotnikōm a siodłokōm głos, co go we historycznych narracyjach rzodko kiedy dostowajōm. Ôsobliwie na Ślōnsku, co mo historyjo (podug stereotypu) plebejsko a (skuli “powrotu do macierzy” i resetu pamiyńci) przepōmniano.
Ale-ale, sztop! Podwiela jeszcze żeście niy zaczli wierzić, że to je ksiōnżka, co jij brakuje we kanōnie ôdnowianio gōrnoślōnskij pamiyńci i tożsamości, zaczym docie jōm do bibliotyki miyndzy Kaczmarka a Smolorza, dejcie se pedzieć, czego w nij niy ma.
***
Niy rozchodzi sie w nij ô Ślōnsk. Tyko sie ino Gōrnego Ślōnska: Provinz Oberschlesien, Bielska, Ôstrawy, Cieszyna. To niy ma mało, ale przeca jakby my mieli tōm ô wydarzyniach ino miyndzy Krakowym a Lwowym, to by my niy pisali “historyjo Polski”, abo?
Niy sōm to gawędy – jak wejrzeć na literacko zorta tekstu. Po prowdzie mōmy sam miszōng roztōmajtych tekstōw, kiere łōnczy ino to, że kożdy je krōtki. Ôd spōmniyń i kōnskōw ze zdrzōdłōw, bez cytaty ze historycznych ôpracowań abo tekst włosny, co sie ich fest trzimie, aże do rozdziałōw, ô kierych richtich idzie pedzieć – ôzprowka, gawęda.
Niy mōmy sam tyż za moc poznowanio przepōmnianyj historyje i tego ôbiecanego głosu robotnikōw a siodłokōw. Głos dostowajōm… polskie historyki ze PRLu. Zaglōndōm do przipisōw: Popiołek 1955, Tyrowicz 1960, Michalkiewicz 1987, Hawranek 1977, Próchnik 1948, Zieliński 1957… Ino roz za kiedy trefi sie jako krōnika abo artykuł ze cajtōnga ze czasōw jednego abo drugigo wydarzynio. Zaroz trza przidać: to niy ma źle, że pokazujōm sie sam 50-70 lot stare badania. Słabe je ale, że autōr niy prōbowoł ich przełōmać, ôdświyżić, przidać im jakij nowyj perspektywy. Szłoby przeca wejrzeć na tako samo robota po “drugij strōnie” – we ksiōnżkach niymieckich a czeskich historykōw. Szłoby badnōńć na zdrzōdła we niymieckij abo czeskij godce. I szło by sprōbować wyswobodzić sie ôd socjalistycznego stylu pisanio. Tak, coby my niy dostowali hagiograficznych tytułōw “Życie dla wolności” a kōnskōw “Był (Wantuła) człowiekiem wielu pasji. Udzielał się w polskich kółkach teatralnych i w ewangelickim chórze. Nigdy nie chciał oderwać się od swojego ludowego środowiska (…). Ponoć przed śmiercią żałował, że tak mało zrobił.”. Roz za czas zdowo sie, że autōr niy używo podszukōnkōw ze czasu polskigo socjalizmu, ino dowo im głos; niy cytuje ich, ino je przepisuje.
I na ôstatku – to niy ma ksiōnżka, w kieryj ludowo historyjo Ślōnska robi za podmiot podszukōnkōw. Zdowałoby sie, że dwajścia lot po roztōmajtych śląskich przebudzeniach regiōnalne autory przestały zapisować historyjo Ślōnska nacjōnalistycznōm godkōm ze polskij historiografije XX stolecio. Że niy ma już placu na ôkryślynia à la “polskojęzyczna Ślązaczka” (“Ojciec Wilhelma Wolffa (…) był niemcem, matka – polskojęzyczną Ślązaczką”) – co wōnio na propagandowo przerōbka faktu, że fto godoł we słowiańskij godce ślōnskij. Że niy trza już pokazować koszernyj polskości i idzie nazwiska pisać tak, jak ône były pisane (przikłod Mroza, co przeca bōł posłym Michaelym Mrosym na zgromadzynie we Frankfurcie i szłoby pisać ôba: Mróz/Mros). Zaledze ale czyńścij jak ô przepōmniane dzieje (Gōrnego) Ślōnska rozchodzi sie ô potracōno kajś 30-40 lot tymu polsko narracyjo ô socjalistycznych ruchach. Ważniyjsze jak szyrokie kōnteksty i kōnfrōntacyjo zdrzōdłōw je to, że “To właśnie wtedy po raz pierwszy na ziemiach należących do współczesnej Polski czerwień stała się symbolem walczących robotników”. Tōż za symbol robi tyn Śląsk ze tytułu, co choby we ajnfachowyj polskij godce, tyko sie ino Gōrnego Ślōnska. To niy ma cufal, to je wejzdrzynie we myntalność ôd autora.
***
Tōż teroz, jak już wiadōmo, że niy bydzie sam ô cołkim Ślōnsku, że to niy sōm ôzprowki, że porzōnd my sōm w duchu 60 lot starych ksiōnżeki że liczy sie Polska, teroz dopiyro idzie siednōńć do “Bez pana i plebana…” i poszukać za ôdkryciami, co ôtwiyrajōm czytelnikōm ôczy. I takich kōnskōw – miyndzy tymi stu jedynastōma – je sam naprowdy moc.
Jak wtynczos, kiedy Zalega dowo głos samym bohaterōm, a niy tym, co ś nich bohatyrōw robiyli. Jak pokazuje fakty, co sie ich niy zno (Separatystyczne tyndyncyje Ślōnska we Prusach bez czas Wiosny Ludōw? Skuplowanie ruchu robotniczego ze naukōm esperanto? Niy chca za moc wyzdradzić, tōż dowōm ino dwa przikłady, co je mōm nojwiyncyj rod). Abo jak pisze ô kim, a udowo mu sie przi tymu niy erbnōńć peerelowskij godki. Agnes Wabnitz, Gertruda Guillaume-Schack, Paweł Komander i moc inkszych – “Bez pana i plebana” nojlepszo je wtynczos, jak retuje ich do naszyj pamiyńci.
***
Jak by mi sie ta ksiōnżka dobrze czytało, jakbych bōł modszy (i żodyn roz niy czytoł socjalistycznych podryncznikōw historyje) i jakbych bōł Polok (i miołbych za normalno polonizatorsko misyjo polskij historiografije i mity ô odwiecznej polskości ludu śląskiego)! Wtynczos bych mioł ino pakiet ôzprowek: “gawęd”, cytatōw, wyimkōw ze podszukōnkōw i zdrzōdeł. Miołbych fajny przipis do “ludowyj historyji Polski” – gynau jak stoi na ôkładzinie.
Na niyszczyńście jezech troszyczka za stary i jezech Ślōnzok, tōż przi “Bez pana i plebana” mōj wewnyntrzny pyndel lotoł tam a nazod. Tik – przewiedziołech sie ô czym niysamowitym. Tak – zeszterowołech sie propagandowym kōnskiym. Tik – super, anich niy znoł, że tak szło godać. Tak – niy no, to je wydanie AD 2021 abo 1971?
Tik-tak, dobre-żadne, rodech-znerwowany. I tak durch a ciōngle.
Dariusz Zalega, “Bez pana i plebana. 111 gawęd z ludowej historii Śląska”, Warszawa 2021
Dziynkujymy autorowi i wydowcy za ksiōnżka do zrecynzowanio. Dziynkujymy tyż Ani Joannie Mrohs za poprowka nazwiska ôd Michaela Mrosa.


text:
Dźensa zhladujetaj w Drěwcach (Driewitz) pola Łaza Günter Wjenk a jeho mandźelska Hilža rodźena Rezikec na 50 lět zhromadneho žiwjenskeho puća. Wobaj staj strowaj a čiłaj. Měještaj rjane dožiwjenja, a wšitke napołožene ćeže staj w přezjednosći přewinyłoj.
Złota jubilarka narodźi so 1951 w Lipiču. W ratarskej swójbje wona z bratrom a sotru wotrosće. Hižo za čas dźěćatstwa je sej kajkosće kaž pilnosć, dypkownosć a porjad přiswojiła a sej je hač do dźensnišeho wobchowała. Wuchodźiwši 10. lětnik Minakałskeje šule poda so 1967 na Serbski wučerski wustaw w Budyšinje. Derje wě so hišće na swojich wučerjow dopomnić, wosebje na Mikławša Krawca, kotrehož sej dźensa hišće waži. Po złoženju statneho eksamena z kwalifikaciju jako wučerka za delni schodźenk wučeše wona šulerjow we Wojerecach a w Delnim Wujězdźe.


text:
Census 2022
W přihoće na lětuši census je wot 01. januara 2022 tež w Budyšinje jedyn z 48 wotrjadow za ličenje ludnosće w Swobodnym staće Sakskeje zarjadowany. Budyski wotrjad za ličenje je zaměstnjeny w tudyšim měšćanskim zarjedźe.
Z censusom zwěsći so aktualna ličba wobydlerjow w Němskej, forma bydlenja kaž tež wašnje dźěła. Wot 15. meje 2022 zběraja so daty. W Němskej je census wot registra škitane ličenje ludnosće, kotrež so wudospołni z lubowólnej probu a ličenjom twarjenjow a bydlenjow.
Sobudźěłaćerjo Budyskeje wotnožki podpěraja statistiski krajny zarjad Sakskeje z lubowólnej probu naprašowanja ludnosće tu na městnje. Budyski wotrjad je zamołwity za znošenje ličbow w gmejnach Dobruša-Huska, Hornja Hórka, Budestecy, Kumwałd, Malešecy, Kubšicy, Bukecy a Wóspork. Dale je běrow tež wotewrjeny za prašenja wobydlerjow nastupajo onlinenaprašnikow.
Budyski wotrjad za ličenje ludnosće 2022
Budyšin, Póstowe naměsto 4c
tel.: 03591 27065-0
dalše informacije pod www.zensus.sachsen.de


text:
Pod hesłom „Wobrazy nalěća“ wotměje so njedźelu w Budyskim Dźiwadle na hrodźe wosebity program, iniciěrowany a organizowany wot Liany Bertók. Cordula Ratajczakowa je so z Budyskej komponistku a pianistku rozmołwjała.
Što je zakładna myslička programa?
L. Bertók: Chcemy publikumej twórby serbskich komponistow, kotrež zrědka słyšiš, předstajić. Znajemy wšitcy njeličomne Korle Awgusta Kocorowe zhudźbnjenja basnjow Handrija Zejlerja, štó pak znaje hudźbu Kocora na teksty Heinricha Heiny a Ludwiga Uhlanda? Tele spěwy pak słucharja hnuja. Hišće bóle mje zrudźa, zo ma hudźba někotrych zemrětych serbskich komponistow lědma městno w koncertnych programach, kaž wot Helmuta Fryče. Z jeho pjera zaklinči rjana pěseń „Tři ptačatka“ na baseń Jana Radyserba-Wjele kaž tež spěw na tekst Wilhelma Buscha wo ptačkach, kiž jenož njefifola, ale kotrež lózyski kocor zežerje.
Su tež nowe twórby pódla?


text:
Njeby-li so na třěše bawdy na Čornoboze dźěłało, by tam najwjetši měr knježił. Tola mužojo přimaja so gratu, wšako chcedźa wobnowjene domske na wjeršku łužiskeje hory klětu w nalěću zaso wotewrěć. Zarjadować chcedźa tam hosćenc z něhdźe 20 městnami a dalšej wjetšej rumnosći. Elmar Laduš z Wuježka bě loni ze swojej partnerku Angeliku Borrmann kiosk na horje wotewrěł a so hnydom jako přichodny stajny wobhospodarjer pola města Budyšina, kotremuž imobilija na Čornoboze słuša, přizjewił. „Mjeztym předleži mi zrěčenje wo wobhospodarjenju, kotrež chcu hišće podpisać“, 57lětny wobkruća.
Zežołtnjena Sprjewja nětkole tež ludźi za mjezami Łužicy zaběra. Před něšto měsacami je ze sulfatom nadměru poćežena woda Frankfurt nad Wódru docpěła. Wot julija wadźa so tamniše wodowe zawody z Łužiskej a srjedźoněmskej towaršnosću hórnistwoweho zarjadnistwa (LMBV) wo tym, w kotrej měrje wuskutkuja so brunicowe jamy na ze Sprjewje zdobywanu pitnu wodu.
Müllrose (SN/JaW). Powěsćowy magacin Der Spiegel je wotkrył, zo LMBV pozdatnje hižo wjacore měsacy posudk wo zanjerodźenju wody Sprjewje ze sulfatom před zjawnosću chowa.
Studija wobsahuje brizantne wuprajenja k zamołwitosći brunicoweho hórnistwa za poćeženje wody Sprjewje ze sulfatom. Wjac hač połojcu wšěch zapiskow nadměrneho poćeženja ze sulfatom připisuja awtorojo studije wuskutkam wudobywanja brunicy a wobhospodarjenju milinarnjow we Łužicy. Dalše 30 procentow nastawa při saněrowanju starych wuhlowych jamow přez statny zawod LMBV. Zbytk ma přirodne zjawy za přičinu, kaž w posudku rěka.
Mjeztym hižo pjaty raz wotměwa so wot wčerawšeho wječora hač do njedźele w braniborskim Gósćerazu (Groß Gastrose) pola Gubina łužiski klimowy camp. Kaž w minjenych campach dźe tam wo brunicu.
Gósćeraz (SN/JK). Wčera wječor je wjesny předstejićel Gósćeraza Wilfried Buder zahajił 5. łužiski klimowy camp. Hižo wot popołdnja přichadźachu tam zajimcy, kotřiž chcedźa so hač do njedźele zaběrać z brunicowym hórnistwom a móžnymi alternatiwami zmilinjenja brunicy. Wobdźělnicy z cyłeje Němskeje a europskeho wukraja rozjimuja na dźěłarničkach, ekskursijach a z protestnymi akcijemi wšitke campy přesahowacu temu brunica, alternatiwnymi energijemi a trěbnu strukturnu změnu we Łužicy.
Štyrnaće lět wobhosdarja Heidi John z pilnymi a swěrnymi přistajenymi hosćenc na Butrowej horje. Mnozy tónle přewšo woblubowany lokal na najwyšim městnje Biskopic – 365 metrow wysoko – znaja. Wšako su tam tež hižo młode serbske pory kaž z Chrósćic kwasowali a sej serbsku narodnu jědź, kotruž je jim domjacy kuchar nawarił, zesłodźeć dali. Krasny wuhlad maš při jasnym wjedrje z 21 metrow wysokeje wěže do kraja. Za to wšak dyrbiš zastup płaćić.
Najebać rjane słónčne dny njemóže
někotryžkuli swój popołdniši kofej wonka na terasy woměrje wupić. Wosy, w dotal njeznatym mnóstwje, ludźi myla a wobćežuja. Wina je wjedro.
Budyšin (SN/JK). „Naša firma wobsteji hižo 15 lět, ale tak zlě kaž lětsa z wosami hišće ženje njebě“, praji sobudźěłaćerka Budyskeje Pjechec firmy za drjewoškit a zaničowanje škódnikow. Wšědnje wjacore razy nastajataj so šef a nachwilnje přistajeny na puć, zo byštaj potrjechenym pomhałoj wosace hnězda znješkódnić a ludźom měr a strowotu zaručić. Při tym njeje stajnje lochko, nastawace abo hižo natwarjene hnězdo znješkódnić. We wosebitym wobleku a w rukajcach, wuhotowanaj z chemikalijemi, bližitaj so mužej k hnězdu a je zrumujetaj. Kaž sobudźěłaćerka předewzaća praji, je dowolene, wosy při tym morić.
Ćopłe wjedro a wulka suchota stej wina na rozrosće wosacych wobstatkow. „Wosy su nětko wosebje aktiwne, dokelž mrěja jich kralowny, wosacy lud so rozpušća a zwostate dźěłaćerki podawaja so hłódne na puć za cyrobu“, rozłožuje Berthold Langenhorst z přirodoškitneho zwjazka Němskeje Nabu.
Bluń (Jos/SN). Nowa kolesowanska šćežka nastawa při zwjazkowej dróze B 156 mjez Zabrodom a Blunjom w gmejnje Halštrowska Hola. Zdobom tam dalnodróhu ponowjeja. Tak budźe łužiska jězorina hišće atraktiwniša.
Zo nastawa nowa šćežka na historiskej pódźe, drje najmjenje z čakacych při twarskej ampli wě. Kolesowanski pućik bě něhdy jedna z najwažnišich železniskich čarow za hospodarstwo Łužicy. Mjez něhdyšej wuhlowej jamu Brigita a Blunjom běchu před wjac hač sto lětami železniski zwisk wutworili, zo móhli brunicu a wuhlo z briketownje do Blunja wozyć. Za natwar druheje Dubrawskeje milinarnje běše to jenički železniski zwisk, kotryž zmóžni transport twarskeho materiala a připrawow za milinarnju. Blunjanske dwórnišćo sta so tehdy z logistiskim srjedźišćom twara milinarnje. Wšako dźěłachu tam wosebje kmani a wuzwoleni železnicarjo.
Turistiski zwjazk Łužiska jězorina je z internetnym knihowanjom dowola přewšo spokojom. Z 49 registrowanych hotelow, pensijow a priwatnych wotnajerjow stwow móža zajimcy 45 online knihować.
Wojerecy (SN/mwe). W internetnym knihowanskim systemje namakaš přebywanišća wšěch kategorijow z cyłeje łužiskeje jězoriny wot Bjerwałdskeho hač k Złokomorowskemu jězorej. Na naprašowanje Serbskich Nowin, hač su tele poskitki nimo němskeje tež w serbskej a druhich rěčach knihujomne, Katja Wersch z marketinga turistiskeho zwjazka Łužiska jězorina zdźěli: „Serbska knihowanska čara njeeksistuje. W čěšćinje a jendźelšćinje je knihowanje móžne. Wězo dyrbimy wopisowanske teksty přebywanišćow w tutymaj rěčomaj poskićeć. Tu pak smy wot sobudźěłaćerjow přenajerjow wotwisni.“
Budyšin (dpa/SN). W Hornjej Łužicy maja so wukrajni fachowcy hišće lěpje integrować a tak regionalne hospodarstwo sylnić. Budyska dźěłowa agentura je zhromadnje ze serwisownju Zhorjelskeho wokrjesa wotpowědne dojednanje podpisała. Serwisownja ma mosty twarić mjez předewzaćemi w namjeznej kónčinje Němska–Čěska–Pólska a přichodnymi fachowcami, rěka w dojednanju. Regionalne předewzaća maja so při pytanju za fachowcami podpěrać. Nimo toho chce serwisowe městno fachowcam po přichadźe do kraja pomhać, zo ze zarjadami jedna a jim bydlenja a móžnosće zastaranja dźěći posrědkuje, ale tež móžnosć, němčinu nawuknyć.
Dźěłowe wiki Hornjeje Łužicy so jara pozitiwnje wuwiwaja, rozjasnja nawoda Budyskeje dźěłoweje agentury Thomas Berndt. „Na jednej stronje maja so aktualne rezerwy fachowcow hišće lěpje wotkryć, na tamnej stronje ma so za-měrne připućowanje fachowcow dale rozšěrić.“ Za to trěbne su wotpowědna witanska kultura a wothłosowane strategije, integrować wukrajnikow, w dojednanju dale rěka.
Loni w decembru je Marko Paška w Halštrowje njedaloko torhošća swój pochowanski institut wotewrěł. Młodeho Serba su w němskim městačku jako wobchodnika přećelnje přiwzali.
Halštrow (SN/mwe). 27lětny Marko Paška, pochadźacy z Wotrowa, je so ze swojim pochowanskim institutom w Halštrowje zažiwił so tam derje čuje. Na wulkim wukładnym woknje běrowa steji nimo němskeho tež serbski napis. Tole ma młody muž, kiž je w Budyskim Schilderec pochowanskim předewzaću přistajeny a so tuchwilu na mištra wukubłuje, za samozrozumliwe. Wšako mějachu a maja Serbja Pančičanskeje gmejny a dalši dobry poćah k městačku z 2 899 wobydlerjemi. Něhdy su tam wobstajnje a prawidłownje nakupowali, kaž we wikowanskim drustwje BHG. Chór Lipa je wospjet spěwanje pod 413 metrow wysokej Čornej horu sobu wuhotował, a někotryžkuli nadarjeny serbski pachoł je tam po pisće jako alpinski sněhakowar horu dele smalił.
Budyšin (SN/at). Bjezdźěłnosć w Hornjej Łužicy je w juliju snadnušce přiběrała. Kaž agentura za dźěło dźensa w Budyšinje wozjewja, bě w tudyšim wobwodźe 26 740 bjezdźěłnych registrowanych. To je 130 wosobow (0,5 procentow) wjace hač w předměsacu, ale 1 758 (6,2 procentaj) mjenje hač loni w pražniku.
„Wuwiće zwisuje z počasom, dokelž su so mnozy młodźi ludźo po zakónčenju šulskeho abo powołanskeho wukubłanja bjezdźěłni přizjewili. Přichodne tydźenje budu so naši sposrědkowarjo na tychle młodych fachowcow koncentrować, zo bychu jich do hornjołužiskich dźěłowych wikow zapřijeli“, rjekny dźensa Thomas Berndt, předsyda jednaćelstwa Budyskeje agentury za dźěło.
Kwota bjezdźěłnosće zwyši so na 9,2 procentaj. Wobsteji dale wulki rozdźěl mjez zapadom – Radeberg 5,0 procentow – a wuchodom přisłušneho teritorija – Zhorjelc 13,8 procentow.
Dźěłodawarskemu serwisej Budyskeje agentury za dźěło bu w juliju 1 112 socialneho zawěsćenja winowatych dźěłowych městnow přizjewjene, najwjace z wobłuka hospodarske posłužby (599).


text:
Přeprošeja na „hłownej“
SJ Chrósćicy přewjedźe swoju hłownu a wólbnu zhromadźiznu dźensa wot 20 hodź. w Chróšćanskej wjacezaměrowej hali „Jednota“. Dźens za tydźeń, 18. měrca, přeproša ST Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje na hłownu zhromadźiznu. Wona budźe we wjacezaměrowym kompleksu na tamnišim sportnišću. Předsydstwo wočakuje mnohich wobdźělnikow.
Hraja wo pokal Domowiny
Loni bě jich 18 cyłkow, lětsa je so 20 přizjewiło. Mjeztym 34. raz hraja jutře, sobotu, w Budyšinje wo pokal Domowiny při wysokim saku. Zarjadowar a wuhotowar turněra je Serbski Sokoł zhromadnje z volleyballowymi cyłkami Sokoła Budyšin, Škita Budyšin a mustwa abiturneho lětnika 1996. Sportowcy zetkaja so w hali na Třělnišću we 8 hodź., turněr započnje so napoł dźewjećich. Hač do 13 hodź. poskića Sokołki a Sokoljo w małej sportowni dźěćacu zaběru.
Kickerowy turněr


text:
Korla Awgust Fiedler
Korla Awgust Fiedler (pseudonymaj Pětrowič a Serbowski; * 15. nowembra 1835 w Njezdašecach; † 16. meje 1917 w Budyšinje) bě serbski wučer, pěsnjer, hudźbnik a kulturny prócowar.
Wón narodźi so jako syn žiwnosćerja a korčmarja w hornjołužiskich Njezdašecach pola Hodźija. Po wopyće Krajnostawskeho wučerskeho seminara w Budyšinje dźěłaše najprjedy dwě lěće jako wučer w Kamjencu a Jitru a wot 1858 na Budyskim wučerskim seminarje, wot 1868 samo jako wyši wučer. Tam podawaše mjez druhim serbšćinu.
Fiedler běše nimo toho zahorjeny hudźbnik, kotryž wuhotowaše zhromadnje z přećelom Korlu Awgustom Kocorom a ze swojej spěwnej skupinu Lumir wot 1860 mnohe spěwarske swjedźenje we Łužicy.
Na polu basnistwa započa z přełoženjom němskich pěsnjow, na přikład wot Goethy, Uhlanda, Heineho a Fallerslebena. Wot 1861 wozjewješe we Łužičanje erotiske pěsnje, wěnowane spěwarce Mathildźe Stangec, z kotrejž bě potom wot 1869 hač do jeje zažneje smjerće 1871 ženjeny. Po smjerći mandźelskeje přesta basnić.
Basnje, powědančka a popularne nastawki přirodowědomostneho, zemjepisneho, narodneho a filozofiskeho raza wozjewješe we Łužičanu, kotrehož redaktor běše mjez 1866 a 1872, kaž tež w časopisu Pomhaj Bóh (kotrehož redakciju přewza 1901), Serbskich Nowinach a Časopisu Maćicy Serbskeje.
Korla Awgust Fiedler bě wot 1857 ze sobustawom Maćicy Serbskeje, wjelelětny předsyda jeje přirodospytneho wotrjada a wot 1873 do 1917 tež knihownik Maćičneje knihownje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Cyž: Fiedler, Korla Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 132sl.
WotkazWobdźěłać
- Dokumenty w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja)


text:
Zetkanje ze serbskim hudźbutwórcom Janom Cyžom w Budyšinje
Mała rumnosć z kompjuterom, pisanskim blidom a kamorom z kašćikami, w kotrychž leži wšelaki notowy material, je dźěłowe městno 59lětneho komponista Jana Cyža w Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje. „Sym tule na poł městna přistajeny jako archiwar a na poł městna jako hudźbny dramaturg“, Cyž rozjasnja. Jeho nadawk je, notowy material archiwizować, jón digitalizować a za aktualne wužiwanje chóra a orchestra w ansamblu hudźbne twórby wotpowědnje skorigować a noty skazać. Wot lěta 2011 Jan Cyž tole čini, do toho bě bariton w chórje SLA. Ze swojim dźěłom přinjese hudźbutwórc porjad do wulkeho notoweho składu serbskeje kulturneje institucije. Zdobom wupřestrěwa so jemu při tym bohaty material, kotryž móže jako hudźbny srědk tež za swoje kompozitoriske skutkowanje nałožować. Hižo wjele wot orchestrow wužiwaneho notoweho materiala, wosebje partitury, Budyšan ponowja. Syda takrjec wosrjedź hudźbnych žórłow a přiswoja sej tak bjezposrědnje šěroku wědu wo twórbach najwšelakorišich komponistow.


text:
Ekologiski projekt gmejny Njebjelčicy nima jeno přihłosowarjow
Miłoćicy (SN/MWj). Idyliski blečk zemje a hoberske twarnišćo stej w Miłoćicach tuchwilu cyle blisko sebi. Mjeztym zo móžeš při znatej Miłočanskej žabje powotpočnyć, wuhladaš jenož 200 metrow dale ćežke twarske mašiny a nakładne awto we wulkej dźěrje při dźěle. Na prěni pohlad dopomina wobraz trochu na brunicowu jamu. Cyle deleka steji bager, kotryž so dale a bóle do zemje žerje. Trochu wyše je dalši, kiž z wulkej łžicu zemju na nakładne awto sypa. Te jědźe něšto stow metrow dale a tam wšitko wotsypnje. Mjeztym přijědźe jedyn z bagrow z dźěry a někotre łžicy pjeršće tež na připowěšak z traktorom sypnje. Wodźer bagra Silvio Reineke ma nětko kusk přestawki a chwile za rozmołwu.


text:
Chětro łoskoćiwy a emocionalny problem měješe wčera Radworska gmejnska rada na swojim prěnim posedźenju z nowej wjesnjanostku na čole na blidźe. Rozrisanje pak je wotwidźomne.
Radwor (SN/MkWj). Informacije, kotrež so minjene dny mjez staršimi šěrjachu, derje njeklinčachu: Z nowym šulskim lětom budźe na Radworskej zakładnej šuli 14 dźěći bjez hortoweho městna, dokelž su wobstejace kapacity wućežene. W najhóršim padźe by šula dźěći, kotrež zwonka Radworskeje gmejny bydla, na přikład w Baćonju abo Smochćicach, wotpokazać dyrbjała. Mjez nimi bychu tež serbske dźěći byli, štož by na škodu serbskeje rjadownje było.


text:
Piast Żmigród to jedyn ze niylicznych drużin, kiere majōm rozegrane komplyt szpilów na ta chwila. Po 4 rajach zajmujom 8 plac we lidze, a dzisiôj zagrajôm ze liderem – Ruchem Chorzów.
Piast powstôł we 1946 roku, a ich nôjwiynkszym sukcesem jest gra we III Lidze. Na ta chwila, po 4 rozegranych rajach majôm 1 wygranô (3-1 ze rezyrwami Górnika), 2 rymisy (po 1-1 ze Pniówkiem Pawłowice i Polonią-Stal) i 1 sfalony szpil (u sia ze LKSem Goczałkowice 0-3).
We syzonie 2019/20 wygralimy u sia ze Piastem 4-1. Tory do nôs szczylali: Mateusz Bartolewski, Jakub Nowak i dwie szczyloł Mariusz Idzik. Do rywanżu niy doszło ze wzglyndu na pandymia, a drużina Piasta zakońcôła sezon na pozycji 17. Spadków niy bōło wiync sie utrzimali na syzon 2020/21.
Ruch je rozpyndzony fest i żodyn niy chciôłby coby ta drużina sie zaczimała. Fusbalorze majōm jednak gowy na karkach i zachowujôm zimno krew. Jeźli niy uderzy im woda sodowo to szpil ze Piastem tyż wygrômy na spokoju. Nôsz Typ: 4:0.
W dniu meczu obowiązuje zakaz stacjonarnej sprzedaży biletów, ale można zakupić wejściówki => ON-LINE. Z racji, że obowiązują limity i nie wszyscy będą mogli oglądać spotkanie z Wartą z wysokości trybun, Ruch Chorzów zaprasza do zakupu transmisji z tego spotkania => LIVE TV można również wykupić e-karnet na wszystkie domowe mecze Ruchu Chorzów.
NA SZPIL ZAPRASZÔMY ŁOBLYC SIE NA MODRO! KLUB ZA TO POSTAWI WÔM BROWARA!
Naszŏ zajta przeprowadzi Ślōnski LIVE ze tego szpilu. Szprechać zacnymy kole 18:20, a znŏjdziecie nŏs tukej => Ślōnski LIVE: Ruch – Piast
Poczôntek zaplanowany je na godzina 19:20
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej!
własne


text:
Dypkownje k spočatkej noweho šulskeho lěta su při saněrowanju Hamorskeje šule třeći twarski wotrězk dokónčili.
Hamor (AK/SN). Energetiske saněrowanje zakładneje šule w Hamorje (Boxberg) w nošerstwje tamnišeje gmejny derje postupuje. To podšmórny wjesnjanosta Achim Junker (CDU) na posedźenju gmejnskeje rady minjeny tydźeń. „Hač do spočatka šulskeho lěta móžachu firmy třeći twarski wotrězk energetiskeho saněrowanja na 1. a 2. poschodźe kubłanišća zakónčić“, wón wuswětli. „Mjeztym su tež durje zatwarjene.“ Dale dźe nětko w přizemju a w pincy, hdźež su tuchwilu wšitke rjemjesła zasadźene. Twarscy dźěłaćerjo ponowjeja tam rjadowniske rumnosće. W nazymskich prózdninach chcedźa sekretariat a běrow direktora šule ponowić. Sobudźěłaćerjo gmejnskeho twarskeho zawoda su mjeztym hižo dotrjebany a chětro stary inwentar šule wurumowali a wotstronili. To je sej tójšto časa žadało a bě zdobom wobćežne. „Hač do poslednjeho prózdninskeho dnja su z podpěru wšitkich sobudźěłaćerjow gmejny rjadowniske rumnosće zaso za šulske wužiwanje přihotowali“, Achim Junker podšmórny.


text:
Przed Ruchem nŏstympny poważny sprawdzian ligowy, bo na wyjyździe zagrô ze drużinom kiero jeszcze szpilu niy sfalōła we tym syzonie.
Ślęza mo zagrane 2 szpile mynij, ale na ta chwila, po 3 szpilach ligowych mo komplyt punktôw (9) i 12-3 we torach, co sugeruje, że łobrona majōm dobro. Powstali we 1945 roku, ale sekcjo fusbalu to połonczynie dwóch klubów we 2009 roku (Gawin Królewska Wola i TS Intakus-Ślęza). Nôjwynkszym sukcesym drużiny jest gra we barażach ło I Liga.
We syzonie 2019/20 mielimy łokazjô szpilać ze Ślęzą. Sfalilimy u nich 0-2 po torach Huberta Muszyńskiego i Piotra Kotyli. Ruch grôł we łosłabiyniu (cyrwone kartki chycili Kasolik i Iwan). Jest terozki srogo łokazjô do rywanżu, bo mimo rymisu ze Piastem (2-2 przyp. red.) to dalyj sômy na fali i mômy jasno łobrany cel. Jeśli psychicznie wymażymy tyn słobszy szpil ze gowy to we Wrocławiu powinnimy powalczyć ło komplyt. Nôsz typ: 1-2.
Szpil ze Ślęzą Wrocław zacnie sie ło godzinie 14:00, a transmisjŏ przeprowadzi Polsport LIVE. Idzie kupować dostympy tukej => Ślęza – Ruch LIVE czynść zysku trefi do Ruchu Chorzów.
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej!
własne


text:
24 kwietnia 2021 roku po roz piyrwszy we NOWEJ ERZE Ruch zagrô we Nôjstarszych Derbach Ślōnska! Szpil na szczycie III grupy, III Ligi znaczōnco może dać Ruchowi ciông na awans!
Na jesiyni, we Bytomiu po pechowyj końcówce szpilu stracili my 2 punkty, bo łostatycznie wywieźli my ze Bytomia rymis. Tora do nos szczelōł Mateusz Winciersz, zaś do Polonii trefiōł Norbert Radkiewicz. Obecno runda Polonia zacła tydziyń poźnij skuli tego, ze we lidze jest 19 drużin, to jedna musi co raja pauzować. Zacli szpilem ze Gwarkiem Tarnowskie Góry i…straciyli punkty (sfalone 1-0) po drodze jesce dołożyć trza rymis ze Pniówkiem Pawłowice i ze 2 punktów nôszyj przewogi zrobiōło sie 10 pkt.
Te 10 pkt to jest łobycnie bez tyj jednyj raji, kiero musi zagrać Polonia Bytom, beztosz realnyj przewogi mômy 7 punktów. Jak ważny jest to szpil, to chyba niy trza nikomu godać. Na 10 raji do końca abo zrobiymy 10 punktów realnyj przewogi, abo stracymy i bydzie ino 4 pkt.
Ruch Chorzów mo nôjlepszo łobrona (19 straconych torów) i łod 9 szpilów (a łod 8 we tym roku) ino wygrywo szpile, ale Polonia Bytom chce przerwać ta passa i gonić nôs we drodze do awansu na szczebel cyntralny. Sfalony szpil Polonii praktycznie przekreślo szanse na awans, wiync zanosi sie na fest srogi szpil we Chorzowie.
Idzie kupić jesce pamiōntkowy bilet na tyn szpil! Szczegóły znôjdziecie tukej => KUP BILET NA DERBY
Przewidywany skład Ruchu:
Bielecki – Kwaśniewski, Kawula, Kasolik, Będzieszak – Kowalski, Mokrzycki, Foszmańczyk, Janoszka, Idzik, Biskup.
Do skłądu wracô Kacper Kawula, kiery pauzowoł za kartki (8) i czujymy, że zagrômy we systemie 4-3-3, przi czym prawdopodobne bydzie 3-5-2 i na wahadłach zoboczymy Będzieszaka z Kowalskim, a Ecik slyzie do drugij linii.
Plan szpilów 27 raji:
Piast Żmigród – Foto-Higiena Gać
MKS Kluczbork – Ślęza Wrocław
Warta Gorzów Wlkp. – Zagłębie II
Ruch Chorzów – Polonia Bytom (17:00)
Polonia-Stal – Lechia ZG
Górnik II – Rekord BB.
LKS Goczałkowice – Polonia Nysa
Pniówek Pawłowice – ROW 1964
Miedź II – Stal Brzeg
Szpil Ruchu bydzie szło łoglōndać na łoficjalnym kanale Ruchu tukej => KUP DOSTĘP DO TRANSMISJI bydzie tyż rylacja radiowo we RADIO WIDZEW, i na YouTube (link poniżyj).
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej.
własne / ruchchorzow.com.pl / radiowidzew.pl


text:
Dzisiej, na koniyc października wracômy do szpilania ło punkty do tabyli ligowyj. Do Chorzowa przijeżdżo Gwarek Tarnowskie Góry.
Towarzystwo Sportowe Gwarek Tarnowskie Góry powstôł we 1953 roku jako Koło Sportowe Zrzeszenia Sportowego „Górnik”. Łod 2015 roku trynerem jest Krzysztof Górecko, kiery ze drużinom krynci coroz to lepsze wyniki. Nôjwiynkszym sykcesem jest szpilanie we III Lidze.
We tym syzonie Gwarek zajmuje na ta chwila 6 plac we lidze (po 12 szpilach) mo 21 punktów, a łostatnio, u sia wygrôł aż 5-0 ze Polonią – Stal Świdnica.
Ruch Chorzów łobycnie mo seria 7 szpilów bez sfalonygo, a łostatnie 6 szpilów to nôsze wygrane. Dzisiej przistympujymy do szpilu jako lidery tabyli, po szpilu ło awans do Okryngowygo Pucharu Polski (we wtorek wygralimy ze Podlesianką Katowice 6-0) wiync czujymy, że dzisiej tyż wygrômy. Nósz typ: 3-0.
Ze wzglyndu na łobostrzynia dzisiej szpil na Cichyj 6 łodbyndzie sie bez udziału kybiców, ale idzie kupić RYLACJA TV zaś Radio Widzew za darmo zrobi radiowy LIVE => RUCH – GWAREK RADIO.
Szpil sztartuje ło godzinie 18:00, rylacje zacnom sie kole 17:50!
własne


text:
Prěni raz su předwčerawšim na Wojerowskej Dźěćacej a młodźinskej farmje CSB we Wojerecach dožiwjenski dźeń na temu ryby přewjedli. A ideja wopokaza so jako dobra.
Wojerecy (SiR/SN). Něhdźe 70 dźěći z Łusča, Wojerec, Rakec a Nadrózneje Hrabowki dožiwi wutoru chětro napjaty dźeń na Wojerowskej Dźěćacej a młodźinskej farmje Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka (CSB). Tam wotmě so prěnja „rybowa party“. Na cyłkownje pjeć stacijach su wone eksperimentowali, warili, pjekli, paslili a wězo tež wuknyli.


text:
.”...reklamuje za darmo swój kszeft”. fot. FJD
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Zieleźno kiśnia
Postawić w Cieszynie swoji auto idzie byle kaj, ale dycki trzeja sie podziwać wiela nóm za to stoci ubydzie piniyndzy we szrajtofli. Bo jesi stanymy tam kaj stoji zieleźno kiśnia do kierej wciepuje sie pinióndze, to zaroz bydymy wiedzieć wiela za to stoci rotuzowi na nas utarżóm. Gorszyj mómy, jak “podarzi” sie nóm przepómnieć i za dłógo nasze aucisko poniechane zustanie, na nie zapłacónym placu. Jaki sztraf za to dostanymy tego isto żodyn nie wiy i skyrs tego trzeja sie dycki chytać za kapsem. Sóm też taki miejsca na kierych idzie stoć za darmo i skyrs tego co szprytniejsi poradzóm poniechać tam swoji auciska, aji porem roków. Je też taki jedyn szprytny geszefciorz, łod kierego auto stoji uż dłógi roki na tym samym placu i reklamuje tam za darmo swój kszeft. Żodnego to jednakowóż nie mier-zi, chocioż miastowi uż łóńskigo roku kozali poskludzać wszecki chwolidła, kiere wisiały na płotach i na ścianach rozmajtych chałup. Ale że dwiyrze łod auta to ni ma płot ani ściana, to też skyrs tego isto idzie na nich reklamować co sie yno żywnie kómu podobo. Aż dziw biere, że eszcze żodyn inszy nie prziszeł na to i wedla niego nie postawił swojigo auta ze swojóm reklamóm. Jednakowóż trefjajóm sie też tacy szoferzi, kierzi poradzóm przeproszać za to, jak postawióm auto tam kaj nima na to powolynio i eszcze niechać za szybóm wyłoślyni na kartce. Na takigo jednego nieszczynśnika podarziło mi sie zeszły tydziyń trefić na ulicy Regera, kierymu akumulator zrobił kaput i musioł poniechać tam swoji auto.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
kaj - gdzie, sie podziwać - popatrzeć się, sztrajtofla - portmonetka, zieleźno kiśnia - żelazne pudło, wciepuje - wrzuca, utarżóm - zarobią, podarzi sie - uda się, poniechane - zostawione, sztraf - kara, skyrs - z powodu, dycki - zawsze, geszefciosz - busnessmen, kasa - kieszeń, szprytny - sprytny, kszeft - interes, łońskigo - zeszłego, poskludzać - posprzątać, chwolidło - reklama, dwiyrze - drzwi, żywnie - tylko, powolyni - pozwolenie, wyoślyni - wytłumaczenie, podarziło - udało się, kaput - zepsuło się.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text: Budyšin (CS/SN). Jutry w sprjewinym měsće su pokazali, zo su Budyšenjo a jich hosćo po lětomaj pandemije cyle cyplkojći na to, zaso bjez wobmjezowanjow swjećić, praji Markus Gießler, zamołwity města za zjawnostne dźěło. Tohodla so wón nadźija, zo budźe 1018. Budyske nalěćo wulki wuspěch a liči z rozrostom hosći porno ličbam zańdźenych lět. Zhromadnje ze sobudźěłaćerku kulturneho wotrjada Katarzynu Kudzewicz je wón naročny program za swjedźeń wot 27. do 29. meje zestajał, a to najebać stupace płaćizny we wšěch wobłukach. Wo konkretnych sumach pak w zjawnosći njerěča, tak wobaj na wčerawšej nowinarskej konferency w Budyšinje. Wosebite ćeže mějachu tež z tym, zo zwučene partnerske firmy za wuhotowanje techniki a jewišćow čas koronapandemije přežiwili njejsu.


text:
W żywobyciu kożdego chopa prziłazi taki mōmynt, kedy musi przepōmnieć ô krasiatych treskach a ô schacharzōnych dżinsach. Czynsto trefiajōm sie tyż przileżytości fest szumne, choby wożny gyburtstag, piyrszo kōmunijo abo żyniaczka. W takich chnedkach masa karlusōw mo fest srogi starunek – co se terozki ôblyc? Hymda a galoty? A możnej binder ku tymu? Westa? A możnej to już je czos na ancug uszyty na miara?
Lazar – ślōnski salōn ancugōw
Kōmpletowanie galantnej ôblyczki nikyj niy ma dlo chopa takie ajnfach. Beztōż werci sie mieć kole siebie kogoś, fto doradzi jaki pasuje nōm sznit, w kerej farbie je nōm nojlepij abo jak dugie majōm być nasze galoty. Idzie sie popytać ô dorada libsty, ślubnej, mutry abo ciotki, ale idzie tyż zōnś ku echt fachmanōm. A ludzi, kerzi richtich majōm pojyncie ô chopskij modzie, leko treficie we ślōnskij firmie Lazar, kero mielimy przileżytość byzuchować a w kerej sprawilimy se ancug, westa, binder a pora inkszych tajli ôblyczki skuli nojwożniyjszego dnia w naszym żywobyciu.
Tyn tekst ôstoł wyônaczōny społym z rybnickimi szpecami ôd ancugōw – firmōm Lazar.
Fol synkōw mo ôstuda z niyproporcjōnalnymi miarami, a Matis je tukej echt majstrym. Beztōż jak prziszoł czos na sznupanie za ancugiym ślubnym, wiedzielimy na zicher, że leko niy bydzie. Tōż zajechalimy do rybnickigo salōnu mody Lazar, kaj już czekali na nos Panoczki Miłosz a Jakub. Jak sie niyskorzyj ôkozało, zawierzynie im a ôstawiynie takij misyji jak m.in. uszycie westy na miara, zebranie do kupy cołkij idyji na żyniaczkowe łachy a dopasowanie ancugu to bōła nojlepszo decyzyjo.
Ancug szyty na miara z pasyjōm
Spōlno robota z synkami w salōnie ancugōw Lazar zaczyno sie ôd godki (toć, że poradzōm po naszymu!). Już wtynczos wiadōmo, że godōmy ze szpecami ôbmiyłowanymi we swojij robocie. Idzie pedzieć jako sie mo idyjo na ta swoja ôblyczka, a fachmany dobierōm do tego pasowne sznity, sztofy a fasōny. Jak naszo idyjo bydzie zwiedowno, ale blank niy dlo naszej sylwetki, to ancugowe pōmagery ofyn pedzōm co idzie wyônaczyć lepij a pokożōm inksze ôpcyje. Nojwożniyjsze je przeca, coby sie ôblyc, a niy przeblyc. Dyć to niy ma bal cyrkuśnikōw, pra? I niy bōjcie nic – welować idzie miyndzy takōm masōm sztofōw a farbōw, że na isto kożdy znojdzie cosik dlo sia.
Jak już przegodalimy se wszyjsko a zdecydowalimy sie na kōnkretno ôblyczka, to mielimy jeszcze przileżytość byzuchować rybnicki werksztat jeglorski firmy Lazar. Pozoziyralimy jako sie szykuje ancug w tajlach – ôd krocio sztofu, przez dorobianie tajli, szycie a biglowanie. Werksztat Lazar robi szumne wrażynie, przede wszyjskim skuli jeglorzy a robociorzy, kerzi majōm richtich grajfka ku rychtowaniu paradnej ôblyczki.
Lazar Rybnik – richtich ślōnskie rzymiosło
Fest mielimy w zocy, że we rybnickim werksztacie trefilimy na echt ślōnskie rzymiosło – rynczne szycie, porzōmne sztofy nojsrogszej jakości a robotnych jeglorzy, dlo kerych ancugi a westy to je niy yno robota, ale tyż ptok (pasyjo). Wywiedzielimy sie tyż poru zwiedownych informacyji ô chopskij ôblczce. Umicie spokopić, że na jedyn ancug skłodo sie kole 100 roztōmaitych tajli a aż 360 kilometrōw cwistu? Dyć to je tela, co z Rybnika do stolicy Goryliji!
Lazar to je ślōnsko, tradycyjno firma, kerej idzie zadufać. Ôd nij misyjōm je roztopiyrzanie kultury sztryndzynio sie społym z kliyntym, beztōż ôkrōm pasownego ancugu dostowōmy tamek ekstra dowka wiadōmości ô modzie, skuli kerej lekcyj bydzie nōm fōngować we świecie, w kerym szykowno ôblyczka je fest wożnōm tajlōm kożdej persōny. To je naprowda we wercie, bo mo srogi wpływ na czucie sie zicher u chopa przi kożdej przileżytości.
Chopy, ôblykejcie ancugi!
Jako niydowny Mody Pōn, fest rekōmanduja byzuch w “Lazarze”. Synki, nic sie niy bōjcie, yno ciście do tego zocnego ślōnskigo salōnu a w dziyń ślubu bydziecie sie czuli zwolnie a naturalnie. Sznupanie za paradnym, szytym na miara ancugiym na Ślōnsku niy musi być ciynżkie, starczy zōnś do pasownej szteli. Ôbiecuja, że Waszo libsta, a potym baba, bydzie miała fest w zocy Wasze nowe galatne łachy. A możnej i keryś z gości powiy jakie dobre słowo? 😉 M.
Kuknijcie na zajta ślōnskigo salōnu mody Lazar – www.lazar.com.pl – a na szumnie kludzōne kōnta na Facebooku a Instagramie. Podowiadujecie sie wiyncyj ô modzie, pochytocie pora modowych knifōw a w pora chnedek ugodocie sie na byzuch a piyrzo przimiarka.
Mosz w zocy ancugi? Fajnie Ci sie łazi w weście a bindrze?
👔 Dej znać jako je u Cia, czekōmy na Twōj kōmyntorz! 👔


text:
Miłoćicy (HS/SN). Wšu přičinu k swjećenju mějachu wčera na Miłočanskej přemysłowej přestrjeni. Tam zhladuje Wjenkec firma BMP na 25lětne wobstaće.
Započało je so wšitko podobnje kaž pola załožerjow Microsofta, mjenujcy w swójskej garaži. Runja mnohim druhim wuži Tomaš Wjenk po přewróće składnosć, so doma we Worklecach zesamostatnić. Hinak hač dźensa běrokratiske młyny tehdy spěšnje mlějachu. Spočatk meje 1990 zapoda wón próstwu wo přemysło za serwis, pruwowanje a napjelnjenje wohnjohašakow. Hižo měsacaj pozdźišo, 2. julija, měješe dowolnosć w zaku. Dwaj přistajenaj Tomašej Wjenkej spočatnje pomhaštaj, a kruh kupcow rozrostowaše. Wšako zawody a předewšěm zarjadnistwa tójšto pjenjez do wohnjoškitnych připrawow inwestowachu.
Rozsud šwedskeho koncerna Vattenfall, přesydlenje 1 700 wobydlerjow rozšěrjenja wuhloweje jamy Wochozy II dla hižo njepřihotować, wjedźe přiběrajcy k rozestajenjam.
Budyšin (SN/JK). Hladajo na njewěste energijopolitiske wobłukowe wuměnjenja za hórnistwo a zmilinjenje brunicy we Łužicy je so Vattenfall rozsudźił, wuhlowe jamy dale njerozšěrić.
Za tónle rozsud žněje koncern ze stron Zelenych w Braniborskim krajnym sejmje připóznaće. Energijowa fachowča Zelenych Heide Schinowsky wupraja so spokojena: „Předewzaće Vattenfall je hižo dlěši čas spóznało, zo nima brunica přichod. Nětko pokazuje wone konsekwency a skutki. Tež krajne knježerstwo měło změnjenu situaciju na energijowych wikach spóznać a na klimopolitiske žadanja časa reagować.“
Budyšin (CK/SN). Lěćo wobradźa wuchodnej Sakskej jasnje woteběracu bjezdźěłnosć. W juniju bě 26 610 ludźi bjez dźěła, to je 924 mjenje hač hišće před měsacom, porno lońšemu junijej je to 2 140 wosobow mjenje. Předewšěm w twarstwje, we wobłuku wobchad, logistika a transport kaž tež w produkciji žiwidłow su tójšto nowych sobudźěłaćerjow přistajili. To rozłoži dźensa Ilona Winge-Paul, operatiwna jednaćelka Budyskeje agentury za dźěło. Tež w druhich wobłukach so za nowym personalom wobstajnje naprašuja.
Pozitiwne wuwiće na dźěłowych wikach regiona tuž dale dźe, rjekny Ilona Winge-Paul. Cyłkownje maja posrědkowarjo agentury za dźěło we wuchodnej Sakskej tuchwilu 3 107 dźěłowych městnow z winowatostnym socialnym zawěsćenjom w podłožkach.
Kwota bjezdźěłnosće w cyłkownym agenturnym wobwodźe wučinja 9,1 procent. Wona chabła mjez 5,1 procentom w Kamjenskim a Radebergskim a 13,5 procentami w Zhorjelskim wobłuku.
Drježdźany (SN/JK). Po tym zo su płaćizny za mloko hač na 25 centow na liter spadnyli, žadaja sej sakscy ratarjo podpěru a pomoc politiki. Problemy na mlokowych wikach rozrisać je bjez alternatiwy. Tole podšmórny prezident sakskeho burskeho zwjazka Wolfgang Vogel njedawno w Drježdźanach. Hladajo na rozrostowace produkciske kóšty sej ratarjo žadaja, zwyšić garantowanu minimalnu płaćiznu za butru a mlokowy próšk wot dotal 21 na 30 centow na kilogram. Nimo toho je so z embargom přećiwo Ruskej wažne wikowanišćo za mlokowych producentow zhubiło. „Płaćimy worćiznu za zwadu“, hódnoći burski zwjazk njespokojacu politiku. Za čujomne naprawy politiki k polěpšenju situacije na mlokowych wikach zasadźi so Wolfgang Vogel na Němskim burskim zjězdźe, kotryž je so minjene tři dny w Erfurće wotměł.
Tež ratarjo našeho regiona su wot tuchwilneje napjateje situacije na mlokowych wikach potrjecheni. Nukničanski ratar Józef Brězan je na wuwiće mlokowych wikow sčasom reagował a swoje dejki hižo před 16 měsacami „suche stajił“. Jako alternatiwu kormi wón byki.
Berlin/Drježdźany (SN/JK). Po informacijach telewizijneho sćelaka ARD je zwjazkowy hospodarski minister Sigmar Gabriel (SPD) planowany popłatk za stare brunicowe milinarnje pozdatnje cofnył. Tale naprawa k pomjeńšenju wustorka wuhlikoweho dioksoda (CO2) je tuž z blida. Město popłatka maja so brunicowe milinarnje z wukonom něhdźe 2,7 gigawatow jako rezerwa kapacity zarjadować. Hospodarske škody za mějićelow tychle milinarnjow maja so zarunać. Nimo toho maja so připrawy za koplowanje energije a ćopłoty štyri lěta ze stajnje poł miliardu eurow spěchować.
Doskónčnje pak budźe knježerstwowa koalicija wo tym na posedźenju 1. julija w Berlinje wotwažować. Pytać chcedźa koaliciscy partnerojo tež za alternatiwnymi móžnosćemi, tak hodźa so planowane klimowe zaměry docpěć.
Loni w decembru je knježerstwo wobzamknyło, přidatnje 22 milionow tonow CO2 (40 procentow) mjenje wustorkować hač 1990. Masiwne protesty ze stron dźěłarnistwow a energijoweho hospodarstwa su k tomu wjedli, zo bu klimowy popłatk złahodnjeny a cofnjeny.
Drježdźany/Wětrow (SN/JK). Wobhospodarjerjo sakskich deponijow nochcedźa hižo zbytki něhdyšich jadrowych milinarnjow składować. Kaž rěčnik sakskeho wobswětoweho ministerstwa zdźěla, su deponije w Cröbernje, Grumbachu a Wětrowje připowědźili jenož hišće wobstejace dojednanja spjelnić.
Sakski statny minister za wobchad Martin Dulig (SPD) je wčera planowanske dojednanje wo elektrifikowanju železniskeje čary Drježdźany–Zhorjelc–pólska mjeza podpisał. Dlěje hač dwanaće lět čaka susodny kraj na to, zo na němskej stronje z tym započnu.
Budyšin/Drježdźany (SN/at). Sakske ministerstwo za hospodarstwo, dźěło a wobchad rěči w nowinskej zdźělence wo „dalšim kroku po puću znowawutworjenja železniskeho zwiska mjez Drježdźanami a Wrócławjom“. Do toho bě minister Martin Dulig (SPD) planowanske dojednanje wo elektrifikowanju a wotpowědnym wutwarje dohromady 103 kilometry dołheje čary ze sakskeje stolicy přez Budyšin a Zhorjelc hač k pólskej mjezy podpisał. „Z tymile planowanjemi wuznawamy so jasnje k dalnowobchadej do Wrócławja“, rjekny Dulig wčera po podpisanju w sakskej stolicy. Na to přepoda planowanske zrěčenje šefej Němskeje železnicy dr. Rüdigerej Grubje.


text:
Discover
Original Release
10/25/2017 on Netflix
Links
Cast
Directors
Jan Komasa, Sławomir Fabicki, Anna Jadowska, Lukasz Kosmicki, Bartosz Prokopowicz
Writers
Bartosz Janiszewski, Dominik W. Rettinger, Katarzyna Górtat, Agata Nykiel-Baraniak, Aleksandra Nadzieja, Igor Brejdygant, Deborah Halber, Karolina Szymczyk-Majchrzak, Joanna Pawluskiewicz, Piotr Rzepka, Filip K. Kasperaszek, Agnieszka Pilaszewska, Piotr Januszewicz, Paulina Murawska, Blazej Dzikowski, Wendy West
Creators
Cast
Producers
Editors
Przemyslaw Lisak, Michal Zytkowski, Pawel Sitkiewicz, Maciej Pawlinski, Leszek Starzynski, Marceli Majer, Milenia Fiedler


text:
Sorbische/wendische Bräuche
Serbske nałogi / Serbske nałožki
Die Lausitz, ein Landstrich im Osten der Bundesländer Brandenburg und Sachsen, ist die Heimat der Sorben (Wenden), des kleinsten slawischen Volkes. Neben der Begegnung mit einer anderen Sprache werden die Besucher überrascht sein, die vielfältige Pflege noch lebendiger Volksbräuche zu erleben. Besonders anziehend dabei sind die festlichen Volkstrachten, die zu diesen Anlässen getragen werden. Brauch und Tracht sind regional unterschiedlich, die Aufnahmen belegen es. Ohne Anspruch auf Vollständigkeit erheben zu wollen, werden hier die noch lebendigen sorbischen Bräuche mit einer kurzen Erläuterung vorgestellt.
Łužyca, krajina w pódzajtšu Zwězkoweju krajowu Bramborskeje a Sakskeje, jo domownja Serbow, nejmjeńšego słowjańskego naroda. Pódla zmakanja z drugeju rěcu budu woglědarje pśechwatane, wjelerake woplěwanje hyšći žywych ludowych nałogow dožywjaś. Wósebnje wabjeca jo swěźeńska drastwa, ako se k tym góźbam njaso. Nałog a drastwa se regionalnje rozeznawaju, fota to wobkšuśiju. Pó prědnyma nakładoma tych knigłow 1992 a 1996 su se wše nałogi w lětoma 2005 a 2006 znowego sfotografěrowali, teke tekst jo se kradu pśeźěłał a aktualizěrował. Bźez wupominanja za dopołnosć pśedstajijomy how hyšći žywe serbske nałogi z krotkim wujasnjenim.
(Niedersorbisch / dolnoserbšćina)
Łužica, krajina we wuchodźe Zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje, je domizna Serbow, najmjeńšeho słowjanskeho naroda. Pódla zetkanja z druhej rěču budu wopytowarjo překwapjeni, wjelerake pěstowanje ludowych nałožkow dožiwjeć. Wosebje wabjaca je swjedźenska drasta k tutym přiležnosćam. Nałožk a drasta so po regionach rozeznawaja, to wobkruća fota. Po prěnimaj nakładomaj knihi 1992 a 1996 buchu wšitke nałožki w lětomaj 2005 a 2006 znowa sfotografowane, tež tekst je so sylnje wobdźěłał a aktualizował. Bjez naroka na dospołnosć předstajimy tu hišće žiwe serbske nałožki z krótkim wujasnjenjom.
(Obersorbisch / hornjoserbšćina)


text:
Zasoby (ogółem 1)
XX URODZINY MÓZGU
Gwinciński, TomaszMazzoll, JerzyMolenda, IgorDuda, JoannaPtaszyńska, JustynaSroczyński, TomaszPospieszalski, MarekChmara, BartekWęgłowski, StefanJanicki, QbaMajewski, Antoni Jędrzejczak, ŁukaszYakiSoulitaryWalerian, MateuszZieliński, MikołajPopowski, TomaszZiołek, JakubTrzaska, MikołajTymański, TymonGrodzki, PiotrWoźniak, GrzegorzMazolewski, WojtekSikorski, KrzysztofWalicki, OloJanicki, SławekPawlak, PiotrJabłońska, ElżbietaBuhl, JacekPodlaska, DorotaCharchan, JoannaPawlicki, TomaszMaćkowiak, ArturDobie, JonBuchanan, SteveKowalczyk, WojciechPleszyński, GrzegorzGoldyszewicz, LeszekStasiulewicz, StanisławGlazik, TomaszZdunek, JanuszMackiewicz, DanielZamiara, WojciechGruse, KrzysztofZbyZielSzwajgier, OlgaPiernik, Zdzisław
Na przestrzeni lat…


text:
Lena Hauptmann – spěwanje
Micha Winkler – pozawna/tuba
Chris Hauptmann – gitara
srjedu, 8. junija 2022, 19:30 hodź.
Jako prěnje zahraje Trio Voyage, kiž so z publikumom na hudźbno-lyrisku jězbu wot Łužicy do Rio a zaso wróćo poda Wosebity trio we wosebitej wobsadce hudźi wosebitu hudźbu wosebje derje.W trójce zahudźa Lena Hauptmann (spěw), Micha Winkler (pozawna, tuba) a Chris Hauptmann (gitara). Najlubše spěwy z popa, latinoweho jazza a chansona z hnujacym hłosom, z groovowymi gitarowymi zwukami a čućiwej poezawniju. Mjez druhim zaklinča titule wot Sting, Vinícius de Moraes, Baden Powell, Charles Trenét, Lift, Manfred Krug, Karussell, Lena Hauptmann & Micha Winkler w originelnych aranžementach. Što chceš wjac? Prosće woči zańdźelić a z wokřewjenjom słuchać PS: Trio je wjac hač duo a přińdźe zrědka sam.
Hanka Tiedemann – prěčna pišćałak
Bettina Witke – wiolina
Helfried Knopsmeier – wioloncelo
Lisa Čornakowa– rěčnica
štwórtk, 9. junija 2022, 19:30 hodź. w serbskej rěči
pjatk, 10. junija 2022, 19:30 hodź. w němskej rěči
W swojim 2. dźělu programa "Moja Archa Horni Hajnk" pytaja hudźbnicy trójki „Trio con moto“ dialog z knihu Jurja Brězana. Dialog je sensibelny, zabawjacy ale tež brizantny, z widom na łamliwosć našeho
swěta, z kotrymž bjezstarostnje wobchadźamy. Hudźbnicy Hanka Tiedemann (flejta), Bettina Witke (wiolina) a Helfried Knopsmeier (violoncello) zahraja twórby ze zańdźenosće a přitomnosće, kotrež so hrajkajo do powědančkow J. Brězana, čitane wot Lisy Čornakowej, zapletu.
„Zwěrina a rostliny bratřa nam a sotry su, dźěl smy stwórby samsneje.”
Jurij Brězan
Syman Hejduška – klawěr a spěwanje
Helena Hejduškec – spěwanje
Tomas Kreibich-Nawka – Hammond-pišćele
Józef Hantuš – celo
sobotu, 11. junija 2022, 19:30 hodź.
Syman Hejduška předstaji na koncerće wšelake twórby z minimalistiskimi a trochu melancholiskimi (měrnymi, přemyslowacymi) zwukami. Nimo někotrych swójskich kompozicijow na klawěrje móžeće tež serbske a jendźelske covery raz w hinašej werziji dožiwić. Jako hosćej je sej mjez druhim spěwarku Helenu Hejduškec a Tomasa Kreibich-Nawku na hammond-pišćelach přeprosył.
Andreas Hentzschel – dudy
Bernd Neffe – fujawa (ně.: Alphorn)
Ludovit Matiaško, Jaroslav Pukač – fujara
N.N. – serbske husle
Valentin Dimov – akustiska gitara
Kristina Nerád – moderacija
srjedu, 15. junija 2022, 19:30 hodź.
Dudy, fujawa, fujara, serbske husle a akustiska gitara w jednym koncerće - njeklinči to njewšědnje? Dajće so prosće překwapić! Dudy a serbske husle so we Łužicy husćišo při programach jewitej. Ze skutkownej fujawu (ně.: Alphorn), kiž je samo narodny symbol w Šwicy, a ze słowakskej fujaru, pastyrskej pišćałku z Wysokich Tatrow skića so překwapjaca hra zynkow z tradicionalnymi instrumentami. A zhromadnje z akustiskej gitaru postaraja so dudy wo cyle nowe zynki.Napjaty hudźbny pospyt pod nawodom dudaka Andreasa Henčla.Pod rjanej kulisy Budyskeho stareho města wjerći so wšitko dokoławokoło dudow we wšěch wariacijach.
Anina Batz – spěwanje
Jan Bresan –piano
Philipp Adam – gitara
štwórtk, 16. junija 2022, 19:30 hodź.
Drježdźanski Jazz-Duo Focus, wobstejacy z Aniny Baatz (voc.) a Jana Brězana (pn.) móžemy zaso live dožiwić! Hižo dlěje hač štyri lěta muzicěrujetaj młodaj wuměłcaj hromadźe a staj w tutym času mnoho aranžementow a swójske spěwy napisałoj. Jako wosebity hósć budźe Philipp Adam ze swojej gitaru pódla. Publikum móže so tuž na zajimawy program z uniwersuma jazza, popa, funka a soula wjeselić!
pjatk, 17. junija 2022, 19:30 hodź.
Wječork, cyle w znamjenju Ukrainy. Za prěni dźěl koncerta su so přizjewili młodźi ukrainscy wuměłcy Oleksandra Drač (gitara), kotruž smy před tydźenjemi po wubuchnjenju wójny w beneficnym koncerće w Budyskej Krónje hižo raz dožiwili, kaž tež spěwarka Vlada Ievreimova a dwójka Olena (spěw) a Mychailo Petrenko (klawěr) přizjewili, kotřiž chcedźa ze swojimi instrumentami wo bohatej kulturje jich domizny swědčić.
W druhim dźělu wječorka wustupi Duo Kratschkowski, w Ukrainje rodźenaj wuměłcaj-mandźelskaj, kotrajž bydlitaj wot 2006 w Drježdźanach a kotrajž wěnujetaj so wobšěrnje akordeonowej hudźbje. Z njeskónčnej fantaziju a sobustorhacej radosću hudźenja, hdys a hdys z miknjenčkom a samoironiju zkuzłataj hudźbnikaj z perfektnosći bliskej wirtuozitu to nimale njemóžne na swojimaj instrumentomaj přez wšě žanry a hudźbne stile.
Lil Handrij – Rap
FloJ – Beats
SMAN – Rap
sobotu, 18. junija 2022, 19:30 hodź.
#spokenword serbsce. Je to scyła móžne? So wě! Serbski ludowy ansambl a Ludowe nakładnistwo Domowina chcetej tutu formu zaběry z rěču a literaturu zajimcam zbližić a ju w serbskej kulturje zadomić. Składnostnje wuńdźenja noweje zběrki tekstow młodych pisacych „Paternoster 9“ přeprošujetej tuž na prěni serbski spoken-word-event pod hesłom „lit|a|pop“. Nimo wustupow młodych serbskich poetow hraje – kaž mjeno zarjadowanja hižo přeradźi – tež popularna hudźba wažnu rólu na tutym wječoru: Serbska hip-hopowa trójka NOWA DOBA předstaji swoju prěnju wjetšu twórbu, EP "Budyski Bounce". Moderaciju přewozmje Pětr Šołta..
Paul Nagel - husle
srjedu, 22. junija 2022, 19:30 hodź.
Paul wopisuje so tak:
„Cyle prjedy, jako w Berlinje hišće tuta dźiwna betonowa murja steješe, narodźi so w Budyšinje dźěćo, kotrež smědźeše hižo zahe hudźbnopedagogiske wudobyća Němskeje demokratiskeje republiki wužiwać a kiž chcyše, měješe, dyrbješe husle hrać. Z tutymi hrajach w 90tych lětach w kapałach ze žortnymi mjenami kaž Köterkacke. Po tym, zo so tute rozpušćichu, započach z luteje wostudy sam hudźić a jězdźich wot 2003 zwjetša po němskorěčnym rumje, hudźach pak tež hižo raz w Tel Avivje, Ramallah abo New Yorku. Spočatnje bě to punk bjez bijadła, gitary a basa unplugged z huslemi a spěwanjom. Pozdźišo přidružichu so folkowe a reggeajowe čisła a dwoje Dua – Berlinska dróha a Atze Wellblech kaž tež Lesebühne Kopfstand. Nimo toho hudźu hdys a hdys na huslach k elektroniskej hudźbje. Wokomiknje zaběram so ze złamanymi pruhami časa a ze serbsko-waliziskim přećelstwom.“
Marzena Wysocka – wiolina
Matthias Reichel – wiolina
Agatha Juryś – brača
Helfried Knopsmeier – wioloncelo
Kristina Nerád – moderacija
štwórtk, 23. junija 2022, 19:30 hodź.
Štyrjo huslerjo Serbskeho ludoweho ansambla, Marzena Wysocka, Matthias Reichel, Agata Juryś a Helfried Knopsmeier, hudźa zabawne, skerje njeznate twórby kwartetoweje literatury, mj. dr. wot Leopolda Schefera, přećela hrabje a zahrodneho architekta Hermanna von Pücklerja-Mužakowskeho, wot Korle Awgusta Kocora, załožerja serbskeje wuměłskeje hudźby, wot Stanisława Moniuszki, nimo Chopina najwuznamnišeho pólskeho komponisty kaž tež twórbu wot Helmuta Fryčy, dołholětneho dirigenta, chóroweho nawody a hudźbneho dramaturga Serbskeho ludoweho ansambla, kotryž bu za swoje wurjadne wukony wo serbsku hudźbnu kulturu z Mytom Ćišinskeho wuznamjenjeny. Nimo toho směće wćipny być na wšelke překwapjenki, kiž je ansambl wosebiće za tutón wječork spřihotował.
Micha Winkler – pozawna
Matthias Macht – drums
Tomas Kreibich-Nawka – keys
pjatk, 24. junija 2022, 19:30 hodź.
Nowe wašnje družiny tria – wobstejaceho z třoch ptačkow Drježdźanskeje hudźbneje sceny. Micha Winkler, Matthias Macht a Tomas Kreibich-Nawka su w poslednich lětach poměrnje wuspěšnje docpěli, so po móžnosći wuměłsce wobkružić. 2012 dóńdźe k hudźbnemu „supergawej“. Wot tuteho transcedentneho podawka sem celebrěruje trio w zasadźe prawidłownje wysokoenergetisku syntezu z funka, hip hopa, noweje a volxoweje abo ludoweje hudźby, rock´n rolla a samo jazza.
Milan Greulich – gitara a spěwanje
Bastl Lebelt – bas
Alex Schmidt – gitara
Florian Richter – drums
sobotu, 25. junija 2022, 19:30 hodź.
Budyšan Milan Grojlich hižo nimale 30 lět hudźbne slědy w Hornjej Łužicy zawostaja: We wrótnych 90tych lětach bě gitarist skupiny The Remedies, kotraž je mjez druhim pozdźiše Silbermond wobwliwowała. Wot 2011 je z Drježdźanskej indiefolkowej skupinu bergen po cyłej Němskej po puću. Loni je pod aliasom rokotak wušoł jeho prěni solowy album "Riech an Blumen (Und merk dir ihre Namen)". Na kulturnej zahrodźe prezentuje rokotak spěwy z toho prěni króć live w skupinskej wobsadce. Nimo toho zaklinča nowe štučki z runje nastawaceho druheho albuma.


text:
Registraj
Zo byšće w zhromadźenych přinoškach lochšo wotmołwy na swoje rěčne prašenja namakać móhli, smy nimo pytanja za wobjednanymi słowami zarjadowali tež tematiski přistup:
Tak su “Rěčne kućiki” podobnje kaž hižo w knižce “Z labyrinta serbšćiny” do powšitkownych temowych wobłukow rozrjadowane – to je zakład za register temow.
Přidatnje smy kóždemu kućikej dodali tak mjenowane klučowe słowa, kotrež pokazuja nadrobnišo na rěčne zjawy, kotrež so w nich wobjednaja, njech je to słowotwórba abo wěste sufiksy, němski wliw, powšitkownje deklinacija abo tež wěste gramatiske formy – zakład za register klučowych słowow.


text:
Měšćanska rada požadanje za zachowanje pěstowarnje wotpokazała
Wojerecy (AK/SN). Hižo wjacore měsacy wojuja starši we Wojerecach wo to, pěstowarnju „Słónčna róža“ w nošerstwje Socialnych słužbow w bydlenskim kompleksu 2 zachować. Za to chcychu woni wobydlerske požadanje přewjesć. To pak je wjetšina měšćanskeje rady na wčerawšim posedźenju wotpokazała, mějo so po namjeće zarjadnistwa. Radnica bě runočasnje namjetowała, zawrjenje pěstowarnje hač do awgusta 2019 wotstorčić, zo móhli tak snano na rozprawu wuhloweje komisije fleksibelnišo reagować. Tež to pak su radźićeljo wčera wotpokazali.


text:
Do Kòscérznë Zymkòwcë wëbiéralë sã czile razy, jednakò dopiérze 31 maja 2008 r. ùdało sã nama zawitac w tim pësznym kaszëbsczim gardze. Do Centrum Kaszëbsczi Kùlturë zaproszëła naju Katarzëna Knopik, direchtórka ny jinstitucje (zó co ji wiôlgô dzãka!). Na zéńdzenim bëło 5 sztëk Zymkòwców: Słôwk Kraùse, Słôwk Fòrmella, Wòjcech Mëszk, Róman Drzéżdżón ë na sztót przëjachôł redachtór ...
Serdeczno rôczimë na zéńdzenié ZYMKÙ do Centrum Kaszëbsczi Kùlturë w Koscérznie (Strzelnica), szasé Strzelnica 2, jaczé mdze 31 maja (sobòta) ò gòdz. 6 pp. Swòje pòeticczé, prozatorsczé ë satiriczné dokazë zaprezentëją: Wòjcech Mëszk, Sławòmir Kraùse, Sławòmir Fòrmella ë Róman Drzéżdżón. Mdze téż kôrbiónka ò kaszëbsczi lëteraturze ë sprawach wszlejaczich. Zazdrzë téż tuwò Jak dojachac zdrzij ...


text:
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Přichodni wobydlerjo Pančic-Kukowa, kotřiž budu sej swój dom w nowotwarskej štwórći do směra na Jaworu twarić, změja zajimawu adresu. Woni bydla potom na Puću swj. Bosćana. To su gmejnscy radźićeljo na swojim zašłym posedźenju we Wotrowje wobzamknyli.
Nowy puć, kotryž přez nastawacu bydlensku štwórć powjedźe, je zjawny, dyrbi so tuž zjawnje wěnować a trjeba tohodla mjeno, kaž wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) rozłoži. W zjawnych syćach běchu wobydlerjo namołwjeni namjety zapodać. Z nich je so Puć swj. Bosćana skónčnje jako najwotpowědniši přesadźił. Kaž Markus Kreuz dale rjekny, wotbłyšćuje mjeno krutu wěru wobydlerjow, a wone je mjez ludźimi tež kruće zakorjenjene. Tak maja w Pančicach cyle w bliskosći bydlenskeje štwórće apoteku swj. Bosćana, a w Swinjarni steji postawa tohole swjateho, kotruž su před lětomaj restawrowali.


text:
Jeničke zawrjene pasmo
Drježdźany/Rakecy. Noweho pada afriskeje swinjaceje mrětwy pola Rakec dla wobě zawrjenej pasmje II w Sakskej zjednoća, kaž socialne ministerstwo wčera w Drježdźanach zdźěla. Pufrowa cona mjez dotalnymaj zawrjenymaj pasmomaj we wokrjesach Mišno/Budyšin a Zhorjelc je zběhnjena. Restrikciska cona saha wot mjezy z Pólskej hač k Łobju na zapadźe. Na juhu wobmjezuje ju čara B 6 wot Klipphausena hač do Zhorjelca.
Spěchuja festiwal NSLDź
Drježdźany. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło změje spěchowanje we wysokosći nimale 20 000 eurow z programa „Kulturny kraj 2022. Sakska jako jewišćo“ za festiwal „Witajće druhdźe“ wot 21. do 23. oktobra. Předstajić chcedźa tam pjeć swójskich produkcijow NSLDź a dalše inscenacije z Mnichowa, Berlina a Drježdźan, kaž je Sakska kulturna załožba informowała.
Předewzaća zhubjene njejsu
Šefredaktor SN wupowědźił
Budyšin. Janek Wowčer je swoje dźěłowe zrěčenje jako šefredaktor Serbskich Nowin a wotrjadnik za nowiny a časopisy w Ludowym nakładnistwje Domowina wupowědźił. Wón chce so w přichodźe druhim nadawkam wěnować. Jednaćelstwo nakładnistwa nětko proces znowawobsadźenja pozicije organizuje.
Informowanišćo anticyganizm
Berlin. Po cyłym Zwjazku skutkowace informowanišćo anticyganizm (MIA) je swoje dźěło dźensa w Berlinje zahajiło. Nowe zarjadnišćo chce na wobstejace deficity w systemje prawidłow skedźbnjeć a njejasny wobłuk anticyganistiskich podawkow w Němskej registrować. Wo wonkownych formach a rozměrje anticyganizma w towaršnosći rozswětlić, přiměrjeny poradźowanski poskitk potrjechenym natwarić kaž tež zjawnosć a politikarjow sensibilizować su zaměry MIA.
Dalši lockdown njepřetraja
Dietze zastojnstwo złožiła
Berlin. Nawodnica wobwoda dźěłarnistwa IG metal za Braniborsku, Saksku a Berlin Birgit Dietze je swoje zastojnistwo k 1. julijej złožiła. Hakle 1. oktobra 2020 je wona nadawki přewzała. Přičina za wupowědźenje su wšelake wosobinske naležnosće a druha powołanska perspektiwa. Koordinaciju wobwoda je nětko Stephan Vetter přewzał.
Z wyšim měšćanostu rěčeli
Wojerecy. Prezenca serbskeje rěče w šulach města, spěchowanje motiwacije za wuknjacych přez přiličenje za maturu (2. cuza rěč) kaž tež lěpšiny a móžnosće za wutworjenje samopostajowaceje korporacije serbskeho ludu stejachu minjeny pjatk w srjedźišću rozmołwy Wojerowskeho wyšeho měšćanosta Torstena Rubana-Zeha (SPD) z čłonami Serbskeho sejma Anetu Zahrodnikowej, Hagenom Domašku a Měrćinom Krawcom.
Šćěpiwa efektiwne
Wo 450. jubileju
Njeswačidło. Wo 450lětnych stawiznach Lišeje Hory přednošowaše před wjace hač 30 zajimcami štwórtk wječor, mjez nimi bě połojca Serbow, Manfred Laduš. 1572 bu mała wjes jako Liššehor prěni króć we wopismje naspomnjene. Liša Hora měješe jenož pjeć statokow a nihdy wjace hač 30 wobydlerjow, dźensa su tam jenož hišće třo wjesnjenjo žiwi.
W jězorje so njekupać
Budyšin. Hladajo na razantne wuwiće módrych algow w Budyskim spjatym jězorje dla wotradźa strowotniski zarjad wokrjesa so we wodźiznje kupać. We wobłuku wobstajnych přepytowanjow zwěsćichu fachowcy mokricy, kotrež móža chorosće zawinować. Tohorunja njeje woda hižo přewidna, ale mutna.
Z nowej předsydku
Darmotny test wobmjezowany
Berlin. Třeći wukaz Zwjazkoweho ministerstwa za strowotu nastupajo postajenja testowanja na koronu je wot dźensnišeho płaćiwy. Prawo na darmotny test ma wotnětka jeničce „skupina wulnerabnych wobydlerjow“, kotřiž so rozdźělnych přičin dla šćěpić dać njemóža. Wjetšina ludźi móže so nadal dobrowólnje testować dać, popłatk wučinja tři eura.
Wójny dla wjace bjezdźěłnych
Nürnberg/Kamjenica. Po informacijach Zwjazkoweje agentury za dźěło je so ličba bjezdźěłnych w juniju jasnje powyšiła. Kwota bjezdźěłnosće postupi wo tři dźesaćiny na 5,2 procentaj. Jako přičinu mjenuje agentura „zapřijeće ćěkancow z Ukrainy do statistiki“. W Sakskej je aktualnje něhdźe 116 000 wobydlerjow bjez powołanskich dochodow, kwota powyši so na 5,5 procentow (+0,3 proc.).
Protest wulkopósłanca
NSLDź w Norwegskej
Tromsø/Budyšin. „Phōnē – mjeńšinowym rěčam hłós dać“ rěka projekt, we kotrehož wobłuku chcedźa wosom dźiwadłowych hrow wuwiwać a předstajić. Za njón wuhotuja zastupjerjo wosom mjeńšinowych jewišćow mjez druhim z Rumunskeje a Norwegskeje wot zajutřišeho prěnje, třidnjowske dźěłowe zetkanje w Tromsø. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło zastupuje Madleńka Šołćic.
Nowy wobrazowy słownik
Budyšin. Ludowe nakładnistwo Domowina je z wudawaćelom noweje knihi „Mój wulki wobrazowy słownik – Jězdźidła“. Němski original Susanny Gernhäuser je Štefan Paška do hornjoserbšćiny přełožił. Publikacija, zhotowjena jako papjercowa brošura, hodźi so za dźěći wot dweju lět a je wotnětka mjez druhim w Smolerjec kniharni na předań.
Murja w naduwanej formje
Kretschmer so z Fialu zetkał
Praha. Krótko do zahajenja čěskeho prezidentstwa rady EU je so sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) wčera w Praze z čěskim premierom Petrom Fialu zetkał. Wobaj staj mjez druhim wo železniskej čarje za wysoke spěšnosće mjez Drježdźanami a Prahu a wo energijowej wotwisnosći wot Ruskeje rěčałoj. Politikarjej chwaleštaj dale zhromadne dźěło we wuchowanskich słužbach.
Literarne myto Ričelej
Drježdźany. Lukaš Ričel je z lawreatom lětušeho Literarneho myta Sakskeho statneho ministerstwa za wědomosć a wuměłstwo. Z Worklec pochadźacy awtor bu za jeho dźiwadłowu hru „Widerstand“ kaž tež za romanaj „Z pjašću do swěta bić“ a „Raumfahrer“ wuznamjenjeny. Jury chwali jeho „bjezposrědny a čerstwy“ stil a „kritiske rozestajenje z młódšimi němskimi stawiznami“.
Sudniski wusud bn
Myto Bachmann Słowjence
Celovec. We wobłuku 46. dnjow němskorěčneje literatury w Korutanskej bu wčera słowjenskej awtorce Any Marwan Myto Ingeborg Bachmann spožčene. Dwurěčnje pisaca spisowaćelka wobknježi „němčinu, jakož njeby ženje w hinašej rěči žiwa była. Wona ćěri rěč doprědka“, w lawdaciji rěka. Publikumowe myto zdoby sej Awstričan Elias Hirschl.
Disertacija wo rěčach mjeńšinow
Rennes. Doktorandka politologije na uniwersiće Rennes Jeanne Toutous je swoju disertaciju „Les univers de l’action collective linguistique: l’engagement en faveur des langues de Bretagne et de Lusace (Swěty zhromadneho rěčneho skutka: Angažement za rěče Bretoniskeje a Łužicy)“ wuspěšnje zakitowała. Superwizoraj běštaj prof. Christian Le Bart a prof. Nicole Dołowy-Rybińska.
Podpěra šulerjam
Generaciska změna wužadanje
Drježdźany. We wobłuku sakskeho akciskeho dnja za naslědnistwo w předewzaćach je sakski hospodarski minister Martin Dulig (SPD) wčera tři firmy wopytał. Mjez druhim poby pola Großröhrsdorfskeho tekstilneho zawoda BATEX, hdźež je naslědnistwo na zbožo rjadowane. Přiwšěm pak pokaza wón na to, zo njeje to na wuchodźe Sakskeje samozrozumliwe. Generaciska změna w předewzaćach je wulke wužadanje.
Kubłanske wiki po pandemiji
Choćebuz. Kubłanske wiki su prěni raz po wudyrjenju koronapandemije wčera zaso na Delnjoserbskim gymnaziju w Choćebuzu zarjadowali. Tam su wšelake serbske institucije a towarstwa, Lipšćanska uniwersita kaž tež kraj Braniborska šulerki a šulerjow 9. lětnika wo studijnych a powołanskich perspektiwach z delnjoserbskej rěču informowali.
„Łužiske lěćo“ w Čěskej
Srědki za cyłodnjowske poskitki
Drježdźany. Za šulske lěto 2022/2023 přewostaja šulam w Sakskej 45 milionow eurow za regularne cyłodnjowske poskitki, štož wotpowěduje niwowej budgeta w aktualnym šulskim lěće. Přidruži so 15 milionow eurow z nachwatanskeho programa korony dla, kotrež steja za aktualne a přichodne šulske lěto k dispoziciji, zo bychu wuknjacy dźěry při wuknjenju pandemije dla płatali, kaž kultusowe ministerstwo dźensa zdźěli.
Nowa wustajeńca wo FUEN
Celovec. Nastaće FUEN, jeje mězniki a 73lětne, hibićiwe stawizny třěšneje organizacije awtochtonych narodnych mjeńšin a rěčnych zhromadźenstwow Europy, to tematizuje nětko wustajeńca, kotraž swjeći we wobłuku europeady w Korutanskej swoju premjeru. Wotnětka chcedźa ju na wšelakich městnach pokazować. Ekspozicija wobsteji z 32 wulkich taflow z tekstami a mnohimi fotami.
Debit Elke Lorencoweje


text:
Praha. Prěnjeho julija je Francoska Čěskej republice symbolisce staflowy štab za prezidentstwo rady EU přepodała. Krajej stej mjenujcy minjeny kónc tydźenja „běh přećelstwa“ k wopomnjeću čěskeho běharja Emila Zátopeka wotměłoj. W Brüsselskim stadionje „Tři lipy“, hdźež bě sportowc 1954 swětowy rekord na distancu 10 kilometrow nastajił, staj Philipe Leglise-Costa a Edita Hrdá, wobaj zapósłancaj EU, sportowe zarjadowanje zahajiłoj. Olympiska dobyćerka Jarmila Kratochvilová a dalši znaći atleća su so na wubědźowanju wobdźělili. „Staflowy běh je něšto cyle wosebiteho. Partneraj dyrbitaj so jedyn na druheho spušćeć móc. Kolegialita a kooperacija budźetej nam wažnej stołpaj za wuspěšne prezidentstwo EU“, rozprawješe Hrdá po přewjedźenej akciji.
Praha. 1,4 miliony wopytowarjow z wukraja je sej loni do čěskeje stolicy dojěło. To je 5,4 miliony mjenje hač do koronoweje pandemije. Mjez turistami je mjeztym jenož hišće mało ludźi z Azije abo Ruskeje.
Hora Petřín ze swojej powjaznicu, zwěrjenc a Hradčany běchu minjene lěto najbóle wopytane městna w Praze. DinoPark na třěše nakupowanišća Galerie Harfa a „Království železnic“, wustajeńca modelowych ćahow, stej tam lětsa dalšej woblubowanej zajimawostce, informuje statna turistiska agentura CzechTourism. Město ma wot zašłeje póndźele hišće jednu wosebitosć – čěsko-ukrainsku biblioteku, kotruž móža ćěkancy darmotnje wužiwać. Čěskobratrowska ewangelska cyrkej, skawtska organizacija Skautský institut kaž tež nakładnistwo Albatros su tutón nowy projekt zmóžnili. Po informacijach generalneho sekretara Čěskobratrowskeje cyrkwje skići biblioteka swojim čitarjam wjace hač 5 000 knihow w ukrainskej rěči.
Waršawa. Wotstup Jarosława Kaczyńskeho ze zastojnstwa zastupowaceho ministerskeho prezidenta pólske medije tež dny po tym hišće zaběra. Kaczyński bě minjenu wutoru zastojnstwo złožił a chce so přichodnje po swójskich wuprajenjach jenož na skutkowanje jako předsyda knježaceje narodno-konserwatiwneje strony Prawo a sprawnosć (PiS) koncentrować. Wón planuje přichodny čas po cyłej Pólskej jězdźić a wobydlerjow mobilizować, zo bychu so klětu nazymu při wólbach parlamenta za PiS rozsudźili. Kaczyński chcył tak po lěće 2015 třeći króć za sobu wólby dobyć. Přiwšěm je sej toho wědomy, zo njeje tajki wuspěch samozrozumliwy. Wólby 2019 bě strona PiS ze snadnym předskokom před opoziciju dobyła. W sejmje pak mjeztym žanu wjetšinu wjace nima a je nuzowana, sej pomocnikow mjez „njewotwisnymi“ zapósłancami pytać. Přećiwne strony su wosebje w městach jara sylne. Jich nawoda, bywši premier Donald Tusk, ma wuske styki k měšćanostam we Waršawje, Wrócławju a druhdźe, hdźež je opozicija dawno móc přewzała.
Praha. Tež Češa bědźa so z horcym wjedrom. Sobotu pokazowaše termometer w sewjeročěskim měsće Ústíju nad Labem 35,7 stopnjow, njedźelu pak docpěchu junijske temperatury nowy rekord. W Řežu blisko Prahi naměrichu 39 stopnjow. Tale hódnota přetrjechi samo hišće wysoke temperatury ze smažnika 2019, kotrež zwěsćichu tehdom w měsće Doksy. Tež w Praze dyrbjachu ludźo najhorcyši junijski kónc tydźenja scyła přetrać. W Klementinumje, hdźež měrja wot lěta 1775 temperatury, dokumentowachu 36,9 stopnjow.
Horcota knježi tuchwilu tež na politiskim polu. Minjenu srjedu su zastojnicy policajskeje centrale za bój přećiwo organizowanemu złóstnistwu běrow Petra Hlubučeka, zastupowaceho wyšeho měšćanosty Prahi přepytowali. Hišće samsny dźeń woteda wón wšitke swoje funkcije w stronje Stan, z kotrejež bu mjeztym wuzamknjeny.
Waršawa. Zajim Polakow za cyrkej, wosebje pak za duchowne a rjadniske powołanja dale woteběra. Tak to konserwatiwny tydźenik Do Rzeczy a liberalny tydźenik Polityka na podobne wašnje zwěsćatej.
Konserwatiwny tydźenik bě so mjez ludźimi prašał, a zwěsća w swojim najnowšim wudaću „dwaj narodaj – cyrkwinski a swětny“. Mjez druhim su so ludźi prašeli, što dźerža wo swjatych křižach w zjawnych twarjenjach, wo nabožinje w šulach abo wo wobdźělenju duchownych na statnych zarjadowanjach. Při tym so wukopa, zo su Polacy do dweju nimale jenak wulkeju lěhwow pačeni. 54 procentow ludźi chcyło křiže w zjawnosći zachować, 41 proc. wo nje njerodźi. Nabožinu w šulach sej 50 proc. woprašanych waži, 50 proc. nic. Zo su duchowni na zarjadowanjach stata prezentni, ma połojca ludźi za spomóžne, 42 procentow nochce jich tam widźeć. Wosom procentow njewě, što rjec.
Praha. W ćežko nadběhowanej kónčinje Donbas je minjeny tydźeń dobrowólny čěski wojak swoje žiwjenje přisadźił, zdźěli ministerstwo za wonkowne naležnosće pjatk wječor. Muž bě při ruskim nadpadźe zemrěł. Wjace hač sto wojakow ma wosebitu dowolnosć prezidenta Miloša Zemana ukrainskich wojowarjow podpěrać. Kelko Čechow pak tam woprawdźe wojuje a hač su někotři z nich w ruskej wojerskej jatbje, wodźacym politikarjam znate njeje.
Waršawa. Nawoda pólskeje knježaceje strony PiS Jarosław Kaczyński chcył krok po kroku swoje zastojnstwo jako wicepremier złožić a so přichodnje na nutřkopolitiske temy koncentrować. To je wón minjenu sobotu na konwenće strony njedaloko Waršawy připowědźił. Ze zjězdom zahaji PiS zdobom wólbny bój za klětuše wólby sejma, kotrež chcyła wona trěći króć za sobu dobyć.
W swojej narěči pod hesłom „Dobre knježerstwo w ćežkich časach“ Kaczyński spočatnje po zwučenym wašnju opoziciju pod nawodom Donalda Tuska raznje nadběhowaše. Tusk je po jeho měnjenju na wšitkich njedostatkach w kraju a samo na wójnje w Ukrainje wina, dokelž je ze swojej politiku ruskemu prezidentej Wladimirej Putinej napřećo „agresiju Ruskeje hakle zmóžnił“.


text:
Kijew (B/SN). Vatikanski zamołwity za wonkowne naležnosće arcybiskop Paul Gallagher je njedawno Buča, małe to předměsto Kijewa, wopytał. „Dźensniši wopyt bě złe dožiwjenje. Budźe dołho trać tele rany hojić, wodaće namakać a na procesu wujednanja dźěłać“, praji wón powěsćowemu portalej Vatican News. W rozmołwje z komunalnymi politikarjemi w Lwiwje podšmórny wón, zo so Vatikan za teritorialnu integritu Ukrainy zasadźuje. Dale poskići vatikanski diplomat ukrainskemu wonkownemu ministrej Dmytrej Kulebje pomoc Swjateho stoła při jednanjach mjez Ukrainu a Ruskej.
Institut oficialnje wotewrjeny


text:
Wielge Strzelce
Spůłrzyndne: 50°30'40" N 18°18'00" E
Wielge Strzelce[1] (pol. Strzelce Opolskie, miym. Groß Stehlitz) – miasto we połedniowo-zachodnij Polsce, na Gōrnym Ślōnsku, we ôpolskim wojywōdztwie, siydziba władz strzeleckigo krysu a gminu Wielge Strzelce. Położōne we Postrzodkowyj Ojropie, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży.
Podle danych na 30 czyrwnia 2016 miasto było zamiyszkane bez 18 205 ôsōb.
Geografijŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto leży we cyntralnyj tajli Gōrnego Ślōnska, na Ôpolskim Ślōnsku, na zachodnim kraju Ślōnskij Chyży, na pōłnocno-weschodnim stoku Anabergu, we bliżu granicy ze ślōnskim wojywōdztwym. Wielge Strzelce położōne sōm na wysokości 235 m n.p.m. We Wielgich Strzelcach a ôkolicy gŏdŏ sie we glywickim dialekcie ślōnskij gŏdki.
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tajlōng[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tajlami miasta sōm:
- Adamowice
- Farska Kolonia
- Koszary
- Mokre Łany
- Nowa Wieś
- Suche Łany
- Ôsiedle Milionerōw
- Ôsiedle Ślōnskich Piastōw
- Ôsiedle Zydlungi
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Miasto Wielge Strzelce rozwinyło sie ze pierwotnego leśnego targowego zidlōngu, ô kerym spōmince ukazujōm sie we dokumyntach już we XIII stoleciŏ (1234, 1271, 1290). We przedmiocie założyniŏ miasta na miymieckim prawie brak istości. Dane zdrzōdłowe sugerujōm roztōmajte daty: 1290, 1305, 1320, 1362. Snŏdź, po zniszczyniu zidlōngu we paździyrniku 1273 we czasie najazd Bolesława Wstydliwego, prziszła lokacyjŏ Strzelec we 1290 bez piastowskigo ôpolskigo princa Bolka I, kery napoczōn budowanie miasta, a we 1313 zbudowoł myśliwiecki zōmek[3]. Wielge Strzelce leżały na wŏżnym handlowym sztreku Krakōw–Wrocław–Dresden. We 1327 miasto było ôbtoczōne murami ôbrōnnymi ze dwōma bramami – Ôpolskõ a Krakowskõ[4].
Po śmiyrci ôstatnigo ze Ôpolskich Piastōw, Jōna II Dobrego, we 1532 roku miasto przeszło we włŏdanie Habsburgōw. Wielge Strzelce trefiyły na 21 lŏt we rynce polskij dynastyje Wazōw (1645–1666). Potym zasik przejōnli jy Habsburgowie.
Ôd 1919 Wielge Strzelce przinŏleżoły do nowo utworzōnyj prowincyje Gōrny Ślōnsk. Prowincyjŏ ôstała zlikwidowanŏ we 1938, a 18 stycznia 1941 utworzōno było jã jeszcze rŏz.
We 1921 we czasie absztimōngu na Gōrnym Ślōnsku ôddano we Wielgich Strzelcach 3364 głosōw (85,7%) za ôstaniym we Miymczech a 558 (14,2%) za włōnczyniym do Polski[5].
We 1945 roku, po zajyńciu Wielgich Strzelec bez wojska sowiecke, przikludzōno było sam przimusowych polskich wysiedlyńcōw zza Buga. Kresowianie brali czynny udzioł we rewitalizacyji tego placu. Do 1948 miasto nosiyło miano Wielkie Strzelce.
Ludność[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Populacyjŏ Wielgich Strzelec na przestrzyństwach lŏt[6][7][8]:
Zabytki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle regestu Nŏrodnego Instytutu Erbowizny na wykŏz zabytkōw wpisane sōm[9]:
- stare miasto
- kościōł świyntego Wawrzyńca
- kościōł Bożego Ciała
- kościōł świyntyj Barbary
- dōm fraterski elżbiytanek
- grōb lotnikōw z wrześniowej kampanije 1939 r. na smyntŏrzu
- przidrōżnŏ kapla
- zōmek
- rathaus
- ôbrōnnŏ baszta, terŏźnie dzwonnica
- dōmy przi ul. Karola Lange 3, 5
- wiynziynie
- kamynica przi ul. Parafialnej 1
- plebania, terŏźnie dōm miyszkalny
- zegroda (dŏwnij bażantarnia)
- dōmy przi pl. Przyjaźni 1, 2, 4, 5
- skŏrny zakłod numer 2
- dōm przi ul. Zamkowej 4
- ujeżdżalnia kōni
- dŏwny piwowar
- spichlerz
inksze zabytki:
- ôbrōnne mury
- dŏwnŏ synagoga, terŏźnie szportowŏ hala
- żydowski smyntŏrz
Transport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Bez Wielge Strzelce przebiygajōm:
- drōga krajowŏ nr 94
- drōga wojewōdzkŏ nr 409
- drōga wojewōdzkŏ nr 426
Kamrackie miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ôsoby zwiōnzane ze Wielgimi Strzelcami[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Piotr Domaradzki – pisŏrz
- Leopold Moczygemba – ksiōndz
Przipisy
- ↑ Ślōnske miano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958. We tym słowniku miano ôstało ôddane beze szkryft wjelge strzelce.
- ↑ climatebase.ru (pol.). [dostymp 2021-02-19].
- ↑ Historia – Powiat Strzelecki, powiatstrzelecki.pl [dostymp 2021-02-19].
- ↑ Historia – Urząd Miejski w Strzelcach Opolskich, www.strzelceopolskie.pl [dostymp 2021-02-19].
- ↑ Wyniki absztimōngu we strzeleckim krysie.
- ↑ Demografia, sztetl.org.pl [dostymp 2021-02-19].
- ↑ Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Groß-Strehlitz, web.archive.org, 14 listopada 2017 [dostymp 2021-02-19] [zarchiwizowane z adresy 2017-11-14] .
- ↑ https://www.polskawliczbach.pl/Strzelce_Opolskie
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, s. 117–119 .


text:
Damroka Kwidzyńskô
Damroka Kwidzyńskô (pòl. Damroka Kwidzińska; ùr. 27 lëpińca 1982 w Kartuzach[1]) – pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów, dzénnikôrka Radio Kaszëbë (w latach 2004-2007 w Radio Gduńsk). W latach 2002-2007 wòkalëstka karna Wãdzëbôczi. Òlo Walicczi przërôcził jã do wespółrobòtë nad platką „Òlo Walicczi Kaszëbë”, wëdóną w 2007 rokù. Platka zawiérô tekstë leno ji aùtorstwa[2]. W 2011 rokù dosta sztipendium marszôłka. Stwôrziła w 2010 rokù projekt Damroka Kaszëbë Joł.
DiskògrafijôEditëjë
We współrobòce z nią są m. jin. zrobioné:
- Kaszëbi na Gòdë II
- Młodi dlô Gduńska
- Wãdzëbôczi


text:
Přeprošenje na zjawne posedźenje Serbskeho sejma
Přeprošuju Was wutrobnje na štwórte posedźenje Serbskeho sejma. Posedźenje je zjawne a wotměje so dnja 09.02.2019 w žurli hosćenca „Do zeleneho wěnca“ we Ćisku (pola Wojerec) wot 13 hodź. Hosćo su wutrobnje witani.
W 10 hodź. započina dźěłowe rozrěčenje z dźěłarnički.
Posedźenje zahaji so zaso w 13:00 hodźinach z poskitkom rozmołwy přitomnym hosćom. Jako hosći su přeprošeni: wyši měsćanosta Wojerecy Stefan Skora, župan Marcel David Braumann, społnomócnjena za serbske naležnosće we Wojerecach knjeni Gabriela Linakowa a předsydka katolskeho towarstwa BRATROWSTWO knjeni Sonja Hrejorjowa.
Edith Pjeńkowa, starstwowa prezidentka Serbskeho sejma


text:
Rafał Szyma: Wiyszać ta fana abo niy?
Na jedno – 2 mŏja to je polski dziyń polskij fany. Dziyń ekstra na to, coby Polŏki pokŏzali sie ze swojimi farbami. Badnijcie pōłne miano: “Dziyń Fany ôd Polskij Republiki”, a niy kożdyj jednyj. Robić naschwŏl i wystawiać żōłto-modro na plac bioło-czerwōnyj? Trocha to wōniŏ na sorōństwo, pra?
Na drugie – no przeca ô to sie rozchodzi, coby sie pokŏzać, zadymōnstrować, fto jŏ je. Coby niy dać blank zdōminować publicznygo przestrzyństwa, symbolicznie pokŏzać, co sam je Ślōnsk i krōm Polŏkōw żyjōm sam tyż autochtōny. Zachachmyńcić kōmu świynto tak, coby robiyło za swoje włŏsne – to je przeca stary knif ôd Kościoła na kulturowe zwyciyństwa. Tak za starego piyrwyj ôbsztalowoł czas Godōw, tak sie we XX wiyku pokŏzało, co 1 mŏja to je tak po prŏwdzie spōmniynie świyntego Jōzefa Rzymieślnika, tak terŏzki dziecka majōm ôrŏz maskynbale wszyskich świyntych bez czas Halloween.
I na trzecie – niy ma to aby bŏznowanie z tymi fanami? Te cołkie pokazowanie cudzym ludziōm tego, żech je Ślōnzŏkiym? Niy rozchodzi sie sam ô to, co by mie było gańba przed Polŏkami, ino ô to, co je, a czego niy ma we ślōnskij wrażliwości. Zawdy zdŏwało mi sie, co to je wiyncyj ślōnskie: niy pokazować, niy dymōnstrować, ôstawić sie swoja tōżsamość ino do sia. Iś kajś z fanōm – to niy ma “gemütlich”.
Abo tak miarkuja, bo żech erbnōł tyn ślōnski strach? Gynau tyn, co go moderne Ślōnzŏki majōm ôdciepać, jak sie niy chcōm stracić miyndzy Polŏkami?
Tōż niy wia: wiyszać, abo niy.


text:
Fana Kuna Yala
Fana Kuna Yala uostoła przijynto we 1925 we czas Rewolucyje Kuna. Kuny za swoj simbol przijyńi hakenkrojc, kery bůł we jejich kulturze znůmy uod starożytnośći, a dali go na strzodek fany. We 1930 kej Panama uznoła autůnůmijo Kuna Yala, przijyńy ja za uoficjolno fana tygo rygjůnu. Terozki używano fana mo wjyrchńi a spodńi gurt wysoki na 1/6 wysokośći fany a majům te gurty apluzinowo farba, czorny hakenkrojc je postrzodku fany na gurće żůłtym, wysokim na 4/6 wysokośći fany. Dowńij bůły we użyću fany uo inkszych proporcyjach a farbach, l.b. s czyrwůnymi gurtůma na wjyrchu a spodku, uo proporcyjach fany 4:5 a gurtůw 1:3:1. We 1942 coby uodrůżńić fana Kuna Yala uod fany III Rajchu wkludzůno czyrwůny ring na hakenkrojcu, nale tyn wzůr gibko wyloz ze użytku.
Bibljografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Artikel uo fańe Kuna Yala we serwiśe Flags of the World (we angelskij godce)