text:
Mérida (Wynezuela)
Santiago de los Caballeros de Mérida – mjasto we Wynezueli, głowne mjasto sztatu Mérida a gminu Libertador, jedne s głownych mjast wynezuelskich Andůw.
Założůne uod Juana Rodrígueza Suáreza we 1558 roku, jygo mjano pochodźi uod uůnygo placu narodzyńo - mjasta Mérida we Szpańije. Wlazowało we skłod Wicekrůlestwa Nowyj Granady, a ńyskorzi Wynezuele. Mjoło sroge znoczyńe we walce uo ńypodlygłóść Wynezuele.
Mo sam śedźiba Universidad de Los Andes (Uńiwersytet Andyjski, ULA).
Je znůme skirz drugij na śwjeće podug dugośći luftowyj banki.
Je rozlygowane we niżce rzyki Chama, na wysokośći ůng. 1600 m n.p.m.


c: text/html

text:
Dakel
Dakel (mjym.: Dackel) to je rasa, a wuaściwje 9 ras psůw, kere charakteryzujům śe krůtkymi nůgůma, wydužůnym tuowjym, pyskym a tyž dość dugim, prostym šwancym. Uůmaščyńy nojčyńśći rudobrůnzowe abo čorne podpalane. Rozrůžńůmy rasy podug śerśći (dakel krůtkokuduy, dakel dugokuduy i dakel šorstkokuduy) i wjelgośći (krůličy (karuowaty), mińaturowy i standardowy). Kůmbinacyje tych cech dajům we sůmje 9 ras.
Dakle pochodzům ze Ńymjec, nale ńymal identyčńy wyglůndajůnce psy znejdźono we Egipće na rysunkach we śwjůntyńi Bescheb. W Ńymcach bouy uone opisane we XIV wjeku.
Cechy ras daklůw:[Sprowjej]
- wysokość we kuymbje: 17 do 25 cm.
- uobwůd klotki pjerśowyj: jamńik krůličy uod 30 cm; mińaturowy do 35 cm; standardowy powyžej 40 cm i uo wadze 8 kg.
- přećyntno dugość žyćo - 13-14 lot.
Dakel je psym myśliwskym.
Charakter[Sprowjej]
Dakel to pjes fest žywy, uodwažny, čujny a inteligyntny. Půmimo, aže je fest přiwjůnzany do swojigo uopjekůna, nadal zachowuje wrodzůno ńyzaležność. Uod ščyńjyńća wymogo kůnsekwyncyji při wychowańu a dobrygo kůntaktu s uopjekůnym, skuli tygo co inačyj možno śe rozwinůńć u psa zuośliwy i ńypřijymny charakter.
Linki zewnyntřne[Sprowjej]
Wzorce rasy:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Drzikwost
Drzikwost, świstek (Phoenicurus ochruros) je gatůnek śpjywajůncygo ptoka ze familije muchołůwkůw (Muscicapidae). Je źdźebko myńszy uod wrůbla a nojbarzi go uozeznowajům po uůnygo czyrwjůnawym kwośće a ćmawych fyjdrach.
Drzikwosty lyngnům śe we duckach a kejśik szło je prziwidźeć jynoż we gůrach. Dźepjyro uod ůngyfer 250 lot tyn gatůnek rozloz śe po ńiżkach a terozki do śe go tyż trefić kole ludzkich důmůw a inkszych placůw byćo. Drzikwost jy przede wszyjskim chroboki, kere sům uod uůnygo łowjůne ze źymje lebo rzodźi ze luftu. Śpjyw drzikwostůw je fest charakterystyczny, bo postrzodkowo jygo tajla spůmino szkrobjůncy szum. Tyn gatůnek wrachowuje śe do skupiny ptokůw, kere jako pjyrsze zaczynajům śpjywać uod ranka.


text:
Szwecyjo
Szwecyjŏ (szwedz. Sverige), ôficjalniy Krōlestwo Szwecyje (szwedz. Konungariket Sverige) – nordycke państwo na Skandynŏwskim Pōłwyspie we Pōłnocnyj Ojropie. Mŏ granicã z Norwygijōm na zachodzie a Finlandyjōm na wschodzie, je tyż skuplowanŏ z Danijōm bez most Øresund.
Szwecyjŏ mŏ wiyrch 450 295 km² a skiż tygo je to trzeci nŏjsrogszy (podle wiyrchu) krej Ojropyjskij Unije. Miyszkŏ sam ōngyfer 9,4 milijōna ludziōw. Je to państwo z małōm gynstościōm zaludniyniŏ – 21 per./km² – a je ôna skōncyntrowanŏ w połedniowyj tajli. Bez 85% populacyje żyje we miyjskich zōnach. Haupsztadym Szwecyje je Sztokholm, kery je aj nŏjsrogszy szwedzki sztad.
Jako samostanowiōny a jednolity krej Szwecyjŏ powstała we strzedniowieczu. We XVII stoleciu egzystirowało Szwedzke Imperium a patrziło ôno do nŏjwŏżniyjszych pōństw Ojropy. Mocka podbitych terynōw straciła we XVIII a XIX stolyciu, baji Finlandyjõ lŏ Rusyje we 1809. Ôstatniŏ wojna, we keryj bojowała Szwecyjŏ bōła we 1814, kej naciepała Norwygije persōnalnõ unijõ (do 1905). Ôd tedy je to neutralne państwo. Z Ojropejskōm Unijōm sie skuplowała we 1995, je tyż człōnym OECD.
Dzisiej Szwecyjŏ je kōnstytucyjnŏ mōnarchijŏ z parlamyntarnōm dymokracyjōm a fest rozwiniyntōm gospodarkōm. Mŏ trzeci plac w Democracy Index rychtowanym bez cajtōng The Economist a dziywiōnty w Indeksie HDI. We 2010 roku miała nŏjrychlyjszy ekōnōmiczny wezrost a nŏjsrogszõ innowacyjõ w Ojropie. Światowe Ekōnōmiczne Forum uznało jã za nŏjbarzij kōnkuryncyjny ojropejski krej.
Przipisy


text:
Vancouver
Wspůłrzyndne: 49°16' N 123°07' W
Vancouver (IPA: /væːn'kʰuv̥ɚ/) je przibrzegowy sztad na połedńowym zachodźe Kanady. Je uůna we prowincyji Brytyjsko Kolůmbijo. Jigo mjano pochodźi uode George'a Vancouvera - ynglickigo kapitana a uodkrywce, kery podszukowoł uokolice Vancouver.
Vancouver je nojwjynkszům metropolijům we zachodńij Kanadźe a trzeće we cołkim państwje[1]. Je uůno jedno ze sztadůw, kere tworzům Regijůnalny Krys Metro Vancouver - Regional District Metro Vancouver, a tyż jydno ze mjast uobwodu Lower Mainland.
We sztadźe půmjyszkuje 611 000 ludźůw na placu 114,67 km². We cołkij metropoliji je to 2,2 miljonůw na 2 878,52 km²[2][3] Vancouver je fest růżnorake etńiczńy. 52% ludźůw ze mjasta a 43% ze metropolije ńy mo za swoja uojczysto godka godki ynglickij[4][5][6]. Mjasto śe fest gibko rozwijo a sům przwidywańo, aże wjelość ludźůw we roku 2021 bydźe wjynkszo kej 3miljůny. Pode wzglyndym wjelośći ludźůw Vancouver mo sztworty plac we Půłnocnyj Americe, po Nowym Jorku, San Francisco a Mexico City, przi czim we 2021 moge to być 2. plac.[7]
Mjasto leży půmjyndzy Ćeśńinům Georgia, a gůrůma. Mjasto bůło założůne we 60. rokach XIX stolećo, kedy przijechało sam kupa ludźůw, kerych uogarnył Fiber Złota. Gibko Vancouver rozwinyło śe s małyj uosady we srogo metropolijo. Hawyna we Vancouver, po skůńczyńu budowy Panamskigo Kanału stała śe nojwjynkszům hawynům we Půłnocnyj Americe.[8][9]
Ekůnůmijo sztadu uopjyro śe na tradycyjnych sektorach Brytyjskij Kolůmbije: Bergmaństwje, Rolńictwje, Łůwje a Leśńictwje. Corozki barzij geltujům sektor usugůw a Turistika. Mjasto je tyż znůme kej trzeće nojwjynksze cyntrům prodykcyje filmůw a seryjalůw we Půłnocnyj Americe, po Hollywoodźe a Nowym Jorku. Roz na kedy na Vancouver godo śe Hollywood Půłnocy[10][11][12][13][14]. We Vancouver rozrasto śe tyż industryjo High-Tec a produkcyjo szpilůw kůmputrowych.
Vancouver bůł kupa razy poważany za jydno s trzech mjast s nojlepszymi warůnkůma do żywobyćo[15][16][17]. We 2007 roku uostało uznane do kupy ze Wjedńym za trzeće nojlepsze mjasto, jeli łaźi uo poźům żywobyćo, po Zurichu a Genewje[18][19]. Podug cajtůnga Forbes Vancouver mjoł we 2007 roku szůsto nojbarzi rozwińynto industryjo ńyruchůmośćůw na śwjeće, a drugo we Půłnocnyj Americe, po Los Angeles s USA[20][21]. We 2007 roku Vancouver bůło po Toronto drugym nojdrogszym do żywobyćo mjastym we Kanadźe, a 86 na śwjeće. We uůnym sůndażu bůły tyż Zurich a Genewa, kere zajůnły uodpedńo śůdmy a dźywjůnty plac[22]. We 2007 roku Vancouver uogoszůno tyż kej dźeśůnty nojbarzi snożny sztad na śwjeće[23].
We 2010 roku we Vancouver a Whistler, co uůne je rozlygowane 125 km na půłnoc, bůły Źimowe Uolimpijske Igrziska[24][25][26].
Gyszichta[Sprowjej]
Podug archeolůgicznych wykopaliskůw uośedlańy sam pjyrszych ludźůw napoczůnło śe mjyndzy 2500, a 7000r. przed Kristusym[27][28]. Sztad tyn je rozlygowany tam, kaj kedyś mjyszkały plymja Squamish, Musqueam a Tsleil-Waututh ze skupiny przibrzygowych Salis. Mjeli uůńi swoje uosady we dźiśyjszym Vancouver we takich placah, kej Stanley Park a zatoka False Creek, a tyż podług fjorda Burrard Inlet. Ńykere ze uůnych uosadůw dalij sům we North Vancouver, West Vancouver a Point Gray. Te teryny kej pjyrszy zbadoł we 1791 szpańelski uodkywca José María Narváez, ze kerym rok ńyskorzi poszoł George Vancouver [29]. Simon Fraser - bůł pjyrszym ojropejczykym, kery stanył tam, kaj dźiśo je Vancouver. We 1808 spłynył rzykům Fraser aż do West Point Grey, wele placu, kaj terozki je Universiti of British Columbia [30].
Sobi Fiber Złota , kery prziszoł sam we 1861 przińes ze sobům przez 25 000 ludźůw, ze czygo nojwjyncyj ze Kaliforńije do ujśćo rzyki Fraser. Dźynki tymu napoczyło śe stałe uośedlańy śe sam ludźůw, kere napoczůno śe na farmje McLeary wele rzeki na wschůd uode indjańskij uosady Musqueam, tam, kaj terozki je dźylńica Marpole[31]. Pjyła, kero postawili we Moodyville (teroźne North Vancouver) důł sam anfang lo drzewjannyj industryje, kero gibko sam śe rozwinyła danke zuůnaczyńu inkszych bretmilůw przi połedńowym brzygu zatoki, kere przinoleżała kapitanowi Edwardowi Stampowi. Stamp, kery zaczůn wycyckować strům wele sztadu Port Alberni postawjył pjyła we Brockton Pointe tam, kaj terozki je morsko latarńo, nale bez morske průndy muśoł uůn przeńeś śe na hulica Gore. Ńyskorzi ta pjyła stoł śe znůmy kej Hastings Mill. Zyjgywerk stoł śe cyntrům sztadu, zkerygo zuůnaczůło śe teroźne Vancouver. Do kupy ze napoczyńćym dźołańo transsyberyjskij bany znoczyńy pjyły słabnyło, a we kůńcu ja zawarli we rokach dwadźestych 20. stolećo [32].
Vancouver je jedyn ze nojmodszych mjastůw Brytyjskij Kolůmbije [33]. Nostympno ze uosadůw, zołożone trocha po Vancouver, to je Gastown, śe gibko rozwinyła we 1867, nauobkoło karczmy, kero postawjył John Deighton, mjanowany Gassy Jack[32][34]. We 1870 regjyrůnek prowincyje Brytyjsko Kolůmbijo zrobjył tam sztad, a zmjanowoł go Granville, na cześć brytyjskij mińistra Granvilla Levesona-Gowera. Ńyskorzi to mjasto wybrali, kej stacyjo kolyje transkanadyjskij.
Sztad, przemjanowany ze Granville na Vancouver bůł uoficyjalńy wpisany do rejestra, jako gmina 6 kwjetńa 1886 roku, to je we tym samym, kedy do mjasta przilozła Kolyj Transknadyjsko, keryj uostateczno trasa doł Henry John Cambil. Mjano lo sztadu wybroł William Cornelius Van Horne.
13 czyrwca 1886 mjasto śe hajcoło a zrobjył śe ś ńigo brantflek, nale gibko je uodbudowali a we tym sůmym roku zuůnaczyli sam pjyrwszo fojerwera. Mjato co mjało wele 1 000 mjyszkańcůw gibko śe rozwijało a juzaś przi kůńcu XIX stolećo 20 000 ludźůw, a we 1911 aże 100 000[35].
Wczas fibera złota we Klondike we Vancouver handlyrze przedowali poszukiwaczům roztůmajte towary. Jedyn ze handlyrzůw, Charles Woodward uodymknył we 1892 pjyrszy towarowy dům Woodward's na winklu hulicůw, kere dźiśej mjanujům śe Georgia Street a Main Street. Do kupy ze Spencer's a Hudson Bay's Company bez cołke dźeśyńćoleće bůli to lidery we datalicznym przedaju.[36]
Za pjyrwa mode mjasto bůło uzoleżńůne uod epnych korporacyjůw, kej North West Company a Canadian Pacific Railway, kere mjały możebność do gibkigo rozwińyńćo Vancouver a jigo uokolicůw.
We czasie po Wjelgij Wojńe, wczas Srogigo Krizisa bůły we Vancouver haje a protesty uod Kůmůnistycznyj Partyje.
Przipisy
- ↑ Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries).
- ↑ Municipal Population Estimates 2007
- ↑ Province of British Columbia and Greater Vancouver Transit Authority (TransLink) Facts 2008
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - cities
- ↑ City facts 2004
- ↑ 2006 Census: Population by mother tongue - Metro regions
- ↑ Vancouver
- ↑ doi= 10.2307/140264 Rise of the Port of Vancouver, British Columbia
- ↑ Port Facts
- ↑ Industry Profile
- ↑ Vancouver Film Industry
- ↑ Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia
- ↑ Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis
- ↑ Economic Profile
- ↑ Vancouver and Melbourne top city league
- ↑ Vancouver is 'best place to live'
- ↑ Vancouver world's second-best place to live: survey
- ↑ Vancouver leads Canadian cities in world survey
- ↑ Expensive cities: The global cost of living
- ↑ World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ In Pictures: World's Most Overpriced Real Estate Markets
- ↑ Toronto pegged as priciest place to live in Canada
- ↑ In Pictures: The World's Cleanest Cities
- ↑ Vancouver 2010 Election
- ↑ Vancouver 2010
- ↑ Vancouver to host 2010 Winter Olympics
- ↑ Stó:lo Culture - Ideas of Prehistory and Changing Cultural Relationships to the Land and Environment
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia.
- ↑ Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ History of City of Vancouver
- ↑ Raymond Hull, Vancouver's Past
- ↑ 32,0 32,1 A Brief History of Greater Vancouver
- ↑ CRANNY, Michael; Jarvis, Moles, Seney (1999). Horizons: Canada Moves West. Scarborough, ON: Prentice Hall Ginn Canada. ISBN 9780130123671.
- ↑ Gastown.org - History
- ↑ Chuck Davis: Greater Vancouver Book: An Urban Encyclopaedia
- ↑ Our History: Acquisitions, RETAIL, Woodward's Stores Limited


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiskej šěrokosću a dołhosću) hodźi so połoženje dypka na zemi wopisać. Zemja rozdźěluje so při tym do 360 dołhostnikow a 180 šěrokostnikow. Dołhostniki běža přez sewjerny a južny čop, šěrokostniki paralelnje k ekwatorej.
Wobsah
Koordinatny system[wobdźěłać]
Stopnjowa syć zemje je mysleny koordinatny system na zemskim powjerchu z prawokutnje křižowacymi so dołhostnikami a šěrokostnikami. Słuži geografiskemu wobličenju pozicije, to rěka, postajenju swójskeho stejnišća. Šěrokostniki liča so při tym wot ekwatora sem, čopaj ležetej pola 90° sewjerneje resp. južneje šěriny, dołhostniki liča so wot samowólneho nuloweho meridiana na wuchod a zapad, hač do po 180°. Postajenje nuhelow je napřećiwo sytemej kulowych koordinatow zwučenemu w matematice.
Do spočatka 20. lětstotka su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany z wašnjom byli (na př. Ferrowy meridian wot El Hierro a Pariski meridian), dźensa so swětodaloko Greenwichowy meridian (hwězdarnja w Londonje) wužiwa.
Při dokładnym wobličenju pozicije je trjeba wobkedźbować, zo zemja kula njeje, ale přibližnje elipsoid, štož móhło přesunjenja městnow wo hač k 20 km wuskutkować. Tež móža geografiske koordinaty, po kraju, rozdźělne poćahowe systemy měć, kotrychž referencne elipsoidy su regionalnemu polu ćežitosće (Geoid) přiměrjene. Mjezynarodnje so dźensa zwjetša World Geodetic System 1984 (WGS84) wužiwa.
Karty[wobdźěłać]
We 18. a 19. lětstotku wurunowachu geodeća wjetše regionalne wotchilenja zemskeje podoby wot idealneho elipsoida přez to, zo woni we wotpowědowacych kónčinach wobličachu najlěpje přizamkowacy elipsoid, zo so k zemskemu powjerchej we wotpowědnych kónčinach derje "přilěhowaše". Srjedźišćo tajkeho elipsoida njekryješe so z masowym srjedźišćom zemje, wobwjertna wóska wšak běše paralelnje k zemskej wósce. Koordinatny system je porno druhim tajkim elipsoidam "přesunjeny" a "zhibnjeny". Tak nastachu dźesatki geodetiskich systemow (poćahowych systemow za karty). Z wuwiwanjom satelitoweje nawigacije dyrbješe so swětodaloko jednotny system wutworić, nětčiši WGS84.
W zemskich abo mórskich kartach, kotrež bazuja nimale přeco na prjedawšich systemach, móhło podaće we wopačnym poćahowym systemje (na př. zapisowanje GPS-pozicije) zmylk tójšto stow metrow zawinować, jeli referencny elipsoid (tež kartowy datum, poćahowy system) podaća njeje samsny kaž tón karty. Tohodla ma so při dokładnych koordinatnych podaćach (hrube prawidło: lěpše hač 1 km abo lěpše hač 1 łukowa mjeńšina) poćahowy system přidać.
Koordinaty dadźa so z pomocu přihódneje transformaciskeje softwary z jednoho systema do druheho přeličić. Tajka software dyrbi parametry wobsahować, kotrež definuja wotchilenje poćahowych systemow jednoho wot druheho resp. wot WGS84 z tak wysokej kaž móžno dokładnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobdźěłać]
Dokładniše poziciske podaća su trěbne w lětarstwje a nawtice. Tu podawaja geografisku šěrokosć a dołhosć w stopnju a łukowych mjeńšinach, na př. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo sewjerneje šěrokosće, Lon = 010° 59’ E abo wuchodneje dołhosće.
- Łukowe mjeńšiny so decimalnje dale poddźěleja.
- Po DIN 13312, płaćiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrótša so geografiska šěrokosć z Lat abo staršo z φ, geografiska dołhosć z Lon abo λ. B a L normje njewotpowědujetej.
- Šěrokostna mjeńšina wotpowěduje na zemskim powjerchu čarje wot 1,852 km a definuje dołhosć mórskeje mile.
- Čara, kotraž wotpowěduje dołhostnej mjeńšinje, je na ekwatorje tež 1,852 km, pomjeńšuje so wšak do čopa z kosinusom geografiskeje šěrokosće hač na nul. Wona je potajkim wot šěrokosće wotwisna. Znutřka Europy leži čara mjez 1,0 km a 1,5 km (hlej tež wotšěrjenje[1]).
Krajměrjenstwo[wobdźěłać]
W krajměrjenstwje su dokładnosće na centimetry požadane – tohodla njedosaha podaće w łukowych sekundach, dokelž jedna łukowa sekunda (1″) přibližnje 31 m (sěrokostne podaće) resp. 20 m (dołhostne podaće w Europje) wotpowěduje. W Němskej je so dotal połoženje krutych dypkow na milimetry dokładne jako koordinata Gauß-Krüger, poćahowane na Besselowy elipsoid podało, resp. na kónčinach NDR, wot 1950ych lět, poćahowane na elipsoid Krassowski. Wot 1990ych lět přewjedźe so přestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, poćahowane na GRS80-elipsoid.
Přirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobdźěłać]
Přirodne koordinaty (astronomiska šěrokosć φ a astronomiska dołhosć λ) dadźa so přez astronomiske wobličenje pozicije zwěsćić. Poćahuja so na woprawdźity lotowy směr při měrjenskim dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – tež geodetiske koordinaty mjenowane) poćahuja so na směr normale wužiwaneho referencneho elipsoida. Diferenca mjez lotowym směrom a elipsoidowej normalu je zwjetša mjeńša hač 10″ a mjenuje so lotowe wotchilenje. Zwjetša njeběži ani lotowy směr ani elipsoidowa normala přez srjedźišćo zemje.
Jeli so jenož snadne žadanja na dokładnosć stajeja, na př. při zwobraznjenjach kartow w jara małych měritkach, přibližuje so zemske ćěleso za zjednorjenje přez kulu. W tutym padźe wotpowědujetej geografiska šěrokosć a dołhosć kulowym koordinatam. Jenož potom je šěrokosć nuhelow w srjedźišću zemje mjez ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobdźěłać]
Rozdźělenje na stopnje jako rozdźělenje połneho nuhela kruha do 360° dźe na astronoma Hypsikles z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparch z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) wróćo.
Hižo Klawdius Ptolemeus wužiwaše w swojim dźěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 po Chr.n. stopnjowu syć z dołhostnikami a šěrokostnikami. Jeho nulowy meridian běše hač do 19. lětstotka zwjetša wužiwany Ferro-Meridian přez najbóle zapadny zemski dypk, kotryž běše tehdom znaty. Dla wjele přemałeje kalkulacije zemskeho wobjima (na wšě 30.000 km město 40.000 km) njewotchileja jeho podaća k geografiskej dołhosći wo 18°3', ale w srjedźnej Europje wo wjace hač 24° wot toho, kotryž so na Greenwich poćahuje. Jeho podaća wo šěrokosći leža z njejasnych přičinow nad korektnymi.[2] Z jedneje strony hodźi so k přesnadnemu zemskemu přerězkej Ptolemeusa, z druheje strony so dybjało, při jeho přemało wobličenym wotstawku mjez słóncom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słónca, na přemały stopnjowy wotstawk wot ekwatora sćěhować.
Po zasowotkryću jeho dźěła Geographike Hyphegesis a jeho přełožka do łaćonšćiny w zažnym 15. lětstotku so stopnjowy system Ptolemeusa spěšnje předoby. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) polěpši antikne měrjenske metody za globalnu nawigaciju zakótwjenu w Acorach. Z rozdźělenjom zemjekule do španiskeje a portugalskeje hemisfery w zrěčenju wot Tordesillasa z lěta 1494 doby zaso etablěrowana stopnjowa syć politiski wuznam.
W lěće 1634 je so na El Hierro jako najbóle zapadna z Kanariskich kupow nulowy meridian přez Faro de Orchilla postajiło a hakle wot lěta 1884 předoby so w Jendźelskej meridian wot Greenwicha zwučeny wot lěta 1738 přećiwo druhim narodnym nulowym meridianam.
Nouvelle Triangulation de la France, kotraž dźe na měrjenja wot Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z časa do 1793 wróćo, wotmě so w běhu metrifikacije (přestajenje wšěch relewantnych měrow na meter jako standard). Nulowy meridian běži přez Paris, tak zo „Old Royal Observatory“ w Greenwichu leži pola 2° 20′ 14,025″ W (NTF), podaty w nowostopnjach. To wopřija tež decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), dźensa po zakonje jako Gon (1 połnonuhel = 400 nowostopnjow).
Mjeztym zo meridian w Greenwichu je so předobył, sta so kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° z geodetiskim standardom w srjedźnej Europje. Kružne rozdźělenje do 360° rozumi so dźensa často jenož wobmjezowane jako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa syć).
Dokłady[wobdźěłać]
- ↑ Přełožowanski namjet, hlej němski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Přirunaj stopnjowe podaća z tymi dźensnišich kartow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
Huronski jězor
Huronski jězor (jendźelsce Lake Huron, francosce Lac Huron) je druhi najwjetši jězor Sewjerneje Ameriki a štwórty najwjetši cyłeho swěta. Wón je srjedźny z pjećich „wulkich jězorow“ (Great Lakes) a namaka so na hranicy mjez Zjednoćenymi statami a Kanadu. Jězor leži 176 metrow nad mórskej hładźinu, potajkim wósom metrow niži hač susodny Horni jězor a je z přestrjenju wot 59.586 km² wjetši hač Chorwatska.
Wuchodny pobrjóh jězora słuša ke kanadiskej prowincy Ontario a zapadny k zwjazkowemu statej Michigan. Najwjetša kupa w jězoru je Manitoulin, kotraž je tež najwjetša jězorowa kupa na swěće. Huronski jězor je z Michiganskim jězorom přez Mackinacski přeliw bjez wysokostneho rozdźěla zwjazany a wuliwa so přez rěku St. Clair River do Erieskeho jězora.
Při Huronskim jězorje leža města Saginaw a Bay City w Zjednoćenych statach a Sarnia w Kanadźe.
Wotkaz[wobdźěłać]
Koordinaty: 44°48′0″N 82°27′0″W /  44.8, Wurazowy zmylk: Njewočakowany operator *


text:
Burůndi
Burůndi (rundi Uburundi, franc. Burundi) Republika Burůndi (rundi Republika y’Uburundi, franc. République du Burundi) – państwo we střodkowyj Africe, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Rwandům, Tanzańijům a Dymokratyčnům Republikům Kůnga. Ležy nad Jeźorym Tangańika.
We XVI abo XVII wjeku powstouo sam państwo plemjynne Tutsi pode mjanym Urůndi, kere přetrwouo aže do 1896, kej uopanowali je Ńymcy. Uod 1903 do 1916 wlazowouo we skuod Ńymjeckij Afriki Wschodńij, ńyskoři zdobyte bez Belgijo. Po I wojńe śwjatowyj wlazowouo we skuod terytorjům mandatowygo Ligi Nacyj Ruanda-Urůndi pode admińistracyjům Belgije. Po II wojńe śwjatowyj terytorjům powjerńiče UoNZ. Uod 1962 ńypodlegue. We 1992 sroge ńypokoje a rozruchy na tle etńičnym, ůng. 150 tyś umartych a mynga ludźi cituo do sůmśedńich krajůw.
Terozki je to mauo rozwińynty kraj bauerski uo gospodarce s přežytkůma ůstroju rodowygo. 91% ludźi mo robota při bauerstwje, kere dostarčo 41% PKB. Ńywjelge wydobyće zuota, wolframu a inkšych.
83% ludźi je s plymjeńo Hutu, 15% Tutsi, 1% Pigmeje. Podug wyznańo, 60% je katolikůma, 33% to ańimisty, 3,2% protestanty a 1% muzůumany. Je sam fest srogi přirost naturalny - 29,7‰. We mjastach mjyško ńywjela půnad 7% ludźi.


text:
Wolverhampton
Wspůłrzyndne: 52°35' N 02°08' W
Wolverhampton to je mjasto we Wjelgij Brytańije, we Ynglandźe, we hrabstwje Staffordshire a tyž we hrabstwje metropolitarnym West Midlands. Je powožane, co jygo mjano je nadane na čeść Lady Wulfrun, kero je zouožyua we 985 roku. We anglosaksůńskij godce Wulfrūnehēantūnco uoznačo "nojwažńijšo zagroda abo farma". Po rewolucyji industryjalnyj we XIX a XX wjeku srogi uostřodek industryje, we tym bergmaństwa a wuůkeńńictwa. Terozki nojwažńijše we mjejscowyj gospodarce sům sektory usugowy a inžyńeryjny. Fůnguje sam klub fusbalowy Wolverhampton Wanderers FC.


text:
Antarktyda
Antarktyda (ang. Antarctica) – kůntynynt uo wjyrchu kole 13,2 mln km² kery je ze połedńowyj půłkule Źymje, ze becyrka koło podbjygůnowygo połedńowygo. Terozki, praktyczńy cołko (98% placu) dekńůno je lůndolodym, kery je ruby na 4774 myjtry. Lůndolůd tyn mjanuje śe Antarktykům. Je to nojźimńyjszy ze kůntynyntůw. Strzedńo rokowo tymperatura je sam -55,6 stopńůw Celsyjusza. 21 lipca 1983 spisano cołke mińimům tympyratury: -89,2 stopńůw Celsyjusza na stacyji Wostok (przi -60, -70 zamarzo ćycz we uocznych gołkach).


text:
Pyrenejska połkupa
Pyrenejska połkupa (teke Iberiska połkupa) jo wjelika połkupa na krotkem wjacorje Europy, nejwěcej pódwjacornje z tśich wjelikich pódpołdnjowych europskich połkupow – Pyrenejskeje, Apenninskeje a Balkańskeje. Ma płoninu wót něźi 580 000 km² a pótakem jo pó Skandinawiskej połkupje druga nejwětša połkupa Europy.
Pyrenejska połkupa granicujo na pódzajtšu z Srjejźnym mórjom a na pódwjacorje z Atlantiskim oceanom. Z Europu jo zwězana na dłujkem zajtšu, źož jeju granicu twórje góry Pyreneje. Na pódpołdnju Pyrenejskeje połkupy lažy Gibraltarski pśelew, kótaryž wótźělujo Europu wót Afriki.
Na Pyrenejskej połkupje laže Špańska, Portugalska, Andorra, mały kusk Francojskeje a teke Gibraltar, zamórski teritorij Zjadnośonego kralojstwa.
Eksterne wótkaze[wobźěłaś]
-
Commons: Pyrenejska połkupa – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow


text:
Gość portalu: AntiJew napisał(a):
> Spis ważniejszego żydostwa polskiego:
>
> Amroziewicz Jacek, Ajnekiel Andrzej, Adamiecki Wojciech, Bratkowski Andrzej,
> Bratkowski Stefan, Burzyński Marek, Bryl Ernest, Balcerowicz Leszek, Bugaj
> Ryszard, Bujak Zbigniew, Braun Juliusz Jan, Boni Michał, Borusewicz Bogdan,
> Bielecki Jan Krzysztof, Borowski Marek, Braniewska Dagmara, Blinowska Justyna,
> Błoński Jan, Bogucka Teresa, Celiński Andrzej Ciemniewski Jerzy, Chojna-Duch
> Elżbieta, Wiesław Chrzanowski, Cywińska Izabela, Chajn Józef, Dejmek Kazimierz,
>
> Dorn Ludwik, Drawicz Andrzej, Drozdowski Marian, Dziewanowski Kazimierz,
> Engelgard Jan,(PAX), Edelman Marek, Falandysz Lech, Fikus Mariusz, Frasyniuk
> Władysław, Fibak Wojciech, Gawronik Aleksander, Geremek Bronisław, Gronkiewicz-
> Waltz Hanna, Hall Aleksander, Gross Tadeusz Jan, Gieysztor Aleksander, Górski
> Jan, Grzegorczyk Andrzej (KIK), Gasparski Wojciech, Hall Aleksander, Holzer
> Jerzy, Holcer Jan, Jastrzębski Bogdan, Jonas Andrzej, Józefiak Cezary, Janas
> Zbigniew, Janowski Jan, Kowalec Stefan, Komorowski Bronisław, Krzak Marian,
> Konopka Nowian Piotr, Kuczyński Waldemar, Kuratowska Zofia, Kuroń Jacek,
> Kozłowski Krzysztof, Kwaśniewski-Stolzman Aleksander, Krawczyk Rafał,
> Kołakowski Leszek, Kamiński Antoni, Kowalski Bogusław, Król Marcin, Konczewski
> Piotr, Kapuściński Ryszard, Krajewski Wojciech, Labuda Barbara, Lewandowski
> Janusz, Lipszyc Bazyli, Lityński Jan, Lans Wiesław, Łętowski Maciej, Łętowska
> Ewa, Mazowiecki Tadeusz, Maciarewicz Antoni, Michnik Szechter Adam, Misiąg
> Wojciech, Małachowski Aleksander, Modzelewski Witold, Manteufel Ryszard,
> Micewski Andrzej, Michalski Krzysztof, Miller Leszek, Mokrzycki Edmund,
> Modrzewski Zbigniew, Międzyrzecki Artur, Miłosz Czesław, Modzelewski Karol,
> Naimski Piotr, Nałęcz Tomasz, Nowicki Marek, Niezabitowska Małgosia, mec.
> Olszewski Jan, Onyszkiewicz Janusz, Osiatyński Jerzy, Passent Daniel, Paszyński
>
> Aleksander, Potocki Andrzej, Piontek Danuta, Rakowski Mieczysław, Rezich-
> Modlińska Alicja, Rokita Jan Maria, Reykowski Janusz, Rurkiewicz Jan, Ross
> Tadeusz, Rysiad Gwidon, Ryszka Franciszek, Radomska Maria, Radziwił Anna,
> Rajszczak Katarzyna, Rastawicka Danuta, Reiff Ryszard, Reiter Janusz, Sekuła
> Ireneusz, Skalski Ernest, Skubiszewski Krzysztof, Siwiec Marek, Szczypiorski
> Andrzej, Suchocka Anna, Święcicki Marcin, Seryusz Wolski Jacek, Syryjczyk
> Tadeusz, Staniszewska Grażyna, Szurmiej Szymon, Szulc Anna, Spychalska Ewa,
> Sobolewski Marek, Stelmachowski Andrzej, Stachurska Jadwiga, Słonimski Piotr,
> Smolar Aleksander, Stemplowski Ryszard, Stolzman Maria, Szczepański Jan Józef,
> Ślisz Józef, Taylor Jacek, Turowicz Jerzy (umarł), Trzeciakowski Witold, Tazbir
>
> Janusz, Terlecki Władysław, Toepliz Krzysztof, Tomaszewski Lech, Tomaszewski
> Jerzy, Tymowski Andrzej, ks. Tischner Józef, Urban Jerzy, Ujazdowski Kazimierz,
>
> Waiss Janusz, Wielowiejski Andrzej, Wierzbicki Piotr, Wujec Henryk,
> Wojciechowski Andrzej, Wellisz Stanisław, Wajda Andrzej, Wałęsa Lech,
> Wielowiejski Andrzej, Woźniakowski Jacek, Wróblewski Kajetan Andrzej, Wujec
> Henryk, Wiatr Jerzy, Zarębski Andrzej, Zoll Andrzej, Ziabicki Andrzej,
> Zachwatowicz Krystyna, Zakrzewski Andrzej, Zanussi Krzysztof, Zawadzki
> Sylwester, Zieliński Jerzy, Zamoyski Jan, Żaryn Jan.
>
>
Wszystkich znam. Tylko nie wiem kim jest ten facet na samej górze listy. AntiJew?
To chyba z rosyjskich Żydów właśnie.
Perła


text:
OneRepublic
OneRepublic to je amerikańsko pop rokowo muzyczno skupina założůno we 2006 roku we Colorado Springs we sztaće Kolorado, uod Ryana Teddera. Ńyskorzi muzyki ze OneRepublic przekludźili śe do Los Angeles. Skupina wypromowała śe we Internecu, we serwiśe MySpace.
Skłod skupiny[Sprowjej]
- Ryan Tedder – śpjyw, gitara, pjańino
- Zach Filkins – gitara
- Eddie Fisher – szlagcojg
- Brent Kutzle – basowo gitara
- Drew Brown – gitara
Dyskografijo[Sprowjej]
- 2007: Dreaming Out Loud
- 2009: Waking Up


text:
Dżakarta
Wspůłrzyndne: 6°10'30" S 106°49'33" E
Džakarta (ind. Jakarta; dowńij: Batawia) – stolica a nojwjynkše mjasto Indůnezyje, 9,0 mln mieszkańców (2004), aglůmeracyjo 18,2 mln (2004). Mjasto je pouožůne we pouedńowo-zachodnij tajli państwa, we půunocno-zachodńij tajli wyspy Jawa.
Zouožůne we XVI wjeku pod mjanym Sunda Kalepa. We 1619 zdobyte bez Holyndrůw kere postowili sam twjerdza "Batavia". Bůua uůna śedźibům Kůmpańije Wschodńoindyjskij a stolicům Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. We lotach 1942-1945 mjasto bůuo uokupowane bez Japůńijo. Uod 1949 wlazuje we skuod Indůnezyje, uod 1950 zmjyńůno jygo mjano na Džakarta.


text:
Biblijo Krůla Jakuba
Biblijo Krůla Jakuba (ang. King James Version, we skrůće: KJV), Biblijo Autoryzowano – to protestancke, angelske tuůmačyńy Biblije zaštalowone na potřeby Kośćoua Anglije bez krůla Jakuba I. Pjyrše wydańy pochodźi s roku 1611. Tuůmačyńy to mjouo guymboki ajnflus ńy ino na wšyjske nastympne angelske tuůmačyńo Biblije, nale tyž na couům literatura angelsko. Dźeua takych autorůw kej John Bunyan, John Milton, Herman Melville, John Dryden i William Wordsworth sům wypeuńůne treśćůma, do kerych inspiracyjo we uočywisty sposůb bůua ta wersyjo Bibliji. Na marginesach KJV ůmjyščůne bůuy Ročńiki Śwjata Jamesa Usshera (zoboč Tradycyjno chrůnolůgijo biblijno).


text:
Gwara śląska
Z Nonsensopedii, polskiej encyklopedii humoru
Gwara śląska (ślōnskŏ gŏdka) – zespōł gwar używanych na Ślōnsku. Gŏdajōm niōm wszyjske ślōnzŏki i festelniy małŏ tajla zagłymbiokōw. Zagłymbiŏki niy pochytujōm ino zwrotōw z niymieckigo. Kej powiysz im podej no sam aschenbecher, to niy spōmiarkujōm, nale kej powiysz podej no sam popielniczkã, to podajōm.Ślōnskŏ gŏdka bōła urzyndowōm gŏdkōm w autōnōmicznym Ślōnsku, kery instniŏł do 1945 roku, kej to kōmunisty tã autōnōmijõ zwinyli. Terŏzki je znanŏ jako ślōnskŏ gwara.
Coby gorole
dynkowali, co Ślōnzŏki durś ino chlejōm biyr a gŏdajōm choby sorōnie mogli usłyszeć ślōnskõ gŏdkã, powstŏł syryjŏl Świyntŏ wojna, kery ôpowiŏdŏ ô losach ciula Bercika, co miyszkŏ na Ślōnsku, a gŏdać niy poradzi. Syryjŏl tyn je jeszcze puszczany we gorolskij telewizyje.
[edytuj] Ślōnski szrajbōng
Coby sie trochã ôd Polŏkōw
poczuć lepsi ôdmiynić, porã Ślōnzŏkōw wyrychtowało se ślōnski szrajbōnek. Doklupili 5 buchsztabōw, a 2 wyciepli.
- ã – zamiast ę, co je kōńcu wyrazu, cum bajszpil: widzã tã dziołchã, czytŏ sie je jako normalne a
- ŏ – hań, kaj sie a miyniōło na o, to dali se łuczek – podobno Ôpolŏki to czytajōm oł, nale reszta ô tym niy wiy i czytŏ to choby ańfachowe o, np. ty mŏsz, chopŏk
- ō – ślōnske ó, kerego gorole richtig dobrze wypedzieć nikej niy poradzōm, nale kejbyście chcieli, to gŏdŏ sie je po strzodku, miyndzy o, a u; wciepuje sie je wdycki hań, kaj w polskym je ó, a tyż kej o je przed m, n abo ń, na przikłŏd: jŏ mōm, Ślōnzŏk, zespōł
- ô – czyli ło, Ôpolŏki zaś cosi wymodziōły i to czytajōm bez ł – ino na przodku słowa – ôbŏcz, ôszkliwy
- õ – nŏjbarzij bezużytecznŏ buchsztaba, idzie jōm ôbŏczyć inoś przi babskich przimijotnikach w bierniku, a w yndungach słōw, kere sie kōńczōm na -ijŏ (tyż w bierniku), cb. mōm ale srogõ taszã, ôglōndōm telewizyjõ. Wszyjske Ślōnzŏki czytajōm jōm jako o. Po jakymu musieli jōm wciepać ku tymu szrajbōnkowi…
Ôgōnkowe buchsztaby w postrzodku słowa sie szkryflŏ tak jak sie je gŏdŏ – bęc – bync , Śląsk – Ślōnsk, dziękuję – dziynkujã
[edytuj] Poradnik
A terŏzki krótki poradnik jak przełōnaczyć ańfachowe słowo na ślonski wort (DEJCIE SIE POZŌR! tworzyniy tych auswortōw je srogo trudniyjsze niźli tworzyniy PiSm/-\ P0k3|\/|0|\|0wYgO).
- Wiynkszość buchsztabōw „A” przemiyń na inksze samogłoski, nŏjczyńścij na „Ŏ”, „Y”, „E”.
- Kej samogłoska „E” wystympuje przed abo po literce „I”, to jōm zjydz („E” zjydz, „I” ôstŏw!) abo zastōmp jōm samogłoskōm Y abo, ywyntualniy, O. Jak buchsztaba E wystympuje zaś na końcu wyrazu, to jōm ôstŏw w pokoju (niy we izbie, w pokoju)! Wyjōntkym je wyrŏz „niy”.
- Nŏjlypij coby w słowach bōło nŏjwiyncyj buchsztabōw „O”.
- Ino niy przesadzej z tōm wymianōm! Trochã tych buchsztabōw se ôstŏw!
- A terŏzki sporōbuj cŏłki tyn tekst przeczytać na głos!
- Ale z akcyntym! Wyczeskej se przydnie zymby i terŏzki gŏdej! No… już lepij!
- Niy aś sie tym, co poradzisz cosi po ślonsku pedzieć… ôni i tak cie ino wyśmiyjōm!
- Suchejcie terŏz, kej chcecie do porzōndku gŏdać po ślōnsku to niy mogecie tyż przesadzać z tym akcyntowaniym!


text:
Horst Bienek
Horst Bieniek (rodz. 7 moja 1930 we Glywicych, um. 7 grudźyńa 1990 we München) – ślůnski pisorz, publicysto, tuplikorz a reżysyr. Tworził we mjymjeckij godce.
Bjografijo[Sprowjej]
Za bajtla mjyszkoł we robotńiczyj tajli Glywic. We 1945 bůł przekludzůny do Mjymjec a naloz sie we sowieckij uokupacyjnyj zonie. Szkolił śe u Bertolda Brechta we Wschodńim Berlińe.
We 1951 heresztowoło go NKWD, ancajgujůnc go uo robota przeciw kulturalnyj polityce MDR. Na 25 rokůw trefił do sowjeckigo łagru we Workuće, atoli bůł uoswobodzůny we 1955. Wrůćił sie do RFM a ńyskorzi robił za radyjowygo reżysyra, lektůra a teatralnygo reżysyra.
Glywicy nawjydźił we 1987, sztyrdźyśći dwa roki po wykludzyńy, podwjela realizacyje swojij bjografije. Mjanowoł śe "mjymjeckogodkowy Ślůnzok" a pedźoł, że to Ńymcy sům winne strocyńy Ślůnska ńyuodpurujůnc Hitlera a nacysty.
We swojich pjyrszych kśůnżkach pisoł uo szprymach ze łagru. Ńyskorzi jego tworba bůła skuplowano ze Glywicyma a Gůrnym Ślůnskem. Nojwjyncy mo we werće jego glywicko teatrologijo: Pjyrszo polka, Wrzyśńowy liśt, Czas bez zwůnůw a Źymja a uogyń. Akcyjo tych růmanůw je we Glywicych we czaśe drugigo weltkrygu, a idźe nalyź we ńich autobjograficzne tymaty. Bienek wydoł tyż album fotografij przedwojnowygo Ślůnska Schlesischer Bilderbogen.
Umrzył na AIDS 7 grudźyńa 1990. Pomjanowano je po ńim ulica we Glywicych, a na fatrowym důmu we tajli Zatorze uobjeszůno pamjůntkowo tabula.
Tworba[Sprowjej]
- Cela (Die Zelle, 1968)
- Pjyrszo polka (Die erste Polka, 1975)
- Wrzyśńowy liśt (Septemberlicht, 1977)
- Czas bez zwůnůw (Zeit ohne Glocken, 1979)
- Żymja a uogyń (Erde und Feuer, 1982)
- Glywicke bajtelstwo (Gleiwitzer Kindheit, 1976)
- Uopis jednyj prowincyje (Beschreibung einer Provinz, 1983)
- Königswald abo uostatńo gyszichta (Königswald oder Die Letzte Geschichte, 1984)
- Cesta w bajtelstwo (Reise in die Kindheit, 1988)
- Birkyny a wjelge pjece. Bajtelstwo na Gůrnym Ślůnsku. (Birken und Hochöfen. Eine Kindheit in Oberschlesien, 1990).


text:
Yntki do wody
Yntki do wody – dyscyplina szportowo, kero uobejmuje yntki s trampoliny (wysokość 1 m abo 3 m) a s wjeży (wysokość 5 m, 7,5 m abo 10 m). Sům wykůnywane s mjejsca abo ze rozbjygu, we zoleżnośći uod ustawjyńo zawodńika we můmyńće wybićo a kerůnku uobrotu. Zawodńiki skokajům tak indywidualńy, kej i dwůjkůma (kaj liczy śe tyż synchrůńizacyjo).
Rozrůżńo śe 6 grup yntek wykůnywanych we trzech sztelůngach. Uo wyńiku decyduje uocyna poprownośći yntki bez syńdźůw a wspůłczyńńik jeji trudnośći. Uod 1899 uodbywajům śe we tej kůnkuryncyji mistrzostwa Ojropy, uod 1904 yntki do wody sům dyscyplinům uolimpijskům, uod 1973 rozgrywane sům mistrzostwa śwjata.


text:
Roman Dmowski
Roman Stanisław Dmowski (9 siyrpnia 1864 we Kamiōnku - 2 stycznia 1939 we Drozdowie) – polityk, Minister Zagranicznych Sprŏw RP, poseł na Sejm RP a II i III Dōmy.
Spōłrychtowoł Nacyjnõ Dymokracyjõ (yndecyjõ), głōwny idyjolog polskigo nacyjōnalizmusu. Polski działŏcz dlŏ samostanowiyniŏ, nŏjprzōd chcioł skuplować wszyjske polske ziymie a dostać autōnōmijõ wnōntrz Ruskigo Imperyjōm, a niyskorzij ôdzyskanie samostanowiyniŏ przi sojuszu ze Rusyjōm a yntyntōm, a we opozycyji do państw cyntralnych (nŏjbarzij Miymcōw). Skuplowany ze nyjoslawistycznym ruchym.
Delegat Polski na paryskõ kōnferyncyjõ we 1919 a sygnatariusz pokojowygo traktatu we Wersalu. Fest dŏwoł ôdporã polityce Jōzefa Piłsudskigo.


text:
Rzyka
Rzyka – naturalny, wjyrchńi wodny ćek, co uůn płyńe we wyżłobjůnyj bez rzyczno erozyjo krzikopje a uokresowo zalewo rzyczno dolina. Ćek tyn muśi mjeć uokreślůno dugość albo wjyrch dorzyczo - ćeki půńiży umołwjůnygo kreju (roztomajće, znoleżńy na państwo, we Polsce dorzycze uo wjyrchu ńy myńi kej 100 km²) uznowo śe za potoki abo strůmjyńy.
Rzyka może zoczynać śe uod zdrzůdła abo powstować bez połůnczyńy poru potokůw eli tyż wypływać ze jeźora.
Stało rzyka mo ujśće do inkszej rzyki, jeźora abo morzo. Rzyki, co uůne uchodzům do wodnygo grůmadńika mjanuje śe znamjynnymi rzykůma, inksze to jejich dopływy. Znamjynno rzyka do kupy ze dopływůma tworzi rzyczn systyma.
Bjyg rzyki mo nojczyńśći trzi wożne tajle: wjyrchńi, strzodkowy a dolny. Ujśće rzyki może być trichterowate (estuaryjům) abo szyroke (delta). Inakszy je u czasowych rzykůw, kere ujśćo ńy majům, a ajnfach krok we krok śe zatrocajům, wśůnkajůnc we grůnt.
Rzyki majům znoczyńy lo gospodarki, sům wykorzistowane jako zdrzůdła pijalnyj wody a do transportu. Sům tyż naturalnym śedliskym roztomajtych gatůnkůw źelinůw a gadźiny.
Nojwjynksze rzyki na śwjeće to: Amazůnka (ze Ukajali), Ńil, Jangcy, Missisipi - Missouri, Huang He a Uob (ze Irtyszym).


text:
Fjodor Michajlowič Dostojewskij
Fjodor Michajlowič Dostojewskij (rus. Фëдop MиxaйлoBич ДocToeBckий, *30. 10. 1821 w Moskwje, † 28. 1. 1881 w Sankt Petersburgu) jo jaden z njewuznamnjejšych rusojskich spisowaśelow.
Dostojewskij póchada z wochudnjonego zemjaństwa. Jogo nan jo był gójc. Po smjerśi maśerje (1837) jo Dostojewskij ze swójim bratšom šeł do Petersburga a jo tam wót 1838 do 1843 studował twarske inženjerstwo na militarnej akademiji. 1839 su bónarje zamordowali nana na domacnej žywnosći. Ako 24-lětny jo wózjawił z wjelikim wuspěchom swój debut "Chude luźe". (Eksistěrujo górnoserbski pśełožk wót Katy Malinkoweje!)
W zwisku z jogo aktiwitu w krejzu rewolucionarjow bu denuncěrowany a k smjerśi zasuźony. Akle na katowišću jo jogo wobgnaźił car Nikolai I na styri lěta nuźone źěło w Sibirskej. W popajźi w Omsku su diagnosticěrowali prědny raz jogo epilepsiju. Styri lěta pó wróśenju z popajźi jo se wón wóženił. 1860 wujdu jogo knigły "Zapiski z marłego doma" - dokument jogo wugnanja w Sibirskej.
W šesćźasetych lětach jo Dostojewskij drogował młogi raz do Europy. Jogo nejlubše město su byli Drježdźany. W lěśe 1864 su wumrěli zasobu jogo žona, bratš a pśijaśel Apollon Grigorjew. W Nimskej jo teke zachopił ruletu graś. Toś te dožywjenja jo pśeźěłał w romanje "Grac" (wudate 1866), kótaryž jo napisał za jano 26 dnjow.
1867 jo se wóženił z 20 lět młodšeju žeńskeju. Pótom jo styri lěta we wukraju žywy był. Wuběgnuł je pšed póžycarjami dla sypnjenja wót njogo załožonego casnika. W eksilu jo zachopił źěło na romanje "Demony" - politiski roman wó tšašnej mócy anarchizma a nihilizma.
1868 jo wujšeł roman "Idiot". Jo to tragikomiska stawizna wjercha Myškina, kótaryž jo swójeje spšawnosće, dobrośi a pócnosćiwosći dla w petersburgskej towaršnosći kamsy šeł. "Bratšy Karamasow" jo slědny roman Dostojewskogo, dopisany lěto do jogo smjerśi 1881.


text:
Arystoteles
Arystoteles (gr.: Ἀpισtotέλnς, Aristotelēs; ur. 384 p.n.e., zm. 322 p.n.e.) – jydyn s třech, kole Platůna a Sokratesa nojsrogšych filozofůw greckych. Stwořůu uopozycyjny do platůńismu a růwńy spůjny systym filozofičny, kery fest dźouou na filozofijo a nauka ojropejsko a tyž jygo chřeśćijańsko uodmjana mjanowano tůmismym bůua uod XIII w. a je do dźiśej uoficyjolnům filozofijům Kośćoua katolickigo.
Arystoteles pouožůu sroge zasugi we astrůnůmije, fizyce, bjologije a logice, nale tajla jygo teoryje astrůnůmičnych a fizyčnych uokazoua śe felerno. Zbyt rygorystyčno akceptacyjo uůnych teoryje bez předstawićelůw filozofije scholastyčnyj stoua śe jydnům s přičyn uopůźńyńo rozwoju uůnych nauk we Ojropje, nale s drůgi strůny myśl Arystotelesa zainspirowoua do pošukiwańo nowych hipotez we kosmologije a fizyce bez krytyčnych arystotelikůw juž we XIII a XIV wjeku (zwuašča tzw. via moderna we filozofije).


text:
Michoł Ańoł
Michou Ańou, po prowdźe Michelangelo Buonarroti, poune mjano Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (rodz. 6 marca 1475 we Caprese, um. 18 luty 1564 we Řimje) – italski malyř, řeźbjoř, poeta a twůrca baukunštu s epoki uodrodzyńo. Mjyndzy inkšymi, namalowou freski we Kaplicy Sykstyńskij, a s řeźbůw kere zuůnačůu nojbaři znůme sům "Pietà" a Dawid. Zaprojektowou tyž kopůua Bazyliki Śwjyntygo Pyjtra.
Dźouou we Bolůńije, Floryncyje, a nojwjyncyj we Řimje, kaj můg kořistać s mecynatu papjyža.
Auskuplůngi[Sprowjej]


text:
Rožnov pod Radhoštěm
Wspůłrzyndne: 49°27'35" N 18°8'17" E
Rožnov pod Radhoštěm (IPA:[ˈroʒnof ˈpodradɦoʃcɛm], mjym. Rosenau) je mjasto we Czeskij Republice, we zlinskim kreju, we kryśe Vsetín. Leży uůne nad rzykům Rožnovský Becva, wele vsetínskich vrchůw, 12 km na wschůd uode Valašskich Meziříčůw. Mjasto je znůme skiż wołoskigo skansynu, kery założyli Bohumír a Alois Jaroněk.
Pjyrsze zapisowańo uo Rožnovje pod Radhoštěm sům ze 1267 roku we dokumyntach jigo założyćela Bruna ze Schauenburku. Mjasto uod XVIII stolećo bůło zdrojym, nale we 1960 wszyjske uzdrowiska zawarli. Terozki ńy do śe ich nazod zuůnaczyć, skiż zmjyńyńo charakteru mjasta na barzi industryjalny.
Wjyrch mjasta je 39,47 km², zaś pomjyszkuje je 17 276 ludźůw. Rožnov pod Radhoštěm leży 378 m. p.p.m.
Dymografijo[Sprowjej]
Zdrzůdło: Statystyczny Urzůnd Czeskij Republiki


text:
Gjarbikaty šwon
Gjarbikaty šwon (Cygnus olor) jo zwěrje ze swójźby kackowych ptaškow (Anatidae).
Wopśimjeśe
Wopis[wobźěłaś]
Dorosćone ptaški njasu běłe pjerje, maju carnu bazu a gjarbik na oranžocerwjenem pysku, pśi comž gjarbik jo pśi samjakach pitśku wětšy a jasnjejšy.
Jadnolětny šwon jo swětobruny, pśi comž wóni su pitśku śamnjejšy a wěcej brune ako Cygnus columbianus a Cygnus cygnus. Ma carnojte woblico. Suknja dorosćonych ptaškow maju wót drugeje zymy. Jich pysk jo šerorožojty z carnej bazu.
Wón jo daloko rozšyrjony, pśedewšym na gatach a drugich wódach.
Nožki[wobźěłaś]
- ↑ Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 503
- ↑ W internetowem słowniku: Schwan
Žrědło[wobźěłaś]
- Chris Kightley, Steve Madge, Dave Nurney: Taschenführer Vögel, Alle Arten Mitteleuropas, ISBN 3-405-15320-4, bok 24 (nim.)


text:
Merkury
Merkury – to je pjyrszo podug uodlygośći uod Słůńca planeta we Słůnecznym Ukłodźe. Tak kej Wynus, Źymja a Mars je to planeta skalisto, nojmyńszo podle masy a wjelgośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu. Merkury je jydnům ze pjyńću planet, kere idźe uobejdrzić gołymi ślypjůma. Ńy je ajnfachowo do uobserwacyje, skuli tygo co kej planeta wewnyntrzno lo źymskigo uobserwatora je dycki kole Słůńca. Merkury je widoczny ino przed wschodym abo po zachodźe Słůńca.
Plac rozlygowańo Merkurygo je fest podany na plac Mjeśůnczka: je sam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńi waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere dowo magnetyczne pole lajchtsze uod pola Źymje.[3]. Wjelgość jůndra powoduje, aże Merkury mo jydnům ze najwjynkszych gynstośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu[4] (kapka wjynkšům mo Źymja).
Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům ze pjyrszygo tyśůnclećo p. Chr. Do IV stolećo p. Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne ino przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne ino po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes)[5]. Bez gibki ruch planety Řymjańe mjanowali jům merkury Astrůnůmiczny symbol planety to stylizowana wersyjo kaducyjusza Hermesa[6].
We porůwnańu s inkszymi planetůma Ůkładu Słůnecznygo, uo Merkurym wjymy ino kapka. Bez problymy natury techńicznyj, zbadały go ino dwje sůndy. Pjyrszo - Mariner 10 - zmajstrowoła we lotach 1974-75 karty 45% powjyřchńe. Nostympńy, sůnda Messenger 14 styczńa 2008 zmajstrowoła kolejne 30% powjyrzchńe planety. Messenger bydźe kole Merkurego zaś we 2009, a we 2011 bydźe na uorbiće a zmajstruje couko karta planety.
Przipisy


text:
Samoa
Samoa (do 1997 oficielnje Pódwjacorna Samoa) jo njewótwisny kupowy stat w pódwjacornem źělu Śichego oceana, kótaryž wobstoj ze pódwjacornych Samoaskich kupow, mjaztym až słušaju pódzajtšne kupy ako Amerikańska Samoa k Zjadnośonym statam. Samoa bu w lěśe 1962 njewótwisna wót Nowoseelandskeje a ma pśisamem 200.000 wobydlarjow.
Republika Samoa słuša ku Commonwealthej a jo cłonk Zjadnośonych narodow.
Geografija[wobźěłaś]
Samoa lažy w krotkowjacornem Pacifiku, na dłujke zajtšo wót Fidžija. Nejwětšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), źož namakatej se samoaska stolica Apia a mjazynarodne lětanišćo. Dalšej wobsedlonej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stawnje wobsedlone. Wětše kupy archipela su wulkaniskego póchada, mjeńše su nastali z koralowych riffow.
Na kupach kněžy tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchym casom. Pśerězna temperatura lažy pla 27 stopnjow. Dla swójogo geografiskego połoženja jo Samoa wót hurrikanow a tsunamijow wogrozona.


text:
Spektakl
tytuł:
Koziołek Matołek
teatr:
Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie
utwór:
Koziołek Matołek
autor:
reżyseria:
scenografia:
pozostali realizatorzy:
Współpraca dramaturgiczna: Maria Wojtyszko / Choreografia: Anna Iberszer
obsada:
Anna Kózka, Agata Wątróbska, Paweł Domagała, Michał Maliszewski i Wojciech Solarz
data premiery:
2011-06-01
Hulaj Koza, piekła nie ma! - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. Marta Małkińska26.09.2011 Matołek ekologiczny - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. Hanna Baltyn-Karpińska23.09.2011 Z Pacanowa do stolicy - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. Szymon Majewski14.09.2011 W krzywym zwierciadle - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. (-)31.05.2011 Dziecięce premiery w teatrach - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. Jolanta Gajda-Zadworna28.05.2011 O spektaklu... - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. (-)18.05.2011 Ważna jest podróż - "Koziołek Matołek" - reż. Ondrej Spišák - Teatr Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie - aut. (-)11.05.2011


text:
Kantela
Kantela (finski kantele abo kannel, estniski kannel) jo narodny muzikowy instrument Finskeje a wóna jo znaty tšunaty instrument teke w drugich krajach pśi Baltiskem mórju.
Struktura a stawizny[wobźěłaś]
Tradicionalna kantela ma pěś tšunow, kótarež su pśicynjone na drjewowem ramiku a dolny bok jo wótwórjony. Nowšu tak pomjenjonu dwudrjewowu pěśtšunowu kantelu nejpjerwjej grifeluju. Dajo teke wjele rozdźělnych akustiskich a elektriskich kantelow w samskej swójźbje muzikowych instrumentow.
Něnto kantelowa muzika jo wjelgin žywa a licba grajarjow pitśku se pówětšujo. Ewolucija jo zachopiła dla źěła Kannelliitto za cas 1970. lět a trajo něnto dla zgromadnego źěła muzikarjow, muzikowych šulow, firmow a zwězkow.
Nejstarše dopokaze za take instrumenty (mjaz drugim finsku kantele, estnisku kannel, letisku kokle [wugroni kuokle], litawsku kanklės a rusojsku gusli) snaź su archeologiske namakanki z lět 900-1400 we Welikim Nowgoroźe a w regionach Opola a Gdańska w Pólskej.
Kantela jo muzikowy instrument boga Väinämöinena w Kalevali, finskem narodnem eposu.
Finski kantelowy muzej (finski Suomen kantelemuseo) jo w měsće Jyväskylä.


text:
Michael Jackson (spisowaśel)
Michael James Jackson (* 27. měrca 1942 w Wetherby, 30. awgusta 2007 w Londonu) jo był engelski casnikaŕ a spisowaśel. Jo był eksperta za piwo a whisky, jo napisał znate knigły wó tych temach. Jogo knigły su se pśedali we wěcej ako 3 milionach eksemplarow na cełem swěśe a su byli pśestajone do wósymnasćo rěcow.
Jogo Michael Jackson's Malt Whisky Companion z lěta 1989 su nejpopularnjejše knigły wó whisky do tencas. Něntejšna teorija piwowych stilow bazěrujo na wětšy part na knigłach Jacksona The World Guide To Beer z lěta 1977.
Jo pisał za britiske casniki The Independent a The Observer. W lěśe 1990 jo źěłał pśi dokumentariskej seriji The Beer Hunter w britiskej telewiziji Channel 4; serija jo měła wósebny wuspěch w USA.[1]
Jackson jo drogował pó swěśe, aby slěźiś lokalne sorty piwa a jich póchad. Wósebnje jo se lubował belgiske piwa, kenž su byli za cas pisanja jogo prědnych knigłow wobgrozone zgubjenim z wótbywanišća, a se k tomu pśicynił, až su wóni zdobyli pśipóznaśe a popularnosć zwenka Belgiskeje.[2]
W lěśe 2006 jo dał znate, až jo měł wót něźi źaseś lět parkinsonowu chórosć. Jo wumrěł wót ataka wutšoby w swójom domje.


text:
Friedrich Lorentz
Friedrich Lorentz (ùr. 18 gòdnika 1870 rokù w Güstrow, ùm. 29 strumiannika 1937 rokù w Sopòce) - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë Kaszëbów ë Słowińców. Òd 1894 rokù doktor. Mieszkôł w: Wejrowie, Kartuzach i Sopòce. W 1907 rokù założëlë w Kartuzach, m.jin Izydor Gùlgòwsczi ë òn Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié Verein für kaschubische Volkskunde, chtërno wëdôwało pismiono Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde. Lorentz je ùsôdzcą: Die kaschubischen Ortsnamen nebst Ableitungen, Slovinizische Grammatik, Slovinizische Texte, Slovinizisches Wörterbuch, Teksty pomorskie, Zarys ogólnej pisowni i składni pomorsko-kaszubskiej, Zarys etnografii kaszubskiej, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim, Kaschubische Grammatik, Gramatyka pomorska i jin., a wespółautorã Kaszubi : kultura ludowa i język. Nôùkòwé dzejanié tegò meklembùrzczégò lingwistë miało znaczënk dlô szerszégò pòdjimniãcô przez młodą inteligencjã deji F. Cenôwë. W 1919 rokù jegò kaszëbsczi alfabét béł taczi:
A Ą B C Č D E É Ë F G H I J K L Ł M N Ń O Ó Ô Œ Ǫ P R Ř S Š T U V W Z Ž
Bùtnowé lënczi[edicëjô | edytuj kod]
- To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.


text:
Hůngkůng
Hůngkůng (uoficj. Špecyjolny Rygjůn Admińistracyjny Hůngkůng; ang. Hong Kong, Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China, chiń. 香港, kantońsko godka jyutping: hoeng1 gong2, standardowo godka mandaryńsko pinyin: Xiānggǎng) – špecyjolny rygjůn ferwaltůngowy Chińskij Republiki Ludowyj, kery ležy nad Mořym Pouedńowochińskim, we wschodńij tajli kraju. Uobejmujy Půuwysep Kowloon a 234 wyspy. Nojwyžšy ščyt, Tai Mo Shan, je na 958 m n.p.m. wysoki.
We wyńiku pjyršyj wojny uopjůmowyj Hůngkůng přeloz spod wuadańo Chin pod wuadza Wjelgij Brytańije we 1848 roku. Ńyskoři přiuůnčůno ku ńymu tyž "Nowe Terytoria", kere Chiny "douy we dźyržawa" Wjelgij Brytańije we 1898 roku na 99 lot. Bez XX wjek Hůngkůng fest a fest śe rozwinuy a pouńiu rola "půmostu" mjyndzy kůmůńistyčnymi Chinůma a śwjotym Zachodu.
We 1984 roku ugodano śe co do warůnkůw, na kerych Hůngkůng wrůći pode wuadza Chin we 1997 roku, kej mińy ukres dźeržawy. Chiny zobowjůnzouy śe pozostawić Hůngkůngowi aůtonůmijo we bezma wšyjstkich sprawach krům polityki zagrańičnyj a wojska. 1 lipca 1997 Armijo ChRL zajyna Hůngkůng.
Hůngkůng je jednym s śwjotowych cyntrůw biznesowo-handlowych a śedźibům myngi bankůw, firm a ourgańizacyji mjyndzynacyjowych. Klučowo rola we kůntaktach handlowych ze śwjotym mo Rada Rozwoju Hůngkůngu (Hong Kong Trade Development Council, 香港貿易發展局). Hůngkůng mo tyž srogo a wysoko rozwińynto industryja. Je tyž wynzuym morskim - je sam 9 hawyn.


text:
Kobjyr
Wspůłrzyndne: 50°03'37" N 18°56'22" E
Kobjyr[zdrzůdło?] (pol. Kobiór, mjym. Kobier) – wjeś we połedńowyj Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we pszczyńskim kryśe. Tworzi jednowjoskowo gmina Kobjyr.
Zołożůno we XV stoleću na polańy postrzodku pszczyński kńeje. We 1870 doprowadzůno sam bana, s Kobjůra idźe śe ńům dostać do Katowicůw, Bjelska-Bjołyj a Zebrzydowicůw. Bez Kobjůr wjedźe tyż krajowo cesta nr 1.
We 2002 we czas powszechnygo wykoza bůło we Kobjyrze nojwjyncy we cołkij Polsce pośwjodczyńůw ślůnski norodowośći (21.93% - 990 ludźůw)[1].


text:
Ochotske mórjo
Ochotske mórjo (rusojski OxoTckoe Mope, japański ホーツク海) jo nakšomne mórjo w dłujkem wjacorje Śichego oceana. Na pódzajtšu granicujo z połkupu Kamčatka, na krotkem zajtšu z Kurilami, na krotkem wjacorje z japańskeju kupu Hokkaido, na pódwjacorje ze Sachalinom a na pódpołnocu z rusojskej twardeju zemju. Pśestrěń Ochotskeho mórja jo něźi 1,5 miliona kwadratnych kilometrow a maksimalna dłymokosć jo 3521 metrow. Nejwažnjejšy pśiběg Ochotskego mórja jo rěka Amur. Wuznamne pśistawy su Pódpołdnjowo-Sachalinsk, Magadan, Ochotsk a Palana.


text:
Uorangutůn
Urangutůn (Pongo) – zorta srogich afůw prawych, kere żyjům ino na Borneo a Sumatrze. Mjano Orangutan je wźyne uod malajskij godki - orang uoznoczo "czowjek", a hutan "las". Majům blank duge, czyrwjůne abo brune wosy na cołkim ćele.
Bjotop[Sprowjej]
Uorangutany żyjům we familijnych skupinach we dyszczowych lasach, bezmała cołke żyće wysoko na strůmach. Gowům familije je baba. Poradzům skokać mjyndzy strůmůma bez brachjacyjo, to je kolybjyńy śe na ramjůnach.
Jodło[Sprowjej]
Żywjům śe roztomajtymi uowocůma a liśćůma. Kej trefjům, żrům tyż chroboki a jajca leśnych ptokůw. Poradzům używać norzyńdźůw, coby zdobyć jodło.
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
First Level Holiday Chojnice folded. Round 1 [Sep 16] Clearex Chorzów 4-4 P.A. Nova Gliwice Inpuls Siemianowice Śląskie 3-1 Radan Gliwice Kupczyk Kraków 3-4 Jango Mysłowice GKS Jachym Tychy '71 3-6 Grembach-Stalbor Łódź Hurtap Łęczyca 3-2 Pogoń 04 Szczecin [Hejży 22, Sobalczyk 26, Zawiar 37; Kunecki 17, 40] Round 2 [Sep 23] Akademia Słowa Poznań 6-2 Inpuls Siemianowice Śląskie Jango Mysłowice 8-5 Hurtap Łęczyca Pogoń 04 Szczecin 0-2 Clearex Chorzów [Jagiełło 33, Kryger 38] [Sep 24] P.A. Nova Gliwice 3-3 GKS Jachym Tychy '71 Kupczyk Kraków 7-3 Radan Gliwice Round 3 [Oct 8] Clearex Chorzów 5-3 Grembach-Stalbor Łódź Inpuls Siemianowice Śląskie 6-4 Pogoń 04 Szczecin Kupczyk Kraków 0-6 P.A. Nova Gliwice Hurtap Łęczyca 3-9 Akademia Słowa Poznań Radan Gliwice 1-1 GKS Jachym Tychy '71 Round 4 [Oct 14] P.A. Nova Gliwice 3-1 Inpuls Siemianowice Śląskie Akademia Słowa Poznań 2-1 Kupczyk Kraków Grembach-Stalbor Łódź 4-2 Hurtap Łęczyca Pogoń 04 Szczecin 8-3 GKS Jachym Tychy '71 [Nov 9] Jango Mysłowice 2-6 Clearex Chorzów Round 5 [Oct 29] Clearex Chorzów 5-3 Akademia Słowa Poznań Inpuls Siemianowice Śląskie 9-1 Grembach-Stalbor Łódź Kupczyk Kraków 3-3 Pogoń 04 Szczecin GKS Jachym Tychy '71 3-6 Jango Mysłowice Hurtap Łęczyca 4-4 Radan Gliwice Round 6 [Oct 20] Radan Gliwice 2-6 Clearex Chorzów [Nov 5] Kupczyk Kraków 1-3 Grembach-Stalbor Łódź Jango Mysłowice 3-4 Inpuls Siemianowice Śląskie P.A. Nova Gliwice 4-3 Hurtap Łęczyca Akademia Słowa Poznań 4-1 GKS Jachym Tychy '71 Round 7 [Nov 12] Inpuls Siemianowice Śląskie 6-3 Clearex Chorzów GKS Jachym Tychy '71 4-6 Kupczyk Kraków Pogoń 04 Szczecin 6-4 P.A. Nova Gliwice Radan Gliwice 3-4 Akademia Słowa Poznań [Nov 14] Grembach-Kolejarz Łódź 5-5 Jango Katowice Round 8 [Nov 17] P.A. Nova Gliwice 9-6 Grembach-Kolejarz Łódź Jango Katowice 5-4 Akademia Słowa Poznań Hurtap Łęczyca 5-2 Kupczyk Kraków [Nov 20] Clearex Chorzów 7-0 GKS Jachym Tychy '71 [Nov 28] Radan Gliwice 1-1 Pogoń 04 Szczecin Round 9 [Nov 26] P.A. Nova Gliwice 7-2 Radan Gliwice Inpuls Siemianowice Śląskie 5-5 Hurtap Łęczyca Kupczyk Kraków 3-3 Clearex Chorzów Pogoń 04 Szczecin 5-7 Jango Katowice [Nov 27] Grembach-Kolejarz Łódź 2-5 Akademia Słowa Poznań Round 10 [Nov 29] Clearex Chorzów 3-1 Hurtap Łęczyca [Dec 3] Radan Gliwice 2-5 Grembach-Kolejarz Łódź GKS Jachym Tychy '71 8-5 Inpuls Siemianowice Śląskie [Dec 4] Jango Katowice 7-6 P.A. Nova Gliwice [Dec 5] Akademia Słowa Poznań 5-4 Pogoń 04 Szczecin
2005/06
Prepared and maintained by Peter Sokołowski for the RSSSF
Author: Peter Sokołowski
(polska_pete_9@hotmail.com)
Last updated: 3 Jan 2007
(C) Copyright Peter Sokołowski and RSSSF 2006/07
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.


text:
Bůg
Bůg abo bůstwo – pojyńće leżůnce u podstaw wjynkszośći wjerzyń religijnych. Zajmuje śe ńim teolůgijo, a tyż filozofijo i je uůno uwożane za zagadńyńy metafizyczno-ygzystyncyjolne. Skuli wjelkigo zrůżńicowańo rozůmjyńo tygo pojyńćo, ćynżko je uo jygo jydnoznaczno defińicyjo. Kej nojbarźi růżńůnce śe uod śebje, noleżi wyuodrymbńić defińicyje używane bez popularne religije politeistyczne a můnotejistyczne, dejizm, pantejizm a panyntejizm. Postrzůd religiji můnotejistycznych noleży wyrůżńić můnotejizm tryńitarny.
Nojbardźij powszychńe pod pojynćym bůg (bůstwo) rozůmi śe uokreślyńy istot bydůncych przedmjotym kultu religijnygo. Czasym bůgůma uokreślo śe yno ńykere (nojważńijsze) s tych istot, do inkszych rezerwujůnc inksze uokreślyńo (půłbůgowje, herośi, śwjyńći, duchy przodkůw, ańoły atd.).


text:
Gůrny Ślůnsk
Gůrny Ślůnsk (gś-mjym. Oberschläsing, śl-mjym. Aeberschläsing, pol. Górny Śląsk, czes. Horní Slezsko, łać. Silesia Superior, mjym. Oberschlesien) – historyczno krajina rozlygowano na teryńe Polski a Czeskij Republiki we dorzyczu gůrnyj Uodry a poczůnkowygo bjygu Wisły, połedńowo-wschodńo tajla Ślůnska.
We uoficjalnym smjanowańu pedźano po tymu za pjyrsze we XVII stoleću. We gyszichće bůły stolicům Gůrnygo Ślůnska Uopole a Raćibůrz, a śedźibůma pjastowskich a tyz inkszych gůrnoślůnskich fysztůw bůły Bytůń, Ćeszyn (podug brańo Ćeszyńskigo Ślůnska za tajla Gůrnygo, bo tyż idźe mjeć go za uosobno wytajlowano krajina), Glywicy, Hlubczycy, Karńůw, Kojźly, Lublińec, Ńymodlin, Uopawa, Toszek. We Gůrnym Ślůnsku bůły tyż stanowe kreje, mjyndzy inkszymi we Wodźisłowju, Pszczyńe, Bogůmińe, Bjelsku (uod 1752 kśůnżynstwo) a Bytůńu.
Uośwjyńćim, Zator a Śewjerz felerńy śe mo za śedźiby gůrnoślůnskich půnůw. Mjano Gůrny Ślůnsk pojawjůło śe poradźeśůnt rokůw po powroće tych kśůnżynstwůw do Małopolski.
Nojwjynkszům gůrům we Gůrnym Ślůnsku je Pradźod, na postrzůd tych rozlygowanych we polskij tajli Gůrnygo Ślůnska - Barańo Gůra.
Gůrny Ślůnsk spostrzůd inszych krajin mo srogo zorta kůnsztownych drewńanych kośćůłůw a kaplic rozlygowanych we wjelu wśach a mjastach. Nojczyńśćij baumajstry, ftorzy je stworzili uostali anońimowi. Nojstarsze kośćůły połażům ze XV stolećo kej lb. we Pońiszowicach (1404), a Kśynżym Leśe (1494). Wśe na Gůrnym Ślůnsku rozlygowane sům nojczyńśćij na reglach cyntralnygo, dugego placu, na kerygo jednym ze kůńcůw nojdźi śe kośćůł (nojlepij do śe to uobrzirać we bycirku Raćibůrza a Pszczyny)[1].
Mjano[Sprowjej]
Wschodńo tajla Ślůnska mjanowano we Strzedńich Storoczach Kśůnżynstwym Uopolskim a mjano te pochodźi uod tytulatury Pjastůw, uopolskich fysztůw – Dux Opoliae – erbůw Mjeszka I Motloszłapygo. Tytuła ta porůżńała jejich uod erbůw Bolesława Wysokigo, kerzi używali przede wszyjskim tytuły ślůnskich fysztůw – Dux Silesiae. We czasach uostatńigo uopolskigo Pjasta Jana II Dobrygo (um. 1532) za pjyrsze pojawjůło śe słowo Horne Slezsko. Mjano to bůło do uoznoczańo terynůw Ślůska położůne we gůrnym bjygu rzyki Uodry. Na uodwyrtka do tygo zaczyno używać mjana Dolny Ślůnsk, na uostatki ślůnske, choćoż rozlygowane bůły we strzodkowym a ńy dolnym bjygu Uodry (ta tajla rzyki przepływo już bez Půmorze). Uodra je naturalnym "krziżym" Ślůnska a stela uodńeśyńy do rzyki. Terozki mjano Gůrny Ślůnsk ńy fůnguje we żodnym szczeblu państwowygo ferwaltůngu. Źymje Gůrnygo Ślůnska zajmujům tajla uopolskigo a ślůnskigo wojewůdztwa a we Czeskij Republice. Je to prziczynům do marasu we mjanowańu. Uokryślyńym "gůrnoślůnski" fest czynsto używo śe do jednostkůw a uorgańizacyjůw uod Slůnska a Małopolski a tyż te, kere leżům we ślůnskim a małopolskim wojewůdztwje. Bez tyn przikłod:
- Gůrnoślůnski Industryjny Uokryng (ślůnske a małopolske woj.)
- Gůrnoślůnski Metropolitalny Zwjůnzek (Ślůnsk, Zogłymbje, fragmynt Chrzanowskij Źymje)
- Gůrnoślůnsko Agyncyjo Regijůnalnygo Rozwoju S.A. (ślůnske woj.)
- Państwowo Geologiczno Instytuta Gůrnoślůnski Uoddźoł (małopolske a ślůnske woj.)
- Polske Towarzistwo Przoćelůw Naukůw uo Źymji Gůrnoślůnski Uoddźoł – śedźiba we Sosnowcu.
Jednako przepůminane sům tajle woj. uopolskigo we gůrnoślůnskich jednostkach.
Szkarty[Sprowjej]
-
Czeski Ślůnsk na ferwaltůngowyj karće Czeskij Republiki
-
Ślůnske Wojewůdztwo we lotach 1922-1945
-
Przipisy
- ↑ Maria Lipok-BierwiaczonekHistoria Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, 2011. ISBN 978-83-60470-41-1. z. 378-379


text:
Republika Połedńowyj Afriki (ang.:Republic of South Africa) – państwo na połedńowym ranće Afriki.
Uůnygo anfang to dwje burske republiki: Transwal a Uorańijo. Bury bůły potůmkůma uosadńikůw ńiderlandzkych przibůłych sam we XVII stoleću. Pod kůńec XIX stolećo wybuchły dwje burske wojny s Wjelgům Brytańijům. Do roku 1994 we RPA uobowjůnzywoł raśistowski systym społeczny (apartheid). Postaćům symbolizujůncům walka s państwym prześladujůncym czornych uobywateli bůł Nelson Mandela. Za swůj wkłod we dymokratyczne przemjany Mandela erbnůł we 1993 roku Pokojowo Noblowo Nadgroda. Ale uod czasu przejyńćo władzy bez czornych, gwołtowńy půgorszůła śe sytuacyjo gospodarczo a wewnyntrzno kreju, a dyskryminowańi bywajům terozki jigo bjołe mjyszkańce. Mimo tygo, RPA pozostowo nojbůgatszym państwym na kůntynyńće.
Zobejzdrzij tyż[Sprowjej]


text:
Bajery
Bajery (mjym.: Freistaat Bayern - Swobodne Państwo Bajerůw) je land we połedńowyj tajli Mjymcůw. Mo 70 533 km² wjyrchu a pomjyszkuje go ůng. 12,5 milijůna ludźůw. Jygo stolicům je München. Sům potajlowane na 7 rejyncyjůw, 96 krysůw (25 mjastůw na prowach krysu a 71 źymskich krysůw) a 2056 gminůw. Połedńowo jejich tajla zajmujům Alpy. Je to jedyn ze bogatszych landůw Mjymcůw. Je sam fest rozwińůno motoryzacyjno industryjo (BMW), maszinowo, lotńiczo, tkalno a inksze. Bauerstwo tyż je fest rozwińůne, nojsrogszo we Mjymcach produkcyjo mlyka, kyjze a mlycznych wyrobůw. Bajery sům tradycyjńy katolicke, ze Marktl am Inn pochodźi teroźńi papjyż, Bynedikt XVI.
Geografijo[Sprowjej]
Bajery majům grańica ze Austrijům, Czeskům Republikům, Szwajcaryjům, a tyż ze inkszymi mjymjeckimi landůma: ze Badyńijům-Wirtymbergům, Hesyjům, Turyngijům a Saksůńijům.
Nojwynksze rzyki Bejerůw to Altmühl, Alz, Amper, Důnaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Myn, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils a Wertach.
Nojwynkszy wjyrch Bajerůw to Zugspitze, kery je 2963 m wysoki. Inksze wjelge to Watzmann (2714m), Nebelhorn (2224m) a Grosser Arber (1457m).
Necowe uodwołańa[Sprowjej]


text:
Ernest Wilimowski
Ernest Otton Wilimowski, właść. Ernst Otto Prandella, przemjanek Ezi (ur. 23 czyrwjyńa 1916 we Kattowitz (terozki Katowice), um. 30 śyrpńa 1997 we Karlsruhe) – gůrnoślůnski fusbalok, kery groł lo Polski a Mjymjec pochodzůncy s myńszośći mjymjeckij Katowic (sům uo śe godou, iże je Gůrnoślůnzokym). Groł na lewym uůnczńiku. Fest dobrze śe zigowoł a primowsko strzyloł tory. Bůł chowańcym 1. FC Kattowitz, nale ńyskorzi przeszoł do Ruchu Chorzůw. Po drůgij śwjatowyj wojńe groł we mjymjyckij lidze.


text:
Lisowice (wojewůdztwo ślůnske)
Lisowice – gůrnoślůnsko wjeś we Polsce, we wojewůdztwje ślůnskym, we kryśe lublińyckim, we gmińe Pawůnkůw.
We rokach 1975-1998 wjeś admińistracyjowo přinoležaua do wojewůdztwa čynstochowskigo, a we rokach 1922-1939 do autůnůmičnygo wojewůdztwa ślůnskigo we grańicach Polski.
W rokach 2006-2007 třech naukowcůw: dr Tamasz Sulej, prof. Jerzy Dzik s Instytutu Palyjobjolůgije PAN a doktorant Grzegorz Niedźwiedzki wykopali kole dźedźiny kůnski škeleta pjyršygo rojberdinozaura na teryńe Polski.


text:
Sněžka
Sněžka (čěsce Sněžka, pólsce Śnieżka, němsce Schneekoppe) je z wysokosću 1.603 m najwyše wuhorbjenje w Kyrkonošach a najwyša hora Sudetow, srjedźohorinskeho proha a Čěskeje. Přez wjeršk běži statna hranica Pólskeje a Čěskeje. Tež hdyž leži wjeršk Sněžki nad lěsnej mjezu, je wón za turistam spřistupny. Na pólskim boku wjerška namaka so mjez 1665–81 natwarjena kapałka swj. Ławrjenca (kaplica św. Wawrzyńca) a futuristiska hórska hospoda, kotraž so mjez 1969–74 natwari. Na čěskim boku wjerška je póstowy zarjad a wjeršna stacija sedłoweho lifta.
Klima[wobdźěłać]
Ze stron klimy a wegetacije so wysokostne połoženje Kyrkonošow jako alpiniske wopisuje, hačrunjež so wotpowědna wysokosć njedocpě. Na Sněžce knježi přerězna lětna temperatura wot 0,2 °C.


text:
Mjymcy
Mjymcy (mjym.: Deutschland abo Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo we strzodkowyj Ojropje, noleży do Ojropejskij Uńiji a NATO. Mo dostymp do Bołtyckigo Morza a Půłnocnygo morza. Mo nojwjynkszo liczba ludźůw we cołkij Ojropejskij Uńiji- przez 82 miljůny. Ńymcy sům państwem federalnym a skłodajům śe ze zwjůnzkowych krejůw. Stolica majům we Berlińe.
Po II wojńe śwjatowyj wschodńo tajla Mjymcůw prziłůnczůno do Polski a SSSR, a pozostołe terytorjům potajlowano mjyndzy zachodńich alijůntůw (trzi uokupacyjne strefy) a SSSR (jednoł uokupacyjno strefa). Stolica, Berlin, tyż podźelůno na sztyry zony. Ńyskorzi ze trzuch zachodńich zonůw utworzůno państwo uo mjańy Republika Federalno Mjymjcůw, a ńyskorzi ze zony radźeckij Mjymjecko Dymokratyczno Republika, ze stolicům we wschodńij tajli Berlina. Berlin Zachodńi mjoł uodrymbny status.
Zjydnoczyńy Mjymcůw nastůmpiło we 1990 bez prziłůnczyńy MRD do RFM. Stolica RFM przećepano potym s Bonn do Berlina.


text:
Niezarejestrowane parafie
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Stradów
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Szczękociny
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Szczepanowo
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Szczurowa
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Wójtowa
- Parafia pw. Św. Bartłomieja Apostoła, Zbyszyce 29
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Czaniec
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Gliwice
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Głogówek
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Grodziec Śląski
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Hażlach
- Parafia pw. Św. Bartłomieja i Łukasza, Zagórnik
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Koniaków
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Korytnica Łaskarzewska
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Kulesze Kościelne
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Lipowa
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Nowogród Bobrzański
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Ołobok
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Opoczno
- Parafia pw. Św. Bartłomieja, Płock


text:
P2P
P2P (s ang. Peer-to-peer - růwny s růwnym) – model kůmuńikacyje we kůmputrowym necu, kery gwarantuje uobydwu zajtům růwnorzyndne prowa (na uopy do modela klijent-serwer).
We necach P2P kożdy kůmputer moge we jednym czaśe być klijyntym a serwerym. We nojbarzi popularnyj implymyntacyji modela P2P, kerům sům programy do mjyńyńo ze plikůma we Internecu kożdy wynzeł neca (kůmputer użytkowńika) uodgrywo rola serwera przijmujůnc kuplowańo uod inkszch użytkownikůw jakigo neca, a tyż klijynta, kej pobjyro dane s inkszych machinůw kere dźołajům we jednym necu. Půmjana danych je zowdy prowadzono bez pośredńictwa centralnygo serwera. Nec P2P mo płynno struktura, kero půmjyńo śe znoleżńy uod tygo, jake kůmputry sům we ńij terozki zalogowane.


text:
Dugość geograficzno
Dugość geograficzno (yng. longitude; zimbol λ) – jedno ze wspůłrzyndnych geograficznych. Wedle dugości geograficznej liczono je czasowo strefa na Źymji.
Punkty rozlygowane na půłkuli zachodńej (na zachůd uod połedńika 0° (Greenwich, Lůndůn) a połedńika 180°) majům dugość geograficzno zachodńo (zimbol: W). Punkty na půłkuli wschodńej (na wschůd uod połedńika 0° a 180°) majům dugość geograficzno wschodńo (zimbol: E). Wszyjske punkty rozlygowane na jednym połedńiku majům ta samo dugość geograficzno.


text:
Delnja Sakska
Delnja Sakska je zwjazkowy kraj w sewjeru Němskeje. Po přestrjeni je po Bayerskej druhi najwjetši kraj Zwjazkoweje republiki Němska. Jeho hłowne město je Hannover.
Geografija[wobdźěłać]
Přez Delnju Saksku běža rěka Łobjo a tež rěki Weser, Aller a Ems.
Najwjetše města su Hannover, Braunschweig, Osnabrück, Oldenburg (Oldenburg), Göttingen a Wolfsburg.
Stawizny[wobdźěłać]
Delnja Sakska je so w lěće 1946 załožiła.
Mjena sydlišćow[wobdźěłać]
W Delnjej Sakskej eksistuja někotre mjena sydlišćow (Lüchow, Wustrow, Bardowiek), kotrež pochadźa ze słowjanskeje rěče. Tuta słowjanska rěč hižo njeeksistuje, ale bě přiwuzna z kašubšćinu, pólšćinu, ale tež ze hornjoserbšćinu, delnjoserbšćinu, čěšćinu a słowakšćinu. Słuša k lechiskej skupinje zapadosłowjanskich rěčow. Ale su tam tež mjena němskeho pochada.
Badensko-Württembergska • Bayerska • Berlin • Braniborska • Bremen • Delnja Sakska • Durinska • Hamburg • Hessenska • Mecklenburgsko-Předpomorska • Porynsko-Pfalca • Posaarska • Sakska • Saksko-Anhaltska • Schleswigsko-Holsteinska • Sewjerorynsko-Westfalska
1952 k Badensko-Württembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Amerigo Vespucci
Amerigo Vespucci (hišp. Américo Vespucio, por. Américo Vespúcio, rodz. 9 marca 1454 we Florencyji[1], um. 22 lutygo 1512 we Sewilli) to bůu italski handlyř, nawigator a rajzowńik morski. Podug tygo, co sům godou, uostou wybrany bez krůla Manuela I a s jygo polecyńo štyry razy uodbywou rajzy morske. Terozki historyki uwožajům, aže ńy je to wjarygodne. Je pewne, co we 1499 uodkryu ůun Jeźoro Maracaibo a skiž tygo, co Indjanery půmjyškiwali tam we chaupach stowjanych nad wodům na palach, co mu śe skojařiuo ze Wenecyjům, dou mjano lo Wynezuele, co we hišpańskij godce uoznačo "mouo Wenecyjo". We 1500 wroz ze Vincente Pinzónym badou ujśće Amazůnki a wybřeže Brazylije. Uod 1503 publikowou listy ze swojych rajzůw, kere zyskouy wjelgo popularność we Ojropje a skiž tygo uostou ůun ńysuůšńy uznůny za uodkrywce Ameriki, kery mjano pochodźi uod jygo pjyršygo mjana.
Připisy[Sprowjej]


text:
Sigmund Freud
Sigmund Freud (rodz. 6 maja 1856 we Freibergu we Morawiji, terozki Příbor we Czeskij Republice; um. 23 wrześńa 1939 we Lůndyńe) – austryjocki nojrolog, psychjatra a filozof. Twůrca psychoanalizy - nowatorskij kůncepcyji uosobowośći ludzkij a metody terapiji zaburzyń psychicznych. Kej pjyrszy wkludził do psychologiji pojyńće ńyśwjadomośći. Kluczowymi pojyńćůma jygo teoryji sům id - ńyśwjadůmo, pjyrwotno tajla uosobowośći, superego - zestow zakozůw a nakozůw wkludzanych bez społeczyństwo; a ego - śwjadůmo tajla uosobowośći, kero uodpado za kůntakty s uotoczyńym. Freud doł anfang podejśću psychodynamicznymu we psychologiji. Jygo nojbarzi znoczůncymi szkolorzůma bůli Carl G. Jung, Erich Fromm a Alfred Adler.
Zdzrůdła[Sprowjej]
- Gay P. (2003). Freud - życie na miarę epoki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i sp. ISBN 83-7298-462-X.
- Rosińska Z., Freud, Wiedza powszechna, Warszawa 1993


text:
Glasgow
Wspůłrzyndne: 55°52'12" N 04°16'12" W
Glasgow (gael.: Glaschu, scots: Glesca/Glesga) to je nojsrogsze mjasto Szkocyje. Leży uůne nad rzykům Clyde. Mjasto zaczyno śe rozwijać we XVIII stoleću skiż wzbogacyńo śe uokolicznych kupcůw na handlu tytůńym, baumwolům a růmym. We XIX stoleću jego ludność wzrosnůła 10 razůw. Powstały wuůnczas stoczńe na rzyce Clyde a ćynżko industryjo, nale tyż i srogo dźelńica slumsůw, kero istńała jeszcze po II wojńy śwjatowyj. We 1990 Glasgow dostoł titel "Ojropejskij Stolicy Kultury". Fůngujům sam dwa znůme kluby fusbalowe: Glasgow Rangers a Celtic Glagow. Rangers je kojarzůny ze protestantůma, a Celtic s katolikůma. Stadjůn Hampden Park we Glasgow je norodowym stadjůnym Szkocyje.


text:
Elektronegatiwita jo chemiska kakosć, kótaraž wopisujo, kak mócnje atom elektrony we jadnej wězbje k sebje śěgnjo. Z diference elektronegatiwitow atomow w molekulu dajo se polarita wězby abo zwězanja zwěsćiś. Elektronegatiwita njamóžo se direktnje měriś, ale musy se z drugich atomowych abo molekulowych kakosćow woblicyś. Eksistěruju wšake metody za woblicenje, woblicone gódnoty pak jano tšošku wariěruju. Nejwěcej rozšyrjona jo metoda Paulinga. W periodowym systemje pśiběra elektronegatiwita z lěwego delnjego rožka do pšawego górnego rožka. Element z nejwětšeju elektronegatiwitu jo fluor (4,0) a element z nejmjeńšeju jo francium (0,7).
Periodowy system z gódnotami elektronegatiwity pó Paulingu:


text: Jowiš to je pjůnto podug uodlyguośći uod suůńcaplaneta we Ukuodźe Suonečnym, je uůna nojwjynkšo ze wšyjskich. Mo mynga kśynžycůw (do śyrpńo 2008 znajůmych je jejich 63) a tyž systym ringůw. Tak samo kej Saturn, Urůn a Neptůn je to planeta gazowo. Jowiš je jydnům s pjyńću planet, kere idźe uobezdřeć gouymi ślypjůma, a štwortym podug jasnośći uobjektym na źymskim ńybje. Masa Jowiša to je 1,8987×1027 kg, a je to 317,8 x wjyncy kej masa Źymje a 2,5 x wjyncy kej wšyjskich inkšych planet do kupy. Uobjygo suůńce nauokouo bez 11,8565 roku, uobrůt nauokouo wuasnyj uośi trwo 9 godźin, 55 minut a 30 sekund. Uodlyguość uod suůńca uod 740 do 816 mln km. Šyřka 142984 km (růwńikowo) a 133709 km (bjegůnowo). Pod wzglyndym chymičnym skuodo śe guůwńy s wodoru a helu.


text:
Carrantuohill
Carrantuohill, Carrauntoohil, irl. Corrán Tuathail (podug roztomajtych zdrzůdłůw 1038–1041 m n.p.m.) – szczyt we gůrach Macgillycuddy's Reeks (hrabstwo Kerry, Irlandyjo), nojwyższy szczyt wyspy.
Na szczyt ńy prowadźi żodyn uoznakowany szlak. Trasa wejśćo we znocznyj tajli je łatwo dostympno. Ale jeji strzodkowo tajla bjygńy bez bardzo strůmy żleb, we kerym pułńy strůmjyń. S kuli zmjynnych i czasůma trudnych warůnkůw půgodowych, mjoły mjejsce wypadki śmjertelne wśrůd ńyrozważnych turystůw. Na wjerzchouku znojduje śe 5-metrowy krziż.


text:
Abel Tasman
Abel Tasman (rodz. 1603 we Lutjegast, Ńiderlandy, um. 10 paźdźerńika 1659 we Batawije, Ńiderlandzke Indje Wschodńe (terozki: Džakarta we Indůnezyje)) – ńiderladzki žygloř, uodkrywca a kupjec. Bůu ůun pjyršym Ojropejčykem, kery douynyu ku Tasmańije a Nowyj Zylandyje we rajźe kero uorganizowoua Ńiderlandzko Kůmpańijo Wschodńoindyjsko we lotach 1642-1643. Tasmańije dou mjano Anthoonij van Diemenslandt za mjanym sponsora rajzy, gubernatora Ńiderlandzkich Indji Wschodńich. Ńyskoři Ynglandery skrůćili je ku Źymja van Diemena, a za jaki čos zmjyńili na Tasmańijo. Při drugij rajźe we roku 1644 Tasman narysowou karty půunocnygo wybřežo Australije.


text:
Elba
Elba (italsce Isola d'Elba) je kupa w Srjedźnym morju a po Sicilskej a Sardiniskej třeća najwjetša Italskeje. Leži mjez Ligurskim a Tyrrenskim morjom, dźesać kilometrow zapadnje italskeje twjerdźe a pjećdźesat kilometrow wuchodnje francoskeje kupy Korsiki.
Přestrjeń kupy je cirka 224 kwadratnych kilometrow a jeje wobjim cirka 147 kilometrow.
Najwjetše město Elby je Portoferraio z dwanaće tysac wobydlerjemi.
W lětomaj 1814 a 1815 bě prjedawši francoski kejžor Napoleon Bonaparte po wuhnanstwje z Francoskeje wjerch Elby.


text:
Tuvalu
Tuvalu je mały kupowy stat w Ćichim oceanje. Wón bu w lěće 1978 njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa, wostanje pak hač do dźensnišeho z čłonom Commonwealtha. Z něhdźe 10.000 wobydlerjemi a přestrjenju wot jenož 26 km² je Tuvalu třeći najmjeńši stat na swěće nastupajo wobydlerstwo a štwórty najmjeńši po přestrjeni. Hač do njewotwisnosće rěkaše teritorij Ellice Islands.
Mjeno kraja woznamjenja „wósom kupow“, dokelž bě hač k wobsydlenju najjužnišeje kupy Niulakita w lěće 1949 jenož wósom wobsydlenych.
Geografija[wobdźěłać]
Archipel namaka so w juhozapadnym dźělu Pacifika wuchodnje Papuwy-Noweje Gineje a sewjernje Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje leža kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidźi a Vanuatu.
Najwyši dypk kupow leži jenož pjeć metrow nad mórskej hładźinu, tak zo je Tuvalu chutnje wohroženy wot změny klimy a přepławjenja přez morjo. Dla toho planuje tuvaluske knježerstwo dołhodobnje ewakuěrowanje wobydlerstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.
Na kupach knježi horca tropiska klima z přerěznej temperaturu wot 30 °C.
Stolica je centralny atol Funafuti, hdźež je połojca wobydlerstwa žiwa, a sydło knježerstwo na tym atolu ležaca wjes Vaiaku.
Stawizny[wobdźěłać]
Tuvaluske kupy su wot něhdźe 2000 lět wobsydlene. Prěni europski wotkrywar, kotryž w lěće 1568 na kupy dóńdźe, běše Španičan Alvaro de Mendaña de Neyra. Hakle 1861 započa so pokřesćanšćenje wobydlerjow z přijězdom prěnjeho britiskeho misionara. Hižo 16 lět pozdźišo dóńdu kupy w lěće 1877 pod britiske zarjadnistwo a wot 1915 běchu zhromadnje ze susodnymi Gilbertowymi kupami – dźensnišim Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.
W lěće 1974 rozsudźichu so wobydlerjo za wotdźělenje wot Gilbertowych kupow a njewotwisnosć jako přidatny stat. Wot lěta 2000 je Tuvalu ze sobustawom Zjednoćenych narodow.
Tuvalu njeje w žanym wojerskim zwjazku organizowany, ani ma swójske wójsko.
Hospodarstwo[wobdźěłać]
Hłownej hospodarskej hałuzy stej ratarstwo a rybarstwo. Hłowne ratarske produkty su kokosowe worjechi, banany a taro. Najwažnišej eksportowej produktaj staj kopra (kokosowe mjasko) a listowe znamki. Tež předawanje prawow na internetowych domenach .tv, kotrež su wosebje pola telewizijnych sćelakow jara woblubowane, měješe w 2000tych lětach wěsty hospodarski wuznam.
Infrastruktura[wobdźěłać]
Wot lěta 2002 ma Tuvalu cyłkownje wósom kilometrow asfaltowaneje dróhi a z tym najkrótšu nadróžnu syć na swěće. Wot lětanišća we Funafuti dawa liniju do Fidźija. Wobchad mjez kupami přewjedźe so z přewoznymi čołmami.
Wotkazaj[wobdźěłać]
- Potepjenje Tuvalua (jendź.)


text:
Hornja Łužica
Hornja Łužica (delnjoserbsce Gorna Łužyca, čěsce Horní Lužice, pólsce Górne Łużyce, łaćonsce Lusatia superior, němsce Oberlausitz) je krajina mjez Połčnicu w zapadźe a Hwizdźom we wuchodźe, kotraž leži zwjetšeho dźěla we wuchodnej Sakskej, saha pak zdźěla tež do Braniborskeje a Pólskeje. Stawizniske hłowne město Hornjeje Łužicy je Budyšin; najwjetše město je pak mjez Němskej a Pólskej rozdźěleny Zhorjelc.
Dźensa je stawizniska krajina rozdźělena mjez sakskimaj wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc, braniborskim wokrjesom Hornje Błóta-Łužica a pólskimaj wojewódstwomaj Delnja Šleska a Lubuš.
Jeje mjeno dósta Hornja Łužica kónc 15. lětstotka wot susodneje Delnjeje Łužicy, hdźež bydleše starosłowjanski kmjen Łužičanow, mjeztym zo běše krajina wokoło Budyšina wobsydlena wot Miłčanow. Teritorij dźensnišeje Hornjeje Łužicy bu najprjedy mjenowany jako Milska a pozdźišo Budyski kraj („Land Budissin“).
Wobě Łužicy stej wot 6. lětstotka hač do dźensnišeho domizna Serbow.
Wobydlerstwo[wobdźěłać]
W tym dźělu Hornjeje Łužicy, kotryž leži na teritoriju Zwjazkoweje republiki Němskeje, bydli dźensa něhdźe 640.000 ludźi, z nich něhdźe 40.000 hornjołužiskich Serbow. Wobydlerstwo wot lěta 1990 dla mało porodow a wotpućowanja do zapada woteběra. Pólski dźěl Hornjeje Łužicy ma něhdźe 150.000 wobydlerjow.
Hišće kónc 19. lětstotka běše wjesne wobydlerstwo sewjernje linije Biskopicy-Wjelećin-Lubij-Zhorjelc přewažnje serbskorěčne. Tež němscy wobydlerjo rěča wšelakore dialekty, kotrež přisłušeja hłownje šleskemu dialektnemu rumej.
Města Hornjeje Łužicy[wobdźěłać]
Po ličbje wobydlerstwa najwjetše města Hornjeje Łužicy su Zhorjelc, Budyšin, Wojerecy, Zgorzelec, Žitawa, Lubań, Bogatynia, Běła Woda, Kamjenc a Lubij.


text:
Połedńowo Amerika
Amerika Pouedńowo – kůntynynt, kery ležy na půukuli zachodńij. Uod wschodu grańičy s Uoceanym Atlantyckym, a uod zachodu s Uoceanym Spokojnym. Powjyřchńo Ameryki Pouudńowyj wynośi 17,8 mln km². Bez Ojropejčykůw, uobje Ameryki sům tyž mjanoane Nowym Śwjatym.
Państwa Ameriki Pouedńowyj a jejich stolice[Sprowjej]
- Argyntyna - Buenos Aires
- Boliwijo - La Paz a Sucre
- Brazylijo - Brasila
- Čile - Santiago
- Ekwadůr - Quito
- Gujana - Georgetown
- Kolůmbijo - Bogota
- Paragwaj - Asuncion
- Peru - Lima
- Surinam - Paramaribo
- Urůgwaj - Montevideo
- Wynezuela - Caracas
Klimat[Sprowjej]
W Americe Pouedńowyj sům wšyjske strefy klimatyčne. Uod klimatu růwńikowygo na půunocy kůntynyntu, bez zwrotńikowy, podzwrotńikowy, ůmjarkowany do subpolarnygo na pouedńu kůntynyntu. Pod wzglyndym uopadůw we Americe Pouedńowyj sům teryny uo uobfitych uopadach (Ńiźina Amazůnki), nale tyž pustynne (we Andach).


text:
Bounty (batůn)
Bounty – batůn szekuladowy produkowany bez Mars Incorporated.
Skłodo śe ze masy ze kokosflokůw uoblanych mlycznom szekuladą. We klasycznym uopakowańu znojdujom śe dwa batůny. Batůn mo 469 kcal/100g, co dowo 267,3 kcal/batůn (57 gramůw).
Skłodniki[Sprowjej]
Skłodniki: cuker, kokosfloki (ok.21%), zirop glukozanowy, masło kakaowe, uodfetowane mlyko w proszku, kakaowo mjozga, emulgator (mono- a diglicerydy tuszczowych kwosůw), lecytyna sojowa (E 471), laktoza, fet mlyczny, serwatka we proszku, glicerol (substancyjo utrzymujůnco wilgotność E422), sůl, arůma.
Ńeuodpowjedńe lo wegetaryjonůw[Sprowjej]
Uod 2007 roku wszyjske batůny Bounty we Ojropie ńe sům dali wegetaryjůńske[1][2].


text:
Zambijo
Zambijo (Republika Zambije, ang.: Republic of Zambia), downij Rodezyjo Půunocno - państwo we pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.
Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000–1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.
Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664 km s čygo na poščygůlne kraje připado:
- Angola 1 110 km
- Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930 km
- Malawi 837 km
- Mozambik 419 km
- Namibijo 233 km
- Tanzańijo 338 km
- Zimbabwe 797 km
- Botswana < 1 km


text:
Sonet
Sonet (z łatyńšćiny: sonare= "zněś, klincaś") jo forma basni. Jeje mě groni "mały tonowy kus".
Wopśimjeśe
Natwaŕ a warianty[wobźěłaś]
Sonety maju 14 metriski rědowanych smužkow, kenž su w originalnej italskej formje do styrich štuckow rozrědowane: dwa kwarteta ze styrimi smužkami a dwa se pśizamkujucej terceta ze tśimi smužkami.
Jadnotliwe smužki italskego soneta maju jadnasćo złožkow, zwětšego ze žeńskeju kadencu. Tomu wótpowědujo w nimskej rěcy jambiski pentameter, kótaregož kadenca móžo pak žeńska (11 złožkow) pak muska (10 złožkow) byś.
Do špańskeje a portugalskeje lyriki jo se sonet ceło po italskej wašni pśewzeł.
W francojskej klasice a w prědnej recepciskej faźe w Nimskej w baroku jo było pśedewšym wužywany metrum tak pomjenjony Alexandriner, ze šesćimi akcentami a z cezuru w srjejźi.
Do engelskeje literatury jo se sonet dostał w šesnastem stolěśu. Malsnje jo se forma změniła: Tśi kwartety wjedu do coupleta z dwěma smužkoma. Metrum jo był jambiski pentameter ze žeńskeju abo muskeju kadencu. Engelski sonet jo teke znaty ako Sharespeare-sonet.
Teke w Nimskej płaśi wót casa A. W. Schlegela jambiski pentameter z muskeju (tupeju) abo žeńskeju (znějuceju) kadencu a z rymoweju šemu
abba - abba - cdc -dcd
abo
abba cddc - eef - ggf
W tercetoma pak jo wjele wšakorakich wariantow:
abba - abba - ccd - eed abba - abba - cde - cde abba - abba - ccd - dee
Engelski sonet ma šemu:
abab - cdcd - efef - gg
Sonetowe cykluse[wobźěłaś]
Cesto se zestajiju někotare sonety do wětšych cyklusow:
Tencone: waźenje dwěju basnikowu, w kšutej formje se wobjadnawaju rymowe kóńcowki pśedchadajucego soneta
Sonetowy wěnc: ma 14 + 1 jadnotliwych sonetow, kuždy sonet pśewzejo slědnu smužku pśedchadajucego, z tych 14 kóńcnych smužkow wujźo w njezměnjonem pórěźe 15., tak pomjenjony mejstarski sonet
Sonetowa seś: Pśez Tomasa Krügera dalej wuwita forma sonetowego wěnca. 14 bazowych sonetow njejsu tak zwězane ako we wěncowej formje, ale jich paralelne smužki daju seś, z kótarejež nastanjo 14 nowych sonetow.
Poetiske wopśimjeśe[wobźěłaś]
Idealne wopśimjeśowe struktury su:
W italskem soneśe: Teza w prědnem kwarteśe Antiteza w drugem kwarteśe Synteza w tercetoma
abo
Teza w kwartetoma Antiteza w tercetoma
W engelskem soneśe: Teza w prědnyma kwartetoma Antiteza w tśeśem kwarteśe Aforistiska synteza w coupleśe
Stawizny[wobźěłaś]
Zachopjeńk w Italskej 13. stolěśa[wobźěłaś]
Spócetk soneta lažy w Italskej prědneje połojce 13. stolěśa. Zazdaśim jo se pśi apulisko-siciliskem dwórje kejžora Friedricha II. pśed 1250 wuwiło. Tam jo była dwórska Siciliska šula za basnikow, ako jo pisała Minnelyriku w siciliskej rěcy lingua volgare. Giacomo de Lentini, kenž jo měł nacolne městno na šuli, by mógał byś prědny wužywaŕ teje formy a stakim wunamakaŕ soneta.
Basnje z prědneje połojce 13. stolěśa maju wšykne samski muster, kenž su pózdźej pśewzeli mejstarje sonetow, Petrarca a jogo naslědniki: Te sonety maju 14 smužkow z jadnasćo złožkami, ako su do oktawy a seksteta rozdźělone.
Oktawa ma dwójosmužkowu strukturu z alterněrujucym rymom (abababab). Wobej kwarteta (abo oktet) a slědujucej terceta (abo sekstet) źěli nowy retoriski zachopk. Rymowa šema tercetowu jo rozdźělny, zwětšego pak cde cde.
Ta kupka nejstaršych znatych sonetow wopśimjejo 19 basnjow. 15 wót Giacomo'a da Lentini'a, jaden wót Jacopo'a Mostacci'a a Pier'a della Vigna (teke Pietro de Vinea) a dwa dalšnej wót abta kloštarja Tivoli. Dokradne datěrowanje zdźaržanych tekstow basnikojskego krejza wokoło Friedricha II. (teke wón jo basnił, ale žedne sonety) njejo móžne.
Znaty jo sonetowa forma dla Francesca Petrarca (1304 - 1374). Jogo basniska zběrka, Canzoniere, jo nastała w prědnej połojcy 14. stolěśa a jo 1470 wujšła ako śišćane knigły. Ta twórba, zachopjeńk drugego wjelikego erotiskego lyriskego systema pódwjacornych literarnych stawiznow pódla Minnesanga, tak pomjenjony dolce stil nuovo, wobstoj z wětšego źěla ze sonetow za basnikowu "Madonnu angelicatu", za Lauru. Stakim jo dobry zakład a pśikład za wjele drugich basnikow až do zachopjeńka 17. stolěśa: tak pomjenjony petrarkizm.
Petrarkowy rownik Antonio da Tempo jo wopisował w swójich knigłach "Summa artis rithmici" šesnasćo wšakich rymowych wariantow soneta. Styri z nich licymy do wušego sonetowego basnistwa, te styri, ako jo Petrarca w swójom Canzoniere wužywał: wobejmujucy rym (abba - abba), alterněrujucy rym za oktawu, tśirymowu formu (cde - cde) a alterněrujucu formu (cdc - dcd) za sekstet.
Rozpśestrěwanje pó Europje až do nimskego baroka[wobźěłaś]
Pó prědnem kwiśenju pla Petrarci a Dante'a - pózdźej teke pla Michelangela (1475 - 1564) - jo se sonet rozpśestrěwał w cełem romaniskem kulturnem rumje, w šestnastem stolěśu teke w Engelskej a Nimskej, tšochu pózdźej w Nižozemskej a Skandinawiskej. Nejstaršy nimski sonetowy cyklus jo wót Johanna Fischarta. W romantice jo sebje sonet teke w słowjańskich krajach popularnosć wudobył.
Wokoło 1450 jo se dostał petrarkiski sonet do Špańskeje (Íñigo López de Mendoza), w srjejźi 16. stolěśa do Portugalskeje (Luíz Vaz de Camoes) a do Francojskeje (Joaquim du Bellay), (Pierre de Ronsard) a na kóńcu stolěśa teke do Nižozemskeje a Nimskeje.
W Francojskej, ako pózdźej w Nimskej, jo se rěcny rytmus kradu změnił. W Italskej wužywany jadnasćozłožkowy metrum njejo měł w francojšćinje wótpowědnika. Francojske basniki su togodla wužywali Alexandriner, což su teke nimske basniki baroka pśewzeli.
W Engelskej jo było wuznamna sonetowa kultura w elizabetańskej dobje (Sir Philip Sidney, Edmund Spenser, Michael Drayton). Wósebnje William Shakespeare (1564 - 1616) jo dał wósebnej formje engelskego petrarkiskego soneta 1609 slědne kwiśenje.
Wuznamnej za zawjeźenje soneta w Nimskej stej byłej Georg Rudolf Weckherlin a Martin Opitz. Ako samostatna forma jo pak był akle wuznamny pla Andreasa Gryphiusa, lěcrownož w francojskej alexandrinskej formje. Petrarkizm pak jo pla Gryphiusa južo dawno swój wuznam zgubił. Wón jo zjadnośił sonet ze zaměrami religioznego basnistwa a jo wobjadnawał w soneśe tšašydła Tśiźasćalětneje wójny.
Wósebnosć w spócetnem kraju soneta su byli "sonetti romaneschi" romskego ludowego basnika Giuseppe'a Gioacchino'a Belli'a (1791 - 1863). Belli jo wužywał sonet w starej formje, aby na mejstarsku wašnju we wěcej ako 2000 sonetach realistiski wó swójej romskej wokolnosći rozpšawjał.
Sonet w Nimskej wót póznego 18. stolěśa[wobźěłaś]
Pó toś tom wjelikem casu jo slědowała doba, w kótarejž basniki su se wobinuli teje pśeliš cesto wužywaneje formy abo su wědobnje łamali jeje pšawidła. Akle we 18. stolěśu jo se póněcom zasej namakała.
Wopšawdny wóznam jo sonet zasej dostał ze zběrku Gottfrieda Augusta Bürgera 1789. Bürger jo wužywał za swóje sonety jambiski pentameter.
Jogo wuknik August Wilhelm Schlegel jo ze swójeju poetiku a basnjami wuzwignuł sonet ako wósebnu paradigmu nimskeje romantiki. Temy soneta su se wobrośili na wuměłsku filozofiju. Su nastali sonety na mólby abo muzikowe kuse.
Ako do togo pak jo wuwołała ta naglědna forma stawny směch. Lubowarje a pśeśiwniki sonetow su wjadli pśisamem wójnu. Pód tymi wuměnjenjami jo teke Johann Wolfgang von Goethe kradu wuspěšne sonety pisał. W casu antinapoleońskich wulichowańskich wójowanjow jo nastał politiski sonet (Friedrich Rückert "Geharnischte Sonette" 1814).
Młoda Nimska a Pśedměrc stej wucyniłej sonet na nejcesćej wužywanu lyrisku formu teje doby.
W dobje symbolizma su Stefan George, Hugo von Hofmannsthal a Rainer Maria Rilke ("Sonette an Orpheus" 1923) sonet dalej wuwijali. Teke w lyrice ekspresionizma namakajomy sonety, tam jo dejał zginjenje starych gódnotow abo grotesknosć a źiwnosć wótbłyšćowaś.
Reinhold Schneider jo złosniskej namócy nacionalsocialistiskego stata napśeśiwo stajał kśesćijańske zmyslenje w kšutem pórěźe rěcy jogo sonetow. Tegdy su se ze samisdatom, njeoficialnym casnikom, rozšyrjali a su akle pó wójnje do śišća pśišli. We a pó Drugej swětowej wójnje su se pśeslědowane a zawrjone luźe (Albrecht Haushofer "Moabiter Sonette" 1946), emigranty a znanki wójny źaržali kšuteje formy soneta. Wopšawdnu złotu dobu pak njejo sonet wěcej dojśpił. Robert Gernhardt jo jen teke wusměšował. W NDR jo měł sonet hyšći krotke rozkwiśenje, ale w pódwjacorje jo se zwětšego zgubił.


text:
Yngland
Yngland, roz za kedy mjanowano tyż Anglijo (ang. England, staroang. Englaland) – we uszłośći samodźelne krůlestwo, terozki nojwjynkszo a nojludńijszo skłodowo tajla Zjydnoczůnygo Krůlestwa Wjelgij Brytańije a Irlandyje Půłnocnyj. Zajmuje 130 395 km² placu. Yngland zamjyszkuje 83% cołkij populacyje państwa (50 714 000 ludźi we 2006). Rygjůn zajmuje dwje trzeće wyspy Wjelgij Brytańije a mo grańice lůndowe s Walijům na zachodźe a Szkocyjům na půłnocy. Wjyncy kej to uoblewano je uod Morzo Půłnocnygo, Morzo Irlandzkigo, Atlantyckigo Uoceana a Kanoł La Manche. Stolicům Ynglandu je mjasto Lůndyn. Patrůnym Ynglandu je śwjynty Jorg.


text:
Ohridski jazor
Ohridski jazor (makedoński : Oxpидcko Eзepo, albański: Liqeni i Ohrit), jo jaden z tśoch pśirodnych jazorow w Makedońskej. Ohridski jazor jo wětši ako Prespanski jazor a Dojranski jazor. Ohridski jazor lažy na krotkowjacornej granicy mjaz Makedońskeju a Albańskeju a ma płoninu wót 340 km2. Ohridski jazor jo nejdłymšy jazor na Balkańskej połkupje (286 m). Z Ohridskego jazora wujźo rěka Crni Drim, kenž źo k Jadranskemu mórju. Na pśibrjoze Ohridskego jazora su 3 wažne města: Ohrid, Struga, kenž lažytej w Makedońskej, a Pogradec, kenž jo na albańskem teritoriju.
Jo 17 družynow rybow w jazorje, z kótarychž jo 10 jano w toś tem jazorje na swěśe žywe.


text:
Politicians and Election, Vote in Freedom, Actively Participate in Democracy, Vote for Change, Online referendum
blog kaczynskiego, kaczynski lech, lech kaczynski, rajmund kaczynski, malzenstwo Lecha Kaczynskiego z Maria and more...
Related polls > Janusz Korwin-Mikke, Donald Tusk, Jarosław Kaczyński, Andrzej Lepper, Grzegorz Napieralski, Grzegorz Schetyna, Bronisław Komorowski, Janusz Onyszkiewicz, Tomasz Nałęcz, Janusz Palikot, Jerzy Polaczek, Witold Bałażak, Lech Wałęsa, Marek Borowski, Mirosław Orzechowski, Waldemar Pawlak, Andrzej Orzechowski, Ryszard Kalisz, Michał Kamiński, Zbigniew Ziobro, (Lech Kaczyński) and more...