text:
Pśiźćo zasej
Tema prědnego lista posoła Pawoła na Korintarjow we 15. stawje jo jědro kśesćijańskeje wěry. We filmje „Agnes“ pšaša se protagonistka „Wěriš ty na nimjerne žywjenje pó smjerśi?“ Jeje pśijaśel wótegroni, „Nje, to se njamgu pśedstajiś.“ – To se zmaka z rozšyrjonym skepticizmom. Napšawdu wšykne luźe se pšašaju, co se ze mnu stanjo, gaž wujźom. Móžne wótegrona wjele wó swětonaglěźe a wěrje wugronijo.
„Ich glaube daran, dass man nach dem Tod irgendwo weiter da ist als ein Ich, das man gewesen ist. Am ehesten kann ich mir vorstellen, dass wir nicht in irgendeiner Form da sind, sondern als Energie“.1 To jo jadno wugronjenje z knigłow z titelom „A co cynim, gaž njabogi som?“.
Wótkul pśiźomy, źo pójźomy? Pśiźomy wót Boga a pójźomy zasej k Bogoju, groni psalm 90. Mam to za wjelgin rědne pómyslenje. Take wobrazki wěsteje energijoweje pódoby, njewidobnego ducha abo pśechoda do paralelnego uniwersuma ale musym ako fyzikaŕ wótpokazaś. Kaž to byśe pśi Boga wuglěda, słuša za mnjo k tomu kazni z drugich knigłow Mojzasa, kenž źo tak: „Njedejš sebje žednogo hobraza daniž žedneje rownosći hugótowaś, daniž za tym, což górjejkach na njebju, daniž za tym, což dołojkach na zemi, daniž tež za tym, což we wóźe, spózy zemje jo.“[2. knigły Mojzasa 20, 4]
„Pśiźćo zasej, wy cłowjecne źiśi“, stoj w psalmje 90. Kaž to wuglěda, njamóžomy wěźeś, jano gódaś abo wěriś. Kak jo to pópšawem z górjejstawanim? Samo rozpšawy pósołow nas wóstajaju bźezradne. Wukniki z Emausa wulicuju wót namdušu žywego Jezusa, kenž jo z nimi jědł a pił. Druge rozpšawiju, až górjejstawany jo pśez zacynjone źurja k nimi pśišeł, bźeze śěła, jano ako duch. Take a wšake druge rozpšawiju.
Co to ma byś? Ze śěłom abo bźeze śěła? Pótakem wšake zmjatanje južo tencas. Togodla Pawoł jo jano tu głownu wěc wuzwignjo: Jezus jo zawěrno górjejstawany! Móc smjerśi jo pśewinjona.
Južo tegdy jo se na wšykno cwiblowało, teke w prědnych kśesćijańskich wósadach. Pawoł napišo swójeju se waźeceju wósaźe: Nje, tak to njejźo! (Widobnje su wóni hyšći wó wěrje debatěrowali, napśeśiwo źinsajšnym wósadam.) W sedymich sadach jomu wó slědach źo, jo-li górjejstawanje jano wumyslone. Wša kśesćijańska wěra jo wacej pódermo. Pawoł žednych dopokazow njama, žednych rozpšawow, nic. Jano jadnore wuznaśe: „Něto pak jo Kristus wót hurmałych górjejstanuł a jo prědnik hordował mjazy tymi, kenž su husnuli.“[1. Korintarje 15, 20]
Wjelgin jadnore, wopśimjeś abo dopokazaś to njamóžomy. Móžomy tomu jano wěriś. To groni: Drobnosći nic na se njamaju, su jano wupyšnjenje. To, což pó smjerśi pśiźo, jo wušej wšyknogo rozyma. Wšo, což se wulicujo, póchada z tudejšego swěta.
Cogodla jo pšašanje górjestawanja wažne? Pópšawem by mógało nam wšojadno byś. Raz kuždycki dožywijo, co se stanjo. Dietrich Bonhoeffer jo w popajźeństwje wó tom napisał: „Wót dobrych mócow źiwno wuchowane my troštnje cakamy, což pśiźo raz“.[DK 57]
Jezus jo smjerś pśewinuł. Smjerś njama slědne słowo. To njejo žedne pśetroštowanje na tamny swět, ale toś ta dowěra jo wažna za našo žywjenje how na swěśe.
1 Iris Schürmann-Mock, Claudia Toll: Und was mach ich, wenn ich tot bin? Pendo 2009.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).
DK 75: Duchowne kjarliže. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina 2007.
Bildka: Film Casper.


c: text/html

text:
We Wojerowskim zwěrjencu nowu připrawu wotewrěli
Wojerecy (SN). Poprawom měješe so we Wojerowskim zwěrjencu wulki swjedźeń wotměć. Tak pak je leopard San cyle woměrje do swojeje noweje, moderneje připrawy zaćahnył. Dźakowano pjenježnym daram a sponsoringej móžachu tam 200 kwadratnych metrow wulku připrawu twarić. „Boli nas, zo njemóžemy so tuchwilneje situacije dla mnohim darićelam wosobinsce dźakować a jich na wotewrjenje přeprosyć“, praji jednaćel předewzaća ZooKultur Arthur Kusber, „chcemy pak to nachwatać, ručež budźe zaso móžno.“ Póndźelu je chinski leopard San prěni króć do připrawy w chinskim stilu zastupił. Wulke kamjenje skića jemu městno za wuhlad a prózdnjeńcy, hdźež móže wotpočować. Bambus, aziski klon a wšelake trawy dopominaja na chinsku krajinu. Wulka škleńca a čorna syć z wocla zmóžnjatej wopytowarjam wid na wulku kóčku, kaž bychu pódla njeje stali.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ôpowiyść ô Madeji ze 1869 roku po naszymu
Bojka ôpowiedzioł gospodorz Johan Kyńdzior ze Łōnki kole Pszczyny, co sie narodziōł we 1821 roku. Ôryginalnie była zapisano alfabetym fōnetycznym, ale była przepisano do ślabikorza.
Tōż jedyn furmōn wyjechoł na siedym lot, a ôstawiōł żōna w ciōnży. I potym uwiōnz, niy mōg wyjechać. Znod sie ku niymu chop, pedzioł mu: jesi mi dosz to, co ô tym dōma niy wiysz, jo ci pōmoga wyjechać. Tyn se spōminoł, ale se niy mōg spōmnieć i prziôbiecoł mu. Ôn mōwiōł dō niego: dej mi krwie z palca. I doł mu. No i wyjechoł.
Potym jak sie powrōciōł, dō dōmu, żōna go ujzdrzała i mōwiyła chłopcu: idź, prziwitej tatulka. Chłopiec bieżoł i chytoł go za szyja, a ôn se spōmnioł tyn furmōn, iże go zaprzedoł niy inszymu, jyny diobłu. Potym sie bardzo staroł, niywiela ani godoł. Żōna sie go pytała, co taki starostliwy, iże inszy roz kej przijedzie z furmanki, iże rozprowio, jak sie mu ta wodziło. A ôn jyny milczoł.
Aż tyn chłopok do sztyrności lot sie uczōł bardzo dobrze. Jednym razym siod ku ôjcu i pytoł go sie: coście wy tatulku tacy smutni. Synu, teroz ci powiym, joch cie diobłu zaprzedoł. A ôn padoł: niy starejcie sie, bo jo se pōda po zopis do piekła. Jak mu było dwadziścia lot, zaszoł do kościoła, wysuchoł sie, i wziōn se kryjdy dziewiyńć razy świyncōnyj i wody tyż. Potym szoł, rozłōnczōł sie z ôjcym i z matkōm, i szoł.
Prziszoł w głymboki las, nadeszła go noc. I niy widzioł, kaj by mioł wyńść. Potym ujzdrzoł światło w chałupie. Prziszoł i prosiōł ô nocleg baby. Ale mynża dōma niy było. Żōna pedziała mu: jo cie niy moga nocować, bo mōj mōnż zbōjnik. Jako przidzie, to cie zabije. Ale ôn prosiōł, iże go ôn bydzie prosiōł, coby go niy zabijoł. Niy wyszło pōł godziny, mōnż woło na żōna: puść mie. Jak wloz do izby, padoł żōnie: cōż tu śmierdzi? A ôna mu pedziała: prziszoł tu pachołek, noclega chcioł. Ôn wołoł na niego go pōdź haw ku mie. Pytoł sie go: kaj ty idziesz? Ôn mu pedzioł: ida do piekła po swōj zopis, co mie mōj ôjciec zaprzedoł diobłu. A to bōł Madeja. Madeja padoł żōnie: dej wieczerzo pachołkowi. Pōdź, bydymy społym wieczerzać. A na jutro rano doł mu pora twardych, a pedzioł mu: ôbocz to madejowe łoże.
Jak prziszoł przed piekło, trzaskoł na dźwiyrzy. Zaroz ôtworzili mu te dźwiyrze, ale widzieli, iże czowiek w ciele. Ale ôn wziōn kryjdōm napisoł krziż. I ôtwarły sie same te dźwiyrze. Zaroz sie go pytali, co chce. A ôn pedzioł: joch se prziszoł po zopis swōj, co mie ôjciec zaprzedoł diobłu. Ale żodyn niy wiedzioł, chtōry go mo. Ôn wziōn świyncōnyj wody i szoł na Lucypera i kropiōł go. Tyn jak ryknōł roz, to sie k niymu jak deszcz suli diabli. Ale ôn sie pytoł: chtōry go mo? Ale żodyn go niy mioł, ale jedyn pedzioł, tyn chrōmy go mo w kōminie. Zawołoł: idźcie pō niego, prziwiedźcie mi go. Prziwiedli go. I pedzioł mu: dej tymu człowiekowi tyn zopis. Ale go ôn niy chcioł doć. Mōwił do diobłōw: biercie go a wrōćcie go na madejowe łoże. Jak go mieli brać, zaroz tyn zopis ôddoł.
I zaś pachołek zaś na nowo szoł ku Jancykrystowi i poczōn go kropić świyncōnōm wodōm. Ale mōwił dō niego: cōż jeszcze chcesz? Jo chca widzieć madejowe łoże. Ôn pedzioł: idźcie ukożcie mu go. Ôboczōł go, były same brzitwy, jegły a noże. I wyszoł potym z piekła. I zaś tam szoł na nocleg, kaj bōł piyrwyj. I pytoł sie go Madeja, jake jest te łoże. Ôn mu pedzioł, iże same brzitwy, jegły i noże. Ôn go prosiōł, jak by mioł robić, coby go uszoł. A ôn mu pedzioł: jesi bydziesz tak robiōł, jak jo ci rozkoża, to go uńdziesz. I ôn mu Madeja prziôbiecoł, i wszytko mu rozprawioł, wiela ich zabiōł, iże nojprzōd zabiōł matka i ôjca.
A ôn mu padoł: a czymeś zabiōł? Kijym jabłōnowym. Teroz weź tyn kij, coś matka i ôjca zabiōł, pōdź zy mnōm do lasa. I szoł ś nim, i zawiōd go w głymboki las. Pedzioł mu: teroz tu klynknij. I ôn wraziōł tyn kij do ziymie, przi nim. A był bardzo suchy. I zaroz latorōzga wyrosła ś niego. I ôn padoł mu: by tu z Bogym, aże jo sie kedy ku tobie przida.
Wyszło pora lot. Tyn chłopok zôstoł ksiyndzym. I trefiyło mu jechać ku chorymu bez tyn las. Przijechoł do postrzodka tego lasu i zawōniały mu jabka. Padoł kuczerowi: stōń a idź, a szukej, bo tu jest kajsik jabłōń. Ôn poszoł i znod jabłōń. Było dużo jabłek na nij. I chcioł urwać jabko. Ale tu woło na niego: niy targej; niych przijdzie tyn, chtōry szczepiōł. I kuczer bardzo sie zlōnk. I poszoł i pedzioł to ksiyndzu. Ôn ksiōndz se spōmnioł, iże to tyn bydzie, co go zawiōd do tego lasu. I pedzioł: pachołku, pōdź, pōdziymy tam ôba.
Jako bōł niydaleko tyj jabłōnie, to wołoł Madej na tego ksiyndza: witej bracie! Jużech cie downo czakoł. I ksiōndz pachołkowi pedzioł: idź nazod ku kōniōm. A ôn siod ku Madeji i suchoł go, a co jedyn grzych pedzioł, to jabko spadło na ziym, tak dugo, aże jyny dwie ôstały w samym wiyrchu. I niy mōg sie spōmnieć już wiyncyj. Ksiōndz wejzdrzoł do wiyrchu na jabłōń i pedzioł mu: jeszcze mosz dwa grzychy. Ôn sie spōmnioł i pedzioł mu: joch matka i ôjca zabiōł. I zaroz spadły te dwie jabka. I ksiōndz go wykōmunikowoł i tyrknōł go prawym kolanym. I rozsuł sie, a ś niego bioły gołōmb wylecioł i podziynkowoł mu: bydź z Bogym bracie, jużech teroz zbawiōny. Amyn.
Skany zdrzōdłowego tekstu idzie znojś we Ślōnskij Bibliotyce Cyfrowyj.
Fotografijo na wiyrchu: Madejowe łoże we Muzeum Dawnych Tortur w Muzeum Ziemi Lubuskiej we Zielōnyj Gōrze. Fot. Lestat (Jan Mehlich) CC BY-SA 3.0


text:
Štó a što tči za serbskimi projektami, kotrež buchu we wobłuku wubědźowanja Sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ mytowane? W serialu Serbskich Nowin je předstajamy.
Swjedźeń serbskeje rěče na Slepjanskej Zakładnej šuli „Dr. Marja Grólmusec“ je kóžde druhe lěto wosebity šulski wjeršk. Regionalna rěčnica župy „Jakub Lorenc-Zalěski“ za Slepo Diana Maticowa je projekt z wuspěchom za wubědźowanje „Čiń sobu!“ přizjewiła. „Smy jara dźakowni, zo smy spěchowanje dóstali“, měni nawodnica šule Petra Rübesamowa. Dotal hišće jasne njeje, hdy swjedźeń serbskeje rěče přewjedu. „Chcemy jón woswjećić, po tym zo smy do noweho šulskeho centruma přećahnyli. Konkretny termin za přećah pak hišće nimamy.“ Klětu budźe tomu 20 lět, zo šula po koncepće 2plus dźěła. Swjedźeń je tuž zdobom tež jubilejej wěnowany. Wot šulskeho lěta 2001/2002 hač do dźensnišeho je ličba serbšćinu wuknjacych chětro přiběrała. Započeli běchu tehdy wosmjo. Dźensa 89 šulerjow serbšćinu wuknje, w prěnim lětniku samo wšitcy.


text:
Koho zastupujemy?
Friziska ludowa skupina
Friziska ludowa skupina w Němskej je žiwa na schleswigsko-holsteinskim zapadnym pobrjohu a w sewjerozapadnej Delnjej Sakskej kaž tež we wokrjesu Cloppenburg. Po trochowanjach su po swojim serbjezrozumjenju 60.000 ludźi Frizojo.
Po swojim žiwjenskim rumje rěkaja woni Sewjerni, Wuchodni a Saterscy Frizojo. Sewjerni Frizojo su we wotpowědnje pomjenowanym wokrjesu Sewjerna Friziska a na kupje Helgoland doma. Wuchodni Frizojo bydla we wokrjesach Aurich, Leer, Friesland a Wittmund, w bjezwokrjesnymaj městomaj Emden a Wilhelmshaven kaž tež w dźělach wokrjesow Cuxhaven a Wesermarsch. Saterscy Frizojo sydla na sewjerozapadźe wokrjesa Cloppenburg a w samostatnej gmejnje Saterland. K skupinje Frizow słušeja tež Zapadni Frizojo, kotřiž su w Nižozemskej jako narodna mjeńšina připóznaći.
Jich organizacije angažuja so mj. dr. za zdźerženje swojich wotpowědnych rěčow a jich nałožowanje w zjawnym rumje kaž tež za posrědkowanje swojeje kultury w šulach.
Jako třěšna organizacija słuži Frasche Rädj /Friziska rada, sekcija sewjer z.t., kiž zastupuje zhromadne zajimy Sewjernych Frizow dowonka a w druhich gremijach.
Za zdźerženje a spěchowanje sateršćiny zasadźuje so Seelter Buund (domizniske towarstwo Saterska).


text:
przez Heimat » 29 Lip 2015, 23:07
Jabłonna (1418)
Biskupow płockich Jabłonna tako
Dbajom ło swoja dziedzina
Princ skiż niyj przeca wcale niy płako
Dyć ze Kościołym trza czimać.
Jabłonna Poniatowskich
Rod we Jabłonnie wcale niy straszy
Dyć Poniatowski był tyż prymasym.
Pałac prymasa Poniatowskiego
Łostoł we Jabłonnie po dzisiejsze czasy
Mazowiecko sztela tako richtig krasi
Sala Pompejańsko, Chińsko i kolisto
Zodziwiom bogactwym a przeca niy wszysko
Jest jeszcze Balowo no i Mayrytańsko
Pomiyzkiwoł prymas richtig wielkopańsko.
Park pałacowy
Prawiom co ze Zuga wyloz richtig gowy
Starych drzew tu wiela - na nie se podziwej
Trzidziści hektorow jakby do "łodnowy"
Poszpacyruj ździybko - toż gowom niy kiwej.
Łuk Tryjumfalny (1842)
W parku pałacowym tyn Łuk ciyngym stoji
Ksionże Poniatowski z tym we gowie moji
Bo przeca istnego chwała tako głosi
A możno ło pamiyńć yno richtig prosi.


text:
Bez gipsdekã wyniōs mobilniŏki i tablety
Do 10 lŏt hereszcie może przepyndzić 29-latek, co włōmoł sie do zalōnu firmowego necu telefōnicznego w jednyj z jastrzymbskich galeryji. Chop wytargoł kasetōny z gipsdeki i z postrzodka sklepu porwoł 21 maszin elektrōnicznych wert bezma 52 tys. zł. Jastrzymbscy kryminalni chyciyli złodziyja i ôdebrali statek wert 48 tys. zł. Jastrzymbiōn dostoł policyjny dozōr.
Wszyjsko trefiyło sie w nocy z 17 na 18 stycznia. Raubiyrz wytargoł kasetōny z gipsdeki i dostoł sie do postrodka sklepu, a stamtōnd wziōn 21 maszin elektrōnicznych, w tym telefōny, smartfōny i tablety wert bezma 52 tysiōnce złotych.
Kryminalni wartko doszli do winnego i dziynki swojim działaniōm chycōno było 29-latka i ôdzyskano 19 maszin wert 48 tysiyncy złotych. Chop dostoł policyjny dozōr. Może trefić nawet na 10 lŏt do wiyńziyniŏ.
W tyj sprŏwie kryminalni znŏdli tyż sześciu paserōw, co im chycōny przedoł kradziony sprzynt. Ôni tyż usłyszeli ôbskarżynia. Terŏz mogōm dostać sztrŏfã do 5 lŏt wiynziyniŏ.
Zdrzōdło: KMP Jastrzymbie-Zdrōj


text:
Epika
Epika (z grichiskego eπιkή (πoίnσις) "k eposu słušajuce basnjenje") jo pódla dramatiki a lyriki jadna z tśoch družynow literatury a wopśimjejo wulicujucu literaturu we weršowej abo prozowej formje.
Do poetiki 18./19. stolěśa jo była epika pomjenjowanje za wuměłstwo eposa. Z pśiběrajucym rozrědowanim episkego basnistwa w 19. stolěśu a wuwijanju proze jo se chopiło wšykne žanry wulicujuceje literatury do epiki licyś. Epika se rozeznawa wót dramatiki a lyriki w zakładnych pśiznamjenjach wugótowanje, komunikacija a wašni funktioněrowanja. Do tych pśiznamjenjow słušaju:
- Wulicowanje ako charakteristiska forma pósrědnjenja mjazy awtorom a cytarjom abo słucharjom, pśi comž se wulicujo z wida wulicowarja abo figury (wulicowańska perspektiwa).
- Wuwědobnjenje tšojenja ako zachadnosć abo njewězane wobchadanje z casom (wulicowarski cas).
- Wugótowanje towarišnostnych poměrow.
- Wopisowanje indiwiduelnych tšojenjow, dožywjenjow (stream of consciousness).
Do prědnych episkich formow słušaju na pśikład napisma na wěcach, kenž tu wěc rozkładu (epigram) a teke wuše formy (gnomy, gronka, elegije). W kosmogonijach a teogonijach a mystiskich wucbach wó gójenju dostanjo epika tšochu wěcej poetiski raz, pśeto se pśedstajijo pśirodne tšojenje w personifikowanych statkach a tšojenjach. Za formy bajka, powěsć a legenda płaśi to tejerownosći. Až do kóńca 18. stolěśa póstajujo epos pśiznamjenja toś tych formow.
W pśechodnej fazy wót feudalneje do byrgarskeje towarišnosći jo se epika zasadnje změniła a jo w Europje pśejšła wót weršoweje do prozoweje epiki. Aby ten diferencěrowany swět se zapśimnuł a wulicowaś dał, su byli notne nowe wulicowańske formy. K nim słuša na pśikład roman. Rownocasnje su nastali dla industrializacije lěpše móžnosći za rozšyrjowanje a twórjenje literatury. Z tym jo se póspěšyło wuwiśe literarnych formow, tak su nastali nowela, glosa, krotkopowěźeńko a short story.
Epika groni "nagrono" abo "wulicowańko". Krotkopowěźeńka, wulicowańka, nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy, wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo. Casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami. W telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach. Nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej Knigłowe wiki w Frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje Nobelowego myta za literaturu.


text:
Jakub Błaszczykowski
Jakub Błaszczykowski (rodz. 14 grudńa 1985 we Truskolasach wele Czynstochowy) – polski fusbalok grojůncy na pozycyji půmagera, kapitan polskej reprezentacyji.
Karjyra[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Klubowo karjyra[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Do pjyrszygo klubu podrychtowoł śe we stolećo 7 lot we Rakowje Czynstochowy, kaj groł 8 lot. Latym 2002 tryfjůł do fusbalowyj szuli Górnika Zabrze. Wjosnům 2003 jednak tryfjůł do klubu KS Częstochowa, kery groł we IV lidze. 8 lutygo 2005 przyjechoł na testy do Wisły Kraków, kaj uoddykńynto we ńim talynt i podszkryflůł 5-letńi kůntrakt. Zadebjutowoł 20 marca 2005. We sezůńe 2004/2005 zdobůł Majstra Polski a bůł jednym ze nojlepszich fusbalokůw tygo manszaftu. Po zakůńczyńu sezůnu 2006/2007 Kuba przeszoł do mjymjeckego ferajnu Borussi Dortmund[2] a podszkryflůł kůntrakt na sztyry lota[3][4]. Pjyrszy szpil zagroł ze italskim klubem AS Roma. Tryfjůł sam tora a zaliczůł asysta, beztuż uostoł wywelowany nojlepszim fusbalokem szpilu. We sezůńe 2010/2011 a 2011/2012 zdobůł dwa majstry mjymjec.
Reprezentacyjno karjyra[edytuj | edytuj zdrzōdło]
30 marca 2004 zagroł pjyrszy roz we reprezentacyji polski U-19. 28 marca 2006 zadebjutowoł we pjyrszej reprezentacyji seńůrůw prziwůłany bez Pawła Janasa, a pjyrszygo tora tryfjůł 22 śyrpńa nostympnygo roku. We reprezentacyji rozegroł trzi szpile na Mistrzostwach Ojropy we fusbalu we 2012 kere bůły grone we Polsce a na Ukrajińe. We szpilu s Rosyjům zdobůł tora kery ustalůł wyńik 1:1.
Przipisy
- ↑ 1,0 1,1 Sztand: klub - 10 śyrpńa 2013, reprezentacyjo - 14 śyrpńa 2013
- ↑ Kuba odchodzi do Borussii Dortmund
- ↑ Błaszczykowski podpisał kontrakt z Dortmundem
- ↑ FM a rzeczywistość: Jakub Błaszczykowski


text:
20. róčnica Chróšćan zběžka so póndźelu, 6. požnjenca/septembra, na šulskim dworje w Chrósćicach (resp. při hubjenym wjedrje w „Jednoće”) wotměje. Přihotowanske koło pod nawodom Kathariny Jurkoweje, regionalneje rěčnicy za teritorij župy „Michał Hórnik” a předsydki Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT), je so jako termin za datum prěnjeho dnja noweho šulskeho lěta rozsudźiło, wšako běše spočatk Chróšćan zběžka 2001 tež prěni dźeń po wulkich prózdninach. Tehdom wjedźeše farar Clemens Hrjehor šulerjow 5. lětnika přećiwo woli kultusoweho ministerstwa do srjedźneje šule.
Tohodla proša župa „Michał Hórnik”, zarjad Domowiny a Serbske šulske towarstwo wšěch, kotřiž chcedźa hromadźe na tón historiski wokomik w serbskich stawiznach spominać a do přichoda serbskeho ludu hladać, sej tón termin – 6.9.2021 wot 18 hodź. w Chrósćicach – do protyčki zapisać. Słowa budu so mjez druhim jimać Jan Nuk, tehdomniši předsyda Domowiny, Jana Markowa jako zastupjerka staršich a Jakub Brězan jako zastupjer šulerjow 5. lětnika lěta 2001.
Tež něhdyši wučerjo-wuměnkarjo, kotřiž su 5. lětnik wuwučowali, a sobuwojowarjo su wutrobnje přeprošeni. Nimo toho planuja kulturne wobrubjenje a wustajeńcu z dokumentacijemi wo dobrym měsacu Chróšćan zběžka, při tym chcedźa tež wurězki z filmow pokazać. Dalši detail je hižo wěsty: Kaž kóžde ranje w Chróšćan zběžku ma so kěrluš „Božo, ty Serbow” zaspěwać.
Katharina Jurkowa: „Z Chróšćan zběžkom je na jednym boku wulka zrudoba zwjazana, haj wjele ludźi je samo trawmatiske dušine čwěle poćerpjeło – na kóncu smy najebać mjezynarodnu solidaritu a woporliwy angažement Serbow a jich přećelow ryzy serbsku srjedźnu šulu přisadźili, štož za nas hač do dźensnišeho straty rěčneje substancy woznamjenjeja. Na druhim boku je so naše narodne wědomje w tutym bolostnym rozestajenju skrućiło, dźakowano Chróšćan zběžkej je so mysl zdźerženja a wuwiwanja rěčnych rumow po cyłej serbskej Łužicy hišće bóle rozšěrjała. Hdyž steji nětkole w dobje změny strukturow spěchowanje rěče a rěčnych rumow wšudźe w srjedźišću, je to tež wupłód tutoho rozrosćaceho noweho zhromadneho sebjewědomja. Na tutu bytostnu ambiwalencu chcemy nawjazać a, njeboh fararjej Clemensej Hrjehorjej na česć, pod hesłom ,Běchmy, smy, budźemy’ zhromadnje do přichoda kročić.”
Na přihotowanskim kole su so čłonojo předsydstwa župy a SŠT, wjesnjanosta Marko Kliman, regionalna rěčnica za teritorij župy „Jan Arnošt Smoler” Budyšin a referent za zjawnostne dźěło Domowiny wobdźělili. Woni tuchwilu kontakty ze wšelakimi serbskimi institucijemi a jednotliwcami podpěry dla nawjazuja. Wšitcy su namołwjeni, swoje dopomnjenki, materialije a nazhonjenja z woneho časa přinošować. Wězo je wažne, na kóncu dokumenty za wustajeńcu zestajeć. Tohodla je Domowina tutu namołwu wozjewiła:
Studentska/ šulerska pomoc pytana
Domowina, Zwjazk Łužiskich Serbow, pyta krótkodobnu dźěłowu móc studenta/šulerja na honorarowej bazy při zestajenju wosebiteje wustajeńcy wo „Chróšćan zběžku” w lěće 2001. Wustajeńca dyrbi so 6.9.2021 zjawnosći prezentować.
Přizjewjenje přijimuja so pod sekretariat@domowina.de abo 03591/550102.


text:
Zyma
Zyma je najzymniša ze štyrjoch počasow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym hač wón na južnej połkuli abo sewjernej połkuli knježi, rozeznawaju mjez sewjernej a južnej zymu. Dla pućowaceho cenitoweho stawa słónca mjez južnym a sewjernym wobrotnikom wospjetuje so zyma w kóždej hemisferje z lětnym turnusom.
Astronomisce so započina sewjerna zyma ze zymskim zawrótom słónca – časowym dypkom, na kotrymž słónco padorunje nad južnym wobrotnikom steji a dny su najkrótše:
- na sewjernej hemisferje 21. abo 22. decembra a
- na južnej hemisferje 21. junija.
Potom bywaja dny zaso dlěše a nocy krótše. Zyma kónči so z nalětnjej runonócnosću
- 20. měrca abo w nocy k 21. měrca na sewjernej połkuli a
- 22. abo 23. septembra za južnu połkulu.
Wón traje potajkim 89 dnow na sewjernej połkuli a 93 dnow na južnej połkuli.
Dokelž wobkružna čara zemje wokoło słónca wokoło 1,7 % wot idealneho kruhoweje čary so wotchili, štyri počasy njejsu cyle runje dołhe. Nimo toho su sewjerne zymy dla bliskosće słónca (perihel 3. januara) tróšku krótše a miliše hač južne zymy.
Meteorologisce widźane započina (sewjerna) zyma 1. decembra. Meteorologojo přirjaduja počasy połnym měsacam. (Sewjerna) nazyma so kónči za meteorologow 30. nowembra. Meteorologiska (sewjerna) zyma wobsahuje měsacy december, januar a februar.
Fenologisce móže spočatk zymy wot astronomiskeho njesnadnje wotchilować a so nimo krajo-morjoweho rozdźělenja (maritimny vs. kontinentalny klima) často přez spočatk trajneje sněhowe wodźěće markěruje. Přiběranje abo wotebranje wot lodowcow wotwisuje pak mjeńše wot zymskeho sněhoweho połoženja hač wot prěnjeho noweho sněha w nazymje, kotryž ablaciju haći. Bližene přidźěluja zymje měsacy december, januar a februar a w južnej hemisferje junij, julij a awgust. Na geografiskich čopach knježi poł lěta „polarna nóc“; blisko čopownika traje někotre dny hač tydźenje.
Kaž w lěću su tež w zymje stare nałožki, kotrež zdźěla přežiwjachu abo buchu znowa wožiwjowane: na př. zawrót słónca jako hody, Alban Arthuan (keltisce), Julowy swjedźeń (nordisce/ germansce), karnewal/ póstnicy/ fašing, maskowy bal a zymske palenje.
Zapřijeće zyma so pak tež w pomjenowanjach wužiwa, kotrež wjace hač poł lěta traja, kaž na př. zymske połlěto, zymski jězdny plan, zymski semester, zymski tarif, zymski spar (při zwěrjatach), zymski čas a. d.


text:
Idzie to tyż posuchać na www.ojgyn.blog.onwt.pl
He, he... eli twōj chopie telefōłn dōma jesce sie łodzywŏ? Skoro ja, to pewnikiym zōłwizōł go niy łodbiyrŏsz, prŏwda? A we blank niydalekim fōrt kejś tam przitrefiało sie nōm, iże podnosiylichmy suchŏwka telefōłnu, a driny bōła guchŏ cichōść. Bez duge lata take łobrŏzki byli na isto zielaznōm tajlōm „horrorōw”, zimbolym izoliyrōngu i zapōwiydziōm bezpochybnyj klynski i niyszczyńściŏ. A jednakowōż ledwa piytnŏście lŏt po tym jak takŏ szauszpilerka Drew Barrymore łodebrała telefōłn łod zabōjcy we piyrszyj binie fylmu „Krzyk”, szlus telefōniji sztacijōnarnyj stŏwŏ sie corŏzki barzij prŏwdziwy – i same sōmy tymu winowate.
Wiycie, mōj dōmowy telefōłn glingŏ mało kej. A eźli bali i zwōni, to jŏ go zaobycz niy łodbiyrōm. Niy mōm rŏd miarkować, fto je po drugij strōnie, i co i rōłz dozwŏlōm, coby łodebrała autōmatycznŏ zekrytarka. Tela, co nigdy niy łodsuchuja nagranych wiadōmości. Wylazuja ze założyniŏ, iże wiadōmość łostawiōnŏ we chałpie, we ftorym niy ma żŏdnego, radszij niy ma tym tuplym nŏglōncŏ. Zakłŏdōm, co eźli ftosik na zicher musi sie symnōm rozmōwić, glingnie na mobilniŏk, wyśle „esemesa” abo ymilka.
A jeżech przecamć już bez szejśćdziesiōnt lŏt stary. Beztynczŏs milijōłny terŏźniyjszych dwadzieściapŏralotkōw mŏ włōśne mobilniŏki już łod samyj podstawōwki. Kej łosiednōm na swojim, pewnikiym niy uzdajōm se, coby pociōngnōńć linijŏ sztacijōnarnŏ. Bo tyż i na jakiego dioska? Przecamć to ino nadbytnie pijynżne łobciōnżynie. Mōm szykownŏ pŏrã sōmsiŏdōw ftorzi majōm szykownsite sztele, borg we banku na pomiyszkanie, ale telefōłnōw sztacijōnarnich niy majōm.
Napoczli ci te telefōłny chnetki po kryjōncku sie tracić. Śmiyrć tego ci telefōłnu sztacijōnarnygo to zmiana kultōrowŏ, ftorŏ wpływŏ zarōwno na nasze łosobiste życie, jak i na fōngowanie we grōmadzie. Na tyn przikłŏd we familiji. Podwiyl naszŏ życiōwo bina niy łopanōwali mobilniŏki, wszyjske dōmowniki gynał wiedzieli, fto do cia zwōni i jak dugo łozprawiŏsz. Zituacyjŏ zawdy bōła dlŏ nŏs wszyjskich bezpochybnŏ. U nŏs dōma byli dwa aparaty, ale bali i przekludzynie sie ze łozprŏwkōm do drugij izby miało swoji znaczyni.
I chocia sōmy prziwiōnzani do swojich mobilniŏkōw, jesce wiyncyj czasu niźli na łozprŏwki telefōniczne poświyncōmy na pisanie. Bali i roztomajte ferajny karitatiwne zachyncajōm, coby spōmogać ślachytne cyle przi dopōmożyniu „esemesōw”, co wybŏwiŏ nŏs łod kōniycznōści łozprawianiŏ ze bele kim. We biōrach je ci tyż doimyntnie barzij cicho niźli kejsik. Łozwartŏ przestrzyń wymuszŏ jakosik dyszkrecjŏ. Kejech napoczynŏł robota za byamtra, wiedziało sie wszyjsko ło kamratce lebo kamracie, ftorzi siedzieli przi sōmsiydnim szrajbtiszu. Niy mieli łōne wybōru – łozprŏwki ze frajerkōm abo miyłōśnikym, ze mamulkōm, byamtrym ze banku trza bōło wiyść bez telefōłn, ftory styrcŏł na jejich szrajbtiszu. A jŏ blank niy miŏł żŏdnego wybōru jak markiyrować, iże blank nic niy słysza, czego tōż tyż te łozprŏwki tyczōm. Dzisiŏj słychać ino klupotanie tastaturōw. Kej juzaś ftosik wele czekŏ na łodpowiydź na ymilka, co nŏjwyżij panuje ino pŏłnŏ szpany cichōść.
Nō ale dości już tyj szmelcownyj nōstalgiji i przignymbiyniŏ za czasami tych telefōłnōw sztacijōnarnych. Przeca ypoka jednyj jedzinyj linji telefōłnicznyj we kŏżdym pomiyszkaniu (a kejsik ze jednym telefōłnym na familok) niy bōła błōgim czasym niyzaszterowanyj harmōniji życiŏ familijnego abo fōngowania spōłyczności. Tela ino, iże kej zedrziła, śleciała ypoka jednyj liniji, z keryj korzystalichmy wszyjske dōma, stalichmy sie choby niytykalne, zawarte kŏżde we włōśnym, priwatnym świycie, mynij blank przistympne. Mobilniŏk, we ftorym idzie driknōńć knefel „łodciep” dowo zwōlŏ na nowy szimel kōmunikacyji – to ty chopie łobiyrŏsz, z kim kcesz połozprawiać. Elektrōnicznŏ poczta dozwŏlŏ ci wciś ludziōm roztomajtych informacjōw, ftorych blank niy kcieli nafasować. Blank tyż przepōminōmy ku tymu, iże napisanie tego, co mōmy do pedzyniŏ i drikniyńcie knefla „wyślij”, to jednakowōż blank niy ta samo lajera, co richticznŏ łozprŏwka.
Wiycie! Prziszŏłech na te idy, coby ło tym wszyjskim sam Wōm łopedzieć kejech przeczytŏł artikel dziynnikŏrki Jess Cartner-Morley, a zatym jesce i po łobejzdrzyniu filmu „Wrzyśniowy numer” we ftorym jedyn istny gŏdŏ do swojij kamratki, iże łōna niy umożniŏ ludziōm dostympu do sia; niy mŏ takij potrzyby, coby być dlŏ wszyjskich łosiōngalnŏ. I tyż my, kej niy łodbiyrōmy telefōłnu sztacijōnarnygo, pokazujymy takŏ ci razinku arogancjŏ i grubelactwo. Kcymy kōmunikować sie ze inkszymi na naszych włōśnych warōnkach, i to jesce i we czasie, ftory nōm klapuje. Eźli niy łodbiyrōmy telefōłnu, bo razinku kładymy dziecka do prykoli, to je do porzōndku. Ale eźli jŏ niy łodbiyrōm telefōłnu, bo jeżech usiotany i niy mōm chańdzi ze żŏdnym łozprawiać, abo możno razinku napoczynŏ sie fylm, ftory kciŏłech na gwŏłt łobejzdrzeć? Tō to sie mianuje ganc ajnfach „egoizm”, znaczy dosiynbōść. Tym tuplym, iże wiynkszōściōm ludzi, ftorych żech sie pytŏł, fto tyż to glingŏ na jejich telefōłn sztacijōnarny, wrōłz łodpedzieli, co to sōm zaobycz już fest zwiykowane familijanty. Kej tyż dowōmy zwōlŏ, coby tyn telefōłn glingŏł, i glingŏł, sōmy ganc ajnfach grubelajske i sorōńske.
Bōłoby na zicher jankorne, kejby sie pokŏzało, iże kej piszymy esemesy, posywōmy wiadōmości na Face Booka abo Naszŏ Klasa, i kej ci jesce łodnŏwiōmy prōfile na tych internecowych „portalach społycznōściowych” niy mōmy za tela energiji, coby połozprawiać ze ludźmi, ftorzi kcōm na isto snami połozprawiać. Szaltrowanie i wyszaltrowanie sie ze łobiygu podug włōśnygo widzimisie niy moge łostać bez kōnzekwyncjōw, bo we richticznyj społycznōści jes ci to ganc ajnfach niy do przijyńciŏ.


text:
-
Znamy zwycięzców XXVIII Grand Prix Wodzisławia Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 25 Października 2018
Marcin Lasota, Grzegorz Marciniec, Bogusław Balawajder, Jerzy Wrzód, Kamil Smołka i Izabela Marciniec wygrali XXVIII Grand Prix Wodzisławia Śląskiego w tenisie stołowym.
Tagi: Bogusław Balawajder, Wodzisław Śląski, Jerzy Wrzód, Grzegorz Marciniec, Grand Prix Wodzisławia Śląskiego, Marcin Lasota, Izabela Marciniec, Kamil Smołka
-
Znamy zwycięzców 2. GP Wodzisława Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 27 Czerwca 2018
Marcin Lasota, Grzegorz Marciniec, Bogusław Balawajder, Andrzej Matczak, Izabela Marciniec i Kamil Smołka wygrali drugi turniej z cyklu XXVIII GP Wodzisławia Śląskiego.
Tagi: Bogusław Balawajder, Wodzisław Śląski, Grzegorz Marciniec, Andrzej Matczak, Marcin Lasota, Izabela Marciniec, Kamil Smołka
-
Znamy zwycięzców 1. GP Wodzisława Śląskiego
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 05 Czerwca 2018
Marcin Lasota, Izabela Marciniec, Roman Wiża, Andrzej Matczak, Maja Kasperska, Kamila Smołka i Bogusław Balawajder wygrali pierwszy turniej XXVIII GP Wodzisławia Śląskiego.
Tagi: Roman Wiża, Bogusław Balawajder, Andrzej Matczak, Marcin Lasota, Izabela Marciniec, Grand Prix Wodzisława Śląskiego, Maja Kasperska, Kamila Smołka
-
Znamy najlepszych zawodników w Wodzisławiu Śląskim
Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 25 Kwietnia 2018
Grzegorz Libiszewski, Marcin Lasota, Paweł Piech, Jacek Balawajder, Andrzej Matczak, Iza Marciniec i Bogusław Balawajder wygrali turniej tenisa stołowego z okazji 40-Lecia TKKF „Relaks” Wodzisław Śląski.
Tagi: Bogusław Balawajder, Jacek Balawajder, Wodzisław Śląski, Andrzej Matczak, Marcin Lasota, Grzegorz Libiszewski, Paweł Piech, Iza Marciniec


text:
Monarchija
Jako monarchija (ze starogrjekskeho uovapxίa monarchía, „samoknjejstwo“) woznamjenja so forma knježerstwa, w kotrejž je jednotliwa wosoba, zwjetša zemjan, najwyši suweren a žórło politiskeje legitimnosće. W tym nastupanju je wona napřećiwny model republiki. Hłowa stata knježi hač do swojeje smjerće abo hač k wotstupej a přepodawa politisku móc swojemu naslědnikej. Při tym słowo njedefinuje, hač je stat demokratiski abo nic. Tak eksistuja wosebje w Europje monarchije, w kotrychž ma monarch jenož reprezentatiwnu rólu, mjeztym zo knježi faktisce demokratisce woleny parlament. Tajke staty mjenuja so parlamentariske abo konstitucionelne monarchije. Napřećiwnik konstitucionelneho typa je absolutna monarchija. Jako tajka płaća dźensa jenož hišće Brunei, Sawdi-Arabska, Swaziska a jako wosebita forma tež Vatikanske město.
Wotpowědujo titlej knježićela woznamjenja so monarchije w europskim konteksće na přikład jako kralestwo, kejžorstwo, wjerchowstwo abo wójwodstwo. W islamskim swěće rěčimy zwjetša wo sultanatach a emiratach.
W Němskej je so monarchija ze załoženjom Weimarskeje republiki po nowemberskej rewoluciji 1918 wotstroniła.


text:
Rěčicy (FAG/SN). Sta ludźi su minjenu njedźelu Rěčičanski Erlichtec dwór wopytali. Přiwabili njejsu jich jeno słónčne wjedro a kładźite domy, ale předewšěm nazymske zahrodowe wiki. Nimale třiceći sakskich wikowarjow je tam swoje twory poskićało. Jich paleta sahaše wot najwšelakorišich rostlin přez nazymsku pychu za domjacnosć hač k tójšto družinam jabłukow.
Prěni raz pódla bě Bärbel Wendler z Wósporskeje štomownje ze swojim sadowym stejnišćom. Tam dyrbjachu kupcy mjez nimale 90 družinami jabłukow, krušwow a kwitow rozsudźić. Wězo sy je najprjedy woptać móhł, tak zo njetrjebaše nichtó kóčku w měše kupić. Nimo toho móžachu ludźo swójske družiny jabłukow postajić dać. Zo bě Wendlerec stejnišćo stajnje derje wopytane, zaležeše sobu na tym, zo móžachu wopytowarjo hnydom w susodstwje alpakaj z Kinsporskeje hole wobdźiwać. Jörg Fiedler je so z nimaj hižo wosmy raz na nazymskich wikach wobdźělił.


text:
- Przychodnia Chirurgia Plastyczna H. Knakiewicz Wrocław ~ 253 m
- Muzeum Mineralogiczne im. Kazimierza Maślankiewicza we Wrocławiu ~ 316 m
- Muzeum Geologiczne im. Henryka Teisseyre we Wrocławiu ~ 316 m
- Uniwersytet Wrocławski ~ 415 m
- Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu ~ 415 m
- Kościół Św. Macieja we Wrocławiu ~ 555 m
- Kościół Najświętszego Imienia Jezus we Wrocławiu ~ 560 m
- Akademia Implantologii i Stomatologii Estetycznej Platinum Bernatek & Warchlewski Wrocław ~ 587 m
- Ewangelikalna Wyższa Szkoła Teologiczna we Wrocławiu ~ 593 m
- Kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku we Wrocławiu ~ 606 m
- Wrocławski Teatr Współczesny ~ 634 m
- Kościół Podwyższenia Krzyża Pańskiego we Wrocławiu ~ 639 m
- Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu ~ 685 m
- Kościół Św. Bonifacego we Wrocławiu ~ 699 m
- Kościół Opieki Św. Józefa we Wrocławiu ~ 788 m
- Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu ~ 857 m
- Muzeum Miejskie Wrocławia ~ 881 m
- Kościół Św. Wincentego we Wrocławiu ~ 882 m
- Wojewódzki Szpital im. Babińskiego we Wrocławiu ~ 887 m
- Kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku we Wrocławiu ~ 898 m
- Stacja Kolejowa Wrocław Nadodrze ~ 927 m
- Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu ~ 996 m
- Kościół Św. Wojciecha we Wrocławiu ~ 1.02 km
- Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu ~ 1.05 km
- Kościół Św. Mikołaja we Wrocławiu ~ 1.07 km
- Muzeum Architektury we Wrocławiu ~ 1.09 km
- Parafia ewangelicko-augsburska we Wrocławiu ~ 1.10 km
- Metropolitalne Wyższe Seminarium Duchowne we Wrocławiu ~ 1.11 km
- Wyższa Szkoła Fizjoterapii we Wrocławiu ~ 1.11 km
- Wyższa Szkoła Bankowa we Wrocławiu ~ 1.11 km


text:
Szymon Majewski: Prowadzący program, Władysław Bartoszewski, Ewa Drzyzga, Ędward Ącki, Michał Koterski, Tomasz Jacyków, Adam Darski, Kora
Katarzyna Kwiatkowska: Krystyna Janda, Doda, Kazimiera Szczuka, Agnieszka Chylińska, Maja Komorowska, Katarzyna Figura, Krystyna Czubówna, Helena Vondráčková, Nelli Rokita, Katarzyna Cichopek, Isabel Olchowicz, Magda Gessler, Ewa Minge
Waldemar Ochnia: Jerzy Urban, Lech Wałęsa, Józef Oleksy, Janusz Rewiński
Jolanta Wilk: Joanna Senyszyn, Jolanta Kwaśniewska, Renata Beger, Monika Olejnik, Janina Paradowska, Maria Kaczyńska, Elżbieta Kruk, Jolanta Szczypińska, Adam Małysz, Edyta Górniak, Jolanta Rutowicz
Michał Zieliński: Andrzej Lepper, Lech Kaczyński, Włodzimierz Cimoszewicz, Piotr Fronczewski, Donald Tusk, Kazimierz Marcinkiewicz, Roman Giertych (druga edycja programu), Paweł Janas, Jarosław Kaczyński, Daniel Olbrychski, Bronisław Wildstein, Janusz Palikot, Radosław Majdan, Radosław Sikorski, Michał Żebrowski, Bronisław Komorowski, Lech Wałęsa, Colin Farrell
Beatrycze Łukaszewska: Violetta Villas
Arkadiusz Lipnicki: Roman Giertych
Andrzej J. Dąbrowski: Aleksander Kwaśniewski
Wojciech Chorąży: Władimir Putin
Sebastian Olejniczak: Maryla Rodowicz
Aldona Jankowska: Zyta Gilowska, Tadeusz Rydzyk, Hanna Gronkiewicz-Waltz, Danuta Hojarska, Anna Fotyga, Julia Tymoszenko, Dorota Zawadzka, Joanna Bartel, Anna Sobecka, Angela Merkel, Beata Tyszkiewicz, Hanna Lis Krzysztof Dracz: Przemysław Gosiewski, Ryszard Czarnecki, Stefan Niesiołowski
Joanna Senyszyn: Siostra bliźniaczka Joanny Senyszyn
Wojciech Kalarus: Jan Rokita, Tadeusz Cymański, Wojciech Wierzejski, Michał Wiśniewski, Wojciech Cejrowski
Stanisław Dembski: Ryszard Kalisz
Maciej Jadowski: Adam Michnik
Renata Beger: Renata Beger
Maciej Kraszewski: Roman Giertych (5. edycja)
Sławomir Zapała: Zbigniew Ziobro
Iwo Pawłowski: Andrzej Urbański
Grzegorz Pawlak: Waldemar Pawlak
Rinke Rooyens: Leo Beenhakker
Elżbieta Jarosik: Elżbieta Zapendowska
Jan Monczka: Andrzej Wajda, Wojciech Jaruzelski, Szewach Weiss
Joanna Jeżewska: Monika Olejnik (od 7 edycji), Elżbieta Jaworowicz, Karolina Korwin-Piotrowska, Jolanta Kwaśniewska Małgorzata Lewińska: Małgorzata Foremniak, Ewa Kopacz, Edyta Górniak, Grażyna Szapołowska
Magdalena Cielecka: Joanna Krupa
Piotr Adamczyk: Silvio Berlusconi


text:
Lětuša dowolowa sezona so tež w Hornjej Łužicy nachila. Ludźo wužiwaja tuchwilne rjane babylěćo tuž předewšěm za kolesowanje. Kónc oktobra chce ADAC konkretne ličby wo dowolowych cilach 2018 předpołožić.
Budyšin (SN/mwe). Falk Forhoff z markeketinga a zjawnostneho dźěła Powšitkowneho němskeho awtomobiloweho kluba (ADAC) Sakskeje na naprašowanje Serbskich Nowin zdźěli, „zo je tež lětsa w lětnich prózdninach najwjace ludźi doma wostało“. To rěka, zo njejsu sobudźěłaćerjo ADAC tež w běrowje na Budyskej Kamjentnej při pućowanskich cilach „hłownych dowolowych pućowanjow“ 2018 žanu změnu trenda zwěsćili. Němska je mjez pućowanskimi krajemi z 31 procentami jasny načolnik. Tuž tež regionalne turistiske cile kaž Małowjelkowski prazwěrjenc abo domjace kupjele na prěnim městnje steja. „Slěduje Španiska z dwanaće před Italskej z dźewjeć procentami“, Forhoff rozłožuje. „Srjedźomórski kraj registruje minus 1,2 procentow, mjeztym zo je Chorwatska lětsa 1,2 procentaj wjace turistow přiwabiła.“


text:
Iran
Iran (farsi: ايران – Īrān), ôficjalnŏ nazwa: Islamskŏ Republika Iranu (farsi: جمهوری اسلامی ايران – Dżōmhuri-je Eslâmi-je Iran) – państwo na Bliskim Wschodzie, co leży nad Morzym Kaspijskym, Zatokōm Perskōm i Zatokōm Ōmańskōm.
Piyrszŏ wersyjŏ miana Iran pojawiyła sie już we Aweście, kaj je mŏwa ô Aryānām – krŏju Ariōw. Jeji formōm strzednioperskōm było używane ôd Sasanidōw ôkryślynie Ērānszahr – krŏj Ariōw. Mimo to we europejskich gŏdkach aże do XX stoleciŏ na ôkryślynie Iranu używano powszechnie miana Persyjŏ, a niy Iran. Miano Persyjŏ pochodzi ôd nazwy ludu, co stanowi tajla ludōw irańskich, co przibyły na terytorium dzisiyjszego Iranu pod kōniec II tysiōncleciŏ p.n.e.


text:
Geografiske koordinaty
Z geografiskimi koordinatami (geografiska šyrina a geografiska dlinina) dajo se połoženje dypka na zemi wopisaś. Zemja rozdźělujo se pśi tom do 360 stopnjow dlininy a 180 stopnjow šyriny. Stopnje dlininy běže pśez pódpołnocny a pódpołdnjowy pol, stopnje šyriny paralelnje k ekwatoroju.
Koordinatowy system[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Stopnjowa seś zemje jo myslony koordinatowy system na pówjerchu zemje z pšawokutnje prěcecymi se stopnjami dlininy a stopnjami šyriny. Słužy geografiskemu póstajenjeju pozicije, to groni, póstajenjeju swójskego stojnišća. Stopnje šyriny lice se pśi tom wót ekwatora sem, pola lažytej pla 90° pódpołnocneje resp. pódpołdnjoweje šyriny, stopnje dlininy lice se wót pśipadnego nulowego meridiana na pódzajtšo a pódwjacor, až do pó 180°. Póstajenje kutow jo napśeśiwo systemoju kulowych koordinatow zwuconemu w matematice.
Do zachopjeńka 20. stolěśa su w rozdźělnych krajach rozdźělne nulowe meridiany nałog byli (na pś. Ferro-Meridian wót El Hierro a Parisowy meridian), źinsa wužywa se swětodaloko Greenwichowy meridian (gwězdarnja w Londonje).
Pśi dokradnem póstajenju pozicije dej se na to źiwaś, až zemja njejo kula, ale pśibližnje elipsoid, což by mógło pśesunjenja městnow wó až k 20 km wustatkowaś. Teke mógu geografiske koordinaty, pó kraju, rozdźělne póśěgowe systemy měś, kótarychž referencne elipsoidy su regionalnemu póloju śěžnosći (Geoid) pśiměrjone. Mjazynarodnje wužywa se źinsa zwětšego World Geodetic System 1984 (WGS84).
Kórty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W 18. a 19. stolěśu su geodety wětše regionalne wótchylenja zemskeje pódoby wót idealnego elipsoida pśez to wurownowali, až wóne su we wótpowědnych stronach nejlěpjej pśizamknjecy se elipsoid wulicyli, aby se derje na pówjerch zemje we wótpowědnych stronach "zlagnuł". Srjejźišćo takego elipsoida njejo se z masowym srjejźišćom zemje kšyło, wobwjertna wós wšak jo paralelnje k zemskej wósy. Koordinatowy system jo w pśirownanju k drugim takim elipsoidam "pśesunjony" a "zekśiwjony". Tak su źasetki geodetiskich systemow (póśěgowych systemow za kórty) nastali. Z wuwijanim satelitoweje nawigacije jo se dejał swětodaloko jadnotny system napóraś, něntejšny WGS84.
W zemskich abo mórskich kórtach, kótarež bazěruju skoro pśecej na pjerwjejšnych systemach, by mógło pódaśe we wopacnem póśěgowem systemje (na pś. zapisowanje GPS-pozicije) zmólku wjele stow metrow zawinowaś, jolic referencny elipsoid (teke kórtowy datum, póśěgowy system) pódaśa njejo ten samki ako ten kórty. Togodla ma se pśi dokradnych koordinatowych pódaśach (zaspomnjeńka: lěpše ako 1 km abo lěpše ako 1 wobłukowa minuta) póśěgowy system pśidaś.
Koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś. Taka softwara musy parametry wopśimjeś, kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp. wót WGS84 z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću.
Lětarstwo a nawtika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Dokradnjejše poziciske pódaśa su trjebne w lětarstwje a nawtice. How pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach, na pś. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo pódpołnocneje šyriny, Lon = 010° 59’ E abo pódzajtšneje dlininy.
- Wobłukowe minuty rozrěduju se decimalnje dalej.
- Pó DIN 13312, płaśiwy za lětarstwo a namórnistwo, skrotcujo se geografiska šyrina z Lat abo staršej z φ, geografiska dlinina z Lon abo λ. B a L njewótpowědujotej normje.
- Šyrinowa minuta wótpowědujo na pówjerchu zemje cerje wót 1,852 km a definěrujo dłujkosć mórskeje mile.
- Cera, kótaraž wótpowědujo dlininowej minuśe, jo na ekwatorje teke 1,852 km, pómjeńšujo se wšak do pola z kosinusom geografiskeje šyriny až na nul. Wóna jo pótakem wót šyriny wótwisna. W Europje lažy cera mjazy 1,0 km a 1,5 km (glědaj teke wótšyrjenje[1]).
Rozměrjenje kraja[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
W rozměrjenju kraja su dokradnosći na centimetry póžědane – togodla njedosega pódaśe we wobłukowych sekundach, dokulaž jadna wobłukowa sekunda (1″) wótpowědujo pśibližnje 31 m (šyrinowe pódaśe) resp. 20 m (dlininowe pódaśe w Europje). W Nimskej jo se dotychměst połoženje kšutych dypkow na milimetry dokradne ako koordinata Gauß-Krüger, póśěgowane na Besselowy elipsoid pódało, resp. na stronach NDR, wót 1950ych lět, póśěgowane na elipsoid Krassowski. Wót 1990ych lět pśewjeźo se pśestajenje na UTM-koordinaty w ETRS89-systemje, póśěgowane na GRS80-elipsoid.
Pśirodne, astronomiske, elipsoidiske, geodetiske koordinaty[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pśirodne koordinaty (astronomiska šyrokosć φ a astronomiska dłujkosć λ) daju se pśez astronomiske póstajenje pozicije zwěsćiś. Póśěguju se na napšawdny lotowy směr pśi měrjeńskem dypku. Elipsoidiske koordinaty (B, L – teke geodetiske koordinaty pomjenjone) póśěguju se na směr normale wužywanego referencnego elipsoida. Diferenca mjazy lotowym směrom a elipsoidoweju normalu jo zwětšego mjeńša ako 10″ a groni se lotowe wótchylenje. Zwětšego njeběžy daniž lotowy směr daniž elipsoidowa normala pśez srjejźišćo zemje.
Jolic stajaju se jano snadne wupominanja na dokradnosć, na pś. pśi zwobraznjenjach kórtow we wjelgin małych měritkach, pśibližujo se zemske śěleso za zjadnorjenje pśez kulu. W toś tom paźe wótpowědujotej geografiska šyrina a dlinina kulowym koordinatam. Jano pótom jo šyrina kutow w srjejźišću zemje mjazy ekwatorom a pytanym dypkom.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Rozdźělenje do stopnjow ako rozdźělenje połnokuta krejza do 360° źo na astronoma Hypsiklesa z Alexandrije („Anaphorikos“, 170 př.Chr.n.) a Hipparcha z Nikaia (190–120 př.Ch.n.) slědk.
Južo Claudius Ptolemeus jo w swójom źěle Geographike Hyphegesis wokoło 150 pó Chr.n. stopnjowu seś ze stopnjami dlininy a stopnjami šyriny wužył. Jogo nulowy meridian jo był až do 19. stolěśa zwětšego wužyty Ferro-Meridian pśez nejpódwjacornjejšy zemski dypk, kótaryž jo tegdy znaty był. Dla wjele pśemałeje kalkulacije zemskeje wobměry (neźi 30.000 km město 40.000 km) njewótchylaju jogo pódaśa ku geografiskej dlininje wó 18°3', ale w srjejźnej Europje wó wěcej ako 24° wót togo, kótaryž póśěgujo se na Greenwich. Jogo pódaśa wó šyrinje laže z njejasnych pśicynow nad korektnymi.[2] Na jadnom boce pasujo k pśemałemu zemskemu pśerězkoju Ptolemeusa, na drugem boce by dejało, pśi jogo pśemało wuliconem wótstawku mjazy słyńcom a zemju, 1210 zemskich radiusow ze stawa słyńca, na pśemały stopnjowy wótstawk wót ekwatora suźiś.
Pó zasejnamakanju jogo źěła Geographike Hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem 15. stolěśu jo se stopnjowy system Ptolemeusa malsnje pśesajźił. [3]
Duarte Pacheco Pereira (1469–1533) jo pólěpšył antikne měrjeńske metody za globalnu nawigaciju zakokulonu w Acorach. Z rozdźělenim zemskeje kule do špańskeje a portugiziskeje hemisfery w dogronje wót Tordesillasa z lěta 1494 jo zasej etablěrowana stopnjowa seś politiski wuznam zdobyła.
W lěśe 1634 jo se na El Hierro ako nejpódwjacornjejša z Kanariskich kupow nulowy meridian pśez Faro de Orchilla póstajiło a akle wót lěta 1884 jo se meridian wót Greenwicha zwucony wót lěta 1738 w Engelskej pśeśiwo drugim narodnym nulowym meridianam pśesajźił.
Nouvelle Triangulation de la France, kótaraž źo na měrjenja wót Jacques Cassini a Jean Dominique Comte de Cassini z casa do 1793 slědk, jo se w běgu metrifikacije (pśestajenje wšych relewantnych měrow na meter ako standard) wotměła. Nulowy meridian běžy pśez Paris, tak až „Old Royal Observatory“ w Greenwichu lažy pla 2° 20′ 14,025″ W (NTF), pódany w nowostopnjach. To wopśimujo teke decimalne rozdźělenje stopnjoweje měry do nowostopnjow, grades (nouvelle), źinsa pó kazni ako Gon (1 połnokut = 400 nowostopnjow).
Mjaztym až meridian w Greenwichu jo se pśesajźił, jo se kutowa měra Gon a rozdźělenje do 400° ku geodetiskemu standardoju w srjejźnej Europje wuwiła. Krejzne rozdźělenje do 360° rozmějo se źinsa cesto jano wobgranicowane ako terestristiske stopnjowe rozdźělenje (stopnjowa seś).
Dokłady[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Pśełožowańske naraźenje, glědaj nimski terminus Abweitung
- ↑ Claudios Ptolemaios: Geographike Hyphegesis, kap. 10. Germania Magna (Pśirownaj stopnjowe pódaśa z tych źinsajšnych kórtow)
- ↑ An alternative route to mapping history


text:
Niy bōjmy sie pedzieć „Niy!” – latosi Marsz Autōnōmije
W sobota, 13 lipca, w Katowicach ôdbydzie sie XIII Marsz Autōnōmije ôrganizowany ôd Ruchu Autōnōmije Ślōnska.
– Czymu nasz regiōn, kejś koło zamachowe polskij gospodarki, bōł wyeksploatowany i ôdstawiōny na bok? Możno bez to, że niy poradzymy stanowcz, głośno i kōnsekwyntnie pedzieć „Niy!” – pado Jorg Gorzelik, lider RAŚ.
2019 rok to 99. rok ôd prziznanio wojewōdztwu ślōnskimu autōnōmije. Marsz Autōnōmije to je nojsrogszo manifestacyjo w Polsce na rzecz realnego lokalnego regyrowanio. RAŚ dopōmino sie wrōcynio wojewōdztwu autōnōmije we modernyj formie, jak tyż stworzynio Republiki Regiōnōw.
We radosnyj, familijnyj atmosferze Ślōnzocy przejdōm ulicami Katowic, żeby pokozać prziwiōnzanie do Ślōnska i jego interesōw, a tyż do lepszyj ekōnōmije.
– Latoś wojewōdztwu ślōnskimu ôbetniynto hned 40 mln zł we rōmach przekazowanyj ôd regyrōnku subwyncyje. Syjm Polskij Republiki ôdkozoł procedowanio projektu ôrdōnku ô ślōnskim jynzyku regiōnalnym. W kōńcu ministerstwo ôgłosiyło swōj ambitny plan budowy miyndzynorodowego banhofu, co bydzie ôbsugowoł Gōrny Ślōnsk kajś w polu pod małopolskim Ôlkuszym. Trzeba to wiyncyj, żeby pokozać swōj sprzeciw? – pyto Gorzelik.
Marsz zacznie sie w połednie na placu Wolności w Katowicach.


text:
Klóšter Marijina hwězda w Pančicach-Kukowje stara so tuchwilu nimale wšědnje wo nowosće. Hakle zawčerawšim přepodachu w Lipju nowy móst. Nětko je klóšterska pjekarnja přichodny projekt.
Pančicy-Kukow (SN/MWj). Na dworje klóštra Marijineje hwězdy w Pančicach-Kukowje často rjemjeslniske awta tam a sem jězdźa, dokelž so to abo tamne twari abo porjedźa. Po jutrach budźe jich najskerje hišće wjace, přetož potom započnu klóštersku pjekarnju přetwarjeć. Kaž překupski nawoda klóštra Chrystof Mikławšk zdźěla, stanje so to we wobłuku kooperaciskeho projekta „Educatio, Repetitio, Labora“ (wukubłanje, nazhonjenje, dźěło), w kotrymž dźěłatej zhromadnje dźěłarnja swjateho Michała w Pančicach-Kukowje a pólski Wustaw powołanskeho aktiwizowanja w Świerzawje pola Jelenjeje Góry.


text:
Budyšin
(SN/bn). Po Serbskim instituće (Serbske Nowiny rozprawjachu)
je so wčera tež třěšny zwjazk serbskich towarstwow Domowina oficialnje přećiwo planowanemu nowopostajenju pomnika bywšeho kanclera Němskeho reicha Otta von Bismarcka při Čornobóskej bawdźe wuprajił. W zjawnym stejišću Domowiny k tomu rěka: „Rozsud hłowneho wuběrka měšćanskeje rady Budyšin wobžarujemy. Bismarck so na Čornobóh wróći – kajki je to signal w dobje zjednoćeneje Europy? Najebać wšitke napjatosće wšědny dźeń su so europske ludy ze zmyslenjom Bismarcka, zo je wójna dźěl politiki, bohudźak rozžohnowali. Tohodla nochcemy Bismarcka ani hižo darjeneho měć. Mamy z měrliwej rewoluciju a přewrótom 1989/1990 mjeztym lěpši zakład za ‚jednotu Němskeje‘. Chcemy-li nowe pomniki stajeć, potom prošu wosobinam, kotrež so za runohódne wobchadźenje z ludźimi wšelakeho pochada zasadźeja – Bismarck pak běše njepřećel čłowjeskich prawow, kaž su wone mjeztym z měritkom za towaršnosć.


text:
Oswald Mrózak
Arnošt Oswald Mrózak (němsce Ernst Oswald Mrosack; * 29. oktobra 1845 we Wulkich Ždźarach, † 7. meje 1934 w Budyšinku) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a kantora Jana Mrózaka a młódši bratr Jana Hermana Mrózaka w Ždźarach a wopytowaše wot lěta 1858 Budyski gymnazij. Po zakónčenym studiju teologije w Berlinje nastupi 1872 swoje prěnje farske městno w Chołmje pola Niskeje. Wot 1874 do 1877 bě z fararjom w Malešecach a wot 1877 skutkowaše nimale 50 lět w Hrodźišćanskej wosadźe. 1925 poda so w starobje 80 lět na wuměnk a přesydli so k swójbje syna Pawoła do Budyšinka. Jeho druhi syn Friedrich Walter skutkowaše wot 1910 do 1927 w Ketličanskej wosadźe.
Mrózak nawjedowaše wjele lět serbsku ewangelsku prědarsku konferencu a bě serbski zastupjer w sakskej ewangelskej krajnej synodźe. Serbskich studentow teologije wuwučowaše po smjerći Jaroměra Hendricha Imiša w lěće 1898 w kóždolětnym serbskim prědarskim seminarje w Hrodźišćanskim farskim domje, mjez druhim tež w serbskej rěči. 1922 přepoda tutón nadawk ze starobnych přičin Budestečanskemu fararjej Moricej Domašce.
Wot lěta 1876 bě čłon Maćicy Serbskeje.
LiteraturaWobdźěłać
- Mjerwa, Gustaw Alwin: Nekrolog. W: ČMS 88 (1935), str. 70
- Malinkowa, Trudla: Farar Oswald Mrózak-Hrodźišćanski. W: Pomhaj Bóh čo. 10/1995
ŽórłoWobdźěłać
-
- Rudolf Kilank: Mrózak, Oswald. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 396


text: Sandra Gugić powěda w loni wušłej knize „Zorn und Stille“ wo swójbje, kotraž so – tak wěmy hižo wot spočatka romana – cyle rozdwoji a so tež wjace hromadźe njenamaka. W srjedźišću steji fotografka Billy Bana, poprawom Biljana Banadinović. Samostatna wuměłča bě w starobje 17 lět doma wućahnyła a njeje so wot toho dnja wjace pola staršeju zjewiła. Chcyše sebi nowy swět wotkryć, bydleše w scenje domowych wobsedźerjow/wobserdźerkow a wuměłcow/wuměłčow w Berlinje a docpě wěstu znatosć jako fotografka. Po wuspěšnej wustajeńcy w Berlinje wustaji swoje fotografije tež we Wienje, swojim ródnym měsće.


text:
Serbski sejm deklaruje indigenitu serbskeho luda a požada te z tym zwisowace prawa
K posedźenju Serbskeho sejma dnja 12. junija 2021 buštej po wobšěrnej diskusiji wo rozměrje a wuformulowanju deklaracija k zwěsćenju indigenity serbskeho ludu a te z njeje resultowace wužiwanje prawow wobzamknjenej.
W swjatočnym akće před po serbskim wojowarju wo swobodu Janu Skali pomjenowanej pěstowarnju – zańdźenosć, přitomnosć a přichod symbolowacy – je starobna prezidentka Edith Pjeńkowa deklaraciske wopismo podpisała. Tute so nětkole jako kopija připósćele Mjezynarodnej dźěłowej organizaciji Zjednoćenych narodow (ILO) ze sydłom w Genfje.


text:
Instytucje kultury
Opera NovaMarszałka Focha 5, Bydgoszcz
Miejskie Centrum KulturyMarcinkowskiego 12-14, Bydgoszcz
Teatr Polskial. Mickiewicza 2, Bydgoszcz
Filharmonia PomorskaAndrzeja Szwalbego 6, Bydgoszcz
Sopocki Dom Aukcyjny BydgoszczJagiellońska 47, Bydgoszcz
Centrum Kulturalne - Kino PomorzaninGdańska 10, Bydgoszcz
Hangar Kulturyul. Jana Piwnika-Ponurego 10, Bydgoszcz
Dom Jubileuszowy WiatrakBołtucia 7, Bydgoszcz
Dom Legend Bydgoszczyul. Bartosza Głowackiego 10 , Bydgoszcz
Bydgoskie Centrum SztukiJagiellońska 47, Bydgoszcz
Akademia MuzycznaSłowackiego 7, Bydgoszcz
Wojewódzka i Miejska Biblioteka PublicznaDługa 39, Bydgoszcz
Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiegoul. Karola Szymanowskiego 3, Bydgoszcz
Akademicka Przestrzeń KreatywnaKarpacka 52, Bydgoszcz
Pedagogiczna Biblioteka WojewódzkaMarii Skłodowskiej-Curie 4, Bydgoszcz
Kujawsko Pomorskie Centrum KulturyPlac Kościeleckich 6, Bydgoszcz
Dom Kultury ModraczekOgrody 15, Bydgoszcz
Pałac MłodzieżyJagiellońska 27, Bydgoszcz


text:
Chwila Nieuwagi zaś śpiywo po naszymu
Chwila Nieuwagi to naprowda porzōmnie ôsadzōne miano we ślōnskij muzycznyj rzeczywistości.
Dostoł żech do rynki „Dostone Żytko”, jejich nowy album. Chocioż niy je żech ani muzykant, ani muzyczny krytyk, to chcioł bych napisać ô nim pora słōw.
„Dostone Żytko” to zbiōr modernych aranżacyji śpiywek, co je idzie znojś we powstańczych i wojockich śpiywnikach ze poczōntku XX stolecio. Autorzi padajōm, że album mo kobiyco ôptyka, bo dobrali z wiynksza take śpiywki, co jejich bohaterami sōm niy ci, co walczyli, ino ci, co ôstali we dōmach: matki, żōny, dziouchy.
Już ôd piyrszych sekund piyrszyj śpiywki mogymy usłyszeć szumny głos ôd Martyny Czech. Ôna poradzi ze kōnckōw, co mało fto na nie wejzdrzi, wyciōngnōńć coś ekstra. Normalnie take rzeczy smykajōm sie po YouTube’ie we nagranych mobilniokym wideach ze rozmajtych kōnkursōw ludowyj śpiywki do bajtli, co ich suchać niy idzie. A u nij je inkaszyj. U nij ôd poczōntku do kōńca sucho sie kożdego słowa.
Ciynżko mi godać ô instrumyntalnyj strōnie albumu, bo jo na klawiyrze poradza zagrać piyrsze pora nōt „Dlo Elizy”, a to i niyroz sie pōmyla. Moga ale pedzieć, że fest mi sie podobo tyn moderno-folkowy klang, co słychać go we kożdym takcie.
Niy bydziecie wierza udziwiyni, jak jo – bytōmiok – powiym, że nojbarzij mi sie podobo „Do Bytomia bita droga”. Ale tekst je w nij nojmynij ważny. Tego sie fajnie sucho po prostu.
No i co tyż ważne: chyba ino jedna śpiywka niy je po naszymu.
Żeby niy było, że ino chwola, to powiym tyż, że brakuje mi sam inkszych głosōw niż te ze polskij strōny. Te sześdziesiōnt procynt Ślōnzokōw, co welowali za Niymcami, mogło by w kōńcu dostać jakiś głos.
Niy zmiynio to ale faktu, że Chwila Nieuwagi zaś nagrała kyns dobryj muzyki i wert je sie jij posuchać.
Ôficjalno prymiera platy 15 października 2021 we Tyjatrze Rozrywki we Chorzowie.


text:
Ło recept1 na hekele to sie mie sam niyftorzi2 pytali już połra3 miesiyncy tymu. Trocha czasu mi to wziyno, nim żech sie za to chyciōł. U mie w doma sie tego niy robioło, bo moja Muter niy znała tego ze swoji chałpy4– w tyj czyńści łopolskego tego niy znali. Ponojś5 hekele robiōła moja Ōłma ze Gliwic, ale jak żech zadzwoniōł do Ciotki do Niymiec, żeby mi pedziała,6 jako to narychtować,7 to żech sie dowiedzioł, że niy pamiynto. A jedna rzecz, co ji8 sie spōmniała, to to, że Ōłma mielōła to bez maszynka- to już bōło cojś.9 Moja Muter pedziała, że łod niyj kōmratka10– pani Magda- robi hekele i jak żech sie potyn dowiedzioł, to za starego piyrwy robiōła je i łod11 ni muter i teściowoł. Tyn recept je taki gliwicko- pilchowicki, a joł tam od siebie jeszcze wciep łeżeczka mostrichu12– je kans13 receptōw, kaj ta łon sie pokazuje i bez to chciołech sie tego smaku sprōbować. Ta wersja bydzie pokrōno14, a bez to tyż trocha bliższo swoji nazwie: hekele pochodzi łod niymieckego hacken, co znaczy siekać.
Co potrza?
5 kōnskōw15 matiasōw
3 uwarzōne16 na twardo jajca
2 wiynksze abo 3-4 mańsze łogōrki17 kiszone
1-2 cebule (sam18 sie musicie spytać swoji wōntroby, wiela ji dać 😉 )
pieprz
łeżeczka mostrichu
przed podaniym mogecie jeszcze dać łeżka mojōnezu
Nojważniyjsze je to, żeby porzōndnie wymoczyć te śledzie (na Śląsku niyrozki sie na nie gołdo heringi abo i harynki) i połra razy zmiynić im woda. Joł żech ostatnio mioł tak trocha mani19 czasu i żech sie pomyśloł, że jak je przepōkōm20 i chwila pomocza, to im styknie. I żech sie przejechoł, bo te hekele wyszło tak słone i tak mie potyn suszōło, że żech myśloł, że ogupieja. Na moczynie słonych śledzi potrza połra godzin!
Potyn idzie już szybko. Trza drobno pokrajać cebula, łogórki, jajca i śledzie, dać łeżeczka mostrichu, trocha pieprzu i fertich. Kebyjście chcieli, to przed podaniym mogecie jeszcze dać łeżka majōnezu, ale jak go niy mołcie, to sie przeca21 nic niy stanie. Hekele robi sie wartko, a jak sie do tego weźniecie kōnsek jaki dobryj bōłki abo sznita22 chleba, to zmōcicie23 to raz, dwa. Smacznego 🙂
1przepis
2niektórzy
3kilka
4domu
5podobno
6powiedziała
7przygotować
8jej
9coś
10koleżanka
11od
12musztardy
13dużo
14krojona, siekana
15kawałki
16ugotowane
17ogórki
18w tym przypadku
19mniej
20przepłuczę
21przecież
22kromkę
23zjedzą Państwo


text:
Parki i pomniki przyrody
Bydgoski Balaton - park i jezioroul. Polanka, Bydgoszcz
Park MyślęcinekGdańska 173-175, Bydgoszcz
Wyspa MłyńskaMennica, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny UKWNiemcewicza, Bydgoszcz
Ogród Botaniczny w MyślęcinkuJeździecka 5, Bydgoszcz
Park im. Kazimierza WielkiegoPlac Wolności, Bydgoszcz
Park im. J. Kochanowskiego20 stycznia 1920 roku , Bydgoszcz
Park im. W. WitosaJagiellońska 29, Bydgoszcz
Planty nad Starym Kanałem BydgoskimBulwar Sebastiana Malinowskiego, Bydgoszcz
SielankaSielanka, Bydgoszcz
Park im. H. DąbrowskiegoFilarecka, Bydgoszcz
Dębowa Aleja OssolińskichAleja Ossolińskich, Bydgoszcz
Skwer Mikołaja KopernikaMikołaja Kopernika 2, Bydgoszcz
WinobluszczBernardyńska, Bydgoszcz
Topola czarna w Parku nad Starym Kanałem BydgoskimStary Kanał Bydgoski, Bydgoszcz
Surima bigoniowaGdańska, Bydgoszcz
Platan klonolistnyPark Kaziemierza Wielkiego, Bydgoszcz
Olsza sercolistnaPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Głaz narzutowyBiałogardzka, Bydgoszcz
Miłorząb dwuklapowyRondo Jagiellonów, Bydgoszcz
MagnoliaAleja Ossolińskich, Bydgoszcz
Kasztanowiec czerwonyPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Kasztanowiec biały w Parku WitosaPark Witosa, Bydgoszcz
GłógKołłątaja, Bydgoszcz
Dąb szypułkowy przy Rondzie GrunwaldzkimRondo Grunwaldzkie, Bydgoszcz
Dąb szypułkowy odmiana stożkowataPark Jana Kochanowskiego, Bydgoszcz
Cypryśnik błotnyPark Kaziemierza Wielkiego, Bydgoszcz
Cis pospolity na Placu TeatralnymPlac Teatralny, Bydgoszcz
Cis pospolity przy ul. GdańskiejGdańska 40, Bydgoszcz
Hellerówkaul.Księdza Szamarzewskiego 52, Bydgoszcz
Dąb BartekSporna, Bydgoszcz
Bożodrzew gruczołkowatyJagiellońska, Bydgoszcz
Miłorząb dwuklapowyGimnazjalna 2, Bydgoszcz
Klon srebrzystyMikołaja Kopernika 1, Bydgoszcz
Aleja z Jarzębami SzwedzkimiKarola Szymanowskiego, Bydgoszcz
Zespół Pałacowo Parkowy OstromeckoBydgoska 9, Ostromecko , Ostromecko


text:
W róžowniku tutoho lěta bu na katedrje bohemistiki Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w Ústiju nad Labem diplomowe dźěło studentki Moniki Rambouskoveje z pomjenowanjom Percepcija serbšćiny pola šulerjow na srjedźnych šulach w Čěskej republice (Percepce lužické srbštiny u žáků středních škol v České republice) zakitowane.
Awtorka dźěła je swoje slědźenje na dwěmaj sewjeročěskimaj gymnazijomaj a dwěmaj Praskimaj gymnazijomaj zrealizowała (gymnazije słušeja w čěskim šulskim systemje k srjedźnym šulam). Šulerjo wupjelnichu naprašnik, kotryž wobsteješe z dweju dźělow. Prěni dźěl słužeše tomu, znajomosće na polu serbskich kulturnych, stawizniskich a zemjepisnych realijow zwěsćić. Druhi dźěl wěnowaše so zrozumjenju zakładnych serbskich frazow a wobrotow. Rambousková bě z tutej problematiku jara wosobinsce zwjazana, dokelž je z wowcyneje strony serbskeho pochada.
Prěnjotnje chcyše dźěło wo percepciji serbšćiny na čěskich srjedźnych šulach a wo percepciji čěšćiny na Serbskim gymnaziju w Budyšinje napisać. Wuslědki slědźenja je chcyła přirunać a zwěsćić, kajke wědomje wo Serbach maja młodźi Češa a kajke wo Čechach młodźi Serbja. Bohužel njeje so jej poradźiło zwisk k Serbskemu gymnazijej nawjazać a čěskej gymnazijej w Liberecu a na Małej stronje w Praze njeběštej zwólniwej so na slědźenjach wobdźělić. Direktorka Małostronskeho gymnazija, kotrehož chowanc běše mj. dr. Michał Hórnik, wotpokaza naprašowanje z komentarom, zo tam tuchwilu žanych Serbow nimaja.


text:
W kuždem wokognuśu sy mógał pśejś z jadneje do drugeje rěcy a zwucowaś. Na programje jo była bogata licba źěłaŕnjow, mjazy drugim kak jo engelska rěc wordowała swětowa rěc abo kak jo Zamenhof wuwił esperanto. Jo se powědało wó technikach wuknjenja rěcow, wósebnosći wšakorakich rěcow, wopacnych pśijaśelach a rěcnej kórśe swěta.
Manšćina jo wótemrěła ako prědna rěc južo w 1970tych lětach. Zachadaś jo zachopiła južo w 19. stolěśu ako »rěc głupakow«. Pśi minjenju rěcy jo nastał zwisk mjazy maminorěcnymi a aktiwistami, což jo wjadło do gibanja, kótarež jo rozkwitło w 1990tych lětach. 1992 jo był prědny manski rěcny zastojnik wumjenjony. Wón nawjedujo »wandrujuce ceptarje«, kótarež póbituju mansku rěc ako fakultatiwny pśedmjat w šulach pó cełej kupje.


text:
Widłowy wůzek
Widłowy wůzyk to je mechańiczny pojazd uo śilńikowym napyndźe kery je przistosowany do przewożyńo matyrjołůw uo srogij maśe (do poru tůn, zależńy uod typu), kery je używany do bliskigo przekludzańo a we magazynowych robotach. Nojczyńśći towor kery mo być przekludzany je umjyszczany na drzewjannych palytach. S przodku, przed zicym kerowcy mo maszt na kerym zamocowane sům widły. Widły idźe uopuszczać, dźwigać a zmjyńać jeich rozstaw, a cołki maszt idźe ekować uod śa i na śa - steruje śe tym wajchůma, krům rozstawu widłůw kery trza zmjyńić rynczńy. Widłowe wůzyki sům napyndzane bez sztrům, benzina, gaz a inksze. Pjyrsze widłowe wůzyki wyprodukowano we 20. lotach XX stolećo.


text:
Srebrny Krzyż Zasługi
Odznaczeni: Ryszard Adamczyk, Aleksander Anasiewicz, Jan Artymiuk, Marian Franciszek Banaś, Paweł Batko, Ryszard Benesch, Wiesław Leon Białowąs, Witold Franciszek Marian Biernawski, Kazimierz Bisztyga, Stanisław Blaschke, Wiesław Stanisław Blaschke, Lucjan Bluszcz, Zbigniew Piotr Bonderek, Bogusław Wojciech Bożek, Roman Bromowicz, Krzysztof Cetnarowicz, Jan Chłopek, Bogdan Adam Choczewski, Tadeusz Chrobak, Wacław Władysław Chrząszcz, Krzysztof Ciepliński, Ryszard Czekajowski, Aleksander Długosz, Władysław Karol Dobrucki, Ewa Dobrzyńska-Lankosz, Zbigniew Witold Engel, Zbigniew Krzysztof Fąfara, Aleksander Tadeusz Fedoryszyn, Stanisław Franciszek Marian Fertig, Tadeusz Filar, Danuta Flisiak, Stanisław Fortuna, Edward Fraś, Alicja Frysztak-Wołkowska, Janusz Stanisław Gajda, Zdzisław Gałaś, Edward Antoni Garścia, Wacław Gawędzki, Jan Gocał, Janusz Maria Gołaś, Stanisław Gorczyca, Wojciech Kazimierz Górecki, Zbigniew Górny, Teresa Grabowska, Karol Greń, Jerzy Grzymek, Zbigniew Tadeusz Hanzelka, Kazimierz Konrad Hess, Mariusz Andrzej Holtzer, Eugeniusz Jan Horoszko, Roman Stanisław Jabłoński, Józef Jachimski, Adam Stanisław Jagiełło, Mieczysław Kazimierz Jóźwik, Jan Marian Kaczmarek, Maciej Kazimierz Kaliski, Tadeusz Kantarek, Aleksander Adam Karcz, Krzysztof Karczewski, Zbigniew Kazimierz Kasztelewicz, Jan Kazanecki, Jan Władysław Kiełbasa, Zdzisław Kłeczek, Dariusz Knez, Gabriel Kniaginin, Andrzej Aleksander Koch, Marcin Kolasa, Bogusław Wiesław Kowalczyk, Jan Kowalski, Józef Kozielski, Ludwik Kozłowski, Wiktor Krawczyk, Józef Wojciech Kruczek, Lucjan Kruszecki, Piotr Krzyworzeka, Iwona Maria Kuczyńska, Jerzy Kulczycki, Jerzy Władysław Kwaśniewski, Edward Bolesław Leja, Andrzej Michał Lenda, Józef Lewicki, Aleksandra Krystyna Lewkiewicz-Małysa, Mariusz Michał Łaciak, Stefan Łaciak, Stanisław Franciszek Łuczyński, Wojciech Łużny, Anna Machalska-Garbacz, Roman Magda, Maria Ludwika Maj, Tadeusz Malkiewicz, Jan Stefan Manitius, Jerzy Marynowski, Eugeniusz Matula, Jacek Matyszkiewicz, Maciej Zbigniew Mazurkiewicz, Kazimierz Mikuła, Mieczysław Józef Milewski, Stanisław Andrzej Mitkowski, Józef Myjak, Stanisław Nagy, Jacek Nalepa, Zbigniew Nartowski, Zofia Jadwiga Ociepa, Marian Olszewski, Zygmunt Orłowski, Zofia Orman, Tadeusz Pawlak, Stanisław Pelczarski, Wiesław Antoni Piątkowski-Grzymała, Jan Stanisław Pielok, Kaja Maria Pietsch, Wanda Pindlowa, Zbigniew Andrzej Piotrowski, Wiesław Piwowarski, Stanisław Plewa, Jacek Tomasz Postawa, Marian Ptak, Tadeusz Ratajczak, Czesława Ewa Ropa, Wacław Różański, Stanisław Antoni Rychlicki, Jerzy Franciszek Rydlewski, Mirosław Jan Rzyczniak, Lucjan Sadok, Andrzej Samek, Jacek Ignacy Sepiał, Antoni Siwiec, Wiktoria Sobczyk, Tadeusz Solecki, Andrzej Kazimierz Sołtysik, Stanisław Słupek, Jerzy Marek Stopa, Jan Andrzej Strojny, Marek Stryszewski, Bożena Strzelska-Smakowska, Tadeusz Sucheni, Józef Szczepan Suchy, Jerzy Sulikowski, Tomasz Idzi Paweł Sulima-Samujłło, Stanisław Franciszek Szafran, Andrzej Szczepański, Zbigniew Szkutnik, Jan Szlązak, Andrzej Jan Szybist, Maria Szymańska-Czaja, Robert Stanisław Szyndler, Jerzy Antoni Ślebodziński, Antoni Śliwa, Eugeniusz Świtoński, Ryszard Tadeusiewicz, Antoni Józef Tajduś, Katarzyna Tkacz-Śmiech, Adam Stefan Trembecki, Andrzej Tadeusz Turnau, Jan Walaszczyk, Wiesław Waszkielewicz, Jan Wdowiarz, Stanisław Wdowiarz, Kazimierz Wiatr, Andrzej Franciszek Wichur, Józef Widaj, Więckowski Tadeusz, Herbert Wilhelm Wirth, Rafał Grzegorz Wiśniowski, Janusz Wolny, Danuta Zofia Zagrajczuk, Emil Zając, Wiesław Olgierd Aureliusz Zapałowicz, Józef Zawodny, Józef Jakub Zieliński, Wiktor Zin, Henryk Józef Zygmunt, Tadeusz Żegleń


text:
Utrŏpy Micyny: Betlyjki ôd Alfōnsa Ficnera [foto + film]
Niykedy bergmanōm na pynzyji sie fest mierznie i po jakimś czasie dostŏwajōm ptŏka. Inakszyj idzie pedzieć, że znojdujōm sie hobby abo że poświyncajōm sie swojij pasyji. Na Fytlu tyż mōmy taki jedyn egzymplŏrz, kery sie mianuje Alfōns Ficner. Chop kŏżdego roku na Świynta Bożego Narodzyniŏ buduje w dōma srogõ ruchōmõ betlyjkã. I jak to czynsto bywŏ, czowiek chce dobrze, a potyn mŏ skuli tego yno utrŏpã. Ôd grudnia do lutego mocka ludzi słazi mu sie do chałpy coby sie ta betlyjka poôglōndać. Nale karlus sōm je tymu winowaty, bo betlyjka richtig piyknie wyglōndŏ. A kejby zbudowoł jakesi ańfachowe brzidajstwo, to miołby choć aby świynty pokōj. Alfōns nigdy niy wajŏ, nale wierzyłach, że powie mi prŏwdã, co ôn richtig ô tym wszyjskim myśli.
MICYNŎ: Alfons, jŏ wiym, że już dŏwnij twōj fater budowoł ta betlyjka kŏżdego roku na świynta. Powiydz, kedy to sie richtig zaczło?
ALFŌNS FICNER: Jŏ ta betlyjkã pamiyntōm ôd 1958 roku. Jŏ sie urodziōł w piyńdziesiōntym szōstym, ale fater piyrszy rŏz budowoł jōm już dużo wcześnij. Niy bōła takŏ srogŏ jak ta dzisiyjszŏ, bo miała yno kole dwadziścia bazowych figur, z ôwiyczkami możno ze trzidziści. Ta, kerŏ terŏzki u mie widzicie mŏ już tych figur sto piyńdziesiōnt.
Ôbŏcz betlyjki ôd Alfōnsa Ficnera:
MICYNŎ: Ôjciec przizwŏloł cobyś mu przi tymu pōmogoł abo ci kŏzoł niy zawŏdzać?
AF: Absolutnie, tata niy pozwolōł nom ani niczego tyknōńć ale my byli take wrazitke, że zawdy musielimy tam cosik pōmacać. Rŏzczasu jednyj figurce uleciała gowa i dostali my za to hiby. Tōż dobrze my z mojymi siostrami wiedzieli, co betlyjka je yno ôd ôjca.
MICYNŎ: Jak ôjciec umar, to żeś jōm już robiōł sōm. Niy chcioł żeś tego ciepnōńć w pierōny?
AF: No niy, bo ôjciec mioł przed śmierciōm take trzi postulaty i ône sie tyczyły mie. Pedzioł tak: “Betlyjka, ôgrōdek a gołymbie sōm twoje i mŏsz ô to wszyjsko dbać.” Tōż niy mioł żech wyjściŏ i już sztyrdziści dwa lata sōm dbōm ô tyn nasz ôgrōdek, a na świynta budujã betlyjkã. Yno gołymbie ôddoł żech szwagrowi. Muszã pedzieć, co piyrsze dwa lata bōły ôkropne, bo nojprzōd ta moja betlyjka to bōło yno ćwierć z tego co mioł fater. Niy mioł żech do tego grajfki. Ale kajś po dwōch, trzech latach zmobilizowoł żech sie, coby zrobić coś lepszego. Chcioł żech zbajstlować jakesi ruchōme elymynty i ku tymu użōł żech nojprzōd sztyry silniki, co żech je dostoł ôd szwagra. Zaczło sie ôd świyntyj rodziny i trzech krōlōw, potyn bōło tego corŏz to wiyncyj. Dzisioj w betlyjce mōm już zainstalowanych dziewiytnŏście silnikōw.
MICYNŎ: Jerōna, tela silnikōw? A niy boisz sie, że ci ta betlyjka samstōnd ôdjedzie?
AF: Haha, niy. Jŏ sie barzij boł, że mi sie to kejś w kōńcu hajcnie, bo tam je tela sztrōmu, kablōw i wszyjskigo. Beztōż terŏzki mōm w dōma zawdy narychtowane sztyry gaśnice proszkowe.
MICYNŎ: Fajnie, że niy zapōminŏsz o BHP. A powiydz mi jeszcze, co mama bez te wszyjske lata gŏdała na tyn cały bajzel, co żeś go przi skłŏdaniu betlyjki robiōł w izbie. Niy zawŏdzało jij to?
AF: Mama to bōła bardzo ciyrpliwŏ a wyrozumiałŏ kobiyta. Siedziała i nic niy gŏdała. Ale potyn, jak betlyjka bōła fertich a jŏ już posprzōntoł, to bōła zachwycōnŏ.
MICYNŎ: Kŏżdego roku twoja betlyjka robiyła sie corŏz to wiynkszŏ. Na zicher udŏłś na to kupã pijyndzy, pra? Niy bōło ci szkoda? Możno byś sie woloł ôstawić wiyncyj na gorzołã i cygarety? Abo na jake luksusowe auto uszporować?
AF: No niy, niy. Mioł żech takõ motywacyjõ, cwek, coby kŏżdego roku bōło w tyj betlyjce cosik nowego, lepszego. Nowŏ figurka, jakiś ruchōmy elymynt, malućkŏ fojera z keryj richtig leci smōnd abo rzeczka kerōm naprŏwdy płynie woda. Przede wszyjskim dużo kasy szło na ôświetlynie, bo stare byrny żech zamiyniōł LEDami. No i porzōnd żech kupowoł nowe silniki, coby jak nojwiyncyj figur sie ruszało.
MICYNŎ: Jŏ wiym, że kŏżdy z chyńciōm prziłazi na Fytel, coby sie ta twoja betlyjka poôglōndać. I to niy yno familijŏ a kamraty. Powiydz, fto cie sam jeszcze nawiydzŏ.
AF: Muszã sie prziznać, że jŏ już je tym wszyjskim przerażōny, bo mie to pōmału zaczynŏ przerastać. Tukej w ôkresie świōntecznym poradzi sie przikludzić pŏraset ludzi. Jŏ już sie musza z gośćmi za kŏżdym razym ugŏdać, coby ich tukej w tym samym czasie niy bōło za dużo. Bo jak do tyj izby wlejzie przikładowo grupa sztyrdziestu szkolŏrzy, to jŏ już sam żŏdnego wiyncyj niy poradzã wciś. A kolyndnikōw przijmujã roztōmajtych, ôd dzieci i rechtorōw ze szkoły i z przedszkola, po dziynnikŏrzy, ksiynży i Zwiōnzek Gōrnoślōnzŏkōw.
MICYNŎ: Te wszyjske ludzie robiōm ci sam pewnikym kupã larma. Jak ty to umisz strzimać?
AF: Je to ciynżke, nale mōm satysfakcyjõ, że ludzi ciekawi to, co jŏ robiã. Że całŏ ta moja robota to niy je darymny futer. Ludzie, a nojczyńścij dzieci w podziyńkowaniu śpiywajōm mi kolyndy i pastorałki. Rŏd tego suchōm.
MICYNŎ: No ja, fajnie, ale mŏsz tyż utrŏpã, bo na zicher naniesōm ci niyrŏz kupã marasu do chałpy. Pōmŏgajōm choć aby potyn umyć delōwkã?
AF: No, jŏ w tyj sprawie to już trochã zmōndrzoł. Terŏzki żech je dycki narychtowany, bo w izbie kłada folijõ. Beztōż ludzie niy muszōm syminać charbołōw, a jŏ mōm tepich czysty. Potyn yno ta folijõ swinã i wyciepnã, tōż roboty za dużo przi tymu niy mōm. W kuchni yno przejadã mopym i szlus. Ale jak by mi wszyjscy wleźli na tyn tepich do izby w szczewikach, to bych sie tego nigdy niy dopucowoł.
MICYNŎ: Powiydz mi jeszcze Alfōns, po wiela stojōm bilety? Werci ci sie to aby wszyjsko?
AF: No, biletōw jako takich to jŏ sam niy sprzedŏwōm, bo niy wiym czy by mie za to niy zawarli. Chyba bych musioł mieć kasã fiskalnõ i zapłacić podatek. Ale goście niykedy ôdwdziynczajōm sie jakimś drobnym gyszynkiym.
MICYNŎ: Mōm nadziejã, że ci aby żŏdyn niczego z tyj betlyjki nigdy niy porwoł.
AF: Niy, niy, nic takigo mi sie niy przitrefiyło. Niykerym cosik sie podobŏ i rynkōm tam siyngajōm, ale na szczyńście nic mi niy znikło. U mie po tych byzuchach raczyj przibywŏ jak ubywŏ.
Wierzã, żeście sie z tyj naszyj gŏdki choć aby pŏrã rzeczy nauczyli. Po piyrsze, jak chcecie sie betlyjka ôd Alfōnsa ôbejzdrzeć, to nojprzōd wejrzijcie sie na te wszyjske zdjyńcia. Jak wōm to niy styknie i chcecie przijechać na Fytel, to przodzij ugŏdejcie sie ś nim na kōnkretny termin. Nojlepij tyż prziwiyźcie ze sobōm dużo folije i kibel z mopym. No i niy rōbcie za dużo larma. Kŏżdy, fto mŏ jakigoś ptŏka musi być narychtowany na roztōmajte poświyncynia, nale tych borŏkōw tyż trza mieć w zŏcy. Tak samo jak normalnych ludzi.


text:
Drježdźany (B/SN). Sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) je ewangelsku cyrkej pohonjował, so hišće bóle za towaršnosć angažować. Stat je žiwy wot wuměnjenjow, kotrež njemóže wón sam dać, nic jeno wot zakonjow a prawow, ale tež wot normow a hódnotow, rjekny Kretschmer před sobustawami synody Ewangelskeje cyrkwje w Němskej (EKD). Cyrkwinski parlament ma swoju zhromadźiznu z ćežišćowej temu „Měrowa etika“. „Ja přeju sej žiwu cyrkej“, rjekny Kretschmer w swojim postrownym słowje a pokaza na rólu ewangelskeje cyrkwje na kóncu NDR 1989. „Bjez angažowanych cyrkwjow, bjez angažowanych fararjow a fararkow njeby nazymski přewrót móžny był“, rjekny ministerski prezident.
Diakonija wita koaliciju


text:
Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego: Tradycyjne Koledy Polskie CD Track Listing
Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego
Tradycyjne Koledy Polskie
Polish Christmas Songs
This country cd contains 22 tracks and runs 64min 2sec.
Freedb: 5b0f0016
Category: Music
Tags: music songs tracks country
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Bracia patrzcie jeno (02:23)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Lulajze Jezuniu (04:02)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - W Betlejem w stajence (01:57)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Jezus malusienki (02:18)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Pojdzmy wszyscy do stajenki (01:51)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Wsrod nocnej ciszy (03:48)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Dzisiaj w Betlejem (03:31)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Mizerna cicha (02:38)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Przystapmy do szopy (01:44)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Koleda wojenna (03:46)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Oj maluski maluski (02:48)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Przybiezeli do Betlejem (01:59)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Gdy sliczna Panna (04:29)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Do szopy hej pasterze (02:46)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Z narodzenia Pana (02:10)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Aniol pasterzom mowil (02:17)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Nie bylo miejsca dla Ciebie (03:25)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Medrcy swiata monarchowie (02:46)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Gdy sie Chrystus rodzi (05:13)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Tryumfy Krola Niebieskiego (02:02)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Cicha noc (02:40)
- Reprezentacyjny Zespol Artystyczny Wojska Polskiego - Bog sie rodzi (03:16)


text:
SV Wehen Wiesbaden
Sportverein Wehen Wiesbaden (poune mjano: SV Wehen 1926 - Taunusstein e.V.) – mjymjecki klub fusbalowy s Wiesbaden. SVWW, kej śe tyž godo na tyn klub, grou we 2. mjymjeckij Bundeslidze. Aže do roku 2006 klub mjanowou śe SV Wehen-Taunusstein.
Stadjůn[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Stadjůn SV Wehen Wiesbaden mianou śe BRITA-Arena i ležou we wschodnij tajle Wiesbaden. Mjou 12.066 miejsc. Pjyršy špil na tym stadjůńe gSV Wehen Wiesbaden grouo s manšaftym Borussia Dortmund. Špil zakońčyu śe wyńikym 2:1 do Borussi Dortmund.
Manšaft we sezońe 2007/2008[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tormany:
- 01 Adnan Masic
- 20 Florian Stahl
- 35 Thomas Richter
Uobrůńcy:
- 02 Aleš Kokot
- 03 Robert Paul
- 04 Dajan Simac
- 05 Marko Kopilas
- 14 Nikolaos Nakas
- 15 Benjamin Schöckel
- 16 Kristjan Glibo
- 18 Vlado Jeknić
- 26 Torge Hollmann
- 32 Roman Schmick
Pomůcnicy:
- 06 Daniel Damm
- 07 Enis Alushi
- 08 Sandro Schwarz
- 10 Hajrudin Catic
- 11 Benjamin Siegert
- 21 Jonas Grüter
- 22 Sascha Amstätter
- 24 Maximilian Nicu
- 30 Patrick Bick
- 31 Christopher Hübner
- 34 Ertan Ekiz
Napadźory:
- 09 Dennis Schmidt
- 13 Ronny König
- 23 Abdelaziz Ahanfouf
- 25 Bakary Diakité
- 27 Valentine Atem
- 33 Xie Hui


text:
Sawa
Sawa (w juhosłowjanskich rěčach Sava abo kyrilisce CaBa) je prawy a najwjetši přitok Dunaja, kotryž w Julskich Alpach ze žórlicow Velika a Mala Savica nastanje a Słowjensku, Chorwatsku a Serbisku přeběži. Nimo toho twori rěka dźěl chorwatsko-bosniskeje hranicy. Wona je z 945 kilometrami po Tysy a Pruće třeći najdlěši přitok Dunaja a najwažniša rěka Słowjenskeje a Chorwatskeje. Při njej abo w bjezposrědnjej bliskosći namakaja so stolicy Ljubljana, Zagreb a Běłohród. W Běłohrodźe so Sawa do Dunaja wuliwa.
Jeje najwažniše přitoki su Krka a Kupa w Słowjenskej a z Bosniskeje pochadźace rěki Una, Vrbas, Bosna a Drina.
Sawa je wot chorwatskeho města Sisak hač do Dunaja pławna a twori po powšitkownej definiciji hromadźe z Dunajom sewjernu mjezu Balkanskeje połkupy.


text:
Gmejna ma wjele nadawkow a starosćow
Njeswačidło (JK/SN). Na swojim wčerawšim posedźenju su Njeswačanscy gmejnscy radźićeljo doskónčnje wobzamknyli, kak nałožić lětuše pawšalne spěchowanje 70 000 eurow Swobodneho stata Sakskeje k skrućenju wjesnych kónčin. Kaž SN hižo rozprawjachu, inwestuja hłowny dźěl do wobnowjenja gmejnskich bydlenjow a do noweje třěchi za wohnjowu woboru w Zarěču. Wutwar Kastanijoweho puća na dobro šulskich dźěći a přinošk za słónčny škit w zakładnej šuli stej tohorunja předwidźanej. Jeli najebać krute kalkulowanje tola hišće něhdźe něšto zbywa, wužiwaja tež te pjenjezy za wobnowjenje bydlenjow.


text:
Priština
Priština (albansce Prishtinë/Prishtina, kyrilisce ПpишTиHa) je stolica a sydło knježerstwa Kosowa. Je ze 150.000 wobydlerjemi we wulkogmejnje najwjetše město kraja a jeho politiski, kulturny a hospodarski centrum. Měšćanosta je Isa Mustafa (KDL).
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Priština bě jedne wot srjedźišćow srjedźowěkowskeho serbiskeho stata a rezidenca pod kralom Milutinom (1282-1321). Sewjerozapadnje města so 15. smažnika 1389 Bitwa na Kosowym polu wotmě. Po osmaniskim dobyću serbiskeje stolicy Smederevo w lěće 1459 započnje turkowske knjejstwo.
W prěnjej Balkanowej wójnje 1912 móžeše Serbiska Prištinu dobywać. W Juhosłowjanskej bě město wot lěta 1974 stolica awtonomneje prowincy Kosowo a Metochija. W Kosowskej wójnje 1999 jara wobškodźena; je Priština wot 2008 hłowne město Republiki Kosowo, kotraž mjezynarodnje připóznata njeje.


text:
SLONSKE LEGENDY
S'loonski smok a piyrsze biskupstwo
Godajom, ize blank downo tymu, jak my jeszcze sie rzykac niy nauczyli, to we Smogorzowie abo Schmograu,
inaczyj tysz Smogra (jedne godali tak a inksze tak), pieron wiy jak to sie richtik nazywauo, - zou taki wielki srogi
smok. Siedziou on zaro kole wsi we takich , jak to godajom, dziurach. Te ludzie co tam miyszkali niydaleko musieli mu
dowac piyrsze rodzone dziecko do zjiedzynio.Roz prziszli tam dwa krzescijanske misjonary, coby sie u kreczmera trocha
pojesc i legnonc. Legli sie tysz na wieczor blank na wiyrchu doma , a ze mocka sie natyrali, to tysz zaroski usli. Rano
larmo ich obudziouo jak pieron . Zlezli na dou, a sam wszyske slimtajom. Baba od kreczmera urodzioua synka, kerego, bez
to, ize bou piyrszy urodzony, smokowi do zezarcia dac musieli. Juz bajtliczka „kapuany od smoka” do dziurow
, kaj ta maszkara szkaradno miyszkaua, a ludziska niykere godajom na nie „smocze jamy”, ku kerym sie idzie
bez droga co sie nazywo „smoczy gonek”, wele smoczego stawa. Misjonary, jak sie dowiedzieli o tym, to
zaroski wziynli bron i pryndko polecieli synka ratowac. Mieli szczynscie, bo prziszli na czas. Przodki narombali kauanom
od smoka, a potym za ta niymrawa sie dali. Niy bouo leko, bo smok ryczou, aze ludzie we Guszynie(Gluszyna) inkszyj wsi,
co pou mili od Smogorzowa oddalono je, oguchli i aze do Rychtala, miasteczka co jeszcze dalyj bouo , ryk tyn dolatywou.
Mysleli zgupiejom od tego larma, ale jakosik szczynsciym im Ponboczek sprzijoui dali se rady ze smokym. Syneczka
uratowali i fajnie zaniysli „fatrom”. Potym wszyske sie radowali i fajrowali razym z nimi.
Jedyn ze tych misjonarow pedziou na to , co terozki same widzom te ludziska jaki wielki tyn
krzescijanski Bog je, tak tysz niych lepiyj ku niymu rzykajom , bo on je tyn prawdziwy Ponboczek. Potym zas okrzcili
wszyskich , kere tam byli i kosciou ze blank srogego brzima, co kole wsi rosnou, narichtowali. Piyrszym ksiyndzym a
potym biskupym zostou Gotfryd, jedyn ze tych misjonarow co tam bajtliczka uratowali. Jeszcze i sto lot nazodwe
Guszynie(Gluszyn) mieli ludziska ksionzki o tym Schmograu , tak godou ksiondz Kubisza, co bou ze Guszyny(Gluszyny) .
Szkryfno cosik o tym tysz prof. S. B�k. Skuli tegi wszyskego i dzisiej jeszcze godajom , co piyrsze biskupstwo slonske
bouo zauozone nikaj indziyj , ino we Smogra. Pieczync koscielno i dzwony, na kerych je sw. Jerzy co zabijo smoka, a tysz
maszkary ze kamiynia na wiezy koscioua we Schmograu, kere wyglondajom choby gowy od tego smoka – majom to
potwierdzac. Kosciou tyn odbudowali kole 1861 roku(kajs indziyj czytouech, co we 1856roku), jak sie stary w 1854 spolou.
We podziymiach mieli byc pochowane cztyry biskupy z Gotfrydym jako piyrszym. Jak tyn kosciouek przed 1846 rokym
rymontowali, to trefiyli na stary mosiynzny krziz biskupi. Siedzibom nastympnego(piontego) biskupa slonskego po
Schmograu bou Ryczyn(Recen, Ritzen, Riczin, Ritschen) kole Brzega.
Tam miyszkou tysz od niego nastympca (szosty biskup), az do 1051 roku. Princ Ludwik I ze Brzega kozou we
roku 1390 w Ryczynie szukac tych grobow od biskupow. Na mapie Slonska , Martina Helwiga z 1561(ta mapa momy sam na
naszyj zajcie) roku szoi jeszcze miejscowosc Ryczyn(w dawnyj pisowni), a na mapie ksiynstwa brzeskego z 1736 roku, je
juz ino ryczynski las(Ritscher Waldt) . Od 1510 roku , jak godajom, bou to Wrocuaw (Breslau), kery wszyske znocie, tom
stolicom. Tela ta legynda i niy ino legynda.
PS:
We “Weltbild “ Nr. 5 (27 Luty 1998) – dwutygodnik – ;Kleine Kreutzkunde (odcinek 63)”
czytomy o krzizu kery zrobiony je ze resztkow spolonego w 1854 roku drzewnianego kosciouka w Schmograu(dzisiej Smogorzow)
w okryngu regyncyjnym Oppeln(Opole) . Dalyj godka je o (tym) najstarszym (?) kosciele Slaska . Poczontki tego koscioua
som aze we roku 966. Piyrszy roz „godo2 sie tysz o familii Teodora Wilda(Theodor Wild – czytelnik tego
cajtunga) , kero miyszko kole W�rzburga, we miasteczku Volkach, i u keryj tyn krojc je od 1856 roku. Douch kedys
zdjyncie tego krziza do „Jaskolki Slaskiej” – Nr. Maj-Czerwiec 1998).
Szwager
ze strony http://www.glywice.de.tf/


text:
Wusće
Wusće (čěsce Ústí nad Labem, němsce Aussig) su město při Łobju na sewjeru Čěskeje. Maja něhdźe 93.000 wobydlerjow a su zarjadniske sydło Wusčanskeho kraja kaž tež srjedźišćo a najwažniši wobchadny suk sewjeročěskeho industrijneho pasma.
GeografijaWobdźěłać
Město nadeńdźe so něhdźe połsta kilometrow juhowuchodnje Drježdźan we wysokosći 140 metrow nad mórskej hładźinu. Stare město bu natwarjene na skale nad lěwym brjohom Łobja při wuliwje rěčki Bíliny, zwotkelž pochadźa tež měšćanske mjeno (ústí = „wuliw“). Sewjernje Wusćow nadeńdźe so Rudohórski předkraj a na juhu rozpřestrěwaja so Čěske srjedźne horiny.
StawiznyWobdźěłać
Sydlišćo je so k prěnjemu razej naspomniło w lěće 993 jako wikowanišćo při Łobju. W prěnjej połojcy 13. lětstotka dósta pod kralom Přemyslom Otakarom II. status kralowskeho města. Kralej Jan Luxemburgski a Korla IV. potwjerdźištaj tute prawa.
Za čas Husitiskich wójnow słušeše město Mišnjanskim markhrabjam a bu wot Husitow woblěhowane. Po zdobyću města dnja 16. junija 1426 zeskućichu dobyćerjo pod Handrijom Prokopom masaker přećiwo ludnosći a zničichu Wusće. Po tym, zo so město w běhu 16. a zažneho 17. lětstotka zaso wuwiwaše, bu w Třicećilětnej wójnje znowa ćežko potrjechene. Hač do 19. lětstotka měješe mjenje hač 2000 wobydlerjow.
Hakle industrializacija wot 1830tych lět sem přinjese nowy rozmach. We wokolinje wutworichu wjace hač 60 podkopkow a w lětomaj 1850/51 zahajichu železniski wobchad do Prahi a Drježdźan. 1860 měješe město hižo nimale 8000 wobydlerjow. 1872 bu prěni móst přez Łobjo natwarjeny.
Spočatk 20. lětstotka měješe industrijne město 37.000 wobydlerjow a bě jako wobwodna stolica administratiwne srjedźišćo sewjernych Čechow. Přez Mnichowske zrěčenje přińdźechu Wusće w nowembrje 1938 wot Čěskosłowakskeje k němskemu mócnarstwu. Při nowemberskich pogromach bu Wusćanska synagoga wotpalena. Něhdźe 80 % židowskeho wobydlerstwa so w holocausće zamordowachu. Přez ameriske powětrowe nadpady w Druhej swětowej wójnje bu dnja 17. a 19. apryla 1945 pjećina stareho města zničena, kaž tež cyłkowne předměsto Ostrov.
Po wójnje bu něhdźe 57.000 Němcow w lětomaj 1945/46 z Wusćow wućěrjene.
Wot załoženja Uniwersity Jana Evangelisty Purkyně w lěće 1991 su Wusće wysokošulske stejišćo.
ŽórłaWobdźěłać
WotkazWobdźěłać
Dolní Zálezly | Habrovany | Homole u Panny | Chabařovice | Chlumec | Chuderov | Libouchec | Malé Březno | Malečov | Petrovice | Povrly | Přestanov | Ryjice | Řehlovice | Stebno | Tašov | Telnice | Tisá | Trmice | Ústí nad Labem (Wusće) | Velké Březno | Velké Chvojno | Zubrnice


text:
Fryco Morling
Fryco Morling, nim. Friedrich Morling (roź. 9. oktobra 1894 w Depsku, wum. 27. junija 1974 teke w Depsku) jo był dolnoserbski kulturny procowaŕ, spěchowaŕ serbskego kulturnego žywjenja w Depsku, dopisowaŕ Nowego Casnika a serbskeje Pratyje.
Fryco Morling jo se naroźił ako sedyme góle Friedricha Morlinga, depšćańskego bura. Wót lěta 1908 jo se wukubłał w bjerowje pšawiznika. Wót 1919 jo źěłał ako zeleznicaŕ. We februarje 1946 jo słušał k załožarjam prědneje domowinskeje kupki w Chóśebuzu[1]. Pón jo domowinsku kupku teke w Depsku załožył.
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Pětš Šurman, Fryco Morling z Depska – cas žywjenja wjelebocnje angažěrowany Serb, [w:] Pratyja 2015, b. 46–49.
Nóžki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- ↑ Pětš Šurman, Fryco Morling z Depska – cas žywjenja wjelebocnje angažěrowany Serb, [w:] Pratyja 2015, b. 48.


text:
Zambijo
Zambijo (Republika Zambije, ang.: Republic of Zambia), downij Rodezyjo Půunocno - państwo we pouedńowyj Africe, bez dostympu do mořa.
Uobšar Zambije uobejmowo lekko pofoudowany puaskowyž (1000–1400 m n.p.m.), kery stanowi znočno tajla lewobřežnygo dořeča Zambezi. Na pouedńu znojduje śe rozlygua Dolina Luangwy, s jydnyj strůny uograńičůna bez pasmo gůrske Mučinga.
Zambijo mo grańica s 8 państwůma. Coukowita dugość grańic wynośi 5 664 km s čygo na poščygůlne kraje připado:
- Angola 1 110 km
- Dymokratyčno Republika Kůnga 1 930 km
- Malawi 837 km
- Mozambik 419 km
- Namibijo 233 km
- Tanzańijo 338 km
- Zimbabwe 797 km
- Botswana < 1 km


text:
Bórkowy (mih/SN). W delnjołužiskich Bórkowach a wokolnych wsach rozšěrjeja tele dny dokument gmejnskeho zarjada nastupajo „Přichodne wusměrjenje Błótowskeje knihownje ,Mina Witkojc‘“. Při tym dźe wo nic mjenje hač wo dalewobstaće institucije. Z kóždolětnym minusom 75 000 eurow a z přewidnej ličbu 260 wužiwarjow je wupožčowarnja knihow gmejnje mjeztym předroha. „Takle z pjenjezami brojić je lochkomyslne“, rjekny Maik Merting, gmejnski radźićel CDU w Bórkowach.
Druzy maja brjušebolenje nastupajo předstawy, zo móhli dom zawrěć. „Błóta bjez knihownje, ja njewěm“, rjekny wjesnjanosta Hans-Jürgen Dreger. Petra Kunz (Zwjazk za Bórkowy) nima za prawe, knihownju jeničce po hospodarskich měritkach posudźować. „Wudawamy kóžde lěto 50 000 eurow za Błótowske bajowe nocy“, rjekny tež Bernd Ragotzky (Zhromadnje za Bórkowy). Jemu je zjawne wupožčowanje knihow wažniše.


text:
Wjesna skupina Bjesada přeprosy sej minjenu njedźelu serbskeho krosnowarja Achima Miča z delnich Sulšec do Jaseńcy. Něhdźe 40 zajimcow, přewažnje wjesnjanow, bě přeprošenje sćěhowało. Jara čile a nazornje rozprawješe Achim Mič wo swojim třećim tak mjenowanym sabatowym lěće.
Cyłkownje štyri wulke jězby smědźeše wón dožiwić, kotrež je nam nětko w pisanym swětłowobrazowym přednošku předstajił. Spočatnje wza nas w myslach sobu do sewjerneje Španiskeje. Pućowaše po woblubowanym Jakubowym puću do Santiaga de Compostela. Na domojjězbje pozasta w francoskim putniskim měsće Lourdes. Nazymu poda so na swoju prěnju ekspediciju do Nepala. Tak pokaza nam rjanosć a pisanosć hłowneho města Kathmandu kaž tež pućowanje po horinach Himalaje.


text:
Lojbik
Lojbik, inakszy bistynhalter, cycynhalter, pot. cycńik to je zorta prodła lo babůw, kero suży do podtrzimywańo cyckůw. We starożytnyj Grecyji znajůme bůły uopaski do podtrzimywańo cyckůw, kerych używoły baby, kery uprowjały szport, skiż tygo, co jamroły uůne na bolůnczka cyckůw na czas ibowańo a zawodůw. Mjanowoły śe te uopaski "apodesmos" abo "mastodeton". We czasach nowożytnych pjyrszy lojbik uopatyntowoł we 1859 roku Henry Lesher we Nowym Jorku. S anfanga lojbiki bůły yno leko zmodyfikůwanym gorsetym, a take jako můmy terozki, kere ino trzimjům pjerśi a ńy śyngajům aż do talje, sům uůnaczůne uod 1905. S anfanga bůła to yno wjyrchńo tajla kůmpleta, nale szło ja kupić uosobno. Pjyrszy model tyj zorty zaprojektowoła Francuzka Herminie Cadolle, a jigo wjyrchńo tajla mjanowoła śe "soutien-gorge" (śl.: "podtrzimywocz pjerśi").


text:
Krześcijōństwo
Krześcijōństwo (gr. Xpισtιavισuóς , łac. Christianitas) to je mōnoteistycznŏ religijŏ ôbjawiōnŏ. Bazuje na nauczaniu Jezusa Krystusa przekŏzanym we kanōnicznych wanielijach jak tyż we treści religijnych pism skłŏdajōncych sie na Biblijõ. Krześcijōństwo narodziyło sie we I stoleciu n.e. we Palestynie. Terŏźnie je ôno nojsrogszõ religijōm, skupiajōncõ 32% ludności świata, z czego pōłowa to katoliki, jedna trzeciŏ – protestanci, a ôstali – prawosławni[1].
Miano i symbolika[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) „We Antiochije po rŏz piyrszy nazwano było szkolŏrzy krześcijanami” (gr. Xpισtιavός). Ôkryślynie to było snŏdź z pogańskich kryngōw i przōdzi było negatywne. Z czasym zaczło wyrażać ôdrymbność ludzi, kerzi wierzili we Jezusa Krystusa (piyrwyjsze terminy to „wierzōncy”, „szkolŏrze”).
Piyrsze użycie terminu krześcijōństwo (gr. Xpισtιavισuός) w tekście biblijnym było ôdnotowane we Dziejach Apostolskich (Dz 26,28)[2].
Przōdzij symbolym krześcijōństwa była fisza[3], za to we 3. stoleciu stoł sie nim krziż. Nawiōnzano tym do dwōch piyrszych liter greckich słowa Christos (X – chi i P – ro), a potym tyż do ukrziżowania Jezusa.
Historyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Krześcijōństwo powstoło we I stoleciu jako sekta we łōnie judaizmu. Jeji siydzibōm była Jerozolima, atoli po padniyńciu powstōniŏ i wypyndzaniu wszyjskich Żydōw z miasta, sekta uległa rozproszyniu. Te piyrsze lata formowaniŏ nowyj religije zwane sōm „pierwotnym” abo „wczaśnym krześcijōństwym”. Dości gibke rozprzestrzeniynie sie nowego wiyrzyniŏ było blank zwiōnzane z bydōncõ ôd stoleci, na terynie Bliskigo Weschodu diasporōm, z keryj rekrutowano nowych wyznŏwcōw. Diaspora ôd dŏwnŏ była fest zhellenizowana - to dyrekt z nij wywodzōncy sie badŏcze Starego Testamyntu, dokōnali przekładu na greckõ gŏdkã i nadali mu miano Septuaginta, a Filōn ze Aleksandryje zwiōnzoł judaizm w tamtyjszymi sztrōmami filozoficznymi.
W ôkresie herskich zawirowań politycznych i ôbywatelskich na terynie Palestyny ukŏzało sie mocka charyzmatycznych „rechtorōw” i „prorokōw” kerzi przedstawiali sie czynstojako nowi mesjasze. Jezus wystympuje jako wandrowny kŏzatel i tak jak ôstali skupiŏ naôbkoło siebie szkolŏrzy i wyznŏwcōw. Idzie przijmnōńć iże głosiōł prawidła religije, kerŏ bazowała na bezpostrzednij relacyji czowieka do Boga. Uznŏwŏ sie, iże znoł Jōna Krzciciela, może wywodziōł sie z jego sekty. Brak godnych dokumyntōw niy dozwolŏ na akuratniyjsze ôdtworzynie piyrszych lŏt formowaniŏ sie sekty wyznŏwcōw Jezusa. Jozef Flawiusz je jedynym źrōdłym do poznaniŏ historyje Palestyny tego ôkresu. Podŏwoł ôn informacyje na tymat tamtyjszyj religije żydowskij i sekt formujōncych sie w jeji łōnie. Z miana wymiyniyni sōm tam Jōn Krzciciel i Jakub.
Jezus napoczōn działalność kole trzidziestego roku życiŏ, bez trzi lata głosiōł swoje nauki, skŏzany bez prokuratora Pōncjusza Piłata na śmierć umrził w Jerozolimie we 30 abo we 33 roku. Co do datōmōw niy mŏ zgodliwości miyndzy biblistami. Wiadōmo ino, iże Pōncjusz Piłat bōł prokuratorym we latach 26-36 i to za jego kadyncyje fungowoł i zginōł Jezus. Po Jezusie ôstała grupa wiernych szkolŏrzy, zwanych apostołami, kerzi kōntynuowali jego nauki. Piyrszŏ krześcijōńskŏ spōlnota ukształtowała sie dyrekt naôbkoło nich w Jerozolimie. Zachowowali ôni nauki Tory, praktykowali: ôbrzezanie, krzest i Eucharystyjõ. Z faryzeizmu ôstały zaczerpniynte rzeczy jak: aniōł, dusza, życie wieczne, nadgroda i kŏra po śmierci, kere przijōnli krześcijany.
Pŏrã lŏt po śmierci Jezusa przijōn jego nauki tyż Paweł z Tarsu, kery w zasadniczy knif wpłynōł na formowanie sie dalszych dziejōw krześcijōństwa. Napoczōn robotã misyjnõ we diasporze i w kryngach pozażydowskich. Bez piyrsze lata swojigo apostolatu ani razu niy ukŏzoł sie w Jerozolimie, niy poznoł ôsobiście żŏdnego z apostołōw, tōż ciynżko pedzieć na czym ôpiyroł swoje nauki. Snŏdź kole 40 roku, no tōż kole 20 lŏt po śmierci Jezusa, przibōł yntlich do Jerozolimy i sam poznoł Kefasa, to znaczy Piotra i Jakuba Brata Pańskigo, po czym zaś ruszōł we dalszõ misyjõ.
Piyrsi wyznŏwcy Jezusa nazywali sie miyndzy sobōm „świyntymi” - takigo terminu używŏ Paweł we swojich Listach.
Ôdłōmy[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Podle podszukowań PEW Forum, z krześcijōństwym idyntyfikuje sie blisko 32% ludności świata (podle reportu z 2011 r.[4]). Podle sprawozdaniŏ ôrganizacyje spostrzōd blisko 2,2 milijardu krześcijanōw wyrōżniŏ sie:
- kole 1,1 mld katolikōw
- kole 800 mln protestantōw
- kole 279 mln zielōnoświōntkowcy
- kole 215 mln wanielikalni
- kole 85 mln anglikany[5]
- kole 80 mln reformowani wanielicy[6]
- kole 77 mln luteranie
- kole 74 mln metodyści
- kole 72 mln baptyści
- kole 21 mln adwentyści[7]
- kole 260 mln prawosławnych i wiernych kościołōw ôriyntalnych
- kole 16,4 mln mormōny
- kole 8,6 mln Świŏdki Jehowy[8]
- kole 2 mln Ferajn Krześcijōńskij Nauki
- tyż roztōmajtyj zorty sekty krześcijōńskigo byciŏ[9].
Przipisy
- ↑ The Size and Distribution of the World’s Christian Population, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 19 grudnia 2011 [dostymp 2021-04-20] (angelski).
- ↑ Dz 26, 28 (pol.). biblia.deon.pl. [dostymp 2015-04-27].
- ↑ Zrozumieć mowę symboli chrześcijańskich. W: Przewodnik Katolicki [on-line]. rakowiecka.jezuici.pl. [dostymp 2012-07-25]. [zarchiwizowane z tyj adresy].
- ↑ PEW Forum: Global Christianity. A Report on the Size and Distribution of the World’s Christian Population.
- ↑ CNN Library, Episcopal Church Fast Facts, „CNN” [dostymp 2018-09-20].
- ↑ How many Christians are Calvinists? – Quora, quora.com [dostymp 2018-09-20] (angelski).
- ↑ Seventh-day Adventist World Church Statistics 2016, 2017, adventist.org, 12 stycznia 2018 [dostymp 2018-09-19] (angelski).
- ↑ Ilu Świadków Jehowy jest na całym świecie?, jw.org [dostymp 2019-08-15] (polski).
- ↑ J. Gründler, Sects, Christian, w: Sacramentum Mundi. An Encyclopedia of Theology. T. 6. Londyn: Burns & Oats, 1970, s. 51–61. ISBN 0-223-97683-0.