text:
Bierōm sie już za śpiywŏkōw i roztōmajtych muzykantōw. Zaczynajōm ôd blackmetalowcōw, kere majōm nojwiyncyj grzychōw na sumiyniu. Kejby fto niy wiedzioł ô kogo sie rozchodzi, to sōm te karlusy, co se tak żadnie farbiōm gymby na czŏrno i bioło, skuli czego wyglōndajōm choby jakie diŏbły. Ôkultyzm, kery je wszeôbecny w jejich tekstach sprŏwiŏ, iże Lucyper mŏ do nich leki dostymp.
Kej black metal bydzie zdelegalizowany, to potyn już pōdzie gibko: heavy metal, thrash metal, death metal, speed metal, power metal i kŏżdy inkszy metal. Yntliś żŏdyn sie niy uchowie. Zawrzōm tyż wszyjskie hōty, a ulicã Metalowcōw w Chorzowie przemianujōm. Za to sie weźnie sōm wojewoda ślōnski, beztōż wartko idzie zmiarkować, jako sie bydzie ta ulica po nowymu mianować.
Nale to jeszcze niy wszyjsko. Ustawa desatanizacyjnŏ bydzie miała fest szyroki zasiyng. Muzyka techno, kerŏ je tworzōnŏ ôd satanistōw, wkludzŏ ludzi w trans i wtynczŏs diŏbły poradzōm przejōńć nad niymi kōntrolã. Skirz tego ôna na zicher bydzie nastympnŏ. Potyn przidzie dran na rock, pop i inksze bezbożne zorty muzyki.
Jak wōm sie zdŏ, co naszym ślōnskim śpiywkōm dajōm pokōj, to żeście sie fest chachli. Ani niy mŏcie pojyńciŏ, wiela tak po prŏwdzie mōmy spōlnego z black metalym. Styknie wejrzeć na grubiŏrza po szychcie i jego gymbã cŏrno choby u diŏbła. W Norwegii, w keryj majōm nojwiyncyj kapel blackmetalowych, bōł taki jedyn ipta ô nazwisku Vikernes. Tyn gupielŏk groł w jednyj z takich kapel, a po czasie rŏd chodziōł wszyndy ze sztracheclami i przitrefiyło mu sie podpŏlić trzi kościoły. Potyn zamordowoł inkszego blackmetalowca, z kerym sie fest powadziōł ô to, kery śnich je gorszym gizdym i lepij chwŏli diŏbła. Yntliś na szczyńście zawarli go do heresztu.
Co to mŏ spōlnego ze ślōnskimi śpiywkami? Ano, na Piaśnikach miyszkoł kejś Erwin Chachuła, kery groł i śpiywoł ślōnskie śpiywki ludowe w jednyj takij wywołanyj kapeli. I musicie wiedzieć, że tyn Erwin po robocie tyż rŏd sie bawiōł sztracheclami. Rŏzczasu nawiedziōł swojigo kamrata Mariana w jego ôgrōdku na Lipinach kaj po dwiōch halbach prziszło miyndzy niymi do chaje. Powadziyli sie ô to, ôd kogo baba robi lepsze rolady. Marian tak dugo sie śmioł z Chachułowyj, kerŏ dŏwŏ do roladōw grziby, że Erwin yntliś niy szczimoł i sproł gospodŏrza ôkropicznie. Potyn zaczōn gymzić po sōmsiednich ôgrōdkach i zdōnżōł hajcnōńć trzi lauby podwiela niy przijechała policjŏ. Chachuły zawarli do heresztu i ôbskarżyli go miyndzy inkszymi ô ôrganizacjo czŏrnyj mszy satanistycznyj, bo w jednyj z laubōw znŏdli spŏlōnego kota i pantograf, kery ponoś je symbolym ôkultystycznym. Niy wiym po jakiymu, dyć kŏżdŏ bana mŏ na dachu takie pierōństwo i żŏdyn sie ô to nigdy niy ciepie.
Tuplikowanie, że jedyn waryjŏt niy może dyskwalifikować cołkij zorty muzyki to je darymny futer. Kŏżdy słyszy ô czym śpiywōmy i tego sie niy idzie wyrzeknōńć. Styknie posuchać “Poszła Karolinka do Gogolina”, coby wiedzieć, że w tych śpiywkach sōm prōmowane naganne postawy społeczne. Karolinka jako prototyp feministki co niy godzi sie na tradycyjno rolã kobiyty w społeczyństwie, idzie fōrt ôd chopa kery jij przaje i ôbiyrŏ “kulturã singli”. Dzisiŏj takŏ Karolinka na zicher ôblykła by sie na czŏrno i z czŏrnym (blackmetalowym) paryzolym pocisłaby dyrekt na czŏrny protest.
Tōż widzicie, że zmiany legislacyjne sōm niy do unikniyńciŏ. Przinojmnij żŏdyn już niy bydzie grzysznōm muzykōm chwolōł diŏbła. Nale niych sie żŏdyn niy trŏpi, bo durś bydzie szło legalnie pośpiywać. Rekrutacyjŏ do chōrōw kościelnych już sie napoczła, yno trza sie uwinōńć, bo do wszyjskich placu na zicher niy styknie.
Ô autōrce: Miyszkōm na Fytlu, a z tyj perspektywy świat zdŏ sie być trochã inkszy aniżeli Wy go pewnikiym widzicie. Jak chcecie sie ździybko wejrzeć bez moje brele, zaprŏszōm na blog.


c: text/html

text:
Vatikan (B/SN). Prěni raz bu duchowny ze Šwedskeje za kardinala powołany. Bamž Franciskus wozjewi pomjenowanje biskopa Andersa Arboreliusa ze Stockholma za kardinala. Dale chce wón 28. julija na kardinalow pozběhnyć biskopow Jeana Zerbo (Bamako, Mali), Juana Jose Omella (Barcelona), Louisa-Mariju Ling Mangkhanekouna (Pakse, Laos) kaž tež swjećaceho biskopa Gregorija Rosu Chaveza (El Salvador).
Ćěkancy su witani
Lipsk (B/SN). Pod hesłom „Dóšli – přiwzaći“ wotmě so we wobłuku ewangelskeho cyrkwinskeho dnja w Lipsku lětuši zetkawanski dźeń za wusydlencow. Na dwurěčnej Božej słužbje w Mikławšowej cyrkwi wuzběhny krajny biskop Carsten Rentzing zwólniwosć, na nowych městnach a daloko wot domizny znowa započinać. „Wy sće žiwy přikład za to, štož mjenujemy integraciju“, Rentzing podšmórny, „lubosć Boža nas dźerži – wšojedne na kotrym městnje.“ Loni je 325 ćěkancow do Sakskeje přišło, lětsa dotal 52.
Tilich přihłosuje dialogej z AfD

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kůmputer
Kůmputer (ang. computer uod łac. computare - rachować) – elektroniczno maszyna kero je mogebna być zaprůgramowano do roztomajtych logicznych dźałań a rachowańo. Terozki kůmputry fungujům skiż uoperacyjůw na sztrůmowych sygnołach zero - jedyn. Dowńij, s anfanga uůnych egzistowańo, kůmputry bůły analogowe. Skoro wszyjske kůmputry fungujům we opraću uo architektura von Neumanna. Kożdy kůmputer mo procesor, pamjyńć a urzůndzyńa wejśća/wyjśća. Do kůmputrůw wrachowujům śe kůmputry uosobiste, superkůmputry, mobilńoki, mocka urzůndzyń wbudowanych (embedded devices) atp.


text:
Wopisowanje
Je mjeztym z dobrej tradiciju, zo wuńdu kóžde druhe lěto w LND čerstwe młode teksty starych a nowych Paternoster-zajacow. Do runje wušłeho šěsteho zešiwka »Paternostera« su so přinoški třinaće awtorow přiwzali, někotři z nich su hišće šulerjo Budyskeho Serbskeho gymnazija, jedyn je Delnjoserb. Młodźi awtorojo w prozy a basnistwje intensiwnje sebje a swój wobswět reflektuja, pisaja wo nutřkownej swobodźe, sonje a strachach abo slědźa za wulkimi prašenjami žiwjenja kaž: »Kak praju, zo će lubuju?«


text:
Gùst Kaszëbòvskji… anjelskji Samuel Pepys? Pòlskji Mjikòlôj Dosvjôdczińskji? Wurodzoni v Wustarbòvje, vëchòvóni ë vëwuczoni v Mjesce/Vejrovje. Jednõ razõ jidze v svjat, cobë przecignõc na zúdã (tã kaszëbskõ), vest (kaszëbskji ë navetka francëskji, wo jakjim pòvjôdô jewo përznã starszi kùzénj), téj zôs dalek na óst (Kòlc na Siberëji), żebë vrócëc na nordã, do czësto jú jinéwò, chòc dërch ne saméwo Vejrova. Blós że nen Gùst sóm so tewo nje zrobjil. Na pińclatnô réza to nje bél jewo vëbjér, a to co won z nji przëvjóz, njijak do mjenjanjô svjata sã nje nadôvalo…
Nej! Gùst nje szlachùje za żódnim z herojóv fjilozoficznëch pòvjôstkóv. Nje je won takjim, co bë svój vãder v jakjim dzénnjikù wopjisôl ë nafùlovóni svòjima mrzónkama mjôl bë tvòrzëc wutopjijni svjat szczestlëvëch lëdzi. “Cësk” Stanjisłava Jankji (pòl. Stanisław Janke), chtërnéwo herojõ pravje je Gùst Kaszëbòvskji, v calosci je pòvjescõ wo njeszczescim czlovjeka krõcõcéwo sã razã ze svjatã I pòlovë XX stalecô.
Nen czlovjek pòznôl tak vjele bjédë ë pònjevjérkji, tak vjele razi wocar sã wo smjerc, że v kùńcú v njim “jakbë cos wumjarło”. A mje sã zdôvô, że przez nen “cësk”, nen njewubëtk ë wurzas, jakjé tovarzëlë mù wob calé żëcé – wod dnja, kjéj gò czôrni pjes Aza wużar v kro ë nen szczirz za stodolõ prosto wutlëkli zó to wostôl, przez nen dzénj, kjéj do njewo v Pjôsznjici strzélalë Njemce ë won jak no szczërzëszcze cali v krëvji kraczil sã z rovù fùl trúpóv, jaż pò bòlestnõ stratã brzadë svòji mjilosce przëszléwo do wuszkòdë v krëvavi plëce.
Nã svòjã wopòvjednjã Gùst Kaszëbòvskji przedstôvjô bez vjikszéwo vzbùrzenjéwo abò jakjéwos rozmjitczenjô. Kò móże czasã, dzes v tim, co przekazëje, zadërżi jakôs nóta gòrzë, strachù czë redosce, ale wona le ledvò zvãczi. Pòvjôdanjé Gùsta je skòncentrovóné na prostim “jô bél”, “jô zrobjil”, “mje vzãnë”, “mje rozkôzalë”, “do mje strzélalë”, “jô sã wuretôl”. Nji ma tam placë na wopjisënk nôtërë czë rozmiszlanjé nad jakjima dejama, wudbama, pòzdrzôtkama. Przez to svjat Gùsta je dosc prosti, chòc tak pòmachconi. Czëtajõcë “Cësk” më sã v kùńcú doznômë, czemù to tak je. Kò przëczënõ tewo dosc czôrno-bjôléwo vzéranjéwo na svjat sõ smùcënë. Chòrosc dopadô Gùsta kòl 40 rokù żëcéwo. A móże vjedno wona v njim bëla?
Hewo, pravje przez në smùcënë heroje, v “Cëskù” czëtôrz nje naléze żódnëch tôklóv bënovëch Gùsta, nomen omen, Kaszëbòvskjéwo. Jak wo tlëkõ za kaszëbjiznã, to barżi gò bòli jak robji to pòlskji szkólni, njigle ten mjemjeckji. Won je Kaszëba ë Pòlôch. Won vjé, że “ni ma Kaszëb bez Polonii” ë że to sõ slova kaszëbskjéwo pòétë, co sã zvôl Derda. Won vjidzi vjelgji znaczënk zaslëbjenjéwo Pòlskji z mòrzã przez Jenrôlã Hallera ë woli damjic, kjéj żôlnérze cëzi armje robjõ krzivdã kaszëbskjim sõsadóm. Chòc ve vjele pòstacëjach wuzdrzimë calõ plejadã kaszëbskjich pjisarzi: v tim falú Aleksãdra Majkòvskjéwo, Jana Karnovskjéwo, ksãdza Frãca Grëczã ë drëgjich dzejarzi jak Wojcech Kjedrovskji ë Tédór Bòlduan, to Hieronjim Jarosz Derdovskji je v romanje Jankji tim, chtëren pòkazëje Kaszëbóm jich drogã.
Trochã szkòdã, że Stanisłôv Janka tak plaszczi svjat svòji pòvjescë, chtërna mjala doch dofùlovac, bënômji jô tak mëszlã, wopòvjednjã newo pjisarza wo XX stalecim. Ta pjerszô kaszëbskô (pò kaszëbskù napjisônô) pòvjesc Jankji to bëla “Łiskawica”, v jakji czëtôrz pòznôvô farvné, chòc cvjardé realia Kaszëbskji lat 50., 60. ë 70. zeszléwo vjekù. Pjiszõcë lata temù wo ti ksõżce v pjismjenjú Pomerania, mje sã dalo pòróvnac jã do znóni pòlskji pòvjescë “Konopielka” Edvarda Redlinskjéwo, abò do ksõżk Andrzeja Stasiuka, jakjima zaczëtëjõ sã dzisô njé le v Pòlsce. Dobri je téż “Żôłti kam”, tlomaczoni przez autora na kaszëbskji z pòlskjéwo jãzëka. V tim romanje njivõ wopòvjesce Stanjisłava Jankji sõ lata 70., 80. ë 90. XX vjekù na Kaszëbach. V wobùdvúch tëch ksõżkach vjele sã dzeje v glovach ë dëszach jich herojóv, chtërni nôleżõ do lëdzi szúkajõcëch gvôsnéwo placë ë svòjéwo môla v spòlú – gòdzõ sã z njõ abò jã wodrzúcajõ.
Jô żalëjã, że Stanjisłôv Janka nje wopjisëje róvnak téż v “Cëskù” kaszëbskjich tôklóv ze svòjõ tożsamòscõ, jakjé tak letkò bë bëlo pòkazac v lõczbje z Vejrovã, mjastã tak vôżnim v cali ksõżce. Jo, to je prôvda, że autór nadkjidnõn wo vjele rzeczach, chòcle wo pòwòjnovi Zrzeszë Kaszëbskji, wo I Kòngresú Kaszëbskjim. Ale zrobjil to jakbë blós z chrónjikarskjéwo mùszu. Jistno zresztõ je z drëgjima spravama, ledvò dotklima v jednim abò dvúch akapjitach. Pò przeczëtanjim ti nônovszi pòvjesce Stanjisłava Jankji wostôl v mje glód… njenajadlosc vseczëcóv.
“Cësk”, autor: Stanisłôv Janka (Stanisław Janke), malënkji na wobklôdce ë bënë: Macéj Tamkùn, vëdalo: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdúńsk 2020.


text:
Harynek a Popielec
Moja starka rodym ze Jejkowic łogromnie rada bojała ło tym , jako to było za jejich modych lot. Przed piyrszom wojnom czasy nojlepsze niy były, ale ludzie sie radzi weselili i żodnej muzyki niy łopuścili! Czasym to i kupa zwady skuli tego było, jak chop abo baba sami po muzykach lotali, a tym drugi siedzoł przi dzieckach!
Moja starka miała piyńć gryfnych siostrow, a łona szósto była we tyj ferajnie. Jejich mamulka to nawet rada była, że wszyski cery idom społu do kaczmy na muzyka, bo se myślała, że jak idom we taki wielgi kupie, to sie im nic złego stać ni może, ale ze tym to roztomańcie było!
Roz jedym na jejich nojmodszo siostra Trudka zaczaił sie taki miglanc ze miasta.
Wetnoł sie ze kamratami , że łon ta „modo cielyncina” na dwor wykludzi i prawie mu sie to udało, ale starczyno siostra Tekla kapła sie co sie świynci, chyciła mietla, co stola wele pieca, a czekała na tego gizda we siyni. Karlus Trudka wytańcowoł do siyni a potym chcioł po ni kusku, ale dziołcha była wstydlawo, a sama niy chciała dziobka dać, no to łon chciał se som wziońć, pocis jom na ściana a rynce i chycił, ale ku niczymu niy prziszło, bo go Tekla skryto pod schodami zaczła prać mietłom a siostry i dopomogły.
Mamulce jednako nic niy padały, coby się niy gorszyła, bo inakszy lotani po muzykach by sie skończyło, a miały być jeszcze łostatki ze harynkiym.
We tyn łostatni dziyń to ci dziepiyro była muzyka, dziołchy a synczyska tańcowali aż sie kurziło: waloszka, mietlorza, polka a wiela jeszcze inkszych, co jo już ich ani pomianować niy poradza, bo to było przeca łostatni roz we tym Karnawale!
Przed dwanostom na sala wloz stary chop a przinios słonego harynka, co wisioł na kiju, a kaczmorka wyniosła na pojstrzodek wielgi garniec żuru a miska pelkartofli (takich we łoszkrabinach). Synczyska brali te kartofle a cylowali we tego harynka tak dugo, aż sie urwoł i spod na ziym, potym kozdy wyciongnoł swoja łyżka a zabrali sie do żuru. Jak na kościele pizło dwanoście, to sie ludziska porozchodzili do chałpow, bo wczas rano trza było iść do kościoła, posuć gowa popiołym, a potym be szterdziyści dugich dni pokutować za wszyski swoji grzychy.
Grymlino.
Jeśli podobało Ci się opowiadanie “Harynek a Popielec” to zapraszam do czytania innych z cyklu po naszymu
Koniecznie zajrzycie na mój profil na Facebook.


text:
Kogo zastupujomy?
Friziska ludowa kupka
Friziska ludowa kupka w Nimskej jo žywa na šleswig-holsteinskem pódwjacornem pśibrogu a w dłujkowjacornej Dolnosakskej ako teke we wokrejsu Cloppenburg. Pó pówoblicenju jo něźi 60.000 luźi pó swójom sebjerozměśu Frizow.
Wótpowědujucy swójomu žywjeńskemu rumoju se jim groni Pódpołnocne Frizy, Pódzajtšne Frizy a Saterske Frizy. Pódpołnocne Frizy su doma we wótpowědujucy pomjenjonem wokrejsu Pódpołnocna Friziska a na kupje Helgoland. Pódzajtšne Frizy su žywe we wokrejsach Aurich, Leer, Friziska a Wittmund, w bźezwokrejsnych městach Emden a Wilhelmshaven ako teke w źělach wokrejsowu Cuxhaven a Wesermarsch. Saterske Frizy su zasedlone na dłujkem wjacorje wokrejsa Cloppenburg a w samostatnej gmejnje Saterland. Ku kupce Frizow słušaju teke Pódwjacorne Frizy, kenž su w Nižozemskej ako narodna mjeńšyna pśipóznata.
Jich organizacije angažěruju se mjazy drugim za zdźaržanje swójich rěcow a jich wužywanje w zjawnem rumje ako teke za pósrědnjenje jich kultury w šulach.
Ako kšywowa organizacija słužy Frasche Rädj (Rada Frizow, sekcija pódpołnoc z.t.), kótaraž zgromadne zajmy Pódpołnocnych Frizow dowenka a w drugich gremijach zastupujo.
Za zdźaržanje a spěchowanje saterskeje frizišćicny se zasajźujo Seelter Buund (domowniske towaristwo Saterlandu).
Dalejwjeduce linki:


text:
Bywši nawoda pólskich biskopow a wojowar přećiwo komunizmej počesćeny
Waršawa. W Pólskej su minjenu njedźelu z wulkej politisko-nabožnej swjatočnosću bywšeho primasa biskopow Stefana Wyszyńskeho zbóžnoprajili. K tomu běchu so we Waršawskej katedrali Božeje předwidźiwosće wodźacy zastupnicy politiki a cyrkwje zhromadźili. Nimo prezidenta Andrzeja Dudy a cyłeho knježerstwa z ministerskim prezidentom Mateuszom Morawieckim na čole bě 80 pólskich a 45 wukrajnych biskopow kaž tež 600 duchownych na ceremoniju přišło. W katedrali samej je 7 000 ludźi zbóžnoprajenje sćěhowało. We wjacorych městach kraja stejachu hoberske wobrazowki, na kotrychž móžachu dalši zajimcy zarjadowanje sobu dožiwić. Vatikan zastupowaše pósłanc bamža Franciskusa, kardinal Marcello Semerano.


text:
Idźewan
Idźewan (armensce Իջևան; do 1961 Karawansaraj) je město na sewjeru Armenskeje.
Leži při rěce Agstew něhdźe 90 kilometrow sewjerowuchodnje Jerjewana. Je stolica a najwjetše město Tawušskeje prowincy. Přez Idźewan wjedźetej dalokodróha M4 a železniska čara z Jerjewana do Bakuwa, kotrejž stej pak wot časa wójny wo Nahórski Karabach přetorhnjenej.
Město ma něhdźe 21 tysac wobydlerjow[1] a je sydło wotrjada Jerjewanskeje statneje uniwersity.
Dźensniše sydlišćo je so we 18. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Nikol Pašinjan (* 1975), žurnalist a politikar; narodźeny w Idźewanje


text:
Mjeztym třeći festiwal šesćiměstow „Přińć a woteńć“ je so minjenu sobotu zakónčił. Cordula Ratajczakowa je so z iniciatorom a 1. předsydu festiwala Hansom Narvu rozmołwjała.
Kak wupada Waš facit festiwala?
H. Narva: Principielnje móžeš rjec, zo ludźo festiwal jara derje přiwzachu. Mam začuće, zo nas nětko w mjeztym třećej festiwalnej sezonje chutnje bjeru, zo njejsmy hižo žana jednodnjowska muška, ale zo ludźo spóznaja, zo serioznje a do přichoda so orientujo w Hornjej Łužicy dźěłamy. Tež kooperacije su so zesylnili, smy je tež rozšěrili. Mějachmy najebać koronakrizu wjace króć wupředate koncerty. Pandemije dla su městna wobmjezowane byli, njebě žadyn koncert z wjace hač 80 přihladowarjemi. To je wězo k wěstemu pomjeńšenju poskitka wjedło.
Kak hladaće na kwalitu lětušeho festiwala?


text:
Dzisiej, na koniyc października wracômy do szpilania ło punkty do tabyli ligowyj. Do Chorzowa przijeżdżo Gwarek Tarnowskie Góry.
Towarzystwo Sportowe Gwarek Tarnowskie Góry powstôł we 1953 roku jako Koło Sportowe Zrzeszenia Sportowego „Górnik”. Łod 2015 roku trynerem jest Krzysztof Górecko, kiery ze drużinom krynci coroz to lepsze wyniki. Nôjwiynkszym sykcesem jest szpilanie we III Lidze.
We tym syzonie Gwarek zajmuje na ta chwila 6 plac we lidze (po 12 szpilach) mo 21 punktów, a łostatnio, u sia wygrôł aż 5-0 ze Polonią – Stal Świdnica.
Ruch Chorzów łobycnie mo seria 7 szpilów bez sfalonygo, a łostatnie 6 szpilów to nôsze wygrane. Dzisiej przistympujymy do szpilu jako lidery tabyli, po szpilu ło awans do Okryngowygo Pucharu Polski (we wtorek wygralimy ze Podlesianką Katowice 6-0) wiync czujymy, że dzisiej tyż wygrômy. Nósz typ: 3-0.
Ze wzglyndu na łobostrzynia dzisiej szpil na Cichyj 6 łodbyndzie sie bez udziału kybiców, ale idzie kupić RYLACJA TV zaś Radio Widzew za darmo zrobi radiowy LIVE => RUCH – GWAREK RADIO.
Szpil sztartuje ło godzinie 18:00, rylacje zacnom sie kole 17:50!
własne


text:
Meghan (kśynżno Sussex)
Meghan, kśynżno Sussex (ang. Meghan, Duchess of Sussex), rodz. kej Rachel Meghan Markle 4 śyrpńo 1981 we Los Angeles - amerikańsko szauszpilerka a społeczno aktywistka, uod 19 moja 2018 baba kśyńća Henry'ego.
Groła epizody we seryjalach, wjynkszo rola mjoła we seryjolu Suits. Dźołala tyż kej femińistka, m.in. skiż ńyj půmjyńili reklama ze "Baby we cołkij Americe walczům ze tustymi gorcami" na "Ludźe we cołkij Americe walczům ze tustymi gorcami".
We lotach 2010-2013 bůła babům uod filmowygo producynta, Trevora Engelsona. Henry'ego trefjůła we 2016 roku.


text:
Kós
Kós[3][4] (Turdus merula) jo družyna droznow. Samica jo brunocarna, mjaztym až jo samjak carny ze žołtym pyskom a rědnje spiwa abo šwikoco.
Wón jo žywy w Europje, póddružyna Turdus merula aterrimus jo žywy mjaz Waliziskej a Kawkazom, póddružyna Turdus merula mauritanicus jo žywy w dłujkowjacornej Africe. Někotare póddružyny se teke namakaju w Aziji, na Acorach, Kanarskich kupach a na Madejrje.
Ptašk jo wót 22 až do 29 cm dłujki a wažy 75-135 g.
Jogo głos pśi pśiwabjowanju jo pódobny na „dukdukduk“ abo „sriii“, pśi alarmje „tikstikstiks“, spiwanje jo pódobne k šwikotanju.
Ptašk gnězdźi w gólach, zagrodach a parkach, dwójce abo trojce za lěto mjazy aprylom a julijom. Jogo gnězdo jo kulojta šklicka z trawiznow měšane z glinu, lažecy na gólach, kerkach, wuwześnje teke na domach. Samica njaso 4-6 módrozelenych jajow z zarzobarwojtymi flackami, sejźe na nich 13-14 dnjow (jano wóna). Pótom wobej staršej se staratej za młoźeśa za cas 12-15 dnjow a hyšći pó wótleśenju z gnězda pomagatej jich se žywiś za cas dweju tyźenjowu. Wóni žeru insekty, wužeńce, sliniki, płody.
Kósy pó źělach wótlětuju za cas zymy k śopłym regionam. Za cas slědnych lětow wjele pśezymuju w městach.
Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 1244
- ↑ W internetowem słowniku: Drossel
- ↑ 3,0 3,1 Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 191
- ↑ 4,0 4,1 W internetowem słowniku: Amsel
Wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]


text:
Fizyka
Reprezentanci: Janusz Andrzej Adamowski, Edward Józef Chruściel, Stanisław Mieczysław Dubiel, Tadeusz Zbigniew Dworak, Krystyna Dziunikowska, Henryk Jan Figiel, Adam Guła, Michał Kazimierz Heller, Jurgen Michael Honig, Kazimierz Franciszek Jeleń, Mieczysław Jeżewski, Stanisław Roman Kaprzyk, Antoni Karamara, Zbigniew Krzysztof Kąkol, Jan Władysław Kiełbasa, Danuta Maria Kisielewska, Kazimierz Korbel, Ludwik Kozłowski, Szymon Kuczyński, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Jerzy Łoskiewicz, Andrzej Zbigniew Maksymowicz, Lidia J. Maksymowicz, Konstanty Waldemar Marszałek, Jerzy Michał Massalski, Marian Mięsowicz, Stanisław Marian Nizioł, Andrzej Władysław Oleś, Tadeusz Piech, Jan Jakub Stock, Piotr Aleksander Tomczyk, Marta Wasilewska-Radwańska, Jerzy Walerian Wiciak, Wiesław Marek Woch, Wojciech Hubert Żurek


text:
Pančicy-Kukow (SN/BŠe). Zasada Serbskich Nowin je, ludźi we formje powěsćow, reportažow, interviewow, dopisow a pokiwow informować. To wuzběhny wčera šefredaktor dźenika Janek Wowčer na čitarskej rozmołwje w Pančičansko-Kukowskej „Karstenowej piwowej stwičce“, na kotruž bě tamniša Domowinska skupina přeprosyła. Něhdźe 25 zajimcam šefredaktor rozłoži, kak wšědny wječornik nastawa. Runje tak skedźbni wón na starosće, z kotrymiž so redaktorojo bědźa. Tak pobrachuje žurnalistiski dorost, kwalita zapodatych přinoškow woteběra a datowy škit wosebje nastupajo fota je wobćežny. Hladajo na razantne wuwiće digitalnych medijow je ćežko konkurencykmany wostać. „Přiwšěm zhladujemy na wobstajnu ličbu něhdźe 1 700 abonentow“, Wowčer rjekny.
Pančičan Alfons Kuring měnješe, zo měli Serbske Nowiny bóle za sebje wabić. Skerje je starši hač młódši ludźo čitaja, štož je jara škoda. „Mnozy maja serbsku nowinu za samozrozumliwu, ale njewědźa, kelko dźěła za tym tči“, wón rozłoži.


text:
Sztyrycatka to sóm taki roki w kierych znoci chce sie zaś łod nowa po drugi żyć. Skyrs tego w tym naszym dwi a sztyrycatym nomerze bydymy tóm naszóm cieszyńskóm rzecz dować do eszcze lepszejszego życio, coby jóm nigdy uż żodyn nie zapómnioł. Nejlepszyj sie to nóm isto podarzi jak dzisio w tym naszym TRAMWAJU podrzistómy se s takóm jednóm szykownóm paniczkóm s Hażlacha.
Aneta Hanus – to rodowita hażlanka, która bardzo uwielbia tą naszą cieszyńską gwarę. Absolwentka Technikum Odzieży dla Dorosłych w Skoczowie, zawody wyuczone „Krawiec Odzieży Damskiej Lekkiej” oraz „Technik Odzieżowy”. Pracowała w Zakładach Przemysłu Dziewiarskigo „Juwenia” Cieszyn Sp.zo.o, w „Inda Polska” Sp.zo.o Skoczów, „Kraft Foods Polska Sp.zo.o Cieszyn, ‚Daedong System” Sp.zo.o Cieszyn. Obecnie na urlopie wychowawczym. Rodzina : mąż, piątka dzieci (trzy córki, dwóch synów). Interesuje się turystyką górską, uwielbia wędrówki po szlakach, lubi uczyć się języków obych, pasjonuje się kwiatami, które sadzi wokół swego domu i w dom. Kocha muzykę, słucha najczęściej klasycznej i rockowej, prowadzi sportowy tryb życia, regularnie uczęszcza na zajęcia z Zumby. Jej najnowsze zamiłowanie, to pisanie wierszy, przede wszystkim w gwarze cieszyńskiej, lecz nie tylko i prowadzi w tym celu swój własny blog osobisty.
Fryderyk Dral – Ludzie o was paniczko prawióm, że łod jakigosi czasu waszym kóniczkym je pisani wierszy, naszóm cieszyńską rzeczą. Je to fest procno wiec, bo trzeja mieć wszecki nasze cieszyński słowa w małym palcu, a wy ich podobno mocie aji we swoji głowie. Dziynka tymu pudzie nóm snadno dać sie ze sebóm do rzeczy i pokazać czytmiorzóm naszego TRAMWAJU, że eszcze fórt łóna w nas żyje i mo sie dobrze.
Aneta Hanus – Nie bydym sie wóm redaktorze fest łopiyrać, bo jo naprowde móm rada tóm naszóm rzecz, kieróm łod dziecka słyszałach dziynnie w moiji chałupie. Ni mogym ji zapomnieć, bo moja starka mie ji nauczyła i do dzisia jóm dobrze pamiyntóm. Prziwitóm się s Wami jednóm zwrotkóm mojigo wiersza i to bydzie moja witka.
Na połedniu Polski leży,
Ziymia szumno, urodziwo,
Naszo mało to Łojczyzna,
Kiero Ślónskiym sie nazywo,
My tradycje swoji mómy,
Po naszymu wyrzóndzómy,
Gwara naszo je przeszumno,
Kożdy dziyń żech je ś nij dumno!
Zakiel zacznym tu cosi ło siebie wyrzóndzać, uznałach, że muszym piyrsze wrócić do swojich korzyni, bo przeca bez tych korzyni nie było by ani mje, ani mojigo charakteru.
Miałach łogrómnie zacnych starzików łod stróny mamy i łod stróny fotra. Kożdy s nich był człowiekiym kierymu noleży sie szacunek i podziw. Łojciec mojij mamy to był „człowiek łorkiestra”. Jo nie poradzym ani powiedzieć czego łón nie umioł i jakigo talyntu ni mioł ! Był muzykantym. Cały swój żywot groł jako łorganista w Kościele pw.św. Niepomucyna w Pogwizdowie. Umioł też przepieknie grać na skrzypcach a na trómpecie. Pisoł se też baji sóm swoji nuty i całe utwory ! Prowadził chór i przedstawiynia teatralne. Ku tymu wszystkimu był eszcze fojtym. W niczym nie zawadzało mu ani to, że całe swoji żywobyci był nimocny na Hainego medine. Jo sie Nim mało nacieszyłach, bo umrził jak żech miała jyny 7 roków i nejbarzyj mi je żol, że nie zdążył mnie nauczyć na niczym granio. Żóna Jego (mojo starka) była paniczkóm móndróm, robotnóm a łogrómnie zaradnóm. Miała na swoij głowie chałpe, dziecka, pole, krowe a moc inszych rzeczy. Ze wszyskim dycki se rade dowała, bajić w czos wojny ! Kie żech była mało, to strasznie mocka czasu żech s Nióm przebywała. Dycki łopowiadała mi bajki a spiywała stare pieśniczki po naszymu, kiere jo do dzisio pamiyntóm. Łod Nij żech sie nauczyła naszych tradycyji, zwyczajów i wyrzóndzanio po naszymu.
Taki sóm podziw móm do łojców mojigo śp.fotra. Starka była drobnóm ale fest łobrotnóm paniczkóm. Urodziła i wychowała na porzóndnych ludzi aż dwanoście dziecek ! Nie było Im leko, bo to też były czasy wojynne. Miyszkali w małej chałpce. Mjeli mało miyjsca, mało piniyndzy, ale moc sie mjeli wszyscy radzi i to ich dzierżało. Ku tymu starzik był chrómy na jedne noge. Ponoć kiesi robił przi stawianiu słupów do elektryki i roz taki słup mu zmiażdżył noge. Po tym do kóńca życio mioł drewnianóm proteze i chocioż był inwalidóm poradzioł telkowne dziecka porzóndnie wychować. Był krawcym i do dzisio ludzie spóminajóm, jako szył najpiekniyjsze galotki na dziecka. Mój foter był jednym s nejmłodsszych s tej dwanostki dziecek. Z zawodu był murorzym i cały swój żywot łogrómnie ciynżko robił przi budowach. Strasznie moc mioł rod grani w fusbal i za młodu kupe groł, a kie uż mu w kóncu zdrowi grać nie pozwoliło, to do samej śmierci był wiernym kibicym w hażlaskim klubie sportowym i isto żodnego meczu nie łopuścił. Ojciec mioł dycki wielki serce do wszyskich ludzi a nejbarżyj mioł rod dziecka. Był rodowitym hażlaszanym i wzion se tez hażlaszanke (mojóm mame 🙂 )Mama kupe roków robiła we sklepie spożywczym
w Hażlachu za kierowniczke. Była (i je dalij) fest bystróm a zaradnóm paniczkóm. Łojcowie moji też ni mieli leko. Pieknych pore roków sie budowali, musieli łoba ciynżko robić w robocie i na tej budowie. Mjeli troje dziecek, mje, mojigo brata a siostre. Brat je nejstarszy, jo ta w postrzodku, siostra nejmłodszo.
Jo łod urodzynio miyszkóm w Hażlachu. Tu żech chodziła piyrsze do szkółki, a potym do Szkoły Podstawowej. Nigdy żech nie była orłym, łocyny miałach średni, a wszysko tymu, że mi sie jakosi w tyn czos uczyć nie chciało. Jo se wolała cały dziyń gónić z inszymi dzieckami po polu. Budowali my po lasach bunkry i prawili my, że to mómy „bazy”. Nanikali my łokropnie a roztomajite gupoty fórt wymyślali!
Mje sie najbarzyj podobała zabawa w straszoka z ćwikle. Wydłubywali my cały postrzodek z tej ćwikli, wykrowali dziury na łoczy i nos, ganc jako dzisio sie robi straszki z dynie. Potym do postrzodka dowali my zapolónóm świczke, a dziepro po cimoku była s tego sranda! Dowali my tego zapolónego straszka na ceste i wartko my uciekali sie skryć do chrostów. Nigdy nie zapómnym tych szoferów, kierzi stowali na ceście przy tym straszku i jako przeklinali ! A nas w tych chrostach aż brzuchy ze śmiychu bolały ! Strasznie radzi my też sie bawili w skrytki, abo w lajdy, a s dziołchami to żech dycki w gume skokała. Zy mje to była wymasta ! Wiela razy żech chodziła s chłapczyskami na złodziejke do sómsiodów, baji na papiyrówki abo na trześnie. Roz też tako jedna paniczka se nas przifilowała jak my do nij na rabarbar po cichu prziszli. Byłach w tyn czos s dwóma kuzynami, a że tyn młodszy mioł jyny sztyry roki to ji prawił słósznie:- pjose pani, my tu psisli na jabajbaj ! Na tóż trza było hónym łuciekać!
Łuciechy do kilowej dity miałach dycki ze swojim starszym bratym. Łón i nasz kuzyn robili se dycki wyscigi na swojich kumorach, a jo nie roz żech se na pakownik ze zadku siodała. No i jednego razu jechalimy fest pod kopiec, a jo czułach że sie zeslizgujym s tego pakownika. Wreszczałach na cały głos na brata aż stanie, ale ty motory tak brzynczały, że mje nie słyszoł. Skóńczyło sie to tak, żech wylóndowała w przikopie z łodrzitymi do krwie kolanami, a łóni se pojechali dalij. Dziepro przi samej chałpie sie kapli, że mje kajsi po cescie potracili. Brat mje wszyskigo dycki uczył, baji jeżdzynio na bicyglu, ale najbarzyj spóminóm jako mje uczył pływać. Uczyni to łodbywało sie na hażlaskim stawie – Wielki Muróń a wyglóndało tak: Piyrsze musiałach pómału zónś na postrzodek stawu, a brat stoł na grobli. No i potym s tej grobli ciepoł na mje do wody pecyniami i wreszczoł :- No pływe j! pływej, bo inaczyj bydym fórt ciepoł ! Na lokrystaboga ! Jo nie wiym co by na to prawili mama s tatóm jakby to widzieli. Całe szczynści, że tyn staw nie był w tyn czos głymboki.
Jak żech miała osimnost roków no to uczył mje też jeździć ałtym. Piyrszo lekcyja była zaś na grobli! Miałach wybór, abo piyrszy roz w życiu jechać tym ałtym prosto, abo nónś sie we stawie. Powiym Wóm tela, jak Wóm bydzie trzeja porzóndnego rechtora, to wołejcie mojigo brata. Jo po dzisio prawiym na Niego „Myntor”. Kiesi to tyn żywot za dziecka mjeli my ganc inakszy, jako teroz. Nie było kómputerów, a w telewizorze przes cały dziyń sie wyświetloł jyny jakisi kolorowy balón. Dziepro na wieczór była do dziecek wieczorynka, po tym dycki był Dziynnik, a po nim jakisi ruski film o kłochozach, nudny jako flaki z łolejym. Nigdy my nie siedzieli w chałpie. Ojcowie mjeli pole, mjedze, babucia a insze roztomajite bydło. Tóż też co chwila gnali nas do roboty. Trzeja było kopać w ziymiokach, abo pleć w jarzinach. Nie zapómnym jak żech była dziołuszkóm a musiałach skludzać ćwikle s pola. Piyrsze żech jóm musiała wyrywac i ciepać na kary, a potym eszcze jóm powciepować przes łokiynko do piwnice. U starzików była hańdownij wielko stodoła, pełno siana a słómy. Wiela razy my musieli przes lato grabić siano, przeciepować, abo stawiać na rogolu kopki. Nejwiynkszy ruch był dycki jak na niebie wylazły czorne chmurziska. W tyn czos trzeja było hónym lecieć to siano skludzać. Łojcowie brali wielki wóz drabinasty, widły, grabie i pierónym ciepali to siano na tyn wóz. My, dziecka mieli wtedy szpecyjalne zadani, coby udeptować to siano, to znaczy skokać po nim na wozie, coby sie ubilo, by go jaknajwiyncyj wlazło. Za to na kóniec była uciecha, bo my se jechali na fórze tym wozym do stodoły. Mile spóminóm wszyski łobrzyndy a zwyczaje. Kożdy rok były zabijaczki- inaczyj świniobici, były szkubaczki, było kiszyni kapusty. Wszysko to było w chałpie jako wielki świynto. Kożdy rok były też na dziedzinie dożynki. Ludzie przinoszali ze swojij chałpy a s pola swoji plóny – ziymioki, kapuste, cebule, łogrómne dynie. Co kiery mioł, to prziniós pokozać. Nojwożniyjsi byli w tym Gazdowie. Byli łobleczyni po wałasku i rozdowali wszyskim kołocze ze syrym, abo
s makiym. No i była przi tym dycki muzyka i tańcowani do samego rana. Jo jako mało dziołuszka też żech łoblykała tyn strój wałaski, plytłach se warkocz z szumnóm maszkóm i szłach na samym przodku korowodu s bochnym chleba w darze do Gazadów. Po prowdzie, to tyn chlyb niós mój brat, a jo s drugóm dziołuszkóm szłach kole niego na parade. Tak ty roki uciekały, jo żech zaczła dorostać i chocioź żech była wymasta, to jakosi przy chłapcach tej śmiałości uż potym mi hybiało.
W szkole my mjeli dyskoteki, na kiere jo nigdy nie chodziła, boch sie jakosi gańbiła. Pamiyntóm jako roz prziszły po mje aż do chałpy dwie dziołchy s mojij klasy, a jo sie im schowała na strych do wielkigo pudła. Na gdoż to widzioł, dziołcha patnost roków! Tak mi potym mama prawiła. Za to miałach w chałpie w tyn czos pełno swoij gowiedzi. Mojigo nojlepszego w życiu psa- Nuke, czornóm koczke, oswojónóm papuge, kiero mi na ramiyniu siodała i trzicet szejś świniek morskich ! Wszysko to sie fórt dołokoła mnożiło i kociło, a jo miała s tego mocka uciechy. Kóniec tego był taki, że tyn mój nojlepszy pies zdech na nosówke, a mje uż potym to przestało bawić.
Potym napoczyłach szkołe średnióm we Skoczowie, kaj uczyłach sie za szwoczke. Tam uż żech se kapke dała pozór na to, coby sie jednako cosi uczyć i miałach uż yny fest dobre łocyny, a rechtorzi łogrómnie mje chwolili i mjeli mje tam radzi. Zaros po maturze jak żech miała dwacet roków, to żech poznała mojigo chłopa, a było to na muzyce w Hażlachu. Tak po prowdzie, to jo go s widzynio uż downo znała, bo łón też był s Hażlacha i chodził do tej samej szkoły. Zaczli my sie fest galanić i ani rok nie minył a uż było wjesieli. Hned też my mjeli dziecka. Łojcowie nóm przepisali działke po drugij strónie cesty. Potym były przełogrómnie ciynżki czasy do nas! Napoczyni my budowe bez żodnego kredytu. Łoboje – jo i chłop robili my we fabrykach przes cały tydziyń, a w soboty i niedziele też. Poza robotóm we fabryce chodzili my robić na te budowe. Pómogali nóm wszyscy, mój śp.tata, mój teść, brat, ujcowie. Jednego razu baji mój foter sie łobalił przy tej budowie, bo dostoł jakisi udar.Było przi tymu moc strachu, że nóm tam zemrzi, ale na szczynści jakosi go wyretowali i potym eszcze trzinoscie roków żył. Mje było w tyn czos fest ciynżko, bo żech chodziła do roboty, warziłach tym chłopóm na budowie i w tych rokach sie rodziły też nóm dziecka. Byłach łod tego góniynio a piloby chudo jak patyk. Wożyłach jyny sztyrycet piynć kilo ! Miyszkali my u mojij mamy, kaj my mjeli jyny jednóm izbe a kuchyń, a było nas uż piynć ludzi ! Dziecka musiały spać w kuchyni na łóżku piyntrowym. Jak żech stowała ło trzi sztwierci na pióntóm rano do roboty, to żech se świyciła na talyrz baterkóm coby nie rożygać w tej kuchyni i nie łobudzić dziecek. W kóncu po dziesiyńciu rokach przekludzili my sie do swojij nowej chałpy! Teroz mómy uż doś miyjsca. Dorobili my sie piynć szykownych a udanych dziecek, mómy trzi dziołchy a dwóch chłapców! Najstarsze dziołchy łobie uż sóm dorsłe i majóm łobie szykownych galanów. Najmłodsze, piónte dziecióntko dostali my łod Pónbóczka w prezyncie ganc na naszóm dwacatóm rocznice ślubu! Teroz chocioż mómy uż pieknie po sztyrycatce, to łogrómnie radujmy sie tym wszyskim co nóm to życi dało ! Jo teraz je trzeci rok uż w chałpie na wychowawczym. Móm kapke wiyncyj czasu i naszłach se nowe upodobani do siebie. Nie roz żech czytała szumne wiersze po naszymu, kiere pisze mój kolega i w kóńcu prziszłach na to, że też muszym sprógować. Tóż napisałach roz jedyn wiersz, a ludzióm sie łon podoboł i zaczyni mje namowiać cobych pisała wiyncyj. Napisałach potym drugi, trzeci….. i tak sie to zaczło. Założyłach se swojóm stróne w internecie i pómalutku se tam cosi fórt piszym.
Pieknie dziynkujym Wóm Wszystkim, kierzi to czytocie a łogrómnie sie uż cieszym s tego, że sie Wóm to bydzie podobać.
NIE OCZERNIEJ BRACIE ŚLÓNSKA
Mómy szumne tu teryny, lasy góry i doliny
Łónki, hale, pola, gaje, serce kochać nie ustaje !
Rzyki, stawy a jeziora, żródła, potoki, bajora
Wszyndy mocka tu zwierziny, w lasach grziby a maliny
Niż ocyniz Warszawioku !
NIE OCZERNIEJ NAS ŚLÓNZOKÓW
My tradycje swoji mómy, po naszymu wyrzóndzómy


text:
14.03.2010
Haj, štóž we Wotrowje njebě, je na kóždy pad rjany wječor skomdźił. Z ekskluziwnym čitanjom anagramow Róže Domašcyneje wječor spočinachmy. Potom podachmy so na pućowanje po rumnosćach kluba, wot čitanja k napřemorymowanju młodych přećiwo hišće młódšim, k wuhódanju wobrazowych a rymowanych hódančkow na chódbje - hdźež bě cyły publikum prašany - hač k dalšemu wjerškej wječora, wurisanju "Pismawučeny 2010". Wonu hru doby skoro Clemens Škoda, kiž bu wot wučerja serbšćiny Měrka Pohonča přetrjecheny. Wječor zakónči so z prěnjej serbskej poetry slam - z wubědźowanjom w spontanym basnjenju. Publikum na kóncu z aplawsom rozsudźi, kotra baseń so jemu najlěpje spodoba. Literarny konopej a jeho team so dźakujetaj wšěm sobuskutkowacym: Róži Domašcynej za čitanje a dohlad do anagramowanja, Markej Njekej jako moderatorej; Michałej Cyžej, kiž wšo natočeše, Istvánej Kobjeli a Rjezce, Bernadet a Julianej za rjanu hudźbu, Benej Budarjej za přewostajenje literarnych mytow, Andreji jako asistencce, Romanej Grzybej za prezentacisku taflu, farajej Dawidowskemu za pult, Marekej, Florianje a Clemensej za zabawu. Nimo toho słuša dźak našim partneram: O2 (Wotrow), LND, NSLDź. a MDR. A nětko dajće sej impresije wo wječoru lubić.


text:
Fungi Bartling 1830
houby
Kmeny
Ascomycota, Basidiomycota, Entomophthoromycota, Glomeromycota, Kickxellomycota, Mucoromycota, Zygomycota
Třídy
Agaricomycetes, Arthoniomycetes, Ascomycetes, Atractiellomycetes, Candelariomycetes, Collemopsidiomycetes, Coniocybomycetes, Cystobasidiomycetes, Dacrymycetes, Dothideomycetes, Endogonomycetes, Entomophthoromycetes, Eurotiomycetes, Exobasidiomycetes, Geoglossomycetes, Glomeromycetes, Kickxellomycetes, Laboulbeniomycetes, Lecanoromycetes, Leotiomycetes, Lichinomycetes, Microbotryomycetes, Mucoromycetes, Neolectomycetes, Orbiliomycetes, Pezizomycetes, Pucciniomycetes, Saccharomycetes, Sordariomycetes, Taphrinomycetes, Tremellomycetes, Ustilaginomycetes


text:
Ôd soboty do soboty #2
Krōtki a subiektywny przeglōnd zdarzyń ze świata z ôstatnich siedmiu dni.
03-02-2018: Regiyrōnkowe filmy bydōm ôcechowane
Youtube bydzie cechowoł filmy, na kiere piyniōndze idōm ôd regiyrōnkōw abo ôd inkszych publicznych podmiotōw.
Na ta informacyjŏ trza wejrzeć w kōntekście amerykańskigo raportu ô działaniach propagandowych ôd ruskigo nadŏwcy RT, kiery nazbiyroł milijōny ôbejrzyń na YouTube przi filmach, co prōmowały propaganda z Moskwy bez czas prezydenckigo welunku w USA, a tyż przōdzij.
Cechōnek pokŏże sie przi filmach ôd roztōmajtych publicznych nadawcōw, krōm RT bez przikłŏd tyż ôd amerykańskij PBS abo chińskij New China TV.
To niy je srogi krok w strōna przeździyrności mydiōw internecowych, ale trza go mieć we wercie. Serwisy społecznościowe (Youtube, ale tyż bez przikłŏd Facebook a Twitter) pōmału reagujōm na to, iże porzōnd robiōm do regiyrōnkōw za nŏrzyńdzie propagandy. We wywiadzie do Wall Street Journal Neal Mohan z Youtube pedzioł, co we zmianach rozchodzi sie ô to, coby użytkowniki dostŏwali wiyncyj informacyji i poradzili sami decydować sie na źrōdła.
Źrōdło: LATimes
04-02-2018 Manipulacyje ôd hiszpańskij TV
Hiszpańskŏ telewizyjŏ publicznŏ chycōnŏ na manipulacyjach przi pokazŏwaniu zdarzyń z Katalōnije.
Ô problymie dali znać dziynnikŏrze z niymieckij telewizyje i radyja NDR, kierzi porzōnd niy dostŏwali przizwolyniŏ na filmowanie abo wywiady, kiej rozchodziyło sie ô sprawa katalōńsko a referyndum z 1 Paździyrnika.
Polityka ôd hiszpańskij TVE szteruje moc dziynnikŏrzy w samyj Hiszpaniji. Niykierzi – bez przikłŏd Alejandro Caballero, prezes kōmitetu redachcyjnego TVE – ofyn prziznŏwajōm, co we TVE je cynzura, chybiŏ pluralizmu, a mydia publiczne to je propagandowy ôrgan ôd partyje przi władzy.
Zrōdła: elnacional.cat za ndr.de
08-02-2018: Szlus z tuplowanym, latowo-zimowym czasym?
We czwŏrtek posły w Europejskim Parlamyncie welowali, czy by niy ôdciepnōńć systymu z dwōma czasami: latowym a zimowym, a przijōńć jednyn czas na cołki rok.
– Tuplowany czas to je idyjŏ z piyrszyj wojny światowyj wkludzōnŏ na to, coby szporować energijŏ. Dzisio ale przinosi ludziōm wiyncyj problymōw jak zysku z tego szporowaniŏ – padajōm zwolynniki jednego czasu bez cołki rok.
Europosły przichwŏlyli tymu projektowi. Terŏzki dran je Kōmisyjŏ Europejskŏ, kiero bydzie sie zajmować rekōmyndacyjōm ôd Europarlamyntu. Na ôstatku decyzyjŏ bydzie po strōnie krajōw człōnkowskich – systym z jednym czasym niy bydzie nikaj wkludzōny z poziōmu Unije. Unijŏ może ino zakōńczyć skuplowanie krajōw człōnkowskich w tym tymacie i dozwolić, coby kŏżdy kraj ôbiyroł sie systym czasu podug siebie.
Źrōdło: breakingnews.ie
08-02-2018: Plastikowe hasie w Arktyce
We morskim lodzie we Arktyce połno je plastikowego hasiŏ. Uczyni padajōm, co znŏdli plastikowy abfal mało wiela wszyńdzie, kaj ino byli ze swojimi rajzami po Arktyce.
Sytuacyjŏ je niybezpiecznŏ skuli tego, co lōd zamarzo ôd wiyrchu – ôd powierzchni wody, czyli gynau tam, kaj pływŏ plastik. Beztōż jego kōncyntracyjŏ we lodzie je dużo wiynkszŏ jak na ôtwartym ôcyanie.
Jeszcze niy idzie pedzieć, jaki srogi je wpływ plastikowego marasu na morsko fauna i flora. Raport ôd Norweskigo Instytutu Polarnego pokazŏwŏ wielgo potrzeba dalszych podszukōnkōw.
Źrōdło: BBC.com
Swaczyna
Fanpage Dolnośląski Alarm Smogowy doł znać, co podug wykŏzu z aplikacyje AirVisual nasza stolica była w piōntek, 09.02., miastym z nojgorszym luftym na świecie.


text:
Ewa Grzesik: List do Dzieciōntka
Grudniowy wieczōr, trza sie zebrać do kościoła na roraty. Ja na roraty, a pogoda choby na wiosna. Downij na roraty chodzili my wczas rano, mrōz szczypoł w lica, a śniyg lecioł nōm na nos, w nogach w palce uziōmbało, a nikiedy pod kościołym jakimu bajtlowi zgoroł lampiōn, bo piyrwyj ône były na świyczki , spōmino opa… Wejrzałach za ôkno i sie wylynkałach. Toż niebo było blank rōżowe, a słońce na nim wyglōndało jak rozchajcowano kuchynno blacha. No ja w niebie już pieczōm pierniki, a jo ni mōm napisanego listu do Dzieciōntka. Toż wartko zebrałach sie do roboty, bo czasu ni ma już za wiela.
„KOCHANE DZIECIŌNTKO”
Jak już sfurgniesz z nieba sam na ziymia, to wlyź dō mie, ôtworza Ci ôkno i byda czekać pod drzwiami aż zablinkosz dzwōneczkiym na znak, że moga już wlyź do izby i ôbejrzeć coś mi nakładło pod choinkōm.
Chciałabych żebyś latoś ôprócz tych wszystkich maszketōw, czarōw i fuseklōw przyniosło mi:
CIYRPLIWOŚCI trocha na kożdy dziyń, żeby my sie tak nie nerwowali, jak internet za pomału fyrlo, abo muszymy trocha dłużyj w kolejce do kasy postoć. 5 min dłużyj bo sie gynał rolka papiyru w kasie skōńczyła, bo jo pamiyntōm czasy, kiedy w nich my stoli trocha dłużyj.
NADZIEJE prziniyś mi trocha, by nos nie ôpuszczała w trudnych mōmyntach życia, kiero nigdy nie gaśnie, że reprezyntacjo Ślōnska we fuzbalu zagro na Mistrzostwach Świata.
ZDROWIO co by nie szwankowało, bo to ône je nojzocniejsze.
CZASU do nojbliższych wincyj jak chynci do roboty.
MIŁOŚCI I DOBROCI dej mi pełny pakiet, do ludzi bez wzglyndu po jakimu godajōm i wyglōndajōm.
ÔDPOCZYNKU i ZWOLNIYNIO ôd dnia codziynnego, co bych mogła po ciynżkiej robocie dychnyć sie, ale świyżym luftym, nabrała dystansu do tego, co sie kole nos dzieje, bo przeca dziynnie nie padze, a kałuże poleżōm i wyschnōm i juzaś słōńce zaświyci. Ale przede wszystkim prziniyś mi mocka RADOŚCI, co by nos dycki rozweselała nie yno ôd świynta, ale i na kożdy dziyń, a te nasz drobne gesty życzliwości były nojpiykniejszymi geszynkami w naszej codzienności.
A ÔDWAGI kochane DZIECIŌNTKO prziniyś mi nojwiyncyj, co bych kaj nie zajechała i kaj nie wlazła, poradziła powiedzieć,że jeżech stōnd, ze ŚLŌNSKA !
EWA z RACIBORZA
A wyście już napisali list do Dzieciōntka?
Ewa Grzesik
Miyszkōm w Raciborzu, robia na banie fest, przaja tymu miastu i ślōnskej godce, mōm swoje lata, ôdchowane bajtle, a teroz sie chyciłach pisanio. Laureatka kōnkursu „Po naszymu, czyli po Ślōnsku” w 2017 roku o tytuł “Ślōnzoka Roku”. Jak mōm trocha czasu to ôdnowiōm jakeś stare meble.


text:
Gusta Hatas
Gusta Hatas (* 14. junija 1842 w Małej Dubrawje, † 12. decembra 1901 w Hornim Wujězdźe) bě serbski brunicowy dźěłaćer a ludowy basnik.
Narodźi so jako syn chěžkarja-wojnarja a dźěłaše w brunicowych jamach w Měrkowje a Wulkej Dubrawje. Po zmandźelenju w lěće 1894 so do Hornjeho Wujězda přesydli.
Hatas wozjewješe wot 1876 w Serbskich Nowinach, Pomhaj Bóh a w Misionskim Posole składnostne kěrluše a basnje, stejace w tradiciji Pětra Młónka. Wón bě iniciator a předsyda w lěće 1880 załoženeho „Tych chorych podpěraceho towarstwa“ we Wulkej Dubrawje. 1882 powoła jeho Jaroměr Hendrich Imiš jako poselnika Ewangelskeho knihoweho towarstwa. Jako tajki přepućowa kóždolětnje ewangelsku Hornju Łužicu a předawaše serbske nabožinske knihi.
W lěće 1893 załoži zhromadnje z Arnoštom Bartom „Serbske towarstwo za Chwaćicy a wokolnosć“ a pisaše za towarstwowe swjedźenje a dźiwadłowe předstajenja dołhe hrónčkowane prologi. Staraše so wosebje wo to, zo bychu Chwaćicy dóstali swoju cyrkej a zběraše za nju tež sam pjenjezy.
Wot lěta 1890 bě ze sobustawom Maćicy Serbskeje.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Franc Šěn: Hatas, Gusta. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 179
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Ota Wićaz: Brunicar Gusta Hatas. W Nowej dobje 49–51/1952 (24., 26. a 29. apryla)


text:
Bìchu protyki pøecy tajke, kajke¾ mamy je d¼ensa?
Njebìchu.
Hi¹æe haè do po³ojcy poslìdnjeho stotka wu¾iwachu w Pomoàskej na pøik³ad tu a tam na kraju protyku najstar¹eho styla. Kus drjewa to bì, do kotreho¾ so dny zarìzowachu: d¼ì³awe dny z mjeñ¹im - njed¼ele a swjate dny z wjet¹im zarìzkom. Mìsaèkowe pøemìnjenja: m³ody mìsaèk atd. wuznamjenjachu zarìzki z boka tutoho h³owneho rjadu zarìzkow. D¼ì³aæerjo njeswìdomi èitanja pomjatkowachu sebi z tajkimi zarìzkami dny, kotre¾ bìchu na knje¾ich dworach za wìsty èas d¼ì³ali. Hejtman mìje¹e tu w kni¾cy pisane a jeho pisanje by potom pøi p³aæenju mzdy z wopomnjenym rìzanjom pøirunane by³o. Podobny narìzowany kij bì potajkim protyka prastarska, wisajo w kó¾dym burskim domje.
Po èasu, hdy¾ bu knihiæi¹æ wuslìd¼eny, zhubjowachu so naspomnjena protyki poma³u a d¼ensa ma hi¾o kó¾dy staw, kó¾de powo³anje swoju protyku. Pøed wuslìd¼enjom knihiæi¹æa pisachu knihi. Tak le¾ tehdom protyki pisachu. Mni¹a w kló¹trach tak w modleàskej knizy na poslìdnju stronu pisachu protyku. Lièby dnjow stojachu lièba pod lièbu. D¼ì³awe a swjate dny mìjachu swoje pismiki. Tohorunja bìchu dny, jenotliwym swjatym w bìhu lìta poswjeæene, woznamjenjene. Zbywace prózdne mìstno na stronje wupjelnachu pøispomjenja wo wjedrje a hwìzdach. Wzd¼ì³ani mni¹a te¾ hi¾o smjeræ toho abo tamnoho krala, kej¾ora, biskopa zapisowachu: jara wa¾ne to w mnohim pøipad¼e za stawizny. Te¾ zarjadnistwa mìstow khowaju podobne zapiski. K tomu wu¾iwachu, ka¾ mni¹a poslìdnju stronu nabo¾nycli knihow: tuæi - poslìdnju w¹elakich zakonikow a pod. To w¹ak pak bìchu drje protyki, ale nic za ¹ìr¹i lud, ale jeno¾ za tón, tamny kraj, za te, tamne mìstno. W ¹uli mìjachu tohodla d¼ìæi nimo druheho te¾ cyle mechanisku protyku z h³owy wuknyæ. S³ab¹im d¼ìæom wuèerjo mjenje swjatych dnjow wuknyæ dawachu a hi¹æe jim je w hrónèkach poskiæachu.
Hinak bu, hdyz w 15. stotku knihi èi¹æeæ poèachu; nìtko wukhad¼achu te¾ æi¹æane protyki. Tute wopøijachu pak te¾ w¹elake lìkaàske srìdki, wosebje wì¹æenja do pøichoda. Tehdy bìchu te¾ najs³awni¹i lìkarjo pøeswìdèeni, zo maju hwìzdy a jich khód wulki wliw na zemske wecy: haè bud¼e wójna, drohota, mór. W¹elake operacije z³o¾owachu lìkarjo po khod¼e hwìzdow. Hi¹æe d¼ensa nakhad¼amy druhdy w protycy powucenjo, hdy ma so to a to na³o¾owaæ, ¹to ma so staæ, hdy¾ je m³ody abo po³ny mìsaèk. To su powostanki z tamnych èasow. Dale stojachu tam wì¹æenja a èinjachu protyku jara wa¾nu. Kralowje a kej¾orowje, wuèeni a njewuèeni, bohaæi a khud¼i wì¹æenjam wìrlachu. W¹itcy so bojachu - hdy¾ pak potom pøipowìd¼ene njewjedro, mór, wulka woda abo bo¾i woheñ njepøiñd¼e - wjeselachu so. Njed¼iwajo na w¹o to, wì¹æenjam kruæe dale wìrjachu.
W protykach bì rada, wotrada, kak moh³a so nìkotra¾kuli khorosæ zahojiæ a èwela wotstroniæ. Ka¾ meje¹e tehdom kó¾dy bohaty hrabja, zemjan, swojoho hwìzdarja, kotry¾ pøichod we hwìzdach wid¼e¹e: tak s³u¾e¹e prostym lud¼om protyka. Ta we w¹em wìd¼e¹e rad¼iæ a pomhaæ. Z tym so sta, zo buchu protyki najznaæi¹e knihi. Z nich èita¹e rataà, hdy ma ¾ito syæ, polo hnojiæ, skót kupowaæ a pøedawaæ. Tam kó¾dy zhoni, hdy ma nì¹to twariæ, nowu drastu so woblekaæ, krew´ komu pu¹æeæ. Haj, w barlinskej protycy z lìta 1766 su dny, k tøihanju nohæow a w³osow najpøihódni¹e z æeàwjenym æi¹æom wuznamjenjene. Znata je te¾ stara medicinalna protyka hwìzdarja Hoeflera, w kotrej¾ na lìto 1524 pøipowìd¼i lijeñcu a koñc swìta. Te¾ mnozy lìkarjo podobne protyki wudawachu. Tak bì w Sakskej wosebje Dr. Wolmarowa, w Pólskej a Pruskej Misocariowa rada mìta.
Èas postupowa¹e a z nim te¾ protyki. Recepty a wì¹æenja w¹ak wostachu haè do 17. stotka. D¼ensa wìzo je protyka nuzna a trìbna na wsy tak ka¾ w mìsæe. Protyka ¾njeje te¾ lubosæ a druhdy nakhad¼e¹ "knihownju" na wsy ze samych protykow zestjanu. Protyka dóstawa èestne mjeno a mìstno w domje.
Tohodla pak njech te¾ na¹e serbske protyki pøino¹uja nastawki, kotre¾ zas³u¾uja, zo kó¾dy d¼eñ na nje pohlada¹. Njech su originelne, wosebje pak spisane w narodnym duchu. Njech wuèa wo narodnych potrìbnosæach a pøis³u¹nosæach, dawajo nic jeno¾ dobre napominanja, ale te¾ pøik³ady! Njech prino¹uja w tym duchu to najlìp¹e a hdy¾ nimamy na serbskej zemi snad¼ bohu¾el tajkich powìdanèkow a rozprawow, to sahñmy do susodnych bratrowskich literaturow. Z tym potom protyki bud¼a te¾ nam pøeco a pøeco powìdaæ ze sæìny: Bud¼my prawi, cyli Serbjo!
Jan Andricki, £u¾ica 1903.
zpìt na obsah Dal¹í: Julius Caesaà


text:
Motōr na jezdni i tōna szczyńściŏ na autobanie A1
To cud, iże kerowca i pasażer sōm cołcy po wczorejszym wypadku na autobanie A1. Skuli za srogigo szwōngu, kludzōny ôd 54-latka volkswagen wypŏd z drōgi i trzasnōł w bariery ynergochłōnne. Szlag bōł taki mocny, iże z auta wypŏd motōr i leżoł pŏrãdziesiōnt metrōw dalij.
Zgłoszynie ô zdarzyniu na autobanie A1 w Mszanie, zarŏz przed sjazdym na DW 933, policyjōny dostali po godzinie 19.00. Na plac pojechoł patrol ruchu drōgowego. Volkswagen caddy leżoł na boku, na postrzodku jezdnie z hned blank zniszczōnym przodkym. Jak ôbsztalowali mōndurowi, autym rajzowało dwōch chopōw. Kerujōncy prŏwdopodobnie jechoł ze za srogōm wartkościōm, a iże warōnki do jazdy niy były nojlepsze, to wpŏd w poślizg, wypŏd z drōgi i wjechoł z impetym w bariery ynergochłōnne. Szlag bōł taki mocny, iże z auta wypŏd motōr i leżoł pŏrãdziesiōnt metrōw dalij. Ô richtich szczyńściu mogōm gŏdać chopi, co jechali volkswagenym, bo z auta wyszli przed siebie i bez żŏdnych ran. Kerowca za sprŏwiynie zagrożyniŏ bezpiyczyństwa w ruchu drōgowym ôstoł skŏrany sztrofōm.
Zdrzōdło i fotografije: KPP Wodzisław


text:
Mělník
Mělník (němsce Melnik) je město w srjedźočěskim kraju, 30 kilometrow sewjernje čěskeje stolicy Prahi. Wone leži při wuliwje Wołtawy do Łobja a ma něhdźe 20.000 wobydlerjow. Wokoło města nadeńdźe so najwažniše plahowanišćo wina w Čěskej.
StawiznyWobdźěłać
Na městnje dźensnišeho Mělnika steješe w srjedźowěku hrodźišćo słowjanskich Pšowjanow. Kónc 10. lětstotka přesadźi so město stareho mjena Pšov nowe Myelnik. 1274 pomjenowa čěski kral Otakar II. Přemysl Mělnik za kralowske město a spožči jemu Magdeburgske měšćanske prawa. Pozdźišo słužeše město mnohim čěskim kralownam-wudowam jako wuměnk.
DruheWobdźěłać
Mjez Ralbičanskej wyšej šulu a zakładnej šulu w Mělniku wobsteji šulske partnerstwo.


text:
Juro Surowin
Georg Julius Justus Sauerwein (* 15. januara 1831 w Hannoverje; † 16. decembra 1904 w Kristianiji, źinsa Oslo) jo był ako nimski publicist, rěcny wědomnostnik a humanist zašćitowaŕ mjeńšynowych rěcow (dolnoserbski, litawski) w Nimskem kejžorstwje.
Žywjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Georg Sauerwein (serbski: Juro Surowin) jo se naroźił ako syn fararja w Hannoverje a jo w Gronauje (Leine) wótrosł. Ze 17 lětami jo złožył maturu a jo šeł na studij rěcnych wědomnosćow a teologije do Göttingena. Jo pak chójźił teke na cytanja fyziki, chemije a botaniki. Pó tśich lětach jo studium bźez wótzamknjenja pśetergnuł a jo pór lět we Walesu a Engelskej pśežywił. Tam jo wupytnuł swój rěcny talent. Za cas swójogo žywjenja jo nawuknuł wěcej ako 60 rěcow a dialektow.
Ze 24 lětami jo wózjawił engelsko-turkojski słownik. Wót 1857 jo był priwatny ceptaŕ princesny Elisabethy z Neuwieda, kótaraž jo była pózdźej kralowka Rumuńskeje a znata ako spisowaśelka pód pseudonymom Carmen Sylwa. Groni se, až jo zwězało jeju někotare lěta pótajmne lubstwo.
Wót 1856 do 1896 jo statkował ako lichotny sobuźěłaśeŕ w Britaniskem biblijowem towaristwje a jo se wobźělił na wjele pśełožkach biblije do wšakich rěcow a dialektow. 29. maja 1873 su 42 lětnemu pósćili titel doktora filozofije a magistera lichotnych wuměłstwow. Wót 1874 jo Surowin cesto pśebywał w Norwegskej, wósebnje w Dovre, a jo se tam zasajźował za wobnowjenje a wótžywjenje norwegšćiny.
1879 a 1881 jo kandiděrował ako wótpósłańc za Pšuski krajny sejm a 1898 za Nimski raichstag. Dla tegdejšego tśiklasowego wólbnego pšawa njejo se jogo wólba póraźiła. Dnja 16. decembra jo Juro Surowin w Kristianiji (Oslo) wumrěł. W Gronauje (Leine) su jogo pódla starjejšeju zakopali. W měsćańskem archiwje Gronau jo źinsa centralny archiw Surowina zaměstnjony. Gronauska realna šula jo se pó njom pomjenjowała a tež drogi w Gronauje, Hannoverje, Dovre, Klaipeźe (Memel), Siluśe (Heydekrug) a Bórkowach.
Statkownosć[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Surowin jo płaśeł ako nejwětšy rěcny wucony swójogo casa. Ako se wuznawajucy pacifist jo se angažěrował pśeśiwo imperializmoju kejžorstwa a jo wózjawił mjazy drugim dwójorěcne basnje pśi góźbje měrowego kongresa 1899 w Parisu, w kótarychž jo napominał k měroju.


text:
Tež za Chróšćansku gmejnu plan wužiwanja płonin aktualizuja
Chrósćicy (JK/SN). Ležownostne prašenja hrajachu hłownu rólu na wčerawšim posedźenju Chróšćanskeje gmejnskeje rady. Swoje dźěło zahajichu radźićeljo z wuradźowanjom wo wudospołnjacych wustawkach za Chróšćansku dróhu w Hórkach. Stejišća zastupjerjow zjawnych zajimow mějachu so wotwažować. Stejišća komentowaše a předstaji planowar Ernst Panse z Budyšina. Nimo delnjeho zarjada za wobswětoškit běchu wšitke dalše zarjady planam gmejny w połnej měrje přihłosowali. Tež žadanje wobswětoškita nastupajo sadowcowu łuku při wotpowědnej ležownosći móžachu Chróšćancy gmejnscy radźićeljo po namjetach Pansy poměrnje derje rozrisać. Tak po jednohłósnym wobzamknjenju wustawkow twarskim planam na ležownosći w Hórkach hižo ničo na puću njesteji.


text:
Europska unija reaguje na połoženje jenakosplažnych w Pólskej
Waršawa. Tři tydźenje po prezidentskich wólbach w Pólskej nowinarjo přeco hišće analyzuja, kotra skupina wolerjow je na kóncu snadne wólbne dobyće dotalneho prezidenta Andrzeja Dudy zaručiła a kotra tema wólbneho boja bě za to rozsudna. Při tym so dźeń a bóle wujewja, zo je diskusija wo prawach homoseksualnych Dudźe tute wažne hłosy wunjesła.
Žurnalistka Ewa Wilk je w najnowšim wudaću tydźenika Polityka aktualne połoženje jenakosplažnych w kraju analyzowała. Při tym złožowaše so na ličby centruma Waršawskeje uniwersity, kotryž přepytuje předsudki přećiwo jenakosplažnym a dalšim mjeńšinam. Ličby uniwersity pokazuja, zo so dźesać procentow młodostnych, młódšich hač 25 lět, z hibanjom LGBT – lesbiskich, homoseksualnych, biseksualnych a transgenderow – identifikuje. Po wšej Pólskej hodźi so 4,9 procentow ludźi skupinje LGBT přirjadować. W Němskej su to 7,4 procenty. Na wšě 27 procentow homoseksualnych w Pólskej je mjeztym fyzisku namóc swojeho splažneho wusměrjenja dla na swójskim ćěle nazhoniło.


text:
Wobsedźer kubła na 24,5 ha w lěće 1840 bě Pětr Jawork, po nim Michał. Wón je 1870 za čas koncila w Romje był, 1880 pak ze synom w Oberammergauje. Duchowni z tutoho domu staj frater Jurij Jawork a pater Innocenc. Marija Jaworkec wuda so 5. junija 1894 na Mikławša Pjecha z Baćonja. Dale pisa so w Klóštrskej chronice: "Den 16. März 1891 kaufte Jawork in Miltitz zu den bisherigen drei Gütern noch das Biarsche Gut."
1902 mějachu na kuble 5 koni. Wotpowědnje wulka bě čeledź kubła.
Nalěto 1900 so Pjechec domske dospołnje wotpali. Poł lěta pozdźišo pak zaćahny swójba do noweho, masiwneho domu. Mikławš Pjech bě wot 1904 do 1923 wjesnjanosta w Miłoćicach. Po nanje Mikławšu přewza kubło 1925 wosomnaće lětny syn Beno. W protokolowej knize gmejny Miłoćicy so 1927 pisa "Benno Pech wird nach der Vollendung seines 25. Lebensjahres erst in 5 Jahren der alleinige Besitzer des 64 ha großen Gutes, davon 57 ha landwirtschaftlich genutzte Fläche…". Beno da 1929 na lěwym boku domskeho přitwark za přidatne schody natwarić. Tam bě bydlenje za přistajenych wulkeho kubła.
Bórze po wójnje dyrbješe Pjechec mać z třomi dźowkami z domskeho wućahnyć, nana Bena tyknychu do kłódy.
Na tutym dworje załoži so prodrustwo typa III, wšitke twarjenja so wužiwachu, do domskeho zaćahny wulka Behrendec swójba. Nad kowarnju běštej dwě bydleni. Před dworom natwari prodrustwo nowy socialny dom, w kotrymž běchu horjeka běrowy a deleka wulka žurla. Mjeztym je tu sydło CSB. Žurlu wužiwaja wjesnjenjo za wšelake zarjadowanja w běhu lěta.
Po přewróće 1989 přewzachu Pjechec/Bobkec zaso swoje wobsydstwo. Pětr je ratarstwo studował. Wutwari hródźe na konjenc, zady bróžnje ma wulku jěcharsku halu, w kotrež wotměwa so kóžde lěto wjesny „wolejbul w pěsku".
2010 su Bobkec fasadu a třěchu domskeho wobnowili, tež swisle nad zachodom su zaso po originalu wutwarili.


text:
Skrzydło, Wiesław
Mazuryk, Marcin Kaczocha, Mateusz
Orlik, Beata. Red. Puczko, Aleksandra. Red.
Tasner, Michael
Rozkwitalska, Małgorzata
Małysa-Ptak, Katarzyna
Andała-Sępkowska, Justyna Bereszko, Wojciech
Góralczyk, Wojciech Sawicki, Stefan
Dolnicki, Bogdan. Red.
Gronkiewicz-Waltz, Hanna. Red. Wierzbowski, Marek. Red. Banasiński, Cezary Glibowski, Krzysztof Gronkiewicz-Waltz, Hanna Jaroszyński, Krzysztof Kaszubski, Remigiusz W. Widawski, Paweł Wierzbowski, Marek
Misiejko, Adrian
Barcz, Jan Górka, Maciej Wyrozumska, Anna
Zimmermann, Jan
Jagielski, Jacek. Red. Wierzbowski, Marek. Red.
Gersdorf, Małgorzata Rączka, Krzysztof Maniewska, Eliza Raczkowski, Michał
Przybysz, Piotr
Grześkiewicz, Władysław
Katner, Wojciech Jan. Red. Byczko, Szymon Jakubiec, Andrzej Janeta, Jakub Kappes, Aleksander Katner, Przemysław Katner, Wojciech Jan Kucharski, Bartosz Promińska, Urszula Rzetelska, Anna Węgierski, Maciej
Maslach, Christina Leiter, Michael P.
Majchrzycka-Guzowska, Alina
Knysiak-Sudyka, Hanna. Red. Firlus, Jakub Grzegorz Golęba, Anna Klonowski, Kamil Knysiak-Sudyka, Hanna
Broniewicz, Witold Marciniak, Andrzej Kunicki, Ireneusz
Górecki, Dariusz. Red. Górecki, Dariusz Adamczewski, Robert Chmielarz-Grochal, Anna Domańska, Aldona Krawczyk, Ryszard Michalak, Anna Rakowska-Trela, Anna Składowski, Konrad Skotnicki, Krzysztof Sułkowski, Jarosław
Stańczak, Małgorzata. Wyd.


text:
Szałot
Jak Ci wto powiy na Ślonsku, że by zjod szałot, to sie go nojprzód spytej ło co mu sie rozchodzi. Bo po piyrsze szałot to je inaczyj sałata tako zielono co rośnie we zogrodzie a po drugi, to je tako sałatka ino że z kartofli i inkszych gymizów. I mie łazi ło ta drugo.
Co je w nij takigo mmmmm? Po piyrsze idzie jom jeść samom, bez żodnego miysa abo ryby i dobrze bydzie smakować, ale lepij smakuje jak tyn konsek tego kotleta abo dorsza je na talyrzu, wiadomo.
Prziszła łona do nos z Niymiec i w oryginale mianuje sie Kartoffelsalat. I jak to je z wszyjskim idzie jom robić na wiela sposobów. I warzić bez cołki tydziyń jak i na łodpust. Pamiyntom, jak moja starka rychtowała jom na kożdy łodpust i ino sie wlazło do siyni, a już jom było czuć.
Co nom bydzie trza do szałotu?
- kartofle – 500 g
- łogórki kiszone – ze 5 szt.
- korzyń pietruszki – 3 szt.
- marekwia – 5 szt.
- korzyń selera – 1 szt.
- cebula – 1 szt.
- majonez – 3 łyżki
- mostrich – 1 łyżka
- sól, pieprz
Jak to sie robi?
- Kartofle trzeja tak uwarzić, coby ani niy były za twarde, bo sie bydzie źle jich kroć ani niy za miynki, bo sie zrobi ciaplyta. I jak sie już uwarzom to pokroć jich w tako fajno rowno kostka. Im myjszo, tym lepszo. Som tacy, co warzom kartofle całe, niy szkrobiom jich ino nojprzód dobrze umyjom. Tak tyż idzie.
- Wzioś jak nojwiynkszo miska i wciepnyć do nij ty wszyjstki pokrone gymizy – cebula i łogórek tyż w kostka. I teroz nojważniyszo rzecz. Zrobić tako zajzojera.
- Majonez wymiyszać z mostrichym i do tego kapka soli i pieprzu cyknyć. I teroz fest poleku i z wyczuciym to miyszać, coby sie niy zrobiła ciaplyta. Zamiast majonezu i mostrichu idzie dać szkwarki. A tako wersja fit, to idzie zrychtować z jogurtym naturalnym.
- Idzie tyż jeszcze dociepnyć jajco uwarzone na twardo, majs, rukola, sznitloch, radiski. Tak naprowda co sie Wom nawinie.
- Łona lepij przyńdzie i bydzie szmakować jak sie jom wrazi na pora godzin do lodówki. Czasym sie z tym niy zdonży bo pryndzyj wtoś przidzie z dworu i jom zjy. Fajne je w nij to, że idzie jom zrobić se pryndzyj i jak weźnie Wos głód to zawdy wyciongnyć i wszamać! Ino trzeja se dać pozór, że jak sie dowo do nij majonez, to łona niy może za dugo siedzieć we lodówie, bo może skwaśnieć. Toż możno lepij ty szkwarki :)


text: Běła Woda (AK/SN). Drjewjany móst nad Brusnikom (Braunsteich) w Běłej Wodźe dyrbja saněrować. Za to je so njedawno měšćanska rada wuprajiła. Jednohłósnje hłosowachu tam radźićeljo za próstwu frakcije Klartext, financne srědki z etata přewostajić za zwěsćenje kóštow. Tak sćěhuja radźićeljo poručenja hłowneho a socialneho wuběrka kaž tež wuběrka za twarstwo a hospodarstwo z januara. Měšćanska rada je zarjadnistwu nadawk dała, w lětušim etaće za to 10 000 eurow zaplanować. Zdobom ma wone pruwować, hač móhli wěcywustojneho ze spěchowanskich srědkow zapłaćić. Hižo před lětomaj běše rěč wo tym, móst wobnowić. Wyši měšćanosta Torsten Pötzsch (Klartext) pak bě tehdy podšmórnył, zo budźe móst hakle pozdźišo saněrowany.


text:
Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty
Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty (němsce Biosphärenreservat Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft), w přirodnym rumje Hornjołužiska hola a hatowa krajina we wuchodnej Sakskej ležacy, je wot 1996 13. biosferowy rezerwat UNESCO w Němskej. Jónkrótneje přirody dla so wón spočatnje jako škitana krajina a wot 1994 jako biosferowy rezerwat wupokaza. Wón wopřija historisce zrosćenu kulturnu krajinu z bohatej přirodu a wosebitym woznamom za škit přirody a družinow.[1] Zhromadnje ze sewjernym delnjołužiskim dźělom twori hornjołužiski biosferowy rezerwat najwjetšu zwisowacu hatowu krajinu srjedźneje Europy.[2]
Srjedźišćo biosferoweho rezerwata je „Dom tysac hatow“ w Stróži pola Hućiny.
GeografijaWobdźěłać
Biosferowy rezerwat Hornjołužiska hola a haty leži we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, mjez Wojerecami, Niskej, Běłej Wodu, Wósporkom a Budyšinom. Běžitaj přez njón mjez druhim Sprjewja a Čorny Šepc.
ŽórleWobdźěłać
- ↑ Werner Hempel: Die Natur des Landkreises Bautzen. Lausitzer Druck- und Verlagshaus, Bautzen 2005, ISBN 978-3-930625-37-6, str. 147.
- ↑ Böhnert, Buchwald und Reichhoff, Biosphärenreservat Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft (wud.): Biosphärenreservatsplan Teil 1. Grundlagen für Schutz, Pflege und Entwicklung. Mücka 1996. str. 9.
WotkazajWobdźěłać
- Oficielne stronki (hsb.)


text:
Ôstrawa: chop myśloł, iże wygroł wielke piniōndze, a to bōł ino śnik
Ôbudzić sie ze piyknego śniku to nic przijymnego. Bez przikłŏd jak Wōm sie zdŏ, iżeście sōm bogaci. Nic inkszego ale niy ôstŏwŏ, jak machnōńć rynkōm i weznōńć sie za dziynne ôbowiōnzki. Ale 40-latek z Ôstrawy niy poradziōł widzieć co je richtich, a co je śpik. Musiała mu pōmōc policyjŏ.
Jakiś czas tymu chop pedzioł policyji, iże ftoś mu porwoł 165 tysiyncy korōn. Piniōndze ôdebroł u bukmachera we Brnie. Tak fajrowoł, iże jak przijechoł nazŏd do Ôstrawy, to ôżarty usnōł na trŏwniku jednyj ze krziżōwek.
To wyużōł niyznany złodziyj, co mu porwoł wygranõ. Chop tak myśloł, bo jak sie ôbudziōł, to żŏdnych piniyndzy niy mioł. Na nastympny dziyń poszoł na kōmisariat i tam wszyjsko ôpowiedzioł. A kryminalni zarŏz wziōnli robić.
Moc byli ale udziwiyni, jak po jakimś czasie sie pokŏzało, iże wszyjsko wyglōndŏ blank inakszyj. Chop niy wygroł żŏdnych piniyndzy, ani niy bōł we Brnie.
Jak szandarzi sie pytali, czymu wymyślōł cołkõ historyjõ, ôn ino zruszōł ramiōnami i pedzioł „No możno mi sie ino zdało, żech wygroł!”. Policyjŏ tōż ustała nad tym robić.
Chociŏż chop bez pŏrã dni wziōn czas wielu wachtyrzōm prawa, to nic mu niy grozi, ani niy musi płacić za nic. Może to zrobić dobrowolnie. Pytanie ino, czy mŏ na to piniōndze. Możno jak richtich coś wygrŏ, to co pośle.


text:
Bagdad (B/SN). Kardinal Louis Raphael I. Sako, patriarch chaldejskeje cyrkwje, kotraž je z Romom uněrowana, žada sej z dorazom kulowate blido za měr w Iraku. Loni je wón wšě oficialne zarjadowanja k woswjećenju hodownych wobrjadow w cyrkwi wotprajił. „Ludźo w kraju so strachuja, zo so Irak stajnje bóle k bitwišću wuwije hač k suwerenej domiznje, kotraž je w stawje, swojich wobydlerjow a swoje bohatstwa škitać“, wón wujasni. Irak a region dokoławokoło njeho stej „wulkan krótko do wubucha“, praji wón w sćelaku Domradio.
Myto za zwjazk pohrjebnišćow


text:
Rybnik: zastawiyli ôżartego szofera i zazwōniyli po szandarōw
Dwa chopi pokŏzali postawã, co by mogła być do wszyjskich za muster, bo chyciyli niytrzyźwego szofera. 40 lŏt stary chop prōbowoł uciyc, ale chopi wziōnli kluczyki z auta, uwiadōmiyli policyjõ i czekali z nim do czasu przijazdu szandarōw. Chop mioł w ôrganiźmie bezma 2 prōmile alkoholu.
Wszyjsko trefiyło sie wczorej przi ulicy Dworcowyj w Rybniku. Dwōch prŏcownikōw dozdrzało wozidło, co wjechało na teryn bauplacu z srogim szwōngym i sztopło. Chopi podyjzdrzewali, iże szofer może być ôżarty. Jak podeszli, to ôn prōbowoł ôdjechać. Ôba skutecznie zastawiyli auto, ôtworzyli dźwiyrze i zastawiyli motōr. Powiadōmiyli policyjõ ô cołkim zdarzyniu. Na placu pokŏzali sie tyż funkcjōnariusze Wachy Ôchrōny Bany. Wszyjscy społym z ôżartym kerowcōm czekali na przijazd policyjōnōw. Po wybadaniu na alkōmacie pokŏzało sie, iże chycōny 40 lŏt stary chop mioł blisko 2 promile alkoholu w ôrganiźmie.
Zdrzōdło: KMP Rybnik


text:
Tragiczny wypadek w Tarnowskich Gōrach
Tarnogórscy szandarzi społym ze prokuratorym klarujōm prziczyny tragicznego wypadku, co trefiōł sie wczorej na ulicy Wyszyńskigo w Tarnowskich Gōrach. Kerujōncy autym ôsobowym chop, przi wyjyżdżaniu z ulice bez piyrszego prawa, strzasnōł sie z nadjyżdżajōncym autym. Chociŏż reakcyjŏ ôd dinstōw mōndurowych i medycznych była wartkŏ, po pŏrudziesiynciu minutach ôd zdarzyniŏ 73-latek umar w lazarycie.
Do zdarzyniŏ doszło we wtorek kole godz. 12:30 na ulicy Wyszyńskigo w Tarnowskich Gōrach. 73-letni kerujōncy ôsobowym audi 80, przi wyjyżdżaniu z ulice Litewskij na ulicã Wyszyńskigo, strzasnōł sie ze audi A4, co jechało w strōnã ulice Pyskowickij. Chociŏż reakcyjŏ ôd dinstōw mōndurowych i medycznych była wartkŏ, po pŏrudziesiynciu minutach ôd zdarzyniŏ 73-latek umar w lazarycie. Badanie alkōmatym wykŏzało, co 18-latek, co jechoł audi A4 we chwili zdarzyniŏ bōł trzyźwy. W miyjscu wypadku pracowali szandarzi jak tyż fojermany. Ôkoliczności zdarzyniŏ klarować bydzie miyjscowŏ prokuratura społym z tarnogōrskōm jednostkōm policyje.
Policyjŏ apeluje ô pozornõ i mōndrõ jazdã. Pamiyntejmy, iże lepij dojechać niyskorzij, ale bezpiycznie.
Fotografije: KPP Tarnowske Gōry


text:
G
G abo g (při pismikowanju: gej) je sedmy pismik klasiskeho a moderneho łaćonskeho alfabeta a jědnaty w hornjoserbskim alfabeće. Wón reprezentuje konsonant a je so wokoło 230 do Chr. wot romskeho pisarja jako warianta pismika C zawjedł. Jemu wotpowěduje pismik Г w kyriliskim alfabeće. W Morsowym alfabeće zwoprawdźuje so G přez − − ·.
W hornjoserbšćinje wustupuje g nimale jenož w cuzych resp. z druhich rěčow wotwodźenych słowach (požčonkach), mjeztym zo je so prěnjotny słowjanski g kaž w čěšćinje, słowakšćinje a ukrainšćinje na h přeměnił.
G je mjezynarodna awtowa značka za Gabun. Při němskich awtach steji za město Gera.


text:
We Rybniku ôtworzili kełzaczka przi Rudzie
Spod piyrszy śniyg, a we Rybniku ôtworzili kełzaczka na Rudzie. Mieli jōm ôtworzić już na Mikołaja, ale niy zdōnżyła zamarznyć, bo na dworze było za ciepło. Kełzaczka ta je we Rybniku przi ul. Glywickij 72. Pokełzać możecie dziynnie, ôd pyndziałku do piōntku ôd 8 rana do 9 wieczōr, a we sobota i niedziela ôd pōł dziesiōntej rano do dziewiōntej wieczōr. Przi tej kełzaczce pożyczać idzie szlyńcuchy, abo prziniyś swoji a nabrusić.
Za kełzani zapłacicie, za 1 godzina:
- bilet normalny – 5 zł
- bilet ze ulgōm – 3 zł
- dlo szkolorzi ( z rechtorym ôd 9 – 2 po połedniu) – 1 zł dlo 1 szkolorza.
- dlo familije – 10 zł (możecie prziś ze ujcym, ciotkōm, starzikym, starkōm, cołkōm familijōm, musicie yno mieć jedna adresa, abo jedne miano)
- bruszyni swojich szlyńcuchōw (+hauer) – 5zł
- nauka jazdy – 10zł
- za darmo – dziecko do 4 lot, a 1 rechtōr na 15 szkolorzi.
Fot. MOSiR Rybnik


text:
Nowoslicy (JK/SN). Jako wjeršk dotalneho dźěła Nowosličanskeho hońtwjerskeho drustwa hódnoćeše předsyda Pětr Wawry zawčerawšim w swojej rozprawje na hłownej a wólbnej zhromadźiznje we wjesnym kulturnym domje lońše wupłaćenje wotnajenskich dochodow čłonam drustwa. Z tym mějachu woni prěni wjetši wužitk z toho, zo swoje pola a lěsy hajnikam přenajimaja.
Škodow w minjenych dźesać lětach wobstaća drustwa njebě, a z hajnikami su jara derje wušli. Poměr k třom aktiwnym hońtwjerjam hódnoćeše Wawry jako jara dobry, tež hdyž so hońtwa na teritoriju drustwa hižo tak njewudani kaž hišće před lětami. Hońtwjerska bilanca bě tuž jara skromna. Günther Winter, kiž pola Nowoslic na hońtwu chodźi, rjekny, zo hłowne dźěło hajnikow w minjenym lěće bě, po wobchadnych njezbožach zahinjenu dźiwinu z dróhow rumować. To hajnikow jara boli, wosebje hdyž jedna so wo młodu sornu, kotraž bě sućelna, abo wo rjaneho dańka w najlěpšich lětach žiwjenja.


text:
Radnica
Radnica je we wjetšinje gmejnow a městow sydło komunalneho zarjadnistwa, měšćanskeje/gmejnskeje rady a měšćanosty/wjesnjanosty. Wona namaka so husto na reprezentatiwnym městnje wosrjedź města a słuži w němskich měšćanskich statach tež jako schadźowanišćo krajneho parlamenta.
Jako zarjadniske stejišćo wobsahuje radnica zwjetša tež komunalne zarjady kaž na přikład stawnistwo.
Radnicy mějachu hižo w starej Grjekskej. W srjedźowěku bě twar radnicy normalnje zwjazany ze spožčenjom měšćanskich prawow. Jako wjacezaměrowy twar běše radnica najwuznamniše profane twarjenje w měsće. Přizemjo wužiwaše so husto jako wotewrjena kupnica, na přikład tež w Budyskej radnicy.
Jako najstarša radnica w Němskej płaći Kölnska, kotraž bu w lěće 1135 prěni raz pisomnje naspomnjena. Najwyša je Nowa radnica w Lipsku ze 114,5 metrow wysokej wěžu. Wjace hač 110 metrow šěroki twar ze 600 stwami słuša zdobom do najwjetšich radnicow na swěće.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Stephan Albrecht: Mittelalterliche Rathäuser in Deutschland. Architektur und Funktion. Darmstadt 2004.


text:
Portrety - B
Włodzimierz Bednarski Włodzimierz Boruński - Aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, reżyser, poeta, satyryk i tłumacz. Wojciech Bartoszek - reżyser Wojciech Blaszko - choreograf Wojciech Blecharz Wojciech Błach - aktor Wojciech Błaszczyk Wojciech Błażejczak Wojciech Błażejczyk Wojciech Bogusławski - Aktor, reżyser, dyrektor teatru. Wojciech Borkowski Wojciech Borkowski Wojciech Boruszka Wojciech Brożek Wojciech Bruszewski Wojtek Bergander Zana Bosnjak - kostiumograf Zbigniew Bajek Zbigniew Białas Zbigniew Bogdański


text:
Kak wudawki zalutować, rěkaše prašenje, z kotrymž je so wčera Budyska měšćanska rada zaběrała. Wšako njeje kasa města runje bujnje pjelnjena.
Budyšin (CS/SN). W diskusiji wo naćisku měšćanskeho etata su Budyscy radźićeljo wčera wšelake móžnosće rozjimali. Měnjenja frakcijow běchu runje tak rozdźělne. Katja Gerhardi (CDU) rjekny, zo dyrbjeli na dobrowólnych wukonach lutować. Roland Fleischer (SPD) pak znapřećiwi, zo njeměli w žanym padźe při wudawkach za dźěći a młodostnych lutować. Andrea Kubank (Lěwica) wobžarowaše, zo chcyli najebać koronu za socialne projekty mjenje pjenjez wudać.


text:
rozsuźijoš wó tšawje
wó mucnej tšawje na rowje
njewoblutujoš, ow ně
maš ga pśecej pšawje
pó tych měrach w twójej głowje
małučko jan cyniś trjebaš
zdychujoš a zewaš
te měry su tak niske
dno jo kradu bliske
w chłodnem wětšyku
wše te spła se machocu
a pśez row se chrapocu
njewiźone łdzy do gjaršyje
a njezgódny wětšyk dujo
a mało to śi gnujo
rozsuźijoš wó słowje
wó pórostku na rowje
njenapinaš se, ow ně
wšo za tebje derje
wšo za tebje derje
sy na mucnej cerje
do proznego jan glědaš
zdychujoš a zewaš
Źilka
W nocy lěsu dyrdomdej,
sutawka namaj baje bajku.
Měsačk, mła so košitej,
wupytała, ty sy sej hrajku.
Błudźenk namaj łóžko je,
z mjechkim mochom pokryty.
Lubka spěwa sprawne łžě,
zymny kamjeń přitulny.
Zadobyće, ćěmna jamka,
žadyn slub a jenož łamka.
Ćežke wino, rozprěć noze,
krawa trawa, pjezać mozy.
Bolosć, próca, nowostki,
wutroba tak ćicho spi.
Mutne twoje wobličo,
perspektiwa rozdwojena.
Z łžemi kryte poselstwo,
z křudom mjasa rozpačena.
Wucho je ći wotmjerznyło,
při skale blisko Róžanta.
Přećelstwo žno dawno schnyło,
nócna tajna błudnička.
Začuća sy rozteptała,
zawodźětu rólu hrała.
Strózba rana, žiwa mortwa,
dopóznaće, pěseń žortna.
Wšitko, štož nětk spóznawam:
Na kóncu sym błudźenk sam.
ŠĆĚPAN RIČEL
Ow moje łožo ty,
wšo moje zbožo sy.
Hižo za čas dźěćatstwa,
wućek mi před wjeru da.
Hdyž chłódźa mje njewjedra,
twoja ćopłota wohrěwa.
Hdyž zymica zaboli,
ty lěki podawaš mi.
Lochke pjerka móškowe su,
a wšitke sony popadnu.
Hdyž wulka lubosć přemóža,
wobstajna twoja je podłoha.
Stajnje sy ty za mnje tu,
hač wodnjo, w nocy, připołdnju.
Za to ći dźensa spožčić chcu,
hymnu moju zbasnjenu.
KATKA BAIEROWA
z pawčinojtymi porstami
sahaš za kneflemi mojeje bluzy
wić je ći knyski sprostnyła
a tak wostanje són
tón swět za kneflemi
z rock’n rollom we wušomaj
rejuješ na łubi
a mysle ći du pod mój petticoat
twoje włosy česajo
mam wóń pomady w nosu
hdyž ći wurjedźenu protezu
do huby sunu
čuješ so kaž wokošeny
KATKA BAIEROWA
Wosrjedź wšědnych hrow wo kraje a raje, hdyž bě nad wětrom hnězdo baćonow hišće bliske a kondensowe linije zetkawachu so kaž hłosy na kulowcu z postrowom Smjertnicy ja će widźu, bu postajene, zo mam tónle čwak zemje wopušćić.
Tyknych sej špihel hata za wěko wóčka. Widźach třěchi wobroćene, wokna ke mni nachilene kaž domske domoj so wróćacemu.
Puć, na kotrymž běchmy nanowy kašć njesli, wzach sobu, zo bych jón wotnjesła. Chcych swoje wuchować: kusk wutrobitosće susoda, ćeńke postrowy dźěći, štyriłopješkaty dźećel (kiž za tebje namakach), te połsta lět našeje jabłučiny a pod lěwym wutrobnom maćerne wokołošijace rubiško.
Tajka podach so na puć, wupokazana a zapokazana. Woteńdźech nimo Smjertnicy, nimo jeje płachćički, pod kotrejž so mi čłowjek być zdaše. Moja nakopjena hłowa nygaše w rytmje kročelow po wjesnym puću. Dopomnjenki zalětowachu. Před mojimaj wočomaj pryskachu barby kaž wohnjostroj. Hdyž k wysokim sćěnam dóńdźech, wzach starosćiwa wutrobitosć a přibich ju k durjam, za kotrymiž so hospody nadźijach.
Tola ludźom, kotřiž tam chodźachu, drje njesłušeše. Postrow dźěći połožich do wokna – bjez wothłosa. Na połsta lět jabłučiny so nichtó dopomnić nochcyše, a štyriłopješkaty dźećel wuschny a so roztorhny. Jenož wokołošijace rubiško maćerje bě mi mjez rjebłami přirostło. Wlečech je po sćěnach.
kotru horu
kajke rozwaliny
přećelo sy widźał
kóždy čas ma swoje
wuspěšne premjery
Łužica je wuměrjena
přeworana rozrězana
tysac króć tysac
w běłej płachće
čornych dźěrow
a hora njebě hora
dźěra njebě dźěra
proch złoty wudobyty
mortwych njetłóči
a cuze rany nichtó
njepomni
marche funèbre
pišćele stonachu
podarmo šěre powědki
zo žiwe so zhubi
a zhubjene so wróći
woclowa kula
so dawno smiliwši
zmjeće do křinje
slědy kaž wotpadki
za časy přichodne
TOMASZ NAWKA
z: Wobkopanki, basnje 1972–1986, Budyšin 1987
Steju w chłódku małeho štoma, kiž njeje młodosće dla nisko zrosćeny, ale dokelž jemu wótry wětřik a chuda póda tuteje kónčiny wysokosć njedowolitej. Lěpje za mnje. Hłuboko wisace hałuzy škitaja mje před njelubymi wočimi. Jenož někotre kroki dale skaka zymna woda hórskeje rěki přez kamjenje, doniž njezhubi so skónčnje wuchodnje w dalinje. Tu so mi lubi. Sucha trawa, kałate kerki a wonjace zela mje wobdawaja. Na zapadźe wobmjezuja wysoke skaliska idylku. Hižo započnje so słónco za nimi chować a njebjo so pali. Dyrbju dale, sym hižo přewjele časa brojiła. Tulu so pod hałuzami štoma a wopušću, přeskočiwši rěku, swój měrny blečk. Na juhu płonina nahle spaduje. A potom, po dwěmaj dnjomaj pućowanja, spóznaju w přiběracej ćmě skónčnje swój cil. Swěcy wsy w dole błyšća so kaž hwězdy w ćěmnym chłódku wobdawacych horow. Słónco je so tu hižo dawno chowało. Sto metrow přede mnu wuhladam hwěžce. Ale wo wjele zymnišej. Sprostnu. Refleksowy pohib ruki dźe do šipnicy, wućehnje kłok, tamna ruka dźerži hižo prok. Njejsym ani pytnyła, zo běch za nim přimnyła. Woči pod kerkom bórča, wuskoča, přeskoča z dwěmaj skokomaj prěnje dźesać metrow. Hórski tiger bliži so z njesměrnym tempom, wótre zuby so w zymnej swěcy schadźaceho měsačka błyšća kaž wótre graty chirurga. Wšitke moje zmysły su napjate, myški spinaja pod kožu. Kónčk kłoka pokazuje na so bližace zwěrjo. Naćahnu ćećel proka z připołoženym kłokom hač k wuchu. Mjechke pjerja majkaja moje lico. Hišće 50 metrow, 40, 30. Pušću kłok a ...
Wona so nadźiješe, zo ta spinka jemu napadnje. Znajmjeńša. A chcyše jemu powědać, wo sebi a kak je jej bliski: Chcu ći wjace być hač njedótkaj so mje. Stajnje zahajištaj rozmołwy z někajkimi citatami. Wuprajenjemi druhich, kaž zo chcyłoj so za nimi chować. Jedyn před druhim. A tola bě to jeju rozmołwa. Jenož w citatach zamóžeštaj sebi bliskaj być. W słowach a w pohibach, kiž to rěčane podšmórnychu. Spinka jimaj ani jeničkeho pohiba njezaspinkowa a žadyn citat njewuspinkowa. Dźěštaj mjelčicy. Porno sebi kóždy cyle při sebi a za sebje. Spinka tčeše w jeje włosach. Bě ze slěbra z Tule. Słónco na nju swěćeše. Spinka so zyboleše, tak zo jeho woči stajnje zaso wonu spinku dosahnyštej. Tu cuzu, wotwonka přityknjenu prěnju slěbrojtosć w jeje włosach.
RÓŽA DOMAŠCYNAz: W času zeza časa. Popady a wobrady, Budyšin 2019
Wón je tón prěni, na kotrehož při našim wšědnym wječornym wuchodźowanju do prastareho městačka storčimy. Wuska wuteptana łučna šćežka wjedźe hač dosrjedź oliwoweho haja a potom hač k njemu. A wottam stupa nahle posledni kruch hač do městačka Castagneto Carducci*, w kotrehož kutach sedźi włóžnota, so kóždej předstawje spřećiwjejo tu móc dlěje hač nalěćo přežiwić.
Je meja w Toskanje a za nas w tutym wokomiku městnosć rozžedźenja.
Po tym kak pozdźe je, hdyž so na puć podamy, leži hišće horca, so zybolaca swěca chowaceho so słónca nad pisanymi třěchami jednotliwych kaž zabytych sydlišćow w dalokej krajinje. Zda so, zo chowa so za wšěm tym wědome zabyće, wědome pytanje za dospołnej ćišinu.
Za křiwicu šćežka nahle postupuje. W chwatku so hač tu dóstanjemy, w chwatku so wječornej horcoće wuwinjemy, horjeka w Castagneto Carducci čujo wolóžacu chłódnotu italskeho loda a wysokich domskich. Su wuske a wysoke kaž trjenja a wobmjezuja naprawo a nalěwo hasy a kóždužkuli šansu za nalěćo, zo móhło so do jich kamjenjow předrěć.
Wuhladamy jeho hakle na třećim dnju. Napoł puća do městačka steji na swojej hěće wosrjedź dźiwich oliwowych štomow. A mjelči. Tute jeho za psyka njezwučene mjelčenje, hdyž so cuzy bliži, je na tym wina, zo so jeho prjedy dohladali njejsmy. Čaka tam, rozcybany a hoberski a čorny a wuka na nas kaž djas, kaž by to hižo njedołhi čas takle činił w nadźiji, zo so jeho jónu dohladamy. A potom je kóždy wječor tak. Kóždy wječor steji na swojej hěće a njezablawknje a njemóžemy ničo činić a so poněčim na to zwučimy, zo steji njeswobodny tu w ćmowym njehladanym kuće a zo je jeho samota tajka wulka kaž rozměry oliwowych hajow a winicow nalětnjeje Toskany.
sym mějićel
hłowopusćiny
hdźež je swobodne
mam tež
črjewoprózdnoty
hdźež je hownotne
PAVEL ZAJÍČEK
přebasnjenje: RADEK ČERMÁKPAVEL ZAJÍČEK (*1951) je jedna z najwuznamnišich wosobinow čěskeje undergroundoweje kultury 1970tych lět. Je basnik, tworjacy wuměłc a sobuzałožer hudźbneje formacije DG 307. Swojeho wuměłskeho tworjenja dla bu wot komunistiskeho režima zajaty. Tu wozjewjene basnje su ze zběrki «Zápisky z podzemí» (Praha: Torst, 2002).
što za tej stawiznu čłowjeka poprawom tči?
tu je móst a tam je kónc
tu je swětło a tam je twój sćin
tu sej wusnješ a tam to derje znaješ
tu je murja a tam běži čas
tu so wšo započina a tam su dopomnjenki
tu je błudźišćo a tam běži čas
a tu su słowa słowa a tam je twoje wobličo
tu je hladawko a tam je twój sćin
tu je móst a tam je kónc
tu so wšo započina a tam su słowa słowa
što za tej stawiznu čłowjeka poprawom tči?
PAVEL ZAJÍČEK
přebasnjenje: RADEK ČERMÁK
ty prajiš: što na tym je?
zo kóždy w sebi nosy někajku žedźbu
njenapisanu knihu, són
ty prajiš: što na tym je?
zo kóždy w sebi nosy někajku ćišinu
ty prajiš: što na tym je?
zo kóždy w sebi nosy někajke swětło
ty prajiš: što na tym je?
zo kóždy w sebi nosy někajku zrudobu
ty prajiš: što na tym je?
zo kóždy w sebi nosy někajki puć
kaž na dłóžbje so wotraža rytmus
ty prajiš: a što na tym je?
ty prajiš: što na tym je?
PAVEL ZAJÍČEK
přebasnjenje: RADEK ČERMÁK


text:
Sowjetskaja Gawań
Sowjetskaja Gawań (rusce CoBeTckaя ГaBaHb, do 1856 – Konstantinowskij post/ KoHcTaHTиHoBckий пocT; do 1923 – Impjeratorskaja Gawań / ИMпepaTopckaя ГaBaHb; do 1930 – Znamjenskoje/ ЗHaMeHckoe) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej w Chabarowskim regionje něhdźe 640 kilometrow wuchodnje Chabarowska.
Ma něhdźe 25 tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 1853 załožiło jako wjes Konstantinowskij pogost a ma wot lěta 1941 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979


text:
Na gōrnoślōnskich szportplacach, 14.04.2019
Hokej
Hokeisty GKS Tychy zajś majstrym Polski we hokeju na lodzie. Latoś nie mieli my gōrnoślōnskego finału, bestōż wygranŏ jeszczy barzyj smakuje. GKS Tychy potrzebowoł latoś 6 szpilōw, coby wygrać ze Comarch Cracoviōm Krakōw 4-2:
1 szpil: GKS Tychy – Comarch Cracovia 2-1 (dogrywka)
2: szpil: Comarch – GKS Tychy 3-1
3 szpil: GKS Tychy – Comarch Cracovia 3-5
4 szpil: Comarch – GKS Tychy 0-4
5 szpil: GKS Tychy – Comarch Cracovia 4-2
6 szpil: Comarch – GKS Tychy 1-2
Trzeci plac mŏ GKS Tauron Katowice, kery wygroł ze Podhalym Nowy Tŏrg 2-1
We lidze czeskiej HC Oceláři Trziniec we halbfinale grajōm 7 szpil ô awans do finału ze HC Škoda Pilzno. We sobota przegrali 6 szpil w Pilźnie 1-3 i ô wszystkim zadecyduje szpil we Werk-Arenie, kery już dzisiej (pyńdziałek) ô piōntyj.
Fusbal
We piyrszej polskej lidze ôstatnie szpile rundy podstawowej.
Piast Gliwice – Korona Kielce 4-0
Śląsk Wrocław – Górnik Zŏbrze 0-1
Piast Gliwice skōńczōł na 3 placu i bańdzie groł we grupie ô majstra, a Górnik Zŏbrze na 12 placu i bańdzie grać ô to, coby nie ślecieć z I ligi.
Dziynki wygraniu we Wrocławiu Górnik Zŏbrze bańdzie mieć ô jedyn szpil wiyncej u siã. Ślatujōm dwa nojgorsze manszafty.
We piyrszej lidze czeskej ôstały jeszczy dwa szpile rundy zasadniczej. 2 z 3 gōrnoślōnskich manszaftōw wygrały, a Banik przegroł yno knap we Pilźnie ze majstrym łōńskego roku.
SFC Ôpawa – Sigma Ołomuniec 2-1
MFK Karwina – Fastav Zlin 2-0
Viktoria Pilzno – Banik Ôstrawa 2-1
Banik Ôstrawa je 5, Slezsky FC Ôpawa 11, a MFK Karwina 15.
Po 30 szpilu manszafty ôstanōm podzielōne na 3 grupy. Na razie aże 2 manszafty ze Gōrnego Ślōnska grałyby ô utrzimanie, ale Ôpawa mŏ jeszczy szansa wskoczyć do środkowej grupy.
Ô handbalu, basketbalu i voleybalu napiszymy we kolejnych “gōrnoślōnskich szportplacach”.
Fotografijŏ na wiyrchu: GKS Tychy, autor: Lowdown / Wikimedia Commons


text:
Serbski institut pśepšosujo južo drugi raz wědomnostny dorost na zmakanje do Budyšyna. W srjejźišću stojtej interdisciplinarna wuměna a nawězowanje kontaktow mjazy slěźarjami, kótarež se zaběraju (abo kśě to gótowaś) ze Serbami glědajucy na region abo temu.
Zmakanje jo lětosa z dwěma źěloma planowane:
14. junija wótmějo se dokóńceca konferenca slěźaŕskego projekta "Serbska wěda". Dorostowa slěźaŕska kupka, kótaraž jo Drježdźańskej Techniskej uniwersiśe pśirědowana a kótaraž kooperěrujo ze Serbskim institutom, buźo swóje slěźaŕske wuslědki a w tom zwisku wuwity internetny portal prezentěrowaś. Wobźělenje jo wuraznje witane!
Slědujucej dnja pón dajotej wobźělnicam a wobźělnikam góźbu, swójske slěźenja pśedstajaś a diskutěrowaś. Fachowe pśinoski (na pśikład rěcywědne, kulturowědomnostne abo stawizniske) se rowno tak witaju, ako transdisciplinarne projekty z pśirownujuceje mjeńšynowědy abo z wobcerka digital humanities. Chtož co swój projekt prezentěrowaś (bachelorske, masterske, magisterske, doktorske źěło abo post-doc-projekt), daś pšosym skóro zapódajo projektowu skicu (nejwušej jaden bok A4) gromaźe z krotkim žywjenjoběgom (inkl. fachowego směra, městnosći statkowanja a aktualnych śěžyšćow źěła).
Na zmakanju comy mimo togo na bazy pśedstajonych slěźenjow reflektěrowaś (sebje)rozměśe sorabistiskeje seśi z perspektiwy dorosta. Dej se rozmyslowaś wó wuměnjenjach a perspektiwach interdisciplinarneje kooperacije. Witamy naraźenja za temy diskusijnych gromadow.
Na zmakanju buźo se powědaś górno- a dolnoserbski, nimski a engelski. Kosty:
Wobźělenje na kóńcnej konferency slěźaŕskego projekta "Serbska wěda" jo mimo płaśenja. Pśinosk za wobźělenje na dalšnyma dnjoma wunjaso 10 eurow na wósobu. Někotare městna za dermotne pśenocowanje stoje k dispoziciji. Jězdne kosty njamógu se narownaś. Kontakt a pśizjawjenje:
Zajmce daś se pśizjawiju nejpózdźej do 31. měrca 2019 z mejlku pla dr. Theresy Jacobsoweje.c


text:
Binůminalne mjanowańy
Binůminalne mjanowańy (uod łać. binomen - dwa mjana) to je systym mjanowańo wszyjskich zortůw żywych uorgańizmůw dwůma mjanami. Uopracowoł go szwedzki przirodńik Carl von Linné. We tym systymje kożdo zorta żywych uorgańizmůw mo dwa mjana łaćińske (abo postłaćinske), bez tyn przikłod Aquila chrysaetos - Aquila, adler, a chrysaetos - skolny. S anfanga dowo śe mjano zorty, a ńyskorzi mjano gatůnku. Skiż używańo łaćińskich mjanůw, s kerych kożde jednoznaczńy uokryślo gatůnek, idźe lekuśko go idyntyfikować uod używaczůw kożdyj godki.


text:
Dane
Dane (ang. data, łać. datum) – zbiory numerōw i tekstōw w roztōmajtych formatach[1].
Zastosowanie[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dane używane sōm bez kōmputry do porachowań. Mogōm tyż być prezyntowane bydź przetwŏrzane. Take tymatyczne zbiory informacyje sōm nazwane bazami danych. Mogōm być ober, połōnczōne w nec bez Internet eli intranet i posiadać systymy zabezpieczyń chroniōnce jy przed nieautoryzowanym dostympym ôsōb abo botōw. Baz danych sōm bazowõ tajlōm systymōw zarzōndzaniŏ informacyjōm, systymōw zarzōndzaniŏ projektami eli katalogōw produktōw.
Dane mogōm być przedstawiane i przechowowane we formie zbiorōw danych.
Zestŏw danych zawiyrajōncy kōnkretnõ informacyjõ nazwiymy kōmunikatym.
W fizyce i matymatyce dane to cyny znane przi rozwiōnzowaniu niyprzileżytości fizycznych i/abo matymatycznych (bp. auftragōw).
W gŏdce potocznym, dane to dostane informacyje abo wiadōmości, używane potym do wnioskowaniŏ.
Trefiane miana danych[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Roztōmajte dōmyny
- dane przestrzynne
- dane przeterminowane
- dane statystyczne
- dane niejawne
- dane wejściowe
- dane hakliwe
- Informatyka
- dane alfanumeryczne
- dane binarne
- dane masowe
- dane statyczne
- dane tekstowe
Przipisy
- ↑ Greg Wilson, Przetwarzanie danych dla programistów. Marek Pętlicki (tłum.), Gliwicy: Wydawnictwo Helion, 2006


text:
Słowacko godka
Słowacko godka (słow. slovenský jazyk, slovenčina) przinoleży do zachodńosłowjańskij godkowyj czelodki. Godkům tům godo przez 6 mln ludźi - przede wszyjskim na Słowacyji a we przinoleżnyj do Syrbije Wojwodińe, kaj je urzyndowům godkům. Używajům uůnyj tyż Słowoki půmjyszkałe we Polsce, Růmůńiji, we Madźarach, we USA a Kanadźe. We Polsce słowacko godka moge być zdowano przi maturze jako jedno zy nowobytnych godkůw.
Słowacko godka je fest blisko spowinowacůno ze czeskům. Djalekty słowacke sům mjyndzy sobům fest rostoliczne, wnůntrz wyrůżńo śe 3 jejich grupy:
- wschodńosłowacki (nojbliższy polskij godce),
- strzodkowosłowacki (majůncy moc znakůw wzajymnych ze godkůma połedńowosuowjańskymi, uosobliwje słowyńskům),
- zachodńosłowacki (po blisku czeskij godce).


text:
Hinterhermsdorf
Hinterhermsdorf je měšćanski dźěl města Zebnica w krajnym wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory w Sakskej a leži direktnje při čěskej hranicy.
Hinterhermsdorf liči k najbóle woblubowanym turistiskim cilam w Němskej. Doby w lěće 2002 titul „Najrjeńše sydlišćo Němskeje“ a wobsadźi w europskim přirunanju druhe městno.
Hinterhermsdorf ma něhdźe 700 wobydlerjow a je so w lěće 1997 do Zebnicy zagmejnował.
Zajimawosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Čołmikowanje na Wyšim připławje rěčki Kirnitzsch
- Rozhladna wěža na Weifbergu
- Domizniski muzej "Waldarbeiterstube"
- Połobske pěskowčiny (pućowanja abo tury z kolesom). Stej dwaj namjeznej přechodaj do Čěskeje za pućowarjow a kolesowarjow
- Waldhusche, štyri rozdźělne pokazkowe puće z 40 stacijemi na 66 ha wulkim lěsnym terenje w bliskosći "Buchenparkhalle". Tu móžeće so nazornje wo lěstnistwje a přirodnych procesach w lěsu informować.


text: POTRĚBNYM je čěska ludnosć tež lětsa we wobchodach zaso cyrobizny darować móhła. Tónkróć je kónctydźenska zběrka 440 tonow tworow wunjesła, štož je dotal najwjace. Darili su wobydlerjo 396 tonow žiwidłow a 44 tonow hygieniskich artiklow. To publikuje powěsćernja čtk. Njedźiwajcy nimoměry naročnych hygieniskich wuměnjenjow koronapandemije dla su zběrku we wšěch 603 wobchodach bjez problemow přewjedli, zdźěleja jeje organizatorojo. Po jich měnjenju bywa zběrka w přitomnosći hišće wažniša hač w minjenych lětach, dokelž je koronawirusoweje pandemije dla mnóstwo wosobow w ćežkej žiwjenskej situaciji chětro přibyło. Jeno w septembru a oktobru je jich ličba wo 40 procentow zrostła. Mjez nowymi cyrobiznoweje pomocy potrěbnymi su předewšěm ludźo, kiž su pandemije dla wo dźěło přišli a tajcy z niskej zasłužbu. Praksa darowanja je tohorunja na postajene naprawy přećiwo koronawirusej dźiwać dyrbjała.


text:
Kornwalijo
Kornawalijo (ang. Cornwall IPA: /ˈkɔrnwɔːl/; kor. Kernow IPA: /ˈkɛ(r)nɔʊ/ abo /ˈkɛ(ɹ)nɔʊ/) – gyszichtowo-geograficzny kraj, a tyż nojbarzi na zachůd położůne hrabstwo Ynglandu. Je uůno położůne na Kornwalijskim Půłwyspje, na zachůd uod rzyki Tamar. Ferwaltůngowe cyntrům a tyż jedźine mjasto uo katedralnym (city) sztatuśe je Truro. Wjyrch Kornwalije (do kupy ze wyspůma Scilly je 3 563 km². Gynstość zaludńyńo hrabstwa je 144 ludźi na km².
Kornawlijczyki to je jedyn ze sześću celtyckich norodůw. Ńykere ś ńich uodporujům uobecnymu politycznymu sztatusowi regijůnu a fantujům uo wjynkszo autůnůmijo.
Ferwaltůngowy tajlůngEdytuj
Kornawlijo tajluje śe na 7 dystryktůw. Tyn tajlůng ukozuje karta.
MjanoEdytuj
Mjano Kornawlije (Kernow) wźyno śe uod celtyckigo plymjyńa, kere kejśik pomjyszkiwało teroźno Kornwalijo, a kere Rzimjany zmjanowali Cornovii. Uůne słowo wźyno śe uod jeszcze wcześńijszygo mjana plymjyńa Brytůw - Corneu. Celtycki zdrzyń cern abo łacińske mjano cornu - uoba uoznoczajům winkel abo půłwysep[1] - mogům pokozować, co mjano uodnośi śe do kształtu Kornwalije [2]. Podańy na to używane uod ůng. 700r. p.n.e. mjano Cornubia uoznaczo ludźůw winkla[3] a nawjůnzuje do kształtu půłwyspa.
We VI a VII stoleću mjano bůło pomjyńane skiż ewolucyje staroangelskij godki[4]. Anglosasy dodali przirostek -wealas (auslyndery), kery we przikuplowańu do jednyj ze nowszych form stworził mjano Corn-weales[5].
SymboleEdytuj
FanaEdytuj
Fana Kornwalije (fana św. Pirana) to je czorny prostokůnt ze bjołym krziżym, kery je prostopadły do podstow a bokůw. Powjarka godo, co tworzićel fany, śwjytny Pirůn (patrůn kornwalijskich grubjorzůw cyny) stworził ja, kej widźoł erc cyne, kery rozpuszczoł śe we uogńu. Jeji pochodzyńy ńyma ale do kůńca ustalůne. Terozki je coroz czyńści używano, choćoż dali je powożano za nacjonalistyczny symbol.
Fana ta jest podano na fana św. Dawida.
PatrůnyEdytuj
Patrůnym Kornwalije je śwjynty Piran, kery je tyż patrůnym grubjorzůw cyny. Je uo ńim kupa kornwalijskych powjarkůw[6]. Kornwalijczyki fajrujům uůnygo dźyń 5 merca[6].
Krům tygo roz za kedy godo śe, co patrůny Kornwalije to tyż św. Petroc a św. Michał. Nale tyn pjyrszy czyńśći kojarzůny ze sztadym Padstow a drugi ze gurům St Michael's Mount.
Korńijsko godkaEdytuj
Korńijsko godka przinoleży do skupiny celtyckich godkůw a je fest spokrewńůno ze walijskům a bretůńskům, myńi ze irlandzkům, szkockům gaelickům a manx. Korńijski fůngowoł jako godka społecznośći do kůńca XVIII stolećo. We 1904 wydany uostoł "Porynczńik korńijskij godki", kery napisoł Henry Jenner. Podszukůnki ze 2002 pokozały, iże po korńijsku poradźi godać do porzůndku wele 300 perzůnůw, a 3 000 poradźi po korńijsku jyn trocha pogodać[7]. We Wjelgij Brytańiji ńy mo uůna uokreślůnygo prownygo sztatusu, nale uczům jeji we 12 kornwalijskich podstawowych szulach. Używo śe ji na przileżytość religijnych a śwjeckich śwjůnt[8]. We 2002 korńijski uostoł uoficjalńy uznany za godka norodowyj myńszośći we Wjelgij Brytańije[9], a we 2005 lokalny regjyrůnek dostoł pjyńůndze uod cyntralnygo rejyrůnku na jeji průmocyjo a uochrůna[10]. Sztandardowo forma godki przijyli we 2008[11]. Dwa człůnki brytyjskigo parlamyntu: Andrew George, deputowany ze St Ives a Dan Rogerson, kery reprezyntowoł Půłnocno Kornwalijo, złożyli parlamyntarno prziśynga po kornijsku.
DymografijoEdytuj
We Kornwaliji pomjyszkuje 513 527 perzůnůw[12], co dowo 144 ludźe na km2. Bestoż pod zglyndym gynstośći zaludńyńo Kornwalijo je 41 na 47 hrabstwůw Ynglandu. Strzedńi stoleće je 42roki. Kornwalijo mo zatela wysoki wzrost populacyje - 11,2% we dźyśyńćoleću 80. a 5,3% we dźyśyńćoleću 90. co dowo ji zaś pjůnty plac pojstrzůd hrabstwůw[13].
Regijůn tyn ńy ma zaludńony růwno. Połedńowo tajla Kornwalije je wjyncyj zaludńono kej půłnocno, zaś wschodńo wjyncyj kej zachodńo.
Nojmyńszo gynstość mo půłnocne wybrzeże a Wyspy Scilly. Jedźińy dystrykt Restormel je mo gynstość zaludńyńo wjynkszo ańiżeli cołki regijůn South West England.
Podug uůńskigo wszechuobecnygo wykozu (2001) nowjyncyj we Kornwaliji je Ynglanderůw, zaś Kornwalijczykůw je ino 7%. Godo śe, iże wele 50% mo richtig celtycke korzyńe.
KlimatEdytuj
Kornwalijo je rozlygowano na nojbarzi wysůńůnyj na połedńe tajli Wjelgij Brytańije, skuli czygo jeji klimat je ćopły a słůneczny. Źimy sům łagodne a śńyg ślatuje fest rzodko. (krům wyżki we postrzodkowyj tajli Kornwalijskigo Půłwyspa). Strzedńo roczno tymperatura je mjyndzy 9,8 a 12°C. We Kornwaliji je moc łagodnych zachodńich wjatrůw uod Atlantyckigo Uoceanu a je sam trocha deszczůw, nale myńi kej we inkszych tajlach zachodńigo wybrzyżo Wjelgij Brytańije. Rocznych uopadůw je kole 1100mm[15].
Przipisy
- ↑ Cornwall – Online Etymology Dictionary (en)
- ↑ Cornwall (en)
- ↑ Michael Newton: Cornish (Cornwall)
- ↑ Cornubia (en)
- ↑ Cornubia – Corniu – Cerniw (en)
- ↑ 6,0 6,1 St. Piran's Day
- ↑ The Cornish language in education in the UK
- ↑ European Comission: Cornish in United Kingdom
- ↑ Cornish gains official recognition
- ↑ Cash boost for Cornish language
- ↑ An Outline of the Standard Written Form of Cornish
- ↑ Population Change in England by County 1981-2000
- ↑ 200 years of the Census in Cornwall and the Isles of Scilly
- ↑ Cornwall and the Isles of Scilly: Total Population
- ↑ Average rainfalls


text:
Rybnik: Gańba!
To sōm już ôstatni chwile, coby niy narobić se gańby – trza wymiynić stary piec, taki co kurzi a smrodzi. Ôd stycznia 2022 roku na cołkim Ślōnsku niy pudzie już hajcować we starych najgorszych piecach – „smrodziuchach”
40 tysiyncy gazetkōw ze informacyjami, kaj bydzie stoło ô terminach wymiany piecōw, przidzie pocztōm do miyszkańcōw Rybnika. Gazetka mianować sie bydzie tak normalnie „Gańba”, co krōtko na poczōntku tłōmaczy prezidynt Piotr Kuczera:
„Ślōnzoki sōm akuratne a herne. Dobrze wiedzōm, co to je słowo gańba. Jo myśla, co dzisiej prawdziwo gańba dlo Ślōnzoka to je hajcować we starym piecu. Nowe prawo godo, co ci, kerzi niy zmiyniōm pieca, zapłacōm sztrofa. To bydzie gańba dostać sztrofa za coś takigo!”
„Uznoł żech, co trza pedzieć to tak ôfyn, bo mōm już za sobōm tela lot godki z miyszkańcami, tōż już wiym, co tym niyprzekōnanym niy przegodōm. Teraz trza pokozać ludziōm, co hned przidzie ôstre prawo. Jak sie podziwōmy na kalyndorz dzisiej, to na wymiana pieca ôstało yno 476 dni, a trza znojś fyrma a tyn piec pomiynić, tōż tyn czas sie fest kurczy – pado prezidynt Kuczera. – Stowka je wielko, niy rozchodzi sie yno ô nasza hera, abo gańba, ale przede wszystkim ô nasze zdrowi a życi! – kōńczy godka prezidynt.
Gazetki przidōm niy yno bez poczta, ale pudzie ich tyż znojś we miejskim amcie (urzyndzie), bibliotykach, Tyjatrze Ziymie Rybnickij, halo!Rybnik, dōmach kultury, Cyntrōm Usług Spōlnych, Zarzōndzie Transportu Zbiorowego, Zakładzie Gospodarki Kōmunalnej, abo na MoSiRze a we inkszych miejskich instytucyjach. Informacyje ô tym, czym we Rybniku je „gańba”, pokożōm sie tyż na miejskich tabulach, na telewizorach we miejskich autobusach, a bydōm tyż posłane bez miejski zistym sms. Eksta kōmpanijo informacyjno poleci tyż we Radiu 90.
Przekłod: Stanisław Neblik
Zdrzōdło: UM Rybnik