text:
Jezus Kristus
Jezus z Nacareta jo se wěrjepódobnje mjazy lětoma 7 a 4 do Chr. w Betlehemje naroźił a jo wumrěł w lětach 30, 31 abo 33 pó Chr. w Jeruzalemje.
Nowy testament wózjawijo Jezusa ako Kristusa (Messias, Syn Bóžy). Nowy testament jo zrownju głowne žrědło za historiske informacije wó Jezusu mimo někotarych apokryfow a noticow zwenka kśesćijaństwa. Z toś tych rekonstruěrujo historiske slěźenje plawsibelne fakty jogo statkowanja.
Pó toś tych jo był Jezus Žyd z Galilejskej, kótaryž jo někak wót lěta 28 zjawnje wustupował ako drogowański prjatkaŕ na teritoriumje źinsajšnego Israela a pódwjacornego brjoga Jordana. Glědajucy na pśichad Bóžego kralojstwa jo wón swój lud k nawrośenju napominał. Mało lět pózdźej bu wón wót Romarjow kśicowany.
Jezus jo wobgranicował swójo statkowanje na Israel (Mt 10,5; 15,24), jo pak wugbał wutwórjenje noweje swětoweje nabóžniny, kśesćijaństwa. Teke zwenka kśesćijaństwa ma Jezus nabóžninski, kulturelny, politiski a wósobinski wuznam.
Wopśimjeśe
- 1 Žrědła a jich wugódnośenje
- 2 Póchad
- 3 Statkowanje
- 4 Pasion
- 5 Wěra wó górjejstawanju
- 6 Žrědła
Žrědła a jich wugódnośenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus njejo žedne pisne twórby zawóstajił. Skóro wšykno, což wó njom wěmy, jo z antiknych žrědłow, kótarež su se nejjěsnjej 10 lět pó jogo smjerśi napisali. Z pśepytowanim a wugódnośenim toś tych zaběra se historisko-kritis 1000 ke slěźenje Nowego testamenta.
Njekśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Někotare žydojske, romske a grichiske chronisty antiki naspomnjeju Jezusa, ale skóro jano jogo wótkatowanje a nic jogo statkowanje a jogo wucbu. K tomu pśiźo, až su toś te rědke notice pla fachnikow wobzwadne.
Žydojski historikaŕ Flavius Josephus rozpšawja w swójich Antiquitates Judaicae (20,200) wó wótkatowanju Jakobusa a pomjenijo jogo ako bratša Jezusa, „kótaryž se Chrystus pomjenijo.“
Notice mamy teke wót Pliniusa młodego a z rabbinskich žrědłow zgromaźonych w Talmuźe. Awtory pak se jano na kšomje a polemiski wó kśesćijaństwje wugroniju.
Kśesćijańske znanjenja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Informacije se dobywaju primarnje z analyze styrich ewangeliumow, listow Pawoła a někotarych apokryfow. Pisma su wót kśesćijanow, kótarež su do Jezusa wěrili a kótarež njejsu kśěli biografiju napisaś, ale Jezusa ako Messiasa zapowědaś (n. pś. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska zwěrnosćiwosć pismow jo wót zachopjeńka slěźenja Nowego testamenta wobzwadna.
Listy Pawoła su mjazy lětoma 50 a 64 nastali. W nich se namakajo jano mało biografiskich datow a słowow Jezusa, citěruju pak se někotare wěrjeńske formule Jeruzalemskeje prawósady.
W tśich synoptiskich ewangeliumach (ewangelium Mateja, Lukasa a Marka) se namakaju pokazki na znicenje Jeruzalemskego templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Togodla su se wěsće akle pó žydojskem zběgu (66-70) pisnje fiksěrowali. Pó źinsajšnem slěźeńskem stawje njejo słušał žeden z awtorow k prědnym wuknikam Jezusa.
Spisarjoma ewangeliumow pó Mateju a Lukašu jo južo pśedlažał ewangelium pó Markusu. Wót togo stej pśewzełej kompoziciju a wětšynu tekstow. Wušej togo stej wužywałej tak pomjenjone žrědło Q (žrědło logijow), zgromaźeńka gronow a gronkow Jezusa, kótarež su se wěrjepódobnje mjazy lětoma 40 a 70 pisnje sfiksěrowali. Pódobne a druge gronka Jezusa su se teke w Syriskej gromaźili a pózdźej w ewangeliumje pó Tomašu pisnje fiksěrowali. Toś te gro 1000 nka a grona su se lětźasetki wustnje dalej dawali (Lk 1,2). Nejjěsnjejše wobstatki mógu byś wót wuknikow Jezusa a mógu z tym originalne grona Jezusa wopśimjeś.
Až se maju wšykne ewangeliumje pó zaśěgu Jezusa do Jeruzalema pó toś tom samsnem wótběgu, płaśi ako mócny indic za starobu a zwěrnosćiwosć pasiońskich rozpšawow.
Ewangelium pó Janje wopśimjejo pó měnjenju źinsajšnych slěźarjow njewótwisnje dalejdawane historiske maśizny, lěcrownož jo nastał akle pózdźej wokoło 100 – 130.
Dokulaž su ewangelisty swóje žrědła pó swójej wašni teologiski wugótowali a je do swójich misiońskich a wuceńskich wótglědanjow zarědowali, móžo se z jich zgromadnosćow śim lěpjej na realne, historiske jědro suźiś.
Slěźenje žywjenja Jezusa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót něźi 1750 jo nastało akademiske slěźenje wó žywjenju Jezusa, kótarež jo se zachopiło zdalowaś wót cerkwinskego wjeźenja. Jo se wopytowało pó wědomnostnych kriteriumach rozeznawaś historiske informacije wót teologiskich wukładowanjow Nowego testamenta.
Źěkowano znajobnosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wó palestinskem žydojstwje za cas Jezusa a stawnje dokradnjejšym historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadaju źinsa teke njekśesćijańske historikarje z togo, až jo Jezus wopšawdu žywy był a až se relatiwnje derje daju zwěsćiś wobstojnosći jogo žywjenja a smjerśi, głowne wopśimjeśa jogo zapowědanja a jogo poměr k drugim žydojskim kupkam.
Póchad[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Městno naroźenja, lěto naroźenja a wumrěśa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Historikarje pósuźuju tšojenja źiśetstwa Jezusa w Nowem testamenśe (Mt 1–2/Lk 1–2) ako legendy, dokulaž feluju wóni w žrědle logiow (žrědle Q) a w nejstaršym ewangeliumje a dokulaž se wóni mjazy sobu wjelgin rozeznawaju. To płaśi teke za apokryfiski ewangelium wó Jezusowem źiśetstwje pó Tomašu, kótaryž powěda wó źiwach gólacka Jezusa.
Mt 1-2 a Lk 1-2 cotej Jezusa ako Messiasa zapowědaś a stajijotej jogo narod do 1000 ramika bibliskich wěsćenjow. Njewobwěsćone mórjenje źiśi pśez Herodesa (Mt 2,13) dopomina na mórjene źisi pśez farao pśed wuśěgom Israela z Egiptowskeje (Ex 1,22): Tak buźo Jezus ako wulichowaŕ Bóžego luda pśedstajony. Gwězda wót Betlehema, kótaraž jo wjadła orientaliskich astrologow k městnoju jogo naroda (Mt 2,2), pśipowěźejo Jezusa ako kosmiskego wumóžnika. Wobzwadne jo, lěc jo se dał wopšawdu wósebny stelarny fenomen w tom casu wobglědowaś.
Lěto a źeń Jezusowego naroda stej byłej južo prakśesćijanam njeznatej. Pó Mt 2,1 jo se wón pó smjerśi Herodesa Wjelikego (4 pśed Chr. ) naroźił, pó Lk 2,2 za cas jadnogo prědnego romskego ludlicenja pód Publius Sulpicius Quiriniusom. Toś ten bu pak akle 6 pó Chr. bogot Syriskeje a Judeje. Jěsnjejše wuběranje dankow w tom regionje njejo znate, ale njedajo se teke wuzamknuś. Kśesćijańske licenje casa, kótarež se zachopijo z narodom Jezusa, bazěrujo pótakem na liceńskej zmólce.
Toś te styri ewangeliumy rozpšawuju jano wó Jezusowych slědnych žywjeńskich lětach. Pó Lk 3,1 – jadnučkem eksaktnem lětowem pódaśu w Nowem Testamenśe – njejo Jezusowe smjertne lěto w amtskem casu Pontiusa Pilatusa ako bogota Judeje (26-36) dalejdawane. Za wětšynu historikarjow jo lěto 30 nejwěcej wěrjepódobne smjertne lěto, dokulaž jo se Pawoł z Tarsusa južo mjazy 32 a 35 wobrośił. Jezus jo pótakem nanejmjenjej 30 a maksimalnje 40 lět stary był.
Familija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo był pó Mk 6,3 a Lk 1,27 prědne góle Marije. Toś tej teksta wuzwigujotej, až jo Jezus wót Swětego Ducha spłoźony. Pó Mk 6,3 jo Jezus měł styrjoch bratšow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a někotare sotšy, kótarychž licba a mjenja se njejsu dalej dawali. Dokulaž mógu z bratšami a sotšami w bibliskem wužywanju togo słowa teke bliske pśiswójźbne měnjone byś, njejo jasnje, lěc se wó rodne bratšy a sotšy jadna.
Stwórta ze źaseś kaznjow – cesć nana a maś (Ex 20,12) - jo se tegdy pominała, až se nejstaršy syn wó swóju familiju stara. K naslědnistwoju Jezusa jo pak słušało, až se rozpušćiju familiarne wězby. (pśirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jogo prjatkowanim a gójśim jo drje licba jogo pśiwisnikow stupała, ale to jo teke prowocěrowało někotare konflikty z pśiswójźbnymi. Wóni su wopytali jogo zaźaržaś a su jogo za bł 1000 udnego rjaknuli (Mk 3,21). To togo konteksta słušaju grona ako Mk 3,33-35:
- Chto jo mója maś a móje bratšy? A wón glědnu wokoło sebje na te [pósli] luźi, kótarež na kolěsko wokoło njogo sejźechu a źěšo: Glědaj to jo mója maś, a móje bratšy. Pśeto chtož Bóžu wólu cyni, ten jo mój bratš a mója sotša a mója maś.
Z tym njejo wón stwórtu kazń wótpórał, ale ju wukładł kontrernje k žydojskej tradiciji: Jano te su twóje pśiswójźbne, kótarež cynje wólu Bóžu. Na to jo Jezus swójo ródne město wopušćił a njejo se južo tam wrośił. Ale žony z jogo wokoliny su pśi njom wóstali, kaž teke jogo maś (Jan 19,26). Lěcrownož se groni w Jan 7,5: Jogo bratšy njewěrjachu w njogo, su někotare z jogo pśiswójźbnych, teke jogo maś, słušali k prědnym kśesćijanam pó jatšach ( Japsk 1,14 1Kor 9,5 ). Pawoł je wósobinski zeznał Jakobusa (bratša Jezusa) a drugich swójźbnych Jezusa, ako jo wopytał prědny raz Jeruzalem. (Gal 1,19).
Rěc, wukubłanje, pówołanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ako galilejski Žyd jo Jezus powědał na wšedny źeń aramejski. To wobkšuśiju někotare aramejske citaty Jezusa w Nowem testamenśe. Lěc se mógu grichiske gronka a rěcne wobroty do aramejskego slědk pśestajiś, jo wažny kriterium pśi pytanju za „wopšawdnymi“ Jezusowymi słowami, kótarež su se zaprědka wustnje dalej dawali. Tak se wopytujo Jezusowe zapowědanje wót prakśesćijańskich wukładowanjow rozeznawaś.
Hebrejšćina, rěc Swětego pisma Israela, jo se w Palestinje za cas Jezusa lěbda hyšći powědała. Jezus jo pak nejskerjej hebrejsku rěc znał, dokulaž jo w synagogach Galileje cytał a wułožował. Jezusowy stil prjatkowanja a argumentowanja jo rabbinski. Jogo gójśe na sabaśe a prědnosć lubosći k blišemu pśed wšyknymi drugimi kaznjami su pódobnje jěsnjejšym wucbam Hillela, jogo pomoc chudym a jogo gójeńske źiwy su pódobne na pózdźejše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), nejsławnjejšego zastupnika galilejskego Chassidizma. Togodla zarěduju slěźarje Jezusowe wukładowanje thory dospołnje do tegdejšego žydojstwa. Žydojske eksegety kaž Pinchas Lapide z togo slěduju, až jo wón chójźił do 4a3 thora-šule.
Prědne wukniki Jezusa su jomu „rabbi“ gronili (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druge). To jo dało jomu samsku poziciju ako Farizejarjam. Rabbije njejsu žywe byli wót wucenja, ale wót wugbaśa normalnego rucnikarstwa. Ako prědny syn póbóžneje žydojskeje familije jo Jezus wuknuł pówołanje swójogo nana. (Mk 6,3; Mt 13,55 ) Józef jo był twarski rucnikaŕ (grichiski tektwv), pótakem jo źěłał pśi twari łoźi a domow. Až jo wopšawźe ako twarc źěłał, njejo wobwěsćone.
Statkowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó wšyknych ewangeliumach jo se Jezusowe zjawne statkowanje zachopiło z dupjenim pśez pokutnego prjatkarja Jana. To wułožyju synoptikarje tak, až jo Bog pówołał Jezusa ako swójogo z duchom wobdarjonego „syna“ (Mk 1,11).
Pó Lk 1,5 jo Jan póchadał z mjeršniskeje familije a jo žywy był ako asket w njewobydlonej pusćinje. Jogo dupjenje jo pódało wódaśe grěchow, joli su luźe do togo swóje grěchy pśiznali. Wšykne ewangeliumy wuzwiguju rolu Jana ako pśedchadnika Jezusa. Wiźe w njom slědnego profeta starego zwězka pśed pśichadom z duchom wobdarjonego Messiasa (n. pś. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druge).
Pó Janu 3,22 jo Jezus chylu paralelnje k Janoju dupił. Ewentualnje su někotare z Janowych wuknikow Jezusoju slědowali: Tak jo Jezus póznał bratšowu Symana Pětša a Andreasa (Jan 1,35-42). Z togo se slědujo bliskosć a wuměna toś teju dweju kupkowu. Su pak byli rozdźěle mjazy tyma kupkoma: Jezus jo wót Jana pśewzeł dokóńcne wołanje za wrośbu, jo pak wótpokazał spót a askezu za swóje wukniki a jo sejźeł z kupkami za blidom, kótarež su płaśeli ako „njecyste“ pó płaśiwem wukładowanju thory.
Městno statkowanja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo se wiźeł jano słany k „zgubjonym wójcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24 ). Pó prědnych cesćej pomjenjonych městnych mjenjach jo Jezus drogował nejpjerwjej pśi pódpołnocnem brjogu jazora Genezaretha mjazy Kafarnaumo 1000 m, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na pódpołdnjo ja statkował w Nacereśe, Kanje a Nainje. Statkował jo teke w źinsajšnem wjacornem jordanskem kraju a w źinsajšnem pódpołdnjowem Libanonje. Pó Nowem testamenśe njejo Jezus stupił do městow, kótarež su byli wót Romjanow a Herodianarjow natwarjone ako Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).
Nejskerjej dla togo až su póbóžne Žydy wobsejźarjow wótpokazowali a dokulaž su Herodianarje jogo pśegónjowali (Mk 3,6). To móžo wujasniś, až tegdejše žydojske a romske žrědła jogo njepóspomnjeju.
W Kafarnaumje jo Jezus pó Mk 1,21 a Lk 4,23 ako njepjerwjej wustupował. Pó Mt 4,12-13 jo wón na zachopjeńku zaśěgnuł do tamnego doma Pětša (Mk 1,29) a se cesto tam wrośił. Mt 9,1 pomjenjujo městno togodla „swójo město“. Archeologi su namakali w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napise w kalku, kótarež pomjenjuju Jezusa z wšakorakimi titelami wusoknosći a Pětša, a kótarež na slědy kultiskich zgromaźenjow pokazuju.
Zapowědanje Bóžego kralojstwa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe pósołstwo wó Bóžem mócnarstwje jo stojało w centrumje jogo zapowědanja (Mk 1,14-15) a jo nawězało na biblisku profetiju wósebnje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangeliumy njewujasnjuju toś te zapśimjeśe bližej, ale ilustrěruju jo pśez konkretne wugbanja, pśirownowanja a pówuceńske rozgrona.
Gójśe[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W ewangeliumach se wó wjele wšakorakich źiwach Jezusa pišo: mjazy drugimi źiwy wugójśa, darow, wumóženjow, normow a wócuśenje njabogich. Pla Marka se namakajo wjele eksorcistiskich tekstow, z kótarychž dajo se suźiś, až jo se wó tegdy njewugójobne chóroby ako wusajź (lepra), wócny star, epilepsija, šicofrenija a głuchonimosć jadnało. Take chóry su płaśeli ako wót njecystych duchow wobsajźone (Mk 1,23). Wóni su se wobijali, cesto su se teke ze sedlišćow wustarkowali a z tym jo se jich žywjenje do tšachoty spórało (Adolf Holl).
Nowy testament rozpšawja cesto, až jo se Jezus pśiwobrośił wuzamkowanym. Z wugójśim jo pśicynu jich wugranicowanja wótpórał. Wugójł jo jich pśez swóju bliskosć, dotykowanje, z tym, až jo ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).
Cesto su to jadnore pśikaze a gesty, kótarež wustatkuju wugójśe a demonow wugóniju. W ramikowych tekstach se źiwy Jezusa cesto ako pśepšosenje a napominanje k wěrje a wrośenju wukładuju. Pó cesto ako wěrnje płaśecych słowach Jezusa su to znamjenja za zachopjeńk Bóžego mócnarstwa a kóńc kněstwa złego (Mk 3,22).
Rowno gójeńske wuspěchy su Jezusoju pśinjasli zawidu, njedowěru a woboranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slěźarje wuchadaju źinsa z togo, až maju nanejmjenjej eksorcizmusowe a therapijowe teksty historiske žrědła. Wjele tekstow wó źiwach su se pak w prakśesćijaństwje pó ludowych a pójatšnych motiwach dodali.
Pó Gerd Theißenu njejo se pak tegdy niźi wó telicko źiwach rozpšawjało ako pla Jezusa. Jano wón jo wucynk gójśa wěrje wugójonym pśigranjał („Twója wěra jo śi wumóžyła.“: Mk 5,34; 10,52).
Wukładowanje thory[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prjatkowanje na górje (Mt 5-7) se ako „wucba“ Jezusa zawjedujo. Jeje zachopjeńk dopomina naslědowarjow Jezusa na Israelowy nadawk, ako Bóžy lud byś „swěca ludow“ (Mt 5,14ff ;Jes 42,6 ) w tom, až Israel thoru pśikładnje dopołnijo. Mt 5,17-20 wuzwignjo, až njejo Jezus kśěł wšykne dalejdawanje kazni wótpóraś, ale je dopołniś. Lěc jo to Jezus sam teke tak wiźeł, jo wobzwadne. Někotare kazni jo pśiwóstśił, druge wótwóstśił a zasej druge tak relatiwěrował, až su se wóni w prakśesćijaństwje wótpórali. Źinsa płaśi to ako nutśikowno-žydojske wułožowanje, a nic ako wótryśe ze žydojstwom.
Ako druge rabbinarje jo Jezus dał lubosći k blišemu samsku gódnotu ako bógabójaznosći a jo ju z tym wuškownym kaznjam thory nadrědował (Mk 12,28-34). Wón jo se wiźeł k toś tym pósłany, kótarež buchu dla pśestupjenja kaznjow zajśpjone (Mk 2,17):
- Te mocne njepoderbe togo gójca, ale te chore. Ja som pśišeł te grěšniki k pokuśe wołat, a nic te pšawne.
Měnjone su žydojske „cłonikarje“, kótarež su za Romjanow danki wuběrali a cesto pśi tom swójich krajanow wobšuźowali. Togodla buchu wóni gramowane a wobijane. Jezus jo je do źělenja z chudymi pśepšosył (Lk 19,8) a jo wukładł kopjenje maška ako pódłamanje prědneje kazni (Mt 6,19 – 24). Akle z tym, až kaznjow se źaržecy bogaty spušćijo swójo wobsejźenje za chudyc 1000 h, dopołnijo wšykne źaseś kaznjow ako trjeba, aby był lichotny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).
„Antiteze“ wukładuju wažne kazni dekaloga a zarownańsku kazń (Eks 21,23). Jezus jo wuzwignuł nutśikowne nastajenje ako pśicynu pśejźenja: zakazanje mórjenja jo južo ten złamał, kótaryž se gniwa na swójogo bliskego, jogo wuchytujo abo jogo zaklina. Togodla muse se luźe nejpjerwjej wujadnaś, nježli du do templa woprowaś (Mt 5,21-26).
Ten jo južo łamał manźelstwo, kenž ako zmanźelony muž drugu žonu póžeda.
Naslědniki Jezusa muse se pśemócnej namócy z njewócakowanym wótrjaknjenim namócy stajaś (Mt 5,39 - 41).
- Ja pak źeju wam, až wy se zewšym njederbiśo stawiś tomu złemu / ale ja źeju wam, gaž śi něchto na pšawe lico deri, tomu podaj teke to druge. A źož něchto stobu co pšawowaś a śi twoju suknju ześ, tomu wostaj tež ten wobaleńc. A źož śi něchto póra na miliu drogi, ga źi z nim dwě.
Njepśijaśelow wobstarosćiś, jim dobrowólnje napśeśiwo pśiś a je z tym pśechwataś a je z tym „wótznjepśijaśeliś“ („wótbroniś“ - wujadnaś se z nimi).
Z tym jo Jezus Israel na jogo nadawk dopomnjeł, wšykne ludy žognowaś, aby je teke wulichował wót namócnego kněstwa.
Te w tekstach se pomjenjone pśikłady wóbłyšćuju towarišnosć, kótaraž jo wobgrozona wót głodu, namócy a wuklukowanja. Za Jezusa jo mógało jano pśetergnjenje spirale namócy, wótrjaknjenje napśeśiwneje namócy kněstwo złego zakóńcyś a Bóže mócnarstwo pśiwołaś. Drugich zajśpiś a zasuźiś ma samske slědy ako wugbanje namócy (Mt 7,1-3):
- Njesudźćo, až wy tež suźone njebuźośo! Pśeto z kakimž sudom wy suźiśo, buźośo tež suźone, a z kakejuž měru wy měriśo, buźo wam tež měrjone. Kak wiźiš ty pak ten špjeńc w twojogo bratša woce, a njejapiš tu grědu w twojom woce?
Tak jo Jezus wuchował žeńsku, kótaraž jo manźelstwo łamała, pśed zakamjenjowanim, z tym až jo wuwědomił skjaržbarjam jich winu (Jan 8,7):
- Mejstaŕ, ta žeńska jo w statku togo ebracharstwa namakana. Mójzas pak jo nam w kazni pśikazał ju kamenjowaś, co ty k tomu groniś? Take źachu pak wóni k njomu k spytowanju, aby jadnu winu k njomu měli. Ale Jesus pochili se dołoj a pisašo z palcom na zemju. Ako pak wóni njepśestachu jogo pšašaś, zwignu wón se gore a źašo k nim: Chtož mjazy wami bźez grěcha jo, ten chyś ten prědny kamjeń na nju!
Lěcrownož felujo toś ta sada w někotarych z nejstaršych rukopisow, płaśi wóna ako wopšawdna: detaile ako to pisanje abo kreslenje na zemi njedaju se wumysliś. Toś to wugrono maka se z wopšawdnymi Jezusowymi słowami. Tejerownosći se to ako wótchylenje smjertneje kazni wukładujo.
Pśiwisniki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wót zachopjeńka swójogo wustupowanja jo Jezus naslědnikow zwołał, aby wopušćili wobsejźeństwo a familiju ako wón a bźeze srědkow a bronjow śěgajucy zapowědali Bóže mócnarstwo (Mt 10,5-15). Wóni su zwětšego słušali ako wón k jadnoremu ludoju, kótaryž jo był wochudnjony a wót głodu wobgrozony. Wóni buchu wupósłane, aby gójili chórych, wuganjali demonow a dalej dawali Bóže žognowanje. Gaž su zastupili do jadnogo chromu, su dejali z měrowym póstrowjenim „šalom“ cełu swójźbu pód šćit Boga stajiś. Gaž njejsu byli witane, su dejali městno wopušćiś, bźez wrośenja a jo pś 1000 ewóstajiś Bóžemu sudoju.
Žeńske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezusowe zaźarženja napśeśiwo žeńskim jo było něco nowe a njezwucone w patriarchaliskem žydojstwje. Wón jo gójł cesto socialnje wugranicowane prostitutki, wudowy, wukrajniki abo chóre.
Wustrowjone žeńske su jomu wót zachopjeńka slědowali a se wó njogo a wó wuknikow starali. Jezus jo pó Mk 10,1-12 pśiwóstśił zakaz łamanja manźelstwa a jo zakazał rozwěrowanje (Mt 5,27-32).
Pó Mt 19,12 njejo wón swójim wuknikam kazał, aby se wóni wóženili, ale jo dowolił, aby fryjne wóstali jich nadawka dla.
Manźelstwo Jezusa Nowy testament niźi njenaspómnijo; Maria Madlena jo jomu pó Janu 11 a Janu 20,16 wósebnje blisko stojała. Jano pózdźejšy apokryfny ewangelium Philippusa pomjenjujo jadnu partnarku Jezusa.
Žony graju w Nowem testamenśe teke howacej wažnu rolu: Žeńska jo Jezusa pśed smjerśu žałbowała (Mk 14,3-9); manźelka Pilatusa jo napśeśiwo wótkatowanju Jezusa protestěrowała (Mt 27,19). Pó wšyknych ewangeliumach su byli žeńske mjazy Jezusowymi naslědnikami slědne znanki jogo smjerśi a jogo połoženja do rowa (Mk 15, 40). Wóni su najšli jogo prozny row a su wopóznanili ako prědne jogo zrowastawanje (Lk 24,10 a Jan 20,18).
Farizejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pó Mk 2,23 su wukniki Jezusa teke na sabaśe zběrali kłose na pólach. Toś to łamanje sabatoweje kazni jo Jezus dowólił ako wuwześe pla tšachoty žywjenja.
Gójenja teke na sabaśe su pó Mk 3,6 wuwołali pla herodianow a farizejarjow plany za zabiśe Jezusa . Ale rowno Farizejarje z Hillelskeje šule su tegdy dowólowali wumóženje žywjenja a dobrośiwosć chudym teke na sabaśe a 1000 su wucyli z tym wěcej fleksibelne nałožowanje kaznjow thory. Wušej togo su rowno Jeruzalemske farizejarje Jezusowemu na lubosći k Bogoju a blišemu koncentěrowanemu wukładowanju thory pśigłosowali (Mk 12,32 ff), a toś to njejo w jogo procesu rolu grało.
Togodla ma wětšyna eksegetow farizejarski plan wó zabiśu Jezusa za njehistoriske; nejskerjej jo ten plan dejał pokazaś na Jezusowy pasion w Jeruzalemje a z tym te tšojenja w Galileji redakcionelnje zwězaś. Jezus jo stojał rowno farizejarjam z wšyknych tegdejšych žydojskich kupkow nejbližej. Až su se wóni ke głownym njepśijaśelam stilizowali, wujasniju historikarje Nowego testamenta ze situacije pśi nastaśu ewangeliumow pó znicenju templa, ako su farizejarje wjeźeńsku funkciju w žydojstwje pśewzeli a Žyźi a kśesćijany se pśiběrajucy wótgranicowali.
Herodianerje a sadducejarje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wětšy źěl Žydow jo kralow z dynastije Herodesa wótpokazał ako wót Roma pódpěrane „połžydojske“ cuze kněžarje. Z Idumeje (pódpołdnjowa Judeja), jěsnjejšego Edoma, póchadajucy Herodes Wjeliki jo Žydow z wusokimi wótedankami wobśěžował.
Jogo wót Roma zasajźony syn Herodes Antipas jo za cas Jezusa kněžył nad Galileju a Judeju. Jan dupjaŕ jo kritizěrował jogo druge manźelstwo z jadneju južo do togo wóženjeneju sotšyneju źowku a bu na jogo rozkaz popajźony a wótkatowany (Mk 6,17-29).
Pó Flawiusu Josephusu bu Jan wótkatowany, aby se zběg wótchylił.
Pśiwisniki Herodesa su byli pó Lk 13,31 teke winiki a pśegónjowarje Jezusa.
Jezusowe głowne njepśijaśele pak su byli Sadducejarje. Ako derbniki Lewitow su směli zaprědka tempelowy kult w Jeruzalemje pód Romskeju wobsadu dalej zastojaś. Wóni su stajali wušego mjeršnika. We wobkraju jo był jich wliw wšak mjeńšy, tola z pomocu Romskeje wobsadoweje mócy su teke tam pśesajźili tempelowe danki a doźaržanje bibliskich kaznjow cystoty a woprowanja.
Zeloty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo wustupował w kraju, źož su byli mócne politisko-religiozne napněśa. Glědajucy na jogo kśicowanje pśi nejwušem žydojskem swěźenju su politiske wucynki jogo wustupowanja wěste. Nimske Nowotestamentlarje su wuzwignuli pjerwjejšnje njepolitiski charakter jogo wustupowanja. Jogo wótkatowanja ako kral Žydow jo płaśeło za Rudolfa Bultmana ako justicne zamólenje a „njedorozměśe jogo statkowanja ako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujotej parcielne pśezjadnosći Jezusa ze žydojskim woborańskim gibanim a wujasnijotej jogo kóńc ako logiski slěd jogo jadnanja.
Z Galileje jo pśišło wjele generacijow žydojskich wójowarjow wó lichotu napśeśiwo cuzym mócam. Pó tem, až jo 6. pó Chr. Herodes Archelaos póbił dankowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ ako swójska kupka wustupowali, aby romske cuze kněstwo wótpórali. Za cas Jezusa su se wóni wobgranicowali 1000 na protesty a někotare atentaty na romske zastojniki. Romarje su zelotiske atentatniki pomjenjowali „Sikarierje“ (kótarež kałak nose) abo jadnorje „mordarje“, aby jich wopěranje kriminalizěrowali.
Jezus jo rozměł swójo statkowanje ako aktiwne zawinowanje Bóžego mócnarstwa, kótarež w konstrasće k namócnym kněžarjam bźeze namócy se rozpśestrějo. Kaž Zeloty jo teke wón pomjenjował Herodesa Antipasa ako „lišku“ (Lk 13,32). Gójśe wót demonow wobsejźonych z garnisońskego města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizěrujo romske militarne kněstwo: Pśedstajony demon, z łatyńskeju póžyconku za „legion“, napadujo swinjece stadło, kótarež se pón same wót samego zalajo. Žydam ako njecyste zwěrje płaśeca swinja jo była tegdy ako romske woprowańske zwěrje a znamje legiona znata.
Mjazy wejsańskim wochudnjonym a wót romskego namócnego kněstwa pótrjefjonym ludom su byli messiańske wócakowanja daloko rozšyrjone. Až su słowa Jezusa a jogo statki wubuźili pla nich naźeje na jěsne změnjenje jich połoženja, wótbłyšćujo wjele tekstow z Nowego testamenta: ako chwalospiw Marije (Lk 1,46) a jusk putnikowarjow pśi Jezusowem pśichaźe do Jeruzalema (Mk 11,9). Togodla wuzwiguju wjele eksegetow indirektnu politisku dimensiju jogo statkowanja. Zazdaśim jo to było teke za Zelotow atraktiwne: Nejmjenjej jaden z prědnych wuknikow Jezusa, Syman Zelotes, jo jěsnjej k nim słušał.
Winakšy ako Zeloty jo Jezus wołał teke „njecyste“ a wogramowane cłonikarje, kótarež su źěłali z Romarjami gromaźe, do swójogo naslědnistwa a jo z nimi gromaźe jědł, se wě, aby změnili jich zaźaržowanje napśeśiwo chudym (Lk 19,1-10).
Napśeśiwnje zelotiskej teologiji, kótarež su se myslili, až mógu Bóžy slědny sud na luźach drugeje wěry južo doprědka wześ, jo Jezus napominał swójich słucharjow winika lubowaś (Mt 5,38-48). Ako kritika na Zelotach płaśi teke Jezusowe słowo Mt 11,12 wót „namócnych, kótarež se Bóže kralestwo wunuzuju a se z namócu jogo zmócuju.“
Romski pjenjez z głowu kněžarja jo płaśeło Zelotam ako pśejźenje napśeśiwo bibliskemu zakazu wobrazow (Ex 20,4) a z tym ako pśicyna, Romej wótedanki njepłaśiś. W dankowem pšašanju Jezusowych Jeruzalemskich njepśijaśelow (Mk 12,13-17) se pokazujo, až dej se Jezus ako Zelot dopokazaś. Jezusowe wótegrono se wuwinujo paslam:
- Ga dawajśo tomu Kejžorowi, což Kejžorowe jo, a Bogu což Bogowe jo!
Pasion[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zaśěgom Jezusa do tempelowego města krotko do Passah-swěźenja zachopiju se we wšyknych ewangeliumach jogo stawizny śerpjenja. Wótběg wót popajźenja, pśesłuchowanja Jezusa w chromje wušego mjeršnika, pśepódaśe na Pilatusa, pśesłuchowanje pśez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wótkatowanje pśez romske wójaki a połoženje do rowa pśez Jozefa z Aritmeje se we wšyknych ewangeliumach až na někotare detaile maka.
Pasionske rozpšawy su teke pśez zwenka bibliske znajobnosći pódprěte a płaśe togodla w modernem slěźenju ako historiske.
Zaśěg do Jeruzalema[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jezus jo pó Mk (11,1-13) na wósole do města jěchał, witany wót putnikarjow ze stareju Passahliturgiju. Z tym se zaspomnjejo na messiańsku profetiju w Sach 9,9-11: Tam jo se pśipowěźił bźezmócny Messias na wósole jěchajucy, kótaryž pśigronijo wšyknym ludam znicenje bronjow a z tym swětnych mócow.
Tempelowa kritika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Jeruzalemski tempel grajo w ewangeliumach wažnu rolu. Južo ako góle jo Jezus tam dny dłujko pśebywał (Lk 2,42). Pó Mk 1,44 jo wón wugójenych pósłał k mjeršnikam, aby wóni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zasej do towarišnosće pśiwzeli.
Jogo wukładowanje thory njejo wopory direktnje wótpokazało, ale je lubosći k blišemu pódrědowało (Mt 5,23). Z tym až jo w templu wucył, jo toś ten ako Bóžy dom pśipóznał.
Kśicowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Ze zjawnym šwikowanim jo se zachopiła romska katowańska procedura (Mk 15,15-19). Toś te drěcowanje jo było pla Romarjow źěl kśicowanja a bu cesto z takeju wjelikeju brutalitu pśewjadło, až jo zasuźony južo docasnje na to wumrěł.
Jezusa su nuźili swóju kśicu sam k městnoju wótkatowanja pśed murjami města njasć. Pó synoptiskich ewangeliumach (Mk 15,21) bu jaden Žyd, kótaryž jo był ze swójimi synami hyšći lětźasetki prakśesćijanam znaty, nuzkany, jomu śěžu wótewzaś: „Šyman z Cyrenee“ z pódpółnocneje afrikańskeje eksiloweje wósady Kyrenaika.
Kśicowanje jo było w romskem mócnarstwje nejsurowša wótkatowańska metoda, kótaraž jo se zwětšego nałožowała pśeśiwo zběžkarjam, wuběgnjonym nj 8 ewólnik ff8 am a wobydlarjam bźez romskego bergarskego pšawa. Žydam jo wóna płaśeła ako zaklinanje pśez Bóga (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěśe na kśicy jo mógało cełe dny traś. Pśedmarkiniska pasiońska rozpšawa njepomjenijo žedne detaile a pódajo jano, až bu Jezus „wokoło tśeśeje góźiny“ kśicowany a až jo„wokoło źewjeteje góźiny“ wumrěł.
Pó Mt 27,46 a Mk 15,34 jo wuměrajucy Jezus wołał pó aramejsku słowa z psalma 22,2:
- Mój Bóže, mój Bóže, cogodla sy mje spušćił?
Se wóspjetujuce zaspomnjeśa na toś ten psalm, na spiw Bóžego celaźina a na psalm 35,19 staju Jezusa do rěda njepšawnje pśeslědowanych, wót namócy njepśijaśelow wobdatych a na spšawnosć Bóga apelěrujucych śerpjecych.
Pó tom, až jo Jezus wumrěł, jo Pilatus Žydam dowólił Jezusa zakopaś. Pó Mk 15,46 jo dał „naglědany“ farizejaŕ Jozef z Arimatheje śěło hyšći na samskem wjacorje pó žydojskej wašni balsaměrowaś a do nowego skałowego rowa połožyś. Jezusowy row bu ze śěžkim kamjenjom zacynjony, ako jo to tegdy pla fromnych Žydow z wašnju było. Jano někotare žeńske z Galileje, kótarež su Jezusa až do jogo smjerśi pśewóźowali, su byli znanki toś togo (Mk 15,47).
Wěra wó górjejstawanju[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prakśesćijańske wěrowe wuznaśe zni (Apg 2,32):
- Toś togo Jezusa jo Bog k žywjenju zbuźił!
Toś ta wěra jo žrědło a wuchadnišćo prakśesćijańskego pósołstwa wót wujadnanja Boga ze swětom. Historiski pak njedajo se górjejstawanje a z tym zwězujuce nazgónjenja werificěrowaś.´
Žrědła[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Nimska Wikipedija


c: text/html

collection: archivebot

text:
Konto anonimowe
Balcerzak Stanislaw,Bloch Piotr,Chmielewski Czeslaw,Czechanski Tadeusz,Frackowiak Marek,Frackowiak Piotr,Gajda Elzbieta,Gurzynski Marek,Halka Tadeusz,Henicz Lucyna,Janik Krystyna,Kaczmarek Zbigniew,Kroczynski Wieslaw,Luzny Adam,Matuszewski Jan,Michalak Przemyslaw,Mocko Piotr,Niedzwiecki jerzy,Nowacka Hanna,Nowak Leszek,Nowicki Jacek,Ratajczak Wlodzimierz,Ratajszczak Wieslaw,Reczek Daniela,Rejewski Pawel,Rosol Zbigniew,Roszak Zbyszko,Sadowska Grazyna,Skrety Waldemar,Sybilska Elzbieta,Szymkowiak Jakub,Taras Miroslaw,Wilczynska Wanda,Wojciechowska Barbara,Zagrodzka Danuta,Zasada Karol, Zawadzki Andrzej,Zywanowski Zbigniew

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
kochtschutz
01.11.07, 13:49
...i iść na mszo.Wertauo,bo farorz miou blank fajne kozanie.Tukej ino konsek:
Dochtor Gałązka"urzyndowou"we małym mieście na połedniu Polski.Bou znony ze
tego,ze za leczynie biydnych niy brou piyniyndzy.Miyszkou we małyj izbie nad
aptykom.Przi drzwiach tyj aptyki beau tabliczka=DR GAŁĄZKA-PRZYJMUJE NA
GÓRZE=Tak sie poświynciou biydokom,że ani niy miou czasu sie uożynić.Kiej umar
miou najwiynkszy pogrzeb jaki kiejkolwiek wto widziou we tym zapyziauym
miasteczku.Po pogrzebie miyszkańcy zebrali sie we rymizie coby znojść rada na
zachowaniye pamiynci uo dobrym dochtorze.Beuo wiela godki,ino na koniec nic
niy zrobiono.Uo pamiynć zadbou ino jedyn biydok,co mu dochtor uratowou
poszarpano giyra.Po drodze do dom wzion tabliczka ze "gabinetu"dochtora i
przybiou ja do krziża na jego grobie.Nastympnego dnia ludzie mogli przeczytać
na kirchofie prawdziwo informacja=DR GAŁĄZKA-PRZYJMUJE NA GÓRZE=


text:
lowca_hanysow
31.12.04, 23:49
Pon Bocek S'loonzokiym, Pon Jezus , fschystkiye apostouy y Matka Bosko to
S'loonzoki. Biblio tysch napisouy S'loonzoki
2. S'loonzoki zauozyly Rzym, stforzyuy kulturem Greekuff, Inkuff, Maiuff
Hetytuff, co
to teraski Irak sam jet. Fschystkiye cysorze rzymskiye bouy to S'loonzokami
3. Rasa Murzinuff to downe S'loonzoki, ino gizdy po wyjściu ze gruby siem niy
mouy, popaprańce jidne ytak im to ostauo
4. Wszystkie filozofy i najmundzejsche starzyki na uniwersytetach bouy to y
som S'loonzoki
5. Sloonzokami byli i som Bach, Beethoven, zespół The Beatles, Salma Hayek,
Britte Bardot, Jane Fonda, Richard Gere - to sam widoć, co je to fajny
synek.
5. Holywood założyły Ślązoki, poczontki filmu to niy Francyjo, ale Śląsk !
Ślązoki bouy to piersze reżysery filmów.
6. Ślązokami byli nojwiynksze artysty malarze !! van Gogh, Rembrandt,
wszystkie impresjonisty, surrealisty, Pablo Picasso to tyz durch Ślązok !
6. Jynzyk angielski pochodzi uot jyznyka śląskiego i po śląsku już godali w
starożytnych Chinach i na Atlantydzie, co to tyz była śląsko !
6. Śląskimi dziołszkami są wszystkie miss świata.
7. Ślązakiem był Gagarin, bo prowda jest taka, co jego fater był we
Wehrmachcie i Rusy wzięły go do niewoli i un tam ostał. I ten Jura Gagarin to
noprawdę nazywał się Jurguś Gagarcek, ale mu tam przed lotem w kosmos Rusy
zmieniły familijo.
8. Królowa brytyjska i cała dynastia Windsorów to som richtik Ślązoki,nawet
księżna Diana była to śląsko fajno dziołszka.
Ale oni musieli uciekać ze Śląska przez tych goroli, wulców, co to nom
zniszczyły nie tylko Śląsk, ale ich powyganiały ze swojej ziemi.
Kto mo inne wiadomości, niech tu dopisze !!
ŚĄLĄZOKI !! Nie dojmy sie !! My som górom i kożdy to widzi jak jest !!


text:
broneknotgeld
03.01.05, 20:22
Podobnoś łostatnio pojawioł sie na tych forach niyzalogowany internauta kery
używo nicka "godula".
Tyn pieron podejrzany jest ło oszustwa i gorsze przestympstwa.
Łośmieloł se wytypować bronkanotgelda (mie) do tytułu "forumowicz roku" na
Forum Kraj.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=28&w=19010019&v=2&s=0
Co gorsze, nikierym zdowo se że broneknotgeld i "godula" to jedno, bestoż
trza nad tym podeliberować, wyklarować i surowo ukarać.
Jak nojrychli powiadomić sond i prokuratura, coby GW drapko znodła komputer z
kerego wysyłane były posty. Jak niy bydzie to komp brontanotgelda to trza
sprawdzić bilingi telefoniczne łobydwom. GW winna tyż niyzwłocznie udostympnić
wglond do poczty bronkanotgelda, bo możno te dwa osobniki se tako komunikujom.
W przipadku stwierdzyno oszustwa proponuja dubeltowy wymiar kary.
No ja, dyć jo jest tym bezpośrednio zainteresowany, bestoż terozki musz już
"umyć rynce".
Myśla jednak że chyntnych do Forumowy Komisji Śledczy może sie zgłosić dość
dużo, możno trza bydzie ich nawet welować.
Tako samo bydzie przi welunku wysokego prezydium.
Dyć w to tym bardzi miyszać se niy moga.
Ze swoji strony jednak łobiycuja, że byda sie zgłoszoł na wezwania Forumowy
Komisji Śledczy jak yno byda mog (robota i choroba może czasym w tym wadzić)
No a swojom drogom to pozdrowiom noworocznie wszyskich forumowiczow.
"WSZYSKEGO ŚLONSKEGO"


text:
Gość: Tarnogórzanin
IP: *.mobyhost.ru
03.06.08, 18:59
szl.wikipedia.org/wiki/P%C5%99od%C5%84o_zajta
Tarnowske Gůry (pol. Tarnowskie Góry, ńym.: Tarnowitz, čes.:
Tarnovice, uać.: Montes Tarnovicenses) - mjasto a gmina w poúedńowo-
zachodńij Polsce, w wojewůdztwje ślůnskym, śedźiba powjatu
tarnůgůrskigo, na půunocnym krańcu Gůrnoślůnskigo Uokryngu
Přymysuowygo (GUoP). W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy
noležouo do wojewůdztwa katowickigo.
Rynek w Tarnowskich Gůrach.
Rynek w Tarnowskich Gůrach.
Tarnowske Gůry ležům na půunoc uod Bytůmja, na pouedńe uod Lublińca
i na půunocny zachůd uod Pjekar Ślůnskych. Bez mjasto přepuywo Stoua
(Bobrowńiki Ślůnske) i Drama (dźelńica Repty Ślůnske).


text:
broneknotgeld
01.10.03, 19:55
Ponoć Internet to nałog nowy
Kery pomiyszo nom w końcu gowy
Bo wirtualne byty durś rodzom
Z życiym prowdziwym nic sie niy godzom
Czowiek dorosły traci sie w sieci
A coż dopiyro te nasze dzieci?
Dyć jest w nim jednak tyż tako siyła
Co kronży choby nowo krew w żyłach
Pewności siebie może dodować
Byś chcioł zaś wstować z klynczek łod nowa
Co by tu pedzieć ło tym terozki?
Może być we niym powod do troski
Jednak radości szukej w niym zowdy
No i sie czimej mocno ty prowdy.


text:
broneknotgeld
26.09.03, 22:51
Apel do naszy rudzki władzy
Tako to Janik nom Ruda doji
Polsko policjo fest kiepsko stoji
Bestoż dokłodo czynsto tyż miasto
Zmiynić by przeca wreszcie już czas to
Co jest cyntralne płaci "Warszawa"
A co jest nasze to naszo sprawa
Wiym że tu Stania pod murym stoji
Bo sie rudzianin we Rudzie boji
Dyć apelować trza do Janika
To burgemajstra jest polityka
Piniondz trza dować tam kaj sie musi
Za to co złe jest prymiera dusić
"Warszawka" Ruda durś tak łokrodo
Ło tym niych Stania tyż głośno godo
Co? Cicho siedzieć? Prosić miyszkańca?
Jak chce sie rzońdzić to trza mieć jajca!!!


text:
broneknotgeld
02.08.06, 17:26
Toż polecom taki tekst we dzisiejszych "Wiadomościach Rudzkich".
Jak z niego wyniko - sprawa "basynow Oti" mo sie dobrze - tako przinojmni
uwożo naszo władza i tyn cajtong.
We jedno to jednak jo niy uwieża - ano w to jakoby prawie na nos chciałyby se
wzorować inksze samorzondy.
Gyszeft aquaparkowy jest przinojmni we Polsce richtig ryzykowny - inksi już
to wiedzom.
"Basyny Oti" zaś majom być budowane z kredytu żyrowanego przez miasto.
W dodatku miasto mo być gwarantym zyskow społki na cołke 25 rokow.
No, jakby przi tymu było choćby wiynkszościowym udziałowcym społki
inwestycyjny, to byłby jakiś argumynt - za.
Dyć prowda jest ikszo.
To myńszościowy udziałowiec biere na siebie wszyske zobowionzania finansowe
na cołke 25 rokow (wyłazi na to że możno i moje prawnuki bydom to spłacać).
Ponboczku, toż Ty wiysz, że ło budowie krytego basynu na Halymbie, na miara
ty dzielnicy, godało se już poranoście rokow tymu, jak jeszcze elektrownia
larmowała nom po nocach spuszczanom parom.
Toż i jo z dzielnicowego basynu krytego pierońsko bych sie ucieszoł.
Dyć jak se tak myśla ło tym finansowaniy "basynow Oti", to richtig se boja.


text:
jankolodziej
22.11.06, 11:53
Jeszcze sie przeżegnoł, synka pocałowoł
i poszeł na szychta górnik jedyn "stary"
łon swoji rodzinie pszonio niy żałowoł
ale był tyż chopym łod Świynty Barbary
Kyj zaczynoł szychta i właziył do szole
to patrzoł na słońce,rzykoł mi sie zdaje
coby po robocie głymboko na dole
zaś je mog łobejrzeć, bo mu bardzo pszaje
Razym z kamratami ściana rabowali
Skarbnik klupnył krykom i wybuchnył gaz
wtynczos ujrzoł piykne światło kanś w łoddali
"poć do mie Franciku, to już prziszeł czas"
I wziyna Barbara Francika do siebie
bo boł dobrym chopym, takich potrzebuje
chocioż niy łobejrzi słoneczka na niebie
teroz z aniołami duszyczki fedruje
Poszli ratowniki w czorno dziura w ziymi
Francika wołali, ale znodli ciało
teroz je wywiyźli i leży z innymi
i tak już łostanie - widać tak być miało
Niy smuć sie syneczku, żonko patrz do gory
teroz jest żech hajer u samego Boga -
tukej jest tak piyknie i spiywajom chóry
i teroz inaczyj byda wom pomogać
O Świynto Barbaro miyj na nich wejrzynie
coby im na zimi niczego niy brakło
a jak zaś na dole jakiś kamrat zginie
to weź go ku siebie, tam kaj piykne światło
Jan Kołodziej 22.11.2006


text:
socer-schlesier
21.01.12, 08:57
Znalisie go? Jo przeczytol wszystke jygo ksionszki.Bol zafascynowany Karolym Maym yno niy podobalo mu sie to ze wszystke glownne postacie u Karola Maya to Niymcy i dlatygo zaczol pisac o przigodach Tomka kaj ci najwazniejsi to Poloki.
Jak widac ta Hameryka to mu niy bardzo se podobala skoro niy chciol (chyba w tedy bol jedynym takim w caly Polsce z tom roznicom ze on jusz wiedziol co ona znaczy) do ni wrocac.
katowice.gazeta.pl/katowice/1,35055,11004736,Na_tropach_Alfreda_Szklarskiego__Odkurzyc__Tomki_.html


text:
artjomka
08.10.11, 16:19
Witom Wos Wszyjstkich,
dzisiej kupiou ech sie Netbooka. Tak po prowdzie to ino po to, co jak kajs jada, cobych niy musiou targac Laptopa, a miec na czym napisac i odebrac Maila, pogodac na Skypie - no i cosik ciepnonc na Forum.
No ale co jo w tych computerach je dojsc gupi - szukom fachowca, co mi powie, jak pora rzeczy zamontowac.
Pjyrsze to paket Office. Zamontowany mom2007 - ale ino Start-Version na 60 dni. A co mom Office 2003 na szajbie z numerym (boch niydowno wyciep leptopa, kery wyzionou ducha).
Jak mom polonczyc Leptopa (abo desktopa), kere majom DVD Driver, coby teroski z ty szajby przeciepnonc Office na tego mauego pieronka.
A druge - to kaj idzie znojsc i legalnie sciongnonc jaki program do mailow, ale niy koniecznie od Windows (tyn mom we pakecie - ale godajom, co som lepsze).
Fto mi moze ciepnonc rada - ale tak, cobych to kapmou.
Pyrsk!


text:
artjomka
11.07.11, 21:30
Sen Nocy Letnij po ros jedynosty – abo „ExtraSzychta” rekordow.
Witom Wos pjyknie!
Jak jusz momy to w tradycji, i tym razym leci pora zacow jako reportaz ze kolyjny „ExtraSzichty”.
W sobota kole pionty po pouedniu zaczua sie – jedynasto z koleji impreza pokazujonco i prezyntujonco zabytki kultury przemyslowy naszego „Wynglowego Gorka” tukej w Ruhrgybicie. Jak i lonskigo roku tysionce ludzi – prawie bez couko noc jezdziouo po „Kohlenpocie”, coby sie pooglondac atrakcje przigotowane skuli ty szychty. A bouo co uoglondac.
W „Katedrze Prondu” szlo oglondac sztucznie robione pierony kulkowe. Pieronske larmo, jak te pierony szczylauy – ale dzieciska mialy szpasu kupa. Kolorowo iluminacjo mostu na kanale, imprezy kere mialy za haslo „Swiatuo i Woda” – we porcie kole muzeum.
Bouo by grzychym njy pojechac do stary sluzy wyporowy we pobliskiym Henrichenburgu. Tukej tysz atrakcje swietlne, fojerwerki i plywanie na starych holownikach ze tutejszego muzeum zeglugi srodlondowyj. Do tego muzyka dlo kozdego – od malego do starych prykow.
Dali to autobusa i za pora minut som my jusz w czasach maszyn parowych – we pjykny wykachlowyny starymi kachlami hali maszynowni kopalni w Gladbeck-Zweckel. Tukej akustyka hali je tak dobro, co nawet kejsik Menuhin z orkestrom Filharmonii Hungarica – dowol koncerty.
Suynno niy ino w Bochum „Jahrhunderthalle” dowala jak co roku mozliwosc posuchania klawjyrowy muzyki nojwyzczych lotow.
Nowy objekt w tym roku boua byuo kopalnia First Leopold w Dorsten. Tukej muzyka, taniec i swiatlo prziciongauo tysionce ludzi.
Niy cza zapomniec, co wszyndzie szlo sie zjejsc cojsik malego i do tego popic zimnym.
A co w cynie biletu bouo tysz jezdzynie wszyjstkiymi srodkami komunikacji mjyndzy Duisburgiem a Unnom, Witten a Waltrop – bez tosz szlo dojsc gipko poruszac sie z miejsca na miejsce
Ale powjym wom prowda. Wszyjstkigo i tak niy szlo uobejrzec – bo i nogi bolaly, no i ta ilosc atrakcji!
Do dom dokulali my sie o czeci nad ranym – zadowoloni jak zwykle.
Cza pedziec, co tym razym i pogoda dopisaua, co jeszcze bardzij przicionguo masy ludzi.
W tym roku na „ExtraSzichcie” policzono aze 200.000 uczestnikow.
Pyrsk!
PS: Wto wjy – mozno za niydugo i slonsko „Industriada” bydzie sie tysz takym wziynciym!


text:
anton_28
24.12.11, 15:20
Niyma to jak Advynt w Niymcach, couki rok tysz! Ale wilijou niy vorstelluja se nic inkszygo jak Laband!! Sam wiym s kery stroony i uo kery wdycko piyrszo gwioustka se uojswiyci, droga do kojscioua i na slepo bych znoud! Stare konty kere bes rok niykedy i widza, na wilijou wygloondajom blank inaczy! I nawet gorolske bandyty i zabijaki w tyn dziyn som barzi lucke!
tera se siedza wz uoknie (kere mom na zachod) i posdrowiom wszyskich Uabydziokow (i ny yno) kere niy mogli pszijechac i uostali na zachodzie.
Klara poleku zachodzi, letki wiater i kupa chmuroow!
Wszysko spokojne, rychtuje se do fajeru, jak dom rady to mozno na pastyrka wyrobiam!
Nic, idam se uobmyc, niy chca w kuchni szterowac bo tam idzie robota na hochdruck!
A po wieczerzy sam szkryfna co i jak bouo !


text:
bratjakuba
08.01.12, 11:56
Wybiercie sie na niedzielno mszo do Wilchwow,stare XIV wieczne wsi miyndzy Wodzisławiym
a Biertułtowami.
Teraz sie wszycko pozmiyniało.Wilchwy som dzielnicom Wodzisławia Ślonskigo
a Biertułtowy przemianowali na Radlin.
Ale Ślonzoki jak tam od downa zyli,tak i terozki żyjom.
Pokozali to a tym słownym obrozku o nowo powstałej parafii Wilchwy i budowie swojygo kościoła.
Jaki by nie boł Wasz stosunek do religii i kościoła to je to jedna z prostszych drog do reanimacji i utrzimania przi życiu nasze godki.
A ta z Wilchwow bez wzglyndu na treść,je jynzykowo godkom piyrsze zorty.
www.parafiambcz-wodzislaw.katowice.opoka.org.pl/rymowanki.htm


text:
socer-schlesier
03.08.11, 07:02
Bolech wczoraj na grzibach w "moim lesie" i spotkolech obcygo mi tam starszygo czowieka kery poblondziol. Naprowadzajonc go "na wlasciwo scieszka" tak trocha my se rozgodali.Okazalo sie ze urodziol sie we Lwowie a jak wojna sie zaczla to miol szes lat.Na moje pytanie:
- szefie a Niymcy tam mocno mordowali?
facio sie rozgodol i zaczol opowiadac.Jak wojna sie zaczla to miol szesc lat a od Niymcow go zodno krziwda niy spotkala.Jako ze mieli wielki dom to niyjaki obersturmbannfuhrer SS(Austriak) u nich kwaterowol.
Na Slonsk przijechol jak miol 21 lat, wstompiol (niby niychconco) do parti i miol sie dobrze.Korzystali z tak zwanych "funduszy".Kazdygo roku jezdziol do ZSRR i wczasy mu sie oplaciyly bo handlowol roznymi rzeczami.Potyn zostol kerownikym roznych sklepow, na samym koncu "kerownikowol" w sklepie Volt na Zwyciynstwa(jusz go tam niyma).W 89 ciepnol ksionzeczkom partyjnom.Na koncu mi powiedziol:
-panie a nam sie wojna oplacila bo co my stracili, Lwow,Wilno chociasz ono niy bylo nasze i troche bagiyn na Podolu a dostali my Wroclaw,Szczecin,Gdansk Mazury no i Gorny Slask z calym jego przemyslem.
Trocha bol zly na "kombatantow" co mieli rok jak sie wojna skonczyla a czerpiom z tygo tytulu
rozne korzysci bo do (podobno) kazdy emerytury dostowajom dodatkowo 2tys. zl. w kolyjkach u lykarza niy muszom stoc itd.
Mysla ze facet zle w zyciu niy miol a duzo lepi od niyjednygo co do parti niy nalezol abo?


text:
cirano
06.08.11, 12:29
Dwoch trefiolech dzisioj we Stadcie. Moj ex - Vorgesetzter, eine kleine polnische boshafte i schräge Sau, mit deutschem Namen i internationalym Vornamyn, ftory jusz w latach 50-tych z Polski uciyk a w Reichu ino lekigo konca szukol... Schlesierhasser.
Humor miolech w dolku, bo my 10 min. i ze sobom stoli.
Drugi, dziadek - ex wojskowy Amik von 86 Jahren. Znol Schlesien, besonders Oberschlesien. Bou tam 65 lot tymu (poco niy dowiedziolech sie). Niynawidzi Polokow jeszcze z Ameryki. - "To po wojnie na Slonsku byli lauter banditen", godo... Tyn opa mi trocha humor poprawiyl


text:
Nošerjo dźěćacych dnjowych přebywanišćow pragmatisce rozrisuja
Budyšin (SN/MiR). Serbske šulske towarstwo je spěšnje na wukaz reagowało, zo maja w dźěćacych dnjowych přebywanišćach jeničce hišće dźěći zastarać, kotrychž starši skutkuja w powołanjach, kotrež su za system relewantne. Potrjecheni starši su wot dźěłodawarja přinjesli pisomne wobkrućenje, zo dyrbja na kóždy pad dale dźěłać. K za system relewantnym powołanjam słušeja mjez druhim medicinske powołanja a tajke, kotrež zaruča wěstotu w ludnosći. Tež w redakcijach skutkowacy sobudźěłaćerjo słušeja do tuteje kategorije.
Sakska je Kamjensku Boršć za zwjazkowy zapis imaterielneho kulturneho namrěwstwa nominowała. Město Kamjenc a Spěchowanske towarstwo Boršć stej požadanje zapodałoj, kónc lěta ma konferenca kulturnych ministrow krajow rozsudźić.Drježdźany/Kamjenc (SN/CoR). „Kamjenska Boršć je ze swojimi wjace hač 300 lětami stawiznow jedyn z najwjetšich šulskich a domizniskich swjedźenjow Sakskeje. Na wosebite wašnje steji za tradiciju a naroki. Runje w časach kaž nětčišeje koronakrizy sej wuwědomjamy, kajki wosebity wuznam žiwe tradicije našeho kulturneho herbstwa za našu regionalnu identitu maja. A nadźija je žiwa, zo móže so Boršć bórze zaso ze z kwětkami a chorhojemi pyšenym swjedźenskim ćahom přewjesć“, rozłožuje sakska kulturna ministerka Barbara Klepsch (CDU).
Prěni běh wotprajenyW gmejnje Lampertswalde njesmědźa so hač do 30. junija žane zjawne zarjadowanja přewjesć. Tuž je tež Dumperowy team Adelsdorf zazběhowe wubědźowanje lěta 2020 wotprajić dyrbjał. Tute měješe so 3. meje w Adelsdorfje přewjesć. Dalše planowane dumpersportowe wurisanja, kiž njejsu hišće wotprajene: 14. junija Bad Freienwalde, 9. awgusta Baćoń, 5. septembra Drjowk a wulke finale 27. septembra w Hórkach.Dalše dalekubłanje za ličakom
Poselstwo scyła wozjewjeć, mnohim wažne byłoW swójbnych skupinkach a z dosć wotstawkom su dźěći w Róžeńće swój kóždolětny čestny nadawk klepotanja wukonjeli.„Jutry bě lětsa wšitko hinak hač zwučene.“ To drje je tele dny najčasćišo wužiwana sada. A, zdobom je to tež facit najwjace wobydlerjow Hornjeje kaž tež Delnjeje Łužicy.Najćešo wšak bě mnohim, zo njemóžachu so swobodnje hibać. Ćežko zawěsće tež mnohim bě, zo dyrbjachu mnohe starodawne zwučenosće cyle jednorje spušćić, krizy krononawirusa dla. Najbolostnišo wšak bě mnohim, zo so mnohe cyrkwinske wobrjady k jutram wotměli njejsu, kaž zjawne kemše na swjatych dnjach a to w Hornjej, srjedźnej a Delnjej Łužicy. Nihdźe njemóžachu wěriwi po zwučenym wašnju zrowastanjenje Zbóžnika swjećić a dobre poselstwo wozjewjeć. Ani jutrowne spěwanje w Rownom ani jutrowne spěwanje we Wuježku njeje so tak wotměło, kaž je znajemy. Tež přez mjezy Łužicy znate křižerske procesiony so wotměli njejsu, štož mnohich křižerjow kaž tež hosći a domoródnych chětr ...
Francoski lětadłonošak „Charles de Gaulle“ steji w přistawje juhofrancoskeho Toulona pod karantenu, po tym zo bě so na nim sta matrozow a oficěrow z koronawirusom natyknyło. Wot cyłkownje 1 800 testowanych namórnikow na wójnskej łódźi bě 670 z wirusom natyknjenych. Nětko přepytuja, kak je tomu dóńć móhło. 20 wojakow je w chorowni. Foto: dpa/Nicolas Creach
Dźeń lěsa njewotmějaBudyšin. Za jutře, sobotu, 18. apryla, planowany dźeń Budyskeho měšćanskeho lěsa je wotprajeny. Přičina su wobmjezowanja koronapandemije dla. Hač dźeń lětsa scyła přewjedu, njeje koronawirusa dla tuchwilu hišće jasne.Wjesne rady chcedźa rěčećBudyšin. Zhromadne wuradźowanje wjesnych radow Sćijec, Słoneje Boršće a Małeho Wjelkowa planuja zamołwići za přichodnu wutoru, 21. apryla, w Budyšinje. Wot 16 hodź. chcedźa wjesni radźićeljo w Budyskej radnej žurli rěčeć.Zahrodnistwa přeprošejaKoćina. Zo by w lěću na zahrodźe wšitko rjenje kćěło, su dobre přihoty trěbne. Po radu a pomoc móžeće sej za to na dnju wotewrjeneho zahrodnistwa zahrodnikej wašeje dowěry dóńć: A to kaž dotal planowane wot 24. do 26. apryla. Mjez druhim chce wam tež Čórlichec zahrodnistwo w Koćinje najnowše poskitki pokazać. Stajnje wot 10 hodź. chcedźa was poradźować. Nimo słódnych zelow a krasnych kwětkow móžeće tam Čórlichec swójsku na róženjach praženu zelowu kołbasku woptać. ...
W Mučowje pola Wojerec saněruje hłubokotwarska firma tuchwilu zwjazkowu dróhu B 96. Wčera popołdnju su mjez wotbóčku do Kulowa a wjesnej kromu do směra na Wojerecy puć z prěnjej worštu asfalta pokryli. Dalša ma hišće slědować. Hórnikecy tuchwilu z Mučowa njedocpěješ. Foto: Gernot Menzel
Wothłós za swój dwórski wobchod Heike Löhnert w Cokowje pola Hodźija přewšo zwjesela. Wosebje samomlěta muka ze žita swójskeho ratarskeho zawoda je nade wšu měru požadana. Löhnertecy plahuja předewšěm stare družiny žita kaž stej to šampanska rožka a krupnik. Kupcy kupuja rady běłu krupnikowu muku, kotraž so za pječenje doma hodźi. Zo nětko wjace ludźi do dwórskeho wobchoda załoži, ma po měnjenju Heike Löhnert snano tež z tym činić, zo maja wjace chwile, dokelž sej regionalnje produkowane wudźěłki waža a zo chcedźa radšo tudyšich małoproducentow podpěrać hač po wšěm swěće agěrowace koncerny. Foto: Carmen Schumann
Axel ArltDlěje hač jedyn měsac zhonimy wšědnje aktualny staw z koronawirusom natyknjenych wobydlerjow. Tež w Budyskim wokrjesu ličby nowych padow minjene dny woteběraja. Zaměr, haćić wirus w swojim rozšěrjenju přez přewšo pomjeńšene mnóstwo kontaktow mjez ludźimi, zdawa so hłownje docpěć. Njejsmy pak we woběmaj hornjołužiskimaj wokrjesomaj hišće tak daloko, zo na jednym dnju žane zwěsćene nowe pady nimamy.Najebać to rěči tójšto za to, zo budźe sakske knježerstwo swoje předwčerawšim wječor wozjewjene naprawy k wolóženju krutych wuchadźenskich wobmjezowanjow dźensa tež schwalić. To je na jednej stronje prawje, na tamnej pak chowa so za tym wěste riziko. Je niske dosć dźeržeć, to maja – nětko z tróšku wjetšej swobodu – jeno sami rozsudźacy wobydlerjo w ruce. Smy minjene tydźenje wospjet wo tym słyšeli, zo dotalne postajenja w zwisku z koronakrizu w Zakładnym zakonju zakótwjene swobody ludźi wobmjezuja. To potrjechi bohosłužby runje tak kaž so swobodnje pohibować móc abo w towarstwach d ...
Pólske knježerstwo chcyło 30 milionow listowych podłožkow rozesłać daćWaršawa. W susodnej Pólskej dyrbja ludźo wot wčerawšeho škitnu masku před nosom a hubu nosyć – a to faktisce wšudźe: W zjawnosći, we wobchodach, w bankach, běrowach a tež w zawodach. Dokelž njemóže knježerstwo garantować, zo móže sej kóždy Polak tajku masku wobstarać, su ludźo namołwjeni, so „starać“ a sej tajki škit sami zhotowić. Štóž to njemóže, dyrbi znajmjeńša šawl abo rubiško před nosom a hubu měć.Zjawne žiwjenje w kraju je dale raznje wobmjezowane. Płaći kruty zakaz, dom wopušćić. Štóž so na přikład něhdźe na ławku sydnje, dyrbi z tym ličić, zo jeho policija wućěri a jemu pokutu napołoži.


text:
Herodot
Herodot s Halikarnasu (gr.: Ἡpόδotoς ὁ Ἁλιkapvaσσeύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki rodzůny ůng. 484 p.n.e. we Halikarnaśe (za czasůw rzimskich Peronium, terozki Bodrum we Turcyje), um. ůng. 426 p.n.e. we Thurioj abo Atynach. Mjanowany "Fatrym geszychty". Jedyne jygo dźeło, kere śe uostoło do naszych czasůw, to je 9-tůmowo relacyjo s perskich wojyn, we kery uopisoł uůn tyż geografijo a historyjo Hellady, Persyje, Egiptu a inkszych krajůw nauobkoło, kero mo titel "Dźeje" (gr. Ἱσtopίaι Historiai, łac. Historiae).


text:
Yngland
Yngland, roz za kedy mjanowano tyż Anglijo (ang. England, staroang. Englaland) – we uszłośći samodźelne krůlestwo, terozki nojwjynkszo a nojludńijszo skłodowo tajla Zjydnoczůnygo Krůlestwa Wjelgij Brytańije a Irlandyje Půłnocnyj. Zajmuje 130 395 km² placu. Yngland zamjyszkuje 83% cołkij populacyje państwa (50 714 000 ludźi we 2006). Rygjůn zajmuje dwje trzeće wyspy Wjelgij Brytańije a mo grańice 1000 lůndowe s Walijům na zachodźe a Szkocyjům na půłnocy. Wjyncy kej to uoblewano je uod Morzo Půłnocnygo, Morzo Irlandzkigo, Atlantyckigo Uoceana a Kanoł La Manche. Stolicům Ynglandu je mjasto Lůndyn. Patrůnym Ynglandu je śwjynty Jorg.


text:
Rěcywěda
Rěcywěda (linguistika) se zaběra ze systematiskim pśeslěźowanim pśirodnych rěcow a kak je luź wužywa. Rěcywěda ma wěsty system, w kótaremž móžomy wšakorake discipliny rozeznawaś. Linguistika wobstoj z fonetiki, fonologije, morfologije, syntakse, semantiki a pragmatiki. W sorabistice rědujomy do toś togo systema teke etymologiju a leksikografiju. Rěc ako system znamjenjow ma wšakorake kakosći, kenž móžoš na jadnotliwych rowninach rěcy pśepytowaś.
1. fonetika
We fonetice pśepytujomy produkciju, kakosć a recepciju rěcnych zukow abo fonow. To groni, fonetika pśeslěźijo zuki ako móžne produkty cłowjeskego rěcnego aparata njewótwisnje wót rěcy, ku kótarejž słušaju. Togodla stoj fonetika pópšawem zwenka rěcywědy, jo pak wažna ako zakład rěcow.
2. fonologija
We fonologiji pśepytujomy zukowe mustry abo fonemy ako nejmjeńše wóznam rozeznawajuce jadnotki w rěcnych systemach. To groni, fonologija pśeslěźijo zuki pśi pósrědnjenju informacijow we wobłuku (jadneje) specifiskeje rěcy.
3. morfologija
W morfologiji pśepytujomy słowa a jich źěle, kótarymž se groni morfemy. Morfologija pótakem pśeslěźijo, kak morfemy ako nejmjeńše wóznam nosece jadnotki słowa twórje.
4. syntaksa
W syntaksy pśepytujomy fraze a sady. To groni, syntaksa pśeslěźijo formalnu strukturu sadow. To jo, kak słowa twórje fraze a kak fraze twórje sady. Pśispomnjeśe: starogrichiske słowo "syntaxis" wóznamjenijo "pśirědowanje".
5. semantika
W semantice pśepytujomy rěcny wóznam. To groni, semantika pśeslěźijo wóznam morfemow, słowow, frazow a sado 1000 w.
6. pragmatika
W pragmatice pśepytujomy póžywanje rěcy. To groni, pragmatika pśeslěźijo wóznam, kenž jo zwězany z konkretnym wužywanim rěcnego znamjenja.


text:
Zjednoczůne Sztaty
Zjednoczůne Sztaty, Zjednoczůne Sztaty Ameriki (ang.: United States, United States of America, we abrewjacyji: US, USA) – państwo rozlygowane we Půłnocnyj Americe. Grańica mo s Kanadům na půłnocy a Meksykym na połedńu; uod wschodu grańica kraju stanowi Atlantycki Uocean, uod půłnocnygo wschodu Arktyczny Uocean, a uod zachodu Pokojny Uocean. Je to trzeće państwo śwjata jeli chodźi uo terytoryjům (po Rusyji a Kanadźe), a tyż trzeće we wjelośći ludźůw (po Chinach a Indyjach).
Zjednoczůne Sztaty powstały pod kůńec XVIII stolećo, Deklaracyjo Samostanowjyńo uogłoszůno we 1776 roku. Na poczůntku mode państwo toczůło wojny, wpjyrw ze Ynglandym, do kerygo zawczasu uosobne sztaty noleżały jako kolůńije, ńyskorzi we rokach 1861-1865 bůła secesyjno wojna, mjyndzy půłnocnymi sztatůma, kere bůły za zńyśyńym ńywolńictwa, a połedńowymi, kere chćały je utrzimać, a tyż we tym samym XIX stoleću ze Meksykym.
Terozki Zjednoczůne Sztaty sům nojwjynkszům ekůnůmicznům a armijnům potyngům śwjata. We zagrańicznyj polityce uod wrześńa 2001, po terrorystycznych zamachach na World Trade Center a Pentagůn, kůncyntrujům śe na wojńe s terroryzmym.
Admińistracyjńy sům potajlowane na 50 sztatůw a dystrykt Kolůmbijo, s czygo 2 sztaty - Alaska a Hawaje - leżům poza zasadńiczym uobszarym kůntynyntalnyj tajli USA - Alaska na půłnoc uod ńygo a Hawaje furt na zachůd, na Pokojnym Uoceańe.


text:
Prěnja swětowa wójna
Prěnja swětowa wójna wjedźeše so wot 1914 do 1918 w Europje, Bliskim wuchodźe, Africe, wuchodnej Aziji a na swětowych morjach a sebi něhdźe 17 milionow smjertnych woporow žadaše.[1] Wójna započinaše so po atentaće w Sarajewje z wójnskim připowědźenjom Rakusko-Wuherskeje Serbiskej 28. julija 1914 a skónči so 11. nowembra 1918 z přiměrom w Compiègne, kotryž dobyće mocow Triple-Entente a zwjazkarjow woznamjenješe. Hłowni wobdźělnicy wójny běchu Němska, Rakusko-Wuherska, Osmaniske mócnarstwo a Bołharske carstwo na jednej stronje kaž tež Třeća francoska republika, Wulka Britaniska a Britiski imperij, Ruske kejžorstwo, kralestwo Serbiskeje, Belgiska, kralestwje Italskeje a Rumunskeje, Japanske kejžorstwo a USA na tamnej stronje. 40 statow[A 1] wobdźělichu so na hač do teje doby najwobšěrnišej wójnje w stawiznach – cyłkownje běchu přibližnje 70 milionow ludźi wobrónjeni.[2]
Wobsah
Přehlad podawkow[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Při atentaće w Sarajewje 28. junija 1914 so rakuski naslědnik na trónje, arcywójwoda Franc Ferdinand wot čłonow ilegalneje rewolucionarneje organizacije Mlada Bosna morješe, kotraž w zwisku z oficielnymi instancami Serbiskeje steješe respektiwnje so z nimi do zwiska staješe. Hłowny motiw běše wuswobodźenje Bosniskeje a Hercegowiny wot rakusko-wuherskeho knjejstwa ze zaměrom zjednoćenstwa južnych Słowjanow pod wjednistwom Serbiskeje.
Za postupowanje přećiwo Serbiskej, štož móžeše Rusku na plan zwołać, pytaše Rakuska z misiju Hoyos (Alexander Hoyos, 1876–1937) škit přez Němske kejžorstwo. Kejžor Wilhelm II. a kancler Theobald von Bethmann Hollweg slubištaj Rakusko-Wuherskej spočatk julija 1914 bjezwuměnitu podpěru a wupisachu z tym tak mjenowany blankošek. Z pokročowanjom julijskeje krizy staješe Rakusko-Wuherska po třoch tydźenjach 23. julija ultimatum na kralestwo Serbiskeje. W nim kazaše sebi wot Serbiskeje mj. dr. sudniske přepytowanje wobdźělnikow komplota wot 28. junija, zwisowace ze žadanjom, zo so kejžorsko-kralowske organy při tym wobdźěleja. Tuto so wot serbiskeho knježerstwa, posylnjene wot ruskeho připrajenja wojerskeje podpěry w konfliktowym padźe, jako njepřijimajomne pomjeńšenje suwerenity wotpokaza. Ruske wot panslawizma sobupostajowace stejišćo so přez statny wopyt Francoskeje w Pětrohrodźe (20. do 23. julija) skrući, kotraž z francosko-ruskej aliancu Ruskej w padźe wójny z Němskej podpěru garantowaše.
Dnja 28. julija 1914 připowědźi Rakusko-Wuherska kralestwu Serbiskeje wójnu. Zajimy wulkomocow a němske wojerske plany (Schlieffenowy plan) dachu lokalnu wójnu z wobdźělenjom Ruskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 1. awgusta 1914) a Francoskeje (wójnske připowědźenje Němskeje wot 3. awgusta 1914) eskalěrować. Politiske konsekwency Schlieffenoweho plana – wuhibujo so francoskich twjerdźiznow mjez Verdunom a Belfortom nadpadnychu němske wójska Francosku ze sewjerowuchoda a zranichu při tym neutralitu Belgiskeje a Luxemburgskeje – bě wobdźělenje Wulkobritaniskeje, garantijoweje mocy Belgiskeje z přisłušnymi dominionami (britiske wójnske připowědźenje wot 4. awgusta 1914).
Postup Němskeje so w septembrje při Marne zahaći, mjez nowembrom 1914 a měrcom 1918 fronta w zapadźe sprostny. Dokelž so Ruska hač k Oktoberskej rewoluciji 1917 a separatnemu měrowemu zrěčenju w Brjest-Litowsku dale na wójnje we wuchodźe wobdźěli, běše Němska dołhi čas přećiwo planam w dwufrontowej wójnje. K typiskim znamjam wojowanja bu zakopowa wójna a materialowe bitwy z wulkej škodu při snadnym dobyću krajiny. To potrjechi na přikład Bitwu wo Verdun, Bitwu při Somme, Bitwy při Soči w dźensnišej Słowjenskej a štyri Flandernske bitwy. Jako wosebite stopjenja eskalacije płaća płunowa wójna, njewobmjezowana wójna z podnurjakami – kotraž wuskutkowa 1917 zastup USA přećiwo srjedźnym mocam – a w zwisku z wójnskim jednanjom stejacy genocid Armenjanow w Turkowskej.
Ruski wustup z wójnskeho jednanja po separatnym měrje z Bolšewikami zmóžni drje ofensiwu Němskeje w nalěću 1918, ale tež tuta zwosta na kóncu bjez wuspěcha. Falowace zastaranje přez britisku mórsku blokadu, rozpad zwjazkarjow a wuwiće na zapadnej fronće za čas stodnjowskeje ofensiwy aliěrowanych wjedźeše k posudźowanju němskeje wojerskeho wjednistwa, zo bu němska fronta njedźeržomna. Dnja 29. septembra 1918 informowaše Najwyše wójskowe wjednistwo přećiwo wšěm dotalnym wozjewjenjam němskeho kejžora a knježerstwo wo bjezwuhladnym połoženju wójska a sebi přez Ericha Ludendorffa ultimatiwnje žadaše přiměrske jednanja přewzać. Mócnarski kancler Max von Baden poprosy 4./5. oktobra 1918 aliěrowanych wo přiměr. Z flotowym rozkazom wot 24. oktobra 1918 chce mórske wójnske wjednistwo w zmysle „čestneje smjerće“ dotal wobeńdźenu rozsudnu bitwu z britiskej Grand Fleet pytać, zbudźi pak spjećowanje namórnikow, kotřiž w přiběracej ličbje přikazy zapowědźa a jako sćěh Nowembersku rewoluciju wubudźa. Dnja 11. nowembra 1918 naby přiměr w Compiègne płaćiwosć. Měrowe wuměnjenja so w lětach 1919 do 1923 w Pariskich předměšćanskich zrěčenjach, do kotrychž tež Versailleske zrěčenje liči postajowachu. Přěhrawarske mocy móžachu jeničce Bołharsku konstituciju dowójnskeho časa zdźeržeć, Osmaniske mócnarstwo a Rakusko-Wuherska rozpadnyštaj, w Ruskej so carstwo powali, w Němskej kejžorstwo.
Prěnja swětowa wójna tworješe zakład za fašizm w Italskej kaž tež nacionalsocializm w Němskej, bu z tym pak tež k předchadnikej Druheje swětoweje wójnje. Zasudźenjow, kotrež Prěnja swětowa wójna budźeše, a sćěhow hač do najmłódšeje zašłosće dla płaći wona jako „prakatastrofa 20. lětstotka“. Z njej skónči so doba (wysokeho) imperializma a započinaše so hač do dźensnišeho trajace rozestajenje prašenja wójnskeje winy. Tež na kulturnym polu twori Prěnja swětowa wójna cezuru. Remarqueowe wjelekróć wuznamjenjene frontowe dožiwjenja w zakopach, mrěće masow a nuzowy přewrót wšědneho dnja tež ciwilneho wobydlerstwa změni měritka a perspektiwy wuměłcow a spisowaćelow nic jenož w porewolucionarnych towaršnosćach Sowjetskeho zwjazka a Weimarskeje republiki.
Ze serbskich kulturnych prócowarjow padnychu Jan Rječka, Franc Kral-Rachlowc, Hajno Jordan a Jurij Delenk.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Spencer Tucker (wud.): The Encyclopedia of World War I. A Political, Social and Military History. Verlag ABC-Clio, Santa Barbara 2005, ISBN 1-85109-420-2, str. 273.
- ↑ Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich a Irina Renz (wud.): Enzyklopädie Erster Weltkrieg. Paderborn 2009, ISBN 978-3-506-76578-9, str. 664 sl.
Přispomnjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Z britiskimi dominionami. Ćeže při definowanju statneje samostatnosće někotrych wobdźělnikow dla so po zdaću wšelake ličby w literaturje jewja; mnoho awtorow so tuž podaća dokładneje ličby wobdźělnikow wzda.


text:
II wojna śwjatowo
Drůgo wojna śwjatowo – nojsrogszy kůnflikt zbrojny we historyji śwjata, kery trwoł uod 1 wrześńo 1939 do 2 wrześńo 1945 (we Ojropje do 8 moja 1945) a uobejmowoł zaśyngym wojynnych działań bezma coko Ojropa, wschodńo a połedńowo-wschodńo Azyjo, půłnocno Afrika, tajle Bliskigo Wschodu a wszyjske uoceany. Ńykere tajle wojny rozgrywoły śe nawet we Arktice a Půłnocnyj Americe. Krům bezma wszyjskimi państwůma ojropejskymi, broły we ńij udźoł głůwne państwa Půłnocnyj a Połedńowyj Ameriki, Australiji a Azyji. Głůwnymi strůnůma kůnfliktu bůły państwa uośi a państwa koalicyji antyhitlerowskij (alijůnty).


text:
Mjymcy
Mjymcy (mjym.: Deutschland abo Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo we strzodkowyj Ojropje, noleży do Ojropejskij Uńiji a NATO. Mo dostymp do Bołtyckigo Morza a Půłnocnygo morza. Mo nojwjynkszo liczba ludźůw we cołkij Ojropejskij Uńiji - przez 82 miljůny. Ńymcy sům państwem federalnym a skłodajům śe ze zwjůnzkowych krejůw. Stolica majům we Berlińe.
Po II wojńe śwjatowyj wschodńo tajla Mjymcůw prziłůnczůno do Polski a SSSR, a pozostołe terytorjům potajlowano mjyndzy zachodńich alijůntůw (trzi uokupacyjne strefy) a SSSR (jednoł uokupacyjno strefa). Stolica, Berlin, tyż podźelůno na sztyry zony. Ńyskorzi ze trzuch zachodńich zonůw utworzůno państwo uo mjańy Republika Federalno Mjymjcůw, a ńyskorzi ze zony radźeckij Mjymjecko Dymokratyczno Republika, ze stolicům we wschodńij tajli Berlina. Berlin Zachodńi mjoł uodrymbny status.
Zjydnoczyńy Mjymcůw nastůmpiło we 1990 bez prziłůnczyńy MRD do RFM. Stolica RFM przećepano potym s Bonn do Berlina.
Kreje zwjůnzkowe Mjymjcůw[edytuj | sprowjej zdrzůdło]
Mjymcy śe skłodajům ze 16 zwjůnzkowych krejůw, kere sům pokazůne na tej karće:


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (maorišański Aotearoa, engelski New Zealand a nimski Neuseeland) jo njewótwisny stat, kótaryž zwětšego na dwěma wjelikima kupoma w krotkowjacornem źělu Śichego oceana. Ma styri a poł miliony wobydlarjow a pśestrěń wót pśisamem 270.000 kwadratnych kilometrow, pótakem jo wětša ako Wjelika Britaniska, ma pak jano źaseśinu jeje wobydlarstwa. W lěśe 1947 bu njewótwisna wót Zjadnośonego kralojstwa, wóstanjo pak až do źinsajšnego z cłonkom Commonwealtha.
Dwě nejwětšej a głownej kupje stej Pódpołdnjowa a Pódpołnocna kupa. Pódpołdnjowa kupa ma wětšu pśestrěń, ale Pódpołnocnu kupu wobedla wěcej luźi. Nejwětše město Pódpołnocneje kupy jo Auckland z wěcej ako 400.000 wobydlarjami, mjaztym až ma na samskej kupje lažeca stolica Wellington jano wokoło 200.000 wobydlarjow. Nejwětše město Pódpołdnjoweje kupy jo Christchurch z něźi 350.000 wobydlarjami. Powšyknje jo Nowoseelandska wjelgin rědko wobsedlona, cogoždla ma teke pśimě Zelena kupa.


text:
Nowoseelandska
Nowoseelandska (jendźelsce New Zealand, maorisce Aotearoa) je njewotwisny stat, kotryž leži zwjetša na dwěmaj wulkimaj kupomaj w juhozapadnym dźělu Ćicheho oceana. Ma štyri a poł miliony wobydlerjow a přestrjeń wot nimale 270.000 kwadratnych kilometrow, potajkim je wjetša hač Wulka Britaniska, ma pak jenož dźesaćinu jeje wobydlerstwa. W lěće 1947 bu njewotwisna wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha.
Dwě najwjetšej a hłownej kupje stej Južna a Sewjerna kupa. Južna kupa ma wjetšu přestrjeń, ale Sewjernu kupu wobydla wjace ludźi. Najwjetše město Sewjerneje kupy je Auckland z wjace hač 400.000 wobydlerjemi, mjeztym zo ma na samsnej kupje ležaca stolica Wellington jenož wokoło 200.000 wobydlerjow. Najwjetše město Južneje kupy je Christchurch z něhdźe 350.000 wobydlerjemi. Powšitkownje je Nowoseelandska jara rědko wobsydlena, čehoždla ma tež přimjeno Zelena kupa.


text:
Nowo Zylandyjo
Nowo Zylandyjo (ang. New Zealand, maorysko godka Aotearoa – Kraj Dugij Bjouyj Chmury) – państwo wyspjarske na pouedńowo-zachodńim Pacyfiku, kere skuodo śe s dwůch srogich (Wyspa Půunocno a Wyspa Pouedńowo) a raje mjyńšych wyspůw, we tym Wyspy Steward a Wyspy Chatcham. Je to nojdalij na pouedńe wysuńynto tajla Uoceańije. Do Nowyj Zelandyje noležům tyž Wyspy Cooka, Niue, Tokelau, Dependencyjo Rossa, s kerych Wyspy Cooka a Niue majům wuasne samořůndy.
Mimo aže Nowo Zylandyjo formalńy je můnarchijům kůnstytucyjnům, ńy mo ůuna kůnstytucyje we ojropejskim rozumjyńu, yno kupa roztůmajtych a we růžnym čośe uchwolanych aktůw prawnych.
Kraj s anfanga besludny, zaśedlůny bez Maorysůw kole 1000 roku, lo Ojropejčykůw uodryu go we 1642 Abel Tasman. Kolůńizacyjo začua śe we 1769, kej wyspy uodkryto drugi roz, co zrobjyu James Cook. Bůuo při tymu kupa kůnfliktůw mjyndzy Maorysůma a Brytyjčykůma, a dźepjyro Traktat Waitangi šrajbńynty 6 lutygo 1840 přińus na chwila stabilizacyjo. Dokumynt tyn je powažany za anfang Nowyj Zelandyje. Ročńica jygo šrajbńyńćo je sam uobchodzůno kej śwjynto państwowe. We II pouowje XIX wjeku mjouy plac dwje wojny maoryske, kere Maorysy přegrouy. Uod 1907 Nowo Zylandyjo mjoua status důmińjům, a uod 1947 je ńypodleguo.
Gospodarka je fest zrůžńicowano. Tradycyjńy, fest sroge znočyńe mo hodowla uowcůw. We eksporće nojsrogšy udźou mo mjynso a jygo přetwory, a tyž produkty bauerske a leśńictwa. Nale je sam tyž rozwińynto industryjo, we tym zaawansowane technolůgije, jako l. b. elektrůńika.
We Nowyj Zelandyje uobowjůnzuje ruch lewostrůnny.


text:
Szpańijo
Szpańijo, Krůlestwo Szpańije (szp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, arag. Reino d'España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d'Espanha, ast. Reinu d'España) – nojwjynkse ze trzech państw położůnych na Půłwyspje Iberyjskym. Na zachodźe Szpańijo mo grańica s Portůgalijům, na połedńu ze Gibraltarym kery noleży do Wjelgij Brytańije, a bez Ceuta a Melilla zy Marokym. Na půłnocy, bez Piryneje, krej grańiczy ze Francyjům a Andorům. We skłod Szpańije włażům tyż Baleary na Strzůdźymnym Morzu, Kanaryjske Wyspy na Atlantyckim Uoceańe a tak mjanowane terytoryja suwerynne (szp.: plazas de soberanía), we skłod kerych włażům dwja szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe, Ceuta i Melilla, a roztoliczne ńypůmjyszkane wyspy po sztrzůdźymnůmorskij strůńe Gibraltarskij Wynżyźńe, take kej Chafaryny, Alborán abo Perejil. Do Szpańije, a gynau do Katalůńije, noleży tyż uotoczůne bez terytoryjům francuske mjasteczko Llívia.
Szpańijo tajluje śe na 17 autůnůmicznych spůlnotůw (Comunidades Autónomas), kere majům szyroko autůnůmijo (uosobliwje jeli chodźi uo edukacyjo, dowki atp.), a dwa autůnůmiczne sztady (Ciudad Autónoma).
Intygralnům tajlům Szpańije sům tak mjanowane szpańelske bamberstwa we Půłnocnyj Africe. Autůnůmiczne spůlnoty Szpańije tajlujům śe na 50 prowincyjůw.
Szpańijo je człůnkym Ojropejskij Uńije a NATO.
Przipisy
- ↑ (datos provisionales), Instituto Nacional de Estadística (szp.)


text:
Hrabstwo Hamilton
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Floryda
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Illinois
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Indiana
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Iowa
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Kansas
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Nebraska
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Nowy Jork
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Ohio
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Tennessee
- hrabstwo Hamilton (ang. Hamilton County) w USA, w stanie Teksas


text:
Szosowe koło
Szosowe koło to je take koło kere je do jeżdżyńo po ceśće a kere je uůnaczůne tak, coby mjało nojmyńszy jak śe do aerodynamiczny uopůr. Je używane uod szosowygo kolarastwa, nale tyż do jeżdżyńo rekreacyjnygo. Je uůno czynsto leksze uode inkszych kołůw a mo szpecyjalno linsztanga, kero śe zwje gyńće abo baranek. Na to gyńće dowo śe szpecyjalno uowijka, coby ńy dźerzeć metalu. Pjyrwej růły bůły uůnaczůne ze uocyla, a terozki ze alůmińům abo wůnglowych włůkyn. Uobryncze majům nojczyńśći 650 abo 700 milimyjterůw strzedńice.


text:
Astrůnůmijo
Astrůnůmijo (gr.: ἀσtpovouίa) – nauka uo ćouach ńebjeskych, jejich budowje, ruchach, pochodzyńu a ewolucyje uoroz uo materyje rozprošůnej we přestřyńi kosmičnyj (mjanowanyj tyž kosmosym). Astrůnůmijo, a po prowdźe jeji tajla mjanowano kosmologjům, zajmuje śe tyž Wšechśwjotym kej coukośćůn. Nazwa astrůnůmijo pochodźi s greki: gr. ἄσtpov astron (gwjozda) + vόuoς nomos (prawo).
Astrůnůmijo možno inačy uokreślić kej nauka uo wšelkych uobjektach a zjowiskach znojdujůncych śe poza Źymjům.
Dźiśijšo astrůnůmijo je gynau zwjůnzano s astrofizykům, kera je zastosowańym prow fizyki do interpretacyje wyńikůw uobserwacyje astrůnůmičnych. Zwjůnzek tyn je tak guymboki, aže dźiś uobje dźedźiny sům ale jydnośćům. Můg uůn powstoć skuli uodkryću, aže ćoua ńebjeske skuadajům śe s takij samyj materyje, kej wšyjske inkše uotačajůnce nos uobjekty.
Uobjekty, kerymi zajmuje śe astrůnůmijo, to ćoua ńebjeske: planety, Mjeśůnčki, planetojidy, gwjozdy, gwjazdozbjory, asocjacyje gwjazd, grůmady gwjazd, galaktyki, mguawice, grůmady galaktyk, materja mjyndzygwjazdowa, gaz mjyndzygalaktyčny, materja ygzotyčno, antymaterja, materja ćymno, kwazary, čorne dźury i wjela inkšych. Astrůnůmijo zajmuje śe badańym procesůw dotyčůncych tych ćou.
Bibljografja [Sprowjej]
- Jadwiga Waniakowa "Polska naukowa terminologia astronomiczna" 2003, Wyd. IJP PAN, Krakůw ISBN 83-87623-67-0 (pl.)


text:
Elba
Elba (italski Isola d'Elba) jo kupa w Srjejźnem mórju a pó Siciliskej a Sardiniskej tśeśa nejwětša Italskeje. Lažy mjaz Ligurskim a Tyrrenskim mórjom, źaseś kilometrow pódwjacornje italskeje twardeje zemje a pěśźaset kilometrow pódzatjšnje francojskeje kupy Korsiki.
Płoń kupy jo něźi 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobměru něźi 147 kilometrow.
Nejwětše město Elby jo Portoferraio z dwanasćo tysac wobydlarjami.
W lětoma 1814 a 1815 stej byłej prjedawšy francojski kejžor Napoleon Bonaparte pó wugnaństwje z Francojskeje wjerch Elby.


text:
Rwanda
Rwanda, Republika Rwandy – ńywjelge państwo we střodkowo-wschodńij Africe, pouožůne mjyndzy Dymokratycznům Republikům Kůnga (dowńij Zajirym) na zachodźe a Tanzańijům na wschodźe. Krům tygo granica mo s Ůgandům na půunocy a Burůndi na pouedńu. Je pouožůna na fest pofoudowanym teryńe, skiž tygo mo přidůmek Kraj tyśůnca wzgůř (fr. Pays des Mille Collines /ˈpei də mil kolin/; Igihugu cy'Imisozi Igihumbi we godce kiniarwanda). Jydna s nojsrogšych gynstośći zaludńyńo we Africe, uzaležńyńy uod bauerstwa, felerńy uprowjano źymja a suchy klimat sprowjajům, co Rwanda durś mo ńydostatek jodua a je sam bjyda.
Kraj je nojbaři znajůmy s ludobůjstwa we 1994 roku, we kerym zginyuo ńy myńi jak 800 000 ludźi.


text:
Hornja Łužica
Hornja Łužica (delnjoserbsce Gorna Łužyca, čěsce Horní Lužice, pólsce Górne Łużyce, łaćonsce Lusatia superior, němsce Oberlausitz) je krajina mjez Połčnicu w zapadźe a Kwisu we wuchodźe, kotraž leži zwjetšeho dźěla we wuchodnej Sakskej, saha pak zdźěla tež do Braniborskeje a Pólskeje. Stawizniske hłowne město Hornjeje Łužicy je Budyšin; najwjetše město je pak mjez Němskej a Pólskej rozdźěleny Zhorjelc.
Dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, braniborskim wokrjesom Hornje Błóta-Łužica a pólskimaj wojewódstwomaj Delnja Šleska a Lubuš.
Jeje mjeno dósta Hornja Łužica kónc 15. lětstotka wot susodneje Delnjeje Łužicy, hdźež bydleše starosłowjanski kmjen Łužičanow, mjeztym zo běše krajina wokoło Budyšina wobsydlena wot Miłčanow. Teritorij dźensnišeje Hornjeje Łužicy bu najprjedy mjenowany jako Milska a pozdźišo Budyski kraj („Land Budissin“).
Wobě Łužicy stej wot 6. lětstotka hač do dźensnišeho domizna Serbow.
Wobydlerstwo[wobdźěłać]
W tym dźělu Hornjeje Łužicy, kotryž leži na teritoriju Zwjazkoweje republiki Němskeje, bydli dźensa něhdźe 640.000 ludźi, z nich něhdźe 40.000 hornjołužiskich Serbow. Wobydlerstwo wot lěta 1990 dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra. Pólski dźěl Hornjeje Łužicy ma něhdźe 150.000 wobydlerjow.
Hišće kónc 19. lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije Biskopicy-Wjelećin-Lubij-Zhorjelc přewažnje serbskorěčne. Tež němscy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty, kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej.
Města Hornjeje Łužicy[wobdźěłać]
Po ličbje wobydlerstwa najwjetše města Hornjeje Łužicy su Zhorjelc, Budyšin, Wojerecy, Zgorzelec, Žitawa, Lubań, Bogatynia, Běła Woda, Kamjenc a Lubij.


text:
Lünen
Wspůłrzyndne: 51°37' N 07°31' E
Lünen - mjasto we Mjymcach, we landźe Půłnocno Nadryńijo-Westfalijo. Je uůno położůne na půłnoc uod Dortmundu, po rzyce Lippe. Je to nojwjynksze mjasto krysu Unna, a jydno ze sztadůw źylůnygo uobszaru Münster. Podug danych ze 2007 mjyszko sam 89 131 ludźůw.
We Lünen je ńydowno budowano moszeja, kero je nojwynkszo we landźe.
Szport[Sprowjej]
Zołożůny we 1945 fusbalklub SV Lünen gro terozki we Westfalijskij Landeslidze. Klub tyn nojwynksze sukcesy mjoł we 60. a 70. rokach. SV Lünen swoje szpile gro na Kampfbahn Schwansbell.
Krům tygo je waserbalowy klub SV Brambauer 50 eV, kery gro uod 2007 roku we mjymjeckij Bundeslidze.


text:
Szwůng
Szwůng (uoznoczany buchsztabům a) je to wektorowo wjelgość, kero uoznoczo mjyńyńy wartkośći ćoła we czaśe. Wektor szwůngu mo dycki jednaki zwrot co wartkośći.
Jednostka szwůngu we Układźe SI to myjter na kwadrat sekůndy
Wartość szwůngu prostolyńijowygo idźe wyrachować podug mustra:
Kaj to wektor zmjany wartkośći
Szwůng we ruchach krzywolińjowych idźe potajlować na dwje skłodowe: styczne () a normalne (). Szwůng styczny je zwjůnzany ze zmjanům wartkośći lińjowyj a idźe go wyrachować podug mustra:
Szwůng normalny, mjanowany tyż dostrzodkowym, idźe wyrachować podug mustra:
Kaj:
- Průmjyń krzywizny toru
w - wartkość kůntowo


text:
Politycy i wyborów, swobodnie wybrać, aktywnie wyrażać swoje demokratyczne prawo, Głosowanie za zmiany, referendum online
all about jaroslaw kaczynski, jarosław kaczyński 1979 głos, kaczyński mieszka mickiewicza, jaroslaw kaczynski , jaroslaw kaczynski popularity, lech i jarosław kaczyński 2 takich co ukradli ksiezyc and more...
Related polls > Janusz Korwin-Mikke, Donald Tusk, Andrzej Lepper, Grzegorz Napieralski, Lech Kaczyński, Grzegorz Schetyna, Bronisław Komorowski, Tomasz Nałęcz, Janusz Onyszkiewicz, Janusz Palikot, Jerzy Polaczek, Witold Bałażak, Marek Borowski, Mirosław Orzechowski, Lech Wałęsa, Waldemar Pawlak, Andrzej Orzechowski, Ryszard Kalisz, Michał Kamiński, Zbigniew Ziobro, (Jarosław Kaczyński) and more...


text:
Myślowy eksperymynt
Myślowy eksperymynt (ôd niymieckigo Gedankenexperiment, użytygo piyrszy rŏz ôd Hansa Christiana Ørsteda) we nŏjszyrszym znaczyniu je użyciym hipotetycznygo scynariusza ku uproszczyniu spokopiyniŏ niykerych rzeczy abo zjŏwisk. Eksperymynty take przekludzŏ sie we roztōmajtych dziedzinach, ôd filozofije do fizyki, nŏjwiyncyj we przipŏdku, kej na pytaniy niy idzie znŏjś ôdpowiydzi spōmŏganyj naukowymi faktami abo przekludzyniy prōbowaniŏ je możebne teoretycznie ale niy praktycznie; btp. we twiyrdzyniu ô niyskōńczōnyj liczbie afōw teoretycznie idzie przekludzić eksperymynt z afami, praktycznie ale je to niymożebne (potrzebnŏ je niyskōńczōnŏ liczba afōw i maszin do pisaniŏ abo niyskōńczyniy moc czasu).
Znōme myślowe prōbowania[Sprowjej]
Fizyka[Sprowjej]
Myślowe eksperymynty we fizyce to m.in.:
Filozofijŏ[Sprowjej]
We filozofiji porzōnd stosuje sie myślowe eksperymynty:
- Chińskŏ izba (filozofijŏ filipa, sztucznŏ inteligyncyjŏ, kognitywistyka)
- Dylymat wagōnika (tyż dylymat zwrotnicy) (etyka)
- Dylymat heresztanta
- Mōzg we nŏczyniu (epistemologijŏ, filozofijŏ filipa)
- Paradoksy Zenona z Elei
- Szif ôd Tezeusza
- Teleportacjyjŏ (metafizyka)


text:
Pyreneje
Pyreneje (španisce Pirineos, francosce Pyrénées, baskisce Pirinioak a katalansce Pirineus) su něhdźe 430 km dołhi hórski rjećaz w južnozapadnej Europje, kiž so wupřestrěwaja mjez Atlantiskim oceanom na zapadźe a Srjedźnym morjom na wuchodźe a wotmjezuja Pyrenejsku połkupu z wostatneje Europy. Na hrjebjenju Pyrenejow běži statna hranica mjez Španiskej a Francoskej; wosrjedź horin namaka so wyše toho małostat Andorra.
Najwyši dypk Pyrenejow je Pico de Aneto (3.404 m) nimale dokładnje w srjedźišću hórskeho rjećaza, něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Barcelony.


text:
Bagdad
Wspůłrzyndne: 33°20' N 44°23' E
Bagdad (arabsko godka: بغداد = Baghdād) - stolica Iraku a jydne s nojwjynkszych mjast na Bliskim Wschodźe. Je rozlygowane na zachodńim brzygu Tygrysu. Zołożůny we 762 roku uod kalifa Al-Mansure s dynastyje Abbasydůw. S anfanga mjoł mjano Madinat as-Salam (Mjasto Pokoju), nale ńy utrzimało śe uůne dugo a mjasto przijyno mjano uod pobliskij dźydźiny. 10 lutygo 1258 zdobyte bez Můngołůw, srogo ućyrpjało a uostało fest zńiszczůne. Drugi roz Můngoły zdobůły Bagdad we 1401 roku. We 1534 przeloz pod panowańy Uotůmańskigo Imperjům. Uod anfanga istńyńo Iraku pozostowo jygo stolicům.


text:
Průntki
Průntki (tyž: štryknadle, jeguy ku štrykowańy) to ćynke prynty suůžůnce do rynčnygo přerabjańo růžnych zort ńići a wůček na wyroby dźańinowe. S jydnyj strůny znojduje śe guůwka, zabezpječajůnco robůtka před zsuwańym śe, s drůgij špic uproščajůncy přerabjańy uočkůw.
Průntki wykůnywane sům guůwńy ze stali (moue rozmjary) a s alůmińjům, a tyž s plastiku a dřewa, ščygůlńy bambusowygo, kere je wytřimoue a sprynžyste. Gyneralńy preferowane sům matyrjouy lekke, gdyž w inkšym připadku uatwo mynčům śe rynce.
Podstawowe uočka wykůnywane na průntkach to uočka prawe a uočka lewe.


text:
Edmund Hillary
Sir Edmund Percival Hillary (rodz. 20 lipjyńa 1919 we Tuakau kole Auckland, um. 11 styczńa 2008 we Auckland) to bůł himalajista ze Nowyj Zylandyje, kery jako pjyrszy czowjek wloz 29 maja 1953 na wjyrch Mount Everesta, nojsrogszyj gůry śwjata, wroz ze Szerpym Tenzigym Norgaym. Ze fachu bůł pszczylorzym, krům himalajizma podejmowoł tyż wyprawy polarne. Zdobůł połedńowy bjegůn a przeloz cołko Antarktyda we poprzek. Ńyskorzi uostoł diplůmatům. Zołożůł fundacyjo, kero dopomogała Szerpům.


text:
Nairobi
Wspůłrzyndne: 1°16' S 36°48' E
Nairobi to je mjasto we Africe, stolica Kyńije. Ležy we střodkowyj tajli kraju na wysokośći ůng. 1700 m n.p.m. Je to wažny wynyu drůgowy a banowy, a uostřodek industryje (spožywčyj, dřewnyj a papjůrńičyj, chymičnyj). Zouožůne we 1899 roku bez Brytyjčykůw na źymje Masajůw we čos budowy lińji banowyj s Můmbassy ku Ůgandźe. Uod 1907 stolica brytyjskigo protektoratu, a uod 1963 ńypodleguyj Kyńije.
Fůnguje sam Ůńiwersytet Strathmore a hawyna lotńičo Jomo Kenyatta International Airport.


text:
Ferdynand Magellan
Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hišp. Fernando de Magallanes; ur. 1480, um. 27 kwjetńa 1521) – žygloř portůgalski we suůžbje hišpańskij, uodkrywca a morski podrůžńik.
Wynod mjano lo Uoceanu Spokojnygo (Pacyfiku). 20 wřeśńa 1519 roku wyrušůu s Portůgalije drogům zachodńům, čyli bez Uocean Atlantycki, do Wysp Kořynnych we Archipelagu Malajskym. Wyprawa, kera wypuynyua pod jygo dowůdztwym kej pjyršo uopuynyua Źymja. Zginůu 27 kwjetńa 1521 zabity bez mješkańcůw wyspy Mactan we Archipelagu Filipińskym.


text:
Kašubojo
Kašubojo su słowjanski lud we wokolinje pólskeho město Gdańsk.
Kašubojo maja swoju chorhoj a swoju rěč, kotraž je podobna pólšćinje a tež druhim zapadnosłowjanskim rěčam.
Wosobiny[wobdźěłać]
- Florian Ceynowa
- Konstantyn Dominik
- Günter Grass
- Aleksander Majkowski
- David Shulist
- Bernard Sychta
- Donald Tusk
Literatura[wobdźěłać]
- J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999.
- Friedrich Lorentz, Geschichte der Kaschuben, Berlin 1926 (nim.)
- Aleksander Majkowski, Historia Kaszubów, Gdańsk 1991, ISBN 83-85011-37-4 (pól.)
- Ostrowska, R. a Trojanowska, I., Bedeker kaszubski, Gdańsk 1978 (pól.)
- Pomorze - mała ojczyzna Kaszubów : (historia i współczesność) = Kaschubisch - Pommersche Heimat : (Geschichte und Gegenwart) / red. Józef Borzyszkowski, Dietmar Albrecht ; [tł. Piotr Żwak, Burkhard Ollech i in.] Gdańsk ; Lubeka : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Instytut Kaszubski, Ostsee Akademie 2000 (pól.,nim.).


text:
Ekwador
Ekwador (španisce República del Ecuador, kičwa Ecuador Mamallakta) je njewotwisna republika při Ćichim oceanje w sewjerozapadźe Južneje Ameriki. Mjezuje z Kolumbiskej w sewjeru a z Peruwom w juhu. Stolica je město Quito, kotrež leži w Andach na wysokosći wot 2850 m. Najwjetše město je pak w runinje při pobrjoze Pacifika ležacy Guayaquil (2,2 mil. wobydlerjow). Mjeno dósta kraj po ekwatoru, kotryž přeběži stat ze zapada do wuchoda. K Ekwadorej słušeja tež 1000 km wot pobrjoha zdalene Galapagoske kupy.
W Ekwadorje knježi zasadnje tropiska, włóžna klima, wosebje w přimórskej runinje a w Amaconasowej nižinje we wuchodźe. Na wysočinje w srjedźišću kraja je pak zymnišo a chětro sucho. Najwyši wjeršk Ekwadora je wulkan Chimborazo (6.310 m), kotryž je – ze srjedźišća zemje ličene – najwyše wuhorbjenje na swěće.
Najwjetše města su :
- Guayaquil – 2.196.800 wobydlerjow
- Quito – 1.648.100 wobydlerjow
- Cuenca – 277.000 wobydlerjow
- Machala – 216.000 wobydlerjow
Wotkazaj[wobdźěłać]
Argentinska | Boliwiska | Brazilska | Chilska | Ekwador | Guyana | Kolumbiska | Paraguay | Peru | Surinamska | Uruguay | Venezuela
Druhe teritorije: Falklandske kupy | Francoska Guyana | Južna Georgiska a Južne Sandwichowe kupy


text:
Swjata Zdźisława
Najstarše pisomne zapiski wo Zdźisławje pochadźeja ze spočatka 14. lětstotka, t. j. z doby jenož poł lětstotka po jeje wumrěću, a to w Dalimilowej chronice a w Zdźarskej chronice. Pozdźiše legendy spušćliwe njejsu. Historikar Zdeněk Kalista napisa wo Zdźisławinej dobje a jeje rodźe dwě historiskej studiji (1941 a 1969). Historiske dźěło wo Zdźisławje wuda tež pater Ambrož Svatoš w lěće 1948 pod titulom "Blahoslavená Zdislava" („Zbóžnoprajena Zdźisława“, přeł.). Štó běše tuta žona, kotraž je so najskerje w lěće 1220 na Moravě v Křižanově narodźiła a na spočatku lěta 1252 w Jablonnym w Podještědí wudycha?
Žiwjenje[wobdźěłać]
Běše dźowka knjeza Přibyslava z Křižanova, kralowskeho hrodoweho hrabje w Brnje a na hrodźe Veveří, a knjenje Sibyle (ze Sicílije – dwórskeje damy kralowny Kunhuty). Wuda so na wosobneho čěskeho wulkotnika knjeza Hawoła Markvartic a přesydlowaše so na jeho hród Lemberk pola Jablonneho w Podještědí. Porodźi jemu štyri dźěći: Havla, Markétu, Jaroslava a Zdislava. Najskerje zetka so ze zbóžno prajenym Česlavom, z pólskim dominikanom, wučomcom swj. Dominika a sta so z dominikanskej třećarku; z mandźelskim powolaštaj dominikanow do Jablonneho a do Turnova, załožištaj tu za nich klóštry a cyrkwje. Swjata bywaše Zdźisława jako mandźelska a mać swójby, ale jeje žiwjenje a skutkowanje so jenož na priwatne žiwjenje njewobmjezowaše: Zdźisława tež hrodowsku čeledź wuwučowaše a wukubłowaše, staraše wo chorych, chudych, bjezdomnych a dezerterow (běše to doba tatarskich zadobyćow do Srjedźneje Europy) a pomhaše jim tež hewak (w hospitalu, kotryž wona tohorunja załoži). W dobje časteje njepřitomnosće jeje mandźelskeho (běše prawa ruka Wjacława I. a jeho zepěra hdyž jeho syn Přemysl Otakar II. přećiwo njemu zběžkowa) dyrbješe wona cyłe knjejstwo za njeho wjesć.
Zdźisława wumrě najskerje na tuberkulozu, (jeje smjertne powostanki je akademikar Vlček přepytował), je w krypće klóšterskeje cyrkwje w Jablonnym pohrjebana; jeje nop je w relikwiarje na Marijnym wołtarju nalěwo w cyrkwinskej łódźi. Jeje row so njepřestajneje česćownosće wěrićelow wot jeje smjerće do dźensnišeho wjeseli, putnikuja sem nic jenož Češa a Morawjenjo, ale tež Słowacy, Polacy, Serbja, Němcy a Rakušenjo. Do dźensnišeho dóńdźe při jeje rowje k wusłyšenjam, wustrowjenjam a hinašim dźiwam přez zasadźenje tuteje swjateje. Tohodla bu hižo w 18. lětstotku na městnje prjedawšeje gotiskeje cyrkwje k jeje přichodnemu zbóžnoprajenju, wo kotrež so započa prócować, wulkotna barokna katedrala swj. Ławrjenca wot sławneho Wienskeho architekta Jana Lukaša Hildebrandta postajena; twarjenje financowaše hrabja Berka z Duby a po jeho smjerći knjeni hrabina Kinská. K zbóžnoprajenju wšak dóńdźe hakle w lěće 1907 (bamž Pius X.).
W lěće 1947 zahaji kardinal Šćěpan Trochta, Litoměriski biskop, diezesowy proces swjatoprajenja. We wobłuku lětdźesatka duchowneho wobnowjenja naroda bu lěto 1991 (tehdy hakle) zbóžnoprajenej Zdźisławje a temje swójba wěnowane. Tehdy bu zběrka studijow "Zdislava" wudata a sta so hišće wjele dalšich zajimawych aktiwitow.
Swjatoprajenje[wobdźěłać]
Zdźisławu pak bamž Jan Pawoł II. we Wołomucy dnja 21. meje 1995 swjatopraji. Dnja 24. oktobra 2000 - w lěće Wulkeho jubileja – postaji ju za hłownu patronku Litoměriskeje diecezy. Wo swjatoprajenju Knjenje Zdźisławy je so tehdyši prowincial dominikanow pater Ambrož Maria Svatoš wjele zasłužbow dobył, a to z hromadźenjom Zdźisławskich studijow a historiskich dokumentow. Nětko ma mjenujcy nimale sto w rukopisu dokumentowanych padow dźiwotwornych wusłyšenjow přez zasadźenje Knjenje Zdźisławy ze zańdźenosće. Jako dźiw trěbny k swjatoprajenju bu medicinsce a wědomostnje njewujasnjomne wustrowjenje MUDR. Straki připóznate, swójbneho nana, pola kotrehož dnja 19. septembra 1989 w Brnje w chorowni k zastaću wutroby, k na nul spadowacemu krejnemu ćišćej, ke kliniskej smjerći mozow dóńdźe; tutón staw přez tři hodźiny traješe. W běhu tuteje doby mandźelska, dźěći, wyša sotra, knjez farar a dalši intensiwnje k zbóžno prajenej Zdźisławje wo dźiw modlachu, a buchu wusłyšeni: wobnowještej so motoriska a zmysłowa aktiwiće, wšě organy póčachu normalnje fungować. Jabłońska cyrkej bu wot bamža k bazilice minor (mjeńši) z titulom "Bazilika swjateho Ławrjenca a swjateje Zdźisławy" powyšena.
Smjertne powostanki swjateje Zdźisławy su wěrićelam nimo w Jablonnym tež w Litoměriskej katedrali swj. Šćěpana (na wołtarju swj. Jana Nepomuka) a we Wołomucy w dominikanskej cyrkwi Knježny Marije (na wołtarju swj. Dominika) k česćowanju wustajene. Při 750. róčnicy smjerće zbóžno prajeneho Česlava w lěće 1992 je swjata Zdźisława tutoho swjateho wopytała: jeje nop pućowaše z Jablonneho do pólskeho Wrócława a bu tu ze statniskimi česćemi přijata. Swoju tuchwilu poslednje dušepastyrske pućowanje přewjedźechu smjertne powostanki swjateje Zdźisławy z Litoměrjec na lětanišćo we Wołomucy - na swjatoprajenje přez bamža Jana Pawoła II. dnja 21. meje 1995.
Dnja 24. oktobra 2000 postaji bamž Jan Pawoł II. swjatu Zdźisławu za hłownu patronku Litoměričanskeje diecezy. Wot nalěća 2002 je wona po postajenju wokrjesneho zastupnistwa patronka cyłeho Liberecskeho wokrjesa.
K swjatej Zdźisławje so do dźensnišeho Waldsteinowi hrabjojo jako z njej zdaleni přiwuzni přiznawaja, wopytuja jeje row w Jablonnym.
Poselstwo Swj. Zdźisławy[wobdźěłać]
Je ta swěca, kotruž Zdźisława wupromjenja: wona je na ewangelij nic jenož posłuchała, ale běše za njón žiwa. A to na žadyn pad w klóštrje wotzamknjena, ale běše w swojej swójbje a w tym swěće, kotryž ju wobdawaše. Wěra njeběše jenož priwatna naležnosć za jeje hrodowsku kapałku, ale běše to tež wěc za žiwjenje. Zdźisława hród wopušći a běše za ewangelij wšudźe wokoło žiwa, hdźež chudźi a wbozy běchu. Běše za Chrystusowe słowo žiwa: ,Lubujće swojich blišich!'
Knjeni Zdźisława je wozjewjerka prawa čłowjeka, prawa žony: za druhich lubować a žiwe być. A to je jeje poselstwo za swójby. Jako mać praji wšěm žonam, ale tež wšěm, kotřiž su w swójbje žiwi: je trjeba lubować a za wostatnych žiwy być.
Literatura[wobdźěłać]
- Dolistova, Marie: Paní Zdislava z Lemberka, 1. nakład, nakładnistwo ŘÁD, Praha. Baseń awtorki z přełožkami do 5 rěčow. ISBN 978-80-86673-15-8 (čěsce, pólsce, hornjoserbsce, němsce, w esperanće a jendźelsce)


text:
2 Girls 1 Cup
2 Girls 1 Cup (śl. Dwje dziołszki, jedna szolka) to je ńyuoficjolne mjano lo trailera ze pornograficznygo filma Hungry Bitches, kery wyprodukowoła brazylijsko wytwůrńa MFX Media we 2007 roku[1]. Idźe we ńym uobejrzeć dwje dziołchy kere uoddowajům śe erotycznyj zabowje, jedna ś nich wyprůżńo śe do szolki, a ńyskorzi uobjedwje lizajům fekalija ze uůnyj szolki, trocha jeich żerům a dowajům śe kuśiki ze uobmazanymi gymbami, dali zaś wywołujům u śebje rzigańy a rzigajům jedna drugij do gymby. We trailerze słychać śpjywka "Lovers Theme" keryj autorym je Hervé Roy a bůła uůna uoryginalńe napisano lo filma Delusions of Grandeur[2].
Uůn trailer, kery mo ůng. 1 minuta, uostoł internecowym memym, a na myndze neczajtůw zaczło śe dodowańe kńipśńyńć a filmůw ze ludźami kere uoglůndnyli uůn trailer pjyrszy roz[3]. Idźe uůne zobejzdrzeć tyż i dziśej, n t.p. na YouTube.
Mjoł uůn tyż roztomajte parodyje, jako "2 Guys 1 Cup", "2 Girls, 1 Cup: The Show" abo "1 guy 1 lunchable".


text:
Mjeśůnc
Mjeśůnc to je jydnostka czasu. S anfanga bůł zwjůnzany s cyklym mjeśůnczka, kerygo uokres synodyczny mo 29 a půł źymskij doby. Skiż tygo co roka ńy idźe potajlować gynał růwno na mjyśůnce synodyczne (uokres zwrytńyńćo śe Źymje naobkoło Klary ńy je podźelny bes reszty bez mjeśůnc synodyczny), nojprzůd wkludzano do kalyndorza dodatkowe dńi, ńy przipisane do żodnygo mjeśůnca. Ńyskorzi potajlowano rok na mjeśůnce we sposůb umowny, bes zwjůnzku s fazuma mjeśůnczka. Terozki momy jeich dwanoście a sům uůne roztůmajtyj dugośći:
- styczyń - 31 dńi
- luty - 28 dńi, a we lotach przestympnych 29
- marzec - 31 dńi
- kwjećyń - 30 dńi
- moj - 31 dńi
- czyrwjec - 30 dńi
- lipjec - 31 dńi
- śyrpjyń - 31 dńi
- wrześyń - 30 dńi
- paźdźerńik - 31 dńi
- listopad - 30 dńi
- grudźyń - 31 dńi


text:
Meksyk (mjasto)
Wspůłrzyndne: 19°25'10" N 99°08'44" W
Meksyk (hišp. Ciudad de México, nah. Tenochtitlán, ang. Mexico City) – stolica Meksyku, pouožůna na wyžyńy ležůncyj we środkowyj tajli kraju. Zajmuje 1479 km² placu. Populacyjo mjasta wynośi 8 720 916 ludźi, natůmjast uobšar metropolitarny zamješkuje 19 231 829 uosůb (2005 r.). Šacuje śe, aže couke mygalopolis ličy ůng. 22-25 mln mješkańcůw a je uznawano za třećo, po Tokjo a Seulu aglůmeracyjo mjejsko śwjata. Rygjůn mjasta uodznačo śe tyž jydnym s nojwjynkšych a nojšybšych přirostůw ličby ludnośći.
Meksyk zostou zouožůny we XIV w. bez Aztekůw (Tenochtitlán). W krůtkym uokreśe stou śe uośrodkym Imperjům Aztekůw. Wspůučesny Meksyk je cyntrům polityčnym, kulturalnym a gospodarčym Federacyji Meksykańskij. Mimo, aže kedyś bůu znůny kej "Mjasto pauacůw" a mjejsce s nojbardźij "přejřistym luftym", gwoutowno urbańizacyjo a rozwůj přymysuowy doprowadźiuy do přeludńyńo a zańyčyščyńo środowiska. Dali možna sam znejść bajšpile wspůúčesnygo a kolůńalnyjnygo baukunštu a lične parki a muzea. Historyčne cyntrům mjasta a ležůnce we jygo pobližu puywajůnce uůgrody Xochimilco zostouy wpisane na lista Śwjatowygo Dźedźictwa Kultury UNESCO we 1987. Do tej listy we 2004 roku dodano dům a pracowńa architekta Luisa Barragána, a we 2007 roku tyž kampus ůńiwersytecki při Universidad Nacional Autónoma de México ("Narodowym Autůnůmičnym Uńiwersyteće Meksyku")[2].
Připisy[Sprowjej]
- ↑ 1,0 1,1 Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática (INEGI): II Conteo de población y vivienda 2005
- ↑ Uopis kampusu UNAM na uoficjalnej neczajće UNESCO


text:
Bałtycke Morze
Bałtycke Morze, Bałtyk – mjałke strzůdlůndowe morze na szelfje kůntynyntalnym we Ojropje Půłnocnyj. Połůnczůne ze Morzym Půłnocnym bez Ćeśńiny Důńske (Sund, Mały a Wjelgi Bełt) a Kattegat i Skagerrak. Za zachodńům grańicům Bałtyku przijmuje śe ćeśńina Sund a podwodny průg, kery ćůngńe śe na głymbokośći 18–20 m uod przilůndka Gedser (wyspa Falster) do przilůndka Darßer Ort (Darß). Dostymp do Bałtyckigo Morzo majům: Szwecyjo, Finlandyjo, Rusyjo, Estůńijo, Łotwa, Litwa, Polska, Mjymcy a Dańijo. Nojwjynkszo wyspa na Bałtyku je Zelandyjo, kero je tajlům Dańije.