text:
Geografiska dołhosć
Geografiska dołhosć (prjedy: „stopjeń dołhosće“), λ, mjezynarodnje skrótšena z long. (longitudo = lon., longitude = jendź., franc. atd. „dołhosć“), wopisuje jednu z wobeju koordinatow městna na zemskim powjerchu, a to jeho poziciju na wuchod abo na zapad wot definowaneje (samowólnje postajeneje) sewjero-južneje linije, nuloweho meridana. Wona je so prjedy stopjeń dołhosće mjenowała. Geografiska dołhosć je kut, kotryž so, wuchadźo wot nuloweho meridiana (0°), hač do 180° k wuchodnemu a 180° k zapadnemu směrej měri. Wjeršk tutoho kuta je srjedźišćo mysleneje zemskeje kule, ramjenja wuchadźeja ze srjedźišća přez nulowy meridian resp meridian, na kotrymž městno leži, kotrehož geografiska dołhosć ma so podać. Město předznamješka (tradicionelnje +wuchod, −zapad) je tež E resp. W dowoleny (skrótšenka "O" wobeńdźe so stracha zaměny dla, hlej deleka).
- Městna ze samsnej dołhosću leža na meridianje. Meridian běži wot čopa k čopej a je połojca dołhostnika. Na zemskej kuli je dołhostnik (wobstejacy z dweju napřećiwneju meridianow) wulki kruh.
- Za postajenje dypka na zemskim powjerchu – za podawanje jeho geografiskeho połoženja – je přidatnje podawanje jeho geografiskeje šěrokosće (prjedy: jeho „stopnja šěrokosće“) jako druha koordinata trěbna.
Wobsah
Postajenje městna a časa[wobdźěłać]
Nulowy meridian[wobdźěłać]
Dokelž njeje přiródna nulowa marka za meridiany (poł dołhostnika), kaž je ekwator za měrjenje šěrokosće, dyrbi so nulowy meridian definować. Wot antiki so Ferrowy meridian wužiwaše. Hakle w lěće 1884 je so swětodaloko jednotnje tón meridian postajił, na kotrymž je srjedźna wóska wěsteho teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (hlej Stawizniske).
Geografiska dołhosć podawa so jako kutowy wotstawk w stopnjach, (łukowych) mjeńšinach a sekundach wot nuloweho meridiana k wuchodej (E) abo zapadej (W). Skrótšenka E za wuchod (wot jendźelskeho „east“) doporučuje so přez DIN 13312, kotryž je rozsudny za nawtiku a lětansku nawigaciju, zo bychu so zmylki přez zaměnu pismika O z ličbu 0 a z francoskej škrótšenku za zapad ("ouest") zwoprědka wuzamknyli.
Najwjetša móžna ličbna hódnota je tuž 180 stopnjow, při čimž 180°E = 180°W. Přibližnje pódłu tuteje geografiskeje dołhosće, ale z chětrymi wotchilenjemi, běži w Pacifiku datumowa mjeza postajena wot potrjechenych krajow.
Wotstawk meridianow[wobdźěłać]
Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj je na ekwatorje najwjetši. Tam je wotšěrjenje wot jednoho stopnja 111,32 km wulke. Tuta distanca wotpowěduje eksaktnje 60 mórskim milam, dokelž je so mórska mila prěnjotnje z jednej łukowej mjeńšinu na ekwatorje definowała.
Na čopomaj wšak padaja wšě dołhostniki w jednym dypku hromadźe. Wotstawk mjez dwěmaj dołhostnikomaj da so za šěrokosć φ a zemski radius r přibližnje ze slědowacej formlu wobličić:
W Němskej leži mjez 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja ličbnych hódnotow[wobdźěłać]
Wobmjezowanje podaćow dołhosće na cyłoličbne stopnje by tuž skoro wšudźe za podaća pozicije přenjedokładne (w direktnej bliskosći k čopej wuwzate) było (to je přičina za to, zo wuraz stopjeń dołhosće je zestarjeny). Dokładniše podaća geografiskeje dołhosće dadźa so na slědowace wašnje wuhotować:
- w kutowej jednotce stopjeń w decimalnym pisanju (na př. 66,34°) - tež podaće hač na zapad abo na wuchod nuloweho dołhostnika je móžno (na př. 66,34° wuchod resp. 66,34° E). W geoinformatice so podaće °E zwjetša přez pozitiwnu a podaće °W přez negatiwnu ličbu zwuraznja.
- seksagezimalnje w mjeńšinach a sekundach (w samsnym přikładźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ je krótke pisanje za slědowacu sumu třoch kutow 66° + 20′ + 24″. Tutej plusowej znamješce so wuwostajetej. Sumandy so při tym tak wuběraja, zo ličbne hódnoty před mjeńšinu a sekundu su mjeńše hač 60. Sekunda geografiskeje dołhosće wotpowěduje na ekwatorje čarje něhdźe 31 metrow, w srjedźnej Europje (na 50° N geografiskeje šěrokosće) wokoło 20 metrow.
- W nawtice so při podawanju geografiskich koordinatow dźensa kutowa jednotka sekunda woběńdźe, tak zo horni přikład budźe: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hišće dokładniše podaća pozicije, kaž so na př. w satelitowej nawigaciji docpěwaja, wotbłyšćuja so w dalšich městnach za komu.
- Předewšěm w namórnistwje so dołhostniki z 3 městnami před komu pisaja. Přez to so rozdźěl k šěrokostnikam jasnišo wuzběhuje. Přikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 hodźinach, da so geografiska dołhosć tež jako čas zwuraznić. Městny hodźinski kut wužiwa so w astronawigaciji.
Přikłady[wobdźěłać]
- Berlin: 13° 19′ wuchod
- Hamburg: 10° 00′ wuchoda
- Mnichow: 11° 35′ wuchod
- Tokio: 139° 42′ wuchod
- San Francisco: 122° 25′ zapad
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' wuchod
Čas[wobdźěłać]
Rotacije zemje dla je městny čas na rozdźělnych šěrinach rozdźělne. Časowy rozdźěl k nulowemu meridianej je jedna hodźina na 15° dołhostneho rozdźěla. Z toho časowe pasma wuchadźeja.
Pola 0° je srěni městny čas (SMČ) runja UTC.
Stawizniske[wobdźěłać]
Grjekski astronom a matematikar Hipparchos (wok. 190–120 př.n.l.č.) je zemju k wuchodo-zapadnemu směrej prěni raz w 360 stopnjow dźělił.
W europskim namórnistwje je poćahowy system dołhostnikow dołho njejednotny był. Wot 2. lětstotka př.n.l.č. hač do 19. lětstotka je Ferro-meridian dominantny był, kotryž je Klawdius Ptolemeus postajił a so na najzapadnišu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W) poćahuje.
Po naciji so koordinatowe syće na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu poćahowachu. Hakle na mjezynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, postajichu Greenwich pola Londona swětodaloko, mj.dr. dokelž so britiske mórske mapy swětodaloko wužiwachu.
Zwěsćenje geografiskeje dołhosće[wobdźěłać]
Mjeztym zo geografiska šěrokosć přez měrjenje wertikalnych kutow słónca abo sewjernički je relatiwnje jednorje wobličujomna, wuwiwaše so wobličenje aktualneje geografiskeje dołhosće z podobnej dokładnosću dołhi čas ekstremnje ćežko. Tutón za mórsku nawigaciju wažny dołhostny problem je so hakle kónc 18. lětstotka rozrisał. Za to su jara dokładne časniki trěbne, kotrež tež při najmócnišim mórskim žołmjenju spušćomnje funguja, bjeztoho zo bychu so přez wjedrowe wliwy kaž horcota a włóžnosć powětra pohubjeńšili. Prěni časnik, kotryž je tute předpokłady spjelnił, běše „H4“, kotryž blidar John Harrison w měrcu 1762 wunamaka. Mytowe pjenjezy wustajene za to wot dołhostneje komisije britiskeho sejma we wysokosći 20.000 puntow dósta Harrison hakle po wukazu krala Jurja III. w lěće 1773. Zo by trěbnu dokładnosć docpěł, zhotowi swój časnik wužiwajo kulkowcy nimale bjez rybowanja a z bimetalemi resistentnymi přećiwo chabłanjam temperatury.
Wotwisnosć wot referencneho elipsoida[wobdźěłać]
Dołhosć wariěruje wo sekundy, jeli so druhi referencny elipsoid abo wotchilacy geodetiski datum wužiwa. Njewužiwa-li so globalnje najlěpje přiměrjacy elipsoid, rěči so tež wo geodetiskej dołhosći.
Hlej tež[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrowane wudaće ISBN 3-8270-0364-4)


c: text/html

text:
Kaliningrad
Kaliningrad, serbski "Kralowc" (ruš. KaлиHиHrpaд, nim. Königsberg, pól. Królewiec, čes. Královec, lit. Karaliaučius) jo głowne město w Kaliningradskego wobcerka (rus. KaлиHиHrpaдckaя oблacTb, Kaliningradskaja oblast') w Rusojskej.
1. januara 2005 jo w Kralowcu bydliło 434.954 luźi.
Geografija[wobźěłaś]
Kaliningrad lažy w rusojskej enklawje w pódpołdnju Baltikuma pśi Baltiskem mórju, pódzajtšna kenž w kašubskej stronje we dłujke zajtšnem w Pólskej.
Stawizna[wobźěłaś]
Město z staropšuskego sedlišća z mjenim "Twangste" abo "Twangsta" nastało.[trěbne žrědło]
Pó drugej swětowej wójnje jo město źinsajšne mě Kaliningrad dostało. Až do togo casa jo se Königsberg groniło.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kennesaw
Wspůłrzyndne: 34°01'31" N 84°36'57" W
Kennesaw je mjasto we USA, we sztaće Georgia, we hrabstwje Cobb. Podug danych ze Wszechoubecnygo Wykozu ze 2000 roka, mjyszkoło sam 27 765 ludźůw.
Mjasto je znůme jako "Gun Town" (Mjasto Giwerůw), skirz tygo, co we 1982 Mjejsko Rada uchwalůła co kożda gowa familiji mo trzimać we chałpje nabito giwera. Rok ńyskorzi wkludzůno poprowka do uůnygo przepisu, kero dozwalo, coby ńy muśeli mjeć giwerůw perzůny, kere za pjerůna ńy chcům, przestympcy a ze psychicznymi a fizycznymi ńymocůma.


text:
Baluczistůn
Beludžystan (ang. Balochistan abo Baluchistan) to je prowincyjo we pouedńowo-wschodńim Pakistańe, keryj uostřodkym admińistracyjnym je Kweta. Zajmuje 347 190 km² placu a pomjyškuje sam 10 247 362 ludźi (šacunek na 2008), we wjynkšości Beludžůw. Dowo to gynstość zaludńyńo 20,64 os./km² Prowincyjo utwořůno 1 lipca 1970 a je uůna potajlowano na 26 dystryktůw. Godki uřyndowe: beludži, paštůńsko, brahui a persko.
Je to kraj we wjynkšyj tajli gůřysty (Gůry Mekran), sům tukej pustyńije a půupustyńije. We dolinach řykůw uokresowych a oazach uprowjo śe pšeńica, ryž, baumwola a palma daktylowo. Hodowla uowcůw, kameli, kozůw a kůńi. Wele wybřežo rybouůstwo. Ze surowcůw naturalnych dobywo śe wůngel kamjynny, śarka, ruda žyloza a chrům, a we rygjůńe Sui goz źymny.


text:
Jadranske morjo
Jadranske morjo (serbsce tež Adriatiske morjo[1]) je dźěl Srjedźneho morja, potajkim słuša k morjam Atlantiskeho oceana. Leži na juhu Europy a wotdźěluje Appeninsku połkupu wot Balkanskeje połkupy.
Wobsah
Mjeno[wobdźěłać]
Mjeno Jadranske morjo pochadźa wot łaćonskeho Mare Hadriaticum (abo Mare Adriaticum), kotrež ze swojeje strony wot mjena města Adria (abo Hadria) pochadźa, kotrež je něhdy na jeho brjohach ležało.
Geografija[wobdźěłać]
Staty, kotrež z Jadranskim morjom mjezuja, su Słowjenska, Italska, Chorwatska, Bosniska a Hercegowina, Čorna Hora a Albanska. Na juhu je Jadranske morjo zwjazane přez Otrantsku wužinu z Ioniskim morjom.
Wjele přistawow leži na Jadranskim morju, wosebje Venedig a Triest, kotrejž běštej wažnej wuchadźišći Rakusko-wuherskeho imperija do Srjedźneho morja.


text:
Szrajbůnek
Szrajbůnek – systyma znokůw, bez kero mogebne je szrajbować godka.
We welće teroźńi używo śe roztomajtych zort szrajbůnkůw:
- alfabyty (szrajbůnki głoskowe) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska abo samogłoska, lb. łaciński, cyrylica
- spůłgłoskowe (abdżady) – jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům brane ze kůntekstu, lb. hebrajski szrajbůnek
- alfabytyczno-sylabowe - jedyn znok uoznoczo jedno spůłgłoska, samogłoski sům uoznoczone bez djaktryki, lb. dewangari
- sylaboriusze - jedyn znok uoznoczo jedno sylaba, lb. japůńsko kana


text:
Ebro
Ebro ([ˈeBɾo]; katalansce Ebre [ˈeBɾə]) je wulka rěka w sewjerowuchodźe Španiskeje. Z dołhosću wot 925 km je wona po rěce Tajo druha najdlěša rěka Iberiskeje połkupy. Jeje rěčina ma přestrjeń wot něhdźe 83.000 km². W starowěku njeseše rěka łaćonske mjeno Iberus. Cyła połkupa bu po rěce pomjenowana.
Rěka wužórli so w Kantabriskich horinach we wjesce Fontibre (fontes iberis, „žórła Ebra“) we wysokosći wot 1600 m. Běži do wuchodneho směra přez regiony Kantabriska, Kastilska-Léon a La Rioja, hdźež so namaka znate winowe plahowanišćo Rioja. Potom přeběži Ebro awtonomne regiony Navarra, Aragoniska a Katalanska. Stolica Aragoniskeje je znate uniwersitne město Saragosa nad Ebrom. W južnokatalanskej prowincy Tarragona namaka so 300 km² wulki delta Ebra, kotryž steji wot lěta 1983 pod přirodoškitom. Mjez městomaj Amposta a Deltebre wuliwa so rěka do Srjedźneho morja.
Při přewažnje wot sewjerozapada do juhowuchoda běžacej rěce su natwarili tři rěčne zawěry k dobywanju energije za katalansku metropolu Barcelona.
Wobrazy[wobdźěłać]
-
Ebro w měsće Tortosa
-
-


text:
Bobby Robson
Sir Robert William Robson (rodz. 18 lutygo 1933 we Sacriton, um. 31 lipjyńa 2009 we County Durham) to bůł ynglicki fusbalok a tryner. Jako fusbalok groł na pozycyji strzodkowego napadźora. Rozegroł 583 szpile we Premier League, lo Fulham F.C. a West Bromwich Albion F.C., we kerych trefjůł 133 tory. We reprezentacyji Ynglandu we fusbalu groł 20 szpili a trefjůł 4 tory. Karjera jako tryner napoczůn we Fulham F.C., ńyskorzi trynowoł tyż Ipswich Town F.C., ńiderlandzki PSV Eindhoven, portugalske Sporting CP a FC Porto, a tyż FC Barcelona a Newcastle United F.C.. Bůł trynerem reprezentacyji Ynglandu we fusbalu we lotach 1982-1990. Dwa razy wloz ze ynglickim manszaftym do finołůw Mistrzostw śwjata we fusbalu, we 1986 a 1990 roku. Uoba razy Ynglyndry przegrywali szpile ze manszaftůma kere potym zdobywoły majstra - we 1986 ze Argyntynům a we 1990 s Mjymcůma.


text:
Pódwjacornosłowjańske rěcy
Pódwjacornosłowjańske rěcy su pódkupka słowjańskich rěcow w Europje.
Pódwjacornosłowjańske rěcy něnto powěda 56 milionow luźi na cełem swěśe. W 7. stolěśu jo była jadna pódwjacornosłowjańska rěc, kótaraž do 10. stolěśa južo jo była źelona na tśi kupki: lechisku, serbsku a česko-słowaksku. Wóne se wuznamjenjaju pśez refleksa c, (d)z za prasłowjańskej *tj, *dj.
- lechiske rěcy
- połobske rěcy †
- pomorske rěcy (200 tys)
- kašubska rěc (200 tys)
- słowińska rěc †
- pólska rěc (42,5 mln)
- serbske rěcy (70 tys)
- dolnoserbska rěc (7 tys)
- górnoserbska rěc (20 tys)
- slěpjańska narěc (1 tys)
- česko-słowakske rěcy
- česka rěc (10 mln)
- morawska rěc (? tys)
- słowakska rěc (5 mln)
- česka rěc (10 mln)


text:
Wesole Radio narodziolo sie 15.10.2009 roku w Lingen.Zalozycielym je Leschek jak ftos niy wiy fto to je to w Redakcji znojdziecie Fotka i tam se go obejzyc mogecie.Radyjok tyz prowadzom Prezynterzy kerych znocie bo kiedys grali kaj indzi.I tak sie wszyscy zebrali do kupy i zaczyli w rodzinnym gronie grac dlo Wos.I tak ostalo do dzisioj.Radyjok je samodzielny bo stronka tyz robi Prezynter co gro tukej.Prucz tego ze nos mogecie slyszec to tyz i obejzec jak prezyntery czy prezynterki wyglondajom.A je co podziwiac.
Wiync jak chcesz dolonczyc do naszyj Famili radiowyj to wolejcie somsiadow,kolego a nawet majstra z roboty co by nos posuchali i sie pobawili.Wyslac pozdrowiynia tyz mogecie u nos kaj z milom chynciom prezynterzy radia przeczytajom i jeszcze zagrajom. Milego odbioru i zabawy Wom wszystkim Zyczy Redakcja Radyjoka.
Co Niedziela Godz 10.30 nasze radio transmituje Msze z Swietej Bazyliki Matki Boskiej Piekarskiej w kazda Niedziele od Godz 10.30 Tramsmisja odbywa się o stałych porach.


text:
Urdušćina
Urdušćina (Urdu) je zarjadniska rěč w Pakistanje. Hačrunjež jenož mjeńšina 10 milionow ludźi urdušćinu jako maćeršćinu rěči, rosće ličba ludźi, kotrež w Pakistanje tutu rěč rěča. Wona so wužiwa jako lingua franca mjezy regionalnymi rěčemi w Pakistanje. W Indiskej je to jedna z 23 oficialnje připóznatych rěčow a rěči so z njej předewšěm w regionach Andra Pradeš, Delhi, Utar Pradeš a Utarančal. W swěće je Urdušćina maćeršćina 58 milionow ludźi. Jako druhu rěč bu wot 150-200 milionow ludźi wužiwana.
Urdušćina je blisko přiwuzna z Hindišćinu, ale so z arabskimi pismikami pisa.


text:
Lukas Podolski
Lukas Podolski (ur. 4 czyrwca 1985 we Gliwicach) – fusbalok wystympujůncy we reprezentacyji Mjymjec a we Bundeslidze kej je napadźorzym. Rodzůny we Gůrnym Szlůnzku, we familiji uo szportowych tradycyjach. Uod 1987 mjyško we Mjymcach.
We rokach 2003-2006 grou we 1. FC Köln, kaj zagrou 81 špilůw a wbjůu 46 torůw. Uod 2006 gro we Bayerńe Monachjum, kaj zagrou (do czyrwca 2008) 38 szpilůw a wbjůu 4 tory.
We pjyrszy reprezentacyji Mjymjec we fusbalu napoczynou grać we 2004 roku, a do 9 czyrwca 2008 zagrou we ńji 83 szpilůw a wbjůu 42 torůw.


text: Makau abo Makao (/məˈkaʊ/; tradycyjny chiński: 澳門; uproszczōny chiński: 澳门; pinyin: Àomén) - jedyn ze 2 szpecjalnyh regiōnōw Chińskej Republiki Ludowej (drugi Hong kong). Makau je jednym ze nŏjbogatszich regiōnōw na świŏciy. Nŏjczynstszōm urziwanōm gŏdkōm je Kantōńskŏ gŏdka. Makau je pod systymym "jedyn krej, dwa systymy" Rzōnd cyntrŏlny Chińskej Republiki Ludowej ôdpowiadŏ za ôbrone terytoryjum a miyndzynacyjne stosunki, kej Makau mŏ swōj systym prawa, oddziŏły policajne, walutã, systym gospodarczy administracyjny[3].


text:
Hajnel I Brodaty
Hajnel I Brodaty (rodz. mjyndzy 1165/1170[1], um. 19 marca 1238[2]) – kśůnże wrocłowski we lotach 1201-1238, uopolski 1201-1202, kaliski 1206-1207 a uod 1234, władca Źymji Lubuskiej do 1206, 1210-1218 i uod 1230, uod 1231 kśůnże krakowski, uod 1234 we połedńowyj Wjelgopolsce po rzyka Warta, uod 1230 uopjyka nad Uopolym, uod 1232 uopjyka nad Sandomjyrzym, uod 1234 cołko władza nad Uopolszczyznům, ze ślůnskej linii dynastyji Pjastůw, zołożyćel mjanowanyj powszechńe Dynastyji Hajneli Ślůnskich. 25 listopada 1202 wroz ze Mjyszkjym Plůntonogim podrychtowoł umowa kero zatwjerdźůł papjyż Innocynty III, skiż kerej Ślůnsk uostoł potajlowany na Dolny mjanowany kśynstwem ślůnskim (ducatus Slezie), a Gůrny mjanowany kśynstwem uopolskim (ducatus Opol)[3]
Hajnel I Brodaty umrził 19 marca 1238 we Krośńe Uodrzańskim[4]. Uznowany je za jedngo s nojwybitńyjszych Pjastůw uokrysu rozbićo dźylńicowygo. Ńyskorzi jigo robota uostoła zniszczůna trzy lota po jigo śmjyrći bez ńyspodźywany najazd Můngołůw, kery doł sroge straty we cołkej Wschodńij Ojropje.
Przipisy
- ↑ Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów Śląskich, t. I, Wrocław 1973, z. 74-77. Benedykt Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 1997, z. 95 uważo, iże Hajnel můg rodzić się uůn. roku 1168. Pewno podstawa doje tukej zagińůno uobecńe tablica w kůśćele trzebńickim, kero zawjeroła treść, iże Hajnel w chwili śmjyrći mjoł 70 lot, por. Wacław Korta, Średniowieczna Annalistyka Śląska, Wrocłow 1966, z. 98.
- ↑ Kazimierz Jasiński, Rodowód..., t. I, z. 74-77.
- ↑ Rudolf Žáček, Górny Śląsk na progu historii, z. 106, w: Historia Górnego Śląska, red. Joachim Bahlcke, Dan Gawrecki, Ryszard Kaczmarek, Wyd. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice 2011.
- ↑ Martin Čápský, Historia Górnego Śląska. Polityka gospodarka i kultura europejskiego regionu. z. 115, ISBN 978-83-60470-41-1


text:
Lech Janerka
Violetta Villas
Michał Wiśniewski
Doda Dorota Rabczewska
Stanisław Tym
Etgar Keret
Ścianka
Zbigniew Boniek
Jędrzej Kodymowski / Apteka
Andrzej Smolik
Maciej Maleńczuk
Monika Brodka
Maria Peszek
Kuba Wojewódzki
Jerzy Urban
Tomasz Adamek Apteka Karol Basz Kuba Błaszczykowski Jacek Braciak Monika Brodka Zbigniew Boniek Budka Suflera Cool Kids Of Death Mariusz Czerkawski Ania Dąbrowska Deriglasoff Band Doda Wojciech Fangor Piotr Frankowski Lejb Fogelman Foxy & Wiur Adam Gessler Andrzej Grabwski Krzysztof Hołowczyc Ich Troje Jude Kora Jackowska Lech Janerka Lech i Jarosław Kaczyńscy Ryszard Kapuscinski Kazik Etgar Keret Michał Kleiber Janusz Korwin Mikke Sylwester Latkowski Liroy Tomasz Lis Szymon Majewski Maciej Maleńczuk Marilyn Manson Kazimierz Marcinkiewicz Dorota Masłowska Dariusz „Tiger” Michalczewski Krzysztof Miller Eryk Mistewicz Mitch & Mitch Moskwa Halina Mrożek Kasia Nosowska Maciej Nowak Krzysztof Oliwa Daniel Passent Maria Peszek Tomasz Piątek Proletaryat Jan Rokita Piotr Rubik Krzysztof Rutkowski Wiktor Skok Andrzej Smolik Sorry Boys Jadwiga Staniszkis Maciej Stuhr Piotr „Makak” Szarłack Agnieszka Szulim Ścianka Janusz Świtaj Stanisław Tyczyński Mike Tyson Stanisław Tym Jerzy Urban Jakub Wesołowski Kuba Wojewódzki Zbigniew Wodecki Wilhelm Sasnal Wojciech Smarzowski Michał Wiśniewski Violetta Villas Michał Witkowski Yugoton Zbigniew Zamachowski Maciej Żurawski


text:
Azyjo
Azyjo (gr.: Ἀσίa, Asia) – tajla śwjata, kero wroz ze Ojropům tworzi Ojroazyjo, nojwjynkszy kůntynynt na Źymji.
Sůmśaduje s Ojropům uod zachodu, s Afrikům uod połedńowygo zachodu Uoceanym Indyjskym a Australijům uod połedńowygo wschodu, a Pacyfikym uod wschodu. Akuratny przebjyg zachodńij grańicy geograficznyj przedstawjůny je we artiklu grańica Ojropa-Azyjo.
Uobszor Azyje to 44,5 mln km² placu lůndůw, tj. ~29,88% placu wszyjskich lůndůw.
Mjano kůntynyntu wywodźi śe uod staroasyryjskigo słowa acu, kere uoznaczo wejśće, mjejsce jasne, kraj wschodzůncygo słůńca. Poczůnkowo mjano to uodnośiło śe jedźińy do Azyje Myńszyj. Ůngyfer 450 r. przed narodzyńym Chrystusa uodrůżńůno Azyjo Akuratno uod Azyje Mńijszyj. Azyjo bůła mjanym ńimfy Nerejidy, żůny Japeta; tak tyż mjanowano zorta żyta. Nale je tyż rzecz uo tym, iże te mjano pochodźi uod greckigo suowa azjos uoznaczajůncygo szlům rzyczny.
Azyjo zamjyszkuje 2/3 cołkij ludnośći Źymje.


text:
Coca-Cola
Coca-Cola (we Wjelgij Brytańiji, USA, Kanadźe a Australije znajůmo kej Coke) to je marka bezalkoholowygo napitka produkowanygo bez firma The Coca-Cola Company. Marka zaregiszterowano na kůńcu XIX wjeku a je terozki jydnům s nojbarzi znajůmych a rozpoznowanych na śwjeće. Napitek zawjyro we skłodźe m.in kwas uortofosforowy, kery zaburzo trowjyńy a rozpuszczo szkliwo zymbůw. Coca-Cola je jydnům s ikon kultury masowyj, nale je tyż jydnym s symboli amerykańizacyje, a firma je uoskarżano uo wspůłpraca s bojůwkůma Zjydnoczůnych Śůłůw Samouobrůny Kolůmbije, uomańy regli pracowńiczych a ńystosowańy śe do normůw a regli co do uochrůny strzodowiska.
Linki zewnyntrzne[Sprowjej]


text:
Strzůdźymne Morze
Morze Strzůdźymne – morze mjyndzykůmtynyntalne położůne půmjyndzy trzyma kůntynyntůma: Ojropům, Afrikům a Azyjům. Zajmuje ůng. 2,5 mln km² placu. Zasolyńy 38-39 ‰. Ze Uoceanem Atlantyckim mo kuplůng bez Ćyśnina Gibraltarsko. Na wschodźe bez Ćyśńina Dardanele mo kuplůng s Morzym Marmara a dali ze Morzym Czornym. Bez Kanoł Sueski mo kuplůng s Morzym Czyrwůnym a dali ze Uoceanym Indyjskim. Srogsze wyspy to Balyary, Korsyka, Sardyńijo, Sycylijo, Malta, Kreta, Rodos a Cypr. Na wybrzeżach Morza Strzůdźymnygo kwitnyły roztomajte rozwińynte cywilizacyje tyśůnce lat nazod. Pozostoły po ńich bogate pamjůntki archeolůgiczne a ńy ino.


text:
23. junija
23. junija abo 23. smažnika je 174. dźeń gregorianiskeje protyki (175. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 191 dnjow hač do kónca lěta.
Podawki[wobdźěłać]
Narodniny[wobdźěłać]
- 1838: Jan Bohuwěr Pjech - serbski knihikupc, přełožowar, publicist, słowjanski prócowar a spěchowar němsko-słowjanskeje wzajomnosće
Wumrěće[wobdźěłać]
- 1713: Matej Jan Józef Vicki - serbski duchowny, magister filozofije a awtobiograf
- 1942: Pawoł Božidar Kapler - serbski farar a kulturny prócowar
Swjate dny[wobdźěłać]
- Narodny swjaty dźeń Luxemburga


text:
Ćyńćiwa
Ćyńćiwa – pojyńće geůmytryczne, kere uoznoczo uodćinek śecznyj zawarty we kole (ze końcůma), kery połůnčo dwa půnkta na křiwyj, uokryngu lebo powjyrzchńi. Nojdugszo ćyńćiwa mjanowano je szyrzkům. Kej můmy půnkta uoznoczůnych na uokryngu mogymy naszkryflać ćyńćiwůw kere bydům uůnczyć te půnkta tak coby kożdy s kożdym bůł połůnczůny. Wjela můmy takich ćyńćiwůw idźe wyliczyć ze wzora:
Inakszy idźe to wyliczyć ze wzora, kery je przeksztołcůnym wzorym Newtona . We tym przipodku uoznoczo wjela můmy wszyjskich půnkta. bo jedno ćyńćiwa mo dycki dwa půnkta za końce.


text:
Filozofijô
Termin "filozofijô" pòchòdô òd grecczich słów philos (miłota) ë sophia (mądrosc), ë je dolmaczony jakno "miłota mądroscë". To czim filozofijô dokładno je, abò czim darwô bëc, je samò w se filozoficzną problemą, jaką filozofòwie w historëji rozmajice rozmieli ë traktowelë.
Filozofijô mòże bëc rozmiónô jakno discëplina, co òna zajimô sã nôbarżi òglowima ë fùndamentalnyma pëtaniama chtërné mòże człowiek pòstawic, np.:
- czim je jistnienié?
- czim je wiedzba?
- czim je dobro ë zło?
- jakô je nôtëra czasu ë rëmù?
- czim je mëslenié ë swiąda?
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Atlantycki Uocean
Uocean Atlantycki, Atlantyk – drůgi pod wzglyndym wjelgośći uocean na Źymji, kery pokrywo ůngyfer 20% jeji powjeřchńi. Mjano wywodźi śe s mitolůgji greckij a uoznačo "Moře Atlasa".
Atlantyk mo kštout půgrubjůnyj a ńyco rozćůngńjyntej buchštaby "S"(abo lekko zńykštoucůnyj papůgi, uobrůcůnyj dźobym na lewo). Znojduje śe půmjyndzy: Ojropům, Afrikům, Amerikům Půunocnům, Amerikům Pouedńowům a Antarktydům. Atlantyk pouůnčůny je s Uoceanym Spokojnym bez Uocean Arktyčny na půunocy a Ćeśńina Drake'a na pouedńu.
Atlantyk wroz s přileguymi mořůma zajmuje powjeřchńo ůng. 106 450 000 km², a bes ńich 82 362 000 km². Přibližůno uobjyntość tygož uoceanu wynośi 354 700 000 km³ (z mořůma) a 323 600 000 km³. (bez můř). Středńo guymbokość: 3600 m; nojwjynkšo - Růw Puerto Rico - 9220 m. Dugość lińji břygowej: 111 855 km (nojbařij urozmaicono we tajli půunocnyj). Rozćůnguość růwnoležńikowo we nojwjynkšym přewynžyńu mjyndzy wybřežůma Ameriki Pouedńowyj a Afriki wynośi 2 800 km, a 13 500 km rachujůnc uod zachodńigo kraja Zatoki Meksykańskij do wschodńygo břygu Mořa Čornygo.
Charakterystyčnymi lo dna Uoceanu Atlantyckigo sům wzńyśyńo Gřbjetu Śrůdatlantyckigo rozćůngajůnce śe bez střodek dna. Guymbja Růmanche (7 758 m) dźeli Gřbjet Śrůdatlantycki na půunocnoatlantycki a pouedńowoatlantycki. Na wschůd uod Gřbjetu Śrůdatlantyckigo wystympujům basyny uoceańične - Hišpański, Gwinyjski, Angolski, Kapski, Afrikańsko-Antarktyčny a Źelůnygo Přilůndka, natůmjast zachodńo tajla Uoceanu Atlantyckigo zawjero basyny - Gujański, Půúnocnoamerykański, Labradorski, Brazylijski a Argyntyński.
Uogůlno powjeřchńa wysp pouožůnych na Uoceańy Atlantyckym to 8,6 mln km². Wjynkše wyspy a archipelagi: Grynlandja, Wyspy Brytyjske, Islandja, Źymja Baffina, Nowo Fůndlandja, Wjelge a Moue Antyle, Bahamy, Azory, Wyspy Kanaryjske a Wyspy Źelůnygo Přilůndka.
Myńše wyspy: Wyspa Bouveta, Georga Pouedńowo, Sandwich Pouedńowy, Tristan da Cunha, Gough, Wyspa Śwjyntej Helyny.


text:
Grynlandyjo
Grynlandyjo (Kalaallit Nunaat) – autůnůmične terytorjům zoležne Dańije pouožůne na wyspje uo tym somym mjańe, uo uobšaře 2175,6 tys. km² (nojwjynkšo wyspa na śwjeće), dekńyntej we 84% bez lůndolůd (ino 341,7 tys. km² je wolnych uod lodu) a uo ludnośći 57,1 tys (nojčyńśći sům to Eskimosy, keři zamjyškujům tyž půunocne rygjůny Alaski, Kanady i Syberyje).
We 1978 důński parlamynt přiznou Grynlandyje autůnůmijo. We 1985 wyspa wystůmpiua s Ojropejskij Wspůlnoty Gospodarčej a ńy je čuůnkym Uńije Ojropejskij. Grynlandyjo je čuůnkym Rady Nordyckij.
Stolicům Grynlandyje je Nuuk (důń.: Godthåb).


text:
Srjejźne mórjo
Srjejźne mórjo jo mórjo, kótarež lažy na pódpołnocnej zemskej połkuli mjazy Europu, Afriku a Aziju.
Srjejźne mórjo ma płoń 2,5 mio. km².
Na pódwjacor jo Srjejźne mórjo zwězane pśez Gibraltarski pśelew z Atlantiskim oceanom, na dłujkem zajtšu jo zwězane pśez pśelewy Dardanele, Bosporus a Marmarske mórjo z Carnym mórjom a na krotkem zajtšu jo zwězane pśez Suezski kanal z Cerwjenym mórjom a pótakem teke z Indiskim oceanom.
Kupy[wobźěłaś]
W srjejźnem mórju lažy wjele kupow, kótarež k rozdźělnym statam słušaju. Nejwětša kupa Srjejźnego mórja jo Siciliska.


text:
Alzacyjo
Alzacyjo – (fr. Alsace, mjym. Elsass, al. Elsàss) – regijůn ferwaltůngowy a gyszichtowo kraina we Francyji. Zajmuje 8 280 km² wjyrchu a na 2012 rok mjyszkało sam 1 857 477 ludźůw. Nojsrogsze mjasto a stolica je Strasbourg.
Alzacyjo je rozlygowano na půłnocnym wschodźe Francyji, mjyndzy Rynym a Wogezůma a je rozćůngńůno ze połedńo na půłnoc. Je potajlowano na 2 departamynty: Bas-Rhin na půłnocy a Haut-Rhin na połedńu.
We gyszichće pora razůw przelazywała pode władza Francyji a Mjymcůw. Kupa ludźůw używo sam alzackij godki, kero je podano na mjymjecko godka nale ze francuskim ajnflusym.


text: Neptůn – to je ůsmo a uostatńo podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ůkuodźe Suonečnym. Tak kej Jowiš, Saturn a Ůrůn je to planeta gazowo, třećo podug masy a štworto podug wjelgośći s planet Ůkuodu Suonečnygo. Mjano planety je uod řimskiego boga Neptůna. Astrůnůmičny symbol planety je uod atrybutu Neptůna, trůjzymba. Terozki znůmy 13 jygo kśynžycůw s nojwjynkšym Trytůnym. Ringi planetarne Neptůna sům suabo rozwińynte a mjast uokryngůw twořům uůki. Přypuščo śe, aže je to spowodowane bez pole grawitacyjne Galatyji, jydnego s jego kśynžycůw. Modro farba Neptůna je spowodowana wystympowańym metanu we atmosfeře.


text:
Rovaniemi
Wspůłrzyndne: 66°30' N 25°43' E
Rovaniemi (lap. Roavenjarga) – mjasto we Finlandyji, stolica regijůnu Lapůńijo. Na 2010 rok mjoło 59 845 mjyszkańcůw. Je rozlygowane bezma gynau na půłnocnym podebjegůnowym kole (ino pora km na połedńe).
Znůme skiż tygo co bajtle szrajbujům na uůnygo adresa brify do Santa Klausa (adresa je: FIN-96930 Napapiiri).
Je sam fusbalklub Rovaniemen Palloseura.
Kamracke mjasta[Sprowjej]
- Ajka, Madźary
- Cadillac, Michigan, USA
- Drvar, Bośńa a Hercegowina
- Frederikshavn, Dańijo
- Grindavík, Islandyjo
- Harbin, Chiny
- Kassel, Mjymcy
- Kiruna, Szwecyjo
- Murmańsk, Rusyjo
- Narwik, Norwygijo
- Neustrelitz, Mjymcy
- Uolsztyn, Polsko
- Sankt Johann in Tirol, Austrijo
- Veszprém, Madźary


text:
- Mazowieckie = 30
- Warmińsko-mazurskie = 13
- Pomorskie = 8
- Kujawsko-pomorskie = 5
- Śląskie = 4
- Dolnośląskie = 3
- Opolskie = 2
- Świętokrzyskie = 1
- Wielkopolskie = 1
- Łódzkie = 1
» Top Global
» Ranking
The popularity rank in Poland is #N/A (rare name)
Worldwide there are 116+ people named Pokrzywnicki
» Popular firstnames for surname Pokrzywnicki
Stanislaw Pokrzywnicki (5) Krzysztof Pokrzywnicki (4) Zbigniew Pokrzywnicki (4) Jozef Pokrzywnicki (4) Tadeusz Pokrzywnicki (4) Jerzy Pokrzywnicki (4) Piotr Pokrzywnicki (3) Miroslaw Pokrzywnicki (3) Grzegorz Pokrzywnicki (2) Marek Pokrzywnicki (2) Henryk Pokrzywnicki (2) Jacek Pokrzywnicki (2) Dariusz Pokrzywnicki (2) Bogdan Pokrzywnicki (2) Wlodzimierz Pokrzywnicki (1) Arkadiusz Pokrzywnicki (1) Marian Pokrzywnicki (1) Zdzislaw Pokrzywnicki (1) Leszek Pokrzywnicki (1) Teodor Pokrzywnicki (1) Roman Pokrzywnicki (1) Paul Pokrzywnicki (1) Kazimierz Pokrzywnicki (1) Slawomir Pokrzywnicki (1) Waldemar Pokrzywnicki (1) Edmund Pokrzywnicki (1) Jan Pokrzywnicki (1) Wieslaw Pokrzywnicki (1) Rudolf Pokrzywnicki (1) Zygmunt Pokrzywnicki (1) Marcin Pokrzywnicki (1) Robert Pokrzywnicki (1) Czeslaw Pokrzywnicki (1) Franciszek Pokrzywnicki (1) Andrzej Pokrzywnicki (1) Wojciech Pokrzywnicki (1) Ryszard Pokrzywnicki (1) Jaroslaw Pokrzywnicki (1)


text:
Keluchowe łopjenko
Kełuchowe łopjenka (sepale) twórje keluch (calyx) kwiśonki pókšytosemjenjoweje rostliny a su wenkowne, wótergi gropnjejše a wótergi zelene kwiśonkowe pśikšywne łopjenka, mógu wšak teke druge barwy měś abo kaž kronowe łopjenka wuglědaś.
Jadna se pśi tom toś wó wenkowne kwiśonkowe pśikšywne łopjenka dwójnego kwiśonkowego pśekšywa (periant), kótarež su južo pśi zacynjonem pupku widobne. Cesto zelene keluchowe łopjenka twórje pśi kwiśonkowych pupkach šćitny pśekšyw za nutśikowne drobnjejše kwiśonkowe źěle. Teke pśi zawrjenju wjele kwiśonkow za noc šćitaju druge kwiśonkowe łopjenka.
Mógu lichotne abo zarosćone byś. Pśi někotarych taksonach su teke zreducěrowane, jo pótakem mjenjej z nich až pśi pśiwójźbnych taksonach abo feluju dopołnje. Su wažne pśiznamje za zarědowanje jadnotliwych taksonow (glědaj teke: taksonomija, zarědowanje rostlinow).


text:
Stolica
Stolica abo hłowne město je politiski, husto tež stawizniski centrum kraja abo stata a tuž zwjetša sydło najwyšich politiskich institucijow, kaž n. př. knježerstwa, sejma abo monarcha. W někotrych krajach na zemi njeje stolica runočasnje tež sydło knježerstwa, n. př. w Nižozemskej (stolica: Amsterdam, sydło knježerstwa: Den Haag), Boliwiskej (La Paz/Sucre) a Tansaniji (Dodoma/Daressalam). W zwjazkowych statach kaž w Němskej su wažne institucije často we wšelakorych městach zasydlene. Stolica njeje přeco najwažniši hospodarski, kulturny abo wobchadny centrum kraja.
Monaco, Nauru, Šwicarska, Liechtenstein a Vatikanske město su kraje, kotrež de jure žanu stolicu nimaja.
Srjedźowěkowscy kralojo njemějachu stajne stolicy, ale pućowachu po kraju a rezidowachu w tak mjenowanych pfalcach.


text:
Afgańistan
Afgańistan, Islamsko Rybublika Afgańistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; pašto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – střůdlůndowe państwo pouožůne we Azyji Střodkowyj.
Přez 4/5 placu zajmujům gůry. S půunocnygo wschodu na pouedńowy zachůd rozpośćero śe Hindukuš s nojwjyžšym ščytym kraju (Nušaak, 7 455 m n.p.m.), přechodzůncy we surowe uobšary Wyžyny Irańskij, a nastympńy we půupustyńa Rygistanu, mjyndzy kerymi znojduje śe Wyžyna Haradžat s kilkůma přeuynčůma ůmožliwjajůncymi kůmůńikacyjo půmjyndzy rygůnůma kraju.


text:
Gmin
Gmin (uod mjym. Gemeinde - komuna, społeczyństwo) – wspůlnota samorzůndowo ludziůw kerzy zamjyszkujům jakiś teryn, istńejůnco we ferwaltůngowym tajlůngu we Polsce i Fracyji.
Uokreślenie "gmin" uobstowo tyż inkszych wspůlnot lb. "gmin krześćijański", "gmin szulny".
Uorgany władzy gminy we Polsce[Sprowjej]
- władza ustawodawczo a kontrolno:
- władza wykonawczo:
- wůjt (gmina wjejska)
- burmistrz (gmina mjejska, gmina mjejskowjejska)
- prezydent mjasta (gmina mjejska, gmina mjejska na prawach krysu)


text:
Woody Allen
Woody Allen, po prowdźe Allan Stewart Königsberg (rodz. 1 grudńa 1935 we Nowym Jorku) – amerikański reżyser, scynarzysta, aktor, producynt a kůmpozytor żydowskigo pochodzyńo. Uwożany za twůrca nurtu "kůmedyje intelektualnyj" we filmje. Cuzamyn erbnył 136 roztůmajtych nagrůd filmowych, we tym trzi razy Uoskara. Kilkanośće razy mjoł nůminacyje do Uoskara (13 rozůw ze scynarjusze). We 2002 na Festiwalu Filmowym we Cannes erbnył "Palma Palm" za wybitne uośůngńyńco, kej drůgi we geszychće tygo festiwala, po Ingmarze Bergmańe.
Pouno lista jygo filmůw idźe znejść we baźe IMDB.
Auskuplůngi[Sprowjej]


text:
Kopynhaga
Wspůłrzyndne: 55°40' N 12°34' E
Kopynhaga (duń. København, uać. Hafnia) – stolica a nojsrogše mjasto Dańije, pouožůne we srogšyj tajli na Zelandyje a tajlowo tyž na Amager. Uod 1 lipca 2000 je skuplowano ze šwedzkim Malmö bez most nad Sundym. Zouožůno ůng. 1000 roku kej uosada rybacko bez Swena Widuobrodygo abo podug inkšych zdřudeu bez Kanuta Srogigo. Prawa mjejske mo uod 1254, uod 1443 je stolicům Dańije (podug inkšych zdřudeu - uod 1416, we ůunym roku překludzůno sam śedźiba krůlůw).


text:
Ruski rubel
Ruski rubel (rus.: pyблb) to je waluta używano we Rusyji a tajlowo we Abchazyji a Połedńowyj Uosetyji. Podug ISO 4217 mo kod RUB, dowńi mjała kod RUR aże do denůminacyje we 1998. Ruski rubel tajluje śe na 100 kopjejkůw (rus.: koпéйka). Dowńi rublůw używało śe we SSSR a jeszcze dowńi we Ruskim Imperyjům. Rubel je we użyću uod 500 lot, uod 1710 tajluje śe na kopjejki. Ńy mo uoficjalnygo symbolu, kej amerikański dolar, fůnt szterling abo ojro. Propůnowane sům dwa: przekreślůne P (cyrylica, uodpado łaćińskimu R) abo . We uobjygu sům banknoty 5, 10, 50, 100, 500, 1000 a 5000 rublůw a klepoki 1, 5, 10 a 50 kopjejkůw a 1, 2, 5 a 10 rublůw. Krům ruskigo, je tyż bjołoruski rubel a waluta ńyuznowanygo Naddńestrzo, naddńestrzański rubel.


text:
Addis Abeba
Addis Abeba (teke Addis Ababa, amharski አዲስ ፡ አበባ - „nowa kwětka“) jo stolica a nejwětše město pódzajtšoafriskego kraja Etiopiskeje. Lažy w srjejźišću kraja we wusokosći wót 2.200 do 3.000 metrow nad głaźinu mórja pód góru Entoto a jo toś pó Quito (Ekwador) a Sucre (Boliwiska) tśeśe nejwuše lažeca stolica na swěśe. Addis Ababa ma wokoło 3,3 mio. wobydlarjow a jo politiske, góspodarske a zastojańske srjejźišćo Etiopiskeje kaž teke sedło centrale Afriskeje unije (AU).
Sedlišćo załožy se akle w nowembrje 1886 w bliskosći rezidency krala Menelika II., kótaregož głowne lěhwo jo stojał tegdy na górje Entoto. Tam dosć městna za załoženje noweje stolicy njejo był, tak až ju w dolinje pód góru załožichu. W lěśe 1892 dósta město swójo mě. 1905 załoži se prědna banka, 1908 prědna šula, 1910 prědna chórownja a 1911 prědna śišćernja. Kino jo měł w měsće južo wót lěta 1898.
Dla wusokosći a bliskosći k ekwatorej jo klima w etiopiskej stolicy powšykneje miła, z pśerěznymi maksimalnymi temperaturami mjaz 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, maje) a minimalnymi temperaturami mjaz 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maju pśerěznje 123 dešćikojtych dnjow, pśedewšym mjaz aprylom a septembrom.
Addis Abeba ma mjazynarodne lětanišćo a wót lěta 1950 teke uniwersitu.
Partnerske města[wobźěłaś]
- Be'er Scheva, Israel, wót 2004
- Peking, China
- Chuncheon, Pódpołdnjowa Koreja
- Lipsk, wót 2004


text:
Polsko, Polsko Republika (pol. Rzeczpospolita Polska, IPA: /ˈpɔlska/) – państwo we szczodkowyj Ojropje, nad Bałtyckim Morzym.
Grańica mo zy Mjymcůma (na zachodźe), Czeskům Republikům, Słowacyjům (na połedńu), Ůkrajinům, Bjołoruśům, Litwům (na wschodźe) a Rusyjům (uobwodym kalińingradzkym, na půłnocy), a bez grańica morsko (grańica jedźinyj ekůnůmicznyj sztrefy) s Dańijům a Szwecyjům.
Noleży do Ojropejskij Uńije, Sztrefy Schengen, Uorganizacyje Zjydnoczůnych Norodůw, NATO a inkszych mjyndzynarodowych uorgańizacyjůw.
Jako symboliczny anfang państwowośći polskij uznowo śe jeji krzest, kery mjoł plac we 966 roku. Bez lata 1795 - 1918 Polska bůła pod zaborůma, a jeji terytoryjům potajlowano mjyndzy Rusyjo, Austryjo a Prusy. We uokreśe wrześyń 1939 - 1945 pod uokupacyjům mjymjeckům, 1945-1989 bůł sam uokres, kej u władzy bůły kůmůńisty, 1952-1989 mjanowoło śe to Polsko Ludowo Republika. Uod 1989 zaś ustrůj dymokratyczny.
Przipisy


text:
Ablawt
Ablawt (tež apofonija) mjenuje so změnu wokalow mjez rozdźělnymi morfami, kotrež samsny morphem reprezentuja. Zapřijeće bu w lěće 1819 wot Jacoba Grimma do rěčewědy za poznamjenjenje prawidłowneje změny w zdónkowym wokalu při fleksiji germanskich sylnych werbow (tu a tam hižo zašo podobnje wužity, ale hišće nic jako jasnje wobrysowane fachowe zapřijeće). Tutón ablawt najskerje dźe hižo na protoindoeuropsku prarěč a pokazuje hišće swoje wuskutki w najwjace indoeuropskich rěčach.
Rozeznawa so mjez kwalitatiwnym ablawtom (změna wokala) a kwantitatiwnym ablawtom (změna wokaloweje dołhosće). Pomjenowanja ablawtowych schodźenkow jednotnje njejsu. Zwjetša so pola indoeuropskeho ablawta tři schodźenki rozeznawaja:
- Połny schodźenk (zakładny schodźenk, normalny schodźenk)
- Podlěšenski schodźenk
- Zhubjenjenski schodźenk (redukciski schodźenk, nulowy schodźenk)
Wobsah
Ablawty pola němskich werbow[wobdźěłać]
W germanšćinje słuži pola tak mjenowanych słabych werbow dentalny sufiks (na př. -t- w němčinje, -ed w jendźelšćinje) za markěrowanje preterituma a participa II. Pola sylnych werbow wšak chětro prawidłowny ablawt wustupuje, to rěka, tam so hłowne wokale při konjugaciji měnjeja.
Přikład z němčiny:
Słaby werb je na př. loben, zdónkowy wokal njeměnja so při tworjenju preterituma: loben, lobte, gelobt.
Sylny werb je na př. trinken, wokal měnja so při tworjenju preterituma: trinken, trank, getrunken.
Su w germanšćinje sydom ablawtowych rjadow, znutřka kotrychž wokal so po krutym prawidle ablawtuje (prěnjotna přičina za to su mj. dr. sćěhowace konsonanty). W němčinje su do dźensnišeho wšě sydom ablawtowych grupow wobchowane, při čimž někotre werby su tež swoju ablawtowu grupu w běhu rěčnych stawiznow změnili, abo počachu słabe być, na př. so werb backen w sewjernej němčinje hłownje słabje skłonjuje (backen - backte - gebackt), mjeztym zo so w hornjej němčinje hišće husto sylny preteritum a particip II (backen - buk - gebacken) jewjetej.
Přikłady za werby jednotliwych ablawtowych rjadow:
1. ablawtowy rjad němčiny: ei - i - i
- beißen - biss - gebissen
- schreiben - schrieb - geschrieben
- schneiden - schnitt - geschnitten
2. ablawtowy rjad němčiny: i - o - o
- biegen - bog - gebogen
- bieten - bot - geboten
- fliegen - flog - geflogen
- frieren - fror - gefroren
- wiegen - wog - gewogen
3. ablawtowy rjad němčiny: e/i - a - o/u
- singen - sang - gesungen
- sterben - starb - gestorben
4. ablawtowy rjad němčiny: e/o - a - o
- kommen - kam - gekommen
- nehmen - nahm - genommen
5. ablawtowy rjad němčiny: e/i - a - e
- lesen - las - gelesen
- liegen - lag - gelegen
- sitzen - saß - gesessen
6. ablawtowy rjad němčiny: a - u - a
- tragen - trug - getragen
- graben - grub - gegraben
7. ablawtowy rjad němčiny: ei/au/ō/a/ū - i - ei/au/ō/a/ū
- heißen - hieß - geheißen
- hauen - hieb - gehauen
- stoßen - stieß - gestoßen
- fangen - fing - gefangen
- fallen - fiel - gefallen
- schlafen - schlief - geschlafen
- rufen - rief - gerufen
Při wuknjenju srjedźowysokoněmčiny a starowysokoněmčiny ma zaběranje z ablawtowymi rjadami wosebje wulki woznam.
Tute přesunjenje wokalow dźe na indoeuropski přechad wróćo a hodźi so tohodla, zdźěla pola samsnych werbow, we wjacorych rěčach wobkedźbować, na př.
němčina:
- sprechen - sprach - gesprochen
- geben - gab - gegeben
nižozemšćina:
- spreken - sprak - gesproken
- geven - gaf - gegeven
jendźelšćina:
- speak - spoke - spoken
- give - gave - given
islandšćina:
- stela - stal - stolið
- gefa - gaf - gefið
Hodźi so jenakorazny, zwjetša nic dokładnje jenaki system ablawtowych rjadow wobkedźbować, dokelž su so wšelake zwukowe přesunjenja stali. Pismowy wobraz husto starše formy dołho wobchowuje, kotrež su so w rěčanej rěči hižo změnili.
Po horjeka naspomnjenej definiciji je ablawt tež w zapado- a serwjernogermanšćinje rozšerjeny přezwuk (na př. němsce Maus - Mäuse, Mäuslein; fahren - fährt), kotryž bu přez -i/j- w sćěhowacej złóžce zawinowany. Tutón je wo wjele młódši zjaw hač indoeuropski ablawt, čehoždla ani njeje systematiski abo historiski zwisk ze změnu w ablawtowych rjadach a přezwuk so zwjetša k ablawtowym fenomenam njeliči.
Znajomosć historiskich wuwićow ablawta móže husto pomhać, zo bychu so po zdaću připadne njeprawidłownosće wuwswětlili. Na přikład ma němski werb "sein" łaćonsce formje est (ist) a sunt (sind). Je trjeba wobkedźbować, zo tutej formje stej přiwuznymaj němskimaj formomaj jara pdobnej. Rozdźěl mjez singularom a pluralom we woběmaj rěčomaj da so jednorje wujasnić: praindoeuropski korjeń wobeju werbow je *h1es-. W indoeuropskej prarěči bu zdónkowy wokal w pluralu wuwostajeny (t. mj. nulowy schodźenk ablawta), štož k formomaj *h1és-ti za je a *h1s-énti für su wjedźeše (-u- w łać. sunt je pozdźiše přetworjenje).
Ablawty w sanskriće[wobdźěłać]
Stari gramatikarjo sanskrita wuchadźachu wot zhubjenskeho schodźenka jako zakładny schodźenk a mjenowachu połny schodźenk Guṇa (wulki stopjeń) a podlěšenski schodźenk Vṛddhi (róst). Słowniki sanskrita, kotrež su zwjetša po korjenjach natwarjene, wobsahuje zwjetša zhubjenski schodźenk jako hesło. Nimo wokalow a/ā, i/ī, u/ū a diftongow o/au a e/ai so tež połwokale y a v jewja, nimo toho sanskrit sonantnej likwidaj ṛ a ḷ wužiwa, a tež nazalaj m a n móžetej wokalisku funkciju měć.
Sanskrit znaje 15 ablawtowych rjadow:
Ablawt w Litawšćinje[wobdźěłać]
W Litawšćinje so tři ablawtowe rjady rozeznawaja, při čimž nic přeco wšě wotstopnjowanja při słowach wustupuja.
Wězo wustupuja nimo toho tak mjenowane ablawtowe wobsunjenja, při čimž tute w tym wobsteja, zo i-schodźenk bjez sćěhowaceho likwidy abo nazala wustupuje.
- teškia, tėškė (tėkšti "šprycować; bić, klepać; mjetać"), taškyti "šprycować", tìško (tìkšti "šprycować"), tyška "šprycuje, šprycuja"
Hlej tež[wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać]
- Harald Wiese: Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt. Logos-Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-8325-1601-7. (něm.)
- Alfred Senn: Handbuch der litauischen Sprache. Band 1: Grammatik. Winter, Heidelberg 1966, S. 77–79 (Indogermanische Bibliothek. Reihe 1: Lehr- und Handbücher). (něm.)
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Online Verbformgenerator Skłonjowanje němskich sylnych werbow z woznamjenjenjom ablawta


text:
Otto von Bismarck
Otto von Bismarck (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë. Òn béł junkrem.
Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł: "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/ Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã"
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Hawaje
Hawaje (ang. Hawaii, haw. Hawaiʻi) – sztat we USA rozlygowany na Pokojnym Uoceańe, kery uobejmuje 137 wyspůw ze archipelagu Hawaje (we tym 8 půmjyszkiwanych: Hawaii, Oahu, Kauai, Molokai, Lanai, Maui, Niihau a Kahoolawe). Ńy mo uůn ńijakigo kuplůngu ze głůwnům tajlům USA, kero je rozlygowano na kůntynyńće.
Wyspy Hawajůw sům gůrzyste a je na ich mocka wulkůnůw.
Rdzynno, polinezyjsko ludność Hawajůw to je ino 6,6% ludźůw, nojwjyncyj je sam imigrantůw ze Azyji a jejich potomkůw.
Lo Ojropejczykůw uoddykńůne uod Jamesa Cooka we 1788 roku, we 1898 anektowane bez USA, uod 1959 majům status sztatu.


text:
Wikow
Wikow[1] (nim. Elsterwerda) jo bramborske město we wokrejsu Łobjo-Halštrow[trěbne žrědło] pśi Carnym Halšterje a Połčnicy, lažy něźi 140 km na pódpołdnjo wót Barlinja, něźi 70 km na dłujki wjacor wót Drježdźan, na krotki wjacor wót Chóśebuza a něźi 80 km na pódzajtšo wót Lipska. Na pódpołnoc dosega do narodnego parku dolnołužyskej góli[trěbne žrědło] a na pódzajtšu do Chrjonijm[trěbne žrědło].
Měsćańske a wejsne źěle[wobźěłaś]
- Biehla – Běła
- Kotschka – Kóčka
- Kraupa – Křupač
- Krauschütz – Kružwica
- Mitte – Srjedźišćo
- West – Zapadnišćo


text:
Meridian (geografija)
Słowo meridian wóznamjenja w stopnjowej seśi zemje poł dlininowego krejza na zemskem powjerchu, kótaryž źo wót jadnogo geografiskego pola k drugemu. Jo zwězujuca linija wšych geografiskich městnow, na kótarychž słyńco w jadnakem casu zabjerjo nejwuši dypk swójeje dnjoweje cery (dnjowy wobłuk) na njebju, na kótarychž jo pótakem połdnjo. Póchad słowa z łatyńskego circulus meridianus „połdnjowy krejz“ pokazujo teke na toś ten zwisk.
Wšykne dypki z jadnakeju geografiskeju dlininu, pótakem z jadnakim "stopnjom dlininy", laže na jadnom a tom samem meridianje. Zapśimjeśi 'stopjeń dlininy' a 'meridian' wóznamjenjotej pótakem jadnakej liniji na zemskem powjerchu a daju se togodla synonymnje wužywaś, pśi wužywanju zapśimjeśa 'stopjeń dlininy' wšak wuzwigujo se aspekt kutowego pódaśa a pśi wužywanju zapśimjeśa 'meridian' aspekt stawa słyńca pśezpołdnjejšego casa.
Młogi raz wužywa se toś to zapśimjeśe ze zamólenim teke ako synonym za połny dlininowy krejz.
Tšach zaměnjenja wobstoj z meridianowym zapśimjeśim astronomow, kótarež pomjenjuju njebjaski meridian skrotka teke meridian a rozměju pód tym specialny wjeliki krejz na njebjaskej kuli.
Wopśimjeśe
Meridiany ako idealna linija[wobźěłaś]
Meridiany maju (gaž naglědajo se zemja ako kula abo dokradnjej ako rotaciski elipsoid) wšykne jadnake rozćěgnjenje, pśeto wótstawk mjazy poloma jo pśi rotaciskem śělesu pśecej konstantny. Pótakem su dlininowe krejze na rozdźěl wót šyrinowych krejzow pśecej wjelike krejze a togodla meridiany pśecej teke poł wjelikego krejza. Dłujkosć meridiana jo na referencnem elipsoiźe WGS84 wok. 20.003,9 km.[1]
Wuchadajucy wót pola, powětša se wótstawk mjazy dwěma meridianoma pśecej wěcej, daniž skóńćnje njedojśpijo na ekwatorje swój maksimum. Wótstawk mjazy meridianami, kótarež su wó 1° wót se zdalone, pomjenjujo se wótšyrjenje. Wóno jo wótwisne wót wužywanego referencnego elipsoida. Pśi Besselowem elipsoiźe na pś. jo wótšyrjenje na ekwatorje 111,307 km a na 50. stopnju šyriny, w Srjejźnej Europje pak jano 71,687 km.
Wósebne meridiany[wobźěłaś]
Parisowy meridian jo nulowy meridian był, kótaryž jo se pśed Mjazynarodneju meridianoweju konferencu z lěta 1884 wužył a lažy 2° 20' 14.025" na pódzajtšo wót Greenwichowego meridiana, kótaryž wužywa se powšyknje akle wot togo. Parisowy meridian źo prěki pśez Parisowy obserwatorium.
Górka w Greenwichu jo stojnišćo něgajšnego Royal Greenwich Observatory (Flamsteed House), pśez kótaryž nulowy meridian źo, na kótaryž jo se w lěśe 1884 dogroniło a pó kótaremž jo se Greenwich Mean Time póstajił.
Wěste meridiany wobgranicuju casowe cony, do kótarychž zemja jo rozdźělona. Połny wobwjert zemje wó 360 stopnjow trajo jaden źeń z 24 góźin, pótakem 1.440 minutow. Z toś teje pśicyny jo casowy wótstawk mjazy dwěma meridianoma dokradnje 4 minuty (1.440 : 360). Diferenca městnego casa dweju městnowu, kótarejž matej w stopnjowej seśi zemje wótstawk wót 15 stopnjow dlininy, jo togodla dokradnje 1 góźina = 60 minutow (jolic wužywa se [srjejźna] geografiska casowa definicija).
Zgórjelc, nejwěcej pódzajtšne město Nimskeje, lažy dokradnje na 15. meridianje (geografiske połoženje: 15° 00' pz. d.) a by togodla wót Greenwicha dokradnje wó jadnu góźinu casowje pśesunjony był.
Dokulaž pśeběg casowych conow pak orientěrujo se nic jano na geografiskich, ale teke na praktiskich a politiskich směrnicach, móžo diferenca kazniskego casa mjazy dwěma městnoma teke wětša abo mjeńša ako městna casowa diferenca byś. Póstajone casowe cony rozeznawaju se zwětšego wó połne góźiny, rědko teke wó poł góźiny. Wósebnosć stej pola, dokulaž how wšykne meridiany a z nimi teke wšykne casowe cony padnu na jadno. Na polu jo móžno, z mało kšacami wšykne casowe cony pśekšocyś. Za Antarktis jo se póstajiło, až how wšuźi koordiněrowany swětowy cas płaśi.
Meridianowa ekspedicija[wobźěłaś]
W lěśe 1792 by se dejała ako pśikład tak dłujkeje ako móžno rowneje cery zdalonosć mjazy Dünkirchenom a Barcelonu eksaktnje zwěsćiś. Tak pomjenjona meridianowa ekspedicija jo se wót Jean-Baptiste Joseph Delambre, Pierre Méchain a jogo asistenta Jean Joseph Tranchot pśewjadła resp. nawjedowała. Méchain a Tranchot stej pódpołdnjowy sektor pśewzełej a Delambre jo pódpołnocny sektor pśewzeł. Ekspedicija jo głownje dla wustatkowanjow francojskeje rewolucije a wónskich tšojenjow (inwazija pśez Prusku a francojsko-špańska wójna) napóslědku sedym lět trała. Zakładnu liniju triangulacijow su wóne blisko Parisa rozměrili. Jich wuslědki su se pśez mjazynarodnu konferencu wědomnostnikow w lěśe 1799 w Parisu akceptěrowali. Direktny slěd jo woblicenje a konstrukcija prametra, kótaryž jo ako měra nejpjerwjej w cełej Francojskej płaśiwosć nabył. Jogo wótchylenje wucynijo měrjeńskeje njedokradnosći dla jano 0,2 milimetrow w pśirownowanju z póznjejšymi měrjenjami. Něgajšna nowa měra jo ako źaseśmilionty źěl cery wót pola k ekwatoroju definěrowana. Dalšne dopóznaśe pśez ekspediciju jo było, až napšawdna forma zemje njejo jadnaki elipsoid, ale jo w swójej njepšawidłownosći skerjej na powjerch kulki pódobna.
Glědaj teke[wobźěłaś]
Film[wobźěłaś]
- Axel Engstfeld: Terra X - Die Jagd nach dem Urmeter. Deutschland, Großbritannien, Frankreich, 2010, 52 min. Dokumentacija ze scenami graśa, pó źělach na originalnych městnach. Mjazynarodny geografiski institut[2] w Parisu jo za wjerśeńske źěła teke original repeticiskego krejza k dispoziciji stajił.
Žrědła[wobźěłaś]
- ↑ The Earth according to WGS 84; calculated by Sigurd Humerfelt.
- ↑ http://www.ign.fr/ Mjazynarodny geografiski institut (Institut géographique national)


text:
Wikipedija:Běrokraća
Běrokrat we Wikipediji je administrator kotryž ma přidatne wosebite prawa. Móže wužiwarjow skupinomaj administratorow abo běrokratow přirjadować, hdyž su so wólbam stajili a zhromadźenosć je jich woliło. Spjelnja potajkim jenož zhromadny rozsud wikipedistow. Wón pak tute prawa zaso cofnyć njemóže – to móže jenož steward.
Dale móže běrokrat robotkam (bots) bot flag dawać. Z tym hodźa so změny tutych awtomatiskich programow we wobkedźbowankach jednotliwych wužiwarjow schować.
Běrokrat je tež kmany, wužiwarske konty přemjenować. To móže so stać, hdyž je mějićel wěsteho konta wo to prosył abo hdyž su wužiwarske mjena ranjace.
Běrokraća w hornjoserbskej Wikipediji[wobdźěłać]
Tuchwilu njeje nichtó z běrokratom.


text:
Mecklenburgsko-Předpomorska
Mecklenburgsko-Předpomorska je zwjazkowy kraj w sewjerowuchodźe Němskeje. Jeho hłowne město je Zwěrin.
Geografija[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitaj najwjetši jězor a najwjetša kupa Němskeje. Jězor rěka němsce Müritz, kotrehož mjeno pochadźa wot słowjanskeho słowa morica, a kupa je Rujany.
Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku běža wulka rěka Łobjo, ale tež małe rěki Elde, Habola, Warnow a Peene. Elde a Habola do Łobja běžitej, ale Warnow a Peene do Baltiskeho morja. Łobjo běži přez zwjazkowy kraj Schleswigsko-Holsteinska, přez Hamburg a potom zaso přez Schleswigsko-Holsteinsku a skónčnje do Sewjerneho morja.
Najwjetše města su
- Roztok (blisko Baltiskeho morja při wuliwje Warnowa),
- Zwěrin (w zapadźe zwjazkoweho kraja),
- Wismar (při Baltiskim morju),
- Stralsund (blisko kupy Rujanow),
- Greifswald
- Neubrandenburg.
Stawizny[wobdźěłać]
Mecklenburgsko-Předpomorska so zaso w lěće 1990 załoži. Tutón zwjazkowy kraj eksistowaše hižo raz mjezy lětami 1945 a 1952. W lěće 1952 bu rozwjazał a potom su so wobwody Roztok, Zwěrin a Neubrandenburg nastali.
W lěće 1945 je so nastał z Mecklenburgskeje a zapadneje dźěla Pomorskeje zapadnje dźensnišeje hranicy mjez Němskej a Pólskej.
Mjeno[wobdźěłać]
Dźěl mjena Mecklenburg wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa mikil ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" woznamjeni hród. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při Baltiskim morju leži.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać]
W Mecklenburgsko-Předpomorskej eksistuje wjele mjenow, kotrež ze słowjanskeje rěče pochadźa. Tuta słowjanska rěč wjace njeeksistuje, ale wona bě přiwuzna z Kašubšćinu, Pólšćinu, ale tež z Hornjoserbšćinu, Delnjoserbšćinu, Čěšćinu a Słowakšćinu. Wona słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Pak tež mjena z němskeho pochada eksistuja tam.
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern
Žórła[wobdźěłać]
- ↑ Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985
- ↑ Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2
- ↑ Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15


text:
True Jesus Church
"True Jesus Church" je njewotwisna cyrkej, kiž bu załožena w Pekingu (Chinska) w lěće 1917. Dźensa ma něhdze 1,5 milionow čłonow w 45 krajach a na šěsć kontinentach. Cyrkej słuša k Swjatkownej hałzy Křesćanstwa, kiž je w zažnym 20-tym lětstotku nastała. Jich zaměr je, wšitkim ludam Swjate sćenje prědować, prjedy hač přińdźe Jězus druhi raz na zemju. Dźesać hłownych elementow wěry tuteje cyrkwje su:
- Swjaty duch
- wukřćenje dorostłych
- wumywanje nohow
- swjate woprawjenje
- sabat
- Jězus Chrystus
- wumóženje
- cyrkej
- sudny dźeń


text:
Golym
Golym (hebr. גולם) to je podug żydowskij tradycyje istota ulepjono s gliny na ksztołt czowjeka, nale pozbawjono duszy, skiż tego co ńy bůła stworzůno uod Boga yno uod czowjeka. Pjyrsze uopisy tworzyńo golymůw uod ludźi sům we Talmudźe. Nojbarzi znůmo je historyjo uo golymje, kerygo mjoł stworzić rabin Jehuda Löw ben Bezalel ze Pragi. Golym tyn mjoł uochrańać prasko djaspora żydowsko uod atakůw, kere we XVI stoleću bůły na ńich czyńůne skiż posůndzańo jejich uo bezbożne praktyki a zajmowańy śe uokultyzmym. Podug legyndy, golym zbuntowoł śe a zaczůn zabijać tyż tych kerym mjoł słůżyć, bez cůż rabin Jehuda wyćůngnůł mu s gymby pergamin s naszkryflanymi na ńim buchsztabůma kere dowoły mu żywobyće a wymazoł pjyrszo, skiż tygo golym stoł śe nazod yno posůngym. Powjarka podowo, co strzaskany golym je skryty na gůrze synagogi we Pradze.


text:
Szczecëno
Szczecëno (we zdrojach: Stetin 1133, Stetyn 1188, Stitin 1251, Borstaborg XIII w., Stitinum,, Stetina, Stittin, Stettin, Szczecëno (Słowińcë); pòl. Szczecin, miem. Stettin, lat. Stetinum) je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą Zôpadny Pòmòrsczi. Szczecëno mô sztatus gardu na prawach krezu ë je stolëcą zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa.
Wôżną starodôwnotą je tu rzëmskòkatolëckô cerczew Sw. Jakùba w Szczecënie - dzysô katédra.
-
Szczecëno w 1575 rokù
-
-
-
-
Lëteratura[edicëjô | edytuj kod]
Bernard Zëchta. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 231
Òbaczë téż[edicëjô | edytuj kod]
- Òficjalnô szczecyńskô starna
- Pòrtal lubòtników dôwnégò Szczecëna
- ò kaszëbiznie
- Szczecëno na wikia.com
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Czasowo strefa
Czasowo strefa – wytyczůny wjyrch powjyrzchńi Źymje uo szerokośći 15° dugośći geograficznyj, kery rozćůngo śe połedńikowo mjyndzy bjygůnůma, we kerym urzyndowo uobowjůnzuje jednoki czas (czas strefowy). Je uůn słůnecznym czasym strzedńim postrzedńygo połedńika tej strefy, kery růżńi śe uo cołkowito liczba godźin uod uńiwersalnygo czasu.
Wszyjske půnkty położůne na tym samym połedńiku majům tyn sům lokalny czas (mjejscowy). Kożdo zmjana dugośći geograficznyj powoduje zmjana lokalnygo czasu - we uokreśe, kej ludźe zaczyńi przekludzać śe coroz czyńśći a gibći, stowało śe to fest ńywygodne. Cołko Źymja potajlowano na 24 strefy czasowe. Uńiwersalny czas a czasowe strefy zostoły zapropůnowane we 1878 roku uod kanadyjskigo wynalazce Sandforda Fleminga, zaś wkludzůno je we 1884 roku.
Strefy czasowe we ńyzmjyńůnym ksztołće uobowjůnzujům na morzach a uoceanach. Na lůndach jejich ksztołt zostoł zmodyfikowany tak, coby małe a strzredńe państwa znodły śe we uobrymbje jednyj czasowyj strefy, czyli uobowjůnzywoł we ńich jedyn czas. Wjynksze państwa, take kej Zjednoczůne Sztaty, Kanada, Brazylijo, Rusyjo abo Australijo, znojdujům śe we kilku czasowych strefach. Nojwjynkszym krajym na śwjeće, we kerym na cołkim terytorjům uobowjůnzuje ta sama czasowo strefa sům Chiny i to půmimo, aże růżńice we suůnecznym czaśe mjyndzy wschodńimi i zachodńimi prowincyjůma wynoszům przez 3 godźiny.


text:
Pogůře Ślůnske
Pogůře Ślůnske – pogůře we wschodńij tajli Ślůnska, we pouedńowyj Polsce, kůnsek Pogůřa Zachodńobeskidzkigo, uograńičůny dolinůma Uolzy na zachodźe a Skawy na wschodźe, uoddźelůny uod Beskida Ślůnskigo a Mouygo na pouedńu, přechodzůncy we Kotlina Ośwjynćimsko a Kotlina Ostrawsko na půunocy. Pogůře je porozćinane dolinůma řyk: Uolzy, gůrnyj Wisuy, Bjouyj, Souy, Wjepřůwki a Skawy.
Pogůře Ślůnske je gynsto zaludńůne, na jigo placu sům mjasta: Ćešyn, Skočůw, Bjelsko-Bjouo, Kynty, Wadowice.
Plac 545 km², šyrokość pasma wyžyn 5–15 km, wysokość 300–500 m n.p.m.


text:
Kategorija:Material
Tuta kategorija wobsahuje nastawki k Materialam z zhromadnymi nałožowanskimi wobłukami abo fyzikaliskimi kajkosćemi, kotrež w zhotowjenskej technice abo druhich techniskich wobłukach wo wužiwaja.
Za maćizny ze wěstymi chemiski kajkosćemi, hlej Kategorija:Maćiznowa skupina, Kategorija:Chemikalijowa skupina a Kategorija:Maćiznowa měšeńca.
Podkategorije
Tuta kategorija ma 4 slědowace podkategorije z dohromady 4.
- Material po wužiću (1 k)
M
- ► Maćiznowa měšeńca (prózdny)
P
- Płun (1 k, 3 s)
S
- Surowizna (3 k)


text:
Połedńowo Uosetyjo
Uosetyjo Pouedńowo (gruź. სამხრეთ ოსეთი – trl.: Samkhret’ Oset’i, trb.: Samchret Oseti; uoset.: Xyccap ИpыcToH – trl.: Hussar Iryston, trb.: Chussar Iryston; rus. ЮжHaя OceTия – trl.: Južnaja Osetija, trb.: Južnaja Osjetija) – rejůn we půunocnyj Gruzyje kery uobejmuje teryny istńijůncygo uod 1991 roku Pouedńowouosetyjskigo Uobwodu Autůnomičnygo wlazujůncygo we skuod ůwčesnyj Gruzińskij SRR. W 1991 lokalne wuadze utwořiuy Republika Pouedńowej Uosetyje, kero uoguośiua ńypodleguość. Jeji ńyzaležność ńy zostoua uznano bez spouečność mjyndzynarodowo, a Pouedńowo Uosetyjo je traktowana kej integralno tajla Gruzyje. We tajle kero pomjyškujům we wjynkšości Gruźiny mo kontrola Gruzyjo, kero powououa we kwjetńu 2007 swoje wuadze lo Uosetyje: Tymčasowo Admińistracyjo Uosetyje Pouedńowyj (gruz.: სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაცია – trl.: Samkhret’ Oset’is Administrats'ia, trb.: Samchret Oseti Administracia). We śyrpńu 2008, po tym kej godka ze separatystůma ńy doua efektu, Gruzyjo začua zajmować rygjůn zbrojńy. Starća začuy śe 7 śyrpńo, 8 śyrpńo Gruzyjo zajyua Cchinwali. Separatysty sům wspjerane bez ruske fligry a wojokůw-uochotńikůw ze Rusyje.


text:
Fjodor Michajlowič Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo jaden z njewuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut "Chude luźe". (Eksistěrujo górnoserbski pśełožk wót Katy Malinkoweje!)
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow bu denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 wujdu jogo knigły "Zapiski z marłego doma" - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje "Grac" (wudate 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pšed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman "Idiot". Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. "Bratšy Karamasow" jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Jan Chojnan
Jan Chojnan (nimski: Johannes Choinan(us)) (* 1616, † 1664) jo był serbski rěcywědnik a teologa. Wón jo napisał nejstaršu (znatu) dolnoserbsku gramatiku a ma wjeliki późěl pśi wuźěłanju dolnoserbskeje pisneje rěcy.
W srjejźi 17. stolěśa jo Chojnan był ewangelski duchowny w Cerkwicach pla Lubnjowa.
Swóju gramatiku (na zakłaźe Chóśebuskeje narěcy) jo Chojnan dopisał 1650. Wóna se ale njejo śišćała. Pśi tom jo był Chojnan prědny, kenž jo srědki rěcnego pśirownowanja wužywał.
Na njogo dopomina napis na z lěta 1650 póchadujcej dupje we wejsańskej cerkwi w Cerkwicach. W toś tej jsy, kótaraž słuša źinsa k Lubnjowoju, jo teke gasa pó nim pómjenjona.


text:
Caissa
Caissa to je mityczno drijada, terozki przedstowjane jako bogini szachůw, ńimo iże takigo mitu we antycznych kulturach ńy bůło. Pjyrszy Caissa przedstawjůł we tyj roli William Jones we gydichće Caissa or the games of chess ("Caissa abo szachowy szpil"), wydanym we 1772 roku we Oxfordźe. We tyj gydichće zolyći ś ńům Mars, nale ńy ma napisane, iże co u ńi uzyskoł eli ńy. Terozki mjano Caissa je używane uod szachowych cajtůngůw a samych szpilerůw jako mjano fortuny abo cufla we szpilu; godajům, co Caissa jejim sprzijała abo ńy. Mjano Kaissa mjoł ruski kůmputrowy szachowy program, kery we 1974 wygroł mistrzostwa śwjata kůmputrowych szachowych programůw we Sztokholmje.


text:
Jan Matejko
Jan Matejko (Jón Matejkò) - (ùrodzył sã 1838 rokù w Krakòwie - ùmarł 1893 rokù, Krakòwò), a béł pòlsczi malôrz. Òn sztôłcył sã m. jin. w Krakòwie. Widzałosc dało Matejce malowanié òbrazów z historie Pòlsczi. W jegò bògatim doróbkù są òbrôzë biôtków. Strzódë jegò òbrazów mòże nalezc wiele kòmpòzycëjów ò témie historiczny. Matejko twòrził wiele lat i miôł òb nen cząd wëstôwczi w rozmajitëch gardach m. jin. w gardze Berlëno.
Bùtnowé lënczi[edicëjô | edytuj kod]
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Jeseník
Wspůłrzyndne: 50°13' N 17°12' E
Jeseník (do 1947 Frývaldov, mjym. Freiwaldau) – sztad we půłnocnyj tajli Czeskij Republiki, we olmickim kreju, we kryśe Jeseník (historyczny Dolny Ślůnsk).
Położony je na grańicy Jeśůńikůw (Jeseníky) a Złotych Gůr (Rychlebské hory). Tajla mjasta (Lázně Jeseník) to znůme uzdrowisko.
Cyntrům Jeseníka je od 1992 mjejskům zabytkowům sztrefům (Městská památková zóna).
Geszichta[Sprowjej]
We 1910 bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma (99,5%), a we 1930 mjyszkało tukej 8959 Mjymcůw a 1281 Czechosłowakůw. Po 1945 Mjymcůw wyćepano ze Ślůnska do uokupacyjnych sztrefůw alijantůw.


text:
Snorri Sturluson
Snorre Sturluson (rodz. 1179, um. 23 wrześńa 1241) – islandzki poeta, historyk, polityker a prziwůdca. Je autorym "Eddy prozaicznyj", geszychty norweskich władcůw "Heimskringla" a możebne co tyż "Sagi uo Edilu". Bůł ńy yno poetům nale tyż prziwůdcům a politykerym, dwa razy bůł lögsögumaðr - przewůdńiczůncym islandzkigo parlamyntu, althinga. S anfanga popjyroł plany norweskigo krůla Haakůna IV podporzůndkowańo Islandyje norweskij władzy, nale potym uwikłoł śe we rebelijo przećiw tymu władcy a sjygo polycyńo zaszlachtowany 23 wrześńa 1241 we swoji chałpje we Reykholt. Kej historyk, postowił hipoteza, aże nordycke bogi bůły s anfanga umartymi wodzůma kerych ńyskorzi zaczynto czćić kej bogůw.


text:
Bralin (wojewůdztwo wjelgopolske)
Bralin – wjeś we Polsce pouožůno 7 km na zachůd uod Kympna, we wojewůdztwje wjelgopolskym, we powjeće kympińskym, we gmińy Bralin. Po raz pjyrwšy wzmjankowano we roku 1136. Uośrodek usůgowy, řymjeślńičy, zakuad metalowy.
Uod počůnkůw swygo istńyńo mjejscowość noležoua do Ślůnska. W lotach 1540 - ůng. 1875 pośadoua prawa mjejske. W 1919 Bralin wroz s tzw. Krajym Rychtalskym zostou uobsadzůny bez wojsko polske, a nastympńy, na mocy Traktatu Wersalskigo (10 styčńo 1920r.) bez plebiscytu, wůuůnčůny s mjymjeckej Prowincyji Ślůnskij (powjatu sycowskigo) i wůunčůny (w wyńiku prac Mjyndzysojušńičej Kůmisyji Grańičnyj - 19 styčńo 1920 r.) do wojewůdztwa poznańskigo.
Ludność Bralina i uokolic posůguje śe gwarům sycowskům noležůncům do istńijůncych juž dźiś yno ščůntkowo gwar dolnoŚlůnskych bydůncych tajlům dolnoślůnskij godki. Ślůnzoki - mjyškańcy downygo "Kraju Rychtalskigo" zachowujům počuće uodrymbnośći we stosůnku do ludnośći "polskij" downygo powjatu kympińskigo.


text:
Melanie Safka
Melanie Anne Safka-Schekeryk (powšitkownje znata jako Melanie; * 3. februara 1947 w Astoria, New York City) je US-ameriska spěwarka a awtorka spěwow.
Hłownje je wona pod mjenom Melanie znata, wosebje za jeje wuspěšne spěwy "Brand New Key", "Lay Down (Candles in the Rain)" and "What Have They Done To My Song Ma". Hač dotal je wona wjace hač 25 milionow zynkonošaki předała.
Wobsah
Biografija[wobdźěłać]
Zažna kariera[wobdźěłać]
Jeje mać bě jazz-spěwarka, kotraž je so w Italskej narodźiła. Jako dźěćo bě jara spłóšiła a je so hižo tehdy za hudźbu zajimowała. Tehodla nawuknje awtodidaktisce gitaru, nimo toho napisa spěwy a basnje. Wona sama praješe: "Mějach w šuli ćeže z druhimi dźěćimi do kontakta stupić. Běch mjenje bóle sama. Pisach a piskach, spěwach a zalubowach so do kóždeho, ale zwjetša njejsym jim prajiła." Jeje přeni zjawny wustup bě w rozhłosowym wusyłanju Live Like A Millionaire, hdźeš wona, štyrilětna, předstaji spěw "Gimme a Little Kiss". Mjeztym zo wona studowaše na American Academy of Performing Arts w New Yorku wustupowaše na wšelakich małych jewišćach w Greenwich Village, kotryž bě w tutym času jedyn ze centrumow so wuwiwaceje folk-sceny. Dostudowana dźiwadźeliše w hromaj „Alice in Wonderland“ a „The Glass Menagerie“. Powabujo so za „Dark side of the moon“ myleše so w stwě a trěchi tak připadnje na sobudźěłaćerja hudźbneje firmy, kotryž, jeje gitaru wuhladajo, so prašeše za jeje zamóžnosćemi spěwanja. Tak Melanie dósta prěnje zrěčenje za nahrawanje pola Columbia Records. Z tutym zrěčenjom wozjewi dwaj spěwaj. Po tym dósta zrěčenje z Buddha Records, pola kotrehož docpě prěni wuspěch w chartach jako jeje spěw „Bobo's Party“ prěnje městno w Francoskej wobsadźi. Prěni album „Born to be“ bu w znatym hudźbnym časopisu Billboard Magazine pozitiwnje hódnoćeny. Pola Buddha Records zezna tehorunja Petera Schekeryka, na kotrehož so pozdźišo wuda. W lěće 1969 docpě druhi hit ze spěwom „Beautiful People“ w Nižozemskej. Definitiwny přełam do zjawnosće pak stwori jeje wustup na Woodstock-festiwalu w samsnym lěće, hdźež wona Incredible String Band zastupowaše (skupina je so spjećowała w dešću wustupić). Tehdy 22-lětna měješe po jeje wuprajenju zaćišć zo wona jenička wuměłca bě, kotraž njeje pod wliwom drogow wustupiła. Melanie wojowaše z wulkej nerwozitu, dokelž wobdźěleše so prěni raz na tajkim wulkim koncerće hdźež zetka prominentnych wuměłcow, kotrychž do toho jenož z medijow znaješe. Na festiwalu spěwaše „Birthday of the sun“ a „Beautiful people“. Publikum kiwaše ze swěčkami, tuta situacija twori zakład za jeje pozdźišo jara wuspěšny spěw „Candles in the rain“. W lěće 1970 bě Melanie jenička, kotraž je so zwěriła na poprawom wotprajenym Powder Ridge Rock festiwalu wustupić, krótko po tym wustupi na Strawberry Fields festiwalu w Mosport Park, Ontario. Nimo toho so wobdźěli na znatymaj festiwalomaj na Isle of Wight a na Glastonbury Fayre. W tutym lěće docpě dalši wuznamny wuspěch ze coverom Rolling-Stones spěwa „Ruby Tuesday“. Po tym zo Buddha Records so wot njeje žadaše alby po skazanju nahrawać wopušći firmu a załoži 1971, hromadźe z Peterom Schekerykom, swój hudźbny label Neighborhood Records. Pod tutym labelom docpě jeje najwjetši wuspěch w USA ze spěwom „Brand new key“. Hačrunjež wot teksta, melodije a intencije njewinowaty spěw wjacore radijowe sćelaki spěw njehrajachu. Přičina bě zo bu tekst jako seksualna metafra rozumnjena. W slědowacych lětach žnješe dalši wuspěch ze spěwami „Bitter Bad“, „Together Alone“ a z coverom „Will you still love me tomorrow“. Wot lěta 1973 ćahny so Melanie ze zjawnosće wróćo zo by swójbu załožiła. Jeje prěnja dźowka, Leilah, je so narodźiła w samsnym lěće, pozdźišo slědowaštej hišće dźěsći Jeordie a Beau Jarred. Lěto do toho spěwaše hišće za UNESCO na swětowej turneji.
Pozdźiša kariera[wobdźěłać]
W lěće 1976 wozjewi Melanie album „Photograph“, kotryž bu wot New York Times chwaleny, přiwšěm pak njebu wot zjawnosće w samsnej měrje hódnoćeny. Wot lěta 1969 je Melanie skoro kóžde lěto nowy album wozjewiła a tworješe sej tak swěrnu skupinu přiwisnikow. W lěće 1989 zdoby sej Emmy Award za tekst spěwa „The first time I loved forever“, kotryž bě melodija telewizijneje serije „Beauty and the Beast“. W lěće 2004 je najaktualniši album „Paled by the dimmer light“ wušoł. W lěće 2007 přeprosy Jarvis Cocker ju na Meltdown festiwal w Londonje. Jeje wustup bu připóznaty wot nowiny The Independent, kotryž pisa zo je wona sej runohódne městno pódla druhich spěwarkow kaž Joni Mitchel abo Joan Baez zasłužiła. Koncert na festiwalu bu nahrawany, DVD z titulom „Melanie: One night only“ je w oktobrje lěta 2007 wušła. Hač do dźensnišeho hraje Melanie na turnejach hłownje w Europje a Americe. Při tym přewodźuje ju hudźbnje jeje syn Beau Jarred.
Wosobinsce[wobdźěłać]
Melanie identifikuje sebje sama politisce jako liberatistiska: „Sym totalna liberatistiska, a njejsym demokratka, socialistka abo republikanska.“ Za wěsty čas na spočatku jeje kariery bě přiwisnica Mehera Baby, po rozestajenjach z druhimi přiwisnikami so wot jeho wučby wotwobroći. W lěće 2006 zezna Mata Amritanandamayi, za kotruž je spěw „Motherhood of love“ napisała. Tuchwilu bydli Melanie w Nashville, Tennessee.


text:
Kobjyr
Wspůłrzyndne: 50°03'37" N 18°56'22" E
Kobjyr[zdrzůdło?] (pol. Kobiór, mjym. Kobier) – wjeś we połedńowyj Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we pszczyńskim kryśe. Tworzi jednowjoskowo gmina Kobjyr.
Zołożůno we XV stoleću na polańy postrzodku pszczyński kńeje. We 1870 doprowadzůno sam bana, s Kobjůra idźe śe ńům dostać do Katowicůw, Bjelska-Bjołyj a Zebrzydowicůw. Bez Kobjůr wjedźe tyż krajowo cesta nr 1.
We 2002 we czas powszechnygo wykoza bůło we Kobjyrze nojwjyncy we cołkij Polsce pośwjodczyńůw ślůnski norodowośći (21.93% - 990 ludźůw)[1].


text:
Striptiz
Striptiz (ze ang. Striptease, co idźe tumaczyć jako "seblykańy kere podńeco") je zorta erotycznygo pokazu, kerygo cwekym je wywołańy u widzůw podńecyńo bez pokozańy we tańcu golizny. Jygo charakterystyczno cecha je tako, co tancyrka abo tancyrz naschwol spowolńo seblykańy gynau we můmyntach, kej widze nojbarzi by śćeli uobejzdrzeć gibko wjyncy nagośći. Jydnům ze popularńijszych zortůw striptizu je tańcowańy wele rule. Nojczyńśći striptiz prezentujům baby, nale trefjo śe, co robjům go tyż chopy, kerych mjanuje śe czipyndejlsůma. Striptiz idźe uobejzdrzeć we ńykerych nocnych klubach a inkszych lokalach. Jygo teroźnijszo uodmjana wywodźi śe ze XIX stolećo ze burleski.


text:
Ioniske morjo
Ioniske morjo[1] (grjeksce Iόvιo ΠέλaYoς – Ionio Pelagos, italsce Mar Ionico , albansce Deti Jon) je dźěl Srjedźneho morja a potajkim tež dźěl Atlantiskeho oceana.
Leži mjez Italskej, Albanskej a Grjekskej. Na sewjeru mjezuje z Jadranskim morjom. Na zapadźe mjezuje z Sicilskej a je zwjazane přez Messinsku wužinu z Tyrrenskim morjom. Ma wuchodźe je zwjazane přez Korintski kanal z Egejskim morjom.
Ioniske morjo ma přestrjeń 169 000 kwadratnych kilometrow a maksimalnu hłubokosć 5121 metrow.


text:
Derby Museum and Art Gallery
Derby Museum and Art Gallery (hornjoserbsce Derbski muzej a wuměłska galerija) je muzej a wuměłska galerija w jendźelskim měsće Derby w hrabinstwje Derbyshire. Institucija bu załožena w lěće 1879 hromadźe z Derbskej centralnej knihownju w nowym twarjenju architekta Richarda Knilla Freemana z čerwjenych cyhelow.
Galerija wosebje wustajuje wulku kolekciju wobrazow molerja a derbskeho měšćanka Josepha Wrighta z Derby. Wustajene su tež wobrazy dalšich molerjow, na přikład: Williama Fredericka Austina, E.E. Clarka, Harolda Gresleya, Alfreda Johna Keenea, Georgea Baileya, Williama Edwina Mosleya, Davida Paynea, Georgea Turnera, Williama Wooda, Ernesta Townsenda, Georgea Francisa Yarnella, Samuela Raynera a Louisea Raynera.
Muzej wustajuje woptanki porcelana regionalnych pórclinownjow, wosebje předewzaća Royal Crown Derby. Tež su tu archeologiske, geologiske, přirodopisne a wojerske wustajeńcy.


text:
Sněžka
Sněžka (česki Sněžka, pólski Śnieżka, nimski Schneekoppe) jo z wusokosću 1.603 m nejwuše wugjarbjenje w Kerkonošach a nejwuša góra Sudetow, srjejźogórinskego proga a Českeje. Pśez wjeršk běžy statna granica Pólskeje a Českeje. Teke gaž lažy wjeršk Sněžki nad lěsneju granicu, jo wón za turistam pśistupny. Na pólskem boku wjerška namaka se mjaz 1665–81 natwarjona kapałka swě. Ławrjenca (kaplica św. Wawrzyńca) a futuristiska górska góspoda, kótaraž se mjaz 1969–74 natwari. Na českem boku wjerška jo postowy amt a nejwuša stacija sedłowego lifta.
Klima[wobźěłaś]
Ze stron klimy a wegetacije se wusokostne połoženje Kerkonošow ako alpinske wopisujo, lěcrownož se wótpowědna wusokosć njedośěgnjo. Na Sněžce kněžy pśerězna lětna temperatura wót 0,2 °C.


text:
Kailash
Wspůłrzyndne: 31°04'00" N 81°18'45" E Kailash (ang. Mount Kailash, dewanagari कैलाश पर्वत (Kailāśā Parvata) – Gůra Kailash) – gůra we paśmje Gangdisê we Transhimalajach (tajla Himalajůw), keryj wjeřchouek je wysoki na 6638 metrůw n.p.m. (wybitność: 1319 m). Ležy we Chinach, we Tybeće.
U jeji podnůža znejdujům śe zdřudua jednych ze nojdugšych řyk we Azyje: Indusu a jygo dopuywu Satledź, a tyž Brahmaputry.
Je uůna uwožano za śwjynto gůra bez štyry religje: hinduizm, buddyzm, džińizm a bůn. Bez hinduistůw je uwožano za śedźiba bůga Šiwy.
Ńy uodnotowano žodnyj průby zdobyća ščytu gůry Kailash. Ůwažo śe, aže je to nojwyžšo gůra na śwjeće, uo kerej ńy wjadůmo by ktokolwjek jům zdobůu. Ůwažo śe, aže je to spowodowane wzglyndůma religijnymi.


text:
Jiří Dienstbier
Jiří Dienstbier (rodz. 27.moja 1969 we Waszyngtůńe, Zjednoczůne Sztaty) – czeski politiker. Noleży do Czeskij Socjaldymokratycznyj Partyje. Czeski synator uod 27 marca 2011, kandydat na prezydynta.
Ze wyksztołcyńo prawńik. Ukůńczůł techńikum we 1988 a sztudjyrowoł na Ůńiwersyteće Karola we Pradze.
Bůł uod 10 czyrwca 1990-1992 posłym na Sejm Czechosłowacyje I kadyncyje a ńyskorzi synatorym I kadyncyje. Je vice-prezesym Czeskij Socjaldymokratycznyj Partyje. Uod lutego 2012 kej kandydat partyji CSSD na prezydynta Czeskij Republiki.
Mo syna (Jiři, rodz. 1993). Zno sztyry uobce godki: angelsko, francusko, rusko a mjymjecko.
Zdzrzůdła[Sprowjej]
- Marek Benda, M. Klima, P. Dobrovsky, Monika Pajerová., Šimon Pánek.: Studenti psali revoluci. Praha, Univerzum 1990. ISBN 80-85207-02-8. (we czeskij godce)
- Timothy Garton Ash: Wiosna obywateli: Rewolucja 1989: widziana w Warszawie, Budapeszcie, Berlinie i Pradze (wyd. pol. Polonia, 1990) – we polskij godce
- Słownik dysydentów. Czołowe postacie ruchów opozycyjnych w krajach komunistycznych w latach 1956–1989. Tom I, wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2007 (we polskij godce)
- Łukasz Kamiński, Petr Blažek, Grzegorz Majewski: Ponad granicami. Historia Solidarności Polsko-Czechosłowackiej, wyd. ATUT. Wrocław 2009 (we polskij godce)


text:
Kamela
Kamela (Camelus) – zorta wjelgich cyckočůw pařistokopytnych s familije kamelowatych. Přinoležům do nojwjynkšych ssakůw kopytnych. Fizjolůgičńy sům uůne přistosowane do žyćo we warůnkach suchygo a gorkigo klimatu, sům čynsto wykořistywane kej zwjyřynta užytkowe.
Gatůnki[Sprowjej]
We tyj zorće idźe wykozać dwa gatůnki:
- kamela dwupuklato (Camelus bactrianus syn. Camelus ferus – wystympuje tak we stańe dźikim (kamela dwupuklato dźiko C. ferus), kej a we chowje (kamela dwupuklato domowo, baktrjan C. bactrianus)
- kamela jydnopuklato (dromader*) (Camelus dromedarius) – wystympuje ino jako gadźina hodowlano
Mjano dromader to je feler naškryflany we yncyklopedyjach, richtik to śe mjanuje dromedar ze uać. jako stoji wyžyj[zdrzůdło?].


text:
Uljanowsk
Wspůłrzyndne: 54°19' N 48°22' E
Uljanowsk (ros. yлbяHoBck) je mjastym we Rusyji a stolicům uobwodu Uljanowskigo. We Uljanowsku mjyško 638,3 tys. ludźi (2005).
Zouožůne we 1648 roku bez bojara Bogdana Chitrowo na břygu Wougi a Swijagi, pod mjanym Symbirsk. Uod 1780 pośado prawa mjejske, uod 1796 bůuo stolicům guberńi, a uod 1943 stolicům uobwodu. We 1924 r. zmjyńůno mjano na Uljanowsk, s kuli tego co urodźiu śe sam tukej Wuodźimjeř Lyńin, čyli Wuadimir Iljič Uljanow. Průč Lyńina, urodźili śe sam tyž Aleksandr Kerenskij a Paweł Jasienica.
Mjasto znůne je ze fabryki aut – UAZ, mo port řečny, lotńisko i šula wyžšo.


text:
Zarząd Główny Związku OSP RP
[ śr., 2012-09-19 08:24 ]
- Dąbrowa Ryszard - woj. dolnośląskie
- Niedźwiecki Ireneusz - woj. dolnośląskie
- Dąbrowski Zdzisław - woj. kujawsko – pomorskie
- Sosnowski Zbigniew - woj. kujawsko – pomorskie
- Szmyt Leszek - woj. kujawsko – pomorskie
- Łopata Jan - woj. lubelskie
- Mielnicki Kazimierz - woj. lubelskie
- Sławecki Tadeusz - woj. lubelskie
- Starownik Marian - woj. lubelskie
- Stefaniuk Franciszek Jerzy - woj. lubelskie
- Szpak Janusz - woj. lubelskie
- Fedko Edward - woj. lubuskie
- Dziemdziela Józef - woj. łódzkie
- Emanuel Sławomir - woj. łódzkie
- Ozga Krystyna - woj. łódzkie
- Sterna Artur - woj. łódzkie
- Szmaja Ryszard - woj. łódzkie
- Cholewka Józef - woj. małopolskie
- Domagała Adam - woj. małopolskie
- Siarka Edward - woj. małopolskie
- Stefańczyk Ksawery - woj. małopolskie
- Gołąbek Zbigniew - woj. mazowieckie
- Leśniakiewicz Wiesław - woj. mazowieckie
- Nalewajk Tadeusz - woj. mazowieckie
- Pawlak Waldemar - woj. mazowieckie
- Struzik Adam - woj. mazowieckie
- Tarczyński Antoni Jan - woj. mazowieckie
- Borowski Andrzej - woj. opolskie
- Tiszbierek Teresa - woj. opolskie
- Augustyn Franciszek - woj. podkarpackie
- Konieczny Janusz - woj. podkarpackie
- Kubicki Wiesław - woj. podkarpackie
- Szlichta Edward - woj. podkarpackie
- Gradkowski Jan - woj. podlaskie
- Kołakowski Bogdan - woj. podlaskie
- Gajek Stanisław - woj. pomorskie
- Tomczonek Zygmunt - woj. pomorskie
- Meres Zbigniew - woj. śląskie
- Skubis Ireneusz - woj. śląskie
- Trombski Marek - woj. śląskie
- Gradziński Bolesław - woj. świętokrzyskie
- Pawlak Mirosław - woj. świętokrzyskie
- Żak Ireneusz - woj. świętokrzyskie
- Kniefel Grzegorz - woj. warmińsko – mazurskie
- Maciejewski Józef - woj. warmińsko – mazurskie
- Fojt Krzysztof - woj. wielkopolskie
- Grzeszczak Eugeniusz - woj. wielkopolskie
- Kamiński Ryszard - woj. wielkopolskie
- Mikołajczak Stefan - woj. wielkopolskie
- Serbiak Zbigniew - woj. wielkopolskie
- Wolniczak Stanisław - woj. wielkopolskie
- Dycha Stanisław - woj. zachodniopomorskie
- Tamborski Tomasz - woj. zachodniopomorskie
- Adamski Anatol
- Chmielewski Marian
- Czerwiński Piotr
- Grabowski Piotr
- Kaliszyk Zbigniew
- Kopeć Stanisław
- Krynicki Jan
- Nowak Adam
- Ratajczak Waldemar
- Skowrońska Krystyna


text:
Danga
Danga (abo tyż Dynga, Důnga) to je zjawisko uoptyčne a meteorolůgične, kere wystympuje we postaći wjeloborwnygo uůku widočnygo na ńebje. Je uůne spowodowane bez dyspresyjo (rozščepjyńy) śwjotua suonyčnygo we kroplach wody we atmosfeře Źymje.
Śwjotuo (podug antropocyntryčnygo půnktu widzyńo) je widźalnům tajlům průmjyńowańo elektrůmagnetyčnygo a we zaležnośći uod dugośći fali postřygane je we růžnych farbach. Kej śwjotuo suůnečne přeńiko bez kropelki dešču, woda rozprošo śwjotuo bjoue na farby, ślypje ludzke postřego uůk skuodajůncy śe ze šyśću kolorůw: čyrwůnygo, apfelzinůwygo, žůutygo, źylůnygo, modrygo a fjoletowygo. To sům gynau farby dangi.
Roz na kedy do śe zaobserwować drůgo (wtůrno), myńi jasno, danga, znojdujůnco śe na zewnůntř dangi wuaśćiwyj. Danga wtůrno twoři uůk uo ece widzyńo 50-53° a powstowo we wyńiku dwukrotnygo uodbićo śwjotua wewnůntř kropli wody. Skiž tego, co uodbiće zachodźi dwukrotńy, a růžńice we ece rozprošyńo śwjotua we zaležnośći uod mjejsca kaj pado śwjotuo na kropla sům wjynkše, danga wtůrno je myńi intynsywno a šyršo uod dangi pjyrwotnyj.
Řadke sům dangi potrůjne a baři wjelokrotne.


text:
Czesław Gęborski
Czesław Gęborski (rodz. 5 czerwca 1924 we Důmbrowje, ům 14 czerwca 2006) – polski zbrodniorz, kapitůn MBP we Ludowyj Polsce, kůmyndůnt uobozu we Łambinowicach.
Żywot[Sprowjej]
Ńym zaczyna śe II śwjatowo wojna, mjyszkoł we Důmbrowje. Tajla mjymjeckij uokupacyje bůł we uoboźe we Kochlowicach, ze kerygo pitnył we kwejtńu 1943. Bůł ferajńistům Ludowyj Armije, za co go haresztowali we 1944, nale LA uodbjůła transzport ze ńym do Auszwic. Ńyskorzi trefjůł do kůmůnistycznyj partyzantki. Kiej wojna mjoła szlus, wloz do Uobywatelskij Milicyje, kaj gibko stoł śe śerżantym.
Do merca 1945 robjůł we Śwjyntochlowicach, a ńyskorzi we Ńymodlińe. We lipńu 1945 stoł śe komyndantym kůncyntracyjnego uobozu we Łambinowicach. Tam bůł festylńy uokrutny a bestjalsko taktowoł wjyńźńůw. Ubijoł po dwa bajtle za roz - roztrzaskiwoł je łbym o łeb. Majerantnym kozoł stoć po szyje we wodźe, a kej keryś śe uobaloł, to go ńy retowoł. We paźdźerńiku 1945 podhajcoł barak, a kej go ftoś průbowoł gaśić, to go zastrzyloł, pomarło tedy 48 perzůnůw. Skirz tego straćoł fůnkcyjo a postawjyli go do gerychtu, nale sprawa umorzili we 1947, a Gęborski dostoł stopjyń kapitana.
Po 1956 zajś zaczůn śe proces uo Łambinowicy, a Gęborski trefjůł do haresztu, nale go uńywinńili. We kůńcu 90. lot XX stolećo aże do 2005 bůł jigo proces uo śmyjrć 48 uosůb, nale ja odroczyli skirz złygo stanu zdrowjo uoskarżůnego.


text:
Parki narodowe świata
- Waga: 1 kg
- Dostępność: Jest
- Producent: Kurpisz
- Cena: 10,90 zł
Parki narodowe świata
10.90 zł
wyd. Kurpisz
Oprawa: miękka
ISBN: 83-89738-82-1
Stron: 96
Wymiary: 210x291
Park Narodowy Amboseli Babiogórski Park Narodowy Park Narodowy Berchtesgaden Bieszczadzki Park Narodowy Park Narodowy Canaima Park Narodowy Denali Drawieński Park Narodowy Park Narodowy Etosza Gorczański Park Narodowy Park Narodowy Gór Stołowych Park Narodowy Hoge Veluwe Park Narodowy Jasper Park Narodowy Kakadu Karkonowski Park Narodowy Park Narodowy Khau Yai Park Narodowy Kościuszki Park Narodowy Krugera Park Narodowy Manu Ojcowski Park Narodowy Park Narodowy Paklenica Pieniński Park Narodowy Park Narodowy Rondana Roztoczański Park Narodowy Park Narodowy Sekwoi Park Narodowy Serengeti Park Narodowy Sorak Świętokrzyski Park Narodowy Tatrzański Park Narodowy Park Narodowy Tongariro Park Narodowy Vanoise Wielkopolski Park Narodowy Wigierski Park Narodowy Park Narodowy Wirunga Woliński Park Narodowy Park Narodowy Yellowstone Park Narodowy Zion


text:
Bejdżing
Wspůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdžing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostředńo wuadzům kraju. Uod půunocy, zachodu i pouedńo grańičy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdžing je drůgim, po Šanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym ličby ludnośći. Pouńi tyž fůnkcyjo nojwjynkšygo uostřodka polityčnygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Křižujům śe sam wažne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdžing" uoznačo dosuowńy "Půunocno stolica".
Bejdžing je gospodořym Letńich Igřysk Uolimpijskich 2008.


text:
Ryptura
Ryptura (uać. hernia) – patolůgične uwypuklyńy zawartośći dukli ćoua (nojcyńśći dukli lajbowyj) bez uotwůr we powuokach, na placu zwonym "mjejscym uo uobńižůnyj uopornośći" (uać. locus minoris resistententiae). Ryptura, půmimo uobjygowyj uopińje, ńy powstowo uoroz pod ajnflusym dužygo wyśiuku. Wyśiuek može přičyńić śe do ujawńyńo ryptury, kero istńoua zawčasu. Wspůučeśńy za nojwažńijšo přičyna powstawańo ryptur mo śe wrodzůne zabuřyńo syntezy a dygradacyje wuůkyn kolagynowych. Wroz s wjekym zachodźi dygradacyjo tych wuůkyn, stůnd tyž čynstše wystympowańy ryptur we wjeku staršym.


text:
Puchar Polski 2008/09 Pre-Preliminary Round [Jul 30] Pogoń Oleśnica 1-0 Arka Nowa Sól [aet] Chełmianka Chełm 2-3 KSZO Ostrowiec Świętokrzyski Koszarawa Żywiec 0-1 Unia Tarnów GKS Starościn 1-1 Sokół Aleksandrów Łódzki [aet, 6-7 pen] Preliminary Round [Aug 13] OKS 1945 Olsztyn 0-3 Kotwica Kołobrzeg Victoria Koronowo 0-1 Huragan Morąg Omega II Kleszczów 2-2 Promień Opalenica [aet, 4-5 pen] Górnik Łęczna 2-0 Warmia Grajewo Pniówek Pawłowice Śląskie 2-1 Resovia Przebój II Wolbrom 0-2 Sokół Aleksandrów Łódzki Stal Sanok 3-1 Unia Tarnów Bytovia Bytów 2-3 Dąb Dębno [aet] LZS Leśnica 2-1 KSZO Ostrowiec Świętokrzyski Orzeł Ząbkowice Śląskie 0-2 Pogoń Oleśnica Lechia II Zielona Góra 0-2 Nielba Wągrowiec Naprzód Jędrzejów 1-1 Legia II Warszawa [aet, 4-5 pen] Hutnik Warszawa 1-4 Zawisza Bydgoszcz Supraślanka Supraśl 1-2 Lechia II Gdańsk Round 1 [Aug 26] Zawisza Bydgoszcz 0-1 Kmita Zabierzów [Aug 27] Kotwica Kołobrzeg 0-2 Arka Gdynia Huragan Morąg 1-2 Warta Poznań [aet] Promień Opalenica 2-1 Pelikan Łowicz Górnik Łęczna 5-1 Tur Turek Pniówek Pawłowice Śląskie 1-3 Odra Opole Sokół Aleksandrów Łódzki 1-1 Piast Gliwice [aet, 1-4 pen] Stal Sanok 2-2 Podbeskidzie Bielsko-Biała [aet, 5-4 pen] Dąb Dębno 0-3 Lechia Gdańsk LZS Leśnica 1-2 GKS Jastrzębie (Jastrzębie Zdrój) Pogoń Oleśnica 1-3 GKS Katowice Nielba Wągrowiec 1-0 Śląsk Wrocław Legia II Warszawa 0-3 Motor Lublin Lechia II Gdańsk 3-0 Znicz Pruszków Wisła Płock 8-0 ŁKS Łomża Stal Stalowa Wola bye [due to merger Polonia Warszawa with Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski] 1/16 Finals [Sep 23] Odra Opole 2-0 Polonia Bytom Stal Stalowa Wola 1-0 GKS Bełchatów GKS Katowice 3-4 Górnik Zabrze [aet] Górnik Łęczna 2-3 Cracovia [aet] Nielba Wągrowiec 0-3 Polonia Warszawa Wisła Płock 1-2 Legia Warszawa [aet] [Sep 24] Promień Opalenica 1-0 Zagłębie Sosnowiec Stal Sanok 1-0 Widzew Łódz Arka Gdynia 1-2 Odra Wodzisław Śląski Motor Lublin 0-2 Łódzki KS Warta Poznań 0-2 Ruch Chorzów Kmita Zabierzów 3-0 Korona Kielce GKS Jastrzębie 3-4 Zagłębie Lubin [aet] Piast Gliwice 0-4 Lech Poznań Lechia II Gdańsk 0-3 Wisła Kraków [Oct 7] Lechia Gdańsk 0-1 Jagiellonia Białystok 1/8 Finals [Oct 28] Cracovia 3-0 Łódzki KS Kmita Zabierzów 0-2 Polonia Warszawa Lech Poznań 1-0 Odra Wodzisław Śląski Odra Opole 0-2 Ruch Chorzów [Oct 29] Legia Warszawa 0-0 Jagiellonia Białystok [aet, 8-7 pen] Promień Opalenica 1-4 Zagłębie Lubin Wisła Kraków 2-1 Górnik Zabrze Stal Sanok 2-0 Stal Stalowa Wola Quarterfinals First Legs [Mar 4] Wisła Kraków 0-1 Lech Poznań [Mar 17] Legia Warszawa 3-1 Stal Sanok Ruch Chorzów 3-0 Zagłębie Lubin [Mar 18] Polonia Warszawa 1-0 Cracovia Second Legs [Apr 7] Zagłębie Lubin 1-2 Ruch Chorzów Cracovia 2-2 Polonia Warszawa [Apr 8] Stal Sanok 1-1 Legia Warszawa Lech Poznań 2-1 Wisła Kraków Semifinals First Legs [Apr 29] Legia Warszawa 0-1 Ruch Chorzów [Apr 30] Lech Poznań 1-1 Polonia Warszawa Second Legs [May 6] Polonia Warszawa 1-1 Lech Poznań [aet, 0-3 pen] [May 7] Ruch Chorzów 1-0 Legia Warszawa Final [May 19, Stadion Śląski, Chorzów] Ruch Chorzów 0-1 Lech Poznań Puchar Ekstraklasy 2008/09 (League Cup) Group Stage Grupa A Round 1 [Sep 3] Wisła Kraków 0-4 Śląsk Wrocław Piast Gliwice 1-2 Cracovia Round 2 [Sep 6] Piast Gliwice 1-0 Wisła Kraków [Sep 7] Cracovia 0-1 Śląsk Wrocław Round 3 [Oct 7] Piast Gliwice 3-1 Śląsk Wrocław [Oct 9] Wisła Kraków 2-0 Cracovia Round 4 [Oct 12] Śląsk Wrocław 0-0 Wisła Kraków Cracovia 1-1 Piast Gliwice Round 5 [Nov 18] Wisła Kraków 4-1 Piast Gliwice [Nov 19] Śląsk Wrocław 1-0 Cracovia Round 6 [Nov 26] Cracovia 0-0 Wisła Kraków Śląsk Wrocław 1-2 Piast Gliwice Final Table: 1.Piast Gliwice 6 3 1 2 9- 9 10 [2 2 0 0 5-2 6] 2.Śląsk Wrocław 6 3 1 2 8- 5 10 [2 0 0 2 2-5 0] 3.Wisła Kraków 6 2 2 2 6- 6 8 4.Cracovia (Kraków) 6 1 2 3 3- 6 5 Grupa B Round 1 [Sep 3] Odra Wodzisław Śląski 2-1 Polonia Bytom [Sep 4] Ruch Chorzów 0-0 Górnik Zabrze Round 2 [Sep 7] Polonia Bytom 1-0 Ruch Chorzów Górnik Zabrze 1-3 Odra Wodzisław Śląski Round 3 [Oct 7] Ruch Chorzów 3-2 Odra Wodzisław Śląski [Oct 8] Górnik Zabrze 2-0 Polonia Bytom Round 4 [Oct 11] Polonia Bytom 0-0 Odra Wodzisław Śląski [Oct 12] Górnik Zabrze 1-1 Ruch Chorzów Round 5 [Oct 18] Ruch Chorzów 4-3 Polonia Bytom [Oct 19] Odra Wodzisław Śląski 0-0 Górnik Zabrze Round 6 [Oct 25] Polonia Bytom 0-2 Górnik Zabrze Odra Wodzisław Śląski 1-1 Ruch Chorzów Final Table: 1.Ruch Chorzów 6 2 3 1 9- 8 9 [4 1 3 0 5-4 6] 2.Odra Wodzisław Śląski 6 2 3 1 8- 6 9 [4 1 2 1 6-5 5] 3.Górnik Zabrze 6 2 3 1 6- 4 9 [4 0 3 1 2-4 3] 4.Polonia Bytom 6 1 1 4 5-10 4 Grupa C Round 1 [Sep 5] GKS Bełchatów 2-2 Arka Gdynia Lechia Gdańsk 3-0 Lech Poznań Round 2 [Sep 8] Arka Gdynia 2-0 Lechia Gdańsk [Sep 9] Lech Poznań 1-3 GKS Bełchatów Round 3 [Oct 8] Arka Gdynia 3-0 Lech Poznań [Oct 10] Lechia Gdańsk 1-3 GKS Bełchatów Round 4 [Oct 12] Arka Gdynia 2-2 GKS Bełchatów [Oct 13] Lech Poznań 1-0 Lechia Gdańsk Round 5 [Nov 18] Lechia Gdańsk 0-1 Arka Gdynia [Nov 19] GKS Bełchatów 1-1 Lech Poznań Round 6 [Dec 10] Lech Poznań 1-4 Arka Gdynia GKS Bełchatów 0-0 Lechia Gdańsk Final Table: 1.Arka Gdynia 6 4 2 0 14- 5 14 2.GKS Bełchatów 6 2 4 0 11- 7 10 3.Lechia Gdańsk 6 1 1 4 4- 7 4 [2 1 0 1 3-1 3] 4.Lech Poznań 6 1 1 4 4-14 4 [2 1 0 1 1-3 3] Grupa D Round 1 [Sep 2] Łódzki KS 1-4 Jagiellonia Białystok Polonia Warszawa awd Legia Warszawa [awarded 3-0, originally 1-1] Round 2 [Sep 5] Legia Warszawa 3-0 Łódzki KS [Sep 7] Jagiellonia Białystok 1-1 Polonia Warszawa Round 3 [Oct 7] Polonia Warszawa 1-0 Łódzki KS [Oct 10] Jagiellonia Białystok 1-1 Legia Warszawa Round 4 [Oct 13] Jagiellonia Białystok 3-2 Łódzki KS [Oct 14] Legia Warszawa 4-0 Polonia Warszawa Round 5 [Nov 18] Łódzki KS 2-3 Legia Warszawa [Nov 19] Polonia Warszawa 1-0 Jagiellonia Białystok Round 6 [Nov 25] Legia Warszawa 2-1 Jagiellonia Białystok Łódzki KS 1-1 Polonia Warszawa Final Table: 1.Legia Warszawa 6 4 1 1 13- 7 13 2.Polonia Warszawa 6 3 2 1 7- 6 11 3.Jagiellonia Białystok 6 2 2 2 10- 8 8 4.Łódzki KS 6 0 1 5 6-15 1 Quarterfinals First Legs [Feb 20] GKS Bełchatów 1-1 Legia Warszawa [Mar 24] Odra Wodzisław Śląski 2-2 Piast Gliwice [Mar 25] Śląsk Wrocław awd Ruch Chorzów [awarded 3-0, originally 1-2] [Mar 26] Polonia Warszawa 0-2 Arka Gdynia Second Legs [Mar 27] Legia Warszawa 1-2 GKS Bełchatów [Mar 30] Ruch Chorzów 0-1 Śląsk Wrocław [Mar 31] Arka Gdynia 2-2 Polonia Warszawa Piast Gliwice 2-2 Odra Wodzisław Śląski [2-4 pen] Semifinals First Legs [Apr 21] Odra Wodzisław Śląski 0-0 GKS Bełchatów [Apr 22] Śląsk Wrocław 3-0 Arka Gdynia Second Legs [Apr 28] GKS Bełchatów 0-2 Odra Wodzisław Śląski [Apr 29] Arka Gdynia 1-0 Śląsk Wrocław Final [May 13] Odra Wodzisław Śląski 0-1 Śląsk Wrocław
2007/08.
list of champions.
list of final tables (includes 2nd level).
list of 2nd level champions.
list of cup finals.
Prepared and maintained by Paweł Mogielnicki for the RSSSF
Author: Paweł Mogielnicki
Last updated: 28 May 2009
(C) Copyright Paweł Mogielnicki and RSSSF 2009
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.


text:
Podstupim
Koordinaty: 52°24′0″N 13°04′0″E /  52.4, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *
Podstupim (němsce Potsdam) je stolica zwjazkoweho kraja Braniborskeje a wědowe město Němskeje. Z nimale 160.000 wobydlerjemi na 187 km² je wone na wobydlerjow najbohatše město zwjazkoweho kraja. Podstupim leži nad Habolu a mjezuje z Berlinom na sewjerowuchodźe.
Stawizny[wobdźěłać]
Prěni raz naspomni so město w lěće 993 jako město "Poztupimi". Wot 17. lětstotka Podstupim bě lětna rezidenca wšelakich regentow: Hród Sanssouci z jeho parkom, kotryž je twarjeny wot 18. lětstotka z Friedrich der 2. von Preußen, nětčišo je wažna zajimawostka města. Po Druhej swětnej wójnje, w lěće 1945, aliěrowani su w hrodźe Cäcilienhof wo přichodźe Němskeje rozsudźili.
Žórła[wobdźěłać]


text:
Wikipedija
Wikipedija (kumštne słowo: hawajan. wiki wiki, spěšnje; jendź. Encyclopedia) je mjezynarodny projekt, kiž chce zestajić swobodnu encyklopediju we formje syćoweje strony, kotrejež nastawki so njeposrědnje wobdźěłać móžeja.
Wikipedija, syćowy projekt, kiž chce zestajeć encyklopediju; Spočatk jendźelskeho wudaća 2001, z lěta 2003 w nošerstwje Wikimedia Foundation. W lěće 2012 wobsahuje Wikipedija cyłkownje wjace hač 20 mil. nastawkow w něhdźe 260 rěčach.
Wikipedija je nastała na zakładźe tak mjenowaneje "Wiki" (softwarowy interfejs za wužiwarjow syće za aktiwne a pasiwne wužiwanje). Za přinoški płaći GNU-licenca za swobodnu dokumentaciju, kotraž dowoli změnjenja a komercielne wužiwanje.
Hornjoserbska rěčna wersija Wikipedije wobsteji z lěta 2006 a ma tuchwilu 8.286 artiklow.
Eksterne wotkazy[wobdźěłać]
- Wikipedija
- (hsb.) Wěda na wiki!, Fabian Kaulfürst, Rozhlad, 1/2007