text:
Cojsik mie korciōło, żeby zajś1 poeksperymyntować. Miołech we doniczce miynta, a na parapecie walały sie jakejś jabka, to żech sie pomyśloł, że trza by z tego cojś narychtować.2 Dołwno3 żech niy robioł roladōw i trza bōło4 poćwiczyć owijanie ich niciōm, a że jabka dobrze smakujōm ze drobiym, tak żech prziszoł na ta kura. Tera yno jeszcze trocha ostrzyjszego smaku- to nōm załatwi zeler5 naciowy- i danie mōmy6 prawie fertich. Niby proste, ale na talyrzu wyglōndo elegancko i idzie poszpanować, jak dostaniecie jaki bezuch7. A jeszcze jak powiycie, żejście to dusiyli we cydrze, to musicie uwarzać, żeby im ze wrażynia gybis8 niy wylecioł 😉
Co potrza?
2 piersi z kurczaka abo połra filetōw ze udzika
1 jabko
2 łodygi zelera naciowego
połra gałōnzkōw miynty
zōłza9 sojowo
szklōnka10 cydru ze jabkōw
pieprz
masło klarowane
mało śmietōnka (12 abo 18%)
trocha mōnki
Miyso pokrejcie na wiynksze kōnski i rozczaskejcie11– filety z udzika trza yno rozczaskać. Posmarujcie je zōłzōm sojowōm i posypejcie12 pieprzym. Do środka kołżdyj rolady wciepcie pokrōne i wymiyszane jabko, zeler i miynta. Tera sie narychtujcie metrowe kōnski13 nici. Zawijejcie miyso tak, żeby ze środka nic nōm niy wyleciało, a potyn obwiōnzejcie to fajnie niciōm. Rozgrzyjcie sie patelnia ze masłym klarowanym (2-3 łeżki) i przibrōnołćcie14 ze wszyskich strōn. Tera nalyjcie tam tego cydru i niech sie to tak ze pó15 godziny pomału dusi. Potyn wyciōngcie miyso i do wywaru dajcie śmiytōnka- uważejcie, żeby niy bōła za zimno abo mogecie tyż nalołć16 do ni17 połra łeżek wywaru, to sie Wōm na pewno ta śmiytōnka niy zwarzi. Idzie18 tyż trocha zagyńścić ta nasza zōłza mōnkōm- nojlepi jōm pryndzy19 rozfyrlać20 ze zimnōm wodōm. Dosmakujcie jōm jeszcze solōm i pieprzym, a ze miysa ściōngcie sie tera te nici. Jak już zōłza bydzie fertich, to wciepcie tam jeszcze na chwila miyso, żeby sie podgrzoło i mogecie sie brać za jedzynie.
Joł żech to jołd21 ze kaszōm jaglanōm, ale mogecie sie to tyż zjejś ze klōskami, ryżym, a nawet ze bōłkōm. Smacznego 🙂
1znów
2przygotować
3dawno
4było
5seler
6mamy
7gości
8sztuczna szczęka
9sos
10szklanka
11roztrzaskać
12posypcie
13kawałki
14przypieczcie
15pół
16nalać
17niej
18można
19prędzej
20roztrzepać
21jadłem


c: text/html

text:
Zhorjelski wokrjes swoje busowe linije znowa rjaduje. Po wulkich protestach staršich a komunow maja so plany znowa wobhladować a potom hakle ke kóncej lěta přesadźić.
Trjebin (CK/SN). W Miłorazu nima wot januara 2023 bus hižo zastać. Swójby su wotpowědne pismo ze Zhorjelskeho krajnoradneho zarjada dóstali. Z nim chce zarjadnistwo potrjebu zwěsćić, zo móhła za druhim rozrisanjom pytać. To je tež zaměr Trjebinskeho wjesnjanosty Waldemara Locke (CDU). Pozadk je, zo wokrjes taktowy system busow w zjawnym dalokowobchadźe znowa rjaduje a z tym tež zwjazane přestajenje na nowe časy a wodźenje linijow. Změny mějachu hižo z tymle šulskim lětom płaćić. Masiwne protesty staršich a komunow pak su tomu zadźěwali a zawjedźenje noweho jězbneho plana na 1. januar 2023 přesunyli. Nětko bu pola krajneho zarjada za twar dróhow a wobchad dalše słyšenje postajene.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szosowe koło
Szosowe koło to je take koło kere je do jeżdżyńo po ceśće a kere je uůnaczůne tak, coby mjało nojmyńszy kej śe do aerodynamiczny uopůr. Je używane uod szosowygo kolarastwa, nale tyż do jeżdżyńo rekreacyjnygo. Je uůno czynsto leksze uode inkszych kołůw a mo szpecyjalno linsztanga, kero śe zwje gyńće abo baranek. Na to gyńće dowo śe szpecyjalno uowijka, coby ńy dźerzeć metalu. Pjyrwej růły bůły uůnaczůne ze uocyla, a terozki ze alůmińům abo wůnglowych włůkyn. Uobryncze majům nojczyńśći 650 abo 700 milimyjterůw strzedńice.


text: Budyšin (SN/at). Marko Kowar, wot lěta 2017 jednaćel Domowiny, je so dźensa w Budyskim Serbskim domje ze zwjazkarjemi, kotřiž běchu jeho 35lětne skutkowanje mjez druhim w tehdyšim Domje za serbske ludowe wuměłstwo a pozdźišo w zarjedźe Domowiny přewodźeli, kaž tež ze sobudźěłaćerjemi zarjada na wuměnk rozžohnował. Z nim wotstupi čłowjek z prěnjeho rjadu serbskeje politiki, kiž je we łužiskej zjawnosći tójšto zahibał. Sam wšak tak rady w srjedźišću – tež medijoweho zajima – stał njeje. Sy-li pak so jako žurnalist so z nim rozmołwjał, sy jara dokładne informacije dóstał.


text:
Nadawki za třeći twarski wotrězk nětko přepodate
Hamor (CK/SN). Za třeći twarski wotrězk wohnjoškitneho ponowjenja Zakładneje šule Hamor je tamniša gmejnska rada předwčerawšim jednotliwe nadawki přepodała. Za wjace hač poł miliona eurow budu mulerske dźěła wukonjane, tepjenje, sanitarne připrawy a elektrika přetwarjene, nowe špundowanje kładźene a wšitko wobarbjene. Po zjawnym wupisanju su so w pjeć losach stajnje za najlěpšeho poskićowarja rozsudźili. Za suchotwarske dźěła mějachu najprjedy jenički poskitk. Z trochu zapozdźenjom hišće tři dalše dóńdźechu, kotrež njebychu po zakonju wobkedźbować směli. Jedyn z poskićerjow pak so prócowaše, we wobłuku prawniskeho pruwowanja Hamorskej gmejnje pohóršk wuprajić. Radźićeljo tuž wobzamknjenje wo nadawku za suchotwar wotstorčichu. Wobstaranja materiala dla drje by hinaši puć lěpši był, gmejna pak chce móžnym zarjadniskim zmylkam zadźěwać, kaž twarska nawodnica Cortina Kokles rozłoži.


text:
Na Starem marku w Měsće jo se 24. februara protestěrowało měrnje pśeśiwo wójnje na Ukrainje. Něźi 30 luźi jo było pódla. Swěcki a chórgoje Ukrainy su wóznamjenili ten wjacor ako jo na bildoma wiźeś. 27. februara jo se k drugemu razoju měrnje pšosyło wó měr na Ukrainje. Licba pśibytnych jo była wětša a mjazy pśibytnymi su byli samo prědne wuběgańce z ukrainskego Lwowa. Pśi tej góźbje su startowali prědne akcije k pomaganju wuběgancam.
Załožba Slavonic Europe z Brüssela a k tomu zaposłańce Serbskego sejma a druge jadnotliwce ze Łužyce su zasuźili wójowaŕske cynitosći na teritoriumje Ukrainy. Južo pěty źeń gramjeju bomby pó ukrainskej zemi.
V. Z.
Foto: Olko D.


text:
Po naszymu
Bez lato ludzie radzi rajzujōm, bezto jo Wōm dzisio pogodōm jedna godka, coch słyszała za modu, ôd jednego chopa, co we swoich modych latach na szifie pływoł po szyrokim świecie. To był ôgrōmnie mōndry chop, ale dycki godoł, co go ta jego mōndroś kupa kosztowała, bo za kożdo lekcyjo żywot se koże zapłacić! A teroz posłōchejcie tyj jego godki, a ôcyńcie se to sami.
Jedyn fest ważny profesōr był na wywczasach u takigo zwykłego rybiorza, kajś nad naszym morzym. Tymu chopu to sie zdało, że ôn je tak fest mōndry, że już ani ni mo ô czym godać ze takim prostym rybiorzym, co to wiela do szkoły niy chodziył, yno jak sie czytać a rachować nauczył, to zaroz siod ze swoim tatulkym na łōdka a ryby chytoł. Tyn istny rybiorz niy znoł sie na polityce, na geografiji, na historyji, niy umioł sie elegancko ôblyc, a niy poradziył sie tyż miyndzy ludziami pokozać, bo jak by co padoł, to by se jeszcze gańby narobiył!
Bezto tyn pōn profesōr jak yno ś nim prziszoł do godki, to mu mu dycki wyczytowoł, wiela to bez swoja gupota we żywocie straciył! Rybiorzowi to miłe niy było, ale nic mu na to niy ôdpedzioł, bo niy chcioł swojigo gościa ôbrazić! Jedyn roz pōn profesōr naprził sie jechać na morze chytać ryby. Rybiorz mu to ôdrodzoł, bo sie zbiyrało na burza i fala była już doś wysoko, ale tyn przemōndrzały chop niy doł se nic pedzieć, bo mu sie zdało, że ôn sie lepszy zno na pogodzie, a jeszcze we radyjoku godali, co nad morzym pogoda bydzie piykno!
Jak siedli do łōdki a kōnsek ôdpłynyli, zaczło nimi po tyj morski wodzie zamiatać na lewo a prawo i trocha sie tyż tyj wody do jejich łōdki naloło. Rybiorz chyciył kibel a zaczōn ta woda wylywać, a drugi kibel ciepnōł panoczkowi profesōrowi, coby mu pōmōg. Jednako tyn chop taki był wylynkany, że sie ani niy ruszył. Jak go woda przewalyła, to chyciył sie burty, ale stanōnć na nogi już ôd tego przestrachu niy poradziył. Ôroz na niebie zrobiyło sie czorno, a potym blyskać sie zaczło, bezto rybiorz sie go spytoł:
– Chopie poradzisz pływać?
– Niy! – ôdpedzioł mu profesōr, a ôd zimy a strachu zaczōn szczyrkać zymbami.
– No, chopie – padoł rybiorz – toś już swój żywot straciył, bo tu ta twoja mōndroś na nic ci sie niy przido, teroz to nos już yno cud może uratować!
Pōnbōczek im jednako tyn cud zesłoł z nieba, bo uratowali ich kamraci ze kutra, ale eli tyn pōn profesōr zmōndrzoł, to tegoch sie już niy dowiedziała!
GRYMLINO


text: W Nürnbergu wotmě so wot 14. nazymnika 1945 hač do 1. winowca 1946 proces Mjezynarodneho wojerskeho sudnistwa aliěrowacych dobyćerskich mocow Druheje swětoweje wójny. 24 wobskorženym złóstnikam přisłušachu prěni wicekancler hitlerskeho knjejstwa Franz von Papen (strona Zentrum), reichski społnomócnjeny za zasadźenje dźěłaćerjow Fritz Sauckel, awstriski jurist a reichski minister Artur Seyß-Inquart, minister za wobrónjenje a municiju Albert Speer a radijowy komentator Wulkoněmskeho sćelaka Hans Fritzsche. Wobskorženy bu tež Baldur von Schirach, wjednik Hitlerskeje młodźiny a bohot Wiena. Wón měješe serbske korjenje, kotrež pak zasakle zaprěwaše. Jeho předchadnik, uniwersitny profesor Bohuchwał Benedikt von Šěrach (1743–1804), bu wot rakusko-němskeje kejžorki Marije Theresije do zemjanstwa pozběhnjeny. Pětr Šěrach (1656–1722), syn bura z Křidoła pola Kamjenca, bě farar w Chrjebi a prěni z wulkeje Šěrachec dynastije serbskich duchownych a wědomostnikow.


text:
Energijowa změna žada sej nowe techniske rozrisanja
Wjelećin/Kamjenej (SN/BŠe). Hladajo na stupace płaćizny za energiju pytaja ludźo za alternatiwami, zo móhli swójsku milinu produkować. Paliwowa cela to zamóže, štož mjeztym hižo někotre měsacy we Wjelećinje přikładnje dopokazuje. Tam je Kamjenjanska towaršnosć za zastaranje ludnosće z ćopłotu (ABE), kotrejež jednaćel je předewzaćel Tomaš Rječka, před pjeć lětami staru tepjensku centralu bydlenskeje štwórće „Wuhlad na Pichow“ přewzała. Mjeztym su wjele přetwarili a modernizowali. „Narok nam bě, to wobstejace dalokož móžno do moderneho tepjenskeho systema zapřijeć“, Tomaš Rječka rozkładuje. Před lětomaj bu kompletny system wot wolija na płun přestajeny.


text:
Jurij Nuk z Budyšina wěnuje so stawiznam a wuznamej jutřišeho swjedźenja Božeho ćěła:
We wobłuku swjatych dnjow w běhu lěta je swjedźeń Božeho ćěła jedyn z najwjetšich wjerškow katolskeho cyrkwinskeho lěta. Swjedźeń je stajnje druhi štwórtk po swjatkach. Dokelž so přiroda w tym času w swojim najrjeńšim šaće pokazuje, hdyž so wšitko zeleni a kćěje, je to zdobom prawy nalětni swjedźeń.
Wuchadźišćo Božeho ćěła saha hač do hłubokeho srjedźowěka. Awgustinska mniška Juliana – wona běše žiwa w prěnjej połojcy 13. lětstotka w dźensnišej Belgiskej – měješe wizije, kotrež so často na sakrament wołtarja poćahowachu. Na zakładźe toho je arcydiakon města Lütticha Jacques Pantaléon w swojim zamołwitym dźělu diecezy zawjedł swjedźeń k česći sakramenta wołtarja. Pantaléon je jako bamž tutón swjedźeń lěta 1264 postajił jako powšitkowny cyrkwinski swjaty dźeń, a tohodla jón katolikojo dźensa hišće wosebje swjeća.


text:
Prziszeł czas, coby kogosi s naprowde prowdziwnej gorolski dziedziny namówić na porzónndzyni, pogwarzyni i pofulani w naszym osim a sztyrycatym nomerze naszego TRAMWAJU. Pudzie nóm isto to snadno, bo ta wychladano przezy mie szykowno paniczka miyszko na Istebnym i wyrzóndzo pieknie po gorolsku.
Małgorzata Kieres – Absolwentka Etnografii Uniwersytetu Jagielońskiego, długoletnia dyrektorka Muzeum Regionalnego w Wiśle. Badaczka, dokumentalistka
i popularyzatorka kultury górali śląskich i wałachów cieszyńskich, a także jurorka i prezenterka festiwali folklorystycznych. Redaktorka serii wydawniczej poświęconej strojom ludowym Karpat. Autorka publikacji „Strój górali śląskich, oraz „Stroju cieszyńskiego”. Można powiedzieć, że pani Małgorzata jest ambasadorką tego co najpiękniejsze w beskidzkiej kulturze ludowej. Radna kilku kadencji powiatu cieszyńskiego oraz miasta Wisły. Jej pasją jest praca w muzeum, której oddaje całe swoje serce, żeby ta skarbnica kultury i tradycji górali śląskich nie została nigdy zapomniana. Jest także laureatką wielu nagród i wyróżnień, z których najważniejsze to – Nagroda im. Karola Miarki za upowszechnianie kultury oraz Wiceślązaczki i Osobowości Ziem Górskich, a także Nagroda im. L. Szersznika z zakresu popularyzacji kultury górali beskidzkich.
Fryderyk Dral – Gorole i tustelocy o was prawióm, żeście sóm strasznie szykownóm paniczkóm, kiero wszeckim paradzi w rozmajtych wiecach pumóc. Ale jednakowóż całóm swojóm energije, kieróm mocie w siebie dowocie ksiónżkóm w kierych fórt cosi idzie nónś ło tym, jako kiejsi żyli na tym świecie nasi łojcowie i starzikowie. Tóż bydźcie tako szykowno i dejcie sie sy mnóm do rzeczy, coby czytmiorze naszego TRAMWAJU dłógo nie zapómnieli tego gororlskigo gwarzynio., prawiynio ,drzistanio i fulanio.
Małgorzata Kieres – Panie redaktorze, dobrze wiycie, że ta moja istebniańsko rzecz je kapke inszo niż ta wasza cieszyńsko, ale musicie mi to wyboczyć, bo jo to wszecko ło co mie pytocie wyrzóndzym po gorolsku. A to co bydym wyrzóndzać to je wszecko o Wiliji jako to hańdownij bywało.
Nale no! Dziśka je usz, sztyrzijadwacatego, wilija szie niepozdanie ku nóm przysmycziła, matka w izbie roboty majóm forymnie tósz fórt ukludzajóm a rychtujóm wsziecko ku wieczierzi, a uspiwujóm ostatni w adwencie Godzinki do Panienki Maryji. W chałupie sakulyński dziecka zabyły, żie we wilijnym trza być posłósznym, bo jyny wtedy szie uwidzi złote kurki na niebie. A dziecka jako nawiedzóne gónióm tam a nazod, wyrzgajóm dźwiyrzami, a s pola do izby tak jyny fiónczi. Matka uznali, że trza bedzie im dać dutki powóniać kiere majóm uojciec napozoryndzy, coby se pamiyntały żie jak we wilijym nachycóm tósz bedzie im kapkało calutki rocziek. Nie jyny dziecka nie usiednóm, ale ji nasz tacik jakoszi fórt hladajóm wczorajszigo dnia. Jakosi jich mierziało, żie sóm z ujcym spod uboćki niedorzóndzóni, i trza zónść szie s nimi dogwarzić. Wziyni z olmaryji achtlicziek z wilijówkóm, żodnymu nic nie rzóndzili jyny pocichućku wytracili szie z chałupy i przypańkali do ujca Jozefa spod uboćki.
Pochwalony, nale witej, Jozef! Witej, gwarzi Jura, nale psyka koćki kany kiero, ci szie co stało kany? żieś szie do nas prziypańkoł?
Dycz przeca nie bedymy szie gniywać, przysziełech coby my szie pogodzili i wypili na zgodym. Pod pazuchom móm wilijówkym. Tósz wypijmy na jednóm i drugóm nogym, a wybocz co było złego, a niech szie wóm tu na te Gody darzi i na calutki Nowy Rocziek. Józef wielki Bożie zapłac i wóm niech szie darzi. Obo poczuli żie ta wilijówka zagrzoła im postrzodek i je jim usz jakosi lachcy na sercu, aij to co było niegódzóne wziyno kyns cesty, a po drugij półce popuściło im usz rzecz.
Ja szie uż brali ku chałupie tóż szie im spómniało, żie matka naporynczali, coby po ceście hokli na Jana, kiery wiycie je niewidómy a chrómy, coby prziyszeł ku wieczerzi dycz nie godzi szie bycz samymu. Tóz tacik tak zrobili poszli po Jana coby szie też ku wieczerzy przikludził. W piecu było usz natopióne trómami bukowymi, a dymbinóm, deliny wydrzyte ryżiowym kartaczym, nad stołym w kóntku wisiała jedlićka. Na ni były rajski czierwióne jabłuśka, czosnek, orzechy, niekiere owinióne w złotku po bómbónach.
Matka przykryli stół biołóm płachtóm, dziwajóm szie przez okno jako szumne beje wilija. Hroźne wiatrzisko usuło zomiynty, wsziyndy było nafujane, a wiater fórt gził szie po strómach. Za oknym było biolutko.
Na stole było usz wsziecko gotowe. W dóma wsziecko woniało. Na stole matka rospostrzyli biołóm płachtym,na potrzodku dali okrąglutki chlebicziek, kiery pram wczias rano z piekarczoka wyjyni. Wedla chlebićka na postrzodku dali sziumny kwak ze śwyićkóm, wedle niego gorstkym uowsa, w koszićku orzechy a głowkym cziosnku. Jabłek dali yela wiela nas było, coby każdy mioł jedno. Położiyli tesz szrajtoflym z grajcarami, coby szie dzierżały cały rok. Wdycki na stole kładli zdjyncia wszieckich kierzy poumiyrali, a wczaśni poszli do Pónbóczka. Bo pram przi wiliji je czas jich powspóminać.
Dziecka szie wdycki działy na niebo, jak kiery usz widział na nim pyrszóm gwiozdym tósz wrzeszczoł, a matka poroz kozali wszieckim sziadać ku wiliji. Alie trza było bycz wyrychtowanym. Wsziecy oblykali wyprane a wybiglowane i wszśkróbione kabotki a koszule. Wszecki my sztyrzi dziywcziacka w wybielónych kabotkach wycziosane, wylizone, matka zaś hornadlami przidzierżeli se cziop a zapasytyrzyli szie do biołej sziatećki, co jóm wiónzali pod karkym. Tacik też szie osłuchali, fusy zgolili brzitwóm z austriackiego regimentu kieróm majóm schowanóm w podstolu a wdycki jóm bruszióm na posku, kiery wisi kole okna.
Na drzewianych zydloćkach a szyrokucnych stolicach wsziecy posiadali, tacik nogi dali na sikierym, coby szie im nic nie stało w lesie bo robili za furmana.
W izbie było cichutko, trzaskało pod blachóm, wsziecy siedli ku świyntej wieczerzi, tej na kieróm wsziecy cziakali calutki rok. Przeżegnali szie i porzykali s morawskiego kancynołu kiery był hruby na piynć palców. Zaspiwali Mesjasz prziszieł na Świat prawdziwy, bo to przeca na niego- Narodzonego Jezusa wsziecy cziakali. Tacik na chlebićku zrobili krziżicziek, odkroli godni kraicziek, a każdymu dali po skibce chleba. Dowali tesz sziulkym masła piekne odbitym s kwioteczkami w sztwiertce. Matka donoszali, bryjym. Potym wiycie była słodko kapusta ze ziymnioćkami, a ta szie naszi matce wydarziła. Najedli my szie do rozpuku. Potym był groch ze śliwkami, buchta s makym a ji nie szło szie najeść tak wóniała. Przi wiliji człowieka brała tesknica, za tymi kierach ni ma usz przi stole. Tósz wsziecy wspominali. Pomalutku stary rocziek uciekoł, a żodyn nie wiedział jaki będzie nowy, tóż tata rozłupili orzych, dziwali szie do postrzodka,czi je pełny, bo wtedy miało szie nóm darzić. Nejgorzi jak był próżny, powiadali żie kierysi jednako umrze. Matka wdycki rozkroli japko i też szie dziwali czi na postrzodku je szumno gwiazda, tesz by szie miało darzić. Na koniec wsziecy cziakali jak matka duchnóm do świyćki. Wsziecy my szie dziwali w kieróm strónym pójdzie dym, jak szieł ku dźwyrzóm tósz my szie po sebie dziwali, kiery by mioł umrzyć. Wdycki jak my pojedli tósz po wieczierzy spiwało szie kolendy. Potym usz kole dziesiątej trza było szie polalućku rychtować i oblykać do kościoła, wsziecy s chałupy szli my na Jutrzniym. Jo wdycki szła z naszóm matkóm z drugi izby kiero byli naszóm strynóm. Mieli mie radzi i mie wdycki pojyni na jutrzniym. Bo trza było skisi isć bo do kościoła szie nie szło wciść. Jewka, kiero była dziywkóm powiado, żie nie ojdzie na Jutrzniom bo wycie miała morzi i pójdzie se do kumory legnóńć. Nale matce tam dwa razy nie trza było rzóndzić, mało niewiela cosi trufli, alie poszli do kościoła, dycz jak co tóśz przecz Jewka powiy.
Jewka ząs na nic nie cziakała jyny porwała z izby zdrzadło, do kumory i legła pod pierzinym,) i tak kapkom na niby poszła spać. Cziakała do dwanostej, pram godziny bijóm dwanoście, Jewce serco o mało źie nie wyleci, alie naroz roz dwa pozdrzyła do zdrzadła a tu w nim widzi: żiebroka, kierejo szie wylynkała i poros z tego bólu usnyła.
Poczyno dnieć, matka pozdrzyli do kumory i poroz szie Hanki pytajóm nó ji cóż?
Matko aniż wóm nic nie powiym, a jeszcze nie dopowiedziała a tu do izby przykludził się Jano spod lasu, wielkucny bogocz. Dlo Krysta Pana na dyć Jano szie pisze Żiebrok, tóśz szie mi to wsziecko w tym zdrzadle w tóm wilijnym wyśniło.
Kieryż by szie pozdoł, żie szie nóm wieszielisko same przy wiliji do chałupy przikludzi. A matka jak widzieli, żie tymu wszieckimu nóżki tyrczóm tósz Jurym posłali po ceklićki, za za cestym dali ze szunuptychli porym grejcarów na bómbony, szklory i sztolwerki wycióngli. I wsziecko to było na ozaj, Jewka szie za Jana Żiebroka wydała. Za rok we wilijym mieli też chłapiećka. Matka kiero na tym wieszielu byli tósz wykłódali, żie porym dobrych półeki szie wytańcowali. Nale no i jakoż tu nie wierzyć, żie jako wilija taki calutki rok.


text:
Gmejnska rada Slepo staja dalše wuhibki za swój šulski kompleks
Slepo (AK/SN). Přichodny němsko-serbski šulski kompleks w Slepom ma wobsahowje kaž barbnje derje wothłosowane wonkowne a sportowe připrawy dóstać. K tomu wuznachu so radźićeljo Slepjanskeje gmejnskeje rady na swojim zašłym posedźenju. Jednohłósnje woni po intensiwnej diskusiji konceptej přihłosowachu. Zestajił bě jón inženjerski běrow Bauconzept Planungsgesellschaft mbH z Lichtensteina pola Šwikawy. Předwidźane su mjez druhim parkowanišća, kolesowe stejaki z třěšku, a přijězdy. K tomu słuša tež metalowa stela při zachodźe z dwurěčnym pomjenowanjom kubłanišća „Deutsch-sorbischer Schulkomplex. Serbsko-němski šulski kompleks“. Na njej ma tež serbska lipa widźomna być.
Robustne a wobstajne napřećo wjedru maja ławki na šulskim dworje być. „Sćěhujemy tak poručenja techniskeho wuběrka“, rozłoži inženjer za hladanje krajiny Robert Günther. Na sportowym arealu pod hołym njebjom nastanjetej kopanišćo z kumštnym trawnikom a běžnja z kumštnym pokładźenjom.


text:
To drje bě přechrobłe: Paduch je so w sauerlandskim Fröndenbergu do wobchoda wróćił, hdźež bě runje T-shirtaj pokradnył, a prašeše so předawarki za titu. Ta pak muža jako pakostnika spózna. Policisća 33lětneho zajachu. Spěšnje bě jasne, čehodla paduch titu trjebaše. Pola njeho namakachu kradnjene wěcy z pjeć wobchodow: T-shirty, płokadło, předešćnik, swěčki a gel za włosy. Na muža čaka nětko sudniska skóržba.
Runje na swojich 18. narodninach je so motorski pola Heilbronna na hromadźe błóta wobsunył. Při tym pak so jeno snadnje zrani. Młody muž jědźeše za nakładnym awtom, kotrehož zadnje wěko so njejapcy wočini a 200 kilogramow błóta z wodočisćernje so wula. 18lětny zhubi kontrolu nad motorskim a padny. Najebać to wupřachu jemu zastojnicy wjele zboža do noweho žiwjenskeho lěta.
Z pěstowarnje ćeknyłoj staj pjećlětnaj pachołaj w Ruskej, po tym zo běštaj dny dołho z plastowymi łopatkami tajny tunl pod płotom dźěćaceho přebywanišća ryłoj. Pěška jeju dwaj kilometraj dale wuhlada. Motiw dźěsći w Magnitogorsku 1 500 kilometrow wuchodnje Moskwy bě slědowacy: Chcyštaj sej luksusowe awto typa Jaguar kupić. Policija hólcow staršim přepoda. Nowiny mjenuja jeju po knize Marka Twaina nětko jenož hišće Tom Sawyer a Huckleberry Finn.
Pozdatny čłowječi nop na ławce w Ludwigshafenskim parku je ludźi nastróžił. 49lětny muž bě nop wuhladał, jako so po parku wuchodźowaše, a zawoła na to policiju. Jako zastojnicy přijědźechu, bě so hižo šwarna ličba ludźi wokoło ławki zhromadźiła. Bórze pak rěkaše změrowaca powěsć: Pozdatny nop bě jeničce dekoracija za akwarij.
Při pytanju za „złotym ćahom“ z Druheje swětoweje wójny chcyła pólska armeja ze swojej techniku pomhać. Za to pak měli so wotpadki, kerčina a štomy nad pozdatnym tunlom zrumować. Tole zdźěli nawodnistwo armeje, po tym zo běchu sej fachowcy teren njedaloko městačka Wałbrzycha wobhladali. Wójsko čaka nětko na stejišćo komuny.
Mjerzanje z awstralskim sudnistwom ma Amber Heard, mandźelska filmoweho hrajerja Johnnyja Deppa. Wumjetuja jej, zo je psyčkaj w priwatnym lětadle ilegalnje do kraja přiwjezła, bjez toho zo by to pola cła přizjewiła. Po krutych awstralskich zakonjach za škit družin smědźa psy jenož po rigoroznej kwarantenje do kraja. Hrajerce Amber Heard hrozy hač do dźesać lět jastwa.
Nowe dwěle „złoteho ćaha“ dla su so kónc tydźenja w Pólskej jewili. Zastupnik Krakowskeho Instituta za pruwowanje maćiznow je radarowy wobraz, kotryž ćah pječa pokazuje, jako fotomontažu wotpokazał. „Je to montaža dweju fotow, kotrejž matej wšelake pikslowe struktury. Štóž radarowe foto powjetši, to hnydom widźi“, wón rjekny.
Tradicionalna bitwa ze zawkami na sławnej wojerskej akademiji West Point pola New Yorka je so lětsa bolostnje skónčiła. 30 kadetow so zdźěla ćežko zrani. Tak registrowachu 24 střasenjow mozow, jednu złamanu nohu a wjacore wuwalene ramjenja. Wobdźělnicy njeběchu prawidła dodźerželi, mějo twjerde předmjety, kaž nahłowniki, w zawkach.
Kaž normalny kupc je bamž Franciskus wčera wječor pola optikarja był. Přewodźany wot swojich stražnikow nóžkowaše 78lětny w ciwilnej drasće do wobchoda wosrjedź Roma, hdźež chcyše škleńcy swojich nawoči wuměnić dać. Na wšě 40 mjeńšin wón tam přebywaše. Před wobchodom zhromadźi so tójšto wćipnych ludźi, zo bychu pontifeksa widźeli. Optikarjej bamž přilubi, zo jeho dźěło korektnje zapłaći.
Pokradnjeny tabernakl z cyrkwje w Bremenje su w jězoru na juhu města našli. Wudźer bě slěborny kašćik pod wodu wuhladał, mějo jón spočatnje za šrot. Hakle jako wón foto namakanki w interneće wozjewi, so zamołwići cyrkwje přizjewichu. Njeznaći běchu minjeny tydźeń tabernakl kaž tež jałmožnicu a keyboard z cyrkwje swjateho Piusa pokradnyli.
500 eurow škody za jeničku blešu piwa je paduch w durinskim Kranichfeldźe načinił. Dotal njeznaty spočatnje zwrěšći, jako chcyše wrota garaže namócnje wočinić. Na to rozbi škleńčane durje. Po dopóznaćach policije pak je wón w pincy jenož blešu piwa wupił a dom přez terasu zaso wopušćił. Hódnota napoja je euro, wěcna škoda wučinja 500 eurow.
Nimale 68 lět stary kusk kwasneho tykanca britiskeje kralowny Elizabeth II. su w juhojendźelskim Lewesu za 680 eurow přesadźowali. Płodowy tykanc, kotryž je wulkeho podźěla alkohola dla pječa hišće dobry, běchu po kwasu Elizabeth a Philipa 1947 hosćom rozdźěleli. Kupił je kusk nětko anonymny zajimc z Los Angelesa. Tykanc je hišće w originalnej tyzce ze symbolemi kralowskeho palasta.
Policisća jako paduši su dźensa na Berlinskim Alexanderowym naměsće ludźi poradźowali, kak móhli so přećiwo paducham škitać. Za to nałožowachu wšelake triki kriminelnych. Nimo toho zawostajichu nalěpki na tobołach pěškow, bjez toho zo tući to pytnychu. Pozdźišo ludźi narěčachu. Cyłkownje 40 policistow so na akciji wobdźěli. Na Alexanderowyn naměsće dochadźa stajnje zaso ke kradnjenjam a nadpadam.
Wjace hač 60 000 eurow ma zežołtnjena papjerka jednomu z New-Yorkskich přesadźowanskich domow wunjesć: posledni jědźny lisćik łódźe „Titanic“. Pasažěr prěnjeje klasy měješe meni w zaku, jako so 1912 z podnurjaceje so luksusoweje łódźe wuchowa. Na dnju podnurjenja mějachu tam rybu, kokošku, grilowane wowče mjaso a k tomu Mnichowske piwo.
Jedyn wokrjes Indoneskeje je na zhromadźiznje wjesnych předstejićelow wobzamknył, pory winowatostnje woženić. Potrjechene su njewoženjene poriki, kotrež hišće wječor po dźewjećich lepja. W potrjechenym muslimskim wokrjesu bydli 900 000 ludźi.
Kupanske tofle bychu w Berlinje bjezmała njezbožo zawinili. 20lětna žona bě so na dwórnišću Steglitz z přećelku rozžohnowała. Při tym suny so z flipflopami mjez ćah a nastupišćo a wosta tčacy. Šofer ćaha móžeše runje hišće w prawym času borzdźić, a žona so njezrani. Hač su flipflopy njezbožo přetrali, njeje jasne.
Nowy swětowy mišter na powětrowej gitarje pochadźa z Ruskeje. Kereel Bljumenkranc je so kónc tydźenja w finskim Oulu přećiwo 15 konkurentam přesadźił, kaž jury wozjewi. Z furioznej interpretaciju spěwa „Electric Butt“ finskeje skupiny Wedding Crashers móžeše 24lětny mjezynarodnu konkurencu – tež z Němskeje – za sobu wostajić.
12 000 eurow, kotrež bě 87lětny zběrar prózdnych blešow namakał, słušeja Wuppertalskemu hosćencarjej, je policija wuslědźiła. Předewzaćel bě dochody hosćenca do listowych wobalkow tyknył a je zhromadnje z wotpadkami mylnje preč ćisnył. Zběrar blešow pjenjezy nańdźe, jako wotpadkowy kontejner přepyta. Nětko ma wón prawo na myto. Nimo toho staj so anonymnaj darićelej přizjewiłoj, kotrajž chcetaj sprawneho muža pjenježnje wotrunać.
Na wšě 130 kilogramow wotbył je pony Idefix w Freibergskim zwěrjencu minjene 20 měsacow. Ze 190 kilogramami ma wón nětko idealnu wahu, kaž nawodnistwo zwěrjenca pisa. Mjez wopytowarjemi woblubowany Idefix bě zas a zaso chłóšćenki ludźi brał, byrnjež picowanje zakazane było. Tak wažeše spočatk lěta 2014 wjace hač 320 kilogramow. Wot toho časa ma kruty dietny plan a ponyjowu damu Palomu poboku.
Prěnje hodowne pječwo ma hižo přichodne dny we wobchodach ležeć, štyri měsacy do hód. Tak je sezona poprjancow, spekulaciusa a cymtowych hwěžkow zahajena. Pječa so ludźo hižo nětko za tajkimi wudźěłkami naprašuja, kaž nawoda němskeje wotnožki předewzaća Bahlsen, Michael Hähnel, medijam w Berlinskim zawodźe firmy rjekny.


text:
Pidźin
Pidźin (tež pidźinowa rěč, němsce Pidginsprache) je rěč z redukowanej gramatiku a wobmjezowanym słowoskładom, kotraž nastanje přez rěčny kontakt. Tež tohodla wustupuje tendenca k wopisowanjam a metafram. Pidźiny maja tež zjednorjeny fonologiski system.
Pidźiny bazuja na wšelakich rěčach, předewšěm europskich. Wone nastanu přez rěčny kontakt mjez ludźimi rozdźělneje rěče. Při tym njejsu same žane maćeršćiny. Jeli nastanje z pidźina přez daledaće do přichodneje generacije maćeršćina, mjenuje so tuta kreolska rěč.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Helmut Glück: Metzler Lexikon Sprache, ISBN 3-476-00937-8, strona 468 (němsce)


text:
#bazylia
Ajntopf ze krupami (Zupa a’la krupnik)
Ajntopf1 to je super zupa, gibko2 sie jōm robi, a wiela czasu sie naszporuje3– niy trza przeca wtedy warzić drugego dania 😉 Co potrza? 1 […]
Tōmatynzupa, jakyj żejście jeszcze niy jedli (Wyjątkowa zupa pomidorowa)
Kole1 mie na handelku kupiōł żech sok ze tōmatōw2, kery pōnojś3 bōł wyciskany z tych nojlepszych we siyrpniu. I musza Wōm pedzieć4, że takego dobrego […]
Kotlet ze iberaszōngym (Schabowy z niespodzianką)
Smak ajnfachowego1 schabowego zno kołżdy, ale styknōm2 dwie łeżki jednego składnika i już na talyrzu lōnduje nōm inksze3 danie. Miyso marynowołech bez noc we bazyliowym […]
Citromisu (Eksperymentalne podejście do zagadnienia zwanego tiramisu)
Połōnczynie citrōłny1 i bazylii je tak dobre, że już ôd2 dugszego czasu nosiōło mie, żeby wykorzystać je do jakego deseru. Ôstatnio bōło u mie na […]
Kura we bazyliowyj zōłzie (Kurczak w sosie bazyliowym)
Niy ma co sam tera pisać elaboratōw1, ale bez jaki cufal2 wyszoł mi z tego richtich3 fajny recept4… i szlus5 😉 Co potrza? 1 kg […]
Hańdyk we bazyliowo-pistacjowyj zōłzie (Indyk w sosie bazyliowo-pistacjowym)
Tyn hańdyk (abo jakby to inksi1 padali2: puta) je richtich3 prosty we rychtowaniu4. Połra5 składnikōw6 sie wciepuje7 do gorka i fertich8, nawet niy idzie pedzieć9, […]
Szpinat sie zakurzōł ;) (Kurczak ze szpinakiem)
Je to jedna ze tych zōłzōw1, kere2 idzie raz-dwa-trzi uwarzić3 i je tak ajnfachowo4, że nawet te ludzie, kere w kuchni umiōm narychtować yno pizza […]
Cukinia ze apfylzinōm (Cukinia z pomarańczą)
To, że lubia trocha poeksperymyntować, to już chyba wiycie1, a niyrołz2 to aże mie samego zaskoczy tyn smak, kery na sōm3 kōniec bańtuje4 na moich […]
Torta ze szinkōm (Tort z szynką)
Na samym poczōntku1 powiym, że ta torta je2 bez cukru i tak barzi3 mogecie4 jōm dać na przistawka, niż do kawy. A wszyjsko5 sie wziyno6 […]


text:
Jakosik mie tak chyciōło1 na inspirowanie sie kuchniōm gruzińskōm, możno i skuli2 tego, że niydaleko moji chałpy3 je gruzińskoł piekarnia. Idzie tam kupić richtich4 fajny chlyb, kery wypiykajōm w takim specjalnym piecu, kery wyglōndo jak tako srogoł5, murowanoł beczka. We gruzinskyj kuchni je kans ôrzechōw i bez to tyn kurczak moge Wōm dać aby trocha wyobrażynia ô tym dalekim kraju.
Co potrza?
(styknie6 dlo 6-8 ludzi)
1,5 kg kurczaka (joł żech doł 0,5 kg piersi i 1 kg filetōw ze podudzi)
20 dkg ôrzechōw włoskich
1 srogoł7 abo 2 mańsze8 cebule
3 łeżki masła klarowanego
2-3 zōmbki czosku9
4 łeżki ôctu ze biołego wina
4-5 łeżek mōnki
Prziprawy:
sōl i pieprz
1,5 łeżeczki mielōnych ziorek10 kolyndry
2 łeżeczki koziyradki
2 łeżeczki szafranu imerytyjskego (tak po prołwdzie11, to je to starty kwiołtek aksamitki, kero na Ślōnsku mianujōm studyntkōm)
na gotowe danie idzie posypać trocha pokrōnyj12 natki pietruszki
Piersi kurczaka dejcie13 do gorka i zalyjcie zimnōm wodōm (2 litry) i niech sie pomału warzōm14– jak na wiyrchu15 bydzie sie zbierać piana, to jōm symnijcie16 i wyciepcie. Jak już zawrōm17, to aby ze pó godziny niech sie poblukoł18. Filety z podudziōw podsmołżcie na prawie suchyj patelni (leko19 yno20 nasmarujcie jōm ôlejym). Jak sie upiekōm, to dociepcie21 je do gorka, kaj22 sie warzōm piersi. Cebula zeszklijcie na maśle klarowanym, dejcie tam czosnek, prziprawy, mōnka i niech sie to trocha podpiecze. Ôrzechy poprażcie chwila na patelni, żeby nabrały lepszego smaku. Ôrzechy i cebula ze prziprawami zblyndujcie- nojlepi dejcie do tego tyż trocha wywaru ze piersi kurczaka. Miyso pokrejcie na mańsze kōnski, zblyndowanoł masa wymiyszejcie z wywarym, dosmakujcie i fertich23. Keby Wōm to bōło jeszcze za rzołdke24, to mogecie trocha zagyńścić ta zōłza mōnkōm. Takego kurczaka idzie zjejś ze chlebym abo jakōm żymłōm25, ale i ze klōskami abo nudlami.
Smacznego 🙂
1złapało; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2z powodu
3domu
4naprawdę
5duża
6wystarczy
7duża
8mniejsze
9czosnku
10nasion
11naprawdę
12pokrojonej
13dajcie
14gotują
15górze
16zbierzcie
17zagotują
18powoli pogotuje
19lekko
20tylko
21dorzućcie
22gdzie
23gotowe
24rzadkie
25bułką


text:
Powiym Ci że dycki miałach problym coby sie porzōndnie wyspać. Rōncz mie bele co budziyło w nocy, wczas rano też już za bardzo nie szło oka zmrużyć, co drugo noc jakiś pofyrtane bałamonty mi sie śniyły… A potym bez dziyń sztyjc mie spani brało. Darymne, trza było jakoś tymu zaradzić.
Na zicher pomogom dobre zwyki na co dziyń o kierych szlabikuja tukej
i tukej
.
A ku tymu obocz moi knify, jak też Ci doskwiyro niecherski spani to na zicher Ci sie to sprzido
1. Nie nerwuj sie tela. Jak człowiek chodzi zestresowany i tyro cołki dziyń to siarōnym ciyżko sie potym wyłączyć i zdrowo pospać. Czy te wszyski duperszwance rychtyk som taki ważne? Dej se pokój, za pora miesiyncy ani nie bydziesz o tym pamiętać…
2. Miyj porzōndny materac i zocno poduszka. Ni ma mowy cobyś sie wyspoł na wąskij, trzeszczącej wersalce. Rałs z takimi klamotami!
3. Nie pij kawy na wieczór. To sie tyczy też kaj jakich napojów pobudzających, w tym… zielonego tyju. Ta herbata lepszy se zaparzić do połednia.
4. Przeluftuj se porzōndnie sypialnia.
5. Niechej komputer i telefon fōrt przinajmniyj na godzina przed spaniym. Niech Twoja głowa wiy że to już szlus na dzisio i trza sie szykować do spanio.
6. Pogoś wszyski światełka z urządzyń i zasłoń dobrze okna cobyś mioł ćma. Skiż tego organizm sie nojlepszy regeneruje.
7.
Siedni se a zaczni pomału dychać
, nic wiyncy. Nie kombinuj już nad niczym i postarej sie wyciszyć
. Jak chcesz to se puś jako spokojno muzyka.
8. Na fajrant mój niezawodny knif nad knify – MASAŻ STÓP! Obocz co sie bydzie dzioło jak Ci kiery fajnie szłapki wymasuje!
To yno nikiere z roztomajtych zocnych knifów kierymi sie idzie poratować coby lepszy spać. A jaki som Twoi?


text: Wojerecy (SN/MiR). Mnohe družiny překasancow hroža wotemrěć. Jim pobrachuja přiběrajcy žiwjenske rumy. Za Wojerowski zwěrjenc je to přičina, so za jich škit zasadźeć. Za to wuwichu tam akciju „Škitarjo pčołkow, syjerjo nadźije“. Wotnětka dóstawaja darićeljo a podpěraćeljo zwěrjenca titku ze symješkami jako dźak. Je to specialna měšeńca, kotruž je nawoda coowa, entomologa Eugène Bruins, hromadu zestajał. Wona je wusměrjena na wosebitu potrjebu dźiwich pčołkow a tudyšich překasancow. Z akciju chce zwěrjenc přinošować k škitej insektowych družin w regionje. Symjo dosaha za płoninu hač do połštwórta kwadratneho metra. Wusyć hodźi so wone na zahrodźe doma abo w zwěrjencu na łuce mjetelčkow podłu płota při parkowanišću. Za to předwidźane městnosće su z taflemi woznamjenjene.


text:
Na posiónku pisane: Trzecio noga (czynść drugo)
śr 21.4.2021Michoł
Prowie przed rokym my z kamratami owczorzami jechali na rumuńskóm Bukowine. Pieter Kohut, kiery szoferowoł, już kajsi od Oradei sie wiercił, fórt sie dziwoł na rzyke kiero płynyła roz po tej, roz po druguj strónie cesty i dopytowoł sie nas, jako sie ta rzyka nazywo…
…Jak już sie tak spytoł isto po trzeci roz, to mu Jozef Michałek naszeł kansi na mapie w swoim mobilu, że ta rzyka sie nazywo Crişul Repede. I jechali my dalij. Po jaksim czasie wónziejszo już w tych miejscach rzyczka uciykła kansi w bok a naszo cesta też zaczyna skryncać i dźwigać sie do kopca. I już, już my mieli wyjechać na przełyncz, kiej Pieter naroz wolantym obrócił i zjechoł z cesty na taki se dość szumny, wysuty szutrym plac kole jakigosikej betonowego bunkra, czy co to było. Tu my na tabliczce przeczytali, że my sóm pram przi źródle Crişul Repede. Pieter ogłosił półgodzinowy „popas" i tóż żech szeł kapeczke rozruszać kości.
Przedy mnóm rozcióngała sie szaro, pofałdowano kraina bezśnieżnej zimy. Jyny hań daleko na horyzóncie świyciły biołe czopki apuseńskich gróni. Trowiasto ubocz pod nami, tak jako kartka w zeszycie, popisano była lajnami owczych chodniczków. Wszymłech se ale, że ty kaj indzij równolegle narysowane pyrcie, tu przi ceście zbliżajóm sie do siebie nawzajym i ściykajóm do małego jarku porośniyntego krzokami. Też żech sie tam do niego spuścił i natrefilech na raczyj tunel niż mostek popod trójpasmówkóm, kieróm my przed chwilóm przijechali. Tóm dziuróm z jednej stróny ściykała woda zponad cesty a z drugij, jak widać, wychodziły owce hore na posiónki. Schyliłech głowe i przeszełech po kamiyniach na drugóm stróne. Odewrziła sie przedy mnóm dolinka z małym potóczkym, czy raczyj przikópkóm, kole kierej sie piyntrziła kaskada żłobów na pojyni zwiyrzónt. Po lewej strónie dolinki rozcióngoł sie niewielki lasek a po prawej wypinało sie trowiaste wzniesiyni, ponikany porośniynte rzyndami krzoków. Pozdrziłech na zygarek, czy to jeszcze zdónżym, i pusćiłech sie ku niezapóminajkowymu niebu, kiere z wyrchu obłapiało tóm szarozielónkawóm rumuńskóm kympe.
Widać było, że kiejsi downo tu ludzie aji uprawiali tóm płytkóm i kamiynistóm ziym. Skiby sie lepij bulały z kopca ku dolinie i tóż sie orało przeważnie jyny w jednóm stróne. Tak powstały rowniajsze terasy porośniynte teraz trowóm i bardziyj przikre miydzki, na kierych se rosnóm, tak jako i u nas, rozmaite płónki, głogi, heczpecze i torki. Na pozogryzanych gałynziach tych krzoków i na suchych badylach ostów tyrczóncych ponikany z posiónka przichyciyły sie tu i tam kónski dłógij i ostrej górskij owczej wełny, kierymi wiater leciutko ruszoł, jako takimi se malutkimi choróngiewkami modlitewnymi Karpat. Przelozłech ostatni pas krzoków i wyszeł żech na przestrónny posiónek na łagodnym ciymiyniu wzniesiynio. W postrzodku tego posiónka tyrczała ku niebu wbito w ziymie staro pastyrsko palica. Musiała już tam być dłógo. Wypłowiała na słónku i deszczu a ornamynty, kiere na ni kiejsi kóńcym noża narysowała rynka ludzko, pómału sie traciły przekryte zdobnictwym przirody. Nie stoła rowno, ale kapke ze szrega, tak jako była zwykło w tych czasach, kiej podpiyrała pastyrza. Podle jejigo ciynia, żech zmiarkowoł, że pram w tej chwili była nasztelowano prostopadle do słónecznych promiyni. Skónd sie tam wziyna? Możne jóm już jeji właścicel nie potrzebowoł i tam jóm zostawił? Możne jóm tam wbił do ziymie na znak tego, że ón tu pasie i na wiosne zaś tu z owcami przidzie? A możne?...
Po całych Karpatach aji na Bałkanach krónżyły kiejsi legendy o znikajóncych pastyrzach, kierzi szli z owcami abo przi nich siedzieli a naroz sie tracili, miynili sie w mgłe, nie było ich. Naisto to tak aji bywało, że chłopi poszli z owcami i już nie wracali. Bywało, że ich zbóje napadli, zabili i schowali kansi pod wykrotym. Bywało, że ich ziymia wcióngnyła jak sie pod nimi zapadła podziymno jaskinia. Bywało aji tak, że ludzie powandrowali ze swoimi stadami za trowóm a w miyndzyczasie wybuchła wojna powstały nowe granice i już sie nie było jak wrócić. Myślym, że ty legendy powstowały prowie po to, coby przigotować rodziny tych pastyrzi, kierzi wychodzali na posiónki czy sałasze na to, że sie óni mogóm aji nie wrócić, że zniknóm. Józek Michałek na wiyncyj dycki twierdzi, że w tych legendach sie odbijo pastyrski widzyni świata i naszego miejsca w tym świecie, bo pastyrze tela razy widzóm słónko wschodzić i zaś zachodzić, tela razy widzóm listki sie rozwijać aji schnóć, tela razy widzóm owce sie rodzić i umiyrać, że potym wiedzóm, że óni sami sóm, ale mogóm aji nie być.
Legendy sóm legendy, ale tam na tej kympie przi źródłach Crişul Repede, kónsek od przełynczy prowadzóncej do inszej doliny, do inszego świata, żech go oczami swoji wyobraźni uwidzioł. W dłógim kożuchu z owczych skur, z baranicóm na głowie, z gymbóm poczerniałóm od słónka i wiatru, oprzitego o swojóm pastyrskóm palice, kiero tu po nim jako jedyno na tym świecie została. Stoł na miejscu, kiere dlo niego było naisto tak samo ważne, jako dlo mnie czupel Wyrchgóry abo dlo Pietra wyrch Ochodzitej. Stoł obrócóny ku słónku i dziwoł sie na ty bezkresne, ale szare i puste w tym czasie posiónki, dziwoł sie do dolinki, kaj jego owce chodzywały sie napić, dziwoł sie tam na dół, na nowiuśkóm, z unijnych dotacji postawiónóm ceste, kiero w poprzyg przeciyła prastare owcze chodniczki. Dźwigłech rynke na znak pokoju a ón sie na mnie podziwoł i kiwnył głowóm. Nie mówił nic, bo też ani nic mówić nie musioł. Wszycko było jasne.


text:
Hižo minjeny tydźeń bě so we Łužicy sněžiło. Tež wčera je so dosć sněha našło. Zo bychu ludźo stajnje ćopłe bydlenje a milinu měli, su łužiske milinarnje njeparujomne. Wone tuž z połnej paru dale dźěłaja.
Choćebuz (SN/BŠe). W prěnim tydźenju noweho lěta běchu štyri łužiske brunicowe jamy předewzaća Łužiska energija a milinarnje (LEAG) kaž tež jeho tři łužiske milinarnje w Braniborskej a Sakskej połnje wućežene. Runje nětko w ćmowym počasu zawěsćeja wone zastaranje ludnosće w Němskej z milinu. Wšako solarne připrawy a wětrniki tuchwilu wjele energije njeprodukuja. W minjenych dnjach bě jara mało słónca, a wětřika zdźěla tež žanoho njebě.


text:
Hybridne Swěty
„Našoswět“ – „Hynakšoswět“ (S. Rushdie), granica mjaz tyma swětoma a pśekšacanje teje sameje, pśegibowanja, mjazyrumy, prěcne zwiski, pak-pak kaž teke a-konstelacije, nastawanje nowych aliancow – kótare pśedłoženja wó tom znajomy? Kótare socialne procese, institucije, rumy, aktery, medije a politiske nastajenja su pśi tom zakładne? Kak wobchada se z rozdźělami a pódobnosću, hynakšosću a zwězanosću w towarišnosćach? Z toś tymi pšašanjami nacerijo se pólo diskusije rěda. Pśi tom móžo se zapśimjeśe ,hybridne swěty‘ póśěgowaś na etniju, narodnosć a teritorialnosć, ale teke na rod, generaciju, kubłanje abo powołanje, nic na slědku na formy wuměłstwa a medijowe swěty. Awtory a awtorki rěda kśě za to zeběraś teoretiske a empiriske zwěsćenja, aby tak šyroku zjawnu debatu zmóžnili.


text:
08.02.2021
Ziymia Cieszyńsko - Małe Cyntrum Świata
Ślónsk Cieszyński mo dzisio dwa płuca, przed i za-Olziański. Dwa płuca rozerwane przez tragicznóm historyjym, kiere pómału zaś zrostajóm sie w jedyn zdrowy i wielobarwny łorganizm, jakim łod wdycki były. Przez setki roków Ksiynstwo Cieszyński stanowiło jedyn łorganizm, ale wdycki był to twór wielokulturowy, wielojynzyczny, potym z upływym wieków aji coroz barźij wieloreligijny i wielonarodowy. W łokresie przełómu XIX i XX wieku na Ziymi Cieszyńskij kwitło życi społeczne, kulturalne i gospodarcze – Ślónsk Cieszyński ze swoim górniczym Zagłymbim, hutami, kuźniami, kolejóm i rozwiniyntóm siecióm roztomaitych firm, przedsiymbiorstw i aji wysoko rozwiniyntóm kulturom rolniczóm był jednym z nejbogatśich regiónów całego cesarstwa austro-madziarskigo. Rozwijała się tu nie jyny gospodarka i rolnictwo, ale i wspaniale rozkwitała oświata, działały liczne czytelnie ludowe, zespoły teatralne, ludzie radzi sie zbiyrali na festynach, dożynkach, wiecach, zebraniach, przedstawiyniach. Wroz spiywali, bawili sie, współpracowali na roztomaitych polach. Tu prawie każdy umioł czytać i mioł co czytać, bo wychodziło mnóstwo tutejśich gazet łod Gwiazdki Cieszyńskij poczynajónc, przez Ewangielika, Górnika, Głos Ludu Śląskiego i Rolnika Szląskiego po Zaranie Śląskie oraz mnóstwo inszych. Połowa z ponad 200 wychodzóncych w regionie cieszyńskim od 1848 roku czasopism ukazywała sie w jynzyku polskim, reśta po niymiecku, czesku, w jidysz.
Wychodziły tu teś liczne ksióńżki i popularne do dzisio kalyndorze. Ludzie sie kształcili, uświadómiali duchowo, hladali też swojij idyntyfikacyji etnicznej czy aji narodowej. Byli tacy co szli za chlebym, naukom, karieróm w kierunku cywilizacyji niymiecko-austryjackij, szli do szkół niymieckich, szli na studyja na austryjackich uniwersytetach i zostowali w tyj kulturze, aji sie w nij z sukcesym asymilowali. Byli u nas też liczni Żydzi kierzi mieli swojóm kulturym, religiym i narodowość. Byli też, zwłaszcza w rejónie Frydka i Ostrawy liczni Czesi czy Morawianie, kierzi rozwijali i odrodzali swojóm krasnóm i bogatóm kulturym oraz poczuci narodowe i również przicióngali Cieszynioków ku swoimu „etnikum”. Byli też bardzo aktywni w nikierych dziedzinach Ślązakowcy, kierzi dónżyli do autónómii Ślónska i rozwijali swoje poczuci etniczne. Natomiast w XIX wieku po łobu strónach łOlzy wykształciła sie, pod wpływym „budzicieli” takich jak Paweł Stalmach czy Andrzej Cinciała i wielu ich wybitnych kontynuatorów, równie potynżno fala ducha polskigo, kiery nie wstydził się, a wryncz był dumny ze swojego ślónskigo i ludowego korzynia. Było to zjawisko w całej ówczesnej Polsce mało spotykane w tej skali, bo polsko tożsamość zdominowano była downij przez wspaniałóm kulturym szlachecko-inteligynckóm a silny, samosterowny i samodzielny ruch ludowo-regiónalny w takij powszechnej skali i masie, i z ambicyjami narodowymi, ba - aji uniwersalnymi – jaki sie wykształcił na Ziymi Cieszyńskij był fenomenym w skali ogólnopolskij. Dość wspomnieć tu nejważniyśi polski organizacyje i instytucyje powołane własnymi siłami przez lud cieszyński na Cieszyńskij Ziymi: Towarzystwo Rolnicze (1869), Towarzystwo Naukowej Pomocy (1872), Towarzystwo Oszczędności i Zaliczek (1873), Towarzystwo Ewangelickiej Oświaty Ludowej, Dziedzictwo bł. Jana Sarkandra dla ludu polskiego na Śląsku, Macierz Szkolna dla Księstwa Cieszyńskiego, Polskie Towarzystwo Pedagogiczne, Towarzystwo „Sokół”, Polski Związek Młodzieży Katolickiej, Polski Związek Młodzieży Ewangelickiej, Polski Związek Niewiast Katolickich, Związek Ewangelickich Niewiast, Stowarzyszenie Polskich Robotników i Robotnic „Siła” Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Polskie Towarzystwo Turystyczne „Beskid Śląski”, Gimnazjum Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego w Cieszynie, Gimnazjum Realne im. Juliusza Słowackiego w Orłowej… Nie było wiync bezpodstawne, ukute wtedy powiedzyni ło Cieszynie jako „Atynach Ślónska”.
Jak napisoł w swoim reportażu ze Ślónska Cieszyńskigo w roku 1869 krakowski profesor Lucjan Malinowski " Wyższe ukształcenie i żywsze poczucie własnej godności zawdzięczają Szlązacy austriaccy w znacznej części stanowisku, jakie zajęło duchowieństwo i nauczyciele względem ludności wiejskiej. Tutejsi nauczyciele, równie jak na Szląsku pruskim, wychodzą spośród ludności wiejskiej. Lecz ci tutaj nie stronią od ludu, z którego łona wyszli, nie panoszą się, nie wstydzą się swojego języka; przeciwnie, wśród nich właśnie znaleźć można najgorliwszych obrońców interesów ludowych. W życiu rodzinnym zachowują swojskie zwyczaje i obyczaje, żenią się zawsze z córkami gazdów; żony ich i córki zachowują strój wiejski i niczym się nie różnią od innych kobiet i dziewcząt wiejskich.". Ta „organiczno” praca duchowo, kulturalno i umysłowo prowadzóno przez lud i dlo ludu przynosiła tak znaczne i widoczne rezultaty, że moc tutejszych ludzi zaczyno chladać szyrśich i delśich horyzontów niś jyny granice Cieśińskigo Ksiynstwa, choćby to była nejbliższo sercu i nejkrasniyjśio Ziym pod słóńcym. Ludzie zaczyni kierować sie ku wiynkszij duchowej wspólnocie i za przikładym „narodowych budzicieli” zwracali się ku wielkim łośrodkóm kulturalnym z inkśich rejonów ówczesnego polskigo świata – ku Krakowowi, Lwowowi, Wilnu czy Warszawie. Dzieła klasyków polskij literatury nóńść można było w wielu cieszyńskich dómach mieszczańskich, chłopskich czy górolskich. Wielu Cieszynioków z Istebnego, Jabłónkowa, Wiseł czy Orłowej osobiście koryspóndowało i współpracowało z nejwybitniyjszymi polskimi twórcami takimi jak Sienkiewicz, Reymont, Konopnicka i Prus, kierzi niejednokrotnie tu przebywali i pisali swoje opowiadania, powieści czy wiersze ze słynnóm Rotóm dedykowanóm „Ludowi Śląskiemu” na czele. Prości ludzie ciynżkij pracy z cieszyńskich dziedzin spotykali sie w niedziele na wspólnym czytaniu nejpiekniyjszych dzieł polskij literatury. Moc Cieszynioków o górolskich, chłopskich abo mieszczańskich korzyniach, kierzi ukóńczyli studyja we Wiedniu, Pradze, Krakowie i inkszych ośrodkach akademickich stowało sie świadómóm swoich ludowych korzyni elitóm, kiero rozsławiła etos cieszyńskij intyligyncyji po całej Europie Środkowej, w tym zwłaszcza w Polsce. Przikładym niech bedóm historyje rodów Michejdów, Buzków, Bystróniów, Suszków i wielu inkśich, z kierych wywodzili się wybitni profesorowie, naukowcy, humaniści, inżynierowie, duchowni, artyści, oficerowie czy medycy. Móndrze kształtowano na Ziymi Cieszyńskij uniwersalno tożsamość polsko, połónczóno z silnym regiónalnym etosym cieszyńskim, zawiyrała w sebie jakoby w pigułce nejcynniyjsze cechy polskigo i europejskigo humanizmu, zabarwióne specyficznym „cieszyńskim”, ludowym kolorytym. Nejważniyjśi z nich to: pracowitość, ludowe korzynie, chłopsko i mieszczańsko determinacyja oraz łodpowiedzialność za swoje czyny i słowa, równy szacunek zarówno dlo pracy jak i dlo nauki, wielokulturowość, wielojynzyczność, wieloreligijność, pluralizm polityczny, tolerancja i zrozumiyni dlo łodmiynnych zapatrywań, szacunek dlo inkśich narodów, ważno rola niewiast w życiu społecznym, umiyjyntność przekraczanio barier etnicznych i bogate doświadczyni współpracy miyndzynarodowej na pograniczu.
Zadania dlo Naszego Pokolynio
Na tym wspaniałym i drogocynnym kapitale naszych Przodków mogymy współcześnie budować dobróm prziszłość dlo nas oraz dlo pokolynio naszych dzieci i wnuków. Prziszłości nie do sie budować bez wartości, bez móndrości, bez kapitału społecznego, gospodarczego i kulturowego. A my tu tyn kapitał i ty wartości mómy, mómy swoje łorganizacyje społeczne i kulturalne, mómy zespoły, szkoły, czytelnie, wydawnictwa. Poradzimy tu na Ziymi Cieszyńskij współpracować z każdym człowiekym, każdóm organizacjom niezależnie łod jynzyka jakim sie posługuje, czy kraju w jakim sie znajduje. Zaolzianie majóm swoich przyjaciół po łobu strónach łOlzy i dalij w całych Czechach, na Słowiokach i w Polsce. Majóm też przi łodewrzytych granicach przyjaciół w całej Europie i aji w łodległych zakóntkach świata. Tym co Zaolziański Región wyróżnio w tyj czyńści Europy je właśnie bogactwo kultury łodziedziczónej po przodkach i dwu, trzi a nawet cztyro-jynzyczno kultura oraz szkolnictwo - dyć edukacyja prowadzóno je tu w jynzyku czeskim, polskim, angielskim i aji „po naszymu”, nie mówiónc ło inszych jynzykach. Taki wielojynzykowe i wielokulturowe kształcyni młodych ludzi niesamowicie wzbogaco ich duchowo i łotwiyro oczy, uczónc dziwać sie na świat jakoby ponad granicami. Dziśio w każdym kraju, w całej Europie i aji na świecie potrzeba ludzi, kierzi nie zamykajóm sie sztywno w ramach jednej wspólnoty, jednego regiónu, czy jednego kraju. Kierzi poradzóm przekraczać granice miyndzy ludziami, różnymi światopoglóndami i kulturami. Kierzi swojóm móndróm, otwartóm na drugigo człowieka postawóm ukazujóm, że może być życi w tyj czyńści naszej Europy lepsze, móndrzyjsze, piekniyjsze i bogatsze.
Małe Cyntrum Świata
Jakże pasuje do naszej współczesnej Zaolziańskij sytuacyji postulat budowanio tu na tyj Cieszyńskij Ziymi naszego, niepowtarzalnego i bliskigo sercu „Małego Cyntrum Świata”. Jak pisze, w tak właśnie zatytułowanym, krasnym eseju Krzysztof Czyżewski, twórca fundacyji „Pogranicze. Ośrodek Sztuk, Kultur, Narodów” w Sejnach na polsko-litewskim pograniczu: „Tu po łotwartość i sztukym życio społym zstympuje sie w głómb pamiyńci i do samych strzewi miyjsca, palimpsestu różnych losów i kultur. To, co było głymbokim podziałym po wyrchu, w głymbinie łodnajduje wspólny korzyń, je splecióne. Tu zakorzyniyni je formóm łodzyskiwanio prziszłości. Małe cyntrum świata ustanowiane je w cióngłości tradycyji. Ni moźna zabywać, źie tradycyja to żywo rzyka, a nie strzeżóne stawy stojóncej wody. Wierność tradycyji to nie yny upamiyntniani, ale i kóntynuacyja. Jeśi uświadómimy se, kim byli Ci, kierym chcymy dochować wierności, łokoże sie, źie ło cióngłości tradycyji stanowi nieustanne zmiyniani świata, przekroczani granic i bunt prociw zastygłym formóm życio. Małe cyntrum świata je prowincyjóm zdolnóm wyzwolić z prowincyjonalizmu. Tworzóm go ludzie głodni rajzy poza horyzónt swojskości, ku wolnymu aktowi tworzynio zakorzyniónymu w życiu wspólnoty i rozwijajóncymu sie w cióngłym z nióm dialogu. Wspólnota to łobcowani – zawiónzuje jóm móndre sómsiedztwo z ludziami, z kierymi sie różnimy i wdycki bedymy sie różnić. Pogranicze nie zaciyro granic, ale uczy sztuki życio w wielogłosie kultur i światopoglóndów"…
W imie życio buntujmy sie wiync prociw wszelakimu skostniynu, kiere zabijo twórczóm myśl i postymp ku lepszymu światu. Przekroczejmy granice, kiere łoddzielajóm ludzi, ale coby nie zagubić sie w tym łogrómie cywilizacyji czyrpejmy życiodajne siły z naszych wspaniałych tradycyji i budujmy na skale naszego Dziedzictwa to nasze Małe Cyntrum Świata i nasze Wielki Zaolzi!
Znej Cieszynioku górolski przikozani: Nik nie do ci wolności za darmo! Jeśi chceś przeźić swoje życi jako ćłowiek wolny i swobodny, musiś stoćić niejednóm duchowóm bitkym ło swojóm przestrzyń wolności. Majónc świadómość potynżnej łopieki Nejwyźśigo Hetmana, starej sie w swoim życiu, na swojóm ludzkóm miarym stować sie takim hetmanym dobra, kiery mo łodwagym do dobra sie prziznać, dobro realizować i dobra brónić. A nojlepsim łobuśkym w kiery Cie Pan wyposażił je niewzruśióno wiara, pracowite dłónie, łotwarty rozum, ćiste sumiyni i śierco, kiere co dej Bóg, łoby nigdy nie zamiyniło sie w kamiyń...
Z górolskim pozdrowiynim dlo Zaolziańskich Braci napisoł Andrzej Suszka z Kóniokowa


text:
Produktbeschreibung
Slěźenje na jsach. Pśedlažeca edicija prezentěrujo wuběrk dolnoserbskich dialektnych nagrawanjow z 1950tych a 1960tych lět, rezultaty źěłabnosći dialektologow Instituta za serbski ludospyt. Originalne paski se chowaju w Serbskem instituśe - w serbskem kulturnem archiwje. Tencasne wulicowanja mógu se něnto, teke źěkowano pomocy tamnjejšych sobuźěłaśerjow, šyršej zjawnosći pśistupniś. Zukowy material wudopołnjaju śišćane teksty, ako pśedstajaju na popularnu wašnju wósebnosći narěcow žednych jsow. W nich wopisane fenomeny móžo psisłuchaŕ, słucha-lic dokradnje, na cejdejkoma wótergi jasnje zasłyšaś. rěc: serbski, 2 CD, 72 bokow, z wobrazami


text:
Poniżej tekst: Piyknych Świōnt Wielkanocnych. Skiż Świōnt Wielkanocnych winszujymy Wōm zdrowio, weselo i pomyślności. Niech wiosynny hazok naniesie Wōm piyknych geszynkōw. Niech Wōm nie braknie kołocza ze posypkōm, sznytōw ze ômastom abo wyndzonkōm. Niech kroszōnki się Wōm udajōm i niech się świycōm jak klara na niebie. W śmiergust lipsty niech się nie nerwujōm jak bydōm polote wodōm abo parfinami, a karlusōm za poloci niech dajōm piyknego kusika prosto we lico. Niech te świynta bydom szwarne i fest zdrowe!!! Jadwiga Tabor wraz z pracownikami Centrum Edukacji Regionalnej w Żorach W prawym górnym rogu logo Centrum Edukacji Regionalnej
w Żorach.


text:
Jedna gryfno a bogato dziołcha wydała sie dwie wsie dali. Synek tyż był bogaty. Mioł pole i postawiōno nowo chałpa, to żyło by sie im jak kreplōm we maśle, ale ôna niy poradziła ani wody zawarzić.
Postawiła dziołcha rano garniec wody na krupy, a woda sie niy warzi, zwōnili na połednie a woda nic! Pod wieczōr prziszeł chop ze pola a woda niy wre ôd rana. Kozoł sie babie cofnōńć ôd blachy, a sōm pogańskich krupōw nawarził. Piyrszy dziyń nic niy padoł, ale potym zrobił haja, a chcioł posłać swoja ślubno nazod do mamulki, coby jōm warzić nauczyła.
Dziołcha do dōm iść niy chciała, bo wiedziała, że to nic niy pomōże, padała se, że to już lepi sie iś łutopić a poszła ku stawōm. Przi piyrszym ze kraja stowku siedziała staro Bulino, co jōm wszyjscy za gupio mieli. Widziała, że dziołcha płacze, to sie nad niōm ulitowała, no to ji modo wszystek ôpedziała:
-Wiycie starko, to było we ôdpust jak żech była mało! Mamulka mi dali wielgi kyns kołocza a jo śnim poleciała do zegrōdki, siadłach se na kamiyniu a jadłach pragliwie, bo to yny na wielgi świynta było, a tu mi, niy wiym skōnd, wylazła tako wielgo, ôszkliwo żaba. Siadła se naprzeciw mie i sie dziwała tymi wielgachnymi, żōłtymi ślypiami! Tōmpłach na nia, a ôna nic, nō to żech sie zlynkła, cołki kołocz do gymby wsadziłach i zaczynach uciekać a ôna za mnōm! Bezto jo jōm kopła, aż furgła pod płot, a wiyncy sie niy pokozała. Chciałach sie we wieczōr umyć, wyciōngłach ze studnie kibel wody już przi miesiōnczku, a tam w pojstrzodku żaba siedziała, to żech ciepła kiblym ô ziym, a wylynkano przileciałach do dōm. Szmary mie niy minyły, a jeszcze mi ôjce przikozali, cobych ô tym przi ludziach niy godała, bo pedzōm, że jo je gupio! Ôd tego czasu żech nic niy uwarziła, bo godajōm, że jak żaby w garcach siedzōm, to sie woda niy warzi! Skuli tego mōm staroś, bo mie chop ze chałpy wyciep, a do mamulki mi kozoł iś nazod, ale tego już żodyn sy mie niy symnie! Mōja stareczka mieli nadzieja, że jak sie wydōm kaj dali, to mi te żaby dajōm pokōj, ale to niy pōmōgło!
Starka Bulino dała modej jedna dobro rada. Jako? To sie roztōmili dowiycie za tydziyń!
Grymlino


text:
Po naszymu
Dzisioj na naszych Hulokach mōmy Muzeum Ôgnia, hotel a sklepy tam stojōm, ale tak bez piyndziesiōnt lot nazōd żorski Huloki wyglōndały cołkiym inakszy. To były jedne wielgi barzoły! Krōm tego były tam taki dziwoki stowki a sodzowki, cołkym zarosłe ścinōm a tatarczuchym, kaj pōnoć jedyn żorski utopek urzyndowoł, ale ô tym żech Wōm już pisała.
Bez cołki lato na Hulokach szło potkać tako myńszo zorta dziwokich kaczek, co majōm rade płytko a ciepło woda. Jednako nojpiyknij było tam pod kōniec siyrpnio, a nikedy na samym poczōntku wrześnio, kej nasze boczōnie leciały do tyj Afryki. Wtynczos na Hulokach dycki bez pora dni było bioło, tela sie ich tam poslatowało! Ci co tam bliżyj miyszkali niy poradziyli sie nadziwić, co te ptoki wyprowiały, cołkym jak ludzie: debatowały, klekotały, szkubały sie, sztuchały, czasym sie poprały, aże piyrzi leciało, a przed samym ôdlotym robiyły sōndy.
Jak był miyndzy nimi jaki boroczek, coby do tyj Afryki niy dolecioł, to go zaroz chciały zabić, tak go dziōbały! Nikedy takigo ptoka ludzie uretowali i zima u nich przesiedzioł we kurniku i ani na wiosna nikaj sie niy wybiyroł, yno ôstoł na lato! Jednego roku paniczka Madlyna, co miyszkała wele Hulokōw, prziniōsła dō nos, dō dōm modego boczōnia, co był fest poharatany, bo bezmała na nim te ôkropne ptoszyska tym sōnd robiyły! Jedne krzidło mioł połōmane, ale to mōj tatulek poradziył sprawić.
Yno zdało mu sie, że tyn ptok je taki słaby, że wiela już niy pożyje, bo ni mioł ani siyły sie brōnić, yno potulnie na ludzi sie dziwoł! Dziynki starce za pora dni boczōń już po placu łaziył, chocioż troszka kulwytoł. Eli to był boczōń abo boczōńka, tego jednako niy szło rozeznać, bo ptok wyglōndoł jak kożdy boczōń. Ale na wiosna zaczōn rychtować gniozdo na takij staryj wiyrzbie, co na kraju Hulokōw rosła. Potym se znod kamrata, a mode wysiedzioł. Jednako ś nimi do tyj Afryki niy polecioł, yno na podzim prziszoł nazod ku starce Madlynie i tak było bez trzi lata. A potym dziepiyro sie do tych ciepłych krajōw zabroł, isto był już zdrowszy, ale kożdy rok na swoja wiyrzba przilatywoł nazod.
Jednego roku wykludziyłach sie ze ôjcami na ulica Ôsińsko, bezto niy wiym, co sie potym ze tōm boczōńkōm stało.
GRYMLINO
PS. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimończykowi za pōmoc we ślōnskij korekcie.


text: Dźensa, 8. požnjenca, swjeći bywši direktor Serbskeho instituta, prof. dr. sc. phil. Dietrich Šołta, 70ćiny. Čitarkam a čitarjam wječornika je wón předewšěm znaty jako awtor rjadu „Zboka widźane“, za kotryž spisa nimale 200 kolumnow. Rodźeny Budyšan, kiž bě 1969 maturu na Rozšěrjenej wyšej šuli „Friedrich Schiller“ złožił, bě spušćomny kritikar za nowostki LND a za nowoinscenacije Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Často su jeho recensije jedyn z mało zjawnych wothłosow na serbskorěčny wuměłski poskitk w Hornjej Łužicy. Dołhi čas angažowaše so Dietrich Šołta za Zwjazk serbskich wuměłcow a bě tam wjacore lěta z čłonom předsydstwa. Nětko, na wuměnku, dźěła wón w předsydstwje Maćicy Serbskeje a nawjeduje sekciju literatura a wuměłstwo. Zdobom je jedyn z posudźowarjow za Maćične myto Arnošta Muki, z kotrymž spěchuja rozestajenje ze serbskimi temami přez studowacy dorost. Jako mnoholětny čłon Budyskeho Rotary-kluba sensibilizuje wón druhich čłonow za wosebite impulsy, kotrež serbska kultura a serbsko-němska dwurěčnosć kluba městu Budyšinej a regionej skićitej.


text:
Pućowaceho po Łužicy skedźbnjeja hižo dwurěčne napisy na wjesnych taflach, dwórnišćach, dróhach abo geografiskich kartach na jónkrótnosć našeje kónčiny. Tutón dźěl Němskeje je domizna słowjanskeho ludu – Serbow. Woni su němscy staćenjo a jich maćeršćina je serbšćina, kotraž słuša k zapadosłowjanskim rěčam. Serbšćina so we Łužicy potajkim nimo němčiny rěči a na wjace hač 50 šulach w Sakskej a Braniborskej wuči.
Na wukóncu doby pućowanja ludow wopušćichu germanske kmjeny kónčinu wuchodnje Łobja a Solawy. Něhdźe wot lěta 600 zasydlowachu so tu z wuchoda pochadźacy Słowjenjo, kotřiž běchu so ze swojeje pradomizny sewjernje Karpatow – prawdźepodobnje z kraja mjez Wisłu a Dnjeprom – na puć sem nastajili. Dokelž so do dźensnišeho dokładnje prajić njemóže, zwotkel su přišli, pokazuje so słowjanska zhromadnosć skerje w prasłowjanskej rěč, kotruž su linguisća rekonstruowali.
Wulke rodźiny ćehnjechu do wšelakich směrow – na wuchod, juh a zapad. Něhdźe 20 kmjenow, kotrež tworjachu serbsku skupinu, zasydlichu so mjez Wódru, Bobrom a Kwisu na wuchodźe hač k Mohanej w zapadźe. Zhromadne mjeno tutych kmjenow bě Sorb/Sarb/Serb, kiž so wotwodźuje wot zdónka „srěbać“. Němska wuchodna kolonizacija w 12./13. lětstotku nawječorne kónčiny spěšnje germanizowaše. Wo eksistency něhdyšich słowjanskich sydlerjow swědča dźensa jenož hišće wjesne mjena w tak mjenowanej „Germania Slavica“, wupřestrěwacej so hač do Bamberga a Bayreutha. Swoju rěč a kulturu pak jeničce Serbja we woběmaj Łužicomaj zachowachu. Delnjoserbja, potomnicy něhdyšich Łužičanow, přinjesechu mjeno Łužica (= bahnojty kraj) sobu. Wot 15. lětstotka sem wužiwachu je tež za sydlenski rum Hornjoserbow (hač do toho časa kraj Budyssin resp. Zhorjelski kraj), kotřiž płaća jako potomnicy Milčanow. Rozdźělnosć rěčow – hornjo- a delnjoserbšćiny – wujasnja so ze wšelakimi čarami připućowanja tuteju wulkeju kmjenow.
We Łužicy bydli dźensa něhdźe 60 000 Serbow. Maja swoju žiwu rěč a kulturu; k jich tradicijam słuša na přikład jutry křižerstwo w Hornjej Łužicy abo kałanje wěnca w Delnjej Łužicy. Mnohe towarstwa pěstuja tradicionalne reje a narodne drasty a je z tym zachowaja.
Chtož drogujo pó Łužycy, ten doglědajo se juž pśez dwójorěcne tofle sedlišćow, dwórnišćow, drogow abo teke kórtow na jadnoraznosć teje strony. W toś tom źělu Nimskeje jo doma słowjański narod. Jadna se wó nimske staśany, kótarychž mamina rěc jo serbska. Wóna pśisłuša familiji słowjańskich rěcow. Serbšćina powěda se pódla nimšćiny a wuwucujo se na wěcej ako 50 šulach w Sakskej a Bramborskej.
Pód kóńc śěganja ludow su spušćili germaniske ludy teritorium na pódzajtšo Łobja a Solawy. Něźi wót 600 su how wót pódzajtša se pušćili Słowjany, kótarež su se na drogu wudali z jich pradomomownje – na pódpołnoc Karpatow, za gódanim mjazy Wisłu a Dnjeprom. Dokulaž njedajo se teritorium jich póchada do źinsajšnego jasnje lokalizěrowaś, pokazujo se spócetna słowjańska zgromadnosć nejlěpjej na zakłaźe – wót linguistow rekonstruěrowaneje – prasłowjańskeje rěcy.
Roźinowe zwězki su drogowali do wšakich směrow, na pódzajtšo, pódpołdnjo a pódwjacor. Něźi dwaźaśća rodow, kótarež su twórili serbsku kupku, jo se zasedliło mjazy Odru, Bobrom, Kwisu na pódzajtšu a wokolinu Maina. Zgromadne swójske mě toś tych rodow jo było Sorb/Sarb/Serb, což jo wótwóźone wót „srěbaś“. W běgu nimskeje kolonizacije pódzajtša w 12. / 13. stolěśu su se nejdalej na pódwjacor lažece teritoriumy malsnje zgermanizěrowali. Wó něgajšnej eksistency słowjańskich sedlarjow znanje źinsa jano hyšći mjenja sedlišćow w tak pomjenjonej Germania Slavica, kótarež segaju až do Bamberga a Bayreutha. Swóju rěc, kulturu a tradiciju wobchowaś su se mógli jano Serby we wobyma Łužycoma. Dolnoserby, pótomniki něgajšnych Łužycanow, su pśinjasli mě „Łužyca“ (= strona z wjele ługami, bagnami). Wót 15. stolěśa jo se wóno wužywało teke za sedlišćowe strony Górnoserbow (do togo kraj Budissin resp. kraj Zgórjelc), kótarež płaśe ako pótomniki Milcanow. Rozdźěl mjazy rěcoma – górno- a dolnoserbšćinu – su se wułožowali pśez wšake drogi pśidrogowanja teju wjelikeju rodow.
Źinsa jo něźi 60 000 Serbow we Łužycy. Wóni maju swóju žywu rěc a kulturu, k jich tradicijam słuša na pśikład kužde lěto jatšowne rejtowanje w Górnej abo kałanje wěnca w Dolnej Łužycy. W młogich towaristwach woplěwaju a wuźaržuju se tradicionalne reje a drastwy.


text:
Europeadu nětk za klětu planuja
Triest. Dwójce pandemije dla přestorčene koparske mišterstwa europskich narodnych mjeńšin europeadu planuja hosćićeljo, Korutanscy Słowjency, nětko wot 25. junija do 3. julija 2022. Wo tym informowachu na wčera zahajenym kongresu FUEN w Triesće. Na spočatku wobsahowych debatow rozjimachu wobdźělnicy přichod kulturneje a rěčneje mnohotnosće w Europje.
Pjeć schorjenych w klinice lěkuja
Budyšin. W Budyskim wokrjesu informowachu wčera wo štyrjoch natyknjenjach z koronawirusom w běhu 24 hodźin, wot 101 schorjeneje wosoby lěkuja dwě w chorowni. Incidenca wučinja po Roberta Kochowym instituće dźensa tu 18,8, w Zhorjelskim wokrjesu 27,1. Tam rozprawjachu wčera wo 14 dalšich infekcijach, tři wosoby su w klinice.
Humboldt-pinguiny wumrěli
Natyknjenja dale přiběraja
Budyšin. Natyknjenja z koronawirusom zaso přiběraja. W Budyskim wokrjesu informowachu wčera wo 31 zwěsćenych padach, w Zhorjelskim běše jich 26. Pjeć wosobow w chorowni lěkuja. Tež incidenca wotpowědnje stupa. Roberta Kochowy institut je dźensa za wokrjes Budyšin 18,4 a za wokrjes Zhorjelc 25,9 podał. Po cyłej Hornjej Łužicy płaći nětko winowatosć nahubnik wužiwać.
Kongres FUEN zahajeny
Triest. Rada słowjenskich organizacijow (SSO) wuhotuje wot dźensnišeho hač do njedźele 21. kongres Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin (FUEN) w Triesće. Serbow zastupuja tam Felicia Touvenot z młodźinskeho towarstwa Pawk, Maksimilian Hasacki z Delnjeje Łužicy a Dawid Statnik z Hornjeje Łužicy. Hosćićeljo SSO prócuja so wo słowjensku rěč a narodne sebjewědomje.
Ćeže falowaceje papjery dla
Zrěčenje rozwjazaja
Budyšin. Serbske šulske towarstwo pušći swojeho jednaćela Markusa Bjeńša. To wobkrući našemu wječornikej předsydka SŠT Katharina Jurkowa. Přičiny, čehodla su hakle w aprylu přistajeneho rodźeneho Konječana wupowědźili, pak Jurkowa žane njemjenowaše. Nadawki jednaćela SŠT přewozmje nětko najprjedy raz komisarisce dotalna zastupjerka Bjeńša Kerstin Šołćina.
Wot jutřišeho z nahubnikom
Budyšin. W mnohich wobłukach płaći w Budyskim wokrjesu wot jutřišeho štwórtka zaso winowatosć nahubnik wužiwać. Wšako bě incidenca wčera pjaty dźeń za sobu kritisku hódnotu překročiła. Po RKI wučinja wona dźensa w Budyskim wokrjesu hižo 15,1, wčera běchu tu štyri natyknjenja z koronawirusom. W Zhorjelskim je incidenca na 20,5 postupiła.
Schadowanka lětsa budźe
Škitny nahubnik zaso trěbny
Budyšin. We wokrjesu Zhorjelc je wot jutřišeho we wjacorych wobłukach zaso škitny nahubnik trěbny, dokelž bě incidenca po RKI dźensa z 15,2 pjaty raz za sobu kritisku hódnotu dźesać překročiła. Wot soboty hač do wčerawšeho zwěsćichu tam 13 natyknjenjow z koronawirusom. Nahubnik budźe wot štwórtka tež w Budyskim wokrjesu trěbny. Incidenca po RKI dźensa je ze 13,4 pjaty dźeń za sobu nad dźesać.
Přihotuja změnu nošerstwa
Choćebuz. Choćebuski Carla Thiemowy klinikum chcedźa na uniwersitny klinikum w nošerstwje kraja wutwarić, zo bychu w delnjołužiskej metropoli medicinarjow wukubłali. Změnu nošerstwa ma dźěłowa skupina přihotować, připowědźi braniborska ministerka za wědomosć Manja Schüle (SPD) wčera na wosebitym posedźenju tamnišeje zhromadźizny měšćanskich zapósłancow.
Wo wužadanjach debatowali
Incidenca nahladnje stupa
Budyšin. Ličba natyknjenjow z koronawirusom w Hornjej Łužicy dale přeběra. Po Roberta Kochowym instituće sej dźensa Budyski wokrjes z incidencu 15,8 štwórty dźeń a Zhorjelski ze 17,2 pjaty dźeń za sobu kritisku hódnotu dźesać překročiłoj. Tohodla płaća we wokrjesu Zhorjelc wot zajutřišeho, srjedy, krućiše škitne předpisy. Budyski wokrjes je w Sakskej tón z druhej najnišej incidencu.
Za Serbow wabiła
Hamburg. Jedna z hosći wusyłanja „NDR Talk show“ w telewiziji NDR bě minjeny pjatk dźiwadźelnica Gabriela Marija Šmajdźina. Rodźena Budyšanka mjez druhim porokowaše, zo wědu wo Serbach w šulskej wučbje po wšej Němskej njeposrědkuja. Nimo toho wona za to wustupowaše, zo měli serbscy starši swoju maćeršćinu dźěćom dale dawać a jim tónle pokład njezapowědźić.
Samojo so přesadźili
Z Biedenkopfom so rozžohnowali
Drježdźany. Sakska je so dźensa oficialnje z Kurtom Biedenkopfom, prěnim ministerskim prezidentom po znowazałoženju swobodneho stata 1990, rozžohnowała. Na žarowanskim akće w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje wobdźěli so něhdźe 300 prošenych hosći. Zwjazkowy prezident Frank-Walter Steinmeier, sakski premier Michael Kretschmer a šef CDU Armin Laschet su skutkowanje Biedenkopfa w narěčach hódnoćili.
Zaso nad kritiskej hódnotu
Budyšin. W hornjołužiskimaj wokrjesomaj je incidenca zaso nad kritiskej hódnotu dźesać. Roberta Kochowy institut mjenuje dźensa za Budyski wokrjes 10,7, za Zhorjelski 12,0. Wo dwanaće natyknjenjach z koronawirusom je wokrjes Budyšin wčera rozprawjał, wot 72 schorjenych lěkuja štyrjoch w chorowni. Zhorjelski informuje wo štyrjoch infekcijach.
Myto za Delnjoserbski gymnazij
Zaso wjace natyknjenjow
Budyšin. W Budyskim wokrjesu su wčera wo sydom natyknjenjach z koronawirusom rozprawjeli. Wot 64 schorjenych wosobow lěkuja štyri w chorowni. Incidenca po Roberta Kochowym instituće je dźensa znowa 9,7. Wo 13 dalšich infekcijach informowachu wčera w Zhorjelskim wokrjesu. Incidenca po RKI wučinja tam dźensa 11,6 a je tak po dwěmaj dnjomaj wospjet kritisku hódnotu dźesać překročiła.
Nellessen naslěduje Grossera
Choćebuz. Dr.-ing. Philipp Nellessen je wčera zastojnstwo zamołwiteho za hórnistwo w předsydstwje energijoweho koncerna LEAG nastupił. Wón naslěduje Uwu Grossera, kiž je na wuměnk šoł, kaž předewzaće zdźěli. Grosser je funkciju wot januara 2014 wukonjał a bě tež jednanski partner Domowiny w zhromadnym dialogu z Vattenfallom a LEAG.
Proša wo azyl w Čěskej
Wubědźowanje zahajene
Budyšin. Załožba za serbski lud je dźensa wubědźowanje „Rěč zwjazuje. Rěc zwězujo. Sorbisch verbindet“ startowała. Pytane su inowatiwne a naslědne ideje, z kotrymiž móhli serbšćinu wožiwić a we wšědnym dnju lěpje zakótwić, zo by so serbska zhromadnosć zesylniła a identita skrućiła. Projekty njech zajimcy hač do 7. nowembra pod zapodadźa.
Incidenca zaso pod dźesać
Budyšin. W Budyskim wokrjesu najprjedy žane krućiše naprawy koronapandemije dla njebudu. Roberta Kochowy institut je dźensa incidencu 9,7 podał, tak zo njebě pjaty dźeń za sobu hódnota nad 10. Wčera je tudyši krajnoradny zarjad wo sydom natyknjenjach z koronawirusom informował. Runje telko bě jich w Zhorjelskim wokrjesu. Incidenca po RKI wučinja tam dźensa 9,6.
Bjez wosebitych znamješkow
Premjera nimale wupředata
Chrósćicy. Premjerne předstajenje popopery „Carpe noctem – Njeskónčna nóc“, 10. septembra w Chrósćicach je nimale wupředate. Jednotliwe kartki ma hišće Chróšćanski časnikar Jürgen Njek, pisa kolektiw Trio a kumple. Za dalše předstajenja kartki hišće su. Wozjewili su wčera w přihotach na operu spěw „Rozsudy“ z Helenu Hejduškec, kotryž móžeće sej pod naposkać.
Wobmjezowanja wotwidźeć
Budyšin. Z dźensnišej incidencu 11,4 po Roberta Kochowym instituće je dźeń a prawdźepodobnišo, zo maja so wobydlerjo Budyskeho wokrjesa wot pjatka na wobmjezowanja koronapandemije dla nastajić. Tudyša incidenca je štwórty dźeń za sobu hranicu 10 překročiła. Krajnoradny zarjad informuje wo šěsć dalšich natyknjenjach z wirusom. Incidenca wokrjesa Zhorjelc je po RKI dźensa 6,8.
Firmy zaso personal pytaja
Incidenca třeći dźeń nad dźesać
Budyšin. Po soboće a njedźeli je Roberta Kochowy institut dźensa z incidencu 11,4 za wokrjes Budyšin třeći dźeń za sobu hódnotu nad dźesać podał. Wostanje-li wona tež jutře a srjedu, je wotpowědnje aktualnemu sakskemu korona-postajenju wot pjatka w zjawnych wobłukach zaso nahubnik trěbny. Tež w Zhorjelskim wokrjesu je z incidencu 10,4 prohowa hódnota překročena.
Po Biedenkopfje pomjenować
Drježdźany. Lětanišću sakskeje krajneje stolicy měli čestne mjeno prof. dr. Kurt Biedenkopf spožčić, namjetuje prezident Sakskeho krajneho sejma dr. Matthias Rößler (CDU). „Kurt Biedenkopf ma wo Saksku runje tajke zasłužby kaž FranzJosef Strauß wo Bayersku abo Willy Brandt wo Berlin“, rěka w informaciji zarjadnistwa sakskeho parlamenta.
Jako čerwjeny kraj zastopnjowany


text:
Pólska je wčera swjećiła 100. róčnicu znowadocpěća swojeje statneje njewotwisnosće 11. nowembra 1918. Po třoch dźělenjach su Ruska, Pruska-Braniborska a Rakuska-Wuhorska tak mjenowanu 1. republiku rozpušćili a teritorij 123 lět dołho wobsadźili. We Waršawje je so wčera něhdźe 200 000 ludźi na „pochodźe njewotwisnosće“ wobdźěliło. Kritiku wuwabi, zo staj prezident Andrzej Duda a knježerstwowy šef Mateusz Morawiecki k tomu namołwiłoj a tak nacionalistiske a prawicarske skupiny podpěrałoj. Ale tež w Budyšinje su historiski dźeń wopominali.
Budyšin (SN/at). Lětuši třidnjowski nazymski swjedźeń pólskeho zhromadźenstwa w Budyskim wokrjesu wjercholeše w swjedźenskim zarjadowanju składnostnje 100. róčnicy historiskeho datuma w pólskich stawiznach wčera w Budyskim Kamjentnym domje. W zamołwitosći społnomócnjeneje za wukrajnikow Budyskeho wokrjesa Anny Piętak-Malinowskeje, Kamjentneho domu, Pólskeho instituta w Berlinje a Němsko-Pólskeje towaršnosće Sakskeje dožiwichu wobdźělnicy wotměnjawy program. Mjez druhim zahra smyčkowe trijo SLA „Pólske melodije“ Liany Bertók.


text:
Chop sie ciepnōł na bōłki. Jymy je prawie dziynnie, a że co chwila słyszymy, że w tych kupnych je kans1 chymii, to chciołech sie sprōbować, jak smakujōm take swojske2. Trocha sie je robi, ale potyn idzie je zamrojzić, a rano wciepnōńć na chwila do bratruły3 i mieć fajnie chrupiōnce na śniołdanie.
I co jeszcze trza ło nich pedzieć4, to to, że je tam tyż mōnka niyoczyszczōnoł- i żytnio, i pszynno, a im mani przetworzōno łona je, tym wiyncyj moł fetaminōw, błōnnika i inkszych składnikōw, po kere niyftorzi łarzōm do aptyki. Bierymy sie za robota.
Co potrza?
1 szklōnka mōnki żytni razowyj
1 szklōnka mōnki pszynny razowyj (graham)
0,5 szklōnki nasiōn sezamu
4 szklōnki mōnki pszynnyj (biołyj)
5 dkg drożdży
3 łeżki masła
2 łeżki soli
1 jajco
2,5 szklōnki mlyka
Mlyko wlyjcie do jakego gorczka, dejcie tam masło i trocha podgrzyjcie- niy za kans, yno, żeby sie te masło rozpuściōło. Mōnki wsujcie do miski, na środku zrōbcie dziura, wlyjcie tam mlyko, wciepcie pokruszōne drożdże (mogecie tyż dać łeżeczka cukru) i łostowcie we ciepłym miejscu, żeby drożdże trocha zaczły robić. Jo niyroz5 rozgrzywōm leko bratruła (tak na 50 stopni), wyłōnczōm i wrołżōm6 tam miska, żeby sie te drożdże fajnie wygrzoły.
Niyskorzi wsujcie tam sōl, sezam (pamiyntejcie, żeby łostawić go trocha we szklonce na posucie7 naszych bōłek z wiyrchu) i wyrōbcie te ciasto. Łostowcie je tera tak na 0,5 godziny, ale pamiyntejcie, że przi taki „drożdżowyj robocie” to niy idzie patrzeć na zygarek, bo niyroz wszysko nōm szybko rojśnie, a niyroz trza czekać prawie godzina, żeby sie nōm te ciasto ruszōło- drożdżowe sie robi tak barzi8 na oko.
Przigotujcie sie 2 blachy i połōżcie na nich papiōr do pieczynioł. Jak już widzicie, że tego ciasta zrobiōło sie tak rołz wiyncyj, to mogecie sie brać za kulanie bōłek. Niy biercie go za dużo, ale starejcie sie, żeby wszyske kulki bōły jednake9. Nim ta bōłka położycie na blasze, to mogecie jōm tak leko uklackać10, a jak już wszyske bydōm ukulane, to sie wejście nōż i na pośrodku kołżdyj wyrznijcie krziżyk. Tera zajś trza je odłożyć tak na pó11 godziny w jake ciepłe miejsce, żeby nōm te bōłki trocha urosły.
Jak już bydōm fajnie napuchniynte, to rozgrzyjcie bratruła na 230 stopni (ale bez bōłek we środku), rozfyrlejcie jajco i kołżdo po wiyrchu fajnie nim posmarujcie jakim pyndzlym. Tera jeszcze yno posujcie na nie ta reszta sezamu i na 12-15 minut do pieca- joł żech dołwoł kołżdo blacha osobno. Dejcie pozōr, bo kołżdy piec je inkszy i za piyrszym razym trza te bōłki wachować, żeby sie niy przipołlōły12. Tera jeszcze yno chwila poczekejcie, żeby trocha ochōdły13, trocha masła i… smacznego! 🙂
1dużo
2domowe
3piekarnika
4powiedzieć
5czasem
6wkładam
7posypanie
8bardziej
9jednakowe
10spłaszczyć
11pół
12przypaliły
13ostudziły się


text:
Wszyjscy by my chcieli żyć długo a szczęśliwie ale tak rychtyk roztomajcie to bywo z tym spokojem i szczęśliwościōm. Ale, ale! Je kupa rzeczy kierych możesz nie robić coby sie lepszy żyło. Jo uważōm że te piyńć je jednymi z nojważniejszych.
1. Rozpamiyntywani przeszłości
Co Ci to do? Uwaga, uwaga… Psinco. Trza yny wyciągać wnioski ze wszyskigo i tela. To co je tak rychtyk ważne to je TYN MOMENT. To wszysko co mosz i nie zaprzepaść se tego rozmyśliwaniym o błędach abo kabociorzach z przeszłości.
2. Lajera, nadmierne rozkminki
Nie kombinuj tela. Co kiery powiedzioł, jako kiery odebroł co pedziałaś Ty, co tamtyn mioł na myśli, czy tamta sie aby nie obraziyła? Smooool to. Swoja energia przeteguj na tryning, czytani ksiōnżki, naworz co dobrego… Wszysko je lepsze niż myśleć za moc.
3. Obwiniani sie
Wszyscy popełniomy błędy. I tela w tymacie.
4. Spinani sie
Po co, na co? Bydziesz widzieć, za pora miesiyncy ani nie bydziesz pamiętać o niecherskij rozmowie z szefem. W geszefcie je długo raja do kasy? No i szyjn, możesz se na chwila pomedytować i skupić na oddechu. Twój facet zaś ciepnył fusekle na zola zamiast do kosza? Dej pokój, niech leżōm.
Szkoda życio na haje o duperszwance!
5. Strach przed nowym
Zmiany som dobre i potrzebne! Dużo uczōm i zmieniajōm życi na lepsze. Na początku sie zdo że to jakiś pierzińśtwo ale bydziesz widzieć – wszysko sie dzieje po coś! I dobrze że sie dzieje…
Co byś jeszcze dodoł do tej listy? Czego lepszy nie robić coby sie zocnie żyło?


text:
Idźewan
Idźewan (armensce Իջևան; do 1961 Karawansaraj) je město na sewjeru Armenskeje.
Leži při rěce Agstew něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Tawušskeje prowincy. Přez Idźewan wjedźetej dalokodróha M4 a železniska čara z Jerjewana do Bakuwa, kotrejž stej pak wot časa wójny wo Nahórski Karabach přetorhnjenej.
Město ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow[1] a je sydło wotrjada Jerjewanskeje statneje uniwersity.
Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Nikol Pašinjan (* 1975), žurnalist a politikar; narodźeny w Idźewanje


text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Z pjatym, porno dotalnym lětnikam trochu rozšěrjenym wudaćom zakónči so rjad přełožkow z načasnych cuzorěčnych literaturow. Tute Wuhladko skići nam wusko-šěroki wid – wot Ruskeje přez Francosku do Sewjerneje Ameriki. Wone předstaji čitarjej trochu skurilny finski humor a bjezhraničnosć pisanja Bołharki Emilije Dworjanoweje. W srjedźišću stejitej francoska proza a lyrika. Husto je tuta skerje eksperimentalneho razu, kaž wobkedźbowace, detailowe pisanje Alaina Robbe-Grilleta. Basnje Jacquesa Roubauda zaso, hrajkace sej ze słowami, staja to njewobkedźbowane, maličkosće wšědneho žiwjenja, do srjedźišća. W portreće zeznaje so čitar z jednej z najwuznamnišich načasnych ruskich basnicow, Bellu Achmadulinej. Z mjeńšinowych literaturow je zastupjena rusinska w delnjoserbskim přełožku.
Přełožowali su mj. dr.
Róža Domašcyna, Eero Balk, Měrana Cušcyna a Beata Nastickec.
Přełožowali su mj. dr.


text:
Dźiwadłowa skupina Šunow-Konjecy nowu hru předstajiła
Šunow (aha/SN). Na połnje wobsadźenej žurli Šunowskeje Fabrikskeje hospody je lajska dźiwadłowa skupina Šunow-Konjecy sobotu wječor swoju nowu wjeselohru „Kurowa klinika ,Wjesoła mysl‘“ premjernje předstajiła. Nimo mnohich lubowarjow serbskeho lajskeho dźiwadła witaše čłon skupiny Daniel Wjenk režiserku Petru-Mariju Bulankec-Wencelowu. Za nju bě to třeća inscenacija jako režiserka delanskich hrajerjow, kotrychž je znowa k wulkotnemu wuspěchej wjedła. Němsku komediju Beaty Irmisch „Die fidele Kurklinik“ bě Daniel Wjenk we wuběrnych słowach do serbšćiny přenjesł. Wjeselohra w třoch wobrazach žněješe mjez přihladowarjemi wjele připóznaća a publikum akteram stajnje zaso wosrjedź jednanja přikleskowaše.


text:
W tym piyrszym latosim nomerze naszego„Tramwaju” bydziece se mógli poczytać, co ło sobie bydzie nóm prawił taki jedyn szykowny s dziada pradziada Cieszyniok, kiery mioł moc zaimawe swoji żywobyci.
Pan Czesław Banot – obecnie najstarszy kadencyjnie radny miasta Cieszyna, zapalony miłośnik piłki nożnej, a w przeszłości do czasu nabawienia się poważnej kontuzji bramkarz w klubie sportowym „Piasta” Cieszyn. Pan Czesław był i jest także animatorem sportu, a także zwolennikiem medycyny naturalnej, oraz najnowszych zdobyczy techniki.
Fryderyk Jan Dral: Panie Banot tustelocy prawióm o was, że mocie propeler w zadku i fórt cosi pożytecznego dlo ludzi robicie. Prawióm też, że waszym kóniczkym przez całe żywobyci był szport, kiery do dzisia mocie strasznie radzi. Jak byście mógli to całe swoji żywobyci i aji to co robicie dziśka pieknie po naszymu rzeknóć, to czytelnicy naszego „Tramwaju” bydóm moc radzi i dłógo wóm tego nie zapómnóm.
Czesław Banot: toż poprugujym to, jako panoczku chcecie i wszymóm se, że się mi to podarzi.
Rodzóny żech 65 roków tymu we bytómskim szpitolu, skyrs tego, że moji tatowie mieli planowanóm nawszczywe u przibuznych na Górnym Ślónsku i mamie przed rozwiónzanim nie podarziło sie sy mnóm wartko spadki przijechać do Cieszyna. Dziepro za sztyry dni żech sie tu snaszeł i jak insi moji przibuzni zustołech prowdziwnym Cieszyniokym.
Jak żech uż umioł dobrze pisać i czytać to posłali mie do rozmajtych cieszyńskich szkół, kiero jedna do dzisia je na Frysztacki, a drugo Rolibuda uż je zawrzito. Nieskrzij, coby uczyć we szkole miołech taki napad, coby zustać rechtorym i kształciłech się pedagogicznie w Katowicach. Fórt jednakowóż szport leżoł mi w czepani i w roku 1964 dołech się do chytanio fusbalu w bramie cieszyńskigo „Piasta”. Szło nóm to ganc fajnie i w 1992 roku wlyźli my aji do trzeci ligi. Eszcze porem roków rychlij przedali mie do inszego fusbalowego mańszaftu we Wodzisławiu, kaj żech też stoł na bramie.Tam jednakowóż insi fusbaliści tak prali fusbalym do mie, że złómali mi rynke, kieróm po trzoch operacyjach jakosi podarziło się dać jóm do porzóndku. Dobrze sie mi to zrosło i chytołech dali w bramie cieszyńskigo Piasta, a przi tym szkoliłech naszych cieszyńskich młodzioków. Fórt jednakowóż nie poradziłech sie strzepnóć łod tej choroby chytanio fusbalu w bramie i to mie pokorało. Jakosi roz żech na meczu s biylskim mańszaftym szuro stanył w bramie i fusbal chlasnył mie po krziżu. Cosi mi w krziżu krzapło i po operacyji kryngoslupa znaszełech się na inwalidzkim wózku. Mordowołech się prawie dwacet roków, coby stanóć spadki na nogach i przi pumocy dochtora Szarowskigo się mi to podarziło.
Do szportu dycki mie jenakowóż fót cióngło i też tymu przeciepołech się na pływani we wodzie. Fest mi to pumóglo w rechabiltacyji mojigo zdrowio, a przi tym podarziło mi sie w rozmajtych zawodach dostać moc medajli. Mjołech s tego moc radości, bo żech to robił dlo mojigo kochanego miasta Cieszyna. Namówiłech też nieskorzij moc takich podobnych do mie chrómych tusteloków do profesjónalnego pływanio. Skyrs tego podarzilo mi się tak tym mojim kamratóm to plywani wbić do czepani, że w rokach 1994-2011 byli my jydnym s nejlepszych mańszaftów w Polsce. Do kupy prziwiyźli my w tych rokach do Cieszyna, aże pińdziesiónt szejść medajli, a w tym sześć a dwacet szczyro złotych. A jak my to eszcze roz kiejsi nieskorzij porachowali to wyszło nóm tego genał sto medajli w mistrzostwach Polski. Wszecki ty medajle podarziło sie nóm zdobyć jak my sztartowali w klubie „Delfin”, a niskorzij aji w cieszyńskim MOSIRZE. Dzisio się óni uż mianujóm jako integracyjny klub szportowy, kierym dyryguje nasz medalista Janusz Rokicki.
Tu się muszym wóm panoczku pochwolić, że dało mi to moc radości w życiu, bo dlo takigo chłopa posuniyntego w rokach jakim jo je dzisio, prziwożyni szportowych medajli to je naprowde cosi. Kiejsi wszecki tryningi mieli my po robocie, bo szport to dlo nas był szpas i żodnych piniyndzy my s tego ni mieli. Tymu też dlo mie dycki nejważniejszo była robota i moja familija. I tu się muszym wóm panoczku pochwolić kaj żech robił jak żech był zdrowy przez tych sztyrycet roków. Robiłech w cieszyński Celmie w goleszowskim RKS-ie, na szachcie i aji we oświacie we szkole na Frysztacki i na basynie we szkole podstawowej nr 4. Na Frysztacki wachowołech dziecka w internacie, a dopołednia pokazowołech dzieckóm jako na biołym papiórze rysować rozmajte wieca.
Móm też takigo kóniczka artystycznego, kiery nazywo się dłubanim dłótkym we drzewie. Polocy to nazywajóm rzeźbóm, kiero kiejsi, mie moc czasu kosztowała. Podarziło mi się w 1966 szafnóć piyrszóm nagrode w kónkursie „Przi sobocie po robocie”, kiero prziszła aże s ministerstwa kultury.
Dzisio fórt cosi społecznie robiym dlo ludzi, bo takich żech był całe życi i takich je do dzisia, bo fórt mi krziwda ludzko leży na sumiyniu. Fest mie rajcuje też ekologija i energija odnawialno, kieróm tustelocy chcóm mieć po łobu stronach Olzy. Jak sie to podarzi to bydymy poradzić grzoć solarami, a świycić kiejsi aji fotowoltaliką. Podarziło mi się te energije wyprógować na moim basynie, kiery żech postawił na placu wedla moji chałupy. Był taki konkurs 50 + kiery trzeja było wygrać i nieskorzij szło dostać pinióndze na postawiyni rozmajtych ekologicznych wiecy. Dziynka tymu łóńskigo roku cieszyński starki i cieszyńscy starzicy mógli se u mie s darma moczyć nogi i pływać w moim basynie, kiery całe lato grzoty był solarnie. Myślym se też, że dziynka tymu, żech był łostatnimi czasy taki doś dokuczliwy w tymacie tej energiji odnawialnej łojcowie miasta i rajcy miejscy prziszli na to, że worce na to postawić. Tóż też tymu w budżecie miasta na 2018 rok znaszły się pinióndze na instalacyje fotowotaiczną, kiero możne kiejsi bydzie przidajno do rożyganio latarni na wszeckich cestach w mieście. Móm też taki napad, coby zrychtować stare wodne ektrownie na ulicy Młyńsko Brama i na ulicy Bolko Kantora.


text:
Zyma so bliži a z tym čas tepjenja. Nic jenož w bydlenjach, ale tež w běrowach, dźěłarnjach a domjacnosćach budu za dobru atmosferu trěbne přijomne abo znajmjeńša dosahace temperatury. Tež w ćmě njebudźe nichtó sedźeć chcyć a ćopłu jěsć chce kóždy tež rady měć. K tomu je a budźe milina trěbna.
Tučasne politiske wusměrjenja a z tym zwisowace wukazy a postajenja zwjazkoweho knježerstwa wšak so njehodźa za to, być optimist.
Naprawy stata dosćahnu wobydlerjow na wšelake wašnje. Kak z wyšimi płaćiznami za milinu a tepjenje wobchadźeja, je z wulkeho dźěla wot socialneho stawa a dochodow jednotliwcow a swójbow wotwisne. Tomu je tež na wjeskach w Budyskim a Zhorjelskim wokrjesu tak.
Ći jedni činja sej wulke hłowułamanje wo tym, kak měli wysoke zličbowanki za milinu zapłaćić, mjeztym, zo druzy scyła na to njemysla, so z tym zaběrać.
Dźěłowe wiki we wuchodnej Sakskej maja dale swobodne kapacity. To je konkluzija z rozprawy za měsac september, kotruž bě Budyska wotnožka Zwjazkoweje agentury za dźěło minjeny pjatk předstajiła.
Choćebuz (SN/BŠe). Brunicowy koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) zahaji puć do noweje doby. Tak chcedźa tam přichodnje na wobnowjomne energije sadźić město wuhla. Tole připowědźi nawoda předsydstwa Choćebuskeho koncerna Thorsten Kramer minjeny štwórtk na wuchodoněmskim energijowym forumje w Lipsku (SN informowachu). Po jeho wuprajenjach chcedźa wudobywanje brunicy we Łužicy hač do lěta 2030 zakónčić. To je wosom lět prjedy hač je brunicowa komisija wobzamknyła. Město toho ma we Łužicy najwjetši centrum za wobnowjomne energije Němskeje nastać. Thorsten Kramer mjenuje centrum „GigawattFactory“, kotraž dyrbi z wukonom sydom gigawattow něhdźe štyri milionow domjacnosćow z milinu zastarać. „Gigawattowa fabrika zwjazuje inowatiwne składowanske móžnosće, zeleny wodźik a za přichod wuhotowane milinarnje, kotrež wobswětej přihódnu energiju produkuja. To je cyle nowa kwalita, ludźi wěsće z energiju zastarać. Tak budźemy hladajo na energijowu změnu z přikładom“, je sej nawoda předsydstwa wěsty.
Hamor (AK/SN). Bjerwałdski jězor słuša najwoblubowanišim wulětnišćam po cyłej Sakskej. To je online-naprašowanje internetneho portala wunjesło. „Smy z informacije přewšo zwjeseleni“, rjekny Hamorski měšćanosta Hendryk Balko (Wolerske zjednoćenstwo Hamor) na njedawnym posedźenju měšćanskeje rady. Lětuša kupanska sezona je drje zakónčena, tola hač do 31. oktobra móža so wuchodźowacy a při jězorje sportowacy hišće zjawne nuzniki wužiwać. To potrjechi sanitarne připrawy w turistiskim informaciskim centrumje „Bjerwałdski jězor“ při Hamorskim přibrjohu, při wuchowanskej straži při Klětnjanskim brjoze, wopytowarske parkowanišćo Delni Wujězd a surfowanski přibrjóh we wobkruhu brjoha Łućo. Wone su srjedu hač do njedźele wot 10 do 16 hodź. přistupne. Hendryk Balko dźakowaše so čestnohamtskim pomocnikam, wohnjowym wobornikam, wódnej straži Němskeho čerwjeneho křiža, kotrež běchu so za čas kupanskeje sezony wo wočerstwjenišćo starali.
Najwjetši Budyski industrijny zawod, zhotowjer wagonow Alstom, so w lěće 1846 jako železowa lijernja a dźěłarnja mašinow załoži. Předewzaće móhło potajkim w lěće 2021 swoje 175. narodniny swjećić. Koronapandemije dla pak tole njemóžachu a to sobotu, 17. september nachwatachu. Na něhdźe 300 000 kwadratnych metrach wulkej ležownosći mjez Fabrikskej dróhu a Sprjewju su sobudźěłaćerjo twornje na dnju wotewrjenych duri wjele wopytowarjow witali. Wjace hač 4 600 hosći su tam naličili.
Grodk (JoS/SN). Mjeztym 20. wukubłanske a studijne wiki na powołanja orientowanej wyšej šuli w Grodku běchu zańdźenu sobotu wulki wuspěch. A to wosebje za zajimowanych šulerjow, kotřiž dyrbja so w swojim poslednim šulskim lěće za powołanje rozsudźić kaž tež za předewzaća, kotrež so prezentowachu. Wobjim poskitkow sahaše wot rjemjesła přez srjedźny staw hač k we Łužicy a zwonka njeje zasydlenym wulkim zawodam. K tomu podachu hišće mnohe a najwšelakoriše poskitki ze zarjadnistwow. Z rozmołwow ze zastupjerjemi firmow wuchadźa, zo we wšěch branšach wučomnikow trjebaja, tež pola policije a cłownistwa. Studijne móžnosće rozłožichu zajimcam zastupjerjo agentury za dualny studij Braniborska, Powołanska akademija Sakska a BTU Choćebuz-Zły Komorow.
Přezjednje a chwalobnje wuprajichu so wustajerjo wo wuběrnej organizaciji wukubłanskeje bursy. Dźeń bě derje wuzwoleny, wšako móžachu so swójby wobdźělić a rozhladować. Tak přichadźachu w bohatej ličbje a so zaměrnje wobhonichu.
Nic jenož w sakskim dźělu Łužiskeje jězoriny so wjele hiba, ale tež w braniborskim. Tam zwěsćichu lětsa samo nowy trend, rozłoži zastupjer zaměroweho zwjazka Braniborska Martin Wolf.
Hamor (AK/SN). Za Łužisku jězorinu w Braniborskej so w lěće 2022 nowy dowolowy trend wotbłyšćuje. „Ludźo su tu dlěje wostali“, podšmórny nawoda wobłuka infrastruktury zaměroweho zwjazka Łužiska jězorina Braniborska Martin Wolf na njedawnym posedźenju w Hamorje. Na zhromadźiznje susodneho zaměroweho zwjazka wón wo aktualnym wuwiću rozprawješe.
Před dwěmaj lětomaj zliči zaměrowy zwjazk braniborskeho dźěla jězoriny ke kóncej awgusta 47 200 wopytowarjow z cyłkownje 208 158 přenocowanjemi. Lětsa bě jich w samsnym času 46 581 hosći z 217 679 přenocowanjemi. Ličba wopytowarjow je wo 1,3 procentow woteběrała. Ličba přenocowanjow pak je wo 4,57 procentow stupała. Hač trend dale tajki wostanje, je njejasne.


text:
Spěchowanje přepodate
Budyšin. Statny sekretar Herbert Wolff je dźens dopołdnja Budyskemu wyšemu měšćanosće Alexanderej Ahrensej (SPD) zdźělenku wo spěchowanskich srědkach za nowu pěstowarnju na Třělnišću přepodał. Sakska spěchuje ju z 2,4 milionami eurow z programa Zwjazka a krajow „Mosty do přichoda“. Nowotwar ma wjac hač 180 městnow skićić. Cyłkownje płaći wón 5,6 milionow eurow.
Nowy běrow wotewrěli
Běła Woda. Hospodarska iniciatiwa Łužica z.t. (WiL) je dźensa w rumnosćach Běłowodźanskich měšćanskich zawodow nowy běrow wotewrěła. Z nim WiL swoju prezencu w sakskim dźělu Łužicy dale zesylnja, kaž iniciatiwa zdźěla. Zdobom chce wuske zwiski k sakskim partneram polěpšić, rjekny jednaćel WiL Michael Schulz. WiL wudźeržuje hižo běrowaj w Choćebuzu a Wojerecach.
Ponowja šule
Polěpša wohnjoškit
Picnjo. Po wohenju na něhdźe 80 hektarach w Luboraskej holi chcedźa tam wohnjoškitne pasma rozšěrić. To ma wokolne lěsy a wsy lěpje škitać, pisa Picnjanske krajne wyše lěsnistwo. Dale rozmysluja wo tym, lěsne puće wutwarić a přidatne studnje twarić, zo by zastaranje z hašenskej wodu zawěsćene było. Njedawny woheń su hakle po dwěmaj dnjomaj zhašeli.
Digitalny portal za fachowcow
Drježdźany. Pod www.heimat-fürfachkräfte.de maja nětko za wšěch, kotřiž chcyli do Sakskeje ćahnyć, nowe poskitki. Kaž zdźěli sakski hospodarski minister za Martin Dulig (SPD), ma portal być digitalny pućnik. Z pomocu karty namakaja zajimcy zdobom wšitke pěstowarnje, šule a dalše kubłanišća w regionje, do kotrehož chcedźa.
Za wuspěšny studij
Tež w Rěčicach spěšny internet
Rěčicy. Statny sekretar a społnomócnjeny krajneho knježerstwa za digitalne Stefan Brangs (SPD) je dźensa w Dubcu wot Swobodneho stata Sakskeje z něhdźe 560 000 eurami spěchowanu syć za spěšny internet oficialnje přepodał. Nowa infrastruktura – 41 kilometrow kablow – zmóžnja 1 200 domjacnosćam gmejny Rěčicy přistup k digitalnemu swětej, a to z hač do 100 Mbit/s.
Namjety za Myto Witkojc prašane
Podstupim. Hač do kónca awgusta přijimuje Braniborske ministerstwo za wědomosć, slědźenje a kulturu namjety za nowowutworjene Myto Miny Witkojc. Z nim maja so zasłužby na polu serbšćiny počesćić. Wšitke gmejny serbskeho sydlenskeho ruma a serbske towarstwa smědźa wosobiny abo cyłki nominować.
Wikowanju z tigrami zadźěwać
Kralowski por pytany
Bórkowy. Nowy serbski kralowski por pytaja w Bórkowach. Tuchwilny chce krónu a ceptar na domizniskim a drastowym swjedźenju w awgusće dale dać, zdźěla Bórkowski hamt. Alice a Benjamin I. staj region jedne lěto na wšelakich turistiskich zarjadowanjach a wikach zastupowałoj. Přizjewjenja přijimuje Bórkowska turistiska informacija.
Delnjoserbski Witaj-camp
Jarješk. 19 hólcow a holcow přebywa tón tydźeń w 13. Witaj-campje Choćebuskeje wotnožki Rěčneho centruma WITAJ. We woblubowanym wočerstwjenišću Jarješku mjez Baršćom a Mužakowom wukmanjeja so wobdźělnicy w delnjoserbšćinje. Tak přewjeduja wšelake akcije a wubědźowanja. Wobhladać chcedźa sej film wo Krabaće, tež do šokolodoweje fabriki sej wuleća.
Wustajeńca wo Thietmaru
Nawodnistwo wobkrućene
Kašecy. Na čole gmejnskeje wohnjoweje wobory Pančicy-Kukow stejitaj dale Markus Richter jako nawoda a Martin Kreuz jako jeho zastupjer. Wobeju je gmejnska rada na zašłym posedźenju wobkrućiła. Wjesnjanosta Markus Kreuz (CDU) přepoda jimaj powołanske wopismo. Wobornikaj staj hižo minjene šěsć lět w zastojnstwje skutkowałoj a dobre dźěło wukonjałoj.
Židowska wosada 20 lět
Choćebuz. Židowska wosada w Choćebuzu swjećeše wčera 20lětne wobstaće. Jeje předsyda Gennadi Kuschnir spomni, zo je čłonstwo wot dźesać na dźensa 490 ludźi rozrostło. Braniborska kulturna ministerka Martin Münch (SPD) wuzběhny, „zo wosadny centrum wosrjedź města pokazuje, zo słušatej židowska wěra a kultura ke Choćebuzej“.
Nowe dwórnišćo ma nastać
Do prózdninskeho lěhwa SŠT
Budyšin. 55 serbskich dźěći chce so wot jutřišeho w rěčnym prózdninskim lěhwje Serbskeho šulskeho towarstwa we Wodowych Hendrichecach wočerstwić. Předsydka SŠT Ludmila Budarjowa zdźěli, zo čakaja na dźěći dyrdomdejske dožiwjenja, wosebite projekty kaž dźiwadźelenje, zaběra z nowymi medijemi a fotografowanje. Lěhwo traje hač 23. julija.
Arcybiskop skóržbu zapodał
Praha/Brno. Praski arcybiskop Dominik Duka je sudnistwu zapodał skóržbu přećiwo Centrumej eksperimentalneho dźiwadła w Brnje. Přičina je dwójna inscenacija na njedawnym dźiwadłowym festiwalu, w kotrymajž postawu Jězusa kaž tež bamža Jana Pawoła II. na chětro wulgarne wašnje wonječesćeja. Hižo do předstajenja běštej inscenaciji wótre diskusije wo hranicach „wuměłskeje swobody“ zbudźiłoj.
W rěkach kupać so je strašne
Serbske městnosće zbližić
Budyšin. Klětuše předewzaća stejachu w srjedźišću wčerawšeho posedźenja čłonow předsydstwa Budyskeje župy. Dosć konkretny je hižo projekt ze šulerjemi 4. lětnika. Jim chcedźa serbske městnosće w Budyšinje zbližić. Dom Měrćina Nowaka w Njechornju chcedźa zjawnosći tohorunja we wobłuku akcije „wuměłstwowy bus“ spřistupnić. Planowane su tež zarjadowanja w Barće a Hodźiju.
Štó znaje skućićela?
Mortkow. Po morjenju wjelčicy pola Mortkowa je towarstwo Wjelči škit Němska myto 7 000 eurow wupisało. Zwěrinoškitarjo so nadźijeja na te wašnje pokiwy k skućićelej dóstać. Hižo w juniju běchu na kromje jězora pola Mortkowa mortweho wjelka na powjerchu wody wuhladali. Přepytowanja wunjesechu, zo bě jeho něchtó zatřělił a jemu powjaz wokoło brjucha zwjazał, na kotrehož tamnym kóncu bě betonowy kloc.
Schadźowanka lětsa w dźiwadle
Kompaktny kurs
Choćebuz. 40 zajimcow so tuchwilu na kompaktnym kursu delnjoserbšćiny dale kubła. Organizowała je kurs Šula za delnjoserbsku rěč a kulturu w Choćebuzu. Wobdźělnicy tydźenskeho kursa 30 hodźin intensiwnje delnjoserbšćinu wuknu a zeznajomjeja so zdobom zwonka wučby z rěču a kulturu regiona. Spočatk tydźenja je jim dr. Hartmut Leipner nadrobnje wo Bogumile Šwjeli přednošował.
Hórnistwo w swětnišću
Berlin. Zjednoćenstwo němskeje industrije je zwjazkowe knježerstwo namołwiło, zdźěłać zakoń wo wudobywanju resursow w swětnišću. Tuchwilu njesmědźa sej staty objekty w kosmosu přiswojić. Předewzaćelam pak je dowolene, na přikład za drohometalemi pytać. USA a Luxemburg su wotpowědne postajenja hižo schwalili.
Rys w Jizerskich horinach
2,5 milionow eurow za slědźenje
Choćebuz/Podstupim. Braniborske ministerstwo za wědomosć, slědźenje a kulturu je nowemu projektej „BioPol“ cyłkownje 2,5 milionow eurow spěchowanja přilubiło. Fraunhoferski institut za nałožowane slědźenje na polymerach a Braniborska techniska uniwersita Choćebuz-Zły Komorow chcetej z projektom „inteligentne“ materialije wuwiwać.
Klinika wospjet wuznamjenjena
Budyšin. Chorowni za dźěćacu a młodźinsku medicinu Hornjołužiskich klinikow su kwalitny pječat „Wuznamjenjena – Za dźěći 2018 – 2019“ spožčili. Budyska institucija je sej mjeztym pjaty raz certifikat Zwjazka dźěćacych chorownjow a wotrjadow Němskeje zdobyła, kaž w zdźělence kliniki rěka.
Žórło Nysy wohrožene
Ukrainjanka wuznamjenjena
Celovec. Ukrainska žurnalistka a spisowaćelka Tetjana Maljarčuk je lawreatka lětušeho Myta Ingeborg Bachmann. We wobłuku Dnjow němskorěčneje literatury spožči awstriske město Celovec (Klagenfurt) awtorce z 25 000 eurami dotěrowane wuznamjenjenje za tekst „Žaby w morju“. Kóždolětnje přizwolene myto słuša k najwuznamnišim toho razu.
Sorbian Art Trio na festiwalu
Rudolstadt. Na lětušim 28. Rudolstadtskim festiwalu je so kónc tydźenja něhdźe 130 wuměłcow z wjace hač 30 krajow předstajiło. Mjez druhim wustupištej tam pólska skupina Hańba a Sorbian Art Trio. W srjedźišću wuznamneho zetkanja folklory, ludoweje a swětoweje hudźby steješe Estiska. Dohromady 25 000 ludźi dožiwi něhdźe 300 koncertow.
Swjedźeń Harley-Davidson