text:
Hrjehor Martini
Hrjehor Martini (tež Gregorius Martini abo němsce Gregor Martin; * wokoło 1575 w Dažinje, † 1632 w Poršicach) bě serbski ewangelski farar a spisaćel.
Wo zažnym žiwjenju a wukubłanju Martinija njeje wjele znate. Narodźi so wokoło 1575 w tehdy hišće ryzy serbskim Dažinje blisko Lubija a bě wot 1600 do 1605 z fararjom w bliskej Bukečanskej wosadźe. Wot 1605 do 1618 skutkowaše jako diakon w delnjołužiskej Starej Darbni, wot 1618 do 1623 jako farar w Malešecach a wot 1623 hač do swojeje smjerće w lěće 1632 bě z fararjom w Poršiskej wosadźe.
Martini wuda 48-stronsku knižku Die Sieben Bußpsalmen des königlichen Propheten Davids. Windisch und Deutsch („Sydom pokutnych psalmow kralowskeho profeta Dawida“; Budyšin 1627) w serbskej a němskej rěči, kotraž bě spisana w Lubijskej hornjoserbskej narěči a płaći jako jedyn z najstaršich hornjoserbskich rěčnych pomnikow kaž tež jako jenički serbski ćišć za čas Třicećilětneje wójny. Wona je wěnowana dwanaće serbskim fararjam. W předsłowje skorži Martini, zo je přeco hišće kóždy serbski farar nuzowany, z němčiny přełožować, a zo z „tajkeje njejednotneje interpretacije“ wjele šmjatańcy nastanje. Z knižku chcyše k přewinjenju tohole njedostatka přinošować.[1]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Michał Hórnik: Martinijowe pokutne psalmy z l. 1627. W: ČMS 24 (1871), str. 3–14.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jurij Młynk: Martini, Hrjehor. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 362
- Sasahara, Ken, Zur Wortfolge von Gregorius Martinis Die Sieben Bußpsalmen des königlichen Propheten Davids. Windisch und Deutsch (1627), Tokyo University Linguistic Papers, 33 (2013), 239 - 253
- ↑ Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa. Zwjazk I, Budyšin 1954, str. 46–49.


c: text/html

text:
1990–1994
Janusz Adamczyk (przewodniczący), Stanisław Bobakowski, Jan Bulanda, Józef Danek, Eugeniusz Filipowicz, Aleksander Fyda, Stanisław Gągor, Piotr Gniadecki, Stanisław Hodorowicz, Włodzimierz Hojnor, Stanisław Janusz, Franciszek Kantor, Stanisław Kracoń, Jan Maciaszek, Adolf Mokrzycki, Józef Mokrzycki, Władysław Oleksyk, Julian Paciorek, Stanisław Szlag, Jerzy Szychta, Edward Turek, Antoni Włodarz, Julian Wrona.
1994–1998
Stanisław Bobakowski, Dariusz Brończyk, Jan Bulanda, Jan Cisoń, Eugeniusz Filipowicz, Piotr Gniadecki, Stanisław Hodorowicz, Włodzimierz Hojnor, Franciszek Kantor, Mieczysław Kiełbasa, Andrzej Klimontowski, Adolf Mokrzycki, Józef Mokrzycki, Władysław Oleksyk, Julian Paciorek (przewodniczący), Stanisław Rola, Jan Ruchała, Jerzy Szychta, Edward Turek, Jan Wielgus, Antoni Włodarz, Jan Włodarz.
1998–2002
Wiktoria Apryasz, Jan Biskup (Józef Jurek), Jan Bulanda, Jan Cisoń, Jacek Fornagiel, Piotr Gniadecki, Andrzej Grygiel, Stanisław Hodorowicz, Włodzimierz Hojnor, Alojzy Janusz, Andrzej Janusz (Eugeniusz Janusz), Antoni Klimontowski (Wojciech Kantor), Stanisław Krasoń (Stanisław Kasprzyk), Wiesław Krasoń (przewodniczący 2000–2002), Stanisław Kwarciński (Robert Włodarz), Stanisław Michalik (przewodniczący 1998–1999), Piotr Ogorzałek, Julian Paciorek (Maria Dutka), Józef Sowa, Stanisław Wojtarowicz, Andrzej Zięcina, Krzysztof Zwolenik.
2002–2006
Janusz Bulanda, Barbara Cichońska, Maria Dutka, Kazimierz Fyda, Piotr Gniadecki, Alojzy Janusz (przewodniczący), Andrzej Janusz, Józef Jurek, Wojciech Kantor, Wiesław Kracoń, Krzysztof Kubiak, Elżbieta Ruchała, Tadeusz Stawiarski, Stanisław Wojtarowicz, Andrzej Zięcina.
2006–2010
Wiktoria Apryasz, Janusz Bulanda, Maria Dutka, Jacek Fornagiel, Mieczysław Górka, Bartłomiej Hojnor, Alojzy Janusz, Wiesław Krasoń (przewodniczący), Stanisław Michalik, Szymon Semla, Ryszard Sułowicz, Wiesław Trybach, Krzysztof Włodarz, Robert Zieleń, Andrzej Zięcina.
2010–2014
Jacek Fornagiel. Mieczysław Górka (wiceprzewodniczący), Stanisław Grygiel, Stanisław Hodorowicz, Bartłomiej Hojnor, Alojzy Janusz (wiceprzewodniczący), Wiesław Kracoń (przewodniczący), Wiesław Mróz, Grzegorz Paciorek, Stanisław Radzik, Szymon Semla, Ryszard Sułowicz, Adam Wielgus, Elżbieta Wysowska, Andrzej Zięcina.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Korla Wyrgač
Korla Wyrgač (němsce Karl Wirgatsch; * 17. oktobra 1883 w Hornim Wunjowje, † 7. junija 1956 w Budyšinje) bě serbski ewangelski farar a redaktor.
Narodźi so jako syn ratarja-kowarja w tehdy hišće dospołnje serbskej wjesce Wunjowje pola Budyšina a wopytowaše Budyski gymnazij. Wot 1905 do 1909 studowaše při Lipšćanskej uniwersiće ewangelsku teologiju. Wot 1909 do 1913 bě z wučerjom a 1913 nastupi farske městno w Nosaćicach w narańšich Serbach, hdźež jako posledni serbski farar hač do lěta 1956 skutkowaše. W tutym lěće poda so na wuměnk a zemrě jenož někotre měsacy po tym w Budyšinje.
W młodych lětach dopisowaše pilnje do dźěćaceho časopisa Raj a spěchowaše serbske dźiwadłownistwo. Jako student wozjewi Serbski rukopis w přiwisku Worjechoweho katechizma (ČMS 1907). Wot 1917 hač do zakaza časopisa přez nacionalsocialistow w lěće 1937 redigowaše ewangelski tydźenik Pomhaj Bóh.
Wyrgač bě wot lěta 1905 čłon Maćicy Serbskeje.
ŽórłoWobdźěłać
- Jan Meškank: Wyrgač, Korla. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 639


text:
Fudyń
Fudyń to takje jeůzyk, co jes taka wersia alternatywna Polskjó[1], dý pare lat temu nastompia apokalipsa[2] i szyskje użytkowńiki Polskjó wyginý, poza kilku licealistuw (albo jakiś takih).
A tak naprawde, Fudyń zrojił Kwadracik, zainspiroany pszez cehy ńekturyh idiolektuw (i Śloůski jeśli hodźi o tom ortografie). Uwaga: Ten artykuł zajera mase pszypisuw i może odbjegać ze swojó stylu od "akamickjó" stylu... :)
Spis treści
- 1 Interpungcia
- 2 Fonologia
- 3 Żeczowńikje
- 4 Wyjaśńeńa
Interpungcia
Nejważńëjszy elemënt jeůzyku to interpungcia. W Fudyńu som takje zasady:
- Kropkje śe staja po końcu zdańa, hyba że śe staja zamjas tamtyh znakuw zapytańa albo wykszykńikuw.
- Pszećinkje też śe staja. Na pszykład pszed "że", ale już ńe pszed "co".
- Nazwy własne (żeczowńikje, pszymjońńikje, itt.[3]) śe pisze z dużëj litery. Za zur tó zapisu Rada Miszczuw Jeůzyku pszyjá Angjelski, ale podobno tak samo byo w Łaćińe, hoć ńik tó dźiśëj ńewje, nobo Łaćina to jeůzyk tak samo martwy co Polski.
Fonologia
W tym dźale som podane opisy wymoy i w IPJE (ang. Intrnashinul Fonetick Alfabbit), i w FTO (Fudyńskjëj Transkrypci Opisoëj).
Krutkje samołoskje
Dúgje samołoskje
Np. we słoje dúgi jes dúga samołoska, jak sama nazwa skazuje.
Skomplikoane samołoskje
(np. ao jak we "mjao", albo "oë", jak w "wesoëj")
Te samołoskje śe nazyajom dyftongje. Ih jes bardzo dużo kombinaci no i dlató ńebeńdźemy o ńyh dużo mujić. Po prostu se wymuwće tom trohe kruczszom samołoske co jes na poczontku, a potem dodajće tom co jes na końcu. "Włala", jak mujom Francuzy[5].
Warto jeszcze tyko spomńëć, że som dyftongje co ńyh śe ńespotyka, albo co ńyh śe spotyka żatko. Do ńyh należom np. eo (nobo to pszeszło w ó) albo dyftongje dźe pjerszy elemënt to i (nobo one śe pokazujom praje tyko po spułoskah tylńyh[6] i wargoyh). Fudyń może też mjeć dwje samołoskje co ńesom dyftongje, zwykle kjedy jenna z tamtyh to takje dyftong, np. jak we słoje poctaoa co śe pojawio na poczontku tabelku o krutkih samołoskah.
Spułoskje
Spułoskje b, d, f, k, l, m, n, p, s, t wystempujom i w Fudyńu, i w Angjelsku, i w Ńemjecku, i w Rusku (ale inaczëj pisane, nobo Ruskje ńekture litery piszom szyfrëm). Na tej poctaje, Rada Miszczuw Jeůzyku oceńya, że te spułoskje wystempujom w każdym jeůzyku na Źemi i ńema poczeby ih opisyańa. W Angjelsku i Ńemjecku k, p i t majom takje mae "puff" kjedy som pszed akcentëm, w Fudyńu tó "puff" ńema.
Pozostae spułoskje:
Akcënt
Akcënt w Fudyńu spada na druom sylabe od końcu, jeżeli ostańńa sylaba ma krutkom samołoske, albo na ostańńom sylabe, jeżeli ta sylaba ma dúgom samołoske albo dyftonga.
Żeczowńikje
Żeczowńikje (albo imjeńa) to som te nejważńëjsze słoa w jeůzyku, dlató som one bardzo ważne. W Fudyńu som czy rodzeje żeczowńikuw, ze zglendu na ih pće: meůskje, żejskje i ńijakje. Ta pća żeczowńikuw zawsze do ńyh pasuje, hoćaż inne jeůzyki majom z tym czasami problemuw, np. w bajce "Tom i Jerry" Jerry to mysza, dlató to taka kobjeta, ale ńekture gupje ludźe myśom, że to pojinna być takje facet.
Żeczowńikje w Fudyńu śe odmjeńajom pszez sześ pszypadkuw: ktocowńik, kócowńik, komuczemuwńik, kimczywńik, kóczówńik i ejtywńik. Ńekture ludźe mujom, że jes też takje szusty pszypadek ("pasywńik"), co śe go użya dla podmjotu zdań bjernyh (np. "Fudyń zrojił Kwadracik"), ale Rada Miszczuw Jeůzyku uważa, że to tak ńema - po prostu wtedy szyskje żeczowńikje meůskje i żeczowńikje żejskje w liczbje mnogjëj majom ktocowńika, żeczowńikje żejskje w liczbje pojedyjczëj i szyskje zajimkje majom kócowńika, a szyskje żeczowńikje ńijakje majom szysko jenno co, nobo i tak u ńyh to to samo.[7]
W tym dźale, odmjane żeczowńikuw pokażom na pszykładah. Tamte śe dźelom jeszcze dalëj na rużne kategorie weług tó, jak im śe zmjeńajom łoskje jak jes odmjana, i jakje.
Rodzej meůski
Żeczowńikje meůskje opisujom żeczy meůskje, np. dom jes meůski i dlató ma rodzeja meůskjó. Tamte śe zwykle kończom na spułoskje albo -u.
Twarde żeczowńikje meůskje
We twardyh żeczowńikah taka końcuwka w liczbje mnogjëj to -y albo -i[8]. W kimczywńiku te twarde żeczowńikje mogom mjeć dwje końcuwki: albo -u, co jes normalne, albo -e, i wtedy im śe zmjeńa taka spułoska, np. s na ś albo inne takje żeczy.
Zur odmjany twardó żeczowńiku meůskjó:
Mjenkje żeczowńikje meůskje
Mjenkje żeczowńikje to tamte co majom w liczbje mnogjëj końcuwke -e albo -je. W tej grupje wyrazuw, żanne literkje śe ńezmjeńajom w kimczywńiku, i szyskje majom końcuwke -u.
Zur odmjany mjenkjó meůskjó żeczowńiku:
Podkategorie
I te żeczowńikje twarde i te mjenkje majom rużnyh podtypuw, weług tó, jak u ńih śe rużńom ktocowńik i inne pszypadkje.
- Tamte co som normalne: Ńic śe ńezmjeńa.
- Tamte co im śe zmjeńa ë na e: To som te żeczowńikje co w ktocowńiku majom "ë", ale w innyh pszypadkah i liczbah tamto śe zmjeńa w "e". Np. facët - dwa facety (twardy), akcënt - dwa akcenty (twardy).
- Tamte co im e zńika: To som te żeczowńikje, co majom e albo je we ktocowńiku, a w innyh pszypadkah już ńe. Np. pjes - dwa psy (twardy), bez - dwa bzy (twardy).[9]
- Tamte co im ë zńika: Jak wyżëj, ale zńika im ë albo jë. Np. dźadëk - dwa dźadki (twardy), fjatëk - dwa fjatki (mjenki), palëc - dwa palce (mjenki).
- Tamte co majom u na końcu: To som te żeczowńikje, co majom na końcu u, ale tyko we ktocowńiku. Np. wjeszhu (twardy), bratu[10] (twardy), wuju (mjenki), miszczu (mjenki).
- Tamte co im śe zmjeńa u na o: To som dźiwne żeczowńikje, co majom we ktocowńiku u, a w innyh pszypadkah o, czyli som bardzo ńeregularne i trudno ih śe nauczyć. Np. lud - dwa lody (twardy). Inny wyraz z tej grupy to np. stuł, ale stuł to wogule dźiwny wyraz, nobo jemu zńika to ł czasami (dwa stoy).
Żeczowńikje meůskje co wyglondajom na żejskje
Tamte też som, np. "idiota", nobo idiota to jes facët. Rada Miszczuw Jeůzyku spożondza dúgom liste tyh szyskih wyrazuw, żý by je zńyszczyć, nobo som bżydkje i wymyśliy je femińiski. Bardzo dużo takih żeczowńikuw śe kończy na -sta i opisuje złyh ludźuw, np. komuńista albo atejista.
Rodzej żejski
Rodzej żejski suży do określańa żejskih żeczy.[11] Te żeczowńikje żejskje śe kończom zwykle na -a, a czasami na -ś. W Polsku póno bý wyrazy żejskje co śe kończý na inne spułoskje, ale teraz ih ńema, nobo śe myliy z meůjskih.
Twarde żeczowńikje żejskje
Żeczowńikje żejskje majom pszypadkje zupeńńe innaczëj ńyż te meůskje. Ale też te twarde w liczbje mnogjëj majom -y.
Zur odmjany twardó żeczowńiku żejskjó:
Mjenkje żeczowńikje żejskje
Mjenkje żeczowńikje w liczbje mnogjëj majom -e. W ogule to te meůskje i te żejskje żeczowńikje som podobne jak som w tej liczbje mnogjëj, tyko, że te żejskje żeczowńikje jak som twarde to zjadajom samołoske w kócówńiku w liczbje mnogjëj, a jak som mjenkje to ńezjadajom (i majom takom samom jak w liczbje pojedyńczëj).
Podkategorie
Tak samo jak te żeczowńikje meůskje, te żeczowńikje żejskje majom rużnyh podtypuw.
- Tamte co som normalne: Ńic śe ńezmjeńa.
- Tamte co majom ś na końcu: To som tamte co śe kończom na spułoske, to znaczy na ś. Np. miłoś - dwje miłośe, koś - kośe. One szyskje som mjenkje.
- Tamte co im śe zmjeńa o na u w kócówńiku liczby mnogjëj: To som te nejtruńńejsze żeczowńikje, nobo tó śe ńeda przewidźëć, kjedy śe zmjeńa żeczowńikoji żejskjemu o na u.[12] Np. koka kola - koka kul.
- Tamte co im śe pojawja spułoska w kócówńiku liczby mnogjëj: Jak żeczowńikje żejskje śe kończom na dyftongje, np. ua, to im czasami śe pojawja spułoska w kócówńiku liczby mnogjëj, nejczejśćëj w albo ł. Np. bua (taka, co śe jom je) - ńemam już wjencëj buł. Czasami to śe roji takje kombo z tom kategoriom wyżëj, np. łoa - ńemam już wjencëj łuw. Jak żeczowńik ma dyftonga oa, to zawsze śe zmjeńi na uw albo uł. [13]
- Tamte co im śe pojawja ë w kócówńiku liczby mnogjëj: Wyrazy żejskje to som takje jakby odwronne meůskje[14], bo tamtym śe spułoskje zńikajom, a tym śe pojawjajom. Np. Torebka - torebëk, palma - palëm.
- Tamte co majom zupełńe ńeregularnó kócówńika w liczbje mnogjëj: Np. mruwka - mruwkuw.
Wyjaśńeńa
- ↑ Ńekture ludźe na Polskjó mujom też "jeůzyk Polski" ale to ńepoprawne, nobo pszećëż jak śe muji samo "Polski" to wjadomo, że hodźi o jeůzyk, np. "Musze zrobić prace domóm na Polski."
- ↑ Czyli takje końëc śjatu.
- ↑ Skrut itt. znaczy "i takje tam".
- ↑ To znaczy jak taka kropka, ńe jak takje człék, co ma dźiwnó fryzuru.
- ↑ "Włala" śe akcentuje na tom ostańńom sylabe, nobo Franzucy som gupje i ńewjedzom, dźe śe staja akcenty
- ↑ Albo welarnyh. Jes też nazwa mjekkopońńebjennyh ale wyrazy co majom czy razy w środku podwujne literkje som podejżane i lepjëj ih ńeużyać.
- ↑ Proste, prawda?
- ↑ po takih k i g ńigdy ńema tó y, tyko samo to i, nobo Rada Miszczuw Jeůzyku pruboá wymujić ky i jej śe ńeudao.
- ↑ Rada Miszczuw Jeůzyku jeszcze ńeustalia, co to som te "bzy", dlató radźimy ńeużyać tó wyrazu. Podobno to takje roślinkje, ale kto wje?
- ↑ Ńekture ludźe mujom też "brat", ale to ńepasuje do innyh czonkuw rodźiny, czyli do słuw "ojcu", "wuju", "stryju" i "dźadëk". No dobra, do "dźadëk" pasuje, ale "dźadëk" to wyjontek, nobo jes stary.
- ↑ Słó żeczy ńema liczby pojedyńczëj, ale dý mjao, to pewńe byoby to żecza.
- ↑ To znaczy, śe da, czasami, nobo np. jak w żeczowńiku ńema o to to ńejes żeczowńik, co mu śe o zmjeńa na u.
- ↑ Czyli zignorujeće no to, co pszed chwili pojedźeli o ńepszewidywalnośi tej zmiany o - u...
- ↑ To śe w filozofi taojistoëj nazya ruwnowaga mjendzy Jingjangjem a Jingjangom. Czy coś takjó.


text:
Drach
Drach to je legyndarne stworzynie, kere ukazuje sie we folklorze na cołkim świecie. Przekōnania na tymat drachōw rōżniōm sie we znŏleżności ôd regiōnu, nale we zachodnich kulturach drachy ôd czasōw niyskorego strzedniowieku bōły zaôbycz przedstawiane we formie srogich, krzidlatych, czworōnożnych a mogōncych ziać ôgniym gadōw. W weschodnich kulturach drachy sōm porzōnd pokazowane jako niy majōnce krzideł, czworōnożne, podane do szlangōw stworzynia ô wysokij inteligyncyje.
W wielu ojropejskich gŏdkach (w tym ślōnskij) słowo „drach” wywodzi sie z łac. dracō, kere je wziynte ze starogr. δpάkwv / drákōn, dosł. „bystroôki”, ôd starogr. δέpkeσθaι / dérkesthai – „patrzeć przenikliwie, bystro”[1], na bajszpil: yngl. dragon, bułg. дpakoH / drákon, miym. Drache, czes. drak.
Drachy czynsto wystympujōm we wytworach zorty fantasy. Sōm ône jednak istotami barzo roztōmajtymi: ôd potynżnych, czynsto złośliwych zwiyrzōw, do istot rozumnych, czynsto przewyższajōncych czowieka ônych ôbeznaniym i wiedzōm. Roztōmajte sōm tyż ônych natury, a nawet wyglōnd zewnyntrzny. Majōm fest sporo farb. Nojczyńścij trefiane sōm drachy czyrwōne, zielōne, czŏrne, biołe, błynkitne, złote, strzybrne i modre. We szpilach zorty RPG czynsto sōm potynżnymi bossami, abo jednymi z nojpotynżniyjszych wrogōw.
Przipisy
- ↑ Drache. W: Etymologisches Wörterbuch des Deutschen (Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache). [dostymp 2021-07-24]. (mjym.)


text:
▶ Myto Dankej Handrikej
W Brnje bu 12. nowembra přinošk Danka Handrika a Christiana Gramstadta ze sćelaka ARD »Wikowanje z chcyćiwosću – bój Čěskeje přećiwo crystalej meth« z Němsko-Čěskim žurnalistiskim mytom 2021 w kategoriji multimedia wuznamjenjeny.
▶ Hudźbne widejo Kolektiwa Klanki
Po tym zo bě loni prěni hudźbny widejo »Družki« wulki wothłós žnjał, je Kolektiw Klanki w nowembrje swój druhi wupłód »Mróčele« na swojim Youtube-kanalu wozjewił. Znowa stajeja čłonki Kolektiwa rólu serbskeje žony do prašenja a kritizuja wotpowědne naroki a žadanja towaršnosće.
▶ Holaski prěni album wozjewili
»Młody duch« rěka prěni album kapały Holaski, kotryž wuńdźe w nowembrje. Hudźbnje wěnuja so młodźi hudźbnicy folkpopej a folkrockej, při čimž pak so tež elementy jazza, reggaeja a popowe zynki 1980tych lět jewja.
▶ Serbski muzej zawrjeny
Srjedź nowembra bu Budyski Serbski muzej na njewěsty čas zawrjeny. Přičina bě, zo buchu wšitcy sobudźěłaćerjo do strowotniskeho zarjada wokrjesa Budyšin powołani, hdźež mějachu w zwisku z koronapandemiju personal zesylnić.
▶ Wustajeńca wo serbskim žiwjenju w Delnim Wujězdźe
W zašłymaj lětomaj měješe pandemija nas kruće w horšći. Měsacy dołho njebě móžno dźiwadłowe inscenacije, koncerty abo awtorske čitanja live wopytować. Wot lońšeho pak běchu ze šćěpjenjom wolóženja móžne a móžachmy so zaso schadźować a kulturne wjerški kaž oratorij »Hrodźišćo« w Budyšinje abo popowu operu »Carpe noctem – njeskónčna nóc« w Chrósćicach dožiwić. Ze stupacymi ličbami natyknjenjow w nazymje běše wopyt zarjadowanjow jenož hišće pod dodźerženjom 2G- abo 3G-prawidłow móžne. Za přewjedźenje zarjadowanjow je to chětro wobužne. Ludźo maja so dočasnje přizjewić a dodźerženje prawidłow ma so přepruwować, při čimž móže so jenož wobmjezowanej ličbje zajimcow wopyt zmóžnić. Tak faluja zamołwitym w dźiwadłach, ansamblach abo koncertowych domach dochody. A runje zarjadnišća, kotrež su w priwatnych rukach, so prašeja, kak dołho to hospodarsce předźerža. Na tamnym boku trjebaja nješćěpjeni za jednotliwe zarjadowanja test, kotryž maja wězo sami zapłaćić. Z tym móže tajki kulturny wječor chětro drohi być. Je nam kultura tole hódna? Wšako su so w zašłych měsacach onlinowe poskitki, tež w Serbach, a streamingowe posłužby jara rozšěrjeli. Wone su tunje abo darmotne, njetrjebaš ani domjacy konopej wopušćić a móžeš zarjadowanje »wopytać«, kaž so ći časowje najlěpje hodźi. Tak je so trochu zaćichim transformaciski proces zahajił, kotryž wunjese nowe formy zarjadowanjow. Přiwšěm wuchadźam z toho, zo so kulturna krajina w přichodźe chětro změni a so někotryžkuli dom zawrěje a te abo tamne ćěleso dlěje njeeksistuje.
Darius Budar – Jurij Hantuš běše jedyn z rjekow, kotryž pytaše jako čłon kabareta Lipšćanskeje Sorabije składnostnje lońšeje schadźowanki za žórłom čisteje rěče.
»Musym ze źiśimi serbski powědaś, gaž cu něco změniś«
Rozgrono z Jensom Martinom, pśistajonym we wótźělbje za wódowe góspodaŕstwo w krajnem amśe za wobswět w Pódstupimje, wó serbskej rěcy, wó póchaźe a źo se doma cujoWy sćo w Bórkowach wótrosli. Kake kórjenje ma Waša swójźba how?
Mója swójźba jo južo pśecej na tom dwórje była. To jo mója domownja how. Mója maś a mója sotša ze źowku něnto tudy bydle. Dłujko smy krowy měli. Něnt su how jano hyšći jaden kóń, jadna kóza, pór kurow a rowno tak wjele kóckow. To dosega juž. Kuždy drugi kóńc tyźenja som how.Kaka běšo Waša pówołańska droga?
Som nejpjerwjej, hyšći w NDRskem casu, zachopił wódowe góspodaŕstwo studěrowaś. W šuli běšo tak, až sy krydnuł jadno póraźowanje a tam su gronili: »Z takimi censurami móžoš proběrowaś take něco studěrowaś.« Ale nic na skótnego gójca. To som nejpjerwjej kśěł, dokulaž som how taki póśěg k pśiroźe měł. Wóni su gronili, až w Błotach dajo wódu, tšugi, rěki a ja dejm wódowe góspodaŕstwo studěrowaś, dokulaž změjom how dobre źěłowe městno. Tak som to w Drježdźanach studěrował. Pěś lět pózdźej som to zacuśe měł, až to njamóžo wšykno byś a pón som hyšći studěrował pśirodošćit w Tharanźe na fakulśe za gólnistwo. Tam som něgajšnu manźelsku zmakał a z togo stej wurosłej dwě góleśi. A pótom som źěło w Pódstupimje namakał. To jo mě lubjej było, dokulaž jo blisko do Bórkow. Som how źěło pytał, ale njejo dejało byś. Tak wót togo casa pśecej do Bórkow pśijězdźujom, źěłam, coš jo notne, abo som jano how a póžywam tu naturu.
▶ Pśedstajenje knigłow
Křesćan Krawc jo wałtoru, 12. oktobra, pśed něźi 25 gósćimi swóje knigły »Was wir ins uns tragen. Sorbische Lebenswege« w Dolnoserbskej bibliotece choćebuskego Serbskego doma pśedstajił.
▶ Premjera pratyje
Za tym až jo Škódow tenraz titelna wjas Serbskeje pratyje, stej LND a domowniske towaristwo Depsk/Majberk-Škódow zajmcow pětk, 15. oktobra na premjeru do tamnjejšeje Šyrgotojc kjarcmy pśepšosyłej. 50 luźi jo pśiśło a spódobny wjacor dožywiło.
▶ Wustajeńca Helly Stoleckojc
W galeriji Fango w Chóśebuzu jo se 16. oktobra pśewjadła wernisaža wustajeńce z twóŕbami Helly Stoleckojc, na kótaruž jo jadnab 70 luźi pśišło. Wjacor wobrubił jo muzikaliski projekt »6litch8itch«, duo z Italskeje z elektroniskeju live-muziku.
▶ Prěnja dźěćaca kniha Sabiny Žuroweje wušła
»Zhubjena kniha mudrosće« je titul prěnjeje dźěćaceje knihi Sabiny Žuroweje, kotraž je w oktobrje w LND wušła. Wona wobsahuje nimo napjateje stawizny wo princesnje Mirandźe, hornčerju Francu a holcy Anjuši tohorunja teksty a noty wosom spěwow. Stawiznu je Žurowa 2009 z dźěćimi Worklečan a Ralbičan šule na jewišću NSLDź inscenowała. Spěwy móžeja sej zajimcy zdobom na připołoženej CD abo online naposkać.
Hanka Šěnec – Alojs Šołta při natwarje wustajeńcy z jeho twórbami, kotraž so hišće hač do kónca januara 2022 w Budyskej Serbskej kulturnej informaciji pokazuje.
Zwjazanosć ze zemju hraje pola mje wulku rólu
Rozmołwa ze Stanijom Brězanom, referentom w sakskim ministerstwje za wědomosć, kulturu a turizm, wo domiznje, serbskej rěči a hódnoće wěryWy sće najwjetši dźěl žiwjenja we Łužicy bydlił, sće w Sulšecach wotrostł a bydliće mjeztym hižo wjele lět w Kopšinje. Hdźe čujeće so doma?
Hdyž praju, zo jědu domoj, měnju Kopšin. Hdyž jědu takrjec do mojeje prěnjeje domizny, potom praju, zo jědu do Sulšec.
Ducy z kolesom po kraju, mi druhdy rjany spěw »Hórki, doły wosrjedkate, płódna zemja smuhata« do hłowy přińdźe. Jón smy w brigadźe spěwali a wón je charakteristiski za našu krajinu, cunje hórki, doły a płódna póda, kotraž je čłowjekow w prjedawšich časach zežiwiła a tež dźensa zežiwi. Tuta zwjazanosć ze zemju hraje pola mje wulku rólu.Zwjazujeće Wy doma stajnje z městnom abo z wosobami?
Za mnje je to woboje. Wěm so tež na słowa našeho nana dopominać, kiž je stajnje prajił »Pytajće zbožo w swójbje«.Stani Brězan Foto: Jürgen Maćij
▶ Źěk za pólski roman wó Serbach
List z kenclije prezidenta Pólskeje republiki jo kóńc awgusta dostała pólska spisowaśelka Halina Barań z Bogatynje w pódpołudnjowem pólskem źělu Łužyce. W mjenju prezidenta Pólskeje republiki Andrzeja Dudy wugronijo se jej źěk za jeje roman »Ptaki ojczystych wzgórz« (Ptaški domacnych górow). Łoni w nakładnistwje Agencja Wydawnictwa ARGI we Wrocławju wudane knigły su južo źasety roman Haliny Barań. We njom spisowaśelka tematizěrujo zgubjenje domownje pśez wusedlenje Pólakow z pódzajtša, pśez wugnaśe Nimcow z Pólskeje pó Drugej swětowej wójnje a Serbow, kótarymž jo brunicowe górnistwo domownju znicyło. (lej rec. w R 05/2021, b. 26). Barań jo tuchylu jadnučka pólska spisowaśelka, kótaraž serbske temy literarnje pśeźěła.
▶ Nysowy filmowy festiwal so wotměł
Mjez 16. a 19. septembrom wotmě so Nysowy filmowy festiwal, hdźež wubědźowaše so wjace hač 60 mjezynarodnych hrajnych, dokumentarnych a krótkofilmow w třoch kategorijach. Nimo toho prezentowachu so něhdźe 50 dalšich produkcijow, tak 19. septembra w Budyskim Kamjetnym domje krótkofilmy »Serby do kina!« Knuta Elstermanna, »Jajo« Nory Wendt a Helle Stoletzki a »Libawka« Maje Nageloweje a Juliusa Günzela. Po tym wotmě so podijowa rozmołwa. »Třikrajowe filmowe myto« festiwala spožči so čěsko-słowakskemu přinoškej »Služobníci« Ivana Ostrochovskeho.
Wulka fotowa přehladka We wokomiku. Fotografija ze Sakskeje a z Łužicy, kotraž přewjedźe so 2017 w Zhorjelskej kejžorskej woborje a hdźež běchu twórby 40 awtorow widźeć, bě za Jürgena Maćija nastork, so ze skutkowanjom delnjo- a hornjołužiskich fotografow bliže rozestajić a swójsku wustajeńcu z katalogom přihotować. Tuchwilu we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy pod titulom Takle widźane. Fotografija a fotografika z Łužicy wustajene fota maja wšitke někajki poćah k łužiskemu regionej, pak dokelž su so wotpowědni fotografojo we Łužicy narodźili, tu bydla abo so fotografisce z kónčinu rozestaja.K wustajeńcy je so přewodny katalog wudał, kotryž je Isa Bryccyna wuhotowała.Tak mnohostronska kaž je tudyša krajina, tak mnohostronske su rukopisy a wobjednawane temy zastupjenych wuměłcow. Dohromady 20 fotografow wšelakich generacijow je Jürgen Maćij narěčał a jich prosył, zo bychu so z někotrymi dźěłami wobdźělili. Wuměnjenje bě, zo wustupuja profesionelnje jako fotografojo w zjawnosći a ze swojimi fotami něšto bytostne rjec maja. Při tym je Jürgen Maćij jako kurator tež na tematisku wuwaženosć dźiwał. Widźeć su krajinowe wobrazy a slědy, kotrež su ludźo w njej zawostajili, portrety, ale tež architektoniske wosebitosće. Tak skići so wopytowarjam wustajeńcy diwersny wobraz žiweho a so stajnje měnjaceho regiona, kotryž dokumentuje na swoje wašnje wuwiće zašłych lětdźesatkow. Tule zastupjeni su Sven Abraham, Maćij Bulank, Gerald Große, Bernd Hanke, Anne Hasselbach, Frank Höhler, Thomas Kläber, Matthias Körner, Georg Krause, Marcel Noack, Jan Oelker, Gerd Rattei, Evelyn Richter, Matthias Rietschel, Olaf Rößler, Matthias Schumann, Klaus-Dieter Weber, Matthias Weber, Jan Wenzel, Franz Zadniček a Jürgen Maćij sam. Zajimcy móža sej wustajeńcu w Połčnicy hišće hač do 7. nowembra wobhladać.
KATRIN ČORNAKEC
Što wučinja wšědny dźeń žonow w Kamerunje? Što jich zaběra? Z čim so bědźa? To móžachu zajimcy na přehladce »Kamerun z wočemi tysac žonow« w Korzymskej galeriji FLOX dožiwić, hdźež pokazachu so fota kamerunskich maćerjow, hospozow, staruškow a młodych žonow w městach a na wsach. Wustajeńcu na starosći měłoj stej jeje majestosć Esperance Cadé, mać krala w Baffoussamje, a Aimée Nguemtchueng, doktorandka na Uniwersiće Yaoundé a na Wysokej šuli Žitawa/Zhorjelc.Aimée Nguemtchueng, jedna z iniciatorkow wustajeńcy Foto: Axel ArltWonej stej ze žonami rěčałoj, fota zhotowić dałoj a je komentujetej. Žony w Subsaharje wobsedźa jeničce jedyn procent wšeho zamóženja, produkuja pak dwě třećinje wšěch ratarskich wudźěłkow. Wone su pupk towaršnosće, sylne, angažowane a wojuja wo to, zo bychu swoje swójby zežiwili a swojim dźěćom šulske kubłanje zmóžnili. Wšelake wobrazy pokazuja diwersitu kraja, kotraž so mjez druhim w tym pokazuje, zo eksistuja po cyłym Kamerunje 240 do 320 wšelakich rěčnych skupinow. To wosebite je, zo podawaše wustajeńca wid znutřka, žadyn z cuzymi wočemi barbjeny swět – rólu žony Kameruna mjez tradiciju a modernu, jich bój, wšědny dźeń, starosće a nadźije. Wot kamerunskich, sakskich, šleskich a čěskich wysokich šulow zhromadnje přihotowana wustajeńca ma skrućenju partnerstwa z Afriku, wosebje z tamnišimi žonami słužić. Nastate fota, kotrež wuprudźeja poetisku móc, pak pohnuwachu Aimée Nguemtchueng basnje napisać, kotraž na wotewrjenju wustajeńcy přednjese. K tomu čitachu so na zarjadowanju němske přełožki. Róži Domašcynej stej so dwě wosebje zalubiłoj a je jej do serbšćiny přenjesła (hlej předchadźacej stronje).
KATRIN ČORNAKEC


text:
- About Institute
- nike girls basketball tournament 2019 live stream , nike air max thea black grey pink blue background Latest Puma Cali In 'Rose Gold' , IetpShops
- Ietp - Nike Power Men's Running Tights , Men's tennis Bikini shoes - see best models
- womens nike air max sequent 3 white dress shoes - Nike Air Max 2021 'Rayguns' Black Orange Grey DA3199 - 005 For Sale – PuntosdeculturaShops
- KyпиTb БoTфopTы 35 36 — Heдoporo B kaTaлore БoTиHkи Ha Шaфe , KиeB и ykpaиHa
- SBD - Jordan Ocean Wmns Retro Low Kids DA2304 - jordan Ocean 1 low black cactus flower size - 003 Release Date
- air jordan 4 military black dh6927 111
- air jordan 37
- preview nike air max terrascape plus triple black dq3977 001
- air jordan 3 dark iris ct8532 105 release date
- air jordan releases 2022
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


text:
Dalši pacienća zemrěli
Budyšin. Incidenca je po Roberta Kochowym instituće dźensa w Budyskim wokrjesu 313,1 a w Zhorjelskim 271,8. Wokrjes Budyšin informowaše minjeny pjatk wo 161 natyknjenjach z koronawirusom a wo třoch smjertnych padach. Wokrjes Zhorjelc bě 96 infekcijow a 13 zemrětych w ziwsku z koronu zwěsćił.
Nowe rjadowanja na šulach
Drježdźany. Nowy korona-wukaz sakskeho knježerstwa předwidźi wobmjezowane regularne wotewrjenje dźěćacych dnjowych přebywanišćow a zakładnych šulow. Rjadownje a skupiny maja so kruće dźělić. W šulskich twarjenjach a stajnje potom, njehodźi-li so minimalny wotstawk połdra metra dodźeržeć, ma so nahubnik wužiwać. Za wuknjacych wot 5. lětnika wobsteji we wučbje za to winowatosć, w primarnym schodźenku nic. Wopytowarjo mjenowanych zarjadnišćow maja aktualny negatiwny test předpołožić.
Wulkopósłanc wotwołany


text:
Katar
Katar (arab.: قطر), Państwo Katar (دولة قطر) – państwo we Azyji, rozlygowane we schodńij tajli Arabskigo Půłwyspu, nad Perskům Zatokům. Grańica mo ze Saudyjskům Arabijům.
Srogszo tajla wjyrchu zajmuje sam pustyńa, woda do pićo je uodsolano ze morskij wody. Ńyma lůndowych wodůw, jeźorůw a rzykůw. Wele wybrzeżo koralowe rafy.
Gospodarka je uoparto na dobywańu naftowyj ropy a źymnygo gazu, krům tego je sam hutńictwo a inkszo industryjo. Fest rozwińynty je transzport. Państwo dowo socjalno uopjeka a darmowo nauka wszyjskim uobywatelům.
Uod XVIII stolećo władza sam sprawuje růd Al-Thani, krům rokůw, we kerych Katar bůł zależny uod Turcyje (1872 - 1916) a Wjelgij Brytańije (1916-1971).
Katar je tyż znůmy skiż tego, co mo sam śedźiba arabsko telewizyjo Al-Dżazira.


text:
„Prawdziwy guru to ten w tobie (…) Nie szukaj poza sobą. Cokolwiek będziesz mógł znaleźć na zewnątrz, jest ze swej natury zmienne, nietrwałe. Możesz się łudzić, że znalazłeś stabilizację w bogactwie, po czym ono się kończy. Możesz myśleć, że znalazłeś ją w miłości jakiejś osoby, która potem odchodzi. Albo we władzy, która łatwo zmienia kierunek (…) Nie, nic z zewnątrz nigdy cię nie zaspokoi. Może ci pomóc jedynie stabilizacja wewnętrzna.”
„Nic nie zdarza się przypadkiem” to jedna z nojlepszych ksiōnżek jaki dotynczŏs czytałach
Ksiōnżka je napisano przez włoskigo reportera, kiery wiykszość życio spędziył w Azji. Autor przeplato landszafty z rajzów filozoficznymi rozmyśliwaniami i głymbokimi refleksjami na ganc poważne tymaty. Ksiōnżka je napisano piyknym stylem ale trza pedzieć, że nie czyto sie jōm ganc leko. Autor chledo odpowiedzi na moc pytań i przede wszyskim szuko ratunku do sia po tym, jak zachorzył na raka. Od „naprawiaczy” z modernej kliniki w Nowym Jorku, przez podejrzanych homeopatów w Tajlandii, Filipinach i Hong Kongu aż po skrōmno chatka w Himalajach, fōrt daleko od ludzi i cywilizacyje.
Nie idzie nie spomnieć o wymownym tytule ksiōnżki, kiery tak fest sztymuje z moimi przekōnaniami. Wszysko sie w życiu splato i ukłodo w jedna całość. Choby na poczōntku sie zdało, że te wszyski breweryje co nom sie przidarzajōm ni majōm synsu, tak yntlich okazuje sie, że to wszysko czymuś służy i nejgorsze mecyje okazujōm sie być słuszne.
Ku tymu fest byłach rada, że autor je racjonalistōm – rōncz demaskowoł roztomajtych szarlatanów, wichlyrzi, pseudo-dŏchtŏrów i kaj jaki „cuda” kiere okazywały sie ajnfachowymi cygaństwami. Lycznicze grziby co miały gwarantować długowieczność, płukani strzewi oczyszczajōnce organizm z toksyn, miszōngi zielów na wszyski niecherskości tego świata…
Tiziano nie doł se nudli nawieszać!
Yntlich filozofa nie przekonuje tyż medycyna chińsko ani tybetańsko, joga ani inwazyjno chymioterapia w jednym z nojlepszych ośrodków na świecie. No a ôstatek ksiōnżki zaskakuje i dowo moc do myślynio! Bo rozmyśliwania kiere prowadzi autor som niebanalne, trza zetwać i pomedytyrować nad tym co szlabikuje Tizino. Tyn pisorz był rychtyk wielkim człowiekiym i z jego życio idzie czerpać moc wzorców a przemyślynia robiōm wiela dobrego do czytajōncego.
„Nic nie zdarza się przypadkiem” to na zicher ni ma ostatnio ksiōnżka Tizianigo kiero przeczytałach. I oby wiyncy takich na moi drodze!


text:
Balet wuwi so w běhu 70-lětnych stawiznow SLA k přewšo wukonliwemu cyłkej, kotryž so hajenju a pěstowanju, ale tež dalšemu wuwiću folkloristiskeje jewišćoweje reje zawjazany čuje. Wobsahowy spektrum saha wot rejwaneje bajki přez tradicionalne reje hač k modernemu rejwanemu dźiwadłu. Nimo wulkeje formy słušeja tež studijowe a komorne programy k wurazowym srědkam tuteje sparty, w kotrejž skutkuje tuchwilu sydom porow. Zahorite kritiki z tu- a wukraja swědča wo wulkej akceptancy a wukonliwosći našeho baleta, kiž meješe tež hižo přiležnosć na jewišću statneje opery Hamburga gastěrować. Tež spěchowanje "TANZLAND" třěšneho zwjazka Němskeje kaž tež Zwjazkoweje kulturneje załožby móžachu hižo přijimać.
Balet jo se w stawiznach SLA, kótarež traju wušej 50 lět, wuwił na wusokokwalificěrowany ansambel, ako woplěwa a wuźaržujo folkloristisku jawišćowu reju, kótaryž pak ju teke dalej wuwija. Pśi tom sega spektrum wopśimjeśow wót rejowanych bajkow pśez tradicionalne rejowańske sceny až ku modernemu rejowańskemu źiwadłu. Pódla wjelikeje formy słušaju w pśiběracej měrje teke studijowe a komorne rejowańske programy ku wurazowym srědnosćam toś teje šparty, w kótarejž jo tuchylu šesć rejowańskich pórikow angažěrowanych. Zapalone kritiki z kraja a wukraja dopokazuju wjeliku akceptancu a wugbaśiwosć baleta.
Baletna mišterka
Rejowarki a rejowarjo
Treningowy mišter
Repetitorka


text: Budyšin (SN/bn). Pod hesłom „Serbske kino“ je župa „Jan Arnošt Smoler“ předwčerawšim wosebity cineastiski dźeń w Budyskim Filmowym palasće wuhotowała. Dopołdnja dožiwichu dźěći z třoch pěstowarnjow sprjewineho města na połnje wobsadźenej žurli trikowe filmy, kaž na přikład „Myškolinku“. Swójbne popołdnjo ze serbsce synchronizowanym paskom „Mała wjera“ přiwabi něhdźe 25 zajimcow. Dwójce telko wopytowarjow zličichu na wječornym programje z dohromady štyrjomi přinoškami. Najprjedy pokazachu dokumentaciji „Serbscy ludowi hercy“ wo tudyšej hudźbnej tradiciji a typiskich serbskich instrumentach kaž tež „Njepřetrachu jenož mólby“, portretowaceje čěskeho wuměłca, ludoweho slědźerja a přećela Serbow Ludvíka Kubu. Slědowaše nahrawanje telewizijneho wusyłanja „Serbske wokno“ z lěta 2002, wopřijimace mjez druhim premjeru hry „Swěca abo měca“ a wotewrjenje Smolerjec kniharnje na Budyskej Pchalekowej. Hybridny, z animěrowanych a realnje sfilmowanych scenow montěrowany pask „Z wójny jědu“ Maje Nageloweje a Juliusa Günzela wječor skulojći.


text:
Wikipedyjo:Czym godka niy je
Mirosław Syniawa mawia, że żeby pisać dobrze po śląsku, trzeba zapomnieć, że się umie po polsku.
− Ich habe eine Kiełbasa gegessen, czyli jak nie pisać po śląsku, część trzecia, Wachtyrz.eu[1]
To je nojważniyjsze prawidło przi pisaniu po ślōnsku. Jak sie bydzie przi kożdym słowie zastanŏwiać, żeby było barzij po ślōnsku, to sie bydzie wynŏkwiać i we efekcie wyjdzie szpotlawy tekst. Żeby tego wynŏkwianiŏ niy było, trzeba pamiyntać ô fōndamyntach pisaniŏ po ślōnsku.
Fōndamynta pisaniŏ po ślōnsku
- Ślōnskŏ gŏdka to niyma jynzyk antypolski. To, że jakeś słowo istniyje po polsku, niy znaczy, że ône niy je po ślōnsku.
- To niy słowa sprawiajōm, że gŏdŏ sie takim jynzykym, a niy inkszym. Jak weznymy słowa jeść, pić, klapsznita, tyj, i i zbudujymy z nich zdanie treści Jadłem klapsznitę i piłem tyj., to niy powiymy tego zdaniŏ po ślōnsku, ino po polsku. Bez to nojbarzij trzeba dŏwać pozōr na gramatykã. Jak sie niy patrzi na gramatykã ino na słownictwo, to sie pisze Ze jich hilfům mogymy gibko bajstlować linki do zajt we inkszym raumje mjan kej artikle. i wychodzi nōm szpotlawy tekst.
- Ślōnskŏ gŏdka to niy sōm polske słowa ze podmiyniōnymi głoskami. Niy rozchodzi sie ô to, żeby zamiynić a na o, a potym e na y. Zdanie Republiki mogōm ustalŏć ôficyjne gŏdki swojego regiōnu a posiydziyć włŏsnōm konstutucyje. niyma po ślōnsku. To sōm słowa, co sōm ôdmiyniane jakoś po słowiańsku, ale niy po naszymu. Bydymy to powtŏrzać na zabito: nojważniyjszŏ je gramatyka.
- Gŏdka sie zmiyniŏ to niyma argumynt na wymyślanie jynzyka na nowo. Abo sie chce zachować jynzyk ôd praôjcōw, abo sie chce wymyślić coś blank nowego. Jak sie wymyślŏ coś blank nowego, to to niyma już ślōnskŏ gŏdka. Jak sie chce zachować jynzyk ôd praôjcōw, to trzeba siōngać do tego, jak ôni gŏdali.
- To, że inakszyj wymŏwiŏsz jakeś słowo, niy znaczy, że ône mŏ być tak zapisowane. To, że gŏdŏsz ōłma, ōłpa i szczewiki, niy znaczy, że tak trzeba pisać. Niy czytōmy litera po literze, ino cołkimi słowami. Przecã po polsku (ja) kopię studnię i (on) kopie studnie wymŏwiŏ sie tak samo. Żŏdyn niy pisze tyż do Rady Języka Polskiego pytań, czymu sie pisze przed, jak sie czytŏ pszet. Niy widzisz tego, bo widzisz cołke słowo, a niy kożdõ literã w tym słowie. Tak samo je ze zŏpisym ślōnskich słōw: jak te słowo przeczytŏsz dwudziesty rŏz, to je przeczytŏsz po swojymu. Bez to piszymy ōma, ōpa i strzewiki, tak jak mōmy we ślōnskij literaturze.
Tōż co robić?
Czytać, czytać i jeszcze rŏz czytać! I niy czytać ino tekstōw ze ôstatnich 10 lŏt, ale tyż starsze. Na ślōnskij Wikipedyji mōmy wszyjsko, co trza do tego, żeby jak nojlepij pisać. A ze lepszym pisaniym idzie lepsze gŏdanie!
Przipisy
- ↑ Grzegorz Kulik: Ich habe eine kiełbasa gegessen, czyli jak nie pisać po śląsku, część trzecia (pol.). Wachtyrz, 2018-06-12. [dostymp 2019-09-20].


text:
Seznam poljskih kiparjev
A[uredi | uredi kodo]
Magdalena Abakanowicz-Kosmowska - Wiesław Adamski - Kazimierz Adamski - Paweł Althamer - Sylwester Ambroziak - Krystyna Andrzejewska-Marek - Stanisław Anioł - Józef Aumiller
B[uredi | uredi kodo]
Tomasz Bajer - Kazimierz Banat - Jerzy Bandura - Bolesław Barcz - Tadeusz Barącz - Anna Baumgart - Mirosław Bałka - Wincenty Bałys - Bolesław Bałzukiewicz - Zdzisław Beksiński - Anna Bem-Borucka - Joshua Budziszewski Benor - Jan Berdyszak - Jerzy Bereś - Jan Bernasiewicz - Juliusz Wojciech Bełtowski - Bolesław Biegas - Wiesław Bielak - Kazimierz Bieńkowski - Tadeusz Biliński - Maksymilian Biskupski - Rafał Boettner-Łubowski - Jerzy Boroń - Izydor Borys - Julian Boss-Gosławski - Zygmunt Brachmański - Tadeusz Breyer - Wiktor Brodzki - Anna Brudzińska - Paweł Bryliński - Wojciech Brzega - Sławomir Brzoska - Julian Brzozowski - Alojzy Bunsch - Henryk Burzec - Piotr Butkiewicz - Michał Budny - Wacław Bębnowski - Tadeusz Błotnicki
C[uredi | uredi kodo]
Faustyn Juliusz Cengler - Michał Ceptowski - Władysław Chajec - Jerzy Chojnacki - Olga Chrobra - Bronisław Chromy - Mariusz Chrząstek - Waldemar Cichoń - Stanisław Cukier - Jan Cygankiewicz - Wojciech Czerwosz
D[uredi | uredi kodo]
Alfred Daun - Zofia Demkowska - Andrzej Dłużniewski - Henryk Dmochowski - Anna Dobrzańska - Dorota Dziekiewicz-Pilich - Stefan Dousa - Mariusz Drapikowski - Luna Drexlerówna - Stanisław Dróżdż - Xawery Dunikowski - Wincenty Dunikowski-Duniko - Maria Dunin-Piotrowska - Wojciech Durek - Jacek Durski - Franciszek Duszeńko - Tomasz Dykas - August Dyrda - Wojciech Dzienniak - Krystyna Dąbrowska - Aleksander Dętkoś - Czesław Dźwigaj
E[uredi | uredi kodo]
Władysław Eljasz-Radzikowski - Zbigniew Ereszkowski
F[uredi | uredi kodo]
Barbara Falender - Wojciech Fangor - Krystyna Fałdyga-Solska - Franciszek Fischer - Franciszek Flaum - Jerzy Fober - Henryk Fojcik - Romuald Frejer - Antoni Frąckiewicz - Jarosław Furgała - Roman Fus
G[uredi | uredi kodo]
Walery Gadomski - Wiktor Gajda - Józef Gardecki - Piotr Gawron - Maria Gerson-Dąbrowska - Stanisław Gierada - Henryk Glicenstein - Cyprian Godebski - Izabella Godlewska - Chaim Goldberg - Jerzy Gorbas - Józef Gosławski - Stanisław Gosławski - Antoni Grabowski - Feliks Grabowski - Jan Graczyk - Magdalena Gross - Wojciech Gryniewicz - Jan Grzegorzewski - Grażyna Grądkowska - Marceli Guyski - Gustaw Gwozdecki
H[uredi | uredi kodo]
Antoni Hajdecki - Władysław Hasior - Edward Haupt - Konstanty Hegel - Stanisław Hochuł - Stanisław Horno-Popławski - Jorg Huber - Karol Hukan - Roman Husarski
J[uredi | uredi kodo]
Stanisław Jackowski - Stanisław Jagmin - Zuzanna Janin - Jadwiga Janus - Maria Jarema - Jerzy Jarnuszkiewicz - Kazimierz Jelski - Giennadij Jerszow - Andrzej Jocz - Paweł Jocz - Julian Jończyk - Edward Jurjewicz - Jakub Juszczyk - Katarzyna Józefowicz
K[uredi | uredi kodo]
Wawrzyniec Kaim - Jerzy Kalina - Józef Kaliszan - Kazimierz Kalkowski - Anna Kamieńska-Łapińska - Władysław Kandefer - Tadeusz Kantor - Alfons Karny - Andrzej Kasten - Antoni Kenar - Jerzy Kenar - Marek Kijewski - Grzegorz Klaman - Teresa Klaman - Władysław Klamerus - Katarzyna Kobro - Stanisław Kochanek - Janina Konarska - Jan Konarski - Marian Konieczny - Wacław Konopka - Małgorzata Kopczyńska-Matusewicz - Józef Kopczyński - Michał Korpal - Zygfryd Korpalski - Leszek Korzekwa - Adam Kossowski - Henryk Kossowski - Grzegorz Kowalski - Piotr Kowalski - Tadeusz Kowalski - Jarosław Kozakiewicz - Katarzyna Kozyra - Edward Krasiński - Józef Antoni Kraus - Marian Kruczek - Bronisław Krzysztof - Barbara Krzywicka-Wójcik - Małgorzata Kręcka-Rozenkranz - Michał Kubiak - Jacek Kucaba - Wojciech Kucharski - Jan Kucz - Leon Kudła - Stanisław Kulon - Mariusz Kulpa - Henryk Kuna - Baltazar Kuncz - Józef Kupczyk - Antoni Kurzawa - Piotr Kułach - Wojciech Kułach - Mirosław Kuźma - Wiesław Kwak - Jerzy Kędziora
L[uredi | uredi kodo]
Konstanty Laszczka - Marian Karol Leja - Teofil Lenartowicz - Andrzej Lenik - Stanisław Roman Lewandowski - Bogdana Ligęza-Drwal - Wojciech Lipczyk - Mieczysław Lubelski - Henryk Lula
Ł[uredi | uredi kodo]
Wanda Ładniewska-Blankenheimowa - Tadeusz Łodziana - Andrzej Łowisz - Jadwiga Łubieńska - Hanna Łuczak - Jacek Łuczak
M[uredi | uredi kodo]
Antoni Madeyski - Edmund Majkowski - Paweł Maliński - Władysław Marcinkowski - Leonard Marconi - Józef Marek - Marian Hess - Julian Markowski - Tomasz Matusewicz - Ewa Mehl - Piotr Michnikowski - Zbigniew Mikielewicz - Feliks Mikulski - Karol Mikuszewski - Adolf Milczanowski - Antoni Miszewski - Igor Mitoraj - Tomasz Moczek - Marian Molenda - Eugeniusz Molski - Henryk Morel - Marek Jerzy Moszyński - Teresa Murak - Józef Murlewski - Adam Myjak - Jacek Müldner-Nieckowski - Wiesław Müldner-Nieckowski
N[uredi | uredi kodo]
Elie Nadelman - Jan Nalborczyk - Tadeusz Niewiadomski - Olga Niewska - Dorota Nieznalska - Ludwika Nitschowa - Franciszek Nowak
O[uredi | uredi kodo]
Ludwika Ogorzelec - Martin Jan Ogrodnik - Adam Olejniczak - Władysław Oleszczyński - Ryszard Orski - Paweł Orłowski - Tadeusz Ostaszewski - Stanisław Ostoja-Kotkowski - Ludmiła Ostrogórska - Sławoj Ostrowski - Jan Ostrowski - Kazimierz Witold Ostrowski - Stanisław Kazimierz Ostrowski - Abraham Ostrzega - Władysław Owsiński
P[uredi | uredi kodo]
Antoni Janusz Pastwa - Władysław Pawlik - Grzegorz Pecuch - Krzysztof Perwanger - Józef Petruk - Franciszek Piasecki - Zdzisław Pidek - Zygmunt Piekacz - Anna Pietrowiec - Wiesław Pietroń - Franciszek Pinck - Jan Jerzy Pinzel - Jan Jerzy Plersch - Maria Podskarbi-Hebisz - Antoni Popiel - Zbigniew Pronaszko - Jan Pruski - Andrzej Pruszyński - Józef Przebindowski - Adam Przybysz - Ludwik Puget - Jacek Puget - Maciej Pęca
R[uredi | uredi kodo]
Stanisław Radwański - Tomasz Radziewicz - Władysław Radzikowski - Henryk Rasmus - Jan Raszka - Jan Chryzostom Redler - Jan Regulski - Stanisław Repeta - Marek Rogulski - Edward Roguszczak - Wojciech Roj - Wojciech Rojowski - Adam Roman - Stanisław Romaniak - Franciszek Roth - Marcin Rożek - Janina Rudnicka - Teodor Rygier - Adolf Ryszka - Antoni Rząsa - Marcin Rząsa
S[uredi | uredi kodo]
Wawrzyniec Samp - Dariusz Sitek - Edward Sitek - Szczepan Siudak - Władysław Skoczylas - Adam Smolana - Jerzy Sobociński - Robert Sobociński - Tomasz Oskar Sosnowski - Andrzej Sołyga - Ryszard Sroczyński - Janina Stefanowicz-Schmidt - Paweł Steller - Józef Stolarczyk - Mirosław Struzik - Karol Stryjeński - Franciszek Strynkiewicz - Stanisław Stwosz - Wit Stwosz - Jan Stępień - Franciszek Suknarowski - Ryszard Surajewski - Edward Sutor - Bolesław Syrewicz - Alina Szapocznikow - Maciej Szańkowski - Ewelina Szczech-Siwicka - Jan Szczepkowski - Paweł Szcześniak - Jan Szczypka - Andrzej Szewczyk - Michał Gąsienica Szostak - Jan Szostak - Karol Gąsienica Szostak - Leon Szubert - Stanisław Szukalski - Marek Szwarc - Stanisław Szwechowicz - Wacław Szymanowski - Wojciech Sęczawa - Stanisław Słonina
Ś[uredi | uredi kodo]
Alina Ślesińska - Stanisław Śliwiński - Balbina Świtycz-Widacka
T[uredi | uredi kodo]
Jakub Tatarkiewicz - Teresa Pastuszka Kowalska - Grażyna Tomaszewska-Sobko - Wiktor Tołkin - Józef Trenarowski - Olgierd Truszyński - Zofia Trzcińska-Kamińska - Bronisław Tusk
U[uredi | uredi kodo]
Katarzyna Urbaniak - Witold Urbanowicz
W[uredi | uredi kodo]
Antoni Walerych - Jacek Waltoś - Jan Wałach - Zbigniew Wąsiel - Pius Weloński - Mieczysław Welter - Aleksandra Went - Jan de Weryha-Wysoczański - Henryk Wiciński - Edward Wittig - Antoni Wiwulski - Magdalena Więcek - Małgorzata Wiśniewska - Alfred Wiśniewski - Edward Wittig - Marian Wnuk - Jan Wnęk - Ryszard Wojciechowski - Bolesław Wojewódzki - Tadeusz Antoni Wojtasik - Maria Wojtiuk - Bazyli Wojtowicz - Piotr Woroniec - Jędrzej Wowro - Jan Woydyga - Stanisław Wysocki - Franciszek Wyspiański - Igor Wójcik
Z[uredi | uredi kodo]
Stanisław Zagajewski - Albert Zalewski - August Zamoyski - Leon Mieczysław Zawiejski - Barbara Zbrożyna - Zbylut Grzywacz - Ignacy Zelek - Kazimierz Gustaw Zemła - Świetlana Zerling - Romuald Zerych - Anna Zygmunt
Ž[uredi | uredi kodo]
Teresa Żarnowerówna - Peter Žiwobski - Aleksander Żurakowski


text:
Hórban VIII.
Hórban VIII. (z byrgarskim mjenom Maffeo Barberini; * 5. jutrownika 1568 we Florencu; † 29. pražnika 1644) bě florentinski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1601 nimorjadny bamžowski pósłanc w Parisu a wot 1604 nuncius w Francoskej. Wot lěta 1617 bě wón z prefektom japoštołskeje signatury, najwyšeho sudnistwa cyrkwje, a 6. žnjenca 1623 bu w starobje 55 lět jako naslědnik Hrjehorja XV. wuzwoleny za 234. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Najprjedy płaći jako spěchowar wuměłstwa a wědomosće kaž tež jako přećel Galilea Galilei, kotrehož Barberini ze studijneho časa znaješe. Přećiwo inkwiziciji so pak njemóžeše předobyć.
Jemu slědowaše w lěće 1644 Giovanni Battista Pamphilj jako bamž Innocenc X.


text:
Bórk (JoS/SN). Pjaty Bórkowski wjesny swjedźeń po wožiwjenju tradicije w lěće 2016 bě dołhi čas njewěsty. Hakle w juniju je so wjesny klub Mała Sprjewja jako wuhotowar rozsudźił, hladajo na tehdyše wolóženja korony dla móžnosć swjedźenja pruwować a koncept hygieny zestajeć. „Při planowanju chcychmy kóždežkuli riziko wuzamknyć. Tohodla njejsmy žane zrěčenja z diskotekami a dalšimi zabawjerjemi wotzamknyli. Swój wjesny swjedźeń chcychmy na kóždy pad přewjesć, ale pod tuchwilnymi wuměnjenjemi w mjeńšej formje“, praji čłonka wjesneho kluba Silvana Syckor.
Hižo pjatk wječor minjeny kónc tydźenja zetka so Bórkowska młodźina z młodostnymi z wokolnych wsow, a to w stanje kaž tež wonka. Wšako je sportnišćo wulke dosć. Sobotu běchu starši a młódši na kofej a tykanc přeprošeni. Za to běchu ludźo dźakowni, po tym zo dyrbjachu tajku zhromadnosć wjacore měsacy parować. Nětko móžachu zaso raz z tymi pobachtać, kotrychž hižo dlěši čas zetkali njejsu. Wo tykancowy bazar běchu so wjesne hospozy ze 14 tykancami a tortami starali.


text:
Rusinek, Damian ; Księżopolski, Bogdan
Artykuł z: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio AI, Informatica, Vol. 11,3 (2011), s. 117-127
Wydaw. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio AI, Informatica. Vol. 11,3 (2011)
Biblioteka Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
2016-06-20
2014-10-14
15
15
http://bc.umcs.pl/publication/18308
Księżopolski, Bogdan Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Księżopolski, Bogdan Lafourcade, Pascal Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Księżopolski, Bogdan Dziurda, Adam Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Księżopolski, Bogdan Łuka, Paweł Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Księżopolski, Bogdan Kotulski, Zbigniew Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Ksiopolski, Bogdan Rusinek, Damian Wierzbicki, Adam Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)
Szałachowski, Paweł Księżopolski, Bogdan Kotulski, Zbigniew Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (Lublin)


text:
Tež bjez žonjaceho ćaha w Kulowje sobotu karnewal knježił
Kulow (aha/SN). Wot lěta 1988 haja w Kulowje tradiciju, zo wuhotuja žony a holcy stajnje wot póstniskeje soboty do róžoweje póndźele swój karnewal z wulkim a pisanym ćahom. Před pjeć lětami, we wobłuku 30. žonjacych póstnic, bě tam dokładnje 89 wobrazow z 1 500 wobdźělnikami widźeć. Tež před lětomaj starachu so tam žony na něhdźe 2,5 kilometrow dołhej čarje w jednej z najwjetšich karnewalowych metropolow Sakskeje ze swojim mócnym „helaw“ wo wulkotnu naladu. To pak bě tehdy poslednje tajke wulkozarjadowanje, dokelž bě loni koronapandemije dla wšitko wotprajene. A zwjetša su póstniscy norojo tele postajenja w dalokej měrje akceptowali. Tež lětsa bě žonjacy karnewalowy ćah wotprajeny. Přiwšěm knježeše předwčerawšim w městačku nad Čornym Halštrowom póstniska nalada, móhłrjec pod dodźerženjom płaćiwych postajenjow. Něhdźe 400 Kulowčanow čakaše na torhošću před radnicu na póstniski ćah žonow. Tón drje njebě oficialnje připowědźeny, zaćichim jón přiwšěm wočakowachu.


text:
3. festiwal Łužica su minjeny štwórtk zahajili. Tři tydźenja přeprošuje 550 wuměłcow na nimale 50 zarjadowanjow na 25 městnach w Sakskej, Braniborskej a Pólskej. Kruch „Nyks – reje z wódnym mužom“ dožiwi 4. septembra na Šusterec dworje w Trjebinje swoju prapremjeru. Wolfgang Kotisek je hudźbu ke kruchej spisał. Z dudakom-komponistom je so Cordula Ratajczakowa rozmołwjała.
Festiwal Łužica njeje runje znaty za serbski podźěl – kak je k Wašemu lětušemu přinoškej dóšło?
W. Kotisek: Režiser Frank Düwel z Hamburga, z kotrymž smy loni na Złokomorowskim Nowym jewišću hru „Ganz anders wer: Erwin Strittmatter“ předstajili, ma wulki respekt před Serbami. Wón je intendantej Danielej Kühnelej swoju kritiku wuprajił, zo ničo serbske w festiwalu njeje, a zo so to njesłuša za festiwal z mjenom ,Łužica‘. Tež ja sym Düwelej rjekł, zo tudyši ludźo festiwal na wědomje njebjeru. Tuž smój rozmyslowałoj, kak móhli mizeru rozrisać. Na kóncu smój na wódneho muža jako zwjazowacu figuru Łužicow šłoj.
Kak sće kruch nadźěłali?


text:
Společnost přátel Lužice
Společnost přátel Lužice (hornjoserbsce po słowje Towarstwo přećelow Łužicy, oficielnje Towarstwo přećelow Serbow) je čěske towarstwo, kotrež so zasadźuje za zajimy Łužiskich Serbow a šěri wědu wo Serbach, jich rěči a kulturje w susodnym kraju. Wone bu w lěće 1907 załožene jako Čěsko-serbske towarstwo Adolf Černý.
Jeje sydło nadeńdźe so w twarjenju něhdyšeho Serbskeho seminara na Praskej Małej stronje. Tuchwilny předsyda je Lukáš Novosad. SPL wuda měsačnik Česko-lužický věstník a wobhospodarja Hórnikowu knihownju w seminarskim twarjenju.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Serbski seminar, stronki Towarstwa přećelow Serbow (hornjoserbsce)
Wotkazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Oficialne stronki (čěsce)
- Leoš Šatava: Towarstwo přećelow Łužicy – stolětny móst mjez ludomaj. W Rozhledźe 2/2007 (webarchiw)
- Petr Kaleta: Stoćiny towarstwa „Společnost přátel Lužice“. – W Rozhledźe 12/2007 (webarchiw)


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny znowa pozbudźiło. Serbske Nowiny tule w serialu rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Nimale kóždy Serb Dom Měrćina Nowaka w Njechornju znaje. Je wšak to na muzej přetwarjeny ródny dom jednoho z najwuznamnišich serbskich ludowych wuměłcow. Tójšto swojich twórbow wěnowaše 1900 rodźeny Njechorński wosebje lubosći k domiznje. Tak tež njezadźiwa, zo chcyše swojemu ludej něšto trajne zawostajić, serbski pomnik we Wósporskej kónčinje, hdźež dźensa lědma hišće něchtó serbuje.


text:
W mjeńšim wobjimje hač hewak su swjatki akciju wotewrjenych wuměłskich ateljejow wotměli. W Sćijecach pola Budyšina móžachu zajimcy do dźěłarnje znateho molerja pohladać.
Budyšin (CS/SN). We wobłuku akcije wotewrjenych ateljejow je swjatkowničku wuměłstwowa historikarka Astrid Wappler ateljej swojeho lěta 2010 zemrěteho nana dr. Dietmara Wapplera w Sćijecach pola Budyšina zjawnosći spřistupniła. Wona přeprosy wopytowarjow k indiwiduelnym wodźenjam a rozłoži jim wuměłske zaměry Dietmara Wapplera, molowaceho žónskeho lěkarja. Wón prócowaše so wo najwjetšu jednorosć a wobhladowaše so sam w tradiciji Pabla Picassa a Kazimira Malewiča. Kaž křinja z pokładami wopřijima ateljej twórby z rozdźělnych tworićelskich dobow wuměłca. Dokelž bě wón bywšu blidarnju kupił, je wšitko hišće tak zachowane, kaž bě to Wappler něhdy zawostajił. Hdys a hdys jeho dźowka a wudowa Astrid a Roswitha Wappler ateljej wočinitej, zo móhli zajimcy do njeho pohladać. Dokelž bě wjedro swjatkowničku měnjate, njemóžachu wobrazy wonka prezentować.


text:
Ewangelie śląskie [2013]
Pierwsze większe wydanie w serii 2013-09-30
Marek Szołtysik, Ewangelie śląskie, Wydawnictwo Śląskie ABC, 80 stron, 200 ilustracji. Ze strony Wydawcy: "[...] książka napisana po śląsku, która składa się z czterech podstawowych rozdziałów. Jest tam tajemnicza i nieznana dotąd "Ewangelia śląska według św. Anny" oraz pierwszy raz w dziejach Śląska przetłumaczona w całości na śląską mowę "Ewangelia według św. Marka", "Księga Proroka Jonasza" i dwa fragmenty "Ewangelii Dzieciństwa", czyli początkowe rozdziały ewangelicznego tekstu św. Mateusza i św. Łukasza. Fragmenty z tekstem biblijnym są ozdobione akwarelami, stworzonymi specjalnie na potrzeby książki. Natomiast tekst komentarza dopełniony jest doskonałymi fotografiami. W szerokim sensie książka "Ewangelie śląskie" jest kontynuacją bardzo popularnej książki tego samego autora, czyli "Biblii Ślązoka". Ilustracje do książki wykonał Grzegorz Chudy. [GAL]
Tłumaczenie
Marek Szołtysek
Podstawa tłumaczenia
Księga Jonasza z łaciny, Nowy Testament - z greki
Fragmenty przekładu
Księga Jonasza 2:1-11 [1] Tymczasym Ponboczek posłoł wielgo ryba, coby połkła Jonasza. I boł Jonasz we rybim basie cołke trzi dnie i trzi nocki. [2] I z tego rybiego pojszczodka rzykoł Jonasz do swoigo Ponboczka. [3] I godoł: "We utropie moij wołołech na Ponboczka a On mi odpedzioł. Ze blank głymbokoście wzywołech pomoganio, a Tyś wysuchoł moj głos. [4] Ciepnołeś mie na wielgo woda do wnyntrzo morza i jego modrość mie obłapiyła. Wszyjske Twoje wodne bulkniyncia i morske wele przełonaczyły sie na mie. [5] Padołech do Ciebie: Wygnanych je fort od Twoigo wejrzynio, choć chciołbych jeszcze zaglondać na Cia we świontyni. [6] Woda fest mie obłapiyła, ocyjan otoczoł moj kark, a barzoły morske posfijały sie na moij gowie. [7] Znodech sie tam kaj fundamynta gor, dźwiyrza ziymskie zawarły sie za mnom. Tyś jednak wykludzioł żywot moj ze przepaście, Ponboczku moj! [8] Jak życie moje sie dopolało, wspomniołech na Ponboczka, a rzykanie moje trefiyło ku Ciebie, do Twoigo świyntego przibytku. [9] Przociele psinca i bele czego, pociepli Tego, kery je zocnościom. [10] Ale jo zrychtuja dlo Ciebie ofiara i noleżne Ci dziynkczyniynie. Wypełnia wszyjske moje śluby i obiecki, bo zbawiynie je u Ponboczka. [11] I praje wtedy Ponboczek doł rybie rozkozanie, a ona wyciepła Jonasza na brzyg. [1]
Ewangelia Marka 3:7-19 [7] Jezus ze swoimi uczniami odszoł konsek ku jeziorze. A ciongło za nim fol ludzi ze Galileje. I jeszcze ze Judeje, [8] ze Jerozolimy, ze Idumeje i Zajordanie, abo kaj ze Tyru i Sydonu cisnoł na niego wielgi prask, bo sie dowiedzieli o tym co czynioł. [9] Bestoż nakozoł swoim uczniom, coby skiż prasku, mieli zowdy narychtowano łodka. [10] Moc luda wtedy uzdrowioł i skiż tego kożdy, co mioł jako choroba, to cis sie ku niymu, coby choć go tyknonć. [11] I tyż duchy niyczyste ciepały się przed nim na klynczki i wrzeszczały: "Tyś je Ponboczkowy Syn!". [12] Yno On im tego fest zalozoł coby go niy wygodały. [13] Niyskorzij zaś wyloz na gora i zawołoł do sia wszyjskich kerych chcioł, a oni prziszli ku niymu. [14] I ustanowioł Dwanostu, coby Mu pomogali, by ich posyłać na głoszynie nauki, [15] i coby poradziyli mieć siyła do wyganianio diobelstwa. [16] Dyć tymi Dwanostoma ustanowioł: Szymona, kergo zamianowoł Pioter, [17] dalij Jakoba - Zebedeuszowego syna i Jona - Jakobowego bracika, kerych zamianował Boanerges, czyli synkami pierona, [18] dalij Andrzyja, Filipa, Bartłomiyja, Matyusza, Tomasza, Jakoba - Alfeuszowego syna, Tadyjusza, Szymona Gorliwego [19] i Judosza Iskariota, kery Go wydoł. [2]
Ewangelia Łukasza 2:8-20 [8] We tych stronach byli tyż pastyrze, kerzi mieli na polu nocne wachowanie swoigo stada. [9] Nogle stanoł wele nich Ponboczkowy anioł i take Ponboczkowe światło ich oświyciyło, co fest sie tym wylynkali. [10] Wtedy anioł pedzioł do nich: "Niy lynkejcie sie! Zwiastuja wielgo radość wom i wszyjskim ludziom! [11] Dzisioj we mieście Dawida urodzioł sie wom Zbawiciel, kerym je Mesyjosz-Ponboczek, [12] A znakiym bydzie dlo wos to, jak znojdziecie Niymowloka obwinionego we powijoki a majoncego lyże we żłobie". [13] I nogle prziłonczoła sie do anioła moc inkszych aniołow, kere chwolyły Ponboczka godajonc: [14] "Chwała Ponboczkowi we niebie, a na ziymi pokoj dlo ludzi dobryj wole". [15] A jak anioły poszły od nich nazod do nieba, to pastyrze godali miyndzy sobom: "Podźcie ku Betlejym pozaglondać na to, co sie tam stało, a o czym Ponboczek [przez aniołow] kozoł nom pedzieć". [16] I poszli tam drapko a znodli Maryja, Jozefa i Niymowloka nynajoncego we żłobie. [17] A jak Go uwidzieli, to opedzieli wszyjsko, co im boło objawione o tym Dzieciynciu. [18] Juzaś wszyjscy kerzi tego suchali, dziwowali sie tym pastyrskim godkom. [19] Maryja zaś pamiyntała se te wszyjske one i rozwożała je we swoim syrcu. [20] A pastyrze poszli nazod, chwolonc i wielbionc Ponboczka za to, że wszyjsko tak uwidzieli i usłyszeli, jak im to boło godane [przez anioła]. [3]
Więcej o przekładzie
Spis treści Biblii Ślązoka
[4]
Kalendarium przekładu
Linki
Dodatkowe fragmenty przekładu
Księga Jonasza 4:1.9-11 [1] Skiż tego jednak Jonasz nie boł w zocy i sie na Ponboczka znerwowoł (...) [9] Na to Ponboczek Jonaszowi godo: „Eli po twoimu naprowdy noleży sie ciepać skuli tego krzoka?”. Odpedzioł: „Ja, bo zgorszołech sie tym fest a fest”. [10] Ponboczek zaś na to: „Toż ciebie poradzi być żol krzoka, keregoś nie sadzioł ani obrobioł, kery bez noc poschodzioł i tyż bez noc kipnoł. [11] A mie niy przinoleży sie żałość nad Niniwom, wielgim miastym, kaj miyszko wiyncy jak sto dwadziścia tysioncow ludzi? Przeca oni som choby dziecka!”. [6]
Ewangelia Marka 12:13-17 [13] Niyskorzij posłali ku Niymu faryzyjuszowych pomagerow i kamratow od Hyroda, coby Go chyciyli za jake słowko. [14] A oni prziszli i padali Mu: „Panie, wiymy co prawda godosz, a niczym sie niy szterujesz. I niy zaglondosz na ludzi, yno po prawdzie wszyjsko o Ponboczku prawisz. Eli noleży dować płat na cysorza? Ja, eli niy? [15] Ale poznoł ich oszklistwo i padoł do nich: „Czamu ta podstympno zagwozdka na mie rychtujecie? Toż dejcie mi yno jakigo dynara, co se go obejrza”. [16] Jak prziniośli, to ich spytoł: „Co tam stoi naszkryflane i co to za gymba?”. Odpedzieli Mu: „Cysorza”. [17] Wtynczos Jezus im godo: „Tak tyż oddejcie cysorzowi co cysorskie, a Ponboczkowi co Ponboczkowe”. I nadziwać sie Mu niy poradziyli. [7]
Ewangelia Łukasza 1:26-38 [Z Biblii Ślązoka] Jednego dnia do miasta Nazaryt przyfurgnął z nieba anioł Gabriel. Wloz do chałpy, kaj miyszkała tako jedno piykno a pobożno frelka Maryjka i tak do niej pedzioł: Szczynść Boże Maryjko! Tyś je nojszykowniyjszo miyndzy innymi babami, bestoż Ponboczek kazoł ci pedzieć, że poczniesz i urodzisz synka, kerego zamianujesz Jezus, a o kerym bydom godać, że je Ponboczkowym Synkiym. Maryjka zaś na to: Po jakiemu to? Jak urodza tego synka, przeca jo niy mom chopa? Jo je dopiyro po zrynkowinach ze Zefkiym z rodziny Dawida? Wtedy anioł godo: Tym sie już gowy niy łonacz, bo Duch Świynty cuda czyni! Bestoż Maryjka o nic sie juz niy pytała, yno klynkła i padała aniołowi: Niych bydzie jak godosz, boch przeca je na Ponboczkowyj służbie! [8]


text:
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Lubowarjo přirody a wšitcy, kotřiž chcedźa na wuchodźowanju něšto přinawuknyć, smědźa so wjeselić. Štyri tydźenje pozdźišo hač planowane móže zajutřišim, njedźelu, klóšterska zahroda w zežiwjenskim a zelowym centrumje Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka (CSB) w klóštrje Marijinej hwězdźe w Pančicach-Kukowje pod wobkedźbowanjom koronowych postajenjow zaso wočinić. Pilni sobudźěłaćerjo su tam minjeny čas něhdźe 4 000 lětnich kwětkow we wšelakich kombinacijach nasadźeli. Tež wulka ličba kerkow skići nětko w nalěću wosebje rjany wobraz.
Lětsa wěnuja so w klóšterskej zahrodźe wosebje mjatwičce (Minze). Wo jeje wšelakich družinach a wo jich plahowanju tam nadrobnje zhoniš. W pawiljonje poskićeja wulku ličbu regionalnych wudźěłkow z iniciatiwy „Łužica słodźi“. Lětsa maja prěni raz rozšěrjeny poskitk hojenskich a hladanskich produktow regionalnych poskićowarjow. Tohorunja prěni raz poskićeja Menschelec limonadu z Hainewaldy we wšelakich družinach, rěka w nowinskej zdźělence CSB.


text:
Na slědnej njeźeli awgusta jo město Žarow/Sorau/Żary w pódzajtšnej Dolnej Łužycy kazało na parkowy swěźeń. Z pódpěranim běrowowu Euroregiona Sprjewja-Nysa-Bobr w Gubinje pó wobyma bokoma Nyse jo se raźiło kradu wósebne kulturne pórucenje: Serbska drastwowa kupka z Mósta/Heinersbrück jo pśijěła a na jawišću srjejź parka pśedstajiła tradicionelnu dolnoserbsku swajźbu, kakaž jo se wóna něga swěśiła w casu mjazy swětowyma wójnoma, slědny raz w lěśe 1936. Dešća dla, ale źe teke dla njeprofesionelnego a njedosegajucego wabjenja w měsće a wokolinje, jo wšak bóžko lěbda sto a pěśźaset luźi to njewšedne tšojenje sobu dožywiło.
Mósćanarje su pólskim gósćowarjam pśedstajili serbske swajźbaŕske nałogi ako teke drastwy we wšakich wariantach. Derje organizěrowane jo było simultane pśestajowanje do pólskeje rěcy ned z jawišća dołoj pśiglědowarjam. Funkcije a wósebnosći póbratša, njewjesty, nawóženje, družkow, družbow a dalšnych swajźbarjow se pśedstajachu. Słyšaś jo była wótpšosba njewjesty w dolnoserbšćinje a nawóženje nimski. Kak a cogodla póbratš ze zablu magiski krejz dokoławokoło pórika śěgnjo a tśi kśicki pśikreslijo, kaki jo něga był pórěd pśi reji a dalšne nadrobnosći su pśedstajili. Žarojska měsćańska telewizija a fotografy su mógali wjele rědnych motiwow a scenow zapópadnuś.


text:
W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarjam a čitarkam z nowym rjadom „Znowa čitała“ dawać.
Před dwěmaj lětdźesatkomaj poča serbska literarna towaršnosć sej zadźiwana wuwědomjeć, zo su žony-awtorki po ličbje swojich muskich kolegow přesćahnyli. Prawidłownje běchu wone w antologijach serbskeje prozy we wjetšej ličbje zastupjene hač awtorojo-mužojo. A něšto lět pozdźišo zwěsćichmy na posedźenjach nawodow serbskich institucijow, zo bě jich wjace wjednicow hač wjednikow. Nó haj, tajki trend móže so spěšnje zaso měnjeć. Ale na čim je zaležało, zo je tute wuwiće tak wočiwidne było? Poprawom je to zajimawa tema za wědomostne slědźenje wo serbskej towaršnosći. Sama móžu jenož tukać.


text:
Spektakl
tytuł:
Oskar i Pani Róża
teatr:
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
utwór:
Oskar i Pani Róża
autor:
reżyseria:
scenografia:
obsada:
Alina Chechelska, Marek Rachoń
data premiery:
2005-03-11
Wszyscy jesteśmy śmiertelni - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Agata Synowiec27.09.2021 Trumna z teatralnych desek - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Aleksandra Czapu-Oslislo03.12.2009 Dwieście Oskarów... w Śląskim - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Krzysztof Lisiak03.12.2009 Jubileusz w Teatrze Śląskim - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Małgorzata Bryl-Sikorska03.12.2009 Teatr Śląski zawita do Wrocławia - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Henryka Wach-Malicka27.10.2009 Sekret Pana Boga - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Marta Kołodziej16.04.2009 Warto się nie zniechęcać - "Oskar i Pani Róża" - reż. Grzegorz Kempinsky - Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach - aut. Tomasz Klauza28.10.2007


text:
Radziōnkōw
Radziōnkōw (rŏz za kedy tyż Cidry[1], pol.: Radzionków, niym.: Radzionkau) to je miasto we Gōrnym Ślōnsku, we połedniowo-zachodnij Polsce, we ślōnskim wojewōdztwie, we tarnogōrskim krysie. We piyrwyjszym tajlōngu administracyjnym nŏleżoło do katowickigo wojewōdztwa a bez lata 1975-1998 bōło dzielnicōm Bytōnia.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Nojstarsze wzmianki ô Radziōnkowie sōm we pisanych zdrzōdłach s 14. stoleciŏ (1326-1357). Wele 1430 roku Radziōnkōw bōł spalōny a ôgrabiōny ôd Husytōw. Zaś zniszczōne w czasie trzidiestoletnij wojny. Ôd 19. stoleciŏ rozwōj bergmaństwa, s anfanga galmanu, niyskorzij wōngla; a tyż hutnictwa (huta cynku "Łazarz"). Po absztimōngu Radziōnkōw ôstoł tajlōm autōnōmicznygo wojewōdztwa ślōnskigo, we czasie drugij wojny światowyj włōnczōny do Trziciego Rajchu. Ôd 1945 roku we Polsce, zmuszōnŏ do wyjazdu do Niymiec ludzi, kerych kōmunistyczny regyrōnek uzdōł za Niymcōw, mynga miyjscowych chopōw wywiyziōnŏ do przimusowyj roboty na grubach Dōnbasu. Ôd 1951 Radziōnkōw miōł prziwileje miasta.
Szport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Znōmy je klub szportowy Ruch Radzionków, kery downij wystympowōł we polskij ekstraklasie.
Kamracke miasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Radziōnkōw je skamracōny ze:
Przipisy
- ↑ Joanna Furgalińska: Ślónsko godka słownik dlo hanysów i goroli. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010, s. z.17. ISBN 978-83-01-16438-6.


text:
Fobos
Fobos (tyż: Phobos, gr. ΦόBoς – bojůnczka) to wjynkszy a bliższy s dwůch kśynžycůw Marsa. Je uůn we coukim Ůkuodźe Słůnecznym położony nojbliżyj planety, nauokoło kerej śe zwyrto. Fobos je planetojida przechwycůno bez Marsa.
Uodkrycie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uodkrywcům Fobosa je amerikański gwjoźdźorz Asaph Hall. Pjyrszy roz uostou uůn zaobserwowany 18 sierpnia 1877 we uobserwatorjum wojynnyj marynarki USA kole godźiny 9:14 UTC. Kapka dńi wcześnij (12 śyrpńo) Asaph Hall uodkrył tyż drugi kśynžyc Marsa, Deimosa.
Kśynžyc ten uostoł kńipśńynty bez sůndy:
- Mariner 9 (1971 r.),
- Viking 1 (1977 r.),
- Phobos 2 (1988 r.),
- Mars Global Surveyor (1998 a 2003 r.)
- Mars Express (uod 2004 r.).
Charakterystyka uorbity[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Průmjyń uorbity Fobosa je mjyńszy uod průmjyńa uorbity synchrońicznyj, co uoznaczo, aże zwyrto śe uůn gibćij kej Mars zwyrto śe nauobkoło uośi. Beztůż wschodźi na zachodńij strůńe marsjańskigo ńyba, gibko przemjeszczo śe po ńybje a po ůngyfer 4 godźinach a 15 minutach zachodźi na wschodńij strůńe ńyba. Uobecność Fobosa na ńybje trwo 11 godzin a 6 minut. Fobos je fest blisko powjyrzchńe planety (2,76 promienia Marsa). Beztůż ńy je uůn widoczny s powjyrzchńe planety s uobszarůw uo wspůłrzyndnej rubośći planetograficznej wyższyj kej 70,4°.
Bez bliskość Marsa Fobos ulegnie za jaki czas rozwalyńu. Śiły pływowe powodujům, aże průmjyń uorbity durś śe zmńiyjszo. Za 50 000 000 rokůw Fobos bydzie tak blisko Marsa, aże zleći abo zostańie rozerwany a złonaczům śe s ńygo ringi.


text:
…to niy je Nikisz, ale dycki Siymianowice zawsze mioły podobne place kaj sie miyszkało. Toć, to nasze siymianowickie Familoki. Dzisioj chyba jedyne we mieście we tak dobryj formie… choć niykere chlywiki sie sypiom, i walom, to jeszcze stojom, a w familokach do dziś toczy sie życie. To niy je jak we wieżowcu, tukej sie wszyscy znajom. Dlo nich to codziynność – dlo nos modych, co miyszkajom we blokach, w domkach, trocha już tako niycodzienność, zowdy je to jednak Górny Ślonsk.
Zaproszom Cie, przilyź sie na szpacyr do Siemianowic. Kej przijedziesz do Cyntrum autym abo autobusym to wysiednij wele Rynku. Potym zwyrtnij się i ciś na Bergmonka (ul.Górnicza), to uobejrzysz gryfne familoki, a przy kożdym z nich chlywiki z gołmbnikami. Nojgryfniejsze je to, że w jednym z nich durch sie chowiom gołymbie i uod czasu do czasu, furgajom nad gowami. Potym zlyź sie na dół do ul. Michałkowickiej i tam bydziesz widzioł Neubau. Tam za bajtla, łaziłech z mojom Omom do jeij szwester, i jak żech lotoł wele stołu w kuchnie, toch sie nabiył srogo ojla… Jak już zoboczysz familoki na Neubale to uoboczysz wiadukt, wlyź na wiyrch i jest żeś na Richterze. Familoki kere dycki stoły w ciyniu jednyj z nojsrogszych grub na Ślonsku KWK Siemianowice. Pewnikiym dycki sam mieszkali grubiorze ze swymi familiami. Kuknij na plac, wele chlywików… może trefisz co ciekawego 🙂 Pyrsk.


text:
Wuběrkaj Domowiny wo zdobywanju dorosta za serbske institucije wuradźowałoj – ludźi wosobinsce narěčeć a lěpje informować
Kak dorost za serbske institucije zdobyć a poskitki serbskich dźěłowych městnow lěpje šěrić – to běštej temje zhromadneho wuradźowanja wuběrkow Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny za nutřkownu demokratiju a serbsku ciwilnu towaršnosć resp. za zjawnostne a wukrajne dźěło. Damian Dyrlich jako předsyda wuběrka za nutřkownu demokratiju a serbsku ciwilnu towaršnosć wopodstatni nastork za zetkanje, zo je dale a ćešo, dźěłowe městna w serbskich institucijach wobsadźić. Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, skedźbni tež na potrjebu, wědomje w serbskich swójbach zbudźić, zo poskićuja serbske institucije powabliwe powołanske perspektiwy.
Konsens běše: Serbske institucije měli so bóle direktnje šulerjam prezentować, kaž na powołanskich wikach Ralbičan šule abo na studijnym dnju Budyskeho Serbskeho gymnazija. Wupisanje měli radšo krótše a jadriwiše być. Krystof Grofa, předsyda wuběrka za zjawnostne a wukrajne dźěło, widźi někak 25-lětnych jako hłownu zaměrowu skupinu, kotřiž steja na proze powołanskeho žiwjenja. Image serbskich institucijow njeje tuchwilu přerěznje jara dobry, „naratiw” ma so polěpšić. Městopředsyda Domowiny Marko Hančik sej nimo wupisanjow dokładniše informacije w serbskich medijach wo nowych dźěłowych městnach přeje.
Beno Bělk napomina, tohorunja wjele dźěłowych městnow zwonka akademikarstwa wobkedźbować, kotrež su za serbske žiwjenje tež jara wažne. Pjenjezy njejsu tak rozsudne, kaž so přeco twjerdźi B. Bělk praješe. Wšako je hustodosć ćežko, tež derje płaćene dźěłowe městna wobsadźić. Prašenje je: „Čehodla njeje sexy, w serbskich institucijach dźěłać?” Milan Funka poruča, ludźi direktnje narěčeć a přeswědčić, so požadać, a jich při prěnich kročelach w nowym powołanju přewodźeć. Snano by tež headhunter w nadawku załožby za serbskimi fachowcami pytać móhł, po měnjenju Damiana Dyrlicha by kóždy Serb w swojim wobłuku w tutym zmysle skutkować móhł.
Dr. Ludwig Ela měni, zo dyrbimy tež ludźi z wotpowědnymi kompetencami z druhich zawodow za serbske institucije wotwabić. Tež serbowacy čěscy přećeljo Serbow su po měnjenju wuběrkownikow wažny personalny potencial za zmištrowanje přichodnych narodnych wužadanjow wosebje na kubłanišćach, kotrymž ma so přichad na naše dźěłowe wiki wolóžić. Přezjedni běchu sej wobdźělnicy, zo je to wosebite w serbskim dźěłowym swěće: Kóždy jednotliwc je wažny za zdźerženje a wuwiwanje Serbstwa. Štóž chce tež rady na dźěle serbować, móže so tule derje čuć.
Štóž chce rady dalše ideje za temu zapodać, njech so prošu wobroći na sekretariat@domowina.de
Comments and Responses
Be the First to Comment
N.N.
nowinski rěčnik,
wosobinski referent předsydy
casnikarski powědaŕ,
wósobinski referent pśedsedarja
Pressesprecher,
persönlicher Referent des Vorsitzenden
Domowina z. t./
Domowina – Bund Lausitzer Sorben e. V.
nowinarstwo@domowina.de
Facebook


text:
Była se roz mało szykowno dziołszka na Giszowcu, kierej fest przała jeja ōma
Kiejsik starka dała bajtlowi w gyszynku czerwiono kapuca i od tego czasu dziołszka omajlant jom nosiyła, kaj by nie poszła. No i skiż tego, że tak sztyjc rajtowała w tej swoi czerwionej kapucy, wszyjscy ij zaczli godać „Czerwiono Kapucka”. Continue Reading…
Zowdy miałach fest ciągotki ku czekuladzie i kaj jakim maszketōm. Zisty, bombōny, roztomajte desery… o szpajzie aji nie godōm! Dziyń bez maszkecynio był niemożliwy, coś słodkigo trza było dycki mieć pod rękōm.
Tak jak kurzoki śmiōm mieć cygarety na pozorańdziu, tak jo sztyjc musiałach mieć co do pomaszkecynio
I tak se to leciały lata, z bajtla sie zrobiyła nastolatka, potym dziołcha po dwadziestym roku a zwyki nic sie nie zmiyniały. Ońskigo roku pedziałach se że dojś z tym, trza sie wziąć za sia i zasztrabować te moi czekuladowe zapędy.
Paralotniowy kurs bezpieczyństwa chodziył za mnōm już ze dwa lata ale sztyjc coś inkszego sie porobiało i czas uciekoł. Latoś sie wziōnach za sia i noreszcie zapisałach sie na wyjazd. Padło na czesko szkoła el Speedo beztuż że majōm cołkiem dobre opinie.
Rajza zaczlimy od północnego Tyrolu, a konkretnie od Speikboden. Piyrszy dzień wioło dojś fest z północy beztuż odpuściylimy furgani. Na drugi dziyń było już lepszy no to heja na góra! Startowisko je na ok. 2400 wiync tak jak lubia – zowdy leko iś na przelot z wyższej górki, ot filozofijo. Na starcie byli też inksi paralotniorze beztuż szło sie dowiedzieć pora lokalnych para-ciekawostek.
Trocha my odczekali i w końcu wysztartowoł piyrszy zając i sie wykręciył. Jak to dycki – za nim ruszyła reszta. Jo przismyczyłach ze sobą nowe skrzydło na nasz piyrszy wspólny oblot. Bezmała nowego glajta lepszy oblotać na znanej górce ale cóż było robić – mie sztyjc ciągnie ku nowymu. Na szczęści glajcik okozoł sie być przyjazny i zwrotny, leko chodziył za ręką i rozmiarowo je NORESZCIE do mie dopasowany. Żegnejcie klapy, migacze i fronty! Wreszcie mōm dopasowano paralotnia!
Zocny to był przelocik, trzimałach sie przede wszyskim na 3ooom betuż widoki były wspaniałe! Ale po przelecyniu 29 km było mi już rychtyk zima… Wylądowałach na łączce i we włoskim upale we wszyskich warstwach ciuchów kiere miałach na sia z ulgą zaczłach robić przisiady coby sie rozgrzoć. Ni ma zmiłuj, zima było pod chmurkom 🙂
Niestety pogoda hned pokrziżowała nom plany i zamiast przenieść sie do Austrie do Zell am See trza było jechać na Słowenia coby uniknyć burz.
Słowenia
Zameldowalimy sie na kempinu w Kobaridzie i nastympne dni lotalimy na Stolu. Tam też z pogodōm było roztomajcie ale koniec końców dziynnie my furgali, choćby z widokiem na ogromne cumulonimbusy kwitnące to tu to tam nad Alpami.
Na jedna noc zrezygnowalimy z noclegu na kempingu i rozbilimy sie na dziko nad rzykōm Soča. Klimatyczne miejsce i nojfajniejszy nocleg jaki my mieli na tym wyjeździe. Na wieczór my se rozpōlyli fojerka i tak to miło zlecioł czas.
Aż w końcu prziszła niepogoda w cołkich Alpach, na Słowenii też. Wartko siedlimy na wieczór nad prognozami i zaczło sie sztudyrowani co tu ze sobom zrobić coby nie oglądać deszczu. No i pojawiył sie ekstrawagancki jak na nas ajnfal – Chorwacja! Dyć tam też locōm! To my sie zebrali i heja.
Chorwacja
Lotani było kole miejscowości Buzet na północy półwyspu Istria. Furgo sie tam przede wszyskim podle pasma górskigo na kierym lokalesi robiom ok. 46 km w jedna strōna – cołkiem zocnie.
Hyc był niemiłosierny ale ni ma zmiłuj – locymy! Jo niestety nie poradziyła wiela polotać bo na Chorwacji tyż nas dorwały burze. Było fest termicznie ale cóż, trza było lądować bo chmury robiyły sie coroz straszniejsze. Pora minut po przyziemieniu zaczło grzmieć i kilkanoście km dali przeszła piykno burza z okazałymi Cbekami.
Trza prziznać że downo sie nie naoglądałach tela chmur burzowych co na tym wyjeździe 😀 Piykne to ale lotać przi tym to nie bałdzo…
Na drugi dziyń plōmpsnylimy do morza i piyrszy roz próbowałach snorkelingu z maskami kupionymi spontanicznie tego samego dnia. Fajno sprawa pozaglōndać na rybki i roztomajte stworki morski o kierych ni miałach pojęcia że też sie pluskajom pora metrów pody mną 🙂 Naturalnie po połedniu też nas dogoniyła burza ale na szczęści my już byli w aucie.
Tak to wyglądoł piyrszy tydziyń para-rajzy. Laby mało ale za to ciekawie sie dzioło. Za tydziyń bydzie o tym jako wyglądała reszta wyjazdu 🙂
Mosz tak że rōncz sie chytosz na tym że za wartko jysz? Nie czujesz szmaku, nic żeś nie poradziył powoniać? A na wieczór tak rychtyk nie umisz se spomnieć co to dzisio było na ôbiod… Niestety ale gibki fachlowani jedzynio ni ma zdrowe. Poza tym, jakjymy pomału to zjymy myni.
Mózg dziepro po jakichś 10 minutach dostowo sygnał że coś tam je w żołądku.
Co je do Ciebie dobre?
Siedni se ku jedzyniu. Nie stój, nie lotej nikaj. Siedni se.
Zgoś telewizor, niechej telefon fōrt, gazeta se posztudyrujesz nieskorzi.
Przeżuwej dobrze jedzyni, nie połykej epnych kąsków yny pomału żuj i czuj so jysz 🙂 Powoniej se tyn ôbiod, to też je ważne!
Pomału, po leku wcinej co tam mosz na talyrzu. Co by sie nie dzioło, pamiyntej że na jedzyni trza mieć czas.
Na dobre zacznył sie czas urlopów, klary i laby. Jedni pojadōm nad morze, drudzy w góry a jeszcze inksi nad jeziora. Je nojlepszy czas coby dać naszym szłapkōm trocha luzu i niechać zandale w kōncie. Szpacyry po piosku eli dreptani po trowie na zegródce – procno rzecz! Toć że trza zaglōndać pod nogi coby jaki szkło sie nie wbiyło abo coby osy nie nadepnyć ale jak dosz pozór to wszysko bydzie dobrze 🙂 Ôbocz co ci przidzie dobrego z chodzynio po bosoku.
Masaż stóp
Wpływo zocnie na organy wewnętrzne i poprawio ukrwieni. Jak mosz sztyjc zimne szłapki to lyź boso, bydziesz mieć procny, naturalny masaż.
Poprawa samopoczucio
Poszpacyruj trocha bez szczewików to bydziesz widzieć jako sie fajnie poŏnaczy Twój humor 🙂
Skiż tego że na stópkach momy moc połączeń nerwowych, przi łażyniu po bosoku fest czujymy nawierzchnia a to nom dostarczo dużo nowych doznań kiere som nieosiągalne jak chodzimy w szczewikach. Momy ganc inksze odczucia i beztuż noreszcie zaczynōmy sie skupiać na tym co czujymy i co nom dowo bezpośredni kontakt z zolōm. Wiyncy o uważności przeczytosz tu.
Relaks
Chodzyni po bosoku rozluźnio muskle i sprawio że generalnie luzujymy. Bele yno sie nie smykać podle pasieki z ulami 😉
Jak cie mierzi coby lotać boso po zegrodzie to choć aby popróbuj doma sebuć lacze i mieć eli tela kontaktu z zolōm. Ôboczysz, bydziesz rady! Jo sie zaros sebuwōm i leca drap na trowa! Sebuj sie też!
Korpo, roztomiyłe korpo… Czelendże, tajmingi i dedlajny. Ale ku tymu – moc ciekawych ludzi z roztomajtych krajów! To mi je zocne boch je dociyrno i lubia se posłuchać jako to je w inkszych krajach Europy abo kapka dali, za oceanem. Jako że mom te szczęści robić w otoczeniu fest międzynarodowym, podziela sie moimi spostrzeżeniami.
Meksykanie
Idōm na piyrszy ogiń bo miałach nojwiyncy ciekawych zdarzyń z nimi. Roz że jedyn mie napasztowoł i sie zdało że trza bydzie go zgłosić do kadr bo robiyło sie to fest niecherski. Na szczęści sie usiotoł, stykło pogrozić. Potym znajomo kiero tworzy se w życiu telenowele wszelakij maści. A to kochankowie – samobójcy, a to nieszczęśliwe miłości, cygaństwa, przekręty i sztyjc jakiś łostudy… Continue Reading…
Oj, sie dzioło! Rajza do Nepalu była ganc najciekawszo ze wszyskich moich wypadów do tej pory. Już pora dobrych lot moi urlopy to som wyłącznie wypady paralotniowe no i nie inakszy było tym razym. Continue Reading…


text:
Watykůn
Watykůn, Watykańske Państwo-Mjasto (it. Città del Vaticano, Stato della Città del Vaticano, łac. Status Civitatis Vaticanae) – państwo-mjasto we Ojropje, na Apeńińskim Půłwyspje, ynklawa na terytoryjům Italije, we mjeśće Rzim. Nojmńyjsze państwo śwjata podle zajmowanygo placu.
Watykůn je śedźibům nojwyższych władzůw Rzimskokatolickigo Kośćoła, kaj rezyduje papjyż. Je skuplowany bez personalno uńijo ze Apostolskům Stolicům (łac. Sedes Apostolica, Sancta Sedes). Uobywatelstwo Watykanu majům znamyńńy kośćelne dygńitarze, kardynały a Szwajcarsko Gwardyjo. Krům tygo ůng. 3000 ludźi kere ńy sům uobywatelůma Watykanu prziłaźi sam do roboty na poczće, banhowje, we radyju, cajtůngach, sklepach, medycznych służbach a inkszych. Uobywatelstwo Watykanu idźe dostać ino czasowo, kardynały dostajům je na czas byćo we Rzimje.
Geszychta Watykanu śyngo po IV stoleće n. e., wuůnczas rzimski cysorz doł we gyszynku biskupům Rzimu jedyn ze swojich pałacůw. Ńyskorzi, za sprawům důnacyje Kůnstantyna, powstało Kośćelne Państwo. Przetrwało uůne aże po 1870 rok, kej we czas zjydnoczańo Italije armijo italskigo krůla prziłůnczůła je do Krůlestwa Italije. Papjyż tygo ńy uznoł a uogłośůł aże je "wjynźńym Watykanu". Dźepjyro we 1929 roku faszystowki rzůnd Benito Mussolinigo a Apostolsko Stolica zaszrajbowały laterańske traktaty, kere dowoły gwarancyjo istńyńo państwa watykańskigo we becyrku pałaca a zygrodůw papjyskich.
Cołke terytoryjům Watykanu je uod 3 strůnůw uobtoczůne murůma. Je sam pałacowo-kośćelno skupina ze Bazylikům św. Pyjtra, placym św. Pyjtra, pałacym a krům tygo stowjyńa muzyjůw, galeryji a stowjyńůw admińistracyje. Je sam tyż Papjysko Akadymijo Naukůw a Watykańske Uobserwatoryjům (zoł. 1576).
Galeryjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]


text: Z Města/Cottbus. Stary měsćański dom Chóśebuz jo zachadny stwórtk wuwitał zastupnikow narodnych mjeńšynow z Francojskeje. Eksperty tśich narodnych mjeńšynow z Okcitańskeje, Bretani a Korsiki su nazgónjenja wuměnili wó mjeńšynowej politice a rěcnem planowanju we Francojskej. Zastupniki Serbow su jich informěrowali wó swójej situaciji. Konferencu jo woglědało něźi połsta luźi. Organizator jo wótźělenje za regionalne wuwiśe a mjeńšynowy šćit Serbskego instituta. Zejźenje jo wjednik wótźělenja dr. Lutz Laschewski wótwórił. Su organizěrowali synchrony pśełožk ze słuchatkami do nimskeje rěcy za tych, kenž francojski njerozměju. W pśestawce su se woglědarje mjazy sobu engelski wulicowali.


text:
Sejmik wokrjesa Budyšin je na swojim wčerawšim posedźenju w měšćanskej „Krónje“ zelenu swěcu za to dał, zawjesć sakski kubłanski tiket w Budyskim wokrjesu.
Budyšin (SN/at). Porno dotalnemu šulerskemu tiketej budźe nowy kubłanski tiket wjetšim kruham wuknjacych w Budyskim wokrjesu přewšo powabny poskitk. Tež wonym, kotřiž njemějachu dotal narok na zarunanje kóštow přez wokrjes. Z toho wuchadźeja w krajnoradnym zarjedźe, za kotryž wotpadnje běrokratiske wobdźěłanje kóždeje jednotliweje próstwy staršich wo šulerski tiket za swoje dźěći.


text:
Leopold Haupt, Jan Arnošt Smoler: Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow. Akademie-Verlag, Berlin 1953, nowoćišć spisa z lěta 1841, stronje 20-21:
Jedyn slěd, kak Serbjo swojich zemrjetych z pobožnej česću zańč mějachu, wopokaza swjedźeń, kotryž hišće při kóncu zańdźeneho stotetka zwjetša cyły lud swjećiše a to tež tam, dźež hižom dawno wjac serbski njerěčachu; mój měnimoj smjertnicu, kotruž wšitcy Słowjenjo při spočatka noweho lěta, kiž so z nalěćom započinaše, swjećachu a wot čohož njedźela Laetare, na kotruž ju křesćanskim času přepołožichu, hišće nětko smjertna njedźela rěka. Tutón swjedźeń měješe so drje sprjódka na to wašnje, zo wjesna wosada hač přede wsu, hdźež morwi paleni bóchu, z prjódknjesenym swjećećom a z pócharnjami spěwajo ćehniše a k dopomnjeću na tych zemrjetych woprowaše. Křesćanskich časach dyrbješe haleńka tuteho swjećeća město zastupić a swjedźeń sam dósta druhe wułoženje. Woni mjenowachu tohlej wašnje „smjerćwuhnaće,“ spalichu Čechach haleńku a Łužicach ćisnychu ju do wody. Naposledku přińdźe cyłe wašnje na dźěćacu hru a bě na žorty. Kinshajnu pola Zholerca ćehnichu njedźelu Laetare stari a młodźi ze słómjanymi pócharnjami ze wsy na tón wuwołany smjertny kamjeń, kiž wěsći stare pohanske žertwišćo je, zapalichu tam swoje pócharnje a dźěchu spěwajo domoj, stajnje te słowo wróćo: Smjerć smy wuhnali, lěćo zaso přiwjedźemy. Tak swjećeše so tónlej swjedźeń hišće spočatku 18. stotetka: potom pak je zašoł.
Łužiske wobspomnjenje wuhnaća smjerće
Leopold Haupt, Jan Arnošt Smoler: Pěsnički hornich a delnich Łužiskich Serbow. Akademie-Verlag, Berlin 1953, nowoćišć spisa z lěta 1841, stronje 20-21:


text:
Spočatk septembra we Wojerowskim wóčnolěkarskim zastaranskim centrumje Łužica wudyrjeny woheń drje je wjetšu wěcnu škodu zawinił. Zastaranje pacientow pak wosta zawěsćene.
Wojerecy (SN/mwe). Mjez pacientami we wóčnolěkarskim zastaranskim centrumje we Wojerecach su nimo měšćanow a pacientow z Kulowa a Njedźichowa tež mnozy z wokolnych wsow, kaž ze Salowa abo Rachlowa. 3. septembra je w twarjenju woheń wudyrił, w třěšnym wobłuku so płomjenja wupřestrěwachu. Spěšnje běchu wohnjowe wobory na městnje, zo bychu woheń zhašeli. Połoženje bě dosć komplikowane, tak zo dyrbjachu tež medicinske nastroje na delnich poschodach škitać. Nimo kameradow Wojerowskeje powołanskeje wohnjoweje wobory su wobornicy z Kinajchta, Němcow a Ćiska kaž tež z wokolnych městow a gmejnow – cyłkownje bě 70 kameradow z 20 jězdźidłami zasadźenych – płomjenja hašeli.


text:
Pius VI.
Pius VI. (z byrgarskim mjenom Giovanni Angelo hrabja Braschi; * 27. hodownika 1717 w Cesenje, Cyrkwinski stat; † 29. žnjenca 1799 we Valence, Francoska) bě italski duchowny a cyrkwinski jurist a bu 15. małeho róžka 1775 jako naslědnik Klemensa XIV. wuzwoleny za 249. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. W času jeho pontifikata stawaše so francoska rewolucija a z tym wuswojenje a zesłabjenje katolskeje cyrkwje we wulkim dźělu Europy. Pius VI. bě přećiwnik rewolucije a wotpokaza ideju swobody, runosće a bratrowskosće. Po wobsadźenju Cyrkwinskeho stata w lěće 1796 a proklamaciji republiki w Romje (1798) bu Pius VI. najprjedy do Sieny wuhnaty a pozdźišo do Francoskeje deportowany, hdźež naposledk zemrě.
Jemu slědowaše hakle w lěće 1800 Barnaba Chiaramonti jako bamž Pius VII.


text: Makau abo Makao (/məˈkaʊ/; tradycyjny chiński: 澳門; uproszczōny chiński: 澳门; pinyin: Àomén) – jedyn ze 2 szpecjalnyh regiōnōw Chińskej Republiki Ludowej (drugi Hong kong). Makau je jednym ze nŏjbogatszich regiōnōw na świŏciy. Nŏjczynstszōm urziwanōm gŏdkōm je Kantōńskŏ gŏdka. Makau je pod systymym "jedyn krej, dwa systymy" Rzōnd cyntrŏlny Chińskej Republiki Ludowej ôdpowiadŏ za ôbrone terytoryjum a miyndzynacyjne stosunki, kej Makau mŏ swōj systym prawa, oddziŏły policajne, walutã, systym gospodarczy administracyjny[3].


text:
Nalěćo so bliži a do nawróta zymy, kaž loni w tym času, nichtó wjac prawje njewěri, tež jednaćel Chrjebjanskeje ryboweje tzwr Dietmar Mühle nic. Jost Schmidtchen je so z nim wo lońšich wunoškach, wo aktualnym stawje a wo nowych wužadanjach rozmołwjał.
2018 bě ćežke a njezwučene lěto. Kak je wróćo zhladujo hódnoćiće?
D. Mühle: Mějachmy so na mnohe njewšědne situacije nastajić. Dołho trajaca suchota a njewšědna horcota stej přirodny přiliw hatow pomjeńšiłoj, tak zo staw wody chětro woteběraše. Ryby mějachu tuž mjenje kislika. Zdźěla njemóžachmy je wjace z čołma picować. Hižo kónc julija dyrbjachmy prěnje nuzowe wułójenja přewjesć, štož woznamjenješe straty. Nic pak mortwych, ale jara wosłabjenych rybow dla, kotrež trěbny přirost hižo njedocpěchu. Skónčnje tež cyłkowny wunošk jědźnych karpow wjace docpěli njejsmy. Kupcy pak wo tym njejsu wjele pytnyli, wšako běchu to skerje straty we waze, nic w ličbje rybow.
Kajke je aktualne połoženje?


text: Ewangelska wósada pśi Serbskej cerkwi w Měsće jo kazała prědny tyźeń w aprylu na tradicionelny nabóžny tyźeń, kenž se pśewjedujo pśi Baltiskem mórju na kupje Hiddensee. W sedlišću wobgóspódarjujo Kloster ewangelska cerkwja zmakański dom ze samozastaranim. Na nabóžnem tyźenju wó cerkwinem gronu lěta jo se lětosa wobźěliło 19 wósadnych gromaźe z fararjom Andreasom Jagdhuhnom, dłujkolětnym organizatorom toś tych tyźenjow. Dopołdnja a pó wjacorach wótměwaju se temowe rozgrona abo praktiska zaběra. Wótpołdnja ma kuždy wobźělnik a kužda wobźělnica wólny cas a póžywa pó swójom kśěśu a swójej kondiciji kupu z jeje muzejami, kafejownjami, lodkami a se wě, jeje kšasneju pśirodu: mórjo, płony a nagły brjog, fryšny mórski powětš. Žeden ciwilizatoriski zogol njemóli, dokulaž jo priwatny awtowy wochad na kupje zakazany. Wětšyna pśipušćonych awtow, na pśikład wórowe transportne jězdźidło a kupowy bus, su wugótowane z elektromotorom.


text:
22.11.22 - Pśednosk wó rěcnych pšawach / Vortrag über sorbische Sprachrechte
Krajny plan k zmócnjenju serbskeje rěcy, koncept wěcejrěcnosći, serbski E-government, rěcne planowanje - pśi wšyknych tych pśedewześow a napšawow, kenž kraj Bramborska tuchylu na dobro serbskeje rěcy pśewjeźo, móžoš juž pśeglěd zgubiś, co jo za co myslone, a se wě, kak som sam wót togo pótrjefjony abo mógu wót togo profitěrowaś. Co su móje rěcne pšawa a cogodla dejał je teke wužywaś, wó to źo źinsa wjacor pśi pśednosku Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu. Pśepšosony jo referent pśi wědomnostnem ministaŕstwje, Měto Nowak, pód titelom "Wupóraś do Zorjow? Aktualne rěcne pšawa a rěcna politika w Bramborskej". Pśednosk buźo wót zeger 17.00 do 18.30 w awli Dolnoserbskego gymnazija w Chóśebuzu. Cośo-li byś pódla, pón malsnje se pśizjawiś pśez telefon pód 0355 / 792829. Zastup jo lichy.


text:
Riad
Riad (arabsce الرياض ar-Riyād, „zahrody“) je stolica kralestwa Sawdi-Arabskeje. Město je hospodarske, administratiwne a kulturne srjedźišćo kraja na Arabskej połkupje. Wone je sydło knježerstwa, parlamenta, wšěch centralnych zarjadow a wjacorych uniwersitow.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Město nadeńdźe so wosrjedź Arabskeje połkupy w regionje Nadźd. Riad leži we wysokosći 600 metrow a je wobdaty wot pusćiny.
W měsće knježi subtropiska pusćinowa klima z přerěznymi temperaturami wot 9 do 20° C w januarje a 29 do 43° C w juliju. Cyłkowne lětne spadki wučinja někak 100 milimetrow (Berlin: 586), kotrež padaju nimale bjezwuwzaćnje mjez decembrom a aprylom.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Městno při dolinje Wadi Hanifa bě hižo w 5. lětstotku wobsydlene. Tule steješe město Hadźar, kotrež bě hišće w 14. lětstotku płódna oaza z rěčkami a wjele štomami. Na ruinach Hadźara nasta w lěće 1735 nowe sydlišćo Riad, najprjedy jenož jako wobhrodźena zahroda.
Riad bě wot 1824 stejišćo hłowneho palasta kraloweho dwora Sawd. Jako sydło knježerstwa słužeše 1864 natwarjeny Fort Masmak. Riad měješe tehdy něhdźe 7.500 wobydlerjow. Z njewotwisnosću Sawdi-Arabskeje w lěće 1932 sta so město z mjeztym 30.000 wobydlerjemi ze stolicu noweho kralestwa. 1950 měješe hižo 120.000 wobydlerjow a 1977 milionu.


text:
Njedźelu, dnja 6. měrca 2022, wotmě so Dźeń archiwow w Serbskim instituće. Mnóstwo wopytowarjow njebě cyle tak wysoke kaž posledni raz w lěće 2020, jako přichwata 50 wosobow, ale tež tutón króć bě w běhu zarjadowanja 30 ludźi přišło.
Zwjeselace bě, zo informowachu so runja poslednjemu razej tež někotři němscy wopytowarjo wo dźěławosći Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki, wosebje při prěnim programowym dypku, hdźež předstaji wotrjadnik Wito Bejmak wšelake digitalizaciske projekty a poskitki. Wón rozłoži w zwisku z DFG-projektom digitalizowanja zawostajenstwa Bogumiła Šwjele wšelake techniske móžnosće, na přikład trenowanje programow, zo bychu rukopisy spóznawali a je tranksribowali.
Dalši programowy poskitk bě předstajenje Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa. Při tym zmóžni so dźělej wopytowarstwa dohlad do magacinowych rumnosćow.
Program zakónči so lětsa zaso z filmowej zajimawostku, mjenujcy z 25 mjeńšin dołhim filmom »Pjeć wobrazow (nje)wšědneho dźiwadła« režisera Olafa Rosenberga. Je to kónčne dźěło něhdyšeje Wysokeje šule za film a telewiziju NDR w Podstupimje-Babelsbergu z lěta 1976. Njeboh dr. Toni Bruk měješe při tym poradźowansku funkciju. Dokumentaciski film pokaza we hłownym wustup Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła w Konjecach pola Kulowa a dalše sceny w Njebjelčicach a Sernjanach wo swjedźenju 30-lětneho wobstaća tamnišeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny. Při tajkich zarjadowanjach so přeco trochu nadźijamy, zo so z publikuma časowy swědk přizjewi, kotryž bě při filmje sobu skutkował. Tónraz so nadźija spjelni, něhdyša zhotowjerka maskow Budyskeho dźiwadła so spózna.


text:
Brateringi
Som taki harynki, kierym niy poradzi żodyn inkszy ślyź. Godom ło brateringach czyli śledziach zielonych w zalewie octowej. Jejich smak bydzie radowoł kożdy hyrtoń a Ci kierzy niy radzi majom łości, niy muszom sie lynkać, bo łości niy znać w nich nic a nic, chocioż som. A recepta na tyn maszket je tako:
Co nom bydzie trza
- Filety ze śledzi zielonych 1 kg
- 2 jajca
- mołka
- fet (nojlepij łolyj)
- cebula
- łocet
- liści bobkowe, zieli angielski
- na łoko cukru, magi, korzynio, soli, wegety
Jak to sie robi
- Filety ze harynków zielonych umyć, posolić, popieprzyć. Nojlepij tyż syjmnyć śnich skóra przed przyprawiynim, to som lepsze.
- Jajco rozfyrlać na talyrzu, na drugi talyrz wsypać mołka. Roz wrazić harynek do mołki a roz do jajca i potym zaś do mołki.
- Ciepnyć na rozgrzony łolyj i piyc aż sie zeszkliwiom na złoto barwa.
- Narychtować zalywa. Do bulkajonyj wody (kajś 1,5 l) ciepnyć cebula, ziele, liście, kapka soli, cukru, magi wegety i 3 łyżki łoctu. Wszyjstko pomiyszać i kosztować podug siebie. Bo przeca jedyn woli jak je wiyncyj łoctu a jedyn barzij słone. Toż to podug siebie trzeja.
- Wrazić upieczone harynki do krauzy i zaloć to tom ostudzonom zalywom. Wrazić tam kaj je zima. Jeść nojlepij po dwóch dniach, jak fajnie przyndom.
Brateringi nojlepij smakujom ze kartoflami uwarzonymi na świyżo i posypanymi koperkiym. Fajne je to, że mogom ty 10 dni poleżeć w zimnym i nic jim niy bydzie. I jeść kiedy sie chce i kaj sie chce.


text:
Jan Korla Renč
Jan Korla Renč (tež Jan Karol, němsce Johannes Karl Rentsch; * 5. nowembra 1821 w Skanecach, † 20. apryla 1888 w Ketlicach) bě serbski ewangelski farar w Ketličanskej wosadźe.
Wot 1844 dźěłaše jako domjacy wučer a pomocny prědar w Křišowje. Wot lěta 1847 skutkowaše jako diakon a wot 15. oktobra 1871 hač do swojeje smjerće w lěće 1888 jako wosadny farar w Ketlicach. Bě zmandźeleny z Johanu Thusneldu rodź. Fuhrmanec (1826–1859). Jeju synaj Měrćin a Jan Jurij staštaj so tohorunja z fararjom. Narowny pomnik Renčec mandźelskeju ze serbskim hrónčkom nadeńdźe so na Ketličanskim kěrchowje.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Johannes Rentsch: Geschichte der Kirche und Kirchfahrt Kittlitz. Smoler, Budyšin 1884, str. 40 (digitalizat)


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Rozmajci flintkorze
Ni ma latoś na rynku w Cieszynie moc tych bud w kierych sprzedwane sóm świónteczne wieca, bo isto każdy uż mo dóma pełne kiśnie tych rozmajtych malowanych wajec, zajónców i inkszych wilkanocnych wiecy. Nejwiyncyj pod tymi budami widać jednakowóż wszelijaki maści zajyncy, bo łóne isto majóm nejwiynksze wziyńci. Zajyncy w lasach i na rozmajtych posiónkach abo inkszych rajczulach fórt u nas ubywo, to możne chocioż dało by sie tam powstyrkować ty ibryczne, kierych pełno widać dzisio pod tymi budami. Eszcze nie tak downo szło wszyndzi uwidzieć pełno zajyncy, ale jak gojni i rozmajci flintkorze sie wziyli za nich, to za chwiliczem isto bydymi łoglóndać ich yno w ZOO. Nie wiym czy gojni w zimie ty zajónce jakosi opatrujóm, ale isto jak ich tak fest ubywo, to możne, że zima im nie słóży i nieskorzij ni majóm żodnej chynci, coby porem razy do roka sie łokocić. Dzisio mómy taki czasy, że w każdym kszefcie idzie uwidzieć na regałach też rozmajte zajónce i skyrs tego na rynku przi tych budach, nie szmatle sie tam za moc ludzi. Przed Godami to na rynku stoł tam wielki ustrojóny strómek i dwa rynifery zaprzóngnióne do świycóncych sónek i skyrs tego chocioż dziecka miały uciechem pogónić se doopkoła tych wiecy. Na Wielkanoc jakosi żodyn nie prziszeł na to, coby jakigosi wielkigo świycóncego zajónca tam postawić i skyrs tego ni ma też tam isto przi tych budach żodnego ruchu. Dobre by możne było do tych sónek kiere przed Godami tam stoły, zaprzóngnóć dwa wielki zajónce, a w tym miejscu kaj stoł strómek, wstyrczyć do ziymi wielki dróciane wajco.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
latoś - w tym roku, buda - stragan, wieca - rzeczy, isto - zapewne, kiśnia - skrzynia, wajca - jajka, posiónek - pastwisko, rajczula - ogrodzone pastwisko, powstyrkować - powtykać, ibryczne - zapasowe, gojny - gajowy, flintkorz - myśliwy, fest - mocno, opatrujóm - opiekują się, nieskorzij - później, kszeft - sklep, skyrs - z powodu, nie szmatle sie - nie spaceruje, Gody - Święta Bożego Narodzenia, strómek - drzewko, nie prziszeł na to - nie wpadł na pomysł, kaj - gdzie, wstyrczyć - wetknąć.
Tóż mjyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku