text:
Kanada
Kanada[1] (ang., fr.: Canada) - państwo pouožůne we Americe Půunocnyj, rozćůngajůnce śe uod Uoceanu Atlantyckigo na wschodźe do Uoceanu Spokojnygo na zachodźe a Uoceanu Arktyčnygo na půunocy. Na pouedńu a půunocnym zachodźe grańičy ze Stanůma Zjydnočůnymi. Drůge państwo śwjata pod wzglyndym powjeřchńi (po Rusyji) a 36. pod wzglyndym ludnośći. Kanada je čuůnkym ONZ, NAFTA, Wspůlnoty Narodůw, Frankofůńije, NATO, G8, APEC.
Uobšar uobecnyj Kanady zamješkiwouy uod tyśyncy lot ludy tubylče (plymjůna Indjanerůw a Inuitůw). Rozpočynte pod kůńec XV w. brytyjske a francuske ekspedycyje zbadouy couke atlantycke wybřeže Kanady, co spowodowouo stopńowe jeich zaśedlyńy bez brytyjskych a francuskych uobywateli. We 1867 r. štyry kolůńije wlazujůnce we skuod Brytyjskij Ameriki Půunocnyj uchwoliuy Kůnfederacyjo Kanady a powououy do žyćo nowe państwo - Kanada. Stopńowy proces ůńyzaležńańo śe uod Wjelgij Brytańji uośiůgnůu půnkt kulminacyjny we 1982 r., jak uchwalůno nowo Kůnstytucyjo Kanady (ang. Canada Act 1982), co zerwouo uostatńy wjyńźi zaležnośći uod parlamyntu brytyjskigo.
Kanada do dźiśej pozostowo můnarchjům kůnstytucyjnům, s Elžbjetům II kej gowům państwa a utřimuje dymakracyjo parlamyntarno. Kej federacyjo zuožůno s dźeśyńću prowincyji a třech terytorjůw, Kanada pozostowo krajym dwujynzyčnym i wjelokulturowym, we kerym na poźůmje federalnym uobowjůnzujům dwje godki uoficjalne: angelsko a francusko (w jejich kanadyjskych uodmjanach). Kanada je państwym upřymysuowjůnym a zaawansowanym techńičńy, uo zrůžńicowanyj gospodarce we znočnym stopńu uzaležńůnyj uod wasnych bůgactw naturalnych a wymjany handlowyj - zwašča ze Stanůma Zjydnočůnymi, s kerymi Kanada pośado trwoue a zuožůne zwjůnzki.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


c: text/html

text:
Ceuta
Ceuta je španiske město a španiska enklawa na sewjeru Afriki. Leži na južnym brjoze Gibraltarskeho přeliwa přećiwo Gibraltarej. Mjezuje na wuchodźe ze Srjedźnym morjom, na sewjerozapadźe z Atlantiskim oceanom a na zapadźe z Marokkom. Ceuta ma dobry přirodny přistaw.
Dźensa je Ceuta awtonomne město, ale hač do lěta 1995 bě z dźělom prowincy Cádiz. Ceuta ma cirka 75 tysac wobydlerjow a cyłkowa přestrjeń enklawy je 18,5 km², hustosć wobydlerstwa je tohodla cirka 4000 wobydlerjow na kwadratny kilometer. Najwyša hora enklawy je Monte Hacho (starowěke mjeno Mons Abila) z wysokosću 204 metrow nad mórskej hładźinu. Monte Hacho leži nad přistawom na połkupje Peninsula de Almina a na jejnom wjeršku je wojerske zepěranišćo španiskeho wójska.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Szosowe koło
Szosowe koło to je take koło kere je do jeżdżyńo po ceśće a kere je uůnaczůne tak, coby mjało nojmyńszy jak śe do aerodynamiczny uopůr. Je używane uod szosowygo kolarastwa, nale tyż do jeżdżyńo rekreacyjnygo. Je uůno czynsto leksze uode inkszych kołůw a mo szpecyjalno linsztanga, kero śe zwje gyńće abo baranek. Na to gyńće dowo śe szpecyjalno uowijka, coby ńy dźerzeć metalu. Pjyrwej růły bůły uůnaczůne ze uocyla, a terozki ze alůmińům abo wůnglowych włůkyn. Uobryncze majům nojczyńśći 650 abo 700 milimyjterůw strzedńice.


text:
Nalěśe
Za tym, až nalěśe na pódpołdnjowej abo pódpołnocnej połkuli kněžy, se mjazy pódpołnocnym a pódpołdnjowym nalěśim rozeznawa. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjazy pódpołdnjoweju a pódpołnocneju wobrotneju šyrinu wóspjetujo se nalěśe w kuždej hemisferje w lětnem turnusu. Togodla jo teke móžne, z pódpołdnjowego nalěśa pódpołnocnu nazymu slědowaś a nawopak.
[wobźěłaś] Casowy rum
Zachopjeńk nalěśa se móžo pak astronomiski, toś pó połoženju zemje k słyńcu, pak se fenologiski pó stadiumje wuwiśa rostlinow póstaj.
Astronomiski zachopina se z nalětnym ekwinoktiumom:
- na pódpołnocnej połkuli 20. abo 21., w rědkich padach južo 19. měrca
- na pódpołdnjowej połkuli 22. abo 23. septembra
Z astronomiskim zachopjeńkom lěśa k lětnemu zawrośenju słyńca 21. junija se kóńcy nalěśe něnto pśecej na samskem dnju.
Pó fenologiji zachopina se nalěśe z prědnym kwiśenim regionalnje rozdźělnych družynow rostlinow. W pódpołnocnej hemisferje to zastupi powšyknje w mjasecach měrc, apryl a maj, w pódpołdnjowej hemisferje pak w septembrje, oktobrje a nowemberje.
W srjejźnej Europje zachopina se pótakem pódnalěto južo z prědnym kwiśenim sněgulkow, dopołne nalěśe jo pak akle z zachopjeńkom kwiśenja jabłušcynami dośěgnjone.
Toś ten casowy rum, w kótaremž pśiroda wóžywjujo, se w nimskem rěcnem wužywanju teke ako Frühjahr wóznamjeni.
W meteorologiji nalěśe zachopina se pśecej 1. měrca. Wóno bu z pśicynow wěcej jadnorego wjeźenja statistika na prědny źeń mjaseca scynjone a jo (meteorologiski glědane) – kaž teke tśi druge lětne case lěto, nazyma a zyma – dokładnje tśi mjasece dłujke. Tak se mógu lětne case wěcej jadnory do „suche“, „góruce“, „zymne“ atd. rozdźěla.
[wobźěłaś] Wucynk na cłowjeka
Z stupajucej swětłowej intensiwnosću se wósebnje pśi primitiwnych ludach wěcej serotonina a dopamina wusypuju (w ciwilizowanych kulturach se njezměnijo pśez wuměłsku swěcu pśiwzeta swětłowa intensiwnosć). Toś te se staraju za w cełku lěpše strowotny staw a wustatkuju lažku euforiju. Teke žycenje pó partnera jo pśi nejwětšych ludach w nalěśu mócne, wowołowany mjaz drugim pśez pówušone wusypowanje hormonow. To jo pak wědomnostnje njeje dopokazane. Zazdaśim graju optiske powabki pśez lažčejšu drastwu wětšu rolu.
Na rozdźěl wót toś tych tak mjenjowanych nalětnych cuśow nastanjo pśi někotarych ludach nalětna mucnosć. Toś ta se pśedewšym hyšći mócnje w kšwi eksistěrujucemu spańskemu hormonoju melatonin pśipišo, ale jo dokładna pśicyna hyšći njewujasnjona.
Lubowarjow pśirody a drogowarjow pśiwabjaju cesćej do pód gołe njebjo, a wjele gromaźi nalětne zela (na pś. kobołkojty pyšny kobołk) za wobnowjenje pódnalěśneje kuchniny.
[wobźěłaś] Glědaj teke
- Fenologija wopśimjejo pśednalěśo, prědne nalěśo a dopołne nalěśe
- Frühling, Sommer, Herbst, Winter… und Frühling (Film)
- Le sacre du printemps, Ballett von Igor Strawinski
- Styri lětne casy, prědna sajźba; wiolinowy koncert wót Antonio Vivaldi
- Primavera (nalěćo), mólba wót Botticelli
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
- Nalětnje fota, Fotowa galerija "Grundschule Friedrichsfehn" (nim.)
- "ZDF Abenteuer Wissen" wo temu (nim.)
- Fota nalěśa (nim.)
nalěśe (nalěto) | lěśe | nazyma (nazymje) | zyma (zymje)
dešćowy cas | suchy cas


text:
11.12.2008 „Szczyt” klimatyczno – energetyczny.
I zaś to samo i to już boło
Dwóch do Brukseli sie łoroz roło
I zaś tyn tymat – kto jak poleci
Juzaś szkamrajom jak małe dzieci
Dwa samoloty, dwie „mondre” gowy
Samolot rejsowy – samolot rządowy
Polecieć razym niy mieli w planie
Żodyn ustąpić, niy boł z nich w stanie
Toż w końcu sie stało i razym musieli
Niy coby nogle – łoba zmondrzeli
Że szporobliwie i dlo klimatu
Samolot nawaloł – niy ma tymatu
Klimat w Brukseli ratować majom
Ale go trujom – kiej tak lotajom
Kiej jedna „dupa” we fligrze siedzi
To ło tyn świat – sie jakoś niy biedzi.
Możno by ło tym niy boło mowy
Kiejby łoleju – jim naloli do gowy.
Autor : Roman Labiak


text: Jacek Borkowski, Marcin Prokop, Dorota Wellman, Anna Popek, Agata Konarska, Monika Richardson, Monika Luft, Maciej Orłoś, Maciej Stur, Krzysztof Piasecki, Zbigniew Wodecki, Maciej Rock, Paweł Deląg, Borys Szyc, Tomasz Kot, Tomasz Karolak, Agnieszka Szulim, Maciej Kurzajewski, Tomasz Podsiadły, Paulina Jaskólska, Agnieszka Popielewicz, Kasia Sowińska, Sebastian Grek, Jacek Kawalec, Katarzyna Dowbor, Kasia Zielińska, Krzysztof Tyniec, Karol Strasburker, Piotr Szwedes, Krzysztof Respondek, Zygmunt Chajzer, Magda Mołek, Grażyna Torbicka, Tomasz Kammel prezenterzy TV i aktorzy .


text:
KOROWÓD
Ciepło i duszno,niyma mowy ło spaniu,
ciepia sie na łóżku we gorkim posłaniu.
Ta mordynga ludzkie przechodzi pojyncie,
trza na gwołt znojść myślóm jakesik zajyncie!
Zliczół żech z cołkego Podhala barany,
chyba juzaś jutro stana niywyspany?!
Aż na myśli mi prziszło, by w pamiynci ćmoku,
znojść tych, co miyszkali w naszym familoku.
Familok w Werdónie- downo łobalóny-
sześć siyni, dwa sztoki, ajńfart z kożdyj stróny
i haźle na placu, chlywiki, gnojoki…
Łobrozek jak żywy, z miniónyj epoki!
Wymiynióm na pamiyńć tych, co tam miyszkali,
wiela fto mioł dziecek, jak sie nazywali…
Już deka niy parzy, hica niy szteruje,
korowód postaci bez myśl przelatuje…
Na przodku Myszorka, ze swym psym Nerokym,
(pies mo jedne łoko, bezto chodzi bokym).
Przi nich syn Myszorki – Richat puklaty,
tyn, co telewizor kupióny na raty,
piyrszy mioł na placu, bezto co niedzieli,
bajtle z placu u niego na bajki patrzeli.
Za nimi Mazurek,(w zwiónzkach urzynduje),
idzie i czerwónóm fanóm wymachuje.
Z połnymi łoszkrabin, srogimi tasiami,
idzie staro Szczyrbino (miyszkała nad nami).
Przi Szczerbinie drepce Hilda pofyrtano,
godo, że za tydziyń bydzie już wydano!
Na tym pónkcie Hilda dycki fimla miała
i co drugi tydziyń sie wydować chciała!
Idzie Rojek (sómsiod tyż chory nerwowo),
co na skrzyżowaniu ruchym aut kerowoł.
Za Rojkym, dostojnie, idzie Powol Stanik,
kery nóm łosprowioł, jak tónół „Titanik”.
Wylynkane bajtle z przejynciym słuchały
gyszichtów ło duchach, co w zómkach stroszały!
Gyblino idzie, jak dycki, przi nadzieji,
w koło pióntka dziecek do kecki sie kleji.
No i Gałuszczyno, idzie zaroz za nióm,
we ślónskim łoblyczu, „Matka – Polka” z powstanio.
Idóm Mastalyrze, ze dziećmi po boku,
nojwiynkszo familijo w naszym familoku!
Dwie siostry Widuszki: jedna s nich – zowidka,
drugo – staro panna (przedsia miała „klitka”).
Florczyki idóm z dwójkom swojich dzieci,
(za ich gryfnóm ceróm moje łoko „leci”).
I już siyń nastypno, ta, wele gulika,
idzie Pisarczyno - mama łod Ynstlika.
Tyż zowidka, z łojcami miyszko na parterze,
a robi na „Wandzie”, kajsik na seperze.
Idzie Szotka z Pałlkym, z zasmarkanym nosym,
godo coś do niego, swym płaczliwym głosym.
Za nióm Alojz Hamerla, co na „Wawlu” groł
i tyn „ze drugigo”, kerego żech niy znoł.
Maślónczyno, jak dycki, patrzy groźnym łokym,
za „pantoflym” Maślónkóm i synym Lyjokym.
Z przedłostatnij siyni – Cofałka z parteru,
Briksy i Bartoszki, familijo Kyjlerów,
staro Kowoliczka, co mo „nojncich jary”,
ino patrzeć, jak baba legnie sie na mary.
Za nióm Kurpanczyno, tyż baba wiekowo,
idzie z wielgom biydóm i co chwila stowo.
Czi cetnory wogi nosi na swych nogach,
niy dziw, że sie ledwo co ruszo, niyboga!
Jeszcze ino Bytómsko, gdowa z dwojgym dzieci
i już siyń łostatnio w korowodzie leci.
Oczadło, kaj dwie dziołchy były w mojim wieku,
Żołóndkowski, jak dycki chycóny, „na fleku”,
gorol Żmijak, ze swojóm babóm i ceróm
i na końcu kościelny Szczyrba ze parteru.
Czorny ancug, binder i koszula bioło,
idzie do kościoła, już dzwónek go woło.
Dyć to niy w kościele! To budzik glingoli!
Zaś żech zaspoł! Drapko trzeba sie łogolić,
sznita chleba, koszula, szaket i galoty
i drapko na banka, zdónżyć do roboty!
Autor:B.Śmigała


text:
NASZA TOŻSAMOŚĆ
Piyknie po ślónsku godała óma,
my już tak piyknie niy poradzymy.
Jeszcze godómy po ślónsku w dóma,
dyć poza dómym – już sie gańbiymy!
W robocie, w sklepie abo w urzyndzie,
w szkole, w kościele, na kożdym kroku,
niy słychać godki, mówi sie wszyndzie.
Eli na Ślónsku niy ma Ślónzoków?!
Godać po ślónsku dziś niy wypado,
bo cie naznaczóm sorónia łatkóm!
Tóż, choć po polsku idzie ci blado,
łómiesz sie jynzyk tóm jejich „gadkom”.
„Czysto po polsku” dziecka uczymy,
coby łostudy w szkole niy miały.
Zaś poniywczasie sie dziwujymy,
że wyrodziyły sie, „zgorolały”!
Tóż smól to, że patrzóm krziwym łokym
i twoja „inkszość” ci przeciepujóm!
Ło tym, czy Ślónzok jest Ślónzokym,
łobyczoj i godka decydujóm!
Miyj dycki godka w nojwyższyj zocy!
Niy wstydź sie godać w sklepie, w urzyndzie!
Dbej ło łobyczoj ze cołkij mocy
i być Ślónzokym! Zawsze i wszyndzie!
Autor:B.Śmigała


text:
Belgijo
Belgijo, Krůlestwo Belgije (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodńij Ojropje, w pouedńowych Ńiderlandach. Grańičy uod zachodu s Francyjům (620 km), uod pouedńo s Luksymburgjym (148 km), uod wschodu s Ńymcůma (167 km) a uod půunocy s Holandjům (450 km). Uůnčno dugość grańic lůndowych wynośi 1 385 km, půnadto istńije 64-km fragmynt wybřeža Mořa Půunocnygo. Podźelůno je uůna na tři strefy godkowe: francusko, ńiderlandzko i mjymjecko. Bruksela, stolica Belgije, je jydnočeśńy "stolicům" Uńje Ojropejskij.


text:
Po mojymu Janina Zoch
Siedzi staro matka festy zapłakano
Przez swoje dziecka downo zapomniano
Syn kajś w Hameryce jachty se kupuje
Cera zaś w Rajchu nocami baluje
Niy miarkujom że tu staro matka majom
Łod lot tu do ni już niy zaglondajom
Siedzi staro matka, przez płaczki sie śmieje
łoglondo zdjyncia i spomino stare dzieje
Jak tuloła swoje dziecka, jak im śpiywała
Żeby boły czyste, na warzbrecie prała
Niy jedna nocka przi nich przesiedziała
Sama niy dojodała bo dzieckom łostawiała
Terozki synuś jak panisko se żyje
Wszystkego mo kupa, dobrze żre i tyje
Zapomnioł ło Ty co go urodzioła
A łobiecywoł że dobrze se bydzie żoła
Cera tyż dużo matce nałobiecywała
Jak sie ustawioła to już zapomniała
Biydno, staro matka, życiym tym styrano
Marzy że usłyszy zarozki słowo-MAMO!!!
Legła se na łożku, westchnoła w ciyrpiyniu
Ze zdjynciym dziecek w rynce,
ODESZŁA W MILCZYNIU.
- There are no comments yet


text:
332 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, andrzejki, listopad, wrozby, synki, dziolchy, karlusy, frele, zabawa, buty, szczewiki, pies, wosk, klucz, swieca, milosc, pszoci
Andrzejki
Na śwjyntego Andrzeja
kożdo frela mo nadzieja
że karlusa se wywróży
co s nióm bydzie jak najdłuży
Tuż sie już dziołchy szykujóm
wosk ze śwjyczki wykapujóm
klucza s dziurkóm szukajóm
bo
456 days ago
0 comments
Categories:
Barbara Politaj
Tags:
BURZA, barbarapolitaj, pioruny, kamrat, przyjaciel, syneczek, starka, sląsk sielezia, slonsko godka, po naszymu,
BURZA Burza za burzom dziynnie sie kulo Pierōny lecōm dyć żodyn niy fulo Parno ôd rana ciyngym duchota Niy widzisz kamrata stoć wele płota Dyć ta pogoda jak nasze życie Rŏz słōńce rŏz dyszcz rŏz nawał
Basyn Łuksikowi basyna sie zachciało Zygroda rozkopoł już cało A nic mu tam nie pasowało Nerwów to jyno kosztowało
Zaglóndo i yno łazi Ciekawe kaj zajś łopata wsadzi? Trocha podept
536 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, wiosynny dzionek, wiosna, ptaszki, ptoszki, drzewa, stromy, trawa, kwiaty, kwjotki, wiersz, kolory, sloneczko, wiaterek, wiac, rosa, kropelki
Wjosynny dziónek
Rosa blyszczy,ranek chłódny
Ale dziónek je pogodny
Chmurki po niebje pływajóm
Prómyki słónka mrugajóm
Wjaterek se podmuchuje
Rzyśki lufcik dowo
Kos han pogwizdu
Brzózka Chudo jako tyka Pnioczek łubkom bieli Listeczek zielony Wiosna w astkach ścieli Gibno przi wiaterku Jako baletnica Pieślawo i kruchko We stromach dziywica Niy jedyn poeta I fimla doświodcz
WIOSYNNIE Wiosna wonno Przebiśniegi Jazda konno Z drogi śniegi Cwałym biegym ku słoneczku Ech zaśpiywej szkowroneczku. Barbara Politaj
Chnet Wielkanoc
Wiosna idzie Wielkim krokym Z kwiotkym przidzi
…..♪…..♪…..♪….♪ …….♪….♪…..♪ …….♪….♪
Radio Hitmix
Kej i po śłońsku chcesz debaty
Wlyź na radyjko tam kamraty
Tam sie ugościsz , tam pośpiywosz
Tam ślonskij gwarze sie niy dziwosz
Dyć pozdrowion
w mojim familoku jest zawsze wysoło dziecek tu jest kupa, połno ich tu w koło do wszystkich somsiadow tukej zaglondajo
m ło jakeś maszkyty wiecznie sie pytajom jedna piecze kołocz taki ze posypkom
♥♥♥
MOJA BARBÓRECZKA
Jako synek mody Szukoł jo miłości Poznołch Ciebie Basiu Żyć sie stało prościj My ku sobie byli Fest my sie przajali Wnet i weselisko Huczne odprawiali Wiela lot miny
Hymn "Ślonskij Godki" I Na cołkim świecie na zajtach w necie Piykniejszyj stronki już niy znojdziecie Bo jedna tam jest ślonsko perełka Jako ta gryfno malućko iskerka Blyszczy jak gwiozdka na modrym n


text:
Po mojymu Janina Zoch
Wznosioly sie kominy w gora wysoko
stoły proste i dumne az ku obłokom
niy poradzioły im nigdy żodne wichury
na nasze familoki zaglondały z gory
wele kominow wielke piece były
niyjedna tukej familio żywiyły
żywioła nos huta tyla czasu
żodyn niy szkamrol że połno marasu
to przeca bola nasza wielgo duma
zawdy sie łosprawialo ło ni w doma
huta w koło familoki łoplotala
robota kożdymu łojcowi dowala
buczki na szychta glośno buczały
bajtle po łojcow na brama lotaly
szli łojcowie do dom ciynżko narobiyni
baby już czekały z laciami we siyni
potym pod familokym wszyscy sie zbiyrali
chopy w szkata grali, baby se klachali
we Floriana boło wielke hutnicze świynto
teroz majom strażoki, ło hutnikach sie niy pamiynto
ciynżko w hucie boła ta robota
choć liczoł sie górnik z kiż czornego zlota
kaj sie podzioły piece i kominy
co nom tu stoły i lata i zimy
kominy zbulyli, piece rozebrali
ludzi pozwolniali, reszta spółkom sprzedali
spółki rozgrabiyli cołko nasza huta
jedyn sie piec łostoł jak Ordona reduta
stoji piec dumnie, choć zimny, wygaszony
smutno zaglondo na hutnicze domy
bydymy ło cia pisać, niy domy ci spokoj
przeca bołaś naszo,naszo huto "POKÓJ"
autor:Janina Żoch
- There are no comments yet


text:
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, do spanio czas, sypjalka, sypialnia, noc, sen, okno, ciemno, cima, cmok, kopruch, komar, sen, spac, izba, duszno, duchota
Do spanio czas
We sypjalce już luftuja
Bo do spanio sie szykuja
Wjeczór pjykny chocioż buł
We izbje duchota móm
Łokna do korzón łotwarte
Ale dwjyrze sóm zawarte
Bo we izbje śwjatło ś
Zimowo szata łopatuloła familoki Za łoknym furgajom wygłodniał
e ptoki Zaś w izbie w kachloku łogyń buzuje Jest piyknie i ciepło, tu sie zimy niy czuje. Wele kachloka bajtle z matkom siedzom Pijo


text:
Po mojymu Janina Zoch
Kedy tak pacza na tyn świat
Połny złości, fałszu i zdrad
To mie zaroz pieron biere
Co sie z ludźmi teroz dzieje
Zowiść, haje, brak szacunku
Boże! czy już niy ma ratunku?
Lepi już niy bydzie yno gorzy
Połno bandytow sie nom mnoży
Strach wyłazić we wieczory
Bo ci ktoś może wypruć bachory
Tam kajś łojciec zabioł syna
A kaj indzi zaś inkszo scyna
To dwa braciki sie pobiyli
Potym do kupy matka zabiyli
Ty na to paczysz moj Boże
Czy już nic nom niy pomoże
Jak sie my niy poprawiymy
Cołke życie przepieprzymy
Bo jak tak pacza na tyn świat
To do mie jest wrogym nawet brat.
- There are no comments yet


text:
Bůg
Bůg abo bůstwo – pojyńće ležůnce u podstaw wjynkšośći wjeřyń religijnych. Zajmuje śe ńim teolůgijo, a tyž filozofijo i je uůno uwažane za zagadńyńy metafizyčno-ygzystyncyjalne. Skuli wjelkigo zrůžńicowańo rozůmjyńo tygo pojyńćo, ćynžko je uo jygo jydnoznačno defińicyjo. Kej nojbarźi růžńůnce śe uod śebje, noležy wyodrymbńić defińicyje užywane bez popularne religije politeistyčne i můnotejistyčne, dejizm, pantejizm a panyntejizm. Postřůd religiji můnotejistyčnych noležy wyrůžńić můnotejizm tryńitarny.
Nojbardźij powšychńe pod pojynćym bůg (bůstwo) rozůmi śe uokreślyńy istot bydůncych předmjotym kultu religijnygo. Časym bůgůma uokreślo śe yno ńykere (nojwažńijše) s tych istot, do inkšych rezerwujůnc inkše uokreślyńo (půubůgowje, herośi, śwjyńći, duchy přodkůw, ańouy itd.).


text:
Ioniske mórjo
Ioniske mórjo (grichiski Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italski Mar Ionico , albański Deti Jon) jo źěl Srjejźnego mórja a pótakem teke źěl Atlantiskego oceana.
Lažy mjaz Italskej, Albańskej a Grichiskej. Na pódpołnocu granicujo z Jadrańskim mórjom. Na pódwjacorje granicujo z Siciliskej a je zwězane pśez Messinsku wudcynu z Tyrrenskim mórjom. Ma pódzajtšu jo zwězane pśez Korintski kanal z Egejskim mórjom.
Ioniske mórjo ma płoninu 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu dłymokosć 5121 metrow.


text:
Mobilńok
Mobilńok to je zorta aparatůw telefůńičnych, we kerych do kůmuńikacyje sům užywane wele radjowe (nojčyńśći we zakreśe mikrowelowym). We terminolůgji telekůmuńikacyjnyj "kůmůrka" uoznačo zaśyng pojydyńčyj stacyje překaźnikowyj, a uod tego je druge mjano uřundzyńo: telefůn kůmůrkowy. Kej užytkowńik wylazuje ze zaśyngu jednyj "kůmůrki", je automatyčńy přećepany do zaśyngu nostympnyj. Terozki wjynkšość mobilńokůw dźouo we systymach cyfrowych (GSM, DCS, PCS, UMTS). Pjyrwyj bůuy tyž stosowane systymy analogowe, kej l.b. NMT.


text:
Roz baba łobrobiała tomaty.Szkoda chocioż były festelnie
maszketne niy umiały nabrać farby.
Zowiściyła somsiodowi ,wtorego tomaty kusiyły za płota piyknom czyrwiyniom.
Jednego dzionka poprosiyła istnego
co by wyzdradziył łogrodniczo tajymnica.
Dyć to ańfach klarowoł somsiod – Dwa razy na dziyń stowom sagaty kole mojich tomatów a łone sie czerwiyniom ze gańby.
Baba uradziyła że wybróbuje
takigo knifu we swoji zegródce.
Po tydniu somsiod napasztnył istno i sie pyto eli tomaty nabrały farby – Niy pado łona.
Nale niych ponoczek zejrzy jake mi we tym roku łogórki sroge urosły:))
tłm z polskiego na śląski Barbara Politaj


text:
Berliński mur
Berliński mur to bůł ńy ino mur, nale cołki systym umocńyńůw kery wyznaczoł grańica mjyndzy Zachodńim Berlinym a Wschodńim Berlinym a inkszymi mjastůma i gminůma NRD. Bůł uůn ůng. 156 km dugi. Uod socjalistycznyj propagandy bůł mjanowany tyż antifaschistischer Schutzwall (antyfaszystowski mur). Mur powstoł 13 śyrpńa 1961, a zbulůno uůnygo 9 listopada 1989. Bůł jydnym ze nojbarzi znůmych symbolůw źimnyj wojny a potajlowańo Mjymcůw. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, przi průbach jygo przelyźyńo zginůło uod 86 do 238 ludźůw.
[Sprowjej] Necowe uodwołańa


text:
Czytołech dziś wywiad z Kukizem i choć sie fest z Nim różnia to jednak wpełni popierom Jego akcja
Mie tyż nabrali jak kiedyś tam łobiecali ,ze wprowadą jednomandatowe okręgi wyborcze, podatek liniowy 15%, zlikwidują senat,
ograniczą administracja a przipominom że za nich wrosła łona ło 100000 beamtrow.Podatki rosnom bo unia srata tata i tak durś
Rok tymu prymier sie przekludzioł do sejmu bo ofynsywa ustawowo no to my widzieli te ustawy
Sejm zamiast być reprezyntantym narodu stoł sie miejscym "schadzek" klanow politycznych jak to słusznie Pawoł nazwoł.
Żeby to sprobować przerwać trza coś z tym zrobić bo abo nos te partyjniactwo zeżere abo sie sami między sobą pozabijomy


text:
Agatha Christie
Agatha Christie, Lady Mallowan, DBE, (po prowdźe: Agatha Mary Clarissa Miller Christie, znano tyž kej Dame Agatha Christie) cera Clary a Fredericka Miller (ur. 15 wřeśńa 1890 we Torquay, umřyua 12 styčńa 1976 we Wallingford) – angelsko autorka kryminalnych růmanůw.
Agatha Christie je nojbarźi znůmům na śwjeće pisarkům kryminouůw a nojlepij předajůncům śe autorkům wšechčasůw. Wydano přez miljord ygzymplaři jeji kśůnžek we angelskij godce a drůgi miljord přetuůmačůnych na 45 inkšych godek. We Francyji předano 40 miljůnůw jeji kśůnžek, lo porůwnańo: zajmujůncygo drůgi plac Ymila Zoli – 22 miljůny. Pod pseudůńimym Mary Westmacott wydoua pora powjeśći uobyčajowych, kere tyž ćešůuy śe popularnośćům.
Christie wydoua přez 80 powjeśći a štuk teatralnych. Jejich akcyjo točůua śe guůwńy w zawartych půmješčyńach, a mordercům můg być ino jydyn s mješkańcůw. Wńosua wjela nowych rozwjůnzań do tradycyjnyj štuki pisańo kryminouůw, co zapewńiuo jyj sukces. Ńykere s jeji powjeśći majům zaskakujůnce a wčeśńij ńyspotykane we kryminouach rozwjůnzańo, lo bajšpila: Zabůjstwo Rogera Ackroyda abo Morderstwo w Orient Expresśe.
Agatha Christie stwořůua suynne postaći literacke dwojga detektywůw: ekscyntryčnygo Belga Herkulesa Poirota a staršyj pańi, detektyw-amator panny Marple. Bydůnc ješče u ščytu karjery naškryfloua dwje powjeśći s tymi bohaterůma s zastřežyńym, aže majům śe ukazać dźepjyro po jej śmjerći (čyli kilkadźeśůnt lot půźńij).
[Sprowjej] Linki zewnyntřne


text: Illyriske rěcy (dialekty) su nastali nejpjerwjej zazdaśim něźi w 2. lěttysacu pśed Kristom, wěrjepodobnje něźi w 1300 pśed Kristusom, ako mykeniska centra w Grichiskej su se rozwalili. Rěc (rěcy) se wuwiła radnje awtochtonje w cełem regionje (Illyriskej). Wót 6. stolěśa pśed Kristom su załožyli Grichy jadnotliwe kolonije na teritoriumje Illyrow (na pśikład Dyrrachium, Apollonia abo Lissus), wót togo stolěśa jo wobwliwowała starogrichiska rěc illyrisku rěc w słowoskłaźe. W 1. stolěśu pśed Kristusom jo se zachopiło dobywanje illyriskego teritoriuma pśez Romarjow, nejpjerwjej pód Caesarom (Illyrisko-romska wójna). Illyriska rěc se požycyła z łatyńskeje rěcy wjele słowow, ale njejo se stała dopołnje romanisowanu. Wót 6. stolěśa pó Kristusu su sedlili Słowjany a Awary z pódpołnocnego Balkana w teritoriumje Illyrow. Illyry su pśewzeli jadnotliwe słowa z słowjańskich rěcow. Wjeliki źěl pśidrogowarjow jo wurubił a znicył illyriske města. Illyry (w źinsajšnej Chorwatskej, Słowjeńskej, Bosniskej-Herzegowinje, Serbiskej a Carnogórskej) su se asimilěrowali z cuzu kulturu połnje.


text:
Důnaj
Důnaj (łać. Danubius, mjym. Donau, słow. Dunaj, madź. Duna, chor. Dunav, serb. a buł. ДyHaB, rum. Dunărea, ukr. ДyHaй) - drugo (pjyrszo je Wołga) nojdugszo rzyka we Ojropje. Je 2845 (uod Donaueschingen) lebo 2888 (uod Furtwangen) km dugo a mo 795 686 km² wjyrchu śćykańo.
Zdzůdło mo we Mjymcach a płyńe uod zachodu na wschůd bez 10 państwůw: Mjymcy, Austrijo, Słowacyjo, Madźary, Chorwacyjo, Syrbijo, Růmůńijo, Bułgaryjo, Mołdawijo a Ukrajina. Důnaj wpado do Czornego Morza. Nojwjynkszym dopływym Důnaju je Ćisa, a nojwjynkszym mjastym nad rzykům - Budapeszt.


text:
Grynlandyjo
Grynlandyjo (Kalaallit Nunaat) - autůnůmične terytorjům zoležne Dańije pouožůne na wyspje uo tym somym mjańe, uo uobšaře 2175,6 tys. km² (nojwjynkšo wyspa na śwjeće), dekńyntej we 84% bez lůndolůd (ino 341,7 tys. km² je wolnych uod lodu) a uo ludnośći 57,1 tys (nojčyńśći sům to Eskimosy, keři zamjyškujům tyž půunocne rygjůny Alaski, Kanady i Syberyje).
We 1978 důński parlamynt přiznou Grynlandyje autůnůmijo. We 1985 wyspa wystůmpiua s Ojropejskij Wspůlnoty Gospodarčej a ńy je čuůnkym Uńije Ojropejskij. Grynlandyjo je čuůnkym Rady Nordyckij.
Stolicům Grynlandyje je Nuuk (důń.: Godthåb).


text:
Siddhartha Gautama
Siddhartha Gautama (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył Dharmu (pówucba) a jo se stał togodla załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumarł.
[wobźěłaś] Mě
Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wubytśijo.
Pódla pomjenjowanja ako Buddha (pó słowje: wócuśony ) su se Siddharśe Gautamje teke druge cesne mjenja pósćili, mjazy nimi Tathagata (sanskrit, तथागत, tathāgata, "ten, kenž jo se tak tam dostał") a Shakyamuni (sanskrit, शाक्यमुनि, śākyamuni, "mudry z roda Shakya").
[wobźěłaś] Žywjenje
Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-praktikujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.
Slědujucy tekst pódawa tradicionelne powědanja wó žywjenju Siddharthy:
563 do Chr. jo se naroźił kralowskej familiji w pódpołnocnej Indiskej w Lumbini syn, Siddhartha. Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty. Aby syn se stał kral, njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćał, až syn górje wiźi. Južo ako góle jo Siddhartha był pśeze wšu měru mudry a wobdarjony. Ze 16 lětami jo se z princesnu Yasodharu wóženił. Stej bydliłej w kšasnem palasće, źož jima materielnje njejo nic felowało.
Siddharthu pak to njejo napołniło daniž spokojało. Toś jo se pušćił ze 29 lětami pó póroźe jadnučkego syna Rahule na krotke drogowanja. Na nich jo zmakał starca, chórego a asketa a jo wuglědał tłajecego wumarlika. Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim splěśone. Bogatstwo a derjeměśe toś tym njewótpomagatej.
Tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja. Wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće. 6 lět jo był žywy w kšutej askezy, tak až jo wumrěł pśisamem z głodom. Wótegrona a nutśikowny měr pak njejo namakał. Toś jo se wótobrośił wót tradicionelnych nabožninow a metodow swójogo casa, až by nastupił swójsku drogu.
Ako 35-lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom. A jo se rozbytśił. Jo se wulichował wót gramoty, póžedanjow a njewědy. Wót toś togo wokognuśa jo był Buddha, „ten, kótarež jo wócuśeł“. 45 lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach, meditaciji a mudrosći. Jo jich wucył „srjejźnu drogu“: žywjenje mjazy luksusom a askezu. Droga, kótaraž wejźo do „wócuśenja“, kśesćijan by gronił do raja.
[wobźěłaś] Eksterne wótkaze
Siddhartha Gautama


text:
Pyreneje
Pyreneje (španisce Pirineos, francosce Pyrénées, baskisce Pirinioak a katalansce Pirineus) su něhdźe 430 km dołhi hórski rjećaz w južnozapadnej Europje, kiž so wupřestrěwaja mjez Atlantiskim oceanom na zapadźe a Srjedźnym morjom na wuchodźe a wotmjezuja Pyrenejsku połkupu z wostatneje Europy. Na hrjebjenju Pyrenejow běži statna hranica mjez Španiskej a Francoskej; wosrjedź horin namaka so wyše toho małostat Andorra.
Najwyši dypk Pyrenejow je Pico de Aneto (3.404 m) nimale dokładnje w srjedźišću hórskeho rjećaza, něhdźe 170 kilometrow sewjerozapadnje Barcelony.


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik je wodowa přestrjeń mjez Afriku, Europu a Ameriku. Je to druhi najwjetši z 5 swětowych oceanow.
Jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe pjećinu zemskeho powjercha, štož je dohromady z nakromnymi morjemi něhdźe 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bjez nakromnych morjow. Dołhosć jeho pobrjoha je 111 866 km. Šěrokosć je wot 2 848 km mjez Brazilskej a Liberiskej do 4 830 km mjez Zjednoćenymi statami Ameriki a sewjernej Afriku. Najhłubše městno w Atlantiskim oceanje je hłubina Milwaukee w Portorikoskej hrjebinje we hłubokosći 8 648 metrow pod hładźinu oceana. Přerězna hłubokosć je 3 332 m, resp. 3 926 m bjez nakromnych morjow.
Atlantiski ocean • Ćichi ocean • Indiski ocean • Južny ocean • Sewjerny polarny ocean


text:
k startowej stronje | archiw | impresum | kontakt
pjatk, 02.11.2012 | k dolnoserbskej wersiji
Marcel Braumann, Łuh 28.11.2006
Nowa kniha wušła
Je knihow, kotrež přeco zaso ludźi po wšěm swěće fascinuja. Mjez nimi nadeńdźeš z pjera francoskeho awtora Antoina de Saint-Exupéryja knižku „Mały princ“. Prěni raz 1946 wušedši je twórba – mjeztym do nimale dwěsćě rěčow přełožena – runje tajka aktualna kaž před šěsć lětdźesatkami. To na tym zaleži, zo dźe Antoina de Saint-Exupéryjowemu małemu princej wo „pozhubjene wažne wěcki“ kaž woprawdźite přećelstwo, měni Claudia Knoblochec. Radworska Serbowka je hody 2001 pod božodźěsćowym štomom započała wobkuzłace wěrnosće małeho princa do swojeje maćeršćiny přenjesć – poprawom na spočatku jenož „za sebje samu“.
Zdobom je so ze sekundarnej literaturu zaběrała, kotraž spřistupnja wotpohlady a myslenje spisowaćela při napisanju kedźbyhódneje twórby. W běhu časa je w njej mysl rostła, małeho princa do serbskeje zjawnosće přewodźeć. Česćownosće před małym princom dla je wona wosebitu hódnotu na to kładła, rěčnemu wužadanju wotpowědować, wšako so jej zechce duchowne poselstwo małeho princa w jeho połnej bohatosći Serbam sposrědkować. Claudiji běše wot spočatka cyle jasne, zo sej z tym projektom žane pjenjezy njezasłuži; jej dźěše wo to, małeho princa do serbskeho swěta přinjesć.
Pjeć lět po Claudinym prěnim so přibliženju serbskemu małemu princej bě prěni nakład swětosławneje twórby w serbšćinje – dwaj měsacaj po wuchadźenju – wupředaty. Mjeztym je druhi nakład wšitkim na předań, kotřiž pytaja za wosebitym hodownym darom abo chcedźa sej sami duchowno-dušine wobohaćenje popřeć. Wjeselo nad tajkim wuspěchom da přełožowarce nimale na odyseju pozabyć, kotruž ma za sobu. Sprěnja měješe zwěsćić, štó ma prawa na originalu. Narěčane nakładnistwo z Parisa přewostaji wotmołwu němskemu nakładnikej, kiž ma prawo za wozjewjenje małeho princa w regionalnych rěčach a w dialektach.
Swój přełožk małeho princa bě Claudia Knoblochec najprjedy wězo Ludowemu nakładnistwu Domowina poskićiła. Tamle je tekst „dołho ležał“, bjez toho zo je wotmołwu dóstała, kaž młoda Serbowka napřećo runjewonline potwjerdźi. Michael Pätel, zběraćel małeho princa we wšěch rěčach, z kotrymž je so wona wo swojim projekće rozmołwjała, je so potom pola serbskeho nakładnistwa wobhonił, hač móže z wudaćom serbskeho małeho princa ličić. Wo wotmołwje nakładnistwa je Claudiji Knoblochec w majlce zdźělił, zo chcedźa w Budyšinje originarnu serbsku literaturu rozšěrjeć a nic přełožki „cuzych“ twórbow.
Na naprašowanje našeho serbskeho online-magacina wobkrući Pätel, kiž ma tuchwilu něhdźe dwaj tysac knihow w 170 rěčach w swojej zběrce małych princow (Hlej tu!) , tule informaciju. Jemu so zdaše Ludowe nakładnistwo Domowina „jara pomałke a zaspane“, tamle „so wočiwidnje situacija na wikach cyle wopak posudźuje“.
Jednaćelka nakładnistwa Marka Maćijowa znapřećiwi w interviewje z runjewonline: „Nakładnistwo njeje wozjewjenje Małeho princa wotpokazało. Je wězo zajimcam prajić dyrbjało, zo wozjewja so pola nas w prěnim rjedźe originalne serbske twórby. Jako dopjelnjenje programa wudawamy lětnje tež jedyn do dwaj přełožkaj, ale to je wotwisne, kajke originalne twórby za naše cilowe skupiny mamy resp. nimamy. Zdruha je program nakładnistwa wot financielnych móžnosćow wotwisny. Termin za wozjewjenje Małeho princa njebě jasny.“
Štož konkretny wotběh dokoławokoło serbskeho małeho princa nastupa, wujasni knjeni Maćijowa: „Z Claudiju Knoblochec smy po zapodaću manuskripta rozmołwu měli. Smy naš zasadny zajim zwuraznili, knihu wozjewić. Lektorat je dalše kontakty z Claudiju Knoblochec měł. Njenadźicy dósta wón dalši přełožk. Wobaj přełožkaj dyrbještej so rěčnje wobdźěłać. Lětsa nazymu chcychmy wo přiwzaću do plana rozsudźić. Mjeztym je Mały princ wozjewjeny. To je w porjadku.“
Wozjewił je serbskeho małeho princa małe nakładnistwo (http://www.verlag-tintenfass.de). Nakładnik je anglist dr. Walter Sauer, kotryž so hižo wjele lět za dialekty a mjeńšinowe rěče angažuje. Wosebje zajimawe je, zo je serbski mały princ zhromadnje z aramejskim wušoł, kotrehož rěč steji w tradiciji rěče Jěsusa Chrystusa. Wobeju tuteju princow zwjazuje, tak Sauer napřećo runjewonline, „zo so angažowani młodźi ludźo na hnujace wašnje wo daletraće swojeju rěče a kultury prócuja. To móžes jako rěčespytnik jenož podpěrować.“
Sauer na to skedźbni, zo „ani jeničke słowčko aramejsce ani serbsce“ njemóže, ale je sej kwalitu tekstow wot kompetentnych rěčespytnikow zawěsćić dał. Zdobom stej tež mauricisko-kreolski a pennsylvansko-němski mały princ w jeho nakładnistwje wušłoj. Poprawom je tajka kniha, ćišćana w štyrjoch barbach a tak małym nakładźe, hospodarsce njezwoprawdźujomna, ale zhromadny ćišć wjacorych titulow je kóšty znižił, praji Sauer. Při tym wón njezabudźe, horstce zběraćelow małeho princa so dźakować, kotřiž su přez wulkomyslnu subskripciju tutych štyrjoch nowych princow zmóžnili. Mjez dwaceći sponsorami su ludźo z Japanskeje a z USA.
Wo wuznamje přełožkow swětoweje literatury do „małych rěčow“ so wupraji Sauer na sćěhowace wašnje: Dyrbjeli dźěćom pokazać a dopokazać, zo je jich maćeršćina runohódna dominantnej rěči, kotraž je wobdawa. Hewak njebudu rěč staršeje generacije dołhodobnje chutnje brać a lubować. Na wěčne prašenje, hač je mały princ lektura dźěćom abo dorosćenym, wě Sauer mudrje wotmołwić: Dźěći móža to jako bajku čitać; z wida dorosćeneho so wukopa jako hłuboko filozofiska kniha.
Na kóncu odyseje małeho princa do Serbow směmy so prosće wjeselić, zo je ludźi kaž Claudia Knoblochec a dr. Walter Sauer, kotrejuž idealistiska zahoritosć je poprawom njemóžny projekt zmóžniła – a serbske pismowstwo znowa cyle wulkemu swětej přizamknyła.
Informacije wo serbskim małym princu namakaće tež pod:
Chceće swoje měnjenje k tutemu přinoškej wozjewić?
Wobdźělće so na našej diskusiji!


text:
Bruksela
Wspůłrzyndne: 50°50' N 04°21' E
Bruksela (fr. Bruxelles, niderl. Brussel, mjym. Brüssel) - mjasto a stolica Belgije a Uńje Ojropejskij, pouožůne we střodkowyj tajli kraju nad řykům Senne.
Krům mjasta na prawach gminy, mjanym Bruksela uokreślo śe tyž rygjůn stouečny Bruksela, kery skupjo tyž 18 inkšych gmin (mjyndzy inkšymi Anderlecht, Etterbeek, Sint-Gillis, Uokkel, Schaarbeek) a mo ůngyfer 1 mln. mjyškańcůw. Aglůmeracyjo brukselsko (w syńśe geůgrafičnym) uobejmowo tyž pewno ličba gmin flamandzkych.


text:
Wikipedija:Běrokraća
Běrokrat we Wikipediji je administrator kotryž ma přidatne wosebite prawa. Móže wužiwarjow skupinomaj administratorow abo běrokratow přirjadować, hdyž su so wólbam stajili a zhromadźenosć je jich woliło. Spjelnja potajkim jenož zhromadny rozsud wikipedistow. Wón pak tute prawa zaso cofnyć njemóže – to móže jenož steward.
Dale móže běrokrat robotkam (bots) bot flag dawać. Z tym hodźa so změny tutych awtomatiskich programow we wobkedźbowankach jednotliwych wužiwarjow schować.
Běrokrat je tež kmany, wužiwarske konty přemjenować. To móže so stać, hdyž je mějićel wěsteho konta wo to prosył abo hdyž su wužiwarske mjena ranjace.
[wobdźěłać] Běrokraća w hornjoserbskej Wikipediji
Tuchwilu njeje nichtó z běrokratom.


text:
Žanr
Zapśijeśe žanr jo zapśijeśe typologije, z kótarejuž se rozeznawaju wšakorake formy wuměłstwa pó rumowem a casowem pósegu wuměłskego wopśimjeśa. To su napśikład žanry twórjecego wuměłstwa, pśedstajajucego wuměłstwa a filmow, muziki a literatury, ale teke žurnalistiskich pśedstajajucych formow a mimo togo computerowych graśow. Tak stej na pśikład žanra sciencefiction a western w filmje ako w literaturje znatej.
Žanrowe mólowanje se zaběra ze scenami wšednego dnja abo anekdotiskimi scenami wěstego wobłuka, na pśikład kjarcma.
W žanrje su wšakorake stile, ako su mócnje wót wótpowědnych družynow wobwliwowane a pokazuju kakosći indiwiduelnego wuměłca.
[wobźěłaś] Pódžanry
Cesto se žanry hyšći dokradnjej wopisuju z pomocu pódžanrow. Togodla wóni se cesto wjelgin roznogaśiju:
- Pśikład muzika: Rockowa muzika -> Heavy metal -> Black metal -> Viking metal
Jolic za twórby su pódžanry móžne, dejali pak skerjej wó kategorijach powědaś.
[wobźěłaś] Žanry twórjecego wuměłstwa
[wobźěłaś] Mólowanje
Hierarchiju žanrow a družynow mólowanja jo zestajił w lěśe 1667 francojski architekt a stawiznaŕ André Félibien. Wóna jo wótbłyšćowała śěžkosć wuměłstwow a jo była we Francojskej až do kóńca Stareje kněžarstwoweje formy (Ancien Régime) wažny źěł wótkubłanja a pósuźowanja studentow Kralojskeje akademije rědnych wuměłstwow (Académie royale des beaux-arts). Pó Félibienje su žanry wót nejnadobnjejšego do nejjadnorjejšego na slědujucu wašnju rědowane (w spinkoma: wótpowědujuca družyna wobrazow):
- alegoriske mólowanje (alegorija)
- stawizniske mólowanje, do cogož słuša mólowanje bitwow
- portraitowe mólowanje (portrait)
- žanrowe mólowanje (žanr)
- mólowanje zwěrjetow
- śichowobrazowe mólowanje (śichowobraz)
- namórnistwowe mólowanje (marina, mórjowa mólba)
- krajinowe mólowanje
[wobźěłaś] Fotografija
- aktowa fotografija
- industrijowa fotografija
- pśirodowa fotografija
- architekturowa fotografija
- źiwadłowa fotografija
[wobźěłaś] Žanry pśedstajajucego wuměłstwa
[wobźěłaś] Źiwadło
Źiwadłowe žanry su:
[wobźěłaś] Muzika
Za europsku muziku se namakaju dokradnjejše informacije we wucbje wó formach a družynach. Teke muziku drugich kulturnych krejzow móžomy wótpowědujucy zarědowaś (na pśikład za afroamerikańsku muziku Blues, Jazz, Gospel a Rhythm and Blues).
[wobźěłaś] Film
Filmy maju wjele wšakorakich žanrow, ako se do dalokeje měry ze žanrami literatury rownaju (krimi (film), horor, sciencefiction, erotika, satira). Wobšyrna lisćina jo pód wótkazom filmowe žanry. Žedne pśikłady:
- kriminalny film
- western, eastern
- wójnski film
- erotiski film
- drogowański film (roadmovie)
[wobźěłaś] Zukowe wuměłstwo
Rozgłos znajo ako žanry na pśikład:
[wobźěłaś] Žanry literatury
Dokradne wopisowanje žanrow literatury jo pód wótkazom družyna (poezija/literatura). Lisćina pśikładow za žanry:
- biografija
- fantazija
- horor
- nowela
- poetry slam
- roman
- sciencefiction
[wobźěłaś] Dalšne
[wobźěłaś] Žurnalistika
W žurnalistice powědamy źinsa wó pśedstajajucych formach. Žurnalistika NDR jo měła dokradnu žanrowu teoriju žurnalistiskich formow. Pó pśikłaźe sowjetskeje žurnalistiki jo rozeznawała pó:
- informatoriska wašnja zdźělenja
- analytiska wašnja zdźělenja
- wobrazliwa konkretna wašnja zdźělenja
[wobźěłaś] Komputerowe graśa
Teke pla computerowych graśow mamy wšake žanry. Žedne pśikłady:
- actionowe graśe
- dyrdakojske graśe
- strategijowe graśe
- rolowe graśe
- simulacija
- egoshooter
- shooter z tśeśeje wósoby
[wobźěłaś] Glej teke
[wobźěłaś] Literatura
- Otto Knörrich, Lexikon der lyrischen Formen, Kröner Verlag 2005 ISBN 3-520-47902-8


text:
Sewjernorynsko-Westfalska
Sewjernorynsko-Westfalska (němsce: Land Nordrhein-Westfalen) je zwjazkowy kraj w zapadźe Němskeje. Jeho stolica je Düsseldorf. Ma z wšěch zwjazkowych krajow najwjetšu ličbu wobydlerjow.
[wobdźěłać] Geografija
Zwjazkowy kraj mjezuje z Delnjosakskej w sewjeru a sewjerowuchodźe, z Hessenskej w juhowuchodźe, z Porynsko-Pfalcu w juhu kaž tež z Belgiskej a Nižozemskej w zapadźe. Najwjetše města su Düsseldorf, Köln, Dortmund, Essen, Duisburg, Aachen a Bielefeld; najwažniše rěki su Ryn, Ruhr, Weser, Lippe a Ems.
[wobdźěłać] Žórła
[wobdźěłać] Wotkaz
• Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjernorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Jakub Bart-Ćišinski
Jakub Bart-Ćišinski (poprawom Jakub Bart; * 20. awgusta 1856 w Kukowje, † 16. oktobra 1909 w Pančicach) bě wuznamny hornjoserbski basnik, spisowaćel, redaktor a rómsko-katolski duchowny. Syn małoburja wopyta mjez 1862 a 1869 Kukowsku klóštersku šulu, do 1871 tachantsku šulu w Budyšinje a wot toho do 1878 němski gymnazij w Praze. Po tym studowaše tam wot 1878 do 1881 teologiju. Za čas swojeho dźesaćlětneho přebywanja w Praze bě wón wukubłanc Serbskeho seminara a z čłonom studentskeho zjednoćenja „Serbowka“.
W lěće 1875 bě Bart sobuzałožer Schadźowanki. We Łužicy skutkowaše jako kapłan w Ralbicach, Radworju a Šěrachowje. Wot 1888 do 1896 dźěłaše wón jako kapłan za serbskich, čěskich a pólskich wobydlerjow na Drježdźanskej katedrale. Po chłostanskim pobyće w klóštrje Zákupy sta so z kapłanom w Kamjenicy. W lěće 1903 slědowaše pobyt w hojerni za alkoholikarjow a na nerwy chorych we Westerwaldźe a skónčnje předčasna pensija w domjacej wsy Kukowje.
Jakub Bart-Ćišinski bě zastupjer Młodoserbskeho hibanja a płaći jako „klasikar“ serbskeje literatury.
[wobdźěłać] Twórby
- Moje serbske wuznaće
- Narodowc a wotrodźenc (1879}
- Na hrodźišću (1880)
- Slubowanje ze zadźěwkami (1881)
- Słowjanam (1884)
- Kniha sonetow (1884)
- Formy (1888)


text:
Arnošt Muka
Dr. Arnošt Muka (němsce Ernst Mucke; * 10. měrca 1854 we Wulkim Wosyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšinje) bě serbski slawist, spisowaćel, ludowědnik a aktiwist za serbske nowinarstwo kaž tež kulturne žiwjenje. Bě załožer Serbskeho muzeja.
[wobdźěłać] Žiwjenje
Arnošt Muka bu jako najstarši syn kublerja Jan Jurij Muka a jeho žony Marja Mitašec rodźeny. Studowaše wot lěta 1874 hač do 1879 slawistiku, teologiju a filologiju w Lipsku a bu jako wučer wukubłany. Wot 1880 hač do 1883 dźěłaše Muka jako wučer na Budyskim gymnaziju, po tym najprjedy w Kamjenicy a wot 1887 w Freibergu. Z 1901 bě wón profesor. W lěće 1916 so Muka do Budyšina wróćeše.
Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska a załožer slěda Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator Schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće k čestnemu předsydźe. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Sankt Petersburgu a Waršawje.
Nastupajo literaturu a nowinarstwo, Muka bě wudawaćel wubraneje zběrki twórby Handrija Zejlerja, redaktor časopisa Łužica a Časopisa Maćicy Serbskeje. Wažnej na polu slawistiki stej wosebje Mukowa Statistika Łužiskich Serbow a Słownik delnjoserbskeje rěči.
[wobdźěłać] Česćowanja
Muka bě lawreat serbiskeho Rjada Swj. Save, ruskeho Rjada Swj. Stanisława, čornohórskeho Rjada Danila, ruskeho Rjada Swj. Hany III. rjadownje a sakskeho Albrechtoweho Rjada. W Choćebuzu a Budyšinje staj dróze po nim mjenowanej.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (němsce: Johannes Choinan(us)) (* 1616, † 1664) běše serbski rěčespytnik a teologa. Spisa najstaršu delnjoserbsku gramatiku a ma wulki podźěl při wudźěłanju delnjoserbskeje spisowneje rěče.
Chojnan bě w srjedźiznje 17. lětstotka ewangelski duchowny w Cerkwicach pola Lubnjowa.
Na zakładźe choćebuskeje narěče dopisa Chojnan w l. 1650 delnjoserbsku gramatiku, kotraž pak nječišćana zwosta. Chojnan běše při tym prěni, kiž srědki rěčneho přirunowanja nałožowaše.
Na njeho dopomni wěnowanje z lěta 1650 pochadźaceje dupy we wjesnej cyrkwi w Cerkwicach. W tutej dźensa k Lubnjowej słušacej wsy je hasa po nim pomjenowana.


text:
Serbske nałožki
Serbske nałožki su cyłk nałožkow a wašnjow serbskeje towaršnosće. Wone rozeznawaja so sprěnja wot ritusa, kotryž spyta socialny a nabožny swět zwjazować, zdruha wot zwučenosće, kotraž předstaja strózbu, na zaměr orientowanu (nic přeco socialnu) rutinu.
[wobdźěłać] Nałožki
Pola Serbow je wjele wšelakich ludowych nałožkow, kotrež su z wjetšeho dźěla pohanskeho pochada. Pěstowanje serbskich nałožkow je na wsach Łužicy tež hišće dźensa dosć rozšěrjene a woblubowane.
Serbske nałožki Hornjeje a Delnjeje Łužicy su mj. dr.:
- Zapust
- Chodojtypalenje
- Jutrowne jěchanje
- Jutrowna woda
- Jutrowny woheń
- Mejestajenje
- Zabiwanje kokota
- Łapanje kokota
- Janšojski bog/dźěćetko
- Camprowanje
- Ptači kwas
- Mejemjetanje
- Měrćinowe spěwanje
[wobdźěłać] Zapust
Tón nałožk płaći jako najatraktiwniši nałožk w Delnjej Łužicy. Zapust so swjeći w zažnym nalěću a ma - tak kaž tež druhe nalětnje nałožki – zwisk z něhdy daloko rozšěrjenym wuhnaćom złych duchow zymy. Dokładny termin toho něhdźe stolětneho stareho nałožka móže při kóždej wsy druhi być, ale je přeco sobota abo njedźela a započina so zwjetša napoł jednej a kónči so wokoło šesćich. W tydźenjach wot Třoch kralow hač do započatka měrca móža so holcy a hólcy na zhromadny swjedźenski ćah přihotować. Něhdy su žony na přazach za přihotowanje Zapusta zamołwite byli. Dźensa pak so předewšěm Domowina abo wjesne towarstwa wo přewjedźenje Zapusta staraja. Při zapustowym ćahu njesu holcy narodnu swjedźensku drastu a hólcy du w čornych woblekach a njesu zwjetša kłobuki z bantami. Na někotrych wsach so při ćahu nimo toho tež wosebite symbole njesu. Dołhu tradiciju ma na přikład z bantami wupyšene chošćo. Wobdźělnicy zapustoweho ćaha wobsteja při tym jenož z nježenjeneje resp. njewudateje wjesneje młodźiny.
[wobdźěłać] Chodojtypalenje
Tón nalětni nałožk pochada z Hornjeje Łužicy a tam so tež předewšěm pěstuje. Na předwječoru prěnjeje maje spi na małym šćěpowcu chodojća klanka. Chodojta płaći při tym jako znamjo zymy a jeje palenje ma wuhnaće złych duchow zymy zwobraznić. Husto dźěći wjesele z palacymi hałžkami w rukach wokoło wohnja rejuja.
[wobdźěłać] Jutrowne jěchanje
W Hornjej Łužicy je jutrowne jěchanje jutry daloko šěroko znaty nabožny nałožk, kiž kóžde lěto wjele přihladowarjow zbliska a zdaloka přiwabja. Wuchadźišćo je wjesna cyrkej. Tam dóstanu křižerjo wot fararja Boži wobraz a potom wobjěchaja na wupyšenych konjach wokolne pola. Tón ritual ma wsam dobre žně zawěsćić.
[wobdźěłać] Jutrowna woda
Jutrowny nałožk, kotryž bě hišće hač do 1960 daloko rozšěrjeny, je chód po jutrownu wodu. W switanju jutrownički su holcy ze wsy z karančkami do žórła šli, zo bychu jutrownu wodu načerpali. Je mjenujcy pječa porjeńšenje slubiła, hdyž wone so doma z tej wodu myja. Ale swoje wosebite kuzło je jutrowna woda jenož potom měła, hdyž njejsu holcy na puću k žórłu rečeli. Tohodla je za hepjelskich pachołow wulki žort było, holcy při tym wobćežować.
[wobdźěłać] Jutrowny woheń
Jutrowny woheń pali wopołnocy před jutrowničku nimale w kóždej wsy Delnjeje Łužicy. Praji so, čim wyše płomjo sapa, ćim płodniša budźe zemja we wokolinje. W dnjach před wotpalowanjom zběra wjesna młodźina wot kóždeho dwora paliwa a nosy jo na polach blisko wsy na wulkim šćěpowcu hromadu. Ludźo dyrbja sćěpowc škitać, přetož smě hakle połnoc palić, ale młodźina ze susodnych wsow jón rady předčasnje wotpaluje. Na wjačoru jutrowneho wohnja je nimo toho z nałožkom, zo młodźina a tuchwilu tež cyłe swójby so wokoło małeho wohnja z hudźbu a žortom. Ale hišće něšto druheho je z nałožkom, mjenujcy nazajtra tryski ćěrić, kaž na přikład zahrodne wrota susoda kradnyć a je na štom powěsnyć abo do hata mjetać.
[wobdźěłać] Mejestajenje
Na předwječoru prěnjeje meje so na wsach Delnjeje Łužicy meja staja – zwjetša na wsy abo na druhim swobodnym městnje we wsy. Tón 15-20 m wysoki zdónk njesmě žanu skoru měć, přetož hewak móhli so złe duchi abo chórosće tam pod skoru chować a ludźom a zwěrjatam škodźić. Wupyšeny zdónk meje ma nimo toho pisanym bantatym wěncom, kotryž je wjesna młodźina zwiła, a na wjeršku steji mała młoda brěza, kotraž ma wsy płódnosć za přichodne dny přinjesć. Meja ma rjany zeleny měsac meju powitać a wobsedźi po ludowej wěrje wosebite škitanske kuzło za wjes. Młodźency dyrbja meju zakitować, přetož je nałožk, zo chce ju młodźina susodneje wsy wottorhać. To by mjenujcy za wjes wulke njezbožo woznamjeniło. Swjatki so meja zaso wottwarja.
[wobdźěłać] Zabiwanje kokota
Zabijanje kokota je tež serbski žnjowy nałožk. Při tym nałožku přihladowarjo sydaja so na koleso a wot wobdźělenych młodźencow je jedyn za druhim na rjedźe. To rěka, zo wón dyrbi na kolesu ze zawjazanymi wočemi a z cypami nad ramjenjom hlinjany hornčk namakać, pod kotrymž z pisanymi bantami a kwětkami wupyšeny korbik z kokotom (dźensa pak jenož atrapa kokota) w małej jamje steji. Potom dyrbi hólc cypy machać a tak hornčk trjechić. Za to ma 3 pospyty. Hdyž wón dwójce njetrjechi, přěhraje. Dobyćer dóstanje kokota.
[wobdźěłać] Łapanje kokota
Tón serbski žnjowy nałožk swjeći so w awgusće po žnjach a je woblubowany a znaty. Při tym so z dubowym lisćom wupyšene wrota na sćernišću stajeja. Nježenjeni młodźency dyrbja přez wrota jěchać a pospytować, hłowu a wobě křidle zabiteho kokota wutorhnyć, kiž horjeka nad wrotach wisa. Komuž so radźi, hłowu dóstać, je prěni žnjowy kral a křidle stej za druheho a třećeho krala. Kóždy kral a swój kóń dóstanje potom čestny žnjowy wěnc z dubowym lisćom, kiž su holcy někotre dny prjedy zhotowichu. Nimo toho smě kóždy kral so kralownu mjez holcami, kotrež serbsku swjedźensku drastu njesu, wubrać, druhdy z zawjazanymi wočima. Z njej wón potom rejuje. Potom so žnjowy ćah po wsy wotměwa, před kotrymž kapała dźe, potom kralowny, potom kralojo na konjach a skónčnje zbytni jěcharjo. Tón ćah kónči so zwjetša w hosćencu, hdźež so wjesele rejuje a pije. Kokot płaći při tym zarjadowanju jako symbol płódnosće, ale po žnjach wón je přesłaby a přestary a je potajkim swóje kuzło płódnosće za přichodne lěto zhubił. Tohodla wón so zarězuje, zo by nowy młody kokot móhł jeho městno wobsadźić.
[wobdźěłać] Janšojski bog / Dźěćetko
W Slepjanskich kónčinach je na serbskich dźěćacych hodowničkach město rumpodicha druha zajimawa postawa, mjenujcy tak mjenowane Dźěćetko. To je rjenje wupyšena holca w Slepjanskej narodnej drasće, kotraž dźěći wobradźa, ale tež druhdy dorosćenych.
W Janšojskich kónčinach přińdźe k dźěćom hač do 12 lět podobna postawa, zo by je wobdariła. Rěka Janšojski bog. Wona je přeco ta holca, kotraž so jako přichodna wuda a přazu wopušći. Na přazy so přihotuje a so woblěka. Jeje wobličo je při tym z šlewjerjom a pisanymi bantami zakryte. Zwjetša wona njemóže za šlewjerjom ničo widźeć a tohodla wjedźe so wot dweju přewodnicow.
Po tym, zo holcy a hólcy su Janšojskemu bogej něšto zaspěwali, modlitwu abo pěseń přednjesli, dóstanu horstku słódkosćow.
[wobdźěłać] Camprowanje
Camprowanje wotměwa so před zapustom. Wjesna młodźina ćaha w pisanych kostimach přez wjes a zastawa před kóždym dworom za spěw a rejku. Za to woni dóstanu jeja, tuk a pjenjezy za wječorne rozwjeselenje. Něhdy smědźachu jenož mužojo camprować. Tradicionelne kostimy, kotrež su tehdom njesli, běchu na přikład baćon, stara baba abo dwójne wobličo.
[wobdźěłać] Ptači kwas
- Hlej tež Ptači kwas
Hačrunjež ptači kwas je hórnjoserbski nałožk, je wón dźensa tež w Delnjej Lužicy, předewšěm při małych dźěćoch, jara znaty a woblubowany. Dźeń toho swjedźenja je 25. januara. Je tak, zo małe dźěći stajeja talerje won před wokna abo durje a po chwilce namakaja tam wšelakore słódkosće abo małe pječwo kaž tradicionelne sroki, kotrež stej staršej na taler połožiłoj. Dźěći pak sej mysla, zo su to dary ptačkow, kotrež dźakuja so z tym za picowanje w zymje. Poprawna ptača swójba, při kotrejž stej sroka njewjesta a hawron nawoženja, swjeći so w pěstowarnjach a delnich šulskich lětnikach nimale po cyłej Łužicy jako mały kwasny ćah přez wjes. Při tym njese mały kwasny por serbsku kwasnu drastu a zbytni kwasarjo su w ptačich kostimach. Dalše swjedźenske programy k ptačemu kwasej wotměwaja so nimo toho jako koncerty abo dźiwadłowe hry, na přikład kóžde lěto pola Serbskeho ludoweho ansambla.


text:
Nowo Gwinyjo
Nowo Gwinyjo (ang. New Guinea, indůnez. Irian) to je wyspa we zachodńij tajli Uoceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Źymje (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy Indůnezyjo (zachodńo tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodńo tajla). Uod Australije je uoddźelůno na pouedńu bez Ćyśńina Torresa. Uod zachodu sůmśaduje s Archipelagym Malajskim, uod wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspůma Salůmůna.
Na pouedńu wyspy je ńiźina s bažouůma, teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guůwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcůw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wjynkšość ludnośći to Papuasy.
Lo Ojropejčykůw wyspa uodkryu Portůgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wjeku wyspa potajlowano mjyndzy Ńiderlandy, Ńymcy a Wjelgo Brytańijo. Uod 1905 tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla mjymjecko zostoua po I wojńe śwjatowyj překazano Australije kej terytorjům mandatowe, a uod 1945 - terytorjům powjerńiče. We 1949 Australijo skuplowoua oubje tajle we Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje, kere istńouo do 1975 roku, we kerym uoguošůno ńypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata 1949-1963, na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej Irjan Zachodńi.
Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, mjydźi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbańizowano a ńywjela je sam drogůw.


text:
Macedůński Aleksander
Aleksander III Wjelgi, znůmy tyż jako Macedůński Aleksander (gr.: ἈλέEavδpoς ὁ Tpίtoς ὁ Makeδώv Aleksandros ho Tritos ho Makedon) (rodz. 20 abo 26 lipca 356 p.n.e., um. 10 czyrwńa 323 p.n.e.) - krůl starożytnyj Macedůńije ze dynastyje Argeadůw, je poważany za wjelgigo stratega a jydnego s nojwjynkszych zdobywcůw we gyszychće. We lotach 334-327 p.n.e. pobił nojsrogsze wuůnczas państwo na śwjeće - Perske Imperyjům. Jak umrził, jygo imperyjům bůło na przez 5 tyś. kilomyjtrůw szyroke.


text:
Kornwalijo
Kornawalijo (ang. Cornwall IPA: /ˈkɔrnwɔːl/; kor. Kernow IPA: /ˈkɛ(r)nɔʊ/ abo /ˈkɛ(ɹ)nɔʊ/) - gyszichtowo-geograficzny kraj, a tyż nojbarzi na zachůd położůne hrabstwo Ynglandu. Je uůno położůne na Kornwalijskim Půłwyspje, na zachůd uod rzyki Tamar. Ferwaltůngowe cyntrům a tyż jedźine mjasto uo katedralnym (city) sztatuśe je Truro. Wjyrch Kornwalije (do kupy ze wyspůma Scilly je 3 563 km². Gynstość zaludńyńo hrabstwa je 144 ludźi na km².
Kornawlijczyki to je jedyn ze sześću celtyckich norodůw. Ńykere ś ńich uodporujům uobecnymu politycznymu sztatusowi regijůnu a fantujům uo wjynkszo autůnůmijo.
[Sprowjej] Ferwaltůngowy tajlůng
Kornawlijo tajluje śe na 7 dystryktůw. Tyn tajlůng ukozuje karta.
[Sprowjej] Mjano
Mjano Kornawlije (Kernow) wźyno śe uod celtyckigo plymjyńa, kere kejśik pomjyszkiwało teroźno Kornwalijo, a kere Rzimjany zmjanowali Cornovii. Uůne słowo wźyno śe uod jeszcze wcześńijszygo mjana plymjyńa Brytůw - Corneu. Celtycki zdrzyń cern abo łacińske mjano cornu - uoba uoznoczajům winkel abo půłwysep[1] - mogům pokozować, co mjano uodnośi śe do kształtu Kornwalije [2]. Podańy na to używane uod ůng. 700r. p.n.e. mjano Cornubia uoznaczo ludźůw winkla[3] a nawjůnzuje do kształtu půłwyspa.
We VI a VII stoleću mjano bůło pomjyńane skiż ewolucyje staroangelskij godki[4]. Anglosasy dodali przirostek -wealas (auslyndery), kery we przikuplowańu do jednyj ze nowszych form stworził mjano Corn-weales[5].
[Sprowjej] Symbole
[Sprowjej] Fana
Fana Kornwalije (fana św. Pirana) to je czorny prostokůnt ze bjołym krziżym, kery je prostopadły do podstow a bokůw. Powjarka godo, co tworzićel fany, śwjytny Pirůn (patrůn kornwalijskich grubjorzůw cyny) stworził ja, kej widźoł erc cyne, kery rozpuszczoł śe we uogńu. Jeji pochodzyńy ńyma ale do kůńca ustalůne. Terozki je coroz czyńści używano, choćoż dali je powożano za nacjonalistyczny symbol.
Fana ta jest podano na fana św. Dawida.
[Sprowjej] Patrůny
Patrůnym Kornwalije je śwjynty Piran, kery je tyż patrůnym grubjorzůw cyny. Je uo ńim kupa kornwalijskych powjarkůw[6]. Kornwalijczyki fajrujům uůnygo dźyń 5 merca[7].
Krům tygo roz za kedy godo śe, co patrůny Kornwalije to tyż św. Petroc a św. Michał. Nale tyn pjyrszy czyńśći kojarzůny ze sztadym Padstow a drugi ze gurům St Michael's Mount.
[Sprowjej] Korńijsko godka
Korńijsko godka przinoleży do skupiny celtyckich godkůw a je fest spokrewńůno ze walijskům a bretůńskům, myńi ze irlandzkům, szkockům gaelickům a manx. Korńijski fůngowoł jako godka społecznośći do kůńca XVIII stolećo. We 1904 wydany uostoł "Porynczńik korńijskij godki", kery napisoł Henry Jenner. Podszukůnki ze 2002 pokozały, iże po korńijsku poradźi godać do porzůndku wele 300 perzůnůw, a 3 000 poradźi po korńijsku jyn trocha pogodać[8]. We Wjelgij Brytańiji ńy mo uůna uokreślůnygo prownygo sztatusu, nale uczům jeji we 12 kornwalijskich podstawowych szulach. Używo śe ji na przileżytość religijnych a śwjeckich śwjůnt[9]. We 2002 korńijski uostoł uoficjalńy uznany za godka norodowyj myńszośći we Wjelgij Brytańije[10], a we 2005 lokalny regjyrůnek dostoł pjyńůndze uod cyntralnygo rejyrůnku na jeji průmocyjo a uochrůna[11]. Sztandardowo forma godki przijyli we 2008[12]. Dwa człůnki brytyjskigo parlamyntu: Andrew George, deputowany ze St Ives a Dan Rogerson, kery reprezyntowoł Půłnocno Kornwalijo, złożyli parlamyntarno prziśynga po kornijsku.
[Sprowjej] Dymografijo
We Kornwaliji pomjyszkuje 513 527 perzůnůw[13], co dowo 144 ludźe na km2. Bestoż pod zglyndym gynstośći zaludńyńo Kornwalijo je 41 na 47 hrabstwůw Ynglandu. Strzedńi wjek je 42roki. Kornwalijo mo zatela wysoki wzrost populacyje - 11,2% we dźyśyńćoleću 80. a 5,3% we dźyśyńćoleću 90. co dowo ji zaś pjůnty plac pojstrzůd hrabstwůw[14].
Regijůn tyn ńy ma zaludńony růwno. Połedńowo tajla Kornwalije je wjyncyj zaludńono jak půłnocno, zaś wschodńo wjyncyj jak zachodńo.
Nojmyńszo gynstość mo půłnocne wybrzeże a Wyspy Scilly. Jedźińy dystrykt Restormel je mo gynstość zaludńyńo wjynkszo ańiżeli cołki regijůn South West England.
Podug uůńskigo wszechuobecnygo wykozu (2001) nowjyncyj we Kornwaliji je Ynglanderůw, zaś Kornwalijczykůw je ino 7%. Godo śe, iże wele 50% mo richtig celtycke korzyńe.
[Sprowjej] Klimat
Kornwalijo je rozlygowano na nojbarzi wysůńůnyj na połedńe tajli Wjelgij Brytańije, skuli czygo jeji klimat je ćopły a słůneczny. Źimy sům łagodne a śńyg ślatuje fest rzodko. (krům wyżki we postrzodkowyj tajli Kornwalijskigo Půłwyspa). Strzedńo roczno tymperatura je mjyndzy 9,8 a 12°C. We Kornwaliji je moc łagodnych zachodńich wjatrůw uod Atlantyckigo Uoceanu a je sam trocha deszczůw, nale myńi jak we inkszych tajlach zachodńigo wybrzyżo Wjelgij Brytańije. Rocznych uopadůw je kole 1100mm[16].
Przipisy
- ↑ Cornwall – Online Etymology Dictionary (en)
- ↑ Cornwall (en)
- ↑ Michael Newton: Cornish (Cornwall)
- ↑ Cornubia (en)
- ↑ Cornubia – Corniu – Cerniw (en)
- ↑ St. Piran's Day
- ↑ St. Piran's Day
- ↑ The Cornish language in education in the UK
- ↑ European Comission: Cornish in United Kingdom
- ↑ Cornish gains official recognition
- ↑ Cash boost for Cornish language
- ↑ An Outline of the Standard Written Form of Cornish
- ↑ Population Change in England by County 1981-2000
- ↑ 200 years of the Census in Cornwall and the Isles of Scilly
- ↑ Cornwall and the Isles of Scilly: Total Population
- ↑ Average rainfalls


text:
Czynstochowy
Wspůłrzyndne: 50°48' N 19°07' E
Czynstochowy[1] (pol. Częstochowa, czes. Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, mjym. Tschenstochau, rus. ЧeHcToxoBa) - mjasto we połedńowyj Polsce, grodzki krys a śedźiba źymskigo krysu we ślůnskim wojewůdztwje . Gyszichtowo przinoleży ku Małopolsce. Leży nad Wartům, na půłnocnym kreju Krakowsko-Czynstochowskij wyżyny. Je sam kośćůł a klasztůr na Jasnyj Gůrze, we kerym je, powożany za cudowny, Uobroz Matki Boskij Czynstochowskij, skiż tego je to głůwny uostrzodek maryjnygo kultu we Polsce.
Przipisy
- ↑ Ślůnske mjano za: Reinhold Olesch, Der Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg, Berlin 1958


text:
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, malsnje; eng. Encyclopedia) jo mjazynarodny projekt, kenž co zestajiś lichotnu encyklopediju we formje seśowego boka, kótregož nastawki se njepósrědnje wobźěłaś mógu (Wiki, nic mark!).
Wikipedija, seśowy projekt, kenž co zestajaś encyklopediju; Zachopjeńk enhelskego wudaśa 2001, z lěta 2003 w nošerstwje Wikimedia Foundation. Na zachopjeńku junija 2005 jo Wikipedija wopśimjejała wěcej ako 1 mil. nastawkow (240.000 nim.) we wěcej ako 80 rěcach.
Wikipedija jo nastała na zakłaźe tak mjenjowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužywarjow seśe za aktiwne a pasiwne wužywanje). Za pśinoski płaśijo GNU-licenca za lichotnu dokumentaciju, kótaraž dowoli změnjenja a komercielne wužywanje.


text:
Torůń
Wspůłrzyndne: 53°02' N 18°37' E
Torůń (pol.: Toruń, mjym.: Thorn, uać.: Thorunia, Torunium, Thorvnivm) - mjasto w Polsce, we wojewůdztwje kujawsko-půmorskim, nad Wisuům, je uůne krysym grodzkim. Uobok Bydgoščy wspůustolica wojewůdztwa (śedźiba wuadz samořůndowych). Srogi uostřodek gospodarčy a kulturalny. Jedne s nojstaršych mjast w Polsce. Jygo Stare Mjasto je wpisane na Lista Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO. We I Řečypospolityj uostřodek protestantyzmu, we 1724 došuo sam do tumultu.
Mjasto je kojařůne s pjerńikůma, Mikouajem Koperńikym kery bůu sam rodzůny, industryjům chymičnům (Elana, TZMO) a precyzyjnům (Metron), ze sekcyjům žužlowům klubu KS Toruń a tyž s Radyjym Maryja a inkšymi uostřodkůma zwjůnzanymi s Tadeušym Rydzykem.


text:
Władze/szl
Polski • Deutsch • English • Ślůnski • Kaszëbsczi • Česky
Ńińejszo zajta przedstowjo perzůny, kere majům uoficjolne funkcyje we Stowarziszyńu, podowo kńify na kůntakt ś ńimi a tyż podstawy fůngowańo jeich stanowisk abo ćoł.
Jeli mosz jake pytańy abo problyma a ńy wjesz do kogo śe ś uůnym zgłośić, pomocno wjerza bydźe zajta Ku komu śe zwrůćić".
Sztatutowe władze
Zarzůnd
Kůntakt: zarzad@wikimedia.pl.
- Prezes zarzůndu: Tomasz Ganicz (Polimerek)
- Wiceprezes: Marek Stelmasik (masti)
- Wiceprezes: Piotr Czerniawski (Szwedzki)
- Sekrytorz: Agnieszka Kwiecień (Nova)
- Skarbnik: Paweł Drozd (Drozdp)
Podstawa fůngowańo: Art. 27, 28, 29 i 30 Sztatutu a Regulamin Zarzůndu.
Rewizyjno Kůmisyjo
- Juliusz Zieliński (Julo)
- Małgorzata Wilk (Maire)
- Piotr Cywiński (Wulfstan)
Podstawa fůngowańo: Art. 31, 32 i 33 Sztatutu a Regulamin Rewizyjnyj Kůmisyje.
Kamracki Gerycht
- Konrad Kurzacz (Pimke)
- Tomasz Górny (Nemo5576)
- Krzysztof Imbierowicz (Wiktoryn)
Podstawa fůngowańo: Art. 34, 35 i 36 Sztatutu.
Uobejzdrzij tyż: Procedura skłodańo wńoskůw.
Ńysztatutowe stanowiska a ćoła
Samodźelne stanowiska
- Cajtůngowy Rzyczńik: Paweł Zienowicz (sp5uhe)
- Uopjekůn Majůntku: Paweł Drozd (Drozdp)
Skuplowane stanowiska
Pracowńiki
- Jolanta Stępień - samodźelny pracowńik amtu (bydźe 1/2 etatu, do terozki umowa-zlecyńe)
- Kśyngowo (umowa-zlecyńe)


text:
Kśynga Mormůna
Kśynga Mormůna je uznowano bez Kośćou Jezusa Chrystusa Śwjyntych w Dńach Uostatńich, Spouečność Chrystusa i inkše kośćouy s ruchu Śwjyntych w Dńach Uostatńich, za ješče jydno śwjadectwo uo Jezuśe Chrystuśe a do wyznawcůw tych kośćouůw stanowi jydno (obok Bibliji) s podstawowych pism śwjyntych (pjyrše wydańy - mařec 1830, Palmyra, USA). Zdańym tych wspůlnot je tuůmačyńym s godki reformowanyj ygipskij dokůnanym bez Jůzefa Smitha na podstawje starožytnych puyt, uotřimanych uod proroka Morůńygo.
Uopublikowano ja dotychčas w přez 93 godkach. Wydowano w nojwjynkšej ličbje ygzymplaři bez Kośćou Jezusa Chrystusa Śwjyntych w Dńach Uostatńich pod rozšeřůnym titlem: Kśynga Mormůna - Ješče Jydno Śwjadectwo uo Jezuśe Chrystuśe.
[Sprowjej] Treść
Kśynga Mormůna zawjero religijne zapisy prorokůw majůncych zamješkiwać ńygdyś uoba kůntynynty Ameriki. Zgodńy s treśćům Kśyngi, jydyn s tych prorokůw, Lehi, wywodźiu śe s Jerozolimy. Uokouo 600 roku p.n.e. Lehi uotřimou uobjawjyńy, we kerym Bůg nakazou mu poprowadźić moua grupa ludźi na kůntynynt amerykański. Po dotarću do Ameriki grupa ta stwořůua wspańauo cywilizacyjo. Bůg powouywou kolejnych prorokůw, a Kśynga Mormůna mo stanowić zbjůr jejich pism. Jeji mjano pochodźi uod Mormůna, proroka-krůńikařa, kery streśćiu uobšerne zapisy uobejmujůnce wjela stuleći.
Gůuwnym wydařyńym we Kśyndze Mormůna je ukazańy śe Jezusa Chrystusa na kůntynyńće amerikańskym chnet po uůnygo zmartwychwstańu. Wedle Kśyngi Mormůna Chrystus naučou we Americe swojij Ewangeliji a zouožůu swůj kośćou podańy jak w Jerozolimje.


text:
Srjedźne morjo
Srjedźne morjo (tež Srjedźozemske morjo) je morjo, kotrež leži na sewjernej zemskej połkuli mjezy Europu, Afriku a Aziju.
Srjedźne morjo ma płoninu 2,5 mln km².
Na zapadźe je Srjedźne morjo zwjazane přez Gibraltarski přeliw z Atlantiskim oceanom, na sewjerowuchodźe je zwjazane přez přeliwy Dardanely, Bospor a Marmarske morjo z Čornym morjom a na juhowuchodźe je zwjazane přez Suezski kanal z Čerwjenym morjom a potajkim tež z Indiskim oceanom.
[wobdźěłać] Kupy
W srjedźnym morju leži wjele kupow, kotrež k rozdźělnym statam słušeja. Najwjetša kupa Srjedźneho morja je Sicilska.


text:
455 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, latowo paniczka, pani lato, lao, deszcz, sloneczko, parasol, woda, kwiatki, kwjeci, niebo, chmurki, ziemia, mokro
Latowo paniczka Latowo paniczka kajś sie zapodzioła Słónko nóm schowała chyba kajś s nim zwjoła Zebrała go s nieba deszcz nóm zostawiła A nóm słónka czeba ! kaj żeś go nóm skryła ? Podziew
455 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ulicha, ulewa, deszcz, pogoda, niebo, chmury, woda, potop, mokro, pola, lasy, domy
Ulicha
Słóneczko już wyśwjyciło
Pjyknie wszyndzi sie zrobiło
Naroz chmury skonś sie wźyny
I s ulichóm przywaliły
Cima,mrok sie sam rozcióngo
Wody ziymja już nie wcióngo
Przebjyrajóm fest krzykopy
We
469 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, robota w tako duchota, plewic, plyc, dwor, ogrod, zegroda, kwiaty, kwjeci, kwjotki, trowa, sloneczko, wor, hyc, upal, skwar, duszno, lato, odpoczynek, woda, niebo, pogoda, sloneczko, cien, pot, wieczor, praca, robota
Robota w tako duchota
Już łod rana słónko grzeje
Dyć to lato przeca je
Tera mi sie fajnie pleje
A w połednie skryja sie
Kaj we ciyniu sie usiedna
I podychóm trocha se
Możno sie i kaj co wetna
472 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, ale hyca, goraco, upal, wor, skwar, lato, woda, sloneczko, grzoc, promyki, wakacje, hut, kapelusz, pic, pragnienie, suszy, slabota, duchota
Ale hyca
Co za hyca
i duchota
Jo sie sztyjc sam
yno poca
Choby w pjekaroku
grzeje
A wjaterek nic
nie wjeje
Skwarzy słónko
nałokoło
Jo chca wody !
kożdy woło
Bo je hyca
i fest suszy
Kje
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, sloneczko mi sie sni, lato, sloneczko, pogoda, niebo, radosc, dzieci, rajza, droga, pola, lonki, woda, promyk, krasa, laweczka
Słóneczko mi sie śni
Jakiś deszczowe sóm dni
A mje sie słóneczko śni
Taki pjykne i złociótki
Cołkym,cołkym łokrónglutki
Co po niebje sie rajzuje
Swoja krasa pokazuje
Tu przygrzeje ta
478 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, co za lato, deszcz, pogoda, leje, paryzol, mokro, woda, wiater, dzieci, dziecka, bajtle, promyki, chmury, niebo, lato, feryje, wakacje, spacer
Co za lato !Chocioż lato łurzyndujeNic ciepłego nie fóndujeDeszcz nóm lejeWjater wjejeA słóneczko nic nie grzejeKajś se prómyki straciłoChmurzyskami sie przykryłoNie chce do nas miga
Basyn Łuksikowi basyna sie zachciało Zygroda rozkopoł już cało A nic mu tam nie pasowało Nerwów to jyno kosztowało
Zaglóndo i yno łazi Ciekawe kaj zajś łopata wsadzi? Trocha podept
490 days ago
1 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kwjotek paprocie, noc swjyntojansko, noc kupaly, sobotka, noc, kwiat, kwjeci, wjanki, winiuszki, ogyn, ziymja, woda, luft, powjetrze, ognisko, fojera, zabawa
Kwjotek paprocie
Nie lotej
za kwjotkym paprocie
za gwjozdkóm
co mjyni sie we złocie
Niy chciyj szczynścio
co blysknie
a potym kajś
we chmurach uwiśnie
Yno to co zdobydziesz
swojóm
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc kupaly, ta noc, noc swjyntojansko, sobotka, wianki, woda, ogienpowietrze, luft, ziemia, ogniska, fojery, zabawa, kwiat paproci, blask, ksiezyc, noc, do rana
Ta noc Tako cudno je ta noc Przeca we ni wjelko moc Już kajś zakwito kwjotek paproci We blasku swojim cołki sie złoci Bajkowy kwjotek dycki szukany W śwjyntego Jóna fest wyglóndany We ta


text:
Bernard Smigala
POWÓDŹ
Co to sie dzieje z tóm naszóm pogodóm,
zaś ślónske wioski sie topióm pod wodóm.
Co rok do powodzi u nos dochodzi.
Czy kogoś w Warszawie to łopodzi?!
A dyć łopodzi, widza w TVN-nie
prymiera na zalónym terynie.
Na ancug wcióngnół wysoke gumoki,
i badoł potok, eli jest głymboki.
Potym prziwitoł sie z fojermanami,
pogodoł trocha z gospodorzami,
pedzioł, że władza udzieli pomocy
i życzół wszystkim spokojnyj nocy.
Jak pozióm wody przekroczy norma,
to wszystkich wcióngnie na „platforma”!
Ci, co w ancugach, grómko klackali,
inksi, bez grzeczność, nic niy godali.
Dyć wiedzóm swoje, niy roz tak było
i pamiyntajóm, jak sie skóńczyło.
Co dwa, czi lata rzóndy zmiyniajóm,
pożónd to inksi kapsy nabijajóm!
Jedyny cel, to być przi korycie,
take sóm czasy, take jest życie!
By sie tam dorwać, trza łobiecywać.
A to, że słowa trza doczimywać?
„Jak sie już sami nachapiymy,
to potym inkszym pomogymy”.
I wszystkim bydzie sie lepi żyło!
A podwiel co – to lepi już było!
„Dyć my kryzysu niy wywołali,
ci, co przed nami to zaniydbali!
My wóm za szkody zapłacymy,
ale podatki dźwignóńć muszymy.
Dziura zrobiyła sie w budżecie,
tóż trza łoszczyndzać, „wiecie rozumiecie”…
Jeszcze sie troszka pomynczycie,
potym na EURO sie zbogacicie!
Ino welujcie na nos, proszymy!
A my na pewno sie łodwdziynczymy”.
Nó tóż głosujcie, jak wierzycie.
Jo tam niy wierza! Jo znóm życie!
Autor:B.Śmigała


text:
332 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, andrzejki, listopad, wrozby, synki, dziolchy, karlusy, frele, zabawa, buty, szczewiki, pies, wosk, klucz, swieca, milosc, pszoci
Andrzejki
Na śwjyntego Andrzeja
kożdo frela mo nadzieja
że karlusa se wywróży
co s nióm bydzie jak najdłuży
Tuż sie już dziołchy szykujóm
wosk ze śwjyczki wykapujóm
klucza s dziurkóm szukajóm
bo
Chłopsko spowjydź- Moja żonka.. Jo żonce moje pszaja fest, od rana już jak ptoczek jest. Oczy jej świecom już wesoło, zapach róż rozsiywo wkoło. Humor od rana dycko mo, cichutko nuci ,mina f
477 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, kjej bych mjała moc, sila, slonsk, po naszymu, po slonsku, silesia, kamrat, hanys, gorol, godka, mowa, ojcowizna, czorno ziymja, chalpa, dom, chlyb, pszoc, kochac
Kjej bych mjała mocKjej bych poradziłaKjej bych ta moc mjałaTo colutki ŚlónzekBych sam skuplowałaKamrat do kamrataHanys do GorolaŻodyn by nie padołJo to wszysko smolaRazym na tym ŚlónskuPrzeca s
Zeflug
Roz kamraty sie zebrały
I sie tak ugadowały
Na zeflugu sie spotkómy
Ślónski fraszki poczytómy
Piwka sie tam napijymy
Chleba z fetym tyż pojymy
Bydzie kołocz no i kawa
I superowo
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, tatulkowe swjynto, dzien ojca, swjynto, geszynki, prezenty, kwiaty, kwjotki, czekolada, dzieci, rodzina, familijo, pszoc, milosc, dziubeczki, kusiki, caluski, zycenia, winszowac
Tatulkowe śwjynto
Nie być taki zastarany Mój tatulku łukochany Roześmjyj sie choć troszyczka Dom ci za to jo dziubeczka Bo ci pszaja tato miły Cołki życi,z cołkij siły Bo ty zawsze
511 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, dzieci, pociechy, dzien dziecka, bajtle, baloniki, slodycze, bombony, zabawa, swjynto, serduszka, milusinscy, pszoc, kochac
Nasze dzieci
Dziyń jak kożdy inkszy
By sie wszyskim zdało
Ale to Dziyń Dziecka
Dzisio kożde bydzie śwjyntowało
To nasze pociechy,fest sóm miłowane
Najmilyjsze w śwjecie
Dziecióntka kocha
Ło pszociu Cóż jo ci wyznać moga Kjej nic nie poradza Pora pjyknych słówek Chyba tukej wsadza Ło pszociu se pogodómy Bo to dobrze przeca znómy Bo pszoć trza i to kożdymu Nie
Wjeczne pszociPszoła mama tacieS nim życi kludziłaA jo na chłopeczkaCudzego synka wziynachChodziół do mje na zolytyPjykne słówka prawjółA jak przyszło co ło pszociuTo sie trocha gańbjółJednak kjerojś
Slecioł czas - zostoł szpasWartko slecioł nóm tyn czas Ale mómy sam sztyjc szpasW Ślonskim Domje sie schodzymyI se fajnie tu piszymyKożdy tyż sam kónt swój moŁo kjery se dycki dboMómy
Miłować trza
Tak pjyknie na tym śwjecie
Jak ludzie sie miłujóm
Dyć nie trza przeca złości
Ze pszociym żyć je prości
Miłować trza bliźniego
Serce mjeć do kożdego
Pónbóczka prosić


text:
Monmouth
Monmouth (walizisce Trefynwy) je město w Zjednoćenym kralestwje. Leži nad zliwom rěkow Wye, Monnow a Trothy w juhowuchodnym dźělu Waliziskeje, dwaj kilometraj zapadnje hranicy z Jendźelskej. Stolica Waliziskeje Cardiff leži cirka 58 kilometrow na juhozapad a stolica cyłeho Zjednoćene kralestwa London cirka 204 kilometrow na wuchod. Monmouth ma nimale dźewjeć tysac wobydlerjow je lokalny centrum wikowanja, kultury a wukubłanja.
Monmouth je tež hłowne město historiskeho hrabinstwa Monmouthshire.
[wobdźěłać] Stawizny
Stawizny Monmoutha so spočinaju hižo w Romskim imperiju, hdy je była na městnu dźensnišeho Monmoutha romska twjerdźizna Blestium. Nimo wojerskeje wažnosći je było Blestium wažny přemysłowy centrum – dźakowano městnym łožišćam železoweje rudy a městnym lěsom (k dobywanje drjewoweho wuhla) bě Blestium tež centrum produkcije železa.
[wobdźěłać] Wosobiny
- Hendrich V. (1387–1422), jendźelski kral
[wobdźěłać] Wotkazy
- oficialne stronki (jendźelsce)


text:
Korla Awgust Kocor
Korla Awgust Kocor (* 3. decembra 1822 w Zahorju pola Budestec; † 19. meje 1904 w Ketlicach pola Lubija), němske mjeno Karl August Katzer, bě serbski komponist a narodny prócowar.
[wobdźěłać] Žiwjenje
Po zakónčenju ludoweje šule w Budestecach zastupi Kocor w l. 1838 do Krajnostawneho wučerskeho seminara w Budyšinje, zo by so na wučerstwo wukubłał. Po studiju bu w l. 1842 jako wučer w Stróži pola Hućiny přistajeny. W nazymje lěta 1844 zetkaše so prěni raz ze serbskim basnikom Handrijom Zejlerjom. Kocor běše załožer Serbskich spěwnych swjedźenjow, kiž so 17. oktobra 1845 w Budyšinje prěni raz wotměwachu. Zetkanje z Handrijom Zejlerjom bě wuměłsce jara produktiwne - tak stwori Kocor melodije za wjele basnjow Zejlerja, kotrež hač do dźensnišeho jara woblubowane su. Wosebje za swoju twórbu "Počasy" po štyri episkich basnjach Zejlerja je wón w hudźbnych stawiznach připoznaty. 1852 přewza Kocor městno wučerja a organista w Ketlicach. Tute dźěło zdokonja hač na wumjenk w lěće 1888. Wot 1895 do 1897 skutkowaše wón jako předsyda hudźbneho wotdźělenja serbskeje wědomostneje akademije Maćicy Serbskeje, kotraž jeho 1895 jako čestny čłon přiwza.
[wobdźěłać] Twórby
[wobdźěłać] Oratorije
- Serbski kwas, 1849/50
- Žně, 1849/83
- Nalěćo, 1860
- Israelowa zrudoba a tróšt, 1861
- Podlěćo, 1883
- Nazyma, 1886
- Zyma, 1889
- So zwoni měr, 1891
- Serbski rekwiem, 1894
- Wěnc hórskich spěwow, 1860
[wobdźěłać] Opera
- Jakub a Kata, 1871
[wobdźěłać] Spěwohra
- Wodźan, 1896
[wobdźěłać] Instrumentalna hudźba (wuběr)
- Tři sonatiny za husle a klawěr, 1850
- Klawěrne trio, 1873
- Smyčkowy kwartet, 1879
- Tři serbske narodne reje za klawěr, 1879
- Serenada za husle, braču a wioloncello, 1889
[wobdźěłać] Literatura
- Frido Mĕtšk, Kocorowe zawostajenstwo, Budyšin 1971
- Zbigniew Kościów, Korla Awgust Kocor, Budyšin 1972
- Jan Rawp, Serbska hudźba, Budyšin 1979


text:
Załožba za serbski lud
Załožba za serbski lud je załožba, kotraž spěchuje wuwiće serbskeje kultury a serbskeju rěčow. Bu załožena w lěće 1991 a je wot lěta 1998 prawnisce samostatna. Jeje sydło je w Budyšinje; direktor je wot 1992 Marko Suchy.
Załožba za serbski lud dóstanje swoje financielne srědki - we wokomiku něhdźe 16,8 milionow € - wot Zwjazka, Sakskeje a Braniborskeje. Załožbowa rada z 16 čłonami rozsudźi wo rozdawanju pjenjez. Předsydka rady je z lěta 2007 Lejna Theurigowa.
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Oficialne stronki (hornjoserbsce)


text:
Mamberamo
Mamberamo to je dugo na 700 km řyka na wyspje Nowo Gwinyja, we indůnezjskij prowincyje Papua. Swůj anfang mo ze skuplowańo řykůw Tariku a Taritatu. Puyńy bez Gůry Van Reesa a mo deltowe ujśće do Uoceanu Spokojnygo. Wele Mamberamo žyjům i terozki ludźe kere ńy zetknyli śe s zachodńům cywilizacyjům, a je sam fest srogo bjoroztůmajtość. We lotach 90. řůnd Indůnezyje planowou zbudować wjelgo hydroelektrowńa ze štučnym zbjorńikym a zaporům, nale skiž kryzysu ykonůmičnygo ńy zrealizowano tych planůw. Druge gůry, bez kere přepuywo Mamberamo - Gůry Foja - zdowajům śe być jydnym s rygjůnůw we kerym je nojwjyncyj na śwjeće ńyznůmych do terozki gatůnkůw roślinůw a zwjyřůnt.
Ujśće Mamberamo lo Ojropejčykůw uodkryu we 1545 Hišpůn Yñigo Ortiz de Retez. Pjyršo wyprawa w gůra řyki bůua we 1883.


text:
Ralbicy
Ralbicy (němsce Ralbitz) su wjes ze 340 wobydlerjemi (2011) w srjedźišću sakskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k Hornjej Łužicy a wot lěta 1994 ke gmejnje Ralbicy-Róžant[1]. Leža w centralnym serbskim sydlenskim teritoriju. Wjetšina wobydlerjow su maćernorěčni Serbja.
Wjes leži 22 kilometrow sewjerozapadnje wot Budyšina a 13 kilometrow wuchodnje wot Kamjenca w Delanach, we łučnej nižinje Klóšterskeje wody. Wuchodnje a sewjerowuchodnje wot Ralbic namakaja so wulke lěsy na směr Rakecy. W zapadźe je přirodoškitna kónčina „Łaskowski lěs“.
[wobdźěłać] Stawizny
Wjes naspomni so prěni króć wokoło lěta 1264 jako Radelwiz.[1]
[wobdźěłać] Žórła
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Katólska wosada swjateje Katyrny Ralbicy (hornjoserbsce)


text:
Uniwersum
Uniwersum (z łat. universus "ceły", z unus a versus "do jadnogo pśewobrośone") jo powšykne zapśimjeśe za cełk wšyknych wěcow a objektow. We wósebnem měnimy z tym swětnišćo abo Kosmos (z grich. kόσuoς kósmos "(swětowy) pórěd", "pyšnotki", "pśistojnosć"; napśeśiwo chaosoju) a pomjenjujomy z nim swět, to groni swětnišćo ako widobny uniwersum, ale teke ako rědowany, harmoniski cełk.
Ako swětnišćo pomjenjujomy cesto jano rum zwenka zemskeje atmosfery. Pśeto pśechod mjazy atmosferu a swětnišćom jo běžny, eksistěruju někotare wustajony granice. Mjazynarodnje pśipóznata jo definicija Fédération Aéronautique Internationale, pó kótarejž swětnišćo se zachopijo we wusokosći 100 kilometerow. Pó definiciji NASA a US air force se wono zachopijo južo we wusokosći něźi 80 kilometerow (50 milow) nad zemju.
[wobźěłaś] Powšykne informacije
Źinsa jo powšykna relatiwiska teorija Alberta Einsteina powšyknje pśipóznata za wjelikorumowu strukturu uniwersuma. Teke kwantowa fyzika jo wažne dopóznaśa pśinosowała za rozměśe jěsnego uniwersuma, w kótaremž stej byłej gustota a temperatura wjelgin wusokej a wjele procesow jo na rowninje elementarnych źělkow wótběžało (fyzika astronomiskich źělkow). Wěrjepódobnje jo, až buźo akle rozšyrjone rozměśe uniwersuma móžne, gaž fyzika jo wuwiła teoriju, ako zjadnośijo powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku. Jej se groni engelski Theory of Everything abo teke swětowa formula. W tej teoriji kwantoweje grawitacije deje byś jadnotnje rozjasnjone wšykne styri zakładne mócy fyziki (elektromagnetiska móc, grawitacija, mócna a słaba jědrowa móc). Někotare fyzikarje gódaju, až snaź samo hyšći pěta móc eksistěrujo. To by mógło snaź rozjasniś, cogodla se fyzikarjam njeraźi, powšyknu relatiwisku teoriju z kwantoweju fyziku do jadnogo spóraś. Južo Albert Einstein jo se bźez wuspěcha wjele lět wó taku wšowobejmujucu teoriju procował. K tomu njejstej byłej w jogo koncepśe zdźaržanej mócne a słabe mjazsobne wobwliwowanje. Togodla su se jogo procowanja dla njedopołnych zakładow južo wót zachopjeńka musali rozbiś. Akle w šesćźasetych lětach su byli wuměnjenja za wuwijanje cełkowneje teorije dane. Z tym jo zachopiło wuběźowanje fyzikarjow na cełem swěśe za tym wjelikim, jadnotnym pśedstajenim swěta.
Kosmologija, źěl fyziki a źinsajšneje filozofije pśirodowědomnosćow, zaběra se ze studiumom uniwersuma a wopytajo na pšašanja ako na pśikład za dokradnosću pśirodnych konstantow.
[wobźěłaś] Starstwo a wobstatki
Klasiska, źinsa powšyknje daloko pśipóznata teorija prabucha wuchada z togo, až uniwersum jo nastał we wěstem wokognuśu, prabuchu (eng. [[big bang]), z jadneje singularity a wót togo casa se rozpśestrěwa. W tom modelu ale wóstanjo njejasne, co jo było do prabucha a co jo jen zawinowało. Cas, rum a materija su pó tej teoriji akle z prabuchom nastali. Z tym wótpadnjo zakład za pšašanje, co było do togo, pśeto njejo był - pó definiciji - žeden rum, w kótaremž by mógło se něco tšojś. K tomu pśiźo, až njejo móžno wěsty casowy dypk do prabucha fyzikaliski definěrowaś. Dokulaž njejsu znate pśirodowědomnostne kazni za ekstremne wuměnjenja w prědnych něźi 10−43 sekundach (Planckowy cas) pó prabuchu, njewopisujo ta teorija pópšawem zewšym to tšojenje same. Akle pó tom Planckowem casu jo móžno fyzikaliske wótběgi slědowaś. Na pśikład móžomy jěsnemu uniwersumoju pśirědowaś temperaturu 1,4 · 1032 K (Planckowa temperatura).
Starstwo uniwersuma móžomy na zakłaźe nejdokradnjejšych měrjenjow satelita WMAP na 13,7 miliardow lět kradu dokradnje licyś. To starstwo dajo se teke zwěsćiś z ekstrapolaciju wót tencasneje spěšnosći ekspansije uniwersuma na cas, w kótaremž uniwersum jo był w jadnom dypku. To woblicenje pak wótwisujo mócnje wót wobstatkow a zestajenja uniwersuma, pśeto materija a energija pśez grawitaciju toś tu ekspansiju późaržujotej. Až doněnta jano indirektnje dopokazana śamna energija móžo tu ekspansiju teke póspěšyś. Tak mógu wšakorake měnjenja wó zestajenju uniwersuma teke k wšakorakim wuliconym starstwam wjasć. Z pomocu starstwa nejstaršych gwězdow móžomy dolnu granicu starstwa póstajiś. W tencasnem standardowem modelu se wobej metoźe derje makatej.
Wšykne woblicenja za starstwa uniwersuma wuchadaju z togo, až jo prabuch napšawdu zachopjeńk uniwersuma, což pak dla njewěźenja wó pśirodnych kaznjach w stawje krotko pó prabuchu njejo wobwěsćone. Móžomy źe wuzamknuś statiski uniwersum, ako jo njeskóńcnje stary a wjeliki, nic pak dynamiski njeskóńcne swětnišćo. To se pśedewšym z wobglědowaneju mócneju ekspansiju swětnišća wobtwarźijo. Mimo togo jo južo astronom Heinrich Wilhem Olbers na to pokazał, až w njeskóńcnem uniwersumje z njeskóńcnem starstwom my by musali měś swětłe nocne njebjo (Olberowy paradokson), pśeto w kuždem směrje awtomatiski něźi by musała byś gwězda. Gaby uniwersum ale był njeskóńcny wjeliki a měł skóńcne starstwo, njejo nas swětło zdalonych gwězdow hyšći dojśpiło.
W mjazygalaktiskem rumje (glědaj teke galaksija) jo gustosć něźi jaden wóźikowy atom na kubikny meter, w galaksijach pak jo wó wjele wuša. Pó rumje rozdźělone su póla a promjenjenje. Temperatura slězynowego promjenjenja jo 2,7 Kelvin (pótakem něźi -270 °C). Wóna jo nastała 380.000 lět pó prabuchu a groni se jej teke prědny wukśik pó naroźenju uniwersuma. Wóno wobstoj jano w małem źělu z materije a energije (4%), wót ceje zasej jano późěl 10% swětło wusćeła a stakim widobny jo. Nejwětšy źěl wugótujo z wjele wobglědowanjami indirektnje dopokazana, ale dalej njerozjasnjona "śamna materija" (23%) a "śamna energija" (73%), ako jo za póspěšonu ekspansiju zagronita. Na śamnu energiju pokazuju daty dalokich supernowow, jeje eksistenca se wobkšuśijo z pomocu satelitow ako COBE a WMAP, balonowych eksperimentow ako BOOMERANG, a teke efektow grawitaciskich linsow a rozdźělenja galaksijow w uniwersumje. Cełkowna masa uniwersuma lažy mjazy 8,5 · 1052 a 1053 kg. Arthur Eddington jo južo 1938 gódał, až jo kradnje 136 · 2256, abo něźi 1,57 · 1079 protonow a elektronow, z masu 2,64 · 1052 kg. K tej masy pśiźo hyšći masa neutronow. Wuchadamy z togo, až jo pśidatnje hyšći śamna energija, ako teke ma wěstu masu. W teoriji wóna ma wósebne antigrawitaciske statkowanje. Z nim wopytajo se rozkłasć, cogodla njedojźo ku grawitaciskemu kolapsoju (big crunch). Z wótpowědnje wusokeju temperaturu na zachopjeńku a niskeju gustotu by teke móžno było, až uniwersum dojśpijo kritisku spěšnosć ekspansije (wuběgańska spěšnosć), tak až by móžna była njeskóńcna ekspansija pśeśiwo grawitaciji.
[wobźěłaś] Forma a wolumen
Z prabuchoweje teorije by mógało slědowaś, až ma uniwersum formu kule, to pak jo jano jadna z wjele móžnosćow. Naraźiło jo se pódla płonego uniwersuma wjele drugich formow, na pśikład hypertorusowu formu abo teke w popularnowědomnostnych publikacijach znatej formje bala a trompety.
Standardowy CDM-model (z eng. cold dark matter, "zymna śamna materija") ako teke aktualnjejšy standardowy Lambda-CDM-model, ako wobglědujo měrjone póspěšenje ekspansije uniwersuma, wuchadajotej z euklidiskeje geometrije (płonego uniwersuma) a njeskóńcnego wolumena. Njeskóńcny wolumen njejo do kóńca wobkšuśony, pśeto jo źinsa jano móžno, dolnu granicu rozpśestrěśa swětnišća póstajiś. Wobglědowańske daty satelita WMAP wuzamkuju pó Neilu Cornishu wětšynu wopisowańskich modelow uniwersuma, ako maju mjeńšy radius ako 78 milionow swětłowych lět. Dokulaž měrjona geometrija njedajo se wót euklidiskeje rozeznawaś, wobglědujomy standardowy Lambda-CMD-model ako nejjadnorjejšy, ako móžomy na wobglědowańske daty pśipódobniś.
Wažny jo rozdźěl mjazy njeskóńcnosću a njewobgranicowanosću: Teke gaby uniwersum njeskóńcny wolumen měł, by był weto wobgranicowany. To dajo se lažko na modelu pokazaś: Pówjerch kule (sfera) jo kóńcny, njama pak žedno srjejźišćo a jo njewobgranicowany (móžomy se na njom pógibowaś, bźez togo až gdy kšomy dojśpijomy). Tak ako dwójodimensionalny pówjerch wobdajo kulu, móžomy se pśedstajiś tśidimensionalny rum ako kšomu wušejdimensionalnego ruma, jolic uniwersum njejo płony ale zekśiwjony.


text:
Tëreckô
Tëreckô (téż Tërcëjô, tër. Türkiye, Repùblika Tërecczi – Türkiye Cumhuriyeti) je państwã w Azëji na półòstrowie Miészô Azëjô, a dzélowo téż w Eùropie ze stolëcą w Ankarze. Eùropejsczi dzél – Tracëjô robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez mòrzé Marmara ë zwãżënë Bòsfor ë Dardanele. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã Czôrné Mòrzé, òd wieczoru Egejsczé Mòrzé ë mòrzé Marmara, a òd pôłni Westrzódzemné Mòrzé – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã.
[edicëjô] Gallery
-
-
-
Anitkabir.HB.jpg
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.

seg_langs: als_Latn szl_Latn zho_Hans unk unk unk ltz_Latn unk unk unk unk unk unk unk unk unk unk szl_Latn


text:
Pius IX.
Pius IX. (z byrgarskim mjenom Giovanni Maria Mastai-Ferretti; * 13. róžownika 1792 w Senigallia, Cyrkwinski stat; † 7. małeho róžka 1878 w Romje) bě italski duchowny - mj.dr. arcybiskop w Spoleto - a bu 16. smažnika 1846 jako naslědnik Hrjehorja XVI. za 254. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho pontifikat traješe nimale 32 lět a bě tuž najdlěši w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše Vincenzo Gioacchino Pecci jako bamž Leo XIII. W lěće 2000 bu Pius IX. wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.


text:
Kajir
Wspůłrzyndne: 30°03' N 31°14' E
Kajir (arab. القاهرة; [al-Qāhirah]) je stolicům a nojwjynkšym mjastym Egiptu (214 km², ličba ludnośći 6 787 000 mješkańcůw, zespůu mjejski 15,2 mln mješkańcůw (nojwjynkše mjasto Afriki). Ńy mo dokuadnych statystyk na tyjma ludnośći Kajiru. Powodujům to ćůngue wyndrůwki mješkańcůw. Ůng. 2 mln uosůb mješko w tzw. "Mjeśće umartych".
Uoficjalne, arabske mjano mjasta to "al-Qahira".
Kajir (Al- Kahira) je ůmješčůny nad břygůma i na wjelu wyspach Ńilu, ńydaleko mjejsca, kaj řyka ta twoři delta.
Nojstaršo dźelńica mjasta ležy ńyco na wschůd uod Ńilu. Dali, mjasto rozpośćero śe na zachůd, zajmujůnc downe teryny rolńiče. Zachodńy dźelńice bůuy zbudowane we XIX w., bez co wjyncyj je tam šerokych alei, źelyńi i uotwartych přestřyńi. Natůmjast stare, wschodńy dźelńice, majům blank uodmjynny wyglůnd: gynsto zabudowa i moue, zatuočůne alejki, kůńčůnce śe čynsto ślepymi zaůukůma. Skiž tygo wjynkšość bjur i budynkůw řůndowych mjeśći śe w zachodńij tajli mjasta, a dźelńice wschodńy cechuje wjelgo ličba mečetůw.


text:
Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi
Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi (téż: Mùzeùm Pismieniznë i Kaszëbskò-Pòmòrsczi Mùzyczi) w Wejrowie je kùlturową jinstitucëją, jakô pòwsta w 1968 rokù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë Kaszëbów w kraju ë za grańcą. Dlô realizacji sztatutowëch célów Mùzeùm wespółrobi z wielnyma kùlturowima karnama ë ùsôdzcama na Kaszëbach. Tu je np. òstôwizna Aleksandra Majkòwsczégò i jin. Mùzeùm wëdôwô téż wszelejaczé materiałë (ksążczi, katalodżi wëstawów, folderë ë jinszé). Sedzbą mùzeùm Palast familëji Keyserlingków ë Przebendowsczich.
[edicëjô] Bùtnowé lënczi
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Kaliningrad
Kaliningrad, serbski "Kralowc" (ruš. KaлиHиHrpaд, nim. Königsberg, pól. Królewiec, čes. Královec, lit. Karaliaučius) jo głowne město w Kaliningradskego wobcerka (rus. KaлиHиHrpaдckaя oблacTb, Kaliningradskaja oblast') w Rusojskej.
1. januara 2005 jo w Kralowcu bydliło 434.954 luźi.
[wobźěłaś] Geografija
Kaliningrad lažy w rusojskej enklawje w pódpołdnju Baltikuma pśi Baltiskem mórju, pódzajtšna kenž w kašubskej stronje we dłujke zajtšnem w Pólskej.
[wobźěłaś] Stawizna
Město z staropšuskego sedlišća z mjenim "Twangste" abo "Twangsta" nastało.[trěbne žrědło]
Pó drugej swětowej wójnje jo město źinsajšne mě Kaliningrad dostało. Až do togo casa jo se Königsberg groniło.


text:
Wuhlikowy monoksid
Wuhlikowy monoksid (chemiska formula: CO) je (pod normalnych wuměnjenjach) bjezbarbny, njewonjaty płun. Wón je tróšku ćeši hač powětr, ale ma samsnu molekularnu wahu kaž dusyk. Skapalnjuje so při temperaturje wot -192 °C (81 K) při atmosferiskim ćišću a stwjerdnje při temperaturje wot -205 °C (68 K), a we wodźe lědma so pušće.
Zapalo, pali z módrojtym płomjenju k wuhlikowemu dioksidej.
2 CO + O2 -> 2 CO2
Wón je dobre redukowadło, wužiwany we metalurgiji. W organometaliskej chemiji wuhlikowy monoksid funguje kaž ligand na př. k metalam kaž rodium, wolfram a wjele druhe.
Za čłowjeki a zwěrjata wuhlikowy monoksid je smjertny jěd, dokelž so zwjazuje k hemoglobinej wjele sylnišo hač přaty kislik, a tak transport kislika w ćěle blokuje. To je strašnje jeli hdźe wo kachle złe wothladowane, dokelž njekompletne palenje palidło móže wuhlikowy monoksid twori. Nacisća su židow z nim zamordowali prjedy hač wužiwali wodźikowy cyanid.


text:
WE STARSZYCH KLASACH
We piyrszy klasie pisali my blajsztiftami, ale we drugi kozali nom pisac ronczkom i stalowkom. Stolik miol w pojszczodku dziura, kaj bol tintenfas z tintom. Potym dowiedzialach sie, ze to sie tak smiysznie nazywo „kalamarz” i „atrament”. Toz musieli my we tyj tincie tonkac stalowka, a potym pisac we hefcie. Trza bolo dowac pozor i niy przicisc za fest stalowki, bo sie wykrziwiola i niy szlo pisac. Abo sie tyz i zlomala. Ale jo dycki mialach stalowki na forant , toz sie niy musialach o to troszczyc.
Tak, jak przelaziolach do coroz to starszy klasy, to przibywalo fachow, kere nazywano „przedmioty”. Niy mialach wiynkszych problymow z naukom, ale bolo trocha sztresu z polskim . Bo mie bolo ganba pysk otworzyc coby bajtle zas mie niy wysmioly, toz zech go czimala zawarty. Noty potym boly slabe. Ale za to jak prziszla klasowka abo dyktando, toch sie poradziola wyzyc i dycki dostowalach wysoke noty. Na cynzurze potym bola szczworka z polskego.
Utropa mialach z rachunkami. Niy to, zech niy poradziola rachowac – to prawie robiolo mi szpas. Ale nojgorsze boly zadania tekstowe, bo jo czynsto niy kapowala, o co w tym tekscie idzie. Szpas mialach z geometriom, ale algebra – to bola zoraza!
Potym, jak we pionty klasie doszla fizyka – to bol dziepiyro baccilus!
Z inkszymi fachami niy mialach problymow, po polsku nauczolach sie godac, a pisalach bez fyjlerow i lepij, niz wiela inkszych bajtlow, kere od urodzynio godaly yno po polsku.
I tak, dycki na cynzurze mialach z matematyki i fizyki ledwie troje, a z inkszych szczworki i piontki. No to niy bolo tak zle.
Bardzo rada mialach geografia, chemia, przyroda i biologia – na te lekcje toch sie dycki radowala. Wiela uciechy tyz robioly mi lekcje esperanto, kere boly dwa razy w tydniu poza lekcjami i kosztowaly 20 zl na miesionc.
Roz w tydniu boly prace reczne. Na tych lekcjach uczyli my sie sztrykowac (do dzisiej niy umia), sztikowac, heklowac np. taszyntuchy dookola (umialach, ale juz zapomnialach), sztopowac dziury w fuzeklach itp. Pamiyntom, jak kozdy z nos musiol prziniysc jakos zoka z dziurom, grzibek i jegla z niciami do sztopowanio.Moja Mama szukala dziurawyj fuzekli, ale niy znodla, to my wyrzly nozyczkami w tatowyj zoce dziura jak Berlin! Potym pani nom pokozywala, jak sie sztopuje i bolo zajyncie na colko lekcja.
Gorzij bolo jak my musieli robic take rzeczy, kere synkom robiom szpas. Ale wtynczos pani pozwolola nom, dziolchom, coby w doma ktosik pomog. Roz musieli my robic bez dwa tydnie dzwig, taki jak na budowie. Ludzieee! Co to bola za utropa! Papa pomogol, chopcy pomogali i…dostalach trzi minus!
Piontki i szczworki dostowalach za malowanie i rysunki techniczne. To tyz bol moj swiat!
Bolach tyz zapisano do szkolnego choru, ale niy mom talyntu do spiywania. Jak my sie wszyscy do kupy darli, to to niy podpadlo, ale jak mi rechtor roz kozol spiywac solo, to sie za glowa chyciol:-)
Na wiosna i przi koncu roku szkolnego nasza pani kludziola nos na wycieczki, kajs na pola, do lasu, dycki kajs, kaj szlo obserwowac prziroda. Osprawiala nom o roslinach i zwierzontkach, co zyjom na wolnosci, jak chronic prziroda itd. Wtedy niy mieli my lekcji i to nom sie wszystkim fest podobalo:-)
Dycki pod koniec roku szkolnego grono nauczycielskie i komitet rodzicielski(na kery my musieli co miesionc placic 10 zl) organizowali wycieczki, czasym na dwa dni, czasym na trzi, ale nojczynscij na jedyn. Tak tyz pojechali my na koniec szczworty klasy do Krakowa na jedyn dziyn. Fajnie bolo, ale musialo tyz jechac pora matek coby na nos wachowac. Wtedy tyz moja Mama bola z nami. Tako fajno pamiontka mi zostala z tyj wycieczki…obrozek z wszystkimi kamratami, z naszom paniom i z mojom Mamom…
Na drugim obrozku jest nasza klasa z esperanto.
Barbara Matusiewicz
WE STARSZYCH KLASACH…
WE STARSZYCH KLASACH
Dzięki
Ból jak kochanka
Ból jak kochanka
(pilot wydania wierszy szpitalnych )
poznasz go jak kochanka
z nim będzie ci do twarzy
będzie cię gnębił i gnoił
a ty… będziesz mu wdzięczny
bo kiedy rankiem wstaniesz
po jak zwykle nieprzespanej nocy
i nic cię nie strzyka w kolanie
czy już nie bolą cię plecy
to znaczy że żyjesz kochanie
że za oknem słońce świeci
i że cieszą się nim motyle
i ptaki które o brzasku śpiewają
Leszek K.


text:
Dziyń Ślonskij Fany – 15/07/2012 – Dzień Śląskiej Flagi
II miejsce – Lech Kamiński
Wieczór z wierszami
Zapraszamy w Piątek 30 Marca na wieczór z wierszami Marii Kostrzewa http://www.radiobercik.eu/ w godzinach od 21 do 24
Na Mikołaja …….
Link do ksionzki….
Witom,
No i prziszedl czas publikacji naszyj piyrszyj ksionzki napisanyj przez Maria Kostrzewa pod tytulym : ” Co w sercu śpjywo ..Co w duszy mi gro”. Chcieli by my podziynkowac autorce za mozolno i ciynzko robota nad tom ksionzkom, zwlaszcza ze jest wydano w nowym i calkiym inkszym programie co wymagalo od autorki dodatkowyj roboty. Jednak po przejzyniu i zatwierdzyniu mogymy powiedziec ze warto bylo. Pani Maria Kostrzewa niy ino stanyla na poziomie tego wielkigo zadanio ale za jyj poradom pomogla nom we budowie, funkcjonalnosci i wyglondzie tyj ksionzki za co ji piyknie dziynkujymy. Warto tyz dodac ze za zgodom autorki ksionzka ta jest dostympno we formacie PDF dlo kozdyj szkoly na calym swiecie. Styknie ze napiszom do nos i zaroz im ta ksionzka poslymy.Wiyncyj na tyn tymat jest w dziale „SlonskoGodka we szkole”. Chcieli my tyz podziynkowac naszym partnerom medialnym bez ktorych reklama tyj ksionzki niy bylaby tako owocno.
A som to: Fojerman, Radio Slonske-Muszketery, Radio Bercik-Silesia, Slonskieradio HitMix, SlaskieRadio, Radio Radiolka
Dziynki naszym medialnym sponsorom jestesmy w stanie przedstawic ta ksionzka ogromnyj liczbie sluchaczy i czytelnikow. Toz proszymy zaglondnijcie tyz na ich strony jako ze SlonskoGodka wspiyro tych co wspiyrajom nasza slonsko godka a o tym przeciyz jest nasza nowo ksionzka. Zaproszom wszystkich do czytanio i podawanio linka dali do swojich znajomych, przijaciol i rodziny. A jak tyz chcesz zostac partnerym medialnym to styknie ze dodosz link do tyj ksionzki na swoji stronie abo bloga i dosz nom znac a my umieszczymy link zworotny. Dziynkujymy.
Link do ksionzki :
Co w sercu śpjywo ..Co w duszy mi gro
Happy Birthday Berbla !!!
Doloncz sie do zyczyn na linku: http://slonskogodka.com/Winszujymy/?p=437
OGLOSZOMY
!!! Witom i OGLOSZOM !!!
25-go listopada na stonie
www.SlonskoGodka.com
zostanie zaprezyntowano nasza piyrszo elektronicznie
wydano ksionzka.
Autorym jest Maria Kostrzewa.
Zaproszom wszystkich na nasze strony.
Dziynkuja Marichen za zaufanie, wytrwalosc i
pomoc przi sklodaniu.
A wszystkim zycza przijymnego czytanio.
25-11-2011 startujymy !!!