text:
Hižo před wjace hač 300 lětami nasta tradicija wukubłanja w serbšćinje na Lipšćanskej uniwersiće. Wotkryjće stawizny, kotrež zwjedźe do załoženja našeho poměrnje młodeho instituta.
Koło časow so wjerćiz ludoweho spěwa Beži woda wot Mikławša Hajny (1876–1941)
Přehlad wo stawiznach serbskorěčneho wukubłanja na Lipšćanskej uniwersiće
Prěnje serbskorěčne zwučowanja na Alma Mater Lipsienis so započachu 1716 ze załoženjom Serbskeho prědarskeho towarstwa Societas Lusatorum Sorabica přez někotrych serbskich studowacych ewangelskeje teologije. Nimo rěčnych a prědarskich zwučowanjow nastachu ćišćane serbske (hornjoserbske) pojednanja a rukopisna nowina.
Z dźělenjom Sorabicuma jako wosebiteho wotdźěla (seminara) we Łužiskim prědarskim towarstwje so 1815 wědomostna wotnožka z mjenom Sorabia wutwori. Přez wudawanje Sserskich nowin wot Handrija Zejlerja a Hendricha Augusta Krygarja bě nětko móžno swójske dźěła, ludowe pěsnje a přisłowa wozjewjeć. Na tute wašnje zawostajichu čłonojo Sorabie wažny fundus za sorabistiske slědźenje.
1842 so Serb Jan Pětr Jordan jako lektor a doktor za słowjanske rěče a literatury na Lipšćansku uniwersitu powoła. W lěće 1870 so potom katedra za přirunowace słowjanske rěče z wosebitym wobkedźbowanjom serbskeje rěče załoži. Jako August Leskien 1876 swojo zastojnstwo jako profesor za słowjansku filologiju nastupi, zbudźi sorabistiski rěčespyt jeho zajim a wón poskići čitanja hornjo- a delnjoserbskeje gramatiki. Słowjenc Matija Murko, naslědnik Leskiena a profesor za słowjansku filologiju wot 1917-1920, so jara za sorabistiku zasadźowaše a namjetowaše wutworjenje lektorata za serbšćinu w Lipsku. To so jemu najprjedy njeporadźi, ale 1933 wobsadźi wón na Karlowej uniwersiće w Praze prěnju profesuru za serbsku rěč a literaturu z Josefom Pátu.
Max Vasmer nawjedowaše wot 1920 do 1925 slawistisku katedru a wozjewi někotre zajimawe dźěła k sorabistiskim temam. Karl Heinrich Mayer, indogermanist a klasiski rěčespytnik, poskićeše jako priwatny docent wot lěta 1921 hač do 1927 čitanja k historiskej gramatice serbskeje rěče, serbskim ludowym pěsnjam a tekstowym intepretacijam. Tež Reinhold Trautmann, profesor za slawistiku, měješe wulku sympatiju za Serbow a dźeržeše w 30tych lětach čitanja k stawiznam serbskeje rěče.
Lěto 1946 woznamjenješe za sorabistiku přewrót, dokelž so serbski wučerski wustaw w Radworju wotewri a tak znowa didaktiske-wědomostne dźěło wobnowi. Schwalenje Serbskeho zakonja 1948 w Sakskej pohoni tuž serbske kruhi, uniwersitnu sorabistisku instituciju wutworić. Reinhold Olesch, ordinarius za słowjansku filologiju a direktor Slawistiskeho instituta na Lipšćanskej uniwersiće, natwari 1949 lektorat za (hornjo)serbsku rěč. Za to so Michał Nawka jako docent přistaji. Na spočatku wuwučowaše 15 studentow w dwěmaj kursomaj z 8 hodźinami tydźensce. W samsnym lěće załožichu serbscy studenća swoju organizaciju Sorabija, kotraž so programatisce dospołnje wot Prědarskeho towarstwa a Sorabie rozeznawaše, tola na jeju tradicije nawjaza.
Naša institucija nasta 6. septembra 1951 pod mjenom Serbski institut na Lipšćanskej uniwersiće. Tehdy wobsteješe z dweju wotdźělow: wotrjad za rěč a literaturu bě ze slawistiku zwjazany a wotrjad za serbske stawizny dźěłaše z Historiskim institutom fachoweho směra stawizny hromadźe. Na započatku so předewšěm wučerjo, diplomowi slawisća a stawiznarjo kubłachu. W lěće 1968 so institut po druhej wysokošulskej reformje NDR přemjenowa na Institut za sorabistiku. W běhu prěnjeje wysokošulskeje reformy bu Pawoł Nowotny wot 1951 do 1953 komisarsiski nawoda Serbskeho instituta. 1955 so Pawoł Nedo jako direktor wuzwoli a z płaćiwosću swojeje profesury z wuwučowanskim nadawkom za serbsku ludowědu spočatk studijneho lěta 1960/61 tež oficialnje w swojej słužbje jako nawoda wobkrući. Z jeho podpěru so 1981 studijna kombinacija kulturne wědomosće/sorabistika zawjedźe. W lěće 1964 přewza Hinc Schuster-Šewc profesuru za sorabistiku a hamt direktora, po tym nachwilnje tež stawiznar Jan Brankačk.
Z politiskim přewrótom 1989 a přez strukturelne změny, kiž běchu z redukciju personala zwjazane, dósta Institut za sorabistiku swoju dźensnišu organizacisku formu. Po Ronaldu Lötzschu a wjacorych komisariskich wjednistwach (Wolfgang Sperber, Wolfgang F. Schwarz, Gerhild Zybatow, Tadeusz Lewaszkiewicz) přewza w lěće 2003 Edward Wornar profesuru a jednaćelski nawod.
We wobłuku 600. jubileja załoženja Lipšćanskeje uniwersity wozjewi dr. Tomasz Derlatka wobšěrny nastawk wo stawiznach, wukubłanju a slědźenju sorabistiki. Cyły nastawk w němskej rěči:


c: text/html

text:
- Dobrze, żech cie potkała – padała - tyś je mōndro dziołcha, bo cie gupi ksiōndz niy krzcił, to możnej mi co poradzisz!
- Co też sie wōm stało starko? - spytałach sie, bo cosik we tyj tajymnicy mi niy sztimowało.
- Ty se przedstow dziołcho, jo widziała tego drona! Tyn pieron lotoł nad naszymi świytojōnkami! Tam a nazōd, jak ta masara nad miynsym!
- Jako to je, że sie starko na tym znocie, bo jo tako maszyna widziała yno we telewizorze, a na żywo jeszcze niy…
- Wiysz dużo by tu trza godać! To wszyjstek pokozoł mi tyn mōj prawnuczek Wojtuś! Jo ś nim we te gry ciupała, bezto wiym, jak tako maszyna wyglōndo!
- Ȏ toście sōm starko mōndrzyjsi jako jo! – robiłach se troszka szpasy, ale na szczyńści starka sie niy kapła.- Jobych sie wylynkała – padałach - bo te maszyny poradzōm ludzi wyszpiegować! Jak na drugi roz sie wōm taki ciurstwo na zegrōdce pokoże, to dzwōńcie na policyjo!
- A ty myślisz, że co jo zrobiyła? – ȏdpedziała starka. – Tam jakiś mody panoczek, tak mi sie po głosie zdało, bez kwilka suchoł, ale potym mu sie isto zdało, że coś bałamōnca, bo na mie ryknoł, cobych nojprzōd wyczyrstwiała, a potym dziepiyro na policyjo zwōniyła! Padoł, cobych wiyncy ze takōm gupotōm niy zwōniyła, bo ȏn mi nic pōmōc niy mōże! Wiysz dziołcho, mie aże sztopło: niby taki panoczek władza, a taki gupi! A dzisio zaś tyn drōn bōł na zegrōdce, lotoł tam ze szczwierć godziny, a potym sie kajś straciył! No i co jo mōm robić? Jakbyś ty na ta policyjo zazwōniyła, bo sie lepszy wygodosz, co?
No to jo bōła we saku, bo niy chciałach starce odkozać, coby se niy pomyślała, że jōm tyż mōm za gupio a naprano. Ale ȏ czym jo miała godać ze tym policjōnym, jak jo nic niy widziała? Bezto poszły my ȏbie ku jeji chałpie. Już na placu dało sie słyszeć taki brzynczyni , a tym drōn lotoł tam a nazōd nad rajōm starczynych świytojōnkōw! Już żech chciała zwōnić na policyjo, ale patrol sōm sie znod, bo ze drugi strōny płotu ȏpolała sie na słōneczku modo rechtōrka ze gimnazyjum! To ȏna zazwōniyła, że keryś jōm tym drōnym napasztuje! Policjanty drōn chycili, zaaresztowali, a zaczło sie dochodzyni! Starczyn prawnuczek niy bōł bez winy, bo ȏn ze kamratami tego drōna zeszykowoł, a potym go wyprōbowywoł !
My za bajtli tacy wrazidlaci niy byli, chocioż „niy pamiynto woł jak cielynciym bōł”!
Grymlino

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Loni 22. awgusta smědźach zhromadnje ze swojej mandźelskej w Nowoslicach złoty kwas Bena Budarja a jeho Ludmile sobu swjećić, a to we wulkim kole gratulantow a z wotputanej bjesadu hač do pózdnjeho wječora. Tehdy so mnohim z nas zdawaše, zo je drač korony, kotryž bě spočatk měrca wubuchnył, mjenje abo bóle přewinjeny. Kaž dźensa wěmy, bě zezdaće z lońšeho lěća błud.
Pjatk, 19. měrca 2021 zakónči zasłužbny serbski basnik a publicist, scenarist a lektor swoje 75. žiwjenske lěto. Tónkróć drje njebudźe telko swójbnych, znatych a přećelow Benej Budarjej w bjezposrědnjej bliskosći zbožo wupřeć móc. Pandemija budźi dale žałostne strachi, žada sej přeco hišće wopory a zaraća puće k njewobmjezowanej zhromadnosći, kajkaž je w Serbach tradicionelnje z wašnjom.
Tuž so swojemu koleze a přećelej po ideelnych šćežkach bližić spytam a jemu z wotstawkom přiwołam: Luby Beno, wostań při wšěch trapjenjach dale čiły a wjesoły, z nadźiju a wěru, zo so namaj a nam zdźerža a wotewrja přichodnje zaso stare a nowe puće k zetkanjam, k literarnym předewzaćam a swjedźenjam!
Z Benom Budarjom so z młodych lět zwjazany čuju. Jeho bohate a wjelestronske literarne tworjenje a narodne skutkowanje mje hižo lětdźesatki přewodźa. Jeho sylna serbska a słowjanska wutroba mje dale jima. Jako wón w Lipsku slawistiku studowaše, ja pak teologiju w Erfurće, so z nim lěta 1969 w Kružku młodych awtorow pod nawodom Kita Lorenca bliže a wosobinsce zeznach. Wobaj so horjachmoj z dalšimi młodymi Serbami za basnjenje. Rady wo wutworach kružkarjow a docyła wo modernej poeziji diskutowachmoj, na wuradźowanjach w Serbskim literarnym muzeju a druhdźe. (Muzej w Budyskim Serbskim domje bu wot funkcionarow Domowiny w lěću 1978 z gwałtom zlikwidowany.)


text:
Starograd
Starograd[1] (górnoserbski teke Starohród[2], nim. Altenburg) jo pjerwjej rezidencowe město Durinskeje z 36 703 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Altenburg jo womało wesrjejź tśirožka městow Lipsk-Kamjenica-Gera. Město lažy 28 km na dłujki zajtšo wót Gera, 39 km na pódpołdnjo wót Lipska, 38 km na dłujki wjacor wót Kamjenicy a 31 km na pódpołnoc wót Šwikawy. Wóno bu na górkaty górkatej stronje natwarjone, kótaraž nejdłymšy dypk pśi Zschernitzsch z 162 m a njewušy pśi Mockzig z 261 m nad NN. lažytej. Strona słuša k slědnym wuběžkam pśedkraja Rudnych górow, kótarež se na pódpołnoc wót města w Lipskowem nižynowem zalewje dokóńcyje.
Měsćańske źěle[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Noty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Słowo "Altenburg", w nimsko-dolnoserbskem słowniku w interneśe
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik, ISBN 3-7420-1313-5, na boku 557


text:
Kamjenska župa znowa kulturnu kermušku swjećiła
Chrósćicy (SN/JaW). Z někotrymi překwapjenkami a nowosćemi wabješe župa „Michał Hórnik“ hosći na kermušu sobotu do Chróšćanskeje „Jednoty“. Něhdźe 200 ludźi bě přišło, byrnjež so ze zarjadowanjemi tón dźeń znowa kopiło, kaž županka Zala Cyžowa při witanju přispomni.
Jedna z překwapjenkow bě, zo je prěni serbski dudlowar Beno Nowak wšitkich při zachodźe witał, hrajo znate serbske pěsnički. To pak njeběše jenička nowosć. K wječeri njesydachu pomfritki, rězk abo gulaš, ale słódne regionalne wudźěłki ze swinjorězanja, twaroh změšany z lanym wolijom, pomazki, butra a kisałe kórki. Kóždy hósć smědźeše so po swojej woli posłužować, štož sej mnozy jako dobru ideju pohosćenja chwalachu.


text:
Ôceanijŏ
Ôceanijŏ to je zbiorowe miano wysp Pokojnego Ôceanu, co społym z Australijōm tworzōm ôsobnõ tajlã świata nazywanõ Australijōm i Ôceanijōm.
Ôceanijŏ je nojsrogszym, w synsie przestrzyństw geograficznych, subregiōnym Azyje-Pacyfiku. Wiyrchnia wynosi kole 1,25 mln km². Nojsrogsze wyspy Ôceanije: Nowŏ Gwinyjŏ, Wyspa Połedniowŏ, Wyspa Pōłnocnŏ, Nowŏ Brytanijŏ, Nowŏ Irlandyjŏ, Nowŏ Kaledōnijŏ, Viti Levu, Vanua Levu, Bougainville, Guadalcanal, Makira, Espiritu Santo.
Na wyspach Ôceanije uprawiŏ sie: palmã makrōnowõ, trzcinã cukrowõ, banany, ananasy, chlybowe strōma i w myńszym zakresie kafyj, kakau i kauczuk. Ludność robi we chycie fisz, byrkopławōw i żōłwiōw szylkretowych.


text:
Dual
Wěrnosć jo, až prědowniki mójeje familije kśěchu byś lěpše Nimce. Wuraz Wenden słyšach wu nas jano ako gódło. Serbski nan tśeśego naroda mójeje žeńskeje kśěšo se nimskej kejžoroju spódobaś a natwari jomu kasernu. Za to běšo wšen hamk a mamk pśedał. Kejžor kasernu ale njejo kśěł. Starše měsćanarje tu Branaškojc kasernu hyšći znaju ako bydlenje chudych…
W NDR-skem casu Sorben za naju njejsu byli zajmne. Nama su se zdali jano ako eksotiska dekoracija politiskego režima. Módre zgło jo dosegało a njesmej kśěłej hyšći serbske drastwy. Tradicija a domownja žednu rolu njejstej grałej. Lubjej som šeł do Pragi a wuknuł česki…
Pó pśewrośe smej tužnje akceptěrowałej, gaž su Łakomu a Łakomske mnichojske gaty wótbagrowali. Ako su Rogow wótbagrowali, smej se hyšći mysliłej, to jo kóńc jamow, kaž zlubjone. Tak to njejo było a zachopiłej smej chójźiś na demonstracije. Kaki zwizk to ze Serbam ma, smej zrozměłej, ako smej woglědałej premjeru zasej natwarjonego filma „Rublak“ z NDR-skego casa pó pśełoźe kusa Jurija Kocha „Mój wuměrjony kraj“ na Njepilic dwórje. Z tym smej se zachopiłej pšašaś chtož smej. Ned som se zapisał do swójogo prědnego kursa serbšćiny. Tematika serbskeje duše mě wěcej njepušćijo…
Naš mały lud njamóžomy dalej rozdźěliś: wy Sorben a my Wenden. Smy wše Serby wšojadno, lěc z Kamjeńca, Žarowa abo Dešna póchadamy, wšojadno, lěc naše starjejše nimski, serbski abo pólski su powědali, a wšojadno, lěc w Chóśebuzu, Budyšynje abo Pósaarskej źěłamy. Teke njedejało graś žednu rolu, lěc gronimy „Es war nicht alles schlecht in der DDR“ abo wěmy, kaku tšašnu roli jo stasi teke w Serbach grała. Wažnje jano jo, lěc se ako Serby cujomy a wuznawamy. Rěc ma wjeliki wuznam. Kak se pśibližyjomy k serbskima rěcoma móžo byś wšako: dolnołužyska abo górnołužyska maminorěcna familija, domownja, šula, spiwanje, stawizny, wěra abo wójowanje pśeśiwo znicenjeju wobswěta. Z togo by mógał wujś, až lubjej mamy nimske pomjenjenje Wenden ako Sorben…
Serby maju starosłowjański dual w gramatice. To jo nejskerjej pśicyna, cogodla wšo jo dwójne: kraja Bramborska a Sakska, Błota a brunica, Dolna a Górna Łužyca, dolnoserbšćina a górnoserbšćina, a skóńcnje Nimce a Serby w tych samych stronach. Historija jo nam wobraźiła dwě nimskej mjeni a bogatu etnografiju z wjele wariantami rěcow. Wobchadajmy z tym bogatstwom rozglědniwje a tolerantnje.
Druga wersija ako komentar pód titelom „Wenden = Sorben“ w Rozhlaźe 65/2 (2015) wózjawjony.
Grafika hsl.


text:
Nowe Wiki
Nowe Wiki (němsce Neupetershain[2]) su gmejna w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica. Ma něhdźe połdra tysac wobydlerjow a mjezuje z gmejnami Drjowk, Wjelcej, Stara Darbnja a Rań. Gmejna je dźěl Starodarbnjanskeho hamta a słuša wot 2017 zaso do připóznateho sydlenskeho ruma Serbow w Braniborskej.
Dźensniše sydlišćo Nowe Wiki nasta kónc 19. lětstotka južnje stareje wjeski Wiki wokoło dwórnišća 1870 poswjećeneje železniskeje čary.
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Ludnosć w Braniborskej po gmejnach dnja 31. decembra 2019 na statistik-berlin-brandenburg.de (XLS-dataja; 223 KB)
- ↑ Wejsne mjenja Dolna Łužyca (delnjoserbsce)
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Nowe Wiki w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
W lěće 1985 běchu w Dalicach woltižěrowanske a jěchanske towarstwo Chwaćicy załožili. Cyłkej přisłuša 60 čłonow w starobje dźewjeć do 18 lět. Njedawno pak tam njewjedro zachadźeše.
Dalicy (SN/mwe). Čorna mróčel na njebju, zběhacy so wichor torha a njetraje dołho, zo so kaž z kanow lije, błyska a krupy na zemju praskaja a z polow so błóto wala. Takle abo podobnje móhli Teichertecy w Dalicach (Dahlowitz) njedaloko Wulkeje Dubrawy situaciju wopisować, jako pola nich před krótkim njewjedro zachadźeše. Načinjena škoda bě wulka a pomoc trěbna. Wšako jězdźa na jěchanišćo při dróze z Wulkeje Dubrawy abo Radworja na směr do Křiweje Boršće (Kronförstchen) tež holcy a hólcy ze serbskich wsow na konjacy sport: woltižěrowanje, dresuru a skakanje. Aktualnje maja tam tři towarstwowe konje a štyri priwatne. K ležownosći słušatej dwě konjacej kopli, jěchanišćo, jěchanska hala a towarstwowe twarjenje z konjencom.


text:
Pegida tež w Braniborskej
Choćebuz (dpa/SN/ch). Po rozrosće přećiwo cuzym wusměrjeneho hibanja Pegidy w sakskej stolicy Drježdźanach chcedźa prawicarske organizacije tež w Braniborskej k dalšim demonstracijam namołwjeć. Za 30. oktober a 27. nowember je iniciatiwa „Braniborska za swobodu měnjenja a sobupostajowanje“ (Bramm-Pegida) demonstraciji w Złym Komorowje ze stajnje 80 do 100 wobdźělnikami přizjewiła, wozjewi wčera rěčnica braniborskeho ministerstwa za nutřkowne naležnosće. Lěwica je hižo přećiwne akcije přizjewiła. Spočatk lěta přewjedźechu w Brandenburgu nad Habolu a dalšich městach na Pegidu podobne zarjadowanja. Wot Pegidy připóznata bu jeničce skupina Cogida, kotraž bě w februaru w Choćebuzu demonstraciju z wjacorymi stami wobdźělnikow organizowała.
Wobšudnicy při telefonje


text:
Ruch Chorzów we trzecim szparingu łôkrysu przigotowawczygo do rundy wiosynnyj sfalōł dzisiŏj ze prowadzonŏm bez Łukasza Surmę – Garbarnią Kraków 0-1. Szpil łodbōł sie na Kresach we Chorzowie. Tora do Gości szczelōł Mateusz Wyjadłowski we 89 minucie.
Ruch Chorzów – Garbarnia Kraków 0-1 (0-0)
Skład I połowa: Lech, Kowalski, Kulejewski, Kawula, Kwaśniewski, Mokrzycki, Foszmańczyk, Winciersz, Tsuleiskiri, Paszek, Cioch.
Skład II połowa: Smug (61` Nowak), Lechowicz, Słota, Iwan, Bartolewski, Gajda, Podgórski, Rudek, Siwek, Janoszka, Idzik.
We szpilu zagrali testowani Kacper Kawula (Bytovia Bytów), Wiktor Cioch (AP Ruch), Jakub Słota (AP Ruch), Mateusz Gajda (Śląsk Świętochłowice) i Jakub Siwek (AP Ruch). Kolyjny szparing – ze GKSem Tychy (5 lutego) – łodbyndzie sie juz podczŏs zgrupowaniŏ we Kamieniu – Rybniku, kaj łod 3 do 8 lutego bydzie przebywać drużina trynera Berety.
własne


text:
Beschreibung
Šwjerče Laban, Motyčka, Šnak, Cyplk a Pintlašk chcedźa kolesować nawuknyć. Jako prěnjej zwažitaj so najmłódšej šwjerčaj Cyplk a Pintlašk na koleso, mjeztym zo su tamni třo hišće trochu bojazliwi. Tola byrnjež myšku Pip-pip a jěžika Kałačika poboku měłoj, so při tym tójšto nimokula: Myška je Cyplkej zabyła spinadło pokazać a Pintlašk njeje na swojej křidlešce kedźbował. A to wšo w bliskosći hata! Derje, zo žabka Šlapka njespi. Hač pak při tajkej kekliji woprawdźe wšě pjeć šwjerčow kolesować nawuknje?


text: Wojerecy/Kinajcht (AK/SN). Přez měšćanski dźěl Kinajcht (Kühnicht) na wuchodźe Wojerec nima přichodnje hižo přechodowy wobchad jězdźić. Na to měri so zdźěłany twarski plan „Kinajchtska sponka“. Loni 25. februara bě Wojerowska měšćanska rada wobzamknyła móžnosć pruwować. Na jeje zašłym posedźenju je wyši měšćanosta Torsten Ruban-Zeh (SPD) wo aktualnym stawje projekta porěčał. „Kinajchtska dróha twori z Hasu Marje Grólmusec srjedźnu a tak centralnu wósku mjez Wojerecami-Nowym městom z nowej wobjězdku a Šibojskim jězorom“, wón rozłoži. „Z dozhotowjenjom wobjězdki B 96 bu wobchad do města přepołoženy, wot čehož běše Kinajchtska dróha wosebje potrjechena, hačrunjež je jeje twarski staw špatny. Nimo toho je tam městno za jězdźenje wobmjezowane.“ Z toho wurostuja wulke njedostatki za wobchadnu wěstotu pěškow a kolesowarjow. Za wobydlerjow nastawaja přidatne wobćeženja střasenja a hary dla.


text:
Ewanieliô wedle swiãtégò Mateùsza
Ewanieliô wedle swiãtégò Mateùsza (Mt) – to je jedna z sztërzëch Ewanielów Nowégò Testameńtu, chterne Kòscół ùznôł za natchnioné ë wprowadzył do knégów Swiãtëch Pismión. W kanonie Nowégò Testameńtu òna je jakno pierszô.
Òbaczë téż[edicëjô | editëjë zdrój]
Lëteratura[edicëjô | editëjë zdrój]
- Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010; ISBN 9788387258399
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Pokojny Uocean
Uocean Spokojny, Pacyfik, Uocean Wjelgi to uocean znojdujůncy śe půmjyndzy Azyjům, Amerikům Půunocnům i Amerikům Pouedńowům, Antarktydům a Australijům. Uocean tyn je nojwjynkšym, nojguymbšym i nojstaršym na śwjeće zbjorńikym wodnym. S powjeřchnjům růwnům 179,7 mln km² zajmuje jydno třećo coukej Źymje. Pouedńikowo rozćůngo śe půmjyndzy Mořym Beringa, a Antarktyčnym Mořym Rossa na ůngyfer 15500 km. Nojwjynkšo rozpjyntość růwnoležńikowo Pacyfik uośiůngo mjyndzy Indůnezyjům, a wybřežym Kolůmbijům i je to 19,800 km.
Mjano (hišp. pacífico - spokojny) zostou nadany bez žyglořa portůgalskigo we sůužbje hišpańskij Ferdynanda Magellana. Bez wjynkšość jygo wyprawy uocean tyn faktyčńy pozostawou spokojny. Jednokže pacyfične wyspy nynkane sům bez lične šturmy i tajfůny, a uotačajůnce lůndy našpikowane sům wulkonůma. Čynsto spotykane sům třyńśyńo źymje, a te podwodne powodujům wjelge fale zwane tsůnami.


text:
Ciepło środa dała fajno łokazja do łodrabianio zalygłości we szpilach ligowych. Co prôwda tyrmin bōł znany wcześnij, zanim aura sie wyklarowała, ale zawsze tako fajno pogoda dodaje nowych możliwości.
Do Chorzowa przijechały rezerwy Zagłębia Lubin, ale przijechały w zasadzie samymi juniorami. Niy dziwne, bo piyrwszo drużina gro szpile we Ekstraklasie, a tukej jednak bōł szpil we III Lidze, cyli aż 4 poziomy rozgrywkowe niżyj.
Poczōntek szpilu to takie – cytujônc klasyka – piłkarskie szachy. Trocha my, trocha łoni, ale to Ruch miôł wiyncyj sytuacji, a we 20 minucie dziynki szczylaniu trefiōła sie rynka we elwrze! Do bala podszed Mariusz Idzik – bo fto by inkszy môg tam podlyźć – i szczelōł trocha we środek, trocha we swoja lewo strona, a torman ciep sie we prawo. EINS!
Do pauzy Ruch miôł jesce 3 łokazje, ale rôz Wini niy zdonżōł przed tormanem do bala, rôz Fosa szczelōł trocha za słabo i na pauza prowadzilimy ino 1-0, ale trza dodać, że goście nôs niy zaskoczyli na tyla, coby ugrać jakoś 100 procyntowo akcja.
Po pauzie zacli my dalyj grać swoje i we 49 minucie, po faulu Galasa na Foszmańczyku bōła łokazja do szczylanio. Kole 18 metra bala ustawiōł sie Mariusz Idzik. Nabiyg na bala a`la Lewandowski i? Pajônki ze łokiynka musieli szibko pitać, bo ta bala wlazła we same łokiynko! ZWEI!
Ruch niy zwalniôł tympa, chocioż szibkie 4 smiany trynera Adama Buczka miały nôm narobić kole elwra, tam jednak dzisiej fest dobro para stoperów stopowała wszistkie łokazje, a szczały ze dystansu chytôł Bielecki.
We 78 minucie Wini, kiery zacōn na lewyj, a kończōł na prawyj pomocy zloz do środka i szczelōł we lata, po dobitce bala wylazła na ek. Sôm Wini wykonywôł tyn ek, a że mielimy tako taktyka, że co jakiś czos drużina właziła tormanowi gości do tora, to musiŏł cyntrować fest głymboko. Bielikow niy spodziewôł sie, że bala łodbije sie łod niygo i wleci do tora ze samygo eku! Tora my by uznali Winiemu, bo torman niy zareagowôł, jedynie bala łodbiōła sie mu łod rynki, ale już znajdujymy informacje, że to jednak bōł selbstor.
Côłko drugo połowa to Ruch kontrolowôł gra, ale niy tak „na niby” ino tak richtig. Łodpuścili na 2 minuty i zaś pełno dominacjo! We 90 minucie zaś wciepka ze eku, bala dostôł wracajōncy po pauzie Mokrzycki i dobiōł rywala! 4-0!
Syndzia dołożōł 4 minuty, ale bez tyn czos nic już sie niy działo godnygo uwagi. Zalygłości łodrabiōmy na 4+!
Nôsz plus szpilu: Mariusz Idzik! Do Chorzowa przijechała nôjlepszo defensywa (przed szpilem z Ruchem mieli 11 straconych torów), Idziu miôł 13 szczylonych torów, a Adam Żak ze Polonii Bytom już miôł 15. Idziu dokłado 2 tory i razym ze Żakiem przewodzi klasyfikacji króla szczelców we nôszyj grupie! Zrobiōł dzisiej kawał dobryj roboty tymi torami, a za te łokiynko, to już mô mój szacunek do końca kariery!
Ruch Chorzów – Zagłębie II Lubin 4-0 (1-0)
Skład Zagłębia II: Bielikow – Rogalski, Lepczyński, Kruk, Hanc – Kizyma, Galas, Zynek, Dudziński, Więcek – Kusztal.
Skład Ruchu: Bielecki – Kwaśniewski, Kawula, Kasolik, Będzieszak – Sikora, Duchowski, Winciersz, Foszmańczyk, Paszek – Idzik.
Tory: Idzik 20 (elwer) i 49 min. ; Winciersz 79 min. (bezpośrydnio ze eku) ; Mokrzycki 90 min.
Szpil szło słuchać we Radiu Widzew, kaj komyntowôł je Dejvid, a odsłuchać rylacja możecie tukej => LIVE Ruch – Zagłębie II
własne


text: Wojerecy (AK/SN). Město Wojerecy chce z druhimi komunami hromadźe dźěłać. Tuž je měšćanska rada wutoru jednohłósnje za zjawnoprawniske dojednanje wo zhromadnym wobstaranju wohnjowobornych jězdźidłow hłosowała. Nětko chcedźa Wojerecy z gmejnomaj Smělna-Pochowy a Załom nad Sprjewju zhromadnje tři tajke awta skazać. Za kóždu komunu kupja hašenske jězdźidło LF 10. „Tak stej produkcija a wobstaranje tuńšej, dokelž su to tři jenake jězdźidła. Prjedy hač budu wone dotwarjene, pak něhdźe 24 měsacow zańdźe“, rozłoži Benny Bastisch, nawoda fachoweho wobłuka wohnjowa wobory města Wojerec.


text:
Wielgŏ Brytanijŏ
Wielgŏ Brytanijŏ, Zjednoczōne Krōlestwo Wielgij Brytanije a Pōłnocnyj Irlandyje (The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, Britain, UK) – unitarne wyspiarske państwo położōne we Zachodnij Ojropie. W skłŏd Wielgij Brytanije włażōm: Yngland, Walijŏ i Szkocyjŏ położōne na wyspie Wielgŏ Brytanijŏ, Pōłnocnŏ Irlandyjŏ leżōncŏ we pōłnocnyj tajli wyspy Irlandyjŏ. Guernsey, Jersey a Wyspa Man, posiadajōm ôdrymbny status depyndyncyje brytyjskij Korōny. Zależnymi teritoryjōma ôd Wielgij Brytanije sōm: Gibraltar, Anguilla, Bermudy, Brytyjske Dziewicze Wyspy, Falklandy, Georgia Połedniowŏ a Sandwich Połedniowy, Kajmany, Mōntserrat, Turks i Caicos, Św. Helyna, Brytyjske Teritoryjum Indyjskigo Ôceanu a Pitcairn.
Wielgŏ Brytanijŏ je tyż człōnkym-zŏłożycielym Spōlnoty Nŏrodōw zrzeszajōncyj bōłe kolōnije, dōminija i inksze brytyjske posiadości, włazi tyż we skłŏd G8. Przinŏleży ku Radzie Bezpieczyństwa ÔNZ, we keryj mŏ recht veta. Wielgŏ Brytanijŏ to jedno z głōwnych mocarstwōw ôbecnych czasōw. Jeji zbrojne siyły stacjōnujōm we 80 krejach świata (nŏjsrogsze stałe garnizōny sōm w Niymczech, na Cyprze, na Falklandach, na Gibraltarze a w Kanadzie). Zjednoczōne Krōlestwo mŏ tyż ōngyfer 200 atōmowych głowicōw. Krej tyn bōł tyż zaliczany ku nŏjbarzi ańflusowym we Ojropejskij Unije, podwjela ś ńij ńy wyloz 1 lutygo 2020.
Przipisy
- ↑ Hymn niyôficjalny.


text:
Koparska wubranka młodźiny C dorosta so wubědźowała
Kónčna tabulka
mustwo hry/dypki/wrota
HZ Kubšicy/ Bukecy 4 8 5:2
Budissa Budyšin 4 7 4:3
Serb. koparska wubranka 4 1 2:6
Při ekstremnych temperaturach wotmě so njedawno w Kubšicach koparski cup młodźiny C, na kotrymž so tež Serbska koparska wubranka (SKW) wobdźěli. Dalšej mustwje běštej Budissa Budyšin a Hrajne zjednoćenstwo Kubšicy/Bukecy (HZ). Mustwje z Wulkeje Dubrawy a wubranka Hornjeho Kraja běštej bohužel wotprajiłoj. Organizatorojo so tuž dojednachu, zo kóždy přećiwo kóždemu 20 minutow w dwěmaj hromaj nastupi. To rěkaše, zo dyrbješe kóždy cyłk dohromady 80 mjeńšin za bulom honić, štož při tej horcoće runjewon jednore njebě. Přiwšěm SKW do swojeje prěnjeje hry přećiwo domjacym wulkotnje startowała. Po połojcy hrajneho časa poradźi so Fabianej Hejdušce (SJ Chrósćicy) 1:0. Dalše składnosće pak njejsu serbscy koparjo wužiwali. Hač do poslednjeje minuty móžachu woni snadne nawjedowanje dźeržeć, prjedy hač přećiwnik tola hišće wuruna. Škoda, tak zhubichu dypkaj.


text:
Guayaquil/Rom (B/SN). Bamž Francis-kus je zwuraznił nadźiju, zo nazymu předwidźana biskopska synoda we Vatikanje na temu swójba zmužite a derje přemyslene rozrisanja wunjese. To rjekny wón na Božej mši pod hołym njebjom w ekuadorskim Guayaquilu, hladajo na rozdźěle mjez swójbnym žiwjenjom dźensa a katolskej wučbu wo mandźel-stwje. Hladajo na wótre kontrowersy wo wobchadźe katolskeje cyrkwje ze znowawoženjenymi rozwjedźenymi a homoseksuelnymi žadaše sej bamž před statysacami wěriwych, zo ma so na synodźe „zamołwiće a zmužiće jednać“. Při tym warnowaše wón před pesimizmom hladajo na dźeń a wjac rozwjedźenjow a na přiběracu ličbu swójbow bjez wěrowanskeho wobkrućenja. Swójby tworja wulke socialne bohatstwo, štož njemóže žana druha institucija narunać.
IS hrozy křesćanam
Fulda (B/SN). Křesćenjo z wjace hač 20 krajow chcedźa europski cyrkwinski dźeń organizować. Z ekumeniskim zetkanjom w krizowych časach „chcemy přinošować k jednoće Europy a jeje zamołwitosći na swěće“, rěka w zakónčacym dokumenće schadźowanja zamołwitych Ewangelskeje cyrkwje w Němskej. Prezidentka ewangelskeho cyrkwinskeho dnja 2017, Šwicarka a reformowana teologowka Christina Aus der Au Heymann, praji k tomu: „W času dźělenja chcemy zhromadnje namakać swójsku formu za europski cyrkwinski dźeń.
Dotalne planowanja steja na spočatku. Forma, městno, mjeno, čas a financowanje njejsu hišće jasne. Přichodne zetkanje za přihot je klětu předwidźane.
Sakska swjeći 25 lět jednoty
Quito (B/SN). Bamž Franciskus planuje wopyt Němskeje. Žurnalistam wón rjekny: „Zo je zwjazkowa kanclerka Merkel mje přeprosyła, je wulkotna wěc.“ To ma być europska měrowa misija. Datum swjaty wótc hišće žadyn njemjenowaše, ale praji, zo je wopyt w aktualnym pućowanskim planje zapřijaty.
Nowy rekord ćěkancow
Genf (B/SN). 59,5 milionow ludźi běše loni po cyłym swěće na ćěkańcy, wozjewi Pomocny skutk za ćěkancow při UNO w Genfje. Nihdy do toho njebu hišće tak wulka ličba ćěkancow registrowana. Wobrónjenych konfliktow dla je ličba ćěkancow minjene lěto wo 8,3 miliony ludźi rozrostła. Kónc lěta 2013 běštej 51,2 milionaj ćěkancow registrowanych. Po słowach wysokeho komisara za ćěkancow w UNO Antónija Guterresa móhła so globalna kriza ćěkancow hišće pohóršić. Lěta 2014 je wšědnje přerěznje 42 500 ludźi před namocu a potłóčowanjom ćeknyło. Guterres žada sej wot zhromadnosće statow wjace pomocy za ćěkancow.
Dalša mošeja ma nastać
Južna Amerika (B/SN). W Ekuadorje, na prěnjej staciji swojeho pućowanja, je so bamž Franciskus z tamnišim prezidentom Raphaelom Correa zetkał. Tón prošeše swjateho wótca wo podpěru w boju přećiwo chudobje a swojeje hospodarskeje politiki. Opozicija a škitarjo wobswěta wočakowachu wot njeho jasne stejišćo k swobodźe měnjenja a ke škitej dešćoweho lěsa.
W Boliwiskej metropoli Santa Cruz de la Sierra swjećeše bamž z třomi milionami wěriwych Božu mšu pod hołym njebjom. Wěnował je so tež wuwołanym jastwam Palmasola, hdźež žiwori 5 300 jatych. W Paraguayskim Asunciónje zetka so z najchudšimi wobydlerjemi měšćanskeho dźěla, kotryž steješe njedawno hišće pod wodu.
Na wulkej Božej mši w parku Nu-Guazu běchu mjez třomi milionami putnikow 300 000 z Argentinskeje. Před wołtarjom běše wosebity sektor za zastupjerjow narodnych mjeńšin a indianskich ludowych skupin rezerwowany. Jich prošeše wo wodaće za njeskutki zašłosće, kotrež bě jim katolska cyrkej načiniła.
Zrěčenje wotzamknyli
Rom (B/SN). Bamž Franciskus je italskich protestantow wo wodaće prosył. „Ze stron katolskeje cyrkwje prošu was wo wodaće za njekřesćanske, haj samo nječłowjeske zadźerženje, kajkež smy my wam napřećo w zašłosći pokazali“, rjekny wón na njedawnym wopyće waldensenskeje cyrkwje w Turinje. Wón je jara dźakowny, zo su poćahi mjez katolikami a waldensenskimi křesćanami mjeztym z respektom a miłosću wupjelnjene. To wuprudźa nadźiju na „połnu a widźomnu jednotu“ mjez křesćanami.
Starosći so wo wobswět
Vatikan (B/SN). Jako prěni bamž w stawiznach cyrkwje wěnuje Franciskus encykliku „Laudam si“ (Wo starosći zhromadneho domu) wobswětej. Z wótrymi słowami šwika wón na 220 stronach ničace sćěhi kapitalizma a namołwja k wurunanemu žiwjenskemu stilej. Přez „njezamołwitu přetrjebu přirody“ přez čłowjeka maja wosebje chudźi we wuwićowych krajach negatiwne slědy toho njesć. Politikarjam bamž wumjetuje, zo su w prašenjach wobswěta zaprajili. Wón namołwja „kóždeho čłowjeka, kiž na tutym planeće bydli, zo by so wzdał nadměrneho konsuma.“
Lipsk (B/SN). Hrodowa cyrkej w Lipsku-Lützschenje je po 160 lětach swój gotiski Marijanski wołtar wróćo dóstała. Na swjatočnej Božej słužbje 28. junija móžachu dospołnje restawrowany wołtar zaso wužiwać. Wječor do toho přednošowaše farar Stefan Ziegelschmidt na temu „Što nas ewangelskich wěriwych Marija stara?“ Zwuporjedźeć 500 lět stary wołtar bě móžno dźakowano mnohim pjenježnym daram a spěchowanskim srědkam. Marijanski wołtar z Lützscheny bě najskerje w druhej połojcy 15. lětstotka nastał a steješe wot lěta 1947 w Lipšćanskim historiskim muzeju.
Zhromadnje za ćěkancow
Frankfurt n. M. (B/SN). Při naprašowanju 53 000 wosom- do dwanaćelětnych dźěći w 15 krajach podachu rumunske dźěći na skali hač do dźesać dypkow derjeměća najwyšu hódnotu 9,5, kaž rěka w studiji Frankfurtskeje uniwersity Children’s world. Na druhim a třećim městnje skale derjeměća steja dźěći Kolumbiskeje (9,3) a Israela (9,2). Němska leži w delnjej połojcy ze srjedźnej hódnotu 8,6.
Wjeršk G 7 překwapił
Garmisch-Partenkirchen (B/SN). Předsyda rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej Heinrich Bedford-Strohm je wot wuslědkow wješkoweho zetkanja G 7 wulce překwapjeny. „Wosebje nastupajo škit klimy su statni a knježerstwowi šefojo jasne znamjenja sadźili. Wažna kročel tež je, zo chcedźa staty G 7 hač do lěta 2030 na 500 000 ludźom pomhać, zo njebychu wjace hłód tradali“, rjekny Bedford-Strohm. Za to trěbne pak su krute připrajenja. K tomu tež słuša, zo so wuwićowa pomoc skónčnje na 0,7 procentow z nutřkokrajneho bruttoprodukta zwyši.
Žadaja sej kónc namocy
Torgau (B/SN). Sakske město Torgau pyta po cyłej Němskej za žónskimi z předmjenom Katyrna. Wone maja so po přeću měšćanskeho zarjadnistwa zetkać na 6. dnju Katyrny w tutym měsće renesansy. 4. julija dopomina so ze swjedźenjom na skutkowanje Katyrny z Bora (1499–1552), mandźelskeje reformatora Martina Luthera. Katyrny dóstanu tón dźeń wodźenje po měsće a swobodny zastup do wustajency „Luther a wjerchojo“.
Storča na hranicy
Berlin (B/SN). Přiběraceje ličby ćěkancow dla wołaja tafle w Němskej alarm. Trjebaja wjace žiwidłow a pjenježnych darow, „hewak tafle a čestnohamtscy sobudźěłaćerjo na swoje hranicy storča“, rjekny předsyda Zwjazka Němske tafle Jochen Brühl. Tuchwilu pyta wjace hač 100 000 ćěkancow pomoc při tafli.
Modlić so za islamski swět
Berlin (B/SN). W němskej zwjazkowej CDU konstituowana dźěłowa skupina „přesćěhanje křesćanow“ je dźěl fachoweho wuběrka za wonkownu, wěstotnu a wuwićowu politiku kaž tež za čłowjeske prawa strony. Gremijej z 25 ludźimi přisłušeja zastupjerjo zwjazkoweje a krajneje CDU a eksperća na polu diskriminacije. Wón ma informować wo situaciji wohroženych a přesćěhanych křesćanow.
Partnerske cyrkwje wopytali
Hannover (B/SN). Delegacija rady Ewangelskeje cyrkwje w Němskej je so w Brazilskej a Argentinskej wo partnerskich cyrkwjach informowała. Fenomen rosćaceje sekularizacije na swěće dožiwjeja tež cyrkwje Južneje Ameriki, rjekny ewangelska biskopka za wukraj Petra Bosse-Huber w Hannoveru. Delegaciju nawjedowaše sakski biskop Jochen Bohl.
Znamjo ekumeny
Vatikan (B/SN). Statny prezident Kuby Raul Castro je so we Vatikanje z bamžom Franciskusom zetkał. Rozmołwa traješe hodźinu, štož je njewšědne. „Sym so swjatemu Wótcej za jeho přinošk k přibliženju Kuby a Zjednoćenych statow Ameriki dźakował“, Castro na kóncu rjekny. Dalšej temje běštej dwudnjowski wopyt Kuby bamža w septembrje a ćežke połoženje cyrkwje w kraju samym.
Syn měšnika wuswjećeny
Hamburg (B/SN). Syna katolskeho fararja su kónc meje w Hamburgu na měšnika wuswjećili. Jeho nan, skutkowacy hač do lěta 2000 jako ewangelski farar, je hromadźe ze swójbu ke katolskej cyrkwi přestupił. Studowaše na to katolsku teologiju a bu štyri lěta pozdźišo na měšnika wuswjećeny. Zmóžniła bě tónle přestup dušepastyrja wuwzaćna dowolnosć (dispens) bamža. Ewangelski farar bě w tym času woženjeny a měješe tři dźěći. Hinak je jeho syn nětkole jako katolski duchowny winowaty, po celibaće žiwy być.
Na woprawdźitosć reagować


text:
wubjeŕ se rěc / Sprachauswahl: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
wopisanje
Kóžde druhe lěto w prózdninach přijědźe na połsta wukrajnikow do Łužicy, zo bychu tu zakłady za samostudij serbšćiny našli abo serbsku rěč donawuknyć móhli. Do kruteho programa tajkeho kursa słušeja přednoški fachowcow wo swojim najnowšim slědźenju. Kursanća přichadźeja tež z wočakowanjemi; tak přeješe sebi finski přełožer Eero Balk informacije wo stawje w serbskich šulach. Z toho nasta potom mały stawizniski cyklus. Zo bychu kursanća a druzy zajimcy přednoški woměrje čitać móhli, wuda Serbski institut, w tradiciji Lipsčanskeho Instituta za sorabistiku, tute tež w ćišćanej formje. Předležacy zešiwk spřistupnja přinoški zašłeju ferialneju kursow. Wot aktualnych stawizniskich a rěčespytnych slědźenjow hač k prašenjam k stawej najnowšeje serbskeje prozy abo k nałožowanju serbskeje rěče w zjawnosći – bywši a přichodni kursanća a tež někotryžkuli Serb budu so za to zajimować.


text:
Stuttgart (dpa/SN). Badensko-Württembergska, Bayerska, Hessenska a Sewjerorynsko-Westfalska žadaja sej wot Zwjazka, hladajo na hrožacu žołmu koronainfekcijow w nazymje, spěšnje zakonske wuměnjenja za razniše škitne naprawy stworić. Ampla dyrbjała hišće do dowoloweje přestawki změnu zakonja za škit před infekcijemi předpołožić, rěka w zhromadnej deklaraciji. Dokument chcedźa konferency strowotniskich ministrow předpołožić, kotraž wotměje so jutře w Magdeburgu. Naprawy su trěbne, zo móhli na přiběrace ličby infekcijow skutkownje reagować. K tomu słuša winowatostne wužiwanje nahubnikow w nutřkownych rumnosćach, prawidła 3G abo 2G, winowatosć testowanja, wobmjezowanje ličby wobdźělnikow na zarjadowanjach a wobmjezowanje kontaktow.
Kraje žadaja sej wot konferency ministrow, spěšnje wo tym rozsudźić, hač doporuča powšitkowne štwórte šćěpjenje přećiwo koronawirusej. Stajna šćěpjenska komisija doporuča tuchwilu jenož štwórte šćěpjenje za ludźi nad 70 lětami.
Kijew (dpa/SN). Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj je potwjerdźił, zo słuša Ukraina po jeho měnjenju k Europje a zo je sej status kandidata za přistup k EU zasłužiła. Wot Ruskeje nadpadnjeny kraj dopokazuje wšědnje, zo je hižo nětko dźěl zjednoćenych europskich hódnotow, rjekny Zelenskyj minjenu nóc w swojim widejowym poselstwje. Prócowanja Ukrainy, do EU zastupić, Rusku znjeměrnja, wón měnješe.
Komisija EU bě minjeny pjatk doporučiła, Ukrainje a Moldawskej status kandidatow za přistup do Europskeje unije spožčić. Wo tym rozsudźić dyrbja statni a knježerstwowi šefojo 27 čłonskich krajow na swojim wjeršku zajutřišim, štwórtk, w Brüsselu.
Z awtom swojeho nana je jědnaćelětny hólc do wjacorych awtow zrazył. Do toho běchu wobydlerjo w mecklenburgsko-předpomorskim Wolgasće policiji rozprawjeli, zo jězdźi po bydlenskej štwórći awto z dźěćom za wodźidłom. Krótko po tym zastojnicy awto wuhladachu, kotrež runje do awta prasny. Do toho bě wóz dalšej awće wobškodźił. Za wodźidłom sedźeše woprawdźe dźěćo. Policisća přepodachu hólca nanej, kiž wo jězbje syna ničo njewědźeše. Wěcna škoda: 4 500 eurow.
Mjezsobne popryskanje z wodowymi pistolemi je w Berlinskej lěsnej kupjeli raznu zwadu a na kóncu bijeńcu něhdźe sto ludźi zawiniło. Policija dyrbješe z 13 awtami přijěć. Dwě skupinje młodostnych běštej so mjez sobu popryskałoj a so zwadźiłoj. Jako so zwada přiwótři, druzy wopytowarjo kupjele zapřimnychu. Na kóncu so sto ludźi biješe.
Drježdźany/Erfurt (B/SN). Jako prěni wuchodoněmski kraj je Sakska w lěće 1996 wosebite zrěčenje z Vatikanom wotzamknyła. Po lětdźesatkach jara wobmjezowanych móžnosćow katolskeho žiwjenja w NDR bě to wulki přełam ze symboliskej hódnotu. Artikl 10 dojednanja wobsahuje pěstowanje serbskich naležnosćow. W zrěčenju, podpisanym wot japoštołskeho nunciusa arcybiskopa dr. Giovannowa Lajolija a tehdyšeho ministerskeho prezidenta Sakskeje prof. dr. Kurta Biedenkopfa, zawjazujetej so wobě stronje katolske serbske kulturne bohatstwo wobchować a škitać. Swobodny stat Sakska ma je po swojich móžnosćach podpěrać. Lětsa swjeći Durinska 25lětne wobstaće zrěčenja z Vatikanom.
Kak dale z kardinalom?
Berlin (dpa/SN). Městopředsyda frakcije CDU/CSU w zwjazkowym sejmje Jens Spahn (CDU) je plany hospodarskeho ministra Roberta Habecka (Zeleni) nastupajo lutowanje zemskeho płuna jako zapozdźene a njedosahace kritizował. „Bychmy-li hižo w měrcu započeli, wjace wuhlowych a mjenje płunowych milinarnjow zasadźić, bychu składy płuna nětko snano wo dźesać procentow połniše byli hač nětko“, rjekny Spahn dźensa rano w sćelaku ARD.
Zelenskyj: Historiski tydźeń
Kijew (dpa/SN). Ukrainski prezident Wolodymyr Zelenskyj widźi swój kraj před jónkrótnej móžnosću, so z kandidatom za přistup k EU stać. „Jutře započina so historiski tydźeń, hdyž dóstanjemy wot Europskeje unije wotmołwu nastupajo status kandidata za přistup“, rjekny Zelenskyj minjenu nóc we widejowym poselstwje. Wón liči pak runje tohodla ze zaměrnym přiwótřenjom ruskeje agresije, nic jenož přećiwo Ukrainje, ale tež přećiwo druhim europskim krajam.
Macron wjetšinu přisadźił
Drježdźany (SN). W juliju 2021 su sylne zliwki w Swobodnym staće Sakskej wulke škody zawostajili. Zo by wotstronjenje škodow a nowonatwar podpěrował, je Zwjazk přez swobodny stat spěchowanske srědki přewostajił. Ke koordinowanju a za centralnu organizaciju nowonatwara je sakske krajne knježerstwo ministerstwa přesahowacu dźěłowu skupinu pod nawodom sakskich statnych ministerstwow za hospodarstwo, dźěło, wobchad, energiju a ratarstwo zarjadowało.
Mjeztym su nastate škody z pomocu potrjechenych wokrjesow zwěsćili a dokumentowali. Po tym wučinjenja wobkrućene škody na infrastrukturje 101,1 milion eurow. Tak je móžno, kóždemu wokrjesej a komunam etat za sto procentowske zarunanje škodow zaručić. Potrjechene komuny a wokrjesy dyrbja wotpowědne próstwy wo srědki zapodać.
Hižo loni w meji bě sakske krajne knježerstwo wobzamknyło, potrjechenym komunam nastate škody znajmjeńša k 75 procentam zarunać.
Riesa (dpa/SN). Na poslednim dnju zwjazkoweho zjězda AfD w Riesa je wčera při temje wonkowna politika a wobchadźenje z Ruskej k raznej zwadźe dóšło. Na kóncu samo rozsudźichu, zjězd dočasnje skónčić a zbywace temy dnjoweho porjada wjace njewobjednawać.
Pozadk bě naćisk rezolucije na temu Europa, kotruž mjez druhim čestny předsyda Alexander Gauland a durinski krajny šef Björn Höcke podpěraštaj. Předsydka AfD Alice Weidel sej žadaše, naćisk rěčnje a wobsahowje předźěłać. Zapósłanc zwjazkoweho sejma Thomas Seitz kritizowaše, zo so w dokumenće ani jónu słowo „wójna“ njejewi a zo rěči so łahodnje wo konflikće na Ukrainje. Tole bychu stronje wosebje na zapadźe jara za zło brali. Druzy porno tomu běchu za to, dokument schwalić. Při tym dóńdźe k raznemu rozestajenju. Předsyda Tino Chrupalla njemóžeše so spočatnje z namjetom přesadźić, naćisk cofnyć a najprjedy w zwjazkowym předsydstwje wobjednawać. Hakle z pomocu wjacorych krajnych předsydow so tole skónčnje poradźi.
Treuenbrietzen/Beelitz (dpa/SN). W boju přećiwo wulkimaj lěsnymaj wohenjomaj nadźijeja so wobydlerjo a wohnjowi wobornicy, zo dešć a njewjedra dalšemu rozšěrjenju płomjenjow zadźěwaja. Prěnje šwihele dźensa rano njeběchu po informacijach zamołwitych žana wulka pomoc. Jenož 20 kilometrow wot so zdalenej, palitej so dale dwaj wulkej lěsnej wohenjej. Kur bě tak husty, zo móžachu jón samo w sto kilometrow zdalenych Drježdźanach začuwać.
Połoženje nastupajo lěsny woheń w Treuenbrietzenje, něhdźe 80 kilometrow južnje Podstupima, bě po posudźowanju krajnoradneho zarjada dźensa rano stabilne a pod kontrolu. Minjenu nóc bě tam 435 wohnjowych wobornikow zasadźenych. „Nadźijamy so přilubjeneho dešćika, rjekny rěčnica Andrea Metzler powěsćerni dpa.
Natwar Mnichowskeho oktoberskeho swjedźenja su dźensa zahajili. Theresina łuka je wotnětka wulke twarnišćo a zdźěla za pěškow zawrjena. Po třoch lětach chcedźa wot 17. septembra hač do 3. oktobra zaso hosći witać. Minjenej lěće běchu najwjetši ludowy swjedźeń swěta korony dla wotprajili. Literski karan piwa płaći lětsa přerěznje 13,40 eurow.
Něhdźe tysac wopytowarjow je minjeny kónc tydźenja na lětuše 20. mjezynarodne zetkanje Trabantow do Šwikawy přišło. K zakónčenju jědźeše wčera 55 kultowych awtow z časa NDR z tu- a wukraja po nutřkownym měsće. Na wšě 300 Trabantow z Němskeje, Čěskeje, Pólskeje, Słowakskeje, Madźarskeje a Šwicarskeje bě na teren něhdyšeje twornje Trabanta přijěło. Někotři z nich běchu so dołheje čary dla hižo zašo na dompuć podali. Druhich drje je horcota wottrašiła.
Drježdźany (dpa/SN). Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) je wčera zhromadnje z dalšimi politikarjemi wopory ludoweho zběžka 17. junija 1953 w NDR wopominał. „Dopominamy so na pućrubarjow swobody. Je dźensa naš zhromadny nadawk, zdobytu demokratiju a swobodu stajnje znowa zakitować“, rěka we wčerawšim stejišću Kretschmera, kiž je tuchwilu w Romje. Zběžk bu namócnje poraženy a žadaše sej 55 smjertnych woporow.
Ukrainske jednotki pod ćišćom
Kijew (dpa/SN). Ukrainske wojerske jednotki na wuchodźe kraja bědźa so dale ze sylnym ćišćom ruskich jednotkow, kotrež jich z artileriju a raketami wobtřěleja. W swojej rozprawje mjenuje rozkaznistwo armeje měsće Sjewjerodonjeck a Lysyčansk a wokolinu. Na dwěmaj městnomaj je so poradźiło, ruske jednotki zadźeržeć. Ze zdobyćom Sjewjerodonjecka a Lysyčanska by Ruska wšu ukrainsku kónčinu wokoło Luhanska pod kontrolu měła. To je jeje hłowny wójnski zaměr.
Zjězd AfD w Riesy zahajeny


text:
Luftbiksa
Luftbiksa – popularne ôkryślynie gywery abo pistoletu pneumatycznego[1].
Luftbiksy sōm używane tak we wyczynowym strzylectwie pneumatycznym (szport ôlimpijski), jak i do szpasu, a we krŏjach, w kerych je to przizwolōne, tyż do gōnōw na drobne zwiyrzynta a tyż do ôdszusu march.
Materyjōm pyndnõ w luftbiksach je sprynżony luft abo dwutlynek wōngla. Skuli knifu sprynżaniŏ luftu luftbiksy tajluje sie na:
- tłokowe (luft sprynżany je w mōmyncie szusu bez tłok napyndzany metalowõ fedrōm abo tm. gazowōm fedrōm),
- ze wstympnym sprynżaniym luftu (ang. PCA – pre-compressed air), w kerych luft sprynżany je przed kożdym szusym w kōmorze sprynżaniŏ (za pōmocōm tłoku ruszanego cifusym),
- zasobnikowe (PCP), zasiylane z wielorŏzowego behaltra ze sprynżonym luftym abo z jednorazowych zasobnikōw z dwutlynkym wōngla.
Luftbiksa strzylŏ szustami (śrutym) wykōnanymi zaôbycz ze sztopu blaja (trefiŏ sie tyż wykōnane ze sztopu cynku abo ze sztucznego tworziwa z ôsadzōnym w nim metalowym elymyntym, abo pirotechnicznym – tm. wybuchowe).
Kaliber szportowych luftbiksōw to nojczyńścij 4,5 mm (skuli barzij plaskatõ trajektoryjõ lotu śrutu), a myśliwieckich – 5,5 mm i 6,35 mm; kalibrym postrzednim je 5 mm. Niyliczne modele pneumatycznych gywer sōm produkowane w kalibrze 9 mm i srogszym. Do terŏz jedynõ luftbiksōm, kerŏ była brōniōm bōł austryjŏcki Repetierwindbuchse M.1780 (luftbiksa Girandoniego).
Luftbiksy na świecie zyskały swōj plac we szporcie i rekreacyje. Ôkrōm strzylectwa tarczowygo (tm. match) jednymi z nojbarzij popularnych dyscyplin je Field target abo Silhouette.
Prawidło fungowaniŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Po szusie tłok je zwolniōny i zaczynŏ sie poruszać we celynderhucie pod wpływym napiyntyj bojowyj fedry. Ze drugij zajty na tłok dzioła siyła ciśniynia luftu we celynderhucie pōmiyndzy tłokym a grōntym celynderhutu. Wypadkowŏ tych dwōch siył tworzi przispiyszynie tłoku. Jeźli pōminiynto masã luftu we celynderhucie i masã fedry, przispiyszynie bydzie wynosić:
, kaj
, , — ôdpednio siyła fedry, siyła ciśniynia luftu we celynderhucie i masa tłoku.
Rekordy świata we szusie luftbiksōm[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Przipisy
- ↑ luftbiksa – Dykcjōnorz [dostymp 2021-04-19].
- ↑ ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org.
- ↑ ISSF - International Shooting Sport Federation - issf-sports.org.
- ↑ RESULTS - Strelska zveza .WR 393 SMIRNOVA Svetlana RUS 23 MAY 1998WC Munich (Germany) Rk FP Bib Name - [PDF Document]
- ↑ ISSF Junior World Cup Rifle / Pistol / Shotgun 2016


text:
Niydziela, wiecór, ciepło pogoda, 4128 kybiców. Nic ino szpilać i to tak, coby zdobyć trzi punkty!
Poczōntek szpilu i we ataku ino Ruch! Piyrwsze dwie cyntry chyto jesce Fabisiak, ale potyn już spychomy cołko drużina Lechii do łobrony.
18 minuta, bala mo Mokrzycki, włazi ze niom we elwra gości, szczylo po ziymi i… Eins! Bala wkulała sie pod tormanem i wleciała do tora!
26 minuta, szczylo Mokry, ale niycelnie, 27 minuta szczylo Ecik, torman chyto bala. 32 minuta szczylo piynknie Winciersz. Torman wybijo ze trudym na ek. To ino pora wybranych łokazji jakie stworzōł se Ruch do zdobyciô tora we tym fragmyncie szpilu.
Do pauzy Lechia szczylała 2 razy, ale piynknie broniōł Kuba Bielecki. Wcześnij Bielu zdobōł sie jeszcze na odwaga i dwa razy ogrôł rywali ze balym u nogi i… dobrze podawôł bale do kolegów ze drużiny.
Po pauzie łobroz szpilu sie nic niy zmieniōł. Bez pora momyntów, myślołech, że grômy ze Stadionem Śląskim we pucharze. Cołki czos bala na połowie rywali, a we 48 minucie jesce mieli my 2-0! Bala do Idzika, tyn lobuje tormana, kiery stôł kole 14 metra łod tora i bōł bez szans na chycenie tego bala! Zwei!
54 minuta, bala zaś mo Idzik. Chce lobować, ale waho sie, jednak pocis bala lobem, a Fabisiak zaś zaskoczony i… drei!
Niy zdônżyli my wciepnōnć info, że momy 3-0, a już bōło 4-0! Winciersz wyloz sôm na sôm, i uderzōł, ale we supek! Bala trefio pod nogi Ecika, a tyn sie ja ułożōł i szczelōł! Fabisiak niy mioł dzisiôj dnia na takie bale i musiôł zaś wyciōngać ja ze nyca.
Szpil trocha sie uspokojōł, ale kybice szikowali gryfno oprawa:
We tym fragmyncie szpilu pełno kontrola i dalszo dominacja wymagała wiynkszyj cierpliwości ze strony kybiców, bo szpil zrobiōł sie trocha nudnawy, ale niy bōło tak, ze my niy stwarzali sie łokazji. Wloz Będzieszak, Rudek, Siwek, Fosa. Tyn piyrwszy miôł nawet 3 łokazje, ale roz trefiōł kole supka, roz we tormana, a za trzecim razym tyż przeszczelōł.
We 90 minucie zaatakowali goście, szczał łobroniōł Bielecki, a bala po jego interwyncji trefiōła we supek. Mieli my kupa szczynścio we tyj sytuacji, ale na sôm koniyc momy zero ze zadku!
Nôsz plus szpilu: Niy ma tukej żodnyj godki! Mariusz Idzik, kiery piynknie załatwiōł rywala dwoma lobami jak nigdy zasługuje na plusa szpilu. Pewno gra, niy łodstowianie nogi i gowa, mondro gowa jako mo dała dzisiej kybicom piynkne widowisko i piynkne tory. Zasługuje na szacunek. Brawo!
Ruch Chorzów – Lechia Zielona Góra 4-0 (1-0)
Skład Ruchu: Bielecki – Kasolik, Kawula, Kulejewski, Kwaśniewski – Mokrzycki, Sikora, Janoszka, Winciersz, Duchowski – Idzik.
Skład Lechii ZG: Fabisiak, Ostrowski, Żukowski, Łokietek, Górski, Wieczorek, Babij, Kobusiński, Król, Ekwueme.
Tory: 18 min. Mokrzycki, 46 min. Idzik, 54 min. Idzik, 58 min. Janoszka.
własne


text:
Prjedy hač dom spotorhaja, sej zajimcy to abo tamne sobu wzali
Slepo (CK/SN). Za čas minjenych prózdnin su na šulach w Zahorju, Krušwicy, Hamoru a Běłej Wodźe dodźeržane meble z derje zdźeržanym mobiliarom narunali. Tón pochadźa ze stareje Slepjanskeje šule. Po wotewrjenju noweho němsko-serbskeho šulskeho kompleksa w februaru móžachu nošerjo kubłanišćow a towarstwa swój zajim za inwentar stareje šule přizjewić. Blida, stólcy, kamory a tafle za šulske rjadownje běchu požadane. Slepjanska dobrowólna wohnjowa wobora dojědźe sej po sportowe nastroje, tež pěstowarnjam gmejny a hortej tajke přewostajichu. Towarstwa zawěsćichu sej dźěle wučbneje kuchnje a dalši mobiliar.


text:
HZ Mały Wosyk/Marijina Hwězda II – Sokoł Ralbicy/Hórki II 1:3 (1:2)
Zestawa domjacych: Brojer – Jehnichen, Lukas Hoga, Clausen, Čornak, Fischer (26. Al Hayali), Luis Hoga (46. Dórnik), Schneider, Mehrens (46. Cyž), K. Pakoßnick, Šołta
Zestawa hosći: Ch. Gloxyn – Bejmak, J. Bjeńš, Materne, Kobalc – M. Matka, Kocor, Jakubaš, Hrjehor (80. Brězan) – M. Kurjat, Zimmermann (46. Šołta)
Koparska rezerwa Sokoła je w tutej sezonje jenož jónu njerozsudnje hrała, zbytne hry je wona wšitke dobyła. Na tym so tež po sobotnej hrě w Małym Wosyku, kiž ma hrajne zjednoćenstwo z druhim mustwom klóšterskich bulkoparjow, ničo změniło njeje.
Ralbičenjo startowachu furioznje a hižo po někotrych sekundach nawjedowachu. Daloka a wysoka flanka škitarja Jurja Bjeńša docpě před přećiwniskej šěsnatku nadběhowarja Měrćina Kurjata. Tón kulowatu kožu z 20 metrow do wrotow zhłójčkowa, dokelž bě domjacy wrotar hižo po puću, bul wotpopadnyć. Tak skakotaše bul do prózdnych wrotow.


text:
Dejma na to nasz ujek Józik! Tyn chop dycki bōł zimny jako ryba. Nic go niy ruszało. Choby strzały z nieba prały, ujek musioł skōńczyć śniodani, swoji pilulki wziōnć, a dziepiyro sie chytoł roboty. Bo dycki godoł, że robota mu niy uciecze, bo ôna dycki bōła, je, a porzad jeszcze bydzie! Jak mu kery chcioł, co padać, to go wysłōchoł, ale do pōmōce to ōn niy bōł. Tyn chop wszyjstek by ci doł, abo ôbiecoł, ale jakby przi tym nic zrobić niy musioł, bo inakszy to żeś mōg czekać cołki lata! Ujkowi sie nikaj niy śpiychało, ale na zegrōdka szoł sie rod podziwać, ale yno podziwać, bo do roboty, to mioł inkszych ludzi. To samo bōło we robocie. Tam sie chopy ś niego śmioli, a godali mu do szpasu: Kerowniku, dejcie mi piynć ludzi, a jo to zrobia! A jak go kerownik posłōchoł to robota bōła zrobiono na bank!
Terozki weznymy na warsztat ujka Bōnifaca: Tyn chop sie ôd bajtla niy rod uczył. Dycki godoł, że je słaby abo że mu je zima i isto go jakiś chorōbsko chyto, abo, że mō głōd i skuli tego nic robić niy mōże! Ôjcowie mieli ś nim „krziż pański”! jak sie czego we chałpie chycioł, to zaroz zepsuł! Bezto jego tatulek padoł, coby go posłać do roboty na gruba. Tam tyż pora rzeczy wystrugoł, ale jak go sztajger postarszył badaniym psychiatrycznym, to Bōnifac poszoł po rozum do gōwy i dzisio sie ze swojich bracikōw śmieje, bo mō grubsko pynzyjo, a mōże teroz robić, co mu sie yno podobo!
Jeszcze nōm ôstała ciotka Zofijo. Ta baba to tyż do nauki niy bōła. Ôna wolała za synkami lotać niż do szkoły chodzić, aże jeji starziki, co jōm wychowali, rynce załōmōwali! Jednako ciotka wiedziała, co robi, bo se hnet chopa znodła i to bogatego! A ôn sie dycki kwoloł, że se napasowoł dziołcha nojgryfniyjszo ze cołki wsi! Ciotka dziecek miała piyńć, ale chopōw aże trzech. Musieli przi ni mieć ciynżki żywot, bo gibko ji poumiyrali! Tak godały te stare frele ze wsi, co ni miały w żywōcie ani jednego chopa, coby im przoł! Eli nasza ciotka przoła tym swoim chopeczkōm, tego niy wiym, ale ôna mi godała, że chce sie wydować po sztworte! Jednako ciynżki gripy dostała i umrziła!
Jakby tak dobrze pokōmbinować, to by my kożdymu mōgli jako łatka prziszyć, niy yno tym „zmarzłym”, pra?


text:
Dzisiej, ło 13:00 zacnie sie szpil 18 raji szpilów III grupy III Ligi pomiyndzy LKSem Goczałkowice Zdrój, a Ruchem Chorzów.
LKS to klub kiery powstôł we 1960 roku, a ich nôjwiynkszym sukcesym jest gra we III Lidze. Ło klubie zrobiōło sie głośno kiedy mocno zaangażowôł sie we jego budowa Łukasz Piszczek.
Tabyla pokozuje, że LKS wygrôł u sia ino 2 ze 8 rozgrywanych szpilów (2-1 ze Ślęzą Wrocław i 3-2 z Foto-Higieną Gać) i roz udało im sie zrymisować (1-1 ze Górnikiem II Zabrze).
Drużina LKSu u sia se ewidyntnie niy radzi i nawyt patrzōnc na fakt, że wygrali ze Ślęzą liczymy, że Ruch pywnie pokono drużina prowadzono przez grajôncego trynera – Piotra Ćwielonga. Nôsz typ: 0-3.
Kybice bojkotujom telewizyjno rylacja tego szpilu, ze wzglyndu na to, że do tyj pory wszistkie szpile LKS pokazywôł za darmo, a terôz chce za rylacja 15 zł. Wiadomo, że kybic bydzie kupować, jak jego klub mo z tego cosik mieć, ale we tyj sytuacji côłki zysk mo trefić do klubu ze Goczałkowic.
Niy ma jednak tak źle, bo Radio Widzew za darmo zrobi radiowy LIVE => LKS – Ruch kiery poprowadzi duet komyntatorski: Maciej Wojciechowski i Dawid Godziek.
Szpil sztartuje ło godzinie 13:00, rylacja zacnie sie kole 12:50!
Przipominŏmy tyż ło nŏszyj zabawie. Typer Na Niebiesko pod patronatym Baru „Kinga” znŏjdziecie tukej => Typuj i wygrywej!
własne / graf – Olaf


text:
SORBIAN STREET STYLE – WUBĚDŹOWANJE
SORBIAN STREET STYLE wot 1. februara 2019 do 31. meje 2019 Wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE wupisa wot 1. februara Ludowa banka Drježdźany-Budyšin w kooperaciji ze Serbskim muzejom w Budyšinje a ze zarjadnišćom KREATIWNA SAKSKA, Sakskim centrumom za kulturne a kreatiwne hospodarstwo. Namołwjeni su młodźi studowacy modowi designerojo a designerki, wuměłcy a wuměłče, mišterscy šulerjo a […]
“Stary lud” so rozžohnuje – 3.3.2019
Poslednje zarjadowanje we wustajeńcy “Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow” w Serbskim muzeju je njedźelu, dnja 3. měrca. Popołdnju w 15.00 hodź. započina so wjedźenje po wustajeńcy w němskej rěči, we 16.00 hodź. přizamknje so serbskorěčne wot kuratorki Andreje Pawlikoweje. Přitomni budu tež zastupjerjo kooperaciskeho partnerja, ze Spěchowanskeho towarstwa domizniskeho muzeja w Děšnje a […]
Poskitki w zymskich prózdninach
Ja – wuměłc! Kreatiwnje přeměnjene wuměłstwo 19.2.19 a 28.2.19 10 hodź. W galeriji wupytaš sej wobraz, kiž potom z mnoho fantaziju přeměniš. Wot A kaž app do Ž kaž žaba- tak nastanje twój moderny abo po počasu interpretowany wobraz. Stary lud – Dyrdomdej w srjedźowěku 21.2.19 a 26.2.19 10 hodź. Zeznajemy žiwjenje Łužičanow a Milčanow, […]
13.2.2019 Workshop – Wodźenje – Přednošk
WORKSHOP Wot 13 -17 hodź. wotměje so workshop za tkanje z krosničkom a sukanje z jehłu z Petru Kušowej wot dźěłoweje skupiny Stary lud w Dešnje. WODŹENJE We 18 hodź. slěduje wodźenje po wosebitej wustajeńcy „Stary lud. Ze žiwjenja Łužičanow a Milčanow“. PŘEDNOŠK WO WĚRJE STARYCH SŁOWJANOW W 19 hodź. přednošuje prof. Christian […]
SORBIAN STREET STYLE – WUBĚDŹOWANJE
SORBIAN STREET STYLE wot 1. februara 2019 do 31. meje 2019 Wubědźowanje SORBIAN STREET STYLE wupisa wot 1. februara Ludowa banka Drježdźany-Budyšin w kooperaciji ze Serbskim muzejom w Budyšinje a ze zarjadnišćom KREATIWNA SAKSKA, Sakskim centrumom za kulturne a kreatiwne hospodarstwo. Namołwjeni su młodźi studowacy modowi designerojo a designerki, wuměłcy a wuměłče, mišterscy šulerjo a […]
Poskitki w zymskich prózdninach
Ja – wuměłc! Kreatiwnje přeměnjene wuměłstwo 19.2.19 a 28.2.19 10 hodź. W galeriji wupytaš sej wobraz, kiž potom z mnoho fantaziju přeměniš. Wot A kaž app do Ž kaž žaba- tak nastanje twój moderny abo po počasu interpretowany wobraz. Stary lud – Dyrdomdej w srjedźowěku 21.2.19 a 26.2.19 10 hodź. Zeznajemy žiwjenje Łužičanow a […]


text:
Home
Na widejowej konferency, kotraž so 15.06.2021 na iniciatiwu Budyskeho krajnoradneho zarjada a tamnišeje społnomócnjenjeje za serbske naležnosće, Halinu Jancynej přewjedźe, bilancowachu zamołwići wuskutk pawšalneje podpěry a dźěławosć serwisoweho běrowa za serbsku rěč w komunalnych naležnosćach. We swojich witanskich a postrownych słowach wuzběhny Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) wažnosć zwjaneje dwurěčnosće za region a serbski sydlenski rum. Widźomna dwurěčnosć je po jeho słowach wuznaće k serbskosći regiona a zdobom pokazka na mnohotnosć tuhdyšich komunow. Tohodla widźi spěchowanje aktiwitow na tutym polu jako wažny element politiki, we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc na wosebitosć dwurěcnosće skedźbnić.
Zastupjer sakskeho knjezěrstwa, dr. Jens Baumann, wotrjadnik w sakskim ministerstwje za nutřkowne, potwjerdźi skutkownosć spěchowanje a pokaza na to, zo je swobodnemu statej Sakskej wažne, wosebitosć serbskeho sydlenskeho ruma podpěrać. Tak su za přichodnej lěće zaso pawšalna podpěra 42 gmejnam serbskeho sydlenskeho ruma, kaž tež skutkowanje serwisoweho běrowa we Wojerecach zaručenej. Dr. Baumann pokaza na najwšelakoriše móžnosće, kak hodźi so pawšala w komunach nałožować a zaměr spěchowanja spjelnić. Wězo njemóže so z 5 000 eurami wšitko zwoprawdźić, ale spěchowanje pokazuje w mnohich gmjenach, zo so k dwurěčnosći wuzawaja, z dwurěčnym popisanjom nic jenož dróhow a pućow, ale tež zjawnych twarjenjow a na informaciskich taflach.
Při skutkownym zasadźnju pawšale, ale tež při mnohich zarjadniskich naležnosćach, dwurěcnosć nastupajo je Wojerowski serwisowy běrow dobra a spušćomna adresa a pomoc. Tamnišaj sobudźěłaćerjej, Franciska Grajcarekec a Jan Kral předstajištaj dźěławosć běrowa. Mnohe pola dwurěčneho zarjadnistwa wonaj wšědnje wobdźěłataj, wot přełožkow komunalnych podłožkow hač k pomocy při rjadowanju a pomjenowanju dróhow a pućow, ale tež na městnje w gmejnach, hdźež pokazuja na móžnosće, kak hodźi so pawšala derje nałožować.
Wčerawše konferenca bě wuraz za to, zo je Sakskej wažne, gmejny w serbskim sydlenskim rumje podpěrać při tym, dwurěčnosć dźeń a skutkownišo we wšednym dnju pokazać. Gmejny měli so mjezsobu wuměnjeć a dobre nazhonjejna dale dać. Při zwoprawdźenju směrnicow za žiwu dwurěčnosć budźe Swobodny stat Sakska komuny dale skutkownje podpěrać. To je dobry signal wšěm tym gmejnam, kotrež hač dotal hišce tak prawje spóznali njejsu, kak derje móže so dwurěčnosć na image gmejny wuskutkować. Wosebje tež tam, hdźež hižo wjele serbsce rěčcych wobydlerjow njejsu, maja gmejny na to pokazać, zo jedna so wo serbski sydlenski rum. Zdobom je to wuznaće k regionej a stawiznam kraja.


text:
Po lětomaj přestawki procesiony zaso k wonkownym wołtarkam šli
Ralbicy (SN/MWj). Wysoki swjedźeń Božeho ćěła su dźensa w serbskich katolskich wosadach zaso dostojnje swjećili. Wón je nimo hód, jutrow a swjatkow sobu najwažniši cyrkwinski podawk lěta, z kotrymž kemšerjo wuznawaja, zo wěrja do Jězusa Chrystusa jako přitomneho w přežohnowanym woblatku. Hinak hač w zašłymaj lětomaj kročachu wěriwi lětsa po Božej mši zaso w dołhich procesionach z cyrkwjow k wonkownym wołtarkam, kotrež běchu na tradicionalnych městnach natwarjene. Puć k nim bě na mnohich městnach z mejkami wupyšeny, nimo toho su mjeńše družki a dalše dźěći pisane kćenja kwětkow na puć słali. Zdźěla mějachu wobydlerjo swoje domy z cyrkwinskej a ze serbskej chorhoju wupyšene. Procesiony přewodźachu zwjetša wosadni dujerjo.


text:
Testowy wobchod „HYpe“ pyta sobuskutkowacych
Wojerecy (AK/SN). Diego Soor ma wulki són. „Chcu so překupc za běrowowy managament stać. Chcu jězbnu dowolnosć złožić. Předewšěm pak chcu w swojej domiznje, we Wojerecach wostać“, měni 17lětny młodostny z Brětnje, kiž njeje dotal ze swojimi požadanjemi wuspěch měł. W rjadowni 10B Wojerowskeho Léona Foucaultoweho gymnazija čuje so wón runoprawnje akceptowany, byrnjež schorjenja dla na koleskaty wozyčk pokazany był. Za Wojerecy je naćisnył logo, na kotrymž stej pismikaj „H“ a „Y“ do so splećenej. Logo woznamjenja zwisk mjez starym a nowym městom, kotrejž stej z Čornym Halštrowom zwjazanej. T-shirty, čapki a toboły su z logom poćišćane. Přichodnje ma značka tež kabaty a zymske měcy pyšić. Dalše ideje zrawja.


text:
Wo móžnosćach, njedźelu w Budyšinje nakupować, je měšćanska rada na swojim posedźenju předwčerawšim wuradźowała. Z wjetšinu hłosow je rozsudźene, zo wostanje najprjedy raz wšitko při starym.
Budyšin (SN/JaW). Wobchody sprjewineho města smědźa tež přichodnje jenož tři njedźele wob lěto wotewrjene měć. To je tudyša měšćanska rada na swojim wuradźowanju srjedu popołdnju po wěcownej diskusiji rozsudźiła. Tak wobkrućichu měšćanscy radźićeljo dotalne rjadowanja nastupajo nakupowanske njedźele.
Kaž Budyski wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) informowaše, su naležnosć tež hižo we hłownym wuběrku města rozjimali, hdźež bě wjetšina za rjadowanje, po kotrymž „smědźa wobchady po cyłkownje třoch njedźelach wotewrěć: na Budyskim nalěću kaž tež we wobłuku hodownych wikow 1. a 3. adwenta“, Ahrens rozłoži. Dale rozprawješe wón wo tym, zo je město ze zastupnikami cyrkwje a dźěłarnistwow rěčało. „Woni maja rozdźělenje nakupowanskich njedźelow w Budyšinje za dobre“ a chwalachu sej ofensiwne postupowanje města wo rozmołwu.


text:
Estuaire
Estuaire je jydno ze dźewjyńću prowincyjůw Gabůnu. Je uůna położůno na zachodźe państwa, nad Atlantyckym Uoceanym. Grańica mo uod wschodu ze prowincyjům Woleu-Ntem, uod połedńowego wschodu ze prowincyjům Postrzodkowe Ogowe a uod połedńo ze Nadmorskym Ogowe. Uod půłnocy grańiczy ze Růwńikowům Gwinyjům. Wjyrch Estuaire je 20 740 km² a mjyszko we ńim 638 219 perzůnůw (bezma půł cołkij populacyje państwa), co dowo zagynszczyńy 22,33 perz./km². Stolicům prowincyje je mjasto Libreville, kere je ku tymu stolicům cołkigo Gabůnu.
Tajluje śe na trzi departamynty: Kůmo (stolica: Kango), Komo-Mondah (Ntoum) a Noya (Cocobeach).


text:
Tasmańijo
Tasmańijo to je wyspa kero ležy na pouedńe uod pouedńowo-wschodńigo krańca kůntynynta australijskigo a je uod ńygo uoddźelůno Ćyśńinům Bassa. Do kupy s myńšymi wyspůma we tyj ćyśńyńe a tyž wyspům Macquarie we pouedńowyj tajli Uoceanu Indyjskigo stanowi stan Tasmańijo we skuodźe Zwjůnzku Australiskigo. Je ůuna nojmyńšym stanym tygo kraju, zajmuje 90 758 km² placu a mjyško na ńi 478 400 ludźi.
S anfanga zamjyškano bez Jaborygynůw Tasmańskich, kerych mynga wytympjůno we Čornyj Wojńe we I pouowje XIX wjeku. Uostatńo Jaborygynka Tasmańsko umřyua we 1876 roku. Uosadńictwo brytyjske uod 1803. Uod 1901 mo status stanu Zwjůnzku Australijskigo.


text:
Na zakończynie 9 raji szpilów we III grupie III Ligi przidzie Ruchowi szpilać u sia ze Lechią Zielona Góra.
Lechia Zielona Góra to kolyjny klub, kiery powstôł po II wojnie światowyj, we 1946 roku. Nôjwiynkszym sukcesem klubu je 10 plac we II Lidze we 1956 roku i zdobycie Pucharów Polski na szczyblach okryngowych (13 razy we OZPN Zielona Góra i 4 razy we Lubuskim OZPN). We swojim składzie majōm znajome – byłe – gwiozdy Ekstraklasy, takie jak Łukasz Garguła czy Martins Ekwueme.
We syzonie 2019/20 zagrali my jedyn szpil ze Lechią. Na wyjyździe wygralimy 3-0 po torach Mariusza Idzika (x2) i Mateusza Winciersza. Do rywanżu niy doszło skuli pandymii.
We tym syzonie drużina ze Zielonyj Góry po 6 szpilach zajmuje 15 plac (2 wygrane, 1 rymis, 3 sfalone), a ich nôjlepszym szczylcem jest Szymon Kobusiński ze 5 golami na koncie.
Ruch, ze bojowymi nastrojami na tyn szpil, po 3 szpilach bez wygranyj chce wlyźć na właściwo droga i kożdy szpil wygrywać we jak nôjlepszym stylu. Zważiwszy, że Ślęza swój szpil wygrała (1-0 na wyjyździe ze Piastem Żmigród), a MKS Kluczbork sfaloł (0-2 u sia ze Zagłębiem II Lubin), to momy szansa na wskoczynie na 2 plac we tabyli ligowyj. Niy mogymy tracić punktów i cołko drużina mo tego świadomość. Nôsz typ: 2-1.
Szpil zacnie sie ło godzinie 19:20 na sztadionie przi Cichyj 6 we Chorzowie. Przipominômy, że dzisiôj we Grzibku niy kupicie biletu. Tych jesce trocha łostało, a kupicie je ON-LINE
Zaś ci, co niy dadzom rady kupić biletu i być na szpilu mogom kupić transmisja TV => Ruch – Lechia TV szpil skomyntuje dzisiôj Tomasz Ferens (rzecznik prasowy klubu) i Mariusz Śrutwa.
Dzisiôj, ze racji, że nosz panel do ślōnskigo LIVE zacyno sie zmiyniać, niy przeprowadzymy tradycyjnyj rylacji, ale śledźcie nôs na Twitterze i Facebooku kaj bydymy na biyżōnco, po naszymu łopisywać wydarzynia ze tego szpilu.
własne


text:
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Underground. Rebelia - František Kotleta
- H. Buchner - Hanyska
- Kanał Kłodnicki - nieznany świadek śląskich dziejów - Piotr Zdanowicz
- Niebieska walizka. Pożegnanie z Breslau - Marianne Wheelaghan
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Reisememoiren – Adam Pe(j)ter Kubik
- H. Buchner - Dzieci Hanyski
- Mały Princ + audiobook - Antoine de Saint-Exupery
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Kōmisorz Hanusik - M. Melon
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
Piyrwszy kryminał/horror/thriller ze elymyntōma fantasy we ślōnskij godce
Ôn je bardzij chytry niż Sherlock Holmes
Ôn je bardzij wyzgerny niż James Bond
A wypić gorzoły poradzi wiyncy niż lompy u wos na placu
KOMISORZ HANUSIK
„Prowda je kajś hań fōrt, daleko…”
Dalsze losy Kōmisorza Hanusika autorstwa Marcina Melona, laureata II miejsca na śląską jednoaktówkę z 2013 roku oraz zwycięzcy tego konkursu w latach 2015 i 2016.
Prōbka jednej tajli snojdziecie tukej: „Ôziym trupōw na Sztauwajerach”
Rade byście sie dowiedzieli skōnd Ouma Hanusikowo zno tak naprowdy Walencioka? Fto chowie sie po gulikach w Bytomiu i ino cichtuje na Wasze dusze? Po jakiemu Gryjta Furgoczka ze Szopiynic i jeji dwie cery zaczły akcja eksterminacji elwrów na cōłkim Ślōnsku? Czy legendarno Szolka ōd Świynty Hyjdle poradzi wyciepać wszyskich goroli ze Ślōnska? Jakie plany mo radykalno organizacjo, kero mo kryptonim ROLADAA? Fto wycyckoł cōłko krew z modych karlusów na Bykowinie? Jaki bōł koniec mordyrza spod Wulchauzu, na kerego kyjzynblaty godały „Nylonbojtelkiller”? Fto podpolo chaupy na Murckach, a fto chyto i zjodo dopolone bajtle? Już dzisiej mogesz besztelować „Komisorz Hanusik” Marcina Melona – piyrszo powieść kryminalno (z elemyntami horroru/thrillera/fantasy) naszrajbowanŏ BLANK po ślōnsku.
Marcin Melon – dziennikarz, nauczyciel, Ślązak. Urodzony w roku 1979, reprezentuje pokolenie, przy którym „po naszymu niy śmiało sie godać, co by bajtel niy mioł problymów we szkole”. Z powodu takiego podejścia płynnie porozumiewa się po polsku, choć za swój „język serca” uważa śląską godkę. Działacz społeczny, założyciel i przewodniczący Stowarzyszenia na rzecz edukacji regionalnej „Silesia Schola”, twórca autorskich programów nauczania o Śląsku oraz pomocy dydaktycznych dla nauczycieli. Laureat drugiego miejsca w trzeciej edycji konkursu na jednoaktówkę po śląsku.
Dziynkujymy też Jarkowi Kassner za narychtowanie ôbrazu na okładka do tej ksiōnżki.
Do książki mamy także dwie recenzje:
Barbara i Adam Podgórscy, autorzy „Mitologii śląskiej” i „Słownika gwar śląskich”.
„Downo niy czytołech żodnego tekstu z takom uciechom i to po ślonsku. Komisorza Hanusika piyrszy roz trefiołech w KOREZIE – i już wtenczos poczułech, że artysta Marcin Melon mo talynt. A po czytaniu ksionżki już uo tym wiedziołech. Ślonski kerym została napisano, to je moj ślonski (taki trocha polokowaty) i może bestoż mi zasztimowała. Ale niy ino jynzyk gryfnie zagroł mi w gowie. Sranda i iluminacyjo poszły u Melona choby do tanga, ze szpasem i klar. Co tu godać? Richtich szykowny tyn „Komisorz Hanusik”. Poczytejcie sie go.”
Krystian Gałuszka, prozaik i poeta, autor m.in. "Księgi Raziela"
Książkę można kupić także w formie e-booka
Książka ukazała się pod patronatem:
Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej
Gazety Wyborczej
Jaskółki Śląskiej
Ślůnskiego Cajtunga
Tuudi.net
oschl.wordpress.com
.


text:
Bezmaś sům my na Wiyrchnim Ślůńsku, a mało wto z nŏs poradzi gŏdać jak niý łosprawio wicůw. I beztůż my ze SONŚ můmy fajnŏ idyjŏ. Chcymy, coby jak nojwiyncy ludzi poradziyło rajcować po Ślůnsku tak ło „waszbret” jak ło „růmpla”. Z kuli tego my na dole szrajbniýńci gryfnie zaprŏszůmy na biyrsztuba „ALIBI”, kero je we Goduli (terŏzki dzielnica Rudy Ślůnskij) przi sztrece Modrzejewskiej 7. Tref napoczniý sie šwierć na siůdmo (18:15) we piyrszy piůntek paździyrnika (05.10).
Niých przidům Ślůnzŏki, ale niý ýno łůni, niých tyż przińdům wszyjscy, kerym na lybrze Ślůnsk leży.
Je ýno jedyn gyzec, co wszyscy, kerzy bydům rajcować, majům to robić po Ślůnsku. A jak kery za dużo bydzie fafloł po polskiýmu, czeskiýmu czy niýmiecku kŏżymy mu iś sie snojś dolmeczra.
Tymatyjo rajcowano po ślůnsku to: „My Nacyjŏ Ślůnskŏ we Polsce”.
Zaprŏszajům:
jo Lyjo Swaczyna
i jo Michał Baraniok
P.S.
Łokrasům trefu bydzie filmu TV SFERA „Obrona Tożsamości” i kůnski inkszego filmu ło nacyji ślůnskij, we kerym je jako nŏs widzům za Brynicům.


text:
Dzisiŏj klub łogłosiōł, że ze sztanowiskiym wiceprezesa żegnŏ sie Marcin Waszczuk, a na sztanowisko prezesa łostŏł wybrany Seweryn Siemianowski.
Marcin Waszczuk bōł wiceprezesem łod 7 lipcŏ 2019 roku. Dziynkujymy mu za pozałŏtwianie wielu ważnych tematów i spraw i życymy powodzyniŏ we dalszyj karierze zawodowyj.
Seweryn Siemianowski bōł juz kiedyś fusbalorzem Ruchu. Zagrŏł 73 szpile. We 1996 roku zdobōł ze Ruchem Puchar Polski, a we 1998 roku awansowŏł do Finału Pucharu Intertoto. Łod 2004 roku je zwiōnzany ze UKSem Ruch Chorzów, kaj je trynerem i dyrychtorem szportowym.
Nowemu prezesowi życymy powodzyniŏ i samych sukcesów ze Ruchem!
P.S. Wieczorym, abo jutro wjedzie wywiad ze prezesem na naszŏ zajta.
własne / ruchchorzow.com.pl


text:
To je chyba nojbarzi1 klasyczny syrnik, jaki idzie narychtować. Kruchy spodek, syr, trocha piany i na sōm wiyrch2 zajś kruche. Dojś wartko się to robi, ale takego smaku sie niy zapomino.
Co potrza?
Kruche:
2 szklōnki mōnki pszynnyj
125 g masła
2 łeżki śmietōnki
2 żōłtka
0,5 szklōnki cukru
1,5 łeżeczki proszku do pieczynioł
Syr:
1 kg syra (moge być ze wiaderka)
0,5 szklōnki oleju
0,5 szklōnki mlyka
5 żōłtek
1 szklōnka cukru (choć mogecie dać tyż tak 2/3 szklōnki)
2 pudingi
2 gorście rodzynkōw- nojlepi moczōnych bez noc we rumie; a jak fto niy lubi, to moge wciepnōńć do syra pokrōne morele abo żurawina
Piana:
biołka (tu ich bydzie 7)
0,5 szklōnki cukru
Składniki kruchego wciepcie do miski i fajnie wyrōbcie. 2/3 wyłōżcie na spodek prostokōntnyj blachy, a 1/3 wrojście3 na chwila do lodōwki.
Składniki syra wymiyszejcie i wyłōżcie na kruche. Terozki przidzie ubito ze cukrym piana, a na samoł gōra potarte na rubych ôczkach kruche.
Bratruła łozgrzyjcie na 180 stopni i wrojście tam tyn syrnik na godzina- dowejcie pozōr, żeby sie niy przipołlōł. Ajnfachowe? Ale tego smaku niy pożałujecie. Smacznego 🙂
1najbardziej
2górę
3wyłóżcie


text:
Bjerjozowskij (Oblasć Swjerdlowsk)
Bjerjozowskij (rusce БepëзoBckий) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Bjerjozowka we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 10 kilometrow sewjerowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 56 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1748 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Geografiska dlinina
Geografiska dlinina (něga: „stopjeń dlininy“), λ, mjazynarodnje skrotcona z long. (longitudo = lon., longitude = eng., franc. atd. „dlinina“), wopisujo jadnu z wobeju koordinatowu městna na zemskem powjerchu, a to jogo poziciju na pódzajtšo abo na pódwjacor wót definěrowaneje (pśipadnje póstajoneje) pódpołnocno-pódpołnjoweje linije, nulowego meridana. Wóna jo se něga stopjeń dlininy groniła. Geografiska dlinina jo kut, kótaryž měri se, wuchadajucy wót nulowego meridiana (0°), až do 180° w pódzajtšnem a 180° w pódwjacornem směrje. Wjeršk toś togo kuta jo srjejźišćo mysloneje zemskeje kule, ramjenja wuchadaju ze srjejźišća pśez nulowy meridian resp meridian, na kótaremž městno lažy, kótaregož geografiska dlinina ma se pódaś. Město pśedznamuška (tradicionelnje +pódzajtšo, −pódwjacor) jo teke E resp. W dowólony (skrotconki "O" wobijaju se tšacha zaměnjenja dla, glej dołojce).
- Městna ze samskeju dlininu laže na meridianje. Meridian źo wót pola k poloju a jo połojca dlininowego krejza. Na zemskej kuli jo dlininowy krejz (wobstojecy z dweju napśeśiwneju meridianowu) wjeliki krejz.
- Za póstajenje dypka na zemskem powjerchu – za pódawanje jogo geografiskego połoženja – jo pśidatnje pódawanje jogo geografiskeje šyriny (něga: jogo „stopnja šyriny“) ako druga koordinata trjebna.
Póstajenje městna a casa[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nulowy meridian[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokulaž njejo pśirodna nulowa marka za meridiany (poł dlininowego krejza), ako jo ekwator za měrjenje šyriny, musy se nulowy meridian definěrowaś. Wót antiki jo se Ferro-meridian wužywał. Akle w lěśe 1884 jo se swětodaloko jadnotnje ten meridian póstajił, na kótaremž jo srjejźna wóska wěstego teleskopa obserwatorija Greenwich (London) (glej Stawizniske).
Geografiska dlinina pódawa se ako kutowy wótstawk w stopnjach, (wobłukowych) minutach a sekundach wót nulowego meridiana na pódzajtšo (E) abo na pódwjacor (W). Skrotconka E za pódzajtšo (wót engelskego „east“) pśiraźujo se pśez DIN 13312, kótaryž jo rozsuźecy za nawtiku a nawigaciju lesénja, aby se zmólkow pśez zaměnjenje pismika O z licbu 0 a z francojskeju škrotconku za pódwjacor ("ouest") wót wšogo zachopjeńka wobinuło.
Nejwětša móžna licbna gódnota jo pótakem 180 stopnjow, pśi comž 180°E = 180°W. Pśibližnje spóromje toś teje geografiskeje dlininy, ale z bejnymi wótchylenjami, źo w Pacifiku datumowa granica póstajona wót pótrjefjonych krajow.
Wótstawk meridianow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma jo na ekwatorje nejwětšy. Tam jo wótšyrjenje wót jadnogo stopnja 111,32 km wjelike. Toś ta distanca wótpowědujo eksaktnje 60 mórskim milam, dokulaž mórska mila jo se spócetnje z jadneju wobłukoweju minutu na ekwatorje definěrowała.
Na poloma wšak padnu wšykne dlininowe krejze w jadnem dypku na jadno. Wótstawk mjazy dwěma dlininowyma krejzoma dajo se za šyrinu φ a zemski radius r pśibližnje ze slědujuceju formulu woblicyś:
W Nimskej lažy wón mjazy 63,8 km (Flensburg, Sylt) a 75,5 km (Oberstdorf).
Pisanja licbnych gódnotow[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Wobgranicowanje pódaśow dlininy na cełolicbowe stopnje by pótakem skoro wšuźi za pódaśa pozicije pśeliš njedokradne było (w direktnej bliskosći k poloju wuwzete) (to jo pśicyna za to, až wuraz stopjeń dlininy jo zestarjony). Dokradnjejše pódaśa geografiskeje dlininy daju se na slědujucy nałog wugótowaś:
- w kutowej jadnotce stopjeń w decimalnem pisanju (na pś. 66,34°) - teke pódaśe lěc na pódwjacor abo na pódzajtšo nulowego dlininowego krejza jo móžno (na pś. 66,34° pódzajtšo resp. 66,34° E). W geoinformatice zwuraznja se pódaśe °E zwětšego pśez pozitiwnu a pódaśe °W pśez negatiwnu licbu.
- seksagezimalnje w minutach a sekundach (w samskem pśikłaźe 66° 20′ 24″). 66° 20′ 24″ jo krotke pisanje za slědujucu sumu tśich kutow 66° + 20′ + 24″. Toś tej plusowej znamješce se wuwóstajotej. Sumandy wuběraju se pśi tom tak, až licbowe gódnoty pśed minutu a sekundu su mjeńše ako 60. Sekunda geografiskeje dlininy wótpowědujo na ekwatorje cerje něźi 31 metrow, w srjejźnej Europje (na 50° N geografiskeje šyriny) něźi 20 metrow.
- W nawtice wobija se źinsa pśi pódawanju geografiskich koordinatow kutoweje jadnotki sekunda, tak až górni pśikład buźo: 66° 20′ 24″ = 66° 20,4′. Hyšći dokradnjejše pódaśa pozicije, ako dojśpiwaju se na pś. w satelitowej nawigaciji, wótbłyšćuju se w dalšnych městnach za komu.
- Pśedewšym w namórnistwje pišu se dlininowe krejze z 3 městnami pśed komu. Pśez to wuzwigujo se rozdźěl k šyrinowym krejzam jasnjej. Pśikład: 010,43° E.
- Rotacije zemje dla, 360° w 24 góźinach, dajo se geografiska dlinina teke ako cas zwurazniś. Městny góźinski kut wužywa se w astronawigaciji.
Pśikłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Barlin: 13° 19′ pódzajtšo
- Hamburg: 10° 00′ pódzajtšo
- München: 11° 35′ pódzajtšo
- Tokio: 139° 42′ pódzajtšo
- San Francisco: 122° 25′ pódwjacor
- Pozicija satelita Astra 1 nad ekwatorom: 19° 12' pódzajtšo
Cas[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rotacije zemje dla jo městny cas na rozdźělnych šyrinach rozdźělne. Casowy rozdźěl k nulowemu meridianoju jo jadna góźina na 15° dlininowego rozdźěla. Z togo slěduju casowe cony.
Pla 0° wótpowědujo srjejźny městny cas (SMČ) UTC.
Stawizniske[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Grichiski astronom a matematikaŕ Hipparchos (wok. 190–120 pś.n.l.c.) jo zemju w pódzajtšno-pódwjacornem směrje prědny raz do 360 stopnjow źělił.
W europskem namórnistwje jo póśěgowy system dlininowych krejzow dłujko njejadnotny był. Wót 2. stolěśa n.l.c. až do 19. stolěśa jo Ferro-meridian dominantny był, kótaryž jo Klawdius Ptolemeus póstajił a kótaryž pósěgujo se na nejwěcej pódwjacornu kanarisku kupu El Hierro (17° 40′ W).
Pó naciji su se koordinatowe seśe na nulowe meridiany w Londonje, Parisu abo Sankt Petersburgu póśěgowali. Akle na mjazynarodnej meridianowej konferency, we Washingtonje 1884, jo se Greenwich pla Londona swětodaloko póstajił, mj.dr. dokulaž britiske mórske kórty su se swětodaloko wužywali.
Zwěsćenje geografiskeje dlininy[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Mjaztym až geografiska šyrina jo relatiwnje jadnorje woblicujobna pśez měrjenje wertikalnych kutow słyńca abo polarneje gwězdy, jo se woblicenje aktualneje geografiskeje dlininy z pódobneju dokradnosću dłujki cas ekstremnje śěžko wuwiło. Toś ten za mórsku nawigaciju wažny dlininowy problem jo se akle kóńc 18. stolěśa rozwězał. Za to su wjelgin dokradne zegery trjebne, kótarež funkcioněruju spušćobnje teke pśi nejmócnjejšem mórskem žwalenju, mimo až wóne by se pśez wjedrowe wliwy ako górcota a mokśina pówětša kazyli. Prědny zeger, kótaryž jo toś te wuměnjenja docynił, jo „H4“ był, kótaryž blidaŕ John Harrison jo w měrcu 1762 wunamakał. Mytowe pjenjeze wustajone za to wót dlininoweje komisije britiskego parlamenta we wusokosći 20.000 puntow jo Harrison akle pó wukazu krala Jurja III. w lěśe 1773 dostał. Aby trjebnu dokradnosć dojśpił, jo swój zeger pód wužywanim kulowych lagwow skoro bźez šurowanja a z bimetalami zgótowił, aby temperatury wobstawne wóstali.
Wótwisnosć wót referencnego elipsoida[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dlinina wariěrujo wó sekundy, jolic se drugi referencny elipsoid abo wótchylajucy geodetiski datum wužywa. Jolic njewužywa se globalnje nejlěpjej pśiměrjujucy se elipsoid, powěda se teke wó geodetiskej dlininje.
Glej teke[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Dava Sobel: Längengrad. Taschenbuch ISBN 3-442-72318-3 (Ilustrěrowane wudaśe ISBN 3-8270-0364-4)


text:
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku rěc se górjecym rozgranjała.
Móžośo se našym cytarjam skrotka pśedstajiś?
Dobry źeń! Mě se groni Norbert Christoph Eckstein. Bydlim něźi pěśnasćo lět w małej wjasce blisko Nürnberga a źěłam na wušem krajnem sudnistwje. Lěcrownož som se w Pólskej naroźił, lažy mója domownja wšak w měsće Regensburg, źož som swójo źiśetstwo a młoźinski cas pśežywił.
Wobkněžyśo źaseś rěcow a cośo dalšne dwaźasća nawuknuś. Wótkul pśiźotej Waš zajm a Waš talent za rěcy? Kak resp. z kótarymi srědkami rěcy wuknjośo?
Haha! Něnto sćo tšochu spśegnawali, ale źěkuju se Wam za kompliment. W běgu žywjenja som młoge metody wopytał. Gramatiku dejm faktiski zaměrnje wuknuś, ale słowa mógu sebje nejlěpjej markowaś, gaž cytam kniglicki a casopise za źiśi. Z barwojtymi a wjasołymi wobrazkami mógu wjelgin spěšnje a efektiwnje asociacije twóriś. W rěcach som južo pśecej dobry był, som pak matematiski njewobdarjony. Licby a licenje su za mnjo pšawy horor! Matematiki dla njamam abituru. Som se pótakem rozsuźił za wukubłanje ako korespondent za engelšćinu a francojšćinu. Tegdy jo to za mnjo jadnučka alternatiwa była.


text:
Serbowka, Serb a ja mamy dwě zhromadnosći: Smy staćenjo Zwjazkoweje republiki Němskeje a rěčimy serbsce. Prawdźepodobnje mamy hišće dalšu zhromadnosć: Smy hižo byli diskriminowani za to, zo zjawnje serbsce komunikujemy. Rěčna diskriminacija je »normalny« fenomen a nic wšitcy potrjecheni so wobaraja, štož wjedźe k dalšemu rozšěrjenju tutoho čłowjesku dostojnosć zacpěwaceho fenomena, kiž je jedna forma rasizma.
Poprawom je prawniska situacija jasna. Hižo prěnje artikle němskeho Zakładneho zakonja so raznje přećiwo kóždejžkuli formje diskriminacije wupraja. 1965 wotzamknje hłowna zhromadźizna Zjednoćenych narodow Mjezynarodne zrěčenje k wotstronjenju kóždeježkuli formy rasoweje diskriminacije, kotraž so definuje jako »kóžde rozeznawanje, wuzamknjenje, wobmjezowanje abo priwilegowanje na zakładźe rasy, barby kože, roda, narodneho pochada abo narodnosće, kotrež ma jako zaměr abo wuslědk, zo so přez to znjemóžni abo wobmjezuje runoprawne připóznaće, wužiwanje abo wukonjenje čłowjeskich prawow a zakładnych swobodow (...) w (...) kóždymžkuli (...) wobłuku zjawneho žiwjenja.«


text:
Sołectwo Bagniewko
- Sołtys: Robert Nakielski
- Rada Sołecka: Monika Kocik, Ewa Żakowska, Elżbieta Radziejewska, Andrzej Dembek
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XIX/134/08
Sołectwo Brzeźno
- Sołtys: Krystyna Ruszkowska
- Rada Sołecka: Dawid Seliga, Magdalena Tabasz, Radosław Kuchno, Janusz Molenda, Bożena Nowakowska
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XXII/167/08
Sołectwo Cieleszyn
- Sołtys: Dorota Polak
- Rada Sołecka: Magdalena Kozica, Justyna Witoń, Grażyna Lazarek, Ireneusz Makowski
Sołectwo Gołuszyce
- Sołtys: Justyna Redzimska
- Rada Sołecka: Kamila Szczepańska, Łukasz Pawlik, Agnieszka Śmigiel, Kazimiera Strowicka, Grzegorz Głuchowski
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XI/86/07
Sołectwo Grabówko
- Sołtys: Marian Fifielski
- Rada Sołecka: Karolina Baumgart, Iwona Szczukowska, Paweł Jurkiewicz
Sołectwo Luszkówko
- Sołtys: Wioletta Ugorek
- Rada Sołecka: Edyta Brzezińska, Andrzej Kujaczyński, Edyta Wiśniewska
Sołectwo Łaszewo
- Sołtys: Laura Mikulska
- Rada Sołecka: Stanisław Chyła, Krystyna Lewandowska, Marek Kujawski, Anna Depka
Sołectwo Łowin
- Sołtys: Marcin Klucznik
- Rada Sołecka: Patrycja Babińska, Paweł Grzybek, Marek Obryk, Wojciech Kawalec
Sołectwo Łowinek
- Sołtys: Arkadiusz Łyczywek
- Rada Sołecka: Zbigniew Tracz, Dariusz Putynkowski, Sławomir Kwasigroch, Kornel Marunowski, Marek Ziółkowski
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr IX/72/07
Sołectwo Małociechowo
- Sołtys: Leon Kempiński
- Rada Sołecka: Maciej Koszowski, Dariusz Żmich, Jan Pipowski, Zbigniew Gosztyła
Sołectwo Mirowice
- Sołtys: Maciej Jóźwik
- Rada Sołecka: Roman Śliż, Arkadiusz Kowalski, Stanisław Kowalski, Iwona Paliwoda, Leszek Piątek
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XXXVIII/287/09
Sołectwo Brzeźno
- Sołtys: Krystyna Ruszkowska
- Rada Sołecka: Dawid Seliga, Magdalena Tabasz, Radosław Kuchno, Janusz Molenda, Bożena Nowakowska
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XXII/167/08
Sołectwo Niewieścin
- Sołtys: Karol Lewandowski
- Rada Sołecka: Elżbieta Żmuda, Aleksandra Wesołowska, Łukasz Aranowski, Beata Piskrzyńska, Karolina Adamska
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr LI/318/06
Sołectwo Parlin
- Sołtys: Jan Pipowski
- Rada Sołecka: Tomasz Dudziński, Zbigniew Kozak, Bartosz Jóźwiak, Wiktor Gregorek, Anna Stożek
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr V/40/07
Sołectwo Pruszcz
- Sołtys: Marian Monasypow
- Rada Sołecka: Kinga Koszczyńska, Agnieszka Kruczyńska, Maria Szews, Krzysztof Dziuda, Zbigniew Klimański
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XXVIII/154/2012
Sołectwo Rudki
- Sołtys: Katarzyna Wróbel
- Rada Sołecka: Maria Krzyżanowska, Grzegorz Kortas, Joanna Raniszewska, Andrzej Smerliński
Sołectwo Serock
- Sołtys: Halina Litkowska
- Rada Sołecka: Kamil Marunowski, Wojciech Chmieliński, Marzena Bentlejewska, Piotr Drzycimski, Dorota Stanio, Jarosław Bentlejewski
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XIII/102/07
Sołectwo Topolno
- Sołtys: Ewa Nowicka
- Rada Sołecka: Monika Zioła, Jerzy Delbowski, Barbara Tereś, Mariola Ledzińska
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr XXVIII/153/2012
Sołectwo Wałdowo
- Sołtys: Agnieszka Naborczyk
- Rada Sołecka: Paweł Niziołek, Marcin Grelewicz, Ewa Maruńska
Sołectwo Zawada
- Sołtys: Mirosław Szmyd
- Rada Sołecka: Katarzyna Sulima, Marlena Nawrocka, Jan Miller, Ewa Kuziemska
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr LI/319/06
- www.solectwo-zawada.pl
Sołectwo Zbrachlin
- Sołtys: Alicja Polak
- Rada Sołecka: Tomasz Jankowski, Agnieszka Trębacz, Aleksandra Walichniewicz – Żurkowska, Jerzy Pałys
- Plan rozwoju wsi – uchwała RG Pruszcz nr LI/317/06


text:
Naše nowostki
-
Serbska protyka 20238,00 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Serbska protyka za lěto 2023 přeprošuje Was do Budyskich horow. Kak wotměnjawje hodźi so woblubowana protyka z tutej temu wuhotować, wo tym móžeće so na dołhich nazymskich wječorach při čitanju sami přeswědčić. Přetož kołowokoło hórskeho kraja chowaja so najwšelakoriše stawiznički a powěsće, zajimawostki a překwapjenki, wosobiny abo snano tež zadźěraty hórski ludźik? Dale podawaja so zajimawosće ze swěta a w praktiskej rubrice so sportuje. Na lochke zwučowanja k sćoplenju ćěła slěduje „power-trening“, při kotrymž móžeće so prawje wudźěłać, a na to skića so móžnosće k wotpinanju a wodychnjenju. Pisana, mnohostronska a zajimawa je znowa Serbska protyka!
-
Serbska pratyja 20238,00 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Nowa Serbska pratyja jo dypkownje srjejź nazymskego mjaseca w LND wujšła. Rownož ma Wjerbno juž tłustu wejsnu chroniku, zgóniju wjerbańske a wšykne druge cytarje w nowej Pratyji wjele njeznatego wó tej titelnej jsy – lěc wó žydojskich kšamarjach, wó bibliotece juž wót lěta 1887, wó wójnje gmejny z kněžkami abo tradiciji serbskego spiwanja. Se wě njefeluju pśinoski wó wjerbańskich wudrogowarjach a nabóžnych wósebnosćach, wó misionarju Waŕmje a literatu Kosyku – to wšo dowěrcowane z receptoma z wjerbańskeje kuchnje. Za dobrym nałogom woglědujo Pratyja se wě teke do drugich jsow, spomina na jubileje serbskich procowarjow a tšojenjow, bitujo cytańsku carobu źiśam, kśesćijanam a nimskorěcnym zajmcam.
-
Bóže słowo na kuždy źeń 20232,50 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Gronka ochranojskeje bratšojskeje wósady pśewóźuju serbske kśesćijany pśez cełe lěto. Ekumeniska źěłowa kupka za cytanje biblije jo wubrała gronko lěta 2023 z prědnych knigłow Mojzasa. „Ty, Bog, wiźiš mě”, jo było wumóžujuce nazgónjenje słužabneje źowki na wuběgach někotare lěttysace pśed nami. Luźe tencas ako źinsa dožywiju take wokognuśa dłymokeje wěstosći, až su ceło wósobinski měnjone a Bog jich situaciju wiźi. To gronko jo dobry pśewóźowaŕ pśez nowy lětnik ochranojskich gronkow z Bóžym słowom na kuždy źeń.
-
Wšědne hesła 20232,50 €inkl. 7% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady – to su wšědnje někotre krótke słowa z biblije – přewodźuja serbske křesćanske swójby přez lěto. Rozmołwa je stajnje potom dobra, hdyž so partnerojo woprawdźe za sebje zajimuja a so zrozumja. Mało słowow potom dosaha, jeli wone žiwjensku situaciju druheho spóznaja. Hesła, krótke słowa ze Stareho a Noweho zakonja, su tajki poskitk do rozmołwy. Bibliske słowa móža jara wosobinske być, kaž rozmołwa mjez Bohom a nami. Wone móža być žiwe zetkanje z Bohom, jeli w nich swoje žiwjenje spóznawamy, druhdy njejapcy dokładnje. Hesła na lěto 2023 tajke zetkanje znowa zmóžnja.
-
Łužica – Łužyca – Lausitz 202315,00 €inkl. 19% wobr. dawka, k tomu kóšty dodawanja
Trojorěčna nasćěnowa protyka za cyłu Łužicu
Mišterske fotografije Maćija Bulanka
Z městnom za swójske zapiski a terminy
Aktualne informacije
Smolerjec kniharnja zahaji srjedu lětušu pěstowarsku akciju
Přichodnu srjedu zahaji Smolerjec kniharnja swoju lětušu pěstowarska akciju. Kniharnica Stefanie Zänkerjowa poda so do serbskich a dwurěčnych pěstowarnjow Hornjeje a srjedźneje Łužicy, zo by bohaty poskitk nakładnistwa na dźěćacych knihach a słuchoknihach pěstowarnjam a staršim předstajiła.
Nimo knihow změje lětsa nowum sobu – dwuřěčny barbny skazanski zešiwk za staršich, z kotrejež pomocu móža sebi zhromadnje ze swojimi dźěčimi knižne wudaća zwuběrać. A to nic jenož za předšulske dźěći ale tež za staršich bratrow a sotrow.dalše informacije»
Budyske hory w srjedźišću ─ Serbska protyka na lěto 2023 wušła
Dypkownje ze spočatkom nazymy dóńdźe tež lětsa najnowši lětnik Serbskeje protyki čitarjam do domu. Serbska protyka za lěto 2023 přeprošuje Was do Budyskich horow. Kak wotměnjawje hodźi so woblubowana protyka z tutej temu wuhotować, wo tym móžeće so na dołhich nazymskich wječorach při čitanju sami přeswědčić. Přetož kołowokoło hórskeho kraja chowaja so najwšelakoriše stawiznički a powěsće, zajimawostki a překwapjenki, wosobiny abo snano tež zadźěraty hórski ludźik?
Knižna premjera
6. 10. 2022, 19.00 hodź., Smolerjec kniharnja Budyšindalše informacije»
Što naše ćěło wšitko zamóže? – nowa serbska BOOKii-kniha w LND wušła
Za słuchopisak BOOKii je nětko w LND dalša zajimawa kniha za dźěći wušła. Z nowej knihu „BOOKii – Wotkryj sej swoje ćěło!“ zhoni dźěćo wšitko wokoło ćěła a dóstanje wotmołwy na prašenja: Kak rosćemy? Su zuby kosće? Kak husto bije wutroba? Zwotkel ćěło wě, što ma činić? Za čo trjebamy woči a wuši? Na dwójnych a barbnje ilustrowanych stronach so tute rozłožuja.
Knižne předstajenje
26.10.2022, 17.00 hodź., Serbske kubłanske srjedźišćo LIPA z.t., Smjerdźacadalše informacije»
Poskićamy
wot 1.10.2022 abo ručež móžno
wotměnjawe dźěłowe městno jako
knižny wuhotowar (m/ž/d)dalše informacije»
Wšědne hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady na lěto 2023 wušli
Hesła Ochranowskeje bratrowskeje wosady – to su wšědnje někotre krótke słowa z biblije – přewodźuja serbske křesćanske swójby přez lěto. Najnowše wudaće nětko w Ludowym nakładnistwje Domowina předleži.dalše informacije»


text:
łO dochtorowi Sikorowi
Był dochtór w Jabónkowie, pisoł sie Sikora. A drugi był Czarnota. To łuż był taki niedziwny dochtór, jyny tyn Sikora łokropnie dobry, jyny strasznie nerwowy. Bo sie zdoł zły, ale nie był zły. Za Austryje to było.
A prziszła tam baba, bo piyrwi ludzie boso chodzili, wiycie. Nikiedy deszcz loł a pomiyndzy palce w nogach wóm tego marasu rozmajtego nalazło. Jo to kiela razy miała, bo do kościoła w Jabónkowie sie w rynce niysło bótki, aby jich nie łubyło. Pram przez rynek, a do kościoła sie jich łobuło. A jak nazod, zaś do rynki, a zaś ście niyśli. A dziywki nastrojóne w sukniach, bandle we włosach, łoposka sie rozwijała a boso. To my tak chodzili.
A jedna baba, tako staro, szła do tego Sikory z palcami. łUż to miała pognite aże. I powiado: „Panie dochtorziczku, łokropnie mie boli miyndzy palcami”. – „łUkoż to!” łUna wyzuła to, na stołek położiła nogym i łun pluw ji na tóm nogym a pado: „Ty bestyjo staro, tyś to łod narodzynio nie myła”.
A teraz ji wzión, a cyk tam czegosi. Czi tam jodyny, czert wiy. Jeżiszikryste, tej nogóm
trzepie, wrzeeeszczi łoookrooopnie. Za chwilym łustowało, łustowało, łustowało, aż łustało. łUż coroz miyni bolało. A teraz drugo noga. Zaś dała drugóm: „Dochtorziczku mój złoty, ni”. – „Ty bestyjo, dyć łod tego zgnijesz!” Darymne.
Wzión zaś, szas, gich tam tyn. Zaś łokropnie wrzeszczała, przełokropnie. No a zaś pomału łustowało, łustowało, łustowało, no i łustało, i łobuła sie, i łuż tam zapłaciła mu, i szła do pola. – „Dziynkujym, panie dochtór” – łuż tam podziynkowała. A łun pado: „Ale, bestyjo, myj jinaczi ty nogi, aż mi tu po drugi zaś nie przidziesz!”
O autorce vyprávění: Anna Chybidziurowa se narodila v Bukovci na sklonku panování císaře Františka Josefa I., 26. července 1898 ve dvoru u Wocławků (Wocławky). Rovněž její rodiče pocházeli z Bukovce, otec z osady Malinky, matka Marie rozená Ćmielová z Markova. Její vypravěčské nadání obdivovali všichni od Hrčavy po Bukovec.
Děkujeme autorovi publikace Karolovi Danielovi Kadłubcovi a vydavateli – spolku Ducatus Teschinensis – za souhlas s publikováním na našem portálu vybraných povídek z knihy Opowiado Anna Chybidziurowa. Publikaci (již II. vydání) lze zakoupit v regionálních knihkupectvích.


text:
Thomas Moore (wojok)
Sir Thomas Moore (rodz. 30 kwjetńa 1920 we Keighley, um. 2 lutygo 2021 we Bedford) - brytyjski wojok a fundraiser, znůmy skirz tego co zebroł mocka pjyńindzy we swůj 100 gyburstag, uobłażůnc swojo zygroda 100 razůw. Forsztelowoł śe, aże uzbjyro 1000 fůntůw, a zebroł 32,79 milijůna na brytyjsko służba zdrowja, coby ja wspůmůc we walce ze pandymijům COVID-19.
Thomas Moore we II śwjatowyj wojńe służył na Sůmatrze a we Birmje. Po wojńe bůł managerym we stowjyńowym geszefće a sztartowoł we wyśćigach na motorach.
Skirz uośůngńyńć we fundraisingu brytyjsko krůlowo, Lisbeta II, nadała mu szlachecki titel Sir.


text:
Za bajtla roz sie suchało, a roz sie ajnfach smoliło co tam ôjce i reszta familiji godali. Ale pora zdań wlazło do łepy tak fest, że za pierōna już ich wyciś niy idzie. Znocie je na zicher. Pora śnich bydzie takie same jak po polsku, inksze mogōm sie pokozwać yno we niykerych familijach. Ale społym skłodajōm sie we ferajna zdań, kere przōdzij nerwowały, a kere terozki spōmino sie z uchachanōm gymbōm.
1. Zostow, dyć to je dlo gości!
Klasyk zaro z poczōntku. Fryszne makrōny abo sztyjc gorki kołocz gynau z baksztuby wōniajōm tak, że wartko by sie chciało pōmaszkecić. Utargać kōnsek a gibko ciś nazod na plac. Ale niy. Mutra zoziyro a po rynkach szmatōm chlasto. „Zostow miglancu, dyć to je dlo gości!”. Jerzina, yno czamu w gości łazi sie tak rzodko, a ôni prziłażōm do nos sztyjc?
2. Ôblykej i kōniec godki, dyć żodyn cie tam niy zno.
Nowo frizura, wyglancowane sztrzewiki a galoty z bizami. Gyburtstag u kamratōw ôd ôjcōw. U tych, co ta szwarno cera majōm. Tōż gibkie sznupanie za nojlepszōm, biołōm hymdōm. Niy ma. Mutra godo, że sztyjc umazano, a ôna prać a biglować bydzie, ale dziepiyro jutro. We szranku ôstoła sie ale jedna hymda, yno inkszo, tako za wielo, po kuzynie. Nojgorzyj, że ta hymda je ku tymu we modro-brōnotne poski, a dyć w takich to sie terozki ani siyni niy zamiato. Tela yno, że czasu już niy ma, trza ôblykać co je a ciś, a niy snokwiać we antryju. „Dyć żodyn cie tam niy zno” ryczy przemierzło mutra. Tōż nic… możnej chocioż tej ôd nich cery dzisiej tamek niy bydzie?
3. Niy śpiywej przi jedzyniu, bo bydziesz mieć gupigo chopa.
Prziwiarka staro jak świot. Żodyn niy wiy skōnd sie wziyna, ale wersyji na to je masa. Naszo ôblubiōno? Bezmaś za starej piyrwy we familiji bōła tako fest mōndro, samojedno ciotka, kero zawdy przi wieczerzy se śpiywała. Jedyn roz usłuchoł jōm bauer, kery gynau podjechoł pod familok. Gupi bōł bezmaś jak pierōn. Ale zaklupoł na dźwiyrza, pedzioł, że cudnie śpiywo, a za pora miesiyncy już sie hajtali. Cufal abo pech? Ciotka na starość sama niy ôstoła, a nowy ujek bōł chocioż robotny. Tōż chyba jednak cufal, pra?
4. Pojodłeś? Tōż fōns utrzij a nazod do heftōw.
Prziłazi modziok ze szkoły a chce se chnedka dychnyć. Fajnie je, szumny ôbiod postawiōny pod samo gymba. Po leku sie tracōm kartofle a ciaperkapusta. Yntlich ôstowo yno jeszcze kōnszczek karminadla. Widełka wciśniynto, rynka pōmału idzie ku gymbie, zymby ściepujōm miynso z byszteka. Iii ôroz… ciuldup! Talyrz w zlywie, byszteki pōmyte. „Pojodłeś już, pra? Fōns utrzij a ciś wartko nazod do heftōw. Napoczynosz ôd gyjografije abo ôd historyje?”.
5. Przeżegnej sie krziżym świyntym, a proś Pōnbōczka ô lepszy rozum.
Gyburtstag, wieczerzo, jodło na stole. Godka ô klamotach, grubie a farorzu. Sztyjc yno ryki a dyskutiyrowanie. Ôroz sie ujki a ciotki pytajōm bajtla ô plany. “A co ty bydziesz robił po szkole? Sztudia? Robota? Familijo?”
Ôpowogi już wiyncyj, idyji w łepie pora, tōż jak sie kery pyto, to idzie ôdpedzieć. No tōż godōm wartko, direkt z syrca: “Echt w zocy to mōm yno fusbal, zawdy byda kawaler, ale sztyjc byda łaził na zolyty z roztōmaitymi dziouchami. Sztudia to je pierōństwo, bez nich tyż byda zarobioł fol pijyndzy, a dyć to je nojwożniyjsze”.
Ôjciec godo yno „Przeżegnej ty sie krziżym świyntym, a wiyncyj gańby niy rōb…”. Mutrze sie spōmino, że trza sie już zbiyrać. Czerwōni po gymbach, sztrzewiki ôbuwajōm gibko. Za tydziyń zaś gyburstag we familiji, ale bezmaś terozki trza już chałpy wachować. Tako gańba. I na co sie zdały gupie idyje?
6. Lygej, bo gasza!
Sztekrōw w dōma z dwadziścia, samymu idzie se pogasić, a i tak ôjce pod wieczōr ryczōm na pōł chałpy „lygej, bo gasza!”. Czamu? Pierōn wiy, przeca dziepiyro drugo w nocy, a dyć turniyj we FIFA sie sōm niy zagro. Za sześ godzin trza sie do szkoły wybiyrać, tōż już ani niy ma co lygać, pra?
7. Stroć mi sie stōnd!
Mamulki a fatry na Ślōnsku fest przajōm swojim bajtlōm. Starczy pedzieć, że jak by trza, to zaro, bez dugszego pōmyślōnku, daliby za nie wszyjskie barbōrki a szternostki z cołkigo żywota. Ale ślōnskim ôjcōm tyż czasym chybnie zmiyru. Nojszpetnij je wtynczos, jak se mutra pōmyje delōwka, a ftoś jij po sztyjc mokrym zolu przyndzie. Nerwy, szmata loce, woda pyrsko, a miyndzy uszami yno echo głośnego „Stroć mi sie stōnd ale gibko!”.
8. Kartofle ôstow, bele miynso zjysz.
Jodło je fest wożne, a dlo Ślōnzokōw to już wcale. I chocioż pōłek z nos mo już cholesterol srogi jak byk, a co trzecimu chopowi bas wylazuje spod cwitra, to sztyjc trzimiymy sie chopskij, ślōnskij diety sprzed sto lot. Wōszt, kotlet a rolada. Dyć yno tak idzie fedrować, lotać a fōngować, pra? A że godajōm, że mocka tak echt to sie biere ze ôbiyla, gymizōw a ôwocōw? Cygōństwo! Beztōż już nojmyjszym bajtlōm żodyn niy popuszczo. „Niy chcesz, to ôstow. Bele miynso zjysz, bo bydziesz stynczny a niy urośniesz”.
9. Gyszynki ôd dzieciōntka? Nojprzōd barbōrka i szternostka.
Ślōnskie zdanie, kere znoł bodej kożdy bajtel ze grubskij familije…
Cudny zygorek mie sie śnił. Taki, co świyci bez nocka a idzie sie śnim czochać. Gynau tyn sōm, co ryszawy gyszefciorz na torgu mioł w zeszło sobota. Żodnego rojbrowanio ôstatnio niy bōło. Wiadōmo, jak to kożdy rok bez paździyrnik a listopad, bo przeca wtynczos ôjce nojbardzij dowajōm pozōr, eli sie zasłużyło na gyszynk, eli na ôszkrabiny pod kristbaumōm. Tōż chyba na zygorek szansa je. Ale zeszły miesiōnc auto stoło u mechanika, a starka miała siedymdziesiōntka. Ku tymu jeszcze fater idzie za potka. Barbōrki już niy ma. Cołko nadzieja we sztyrnostce. Yno tak po prowdzie, to… na co Dzieciōntkowi ôd ôjcōw pijōndze?
10. Jak niy świnia, to sie wrōci.
Ôstatnie na naszej liście, trocha szpetne hasło, kere pora razy słyszelimy kajś ôd naszych starzikōw. Jedni śnich wybiyrali sie gynau na gyburstag do ujka, z kerym sztyjc yno haja a ôstuda. Bo ujek to bōł chachor a szpyndlikorz, ale krōm tego i tak we kopercie dostoł dwiesta złotkōw (bo przeca gańba dać mynij). Wtynczos ôpa zaglōndoł na udziwiōne ynkle w antryju a godoł nōm na ucho „Dostowo ôstatnio szansa. Mōj gyburtstag chned. Jak niy świnia to sie wrōci…”.
Godo abo godało sie tak u Wos? Sōm jakie inksze ślōnskie zdania, kere se spōminocie?
👉 Czekōmy na Wasze kōmyntorze na Facebooku! 👈