text:
Inkluzija woznamjenja zapřijeć, k tomu słušeć. Zo by so to docpěło, smy sej nadawk stajili, strowym a zbrašenym šulerjam zmóžnić zhromadnje wuknyć. To je hesło sakskeje kubłanskeje politiki. Dale w nowym šulskim zakonju rěka: Sakski šulski system předwidźi, zo móža so šulerjo z wosebitej potrjebu pedagogiskeho spěchowanja na integratiwnej wučbje regularnych kubłanišćow, to rěka zakładnych šulow, wyšich šulow a gymnazijow abo powšitkownje kubłacych spěchowanskich šulow wobdźělić. Zwoprawdźić konwenciju Zjednoćenych narodow za prawa zbrašenych a wuznać so k spěchowanskim šulam njeje w tym padźe žadyn přećiwk, skerje nawopak: Je naš sprawny zaměr, zo kóždy šuler – hač z abo bjez potrjeby wosebiteho pedagogiskeho spěchowanja – najwjetšu móžnu podpěru nazhoni a jemu móžne najlěpše šulske wukubłanje docpěje.
Njedawno wuńdźe w Ludowym nakładnistwje Domowina kniha Pawoła Roty „Z kameru a pisakom po Delanach“. Cordula Ratajczakowa je so z lektorku nowostki Katrin Čornakec rozmołwjała.
Po 2011 wušłej knize „Delany – Erinnerung in Bildern“ wěnuje LND nětko dalšu publikaciju Pawołej Roće – čehodla?
K. Čornakec: Pawoł Rota je čas žiwjenja prawidłownje přinoški wo Delanach za Serbske Nowiny a časopisy pisał a k tomu fota podawał. Dokelž bě jeho wobrazowy zwjazk wjele čitarjow docpěł, měnjachmy, zo sej jeho nazorne a zajimawe teksty runje tajku kedźbnosć zasłužeja. Skutkowanje Roty jako fotograf a awtor mamy jako cyłk widźeć. Zběrka je tuž logiska konsekwenca.
Kotra ideja wobsahowje za knihu tči?
Tradicionalne ćišćernje nimaja so dźensniši čas lochko. Konkurenca je wulka a nadawkarjo njejsu dźakowano internetej hižo na to pokazani, na kóždy pad na městnje swójskeje firmy ćišćeć. Da druhdy hižo snadnuška njespokojnosć nastupajo kwalitu dosaha, zo by sej hinašeho posłužbarja pytała. Serbskim Nowinam njebě to ženje opcija. Bliskosć najprjedy k Serbskej, pozdźišo Łužiskej ćišćerni bě redaktoram a skónčnje tež čitarjam njesměrna lěpšina. Dobru hodźinu mjez kóncom redakciskeho dźěła a doćišćanym aktualnym wudaćom su nam mnohe mjeńšinowe nowiny w Europje stajnje zaso zawidźeli.
Předewzaće accumotive skići na swojim Kamjenskim produkciskim stejnišću mnohim ludźom z regiona wěste dźěłowe městno. Nětko maja tež młodostni šansu na wukubłanje w modernym zawodźe. Bianka Šeferowa je so pola nawodnicy personalneho wobłuka Antje Römer-Graf wobhoniła.
Kelko wukubłanskich městnow zawod accumotive poskića a kelko z nich je wobsadźenych?
A. Römer-Graf: Accumotive wukubłuje prěni raz w Kamjencu. Spočatk měsaca je dwanaće młodostnych wukubłanje pola nas zahajiło. W přichodnym lěće chcemy samsnu ličbu poskićeć.
Kotre powołanja móžeš pola was wuknyć?
A. Römer-Graf: Mamy wulki spektrum. K tomu słušeja powołanja kaž mechatronikar, industrijowy mechanikar, industrijowy překupc a fachowy informatikar. Wot klětušeho budźe móžno so w logistiskim wobłuku wukubłać. W septembru chcemy poskitki za přichodne lěto wupisać. Praktikum za powołanske wusměrjenje je tu kóždy čas móžny.
Kajki bě lětsa zajim młodostnych?
Mnozy su dźensa w Konjecach Reginje Šołćinej k 75. narodninam gratulowali. Słowa dźaka a připóznaća za wšu jeje dotalnu njesebičnu prócu běchu zwjazane z přećom, zo by strowa a čiła wostała, zo móhła dale na dobro druhich spomóžnje skutkować.
Jubilarka narodźi so 29. awgusta 1942 Henčec swójbje w Konjecach a zastupi w ródnej wsy do šule. Wróćo zhladujo wě so derje dopominać na swoju wučerku Ceciliju Hajnec. „Za to, štož dźensa sym a móžu, mam so jej dźakować. Wona je nas w powójnskich lětach derje na žiwjenje přihotowała.“ Wuchodźiwši pozdźišo ratarsku powołansku šulu dźěłaše narodninarka – ćežkeho dźěła so njebojo – w domjacym ratarstwje a w prodrustwje. 1964 wuda so na Jana Šołtu ze Salowa. Jimaj narodźi so šěsć dźěći. Přewšo zbožowna Konječanka je, zo tući mjeztym 15 wnučkow – wšojedne hač wotrostuja w Francoskej, Drježdźanach abo we Łužicy – w jeje zmysle narodnje a nabožnje kubłaja. Mjeztym ma z mandźelskim swoje wjeselo nad pjeć prawnučkami.
Kamjenc (SN/at). Hromadźe z frakciju SPD/Zelenych a dalšimi Budyskeho wokrjesneho sejmika zapoda frakcija Lěwicy w naležnosći prěnjeho přirjadnika krajneho rady Uda Wićaza štyri namjety. To je wuslědk wčerawšeho frakciskeho posedźenja w Kamjencu, kaž frakciski předsyda Ralph Büchner a wokrjesna předsydka Marion Junge informujetaj. Nimo namjeta wosebite posedźenje wokrjesneho sejmika wotměć, zo bychu wotwolenske jednanje přirjadnika Wićaza zahajili, stej to próstwje, slěd zastupowanja krajneho rady hnydom změnić a dotalnu nachwilnu změnu wobchodniskeho wobłuka prěnjeho přirjadnika wobkrućić. Krajny rada Michael Harig (CDU) bě zarjad za wukrajnikow minjenu póndźelu swojemu běrowej přirjadował. Štwórty namjet poćahuje so na młodźinski zarjad, kotryž nima dlěje zamołwitosći Uda Wićaza přisłušeć, a tohodla měli jón hnydom přerjadować.
Dźensa wječor chcetej sej frakciji FDP kaž tež Swobodnych wolerjow w tejle naležnosći měnjenje tworić.
„Z neonacijemi njerěčimy“ je ze Sakskej wusko zwjazany Berlinski žurnalist Matthias Meisner njedawno w Budyšinje narok na demokratisku towaršnosć formulował. Zo to tudy zastupjerjo wulkeje knježerstwoweje strony druhdy hinak widźa, je znate. Zo Budyšin při tym dale njesławnu rólu hraje, wěmy wot lońšeho. Krajny rada Michael Harig (CDU) a wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) staj z bywšim wokrjesnym předsydu NPD Marcom Wruckom rěčałoj. Budyski krajny rada je tohodla z dowola swojeho zastupjerja před připowědźenej rozmołwu z runje wonym Wruckom warnował. Zastupjer pak čuješe so kaž kuzłarski, pytaše zwjazkarstwo z djabołom a je bolostnje zwrěšćił. Bolostnje wosebje za po cyłej Němskej wopancanej mjenje wokrjesa a města. Bolostnje pak tež za wšitkich, kotřiž čuja so wot nachwilnje amtěrowaceho prěnjeho muža wokrjesa w dowěrje zjebani.
Přichod serbskeho kubłanja a slědźenja je tema prěnjeho kulojteho blida iniciatiwy Serbski sejm w němskej rěči, srjedu nawječor w Budyskim Serbskim domje. Milenka Rječcyna je so z kubłanskopolitiskim rěčnikom iniciatiwy dr. Andreasom Klugu rozmołwjała.
Po kubłanskim wjeršku iniciatiwy w januaru budźe to prěnje kulojte blido. Z kotreje přičiny hižo nětko tajke zarjadujeće?
A. Kluge: Tema kubłanje ma dale być centralny dźěl našeho skutkowanja. Wot spočatka lěta je so na tym polu tójšto stało. Chcemy staw wuwića zwěsćić a předstajić dotal zjawnje njeznate fakty.
Kotre to su?
A. Kluge: To chcemy tón wječor wozjewić. Móžu pak rjec, zo přinošuja k wobsahowej diskusiji wo kubłanju. Přemyslowanje wo integraciji wšěch runinow serbskorěčneho kubłanja měło być zakład za wuspěšnu serbsku kubłansku politku, kotruž chcemy z diskusijnym kołom nastorčić.
Što ma być ćežišćo wuradźowanja?
Ach, tele tam a sem! Žiwjenje nowinskeho redaktora druhdy woprawdźe lochke njeje. To chceš přinošk pisać wo jara pozitiwnym projekće, dóstanješ pak lědma wotmołwy na naprašowanje. Derje, druhdy je tež lěpje trochu dlěje měr wobchować. Tola nic w naležnosći zawěsćenja wučerjow za serbšćinu wuknjacych. Tema to, kotraž woprawdźe pali. Abo?
Wodźerjo po Budyšinje pytaja serbskorěčnych zajimcow, kotřiž chcyli tajke wodźenja po sprjewinym měsće dwurěčnje přewjesć. Marian Wjeńka je so wo tym z Manfredom Lüdtku z předewzaća Měšćanscy zawjednicy rozmołwjał.
Čehodla scyła serbskorěčnych wodźerjow po měsće pytaće?
M. Lüdtke: Dokelž tuchwilu žanoho Serba nimamy, kiž by tajke wodźenje dwurěčnje přewjesć móhł abo chcył. Dokelž pak je Budyšin takrjec stolica Serbow, by rjenje było, hdyž móhli dwurěčne wodźenja sobu poskićeć.
Kelko ludźi wokomiknje scyła zajimcow po měsće wodźi?
M. Lüdtke: Dohromady je jich 37, něhdźe połojca su žony a połojca mužojo. Ale nichtó z nich njemóže jako Serb wo Serbach rozprawjeć. Njeńdźe wšak wo to, cyłe wodźenje serbsce přewjesć. Wažne je serbske powitanje, druhdy raz serbska sada, serbske nadróžne pomjenowanje bjez zmylka předčitać, serbske wosebitosće znać a podobne. Nam je wažne, informacije wo Serbach awtentisce posrědkować.
Za tajke wodźenje pak trjebaš wotpowědnu wědu.


c: text/html

text:
W Budyšinje hotuja so na lětuši staroměšćanski festiwal
Budyšin (CS/SN). Staroměšćanski festiwal wot 2. do 4. septembra móže so lětsa bjez wobmjezowanjow wotměć. Tele dobre poselstwo wozjewištaj Dietmar Stange a Norbert Reichelt z Budyskeho turistiskeho towarstwa na wčerawšej nowinarskej konferency w sprjewinym měsće. Wusměrjeny je festiwal předewšěm na stare město. Te po měnjenju zastupjerjow turistiskeho towarstwa mjenujcy njeje hišće tak wožiwjene, kaž by to přiměrjene było. Hesło lětušeho festiwala w sprjewinym měsće je „Woda – wuměłstwo – swěca“.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Vatikan (B/SN) Po smjerći jendźelskeje kralowny Elizabeth II. su mnozy zastupjerjo cyrkwjow po cyłym swěće sobučuće wěriwych swójbnym zemrěteje posrědkowali. Bamž Franciskus je w telegramje nowemu kralej Charlesej III. a cyłej kralowskej swójbje swoje žarowanje wuprajił. Wón wuzběhny „jeje přikład při spjelnjenju winowatosćow, jeje njepowalne swědčenje wěry wo Jězusu Chrystusu a jeje krutu nadźiju do spjelnjenja jeho slubjenjow.“ Wona je so z wjacorymi bamžemi zetkawała, pak w Romje pak w Jendźelskej. W lěće 2014 wopyta wona bamža Franciskusa. Tež primas anglikanskeho swětoweho zhromadźenstwa, arcybiskop Justin Welby z Canterburyja, wuzběhny w pismje 75 do 83 milionam Jendźelčanam po cyłym swěće, zo bě zemrěta kralowna „swěrna křesćanka, kotraž je kóždy dźeń swojeho žiwjenja we wěrje žiwa była.“ Wona je wječor ze styknjenymaj rukomaj před łožom klečo so modliła, kaž bě ju to mać nawučiła. Kralowna lubowaše klasiske kěrluše a krótke prědowanja, maksimalnje dwanaće mjeńšin. Elizabeth II. bě swětowa nawodnica anglikanskeje cyrkwje „Church of England“.


text:
Zežołtnjena Sprjewja nětkole tež ludźi za mjezami Łužicy zaběra. Před něšto měsacami je ze sulfatom nadměru poćežena woda Frankfurt nad Wódru docpěła. Wot julija wadźa so tamniše wodowe zawody z Łužiskej a srjedźoněmskej towaršnosću hórnistwoweho zarjadnistwa (LMBV) wo tym, w kotrej měrje wuskutkuja so brunicowe jamy na ze Sprjewje zdobywanu pitnu wodu.
Müllrose (SN/JaW). Powěsćowy magacin Der Spiegel je wotkrył, zo LMBV pozdatnje hižo wjacore měsacy posudk wo zanjerodźenju wody Sprjewje ze sulfatom před zjawnosću chowa.
Studija wobsahuje brizantne wuprajenja k zamołwitosći brunicoweho hórnistwa za poćeženje wody Sprjewje ze sulfatom. Wjac hač połojcu wšěch zapiskow nadměrneho poćeženja ze sulfatom připisuja awtorojo studije wuskutkam wudobywanja brunicy a wobhospodarjenju milinarnjow we Łužicy. Dalše 30 procentow nastawa při saněrowanju starych wuhlowych jamow přez statny zawod LMBV. Zbytk ma přirodne zjawy za přičinu, kaž w posudku rěka.


text:
Galeria zdjęć
Archiwum zdjęć
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stilon Gorzów - Stadion, 7 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stilon Gorzów - Stadion, 7 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Ruch, 6 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Ruch, 6 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Śląsk, 2 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion - Śląsk, 2 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: 1 kolejka CLJm - wiosna 2018 Stadion Śląski Chorzów 2001: 1 kolejka CLJm - wiosna 2018
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2009: Mikołajkowe granie na Śląskim Stadion Śląski Chorzów 2009: Mikołajkowe granie na Śląskim
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Pomologia Prószków - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Stadion Śląski - Pomologia Prószków Stadion Śląski Chorzów 2001: Baraż o CLJ: Stadion Śląski - Pomologia Prószków
Stadion Śląski Chorzów 2004: Wręczenie medali za zwycięstwo w lidze : Obóz w Augustowie - drużyny 04, 05, 06 Stadion Śląski Chorzów 2004: Wręczenie medali za zwycięstwo w lidze : Obóz w Augustowie - drużyny 04, 05, 06
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień II Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień II
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień I Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Silesia Cup 2015 - dzień I
Stadion Śląski Chorzów 2002: Orlik Ruda Śląska - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Orlik Ruda Śląska - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2003: Wręczenie medali za Mistrzostwo I Ligi Stadion Śląski Chorzów 2003: Wręczenie medali za Mistrzostwo I Ligi
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Górnik Jaworzno Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Górnik Jaworzno
Stadion Śląski Chorzów 2002: MUKP Dąbrowa Górnicza - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: MUKP Dąbrowa Górnicza - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A. Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A.
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Zagłębie Sosnowiec Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Zagłębie Sosnowiec
Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Orbita Bukowno Stadion Śląski Chorzów 2002: GTV Stadion Śląski - Orbita Bukowno
Stadion Śląski Chorzów 2002: Górnik Jaworzno - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Górnik Jaworzno - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Rozwój Katowice - GTV Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Rozwój Katowice - GTV Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: GKS Katowice - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: GKS Katowice - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Orbita Bukowno - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Orbita Bukowno - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Zagłębie Sosnowiec - GTV KS Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Zagłębie Sosnowiec - GTV KS Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Rozwój Katowice Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Rozwój Katowice
Stadion Śląski Chorzów 2002: UKS Szopienice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: UKS Szopienice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A. Stadion Śląski Chorzów 2002: Stadion Śląski - Ruch Chorzów S.A.
Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion Śląski - Polonia Bytom Stadion Śląski Chorzów 2001: Stadion Śląski - Polonia Bytom
Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski Stadion Śląski Chorzów 2002: Sparta Katowice - Stadion Śląski
Stadion Śląski Chorzów: Stadion Śląski - Sparta II Katowice Stadion Śląski Chorzów: Stadion Śląski - Sparta II Katowice
GTV Stadion Śląski 97: Stadion Śląski - Warta Mstów GTV Stadion Śląski 97: Stadion Śląski - Warta Mstów
Stadion Śląski Chorzów 99: Stadion Śląski - Górnik Zabrze Stadion Śląski Chorzów 99: Stadion Śląski - Górnik Zabrze


text:
W naszyj ôfercie je szyroki ôbiōr maszin biurowych i materyji eksploatacyjnych, kartridże, tonery i tusze. Dostympne sōm u nŏs tak masziny nowe, jak i poleasingowe, to znaczy w 100% ôbrotne masziny, kere wrōciyły do nŏs po ôkresie dzierżawy. Kludzymy przedej hurtową jak tyż detalicznõ. Terŏźny katalog produktōw i jejich dostympność idzie poznać, kontaktując sie z nami mailowo abo telefōnicznie.
Kserokopiarki, drukarki, urządzenia wielofunkcyjne nowe i używane
W asortymencie sōm tak kserokopiarki czŏrno-biołe, jak i krasiate uznanych marek bydōncych liderami w produkcyji maszin kserograficznych.
Tonery i tusze do wszyjskich zort maszin biurowych
Ôkrōm dystrybucyje maszin kludzymy tyż przedej akcesoriów i materyji eksploatacyjnych, tusze, tonery i inksze.
Kōntrakt Bedynōngu Serwisowego
Dzierżawcom naszego sprzyntu, ôkrōm maszin, zapewniōmy tyż połny bedynōng serwisową na preferencyjnych warōnkach. W jeji rōmach klijynciŏ dostŏwajōm pōmoc fachmanōw naszyj fyrmy, kerzi dokładają wszelich starōnkōw, coby awaryjŏ drukarki eli poprzniynie sprzyntu niy wpłynyły na ciōngłość roboty. Bitujymy zerwis drukarek na Ślōnsku i w cołkij Polskŏ, a cufalu sprŏwōnkōw, kerych niy mogymy dokōnać na placu, udostympniōmy masziny zastympcze.
Ugŏda serwisowa je atrakcyjnŏ z financowego pōnktu widzyniŏ, pōniywŏż przizwŏlŏ uniknōńć nieprzewidzianych wydatkōw w czasie awaryjõ jak tyż ôgraniczŏ numer musōw zwiōnzanych z kludzyniym biōra i administracyje. Syjmuje z prŏcownikōw zdatność pamiyntaniŏ ô gwarancyjach i umianie tonerów abo tusza. Zapewniŏ bezpiyczyństwo i poczucie, iże w razie niyprzileżytości, idzie rachować na pōmoc szpecyjalistōw. Płat za Kōntrakt Bedynōngu Serwisowej ôdbywŏ sie w systymie miesiyncznym, dziynki czymu idzie lepij rozplanować wydatki fyrmy w skali roku.
Czas ryakcyje zerwisu jak tyż sprŏwōnku je zarynczōny w ugŏdzie, a zlecyniŏ naszych partnyrōw majōm dlŏ nŏs priorytetowy status. W przipadku niyprzileżytości niewymagających byzuchu na placu, sużymy pōmocōm telefōnicznie abo mailowo.
W rōmach Kōntraktu Bedynōngu Serwisowego zapewniōmy:
- Darmy zerwis maszin do 24 h ôd mōmyntu słożyniŏ zlecyniŏ.
- Darme czynści zamienne i masziny zastympcze w przipadku sprŏwōnkōw warsztatowych.
- Darmowe materyje eksploatacyjne (bez papiōru), tusze i tonery.
- Gwarancyjõ na nasze masziny bez cołki ôkres trwaniŏ ugŏdy.
- Szkolyniŏ prŏcownikōw z bedynōngu maszin i flyjgã technicznõ.
Propōnujymy ôbrachōnek w systymie miesiyncznym, podle stanu rachowniku masziny, podle ôbsztalowanyj stŏwki. Wiyncyj informacyje ô Kōntrakcie Bedynōngu Serwisowej idzie przewiedzieć sie, kontaktując sie z nami mailowo abo telefōnicznie. Chutnie narychtujymy indywidualnõ ôfertã.


text:
Interview z Betty Huf, předsydku towarstwa Wendish Heritage Society AustraliaW zamórskich krajach skutkuja tři serbske ...
Pśed krotkim jo Norbert Christoph Eckstein ze Schnaittacha w Bayerskej na woglěźe w Budyšynje był. Katrin Čornakec jo se ze za serbsku ...
Wót załoženja spěchowańskego towaristwa stawiznow domownje »Stog« w lěśe 2004 słuša k tradiciji, až se prědny eksemplar lětnego ...
Jako cyłkownu wustajeńcu widźach, mi bě, kaž zo bych Serbow a narodnu drastu hišće raz znowa zeznała, ale z wida ...
Najnowša a we wjacorym zmysle hybridna – nic jenož serbska a němska – basniska zběrka Róže Domašcyneje wobsteji ze ...
W rjedźe »Stysk za dalinu« zwoprawdźi so w minjenych lětach zhromadne dźěło mjez serbskimi hudźbnikami a komponistami kaž tež ...
W jeho stwě w Serbskim instituće w Budyšinje kopjachu so na wulkim pisanskim blidźe knihi, manuskripty a antikwariske wudaća. Sćěny ...
▶ Adwentna knižka Měrki MětowejeW němskim nakładnistwje Butze Verlag w Schleswigsko-Holsteinskej je adwentna knižka za ...
Prawu lekturu za lětsa zawěsće wjac měrnych wokomikow pod hodownym štomom hač hewak wobradźi Ludowe nakładnistwo Domowina ze swojej ...
W decembrje wuńdźe w Halleskim nakładnistwje wobrazowy zwjazk z fotami Jürgena Maćija, kiž je wuwiće we Łužicy w zašłych wjace ...
Štóž z małych pjerachow je so loni nad hodownej knihu Dorotheje Šołćineje »Janka a Majka w njebjesach« radował, móže ju lětsa ...
Přinošk składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« (20.9.2020–9.5.2021) w Serbskim ...
»Křinja« 1976 do 2005 (11/11)Njezadźiwa, zo su tute lěta moje dźěło jako fotograf wobwliwowali. Najrjeńšo pak ...
kiwkamoj porno sebi na prozedo noweho lětaja widźu bliskoh luboh za sobuty mysliš na daloku lubu před sobunuzu ...
zaso brodźupo wuslěkanym hajuwe wohrožacej zymskej ćišinjeani wětraška w lodźanym powětřeani ćikota ...


text:
Coding da Vinci Ost³ 2022
Sy wuwiwar*ka, designer*ka, wuměłc/wuměłča, wuwiwar*ka hrow, hardwarowy hacker, wědomostnik/wědomostnica, jednorje datowy nerd? Abo chce so ći jednorje nowe nazhonjenja mjez techniku a kulturu, mjez Němskej, Pólskej a Čěskej hromadźić a zhromadnje z wulkimi a małymi kulturnymi institucijemi appy, webstrony, programy za VR/AR, instalacije, hry abo podobne tworić a z tym digitalny přistup k našemu kulturnemu herbstwu kreatiwnje dale wuwiwać? Potom je Coding da Vinci to prawe za tebje.


text:
Serbski kwas a kermuša w srjedźišću "Rěčneje swětłownje" we Wojerecach
Składnostnje „Rěčneje swětłownje”, stajneho serbskeho rozmołwneho koła we Wojerecach, je štwórtk, 22.9., wječor 16 zajimcow do bróžnje domu Domowiny přichwatało. Regionalna rěčnica Sonja Hrjehorjowa informuje, zo su wobdźělnicy z wulkim zajimom film wo serbskim kwasu w Ćisku z lěta 1950 hladali. Wězo dźěše w bjesadźe wo to, štó je na wobrazach widźeć a čeji prjedownicy to su a do kotrych wjeskow su so ludźo podali. Ale tež nałožki, kotrež so kołowokoło kwasa pokazachu, běchu tema zajimawych rozmołwow: Kak běše to tehdy, što z toho je so hač do dźensnišeho dźeržało?
Na přikład je scena filma pokazała, kak su wozy z kwasnymi hosćimi a z wěnom jěducy z cyrkwje před wjesku pozastali a towaršej běžitaj z piwowym karančkom tři króć wokoło wozow, na to móžachu so młody porik, družka a braška napić, doniž kadlej nimale wupity karan na zadnjej wósce njerozbištej – to měješe zbožo přinjesć. Rozmołwa wo nałožkach běše dobry zazběh do dalšeje temy – kermuša. Kožupanka Gabriela Linakowa je serbske přisłowa a teksty dokoławokoło kermuše přednošowała kaž „Widźiš-li kurjawu na łuce a na jězorach so warić, směš wěsće na rjane wjedro twarić.” Wšitcy je zhromadnje čitachu. So wě, zo su tež kaž na kwasach a na kermušach spěwali.
foto: Sonja Hrjehorjowa
Kommentare und Antworten
Sei der erste der kommentiert
Marcel Brauman/Braumann
nowinski rěčnik,
wosobinski referent předsydy
casnikarski powědaŕ,
wósobinski referent pśedsedarja
Pressesprecher,
persönlicher Referent des Vorsitzenden
Domowina z. t./
Domowina – Bund Lausitzer Sorben e. V.
Drježdźanska dróha 18 / Dresdener Str. 18,
02977 Wojerecy - Wórjejce / Hoyerswerda (HOYWOJ)
tel.: 03571 / 60 84 614,
0171 89 83 985
marcel.brauman@domowina.de
presse@domowina.de


text:
Choćebuske zarjadniske sudnistwo skóržbje wotpowědowało
Choćebuz (SN/BŠe). Rozsud Choćebuskeho zarjadniskeho sudnistwa minjeny tydźeń w Braniborskej nětko njeměr zbudźa. Po wusudźe smě koncern Łužiska energija a milinarnje (LEAG) jenož hišće hač do 14. meje brunicu w Janšojskej jamje wudobywać. Němska wobswětowa pomoc (DUH) a wobswětowy zwjazk Zelena liga běštej mjenujcy skoržiłoj, dokelž předewzaće přewjele wody z jamy klumpa, štož hłownemu zawodnemu planej njewotpowěduje. Minjenu srjedu to Choćebuske sudnistwo ze swojim wusudom wobkrući.
Koncernowa zawodna rada LEAG reaguje z wulkim njezrozumjenjom. Hladajo na wójnu w Ukrainje ma tema energijowe zastaranje w Němskej zaso hinašu dimensiju. „Štóž wudobywanje brunicy w Janšojskej jamje njedowoli, tež zawěsćene mnóstwo tudyšeho wuhla a tak tež zawěsćenu produkciju miliny njedopušći“, rěka w pjatkownej zdźělence zawodneje rady LEAG.


text:
Wszyjskich Śwjyntych
Wszyjskich Śwjyntych (łać.: festum omnium sanctorum) to je chřeśćijańsko uročystość uobchodzůno 1 listopada ku čći wšyjstkich znajůmych a ńyznajůmych śwjyntych, kere přebywajům juž we chwole buogosuowjůnych. We tym dńu wspůmino śe ńy yno umartych, kerych Kośćou uznou za śwjyntych, nale wšyjstkich ludźi, kerych žywot bůu prawy a uchodźiu za śwjynty. Je to tyž śwjynto tych, kere důnžům ku śwjyntośći a zbowjyńu.
Uročystość Wšyjstkich Śwjyntych wywodźi śe guůwńy s čći uoddowanyj mynčynńikům, kere ńy bůuy wspůminane we kanůńy Mšy Śwjyntyj. We III wjeku wkludzůno zostoua tradycyjo překludzańo coukich relikwije śwjyntych abo jeich tajli we roztomajte place, kej znok, co śwjynte sům wuasnośćům coukigo Kośćoua. We 610 roku papjyž Bůńifacy IV erbnyu uod cysořa dowńij půgańsko śwjůntyńijo Pantyjůn, kozou zuožyć tam mynga relikwije śwjyntych a pośwjyńćiu ja pod wezwańy Matki Boskij Mynčynńikůw. Uod tygo času wšyjstkim umartym mynčynńikům uoddowano čeść 1 maja. We 731 papjyž Gřygoř III přećepou ta uročystość na 1 listopada, a we 837 Gřygoř IV zažůndźiu, coby tyn dźyń pośwjyncano pamjyńći ńy yno mynčynńikůw, nale wšyjstkich śwjyntych.
Terozki je to na Ślůnsku dźyń wolny uod roboty a mynga ludźi přiuaźi na kirchofy uobstroić grůby, zaśwjyćić zniče a pořykać za umartych.


text:
1. Solo Para Mi - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Laura Cubi Villena, Grzegorz Nagórski
2. Acoustic travel - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk - bandoneon, Jarosław Stokowski
3. Oblivion - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
4. How insensitive - Marcin Gawdzis Quintet
5. Fastango - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Tomasz Wendt
6. Lost Paris - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
7. Miralo - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski, Laura Cubi Villena
8. Ballada dla Billa Evansa - Szymon Łukowski
9. Bossa Nina - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
10. Autumn Ana - Marcin Gawdzis Quintet
11. Luna de miel - Adam Wendt, Paweł Zagańczyk, Jarosław Stokowski
12. Autumn in New York - Marcin Gawdzis Quintet


text:
Ôficjalno zajta kōmitetu Ślōnskich Ôrganizacyjōw, kere kludzōm kampanijo informacyjno za ôpedzyniym sie za ślōnskōm nacyjowościōm a za jynzykym ślōnskim we ôgōlnopolskim Spisie Wszechôbecnym 2021 .
Jestem Ślązakiem
Jsem Slezan
Ich bin Schlesier
Wybier swoja nacyjo a jynzyk.
Spis Wszechôbecny 2021
Wpisej sie za ślōnskōm nacyjowościōm a za jynzykym ślōnskim we ôgōlnopolskim Spisie Wszechôbecnym 2021
Nowiny
terażności | wydarzynia | akcyje
ZAPROSZŌMY KU NŌM
Być Ślōnzokym, to niy ma leko rzecz. Wszechôbecne podejrzynia ô „zdrada nacyje”, ciynżki do dychanio luft, żywiyniowe myślyni ô jodle wōnglo, abo […]
PODRACHOWANI TREFU WE RYBNIKU
26 września narychtowany bōł piyrszy tref posłańcōw ód ślōnskich ôrganizacyjōw, we tymacie roboty, kero sie tyczy prōmocyje Spisu Wszechôbecnego a skuplowanej z […]


text: „Ta jedna wěc přez wostanje, Dynamo Drježdźany nihdy njezańdźe ...“. Takle drje so lědma hdy spěwa, hačrunjež ma mustwo čorno-žołtych tež w Serbach tójšto přiwisnikow. Hdy pak so poprawom tajke přiwisnistwo wutwori, hdźe ma kolebka zahoritosće swoje městno? Měnju, zo twori so tajki zajim za wěste mustwo abo sportowu družinu hižo w zažnym dźěćatstwje. Wězo je tam wliw wobswěta, staršeju abo dalšich swójbnych rozsudny, haj směrodajny. Tak bě tež w našej swójbje zahe jasne: Naše mustwo je Dynamo Drježdźany. Žane druhe njeměješe tež najmjeńšu šansu někajkeje sympatije, ale wo fanatizmje nochcu tu rěčeć. Što to nětko konkretnje rěkaše, być zahority fan mustwa ze sakskeje stolicy? Dopominam so na wšelake podawki, kotrež su wusko zwjazane z hrami koparjow trenarja Fritzscha. Tak sedźachmy w awli internata w Małym Wjelkowje a mjerzachmy so nad dwójce přěhratym dwubojom Geyera a z toho rezultowacych wrotow za mustwo z Mnichowa.


text:
Garching an der Alz (B/SN). Wulki njeměr je nastał, dokelž bě jedyn z duchownych Peter H., předchłostany seksualneho znjewužiwanja dźěći a młodostnych dla, we wosadźe Mnichowskeho biskopstwa dale we wobłuku dušepastyrstwa zasadźeny. Kardinal Marx je potrjechenu wosadu wopytał, mjenujo podawk „přeradu na poselstwje Jězusa a zaprajenje institucije, za kotruž wo wodaće prošu.“ Hižo 1986 bu potrjecheny měšnik Peter H. seksualneho znjewužiwanja dla ke chłostanju z pruwowanskim časom zasudźeny. Přiwšěm bě wón dale we wšelakich wosadach zasadźeny. Hakle wot lěta 2010 je suspendowany. Zastupjerjo potrjecheneje wosady nadźijeja so nětko najručišeho wujasnjenja naležnosće.
Pastoralka w času dowola


text:
Oswald Mrózak
Arnošt Oswald Mrózak (němsce Ernst Oswald Mrosack; * 29. oktobra 1845 we Wulkich Ždźarach, † 7. meje 1934 w Budyšinku) bě serbski ewangelski farar a nabožinski prócowar.
Narodźi so jako syn wučerja a kantora Jana Mrózaka a młódši bratr Jana Hermana Mrózaka w Ždźarach a wopytowaše wot lěta 1858 Budyski gymnazij. Po zakónčenym studiju teologije w Berlinje nastupi 1872 swoje prěnje farske městno w Chołmje pola Niskeje. Wot 1874 do 1877 bě z fararjom w Malešecach a wot 1877 skutkowaše nimale 50 lět w Hrodźišćanskej wosadźe. 1925 poda so w starobje 80 lět na wuměnk a přesydli so k swójbje syna Pawoła do Budyšinka. Jeho druhi syn Friedrich Walter skutkowaše wot 1910 do 1927 w Ketličanskej wosadźe.
Mrózak nawjedowaše wjele lět serbsku ewangelsku prědarsku konferencu a bě serbski zastupjer w sakskej ewangelskej krajnej synodźe. Serbskich studentow teologije wuwučowaše po smjerći Jaroměra Hendricha Imiša w lěće 1898 w kóždolětnym serbskim prědarskim seminarje w Hrodźišćanskim farskim domje, mjez druhim tež w serbskej rěči. 1922 přepoda tutón nadawk ze starobnych přičin Budestečanskemu fararjej Moricej Domašce.
Wot lěta 1876 bě čłon Maćicy Serbskeje.
Literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Mjerwa, Gustaw Alwin: Nekrolog. W: ČMS 88 (1935), str. 70
- Malinkowa, Trudla: Farar Oswald Mrózak-Hrodźišćanski. W: Pomhaj Bóh čo. 10/1995
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Rudolf Kilank: Mrózak, Oswald. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 396


text:
Tadżykistůn
Tadžykistan, Republika Tadžykistanu – państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj kej 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.
Problymym kraju je kůmůńikacyjo, skiž fest ćynžkich warůnkůw naturalnych nec drogowy je fest suabo rozwińynty, a s ńykerych wyžyj pouožůnych drogůw idźe kořystać yno bez lato. Srogi je sam potyncjou we hydroynergetyce, terozki wykořistywany yno we ůng. 5%. Ńywjelge wydobyće surowcůw: zuota, ůrůnu, boksytůw, industryja wuůkeńńičo a spožywčo. Bez Tadžykistan prowadzům cesty přemytu narkotykůw.
Ludność sam to we wjynkšośći Tadžyki (79,9%) a Ůzbeki (15,3%); 85% wyznowo islam sunńicki, 54% šyicki.


text:
Kontakty do »nawječorneje« Němskeje a postrowy z Pólskeje
Pjeć pohladnicow ze spočatka šěsćdźesatych lět mam před sobu ležo. Jedna z nich, poprawom fotografija we wotpowědnej wulkosći, pokazuje kwasny ćah w Njebjelčicach ducy z wěrowanja. Tuta je serbsce spisana z někotrymi němskimi, čerwjene podatymi wotpowědnikami nad wotpowědnym słowje, kotrež drje su wot přijimarki. Dopisnicy su wot Michała Nawki na Luise Leonhard do Lübecka, dalša na Fritza Jöde do Hamburga.Dopisnica Michała Nawki na Luise Leonhard Wobraz: Serbski kulturny archiw
Luise Leonhard dźěłaše wot lěta 1953 wusko hromadźe z wuznamnym němskim hudźbnym pedagogom Fritzom Jödu (1887–1970). Sama zajimowaše so z časa Druheje swětoweje wójny wosebje za słowjanske ludowe spěwy, kotrež hromadźeše. Wot šěsćdźesatych lět minjeneho lětstotka poča Luise Leonhard tute zbližić němskim zajimcam, a to přez zešiwki z notami, originalnym tekstom a wot njeje zhotowjenym spěwajomnym němskim přełožkom. W Serbach dopisowaše sej wosebje z Michałom Nawku, Jurjom Wowčerjom a Ceciliju Nawkec.1 Přez nju dósta drje tež Michał Nawka kontakt k profesorej Jödźe. Tón pósła jemu swoju knihu »Die Volksmusikinstrumente und die Jugend«.2 Lěta 1963 dźakuje so Nawka za připósłanej čisle wot Jöde wudateho časopisa »Pro Musica«. Dźěło Luisy Leonhard sej Michał Nawka wažeše, štož njepokaza jenož jej serbsce spisana pohladnica, ale tež hódnoćenje jeje wudawaćelskeho a přełožowarskeho dźěła: »Die Lieder und ihre Bearbeitung gefallen mir sehr, namentlich auch Ihre Übersetzungen aus dem Jugoslawischen.« Pohladnicy nawróćichu so drje po přewróće 1989/90 do Łužicy.
Postrowy z južnosłowjanskich stron
Z časa młodoserbskeho hibanja wokoło Smolerja přichadźachu dźeń a wjace zwědawi hosćo z cyłeho słowjanskeho swěta do Hornjeje Łužicy. Chcychu so zeznajomić z małym ludom, kotryž nastaji so na puć do moderneje byrgarskeje towaršnosće, bjez toho zo by zaprěł swoju narodnosć a rěč. Nawopak, byrnjež mjeńšina, wutworichu sej wšitke znamjenja byrgarskeje kultury: serbske towarstwa, nowiny, časopisy, wědomostne slědźenje za swójskimi korjenjemi, literaturu, hudźbu a nowe wašnja towaršnostneje zabawy. Wosebje spěwanske swjedźenje, tehdy jara popularne a politisce wuznamne narodne demonstracije, wubudźichu skedźbnosć, a to jědnaće lět do prěnich tajkich němskich w Budyšinje a wokolinje. Wopytowarjo wšak njepřichadźachu jenož do města, ale dźěchu tež rady na wjes, zo bychu tam na swojej woči dožiwili to porno sebi starodawneje burskeje a so wuwiwaceje byrgarskeje kultury. Bě drje jara zajimawe dožiwić wuwiće, takrjec zrawjacy system narodneje kultury en miniature.
W tutym wuwiću špiheluja so zwiski a zwjazki, poćahi a wotwisnosće, ideale, wočakowanja, wojowanja, bědźenje a nadźija, napinanja a přesłapjenja. Wšo to běše motor wuwića, skowanja a skrućenja serbskeho naroda. A kóžda (młoda) generacija je znowa nawjazała na styki, wosebje do słowjanskeho wukraja, wutworjejo sej zdobom swoje »nowe« a nadźijejo so pomocy a podpěry.
I. Słowjenski přećel Serbow
Kontakty Serbow do słowjanskeho wukraja pohłubšichu a rozšěrjachu so wot prěnjeje połojcy 19. lětstotka. Přiběracy zajim susodow zbudźi a powjetši přeco bóle wćipnosć młodoserbskeho hibanja wokoło Smolerja. Wjedźeše to k wotewrjenju młodeje inteligency napřećo idejam a wuwiću słowjanskeho swěta a k pozitiwnemu nastajenju napřećo wopytowarjam z tutych kónčin. Tute wuwiće zesylni a rozšěri so na najwšelakoriše styki a wliwy hač do nacistiskeho časa, hdźež dyrbjachu so ze stron Serbow tajke kontakty dale bóle schować do priwatneho. Tež po wójnje so situacija jara njezměni, hač na krótki čas druheje połojcy štyrcetych lět. Kontakty běchu nětko dwoje – oficialne, institucionalizowane po liniji NDRskich wyšnosćow, a priwatne, přez kotrež pak njehodźeštej so hižo přewulke skutkowanje a wliw na serbske wuwiće wukonjeć. Hakle přewrót lěta 1989 wunjese znowa zjawne zasadźenje słowjanskeho wukraja na dobro Serbow a wuskutkowaše so tež pozitiwnje w Serbach samych. Priwatna korespondenca cyłeje tuteje doby swědči wo tajkich kontaktach a špiheluje wšelakore wuwiće.
Lětsa, dźeń po ptačim kwasu připołdnju, słyšach w delnjoserbskim rozhłosu znowa Pilkowe wobdźěłanje ludoweje pěsnje »Zrudny kwas«, nahrawany wot Choćebuskeho dźiwadłoweho orchestra. Bohužel wšak jedna so při tutym nahrawanju wo torso woprawdźiteje Pilkoweje twórby. Njepobrachuje dźě tu jenož jedyn instrument, ale wosebje tež cyły spěwny part, wšako jedna so w originalu wo wobdźěłanje za chór z přewodom orchestra. A tak zasłyši tučasnje słuchar při radiju dźiwnu monotonu hudźbu bjez někajkeho stopnjowanja a spóznajomneje dynamiki. Přewodny orchester pak stanje so tu z jeničkim nošerjom pozdatnje tak wotpohladaneje wuměłskeje twórby. Znajer serbskeje ludoweje hudźby spóznaje znajmjeńša zakładny, originalny ludowy hłós.
Něchtó bě zhotowił z notoweho materiala, chowacy so w Pilkowym zawostajenstwje w Serbskim kulturnym archiwje (SKA) pod signaturu ZM XXXIII 4F, partituru – tež tam pod 4A č. 4. Hižo při hłosach 4F pak namaka so přispomnjenje, zo jedna so wo »Njedospołny orchestrowy material, rkp. Pilka«. Nastupajo »Zrudny kwas« pobrachuje drje jenož hłós flety – na rozdźěl dalšeju tam składowaneju čisłow: »Złe myto« a »Spojšłej stej dwa młoźeńca«. Hišće bóle pak ćerpi material tutych třoch čisłow pod tym, zo faluje wšudźe spěwny part. Wšako wěmy z wot Zbigniewa Kościówa spisaneje biografije Jurja Pilka kaž tež z načasnych nowinskich wozjewjenjow a recensijow, zo jedna so při tutych titulach wo dźěl čisłow koncerta składnostnje poswjećenja Serbskeho (Maćičneho) doma dnja 9. septembra 1904 w Budyskej »Krónje«. Namakanje zbytneho materiala a rekonstrukcija, wudaće a zhotowjenje hrajneho notoweho materiala poradźi so mi na wuwróće lěttysaca. Wšitke tehdom kaž tež wone na wulkim koncerće we wobłuku sławneje Drježdźanskeje Wustajeńcy sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła lěta 1896 zanošowane, a někotre za mjeńšu hudźbnu formaciju wobdźěłane, zaklinčachu skónčnje po wjac hač 80 lětach znowa, składnostnje wot města Budyšina zarjadowaneho serbskeho koncerta we wobłuku Łužiskeho hudźbneho lěća dnja 8. julija 2012 na žurli Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Běše so mi po intensiwnym slědźenju poradźiło, wšitke čisła dospołnje zrekonstruować, noty zestajeć a titule wudać.
Spočatk lěta wjedźeše měšćanska wodźerka skupinu přez nutřkowne město, pokazujo jim zajimawostki a powědajo lóštnje tójšto »bajkojteho« wo zašłosći Budyšina. Po puću zasta před domom čo. 2 na Mjasowych wikach, natwarjeneho 1670 wot »Hans Bejnádä«, kaž to fonetisce šěroko wurjekowaše. Powědaše, zo bě jara zamóžny a wuspěšny překupc, štož je tež widźeć na bohaće wozdebjenych železnych durjach chěže. Wo serbskim pochadźe ničo njepraji, bě drje – hladajo na nałožowanu fonetiku – skerje přeswědčena wo jeho francoskim, na kóždy pad pak němskim pochadźe.
Zo nimaja jenož turistiscy přewodźerjo, ale tež samy Budyšin – wobydlerjo runje tak kaž zarjady – swoje ćeže ze serbskimi korjenjemi a stawiznami města, pokazuje nam měšćanski muzej runje tak kaž turistiske flajery, krótke a dlěše přehlady stawiznow města. Nihdźe njejewja so Serbja jako zamóžni byrgarjo. Tak rěka w flajeru »Bautzen – Geschichte entdecken ...« na druhej stronje: »Seit Jahrhunderten leben hier Deutsche und Sorben, ein kleines slawisches Volk mit eindrucksvoller Kultur. Tausende Besucher kommen jedes Jahr zu den Osterreiterprozessionen oder erleben mit, wie die kunstvoll verzierten Ostereier entstehen.« A na časowej tabulce str. 12: »3. Jh. ostgermanische Besiedlung / 7. Jh. Einwanderung slawischer Milzener.« Wothladajo wot toho, zo lědma někajki turist abo domoródny »slawische Milzener« z nětčišimi Serbami wjaza, posrědkuje so zaćišć, zo zapućowachu Serbja do wot Němcow kultiwěrowaneho a znajmjeńša hišće zdźěla wobsydleneho teritorija. To je wšo. Zo za 3. lětstotk naspomnjeni Germanojo z Budyšinom ničo činić nimaja, to spisaćelow njewadźi. Wažniše drje je pokazać, zo je to němske město, hewak bychu tola tež mjenowali tu prjedy zasydlene ludy kamjentneje, bronzoweje a železneje doby?! Tute nastupajo stawizny Budyšina dźiwne mjenowanje Germanow saha wróćo na wot spočatka 19. lětstotka hač přez nacistiski čas wjedźene diskusije wo wobsydlenju Łužicy – konkretnje: štó bě tu prjedy: Serbja abo Němcy? Nastupajo njepřetorhnjene zasydlenje Budyšina su to wězo Serbja, štož pak so nacionalistiskim a šowinistiskim Němcam njelubješe a traš tež někotremužkuli dźensa njespodoba. Zo so tuta diskusija pod ruku (hlej naspomnjene a dalše wobłuki) hišće dźensa dale wjedźe, je wjac hač absurdne.
Jako zaběrach so před lětami ze zakładnej analyzu Hauptowych/Smolerjowych »Pěsničkow«, pytach tež za wonymi žórłami serbskeje ludowědy, kotrež wužiwaštaj snadź wudawaćelej za tekstowe dźěle. Hłownje hladach za najstaršimi, wosebje tež nastupajo wopisowanja kwasnych nałožkow. Jedne bě drje pojednanje Abrahama Frencela, wozjewjene po jeho smjerći w lěće 1754.1 Hłownje pak zepěraštaj so awtoraj na Jana Hórčanskeho.2 Pytajo dale, storčich na wjele lubjacy zapis we Wjacsławkowej bibliografiji.3 Zapis bě bjez podaća awtora a Serbski institut ćišć njewobsedźeše. Mějach tak drje titul, nic pak same žórło. Tuž podach so do wědomostneho wotdźěla Budyskeje měšćanskeje biblioteki. Tam njebě hinak. Dźensniši dźeń wšak mamy nowe móžnosće rešeršowanja. Tuž hladachmoj, bibliotekarka a ja, do wotpowědneje syće: SWB online-katalog. A tu nańdźe so pytane žórło, mjenujcy »Abhandlung von den Heyraths-Gebräuchen der Oberlausitzischen Wenden«. Je wobsedźaca institucija – SLUB w Drježdźanach – bě je tež hižo digitalizowała, ju wužiwarjam poskićujo.4 Na městnje mějach tuž móžnosć, zaběrać so bliže z publikaciju. Jako prěnje napadny mi wažny bibliografiski dodawk: Zdźěli so, zo wobsahuje knižka tež notowe přikłady.
K předstajenju »Podlěća« w Michałskej cyrkwi citowachu SN superintendenta Jana Malinka ze słowami: »Tele předstajenje oratorija je wjeršk dnja, měsaca a cyłeho lěta.« A publikum bě runje tak zahorjeny. Hłownje drje měrješe so to na wukon chóra 1. serbskeje kulturneje brigady pod dirigentom Friedemannom Böhmu. Zo wupadnyštej muskej chóraj, bě zawěsće dołžene tola hišće jara młodym hłosam a njezměni ničo na cyłkownje dobrym přednošku šulerjow. Trochu hinak je to nastupajo solistiske wukony, kotrež njeběchu přeco jenak přeswědčace a wuwažene. Podobnje přitrjechi to za orchester, předewšěm skupinu blachowych dujerjow. Koncert zahaji so, kaž je mjeztym tradicija, ze »Stwórba Boža«, kotrež wšak měješe po přeću komponista, »je-li zo bychu so ›Počasy‹ něhdy za sobu spěwałe, k wotewrjenju tychsamych słužić«. Kocor měješe drje před wočomaj wuwjedźenje swojich twórbow w originalnym přewodźe: z klawěrom. Tajki dowola wězo mjenje komplikowanu organizaciju runje tak kaž mjeńše chóry, wšako trjeba so jenož jedyn instrument. Přiwšěm bě tónkróć orchester mjeńši, wot Christiana Kabitza wobstarana instrumentacija transparentniša, hač bě hišće do wróćicy lěttysaca z wašnjom. A tola njejedna so wo nowoinstrumentaciju originala, ale wo adapciju Jana Bulankoweho wobdźěłanja, kotrehož premjeru dožiwichmy na festiwalu serbskeje kultury 1989. Zo ma to być adapcija, wo tym swědča zapiski tehdyšeho sekretara za kulturu w zwjazkowym předsydstwje runje tak kaž finančne wotličenja festiwala. W přirunowanju z originalom je tu wězo wjele změnow resp. wuwostajenjow – akcentow, dynamiskich a tempowych předpisow, wjedźenja chórowych hłosow, rytmiki abo harmoniki a cyłkowneho wotběha.
Awtor je němski žurnalist a rozhłosownik Claus Fischer. W principje njeje to zlě, sej dać wopisować aspekty swojich kulturnych stawiznow z wočomaj cuzeho, takrjec wotwonka.
Jako prěnje staji so wězo prašenje, z kotrych žórłow awtor čerpa. Dalokož spóznajomne, stej to dwě: interview z Janom Rawpom (Rz 1/2019 str. 42) a jeho »Serbska hudźba«. Wo tutym dźěle praji mi Jan Rawp něhdy, jako so jeho wospjet prašach za žórłami wšelakich tam wopisanych podawkow abo twjerdźenjow: »Ja sym tola jenož zarys napisał.«
Swoje serbsko-stawizniske hudźbne pojednanje wotewri awtor z powšitkownym zawodom, wulećawši sej hač do srjedźowěkowskeje hudźbneje kultury słowjanskich wjerchow. Dale namakaja so nimo dwělomneho twjerdźenja k hudźbje Jana Krygarja, zo namakamy pola njeho dopokazujomne »słowjanske« wobroty, dospołnje wopačne podawanje mnóstwa serbskich ludowych spěwow Smolerjoweje zběrki: »Něhdźe 2.000 spěwow wobsahowaše prěnje wudaće, wokoło 400 móžachu hač do dźensnišeho dodać«, a dotal hišće njetrjebane twjerdźenje, zo su tute »zakład za wuwiće serbskeho koncertneho žiwjenja«. Woprawdźe wobsahuje Smolerjowa zběrka 331 hornjoserbskich spěwow z 171 melodijemi a 200 delnjoserbskich z jenož 80 melodijemi. Wuchadźejo z twjerdźenja prěnjeho přinoška pisa awtor w přichodnym (Rz 2/2019 str. 42) nastupajo K. A. Kocora, zo »bě sej wědomy, zo móže(še) so artificielne serbske komponowanje jenož na zakładźe ludowe spěwa stać ... (a) tak pisaše na spočatku předewšěm chórowe sadźby na zakładźe ... (Smolerjowych) ›Pěsničkow‹ ...« To docyła njewotpowěduje repertoirej serbskich spěwanskich swjedźenjow. Wobdźěłane ludowe melodije (ludowe teksty so zwjetša njewužiwachu) namakamy na prěnimaj swjedźenjomaj tři! Dalše tři (resp. štyri, přiličimy-li prěnju wariantu twórby) wužiwa Kocor za »Serbski kwas«. »Ludowosć« jeho melodijow njezłožuje so na tradiciji serbskich ludowych spěwow, ale na diatoniskim wašnju tworjenja melodijow, kotrež měješe Kocorowy wučer Hering za jeničke prawe, a kotrež je bliske kěrlušam a tež ludowym spěwam. Ničo njewě awtor wo wuznamje serbskich spěwanskich swjedźenjow za formowanje a skrućenje narodneho sebjewědomja, ani nastupajo jich doprědkarskej róli jako dołho jeničke tajke zarjadowanja w Budyšinje, hewak w Sakskej a Hornjej Łužicy hižo dołho pěstowaneho žanra budźaceho so byrgarskeho sebjewědomja. Tež dalše wuprajenja su skerje pawšalne a nješpiheluja ani woprawdźite wuwiće, ani Kocorowy narok jako komponist.
Spočatk lěta je wušoł w Budyskim nakładnistwje »Lumir« zešiwk, wopřijacy dwanaće dotal njepřistupnych čisłow za muske chóry z pjera Korle Awgusta Kocora. Hłownje jedna so wo lochke kruchi, kotrež je komponist po swojich »15 narodnych spěwach hornjo- a delnjołužiskich Serbow« za solowy hłós z přewodom klawěra wobdźěłał. Zestajił je je za prěni stajny muski chór »Jednotu« w Chrósćicach. Su to: Přadła je Marja kudźałku; Ja stejach horkach na horje; Hołbik dwě běłej nóžce ma; Ha wyše mi Hornjeho Wujězda; Ha sydał je drobnuški ptačk; Dobry wječor maćerka; Chcył je knjez hólčik wědźeći; Ha słužił je hólčik; Přijěł je z Mišnja młody pan; Hale kóždy króć, hdyž ja dom dźěch. Poslednjemu spěwej doda wudawaćel tež bóle znatu wariantu ze Zejlerjowym tekstom »Hale něhdźe a něhdy«. Zešiwk wotzamknje warianta znateho spěwa »Ha widźu-li ptačata ćahnyć« za muski chór, kotryž skomponowa Kocor hižo 11. nowembra 1868.
MĚRKO ŠOŁTA
Dominowacej wosobinje prěnjeho młodoserbskeho hibanja
»Sym hižom někotre měsacy zaso w mojej lubej Łužicy, ale zwěsćuju ... zo so přeco hišće njemóžach cyle zhrabać z radostneho překwapjenja wo nowym, młódnym duchu, kotryž je wšitkich mojich serbskich bratrow zahorił ... a kotryž runje tam najkrasnišo so pokazuje, hdźež prjedy cyle hinaše zaměry knježachu ... Zetkaštaj-li so tu ... dwaj abo wjac Serbow, rěčachu cyle wěsće němsce ... Nětkole widźiš črjódy tajkich młodych ludźi po budyšinskich hasach ćahać, a dźiwaš so, kak to wjesele ... so bjesaduja w swojej maćernej rěči a spěwaja žortne kuski ... abo wyskace studentske spěwy wo radostnej młodosći ...«
Jako čitach tutón přinošk Jana Pětra Jordana w Praskim časopisu Ost und West z lěta 1841 (serbski přełožk w ČMS 1924, str. 57) prěni raz, mějach zaćišć, zo rozprawja tu nazhonity a zdźěłany starši nowinar wo Serbach a jich połoženju, a to w cyle načasnym žurnalistiskim stilu. Hakle jako wěnowach so w poslednimaj lětomaj intensiwnje stawiznam Smolerjowych »Pěsničkow«, bu mi wědome, zo běštaj Smoler a Jordan samsna generacija, Jordan samo dwě lěće młódši. Lědma so dotal wobkedźbuje, zo zeznaštaj so wobaj hižo na Budyskim gymnaziju. Zastupištaj 1830 drje do samsneje rjadownje a wuknještaj lěto zhromadnje. Smoler je zapisany w aprylu pod čisłom 10 – jako pochad je podaty Łaz a »Vater Schullehrer das(elbst) 4 Cl(asse) oberst(e) Abth(eilung)«.1 Jan Pětr Jordan sćěhuje w juniju pod čisłom 25, z přispomnjenjom: »aus Zischkowitz ... Vater Bauer daselbst 4 Cl ist katholisch.« 13lětny Jordan poda so po lěće nazymu 1831 do Prahi.2


text:
Samoa
Samoa (do 1997 oficielnje Zapadna Samoa) je njewotwisny kupowy stat w zapadnym dźělu Ćicheho oceana, kotryž wobsteji ze zapadnych Samoaskich kupow, mjeztym zo słušeja wuchodne kupy jako Ameriska Samoa k Zjednoćenym statam. Samoa bu w lěće 1962 njewotwisna wot Nowoseelandskeje a ma nimale 200.000 wobydlerjow.
Republika Samoa słuša ke Commonwealthej a je čłon Zjednoćenych narodow.
Geografija[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Samoa leži w juhozapadnym Pacifiku, sewjerowuchodnje wot Fidźija. Najwjetšej kupje stej Savai'i (1708 km²) a Upolu (1118 km²), hdźež namakatej so samoaska stolica Apia a mjezynarodne lětanišćo. Dalšej wobsydlenej kupje stej Manono a Apolima. Dalše mjeńše kupy njejsu stajnje wobsydlene. Wjetše kupy archipela su wulkaniskeho pochada, mjeńše nastachu z koralowych rifow.
Na kupach knježi tropisko-oceaniska klima z dešćowym a suchim časom. Přerězna temperatura leži pola 27 stopnjow. Dla swojeho geografiskeho połoženja je Samoa wot hurrikanow a tsunamijow wohrožena.


text:
Wokrjes Mišno
Wokrjes Mišno (němsce Landkreis Meißen) je sakski krajny wokrjes w Drježdźanskim direkciskim wobwodźe. Na sewjeru mjezuje z Braniborskej, na wuchodźe z Budyskim wokrjesom, na juhowuchodźe z bjezwokrjesnym městom Drježdźany, na juhu z wokrjesom Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory, na juhu a zapadźe z wokrjesom Srjedźna Sakska a na zapadźe z wokrjesom Sewjerna Sakska.
Ma wot lěta 2008 přestrjeń 1452,39 km² a něhdźe 250.000 wobydlerjow.
Wulke wokrjesne města su Kosowiki (Coswig), Mišno, Radobyle (Radebeul), Ryzawa (Riesa) a Wulki Hojn (Großenhain).
Najwjetša rěka na wokrjesnym teritoriju je Łobjo. Najwyša hora je Bayerhöhe (323 m) blisko Klipphausena.


text:
Jako że praje jeżech w Nepalu to postanowiyłach opisać ksiōnżka kiero czytałach przed rajzōm. Uwaga – jak kiery sie gibko wzruszo to bydzie mioł ciężko przi czytaniu.
Od razu chciałach napisać o nojważniejszym przekazie kiery płynie z tej zocnej książczyny.
Jedna osoba może coś zmienić na świecie!
Trza yny determinacji i zapału! Historia głównego bohatera pokazuje że jak sie chce to idzie pomóc wielu ludziōm. Ale po kolei.
Na początku główny bohater fest mie droźniył – taki gupek co to mo fiu bździu w głowie. Ale na szczęści z czasym koleś nabroł rozumu. Piyrsze spędziył 3 miesiące w domu bajtla kole stolice Nepalu – Katmandu. Pomału zaczynoł chytać zajawka. Potym już poszło gładko. Po powrocie du dōm nie umioł zapomnieć o tych kochanych nepalskich bestyjokach i uzaś był nazot, tym razem na długszy. W końcu Amerykaniec zacznył chledać po Nepalu rodziców tych małych sierot i… wiyncy Wom nie powiym!
Ksiōnżka mie fest poruszyła i zaczłach sie poważniyj interesować sytuacją dzieci w Nepalu. I wiycie co? Je niedobrze… Jakbyście chcieli sie co wiyncy wywiedzieć to autor założył fundacja co pomogo porywanym abo osieroconym dzieckōm – Next Generation Nepal.
To co, kiery jedzie zy mnōm na wolontariat? 😉


text:
Rozmołwa z projektowym sobudźěłaćerjom Załožby za serbski lud a zamołwitym za medijowe zarjadnišćo Michałom Cyžom wo serbskorěčnych medijowych projektach, móžnosćach njekomercielneho serbskeho radija a wuwiću serbskeho medialneho swěta
W času pandemije su digitalne poskitki kaž streaming, natočenje kulturnych zarjadowanjow, ale tež Božich mšow přiběrali, wo čož so Wy powołansce a zawěsće tež čestnohamtsce staraće. Cyle sprawnje, kak wjele hodźinow tuchwilu wob dźeń dźěłaće?
Słužbnje dźěłam něhdźe wosom hodźinow wob dźeń. Zbytk běži čestnohamtsce. Na př. nima cyrkej ničo z mojim dźěłom činić a nimo toho mam při tutym nadawku tež pomoc skawtow, kotřiž móža so tak sami wuspytać a nic jenož teoretisce zwučować.
Su so někotři ze skawtow pozdźišo tež powołansce do medijowych kolijow dóstali?
Z kameramužom abo zwukowym technikarjom so hišće nichtó stał njeje, ale to tež njebě za čas SAEK cil našeho skutkowanja. Mi dźěše stajnje wo medijo-pedagogiske kompetency, zo nawuknu ludźo medije wužiwać, wšojedne za što. Jedyn je rysował, tamny je programěrował, třeći je wideja třihał a dalši je robotery programěrował. Smy wšo wuspytali a do šěrokosće šli. Hač wobdźělnicy to pozdźišo powołansce činja, jako hobby abo čestnohamtsce, njeje žanu rólu hrało. Woni mějachu k medijam kontakt a ja měnju, zo su z tym wěstu wćipnosć wuwili a strach zhubili z techniku wobchadźeć. Medijowych skawtow je sej poprawom wumysliła socialna pedagogowka Claudia Kilankec. Wona je wo tym čitała a namjetowała to tež činić. Cil medijowych skawtow na šulach po wšej Němskej běše poprawom jenož młodźinski škit, potajkim zo njesmě so mobbować, w interneće hudźba kradnyć a zo njesmědźa so bjez dowolnosće potrjechenych fota wozjewić. Smy tutón nadawk trochu šěršo interpretowali. Wothladajo wot prawniskich pozadkow chcychmy, zo nawuknu skawća z techniku wobchadźeć. A tak smy prosće wšo činili: Techniku při schadźowance natwarili, w cyrkwjach fotografowali, jako prózdninski poskitk hudźbu a filmy třihali abo onlinowy trening za čas korony přewjedli. To měješe temy přesahowace do wšěch směrow być, ale nic přehłuboko. Móžachu so wuspytać a pozdźišo specializować.


text:
Jak sie zicniesz na placu i wejrzys sie na kury, jak lotajom, sznupiom za maszkytami, abo sie dychajom, to myślisz sie: piyrwyj tak boło i tak mo być. Fajnie popaczeć na te ptoki. Trocha piórów szkubiom, trocha dychajom, trocha paczom na ciebie i hned przilatujom jak mosz jakieś maszkyty.
Zdo sie, że kożdo kura je gynał tako samo. Tak samo wyglondo, tak samo loto. Podziwej sie, kożdo je inkszo – jedno je tako borocka, niy szczimie innych kur, szkubie sie trawa, loto kajś po placu. Drugo czimie sie z innymi kurami, abo je dla nich zmierzło.
Kura w klotce.
Kej jo takie widza, to niy poradza, mie jest żol tych borajstw. Wiym jak sie zachowujom, kiedy majom swoboda, a jak kiedy som kajś zawarte. Serce mi pynko jak widza te ptoki ściśniynte, niykere łoskubane całkiem prawie. Ino sie moga wyforsztelować, jakie to straszne jes dla niyj siedzieć we tyj ciścbie z innymi ptokami. Borajstwa niy mogom sie poszkubać trowy abo łobieli. To je przeca naturalne, że ptok lubi sie wyprostować skrzidła, po to mo pazury, żeby się podropać ziymia i poszkubać co.
Kura tyż lubi sie posypywać pioskiym, bo chce sie okompać. We klotce mo tako ciśba, że ino sie może siedzieć, bezto łono je wylynkano i dostaje na dekiel. Niy może ani sie polotoć, ani połazić, beztoż myśla, że to chacharstwo te ptoki tak czimać.
Przeczytaj też: 20 ciekawostek o kurach
Chów klatkowy – łone majom najgorzi.
To je richtig prowda. Jak sie kupisz kere inksze jajka a niżyli z chowu klatkowego, wybiyrosz lepsze życie dla kury. A Twoje wybory jako konsumynta majom znaczynie. Coroz wiyncyj szynków i geszeftów ustoje od jaj od kur z klotek. Niy kupuj trójek.


text:
Dwutlynek wůngla
Dwutlynek wůngla (CO2) – ńyorgańiczny zwjůnzek chymiczny. We tymperaturze pokojowyj je to bezbarwny, bezwůnny a ńypalny gaz, dobrze rozpuszczalny we wodźe a ćynższy uod powjytrza (kole 1,5 razy). Dwutlynek wůngla je produktym spolańo a uoddychańo. Je wykorzistywany bez rośliny we proceśe fotosyntezy. Tworzi śe przi utlyńańu a fermyntacyji substancyji uorgańicznych. Wystympuje na grubach, cukrowńach, gorzelńach, wytwůrńach win, silosach zbożowych, browarach a studźynkach kanalizacyjnych. W mouych stynżyńach ńy je trujůncy, nale we wjynkszych dwutlynek wůngla je szkodliwy do zdrowja a nawet zabijo. Jygo dźouańy powoduje powstowańy hiperkapńi, a co za tym idźe kwaśicy uoddechowyj i we nostympstwje uobrzynku můzgu.


text:
Malta
Malta, Maltańsko Republika, (uoficjalne mjano: malt. Repubblika ta’ Malta, ang. Republic of Malta) je wyspjarskym państwym na Strzůdźymnym Morzu. Jeji stolica je Valletta. Malta samostanowi śe dźepjyro uod 1964 roku, bestůż co zawczasu bůła brytyjskům kolůńijům.
Geůgrafijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Malta leży na stategicznym placu na Postrzůdźymnym Morzu, 95 km na połedńe uod Sycylije a 290 km na wschůd uod Tůnezyje. Skłodo śe ze trzech wysp:
- Malta, 246 km²
- Gozo, 67 km² (kole 30 000 mjyszkańcůw)
- Comino, 3 km² (ludźe sům tam ino we czas syzůnu feryjůw)
Do Malty nolyżům tyż trzi małe wysepki: Cominotto, Filfla Island a St. Paul's Island. Ranty wszyjskich wysp sům zauobycz skoliste. Nojwyższy wjyrch je Ta' Dmejrek (253 m). Geůgraficzńy a geologiczńy Malta leży we Ojropje.
Leży we klimatycznyj strefje typowyj lo rygjůnůw Postrzůdźymnygo Morzo. Je tam chłodno źima a fest gorke lato, prowje beż żodnych uopadůw.
Wspůłrzyndne geograficzne Malty sům 35 50 N, 14 35 E
Klimat[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Malta je we strefje klimatůw postrzůdźymnomorskich. Ńy ma sam wjaterůw, nebla, śńyga alibo źimna. Strzedńo tympyratura je uod 14,1 °C we źima (listopad - kwjećyń) do 32 °C latym (moj - paźdźerńik). Klara dowo sam śwjotło 6:46 godźin, kedy je źima a 10:11 godźin, kedy je lato. Uopady sům sam głůwńy we źima. Na rok ślatuje sam 578 mm.
Polityka Malty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Malta bůła brytyjskům kolůńijům aże do 21 wrześńa 1964, kedy śe usamostanowjyła a 13 grudńo 1974 stoła śe republikům, uostoła nale a dali je ferajńistkům Brytyjskigo Ferajnu Norodůw (Commonwealth of Nations). Uod 1 moja 2004 Malta do kupy ze 9 inkszymi państwůma (we tym ze Polskům a Czeskům Republikům) wlozła do Ojropejskij Ůńije.
Malta je republikům parlamyntarnům. Na czele państwa stoji prezydynt republiki, wybjyrany bez parlamynt. Prezydentym Malty je je uod 4 kwjytńa 2009 George Abela. Jydno kadencyjo prezydencko trwo 5lot, co uoznaczo, iże nostympny absztimůng bydźe we 2014 roku.
Uod roku 1993 Malta admińistracyjńy tajluje śe na 68 tzw. lokalnych rad (local council), kere wybjerane sům roz na trzi lata.
Jeszczy przed uusamostanowjyńym maltańsko polityka bůła podźelono na dwje strůny: socjalistyczno-nyutralne Stronńictwo Roboty (Labour Party,Partit Laburista, MPL, Maltese Labour Party) a konserwatywne Strůnńictwo Nacjonalistyczne, Nationalist Party (Partit Nazzjonalista, abrewjacyjo: PN). Je jeszczy wjyncyj partyjůw, nale ńy majům uůne wjynkszygo politycznygo znoczyńo, sům to ntp. Alternatywa dymokratyczno (Alternattiva Demokratika, AD), uodpedńik ojropejskich „Źelůnych“. Wszyjske parlamyntarne absztimůngi majům tradycyjńe ćasne wyńiki a gůwne partyje zmjyńajům śe przi władzy. Absztimůng do parlamyntu s dńo 12 lipca 2003 doł take rozdźylyńy gosůw:
- Nationalist Party – 51,79 procyntůw
- Labour Party – 47,51 procyntůw
Maltańske partyje polityczne fest wadźoły śe uo polityka zagrańiczno. Konserwatywno PN chćoła kej nojbarzi leźć ku Zachodowi, a do Ůńije Ojropejskij, na Labour Party, utrzimowało dobre kůntakty ze Zwjůnzkym Radźeckim, a krajůma RWPG a Chinůma.
Ferwaltůngowy tajlůng[edytuj | edytuj zdrzōdło]
We 1993 ustanowjyli, iże Malta tajluje śe na 68 samorzůndůw (54 na wyspje Malta, 14 na wyspje Gozo). Cołko wyspa Comino je we samorzůńdźe Għajnsielem, na wyspje Gozo.
Gyszichta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Poczůntki cywilizacyje we Malće bůły aże 5200lot p.n.e. kej trefjyli sam ze Sycylije pjyrsze uosadńiki. Wele 3500 p.n.e. we mjeśće Ġgantija na wyspje Gozo wzńyśli śwjůntyńo. Podane na ńa budowle ńyskorzi powstoły tyż we inkszych placach, ńy yno na Gozo nale tyż na gůwnyj wyspje - Malće
Malta, kero je dobrym placym do kůnrolowańo strzodkowygo a wschodńigo basynu Strzůdźymnygo Morzo, mjoła moc pośedźićelůw .
Kole 800 p.n.e. założyli sam swoje uośedla Feńicjany, zajś 300lot ńyskorzi wyspa podbjyli Kartagińczyki. We 257 p.n.e. bůł pjyrszy angrif Rzimjanůw a we 218 p.n.e. Malta stoła śe tajlům Rzimskiego Imperyjům. We 60 n.e. wele brzygu wyspy, na mieliźńe, rozbjůł śe statek, kery przewoźůł do Rzimu, św. Paulika, kery nawrůcił Malta na Krześćijaństwo. We 395 po tajlůngu Imperyjům wyspa bůła regjyrowano uod Wschodńigo Cesarstwa ze stolicům we Konstantynopolu. We 870 zdobyli ja Araby, zaś we 1090 Normany a przikuplowali ja do kśynstwa, a potym do Krůlestwa Sycylije.
We 1530 kajzer Karlik V Habsburg skozoł wyspa, jako lynno wyćepanymu ze Rodos Joańitům. 18 maja 1565 napoczůna śe ataka armije Imperyjům Uosmańskigo, we keryj bůło 40 000[2] wojokůw. Uobrůńcy, kerych bůło poraset zakůnnych wojokůw, 2 tyś. szpańelskich wojokůw a wele 6 tyś. cywilnyj ludnośće, poradźyli sztyry mjeśůncy ńyskorzi (8 wrześńa) cołkym uodeprzeć tyn angrif. Lů uczczyńo wygranyj Wjeli Majster Jean Parisot de la Valette wzńes we 1566 sztad, kery nazwali uod jigo mjana Valetta. Mjasto to ńyskorzi stoło śe stolicům Malty. We 1798 francusko wojenno marynarka, kero lozła do Egiptu zaatakowała a zdobůła wyspa. Napoleon Bonaparte kozoł wojokům zakůnu bez pora nojbliższych dńůw iś ze wyspy. Pora mjyśyncůw ńyskorzi Maltańczyki byli fest ńyrodźi ze regjyrůnku Francyje a napoczůnli powstańy. Skiż hilfy uod Sycylije a Wjelgij Brytańije we 1800 Maltańczyki wygrali a Francuzy muśeli śe poddać. Malta wlozła pode protekcyjo Wjelgij Brytańije.
Wjedyński Kůngres, kery bůł we rokach 1814-1815 zuůnaczoł ze Malty brytyjsko kolůńijo. Wyspa bůła lo Wjelgij Brytańije bazům podwodnych uokryntůw wczas II Śwjatowyj Wojny festylńy zawodzała państwům Uośe we posyłańu zaopatrzyńo do Půłnocnyj Afryki. Wojska ośi "uoblegały" wyspa a ńiszczoły konwoje ze zauopatrzyńym, kere płynyły do Malty, przi czym durś ja bůmbardyrowały a zastawjały minůma. Bez to aljanty bez jaki czas ńy mogli ze Malty napoczynać wojynnych dźołańůw. Ńymcy nale ńy zrobjyły wjelgij inwazyje na Malta, skuli tygo, iże chćeli gibko zdobyć Egipt. Po uoblynżyńu, wyspa we 1942 uodznaczyli Krziżym Jorguśa.
We 1947 Malta uzyskoła wewnyntrzno autůnůmijo, zaś we 1963 Malta śe usamostanowjyła. Rok ńyskorzi Malta uzyskoła cołkowito ńypodlygłość, kej ferajńista Ferajnu Norodůw. Podpisali tyż uobrůnny układ, kery dowoł zwolowoł na utrzimańy na wyspje brytyjskich bazůw. We 1967 układ tyn zerwali a dźepjyro sztyry lata ńyskorzi wynegocjowali porozůmjyńy. 13 grudńa 1974 proklamowali Republika Malty (Repubblika ta' Malta). 1 maja 2004 Malta przistůmpjoła do Ojropejskij Ůńije.
Gyszichtowe pamjůntki[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Malta je bogato we gyszichtowe pamjůntki. Trzi ś ńich sům wpisane na lista Kultularnygo Dźedźictwa ferajnu UNESCO: Valetta, megality na wyspach: Malta a Gozo, a tzw. Hypogeum we Hal Saflieni.
Nostympne historyczne pamjůntki sům ze uokresu arabskigo przebywańo na wyspje, gůwne zaś ze czasu władańo Johańitów. Do śe wymjyńić cołke mjasto Mdina (mury wystawjyli juzaś Araby), dali ńyporachowane budowle a twjerdze we Vallećće, stolica wyspy Goza- Victoria, moc pałacůw a wjeży strożniczych rozćepanych po cołkim archipelagu.
Dymůgrafijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Wjynkszość Maltanůw, żyje na gůwnyj wyspje: Malće. Nojczyńśći we mjejskich aglomeracyjach (ůng. 90%). Strzedńe zagynszczyńy ludnośći to je 1265 mjyszkańcůw na km² (nojwjynkszo we Ojropje a trzećo na śwjeće). Kole 3% uobywatelůw to sům auslyndry, nojwjyncyj je Brytyjczykůw. Tyla samo Maltanůw żyje za grańicům (we Kanadźe, Australiji a tyż we USA).
Wyspa Gozo je barzi "źylůno" a mo barzi rolńiczy charakter. Mo tyż myńszo gynstość zaludńyńo.
Wyspa Comino je zamjyszkano ino we sezońy turystycznym. Je sam jedyn hotel. Půza sezonym mjyszko tam sztyrych ludźi.
- wzrost ludnośći: 0,6%
- strzedńi wjek: 38 lot
- chopůw: 36,6 lot
- babůw: 39,5 lot
- wspůłczynńik rodzyńo: 10,09 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo: 7,91 na 1000 uobywatelůw
- wspůłczynńik umarćo przi rodzyńu: 5,69 na 1000 rodzonych žywo
- strzedńo dugość żywobyćo: 78,43 lot
- chopůw: 76,39 lot
- babůw: 80,43 lot
- (dane na rok 2003)
Procynt babůw, kere robjům a tyż tych, kere majům wyższe wykstałcyńy je nojwyższy na cołkim śwjeće.
Pochodzyńe ludnośći[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Uo pochodzyńu populacyje s megalityčnego uokrysu sům ino zmjarkowańa. Uośedlyńe teroźnyj ludnośći zaczoło śe kole 2000 lot przed Chystusym. Potym, bez 500 lot Malta bůła ńyzamjyszkano. Wedle jednyj, ńypotwjyrdzonyj teoryje Malta bůła uośedlono ze Sycylije, nale ńyskorzi doszło do tajlowygo wymjyszańo ludnośći s inkszymi norodůma.
Godki Malty[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Gůwnům godkům je maltańsko (Malti), nale kupa ludźi godo po angelsku, a po italsku. Angelsko godka je przi tym drugům urzyndowům godkům, zaś italsko mjała taki sztatus do 1934
Maltańsko je semicko godka, fest spokrewńůno ze godkům arabskům (podug ńykerych myńszośćowych poglůndůw mo pochodzyńy blank uod godki feńickij). Maltańsko godka mo fest wjelgi ajnflus godek romańskich (nojbarzi italskij) a angelskij. Maltański je jedynům semickům godkům, kero je zapisowano we łaćińskim abecadle.
Mjano Malta pochodźi s mjan feńickych a tyż arabskich, kere bůły: Malet, Melita, Maltacheum a inksze.
Religijo[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Ůngyfer 98% mjyszkańcůw Malty je rzimskimi katolikůma. Na Malće sům 364 kośćoły. Kśyndze, mńichy a mńiszki dowajům wjynkszo tajla ludźi, ańiżeli we kerymkolwjek inkszym państwje. Katolicyzm je zapisany we uodpedńij ustawje jako państwowo religijo a jigo ajnflus je fest srogi na regjyrůnek, bestůż szajdůngi a aborcyjo sům zakozane.
Mjasta[edytuj | edytuj zdrzōdło]
S lotu ptoka, do śe myśleć, co cołke cyntrům gůwnyj wyspy - Malty je jednym wjegim mjastym. Nale to wrażyńy je felerne, przede wszyjskim we kůnsekwencyji fest pryndkij rozbudowy mjast bez uostatńee myńi a wjyncyj trzista lot. Grańice mjast abo aglomeracyji do śe poznoć ino s informacyji na taflikach. Do nojwynkszych mjast przinoleżům:
- Valletta (tyż: La Valletta), stolica, je to gyszichtowo twjerdza
- Sliema, cyntrům handlowe a zakupowe
- Birkirkara, nojwjynksze mjasto (2008: 20 834 mjyškańcůw[zdrzůdło?])
- Mdina, downo stolica ze historycznym cyntrům, mjanowano tyż „ćiche mjasto“, do śe tam wlyźć ino pjechty
- Victoria, stolica wyspy Gozo
- tzw. „Trzi mjasta“ (The Three Cities), to je:
- Vittoriosa (tyž Birgu)
- Senglea
- Cospicua
Transzport[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Malta to je jedne ze sztyrech państwůw, kaj jeźdźi śe po lewyj strůńe drogi. Motoryzacyjo je fest rozpowszechńůno we Malće. Podug danych ze 1990 we państwje bůło 182 254 samochodůw, co dowo Malće zagynszczyńy 582 samochodůw / km². Malta podug tygo wskoźńika je sztwrto we cołkij Ojropje. Malta mo 2 254 km cestůw, ze czygo 1 972 (87,5) je asfaltowe.
We Malće je tyż autobusowy transzport, kery dźoło sam uod 1905 a je na wyspach Malta a Gozo. Maltańske autobusy sům turystycznům atrakcyjům. W kożdy rok przewożům wele 31 000 000 ludźi.
We państwje je jedno lotńisko: Malta International Airport, kero roz za czas mjanowany je tyż Lotńisko Luqa. Za pjyrwa mjała być to baza do brytyjskigo Royal Air Force. Ze tygo lotńiska do śe lećeć lyńijům Air Malta do 36inkszych placůw.
Malta a Uńijo Ojropejsko[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Drůga Malty do Uńije Ojropejskij bůła dugo. Rzůnd dowoł roz poparće, roz uodpora - zoleży fto wuůnczas bůł u władzy. Wjadůmo, iże kożde pomjyńańy władzy na Malće przińesło ze sobům jako zmjana we polityce lo Uńije Ojropejskij a wstympu do ńi. Maltańsko konserwatywno PN bůła blank za, Labour Party (a ńykere zwjůnzki zawodowe) przećiw człůnkostwu we UE.
Pjyrszy roz Malta antragowała uo członkostwo juzaś we 1990. Pů wygranyj Labour Party we absztimůngu we roku 1996 Malta tyn antrag uchyloła. Pů przedwczesnym absztimůngu we 1998, kedy wygroła PN, wńosek uostoł uodnowjůny.
Uo wstympje do Uńije Ojropejskij rozprawjano na konferencyji we Kodani 13 grudńa 2002. We absztimůngu 8 marca 2003 za członkostwym bůło 53,65 % ze tych, co walowali. W ramach rozszyrzyńo Ůńije uo dźyśyńć państw 1 maja 2004 Malta stoła śe członkym UO a wyprzedźoła Luksymburg, jeli łaźi uo nojmyńsze państwo Ůńije.
Uod 1 styczńa 2008 we Malće buli śe we Ojro.
Przipisy
- ↑ Dane szacůnkowe na lipjec 2007 [CIA The World Factbook (Zdřůduo:CIA).
- ↑ .Gyszichta Srogigo Uoblynżyńo znůma je yno ze krześćijańskych zdrzůdłów, a skiż tygo trudno je pedźeć, wjela gynau bůło tureckich wojokůw. Růżnorake zdrzůdła podowajům, co bůło ich uod 20 000, do ańi 100 000, nale nojczyńści podowano jich liczba to je 40 tyś.


text:
Dowiedzioł1 żech sie, że dziesiej je Miyndzynarodowy Dziyń Jajca- czego te ludzie niy wymyślōm. Pōnoć zawsze we drugi piōntek pajździernika sie łonego świyntuje. Yno niy wia, czy w tyn dziyń trza kłajś2 we lodōwce kole jajec kwiołtki, czy śpiywać kurōm sto lat? Niy wiym tyż, czy mie fto3 niy łoskarży o zniyczulica, ale wciepna4 sam dziesiej przepis na danie ze jajec. Nojbarzi5 pasujōm łone na Wielkanoc, ale take nadziywane jajca to sie i przidajōm przi jakim inkszym fajerze.6
Co potrza?
uwarzōne na twardo jajca (niy czytejcie tego kurōm!). Wiela ich wziōńć? To już zależy łod tego, wiela bajecie mieć przi stole gojści.7
majōnez
połra8 pieczarkōw
połra szajbōw9 szinki
połra radiskōw10
sznitloch11
sōl i pieprz
ździebko12 kurkumy
Uwołrzcie pieczarki. Łobiercie te jajca i przekrejcie13 na pó14. Małōm łyżeczkōm wybiercie ze nich żōłtka (poła15 dejcie do jednyj miski abo talyrza, a poła do drugi). Pożgejcie16 te żōłtka widołkōm17. Do jednych dejcie pokrōno na drobne kōnski18 szinka, radiski i sznitloch, a do drugi pokrōne pieczarki i trocha kurkumy. Tera wciepcie tam trocha majōnezu, soli, pieprzu i porzōndnie wymiyszejcie. Skosztujcie sie tego nadziynia i doprołwcie. Keby19 bōło za suche, to dejcie jeszcze trocha majōnezu. Potyn małōm łyżeczkōm nakłodejcie tyn farsz do kołżdego jajca, poukłołdejcie sie je fajnie na jakim talyrzu i… smacznego 🙂
1dowiedziałem
2kłaść
3ktoś
4wrzucę
5najbardziej
6imprezie
7gości
8kilka
9plastrów
10rzodkiewek
11szczypiorek
12szczyptę
13przekrójcie
14pół
15połowę
16rozdrobnić
17widelcem
18kawałki
19gdyby


text:
Čitamoj a kupujemoj knihi bjez přestaća. Knihi su naju (tele-)wizory do swěta a runje tak do nutřkowneho swěta ludźi. Jedna z minjeny čas čitanych je Jurja Kochowy dźenik „Gruben – Rand – Notizen“. Smój sej jón mjez sobu z ruki wzałoj, dokelž je naju do čitanja ćahnył. Tež měsacy po tym wo Kochowej knize rěčimoj, hdyž dźe wo prašenja přitomnosće, a přirunamoj swoje měnjenje z Kochowym. Při tym wjace na to njemyslimoj, zo je w němskej rěči spisana. Za naju je wona serbska kniha. Serbska literatura w němskej rěči? Hač w tym padźe tak je, abo je to scyła móžno, njech wědomostnicy rozsudźa!
Jednanje na kromje wuhlowych jamow, kaž titul praji, tak jara do čitanja njewabi. Tola čłowjek dyrbi wědźeć: Tu njeńdźe jenož wo wuhlo, dźe wo žiwjenje scyła. Dźe wo nas w našim času. Kniha móhła tež rěkać: Swójba a swět – w přewrótach časa. Jurij Koch wopisuje priwatne žiwjenje we wuskim zwisku z politiskimi prudami. To so dźiwaš, kak sylnje politika do našeho swójbneho žiwjenja zasahuje. Kak wona našim dźěćom jich powołanja nadiktuje, jich prócu wo zastup do sebjezastaranja.


text:
Měrc
Měrc (tež: nalětnik; łaćonsce Martius) je třeći měsac lěta w gregorianiskej protyce. Wón wobsteji z 31 dnjow a ma swoje mjeno po Marsu, romskim bohu wójny. Do dodaća januara a februara bě měrc prěni měsac protyki.
Měrc je nalětni měsac w sewjernej hemisferje a nazymski měsac w južnej hemisferje. Jedyn z dweju runonócnosćow so za čas měrca wotměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Boran.
Měrc započina kóžde lěto ze samsnym dnjom tydźenja kaž nowember a – nimo přestupnych lět – tež ze samsnym dnjom kaž februar.


text:
W hladarni woheń wudyrił
Budyšin. Rozpjeršenosć knježeše dźensa w nocy w Albertowym wustawje na Budyskej Schäfferowej. Krótko do połnocy je so z woknom na prěnim poschodźe kur walał. W bydlenju bě z njejasnych přičin woheń wudyrił, tak zo wołachu wohnjowu woboru, policiju a wuchowanske mocy. Objekt je bydlenska připrawa seniorow z 41 bydlenjemi. Tuž so wuchowarjo hižo na wulku ewakuaciju nastajichu. Spěšneho zasadźenja dla pak móžachu wobornicy zadźěwać, zo so płomjenja z bydlenja 80lětneje na dalše wobłuki twarjenja rozpřestrěchu. Jeno tři susodne bydlenja z třomi wobydlerjemi dyrbjachu ewakuować. Potrjechenu wobydlerku dowjezechu do chorownje, tamnych třoch su na městnje zastarali. Po aktualnych informacijach so w bydlenju najprjedy raz bydlić njehodźi. Přičinu wohenja přepytuje nětko fachowc wohnjoweje wobory.
Konop namakali


text:
Cug
Cug – skupina transzportowych uobjektůw (cestowy, banowy, bankowy, wodny, metra, kosmiczny itp.); skupinowy cug - zestawjůny s uobjektůma przirychtowanych do wyłůncznyj roboty we skupińy (poszczygůlne człůny majům roztomajte fůnkcyje): banowo skupina trakcyjno (jydnostka cugowo)- wyposażůno we swůj napynd a sygnalizacyjo, skupina maszyn do uobsugi techńicznyj banowych glajzůw (usuwańy chwastůw, śńyga), naprawy, śodłowy ćůngńik s naczepům. Słowo cug fůnguje tyż kej przejazd (kurs) pojydynczygo banowygo pojazdu abo jejich skupiny podug rozkłodu jozdy. Roz na kedy cugowi dowone je mjano - głůwńy do stale kursujůncych pasażerskych cugůw, rzadźij towarowych cugůw.


text:
Pojyziyrze Palowickie mo wszyjsko, czego trza, coby pasownie dychnyć. Kolorskie sztreki, drōgi dlo piechciorzy i rozmaite zorty zwiyrzy i flancōw.
weekynd
-
-
Sztyjc szukōmy nowych idyji na weekynd i zwiedownych atrakcyji Ślōnska. Tak ôddekowalimy nastympno ślōnsko perla – spływ kajokowy Małōm Panwiōm.
-
Krakōw to je miasto, kere idzie zwiydzać roztōmaicie. My bierymy Wos dzisio na alternatywny szpacyr po nojgryfniyjszym polskim mieście.
-
Ślōnsk umi sie poasić wyjōntkowymi we skali świata atrakcyjami turystycznymi. Dzisiej byzuchujymy sztele Muzyjum Bergmōństwa Wōnglowego we Zobrzu.
-
Planujesz zwiydzanie Malty? Niy wiysz jako szafnyć ôrganizyrowanie weekyndu na Malcie? Kuknij na naszo familijno rajza a ciś na ta cudno isla!
-
Niy ma co cyganić. Statystyczny Ślōnzok Warszawie za fest niy przaje. I to je yno tak leko pedziane. Skōnd sie to biere? Czymu je winowate same miasto? I czamu jednak sie werci, coby Ślōnzok do stolicy gorolyji rajzowoł?
-
Mocie chynci na byzuch we Szwajcaryji? Tōż możnej alternatywne, rozwożne i łacne zwiydzanie Zurychu? Wejrzijcie kaj zōnś, kaj pomaszkecić i jako fajnie spyndzić czos we landzie wychamranej kyjzy i federmesrōw.
-
Mynij hyrski bracik Berlina, ôd niego szwarny kuzyn abo yno ajnfachowy sōmsiod? Co je w tym Lipsku takigo, że kożdy rok przijyżdżo tamek coroz wiyncyj ludzi?
-
Yntlich nawiydzilimy Zabytkowo Stacyjo Banki w Rudach! To je ajnfach sztela idyalno dlo wandrusōw, kerzi majōm w zocy industryjo.
-
Stolica Toskanije to sztela, w kerej ôbmiyłujecie sie ôd piyrszego bliku. Zapoznejcie Floryncyjo, źdrzōdło italijskij kultury.


text:
Wymysoü (pönyś: Wilamowice) ej a śtod y Pöłn, wu hota dy łoüt fun fremda łendyn gymoht. Wymysoü höt agia kultür. Y Wymysoü wönt 2 813 łoüt (2007).
Gyśicht fy WymysoüEdit
Dy Wymysöjyn zajn ym 1250 jür fum öwyt, dos hast fu Doüćłond oder Flamondyn uf Pöłn gykuma. Dos wiöe a fulk dos zich myt faldot bysieftigt höt. Zy hota jyr śpröch di nö hojt łowt, dos ej a gymiśty śpröch myt doüć, englyś an ołddoüć. Dy bowa hota siejny kładyn di mon nö hojt kon osiojn. Dy jyśta Wymysöjyn hon zich y Wymysdüf ufgyhołda, śpyter his dos Ołdwymysoü, eta hast zy Stara Wieś. Düt go ja der pönysiy fiyśt a śtyk łond cy byota, s wiün düt grusy pyś, hejwułn an gyzympa. Fir dy łoüt wiöe dos ny dy besty woł, dos wiöe myt świerer ot ferbunda. Nö ar cajt gingia zy weter kam miügia. Düt wiös beser, z łond wiöe fłoch s wiün grusy pysia oder uny gyzympa. Düt siofta zy a nojy üdsioft di zy Wilmesau hisa, felajcht fum noma fum fürstejer. Zy hota dö oj świery ot mytum biöm feła. Zy müsta feła do zy oker kunda mocha, fu dom müsta zy łowa. Yms jür 1327 ejwernom z Fjyśtatüm Ojswynca der Chechysiy kyng Johanes Luksemburg. Fu dor cajt wiüda dy pojyn mitłikia uf jyn faldyn, zy müsta ym hier ymazyst ota, ołys gychüt ym kyng. Dos tojyt azu bys cym 1808 jür. Y dom jür kojfta dy Wymysöjyn dos güt fum byzycer Katol Psarski fir 30 000 gułda. Fu dor cajt zajn zy siun frajy łoüt. Dy ot wiüd fertalt under oły pojyn.[1]
KwełaEdit
- ↑ "Zbiór wierszy o wilamowskich obrzędach i obyczajach oraz słownik języka wilamowskiego." Zajd con. Hor höt gysioft: Józef Gara


text:
Sokrates
Sokrates (gr. Ewkpάtnς, ur. 4 čerwca 469, zm. 7 maja 399 p.n.e.) – jydyn s nojwjynkšych filozofůw greckych. Urodźiu śe i zmar we Atynach.
Jedyne, co uo ńim wjymy, to relacyje jygo učńo Platůna (w postaći spisanych djalůgůw) a Ksynofůnta, a tyž překazy Arystotelesa, Arystofanesa a historykůw greckych. Učńe Sokratesa růžńili śe we wjelu sprawach, a we jejich pismach Sokrates wystympuje čynsto kej retoryčny autorytet, wykuadajůncy půglůndy autora. Ale mimo kwestii spornych pewne půglůndy uwažo śe za řečywiśće sokratejske.
Coukość podyjśćo do wuasnyj wjydzy a překůnań Sokratesa streščo připisywane mu zdańy "wjym, aže ńic ńy wjym" ("scio me nihil scire"). Tradycyjńy předstawjo śe Sokratesa kej wrůga dymokracyji, wskazujůnc na jygo krytyka řečywistośći atyńskij i ludźi kerujůncych sprawůma państwa, a tyž na fakt, iže wśrůd jygo školoři znojdowali śe znůńi wrůgowje ustroju dymokratyčnygo (np. Alkibjades, Platůn, Krycyjoš). Možliwa je ale tyž inkša interpretacyjo, zapropůnowano bez Karla Poppera we dźele Spouečyństwo uotwarte i jygo wrůgowje. Wedle ńij istotno do dymokracyji je wolność suova umožliwjajůnco swobodno krytyka dostřežůnych felerůw i swobodno dyskusyjo uo napotkanych problymach. Wolność suowa je čynńikym wjynkšej efektywnośći państw dymokratyčnych, aby ale we peuńi můguy śe ujawńić pozytywne jeji skutki, kůńyčne je pobudzyńy uobywateli do krytycyzmu (w tym samokrytycyzmu) i samodźelnośći intelektualnyj.


text:
GRÓDEK W ogrodzie szkolnym przi PSP w Gródku stojóm dwa moje. Miynszego postawili syncy ze szkoły podczas majówki, wiynkszego jejich tatowie po zakónczyniu tej fajnej imprezy.
Obydwa moje u szkoły stojóm dali, bo w ogrodzie szkolnym nocowali ni jyny tatowie, ale aji nikiere mamy a pore dziecek, kiere przedtym wszystkim pieknie zaśpiywały a zatańcowały.
„Wszecy spali kónsek dali u ognia, jo leżoł ganc przi moju. Całóm noc żech nie społ, furt żech wachowoł, po rynce żech mioł sztachete. Nad ranym prziszli zaszkodnicy. Prawił żech im: chłopi, jesi nie chcecie dostać sztekóm po plecach, tak idźcie tu stela. Uni poszli, nie czakali, że bedymy wachować,” powiedzioł prezes Macierzy Szkolnej w Gródku Stanisław Ćmiel.


text:
Hilbert dale w zastójnstwje
Drježdźany. Dirk Hilbert wostanje wyši měšćanosta stolicy Sakskeje. Kandidat towarstwa „Njewotwisni wolerjo za Drježdźany“ zdoby sej při wčerawšich rozsudnych wólbach 45,3 proc. hłosow. Prěni raz po lěće 1994 poradźi so tak amtěrowacemu měšćanosće tam znowawuzwolenje. Na druhim resp. třećim městnje slědujetaj Eva Jähnigen (Zeleni) z 38,3 proc. a Maximilian Krah (AfD) 12,2 proc.
Sydom wosobow kandiduje
Choćebuz. Sydom wosobow nastupi k wólbam Choćebuskeho wyšeho měšćanosty 11. septembra. Su to Lars Schieske (AfD), Thomas Bergner (CDU), Tobias Schick (SPD), Sven Benken (Naš Choćebuz), Felix Sicker ( FDP), Lysann Kobbe (Die Basis) a kandidat-jednotliwc Johann Staudinger. Wokrjesny wólbny wuběrk je jich minjeny pjatk wobkrućił. Wyši měšćanosta Holger Kelch (CDU) zastojnstwo ze strowotniskich přičin złoži.
Róčnicu „wowki“ wopominali


text:
Kumšicy
Kumšicy (němsce Kumschütz) su wjeska z 53 wobydlerjemi[2] we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja z lěta 1973 ke Kubšiskej gmejnje a leža w hornjołužiskich honach mjez 175 a 185 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje. Běchu hač do lěta 1936 samostatna gmejna, po tym najprjedy wjesny dźěl Konjec a naposledk wot 1973 dźěl gmejny Kubšic.
Susodne wjeski su Droždźij we wuchodźe (město Wóspork), Konjecy w juhozapadźe a Nowe Poršicy w sewjerozapadźe.
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Kunyschewicz abo Kunissewicz je z lěta 1399[3].
W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 96 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.[4] Křesćanscy Kumšičenjo přisłušeja Poršiskej wosadźe.
Kulturne pomnikiWobdźěłać
Pod pomnikoškitom steja dźěle třoch burskich statokow (čisła 2, 6 a 8), mjez nimi dwě chěži ze stołom, a dwaj kamjentnej pućnikaj. Na statoku čo. 8 wisa při bróžni restawrowana kamjentna tafla ze serbskim napisom z lěta 1864.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Kumšicy w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 55. → wšě wjeski


text:
Kedyjś1 żech sie myśłoł, że sękacz to je nojbarzi2 polske ciasto na cołkim świecie. Ôstatnio3 żech trocha posznupoł4 po internecie i sie ôkołzało5, że wszyjske kraje dookoła majōm6 swoje wersje tego ciasta, a tyn nojstarszy recept7 prziszoł pōnojś8 z Niymiec. Dugo ciōngło9 mie do tego, żeby sie takego sękacza abo baumkuchyn narychtować10 na blasze. Normalnie to sie go krynci na rożnie na srogim11 drōngu. Tyn recept to je połōnczynie sękacza i baumkuchen- tyn drugi ja normalnie barzi marcypanowy. Wyszło richtich12 fajnie i wcale sie tego dugo niy rychtuje.
Co potrza?
250 g masła
1 szklōnka cukru
7 jajec
1 szklōnka mōnki pszynnyj
1/2 szklōnki kartofylmyjlu13
2 łeżeczki proszku do pieczynioł
1/2 keliszka rumu abo jaki nalywki ze apfylzinōw14
100 g mielōnych mandli15
ździebko16 soli
Ôddzielcie biołka ôd żōłtek. Żōłtka zmiksujcie ze masłym i cukrym (niyftorzi17 by to kołzali18 uciyrać, ale na to żech je za zgniōły19). Potyn dociepcie tam mōnki, mandli, proszku i dolyjcie sznapsa20. A na kōniec przidzie ubito na sztywno piana ze biołek (dejcie21 dō ni ździebko soli).
Terozki nojważniyjsze- pieczynie. Jo mōm bratruła22, kaj23 je opcja grill i jak tam je regulacja ôd 1 do 5, to żech to robiōł na 2 (3 bōło trocha za mocno). Yno piyrszo warstwa nojlepi zrobić ze podgrzywaniem ze wiyrchu i dołu- tak na 180 stopni.
Wejźcie sie jako sztyrogato24 blacha, wyłōżcie papiōrym abo wysmarujcie masłym, nalyjcie ciynko warstawa ciasta i wrojście do bratruły podrzywanyj ze wiyrchu i spodku. Tak ze 5-7 minut bydzie musiało tam posiedzieć, ale musicie cołki czas wachować25, żeby sie za mocno niy przibrōnołciōło26. Jak bydzie fajnie przipieczōne, to wyciōngcie, nalyjcie zajś ciynko warstwa ciasta i nazod do bratruły, ale terozki już yno grzōnie ôd gōry. Jak za połra minut (ok. 4-5) bydzie przibrōnołcōne, to zajś przidzie nastympno warstwa i tak do samego kōńca. Niy je to za kans27 skōmplikowane i myśla, że dołcie sie rada. A jake maszkycynie potyn bydzie… Smacznego 🙂
1kiedyś
2najbardziej
3ô=ło
4poszukałem
5okazało
6ō- samogłoska w wymowie między o i u
7przepis
8podobno
9ciągnęło
10przygotować
11dużym
12naprawdę
13mąki ziemniaczanej
14pomarańcz
15migdałów
16szczypta
17niektórzy
18kazali
19leniwy
20alkoholu
21dodajcie
22 piekarnik
23gdzie
24prostokątną
25pilnować
26przypiekło
27bardzo


text:
Je to jedna ze tych zōłzōw1, kere2 idzie raz-dwa-trzi uwarzić3 i je tak ajnfachowo4, że nawet te ludzie, kere w kuchni umiōm narychtować yno pizza ze zamrażalki, dajōm sie z niōm rada. Szpinat je zdrowy, a w taki zōłzie zjedzōm go nawet te ludzie, kere myślōm, że go niy lubiōm 😉
Co potrza?
500 g piersi ze kury
100-150 g wyndzōnki5
200 g szpinatu (nojlepi tych małych liści- szpinat baby)
2 zōmbki czosku
200 ml śmietōnki (moge być 18%)
pieprz i połra gałōnzkōw6 bazylii
Nojprzōd7 na patelni przibrōnołćcie8 pokrajanoł9 wyndzōnka. A jak już baje10 fertich,11 to jōm przeciepcie12 do wiynkszego gorka- w takim gorku lepi nōm sie bydzie13 blanszować tyn szpinat. Na patelnia niech przidzie terozki14 pokrajany kurczak, a jak sie przipiecze, to tyż go wciepcie do gorka. Tera już patelnia niy bydzie nōm potrzebnoł. Do gorka wyciście czosnek, wlyjcie śmiytōnka, dejcie prziprawy (pieprz i bazylia), szpinat, przikryjcie to jakōm pokrywkōm i niech sie to wszyjsko połra15 minut powarzi. Jak już liście trocha ôklapnōm16, to mōmy nasza zōłza fertich. Idzie jōm zjejś ze nudlami17, ryżym, karołflami18 abo i ze jakōm dobrōm żymłōm19. Po wiyrchu20 mogecie21 jōm na talyrzu postrojić22 liściami bazylii. Smacznego 🙂
1sosów; ō- samogłoska w wymowie między o i u
2które
3ugotować- tu bardziej w znaczeniu przygotować
4prosta
5boczek wędzony
6gałązek
7najpierw
8przypieczcie
9pokrojoną
10będzie
11gotowa
12przerzućcie
13będzie
14teraz
15kilka
16oklapną
17makaronem
18ziemniakami
19bułką
20na górze
21możecie
22przybrać


text: Po cyłej Łužicy běchu pobožni ewangelscy wěriwi w lěću 1751 znjeměrnjeni. Hrabja Friedrich Caspar von Gersdorf, wyši hamtski hejtman Hornjeje Łužicy a spěchowar pobožnych kruhow, bě njenadźicy zemrěł. Gersdorf bě w minjenych lětach z Ochranowa wuchadźace nabožne budźenje podpěrował a so wo to prócował, zo by so tež mjez ewangelskimi Serbami šěriło. Tak je mjez druhim hród w Ćichońcy před wrotami Budyšina k nadregionalnemu zetkanišću zbudźenych Serbow wutwarić dał. Jeho namrěwc pak nochcyše pobožnych Serbow dale w Ćichońcy hospodować. Tohodla přeprosy Matej Dołhi, jedyn z Gersdorfowych najwušich sobudźěłaćerjow, zbudźenych Serbow na swoje kubło do Małeho Wjelkowa, kotrež bě sej něšto lět do toho z pomocu Gersdorfa kupił. Spočatnje bě Małowjelkowske ryćerkubło jeno centralne zetkanišćo pobožnych. Zbudźeni Serbja pak prócowachu so zaměrnje Mały Wjelkow po přikładźe Ochranowa a Niskeje k Ochranowskemu sydlišću wutwarić, w kotrymž Boža słužba wšědny dźeń postajowaše. Tak wuwi so ze skromneho Małowjelkowskeho ryćerkubła w druhej połojcy 18. lětstotka nahladne Ochranowske sydlišćo ze wšěmi funkcijemi a wosebitymi twarami. Hladajo na stawizny serbskeho pismowstwa směmy zdobom zwěsćić: W běhu mało lět wuwi so Mały Wjelkow k centrumej serbskeho (rukopisneho) pismowstwa we 18. lětstotku.1 Prjedy hač tute wuwiće bliže předstaju, chcu skrótka z Ochranowa wuprudźace nabožne hibanje charakterizować.2


text:
Bjez poražki dobychu pedagogojo-wolejbulisća Pestalozzijoweje wyšeje šule Lubij mišterstwo Budyskeho wokrjesa w šulskim lěće 2021/2022. Jara zwjeselace je kónčne druhe městno za serbskich wučerjow kombinowaneho cyłka serbskeju wyšeju šulow Worklecy a Ralbicy před Serbskim gymnazijom Budyšin.
Hórki/Radwor (SN/JBo). Při najrjeńšim słónčnym wjedrje poda so zašłu sobotu rano we wosmich cyłkownje 91 ludźi k startowemu dypkej Slaviamarša při sportnišću w Hórkach. Wottud wjedźeše 50kilometrowska čara podłu serbskich polow, łukow, lěsow a wsow do Radworja. Organizowali běchu wosebity marš sotře Marie-Luise a Leonie Matješkec zhromadnje z Matejom Wjeńku a Fabianom Šerakom w kooperaciji ze Serbskim młodźinskim towarstwom Pawk. W předpolu běchu młodźi Serbja hižo wšelke taflički přihotowali, kotrež wobdźělnikam a wobdźělnicam puć pokazowachu. Přidatnje stajichu čaru Slaviamarša na „Komoot“, nawigaciskej aplikaciji za aktiwity pod hołym njebjom, k dispoziciji. W Pěskecach, Koslowje a Holešowskej Dubrawce běše organizatoriski team nimo toho stacije natwarił, hdźež móžachu so běharjo a běharki wočerstwić a wšelke napoje a jědźe wužiwać. Po wužadacym maršu bě potom 86 wobdźělnikow a wobdźělnicow cil w Radworju docpěło.
Skónčnje zaso mišterstwa! Dwě lěće dołho njebě w tójšto sportowych družinach na amaterskej runinje žane prawidłowne wubědźowanje móžno. Wjele zarjadowanjow bu wotprajenych abo přesunjenych, tak zo je nětko ćim bóle pytnyć, kak je sportowcam tute měrjenje z konkurencu pobrachowało. Za serbskich koparjow na přikład změje bórze dołhe čakanje na 4. europeadu swój kónc. Sym wćipny, hač budźe w Korutanskej zas podobny nawal serbskich fanow, kaž 2016 w Južnym Tirolu.
Kopańca, wokrjesna wyša liga
ST Hnašecy-Dobruša
– Natwar Němske Pazlicy 1:5 (1:2)
Póst Germania Budyšin
– ST Horni kraj-Sprjewja 1:1 (0:0)
HZ Łaz/Běły Chołmc
– Wojerowski FC2:1 (1:1)
Módro-běli Kulow
– Sokoł Ralbicy/Hórki 0:1 (0:1)
ST Marijina hwězda
– TSV Wachau2:5 (2:1)
ST Kinspork/Łužnica
– ST Porchow3:3 (1:0)
SG Großnaundorf
– Biskopičanske KT II 3:0 (1:0)
1. Wojerowski FC 16 56 : 13 40
2. ST Horni kraj-Sprjewja 16 42 : 12 38
3. Módro-běli Kulow 16 32 : 24 31
4. Sokoł Ralbicy/Hórki 15 37 : 14 30
5. Biskopičanske KT II 16 34 : 28 30
6. SG Großnaundorf 16 27 : 14 28
7. ST Hnašecy-Dobruša 16 49 : 34 27
8. Natwar Němske Pazlicy 15 28 : 17 25
...
14. ST Kinspork/Łužnica 16 17 : 47 14
15. ST Marijina hwězda 16 21 : 47 11
16. TSV Połčnica 16 20 : 44 9
17. LSV Hory 16 12 : 52 6
wokrjesna liga, stafla 1
FV Ottendorf-Okrilla 05
– HZ Huska/Hodźij7:0 (5:0)
TSV Wjazońca – ST Kubšicy 0:3 (0:3)
TSV Wjernarjecy – ST Wjelećin 5:3 (3:1)
Zeleno-běli Bukecy
– Zeleno-běli Sepicy1:3 (1:1)
SV Frankenthal
– Bretnig-Hauswalde1:2 (0:0)
SV Haselbachtal
– Arnsdorfske KT4:3 (2:1)
1. FV Ottendorf-Okrilla 05 16 74 : 17 40
2. Arnsdorfske KT 15 32 : 16 34
3. SV Haselbachtal 16 41 : 28 31
4. TSV Wjernarjecy 15 33 : 24 29
5. Bretnig-Hauswalde 16 30 : 27 25
6. ST Kubšicy 15 31 : 26 24
7. ST Wjelećin 17 33 : 47 18
8. Kumwałd/Schönbach 15 23 : 37 18
9. Zeleno-běli Bukecy 15 29 : 33 16
10. HZ Huska/Hodźij 15 19 : 31 16
11. TSV Wjazońca 16 30 : 49 16
12. Zeleno-běli Sepicy 17 38 : 52 14
13. SV Frankenthal 16 18 : 44 11
Wokrjesny derby w Kulowje
Na poslednim hrajnym dnju wokrjesneje wyšeje ligi wuhraje so jutře derby mjez Módro-běłymi Kulow a Sokołom Ralbicy/Hórki. W samsnym času hraja tež w Pančicach-Kukowje. Tam dyrbja koparjo ST Marijineje hwězdy dobyć, zo njebychu zestupili. Tež w Chrósćicach smědźa so na derby wjeselić. Prěnje mustwo SJ Chrósćicy wočakuje njedźelu w krajnej klasy cyłk z Ćiska.
10.06. 19:00 FC Módro-běli Lipsk –
Jednota Kamjenc
11.06. 13:00 HZ Wóslink/Skaskow/
Kulow II – ST Radwor
11.06 13:00 HZ Wulka Dubrawa II/
Radwor II – Germania
Budyšin II
11.06. 15:00 BSV 68 Sebnitz –
Rakečanske ST
11.06. 14:00 HZ Hórnikečanski jězor –
SJ Chrósćicy II
11.06. 15:00 Módro-běli Kulow –
Sokoł Ralbicy/Hórki
11.06. 15:00 ST Marijina hwězda –
TSV Wachau
11.06. 15:00 FSV Łuty –
SJ Njebjelčicy
12.06. 10:30 HZ Hory II/Bluń –
Sokoł Ralbicy/Hórki II
12.06. 14:00 FC Carl Zeiss Jena II –
Budissa Budyšin
12.06. 15:00 SJ Chrósćicy – ST Ćisk
Live-wusyłanje hrow
Na dnju šulskeho swjedźenja na Serbskim gymnaziju Budyšin (SGB) wotměštej so zdobom tradicionalnej wolejbulowej dwubojej. Jubilejny 30. duel muskich dobychu dwanatkarjo z 2:0 přećiwo swojim wučerjam a ze samsnym rezultatom přewinychu abiturientki wučerki.
Sportowy wjeršk njeskomdźić
Sportownja Serbskeho a šulskeho zetkawanskeho centruma Budyšin (SŠZC) so na dnju šulskeho swjedźenja krótko po 11 hodź. pjelnješe. Wjace hač 300 šulerjow 5. do 12. lětnika nochcyše sportowy wjeršk šulskeho lěta skomdźić a so na wolejbulowej dwubojej mjez dwanatkarjemi a wučerjemi přihotowachu. Woni postarachu so wo porjadnu atmosferu a tworjachu tak perfektny ramik wubědźowanja.
Tradicija sportowych duelow při wysokim saku saha daloko wróćo do NDRskeho časa a so na nowym Budyskim Serbskim gymnaziju wot nazymy 1992 dale wjedźe. Srjedu, 26. meje 1993, bě tak daloko: Abiturienća přesadźichu so přećiwo swojim wučerjam na Budyskej Listowej čo. 8 z 3:2.
Wobě sadźbje 25:20 wušłoj
Zhromadne wolejbulowe mustwo Serbskeju šulow Ralbicy a Worklecy je sej na zakónčacym 3. hrajnym dnju wučerskeje wolejbuloweje ligi 2. městno w tabulce zawěsćiło. W ćěłozwučowarni Serbskeho šulskeho a zetkawanskeho centruma Budyšin steještej za pedagogow wokoło mustwoweho nawody Šćěpana Wjeńki dwě hrě na hrajnym planje.
Ralbicy/Worklecy – Wjazońca 2:1 (25:14, 22:25, 15:6)
VfB Kśišow – FC Energija Choćebuz 0:2 (0:0)
Zestawa Choćebuz: Stahl - Hasse, Hildebrandt, Borgmann, Eisenhuth, Proničev, Kujović, Mäder, Engelhardt, Zografakis
W stadionje w Luckenwaldźe móžachu přitomni chětro emocionalnu hru sćěhować, w kotrejž steješe regionalny koparski ligist mustwu napřećo, w kotrymž běhcu hač na jedne wuwzaće (Martin Zurawsky) wšitcy hrajerjo raz za Energiju aktiwni byli. Wotpowědnje bojownisce su koparjo tež dwubóje na trawniku wjedli, při wšěm pak běše FC Energija při tym častodosć dobyćer.
Wyšoklasowe mustwo z Choćebbuza pak měješe jasniše akcije a přińdźe tak k wjacorym dobrym šansam, kotrež pak najpjredy raz k wuspěchej njewjedźechu, doniž Tobias Hasse w šěsnace łakajo dźěru njespózna a bul pod łatu wrotarja VfBja Fritza Pfluga k 1:0 njezaměstni (76.). Napjate bu skrótka hišće raz jako krótko po tym, po róžku Lea Felgenträgera bul na žerdź wrotow Tonija Stahla prasny. Tola to wosta jenička prawa šansa Kśišowčnaow FCE wot swojeho dźesateho dobyća krajneho pokala wotdźeržeć.
Holcy 5. do 9. lětnika Serbskeho gymnazija Budyšin wubědźowachu so při rjanym słónčnym, ale tež wětřikojtym wjedrje spočatk meje w Budyšinje na Młynkec łuce na regionalnym finalu w lochkoatletice. Tam startowachu w sprinće na 50 m (starobna klasa IV) a 75 m (starobna klasa III), we wysokoskoku, dalokoskoku, mjetanju bulika, kulostorku (starobna klasa III), staflowym běhu a w běhu na distancy 800m.
Hnydom prěnja disciplina bě za starobnu klasu IV 50metrowski běh. Při tym sej Jitka Schadec při nadkolenu zrani. Tohodla dyrbješe Larissa Klattec we wysokoskoku startować a Timea Stahnec w dalokoskoku. We woběmaj lochkoatletiskimaj disciplinomaj bě poprawom Jitka přizjewjena. Jara dobry wuslědk docpě Helena Dubawic z 1,33 m we wysokoskoku w swojej starobnej klasy. Při wysokosći 1,36 m pak so tež Worklečanka při noze zrani. Móžeše so pak po krótkim lěkowanju na dalokoskoku wobdźělić a naposledk jako kónčna běharka staflowy běh zakónčić. Kajki wuslědk by to był, jeli njebyštej so Helena a Jitka zraniłoj?


text:
Jako prašach so loni w dowolu swojich hosćićelow w pólskim wojewódstwje Podkarpacie w Niskich Beskidach za łemkowskej hudźbu, to mi wutrobnje doporučichu hudźbu skupiny Hudacy. Něšto pozdźišo běchu hudźbnicy po puću we Łužicy a mějach składnosć, so z jich nawodom a akordeonistom Jarekom Mazurom rozmołwjeć.
Hrajeće hudźbu z Podkarpatskeje?
Naša hudźba je z Karpatow. Hačrunjež pak je so słowo Podkarpacie mjeztym přiwzało, je njewužiwamy, dokelž je kumštne a poćahuje so na administratiwne dźělenje. My pak njepowołujemy so w swojim hraću jenož na hudźbu, ale tež na prjedawši čas. Prajimy, zo hrajemy hudźbu z Galiciskeje a z Karpatow. Galiciska je trochu kaž naša mała wótčina, dźěl Pólskeje, kotryž běše něhdy pod knježerstwom Awstriskeje. Kejžor knježeše hač do 1916 a hdyž běch mały, to dopominachu so ludźo pola mnje na wsy na to, zo běše najlěpje za čas kejžora. Wšako bě daloko preč, njeje mylił a njejsmy jeho zajimowali, wšojedne hač Polacy abo Rusinojo. Hišće w šěsćdźesatych lětach wisaše pola ludźi na sćěnje portret kejžora, dokelž dopominachu so ludźo na časy před wulkimi wójnami, kotrež započachu so hakle po jeho smjerći.


text:
Hajko Kozel
Hajko Kozel (němsce Heiko Kosel; * 13. awgusta 1966 w Budyšinje) je serbski stawiznar a prawiznik a politikar Lěwicy w Sakskej.
Kozel bě wot 1990 do 2014 zapósłanc Sakskeho krajneho sejma a mjeńšino- a europapolitiski rěčnik frakcije Lěwicy. Při wólbach 2014 zapase znowawuzwolenje do sejma, po wotchadźe zapósłanče Annekatrin Klepsch do zastojnstwa kulturneje měšćanostki Drježdźan sta so pak w nowembrje 2015 zaso ze zapósłancom. Do wólbow 2019 dósta jenož poslednje městno na krajnej lisćinje swojeje strony a njezaćahny znowa do sejma.
Kozel bě někotre lěta předsyda změrcowskeho wuběrka Domowiny a čłon załožboweje rady Załožby za serbski lud.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Wosobinska webstrona Hajka Kozela (heiko-kosel.de) (hsb.)


text:
Staraja Ladoga
Einwohner Zahlenformat
Staraja Ladoga (rusce CTapaя Лaдora, do lěta 1703 Ladoga/Лaдora) je wjes w Ruskej federaciji. Leži při Wolchowje w Leningradskej oblasći, něhdźe 15 kilometrow před jeho wuliwom do Ladogaskeho jězora. Ma něhdźe dwaj tysac wobydlerjow.
Sydlišćo je so w lěće 753 załožiło a słuša tuž k najstaršim ruskim městam. W srjedźowěku bě jedyn z najwažnišich wikowanskich přistawow sewjerneje Europy. Měješe hač do lěta 1703 měšćanske prawa. W zwisku z natwarom noweje stolicy Pětrohród załoži car Pětr Wulki w tymle lěće twjerdźiznu Nowaja Ladoga při wuliwje Wolchowa a přemjenowa stare město do Staraja Ladoga.
LiteraturaWobdźěłać
- CTapaя Лaдora// ЭHциkлoпeдичeckий cлoBapb Бpokrayзa и EфpoHa : B 86 T. (82 T. и 4 дoп.). — CПб., 1890—1907.


text:
Jutry
Jutry (łaćonsce pascha, wot hebrejskeho פסח pessach) je w křesćanstwje lětny wopomnjenski swjedźeń zrowastaća Jězusa Chrystusa, kotryž je po Nowym zakonju jako syn Boži smjerć přewinył.
Dokelž běštaj Jězusowa smjerć a zrowastaće po Nowym zakonju runje za čas tydźenja pesach, postaji termin tutoho wulkeho židowskeho swjedźenja tež datum jutrow. Datum postaji so po lunisolarnym kalendru a padnje w zapadnej cyrkwi stajnje na njedźelu po prěnim połnym měsačku w nalěću; w gregorianskim kalendru potajkim najzašo na 22. měrc a najpozdźišo na 25. apryl. Po tym maja so tež daty swjedźenjow w jutrownym róčnym času.
Wot 4. lětstotka sem so najwyši swjaty dźeń w cyrkwinskim lěće jako třidnjowski swjedźeń, t.mj. triduum sacrum, swjeći. Bože mšě wotměwaja so wot toho časa we wjetšinje liturgijow wot poslednjeje wječerje na zelenym štwórtku – t.j. předwječor wulkeho pjatka – přez ćichu sobotu dnja rowoweho měra Knjeza, hač k spočatkej noweho tydźenja na jutrownej njedźeli.
Z jutrownej njedźelu zahaji so jutrowny čas, kotryž ze swjatkami pjećdźesat dnjow traje. W srjedźowěku wuwiwaše so z poprawneho triduuma swójski jutrowny triduum, kotryž prěnje tři dny w jutrownej oktawje wot tamnych dnjow wotzběhny. Pozdźišo buchu tute dźěła swobodne dny skrótšene, doniž jenož hišće jutrowna póndźela jako zakonski swjaty dźeń zwosta.
Jutrownu njedźelu hromadźa so we Łužicy křižerjo při wósom katolskich farskich cyrkwjach a w klóštrje Marijina hwězda, zo bychu w formje procesiona a ze žohnowanjom fararja spěwajo poselstwo „Chrystus z mortwych stanył je“ do susodneje wosady donjesli. Dalše serbske, jutrowne nałožki su debjenje jejkow, jutrowne spěwanje, jutrowna woda, klepotanje a walkowanje.
Křižerjo w Miłoćicach
Jutrowny datumWobdźěłać
- 2020: 12. apryla (zapadne cyrkwje) / 19. apryla (wuchodne cyrkwje)
- 2021: 4. apryla / 2. meje
- 2022: 17. apryla / 24. apryla
- 2023: 9. apryla / 16. apryla
- 2024: 31. měrca / 5. meje
- 2025: 20. apryla
- 2026: 5. apryla / 12. apryla


text:
Moja Baba1 mi wczora padała,2 że na mitag3 to by nojlepi zjadła zupa ze bani. Listopad to je nojlepszy czas na zupa ze bani. Kedyjś robiōłech już tako ze tajskimi prziprawōma i tak żech sie pomyśloł, że trza by bōło iś4 w trocha inkszo strona, bo to tyż przeca5 niy wszyscy- tak jak my- lubujōm sie we kuchniach z cołkego świata. Zupa wyszła bardzo dobro i bez6 to sie ciesza, że ji7 jeszcze trocha łostało8 i na dzisiej 😉
Co potrza?
0,5 kg bani
3 abo i 4 marchwie (dołwajōm9 tako fajno słodkość)
2 kartołfle
1 cebula
2 zōmbki czosku
syrek topiōny
połra10 gałōnzek lubczyku
2 łeżki kaparōw
masło klarowane
oliwa
woda
30 dkg szinki
6-8 sznitōw11 chleba tostowego
sōl i pieprz
Nojprzōd pokrejcie- tak byle jak- te warzywa i podsmōłżcie je na maśle (yno, żeby sie cebula zeszklōła). Potym jeszcze do smaku kapnijcie trocha oliwy, ale niy podsmażejcie już tego na za srogim12 hicu, bo oliwa pōnoś13 go niy lubi. A terozki wlyjcie wody- yno niy za dużo, żeby ta zupa niy bōła za rzodkoł. Nojlepi, żeby yno przikrōła warzywa. Wciepcie lubczyk, trocha soli, pieprzu i niech sie to tak ze 15-20 minut powarzi- żeby bania zmiynkła. Potym wciepcie te kapary, syrek i niech sie to dali14 warzi. Tera trza chwila poczekać, żeby trocha ochōdło, zanim bajymy to miksować. Jak już zmiksujecie, to trocha idzie to jeszcze podgrzołć i doprołwić.15
Szinka pokrejcie we kostka i wciepcie na patelnia ze 2 łeżkōma masła klarowanego. Jak sie już to trocha podsmażi, to mogecie tam tyż dociepnōńć pokrōny we kostka chlyb tostowy. Jak sie tyn chlyb trocha przibrōnołci, to już mōmy i to fertich.16
Zupa nalyjcie na talyrz, posypcie tōm chrupiōncōm szinkōm i grzankōma i… smacznego 🙂
1żona
2powiedziała
3obiad
4pójść
5przecież
6przez
7jej
8zostało
9dają
10kilka
11kromek
12 dużym
13podobno
14 jeszcze
15doprawić
16gotowe


text:
Niyrołz1 sie mogōm2 czowiekowi zmiyrznōńć3 karminadle4 i rolady i chciałoby sie ôbejrzeć5 na talyrzu cojsik inkszego6. Tak żech se myśloł, inspirowoł roztomajtymi7 kuchniami świata i tak żech prziszoł na moje trzołski8. Fajnie wyglōndajōm , richtich9 dobrze smakōjōm… nic, yno sie brać za robota.
Co potrza?
500 g mielōnego miysa wieprzowego
200 g wyndzōnki10
1 zōmbek11 czosku
2 łeżeczki tymianku
1 łeżeczka majeranku
sōl i pieprz
Ta wyndzōnka mogecie zmielić cuzamyn12 ze miysym, ale mogecie tyż jōm pokrajać we kostka i przipiyc na patelni i potyn dociepnōńć do mielōnego miysa. Bez to bydziecie mieli całkym inkszy smak.
We misce wymiyszejcie sie miyso, wyndzōnka, przeciśniynty czosnek i prziprawy. Niyskorzi uformujcie z tego misa take sztangi (wałki) i mogecie sie brać za pieczynie. Joł żech je robiōł na patelni grillowyj, ale i na taki ajnfachowyj13 tyż- mie sie zdo- bydōm14 dobre. Jak już ze kołżdyj strōny fajnie sie przipiekōm, to mogecie sie pomału15 rychtować16 do jedzynia. Smacznego 🙂
1czasem
2mogą ; ō- samogłoska w wymowie między o i u
3znudzić
4mielone
5ô= ło
6innego
7różnymi
8trzaski, małe drewienka
9naprawdę
10wędzonego boczku
11ząbek
12razem
13zwykłej
14będą
15powoli
16przygotowywać


text:
Klěb
Klěb jo tradicionalna caroba, kótaraž jo pjacona wót śěsta pśigótowanego z muki, wódy, gibadła a drugich pśicynkow. Toś ten twardy, śamny zwenkowny źěl klěba jo škórka, nutśikowny źěl pak jo srjodka. Z klěbowego śěsta móžo se teke druge typy pjacywa źěłaś, na pś. guski.
Dajo wšakorake sorty klěba: běły klěb, gropnik, płone kołace, knykate klěbaški, topjeńkowy klěb, měšany klěb atd.
EtymologijaWobdźěłać
Dolnoserbske słowo klěb jo pódobne do drugich słowjańskich mjenjow togo pjacywa: górnoserbske chlěb, pólske chleb, česke chléb, słowakske chlieb, ruske chleb atd. Wšykne te mjenja du wót prasłowjańskeje formy chlěbъ, kótaraž wěrjepódobnje jo póžyconka wót někotareje germaniskeje rěcy (germ. xlaiƀaz)[1]. Pó drugej wersiji toś to słowo móžo byś indoeuropejskego póchada a jo zgromadne dla słowjańskich a germańskich rěcow.
NóžkiWobdźěłać
- ↑ Franciszek Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego 1958, Wiesław Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego 2005.