text:
- About Institute
- IetpShops , black and orange bedroom nike dunk lows women Chocolate , bedroom nike dunk high size 16
- KyпиTb Myжckиe пyxoBиkи Jordan — Heдoporo B kaTaлore ПyxoBиkи Ha Шaфe , KиeB и ykpaиHa , air jordan 6 hare march 2017 detailed look
- zapatillas de running Under Armour talla 21
- nike air bakin for cheap kids boots for teens 2017 DQ7576 - nike elastico superfly cr7 soccer boots shoes , 001 Release Date - SBD
- Sb-roscoffShops , Nike Dunk SB Low Blue Lobster Special Box313170-342 , nike wmns flex experience rn 9 iced lilac light the Nike Dunk Low “Jackie Robinson”
- Air Jordan 1 Mid Invert Split Black White DR0501 101 Release Date 4
- air jordan 4 canyon purple release date
- 417944 nike air max plus
- jordan xxx black cat 811006 010
- air jordan 4 military black dh6927 111
- Annual Reports
- Didactics
- Research
- Employees
- Journals
Recent projects
Zbigniew Tarapata, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Najgebauer, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Michał Dyk, Agnieszka Kacprzak, Dariusz Pierzchała, Mariusz Chmielewski, Krzysztof Chlebicki, Jarosław Rulka
Maciej Kiedrowicz, Jarosław Koszela, Zbigniew Tarapata, Rafał Kasprzyk, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Jerzy Stanik
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Rulka
Dariusz Pierzchała, Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Rulka, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Rafał Kasprzyk, Mariusz Chmielewski, Michał Dyk, Krzysztof Chlebicki
Andrzej Najgebauer, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas, Ryszard Antkiewicz, Rafał Kasprzyk, Dariusz Pierzchała, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Jarosław Koszela
Ryszard Antkiewicz, Mariusz Chmielewski, Tomasz Drozdowski, Rafał Kasprzyk, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Andrzej Najgebauer, Dariusz Pierzchała, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Roman Wantoch-Rekowski
Tadeusz Nowicki, Tomasz Tarnawski
Grzegorz Bliźniuk, Andrzej Ameljańczyk, Ryszard Antkiewicz, Andrzej Gaj, Tomasz Górski, Tomasz Gzik, Piotr Kędzierski, Piotr Kosiuczenko, Jarosław Koszela, Andrzej Najgebauer, Tadeusz Nowicki, Kazimierz Worwa
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Koszela, Jarosław Rulka, Roman Wantoch-Rekowski, Mariusz Chmielewski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Tomasz Drozdowski, Dariusz Pierzchała
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Mariusz Chmielewski, Wojciech Kulas
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Zbigniew Tarapata, Jarosław Rulka, Dariusz Pierzchała, Rafał Kasprzyk, Tomasz Tarnawski, Jarosław Koszela, Wojciech Kulas, Mariusz Chmielewski, Roman Wantoch-Rekowski
Roman Wantoch-Rekowski
Andrzej Najgebauer, Ryszard Antkiewicz, Jarosław Rulka, Zbigniew Tarapata, Dariusz Pierzchała, Roman Wantoch-Rekowski, Tomasz Tarnawski, Wojciech Kulas, Jarosław Koszela, Marian Chudy, Tadeusz Nowicki, Radosław Pytlak
Recent publications
Bolesław Szafrański, Romuald Weydmann
Grzegorz Bliźniuk, Dorota Kilańska
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Zbigniew Tarapata
Zbigniew Tarapata
Andrzej Chojnacki
Andrzej Chojnacki
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Maciej Kiedrowicz
Roman Wantoch-Rekowski


c: text/html

text:
Ličba Serbow bu po kóncu Druheje swětoweje wójny na něhdźe 100.000 přisłušnikow trochowana, mjez nimi něhdźe 12–15.000 katolikow. Mjeztym zo w slědowacych lětdźesatkach mjez ewangelskimi Serbami ličba serbsce rěčacych sylnje woteběraše, suma katolskich Serbow jenož poměrnje snadnje spadowaše. Cyłkownje dźewjeć serbskich katolskich parochijow bě z wuwzaćom Kulowskeje wosady (dieceza Zhorjelc) biskopstwu Mišno resp. wot 1980 Drježdźany-Mišno přirjadowanych. K nim słušachu wosady w Budyšinje (wosada Našeje lubeje knjenje), Chrósćicach, Njebjelčicach, Wotrowje, Radworju, Ralbicach, Zdźěri (1923–2005 samostatna), Baćonju a ta w Kulowje.
Tola tež w katolskej kónčinje dóńdźe po 1945 přez zasydlenje němskorěčnych wuhnatych k sylnišemu etniskemu změšenju. Hinak hač w ewangelskim sydlenskim rumje nawukny wjetšina němskich wuhnatych młódšeje generacije, tež dźakowano serbskorěčnej wučbje a prawidłownym serbskim Božim słužbam, aktiwnje serbsku rěč. Ze stron Mišnjanskeho biskopstwoweho wjednistwa bu hižo krótko po kóncu wójny wobzamknjene, dwurěčne fary 1940 namócnje přesadźenym serbskim duchownym wróćo dać. Wróćopřesadźenje, zdźěla tež nowowobsadźenje farskich městnow ze serbskimi duchownymi so skónčnje jara zasobu w lěću a nazymje 1945 přewjedźe.2 Z tym běchu serbske dušepastyrstwo, serbske Bože słužby a cyrkwinska wučba za młódšu generaciju zaručene. Nabožna wučba bě zaso w serbskej rěči a tež dźěćace a šulerske kemše wotměwachu so zaso w maćernej rěči.3
W juliju 2021 planujo se tśeśi raz jaden »Wendentag« w kulojcowem muzeju w Lübelnje, źož ma se na słowjaństwo we Wendlanźe spominaś. To jo witana góźba se w seriji bližej z drjewjańšćinu zaběraś.
Dajo se źinsa zwenka linguistiki hyšći něco zachopiś z rěcu, kótaraž jo pśisamem tśi stolěśa njaboga?
Pód titlom »Proces reaktywacji języka połabskiego oraz słowiańskich tradycji i folkloru w Wendlandzie. Wyzwania i perspektywy« jo se w decembrje 2020 na uniwersiśe w Lublinje pśednjasł referat we wobłuku mjazynarodneje wědomnostneje konference »Folk – Folklor – Folkloryzm«. We njom jo se wobtwarźił žywy zajm za drjewjańšćinu a za pśikłady wobgranicowanego, ale zmysłapołnego nałožowanja teje rěcy w zajźonych lětach.
Až do 18. stolěśa jo se we Wendlanźe w Dolnej Sakskej powědała awtochtona pódwjacornosłowjańska rěc. 1756 jo w měsće Wustrowje pśi rěce Jeetzel wumrěła 88-lětna wudowa, Emerentz Schultze (1668–1756) ze jsy Dolgen, ako slědna, kótaraž jo drjewjańšćinu ako maminu rěc wobkněžyła. Wó njej jo w zastojnskich aktach zapisane: »Toś ta stara wudowa jo slědna z tych, kótarež su perfektnje wuměli drjewjański wulicowaś a spiwaś, togodla jo derbjała tež pśiś pśed jogo kralojsku majestosć našogo nejgnadnjejšego krajnego kněza do Göhrde, aby wón toś tu rěc słyšał ze jeje wust.«1
I. Słowjenski přećel Serbow
Kontakty Serbow do słowjanskeho wukraja pohłubšichu a rozšěrjachu so wot prěnjeje połojcy 19. lětstotka. Přiběracy zajim susodow zbudźi a powjetši přeco bóle wćipnosć młodoserbskeho hibanja wokoło Smolerja. Wjedźeše to k wotewrjenju młodeje inteligency napřećo idejam a wuwiću słowjanskeho swěta a k pozitiwnemu nastajenju napřećo wopytowarjam z tutych kónčin. Tute wuwiće zesylni a rozšěri so na najwšelakoriše styki a wliwy hač do nacistiskeho časa, hdźež dyrbjachu so ze stron Serbow tajke kontakty dale bóle schować do priwatneho. Tež po wójnje so situacija jara njezměni, hač na krótki čas druheje połojcy štyrcetych lět. Kontakty běchu nětko dwoje – oficialne, institucionalizowane po liniji NDRskich wyšnosćow, a priwatne, přez kotrež pak njehodźeštej so hižo přewulke skutkowanje a wliw na serbske wuwiće wukonjeć. Hakle přewrót lěta 1989 wunjese znowa zjawne zasadźenje słowjanskeho wukraja na dobro Serbow a wuskutkowaše so tež pozitiwnje w Serbach samych. Priwatna korespondenca cyłeje tuteje doby swědči wo tajkich kontaktach a špiheluje wšelakore wuwiće.
Wjace hač 60 Serbowkow a Serbow poda so w słužbje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty na misionsku słužbu. Mało z nich wosta tak z Łužicu a serbskim zjawnym žiwjenjom zwjazany kaž tibetski misionar August Hermann Francke. Přez lětdźesatki bě ze swěrnym čłonom Maćicy a wospjet přewostaji Serbskemu muzejej wjetšu ličbu tibetskich pismow a objektow. Mjez tibetologami a w bratrowskej jednoće so mjeno Augusta Herrmanna Francki hač do dźensnišeho česći. Jeho dźěło je mnohim zakład a wuchadźišćo dalšich slědźenjow. Serbski swět pak prominentneho Maćicarja a spěchowarja Serbskeho muzeja bórze zabywaše. Tak njejewi so w serbskich medijach ani noticka wo jeho smjerći. W tutym nastawku chcu žiwjenski puć mało znateho Maćicarja rysować a tibetsku zběrku předstajić, kiž je k wurjadnym drohoćinkam Serbskeho muzeja słušała.Portret Augusta Hermanna Francki Reprodukcija: Lubina Malinkowa
August Hermann Francke narodźi so 5. nowembra 1870 w městačku Gnadenfrei, dźensa Piława Górna w Pólskej. Městačko słušeše k šleziskim sydlišćam bratrowskeje jednoty a tež swójba Francke bě sobustaw tuteje swobodneje cyrkwje. Nan wobsedźeše w Gnadenfreiu wuspěšnu barbjernju tekstilijow. Pućowansko-misionarsku žiłku bě August Hermann wot dźěda Christiana Friedricha zdźědźił, kiž bě jako misionar w Južnej Africe skutkował. Byrnjež mjeno to sugerowało, njebě misionar Francke z Augustom Hermannom Francku (1663–1727), załožićelom Franckowych wustawow w Halle nad Solawu, přiwuzny. Pietizmej a misionskemu hibanju pak bě runje tak kaž wony přichileny. Po wuchodźenju šule wopyta Francke wučerski a misionski wustaw w Niskej, hdźež so na słužbu w bratrowskej jednoće přihotowa.
Njewěm, hač běchu blisko delanskeje wsy Sernjany něhdy wosebje wjele sornow (sernow). Ale nětko wěm, zo znajmjeńša jedyn Sernjančan wěri, zo mjeno wsy ze słowom sorna ničo zhromadneho nima.1 Pawoł Rota kritizuje znateho ludowědnika a rěčespytnika Arnošta Muku, zo njepytaše w Pfulowym słowniku dale, jako je słowo serna našoł. Jemu a tež »mjenowědnikam« wumjetuje, zo pječa njepřirunowachu dosć z mjenami druhich rěčow a zo tohodla njejsu na to přišli, zo je mjeno Sernjany, z historiskimi dokładami Czscherna a Zerna wotwodźene wot ćerń. Awtor tuž derje wě, kak wažne je přirunowanje za mjenowědnikow.
Haj, jelizo dźe w mjenowědźe wo rěčespytne hladanišćo, je to předewšěm wěc t. mj. historisce přirunowaceho rěčespyta. Ale – přirunować je móhłrjec trjeba prěki a podłu! Čehodla na př. wobkedźbować z móžnych čěskich přirunowanskich městnostnych mjenow jenož Trní, wotwodźene wot trn = ćerń, a nic tež Srní, wot srna = sorna (serna)? Runje tole činja »mjenowědnicy« w našim padźe.2
Njedopokazuja pak jasnje dokłady 1419 Czscherna a 1551 Zerna, zo so wo korjeń ćerń jedna? Tu je móžno předewšěm poručeć přirunowanje z mjenom hornjołužiskeje wsy Sobołsk (němsce Zoblitz), Zebulusk, 1533 Zoboleß, štož bjezdwěla wujasnjujemy prawje kaž staroserbske *Seběłusky/*Soběłusky. Derje znate je, zo njeměješe němska rěč něhdy zwuk [s], kajkiž tči na př. w nazwuku mjenow *Soběłusky a Sernjany, a staješe w mjenach město słowjanskeho [s] prawidłownje [ts].3 Pisarjo pisachu z abo zc abo druhdy hišće hinak. Zerna hodźi so potajkim nastupajo nazwuka jara derje k serna.
Před 75 lětami, po zakónčenju Druheje swětoweje wójny, běše Trjebin hišće ryzy serbska wjeska. Swójby běchu hač na małe wuwzaća serbske, hdźež so serbsce rěčeše. Po socialnym stawje běchu wobydlerjo ratarjo, zwjetša małoratarjo. A tež swójbne mjena w Trjebinje běchu hač do lěta 1945 serbske. Po wójnje su so do Trjebina tež cuzy wuhnaći zasydlili a su tež měšane němsko-serbske mandźelstwa nastali. Tak su so serbskim swójbnym mjenam němske přidružili.
Wjesny wobraz njeje so lěta dołho změnił. Nastaće prodrustwa přiwabi wjele nowych němskich dźěłaćerjow a z tym tež nowe, nic serbske swójbne mjena. Najhórje pak bě, zo so dźěle Trjebina zhubichu a so dźensa hišće »čorneho złota« dla zhubja. Tuž je najwjetši čas, zo so swójbne mjena zachowaja.
Swójbne mjeno je dźěl mjena kóždeho čłowjeka. Wone wudospołnja předmjeno a zwuraznja přisłušnosć nošerja k wěstej swójbje. Tysacy lět mějachu ludźo jenož jedne mjeno. Nastaće a přesadźenje tak mjenowaneje »dwumjenowosće« (Zweinamigkeit) njesta so připadnje a bjez přičiny. W času wokoło lěta 1000 po Chrystusu załožichu so mnohe města. Ličba wobydlerjow razantnje stupaše. Nětko bě trjeba, ludźom dalše, swójbne mjeno přidać, zo bychu so mjez sobu rozeznawali. To njebě kaž dotal jenož z předmjenom móžne. Mjez 1000 a 1500 wuwichu so kriterije, kak maja so nowe swójbne mjena tworić. Wukristalizowachu so pjeć kriterijow za tworjenje swójbnych mjenow: swójbne mjena z předmjena, swójbne mjena po pochadźe (městnosć, lud z kotrehož wosoba pochadźeše), swójbne mjena po bydlenskej městnosći (pokazuja na městnosć, hdźež wosoba bydli), swójbne mjena z pomjenowanja powołanja (pokazuja na powołanja abo činitosć wosoby) a swójbne mjena, kiž pokazuja na wěste napadne kajkosće wosoby a kotrež jich jasnje wot druhich ludźi rozeznawaja.
Stawizny kóždeho naroda su połne wojowanja wo přežiwjenje a swobodu. W stawiznach kóždeho naroda je wjele rjekow było, kotrychž su sej ludźi česćowali a woswjećili, ale jenož někotři z nich su so z legendu stali. Jedna z legendow łužiskoserbskich stawiznow a literatury běše Krabat, móžemy snadź rjec – łužiskoserbski Kraljević Marko, kotrehož woblubowanosć je přešła ramik serbskeje kultury do literatury druhich narodow, kiž su w kontakće ze Serbami.
Štó je był Krabat? Je wón historisce woprawdźe eksistował? Kotre legendy so wo nim powědaja? Čehodla je so (jenož) Krabat z legendu stał? Kajke su podobnosće mjez Krabatom a Markom Kraljevićom? To su někotre prašenja, z kotrymiž chcu so tu zaběrać.
Krabat jako historiska wosoba je so w lěće 1624 w Rakusko-Wuherskej jako Janko Šajatović narodźił. Wón běše wojak a jězdny a dźěłaše w škitnej gardźe kurwjercha w Drježdźanach. Hromadźe z Uskokami je přećiwo Turkam wojował. Jako dźak za swoju swěrnu słužbu da jemu sakski kurwjerch wudwor we Wulkich Ždźarach. Janko Šajatović pochadźeše z Chorwatskeje a rěka, zo je mjeno Krabat nastało wot słowa Chorwat.
Zo bě so w lěće 1920 Serbski Sokoł załožił, na tym mějachu čěske zjednoćenstwa a wosobiny wuznamny podźěl. A zo bratrowska pomoc hač do wot nacionalsocialistow nanuzowaneho rozpušćenja serbskeho sportoweho towarstwa w lěće 1933 traješe, wo tym swědča mnohe přikłady. Wo někotrych »kmótřiskich darach« w slědowacym pisam.
Mjeztym zo ze serbskeje strony wosebje Marko Smoler w nowinach a časopisach po 1918 za załoženje serbskeho ćěłozwučowanskeho towarstwa wabješe, podpěraše jeho z čěskeje strony předewšěm Josef Páta. Za VI. wšosokołski zlět 1907 w Praze spyta wobdźělnikow dobyć. Napisa tohodla do časopisa Łužica nastawk »Lětuše słowjanske swjedźenje w čěskej Prazy«. W rukopisnym dodawku k swojej knižce »Sokolstvo a Slovanstvo« (Sokołstwo a Słowjanstwo) k tomu doda: »Hižo w lěće 1911 sym sčinił pospyt, zo by so sokołska myslička k Łužiskim Serbam dóstała, napisał sym tehdy tež nastawk ›Łužiscy Serbja a sokołska ideja‹ ... ale bjez wuspěcha.«1
»W lětomaj 1919/1920 přeswědči Josef Páta Hermana Šlecu (z Droždźija), Jana Cyža (ze Žuric), Jurja Wićaza (ze Špitla) a Hańžu Kubašec (z Chasowa) w Sokole zwučować«.2
Tule podaty přinošk bazuje na přednošku składnostnje hłowneje zhromadźizny Maćicy Serbskeje 26. septembra 2020 a bu za wozjewjenje wobdźěłany.
»By tohodla jara wužitna wěc za wědomosć była, hdy bychu so raz wučeni Serbjo zebrali, cyłe mjezy wobeju Łužicow wobpućowali a awtentisku kartu a statistiku zhotowili ...«1
Tute linki napisa w lěće 1876 młody Lipšćanski student slawistiki a serbski aktiwist Arnošt Muka w swojej pućowanskej rozprawje wo Delnjej Łužicy »Pućowanje po Delnjej Łužicy«. Šěsćdźělnu rozprawu wozjewi Muka hromadźe z přećelom a komilitonom Janom Arnoštom Holanom w časopisu Łužica. Holan běše tež přewodnik Muki na jězbje. Na zakładźe swojeho slědźenja kritizowaše Muka tehdy eksistowace karty serbskeho rěčneho ruma we Łužicy. Jemu so zdaše, zo běchu podobnje tež oficielne ličby serbskorěčneje ludnosće wopačne. A zo by wěstosć docpěł, bu Muka sam aktiwny. 1884 předpołoži prěni dźěl swojeje »Statistiki łužiskich Serbow« wo Delnjej Łužicy w Časopisu Maćicy Serbskeje, 1885 slědowaše druhi dźěl wo pruskej a 1886 třeći dźěl wo sakskej Hornjej Łužicy. Młody třiadwacećilětny ze swójby zamóžiteho serbskeho ryćerkublerja we Wulkim Wosyku pochadźacy student naćisny 1876 w dwěmaj linkomaj kompletny slědźerski projekt. Zbytk su dźensa serbske wědomostne stawizny.
Wo dóńće katolskeho fararja w Pólskej
Před 75 lětami wotměwachu so prěnje a wobsažne wuhnaća němskeho wobydlerstwa z mjezow dźensnišich hranicow Čěskeje, Słowakskeje a Pólskeje republiki. Za Hornju Łužicu potrjechi to dźěl Žitawskeho hejtmanstwa, kotryž ležeše wuchodnje Nysy. Po wobsadźenju kraja přez pólske a sowjetske wójsko a sćěhowacym poněčimnym dwójnym knjejstwje wobeju frakcijow wuhnachu so wobydlerjo tutoho pasma 22. junija 1945. Stawizny wuhnaća, sćěhi za potrjechenych a dóńt wuhnatych po tym wopisujetaj Lars-Arne Dannenberg a Matthias Donath w knize »Do hoan uns die Polen nausgetriebm«, kotraž je loni wušła.1
Mjez tutymi wuhnatymi běše tež Jurij Brusk, wot lěta 1940 farar w Königshainje, pozdźišim Działoszynje. Tež wón bu, byrnjež na swoju serbsku narodnosć pokazał, wuhnaty a nawróći so hakle 29. januara 1946. W mjenowanej knize rozestaja so awtorstwo kritisce z njepřitomnosću Bruska. Předležacy list Bruska na Wójćecha Kóčku wot 17. februara 1947 je w tutym zwisku zajimawy, dokelž so z nim situacija Bruska lěto po swojim nawróće a hižo połdra lěta po wuhnaću rysuje a někotre wotewrjene prašenja znajmjeńša podźělnje (tendencielnje) rozrisaja.2

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Jaki je spōłczesny Ślōnzok? Co je w nos inkszego, jak we naszych prôjcach? Wszyjskich nos zmiynił czos – na lepsze abo na gorsze? Pōdźcie kuknymy jako to richtich je, ôd A do Z.
Tyn tekst niy ma naukowōm robotōm ze poruletnimi statystykami, a yno zbiyraninōm luźnych ôbserwacyji ślōnskigo świata nowoczesnego, ôdnosi sie do umownie przijmniyntej wiynkszości spōłczesnych Ślōnzokōw. “Downij” we artiklu znaczy za starego piyrwy, za naszych praōpōw i ōmōw, a niy za naszych fatrōw i mutrōw.
Pod spodkiym drugo tajla ślōnskij alfabety. Piyrszo znojdziecie tukej: Alfabeta spōłczesnego Ślōnzoka (1).
K: Klajd
- Downij: Nojlepsze klajdy musiały doczkać na nidziela abo szpecjalny fajer. Szrank bōł wyraźnie potajlowany na klamoty “do kościoła” i na te na beztydziyń. Wybiyrać we geszeftach niy bōło za fest w czym, a cosik takigo jak “moda” jeszcze na Ślōnsk niy prziszło. Krōm tego, ô klamotach ôd inkszych ludkōw rozprowiało sie postrzôd sōmsiodōw chutnie.
- Terozki: Sztiglujymy sie jak nojlepij kożdy dziyń. Do roboty, do szuli abo na impreza. Dowōmy fest pozōr na klamoty, a ludzi ôcyniōmy skirz tego, co ôblykajōm. Wybōr je terozki tak epny, że niyroz ciynżko je ôbrać jedne galoty, tōż kupujymy ôroz trzi pary. Na klajdy i treski udowōmy kożdy miesiōnc srogo tajla wypłaty, a na mierzynie klamotōw w gyszeftach leci nōm fol naszego fraj czasu. Dbōmy ô sia, czynsto aż za fest.
L: Larmo
- Downij: Larmo we ślōnskij chałpie bōło naturalne. Ferajna locōncych wele stoła bajtli, głosym dyskutiyrujōncy dōmownicy, wiadōmości we kuchynnym radyju.
- Terozki: Ze nowoczesnych głośnikōw leci rozrywkowo muzyka, coroz czynścij kupujymy nazod sztilowe gramofōny i winyle. Dyskusyje we familijnym grōnie i ryki przi bawiyniu sie sōm cichsze, ôstały powciskane do suchawek i popodłōnczane do tabletōw. Skuli miyjskigo larma i wszeôbecnego informacyjnego bałuszynio, we chałpie mōmy w zocy pokōj.
M: Modro kapusta
- Downij: Ôbowiōnzkowy przidowek do tradycyjnego, nidzielnego ôbiadu. Kole rolady i klyjzōw ôkrasa ślōnskigo stoła.
- Terozki: Sprawa je richtich poważno, bo kapusta je jeszcze wiyncyj werto! Coroz wiyncyj Ślōnzokōw jy mynij miynsa abo i w żodyn roz go niy jy – eli skirz srogszej diytytycznej świadōmości, eli skirz ôbranio totalnie wygańskij sztreki. Tōż terozki modro kapusta pokazuje sie na Instagramie czynścij jak ôblubiōno roladka. 😉
N: Nidziela
- Downij: Dziyń blank świynty na Ślōnsku. Plan dnia bōł z wiyrchu znany: niyskore stowanie z łōżka, śniodani, wynście do kościoła cołkōm familijōm, ôbiod (wiadōmo jaki) kole piyrszej, szpacyr abo inkszo forma spōlnego czasu, wieczerzo i do betōw. Kożdo robota we nidziela bōła jak zbrodnia, a kożdo ôszyda ôd nidzielnego planu dnia bōła fest podyjzdrzane.
- Terozki: Dlo masy robiōncych Ślōnzokōw, nidziela to je terozki yno jedyn dziyń fraj we tydniu. Chocioż i tak niy zawdy. Bo projekty, bo deadline’y. Ale dlo wiynkszości to je przileżytość ku pospaniu i dychniyńciu – eli aktywnymu, eli pasywnymu. Nidzielny byzuch we kościele sztyjc je wożny dlo czterdziestoporalotkōw i starszych, ale modsze pokolynia potajlowane sōm już tukej pōł na pōł.
Ō: Ōma i ōpa
- Downij: Ōmy i ōpy kożdy mioł w zocy. Zdrowi abo chorzi, zawdy byli nojsrogszymi familijnymi autorytetami. Z nimi sie niy dyskutiyrowało, a już w żodyn roz jak szło ô nastympno dowka ôbiadu.
- Terozki: Ōmy i ōpy kożdy mo w zocy. Zdrowi abo chorzi, zawdy sōm nojsrogszymi familijnymi autorytetami. Z nimi sie niy dyskutiyruje, a już w żodyn roz jak idzie ô nastympno dowka ôbiadu.
P: Pōnbōczek
- Downij: Ciynżko bōło znojść niywiyrzōncego Ślōnzoka, a persōny, kere do kościoła niyłaziły szło policzyć na palcach we jednej rynce. Pōnbōczek, familijo i robota znoczyły nojwiyncyj.
- Terozki: Na tle Polski, Niymiec abo cołkij Europy, Ślōnsk sztyjc je na mapie świata placym “fest wierzōncym”. Ale modzi zwyrtajōm łep ôd kościoła coroz czynścij i ta tyndyncyjo we nowoczesnym świecie yno postympuje.
R: Robota
- Downij: Robota, nojlepij fizyczno, pokozywała na Ślōnsku wiela fto je werty. Robota znojdowoł kożdy, fto richtich ścioł, tōż na buzelantōw szpetnie sie zoziyrało i szpetnie sie ô nich godało.
- Terozki: Robota, nojlepij ciynżko, fizyczno abo na srogich stołkach kierowniczych, pokozuje na Ślōnsku wiela fto je werty. Chocioż rynek je terozki blank inkszy, to Ślōnzoki sztyjc niy uznowajōm ludzi, kerzi robiōm m.in. we kōnszcie, muzyce abo bez interneca. Bo przeca tako robota, to żodno robota, a takie zachy to se idzie wynokwiać jak sie mo za wiela czasu fraj.
S: Sōmsiody
- Downij: Sōmsiody wiedzieli wszyjsko – wiela mōmy bajtli, co ône maszkecōm na śniodani, jakim jeżdżymy autym, kaj i co robilimy we ôstatnio sobota piôntej popołedniu. A jak już i tak wiedzieli wszyjsko, to niy trza bōło mieć przed nimi tajymnic. Jak sie kajś jechało na pora dni, to szło sōmsiodōm bez bojōnczki ôstawić klucze do dōm, a ôni niy yno prziwachowali, ale i kwiotki popodlywali. A i fto klupoł na dźwiyrze tyż wiedzieli.
- Terozki: Na wsiach wiela sie to niy pozmiyniało, ale we miastach to już rzodko wiymy, jako sie nasze sōmsiady mianujōm. Kluczy ôd chałpy niy ôstawiōmy nikyj, już lepij jak sie chałpa spoli. Stawiōmy epne płoty, coby na siebie niy zoziyrać, a godōmy do sia yno, jak sie minymy gynau na schodach.
T: Torg
- Downij: Cołki grincojg kupowało sie na torgu. Bōł świyży i ôd ludzi, kerych sie znało. Wszeôbecne ryki bōły nojlepszōm reklamōm.
- Terozki: Torgi sōm “be”, sōm dlo starych babōw. Łażymy tamek rzodko, bo przeca apluziny i aprikōzy lepij wyglōndajōm we Lidlu, Almie abo inkszym Ałszanie. Inkszo sprawa, że torgowi gyszefciorze tyż niyroz kupujōm towor gynau we tych marketach. Za to już na modnych “BIO torgach” we wiynkszych miastach – bez glutynu i bez prochōw, we plac tego ze tyrminalami i przileżytościōm ku instagramowymu bildowi – na takich to sie aż sce kupować!
U: Urlaub
- Downij: Robotnicy dostowali ajnfach pora dni fraj, coby niy padli. Nojczynścij ôstowali w dōma, coby zicnyć, ponaprowiać, a czasym zajechać byzuchować familijo. Niyszkorzij pokozały sie wczasy ôrganizyrowane i dofinansowywane z gruby, na kere ślōnscy grubiorze ciśli chutnie z cołkimi familijami.
- Terozki: Masa Ślōnzokōw zwiydzo świot, dziwie sie na nowe miyjsca i ciśnie do coroz dalszych landōw. Ale sztyjc wiynkszość z nos mo strach, coby rajzować, tōż nojczynścij ôbiyrōmy wczasy zaplanowane ôd A do Z bez rajzybiuro.
W: Wōngiel
- Downij: Źdrzōdło pijyndzy mocy ślōnskich familiji. Skuli masy wōnglu i grubōw, Gorolōm zdało sie, że na Ślōnsku wōngiel sie jy, wōnglym sie dycho i we wōnglu zebiyro wypłata.
- Terozki: Skirz usmolōnego rzōndzynio czornym złotym, ôd niego potyncjał niy ôstoł noleżycie użyty. Gruby sōm zawiyrane, grubiorze zwalniani, a warunki roboty coroz gorsze. Gorole sztyjc widzōm w nos ludzi we wōnglu ôbmiyłowanych i ku nimu rzykajōncych.
Y: Yntka
- Wdycki nojsrogszo przewoga Hanysōw nad Polokami przi szpilaniu we “Landy i miasta”. 😉
Z: Zolyty
- Downij: Zolycynie – szpacyry, godka we dwōch abo łażynie na lody – niy bōło za czynste. Nojwożniyjsi we relacyji modych byli zawdy… ôjce. Ôni kuplowali pory i po poru miesiōncach ôrganiziyrowali żyniaczka. Prawidła? Chop musioł być robotny, a baba wyzgerno. Ukłod idyalny? Ôd nij familijo mo pole, a ôd niego geld, coby na tym polu chałpa postawić. No i drzewo posadzić.
- Terozki: To, jako modzi sie poznowajōm i zolycōm, to bodej nojwiynkszo zmiana miyndzy tym, jako bōło z astarego piyrwy, a tym, jako je tera. Ludzie łażōm na moc zolytōw, do rozmiatych szteli, a jak już terfiōm “ta pasowno persōna”, to i tak spyndzajōm przōd społym pora lot, zaczym sie hajtnōm. Statek? Roztōmaicie z tym je. Ale na isto modzi majōm tera moc wiyncyj czasu, coby sie lepij poznać i świadōmie uznować z kim chcōm sie wiōnzać. I eli w ôgōle wiōnzać sie scōm.
Alfabety spōłczesnego Ślōnzoka niy idzie ôdniyść do kożdego z nos. Po prowdzie to we stu procyntach niy idzie jij ôdniyść do żodnego. Ale na isto kożdy z nos znojdzie w nij cosik ô siebie. Ściołbych, coby ta lista bōła takōm spōminajkōm. Zdrzadłym i wegwajzerym dlo nos wszyjskich. Cobymy szli z duchym czasu, niy rozpōminali do przesady przeszłości, niy dropali bolokōw, ale i cobymy nikyj niy przepōmnieli, fto my sōm. Jo głymboko dufōm, że gynau tak trza żyć – lecieć gibcyj, jak sie werci i pedzieć se “halt”, jak lotać już niy trza.
Jak przepasowaliście piyrszo tajla alfabety, to znojdziecie jōm tukej: Alfabeta spōłczesnego Ślōnzoka (1).
Na drugo tajla alfabety prosza we strzoda. A już terozki prosza do szrajbniyńcio co myślicie ô tym tekście i co mocie do pedzynio ô ślōnskości na naszej zajcie na Facebooku, pod linkiym do tego wpisu. Kożdy kōmyntorz, przajka i podowanie dalij naszych artikli zwolo nōm dōnś do szyrszego grōna ôdbiyroczy i zezwolo na przekozywanie informacyji na tymat Ślōnska i ôd niego inkszości do wiynkszej liczby ludzi.


text:
Katolski Posoł – 20. nowembra 2022
Hdy móže wěra wužadanje być, wo tym rozmysluje awtor w swojim zawodnym nastawku. Zdobom pisa wón wo přilubjenju, kotrež płaći, hdyž so křesćenjo swojemu nadawkej wěnuja.
Patron steješe w srjedźišću zhromadneho dnja prěnjowoprawjenskich dźěći ze wšěch serbskich wosadow w Njebjelčicach. Mjez druhim zhotowichu sej wotpowědnu knižku a zeznachu wšelake městna Božeho domu.
Kotry zmysł ma byće? Čehodla je čłowjek žiwy? Tutym a dalšim prašenjam chce so serbski duchowny w nowej seriji „Wěra praktisce“ wěnować. W njej chce přiležnje nastorki dać, kak móhli křesćenjo we wšědnym žiwjenju, ale tež njedźelu a swjate dny po wěrje konkretnje žiwi być.
W Rakečanskej ewangelsko-lutherskej cyrkwi móža wopytowarjo hišće hač do pjatka, 25. nowembra, wosebitu zwukowu instalaciju dožiwić. Z njej zamołwići bibliski podawk na moderne wašnje spřistupnja.
W Tuchorskim lěsu blisko Hornjeho Wujězda wotmě so tež lětsa zaso na pokutnym dnju dwurěčna ekumeniska nutrnosć. Wobrubichu ju dujerjo z Hodźija a Huski kaž tež němska Chróšćanska wosadna šola.
W Radworju wotmě so kermušne šachowe wubědźowanje. Dobyćerjej kiwaše wospjet wosebite myto, z kotrymž chce organizator jemu wažne poselstwo sposrědkować.
Njedźelu Chrysta Krala, 20. nowembra, su wšitcy młodostni na wosebity nyšpor do Chrósćić prošeni. Přizamknje so přednošk a zhromadna swačina.
Serbska protyka


text:
Jako su so před šěsć lětami w Ralbicach, Koćinje, delnich Sulšecach a Rakecach nimale w samsnym času dwójniki narodźili, bě to w Serbach mała sensacija. Dwójce je sej Předźenak dwójniki, sydom hólcow a holčku, a jich staršich na kofej přeprosył. Zašły króć bě to w meji 2013, jako dwójniki w Ralbicach, Sulšecach a Worklecach do pěstowarnje chodźachu.
Dokelž pak su Christian a Frederic z Koćiny, Lena a Luis ze Sulšec, Cosimo a Caspar z Rakec kaž tež Ludwig a Richard z Ralbic mjeztym do šule zastupili, smy sej jich, ale tež jich staršich Carolu a Enrica Langec, Birgit a Jurja Suchec, Wiktoriju Brězanec a Chrystofa Bjarša, Marjanu a Stefana Dietrichec znowa do Pančic-Kukowa na bjesadu přeprosyli. Dźěći so na zetkanje wjeselachu, a wědźachu sej minjenu njedźelu popołdnju wjele powědać. Koćinske, Sulšečanske a Ralbičanske dwójniki wšak w Ralbicach hromadźe do šule chodźa. Rakečanskaj hólcaj drje we Worklecach wuknjetaj, staj pak k nim jara spěšnje zwisk namakałoj.


text: Fajrant to koniec szychty – w robocie, szkole i chałpie. Dlo kożdego z nos bydzie łon czymś trocha inkszym. Dlo bajtlow to zabawa, łostomajte szpile i lotanie kaj sie chce. Do modziokow – dziołchow i karlusow, to czas na tańcowanie i zolyty. A dlo tych jeszcze starszych, to pora kej mogom robić to, co jym sprawio uciecha abo blank nic. Jo w te feryje nojwiynkszo uciecha miałach przi maszkycyniu łostrynżynow i kustowaniu niymi moji kamratki dlo kery zaniydugo fajrant stoł sie końcym życio i wiecznym śnikym.


text:
Wëjimk z pòwiescë Güntera Grassa
Wprzód bëlë tuwò Rugòwie, pózdzé Gòtowie ë Gepidowie, pò tëch Kaszëbi, òd jaczich Òskôr w prosti linijë pòchôdô. Za sztérk przësłôlë Pòlôsze Adalberta z Pradżi. Nen przëszedł z krziżã ë òstôł przez Kaszëbów ë Prusów seczérą zaszlachtowóny. Stało sã to w rëbôcczi wsë, a na wies mia miono Gyddanyzc. Z Gyddanyzca stôł sã Danczik, z Danczika stôł sã Dantzig, co sã pózdzé Danzig pisôł, a dzysô nazëwô sã Danzig Gdańsk.
Nigle do tegò pisënkù je doszłé, przëszle pò Kaszëbach pòmòrańsczi ksyżëcë do Gyddanyzca. Ti mielë miona jakno: Subislaus, Sambor, Mestwin ë Swantopolk. Z ti wsë stôł sã gardk. Tedë przëbëlë dzëczi Prusowie ë zniszczëlë kąsk nen gard. Tedë przëbëlë z dalek Brandenbùrgòwie ë zniszczëlë tak samò kąsk. Téż pòlsczi Bòlesław chcôł perznã zniszczëc, a Krzëżôcë mielë tak samò starã ò to, bë ne wprowôdzoné pòprôwczi zniszczeniów, stałë sã pòd krzëżôcczim mieczã znôwù widzałé.
Nagóniôjąc jigra w zniszczenia ë òdbùdowëwania, zmieniwôlë sã terô przez stalata pòmòrsczi ksyżëce, krżëżôcczi méstrowie, królowie ë antikrólowie Pòlsczi, brandenbùrsczi ksyżëce, biskùpi z Włocławka. Méstrowié bùdowalni ë rozwôlôrze nazëwôlë sã: Otto ë Waldemar, Bogussa, Heinrich von Plotzke – ë Dietrich von Altenberg, jaczi ricerzczi zómk tam pòstôwił, dze w dwadzestim stolatem, przë placu Hewéliusza, barniła sã Pòlskô Pòczta.
Przëbëlë Husycë, pòdłożëlë tuwò ë tam òdżiń ë wëcopnãłë sã. Tedë wënëkóny òstôlë Krzëżôcë z gardu, wëbórzony òstôł zómk, bò nie chcano ju w gardze niżódnegò zómkù. Gard stôł sã pòlsczi ë nie jachôł na tim lëchò. Król, jaczi tegò dokònôł nazëwôł sã Kazimierz, bëł Wiôldżim przezëwóny ë bëł sënã Władysława Pierszegò. Tedë przëbëł Ludwig, a pò Ludwigù Jadwiga. Na òżenia sã z lëtewsczim Jagiełłą ë przëszëd czas Jagielonów. Pò Władysławie drëdżim przëszëd Władysław trzecy, tedë znôwù Kazimierz, jaczi nié miôł równak za wile chãcë le ë tak trzënôscë lat dobré dëtczi gduńsczich kùpców w wòjnie z Krzëżôkama zbrëkòwôł. Jan Olbracht zajimôł sã w procëmnocë Turkama. Pò Aleksandrze nastãpił Zygmunt Wiôldżi téż Zygmuntã Stôrym zwóny. Pò rozdzélu w ksążkach historëcznëch ò Zygmnuncie Augusce przëchôdô rozdzél ò Stefanie Batorym, jaczégò miono Pòlôsze chãtno swòjim pasażersczim òkrãtom dôwôją. Nen òblégôł, òstrzelëwôł gard przez długszi czas – jakno mòże przeczëtac -, nie pòrôdzëł równak gò dobëc. Tedë przëbëlë Szwédzë ë prowôdzëlë sã téż tak samò. Ti mielë przë òbleganiém gardu tëli szpôsu, że pòwtôrzôlë to zarô cziles razë. Widzała sã téż w tim czasu Hòlandczikóm, Dëńczëkóm, Anielczikóm Gduńskô Hôwinga tak baro, że wielu cëzyńczim kapitanóm bôtów, co krziżowôłë sã na gduńsczi redze, ùdało sã stac mòrsczima herojama.
Mir w Òlëwie. – Jak piãkno ë spòkójno to zwãczi. Tuwò dozdrzôlë wiôldżi mòcôrze pierszi rôz, że krôj Pòlôchów pëszno sã do pòdzélënkù nadôwô. Szwédzë, Szwédzë, jesz rôz Szwédzë – szwédzczi szuńc, szwédzczi napitk, szwédzczi skòk. Tedë przëbëlë Ruscë ë Saksowie, bò bënë gardu sã pòlsczi król Stanisław Leszczyński tacëł. Przez tegò jedińczegò króla òstało tësąc òsemset bùdinków zniszczonëch, a jakno ju nen biédny Leszczyńsczi do Francësczi ùcëkł, bò tam jegò zãc Ludwig mieszkôł, mùszëlë mieszkańcë gardu milión zapłacëc.
Tedë òstôła Pòlskô trzë razë pòdzelonô. Prësôcë przëszlë nié wòłóny ë przemalowôlë na wszëtczich brómach gardu, pòlsczégò królewsczégò òrła swòjim ptôchã. Jesz miôł szkólny Johanes Falk bez mała tëłi czasu, bë gòdową spiéwã “O du fröliche…” ùsôdzëc, tedë przëbëlë Francuzë. Generala Napòleóna zwôł sã Rapp ë temù mùszëlë Gduńsczanié, pò biédnym òbléganiém, dwadzësca milionów franków wëgrzmòcëc. Że francësczi czas strôsznym bëł, nie je mùsz temù nie dôwac wiarë. Derowôł òn le blós sétmë lat. Tedë przëbëlë Ruscë ë Prësôcë ë òstrzëlôlë wëspã spikrzów aż do òdżinia. To bëł kùńc Wòlnegò Gardu jaczi sã Napòleón ùdbôł. Znowa nalëzlë Prësôcë mòżnotã bë swòjegò ptôchã na bramach gardu malowac, sprôwilë to téż chùtkò ë òsadzëlë wprzód na prësczi ôrt 4. regiment grenadiérów, 1. brigadã artilerëji, 1. òddzél sapérów ë 1. regiment hùzarów przëbòczny gwardëji. Blós timczasowò trzëmôłë sã we Gduńskù 30. regiment piechtôrzów, 18. regiment piechtôrzów, 3. piechtny gwardëjsczi regiment, 44. regiment piechtôrzów ë regiment fizëliérów numero 33. Zato wëcopnął sã znóny regiment piechtôrzów numero 128 dopiérze w tësąc dzëwiãtset dwadzestim rokù. Bë nick nie przepùszczëc, szło ùczëc, że òb czas prësczégò czasu rozszerzoné òstałë 1. brigada artilerëji do 1. òddzélu fòrtecznegò ë do 2. òddzélu piechtôrzów pòrenkòwòprësczégò regimentu artilerëji numero 1. Do tegò dochôdô jesz regiment piechtny artilerëji numero 2, jaczi pózdzé zastãpiony òstôł przez piechtny regiment artilerëji numero 16. Za 1. regimentã hùzarów przëbòczny gwardëji przëszëdł 2. regiment hùzarów przëbòczny gwardëji. Zato òstôł sã 8. regiment ułanów blós na krótkò w mùrach gardu stac. Pòza mùrama gardu, w môlu Wrzészcz, skòszarowóny òstôł zôpôdnoprësczi tabòrowi batalión numero 17. W czasu Burckhardtsa, Rauschningsa ë Greisersa dało w Wòlnym Gardze blós zeloną pòlicëjã. To ju bëło w trzëdzestim dzewiątim za Forstera jinaczi. Tedë bëłë wszëtczé cegłowaté kòszarë znôwù fùl wiesołò smiejącëch sã chłopów w ùnifòrmach, chtërni z wszelejaczima barniama żonglowôlë. Terô bë szło wërechòwac, jak ne karna sã nazëwôłë, chtërné òd trzëdzestegò dzewiątegò do czterdzesce piątegò we Gduńskù ë òkòlim bëłë abò we Gduńskù do Pòlôrnegò Mòrza òstałë zamùstrowóné. To równak òstôwił Òskar ë rzeczë prosto: tedë przëbëł, jak ma sã dowiedzelë, marszałk Rokosowsczi. Nen przepòmniôł sã, zdrząc na nen nie zbùrzony gard, ò swòjich wiôldżich midzënôrodnych pòprzédnikach, òstrzelôł wprzód wszëtkò do òdżinia, bë ti co pò nim przëszlë mògle sã w òdbùdowie wëładowac.
Ò dzywò przëbëlë terô pò Rusczich nie Prësôcë, Szwédzë, Saksowie czë Francuzë, przëbëlë Pòlôszë.
Z aczi-pakama przëbëwôlë Pòlôszë z Wilna, Białegòstokù ë Lwòwa ë szëkôle za mieszkaniama. Do naji przëszed Wasta, co sã Fajngold nazëwôł, przejął zarô kòlonialny króm, pòkôzôł swòji białce Lubie, jakô dali niewidzałą òstała ë nie dôwôła òdpòwiesców, dzesãtną wagã, zbiérnik na nôftã, sztangã na wùrsztã z mòsągù, pùstą kasã ë wësok ùredóny rezerwë w sklepie. Maria, jaką òn zarô jakno przedôwôczkã wzył zajił ë swòji wëimaginowóny białce Lubie bòkadno w słowa przedstôwił, pòkôzała Wascë Fajngoldowi najegò Matzeratha, chtëren leżôł ju òd trzech dniów pòd celtową deką w sklepie, bò më bez tak wielu Rusków, co na sztrasach wszãdze kòła, maszinë do szëcô ë białczi wëpróbòwôlë, nie dôle radë gò pòchôwac.
© Nen wëjimk je chrónionô ùsôdzkòwim prawã.
Dolmaczënk dlô czësto edukacjowich célów: Mark Kwidzińsczi


text:
Wolfganga Kotiseka znaje wjetšina jako kulturnika Slepjanskeho serbskeho folklorneho ansambla kaž tež jako hrajerja na dudach a huslerja. Wón pak ma tež hišće cyle hinaši hobby.
Slepo (JoS/SN). Nowa wustajeńca w Slepjanskim (SKC) Serbskim kulturnym centrumje wěnuje so wot minjeneho pjatka domjacemu swětej pawkow. Widźeć je tam nimale 120 fotow, kotrež je Wolfgang Kotisek z Brězowki fotografował. Pawki su druhi wulki hobby 67lětneho, kiž je čłon předsydstwa Slepjanskeho folklorneho ansambla a so w nim předewšěm wo instrumentalny dorost stara. Hižo w šulskim času so wón za přirodu zajimowaše. Po studiju wučerstwa swoju wědu z fachowej literaturu rozšěrješe. Ze spočatkom digitalnych kamerow so lěta 2003 tež fotografowanje přidruži. Dźensa wobsedźi Wolfgang Kotisek wjacore kamery z wotpowědnym wuhotowanjom. W SKC wustajene wobrazy pawkow je wón wšitke na swojej priwatnej ležownosći w Brězowce fotografował. 68 družin je tam zapopadnył. Mjeztym ma wón tež fotowu datowu banku jednotliwych družin pawkow.


text:
Z Horow/Bergen bei Hoyerswerda. Cerkwju njamaju na Horach, Horjańske chójźe do Wórjejc namšu, do Jańskeje cerkwje. Zeleny stwórtk pak mógu tudejšne we swójej jsy w gromadnosći bjatowaś a spiwaś. Južo wjele lět ga pšosy Birgit Patokowa na Horach zeleny stwórtk na ewangelsku domacnu nabóžninu we swójej starej bolanej brožni (Schrotholzscheune). Něgajšny superintendent Friedhart Vogel jo tenraz powědał wó śerpjenju Jezusa Christusa we serbskej a nimskej rěcy, na keyboarźe jo grał Klaus Waury z Horow. Martin Herrmann ze Ćiska jo něco cytał.
Wjele luźi jo pśišło a ławki we tej brožni su wše połne byli. Pilnje su namšarje sobu spiwali te serbske a nimske kjarliže, a ten Wóścenas paralelnje we wobyma rěcoma sobu bjatowali. Pór jich su pśišli we serbskich drastwach – a burske su teke šli žeńske, ako su pó nabóžninje wobsłužowali luźe. Wóni su nalewali kafej a źělowali tykańc.


text:
Přehlad nowinskich zdźělenkow Załožby
20. filmowa přehladka zahaji Choćebuzki filmowy festiwal
Weltspiegel Choćebuz,
20. Łužiska filmowa přehladka zahaji 7. nowembra festiwalny tydźeń 32. filmoweho festiwala Choćebuz, kiž wotměje so wot 8. do 13. nowembra 2022.
Wot škita klimy přez strukturnu změnu, wot serbskich tradicijow hač k modernje, wšědne starosće, fantazija abo lubosć - tematisce njeznaje Łužiska filmowa přehladka žane hranicy. Cyłkownje 19 přinoškow delnjo- a hornjołužiskich filmowcow so w filmowym dźiwadle Weltspiegel Choćebuz pokazaja.
Program Łužiskeje filmoweje přehladki namakaće tu.
Za najlěpši serbski film spožća Załožba za serbski lud wosebite myto, kiž je z 1.000 € dotěrowane.
Nimo toho iniciěruje załožba hižo wot 2013 sem sekciju "Heimat | Domownja | Domizna", w kotrejž so tworjenje filmowcow w Delnjej a Hornjej Łužicy ze serbskimi a regionalnymi temami zaběra.


text:
Opis książki:
Pożondanie. Władza. Usuchliwość. Co stracisz, kej walczysz ô godność Epicki roman ô rewolucyji, wojnie i miyłości. 11 listopada 1918. Lojtnant Alois Pokora wychodzi ze lazarytu na ulice zrewoltowanego Berlina. Stary świat sie skończoł. La Belle Époque umarła we ôkopach I światowyj wojny. Nowy świat sie rodzi we bolach: na zachodnim frońcie i w czasie rewolucyje, co sie przelywo bez pokonane Niymcy. Alois niy noleżoł do starego świata, niy noleży tyż do nowego. Syn ôd berkmana ze Gornego Ślonska, bez cufal wyrwany ze proletariackij familije, wszyndy sie trefio ze pogardom i ôdsztuchniyńciym. Samotny i prześladowany, ôn wierzi ino we erotyczno relacyjo ze perwersyjnom Agnes, co dominuje. We świecie, co sie skończoł, nic niy ma prawe ale. Pokora to szumny roman ô miyłości, wojnie i rewolucyji. Epicko gyszichta ô Berlinie i Ślonsku, ô Niymcach i Polokach, ô społecznych i etnicznych podziałach. Ô pożondaniu, władzy, usuchliwości i cynie, co sie ja płaci we walce ô godność.
Książka "Pokora. Edycyja śląnska" - Szczepan Twardoch - oprawa Miękka ze skrzydełka - Wydawnictwo Literackie, WL. Książka posiada 520 stron i została wydana w 2022 r. Cena 35.93 zł. Zapraszamy na zakupy!


text:
Sokoł Ralbicy/Hórki – Póst Budyšin 0:4 (0:1)
Zestawa domjacych: K. Gloxyn – Matka (81. Ričl), Schultz, Wałda (46. Materna), T. Bejma – Rawš, D. Gloxyn, Nuk, Hrjehor, Rachel (40. B. Bejma) – M. Kurjat
Jako njedźelu popołdnju Denny Gloxyn tři mjeńšiny do kónca ze šěsnaće metrow na wrota třěli a hóstny wrotar wulkotnje pjasćowaše, notěrowaše 89 přihladowarjow w Stadionje přećelstwa prěnju prawu šansu domjacych. W tutym wokomiku Budyšenjo w Delanach hižo ze 4:0 nawjedowachu, štož běchu sej zasłužili.
Kaž hižo w minjenymaj hromaj doma přećiwo Biskopicam II (1:2) a w Kulowje (0:3) bě w rjadach Sokoła znowa ofensiwa najsłabši dźěl mustwa. Zranjenaj Dawid Šołta a Pětr Domaška Ralbičanam wokomiknje chětro falujetaj. Tuž přińdźe dwutydźenska přestawka za hosćićelow runje prawje, wšako hłowy wčera po hrě pola wšěch akterow chětro wisachu.


text: Kyby yno myto, powiam wiyncej golóno!, a dziys?, na autobanie! Byłach na bezuchu u mojej nefy. Jada sie jak kozdy rołs, po autobanie nómer fiyr, kunsek sie zdrzymłach, łocuciyłach, a tu bołch granica. Budki stojóm, ślabany spuscóne, yno chopów z gyweróma brachuje. Jak joł sie erśrekowałach, śe to śe cołwómy do dołwnych porzóndków, tego bych jus nie chciała. Łokołzało śe, iz w te budki trza było piynióndze wrazić, coby my mógli dalyj jechać! Ło faróna, to ledwo kunsek autobany zbudowany, to śe zarołz trza na te trocha śćepnónć. Richtig ze wsech strón yno nołs golóm. Dyć to tak jak piyrwej, jak sie jechało bez most, abo jakoł lepsoł dróga, to trza było myto płacić. Porzóndki jak piyrwej, yno słowa inkse. Byle sie nie cołwniymy do casów jak tu bory i lase były, bo by nóm przisło na zwierzina polować. Kans do tego nie trza, sołrniki casym po wsi lołtajóm.


text:
Idejowe wubědźowanje sakskeho fondsa „Čiń sobu!“ je we wosebitej kategoriji „Žiwa dwurěčnosć“ znowa tworićelskosć na dobro našeje maćeršćiny pozbudźiło. W serialu Serbske Nowiny tule rjad drobnych a małych projektow předstajeja.
Prochnawe a roztłate drjewo je. Barba na dubowych deskach so pušća. Motiw „Braška a njewjesta“ – w lěće 2004 bě ju Běłochołmčanka Maren Behrens molowała a wot Łazowskeje gmejny na prědnim Drěwčaskim křižowanišću při wohnjowobornym domje nastajić dała – chcedźa nětko wobnowić. Domizniske towarstwo Drěwcy 99 z. t. dósta za to z fondsa „Čiń sobu“ něhdźe 900 eurow. „Nam dźe wo wjetše hódnoćenje wjesneho srjedźišća a turizma. To sej wobydlerjo přeja“, měnitaj iniciatoraj Frank Linge a Werner Bunk, wobaj wot lěta 1993 čłonaj Drěwčanskeje wjesneje rady. Werner Bunk běše dlěje hač lětdźesatkaj nawoda tamnišeje wohnjoweje wobory. Frank Linge skutkuje wot lěta 2017 jako wjesny předstejićel za Drěwcy a Lipiny.


text: Njeswačidło (JK/SN). Korona je w Njeswačanskim gmejnskim zarjedźe zawiniła stop zarjadniskeho dźěła. Nimo wjesnjanosty Gerda Schustera (CDU) stej tež nawodnica financneho zarjada a nawodnica twarskeho wotrjada schorjenej. Někotre dalše sobudźěłaćerki su runje tak schorjene abo maja karanteny dla doma wostać. Tež rěčne hodźiny minjeny tydźeń přewjesć njemóžachu. Wo tym informowaše zastupowacy wjesnjanosta Norbert Braun (rjemjesło a přemysło) na zašłym posedźenju gmejnskeje rady, kotrež bě mjenowanych přičin a přewidneho dnjoweho porjada dla poměrnje krótke.


text: Dźensa před 80 lětami rano w pjećich Moskowskeho časa započa fašistiska Němska ze złóstniskej agresiju přećiwo Sowjetskemu zwjazkej. Z njej dósta 1. septembra 1939 z nadpadom hitlerskeje Němskeje na Pólsku zahajena Druha swětowa wójna nowu dimensiju. W 3.15 hodź. překročichu fašistiske jednotki hranicu Sowjetskeho zwjazka (ZSSR) z wot fašistow wobsadźeneje Pólskeje, z Narańšeje Pruskeje, Słowakskeje, Madźarskeje a Rumunskeje a zdobychu so do wulkeho kraja: 190 němskich diwizijow z dohromady 5,5 milionami wojakow.


text: Budyšin (CS/SN). Čłonojo hłowneho wuběrka Budyskeje měšćanskeje rady rěčachu na swojim zašłym posedźenju wo tym, kotru wariantu wobjězdki južnje města maja za najlěpšu, byrnjež dotal jasne njebyło, hač budźe wobjězdka scyła twarjena. Tak to znajmjeńša wyši měšćanosta Alexander Ahrens (SPD) zwurazni. Wšako njeje to naležnosć města, ale Sakskeje. Ahrens namjetowaše tež hnydom južnu wariantu jako najspomóžnišu. Sewjerna je drje krótša, štož móhło so na kóšty wuskutkować, ma pak mnohe njelěpšiny. Tale čara by wjedła mjez Budyšinom a Hornjej Kinu po ležownosćach, kotrež słušeja do kónčiny přepławjenja. Nimo toho – na to běchu wobydlerjo hižo pokazali – by wuskutkowała dalše poćežowanja za Hornju Kinu wobchada a hary dla. Bychu-li sewjernu wariantu twarili, bychu někotre dróhi přichodnje do zamołwitosće města přešli a tak trajne přidatne kóšty zawinowali. Dale by běh dróhi logistiski centrum při nakładnym dwórnišću znjemóžnił. Centrum pak ma so stać zwjazowanska městnosć mjez dróhu a kolijemi, kajkaž by w Sakskej jónkrótna była.


text:
Niyftorzi1 jak słyszōm miyso2 na słodko, zarŏzk3 krziwiōm, a jŏ Wōm powia, że to je richtich4 dobre. A jak jeszcze bydōm te żeberka fajnie zapieczōne ze glazurōm ze tartymi ôrzechami laskowymi i miodym, to yno je wmōcić5 😉
Tyn recept6 je inspirowany kuchniōm hamerykańskōm, ale jak bydziecie je jejś, to tyn kōwbojski hut7 mogecie seblyc8 😉
żeberka wieprzowe – mie ich do koszyka wskoczōły 2 kg, ale żech mioł niyskorzi9 pŏra pōmocnikōw przi stole
aby10 liter coli- yno Wŏs11 prosza, żeby niy bōła to ta bez cukru, bo wtedy to nawet niy umia sie wyforsztelować12, co by Wōm z tego prziszło
sōl i pieprz
pó13 łeżeczki kminu rzymskego abo kminku
łeżeczka tymianku
pŏra liści bobkowych14
ździebko15 chili
połra16 łeżek miodu
połra łeżek keczupu (jŏ żech mioł taki ze tymiankym, czoskym i miodym)
gŏrść17 pomelanych18 ôrzechōw laskowych (jŏ żech je przepuściōł bez maszynka do miysa)
Pokrejcie19 żeberka na mańsze20 kōnski21 i wciepcie do gorka. Zalyjcie kolōm, dejcie tam trocha soli, pieprzu, chili, liści bobkowych i kminu. Niech sie to powarzi na małym ôgniu tak aby ze dwie godziny.
Wymiyszejcie miōd, keczup, ôrzechy i ździebko chili. Łozgrzyjcie bratruła na 180 stopni (nojlepi na opcji grill). Potyn wyciōngcie te kōnski miysa na blacha i posmarujcie glazurōm. Przipiykejcie te żeberka tak ze 20-30 minut aż się fajnie przibrōnŏcōm, a potyn już yno biercie sie za jedzynie. Ta glazura je takŏ intynsywnŏ, że styknie jak bydzie ze jednyj strōny. Smacznego!
PS A tyj zalywy niy wylywejcie, bo sie narychtujymy ś ni fajnŏ zupa 🙂
1niektórzy
2mięso
3zaraz
4naprawdę
5wcinać
6przepis
7kapelusz
8zdjąć
9później
10choć
11Was
12wyobrazić
13połowę
14laurowych
15szczyptę
16kilka
17garść
18zmielonych
19pokrójcie
20mniejsze
21kawałki


text:
Z personalnymi naležnosćemi je so Budyski wokrjesny sejmik na swojim wčerawšim posedźenju zaběrał. Tak je předsyda frakcije SPD Gerhard Lemm Uda Wićaza (CDU) jako noweho krajneho radu spřisahał.
Budyšin (CS/SN). W dalšim rozsudźe běchu wokrjesni radźićeljo Jörga Szewczyka za přirjadnika z jednaćelskim wobłukom 1 krajnoradneho zarjada wuzwolili. Za njeho hłosowaše 62 radźićelow z haj, jědnaće z ně a sedmjo so hłosa wzdachu. Sewczyk je dotalny nawoda wokrjesneho financneho zarjadnistwa a wukonja nawod nutřkowneho serwisa komisarisce. Nowe zastojnstwo wón 1. nowembra nastupi. Do jeho zamołwitosće słušeja nimo mjenowaneju dale zarjad za twarjenja a ležownosće, zarjad za wukrajnikow, žiwidła wobstražowacy a weterinarny zarjad kaž tež šulski, młodźinski a strowotniski zarjad.


text: Smochćicy (SN/CoR). Kotre wupłody a problemy přinjese imersija hornjoserbšćiny na kubłanišćach? Na tajke a dalše prašenja je wčera na prěnjej fachowej konferency Serbskeho šulskeho towarstwa (SŠT) a Domowiny pod hesłom „Dyrbimy rěčeć!“ něhdźe 60 wobdźělnikow w Smochčanskim kubłanišću swjateho Bena wotmołwy pytało. Referentka za kubłanje Domowiny Katrin Suchec-Dźisławkowa a jednaćel SŠT Andreas Ošika staj nazhonite kubłarki kaž tež wukubłanče Serbskeje fachoweje šule za socialnu pedagogiku, staršich a fachowcow na polu dwurěčneho kubłanja witałoj. Jako prěni input předstaji nawodnica Rěčneho centruma WITAJ dr. Beata Brězanowa přednošk swojeje schorjeneje sobudźěłaćerki Jadwigi Kaulfürstoweje. Wona jenož njeskedźbni na woteběracu ličbu dźěći, kotrež so dźensa po metodźe imersije kubła, ale tež na to, zo „njehodźi so imersija prosće přeco na kubłanišćach přesadźić“. Franciska Hencyna powědaše wo swojich dobrych nazhonjenjach jako němska mać dweju Witaj-dźěsći, kotrejž so dźensa na Budyskim Serbskim gymnaziju dale serbskorěčnje wukmanitej.


text:
Jak niy mołcie ciyrpliwojści1 do pieczynia, to ani tego niy czytejcie 😉 To niy torta z tych, co to sie pieke biszkopt, wciepnie na niego trocha dżymu, ślagzana2 i fertich3. Jak już fto jednak poświyńci te połra godzin, to efekt je richtig4 zaskakujōncy. Ciymno szokolada, beza, mascarpōne i śliwki moczōne we kōniaku… Robiōłech go 2 razy i za kołżym razem goście go raz-dwa wmōciyli5 😉
Co potrza?
Ciymny biszkopt:
5 jajec
4 łeżki6 mōnki pszynny
1 łeżka kartofylmyjlu7
2 łeżki kakao
5 łeżek cukru
2 łyżeczki proszku do pieczynia
Beza:
6 biōłek
1,5 szklōnki cukru
3 łeżki kartofylmyjlu
2 łeżki likieru cytrynowego abo kōniaku
trocha soli
Kryjma:
500 g mascarpōne
2 gorzke szokolady (po 100 g)
Ślagzana:
125-150 ml śmiytōnki 30 abo 36 %
1 łeżka pudecukru
1 śmiytanfix
Śliwki:
100 g suszōnych śliwek bez pestkōw
keliszek kōniaku abo brandy, abo whisky
keliszek wody
Pieczynie trza sie rozłożyć na 2 dni- nojprzōd biszkopt i beza, a na drugi dziyń kryjmy.
Na samym poczōntku zamoczcie sie tyż w kōniaku z wodōm pokrōne śliwki- jakby co, to mogecie tyż dać 2 keliszki kōniaku i niy dołwać wody.
Tera biszkopt. Rozgrzyjcie sie piec na 165 stopni i przigotujcie sie tortownica- jak mołcie8 tako zamykanoł, to na ta dolnoł czyńść mogecie sie dać piapiōr9 do pieczynioł.
Biołka łoddzielcie od żōłtek i przesiyjcie sie ta mōnka i kakao. Do tych biōłek wciepcie10 trocha soli i ubijcie. Pod kōniec wsypcie tam cuker i dalyj ubijejcie. Po jednym11 wciepujcie żōłtka, potyn12 zmniyjszcie13 łobroty14 i wsujcie15 tam ta mōnka, kakao i proszek. Ubijejcie jeszcze trocha i wlyjcie16 to do ty17 tortownicy- i rajn18 do pieca na 35-40 minut. Jak bydziecie jōm wyciōngać, to odwrōćcie ta forma do gōry dnym i ściepnijcie19 na stōł (ze 20 abo i 30 cm). I niech sie łona20 tera trocha łodpocznie.21
Beza. Ubijcie sie biōłka na beza (wciepcie tam trocha soli). Potyn dejcie tam cuker i ubijejcie, aż sie rozmiyszoł. Na sōm kōniec wmiyszejcie kartofylmyjl i wlyjcie likier abo kōniak. Przigotujcie sie 2 blachy, wyłōżcie na nie papiōr do pieczynioł i odrysujcie na nim 2 kōłka wielkości dna tortownicy. Tera na kołżde kōłko wyłōżcie po pó22 ubityj masy i rozsmarujcie. Na tym kōnsku, kery pódzie na wiyrch, mogecie łeżkōm postawiać take szpice- fajnie bydōm wyglōndac po upieczyniu. Rozgrzyjcie bratruła23 na 180 stopni i wrojście24 tam obydwie blachy- nojlepi we piecu ze termoobiegym. Jak już bydōm we środku, to zmniyjszcie na 100 stopni i niech to tam posiedzi 3 godziny. Po jakimś czasie mogecie tyż na chwila otwiyrać leko tyn piec, żeby uciykła para- połra razy.
A tak minōł dziyń piyrszy.
Na drugi- dziyń fajeru25– przekrejcie biszkopt na pó. Mogecie go tyż leko nawilżyć kōniakym zmiyszanym ze wodōm, yno żebyjście sie potym tōm tortōm niy naprali26.
We gorku abo misce nad wrzōncōm wodōm rozpuście sie te 2 szokolady. Do miski dejcie mascarpōne i zmiksujcie ze łozpuszczōnōm szokoladōm- kryjm je fertich.
We inkszyj misce ubijcie śmiytōnka i dejcie do ni łeżka pudecukru i śmiytanfix.
Teraz sie bierymy do nojważniyjszyj roboty. Na spodek patery abo talyrza idzie placek biszkoptu. Na niego smarujecie połowa kryjmy z mascarpōne i na to wciepujecie połowa śliwek.
Tera przidzie beza, na nia ślagzana i drugi placek biszkoptu. Na biszkopt reszta kryjmy, śliwki i na sōm wiyrch beza. Wrojście to na chwila do lodōwki i… na stōł. Smacznego 🙂
1cierpliwości
2bita śmietana
3gotowe
4naprawdę
5zjedli 😉
6 łyżek
7 mąki ziemniaczanej
8 posiadacie
9 papier
10 wrzućcie
11 pojedynczo
12 później
13 zmniejszcie
14 obroty
15 wsypcie
16 wlejcie
17 tej
18 do środka
19 zrzućcie
20 ona
21 odpocznie
22pół
23piekarnik
24włóżcie
25uroczystości
26wstawili


text: Njeswačidło (JK/SN). Na žurli wjesneho hosćenca zetkachu so předwčerawšim Njeswačanscy gmejnscy radźićeljo k swojemu poslednjemu lětušemu posedźenju. Kaž wjesnjanosta Gerd Schuster (CDU) k zahajenju rjekny, njetrjebali so samo na sebi zetkać, dokelž wažnych wobzamknjenjow njeje. Po tym zo pak bě posedźenje w nowembrje wupadnyło, je tola hišće trjeba było wo někotrych naležnosćach gmejny rěčeć. Tak wutoru wječor přiwšěm k wjacorym wobzamknjenjam wuradźowachu, zakónčejo we wšěch wobłukach napjate lěto.


text:
Idyntyfikatōr podmiotu: SCP-PL-GŚ-EX-J
Klasa podmiotu: Bezpiyczny
Poziōm zagrożynia: Bioły ○
Specjalne Czynności Przechowawcze: Cało hołda SCP-PL-GŚ-J trzimano je w izbie Dr Bercika w Ośrodku Czternostym. Ino łōn wiy, jak sie ôbchodzić z objektym.
Ôpis: SCP-PL-GŚ-J wyglōndŏ choby bioły proszek, kery padŏ w zima na placu koło Ośrodka Czternostego i cŏlym terynie Górnego Ślōnska.
Niy do sie przebadać SCP-PL-GŚ-J na gynau, ôd razu sie roztopio w rynkach. Roztopiony wyglōndŏ choby zelter, ino w smaku przepōminŏ wongiel. Niy wiadōmo, czy je to przez zmaraszōny luft, czy je to zupełniy nowŏ substancyjo.
Przełōnaczōne badaniŏ pokŏzały richtich to je choby wongiel, ino na opak. Kej wrazić to do kachlŏka abo innygo pjeca, ôd razu gynau gasi flama. Odkrywca tego cudu, Doktur Bercik niy wie, skōnd to sie biere, ale gŏdŏ co trza dalij to badać.
Notatka: Jeruna kandego, ô Pōn Boczku, co jŏ żech łodkrył! Czego nikt nigdy tego niy wciepoł do piyca, jŏ zbija na tym fortuna! Pierzińskie paciuloki ino paczą, by to spotrzebować dlŏ siebie! Ni dōm, cały bioły wongiel wyzbierom!!!
Dodatek: Fragment nagrania z kamery kotłowni centralnej Ośrodka 14.
Dr Bernard: Jŏ żech gyniusz, jŏ żech Einstein!
Agent Gustaw: Poczkej, kukna ino czymu tak piździ… Bercik!!! Coś Ty odpierdolił?!
Dr Bernard: Przestōń fandzŏlić, bioły wongiel żech odkrył!
Agent Gustaw: Franc, pōdź tu!!!
Agent Franciszek: Co je… ô pierōna…
Dr Bernard: Gyniusz nad gyniusze!!! Sio ôde mie, chapole!!!
Agent Franciszek: Bercik, broł żeś dzisiej pile?
Agent Gustaw: Wezwij no Technicznych, powiydz że Bercik zasroł piyc w kotłowni śniygiem…
Dr Bernard został uznany za niepoczytalnego podczas gaszenia pieca ciepłowniczego. W jego biurze zastano wybite okno i kilkadziesiąt kilogramów roztapiającego się śniegu. Niezrozumiały raport (Pierzińskie gōrŏle! — Dr Bernard) dotyczący SCP-PL-GŚ-EX-J został poddany rewizji i usunięty z bazy danych.


text:
Posuchejcie roztomiłe karlusy, co sie przidarziło jednymu Hanysowi skuli wynokwianio a poprawianio swoji frelki.
We drugi wsi miyszkali fest bogaci przociele łod naszej starki. Mieli wielgo gospodarka a młyn, ale cera Bog doł im yno jedna. Margitka była dziołcha spokojno a bogobojno i nojlepszy, toby do klosztoru szła, ale łojcow i było żol, bo kery by ich na starość zaopatrzył? Bezto śnimi łostała. Jak i minyło dwaścia piyńć lot a żyniok sie niy znod, łojce sami pomyśleli ło tym, coby jom wydać. Mamulka Margitczyno była hubno baba ze miasta i bezto była rada, jak ku dziołsze chcioł chodzić synek łod miejskigo syndzigo. Łojciec na to krziwo patrzoł, bo zaroz sie na tym synczysku poznoł! Mody był niyrobisz a niyuk a jego łojce se wykombinowali, coby go bogato łożynić, a teroz im tako prziwilijo sama we rynce wlazła! Hanys przijechoł na zolyty bryczkom, wystrojony jak we niydziela do kościoła! Tyn karlus se wielce na sia myśloł, zdało mu sie , że yno łon je nojgryfniyjszy, nojmondrzyjszy i wszyski dziołchy na niego polecom, bo łon je synek łod syndzigo! Sztyjc mu cosikej na Margitce niy sztimowało, a to że sie po chopsku łoblyko, a to że po naszymu godo, a miała by gryfnie godać po nimiecku jako ludzie we mieście, chocioż łon som ani wiela niy poradził...
Jedyn roz wzion dziołcha na muzyka do miasta, ale jak yno wleźli, to Hanysowi prziszło do gowy, że Margitka we tych swojich łachach wyglondo, jako dziywka, co ich wiela u miejskich paniczek służyło, bezto wcis jom do roga sale i ani śniom niy tańcowoł, chocioż fest sie napiyrała. W końcu i padoł:
– Jakbyś mie posuchała, tobyś mi teroz gańby niy robiła!
Dziołcha zaroz mu sie łodżarła:
– Wiysz Hanys, jak mie niy chcesz, tak jak stoja, to cie osrom jak sie nastroja!
A szła tańcować ze modym kowolym, co sie bardzi miyndzy ludzi nadowoł!
GRYMLINO


text:
Dieter Redo.
Dnja 18. apryla jo Eva-Maria Stange, sakska ministarka za wuměłstwo, znate cyniła, až Juliana Kaulfürstowa a Dieter Reddo dostanjotej Zejlerowe myto lěta. To jo myto za serbsku rěc. Jury jo naraźiła wobeju za swój pśesegajucy pśinosk za rewitalizaciju slěpjańskeje serbšćiny. Myto Sakskego statnego ministarstwa za wědomnosć a wuměłstwo preměrujo wuznamne wugbaśa na pólu pśiswójenja, wužywanja a rozšyrjenja serbskeje rěcy a myto jo dotěrowane z 5.000 eurami. Ministarka Stange jo mytowanyma gratulěrowała a se jima źěkowała za jeju njewomucne źěło, ako zapśimjejo rewitalizaciju slěpjańskeje serbšćiny we tej wósaźe, ako pśesega generacije.


text:
Na osiedlu mieszkoł Gienek, karlus do zabawy, Gienek to był fajny synek, Gienek to był fajny synek – ino pies na baby,
Jak już dziołcha se upatrzył, musioł ją skosztować – szkuboł, mamioł, obiecywoł, szkuboł, mamioł, obiecywoł, aż straciła głowa,
Dziołchow mioł wiela chcioł, ino że się troszka boł, żeby kiero go na siła se niy owinyła. Dziołchy na Gienka leciały, chopcy sie go boli, bo ich czasem proł po pysku, bo ich czasem proł po pysku, jak przy piwie stoli.
Kiedyś w knajpie na kolegach połomoł trzy stołki, bo niystety mioł tyn pieron, bo niystety mioł tyn pieron słabość do gorzołki. Dziołchow mioł wiela chcioł, dziołchow mioł wiela chcioł ino że sie trocha boł, żeby kieroś go na siła se niy owinyła.
Prziszoł jednak czas na Giynka, musioł sie ożynić, bo niystety zrobioł dziecko, bo niystety zrobioł dziecko jednej dziołsze z siyni. Kolegami tyż niy rządził prawie już od roku, bo dopadli go na hołdzie, bo dopadli go na hołdzie kiedyś po ciymoku. Dziołchow mioł wiela chcioł, ino że sie troszka boł żeby kiero go na siła se niy owinyła, żeby kiero go na siła se niy owinyła…
Piosenka z ostatniej płyty Grzegorza Poloczka – muzyka Andrzej Minkacz, słowa Grzegorz Poloczek


text:
4. decymbro, jak kożdego roka na Ślůnsku fajruje sie Barbůrka. Je to niýôbyczno ôkazjo dlo nos, coby spůmnieć sie, jako trudno robota je na grubie a dlo grubiorzy, coby můgli fajrować nostympny rok szczynśliwie przerobiůny na dole.
Bezmaś we kożdym sztadzie na Wiyrchnim Ślůnsku, 4 grudnio fajrowano je Barbůrka. We tyn dziyń grubiorze idům do kościoła na mszo porzykać do Świyntyj Barbary ô nostympny szczynśliwy rok roboty na grubie ai podziynkować za tyn ôstatni.
Je to tyż ôkazjo do fajrowanio ze swojimi kamratami ai na rostolicznych galach. Choby na takij, jako uostala sbajslowano bez PGG. Pokozywane tam bůły plany na nostympne lata, czyli dwa nowe energetik bloki na wůgnel ai plany fedrowanio aże do 2050. Bůły tyż ôdznoczynia a nadowanie grubskich stopni.
We Rudzie Ślůnskij trodycyjnie juże bůł tyż przemarsz do Kościoła pw. Matki Boskij Růżańcowyj we Halymbie, kaj ôdprowiůno uostała Mszo Świynto we intyncji wszyskich grubiorzy. Na nij to farorze życzyli wszyskigo nojlepszego, coby robota bůła lżyjszo a zowdy szczynśliwych zjazdůw. Spůminali tyż, coby wszyske bermůny byli dobrymi chopami a ôjcami.
I my sam jeszcze roz winszujymy nojlepszego a dobrego nostympnego roku na grubie.


text:
Jak my se tak społu berały, do izby wloz jeji wnuczek, co praje prziszoł ze szkoły a łod dźwiyrzi sie pytoł:
– Babcia, kaj jo sie narodził?
– Jak to kaj? – dziwowała sie starka. – Przeca we naszyj familiji!
– E, jo mioł na myśli co inkszego: we szpitalu abo w doma?
– No przeca we szpitalu! Dzieci boczonie niy noszom, to som yno bojki, już my roz ło tym godali ! – kamratka chciała gibko skończyć godka ze wnukiym, ale mały sie dali dopytowoł:
– A mama?
– We szpitalu!
– A ty, babcia?
– Jo, syneczku, narodziłach sie
w doma, bo piyrwej dzieci sie yno
we chałpie rodziły...
– Wiysz co babcia, niy gorsz sie, ale musza sie ciebie cosikej spytać: je to możliwe, żeby Kuba Gyncek ze moji klasy był tak stary jak ty, bo łon godo, że tyż sie w doma narodził?
Na to my łobie gruchły śmiychym,
a syneczek sie rozbeczoł, że sie śniego śmiejymy.
Łobie my miały ciynżko mu przetłumaczyć, że teroz sie tyż czasym zdorzo, że nikero mamulka chce dziecko porodzić w doma abo maluszek sie tak fest na świat ciśnie, że mamulka do szpitala niy zdonży. Synkowi to cosikej niy sztimowało i niy poradził nom uwierzić!
Jak maluśki poszoł do swoji izby, zaczły my spominać, jako to hańdowni było.
Nasze starki miały i po dziesiyńć dziecek a wszyskich porodziły w doma! Czasym we mieście przi porodzie była hebama, ale na wiosce i tak wiykszinom dziecka łodbiyrały starki, mamulki abo doświadczone ciotki. Doktora sie wołało yny jak było źle! Bezto nikedy modo matka umrziła zanim ku ni dojechoł! Teroz pod tym wzglyndym baby majom trocha lepi. We szpitalu majom fachowo pomoc, ale tam som yno cudzi ludzie, a tako wylynkano modo dziołcha potrzebowała by rodzinnego sparcio! Wiym, co godom, bo samach to przeżyła bez trzidziyści lot nazod!
Bezto roztomiłe doktorki, doktory, hebamy a flyjgery w dniu Waszego świynta życza Wom wszystkim, cobyście niy zapominałi ło tym, że my som yno ludziami a byście do nos, pacjyntow, trwani a życzliwość mieli.
Jak my se tak społu berały, do izby wloz jeji wnuczek, co praje prziszoł ze szkoły a łod dźwiyrzi sie pytoł:


text:
Rajza po Ziymi Raciborskij
Niýdaleko ôd nos, wele cyrklujůncyj Ôdry leży piykny a tajymniczy land zmianowany Ziymiům Raciborskům. We tym landzie poradzi sie snojś mocka kościołůw ze szerwůnyj fercki a downe palace. Je to land, we kerym stykajům sie roztomajte granice. Sam poradzi sie poczuć historyjo we kożdyj małyj nawet ceście abo na ściyżkach we lesie. Sam we parkach poradzi sie czowiek wyciszyć a choć trocha dychnyć.
Te rejůny to interesantne miyjsce na rajza ze historyjům Ślůnska a noturům we tle. Beztuż zobejrzcie sie, kaj werci sie być we Ziymi Raciborskij.
1. Palac Eichendorffa we Łubowicach
Joseph von Eichendorff – znany, wybitny ślůnski poeta a pisorz. To tukej prziszoł na świot, tukej przeżůł swoje piyrsze lata. Wele tego, co uostało ze Pałacu Eichendorffůw, uozciůngo sie piykny park. Przi szpacerowaniu po nim przełazi sie 200 letniům alejům grabowům ai mijo stowek ze szykownům sztucznům wysypkům. Werci sie tyż pamiyntać, coby po drůdze wlyź do Izby Pamiynci Poety.
2. Pałac we Wojnowicach
Downo rezydyncjo Johanna Karla Christiana Kuh, szpecjalisty chirurga, kery ôd poczůntku zrobiůł sam klinika chirurgiczno. Mało kej sie zdarzo, coby downe palace zachowały sie ôd wojny we takim dobrym stanie. Tyn mioł tyla szczyńscio, a dziynka tymu teroźnie mogymy podziwiać łůnego szykowny wyglůnd. Rajn poradzi sie wlyź do Muzeum Downyj Wsi, na wizualno lekcjo historie czeko na kożdego. Co interesant, niý ýno bajtle, abo młodziyż, ale tyż mocka starzikůw niý zno juże hołdy ze tych rzeczy, kere sům sam wystowiůne. Beztuż tym barzi werci sie je zwiydzić, a poznać trocha historie dnio codziynnego miynkszańcůw Wojnowic, kerzi te ekspůnaty ôddowali ze swojich haupůw. A po Muzeum szpacyr we Parku wele Pałacu.
3. Muzeum Kowolstwa we Biyńkowicach
Krům barokowego kościoła, starego młyna ai sypanio, werci sie we Biyńkowicach nadwiydzić Muzeum Kowolstwa. Tak po prowdzie te muzeum to staro kowolnia, kero ôd downa klůdzůno je bez familio Sochůw. Sztartnůł ja we 1702 roku Jan Socha. Potyn ze zamiłowanio bez nostympne storocza kludzili ja dalij potůmne. Kej wejrzymy rajn, to poradzymy tam uoboczyć, jak kejsik wyglůndała robota kowola ai łůnego sprzynt. Przi tymu poradzi sie posuchać interesantnyj ôsprowki ô historyji Kowolnie ai piyrszym jeij kowolu.
4. Zůmek Piastowski we Ratiborze
Ô zůmku bůło juże wiadůmo ôd IX storoczo, kej to anůnimowy skryba wspůmnioł ô grodzie Golynżycůw. Niýskorzi zůmek we włodaniu mieli roztoliczne ksiůnżynta a hercogi tyj ziymie. Po wojnie uostoł łůn znajcjůnalizowany, jak hołda inkszych rzeczy. Na szczynściý we 2009 udało sie go wyrychtować. Dziynka tymu mogymy teroźnie podziwiać tyn szykowny zůmek. Przi tymu werci sie wlyź a pouoglůndać roztoliczne interesantne wystowki. Kej zaś sie zmachocie, wlyźcie sie na chwila do starego browaru, kaj poradzicie sie napić, abo skosztować choć trocha biyru warzůnego sam ôd XVI storoczo.
5. Muzeum we Ratiborze
Jednym ze nojstarszych a nojbogatszych we ekspůnaty muzeůw na Ślůnsku je te ze Ratibora. Sbajslowane łůne uostało we piyrszych latach XX storoczo we ôpuszczůnym stawiyniu sakralnym. Ôd tego czosu prezyntuje materialne a niýmaterialne kultůr dziydzictwo ratiborskigo landu ai cołkigo Ślůnska. Teroźnie wystowki sům juże we 3 stawiyniach muzeum. We zbiorach poradzi sie snojś perełki historyczne, artistyczne, te swiůnzane ze samym Ratiborym, ale tyż i Ślůnskym. Co interesant sbajslowano sam uostała nawet ekspozycjo mumie egipskij wroz ze kartonażym a zarkofagami.
6. Zobytkowo Sztela Klajnbanki we Rudach
Bana do Rud Wielkich zajechała 25 marca 1899. Wtedy to napoczła jeździć tam klajnbanka, kero leciała ôd Gliwic bez Niýborowice, furt aże do Ratibora. Bezmaś we postrzodku tyj 51 kilometrowyj trasy postawiůno uostała sztela we Rudach Wielgich. Bůł to nojsrogszy banhof na cołkij tyj sztrece, kaj poradziůło sie snojś werksztele do naprowianio, glajzy postojowe ai wichajster do ôbrocanio cugůw. Sům banhof to stawiŷni dwusztokowe na planie prostokůnta ze pýwnicami a fiślům na dachu. Niýstety po wojnie dugo niszczoł, aż do czosu, kej wtoś postanowiůł go wyretować. Tyla szczyńscio, iże ôd poru lot dbo sie już ô ta zobytkowo sztela a bajsluje sam roztomajte turistik atrakcje, choby dejmy na to rajza klajnbankůw, abo tymatyczne wycieczki dlo zorganizowanych grup.
Zobytkowo Sztela Klajnbanki we Rudach
7. Rezerwat Przirody Łynżczok
Kej zaś chcecie sie trocha dychnyć ôd tyj historie, abo po prostu chcecie poszpacerować we kůntakcie ze noturům, to skierujcie sie do Rezerwata Przirody Łynżczok. Tyn kůnsek lasa, kery skuli swojego przirodniczo cynnego bogactwa flory a fauny stoł sie rezerwatym, noleży do nojsrogszych tego typu na Ślůnsku. Ku tymu podle ôszacowanio je łůn na piyrszym placu jak łazi ô liczba ptokůw, kere sie tam snojdzie. Na prowda gyfnie wyglůndajům tyż stowki, kere zrobiůne uostały sam bez Cystersůw miyndzy XIV a XV storoczym do hodowanio rybůw. Cynne wartości przirodnicze majům tyż stare aleje nagroblowe, kere sům sam ôd praje 300 lot. Kej zaś chcymy poznać trocha historie, to werci sie przyńś na dworek feštra, co snojdymy miyndzy stowkami Ligotniki a Brzezinioki na południu rezerwatu. Postawiůny łůn sam uostoł bez włościciela Babic wele 1783 roka.
8. Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich
Eli zaś zoleży Wům nojbarzi na kůntakcie ze przirodům, a cołki dziyń chcielibyście spyndzić na świyżym lufcie, styknie przejechać sie na Cysterske Kůmpozycje Krajobrazowe Rud Wielgich. Tyn Park Krajobrazowy uozciůngo sie miyndzy Gliwicami, Rybnikiym, Ratiborym a Kyndziyrzynym-Koźle. Nojcynniyjszy je sam rezerwat „Łynżczok” wele Ratibora, kaj je las łyngowy, aleja zobytkowych strůmůw a roztoliczne kolana Ôdry. Interesantne tyż moge być Arboretum Bramy Morawskij we Ratiboru, Pojeziyrze Palowicke ai magiczne place zmianowane „Głymbokie Doły” a „Kencerz”. Ze cołkům tům noturům wspůłdziało tyż kultůr kůmpleks zrobiůny bez Cystersůw, ôd kerych wziyno sie miano Parka. Skludzili łůni sie sam wele XIII storoczo a dziynka swoij maksymie: „rzykej a růb” zrobili sam na prowda dużo. Co interesant, przi cołkij tyj robocie mieli nojbarzi we zocy notura, a dziynka tymu stawiynia klasztorno-palacowe wroz ze pocysterskim kościołym ze XIII storoczo szykownie pasujům do cołkigo Parka Krajobrazowego.
Przeczytej po Polsku ->>
Wycieczka po Ziemi Raciborskiej
Niedaleko bo, w dolinie meandrującej Odry znajduje się przepiękna i tajemnicza kraina zwana Ziemią Raciborską. To kraina kościołów z czerwonej cegły, dawnych pałaców. Rejon, w którym zacierają się granice, gdzie historię Śląska czuć w każdej raciborskiej uliczce a leśne ścieżki i pałacowe parki pozwalają się wyciszyć i odpocząć.
Idealne miejsce na wypad, gdzie poznacie historię Śląska a jednocześnie odpoczniecie.Zobacznie jakie miejsca musicie uwzględnić w planie swojej wycieczki.
1. Ruiny pałacu Eichendorffa w Łubowicach
Miejsce urodzenia słynnego śląskiego poety i pisarza. To tu spędził swoje młodzieńcze życie. Warto poprzechadzać się po przypałacowym parku. Niezwykła tutaj jest 200 letnia aleja grabową oraz staw ze sztuczną wysepką. Będą w Łubowicach nie można zapomnieć również o wizycie w Izbie Pamięci Poety.
2. Pałac w Wojnowicach
Dawna rezydencja Johanna Karla Christiana Kuh, specjalisty chirurga, który od początku utworzył tam klinikę chirurgiczną. Dziś mimo wojennej zawieruchy pałac jako jeden z nielicznych cieszy się wspaniałym wyglądem. Funkcjonuje tam również „Muzeum Dawnej Wsi” – wizualna lekcja historii dla każdego. Nie tylko dzieci, ale i młodzież, a także wiele osób w starszym wieku, nie potrafią już nazwać ani określić przeznaczenia niektórych wystawionych przedmiotów, co tylko podkreśla słuszność pomysłu utrwalenia ich dla potomności. Naprawdę warto to wszystko zobaczyć. Wiele eksponatów to autentyczne sprzęty dawnych mieszkańców Wojnowic. Również pałacowy Park jest niezwykle zadbany.
3. Muzeum Kowalstwa w Bieńkowicach
Obok barokowego kościoła, starego młyna oraz spichlerza, warto w Bieńkowicach odwiedzić muzeum kowalstwa. To muzeum to zabytkowa kuźnia, którą prowadzi rodzina Sochów. Co ciekawe w 1702 roku kuźnię założył Jan Socha. Do dziś potomkowie rodu nie ukrywają swojego zamiłowania do sztuki kowalskiej. Warto wpisać to miejsce do planu wycieczki i zobaczyć jak niegdyś wyglądała praca oraz sprzęty kowala. Jednocześnie można wysłuchać ciekawej historii o pierwszym założycielu oraz o pracy w kuźni.
4. Zamek Piastowski w Raciborzu
Początki tego zamku sięgają IX wieku, kiedy to anonimowy skryba wzmiankuje o grodzie Golężyców. Później zamek zamieniał swoich właścicieli, stając się rezydencją wielu książąt i właścicieli tych ziemi. Po wojnie został on znacjonalizowany, jak większość tutejszych dóbr. Na szczęście w 2009 rok udało się wykonać gruntowną renowację zamku. Dzięki temu możemy go obecnie podziwiać w pełnej krasie. A warto tam zajrzeć ze względu na liczne atrakcje i możliwość zwiedzenia wielu ciekawych wystaw. Przy okazji warto też odwiedzić stary browar istniejący już w XVI wieku.
5. Muzeum w Raciborzu
Muzeum w Raciborzu jest jednym z najstarszych i najbogatszych w eksponaty muzeów na Śląsku. Powstało na początku XX wieku w opuszczonym budynku sakralnym. Przez wszystkie lata swojej działalności prezentowało i prezentuje dziedzictwo kulturowe materialne i niematerialne regionu raciborskiego i Śląska. Obecnie eksponaty znajdują się już w 3 budynkach muzeum. Za pomocą swoich zbiorów popularyzuje historię, sztukę, kulturę materialną we wszystkich jej aspektach, promując nie tylko instytucję, ale także Racibórz na terenie kraju i za granicą. Co ciekawe, zorganizowano tam również ekspozycję mumii egipskiej wraz z kartonażem i sarkofagami.
6. Zabytkowa Stacja Kolejki Wąskotorowej w Rudach
Kolej w Rudach Wielkich pojawiła się 25 marca 1899 roku. Oddano wówczas do użytku linię wąskotorową prowadzącą z Gliwic przez Nieborowice jako pierwszy etap projektu przewidującego doprowadzenie linii kolejowej aż do Raciborza. Niemal dokładnie w środku 51 kilometrowej trasy zlokalizowano stację w Rudach Wielkich, największą na całej linii. Znalazły się tam warsztaty naprawcze taboru, tory postojowe dla wagonów i lokomotyw, punkt obrządzania parowozów i trójkąt torowy do ich obracania. Główny budynek dworcowy to dwupiętrowy obiekt na planie prostokąta podpiwniczony z poddaszem. Powojenne zniszczenia długo czekały na odbudowę i przywrócenie blasku temu miejscu. Na szczęście od jakiegoś czasu stacja stała się atrakcją turystyczną, która oferuje wiele ciekawych atrakcji, jak np. przejazd kolejką, albo wycieczki tematyczne dla zorganizowanych grup.
7. Rezerwat Przyrody Łężczok
Gdy już zmęczycie się troszkę historią lub po prostu chcecie pospacerować ciesząc się pięknem natury, to skierujcie się do Rezerwatu Przyrody Łężczok. Ten kawałek lasu, który ze względu na swoje przyrodniczo cenne bogactwo flory i fauny, stał się rezerwatem, należy do największych tego typu na Śląsku. Dodatkowo szacuje się, że pod względem liczby gatunków ptaków, rezerwat dzierży palmę pierwszeństwa na Śląsku. Dużą atrakcją rezerwatu są również występujące na jego terenie stawy, które zostały założone do hodowli ryb przez rudzkich cystersów na przełomie XIV i XV wieku. Jedną z najcenniejszych wartości przyrodniczych rezerwatu są stare aleje nagroblowe powstałe co najmniej dwieście kilkadziesiąt lat temu. Na terenie Łężczoka znajduje się też jeden z obiektów zabytkowych gminy, wpisany do rejestru zabytków - dworek myśliwski usytuowany pomiędzy stawami Ligotnik i Brzeziniak, w południowej części rezerwatu. Został zbudowany przez właściciela dóbr Babice około 1783 roku.
8. Park Krajobrazowy „Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich”
Jeżeli cenicie przede wszystkim przyrodę i chcielibyście spędzić cały dzień na łonie natury, na pewno warto rozważyć Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich. Ten Park Krajobrazowy rozciąga się między miastami: Gliwice, Rybnik, Racibórz i Kędzierzyn Koźle. Najcenniejszym przyrodniczo obszarem jest rezerwat „Łężczok” w rejonie Raciborza, chroniący wielogatunkowy las łęgowy, aleję zabytkowych drzew oraz starorzecza Odry, będące miejscem lęgowym ptactwa. Z ciekawszych obszarów Parku wymienić można Arboretum Bramy Morawskiej w Raciborzu, tzw. Pojezierze Palowickie oraz uroczyska „Głębokie Doły” i „Kencerz”. Obok naturalnych walorów przyrodniczych do szczególnych wartości obszaru należy krajobraz kulturowy, powstały w wyniku gospodarki pracowitych zakonników, cystersów, sprowadzonych na te ziemie w połowie XIII w. zespół klasztorno-pałacowy wraz z pocysterskim, XIII-wiecznym kościołem stanowi najcenniejszy zabytek parku.


text:
Ôba majōm potym dziecka, wnuki a prawnuki i to je prowda! Ale niy wszyjscy sōm jednacy! Jedyn mōj ujek dycki se szpasy robiōł, że we jego wsi baby do niygo brakło, a do drugi iś niy chcioł, bezto sie niy ôżyniył! Mōj potek, co tyż do kōńca życio bōł „stary karlus”, zaś na kożdej dziołsze, co mu mamulka polycała, dycki jakiś feler znod. Dziepiyro jak mu pizło piyndziesiōnt, ōma dała mu pokōj, a roztōmiły ujek do roboty chodziył, ale we kożdo frajno kwila żył jako chcioł. Mioł smak, to se jod same niyzdrowe jodła! Spać chodziył kej se uznoł, bezto rano niyrod stowoł, a dycki godoł, że je mu s tym dobrze, bo żodyn mu nad uchym niy brzynczy! Jedna moja cioteczka tyż sie niy wydała, ale mało ô tym godała. Bezmała miała jednego karlusa do żyniaczki ale jejimu tatulkowi sie niy widzioł, chocioż synek bōł robotny. Isto ciotczyn tatulek se myśloł, że po jego umiłowano cera jaki princ na biołym kōniu przijedzie! No a potym wiyncy sie żodyn brocz niy trefiył i cioteczka ôstała sama. Mamulczyna kamratka wysztudyrowała na rechtōrka. Dycki godała, co ôna mo ku tymu powołani, bezto sie wydować niy bydzie, bo wszyjskim dzieckōm przaje, jakby to były jeji! Jednako jak poszła na pynzyjo, ôstała cołkiym sama. Bōło ji dziepiyro bez piyndziesiōnt lot, a niy wiydziała, co bydzie dali we swoim żywocie robić! Jedyn roz przijechała ku ni ciotka ze Rzeszowa, a radziyła ji tak: Wiesz co Gabrylko, na tym świecie tak jest, że jak burza szaleje, to lepiej się skryć za byle krzakiem, niż stać we szczerym polu! Eli jōm Gabrylka posłuchła, tego niy wiym, bo hnet po tym se ze Żorōw wykludziyła aże nad morze. Kejś baba bez chopa nic niy znaczyła, bo sie żodyn za niōm niy ujōn! Dzisio baby sōm wyuczōne jak chopy i same na sia zarobiōm, a czasym do dōm wiynkszy geltak prziniesōm niż jejich chopeczek!
Być tym singlym, to może je i fajnie, jak sie to robi ze swoji dobrej wōle, a niy ze musu! Musza sie przyznać, że jo bych tak niy poradziła, jo swoji familiji przaja, a jeżech rada, że jōm mōm!


text: Malešecy (CS/SN). Sanitarne připrawy w towarstwowym domje „Sprjewina parla“ w Połpicy (Halbendorf) w Malešanskej gmejnje zawěrno přemoderne njejsu. Tohodla dyrbja je nuznje ponowić. Zo móhli so čłonojo Malešanskeje gmejnskeje rady wo tuchwilnym stawje přeswědčić, přewjedźechu woni swoje posedźenje předwčerawšim w „Sprjewinej parli“. Tam mějachu wudawkam we wobjimje 12 000 eurow přihłosować. Sanitarne dźěła za tule sumu přewozmje Gärtnerec firma z Barta. Dale wobstaraja firma Hantke elektrodźěła za 1 100 eurow, firma Hanisch blidarske dźěła za 500 eurow a Baslerec předewzaće molerske dźěła za 2 500 eurow. Dokelž dyrbja hosćency cyły nowember začinjene měć, maja rjemjeslnicy w Połpicy přichodne tydźenje swobodnu ruku.


text:
Piszymy po naszymu. Co z tymi kryskami i szlaczkami?
Pŏrã lŏt tymu, a tak gynau, to było to we 2009 roku, grupa ślōnskich ôrganizacyji pod przewodym prof. Jolanty Tambor z Uniwersytetu Ślōnskigo, trefiyła sie w Cieszynie, żeby uzdać jedyn alfabet, co nim bydymy pisać.
Przed tym trefym używali my mocki rozmajtych szrajbōnkōw, co jednak nojczyńścij pokazowały ino to, jak gŏdŏ sie tam, skōnd bōł autōr danego alfabetu. Potrzebowali my ale takigo alfabetu, co by nim szło zapisować wiyncyj niż jedyn dialekt ślōnski, tōż trzeba było słożyć taki zŏpis, co miołby litery, co sie na nie gŏdŏ interdialektalne, żeby kożdy sie te słowa mōg czytać tak, jak gŏdŏ sie u niego.
Wiadōmo, że niy wszyjske zjawiska gwarowe idzie zapisać ślabikŏrzowym alfabetym. Ciynżko nim bez przikłŏd zapisować cieszyński wariant ślōnski, ale jŏ muszã Wōm powiedzieć, iże Cieszyniŏcy majōm trzista lŏt starõ tradycyjõ literackõ i ôni majōm już wyrobiōny spusōb pisaniŏ po swojymu. Beztōż przichodzić dō nich ze jakimś dziewiyńcioletnim zŏpisym i padać, że majōm go używać, to by było trochã niy na miyjscu. Tōż ôni majōm swōj zŏpis, a my swōj. Niyma to jakiś ekstra wyjōntek, bo to samo majōm bez przikłŏd Katalōnijŏcy.
Tōż ô co sie rozchodzi z tymi piyńciōma inkszymi literami? Ôbgŏdōmy je sam krōtko, żebyście wartko mōgli je spokopić.
Litera Ōō
To je taki źwiynk, co go niy ma po polsku, jak sie gŏdŏ. Jak powiycie na głos „dōm” abo „chopcōw”, to go usłyszycie. To je coś takigo miyndzy o i u, pra? Używōmy tyj litery tam, kaj po polsku je ó i tam, kaj o stoji przed m, n, i ń:
dōm, sōmsiŏd, chopcōw, mōwić, kōnsek, strōna, kōń, słōńce
Ta litera niyma interdialektalnŏ, bo na cołkim Ślōnsku sie gŏdŏ gynau tak samo.
Litera Ôô
To je tyn źwiynk, co jak my gŏdōmy słowa na o, to go używōmy: „ôrŏz ôtwiyrōmy ôkno”. Ta litera już je interdialektalnŏ, bo sōm rejōny na Ślōnsku, kaj jednak sie tak niy gŏdŏ. Tam sie powiy „orŏz otwiyrōmy okno”. Prawidło je take, iże kożde słowo, co zaczynŏ sie na o, zapisujymy bez o z daszkym. Te o z daszkym używōmy tyż ino na przodku słōw.
Ôkno, ôko, ôtwiyrać, ôrać, ôgyń, ôjciec
Wyjōntek: ô użyjymy niy na przodku słowa, jak używōmy czasownika z prefiksym, bp.: przeôrać, naôtwiyrać, poôzprawiać.
Wyjōntek: nowsze zapożyczynia niymiecke bydymy pisać bez ō: ōma, ōpa, ōły, ōberiba.
Te dwie litery styknōm Wōm do zapisaniŏ wariantu „industrialnego” ślōnskigo, to znaczy gŏdki mynij wiyncyj w granicach Lubliniec, Katowice, Pszczyna, Racibōrz, Gliwice. Trzi nastympne litery potrzebujymy, żeby zapisać to, jak gŏdajōm ôpolŏki.
Litera Ŏŏ
Dŏwno tymu, jak jeszcze ślōnskŏ gŏdka miała blank inkszy klang jak dzisiaj, używali my samogłosek dugich. To było gynau to, co ôznaczŏ jejich nazwa: zamiast a gŏdało sie aa abo zamiast e gŏdało sie ee w niykerych miyjscach.
Bez stolecia ale zaczli my te duge samogłoski trochã inakszyj wymŏwiać i take duge a na wschodzie zaczli my wymŏwiać jak normalne o na wschodzie, a jak ou naôbkoło Ôpolŏ. Beztōż na wschodzie powiymy trowa abo jo, a na zachodzie trouwa abo jou. Stōnd wymyślyli my, żeby zapisować to ekstra literōm, żeby kożdy widzioł w tym taki źwiynk, co go używŏ. Piszymy:
jŏ, trŏwa, mŏ, gŏdŏ, robiyniŏ
Pozōr: ôpolŏki majōm porzōnd problym ze tōm literōm i niy widzōm rōżnicy miyndzy gŏdŏ i gŏdoł abo miyndzy padŏ i padoł. Żeby wiedzieć, jak zapisać, trza sie zadać pytanie, czy ftoś gŏdŏ terŏz, czy gŏdoł wcześnij. Jak terŏz, to gŏdŏ, a jak wcześnij, to gŏdoł. Tak je ze wszyjskimi inkszymi czasownikami. Idzie to tyż porōwnać ze czasownikami, co niy majōm takigo samego klangu we czasie terŏźnym i przeszłym: robi/robiōł, trzimie/trzimoł.
Litera Ãã
To je takŏ litera, co szłoby pedzieć, że trochã ôdpowiadŏ polskimu ę na kōńcu słōw. Porōwnejcie sie:
cielę – cielã, plemię – plymiã, widzę – widzã, krowę – krowã, trochę – trochã
Ta litera stoji ino we tych miyjscach, to znaczy:
- we słowach nijakich, ze grupy cielã, zdrzybiã, plymiã, prosiã,
- jak gŏdōmy, że jŏ coś robiã, trzimiã, widzã, idã, stojã, lejã,
- jak gŏdōmy we bierniku żyńskim: (co widzã?) krŏwã, gymbã, kawã, Aniã,
- we ekstra słowach, co je ciynżko zgrupować: przecã, trochã.
Litera Õõ
Ta litera je nojmynij używanŏ ze wszyjskich, ale dobrze wiedzieć, ô co sie w nij rochodzi. Używōmy jij we dwōch przipadkach, to znaczy jak ôpisujymy tã gymbã abo krowã, co jã widzymy:
Widzã (kogo? co?) czŏrnõ krowã, mōm (kogo? co?) zmazanõ gymbã
Inakszyj (i ciynżyj) idzie pedzieć, że używōmy tyj litery na kōńcu przimiotnikōw rodzaju żyńskigo we bierniku liczby pojedynczyj.
A druge miyjsce, co tyj litery używōmy, to je we tych słowach, co je my ściōngli z łaciny, i co kōńczōm sie na -ijŏ abo -yjŏ. I tak samo jak wyżyj, używōmy jij we bierniku:
Robiã (kogo? co?) srogõ breweryjõ, państwo mŏ (kogo? co?) nowõ kōnstytucyjõ.
A co z resztōm zŏpisu?
Ślabikŏrz bazuje na alfabecie polskim, bo doświadczynia ze mŏwami ôd myńszości we inkszych państwach pokŏzały, iże tak nojłacnij je uczyć dzieci, bo ône wtynczŏs niy majōm problymōw ze ôrtografijōm, a dyć wszyjscy chcymy, żeby nasze bajtle miały prościj a niy ciynżyj.
Beztōż interpunkcyjŏ, ôrtografijŏ i reszta bazujōm na tym, do czego doszli polscy naukowcy. Ślabikŏrz reguluje to, co ekstra tykŏ sie naszyj gŏdki.
Tak to krōtko wyglōndŏ pisanie po ślōnsku we ślabikŏrzu. Nojlepij sie uczyć takigo czegoś bez ćwiczynie, tōż ćwiczcie, ćwiczcie i jeszcze rŏz ćwiczcie, a hned autōmatycznie bydziecie używać ôdpednich liter tam, kaj trza.
Tastatura
Tastaturã ślabikorzowõ idzie znojś u nŏs w serwisie i tam mŏcie wszyjsko wytuplikowane, kaj jaki knefel znojdziecie. Bez to, iże ôna je zbudowaniŏ na skojarzyniach, toście niy powinni mieć problymōw ze spamiyntaniym, kaj co je.
Dejcie znać we kōmyntŏrzach, jeźli mŏcie jake pytania.


text:
Skóro (8. septembra) móžo prof. dr. sc. phil. Dietrich Scholze-Šołta, wót septembra 1992 do januara 2016 dłujkolětny direktor Serbskego instituta, swěśiś swój 70. narodny źeń. Z toś tym jubilejom glěda wón rownocasnje slědk na pśisamem pěś lět na wuměńku. W tom casu jo literarny wědomnostnik, pśestajaŕ a lektor dalej kradu aktiwny był na swójom fachowem pólu.
1950 w Budyšynje naroźony Dietrich Scholze njepóchada ze serbskeje familije a jo pó abiturje nejpjerwjej pśełožowanje (Sprachmittler Polnisch/Russisch) w Barlinju studěrował. Pó rěcywědnem a polonistiskem diplomowem źěle jo se wósebnje z pólskeju literaturu zaběrał. Na toś tom pólu, lěcrownož něnt ze stawizniskim wusměrjenim, jo nastała jogo disertacija (1980). Teke z habilitaciju w lěśe 1988 jo wóstał tomu śěžyšćoju zwěrny: »Polnische Dramatik im 20 Jahrhundert: Traditionen – Poetiken – Wirkung« (wěcej k tomu gl. Franz Schön: Dietrich Scholze-Šołta zum 65. Geburtstag, w: Lětopis 62 (2015) 2, b. 163– 166).
Za dłujkolětnu polonistisku źěłabnosć jo D. Šołta 1999 wusoke statne cesćenje, ryśaŕsku kśicu Zasłužbowego rěda Pólskeje republiki, dostał.
Serbskej rěcy a tematice jo Dietrich Scholze-Šołta se pśiwobrośił wót 1980tych lět. Južo 1986 jo chopił statkowaś ako redaktor sorabistiskego casopisa Lětopisa (tegdy za rěd D: Kultura a wuměłstwo). Pózdźej – wót drugego zešywka 1993 až do 2015 – jo był jogo šefredaktor. W tom lětźasetku jo załožył swój pśiběrajucy sorabistiski profil. Toś jo se mógał 1991 wuspěšnje procowaś wó pśistajenje w nowem (k prědnemu septembroju nowo załožonem) Serbskem instituśe, pópšawem ako wjednik tegdejšego wótźělenja »Kulturne a socialne stawizy«, ale skóńcnje ned teke ako institutny direktor. 1997 su jogo dodatnje za honorarowego profesora za sorabistiku na Lipšćańskej uniwersiśe pówołali.
rozsuźijoš wó tšawje
wó mucnej tšawje na rowje
njewoblutujoš, ow ně
maš ga pśecej pšawje
pó tych měrach w twójej głowje
małučko jan cyniś trjebaš
zdychujoš a zewaš
te měry su tak niske
dno jo kradu bliske
w chłodnem wětšyku
wše te spła se machocu
a pśez row se chrapocu
njewiźone łdzy do gjaršyje
a njezgódny wětšyk dujo
a mało to śi gnujo
rozsuźijoš wó słowje
wó pórostku na rowje
njenapinaš se, ow ně
wšo za tebje derje
wšo za tebje derje
sy na mucnej cerje
do proznego jan glědaš
zdychujoš a zewaš
Źilka
Za słowjańske pśijaśelstwo wabje w dolnoserbskem spiwniku słowakske, pólske, česke a morawske (Bóleraz; Błotka lube; Njebjo, zemja radosć ma; Běžy wóda), za dobre susedstwo nimske (Pójź, wutšoba buź wjasoła) a za globalizaciju awstriske a italske spiwanja (Śicha noc; Ow ty wjasoły). Teke na twórby nimskich a serbskich klasikarjow ako Friedrich Schiller (Młoźeńc tam pśi rěce sejźi), Mina Witkojc (Gaž wětšyk dujo), Juro Surowin (Ach, mója góla, ty zelena) a duo Handrij Zejler/Korla Awgust Kocor (Anka, buź wjasoła) njejstej wudawaŕ a lektor Fabian Kaulfürst zabyłej. Zejler a Kocor stej dobry pśikład za to, až móžo wuměłski spiw z casom ludowy bywaś, a to něga a źinsa, kaž: »Zagraj nam rejku« Jana Pawoła Nagela, abo »Sy ty Serb« Fryca Rochy a Manuela Semischa. K tomu su »Die Folksamen« melodiju komponowali.
We swójom awtobiografiskem romanje Der Laden wopisujo Erwin Strittmatter zaśěgnjenje prědnego fotoaparata do swójego źiśetstwa wjaže: Ku gódam dostanjo tak pomjenjonu Ernemann-boksu darjonu. Něto ma cłonkow familije wótmólowaś: Bratš Heinjak stupijo se pśed psowu budku. Bratš Tinko pozěrujo ze suprosneju rampu a sotša futrujo gołubje. Nan wjeźo kónja z groźi wen, mama źaržy kózu ze štrykom. Za toś tymi insceněrowanymi wobrazami štycy žycenje mamy, pśed wujkom w Americe tšošku se wjelicaś, kak derje wóni žywe su.
Cytaš-li w knigłach Der Laden, nazgónijoš, kak Strittmatterojc žywjenje napšawdu běšo: twarde, sprocniwe, z mało komfortom. Wšedne žywjenje we Łužycy.
Spiwnikej »Dolna Łužyca spiwa« jo se ceła kopica nowych spiwow dodała. »Naša Anka źinsa doma njejo«, »We tych akacijach tam«, se wě ta »Annemarie« a dalšne spiwy how namakajośo, kenž se w Dolnej Łužycy rad a cesto spiwaju.
Co su wuměnjenja a wuslědki serbskego stawiznopisa w drugej połojcy 20. stolěśa? Mały rěd pśinoskow zaběra se z nastawanim »Stawiznow Serbow« a ze stawiznopisom w šyršem zmysle. Comy nowe slěźeńske wuslědki pśedstajaś a zrazom pśepšosujomy ku kritiskej debaśe wó zakładach nacasnejeserbskeje kultury.
Pólske zajmy za stawizny nejdalej na pódwjacor segajucego słowjańskego luda su na pólu slěźenjow wó Łužycy nejwěcej frekwentěrowane. Pólska wědomnosć móžo pak teke pokazaś na wuznamne wuspěchy na pólu slěźenjow, kótarež se pśiwobrośuju jano stawiznam Serbow. Wupłaśijo se źe sebje wuwědobniś, až z tśich doněntejšnych syntezow stawiznow togo luda, mimo w sedymźasetych lětach slědnego stolěśa wudanych Stawiznow Serbow w styrich zwězkach stej byłej dwě wuškownej statk pólskich slěźarjow.
Prědne źěło, kótarež wobjadna stawizny słowjańskich wobydlarjow Łužyce, jo wujšło 1861 w Petersburgu: Pśeglěd serbskich stawiznow, kótarychž awtor, Wilhelm Bogusławski, jo z Wołynja póchadał. By mógali se pšašaś, zwótkul jo pla wobydlarja Wołynja zajm za geografiski tak zdalonu krajinu. Zachopjeńki zajmow Bogusławskego za serbske pšašanja segaju do zachopka studiuma, za tym ako jo starcył na pśinoski Aleksandra Maciejowskego1 wó Łužycy. 1858 jo prědny raz do Łužyce woglědał. Tam jo wuznał, až wušej drobnych nastawkow Korle Awgusta Jenča a snadneje licby nimskich pójadnanjow njejo dało žedno źěło, kótarež by se w šyršej měrje ze stawiznami Serbow zaběrało. Tak jo se rozsuźił, se studiumoju teje problematiki pśiwobrośiś. W Budyšynje jo nawězał zwiski z Janom Arnoštom Smolerom, Michałom Hórnikom a Korlu Awgustom Jenčom, kótarež su jogo ze stawiznami Łužyce wopóznali. Njeglědajucy na jogo rozpalonosć a sprocniwosć by se Bogusławski cesćej raz w swójom źěle zakopnuł, njeby jomu wót junija 1859 do apryla 1860 w Petersburgu pśebywajucy Jan Arnošt Smoler wjeliku pomoc wopokazał. Z pomocu jogo pokazkow a radow jo se mógał rukopis źěła južo 7. septembra 1871 w petersburgskej śišćaŕni Józefata Ohryzki wótedaś. Źěło na knigłach jo było 11. nowembera 1861 dokóńcone. Bogusławski jo publikaciji pód titelom Pśeglěd serbskich stawiznow dał chronologisko-problemowu strukturu a jo ju źělił do wósym kapitelow: Case njewótwisnosći; Case nimskego rubjenja a plundrowanja (927–1002); Pólske case (1002– 1033); Case njepśestawnych a zmuśonych zwadow wó kněženje nad Łužycu (1033–1319 a 1373); Wó změnje towarišnostnych poměrow a zgubjenju serbskeje narodnosći pód wliwom nimskego pódtłocowanja (927–1319 a 1373); Česke case (1319–1636); Sakske a pšuske case; Case wózroźenja. W lěśe 1877 jo Bogusławski zachopił pśigótowanja za wóspjetne wudaśe swójogo źěła. Wón sam a jogo pśijaśele su zachopili zběraś knigły a za aktualizaciju twóŕby njewuzbytne notice. Ten zaměr su pak zasej zachyśili, dokulaž w tom samem lěśe jo Poznańske towaristwo pśijaśelow wědomnosćow wupisało wuběźowanje za źěło: Póglědanje na stawizny pódwjacorno-połnocnych Słowjanow mjazy Łobjom a granicami něgajšneje Pólskeje, wót casa jich stupjenja na historisku scenu až do zgubjenja politiskego byśa a narodnych znamjenjow, na kótaremž jo se Bogusławski rozsuźił se wobźěliś. Napóslědku jo nastała wobšyrna twóŕba, wopśimjejuca 2.800 bokow, kótaraž jo se pśipóznała ako nejlěpše źěło wuběźowanja. Awtor jo se mytował, a styri zwězki Stawiznow połnocno-pódwjacornych Słowjanow do XIII. stolěśa su se publicěrowali 1887–1900. Něźi w tom samem casu jo se Hórnik dał do pśełožka Pśeglěda serbskich stawiznow. Na dwójaki part zwjaselece jo se lěto 1884 wopokazało. Wušej naspomnjonego myta Poznańskego towaristwa pśijaśelow wědomnosćow jo se mógał tejerownosći wjaseliś pśez publikaciju w Budyšynje dłujko wócakowaneje Historije Serbskeho Naroda. Pódobnje kaž Pśeglěd stawiznow, źěło signěrowane wót Bogusławskiego a Hórnika, jo wóna wopśimjeła wósym kapitelow: Stare case; Rěd žywjenja; Case njewótwisnosći (531–929); Wójowanje wó njewótwisnosć; Serby a Łužycanarje pód kněženim cuzokrajnikow wót XI. do XIV. lětstotka; Łužycy w zwězku z Čechami (1319–1635); Kněženje Sakske a Pšuske w 17., 18. a 19. stolěśu; Cas narodnego wózroźenja. W lěśe 1884 jo Bogusławski wótnowotki do Łužyce woglědał. 1885 jo se ako źasety cesny cłonk do Maćice Serbskeje pśiwzeł. Z tym su se pśipóznali rowno tak jogo wědomnostne statkowanje ako teke zasłužby w pśigódnem zwónoźenju z petersburgskeju hypoteku Bašmakowa zwězanych financielnych problemow Maćice Serbskeje. Slědny raz jo pśijěł do Łužyce w l. 1886, źož jo měł góźbu se z Adolfom Černym2 zmakaś.
Ako glucne zmakanje wopokažo se wustajeńca z wobrazami serbskego wuměłca Fryca Latka (1895–1980), kótaruž stej zarědowałej na nowem chóśebuskem kulturnem městnje »Wósekojske dwórnišćo« w tam zaměstnjonej »Galerija Bramborska« a »Galerija Pěś« w zgromadnem źěle ze Serbskim muzejom a Spěchowańskim towaristwom Serbskego muzeja. Wusoke sćěny nowo saněrowanego historiskego twarjenja w radnej cerwjenej a mechzelenej barwje su idealna slězyna za śiche a pó źělach małe wobraze. W głownem jo jadnab 40 krajinowych mólbow k wobźiwowanju. Mimo togo se pokažo teke na Latkowu źěłabnosć ako ilustrator a na jogo twóŕby pó skazanju, z kótarymiž jo swójo wužywjenje (»źěło za klěb«) zasłužył. Ekspozicija zjadnośijo někotare wobraze z priwatneje zběrki z twóŕbami z wobsejźeństwa Serbskego muzeja Chóśebuz, tak ako někotare twóŕby, ako stoje na lisćinje žycenjow muzeja. Zwjaselece jo, až su mj. dr. někotare mólby z krejza pótomnikow na swětło pśišli; stakim se zjadnośijo how tšocha wólejowych wobrazow, kenž dotychměst w zjawnosći žednje hyšći wiźeś njejsu byli.
Cas swójogo žywjenja běšo droga Latka k wuměłstwu widobnje ze śěžkosćami wuflastrowana, což móžo se jano krotko naspomnjeś. Tak chapjašo pó wokołodrogach akle 1921 we Weimarje študěrowaś. Malsnje pak wuwijašo swójo kreslaŕske wobdarjenje, rozmógnuch bogate ilustraciske wuměłstwo a twórjašo rowno tak wobrazowe tšojenja, kenž ako knigły wudachu.
Kuždy ma w głowje nanejmjenjej jaden datum, kótaryž cełe žywjenje jo pśeměnił, na pśikład 8.5.1945, 3.10.1990 abo 11.9.2001. W krotkem casu buźomy teke diskutěrowaś, kak swět jo wuglědał pśed koronu. Za mnjo jo kradu jasne, až pandemija jo teke kriza našogo politiskego systema, našeje něntejšneje wašnje producěrowanja a zgromadnego žywjenja.
Skeptiske optimisty (4/11)
Se wě, až smy wuźěłali za naš kalendaŕ koncepciju a plany. Chylu smy pśi tom woplěwali wěstu směšnu strategiju: W LND ga su měli (a snaź maju tam źinsa hyšći) tak pomjenjonu »radu słoda«. Gremijoju som musał eksponaty pśedstajiś, aby cłonki je mógali pógódnośiś ako gódne za fotografěrowanje. To njejo nic za mnjo było.
Z Geratom Hendrichom smej wjelgin malsnje wupytnułej, až buźomej pśez lěta trjebaś zwězkarjow w muzejach, archiwach abo priwatnych zběrkach, kótarež pokazuju nam wobstatk łužyskich drogotkow a wupóžycuju nam eksponaty za fotografěrowanje. To pak jo rowno na zachopjeńku śěžko było, wótergi su to wótpokazali. Pśicyna: Prědny kalendaŕ njejo hyšći pśedlažał a njejsu se našo pśedewześe mógali pśedstajiś. Pó 1976 jo to bywało wjele lěpjej. Tegdy njejsmy ale žeden cas měli, dokulaž jo se śišćaŕnja pśedłogi z pśedběgom pśisamem tśich lět pominała.Arnošt Kowar, nawjedowaŕ Wórjejskego Serbskego muzeja, lěta 1971 w Židźinom Foto: Gerald GroßeArnošt Kowar wót Serbskego muzeja jo mě ned z radu pó boku był a pomagał. Teke ceptaŕ a awtor Alfons Frencl z Róžanta jo pomagał a mě do kloštarja Marijina gwězda pósłał a tam teke pśipowěźeł, až pśidu. Som měł póglědaś, lěc by mógał z bogaśe wupyšnjoneje pratyjownje, zgótowana wokoło lěta 1200, kalenderowe łopjeno wugótowaś. Abatisa jo to pśijaśelnje wótpokazała. Lěta pózdźej jo mě pomagał Pawoł Kmjeć z Chrósćic a jo w kloštarju pšosył wó wupóžycenje wósebneje šabraki za jatšownych rejtarjow. Dokulaž njejo měł žedno awto, som musał transport pśewześ. Ja pak, nic wó tej małej łdžy njewěźecy, som za abatisu spšawne dogrono wó wupóžycenju pśigótował. Wóna jo to z wjelikomyslneju gestu akceptěrowała. A katolik Kmjeć?
Pódobnje njejsom w 1970tych lětach měł žednu gluku z tachańskeju pókładownju sw. Pětša w Budyšynje. Njejsu mě kśěli tam fotografěrowaś daś a teke njejsu kśěli nic wupóžycaś – z wěstotnych pśicynow, ako su gronili. Tegdejšy tachański faraŕ dr. Rudolf Kilank jo rad kśěł, aby w Křini wujšeł pśinosk wó biskupje Wóskem (1692–1771). Ale wuměłski kalendaŕ bźez fota njejo móžny! Stakim jo Kilank ako priwatna wósoba w pókładowni drogotne wopismo wót 1744 wupóžycył a do swójogo bydlenja pśinjasł. Tam som natwarił swóju techniku. Wobraz jo musał nastaś w dopołnje śamnem rumje, dokulaž su błyskowe aparaty jano mału kapacitu měli. Daś to źinsa hyšći něchten rozmějo! Myslim se, až jo se dr. Kilank cuł ako w krimiju, źož njeknicomniki we jśmě originalne wuměłstwo wuměniju.
Mój nan jo zemrěł. Wón jo był pśecej tudy – něnto wěcej nic. Njok to za wěrno měś, pak musym. Wón ga jo pśecej hyšći pśibytny. W źěłańskej śpě na stołowem jabriku wisy jogo źata jaka, na pisańskem bliźe notice, pisak bźez kapki, škla z wórjechami. Jogo njelicobne manuskripty rozłožone pó cełem rumje, kótarež jano na to cakaju, až zachopijo na nich zasej dalej źěłaś. W kuchni – jogo městno. Do myslow zanurjony – kaž samorozmějucy – stoj za njogo talaŕ, kótaryž wóstanjo prozny. Wón ga jo pśecej tudy był – něnto pak wěcej nic.
Myslim se, jo trjeba wjele casa, aby wurozměł, což njamógu zapśimjeś.
Mój nan wšuźi pśibytny, jogo slědy, jogo drogi. Zacynijom wócy a wiźim jogo pśiźecego mě napśeśiwo, malsnje hyšći pśed slědnym wuproznjenim listowego kašćika listy wótpósłaś. Skóro kuždy wjacor. Wón jo był njewomucny, do pózneje nocy som jogo wiźeł w jogo źěłańskej śpě spózy swětła lampy, pśi njewopśestajucem klapotanju pisańskeje mašiny. Pótom jo wuśěgnuł łopjeno, se za pisańske blido sednuł a z ruku diakritiske znamuška pśipisał, kótarež su byli wósebne wupominanje. Pón malsnje na post. Casy jo testował z kamuškom, kótaryž jo do listowego kašćika chyśił, lěc njejo juž pśepózdźe był.


text: K drugemu razoju jo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi plakat ku gronoju lěta do nadawka dało. Lětosa jo na plakaśe wiźeś ilustracija komunikaciskeje designerki Anje Piniekojc, kótaraž wó njej groni: „Z kuždym dybotom hu-tšoby zastarujo naša hutšoba nas z fryšneju, z kislikom nabogaśoneju kšwju – cełe žywjenje stara se tak w pśenjasonem zmysle wó ‚nowy duch‘ w našom śěle – togodla jo wiźeś anatomiski pśibližnje korektnje kreslona hu-tšoba. Ze žyłow hutšoby pak rostu bomy. Bomy su hejnak płuca hobraz za cysćenje kaž teke za rosćenje, změnu a hobstawnosć. W listowem kšywje wiźimy mimo měrowych symbolow hudobyśa cłowjekow, pokazki na projekty, źož se kraje pśesegajucy gromaźe źěła ako pśi astronawtice, hobnowjonych energijach abo na skłaźe za pśirodne rostlinowe semjenja. Bomowe kwiśonki symbolizěruju pěś nejwětšych swětowych nabóžninow.


text:
- Zasady pisowni języka śląskiego - Henryk Jaroszewicz
- Moja babcia gotowała dla Gierka. Kulinarna podróż na Śląsk w czasach PRL-u
- Sprawa rodziny Tebbe. Kolacja z mumią - Monika Kassner
- Pippi Långstrump (po ślōnsku) - Astrid Lindgren + audiobook
- H. Buchner - Ciotka Flora
- Ciulandia - Henryk Waniek
- Kajś. Gyszichta ô Gornym Ślonsku. Edycyjo ślonsko
- Naklejka GŌRNY ŚLŌNSK
- Naklejka SILESIA
- Kalendarz 2023 "Górny Śląsk" Jarosława Kassnera
Mecynas ślōnskij gŏdki - szczegóły i donatorzy
Nasze książki w Google Books oraz Google Play
Kōmisorz Hanusik i Sznupok - M. Melon
towar niedostępnydodaj do przechowalni
Opis
III tajla ôpowiadanio Marcina Melona: "Kōmisorz Hanusik i Sznupok"
Godajōm ô nim „ślōnski Indiana Jones", chocioż blank na takigo niy wyglōndo… Godajōm ô nim „Sznupok”, bo żodyn niy poradzi wysznupać tego, co ôn… Richat Poliwoda, chop kerego lynko sie kożdy gizd na Ślōnsku. Nowo ksiōnżka Marcina Melona „Kōmisorz Hanusik i Sznupok” już do lajstnyncio!
Tera po naszymu i po polsku - dlo tych co by chcieli sie nauczyć (po naszymu...abo po polsku ;-) )
Strony: 278
Ôbrŏzek na ôbkłŏdka: Jarek Kassner


text:
We Wojerowskim zwěrjencu nowu připrawu wotewrěli
Wojerecy (SN). Poprawom měješe so we Wojerowskim zwěrjencu wulki swjedźeń wotměć. Tak pak je leopard San cyle woměrje do swojeje noweje, moderneje připrawy zaćahnył. Dźakowano pjenježnym daram a sponsoringej móžachu tam 200 kwadratnych metrow wulku připrawu twarić. „Boli nas, zo njemóžemy so tuchwilneje situacije dla mnohim darićelam wosobinsce dźakować a jich na wotewrjenje přeprosyć“, praji jednaćel předewzaća ZooKultur Arthur Kusber, „chcemy pak to nachwatać, ručež budźe zaso móžno.“ Póndźelu je chinski leopard San prěni króć do připrawy w chinskim stilu zastupił. Wulke kamjenje skića jemu městno za wuhlad a prózdnjeńcy, hdźež móže wotpočować. Bambus, aziski klon a wšelake trawy dopominaja na chinsku krajinu. Wulka škleńca a čorna syć z wocla zmóžnjatej wopytowarjam wid na wulku kóčku, kaž bychu pódla njeje stali.