text:
25 days ago
0 comments
Categories:
Ojgyn z Pniokow
Tags:
Ojgyn, Ojgyn z Pnioków, szpas, wice, humor, łozprowki, gyszichty, śląskô gôdka, humor śląski, gwara śląska, dowcipy po śląsku, śląskie historyjki
Nó, tóż mómy już chnet za sia te nôjlepszyjsze miesiónce ku tymu, coby sie narychtować do porzóndku forant na zima. Tak po prôwdzie to terôzki te wszyjskie mode wydane i żyniole pyndalujóm do tych ro
25 days ago
0 comments
Categories:
Ojgyn z Pniokow
Tags:
Ojgyn, Ojgyn z Pnioków, szpas, wice, humor, łozprowki, gyszichty, śląskô gôdka, humor śląski, gwara śląska, dowcipy po śląsku, śląskie historyjki
Nó, tóż mómy już chnet za sia te nôjlepszyjsze miesiónce ku tymu, coby sie narychtować do porzóndku forant na zima. Tak po prôwdzie to terôzki te wszyjskie mode wydane i żyniole pyndalujóm do tych ro
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szpaski konkursowe, szpaska w lesie, rymowanki, wiersze, poezja, las, przyroda, natura
Szpaski konkursowe - Szpaska w lesie
DombSzumi w lesieDomb zgrzibjały,Echo niesie,Że zmurszały.Łod starości chrobaczywy,Ale jeszcze żywotliwy.
GrzybyMechy leżom,Kozok rośnie,Ludzie idom,R
DombSzumi w lesie Domb zgrzibjały, Echo niesie, Że zmurszały. Łod starości chrobaczywy, Ale jeszcze żywotliwy.
GrzybyMechy leżom, Kozok rośnie, Ludzie idom, Rwać radośnie. Kjejby sie na grzybach znali
Brzezinowy lasek
Pod brzózkami
Frelka kuko
Z prawikami
Zgody szuko
Sam oszydny hań rychtyczny
W swoji zorcie roztoliczny
We świyrczkach
Hań kaj świyrczki
Grzibiorz kuko
Niy trza świyczki
Kej
FTO MO RZÓNDZIĆ
Wadziyły sie tajle ludzkiego ciała,
kero z tych tajlów by rzóndzić miała?
Kero s nich w ciele jes nojważniyjszo,
bardzi wercito i potrzebniyjszo?
Piyrszy ze wszystkich sie muzg ł
Budzi sie…
- - -
Życie sie budzi
Wiosynka idzie
Ciepełko kludzi
Zima we biydzie
Pelce, mantliska we szrank schowiymy
Promyczkym słonka sie ogrzejymy.
Prośba
- - -
Ech sloneczko
Wyly
WIOSYNNIE Wiosna wonno Przebiśniegi Jazda konno Z drogi śniegi Cwałym biegym ku słoneczku Ech zaśpiywej szkowroneczku. Barbara Politaj
Chnet Wielkanoc
Wiosna idzie Wielkim krokym Z kwiotkym przidzi
8 MARCA Kobiyt Świynto Już we wtorek Chop pamiynto Tyż amorek Jedyn kwiotek drugi strzała Bydzie frela pamiyntała Barbara Politaj
Roztomajty krepel Krepel tusty Pudrowany Piykne mustry Filowany We pojstrzodku marmelada Zjym go jutro byda rada
Krepel Sie paradzi Krepel złoty Mie niy wadzi Knap galoty? Dzisioj smola cołko dieta


c: text/html

text: Grzegorz Gago, Grzegorz Myga, Grzegorz Tochowicz, Grzegorz Sosiński, Grzegorz Podkowka, Grzegorz Martyna, Grzegorz Stasiła, Grzegorz Dyl, Grzegorz Zwierzchowski, Grzegorz Dyrała, Grzegorz Masierak, Grzegorz Jezierski, Grzegorz Retkowski, Grzegorz Agnieszka Wielkiewicz, Grzegorz Wolski, Grzegorz Małyska, Grzegorz Sienkiewicz, Grzegorz Krasowski, Grzegorz Majewski, Grzegorz Welenc, Grzegorz Durda, Grzegorz Kuś, Grzegorz Stuleblak, Grzegorz Kwiecień, Grzegorz Huber, Grzegorz Radomski, Grzegorz Matura

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Co by zymby nie bolały
łaź do zymbocza
czyś wjelki czy mały
Mynka Antka – video
KONIEC SZKOLY PODSTAWOWY
DOCZKALACH KONCA SZKOLY PODSTAWOWY
Od piyrszy klasy musieli my zbiyrac makulatura. Jo niy bardzo wiedziala, co to jest, ale Mama spokopiola i zbiyrali my stare cajtungi. Bez colki rok kozdy uczen musiol oddac 10 kg tych papiorow. Mama dziynnie kupowala jakis cajtung, toz niy bolo problymow z uzbiyraniym, a jeszcze trocha sie przionioslo od mojich starzikow z Wojtule, to dycki przed terminym oddalach colko porcja makulatury. Jo poradziolach nazbiyrac tego papioru yno bez lato, bo bez zima trza bolo rozpolac w piecach. Ale niy kozdy tak poradziol uzbiyrac. Pamiyntom, ze roz jedyn synek z naszy klasy przinios tako paczka z gazetami, wozola wiyncy jak 10 kilo, ale bola jakos dziwnie malo. Pani rozpakowala tyn paket i…dryny bol pieronowy kamyn! Skuli tego obnizyli synkowi na cenzurze nota ze sprawowanio! To bolo niysprawiedliwe!
Synki z naszy klasy mieli dycki gupoty w glowach! Roz po pauzie niy prziszol jedyn taki na lekcja. To zaczli go szukac do kupy z paniom. Znodli go w takim wielgim kartonie fest obwionzanym sznurom. Ale kto to zrobiol? No przeca koledzy, kerzy go tam wrazyili i zawarli, a potym udowali, ze tyz go szukajom! Zas bola haja i matki musialy przisc do rechtorki na „rozmowa”.
Bez zima, jak napadalo moc sniega i bol fest mroz, to rechtor od WF-u do kupy z synkami ze starszych klas na boisku szkolnym robiol nom lodowisko. To bola uciecha! Wszystke bajtle po szkole kiolzaly sie na szlyndzuchach na tym lodowisku az sie na dworze zrobiolo cima. Zol bolo isc do dom.
Nojfajnij bolo bez zimowe feryje, bo juz od rana lecialach ze szlyndzuchami na lodowisko. Mama mie mogla zawolac na obiod z okna w kuchni, bo wychodziolo gynau na boisko szkolne. Drapko polecialach do dom, zjadlach i zas na lodowisko. A wiela razy furglach na pysk, abo na zadek, aze ujrzalach gwiozdki w loczach:-) Bojlow niy zlicza!
Bez lato grali my w bala na boisku, a jak bola fajno pogoda, to rechtor od WF-u robiol nom tam lekcje gimnastyki zamiast w sali gimnastycznyj.
Z gimnastykom to tyz mialach problym skuli tego, ze bolach takim skrzotym. Dycki ostatnio przilecialach do mety, niy poradziolach wskoczyc na skrzinia, bo mie ani niy bolo widac jak podskoczolach…
Po zimowych feryjach w sali gimnastycznyj urzondzali nom zabawa noworoczno. Na samym pojszczodku wielkij sali stol piyknie przistrojony krizbaum, pod kerym stoly koszyki na pranie, a w nich tytki z gyszynkami. Wele krizbauma bajtle z wszystkich w klas mialy wystympy. Potym, po wystympach prziszol Mikolej, siednol se przi tych koszykach, a bajtle ustowialy sie w raji i kozdy dostol swoja tytka z maszketami. W tyj tytce bolo pora bombonow, jedna szekulada, orzechy, jedna apluzina, dwa jabka…i jakis batonik abo wafel.
W rogu sali gimnastyczny mamy z komitetu rodzicielskego poustawialy stoliki i sprzedowaly kanapki po dwa zlote. Szlo tyz se kupic koloczyk abo szolka tyju.
Jaaa…i tak przelecialy moje mlode lata we szkole podstawowyj.
Z niykerymi kamratami z tamtych lot koleguja sie dali. Ale wiela z nich juz niy ma z nami…
Na pamiontka zostol mi pamiyntnik, w kerym wpisane som wierszyki i zyczynia tyz od tych, kerzy juz odeszli…
Nauczolach sie pisac, czytac i mowic…ale godejcie co chcecie, nojpiykniejszy jynzyk na swiecie jest nasz jynzyk:
JYNZYK SLONSKI!
Barbara Matusiewicz
MOJ PIYRSZY DZIYN WE SZKOLE
MOJE PIYRSZE KROKI WE SZKOLE
Jak mi bolo niycale siedym lot, to prziszol czas, co musialach isc do szkoly.
Pamiyntom tyn dziyn, jak Mama mie fajnie oblykla w biolo bluza i modry, plisowany rok, a we wlosach mialach tako wielgo, biolo szlajfa. Na ta okazjo kupiola mi tyz Mama nowe szczewiki. Jak tak terozki mysla, to musialach byc dosc gryfno, tako wypucowano i fajnie obleczono…
Dostalach od Mamy tako pieronowo tyta z maszketami, a bola tako ciynzko, ze jak jom dzwiglach, to mie przecieplo do zadku i bolabych sie obalola, yno Mama zdonzola mie lapnonc. Bo jo bolach dycki drobno i nojmynszo ze wszystkich bajtlow w klasie. Niy pamiyntom, co tam wszystko dryny bolo w tyj tycie, ale se przipominom szekulada, tytka orzeszkow w cukrze (kamyczki) i banan z cukru.
Ale nojwiynkszo uciecha mialach, jak mi Mama kupiola pukeltasza, na kero potym musialach godac „tornister”.
Zarozki se wraziolach do nij moj Elementarz i hefty, fyjderbiksa z blajsztiftym, radiyrguminym i kredkami. Musialach sie nauczyc, ze hefty to som zeszyty, fyjderbiksa – piornik, blajsztift to olowek, a radiyrgumin – gumka do gumowania.
No toz wybraly my sie do tyj szkoly. Przodzi wlazly my do takij duuuugij siyni, kaj po prawy stronie bolo polno dzwiyrzow, jedne wele drugich. To boly klasy jak sie potym dowiedzialach. Na kozdych dzwiyrzach bol jakis numer.
Po lewy stronie bolo zas polono oknow.
We tyj siyni laziolo polno cudzych babow, kere czimaly w rynkach take wielge zeszyty i czytaly miana od dzieckow, potym nos ustowialy w pory, musieli my sie chycic za rynce i tak nos zakludziyli do klasow. Potym sie okozalo, ze te cudze baby to boly rechtorki, na kere musieli my godac „Pani”, a te wielge zeszyty to boly dzienniki, w kerych stoly miana wszystkich dziecek. Dziynnie rano „pani” czytala nasze miana, eli tyz wszystke bajtle przilazly na nauka. Ale nojgorsze bolo to, ze tam tyz wpisowala noty, kere dycki boly „niysprawiedliwe”!
Jako ze jo bolach nojmynszo, to musialach isc w porze z jeszcze jednom takom malutkom dziolchom na samym koncu. Yno jo bolach drobno, chudo i blado, a ta drugo bola rubo i czerwono na gymbie, a moja drobno ronczka sie straciola w jeji tusty, wielgi folcie. We klasie boly take male stoliki, a przi kozdym stoly dwa malutke stoleczki. Musialach z mojom nowom kamratkom, kery bolo na miano Malgosia, siedziec na samym przodku, jako ze my boly nojmynsze skrzoty miyndzy wszystkimi bajtlami.
Wszystke mamy tyz wlazly do klasy i stoly dookola pod scianom.
Do tego momyntu jakos szlo. Niyszczynscie sie zaczlo, jak „Pani” zaczla cos godac, cos sie pytala, a jo nic niy poradziola spokopic. Przeca jo niy poradziola „mowic”, yno godac!
„Pani” cos eklerowala, cosik pytala i nogle prawie wszystke bajtle dzwigly rynce do wiyrchu. A ze Mama jeszcze przed wleziyniym do klasy po cichu do ucha mi pedziala, ze mom robic to, co te inksze dzieci, to tyz dzwiglach rynka do gory.
Dobrze, ze Mama sie kapla i mi ta rynka opusciola na dol. Okozalo sie, ze „pani” pedziala, zeby te dzieci, kere chodzioly do przedszkola dzwigly rynce do gory. Jo przeca niy laziola do szkolki, bo Mama mie chowala w doma. A ze my godali, a niy „mowili”, bez toz niy kapowalach, o co tyj „pani” idzie.
I tak skonczolo sie moje zycie bez utropy, a zaczly sie powinnosci.
O tym, jak dalij lecialo moje zycie we szkole, napisza na drugi roz:-)
Barbara Matusiewicz
Nasz tata
Nasz tata
Nasz tata to je chłop z marzyniami.
Zolyt se mu zachciało, pomyście sami.
Dłogie roky z mamom dokupy przeżyli.
Roz se pszoli , a roz se wadziyli.
Kożde rano tata na kole po rzymły gnoł.
Zrobić mamie śniodani uciecha mioł.
Jak mioł zły dziyń z mamom nie godoł.
Koło zostawjył i pieszky do szynku uciekoł.
Jak wrocoł ,larma była pełno chałupa.
Był na cyku,i wadziył se że mama spolyła zupa.
Na drigi dziyń z kwiotkym przed mamom stoł.
I godoł , wybacz mi Marika jo zły dziyń mioł.
Tak na okrongło mjyndzy nimi było.
Prziszła choroba i wszystko sie skończyło.
Po śmierci mamy miejsca znejść se nie umioł.
Czymuś mi jom Pomboczku wzion , cołki czas narzykoł.
Na cmyntorz chodziył, lampky zapoloł.
Tam sie przed Pomboczkym głośno użaloł.
Na cmyntorzu poznoł roz gryfno wdowa.
Placzky obetrzył i chyciył se zolyt od nowa.
Choć tata je siwy i swoje lata mo.
Wysztrychnie sie , wyparfinuje i do wdowki gno.
Kej se go pytomy czy pszaje jeszcze mamie , godo jaa.
Ala mam nie żyje , a życie za rogi brać trza.
Nasz tata to je chłop z marzyniami.
Zakochać sie w jego wieku ,pomyślcie sami
Maria Kostrzewa
Anka
Anka
Jak Anka rano stanyła
Do łokna zaro zerknyła
Kaj słóneczko już blyskało
Bo gymbiczce jóm szmyrało
Łóna tymu sie raduje
Ptoszek do ni przylatuje
Anko Anko
Wdziyj bluzeczka ,łoblycz kjecka
Bo dzisioj je Dziyń Dziecka
Wystrój ty sie jak ta lala
Bydziesz przeca śwjyntowała
Mama już tukej wlazuje
Zaro ciebje powinszuje
Łoba s tatóm wyściskajóm
Bo ci przeca tak fest pszajóm
Wszyski dzieci dzisio w śwjecie
Majóm swoji śwjynto przecie
Urszula Oślislok
Mało Tereśka
Mało Tereśka
Mało Tereśka w dóma została
Bo do przedszkola iść nie umjała
Boloł jóm brzuszek
Choć wcale nie jadła gruszek
Markotno była,sztyjc wynonkwjała
Co by mama koło ni skokała
To chciała mlyczko abo herbatka
To zajś żymełka i szekuladka
Ni możesz tego–mama pedziała
Bo byś zajś potym łodchorowała
Dóm ci żymełka i mlyczko zrobja
A szekuladka na potym schowja
W końcu Tereśka na to przystała
Mlyczko wypiła,żymełka spapała
Teraz już bydzie mamy słuchała
I do przedszkola rano deptała
Urszula Oślislok
Dziyń matki
DZIYŃ MATKI
Dziyń Matki! Kery już bez Ciebie?
My jeszcze tukej, a Ty już tam, w niebie.
Niy tak downo my sie u Ciebie trefiali,
we ańcli na Lechu życzynia skłodali,
cobyś nóm, mamulko, jeszcze sto lot żyła!
A Ty żeś, z dnia na dziyń, nos łosiyrociyła!
Miast jak dycki, przichodzić do Ciebie z kwiotkami,
przi Twym grobie stojymy dzisio, ze zniczami!
Dziyń wczora radosny – dzisio dniym żałoby,
bo niy ma już z nami nojbliższyj osoby!
Już niy poczujymy Twoji ciepłyj dłóni
i już niy pochalosz nos nigdy po skróni!
Niy uściskosz nos już, do Sia niy przytulisz,
już nos niy łodwiydzisz tukej, na Goduli!
Taki los czowieczy i niy ma co biadać,
ino do siyroctwa tak ciynżko przibadać.
Autor:Bernard Śmigała
DO MAMY
DO MAMY
Rok za rokym mijo, już łoziym za nami,
jak Ciebie mamulko, już niyma tu z nami.
Łobchodziyli by my dziś Twoje stulecie,
kebyś jeszcze była z nami na tym świecie.
Łod kedy Cie niyma miyndzy nami, mamo,
familijo bez Cia, to już niy to samo!
Cóż, że jest nos dużo, kej my sómy sami!
Jak zabrakło Ciebie, sóm my siyrotami!
Terozki, po latach, jak Cie już niy mómy,
widzymy, jak wiela Tobie zawdziynczómy!
Choć kusków, chalanio i inkszych czułości,
niywiela było w tyj maminyj miłości,
toś nos, cołko szóstka, dobrze wychowała,
możno i skiż tego, żeś nos sztryng czimała!?
Radowałaś sie dycki prawnuków widokym,
chocioż coroz gorzij było z Twoim wzrokym!
Jak na dłuige lata zgasły Twoie łoczy,
już myślałaś, mamo, że ich niy łoboczysz!?
Dyć stoł sie cud dziynki Bożyj Łopaczności
i choć jedne łoko nabrało jasności!
Mógłaś juzaś widzieć nos i nasze dzieci ,
przekonać sie sama, jak drapko czas leci!
Bo przeca niymało sie u nos zmiyniyło,
bez tyn czas Ci poru prawnuków przibyło!
A miałaś ich wszystkich rada w koło Siebie,
możno Ci ich troszka brakuje tam, w niebie?
Jo dycki u Ciebie cieszół sie wzglyndami,
skiż tego, żech sóm bół miyndzy niywiastami!
Bo choć połno cerów w koło Siebie miałaś,
dyckiś sie za mnóm najprzód łoglóndała.
A miałaś sy mnóm starości niymało,
jak mi sie uczyć w modości niy chciało!
Jak szkoła z fusbalym zgodzić sie niy chciała,
toś mie, po swojymu, na czas spamiyntała!
Jak coś wy mnie dobrego, to zasługa Twoja,
toż niych Ci prziświyco dycki wdziynczność moja!
Autor:Bernard Śmigała
Kochano mamo – kartka
Rysunek
Rysunek
parę kresek na płótnie
są życiem dla ciebie
szarym jak myśli człowieka
jednobarwnym – jak jego szczęście
kreski powyginane jak los
który za człowiekiem wlecze się wszędzie
raz obwieszcza mu szczęście
a zaraz potem go gnębi nieszczęściem
z kresek wyłania się ktoś
który przypomina ciebie
gdy pochylasz się nad dzieckiem
i chcesz go utulić – całym sercem
mocno je przytulić
by zapamiętało na zawsze
zapach M A T K I
i bicie twojego serca.
Leszek K.


text:
354 dzień s temu
0 komentarze
Kategorie:
Urszula Oslislok
Tagi:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, starzikowe rozprowjani, bery, bojki, bajki, legendy, starzik, opa, dziadek, nic, przygoda, heksa, czarownica, mora
Starzikowe łosprowjaniCzy to straszki czy potwory ?sama nie wjym co za mory !Kjejś sam u nos grasowały tak mi starzik łosprowjaliJak kjejś jeszcze młodzi byli i na zolyty łaziliByło to kjeroś niydziel
474 dzień s temu
0 komentarze
Kategorie:
Urszula Oslislok
Tagi:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, cudno ta noc, cudowna noc, gwiazdy, ksiezyc, mjesionczek, niebo, chmury, nocka, komar, kopruch, cma, mora, blask, migot, promyk, sen, snik, spac, lozko, wieczor
Cudno ta nocZ wjeczora pjyknegoZe dziónka gorkigoJo se dychnyć muszaNim do pryka ruszaChoć mory lotajómKopruchy bajsajómMje to nie szterujeKajś gwjozdka ślatujeNa niebje mjesiónczekNa szczybno mi mrug


text:
428 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, rozmanci ludzie, ponboczek, milowac, sercw, rasa, dobroc, zlos, zycie, swiat, kamien, ludzie, milosc, kochac, pomoc
Rozmańci ludzie Pónbóczek mo rozmańto rasa Jedyn je szpetny,a inkszy sama krasa Sóm tacy co poradzóm miłować A inksi yno drugich szterować Sóm tacy co drugim pomogajóm I tacy,co sztyjc szkamrajóm
Serce z kamjynia Tela zazdrości!tela zowiści! Że to sie w głowje wcale nie mjeści Serce we środku chyba z kamjynia! Ji kto takigo może pozmjyniać?! Nic nie pomoże,ni woda śwjyn


text:
332 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, andrzejki, listopad, wrozby, synki, dziolchy, karlusy, frele, zabawa, buty, szczewiki, pies, wosk, klucz, swieca, milosc, pszoci
Andrzejki
Na śwjyntego Andrzeja
kożdo frela mo nadzieja
że karlusa se wywróży
co s nióm bydzie jak najdłuży
Tuż sie już dziołchy szykujóm
wosk ze śwjyczki wykapujóm
klucza s dziurkóm szukajóm
bo
490 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, noc swjyntojansko, sobotka, noc kupaly, kwiat paproci, wianki, ogniska, zabawa, niebo, cima, woda, ogien, powietrze, luft, ziemia, kwiaty, winiuszki, wience, chlopcy, dziewczyny, frelki, karlusy, paproc, las
Noc śwjyntojańsko Już nastała noc czyrwcowo Kożdo frela je gotowo Splyjź winiuszek z zielin ,kwjotków Dzikigo flidra,bylice,kamelków i polnych siyrotków Cołko noc potym buszować Przy


text:
341 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, nasza szkola, dzieci, szkola, nauka, absolwynci, sw jadwiga, nauczyciele, dyrektor, dzwonek, lekcje
Nasza szkoła Nasze starziki cie murowali Cegła za cegłom procnie dowali Jeszcze przed wojnom cie postawili By jejich dziecka sie sam uczli I za patronka łobrali św Jadwiga Co by żodyn sam łod nauki s
418 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, szkola czeko, dzieci, nauka, uczniowie, szkola, rok szkolny, wrzesien, nauczyciele, rechtory, akademia, aula, klasy, lekcje, tablica, temat, nauka, uczyc sie
Szkoła czeko Czeko na nas nasza szkoła Pućcie dzieci ! - zwónek woło Bydymy sie sam uczyli Na gimnastyce szkopyrtki robili Pusto bez wos tukej było Ni ma butlu ani szumu Ze uczniami dycki mi
Ola i Adzio z tytom
na rozpoczynci roku szkolnego...
Zajś do szkołyJuż cirlipki se ćwjyrkajóm Że zajś szkoła łotwjyrajóm Nie bydom dzieci lyniuchowały Nie bydom już bańtowały
495 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom , urszula oslislok, czas na komers, szkola, dzieci, naukanauczyciel, komers, zabawa, frelka, mlodziez, szkola, wakacje, stroje, lonty, ubierac, oblykac, taszka
Czas na kómersJedna frelka tako byłaCo sie pół dnia już strojiłaCo by fajnie wyglóndałaBo kómers w szkole mjałaPjykne szaty wdzioła na siaI do tego nowo tasiaSzczewiczki nowe łobuwałaI fryzura już czo
Śwjynto rechtorów
Dzisio w szkole śwjyntujymy
Dziyń Rechtora łobchodzymy
Wszyjscy my sie wystrojili
Bo winszować im bydymy
Naszej Pani i Panowi
Co nóm pómóc sóm gotowi
Bo nauczyć
Zajś do szkoły
Już cirlipki se ćwjyrkajóm
Że zajś szkoła łowjyrajóm
Nie bydóm dzieci lyniuchowały
Nie bydóm już bańtowały
Trza do szkoły sie szykować
Wszyski ksionżki pokupować
Pukeltasza now
Witej szkoło !Zajś godómy - witej szkoło !I zajś zwónek do klasy wołoDziecka bydóm taszy brałyDziynnie do cia rano gnałyStowo Andzia no ji JózikDziynnie rano budzi budzikMyjóm sie i łoblykajómI tabulk
Już po feryjach
Już feryje sie skóńczyły
I do szkoły trza by gnać
Roczek minie,wartko sleci
I feryje bydóm zajś
Kjery robi do roboty
Chocioż ni mo sie łochoty
Bo tera sie łodpoczywoł
Ji robota be.
Ola w szkole,pjyrszo klasa..
Witej szkoło!!
Zajś godómy- witej szkoło! Ji zajś dzwónek do klasy woło Dziecka bydóm tasze brały Dźynnie rano do cia gnały Stowo Andzia no ji Jó


text:
263 days ago
0 comments
Categories:
Urszula Oslislok
Tags:
slonskogodka, slonskidom, urszula oslislok, mom dojs, choroba, chory, nimocny, bol, cierpienie, lekarstwa, doktor, lyki, zastrzyki, piki, cierpienie
Móm dojś Móm dojś tego łutropjynio ! Móm dojś tyj mynczarnie ! Móm dojś ludzkigo ciyrpjynio ! Móm dojś ! ale co poradza ? Na widok ludzkigo sie mynczynio Łutropa do bliskich,do rodziny Łutropa do człe
ChoróbskoTak mje cojś chyciłoTak mje cojś zmorzyłoŻe do łóżka lyjź musiałachTrocha sie pochorowałachAle nie dóm sie choróbskuByda sie s nim smogać w łóżkuAż mi ulży i popuściAż choróbsko mje łopuściTr


text:
Wiela jes na czasie? Wiela… ja, słysza, na kościylnym zygarze naszyj „Józefki” pizło szejść. Côłkôch noc niy poradziół spać. Pewnikiym i Wy poradzicie sie na isto wystawić jak dugo poradzi zetwać noc, kiej cowiek niy poradzi zasnóńć. Za śpikola, za modzioka, a i wtynczôs, kiej już cowiek chyciół sie roboty, śnik sóm przilazowôł rółz-dwa i zdało sie cowiekowi, iże nocka śleciała jak z bicyska prasknół. A terôzki ta noc poradzi wlyc sie jak dziôd po słodach.
Ale, ale, cosik mi sam niy sztimuje dzisiej. Ja, miarkuja, blank’ech zaboczół, przepómniôłech i niy nacióngnółech wczorej gywichtów przi zygarze we drugij, paradnyj izbie. Stary, szykowny, srogi zygôr, ftory moja Haźbiytka erbła po swojim łojcu. Tyn erbnół tyn zygôr łod swojigo… starzika. Jes ci tyn chnet bez dwa myjtry srogi zygôr we elzinyj familiji łod półowy dziewiytnôstego wiyka. Tóż to choby familijant, choby bliski przociel. Kiejsik, jak my sie na pôrã dni przikludzali do świgrów, toch ci blank niy poradziół bez noc przibadać sie do tuplowanego klangu tego zygara, kiery zwóniół we nocy dwanôście razy.
Rozwidniok taki już ździebko kalny, już corôzki niyskorzij szarzi sie, wybiyrô. Terôzki, jakech już jes na pynzyji, niy ma iste dló mie, ło ftoryj gynał sztrekna sie z tego prykola. Jesce pôrã lôt tymu nazôd toch już bół po piyrszyj, drugij cygarecie, jużech wysłepôł srogô szolka bónkawy, wartko – i to bez zima, i bez lato – łoblykołech hymda, krymplowôłech kark bindrym, łoblykołech ancug i w te pyndy gzułech do werku. Takô robota. Terôzki łod szaroka moja babeczka Elza przetwiyrô sie bele kaj po pomiyszkaniu, sztigluje sie, rychtuje śniôdanie dlô sia i dló mie, łoblykô sie i wartko gzuje na autobusowô haltnsztela, coby sie niy zniyskorzić do roboty, do jeji kranknszaftu, kaj jesce fórt i jednym ciyngiym robi, chocia tyż już jes na pynzyji.
A za łoknym już łod pôruch dnioszków już jesiyń. „Podzim tego niy wywieje, cego wiesna niy zasieje” – gôdali ludzie za blank starego piyrwyj. I prôwdóm, cowiek ani niy pozdoł, kiej ci prziszła jesiyń, sam u nôs, we jedna niydziela, kiej jużcić te liściô, te gryfne i farbiste blatki napoczli do imyntu ślatywać ze tych wszyjskich stromów naobkoło. Jesce jakosik tak trzi, śtyry dni skorzij blank niy poradziółech ze mojigo łokna dojzdrzić tyj kościylnyj wiyży mojij „Józefki”, aże ci we niydziela ze rańca – jakech wyglóndôł mojij Elzy, kiej przikwnackô sie ze kościoła na śniôdanie – gawca, kukóm i już poradziółech łoboczyć wiela pizło na józefkowym zygarze. Bóło to jesce na łostatek wrzyśnia przecamć. Te niybo zacióngniynte, dwa-trzi gradusy ino na tyrmomyjtrze, i taki ci – jak to Miymce gôdajóm – „Nebelschleier” naobkoło, i takô wilgłość, kierô sie poradzi wszandy wciść, i zdô sie choby mrowce cowiekowi po plecyskach tyrali. I, ino żôl kukać na te liściô, kierych corôzki wiyncyj ślatuje, z kierych corôzki rubszô deka sie na ziymi robi, i na kieryj – skuli tego jesiynnego szlajeru – idzie sie na isto festelnie kiołzdnóńć. Możno ino jesce dziecka majóm ździebko wiyncyj uciychy, a to beztóż, co łorôz wszyjskie kasztóńce i ajchle napoczli ślatywać, i niy trza jich falytami ze stromów ściepywać, tak jak my to jesce piyrwyj, jesce za bajtli robiyli na józefkowym smyntôrzu, kaj nôs zawdy tameszny, i moc łoszkliwy kopidoł żynół. Kiej to bóło? Jak dôwno tymu nazôd? Tyż podzim, ziymiô stwierdła, nocóm ścinôł jóm mróz, liściô ahornów, jasiónów, buchów, brzisków lebo kasztóńców, ftore rośli naobkoło, furgali ze podmuchym wiatru. Nasze szwarne dziołchy łoblykali poleku windjakle na tresy, kiej po połedniu wylazowali na szpacyr. Ja, ja… i zarôzki spóminajóm sie szykowniste sztrofki, polske sztrofki (niy bocza już fto je napisôł), kiere terôzki mi sam sztimujóm jak sto diosków:
„Wspomnienia do siebie to mają,
czy chcesz czy nie chcesz
zawsze wracają i bywa,
że starzec się wzruszy,
gdy wieje jesienny wiatr.
Mówicie romantyzm, głupota,
a może to po prostu tęsknota,
wiatr wieje i serce się kruszy,
gdy wieje jesienny wiatr.”
I zarôzki tyż móm we łoczach mojigo niyboszczyka Tatulka, a bół ci Łón kiejsik dôwno tymu nazôd srogóm perzółnóm (niy byda sam sie tym asiół, boch to już kiej indzij rzóndziół), ale miôł zawdy czas, coby do kupy snami, ze Mamulkóm symnóm i mojim bracikym, zicnóńć na łodwieczerz przi kachloku i zagrać na ciji abo na laucie. Nôjredszij miôł zawdy te szykowne łodwieczerze na podzim, abo już niyskorzij – bez zima. A na isto na podzim, to i te liści, listecki gryfnie jak kiejsik ślatowali, tak ci i terôzki ślatujóm, i tak po maluśku, po cichuśku te ślatujónce listka przisujóm wszyjsko naobkoło, choby nôjlekszejszô pierzina…
Tak wele połednia wylazuja zawdy po sprawónki, nó i kukna do mojigo zwykowego szynku, coby szluknóńć ze kamratóma-pynzjónistóma jakô gryfnô laga biyru, możno i po sznapsie, jak sie trefi szczysnô przileżitość. Bo wszyjske pewnikiym miarkujóm, iże terôzki, na pynzyji, dobre kamractwo jes ci gynał jak ajsbajn ze kapustóm. Bo chop we mojich latach, dowo sie już pozór, gynał miarkuje ze swojigo doświadczyniô, swojij szprymy, iże żywobycie niy jes nóm dane rółz i na zawdy; kôżdy dziyń przikludzô nôs ku fajrantowi, kôżdy dnioszek jes przeca inkszy, kôżdy niypodobny do drugigo, kôżdy moge tyż na isto być tym na zicher łostatnim. Trza sie gibać, trza sie uwijać, coby tyn kôżdydziyń fest utrzimać, choby ino na papiórze.
Ja, ja chopie, żyj ino dzisiyjszym dnioszkym. Wczorejszy poszôł fórt i sie już blank niy wróci, a jutrzyjszy niy wieda eźli przijńdzie. A mie sie sam terôzki – niy miarkuja po jakiymu – spómniôł taki jedyn ynglicki móndrok, historiker Paul Johnson, kiery kiejsik ci bół wypedziôł take móndre słówecka: „Starzejąc się, stajemy się podobni do jesiennych liści. Nasza starość nie przynosi jednak estetycznej rekompensaty, jaką u schyłku życia otrzymuje liść – oznacza wyłącznie szarzenie, wymywanie wszelkich kolorów, a pojawiającym się na skórze plamom daleko do szaleństwa słonecznych barw – są ciemne, brzydkie i zwiastują zagrożenie.”
Roztomajcie to i umie, i u inkszych mojich kamratów sie dziyje. Jô, na tyn przikłôd, łod malyńkóści, łod wczaśnygo dzieciynctwa miôłech ci wyłczuci, miôłech miarkowani, iże na wszyjsko niy nastyknie mi czasu. Nerwowôłech sie, aufryjgowôł, kiej przilazowała jakosik sómsiôdka abo znôjómô i klycióła, fandzolóła duperszwance, i zebiyrała czôs mie, i mojij Mamulce. Miôł ci mie pierón strzelić, kiej we szuli, mojij „Siedymnôstce” abo na politechnice, we werku i kaj tam jesce wszelijake trefy – do roboty, na ausflugi, jakesik zgrómadzynia – wyznôczali ło godzina skorzij niźli bóło potrza, we takim uważowaniu, iże wszyjske zółwizół sie uniyskorzóm, tak by tak przijńdóm za niyskoro. A już mój Tatulek dôwno tymu sztyjc i jednym ciyngiym gôdali (i łostało mi to we palicy do terôzka): „Eźli synek niy poradzisz wykorzystać minutki, to przetyrmanisz, przesmolisz do łostatka i godzina, i côłki dziyń, i côłke życie!”
Aufryjgowali mie i mierziyli tyż te moje lecy jake rechtory, ftore bez piytnôście minutek poradziyli zabajtlować côłkô klasa sztrofowaniym, a zatym ci juzaś niy poradziyli nastyknóńć ze nowym materijôłym, mekrowali, wynokwiali, traciyli sie, a klasynzuzace, dómowe prôce zadôwali nóm już po zwónku. Ja, ja, zawdy bóło samtukej tak, iże gupi uczół inkszych, a móndry uczół sie sóm.
Po ladze piwa, i po pôruch gryfnych sznapsach napoczynali my ze kamratami spóminać jak ci to piyrwyj bóło. Kôżdy ze kamratów swoji dziesiyńć ceskich do łozprôwki dociepnół, a i mie tyż mocka zachów przilazowało do filipa.
I Wiycie, coch miôł na podzim nôjbarzij rôd? Anó, miołech rôd tych wszyjskich roztolicznych najduchów, kierzy na szachcie, na zantce lebo na tyj balzamgórce fyrtali ze drachami abo faklowali kalfaskami aże bóło siwo łod smyndu. A zasik na łodwieczerz, za smyntorzym przi „Jozefce”, we glucie ze fojery piykło sie te kartofle, pichniynte chorzowskim pampónióm, a wszyjskie ci łóne mieli fresy choby dziobły ufifrane tymi festelnie spolónymi kartoflóma.
Ja, ale te gracki sie już niy wrócóm. Już sie na ceście niy uwidzi synków, ftorzi tyrajóm za rajfóm na drucie abo i niy natrefi sie na te haje „nasz plac, na wasz plac” kole naszyj klopsztangi i łobciepowanie sie świyżymi kasztaniolami, co sie je skorzij ściepowało ze stromów przi józefkowym kiyrchowie (a starego kopidoła sie za błozna robióło). Gôdajóm, iże terôzki jes inakszij. Ale, eźli na isto lepszij???
Nó, bo jakóżby inakszij sam medikować niźli poduk słówecek jednego istnego, ynglickigo móndroka i historikera Paula Johnsona, kiery kiejsik ci bół napisôł, ofyn wypedziôł take szykowniste słówka:
„Starzejąc się, stajemy się podobni do jesiennych liści. Nasza starość nie przynosi jednak estetycznej rekompensaty, jaką u schyłku życia otrzymuje liść – oznacza wyłącznie szarzenie, wymywanie wszelkich kolorów, a pojawiającym się na skórze plamom daleko do szaleństwa słonecznych barw – są ciemne, brzydkie i zwiastują zagrożenie.”
A kiej ci i mie dopadła, i do łostatka łobjimała te podzimowô bóńdźwólô i fest usmolónô launa, wlôzech do banki, ftorô fyrtô łod Bytónia bez Chorzów do Katowic i… nazôd. Dojechôłech do Sztadijónu Ślónskigo. Wysiôdech z tyj banki, coby rółz jesce ze rułóm pomedikować ło tym, co tyż to smycy ze sia ta gryfnô polskô jesiyń, kiej sie cowiekowi zbiyrô na spóminki i na zaziyranie kajsik blank do zadku swojigo żywobyciô… I Wiycie! Kuknółech sie na te sztramske, gryfne i szykowne stromy naobkoło i blank ci mie zacałbrowało. Choby miesiónczkorz, szlafwandler wylôz żech z banki i poszôłech piechty bez tyn panaziyntkowy Park Kultury przemianowany niydôwno na Park Ślónski, tyn park, co to go już niyftore łoszkliwce, gizdy kcieli kiejsik do imyntu zawrzić i możno we tajlach przekajplować na cosik blank inkszego.
Nó i medikuja tak se we tym mojim filipie, iże wiesna, to ci jes cosik gryfnego, bez lato jes ci we tym parku na isto jesce szykownij i szumnie, zima poradzi tak śniygiym wszyjsko zasuć, wszyjsko do imyntu wysztiglować, iże dych poradzi cowiekowi chycić. Ale, dló mie to stromy, krzôki, nó ta côłko nôtura jes ci nôjgryfniyjszô, nôjszykowniyjszô i móm ci jóm nôjbarzij rôd, festelnie ji przaja – razinku na podzim.
Takech kroczôł bez tyn park, zacałbrowany, czas dló mie blank zabrymzowôł. Widziôłech sie ino jak to za bajtli, po boskoku tyrali my po tych liściach, kiere tak lekuśko, cichuśko ślatujóm na drógi, na cesty, na trôwniole. Niyskorzij tyż juzaś ujzdrzôłech sóm sia we krótkich galotkach, ze takóm fest rozfaklowanom kalfaskóm w gracy… swónd łozhajcowanych liściów w nocholu… zarôzki tyż spómnieli mi sie fojery, blandery już blank na łodwieczerz, i kartofle, habniynte skorzij chorzowskimu pampóniowi ze pola za naszóm szachtóm na Pniokach. Te gryfne pieczoki wyjmniynte ze gluty palcyskami. Te szpasownie i gryfnie ufifrane spolónymi kartoflóma fresy mojich wszyjskich kamratów-śpikoli ze starych pniokowych familoków.
I łorôz poczułech sie taki lekuśki choby tyn papiyrzanny drach, kiery na podzim furgôł w lufcie na szpagacie. Na taki drach stykli dwa-trzi patyki, lajstki, trocha modrego, zielónego abo cerwónego papióru, akuratnie ku tymu sknółtlowanô wôga ze szpagatu, kierego côłke cyfki habiół swojimu łojcowi kopyciorzowi (szewcowi) ółaty Hajnuś. I jesce ku tymu musieli mieć te drachy papiyrzanny łogón podany na keta ze godnyj jedli przi Dziecióntku. A tyn drach niyskorzij furgôł, corôzki dalszij, corôzki myńszy sie robiół, a mie sie zdało, co jô do kupy śniym furgóm choby te ptôki, ftore już łodfurgli na zima do Afriki…
Furgóm, loca i łorôz prask pycholym ło taki srogi strom, ło buczyna, ło festelnie srogi buch. Deczko zetrwało niżech prziszôł do sia, podwiyl żech jesce niy ślôz na ziym, podwiyl żech sie do łostatka niy spamiyntôł, iże to wszyjsko, to ci bóło przecamć dôwnij, blank piyrwyj… terôzki to już blank cosik inkszego… a możno to ta niymoc na kierô wajajóm i lamyndzóm wszyjske moje sznapskamraty – ta diosecko sklerółza?
A listecki ślatujóm, lekuśko, cichuśko nikiej śniyg bez zima. I bez te listecki, bez to, co na isto mómy już tyn podzim, przepomniołech wszyjsko to, co kôzało mi pójńść do tego parku. I takech sie czuł, choby stary klamot, choby jake tam ci habrajstwo i szkwara, choby jaki stary kofer na górze, kiery już żôdnymu sie na nic niy przidô a żôl go jesce wyciepnóńć. Bo na isto z takim wyciepniyntym już na pynzyjô, to blank tak, jak ze mojim Starzikiym, ftory zawdy mi gôdôł, iże na starość: „Słuch sie traci, ślypia corôzki słabsze, a… pragliwość ciyngiym rośnie!
E, tam szkoda gôdać, szkoda wajać, kiej za łoknym listka corôzki gibcij i gibcij ślatujóm, corôzki barzij farbiście i na stromach, i na dródze. I beztóż tyż na łostatek łostawiółech sie jesce jedyn fal. Kasztóny znôcie, dymbiónki, ajchle znôcie, pra? A jô sam spómnioł przodzij ło bukach. Jô jesce za bajtla miôł rôd bucynki, wiycie take ajchle, kiere na bukach zdrzejóm. Festelnie ci mi łóne, zdrzałe smakowali. Poradziółech pod bukami łajzić godzinóma, zbiyrać i choby ziórka ze tych sónynblumów – łuskać i ćkać.
A buczyny, buki to sóm stromy, kiere zawdych miôł nôjbarzij rôd, chocia jich sam kole mie za tela niy bóło. Im wyżij łóne rosnóm (we górach), tym barzij ci te stromy przipominajóm, sóm podane na ludzi, tym barzij sie trzimióm ziymi takimi szpotlawymi, powykrziwianymi korzynióma, nikiej te zbakane, usiotane ryncyska naszych starek, i staroszków. Korzynióma, kiere wystôwajóm nad ta ziymiô, nikiej wylazujónce ze pnioka abo ze podziymka grace, ryncyska zwalitego chopa, łolbrzima, wielgoluda i rizoka. I te ci srogie stromy dôwajóm take maluśkie ajchle, ajchelki z kierych juzaś nowe wyrosnóm, i to jesce srogsze stromy. A na podzim cheba ino buki majóm tak gryfne liście, iże idzie gawcyć sie na nie côłkimi godzinóma.
I juzaś mómy podzim
Wiela jes na czasie? Wiela… ja, słysza, na kościylnym zygarze naszyj „Józefki” pizło szejść. Côłkôch noc niy poradziół spać. Pewnikiym i Wy poradzicie sie na isto wystawić jak dugo poradzi zetwać noc, kiej cowiek niy poradzi zasnóńć. Za śpikola, za modzioka, a i wtynczôs, kiej już cowiek chyciół sie roboty, śnik sóm przilazowôł rółz-dwa i zdało sie cowiekowi, iże nocka śleciała jak z bicyska prasknół. A terôzki ta noc poradzi wlyc sie jak dziôd po słodach.
Cufal starego żyniola…
Miało sie już na podzim, kiej trefiyli my sie we sztyrzo we naszym zwykowym szynku u Pyjtra na Grunwaldzkij. I jak tyż to już łod pôruch lot mielichmy we mółdzie – łobsztalowalichmy sie po ladze biyru i po sznapsie, zakurzyli po cygarecie. Nó, króm mie, bo jô już ło dówna niy kurza. Na to wszyjsko wlôz rajn do tyj kaczmy Gogolinów Jorguś taki jakisik nabańturzóny, zachmulóny i niyrôd wszyjskimu, we poklabustrowanych łachach, nó gorzij niźli jakisik szmoder i szlómpa.
– Jezderkusie! Jorguś! A ty jak wyglóndôsz? – łozwôł sie piyrszy stary Paul-pynzjonista. – Stało sie cosik, starô ci nadrzistała abo – niy dej Pónbóczku – twoja świekra cie znogła nawiydzióła?
– Gorzij chopy, mocka gorzij…
– E tam Jorguś, tyś to już wiela w życiu przeszôł i zawdyś jakosik sie ze wszyjskigo wyplańtôł. – pedziôł ruby Chimek. – pewnikiym i terôzki sie ze tyj łostudy wywlykniesz.
– Nó, tóż godej Jorguś, co ci legło na leberkach. – rzyknółech i wartkoch łobsztalowôł laga i dló niygo.
– Wiycie chopy, to bóło tak. Jakech wóm pedziôł, moja starô wykludzióła sie na taki gryfny ausflug ze kamratkami ze roboty. Miała być tam côłki tydziyń…
– Nó, i…? – wartko spytali wszyjske łoroz.
– Nó, a łóna przikludziyła sie do chałpy dwa dni skorzij…
– I co? Bółeś naprany jak bekla? Jak kôżdy chop, kierego baba łostawi na pôra dni fraj.
– Niy, niy! Kiej łóna sie przikotasióła do chałupy zaścigła mie, chycióła ci mie we prykolu ze szykownistóm, modóm, zeksównóm frelóm…
– Niy gôdej Jorguś! Ciebie łapła ze modóm i szwarnóm dziołchóm? – blank niy dowiyrzôł jimu stary Alfrid.
– Ja! Ze modóm i szwarnóm dziołchóm, takóm co to i dychanie miała… pôłno szóstka, i to jesce poradzióła fedrować…
– Nó, tóż gôdej, co bóło dalszij – rzyknółech krótko, coby inksze juz niy dogadowali.
– Tóż łona na mie direkt łod dźwiyrzy na côłki karpyntel:
– Ty niywiyrny łoszkliwcu! Ty giździe stopieróński! Ty lómpie zapierónowany! Jak mógeś to zrobić mie, mamulce twojich dziecek? W te pyndy wylazuja samstónd i żóndóm, dómôgóm sie szajdóngu, ty sakramyncki łoszkliwcu!
– Nó, to ci sie łodpolóła… I cóżeś ty zrobiół, Jorguś? – spytołech sie opaternie.
– Nó, chopy, napocznółech ji tuplikować jak tyż to sie stanóło… ale łóna ino wrzeskła:
– Nic niy gôdej! Niy kca nic wiedzieć, Nic mie to niy lobłajzi ty giździe!… Abo ja, doczkóm, cóż tyż to bydziesz cyganiół, jake bydóm twoji łostatni fałeszne słówecka… ale gôdej krótko i wyńźlato, kurc ónd bindich!
– Wiysz, ty moja roztomiyło – napocznółech ji eklerować – jechôłech ze werku do dóm, a sam na dródze ta modo dziołcha chyto mie na „stopa”. Zlitowôłech i wziónech jóm rajn do autoka. Już we autoku spomiarkowôłech, merknółech, iże jes ci łóna takô wyszczyrzało chudzina, szpatnie łodziónô i ufifranô, ucioranô… Wyznała mi tyż, iże już łod trzech dni nic niy jadła… Takech ci sie łozrzywniół, iżech ci jóm zarôzki prziwióz do dóm i dołech ji ta wieczerzô, ftoroch dlô cia narychtowôł na jutro; przecamć kcesz ściepnóńć ze basiska, kcesz na isto ściynknóńć, pra? Boroczka wećkała jóm w te pyndy, w blysk. Kuknółech tyż tak opaternie na jeji udiurdzianô, ufifranô gymbulka i spytôłech sie, eźli by niy kciała sie deczko łokómpać, nó, deczko łoszpluchtać chocia. Kiej bóła już pod brauzóm, merknółech, co jeji prziłodziynie tyż jes festelnie czôrne, zmaraszóne i jes w nich pôłno dziurów, tóż tyż dôłech ji te jedne twoje dżinsowe galoty, kierych już łod poruch lôd niy loblykôsz (bo dó nich niy wlazujesz). Dôłech ji tyż jesce ta jakelka, ftorôch ci sprawiół na gyburstak, ale kieryj niy łoblykôsz, bo sztyjc i jednym ciyngiym miynisz, iże jô blank niy móm gustu, niy móm dobrego gyszmaku. Dôłech ji tyż cwiter, ta sztriklaka, kierôś erbła łod swojij siestry na Dziecióntko, a ty go niy łoblykôsz ino skuli tego, coby zrobić ji na łostuda i do łostatka jóm łozgzukać i łozeźlić. Do tego wszyjskigo dociep’ech jesce te szczewiki, kierech kupiół we tym drogim sklepie, a kierych ty blank niy łobuwôsz, łod tego czasu, kiejś badnóła, spomiarkowała, iże twoja nôjlepszyjszô kamratka mô teka same….
– Nó, chopie, toś napoczôł – rzyknół stary Paul.
– … Ta dziołcha bóła mi festelnie wdziyncznô – prawiółech dalszij mojij staryj – i kiejech jóm łodkludzôł ku dźwiyrzóm, spytała ci mie ze płaczkami we tych jeji modrych ślypiach: „A môcie, roztomiyły panoczku, jesce cosik takigo, czego waszô starô blank niy u ż y w ô?”
Turisty, wandrusy i globtrółtery …
Na co użôlajóm sie nôjbarzij polske turisty? Anó, cheba na wszyjsko, co ino jes myjglich. Dóm Wóm ino pôrã przikłôdów.
To bóło jakiesik piytnôście lôt tymu nazôd, kiej my ze mojóm Elzóm wykludziyli sie na wywczasy do Tunezji, a ta szumno i fajnistô miyjscowość, kaj my byli, mianowała sie Al-Monastir kole srogigo portu Sousse. Kiejsik na łodwieczerz zicli my sie we hotylowym barze kole takij hormiji polskich turistów. My sie tam ze mojóm staróm blank niy łodzywali, ale te kamractwo wedle nôs, kiere dosik już sie nasłepało, napoczło ci terôzki na przedbiyżki łozprawiać, co i fto takigo srogigo widziôł abo zmachlowôł. To wszyjsko szło by jesce strzimać, ale znôd sie jedyn taki nabańturzóny, kiery ci na wszyjsko żelómbôł i molyndziół, wszyjsko mu sie niy zdało, wszyjskimu niy bół rôd. Kiej ci tak wszyjskie naobkoło łozprawiali ło swojich przigodach, ino łón jedziny napocznół wajać, iże skuli takij maluśkij fóncli we jejigo izbie, bóło mu na łodwieczerz tak festelnie ćma, co mu sie blank wszyjsko popśnióło i miast do haźlika, wlôz ci do hotylowygo szranku i jesce ku tymu prasknół palicóm ło rant i terôzki miôł festelnô ojla na czole.
Inkszóm razóm bóła ci snami na wywczasach (a bóło to Majorce) jedna angyjbera kajsik spodle Czynstochowy, kierô zawdy wandrowała po świycie ze swojim psiôkiym. Kiejsik przi łobiedzie wkarowała do hotylowygo restółrantu i już łod proga wrzescała, choby jóm fto ze skóry łobdziyrôł:
– Ludzie, kaj sam jes jakô łochróna, kaj sam sóm ludzie, kierzy majóm sie starać łó nôs, ło turistów i jejich dinkse, kiere ze sia na wywczasy przismycyli?
– Poleku paniczko, poleku – krochmala ci ji opaternie. – A cóżesz tyż takigo wóm sie stało, iże tak larmujecie na côłki karpyntel i szterujecie ludzi przi łobiedzie?
– Co sie stało? Co sie stało? – napoczła sie jónkać ze złóści i porwała ci sie na mie. – Widziôł to fto, widziôł! Mojigo psiôka, mojigo „pekincyka” kciała ci zeżrić… mywa… srogô choby adler!!!
Kiej indzij byli my ze mojóm Haźbiytkóm we Egipcie. Bez côłke dwa tydnie miyszkali my we szykownym hotylu (miana już niy bocza) jakiesik kielanôście kilomyjtrów łod samyj Aleksandrii we takij miyjsowości Hannoville. Tam ci juzaś bóła snami pôrã łoszkliwców, a pojstrzód nich, nôjgorszyjszy bół jedyn móndrok, kiery bezmać wszyjskie filipy pozjôdôł i wszyjsko go tam szterowało. Nôjprzodzij tracióła mu sie gorzôła we jejigo izbie. Pewnikiym miół ci łón pierónych słabo palica i niy pamiyntół na drugi dziyń wiela tyż na łodwieczerz wysłepôł, abo już taki bół śniego łoszkliwiec-rasista, co zawôdzali mu ludzie ćmawe, abo blank côrne.
Skuli niygo dyrechtor hotylu wyciep by chnet ze roboty jednego Arabera, kiery nóm bedinowôł, bo tyn istny dôł skôzać, iże tyn razinku Araber wysłepôł mu pół halby naszyj polskij gorzôły. Niy miarkowôł tyn gupielok, iże tymu Araberowi religijô niy dozwôlała słepaniô gorzôły. Ale to bół jesce maluśki pinkel. Kiejsik kôzôł zawołać naszygo „pilota” (bół to fest wysztudowany chop, Mr. Mamnun Sadek) i napocznół jamrować, wajać i wynokwiać, iże mô pierónym daleko do morza. Jes ci te morze łoddalóne barzij niźli to bóło na fotografiji we foldyrze. I nic ci mu sie szło wytuplikować, co to jes dwa razy bez dziyń skuli odpływu i przipływu morza. Uwzión sie, co bydzie sie szprajcowoł we naszym „Orbisie”. Jednymu juzaś inkszymu łochyntolowi we Sienfuegos na Kubie zawôdzali na isto szykowne, wizgyrne ajdeksy, kierych wszandy bóło pôłno. I blank ci łóne żôdnymu niy zawôdzali, a szło ci na nie zazierać godzinóma.
Kiej sie cowiek wykludzô do takich krajów jak Egipt, Indie, na mółdnô terôzki Dominikana, abo kajsik jesce we inksze gorke kraje, to trza tyż być zawdy na to narychtowanym, iże bele kaj trefić idzie na mozgole, szwoby i rusy. Tak ci tam już jes i nic na to niy idzie poradzić. Alech trefiół tyż już i na takigo, kiery na łodwieczerz, juz po cmoku wkarowôł do hotylowego baru we Soczi na Krymie i wrescôł na côłki karpyntel:
– Ludzie! Ludzie, u mie we izbie sóm szwoby sroge choby lyjwy!!!
Pokôzało sie niyskorzij, co to byli dosik sroge kopruchy, ale tyn cielepa niy dôł sie tego pedzieć i dalszij jamrowôł, aże mu dali inkszo izba tela… co jesce barzij zabłechanô.
Nôjbarzij to ale (nó, tu by sie szło wadzić ło Polôków) wyrôbiajóm kajsik we cudzym kraju Ynglyndery. Jim, i jesce możno ino tym nowym-ruskim, zawôdzô na isto wszyjsko. Nôjbarzij to, co żôdyn niy kce gôdać po ynglicku. Jejim sie zdô, co wszyjske muszóm – tak jak we jejich dôwniyjszych kolóniach – na zicher gôdać po ichniymu. I kiejsik tyż uwidziôłech we szykownistym, sztramskim kafyju we Paryżu, jak jedyn ryży Ynglynder dugôł, przisrowôł francuskij kelnyrce, iże jego i jejigo kamratów przinoleżi uważować po królewsku. Łóna poleku, blank ze rułóm łodpedziała ci mu:
– A miarkujecie panoczku, co my Francuze robiyli swojim królóm…???
I tu ci go sztopło, i blank już niy bóło mu nic do śmiychu.
Jô juzaś nôjredszij spóminóm moje (i mojij Haźbiytki) wywczasy na Cyprze. Już terôzki niy bocza eźli to bóło we Limmassol abo we takij dziydzinie Ayia Napa (hotel ale mianowôł sie Aeneas), kaj na isto przikludzali sie sroge hormije tych nowych-ruskich. Śniymi to bóło drugda na isto mocka uciychy.
Kiejsik gawca sie tak na pôruch tych ruskich i suchóm, a jedyn śnich gôdô:
– Ha чMo y MeHя Hoж и Bилka?
– A Ha чMo, Ha чMo… – napoczyno tuplikować jejich pilótka. – ПoToMy чToбы oбeдaTъ, yжиHaTъ!
Pilótka wyeklerowała co potrza, karlus pokroł jôdło i… wećkôł ci to wszyjsko palcyskóma. Dwa razy ci mu sie hepło, łoblizôł jesce talyrz i na łostatek wrzescy choby nôjynty:
– A xлeбHый kBac y Bac ecTъ ?
Prziszôł grecki óber i opaternie mu raji, coby sie chop szluknół ichniygo wina abo metaxy, ale tyn ryl ino wrzescy, iże co to za kultóra, kaj sie łóni chowali. I take tam pierdoły. Tak sie miarkuja, co i u nôs sóm take dudroki i ryle, i jes jich na isto corôzki wiyncyj wszandy, tak, iże jô już pôrã lôt tymu nazôd gańbiółech sie prziznać kajsik we świycie, co jô jes Polôk. I ino sie cowiekowi jscać kce, kiej mô do czyniyniô ze takimi soróniami. Chocia… tu mi sie spómniôł blank inkszy fal, jesce ze Czechów (kiejsik Czechosłowacji).
Fónguje we Pradze jedyn artista-rzyźbiôrz. Mianuje sie łón Dawid Černy. Jes ci łón fest wywołany tam we Czechach, a i we côłkim świycie. Wyrzezôł ci łón mocka roztomajtych rzyźbów i dynkmali. Niy byda sam ło wszyjskich gôdôł (u nôs we Polsce znajóm go na tyn przikłôd we Wrocławiu, kaj miôł takô gryfnô wystôwka pod mianym: „Przykra sprawa – czeska sprawa”), ino spómna ło pôruch, kierech sóm miôł przileżitość łobejzdrzić. Nôjprzodzij trza sie dokwanckać we Pradze na Václavske Náměsti i kuknóńć na dynkmal patróna Pepików św. Wacława, kierego palica ugarnirowanô klyjnotami poczywô na Hradczanach, a łón na tym dynkmalu kroczo hyrnie na kóniu. Trza terôzki ślyjść ze trzista myjtrów na dół, wlyjźć do ajnfartu ze napisym „Rokoko” i tam gynał łobejzdrzić, co tyż to tyż rzyźbiôrz zrobiół ze tym patrónym jejigo kraju. Świyntymu świtnół, zdech tyn kóń, a łó sóm (tyn świynty) zicnół sie łokrakiym na jejigo basisku. To wszyjsko jes dziyrgniynte, prziwiyszóne do gipsdeki, a te zezwłóki kónia, na wiyrchu majóm wywalóny lynzyk. Inkszy jejigo dynkmal styrcôł bez jakisik czôs na Rynku Staromiyjskim we Pradze, ale pierónym ci szterowôł Miymców, festelnie jich gańbiół. Beztóż tyż wykupili go i terôzki idzie go łobejzdrzić ino bez płot (łod stróny łogrodu) ambasady Miymiec we Czechach. Po jakiymu tak jes. Anó, tyn dynkmal to jes goldowy, miymiecki „trabant”, kiery kroczô przed sia na śtyruch rubych szłapach. Jes ci łón śtyry a pół miyjtra srogi i mô ci tyn „trabant” jajca, kiere ftosik posztrajchowôł na czerwióno. I terôzki blank na łostatek dwa jesce dynkmale tego côłkigo Dawida Černygo. Na hulicy Holečkovyj 49 we takij galeryji „Futura” styrcóm dwie „duponogi” (ja, tak to mianowôł tyn artista). Łobie rzyźby sóm ino na to, coby jim szło zajzdrzić, możno ino zaziyrać do rzici. To sóm dwie łozeryje, dwie łogrómniaste szłapy i wypniyntô dupa. Tułów łogibany, nakłónióny do przodku traci sie we murze kajsik na piyrszym sztoku. Coby do tyj srogij dupy kuknóńć, trza skorzij wlyjźć na wiyrch po drabinie. I jak sie tam już na isto kuknie, idzie niyskorzij łobejzdrzić gryfny, krótki fylm.
Drugi juzaś dynkmal, kierym tyn artista-rzyźbiôrz fajrowôł wleziynie Czechów do Unii Ojropyjskij, to jes taki basing (wyglóndô jak côłkie Czechy) we kierym styrcy dwióch chopa, kierz jscajóm rajn. Ale niy zawdy. Trza skorzij wyklupać takigo jednego „esemesa” ze jakimsik zdaniym, to wtynczôs, po łoka mrziku, te chopy tyn napis wyjscajóm na ta mapa Czechów. Jes ci wicny dynkmal na Malyj Stranie, na hulicy Cihelnyj 2b.
Nó, i kiejsik trefiyli tam Polôki, turisty ze Czynstochowy (a możno ze Torunia?) i kiej ino sie kapli, kaj tyż to patrón, pilot tego ałsfugu jich przikludziół, zarôzki napoczli wyrôbiać, jamrować, co na take grzychy, łoszklistwa i berdyjstwa niy lza gawcyć sie i dziwać. A tego pilota to straszyli jesce łogniym piykielnym.
Ludzie! A przeca wszyjsko napoczynô sie łod jscaniô. Dziyciô sie pojscy i dziynka tymu cuje, iże żyje. Jscanie jes na isto przijymne. Kôżdy kciôłby chocia rôz zejscać sie w galoty tela, co mu na to kultóra niy dozwôlô!
Beranie starego knakra na podzim…
Nó, tóż mómy już podzim côłkóm gymbóm, ło czym łozprawiôłech już łóński tydziyń. Niy jes ci to tak prôwdóm ta na isto – jak to móndroki gôdajóm – gryfnô „złotô polskô jesiyń”, ale możno jesce przijńdzie, i – podwiyl co – niy ma co jamrować i labiydzić. I sam ci mi sie spómniôł jedyn fal skuplowany ze jesiynióm. Ja, to tyż sie przitrefióło na podzim. Siedymdziesiónty rok łóńskigo wiyka. Jechali my ze mojóm Elzóm bez Lwów. Bez te stare nasze przedwojynne miasto. Mieli my trzi godziny pauzy we rajzie, coby kuknóńć sie tak, łobadać cosik we tym miyście. Tak na isto, to terôzki niy poradza spokopić gynał czamu, spómnieli mi sie sam take sztrofecki:
„Najdroższy! Chcę wiedzieć, dlaczego z pozoru
Praw równości głosicie człowieka,
A przestrzeń odwieczna od chaty do dworu
Tak zawsze boleśnie daleka ?
Dlaczego przed dzieckiem, panienką, paniczem
Zasiwiałą swą głowę odkrywa
Staruszek, piast wiejski z dostojnym obliczem?
Kto bratnie rozerwał ogniwa?
Kto kraj śmiał zubożyć o siłę bez czynu,
O myśl te zmąconą, niejasną?”
Po jakiymu jô to razinku spóminóm? Niy poradza pedzieć, ale to cheba beztóż, co we tym Lwowie, na smyntorzu bół i jes gryfny, możno deczko zaszmodrany, ździebko zdziadziały grób Marii Konopnickiej. Eźli Wóm te gryfne ci sztrofki cosik gôdajóm, terôzki, we tyj naszyj trzecij Rzeczpospolitej? Pewnikiym niy! Bo my samtukej we Polsce mómy we zocy ino cmyntorze bohatyrzów, i to nôjbarzij takich, ło kierych ino my spóminómy. Boczycie jak to nasz Prezidynt bół latoś na Ukrainie. Łotwiyrôł, świyńciół ino nowy kiyrhów we Bykowni, kaj sóm pochowane Polôki, kierych ukatrupiyli Ruske bez drugô wojna. Gôdôł tyż ci tyn nasz Prezidynt ze ichnim prezidyntym ło polityce, ło tyj Timoszynko, ło Uniji Ojropyjskij (do kieryj Ukraińce tak prôwdóm blank niy kcóm wlazować), ale ło naszych inkszych srogich Polôkach sie ani niy zajynknół. E ta, polityka… przecamć niy łó nij kciôłech sam dzisiej berać. Bo tak po prôwdzie, to jô tam niy ma taki srogi angyjber i na polityce sie możno niy znóm, chocia bocza, i tyż zawdy byda pamiyntôł, jak mój niyboszczyk Łojciec sztyjc mi tuplikowôł:
– Dej sie Ojgyn pokój ze politykóm, bo polityka , anôjbarzij polskô polityka, to jes richtik taki srogi kónsztik, coby łyknóńć rapitółza (żaba) abo gónsiora, a ku tymu niy wykrziwić pychola ze łobrzidzyniô, ino markiyrować, iżeś chopie społyknół jakisik szmektny i szykowny maszkyt. Niy kôżdy to poradzi łobstoć.
A skuli tych, kierzy bajstlujóm (nó, barzij bôjcóm, gôdajóm ino ło tym) tam we tyj Warszawie bezmać wszyjsko, co jes nôjlepszyjsze dló nôs ale blank ci nie boczóm tego, co jesce chnet sto lôt tymu nazôd szło przeczytać, wciepna sam te jesce gryfne słówecka:
„Nie widzisz ty słonko, z wysokiego nieba,
Jak się sen przedaje za kawałek chleb:
Nie widzisz ty matki schylonego czoła
Nad kolebka dziecka, co próżno jeść woła.”
Wiela jes takich Mamulek terôzki? Terôzki, kiej jejich dziecka mogóm wećkać cosik ino we szuli, bo w dóma niy ma, i to niy ino łod kolybki. Nó ale, zawdy bydóm nóm snochwiać ino byrki na wiyrzbie, prôwda? Spómna możno tyż jesce inkszô sztrofecka, ftorô idzie skuplować ze tym, coch skorzij rzóńdziół, a ło czym te niyftore warszawske klugszajsry ciyngiym fandzolóm choby nôjynte, a co tyż tak niy do łostatka jes na prawie:
„Chodziły tu Niemce,
Chodziły odmieńce:
Sprzedaj, chłopie rolę,
Będziesz miał czerwieńce!”
To możno juzaś zahôczô ło polityka, a jô móm skuplowany śnóm taki recept: Jes ci to gryfnistô dijyta na ściepowanie ze basiska, boch już na tyj pynzyji zrobiółech sie stopieróńsko spaśny. Jes ci łóna blank ajnfachowô. Blank, ale to blank niy zaziyróm, niy kukóm już łod pôruch miesiyncy na to, co rzóndzóm nasze (Pónbóczku łodpuść mi tyn grzych!) politykery. Beztóż tyż już blank i do lostatka niy słepia gorzôły. A kiej niy słepia gorzôły, to tyż na isto blank już niy musza zajôdać. I to gynał styknie mi, coby cosik, małowiela ściepnóńć ze tego mojigo rubego basiska.
Nocny wjater
Nocny wjater
Za ôknami noc
zimny wjater wjeje
słyszeć jak rōmpluje
czaskŏ,gwizdŏ
naôkoło wszysko rozwaluje
Gałynzie sie ôgibajōm
druty na mastach huśtajōm
liści w lufcie tańcujōm
chociōż cima
w śwjetle ampli
widać jak pofurgujōm
Wyje wjater za ôknami
straszy ludzi nocami
czy ôn musi sam tak wjŏć!?
by już było tego dojś !
Urszula Oślislok
NIE ZAMYKAJ DRZWI PRZED MIŁOSIERDZIEM !
NIE ZAMYKAJ DRZWI PRZED MIŁOSIERDZIEM !
Miłosierdzie Boże do drzwi zapukało,
Zziębnięte i głodne, schronienia szukało.
Nigdzie Mu nie otwarto, choć prosiło pokornie,
Przecież by przeszkodziło w rozmowach wieczornych.
Modliłeś się człowieku o Miłosierdzie Boże,
Lecz wzgardzone przez Ciebie, stało u drzwi zmarznięte na dworze.
Hubert Mojżesz
MATKO RÓŻAŃCA
MATKO RÓŻAŃCA
Do Ciebie wznośmy codziennie.
Nie tylko prośby,
Ale i hołdy dziękczynne.
Kiedy bierzemy do rąk różaniec,
Myśli same kierują się ku Tobie.
I nagle wszystko staje się proste.
Prosta rozmowa,
Prosta modlitwa.
I życie staje się proste.
A było to takie zawiłe,
Jak w labiryncie.
Lecz po paciorkach, można wyjść na prostą.
Hubert Mojżesz
KIYJ PRZIJDZIE NOM ZAJŚ WELOWAĆ !
KIYJ PRZIJDZIE NOM ZAJŚ WELOWAĆ !
Kedy nadyńdom zajsik wybory,
To idźmy wszyjscy, jak jednym torym.
By zawelować na człowieka prawego,
Apel dlo Narodu Ślońskigo !
Welujcie Ślońzoki na Plury Marka,
Dlo Ślońska to jest i bydzie, sztyjc dobro „MARKA”
Bo tyn to Chop jest godny tego,
By mieć załufani, łod Narodu Ślońskigo.
Łon to ło Ślońskość łupomino sie w Parlamyńcie,
Jymu to wierzyć mogymy świyńcie.
Marek to Ślońzok z Dziada-Pradziada,
To też tam w syjmie, znejdzie jakojś rada.
By AUTONOMIJO, dlo Ślońska była,
A Ślońsko Ludzkojść, by godnie żyła.
Bo Śloński Narod robotny jest,
Na godne życi, zasłożył sie fest.
Name
Hubert Mojżesz
NOWE SOMSIADY
NOWE SOMSIADY
Jak mi bolo szesc lot, a miyszkali my jeszcze na trzecim sztoku, tam, kaj sie urodziolach, to do naszy chalpy na drugi sztok przikludzioly sie nowe somsiady: panstwo z jednym synkym i z dinstmyjdlom , kero nazywali „gosposia”, ona o nich godala: „Pan” i „Pani”. Z tym synkym, kerymu na miano bolo Jarek, to my sie zarozki skolegowali, a potym laziyli do kupy bez siedym lot do szkoly podstawowy. Moja Mama niy musiala zy mnom lazic do szkoly, bo jak „gosposia” zakludzala Jarka, to mie tyz dycki zabiyrala, a potym po lekcjach po nos przilaziola. Ale to bolo yno w piyrszy klasie, bo potym jo sama tyralach do szkoly.
Z Jarkym my sie zgodzali i fajnie bawiyli. „Gosposia” przilaziola do nos na wiyrch i wolala mie do nich do miyszkanio, coby Jarek sie zy mnom bawiol. Ludzieee! Co tyn miol za graczki! Jo niy wiedziala, jak sie z tym bawic!
Ale nojsmiyszniejsze bolo to, ze na poczontku my sie niy bardzo rozumieli, bo Jarek „mowil” a jo „godala”. Panstwu i gosposi to niy szkodziolo, a my sie i tak „dogodali”. Jarek miol taki aparat, do kerego sie wraziolo film z bojkom i obrozki sie pokozowaly na scianie. Tego jeszcze niy bolo: kino w doma! Mama Jarka czytala nom, co bolo napisane pod kozdym obrozkym.
Miol tyz Jarek take drzewiane lalki, kere sie sklodalo do kupy, bo wszystko bolo ekstra: glowa, rynce, nogi, brzuch, szczewiczki, klajdziki, i za kozdym razym lalka bola inaczy obleczono. Jak pedzialach, ze te pupy som szykowne, to Jarek sie zy mie smiol, i godol: „jak ona sie brzydko wyraza”. Bo do mie „pupa” to bola lalka, a dlo Jarka – zadek. A na dodatek jo niy wiedzialach, co to znaczy „sie wyraza”.
Abo te auta, kere same jechaly jak sie je przodzi do zadku nacionglo a potym pusciolo. Przejechaly colki dugi antryj od izby srodkowy az do kuchnie, a tak fajnie przi tym brzynczaly! Jo mialach auto drzewiane ciongnione na sznurze, kere mi zrobiol ujek, ale takich cudow to jeszcze niy widzialach! Pamiyntom ta fojerwera, Jarek godol, ze to jest „straz pozarna”, jak sie jom pusciolo to richtig sie slyszalo zignal: „uauauauaua”, abo autobus, na kerym we oknach boly namalowane glowy od pasazerow, czy tyn wielgi dzwig, abo prawdziwy buldog z anhyngrym i inksze auta osobowe itp.
Abo na colkij dylowce porozklodali my szyny, a potym puszczali my zug z lokomotywom i wagonami. Jarek godol, ze to jest „pociag”. Jo tyz mialach zug co mi ujek zrobiol z drzewa, ale tyz musialach se go ciongnonc na sznurku. A tyn pociong od Jarka jechol som!
Jo mialach moc ksionzek, co mi Mama kupowala, ale jak widzialach te, co miol Jarek, to aze gymba otwarlach! Niy dosc, ze duzo wiyncy, to mialy twarde oprawki, kolorowe i swiyconce, a te obrozki dryny…mie sie ani take cos niy sniolo! Niykere boly sklodane jak harmonijka.
Miyszkol tam z niymi tyz pies ratlerek, na kerego wolali „Lala”. Lala bola malo i rubo, a miala take ciynke szlapki, na kerych pomalutku sie kulala bez antryj, a my z Jarkym stowiali ji przeszkody z tych rozcionganych ksionzek. Ale ona cisla jak pancer, porozwalala nom tyn mur, a bawic sie wcale niy poradziola. Szczekala za to jak gupio i szterowala przi graniu!
Jarek przilaziol tyz czasym do mie na wiyrch se pograc, ale moje graczki niy boly take fajne jak te od niego. To przinosiol ze sobom jakes gry i tyz bolo fajnie. Roz, niy wiym skond, bo papa golol sie brzitwom, znodlach kajs ziletka. Czimalach jom w rynce, Jarek chciol mi jom zabrac a jo niy chcialach puscic. No i jak to bywo, Jarusiowi przejechala przez palec i…poleciala krew. Jak tyn sie rozdar na colki glos, a wrzeszczol: „Basia mnie zarznela”, ze wszyscy mysleli, ze Jarek umiyro. Jo sie wystraszolach i tyz zaczlach beczec, przileciala gosposia i chciala leciec z Jarkym na pogotowie, ale moja Mama, jak zwykle rozsondno, obejrzala ta wielgo rana i…okozalo sie, ze, ze to jest ledwie przeciynto skora na palcu, nalola mu jodu, zawinola flastrym i…po placzu. Za dwa dni niy bolo juz sladu po tym wielgim niyszczynsciu.
Na drugi roz byda osprawiac dalij o moich przigodach z Jarkym.
Na tym obrozku jo (ta malo) stoja z kamratkom Ewom. Obie boly my 12 lot stare. Jo dycki bola taki skrzot i jestech do dzisiej:-)
Barbara Matusiewicz


text:
Łukasz is the Polish version of the name Lukas, the Latin form of the Greek name Loukas, meaning "from Lucania".
Łukasz Kloskowski, Łukasz Pauba, Łukasz Frasek, Łukasz Oleaszewski, Łukasz Gierus, Łukasz Zin, Łukasz Małys, Łukasz Sztukowski, Łukasz Kwasek, Łukasz Truhn, Łukasz Skoczylas, Łukasz Pater, Łukasz Weirauch, Łukasz Skrzypczyk, Łukasz Zagański, Łukasz Kucha, Łukasz Gacek, Łukasz Erdmański, Łukasz Książek, Łukasz Kaminski, Łukasz Kowalczyk, Łukasz Cieślikowski, Łukasz Wysocki, Łukasz Gleich, Łukasz Czocher, Łukasz Grzesik, Łukasz Hnat, Łukasz Kosior, Łukasz Sztandur, Łukasz Pluciński, Łukasz Maciejowski, Łukasz Fiedor, Łukasz Ziemba, Łukasz Skrobek, Łukasz Pawlak, Łukasz Wnęk, Łukasz Niemczyk, Łukasz Wasiuk, Łukasz Gosławski, Łukasz Żabiński, Łukasz Maciejewski, Łukasz Naworski, Łukasz Radwański, Łukasz Kucharski, Łukasz Jankowski, Łukasz Feller, Łukasz Krawczyk, Łukasz Kunicki, Łukasz Nowakowski


text:
Dmitrij Mendelejew
Dmitrij Mendelejew (rus.: ДMиTpий ИBaHoBич MeHдeлeeB, rodz. 27 styčńa/8 lutygo 1834 we Tobolsku, um. 20 styčńa/2 lutygo 1907 we Sankt Petersburgu) - ruski chymik, uodkrywca prawa uokresowośći elymyntůw chymičnych. Wyerklerowou kej pjyršy zjowisko kůntrakcyje uobjyntośći. Zestawjůu wšyjske znůme za jygo časůw elymynty chymične we heft, ukuodajůnc je podůg jejich ćynžoru atůmowygo (terozki śe godo: masa atomowo). Wuaśćiwośći pjyrwjostkůw skojořiu s placym, jaki majům we ukuodźe uokresowym, a podug tygo ukuoda, kery sům uopracowou, přewidźou istńyńy a wuaśćiwośći ńyznůmych wuůnčas elymyntůw: skandu, galu a germanu. Jygo mjano dano tablicy uokresowyj elymyntůw a tyž elymyntowi 101 - Mendelew.


text:
First Level Holiday Chojnice folded. Round 1 [Sep 16] Clearex Chorzów 4-4 P.A. Nova Gliwice Inpuls Siemianowice Śląskie 3-1 Radan Gliwice Kupczyk Kraków 3-4 Jango Mysłowice GKS Jachym Tychy '71 3-6 Grembach-Stalbor Łódź Hurtap Łęczyca 3-2 Pogoń 04 Szczecin [Hejży 22, Sobalczyk 26, Zawiar 37; Kunecki 17, 40] Round 2 [Sep 23] Akademia Słowa Poznań 6-2 Inpuls Siemianowice Śląskie Jango Mysłowice 8-5 Hurtap Łęczyca Pogoń 04 Szczecin 0-2 Clearex Chorzów [Jagiełło 33, Kryger 38] [Sep 24] P.A. Nova Gliwice 3-3 GKS Jachym Tychy '71 Kupczyk Kraków 7-3 Radan Gliwice Round 3 [Oct 8] Clearex Chorzów 5-3 Grembach-Stalbor Łódź Inpuls Siemianowice Śląskie 6-4 Pogoń 04 Szczecin Kupczyk Kraków 0-6 P.A. Nova Gliwice Hurtap Łęczyca 3-9 Akademia Słowa Poznań Radan Gliwice 1-1 GKS Jachym Tychy '71 Round 4 [Oct 14] P.A. Nova Gliwice 3-1 Inpuls Siemianowice Śląskie Akademia Słowa Poznań 2-1 Kupczyk Kraków Grembach-Stalbor Łódź 4-2 Hurtap Łęczyca Pogoń 04 Szczecin 8-3 GKS Jachym Tychy '71 [Nov 9] Jango Mysłowice 2-6 Clearex Chorzów Round 5 [Oct 29] Clearex Chorzów 5-3 Akademia Słowa Poznań Inpuls Siemianowice Śląskie 9-1 Grembach-Stalbor Łódź Kupczyk Kraków 3-3 Pogoń 04 Szczecin GKS Jachym Tychy '71 3-6 Jango Mysłowice Hurtap Łęczyca 4-4 Radan Gliwice Round 6 [Oct 20] Radan Gliwice 2-6 Clearex Chorzów [Nov 5] Kupczyk Kraków 1-3 Grembach-Stalbor Łódź Jango Mysłowice 3-4 Inpuls Siemianowice Śląskie P.A. Nova Gliwice 4-3 Hurtap Łęczyca Akademia Słowa Poznań 4-1 GKS Jachym Tychy '71 Round 7 [Nov 12] Inpuls Siemianowice Śląskie 6-3 Clearex Chorzów GKS Jachym Tychy '71 4-6 Kupczyk Kraków Pogoń 04 Szczecin 6-4 P.A. Nova Gliwice Radan Gliwice 3-4 Akademia Słowa Poznań [Nov 14] Grembach-Kolejarz Łódź 5-5 Jango Katowice Round 8 [Nov 17] P.A. Nova Gliwice 9-6 Grembach-Kolejarz Łódź Jango Katowice 5-4 Akademia Słowa Poznań Hurtap Łęczyca 5-2 Kupczyk Kraków [Nov 20] Clearex Chorzów 7-0 GKS Jachym Tychy '71 [Nov 28] Radan Gliwice 1-1 Pogoń 04 Szczecin Round 9 [Nov 26] P.A. Nova Gliwice 7-2 Radan Gliwice Inpuls Siemianowice Śląskie 5-5 Hurtap Łęczyca Kupczyk Kraków 3-3 Clearex Chorzów Pogoń 04 Szczecin 5-7 Jango Katowice [Nov 27] Grembach-Kolejarz Łódź 2-5 Akademia Słowa Poznań Round 10 [Nov 29] Clearex Chorzów 3-1 Hurtap Łęczyca [Dec 3] Radan Gliwice 2-5 Grembach-Kolejarz Łódź GKS Jachym Tychy '71 8-5 Inpuls Siemianowice Śląskie [Dec 4] Jango Katowice 7-6 P.A. Nova Gliwice [Dec 5] Akademia Słowa Poznań 5-4 Pogoń 04 Szczecin
2005/06
Prepared and maintained by Peter Sokołowski for the RSSSF
Author: Peter Sokołowski
(polska_pete_9@hotmail.com)
Last updated: 3 Jan 2007
(C) Copyright Peter Sokołowski and RSSSF 2006/07
You are free to copy this document in whole or part provided that proper acknowledgement is given to the author. All rights reserved.


text:
Franc Jurij Lok
Franc Jurij Lok (Franz Georg Lock) je so narodźił 3. oktobra 1751 jako syn šewca w Kulowje běše serbski biskop a spisowaćel.
Z lěta 1765 studowaše w Praze. 14. junija 1776 bu tam na měšnika swjećeny a skutkowaše potom přez dwaceći lět w tachanstwje w Budyšinje jako čestny prědowar na swjatych dnjach a njedźelach, katechet a jako sekretar biskopa. 1796 bu tachanski kapitular a šěsć měsacy pozdźišo skónčnje dekan Budyskeho tachanstwa swj. Pětra. 12. oktobra 1801 bu přez swjećaceho biskopa Waclawa Leopolda Chlumčanskeho w Praze na biskopa wuswjećeny.
Lok zasadźowaše so wosebje za wobnowjenje nabožneho žiwjenja w liturgiji a katechezy. Tak spisa rukopisnje naćisk wo wužiwanju maćeršćiny w liturgiji. W teritoriju swojeho tachanstwa, kotrež so tež přez wjacore ewangelske wjeski rozpřestrěwaše, da wjacore nowe šule natwarić a dźěleše něhdźežkuli zastojnstwo šrybarja wot zwóńka. Spěchowanje Serbskeho seminara w Praze so wosebje we wědomostnym kaž tež pastoralno-dušepastyrstwowym wukubłanju wudani. Mnoho młodych měšnikow zasadźi direktnje jako katechetow za šulsku wučbu a docpě z tym hižo w krótkim času widźomne polěpšenje šulskeho kubłanja a wědy dźěći. 1791 napisa Lok knihu "Gebetbuch für die katholische Jugend in Städten und auf dem Lande", kotraž so 1808 tež w serkskej wersiji wuda.
W lěće 1758 załoži so Wotrowska wosada přez biskopa Jakuba Wóskeho z Bärenstamma, ale hakle 1814 přizwoli Lok Wotrowčanam prawo, samostatny jutrowny jěchanski procesion wutworić. Tehdy nasta partnerstwo k Njebjelčicam.
Wot 1824 bě wón sobustaw OLGdW (Oberlausitzische Gesellschaft der Wissenschaften e.V.) kaž tež Naturforschenden Gesellschaft zu Görlitz.
7. septembra 1831 Lok w Budyšinje zemrě.
[wobdźěłać] Žórła
- Salowski, Kilank, Schmidt: Katholische Sorbische Lausitz (1976). Hrsg. St. Benno-Verlag Leipzig, str. 103


text:
Łuhańsk
Wspůłrzyndne: 48°34' N 39°20' E
Łuhańsk (ukr. ЛyraHcbk, [lu'ɦɑnʲsʲk]) je mjastym we wchodńij Ukrajińe. Je stolicům łuhańskigo uobwodu. We Łuhańsku mjyszko 456 tys. ludźi (2005). Mjasto leży na prawym brzygu Siwerskigo Dońca. Jygo mjano pochodźi uod rzyki Łuhanki, kero wpado do Siwerskigo Dońca na wchodźe mjasta.
Staro tajla mjasta Kamjenny Brůd istńała jako zidlůng Kozakůw zaporoskych uod postrzodka stolećo. Łuhańsk założůno we 1795, kej powstała sam pjyrszo na połedńu Ruskigo Imperyjům hůta żeloza. We 1882 dostoł mjejske prawa. We rokach 1941-1943 bůł pod uokupacyjům mjymjeckům. We rokach 1935–1958 a 1970–1991 sztad mjoł mjano Woroszyłowgrad.


text:
Turystyczne schrůńisko
Turystyczne schrůńisko - uobjekt lo uobsłůgi turystůw, kerzi můgům tukej przekimać abo jodać. We ńykerych schrůńiskach dźołajům informacyjne půnkty a dyżurki ratůwńikůw GOPR (Gůrske Uochotnicze Pogotowje Retůngowe).
Nojwjyncy turystycznych schrůńisk we Polsce je we gůrach, kaj we wjynkszości noleżům do PTTK (Polske Towarzistwo Turystyczno-Krajoznawcze).
Do schrůńiskůw zarachowuje śe tyż bacůwki, kere sům myńsze. Inkszy zorty turystycznych uobjektůw to schrůny a celtowe bazy (uotwarte jyno bez lato).


text:
Bodamski jězor
Bodamski jězor (němsce Bodensee) je wodźizna w sewjernym předkraju Alpow, kotraž wobsteji poprawom z dweju jězorow - Horni jězor a Delni jězor - kaž tež rěki Jězorowy Ryn. Dźěle jězora słušeja k němskimaj krajomaj Badensko-Württembergska a Bayerska, awstriskemu kraju Vorarlberg a šwicarskim kantonam St. Gallen, Thurgau a Schaffhausen.
Jězoraj naspomni so k prěnjemu razej pisomnje w lěće 43 před Chr. jako Lacus Venetus a Lacus Acronius. W romaniskim rumje rěka jězor zwjetša Lacus Constantinus abo podobnje - mjenowany po měsće Konstanz (Constantia), kotrež při brjóze leži.
Z 473 km² je Bodamski jězor za Błótonjom a Genfskim jězorom třeći najwjetši jězor srjedźneje Europy.


text:
proszę czekać, trwa wysyłanie formularza...
Komentarz zgłaszany do moderacji:
2011-02-12 16:56:42, Ekonom
Raduje możliwość uoczimanio dotacji 85% ze WFOŚiG, ale to niy zmiynio faktu, że 7,7 mln dali pozostaje srogom kasom jak na te miasto. Coby je wygospodarować cza bydzie ciońć wydatki w już prziciyntym budżecie.
Nojgorsze je jednak to, że za te 7,7 mln dostanymy poraset metrow do szpacerowanio i jeżdżenio na kole, a niy miejsca pracy i podatki dlo miasta.
Pytanie tyż fto to bydzie uczymywoł jak ze samom Skałkom niy umiemy sie dać rady. Pomys niy je gupi, ale fest mało ekonomiczny.


text:
Zły Komorow
Zły Komorow (němsce Senftenberg) je město w Delnjej Łužicy w juhu Braniborskeje. Leži při Čornym Halštrowje na brjoze Złokomorowskeho jězora. Ma wokoło 27.000 wobydlerjow a je hłowne město wokrjesa Hornje Błóta-Łužica. Wot lěta 1860, hdyž bu blisko njeho brunica wotkryta, hač do lěta 1990, hdyž wažnosć brunicy je spadowała, běše Zły Komorow wuznamny industrialny centrum.
[wobdźěłać] Geografija
Zły Komorow so namaka na juhu Delnjeje Łužicy, na juhu Braniborskeje blisko hranicy ze Sakskej. Najblišej wulkoměsće staj Choćebuz něhdźe 40 kilometrow na sewjer a Drježdźany něhdźe 60 kilometrow na juhozapad. Zły Komorow leži při Čornym Halštrowje runje na brjohu Złokomorowskeho jězora a na zapadnej kromje Łužiskeje jězoriny.
[wobdźěłać] Wobchad
Přez Zły Komorow běžu zwjazkowe dróhi 96 (z Žitawy do Sassnitza) a 169 (z Neuensalza do Choćebuza). Zły Komorow je tež železniske křižowanišćo - běžu přez njeho železniske čary Lubnjow-Kamjenc a Priestewitz-Choćebuz.
[wobdźěłać] Wobydlerstwo
[wobdźěłać] Partnerske sydlišća
- Püttlingen w Němskej w Posaarskej wot lěta 1989
- Nowa Sól w Pólskej wot lěta 1992
- Senftenberg w Awstriskej wot lěta 1993
- Saint-Michel-sur-Orge we Francoskej wot lěta 1996
- Veszprém w Madźarskej wot lěta 1996
- Žamberk w Čěskej republice wot lěta 1996
- Fresagrandinaria w Italskej wot lěta 2003
[wobdźěłać] Žórła
- ↑ (něm.) Werner Forkert: Senftenberger Rückblicke Interessantes aus der Senftenberger Geschichte. Herausgeber Buchhandlung „Glück Auf“, 2006. (pro lěta hač do 1875)
- ↑ (něm.) Statistik Brandenburg: Daten ab 1875 (download als pdf, 330 kB)
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- (něm.) www.senftenberg.de
Bronkow | Bukow | Čorna Woda | Frauendorf | Großkmehlen | Hermanecy | Kalawa | Kropnja | Lindenau | Lubnjow | Luckaitztal | Neu-Seeland | Nowe Wiki | Rań | Rólany | Schwarzheide | Stara Darbnja | Šejkow | Tettau | Wětošow | Wótrań | Wudwor | Zeleny Hózd | Zły Komorow | Železarnje


text:
Grodk
Grodk (němsce Spremberg) je małe město w braniborskim wokrjesu Sprjewja-Nysa. Leži w Delnjej Łužicy a ma cirka pjećadwaceći tysac wobydlerjow.
[wobdźěłać] Geografija
Grodk leži na juhu Braniborskeje we wysokosći 97 metrow nad mórskej hładźinu blisko hranicy ze sakskim wokrjesom Budyšin. Přez město ćeče rěka Sprjewja. Město Choćebuz je cirka dwaceći kilometrow na sewjer ležace a němsko-pólska hranica so cirka pjećadwaceći kilometrow wuchodnje Grodka namaka.
[wobdźěłać] Wobchad
Přez Grodk wjedźe ze sewjeru na juh zwjazkowa dróha 97 z Gubina do Drježdźan. Ze zapada na wuchod wjedźe přez Grodk zwjazkowa dróha 156 z Ranja do Budyšina.
W Grodku je dwórnišćo železniskeje čary Berlin-Zhorjelc.
[wobdźěłać] Žórła


text:
Čorna wrónowka
Čorna wrónowka[3] (Vaccinium uliginosum L.) je rostlina ze swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae). Dalše serbske mjeno je pjeńca[4].
[wobdźěłać] Wopis
Čorna wrónowka je kerk, kotryž docpěje wysokosć wot 30 hač do 100 cm.
Hałuzy su stołpikokulojte a brune.
[wobdźěłać] Łopjena
Módrozelene łopjena su měnjate, hrube, cyłokromne, tupe, wopak jejkojte a docpěja dołhosć wot 2 cm. Jich delni bok je šěrozeleny.
[wobdźěłać] Kćenja
Kćěje wot meje hač julija. Dołho jejkojte, róžojte abo běłojte kćenja docpěja dołhosć wot 5 mm a njesu zwjetša štyri, rědko pjeć kónčkow.
[wobdźěłać] Płody
Płód je módra jahoda z swětłym mjasom a docpěwa šěrokosć wot 6 hač do 10 mm. We wulkich mnóstwach móžeja k wopojnym stawam wodźić, dokelž hrib Monilinia megalospora płody tuteje rostliny často podeńć.
[wobdźěłać] Stejnišćo
Rosće w chójnowych a brězowych tymjenjach a w kerčinach z małoróstnych kerkow w horinach. Ma radšo włóžne, małowutkate, kisałe pódy.
[wobdźěłać] Rozšěrjenje
Rosće w sewjernej a srjedźnej Europje, w juhu w horinach rozšěrjena, při čimž w Alpach we wysokosćach wot hač něhdźe 2500 m wustupuje.
[wobdźěłać] Wužiwanje
[wobdźěłać] Podobna družina
- Holanska jahodka (Vaccinium myrtillus) ma wótro hranite hałuzy. Jeje jahody maja módročerwjene mjaso.)
[wobdźěłać] Noty
- ↑ Prawopisny słownik, Hornjoserbski słownik, ISBN 3-7420-1920-1, strona 149
- ↑ W internetowym słowniku: Heidelbeere
- ↑ 3,0 3,1 W internetowym słowniku: Rauschbeere
- ↑ W internetowym słowniku: Trunkelbeere


text:
Hród Lemberk
Hród Lemberk steji na wyšinje nad dołom Panenskeje rěčki (čěsce: Panenský potok) pola wsy Lvová, njedaloko sewjeročěskeho města Jablonné v Podještědí (němsce: Deutsch-Gabel). Jeho předchadnik běše srjedźowěkowski hród, załoženy snano we 40. lětach 13. lětstotka jako stražna pomjezna twjerdźizna na wobchodnej šćežce z Čech do Žitawy. Mjeno hrodu, kotrehož eksistenca je prěni raz w lěće 1244 dokładźena, bu wot rodoweho znamjenja Markwartičanow, kotrež běše lawica, wotwodźene. Załožićel hrodu běše najskerje Havel z Lemberka, kiž k prěnim wosobinam na kralowskim dworje Wjacława I. a Přemysła Otakara II. słušeše a běše wuznamna zepěra cyrkwje w Čechach. Při wuprawje Wjacława I. na Morawu zezna swoju přichodnu mandźelsku Zdźisławu, kotrejež nan běše morawski magnat Přibyslav z Křižanova, knjez na Veveří a Brnje. Jeje mać Sibylla, jedna z dwórnych damow kralowny Kunhuty, załoži klóšter we Žďáru nad Sázavou. Po žeńtwje z Havelom přesydli Zdźisława na Lemberk a zhromadnje z nim wobdźěleše so na natwarje města Jablonné kaž tež na załoženju tamnišeho klóštra. Měješe dwě dźěsći (Havela, kotryž bórze zemrě a Margaretu) a pokazowaše w tej dobje njewšědne socialne čuće: z financielnymi srědkami a swójskim dźěłom podpěrowaše klóšterski hospital a chudownju. Po přeslědźenju jich kosćowcowych powostankow je starobu 30-35 lět docpěła a zemrě po wšěm zdaću na tuberkulozu krótko před lětom 1252; jeje rownišćo je w katedrali Swj. Ławrjenca a Swj. Zdźisławy w Jablonné. Jeje dobroćelske skutki su so z legendami stali a wona bu w lěće 1995 swjatoprajena.
Knježa z Lemberka dźeržachu hród hač do kónca 14. lětstotka, hdyž jeho wobsedźer Hašek z Lemberka, kotryž Korlu IV. na jeho diplomatiskich pućowanjach do cuzbnicy dopřewodźi. Za čas wobrónjenych zwadow Wjacława IV. z kuzenkom Joštom dóńdźe ke konfliktej mjez Hašekom a Janom z Wartenberga, při kotrymž bu Lemberk w lěće 1398 woblěhowany a po wšěm zdaću tež zdobyty. Po Hašekowej smjerći wokoło lěta 1400 so hród do wobsydstwa Wartenbergčanow dósta. Posledni z nich, Jan Chudoba z Ralska, běše za čas husitskich wójnow na spočatku přiwisnik Siegismunda, ale v lěće 1428 přeńdźe na stronu husitow a přija na Lemberk husitsku wobsadku. Ani po bitwje pola Lipan wšak njenasta pokoj w tudyšej kónčinje. Na někotrych hrodach, na přikład na njedalokim Starym Falkenburku, wostawachu husitske wobsadki, kotrež rubježne wupady do wokoliny přewjedźechu. Sami Wartenbergčenjo přewjedźechu časte wupady do Łužicy a Berkojo z Duby, kotrymž Lemberk wot 30. lět 15. lěstotka słušeše, wojowachu zaso ze sakskimi wjerchami. W 70. lětach 15. lětstotka kupi Jan z Elsnic Lemberk, kiž wottud rubježne wupady do Łužicy přewjedźe. Po jeho smjerći so wobsedźerjo často wotměnjachu, po zdaću bu tohodla dosć zapusćeny. Hdyž w lěće 1518 hornjołužiski bohot Wilhelm z Illburga lemberkske knjejstwo kupi, běchu ze šěsć wsow na knjejstwje jenož dwě wobsydlene. K wožiwjenju hospodarstwa a z tym tež cyłeho knjejstwa hač po lěće 1550, hdyž Wilhelmowy hibićiwy přichodny syn Hendrich Kurcpach z Trachenberga Lemberk zdźědźi. Tón da srjedźowěkowskej twjerdźiznje tež přez nowe přitwary a připrawy renesansny charakter knjejskeho sydła a srjedźišća hospodarstwa. W lěće 1581 přewzachu Berkojo z Duby znowa hród, ale po smjerći Hendricha Berki bu knjejstwo Vratislava z Donina předate, kotremuž njedaloke grabštejnske knjejstwo słušeše. Ród Doninow pak je cyłu kónčinu hač do kónca třicećilětneje wójny wobknježili, hdyž jich wobsydstwo po konfiskaciji wot Běłeje Hory 1623 kejžorskej krónje připadny. Bórze po tym kupi Albrecht z Waldstejna lemberkske knjejstwo a po jeho namócnej smjerći w lěće 1634 naby je Jan Rudolf Breda. Za njeho a jeho syna Christof dóńdźe po lěće 1660 k baroknemu přetwarej hrodu po planach italskeho architekta Nicola Sebregondi. Srědki za te drohe twary nabywachu často přez njesmilne postupjenje napřećo njewólnikam, štož w lětomaj 1679 a 1680 k burskim zběžkam wjedźe. Rólnicy wusłachu najprjedy pósłanstwo ke kejžorej Leopold I., ale hdyž bu na pohnuće Christofa Bredy w Praze zajata, wotpokazachu wjesnjenjo roboćić. Někotry čas so drje w lěsach schowachu, ale hdyž běchu zaso na swoje statoki wróćili, buchu wjednicy zběžka do jastwa stysknjeni a zbytni dyrbjachu slub posłušnosće złožić. W lěće 1726 kupi Filip Josef Gallas Lemberk, kiž tehdy hižo na sewjerje Čech Frýdlant (Friedland), Liberec (Reichenberg) a Grabštejn (Grafenstein) wobsedźi.
Ale ani potom na knjejstwje pokoj njeběše. Za čas sydomlětneje wójny wobsadźi w lěće 1758 pruske wójsko Jablonné a Lemberk a w hrodźe bu wójskowy lacaret připrawjeny. W lěće 1775 bu Lemberk přez zběžkarskich rólnikow poškodźeny a w awgusće 1813 bu zaso přez Napoleonowe wójska wobtřělował. Clamm-Gallasojo dźeržachu Lemberk hač do spočatka 20. lětstotka, hdyž jón poslednim zemjanskim wobsedźerjam, Auersperganjam, předachu. Ći dachu w lětach 1904-10 znowa interjer připrawić, kotrychž stukowu wuzdobu tehdy jablonski sochar a stukater Jan Dukat wuspěšnje renowěrowaše. Hród běše potom hač do lěta 1941 wobydleny, hdyž nacistiske zarjadnistwo jón zabra. Po lěće 1945 přeńdźe Lemberk do swójstwa stata, w lěće 1951 buchu w nim wustajenja muzeja za bydlensku kulturu 15.-19. lětstotka zaměstnjene. Lěta njezdźeržany objekt sej wšak rozsahłe porjedźenja wunući, tak zo wot lěta 1976 bu hród zawrjeny a je hakle wot njedawna zaso zjawnosći přistupny. Dźensa stej na Lemberku wustajenje swětoweho moderneho wumělskeho škleńčerstwa a wustajenje, wěnowane Swj. Zdźisławje, zaměstnjenej. Nimo wobhladanjow tu tež koncerty a dźiwadłowe předstajenja wotměwaja.
Prěnjotnu podobu hrodu z 13. lětstotka njeznajemy, dokelž bu přez pozdźiše přetwary zdźěla změnjena. Na hrodowskim skalnym wustupku, škitanym ze třoch bokow přez nahłe skłoniny, steji dźensa štyrikřidłowy dwuposchodowy twar z dworom, přistupny po wuskej šiji, škitane přez troje wrota z dwěmaj, prěnjotnje padacymaj mostomaj. Prěnje wrota, zatwarjene do wobhrodźenskeje murje, su ze zažneho baroka. Za nimi pokročuje zastupny puć wokoło renesansneho domika wrotarnje ze 16. lětstotka k druhim, renesansnym wěžowym wrotam ze šindźelowej třěchu ze cyblemi a słónčnym časnikom nad portalom. Wottud so přez zasypanu hrjebju k třećim wrotam, kotrež je w róžku hrodowskeho twarjenja zatwarjene a runjewon na hrodowski dwór wjedźe. Na lěwym boku steji gotiska hrodowska wěža, kotraž je najstarši dźěl hrodu a ze 14. lětstotka pochadźa. Při pozdźišich připrawach bu přez stołpowu chódbu zakónčena a z blachowej helmowej cyblojtej kupolu z lěta 1754 zakryta. Pod wěžu je na dworje barokna torhošćowa studnja. Dźensnišu podobu dósta Lemberk něhdy mjez lětami 1560-1580, hdyž bu na městnje prěnjotneho wobtwjerdźenja wuchodne křidło hrodu wutwarjene a přez jeho zwjazanje ze zapadnym křidłom běše hrodowski blok wokoło dwora wotzamknjeny.
Po nastupje Bredow, kotřiž po wšěm zdaću chcychu z Lemberka rodowe sydło wutworić, běše hród z interjerom baroknje připrawjeny. Wot spočatka 18. lětstotka běše Lemberk nakrajny hród, na kotrymž so wyšnosć jenož při składnosći zdźeržowaše. Dźak tomu njedóńdźe hižo w 18. a 19. lětstotkomaj k wjetšim twarskim zasaham a Lemberk wobchowa sej tak cyłkownje swoju zažnobaroknu podobu. W sewjernym křidle hrodu nasta přez zwjazanjom dweju poschodow wulka žurla (tež Ryćerska žurla mjenowana) z bohatymi stukami, štyrjomi wjerchowymi mólbami a 16 freskami ze scenami z třicećilětneje wójny. Te wšak pochadźeja ze 17. lětstotka, ale w 19. lětstotku buchu přez přemolowanje wothódnoćene. W susodstwje zastupneje wěže je hrodowska kapałka z 2. połojcy 17. lětstotka, bohaće wozdebjena ze zažnobaroknej stukaturu a wjerchowymi mólbami. W kapałce je tohorunja dotal fungowacy pišćelowy pozitiw z lěta 1723. W zapadnym křidle je rozsahła renesansna jědźernja, mjenowana Bajkowa žurla po kasetowym wjerchu, w kotrehož 77 polach su sceny z Ezopowych bajkow molowane, kotrež z doby wokoło lěta 1610 pochadźeja. We wuchodnym křidle su štyri dalše rumnosće z bohatymi wjerchowymi stukaturami, wobnowjenymi w prěnim lětdźesatku 20. lětstotka. W přizemju pod wěžu je rumnosć t. mj. čorneje kuchnje z wuhotowanjom ze 17. lětstotka.
W předhrodźe, zwonka areala hrodu steja tři jednoposchodowe tykowane chěže ze 17. lětstotka pódla sebje. Dom z čisłom 5 je prěnjotny hosćenc z rumnej wjelbowej pincu z lěta 1680. Dale do juhozapdneho směra steji mały jednoposchodowy zažnobarokny hród Bredowskich z kamjentnym portalom (domowe čisło 11), natwarjeny po lěće 1674.
Za nim je rozsahła zahroda, do kotrejež so přez portal ze znamjenjom Bredow zastupi. Na kromje zahrodneje terasy su torsa mytologiskich sochow rozdźělneho pochada a barokne plastiki připisowane Maćijej B. Braunej. W parku su tež dwě fontanje ze 17. a 18. lětstotka. Nawjazowaca škitana lipowa aleja wjedźe k wobhrodźenemu bywšemu małemu kěrchowej z njewobchowanej Zdźisławinej kapałku z wěžičku a narownikami. Dalšej dwě škitanej aleji stej pod wyšinu pola wsy Lvová. Na wyšinje we wokolinje hrodu a předhrodu su plastiki wot socharjow ze wšěch kutow swěta rozbrojene, kotřiž so na Lemberku na wjacorych socharskich zetkanjach wobdźěluja.
Pod wyšinu při puću do Jablonneho je hladane žórło "dobreje wody", mjenowany Zdislavina studánka (hornjoserbsce: Zdźisławine žórleško). Wuzdoba je empirowy pawiljon z wosom toskanskimi stołpami, natwarjeny w lěće 1862. Wyšina pod hrodom ma poměrnje bohate historiske podzemjo. W pěskowcowych skałach podłu hatow we wsy pod hrodom su wjacore pincy, z kotrychž někotre statne kubło wužiwa. Po rozsahu najwjetše su pincy na městnje zwottorhaneje knjejskeje piwarnje, wućesane w dźewjećdźesatych lětach 17. lětstotka. Wosebitosć je, zo so w podzemju tež přewažny dźěl technologije piwarnje inkluziwnje warjernje namaka. Zajimawy je tež w skale ćesany wódny podkopk ze žórłom. Pod hrodom samym leži tež 35 m dołhi podkopk, w kotrymž bu železowa ruda wudobyta. Snano wjedźechu runje mnoholičbne prózdnicy k nastaću powěsćow wo tajnych chódbach a chowankach, bjez kotrychž so Lemberk hižo njehodźi předstajić.
Tekst tutoho nastawka je přełožk weboweje strony wo hrodźe Lemberk na http://www.luzicke-hory.cz z čěšćiny. Wobrazy tohorunja z teje eksterneje weboweje strony pochadźeja. Wozjewjenje je so z dowolnosću awtora čěskeho originala stał.


text:
Michał Hórnik
Michał Hórnik (* 1. septembra 1833 we Worklecach; † 22. februara 1894 w Budyšinje) bě serbski duchowny a jedyn z najwažnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa 19. lětstotka.
[wobdźěłać] Žiwjenje
Michał Hórnik wopytaše gymnazij w Budyšinje. Po tym studowaše katólsku teologiju a słowjanski rěčespyt na Karlowej uniwersiće w Praze. Wón zasadźowaše so za lěpše zhromadne dźěło mjez Serbami, njedźiwajo toho hač su ewangelske, katólske, hornjo- abo delnjołužiske Serbja. Dokelž bě Serb, je so z druhimi słowjanskimi ludami jara zwjazany čuł, předewšěm z pólskimi a čěskimi dźěłaćerjami, kotřiž w Němskej bydlachu. Wón spytaše jich w boju přećiwo socialnym njerunosćam a wušparanjam podpěrać. 13. decembra 1862 załoži Hórnik Towarstwo Cyrila a Metoda, zo by serbske, katolske pismowstwo spěchował.
[wobdźěłać] Dźěła
Wón bě załožer hišće dźensa wuchadźaceje katolskeje nowiny Katolski Posoł (1863) a nimo toho tež wažny awtor 1881 załoženych ratarskich měsačnych nowinow Serbski Hospodar. Hromadźe z Křesćanom Bohuwěrom Pfulom a Handrijom Zejlerom wuda wón „Lausitzisch-wendisches Wörterbuch - Luziski serbski slownik“ (1866). W lěće 1884 publikowaše wón hromadźe z pólskim stawiznarjom Wilhelmom Bogusławskim „Stawizny Serbskeho naroda“. Pod sobupomocy Jurja Łusčanskeho je Hórnik Nowy Testament do katólskeje (modernizowaneje) wersije hornjoserbšćiny přełožił. Přez jeho dźěła je při zjednotnjenju hornjoserbskeje spisowneje rěče sobu skutkował.
[wobdźěłać] Posmjertna sława
Worklečanske wobydlerjo su sławnemu synej wjeski 1956 pomnik stajili. Dróze w Budyskim wuchodnym předměsće a w Chrósćicach su po nim pomjenowanej.
[wobdźěłać] Žórła
- Ein kleines Lexikon - Sorben/Serbja. Bautzen: Domowina-Verlag. ISBN 3-7420-0405-0
[wobdźěłać] Eksterne wotkazy
- Literatura wot a wo Michała Hórnika w katalogu SWB, Südwestdeutscher Bibliotheksverbund (něm.)
- Literatura wot Michała Hórnika w katalogu Staatsbibliothek zu Berlin (něm.)


text:
Syrbsko Republika
Syrbsko Republika (syrb. Peпyблиka Cpпcka, syrb.-chorw., bośn. a chorw. Republika Srpska) – jydno ze dwůch skłodowych tajlůw Bośńe a Hercegowiny (drugo je Federacyjo Bośńe a Hercegowiny). Mo 24 811 km² wjyrchu a pomjyszkuje ja 1 411 000 ludźůw (dane ze 2005 roku). Stolicům podle prowa je Sarajewo, nale isto Banja Luka. Teroźńi sztatus Syrbskij Republiki je uregulowany uod pokojowygo porozumjyńo, kere zakůńczůło důmowo wojna we Bośńi a Hercegowińe (1992-1995).
[Sprowjej] Ludztwo
Syrbsko Republika je pomjyszkowano uod ůng. 1,5 mln perzůnůw (2006 r.); 90% ś ńich to Syrby, krům uůnych żyjům sam znamjyńńy Chorwaty a Bośńaki (bośńacke muzułmany).


text:
To jest zdjyncie z roku kole 1895. Johann - szwager od moji Omy z bratem, kery szol do 1 Komunii i ze swojymi Ojcami. Obejrzyjcie se jak piyknie wyglondo baba obleczono w odswiyntny slonski stroj. Szk
Niy wiym dokladnie, kedy jest te zdjyncie zrobione, ale na pewno na poczontku 60 - dziesiontych lot zeszlego wieku, bo Siostra od moji Omy byli mlodsi o 10 lot, a moja Oma byli rodzyni w 1880 roku. To
Te zdjyncie jest zrobione tyz na poczontku 50 lot zeszlego wieku, bo pamiyntom te wszystke bajtle, z kerymi sie bawiolach w piosku na placu i lotalach z niymi po zogrodzie. Bo bajtle od wszystkich uj
Mie sie zdo, ze te zdjyncie jest zrobione w latach piyncdziesiontych zeszlego wieku (tak mysla po wyglondzie tych wszystkich ciotek i ujkow). Moje Starziki mieli jedynoscie dziecek, a siostra od Omy M
Siostra od moji Omy Franciszki - Marija tyz dycki chodziyli po chopsku - w dugich keckach i z chustkom na glowie (ale niy zawsze). Kedys bolo wiyncy czasu coby se posiedziec przi stole, pomaszkecic sw
Niy wiym, kedy jest zrobione te zdjyncie mojego praopy, ale na pewno jest fest stare. Jak bolach malo to moja Oma dycki osprawiali mi o Jejich Ojcach.
To jest moja ciotka Marija i ujek Johann jak mieli wesele. Bolo to kole roku 1918. Oni se bardzo przoli i mieli trzi dziecka: nojstarszo Hilda, urodzono w 1920 roku, potym prziszol malutki Rudi w 192
Tukej jeszcze jedne zdjyncie od ciotki Marij. To jest zrobione kole roku 1917 - jak ciotce bolo 18 lot. Bo ciotka Marija prziszla na swiat w 1989 roku, jak moji Omie bolo 19 lot. Bola nojstarszo z wsz
Tukej jest pokozano moja ciotka Marija - nojstarszo siostra od moji Mamy. Ciotce bolo tu 18 lot, bola bardzo szykowno dziolcha i synki za niom lotali. Moja Oma dowali na nia pozor, ale i tak wydala si
Te zdjyncie jest zrobione kole 1940 roku, jak ujek Johann prziszol z wojny na urlop. Moja kuzynka Helga bola 1 rok staro i to jest jedyne zdjyncie z jeji papom. Potym we 1945 roku ujek Johann bol zabr
Te zdjyncie jest zrobione miyndzy 1914 - 1918 rokym, bo moj Opa byli na wojnie w tym czasie. Musieli isc do wojska, choc bolo w doma osiym abo dziewiync dzieci. Zodyn sie niy pytol, eli chcom isc abo
To jest Marija - siostra od moji Omy Franciszki. Te zdjyncie jest zrobione okolo 1900 roku, to boly zarynczyny Mariji. Ona bola 18 lot staro jak sie oficjalnie zarynczola z Johannem. Zyli ze sobom dug
Niy wiym, kedy jest te zdjyncie knipsnyniynte, bo nikaj niy ma wpisany daty, ale to jest fest staro fotografia, bo moja praoma mele monka na zarnach. A jo juz niy pamiyntom zaren, ani tym bardzij prao
Te zdjyncie jest zrobione w 1958 roku, jak moje Starziki fajrowali 60 lot po weselu. Wele moji Omy Franciszki siedzom Jejich siostra - Marija, a wele Opy - chop od Marije. Oma mieli yno ta jedna siost
Tukej bolo mi poltora roku. Zdjyncie jest zrobione we zogrodzie u mojich Starzikow. Bezmas jak prziszlach na tyn swiat, to bolach tako malutko jak flaszka od piwa i na wodze bolo niycale dwa kilo. Ale
Zdjyncie zrobione wele Kosciola Piotra i Pawla we Gliwicach w 1954 roku, tukej bolach sztyry lata staro. Klajdzik usztrykowala mi moja ciotka Angela. Zawsze jak my kajsik szli, to bralach moja taszka.
A tukej bolo mi roczek. Mantlik uszyli mi Oma. Mszo za mie bola w Kosciele Piotra i Pawla (dzisiejszo Katedra) we Gliwicach. Prawie przijechol w odwiedziny biskup z Opola i odprawiol mszo, i tak dost
Tukej tyz jestech 10 miesiyncy staro. Blank gynal widac moje piyrsze dwa ciucioki. Moj bracik Jorgus dycki spomino, jak to bolo, ze sie kapli, ze mi wyrosly te zombki. Prawie jak sie zy mnom bawiol i
Tukej mi bolo 10 miesiyncy. Bezmas bolach bardzo grzeczno, pszoli mi wszystke moje braciki i bestwiyli okropnie. Kaj yno szlo, to knipsowali mi zdyjyncia, a potym sie kwolyli, ze majom tako malo szyko
Kozdy Slonzok niy bolby prawdziwym Slonzokiym, jakby aby roz w zyciu niy szol z pielgrzimkom do Anabergu. A znom wiela takich, co to laziyli kozdego roku. Tukej, w 1952 roku (jo bolach prawie 2 lata s
Te zdjyncie jest zrobione 50 lot po slubie - czyli Zlote Gody. Moji Ojcowie przezyli do kupy 52 lata. Wychowali siedym dziecek, a Mama potym jeszcze pomogala przi chowaniu wnukow. Dochowali sie 14 wn
Tukej jest nojstarszo siostra moji Mamy - ciotka Mari ze swojom nojmlodszom cereczkom Helgom. We tym familoku we Zobrzu miyszkala ciotka z rodzinom, to jest z ujkiym, moim kuzynym Rudim i kuzynkami Hi
Tukej widzicie wesele od kuzynki od moji Mamy we Gliwicach na Wojtuli (Wojtula to jest skrot od Wojtowyj Wsi). Niy wiym czamu moja Oma zas niy oblykli chustki, bo te dwie Matki od mlodych som obleczo
Na tym zdjynciu jest wesele moji ciotki - siostry od Papy. Przi ciotce siedzi moja Oma Marta, a z drugi strony mlodego pana jego Matka, potym siedzi Opa Mateusz i moj Papa. We Mikolowie kobiyty oblyka
Tukej Opa Mateusz (tyn z lewy strony) przijechali z Mikolowa w odwiedziny do moich Starzikow z Wojtuli. Przijechali sami, bo moja Oma Marta umarli w 1945 roku. Oma Franciszka oblykli sie zas odswiyntn
Te zdjyncie pokazuje Diamyntowe Gody od mojich Starzikow i colko Jejich rodzina: cery z chopami, synkow z babami, wnuki i prawnuki. Jo pamiyntom blank dobrze jak my fajrowali te 60 lot po weselu. Bol
Na tym zdjynciu stojom od lewy strony: moj bracik Gotthard, potym moja Mama, Oma, ciotka Lyjna i moj Papa. Te zdjyncie bolo robione tak kole 1962 roku. Oma bardzo radzi robiyli we zogrodzie, mieli zaw
To jest slubne zdjyncie od mojich ukochanych Rodzicow. Mama niy bola obleczono w slonski stroj, a szkoda. Wtedy juz te mlodsze pokolynie chcialo sie modnie oblykac. Te zdjyncie jest zrobione w dziyn
Tukej te zdjyncie pokazuje, jak na Slonsku bolo rozwiniynte zycie rodzinne. W kozdo niedziela u Omy w zogrodzie zbiyrala sie colko rodzina: ujki z babami, ciotki z chopami i polno dzieckow. Jak swiyci
Jak boly zniwa, to wszystke gospodorze se pomogali. Przodzi robiyli wszyscy na polu u jednego, potym u drugego i tak dugo, aze na wszystkich polach bolo porobione. Na tym zdjynciu z 1933 roku widzicie


text:
Worklecy
Worklecy (němsce Räckelwitz) su wjes a gmejna w sakskej Hornjej Łužicy. Je čłonka w Zarjadniskim zwjazku Při Klóšterskej wodźe. Wulki dźěl wobydlerstwa su Serbja.
[wobdźěłać] Geografija a wobchad
Gmejna leži wokoło 8 km na wuchod wot wokrjesneho města Kamjenc a wokoło 15 km sewjerozapadnje wot Budyšina. A 4 je přez najězd na awtodróhu Horni Wujezd (wok. 6 km) docpějomna. Gmejna leži w zapadnej Hornjej Łužicy na kromje Zapadołužiskeje pahórčiny, w přechodźe mjezy płonymi hatnišćemi na sewjer a Łužiskich hór na juhu. Přez Worklecy běži Klóšterska woda, přitok (rěčka) Čorneho Halštrowa.
[wobdźěłać] Wjesny rozrjad
Wjesne dźěle su Haty (Teichhäuser), Horni Hajnk (Dreihäuser), Nowa Wjeska (Neudörfel), Smječkecy (Schmeckwitz), Worklecy a Wudwor (Höflein).
[wobdźěłać] Synojo a dźowki gmejny
- Michał Hórnik (1833–1894), serbski duchowny a jedyn z najwuznamnišich spěchowarjow serbskeho pismowstwa w 19. lětstotku
- Jurij Brězan (1916–2006), serbski spisowaćel
- Stanisław Tilich (* 1959), politikar
- Jěwa-Marja Čornakec (* 1959 ), serbska spisowaćelka a nowinarka
- Peggy Wagenführ (* 1976), biatletka
[wobdźěłać] Zajimawostki
- Knježi dom
Barokny knježi dom z dźewjeć wóskami a jednymi schodami pod hołym njebjom. Kedźby hódna je hrodowska kapałka w Beuronskim stilu. W knježim domje běše chorownja připrawjena. Natwary 20. lětstotka čakaja hišć na wottorhanje. W zahrodowym domje su sotry žiwe, kotrež běchu hač do swojeho wuměnka w chorowni dźěłali. Na domje su wjacore wopony a monogramowe kamjenje hrabjow Stolberg-Stolberg.
[wobdźěłać] Stawizny
Worklecy buchu w lěće 1280 jako Rokolewicz prěni raz přez wopismo naspomnjene. Wot lěta 1304 běše tu ryćerkubło. Poslednja swójstwownica kubła, hrabina Monika von Stollberg, wotkaza knježi dom Malteskemu rjadej. W dobje wot 1903 do 2000 běše potom w něhdyšim knježim domje katolska chorownja tutoho rjada. Wulki dźěl wobydlerjow wuchodneho krajneho wokrjesa Kamjenc a susodneho krajneho wokrjesa Budyšin je so we Worklecach narodźił.
Biskopicy | Bóšicy | Bretnig-Hauswalde | Budestecy | Budyšin | Bukecy | Dobruša-Huska | Frankenthal | Großharthau | Großnaundorf | Halštrow | Halštrowska Hola | Haselbachtal | Hodźij | Hornja Hórka | Hućina | Chrósćicy | Kamjenc | Kinspork | Kubšicy | Kulow | Kumwałd | Łaz | Łuty | Łužnica | Malešecy | Neukirch | Njebjelčicy | Njedźichow | Njeswačidło | Oberlichtenau | Ohorn | Ottendorf-Okrilla | Pančicy-Kukow | Połčnica | Porchow | Radeberg | Radwor | Rakecy | Ralbicy-Róžant | Ramnow | Schönteichen | Sćenjow | Sepicy | Smělna-Póckowy | Sprjewiny Doł | Swětła | Šěrachow-Korzym | Wachow | Warnoćicy | Wjazońca | Wjelećin | Wojerecy | Wołbramecy | Worklecy | Wóslink | Wóspork | Wulka Dubrawa | Wulke Rědorjecy | Załom | Zemicy-Tumicy


text:
Bogna Korjenkowa
Bogna Korjenkowa (* 1965 w Budyšinje, rodź. Bejmakec) je serbska moderatorka telewizijneho wusyłanja Wuhladko.
Bogna Korjenkowa je dwurěčnje w Radworju wotrostła. Po abiturje je studij germanistiki započała. Jeje kariera při serbskej telewiziji je so w lěće 1992 započała, hdyž tam jako swobodna sobudźěłaćerka sobu skutkowaše. Wot lěta 2001 je moderatorka serbskeho telewizijneho wusyłanja „Wuhladko”. Nimo toho je wot lěta 2003 nawodnica studija w Budyšinje.
W lěće 2003 bu wusyłanju na mjezynarodnym rozhłosowym a telewizijnym festiwalu narodnych mjeńšin, na kotrymž je so wjace hač 60 europskich narodnostnych skupinow wobdźěliło, 3. myto spožčene, kotrež bu Bognje Korjenkowej přepodate.
Dźensa bydli Bogna Korjenkowa ze swójbu w Pančicach-Kukowje.


text:
Jan Bok
Jan Bok (němsce Johannes (tež Hans) Bock, łaćonsce Johannes Bocatius) (* 25. decembra 1569 we Wětošowje; † 12. nowembra 1621 w Uherskim Brodźe) běše delnjoserbski basnik, diplomat a pedagoga.
[wobdźěłać] Žiwjenje
Bok narodźi so jako syn překupca Pětša Boka a studowaše w Drježdźanach a Wittenbergu. Tam běše Serb, kurwjerchowski lěkar a přichodny syn Philippa Melanchthona Caspar Peuccerus z jeho wučerjom.
Bok skutkowaše w Prešovje a Košicach. W Košicach přewza wón w l. 1599 wjednistwo ewangelskeje šule, 1604 bu z městowym sudnikom. Za madźarskeho hrabju Bocskaj běše w diplomatiskej słužbje. Kejžor Rudolf II. zasudźi jeho za to k wjacorym lětam jatby w Praze.
Jan Bok liči k najwuznamnišim basnikam swojeho časa. Wón njeseše kejžorski titul Poeta laureatus ceasareus („skrónowany basnik”).
[wobdźěłać] Česćenja
Při cyrkwi we Wětošowje dopomni taflička na Jana Boka, tohorunja w Košicach. Tam buchu tež dróha, srjedźna šula a měšćanska knihownja po Boku pomjenowane.


text:
Jaroměr Hendrich Imiš
Jaroměr Hendrich Imiš (* 16. decembra 1819 w Bukojnje; † 12. decembra 1897 w Hodźiju) bě serbski ewangelski duchowny a narodny prócowar.
1832–1840 wopyta gymnazij w Budyšinje a běše 1839 sobuzałožer serbskeho gymnazialneho towarstwa „Societas Slavica Budissinensis”. Wot 1840 studowaše teologiju při Lipšćanskej uniwersiće, běše wot 1851 hač do l. 1858 farar we Wóslinku a wot 1858 hač do swojeje smjerće 1897 farar w Hodźiju.
Imiš bě w 1840tych lětach sobuzałožer Maćicy Serbskeje, zebra pak po zwrěšćenju byrgarskeje rewolucije 1848/49 přiběrajo politisce konzerwatiwne stejišćo. Bórze namaka so mjez frontomaj serbskeho narodneho wozrodźenja a přiběraceje germanizacije ze stron sakskeje wyšnosće.
1849 załoži hromadźe z druhimi serbskimi ewangelskimi duchownymi Serbske lutherske knihowne towarstwo, kotrež hraješe wažnu rólu při wudawanju a rozšěrjenju serbskeho ewangelskeho pismowstwa. Z dowolnosću sakskeho kralowskeho kultusosoweho ministerstwa załoži 1877 w Hodźiju Serbski homiletiski seminar. Kóžde lěćo móžachu so tam serbscy fararjo w běhu štyrjoch tydźenjow dale kubłać.
Literarne tworjenje Imiša bě wobmjezowane na nabožnu literaturu. Redigowaše 1881 a 1893 hornjoserbskej wudaći biblije a wobstara wudaća spěwarskich a liturgiskich knihow. W lěće 1883 pak wozjewi jako wotmołwu na w němskich nowinach so přiwótřacu polemiku přećiwo pozdatnemu panslawizmej Serbow, jako kotrehož eksponentaj so wosebje Jan Arnošt Smoler a Michał Hórnik wobhladowaštaj, pamflet „Der Panslawismus unter den sächsischen Wenden”. Imiš bu tuteho pamfleta dla wobskórženy a wot sudnistwa zranjenja česće dla zasudźeny. Lipšćanske krajne sudnistwo tute zasudźenje pozdźišo zaso zběhny. Sakski kral počesći Imiša ze zasłužbowym rjadom I. klasy, Lipšćanska uniwersita spožči jemu čestne doktorstwo. 1876–1881 bě Imiš čłon krajneje synody Ewangelsko-lutherskeje cyrkwje w sakskim kralestwje, wot 1886 bě čestny předsyda Maćicy Serbskeje.
K dopomnjeću na skutkowanje Imiša dósta Budyska starownja Diakoniskeho skutka w cyrkwinskim wobwodźe Budyšin z.t. w lěće 2006 mjeno „Dom Imiša” (němsce: Haus Immisch).
[wobdźěłać] Twórby
- Der Panslawismus unter den sächsischen Wenden mit russischem Geld betrieben und zu den Wenden in Preußen hinübergetragen. Deutsche Antwort eines sächsischen Wenden, Lipsk 1884.
[wobdźěłać] Literatura
- Rudolf Jenč: Stawizny serbskeho pismowstwa. 2. zwjazk, Budyšin 1960.
- Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Budyšin 1984.


text:
Leonardo da Vinci
Leonardo da Vinci po prowdźe Leonardo di ser Piero da Vinci (ur. 15 kwjetńa 1452 r. w Vinci we Italiji, um. 2 maja 1519 r. w Clos Lucé we Francyji) – italski, rynesansowy malyř, baumajster, filozof, muzyk, poeta, uodkrywca, matymatyk, mechańik, anatům, geolůg.
Uorodźiu śe a wychowou kole mjasta Vinci, bydůnc ńyślůbnym synym notarjuša ser Pjera da Vinci i chopki, Cateriny. W rozůmjyńu wspůučesnym ńy mjou nazwiska, čuůn "da Vinci" uoznačo bowjym "z mjasta Vińći". Jygo peune nazwisko, nadane mu při narodźinach, to "Leonardo di ser Piero da Vinci", čyli "Leonardo, syn sera Piera s mjasta Vińći"[1].
Leonardo čynsto bůu uopisywany kej archetyp "čuowjeka rynesansu", kerygo wydawouoby śe ńyspožytej ćekawośći dorůwnywoua ino śiua jygo kreatywnośći. Šyroko uwaža śe go za jydnygo s nojwjynkšych malyřy wšych časůw i prawdopodobńy uobdařůnům nojbařij wšychstrůnnům grafjkům uosobům w historyji[2].
To waśńy grajfka do malowańo přispořiůa Leůnardowi nojwjynkšej popularnośći. Dwje s jygo prac, Můna Lisa i Uostatńo Wječeřa, zajmujům čouowe mjejsca na listach nojsuawńijšych, nojčyńśći imitowanych i wspůminanych portretůw i dźeu malarstwa. Růwńy wjelge znočyńy w historii štuki mo škic Leůnarda Čuowjek witruwjański. W Polsce znůne je tyž dźeuo Dama s grůnostajym, skiž tygo, iže je jydynům pracům artysty kero znojduje śe w polskych zbjorach. Do časůw dźiśijšych přetrwouo nojprawdopodobńij 15 jygo uobrazůw[3].
Kej inžyńyr, Leůnardo twořůu projekty wypředzajůnce jygo čas, uopracowujůnc kůncepcyjo helikoptera, čougu, wykořistańo podstaw tektůńiki puyt, podwůjnygo kaduba uodźi i wjela inkšych inkšowacyji. Wzglyndńy moua ličba jygo půmysuůw zostoua wćelůna w žyće za jygo časůw[4].
Da Vinci pracowou na nojwjynkšych dworach Ojropy, m.in. do rodu Sforzůw i Medyceušy. Doprowadźiu do znočnygo wzrostu poźůmu wjydzy uo anatůmii, budowńictwje lůndowym i hydrodynamice. Zaznačůu swoja uobecność tyž w dźedźińy architektury, řeźby, filozofii i pisarstwa, nale te zajyńća uodgrywouy mńijša rola w jygo žyću. Do dźiś přetrwouo 7000 zajtůw jygo notatńikůw s rysůnkůma, škicůma naukowymi i notatkůma.
[Sprowjej] Připisy
- ↑ We Italiji nadowano wuůnwčas nazwisko podug pochodzyńo, placu porodzyńo abo profesyje
- ↑ Sům to uopińy uosůb takych jak: Gjorgo Vasari, Gjovanni Antonio Boltraffio, Baldassare Castiglione, "Anůńimo" Gaddjano, Berynsyn, Hipolit Taine, Henry Fuseli, Rio, Bortolon
- ↑ Istńije 15 znočůncych uobrazůw, kerych autorstwo připisywane je bez historykůw Leůnardowi. Guůwńy sům to uobrazy na desce, leč tyž fresk, dužy rysůnek na papjůře i dwa dźeua, kere znejdźůno we wčesnych stadjach prac. Dodatkowo istńije pewno ličba inkšych prac w růžny sposůb připisywanych Leůnardowi
- ↑ Guůwńy wyńikouo to s uůgrańičyń techńičnych epoki. Leůnardo prezyntowou nowočesne podejśće naukowe do metalurgji i inžyńyrii, kere w časach rynesansu bůuy dźedźinůma modymi. Ńykere s jygo půmńijšych půmysuůw, take jak autůmatyčno nawijarka do špul, eli mašyna do sprawdzańo wytřimouośći drutu na rozćůngańy, wešuy do śwjata techńiki bez wjynkšygo rozgosu