text:
»…na kóncu módry dym.« Heinrich Heine – Z třoch dźělow zestajena zběrka prozy a esejow »Stop a stup« Měrany Cušcyneje započina so z rjadom powědančkow, kiž su tematisce a poetisce jara mnohostronske, ale přeco hłuboko we wšědnym dnju zakótwjene.Měrana Cušcyna, Stop a stup. Powědki, miniatury, eseje, titulna ilustracija Iris Brankačkowa, Budyšin 2021, 152 s., kruta wjazba ze škitnej wobalkuKrótke, jadriwe sady, napjate wašnje powědanja, jara čućiwe přibliženje figuram, něžnje napředźene charakterizowanje figurow a jich poćahow, woznam druhich ludźi za nas a kak wažnej stej stabilny wšědny dźeń a stabilna wokolina, su prěnje zaćišće, kiž napadnu na spočatku lektury. Zetkamy figury (Danielu ze »Zawostajenstwo«), kiž so swojim nostalgiskim začućam a dopomnjenkam podawaja: Wulkotne wobrazy serbskeho dźěćatstwa w NDR, nadrobnosće, kiž běchu tak wjele biografijow wučinili, fota wubudźeja přeco dalše dopomnjenki na nana a wuja, na mać, na swjedźenje. A přeco zaso njewočakowany wobrot. Tu je tež pytanje za uniwersalnej spiritualnosću (»Jandźelina«), za zwjazanjom z njeznatymi, bójskimi mocami, kiž w nas skutkuja, něžne, dokładne wopisowanje a hłuboke dohlady do psychi, nadal hłuboko zanurjeneje do wšědneho dnja ludźi, z wjele zrozumjenjom za wšitke jich słabosće a sylnosće. Njehladajo skerje nabožneho zakładneho tona a z tym relatiwnje wuskeho ideologiskeho a wozjewjensko-techniskeho ramika poradźi so Měranje Cušcynej w jeje powědančkach (»Hodowny štom«, »Drohotny dar«, »Zhubjeny syn«), tute wobmjezowanje přez efektowe pointy přewinyć, so powučacemu patosej a pobožnej sentimentalnosći wuhibnyć. Připódla prajene by Měrana Cušcyna jedna z mało awtorkow była, wot kotrejež móžemy wuknyć, kak hodźi so spiritualnosć skutkownje předstajić a z lochkej ironiju a přichilnosću łamać.
Powědki »W Hodźanach«, »Nohaty wosušk«, »Dr. Frido Fumlofak« su duchapołne, žortne, z wjele rěčnymi hrami a rěčnymi žortami, stilistisce jednotne, bajkojte, hrajkaja sej z předsudkami a klišejemi, za kóždym róžkom łaka žortne zwjertnjenje. W powědkach Měrany Cušcyneje njeskuzła so hłuboka dramatika a tragika, w tym zmysle je wona přeco po swójskich rěčnych a poetiskich pućach kročiła. Tež multiperspektiwisce so jednanske nitki pletu (»Židźana nitka«). Dźe wo njewšědnu rozžahłosć, wo wobraz dźensnišeho indiwidualizma a samo woleneje samoty, wo falowacu komunikaciju, strach před bliskosću, ale tež wo strach, zo so žona tebje zmocuje, će šlapnje.
»Přewjele ze swojich wunamakankow a wudobyćow přeradźić,
je jedne a to same, kaž so wupłodow swojeje wunamakarskeje
bohatosće wzdać.«Filippo Brunelleschi (1377–1446)
Blaki
Literarne teksty k twórbam Jana Buka
Njemóžeš rjec, zo njejsym ći swěrny był. Běch ći přeco swěrny a to tež nětko hišće sym. A hdyž tak wupada, jako bych so přećiwo tebi pozběhnył, potom je to jenož zwjeršny, naiwny wid ludźi, kotřiž wo naju poćahu žane zdaće nimaja. Přezměru horliwa konkluzija diletantow. Nichtó njemóže so přećiwo tebi zběhać. Tež hdyž cuze polo woramy, hdyž će přeradźimy, wostanjemy ći wěčnje swěrni, přetož sy přeco něhdźe w pozadku. Naju poměr njehodźi so prosće tak wupowědźić. Sy mje rjemjesło nawučiła, sy mje do potajnstwow wuměłstwa zawjedła. Sy lětdźesatki dołho moja jenička wučerka była. Moja jenička knjeni. Přetož sym dobrowólnje swoju pozdatnu swobodu z twojej kašćikatej syću zaměnił. Sym swět lětdźesatki dołho jenož přez twojej woči widźał, njebě za mnje hinašeje perspektiwy hač twojeje. A běchmoj wuběrny team. Wědźach, zo mje ženje sedźo njewostajiš. Hdźežkuli tež běch – na twarje, w lěsu, na polu, w zahrodźe, w mojim ateljeju – ty sy přeco při mni była.
Najnowša a we wjacorym zmysle hybridna – nic jenož serbska a němska – basniska zběrka Róže Domašcyneje wobsteji ze štyrjoch cyklusow. W prěnim předeklinuje so bliskosć k tekstej a k słowu. W druhim cyklusu steji pod titlom »Bězman blawka blisko« towaršnostna kritika w srjedźišću. W třećim, zaso w titulu »Tajka a wonajki« narěznjenym, wjerći so něštožkuli kołowokoło čłowjeskich a lubosćinskich poćahow, a w štwórtym dźe wo přirodu a wuměłstwo a tež wo jich płódnu wzajomnosć. Hižo moće, kotrejž wobrubitej tute štyri cyklusy – »Identita je dźělenje wot swěta«, kaž pisa čěski spisowaćel Petr Pazdera Payne, a »Woprawdźitosć je přeměnjenje, wobstajnosć je jebanstwo« (110) štož praješe Lao Tse – pokazatej na poetiku fluidneho, wjacewoznamowosće a opalizowanja.Róža Domašcyna, W času zeza časa, Budyšin: LND 2019, 116 str.
Je bytostne ze słowa, kiž steji na spočatku, wurosć a z njeho něšto rozplesć. Je wažne, to najnuzniše wuchować a na swoju wušnosć wotklepać. Hižo tu pokazuje so rozdźěl mocy mjez »ja«, kiž pyta swoju identitu w rěči a w swěće, a »my«, kiž sej mysli, zo je sylniše, a rozkazuje. A tutón bój wo móc nas při čitanju tutych kedźbyhódnych cyklusow při kóždej kročeli přewodźuje. Metafry přirody, kiž su nimale do kóždeho teksta zatkane, su spočatnje skerje wjesne (sym z něhdyšich wjeskow přišła, 8). W škiće popow schadźeja złóžki, kiž po spodobanju zeschadźeja abo mutěruja, pokazowaki rozpaduja a w čerstwym sněhu a na běłym łopjenu so nowe puće wuteptuja, nastawa nowe basnistwo. To je alchemija basnicy. Přiroda jako zakład, přikład a wučbna mišterka na jednym a metamorfoza jako logos, jako tworjaca móc cyłeho uniwersuma na tamnym boku su zasadne principy tuteje poetiki a basniskeje filozofije.
Druhi dźěl romana (strony 46 do 123) započina so po feće ze zaso wotućenym Romanom a kónči ze spočatkom wot Mastera wuwiteje kompjuteroweje hry. Ćěło dobyćerja budźe Master, wulkomišter kybernetiskeje čorneje magije, ze swojim wěčnym sćinowym žiwjenjom wobsadźić. A tak podadźa so Nikolaj, Nina a Janik na seminar wo technice jasneho sonjenja, kotryž nawjeduje Master. Njewočakowano dóstawaja woni magiski medikament Oneironauticum, kiž je pječa w testowej fazy, a přińdu tak do raja sonow. Jich astralne ćěło šeri dale po hajnkowni, w kotrymž so seminar wotměwa. Kedźbliwiša Nina, kiž dwěluje wote wšeho spočatka na dobrych wotpohladach Mastera, wozmje na zbožo jenož jednu tabletu, mjeztym zo so Nikolaj a Janik z cyłej dozu dopujetaj, zo byštaj tež prawje hłuboke dožiwjenje měłoj. Bohužel wot spočatka sem jako žadławc stilizowany Master (akronym mjena Markus Sterlinski) něšto wo symbolice ličby dwanaće bledźi a wo tym, zo je wšitko jenož són. Spěšnje zapřimnje Janik, zo je hajnkownja poprawom Čorny młyn a zo je Master poprawom ... Haj, štó? Cyle prawje! Čorny młynk. Janik rěka Janik Šajatović, ma módru krej Krabatec dynastije. Napjate kapitle sćěhuja. Namaka Janik swojeho nana? Budźe so wón z rukow Čorneho młynka wuswobodźić móc?


c: text/html

text:
Kóžda kriza woznamjenja zdobom wuwiće a postup. Wěčnje w kuće sedźeć, dokelž je so hdy jónu něšto nimo kuliło, ničo njepřinjese. Za to je swět přepisany. Tuž wěm, zo je najlěpje so duchownje hibać a z tym pódla być, hdyž so swět přeměnja, a nic na městnje teptać.
Tak činja to tež starši, jako sylny postronk našeje towaršnosće, wuwiwajo iniciatiwy z wotmysłom, dźěćom najlěpše kubłanje zmóžnić. Dopominam so na tych, kotřiž su před wjace hač 20 lětami w Chrósćicach a pozdźišo w Pančicach-Kukowje stawkowali. Njezabudu na angažement staršich w Delnjej Łužicy, jako wuwojowachu sej prawo na rěčne kubłanje swojich dźěći w delnjoserbšćinje, a to nic jenož w nakromnych hodźinach abo po šuli. Widźu dźensa nanow a maćerje, kotřiž so za to zasadźuja, zo bychu swojim dźěćom zmóžnili serbskorěčne kubłanje wotpowědnje zamóžnosćam kóždeho jednotliweho. Přetož tež wnučki maja a změja z toho wužitk.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Miasto do życia? Holynderski numer jedyn. Niy za wiele, niy za małe. Je kaj łazić, maszkecić i cykać bildy.
Holandijo
-
-
Keukenhof to wieli park, w kerym znojdziecie wiyncyj jak 7 miliōnōw kwiotkōw na 32 hektarach pola.
-
Tak ja my ôbiecowali – drugo tajla bildōw ze Amsterdamu z całōm masōm nowych wyrozōw. Poczōntek “zolytōw we stolicy Holandiji” znojdziecie samek: Amsterdam ôd A do…
-
Amsterdam – stolica i nojlepij znane miasto we Niderlandach. Skuplowalimy bildy z tej szteli z masōm nowych wortōw.
-
Piykne, malućkie miasto, yno pōł godziny ôd Amsterdamu. Zjedlimy tukej naszego piyrszego rychtycznego kapsalōna!
-
Haga je hyrsko skirz Trybunału, a Delft skuli bioło-nibieskich flizōw. Dwa ganc inksze miasta, ale ôba gynau tak samo zwiedowne.
-
Na weekynd majowy 2015 ôbralimy se Holandijo. Land, kery kożdymu kojarzi sie ze kołami, kyjzōm, chodawrami, fyrtokami i tulpami. Sztela piyrszo: Rotterdam!


text:
Nětko maja lěpše wuměnjenja za technisku pomoc a hašenje
Ralbicy (aha/SN). Dawno wočakowany dźeń dožiwi sobotu 26 aktiwnych kameradow Ralbičanskeje wohnjoweje wobory. Falk Lehmann ze zawoda Magirus w Ulmje přepoda jim symbolisce kluč za nowe, tam po jich předstawach twarjene wohnjowoborne jězdźidło typa IVECO.
Mjeztym 15 lět steji Achim Měrćink na čole Ralbičanskeje wobory, wot 2009 ma wón runočasnje zamołwitosć za ně- hdźe 120 kameradow wšěch pjeć woborow delanskeje gmejny. W přitomnosći wokrjesneho hašenskeho mištra Manfreda Pethrana, předsydy zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe Měrka Domaški, wjesnjanosty gmejny RalbicyRóžant Hubertusa Ryćerja (CDU), Ralbičanskeje wjesneje předstejićerki Hany Krawcoweje a wšěch nawodow woborow zarjadniskeho zwjazka dźakowaše so Měrćink za wulkomyslnu podpěru gmejny a wysoke hódnoćenje čestnohamtskeje dźěławosće kameradow.


text:
Ciynżko pedzieć1, czy to jeszcze je sznaps2, czy już kryjm, ale jedno je pewne- ta wersja je yno dlo ciyrpliwych. Śliwki muszōm wisieć nad wōdkōm aby ze 2 tydnie3, a jak fto by chcioł pryndzyj4, to mu z tego wyjdzie czorny szajerkōniak (recept5 na bioły znojdziecie sam: http://chopwkuchni.pl/?p=492 ) .
Co potrza?
6 żōłtek
0,5 szklōnki cukru
100 g masła
2 łozpuszczōne6 szokolady (nojlepi gorzke)
jedna halba 7(czystyj)
100 g suszōnych śliwek
Do srogi krauzy8 wlyjcie halba, a na wiyrchu w jaki gazie powiejście śliwki. Zakryńćcie ta krauza i zapomnijcie ło ni na jake 2 tydnie- kebyjście umieli ło ni zapōmnieć na dużi9, to nawet bydzie lepi.
Jak już tyn czas minie, to odłōżcie śliwki do jakego ciasta (recept już niydugo 😉 ), a tyn śliwkowy sznaps idzie na nastympny poziōm naszego szpilu10 ;).
Joł mōm blynder i w takim łonym to wszyske ajerkōniako-podobne sznapsy sie zrobiōm raz-dwa. Wciepcie11 tam masło, żōłtka, cuker i włōnczcie blynder- pamiyntejcie, żeby na wiyrch12 dać pokrywka, chyba, że lubicie maras13 we kuchni 😉 Jak sie to trocha wymiyszo, to wlywołcie tam rozpuszczōno (we jaki misce nad gorkym ze wrzōntkym|) szokolada, trocha gorzołki14 i włōnczołcie. Potyn reszta halby i niech sie to tam połra15 minut fajnie pomiyszoł.
Jak niy mołcie blyndera, to wciepcie masło i cuker do plastikowyj miski i włōnczcie sie mikser. Za chwila dociepcie16 tam żōłtka i miksujcie, aż cuker sie rozmiyszoł- tak sie strasznie z tym niy smōlcie17, bo jak przidzie gorzołka, to sie to jeszcze lepi łozpuści18. Tera wlywejcie pomału tyn śliwkowy sznaps i dali miksujcie. Sprōbujcie, czy cuker sie dobrze łozpuściōł, a jak wszysko sie dobrze połōnczōło, to idzie19 tyn nasz sznaps ło barokowym mianie20 wlywać do jaki krauzy- ze flaszki niy szło by tego nalołć. A jak już ta zegzōno śliwka sie trocha łochōdzi i do jaki szklōnki sie wejźniecie łeżka abo 2, abo 3… to już yno smacznego 🙂
1powiedzieć
2alkohol
3tygodnie
4wcześniej
5przepis
6rozpuszczone
70,5 litra wódki
8słoika
9dłużej
10gra
11wrzućcie
12górę
13brud
14wódka
15kilka
16dorzućcie
17przejmujcie
18rozpuści
19 można
20nazwie


text:
Wuměłstwo a kultura
K tomu liča wustajeńcy, dźěłarnički, wšitke formy dźiwadźelenja, čitanja, edicije, wubědźowanja kaž tež předstajenja inkluziwnje nadawkodawarstwa we wšitkich wobłukach. Wosebita kedźbnosć słuša spěchowanju wuměłskeho dorosta a wuměłskej kwalifikaciji lajskeho dźěła.
Spěchuja so tež projekty ze zaměrom, awtochtone serbske nałožki, serbsku rěč, drasty, ludowu hudźbu a reje zdźeržeć a rozšěrjeć, zo by so z tym identifikacija serbskich wobydlerjow ze swojej domiznu a swojimi tradicijemi podpěrała. K tomu słuša tež podpěra njestatnych muzejow, domizniskich stwow, spěchowanje naprawow za škit, hajenje a nowopostajenje serbskich kulturnych pomnikow a předewzaćow, kotrež słuža k zachowanju a wuwiću serbskeje folklory, žiwjenskeho wašnja a žiwjenskeho wuraza.
Za wobłuk kultura a wuměłstwo wopisuja slědowace směrnicy nadrobnosće spěchowanja:
- Serbske tworjace wuměłstwo
- Serbske předstajace wuměłstwo
- Serbska literatura
- Serbska hudźba
- Hajenje domizny a spěchowanje nałožkow
- Njestatne serbske muzeje a domizniske stwy
- Serbske kulturne pomniki
- Předewzaća w sociokulturnym wobłuku


text:
Ojro
Ojro (znok: €, kod ISO 4217: EUR) – ojropejsko waluta, kero śe wprowadźiła mjast inkszych walut narodowych. Kej pjyńůndz gotůwkowy wuůnaczůno je 1 styczńa 2002 r. Jednostkům pochodnům uod ojro je cent, kerygo wartość je sto razy majso. We ojro buli 334 mln ludźi we 19 krejach.
Sům to[1]:
- Austryjo
- Belgijo
- Cypr
- Estůńijo
- Finlandyjo
- Francyjo
- Grecyjo
- Irlandyjo
- Italijo
- Litwa
- Luksymburg
- Łotwa
- Malta
- Mjymcy
- Ńiderlandy
- Portugalijo
- Słowacyjo
- Słowyńijo
- Szpańijo
wroz ze terynůma stanowjůnymi bez Francyjo.
Ńyskorzi ojro je tyż strzodkym płatńiczym we Andorze, Můnako, San Marino, Watykůńe (państwa te porozumjoły śe ze Ojropejskům Uńijům bez umowa) a we Czornyj Gůrze i Kosowje (ńy zaszrajbowali umowy ze OU).
Przipisy
- ↑ Na sztand 2015
Necowe uodwołańa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- Papjůrowe ojro (mjym.) (ang.)


text:
Kamjenc. Koronoweho pada a dalšich karantenow sobudźěłaćerjow dla je přizjewjernja jězdźidłow w Kamjencu wot minjeneho pjatka dwaj tydźenjej zawrjena. Přizjewjerni w Budyšinje a Wojerecach potrjechenej njejstej. Wobydlerjow proša, zo měli woni terminy na tymle městnomaj skazać. Hač do dźensnišeho chcychu nachwilne rozrisanje za Kamjensku přizjewjernju zdźělić.
Akcija přesunjena
Budyšin. Lětuša 48hodźinska akcija je na kónc tydźenja wot 24. do 26. septembra přesunjena. Organizatorojo, Wuchodosakska lutowarnja, wokrjesna lutowarnja Budyšin kaž tež tudyši krajnoradny zarjad su so koronapandemije dla na to dojednali. Zajimowane skupiny dźěći a młodostnych, sportowe towarstwa, młodźinske wohnjowe wobory, iniciatiwy a šule wokrjesa móža so nětko dlěje, hač do 15. awgusta a za wosebite myto lutowarnjow hač dosrjedź oktobra na homepage pod www.48h-bautzen.de přizjewić. Hódnoćenske aspekty su powšitkownowužitnosć, skutkownosć projekta w zjawnosći a idejowa bohatosć akcije.
Pomocnicy pytani
Budyšin. Zjednoćenstwo za přesćěhanych nacistiskeho režima – Zwjazk antifašistow z. t. Budyšin je wobzamknyło, swoje tradicionelne wopomnjeće 8. meje lětsa korony dla wotprajić. Zdobom pak napomina ćiše na znatych městnosćach spominać. Tak sej přeje, zo byštaj stajnje jedyn abo dwaj tam wěnc połožiłoj abo wopomnišćo z nalikami pyšiłoj. Po móžnosći měli wokomik fotografować a wobraz z mjenom fotografa a z dowolnosću, jón wozjewić, posrědkować na mejlowu adresu . Tak ma nastać rjad fotografijow pod hesłom „8. meja w Hornjej Łužicy“.
Poskićeja šulerjam podcast
Worklecy. Wyša šula „Michał Hórnik“ Worklecy wusyła wot zašłeho pjatka nětko tydźensce swójski podcast. Wučerjo měrja so ze swojim poskitkom předewšěm na swojich šulerjow, ale tež na wšitkich, kotřiž so za njón zajimuja. Serbsce a němsce podawaja jim pokiwy za wuknjenje a sportowanje. Hdys a hdys chcedźa šulerjow tež z małej wosebitostku překwapić. Pod hodźi so podcast wotwołać.
Połčnica (SN). Na ležownosći centruma seniorow w Połčnicy su Łužiske kliniki 12 sadowcow sadźili. Cyle wědomje wuzwolene su družiny, kiž su we Łužicy hižo přez lěta zadomjene a kotrež su wuměnjenjam klimy přiměrjene. Sadowcy narunaja tam mjeztym chore abo stare štomy. Hižo w februaru běchu započeli pódu přihotować. „Naš zaměr je dalše štomy sadźeć, zo by nastał charakter sadowcoweje łuki“, rozjasni jednaćel zapadołužiskeje towaršnosće hladarnjow a krótkohladanja Reiner E. Rogowski. „Sadowcy tyja biodiwersifikaciji, domjacemu swětej ptačkow kaž tež škitej insektow.
Pućowanja wotprajene
Budyšin (SN). W Budyskim Kamjentnym domje zahaja jutře, 4. meje, kurs na temu wuměłstwo medijow. Pod hesłom „Powědaj wo sebi z wobrazom a zwukom“ móža zajimcy wotpowědnu app animěrować a swójske powědančko ze šmóratkom abo tabletom na kreatiwne wašnje zwoprawdźić. Tak woni mjez druhim wuknu sej powědančko wumyslić a je z jednorymi srědkami w animaciskim filmje wuměłsce realizować. Dale móža fotografowanje a animaciju zwjazać a widejo z hudźbu a soundefektami kombinować. Předznajomosće za to trěbne njejsu. Online-konferenca je stajnje wutoru mjez 16 a 18.30 hodź. Dalše informacije a přizjewjenje pod
Wjes čistu dźeržeć
Budyšin. Twarskich dźěłow dla su w Budyskim wokrjesu wjacore dróhi zaraćene. Tak je puć z Kulowa do Hózka a z Rachlowa do Hózka hač do 7. meje zawrjeny, kaž wokrjes informuje. Wot póndźele budźetej dróze mjez Smjerdźacej a Debricami kaž tež mjez Šunowom a Tradowom přepołoženja płunowoda dla zaraćenej.
NSLDź zahaji předpředań
Budyšin. Němsko-Serbske ludowe dźiwadło zahaji jutře, 1. meje, w 11 hodź. předpředań za lětuše lětnje dźiwadło „Sherlock Holmes – Paski Beatlesow“. Kartki pak móža sej zajimcy jenož telefonisce abo z mejlku skazać.
Pančicy-Kukow. Wobchod w klóštrje Marijna hwězda w Pančicach-Kukowje je najebać wobmjezowanja korony dla wotewrjeny. Přičina, zo smědźa kupcam swoje poskitki poručić, je, zo maja tam mjez druhim wulki wuběr knihow. Zajimcy móža sej kupić tež wudaća Ludoweho nakładnistwa Domowina. Časy wotewrjenja su po zwučenym wašnju wot póndźele do pjatka wot 10 do 16.30 a sobotu wot 12.30 do 16 hodź. Nakupować móža zajimcy tež po principje click & collect a skazane produkty sej w dorěčanym času we wobchodźe wotewzać.
Předewzaća online zeznać
Budyšin. Přewšo wuspěšny tydźeń wotewrjenych předewzaćow Sakskeje pod hesłom „SCHAU REIN!“, ma so lětsa digitalnje přewjesć. Tež w Budyskim wokrjesu so na to přihotuja. Zajimowani šulerjo móža so pod z kompetentnymi partnerami rozmołwjeć. W planowanym tydźenju zarjadowanjow wot 21. do 26. junija móža so młodostni z digitalnymi poskitkami wo powołanjach zaběrać a informacije wo móžnych powołanskich polach zběrać. W lěću maja so wotměć praktiki. Organizatorojo chcedźa zawody, kotrež tajke poskića, na platformje wozjewić.
Rostliny měnjeć
Njebjelčicy. Dokelž so lětsa žane chodojtypalenje njewotměje, skići Njebjelčanska gmejna swojim wobydlerjam wosebity serwis. Zajimcy móža suche hałzy hač do přeměra dźesać centimetrow w Njebjelčanskim twarskim zawodźe wotbyć. Prěnja składnosć je jutře, sobotu, wot 8 do 15 hodź. Dalšu tajku předwidźa pjatk, 30. apryla, wot 12 do 18 hodź.
Ideje bórze zapodać
Kamjenc. Za hospodarskej lěće 2021 a 2022 přewostaji město Kamjenc stajnje po 9 000 eurach jako wobydlerski etat. Z nim spěchuja wobydlerski angažement a socialnu zhromadnosć w měsće samym a w jeho dźělach. Hišće hač do 30. apryla móža wobydlerjo, towarstwa a iniciatiwy swoje namjety a ideje zapodać, a to najlěpje z mejlku pod . Maksimalnje hodźi so 2 000 eurow spěchować.
Na serbsko-němsku namšu
Kórjeń. Přichodna serbsko-němska namša wotměje so njedźelu, 25. apryla, w 10 hodź. w Kórjenju (Kahren) pola Choćebuza. Liturgiski nawod změjetej wosadna fararka Reinhild Magirius a serbska dušepastyrka Katharina Huglarjowa. Po kemšach budźe mały zhromadny kofej pod hołym njebjom.


text:
Ota Wićaz
Ota Wićaz (němsce Otto Lehmann; * 14. junija 1874 w Chwaćicach, † 28. nowembra 1952 w Stollbergu) bě serbski literarny a kulturny stawiznar, spisowaćel a redaktor kulturneho časopisa Łužica (1926–37) kaž tež prěni šefredaktor jeho naslědnika Rozhlad (1950–52).
Po studiju w Lipsku skutkowaše Wićaz wot lěta 1900 jako wučer w Rötha, Lipsku, Bukecach, Drježdźanach a Sapawje. W lěće 1902 dźěłaše krótko na wučerskimaj seminaromaj we Waldenburgu a Budyšinje a wot 1903 na wučerskim seminarje w Stollbergu, hdźež běše wot lěta 1926 studijny direktor. Po krótkim wuměnku mjez 1936 a 1941 dźěłaše mjez 1941 a 1943 znowa na seminarje a po wuswobodźenju hišće raz wot 1945 do 1949.
Wićaz běše wudawaćel Časopisa Maćicy Serbskeje a wot 1947 Dr. h. c. Lipšćanskeje uniwersity dla swojeho přinoška k serbskej literaturowědźe a kulturnym stawiznam.
LiteraturaWobdźěłać
- Dietrich Scholze: Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945. LND, Budyšin 1998, str. 111–118
WotkazyWobdźěłać
- Krótki žiwjenjoběh na stronach Serbskeho gymnazija
- Serbski institut: Biografien zur sorbischen Volkskunde (Biografije k serbskej ludowědźe) na serbski-institut.de (němsce)
- Krótkobiografija na stronje rastko.rs


text:
Woda
Woda (tlynek dwuwodoru) – zwjůnzek chymiczny uo wzorze H2O, wystympujůncy we warůnkach standardowych (pokojowych) we stańy ćekłym. W stańy gazowym woda uokreślo śe mjanym pary wodnyj, a we stołym stańy skupjyńo - lodym. Słowo „woda” kej nazwa zwjůnzku chymicznygo może śe uodnośić do kożdygo stanu skupjyńo.
Woda je fest dobrym rozpuszczalńikjym do substancyji polarnych. Wjynkszůść wystympujůncyj we przirodźe wody je "słůna" (ůngyfer 97,38%), tzn. zawjero mocka rozpuszczůnych soli, głůwńy chlorku sodu. We naturalnyj wodźe rozpuszczůne sům gazy atmosferyczne, s kerych we nojwjynkszym stynżyńu znojduje śe dwutlynek wůngla.


text:
Koparsku sezonu njejsu jenož profijojo zahajili, ale nětko tež amaterojo. Napjate prašenje do hrajneje doby stajnje rěka, štó je mustwo wopušćił a štó so přidružił. Jurij Bjeńš podawa tule mały přehlad hladajo na naše serbske koparske mustwa.
Sportowa jednotka Njebjelčicy njeje dotal žanoho noweho koparja witała. William Plaettner pak je mustwo wopušćił a do Němskich Pazlic šoł.
Prěnje mustwo Chróšćanskeje SJ so wjeseli, zo je so Michał Młynk zaso wróćił. Wón hraješe naposledk w Rakecach. Tež trójka z Biskopic je so Chróšćanam přizamknyła. Franciskus Wornar a Ludwig Wiedemann z młodźiny A a Alwin Mützner z druheho mustwa. Ze swójskeje młodźiny A dóstanjetaj Florian Kreuz a Paul Krawc šansu, so do teama muži zarjadować. Clemens Handrik je so z Radworja nawróćił, hraje pak najprjedy raz pola młodźiny A.


text:
Barliń
Barliń (nimski Berlin) jo głowne město a stolica Nimskeje, a ma wěcej wobydlarjow a wěcej płoni ako kužde dalšne nimske město. Wón jo měsćański stat a stakim jaden tych krajow Nimskeje zwězkoweje republiki. Barliń jo jadno z nejwětšych městow pó wobydlarjach w EU.
Kultura
Ako jaden tych centrow z nejwětšym politiskim wliwom w Europskej uniji a ze swójim kulturnym derbstwom, jo Barliń jadna tych nejwěcej wobglědowanych metropolow kontinenta. Město jo wuznamny wobchadny suk a wažny góspodaŕski, kulturny a kubłański centrum Nimskeje. Institucije ako uniwersity, slěźeńske institucije, źiwadła, muzeje ale teke festiwale, nocne žywjenje a architektura Barlinja su swětosławne.
Stawizny
Historiski Barliń jo był wěcej raz głowne město nimskich statow ako markgrobojstwa/kurwjerchojstwa Bramborskeje, kralojstwa Pšuskeje, Nimskego rajcha abo Nimskeje demokratiskeje republiki (jano pódzajtšny źěl města). Wót nimskego zjadnośenja, dnja 3. oktobra 1990, jo Barliń głowne město cełeje Nimskeje, a z głownoměstnem wobzamknjenim Nimskego zwězkowego sejma wót 1991 město jo wót 1999 teke sedło nimskego parlamenta a zwězkowego kněžaŕstwa.
Rozdźělenje města
Wót 1 januara 2001 w Barlinju jo 12 měsćańskich źěłow.
Wótkaz
Baden-Würtembergska | Barliń | Bayerska | Bramborska | Brema | Dolnosakska | Durinska | Hamburg | Hesseńska | Mecklenburg-Pśedpomorska | Nordrhein-Westfalska | Rheinland-Pfalcojska | Saarlandska | Sakska | Saksko-Anhaltska | Šleswig-Holštejnska
1952 k Baden-Würtembergskej fuzionowali: Südbaden | Württemberg-Baden | Württemberg-Hohenzollern


text:
Hat
Hat słuša ke kumštnje stworjenym stejatym wodźiznam ze snadnej hłubokosću a znajmjeńša jednym při- a wottokom. W haće so žane stabilne temperaturne worštowanje njewutwori.
Nastaće a wosebitosćeWobdźěłać
Haty płaća k stawiznisce wuznamnym wuwićam wódneho twarskeho wuměłstwa. Hakle přez składowanje pitneje a wužitneje wody móžeše so wobsydlenje w bliskosći městow a wjeskow rozšěrić. Wuznam hatow za skład wody so hakle w nowšim času přez moderne zastaranje z dnownej wodu pozhubi. To płaći před rozšěrjenjom parneje mocy w 19. lětstotku tež za wažne młynske haty. Mjeztym zo so w městach zdźěla hižo srjedź 19. lětstotka nowe wódne techniki zarjadowachu, běchu wobydlerjo wjesnych kónčinow hišće dołho na haty pokazane. Nimo toho běchu a su haty wažne za nutřkokrajne rybarstwo, kaž na přikład w delnich kónčinach Łužicy.


text:
Autor: ppatryk
Kiej fatry byli na szychcie, a elwry jeszcze legały, to w Bytomiu na plac wylazły same dziołszki i synki. Na wszystkich bajtli czekało kupa roztomajtych graczków i zabaw, dyć przeca był tedy Festiwal Zabawy. Jedni szpilali w bala, inne pierony zaś sztrajchowały mury, kartony aji gymby. Kiej matki wołały na łobiod, to żodyn z bajtli niy chcioł przyjś na zot do dom, tyla było frajdy.
Był tyż na placu cołki stary gizd co se śpiywoł pod nosym „Gryfne bajtle wylazły ze budy, zakurziyły cigarety, wyciepały flaszki…”, ale zaroz go tam jako frela klupła w glaca i mu nagodała, że to niy takie bajtle dzisiyj tu som! Po cołkim dniu, jak już sie tak wszyscy wyłonaczyli to mogli se dychnyć i łodstać w raji po bombony.
Autor: ppatryk
Najgryfniejsza praca


text:
„Ja cu tomu łacnemu daś z teje studnje teje žyweje wódy dermo.“ (Husoke zjawjenje swětego Jana w 21. stawje)
Werš jo mě do mysli pśišeł, gaž źinsa som był w swójom gumnyšku a njebjo jo se naraz zaśamniło, jo se zabłyskało a zagrimało a pó dłujkem casu zas su padali chrapki dešća na łacnu zemju. „Źiwno“ som se pómyslił. Wšuźi źož som w zajźonych tyźenjach póbył, jo se wó tom górucem a suchem lěśu powědało. Burja žałosće, jim ga ta wóda njedosega, wjele płodow su docasa musali ze swójich pólow domoj zwózyś. Na drugich flakach zas, wósebnje pla nas w bramborskich a sakskich gólach, stej zemja a humus takej wupšažonej, až grozy wjeliki tšach hognjow.


text:
Huronski jazor
Huronski jazor (engelski Lake Huron, francojski Lac Huron) jo drugi nejwětšy jazor Pódpołnocneje Ameriki a stwórty nejwětšy cełego swěta. Wón jo centralny z pěś „wjelikich jazorow“ (Great Lakes) a namaka se na granicy mjaz Zjadnośonymi statami a Kanadu. Jazor lažy 176 metrow nad mórskeju głaźinu, pótakem wósym metrow pód powjerchom susednego Górnego jazora a jo z pśestrěnju 59.586 km² wětšy ako Chorwatska.
Pódzajtšny pśibrjog jazora słuša ku kanadiskej prowincy Ontario a pódwjacorny k zwězkowemu statoju Michigan. Nejwětša kupa w jazorje jo Manitoulin, kótaraž jo teke nejwětša jazorowa kupa na swěśe. Huronski jazor jo z Michiganskim jazorom pśez Mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany a wulewa se pśez rěku St. Clair River do Erieskego jazora.
Pśi Huronskem jazorje laže města Saginaw a Bay City w Zjadnośonych statach a Sarnia w Kanaźe.
Wótkaz[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Koordinaty: 44°48′0″N 82°27′0″W /  44.8, Wurazowa zmólka: Njewócakany opeator *


text:
Wadim Abdraszytow
Wadim Abdraszytow (ros. BaдиM ЮcyпoBич AбдpaшиToB, tatar. BaдиM Йocыф yлы ГaбдepәшиToB, Vadim Yosıf uğlı Ğabderəşitov; ur. 19 styczńa 1945 we Charkowie) – ruski reżyser filmowy pochodzyńo tatarskigo, pedagog, wyucził śe na inżyńera chemije, a potym zostoł reżyserem.
Czynsto wspůłpracowoł ze pisorzym a scenarzistům Aleksandrym Mindadze. Tworzi dramaty o tyjmach społecznych a uobyczajowych. Zdoboł moc nadgrůd we Rusyji i za granicům.
Jego żoną jest Natella Toidze. Majům dwoje bajtli (Oleg i Nana).
Filmografijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1976 - Głos ma obrona
- 1979 - Obrót sprawy
- 1980 - Ochota na lis
- 1984 - Parad płaniet
- 1986 - Plumbum, czyli niebezpieczna gra
- 1988 - Sługa
- 1990 - Armawir
- 1995 - Pjesa dla passażyra
- 1997 - Czas Tancerza
- 2003 - Burze magnetyczne
Nadgrody i wyrůżńyńo na MFF w Berlińe[edytuj | edytuj zdrzōdło]
- 1989 - Ekstra Nadgroda za film Sługa:
- Nadgroda Interfilm - wyrůżńyńe
- Nadgroda im. Alfreda Bauera
- 1995 - Strzybny Ńydźwjedź za wybitne uośůngńyńća za film Pjesa dla passażyra


text:
Nowa Gineja
Nowa Gineja (jendźelsce New Guinea, tokpisinsce Niugini, malajsce Papua) je kupa w juhozapadnym Pacifiku, kotraž słuša geografisce do Oceanije a je z přestrjenju wot 786.000 km² po Grönlandskej druha najwjetša kupa na zemi. Wuchodna połojca słuša k 1975 załoženemu statej Papuwa-Nowa Gineja; zapadny dźěl je z lěta 1963 wobsadźeny wot Indoneskeje. Kupa je 2400 kilometrow dołha a hač do 400 kilometrow šěroka.
Na Nowej Gineji nadeńdu so najwjetši tropowy lěs Awstralazije, najbohatše korališća swěta a najwjetša biodiwersita zwonka Amaconasa. Jónkrótne je tež rěčna wšelakorosć na kupje, hdźež wužiwa so něhdźe 1000 wšelakich rěčow.
Najwyši dypk na kupje je wjeršk hory Puncak Jaya (tež Carstenszowa pyramida; 4884 m), na kotrymž nadeńdu so najebać połoženja blisko ekwatora hišće powostanki lodowca. Najwjetše město je stolica Papuwy-Noweje Gineje, Port Moresby. Cyłkownje bydli 7,5 milionow ludźi na Nowej Gineji.
Sewjerowuchodny dźěl kupy bě wot 1884 do 1919 z němskej koloniju.


text:
Mioł być tydziyń urlopu ale w końcu stanyło na dwóch. Kto szalōnymu zabroni 😉 Na poczōntek wspominka jako sie to wszysko zaczło z tym furganiym. No a teroz konkrety 🙂
Włochy
Rajza zaczlimy od północnego Tyrolu, a konkretnie od Speikboden. Piyrszy dzień wioło dojś fest z północy beztuż odpuściylimy furgani. Na drugi dziyń było już lepszy no to heja na góra! Startowisko je na ok. 2400 wiync tak jak lubia – zowdy leko iś na przelot z wyższej górki, ot filozofijo. Na starcie byli też inksi paralotniorze beztuż szło sie dowiedzieć pora lokalnych para-ciekawostek.
Trocha my odczekali i w końcu wysztartowoł piyrszy zając i sie wykręciył. Jak to dycki – za nim ruszyła reszta. Jo przismyczyłach ze sobą nowe skrzydło na nasz piyrszy wspólny oblot. Bezmała nowego glajta lepszy oblotać na znanej górce ale cóż było robić – mie sztyjc ciągnie ku nowymu. Na szczęści glajcik okozoł sie być przyjazny i zwrotny, leko chodziył za ręką i rozmiarowo je NORESZCIE do mie dopasowany. Żegnejcie klapy, migacze i fronty! Wreszcie mōm dopasowano paralotnia!
Zocny to był przelocik, trzimałach sie przede wszyskim na 3ooom betuż widoki były wspaniałe! Ale po przelecyniu 29 km było mi już rychtyk zima… Wylądowałach na łączce i we włoskim upale we wszyskich warstwach ciuchów kiere miałach na sia z ulgą zaczłach robić przisiady coby sie rozgrzoć. Ni ma zmiłuj, zima było pod chmurkom 🙂
Niestety pogoda hned pokrziżowała nom plany i zamiast przenieść sie do Austrie do Zell am See trza było jechać na Słowenia coby uniknyć burz.
Słowenia
Zameldowalimy sie na kempinu w Kobaridzie i nastympne dni lotalimy na Stolu. Tam też z pogodōm było roztomajcie ale koniec końców dziynnie my furgali, choćby z widokiem na ogromne cumulonimbusy kwitnące to tu to tam nad Alpami.
Na jedna noc zrezygnowalimy z noclegu na kempingu i rozbilimy sie na dziko nad rzykōm Soča. Klimatyczne miejsce i nojfajniejszy nocleg jaki my mieli na tym wyjeździe. Na wieczór my se rozpōlyli fojerka i tak to miło zlecioł czas.
Aż w końcu prziszła niepogoda w cołkich Alpach, na Słowenii też. Wartko siedlimy na wieczór nad prognozami i zaczło sie sztudyrowani co tu ze sobom zrobić coby nie oglądać deszczu. No i pojawiył sie ekstrawagancki jak na nas ajnfal – Chorwacja! Dyć tam też locōm! To my sie zebrali i heja.
Chorwacja
Lotani było kole miejscowości Buzet na północy półwyspu Istria. Furgo sie tam przede wszyskim podle pasma górskigo na kierym lokalesi robiom ok. 46 km w jedna strōna – cołkiem zocnie.
Hyc był niemiłosierny ale ni ma zmiłuj – locymy! Jo niestety nie poradziyła wiela polotać bo na Chorwacji tyż nas dorwały burze. Było fest termicznie ale cóż, trza było lądować bo chmury robiyły sie coroz straszniejsze. Pora minut po przyziemieniu zaczło grzmieć i kilkanoście km dali przeszła piykno burza z okazałymi Cbekami.
Trza prziznać że downo sie nie naoglądałach tela chmur burzowych co na tym wyjeździe 😀 Piykne to ale lotać przi tym to nie bałdzo…
Na drugi dziyń plōmpsnylimy do morza i piyrszy roz próbowałach snorkelingu z maskami kupionymi spontanicznie tego samego dnia. Fajno sprawa pozaglōndać na rybki i roztomajte stworki morski o kierych ni miałach pojęcia że też sie pluskajom pora metrów pody mną 🙂 Naturalnie po połedniu też nas dogoniyła burza ale na szczęści my już byli w aucie.
Tak to wyglądoł piyrszy tydziyń para-rajzy. Laby mało ale za to ciekawie sie dzioło. Za tydziyń bydzie o tym jako wyglądała reszta wyjazdu 🙂


text:
Doma w serbskim jadrje
Kamjenska župa ma porno druhim župam jasnu lěpšinu: Na jeje teritoriju su tež gmejny Chrósćicy, Njebjelčicy, Pančicy-Kukow, Ralbicy-Róžant a Worklecy. W tutych katolskich wsach je přerěznje połojca ludnosće serbska. To drje někotryžkuli nadawk k zachowanju serbskeje rěče a kultury wolóža, přiwšěm pak su tež tu wobstajne prócowanja trěbne. Nabožina je tudyšim ludźom jara wažna, a wona bě hižo přeco wusko z narodnosću zwjazana. Narodnu drastu so žony a holcy na swjate dny kaž tež na kwas abo křćizna mjeztym zaso přiběrajcy woblěkaja, štož je wuraz wjetšeho serbskeho wědomja.
Kamjenska župa bu dnja 24. julija 1921 załožena. Pomjenowana bu po Michale Hórniku (1833-1894), wuznamnym spěchowarju serbskeho pismowstwa. Župje přisłuša nimo štyrjoch Domowinskich skupin 11 kulturnych cyłkow. Młodźinske towarstwa tohorunja Domowinje přistupichu. Z tym rozrosće ličba Domowinjanow w serbskim jadrje na nimale 1.000. Kóžde lěto organizuje župa za swojich čłonow zarjadowanja, a to přeco w druhej wsy. To sylni serbsku zhromadnosć a spěchuje mjezsobne zeznaće. Na teritoriju župy „Michał Hórnik” skutkuje najwjace serbskich lajskich kulturnych skupin, kiž njezaběraja so jeničce z folkloru a nałožkami. Z oratorijemi serbskich komponistow, načasnej hudźbu, wuměłstwom, literaturu a rockowymi skupinami skića so kultunje zajimowanym ludźom dosć wulki wuběr. Wšo to skruća zhromadnosć na wsach.
Wot 1997 kóždej dwě lěće so wotměwacy Mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica” kaž tež mjezynarodny gmejnski swjedźeń kóždej dwě lěće w Njebjelčicach swědča wo bliskosći Serbow k swojim słowjanskim susodam, zwjazuja ludźi wšelakeje narodnosće a skićeja dohlad do serbskeho žiwjenja. Hdyž ratarjo w Chrósćicach swoje dwory serbskim, němskim a mjezynarodnym hosćom wotwěraja, so sławna serbska hospodliwosć z tym wobkruća.
Serbske wěrowanja su we wšitkich mjenowanych wsach a tež w Kamjencu a Budyšinje móžne. Tole zaruča Zakoń wo prawach Serbow w Swobodnym staće Sakska. Samozrozumliwosć pak tole w tutymaj městomaj z přewažnje němskim wobydlerstwom přiwšěm njeje. Tež konsekwentne dwurěčne tafle w zjawnym rumje dyrbi sej župa zdźěla hakle žadać. Zwonkastejacy móhł sej myslić, zo je starosć wo zachowanje našeje serbskeje maćeršćiny přehnata, wšako je wjetšina ludnosće na wsach serbska. Ale demografiske wuwiće so tež tule wuskutkuje. Wot njedawna pak zwěsćamy pozitiwny zjaw, zo so młode swójby tola zaso do serbskich wsow nawróćeja. Tute swójby kaž tež němsko-serbskich staršich, kotřiž tu hižo dlěje bydla, podpěrujemy jako župa nastupajo dwurěčne kubłanje jich dźěći. Hromadźe z Rěčnym centrumom WITAJ Domowiny zarjadujemy stajnje w februarje „Schadźowanku za swójby” z dźěłarničkami za wulkich a małych k temam kaž serbska rěč, kultura a žiwjenje wšědny dźeń. Z našim literarnym wubědźowanjom chcemy dźěći a młodstnych k tomu pozbudźeć, zo bychu so intensiwnje ze serbšćinu rozestajeli. Dalše projekty za młode swójby a rěčne kursy za staršich motiwuja měšane swójby a za serbšćinu so zajimowacych, zo bychu so na serbskim žiwjenju na wsach wobdźěleli a w towarstwach sobuskutkowali. Kóžde lěto zarjadujemy zeńdźenje wjesnych chronistow, zo bychmy tutu formu domiznowědneje dokumentacije spěchowali.
Hač do dźensnišeho ma katolska cyrkej wulki podźěl na zachowanju a hajenju serbšćiny, dokelž bywaja tu Bože słužby a cyrkwinske zarjadowanja za dźěći, młodostnych a dorosćenych zwjetša serbske. Dalši wažny rěčny rum su šule. Zachowanje šulow na našich wsach wšak njewoznamjenja priwilegowanje Serbow, kaž to někotři Němcy widźa, ale je trěbne wuměnjenje za zachowanje našeho ludu. Bój wo zachowanje serbskich šulow słuša nadal k najwažnišim nadawkam Kamjenskeje župy.
Kontakt
Domowina-Regionalverband "Michał Hórnik" Kamenz
Hornigstraße 34/Hórnikowa 34
01920 Crostwitz/Chrósćicy
Telefon: +49 (0)35796 96254
Telefax: +49 (0)35796 98960
E-Mail: katharina.jurkowa(at)domowina.de


text:
Johan Cruijff
Johan Cruijff, po prowdźe Hendrik Johannes Cruĳff (rodz. 25 kwjetńa 1947 we Amsterdamie, um. 24 marca 2016 we Barcelońe[1]) - ńiderlandzki fusbalok a tryner. Poważany za jednygo ze nojlepszych fusbalokůw we geszychće fusbalu. We reprezentacyji Ńiderlandůw groł 48 razy a trefjůł 33 tory. We 1974 roku bůł we drużyńe Ńiderlandůw kero zdobůła titel Wicemajstra Śwjata.
Przipisy
- ↑ Dariusz Wołowski, Żyd z wyboru. Mija pięć lat od śmierci Johana Cruyffa, sport.interia.pl, 24 marca 2021 [dostymp 2021-03-25] (polski).


text: „Schadźowanka zwěrjatow“ rěka zběrka nowych serbskich fabulow, kotruž tuchwilu w našim nakładnistwje dodźěłujemy. Kolektiw 21 młodych serbskich „spisowaćelow“ mjez Wutołčicami a Salowom je sej hłójčku łamał. A woni njejsu sej jenož nowe fabule wumyslili, tež ilustracije su sami zhotowili. Ně, to njejsu koncepcionelne sony našeje přichodneje jednaćelki – chiba jednaćela ☺ – to je wěrno. Wězo dyrbi so nětko rjec, zo jedna so wo cyle wosebite předewzaće a zo awtorojo hišće do šule chodźa. Srjedu tydźenja poby 21 šulerjow 7. lětnika Ralbičanskeje wyšeje šule z wučerjomaj Francisku Wróblowej a Janom Rjedu na Sukelnskej 27 tu w Budyšinje, zo bychu sej wobhladali, kak z jich manuskriptow a wobrazow na ličaku pisana čitanka nastawa. Při tym zbližichu sej a dožiwichu tež mnoho dalšeho, štož so w nakładnistwje dźeń wote dnja stawa. Projekt słuša do marketingowych aktiwitow, z kotrymiž chcemy wobdźělnikam dohlad do procesa nastaća knihi dać a jich na našu dźěławosć skedźbnjeć. Serbscy šulerjo tak nazhonjeja, zo so aktiwna zaběra ze serbskej rěču zadani a zo ma zmysł, w maćeršćinje tworić.


text:
Krótke stawizny serbskeje wuměłskeje hudźby
4. Serbski Brahms – Bjarnat Krawc
Bjarnat Krawc, narodźeny 1861 w Jitru, njebě jenož legitimny potomnik Kocora a Pilka, ale zdobom prěni hudźbnje wobšěrnje wukubłany serbski komponist. Po započatkarskich lětach na Budyskim wučerskim seminarje dźěše do Drježdźan a wopytowaše konserwatorij, hdźež bě šuler Felixa Draeseke. 1918 bu na Kralowsko-sakskeho hudźbneho direktora pomjenowany, 1923 załoži wón Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow a wot 1926 do 1928 redigowaše prěnju serbsku hudźbnu nowinu »Škowrončk ze serbskich honow«, přiłohu Łužicy. Załoženje Serbskeho sinfoniskeho orchestra, wo kotrež so Krawc prócowaše, so z financielnych přičin njeporadźi. Krawc wjele pućowaše, wosebje do słowjanskeho wukraja, ale tež po Němskej. Z jeho zaměrom bě, serbski ludowy spěw tež do cyłoněmskeje šulskeje hudźby zapřijeć. Tak wuda tež spěwniki, kiž rozšěrichu so po cyłym němskim mócnarstwje.
Jako komponist stwori Krawc klawěrnu hudźbu a komornohudźbne dźěła, nimo toho oratorij »Wójna a měr«. Najwažniša kompozicija z dźensnišeho wida pak je wobšěrny cyklus wobdźěłanjow serbskich ludowych spěwow za spěwarski hłós a klawěr. Tute »33 serbskich ludowych spěwow« su za artificielnu hudźbu Serbow runje tajki měznik kaž Kocorowy oratorijowy cyklus »Počasy«. Jeho přikład při tutej kompoziciji bě bjezdwěla Johannes Brahms, kotryž bě ze swojimi »Němskimi ludowymi spěwami za spěwarski hłós a klawěr« měritka sadźił. Přez Krawca bě so nětko tež serbski ludowy spěw doskónčnje do koncertneje žurle dóstał.


text:
Pólska katalog žadanjow za wójnskimi reparacijemi předstajiła
Waršawa. Pólska žada sej wot Němskeje oficialnje wjace hač šěsć bilionow złotych –, to su 1,3 biliony eurow – za škody, načinjene w Druhej swětowej wójnje. Wotpowědny zakoń je sejm we Waršawje předwčerawšim, srjedu, wobzamknył. Při tym su tež zapósłancy opozicije za wotpowědne žadanja hłosowali. Cyłkownu sumu wotškódnjenja bě wot knježerstwa zasadźena komisija 300 fachowcow minjene sydom lět wuličiła. W komisiji dźěłachu stawiznarjo runje tak kaž hospodarscy fachowcy a ludowědnicy. Katalog žadanjow chcedźa w němskim přełožku po diplomatiskim puću zwjazkowemu knježerstwu w Berlinje sposrědkować.


text:
Pradźod
Pradźod (czes. Praděd, mjym. Altvater, pol. Pradziad) – nojwyższo gůra Morawije a Gůrnygo Ślůnska, tyż Wschodńich Sudetůw (a Czeskiego Ślůnska), wysoko na 1491 myjtry. Położůno je we paśmje gůrskym Jeśůńiki.
Pradźod je fest popularny postrzůd turystůw. Je to wjelgi uostrzodek źimowych szportůw - dźało sam 6 wyćůngůw narćarskych, a na wjyrch prowadzům cesty tyrustyczne pjesze a lo tych, kerzi jeżdżům na kołach.
We becyrku Pradźada je pora schrůniskůw lo turystůw: na sůmym wjyrchu a kůnsek dali: Barborka, Ovčárna a Švýcarna. Na gůrze stoji tyż wjelgo telewizyjno-widokowo wjeża, ze keryj je gryfno panorama Sudetůw, a ńykej tyż Alpůw a Tatrůw. Dowńi stała tukej wjeża we stylu neogotyckym (we mjymjeckij godce Habsburgwarte, Altvaterturm, a we wojna Adolf Hitler Turm) nale zbuliła śe we 1959. Uode 2004 we Turyngiji stoji akuratno kopijo Altvaterturm.


text:
Mato Nowka
Mato Nowka, nim. Matthes Nowka (roź. 8. noembra 1812 we jsy Kózle pla Gródka, wum. 25. maja 1864 w Łukowje) – jo był dolnoserbski faraŕ, towarišnostny procowaŕ. Wón jo załožył prědny dolnoserbski tyźenik – Bramborski Serbski Casnik.
Mato Nowka jo se naroźił w burskej swójźbje we jsy Kózle. Wót 1846 do 1852 wón jo źěłał ako faraŕ we jsy Módłej. W 1848 r. wón z podpěrowanim jo wudał prědny zešywk Bramborskego Serbskego Casnika. To jo był prědny casnik w dolnoserbšćinje. Do 1852 Mato Nowka jo był z redaktorom toś tego casnika, pón jogo zagronitosć jo pśewzeł Kito Pank. W 1852 Mato Nowka jo se stał z fararjom we jsy Bukow pla Gródka.
Mato Nowka jo wumrěł w popajźeństwje w Łukowje.
Literatura[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
- Pětr Kunze: Nowka, Mato. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, b. 420-421


text:
Po naszymu
Ze samego rana miałach telefōn ôd jednej moji kamratki. Ôna była fest znerwowano i jo niy poradziyła spokopić ô co ji idzie, bo godała jakby co wypiyła abo se szpasy sy mie chciała robić!
– Dziołcho, pōmōż! – padała. – Pralka sie przed kwilōm na mie ciepła, Jak mi niy wierzisz, to sam mosz Wilusia, ôn tyż to widzioł!
– Ale, ale, ty se sy mie szpasy robisz, co? – spytałach sie.
– Ale przisiōngōm dziołcha, że niy! – kamratka mało sie niy rozbeczała. – To, coch godała, to je szczyro prowda! Tak było!
– I skuli tego zwōnisz dō mie? – dziwowałach sie.
– No, a kaj miałach zazwōnić, jak niy do tego, co sie zno na czarach a straszkach?
– To niby mōm być jo? – tego było już na mie zatela.
– No, a kery jak niy ty? Ty przeca ô tym piszesz we tyj gazecie, bezto yno ty żeś mi prziszła do gowy...
– No, dobra – ôdpedziałach. – Niych ci bydzie, ale teroz mi powiydz, co sie rychtik stało?
– Wiysz, chciałach prani po drugi ôdszlojdrować, coby suchsze było, a wilgłoś tak we kości we pomiyszkaniu niy lazła, kej pralka sie szarpła a na mie ciepła, mało mie niy ôbalyła!
– A co było dalij?
–Nō, to jo tyż sie ciepła, a wytargałach lica ze sztekra... a to je już wszystek! Nojlepi przijedź ku nōm, a sama se to ôbejrz!
A za śćwierć godziny byłach u nich w dōma. Chciałach se wżōnś do pōmocy mojigo chopa, co je elektrykorz, ale ôn niy chcioł mieć ze czarami nic spōlnego! I godej tu s takim mōndrym!
Kamratka zakludziyła mie do łaziynki, ale sama stanyła se wele dźwiyrzi, jakby sie boła, że ta pralka zaś zacznie wajerować, a przikozała mi cobych ji niy załōnczała. Wtynczos prziszła mi do gowy jedna rzecz, co sie tyż już u nos roz kejś stała. Dałach program na "nula", a potym żech pralka załōnczyła yno na kwilka, coby sie sama ôtwarła. Kamratka niy poradziyła spokopić, co mie jeja pralka niy zeżarła, yno sie pokornie ôtworziła i jo zajrzała do pojstrzodka. Było tak, jak żech se pomyślała:
– Dziołcho – pedziałach. – To nie sōm żodne czary, yno niyrōwno żeś pranio nakładła! Ze jednyj strōny było ciynżyj i tyn szlojder zabrać niy poradziył, bezto pralkōm ciepło do przodku...
– Poważnie to godosz? Nic tam we tym ni ma? Bo dziołcho, ani se niy poradzisz przedstawić jak jo sie wylynkała! Ty to musisz mieć łeb, jak żeś tak gibko na to prziszła!
Coch miała na to pedzieć? Nojlepij nic, bo i tak by mi niy uwierziła....
GRYMLINO


text:
W Choćebuzu wotměje so sobotu, 4. julija, Łužiski ewangelski cyrkwinski dźeń. Kotrym temam so tam wěnuja a za serbskim podźělom je so Janek Wowčer superintendentki Choćebuskeho cyrkwinskeho wokrjesa Ulriki Menzel prašał.
Što sće sej za cyrkwinski dźeń předewzali?
U. Menzel: Zahajimy jón z Božej słužbu w měšćanskej hali. Chcemy mjenujcy won z cyrkwjow, zo bychmy ludźom naše poselstwo posrědkowali. Rumy, kotrež móžemy jako cyrkej tworić, słušeja dosrjedź města. Dale planujemy tójšto forumow k aktualnym a palacym temam, na kotrež su wšitcy zajimcy witani. Přihotowane su tež koncerty, temowe dźěłarnički a mjeńše diskusijne koła. Sym hižo wćipna, kotre myslički za přichod Łužicy takle zrodźimy.
Kak hódnoćiće, zo wotměwa so cyrkwinski dźeń lětsa w Choćebuzu?
U. Menzel: Wjeselu so, dokelž leži město runje srjedźa mjez Berlinom a Zhorjelcom. Mi wosobinsce je wažne, a w tej naležnosći sym hižo dlěje po puću, zo Serbja z Hornjeje a Delnjeje Łužicy tule zhromadnje na so skedźbnjeja. A runje za to je Choćebuz jara dobra městnosć.
Maće tež serbski podźěl na dnju?


text:
Walter Wenzel, Lausitzer Familiennamen slawischen Ursprungs, 272 str., kruta wjazba, ISBN 978-3-7420-2648-4, 16,90 €)
Hižo dlěje wupředata kniha »Lausitzer Familiennamen slawischen Ursprungs« znateho Lipšćanskeho mjenowědnika Waltera Wenzela je zaso na předań. Wjace hač 5.500 swójbnych mjenow serbskeho, pólskeho a čěskeho pochada je awtor z telefonowych a adresowych knihow za tutón kompendij zezběrał a da z tym zajimawy dohlad do sydlenskich stawiznow třikrajoweho róžka Čěska – Šleska – Łužica.
Přiručka skići fachowcam kaž zajimowanym lajkam dosć jednory přistup. Ke kóždemu ze zapřijatych mjenow je stajnje najstarši žórłowy dokład podaty kaž tež jeho pochad a woznam rozłoženy. Zdobom móža pokazki na so wotchilace wašnja pisanja słowjanskeho mjena w dźensnišej němčinje genealogam abo zajimcam na swójbnych stawiznach dobra pomoc być.


text:
Młodźi basnicy so zetkaja
Horni Hajnk. Dźěłarničku młodych basnikow zarjaduje Ludowe nakładnistwo Domowina sobotu, 5. septembra, w domje Jurja Brězana w Hornim Hajnku. Na njej wobdźěli so pisacy dorost, kiž ma hižo nazhonjenja při basnjenju. Lyrikarka Róža Domašcyna zeznajomi wobdźělnikow ze zakładami basnjenja.
Lěto pola SŠT
Chrósćicy. Wot spočatka septembra dźěłaja tři młodostne w dobrowólnym socialnym lěće w třoch pěstowarnjach Serbskeho šulskeho towarstwa, w Ralbicach, Chrósćicach a Malešecach. Wone podpěruja kubłarki a kubłarjow při serbskorěčnej zaběrje z dźěćimi wot žłobikoweje staroby hač k šulerjam w horće. SŠT prócuje so na te wašnje zaměrnje wo maćernorěčny kubłarski a wučerski dorost.
Ćěkancy z taksijom přijěli
Bad Schandau. Z čěskimaj taksijomaj je skupina syriskich ćěkancow do Bad Schandauwa w Sakskej Šwicy dojěła. Jednaše so wo třoch muži, štyri dźěći a žonu. Prjedy hač móžachu z ćahom dale do kraja jěć, pak jich policija zadźerža a dowjeze ćěkancow do prěnjeje přebywarnje w Kamjenicy. Wobydler bě zastojnikow informował.
Rogeńc (MH/SN). Ze swjedźenskim zarjadowanjom na hudźbnej žurli Rogeńskeho hrodu spominachu minjenu njedźelu na 40lětne partnerstwo mjez Choćebuzom a pólskej Zielonej Góru. Jeničce ze susodneho partnerskeho města bě 25 čestnych hosći z měšćanskim prezidentom Januszom Kubickim na čole do Rogeńca přichwatało. Smyčkowy kwartet Choćebuskeho konserwatorija zarjadowanje hu- dźbnje wobrubi.
Trjebin (AK/SN). Přichod brunicoweje sparty energijoweho koncerna Vattenfall je dale wotewrjeny. „Po wuprajenju předewzaća lětsa k žanomu rozsudej njedóńdźe. Hišće njejsu žane poskitki zajimcow dóšli“, rjekny Trjebinska wjesnjanostka Kerstin Antonius (Trjebinske wolerske zjednoćenstwo) na posedźenju gmejnskeje rady. Hišće před tydźenjemi bě koncern rozsud hač do kónca lěta připowědźił.
Hižo třeći raz su wjesnjenjo, kotřiž w nowych Hórkach bydla, swój dróhowy swjedźeń wotměli. Minjenu sobotu zesydachu so při muri Šołćic statoka k zhromadnej zabawje. Za to běchu wšitcy něšto k jědźi a piću sobu přinjesli kaž tež blida a stólcy nastajeli. Na dwěmaj grilomaj pražachu kołbaski a steaki. W mnohich domjacnosćach běchu hospozy wšelake słódne solotje spřihotowali. Dźěći wjeselachu so wosebje nad wulkim poskitkom sadu.
Rjana to wěc, zo zetkawaja so zastupjerjo wšitkich generacijow ze susodstwa za jednym dołhim blidom a zhromadnje swjeća. Po wječeri sej Hórčenjo pod přewodom dweju gitaristow zaspěwachu. Tak knježeše jara dobra nalada. Wosebje za staršu generaciju je tajki swjedźeń składnosć, sej nowinki a dopomnjenki wuměnjeć. Dźěći radowachu so nad spontanym nócnym pućowanjom, hdźež chětro šerješe. Chrystof Šołta
Koćina (SN/mwe). Tři lěta to mjeztym je, zo stej Brigita Salowscyna a Ramona Fischer jako wobhospodarjerce w něhdyšej Koćinskej šuli 15. awgusta 2012 nowy dom ze stajnym hladanjom wotewrěłoj a poswjećiłoj.
Dźensa knježi w dospołnje a za wjele pjenjez přetwarjenym twarjenju čiłe žiwjenje, je dźě wšitkich 22 městnow wobsadźene. Mjez wobydlerjemi su tež Serbja z Konjec a Rachlowa. Jako šefinje Wojerowskeje Fischerec&Salowskec ambulantneje hladanskeje słužby a Wojerowskeho hladanskeho parka zwoprawdźatej nazhonitej hladarce wot wšeho spočatka w Koćinje wobšěrny koncept. A tamniši seniorojo čuja so doma a kaž wulka swójba.
Tole wotbłyšćowaše so tež na njedawnym třećim lětnim swjedźenju, kotryž su wuměnkarjam, jich přiwuznym a dalšim hosćom přistajeni Koćinskeho domu ze stajnym hladanjom wuhotowali. Samo žortny program z powětrowymi klumpami běchu za nich nazwučowali. Přichwatali su tohorunja Koćinske dźěći kaž tež jich dźědojo a wowki, zo bychu ze spěwom a hraćom na instrumenće wobydlerjow zawjeselili.
Połčnica. Na awtodróze A 4 pola Połčnicy je policija zawčerawšim wopiteho wodźerja nakładneho awta lepiła. 56lětny bě z małym transporterom do Wulkeje Britaniskeje po puću. Jako jeho zastojnicy něhdźe w 11.30 hodź. zadźeržachu, pytnychu hižo jeho „chorhojčku“. Test z alkomatom wunjese pola muža 2,2 promilej alkohola w kreji, na čož jemu dalšu jězbu zakazachu. Na to bu muž namócny a nadawaše zastojnikam najwšelakoriše wudma. Pomhało pak to njeje, přetož policisća jemu awtowe papjery a kluč wotewzachu. Před sudnistwom njezměje so šofer nětko jenož wopiłstwa w nadróžnym wobchadźe dla zamołwić, ale tež spřećiwjenja přećiwo policajskim zastojnikam dla. So wě, zo njebě pólska spedicija wo pjanosći swojeho přistajeneho runjewon zwjeselena. Firma pak spěšnje reagowaše a pósła dweju šoferow, kotrajž transporter na městnje přewzaštaj. Tak móžachu nakładowane twory tola hišće sčasom do Wulkeje Britaniskeje dowjezć.
Rozšěrjenja Wochožanskeje brunicoweje jamy dla ma so dźěl Slepoho južnje železniskeje čary wotbagrować. Zo bychu přichodne generacije wědźeli, kak je tule raz wupadało, móža sej to na modelu wobhladać.
Slepo (JoS/SN). Towarstwo Wochožanskich wjesnych žonow je zawčerawšim Slepjanskej gmejnje model južneho dźěla Slepoho přepodało. Wjesna rada ma nětko hišće rozsudźić, hdźe změje wón swoje doskónčne městno.
Wjesne modele zhotowjeć je wobstatk zakładneho zrěčenja gmejny z Vattenfallom z lěta 2008. W nim je zapisane, zo maja so wo wšitkich wsach gmejny, kiž su hižo wotbagrowane abo kotrež to přichodnje potrjechi, modele natwarić. W měritku 1:750 maja so wšitke wjesne struktury z twarjenjemi, pućemi, lěsami a łukami wotbłyšćować. Kelko drobneho puzzloweho dźěła sej to žada, drje jenož tón zapřimnje, kiž je modele sam widźał. Dotal nastachu dopomnjenki na Zagor, Miłoraz, Trjebink, Mułkecy a dźěla Rownoho, kotrež běchu wobstatk brunicoweho plana z lěta 1994. Nětko nasta potajkim model južneho dźěla Slepoho; k tomu přińć ma hišće model zbywaceho dźěla Rownoho.
Budyšin (ESm/SN). Přewšo zajimawa adresa na dnju wotewrjeneho pomnika 13. septembra w Budyšinje budźe Hamornik na Židowje při Sprjewi. Młyn, kotrehož stawizny sahaja hač do lěta 1493, njeje jenož wuznamny twarski a techniski pomnik, ale dźensa tež zaso rjemjeslniske produkciske městno za młynske wudźěłki.
Stawizny Hamornika su jara rozdźělne. Po spočatnym wobdźěłanju železa nasta wokoło 1740 mašinowa fabrika. Wot lěta 1888 zhotowjachu tule zaso młynske produkty. Po Druhej swětowej wójnje bě młyn wažny zastaraćel pjekarnjow a wobydlerjow z muku. Pozdźišo předźěłachu chmjel za piwarnje, wot 1986 pak picu za ratarske zawody. 1989 přestachu produkować. Techniske připrawy pak jenož njewobchowachu, ale je dale wudźeržowachu. Wo to starachu so předewšěm Manfred a Maria Löcken-Hierl a Stephan Hierl, kiž młyn lěta 2003 přewza.
Město Wojerecy steji před nowym wužadanjom. W domje 2 powołanskeho šulskeho centruma na Hasy Liselotty Herrmann ma dalši dom za 150 požadarjow azyla nastać.
Wojerecy (AK/SN). Budyski wokrjes liči hišće lětsa z 3 100 nowymi ćěkancami. Za jich prěnje přijimowanje chce Swobodny stat Sakska w Großröhrsdorfje 0,6 hektarow wulku industrijowu halu wužiwać. „Naš zaměr je, ćěkancow po móžnosći fairnje po wšěm wokrjesu rozdźělić. Při tym zapřijimamy tež města z 5 000 hač do 10 000 wobydlerjemi“, podšmórny 1. přirjadnik krajneho rady Steffen Domschke wčera na informaciskim zarjadowanju wokrjesa we Wojerecach. Něhdźe 200 zajimcow bě přišło.
Předpředań jenož mjeńšiny trała
Čorny Chołmc. Runje 24 mjeńšin je wčerawša internetna předpředań zastupnych lisćikow za klětuši Krabatowy festiwal w Čornym Chołmcu trała, potom běchu lisćiki wupředate. W běhu prěnich třoch mjeńšin po połnocy dóńdźe 260 mejlkow na sekundu, kaž zamołwići zdźěleja. Telefoniska předpředań dopołdnja bě podobna. Po zdźělenju zamołwitych bě wona kaž orkan.
Pod wliwom drogow stał
Halbe. Muž, kiž je wčera wječor w přebywarni požadarjow azyla w Halbe južnje Berlina popjerjowy spray na ludźi pryskał, steješe pod wliwom drogow. 28lětny twarski dźěłaćer ze Sakskeje bě amfetaminy a metamfetaminy brał, rěčnica policije zdźěli. Wón dźěłaše w něhdyšej kasernje. Při nadpadźe ze sprayjom je so 35 požadarjow azyla zraniło.
Njerodźa wo přećahowanje


text:
Szmaterloki
Šmaterloki (Lepidoptera - s gr. λeπίς lepis, dopeuńač gr. λeπίδoς lepidos - "uůska" i gr. πtepόv pteron - "křiduo"; uůskokřidue) – řůnd uowadůw ukřidlůnych, blisko spokrewńůny s chruśćikůma.
Zarozki po chřůnščach stanowjům drůgo pod wzglyndym ličebnośći grupa uowadůw. Uobecńy na śwjeće žyje ůng. 150 tyśyncy gatůnkůw šmaterlokůw, s čygo we Polsce přez 3 tyśůnce. Wystympujům na wšyjstkych kůntynyntach, krům Antarktydy.
Šmaterloki noležům do nojbařij zaawansowanych ewolucyjńy uowadůw. Jejich ćouo, skuodajůnce śe s sygmyntůw, chrůńi chitynowy uoskůrek. Poščygůlne sygmynty pouůnčůne buůńastymi stawůma, ůmožliwjajům swoboda ruchu. Uoskůrek pokrywo warstwa drobnych uůsek.
Budowa šmaterloka[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ćouo šmaterlokůw zbudowane je s třech tajli (tagm): gowy, tůuowja a uodwuoka.
Gowa[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kulisto i wyraźńy uoddźelůno uod tuůowja powstowa we wyńiku zrośńjyńća 6 sygmyntůw. Na gowje znojduje śe para uoču zuožůnych, para čůukůw a ssůncy aparat gymbowy.
Tůuůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Skuodo śe s třech sygmyntůw. Na tůuowju znojdujům śe tři pary uodnůžy. Sům smukue a pokryte delikatnymi uůskůma abo wuoskůma. Ńykere gatůnki majům na ńich receptory pozwalajůnce uodbjyrać bodźce chymične.
Na tůuowju šmaterlokůw znojdujům śe dwje pary křideu s dwuwarstwowyj buůny rozpjyntej na žůukach znojdujůncych śe půmjyndzy jeji warstwůma. Kštouty a barwy šmaterlockich křiduůw sům růžnorodne, tyž jejich proporcyje we stosůnku do wjelgośći ćoua.
Uodwuok[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Tajla ćoua šmaterlokůw uo widočnyj sygmyntacyji. U samic na kůńcu uodwuoka znojduje śe pokuadeuko teleskopowe suůžůnce do skuodańo jaj.
Cykl rozwojowy šmaterlokůw[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Šmaterloki sům uowadůma, u kerych dokůnuje śe přeobražyńy zupeune. Cykl rozwojowy:


text:
Klóšterska woda
Klóšterska woda (prjedy Tušina;[1] němsce Klosterwasser) je 25 kilometrow dołha rěčka w Hornjej Łužicy w Sakskej. Je to prawy přitok Čorneho Halštrowa. Mjeno rěčki je wotwodźene wot klóštra Marijina hwězda.
Klóšterska woda wužórli w zapadnym dźělu Porchowa pola Biskopic we wysokosći 280 metrow nad mórskej hładźinu a běži z juha do sewjera přez nimale cyły serbsko-katolski kraj a wjeski Wotrow, Swinjarnju, Pančicy-Kukow, Nowu Wjesku, Sernjany, Šunow a Konjecy. Pola Koćiny so we wysokosći 130 metrow nad mórskej hładźinu do Čorneho Halštrowa wuliwa.
Při prawym brjoze Klóšterskeje wody nadeńdźetej so dwě wuznamnej hrodźišći, Wotrowske a Kukowske.
Hlej tež: Nastawki wo při Klóšterskej wodźe ležacych sydlišćach
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.


text:
Alois Jirásek
Alois Jirásek (23. awgusta 1851, Hronov – 12. měrca 1930, Praha) bě čěski spisowaćel historiskich romanow, basnik, dramatikar, publicist a politikar.
Z jebo dźěłow najwažniše su wulke romanowe cykle, z kotrjmiž chcyše spisaćel wobjimać cyle stawizny čěskeho naroda. Su to romany: "Mjez zmohami", "Přećiwo wšěm", "Bratrowstwo", "Husitski kral", "W cuzych słužbach", "Ćěmno", "Psohlavci" (Wojowarjo za swobodu), "F. L. Věk". - Z powědančkow je najznaćiša "Filosofska historija" ze studentskich stawiznow města Litomyšle lět 1848. Podobnje su tež jeho dramata, čeŕpane z čěskich stawiznow. "Jan Hus", "Jan Žižka", "Emigrant" s D. M. Rettigowa, ke kotrymž so přizamka wulke historiske drama "Gero", přełožene do serbšćiny wot M. Andrickeho. Jara so lubja jeho hry z wjesneho žiwjenja: Wojnarka a Lucerna (Lataŕnja) a Nan. Za dźěći zhotowi rjanu knižku "Stare powěsće čěske".


text:
Niy ma chyba barzi ajnachowego1 jołdła do narychtowania,2 jak wodziōnka- chyba, że smażōnka3 abo sznita ze fetym.4 Pirwy5 zawsze sie jōm robiōło, jak sie miało trocha starego chleba, bo to przeca żołdyn6 niy bōł wtedy taki gupi, żeby go wyciepnōńć.7 Moja muter mi padała,8 że u nich- we staryj chałpie9– to moja Ōłma10 pikła we wielochu11 w kołżdo sobota 5 pecynōw12 chleba i on bez cołki tydziyń bōł dobry. A dzisiej to już na trzeci dziyń je bez smaku i idzie sie z niego yno zrobić bratsznita13 abo wodziōnka. Tyn recept- co go sam niżyj mołcie- to je na takoł brōłtzupa, jako sie robiōł mōj Ōłpa.14 Łon bōł jargang15 1907, a że znoł tako wodziōnka na pewno jeszcze ze swoji chałpy, to idzie pedzieć, że tyn recept moł już nojmani16 sto lołt.
Co potrza?
2 sznity chleba
łeżka fetu abo masła
zōmbek czosku (jak lubicie, to mogecie sie go dać wiyncyj, yno sie dejcie pozōr, żeby po tym niy bōło bańtowania17 we brzuchu)
pó18 cebuli
liść bobkowy19
2-3 kulki ziela angelskego
trocha magi
sōl i pieprz
wrzōntek
Pokrejcie20 sie chlyb na mańsze kōnski, cebula i czosnek tyż. Wciepcie wszyske skłądniki do talyrza abo jaki miski, zalyjcie wrzōntkym, przikryjcie na połra minut jakim inkszym talyrzym i… fertich.
A niy godoł żech, że to baje ajnfachowe 😉 Smacznego 🙂
1bardziej prostego
2przygotowania
3jajecznica
4kromka ze smalcem
5dawniej
6nikt
7wyrzucić
8mówiła
9domu
10babcia
11piec chlebowy
12bochenków
13grzanka
14dziadek
15rocznik
16najmniej
17rewolucji
18pół
19laurowy
20pokrójcie


text:
Niy dojś1, że śliwki sōm2 dobre we smaku, to jeszcze majōm kans3 fetaminōw4: magnez, potas, żelazo i inksze5, ale- co dlo niyjednego je nojważniyjsze- sōm richtich6 dobre na trołwiynie7. I żech sie tak pomyśloł, że jak tera mōmy jeszcze na nie sezōn, to trza to wykorzystać. Receptōw8 na take ciasta je połno, ale joł żech sie pomyśloł, że zrobiymy sie tarta, bo niy dojś, że fajnie smakuje, to tyż gryfnie9 wyglōndo10 na stole. Ludzie sie trocha takich tartōw bojōm11, bo sie naczytali inkszych receptōw, kaj im kołżōm robić jōm bez połra godzin, a potyn jeszcze przipiykać ze fandzołlōma12… joł je na to za zgniōły13, ale bez to moja tarta mōgłaby niyjednego profesjōnalnego cukernika doprowadzić do hercszlagu14 😉
Co potrza?
Spodek:
200 g mōnki15 pszynny
125 g masła
3 żōłtka
3 łeżki cukru
ździebko16 soli
Pianka:
3 biołka19
4 łeżki cukru
2 łyżeczki kakao
Wiyrch20:
500-800 g śliwek (nojlepi wyngierek)
20-50 g płatkōw ze mandli
Rozgrzyjcie piec (abo i bratruła 😉 ) na 200 stopni. Wszyske składniki spodka wciepcie21 do jaki miski i wyrōbcie. Tera niy bydymy tego dołwać do żołdnyj22 lodōwki, yno zaroz wyklejymy tym forma na tarta. Kebyjście chcieli, to mogecie tyż te ciasto sie rozwałkować miyndzy dwōma papiōrōma do pieczynioł, a potyn yno przeciepnōńć je do formy. Wrojście23 je do pieca na 15 minut, żeby sie yno leciutko przibrōnołciōło24.
Bez tyn czas, jak łone je we bratrurze, to sie ôbiercie25 śliwki i zrōbcie piana- ubijcie biōłka ze cukrym, a potyn wciepcie tam kakao i fajnie wymiyszejcie.
Na podpieczōny spodek wyłōżcie ta szokoladowoł26 piana, a na ni poukłołdejcie27 śliwki- jak na ôbrołzku28.
Zmniyjszcie sie we piecu tymperatura na 180 stopni i na 20 minut wrojście tam nasza tarta. Potyn jōm wyciōngcie29, po wiyrchu posujcie płatkōma mandli i wrojście do bratruły jeszcze na 10 minut.
Tera łostało Wōm już yno degustowanie… smacznego 🙂
1dość
2są; ō- samogłoska w wymowie między o i u
3dużo
4witamin
5inne
6naprawdę
7trawienie
8przepisów
9ładnie
10wygląda
11boją
12fasolami
13leniwy
14zawału serca
15mąki
16trochę
17kilka kropel
18migdałowego
19białka
20góra
21wrzućcie
22żadnej
23włóżcie
24przyrumieniło
25ô= ło
26czekoladową
27poukładajcie
28zdjęciu
29wyjmijcie


text:
Ftoś kejś pedzioł, iże ślōnskie kreple to niy je to samo, co polskie pączki. Jŏ tam niy wiym – u mje w dōma krepli sie nie warziło bo moja mamulka takich tustych maszketōw niy lubi. Ja – tortensztik, kopa, kołŏcz z posypkōm abo inksze ajnfachowe maszkety jŏ za bajtla jŏd bez kożdy wikynd. Dōmowego krepla jŏ nikyj niy zjŏd.
Niy wiym czy wiycie, ale w Katowicach keryś mōndry ôdewrził gyszeft kaj sprzedajōm ino kreple. Żŏdno tam piekarniŏ abo kafyj – gyszeft kaj sōm ino kreple! Żŏdne tam ajnfachowe z marmeladōm, różom abo cukrym pudrym. Jŏ w cołkim życiu niy pōmyśloł, że krepliki mogōm być tak roztōmajte: z marcypōnym, śmietōnōm, malcym, flaumōm, cześniami, szekuladom… Raja ludzi pod sōm Skarbek stoji i czekŏ na krepla, niy ino w tusty czwŏrtek. Nojsōmprzōd jŏ pōmyśloł, iże kōmuś na łeb piere bo bydzie otwierōł kreplarnio. Katać jŏ tak chybnōł sie…
Moja mamulka a inksze ludzie gŏdajōm, że kreple niy sōm zdrowe – iże to tuste, bebech rośnie abo lepij ôwoce zjeść. Ja, to je recht. Ale wōm powiym, że ôwoce sōm w kożdym kraju na świecie – aji lepsze jak u nos! Wiynksze a słodsze. Jŏ trocha już widzioł i trocha jŏd po cołkim świecie – ale takich krepli jak u nos – to niy ma nikaj. Do prŏwdy!
Gŏdołech ze kamratym, kery miyszkŏ we Warszawie. Poszoł do piekŏrza i napytoł – dejcie mi krepla. Baba wejrzała na niego jak na gupielŏka i nic niy pedziała – bo niy poradziyła spokopić co łōn gŏdŏ. Wtynczŏs wziōn mobilniŏka, szczyrknōł do mje i pedzioł – jak byda na Ślōnsku to idymy na biyr i kreple, ja?


text:
Uormjańsko godka
Uormjańsko godka (uorm. հայերեն լեզու, IPA: [hajɛɹɛn lɛzu]) – indoojropejsko godka używano uod Uormjanůw. Mo status godki urzyndowyj we Armyńiji a tyż we Nagůrnym Karabachu (faktyczno ńyzależno republika, nale podle prowa tajla Azerbejdżanu). Godka je szyroko rozpowszychńůno we społecznośćach uormjańskich we djasporze. Mo włosny szrajbůnek – uormjańske abecadło.
Godkoznawstwo przidźelo uormjański kej ńyzalyżno asta godkůw indoojropejskich[1]. Ńykerzi wyuoklańi, uosobliwje Clarckson (1994) sugerujům, co uormjański moge mjeć spůlne korzyńy ze grekům.


text:
Walijo
Walijo (walij. Cymru, ang. Wales) to je jydna ze sztyrech skłodowych tajli Wjelgij Brytańije, rozlygowano we połedńowo-zachodńij tajli wyspy Wjelgo Brytańijo, nad Irlandzkim Morzym. Mo 20 779 km² wjyrchu a podug danych ze 2008 roku půmjyszkuje ja 3 004 600 ludźi. Uod 1267 je we personalnyj uńiji ze Ynglandym. Uod 1967 roku walijsko godka je sam zrůwnano we prowach ze angelskům. Uod 1999 mo autůnůmijo. Srogszo tajla ludźi we Waliji to Walijczyki. Stolicům Walije je Cardiff (walij. Caerdydd).


text: Dnja 23. septembra wotmě so na kěrchowje w Drježdźanach-Strěžinje (Striesen) swjatočnosć při wobnowjenym rowje serbskeho molerja Horsta Šlosarja (1903–1964) składnostnje jeho 116. narodnin. W přitomnosći potomnikow a přećelow měješe Jurij Łušćanski wopomnjensku narěč. Hódnoćeše wuměłca za stilistisku, tematisku a technisku wariabelnosć jeho wašnja molerstwa a jako čłona Koła serbskich wuměłcow a nošerja Myta Ćišinskeho. Šlosar bě mišterski šuler Otta Dixa, na kotrehož Nowu wěcownosć předewšěm w swojich portretach a předstajenjach cirkusa nawjazowaše. Jeho krajinowe mólby sahaja wot naturalistisko-realistisce skutkowacych mólbow industrijoweje krajiny wokoło Čorneje Pumpy hač k wuhladej z woknom Drježdźanskeho ateljeja do nimale impresionistiskeje nazymskeje krajiny. Połne barbow su jeho naturalistiske ćišna z burskimi kwěćelemi w keramikowych karanach. Z wulkim angažementom předstaješe Serbow při »natwarje noweho swěta« po wójnje, štož so tež w jeho nasćěnowych wobrazach z wosebitej ikonografiju špiheluje, kotrež pokazuja nimo měra (hołbje) a přećelstwa ludow (afriski hudźbnik) tež ratarjow, dźěłaćerjow a inteligencu w serbskej drasće hač k brašce. Tule je sej prawdźepodobnje mexiskich muralistow a Diega Riveru za přikład brał. W swojich scenach ze serbskeho ludoweho žiwjenja a w napohladach łužiskich krajinow špiheluje Šlosar najbóle mnohostronsce powójnsku dobu w serbskej kulturje. Wuznam Šlosarja hódnoćeše tež wuměłstwowy stawiznar Max Kober w swojej knize »Die Kunst der frühen Jahre 1945–1949« ze slědowacymi słowami: »Poměrnje swójske wuwiće měješe serbske wuměłstwo. Nimo Měrćina Nowaka-Njechorńskeho, kotryž z tradicije ludoweho wuměłstwa a druhich słowjanskich ludow čerpaše, ma so wot Otta Dixa wobwliwowany Horst Šlosar mjenować.«


text:
We czyrwcu mōm tyla rajzowania1, że nawet niy ma czasu, żeby siednōńć i co napisać. A to do roboty do Berlina, a to do Mutry, a to do Teściowyj… dobrze, że na jedyn weekynd udało mi sie ze familijōm wyskoczyć do Wisły- tam to sie bez jednego Adama yno skołkanie liczy 😉
Jak dostołech zaproszynie do Hotelu po Jedlami, to żech sie myśloł, co jo tam byda robiōł, ale jak żech yno wlołz w tym hotelu na balkōn i żech ôbejrzoł tyn widok, to mi sie stamtōnd niy chciało wyłajzić, a nojlepi to bych sie tyn widok spakowoł do kofra2 do dōm.
Z tego balkōnu niy chce sie złajzić.
Za starego piyrwy to bōł dōm wczasowy dlo hutnikōw ze Huty Batory we Chorzowie, ale z tamtych czasōw to ôstoł już yno dynkmal hutnika, kery je przi ajnfarcie3, a coło reszta tak wyrychtowali, że niy bōłoby gańba4 sam nawet jakego lepszego gojścia ze zagranicy zaprojsić- tak to je, jak sie mo modego dyrechtora, kerymu5 sie chce i kery tukej prawie sōm przemalowoł wszyjske ściany 😉
Z balkōnu richtich fajnie ôglōndało sie tyż burza-tu już sie prawie skōńczōła.
Izby sōm sroge, fajne łaziynki i do tego tyn balkōn jak marzynie. We izbie mołcie czajnik, keby Wōm sie zachciało nad ranym tyju6, a przi recepcji je tako izba, kaj sie nawet mogecie wybiglować7 galołty8, kebyjście sie chcieli fajnie ôblyc9 na kolacja ze tōm swojōm damōm.
Tera to sie na balkōnie idzie napić lampka wina 🙂
Niy bōłbych Chopym w kuchni, keby żech niy pedzioł czego ô jedzyniu, a przijechołech tam choby nojwyższo izba kōntroli 😉 Niy ma tam restauracji a’ la cart, kaj sie wybiyro ze menu, co by sie chciało wmōcić10, yno na obiadokolacja podołwajōm to, co je narychtowane na tyn dziyń. Mo to jednyn srogi plus: dziynnie mołcie świyżo uwarzōne jedzynie, a niy fast food ze mikroweli. Na stōł dostaniecie cało waza zupy i musza Wōm pedzieć, że dziynnie żech sie robiōł dolywka, bo bōły take dobre: rołz kapuśniok, a rołz zupa ze ōłberiby11. We kuchni warzōm kobiyty ze okolicy, kere jakosik niy wynołkwiajōm12, yno mołcie richtich13 dōmowe jedzynia. A keby fto mioł jako dieta: wegetariańskoł, bezglutynowo abo wegańskoł, to jak to zgłosi na recepcji, to bez dopłaty bydzie dostołwoł specjalnie narychtowane menu. Na śniołdanie je taki srogi wybōr roztomajtych rzeczy, że kołżdy znojdzie cojsik dlo siebie, a w niyjednym cztyrogwiołzdkowym hotelu niy dostaniecie tyla, co sam przi tych trzech szternach14. Lokalne syry, dobre szinki, warzywa… jedyne do czego mōg bych sie doczepić, to kawa, ale dyrechtor osobiście mi obiecoł, że myśli nad nowōm kafyjmaszinōm.
Przijechoł żech tam ze małym dzieckym i bez to miołech we izbie narychtowane łōżeczko turystyczne, na dole je tam fajno eka15 ze zabawkami, a na dworze plac zabaw. Hotel je na gōrze i bez to na szpacyry16 ze wōzkym sie tam niy nastawiejcie, ale jak sie zjedzie na dōł, to je tam gryfny park, idzie poszpacyrować przi rzyce abo na prōmynadzie. Byli my we muzeum, kaj idzie ôbejrzeć, jako to sie sam piyrwy żōło17– i moja dziołcha18 zarozki miała cało sesja zdjyńciowo we ławkach ze staryj szkoły 😉
Nojlepi tam jechać autym, bo jak czowiek trefi bez lato na taki stary cug19 bez klimy, to sie mogecie po drōdze uwarzić. A kebyjście jednak jechali tam cugym, to lepi wysiednōńć na stacji Uzdrowisko, bo na Wisła Dziechcinka to ledwo idzie wylyjś ze cuga na perōn- miasto mōgło by sie barzi tam postarać. A jak już wysiedniecie i mołcie ciynżki kofer, to na gōra lepi sie wejście taksa, choć ône sōm tam tak droge, jak we Berlinie 😉
Kebyjście sie chcieli na chwila dychnōńć, pomiyszkać we czystych i gustownie narychtowanych izbach ze widokym jak ze ôbrołzka, to Hotel pod Jedlami je do tego idealny.
A jak przi rezerwacji napiszecie: Gryfnie, to bydziecie mieć jeszcze tōni 🙂
A jak mołcie jeszcze jake pytania, to na zicher sam znojdziecie odpowiedzi:
https://www.podjedlami.pl/po-slonsku
Wisła Wōm gołdo dobranoc 🙂
1jeżdżenia
2walizki
3bramie
4wstydu
5któremu
6herbaty
7wyprasować
8spodnie
9ubrać
10zjeść
11kalarepy
12wydziwiają
13naprawdę
14gwiazdkach
15kącik
16spacery
17żyło
18córka
19pociąg


text:
Petycje do Prezydentów Miast i Starostów
10 listopada 2015
Petycje do Prezydentów Miast i Startosów
Petycje zostały wysłane do następujących osób:
Starosta Bolesławiecki, Starosta Dzierżoniowski, Starosta Głogowski, Starosta Górowski, Starosta Jaworski, Starosta Jeleniogórski, Starosta Kamiennogórski, Starosta Kłodzki, Starosta Legnicki, Starosta Lubański, Starosta Lubiński, Starosta Lwówecki, Starosta Milicki, Starosta Oleśnicki, Starosta Oławski, Starosta Polkowicki, Starosta Strzeliński, Starosta Średzki, Starosta Świdnicki, Starosta Trzebnicki, Starosta Wałbrzyski, Starosta Wołowski, Starosta Wrocławski, Starosta Ząbkowicki, Starosta Zgorzelecki, Starosta Złotoryjski, Starosta Aleksandrowski, Starosta Brodnicki, Starosta Bydgoski, Starosta Chełmiński, Starosta Golubsko-Dobrzyński, Starosta Grudziądzki, Starosta Inowrocławski, Starosta Lipnowski, Starosta Mogileński, Starosta Nakielski, Starosta Radziejowski, Starosta Rypiński, Starosta Sępoleński, Starosta Świecki, Starosta Toruński, Starosta Tucholski, Starosta Wąbrzeski, Starosta Włocławski, Starosta Żniński, Starosta Bialski, Starosta Biłgorajski, Starosta Chełmski, Starosta Hrubieszowski, Starosta Janowski, Starosta Krasnostawski, Starosta Kraśnicki, Starosta Lubartowski, Starosta Lubelski, Starosta Łęczyński, Starosta Łukowski, Starosta Opolski, Starosta Parczewski, Starosta Puławski, Starosta Radzyński, Starosta Rycki, Starosta Świdnicki, Starosta Tomaszowski, Starosta Włodawski, Starosta Zamojski, Starosta Bełchatowski, Starosta Kutnowski, Starosta Łaski, Starosta Łęczycki, Starosta Łowicki, Starosta Łódzki wschodni, Starosta Opoczyński, Starosta Pabianicki, Starosta Pajęczański, Starosta Piotrkowski, Starosta Poddębicki, Starosta Radomszczański, Starosta Rawski, Starosta Sieradzki, Starosta Skierniewicki, Starosta Tomaszowski, Starosta Wieluński, Starosta Wieruszowski, Starosta Zduńskowolski, Starosta Zgierski, Starosta Brzeziński, Starosta Bocheński, Starosta Brzeski, Starosta Chrzanowski, Starosta Dąbrowski, Starosta Gorlicki, Starosta Krakowski, Starosta Limanowski, Starosta Miechowski, Starosta Myślenicki, Starosta Nowosądecki, Starosta Nowotarski, Starosta Olkuski, Starosta Oświęcimski, Starosta Proszowicki, Starosta Suski, Starosta Tarnowski, Starosta Wadowicki, Starosta Wielicki, Starosta Tatrzański, Starosta Białobrzeski, Starosta Ciechanowski, Starosta Garwoliński, Starosta Gostyniński, Starosta Grodziski, Starosta Grójecki, Starosta Kozienicki, Starosta Legionowski, Starosta Lipski, Starosta Łosicki, Starosta Makowski, Starosta Miński, Starosta Mławski, Starosta Nowodworski, Starosta Ostrołęcki, Starosta Ostrowski, Starosta Otwocki, Starosta Piaseczyński, Starosta Płocki, Starosta Płoński, Starosta Pruszkowski, Starosta Przasnyski, Starosta Przysuski, Starosta Pułtuski, Starosta Radomski, Starosta Siedlecki, Starosta Sierpecki, Starosta Sochaczewski, Starosta Sokołowski, Starosta Szydłowiecki, Starosta Warszawski zachodni, Starosta Węgrowski, Starosta Wołomiński, Starosta Wyszkowski, Starosta Zwoleński, Starosta Żuromiński, Starosta Żyrardowski, Starosta Brzeski, Starosta Głubczycki, Starosta Kędzierzyńsko-Kozielski, Starosta Kluczborski, Starosta Krapkowicki, Starosta Namysłowski, Starosta Nyski, Starosta Oleski, Starosta Opolski, Starosta Prudnicki, Starosta Strzelecki, Starosta Bieszczadzki, Starosta Brzozowski, Starosta Dębicki, Starosta Jarosławski, Starosta Jasielski, Starosta Kolbuszowski, Starosta Krośnieński, Starosta Leżajski, Starosta Lubaczowski, Starosta Łańcucki, Starosta Mielecki, Starosta Niżański, Starosta Przemyski, Starosta Przeworski, Starosta Ropczycko-Sędziszowski, Starosta Rzeszowski, Starosta Sanocki, Starosta Stalowowolski, Starosta Strzyżowski, Starosta Tarnobrzeski, Starosta Leski, Starosta Augustowski, Starosta Białostocki, Starosta Bielski, Starosta Grajewski, Starosta Hajnowski, Starosta Kolneński, Starosta Łomżyński, Starosta Moniecki, Starosta Sejneński, Starosta Siemiatycki, Starosta Sokólski, Starosta Suwalski, Starosta Wysokomazowiecki, Starosta Zambrowski, Starosta Bytowski, Starosta Chojnicki, Starosta Człuchowski, Starosta Gdański, Starosta Kartuski, Starosta Kościerski, Starosta Kwidzyński, Starosta Lęborski, Starosta Malborski, Starosta Nowodworski, Starosta Pucki, Starosta Słupski, Starosta Starogardzki, Starosta Tczewski, Starosta Wejherowski, Starosta Sztumski, Starosta Będziński, Starosta Bielski, Starosta Cieszyński, Starosta Kłobucki, Starosta Lubliniecki, Starosta Mikołowski, Starosta Myszkowski, Starosta Pszczyński, Starosta Raciborski, Starosta Rybnicki, Starosta Tarnogórski, Starosta Bieruńsko-Lędziński, Starosta Wodzisławski, Starosta Zawierciański, Starosta Żywiecki, Starosta Częstochowski, Starosta Gliwicki, Starosta Buski, Starosta Jędrzejowski, Starosta Kazimierski, Starosta Kielecki, Starosta Konecki, Starosta Opatowski, Starosta Ostrowiecki, Starosta Pińczowski, Starosta Sandomierski, Starosta Skarżyski, Starosta Starachowicki, Starosta Staszowski, Starosta Włoszczowski, Starosta Bartoszycki, Starosta Braniewski, Starosta Działdowski, Starosta Elbląski, Starosta Ełcki, Starosta Giżycki, Starosta Iławski, Starosta Kętrzyński, Starosta Lidzbarski, Starosta Mrągowski, Starosta Nidzicki, Starosta Nowomiejski, Starosta Olecki, Starosta Olsztyński, Starosta Ostródzki, Starosta Piski, Starosta Szczycieński, Starosta Gołdapski, Starosta Węgorzewski, Starosta Białogardzki, Starosta Choszczeński, Starosta Drawski, Starosta Goleniowski, Starosta Gryficki, Starosta Gryfiński, Starosta Kamieński, Starosta Kołobrzeski, Starosta Koszaliński, Starosta Myśliborski, Starosta Policki, Starosta Pyrzycki, Starosta Sławieński, Starosta Stargardzki, Starosta Szczecinecki, Starosta Świdwiński, Starosta Wałecki, Starosta Łobeski, Starosta Chodzieski, Starosta Czarnkowsko-Trzcianecki, Starosta Gnieźnieński, Starosta Gostyński, Starosta Grodziski, Starosta Jarociński, Starosta Kaliski, Starosta Kępiński, Starosta Kolski, Starosta Koniński, Starosta Kościański, Starosta Krotoszyński, Starosta Leszczyński, Starosta Międzychodzki, Starosta Nowotomyski, Starosta Obornicki, Starosta Ostrowski, Starosta Ostrzeszowski, Starosta Pilski, Starosta Pleszewski, Starosta Poznański, Starosta Rawicki, Starosta Słupecki, Starosta Szamotulski, Starosta Średzki, Starosta Śremski, Starosta Turecki, Starosta Wągrowiecki, Starosta Wolsztyński, Starosta Wrzesiński, Starosta Złotowski, Starosta Gorzowski, Starosta Krośnieński, Starosta Międzyrzecki, Starosta Nowosolski, Starosta Słubicki, Starosta Strzelecko-Drezdenecki, Starosta Sulęciński, Starosta Świebodziński, Starosta Zielonogórski, Starosta Żagański, Starosta Żarski, Starosta Wschowski, Prezydent Miasta Jelenia Góra, Prezydent Miasta Legnica, Prezydent Miasta Wrocław, Prezydent Miasta Wałbrzych, Prezydent Miasta Bydgoszcz, Prezydent Miasta Grudziądz, Prezydent Miasta Toruń, Prezydent Miasta Włocławek, Prezydent Miasta Biała Podlaska, Prezydent Miasta Chełm, Prezydent Miasta Lublin, Prezydent Miasta Zamość, Prezydent Miasta Łódź, Prezydent Miasta Piotrków Trybunalski, Prezydent Miasta Skierniewice, Prezydent Miasta Kraków, Prezydent Miasta Nowy Sącz, Prezydent Miasta Tarnów, Prezydent Miasta Ostrołęka, Prezydent Miasta Płock, Prezydent Miasta Radom, Prezydent Miasta Siedlce, Prezydent Miasta Stołecznego Warszawa, Prezydent Miasta Opole, Prezydent Miasta Krosno, Prezydent Miasta Przemyśl, Prezydent Miasta Rzeszów, Prezydent Miasta Tarnobrzeg, Prezydent Miasta Białystok, Prezydent Miasta Łomża, Prezydent Miasta Suwałki, Prezydent Miasta Gdańsk, Prezydent Miasta Gdynia, Prezydent Miasta Słupsk, Prezydent Miasta Sopot, Prezydent Miasta Bielsko-Biała, Prezydent Miasta Bytom, Prezydent Miasta Chorzów, Prezydent Miasta Częstochowa, Prezydent Miasta Dąbrowa-Górnicza, Prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój, Prezydent Miasta Jaworzno, Prezydent Miasta Mysłowice, Prezydent Miasta Piekary Śląskie, Prezydent Miasta Ruda Śląska, Prezydent Miasta Rybnik, Prezydent Miasta Sosnowiec, Prezydent Miasta Świętochłowice, Prezydent Miasta Tychy, Prezydent Miasta Zabrze, Prezydent Miasta Żory, Prezydent Miasta Gliwice, Prezydent Miasta Katowice, Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie, Prezydent Miasta Kielce, Prezydent Miasta Elbląg, Prezydent Miasta Olsztyn, Prezydent Miasta Koszalin, Prezydent Miasta Szczecin, Prezydent Miasta Świnoujście, Prezydent Miasta Kalisz, Prezydent Miasta Konin, Prezydent Miasta Leszno, Prezydent Miasta Poznań, Prezydent Miasta Gorzowa Wielkopolskiego, Prezydent Miasta Zielona Góra,


text:
Nowy Casnik ako socialistiski organ Domowiny
Cas wójny a nacionalsocializma jo zbytne mócy Dolnych Serbow za wšym zdaśim stamał. Južo do wójny jo wudawanje Casnika cesto było wótwisne wót snadnučkeje licby jadnotliwych luźi. Něnto jo se ta nuza hyšći pśiwóstśiła – móžo se groniś, až ryjna kondicija dolnołužyskego serbojstwa jo se rowno w žurnalizmje nejjasnjej wótbłyšćiła. Pó 1945 njejo měła Domowina w dolnoserbskem luźe žednu bazu. Mina Witkojc njejo se hyšći do Łužyce nawrośiła a Bogumił Šwjela jo se akle pśigótował na nawrośenje z wugnaństwa. A chto by mimo njeju był hyšći zamóžny redaktorske źěło wugbaś?
Ako dobry pomocnik jo se wopokazał stary pśijaśel dolnołužyskich Serbow Měrćin Nowak-Njechorński, kótaryž jo teke dolnoserbsku rěc derje wuměł. W górnoserbskem casniku Nowa doba jo wón wudał pśiłogu w dolnoserbskej rěcy. Za nju jo pisał teke Bogumił Šwjela, kenž jo był hyšći w Rudolstadśe žywy. 3. decembra 1947 jo wujšeł prědny numer, w nowem lěśe dalšnej dwa. W slědujucem lěśe njejo se wózjawił daniž jaden numer a akle wót junija 1949 do decembra 1950 jo chopił pšawidłownjej wuchadaś, to groni raz wob mjasec. Pótom južo pód źinsajšnym mjenim Nowy Casnik a z pomocu dr. Frida Mětška.
Redaktory dolnoserbskeje pśiłogi su se běźili z wjelikimi śěžkosćami. Jich pśiłoga jo dejała namakaś lazowarje a wóteběrarje w Dolnej Łužycy. Tomu pak jo stojało na zajźowje, až wóna snadna dolnoserbska pśiłoga jo była źěl górnoserbskego casnika, kótaryž w Dolnej Łužycy njejo nichten mógł lazowaś. Dolnoserbska rěc jo se wušej togo we wěrnosći jano hyšći powědała. Cełe lětźasetki ga njejo se wóna wucyła w šulach, a w cerkwi jo se lěbda hyšći nałožowała. Luźe toś njejsu wuměli serbski lazowaś. Warsta inteligence jo była snadnučka. W lěśe 1948 jo zamrěł jaden z nejzwěrnjejšych awtorow – faraŕ Bogumił Šwjela. Akle w lěśe 1949 jo Frido Mětšk se wrośił z wójnskeje popajźi. Wón jo nejpjerwjej z cuzby a pótom z doma do casnikarskego źěła zapśimnuł. Jogo źěło jo póśěžował fakt, až w Dolnej Łužycy njejo se žedna tradicija wóteběranja casnika zeźaržała.
Pólěpšenje dolnoserbskego casnikarstwa jo se mógło dośěgnuś jano kšac pó kšacu. We wustawje (=Verfassung) DDR z lěta 1949 jo se zawěsćiła rownopšawnosć serbskeje rěcy a kultury, nazymu 1950 jo zachopił w Chóśebuzu źěłaś referat z wótźělenim informacija–casnikarstwo. Mjeńšynowa politika jo pómałem nabywała konkretne formy, a Domowina jo natwariła w Dolnej Łužycy župu. W oktoberje 1951 jo sekretariat Zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny se zaběrał z dolnoserbskeju pśiłogu w górnoserbskej Nowej dobje. Tam jo se rozwažowało załoženje dolnoserbsko-nimskego casnika, ako by nastawki paralelnje w dwěma rěcoma wózjawjował. Zagronite funkcionarje su se naslědku rozsuźili za spěchowanje jadnorěcnego casnikarskego organa Domowiny za Dolnu Łužycu. W tom lěśe jo se teke format dolnoserbskeje pśiłogi pówětšył a stakim wopśimjeśe rozšyriło.
Głowa dolnoserbskeje pśiłogi w górnoserbskej Nowej dobje (naslědnica Serbskich Nowin)
w lěśe 1954 How móžośo se woglědaś ceły prědny bok wudaśa z lěta 1954: wobraz
Akle w lěśe 1954 su se prědne kšaceni cynili, aby se dolnoserbski casnik zesamostatnił. W Nowej dobje jo se za dolnoserbsku pśiłogu wutwóriła wósebna wokrejsna redakcija, ako jo se starała wó material z Dolneje Łužyce. Zwězkowe pśedsedarstwo Domowiny jo pytało za dalšnymi drogami a jo załožyło nowe župy, aby bazu politiskego a ideologiskego statkowanja rozšyriło a zmócniło. Casnik jo był pśigódny instrument pśi realizaciji tych cilow. Wukubłanych dolnoserbskich žurnalistow pak njejo tencas było, a teke w Górnej Łužycy jo žurnalistiski dorost se akle wuwucował. Za wuwiśe dolnoserbskego casnikarstwa jo se angažěrował Gerat Hančka z Brěmjenja/Brehmen (wokrejs Budyšyn), zasajźony za Domowinske źěło w Dolnej Łužycy. Wón jo se zaprědka starał wó dolnoserbsku pśiłogu a pótom wó samostatny casnik a jo jen natwarił.
Głowa Nowego Casnika w lěśe 1958
Nowy Casnik pomoga twariś socializm a nagranja bury ku kolektiwizaciji w lěśe 1958: wobraz
Casnikarske zastojnstwo pśi pśedsedarju Ministarskeje rady DDR jo w lěśe 1955 pósćiło Domowinje licencu za wudawanje Nowego Casnika. Prědne wudaśe tyźenika Nowy Casnik ako organ Domowiny jo se śišćało 5. měrc 1955. Stakim jo se stare póžedanje za samostatnym dolnoserbskim casnikom dopołniło. Wót togo casa jo Casnik se roznosował pśez post a śišćał jo se w śišćarni „Lausitzer Rundschau“. Gerata Hančku su pówołali za zagronitego redaktora. W prědnem wudaśu jo se wótśišćał komentarowy artikel z jogo pjera, w kótaremž jo se Nowy Casnik wuznał k socialistiskej ideologiji, k nadawkam „pód wuměnjenjami mócnarstwa źěłaśerjow a rolnikarjow“ a k tradicijam socialistiskego gibanja. Ako organ Domowiny jo wón był stakim – tak ako wóna sama – wót wšogo zachopjeńka glajchšaltowany a zapśěgnjony do „natwari socializma“ mjazy Serbami a jo w tom nastupanju zwěrnje realizěrował oficialnu politiku Domowiny a kněžarstwa socialistiskeje DDR.
Tyźenik jo se śišćał w Chóśebuskej śišćarni. Periodiske wudawanje njejo było zawěsćone pśi tych snadnych mócach, kótarež su se za casnik zasajźowali. Pśeto nadawki su byli wjelgin wobšyrne. Nowy Casnik jo dejał spěchowaś a pódpěraś nowe góspodarske žywjenje DDR a wuwiśe socialistiskego rolnikarstwa (wósebnje kolektiwizaciju, kótaruž su bury we wjelikej licbje wótpokazowali, a energijowu politiku; Chóśebuski wobwod (Bezirk) ga jo był južo tencas wažny librowaŕ energije za republiku). Wušej togo jo Casnik dejał šyriś wěźenje wó Serbach a Domowinje a wulašowaś zacuśe mjenjejgódnosći Serbow. To jo se mógło staś jano pśez profesionelne, zamóžne źěło w redakciji, pśez dobywanje dopisowarjow a zadomjenje w serbskich familijach. Ako tyźenik jo dejał teke pytaś za statkownymi žurnalistiskimi formami wobjadnanja nutśikowneje a wenkowneje politiki DDR.
Z casom jo se krejz redaktorow zmócnił. Do njogo jo pśistupił wucabnik Wylem Bjero z Bórkow, kótaryž jo casnik wobogaśił wósebnje z literarno-fejetonistiskimi pśinoskami. Pśišli su teke młode kubłane luźe ako Pawoł Šenkaŕ, Monika Słokowa, Jurij Koch a Horst Adam. W lěśe 1968 jo pśedsedaŕ Domowiny Kurt Krjeńc se źěkował redakciji za gódne źěło, kótarež jo pomogało k tomu, „až su se zawóstane formy starego myslenja mjazy lazowarstwom pśewinuli, a až Serby su se wuspěšnje dali na drogu k natwari socializma“. Tencas su byli zachopne śěžkosći pśewinjone, wuchadanje casnika jo se stabilizěrowało a nadawki, kótarež jo Domowina casnikoju stajiła, su se docynili.
Redaktory Nowego Casnika: Pawoł Šenkaŕ, Monika Słokowa a Wylem Bjero. Wylem Bjero jo był slědny redaktor Nowego Casnika, za kótaregož jo dolnoserbska rěc była mamina.
Redaktory su w tom casu wugbali wjeliki statk. Jim jo se raźiło natwariś krejz abonentow, na kótaryž casnik se hyšći źinsa do wěsteje měry zepěra. Redaktory njejsu chójźili do jsow a šulow, aby jano zběrali material za artikele, ale su měli za rowno tak wažne na woglědach se rozgranjaś ze Serbami wó Casniku a organizěrowaś wósebne lazowarske wjacorki w krejzu Domowinskich kupkow abo małe rěcne kurse. Na ten part jo se pó lětach wutwóriła njewšedna zwězanosć lazowarjow z casnikom. To jo była zasłužba casnika, až Serby, kótarymž ta rěc njejo była do kólebkow dana, su se pilnowali, dolnoserbski lazowaś.
Na ten part jo Nowemu Casnikoju se raźiło zadomiś teke w srjejźnej Łužycy, we wokolinje Slěpego, źož w šulach se derje górnoserbska rěc wucy, ale źož maminorěcna ludnosć weto na zakłaźe bliskeje rěcneje pśiswójźbnosći se cujo zwězana z dolnoserbskimi medijami.
Teke na kšomje serbskego sedleńskego ruma (Lubnjow, Gubin, Grodk) jo redakcija dobyła abonenty, kótarež tam zwětšego njepowědaju serbski, ale jich znaśa pisneje rěcy su tak daloko wuwite, až rozměju casnikowu rěc.
Źiwajucy na wósebnosći Dolneje Łužyce a snadne znaśa serbskeje rěcy źěla Domowinarjow su w lěśe 1968 zachopili wudawaś w Nowem Casniku nimskorěcnu pśiłogu »Beschlüsse und Dokumente der Domowina, vierteljährliche Beilage«. We njej su dejali cłonki, ako njejsu serbsku rěc wobkněžyli, se wopóznaś z wobzamknjenjami a směrnicami (Richtlinien) Zwězkowego pśedsedarstwa Domowiny. Z tym jo se zmócniła masowa statkownosć Domowiny.
Lěto pózdźej jo redakcija wudała prědny numer wjelgin gódneje mjasecneje pśiłogi »Cytaj a rosćoš«. Ta kulturna a pówucna pśiłoga jo se zaběrała z literaturu, wuměłstwom a historiju. Wušej togo su se we njej wótśišćowali publicistiske reportaže ze serbskich jsow, industrijowych zawodow (Betriebe) a prodrustwow a teke drogowańske reportaže.
Głowa socialistiskego Nowego Casnika w lěśe 1974
How móžoš ju pówětšyś, aby lazował(a) artikele: wobraz
Socialistiski Nowy Casnik w lěśe 1974 – artikel „Teke w Borkowach jo socializm na pśecej doma“ wó wuspěchach socialistiskego góspodarstwa: wobraz
W lěśe 1978 jo wudawaŕ wužył wjeliku móžnosć nejmodernjejšego śišća za Nowy Casnik. W Chóśebuskej śišćarni partaje SED jo se za wobwodny źenik Lausitzer Rundschau instalěrowała moderna śišćarska technika (tak pomjenjony offsetowy śišć), a dokulaž jo se Nowy Casnik teke we wobwodnem měsće Chóśebuz gótował, su chopili Nowy Casnik teke w offsetowem śišću śišćaś, pśez což jogo kwalita jo se pólěpšyła. W śišćarni Lausitzer Rundschau śišći se Nowy Casnik až do źinsajšnego.
W tom casu jo dolnoserbski tyźenik měł teliko lazowarjow, ako žeden drugi serbski casnik do togo njejo měł. Pód zagronitym redaktorstwom Pawoła Šenkarja wót zachopjeńka šesćźasetych lět a pótom Horsta Adama wót lěta 1973 jo se Nowy Casnik wuwił na organ Domowiny. K tomu su pśipomogali dopisowarje: wót 1976 až do 1980 jo na pśikład 107 „ludowych dopisowarjow“, 47 awtorow a 45 pioněrow a wuknikow serbskeje rozšyrjoneje wušeje šule a studentow napisało pśinoski. W lěśe 1977 jo Wylem Bjero wótejšeł na wuměńk. To jo był slědny redaktor Casnika, kótaryž jo se dolnoserbskeje rěcy nasrěbał z maminym mlokom. Za wšykne druge, ako su pśišli abo źěłali za nim, jo dolnoserbska rěc była pśinawuknjona.
Ako organ tegdejšneje Domowiny jo Nowy Casnik zwěrnje zašćitował socialistiski pórěd w DDR – to jo był jogo politiski nadawk. W artikelach su se chwalili a wuzwigowali socialistiski pórěd a póstup, lěpšyny kolektiwizacije a pśemóžnosć socializma nad drugimi formami towarišnostnego pórěda. Dalšne typiske temy su byli: Stupajuca produkcija, wutwaŕ industrije, pólěpšenje socialnych wobstojnosćow a „społnjenje źěłowego plana“. Cesto su se wótśišćali měnjenja ceptarjow, prodrustwownikow a źěłaśerjow, kenž su chwalili republiku a móžnosći, ako ta republika jo jim dała, cesto w kontrasće k pjerwjejšnemu, špatnemu žywjenju za cas kejžora a fašizma. Redakcija jo źěłała na tom, aby lazowarje wuznali góspodarsku a moralisku pśemóžnosć kolektiwa nad indiwidualizmom (grono: „my“ město „ja“!). W tej měrje, ako jo se Domowina wěcej zaběrała ze spěchowanim a problemami serbskeje kultury, rěcy a identity, su teke w Casniku pśinoski z teju tematiku pśiběrali.
Akle w casu pśewrośenja, teje měrneje rewolucije w lětoma 1989-90, ako jo Domowina změniła swój poměr k socialistiskemu statoju, jo se teke Nowy Casnik derił na bok demokratiskich pśeměnjenjow. 17. měrc 1990 jo Nowy Casnik prědny raz wujšeł w źinsajšnem formaśe. Gromaźe ze změnu layouta jo se redakcija póznała k nowej liniji:
„(...) Njejo pśipad, až pśiźo rowno ten tyźeń NOWY CASNIK w nowem woblaku do Wašych domow. Tu sobotu jo w Budyšynje wósebny kongres Domowiny. Serbske luźe w Dolnej a Górnej Łužycy – wšo jadno, lěc su w Domowinje abo nic – maju wjeliku naźeju, až buźo to nowy zachopjeńk za našu narodnu organizaciju, za źěło Domowiny. A – tak smy se w redakciji pšašali – móžo na takem wažnem, w takem rozsudnem casu NOWY CASNIK zboka stojaś? Teke my comy te pyta pjerwjejšneje politiki kradu rozłamaś a swójomu ludoju słužyś.
Kaki by dejał NOWY CASNIK stakim wotněnta byś? Comy byś serbski njewótwisny casnik, kótaryž se dajo jano wjasć wót narodnych a drugich zajmow serbskego luda (...). Pśi tom comy to serbske wobglědowaś ako za nas nejwažnjejše. Comy cytarjow a pśez nich młogich dalšnych Serbow rozbuźiś za swójo ludstwo, za rěc a kulturu, a jim k pomocy byś, aby se pšawje rozsuźili za aktiwne źěło za swój serbski lud. Comy za to pisaś, aby Serby teke w nowem casu swóju domownju a pódpěru a solidaritu drugich měli. A nic naslědku comy byś dolnoserbski tyźenik nic jano za Domowinskich cłonkow, ale casnik za wšyknych serbskich luźi. Togodla słušaju do NOWEGO CASNIKA wótněnta na pśikład teke pšawidłowne boki w nimskej rěcy a za wěriwych Serbow“.
Ako južo Bramborski Serbski Casnik za cas kejžora, jo teke Nowy Casnik był w socializmje pódwólony wobstojnosćam a poměram mócy, ako su se w jogo casu kněžyli. Njeglědajucy na „ideologiske pyta“ jo wón wopisował a zwěrnje pśewóźował žywjenje serbskich luźi, jo nejwěcej pśinosował k šyrjenju serbskego wědobnja a rěcy a jo wóstał nejwažnjejšy medium w dolnoserbskej rěcy w Dolnej Łužycy.


text:
Łaz (SN). Něhdźe 50 wopytowarjow mjez druhim z Wojerec, Čorneho Chołmca, Ćiska a Delnjeho Wujězda je minjeny pjatk na serbski wječork pod hesłom „Handrij Zejler – spěwy a fabule“ do Łazowskeje cyrkwje přichwatało. Mjez hosćimi bě wjele čłonow zarjadowarja-spěchowanskeho towarstwa zetkanišćo Dom Zejlerja a Smolerja kaž tež tamniši wjesnjanosta Thomas Leberecht. Tež dwě ukrainskej maćeri a jeju dźěći, kotrež po ćěkańcy we Łazu bydla, su z wulkim zajimom zarjadowanje sćěhowali.
Regionalna rěčnica Domowiny Wojerowskeje župy „Handrij Zejler“ Sonja Hrjehorjowa a Andreas Kirschke staj fabule serbsce a němsce čitałoj. Katrin Goeringowa, Monika Austowa a Rosemarie Kloßowa su jako spěwna trójka z Łaza zarjadowanje ze spěwami „Ha, widźu-li ptačata ćahnyć“, „Tu čerwjenu sukničku“ a „Wusni mój lubuško“ wobrubili. Předsyda towarstwa Reinhardt Schneider so wšěm sobuskutkowacym dźakowaše a farar Christian Huth přitomnych žohnowaše. Na kóncu zarjadowanja su wšitcy hromadźe serbsku hymnu zaspěwali.


text:
Wikipedyjo:Ślabikŏrz krok po kroku
Ślabikŏrz bōł pōmyślany, żeby ślōnske dzieci we szkole niy musiały sie ekstra uczyć dwōch alfabetōw. Podle tego, jak to je robiōne we Europie, nojlepsze efekty przi nauce jynzykōw myńszościowych dŏwajōm prawie take rozwiōnzania. Tōż jak znŏcie polski alfabet, toście już sōm we połowie drōgi do tego, żeby pisać ślabikŏrzym i naprŏwda styknie sztwierć godziny, żeby poznać cołke prawidła używaniŏ tych liter. Zacznymy ôd tych dwōch nojważniyjszych, to znaczy Ôô i Ōō.
Ôô jak ôkno, ôko, ôn, ôna
Jak mōmy głoska o na przodku słowa, to niy wymowiōmy jij jak normalne o. Niykerzi beztōż do zŏpisu dodŏwajōm literã ł na przodek i piszōm łokno, łoko, łón itp. Tworzi to ale problym, bo to niyma zgodliwe ze etymologijōm, a ludzie ze połednia Gōrnego Ślōnska niy rozumiōm, czymu tam miałoby być te ł, jak przecã tak sie niy wymŏwiŏ. Na zicher tyż znodli by sie starsi ludzie we inkszych tajlach Ślōnska, co pedzieliby to samo.
Stōnd litera ô. Czytōmy jōm jak [u̯o] i stawiōmy ino na przodku słowa abo tymatu słowa:
- ôko, ôkno, ôbalić, ôsprawiać, ôziym, ôświycić itd.
Ze tym przodkym tymatu rozchodzi sie ô to, że jak mōmy słowa ôrać, ôbalać, ôświycać i inksze, co sie zaczynajōm na ô, to piszymy tyż poôrać, poôbalać, naôświycać etc.
Pozōr! Ta litera suży ino do tych wymianowanych przipadkōw. Niy używōmy jij do kożdego ło we kożdym słowie, to znaczy niy piszymy
koô, sôwo, poôwa, abecadô, bôto ani żŏdnych inkszych!
Drugi pozōr! Słowa jak łōński, łokeć, łopata, łōżko, łōmać, łŏtać piszymy tak, jak widać.
Ōō jak mōm, wōzyk, chopcōw
Litera ō mŏ dwie funkcyje. Po piyrsze je to ôdpowiednik polskigo ó, to znaczy jak we polskim alfabecie piszymy miód, krów, zbiór, to we ślōnskim mōmy miōd, krōw, zbiōr itd.
Po druge ō sie pojawiŏ tam, kaj o stŏwŏ przed m, n abo ń. To znaczy, że nigdy niy ma we ślōnskim alfabecie
om, on, ani oń, a dycki je w nim ōm, ōn i ōń:
- bōmbōny, sztrōm, sōmsiod, anōng, belōntać, krasikōń, sorōń, tōńszy itd.
Je ino pŏrã wyjōntkōw, kaj sie pisze blank inakszyj niż po polsku, bez przikłŏd drōt abo bōt, ale takich słōw je tak mało, że niy bydymy tukej nad niymi dysputyrować.
A co, jak o stoji na przodku słowa, a pō nim je m, n abo ń?
Wtynczŏs mōmy dwa przipadki:
- we nowych zapożyczyniach niymieckich piszymy ō na przodku: ōma, ōpa, ōberiba, ōnkel
- we wszyjskich inkszych przipadkach piszymy ô: ôn, ôna, ômasta
To nawet słychać, jak sie to powiycie na głos. Jedne i druge sie inakszyj wymŏwiŏ.
ŏ jak trŏwa, gŏd, przikłŏd
Ta litera nigdy niy stoji na przodku słowa. Ôna sie wziōnła z tego, że po ślōnsku mōmy sztyry warianty wymŏwianiŏ tyj głoski:
- połedniowy wschōd (Bytōm, Racibōrz, Pszczyna, Cieszyn) i pas blank na pōłnocy (ôd Tarnowskich Gōr bez Ôlesno i dalij w strōnã Sycowa) gŏdŏ trowa,
- zachōd (Toszek, Wielke Strzelce, Ôpole) gŏdŏ trouwa,
- połedniowy zachōd (Koźle, Gogōwek, Biołŏ) gŏdŏ trauwa,
- we Piechocicach gŏdŏ sie treuwa.
Te rōżnice wziōnły sie z tego, jak rozwijoł sie ślōnski jynzyk. Bez to, żeby kożdy mōg czytać po swojymu, używōmy litery ŏ. Żeby to nojprościj przedstawić, to nojlepij zapamiyntać, że:
- Jak żeś je ze połedniowego wschodu: jak po polsku je a, a po ślōnsku je o, to piszymy ŏ,
- jak żeś je ze zachodu: jak po polsku je a, a po ślōnsku je ou, to piszymy ŏ,
- jak żeś je ze połedniowego zachodu: jak po polsku je a, a po ślōnsku je au, to piszymy ŏ,
- jak żeś je z Piechocic: jak po polsku je a, a po ślōnsku je eu, to piszymy ŏ.
Pozōr! Jak we kożdym jynzyku, sōm tukej pojedyncze słowa, co sōm wyjōntkami, bp. mŏwa, wiŏska, cŏfać, kożdy, kormić, nojlepszy. Takich słōw je ale niy wiyncyj jak dwadziścia.
Pozōr do ôpolŏkōw! Czynsty feler, co sie go widzi we ślabikŏrzowyj pisowni ze tego rejōnu, to używanie ŏ na wszyjske przipadki ou. Trzeba pamiyntać, że chociŏż we tym rejōnie gŏdŏ i gŏdoł sie wymŏwiŏ tak samo, to inakszyj sie je pisze. Nojprościj zapamiyntać, że we czasie przeszłym nigdy niy ma ŏ na kōńcu, bez to niy ma
pedziŏ, pisŏ, wyszŏ, miŏ ani bŏ, ino pedzioł, pisoł, wyszoł, mioł, boł.
ã jak robiã, gymbã, cielã
Używōmy tyj litery we dwōch miyjscach:
- na kōńcu czasownikōw we piyrszyj ôsobie liczby pojedynczyj (jŏ): robiã, idã, myjã, ôbsztalujã, przelatujã etc.
- na kōńcu rzeczownikōw żyńskich we bierniku (kogo, co widzã?): gymbã, dziouchã, gitarã, łyżkã, wodã.
Do piyrszego tabulka niy bydzie potrzebnŏ, ale do drugigo wejzdrzij sie niżyj.
Jak dycki, mōmy pŏrã(nŏście?) słōw, co sōm wyjōntkami, to znaczy niy nŏleżōm do tych dwōch grup, bp.: trochã i pŏrã (czegoś). To sie wziōnło z tego, że ône pochodzōm ôd rzeczownikōw żyńskich trocha (dŏwnij ździebko, ôdrobina) i pŏra (do dzisiej znaczy dwa egzymplŏrze czegoś), co z nich sie zrobiyły liczebniki.
Je tyż ôpolskŏ tyndyncyjŏ pisaniŏ sã we znaczyniu sam, ale niy mōmy wyrobiōnego zdaniŏ, czy to uznać za dopuszczalnõ pisowniã, abo niy.
õ jak czŏrnõ, dobrõ, policyjõ
Ta litera je używanŏ tyż ino we bierniku i tykŏ sie to dwōch grup słōw:
- przmiotnikōw we liczbie pojedynczyj rodzaju żyńskigo (kogo, co widzã?): czŏrnõ krowã, gryfnõ dziouchã, piyknõ gitarã itd.,
- łacińskich rzeczownikōw, co sie kōńczōm na -ijŏ i -yjŏ (kogo, co widzã?): breweryjõ, autōnōmijõ, policyjõ.
Terŏz znŏsz już wszyjske litery ślabikŏrzowego abecadła. Możesz beztōż sprōbować napisać hasło (wejzdrzij sie na wykŏz nojpotrzebniyjszych), a jak jeszcze niy znŏsz podstaw pisaniŏ na Wikipedyji, to kuknij na naszõ 10-minutowõ lekcyjõ.