text:
»Kaž atlasy tak tež morjo rěčku njeznaje, ale wono by było hinaše morjo, hdy by njepřiwzało tež wodu rěčki Satkule.« Štož Jurij Brězan w swojim Krabaće za rěčku Satkulu piše, móžu zdobom za młodźinsku žołmu Satkule nałožować. Naš Serbski rozhłós njeby dźensa tajki był, njeby-li prawidłownje młoda žołma naše wusyłanja zesylnjała a swój wid a swoju wědu do wulkeho morja informacijow wo Serbach do medialneho swěta wuliwała.
Před 20 lětami – dnja 12. apryla 1999 – serbscy młodostni prěni króć póndźelu wječor hodźinu ze serbskim słowom a dźělnje tež serbskej hudźbu pjelnjachu. Wězo mějachu hižo do toho tydźensce štwórć hodźiny w rańšim programje Serbskeho rozhłosa, kiž pak so jako časowje njezbožowne wopokazachu.
›Trjebamy něšto za našu młodźinu, zo njeby jenož němske sćelaki słuchała. A wona njech so prošu jara hnydom sama wo wobsahi postara. A z tym njech wona sama swoje temy zamołwi. My – starša generacija a profesionelni žurnalisća – skićamy pomoc, wukubłanje, poradu a kritiku‹, tak abo podobnje rozmyslowaše so we wjednistwje.
Mjeztym su sej Satkularki a Satkularjo sami swoje rěčnišćo wudrěli. Zaměrnje w běhu dweju lětdźesatkow so młodźinske poskitki kóždu póndźelu jenož přez serbskorěčne domjacnosće nježórla, ale tež přez młodźinske kluby dwurěčnych wsow. Temy smědźa prowokantne a dušne, politiske a swójbne, swětne a nabožne, realistiske a fantastiske być. Druhdy so tež dźiwam, z čim so młodźina takle zaběra. To njech mi hišće něchtó twjerdźi, zo so młodźina za politiku njezajimuje! Druhdy wobjednawaja tež prašenja, kiž njejsu za starše wuši myslene. Abo snadź tola? Mějach raz póndźelu wječor telefonat ze staršim słucharjom, kiž so njemdrje přez wusyłansku temu rozhori. Jemu radźach, sej raz předstajić, zo je sam zaso 18lětny, połny elana a sonow a hišće njeskostnjeny. Hač je pomhało, njewěm. Najwažniše je, zo maja serbscy młodostni swójski program. To wobhladuju jako hłowny wuznam Satkule.


c: text/html

text:
▶ »Čěske nocy« w Smochćicach
Pod hesłom »Čěske nocy« wuhotowaštej Serbski ludowy ansambl a kubłanišćo swj. Bena po dwulětnej přestawce zaso »Smochčanski hudźby swjedźeń« pod hołym njebjom. Orchester, chór a balet SLA předstajichu pod nawodom Tvrtka Karlovića kompozicije mjez druhim Antonína Dvořaka, Zdeněka Fibicha a Josefa Suka. Jako solisća agěrowachu Jaroslav Patočka (bariton), tenoraj Mikołaj Jan Walerych a Charalampos Alexandropoulos kaž tež Susann Bartke (sopran) a Mónika Kertész (alt). Prapremjerje běštej »Serbska narodna reja čo. 3« Korle Awgusta Kocora z cymbalowym přewodom Miriam Polákoveje jako přinošk swjedźenskemu lětu Kocora a Zejlerja a »Largo« z Dvořakoweje sinfonije »Z noweho swěta« z dudakom Handrijom Henčlom. Hóstna skupina Cimbálova muzika Jiřího Janouška a huslerka Markéta Janoušková z Češkeje zahorichu publikum z furioznym přednoškom crossovera »klasiskeje« a ludoweje hudźby; młoda ukrainska gitaristka Oleksandra Drač zahra cunjo »Reju wokoło lipy« Štěpána Raka. Dohromady zličichu 850 wopytowarjow.
▶ Dolnoserbski sekstet mytowany
We ramiku wuběźowanja pód motom »Rěc zwězujo« jo se teke naraźony projekt Dolnoserbskego seksteta z.t. mytował. Projekt se zaběra ze serbskeju rěcu a kulturu w Dolnej Łužycy. Jaden wjerašk projekta jo był w juliju prezentacija spisanych žywjeńskich dopomnjeśow Johanny Pontoweje z nagrawanjami na cd a z nastawkom Gregora Wieczorka wó serbskich stroninych mjenjach. Publikacija z jadnab 180 starymi fotografijami wótbłyšćujo serbske žywjenje slědnych generacijow we wšakich fasetach, eksemplariski teke za druge jsy Dolneje Łužyce. Nosaŕ projekta procujo se pśinjasć wejsanarjow wšych generacijow bližej, wubuźiś jich zajm za serbsku rěc a pógnuś k zaběranju ze serbskimi stawiznami swójeje rodneje jsy.
Po tym zo je so wosebita wustajeńca »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« 2020/2021 w Budyskim Serbskim muzeju wotměła (hlej Rozhlad 12/2020), so serija monotypijow Serbowkow słowjenskeho molerja hač do 23. oktobra 2022 we Wuměłskej galeriji w Mariborje pokazuje. Tudyša wustajeńca z titulom »Hordosć a předsudk pola narodneje drasty« je wupłód dołholětneho zhromadneho dźěła mjez Wuměłskej galeriju, Praskim Narodnym muzejom a Budyskim Serbskim muzejom. Nimo łužiskeje serije Trstenjaka, kiž běše wobwliwowany wot čěskeho molerja Ludvíka Kuby, tematizuje so wozrodźenje słowjanskich ludow w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Ćežišćo wustajeńcy je narodna drasta a kak so we wěstej kónčinje a we wěstym času prezentuje. Ale tež prašenja přisłušnosće, identity a róle žonow so wobjednawaja. Historiskim wobrazam přidruža so twórby načasnych wuměłcow, mjenujcy Słowjanki Tiny Dobrajc (* 1984), Danki Triny Søndergaard (* 1972) a Němca Erica Schütta (* 1967), kotřiž so wuměłsce z narodnymi drastami zaběraja. Jich dźěła wobohaća wustajeńcu, dokelž tak hodźi so wo tym rozmyslować, kotru rólu hraje narodna drasta dźensa a kotry wuznam wona ma.
Rozmołwa z hudźbnikom, komponistom, publicistom, režiserom a producentom Symanom Hejdušku wo jeho mnohostronskich hudźbnych projektach, načasnej serbskej hudźbje a jeho planach za přichodWy sće jako hudźbnik a komponist jara mnohostronski. W kelko hudźbnych projektach skutkujeće sobu?
Najdlěje hraju w skupinje Con-takt na kwasnych rejach a pola Brankatschkow, štož je po žanrje podobnje, potajkim na rejach a partyjach. Potom skutkuju na polu hiphopa w Nowej Dobje a funka w swojej Drježdźanskej skupinje Puff Ronnie & the FunkForce, hdźež hraju na klawěrje. Z njej smy lětsa spočatk meje naš prěni album »Nothing.But.Okay.« z dohromady dźewjeć spěwami wudali. Bywši Sorbian Art Trio hižo njeeksistuje, dokelž mamoj z Janom Brězanom mjeztym kóždy wjele druhich projektow a Syman Handrik je medicinar w Lipsku. To da so ćežko zjednoćić. Spytamy pak na zakładźe wšelakich projektow stajnje zaso hromadźe dźěłać pod motom Trio a Kumple. Při tym twori Trio bazu a Kumple su hosćo, kotrychž sej, wotwisnje wot projekta přeprošujemy. Nimo toho sym sobuzałožićel skupiny SerBeat, z kotrejež pak sym wustupił, wšako posłužujemy ze skupinu Con-takt samsny stil. Wšo prosće njeńdźe. Druhdy pak skupinje wupomham. Skónčnje hraju hišće hdys a hdys z Horjanami, z nimi sym wotrostł. Jako producent sym stajnje při produkcijach Heleny Hejduškec pódla a sym prěnje tři title Skupiny Astronawt wobdźěłał a dźěl w swojim studiju nahrawał. Nimam pak z nimi wjace tak wjele činić, zaskoču pak tam hdys a hdys, jeli trjebaja instrumentalista při wustupach. Cyle nowe je, zo wustupju mjeztym jako solist a dźěłam w hudźbnej redakciji Serbskeho rozhłosa, hdźež staram so mjez druhim wo nowe produkcije.
Feliks Haza – Impresije z wot 22. žnjenca do 4. požnjenca wotměteje 16. mjezynarodneje rězbarskeje dźěłarnički při Miłočanskej skale
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Čłonojo towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje na slědach Jana Radyserba-Wjele Foto: Róža Domašcyna Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA
› Pla dańskeje mjeńšyny
› Europeada so bliži
› Do komunalnych wólbow
› Do wotewrjenja doma katow
› Poskitki Božich słužbow w interneće
› K premjerje krucha »Małe wampiry« Serbskeho dźěćaceho dźiwadła
▶ Kniha wo Serbach wušła
W Beogradskim nakładnistwje Svet knjige je wušła publikacija »U lepoj domovini Lužičkih Srba« (W rjanej domiznje Łužiskich Serbow), kotruž je Mićo Cvijetić wudał. W knize wopisuja so stawizny a aktualna situacija Serbow, politiske wobstejnosće, identita a tradicija. Nimo toho předstaja so wusahowacy zastupjerjo Serbow z wobłuka literatury, wědomosće a kultury kaž tež kulturne institucije.
▶ Wo Warnočanskej generaciji w Praze
Wědomostnicy Serbskeho instituta dr. Jana Piňosowa, dr. Jana Šołćina a prof. Thomas Menzel su na přeprošenje towarstwa »Společnost přátel Lužice« 6. meje w Praze wuslědki interdisciplinarnych slědźenjow wo tak mjenowanej »Warnočanskej generaciji«, młodych Serbach, kotřiž chodźachu po Druhej swětowej wójnje na tamniši gymnazij, předstajili a wo wuwiću serbskorěčneho kubłanja diskutowali.
▶ Chór Lipa dwójce
wustupił
Njedźelu, dnja 8. meje, je chór Lipa zhromadnje z Markleebergskimi wokalistami w Starej wikowanskej bursy w Lipsku serbsko-němski koncert pod hesłom »Hudźba zwjazuje« wuhotował.
Nimo toho wuhotowachu spěwarjo chóra 22. meje swój tradicionelny nalětni koncert na zahrodźe klóštra Marijineje hwězdy, hdźež zaspěwachu nimo Zejlerjowych a Kocorowych pěsnjow twórbje něhdyšeho dirigenta Jana Bulanka składnostnje jeho 20. posmjertnin. Jako wjeršk zaklinča wurězk z komiskeje opery »Předata njewjesta« Bedřicha Smetany. Nimo »Lipkow« wustupi na tutym popołdnju tež Chór Šule Ćišinskeho.
Ludowe nakładnistwo Domowina je loni w septembrje dźěłarničku z awtorami a awtorkami přewjedło, kotřiž přinošuja nowe teksty do planowaneje antologije za čitarstwo wot 12 lět. Zběrka powědkow ma w lěće 2023 wuńć. Wudawaćelka Marka Maćijowa je so na dźěłarničce ze spisowaćelku Měrku Mětowej (* 1959) wo tworićelskich procesach rozmołwjała.Sće raz přeradźiła, zo sće wšu NDR-sku młodźinsku literaturu přešła. Kajke knihi sće čitała?
Sym po powołanju bibliotekarka. Wukubłach so w Budyskej Měšćanskej bibliotece, kotraž měješe literaturu z nakładnistwa Neues Leben. Běch młoda a njemějachmy přistup k zapadnym kniham. Knihi z tutoho nakładnistwa sym wšě čitała. Ale wězo tež druhe knihi, kotrež biblioteka měješe, Charlesa Dickensa, rusku literaturu, amerisku. Dźensa njeje wjace prawje předstajomne, ale my sobudźěłaćerki mějachmy tehdy słužbny nadawk, sej za tydźeń dźesać knihow z wobstatka, z nowych nakupow wubrać, sej je zhruba přečitać a tamnym sobudźěłaćerjam předstajić. Za to smy dóstali čitanske hodźiny, w kotrychž móžachmy so na tónle nadawk přihotować, a tak sym jara wjele knihow zeznała. To bě njesměrny luksus, kiž bě po změnje nimo.
Hanka Šěnec – Elewka činohrajneho studija NSLDź Sarah Cyžec při probach za inscenaciju »Pink Guerilla«, kotraž měješe 9. junija swoju premjeru.
› Serbšćina w Picnju
› Helmut Kurjo – ten slědny swójogo raza
› Ekologiske lěto w Błotach
› Nowy muzikowy wideo chora PopKon Chóśebuz
› Serbski rěcny projekt ZORJA
› Ielyzaveta Waltherowa – serbska Ukrainaŕka 2.0
› Rozžohnowanje z wjesnjanostu Francom Bruskom
› Jutrowne doškrabki a njewšědne jutrowne wužadanje
› Winfriedowy dom w Schmiedebergu – něhdy a dźensa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pětk wjacor, dnja 25. nowembra 2022, jo se wótměło w Serbskem muzeju w Chóśebuzu wótwórjenje noweje wósebneje wustajeńce »Zymske wjasela«. Mjaztym až pór metrow dalej, na Starych wikach, mamy južo gódowny mark, na muzejowem dwórje, w małem krejzu, su zajmce pili góruce wino a jědli słodke paprjeńce. Wšykne su teke dostali teksty adwentskich spiwow w dolnoserbskej a nimskej rěcy, kótarež su pótom na dwórje muzeja pód rědnym, wjelikim bomom zgromadnje spiwali. Wótwórjenje jo namakało pla luźi z města a regiona wjeliki wótgłos. Wěcej ako 50 wósobow jo woglědało do wustajeńce prědny wjacor, což jo wjadło k zajmnym zmakanjam a wósobinskim rozgronam w małych kupkach.
Zymski cas jo cas měra a cas swěśenja pśed spótnym casom, z kótarymž se zachopijo pśedwjaselenje na jatšy. Historiski wiźone jo to był cas wót kóńca nowembra až do kóńca februara. Na jadnom boce jo to był cas bźez pólnego źěła, cogoždla pada wjele swěźenjow a zajmnych ludowych nałogow do teje doby. Ale na drugem boce njejo to žeden někak prozny cas. Tradicionelnje su se swajźby w zymje wótměwali, a cesto jo k nim pśišło zarězowanje swinjow. Łatyńske pśisłowo samo groni: December necat suem, což jo pó słowje pśełožone, až se zarězowanje swinjow w decembru wótmějo. Njedejało se teke zabyś, až njejo na pś. pśěza, kótaraž se tejerownosći we wustajeńcy pokazujo, jano towarišnostna zgromadnosć źowćow, ale jo teke domacnosći słužyła a jo była pśigótowanje na pśiduce nalěśe.
W diskusijach wo »rjanej«, »dobrej« abo »přikładnej« serbšćinje wotkazuje so rady na tworjenje Handrija Zejlerja (*1804, †1872). Jeho rěč předstaja so potom jako ideal, na kotrymž měli so při pisanju orientować. Bjezdwěla móhł sej kóždy z nas skibku z tykanca Zejlerjoweje rěče wotkrać. Njeje pak jasne, na čo so zapřijeće »rěč Zejlerja« poćahuje. Prawdźepodobnje pyta so wony ideal w jeho wuměłskich tekstach, wosebje w znatych spěwach a basnjach. Tutón přistup njeje njeproblematiski. Sprěnja njehodźa so kajkosće poetiskich tekstow na druhe žanry kaž na přikład publicistiku přenjesć. Zdruha nasta wulki dźěl Zejlerjowych tekstow hižo w prěnjej połojcy 19. lětstotka, tójšto jeho hrónčkow ma nimale dwěsćě lět na chribjeće. Bjez dźiwa tuž, zo namaka so w jeho twórbach cyły rjad zestarjenych abo mjeztym na kromje rěčneho systema stejacych słowow a formow. Wězo móhli dźensa tu a tam archaizm wožiwić, sej pozabyte zapřijeće zaso do pomjatka zwołać. Jako generelny princip wuwiwanja rěče pak móhło tajke postupowanje do slepeje hasy wjesć. Střeća ma drje kóždy z nas »swojeho Zejlerja« we hłowje, swójski wuběrk spěwow, basnjow a snano fabulow. Wona wosobinska zestajenka je wobwliwowana wot žórłow, přez kotrež smy je direktnje abo posrědnje zeznali: Zwjetša jedna so wo spěwniki abo wučbnicy. Kaž je Franc Šěn w mejskim čisle lońšeho Rozhlada na přikładźe serbskeje hymny pokazał, pak su so w tajkich publikacijach wozjewjene teksty zdźěla na wjacorych runinach, zdźěla we wjacorych etapach a ze wšelakimi intencijemi wot wudawaćelow změnili. Kajku rěč je Zejler porno tomu w swojej rěčnicy Kurzgefaßte Grammatik der Sorben-Wendiſchen Sprache nach dem Budiſſiner Dialekte (Budiſſin 1830, dale KG) wopisał a kodifikował, drje nimo něšto mało rěčespytnikow lědma štó woprawdźe wě. Tež wo jeho publicistiskej rěči – Zejler bě wot 1842 do 1848 zamołwity redaktor Tydżeńskeje Nowiny a wot 1844 do 1849 Misionskich Powěsćow – je pobrachowacych slědźenjow dla mało znate.
1. Zaběra z genderowymi poćahami na přikładźe tekstow z 19. lětstotka je, kaž so zda, anachronistiski přistup. Wo runoprawosći splahow a widźomnosći žonow w towaršnosći njeje so tehdy hišće diskutowało, konflikt mjez biologiskimaj splahomaj a socialnymi genderami njebě dawno hišće wubuchnył, a dekonstrukcija biologiskeju splahow njeje jako cil towaršnostneho skutkowanja sformulowana była. Z linguistiskeho stejišća wšak je prašenje, kak su splahowe poćahi w rěčnym systemje předstajene, na kóždy pad zmysłapołne. Scyła woprawnjeny je tež zaměr, wuslědźić genderowe stereotypy w starych serbskich tekstach. Na runinje tekstologije tajke postupowanje snano wjele nowych dopóznaćow njepřinjese, ale za genderlinguistisku teoriju skići zajimawe a hódnotne pokazki. Přetož tema genderowych stereotypow je tuchwilu hišće njedospołnje wuslědźeny wobłuk genderoweje linguistiki.
2. Po swojej definiciji su genderowe stereotypy jara rozšěrjene předstawy wo typiskim zachowanju žonow abo mužow, holcow abo hólcow.1 Přez tajke stereotypiske jednanja abo zachowanja zwuraznjeja so tradicionelne čłowjeske genderowe róle. Genderowe stereotypy w rěči móža wopak abo samo křiwdźace być – tohodla wojuja genderowi aktiwisća z nimi. Ale najebać toho wustupuja wone jara často we wuprajenjach a najrozšěrjeniše stereotypy namakaja so samo w gramatiskim systemje rěče. Husćišo hač w gramatice wustupuja stereotypy w słowoskładźe a frazeologiji. Dokelž je za semantiske skrućenje rěčneje formy jako frazeologizm, za leksikalizaciju abo gramatikalizaciju jara wjele časa trěbne, zwuraznjeja genderowe stereotypy zwjetša dawne předstawy wo gender-typiskim zadźerženju čłowjekow.
Literatura bě kruty wobstatk duchowno-kulturneho žiwjenja w dobje serbskeho narodneho wozrodźenja – z ćežišćom w 40tych lětach 19. lětstotka. Wozrodźenje abo wotućenje započa so tak prawje na spočatku woneho lětstotka, po rewoluciji 1848/49 namaka wono swój kónc. (Po załoženju Němskeho reicha 1871 sćěhowaše tak mjenowane młodoserbske hibanje.) W času narodneho wuwědomjenja měješe rjana literatura wažny podźěl na přesadźenju socialneho, politiskeho a kulturelneho postupa w Serbach. Wona zepěraše so na ideje rozswětlerstwa, steješe pak zdobom pod wliwom romantiki. Jedna z hłownych naležnosćow romantiki běše – po měnjenju Herdera –, bytosć kóždeho naroda w ludowym basnistwje wotkrywać. Tute nachilenje k ludowemu tworjenju zašłosće dósta tež pola Serbow swój specifiski, originelny wuraz. Wuměnjenje za to bě zwisk inteligency z ludom.
Lyriska abo episka baseń, bajka, balada, fabula abo powědančko běchu žanry, w kotrychž móžachu serbscy fararjo a wučerjo tehdom mysle a začuća luda najlěpje zwuraznić. Tradicije, wašnja a nałožki jednorych ludźi wustupowachu bórze jako předmjety noweje, wuměłskeje literatury, najprjedy lyriki, ale tež hižo krótkeje prozy. Při tym nałožowachu awtorojo rady ludowu rěč. Na prěnim městnje reprezentuje pismowstwo narodneho wozrodźenja »wótc serbskeje poezije«, kaž čěski literarny stawiznar a přećel Serbow Adolf Černý Handrija Zejlerja w lěće 1910 mjenowaše.1
Srjedu, dnja 7. hodownika 2022, dožiwich wuběrnje radźenu prezentaciju noweje knihi »Ho zachopjonku jo było to słowo. Slěpjański rozprajak. Schleifer Sprachführer«.
Po słowach iniciatorow rěčneho projekta měješe spočatnje nastać skromny zešiwk, jednora Slepjanska rěčnica. Nětkole předleži nahladna kniha z 343 stronami: wujasnjenja k Slepjanskej narěči, wurjekowanje, wobšěrny dźěl za konwersaciju, někotre spěwy, gramatika, słownik a žórła. Za telko dobreho dźěła słuša dźak wšitkim na projekće wobdźělenym. Gratu přimachu so organizatorisce a financielnje towarstwo Kólesko z. t., Serbski institut z .t. a sakski fonds Čiń sobu 2020. Nic mjenje wězo připóznajmy prócu wšěch, kotřiž jako maćernorěčni informanća, rěčespytnicy, poradźowacy a druzy pomocnicy k poradźenju projekta přinošowachu. Wšitko je w knize, kotraž so předewšěm na němsce rěčacych wobroća, derje dokumentowane. Dr. Fabian Kaulfürst (SI), Juliana Kaulfürstowa (tow. Kólesko), Simon Blum (SI), Hanzo Mrózk (89lětny je jedyn z poslednich maćernorěčnych Serbow z Trjebina), dr. Hync Rychtaŕ (rěčespytnik n. w.) a Hartmut Hantšo (předsyda tow. Kólesko) njech su tule ze skupiny hłownych akterow mjenowani.
Feliks Haza – »Chór diwersnych« pod nawodom Michała Cyža składnostnje 25. Jolki 21. januara w Nuknicy
▶ Awtorske myto za politologa Rémija
Carbonneauwa
J. Rémi Carbonneau, politolog na Serbskem instituśe, jo w septemberje wót kanadiskeje institucije Social Science and Humanities Research Council (SSHRC) dostał awtorske myto za wědomnostne wózjawjenja. Z mytom jo zwězana financielna pódpěra za wudaśe jogo disertacije »Minderheitensprachen in föderalen Systemen«. Federalna institucija SSHRC spěchujo slěźenje a wucenje na pólu duchnych a socialnych wědomnosćow w Kanaźe.
Ta śišćana publikacija wujźo nejskerjej w aprylu 2023
w nakładnistwje Presses de l’Université du Québec we rědu politeia.
▶ Bernd Pittkunings Myto Miny Witkojc dostał
Pětk, 8. decembra, jo se pócesćił pěsnjaŕ, basnikaŕ a kabaretist Bernd Pittkunings
z Chóśebuza z Mytom Miny Witkojc. Pśepódał jo myto krajny zagronity za nastupnosći Serbow kraja Bramborska, statny sekretaŕ za wědomnosć a kulturu Tobias Dünow. Jo to nejwuše wuznamjenjenje kraja Bramborska za procowanja wó dolnoserbsku rěc. Swětosne zarědowanje, muzikaliski wobrubjone pśez žeńskecy Błośański chor Lubin, jo było we woponowem zalu lubinskego groda.
»Tu mataj přeprošeni za wotewrjenje wustajeńcy. Ekstra za waju.«
»Što wustajeja? Swinje? Konje? Nukle?«
»Papa, prošu, njeměj so kaž někajki bur.«
»Ale Weronika, papa a ja smój přeco buraj byłoj. Njehańbujemoj so, zo smój buraj.«
»To njejsym měniła. Je to wuměłska wustajeńca. Molerstwo. W galeriji, w kotrejž wot njedawna dźěłam.«
»Ach, wuměłstwo! Galerija! My njejsmy hłupi, Weronika! Mama a ja hižo dawno wěmoj, zo je wuměłstwo doskónčnje mortwe. Wotbyte do wšeje wěčnosće. Što ma nam wuměłstwo hišće rjec? Dźensa móže kóždy roboter lěpje rysować hač čłowjek. Samo wopicy hižo moluja. Drje bjez zmysła, ale to tehdy tež žanu wulku rólu hrało njeje. Jako je wuměłstwo hišće něšto woznamjenjało.«
»Handrijo, njejsym scyła wědźała, zo je wuměłstwo wotemrěło. Hdy da to bě? Je wo tym něšto w nowinje stało?«
»Regina, swětło mojeju woči, tajke něšto njesteji w našej nowinje. Naši ludźo dyrbja přeco hišće do wuměłstwa wěrić. A nic jenož do njeho.«
»Wostaju wam kartce tu a wój čińtaj, kaž chcetaj.«
»Ja wěrju přeco hišće do wuměłstwa, to je něšto rjane, něšto tróštne. Njemóžeš jenož warić, žehlić a nakupować. Druhdy dyrbiš so tež wočerstwić. Ja tam zawěsće póńdu. To sej twoja mać raz popřeje.«
»Dokonianj Bratzjo«1, »bratřa jenakeho ducha«2, »heilige Brüder«3, »Secte der Frommen«4, »Gesellschaft sogenannter Evainnen«5, »die Friedfertigen im Lande auch geistliche Brüder in Christi«6 – z tajkimi pomjenowanjemi zetkach so při swojich slědźenjach wo nabožnych hibanjach na serbskich wsach. Wone poćahuja so wšitke na zwonkacyrkwinske nabožne skupiny. Wosebje w Bukečanskej wosadźe, tak žórła w archiwach a bibliotekach potwjerdźa, knježeše jara čiłe nabožne žiwjenje zwonka cyrkwinych murjow. Tute chcu w slědowacym nastawku bliže předstajić. Přez lětstotki wone wosadne žiwjenje w Bukecach wobohaćeše, zdobom pak tež poćežowaše.7
Wobsedźimy lědma dokumenty z tutych kruhow samych. Wjetšina žórłow je při hamtskich přepytowanjach a přesłyšowanjach nastała, hdyž wjedźeše skutkowanje lajskich prědarjow a jich přiwisnikow k njeměrej w towaršnosći. Što tući pobožni, prědarjo a profetojo woprawdźe wěrjachu a wozjewjachu a z kim so hdźe zetkachu, njeda so tuž husto do kónca rekonstruować runje tak kaž wobsahowe rozdźěle mjez jednotliwymi skupinami. Zhruba prajene zwjazowaše jich wurazna nabožna identita. Pobožni kritizowachu husto hdy wobstejacu cyrkej a jeje zastojnikow a wumjetowachu přerěznemu wosadnemu nabožnu liwkosć. Zdźěla přeńdźechu wobstejace nabožne normy abo je prějachu. W někotrych skupinach hrajachu apokalyptiske motiwy wažnu rólu. Zwonkacyrkwinske nabožne žiwjenje bě jara dynamiske a heterogene, přeco zaso nastawachu, tež přez wotpačenja, nowe skupiny. Dokelž njeje móžno wšě tute wšelake skupiny pod jednym hesłom zjednoćić, wužiwaja so w stawiznopisu za tajke fenomeny wurazy kaž »nabožna swojowólnosć«, »nabožny nonkonformizm« abo »nabožna dewianca« – nabožne wotchilenje. Nowše slědźenja pokazuja, zo hrajachu tute zwonka připóznatych cyrkwinskich strukturow stejace skupiny při wutworjenju moderneje towaršnosće wažnu rólu.


text:
Na Starem marku w Měsće jo se 24. februara protestěrowało měrnje pśeśiwo wójnje na Ukrainje. Něźi 30 luźi jo było pódla. Swěcki a chórgoje Ukrainy su wóznamjenili ten wjacor ako jo na bildoma wiźeś. 27. februara jo se k drugemu razoju měrnje pšosyło wó měr na Ukrainje. Licba pśibytnych jo była wětša a mjazy pśibytnymi su byli samo prědne wuběgańce z ukrainskego Lwowa. Pśi tej góźbje su startowali prědne akcije k pomaganju wuběgancam.
Załožba Slavonic Europe z Brüssela a k tomu zaposłańce Serbskego sejma a druge jadnotliwce ze Łužyce su zasuźili wójowaŕske cynitosći na teritoriumje Ukrainy. Južo pěty źeń gramjeju bomby pó ukrainskej zemi.
V. Z.
Foto: Olko D.


text:
Werderanske ST –
FC Energija Choćebuz 0:7 (0:3)
Zestawa hosći: Sebald – Badu, Hildebrandt, Böhmert (69. Slamar), Borgmann, Hofmann (46. Erlbeck), Eisenhuth (46. Geisler), Sherbakovski, Abu-Alfa, Heike (59.Thiele), Wähling (62.Wagner)
Kaž wočakowane je so regionalny koparski ligist FC Energija Choćebuz pola nižoklasoweho mustwa Werderanske ST w štwórćfinalu krajneho pokalneho wubědźowanja jasnje přesadźił. Přećiwo zastupjerjej Braniborskeje ligi rěkaše po dosć jednostronskej partiji na kóncu 7:0 za aktualneho druheho regionalneje ligi. Za faworita trjechi před 1 500 přihladowarjemi Choćebuski kapitan Axel Borgmann hnydom trójce (18., 56., 76.), dwójce zapisa so Tim Heike (33., 34.) do lisćiny třělcow. Tuta wudospołnja so přez wrota Jana Shcherbakovskeho (71.) a Niclasa Erlbecka. Posledni přetwori pokutny kop w 88. min. Po swojim zranjenju křižneho paska, při zahajenju sezony přećiwo Luckenwalde, měješe wrotar Alexander Seebald swoju prěnju hru, w kotrejž pak měješe lědma móžnosće, swoje kmanosće pokazać.


text:
Polyndwiczki wieprzowe lubia, bo sōm chude i delikatne. A jak sie do tego do1 trocha śliwki, wyndzōnki2 i narychtuje fajno zōłza3 ze śmiytōnkōm4, to… niy rōbcie sie na drugi dziyń badania na cholesterol 😉
Co potrza?
2 polyndwiczki
10-15 dkg wyndzōnki
125-150 śmiytōnki
2 gorście5 suszōnych śliwek
łeżka mōnki
szklōnka wody
pieprz
To je richtich6 ajnfachowe7 do narychtowania8. Pokrejcie9 wyndzōnka i przypiyczcie. Na inkszyj10 patelni mogecie prziypiyc pokrōne we szajby11 polyndwiczki- dō nich dejcie12 yno pieprzu, soli niy trza, bo przeca ta wyndzōnka mŏ jyj kans13.
Potyn do wyndzōnki dejcie śmiytōnka, wlyjcie łozmiyszanŏ14 we szklōnce zimnyj wody mōnka, dodejcie pokrōne śliwki i niech sie to chwila powarzi15. Na sōm kōniec dejcie ku tymu polyndwiczki, wymiyszejcie, chwila powŏrzcie i fertich. Zrōbcie sie tego wiyncyj, żeby stykło16 tyż na drugi dziyń 😉 Smacznego 🙂
1doda
2boczku wędzonego
3sos
4śmietaną
5garście
6naprawę
7proste
8przygotowania
9pokrójcie
10innej
11plastry
12dajcie
13dużo
14rozmieszaną
15pogotuje
16wystarczyło


text:
Atlantiski ocean
Atlantiski ocean abo Atlantik (we wobchadnej rěči tež wulki hat) je wodowa přestrjeń mjez Afriku, Europu a Ameriku. Je to druhi najwjetši z 5 swětowych oceanow.
Jeho cyłkowna přestrjeń wučinja něhdźe pjećinu zemskeho powjercha, štož je dohromady z nakromnymi morjemi něhdźe 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bjez nakromnych morjow. Dołhosć jeho pobrjoha je 111 866 km. Šěrokosć je wot 2 848 km mjez Brazilskej a Liberiju do 4 830 km mjez Zjednoćenymi statami Ameriki a sewjernej Afriku. Najhłubše městno w Atlantiskim oceanje je hłubina Milwaukee w Portorikoskej hrjebinje we hłubokosći 8 648 metrow pod hładźinu oceana. Přerězna hłubokosć je 3 332 m, resp. 3 926 m bjez nakromnych morjow.


text:
Skond sie wzion glacok?
Wynokwianie Kadłubka – czyńść 36
Same glacoki
Nikaj ni ma tela glacoków, co u nos. Jedyn synek z Rybnika mi godoł, że roz zaprosiył do dom takigo Norwega, z kerym sztudjyrowoł na norweskim uniwersytecie, i tyn Norweg sie fest dziwowoł, że po drogach chodzom ludzie z wosami na gowie. Myśloł, że w Polsce żyjom same glacoki, bo te Poloki, kerych widzioł we Norwegii, wszyjcy mieli glaca. Glaca jest modno… Gładko a rowno Ślonskie słowo „glaca”, po polsku „łysina”, pochodzi łod nimieckigo „die Glatze” (łod „glatt” – gładki, blank rowny). Glacaty chop downij wyglondoł trocha cyrkuśnie. Kożdy chcioł mieć wela. I to jako! Tera kożdy mo rod glaca. Z czego sie to bjere? Ciynżko łodpedzieć.
Glacaty chachor
Jedni godajom, że ludzie z glacom nic niy znaczom. Ale glacoki – tak se yno myśla – dzisiej znaczom. Bo z glacom wyglondo sie groźnie, z glacom wyglondo sie rychtych poważnie, trocha jak wojok, trocha jak bokser, a trocha jak jakiś rojber. Glaca pasuje do dresa abo do munduru. Bez to synki lecom do frizera i padajom frizerowi abo frizerce: Jo chca na glaca! Glaca dodowo łodwagi.
Lepszo wela
Inksi zaś gynau łodwrotnie: szmarujom gowa wszyjskimi mazidłami i szmarowidłami, bele yno ni mieć glacy. Łykajom dwa razy dziennie pile na glaca. Zaglondajom co chwila do zdrzadełka: mom już wosy czy dalij mom glaca? A wosy, te pierony, niy rosnom tak drap jak sie im to zdowo. Jak mosz glaca – to jom mjyj. Ni ma gańba mieć glaca. A jak ni mosz glacy, ciepnij sie wela. Dyć ni ma żeś tchorzym, jak niy nosisz glacy. Wela jest kożdo inkszo, a glaca jest kożdo tako samo. Bez toż lepij, jak kożdy wyglondo trocha inaczej – i jak ni mo glacy…
Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.


text:
Kiej downo tymu żył se we Warszawie płatnerz co sie zwoł Melchior Ostroga
Melchior mioł dwoje bajtli – dziołsze było na miano Halszka a synkowi Maciek. W mieście chop był znany z tego, że robiył fest zocne zbroje – porzōndne, trwałe i wyglancowane tak, że szło sie w nich przeglōndać choby we zdrzadle.
Ońskigo razu do stolice przijechała grupa wandrusów-kuglorzi. Na Starym Rynku zrobiyło sie gwarno i kolorowo, wszyjscy wylegli na ulice coby se obejrzeć co tyż te cyrkuśniki ciekawego pokożōm. A że Halszka i Maciek to były wrazidlate dziecka, zaros tyż chciały gzuć na rynek. Fater przestrzegł ich yno przed starōm kamienicōm na Krziwym Kole i bajtle pognały na rynek.
Na mieście było moc wystympów, kuglorze zabawiali ludzi a kramy z roztomajtymi dziwnymi klamotami kusiyły kolorami i klangami
Halszka i Maciek byli fest radzi i wesoło buszowali w tej gwarnej ciżbie. Ôroz bajtle dojrzały jak jedyn kuglorz pociep swoi piszczałki i poszeł ku zakozanej kamienicy na Krziwym Kole. Ludzie mu godali, że w kamienicy straszy i jak kiery wlezie do pojszodka to już nigdy żywy nie wyńdzie. Ale kuglorz sie zaprzył i padoł, że on sie niczego nie boi i idzie po skarby kiere na zicher som skukane w pywnicach.
Bestyjok poloz do ciymnych pywnic kaj wioło chłodym i dziwnie woniało siarkōm. No to bajtle dali go, za nim! Chop szeł ciymnymi korytarzami aż dojrzoł światełka kajś na ôstatku pywnic.
Poszoł jeszcze dali i ôrŏz okozało sie, że te światełka to były epne ślypia strasznego potwora! Z ciymności wychynył przerażajōncy stwór o głowie kokota i ogonie węża, kiery yno zajrzoł na kuglorza a tyn ajnc mig przemiyniył sie w kizlok! Potworno to była scyna i dziecka gibko skryły sie za epnymi krziniami co stoły w kōncie. A pitnyć z pywnic nie było jako bo rozjuszony Bazyliszek chodziył tam a nazod znerwowany, że go ludzie szterujōm.
W tym czasie fater prziszoł na rynek bo sie strŏpiył, że dziecek długo ni ma
Roz dwa sie wyjaśniyło co sie podzioło. Pod kamienicōm na Krziwym Kole stoło kupa ludzi co widzieli jak do piwnic słazi kuglorz i bajtle i dotela żodyn stamtōnd nie wyloz. Melchior o mało nie dostoł hercszlagu ale jakoś sie usiotoł i polecioł drap do swoigo warsztatu po nejlepszo zbroja i tarcza jako mioł. Tak uzbrojony poszoł do pywnic kaj gibko dojrzoł światełka. Mioł złe przeczucia beztuż szoł zasłonyty swojom wyglancowanōm tarczōm. Ôroz usłyszoł ryk nieziymski i dojrzoł strasznego Bazyliszka o kierym ludzie godali, że jak yny sie na kogo pojrzy to zaros zamiynio nieszczęśników w kizloki. Ale tym razym klōntwa obróciyła sie prociw potworowi – jak dojrzoł swoi odbici w tarczy Melchiora, migiym zamiyniył sie w epny kamiyń!
Halszka i Maciek ciepły sie ku fatrowi z radościōm, rade że potwora już ni ma i mogom yntlich wylyź cało z okropnych pywnic. Jak wyleźli na luft, ludzie zaczli wiwatować i wychwalać odwaga Melchiora. Historyjõ gibko rozeszła sie po cołki Warszawie i berajōm jom tam po dziś dziyń.


text:
Bejdżing
Spůłrzyndne: 39°55' N 116°23' E
Bejdżing (chiń. 北京, pinyin: Běijīng) to stolica Chińskij Republiki Ludowyj a mjasto wydźelůne, podlygajůnce bezpostrzedńo wuadzům kraju. Uod půłnocy, zachodu i pouedńo grańiczy s prowincyjům Hebei, a uod wschodu s mjastym wydźelůnym Tjyńćin.
Bejdżing je drůgim, po Szanghaju, mjastym ChRL pod wzglyndym liczby ludnośći. Połńi tyż fůnkcyjo nojwjynkszygo uostrzodka politycznygo, uośwjatowygo a kulturalnygo kraju. Krziżujům śe sam ważne lińy kolejowe i drůgi lo autůw.
Mjano "Bejdżing" uoznaczo dosuowńy "Půłnocno stolica".
Bejdżing je gospodorzym Letńich Igrzysk Uolimpijskich 2008.


text:
Wjeliki krejz
Wjeliki krejz jo tak wjeliki ako móžno krejz na kulowem powjerchu. Jogo srjejźišćo padnjo pśecej ze srjejźišćom kule na jadno a rěz na wjelikem krejzu źěli kulu na kuždy pad do dweju („jadnak wjelikeju“) połojcowu. Dokulaž jo pśewšo wjele móžnosćow, kulu tak rozrězaś, aby rězna płonina srjejźišćo kule trjefiła, jo teke pśewšo wjele wjelikich krejzow. Wósebny pad wjelikich krejzow su meridiany, kótarež su poł wjelikego krejza, kótarež wupśestrěwaju se wót pódpołnocnego do pódpołdnjowego pola.
W geografiskem koordinatowem systemje zemje su ekwator (módry) kaž teke kuždy por jadnogo drugemu „napśeśiwo lažecych“ stopnjow dlininy wósebnje lažece wjelike krejze (stopnje dlininy = meridiany, how žołte), na pś. nulowy meridian (0°) a meridian 180°. Šyrinowy krejze pak (smužkowane linije) z wuwześim ekwatora njejsu wjelike krejze, ale mjeńše ako maksimalna wobměra kule. Gronje se togodla póbocne abo małe krejze.
Na wjelikich krejzach zemje wótpowědujo jadna wobłukowa minuta jadnej mórskej mili, skrotconej sm (eng. nautical mile, nm abo NM). Dajo se (pótakem ako „dlininowa minuta“ resp. ako „šyrinowa minuta na ekwatorje“) z 1.852 metrami pśi gódanej zemskej wobměrje 40.000 km woblicyś. Pśerězny zemski radius jo 6.371 km.
Nejkrotšy zwisk mjazy dwěma dypkoma na kulowem powjerchu – tak pomjenjona ortodroma – jo pśecej źěl wjelikego krejza (tak pomjenjony głowny wobłuk). Togodla du ruty łoźnistwa a pśedewšym ruty leśenja zwětšego spóromje wjelikich krejzow. Wobjězdźowanje zemskeje kule na ortodromach groni se płachtowanje na wjelikich krejzach; „kurse wjelikich krejzow“ dojśpěwaju pitśku wětše šyriny ako wótpowědujucy startowy a celowy dypk (na pś. München–Peking pśez Sibirsku).
Na zemskem elipsoiźe a drugich płoninach groni se ortodroma geodetiska linija. Wóna jo kśiwanka wětšego rěda (wótchylenje wót wjelikego krejza kule wó někotare promile) a wótpowědujo pśeběgoju wjelgin wupněteje niśi bźez šurowanja.
Zwobraznjenje na kórtach Wobdźěłać
Dokulaž se wjele kórtow (na pś. pśi merkatorowej kórśe) tak zwobraznja, až pokazuju se šyrinowe krejze ako rowne, wodorowne linije, statkuju ruty leśenja njeglědajucy na swóju krotkosć skśiwjone a du dalej k poloju (glej teke loksodroma). Aby zjadnoriło kreslenje, su specialne kórty wjelikich krejzow (glej gnomonisku projekciju), na kótarychž pokazuju se wšykne wjelike krejze ako rowna cera, wokolina pak jo pitśku spryšćona.
Na mórskich kórtach jo na pšawej a lěwej kšomje geografiska šyrina pódana, t. g. wótpowědujucy wurězk wótpowědnego wjelikego krejza dlininy. How móžo nawtikaŕ ze zaštapnym kružydłom distancu pśepśimaś (1 wobłukowa minuta = 1 mórska mila) a za zakreslenje kursa do kórty pśenjasć.
Woblicenje Wobdźěłać
Kut mjazy dypkoma A a B z koordinatami šyriny a koordinatami dlininy na wjelikem krejzu woblicujo se tak:
Jolic pódawa se we wobłukowej měrje, dajo se zdalonosć wjelikego krejza d mjazy wobyma dypkoma ze zemskego radiusa rE woblicyś:
Zdalonosć wjelikego krejza jo maksimalnje poł zemskeje wobměry.
Rězny kut wjelikego krejza wót A a B z meridianom w dypku A groni se kursowy kut . Woblicujo se pśez:
Za pódzajtšne kurse (λB > λA) lažy kursowy kut mjazy 0° a 180°, za pódwjacorne kurse (λB < λA) lažy kursowy kut mjazy 180° a 360°. Na rozdźěl wót rowneje geometrije njerozeznawaju se kursowe kuty wót A do B a wót B do A wó 180°. W ekstremnem paźe, gaž wjeliki krejz źo pśez pola, móžotej wobej kursowej kuta samo jadnak byś.
Eksterne wótkaze Wobdźěłać
- Zběrka formulow k nawigaciji na wjelikich krejzach (nimski)
- Great Circle Mapper - Great Circle mapper including ETOPS ranges (engelski)
- Woblicadło wjelikich krejzow (nimski)


text:
Mirosław Syniawa
Mirosław Syniawa (nar. 14 listopada 1958 we Chorzowie) to je ślōnski pisŏrz, poeta a przekłŏdŏcz poezyje[1]. Ze bildōngu chymik. Podszukowŏcz historyje przirodniczych nauk we Ślōnsku, autōr Biograficzny słownik przyrodników śląskich (tajla 1; nowe wydanie: tōm 1–2) a pŏrudziesiyńciu biograficznych szkicōw ôpublikowanych we kwartalniku „Przyroda Górnego Śląska”, spōłautōr mōnografije ô Szuli Bazowyj nr 24 we Starym Chorzowie.
Je ôn spōłzałożycielym ferajnu Pro Loquela Silesiana (2018, ôd 2009 do 2014 bōł sekretŏrzym we forsztandzie), spōłautōrym piyrszego ślōnskigo ślabikŏrza (Ślabikŏrz niy dlŏ bajtli abo lekcyje ślōnskij gŏdki).
Twōrczość literackŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Rōmany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2017: Nunquam otiosus
Poezyje[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2018: Cebulowŏ ksiynga umartych (tōm poezyje po ślōnsku)
Przekłŏdy poezyje na ślōnski[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 2014: Dante i inksi
- 2016: Remember Tam o'Shanter's mare. Spōmnijcie se Tamowā Klaczkā. Wiersze i śpiywki Roberta Burnsa
- 2021: Dante i inksi i jeszcze inksi (poszyrzynie Dante i inksi)
Przipisy
- ↑ Daria Czarnecka, Nunquam Otiosus – Mirosław Syniawa, recenzja Darii Czarneckiej, wachtyrz.eu, 19 lutego 2018 [dostymp 2021-01-22] (polski).


text:
Nowo Gwinyjo
Nowo Gwinyjo (ang. New Guinea, indůnez. Irian) to je wyspa we zachodńij tajli Uoceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Źymje (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy Indůnezyjo (zachodńo tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodńo tajla). Uod Australije je uoddźelůno na pouedńu bez Ćyśńina Torresa. Uod zachodu sůmśaduje s Archipelagym Malajskim, uod wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspůma Salůmůna.
Na pouedńu wyspy je ńiźina s bažouůma, teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guůwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcůw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wjynkšość ludnośći to Papuasy.
Lo Ojropejčykůw wyspa uodkryu Portůgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wjeku wyspa potajlowano mjyndzy Ńiderlandy, Ńymcy a Wjelgo Brytańijo. Uod 1905 tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla mjymjecko zostoua po I wojńe śwjatowyj překazano Australije kej terytorjům mandatowe, a uod 1945 - terytorjům powjerńiče. We 1949 Australijo skuplowoua oubje tajle we Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje, kere istńouo do 1975 roku, we kerym uoguošůno ńypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata 1949-1963, na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej Irjan Zachodńi.
Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, mjydźi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbańizowano a ńywjela je sam drogůw.


text:
Już ôd1 listopada rychtuja2 roztomajte3 wersje tego piernika i musza pedzieć4, że sie werciōło5. Podstawowy recept6 mōm ôd ciotki Eldzy- już żech jōm sam spōminoł7, przi pieczyniu ciasta ze cukiniōm. Połra8 składnikōw żech wymiyniōł, niyftorych dołech mani i do tego jeszcze 2 łeżeczki ziela angelskigo. Anglikanery gołdajōm na nie allspice, co po naszymu by bōło: wszyjske prziprawy i bez to żech sie pomyśloł, że już wiyncyj tymu piernikowi niy trza. A że niyftorzi gołdajōm na ziele angelske tyż jamajski pieprz, to idzie pedzieć, że bańdzie to pfeferkuchyn9 ze kartołflōma.
Co potrza?
0,5 kg uwarzōnych10 i przepresowanych11 kartołfli (nojlepi je przepresować, jak sōm gorke12)
0,5 kg mōnki pszynny
25 dkg cukru
0,5 kg miodu
kostka masła (rozpuszczōnoł)
5 jajec
5 dkg kakao
1 dkg amōniaku (jak byjście go nikaj niy mogli znojś, to mogecie dać 2 łeżeczki sody ôczyszczōnyj, choć ze amōniakym je fajniyjsze)
2 łeżki mielōnego ziela angelskigo
10 dkg rodzynkōw
10 dkg płatkōw ze mandli
10 dkg kandyzōwanyj skōrki ze apfylziny13
trocha mlyka
Polywa:
5 dkg masła
5 łeżek cukru
3 łeżki mlyka
1 łeżka kakao
Nojprzōd14 ubijcie jajca ze cukrym, potyn wciepcie15 do tego reszta składnikōw i fajnie wymiyszejcie. Pamiyntejcie, żeby amōniak pryndzyj rozrobić we mlyku (styknie ćwierć szklōnki) i żeby tego niy wōniać16, bo śmierdzi jak pierōn. Ale już we pierniku tego smrodu niy bydzie- niy bōjcie sie 😉 Jak już to wszyjsko rozmiyszołcie17, to wlyjcie tyn piernik na wiynkszoł blacha wyłożōnoł papiōrym do pieczynia i wrojście do bratruły18 rozgrzōnyj na 180 stopni. Niech sie to tam posiedzi tak ze 40-50 minut- musicie dać pozōr19, żeby sie niy przipołlōło20. Bez tyn czas mogecie sie zrobić polywa. Wszyjske ôd ni21 składniki wciepcie do gorka, dejcie na piec i niech sie to na małym ôgniu trocha powarzi.
Jak już tyn pfeferkuch bydzie fertich, to go wyciōngcie22, posmarujcie polywōm, niech trocha sie ochōdzi23 i… biercie sie za niego. Smacznego 🙂
1ô=ło
2przygotowuję
3różne
4powiedzieć
5opłaciło; ō- samogłoska w wymowie między o i u
6przepis
7wspominałem
8kilka
9piernik
10ugotowanych
11przeciśniętych przez praskę
12gorące
13pomarańczy
14najpierw
15wrzućcie
16wąchać
17rozmieszacie
18piekarnika
19uważać
20przypaliło
21jej
22wyciągnijcie
23ostudzi


text:
Kej1 Wōm sie zdo, że niy ma ajnfachowych2 receptōw3, ze kerych4 wyńdzie5 elegancke danie, to joł Wōm powia, że sōm i ten sam6 tyż taki właśnie je. Połra minut i mogecie zaskoczyć swōj bezuch7 delikatnym smakym kury i sezamu.
Co potrza?
1 kg piersi ze kury
10 dkg sezamu
1 jajco
sōl i pieprz
olyj do smażynia
trocha soku ze citrōłny8
Kura pokrejcie9 na mańsze10 kōnski11, posōlcie i popieprzcie, jajco łozfyrlejcie12 we jakim talyrzu (mogecie do niego kapnōńć trocha mlyka), na drugi talyrz wysujcie13 sezam- niy dołwejcie zaroz całego, bo możno niy wszyjsko użyjecie, a jak już bydzie zmaraszōny14 jajcym, to go przeca15 niy skludzicie16 do szranku17. Łozgrzyjcie18 na patelni olyj, kura tōnknijcie19 we jajcu, potyn pokulejcie20 we sezamie (nojlepi robić to dwōma widołkami21, bo sie tak niy pomarasicie palcōw) i do smażynia. Jak sie fajnie przibrōnołci22, to jōm przełōżcie na talyrz, kapnijcie na ta kura trocha citrōłny i fertich23.
Tako kura bydzie idealno do jakego szałołtu24 abo i uwarzōnych kartołfli25, abo pure.
1gdyby
2prostych
3przepisōw
4których
5wyjdzie
6tutaj
7gości
8cytryny
9pokrójcie
10mniejsze
11kawałki
12roztrzepcie
13wysypcie
14zabrudzony
15przecież
16schowacie
17szafy
18rozgrzejcie
19zamoczcie, obtoczcie
20obtoczcie
21widelcami
22przypiecze
23gotowe
24sałatki
25ugotowanych ziemniaków


text:
Documentation and library
exhibition documentation
Found: 1
-
Utopia i wizjadetailsplaceZachęta Państwowa Galeria Sztuki, 00-916 Warszawa, pl. Małachowskiego 3year2000duration - from2000-01-17duration - until2000-01-30artists featured in the exhibitionMagdalena Abakanowicz, Jan Berdyszak, Sławomir Brzoska, Jan Chwałczyk, Wanda Czełkowska, Jacek Damięcki, Tomasz Domański, Andrzej Dłużniewski, Krzysztof Wodiczko, Wojciech Wybieralski, Mikołaj Dunikowski, Beata Wielgos, Leszek Golec, Tatiana Czekalska, Wanda Gołkowska, Jan Gryka, Adam Kalinowski, Kijewski/Kocur (Marek Kijewski, Małgorzata Malinowska), Grzegorz Klaman, Grzegorz Kowalski, Piotr Kurka, Ryszard Ługowski, Antoni Mikołajczyk, Jerzy Rosołowicz, Łukasz Skąpski, Jan Stanisław Wojciechowski, Waldemar Wojciechowski, Andrzej Wielgosz, Monika ZielińskacuratorMariusz KnorowskidesignerMariusz Knorowski


text:
Kobiytom i dziołszkom godzi sie iś na pońć do Piekarski Paniynki. I pamiyntejcie, że niy może to być ino pokuta, to tyż uciecha. A krom deki, flaszki zeltru, paryzola łod słońca abo dyszcu, rożańca i klapsznitow, trza mieć tyż jakoś intyncjo.
Jeżech za wszyskym, co ślonske, "przepadzito" (zachłanna), ale jakoś niy poradza radować sie z tego, że miyjske "rajce" (członkowie rady) naroz majom pełny bajtlik i fondnom w Katowicach sroge dźwiyrze. Ino niy wiym po co i komu. Chyba po "psinco" (nic).
Ślonzok to niy Polok. A może nawet niy cowiek, bo idzie mu nazdać jak świni. No to jo jes bezpaństwowiec, jak moj tatulek po II wojnie, bo niy mioł volkslisty, a był przi Wehrmachcie. A godać cysto po polsku poradzymy jak żodyn, ino może już niy chcymy?
Skisz końca III powstania ślonskego sto lot tymu nawiedziył nos pon prezidynt. Zezwolył bajtlom łobleconym po ślonsku ściepnońć "larwy" (maski), łozdoł tabule pamiynci i łostawiył "kranc" (wieniec) przed dynkmalym, a na dugi "sztynder" (stojak) wciongli zaś ino polsko fana.
Spytałach sie poru myndrkow, pojakymu niy chcom sie zaszczypić. I prawie wszyscy mi łodpedzieli, że niy trza, bo przeca łoni nikaj niy łażom ino do konzomu, kościoła, dochtora, na pogrzyb i na klachy.
Powyciongałach wszyske "klamory" (niepotrzebne rzeczy) z szranckow i szuflodkow, coby znolyź staro fotografjo, kero dioboł "chwostym" (łogonym) przikrył, i wpod mi w rynce moj pamiyntnik z casow, kej łaziyłach do powszechny szule.
Zaraza sie "ponkła" (cofnęła), ludzie zdrowiejom, zawiyrajom lazaryty i poleku mogymy wyłazić z chałpow. I "durch" (ciągle) trza dować pozor i na "pońci" (pielgrzymce) chopow do Piekarski Paniynki i kej pódymy na Boże Ciało. Bo w "ciźbie" (tłoku) wszysko może sie przitrefić.
100 lot łod wybuchu III powstanio. Kożdy porzonny Ślonzok musi ło tym pamiyntać. Beztoż kukejcie i dowejcie pozor, co sie bydzie dzioć i co fto bydzie godoł, coby zaś jakiś paciulok nom niy nazdoł.
Niyjedyn mo połne portki strachu przed szprycom przeciw kowidowi. Ale żech se wytuplikowała, że znom szesnoście kamratow, kerzi sie straciyli skuli zaraze, a po szczypionce wszyscy żyjom. I choć niy łobeszło sie bez komedyjow, jeżech już po piyrszy szprycy.
Mogłoby sie zdować, co w Srogym Poście niy uchodzi tusto jodać, maszkycić, tańcować, a nawet sie "chichrać" (śmiać), ale żodyn by tego niy szczimoł. Beztoż wynokwiyli jedyn dziyń kej "idzie" (można) robić wszyskich "za bozna" (żartować, ośmieszać) i mieć z tego "uciecha" (radość) - prima aprilis.
"Launa" (nastrój, humor) momy do bani, bo z cego sie tu radować, jak zaś ftoś nos "wycis" (wypchnął) z raje do szczypiynio. A to co godajom łostomajte ministry, niy jes wert nawet fonta "kłakow" (kołtonow, pomotlanych i poślepianych wosow).
To już koniec betlyjkow, "gojikow", "kristbaumow" (choinek) i inkszych "ćiaćkow" (ozdób). Koniec "naszowania" (podjadania), śpiywanio kolyndow i pastuszkowego tyjatru. Trza wszysko poschraniać, powyciepować i poleku robić "plac" (miejsce) "hazokowi" (zajączkowi) i "agnuskowi" (barankowi).
Zaś momy haja ło ślonsko godka. Jedyn europoseł sie powożył godać we Brukseli po naszymu. I co sie stało? Europarlamynt wcale sie niy zynknył, żodyn sie niy chichroł ani niy łobraziył. Nojwyży niykerzi sie nerwowali, co niy poradzom tego spokopić.
Dopiyro zacli nos szczypić, a już zrobiył sie cyrkus i srogi bajzel. Jedni padajom, że niy dajom sie użgać za żodne skarby, nawet pod "sztrofom" (karą), a inksi zaprzedaliby duszycka jancykrystowi, coby ino mieć to za sobom.
Na Barborka wszyscy sie dowiedzieli, wiela muszymy dokłodać do wonglo, pokozoł sie jedyn reskiyrujoncy ze swojom "lajbwachom" (strażą przyboczną), a na Nikiszu słychać było "dynto muzyka" (orkiestrę dętą) z "dmuchoczami" i "bimokami" (tak mianowali muzykantow).
Choć nikaj niy ma fajerow ani łodpustu, to mom "kopszelont" (zawrót głowy) i mi sie zdowo, że jeżech na jakymś "romlu" (odpustowym jarmarku), kaj idzie se "karnońć" (przejechać sie), abo na "gondli" (diabelskim młynie), abo "kecioku" (karuzeli łańcuchowej). A tu trza być "monter" (przytomny) i gibko rychtować "adwyntkrance" (wieńce adwentowe) i "adwyntskalyndry" (adwentowe kalendarze).
Zaraza zrobiyła sie festelnie "zymstliwo" (mściwa), bo dopodo tych, kerzi trefiali sie z kamratami i "fajrowali" (ucztowali) bez "larwow" (masek). Noprzod "zaflancowała" (zaraziła) naszych bergmonow, a terozki biere sie tyż za "reskiyrujoncych" (rządzących), a nawet za biskupow, "klosztorne panny" (zakonnice) i "fratrow" (zakonnych braciszkow).


text:
Archiw powěsćow
- 2023
- 2022
- 2021
- 2020
- 2019
- 2018
- 2017
- 2016
meja 2020
Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow
Serbski sejm wita, zo chce so nětkole tež Serbska rada při Sakskim krajnym sejmje za to zasadźeć, zo so w přichodnym šulskim lěće wutworitej dwě pjatej rjadowni na Serbskimaj wyšimaj šulomaj we Worklecach a Ralbicach ...
Dale čitać Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow


text:
Ebro
Ebro ([ˈeBɾo]; katalansce Ebre [ˈeBɾə]) je wulka rěka w sewjerowuchodźe Španiskeje. Z dołhosću wot 925 km je wona po rěce Tajo druha najdlěša rěka Iberiskeje połkupy. Jeje rěčina ma přestrjeń wot něhdźe 83.000 km². W starowěku njeseše rěka łaćonske mjeno Iberus. Cyła połkupa bu po rěce pomjenowana.
Rěka wužórli so w Kantabriskich horinach we wjesce Fontibre (fontes iberis, „žórła Ebra“) we wysokosći wot 1600 m. Běži do wuchodneho směra přez regiony Kantabriska, Kastilska-Léon a La Rioja, hdźež so namaka znate winowe plahowanišćo Rioja. Potom přeběži Ebro awtonomne regiony Navarra, Aragoniska a Katalanska. Stolica Aragoniskeje je znate uniwersitne město Saragosa nad Ebrom. W južnokatalanskej prowincy Tarragona namaka so 300 km² wulki delta Ebra, kotryž steji wot lěta 1983 pod přirodoškitom. Mjez městomaj Amposta a Deltebre wuliwa so rěka do Srjedźneho morja.
Při přewažnje wot sewjerozapada do juhowuchoda běžacej rěce su natwarili tři rěčne zawěry k dobywanju energije za katalansku metropolu Barcelona.
Wobrazy Wobdźěłać
-
Ebro w měsće Tortosa
-
Horni běh rěki
-
W delće Ebra


text:
W piątk, 20 łżëkwiata, béł jem zajachóny mòją trzãsącą sã frańcëską auto-karą do Wiôldzi Wsë. Òd czwiôrtkù warałë tã warstatë dlô kaszëbsczi młodzëznë Remùsowô Kara. Bëła to ju piątô edicjô nëch pòtkaniów rëchtowónëch pòd ną pòzwą bez nôleżników Sztudérsczégò Klubù Pòmòraniô.
Na latosą Karã, jakô dosta zewiszcze Mòderné Kaszëbë, przëjachało 36 sztëk ùczniów wëżigimnazjowëch szkòłów, m.jin. zez Brus, Kòscérznë, Kartuz, Wejrowa, Pùcka, Lãbòrga. Ùdzél w Karze béł nôdgrodą za wëkònanié jednégò z zabédowónëch bez òrganizatorów dokôzów: 1. zrëchowanié plakatu, 2. nakrãcenié filmù Kaszëbë – My love, 3. napisanié òpòwiôdaniô fantasy z pòstacëjama z kaszëbsczi mitologie.
W piątk òd rena młodi mielë wiele warstatowëch zajmów m.jin. z geògrafie ë historie Kaszëb. A pò pôłnim karno pòdzelëło sã na mùzyków ë lëteratów.
Nëch pierszich prowadzący ùczbã, Tómk Fópka, pòdzelëł na sztërë pòdkarenka: lëteracką, mùzyczną, chòreograficzną ë téatralną a zanëkôł do robòtë. Pisalë òni tekstë, kòmpònowalë, spiéwalë a tuńcowalë.
Lëteracë mielë mni do robòtë. Bez wiãkszi dzél ùczbë słëchalë òpòwiescy ò pisanim ë lëteraturze. Nié le ti rodny, ale téż cëzojãzëkòwi, jakô nawlékô do kaszëbiznë. Pò wësłëchanim „pleszczeniô” jedny wzãlë sã za pisanié hòroskòpù, drëdżi dolmaczëlë tekst kaszëbsczi na pòlsczi jãzëk, a trzecy dzél òpòwiescë Leo Frankòwsczégò „Chłopiec i jego czołg” z pòlsczégò jãzëka tłómaczëlë na kaszëbsczi.
Pò wieczerze bëła gôdka ò kaszëbsczich sprawach wëgłoszonô bez przédnika KPZ, Łukasza Grzãdzëczégò, a diskùsëjô. Na gwës do pòzdny nocë warałë „młodych Kaszubów rozmowy” w wiãkszim dzélu w pòlsczi gôdce prowadzoné. Czemùż nié pò kaszëbskù? Hmmm…


text:
Bracik ôd moji kamratki Celki, co mu jeszcze ani trzi lata niy bōło, niy poradził spokopić czamu tak starsi godajōm, ale żodnego sie niy spytoł, yno zrobioł po swojimu. Jak bōł roz swoja starka nawiydzić, to ôna se pomyślała, że to je jeszcze porzad mały bajtel. Bezto mu uwarziła grysku na mlyku, a tym go nafutrowała, chociaż ôn to ni mioł rod! A jak prziszła reszta familije, to starka dała na stōł kluski, rolady a modro kapusta! Bajtel tyż to zaroz chcioł, ale ôna padała, że po piyrsze już go fol nafutrowała, po drugi to ni ma do niego zdrowe, a po trzeci – to by yny ôczy jadły!
I tak wszyjscy krōm niego ôbiod zjedli, a ôn sie mōg yno na to podziwać. Gupi jednako niy bōł, bo doł pozōr jak starka jedna miska tych kluskōw do kuchynie nazōd wyniōsła, no to ôn za niōm – myk! Wloz na stołek , a potym przechylił sie bez stōł a wszyjski kluski bōły jego! Podrobił se ich troszka rōnczkami a zaczōn ciś do ôczōw! Jak go zaczło szczypieć, to sie tak rozdar, że go we izbie usłyszeli i wszyjscy sie zlecieli. Mamulka synkowi ciaprok a ôczka umyła mydłym, bo te jodło ôdlepić sie niy chciało, no to go szczypiało jeszcze bardzi, bezto sie na ôczy fest uskargowoł! Na koniec niy ôstało nic, yno jechać do ôkulisty, bo przeca żodyn niy chcioł, coby bajtel ôczy straciył! We rybnickim szpitalu se s tym roz-dwa poradzili! Ôczy synkowi wypłōkali, a dali go nazōd mamulce. Pōn doktōr ôjcōm przikozoł, coby przi bajtlu wiyncy takich gupot niy godali, a na pocieszyni dodoł: wasz synek już je dzisio trzeci, tak to je dycki przi niydzieli!
Ano trza dać pozor na to, co przi dzieckach godōmy! Ône rozumek majōm mały, ale za to fest myślōm. A jak te myśleni im czasym zglajzuje na bok, to potym trefiajōm sie taki rzeczy, co by sie nōm starym ani niy zdało!
PS. Dziynkuja panoczkowi Alojzowi Zimōńczykowi, za to, co mi ôstatnimi czasy pomōgoł we ślōnski korekcie.


text:
Witejcie na naszyj zajcie!
Zaprŏszōmy Wŏs szczyrze w progi Hotelu Pod Jedlami, kery bez lata bōł placym wypoczynku wszyjskich prŏcownikōw Werku Batory w Chorzowie za jedyn z 20 ôbiektōw wybudowanych w Wiśle zaczōntkym lŏt 70. Przed hotelym zobŏczysz jeszcze ôryginalnõ rzeźbã hutnika wykōnanõ w 1973 roku w Chorzowie!
Dzisioj, za hotel 3-gwiazdkowy, zapewniōmy komfortowy wypoczynek Gościōm, przede wszyjskim z aglomeracyje ślōnskij. Dojedziesz do nŏs autym (posiadōmy darmy parking), cugym - taksōwka z dworca wŏrtŏ kol. 20 zł jak tyż autobusym (idyntycznie).
Co u nŏs znojdziesz?
- piykny widok na duklã Wisły
- jedzynie
jak na weselu (jak to napisoł w czasie swōj byzuch Chop w kuchni
)
- koła do wypożyczenia
- cołki glid udogodnień, ôd świyżych cajtōngōw, bez bibliŏtykã z nojnowszymi pozycyjami, aże po zimne lōne piwko i ganc nowe leżaki
- uśmiychniynty persōnel jak tyż spyśniałe, tradycyjne dōmowe maszkety - jedna z naszych kucharek warziła z Rączką na dachu Wisły - Skolnitym!
Hotel zaprŏszŏ Ślōnzoków
na feryje w Wiśle, kerŏ ôd lŏt była uwŏżanŏ za plac idyalne na rajza. Tukej żŏdyn Wŏs niy spytŏ ô to kaj miyszkŏcie i jaki fach wykōnujecie - możesz przijechać nawet dzisiej! Zobŏcz nasz paket na feryje
!
Uwielbiōmy naszych ślōnskich Gości, bez to tyż zaprŏszōmy do rezerwacyje ze ekstra ślōnskim rabatym. W naszym systymie rezerwacyjnym wpisz kod GRYFNIE i zapłać ô 10% mynij za swōj pobyt! A terozki:


text:
Ale ze drugi strony, to tych barzołōw jednako mōmy coroz myni. Choćby yno we samych naszych Żorach, co na barzołach dycki leżały. Teroz to już we mieście u nos żodnych barzołōw ni ma, ale jak żech bōła bajtlym, to sie tak ze 300 metrōw ôd żorskigo rynku zaczynały. Jeszcze we 60. latach nasze Huloki to bōły yno jedne wielgi barzoły! A dzisio stojōm tam sklepy, hotel, a Muzeum Ôgnia. Godało sie kejś, że we kożdym stowku, we kożdym barzole, we kożdziuśki przikopce siedzioł jakiś utopek a dziecka, starki i starzikōw straszōł! Modym to sie te gizdy do ôcz niy ciśli, boby we ciaprok dostać mogli.
A potym było by trza do kōńca utopkowego żywota, co je pōnoć piyńć razy delszy jako czowieczy, ze złōmanym kicholym lotać! Teroz wszyndy je sucho, a utopki bez wody niy żyjōm, bezto kajś sie te gizdy pokryły, yno że żodyn niy wiy kaj! Wnuczka ôd moji sōmsiadki, to se tak wymyślyła, że to je wszyjstek skuli tego że na Hulokach te muzeum ôgnia postawiyli, a utopki, jako tyż wszyjski wodne stwory, sie ôgnia fest bojōm! Jo sie poważōm za znawce utopkowego świata, ale jeszczech taki rzeczy niy słyszała, bezto żech sie jōm zaroz spytała skōnd to wiy? Wyszło na to, że sie ji to wszyjstek wyśniyło. Ôgrōmnie sie raduja, że rośnie nōm jedna dziołszka, co szprymy ô utopkach zbiyro, a możnej mie kejś zastōmpi!
A teroz bydymy godać ô wielgich barzołach we Baranioku. Jużech Wōm niyroz ô tym pisała. Mōj starzik, co tam fesztrowoł, dycki ô nich spōminoł. Baraniok to je taki las, co tam znojdziecie suche kympy, kaj rade żmije siedzōm i barzoły ze torfym. Przed drugōm wojnōm we baranowskim dworze tym torfym we piecach polyli. Teroz to by nōm sie niy widziało, bo ciepła ze tego wiela niy boło, za to popiołu kupa – trzi razy wiyncy niż tego, co sie do pieca wsadziyło!
A co tam we tych torfowiskach ludzie ponoć poznajdowali: stare koszyki, stracōne norzyndzia, strzewiki niy do pory, utopiōnego jelynia, co ôstoł we całości i bezmała wōz ze wołami. Na tyj fōrze to jeszcze fōrmōn siedzioł,
a bicz we rynce trzimōł, ale eli je to prowda?


text: Biosferowy rezerwat „Hornjołužiska hola a haty“ słuša k cyłoswětowej swójbje UNESCO-biosferowych rezerwatow. W lěće 1996 bu připóznaty. UNESCO je podorganizacija Zjednoćenych narodow (UNO) za kubłanje, wědomosć a kulturu. Předpokład za tute připóznaće je spjelnjenje „Kriterijow za připóznaće a pruwowanje UNESCO-biosferowych rezerwatow w Němskej“. BRHHH spjelnjuje tute kriterije, kotrež buchu dnja 18. decembra 1997 do postajenjow Sakskeho statneho ministerstwa za přirodu a wuwiće kraja a z tym do sakskich zakonjow zapřijate.


text:
Tuste
Tuste to je przetopjůny fet uod zwjyrzůnt, nojczyńśći ze szpyrki uod świńe, kery śe wykorzistuje do przigotowywańo jodła lebo tyż do bezpostrzedńigo jedzyńo.
Wzbůgaco śe tuste czysto uo źdźebko soli, kůnski rozdrobńůnygo wůsztu a cwibla abo szpyrki, roz na kedy tyż inksze, myńi kůnwyncjůnalne culagi kej lb. kůnski drobno pokrojůnygo jabka. Fest dobrze kůmpůnujům śe ze tustym uogůrki kiszůne lebo kůnserwowe. Czynsto kanapki ze tustym do śe kupić na jarmarkach śwjůntecznych, kej bajszpil dożynkowych, eli na przileżytość Ńydźeli Palmowyj. Kanapki ze tustym sprawdzajům śe tyż dobrze kej zakůnska do gożołki eli przygryzka do bjyra.
Głůwnym składńikym tustygo (bez 99%) sům roztůmańte fety, postrzůd kerych przeważajům nasycůne, choć krům uobjygowych uopińji zawjero uůno tyż mynga fetůw ńynasycůnych, kerych udźoł może dochodźić ańi do 40%. Uodźoł ńynasycůnych kwasůw fetowych zależy uod paszy, kerům bůły karmjůne zwjyrzynta, ze kerych wytopjůno tuste a uod sposobu wytapjańo. Krům tygo tuste mo normalńy tyż ńywjelge ilośći cholesterolu a ślady soli mineralnych a fragmynty tkanek mjynkych (muskli, skůry, atp.) zwjyrzůnt, ze kerych uostoł wytopjůny. Mo śe to durś szczygůlńy do tustygo ze szpyrkůma.


text:
Łotwa
Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewsko – Latvijas Republika) – państwo we Půłnocnyj Ojropje powstołe we 1918 roku.
Uod strůny lůndowyj grańica mo s Litwům (453 km), Bjołoruśům (141 km), Rusyjům (217 km) a Estůńijům (339 km). Łůnczno dugość lůndowych grańic wynośi 1150 km, krům tygo Łotwa mo 531 km wybrzeżo Bałtyckigo Morza. Łotwa je człůnkym Ojropejskij Uńiji uod 1 maja 2004 a NATO uod 29 marca 2004, krům tygo noleży do UoNZ, UoBWE, Rady Ojropy, Rady Bołtyckij a Rady Państw Bołtyckigo Morza. 1 styczńa 2014 wlozła do sztrefy ojro.


text:
Erling Braut Håland
Erling Braut Håland – (rodz. 21 lipca 2000 we Leeds) – norweski fusbalok kery gro na pozycyji napadźora. Uod styczńa 2020 gro[1] lo Borussi Dortmund kaj we debjuće we szpilu ze FC Augsburg tryfjůł 3 tory po wlyźyńu we 56. minuće ze rezerwowyj ławki.
Indywidualne rekody[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Nojwjyncyj trefjůnych torůw we jednym szpilu na Mistrzostwach świata U-20: 9 torůw
- Nojwarćij trefjůne pjyrsze 10 torůw we Lidze Majstrůw: 7 szpilůw
Przipisy
- ↑ Na sztand 13 styczńa 2021


text:
2016/2017
Rozprawa sekcije literatura/wuměłstwo na hłownej zhromadźiznje Maćicy Serbskeje
Na spočatku 90tych lět je Jurij Brězan w interviewje tajke měnjenje zwuraznił: pismowstwo hraješe w serbskej kulturje wot časa narodneho wozrodźenja dominantnu rólu; to rěka, pisane słowo měješe mjez wobłukami wuměłstwa rozsudnu móc při zdźerženju etniskeje identity serbskeho ludu. Hač to přitrjechi abo nic (hudźba bě tola tež přewšo wažne) – w Maćicy Serbskej twori Sekcija literatura – dokładnje prajene: literatura a tworjace wuměłstwo – dźensa bytostny dźěl wšitkich aktiwitow towarstwa. K sekciji słuša tuchwilu něšto wjace hač 20 (serbskich) čłonow. Něhdźe połojcy z nich je so po zašłej hłownej zhromadźiznje zešła, mjenujcy loni 19. apryla, a wo tym diskutowała, kotre předewzaća móžeja so w přichodźe přewjesć.
Tule chcu hnydom na to pokazać, zo njezaběra so jenož Maćica w swojich zarjadowanjach z literaturu a wuměłstwom. Na tutym polu je předewšěm serbske nakładnistwo, ale tež Serbski muzej, z mnohimi poskitkami zastupjene. Tohodla namołwjam Was zasadnje k tomu, zo byšće tute móžnosće hišće bóle wužiwali. Hač budu to knižne premjery abo rozmołwy z młódšimi abo staršimi awtorami, hač budu to składnosće druhich, spřećelenych towarstwow abo institucijow kaž čitanja, přednoški, předstajenja abo mnohostronski lětny Swjedźeń serbskeje poezije – tu tola njetrjebamy čakać na přeprošenja Maćicy Serbskeje! Nam wšěm steji šěroki zjawny spektrum stajnje k dispoziciji.
Rozdźělne namjety wusłyšachmy pak tež we wobłuku našeje sekcije, tehdom w aprylu. Tuž by mnohich z nas zajimowało, kotru strategiju nałožuje Ludowe nakładnistwo Domowina nastupajo dwurěčnosć dźensnišeje serbskeje literatury; trěbne je wudawanje prozy, lyriki a dramatiki we woběmaj serbskimaj rěčomaj kaž tež w němčinje. K tomu planuje LND srjedź lěta wuradźowanje sobudźěłaćerjow z potencielnymi awtorami a awtorkami k wšelakim prašenjam. To chcemy podpěrować. – Přewjedli smy 27. awgusta, na jednej soboće, cyłodnjowsku kubłansku ekskursiju do Wrocławja, lońšeje kulturneje stolicy Europy, a to zhromadnje ze spěchowanskim towarstwom Serbskeho muzeja a z našej sekciju ludowědu/muzejownistwo. Wjeršk wobšěrneho wopytowanskeho programa – pěši a z łódźu – běše hakle loni w meji wotewrjeny literarny muzej za Adama Mickiewicza, pólskeho narodneho basnika z doby romantiki, na tamnišim Hłownym torhošću. Mjeno “Muzej Pana Tadeusza” přeradźuje hižo wosebity koncept literarno-wuměłskeje zběrki, kotryž namaka tež mjezynarodnje wjele připóznaća.
Kónc septembra mějachmy jako Maćicarjo přiležnosć, skupinje pólskich geografow katolski serbski region na busowym wulěće zbližić; do toho dóstachu woni, kiž přińdźechu z wědomostneje konferency we Łódźi, w Serbskim domje wot nas přednošk w pólskej rěči wo stawiznach a přitomnosći tak mjenowaneje Germania Slavia, wosebje pak Łužiskich Serbow. Wo wšěch tych iniciatiwach su Serbske Nowiny prawidłownje rozprawjeli. Štož sej wězo přeco žada, zo něchtó z našich čłonow zapoda wotpowědnu informaciju w redakciji. Wutrobny dźak tež za to!
Za lětsa měrimy so mj. dr. na dalši wopyt pola wuměłče abo wuměłca. Tež 100. posmjertne narodniny Jurja Chěžki w juliju wobchowamy we wočach – tule skići so snadź zhromadne počesćenje ze zwjazkom serbskich wuměłcow. Přeju sebi a nam, zo so wysoka ličba sobustawow sekcije tež w tym wotbłyšćuje, zo budu literarne a wuměłstwowe zetkanja w serbskim konteksće wosebje derje wopytane. Přetož literatura a wuměłstwo słušatej k sylnym hałžkam našeje kultury – z nimaj steji a padnje renomej wědomostno-kulturneje towaršnosće kaž Maćicy Serbskeje.
prof. dr. D. Šołta
předsyda sekcije
11.3.2017


text:
Górnictwo i geologia inżynierska
Reprezentanci: Jan Artymiuk, Tomasz Piotr Bajda, Janusz Kazimierz Baran, Paweł Batko, Stanisław Gracjan Bednarz, Danuta Wiktoria Bielewicz, Wiesław Stanisław Blaschke, Zofia Blaschke, Jacek Zbigniew Blicharski, Kazimierz Bogacz, Władysław Adam Borowiec, Marian Jerzy Branny, Jan Wiktor Bromowicz, Roman Bromowicz, Marian Brożek, Maria Joanna Bała, Wojciech Lesław Biedrzycki, Bogumiła Maria Borkowska-Kłeczek, Wacław Burzewski, Marek Capik, Wacław Władysław Chrząszcz, Jerzy Chwastek, Bogusław Cisło, Lucyna Daniela Czekaj, Kazimierz Czopek, Karol Drzewiecki, Stanisław Józef Dubiel, Józef Antoni Dubiński, Zenon Duda, Alojzy Michał Dzierżęga, Feliks Dymek, Marek Dzieniewicz, Zbigniew Józef Fajklewicz, Artur Filipowicz, Danuta Flisiak, Jerzy Flisiak, Tadeusz Franik, Alicja Maria Frysztak-Wołkowska, Zdzisław Gałaś, Aleksander Jacek Garlicki, Adam Mieczysław Gawin, Andrzej Gonet, Wojciech Kazimierz Górecki, Andrzej Grzegorz Gałaś, Czesław Harańczyk, Danuta Maria Ideć, Barbara Jabłońska-Firek, Aleksandra Jamrozik, Andrzej Janusz Jarzymowski, Mieczysław Jawień, Jan Michał Jewulski, Mieczysław Kazimierz Jóźwik, Stefan Władysław Jóżkiewicz, Stanisław Franciszek Jucha, Aleksandra Jakóbska, Andrzej Jaśkowski, Maciej Kazimierz Kaliski, Zbigniew Kasina, Zdzisław Kłeczek, Zdzisław Bolesław Kohutek, Stanisław (Młodszy) Kontkiewicz, Piotr Kosowski, Janusz Kotlarczyk, Bogusław Wiesław Kowalczyk, Zbigniew Stanisław Kozłowski, Łucja Kraj, Stanisław Kreczmer, Piotr Krzysztof Krokoszyński, Tadeusz Aleksander Kubiczek, Szymon Kuczyński, Stefan Kukiałka, Zygmunt Kwiecień, Andrzej Kubicz, Jan Krzysztof Kuśmierek, Andrzej Leśniak, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Stanisław Franciszek Łuczyński, Zbigniew Łucki, Marian Józef Machowski, Zdzisław Franciszek Machowski, Jadwiga Maria Maciaszek, Jan Macuda, Roman Magda, Tadeusz Majcherczyk, Stanisław Adam Majewski, Andrzej Manecki, Henryk Marcak, Jolanta Maria Marciniak-Kowalska, Antoni Bronisław Matysik, Jacek Matyszkiewicz, Jakub Kazimierz Mazurek, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Mieczysław Józef Milewski, Zygmunt Mitera, Ryszard Morawa, Włodzimierz Jerzy Mościcki, Jacek Lucjan Motyka, Janusz Bronisław Madej, Zofia Majewska, Stanisław Nagy, Stanisław Tadeusz Nawrat, Bernard Nowak, Alicja Teresa Nowak, Zofia Jadwiga Ociepa, Andrzej Tomasz Paulo, Tadeusz Pawlak, Barbara Sabina Peszko, Stanisław Piechota, Jan Stanisław Pielok, Kaja Maria Pietsch, Zbigniew Andrzej Piotrowski, Wiesław Piwowarski, Stanisław Porada, Adam Postawa, Jacek Tomasz Postawa, Wiktor Pudło, Robert Rado, Tadeusz Ratajczak, Tadeusz Rembielak, Czesława Ewa Ropa, Stanisław Kazimierz Ropski, Włodzimierz Roszczynialski, Czesław Rybicki, Stanisław Rybicki, Stanisław Antoni Rychlicki, Jerzy Franciszek Rydlewski, Włodzimierz Kazimierz Rymon-Lipiński, Mirosław Jan Rzyczniak, Stanisława Sanak-Rydlewska, Maria Bernadetta Sass-Gustkiewicz, Grażyna Czesława Semyrka, Roman Semyrka, Jacek Ignacy Sepiał, Józef Siembab, Antoni Siwiec, Krzysztof Mariusz Skrzypaszek, Jerzy Słowik, Stanisław Sobolewski, Tadeusz Solecki, Ireneusz Soliński, Andrzej Kazimierz Sołtysik, Józef Bolesław Stachurski, Jerzy Marek Stopa, Michał Bogumił Stopyra, Stanisław Antoni Stryczek, Marek Stryszewski, Bożena Strzelska-Smakowska, Adam Sucheta, Wojciech Bogusław Suwała, Stanisław Franciszek Szafran, Jadwiga Kazimiera Szczepańska-Plewa, Jacek Jerzy Szewczyk, Jan Szlązak, Nikodem Szlązak, Ludwik August Szostak, Stanisław Szpetkowski, Kazimierz Jacek Szpunar, Andrzej Bronisław Szumiński, Zygmunt Michał Śliwiński, Ryszard Piotr Ślusarczyk, Zdzisław Śmietański, Aneta Sapińska-Śliwa, Irena Smolarska, Roman Antoni Staszewski, Adam Sanisław Szurlej, Tomasz Włodzimierz Śliwa, Jacek Maria Traple, Kazimierz Antoni Trybalski, Alfred Zdzisław Trzaska, Tadeusz Tumidajski, Kazimierz Zbigniew Twardowski, Jerzy Karol Tarnawski, Wacław Paweł Trutwin, Ryszard Henryk Uberman, Barbara Maria Uliasz-Misiak, Jan Walaszczyk, Stanisław Władysław Wilk, Jan Józef Winzer, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Stanisław Lech Witczak, Józef Wojnar, Paweł Wojnarowski, Henryk Leopold Woźniak, Maciej Antoni Wójcikowski, Teresa Maria Wagner-Staszewska, Bogumiła Winid, Elżbieta Zofia Wojna-Dyląg, Jacek Zabierowski, Danuta Zofia Zagrajczuk, Jan Dariusz Ziaja, Józef Znański, Andrzej Zorychta, Antoni Zięba, Adam Stanisław Zubrzycki


text:
Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft
Hornjołužiska hola a haty
Sewjernje Budyšina započina so jedna z mnohostronskich krajinow Němskeje. Krasne knježe domy, barokowe hrody a hladane parkowy zahrody w Njeswačidle, Hrodźišću, Minakale a Miłkecach wabja k přebywanju. Idealnje za tury z kolesom, stanowanje, kupanje a wuskušowanje jónkrótneje flory a fawny. W UNESCO biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty wuhladaš žadne zwěrjata a rostliny, kaž n. př. kosćełamaka abo wulkeho humpaka. Najlěpje jednu z wjele kolesowarskich šćežkow abo dźěl někak 250 km dołheho kolesowarskeho puća “Serbske impresije” wobjeć. Kak by z wochłódnjenjom w Olbje abo wopytom bywšeje serbskeje wjesneje šule tudyšim šulskim muzejom “Korla Awgust Kocor” w Stróži było? Wučbne šćežki w Hućinje, Malešecach abo Njeswačidle sposrědkuja wědu k stawiznam a přirodźe. Wopyty muzeja Margarěćina hěta we Wulkej Dubrawje, klóštra Marijineje Hwězdy a barokoweho hrodu w Njeswačidle so tohorunja wudanja. Po powědach płaći Jitk jako ródna wjeska serbskeho kuzłarja Krabata. Mnoho wsow a městow pochadźeje ze słowjanskich sydlišćow. Serbska rěč słuša kruće do wšědneho dnja. Přez lětstotki zachowachu sej Serbja, najmjeńši słowjanski lud, jich tradicije. Žiwe nałožki kaž n. př. ptači kwas, jutrowne jěchanje, debjenje jutrownych jejkow a mejemjetanje wabja kóžde lěto tysacy wopytowarjow do regiona.


text:
▶ Kongres Maćicow
Wot 4. do 7. junija wotmě so w srjedźosłowakskim Martinje 4. mjezynarodny kongres Maćicow a słowjanskich institucijow. Město Martin je srjedźišćo Słowakskeje Maćicy. Nimo rozprawow wo swojej dźěławosći diskutowachu zastupjerjo Maćicow tež wo polěpšenju zhromadneho dźěła wšitkich 14 Maćicow. Marka Cyžowa a Jurij Łušćanski zastupowaštaj Maćicu Serbsku a Łušćanski rozprawješe mjez druhim wo prócowanjach Domowiny wo zapisk serbskich nałožkow do lisćiny imaterielneho kulturneho herbstwa UNESCO, kotrež Maćica Serbska podpěruje.
▶ Planuja wustajeńcu wo wobchowanju serbstwa
6. junija wotmě so w Budyskim Serbskim muzeju sympozij »Land am Klosterwasser/Kraj při Klóšterskej wodźe«. Idejowa konferenca Serbskeho muzeja, Křesćansko-socialneho kubłanskeho skutka Sakskeje (CSB) a Centruma za kulturu a stawizny w Niederjahna zahaji přihoty na wustajeńcu a publikaciju wo kónčinje při rěčce, kotraž ma so 2023 pokazać. Wustajeńca ma tamniše wjeski wobswětlić, předstajić, w čim so wone wot susodnych gmejnow rozeznawaja a so z prašenjom rozestajić, čehodla tworja wone dźensa tak mjenowanu serbsku jadrowu kónčinu. Zazběh do temy ze stawizniskeje, cyrkwinsko-nabožneje, socialneje a towaršnostno-politiskeje perspektiwy podachu Lars-Arne Dannenberg, Jens Buliš, Robert Lorenc a Marja Michałkowa.


text:
Witajće k nam!
Rěčespytny wotrjad Serbskeho instituta prezentuje Wam tu zběrku rěčnokulturnych přinoškow, kotrež wozjewjeja Budyske rěčespytnicy (Anja Pohončowa, Jana Šołćina, Sonja Wölkowa) wot lěta 2002 prawidłownje w serbskim programje MDR pod rubriku „Rěčny kućik“. Na tajke wašnje nastawa wob lěto něhdźe 50 přinoškow. Mjeztym je so nahromadźiła nahladna hromadka bóle praktiskich hač teoretiskich rozmyslowanjow wo najwšelakorišich prašenjach moderneje hornjoserbšćiny, kotrež na tutej internetnej stronje zjawnosći spřistupnjamy. W nich zmóžnjamy z pomocu pytanskich funkcijow rešeršowanje za konkretnymi přikładami abo temami. Wjace informacijow wo zaměrje tutych přinoškow namakaće tu.


text:
Reviewers
Iskra Baewa, Wiesław Balcerak, Piotr Biliński, Krzysztof Buchowski, Henryk Bułhak, Jan Jacek Bruski, Wiesław Caban, Jan Chodakiewicz, Andrzej Chodubski, Andrzej Chojnowski, Piotr Chomik, Andrzej Chwalba, Piotr Cichoracki, Stanisław Ciesielski, Andrzej Czarniakiewicz, Anna Dąbrowska, Mirosław Dymarski, Jerzy Eisler, Tadeusz Epsztein, Joanna Gierowska-Kałłaur, Michał Gnatowski, Henryk Głębocki, Sławomir Górzyński, Stanisław Gregorowicz, Maciej Janowski, Eric Jekabsons, Agnieszka Kastory, Artur Kijas, David Kolbaia, Marek Kornat, Piotr Kołakowski, Mariusz Korzeniewski, Mirella Korzeniewska-Wiszniewska, Ewa Kowalska-Dąbrowska, Maciej Koźmiński, Hubert Kuberski, Anna Landau-Czajka, Paweł Libera, Oleg Łatyszonek, Włodzimierz Marciniak, Hanna Marczewska-Zagdańska, Grzegorz Mazur, Rimantas Miknys, Dominika Mikucka-Wojtowicz, Adam Miodowski, Eugeniusz Mironowicz, Lilla Moroz-Grzelak, Bogdan Musiał, Witold Medykowski, Mieczysław Nurek, Ewa Orlof, Artur Patek, Andrzej Pukszto, Waldemar Rezmer, Jarosław Rubacha, Jan Rydel, Joanna Sadowska, Dusan Seges, Sławomir Sikora, Grażyna Stachówna, Grażyna Stępień-Kuczyńska, Beata Szubtarska, Andrzej Szwarc, Irena Stawowy-Kawka, Aleksander Srebrakowski, Witold Szulc, Jacek Tebinka, Oksana Voytyuk, Edward Walewander, Tomasz Wesołowski, Małgorzata Willaume, Zdzisław Julian Winnicki, Tadeusz Wolsza, Jakub Wojtkowiak, Mariusz Wołos, Lech Wyszczelski, Grzegorz Zackiewicz, Leszek Olgierd Zasztowt, Renata Zawistowska, Piotr Zwierzchowski, Jan Żaryn
updated 15.05.2017


text:
Ben Nevis
Ben Nevis (šotiskogelsce Beinn Nibheis) je z wysokosću wot 1345 metrow najwyša hora Šotiskeje a cyłeje Wulkobritaniskeje. Nadeńdźe so při zapadnym přibrjoze Šotiskeje njedaloko městačka Fort William.
Ben je gelske słowo za „horu“ a Nevis anglizěrowana warianta słowa Nibheis, kotrež hodźi so přełožeć pak jako „zły“, pak z formy neamh-bhathais jako „wjeršk w mróčelach“ („neamh“ = njebjesa abo mróčele; „bhathais“ = wjeršk). Za druhu wariantu rěči, zo je Ben Nevis zadźěwk ze zapada pochadźacym atlantiskim powětrowym masam, čehoždla knježitej na 300 dnjach wob lěto dešć a mła.


text: Tele dny, w kotrychž so składnostnje jeho stotych posmjertnych narodnin wšón serbski literarny zajim na Jurja Brězana koncentruje, wuńdźe słuchokniha „Šwintuchaj“. Dwěsćě minutow słuchanske wjeselo, předčitane wot Fabiana Kaulfürsta. W lěće 2013 smy za dźěći wotpowědnu knihu, wot njeho a jeho mandźelskeje Jadwigi z čěšćiny přełoženu, wudali. Wótre diskusije su so hižo wjedli, jako wona ani hišće na předań njebě. Wosebje bu kritizowane, zo je sej nakładnistwo zwěriło knihu wozjewić, w kotrejž jewi so wobchadna rěč, kaž na přikład „blows nic!“, „maš ty klopsa!“, „na kikeru“ a podobne.


text:
Wszyjscy by my chcieli żyć długo a szczęśliwie ale tak rychtyk roztomajcie to bywo z tym spokojem i szczęśliwościōm. Ale, ale! Je kupa rzeczy kierych możesz nie robić coby sie lepszy żyło. Jo uważōm że te piyńć je jednymi z nojważniejszych.
1. Rozpamiyntywani przeszłości
Co Ci to do? Uwaga, uwaga… Psinco. Trza yny wyciągać wnioski ze wszyskigo i tela. To co je tak rychtyk ważne to je TYN MOMENT. To wszysko co mosz i nie zaprzepaść se tego rozmyśliwaniym o błędach abo kabociorzach z przeszłości.
2. Lajera, nadmierne rozkminki
Nie kombinuj tela. Co kiery powiedzioł, jako kiery odebroł co pedziałaś Ty, co tamtyn mioł na myśli, czy tamta sie aby nie obraziyła? Smooool to. Swoja energia przeteguj na tryning, czytani ksiōnżki, naworz co dobrego… Wszysko je lepsze niż myśleć za moc.
3. Obwiniani sie
Wszyscy popełniomy błędy. I tela w tymacie.
4. Spinani sie
Po co, na co? Bydziesz widzieć, za pora miesiyncy ani nie bydziesz pamiętać o niecherskij rozmowie z szefem. W geszefcie je długo raja do kasy? No i szyjn, możesz se na chwila pomedytować i skupić na oddechu. Twój facet zaś ciepnył fusekle na zola zamiast do kosza? Dej pokój, niech leżōm.
Szkoda życio na haje o duperszwance!
5. Strach przed nowym
Zmiany som dobre i potrzebne! Dużo uczōm i zmieniajōm życi na lepsze. Na początku sie zdo że to jakiś pierzińśtwo ale bydziesz widzieć – wszysko sie dzieje po coś! I dobrze że sie dzieje…
Co byś jeszcze dodoł do tej listy? Czego lepszy nie robić coby sie zocnie żyło?


text:
Agnieszka Madziala, Robert Galazkowski, , Halla Kaminska, Kurt Ruetzler, Jerzy Robert Ladny, Klaudiusz Nadolny, Wladyslaw Gawel, Wojciech Wieczorek, , Lukasz Szarpak, , Postępy Nauk Medycznych 1/2018
Lukasz Szarpak, , Agnieszka Madziala, Marek Dabrowski, Halla Kaminska, Wojciech Wieczorek, Jacek Smereka, Klaudiusz Nadolny, Jerzy Robert Ladny, Robert Galazkowski, Postępy Nauk Medycznych 1/2018
Kobi Ludwin, Lukasz Iskrzycki, , Jerzy Robert Ladny, Jolanta Majer, Jacek Smereka, , Wojciech Wieczorek, , Klaudiusz Nadolny, Halla Kaminska, Lukasz Szarpak, Postępy Nauk Medycznych 1/2018
Jolanta Majer, Jacek Smereka, Jerzy R. Ladny, Marek Dabrowski, Mateusz Puslecki, Agata Dabrowska, Michael Czekajlo, Dominika Dunder, Lukasz Szarpak, Postępy Nauk Medycznych 6/2018
Jolanta Majer, , Piotr Zwolinski, Zuzanna Popielarska, Dominika Dunder, Olga Aniolek, Marcin Madziala, Agnieszka Madziala, , Lukasz SzarpakPostępy Nauk Medycznych 6/2018


text:
MOSTY KOŁO JABŁÓNKOWA W Mostach sie w sobote zedrziło kiyrpców! Ludzie tańcowali, aż drzazgi leciały, a grali a śpiywali!
Na poczóntku sie mógli podziwać na to, jak sie tańczy łowiynzioka, kiery niedowno tymu był zapisany we „Spisie niematerialnego dziedzictwa tradycyjnej kultury ludowej morawskoślónskigo województwa“.
Potym to nejlepsze, co umióm, pokozały zespoły Šmykňa z Ostrawy, Istebna z Istebnej, Železiar a na kóniec Madziarzi z zespołu HONVÉD – Magyar Nemzeti Táncegyüttes Művészeti titkárság.
Do tego grały kapele Nowina, Wałasi z Istebnej, Ľudová hudba z Terchovej, Cimbálová muzika Friš, Muzika Milana Rendoša a spevácké skupiny z Košic.
A potym do biołego rana wszyscy tańcowali, śpiywali, cosi też pojedli a wypili. Gorolski stroje łoblykli aj ci nejważniejsi panowie a jejich baby, tak na sali nie szło poznać, gdo je dyrektor a gdo bańkorz z werku.
Wszak sie podziwejcie na fotki:
Halina


text:
Na zhromadnu adwentničku je so njedawno něhdźe 25 čłonow Budyskeje župy „Jan Arnošt Smoler“ w Budyskim Serbskim domje zetkało. Witała je jich čłonka župneho předsydstwa Hilža Mehrowa. Hosćom předstajištaj so rěčnaj motiwatoraj Lucian Kaulfürst a Raphaela Wićazowa. Wonaj prócujetaj so wo wozrodźenje serbšćiny a podpěrujetaj w tutym zmysle serbske žiwjenje w kónčinach župy, hdźež je so serbšćina ze wšědneho dnja pozhubiła.
Při šalce kofeja a skibce wosuška njejsu čłonojo župy jenož adwentne pěsnje spěwali, ale zhladowachu tohorunja na projekty lěta 2022. Tójšto wjerškow kaž projektne dny „Zejler a Kocor“ w Stróžanskim šulskim muzeju, zhromadny wulět, prěnje „serbske kino“ w Budyskim filmowym palasće a wopomnjenske zarjadowanje składnostnje 200. narodnin Korle Awgusta Kocora w Zahorju stejachu při tym w srjedźišću. Tež wo předewzaćach 2023 župjenjo zhromadnje rozmyslowachu. Ćežišćo diskusije bě župna wólbna zhromadźizna a z tym zwisowace wabjenje nowych čłonow do župneho předsydstwa. Raphaela Wićazowa
Za swoju kóždolětnu kubłansku jězbu bě sej předsydstwo Kamjenskeje župy „Michał Hórnik“ lětsa wosebitosć wumysliło. Čłonojo wopytachu hodowne wiki w Lubnjowje a na Lědach. Wosebitosć je tu, zo su woboje wiki přez jězbu z čołmom zwjazane. Tak poda so nimale 20 ludźi, čłonojo župneho předsydstwa a dalši zajimcy župje přisłušacych towarstwow, njedawno do Delnjeje Łužicy. Jězba w čołmje po měrnej zymskej krajinje bě wosebite dožiwjenje.
W muzeju pod hołym njebjom na Lědach witaše wobdźělnikow wosebje rjana hodowna atmosfera. Rjemjeslnicy prezentowachu swoje wudźěłki a chłóšćenki. W pozadku běchu delnjoserbske hodowne pěsnje słyšeć. Dźěćetko wudźěleše swoje žohnowanje a dari wopytowarjam złoty worjech. Tež rumpodich bě po puću. Něchtóžkuli móžeše sej tu rjany hodowny darik sobu domoj wzać.
Na dompuću wulětnikarjo hišće k wječeri w Klóšterskej Nowej Wsy pozastachu. Běše to rjany zhromadny dohodowny wulět. Katharina Jurkowa
Runja zašłym lětam su Wotrowčenjo tež lětsa nazymski „subotnik“ přewjedli. Minjenu sobotu zetka so při zymskich temperaturach něhdźe 35 wjesnjanow, mjez nimi wjele młodostnych, zo bychu swoju wjes na zymu přihotowali. Tak mjez druhim cyrkwinsku skłoninu, kěrchow, hrajkanišćo, areal sportnišća a cyły teren wokoło Stareje šule wurjedźichu. Dokelž hižo dlěje rjedźerku za Staru šulu nimaja, je skupina žonow tež tamnišu mału žurlu wurjedźiła. Nimo toho su dźěle wjesneho hrajkanišća při sportnišću porjedźili, tak zo móža dźěći zaso wěsće krosnować.
Hromadźe z mandźelskej, rodźenej Smječkečanku, mějachmoj minjenu njedźelu składnosć, so na wulěće Smječkečanskeho wjesneho kluba do srjedźneje Łužicy wobdźělić. Hižo w busu nas Pětr Brězan na zajimawy program přihotowaše.
Prěnja stacija bě Njepilic statok w Rownom. Historiski ratarski statok, hdźež je Hanzo Njepila swój čas žiwy był, su po politiskim přewróće dźakowano wulkomyslnym spěchowanskim srědkam restawrowali. Nětko knježi tam žiwa kultura, wo kotruž so spěchowanske towarstwo stara a tak statok ze žiwjenjom napjelnja. W něhdyšej wutwarjenej hródźi dachmy sej kofej, pomazki a warjeny twarožk słodźeć. Tam wobhladachmy sej tohorunja fota wo Slepjanskim regionje a tamnišich nałožkach kaž tež napisy w Slepjanskej serbšćinje. Lubili su so nam tohorunja historiska dobra stwa, stwica a kuchnja z wotpowědnej nadobu. Na hornim poschodźe dožiwichmy, kak na Njepilic statoku len předźěłaja a z njeho na krosnu płat nastanje. Derje, zo horstka aktiwnych tele tradicionalne rjemjesło dale pěstuje a přichodnym generacijam dale sposrědkuje.
Bě to zajimawy wječor, na kotryž běštaj Matkec bratraj Pawoł a Beno minjeny pjatk na swój ratarski dwór w Konjecach přeprosyłoj. Jako „Gebrüder Matka GbR“ wonaj něhdźe połsta zajimowanym rozłožištaj, na kotre wašnje rolu wobdźěłujetaj a kotre mašiny a techniske nastroje při tym wužiwataj. Jeju hłowna motiwacija je pódu samu dźěłać dać a jej najlěpše wuměnjenja za to skićić. Za to zepěrataj so na přikład na wudźenki, kotrež pódu z podzemskimi tunlemi mjelnja a tak kanalowy system za zasaknjenje dešća twarja.
Bratraj wusywataj, bjeztoho zo z mašinami pódu wobdźěłujetaj. Nimo toho staj sobu prěnjej, kotrajž juchu z hadźicu na polo klumpataj. Woboje je dalša inowacija moderneho ratarstwa. Nimo techniki leži ćežišćo sobu na naslědnym wašnju ratarjenja – pódu před wuschnjenjom škitać a wutki na přirodne wašnje z mjezypłodami aktiwować. Wosebje wočiwidne bu to w zhromadnym dźěle z pčołarjemi, jako Matkec bratraj rozjasništaj, kak mjezsobna komunikacija kóždemu wobłukej pomoc skići.
Jara poradźene druhe swójbne zetkanje Serbskeho šulskeho towarstwa je minjeny kónc tydźenja wosom swójbow z Hornjeje a Delnjeje Łužicy we Wodowych Hendrichecach dožiwiło. Mějachmy tam wulkotny čas a směm twjerdźić, zo smy so jako skupina derje hromadźe namakali. Runje tak kaž su starši nowe zwiski nawjazali, su so tež mjez dźěćimi nowe kontakty spletli.
Tema kónca tydźenja bě „Pućowanje wódneho muža“. Nastorčiła bě ideju dźiwadłowa pedagogowka Dörte Hentschel. Wona zdobom powědki powědaše. Zhromadnje smy na zakładźe serbskich mytiskich bytosćow swójsku powědku stworili. Při tym dźěłachmy w jednotliwych skupinach, kotrež su so mjez sobu wuměnjeli, a mějachmy wjele wjesela.
Naposledk njejsmy swoju powěsć jenož powědali, ale tež z wobrazami wuhotowali. Wšo to zestajimy do digitalneje knihi, tak zo zwostanje z kónca tydźenja rjana dopomnjenka. Nětko so hižo wšitcy na klětuše zetkanje w Delnjej Łužicy wjesela. Kathleen Komolcyna
Jako minjeny pjatk popołdnju do Njeswačanskeho domizniskeho muzeja zastupich, wuhladach tam tójšto dołho znatych Serbow: Marka Sucheho, Marju Šimanowu, Jurja Wićaza a dalšich. Jurij Helgest runje fotografowaše. Bywši přistajeni Załožby za serbski lud běchu sej jako wuměnkarjo prěni raz zhromadnje wulećeli, a to do Njeswačidła. Bywša kolegina Wórša Pašcyna z Koslowa bě wuprawu organizowała. Nawoda muzeja Arnd Lehmann jich po wustajenišću a wosebitej přehladce přewodźowaše.
Delegacija wohnjoweje wobory Konjec/Šunowa je so minjeny kónc tydźenja na puć k spřećelenej woborje do Legelshursta w Badensko-Württembergskej při francoskej hranicy podała. Přeprosyli běchu tamniši kameradojo na swjedźenske přepodaće swojeje noweje wohnjowoborneje gratownje, kotruž su za něhdźe 1,8 milionow eurow natwarili. Jako dar přepodachu serbscy wobornicy wohnjowy klon (Feuerahorn), kotryž zhromadnje sadźichu. Wot soboty do póndźele naša delegacija, wobstejaca ze 24 wosobow, tam přebywaše. Po swjedźenju sobotu dojědźechu sej dźeń na to do Wolfacha, do poslednjeje kristaloweje škleńčernje w Čornym lěsu. Nimo toho wobhladachu sej 2 500 wobydlerjow ličacy Legelshurst, dźěl gmejny Willstädt.
Kruty wobstatk dźěławosće Domowinskeje skupiny Pančicy-Kukow je kóžde lěto zhromadna wuprawa z busom. Minjenu sobotu wjedźeše naš puć do srjedźneje Łužicy. Jako prěnje witaše nas Silwija Panošina z chlěbom a selu w narodnej drasće w Serbskim kulturnym centrumje w Slepom. Tu poskići nam wulkotny přehlad wosebitosćow narodnych drastow, nałožkow a powědkow Serbow. Stajna wustajeńca pokaza wobšěrnu drastowu klankowu zběrku w Slepjanskej drasće a filigrane, pisane ornamenty serbskich jutrownych jejkow kaž tež wšelake figury z powědkow. Tež regionalni wuměłcy z dźěłami molerstwa, grafiki a fotografowanja poskićeja dohlad do Slepjanskeho regiona. Dalša stacija bě Njepilic dwór w Rownom. Při šalce kofeja a po wobhladanju statoka a wustajeńcy w bróžni zhonichmy mnoho wo stawiznach regiona a wo spěchowanju narodneje drasty a zo ma jeje nowozhotowjenje za wobydlerjow wulki wuznam.
Róžant (JK/SN). Towarstwo „Naša Knjeni na Lipje“ w Róžeńće je poměrnje mało znate a lědma so wo nim w medijach pisa. Załožili su je w lěće 2012 tehdyši čłonojo Ralbičanskeje wosadneje rady ze zaměrom, so prócować wo to, zo so putniska cyrkej w Róžeńće zaso ze žiwym putniskim městnom stanje. Hłownje měło so to stać přez zhromadnu modlitwu a zhromadne prócowanje wšitkich česćowarjow Maćerje Božeje. K tomu je towarstwo zarjadowało měsačne modlenje na kóždej poslednjej wutorje měsaca. Tute modlenje je so wuwiło k dobrej tradiciji a dźeń a wjace ludźi so wobdźěla. Nimo toho wěnuja so čłonojo towarstwa přihotam putnikowanjow w Róžeńće a su hłowny organizator za wuhotowanje sobotnišich Božich słužbow w Róžeńće pod hesłom „Za naš lud a kraj“.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
CD Kikerahi 2 wušła
Spěwnik z CD "Kikerahi, biło je tři" wuńdźe hižo lěta 2004, tola tež dźensa hišće so rady kupuje. Nětko je Leńka Thomasowa dalšich 33 titlow spěwnika za druhu cejdejku zestajiła, z kotrychž so 18 spěwčkow instrumentalnje wobdźěła a nowo nahrawa.
Na tym sobu skutkowali su dźěći serbskich pěstowarnjow z Budyšina, Chrósćic, Malešec, Rownoho a Worklec kaž tež šulerjo SZŠ Budyšin a horta Pančicy-Kukow. Nowum je, zo su so přidali wšitke 33 playbackow prěnjeje a druheje cejdejki, kotrež su z pomocu Załožby za serbski lud nowe nastali. Dźěćom, wosebje předšulskim, ale tež staršim a kubłarkam předleži z tym spodobny a wšelako wužiwajomny zynkonošak.
wudawaćelej: Załožba za serbski lud a Rěčny centrum WITAJ
płaćizna:12,00 €


text:
W poszczególnych odcinkach prezentujemy pokonkursowe prace Regionalnego Konkursu Literackiego „Ze Śląskiem na ty”. Imprezę od 27 lat organizuje Łubniański Ośrodek Kultury.
Autor: Emilie Placzek kl.4b, Szkoła Podstawowa nr 1 w Głogówku
Moja ołma Erika Richter, z dómu Baron, urodziła se 17 marca 1939 roku w Strokowie wele Głogowka. Mioła siostra blizniołczka – Rynata. Jak bóły jeszcze malutky, jeji łojciec, a mój praołpa Emanuel musioł iść na fronta we wrzejśniu 1939 roku. Wy marcu 1945 roku prziszoł du dóm na przepustka i wtedy se wszyjscy widzieli łostatni rołz. W marcu w Racławicach Ślónskich boł straszni kocioł i tam siołał wojołków padło. Nołsz praołpa możno tyż, bo po dzisiejszy dziyń niy ma go ani żywi ani martwi.
Ołma jeszcze dycki spóminoł, jak to bez wojnał, praołpa musioł robić za parobka. Wy lejsie przi Strokowie była wieloł gospodarka. Było tam bez 20 hektarow. Żyła se tał jedna rodzina, ale prziszła choroba, a poti śmiartka i wezła gi mamał do siebie, a łojciec boł na froncie. Moj praołpa Emanuel dostoł rozkaz, żeby szoł i tam pomołgoł obrołbiać ta gospodarka. Jakby nie usuchnoł, to by go rozszczylali. Po wojnie ta ich dziołcha dziynkowała za pomoc i dycki gadała, że jakby nie nasz praołpa Emanuel, to by poumierali z głodu.
Potym we kwietniu 1945 roku moja ołma Erika z mutrą i siostrą uciykały do gospodołrza do Czechów, żeby przeczekać fronta i były tam trzi miesioncy. Do dzisiej ołma gadoł, że tyn bałer boł do nich dobri. Jak jechały zajś nazołt, to już z daleka widziały, iże chałupy we Strokowie niy ma, bo zgorała, yno se jeszcze tlyło. Moja praołma padała: ,,Co joł tera pocznał z timi dziećmi…?’’ Miyszkały w końcie we chlywie, nie było inny rady. A poleku, poleku se budowały swoja chałupa i ukłołdały życiy łod nowa.
Tak leciały ty lata. Moja praołma Marika kołrzdi dziyn chodziyła na zygrody i yno wyglądała, kedy tyn chop przidzie. Ale nigdy se nie doczekała. Rołs na noc zapomniała skludzić pranie ze sznury, a że po wojnie była takoł bieda, to i stary lónty były zołcny, besto rano, jak stała, już nic nie było. Wszystko było ukradzione.
Po wojniy do wsi przyjechali mieszkać repatryjanci ze wschodu, a genał ze Stanisławowa. Ale moja praołma padała, że łóni nikaj nie pudóm, bo jakby praołpa prziszoł nazołt, to kaj nołs banie szukoł. Ale dobrze im se tam razał żyło, ludzie nawzajem byli se pomocni. I tak mojy ołmie Erice leciało życiy, jak była frelkóm chodzióła ze swojóm siostrą Rynatom na potańcówki do Kajzimierza. Dalyj już ni, bo by padali, że to są lotawicy. Ołma Erika bardzo ciężko robiyła na polu. Całoł zima za dnia muciyło se we stodole zboży, a na wieczór skubało piyrzy. A jeszcze mieli czas, żeby upiec kołołcz ze posypkóm i szyjbki. A jak prziszło lato, to roboty było bez końca od zygrudki, bo nie mogło se przecał nic zepsuć, wszystko cza było zaprawić. Sąsiedzi gadali: ,,Czymu ti dzieucho se już nie wydołsz, yno se tak sama mynczisz?’’ A jeji mutra wtedy już bardzo chorowała. Rołs sómsiołd przikludziół du dóm swojygo kolegy z Lajznic i genał drugygo lutygo 1962 roku mojoł ołpy Willi zapoznał se z mojóm ołmoł Erikom. Jak już se trocha znali ołpa padoł: ,,Jak se chcemy, to co byndziymy dugo łajzić.’’ I tak 28 października 1962 roku mieli wesely. Majóm pięcioro dzieci. Najstarszoł Kloudia jest w klołsztorze w Nyjsie. I jest tyż mojóm połtkóm. A jak żech miała Komunia Świantom, to farosz padali, że jeszcze z taką matką chrzestną fotografki niy mieli. Potym urodziła se ciotka Barbara, uja Joachim, moja mama Emanuela i ciocia Andryja. Ołma Erika cały życiy żyła w Strokowie z ołpóm Willi. Ciynżko robiyli na polu, besto ołpa jak mioł 58 lot dostoł zawał i wylyw. I ołma bardzo rzykała ło zdrowiy do ołpy i tak wyrzykała, bo dożyli razym Złotygo Wesela.
Ołma Erika dziyńki Bogu żyje. Moł 82 lata i je bardzo wyrobiónoł. Siyłam rzykoł, prosi Pun Buczka ło zdrowiy i siły do roboty, bo tak jak piyrwi moł kury, kaczki i gynsi, a poti robi z tygo gynzyfet, któri je richtich zołcni. A w chałupie tyż jeszcze wszystko zrobi: sprzuntoł samymu i wyciyroł dyly. A joł bardzo lubiam jeździć do Strokowa i gi tam tyż czansto pomołgom. A nołbarzi lubiam tam jejździć jak je moja kuzinka Lisa z Rajchu, bo wtedy je richtich fajnie.
To zdjynciy zostało zrobiony 28 października 2012 roku, kedy ołpa z ołmom mieli Złoty Wesely. Dycki pamiyntóm, jak żech mioła dwa lata joł i moja kuzinka Lisa lołtałymy kole ołpy, a łón rołs beczał, a rołs se śmiał, a joł jak taky mały dziecko rołs po nim skołkałach, a rołs se tyż śmiołach. Ołma Erika stoła nad nami i dołwałą pozór, coby ną se nic nie stało, a co trochał po cojś leciała do kuchyni, a to zajś prziniosła jakyś paskudy. I tak nóm lecioł czas na Strokowie. Teraz ołpy już niy ma, bo umar 7 czerwca 2013 roku i jak teraz jeżdrżam na Stroków i prawie je moja kuzinka, to tyż dycki spóminómy ołpy i jak to było fajnie jak tu bół. Choć joł żęch była wtedy małoł, to móm taky prześwity pamiyńci, jak ołpa wyglóndoł i jaki boł.
To już je koniec tygo łopowiadania, a boła to historia opowiedzianoł przez moja ołma, jak to piyrwi było i jak żyli ich starziki. Tak ech se pomyślała, iże cza spisywać przeżycia naszich ołmów i ołpow, żeby pamiyńć ło nich nie zaginoła.


text:
2020/2021
Rozprawa pomnikoweho wuběrka 2020/2021
Pomnikowy wuběrk Maćicy Serbskeje je gremij, w kotrymž so předewzaća nastupajo serbske pomniki předstaja, diskutuja a schwala. Doporučimy Załožbje za serbski lud, kotre projekty měła wona spěchować. To nastupa wobnowjenje starych kaž tež postajenje nowych pomnikow. We wuběrku dźěłaja sobu zastupjerjo z Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Ze stron załožby skutkuje sobu John Petrik, předsydka je Trudla Malinkowa. Wuběrk je so loni dwójce zešoł a lětsa dotal jónu.
W lěće 2020 je pomnikowy wuběrk tři pomnikowe projekty přewodźał:
1. Spočatk lěta je Gołkojska wosada dała 150 lět staru pomjatnu taflu za zasłužbneho serbskeho fararja Karla Haußig wobnowić a ju z nješkitaneho městna pod hołym njebjom přenjesć do škitaneho ruma cyrkwje. Projekt je wušoł bjez spěchowanskich srědkow załožby, nastork k wobnowjenju pak je wušoł z kruha pomnikoweho wuběrka MS. Zjawne přepodaće wotmě so po dwurěčnych kemšach 23. februara 2020 w Gołkojcach. Swjedźensku narěč měješe dr. Hartmut Leipner.
2. Wjesne towarstwo „K žorawej“ w Koslowje je składnostnje lońšeje 75. róčnicy kónca Druheje swětoweje wójny postajić dało wuměłsce dźěłany pomnik z pomnjenowanjom „Nawrót do Koslowa“. Nošerstwo naróčneho předewzaća bě přewzało Njeswačanske towarstwo Přećelow kultury a domizny. Wotkryće pomnika bě za nalěto 2020 planowane, dyrbješe so pak koronakrizy dla přestorčić. Ze swjedźenskim zarjadowanjom móžachu potom pomnik 13. septembra 2020 zjawnosći přepodać. Njedawno su so tam wjesnjenjo znowa zešli a na jednolětne wobstaće swojeho wopomnišća spominali.
3. Składnostnje lońšich 200. narodnin Nosačanskeho fararja a serbskeho basnika, redaktora a publicista Michała Domaški je Serbske ewangelske towarstwo jeho swójbny row na Ketličanskim kěrchowje wobnowić dało. Rownišćo, w kotrymž štyrjo swójbni wotpočuja, je nimo toho jedne z mało rowow w Ketlicach, na kotrymž steja tež serbske słowa. Swjatočne přepodaće wobnowjeneho rownišća bě planowane za 18. nowember 2020 we wobłuku hłowneje zhromadźizny Serbskeho ewangelskeho towarstwa, dyrbješe pak pandemije dla wupadnyć. Nachwatać ma so zarjadowanje lětsa na reformaciskim dnju, 31. oktobra.
W lěće 2021 je so pomnikowy wuběrk z wjacorymi pomnikowymi projektami zaběrał. Dwě z nich je Załožba za serbski lud na poručenje wuběrka pjenježnje spěchowała:
1. Dale wjedło je so hižo wjacore lěta trajacy projekt inwentarizowanja katolskich nabožno-narodnych pomnikow přez knjeni Trudlu Kuringowu. Po tym zo bě wona w minjenych lětach wšitke wosady na teritoriju Kamjenskeje župy přeslědźiła, je lětsa w nošerstwje Budyskeje župy z projektom w Baćońskej wosadźe pokročowała. Předwidźane je dokumentowanje něhdźe 50 pomnikow w jednotliwych wosadnych wsach.
2. Pola Kamjeneje při dróze do Wulkeje Dubrawy wobnowja so nětko swjaty křiž, kotryž dopomina na zničenu wjes Hronow. Křiž bě burska swójba z Kamjeneje w lěće 1910 postajić dała. Hromadźe z dalšimi Hronowskimi pomnikami je Radworski chór Meja jón w lěće 2018 restawrować dał, štož je tehdy tež załožba spěchowała. Loni pak su njeznaći tutón swjaty křiž spowalili a z njeho křiž z korpusom pokradnyli. Při tym so swižny pěskowcowy stołp na wjacore dźěle rozbi. Zo w přichodźe hižo móžno njebudźe, swjaty křiž tak lochce spowalić, ma so wón nětko z krućišim fundamentom zakótwić.
Dalše pomnikowe projekty za klětu budźemy sej na přichodnym posedźenju našeho wuběrka 9. nowembra dorěčeć.
Zjimajo móžemy zwěsćić, zo pandemija drje tež dźěło we wobłuku serbskich pomnikow haći, zo pak pomnikowy wuběrk MS přiwšěm dale dźěła a wotpowědne projekty přewodźa.
Trudla Malinkowa, předsydka


text:
Marja Simonowa
Marja Simonowa (rodź. Janašec, němsce Marie Simon; * 26. awgusta 1824 w Dobruši, † 21. februara 1877 w Drježdźanach) bě serbska chorobna sotra a samaritka we wójnomaj 1866 a 1870/71.
Narodźi so jako dźowka serbskeho ratarja w Dobruši a wopytowaše ludowu šulu w Hnašecach. W starobje 28 lět přesydli so do Drježdźan, hdźež so w lěće 1853 z wikowarjom Friedrichom Antonom Simonom zmandźeli. Hromadźe měještaj šatowy wobchod při Starym torhošću.
Za čas prusko-awstriskeje wójny zastupi do nowozałoženeho Čerwjeneho křiža a pomhaše w Čechach załožić a zastarać lacarety za ranjenych a chorych wojakow. Nawjedowaše tež transporty ranjenych. Po wójnje bu wot krónprincesny Carole powołana do direkcije Albertoweho towarstwa, hdźež dohladowaše chorobne sotry Sakskeje. Tež w Němsko-francoskej wójnje 1870/71 so na fronće wo ranjenych wojakow staraše. W Drježdźanach-Loschwitzu załoži dom za inwalidnych wojakow.
Za swoje dźěło dósta wjacore wuznamjenjenja, kaž na přikład rjad Sidonijow wot krala Jana a zasłužbny rjad za hladanje chorych a ranjenych wot kejžora Wylema. W Loschwitzu bu dróha pomjenowana po Mari Simonowej.
Spisaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Meine Erfahrungen auf dem Gebiete der freiwilligen Krankenpflege im Deutsch-Französischen Kriege 1870 – 71. Briefe und Tagebuchblätter, F. A. Brockhaus, Leipzig 1872
- Die Krankenpflege, theoretische und praktische Anweisungen. J. J. Weber, Leipzig 1876
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Meškank: Simonowa, Marja. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 505
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Simon, Marie w Němskej biografiji (němsce)


text:
Bp Marian Rojek - Nowe Życie 2013Napisane przez Ks. Piotr
Br. Paweł Teperski - wywiad o spowiedziNapisane przez Ks. Piotr
Kabaret SmileNapisane przez Ks. Piotr
Ks. Michał MisiakNapisane przez Ks. Piotr
Ks. Piotr PawlukiewiczNapisane przez Ks. Piotr
Ks. Piotr PawlukiewiczNapisane przez Ks. Piotr
New Life MNapisane przez Ks. Piotr
Patrycja HurlakNapisane przez Ks. Piotr
Robert FriedrichNapisane przez Ks. Piotr
Robert Friedrich - TV LubaczówNapisane przez Ks. Piotr
Szymon HołowniaNapisane przez Ks. Piotr