text:
Pokozać nowo sztela i nauczyć sie i Wos poru wyrazōw – to zawdy chcymy zrobić, jak wciepujymy tekst. A skirz tego, że do nastympnych postōw ô Maroko musicie trocha rzeczy ô tym afrykōńskim landzie spokopić, to chytejcie nastympny wpis w sztilu “ôd A do Z”. Dzisioj tajla drugo.
Piyrszo tajla tekstu znojdziecie tukej – “Maroko: ôd A do Z (1)“
M: medyna, medresa i mozaika
Medyna to je arabskie stare miasto. To tukej spyndzicie nojwiyncyj czasu jak wybierecie sie na rajza po Maroku, bo gynau w medynach je wiynkszość zabytkōw i atrakcyji. Czos sie tukej sztopnył. Ludzie żyjōm jak u nos, ale 50 lot do zadku. Zwiyrza we plac aut, barter, haje miyndzy “ôsiedlowymi gangami”, nagabywanie i proszynie, coby cosik kupić na kożdym kroku. Arabskie stare miasta sōm roz przijymne i gyszpant, a roz nerwujōm i sōm niyzocne. Ale taki już je ôd nich urok. Kożdo medyna je inkszo. Ta w Fezie to je labirynt (forgot), w Marrakeszu to jedyn epny torg pod turystōw, a yno w Essaouirze idzie wejrzeć jako naprowda żyjōm miyszkańcy marokańskigo miasta, co robiōm jak majōm fraj, kaj siedzōm i co maszkecōm.
W medynach idzie trefić piykne koraniczne szkoły – medresy. Bylimy we dwōch, we Medresie Ben Youssufa w Marrakeszu i we Medresie Bu Inania w Fezie. Tego, jak ône sōm wyônaczōne we strzodku, niy idzie ôpisać. Miszōng rzeźbiōnego drzewa z akuratnie poukłodanymi mozaikami, kery tam znojdziecie, to je nojsrogszy poziōm kōnsztu. Niy przepōmnijcie ô tych sztelach jak bydziecie na miyjscu, bo idzie leko kole nich przynś i ani ich niy uwidzieć.
N: natura
Miasta, meczety, medresy, mozaiki… to je wszyjsko piykne, robi wrażynie, chce sie tymu cykać bildy. Ale tym, co Maroko jako land mo nojlepszego, je natura. Zielōne teryny gōrskie? Ni ma sprawy, taryfōm z Marrakeszu do Imlil i już sōmżeście w Atlasie, na sztrece do Jebel Toubkal. Hyc, piosek i kamele? Ciśniecie do Merzougi i za chwila sōmżeście na prōznocie, śpicie pod gwiozdami i zjyżdżocie na sandboardzie. Chcecie do ciynia, dychnyć kapka i pozaglōndać na cosik piyknego? Kaniōny Todra i Dades czekajōm. Ściany epne na 300 metrōw do wiyrchu dajōm Wōm tela ciynia, że jeszcze bydzie Wōm tynskno za klarōm. Cuda natury? Miyjski autobus z Sidi Ifni do Legziry i już idzie sie podziwać na zachōd przi hławnych legzirskich ôbłōnkach (fajny post ô nich znojdziecie na blogu “Life in 20kg”).
Maroko mo wszyjsko, dlo kożdego cosik sie znojdzie. Łażynie po gōrach i polygiwanie na piosku, pflance i zwiyrza, hyc i zima… Co yno. Beztōż bez problymu idzie poskłodać rajza dlo wiynkszej ferajny. Z nami była tako jedna, kero pedziała: “Jo przistowōm na wszyjsko, bele bydōm chocioż trzi dni na plaży”. No i były – Sidi Ifni, Sidi Kaoki i spōmniano Legzira. A że gynau mha tako, że swoich kamratōw, kerzi polygiwali meter dalij niy szło dojrzeć, to już niy skuli nos. 😉
Ô: ôprowadzocze i ôpuncyje
Jak już my pisali, medyna w Fezie to je labirynt. I niy błoznujymy tukej. Mapy Google, karty papiōrzane, ôbrozki – nic. Nic niy spōmoże spokopić cyntrum Fezu. Ôpcje na łażynie po mieście sōm trzi (wyprōbowalimy kożdo z nich):
- namalować se w hefcie drōga ôd hotelu do kożdego charakterystycznego punktu miasta (fōngowało, ale niy zawdy; no i trza nojprzōd tyn hotel znojś),
- łazić se bele jak i bele kaj, stracić sie, a potym ciś cołki czos w jedna zajta, tak co sie wylezie z medyny (idzie wejrzeć na masa nowych szteli, ale i trefić na niyprzijymnych ludzi za ekiym; no i troci sie masa czasu),
- zabuchować se ôprowadzocza (bierōm grosze, znajōm “labirynt” jak swoja kapsa i jak sie idzie z nimi, to sie je jak Mario w graczce po chycyniu gwiozdki – żodyn ani niy podłazi nagabować).
My z ôprowadzoczym łazili bez pōł dnia. Zoboczylimy co sie yno dało, nikaj ôd nos niy chcieli pijyndzy za ajntryt i nikaj nic nōm na siła niy ciśli. Wszyjsko w cynie: smrōd nojbardzij znanej garbarni świata, przekoz ônaczynio tepichōw, mierzynie arabskich hacek (hidżabōw), masa historyji i piyrszy roz ôd poru dni – świynty pokōj. Wiadōmo, żodyn ni ma idyalny, tōż z czasym dowiedzielimy sie, że nasz ôprowadzocz to ni ma taki ôficjalny z miasta (a mioł być; ale sōm sie nōm potym prziznoł) i na kōniec ôkrōm umōwiōnej przōdzij kasy stoł i czekoł na “tip” (niy smolił sie i padoł ofyn, że trza mu wiyncyj). Ale ogōlnie – chocioż normalnie uciekōmy ôd przewodnikōw itd. – chwolymy se i ani kapka niy banujymy.
“Ô” to jeszcze nojchutniyjsze marokańskie ôbsty – ôpuncyje! Ôwoce, kere jedlimy na kila, dziyń w dziyń. Cyna dlo miyjscowych to kole 1MAD za 2 sztuki, dlo turysty 1 za 1. Majōm szpicate żgaczki, tōż przedowocz akuratnie je dlo kożdego rychtuje. Jedyn sznit, drugi i bierecie ôpyncyjo gynau z marokańskij rynki (majōm rynkawiczki!!! :o) do Waszej ślōnskij, uchachanej gymby. Pōłek tej kulki to ziorka, tōż dejcie pozōr – wartko i porzōmnie czyści jelita.
P: prōznica
Spōmniano już przi literce “N” prōznica to bōł jedyn z punktōw wyjazdu, kery zaznaczylimy jako “mus”. Drugi roz w życiu zdecydowalimy sie na atrakcyjo ze zwiyrzami. Normalnie trzimiymy sie ôd tego daleko, bo żol nōm tych biydnych bestyji, ale przed rajzōm na Sahara (tak jak przōdzij przed parkiym Everglades w USA) poczytalimy kaj sie dało, eli kamelōm, kere nos kludzōm po piosku, dzieje sie jako krziwda. Ôkozało sie, że niy, tōż ôpowożylimy sie zabulić za “wycieczka ôrganizowano”. Było super! Nojprzōd witoczka ze swoimi kamelami, potym dwie godziny
ôbijania rzici wanderu po piosku do bazy. Na miyjscu trocha śmiysznie, bo majōm tamek bai stawiynie z haźlami i umywalkōm, tōż kapka ta nasza rajza straciła na rychtyczności, ale za to warunki kōmfortowe. Na wieczōr podziwalimy sie na zachōd, dostalimy wieczerzo niy do przejedzynio, posuchalimy berberyjskij muzyki i wyciōnglimy se łōżko z celta, coby nynać pod sagim niebym. Na drugi dziyń śniodanie wczas rano i rajza nazod. Werciło sie!
R: riad i rzymiosło
Riad to je tradycyjno marokańsko chałpa z patio na dole i ze dziurōm we suficie. Na strzodku zaôbycz stawio sie fōntanna. Stawiynie je tak pōmyślane skuli afrykańskigo hycu, robi sie tam tako naturalno klima. Nojczynścij na dachach riadōw sōm tarasy, na kerych idzie se pojeś, popić (po cichu) i pogodać. Nojlepij zico sie po cołkim dniu łażynia, przi winku i biyrze, za kerym trza sie było nałazić tak, jak wtedy, kedy jeszcze niy miało sie auswajsu i nikaj niy chcieli nōm tego piwa sprzedać (ô piciu gorzołki w Maroku kedy indzij).
Skōrzane taszki i sztrzewiki, metalowe lampy i tace abo drzewiane tisze i stołki – jak mocie w chałpie cosik z tego, to je epno szansa, że w kerymś mōmyncie tyn dings bōł w Maroku. Ludzie umiōm tam wyônaczyć naprowda cudne zachy. Rzymiosło kożdej zorty na nojsrogszym poziōmie. Produkujōm tam tyż masa skōr, nici i roztōmaitych inkszych materiałōw. I nojprzōd chcōm za to masa pijyndzy, ale jak widzōm, że sie nie docie, to w kōńcu przedujōm za 10% cyny, jako normalnie trza by było udać na to wszyjsko w Europie.
S: suki
Ja, suki! Suki w Fezie nojlepij wyposażōne, ale to w Marrakeszu było ich zdecydowanie nojwiyncyj. Wydzielōne tajle medyn, na kerych sōm yno sztandy z ôkyślōnōm zortōm dingsōw – to sōm gynau marokańskie suki. Trza Wōm sztrzewikōw? Na suku Smata znojdziecie ich masa, sznupcie przede wszyjskim za tradycyjnymi babouches. Lampa abo talyrz? Kukejcie za sukiym Chouari. Na kōniec wejrzijcie na nojszyrszy i bodej nojlepij wyposażōny suk Semmarine, wyleziecie z niego gynau przi Jamaa el Fna. Potym już nic, yno z fol taszami i rukzakami zicnijcie se po cołkim dniu cychtowanio przi tażinie, ślimokach i… whisky!
Ś: ślimoki
Kojarzōm sie ze Francyjōm, ale my w tym europejskim kraju byli już pora razy i ślimokōw nikyj my tamek niy prōbowali. We Maroku w kōńcu my sie ôpowożyli. W smaku żodno rewelacja, ale do sie zjeś. Fajne je za to wybiyranie tego miynsa ze szupy. Trza nabrać sztocherym tak, coby cało uwarzōno glizda wylazła. Strzōd Marokańczykōw fest popularny przikłodek przed delszym fajerowaniym. Wiynkszo kokilka yno 1€!
T: tōry, tażin i Toubkal
Czytaliście już samek ô marokańskich medynach. Do kożdej z nich włazi sie bez tōra. I te tōry to tyż je coś, na co idzie sie dziwać godzinami. Mozaiki, rzeźbiynia, roztōmaite formy i farby. No cuda. Wejrzijcie yno na pora bajszpili pod spodkiym. Bez tako to aż sie chce przynś, pra?
Piyrsze skojarzynie na hasło “Maroko”? Tażin! Tego miana sie używo i przi godce ô jodle ze damfowanych gymizōw i miynsa, ale i ô kofliku, w kerym sie to warzi. Ze tażinami je jak ze moczkōm – ni ma na świecie dwōch gynau takich samych, kożdy je inkszy. Taki ajnfachowy to kokotek abo świniok ze zimiokami, tōmatami, ôliwkami i gewircami. Kajś przi ôcyanie (np. w Essaouirze) idzie zjeś i tażin ze sardynkami. Ale nojgłymbszy i nojciekawszy smak mioł tyn ze kaczycōm i ze suszōnymi figami. Mniam!
Toubkal, a akuratnij Jebel Toubkal, to je nojsrogszo gōra we Afryce Pōłnocnej. Chocioż mo aż 4167m n.p.m., to je to szpic, na kery umi wlyź i amator. Jak yno my ô tym poczytali, to stwierdzilimy, że tyż chcymy. No i jakoś my szafli. Jak tera spōminōmy to to były jedne z nojlepszych dni w Maroku. Nojprzōd rajza z Marrakeszu do wsi Imlil, na nastympny dziyń ôd rana piynciogodzinny wander ku schrōnisku, tam kima i na trzeci dziyń wczas rano atak. Werciło sie!
W: whisky
A w zasadzie berber whisky. Tōż nic inkszego jak fest mocny i fest słodki tyj. Bezma po poru szklōneczkach umi już zaszelōntać w łepie i stōnd sie wziyno ôd niego miano (zbowiynie we muzułmańskim landzie, w kerym picie gorzoły je widziane gorzyj jak zdradzanie, sklinanie abo cyganiynie). 😉
Tak richtich, to berber whisky to je już napowek kultowy i narodowy. Trza wiedzieć gynau z czego sie go parzi (tyj ze zorty “gunpower”), co sie do niego dociepuje (miynta “nana”), jak sie go nalywo (tak, coby sie pokozały szuminy) i jako sie go pije (trzi szklōnki: piyrszo gorsko jak żywobycie, drugo mocno jak przōnie i trzecio słodko jak śmiertka). Podle Marokańczykōw nic inkszego tak niy zagaszo durstu jak tyn hyrski tyj.
Y: yjzel i YSL
Rajzowalimy po roztōmaitych tajlach Maroka i kożdo bōła blank inkszo, ale jedna rzecz bōła wszyndzi tako samo – yjzle. Jeździ sie na nich abo ciepie sie im na pukel tasze i kisty, a ône to targajōm. Było nōm ich żol, bo już małe bajtliki wiedzōm, że jak yjzel niy idzie, to trza go piznyć w rzić, coby sie ruszył. Ale coby niy godać, to to sie dugo niy zmiyni, bo na razie żywot we Maroku bez yjzli ni ma możliwy.
Znocie takigo chopa jak Yves Saint Laurent? Klamoty, perfumy i inksze takie dingsy – kojarzicie? Ôn tak mioł w zocy Maroko, że kupił se chałpa w Marrakeszu. Ale niy bele jako, bo sprawił se “zielōne serce” miasta, zygroda wyōnaczōno bez francuskigo malyrza Jacquesa Majorelle. Sztela, kero we ksiōnżkach ô Maroku znojdziecie we “TOP 10” i ô kerej bydziecie jeszcze mieli przileżytość poczytać na blogu.
Zwiedowne info: YSL żył we Zygrodzie Majorelle bez prawieć 30 lot ze swoim… chopym. We arabskim landzie naprowda rzodko idzie tako sytuacjo trefić.
Z: zwiyrza i zolyty
Jak już na isto uwidzieliście, w Maroku idzie trefić fol roztōmaitych bestyji. Yjzle, kociki, kōnie, kamele… Jak kerego interesi fauna i cołki tyn świot gadzin, to tamek bydzie uradowany. Nōm yno żol, że niy znojdlimy fynka na prōznicy. 🙁
Zolyty z Europejkōm to je cosik, na co fest liczy kożdy mody Marokańczyk. Kożdo samotno frela, kero do Maroka pojedzie, musi być fertich na gupie hasła i prymitywny chyt. Ôd nij synek tyż. Bo samotno niy znaczy, że bez chopa kole siebie, yno bez ringa na palcu. My se na ta rajza take ôbrōnczki ôblykli, ale czasym i to nic niy dowało. Z marokańskim testosterōnym niy wygrocie. 😉
Na dzisioj to tela. Podobała sie Wōm marokańsko alfabeta? Bydymy fest radzi skuli kożdego “przaja” na Facebooku! Napiszcie tyż cosik w kōmyntorzu i poślijcie dalij kamratōm. Do zaś! 🙂


c: text/html

text:
Gmejna Hamor inwestuje do wěstoty při Bjerwałdskim jězoru
Hamor (AK/SN). Žołmy łamace připrawy při Hamorskim, Klětnjanskim a Delnjowujězdźanskim přibrjohu Bjerwałdskeho jězora chce Hamorska gmejna tak wuhotować, zo wone tež w padźe wulkich wichorow funguja. Čłonojo tamnišeje gmejnskeje rady na swojim zašłym posedźenju wobzamknychu, najprjedy připrawy na Klětnjanskim boku sporjedźeć. Wotpowědny nadawk we wobjimje 22 000 eurow dósta předewzaće z Ribnitza-Damgartena. Za tydźeń maja so dźěła zahajić a spočatk wodosportoweje sezony 1. apryla hotowe być.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
22 lutego 1943 roku, 75 lŏt tymu, Antōn Widuch ôglōndoł w kinie kōmedyjo „Weiße Wäsche”. Była to do niego pauza, kierej fest potrzebowoł – już pŏra tydni cołkŏ kōmpanijŏ miała tyngie, infanteryjne szkolynie. Dziyń za dniym ibōngi, zajyńcia i marsze, a jak prawie niy, to wacha abo – w niydziela – gōn z Herr Majorym. Pōłtora godziny filmu we ćmawyj sali – tyn jedyn czas, kiej mōg sie forsztelować, co je kaj indzij, fōrt ôd ibōngōw, armije, cołkij tyj pierzińskij Francyji.
Tela padŏ brif wysznupany w starych papiōrach. Brif do mojij ōumy ôd jeji piyrszego chopa. Tego, kierego niy ma już wiyncyj jak 70 lŏt. Brif do libsty, modyj dziouchy, z kierōm chce sie ôżynić, jak ino zaś dostanie urlop – a to niy bydzie takie lekie, przeca na Świynta bōł w dōma. Do tyj istnyj, kieryj we 2018 tyż już dŏwno niy bydzie.
Niy ma ich.
Ôstoł sie ino żōłty kōnsek papiōru.


text:
Szkolorze! Mocie cufal, wiycie? Przed Wami nowy rok nafolowany szpasym a nowymi zwiedownymi informacyjami. Bydzie gryfnie!
teksty inksze
-
Miałem okazję usiąść na kanapie “Dzień Dobry TVN” i porozawiać o śląskiej mowie w serialu “Diagnoza”. Jak do tego doszło? O co tu w ogóle chodzi? O spełnianie marzeń!
-
Idzie po ślōnsku porozprowiać ô wszyjskim? A ô przōniu? Je naszo godka fertich ku tymu, coby pedzieć, co czujymy? I eli przelezi nōm to bez ta naszo rubo skōra?
-
A możnej na nastympno rajza zabuchować se… izba u kogoś w dōma? Abo garaż przeônaczōny na szlafsztuba? Abo zōmek? Wejrzijcie co to je Airbnb, jako zabuchować bez ta zajta spanie i zebrać przi tymu 100zł sniżki.
-
To bōł fest fajny i zwiedowny rok. U nos, jak bodej u kożdego, we 2017 masa sie pochało, czos lecioł wartko, były mōmynty lepsze i gorsze.
-
Hygge to je szczynście skukane we ajnfachowych chnedkach. We smakach, gestach i wōniaczkach. A co dowo takie szczynście nōm, Ślōnzokōm?
-
Piyńć zdań po ślōnsku, kere kożdy bajtel słyszoł w dōma. Wlazły do łepy tak fest, że za pierōna już ich wyciś niy idzie. Znocie je na zicher!
-
Co pochocie jak mocie fraj? My siodōmy do Netflixa! Szpecjalnie dlo fanōw szpasu i ślōnskij godki, narychtowalimy ôpisy 10 syriali ôd Netflixa po ślōnsku.
-
Halastra Fryszniokōw je we cołkij internecy. Ludzie sie pierōm, coby zebrać te grincojgowe bestyje. Poznejcie “Gang Świeżaków” po ślōnsku!
-
Jaki je spōłczesny Ślōnzok? Co je w nos inkszego, jak we naszych prôjcach? Wszyjskich nos zmiynił czos – na lepsze abo na gorsze? Pōdźcie kuknymy…
Tyż sie Wōm czasym ckni za bojkami? Wejrzijcie na Cartoon Network po ślōnsku. Fajnie by było se na takie pozaglōndać, pra?
Lubiymy tradycyje. Nojlepij swoje. Tōż fajrujymy greckie andrzejki, rzymskie walyntynki i słowiōńskigo śmiyrgusta. Ale halloween? Niy no, co to to niy.


text:
Kaczkowo
Miejscowości w Polsce:
- Kaczkowo - osada w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gminie Gniewkowo
- Kaczkowo - wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. żnińskim, w gminie Żnin
- Kaczkowo - wieś w woj. pomorskim, w pow. wejherowskim, w gminie Łęczyce
- Kaczkowo - wieś w woj. wielkopolskim, w pow. leszczyńskim, w gminie Rydzyna
- Nowe Kaczkowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Brok
- Stare Kaczkowo - wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Brok
Zobacz też: Kaczków


text:
František Doucha
František Doucha (* 31. awgusta 1810 w Praze; † 3. nowembra 1884 w Praze) bě čěski bibliograf, spisowaćel, přełožowar a duchowny.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
František Doucha wopyta Małostronski gymnazij a studowaše teologiju w Praze. Na płuca schorjeny Doucha lěkowaše so 1839 w kupjelach Lázně Libverda, hdźěž so z chowancom Serbskeho seminara Jordanom zezna a so za Serbstwo zahori. Pozdźišo haješe Doucha zwisk k Smolerjej a wopyta zeńdźenja Serbowki. Do wšelakich čěskich časopisow napisa nastawki wo połoženju w Serbach a wozjewi přełožki serbskich basnjow. Doucha běše mjez prěnimi Słowjanami z čłonom Maćicy Serbskeje.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Josef Páta: Z čěskeho listowanja Jana Arnošta Smolerja. Budyšin 1919.


text:
"Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim niech sie każdy brzidzi".
SZPACYRKYM PO CIESZYNIE
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie ”kursywom” na tóm czornóm szczałke w tej szarej kostce, kierom nóndzie zaroz pod spodkym.
S fankóm i orełym
Gdo piyńć roków tymu dejmy na to uciyk do Anglije i dzisio naroz stanył na rynku to uwidzioł, że cosi jednakowóż na"lepsze" sie zwyrtło. Na wieży ratusza uż nima tego szpica s fankóm i orełym, a tyrczy tam yno jakisi kulik. W lutym tego roku wiater ty stare historyczne insygnia obalił i do dzisia żodnymu nie podarziło sie tego szpica spadki prziszrubować. Urzyndniki s ratusza, abo możne aji burmistrz majóm ostude nabrusić do szpica tyn kulik, kiery sie tam obstoł. Możne, że te robote nagnali jakimusi ślosorzowi, kierymu sie brusek rozlecioł i ni mo piniyndzy na nowy. Abo też miastowi rajcy sóm powadzóni s biylskimi, kierzi majóm fajermóński auto s delszóm drabinóm i nie chcóm ji pojczać. Możne jak gdo to poczyto to napisze w komentarzu kaj je prowda. Tymu wrócónymu s Anglije ciepie sie też na łoczy, że na gelendrze balkónu ratusza uż nie wiszóm żodne chwolidła, ale je tam kapke kwiotków. Nima ich tam moc, ale zawsze je to cosi wiyncyj jako kiejsi bywało i wyglóndo to pieknie. Jak nóm sie podarzi spuścić łoczy na dół to uwidzymy kósek starej por-zowiałej sztreki po kierej sto roków tymu jeździł cieszynski tramwaj. Doś dłógo to chladani tej sztreki trwało i dziepro podarziło sie jóm kómusi nónś trzi roki tymu, a potym snaszeł sie też taki co jóm wkopoł do ziymi. Akurat je to podobno w tym samym miejscu kaj sie kiejsi tyn tramwaj zastawowoł, coby tustelocy do nie go wsiadali i jechali na banhof na drugóm stróne Olzy. Dzisio też by sie to przidało, bo s naszego odropanego banhofu idzie sie yno dostać do Zybrzidowic, a czeskim cugym aże do Frydku-Mistku.
Mini słownik:
naroz-nagle,
uwidzioł-zobaczył,
spadki-z powrotem,
ostuda-kłopot,
nabrusić-naostrzyć,
kulik-słupek,
brusek-szlifierka,
fajermóński-strażacki,
kapke-trochę,
kaj-gdzie,
sie podarzi-uda się,
banhof-dworzec,
sztreka-tor.
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku!
Dzisiejszy tekst ma tytuł "S fankóm i orełym".


text:
Powěsće: pjatk, 10.08.2018
Hauptinhalt
Nowi wučerjo na hornjołužiskich šulach
Z nowym šulskim lětom započnje w hornjołužiskich šulach 73 nowych wučerjow. Kaž krajny zarjad za šulu a kubłanje zdźěli, móžachu tak jenož něšto wjace hač połojcu planowanych nowych wučerjow zdobyć. 18 dalšich požadarjow je poskitk dóstało, přistajenje pak njeje pola nich hišće wotzamknjene. Někak kóždy dźesaty nowy wučer přińdźe z druheho powołanja. Najwjace tajkich přidružnikow je na wyšich šulach, najmjenje na gymnazijach.
Za internet bjez barjerow
W Serbskim instituće chcedźa předčitansku funkciju za serbske digitalne teksty nadźěłać. Tuchwilu nastajeja runje koncept za projekt. Za zwoprawdźenje předčitanskeje funkcije je nimo techniskich dźěłow tež mnoho zakładneho rěčespytneho slědźenja trěbne, praji direktor instituta dr. Hauke Barthels. Je to dźěło za wjacore lěta. Nastajenje koncepta Sakske ministerstwo za wědomosć a wuměłstwo ze 77.000 eurami z inkluziskich pjenjez financuje. Z pomocu přečitanskeje funkcije móža sej ludźo, kotřiž špatnje widźa, na přikład internetowe strony předčitać dać.
Nowa abatisa w klóštrje
W klóštrje Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje swjeća dźensa benedikciju noweje abatisy Gabriele Hessec. Generalny abt rjada Cisterciensow ju žohnuje a do zastojnstwa zapokaza. Nowa abatisa je wot 1981 w klóštrje w Pančicach. Spočatk junija bě ju konwent knježnow jako nowu nawodnicu wuzwolił. 57-lětna Gabriela Hessec je w stawiznach klóštra jeho 44. abatisa. Wona naslěduje Philippu Kraftec, kotraž je loni klóšter a rjad wopušćiła. Tuchwilu bydli w klóštrje Marijina hwězda dwanaće knježnow.
Mjenje štomow podłu dróhow
W Budyskim wokrjesu steji podłu dróhow dźeń a mjenje štomow. Loni bu jenož hišće dwanaće procentow wšěch wuwalenych, zeschnytych abo podrězanych štomow z młodymi štomikami narunane. Kaž sakski minister za hospodarstwo Martin Dulig wčera wobkrući, je so w zašłych wósom lětach jeničce w Budyskim wokrjesu kóždy wosmy štom při dróhach zhubił. Frakcija Zelenych w krajnym sejmje ma tute wuwiće tež hladajo na změnu klimy za dramatiske.
Centrum biosferoweho rezerwata woblubowany
W Domje tysac hatow w Stróži pola Hućiny su wčera 100.000. wopytowarja witali. Běštaj to mandźelskaj ze Zhorjelca. Informacijiski centrum běchu před šěsć lětami wotewrili. Z toho časa je kóžde lěto wokoło 16.000 zajimcow přišło. W domje maja tež wustajeńcy a přednoški. Najwjetša skupina mjez wopytowarjemi su šulerjo.


text:
Informujymy, że łod jutra poczonwszy bydzie szło sie zapisywać do Stowarzyszynio nie ino we Grzibku.
Dodatkowo bydzie tyż szło sie zapisywać łod sztrony sektorów 6 i 7, cyli łod sztrony ulicy Aleji Bojowników!
Wszistkich chyntnych zapraszomy wcześnij, cobyście zdonżyli wlyźć na szpil na czos 🙂
własne / wielkiruch.pl
20 wrzyśnia ło 18:00 we sali Stowarzyszynio na ulicy Chrobrego 13 we Chorzowie, łodbyndzie sie Walne Zgromadzynie Członków Stowarzyszynio Wielki Ruch.
Proponowany porzondek łobrad:
- Łotwarcie zebranio
- Wybór Przewodniczoncygo Zebrania i Protokolanta Zebrania
- Przedstawiynie porzondku łobrad
- Zgłoszanie uwag do porzondku łobrad
- Zgłoszynie kandydatów we wyborach uzupyłniajoncych do zarzondu stowarzyszynio
- Wybory uzupyłniajonce do zarzondu stowarzyszynio
- Wolne wnioski
- Zamkniyncie łobrad
wszistkich członków gorko zapraszomy.
własne / wielkiruch.pl
Zapraszomy do łoglondanio srogij galyrii szportowyj “Ze murawy”, ze szpilu Ruchu ze Olimpiom Elblong. Autorym je Dariusz Grabiński: Continue reading →
Dzisioj łode osiymnostyj zagromy szpil ze drugom Olimpiom we noszyj lidze, cyli ze tom, ze Elblonga. My zapraszomy na Cicho 6, ale fto niy może być, bydzie móg cytać nosz Ślonski LIVE.
Zacnymy szprechać kole siedymnostyj, a nosz LIVE znojdziecie pode tym linkiym: Ślonski LIVE: Ruch – Elbląg
Zapraszomy do nos!
własne


text:
Zo by so Lipjo w Pančicach-Kukowje zaso z woprawdźitym parkom stało, za to su na přikład Drježdźanscy studenća lětsa hižo pilnje dźěłali. Přichodnu sobotu su nětko wobydlerjo namołwjeni, so dobrowólnje gratu přimać.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Hižo lětsa w aprylu na nalětnim wuchodźowanju je Clemens Bejmak nazymsku dźěłowu akciju w Lipju w Pančicach-Kukowje připowědźił. „Nětko je prawy čas, ju přewjesć, dokelž smědźa so štomy a kerki zaso rězać“, rozłoži Miłočanski krajinowy architekt, kiž je so w swojim diplomowym dźěle z tym zaběrał, kak móhł z Lipja zaso woprawdźity park nastać. Sobotu, 22. oktobra, wón wot 9 do 14 hodź. wšitkich wobydlerjow – nic jeno z Pančic-Kukowa – namołwja, so za tónle zaměr sobu gratu přimać.


text:
Wikipedyjo:Sztamtisz/Sprowjorze
Sztamtisz Ślůnskij Wikipedyje
Wikipedysty
Sam uosprawjomy uo nos samych :)
Wikipedyjo:Skůnd žeśmy sům[Edytuj zdrzōdło]
Wpisywać śe ;), ◄Ozi64► a uůnygo godka 18:45, 19 śyr 2008 (UTC)
Zlot Zimowy 2008[Edytuj zdrzōdło]
Zaprašom wšystkich Ślůnskich wikipedyjokůw do Chořowa na Zlot Zimowy 2008. Herr Kriss 14:15, 7 lis 2008 (UTC)
Zmjana Mjana Sprowjorza[Edytuj zdrzōdło]
Witejće chopy (nó a baby tyż). Chca śe zmjyńić nick z ozi64 na ozi. Informuja, bo ńy mómy ustalónygo consensusu ańi ńic, wjync jak ńikt ńy do uodpory to uderzóm do Leinada. Pyrsk, ◄Ozi64► a uůnygo godka 19:15, 23 kwj 2009 (UTC)


text:
Szczyrkowa
Szczyrkowa (Crotalus atrox) je půłnocnohamerikański god ze familije żmijowatych. Půmjyszkuje połedńe USA a půłnocno tajla Meksyka. Mo do 2 m dugośći, je fest ćynżki a mo śe go za nojbarzi ńybezpjeczno szczyrkowa Půłnocnyj Ameriki, bo zajmuje pjyrszy plac jeli chodźi uo wjelość bajsńyńćůw a letalne przipodki. Ńy je to gatůnek, kery mo jakich naturalnych wrogůw, skiż tygo wystympuje na szyrokim uobszorze.
Gůńi uůn uosobliwje małe cyckocze a ptoki, nale bez toksyczność jego gidu, jego bajsńyńće moge być tyż letalne lo czowjeka - kożdy rok prziuwożo śe we USA pora śmjyrtelnych przipodkůw, atoli egzystuje prawe antidotům blank chrůńůnce przed nastymstwůma pobajsańo. Gorszy gid mo ino djamyntowo szczyrkowa.
Szczyrkowa mo na kůńcu kwosta uostrzegajůncy narzůnd. Gady przed pjyrszům wylinkům jeji ńy majům, u majerantnych skłodo śe ze ůng. cyjn pustych kamerlikůw, co szczyrkajům kej uo śa uoćyrajům. Po kożdyj nowyj wylince dochodźi jedyn kamerlik szczyrkůwki. God tyn mo nojgłośńyjszo szczyrkůwka spojstrzůd wszyjskich ze swojij zorty. Ńykej szczyrkůwka śe uodrywo a zaczyno rosnůńć na nowo. Srogo szczyrkůwka do śe usuchać ze poradźyśyńću myjtrůw. Przi szczyrkůwce sům tyż bjoło-czorne gurty.
Mjůno "szczyrkowa" ńy je lo ślůnskij godki uosobliwe - wźyno śe ze teksaskij gwary jako jedno ze słůw utworzůnych lo nowych zachůw, kere ślůnsko ymigracyjo tam můgła uobezdrzeć.


text:
Italijsko Apulijo mo masa do zabitowanio. Kristalicznie snōżno woda, cudne miasteczka, szumny klimat i gynialne jodło to yno pora bajszpili. We Apuliji je tyż masa punktōw fest charakterystycznych, choby piykny sztrand we Polignano a Mare, biołe chałpki w Alberobello abo gryfne podziymia we Castellana Grotte. Wszyjskie te sztele byzuchować idzie fest leko, jak sie sztartnie z urodnego Monopoli. To je niy yno superowe italijskie miasto, w kerym idzie zaplanować fajne wczasy, ale ku tymu idyalno baza do nawiydzanio cołkigo regiōnu.
Monopoli – esyncyjo Apuliji
Plaża? Je. Sztreka przi kraju morza? Je. Szumne lody? Sōm.
I szłoby tak sztyjc, bo we Monopoli znojdziecie wszyjsko to, skuli czego rajzuje sie ku italijskimu wybrzeżowi. Na zicher bydzie sie tamek podobało kożdymu! Cosik dlo sia trefiōm i ci, kerzi sōm ôbmiyłowani we historyji a warzyniu, gynau choby ci, kerzi radzi polygujōm pod klarōm abo sztyjc zoziyrajōm yno na baukōnszt a na marynistyczne klimaty. A keby sie tak same Monopoli już zmierzło, to wele niego je tela roztōmaitych atrakcyji, że plan byzuchu i tak nafolujecie co do minuty.
Monopoli – nojlepszo baza
Mocie w zocy dniōwki? Rajzy na 24 godziny? Bo my fest. Wczas pośniodać, na chnedka zicnyć we autobusie, pozwiydzać bez taszōw i przijechać nazod do najmowanego miyszkania, w kerym bez pora dni idzie sie richtich poczuć choby we chałpie – perfekt uczucie, czysto uciecha z urlopu. Wiymy wtynczos, że i dychōmy, i używōmy kożdego dnia w 100%. I to je bodej nastympny powōd, skirz kerego tak dobrze spōminōmy Monopoli. Rajza do Alberobello? Niycołko godzina we autobusie i pora ojro za farkarta. Castellana Grotte? Podano wycieczka. Lokalizacyjo a transportowo neca sōm perfekt ku tymu, coby z Monopoli zrobić se baza wypadowo po Apuliji. Wszyjskie przidajne informacyje zebierecie ôd fest pōmocnych babōw we informacyji turystycznej przi Via Garibaldi 10 (mapki, farkarty, plany rajzōw itp.).
Zwiydzanie Żywot we Monopoli
Snaszych rajzowych szprymōw śmiymy pedzieć, że do trzech nocek na jednej szteli idzie godać ô “zwiydzaniu“. Dalij je już takie bardzij “pomiyszkiwanie“. Niy inakszyj bōło we Monopoli. Bylimy tamek tak dugo, że znojdlimy już ôblubiōny sztand z grincojgiym i idyalny kafyj, kaj dziynnie maszkecilimy fryszne rōżki, pilimy masa espresso i wciskalimy w siebie kosmiczne dowki lodōw. Mielimy czos, coby bez presy polotać przi morzu i zjeś niyskore śniodanie, do kerego jodło kupilimy, jak lecielimy se po leku nazod. Matiś bōł bai u golocza! Ja, żywot we Monopoli mielimy fest w zocy i na isto kedyś zaś tam zajadymy.
Nojfajniyjsze atrakcyje Monopoli
Mōmy dlo Wos pora nojbardzij zwiedownych szteli we Monopoli. Kuknijcie tukej, to je mus:
- dlo ôbmiyłowanych we baukōnszcie a historyji: Katedra (Duomo di Monopoli), nadmorski Zōmek Karola V i bastiōn Santa Maria,
- dlo ôbmiyłowanych we morskich klimatach: Stary Port (Porto antico di Monopoli) z modrymi łōdkami (wyglōndo choby marokańsko Essaouira!) i piykno latarnia (Faro Monopoli),
- dlo tych, kerym sztyjc chybio klary: Spiaggia di Portavecchia w samym cyntrum i Spiaggia di Cala Cozze, di Cala Porto Bianco i di Cala Porto Rosso kōnsek dalij (pora minut piechty),
- dlo lotoczy: Lungomare Portavecchia – kōniecznie wczas rano,
- dlo fanōw italijskigo kafyju i lokalnych produktōw: Piazza XX Settembre i teryn wele niego – sztandy z obstami, piykorze i nojlepszo na świecie Cafe Roma.
Knajpy – kaj pomaszkecić we Monopoli
Sprawdzilimy akuratnie, kaj nojlepij pojeś i popić we Monopoli. Rekōmandujymy Wōm:
Cafe Roma
Spōmniany już przōdzij kafyj, kery ôstoł nōm w gowach na dugo. Szumne napowki, zawdy fryszne żymły a rōżki, perfekt lody i fest małe cyny (np. 5€ za śniodanie dlo dwōch ludzi) – co wiyncyj trza przi italijskich wczasach? Dugo raja ôd samego rana, w kerej stojōm yno Italianery, to niy ma przipodek.
Osteria Perricci
Gynialno sztela dlo tych, kerzi w rajzie sznupiōm za futrym gynau takim, choby my – frysznym sztofym, głymbokim smakiym, epnymi dowkami, niysrogimi cynami i rychtycznym klimatym. W Osterii Perricci znojdziecie to wszyjsko, a ku tymu lokal je naprowda gryfnie ôbmojōny. Jak planujecie fajer pod wieczōr – na mus zabuchujcie se przōdzij miyjsce!
Tuttoapposto
Super plac na wieczōr we dwōch. Malućko etnoteka z masōm roztōmaitych zortōw win, cudnym strzodkiym i szpecjalnōm atmosferōm. Werci sie posmakować apulijskigo spritzu a mojito (po 5€).
Il Triangolo
Naprowda hit! Wlyźlimy tamek bez cufal, bo ôroz chycił nos pierōński głōd. Zielōny lokal już z daleka wyglōndoł fajnie, bo we strzodku stoła gynsto raja italijskij familiji z fest głodnymi bajtlami. Ôkozało sie, że wszyjscy czekali na pizza na kōnski, z kerōm bednerzy ledwo sie wyrobiali. Fest dobro margherita za 1€ a tradycyjne panzerotti i masa inkszych italijskich ‘fast-foodowych’ szpecjałōw w gynau tak samo niywielich cynach. Ku tymu ôbsługa, kero przi drugim i trzecim naszym byzuchu witała nos szyrokiym uśmiychym. Nojlepij brać na wynos i zjeś kole pizzeryji, na placu Vittorio Emanuelle II abo zaczajić sie na jedyn z dwōch stołkōw.
Gelateria Caruso
Ajnfach gynialne lody!
Ekstra: Caffe Venezia poratowało, wszyjsko inksze bōłu zawarte. Cyny i jodło okej, dowki kapka małe.
Noclegi – kaj nynać we Monopoli
Zaliczylimy dwie sztele, ôbie blank inksze. Villa Maria Pia bōła epnōm chałpōm przeônaczōnōm na pynsjonat. Dostalimy cudno izba ô srogim sztandardzie. przeobrażonym w pensjonat wypoczynkowy. Dostaliśmy cudowny pokój o bardzo wysokim standardzie. Właściciele byli fest fajni i robili wszyjsko, coby nasz byzuch bōł jak nojwygodniyjszy. W cynie noclegu bōło śniodani w ôd nich kafyju. Yno jednym minusym śmi być lokalizacyjo ôd cyntrum Monopoli to je jakieś 15-20 minut szpacyru. Wejrzijcie tukej i śmiało buchujcie: B&B Villa Maria Pia.
Drugie miyjsce to Casa Carbonara najmowano bez Airbnb. Cyna i plac to najwiynksze plusy. Szłoby tyż znojś tamek klimat, bo to bōło takie typowe małe apulijskie miyszkanko. Ale nōm sie za fest niy podobało – miyszkanie niy bōłu fertich na nasz ugodany przijazd, godzina zameldowanio zmiyniōno, kilszrank umazany, wi-fi niy bōło, a ku tymu jeszcze ta pierzińsko latarnia przi drōdze, kero świyciła nōm po ślypiach bez przeszlōne dźwiyrza bez cołko nocka (a żodnych rubszych forhangōw niy bōło).
Zwiydzejcie Apulijo!
Italijskie wczasy werci sie planować ôd Monopoli abo zaczynć ôd ôpisanej już na blogu Barletty. Ale zwiedownych szteli je we Apuliji masa. Tōż szporujcie urlop, bo jak przijedziecie tukej na mynij jak na dwa tydnie, to bydzie Wōm żol. A ô nastympnych placach na połedniu Italiji poczytocie na blogu chned. Ciao!
W tekście brakuje czegoś ważnego? Przydałyby się dodatkowe informacje?
A może już planujesz wycieczkę do Monopoli? Czekamy na Twój komentarz na Facebooku 🙂


text:
Montevideo
Montevideo je stolica a najwjetše město južnoameriskeho stata Uruguay. Z 1,3 milionami wobydlerjow je wone hospodarske, zarjadniske a kulturne srjedźišćo w kraju. Nadeńdźe so napřećo argentinskej stolicy Buenos Aires při sewjernym pobrjoze Río de la Plata, mórskeho zaliwa Atlantiskeho oceana. Po studiji je Montevideo južnoameriske město z najwyšej žiwjenskej kwalitu.[1]
Mjeno města pochadźa wot 132 metrow wysokeje hórki napřećo přistawej, kotraž rěka španisce Monte („hora“) a w guaranišćinje Yvyty („skała“). Z wobeju słowow nasta po dobywanju kraja přez Europjanow w 16. lětstotku nowe mjeno Montevidi jako zestajenka. Město same załoži so hakle w lěće 1726 jako španiske sydlišćo San Felipe y Santiago de Montevideo.
W měsće knježi přecowłóžna subtropiska klima z miłej zymu a ćopłym lěćom. Přerězna temperatura wob lěto leži pola 16,3° C. Najhorcyšej měsacaj staj januar a februar.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficielne webstrony města (špan.)


text:
We Niymcach- tam barzi1 na gōrze- majōm tako tradycja, że bez zima2 sie wybiyrajōm całōm ferajnōm3 na jedzynie tego grinkōłlu. Jo żech po prołwdzie4 nawet tego niy wiedzioł, ale jakosik żech sie połra miesiyncy tymu zgodoł ze mojōm Ciotkōm ze Bremen. Po piyrszych przimrozkach pōnoś5 tyn grinkōłl je nojlepszy i łoni tak od stycznia aże do marca sie organizujōm take fajery.6 Bajeroki7 majōm Oktōłberfest, a ci a łoni tam taki Grinkōłlfest. Kamraty8 i kōmratki9 ze roboty sie noprzōd10 idōm na zakrołpiany szpacyr,11 a potyn- jak już im trocha rzić wymarznie- idōm sie pojejś. Niy musza spōminać,12 że abstynynci niy majōm na takich imprezach leko 😉
Co potrza?
30-40 dkg grinkōłlu, co to na niego niyftorzi godajōm jarmuż 😉
1 cebula
2 wōszty13– łoni tam dołwajōm14 do tego taki wōszt, co to sie nazywo pinkel i je takōm odmianōm krupnioka, yno, że je bioły; joł żech takego niy mioł i dołech normalnego wōsztu i tyż bōło dobre
4 plastry wyndzōnki15
2 plastry schabu
trocha fetu16 abo masła klarowanego
trocha wody abo buliōnu
Roztomajtych receptōw to łoni tam majōm tela, co my na panczkraut i jak zawsze mogecie sie sam tyż trocha poeksperymyntować. Nojprzōd na fecie abo maśle zeszklijcie pokrōno19 cebula, potyn dociepcie tam umyty i potargany na mańsze20 kōnski21 grinkōłl (te twarde łodygi tyż wyczajście22). Dolyjcie do tego trocha wody abo buliōnu, ale niy za dużo, żeby sie niy zrobiōło za ciapiate.23 Moja Ciotka padała,24 że łoni tam tyn wōszt warzōm osobno i dopiro na kōniec wciepujōm do garca razym ze grinkōłlym. Joł tyn wōszt podziuboł25 i razym ze wyndzonkōm wciep żech tam zaroz po tyn, jak te zielōne trocha oklapło. I tera sie to powinno 1- 1,5 godziny dusić na blank26 małym łogniu. Bez27 tyn czas mogecie sie to tyż połra razy jakōm warzechōm pomiyszać. Jak już minie godzina, to idzie28 sie uwarzić kartołfle, a pod kōniec podsmażcie trocha na patelni tyn schab i dejcie go na chwila do tego grinkōłla- pōnoś jakby sie tam za dugo dusiōł, to bōłby za suchy. Jak już wszysko mōmy fertich29 to wciepujecie to na talyrz, bierecie sie trocha mostrichu,30 jake piwo i smacznego 🙂
Mogecie tyż- jak joł z mojōm Babōm31– zrobić sie tyn grinkōłl yno ze wōsztym i wyndzōnkōm. I bez tego schabu tak my sie pojedli, że sie ruszać niy szło 😉
1bardziej
2w zimie
3grupą
4tak na prawdę
5podobno
6imprezy
7Bawarczycy
8koledzy
9koleżanki
10najpierw
11spacer
12przypominać
13kiełbasa
14dodają
15boczku wędzonego
16smalcu
17kilka
18ziemniaków
19pokrojoną
20mniejsze
21kawałki
22wyrzućcie
23za rzadkie
24mówiła
25ponakłuwałem
26całkiem
27tu: w międzyczasie
28można
29gotowe
30musztardy
31żoną


text:
Nawsowc
Nawsowc je wjesna sydlišćowa forma.
Hinak hač pola pućowcow njezałožichu so statoki a ležownosće podłu wobchadneho puća, ale wokoło nawsy, kotraž běše zwjetša we zhromadnym wobsydstwje gmejny. Na tutym škitanym městnje wosrjedź wjeski prěnjotnje skót přenocowaše, kiž wodnjo zwonka wsy na pastwišću steješe. Pozdźišo wužiwachu prózdne městno husto jako stejišćo wjesneje cyrkwje abo připrawichu tam wjesny hat.
Nawsowcy so po zakładnej formje rozeznawaja, tak dawa na přikład kulojte a štyriróžkate. Sydlišćowa forma wustupuje we wšelakorych dobach, tak na přikład w běhu němskeho zasydlenja w słowjanskich kónčinach wuchodnje Łobja a Solawy wot 11. lětstotka.
Tutomu sydlišćowemu typej přisłuša tež typiski słowjanski kulowc.


text:
W duchu kralozwěrnosći a politiskego konserwatizma –
Bramborski Serbski Casnik (1848–1918)
Lěto 1848 jo pśinjasło do nimskich krajow njeměr a zběgi. Burja a bergarstwo su pógromaźe chopili zgłosom pominaś reformy w feudalnych nimskich statach, w kótarychž jo se zwětšego kněžył hyšći srjejźowěkowy awtokratiski pórěd. W tom wichorojtem casu, kótaryž jo zajšeł do historije pód mjenim „nimska rewolucija“, jo bergarsko-demokratiske gibanje teke w našych stronach zatśěsło słupy, na kótarež jo se zepěrała konserwatiwna Pšuska, wóścojska dolnołužyskich Serbow. Pšuska narodna zgromaźina doprědkarskich mócow jo pominała mjazy drugim liberalnu wustawu (Verfassung), parlament z wótpósłańcami, ako su se dejali wuzwólowaś wót luda, lichotu (fryjota; Freiheit) buram, wótpóranje casnikarskeje censury a docełego wěcej demokratije a pśikrotcenje kralojskeje mócy. W měrcu togo lěta jo rewolucija se wuderiła w Barlinju. Na drogach města jo běžała kšej: Rewolucionarje su z bronjami wójowali pśeśiwo kralojskim wójakam. Teke w Mužakowje, Grodku, Picnju a hynźi su byli demonstracije a njeměry, a w Chóśebuzu jo magistrat zawołał k pomocy wójnstwo, aby rewolucionarne gibanje pórazyło.
Pód śišćom zběga jo pšuski kral Fryco Wylem IV. se cuł nuźony, někotare pominanja zběgowarjow dopołniś, a jo zlubił dalšne doprědkarske a demokratiske reformy. Swóje zlubjenja pak njejo žednje doźaržał, a ako njeměr jo zasej wuśichnuł, jo wón skóro doprědkarske procowanja demokratow z pomocu wójakow rozbił.
Měrcojska rewolucija: barikada na Alexandrowem naměsće w Barlinju, 1848
To njejo pśipad, až rowno srjejź togo casa jo se naroźiło prědne łopjeno w dolnoserbskej rěcy: 5. julija 1848 jo se wuśišćało prědne wudaśe tyźenika Bramborski Serbski Casnik. Iniciator togo pśedewześa jo był Chóśebuski krajny raźc von Schönefeldt, nimski kněžk we Wjerbnje. Co jo jogo k tomu statkoju pógnuło? Njewěmy kradu, kake wósobinske nastajenje jo von Schönfeldt měł napśeśiwo serbskej rěcy. Wón wšak jo ako zastupnik warsty zemjanow a pśiwisnik pšuskego stata měł pśedewšym tšach pśed tym, až rewolucionarne, demokratiske ideje mógu se mjazy burami rozšyriś a jich pśeśiwo kněžkam naštyriś. Z łopjenom w rěcy tudejšnych wejsanari jo von Schönfeldt kśěł nejskerjej bursku ludnosć serbskeje Dolneje Łužyce pśed idejami „doprědkarskich“ socialdemokratow šćitaś a ju wukšuśiś w kralozwěrnem konserwatizmje.
Głowa prědnego wudaśa Bramborskego Serbskego Casnika
Cełe wudaśe móžośo pśelazowaś w originalu how: bok 1, bok 2, bok 3, bok 4
Nimskim kněžkam njejo było śěžko zwěstkarjow mjazy Serbami namakaś. Fararje – pódla wucabnikow ta jadna wukubłana warsta serbskeje ludnosći – su rowno tak ako kněžki rewoluciju a liberalne změny wótpokazowali a su měnili, až socialdemokratiske gibanje, kótarež se njezepěra na bibliju a Bóžy pórěd, wobgrozujo fromnosć a pócnosć luda. Stakim su to byli rowno serbske fararje, kenž su ideju Wjerbańskego kněžka z połneju wutšobu pódpěrali – z jich krejza toś su wujšli prědne redaktory Casnika.
Wjerbański kněžk jo za swóju iniciatiwu dostał pódpěru wót pšuskego ministarstwa za nutśikowne nastupnosći. Konserwatiwnym kněžarjam ga jo se taka iniciatiwa wjelgin pśigóźeła. Bury njejsu dejali na žeden part se natyknuś wót doprědkarskich idejow, a wšen zběžkarski duch jo se dejał južo w zachopjeńku zadušyś. Pisane słowo w serbskej rěcy jo se za zdaśim kněžkow góźeło nejlěpjej za to, aby ludnosć wót rewolucije wótźaržowali a pśeśiwo demokratiskemu gibanju „agitěrowali“.
Za zagronitego redaktora Bramborskego Serbskego Casnika su pówołali fararja Mata Nowku z Módłeje (1812–1864; jo Casnik redigěrował do lěta 1852). Śišć a pśedawanje serbskego casnika jo měła na starosći firma za śišć knigłow a litografiju Tornow w Chóśebuzu. Redaktor Mato Nowka jo dostawał pódpěru krajnego raźca a lětny pjenježny pśipłaśonk pšuskego stata.
Žurnalizm Bramborskego Serbskego Casnika jo se wuznamjenił pśez to, až artikele a pśinoski su za wětšy źěl wopśimjeli moralizěrujuce elementy. Jogo pśeliš „prjatkarska“ natura jo se pokazowała we tom, až informaciske žurnalistiske formy a formy, źož se jawi subjektiwne měnjenje awtora, njejsu byli kšuśe źělone, ale su byli njerozdźělnje ze sobu změšane a spleśone. Jasna fromno-konserwatiwno-kralozwěrna politiska linija jo wótbłyšćowała nastajenje duchownych a kněžarstwa. Serbske łopjeno jo se měšało kradu do wjelikeje nimskeje politiki a jo pśi tom wustupowało pśecej pó boce krala a pśeśiwo demokratam.
Bramborski Serbski Casnik, 21/1848 (srjoda, 22.11.1848), wuznawa se tak:
„Ja mam mojogo krala lubo ako mojogo nana, a moj vaterland ako sam se“. A redaktor wužywa swóju awtoritu a prjatkujo lazowarjam: „Togodla ja jo njewěrim, a wy jo teke njedejśo wěriś, což młoge luźe gronje, až te Barlinarje su togo krala twingowali, až jo jadnu nowu ordnungu tomu landoju daś musał. Naš kral njedajo se twingowaś.“ W nowemberskem wudaśu pišo se: „[Napominam was rědnje], aby wy njepušćili wot togo, což pšawo jo, njefolgowali niźi tym, kotarež ze šednosću (=šydnosću) kśěli was wotwjasć na njepšawe drogi, na take drogi, kotare su pśeśiwo božej pśikazni! (...)
Z kim cośo stojaś? Z tym kralom, wašym wot Boga wustawjonym knězom, abo z tymi, kotarež jomu njejsu posłušne? (...) wostańśo ako dobre źiśi, wěrne tomu wěrnemu voteroju našogo woścojskego landu až do wašogo końca, njezabyńśo žednje to słowo togo swětego posła: Boj se Boga, cesć togo krala.“
Ceły pśinosk k lazowanju w originalu: wobraz


text: Serbšćina ma tež wjele narěčow. Tak bazuje spisowna hornjoserbšćina na narěčach wokoło Budyšina a spisowna delnjoserbšćina na Choćebuskim dialekće. W srjedźnej Łužicy eksistuje nimo toho narěčne pasmo, kotrež twori přechod mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi. Najbóle rozšěrjena z tutych přechodnych dialektow je Slepjanska narěč. Rěčneje asimilacije dla wšak so wulki dźěl něhdyšich narěčow lědma hišće wužiwa. Z wotstawkom najwitalniši je hišće hornjoserbski „katolski” dialekt, kotryž rěči so na zapadźe hornjoserbskeho rěčneho teritorija we wsach blisko Kamjenca. Wuchodnu rěčnu hranicu serbšćiny k pólšćinje tworjachu hač do 19. lětstotka wuchodoserbske narěče, kotrež mějachu serbske a pólske kajkosće.


text:
Mjeleuz
Mjeleuz (rusce Meлeyз, baškirsce Mәләүeз wurěkowanje ? / i) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při rěce Bjelaja něhdźe 220 kilometrow južnje Ufy a něhdźe 150 kilometrow sewjernje Orenburga. Ma něhdźe 59 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1753 załožiło a ma wot lěta 1958 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text: Zawěsće sej dźensa rejku zarejuje. Tole wona ćělnje a z nutřkownej radosću hišće zamóže. Zdobom ma wšu přičinu sej rejku popřeć. Wšako swjeći Hórčanka Hańža Młynkowa w kruhu swojich lubych přiwuznych, přećelkow a přećelow a znatych 90. narodniny. Wutrobne přeća, kwěćele a dary smě jubilarka přijimować, wšako je wosebje w katolskich Serbach znata jako přećelna žona, kotraž je swojeho mjeztym zemrěteho mandźelskeho, bywšeho Chróšćanskeho wjesnjanotu Franca Młynka, wšudźe w rjanej narodnej drasće přewodźała. Dźensa słuša k poslednim nošerkam katolskeje narodneje drasty, w kotrejž wona swěrnje a hordźe chodźi.


text:
Cimok, czorno, w lufcie furgo pył. Ledy kaj idzie nastompić na ciaplyta, maras. Czuć rozpolonym żelazym. Widno je ino tam, kaj se poświyci człowiek lampom. Idzie sie, idzie i durś idzie, choby po piekle… aż sie dońdzie do przodka. A po szychcie zaś nazod, do dom. Łostajom ino potym czorne kółka w łoczach. Kożdego dnia dużo naszych synków, chopów, łojców, braci i ujków zjyżdżo szolom na dół. Kożdego dnia witajom sie pozdrowiynim „Szczyńść Boże”. Zmazani, pot leje sie jim za kragle, wyciongajom z pojszczodka ziymi nasz nojwiynkszy ślonski skarb – wongiel. Ciyżko jest se wyłobrazić jak tam je na dole, kiej sie tam niy było. Mogom porozprowiać ło tym ino ci, kierzy tam robiom. Żodne muzeum tego niy poradzi pokozać. Mogom to łopedzieć trocha fotografie, kiere tukyj chcymy Wom pokozać. Momy nadzieja, że dziynki nim chocioż trocha łoboczycie ty ślonski czeluści.
Szczyńść Boże!


text:
Jako nojlepij pozaglōndać na Manhattan? Gynau ze szifu na rzyce Hudson. Kuknijcie społym snami na Statua Zwōlności a hyrski Empire State Building i poczytejcie jako fajrujōm au-pair we Nowym Jorku!
szpas
-
Coney Island to je perfekt welōnek jak sie rozchodzi ô aktywny czos fraj we Nowym Jorku. Piykno plaża, ôcyan i cudny oldschoolowy lunapark Coney Island zrobiōm tak, że bydziecie sie czuli choby we filmie.
-
Tyż sie Wōm czasym ckni za bojkami? Wejrzijcie na Cartoon Network po ślōnsku. Fajnie by było se na takie pozaglōndać, pra?
-
Lubiymy tradycyje. Nojlepij swoje. Tōż fajrujymy greckie andrzejki, rzymskie walyntynki i słowiōńskigo śmiyrgusta. Ale halloween? Niy no, co to to niy.
-
Halastra Fryszniokōw je we cołkij internecy. Ludzie sie pierōm, coby zebrać te grincojgowe bestyje. Poznejcie “Gang Świeżaków” po ślōnsku!
Co pochocie jak mocie fraj? My siodōmy do Netflixa! Szpecjalnie dlo fanōw szpasu i ślōnskij godki, narychtowalimy ôpisy 10 syriali ôd Netflixa po ślōnsku.


text:
Šunow (bla/SN). Tež lětsa zaso je Domowinska skupina Konjecy/Šunow zhromadnje z Konječanskej wjesnej młodźinu mejemjetanje wuhotowała. Jědnaće młodych porow zetka so wčera w Šunowje, zo bychu w swojich rjadach mejskeho krala našli. Wšitke nitki w horšći měješe Domenico Gruhn, kiž na to dźiwaše, zo by wšitko po zwučenym wašnju wotběžało. Po tym zo je meja padnyła, bě Krystof Hrjehor z Konjec naspěšniši při wjeršku a wuzwoli sej Ewu Čornakec z Konjec za mejsku kralownu. Wšitcy zhromadnje ćehnjechu spěwajo do Konjec. Hinak hač druhdźe pak njesedźeše mejski por na konju, ale měješe takrjec něšto wjace PS pod zadkom, dokelž jědźeše z motorskim typa AWO.
Před Konječanskim towarstwowym domom Delany rejwachu dźěći wokoło meje. Rejki z holcami a hólcami nazwučowałoj běštej Erika Maywaldowa a Anke Wowčerkowa. Wšitke holcy běchu w katolskej swjedźenskej drasće. Hudźbny přewod na akordeonje na starosći měješe Matthias Šołta z Pančic-Kukowa, a wšitcy mócnje sobu spěwachu.


text:
Kōniec śledztwa skuli mordu birgermajstra Dietera Przewdzinga
Prokuratōra Ôkryngowŏ we Ôpolu zawarła śledztwo skuli mordu birgermajstra Diszowicōw (pol. Zdzieszowice), Dietera Przewdzinga. Ôstoł ôn zamordowwany 18 lutego 2014 roku. Bez 4 lata przesuchano 200 świadkōw. We śledztwie brali też udział kryminalne szandary ze Ukrainy a Niymiec. Śledztwo zawarto, bo nie ustalōno, kto bōł mordyrzym Dietera Przewdzinga. Tera prokurator zadecyduje ô umorzyniu abo kontynuowaniu śledztwa, jak znojdzie jeszczy jakeś ślady do wyjaśniynia. Prokurator mŏ to ôgłosić za pŏra dni.
Spōmnymy: Dieter Przewdzing bōł zamordowany na swoim statku* we Krampie (pol. Krępna), na wieczōr, 18 lutego 2014. Mordyrz poderznōn mu gardło na progu jego dōmu.
Skuli ôpowiedzyniŏ sie birgermajstra Przewdzinga za autōnōmijōm Ślōnska i prōbōm skupaczynia Mniyjszości Niymieckiej we ôpolskym wojewōdztwie i Ruchu Autōnomije Ślōnska, sprawa dlŏ wielu miała wymiar polityczny.
*statek – coby nie bōło źle zrozumiane – ślōnske miano na gospodarstwo, majōntek.
Foto: Excolis / Wikimedia Commons


text:
Misspell W0łodyjowski był odwiedzany 256 razy w internecie.
Pokrewne misspelles dla:
Wołodyjowski
ołodyjowski , owłodyjowski , W9łodyjowski , Wiłodyjowski , Wkłodyjowski , Wlłodyjowski , włodyjowski , włoodyjowski , Wolodyjowski , Woł0dyjowski , Woł9dyjowski , wołdoyjowski , wołdyjowski , Wołidyjowski , Wołkdyjowski , Wołldyjowski , wołłodyjowski , Wołocyjowski , Wołod6jowski , Wołod7jowski , wołoddyjowski , Wołodgjowski , Wołodhjowski , wołodjowski , wołodjyowski , Wołodtjowski , Wołodujowski , Wołodyhowski , Wołodyiowski , Wołodyj0wski , Wołodyj9wski , Wołodyjiwski , wołodyjjowski , Wołodyjkwski , Wołodyjlwski , Wołodyjo2ski , Wołodyjo3ski , Wołodyjoaski , Wołodyjoeski , wołodyjoowski , Wołodyjoqski , wołodyjoski , Wołodyjosski , wołodyjoswki , Wołodyjowaki , Wołodyjowdki , Wołodyjoweki , wołodyjowki , wołodyjowksi , wołodyjowsi , Wołodyjowsii , wołodyjowsik , Wołodyjowsji , wołodyjowsk , Wołodyjowsk8 , Wołodyjowsk9 , wołodyjowskii , Wołodyjowskj , Wołodyjowskk , wołodyjowskki , Wołodyjowsko , Wołodyjowsku , Wołodyjowsli , Wołodyjowsmi , Wołodyjowsoi , wołodyjowsski , Wołodyjowwki , wołodyjowwski , Wołodyjowxki , Wołodyjowzki , Wołodyjpwski , wołodyjwoski , wołodyjwski , Wołodykowski , Wołodymowski , Wołodynowski , wołodyojwski , wołodyowski , Wołodyuowski , wołodyyjowski , Wołoeyjowski , Wołofyjowski , wołoodyjowski , Wołoryjowski , Wołosyjowski , Wołoxyjowski , wołoydjowski , wołoyjowski , Wołpdyjowski , woodyjowski , woołdyjowski , woołodyjowski , Wpłodyjowski , wwołodyjowski


text:
Agidel
Agidel (rusce Arидeлb, baškirsce Aғиҙeл wurěkowanje ? / i) je město w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w republice Baškirskej při zliwje rěkow Bjeleje a Kamy něhdźe 200 kilometrow sewjernje Ufy a něhdźe 45 kilometrow južnje Njeftekamska. Ma něhdźe 15 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1980 załožiło a ma wot lěta 1991 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text: Smječkecy (TŠ/SN). Njenapadnje, bjez signalow a z normalnej spěšnosću je wotydźenja wosebite lěkarske awto w Hamburgu po puću. Zastanje stajnje w samsnym času na samsnych městnach: při dwórnišću, při přistawje, w měsćanskich dźělach kaž St. Pauli – wšudźe, hdźež so bjezdomni zetkawaja. A kóždu srjedu sedźi w tymle awtobusu tež serbski lěkar dr. Stanij Nawka. Mobilna lěkarska słužba mjenuje so tale pomoc Carity we wulkoměsće, kotrež je w tym nastupanju po cyłej Němskej znate. Wčera pak běše Stanij Nawka w Smječkecach, zo by tam na přeprošenje Tadeja Šimana, nawody Domu swj. Jana, wo swojej čestnohamtskej słužbje rozprawjał, kotruž mjeztym hižo 20 lět wukonja.


text:
Ô tym, czy Nacyna we Rybniku je czystōm rzykōm
Wybroł żech sie ôtok piechty do Rybnika na rynek, a szoł żech wzdłōż rzyki Nacyny, po tej sztrece dlo kołōw, co to łōński rok naszykowali. Jeździ tam dużo ludzi na kołach, rolszułach, a tyż matki z małymi dzieciami we wōzkach. Tak se myśla, że ta Nacyna, to już musi być czysto rzyka, kej ludzie chcōm tam chodzić, abo jeździć. Bezmała kedyś we Nacynie szło sie kōmpać, a żyły tam raki, ale musiało to być tak downo, że mie jeszcze na świecie niy było, abo miyszkoł żech za daleko ôd Nacyny, bo tego niy pamiyntōm. Jo znōm yno Nacyna z lot ôsiymdziesiōntych a dziewiynćdziesiōntych, jak my musiali roz za czas gasić trowa na beszōngach a ugorach. Wōniało tak, że strach było przichodzić ku rzyce bez gazmaski, a niy bōł to yno kurz ze zgoranej trowy. Wody z Nacyny tyż my sie boli brać do gaszynio, że nōm motoplōmpa zakaszytuje, abo że ôd tej „wody” fojera zacznie goreć jeszcze bardziyj. Nacyna była bezmała wtedy jednōm ze najbardziyj zasolōnych rzykōw we Polsce. Woda plōmpali do Nacyny prosto z grubōw, ze dołu, a i inksi ludzie tyż spuszczali do Nacyny wszystko, co sie dało. Po latach dowiedzioł żech sie ô tym, że sōm utopek woloł wybrać pofarbiōno ôd bejce Ruda ôd Nacyny, a jak szykowali Rybnicki Zalyw, to Nacyna puściyli we rułach pod zalywym, coby go niy zaciaprać.
Potym prziszły trocha lepsze czasy, gruby mynij fedrowały, Rymer zawrzyli, tōż woda we Nacynie tyż coroz to mynij wōniała. We mieście tyż zaczli ludziōm szykować guliki, tōż mynij spuszczajōm do Nacyny. Prziszło ku tymu, że we Nacynie pokozały sie roztomańte żyjōntka, pokozały sie tam nutry, co padajōm ô nich, że rade majōm czysto woda. Ze nutrami pokozały sie tyż i inksze szczury, co mi sie trocha mynij podobo. Latoś na wiosna było tyż „wychraniani rzyki Nacyny”, a ludzie zbiyrali roztomańte klamory z wody a z beszōngōw kole Nacyny. Dzisiej doł żech pozōr, że w Nacynie pływiōm tyż jakiś inksze ryby.
Tōż możno szło by pedzieć, że Nacyna, to już je czysto rzyka? Jo myśla, że jeszcze trocha trza doczkać, ale możno kedy przidzie tyn czas. Na prowda czysto Nacyna bydzie dziepiyro wtedy, jak na brzegach pokożōm sie tabulki, a bydzie na nich stoło, że kōmpani sie we Nacynie je zabrōniōne. Bydzie to pokazowało, że znodli sie już tacy ludzie, co chcōm sie tam kōmpać, abo chocioż poszpluchać nogami. Na razie niy ma jeszcze takich ludzi, coby sie we Nacynie chcieli kōmpać, tōż tabulek niy trza. Mōm yno nadzieja, że Prezidynt Piotr Kuczera niy poczyto tego, a niy koże postawić takich tabulek, coby nōm pokozać, że Nacyna to już je czysto rzyka.
Na kōniec spōmnioł mi sie taki mōj stary wierszyk:
Wadziyły sie Ruda z Nacynōm
Wadziyły sie Ruda z Nacynōm,
(Bez Rybnik ôbie płynōm),
Kero z nich je ważniejszo,
Kero mo woda czyściejszo.
– Jo ôd Rydōłtōw płyna –
Chwolyła sie Nacyna.
– Jo płyna ôd Rudziczki,
A Żory mijōm dycki –
Ruda ji na to rzecze.
Tak dogaduje rzyka – rzyce.
– Tyś je cało we soli!
– Cie Paruszowiec zasmolył!
Jak sie tak ôbie wadziły –
Do ôczyszczalnie trefiły.
I teraz do kupy pływie
Ruda z Nacynōm – w zalywie.
Stasiek Neblik, ps.”Fojerman” – Ślōnzok, fojermōn na pynzyji, autor ksiōnżki ”Do rymu po naszymu, abo ślōnski miszmasz” a autor „Dykcjōnorza Godki Ślōnskij”, człōnek DURŚ.


text:
Róžant (jh/SN). Hońtwjerskej drustwje Róžant a Pěskecy stej prěnju sobotu noweho lěta zhromadnje z wotnarjerjomaj tamnišich lěsow Michałom a Janom Šołtu z Drježdźan tradicionelnu nowolětnu hońtwu přewjedłoj. W zasněženej krajinje a při temperaturach daloko pod nulu sćěhowaše přeprošenje wjace hač 40 honjerjow z Pěskec a Róžanta a runje telko spřećelenych hońtwjerjow.
Po tym zo běchu městna hajnikow rozdźělili a honjerjow zapokazali, prěnja dźiwina hižo do směra na Łazk abo Smječkecy ćěkaše, wuchowajo sej tak hišće žiwjenje. W běhu połdrahodźinskeje hońtwy pak běchu wjacore wutřěle słyšeć a honjerjo widźachu zatřělenu dźiwinu na polu blisko Róžanta. To běchu změrowace signale a wolóžace wobrazy, wšako chcyše kóždy z wobdźělnikow po hońtwje znajmjeńša jedyn kruch zatřěleneje dźiwiny wobdźiwać.


text:
Krónowe łopješko
Krónowe łopješka (petale) su nutřkowne kćenjowe přikrywne łopješka. Krónowe łopješka su často napadnje zbarbjene a/abo sformowane a maja funkciju překasancy za popróšenje přiwabić (přir. entomogamija).
Kćenjowa króna móže radiarnosymetriska abo zygomorfna być, su tež wšě předstajomne přechody wot lochko hač sylnje zygomorfne. Krónowe łopješka móža ze sobu zrosćene abo swobodne być.
Swobodne krónowe łopješka dźěla so často do ćeńkeho zakładneho dźěla, do "hozdźa", a do šěrokeho dźěla, do „platy“, mjez kotrymajž so zhibk přeběži (na př. pola najwjace nalikowych rostlin). Pola zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je často krónowe łopješko, kotrež dele pokazuje, zwjetšene a/abo nadpadnje zbarbjene a twori jako huba abo delnja huba „přizemišćo“ za překasancy (na př. fijałki, orchideje). Wosebita družina zygomorfnych kćenjow ze swobodnymi krónowymi łopješkami je mjetelojte kćenje.
Kćenjowe króny ze zrosćenymi łopješkami móža likojte być (na př. płótna wijawka, petunije, kirbsy) abo zwonojte (na př. zwónčki, hórkowcy) być; často je wšak zakładny dźěl k wuskej krónowej role zrosćeny, kotraž často za chowanje nektara słuži. radiarnosymetriske kćenja z krótkej krónowej rołu rěkaja „kolesojte“, tajke z dlěšej krónowej rołu „stołpikotalerjojte“. Zygomorfne kćenja z krónowej rołu su často dwuhubate, t. r. kćenjowa króna je jenož do hornjeho dźěla (hornja huba) a do delnjeho dźěla (delnja huba) rozšćěpjena; krónowe łopješka, kotrež su na tworjenju dateje huby wobdźělene, su zwjetša jako miłke karby spóznajomne (na př. kozylisty z jednołopješkatej delnjej a štyriłopješkatej hornjej hubu).
Cil plahowanja rostlin je často, hišće napadniše krónowe łopješka docpěć.


text:
Mějićel Sprjewineho hotela Peter Rausch Budyšin na přeco wopušći
Budyšin (SN/mwe). Financny wuběrk Budyšina je na swojim posedźenju dźens tydźenja přilubjenu sumu 25 000 eurow za sobufinancowanje integraciskeho centruma w Budyskim Sprjewinym hotelu cofnył. Kaž we wozjewjenju města rěka, je pozadk toho, zo bě wotnajenske zrěčenje mjez wobhospodarjenskej towaršnosću a krajnoradnym zarjadom Budyšina jako zaměstnjenskim zarjadnistwom k 30. junijej wuběžało. „W přezjednosći ze sakskej statnej kencliju, Budyskim wokrjesom kaž tež Budyskim wyšim měšćanostu Alexanderom Ahrensom (SPD) wupraji so wobhospodarjenska towaršnosć zwólniwa, zarjadnišćo hač do kónca lěta dale wobhospodarjeć“, rěka we wozjewjenju města. 28 tuchwilu tam zaměstnjenym ćěkancam z připóznatym statusom přebywanja w Němskej chcedźa nětko bydlenja w měsće a wokolinje sposrědkować a jich do wšědneho žiwjenja pola nas integrować.


text:
Uwarzynie tego dania je łatwiyjsze, niż napisanie łod niego nazwy po francusku, a jak już je rołz1 narychtujecie,2 to potyn bajecie3 co jakiś czas do niego wrołcać. Joł noprzōd sie tym zainteresowōł, jak żech oglōndoł film „July i Julia”- fto go niy widzioł, tyn musi to nadrobić. Potyn, jak my z mojōm Babōm4 zaprołszali na bezuch nasza kōmratka,5 to żech łonyj napisoł, co by sie tak wymarzōła zjejś- niyrozki take pytania gościom zadołwōm6– a łona napisała, że boeuf bourguignon… i sie zaczło 😉 Nim cojsik takego nowego przirzōndza, to sprawdzōm połra receptōw,7 a potyn- jak jaki didżej- miksuja z tego swoja wersja, a przi okazji robia jeszcze połra eksperymyntōw. Wyszło dobre i wtedy, i na drugi rołz, i na trzeci… 😉
Co potrza?
0,5 kg wołowego miysa (keby8 Wōm w rynce9 wlecioł jaki wiynkszy kōnsek10, to sie go wejście11)
10 dkg wyndzōnki12
1 zōmbek czosku
1 cebula
1 marchewka
4 łeżki małych marynowanych cebulek
20-25 dkg pieczarkōw
1 łeżka kōncyntratu ze tōmatōw13
1,5 szklōnki czerwōnego wytrawnego wina
połra gałōnzkōw tymianku
połra gałōnzkōw pietruszki
ze 5 liści bobkowych14
0,5 litra buliōnu wołowego
masło klarowane
sōl, pieprz
trocha mōnki pszynnyj do zagynszczynia zōłzy
Nojlepi dziyń pryndzy15 pokroć te miyso na mańsze16 kōnski i polołć17 leko18 winym. Na drugi dziyń- a jak niy mołcie19 tela czasu, to mogecie zalołć ta wołowina yno20 na chwila- na rozgrzōnyj patelni, na 2 łeżkach masła klarowanego podpiyczcie pokrōno wyndzōnka. Jak sie podpiecze, to przełōżcie jōm do brytfanki (masło niech łostanie na patelni), a na patelnia wciepcie21 osuszōne miyso. Dejcie pozōr,22 żeby go niy bōło za kans,23 bo sie niy bydzie podpiykać, yno puści wodo i sie baje dusić. Jak sie całe miyso przibrōnołci,24 wlyjcie na patelnia wino i wszysko przelyjcie do brytfanki. Te wino, co to sie w nim marynowała wołowina, tyż sam wykorzystejcie. Do brytfanki wciepcie tymianek, pietruszka i liście laurowe (we Francji gołdajōm na to bouquet garni [buke garni]), mogecie je nawet razym zwiōnzać abo zrobić taki mały bojtlik25 ze gazy, bo na kōniec te zioła sie wyciepuje i lepi sie je wtedy znojś.26 Dodejcie sam jeszcze łeżka kōncyntratu, 0,5 litra buliōnu, wyciśniynty czosnek, pieprz i trocha soli- żeby jyj niy bōło za kans, to sie tyj zōłzy noprzōd skosztujcie. Piekarnik sie rozgrzyjcie pryndzy na 150 stopni i wrołźcie tam ta brytfanka na 2-3 godziny.
0,5 godziny przed kōńcym dociepcie do wołowiny: zeszklōno na maśle cebula i leko przismażōne pieczarki i marchewka.
Jak już te 2 abo 3 godziny minōm, wyciōngcie brytfanka ze piekarnika i tera mogecie leko zagyńścić ta zołza. Wyciōngcie sie na jaki talyrz wiynksze kōnski miysa, rozfyrlejcie27 ze 2 łeżki mōnki we pó28 szklōnki zimnyj wody, postołwcie brytfanka na małym łogniu na piecu i wlyjcie do ni29 rozfyrlano mōnka. Rozmiyszejcie sie to fajnie, niech ta zōłza połra razy bluknie30, wciepcie tam rajn31 zajś te miyso, żeby sie trocha ogrzoło i fertich.
Do taki ożartyj wołowiny nojlepi sie wziōńć bagetka, bo niōm idzie tōnkać zōłza i fajnie wypucować32 talyrz. Jak już bydziecie jōm naklołdać, to po wiyrchu mogecie jōm posuć pokrōnōm pietruszkōm. Smacznego 🙂
1raz
2przygotujecie
3będziecie
4żoną
5koleżankę
6zadaję
7przepisów
8gdyby
9ręce
10kawałek
11zabierzcie
12boczku wędzonego
13pomidorów
14laurowych
15wcześniej
16mniejsze
17polać
18lekko
19mają Państwo
20tylko
21wrzućcie
22uważajcie
23dużo
24przyrumieni
25woreczek
26znaleźć
27roztrzaskajcie
28połowie
29niej
30zabulgocze
31do środka
32wyczyścić


text:
Wjelkowy
Wjelkowy (němsce Wölkau) su wjes z 206 wobydlerjemi[2] w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1936 ke gmejnje Zemicy-Tumicy a leža 245 metrow nad mórskej hładźinu w dole Slěbornički. Dla přihódneho połoženja při křižowanišću šoseje z Budyšina do Biskopic z pućom z Hornjeho Wujězda do Zemic a při starej krajnej hranicy mjez Hornjej Łužicu a Stołpinskim hamtom Mišnjanskeho markhrabinstwa mějachu wšelake knjejstwa we wokolinje zajim na wjesce. Z teje přičiny wobstejachu Wjelkowy hač do lěta 1936 z třoch wjesnych dźělow: Hornjołužiskeje strony w gmejnje Čerwjene Noslicy, Mišnjanskeje strony w gmejnje Počaplicy a Mišnjanskeje strony w gmejnje Špikawy.
Susodne wjeski su Stachow na sewjeru, Počaplicy a Čerwjene Noslicy na sewjerowuchodźe, Zemicy-Tumicy na juhu, Kinič na juhozapadźe a Palow na sewjerozapadźe.
We Wjelkowach namakaše so woblubowany hosćenc „Sächsischer Reiter“, něhdyša póštowa stacija, kotraž bě pak z dźělom susodnych Tumic.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1318 jako sydło knjeza Henninga von Wolkow.[3] 1588 naspomni so wudwor w Počapličanskim podźělu. Podźěl wjeski słušeše Biskopičanskej radźe, druhi k Počapličanskemu ryćerkubłu a hornjołužiski podźěl k Čerwjenonosličanskemu knjejstwu.
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 162 wobydlerjow, z nich hišće 42 Serbow (26 %) a bě tuž najbóle němska wjes Hodźijskeje wosady.[4] Hižo tehdy so pak we Wjelkowskej šuli jenož hišće němsce rěčeše. Po hamtskej statistice lěta 1890 bydleše w Špikawskim podźělu 104, w Počapličanskim 51 a na hornjołužiskej stronje 29 wobydlerjow.
Wšě tři dźěle słušachu ze starodawna do Hodźijskeje wosady.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Dumiš (1679–1753) – serbski ewangelski farar a spisowaćel; narodźeny we Wjelkowach jako syn herbskeho a wićežneho rychtarja
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Zemicy-Tumicy
- ↑ staw: 9. meje 2011; Wuslědki censusa 2011 za Zemicy-Tumicy
- ↑ Wjelkowy, Mišnjanska strona, Špikawski podźěl w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954. → wšě wjeski


text:
Nowa kniha wušła
Varnsdorf. „Druhe swěty“ rěka nowa čěskorěčna kniha Róže Domašcyneje, kotrejež předstajenje dožiwi minjeny pjatk něhdźe 30 zajimcow we Varnsdorfskej měšćanskej knihowni. Je to 64. publikacija knihownje. Milan Hrabal je z wjacorych zběrkow spisowaćelki zestajał bajki, basnje, eseje a druhe teksty. Kniha móžeše wuńć z podpěru Čěsko-němskeho fondsa přitomnosće a města Varnsdorfa.
Statny sekretar na wopyće
Pančicy-Kukow. Na přeprošenje zapósłanca CDU w Sakskim krajnym sejmje Alojsa Mikławška je statny sekretar w kultusowym ministerstwje dr. Frank Pfeil dźensa Łužicu wopytał. Mjez druhim pobyštaj wobaj w spěchowanskej šuli klóštra Marijineje hwězdy w Pančicach-Kukowje, hdźež wuknje 34 dźěći.
Bamž do Afriki lećał


text:
Lětopis
Lětopis (dospołnje: „Lětopis – Časopis za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow“) je wědomostny časopis Serbskeho instituta w Budyšinje, kotryž wot lěta 1952 połlětnje wuchadźa. Historiski přikład bě Časopis Maćicy Serbskeje. Přinoški w Lětopisu su předewšěm w hornjoserbskej, delnjoserbskej a němskej rěči, husto pak tež rusce, pólsce abo čěsce. Lětopis informuje wo aktualnym slědźenju na polu serbskeje kultury, stawiznow a rěče.
W časach NDR wuchadźachu lětnje štyri samostatne zwjazki (A, B, C a D). Zwjazk A zaběraše so ze serbskim rěčespytom, zwjazk B ze stawiznami a narodnej politiku, zwjazk C z ludowědu a zwjazk D z kulturnej a wuměłstwowej wědomosću.


text:
Huronski jězor
Huronski jězor (jendźelsce Lake Huron, francosce Lac Huron) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjeć „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora.
Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.


text:
Rěčny kućik | dnja 10.10.2018 z dr. Anju Pohončowej Serbska rěč so wuwiwa – Rěčny kućik
Hauptinhalt
Dolěwa - Nalěwo
Njedawno twjerdźeše něchtó, zo wobsteji woznamowy rozdźěl mjez słowomaj nalěwo a dolěwa. Pječa ma so wužiwać dolěwa, hdyž měnju směr, do kotrehož ma so něšto abo něchtó pohibować, a nalěwo, hdyž dźe wo zwěsćenje městna, potajkim: Wona wotboči dolěwa - ale: Kamor steji nalěwo, to rěka na lěwym boku. Samsne by wězo płaćiło za naprawo a doprawa. Ale wobsteji woprawdźe tajki rozdźěl? Skerje nic: Słowo nalěwo (runje tak kaž naprawo) ma poměrnje šěroki woznam a wužiwa so za wobaj padaj, za směr pohiba a za zwěsćenje městna: Wón wotboči nalěwo abo naprawo. W Jendźelskej dyrbiš na droze nalěwo jěć. Porno tomu móžemy dolěwa a doprawa jenož wužiwać, hdyž na směr pokazamy, potajkim: Wón wotboči dolěwa abo doprawa, ale njemóžu prajić, zo ma so w Jendźelskej dolěwa jěć, hdyž měnju, zo so na lěwym boku jědźe; to je prosće zmylk. Čehodla někotři woznamowy rozdźěl mjez nalěwo a dolěwa začuwaja, njemóžu z wěstosću prajić, ale snano njeje cyle bjez winy znaty dźěćacy spěw „Wjerću so", w kotrymž spěwamy „Dolěwa, doprawa tupotajo, zejhrawajo wobroć so!".
Starše rěčne kućiki
Wubrane rěčne kućiki zašłych wusyłanjow smy za was do indeksa zjeli, zo byšće je stajnje zaso wužiwać móhli.
Dyrbiće jenož na slědowacy link kliknyć!


text:
Tuta lisćina serbskich wsow naličuje wuslědki Arnošta Černikowych demografiskich přepytowanjow w gmejnach dwurěčneje Łužicy, kotrež w lěće 1954 w nadawku Domowiny přewjedźe. Podate su serbske wjesne mjena, tehdyši krajny wokrjes, dźensniša gmejna, cyłkowna ličba wobydlerjow (wob), ličba dorosćenych wobydlerjow z aktiwnymi a pasiwnymi znajomosćemi serbšćiny (dor), ličba serbowacych dźěći a młodostnych (mł) kaž tež cyłkowny procentualny podźěl serbskorěčnych wobydlerjow (ser). Lisćina hodźi so po jednotliwych parametrach awtomatisce zrjadować.
Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).
Lisćina
Hlej tež
Žórło
- Ludwig Elle [Ela]: Sprachenpolitik in der Lausitz. LND, Budyšin 1995.


text:
Zielōny sztrōm w Rybniku
Na rybnickim wysypisku kōmunalnym powstała instalacyjŏ, co produkuje sztrōm dziynki wyużyciu metanu, co sie tworzi w czasie rozkładu ściepek.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Tm. gaz składowiskowy to miszōng gazōw gynerowanych w czasie rozkładu ściepek ôrganicznych we składowisku, co zawiyrajōm z wiynksza metan i dwutlynek wōnglŏ. Do tyj pory tyn gaz ulŏtnioł sie do atmosfery za postrzednictwym studni ôdgazowujōncych abo (jak w przipadku dwōch zawrzōnych zrekultywowanych już kwatyr) spŏlany bōł w pochodni.
By wyeliminować ymisyjõ szkłōdliwego metanu do luftu jak tyż bezproduktywne spŏlanie biogazu w pochodni, na terynie miastowego wysypiska, firowanego ód rybnickij spōłki „Hossa”, powstała hala do produkcyje ynergije z agregatami zasiylanymi biogazym składowiskowym. Inwestycyjŏ zakłŏdŏ pozyskiwanie biogazu z III kwatyry bez zabudowanie kanałōw gazowych jak tyż podepniyńcie i ynergetyczne wyużycie gazu z pochodnie.
– Rocznŏ produkcyjŏ ynergije elektrycznyj z gazu składowiskowego wyniesie kol. 4 tys. megawatogodzin i je to werta, co przizwoli zaôpatrzić we sztrōm kole 2 tys. pōmiyszkań rocznie, to znaczy kole 7 tys. miyszkańcōw – rachuje Leszek Kulawik, inwestōr. – W tyj chwili w Polsce ino 6 procynt gazōw składowiskowych je spotrzebowowane do produkcyje ynergije elektrycznyj, chociŏż tak unijnŏ dyrektywa ,jak i polske prawo przikazujōm to robić – przidŏwŏ.
Ôdbiyrŏczym produkowanyj na rybnickim składowisku ynergije elektrycznyj bydzie spōłka Tauron. Co ciekawe, ynergijŏ cieplnŏ, co powstŏwŏ na wysypisku (na kere trefiŏ 30 tys. tōn ściepek rocznie) bydzie sużyć m.in. do ôgrzywaniŏ zabudowań sōmsiadujōncyj ze składowiskym sortownie ściepek Sego (ôgrzywanyj dotynczŏs za pōmocōm kotłownie wōnglowyj) jak tyż budōnkōw socjalnych samego wysypiska.
Inwestycyjŏ kosztowała bez milijōn złotych, a mŏ sie zwrōcić w czasie piyńciu nojbliższych lŏt.
Zdrzōdło: materyje presowe, foto W. Troszka


text:
Łaz. We Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja móža prózdninske dźěći jutře, srjedu, paslić. Wot 9.30 do 11.30 hodź. nastanu tam z pomocu sobudźěłaćerjow biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty kaž tež Łazowskeje gmejnskeje biblioteki nazymske dekoracije z přirodnych maćiznow. Nožicy, pisak a lěpk měł sej kóždy sam sobu přinjesć, nimo toho tři eura za material.
Neurobiologa přednošuje
Lipsk. Serbske blido Lipsk přeprosy pjatk, 19. oktobra, we 18 hodź. wšitkich zajimcow na přednošk neurobiologa dr. Jurja Brankačka do rumnosće 4.216 filologiskeje fakulty Lipšćanskeje uniwersity na Beethovenowej 15. Pod hesłom „Wědomosć je mjezynarodna – zaćišće z Japanskeje“ rozprawja dr. Brankačk wo swojim žiwjenju jako slědźer. Přizamknje so bjesada w kofejowni „Kowalski“ na Ferdinanda Rhodowej 12.
Kulow. Za kulisy filmowanja a telewizije pohladnyć móža zajimcy srjedu, 17. oktobra, w 14.30 hodź. na Kulowskim Starym dwórnišću we wobłuku popołdnja seniorow Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka. Martina Janus rozprawja tam wo Lipšćanskim studiju MDR.
Na serbsku rozmołwu
Drježdźany. Na wólnu bjesadu w maćernej rěči přeprošeja někotři Serbja, bydlacy w sakskej stolicy. Wona wotměje so štwórtk, 18. oktobra, wot 19 hodź. w hospodźe „Altes Wettbüro“ na Antonowej 8 (blisko dwórnišća Drježdźany-Nowe město). Wšitcy zajimcy, hornjo- abo delnjoserbšćinu rěčacy a wuknjacy, su na rozmołwu wutrobnje witani.
Porěči wo domjacych pawkach
Łaz. Kak su pawki žiwe, kak so zežiwjeja a kak wažne su, z tajkimi a dalšimi prašenjemi zaběra so přednošk zajutřišim, srjedu, 17. oktobra, we 18 hodź. we Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja. Referent budźe Wolfgang Kotisek, hobbyjowy fotograf a wjelelětny nawoda Serbskeho folklorneho ansambla Slepo.
Budyšin. Zakónčace wodźenje po wosebitej wustajeńcy Reginy Herrmann „Dźěl wote mnje“ budźe njedźelu, 14. oktobra, w 15 hodź. w Budyskim Serbskim muzeju. Přehladka pokazuje mnohostronskosć wuměłče, kotraž so nimo serbskeje tematiki tež z kulturami a nabožinami swěta zaběra. Jeje wušiknosć spóznawaš w kóždej jednotliwej tekstilnej plastice. Na wodźenju porěči wuměłča tež wo swojim žiwjenju a tworjenju. Wězo móža wopytowarjo twórby kupić.
Pytaja požčonki za wustajeńcu
Łaz. Spěchowanske towarstwo zetkanišća Dom Zejlerja a Smolerja organizuje lětušu adwentnu wustajeńcu wo modelach wohnjowobornych jězdźidłow. Za to pyta stare a nowe, wulke a małe modele hašenskich a dalšich awtow z wotpowědnym přisłuškom. Podpěraćeljo njech přizjewja so wot 22. oktobra hač do 15. nowembra we Łazowskim Domje Zejlerja a Smolerja pod telefonowym čisłom 035724/ 502 56. Wotewrěć chcedźa přehladku 2. decembra. Wona budźe přistupna póndźelu a štwórtk wot 10 do 12 hodź. a wot 13 do 17 hodź. kaž tež we wobłuku Łazowskich adwentnych wikow 15. decembra. Dalše informacije zhonja zajimcy pod www.zejler-smoler-haus-lohsa.de
Worklecy. Dekanatne dušepastyrstwo dźěći přeprosy šulerki a šulerjow 3. a 4. lětnika wutoru, 16. oktobra, wot 9 do 15 hodź. do Worklečanskeho Don Boskoweho domu. Tam chcedźa so ze swjedźenjom domchowanki zaběrać, sej zhromadnje a z wjeselom słódny nazymski meni zwarić a sej jón wězo słodźeć dać. Zajimcy njech přizjewja so hač do jutřišeho pjatka pod tel. čo. 035796/88 707 abo e-mailnje pod worklecy-kise@gmx. de. Za wudawki dnja zběraja wobdźělenski přinošk pjeć eurow.
Programěrować wuknyć
Wojerecy. Prózdninski poskitk za dźěći a młodostnych w starobje dźesać do 15 lět ma Wojerowski kompjuterowy muzej ZCOM jutře, pjatk, wot 15.30 do 18 hodź. Tam rozłoža, kak mikrokontrolery, kotrež su w nimale kóždym elektroniskim nastroju zatwarjene, funguja. Wobdźělnicy budu tajke kontrolery sami programěrować móc. Wobdźělenje je darmotne.
Choćebuz. W minjenymaj lětomaj su Choćebuski Serbski muzej na Młynskej 12 wobšěrnje saněrowali a přetwarili. To je nětko zakónčene. Tohodla přeproša tam jutře, 10. oktobra, wot 17 do 19 hodź. na dźeń wotewrjenych duri. W 17, w 17.45 a we 18.30 hodź. poskića połhodźinske wodźenje po domje. Wopytowarjo njebudu sej jenož wobhladać móc, što wšo je so w Serbskim muzeju twarsce změniło. Woni tam tohorunja zhonja, kak budźe nowa trajna wustajeńca rozrjadowana.
Chcedźa wjesnjanku počesćić
Čorny Chołmc. W Čornochołmčanskim Krabatowym młynje chcedźa jeho iniciatorku Gertrud Wincarjowu za jeje wurjadny žiwjenski skutk na wosebite wašnje počesćić. Na kromje noweje studnje před Domom Jurja Brězana ma w serbskej drasće žona z wobličom Gertrud Wincarjoweje sedźeć. Kaž jednaćel Krabatoweho młyna Tobias Čižik zdźěli, namołwjeja k darowanskej akciji, zo móhli bronzowu plastiku financować. Tohodla je nětko internetna strona www.99funken.de/brunnen-krabat-muehle přistupna, na kotrejž móža zajimcy swój pjenježny přinošk darić.
Zarěč (Łu/SN). Wustajeńcu „Molowana swěca – formowana pjeršć“ z mólbami Petera Ehrlicha a z keramiku Drježdźanskeje wuměłče Rity Goldschmid su tele dny w Zarěčanskej „Konsumowej galeriji“ zakónčili. Na to je sej wobsedźer bywšeho knježeho dwora Stefan Triebs přeprosył archeologu a spisowaćela Thomasa Gerlacha, zo by z knihi wo Krabaće čitał. Dźěd Gerlacha, Drježdźanski wučer a spisowaćel Kurt Gerlach bě 1925 prěni roman wo Krabaće „Krabat – abo mała kuzłarska šula“ napisał. Po čitanju z knihi powědaše Thomas Gerlach wo swojej swójbje. Tak přitomni zhonichu, zo bě mjez jeho prjedownikami tež serbski wučer a spisowaćel Jan Bohuwěr Mučink, kotrehož dźowka bě so na Gerlacha do Drježdźan wudała. Nowy nakład knihi wo „Krabaće“ Kurta Gerlacha je lětsa wušoł. Dokelž pak je hižo rozebrany, budźe spočatk přichodneho lěta dalši nakład, Thomas Gerlach připowědźi.
Budyšin. Na Hłownym torhošću a na Bohatej hasy swjeća zajutřišim, njedźelu, Budyski nazymski swjedźeń. Wot 13 do 18 hodź. su wobchody wočinjene. Nimo toho budźe mała přehladka domjaceho skotu Helmec ratarskeho zawoda z Jitka widźeć. Na Hłownym torhošću móža so dźěći na słomjanych walčkach wucychnować. Tež live-hudźba zaklinči. A na Bohatej budźe 190 metrow dołha kofejowa tafla spřihotowana.
Nowy termin dźěłarnički
Žuricy. Swoju rězbarsku dźěłarničku wo serbskich bajach planuje Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu 26. a 27. oktobra pola rězbarja Alojsa Šołty w Žuricach. Wobdźělenje płaći pjeć eurow za dźěći a młodostnych, 20 eurow za dorosćenych. Drjewo přewostaji rězbar, trěbny grat njech sej kóždy wobdźělnik sam sobu přinjese. Zajimcy maja so hač do 19. oktobra pod telefonowymaj čisłomaj 03591/ 550 108 (wotmołwjak) abo 0172/ 916 94 55 (Alojs Šołta) abo e-mailnje pod přizjewić.
Nazymski koncert z kofejom
Annaberg-Buchholz (SL/SN). Dujerska kapała Horjany je minjenu sobotu na wulkich burskich wikach na torhošću w Annabergu-Buchholzu wopytowarjow z wobšěrnym programom zawjeseliła. Hudźbnicy zapiskachu čěske štučki, naročne morawske pólki, němske ludowe spěwy a šlagry a wězo tež serbske pěsnički. W lóštnej a zabawnej moderaciji předstaji Uwe Macka němsce a serbsce domiznu kapały. Horjenjo wustupichu trójce 90 mjeńšin. Při krasnym nazymskim wjedrje dachu so ludźo, mjez nimi fanojo z Łužicy, wot temperamentneje hudźby zahorić. Jako překwapjenku zahrachu Horjenjo postrow hórnikam „Glück auf“. Jako přihladowarjo stanywši mócnje sobu spěwachu, běchu muzikanća jara hnući.
Woraja z traktorami
Kamjenej. Kak z traktorom najlěpje worać, to móža sej zajimcy jutře, srjedu, w Kamjenej pola Radworja wobhladać. Wot 13 hodź. wočakuja tam něhdźe dźesać mjeńšich a pjeć wjetšich traktorow a jich wodźerjow. Jedna z atrakcijow drje budźe tak mjenowany K 700. Wo ćělne derjeměće je postarane.
Budyšanka wustaja akwarele
Pančicy-Kukow. Zastupjerki a zastupjerjo Domowiny, Sakskeje serbskeje rady a Załožby za serbski lud přeproša wšitkich zajimcow na zhromadny diskusijny wječor. Wón wotměje so wutoru, 2. oktobra, w 19 hodź. w hosćencu „Karstenowa piwowa stwička“ w Pančicach-Kukowje. Přeprošeni njejsu jenož aktiwni čłonojo najwšelakorišich serbskich towarstwow, ale tež jednotliwcy, serbscy młodostni a starši kaž tež politisce zajimowani. Z nimi chcedźa so wo tym rozmołwjeć, hdźe derje běži, hdźe klaca a kak móhli jich skutkowanje podpěrać. W srjedźišću steja prašenja wopytowarjow. Organizatorojo wjesela so na čiłu diskusiju.
Požohnuja zapřahi
Chrósćicy. Na wosebity nyšpor domchowanki přeproša Towarstwo Cyrila a Metoda njedźelu, 30. septembra, w 14 hodź. na łuku při Chróšćanskich Hatkach. Chróšćanski cyrkwinski chór a wosadni dujerjo nyšpor wuhotuja.
Dlěje do muzeja
Pančicy-Kukow. Zastupjerki a zastupjerjo Domowiny, Sakskeje serbskeje rady a Załožby za serbski lud přeproša wšitkich zajimcow na zhromadny diskusijny wječor. Wón wotměje so wutoru, 2. oktobra, w 19 hodź. w hosćencu „Karstenowa piwowa stwička“ w Pančicach-Kukowje. Přeprošeni njejsu jenož aktiwni čłonojo najwšelakorišich serbskich towarstwow, ale tež jednotliwcy, serbscy młodostni a starši kaž tež politisce zajimowani. Z nimi chcedźa so wo tym rozmołwjeć, hdźe derje běži, hdźe klaca a kak móhli jich skutkowanje podpěrać. W srjedźišću steja prašenja wopytowarjow. Organizatorojo wjesela so na čiłu diskusiju.
Parkowanišćo ponowja


text:
Filip Rězak
Filip Rězak (pseudonym: Podtopolski; * 22. apryla 1859 we Wuricach; † 17. septembra 1921 w Budyšinje) bě serbski filolog, słownikar, přełožowar a katolski duchowny.
Narodźi so jako syn Wuričanskeho žiwnosćerja a bratr Jana Rězaka a Hany Rězakec. Wot 1874 do 1880 a znowa wot 1882 do 1884 bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše najprjedy hač do 1880 němskorěčny Małostronski gymnazij. Wot 1881 do 1884 studowaše teologiju. Po nawróće do Łužicy skutkowaše wot 1884 do 1889 jako kapłan w Chrósćicach a wot 1889 do 1894 jako farski administrator w Špitlu pola Kamjenca. W lětomaj 1894/95 bě z prezesom Serbskeho seminara. Wot 1895 hač do swojeje smjerće w lěće 1921 bě dwórski kapłan w Drježdźanach. W lěće 1904 bu w Praze promowowany.
Rězak płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich słownikarjow; jeho Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče wozjewi so w lěće 1920. Do toho přełoži na přikład dźěło Boženy Němcoveje Naša wowka (Babička) do serbšćiny a spisa sam wjacore nabožinske knihi za lud. Wot 1885 do 1895 a znowa wot 1897 do 1919 běše redaktor protyki Krajan.
Filip Rězak bě sobustaw Praskeje Serbowki a w lětomaj 1883/84 jeje starši. Wot 1875 bě tež z čłonom Maćicy Serbskeje.
W starobje jenož 62 lět jeho dnja 17. septembra 1921 boža ručka w Budyšinje zaja, hdźež bě składnostnje swjećizny noweho Mišnjanskeho biskopa Christiana Schreibera přišoł. Zemrě krótko po tym w Budyskim tachantstwje a bu na Mikławšku pochowany.
Jeho sotrowcaj běštaj Józef a Filip Jakubaš.


text:
Czasowo strefa – wytyczůny wjyrch powjyrzchńi Źymje uo szerokośći 15° dugośći geograficznyj, kery rozćůngo śe połedńikowo mjyndzy bjygůnůma, we kerym urzyndowo uobowjůnzuje jednoki czas (czas strefowy). Je uůn słůnecznym czasym strzedńim postrzedńygo połedńika tej strefy, kery růżńi śe uo cołkowito liczba godźin uod uńiwersalnygo czasu.
Wszyjske půnkty położůne na tym samym połedńiku majům tyn sům lokalny czas (mjejscowy). Kożdo zmjana dugośći geograficznyj powoduje zmjana lokalnygo czasu - we uokreśe, kej ludźe zaczyńi przekludzać śe coroz czyńśći a gibći, stowało śe to fest ńywygodne. Cołko Źymja potajlowano na 24 strefy czasowe. Uńiwersalny czas a czasowe strefy zostoły zapropůnowane we 1878 roku uod kanadyjskigo wynalazce Sandforda Fleminga, zaś wkludzůno je we 1884 roku.
Strefy czasowe we ńyzmjyńůnym ksztołće uobowjůnzujům na morzach a uoceanach. Na lůndach jejich ksztołt zostoł zmodyfikowany tak, coby małe a strzredńe państwa znodły śe we uobrymbje jednyj czasowyj strefy, czyli uobowjůnzywoł we ńich jedyn czas. Wjynksze państwa, take kej Zjednoczůne Sztaty, Kanada, Brazylijo, Rusyjo abo Australijo, znojdujům śe we kilku czasowych strefach. Nojwjynkszym krajym na śwjeće, we kerym na cołkim terytorjům uobowjůnzuje ta sama czasowo strefa sům Chiny i to půmimo, aże růżńice we suůnecznym czaśe mjyndzy wschodńimi i zachodńimi prowincyjůma wynoszům przez 3 godźiny.


text:
Jan Bjarnat Krušwica
Jan Bjarnat Krušwica (němsce Johann Bernhard Kruschwitz; * 14. meje 1845 w Dołhej Boršći, † 13. oktobra 1919 we Wjerbnje) bě serbski farar, kěrlušer a kulturny prócowar.
Narodźi so jako syn Dołhoboršćanskeho fararja Jana Krušwicy a wopytowaše wot 1859 do 1866 gymnazij w Budyšinje. We Wrócławju a Berlinje studowaše ewangelsku teologiju a wot 1870 do 1872 bě na prědarskim seminarje we Wittenbergu. Wot 1872 do 1874 měješe městno wikara w hornjošleskim Neustadće. Po nawróće do Łužicy skutkowaše jako farar najprjedy w Hbjelsku (1874–1878) a potom hač do swojeje smjerće w delnjołužiskim Wjerbnje.
Do Wjerbnjanskeje wosady přińdźe přećiwo woli tamnišeho feudalneho patrona a měješe tohodla z wjele ćežemi wojować. Pola Mata Kosyka bě delnjoserbšćinu nawuknył.
Jan Bjarnat Krušwica bě składnostny spisowaćel a kěrlušer. Wón dopisowaše nastawki ze wšědneho žiwjenja do delnjoserbskeho Casnika a zběraše material z regionalnych stawiznow, z kotrehož nasta spis Geschichte der Kirche zu Werben (Cottbus 1911), kotryž wozjewi so w lěće 1915 tež serbsce w Časopisu Maćicy Serbskeje. W swojej wosadźe wojowaše za wuchowanje serbšćiny a zawjedźe samostatnu serbsku božu słužbu. W lěće 1883 docpě wužiwanje nowych serbskich spěwarskich.
Hromadźe z Benjaminom Běgarjom přełoži cyrkwinsku agendu do delnjoserbšćiny, kotraž so wot 1898 we wšěch pruskich wosadach nałožowaše. W lěće 1895 wutwori Raiffeisenowe towarstwo za Wjerbno a wokolinu k spěchowanju tamnišeho ratarstwa.
Krušwica bě w lěće 1880 ze sobuzałožerjom Maśicy Serbskeje a hač do swojeje smjerće jeje městopředsyda.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Gerat Hančka: Krušwica, Jan Bjarnat. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 304
- Spominamy, Pomhaj Bόh, awgust 2011, p. 8
- Dokumente von und über Bjarnat Krušwica (1845–1919) im SKA


text:
Stani Statnik z Ralbic ma kritiske přispomnjenje k rozprawnistwu Serbskich Nowin z 9. januara 2018 wo „wažnych“ temach:
Wutorne wudaće Serbskich Nowin měješe na titulnej stronje dosć wobšěrny přinošk (nimale třećina strony) wo hwězdnym pochodźe přećiwo „wuhlowej politice“ z markantnym (a tu měnju kwalitu wobraza) a wulkim titulnym wobrazom. Dokelž sym słužbnje hižo dlěši čas w potrjechenych kónčinach po puću, zwěrju sebi prajić – bjez toho zo chcył wosobinske dóńty potrjechenych złahodnić –, zo znaju mjeztym wobě stronje měnjenjow k problematice. Tohodla bych sebi přał wot redaktora přinoška wotmołwy na prašenja: Kelko z wulkeje syły trochowanych 300 wobdźělnikow je woprawdźe z potrjechenych wsow było? Abo bě traš wjetšina „aktiwistow“ ze zdalenišich (njepotrjechenych) kónčin, kaž njedawno wokoło wjelčeje problematiki we Łazku?
Njeje tu samsny zjaw, zo spyta absolutna mjeńšina (hlej wuslědki lońšich wólbow) swoje zajimy z pomocu politiskich lobbyistow přesadźić?


text:
madźarski
madźarski
madźarski (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
adjektiw[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
ma-dźar-ski
Semantika
Synonymy:
- [1] wuherski, madjarski
Přikłady:
- [1] Jedyn wučer započa na kemšach na chórje madźarsce spěwać. (Katolski Posoł 1911)
- W madźarskej stolicy bě so wot 7.-9. julija wotměła konferenca wo wužiwanju kompjuterow při zdźěłanju słownikow, na kotruž běštej Madźarska akademija wědomosćow a Pariska uniwersita zastupjerjow Europy, Kanady a Israela přeprosyłoj. (Rozhlad 1994)
- Skónčnje mje hišće pruwowaše w němskej, madźarskej a łaćanskej rěči. (Božidar Dobrucky)
Wotwodźene wopřijeća:
- madźaršćina = madźarska rěč


text:
Bruno Mars
Bruno Mars, po prowdźe Peter Gene Hernandez (rodz. 8 paźdźerńika 1985 we Honolulu) – amerikański pjosynkorz filipińskigo a portorikańskigo pochodzyńo, muzyczny producynt a autor tekstůw. Gro na gitarze, forteklapje, szlagcojgu, ukulele a ustnyj harmońijce. Mjyszo roztomajte muzyczne style: pop, R&B, reggae, funk, soul a inksze. Mo przedane przez 124 mln albůmůw a singli.
Dyskografijo (ino albůmy)[edytuj | Edytuj zdrzōdło]
- Doo-Wops & Hooligans (2010)
- Unorthodox Jukebox (2012)
- 24K Magic (2016)


text:
Dwa niywybuchy znŏleziōne we krysie lublinieckim
W czasie dwōch dni na terynie krysu lublinieckigo znŏdniynte były dwa niywybuchy. Ôsoby, co je znŏdły, pokŏzały świadōmość ryalnego zagrożyniŏ i wiedzã, jak trzeba postympować we takich sytuacyjach. Policyjōny upozorniajōm i apelujōm, coby tyj zorty przedmiotōw nigdy niy przenosić, tykać ani rozbrojać.
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
W czasie dwōch dni na terynie krysu znŏdniynto było dwa niywybuchy, co pochodzōm snŏdź z ôkresu II wojny światowyj. Piyrsze zgłoszynie dinst lublinieckij kōmyndy przijōn przed połedniym we strzodã. Chop w czasie roboty przi zegrodzyniu, znŏd niywybuch w blisko drōgi 789 na kōncku pōmiyndzy Kaletami a Sośnicōm. Wczorej po 15.00 z dinstym skōntaktowoł sie pracownik fyrmy, co poinformiyrowoł ô znŏdniyńciu niewybuchu w czasie robōt drōgowych sprŏwianych w Herbach przi drōdze nr 46. W ôbōch przipadkach, do mōmyntu przijazdu patrolu saperskigo, plac znŏdniyńciŏ patrōnōw zabezpieczali policyjōny. Dobrze widzieć inksze zachowanie ludzi ôd tego, co pokŏzały dwie bytōmianki we miniōnym tydniu.
Policyjōny spōminajōm jak przinŏleży zachować sie w przipadku ôdkryciŏ przedmiotu, co wyglōndŏ jak niywybuch. Pamiyntejmy, iże takigo znŏleziska niy można nigdy przenosić, tykać ani rozbrojać. Plac, kaj ôno je, dobrze je zabezpieczyć przed dostympym cudzych ludzi, a nojbarzij dzieci. Jeźli sōm na ôtwartych przestrzyństwach abo w lesie, trzeba tyn plac tak ôznaczyć, żeby żŏdyn tam niy weszoł, i żeby je szło łacno ôdnojść. Ô znŏlezisku trzeba jak nojwarcij uwiadōmić nojbliższõ jednotkã policyje. Funkcjōnariusze zabezpieczōm teryn i zawołajōm saperōw. Pamiyntejmy, iże barzo sroge patrōny mogōm mieć pole rażyniŏ nawet do pŏruset metrōw.
Zdrzōdło: KPP Lubliniec


text:
Nojdostojniyjsy Księze Kardynale, nas ukochany Arcypasterzu.
W imiyniu całyj nasyj parafii witom Wos z nojwiynksym sacunkiym i wielkom radościom.
Dziynkujymy nojpirwyj Bogu, Wom Eminencjo i syćkim, ktorzy swojom modlitwom,
ciyrpiniym, hojnymi ofiarami przycynili sie do tego coby w nasej parafii budowano dom Bozy.
Ciesymy sie łogromnie, ze przyjoneś nase zaprosynie i przybyłeś wmurować kamień
wyngielny do nasego kościoła poświeyncony przez nasego umiłowanego Łojca Świyntego
Benedykta XVI.
Prosimy Ciebie Eminencjo cobyś tom swojom łojcowskom rynkom pobłogosławił
nasyj parafii, Ksiyndzu Proboscowi i syćkim ludziom dobrej woli.
My zaś łobiecujymy ze bedymy łoryndować za tobą u Nojświyncyj Paniynki i nasego
ukochanego Łojca Świytego Jana Pawła II, ktory spoziro na nos z Domu Łojca.
Scynś Wom Boze.


text:
Prjedy hač móža ludźo přichodnu sobotu w Nuknicy 18. jolka-swjedźeń dožiwić, je njesměrnje wjele přihotow trěbne. Wšědnje je Brězanec bróžnja nětko wječor dołho wobswětlena, dokelž so tam wjele pilnych rukow gratu přima.
Nuknica (SN/MWj). Swěca w předstanje a pawiljonje je hižo wotdaloka widźeć. W bróžni noša mužojo a młodostni drjewjane dźěle tam a sem. Na sćěnach wisaja jewišćowe wobrazy z jolka-swjedźenjow zašłych lět a dopominaja na lońšu temu šlarafija, na Asterix před třomi lětami, na wulkan a Kubu. A wosrjedź wšeho diskutujetaj Michał „Černo“ Brězan a Michał Cyž, kak najlěpje blida a ławki stajeć a hač jewišćo snano tola hišće něšto metrow přesunu. „Pjatk popołdnju budźe generalka programa. Připołdnju dyrbja wšitke přihoty wotzamknjene być“, praji šeforganizator Michał Brězan. Wčera su jewišćo za hudźbnu skupinu Serbeat natwarili a halu wupyšili, dźensa chcychu techniku zatwarić a zbywace lampy spowěšeć, baru natwarić a wězo blida a ławki stajeć.


text:
Stawizny
Wójska němskich ryćerjow dźensnišu Hornju Łužicu w 10. lětstotku podćisnychu. W lěće 1076 dósta so kónčina pod čěske, pozdźišo braniborske a potom znowa pod čěske knjejstwo. W 11. a 12. lětstotku zasydlichu so tu frankscy a durinscy sydlerjo. Běchu přewažnje w dobrym susodstwje ze Słowjanami žiwi, na čož dźensa hišće městnostne mjena pokazuja.
Podobnje kaž hanseatiske města zjednoćichu so 1346 města Budyšin, Zhorjelc, Kamjenc, Lubań, Lubij (konwentne město) a Žitawa do hornjołužiskeho zwjazka šesćiměstow. Tutón wot kejžora Korle IV. připóznaty škitny a woborny zwjazk dopomha Hornjej Łužicy k hospodarskemu rozmachej a politiskej nahladnosći. Zwjazk wobsteješe hač do 1815. W juniju 1991 bu znowa załoženy.
Jako wuslědk Praskeho měra připadny dotal Čěskej přisłušaca Hornja Łužica 1635 sakskemu kurwjerchej. Po přećiwnej reformaciji přińdźechu mnozy eksulanća do kraja, mjez druhim spočatk 18. lětstotka protestantiscy ćěkancy z Čěskeje a Morawy na kubło hrabje Nikolausa Ludwiga rajchskeho hrabje von Zinzendorfa w Berthelsdorfje, kiž załoži 1722 Ochranow. Tam nasta potom Ochranowska bratrska jednota, kotraž misionarow do mnohich krajow swěta sćeleše. Wona hač do dźensnišeho wobsteji.
Měznik z wulkimi sćěhami bě dźělenje Hornjeje Łužicy do pruskeho a sakskeho dźěla, štož bě wuskutk Napoleonskich wójnow po Wienskim kongresu 1815. Dźěl regiona bu Pruskej přirjadowany a podsteješe po zarjadniskim prawje Šleskej a jeje knježerstwowemu prezidijej w Legnicy (Delnja Šleska). Tole so na wokrjes Zhorjelc do dźensnišeho wuskutkuje. Hakle pod nacionalsocialistami buchu krajne stawy sakskeje a pruskeje Hornjeje Łužicy rozwjazane.
Z přiběracej industriju w 19. a 20. lětstotku bu južna Hornja Łužica bórze jedna z najhusćišo wobydlenych kónčin Sakskeje. Wikowanje a wuměna tež přez mjezy do Čěskeje bujnje kćěještej.
Nahły přewrót wuskutkowa kónc II. swětoweje wójny. Prjedy k Sakskej słušacy teritorij hamtskeho hejtmanstwa Žitawy wuchodnje Nysy přińdźe po Podstupimskim zrěčenju pod pólske zarjadnistwo, runje tak tež sewjerne kónčiny něhdy pruskeje Hornjeje Łužicy. Nysa bu namjezna rěka. Něhdyši němscy wobydlerjo dyrbjachu swoju domiznu wopušćić a wostachu hustohdy pola swojich přiwuznych w regionje. W kónčinach na tamnym brjoze Nysy buchu wusydlency z wuchodneje Pólskeje zasydleni, w Zgorzelecu pozdźišo tež grjekscy ćěkancy.
Po II. swětowej wójnje přirjadowachu sowjetske wobsadniske mocy kónčiny Hornjeje Łužicy na zapadnej stronje Nysy, kiž běchu hač do toho časa pruske, „Krajej Sakska“. 1952 bu Sakska kaž wšě druhe zwjazkowe kraje w NDR rozpušćena a do wobwodow rozrjadowana. Dźensniši Zhorjelski wokrjes słušeše kaž wokrjesy Žitawa, Lubij, Zhorjelc, Niska a bjezwokrjesne město Zhorjelc do wobwoda Drježdźany, Běła Woda pak do wokrjesa Choćebuza.
Hakle po zjednoćenju Němskeje 3. oktobra 1990 so na historisce zrosćenu jednotu Hornjeje Łužicy w Swobodnym staće Sakskej zaso nawjazowaše. Wokrjes Běła Woda so 1990 po woprašowanju ludnosće a wobzamknjenju wokrjesneho sejmika za Saksku rozsudźi. Wokrjesaj Žitawa a Lubij kaž tež dźěle stareho Zhorjelskeho wokrjesa zjednoćichu so po sakskej wokrjesnej reformje 1994 do wokrjesa Lubij-Žitawa, wokrjesaj Běła Woda a Niska a dźěle stareho wokrjesa Zhorjelca do wokrjesa Delnja Šleska/Hornja Łužica a tutón zaso po dalšej wokrjesnej reformje w awgusće 2008 ze Zhorjelcom, kiž bě hač do toho časa bjezwokrjesne město, do dźensnišeho wokrjesa Zhorjelca.


text:
Na swjedźenju Božeho ćěła wjele družkow w procesionach kročiło
Chrósćicy (SN/MWj). Wysoki swjedźeń Božeho ćěła je za katolskich křesćanow nimo jutrow, swjatkow a hód sobu najwažniši cyrkwinski podawk lěta. Na tymle dnju woni wuznawaja, zo wěrja do Jězusa Chrystusa jako přitomneho w přežohnowanym woblatku. Dokelž je to jedyn ze stołpow křesćanskeje wěry, tole katolscy wěriwi we wulkich a dostojnych procesionach zjawnje wuznawaja. Tak kročachu dźensa po dopołdnišich kemšach syły ludźi w přewažnje ćmowej drasće k wonkownym wołtarkam. Tych maja na přikład na dworje klóštra Marijineje hwězdy hnydom štyri, w Chrósćicach je wón při wjesnej kapałce natwarjeny. Wosadni dujerjo kěrluše wěriwych na mnohich městnach přewodźachu.
We wšěch procesionach je dźensa znowa wulka ličba družkow sobu kročiła. Holcy w swojej wosebitej drasće spožčeja tomule dnjej přidatny swjedźenski raz. Za to dyrbjachu wone zdźěla hižo wosrjedź nocy stawać, zo bychu hotowarniče wšitke sčasom zdrasćili. Nimo družkow je so wjele dalšich holcow a žonow katolsku swjedźensku drastu woblekło.


text:
Halloween
Halloween abo Hallowe'en to je śwjynto ubchodzůne roz do roku 31 paźdźerńika, nojhuczńij we anglosaskich krejach. Wywodźi śe uůne s celtyckego uobrzůndku Samhain. Tradycyjo ta przekludźili do USA s Irlandyje irlandzke imigranty. We Irlandyje tygo dńa hajcowano fojyry a uodprawjano rzykańa za duszyczki umartych. Dowńij bůł to dźyń, we kerym żygnano lato, witano źima a spůminano umartych. We půgańskich czasach ludźe we Halloween przeblykali śe we kolorowe kostjumy a uodprowadzali duchy poza grańice ludzkich uosad. Mjano Halloween pochodźi wjerza uod ynglickego All Hallows Eve - "wilijo Wszyjstkich Śwjyntych".
Tradycyjo teroźnigo Halloween to uůnaczyńe roztůmajtych wrůżbůw, przeblykańy śe za duchy, wampjyrze a inksze strachy a stowjańe we uokńy wydrůnżůnych korboli s wyćyntymi dźurůma kere robjům ja podano na gowa ze ślypjůma a zymbůma uod jakego ducha; rajn do jej środka dowo śe zapalůno śwjyczka (śwjotło śwjyczki je symbolym barzołowych uogńikůw, kere poważano za duszyczki umartych). Trefjo śe tyż kośćotrupy, śmjertki a inksze. Bajtle poprzeblykane za strachy łażům po chałpach a dostowajům za byzuch bůmbůny.
Helloween je krytykowany uod bezma wszyjstkich religijůw. Krześćijańske kośćůły, judajizm a islam skiż uůnygo půgańskigo pochodzyńo, zaś rodźimowjercy skiż jygo kůmercjalizacyje, a te słowjańske skiż tygo co je to tradycyjo uobco a jeich zdańym powinno śe we krajach słowjańskich uodprowiać Dźady.


text:
zamordować
zamordować
Wobsah
zamordować(hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
werb[wobdźěłać]
Ortografija
Dźělenje słowow:
za-mor-do-wać
Wurjekowanje
- IPA: zamɔʀdou̯aʧ
Semantika
Woznamy:
- [1] 'Kedźbu! Tute hesło je zarodk. Wone bu awtomatisce z tekstoweho korpusa generowane a njebu hišće kontrolowane. Tež ortografija móže być zestarjena.
Synonymy:
- [1] mordować; skóncować; kóncować; morić; zabić; zabiwać; zabijeć
Přikłady:
- [1] Bě bóle Francóza hač Němski a wosebity přećel francózskoho socialdemokratiskoho wjednika Jaur\ pola kotrohož bě runje na wopyće, hdyž bu wón w Parizu zamordowany. (Katolski Posoł 1915)
- Zo buštaj kral Carlos a krónprónc zamordowanaj, a kral Manuel zahnaty, ma tutón rěčnik bjez swědomja wosebje zamołwjeć. (Katolski Posoł 1915)
- Tutón bě wězo wobškodźeny a ludźo z njoho chcychu so podać, buchu pak po poručnosći jendźelskoho kapitana wšitcy zamordowani. (Katolski Posoł 1915)
- Bride we swojim času wobsadku němskoho podmórnika přez swojich ludźi njesprawnje zamordować dał. (Katolski Posoł 1915)
- Přećiwo zabyću wot fašistow zamordowanych porěča sakski statny minister Hans Joachim Meyer (CDU). (Rozhlad 1998)
- Jemu je dospołnje njewažne, zo so dla zamordowanja jednoho němskeho křesćana pjećadwacećo domoródni wopruja. (Rozhlad 1998)
- Z tym so wotpowědnje próstwje TCM oficialnje proces zbóžnoprajenja serbskeho w KZ Dachau zamordowaneho měšnika zahaji. (Rozhlad 1998)
- Carowy radźićel Rasputin, sibiriski mnich abo bur, kiž bě přecy k měrej radźił, bu zamordowany, a rěkaše hnydom, zo jendźelski pósłanc na tym njewinowaty njebě. (Katolski Posoł 1917)
- Młody njeznaty muž zamordowa generala Kaštalinskoho. (Katolski Posoł 1917)
- Druzy pisachu hižo, zo je Kerenski zamordowany. (Katolski Posoł 1917)
- Mnozy officirojo su pječa zamordowani. (Katolski Posoł 1917)
- W Helsingforsu bu dotal 44 wosobow zamordowanych. (Katolski Posoł 1917)
- Njeje drje cyle njewinowaty na tym, zo bu jedyn z joho předchodnikow, Šewket paša, zamordowany. (Katolski Posoł 1914)
- Měsćanosta je pječa zamordowany. (Katolski Posoł 1914)
- Po hłubokim, ćmowym, hustym lěsu wona ćěkaše, a žałosćenjo zamordowanych njewinowatych dźěći přewodźeše ju kaž skóržba přećiwo krjewjelačnomu tyranej a kaž wołanjo wo zarunanjo. (Katolski Posoł 1914)
- Za tam wurubjenych abo zamordowanych Němcow je to rjany tróšt. (Katolski Posoł 1914)
- Jendźelčana Bentona su zamordowali, runjež pod Wilsonowym škitom stoješe, a hdyž chcyše tutón na žadanjo Jendźelčanow wěc přepytować dać, chce najhórši wšěch rubježnikow, Villa, to hakle dowolić, hdyž budźe ćěło dawno přetłate. (Katolski Posoł 1914)
- Na Malikolokupje mjez "nowymi Hebridami" su wulcy Nambudźiwi, sylni a krewjelačni ludźo, 6 tam rodźenych wučerjow z misijonskeje stacije na kupje Walla zamordowali a zežrali. (Katolski Posoł 1914)
- Ćěle zamordowaneju buštej w automobilu, w kotrymž běštaj wysokaj mandźelskaj jěłoj, do hrodu dowjezenej. (Katolski Posoł 1914)
- Za zamordowanymaj arcywójwodu Francom Ferdinandom a joho mandźelskej. (Katolski Posoł 1914)
- Zo tam a sem zaslepjeni a zawjedźeni powrótnicy, kotrymž na swěće ničo wjacy swjate njeje, njeskutk zamołwjeja, zo awstriskej politicy abo krutomu wustupowanju zamordowanoho arcywójwody wšu winu dawaja, haj mordarjow za martrarjow swobody wuchwaluja - to do tamnych zabłudźenjow słuša, kotrež njewěra, bjezbóžnosć a přepjata politiska rozžahłosć płodźi. (Katolski Posoł 1914)


text:
Na dnju wotewrjenych pomnikow w Budyšinje wobkedźbowane
Budyšin (ML/SN). Z 20 394 wopytowarjemi w pjatnaće objektach je město Budyšin na wčerawšim dnju wotewrjenych pomnikow pod hesłom „Rjemjesło, technika, industrija“ dotalny rekord docpěło. Najwjace nawala bě na dworje Hrodu, hdźež je 3 500 ludźi składnosć wužiło a za kulisy Dźiwadła na hrodźe NSLDź hladało. Woni dožiwichu tam tež pokazku a wulosowanje zastupnych lisćikow přichodneje němskorěčneje inscenacije Jurja Kochoweje hry „Krajměrjerjo“.


text:
K róčnicy wohnjoweje wobory nowe hašenske jězdźidło předstajili
Ralbicy (aha/SN). Móhłrjec na dwójny jubilej zhladowachu kameradojo Ralbičanskeje wohnjoweje wobory wčera popołdnju z wjele zajimowanymi hosćimi. We wobłuku swjedźenja k 75. róčnicy wobory zhladowaše jeje nawoda Achim Měrćink na stawizny. Po tym zo bě 1878 zahubny woheń nimale poł Ralbic zničił, wutworichu tam wohnjowu woboru. Wo jeje dźěławosći w prěnich lětach přewjele znate njeje. Před 75 lětami, za čas Druheje swětoweje wójny 1943, bu na nastork tehdyšeho wjesnjanosty Jurja Zarjeńka dobrowólna Ralbičanska wohnjowa wobora oficialnje załožena. Prěni nawoda bě tehdy dlěši čas Michał Koplanski. Wulke zasłužby za wuwiće a wukony Ralbičanskeje wobory ma mjeztym 86lětny wyši wohnjowy wobornik Teodor Lepiorc. Hač do 2003 měješe Klaws Debik zamołwitosć za stajnu hotowosć Ralbičanskich kameradow a wot toho časa Achim Měrćink. Jeho mandźelska Antje so mjeztym dźesać lět wo dorost stara a dwutydźensce z 22 dźěćimi a młodostnymi trenuje. Woni wčera pokazachu, kak ma so zranjenemu po njezbožu spěšnje a prawje pomhać.