text:
Při babylonskich rěkach sedźimy a płakamy, hdyž my na Cion spominamy. Naše harfy powěsnjemy na wjerby teho samsneho kraja. Přetož tu kazaju nam spěwać ći, kotřiž nas jatych maja: »Spěwajće nam něšto wot Cionskeho kěrluša!« Kak bychmy móhli spěwać Knjezowy kěrluš we cuzym kraju?
Druhi dźěl oratorija započina so z tekstom, kotryž pochadźa z Ps 137. W nim powěda so wo přebywanju wuzwoleneho ludu w Babylonskim wuhnanstwje. Jedna so potajkim wo čas mjez 597 – tehdy mjenujcy započa so prěnje z dohromady třoch wuhnanstwow Židow – hač do 539, jako dowoli jim persiski kral Kyrus II. Wulki nawrót do ródneho kraja. Citowany tekst předstaja zrudnu situaciju wuhnancow. Woni sedźa a płakaja a su jeći. Nuzuja jich, zo bychu narodne a nabožne kěrluše spěwali. Woni pak to wotpokazaja.1 To je bibliska perspektiwa wuhnanstwa, kotraž akcentuje předewšěm teologiske ideje. Z tutoho wida bě situacija wuhnancow woprawdźe katastrofalna: Woni běchu w cuzym kraju, jich stat zhubi politisku njewotwisnosć, měšćanska murja Jerusalema bu zničena a Jerusalemski templ ležeše w rozpadankach. To bě zdobom wulka teologiska kriza: Wuzwoleny lud bě wójnu přěhrał. To rěkaše, zo je jich Bóh Jahwe słaby, babylonski přibóh Marduk pak sylny. Jeho lud bě dźě dobył. Z archeologiskeje perspektiwy pak situacija wuzwoleneho ludu tak bjezwuhladna njebě. Z namakanych tekstow wuchadźa, zo su so Israelića w Babylonje poměrnje derje zažiwili. Woni bydlachu předewšěm we hłownym měsće a wokolinje, mějachu swoje dźěłowe městna a załožowachu firmy a samo banki. Tohodla njejsu so wšitcy do domizny wróćili, jako su jim to dowolili. Tak nasta jedna z najwažnišich židowskich diasporow. Jedyn z najwjetšich přinoškow tuteje k wuwiću judaizma je Babylonski talmud kaž tež institucija Synagogi.2
Korla Awgust Kocor komponowaše wšelakore hudźbne twórby. Jedna z nich je oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt«, kiž nasta w lěće 18611. W nim so jedna wo někotre podawki ze stawiznow wuzwoleneho ludu a jeho tekst so zepěra nimale dospołnje na perikopach Swjateho pisma, kotrež su z wěstym teologiskim wotpohladom zestajene. Wo kajke podawizny dźe a kajke teologiske ideje so tule zwuraznja? Na tutej prašeni ma wotmołwić předležacy nastawk. W prěnim dźělu póńdźe wo historiske fakty, na kotrež so oratorij poćahuje a w druhim spytamy wuslědźić w nim zapřijate teologiske ideje.
Oratorij »Israelowa zrudoba a tróšt« wobsteji z třoch dźělow, kotrež poćahuja so na bibliske stawizny wuzwoleneho ludu. Prěni dźěl wěšći Israelej njezbožo – jeho hrěcha a njeposłušnosće dla. Druhi dźěl wopisuje njezbožo same a třeći dźěl předstaja sluby Bože na lěpše časy. Wo kotre bibliske stawizny wuzwoleneho ludu so tu jedna? Poprawom wo te, kotrež wothrawachu so w 6. lětstotku do našeho ličenja časa. W lěće 605 do Chr. wotmě so bitwa pola města Karkemiša, ležaceho w bliskosći rěki Eufrata. Egyptowčenjo wojowachu přećiwo Babylonjanam. Tehdom běštej to dwě najsylnišej mócnarstwje swěta. Kóžde z njeju chcyše dominować, wosebje w Lewanće, potajkim tež na teritoriju, kiž słušeše k Israelej (2 Kral 23, 31–35). Naspomnjenu bitwu přěhra Egyptowska a Lewanta přeńdźe pod knjejstwo Babylonskeje. Za wuzwoleny lud to rěkaše, zo dyrbješe wotnětka wysoke dawki płaćić. Dołhož to činješe, knježeštej měr a pokoj. Hdyž pak to wotpokazowaše, nastawachu hnydom problemy. Babylonske wójsko interweněrowaše a nuzowaše k »porjadej«. W padźe wuzwoleneho ludu sta so to samo trójce: 597, 587 a 582. Po tutych zachadźenjach njezhubi Israel jeno swoje slěbro a złoto, ale tež swojich staćanow. Po přikładźe Asyriskeje Babylonska ludźi jenož njemorješe, ale ćěrješe tež wěsty dźěl do wuhnanstwa. To potrjechi wosebje rjemjeslnikow a elitu ludu. W kraju wostachu jeno rólnicy, kotřiž dyrbjachu wěsty podźěl swojich płodow okupantej wotedawać (2 Kral 24, 1 – 25, 30). W babylonskim wuhnanstwje přebywachu Židźa hač do lěta 539, doniž njepřemó persiski kral Kyrus II. Wulki (539–530) Babylonske mócnarstwo. Wón da Israelej swobodu, tak zo móžeše wróćo do swojeho kraja ćahnyć a tam Jerusalemski templ zaso natwarić, kotryž běchu Babylonjenjo zničili. Templ so něhdźe w lěće 516 woswjeći. Čas persiskeho knjejstwa bě čas wulkeje nabožneje, nic pak politiskeje swobody (Esra 1, 1–4; 3, 1–4, 5; 5, 1–6, 22). Tutu mějachu Israelića hakle srjedź druheho lětstotka do našeho ličenja časa (1 a 2 Makk)2. Prěni dźěl Kocoroweho oratorija poćahuje so na podawki wot bitwy pola Karkemiša do wuhnaća israelskeho ludu do Babylonskeje. Druhi dźěl oratorija wobsahuje dobu Babylonskeho wuhnanstwa hač k ediktej krala Kyrusa II. Wulkeho, kiž zmóžni israelskemu ludej nawrót do domizny. A třeći dźěl jedna runje w času wróćenja z Babylonskeho eksila do slubjeneho kraja.


c: text/html

text: Štož je mi w tutej knize, kaž bych za tym wołał, napřećo přišło: pokiwy za krimipisarjow. Pomyslće sej! W dźěćacej knize nawod za krimipisarjow! Koch zapleće za serbskich krimiawtorow, kak maja podeńdźenja po dramatiskich zasadach rjadować. A zo tworitej w dobrym krimiju čas a městnosć jednotu. W Kochowej powědce njeje njetrjebawšeho skakanja a tež njeje přeco zaso nowych wosobow. Koch wě, hdźe maš w powědanju jednanje pospěšić a hdźe napjatosć přiwótřić. »W skoro wšitkich kriminalistiskich padach ... přińdźe připad na pomoc. Tón sławny komisar připad« (str. 91) a: »Kóždy, kiž krimije čita, wě, zo maja dobri kriminalisća dobry čuch.« (str. 99) Tele instrumenty zasadźuje dramatikar a komikar Jurij Koch na městnach, hdźež słušeja. Na přikład: »Nětko je tež stary Worješk přistupił ...« (str. 80), »Worješk zamóže ... ze swojimaj nadměru wulkimaj wušomaj njewšědne zwukowe žołmy přijimować.« (str. 108) Worješk zamóže so z njetopyrjemi dorozumić. Na tutu ideju je Koch přišoł, z čimž mjez druhim nam dorosćenym kaž tež našim wnučkam prajić chce: Kriminalki su kriminelne, dokelž njejsu po faktach wěrne, jenož po wobsahowym wuprajenju. Nadźijomnje kolegam – serbskim krimispisowaćelam tale wučba w prawym času dóńdźe a my w blišim času dalše serbske krimije pod čitansku lampu dóstanjemy, putace, zo samo plěchatemu włosy stawaja.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 14.10.2018
Dobry tydziyń we handbalu a basketbalu. Ô piyrszym szpilu BK Ôpawa we Europejskej Lidze Majstrōw my już pisali bez tydziyń. We hokejowej Europejskej Lidze Majstrōw piyrsze we historyji punkty manszaftu z ligi polskej. GKS Tychy wygroł ze HC Bozen ze Południowego Tirolu 5-3. Blank słabo kōńczy HC Očelari Trziniec, kere przegrało u siã ze Storhamar Ishockey 2-3 i nie wylazło z grupy. A przipōmniymy, że łōńskego roku tyn manszaft bōł we pōłfinale Europejskej Ligi Majstrōw.
Fusbal
We fusbalu skuli szpilōw manszaftōw we Lidze Nŏrodōw nie grały ligi. Yno Slezsky Ôpawa groł we Pucharze Rep. Czeskej i wyeliminowoł Vysočina Jihlava po wygranej 1-0. We 1/4 finału Slezsky Ôpawa trefi na MFK OKD Karwina i dōńdzie do gōrnoślōnskich derbōw ô pōłfinał.
Hokej
Europejskŏ Liga Majstrōw
HC Očelari Trziniec – Storhamar Ishockey 2-3
GKS Tychy – HC Bozen 5-3
Liga czeskŏ
HC Očelari Trziniec – Sparta Praga 4-5 (po dogr.)
HC Očelari Trziniec -Dynamo Pardubice 6-1
Po 10 kolejkach HC Očelari Trziniec je 9 we tabuli.
Liga polskŏ
KS Toruń – Tauron GKS Katowicy 2-6
Polonia Bytōm – Cracovia Krakōw 3-8
KS Toruń – Tauron GKS Katowicy 0-3
Orlik Ôpole – JKH GKS Jastrzymbiy 3-2
Zagłębie Sosnowiec – GKS Tychy 5-6
JKH GKS Jastrzymbiy – Orlik Ôpole 6-0
Cracovia Krakōw – Polonia Bytōm 3-4 (po dogr.)
Tabula po 12 kolejkach: Piyrszy je Tauron GKS Katowicy, drugi GKS Tychy, trzejci JKH GKS Jastrzymbiy, dziesiōnty Orlik Ôpole a jedynŏstŏ Polonia Bytōm.
Handbal
Liga polskŏ – 7 kolejka
Gwardia Ôpole – Energa MKS Kalisz 30-28
Górnik Zŏbrze – Azoty Puławy 28-25
We tabuli Górnik Zŏbrze je 2, a Gwardia Ôpole 9.
Liga czeskŏ
SKKP Handball Brno – Pepino SKP Fridek-Mistek 28-28
HC Banik Karwina pauzowała skuli szpilōw we europejskich pucharach.
We tabuli HC Banik Karwina je 7, a Pepino SKP Fridek-Mistek 8.
Eliminacyje do Pucharu EHF
HC Banik Karwina – HC Tinex Prolet 26-22 i 32-25. Awans HC Banik Karwina.
Gwardia Ôpole – Gorenje Velenje 23-21 (piyrszy szpil 22-26). Gwardia Ôpole ôdpadła.
Basketbal
Europejskŏ Liga Majstrōw
BK Ôpawa – Nanterre 92 74-67
Liga czeskŏ – 3 kolejka
BK Ôpawa – Kralovsti Sokoli 102-91
BK Ôpawa je 2 we tabuli.
Voleybal
Liga polskŏ – 1 kolejka
MKS Byndzin – ZAKSA Kyndzierzyn-Koźle 1-3
WKS Czarni Radōm – Jastrzębski Węgiel 0-3
GKS Katowicy – AZS Olsztyn 3-1


text:
Beneficny koncert skupiny PoŠtyrjoch minjenu sobotu w Jaseńcy bě na dobro sebjepomocneje skupiny Xeroderma Pigmentosum. Jeje dźěło a jeje zaměry je Tobias Bulank publikumej rozłožił.
Za nanajwjetši dźěl ludźi njeje ničo samozrozumliwišo, hač swětły dźeń pod hołym njebjom přebywać. Za něhdźe 50 hač do 80 ludźi w němskorěčnym rumje je to bjez škita njepředstajomne. Woni ćerpja pod genetiskim defektom, kotryž jim njedowola so bjez škita UV-pruham wusadźić, hewak schorja na kóžneho raka. Dźěsći Tobiasa Bulanka stej wobě wot tohole defekta potrjechenej. „To swójbne žiwjenje do teje měry poćežuje, zo dyrbimoj naju dźěsći kóžde ranje z wosebitej kremu namazać, wšudźe tam, hdźež je naha koža widźeć, potajkim ruce, mjezwočo atd. Nimo toho matej wonej specielnu drastu, kotraž jeju před pruhami słónca škita. Hdyž druhe dźěći na přikład na někajkim swjedźenju spěšnje raz z domu skoča, dyrbitej so naju dźěsći najprjedy dokładnje zdrasćić“, powěda wučer na Worklečanskej wyšej šuli.


text: Hdyž smy lětsa znowa předstajenje Kocoroweho oratorija »Israelowa zrudoba a tróšt« dožiwili, so někotryžkuli připosłuchar abo interpret tež praša: Što je komponista pohnuło, w lěće 1861 duchowny oratorij stworić? Biografojo Korle Awgusta Kocora njeskića na to mje spokojaceje wotmołwy. Zwostawa jenož z kontekstow přičiny a nastorki wotwodźeć, tukać a dale pytać. Znate je, zo je chór Lumir dźěle z oratorija prěni króć předstajił 22. apryla 1862, na beneficnym koncerće pestalozzijoweho zjednoćenstwa w Drježdźanskej Cyrkwi našeje knjenje a zo chcyše Kocor specielnje na hłós altistki, něhdyšeje dwórskeje spěwarki Marje Schusteroweje, solowu partiju stworić.


text:
Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc (čo. 6212) je wuznamna dwukolijowa čara we wuchodnej Sakskej. Wjedźe přez Hornju Łužicu, z Drježdźan přez Biskopicy, Budyšin a Lubij do Zhorjelca. Wona je z dźělom paneuropskeho koridora III.: Brüssel–Köln–Drježdźany–Wrócław–Krakow–Lwów–Kijew.
Z Drježdźan wjedu železniske čary do Lipska, Dźěčina a Njedźichowa.
We Warnoćicach wotbočuje čara do Kamjenca. Jeje podlěšowanje do Pěrna je dźensa zawrjena.
Z Biskopic wjedźe železniska čara do Wjazońcy a dale do Žitawy. Něhdyša čara do Kamjenca so w lěće 1998 zawrě, wot lěta 2004 su kolije wottorhane.
Budyšin bě do zawrjenja čarow do Žandowa a Wojerec hornjołužiske železniske křižowanišćo. Čara do sewjera je so mjeztym wottwariła.
Z Lubija wjedźetej čarje do Habrachćic a do Žitawy. Kolije něhdyšeje čary do Radworja so w lěće 2004 wottorhachu a něhdyša čara do Budestec bu demontowana w lěće 2008. Na ćělesu tuteje čary natwarichu kolesowansku šćežku přez Kumwałd.
Ze Zhorjelca wjedu čary do Berlina, Nikriša (a Žitawy), Zawidowa,
Węglinieca (a Wrócławja) a do Wałbrzycha.
- ↑ STREDA - Streckendatenbank der DBAG; Stand 2004


text:
Jak dziołcha kōńczyła te pielyngniarski nauki, to ȏbiecali, co pojadōm na pora dni na wycieczka nad morze abo na Mazury, ale nojprzōd trza bōło znojś „spōnsora” coby za taki luksusy zapłaciōł. No i tyn „spōnsor” sie trefiył pryndzy niż se myśleli. Szpital na Glywicki mioł swōj autobus, ale mało tam ś niego korzystali, bezto sie szkoła ś nimi gibko dogodała. Potym uzbiyrali jeszcze kajś pora groszy, a reszta sami ôjcowie dopłaciyli, coby se ôd nich dziecka mōgły tym wielki świat ȏbejrzeć. Autobus hnet bōł połny. Jechały nim praje same dziołchy, bo synkōw na roku było yno trzech. Jak stowali we myjszych miejscowościach żodyn sie na nich ani niy podziwoł, ale tak na trzeci dziyń przijechali do Olsztyna (tego na Warmii), a stanyli tym autobusym na jakimsik placu we cyntrum. Jeszcze niy wyleźli, a tu dali pozōr, że miejscowe ludzie cosik pokazujom na jejich autocar.
- Isto we tyj wsi kaj my spali, nos kery gōwnym ôbszmarowoł! – padoł jedyn synek, a drugi wyskoczył zaroz na dwōr, coby sie na to podziwać.
We tym momyncie ci co kōnsek ôd tego autobusa stoli, a tak palcami na niygo pokozowali, ôdskoczyli a uciykli. A tyn synek, co prziszoł ze dworu nazōd, mioł tako macha, jakby mu za kragel kapało, a yno wystynkoł:
- Idźcie se ôbejrzeć, co tam stoji napisane...
To co tam stoło to już stykło, coby sklepy przed nimi pozawiyrali, a ludzie ze drōgi sie potraciyli! Dziołszyska sie wkurziły, a padały szoferowi, coby stanył nojlepi na rynku, bo ône muszōm sie ze tym piyknym miastym rozłōnczyć choćby yno ze autobusa.
Jak wele nich przechodziyła wielgo wycieczka ze przewodniczkōm , dziołchy zaczły nojprzōd machy strzylać, a potym sie jeszcze niby się prać , a narobiyły przi tym takigo butlu, że ludzie pouciekali a pokryli sie we sklepach a barach. Keryś zazwoniōł po milicyjo, ale tyż sie trzimała ôd nich z daleka. Ô nic sie niy pytali yno bez megafōn nakozali szoferowi jechać we kierunku granice miasta, a dziepiyro tam stanyli a potym pojechali nazōd.
Na szczyńśći to bōł yno jedyn taki incidynt, a reszta wycieczki bōła udano.
Grymlino
P.S. Podziynkowani do panoczka Alojza Zimōńczyka za pōmōc we ślōnski korekcie.


text:
Pudelek
Witom wszystkich :)
Nazywom śe Marcin. We wyższyj szule uczył żech śe geszichty - je to tyż moja pasjo.
Załobycz interesuja śe Austro-Madźaroma, Ślůnskiem a XX wjekem.
Lubia tyż numizmatyka, geografijo (a polityczno fest), rajzy... łaża po gůrach, a w zima jeżdza na nartach.
Na polskij Wikipedyji mojo pjyrwszo edycyjo bůła, kjedy żech działoł jyszcze jako IP-ek - było to 13 septembra 2004 roka. We aprilu 2005 zalogowoł żech śe, a me mjano je Pudelek. Na Ślůnskej dźałom uod startu.
Tworza nowe artikle, poprawjom felery a inksze cygaństwa.
A tukej moje artikle na ślůnskij wikipedyji:
Banhow, Barańo Gůra, Bełk (ślůnske wojewůdztwo), Beskidenverein, Biskupjo Kůpa, Bjerawka, Bowalno, Chmjelowicy (uopolske wojewůdztwo), Dâmboviţa (rzyka), Důmecko, Důnaj, Dźykaństwo, Fara, Fera, Gigula, Gmina Kůmprachćicy, Gůrne Łaźiska, Gůry Uolbrzimje, Jeśůńiki, Hans Majestet Kongens Garde, Karńůw, Kośćůł (stawjyńy), Klimczok, Kůmprachćicy, Ńymodlin, Oslo, Polsko Nowo Wjeś, Pradźod, Průszkůw, Przysłop pod Barańům Gůrům, Ratuż, Rothaus, Skrzyczne, Śńyżka, Ślůnski Beskid, Ślůnsko-Morawski Beskid, Szyńdźelńa, Turystyczne schrůńisko, Uochodze, Uorzesze, Wjelgo Czantoryjo, Wjelgo Fatra, Zlaté Hory, Źdźyszowicy
Galeryjo - > [3]
Brůdnopis -> [4]


text:
Rownjanski kěrchow
Rownjanski kěrchow je pohrjebnišćo w srjedźołužiskej wjesce Rowno, kotraž słuša do Slepjanskeje wosady. Wjesny kěrchow nadeńdźe so na juhowuchodźe wsy na kromje hole a je z kulturnostawizniskeho wida zajimawy dla tam postajenych historiskich narownych kamjenjow ze serbskimi napisami.
Wot lěta 1863 namakaše so kěrchow na tamnym boku Mułkečanskeho puća, napřećo dźeńsnišemu stejišću. W 1920tych lětach bu dale do zapadneho směra rozšěrjeny, mjeztym zo so wuchodny dźěl zawrě. Tamniše narowne kamjenje njebuchu pak wotstronjene, dokelž so přestrjeń dale njewužiwaše. Tuž so – porno druhim kěrchowam – zdźeržachu a něhdyši kěrchow poněčim zarostowaše. W 1980tych lětach namakachu mjeztym skoro zabyte kamjenje w holi a donjesechu je nachwilnje do składowanišća blisko Choćebuza. Po katalogizowanju wšěch 60 wobchowanych kamjenjow přez Trudlu Malinkowu a restawrowanju postajichu prěnich dwanaće kamjenjow w lěće 2011 znowa na Rownjanskim kěrchowje. Zbytne kamjenje buchu w nalěću 2019 znowa stajene, tak zo nadeńdu so mjeztym wšě wobchowane kamjenje zaso w Rownom.
Tak zarjadowane wopomnišćo, kotrež steji hromadźe z kěrchowskej kapałku pod pomnikoškitom, wopřijima najwjetšu přistupnu zběrku historiskich serbskich narownych kamjenjow w cyłej ewangelskej Łužicy, dokelž je so wjetšina serbsce popisanych pomnikow na tamnych kěrchowach w mjezyčasu zhubiła. Wono skića tuž jónkrótny dohlad do serbskeje pochowanskeje a žarowanskeje kultury 19. a zažneho 20. lětstotka.
Wjetšina wobchowanych kamjenjow, kiž pochadźeja z časa do 1919, spomina na zemrětych dźěći. Nimale wšě napisy su w serbskej rěči, a to w starym prawopisu a zwjetša w Slepjanskej narěči.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Trudla Malinkowa: Der alte Friedhof in Rohne – Stare pohrjebnišćo w Rownom. Eine Dokumentation. Lusatia-Verlag, 2011.


text:
wopisanje produkta
Nejwěcej woblubowana metoda jo (batikowe) wóskowanje. Z pśistśiganymi pjerkami abo glickowymi głowkami se dajo zeškrěty wósk we wšakich mustrach na warjone abo wudute jajo. Wóskowane jajo se połožyjo chylcycku do barwneje žydkosći, pó wusušenju jaja móžo se to wóspjetowaś ze wšakimi drugimi barwami, tak až mamy pótom wěcejbarwojte mustry. Wósk se na kóńcu nad płomješkom wugrějo a z lapku wótrějo. Něnto se pokazuju mustry w swójej cełej rědnosći.
pśirucyjomy slědujuce pśisłuški
kupowaŕje su teke kupili
EUR 3,00
inkluziwnje 7 % USt k tomu transportne kosty
Reviews


text:
Měšćanska rada požadanje za zachowanje pěstowarnje wotpokazała
Wojerecy (AK/SN). Hižo wjacore měsacy wojuja starši we Wojerecach wo to, pěstowarnju „Słónčna róža“ w nošerstwje Socialnych słužbow w bydlenskim kompleksu 2 zachować. Za to chcychu woni wobydlerske požadanje přewjesć. To pak je wjetšina měšćanskeje rady na wčerawšim posedźenju wotpokazała, mějo so po namjeće zarjadnistwa. Radnica bě runočasnje namjetowała, zawrjenje pěstowarnje hač do awgusta 2019 wotstorčić, zo móhli tak snano na rozprawu wuhloweje komisije fleksibelnišo reagować. Tež to pak su radźićeljo wčera wotpokazali.


text:
Theodor Storm
Theodor Storm (roź. 14. septembra 1817 w Husumje, Šleswig-Holštejnska, wum. 4. julija 1888 w Hanerau-Hademarschen) jo był nimski spisowaśel, awtor młogich wulicowańkow, nowelow a basni. Storm jo jaden z nejwuznamnjejšych zastupnikow tak pomjenjonego bergaŕskego realizma. Wón jo znaty pśedewšym ako awtor nowelow, ale sam jo sebje zacuwał na prědnem městnje ako basnikaŕ, jo wiźeł basni ako spócetk za swóje wulicowańka. Wón jo był jurist a jo źěłał ako pšawiznik a sudnikaŕ.
Wón jo se naroźił w Husumje ako prědne źiśe raźca Johanna Casimira Storma a jógo žeńskeje Lucie Woldsen (1797–1879). W Husumje jo wón w lětach 1826-1835 do šule chójźił, pón teke w Lübecku. Wót 1837 jo wón studěrował pšawnistwo na uniwersiśe w Kielu. W 1843 jo se wón wróśił do Husuma a jo tam wótwórił pšawiznikojsku kanclaju.
Prědne basni jo zachopił pisaś ako pěśnasćolětny gólc. W lěśe 1849 jo napisał wulicowańko Immensee, jaden z jógo nejwěcej znatych tekstow. Pón jo pisał nic jano basni a wulicowańka (pśedewšym Der Schimmelreiter, 1888), ale teke a basnicki (na pś. Bulemanns Haus, Die Regentrude).


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Dolnoserbski chor Łužyca wobstoj mjaztym 15 lět. Pód wuměłskim nawjedowanim Lubiny Žuroweje pśedstaja chor wósebnje dolnoserbske ludowe a wuměłske spiwy kaž tež kjarliže a woplěwa tak zaměrnje serbsku kulturu a rěc, což jomu wusoke pśipóznaśe wunjaso. Na CD prezentěruju se spiwarki a spiwarje z wurězkom ze swójogo wobšyrnego repertoira. Nejwětšy źěl ludowych pěsnjow njejo doněnta w dolnoserbšćinje wózjawjony. Pśedlažeca CD jo zrownju dokument žyweje dolnoserbskeje spiwneje kultury.


text:
Niy ma nadzieje dlo ludzkości, 14.07.2019
- piyrsze: niy dżistać,
- druge: niy szmarować,
- trzecie: niy kurzić.
Co nojlepij zrobić, żeby cie szandar niy znod? Po piyrsze niy dżistać. Chop we USA, we stanie Missouri uciykoł przed policyjōm, co go szukała bez to, że trzimoł niylegalne substancyje. Jak szandarzi przechodziyli kole skrytego chopa, to rzić mu sie tak głośno stargała, że zaroz go znodli.
Pewnikym sie niy prziznoł, a przeca wiadōmo, że tyn, co sie niy prziznowo, to tyn puściōł.
Zdrzōdło: KSHB
If you’ve got a felony warrant for your arrest, the cops are looking for you and you pass gas so loud it gives up your hiding spot, you’re definitely having a 💩 day. #TuesdayThoughts 🚓 #ItHappened pic.twitter.com/BGJoPNKr3n
— Clay County Sheriff (@SheriffClayCo) July 9, 2019
Sztyrej syncy, tyż ze USA, we łōńskim roku poszli na wieczōr przed dostaniym świadectw maturalnych do swojij szkoły i ôbsmarowali sprejami ściany i tretuary hakynkrojcami i pulokami i ôszkliwymi napisami. Policyjo ich chyciyła, bo jejich mobilnioki połōczyły sie ze szkolnym WiFi, a we szkole kożdy mo idyntyfikatōr, żeby sie z necym łōnczyć. Pedzieli, że na poczōntku mieli ino napisać „Klasa 2018”.
Tyż niy ciyrpia, jak chca napisać dwa słowa, a wychodzi mi hakynkrojc.
Zdrzōdło: Daily Mail
Synek w Melbourne narobiōł ôstudy, jak złōmoł szandarowi noga. Szandar siedzioł we radiowozie. Synek siedzioł we swojim aucie z kamratami. Tak mieli w tym aucie nakurzōne marihuanōm, że niy widzieli radiowozu stoć przed niymi i sie z nim strzaśli.
Na tako chmura to ani przeciwmgelne by niy pōmogły.
Zdrzōdło: Newsweek


text:
Przed dugōm pauzōm dlŏ hokejistōw (we niedziela finał Światowych Majsterszaftōw we Kopynhadze, a potym klubowe rozgrywki napoczynajōm ôd siyrpnia) nojlepsze manszafty w Europie poznały swojych przeciwnikōw we Lidze Majstrōw na sezōn 2018/2019. Sōm postrzōd nich dwa manszafty ze Gōrnego Ślōnska HC Oceláři Trziniec a GKS Tychy.
Ciynżkich przeciwnikōw dostało HC Oceláři Trziniec, kere we skupinie E bańdzie grać ze Djurgården Stockholm (16 razy majster we Szwecyji), Tappara Tampere (17 razy majster we Finlandyji), Storhamar Hamar (7 razy majster we Norwegiji).
GKS Tychy tyż nie bańdzie mieć ajnfachowych przeciwnikōw. We skupinie C sōm nimi: HC Bozen Fox (z Południowego Tyrolu, ale kery je majstrym we austryjackej lidze EBEL), Skellefteå AIK (strzybny medal w tym roku we Szwecyji), a IFK Helsinki.
Piyrsze szpile 30 siyrpnia, a ôstatnie 17 października. Ze kożdej skupiny do 1/8 finału wyłażōm dwa manszafty.
Przipomniymy, iże w tym roku HC Oceláři Trziniec zaszli aże do pōłfinału Ligi Majstrōw.
Reszta skupinōw:
A: ZSC Lions Zürich (Szwajcaryjŏ), Vienna Capitals (Austryjŏ), Frölunda Indians (Szwecyjŏ), Aalborg Pirates (Danijŏ)
B: Red Bull München (Niymcy), TPS Turku (Finlandyjŏ), Malmö Redhawks (Szwecyjŏ), Yunost Minsk (Biołoruś)
D: Kometa Brno (Rep. Czeskŏ), Eisbären Berlin (Niymcy), EV Zug (Szwajcaryjŏ), Neman Grodno (Biołoruś)
F: Kärpät Oulu (Finlandyjŏ), Mountfield HK (Rep. Czeskŏ), Thomas Sabo Ice Tigers (Niymcy), Rouen Dragons (Francyjŏ)
G: Växjö Lakers (Szwecyjŏ), SC Bern (Szwajcaryjŏ), Red Bull Salzburg (Austryjŏ), Cardiff Devils (Wielgŏ Brytanijŏ)
H: JYP Jyväskylä (Finlandyjŏ), HC Pilsen (Rep. Czeskŏ), HC Lugano (Szwajcaryjŏ), HC05 Banská Bystrica (Słowacyjŏ)
Terminy
1. szpil – 30/31 siyrpnia
2. szpil – 1/2 wrzejśnia
3. szpil – 6/7 wrzejśnia
4. szpil – 8/9 wrzejśnia
5. szpil – 9/10 października
6. szpil – 16/17 października
Dalszŏ tajla artykułu niżyj
Foto na wiyrchu: GKS Tychy, autor: Lowdown / Wikimedia Commons


text:
Swětowe herbstwo
Jako swětowe herbstwo wuznamjenja organizacija UNESCO městna, kotrež maja dla swojeje jónkrótnosće, awtentiskosće a integrity swětodaloki wuznam a kotrež so namjetuja wot statow, w kotrychž so nadeńdu. Titul bazuje na wot 190 statow a teritorijow ratificěrowanej Konwenciji swětoweho herbstwa z lěta 1972.
Prěnje městna swětoweho herbstwa běchu w lěće 1978 slědowace: Skalne cyrkwje w Lalibeli (Etiopiska), Narodny park Simen (Etiopiska), Aachenska tachantska cyrkej (Němska), Narodny park a namórske škitne pasmo Galapagosowych kupow (Ekwador), stare město Quita (Ekwador), Historiski narodny park L’Anse aux Meadows (wikingerowe sydlišćo, Kanada), Nahanni National Park Reserve (Kanada), stare město Krakowa (Pólska), selowe podkopki we Wieliczce a Bochniji (Pólska), kupa Gorée (Senegal), Narodny park Mesa Verde (Zjednoćene staty) a Narodny park Yellowstone (Zjednoćene staty).
Cyłkownje wopřijima lisćina swětoweho herbstwa 1052 pomnikow w 165 krajach, 814 kulturnych pomnikow a 203 přirodne pomniki. Dalše 35 su zdobom kulturne a přirodne pomniki.[1]
Na dalšimaj lisćinomaj zběra UNESCO swětowe dokumentowe herbstwo z wuznamnymi dokumentami w archiwach, bibliotekach a muzejach swěta kaž tež imaterielne kulturne herbstwo, ke kotremuž słušeja tež nałožki Serbow we Łužicy.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Lisćina swětoweho herbstwa – staw: 17. julija 2016 (jendź.)


text:
We wucbje stawiznow 6. rědownje se zaběramy ze žywjenim luźi w srjejźowěku. Póznajomy žywjenje w městach, zgónijomy něco wó drastwje abo jěźnych zwuconosćach a wó pśigótowanju jěze abo nawuknjomy něco wó wósebnosćach a bronjach starych ryšarjow.
Na kóńcu comy zgromadnje do Dešna do domowniskego muzeja “Stary lud” kólasowaś.
How “dožywijomy” pód rozpokazowanim sobuźěłaśerja muzeja jaden źeń w srjejźowěku: my warimy na wognišću, jěmy z drjewjanych šklow, wuknjomy, kak se wogeń zapalujo, butrujomy abo pleśomy šnorki, kótarež móžomy ako narucnik abo wopask wužywaś.


text:
Czekanōw: Wypadek na DK78
Tarnogōrscy szandarzi ôbsztalujōm ôkoliczności i prziczyny wypadku drōgowego, co dō niego doszło w niydziela na DK 78 w miyjscowości Czekanōw. Szofer auta marki Opel sjechoł na przeciw pas ruchu i strzasnōł sie czołowo z autym Fiat Panda. Ranno ôstała szoferka fiata, co z ôchybiyniami ciała trefiyła do lazarytu.
Do wypadku doszło w niydziela po godzinie 6:00 nw. na drōdze krojowyj nr 78 w miyjscowości Czekanōw. Jak wyniko z ôbsztalowań, 71 lot stary szofer auta marki Opel Vectra, sjechoł na przeciwny pas ruchu i strzasnōł sie czołowo z wozidłym marki Fiat Panda.
W wyniku tego zdarzynio 30 lot staro kobiyta, co kerowała fiatym, z ôchybiyniami ciała ôstała przewieziōno do lazarytu. Na placu wypadku robiyli policyjōny, fojermany jak tyż zespōł retownictwa medycznego. Bez poradziesiōnt minut drōga w ôbōch rychtōnkach była zaszperowano, a policyjōny wyznaczyli ôbjazdy. Aktualnie tarnogōrscy szandarzi ôbsztalujōm ôkoliczności i prziczyny tego zdarzynio.
Foto: KKP Tarnowske Gōry


text:
Časopis Maćicy Serbskeje
Časopis Maćicy Serbskeje (krótko ČMS, 1848–72 Časopis Towaŕstwa Maćicy Serbskeje) bě periodiska publikacija a centralny organ serbskeho wědomostneho towarstwa Maćicy Serbskeje, kotryž be w lěće 1848 – potajkim hižo lěto po załoženju Maćicy – k prěnjemu razej wušoł. Z hłownym redaktorom časopisa, w kotrymž wozjewjachu so předewšěm ludowědne a rěčespytne nastawki, ale tež zličbowanja towarstwa, běchu přez lěta Jan Arnošt Smoler (1848–52), Jakub Buk (1853–67), Michał Hórnik (1868–94), Arnošt Muka (1894–1932) a Ota Wićaz (1933–37). Poslednje čisło časopisa (90. lětnik) wuńdźe w lěće 1937. Po Druhej swětowej wójnje přewza Lětopis w lěće 1952 rólu serbskeho wědomostneho časopisa.


text:
Interview z Cathy Petersen, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w Iowje
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa, kotrež je Trudla Malinkowa w zašłych čisłach Rozhlada z interviewami z předsydkomaj Jan Slack a Betty Huf kaž tež z předsydu Lyall Kupke předstajiła. Rjad wotzamknje rozmołwa z Cathy Petersen z Kaliforniskeje, spěchowarku serbskeho namrěwstwa mjez potomnikami Serbow w US-staće Iowa.
Sće potomnica delnjoserbskich zapućowarjow 19. lětstotka do Iowy. Kak sće wo swojich serbskich korjenjach zhoniła – ze swójbneje tradicije abo ze swójskeho slědźenja?
Cathy Petersen, potomnica delnjoserbskich wupućowarjow do Iowy a spěchowarka jich serbskeho namrěwstwa. Zmij na wjertawce pokaza jeje zwjazanosć z Hochozu (Drachhausen), ródnej wsu jeje swójby. Foto: priwatne
Jako započach za stawiznami swojeje swójby slědźić, njewědźach ničo wo tym serbskim. Hdyž běch dwanaće lět stara, bě mje mój dźěd napominał, spominać na jeho swójbu, a wón přistaji: »Nichtó druhi to njebudźe činić.« Zdaše so jemu to jara wažne być. Tohodla započach, jako běch 40 lět stara, za stawiznami swojeje swójby slědźić. Hakle při tym sej to serbske wotkrych. Hdyž běch 1990 prěni raz na wopyće w Hochozy, mje wjacori ludźo korigowachu, hdyž rjeknych, zo sym němska, a prajachu mi, zo sym we woprawdźitosći serbska. Dźiwach so, ale njewěrjach jim. Zaso doma, prašach so swojeje maćerje a wona wotmołwi: »Haj, to je prawje, mój nan běše serbski.«
Interview z Jan Slack, předsydku towarstwa Texas Wendish Heritage Society
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa: Texas Wendish Heritage Society (Texaske towarstwo serbskeho herbstwa) w USA kaž tež Wendish Heritage Society Australia (Towarstwo serbskeho herbstwa w Awstralskej) a Wend/Sorb Society of South Australia (Serbske towarstwo w Južnej Awstralskej) w Awstralskej. Trudla Malinkowa je so předsydkow Jan Slack a Betty Huf kaž tež předsydu Lyall Kupke za skutkowanjom towarstwow prašała.
W Texasu wobsteji serbske towarstwo Texas Wendish Heritage Society. Hdy je so załožiło, štó bě załožer a kajki bě zaměr?
Logo towarstwa Texas Wendish Heritage Society
W lěće 1971 chcyše pjeć serbskich žonow z kónčiny wokoło Giddingsa zarjadować stejišćo na folklornym festiwalu Texas Folklife Festival w San Antonio, zo bychu móhli ludźom rozprawjeć wo swojim serbskim herbstwje a wo stawiznach Serbina. Festiwal wotměwa so kóžde lěto na teritoriju University of Texas při Institute of Texan Cultures (Institut texaskich kulturow) w San Antonio. Skupiny, kiž chcedźa so na festiwalu wobdźělić, dyrbja formelnje organizowanu etnisku skupinu abo towarstwo reprezentować. Naše pjeć žonow njesmědźachu so 1971 wobdźělić, dokelž tajku skupinu njereprezentowachu. Tak załožichu 1972 Wendish Culture Club (Serbski kulturny klub), zo bychu so samsne lěto na festiwalu wobdźělić móhli – a wuzwolichu sebje samych jako zastojnicy młodeje organizacije: Lillie Moerbe Caldwell, předsydka; Emma Wuensche, městopředsydka; Frieda Wendland, zapisowarka; Laura Zoch, druha zapisowarka; a Gertrude Mitschke, pokładnica.
Interview z Betty Huf, předsydku towarstwa Wendish Heritage Society Australia
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa: Texas Wendish Heritage Society (Texaske towarstwo serbskeho herbstwa) w USA kaž tež Wendish Heritage Society Australia (Towarstwo serbskeho herbstwa w Awstralskej) a Wend/Sorb Society of South Australia (Serbske towarstwo w Južnej Awstralskej) w Awstralskej. Trudla Malinkowa je so předsydkow Jan Slack a Betty Huf kaž tež předsydu Lyall Kupke za skutkowanjom towarstwow prašała.W zwjazkowym staće Victoria wobsteji serbske towarstwo Wendish Heritage Society Australia. Hdy je so załožiło, štó bě załožer a kajki bě zaměr?
Naše towarstwo je so 1986 załožiło jako Sorb Committee in Victoria (Serbski komitej we Victoriji). Bě to wotnožka cyłoawstralskeho serbskeho komiteja, kotrehož prezident bě Paul Noack a kiž skutkowaše we wobłuku GDR Friendship Society (Towarstwo přećelstwa z NDR). Wotnožku serbskeho komiteja za stat Victoria nawjedowaštaj farar Kevin Zwar jako předsyda a John Noack jako zapisowar a pokładnik. Zaměr załožićelow bě spěchować wědomje wo serbskich stawiznach, serbskej kulturje a serbskim herbstwje. Što wšo k tomu słuša, je w našich wustawkach z lěta 1995 zapisane, na přikład: spěchowanje publikacijow wo Serbach a stawiznach serbskich swójbow, pytanje a zawěsćenje historiskich fotow a dokumentow, wuwiwanje wuměny ze serbskimi kónčinami w Awstralskej, Texasu a Łužicy, spěchowanje serbskeho kulturneho turizma.
Interview z Lyall Kupke, předsydu towarstwa Wend/Sorb Society of South Australia
W zamórskich krajach skutkuja tři serbske towarstwa: Texas Wendish Heritage Society (Texaske towarstwo serbskeho herbstwa) w USA kaž tež Wendish Heritage Society Australia (Towarstwo serbskeho herbstwa w Awstralskej) a Wend/Sorb Society of South Australia (Serbske towarstwo w Južnej Awstralskej) w Awstralskej. Trudla Malinkowa je so předsydkow Jan Slack a Betty Huf kaž tež předsydu Lyall Kupke za skutkowanjom towarstwow prašała.
W zwjazkowym staće South Australia wobsteji serbske towarstwo Wend/Sorb Society of South Australia. Hdy je so załožiło, štó bě załožer a kajki bě zaměr?
Towarstwo staj załožiłoj Bev Hall a Paul Noack w lěće 1986 w Adelaide. Bev bě wučerka a Paul zastupjer dźěłarnistwa. Wonaj wutworištaj serbski podkomitej w towarstwje GDR Friendship Society (Towarstwo přećelstwa z NDR). Tutón komitej njebě jenož zajimowany na lokalnych serbskich stawiznach, ale tež na serbskej kulturje a na wuwiwanju poćahow ze serbskej domiznu a z Domowinu. Dźensa wobhladujemy jako swój nadawk, podpěrać Awstralčanow nastupajo serbske herbstwo, zo bychu wjace zhonili wo swojej kulturje, swojich korjenjach a swojich stawiznach w Europje a w Awstralskej.
Prócowanja Jana Bjedricha Tešnarja wo zjawnu prezencu delnjoserbšćiny
Njedźelu, 28. oktobra 1860, poswjećichu w Chmjelowje pola Choćebuza nowe šulske twarjenje. Jeho wosebitosć bě, zo bě nad zachodom připrawjeny serbski napis, wuwjedźeny w tehdyšim frakturnym pismje: »Dajſcho tym Żiſchetkam ku Mn˙o pſchiſch a n˙ehoborajſcho˙ jim, pſchėto takich jo to Kralejſtwo Boże. Markus 10,14.« Wo natwarje noweje šule a wo poswjećenskim zarjadowanju Bramborski Serski Casnik 21. nowembra nadrobnje rozprawješe:
Dokelž bě jich dotalna šula přemała a dodźeržana, běchu Chmjelowčenjo w lěće 1857 twar noweho šulskeho doma wobzamknyli. Na to kupi gmejna kóžde lěto něšto drjewa a kamjenjow, zo by financielnu ćežu rozdźěliła. Nalěto 1860 stary šulski dom srjedź wsy wottorhachu a nowy murjowany twarić započachu. Hdyž bě nazymu »nowa, rědna, pyšna šula« dotwarjena, ju na 21. njedźeli po swjatej Trojicy, potajkim 28. oktobra, poswjećichu. Na swjatočnosć zeńdźechu so wjesnjenjo we wupyšenej šuli. Po zhromadnym kěrlušu měješe niši farar Choćebuskeje serbskeje wosady Jan Bjedrich Tešnaŕ prědowanje wo 103. psalmje, w kotrymž so Bohu za dokónčeny twar dźakowaše a wo žohnowanje za dźěło wučerja prošeše. Staršich napominaše, dźěći nic wot wučby wotdźeržować, ale je swěru do šule słać. Tež měli sej wučerja wažić a jeho podpěrować, dokelž je jeho dźěło »na roli tych hutšobow« hišće ćeše a sprócniwiše hač dźěło bura na polu. Napominanje indirektnje pokaza, z kotrymi ćežemi mějachu so wučerjo na serbskich wsach tehdy bědźić. Po požohnowanju twara přepoda Tešnaŕ najlěpšim šulerjam – třom hólcam a třom holcam – serbske knihi. Najlěpšej dóstaštaj Nowy testament, tamni štyrjo pak knižku »Pojż k’Jeſußu!«. Po tym zo běchu šulske dźěći pod nawodom wučerja Hänicke kěrluš zanjesli, so swjatočnosć ze zhromadnym kěrlušom skónči.
Jeničke serbske wopomnišćo bitwy pola Sedana před 150 lětami
Na zapadnej kromje stareho kěrchowa, kiž so wokoło Slepjanskeje cyrkwje wupřestrěwa, stejitej pomnikaj, kiž dopominatej na Němsko-francosku wójnu w lětomaj 1870/71. Napohlad dominuje na štyri metry wysoki obelisk z pěskowca, kotryž bě zhotowił kamjenjećesar Bruno Modrack ze Słomjenja pola Grodka. Pomnik je z třomi mjedźanymi wudźěłkami wozdobjeny: deleka z medaljonom z podobiznu kejžora Wilhelma I., srjedźa ze Železnym křižom a horjeka je krónowany z worjołom. We wulkim złotym pismje steji na obelisku w němskej rěči, zo je poswjećeny dopomnjeću gloriozneju lět 1870/1871 a zo bu postajeny składnostnje 25. jubileja załoženja Slepjanskeho wojerskeho towarstwa 14. julija 1912. Z nowinskeje rozprawy wo tutym podawku wěmy, zo běštaj hrabja Arnim z Mužakowa a kejžorstwosejmski zapósłanc dr. Hegenscheidt twar pomnika spěchowałoj a zo bě jón Slepjanski farar Matej Handrik we wobłuku schadźowanja zapósłancow delnjošlesko-łužiskeho wokrjesneho wojerskeho zwjazka w přitomnosći 40 wojerskich towarstwow a mnohich wysokich hosći poswjećił.1 Zda so, zo bě runja pomnikowemu napisej tež poswjećenska swjatočnosć přezcyłnje němska.
Prěni nam dotal znaty serbski napis na materielnym objekće steji na wazy Jana Gelanskeho z Hodźija a pochadźa z lěta 1735. W dalšich lětdźesatkach sćěhowachu serbske napisy předewšěm na narownych pomnikach, ale tež na zjawnych twarjenjach a w priwatnym wobłuku.1 W běhu 19. lětstotka jewja so serbske napisy w přiběracej měrje tež we wuhotowanju cyrkwjow w katolskich kaž ewangelskich wosadach Hornjeje Łužicy. Při tym zapřijachu so tež zwony na cyrkwinskich wěžach, kiž běchu w předchadźacych lětstotkach pak z łaćonskimi pak z němskimi tekstami wuhotowane. Po rjedźe jich nastaća maja so w přinošku najstarše zwony ze serbskimi napisami předstajić.Dźensniši srjedźny zwón na wěži cyrkwje w Budyšinku pochadźa z lěta 1846 a je najstarši zdźeržany zwón ze serbskim napisom. Nimo němskeho teksta steji na jednym boku bibliske hrono a na tamnym rymowana štučka w serbskej rěči. Foto: Andreas Sureck
Dalokož dotal znate, bě Radworska wosada prěnja, kiž wobsedźeše zwón ze serbskim napisom. Jednaše so wo mały z dohromady třoch zwonow tehdyšeje farskeje cyrkwje při nawsy, kotrejež wołtarnišćo dźensa jako sakralny muzej słuži. Na jeje wěži bě so 18. apryla 1835 srjedźny zwón puknył, na čož da jón wosada hromadźe z małym zwonom do zwonylijernje Friedricha Gruhla w Małym Wjelkowje, hdźež buštej wobaj za 196 tolerjow nowej latej. Na srjedźnym zwonje stejachu nimo lětoličby 1835 mjena kolatora, biskopa, fararja a wučerja. Mały zwón pak bu ze štučkomaj w němskej a serbskej rěči, kóžda po štyrjoch linkach, wuhotowany. Swjatočne poswjećenje noweju zwonow wotmě so 7. februara 1836 w Radworju.
Před 150 lětami prěnje serbske wopomnišćo za padnjenych poswjećene
W lěće 1869 dósta Njeswačanska cyrkej wopomnišćo za sydom wosadnych, kiž běchu w Prusko-awstriskej wójnje lěta 1866 padnyli. Ze złotym ramikom wobrubjenu owalnu pomjatnu taflu připrawichu napřećo klětce pódla wjelb nošaceho połstołpa na sewjernym boku cyrkwineje łódźe, hdźež bě za prědarja kaž za kemšerjow derje widźeć. Ramik bě horjeka z plastisce wusahowacymi chorhojemi a dalšimi wojerskimi emblemami debjeny. Na tafli steješe w bronzobarbnych pismikach serbski napis w frakturnym pismje: »Mjena / tych ßamych wojakow ſ njeswacžilskeje woßady, kotſiž ßu w wojni lěta 1866 ßwoju ßmjercź namakali: / 1) Jan Huſchmann ſ Bohowa. / 2) Pětr Libſcha ſ Dobroſchez. / 3) Jan August Hummel ſ Nowych Bóſchiz. / 4) Jan Glauſch ſ Małeho Pſchěſdrjenja. / 5) Handrij Schuza ſe Sarycža. / 6) Jakub Miſchnaŕ ſ Banez. / 7) Jan Bohuwěr Wenzel ſ Noweho Łuſcža.« Prawdźepodobnje bě přepodaće wopomnišća ze swjatočnym wotkryćom a spominanjom na padnjenych zwjazane, wo čimž pak powěsće njepředleža. Wotměł bě so podawk w lěću abo nalěću 1869, wšako w nowinskej rozprawje ze septembra rěka, zo bě to »hižom před wjacorymi njedźelemi«.1
Zapozdźena dóńdźe z Texasa powěsć do Łužicy, zo je 21. julija 2018 we Winchesteru blisko Serbina w starobje 89 lět zemrěł germanist dr. Joseph Wilson. Rodźeny 11. oktobra 1928 w Houstonje studowaše na Rice University w ródnym měsće němčinu, šwedšćinu kaž tež starogermaniske rěče a literaturu. Studij pokročowaše w Stockholmje. Po promociji na Stanford University w Kaliforniskej wučeše wot lěta 1954 do 1998 na Rice University w Houstonje rěče. K jeho wědomostnym publikacijam słušeja studije wo němskej a starogermaniskich rěčach a wo texaskej němčinje.Joseph Wilson 1992 w swojej dźěłarni na Rice University Foto: Trudla MalinkowaZe Serbami w Texasu zezna so Joseph Wilson přez mandźelsku Adele Herbrich, kotraž bě jako potomnica serbskich wupućowarjow na farmje we Winchesteru pola Serbina wotrostła. Zajimujo so za rěč a stawizny małeho słowjanskeho luda přiswoji sej wón zakłady serbšćiny. W 1980tych lětach započa wo serbskich předmjetach slědźić a publikować. Tak spisa nastawk wo serbskimaj narownymaj kamjenjomaj w Serbinje a Starej Wardźe. Do »Dictionary of the Middle Ages«, wudateho 1982 w New Yorku, přinošowaše hesło »Wends«. Sćěhowachu dalše nastawki, mjez druhim wo dźenikomaj, kotrejž běštaj farar Jan Kilian a August Haak 1854 za čas swojeho přejězda přez Atlantik na płachtaku »Ben Nevis« pisałoj. W studiji »Wendish to German to English« z lěta 1988 rozłoži dwójnu asimilaciju, kotruž běchu Serbja w Texasu přešli. Zwěsći, zo bě so w Serbinskej cyrkwi pozdźišo hač we wokolnych němskich sydlišćach jendźelšćina z hłownej rěču stała, štož pohnu jeho k zwěsćenju, zo bě Serbin »najbóle němske město w Texasu«. 1996 wopisowaše w Rozhledźe »Dźensniše žiwjenje potomnikow Serbow w Texasu«.
Wjele lět wěnowaše so přełožowanju Serbinskich cyrkwinskich knihow. Z wědomostnej dokładnosću přenjese rukopisne němske zapiski fararjow Jana a Hermana Kiliana wo křćeńcy, konfirmaciji, zmandźelenju a smjerći wosadnych do jendźelšćiny. Křćenske a konfirmaciske registry wuda Serbinska wosada jako knihi, kotrež słuža dźensa zajimcam jako zakład za swójske slědźenja. Dale přełoži žiwjenjoběhi zemrětych wosadnych, kotrež bě Jan Kilian w prěnich lětach serbsce napisał a k wopomnjeću na kemšach přednjesł. Pokazki z nich bě Joseph Wilson 2004 w Rozhledźe wozjewił.


text:
Rapper Jakub Gruhl bě na wotewrjenju wustajeńcy na serbsku roztorhanosć pokazał: »A abo B«. Elektroniska hudźba a delnjoserbski hiphop, k tomu symboliska reja Marthy Howitz z naddimensionalnym płatnom demonstracije »Fridays for future«, kiž bu z empory žurle pušćene, tworještej zazběh za SORBIAN STREET STYLE (22.9.2019–1.3.2020) Budyskeho Serbskeho muzeja.
Kak so wotewrěć nowemu časej, młodźinje generacije »Z«, kiž je we wšěm kusk hinaša, hač generacije do toho? Hudźba, grafiti, lifestyle, kiž jewi so we wosebitej drasće. Je SORBIAN STREET STYLE serbska moda z dróhi? W 1980tych lětach w USA wužiwane zapřijeće za subkulturu z ležernej modu njehodźi so cyle za Serbow, abo snadź tola bóle, hač sej myslimy.
Łužiskoserbska moda za wšěch, za Serbow a za Němcow, kiž wottwari hranicy předsudkow. Rjenje by było, tuž čehodla nic započeć? Tak bě wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE Serbskeho muzeja, Ludoweje banki Drježdźany-Budyšin a KREATIWNEJE SAKSKEJE pytanje za tym typiskim we Łužicy, z čimž móhł so kóždy identifikować. Tohodla bu po wšej Němskej a samo w euroregionje Nysa wupisane, dokelž pomha wid wotwonka jasnišej poziciji wotnutřka. Ale wězo smy wšitcy designerojo swojeje přitomnosće a tak běchu tež na zbožo serbscy wobdźělnicy na wubědźowanju. Starobna hranica 18–35 bě někotrych wuzamknyła kaž tež definicija designer a wuměłc. Přiwšěm je to, štož bě so wot jednotliwcow a teamow wotedało, hódne, zo so do produkcije zawjedźe. Tak bě wustajeńca tež wabjenski forum za designerow.
Serbske gymnaziastki su w přihotach na wustajeńcu SORBIAN STREET STYLE nowu serbsku modu kreěrowali. Katolska kuta do formy křižerskeho fraka přešita, na chribjeće ze siluetu Budyšina pomolowana, roztorhane cholowy w destroyed-looku, rjenje serbsce wušiwane. Protest přećiwo mužacej domenje a zdobom wuznaće k serbskej domiznje a tamnišim tradicijam? Młodostni zakładneho kursa wuměłstwa w abiturnym schodźenku su swoje outfity wotpowědnje komentowali a dźiwaš so, zo ma tež serbska identita swoje městno, jenož w nowym emancipowanym šaće.
Motiwy na jutrownych jejkach a na dalšich objektach ludoweho wuměłstwa
Wone su wšudźe: so wospjetowace geometriske mustry abo floralne wudebjenja na starych domach, meblach, sudobjach a dźěłowych gratach, na serbskej narodnej drasće a jutrownych jejkach. Druhdy wuhladaš tež ptački abo jelenje. Ludowe wuměłstwo je indiwiduelne a regionalne, a tola wužiwa mustry, kiž su po wšej Europje a tež dale rozšěrjene. Štož je za jednoho připad abo ryzy estetika, wuchadźejo z materiala, techniki a słoda, w tym widźi druhi system so wospjetowacych mustrow z něhdy jasnym woznamom a funkciju. Smy wobdaći wot archaiskich symbolow, kiž jenož wjac čitać njemóžemy?Tykowany dom w Šluknowje z křesćanskim křižom a dalšim škitnym znamjenjom Foto: Andrea PawlikowaW aprylskim čisle Rozhlada je so Alfred Roggan podał na slědy starych wudebjenjow na třěše kładźitych chěžow, tak mjenowanych kićinow. So křižowace deski maja po ludowej wěrje před błyskom a njezbožom škitać. Što pak zwěrjeće hłowy předstajeja, njeje jasne. Runje tak dźe so nam z mustrami na objektach ludoweho tworjenja zašłych lětstotkow. Słónco, hwězdy, wutroby, floralne, zwěrjeće a nabožne motiwy spóznaješ drje na prěni pohlad. Hustodosć pak maja dwójny woznam, kaž na př. kwětki, kiž symbolizuja w swojich wšelakich fazach čłowječe žiwjenje, wěste kajkosće abo tež Chrystusa a swjatu Mariju. Druhe symbole cyle přewidźiš, hdyž je njeznaješ. K tomu słuša tež wony ležacy křiž na třěše, kotryž je snano z architektury nastał. Jeho wudebjenje pak skedźbnja na to, zo móhł něhdy wosebity wuznam měć.
Kak woraš polo, kiž su druzy hižo prěki a podłu přeworali? Wo Milčanach a Łužičanach mějachmy hižo w susodnych němskich muzejach wjacore zajimawe archeologiske wustajeńcy. Měł so Serbski muzej w Budyšinje tohorunja tajkej temje wěnować, hačrunjež archeologu nima? Je wid Serbow na swójske stawizny trochu hinaši hač tón z němskeje strony? Kak docpěješ dźěći a młodźinu?
Ideja, so zmužić na zhromadny kooperaciski projekt z Dešnjanskim muzejom a jeho spěchowanskim towarstwom, při wšěch wobmyslenjach zrawješe. W Dešnje bě w lěće 2013 nastała słowjanska wjes z aktualnym knowhowom wo starosłowjanskim času. Pedagoga Pětš Kornelius Kuš, jeho mać, tekstilna specialistka Petra Kušowa, a dalšej čłonaj dźěłoweje skupiny »Stary lud« wuměłča a wuhotowarka Maxie Heiner a fachowc za drjewo Kai Jensen podpěrowachu Serbski muzej při jeho wustajenskim projekće wot 4. nowembra 2018 do 3. měrca 2019. 1000lětny jubilej Budyskeho měra spočatk lěta 2018 bě dobry zazběh za přihoty. Z mnohimi přednoškami Budyšin na to spominaše, zo bě ležownosć Budyskeho hrodu a dźensnišeho Serbskeho muzeja něhdy městno za historiski měrowy akt mjez němskim kejžorom Heinrichom II. a pólskim wjerchom, pozdźišim kralom Bolesławom Chrobłym. Telko europskeje kedźbnosće we łužiskej prowincy nam wuwědomi, zo běchmy hižo před 1000 lětami wosrjedź europskich stawiznow, kotrež su stawizny přichada a wotchada, změšenja a zachowanja. Njeměło so we wustajeńcy na to skedźbnić, zo njejsu potomnicy wonych Milčanow a Łužičanow jenož horstka Serbow, ale tež mnozy tu bydlacy Němcy?


text:
Awtor dźensa
Stefan Šmit
Dwě dobyći a dwaj remisaj. W sumje wučinja to wosom dypkow. K tomu maja koparjo Dynama Drježdźany nětko wrotowy poměr 6:3. Za tónle dotal wuběrny wukony steja woni po wčerawšim štwórtym hrajnym dnju na 2. městnje druheje zwjazkoweje koparskeje ligi. Štó z nas bě sej tole na spočatku sezony myslił, wšako njebě zazběhowy program za Dynamo docyła tak lochki. Jako prěni přijědźechu koparjo z Nürnberga. Tydźeń na to wobstachu Dynamowcy suwerenje před wulkotnej kulisu pola Union Berlina. W prěnim kole DFB-pokala porazychu samo prěnjeho ligista RB Lipsk. Nimale samsna bě atmosfera před tydźenjomaj, jako bě kultowe mustwo St. Pauli w Drježdźanach. Runja RB Lipskej dyrbješe so mustwo z Hamburga bjez dypka na domojjězbu nastajić. A nětko 2:0 za Dynamo w Hannoveru!


text:
Pòlskjé slovò “wypierdalać” zajãno – v wokamërgnjenjim – pjerszi môl v codnjovim jãzëkù wobëvateli Pòlskjéwo Kraju. Njé vszëtcë jistno je majõ achtnjoné. Jednim je prosto sromòta gò wużëc, drëdzë pò nje rôd sigajõ, a jesz jini “nje chcõ, ale mùszõ”, cëtëjõcë klasika.
Czlovjek v strzédnëch latach, cerzplëvi wobëvatel, dozdrzelali pjisôrz ë szkólni – a jô pravje sã za takjéwo móm – nji mjôl bë glosno rikac vë vszëdnim rëmje negò “wypierdalać”. A jednak mje sã dalo przińc nó to slovò. Pòmëslil jô, że dosc môlczenjô… Dosc mëszlënjô… Dosc dôvanjéwo na wolã… Wypierdalać! Karújta sã! Rút! Siżnjami! Bjôjta lós!
Zó to mòje krzikanjé, to dalo vnet pò banji! Z facebooka vjele jô sã wo sobje vëdovjedzôl, na glovã mje jeden z drëgjim nasmrodzil, wod levakóv ë dzecnëch mòrdarzóv nazvôl. Jô tewo navetka nje merkôl, bò przez calé żëcé – jeżlë cos dlô jinëch robjisz – mùszisz bëc nôlożen takjéwo szkalovanjéwo ë téj-séj woszvanjenjéwo. Blós jedno mje do mëszlënjô dalo… Jak mje chtos spitôl: “Czewo të dzecë wuczisz?”…
Véjle, jô dzecë wuczã tewo, co jô bél nawuczoni. Wumjilovanjô frijnosce, wolnosce slova, wolnosce vëbjérë ë wodpòvjedzalnosce za slova a wuczinkji. Nota bene jô sã tewo nawuczil v echt katolëckjim dôdom, v kòscole parafjalnim ë v halb katolëckjich a halb PRL-ovskjich szkòlach. Zó tã mòjã deklaraciã jeden kòlega ze SKRË mje wobsmjôl. “Ach panje jo… co të z takjima zrobjisz” – jô so pòmëslil. Móżesz abò pôcórk zmòvjic za takjich, abò prosto riknõc “vëpjiżdżéjta”!
Pôcórkóv móm v żëcim jú dosc namóvjoné, téj tëma vszëtkjima, co gvôlcõ mòje prava ë smjejõ sã z mòjëch vórtnotóv, z mòjéwo vzéranjéwo na rzeczë kardinalné – v żëcim nôvażnjészé, jô bez żalë gôdajã: Rúten!
Hola! Levak z mje je takji, że zôkònnô sostra mòje mëszlënjé jinaczi… Margréta Chmjelevskô rzekla doch: “Nie dajcie się złu. Proszę, nie zadawajcie bólu, nawet jeśli czujecie się skrzywdzeni. Nie depczcie tego, co dla innych jest święte lub po prostu ważne. Nienawiść rodzi nienawiść, agresja rodzi agresję.” Svjãtô prôvda. Blós, że pravò je gvôlconé! Jô jem z tewo partë Europë, dze dura lex, sed lex! A v państvje prava za wuczinkji ë slova pònôszô sã wodpòvjedzalnosc!
Téj przestanjita gvôlcëc pravò, sõdë ë szarëch lëdzi, takjich jak jô! Mô bëc normalno, njech je “na pravje”. Nji ma prava, téj nji ma frijnosce. Je krzikanjé ë rikanjé. Je ôpen bjôtka z tëma, co z prava robjõ njiżvã, co medzëlëdzkjé relacëje każõ, co dekretama chcõ vladzã czënjic. Tédë nje dzëvújta sã, że lëdze sõ nervés. Pravò je do te, cobë nje bëlo lepszëch ë gòrszëch! Wono mùszi bëc pò stronje kòżdéwo jednéwo wobëvatela!
Wó to pravò Kaszëbji przed vszëtkjim mùszõ sã mjec. Wó to na szaséjach najich mjast sã bjic. Njé jeden procëm drëgjémù vëstãpòvac na rénkach abò facebookòvëch wallach, blós razã v wobronje prava stanõc. Razã wuprocëmnjic sã do kòżdéwo jednéwo, co pravò chce skazëc.
#Wypierdalać! #Karújta sã! #Siżnjami!


text:
SJ Njebjelčicy – Sokoł Ralbicy/Hórki 1:6 (1:3)
Za domjacych zasadźeni: Matješk – Šołta, Haška, Reinelt, Hanuza, Lejnart, Korjeńk, Čornak, F. Domš, Ričel, O. Domš, Kral, Wagner, Reineke, Hübenthal, Schaaf
Za hosći zasadźeni: Schöne – M. Matka, Janca, K. Matka, Rachela, Wałda, T. Bejma, Kurjat, Šołta, Gloxyn, B. Bejma, Schulz, Šewc, Rawš, Nuk, Budar, Materna, Šiman
Tež lětsa běštej so koparskej cyłkaj z Njebjelčic a Ralbic na testowu partiju dojednałoj. Po zahwizdanju w 4. min. nawjedowaše Sportowa jednotka přez Floriana Domša 1:0. Gabriel Čornak posłuži Handrija Korjeńka, kiž bul hnydom Domšej dale suny, a tón z połneho běha wottřěli. Wotnětka pak Sokoljo dominowachu a stłóčichu domjacych połnje do zakitowanja. Bosćij Bejma zběhny kulowatu kožu do šěsnatki, a Aleksander Wałda přetwori w 10. min. k 1:1. Do přestawki nastachu přez zmylkaj w srjedźnym polu a potom před swójskej šěsnatku dalše wrota přećiwnika přez Maika Jancu a Dennyja Gloxyna (29., 32.). Njebjelčenjo přińdźechu w cyłym prěnim połčasu lědma hišće k wolóžacym nadběham.


text:
Ludmila Mětškowa
Ludmila Mětškowa (rodź. Holanec; * 21. měrca 1923 w Budyšinku, † 21. februara 1999 w Budyšinje) bě serbska wučerka, awtorka a redaktorka časopisa „Serbska šula“.
Narodźi so jako prěnje ze štyrjoch dźěći wučerja Arnošta Holana w Budyšinku, hdźež bu wot fararja Božidara Dobruckeho křćena. Jeje młódša sotra bě Lubina Holanec, z kotrejž přińdźe w lěće 1948 do Prahi, hdźež studowaše na Karlowej uniwersiće knihownistwo. Hromadźe z mandźelskim Fridom Mětškom měještaj dwě dźěsći, Jura a Wandu. Po tym zo běštej wonej dorosćenej, nawjedowaše Mětškowa něhdźe 13 lět hudźbny wotrjad w Domje serbskeho ludoweho wumělstwa.
Wona bu dnja 12. měrca 1999 na Budyskim Tuchorskim kěrchowje pochowana.
LiteraturaWobdźěłać
- Ludmila Mětškowa Holanec, Osobní zprávy, Česko-lužický věstník, červen 99 - Společnost přátel Lužice


text:
Inuit su kupka prawobydlarjow w arktiskich a subarktiskich regionach Grönlandskeje, Kanady, Alaski a Sibirskeje. Inuit – to groni »pšawe luźe«. Tak wó sebje su gronili Eskimarje, dokulaž su kśěli pódšmarnuś, až wóni su jaden wósebny a wót drugich se rozeznawajucy narod. Bóžko kultura a tradicije Inuit su wobgrozone. Wót lěta 1670 su se zachopili kontakty Inuit z Europejarjami, kótarež njejsu wunjasli nic dobrego. Inuit, kaž teke wjele drugich awtochtonych towarišnosćow, njejsu wěcej byli te »pšawe luźe«, ale te »mjenjej gódne luźe«. Wóni su byli nuzkane, kśesćijaństwo pśiwześ a swóje dotychměst měrne a z pśirodu zwězane žywjenje wóstajiś. Teke źiśi wót naroda Inuit su musali do šule chójźiś, šulskeje winowatosći dla. To zasadnje njeby była špatna wěc, ale ceła familija ga njejo mógała z góleśim se pśesedliś do města, źož jo šula była. Abo jo była nuzkana, swóju wjeliku swójźbu wóstajiś a bydliś w nowych bydlenjach z betona daloko wót drugich znatych. Desintegracija familije jo měła ako wuslědk wukórjenjenje a zabydnjenje swójskeje rěcy a kultury.Screen profila shinanova na INSTAGRAMje Reprodukcija: Justyna Michniuk
Shina Novalinga jo 22-lětna młoda žeńska w Kanaźe, w měsće Quebec, kótaraž z naroda Inuit póchada. Naraz wóna jo swětoznata a kuždy casnik a magacin co z njeju jaden interview měś. Cogodla? Wóna jo pśedstajiła na TIK TOK tradiciski gjardłowy spiw (nimski Kehlkopfgesang), kótaryž jo pśisamem wótzabyty. Kśesćijańske misionarje a kolonialisty su te spiwy zakazali. Shina pak jo nawuknuła ten spiw wót swójeje maśerje a dostała 60 milionow »likes« a teke dobydnuła 1,5 milionow »followers«. Maś Shiny, Caroline Novalinga, ma teke jaden account na TIK TOK a INSTAGRAMje a krotko rozkłaźo, kak gjardłowy spiw jo se nowy naroźił: »Ako misionarje su how pśišli na našu zemju, su wóni gjardłowy spiw zakazali, dokulaž su se myslili, až Inuit pśez ten spiw wołaju złe duchy. Togodla ta rědna tradicija jo wuśichnuła na wjele lět. Až do casa, až Aisa Koperqualuk, wjelgin cesna stara žeńska, jo pšosyła 5 profesionelnych gjardłowych spiwarjow, aby swóje znaśa drugim dalej dawali. Ja som tu gluku měła, som była jadna wót studentkow, až som swóje kórjenje namakała a se z našymi prědownikami zwězała. Mója źowka a ja smej dekolonizěrowanej.«1
Halina Barań, spisowaśelka a mólaŕka z Bogatynje, jo se naroźiła a bydli w pólskej Łužycy. Źěkowano žywjenju w granicnych stronach, ma awtorka wjeliku wědu wó tom wobceŕku, jogo stawiznach a stawiznach wšyknych narodow, kótarež su how wót lětstotkow gromadu žywe. Wóna jo teke znata w Górnej a Dolnej Łužycy, dokulaž žedne z jeje tekstow a knigłow su južo pśestajone do nimšćiny a teke górnoserbšćiny. Jeje dłujkolětny pśełožowaŕ a dobry znaty, wucabnik Alfred Měškank (1927–2016) z Chóśebuza, njejo jano cytał a pśestajał teksty kněni Barań. Wón jo jej teke wujasnjował a pokazował Łužycu.Halina Barań, Ptaški domacnych górow, Agencja Wydawnicza ARGI s.c., Wrocław 2020, 188 bokow, kšuty wuwězk
Knigły »Ptaški domacnych górow« su źasety roman Haliny Barań, kótaryž jo wujšeł w pólskej rěcy. Nowa publikacija póśěgujo se na motiw zgubjoneje domownje w pór kontekstach: w zwisku z Pólakami, wusedlonych pó 2. swětowej wójnje z tak pómjenjonych pódzajtšnych Kresow (nimski: Grenzland abo Ostpolen), kótarež jo dostał Sowjetski zwězk pó konferency w Jalśe (Jalta 4.–11.2.1945), abo z Nimcami, nuzkowanych do spušćenja Pólskeje, dokulaž běchu se granice pśesunuli, abo ze Serbami, kótarychž domownju jo brunica skóńcowała. Knigły pak njeźěle luźi do lěpšych a špatnych, do dobyśarjow a póbitych, do woporow a katow. Twóŕba Haliny Barań napomina do měrneje koeksistence a wulicujo wó śěžkem generaciskem nazgónjenju zgubjenja nic jadneje domownje, ale wjele małych wóścnych krajow. Mały wóścny kraj – to pak njejstej jano dom abo jadno město. To jo rum, w kótaremž kuždy z nas se cujo wěsty. Wjelgin śěžka tematika Europy pó 2. swětowej wójnje pokazujo se pśez stawizny jadneje swójźby. Akcija romana wótměwa se w Sakskej a Bramborskej, a teke w granicnych stronach Pólskeje, na pśikład we jsy Łąski, měsće Gerliszków a teke w Chóśebuzu. Stawizny fiktiwneje familije Wolkowskich se pokazuju pśi drugich regionalnych a europskich tšojenjach pó wójnje a teke na zachopjeńku 21. stolěśa.
Knigły, kótarež cu pśedstajiś, su južo druga publikacija towaristwa Kólesko z. t. z regiona Slepo/Slěpe nastupajucy narodnu drastwu. Projekt jo financěrowany pśez myto z wuběźowanja »Sächsische Mitmach-Fonds« z lěta 2019. Gótowa publikacija jo wujšła w decembru 2020. Knigły su wjelgin derje pśigótowane. Awtorka Elwira Hantšo ze Slěpego jo glědała na kuždy detail narodneje drastwy w běgu cerkwinego lěta a jo je do drobnego wopisała. Ako kněni Hantšowa jo gromaźiła maśiznu za knigły, jo se z młogimi žeńskimi rozgranjała, kótarež se hyšći na to spomnjeju, kak jo se narodna drastwa nosyła. Wóna sama a rowno tak jeje 18-lětna źowka se angažěrujotej w zmysle zachowanja narodnych drastwow a kultury małego regiona wokoło Slěpego.Gładźarnica – Die Schleifer Tracht: II. Das Kirchenjahr (Slěpjańska burska drasta: II. Cerkwinske lěto), Verein Kólesko e. V., Chóśebuz 2020, 412 b.
Wažnje jo, až te knigły su prědne, kótarež pokazuju kšac pó kšacu, kake su źěle drastwy a kak se wóni woblekaju. Ale njejo to prědna publikacija wó slěpjańskej drastwje, dokulaž w 1950ych a 1980ych lětach su wujšli dwóje knigły wó tej temje1. Gaž póglědnjomy na pśikład na pólske publikacije wó narodnej drastwje a dalšne take w Nimskej wudane knigły, móžomy zwěsćiś jadnu, se wóspjetujucu šemu: nejpjerwjej su źěle drastwy nalicone, pótom skrotka se wujasnijo, kaka drastwa ga jo se wužywała, dwě abo tśi fota se pśidaju a gótowe jo. Elwira Hantšo pak źo dalej a glěda pśez granice małego łužyskego swěta. Ten inowatiwny efekt jo móžny, dokulaž knigły su pśigótowane wót někogo z nutśikownego krejza, to groni wót wósoby, kótaraž se kuždy źeń z drastwu zaběra a tu drastwu teke sama šyjo. Kněni Hantšowa ga jo znata šlodaŕka slěpjańskeje drastwy. Źěkowano praktiskej wěźe su nastali wjelgin dobre a awtentiske knigły, kótarež źe žeden wědomnostnik njeby mógał tak napisaś. Dokulaž knigły su wjelgin bogate w detailu, myslim se, až z pomocu knigłow teke za 100 lět buźo móžno, pšawu slěpjańsku drastwu zešyś. Drastwa za kuždu góźbu jo rekonstruěrowana na zakłaźe wulicowanjow starych, wěcywustojnych žeńskich ze Slěpego a teke z pomocu wobrazow. Toś ga jo slěpjańska drastwa na taku wašnju, móžomy groniś, za nimjernosć wopisowana. Ja som měła tu gluku, kněni Hantšowu wósobinski wopóznaś, a som sebje wěsta, až jeje zagórjetosć a pilnosć pśiźotej z pótrjeby, slěpjańsku originalnu drastwu za pśiduce generacije wuchowaś a jeje nosenje rozšyrjowaś.
Haida su lud Indianarjow z pódpołnocneje Ameriki, bydlecych pśi brjogu Kanadiskich kupow Haida Gwaii a British Columbia a teke we wokolinje granicujucej z pódpołdnjom Alaski. Za cas prědnych zmakanjow z běłymi luźimi su Haida licyli až do 15.000 dušow, z tym su byli w pśirownanju z drugimi rodami Indianarjow z pśibrjoga pódpołnocnego Pacifika w kuždem nastupanju bźezkonkurencna móc.
Epidemije jim njeznatych chórosćow, kaž poki, su zdeciměrowali populaciju Indianarjow w 19. stolěšu na pór stow. Tuchylu powěda rada ludu Haida wó něźi 2.500 pśisłušnikach. Haida maju swójsku rěc, kótaraž jo źinsa pśipisana do kupki izolěrowanych rěcow a njejo ze žedneju drugeju rěcu pśiswójźbna. Njejo śěžko wugódaś, až stej kolonizacija a christianizacija wjadłej do spěšnego wóteměranja rěcy a kultury Haidow dla dominance engelšćiny. Licba aktiwnych powědarjow rěcy haida fluktuěrujo źinsa wót 30 do 50 luźi pó wšakich žrědłach. Rěc haida stoj na cerwjenej lisćinje wobgrozonych rěcow, kaž tuder dolnoserbšćina.
Haida wobstoje z dweju rodowu: wronow a hodlarjow. Spomnjeśa gódne jo, až manźelstwa su byli móžne jano mjazy kupkoma, nic pak w samskej kupce. Druga typiska kakosć Haidow jo tak pomjenjony dłujki dom, wótergi ga jo 40 do 50 luźi w takem domje bydliło, a charakteriske su teke wusoke totemy prědk tych domow.
Paweł Goźliński Akan. Powieść o Bronisławie Piłsudskim, Warszawa: Agora, 2019, 450 str., 9788326829161
»Źěkujom se Bronisławoju Piłsudskemu, až wón jo se mě wusunuł a se mě stawnje wuswa« – to jo slědna sada knigłow, kótarež mógu teke słužyś ako zaběra nic jano wědomnostnego źěła Goźlińskego, ale teke žywjenja Bronisława Piłsudskego. Cytajucy roman »Akan« som stawnje měła zaśišć, až kuždy raz, gaž som mysliła, až něnt som blisko, južo na pśiducem boku, jo mě Piłsudski wuběgnuł, jo se zgubił, jo se schował w jadnej pótajmnej kurjawje. Take něco jo se stało na wjele rowninach. Piłsudski jo měł na kuždy pad komplikowanu wósobinu, kótaruž jo awtor wjelgin derje reflektěrował w swójom źěle. Wón jo był teke njewšedny cłowjek, kótaregož njamóžoš jasnje pógódnośiś. Te knigły su roman, wěrnosć ga se změšajo z literariskeju fikciju, a typiske kakosći głownych figurow, jich zacuśa a zaźaržanja, jo Goźliński napisał mj. dr. na zakłaźe listow a knigłow Piłsudskego. Zespódobał jo se mě ten w casu a rumje skokajucy roman wó Bronisławje Piłsudskem, bratšu pólskego maršala Józefa P., pitśku ignorěrowanem w Pólskej, ale pśipóznatem na swěśe, jomu ga se groni Bronisław Piłsudski – wjeliki slěźaŕ indigenego luda Ajnow.
Bronisław jo był ten nejstaršy ze styrich Piłsudskich bratšow. Źiśetstwo a młodosć jo pśežywił w Litawskej, jogo maś ga jo wjele gruntow wobsejźeła a nan jo se z handlom žywił a jo měł na pśikład jadnu drožkowu firmu we Wilnje. W lěśe 1886 jo Bronisław zachopił studium pšawnistwa w Sankt Petersburgu. Tam jo w prědnem lěśe póznał Aleksandra Uljanowa, staršego bratša Lenina, kótaryž jo pśistupił towaristwoju »Wóla luda« (HapoдHaя Boля). Wóno jo kśěło cara wótpóraś. Aleksander Uljanow jo był teke jaden z organizatorow atentata na »kejžora Rusojskeje, krala Pólskeje a wjelikowójwodu Finskeje« Aleksandra III. Piłsudski jo kaž wjele drugich studentow-cłonkow »Wóle luda« padnuł do popajźeństwa w lěśe 1887 a bu k smjerśi zasuźony, což su pótom na zakłaźe wusokich pjenjeznych pokutow na 15 lět na wupokazowanje (tak pomjenjonu konfinaciju) na połkupu Sachalin změnili1.
Krotke wopisowanje nałoga na pśikłaźe Dolneje Łužyce, Francojskeje a Chinskeje
W 21. stolěśu, gaž pśecej wěcej luźi wuzwólijo sebje žywjenje ako samotnik, kenž co byś žywy sam za se, w casu, gaž jo pśirost pórodow we wjele krajach negatiwny, a młoge šule a źiśownje se demografiskeje nižy dla zacynjaju, jo nam śěžko se pśedstajiś, až su w zachadnosći měli wósobu, kótaraž jo zamrěła bźez togo až jo měła manźelskego abo manźelsku, za njeglucnu. Jano manźelstwo a póroźenje tak wjele pótomnikow ak móžno jo było něga měritko glucnosći jadneje wósoby. Pśeznanjenje, až ten, kenž fryjny wumrějo, jo był žywy njedopołnje, šyroko propagěrowane pśez katolicizm a protestantizm, jo wjadło k nastaśu njewšednego zakopowańskego nałoga. Jo to był nałog swajźby nježenjonych zamrětych (ni. Totenhochzeit), źož su pyšnili śěła nježenjonych zamrětych z wěncami (Totenkranz), z kronami za zamrětych (Totenkrone) a nic rědko su jim woblekali swajźbaŕsku drastwu. Nałog darjenja kronow zamrětym jo znaty z pisnych žrědłow wót 12. stolěśa a jo se wobchował až do 19. stolěśa, w někotarych regionach samo až do 20. stolěśa. Lěcrownož jo wjele pśikładow z katolskich regionow znatych, zda se pak, až jo tradicija wěcej prakticěrowana w ewangelskej cerkwi, jasne dopokaze za to pak njedajo. Krona abo wěnc stej dejałej byś zamrětemu myto za žywjenje w cystosći.
Sobotu wótpołdnja dnja 27. apryla 2019 jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje pśepšosył na prezentaciju nejnowšych knigłow pólskeje spisowaśelki Haliny Barań ze serbskeju tematiku pód titlom »Świtanie« (»Switanje«). Awtorka jo ze swójeju 2017 wudaneju twórbu se pśiwobrośiła žywjenju Handrija Zejlera. We wótegronach na młoge pšašanja tych wěcej ako 30 wobźělnikow zarědowanja jo kněni Barań wóspjetnje pódšmarnuła, až jeje roman, lěcrownož chowa wěrne stawizniske fakty ze žywjenja serbskego basnikarja a narodnego procowarja, pśedstajijo pśedewšym literarnje wumyslone jadnanje, kótarež jo nastało z jeje myslow. Pówołajucy se na lichotu poetiki jo awtorka wobšyrnje rozpšawiła wó swójich slěźenjach we Łužycy pó slědach Zejlera ako tež wó śěžkem źěle nad prědneju wersiju knigłow. Wob cas swójogo drogowanja jo se procowała se zamysliś do žywjenja wšednego serbskego pisarja, aby se pśi wopisowanju jogo wokoliny a teke dialogow dostała nanejbližej k wopšawdnosći.W aprylu jo Muzeum Pogranicza Śląsko-Łużyckiego w Žarowje organizěrował cytanje z Halinu Barań. Foto: Justyna MichniukPisaŕka jo groniła, až zacuwa wósobinsku »misiju za pisanje wó Serbach«, a jeje romany su »wuzjawjenja cesćownosći za Łužyskich Serbow«. Tejerownosći jo wóna wugroniła swóju naźeju, až jeje spisowaśelenje někak sobu pomožo k pśežywjenju Serbow, ako su narod, kótaryž grajo w jeje žywjenju wósebnu rolu. Zajmne su byli pśispomnjeśa spisowaśelki pósćone pśestajarjeju jeje twórbow do górnoserbšćiny, Alfredoju Měškankoju, pśeto wón jo ju wabił tejerownosći do wuknjenja górnołužyskeje serbšćiny. Źinsa, tak jo kněni Barań sama groniła, źe njewumějo sama pśestajiś roman do górnoserbskeje rěcy, ale zamóžo rěc wužywaś we wšednej komunikaciji. Lawdaciju jo měł prof. dr. Tomasz Jaworski, kótaryž jo wjadł pśibytnych do stawizniskeje wopšawdnosći doby a tejerownosći fachojski komentěrował cytane wurězki a pšašanja z publikuma.
Knigły se spódobnje a lažko cytaju, dokulaž njejsu pśepołnjone z historiskimi datami abo dłujkimi wopisowanjami. Wósoba Zejlera, jogo familija ako tež sceny z priwatnego žywjenja a narodnego statkowanja pśedstajaju se w pśistupnej poetiskosći rěcy. Jo gódne, za toś teju literarneju drogotku pśimaś, pśeto toś ta pozicija abo pódobna tematika njenadejźo se daniž hynźi w pólskich nakładnistwach daniž we Łužycy abo w drugich krajach słowjaństwa.
Něgajšne funkcije, zawiny zachadanja a pśikłady něntejšnych kontekstow wustupowanja
Narodna drastwa wulicujo wó swójom nosarju – cłowjeku z wěstymi ekonomiskimi móžnosćami, socialneju poziciju a zacuśim estetiki, wó cłowjeku, kótaryž jo był źěl we wšakich nastupanjach wjelerakego zgromaźeństwa. Njedejali pak zabyś, až jo była tradicionalna narodna drastwa praktiski wužywana, a dla togo jo musała byś wužytna, jo była pśedewšym woblekanje, nic kostim. Jo spokojła wšak pótrjebu, abo samo notnosć, se z kupku identificěrowaś a jo wuzwignuła zwězanosć cłowjeka z lokalnym zgromaźeństwom, ale rownocasnje jo była na wěsty part awtoprezentacija, wašnja zwuraznjenja bogatstwa, ekonomiskeje njewótwisnosći, socialneje pozicije, proce wó estetiku, sprocniwosći, kradosćiwosći, šykownosći. Narodnu drastwu su mody wobliwowali, lěcrownož su faze mody, wósebnje we wejsnej kulturje, něga radnje dlej trali nježli źinsa. Zawěsće su to ekonomiske wobstojnosći zawinowali, ale teke konserwatizm wejsanarjow.1 Rownocasnje jo narodna drastwa nosaŕ materielneje kultury, wón statkujo naměsće, wót prědnego póglědnjenja. Woblekanje wótcerjujo granice.2 Su to granice na dwójaki part. Na woblekanju su spóznali, chto jo swój a chto cuzy a teke z kótareje wokoliny kraja jo pśišeł. Drugi part su za cłowjeske woko njewidne, ale w mentaliśe wejsanarjow pśibytne granice, kótarež su byli źěl njematerielneje kultury našych prědownikow. Na tom městnje góźe se pomjeniś někotare pśikłady, kenž pśedstajaju, kak jo we wejsnej towarišnosći narodna drastwa cłowjeka wopisowała: Jo na jogo zamóžeństwo, familijowy staw, starstwo, pówołanje, regionalnu, etnisku a narodnu pśisłušnosć pokazowała, jo měła funkcije we wěrje a magiji, to groni, jo definěrowała pśi familijowych a cerkwinych tradicijach a w socialnem wejsnem žywjenju wugbanu rolu jadnotliwca, a drastwa jo měła teke wěste detaile, kótarež su cłowjeka pśed škódnymi statkami demonow, pśed złymi luźimi abo chórosćami šćitali, na pś. cerwjene parlickowe rjeśazki, casy jo to był symbol wugbanego pówołanja, na pś. pastyŕske pase pla wójcarjow.
Lońska Schadowanka 1. decembra 2018 jo był mój debit ako gósć. Som južo žedne raze dožywiła to zajmne tšojenje w Budyšynje, ale akle łoni jo se mě raźiło raz do Chóśebuza woglědaś. Som była narska na kulturny program a teke na rejowanje pó rytmach serbskeje muziki. Cerwjena nitka Schadowanki su ga zmakanja ze sobuwuknikami, ceptarjami, wósobami zjawnego serbskego žywjenja – stakim woplěwanje kontaktow. Jo rědnje, schadowaś se raz wob lěto, wuměnjaś nazgónjenja, spominaś na stare case a wózjawiś pśichodne plany. Schadowanka jo teke witana góźba serbski powědaś za wšych, kótarež howacej wšednje nimski powědaju.
Dwójorěcna moderacija jo wjadła gósći do swětosneje atmosfery. Schadowanka jo se zachopiła z wjelgin dobrym wustupom chora Dolnoserbskego gymnaziuma, kótaryž jo wabił pśiglědowarjow do zgromadnego spiwanja pěsnicki »Everybody loves saturday night« w někotarych rěcach a ze spiwanim »Serbskeje jěšnice«. Pótom jo Serbski młodźinski ansambl z Budyšyna zagrał kuse tradicionalneje serbskeje muziki z dudami, małymi a wjelikimi serbskimi guslami. Na to su wuknice DSG prezentěrowali modowu pśeglědku: elementy dolnoserbskeje drastwy, nałožowane w nacasnej moźe. Projekt jo nastał pó wuměnje wuknikow Erasmus-programa, ako jo młoźina z Chóśebuza na woglěd do Norwegskeje dojěła. Młode designerki 12. rědownje su pśiznali, až jo nadawk był śěžki, pśeto njejsu do togo wěźeli, kak se šyjo ze šyjarneju mašinu. Tola kóńcny wuslědk proce jo pozitiwnje załapił a zagórił wuknikow a publikum. Studenty sorabistiki z Lipska su pósłali za Schadowanku jaden wideo, kenž jo se na płachśe pokazał. Wóni su skeč pśedstajili z nadpisom: »Daj mě jadno źowćo.« To jo była parodija telewiznego programa, źož muski wubjerjo žeńsku z tśich kandidatkow pó stajanju pšašanjow. Skeč móžośo se woglědaś na YouTube. Wjerašk Schadowanki jo był wustup młodeje kupki The Good Soul Project, kótaraž jo zagóriła z pśedstajenim nacasneju dolnoserbskeju pop-titelowu, stwórjoneju w lěśe 2015. Last but not least jo teke duo LeDazzo publikum kradu wobguslował. Studentku a jazzowu spiwarku Lenu Hauptmannojc jo na koncertowej gitarje wirtuoznje pśewóźował Dan Baron. Wónej stej mjazy drugim pśedstajiłej nowu jazzowu kompoziciju na baseń Miny Witkojc. Se wě, teksty móžomy cesto lěbda rozměś. Ale organizatory (DSG a Załožba za serbski lud) by pśi koncipěrowanju programa mógali na to źiwaś. Kaž pśi spiwach chora DSG, pśi pśedstajenju modoweje pśeglědki a pśi pokazanju skeča by technika se mógała wužywaś, aby se teke druge spiwane teksty šlagrow na płachtu projicěrowali a lěpše rozměśe serbskeje poezije by toś móžne było.
Pochadźacy ze serbskeje Zwarec swójby we Łužicy, wupućowa wěsty Michał Zwar1 w lěće 1850 do Awstralskeje a zasydli so najprjedy w staće Victoria. Jeho potomnik Kevin Peter Zwar, rodźeny w lěće 1940, je lutherski farar a zajimuje so jara za stawizny Łužiskich Serbow.W prěnjej sadźe na wašej webstronje pisaće: Zwarjecy běchu Serbja, a nic Němcy. Směm to trochu jako wuraz narodneho sebjewědomja zrozumić?
W dalokej wokolinje lutherskeje wosady, tam hdźež ja wotrosćech, běštej jenož dwě serbskej swójbje. Běch někak 20 lět, hdyž zhonich, zo su moji Zwarec prjedownicy Serbja byli. Njewobhladowach so ženje jako Němc abo Serb, ale jako jendźelsce rěčacy Awstralčan. (Prawi »Awstralčenjo« su Aboriginojo, kotřiž su tu hižo dlěje hač 60.000 lět a woni rěča w mnohich wšelakich rěčach w rozdźělnych kónčinach Awstralskeje.) Wjetšina Awstralčanow njeje hišće ženje ničo wo Serbach słyšała, mjez nimi mnozy, kotřiž ani njewědźa, zo su jich prjedownicy Serbja. Sym samo słyšał wo ludźoch w Němskej, kotřiž ani njewědźa, zo su serbskeho pochada.W dźensnišim času so mnozy Serbja z tutej temu rozestajeja. Su wšak formalnje němscy staćenjo, ale rodźeni Serbja. Jako domoródni bydla tu hižo přez lětstotki, ale wobstejnosće nuzuja jich hustohdy němsce rěčeć. Što wy k tutomu dualizmej měniće?
Moji Zwarec prjedownicy, kotřiž běchu do Awstralskeje dojěli, rěčachu doma serbsce, jeli běštaj wobaj Serbaj, ale němsce w lutherskej wosadźe, hdźež lutherske dźěći do lutherskich šulow chodźachu, doniž njebydlachu we hłownych městach, hdźež někotři jendźelskorěčne šule wopytachu.


text:
»Serbske knihi mam přeco při sebi«
Rozmołwa z Markom Malinkom, profesorom za filozofiju a starogrjekšćinu na New York University, wo pochadźe, pěstowanju serbšćiny a widźe wotwonka na Łužicu
Wy sće profesor na New York University. Před kelko studentami swoje zarjadowanja wotměwaće a kajka je zestawa studentow?
Dawaja wjetše čitanja z wjace hač sto studentami, ale zwjetša poskićujemy mjeńše seminary z někak 10 do 25 wobdźělnikami. Runje w New Yorku je zestawa studentow dosć mjezynarodna, wosebje Chinjenjo a Indičenjo su sylnje zastupjeni. Uniwersita je priwatna. Štóž tam studuje, dyrbi chětro wjele płaćić, za BA něhdźe 50.000 do 60.000 $ na lěto. Porno Němskej je to hinaši model. Problem při tym je, zo je tajke wukubłanje husto jenož za tych přistupne, kotřiž móžeja sej to dowolić. Přiwšěm eksistuja wěste programy a stipendije, z kotrymiž maja tež studenća z mjenje bohatych kruhow šansu, na tutej uniwersiće studować. Na tamnym boku dyrbju přiznać, zo ma kwalita wučby wyši niwow hač w Němskej, dokelž je ličba profesorow w poměrje k ličbje studentow wjetša a wukubłanje tuž bóle na potrjeby studentow wusměrjene.
»Potom je wójna wudyriła a je jasnje było, zo njezměju žanu domiznu, do kotrejež móhł so nawróćić.«
Dušan Hajduk-Veljković Foto: Lubina Hajduk-Veljkovićowa
Rozmołwa z lektorom za bosnišćinu, chorwatšćinu a serbišćinu na uniwersitomaj w Lipsku a Halle-Wittenbergu, spisowaćelom, přełožowarjom a tołmačerjom Dušanom Hajdukom-Veljkovićom wo pochadźe, cuzbje a hdźe so doma čuje
Wy sće wotrostł w Běłohrodźe, potom do Saarbrückena ćahnył a bydliće mjeztym wjele lěta w Lipsku. Hdźe čujeće so doma?
Jenož w Lipsku.
To rěka Waša krajina dźěćatstwa wjace žanu rólu za Was njehraje?
Wona hraje jara wulku rólu, ale jenož jako rjana dopomnjenka. Je to tajki reservoir, z kotrehož swoje ideje za literaturu wozmu. Žiwjenje w Juhosłowjanskej je za mnje hižo lětdźesatki nimo.
»Serbska rěč je mi při pisanju bóle domizna hač němska«
Rozmołwa ze spisowaćelku Měrku Mětowej wo Budyšinje a literaturje jako domizna
Wy sće čas žiwjenja wosrjedź Łužicy bydliła. Što je domizna za Was?
Cyle spontanje bych prajiła, zo je to město Budyšin. Lubuju je a sym tajke prawe Budyske dźěćo. Sym přeco z městom zwjazana była. Narodźiła sym so na zapadźe, w nowym měsće. Potom smy wjace hač dwaceći lět w starym měsće bydlili a nětko, trochu do wuměnkoweho časa, smy takrjec do wuchodneho dźěla města ćahnyli. Cyły Budyšin je za mnje domizna. Lubuju tohorunja Łužiske hory. Tohodla so wjeselu, zo w nowym bydlenju tute hory widźimy, kaž Čornobóh abo Pichow. Hdyž tam pućuju, mam začuće, zo sym w domiznje po puću. A pućowanje tam mje tež za nowe spisowaćelske ideje inspirěruje. A potom mamy hišće zahrodu w Smochćicach, kotraž je tež tajke něšto kaž doma za mnje, dokelž sym tam jako dźěćo wotrostła. Mój nan je ju za swój čas kupił a wobhospodarił. Lubuju tež wid z Mosta měra. Jeli z dowola abo zwotkel tež přeco přijědu, přez móst jědu a nalěwo Budyske wěže widźu, mam hłuboke začuće domizny. Domizna je za mnje na kóždy pad geografisce wjazana. To je jedyn dźěl domizny.
»Druhdy wobžaruju, zo serbšćinu tak derje njewobknježu, zo móhł w tutej rěči sonić«
Rozmołwa z etnologom dr. Robertom Lorencom wo pochadźe, krajinje dźěćatstwa a dwurěčnosći
Wy sće we Wuježku wotrostł, potom wjele lět w Berlinje bydlił, potom zaso we Wuježku a nětko w Zhorjelcu. Čehodla sće so za tute město rozsudźił?
Rozsud za Zhorjelc měješe hłownje swójbne přičiny. Wotnajimane bydlenje při Čornobohu bu přewuske a běchmy tež pytnyli, zo so to z cyle zanjesenej wjesku tohorunja stajnje njehodźi. Potom bě jasne, zo ma to tola měšćanska kónčina być, hdźež móžeš lóšo kontakt k druhim ludźom nawjazać. A Zhorjelc bě za nas najzajimawši. Mamy pak we Wuježku hišće zahrodu z dowolnosću za twarjenje, njebě to potajkim doskónčne rozžohnowanje.
Jako sće so do Wuježka nawróćił, běše to hišće samsna wjes, kaž sće ju ze swojeho dźěćatstwa znał?
Mějach tam rjane dźěćatstwo. Husto słyšiš, zo chcedźa ludźo preč do města a žiwjensku staciju za sobu wostajić, dokeIž jim druzy na čuwy du. To wšak su zwučene naratiwy. Pola mje to tak njebě. Dźěch studija dla a njejsym zwisk k nakrajnej kónčinje abo do Wuježka přetorhnył. Mějach pozitiwne začuća za wjesku a mam je přeco hišće. Tež swoje magisterske dźěło sym wo Łužicy pisał. Bě přeco jasne, zo mje tema kónčiny dale zaběra.
»Tutu swobodu nochcych spušćić«
Rozmołwa z w Eula pola Nossena bydlacej wuměłču Maju Nagelowej wo pochadźe, distancy a hdźe so doma čuje
Wy sće w Złyčinje, Berlinje a Budyšinje wotrostła. Při Wašim wuměłskim skutkowanju so hola pola Złyčina časćišo jewi? Je Was tute městno bóle wobwliwowało hač te druhe?
Hola a tamniši ludźo su mi jara bliscy. Sym so jako dźěćo kóžde lěćo w šulskich prózdninach do Złyčina nawróćiła, dokelž staj dźěd a wowka tam bydliłoj. A přez zwjazanosć z mojej swójbu běchu Łužica, Budyšin a Złyčin wažne, rum mjez tutymaj městnomaj, hdźež běchmy husto z kolesom po puću. To je so zašćěpiło, to bě kontinuita.
Hodźi so rjec Łužica je Waš pochad, ju nosyće we sebi?
Haj, to hodźi so bjezdwěla takle rjec. Na tamnym boku sym tež rady w Berlinje, dokelž sym jako dźěćo w Berlinje žiwa była. Tež tam čuju so doma, toho sym so jako dźěćo tež nasrěbała. Sym rady w Berlinje a tohodla sym tam tež wěsty čas po studiju bydliła.
A nětko sće w Eula pola Nossena žiwa. Trjebaće distancu k Łužicy, tutón wid wotwonka, zo byšće so jako wuměłča łužiskim temam wěnować móhła?
Za mnje je distanca poprawom cyle dobra. W Berlinje sym zwisk k serbsce rěčenju zhubiła, ale nic k serbskemu docyła. Tam běchu knihi, tam bu spěwane, dawachu zapřijeća, rěčne wobroty, nałožki, swójbne rituale, kiž mějachu z tym serbskim činić. Jako so jako młodostna do Budyšina nawróćich, běše to, dokelž bě to serbske stajnje prezentne, kaž nawrót domoj. Mějach pak hinaši wid, wěsty wotstawk. Za wuměłske tworjenje je to cyle derje, přinjese wěstu njewotwisnosć, njeběch dźě nihdźe zawjazana. Njezačuwach žadyn ćišć – njeje snano cyle prawe słowo za to –, tohodla móžach lochce z tym wobchadźeć. To je bohatstwo za mnje, bjez toho zo čuju so někomu winowata. Móžu swobodnje z tym wobchadźeć. To je moja lěpšina, při čimž móže zwjazanosć tež rjana być. To wšak je wotwisne wot toho, što z toho činiš.
»Domownja móžo byś wěcej nježli jano meštno«
Rozgrono z wuměłcowku a muzikaŕku Marion Kwicojc wó domowni, póchadu a móžnosćach we wuměłstwje se zwurazniś
Wy póchadaśo z Bórkow, sćo pak južo wjele lět w Lipsku žywe. Źo cujośo se doma?
Pópšawem cujom se na wobyma městnoma doma. Doma, to jo teke we Łužycy pla starjejšeju, rowno tak ako how w Lipsku. Njeby pak kśěła bydliś w Chóśebuzu, how w Lipsku se wěcej tšoj. How mam teke tśi muzikowe projekty z tudejšymi muzikarjami, źož irsku, šotisku, amerikańsku pśewažnje koncertantnu folkmuziku grajomy ze žeńskecym trio »Isle of Sounds«, rusku a serbsku rejowańsku muziku z trio »Kupazukow« a srjejźowěkowu rockowu muziku z band »Ohrenpeyn« na jawišćo spórajomy. W toś tom nastupanju w Błotach tak derje njewuglěda, rownož jo teke tam móžno, we wěstem ramiku muziku gótowaś. Tak som cesto we Łužycy, źož grajom teke solistiski na akordeonje a gitarje pśi cołnowanjach abo mjeńšych zarědowanjach. Pśi tom profitěrujom teke wót serbskich spiwow. Ja znajom pśisamem wšykne spiwy, kenž tam raźi spiwaju. Mimo togo som za Rěcny centrum Witaj pšawidłownje we Łužycy, aby na se wótměnjajucych městnach ze źiśimi muzikopedagogiski źěłała a gromaźe muzicěrowała.
W zwisku z morjenjom Georga Floyda dóńdźe w USA k demonstracijam, hdźež so wobdźělnicy raznje přećiwo rasizmej wuprajichu. Zdobom buchu pomniki kolonizatorow spowalene a tež na polu kultury so něšto hibaše. Mjez druhim je streamingowy portal HBO Max nachwilnje film »Vom Winde verweht« předstajenja rasizma dla z programa wzał z argumentom, zo jewja so w nim zestarjene kulturelne zhladowanja. Mjeztym jón z předsłowom profesorki Jacqueline Stewart, kotraž předstajenje njewólnistwa w filmje do konteksta staja, zaso poskićuja. Hižo někotre lěta so tajke diskusije tež na polu literatury wjedu. Přikład za to je kniha »Huckleberry Finn« Marka Twaina z lěta 1885. W njej wustupuje 219 razow n-słowo, kaž so čornuch mjeztym w jendźelšćinje husto mjenuje, a bu namjetowane je z »njewólnik« narunać, zo njeby so šulerjam rasizm přikubłał. Tež w Němskej so něšto hiba. W Berlinje so »Mohrenstraße« na »Anton-Wilhelm-Amo-Straße« (němski filozof afriskeho pochada) přemjenuje. A w sakskej tworni Bautz’ner Senf & Feinkost GmbH produkowana cyganska juška ma bórze nowe mjeno dóstać, po tym zo su so zastupjerjo Sinti a Roma hóršili, dokelž maja pomjenowanje Cygan za zacpěwace.
▶ Spěchowańske myto Bogumiła Šwjele
W slědnem wudaśu Rozhlada rozpšawichmy wó pósćenju Maśicnych mytow. Smy pak zabyli na wuznamjenjoneju spěchowańskego myta Bogumiła Šwjele pokazaś. Z nim wuznamjeništej se Jennifer Kretschmar za źěło »Das Leben und Wirken Mato Kosyks in Deutschland und Amerika« a Fritz-Erich Schewelis za źěło »Šanse za WITAJ-góle w towarišnosći«.
▶ Mjezynarodny wuměłski projekt
»Czytelnia Szkicowników« rěka wuměłski projekt, kotryž wobhladuje skicy a skicowe knihi jako wažny dźěl wuměłstwa. K tomu su so wot 2015 wustajeńcy a akcije w Krakowje, Częstochowje, Lublinje, Zakopane, Opole a Rzeszówje přewjedli. Nětko pytataj iniciatoraj wuměłcow z Pólskeje, ze Słowakskeje, z Čěskeje a Łužicy, kotřiž bychu pod hesłom »Jedne lěto w žiwjenju« přez cyłe lěto 2021 skicy zhotowili. K tomu je 2022 wustajeńca w Krakowje planowana. Akcija ma tomu słužić mjezynarodne kontakty mjez wuměłcami nawjazać a wudźeržować. Zajimcy móža so pola Adama Rokowskeho (http://www.artpower.pl/adam-rokowski/a60/) abo Szymona Wiatra (https://szymonwiatr.pl/) přizjewić. Dalše informacije k wuměłskemu projektej nańdźeće tež pod https://www.facebook.com/CzytelniaSzkicownikow/.


text:
Kajś1 żech przeczytoł, że za starego piyrwy2 robiyli karminadle3 ze miysa i śledzia- możno bez to, że ślydź bōł4 tōńszy5 ôd6 miysa, a gymbōw do wyżywiynia bōło kans7. Tak żech sie pomyśloł: jako to moge smakować… i trza bōło sie to aby rołz narychtować8. Take karminadle ze śledziym nazywajōm sie pōnojś karbinadle. Smakujōm dojś9 specyficznie i jak fto niy lubi śledzi, to niech sie nawet za nie niy chyto10. To taki kōnsek11 historyji na talyrzu.
Co potrza?
0,5 kg mielōnego miysa- moge być wieprzowo-wołowe abo same wieprzowe
1 płat słōnego śledzia
trocha mlyka do zamoczynia śledzia
jajco
cebula
czosnek
staro żymła12 (zamoczōno we wodzie abo mlyku), a jak niy mołcie żymły, to dejcie13 3 łeżki14 tartyj bōłki
sōl i pieprz
łeżeczka majeranku
trocha pokrōnyj natki pietruszki
łeżeczka mostrichu15
tarto bōłka do obtoczynia klopsōw
olyj16 do smażynio
Śledzia zamoczcie we mlyku- aby17 na godzina. Potyn go zmielcie ze miysym- abo, jak już miyso mołcie pomelane18 u masołrza19, mogecie go zblyndować. Miyso, śledzia, pokrōno cebula, wyciśniynty czosnek, wyciśniynto ze wody żymła, jajco i prziprawy wciepcie do jaki miski i wymiyszejcie. Potyn20 ukulejcie sie take spłaszczōne kulki, ôbturlejcie w tartyj bōłce i wciepcie na rozgrzōno patelnia. Upiyczcie21 na złoty kolor i fertich22. Smacznego:)
1gdzieś
2dawniej
3kotlety mielone
4ō- samogłoska w wymowie między o i u; był
5tańszy
6ô= ło
7dużo
8przygotować
9dość
10łapie
11kawałek
12bułka
13dajcie
14łyżki
15musztardy
16olej
17choć
18zmielone
19rzeźnika
20później
21upieczcie
22gotowe


text:
Karajibske Morze
Karajibske Morze – morze we zachodńij tajli Atlantyckigo Uoceanu, rozlygowane mjyndzy Wjelgimi Antylůma na půłnocy, Małymi Antylůma na wschodźe, Kolůmbijům a Wynezuelům na połedńu a Meksykym (Půłwysyp Jukatůn) a państwůma Půłnocnyj Ameriki rozlygowanymi mjyndzy Meksykym a Kolůmbijům. Mo 2 754 000 km² wjyrchu a nojsrogszo głymbjo je 7686 m. Cołki wjyrch Karajibskigo Morza wroz ze rozlygowanymi na ńym wyspůma je mjanowany Karajibůma. Mjano morza je wźynte uod mjana plemjyńa Indjanerůw.


text:
Serbski narodny wuběrk
Serbski narodny wuběrk (němsce Wendischer Nationalausschuss) bě serbski politiski organ, kotryž měješe po kóncu Prěnjeje swětoweje wójny a w spočatnej fazy Weimarskeje republiki zastupować serbske zajimy a zasadźeć so za wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje, předewšěm na měrowych konferencach w Parisu. Nawoda 13. nowembra 1918 – dnja wotstupa sakskeho krala Bjedricha Awgusta III. – załoženeho gremija bě dotalny předsyda Domowiny a zapósłanc sakskeho sejma Arnošt Bart.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Domowina sama bě z wudyrjenjom wójny swoju dźěławosć zastajiła. Mnozy aktiwni Domowinscy prócowarjo słužachu jako wojacy we wójnje, někotři so ženje njewróćichu, kaž na přikład Franc Kral. Bjezposrědnje po dnja 11. nowembra 1918 podpisanym přiměrje mjez Němskim mócnarstwom a mocami ententy zahajichu někotři Domowinjenjo wokoło Arnošta Barta politiske aktiwity, zo bychu němsku poražku wužiwali za přesadźenje wjace politiskich, hospodarskich a kulturnych prawow za Serbow. Na zakładźe programa US-ameriskeho prezidenta Woodrowa Wilsona wo „prawo samopostajenja ludow“ žadaše sej wuběrk pak awtonomiju za zjednoćenu Łužicu, pak jeje njewotwisnosć abo přizamknjenje nowozałoženej Čěskosłowakskej. Nimo toho zasadźi so Bart za rólnu reformu we Łužicy na dobro mjeńšich burow a chudych chěžkarjow. Hišće kónc lěta 1918 jednaše wón ze sakskim knježerstwom w Drježdźanach wo prawach Serbow; runočasnje pak nawjaza kontakty k čěskosłowakskemu knježerstwu, wot kotrehož podpěru za serbske zajimy wočakowaše.
W nadawku Serbskeho narodneho wuběrka wobdźělištaj so Bart a Jan Bryl w nalěću 1919 we wobłuku čěskosłowakskeje delegacije na měrowej konferency w Parisu. Dnja 11. apryla 1919 předpołoži wuběrk memorandum Łužiskich Serbow. Wróćiwši so do Němskeje, bu Bart spočatk oktobra 1919 dla „přeradniskich počinanjow“ zajaty a w januarje 1920 wot Lipšćanskeho mócnarstwoweho sudnistwa k třom lětam jatby na twjerdźiznje wotsudźeny, wot kotrychž połojcu wotpokući. We Łužicy samej nasta jako napřećiwne hibanje Wuběrk sakskoswěrnych Serbow, kiž měješe podpěru měšćanskich radow sakskeje Hornjeje Łužicy, wosebje Budyskeje, a pozdźišo tež wšěch štyrjoch stronow w Budyskej kónčinje.
W lěće 1919 załožichu čłonojo wuběrka jako nutřkownopolitisku zastupjerku swojich zajimow Serbsku ludowu stronu, kotraž dósta při wólbach do mócnarstwoweho sejma lěta 1920 z načolnym kandidatom Bartom wjace hač 8.000 hłosow, njedocpě pak ženje městno w parlamenće. Prócowarjam wokoło Barta porokowaše so wosebje ze strony němskonacionalistiskich zastupjerjow „pansłowjanski separatizm“ a hibanje za awtonomije bě jedna z hłownych přičin za załoženje tak mjenowaneje „Wendenabteilung“ w lěće 1920. Přiwšěm docpěchu Serbja přez daloko sahace žadanja narodneho wuběrka a runočasne aktiwity „sakskoswěrnych“ někotre mjeńše polěpšenja w nowym staće, mjez druhim artikl 113 Weimarskeje wustawy, kotryž garantowaše narodnym mjeńšinam zasadnu swobodu nałožowanja jich rěče, kaž tež wěsty wobmjezowany postup nastupajo serbšćinu w ludowym šulstwje.
Po zwrěšćenju prócowanjow Serbskeho narodneho wuběrka so Domowina wot lěta 1920 wobnowi. Po Druhej swětowej wójnje so někotre ideje serbskeho narodneho wuběrka pod samsnym mjenom znowa rozšěrichu.


text: POSLEŠĆO wutřasć a je čerstwje přewětrić słuša samozrozumliwje k prawidłownym wobstaranjam při rjedźenju spanskeje stwy. W morawskej Ostravje je tak tež rentnarka činiła, bydlaca z mandźelskim w 9. poschodźe platoweho wysokodoma. Tola hinak hač pola bajkoweje knjeni Holdy (Holle) njejsu při tym sněhowe mjetele na zemju padali, ale z balkona krónowe bankowki wšěch móžnych hódnotow přisamom so sypali. Wboha seniorka je tak njezbožownje cyłe swójbne, za čas žiwjenja nalutowane zamóženje we wysokosći 170 000 krónow do powětra wuklepała. Poprawom běchu myslene za stare dny a za dźěći.


text:
Michiganski jazor
Michiganski jazor (engelski Lake Michigan) jo tśeśi nejwětšy jazor Pódpołnocneje Ameriki a pěty nejwětšy cełego swěta. Wón jo jaden z pěś „wjelikich jazorow“ (Great Lakes) a namaka se na pódpołnocy Zjadnośonych statow. Jazor lažy 176 metrow nad mórskeju głaźinu a jo z pśestrěnju 58.016 km² wětšy ako Chorwatska.
Pódzajtšny pśibrjog jazora słuša k zwězkowemu statoju Michigan; pódpołdnjowy kóńc k Indianje a pódwjacorny pśibrjog k statoma Illinois a Wisconsin. Michiganski jazor jo z Huronskim jazorom pśez Mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany, tak až jadna se pópšawem jano wó jaden jazor.
Kołowokoło jazora su 12 milionow luźi žywe. Pśi Michiganskem jazorje laže města Chicago, Milwaukee, Gary a Green Bay.
WótkazWobdźěłać
Koordinaty: 43°42′0″N 87°5′0″W /  43.7, Wurazowa zmólka: Njewócakany opeator *


text:
Dzisiej tref autorski ze Szczepanym Twardochym we Rybniku
Dzisiej ô piōntyj po połedniu rybnickõ bibliŏtykã nawiydzi Szczepōn Twardoch, co jego powieść „Drach” była zaadaptowanŏ na scynã teatralnõ i hned tyn spektakl bydzie szło ôglōndać we Tyjatrze Ziymie Rybnickij.
Szczepōn Twardoch, rocznik 1979, to autōr bestsellerowego „Dracha” i „Morfiny”, co za niã dostoł paszport „Polityki”, nadgrodã publiczności Literackij Nadgrody Nike, Wawrzin Ślōnski i rekordowõ wielość nōminacyji do inkszych nadgrōd. Laureat Nadgrody Kościelskich.
Tref we rybnickij bibliŏtyce ôdbydzie sie skuli prymiery sztuki „Drach” koprodukcyje Tyjatru Ślōnskigo i Tyjatru Ziymie Rybnickij 20 i 21 października. Tref pokludzi Marianna Dufek.
Zdrzōdło: materyje presowe


text:
Beschreibung
Pśedmjat serbšćina rozeznawa se wót drugeje rěcneje wucby pśez to, až se njepósrědnja rěc cuzego kraja, ale njepósrědneje wokoliny resp. domowniskego regiona. Wuknjece ju toś nawuknu ako drugu rěc jich blišeje domownje, Dolneje Łužyce, tak daloko až njejsu se južo w starjejšynem domje, w krejzu swójźbnych abo w źiśowni z njeju wopóznawali. Temy togo wuceńskego rěda su pśedewšym šulski wšedny źeń, familija a lichy cas, strowe žywjenje, pśiroda a lětne case, domownja, nałogi a tradicije, Serby a Łužyca.


text:
Pius IX.
Pius IX. (z byrgarskim mjenom Giovanni Maria Mastai-Ferretti; * 13. róžownika 1792 w Senigallia, Cyrkwinski stat; † 7. małeho róžka 1878 w Romje) bě italski duchowny - mj.dr. arcybiskop w Spoleto - a bu 16. smažnika 1846 jako naslědnik Hrjehorja XVI. za 254. bamža romsko-katolskeje cyrkwje wuzwoleny. Jeho pontifikat traješe nimale 32 lět a bě tuž najdlěši w stawiznach romsko-katolskeje cyrkwje.
Jemu slědowaše Vincenzo Gioacchino Pecci jako bamž Leo XIII. W lěće 2000 bu Pius IX. wot Jana Pawoła II. zbóžnoprajeny.


text:
Rudolf Jenč
Rudolf Jenč (němsce Rudolf Jentsch; * 30. awgusta 1903 w Budyšinje, † 5. apryla 1979 runje tam) bě serbski literarny historikar a rěčespytnik kaž tež kulturny prócowar.
Žiwjenje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Rudof Jenč narodźi so jako syn młynskeho pohonča w Budyšinje a wopyta wot 1917 do 1924 tamniši Krajnostawski wučerski seminar. Wot 1924 do 1940 skutkowaše jako wučer a kantor we Worcynju, Poršicach (1925–34) a Budestecach (1934–40) a bě jako tajki tež čłon NSDAP. Mjez 1940 a 1945 běše jako wojak w Druhej swětowej wójnje.
Po wójnje bě najprjedy pola Domowiny přistajeny, w šulskim lěće 1948/1949 wučerješe na Serbskim gymnaziju w čěskich Warnoćicach, hdźež podawaše serbšćinu, stawizny, zemjepis, łaćonšćinu a němčinu.[1] Wot 1949 do 1951 bě ze sekretarom wědomostneho wotrjada Domowiny a wot 1951 z wědomostnym sobudźěłaćerjom Instituta za serbski ludospyt. W lěće 1968 poda so na wuměnk.
Jako nawoda wotrjada za rěč a literaturu w Instituće za serbski ludospyt zahaji tam slědźerske dźěło na polu literarnych stawiznow a serbskeho rěčespyta. W tym zwisku napisa standardne dźěło Stawizny serbskeho pismowstwa, kotrež so w dwěmaj zwjazkomaj 1954 a 1960 wozjewi a so zaběra ze serbskej literaturu do Prěnjeje swětoweje wójny. Nimo toho Jenč dźěło na němsko-hornjoserbskim słowniku a na gramatice hornjoserbskeje spisowneje rěče zahaji. Jako nawoda hornjoserbskeje rěčneje komisije přinošowaše k stabilizaciji prawopisneje normy serbšćiny a k wuwiću serbskeje fachoweje terminologije.
Rudolf Jenč wozjewi wulku ličbu wědomostnych nastawkow wo hornjoserbskej morfologiju, syntaksy, stilistice, sociolinguistiskich prašenjach a stawiznach serbskeje rěče. W towaršnostnym žiwjenju bě nawjedowar chórow, organist a spěwar we wjacorych chórach. Wot lěta 1923 bě z čłonom Maćicy Serbskeje.
Wón bu na Budyskim Hrodźišku pochowany. Jeho syn bě rěčespytnik Helmut Jenč (1936–2020).
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Frido Michałk: Jenč, Rudolf. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 232sl.
- ↑ Vl. Juricová, J Vančatová, Zl. Mat'atková, T. Breň: To byla pěkná věc. Lužickosrbská gymnázia v Československu (1945–1950). Liberec 2019, str. 33


text:
Załožba za serbski lud spěchuje tójšto zarjadnišćow a projektow, kotrež k zachowanju a wuwiću serbskeje rěče a kulturny přinošuja. Za natwar wustajeńcy serbskeje ewangelskeje drasty na Ćišćanskim statoku je tamniše kulturne towarstwo wot załožby něhdźe 2 000 eurow dóstało.
We wobłuku informaciskeho zarjadowanja we Wojerowskim regionje su sobudźěłaćerjo załožby tele dny tež Ćišćanski statok wopytali a so wo stawje projekta wobhonili. Witała je jich předsydka Tina Schubertowa. Hans Groba poda přehlad wo aktiwitach Ćišćanskeho kulturneho towarstwa a rozłoži natwar wustajeńcy. Wona je mjeztym hač na někotre mjeńše dźěła kaž wopisanje jednotliwych eksponatow dozhotowjena. Skupinka rjemjeslnikow towarstwa bě wustajenišćo w swójskej režiji přihotowała a je technisce wuhotowała.


text:
Steuerowy szrajbůnek
Steuerowy szrajbůnek, (tyż: ślůnske Steuerowe abecadło, Steuerowa uortografijo) – przesprowjane łaćińske abecadło stworzůne we mjyndzywojynnym uokreśe uod dochtora Feliksa Steuera, dyrechtora jednego ze katowickich licyjůw. Abecadło te skłodo śe ze 30 znokůw:
A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, P, R, S, Ś, T, U, Ů, W, Y, Z, Ź, Ż.
a uoźmju dwaznokůw: AU, CH, CZ, DZ, DŹ, DŻ, RZ, SZ.
Dwaznok ou uostoł przidany, coby uoddać wymołwa kůntynuanta downygo ajchńůnygo a we zachodńim Ślůnsku (je uůn używany na placu połedńowoślůnskigo au a uogůlnoślůnskigo o). Proteza u- przed o uoznoczo prelabjalizacyjno wymołwa krůtkigo [w] przed kożdym nagłosowym o. Charakterystycznům cechům Steuerowygo szrajbůnku je zmjynkczańy spůłgłoskůw uod j, btp. bjoły, lebo uod uosobnyj buchsztaby, btp. ćymny. Inkszům wprowadzůnům zmjanům we uortografiji Steuera je wkludzyńy apostrofu lo abrewjacyjnych formůw czasowńika, btp. wźůn'ech (uod wźůn żech).
We tym szrajbůnku wydowoł swoje dźeła po ślůnsku, mjyndzy inkszymi Ostatńi gwojźdźaurz (1935) a Z naszej źymjy ślůnskej (1935).


text:
Do Chorzowa przijechały rezerwy Zagłębia Lubin, ale przijechały w zasadzie samymi juniorami. Niy dziwne, bo piyrwszo drużina gro szpile we Ekstraklasie, a tukej jednak bōł szpil we III Lidze, cyli aż 4 poziomy rozgrywkowe niżyj.
Poczōntek szpilu to takie – cytujônc klasyka – piłkarskie szachy. Trocha my, trocha łoni, ale to Ruch miôł wiyncyj sytuacji, a we 20 minucie dziynki szczylaniu trefiōła sie rynka we elwrze! Do bala podszed Mariusz Idzik – bo fto by inkszy môg tam podlyźć – i szczelōł trocha we środek, trocha we swoja lewo strona, a torman ciep sie we prawo. EINS!
Do pauzy Ruch miôł jesce 3 łokazje, ale rôz Wini niy zdonżōł przed tormanem do bala, rôz Fosa szczelōł trocha za słabo i na pauza prowadzilimy ino 1-0, ale trza dodać, że goście nôs niy zaskoczyli na tyla, coby ugrać jakoś 100 procyntowo akcja.
Po pauzie zacli my dalyj grać swoje i we 49 minucie, po faulu Galasa na Foszmańczyku bōła łokazja do szczylanio. Kole 18 metra bala ustawiōł sie Mariusz Idzik. Nabiyg na bala a`la Lewandowski i? Pajônki ze łokiynka musieli szibko pitać, bo ta bala wlazła we same łokiynko! ZWEI!
Ruch niy zwalniôł tympa, chocioż szibkie 4 smiany trynera Adama Buczka miały nôm narobić kole elwra, tam jednak dzisiej fest dobro para stoperów stopowała wszistkie łokazje, a szczały ze dystansu chytôł Bielecki.
We 78 minucie Wini, kiery zacōn na lewyj, a kończōł na prawyj pomocy zloz do środka i szczelōł we lata, po dobitce bala wylazła na ek. Sôm Wini wykonywôł tyn ek, a że mielimy tako taktyka, że co jakiś czos drużina właziła tormanowi gości do tora, to musiŏł cyntrować fest głymboko. Bielikow niy spodziewôł sie, że bala łodbije sie łod niygo i wleci do tora ze samygo eku! Tora my by uznali Winiemu, bo torman niy zareagowôł, jedynie bala łodbiōła sie mu łod rynki, ale już znajdujymy informacje, że to jednak bōł selbstor.
Côłko drugo połowa to Ruch kontrolowôł gra, ale niy tak „na niby” ino tak richtig. Łodpuścili na 2 minuty i zaś pełno dominacjo! We 90 minucie zaś wciepka ze eku, bala dostôł wracajōncy po pauzie Mokrzycki i dobiōł rywala! 4-0!
Syndzia dołożōł 4 minuty, ale bez tyn czos nic już sie niy działo godnygo uwagi. Zalygłości łodrabiōmy na 4+!
Nôsz plus szpilu: Mariusz Idzik! Do Chorzowa przijechała nôjlepszo defensywa (przed szpilem z Ruchem mieli 11 straconych torów), Idziu miôł 13 szczylonych torów, a Adam Żak ze Polonii Bytom już miôł 15. Idziu dokłado 2 tory i razym ze Żakiem przewodzi klasyfikacji króla szczelców we nôszyj grupie! Zrobiōł dzisiej kawał dobryj roboty tymi torami, a za te łokiynko, to już mô mój szacunek do końca kariery!
Ruch Chorzów – Zagłębie II Lubin 4-0 (1-0)
Skład Zagłębia II: Bielikow – Rogalski, Lepczyński, Kruk, Hanc – Kizyma, Galas, Zynek, Dudziński, Więcek – Kusztal.
Skład Ruchu: Bielecki – Kwaśniewski, Kawula, Kasolik, Będzieszak – Sikora, Duchowski, Winciersz, Foszmańczyk, Paszek – Idzik.
Tory: Idzik 20 (elwer) i 49 min. ; Winciersz 79 min. (bezpośrydnio ze eku) ; Mokrzycki 90 min.
Szpil szło słuchać we Radiu Widzew, kaj komyntowôł je Dejvid, a odsłuchać rylacja możecie tukej => LIVE Ruch – Zagłębie II
---
Życie na Niebiesko