text:
Serbski Sokoł
Serbski Sokoł je třěšny zwjazk serbskich sportowych towarstwow, kotrež so z cilemi słowjanskeho sokołskeho hibanja zwjazane čuja. W centrumje steji spěchowanje masoweho sporta. Nimo kooperatiwnych čłonow zwjazkej tež mnoholičbne jednotliwcy přisłušeja. 1993 załoženy serbski sportowy zwjazk nawjaza na tradicije za čas Weimarskeje republiki wobstejaceho Serbskeho Sokoła.
Zwjazk zarjaduje dźensa sportowe swjedźenje a turněry w rozdźělnych mustwowych sportowych družinach a organizuje wobdźělenja na mjezynarodnych Sokoł-zetkanjach. K tomu wudawa časopis Sokołske listy.
Serbski Sokoł je tež zamołwity za zestajenje Serbskeje koparskeje wubranki.
StawiznyWobdźěłać
Dnja 9. nowembra 1920 so w Budyšinje pod nawodnistwom Jana Skale a Arnošta Lorenca prěnja serbska sokołska jednota załoži. Přikład bě čěskosłowakske sokołske hibanje. W Pančicach-Kukowje wotmě so 1924 prěnje zwjazkowe zetkanje Serbskeho Sokoła. Hač do lěta 1931 so nimale kóždolětnje dalše sportowe jednoty serbskeho sydlenskeho teritorija přidružichu. Prěni předsyda łužiskeho Sokoła bě publicist Jan Skala. Cil zwjazka bě, serbske dźěći, młodostnych a dorosćenych za sportowe skutkowanje dobyć a k tomu tež k posylnjenju narodneho wědomja přinošować. Hižo w 1920tych lětach so serbscy sportowcy tež na wšosłowjanskim sokołskim zetkanju w Čěskosłowakskej a w Juhosłowjanskej wobdźělichu.
Sokołske jednoty wobstejachu w mjezywójnskim času w Budyšinje (1920), Sowrjecach, Bukecach (1921), Malešecach, Poršicach, Radworju (1922), Baćonju, Komorowje, Hrodźišću, Pančicach, Ralbicach (1923), Wotrowje, Njebjelčicach, Delnim Wujězdźe, Chrósćicach (1924), Ćisku (1925), Kulowje, Rakojdach (1926), Haslowje (1929), Lichanju a Chwaćicach (1930).
Dźěle katolskeho duchownstwa mějachu wobmyslenja napřećo Serbskemu Sokołej, předewšěm dokelž sprěnja při sporće Serbja wobeju konfesijow w intensiwnym kontakće stejachu a zdruha dokelž so čěskosłowakski bratrowski zwjazk jako cyrkwi napřećo njepřećelsce hódnoćeše. Z tuteje přičiny so Serbski Sokoł 1930 do dweju po konfesijach rjadowaneju sokołskeju zwjazkow rozdźěli.
1933 so Serbski Sokoł rozpušći – zakaz přez nacionalsocialistiske knježerstwo bě hižo přihotowany. Wožiwjenje narodneho sportoweho zwjazka po Druhej swětowej wójnje so njeradźi. Tež knježerstwo NDR njedowoli nowozałoženje po 1949.
Po znowazałoženju w lěće 1993 so 100 serbskich sportowcow 1994 na 12. wšosokołskim zetkanju w Praze wobdźěli. W lěće 1996 přistupi Serbski Sokoł serbskemu třěšnemu zwjazkej Domowina.
LiteraturaWobdźěłać
- Josef Páta: Sokołstwo a Słowjanstwo, Budyšin 1924
- Alfons Wićaz: Serbski Sokoł. Budyšin 1990.
- Mikławš Krawc: Dołhi puć k załoženju a znowazałoženju Serbskeho Sokoła. W Rozhledźe 11/2020, str. 22–25


c: text/html

text:
Za awtomatiske zažne spóznawanje 525 000 eurow inwestowali
Wojerecy (SN/mwe). We Wojerowskej wuchowanskej straži zetkachu so wčera nimo Wojerowskeho měšćanosty Thomasa Dellinga (SPD) wodźacy zastupjerjo měšćanskeje wohnjoweje wobory a zarjadnistwa kaž tež fachowcy Budyskeho wokrjesa a Zhorjelskeho lěsniskeho zarjada. Přičina bě prezentacija modernizowaneho awtomatiskeho systema zažneho warnowanja před lěsnymi wohenjemi (AWFS). Město Wojerecy system za Budyski, Zhorjelski a Mišnjanski wokrjes wudźeržuje. Loni běchu za wobšěrne modernizowanje 525 000 eurow nałožili. Instalowane buchu dwanaće za wobstražowanje trěbnych kamerow, mjez druhim blisko Hórnikec, na Kaponicy pola Radworja abo njedaloko Lětonja. Instalowali su je mjez druhim na stražowanskich sćežorach a wěžach, na kotrychž sobudźěłaćer lěsniskeho zawoda w času stracha lěsnych wohenjow stražuje. Kamery škričkuja w běhu sekundow informacije Wojerowskej centrali, zwotkelž wohnjowe wobory zawołaja.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Harig měsac připójsnył
Budyšin. Najebać swoje oficialne rozžohnowanje Budyski krajny rada Michael Harig (CDU) hač do 31. awgusta w zastojnstwje wostanje. To zwisuje z tym, zo kónči so doba znapřećiwjenja přećiwo wólbnemu wuslědkej 21. julija. Tež hdyž tajke njejsu, dyrbi krajna direkcija jako prawniski dohlad podłožki pruwować a wólby wobkrućić. Njewuchadźeja z toho, zo budźe to hišće w juliju, bě wčera na posedźenju wokrjesneho sejmika zhonić.
Rozdźělne wuwiće
Budyšin/Zhorjelc. Incidencne hódnoty so we wokrjesomaj Budyšin a Zhorjelc rozdźělnje wuwiwatej. Po podaćach Roberta Kochoweho instituta je hódnota w Budyskim wokrjesu wo 38 na 396,0 přiběrała, w Zhorjelskim je wona wo 17 na 271 spadnyła. W Budyskim wokrjesu wothladuja po RKI dwě wosobje na intensiwnej staciji, w Zhorjelskim žanu.
Myta „Hra lěta“ přepodali


text:
Francusko godka
Francusko godka (français, la langue française) – godka ze zorty godek růmańskich familije godek indoojropejskich. Je to uojčysto godka lo ůng. 65 mln. ludźi, a ůng. 280 mln. ludźi mjyško we krajach, kaj francusko godka je godkům uřyndowům. Mo ůuna taki status we 32 krajach, wjynkšość ś nich noležy do Frankofůńije - wspůlnoty krajůw francuskogodkowych. Je tyž jydnům ze uoficjalnych godek we uorgańizacyjach mjyndzynarodowych, l.b. Uńije Ojropejskij, NATO a UoNZ.
Francusko godka pochodźi uod uaćiny a je jydnům ze nojbaři do ńyj zbližůnych godek pod wzglyndym gramatyki a suowńictwa, nale ajnflus na ńa mjouy tyž godki celtycke a germańske. Uod XVIII wjeku aže do pjyršyj pouowy XX wjeku peuńiua funkcyjo lingua franca, a bůu užiwany m. in. bez dwory krůlewske a arystokracyjo. Do dźiśej mo tako rola we terminolůgiji počtowyj, šermjerce, ruletce a inkšych.
Alfabyt francuskij godki mo 26 buchsztabůw:
a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z;
a tyž 2 ekstra ligatůry: œ, æ.
Ńykere buchštaby majům tyž znoki djakrytyčne: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
Wystympujům tyž dwu- a třiznoki: ai, ais, ait, aî, ay, on, om, an, am, en, em, in, im.


text:
ea0041ep9 | Adrenal cortex (to include Cushing's) | ECE2016
Papierska Lucyna , Rabijewski Michal , Kaminska Anna , Cwikla Jaroslaw , Otto Maciej , Cichocki Andrzej , Samsel Radoslaw , Zgliczynski Wojciech
ea0041ep316 | Clinical case reports - Pituitary/Adrenal | ECE2016
Kurowska Maria , Malicka Joanna , Otto Maciej , Tarach Jerzy S. , Lewicki Marcin
ea0035p25 | Adrenal cortex | ECE2014
Papierska Lucyna , Cwikla Jaroslaw , Rabijewski Michal , Glinicki Piotr , Otto Maciej , Kasperlik-Zaluska Anna
Kasperlik-Zaluska Anna A , Slowinska-Srzednicka Jadwiga , Roslonowska Elzbieta , Jeske Wojciech , Cichocki Andrzej , Otto Maciej , Zgliczynski Wojciech
Kasperllik-Zaluska Anna , Slowinska-Srzednicka Jadwiga , Roslonowska Elzbieta , Kochman Magdalena , Zgliczynski Wojciech , Jeske Wojciech , Otto Maciej , Cichocki Andrzej
ea0035p557 | Endocrine tumours and neoplasia | ECE2014
Kasperlik-Zaluska Anna , Otto Maciej , Cichocki Andrzej , Slapa Rafal , Rozkowszka Katarzyna , Slowinska-Srzednicka Janina , Roslonowska Elzbieta , Jeske Wojciech , Zdunowski Piotr , Zgliczynski Wojciech
ea0014p133 | (1) | ECE2007
Kasperlik-Zaluska Anna , Roslonowska Elzbieta , Slowinska-Srzednicka Jadwiga , Zgliczynski Wojciech , Jeske Wojciech , Papierska Lucyna , Otto Maciej , Slapa Rafal , Cichocki Andrzej , Cwikla Jaroslaw


text:
W zažnym 19. lětstotku wotući pod wliwom rozswětlerstwa a romantiki kaž tež narodneho wozrodźenja pola druhich słowjanskich ludow tež narodne wědomje łužiskich Serbow. 1845/47 załoži so prěnje (cyłoserbske) wědomostno-kulturne towarstwo Maćica Serbska. Na wšelakore wašnje wěnowaše so Maćica duchownym potrjebam serbskeho luda. W slědowacych lětdźesatkach wuwi so poměrnje šěroki spektrum, wuchadźachu wědomostne a beletristiske knihi. 1912 zjednoćichu so serbske towarstwa do třěšneho zwjazka Domowiny, zo bychu so wobarali stajnemu politiskemu a hospodarskemu ćišćej kaž tež germanizaciji.
Mjez swětowymaj wójnomaj prócowachu so Serbja wo zwoprawdźenje narodnych prawow, kotrež běchu we Weimarskej wustawje wupokazane (artikl 113). Dóńdźe k rozmachej w literaturje, wuměłstwje, hudźbje a wědomosći. 1937 pak zakazachu statne instancy serbsku rěč a kulturu a wutłóčichu ju z tym dospołnje ze zjawnosće. Přez poražku němskeho fašizma wuchowa so serbski lud před hrožacym fyziskim zničenjom.
Sakski krajny sejm schwali 1948 Zakoń wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće, kiž zmóžni nowe, stabilne struktury w kulturnym žiwjenju. Załožichu so serbske šule kaž tež serbske resp. sorabistiske institucije na polu kultury, kubłanja a wědomosće (na př. dźiwadło, Serbski ludowy ansambl, nakładnistwo, akademiski resp. uniwersitny institut). Njedźiwajcy materielneje podpěry narodna asimilacija tež za čas NDR postupowaše. Dźěle serbskeho sydlenskeho ruma so w zajimje ekstensiwneho wudobywanja brunicy dewastowachu, restriktiwne postajenja na polu kubłanja škodźachu narodnej substancy. Wšelake twórby spisowaćelow, hudźbnikow a molerjow móžachu narodne mjezy překročić, kulturne tradicije so wobchowachu a rozšěrichu. Sorabistika zdoby sej mjezynarodne připóznaće.
Po znowazjednoćenju Němskeje w lěće 1990 rozwi so w Serbach diferencowane towarstwowe žiwjenje. Politiske prócowanja koncentrowachu so we wobnowjenej Domowinje. Swobodny stat Sakska a kraj Braniborska zaručatej w swojimaj wustawomaj a w dalšich zakonjach Serbam politiske prawa. We wukazu wo wutworjenju Załožby za serbski lud (1991) zawjazachu so Zwjazkowa republika Němska, Sakska a Braniborska, spěchować serbsku rěč, kulturu a wědomosć, zo by so zachowała serbska narodna identita.
Serbska rěč
Za cuzych wosebje zajimawa swojoraznosć Łužicy wobsteji w tym, zo je tu nimo němskeje dalša awtochtona rěč žiwa: serbšćina. Wona słuša do swójby słowjanskich rěčow. Je přiwuzna čěšćinje, pólšćinje a słowakšćinje, z kotrymiž twori zhromadnje skupinu zapadnosłowjanskich rěčow. Jako němske pomjenowanje za nju trjeba so tradicionelnje nimo "Sorbisch" tež wuraz "Wendisch".
Serbšćina so dźensa hišće w někotrych dźělach Hornjeje a Delnjeje Łužicy wužiwa. Cyle hinaša bě situacija w historiskim času. W dźensnišich krajach Sakska, Saksko-Anhaltska, Durinska, Braniborska a Mecklenburgsko-Předpomorska sydlachu něhdy předewšěm słowjanske kmjeny a rěčachu so słowjanske dialekty. Nětčiša serbšćina je jenički hač do dźensnišeho zachowany słowjanski idiom w Němskej.
Pisomne serbskorěčne pomniki ze srjedźowěka njeeksistuja. Móžemy sej pak z pomocu němčiny přibližny wobraz staroserbšćiny stworić. W dźělach wuchodneje Němskeje su mnohe městne mjena serbskeho pochada. Jako přikładaj njech słužitej sakskej wulkoměsće: Mjeno Leipzig (Lipsk) je wot serbskeho słowa lipa wotwodźene a Chemnitz (Kamjenica) je tworjene wot staroserbskeho słowa, kotrež w modernej serbšćinje kamjeń rěka.
Prěnje pisomne teksty w serbšćinje su so nam z časa po 1500 zachowali. Lutherska reformacija žadaše rozšěrjenje křesćanstwa w maćernej rěči wěriwych; to spěchowaše přełožowanje biblije a dalšich w ewangelskej cyrkwi trěbnych tekstow. Analognje k tomu wuwi so tež katolske serbskorěčne pismowstwo.
Prěnje teksty běchu so po rěči chětro sylnje mjez sobu rozeznawali, dokelž do dalokeje měry wotpowědowachu dialektam přełožowarjow. Na proze 18. lětstotka wuwi so za pisomnu serbšćinu zwjazowaca rěčna norma. Při tym wutwori so dalša rěčna wosebitosć serbšćiny: Njedóńdźe - kaž pola wjetšiny druhich ludow w zažnobyrgarskim času - k forměrowanju jednotneje spisowneje rěče, ale nastaštej dwě spisownej formje: a) hornjoserbska spisowna rěč w Hornjej Łužicy a b) delnjoserbska spisowna rěč w Delnjej Łužicy. Tež pozdźišo njezrosće serbšćina do jednotneje spisowneje rěče, dokelž wona njebě ženje statna rěč, a tak njeeksistowaše nuznosć nadregionalneho dorozumjenja z jeje pomocu. Łužiscy Serbja rěča a pisaja potajkim hač do dźensnišeho w dwěmaj rěčomaj.
Serbšćina přitomnosće njewustupuje jenož w mjenowanymaj formomaj. Tež chětro wurazne narěčne rozdźěle su so zachowali. "Serbski rěčny atlas", kiž je wot 1965 hač do 1996 w ćišću wušoł, předstaja dialektalnu bohatosć z pomocu mnohich kartow.
Serbšćina so dźensa wot někak 50-60.000 ludźi wužiwa, a to w ertnej kaž tež w pisomnej formje. Potrjebam moderneje komunikacije so wona z tym přiměrja, zo swój słowoskład stajnje rozšěrja. Zwonka wšědneho žiwjenja trjeba so serbšćina w rjedźe předmjetow šulskeje wučby, w kulturnych institucijach a organizacijach, w cyrkwi a we wosebitych statnych a komunalnych wozjewjenjach. Rěčnosociologiska situacija wuskutkuje, zo so wobě spisownej rěči stajnje dale wuwiwatej. Njedźiwajcy toho pak su socialne wuměnjenja za wužiwanje serbšćiny porno němčinje sylnje wobmjezowane a to tež w přichodźe wostanu.
Žórło: Serbski Institut, "K stawiznam Serbow", meja 2002, internet: www.serbski-institut.de
Časowy přehlad
Žórło: Peter Kunze, "Kurze Geschichte der Sorben", 2001


text:
Tarnowske Gůry
Spůłrzyndne: 50°27' N 18°52' E
Tarnowske Gůry (pol. Tarnowskie Góry, mjym.: Tarnowitz, čes.: Tarnovice, łać.: Montes Tarnovicenses) – mjasto a gmina we pouedńowo-zachodńij Polsce, we wojewůdztwje ślůnskym, śedźiba powjatu tarnůgůrskigo, na půunocnym krańcu Gůrnoślůnskigo Uokryngu Přymysuowygo (GUoP). W lotach 1975-1998 mjasto admińistracyjńy noležouo do wojewůdztwa katowickigo.
Tarnowske Gůry ležům na půunoc uod Bytůńa, na pouedńe uod Lublińca i na půunocny zachůd uod Pjekar Ślůnskych. Bez mjasto přepuywo Stoua (Bobrowńiki Ślůnske) i Drama (dźelńica Repty Ślůnske).
Dźelńice[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dźelńice Tarnowskich Gůr:
- Bobrowńiki Ślůnske[zdrzůdło mjana?]
- Lasowice[zdrzůdło mjana?]
- Strzybńica
- Pńowjec[zdrzůdło mjana?]
- Stare Tarnowice[zdrzůdło mjana?]
- Galenberg[zdrzůdło mjana?]
- Repty[zdrzůdło mjana?]
- Uopatowice[zdrzůdło mjana?]
- Sowicke[zdrzůdło mjana?]


text:
Oslo
Spůłrzyndne: 59°56'58" S 10°45'23" W
Oslo – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).
W Oslo je Krůlewski Pałac, mo swůj plac parlamynt Norwegije (Storting) a inksze władze cyntralne a placůwki dyplůmatyczne - ambasady.
Kole Oslo je nojwjynkszo we państwje hawyna Oslo-Gardermoen.


text:
Wizualny rōman
Wizualny rōman (jap. ビジュアルノベル bijuaru noberu) to je japōnskŏ kōmbinacyjŏ kōmputrowego szpila z rōmanym, z małõ możebnościōm interakcyje a epnōm wielościōm tekstu. Ajnfachowy wizualny rōman mŏ grafike jak z anime, muzykã w tle a pŏrã cest do ôbioru[1]. Niykere wizualne rōmany majōm animacyjõ.
CestyEdytuj
We wizualnych rōmanach sōm cesty, kere wekslujōm fabulã szpila. Eźli po ôbraniu cesty niy je sie jeji wiyrny idzie trefić na felerny kōniec[2]. Wizualny rōman bez cest to kinetyczny rōman.


text:
Čornecy
Čornecy (němsce Zscharnitz) su wjeska z 48 wobydlerjemi[2] w hornjołužiskim wokrjesu Budyšin. Słušeja ke gmejnje Hodźij a leža 209 m nad mórskej hładźinu. Hač do lěta 1936 běchu Pozdečanski wjesny dźěl.
Susodne wjeski su Baćoń w sewjerowuchodźe, (Hornje) Sulšecy we wuchodźe, Prěčecy w juhowuchodźe, Liboń w juhozapadźe a Pozdecy w zapadźe.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Prěnje historiske naspomnjenje jako Czornewicz je z lěta 1361.[3] Ležownostne knjejstwo wukonješe přez lětstotki kaž w susodnych Pozdecach Budyske tachantstwo, tak zo wosta wjes porno susodnym wjeskam na juhu přewažnje katolska. Hač do wotewrjenja noweje katolskeje šule pódla Baćońskeje cyrkwje běše tuta w Čornecach. Najwjetše kubło we wsy bě Rynčec z 49 hektarami. W Druheje swětoweje wójny padnychu třo Čornečenjo.
Wobydlerstwo[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 46 wobydlerjow, kotřiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4]
1925 bě w Čornecach a Pozdecach wot cyłkownje 99 wobydlerjow 92 katolskich a sydom ewangelskich.[3] Katolscy Čornečenjo přisłušeja wot lěta 1911 Baćońskej wosadźe, do toho Chróšćanskej.
Wosobiny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mikławš Haša (1862–1890) – wučer a towarstwowy prócowar; 1881–86 wučer w Čornecach
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 31. decembra 2019; Podaća gmejnskeho zarjada Hodźij
- ↑ 3,0 3,1 Čornecy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 61. → wšě wjeski


text:
▶ »Wendentag 2020«
Pó wuspěšnem prědnem swěźenju »Wendentag« we Wendlanźe 23. junija 2019 planuju organizatory dalšny taki swěźeń na tenraz dwěma dnjoma sobotu, dnja 22.08., a njeźelu, dnja 23.08.2020, zasej w kulojcowem muzeju w Lübelnje. Głowne zarědowarje su towaristwa »Wendischer Freundes- und Arbeitskreis«, »Rundlingsmuseum Wendlandhof Lübeln« a »Rundlingsverein. Verein zur Förderung des Wendlandhofes Lübeln und der Rundlinge«. W źinsajšnem wokrejsu Lüchow-Dannenberg w Dolnej Sakskej jo něga sedlił rod Drjewjanarjow, kótaregož pódwjacornosłowjańska rěc jo srjejź 18. stolěśa wumrěła. Wót jogo kultury su zwóstali wšake nałogi a powěsći, kulojcowe formy jsow, narodne drastwy, někotare zběrki drjewjańskich słowow a jaden spiw. Módlitwa »Wóścenaš« bu 1691 w tej narěcy Obodritow zapisana.
▶ Nowostku předstajiła
Dorothea Šołćina je swoju nowostku, hodownu stawiznu »Jank a Majka w njebjesach« za dźěći wot štyrjoch lět, ze sydom čitanjemi dźěćom w šulomaj w Chrósćicach a Pančicach-Kukowje, w Budyskimaj pěstowarnjomaj »Jan Radyserb-Wjela« a »Kraj pjerachow« kaž tež na adwentničce a w dźěłowej skupinje Serbšćina towarstwa Stup dale w Drježdźanach předstajiła. Premjera běše 13. nowembra 2019.


text:
Napoleůn Bůnaparte
Napoleůn Bůnaparte, fr.: Napoléon Bonaparte, it.: Napoleone Buonaparte, Napoleůn I, rodz. 15 śyrpńa 1769 we Ajaccio na Korsyce, um. 5 maja 1821 we Longwood na Wyspje Śwjyntyj Helyny) – pjyrszy kůnsul Francuskij Republiki 1799-1804, cysorz Francuzůw we lotach 1804-1814 a 1815, prezydynt (1802-1805) a krůl Italiji we lotach 1805-1814. Wkludźůł we 1804 do prawnygo systymu cywilny kodeks, kery przewidywoł mjyndzy inszymi cywilne śluby a rozwody. We tym samym roku koronowoł śe na cysorza Francuzůw, a 26 maja 1805 na krůla Italiji. Prowadźůł wojny we cołkij Ojropje, prziłůnczůł do Francyji Belgijo, Ńiderlandy, mjymjecke prowincyje nad Půłnocnym Morzym, a srogo tajla Italije, wroz ze Rzimym. Ńyskorzi losy wojnůw śe zwyrtły a 31 marca 1814 Paryż znod śe pdoe uokupacyjům. Bestůż 6 kwjetńa Napoleůn abdykowoł. Ńyskorzi zesłano go na wyspa Elba. Citnůł ś ńij 26 lutygo 1815, wrůćůł nazod do Francyje, a bez 100 dńůw wojowoł na nowo, aże do bitwy pod Waterloo, po keryj go internowano zaś a zesłano dali, aże na Wyspa Śwjyntyj Helyny. Żůł sam jeszcze bez 6 lot, po śmjyrći jygo ćoło przekludzůno do Paryża.


text:
Nauki chemiczne
Reprezentanci: Anna Adamczyk, Bogusław Józef Baś, Teresa Biegun, Krystyna Błaszczak, Andrzej Wiktor Bobrowski, Lucyna Daniela Czekaj, Dominik Jacek Dorosz, Ryszard Jerzy Gajerski, Janusz Maria Gołaś, Zofia Maria Guzik, Magdalena Hasik, Piotr Paweł Izak, Jerzy Jedliński, Maria Jadwiga Kamieńska-Żyła, Zofia Köhsling, Zygmunt Stanisław Kowalski, Władysław Wojciech Kubiak, Jadwiga Ewa Laska, Andrzej Lewenstam, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Stanisław Łabuś, Jan Migdalski, Urszula Dorota Moryc, Jerzy Piech, Jan Pielichowski, Kazimierz Przybylski, Grzegorz Róg, Andrzej Stefan Sadowski, Anna Stoch, Katarzyna Tkacz-Śmiech, Władysława Tur, Irena Wacławska, Jerzy Zarębski


text:
Wszyjske ôperacyje
Spōlne pokŏzanie wszyjskich dostympnych regestōw Wikipedia. Możesz uakuratnić widok bez ôbranie zorty regestu, miana ôd używŏcza, abo tykanyj strōny (dŏwŏ pozōr na małe i sroge litery).
- 19:26, 3 mŏj 2014 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Rezerwat Przirody Łynżczok do Rezerwat przirody Łynżczok (uort.)
- 00:24, 16 kwi 2014 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:Jaceknow/Jan Miodek do Jan Miodek (nowy artikel)
- 04:32, 30 mar 2014 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:Jaceknow/Wielkie Morawy do Wielge Morawy (Wielge Morawy)
- 02:23, 19 mar 2014 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:Jaceknow/Aquadrom do Aquadrom
- 00:32, 5 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Historyjo Ślonska po ślonsku do HISTORYJO ŚLŮNSKA po ślůnsku
- 23:46, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd pōnknōł strōnã Używacz:Jaceknow/Marek Szołtysek do Marek Szołtysek na przekerowanie
- 22:25, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Marek Szołtysek do Używacz:Jaceknow/Marek Szołtysek
- 22:16, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Wikipedyjo:Gruba "Wujek" do Gruba "Wujek"
- 22:14, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Wikipedyjo:Jaceknow/Gruba "Wujek" do Wikipedyjo:Gruba "Wujek"
- 22:13, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Jaceknow/Gruba "Wujek" do Wikipedyjo:Jaceknow/Gruba "Wujek"
- 22:12, 4 gru 2013 Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd przeniōs strōnã Używacz:Jaceknow/Gruba "Wujek" do Jaceknow/Gruba "Wujek"
- 02:56, 24 lis 2009 Kōnto Jaceknow dyskusyjŏ wkłŏd było stworzōne autōmatycznie


text:
Za wokrjes w Euroregionje
Budyšin. W sobustawskej zhromadźiznje Euroregiona Nysa z.t. zastupuja wokrjesni radźićeljo Wolfgang Zettwitz (CDU), Sven Gabriel (FDP) a Hajko Kozel (Lěwica) dale Budyski wokrjes. Wokrjesny sejmik jich wobkrući a pomjenowaše zdobom třoch zastupjerjow-radźićelow Patrica Junga, Normana Retzlaffa (wobaj CDU) a Ralpha Büchnera (Lěwica).
5 000 šulerjow wjace
Drježdźany. Sakske statne ministerstwo za kultus njemóže narunać dotal pobrachowacych wučerjow. Přičina je zwyšenje ličby šulerjow. W šulskim lěće 2017/2018 chodźi po cyłej Sakskej 5 000 šulerjow wjace do šule hač lěto před tym. Za tutych šulerjow je trjeba něhdźe 200 rjadownjow a 200 přidatnych wučerjow, zdźěli kubłanskopolitiska rěčnica frakcije Lěwicy Cornelia Falken.
Młodym ćěkancam pomhać
Budyšin. Budyski wokrjes a město Budyšin chcetaj so sylnišo za kubłanje ćěkancow zasadźić. Tuž stej wobě zarjadnišći podpisałoj kooperaciske dorěčenje z Němskej załožbu za dźěći a młodźinu. Mjez druhim chcedźa młodych ćěkancow sčasom wo přechodźe ze šule do wukubłanja informować a jich přewodźeć.


text:
Hauskyjza łaziōła1 za mnōm2 od dugszego3 czasu, ale moja Baba4 niy dała mi jyj5 zrobić we miyszkaniu, bo by mie chyba wyczasła6 ze tym smrodlawym syrym.7 Dopiyro jak żech przijechoł do Teściowyj, co mo8 wiynkszo chałpa,9 znod żech w ni10 tako izba,11 kaj12 żech się mōg postawić miska ze tym syrym. Smrōd bōł z kołżdym13 dniym wiynkszy, ale jak już syr bōł fertich,14 to od niego smak wynagrodziōł nōm te smrodlawe mynki.15 I jak przijechała na besuch16 jedna Ciotka z Wiynkszyc i dała sie w ta hauskyjza, to Teściowa musiała ji17 jōm wyrwać i skludzić do lodōwki,18 bo by nōm całoł zezarła. Tyn smak to je to, yno żeby tego smrodu bōło mani.19 Nawet jak już pojada do dōm, to Teściowa bydzie mogła pedzieć:20 ziyńć pojechoł, smrōd łostoł.
Co potrza?21
500 g biołego syra
trocha soli, pieprzu
garść kminku
2 łeżki22 masła
2 żōłtka
Syr pożgejcie23 w jaki misce, posypcie solōm i kminkym, nakryjcie jakim ryncznikym24 do naczyń i łodstołwcie25 na połra dni w jake miejsce, kaj Wōm niy bydzie zawołdzoł26 tyn smrōd. Jak już bajecie27 widzieć, że już bydzie klajstrowaty28 (4-6 dni), to rozpuśćcie sie na patelni masło, wciepcie29 tam tyn syr i niech się porzōndnie podsmołży30. Potyn wciepcie tam żōłtka, trocha pieprzu- mogecie jeszcze do smaku tyż trocha posolić- trocha to pomiyszejcie i fertich. Wlyjcie31 sie to do jaki miski, niech trocha ochōdnie32 i… smacznego:)
1chodziła
2mną
3dłuższego
4żona
5jej
6wyrzuciła
7serem
8ma
9większy dom
10niej
11pokój
12gdzie
13każdym
14gotowy
15męki
16odwiedziny
17jej
18schować
19mniej
20powiedzieć
21potrzeba
22łyżki
23podziabać
24ręcznikiem
25odstawcie
26przeszkadzał
27będziecie
28kleisty
29wrzućcie
30porządnie podsmaży
31wlejcie
32ostygnie


text:
Nowo Gwinyjo
Nowo Gwinyjo (ang. New Guinea, indůnez. Irian) to je wyspa we zachodńij tajli Uoceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Źymje (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a půmjyškuje ja ůng. 9 mln. ludźi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano mjyndzy Indůnezyjo (zachodńo tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodńo tajla). Uod Australije je uoddźelůno na pouedńu bez Ćyśńina Torresa. Uod zachodu sůmśaduje s Archipelagym Malajskim, uod wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspůma Salůmůna.
Na pouedńu wyspy je ńiźina s bažouůma, teryn wznośi śe ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmůw gůrskich, s nojwyžšymi ščytůma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guůwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcůw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wjynkšość ludnośći to Papuasy.
Lo Ojropejčykůw wyspa uodkryu Portůgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wjeku wyspa potajlowano mjyndzy Ńiderlandy, Ńymcy a Wjelgo Brytańijo. Uod 1905 tajla brytyjsko přelozua pod admińistarcyjo Australije. Tajla mjymjecko zostoua po I wojńe śwjatowyj překazano Australije kej terytorjům mandatowe, a uod 1945 - terytorjům powjerńiče. We 1949 Australijo skuplowoua oubje tajle we Terytorjum Papui a Nowyj Gwinyje, kere istńouo do 1975 roku, we kerym uoguošůno ńypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodńo wadźiuy śe Ńiderlandy s Indůnezyjům bez lata 1949-1963, na kůńec we 1963 roku přiuůnčůno ja ku Indůnezyje kej Irjan Zachodńi.
Gospodarka je sam uoparto guůwńy na prymitywnym bauerstwje, ńywjelge wydobyće zuota, mjydźi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbańizowano a ńywjela je sam drogůw.


text:
Arystoteles
Arystoteles (gr.: Ἀpισtotέλnς, Aristotelēs; ur. 384 p.n.e., zm. 322 p.n.e.) – jydyn s třech, kole Platůna a Sokratesa nojsrogšych filozofůw greckych. Stwořůu uopozycyjny do platůńismu a růwńy spůjny systym filozofičny, kery fest dźouou na filozofijo a nauka ojropejsko a tyž jygo chřeśćijańsko uodmjana mjanowano tůmismym bůua uod XIII w. a je do dźiśej uoficyjolnům filozofijům Kośćoua katolickigo.
Arystoteles pouožůu sroge zasugi we astrůnůmije, fizyce, bjologije a logice, nale tajla jygo teoryje astrůnůmičnych a fizyčnych uokazoua śe felerno. Zbyt rygorystyčno akceptacyjo uůnych teoryje bez předstawićelůw filozofije scholastyčnyj stoua śe jydnům s přičyn uopůźńyńo rozwoju uůnych nauk we Ojropje, nale s drůgi strůny myśl Arystotelesa zainspirowoua do pošukiwańo nowych hipotez we kosmologije a fizyce bez krytyčnych arystotelikůw juž we XIII a XIV wjeku (zwuašča tzw. via moderna we filozofije).


text:
Wirtuelnu knižnu premjeru zarjadowa srjedu, 9. nowembra 2020, Ludowe nakładnistwo Domowina. Z »dołhej ruku« přepoda jeho jednaćel Syman Pětr Cyž awtorskej eksemplaraj antologije »Susodźa« z nakładnistwa na Budyskej Sukelnskej do SAEK na Dr. Arnošta Mukowu a do Chasowa. Wottam wobdźělištaj so na literarnym wječorku Měrana Cušcyna a Pětr Dźisławk, dwaj z jedynadwaceći awtorow kónc nowembra wušłeje čitanki. Syman Pětr Cyž wjedźeše zhromadnje z lektorom Pětrom Thiemannom po zarjadowanju a podźakowa so dalšim na zwoprawdźenju knihi wobdźělenym. Nimo awtorow su to wudawaćelka knihi Ingrid Juršikowa, lektorka Marka Maćijowa a wuhotowarka Iris Brankačkowa.
Bě to prěnje wirtuelne čitanje LND, nastorčene přez kontaktne wobmjezowanja w času pandemije. K jeho poradźenju přinošowachu nimo techniskeje podpěry (SAEK, Michał Cyž) čitacaj awtoraj, flair wšelakich čitanskich městnow (wot nakładnistwowych běrowow, domjaceje stwički hač k inscenowanemu literarnemu křesłu), wćipnosć wobdźělnikow (přez cyły čas wjace hač štyrcećo) a hudźbne wobrubjenje (nahrawane wot hudźbnikow Serbskeho ludoweho ansambla).
W januarje přednošowaše Leoš Šatava w Budyskim Serbskim instituće wo noworěčnikach w konteksće mjeńšinowych rěčow a rewitalizaciskich hibanjow. Wo tym bě Šatava tež w Rozhledźe 6/2018 pisał. Tu slěduja někotre dodatne prašenja.W zwisku z nowo- a maćernorěčnikami wobkedźbuje so wěsta dichotomija. Maće přikłady, kak rozeznawaja so ći, kotřiž su rěčnje z dźěćatstwa socializowani, wot tych, kotřiž su rěč na hinaše wašnje nawuknyli?
Hłowna dichotomija, kotraž płaći mjenje abo bóle powšitkownje, je, zo wužiwaja ći tak mjenowani tradicionelni abo stari maćernorěčni rěčnicy husto wobchadne abo dialektalne formy, kotrež su často přez majoritnu rěč wobwliwowane. Nawopak je rěč noworěčnikow, kotřiž su rěč w šuli nawuknyli, z linguistiskeho stejišća bóle čista, ale tež kusk sterilna a nima duch we sebi, kajkiž ma stara rěč. Rěč rozeznawa so tež po słowoskładźe. Tradicionelni rěčnicy wužiwaja husto požčonki abo kalki z majoritneje rěče a nawopak su nowi wužiwarjo husto purisća. Druha wěc je, zo sej tradicionelni husto njewaža, zo rěč wobknježa abo so samo za nju hańbuja; noworěčnicy su husto hordźi a samo trochu militantni rěč nastupajo. A hišće něšto třeće: Teritorialnje móžemy tradicionelnych rěčnikow husto na wěsty region wobmjezować. Noworěčnicy njejsu tak z wěstym regionom abo městnom zwjazani, su wšudźe žiwi.
Štož pak bě w žołmje wotprajenjow jako prěnje alternatiwnje organizowane, a informacija roznjese so spěšnje přez socialne syće, běštej internetnej wusyłani njedźelnišich katolskich kemšow z Chrósćic a Radworja 15. měrca. Sobotu bě Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo wozjewiło, zo so žane kemše wjace njewotměwaja a hižo njedźelu rano sedźachu wěriwi před wobrazowku a swjećachu na te wašnje zhromadnje Božu mšu. Njepřijomne začuća njewěstosće na njedźelnišim dopołdnju najskerje na wjele městnach začuwać njeběchu.
Serbski institut wuhotuje prawidłownje Institutny dźeń, zo by šěrša zjawnosć wo slědźerskich projektach wědomostnikow zhoniła. Lońše zarjadowanje wusměri so na serbskich zajimcow a wotmě so w serbskej rěči 13. decembra w Serbskim domje w Budyšinje. Štyri přednoški wěnowachu so wubranym projektam. Lechosław Jocz a Jan Měškank rozłožištaj zhromadny pjećlětny projekt z Astrid Schmiedelowej, w kotrymž wuwiwaja serbsku předčitansku funkciju za internetne strony. Jana Piňosová, Jana Šołćina, Thomas Menzel a Pětš Šurman předstajichu projekt »Generacija Warnoćicy – wulki mały swět łužiskich dźěći w Čěskej«. Wito Bejmak poda dohlad do digitalnych poskitkow Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa, Theresa Jacobsowa a Ines Kellerowa reflektowaštej móžnosće, kotrež skići imaterielne kulturne herbstwo za widźomnosć Serbow.
Předčitanska funkcija wuwiwa so we wobłuku spěchowaneho projekta na dobro inkluzije a ma bjezbarjerny přistup k serbskim internetowym stronam zmóžnić. Nimoměry wuznamny pak je poprawom pódlanski efekt projekta. Za jeho zwoprawdźenje su slědźenja na polu serbskeje fonetiki a ortoepije trěbne. Kaž slědźerjo rozłožichu, njepředleži dotal ani za delnjo- ani za hornjoserbšćinu kompletne wopisowanje načasneho wurjekowanja.
Kampanja sama wuwoła kritiku. Tež ja njemóžach rozumić, čehodla je slogan akcije za wjace akceptancy serbšćiny w zjawnym rumje jenož němski. »Sorbisch? Na klar!« Čehodla njewužiwa kampanja znajmjeńša nimo němskeho hashtaga tež serbski? Zamołwići rozkładźechu, zo njeměri so kampanja na Serbow a zlutniwe wužiwanje serbšćiny je wědomy rozsud.
Jako sylnu a zmužitu žonu, kotraž so ze zahoritosću za swoje přeswědčenje angažowaše, jako wěriwu křesćanku a jako humanistku, kotraž měješe wulku česćownosć před ludźimi, hódnoćichu rěčnicy swjatočneho spominanja 6. awgusta w Radworju dr. Marju Grólmusec (1896–1944). Grólmusec wotrosće w Lipsku, sta so z wučerku a publicistku, rozestaješe so z rólu žony w politice a demokratiji, angažowaše so sama we wšelakich politiskich stronach a zaběraše so z dźěłarnistwami. 1933 zaćahny do lětnjeje wile staršeju w Radworju a zasadźowaše so wottam za antifašistiske spjećowanja. Po denunciaciji bu 1934 wot gestapo zajata a k šěsć lětam w chłostarni zasudźena, po kotrychž přewjezechu ju do koncentraciskeho lěhwa w Ravensbrücku. Tam 1944 zahiny.
Wuchodosakska wotnožka Němskeho zwjazka dźěłarnistwow DGB ze swojej jednaćelku Danu Dubil bě składnostnje 75. posmjertnin Marje Grólmusec spominanje nastorčiła. Na smjertnym dnju Grólmusec přeprosy do Radworja a 22. awgusta na dalše zarjadowanje do Budyskeho Serbskeho muzeja.
W Radworju zetkachu so zastupnicy sobuzarjadowacych gmejny Radwor, Maćicy Serbskeje, Žónskeje iniciatiwy Budyšin, Domowiny, Budyskeje SPD, Serbskeho instituta kaž tež Budyska społnomócnjena za runostajenje a dalši na Radworskim kěrchowje. Dawid Wowčer spominanje na pozawnje zahaji a wobrubi. Farar Beno Jakubaš poda mysle wo křesćance Grólmusec a zwurazni zdobom, zo bě jemu přistup ke Grólmusec dołho přez jeje předstajenje jako komunistka zašlahany. Poćahujo so mjez druhim na jeje listy z jatby a na rozprawy sobujatych w Ravensbrücku pokaza na to, kak je so Grólmusec za čłowjeskosć a za swojich sobučłowjekow zasadźiła. Nyšpor při pomniku zakónči so z modlitwu a kěrlušom.
Tute »rasowědne« přepytowanja wotměwachu so w 1920tych a 1930tych lětach we Łužicy. Započachu so hižo do přewzaća mocy přez nacionalsocialistow a wotpowědowachu tehdyšemu duchej časa w antropologisko-medicinskim slědźenju. Rasowa teorija bě jedna z teorijow, z kotrymiž wědomosć tehdy dźěłaše. Započinaše so hižo w 19. lětstotku a mjez wědomostnikami jewi so tež wulke mjeno Rudolf Virchow. Znaty medicinar je rasowědne přepytowanja přewjedł a hižo Łužicu sobu wobkedźbował. Hladajo na přiběracy nacionalsocializm dóstachu přepytowanja w mjenowanych lětach přidatnu politisku dimensiju.
Wot 4. do 7. julija wotměje so 13. mjezynarodny folklorny festiwal »Łužica« w Budyšinje, Hochozy a Chrósćicach. Rozhlad je so z Markom Kowarjom rozmołwjał, kotryž organizaciju festiwala wot spočatka w lěće 1995 nawjeduje.Kotre skupiny směmy lětsa na festiwalu dožiwić?
Skupiny z Pólskeje, Georgiskeje, Čěskeje, ze Saratowa w Ruskej, Hrodowskich Chorwatow z Awstriskeje a prěni raz na našim festiwalu skupiny z Peruwa, Boliwiskeje, Algeriskeje a Nepala.Prócujeće so při planowanju wo konkretne skupiny kaž wo słowjanske abo tajke z europskich mjeńšin?
Haj, jich mamy přeco pódla. Pak nam skupiny pisaja, zo bychu so rady wobdźělili, pak namjetuja je naše serbske folklorne skupiny a my so zaměrnje naprašujemy. Zakładnu zestawu wudospołnjamy dale ze skupinami, kiž su z dalšeho kontinenta abo so po hudźbnej barbje a temperamenće wot zbytka rozeznawaja. Program ma być wotměnjawy a pod wuměłskim aspektom wuwaženy. Sylnje prócujemy so wo zastupjerjow mjeńšinow.Kak wupada powabjenje a namjetowanje skupinow?
Někotre skupiny hladaja do CIOFF-protyki a naprašuja so pola zarjadowarjow wšelakich festiwalow. Hdyž so skupina do koncepta hodźi, abo hdyž ju hišće měli njejsmy, sćelemy jej naprašnik. Z nim přepruwujemy, hač wotpowěduja wuměnjenjam organizacije CIOFF: originalny hudźbny přewod, předstajenje drastowych regionow, zapřijeće spartow reje, spěw a hudźba. Nimo toho sćelu nam skupiny wobrazowy a widejowy material. Potom rozsudźimy, hač skupinu do programa přiwozmjemy.
Pśechod. Přechod. Übergang. Prehod 03
W přichodnym połdra lěće budźe njewšědna wustajeńca łužiskich a korutanskich tworjacych wuměłcow w muzejach w Němskej, Słowjenskej a Awstriskej widźeć, přewodźana wot čitanjow a koncertow ze serbskej a słowjenskej literaturu a hudźbu. Z mjeztym třećim wudaćom pokročuje słowjensko-serbske zhromadne dźěło na polu wuměłstwa.
Před pjeć lětami wotměchu so na iniciatiwu korutanskeho Słowjenca Karla Vouka Serbske kulturne dny w Korutanskej w Awstriskej. Wuměłc so wobšěrnje ze serbskej a łužiskej tematiku rozestaja. Najmarkantniši drje je jeho cyklus »Satkula abo (st)wor(jen)a krajina«, kotryž bě jako druhi dźěl projekta »Přechod« na wšelakich městnach we Łužicy wustajeny.Wustajeńca »Přechod 03« započina so 26. meje w Budyskim Serbskim muzeju, budźe dale wot 3. oktobra w Slovenj Gradecu (KGLU), wot 23. januara 2020 w Celovecu (MMKK) a wot 25. junija 2020 w Choćebuskim Serbskim muzeju widźeć. Grafika: Karl Vouk
Wustajeńcu »Wobrazy krajiny« charakterizuje zajimawy wuběr twórbow k temje krajina. Poprosych dr. Andreju Hribernik, Noru Leitgeb a Sabrinu Kotzian, zo bychu něšto wo dwanaće wuměłskich pozicijach powědali. Andreja Hribernik nawjeduje Korutansku galeriju tworjaceho wuměłstwa (Koroška galerija likovnih umetnosti, KGLU) w Slovenj Gradecu a je zastupjerjow za słowjensku Korutansku wubrała. Nora Leitgeb dźěła w Muzeju moderneho wuměłstwa Korutanska (Museum Moderner Kunst Kärnten, MMKK) w Celovecu, kotryž je tohorunja na projekće wobdźěleny a pisa katalogowe teksty k twórbam awstriskich Korutanjanow. Wuměłska stawiznarka Sabrina Kotzian z Choćebuza dźěła za Wuměłski archiw Beeskow a pisa teksty k twórbam serbskich wuměłcow.


text:
Kjarliže su śišćane paralelnje w šwabachskem a łatyńskem pismje a z notami wugótowane. Spiwaŕske wobogaśiju wušej togo gódowne spiwanja, liturgija a psalmy w dolnoserbskej rěcy ako teke slěpjańske kjarliže. Pśidane su nastawk k historiji serbskich spiwaŕskich w Dolnej Łužycy z jich chronologiskim pśeglědom a biografije serbskich kjarližarjow a komponistow.
Wóndano je wušła štwórta zběrka łužiskeho basnika Volkera Sielaffa pod titlom »Barfuß vor Penelope«. Sielaff je so 1966 w Großröhrsdorfje narodźił a bydli nětko w Drježdźanach.Volker Sielaff, Barfuß vor Penelope. Gedichte, Drježdźany 2020, brošura z klapamiW tutej zběrce zaběra so mjez druhim z Łužicu, ze swojej ródnej wokolinu, tak pisa w basni »Flickenteppich«: »Die alten Wege/ der Milzener, Meißner, der ersten Bauern …«. Baseń skónči ze słowami »Auf der B6 bei Bautzen/ seh ich die Dorfjugend auf knatternden Mopeds.« Wón wě stawiznički powědać: wo kinje, korčmje na dwórnišću, swójbnych a jich žiwjenju. Wšitko je zapředźene do historiskich a tučasnych podeńdźenjow na swěće. Runje tak kaž basnje, zaběrace so z molerstwom. Mjez nimi su molerjo kaž Carl Lohse, kotryž je najdlěši čas swojeho žiwjenja w Biskopicach skutkował, abo Strawalde (Jürgen Böttcher), tón wotrosće w Strahwalde (Ochranow). Zběrka, kotraž so z mnohodźělnej a mnohohłósnej basnju »Mystische Aubergine«, zahaji, ma wjacore historiske woršty. Wot podawiznow antikskeje mytologije, nimo stawiznow Carla-Großmannoweho wustawa w jeho ródnym měsće, dowjedźe čitarja hač k durjam, hdźež wone basniske »ja« Gothic-Metal-band, software, pawk a pochmurny wabjer časopisow wočakuja.
Zběrka Sielaffa, kiž so sam jako »wjesoły skeptikar« widźi, wuńdźe loni w slědźe edition AZUR nakładnistwa Voland & Quist w Drježdźanach.
»Mój swět we wobrazach« − něnto pśedlaže nowe dolnoserbske knigły za BOOKii-pisak z LND pó měritkach moderneje pedagogiki a modernych digitalnych standardach.Daniela Heelemannowa, Mój swět we wobrazach, redakcija a projektowe nawjedowanje Madlena Norberg, ilustrowała Gudrun Lenz, 124 b., barw. il., kšuta wězbaK šesć temowym wobceŕkam, ako su rozrědowane do dalšnych pódtemow, ako na pś. wšedny źeń, hobbyje, źěło w domacnosći a gumnje, lětne case, małke dyrdakojstwa w pśiroźe abo nałogi a tradicije, jo zestajony nejwažnjejšy słowoskład za pśedšulske a šulske źiśi ako teke za rěc wuknjecych. Pśez kombinaciju: wobraz – słowo, scena – dialog jo móžno, lažko a grajucy wuknuś. Knigły funkcioněruju z BOOKii-pisakom, dogromady jo słyšaś 1270 słownych jadnotkow, sadow, dialogow, wšakich zukow, špruchow a spiwow. 36 wósobow – źiśi, młodostne a starše luźe – su teksty powědali do mikrofona. Register wšyknych wokablow ako teke pokazki za pšawe wugronjenje su namakaś slězy w knigłach. Ilustracije su wót Gudrun Lenz.
DIETRICH ŠOŁTA
Rowno w adwenśe, w tom casu pśichoda, jo wujšła nowa zběrka źiśecych basnjow »Rybkow połne kupadło« Dorotheje Šołćineje. W njej dopokazujo górnoserbska basnikaŕka, až wobkněžy swójo rucnikaŕstwo samo w dolnoserbskej rěcy. Wšako se rym a rytmus z jeje pjera perfektnje makatej. Toś buźo źiśam wót 8 lět radosć, wó pócynkach a njepócynkach nejwšakorakšych ptaškow a žrackow cytaś abo słyšaś. Basni pśewóźuju serbsko-nimske rěcne pomocy na kuždem boce. W tych pśisamem 30 basnjach graju zwěrjeta tu głownu rolu, lěc pólewankowa kokoš, wobuzna wójca, hajtka Majka abo 27 pjerkatych towarišow w ptaškowem abejceju. Rowno tak šybałe su rymowane tšojeńka. Tak drogujo běły mjadwjedk Knut do Łužyce, pinguin póžeda za ptaškoweju swajźbu, psyck Sherry wumějo cirkusowe kumšty a njeplek Hano handa same njerodnistwa.Dorothea Šołćina, Rybkow połne kupadło, ilustrěrowała Barbara Schumann, Budyšyn: LND 2020
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa (nimale) live sobu dožiwić. A to ćim bóle, wšako nam wšitkim lětsa dožiwjenje hodownych wikow pobrachuje. Tuž podajmy so doma w ćopłej stwě do tuteje potajneje atmosfery z protagonistomaj a słuchajmy na słuchoknihu Dorotheje Šołćineje.Dorothea Šołćina, Jank a Majka w njebjesach, słuchohra, režija: Madleńka Šołćic, titulna ilustracija: Friederike Ablang, Budyšin: LND 2020, cyłkowna dołhosć: 70 min.
Beno Škoda a Marta Měrćinkec staj Jankej a Majce swój hłós dałoj! Běštaj z režiserku Madleńku Šołćic a z dźiwadźelnikami Andreju Bulankowej, Marianom Bulankom, Měrkom Brankačkom a Juliju Jankowscynej w zwukowym studiju, hdźež su powědku za młodych słucharjow do mikrofona čitali a nahrawali. Poskajće, kak so Jankej a Majce poradźi, bjez zastupneho lisćika z hoberskim kołom sobu jěć, što so při tym njewočakowaneho stanje a štó jimaj z wulkeje nuzy pomha.
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace hač štyri lětdźesatkach ze swojej kameru přewodźał a z tym mjez druhim historiske podawki, wšědny dźeń a wjerški towaršnostneho žiwjenja dokumentował.Jürgen Matschie, Tief im Osten. Die Lausitz im Wandel 1976–2020, Halle: mitteldeutscher verlag 2020, 160 s.
Z fotow wučitać je jónkrótny »rukopis« fotografa runje tak kaž jeho skutkowanje w tradiciji socialno-dokumentariskeje fotografije wuchodneje Němskeje, při čimž so wosebitosće dwurěčneho regiona jasnje jewja. Přiwšěm dźe Maćijej wo to, pokazać, zo so Łužica wot druhich kónčinow wuchodneje Němskeje wulce njerozeznawa, bjez toho zo něšto porjeńšuje abo zataja.
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej nowej antologiju hornjoserbskeje prozy »Susodźa«. Wudawaćelka Ingrid Juršikowa je žortne a chutne powědančka 22 awtorkow a awtorow wubrała, kiž nježadaja sej wotstawk, ale skića jenož wočerstwjacu chwilu.Susodźa, antologija serbskeje prozy, wudała Ingrid Juršikowa, titulna ilustracija: Iris Brankačkowa, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 212 s.
»Susodej njewukaj přez płót, to načini bolace woči«, wě mudre serbske přisłowo radźić. A wěsće něšto na tym je, wšako tči w kóždym přisłowje znajmjeńša kusk wěrnosće. Awtorki a awtorojo antologije pak su njedźiwajcy toho »přez płót« pohladali a wo susodach žortne abo chutne powědki spisali. Tajkich susodow wšak je wšudźe na swěće, bliskich abo daloko zdalenych.
Pućowanska swoboda, demokratija, swoboda měnjenja – štož je dźensa samozrozumliwe, su sej ludźo tudy před 30 lětami z měrliwej rewoluciju wubědźili. Kniha »Nowa swoboda?« přinošuje k reflektowanju časa přewróta 1989/90 ze serbskeho wida.Cordula Ratajczakowa, Nowa swoboda? – Dopomnjenki na přewrót 1989/90, čornoběłe fotografije, kruta wjazba, Budyšin: LND 2020, 148 s.
Kniha wuńdźe 9. nowembra 2020 a so na knižnej premjerje prěni raz předawa (hlej str. 40).
Noworjadowanje hospodarstwa, wužiwanje/njewužiwanje nowych šansow w serbskim šulstwje, rozpušćenje prodrustwa – rozsudy před 30 lětami maja wliw hač do dźensnišeho a postajeja towaršnostnu runje tak kaž indiwidualnu situaciju tež Serbow.


text:
Novi Pazar
Novi Pazar (serbisko-kyrilisce HoBи Пaзap) je město a přisłušaca wulkogmejna w južnej Serbiskej. Słuša k wobwodej Raška.
Město nadeńdźe so w historiskim regionje Sandźak při čornohórskej hranicy a njedaloko Kosowa. Słušeše wot 15. lětstotka hač do lěta 1913 k Osmaniskemu mócnarstwu a je hač do dźensnišeho jedne ze srjedźišćow islama w Serbiskej. Přez město běži rěčka Raška, po kotrejž je cyła kónčina pomjenowana. Njedaloko Noweho Pazara nadeńdu so powostanki srjedźowěkowskeho města Stari Ras, stolicy něhdyšeho serbiskeho wójwodstwa Raška.
W lěće 2011 běchu 77 % wobydlerstwa Bosnjacy, 16 % Južni Serbja a někak 4 % etniscy Muslimojo.


text:
Kaliforniska
Kaliforniska (engelski a špański California, engelske wugrono [kælɪˈfɔrnjə] IPA) jo zwězkowy stat Zjadnośonych statow Ameriki. Jo to na ludnosć nejwětšy a na płoninje tśeśi nejwětšy zwězkowy stat, pó Alaskej a Texasu. Lažy na krotkem wjacorje Zjadnośonych statow Ameriki na brjoze Śichego oceana. Granicujo na pódpołnocy ze zwězkowym statom Oregon, na dłujkem zajtšu ze zwězkowym statom Nevada, na pódzajtšu ze zwězkowym statom Arizona a na pódpołdnju z Mexikom (zwězkowy stat Baja California). Styri nejwětše města su Los Angeles, San Diego, San José, a San Francisco, głowne město jo Sacramento.
WótkazWobdźěłać
- Oficialne stronki (eng.)


text:
Uopatůw
Spůłrzyndne: 50°48'18" N 21°25'29" E
Uopatůw (pol. Opatów) – mjasto we śwjyntokrziskim wojewůdztwje, śedźiba uopatowskigo krysu a mjejsko-wjejskij gminy Uopatůw. Je rozlygowane na Sandomjyrskij Wyżce, na wyżce uod 200 do 300 m n.p.m., nad rzykům Uopatůwkům. Pjyrszy roz we pisanych zdrzůdłach spůmńany we 1189 roku, mjejske prawa mo uod 1282. Je fest możebne, co we Uopatowje bůła pjyrszo na polskich źymjach kůmturyjo zakůna Tymplarjuszůw. Ze dynkmalůw je sam Kolegjata św. Marćina a klasztůr Bernardynůw we Uopatowje.


text:
The Walt Disney Company
The Walt Disney Company, abo poprostu Disney – amerikańsko miyndzynŏrodowŏ korporacyjo postrzodkōw masowego przekazu a szpasu. Je to nojsrogszy na świecie konglomerat podug przichodōw, przi wyprzedzaniu NBCUniversal a WarnerMedia, kere sōm włŏsnościōm takich telekomunikacyjnych gigantōw jak, ôdpednio, Comcast a AT&T.
Korporacyjŏ ôstała założōnŏ 16 października 1923 roku przez Walta a Roya O. Disneya za Disney Brothers Cartoon Studio[1], fungowała tyż pod mianami The Walt Disney Studio a Walt Disney Productions przed ôficjalnõ pōmianōm miana na The Walt Disney Company we 1986 roku.
Przipisy
- ↑ Sharon M. Scott, Toys and American Culture: An Encyclopedia: An Encyclopedia, 9 grudnia 2009 [dostymp 2021-11-11] (angelski).


text:
Šwjela, Bogumił (1873–1948)
Schwela, Gotthold
* 5. 9. 1873 Skjarbošć / Schorbus
† 20. 5. 1948 pola Naumburga / bei Naumburg
Farar, rěčespytnik, sobuzałožer Domowiny, narodny prócowar.
1884–1894 gymnazij w Choćebuzu, 1894–1897 studij teologije a slawistiki w Berlinje; 1898–1899 wojerska słužba, 1899–1903 domjacy wučer pola pruskeho wyška von Hohenaua w Potsdamje, 1903–1908 pomocny farar při klóšterskej (serbskej) cyrkwi w Choćebuzu, 1908–1913 farar we Wochozach a 1913–1941 w Dešnje, 1941 na wuměnk, přesydlenje do Rudolstadta; syn Kita Šwjele.
Zhromadnje z Wylemom Nowym staraše so Š. wo forměrowanje delnjoserbskeho studentstwa; załoži 1891 Zwěsk serbskich pśijaśelow, z čehož wurosće młodoserbske hibanje. Za čas studijow w Berlinje nawjedowaše serbski rěčny kurs, 1895 bě hłowny starši serbskeho studentstwa. Š. załoži we wobłuku Maśicy Serbskeje filologiski wotrjad, kotrehož sekretar běše. Z Wochoz pohłubšowaše zwiski z hornjoserbskimi prócowarjemi.
Rozwi hromadźe z Arnoštom Bartom a Francom Kralom rozsudne iniciatiwy za wutworjenje narodneje organizacije, kotraž so 13.10.1912 we Wojerecach załoži a po jeho namjeće mjeno Domowina přiwza.
Wutrajnje staraše so wo redigowanje a wudawanje ludowych publikacijow. 1895–99 a 1930–37 redigowaše Pratyju, 1916–18 bě redaktor Bramborskeho Casnika a 1921–22 Serbskeho Casnika, 1905–06 wudawaše delnjoserbski cyrkwinski časopis Wosadnik a 1914–15 cyrkwinski měsačnik Gwězda. Po prěnjej swětowej wójnje postara so wo znowawudawanje delnjoserbskeje literatury, załožiwši rjad Serbska knigłownja, w kotrymž wuńdźe 11 knihow. 1924 započa wudawać zhromadźene spisy Mata Kosyka. Jara nahladna je ličba jeho nastawkow w nimale wšěch serbskich a w mnoho němskich publikaciskich organach. Přełožowaše tohorunja lyriku a prozu do delnjoserbšćiny.
Hłowne polo jeho wědomostneho skutkowanja bě serbski rěčespyt. Napisa mj. dr. dwudźělnu praktisku rěčnicu „Lehrbuch der niederwendischen Sprache. Grammatik“ (Heidelberg 1906) a „Übungsbuch“ (Cottbus 1911). Wobšěrny material k serbskej mjenowědźe wuńdźe hakle po jeho smjerći pod titulom „Die Flurnamen des Kreises Cottbus“ (Berlin 1959). Wuznamnje pomhaše Arnoštej Muce při zestajenju wulkeho delnjoserbskeho słownika a pokročowaše pozdźišo ze zběranjom rěčnych pokładow mjez ludom kaž tež w serbskim pismowstwje, přihotujo nowy delnjoserbski słownik.
Wosebje po prěnjej swětowej wójnje wustupowaše zmužiće za prawa serbskeho luda. Bě prěni městopředsyda Domowiny, mnohe lěta sekretar a předsyda Maśicy Serbskeje. 1894 bu čłon a 1922 čestny sobustaw Maćicy Serbskeje.
DALŠE WOZJ.: „Syn pijancowy“, Worjejce 1903; „Dolnjoserbski přawopis“, Budyšyn 1903; „Ewangelska wěra mjez Słowjanami“, Budyšin 1915; „Zur Wendenfrage“, Neu Welzow 1919; „Das Wendentum in der Niederlausitz“, Bautzen 1929; „Běźenje a wěźenje. Wuběrk literarnych źěłow“, Budyšin 1973
ŽÓ./LIT.: Mětšk, Chrestomatija, II, str. 183-206; G. Hančka, Bogumił Šwjela, Budyšin 1974
Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow, wud. wot: Jan Šołta, Pětr Kunze a Franc Šěn, Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina, 1984


text:
Sedłowa třěcha
Sedłowa třěcha je klasiska a najhusćišo wustupowaca forma třěchi w zymnych a měrnych klimowych pasmach. Wona wobsteji z dweju porno sebi nakłonjeneju třěšneju płoninow, kotrejž zetkatej so na najwyšej, wodorunej kromje - na tak mjenowanym ponošku.
Přičina toho, zo tuta forma tak husto wustupuje, je jednory natwar kózłow a praworóžkata forma třěšneju płoninow. Z tym wotpadnu detajle, kotrež bychu sej wjele přidatneho dźěła žadali a kotrež so tež spěšnje kóncuja.
Eksponowane twarjenja maja husto komplikowaniše formy, na př. walbowe třěchi atd., kotrež su wot zakładneje formy sedłoweje třěchi wotwodźene.


text:
wopisanje produkta
Mjaztym až dajo k nimskim stawiznam města Chóśebuz wjele publikacijow, njejo se dotychměst žedna wuraznje tomu serbskemu pśiwobośiła. W někotarych wót nich namakajomy informacije k Dolnoserbskim Serbam, tak na pś. w knigłach"Geschichte der Stadt Cottbus" z lěta 1994, hyšći wěcej pak we wózjawjenjach dolnołužyskego historikarja Rudolfa Lehmanna kaž teke Budyšyńskego nakładnistwa "Domowina". Ale synoptiski wid na historiju Serbow w měsće Chóśebuz doněnta njepśedlažy.
W srjejźišću knigłow stoj wenkowny wid na serbsku kulturu z tak pómjenjonymi z cynjonymi znankstwami w formje plastikow, wobrazow, studnjow kaž teke wopomnjeńskich toflow. Chóśebuz wopśimnjejo nejžwětšy fundus twórjecego wuměstła ze serbskimi motiwami we Łuzycy. Z teju dokumentaciju awtentiskich a njeawtentiskich znankstwow k serbskej kulturje dej se wupołniś běłu flak w nimsko-serbskem stawiznopisu města Chóśebuz.
Customers also purchased
Reviews


text:
Piotr Połaniecki
Piotr Połaniecki koncerty
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Wojciech Morcinczyk, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
02-02-2023Dostępne bilety
Artyści podobni do Piotr Połaniecki
Minione koncerty Piotr Połaniecki
NOSPR kameralnie / Grupa dęta blaszana NOSPR w Katowicach
Zdzisław Stolarczyk, Tomasz Hajda, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Piotr Nowak, Krzysztof Tomczyk, Damian Walentek, Benedykt Matusik, Jakub Urbańczyk, Karol Gajda, Michał Mazurkiewicz, Mariusz Ziętek, Paweł Cal, Néstor Bayona, Antoni Adamus, Piotr Pyda, Stanisław Dziewior
07-01-2021
Katowice
NOSPR kameralnie w Katowicach
Piotr Kopiński, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki, Agnieszka Kopińska
14-03-2019
Katowice
POZNAJEMY INSTRUMENTY ORKIESTRY SYMFONICZNEJ / GRUPA INSTRUMENTÓW PERKUSYJNYCH w Katowicach
Wojciech Morcinczyk, Krzysztof Jaguszewski, Dariusz Brauhoff, Michał Żymełka, Piotr Połaniecki
16-06-2016
Katowice
Aktualności


text:
Fusbalplac
Fusbalplac (ze mjym. Fußballplatz) – szpilplac na kerym gro śe szpile we fusbalu. Fusbalplac je uotoczůny zicami do kibicůw i moge być tyż placym grańo inkszych szportůw (stadjůn wjelofůnkcyjny), abo impryz, kůncertůw.
Mjary[1][edytuj | edytuj zdrzōdło]
14 marca 2008 roku FIFA a IFAB postanowjili, iże mjary nowych szpilplacůw majům mjeć 68 m szyrzce na 105 m lang. Ńyskorzi mjary Torůw to 2,44 na 7,32 myjtrůw[2].
Przipisy
- ↑ Dopuszczalne mjary nowych fusbalplacůw na stan 15 moja 2013
- ↑ Wjadůmości uo raporće


text:
Prašyjca
Prašyjca (němsce Schönheide) je delnjołužiska wjes w braniborskim wokrjesu Wokrjes Sprjewja-Nysa, kotraž słuša wot lěta 2002 do Grodka. Do toho bě hižo wot 1974 gmejnski dźěl Syjka. Leži wuchodnje Grodkowskeho centruma při Mužakowskej krajnej dróze (B156), jenož połdra kilometra wot sakskeje hranicy a ma něhdźe sto wobydlerjow.
WobydlerstwoWobdźěłać
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 131 wobydlerjow, z nich 127 Serbow (97 %) a štyrjo Němcy.[2] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 4 %.[3]
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2019; Ortsteile der Stadt Spremberg na oficielnej webstronje Grodka (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 125. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995, str. 264. [173 wobydlerjow, z nich 5 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 2 z pasiwnymi, 0 serbskich dźěći a młodostnych, 166 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
WotkazajWobdźěłać
- Prašyjca w datowej bance delnjoserbskich městnych mjenow na dolnoserbski.de (delnjoserbsce)


text:
Szanowni Państwo, poniższa informacja była oczywiście wyłącznie primaaprilisowym żartem.
Od jutra nasza strona internetowa i kontakt z nami - tylko po śląsku
Szanowni Państwo, jest to ostatnia informacja jaką publikujemy na naszej stronie posługując się literacką polszczyzną. Kolejne nowe informacje i komunikaty publikowane będą już tylko po śląsku.
Jaki powód takiej decyzji? W świecie mediów zawsze postrzegani i opisywani jesteśmy jako "śląska firma GEOBID" lub "GEOBID firma ze Śląska". Dlatego też chcąc dodatkowo podkreślić tą naszą tożsamość zdecydowaliśmy na taki właśnie krok. Sukcesywnie tłumaczyć na śląski będziemy także naszą stronę internetową.
Łoprucz zmiany nasziyj przodńiyj zajty, po leku bydymy Wom tyż tuplikować co je co po naszymu.
Dzisioj bydzie ło kole (pol.: rowerze).
Aha - szkolorze kiere przijadom do nos na kurs ôbejrzom, co rechtôr bydzie ôblyczony w bergmōniok. A co to je bergmōniok? Bergmōniok to mundur łod grubiorza. Gyszichta ślōnskigo bergmōnioka siyngo nazod aże do ôziymnostego storocza. To żodyn inkszy jak ino grof Friedrich Wilym von Reden (dyrechtōr Wyższego Urzyndu Gōrniczego we Wrocławiu i fater ślōnskigo przemysłu) prziszōł ku tymu, co bergmōny muszōm ôblykać sie egal, coby kożdy widziōł, co ône fedrujōm w imiyniu jednego państwa pruskigo i sōm choby epno armijo, kero wyciōngo wōngel spod ziymi. To beztōż te uniformy sōm take podane na wafynroki pruskich wojokōw. Wtynczos zorty bergmōniokōw były roztomajte, na tyn bajszpil sztajgry ôblykali biołe, a byjamtry czorne galoty. Eli komuś sie pokićkało, mogli go nawet zawrzić do heresztu! Dzisiej mōmy te mundury zglajszachtowane: ino czorne. Egal czyście mieli fatra, ujka abo starzika robić na grubie, wetna sie, co kożdy z Wos wiy jak wyglōndo taki bergmōniok. Jakla, galoty (abo kecka), czako i mantel, biōły szalik, oberhymda (tyż biōło), czorne fuzekle i czorne halbszuły. Niyftore majōm tyż prawo do szpady, nale tukej trza dać pozōr: eli cosik ôszkliwego niyskorzyj napochajōm, to bydōm musieli ta szpada dać nazod! No i knefle: dziewiynć u jakli, na kożdyj pyrlik i żelosko (te same pyrlik i żelosko znojdziecie tyż na kraglu), do tego po piynć knefli na sztulpach. Ordnung muss sein, beztōż muszymy porachować: ordery mogōm być ino gynau trzi cyntymyjtry ôd knefla! A kożdy knefel, wiadomo, wyglancowany, coby sie świycił!.
Galantnie to wszysko wyglōndo. Niy jedna frelka, jak zoboczy tak ôblyczonego karlusa, zaroz za nim podrałuje (jak ino zmiarkuje, co taki synek mo niy ino fajne ôblyczyniy, nale tyż porzōndno robota i geltag).
We zaufaniu Wom padōm co momy sam jednego dyrechtōra, co to przerobił na grubie pora lot i kiery co rok czwortego grudnia skuli Barbōrki prziłazi we takim ôblyczyniy. To je fajne bo galantnie poôblykane bergmōny tyż sie napoczyli tukej tracić - jak nasze gruby.
Moi roztomili pamiyntejcie i dejcie pozōr - co my łod jutra ino...


text:
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimacych temach w Čěskej
Praha. Čěske knježerstwo chce za domjacnosće, šule a chorownje hornju hranicu nastupajo płaćizny za milinu postajić, zdźěli financny minister Zbyněk Stanjura kónc tydźenja w zjawnoprawniskej telewiziji. Nimo toho doporuča wón knježerstwu, industrijne předewzaća z podobnymi naprawami podpěrać. To rěka, zo nimaja firmy wjace hač 200 eurow za megawattowu hodźinu płaćić. Tutón tydźeń chcedźa wodźacy politikarjo Čěskeje wo wotpowědnych krokach w zwisku z wysokimi płaćiznami za energiju wuradźować a spokojace rozrisanje namakać.


text:
Jan Jurij Temler
Jan Jurij Temler (tež Themler; * wokoło 1500, † 1573 w Chrósćicach) bě serbski nabožinski prócowar a romsko-katolski farar.
Wón běše wot 1540 hač do lěta 1559 z poslednim katolskim duchownym w Hodźiju, doniž so w tamnišej wosadźe reformacija njezawjedźe. W tutym lěće dyrbješe před ewangelsku dohladowarsku komisiju do Biskopic přińć, dokelž bě Mišnjanski biskop hamt Stołpin ze wšěmi wsami sakskemu kurwjerchej wotstupił. Temler so na městnje nowej wěrje njepodwoli, ale wuprosy sej štyri dny k přemyslenju. Dnja 8. januara 1559 napisa komisaram, zo je cyła wosada z wuwzaćom knježkow hišće katolska a spokojom z nim. Komisija pak postaji Jakuba Finklerja z Měrjowa za noweho fararja, kiž tam dnja 2. februara hižo ewangelsce prědowaše. Temler woteńdźe do Chrósćic, hdźež skutkowaše hač do swojeje smjerće w lěće 1573 dale jako katolski farar.
Tradicija powěda, zo při tutej składnosći tež hnadowne swjećo z něhdyšeje Tuchorskeje kapały sobu přinjese, kotrež so dźensa w Róžeńčanskej putniskej cyrkwi namaka. Wone bě po zawjedźenju reformacije w Hornim Wujězdźe w lěće 1551 do Hodźija přišło.
Žórle[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Jan Meškank: Temler, Jan Jurij. W: Serbskim biografiskim słowniku, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1970, str. 259
- Jan Meškank: Temler, Jan Jurij. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 565
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Michał Hórnik: Jan Jurij Themler, posleni katholski faraŕ w Hodźiju. W: KP 4 (1866), str. 97–100 (digitalizat jako pdf)


text: Loni smy w rěčespytnym wotdźělu Serbskeho instituta z nowym wědomostnym projektom »Genderlinguistika serbskeju rěčow« započeli. Njebudźemy za genderowanje w serbšćinje wabić, ale so rozšěrjace rěčne preferency wopisać a wuhódnoćić. Genderlinguistika wobsteji hižo znajmjeńša 50 lět. W běhu lětdźesatkow je so zaběrała z wšelakimi, zdźěla přećiwnymi strategijemi zwuraznjenja genderowych konceptow. Hdyž je ćežišćo prjedy na »widźomnosći žonow w rěči« ležało, dominuje nětko hesło »diwersita« abo zašlewjerjenje splahowych rozdźělow přez genderneutralne zwuraznjenja. Z němčiny je to wšitko derje znate. Serbšćina a němčina wšak rozeznawatej so strukturelnje. Prócowanje wo rěčnu widźomnosć žonow wjedźe w serbšćinje k hišće wjetšej redundancy hač w němčinje. Hdyž chcemy gramatisce korektnje rěčeć, dyrbimy na přikład w pluralu muskowosobowe a njemuskowosobowe formy adjektiwow wospjetować, kaž sym to w titulu teksta pokazał. Samo w rědkich padach, hdyž so muske a žónske formy substantiwow njerozeznawaja, dyrbimy splahowe rozdźěle na adjektiwach pokazać (zdźěłani a zdźěłane zastupnicy genderlinguistiki to derje znaja). Móžnosć zaměnjenja tajkich redundantnych konstrukcijow přez abstraktne genderneutralne formy, na přikład přez participy, je w serbšćinje jara wobmjezowana. Nadhódnota w formje skrótšeneho zwuraznjenja, kotraž přinjese narunanje »Studenten und Studentinnen« přez »Studierende« w němčinje, za »studowacych a studowace« přirunujo ze »studentami a studentkami« w hornjoserbšćinje prosće njewobsteji. Hdyž gramatiski system hornjoserbšćiny poprawne genderowanje njedowoli, čehodla njezměnimy gramatiku? Dyrbja so woprawdźe w kóždym padźe wšitke prawidła rodoweje kongruency wobkedźbować? Móžu sej pokiw dowolić na (kaž přiznawam, skerje njemudru) ortografisku reformu w němčinje 1990ych lět, kotraž zmóžnjuje rěčnu wariaciju a najebać to njeje sypnjenje němskeje towaršnosće wuskutkowała. W padźe serbšćiny wšak dyrbi so před zmjechčenjom rěčnych prawidłow warnować. Za wjele Serbow je eksistenca a fungowanje spisowneje rěče tola přiznamjo kulturneho sebjezrozumjenja. Hdyž so ze swojej rěču identifikować njemóžeš, spěšnišo swoju etnisku identitu zhubjuješ. Genderowe diskusije wjedu so tež w druhich słowjanskich ludach. Na přikład ma pólšćina identiski inwentar rodowych kategorijow kaž hornjoserbšćina. Powšitkownje so akceptuje, zo rozeznawaja so zasady za genderowanje w pólšćinje wot zapadnych rěčow. To móže tež za serbšćinu płaćiwe być. Z němčiny přewzate rozrisanja za genderowanje najlěpše njejsu. Wažne je, zo by serbšćina swoje wosebite a originalne rěčne struktury zachowała.


text:
We Łazowskej cyrkwi hač do kónca lěta 2019 pišćele ponowja
Łaz (AK(SN). „Pišćele we Łazowskej ewangelskej cyrkwi, kotrež budu hač do kónca lěta 2019 dospołnje saněrowane, steja pod pomnikoškitom“, wujasnja Günter Wjenk z tamnišeje wosadneje cyrkwinskeje rady. Instrument z lěta 1872 bu twarjeny w dobje romantiki, a to wot Wilhelma Rühlmanna z Zörbiga w zhromadnym dźěle z firmu Friedrich Ladegast we Weißenfelsu. Wot toho časa běchu pišćele trójce přetwarili, přeco wotpowědnje hudźbnemu słodej. Po restawraciji pak ma „kralowna instrumentow“ zaso tak klinčeć, kaž original na spočatku. „Pišćele su naše poslednje wulke twarnišćo nastupajo saněrowanje Łazowskeje cyrkwje wot lěta 2005“, Günter Wjenk dale rozłožuje. „Ponowjenje njeje jeno za našu cyrkej a wosadu wažne. Dźe tež wo nahódnoćenje turizma we łužiskej jězorinje runje tak kaž wo zachowanje swětoweho kulturneho herbstwa.“


text:
23.09.2022 - Myto Miny Witkojc 2022 / Mina Witkojc Preis 2022
Z mytom Miny Witkojc bramborski kraj mjaztym južo styri lěta wuznamjenjujo angažement za dolnoserbsku rěc w kraju. Myto se kužde druge lěto pśepódajo. Lětosne pócesćenje buźo hyšći w nazymje. Jury jo se južo rozsuźiła, chto myto dostanjo a pśigótujo tuchylu cesne zarědowanje. We jury sejźi teke referent krajnego zagronitego za serbske nastupnosći Měto Nowak. Se wě, až njoco tuchylu nic pśeraźiś, śěgnjo pak něnto južo pozitiwny facit. Jo dało wjele kwlaificěrowanych naraźenjow, su musali w jury wubraś a derje wó mytowanju pśemysliś. Myto "Mina Witkojc" jo dotěrowane z 2.500 euro. W pśiducych dnjach buźo se znate cyniś, chto myto dostanjo.


text:
Wjesoły bě, štóž je spočatk septembra hišće jednu z požadanych zastupjenkow za wusahowacy šulski projekt Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule dóstał: předstajenje musicala »Quo vadis – dokal dźeš?«, kotrež běchu wučerjo a šulerjo w zhromadnym dźěle wuwili. W štyrjoch planowanych předstajenjach a dalšim přidatnym je cyłkownje 2.500 ludźi w Chróšćanskej »Jednoće« musical dožiwiło, kotraž so na tutych zarjadowanjach ze wšěch šowow pukaše. Wjace hač sto šulerjow 6. do 10. lětnika bě na nim sobu skutkowało – 80 spěwarjow, dźesać hrajerjow a dalši za kulisami – a kóždy króć so jim poradźi, publikum zahorić.Hižo měsacy do premjery bě w Serbach znate: Tu so něšto wulkeho přihotuje. Lětaki so šěrjachu, Serbski rozhłós připowědźeše z wjele lubjacym nowym popowym spěwom Worklečanskich šulerkow »Dale, přeco dale« wosebity šulski event, spěwarjo musicala předstajichu hudźbne chłóšćenki we wobłuku Mjezynarodneho folklorneho festiwala »Łužica« w Chrósćicach, na wjesnym swjedźenju w Sernjanach – haj samo w Sakskim ministerstwje za kultus w Drježdźanach. Tajke intensiwne wabjenje za šulske zarjadowanje namaka drje lědma runjeća. Snadź bě to hižo prěni přinošk k pozdatnje natykliwej euforiji, kotruž musical skónčnje w publikumje, wosebje pak mjez sobuskutkowacymi wubudźi. Zmóžnił bě so hudźbno-dźiwadźelniski projekt dźakowano ideji a angažementej wučerskeje trójki, wobstejaceje z Diany Šołćineje, Bena Hojera a Symana Bjarša. Jim so poradźi mjez šulerjemi telko zahoritosće, wjesela a zapala budźić, zo so tući jako wulki šulerski cyłk wutrajnje do wobšěrnych přihotow musicala dachu. Cyłe zašłe šulske lěto hač k premjernemu předstajenju so tydźensce zetkawachu, zo bychu wuwiwali a zwučowali spěwy, wotběhi a sceny za musical. Intensiwnej probowej lěhwje dopomhaštej k dalšemu skrućenju a zdokonjenju nadawkow kóždeho jednotliwca. A próca je so zawěrno wudaniła. Publikum měješe swoju radosć nad wjeselom a zahoritosću, kotraž z kóždeho sobuskutkowaceho prudźeše – wosebje z impozantneho chóra młódšich a staršich šulerjow a šulerkow pod nawodom Diany Šołćineje. Tež hladajo na to, zo jednaše so wo projektowy chór – Worklečanska wyša šula nima swójski šulski chór, kiž by regularnje zwučował – njech je ćělesu za jeho spěwnu kwalitu wosebity kompliment wuprajeny. Bjezdwěla bě so spěwarjam tu jónkrótne dožiwjenje zmóžniło. Štó drje ma w swojich młodych lětach składnosć, we wulkim cyłku spěwać a to popowe hity z přewodom live-band z wotpowědnym espritom, kajkuž sej hudźba žada? Na dźěćoch a młodostnych bě widźeć, kak tutu wosebitu atmosferu do so srěbaja.
Tak kaž spěwarjo prezentowachu tež hrajerjo na wulkim jewišću chwalby hódny wukon. Něhdyša dźiwadźelnica NSLDź a režiserka Liza Čornakowa bě Jasmin Bulankec, Lisu Mariju Cyžec, Verenu Čornakec, Luizu Kralec, Lydiju Krječmerjec, Marie Luisu Paškec, Franca Bulanka, Steve Dórnika, Feliksa Jacobija a Wincenca Kilanka na jich róle přihotowała a jich dźiwadźelniski talent wuwabiła. Woni zawostajachu přez cyłe předstajenje zaćišć, zo so w swojej róli derje čuja a so z wobsahom identifikuja. Tole bě jedna ze sylnych stronkow libreta, kiž bě šulerjam a šulerkam po wobsahu runje tak kaž po rěči bliski a awtentiski.


text:
Nie chcesz zarywać nocy nad ksiōnżkami? Lepszy nie zaczynej czytać niczego od Isabel! Ta peruwiańsko-chilijsko autorka od realizmu magicznego przeniesie Cie w cołkiem inkszy świat…
Ksiōnżki nad kierymi o mało nie zaczytałach sie na śmierć to 3 tomy.
Córka Fortuny
Nojlepszo. Jak jom czytałach to mi sie zdało że jeżech w ganc inkszym świecie! Naprowda, downo mi sie nie zdarzyło żebych przi sztudyrowaniu czuła sie tak oderwano od własnej rzeczywistości. Dużo przigód, miłości, łostud i chilijsk0 – amerykański krajobrazy z czasów gorączki złota w XIX wieku. Sie dzieje!
Portret w Sepii
Kontynuacja historyi z piyrszej części no i wstęp do trzecij ksiōnżki z sagi. Fascynujące opisy Chile i San Francisco z przełomu XIX/XX wieku. Obrazy słynnego Chinatown, problym nielegalnej prostytucji i przeciekawe losy głównych bohaterów nie dajōm leko niechać ksiōnżka! Moc pasji, emocji i niecodziennych przigód.
Dom Duchów
Emocje, emocje i jeszcze roz emocje. Wyraziste postaci co se fest przajōm i sie nienawidzōm naroz. Autorka jak żodyn tworzy zocny obraz ludzkich uczuć. Ku tymu mocno odczuwo sie wpływy realizmu magicznego – fantastyka, sny, magia i duchy! Ale wszysko subtelne i wspaniałe, Isabel nie straszy, o ni… I jak dycki, kupa historyji Chile w tle, w tym burzliwe czasy zamachu stanu i dyktatury z początku XX wieku. To trza przeczytać…
To co, bieresz sie za ksiōnżczyny?


text:
Dlěje hač tři lětdźesatki wozjewja Róža Domašcyna (*1951) swoje basnje, eseje a přebasnjenja. Rozmołwa z poetku, kotraž eksperimenty lubuje.
W dopomnjence »Jako chcych so z knihikupču stać« wopisujeće na humoristiske wašnje požadansku rozmołwu srjedź 60ych lět w Budyskim Domje knihi. Hdy sće započała so za knihi zajimować?
Jara zahe. Na započatku njebě to pisane słowo, ale rěčane. Moja wowka je bajki bała, a te běchu to prěnje, štož sym wo literaturje sobu dóstała. Pozdźišo, hdyž móžach pisać a čitać, sym wězo knihi čitała. Móžu so dopomnić, zo běše moja prěnja serbskorěčna dźěćaca kniha »Směj so!« wot Josefa Lady. Sym wšě štučki z hłowy znała a mojej wowce stej mi je stajnje znowa předčitałoj. Někotre strony knihi hišće wobsedźu.


text:
Beztuż że Wielkanoc za pasym, chciałach porozprawiać co tam za zocne maszkety sie szykuje u naszych sōmsiadów.
Hiszpania
Nasi europejscy Latino zajodajōm sie potaje de gabanzos – miszōngiym z cieciorki. Poza tym Hiszpanie jedzōm moc maszketów, przede wszyskim torrijas – smażony chlyb ukulany w cukrze i cimcie. Potym buñuelos – malutki pączki z krymym, mona de pascha – drożdżowe ciasto z szekuladowym jajcym w pojszodku.
Poza tym świynta obchodzōm fest ze szpasym. Fiesta to fiesta! Pełno je radosnych strojnych procesyjów ale idzie tyż trefić na capirotes – pokutników w szpiczastych kapturach – tradycjo jeszcze ze średniowiecza z czasów inkwizycji. Hiszpanie to majōm fantazyjo 🙂
Węgry
Nasze bratanki to mięsoki FEST. Na piyrsze dani zupa z głowy jagnięcia, na drugi gulasz wołowo-wieprzowy a ku tymu paprykorz z baraniny i udziec barani. Krótko – na Węgry w świynta mi nie po drodze…
Norwegia
Tam przajōm jajcōm rychtowanym na roztomajte modły. Ku tymu pojodajōm szynka, solone i suszone żeberka jagnięce i kiełbasa wieprzowo z goździkami, gorczycōm i gałkōm muszkatołowōm. W Wielkanoc nasze północne kamraty lubiōm se tyż pojodać apluzyny!
Gynał na opak niż my – w Polsce apluzynki królujōm w grudniu. Co arcyciekawe, Norwegowie w świynta wielkanocne zaczytujōm sie w kryminałach! Co mo aji swoja nazwa, Påskekrim. Ekstra przed świętami wydawcy gibko publikują nowe kryminały. I wiedzōm co robiōm bo wszyjscy lecōm drap do księgarń po ksiōnżczyny. Podobo mi sie ta tradycjo 🙂
Grecja
U Greków locōm do kościoła święcić oliwa i oregano. Na ôbiod zajodajōm sie zupōm z baranich abo kozich podrobów z cytrynōm, cwiblom i koprym. Nazywo sie to magirica. Ku tymu idzie kokoreci – baranio wątroba z roztomajtymi przyprawami. A pieczōm to w baranich jelitach… Podle Greków rychtyk zocne maszkety ale jo bych tego nie tkła…
Ku tymu moc oliwy z oliwek, gymizów i roztomajtych syrów. A na deser kulurakia – ciasteczka podane do polski chałwy.
Mi tam sie nojbardzi przipodobała kuchnia hiszpańsko a Ciebie? Byłeś kiedy za granicōm bez świynta?
A w tym cołkim szale świōntecznym z fyrlokiym w ręku pamiyntej że umiar to je zocno rzecz!


text: 10. septembra 1921 běchu w Malešecach na iniciatiwu wjesneho šewskeho mištra, wjesneho chronikarja a zahoriteho serbskeho prócowarja Arnošta Sykory, a jeho syna Kurta jednotu Sokoła załožili. Arnošta Sykoru wuzwolichu za starostu, načolnik (tak rěkaše zamołwity nazwučowar) bě wučer Ota Jurak. Spočatnje přewjedowachu jenož proste (gymnastiske) zwučowanja, ale hižo w nowembru samsneho lěta móžachu młodźi Sokoljo swoje kmanosće na prěkušu a bradłach dopokazać. Narjady běštaj Marko Smoler a Herman Šleca w Čěskej darmotnje dóstałoj. Malešanska jednota so derje wuwi, bu přikład za to, wutworić lěto pozdźišo dalšej jednoće w Poršicach a Radworju. W Malešecach wotměchu 1. awgusta 1922 prěni sokołski swjedźeń w Serbach. Lěto pozdźišo wutworichu tam skupinje Sokołkow-žonow a Sokolatow-dźěći. Najmłódšich nawjedowaše Kurt Sykora. Wón bu 1927 zwjazkowy nazwučowar. Lěto do toho bě w Malešecach w stawiznach Sokoła mjez 1920 a 1933 jenički zlět Sokolatow z wobdźělenjom wosom skupin. Hač do rozpušćenja jednoty po 9.


text:
Tonga
Kralestwo Tonga je kupowy stat w južnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž słuša geografisce k Polyneziskej. Dnja 4. junija 1970 bu njewotwisny wot Zjednoćeneho kralestwa. Tonga je hač do dźensnišeho jenička monarchija w Oceaniji a jenički sobustaw Commonwealtha, kotryž ma swójsku dynastiju.
GeografijaWobdźěłać
K tongaskemu archipelej słušeja 176 kupow a atolow, kotrež rěkachu w zašłosći pola Europjanow tež Kupy přećelstwa. Wot nich su jenož 36 stajnje wobsydlene. Wone namakaja so w Pacifiku wuchodnje Fidźija, južnje Samowy a sewjernje Nowoseelandskeje. Tongaske wulkanowe kupy liča k Pacifiskej wulkanowej rynce. Wuchodnje wot jich namaka so hač 10.882 metrow hłuboka Tongaska hrjebina, kotraž słuša k najhłubšim mórskim hrjebinam na swěće. Najwyši wjeršk kraja je wjace hač 1.000 metrow wysoki a leži na kupje Kao.
Stolica a najwjetše město Tongy je Nuku'alofa na hłownej kupje Tongatapu z něhdźe 24.000 wobydlerjemi.
WobydlerstwoWobdźěłać
98 % tongaskeho wobydlerstwa su Polynezičenjo. Tamni wobydlerjo su zwjetša Europjenjo, Chinjenjo a Indičenjo. Wjele tongaskich byrgarjow je stajnje we wukraju žiwe, předewšěm w Awstralskej, Nowoseelandskej a w Zjednoćenych statach.
Tongašćina słuša k polyneziskim rěčam, kiž su hałuza Awstroneziskich rěčow.
InfrastrukturaWobdźěłać
Mjezynarodne lětanske linije zwjazuja Tongu z Awstralskej, Nowoseelandskej, Samou a Fidźijom. Tež mjez tongaskimi kupami je lětadło najwažniši wobchadny srědk.
InternetWobdźěłać
Tonga wobsedźi Top Level Domain .to, kotraž je w zapadźe wosebje dla wužiwanja za (ilegalne) wideostreaming-słužby znata.


text:
Trzyśńa
Trzyśńa, mjanowano tyż amlarům, ptaśům trzyśńům (Prunus avium, Cerasus avium (L.) Moench.) – gatůnek uowocowygo strůmu, kery noleży do familije růżowatych. Rośńe we dźiwokim stańe uod půłnocno-zachodńij Afriki a zachodńij Azyje, bez Brytyjske Wyspy[1] na połedńe dů Maroko a Tůnezyjo do połedńowyj Szwecyje, Ukrajiny aże śyngo na Kaukaz a půłnocny Irůn, s mołymi populacyjůma we zachodńich Himalajach[2][3]. We Polsce trefjo śe ja na teryńe cołkigo kreju, uod ńiźinůw po pogůrze a ńiższe gůrske teryny (po 700 – 900 m n.p.m.), nale znamjyńńy na połedńu kreju.
Charakterystyka źeliny[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trzyśna je to strům śćepujůncy liśće na źima, kery dorosto ańi do 15-32 myjtrůw, s pńym uo szyrzce 1,5 m. Mode strůmki pokozujům śylno apikalno důminancyjo ze prostym pńym a symetrycznům korůnům, kero pomjyńo śe na ńyregularno ino we starych strůmach. Trzyśńa wyrobjo żywica ze swojich ranůw na pńu, kerům lakuje se rany coby ńy wpuśćić do śe chrobokůw a grzibowych infekcyjůw.[4]
Pjyń a liśće[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Pjyń je lekuśko modro-brůnzowy a mo mołe gůmkowe wćyńća na modych strůmkach, kere stowajům śe ćmawo czorno-brůnzowe a rube na starych uosobńikach. Liśće sům uobłůnczaste a uostre, 7–14 cm duge a 4–7 cm szyroke, gładke a matowe lebo leko śe jarzůnce na wjyrchu, roz za czas tyż uomszůne, ze zůmbkowanym brzygym a szpicatym kůńcym. Sům utwjyrdzůne do sztyngla mołym źylůnym abo czyrwjůnym sztyngelkym uo dugośći uod 2 do 3,5 cm, kery mo na śe jake gruczołki (uod dwůch do pjyńću). A tyż na brzygach liśći wystympujům take gruczouki.[5] Na podźim, liśće stowajům śe apluzinowe, růżowe abo czyrwjůne podwjela ślatujům.
Kwjoty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kwjoty pojowjajům śe na trzyśńi wczesnym zeźimkym tedy, kedy robjům to tyż liśće. Rodzům śe we wjechach od dwůch do szyśću, kożdy kwjotek mo 2,5-3,5 cm wjelgośći a 2-5 cyntymyjtrowo szypułka, 5 śńyżnobjołych płatkůw, żůłte pryńćiki a srogi supek (kwjoty sům uobupłećowe a zapylane uod pszczołůw).
Uowoce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uowoc je 1-2 cyntymyjtrowy we uobwodźe kostkowjec (może być srogszy we chowanych zortach), leko czyrwjůny do ćmawomodry kedy je już dojzdrzały latym), kożdy je zjodliwy, uod słodkich bez ćyrpke, do gorzkich. Amlarowe jagůdki nodajům śe do jedzyńo na surowo. Skłodo śe ze uoźmju- do dwanastumilimyjtrowyj szupy szyrokij na 7–10 mm a rubyj na 6–8 mm, mjůnższowyj uotoczki a samygo źorynka dugigo na 6–8 mm. Uowoc je jydzůny uod moce ptokůw a cyckaczůw, kere trowjům trzyśńa a wydolajům źorynka we uodchodach. Ńykere gryzůńe a pora ptokůw (uosobliwje rubodźůb) uodmykajům szupa coby zeźreć naśůnko. Wszyjske tajle trzyśńe krům dozdrzałych uowocůw sům leko trujůnce skuli tygo, co zawjyrajům glikozydy.[6][7][8]
Jako jodło, amlarowe jagůdki sům zdrzůdłym cukrůw, uorgańicznych kwasůw, pektyny, witaminy C, prowitaminy A, mineralnych solůw a srogij ilośći ryboflawiny.[9]
Uodmjany[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Postrzůd uodmjan trzyśńi mogymy stworzić podstawowy tajlůng na syrcůwki (uo uowocach mjynkich a pounych soku) a chrzůnstki (uo uowocach twordych, nale lepi przetrzimujůncych transportowańy)[9]. Jagůdki mogům być zbjyrane uod styczńa do wrześńa, zależy to uod uodmjany (kej bajszpil zorta Rivan wytrzimuje do styczńa, mo strzedńo podatność uowocůw na pynkańy, nale jeji jagůdki sům fest moue; půźno zorta Regina zbjyro śe uod śyrpńa do wrześńa, nale sam już uowoce barzi pynkajům, choć sům srogsze). Nojbarzi wytrzimołům zortům amlarowům je Sam, kery jednocześńy mo nojwjynkszo śyła wzrastańo strůmůw.[9]
Nůmynklatura[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Downo historyjo klasyfikacyje trzyśńe ńy je fest jednoznaczno. We pjyrszyj edycyji Species Plantarum (1753) Karol Linneusz traktuje tyn uowoc ino jako waryjacyjo a ńy jako gatůnek, Prunus #8 cerasus [var.] ι avium, cytujůnc Pinax theatri botanici (1596) Gasparda Bauhina. Jigo uopis, Cerasus racemosa hortensis ("Wiśńa grońasto zygrodowo") dowo bewajs, co uopisańy gatůnku mjouo plac na roślińe uprowjanyj.[10] We drůgij edycyji Flora Suecica ze 1755 roku Linneusz pomjyńo waryjacyjo na uosobliwy gatůnek Prunus avium, co śe tuplikuje "ptaśo wiśńa" s łaćiny[11]. Mjano łaćińske trzyśńi to zaadaptowane a przetumaczone słowo we słowo mjana duńske a mjymjecke (uodpowjydńo: Fugle-Kirsebær, Vogel-Kirsche)[3]. We angelskij godce mjano Bird Cherry (ptaśo wiśńa) je używane lo czeremchy pospolityj (Prunus padus).[12]
Cucht a używańy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uowoce[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Dźiwoke jagůdki amlarowe skłodoły śe na ludzke jodło juz pora tyśůncůw lot nazod. Skamjylinki uodnejdźůno na roztůmajtych stanowiskach s Epoki Brůnzu, pojstrzůd cołkij Ojropy, a we tym tyż we Wjelgij Brytańiji[13]. We jydnym bajszpilu uod ńich, skamjyńołośći trzyśńe znjedźůno we uodwjyrće uod nygůw spode důma na palach, wywodzůncygo śe ze wczesnyj lebo strzodkowyj Epoki Brůnzu, a stawjůnygo kole jeźora Garda we Italiji. Pri půmocy datowańo radyjowůnglowygo ustalůno, co průnbka pochodźi s przydźouł czasowygo uod 2077 do 10 roku p. Chr. Naturalne lasy bůły wtynczos fest wyplewjůny.[14]
Kole 800 roku p. Chr. trzyśńe bůuy już cylowo cuchtowane we Turcyji, a ńyskorzi potym we Grecyji.[13]
Jako poprzedńik chowanyj suodkij wiśńe, dźiwoko amlara je pod tyn czas jydnym s dwůch gatůnkůw kery dostarczo nojwjyncyj plůnůw pode industryjo a handel zjodliwymi gatůnkůma wiśńe (tyn drůgi to je wiśńa pospolito – Prunus cerasus – używano guůwńy do warzińo; reszta zort mojům sam fest mouy ajnzac)[13]. Roztůmajte uodmjany trzyśńe do chowu sům cichtowane na coukim śwjeće kaj ino klimat na to pozwolo; nůmera uodmjan do chowu je fest wjelgo[13]. Gatůnki tyż a ućyknůuy uode chowu a stouy śe wynaturalizowane we ńykerych uagodnych rygjůnach, wuůnczajůnc sam Kanada, Japůńijo, Nowo Zelandyjo a ańi půunocno-zachodńe a půunocno-wschodńe tajle Stanůw Zjydnoczůnych.[3]
Uobecńy, srogům problymům we chowańu trzyśńi je uobecność muszki trzyśńůwki s gatůnku Rhagoletis cingulata. Skuodo uůna jajca we uowocach, ker stanowjům potym joduo lo larw. Take uowoce sům po wylyngu skurczůne, uodksztoucůne a ńywyrůśńynte. Gibći tyż gńijům a dozdrzewajům, a jejich mjůnższ je wydrůnżůny uod larw. Uobecność Rhagoletis cingulata wymogo uod sadowńikůw kůntrola kożde dźyśyńć dńůw.[15]
Zdobńictwo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Trzyśńa je czynsto chowano lo swych kwjotůw. Skiż swygo rozmjaru, je durś używane we parkach, nale tyż myńi czynsto na ulicach. Nojczyńśći ale spotykano uodmjano, kero nadaje śe do tygo cyla to je Plena, skuli tygo, co mo podwůjne kwjoty, uodmjyńńy uod dźiwokich, jednokwjotowych zortůw.[16]
Dwje specyficzne mjyndzygatůnkowe hybrydy, P. x schmittii (P. avium x P. canescens) a P. x fontenesiana (P. avium x P. mahaleb) sům tyż cuchtowany ńyrzodko jako strůmy zdobńicze.[16]
Drzewo trzyśńe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ćymne, czyrwůno-brůnzowe drzewo kere śe pozyskuje uod trzyśńi, je wysoko cyńůne we swyj roli jako uatwo formowalne strům do tokarstwa. Powszechńy wyrabjo śe ś ńigo meble a tyż i instrumenta muzyczne.[4]
Inksze stosowańo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Je możność żućo żywicy amlarowyj kej substytut gumy do żućo. Medikamynta mogům być narychtowane sztyngelkůw - mojům uůne tedy dźołońy śćůngajůnce, przećiwkrzipotny a moczopyndny.[17] Ze strůmu do śe ańi pozyskać farba uo uodćyńu źylůnkawym.
Historyjo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Już Plińjusz Starszy rozrůżńo gatůnek Prunus, śliwkowy[18], a Cerasus, wiśńowy[19]. We zdrzůduach uode ńigo je cytowane mynga uodmjan, ńykere ale to jedźińy warjanty, a ńykere mogły być uosobnymi gatůnkůma. Wymjyńo uůn take kej Aproniana, Lutatia, Caeciliana atd. Dźeli je podug szmaku, włůnczajůnc sam dulcis (słodke) a acer (ćerpke)[20]
Idźe we swych szrajbůngach ańi dali, kedy godo, co podwjela rzimski kůnsul Lucius Licinius Lucullus pokonoł Mitradytůw we 74 roku p. Chr., Cerasia... non fuere in Italia, “Ńy bůło trziśńowych strůmůw we Italiji”. Podug ńigo, Lucullus sprowadźił je ze Pontu a po 120 lotach rozplywiły śe po cołkij Ojropje a Wjelgij Brytańiji.
Naśůnka kupy zort amlarowych uostoł znejdźůne we Epoce Brůnzu a rzimskich stanowiskach archyjolůgicznych po cołkij Ojropje. Uodńeśyńa do “słodkich” a “gorzkich” wspjyrajům uobecno teza, co “słodko” bůła Prunus avium; ńy mo bowjym inkszych kandydatůw postrzůd znajůmych wiśńi. We 1882 roku Alphonse de Candolle wskozoł co naśůnka Prunus avium trefjůno na na zachach uod kultury Terramare na půłnocy Italije (1500-1100 p. Chr.) a przez warstwůma uod szwajcarskich důmůw na palach[21]. Uo zdańu Plińjusza godo (z. 210):
De Candolle sugeruje, iże to co Lucullus przińůs to bůła zorta Prunus avium s Kaukaza. Pochodzyńy uodmjan Prunus avium je durś problematyczno a uodymkńynto kwestyjo. Ńykere uoźymnasto- a dźewjytnastowjeczńi botańiki przipisujům pochodzeńy amlary ze zachodńij Azyje, bazujůnc na szrajbůngach Plińjusza; zaprzeczajům tymu ale uodkryća archyjolůgiczne a uodnejdźůne naśůnka s prehistorycznyj Ojropy.
Uobecńy cuchtowane trzyśńe růżńům śe uode dźiwokich skiż tygo, co mojům wjynksze uowoce uo uobwodźe 2–3 cm. Strůmy sům chowane na karuowatych kłůnczach coby utrzimać je myńsze a łatwijsze we plonowańu.[22]
Przipisy
- ↑ British Trees Online
- ↑ Euro+Med Plantbase Project: Prunus avium
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Den Virtuella Floran: Prunus avium (po szwedzku; s map)
- ↑ 4,0 4,1 Vedel, H., & Lange, J. (1960). Trees and Bushes in Wood and Hedgerow. Metheun & Co. Ltd., London.
- ↑ Jim Conrad's Newsletter. Cherry leaf glands.
- ↑ Rushforth, K. (1999). Trees of Britain and Europe. Collins ISBN 0-00-220013-9.
- ↑ Mitchell, A. F. (1974). Field Guide to the Trees of Britain and Northern Europe. Collins ISBN 0-00-212035-6.
- ↑ Flora of NW Europe: Prunus avium
- ↑ 9,0 9,1 9,2 http://www.brzezna.pl/CZERESNIA.htm
- ↑ Linnaeus, C. (1753). Species Plantarum 1: 474. Online facsimile.
- ↑ Linnaeus, C. (1755). Flora Suecica, ed. 2: 165.
- ↑ Flora of NW Europe: Prunus padus
- ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
- ↑ Marinis, R. C. de, Rapi, M., Ravazzi, C., Arpenti, E., Deaddis, M., & Perego, R. (2005). Lavagnone (Desenzano del Garda): new excavations and palaeoecology of a Bronze Age pile dwelling site in northern Italy. In: DellaCasa, P. & Trachsel, M., eds. Wetland Economies and Societies. Proceedings of the International Conference in Zurich, 10-13 March 2004. Collectio Archæologica 3: 221–232 Available online (pdf file)
- ↑ http://www.virginiafruit.ento.vt.edu/cff.html
- ↑ 16,0 16,1 European Garden Flora; Volume IV
- ↑ Plants for a Future: Prunus avium
- ↑ Natural History Book XV Section XII.
- ↑ Pliny. Natural History Book XV Section XXX.
- ↑ N.H. Book XV Sections XXXI-II.
- ↑ Candolle, A. de (1882). Origine des plantes cultivées. Geneva.
- ↑ Panda, S., Martin, J. P., & Aquinagalde, I. (2003). Chloroplast DNA study in sweet cherry cultivars (Prunus avium L.) using PCR-RFLP method. Genetic Resources and Crop Evolution 50 (5): 489-495. Abstract


text:
Słowacko godka
Słowacko godka (słow. slovenský jazyk, slovenčina) przinoleży do zachodńosłowjańskij godkowyj czelodki. Godkům tům godo przez 6 mln ludźi - przede wszyjskim na Słowacyji a we przinoleżnyj do Syrbije Wojwodińe, kaj je urzyndowům godkům. Używajům uůnyj tyż Słowoki půmjyszkałe we Polsce, Růmůńiji, we Madźarach, we USA a Kanadźe. We Polsce słowacko godka moge być zdowano przi maturze jako jedno zy nowobytnych godkůw.
Słowacko godka je fest blisko spowinowacůno ze czeskům. Djalekty słowacke sům mjyndzy sobům fest rostoliczne, wnůntrz wyrůżńo śe 3 jejich grupy:
- wschodńosłowacki (nojbliższy polskij godce),
- strzodkowosłowacki (majůncy moc znakůw wzajymnych ze godkůma połedńowosuowjańskymi, uosobliwje słowyńskům),
- zachodńosłowacki (po blisku czeskij godce).


text:
Poskłodanie galantnej ôblyczki to umi być dlo chopa starunek. Beztōż werci sie zawierzyć fachmanōm ôd ancugōw. Nojlepij takim ze Ślōnska.
marketing po ślōnsku
-
-
Tyż sie Wōm czasym ckni za bojkami? Wejrzijcie na Cartoon Network po ślōnsku. Fajnie by było se na takie pozaglōndać, pra?
-
Co pochocie jak mocie fraj? My siodōmy do Netflixa! Szpecjalnie dlo fanōw szpasu i ślōnskij godki, narychtowalimy ôpisy 10 syriali ôd Netflixa po ślōnsku.
-
Halastra Fryszniokōw je we cołkij internecy. Ludzie sie pierōm, coby zebrać te grincojgowe bestyje. Poznejcie “Gang Świeżaków” po ślōnsku!


text:
Kóždolětnje wozjewja Sakske krajne knježerstwo rozprawu wo stawje a wuwiću serbskeho luda. Tež Rěčny centrum Witaj tajku rozprawu wozjewi, koncentrujo so w njej na serbske šulstwo. Často hdy so při tym wosebje na ličby wažnosć kładźe, na ličbu serbskich šulerjow w maćernorěčnych a Witaj-rjadownjach, ličbu wučerjow, wysokosć přiražkow za serbske institucije, ličbu projektow serbskich towarstwow a wjele dalšich. Ličby skića pozdatnje objektiwny wid na naš swět, dokelž hodźi so z tym kompleksnosć na někotre ličby dele łamać. Ale hač nam špiheluja objektiwnu realitu, je prašomnje. To pokazuje so hižo w diwergěrowacym poměrje mjez bujnym hospodarskim wuwićom a niskej socialnej spokojnosću w našim kraju.
Abo: To pokazuje so hižo we wšědnej chwalbje wuwića a skutkowanja našeho luda přez nowiny. Hačrunjež ličby rěčnikow w samsnym času dale spaduja.


text:
Sakska pokazuje nowokupjene twórby – mjez nimi fotowu seriju Jürgena Maćija
Raz so zemja zběhnje, raz so cyle měrnje rozpřestrěje a pokazuje hrajace barby. Kak je wudobywanje brunicy Łužicu změniło, to je Jürgen Maćij wuraznje zapopadnył. „Kubło Gižkojce (Gut Geisendorf)“ rěka fotowa serija, za kotruž bě so dźensa 67lětny Budyšan w lětach 2006 do 2019 přeco zaso na mjenowane kubło do braniborskeje Łužicy nastajał a je hromadźe z jamu fotografował. Cyle mały je pod pomnikoškitom stejacy dom w pozadku widźeć, mjeztym zo so wuhlowa jama Wjelcej-juh ze swojim wuwoznym mostom dale a bóle bliži. Tehdy kaž dźensa słuži dom jako zarjadowanska městnosć. Mjeztym je so hórnistwo zaso zminyło, na zbywacej zemi započina so zelenić a kćěć, trawa so we wětřiku koleba.


text:
W Chóśebuzu wótwórijo se prědna wustajeńca Dolnołužyskego towaristwa za antropologiju a starowěkowu wědomnosć – prezentěruju se teke eksponaty k serbskej kulturje a žywjeńskim wašnjam Dolnoserbow
Zběrka dolnołužyskego towaristwa wjeźo se ze zběrku měsćańskego domowniskego towaristwa gromadu; wótwórjenje Měsćańskego muzeja na Žandojskej droze 22 – ze „Serbskeju burskeju śpu”
Zjadnośenje wšyknych měsćańskich a towaristwowych zběrkow; wótwórjenje Měsćańskego muzeja na Nowych wikach 8 – ze „Serbskim wótźělenim” w dwěma rumnosćoma
Nowowótwórjenje Domowniskego muzeja pśi Nimskej cerkwi 2 – ze „Serbskeju burskeju śpu”
Město Chóśebuz zgubijo pśez 2. swětowu wójnu pśisamem wšykne swóje muzealne zběrki
Pśešegnjenje Měsćańskego muzeja do groda w Rogeńcu; nowa wustajeńca wěnujo se teke burskej kulturje dolnołužyskich Serbow, kótaruž zachopnje jano ako „błośańsku” pomjeniju
Wuměna wjednistwa muzeja a wutwaŕ „serbskego wótźělenja“; „Wustajeńca k stawiznam a kulturje Serbow” – w styrich śpach w pśizemskej etažy Rogeńskego groda
Wšakorake wósebne wustajeńce k serbskemu twórjecemu a ludowemu wuměłstwoju w Rogeńskem groźe; měsćański muzej w Rogeńcu statkujo wót lěta 1961 ako „Wokrejsny muzej Chóśebuz“
Ako pśinosk k V. festiwaloju serbskeje kultury wótwórijo se we Wokrejsnem muzeju w Rogeńcu wustajeńca „Dolnoserbske pismojstwo”, kurator: Jozef Frencl (1909–1991)
Wustajeńca „Dolnoserbske pismojstwo” pokazujo se ako drogowańska wustajeńca w Mužakowje, Lubnjowje, Złem Komorowje, Jaserni a Łukowje; Wokrejsny muzej Chóśebuz prezentěrujo wustajeńcu „Serby we wobwoźe Chóśebuz” w Targowišću/Bulgarskej a Lipjecku/Sowjetskem zwězku; kabinetna wustajeńca „Serbske wucbnicy a wuwucowańske srědki“; drogowańska wustajeńca wó serbskej spisowaśelce Minje Witkojc
Natwarjenje muzejowego wótźělenja „Serbski muzej“ we Wokrejsnem muzeju – wót lěta 1986 su tśi kurator/ce pśistajone, wóni maju swóje sedło na Šilerowej droze w Chóśebuzu (mimo wustajeńskich rumnosćow); wobšyrnjejše zběrańske statkowanje – pódla pismojstwa zběraju se něnto teke narodne drastwy, twórjece a ludowe wuměłstwo, objekty wšedneje kultury kaž teke k muzice, numismatice a postowym stawiznam; wósebne wustajeńce mj. dr. w Rogeńskem groźe, Měsćańskej hali a w Serbskem domje w Chóśebuzu
Saněrowanje wót města Chóśebuza kupjonego twarjenja na Młyńskej droze 12; koncipěrowanje a natwaŕ stawneje wustajeńce k stawiznam a kulturje Dolnoserbow; financěrowane ze srědkami kraja Bramborskeje, Załožby za serbski lud a města Chóśebuza
Wótwórjenje Serbskego muzeja w Chóśebuzu, dnja 3. junija 1994 – z předneju stawneju wustajeńcu k serbskim stawiznam a kulturje w Dolnej Łužycy; až do kóńca lěta 2015 wuźěłajo a prezentěrujo se pśisamem 100 wósebnych wustajeńcow, źěl tych wósebnych wustajeńcow pokazujo se teke zwenka Chóśebuza a Łužyce
Saněrowanje muzejowego chroma a nowowugótowanje stawneje wustajeńce; w casu pśetwarjenja jo muzej z wustajeńcu „Zachowane drogostki“ w chóśebuskem měsćańskem muzeju (2016) a teke z drugimi wósebnymi wustajeńcami a zarědowanjami zwenka domu prezentny
Nowowótwórjenje Serbskego muzeja – z noweju stawneju wustajeńcu ku kulturnym stawiznam Serbow w Dolnej Łužycy


text:
Arnošt Muka
Dr. Arnošt Muka (němsce Ernst Mucke; * 10. měrca 1854 we Wulkim Wosyku; † 10. oktobra 1932 w Budyšinje) bě serbski slawist, spisowaćel, ludowědnik a aktiwist za serbske nowinarstwo kaž tež kulturne žiwjenje. Bě załožer Serbskeho muzeja.
Žiwjenje
Arnošt Muka bu jako najstarši syn kublerja Jan Jurij Muka a jeho žony Marja Mitašec rodźeny. Studowaše wot lěta 1874 hač do 1879 slawistiku, teologiju a filologiju w Lipsku a bu jako wučer wukubłany. Wot 1880 hač do 1883 dźěłaše Muka jako wučer na Budyskim gymnaziju, po tym najprjedy w Kamjenicy a wot 1887 w Freibergu. Z 1901 bě wón profesor. W lěće 1916 so Muka do Budyšina wróćeše.
Bě sobuiniciator časopisa Lipa Serbska a załožer slěda Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka, kaž tež spěchowar a přećel Jakuba Barta-Ćišinskeho a hromadźe z nim organizator Schadźowanki a młodoserbskeho hibanja. Čłon Maćicy Serbskeje hižo wot 1874, pomjenowa so Muku w lěće k čestnemu předsydźe. Nimo toho bě Muka sobustaw akademijow w Krakowje, Zagrebu, Praze, Běłohrodźe, Sankt Petersburgu a Waršawje.
Nastupajo literaturu a nowinarstwo, Muka bě wudawaćel wubraneje zběrki twórby Handrija Zejlerja, redaktor časopisa Łužica a Časopisa Maćicy Serbskeje. Wažnej na polu slawistiki stej wosebje Mukowa Statistika Łužiskich Serbow a Słownik delnjoserbskeje rěči.
Česćowanja
Muka bě lawreat serbiskeho Rjada Swj. Save, ruskeho Rjada Swj. Stanisława, čornohórskeho Rjada Danila, ruskeho Rjada Swj. Hany III. rjadownje a sakskeho Albrechtoweho Rjada. W Choćebuzu a Budyšinje staj dróze po nim mjenowanej.


text:
Szport
Szport to sům roztomajte formy fizycznyj a filipowyj aktywnośći, kere sům podejmowane lo szpasu abo lo rywalizacyje. Uode rekreacyje uodrůżńo śe tym, co jygo dyscypliny majům richtich uokryślůne regle. We ńykerych dyscyplinach rywalizuje śe samymu ze sobům (alpińizm, ekstrymalne szporty). Szporty idźe potajlować na indywidualne a manszaftowe, a podug inkszygo kryteryjům szport tajluje śe na amatorski a zawodowy. Uosobliwe dyscypliny sům zuorgańizowane we krajowe a mjyndzynorodowe federacyje, kere uorgańizujům szportowe zawody. Ibůngi a szkolyńa uorgańizujům szportowe kluby, abo szportowe szule.


text:
Zdołwałoby sie, że niy ma barzi1 ajnfachowego2 dania, jak ryba we paniyrce, ale styknie3 dodać do ni jaki inkszy4 składnik i już mōmy blank5 nowy smak. Jo6 pomiyszoł tarto bōłka7 ze sezamym i tak sie myśla, że tyj rybie już wiyncyj niy trza8.
Co potrza?
500 g fileta ze pstrōnga- jo żech znołd9 takego fajnego łososiowego
bōłka tarto (sam niy ma co tego przeliczać na łeżki, wsujcie10 trocha do miski, a jak braknie, to dosujcie 😉 )
połra11 łeżek sezamu
połra łeżek mōnki
jajco
sōl i pieprz
citrōłna12
olyj do smażynia
Pstrōng łososiowy mo tako fajno farba13, jak łosoś (choć niy je taki intynsywny we smaku), delikatne miyso i do tego trocha tōńszy niż tyn właściwy. Jo żech mioł filet ze skōrōm, ale żech fajnie to miyso ôddzielōł (pamiyntejcie, że werci sie tyż jeszcze wejrzeć, czy niy ôstały sie tam jake ôjści14).
Pokrejcie pstrōnga na trocha mańsze kōnski15, posōlcie, popieprzcie i pokapejcie16 sokym ze citrōłny. Chwila niech sie tak przegryjzie. Na jednym talyrziku nasujcie trocha mōnki, na inkszym wymiyszejcie bōłka tartoł ze sezamym (tak 1/3 sezamu na 2/3 bōłki), a w trzecim łozfyrlejcie17 jajco.
Potyn obkulejcie ryba we mōnce, dejcie do jajca, a na kōniec do bōłki ze sezamym. Take ôbkulane pstrōngi wciepcie na łozgrzōny olyj, przibrōnołććie18, kapnijcie na nie jeszcze trocha citrōłny i sie biercie za jedzynie. Smacznego 🙂
1bardziej
2prostego
3wystarczy
4inny
5całkiem
6ja
7ō- samogłoska w wymowie między o i u; bułka
8potrzeba
9znalazłem
10wsypcie
11kilka
12cytryna
13kolor
14ości
15mniejsze kawałki
16pokropcie
17roztrzepcie
18przypieczcie


text:
Jak byjście sie chcieli zjejś kōnsek1 ciasta, a niy lubicie kupnego, ale tyż niy chce Wōm sie za kans smolić2 ze pieczyniym, to tyn mirbetajg bydzie idealny. Szło by pedzieć, że przeca sōm tera3 pozimki4, ale zarozki ftojś powiy: tyla łobiyrania. Jabka? Trza by bōło łostrugać…. A banany otwiyrocie, krajecie byle jak i fertich5 ! Tyn recept na ciasto je jeszcze łod moji Ōłmy- choć tak po prołwdzie, to łona zawsze piykła i warzōła wszysko na łoko6 😉
Co potrza?
5-6 bananōw
Ciasto:
125 g masła
1 jajco7 całe
2 żōłtka
1 szklōnka8 cukru
2 szklōnki mōnki pszynny9
2 łyżeczki proszku do pieczynioł
skōrka łotarto ze jednyj citrōłny10
Włōnczcie11 sie piec na 180 stopni. Wszyske składniki ciasta wciepcie do miski i dobrze ugniyćcie. Na spodek łokrōngłyj formy dejcie papiōr do pieczynioł, wyłōżcie na niego połowa abo 2/3 ciasta- wiynksze pó12 😉 – i na 10 minut wsołdźcie13 do pieca. Reszta ciasta bez tyn czas mogecie dać do lodōwki. Jak już tyn spodek sie trocha przibrōnołci14, to go wyciōngcie i wciepcie na gōra pokrōne banany, na wiyrch poukłołdejcie reszta ciasta i wrojście15 do pieca na 40 minut- dejcie pozōr, żeby sie niy przipołlōło.16
Jak sie upiecze, to idzie je zaserwować i ze lodami. Joł żech je jołd ze lodami cytrynowymi i tyn zestaw bōł richtig dobry- na lato nawet idealny. Smacznego 🙂
1kawałek
2marnować czas, trudzić
3teraz
4truskawki
5gotowe
6oko
7 jajko
8 szklanka
9 mąki pszennej
10wstaw
11 włączcie
12pół
13 wstawcie
14przypiecze
15włożcie
16 uważajcie, żeby się nie przypaliło


text: Njedawno rozmołwjach so z we wukraju bydlacym Serbom mjez druhim wo skutkowanju medijow na regionalne a globalne čłowjeske wuwiće. Běchmoj sej přezjednaj, zo smy tuchwilu w dosć njewěstym času žiwi, a zo je sylny katalyzator njestajnosće masiwne wobwliwowanje měnjenjow a jednanjow přez bjezkónčny output internetnych medijow. Ženje w stawiznach čłowjestwa njebě tak lochko informacije a měnjenja šěrić a přijimować, ale tež sfalšować, nimale bjez regulowanja a kontrole. Tak je wotewrjene prašenje, što nas w přichodnych lětdźesatkach wočakuje.


text: Njeswačidło (aha/SN). Loni w Njeswačanskim parku wuspěšnje zahajena akcija, zelenišćo před třomi restawrowanymi studnjemi z nalětnimi kwětkami nasadźeć, je mjez wopytowarjemi wjele připóznaća našło. Tohodla su wčera dopołdnja znowa tajku akciju přewjedli. Za čas tuchwilnych prózdnin w horće přebywacych šulerjow powitaštaj na něhdźe 60 króć sto metrow wulkej płoninje wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) a nawodnica gmejnskeho twarskeho zarjada Katrin Ullrich. Mjeztym zo wjesnjanosta šulerjam zaměr akcije rozłoži, rozdźěli jeho sobudźěłaćerka 20 šulerjam něhdźe 3 000 kwětkacych cybličkow. Holcy a hólcy so na to z pomocu swojich kubłarkow jako pilni zahrodkarjo wopokazachu. Připódla woni zhonichu, z kotrych cyblkow pozdźišo krokusy, narcisy abo hyacinty narostu. Z wulkim zapalom so wšitcy zhromadnje wo to starachu, zo bychu cyblički po cyłej płoninje rjenje rozdźělili, zo móhło klětu wšitko kćěć. Runje tak kaž dorosćeni běchu tež šulerjo ze swojim dźěłom spokojom.


text:
Zaso jedyn z hotspotow
Budyšin. Z dźensnišej tydźenskej incidencu 294,2 po RKI słuša Budyski wokrjes wospjet k hotspotam koronapandemije w Němskej. Wot pjatka hač do wčerawšeho informowaše tudyši krajnoradny zarjad wo 451 dalšich natyknjenjach a wosom smjertnych padach. Zhorjelski wokrjes měješe wčera 61 infekcijow, incidenca tam je po RKI dźensa 229,5.
Slědźenski centrum za Łužicu
Kamjenica. Alianca z TU Kamjenica, TU Freiberg a TU Drježdźany chce we Łužicy wulki centrum energijoweho slědźenja wutworić a je za to koncept předpołožiła, kaž Kamjeničanske zarjadnišćo zdźěli. Wone wobdźěla so na tuchwilnym wubědźowanju Sakskeje a Zwjazka wo zasydlenju dweju slědźerskeju wulkocentrumow we wuchodoněmskimaj wuhlowymaj rewěromaj. Hač projekt we Łužicy zwoprawdźa, njeje hišće rozsudźene.
„Čěski dom“ wohroženy?


text:
22.09.2022 - Serb na njewšednem wěrowanju / Sorben bei besonderer Trauung
Werner Měškankom - něgajšny kurator Serbskego muzeja w Chósebuzu - jo gano z familiju pódla był na njewšednem wěrowanju w měsće Neustrelitz. 31-lětny derbny princ, wójwoda Georg Alexander zu Mecklenburg-Strelitz, a 29-lětna nižozemjanka Hande Macit stej se zmanźeliłej. Mecklenburgsko-Pśedpómórske město jo z tym pó lětźasetkach zasej dožywiła swajźbu togo zemjańskego doma, kótarež ma pódwjacorno-słowjańske kórjenje. Na tej cerkwinej swajźbje jo był Werner Měškank z manźelskeju a synom. Synašk jo był woblacony w serbskej drastwje za małych gólcykow slěpjańskeje wósady. Werner Měškank jo se póroju a zemjańskej swójźbje wuźěkował ze spiwanim stareje ludoweje pěsnje. Wěcej k tomu zgónijośo how w našom rozgronje z Wernerom Měškankom. Z nim jo powědał naš redaktor Gregor Kliem a jo kśěł wěźeś, cogodla su stawizny teje familije teke za nas we Serbach zajmne? Werner Měškank na njewšednem wěrowanju


text:
Buenos Aires
Spůłrzyndne: 34°35' S 58°55' W
Buenos Aires – stolica Argyntyny, nojwjynkše mjasto tygo kraju a jydno s nojwjynkšych we Americe Pouedńowyj.
Cyntrům finansowe, handlowe, naukowe a kulturalne kraju. Lične instytucyje naukowe, bibljoteki, 3 ůńiwersytety (nojstaršy ůńiw. zou. we 1821 r.). Stare zabytkowe cyntrům uotačajům nowočesne arteryje kůmůńikacyjne, luksusowe uośedla mješkańcůw wśrůd parkůw a lasůw. Na půunocny a zachodźe wjelge skupisko dźelńic bjydoty (villas miserias), we kerych žyje blisko 800 tys. uosůb. Lične muzya, galeryje chyntńy uodwjydzane bez turystůw; nojwjynkšy tyjater śwjata – El Teatro Colon (blisko 3,5 tys. mjejsc).
Mjano Buenos Aires uoznačo dosuowńy Dobre Lufty.