text:
Cerkiew Prawosławna w Michałowie lata 90-te
Fot. Piotr Kuziak / фoT. PeTpo KyзяkЧыTaй бiлшe
Z pamjatnyka baby Petryny – czast 4
Oбзepaй зHиMkы з пaMяTHиka бaбы ПeTpиHы – чacT 4. [Obzeraj znymky z pamjatnyka baby Petryny – czast 4.]ЧыTaй бiлшe
Z pamiatnyka baby Petryny czast 3
Oбзepaй зHиMkы з пaMяTHиka бaбы ПeTpиHы – чacT 3. [Obzeraj znymky z pamjatnyka baby Petryny – czast 3.]ЧыTaй бiлшe
Z pamiatnyka baby Petryny – czast 1
Oбзepaй зHиMkы з пaMяTHиka бaбы ПeTpиHы – чacT 1. [Obzeraj znymky z pamjatnyka baby Petryny – czast 1.]ЧыTaй бiлшe


c: text/html

text:
Wikipedija:Skrotconki
Wikipedija-skrotconki (engelski „shortcuts“) su dalejpósrědnjenje k cesto wopytowanym bokam w internych mjenjowych rumach. Aby k žycanej bokoju dojšło, zapiš jadnorje wótpowědnu skrotconku (eng. shortcut) do kašćika z tekstom „pytaś“ abo adresoweje linki wobglědowaka.
Pśedłoga »skrotconka« słužy za to, na skrotconku boka pokazowaś. Syntaksa jo:
- {{Skrotconka|WP: }} w Wikipedija-mjenjowem rumje, w pomocnem mjenjowem rumje a w zwětšego drugich internych mjenjowych rumach
Juž eksistěrujuce skrotconki abo naraźenja za nowe skrotconki se mógu w paźe wót pśekšywanjow na Diskusijnem boku pśepowědaś. Nowe skrotconki pšosym do wótpowědowacych pódbokow zarěduj, paralelnje pśi tom boku za skrotconku niže wót #REDIRECT z [[Kategorija:Wikipedija:Skrotconka| ]] kategorizěruj.
Glědaj teke: Skrotconki, Glosar, Tastaturowe kombinacije, dopołna lisćina skrotconkow za mjenjowy rum "Wikipedija"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hrodźišćo (hora)
Hrodźišćo (němsce Rotstein)[1] je 455 metrow wysoki hórski masiw w Zhorjelskim wokrjesu, kotryž je po jeho najwyšim wjeršku pomjenowany. Namaka so sydom kilometrow sewjerowuchodnje Lubija a juhozapadnje wjeski Załom pod Hrodźišćom na teritoriju města Rychbach a gmejny Rosenbach.
Wjeski pod Hrodźišćom su Sobołsk w sewjeru, Załom we wuchodźe, Biskopicy w juhozapadźe a Dołhaćicy w sewjerozapadźe. Sewjernje masiwa běžitej zwjazkowa dróha 6 a železniska čara Drježdźany–Zhorjelc. Najmarkantniši a najwyši wjeršk hórskeho masiwa je Hrodźišćo (455 m). Jeho susod je Hengstberg z wysokosću wot 421 m. Zapadny wjeršk masiwa je 396 m wysoki Georgenberg, na kotrymž so zbytki małkeje kapałki z 11. lětstotka namakaja. Na juhowuchodnym kopcu Hrodźišća namaka so stare słowjanske hrodźišćo, wot kotrehož ma cyła hora swoje mjeno.
Na Hrodźišću steji 21 m wysoka rozhladna wěža, kotraž bu kónc oktobra 2000 poswjećena.
Hrodźišćo bě w lěće 1912 prěnje přirodoškitne pasmo Hornjeje Łužicy a słuša k najstaršim w cyłej Sakskej.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ Jurij Kral: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica Serbska, Budyšin 1927.


text:
Aras
Aras (armensce Արաքս/Araks, azerbajdźansce Araz, persisce ارس Aras, turkowsce Aras Nehri) je z dołhosću wot 1072 kilometrow najdlěši přitok Kury w prědnjej Aziji a najwažniša rěka Małeho Kawkaza.
Běh[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Wón wužórli so južnje turkowskeho města Erzurum w Bingölskich horinach a ćeče potom přewažnje do wuchodneho směra, najprjedy přez wuchodnu Anatolisku a nimo hory Ararat. Tule tworja hranicu mjez Armenskej na sewjernym (lěwym) brjoze a Turkowskej na južnym (prawym). Pozdźišo je Aras pomjezna rěka mjez Iranom na prawym boku a azerbajdźanskej eksklawu Nachičewan na lěwym kaž tež mjez Armenskej a Iranom. W Azerbajdźanje samym běži najprjedy přez Mugansku stepu a wuliwa so naposledk blisko městačka Sabirabad wotprawa do Kury.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po Rusko-persiskej wójnje 1804–1813 sta so Aras – hromadźe z delnim běhom Kury hač do Kaspiskeho morja z pomjeznej rěku mjez woběmaj krajomaj. Po druhej wójnje 1826–1828 so hranica na wuchodźe dale na juh přepołoži a wotpowěduje wot toho časa dźensnišej statnej hranicy mjez Azerbajdźanom a Iranom.
Satelitowy wobraz z płódnej dolinu Arasa sewjernje hory Ararat


text:
Uojle
Uojle (Strigiformes) – řůnd ptokůw s podgrůmady ptokůw nowočesnych Neornithes. Uobejmuje gatůnki drapjyžne, kere přistosowouy śe do polowańo po ćmoku a uo zmroku, choć ńykere gatůnki powrůćiuy do trybu žyćo po jasnoku. Zamjyškujům couki śwjot, prowadzůnc nojčyńśći uośaduy tryb žyćo, krům ńykerych půunocnych populacyji kere kočujům abo wandrujům.
Uojle ńy sům spokrewńůne ze ptokůma drapježnymi, nale wykazujům s ńimi kůnwergyncyjo – tzn. pośadajům wjela cech wspůlnych, wyńikajůncych s podobnygo trybu žyćo. Postřůd ńich idźe wymjyńić: uostre dźoby a špůny, dobry wzrok, zdolność filowańo stereoskopowygo (dwuślypjowygo). Růžńice to přede wšyjskym nocny tryb žyćo uojli a jejich doskůnouy suůch.
U uojli wystympuje tzw. zwyrtnyty dymorfizm puećowy - samice sům wjynkše kej samce. Růžńice ale ńy sům zwykle tak sroge, kej u ptokůw špůńastych. Krům tygo uobje pueće nojčyńśći ńy růžńům śe wyglůndym.
Uojle uodžywjajům śe pokarmym zwjyřyncym uod uowadůw po ssaki. Nojčynstše stratygije polowań u uojli to čatowańy (zaśadka) a ńiski lot patrolowy, zwykle ůng. 1–3 m nad źymjům. Ńykere gatůnki (jak půjdźka) polujům na uowady a gryzůńe uažůnc po źymji, inkše (jak puomykůwka, ušatka, uojla bařouowo) poradzům zawisać we lufće, podobńy kej pustůuka; ńykere tyž, kej uojlečka, šnupjům za uofjarůma we korůnach strůmůw.


text:
Cygaryta
Cygaryta – tabakowy produkt skłŏdajōncy sie z rułki z ciynkij bibułki (gilzy) ô strzednicy do 1 cm i dugości do 12 cm (porzōnd 85 mm), we postrzodku keryj je miszōng tabaku majōncŏ spreparowane listki roztōmajtych ôdmian tabaku.
We czasie pŏlynie cygaryty zawarta we cygaretowym smōndzie nikotyna dostŏwŏ sie do krwie i wpływŏ swoje fungowanie na ôrganizm pŏlŏcza. Ôkrōm nikotyny tabakowy smōnd zawiyrŏ tysiōnce inkszych szkłōdliwych, rakotwōrczych chymicznych substancyji.
Podanõ rolã społniŏ fajfka (zamiast we papiōrze, kery spŏlŏ sie społym z tabakym, spreparowane listki wrażōne sōm we niypŏlnym, nojczyńścij drzywniannym cybuchu) jak tyż cygara – sam zamiast papiōru je wysuszōny, ale niyrozdrobniony, listek tabaku. Małe cygara, zbliżōne wyglōndym do cygaryty, to cygaretka.
Kōnsumpcyjŏ[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Kole 5,5 bilijōna cygaryt je produkowanych kożdego roku bez tabakowõ industryjã, pŏlōnych bez kole 1 milijardu ludzi[1]. Na wszyjskich kōntynyntach przewŏgã pŏlŏczy stanowiōm chopy.
Przipisy
- ↑ Journal of the American Medical Association: Smoking Prevalence and Cigarette Consumption in 187 Countries, 1980-2012 (ang.). 2014-01-08. [dostymp 2021-03-03].


text:
Dźěło w horće
"Dobry přikład skutkuje na dźěći"
Lubi wopytowarjo našeje internetneje strony,
naš team horta "K wódnemu mužej" we Worklecach Was wutrobnje w našim dwurěčnym domje wita. Wjeselimy so, zo maće zajim na našim domje a na našim dźěle. Tuž dajće sej lubić!
W mjenje kolegija
Christina Měškankowa
wjednica horta
hort "K wódnemu mužej" /
Hort "Zum Wassermanm"
Šulska dróha / Schulstraße 5
01920 Worklecy / Räckelwitz
Telefon: 035796 / 944 600
Mobil: 0152 / 026 238 37 oder 0174 / 680 0352
E-Mail: hort[at]raeckelwitz.de
wotewrjenske časy horta w šulskim času: wot 11:00 do 16:15 hodź.
wotewrjenske časy horta w prózdninach: wot 7:30 do 16:00 hodź.
Dźěćom, kotřiž wopytaja naš hort, steja w dwuposchodowym nowotwarje sćěhowace rumnosće k dispoziciji:
- kuchnja z dźěćacej kofejownju
- dwě rumnosći za domjace nadawki
Wosom dalšich rumnosćow su po zajimach dźěći wuhotowane. Su to:
- ateljej
- snoezelowy rum
- rum za pohibowanje
- lego a twarski rum
- biblioteka z kompjuterom
- rum za klanki a za předrasćenje
- rum za hry a molowanje
Tak móža sej dźěći po swojich zajimach zaběru wupytać. Woni móža molować, paslić, rejować, so wočerstwić, sportować, z LEGO twarić a mnoho dalšeho. Hort wužiwa tež šulsku ćěłozwučowarnju, w kotrejž so přeco pjatk a w prózdninach sportuje. Ležownosće při našim hortowym domje skića našim dźěćom wšitke móžnosće za wočerstwjenje, sportowanje a zaběry.
Dźěłamy po koncepće wotewrjeneho dźěła. Dźěći smědźa w běhu hortoweho popołdnja sami rozsudźić, z čim chcedźa so zaběrać, što chcedźa wuslědźić abo nazhonić. Přidatnje móža so na wšelakich planowanych poskitkach na přikład pječenje, wočerstwjenje, pohibowanske hry a na wšelakich projektach wobdźělić. Tak zamóža sej hortowe dźěći sami popołdnjo po swojich zajimach a našich poskitkach zarjadować. Damy dźěćom swobodu za jich kreatiwitu, fantaziju a wćipnosć. Swobodne dźěło woznamjenja pak tež, zo dźěćo same rozsudźi, hdy so wone wróćo sćehnje, z kim so hrajka, hdy so ze swojimi idejemi přesadźi a kak zarjaduje so do cyłka.
Skupinske hodźiny zmóžnja mjezsobnu wuměnu nazhonjenjow a rozmołwy k aktualnym prašenjam dźěći. Na tute wašnje spěchuje so zhromadnosć hortoweje skupiny a planowanje po zajimach dźěći su móžne.
Swjedźenje a swjatočnosće, projekty a wulěty do blišeje wokoliny su kruty wobstatk při rjadowanju wšědneho dnja w horće.
Kóžda rjadownja jedneho lětnika ma krutu kubłarku, na kotruž móže so přeco wobroćić. Prawidłownje přewjedu so skupinske hodźiny po lětnikach ze skupinskimi kubłarkami. Dalše informacije namakaće pod dypkom: Naše pedagogiske dźěło.
Hižo w předšulskej skupinje našeje pěstowarnje "K wódnemu mužej" Worklecy dóstanu dźěći móžnosć sej hort wobhladać. To zmóžni so přez hortowe wopyty, zhromadne hrajkanje, wobhladanje rumnosćow a zeznaće hortowych kubłarkow a kubłarjow.
Na spočatku šulskeho lěta so šulscy nowačcy prěnje 14 dnjow w šuli wotewzaja a do horta wjedu. W prěnich tydźenjach zeznaja so dźěći z wašnjom žiwjenja w horće a z wosobinami kotřž jich přewodźeja. Woni zeznaja wotběh, prawidła a domjacy porjad w horće.
Wot póndźele do štwórtka mjez 12:15 hodź. do 14:30 hodź. maja dźěći móžnosć samostatnje pod dohladom kubłarki a kubłarja k zhotowjenju swojich domjacych nadawkow. Prěni lětnik zhotowi swoje nadawki zhromadnje ze swojej kubłarku hač do 13:00 hodź.
W času 20 mjeńšinow ma dźěćo w 1. a 2. lětniku čas za spjelnjenje nadawkow. Za 3. a 4. lětnik su potom 45 mjeńšinow podate.
Zamołwitosć na dospołnosć a prawe wuslědki nadawkow so njepřewzaja. Starši wšědnje doma nadawki swojeho dźěsća kontroluja.
Dohladowanje hortowych dźěći w prózdninach so indiwidualnje rjaduje.
Wotewrjenske časy orientuja so při tym na přizjewjenjach w ramiku 7:30 hodź. do 16:00 hodź. Zhromadnje z dźěćimi planuje team w předpolu poskitki a projekty. Při tym wobkedźbuja so zajimy dźěći a načasne wobstejnosće. Su to na přikład wopyt muzeja, olympiady abo wulět do bliskeje wokoliny.
Smy žiwi w sydlišću Serbow. Naše kubłanišćo je dwurěčne.Tuž je wužiwanje serbskeje a němskeje rěče kruty wobstatk našeho skutkowanja.
W lětnym wotběhu su serbske nałožki a tradicije kruće zakótwjene.
Štyri počasy nalěćo, lěćo, nazyma a zyma su kruty rytmus, kotrež tworja zakłady dźěła z našimi dźěćimi. K wjerškam słušeja: póstnicy, katechezy w póstnym času, jutry, dźeń dźěsća, žnjenski swjedźeń, dźeń swjateho Mikławša, adwentny čas a hody. Tež narodniny našich hortskich dźěći so swjeća.
"Dźeń wotewrjenych duri" kóžde lěto zajimcow w domje wita.
Kooperacija mjez šulu a hortom je wažny stołp. Wobaj domaj ležtaj njedaloko wot so na samsnej ležownosći. Tak so zhromadne dźěło wšědnje derje organizuje. Ramikowe wuměnjenja k zhromadnemu dźěłu su w kooperaciskim zrěčenju, kiž so stajnje na spočatku šulskeho lěta dorěči, zapołožene. Wjednistwo horta a / abo wotpowědne kubłarki / kubłarjo wobdźěla so na prěnich staršiskich wječorkach w šuli. Wjednistwo horta so na šulskej konferency wobdźěli.
Naš hort pěstuje hišće dalše kooperacije w gmejnje a blišej wokolinje. Prawidłownje chodźa dźěći z horta na bajkowu hodźinku. Jónu wob lěto wotměje so turněr w kopańcy z hortowymi dźěćimi z Chrósćic.
Tohorunja wopytamy wobydlerjow w Chróšćan starowni Swj. Ludmile a zwjeselimy wobydlerjow z našimi spěwami a w zhromadnym hraću.
Po wotwerjenju dnjoweje hladarnje we Worklecach "Při krabatowym puću" chcemy tež tu zhromadne kooperaciju wuwić.
Praktikanća su pola nas w domje stajnje lubje witani.
Chcemy jim zmóžnić, so z pedagogiskom dźěłom w horće zeznajomnić a z tym dohlad do našeho skutkowanja dóstać. Wuspytaja so a nałožuja přiswojenu wědu při kubłanju.


text:
Niybiescy sfalili szpil 22 raji Nice 1 Ligi ze Podbeskidziem Bielsko – Biała 0-2. Zapraszomy na zapis konferyncji po szpilu:
Adam Nocoń (Podbeskidzie): „Na pewno bardzo ciynżki szpil ze wzglyndu na warunki, ze wzglyndu na to, że na tym sztadionie tukej zawsze je ciynżko ło punkty. Kluczowe boło szczelynie bez nos tych dwóch torów. Piyrwszo halbka boła wyrównano i tukej jesce mogło sie to różnie potocyć. Drugi tor ustawioł tyn szpil i podziynkowanio do moich fusbalorzy, że przi tak trudnyj pogodzie zagrali dobry fusbal i konsekwyntny co przicziniło sie do zwyciynstwa”.
Chouan Ramon Rotsa (Ruch): „Dzisioj widzymy drugo strona fusbalu. Łostatnio wygrano, dzisioj sfalone. To powinno nos jesce barzij zmobilizować do dalszyj walki. Niy idzie fusbalorzom odmówić, że niy chcieli łodrobić tyj straty. Nigdy niy mieli my problymów jeśli łazi o stałe fragmynty gry, do dzisioj niy stracili my żodnygo tora ze stałygo fragmyntu. Po piyrwszym torze zespół gości groł fest ze zadku i boło nom ciynżko zrobić jakoś łokazja bramkowo. Nosz atak pozycyjny dzisioj odbywoł sie na małyj przeszczyni, naszo łobrona czynsto musiała wracać wiela metrów nazot. We drugij halbce boło widać, że zespół chcioł zmiynić tyn wynik, ze prawyj, ze lewyj, ze środka i pora łokazji do tora my miyli.
Na pywno cołki czos je na nos presja wyniku i łona bydzie pywno do łostatnigo szpilu. Mom jednak dzisioj wrażynie, że zespół zaprezyntowoł sie dobrze.
Momy założony cel i mom nadzieja, że go osiongnymy”.
własne


text:
Kupiōł pōmiyszkanie ze plantacyjōm marihuany
Kryminalni z zŏbrskij kōmyndy zlikwidowali dōmowõ uprawã kōnopi indyjskich. Mōndurowi, ôkrōm 41 krzŏkōw zakŏzanyj rośliny, zabezpieczyli tyż gotowy susz marihuany, co z niego szło wytworzić bez 2 tys. dziołkōw dilerskich tego narkotyku. Do ôdkryciŏ plantacyje doszło w czasie policyjnyj asysty, co jã wezwoł nowy posiedziciel pōmiyszkaniŏ.
Do ôdkryciŏ plantacyje konopi indyjskich doszło w pōmiyszkaniu w zŏbrskij dzielnice Helynka. Na telefōn zŏbrskij policyje zazwōniōł chop, co kupiōł pōmiyszkanie w czasie licytacyje kōmorniczyj. Po przejściu wszyjskich formalności nowy posiedziciel dostoł klucze do pōmiyszkaniŏ. Niystety, jak przijechoł do kupiōnego lokalu, klucze niy pasowały. Poprosiōł tōż szandarōw ô ôbecność przi rozwiertowaniu zōmkōw. Jak dźwiyrze ôd pōmiyszkaniŏ ôstały ôtwarte, pokŏzało sie, iże w lokalu stoji je celt z uprawōm kōnopi indyjskich. Plantacyjŏ posiadała nŏczynie światłowe i grzewcze. Na miyjsce wezwanŏ ôstała grupa dochodzyniowo-śledczŏ, kerŏ z technikym kryminalistyki zbadała pōmiyszkanie. Wachtyrze prawa zabezpieczyli 41 kerzōw kōnopi, z kerych wyprodukować idzie hned tysiōnc dilerskich dziołkōw narkotyku, a tyż gotowy susz roślinny, co przizwŏlŏ na przirychtowanie bez 2 tys. dŏwkōw marihuany. Plantacyjŏ ôstała zlikwidowanŏ, a sebrane narkotyki zabezpieczōne. Czynności we sprawie trwajōm.
Fotografijŏ na wiyrchu: KMP Zŏbrze


text:
Słowo na niedzielã: Emigracyjŏ do sztatu zniewolyniŏ
Telã sie gŏdo ô emigracyji a imigracyji. Ludzie sie z Polski a Gōrnygo Ślōnska wykludzajōm a inksze przikludzajōm we ich miejsce. Polŏki nŏjczynścij wyjeżdżajōm do UK a Miymiec. Do Polski zajś przijeżdżajōm Biołorusini a Ukraińcy. Naszła mie ôstatnio takŏ myśl – ulubiōnym richtōngym wyjazdōw za chlebym je kraj ô kerym w naszym hajmacie gŏdŏ sie, iże bōł ôn ôkupantym. Fyrtniynte to, pra? Nale rychtyk mie sie tak zdŏwŏ, a dzisiaj sprōbujã Wōm to pokŏzać.
Kej je to mejglich, to ulubiōnym miejscym emigracyje Polŏkōw sōm Miymcy. Podug statystyk ôbywatele Polski nŏjczynścij wykludzajōm sie do Miemiec a Zjednoczōnego Krōlestwa. Muszymy ale dać se pozōr, iże przed 2011 niy bōło tak łatwo dostać lygalnŏ robota w Miymcach a Austryji, kej sie bōło ôbywatelym Polski, a niy miało sie inkszego ôbywatelstwa, beztōż mōcka ludzi wyjeżdżało do Zjednoczōnygo Krōlestwa a Irlandyje. Co je tu interesantne to fakt, iże niy robiōm tak yno ci, kerych starziki a starki dorŏstali we Miymcach abo Cysŏrstwie Habsburgōw (ja, tym co bōło jeszcze 100 lŏt do zadku). Robiōm tak tyż ludzie, kerzi miyszkajōm sam, kaj bōła Rusyjŏ, a tyż ci, kerych praôjce mieszkali przōdzij we byłym zaborze rosyjskim.
Ôbywatele Ukrainy jadōm gōwnie we dwie strōny. Jedni do Polski a drudzy do Rusyje. Tu zaś niy mŏ niyspodzianki. Przed powstaniym niepodlygłej Ukrainy bōła ôna nŏjczynści zależnŏ ôd Polski a Rusyji.
Nale to niy funguje yno we przipŏdku Europejczykōw. Do Francyje emigrujōm ludzie z byłych francuskich kolonii – Algieryji, Senegalu i Tunezyji.
Tak samo je ze Belgijōm, Holandyjōm, Hiszpanijōm a Portugalyjōm. Sam zŏwdy je wiele ludzi z bōłych kolōnijōw. Niy zŏwdy sie we ich sztatach ô krajach, do kerych emigrujōm gŏdŏ dobrze. Nale emigrujōm, bo chcōm mieć lepiyj. Kŏżdy to chyba kapuje.
Prōcz emigrantōw z Europy Strzodkowo-Wschodnij do Zjednoczōnygo Krōlestwa ściōngajōm ôbywatele Indyji, Pakistōnu a mieszkańcy roztomańtych jeszcze inkszych byłych brytyjskich kolōnijōw.
Miymcy miŏły swoi kolōnije we Afryce a Ocyanii nale po I wojnie światowyj te kolōnije potraciŏły. Dzisiej do Miymiec emigrujōm wszyjskie nacyje. Czynsto skuli tygo, iże sam gospodŏrka je festelnŏ. Ymigranci tuplikujōm to tym, iże sam dobrze sie żyje.
Poprŏwcie mie, nale chyba nŏjliczniejszōm diasporōm we USA sōm aktualnie Meksykōńczycy. We roku 2017 bōło ich we USA kole 36 miliōnōw, co dŏwŏ kole 11,3% cŏłkiyj populacyje USA. Geszichta tych dwōch sztatōw niy je lekko. Kalifornyjŏ, Nowy Meksyk a inksze bōły kiejysik we Meksyku. Zajś funguje tu tyn sōm mechōnizm.
Na Gōnym Ślōnsku – a kej to czytŏcie to pewnikiym żeście stōnd sōm – sami wiycie jak ta sprŏwa wyglōndŏ. Sōm roztōmańte Gōrnoślōnzŏki – te miymieckie, te polskie, te czeskie a nawet swoje własne (jako to napisŏł Anzelm Eforyn). Mōmy sympatyje a antypatyje. Za Gōrnoślōnzŏkōw z Republiki Czeskij niy bydã gŏdŏ, skuli tygo co sam niy miyszkōm. Ôd nŏs jedni przekludzajōm sie do dużych miast w inkszych czynściach Polski – Warszawy, Krakowa, Wrocłŏwia a Gdōńska. A przeca niyjedyn kej tu żył pōmstowoł na „Goroli”. Inksi ôsiedlajōm sie we Miymcach abo inkszych krajach Europy Zachodnij, chociŏż wielã śnich mŏ we familyji perzōny, kere zaś tak za tymi – dlŏ przikłŏdu – Miymcami niy sōm.
Niy poradzã tygo sōm wyklarować. Możno idzie ô to, iże żyjymy wszyjscy jakimiś mitami, kere przekazujōm nōm ōumy a ōupy, kere swoi młode lata spominajōm z tynsknotōm, a beztōż wszyjsko idyalizujōm? A możno biere sie to z wyzyskiwaniŏ, kere bez lata jedni drugim fundowali, wiync mōndre perzōny, kere sztudiyrowały a mogły cosik dobrygo zônaczyć we swoim hajmacie, wykludzały sie a ich dzieci już niy czuły wiynzi z miejscym pochodzyniŏ przodkōw? A możno w kōńcu je tak, iże ci, kerych mianujymy ôkupantami tak na prŏwda rozwijali naszŏ Ziymia, a my im terŏzki niy poradzymy pedzieć dobrygo słowa? Sami se ôdpowiydźcie na te pytania. Do mie to wszyjsko je za fest pofyrtane.
Bartłomiej Bobula – Wieloletni aktywista. Twórca i organizator Śląskiego Kącika Literackiego, Śląskiego Dnia Dziecka i Śląskiego Mikołaja. Prekursor zmian w ustawie metropolitalnej. Działał na rzecz transportu publicznego i infrastruktury. Organizator konferencji. Felietonista i bloger w Ethno.OMG.


text:
Pore opowiadań o hań downych zawodach i rzymiosłach...
O krawcowaniu
Terazy to je wszycko inakszy, lepszy sorganizowane, wszyjscy sie majóm dobrze, nie tak, jak kiejsi za mojich młodych roków. A moda! Wszyjscy prawióm, że to yny baby smiyniajóm co chwila mode. Nie bydym sie o to sbywoł, ale z własnego doświadczynio wiym, że chłopsko moda też sie smiyniła już kiela razy; dyć żech uż je przez szejdziesiónt roków krawcym, to wiym, wiela razy żech sie za ty roki uczuł podle mody szyć! Piyrwej to nie było tak lechko wyżyć. Do fabryk i do szachty daleko, a maszyny nie jejździły – tak gdo umioł jaki to rzymiosło, żył lepszy. Rzymiosło było w poszanowaniu, jako w tym porzykadle: „Jaki taki rzemieśniczek, choćby yny mietlorziczek”. Tóż moja Mamulka prawili, że pujdym sie uczyć, cobych sie w życiu nie straciuł – za szewca, abo krawca. Za szewcach nie chcioł iść, bo to trzeja dookoła stare smrodlawe charboły łotać, a widoku na wyżyci nie było takigo, jako u krawca, bo kiejsi to ludzie chodzowali boskym aji do fabryki, abo do miasta, a dziepro przi samym mieście obuwali bóty. Do kojścioła przes tydziyń boskym, a w niedziele sie obuwali dziepro przi kojściele. Każdy ściepoł bóty s rzymynia i jaki gdo mioł nogi upaćkane od prochu i rosy taki styrczył do bótka i fest zasznórowoł. Nogi sie spociły i bóty zamazały, a potym ty szewcu dropej w nich pazurami! A tak jo szoł za krawca. Na Gody żech skóńczuł szternost roków, a zaros od Nowego Rokuch nastómpiuł do uczynio do Pietrowic na sztyry roki s kustym. Tak sie uczyło na trzi roki, ale mie Mamulka – wdowa – ni mógli używić, tak żech musioł za kust sztworty rok być za ucznia i robić za darmo, tela coch ponikiedy dostoł jaki tyn grejcar jakech kómu robote odniós. Prawili ludzie, że nauki se trzeja wożyć, bo niż sie uczyń wyuczy, to mocka wystoji, a była to prawda. Dzisio by tymu ani żodyn nie uwierzuł, aji mie sie czasym zdo, jakech to wydzierżoł, bo dzisio ucznie dostanóm i płacóne, a uż nie mówić o tych wszyckich wygodach, co majóm i szkołe majóm... Ranoch stowoł o pióntej i musiołech ziymnioków uszkrobać szkrobaczkóm ze starej łyżki na obiod, bo ty, coch uszkroboł, żech wieczór warzuł na śniodani. Szkrobać żech musioł ciynko, bo prawiła majstrowo, że oszkrabina musi sie na nosie słómać, a za hrubsze żech był zaroz bity. Ziymnioki sie szkrobie, nie ciosze – prawiła. Potymech garce po śniodaniu pomył, pokrziw dlo babuci i gynsi usbiyroł, odbył żech ich, napos, drobnioków do garca napłókoł, drzewa uciupoł, po mlyko do dwora zaszoł i tak dali. Dziepro jakech to wszycko porobiuł, szełech do warsztatu. Jakech uż był drugi rok za ucznia, toch sie uż zespórzuł i jak mi majstrowo kozała, aż zóndym ze świniom ku wieprzkowi, a potym jóm na nowsiu napasym, toch prawiuł, żech sie prziszoł uczyć za krawca, nie świnie pajść, bo to uż umiym. Dostołech za kudły, na coch był aji przizwyczajóny, ale od tego czasuch świnie uż nie pos ani dziecek nie bawiuł, boch pyskowoł, aż se bawi sama, bo jo móm swojóm robote. Majster mi doł robote i prawiuł: to musisz dzisio srobić, a potym możesz ijść spać, a jakech nie srobiuł, to óni spali, a jo robił, ażech srobiuł, a potym żech eszcze warsztat musioł mokróm handróm przetrzić, coby sie nie kurziło i pieknie pozamiatać, proch obetrzić – a rano jako dycki stować. Jodali my spólnie przi jednym stole. Óni se naloli na miske, a mie niechali w garcu na dnie i toch z tego garca jodoł, a za to móm żołóndek sdrowy, boch se go nie przemaściuł. Jodło było zwyczajne: żur ze ziymiokami na śniodani, mlyko s chlebym, abo kawóm na drugi śniodani (a wtynczas warzili uż jynczmiynnóm kawe, a mie nie szmakowała tak jak prowdziwo kawa), a na obiod gałuszki, krupica, ściyrka, a czasym aji polywka s miynsa, a każdy dziyń kapusta. Na swaczyne lebo wieczerze chlyb ze śliwkami abo japko, abo ziymioki s kiszkóm. Nie było tego dycki do syta, ale na niedziele żech chodzowoł do chałupy, to mi Mamulka upiykli pecynek chleba i dali. Wożył s piynć kilo. Dołech se go na poddaszy i miołech cały tydziyń po kónsku na pomaszkiecyni. Nie zjodech go sóm, bo mi też pómogały myszy. Ros w sobote żech szoł do chałupy uż kole północy. Wszyndzi ćma, yny we dworze sie świyciło. Wyszkrobołech sie na cokiel i dziwóm sie, co sie tam robi, a tu klynczy pore biołych postaci przi żłobie ze słożónymi rynkami. Na kiż djasi, dyć sie przeca Chrystus po drugi nie narodziuł, ale włosy sie mi ze strachu na głowie sjyżyły. Nie byli to anniołowie, yny dworski dziywki przed spaniym polycały sie Bogu – uwidziołech to dziepro jak stanyły i chciały s koszul błechy wygónić – wtynczas żech zaburzuł na okno i uciyk. Światło sgasło w okamigu, ale óny mie musiały poznać (isto po chrómaniu), bo od tego czasu jakech prziszoł po mlyko, niechowały mie czakać na ostatek. Po wyuczyniu żech robiuł za towarysza w mieście dwa roki i dostołech uż płacóne: szejść szóstek od galot, piynć od westy, a dziewiynć od kabota. Szywało sie wszecko „do miecha”. Kabot sie zeszyło zadek z przodkami i podszywke też tak, rosłożyło sie na stole, zeszyło do kupy, przewróciło na lice i kabot był gotowy. Waty ani rozharu sie nie dowało, yny kónsek miecha do klapów, dziepro po 1900 roku, jakech uż był majstrym, zaczyło sie dować wate do ramión i kole całej paże. Na pleca tak na trzi palce a s przodku szyrzi, ani sie tela nie heftowało jak teraz, strzasło sie na maszynie i cało parada. Potym nieskorzi, to do lepszych lóntów dowało sie rozhar i płótno, ale myni jako teraz, a wate yny na pleca, ale hrubszy. Mówili: „Co nie srobiuł Tata, to zrobi wata, a chłop bydzie szykowny!”. Ta moda, co terazy s babskimi piersiami, też dziepro je ze dwacet roków. Kaboty sie szyło dłógi, ze szostym na zadku, potym szyrsze, od dołu bez szosta, dłógi aż na nogi, krótsze, upinace, wolniejsze, a coros to inksze. Westa sie szywała mało wystrzignióno, miyni niż kabot i s klapkami, coby jóm każdy widzioł spod kabota. Zeszyło sie kómplet na rymby, jak cycha, i przewróciło. Zeszyło sie jóm i była gotowo. To sie nazywało weste „ocielić”. Potym były westy bez klapów s wielkim wystrzigiym, potym małe półwesty, potym sie ku oblyczkóm nie szyło westy, a zajś terazy idzie do mody. Przi swojim majstrowaniu żech zażył rostomajtych przigód. Ros prziniós mi klijynt kabot na spadek, że mu nie pasuje. Myślym se, leży jak uloł, a to yny je, coby krawca troche usekiyrować, bo se ponikiery myśloł, że zdobydzie na szacónku, esi bydzie wymyślny. To mi nie pasuje, tu ni ma dobry a jo krejdóm cechowoł, a jak ón poszoł, toch krejde kartaczym wytrzepoł, kabot powiesiuł i niechoł tak. Za tydziyń prziszoł po kabot, oblyk go i prawi: – Terazy je dziepro dobry, podziwejcie sie, ganc jakby nie tyn. Jo sie w duchu uśmioł, boch widzioł, jaki świat je gupi. Jakech uż był majstrym, poznołech cere naszego kojścielnego i podali my se przi ołtorzu rynce na żywobyci. Odbudowali my społym ojcowizne, gruntu przikupili, wychowali my siedmioro dziecek, a jedyn nóm umrzuł mały. Potym mie srobili zwóniaczym i takech zwóniuł w naszym kojściółku pindziesiónt roków. S mojóm Madlynóm my przeżyli 52 roki, a uż je rok przeszło, jak mi umrziła. Terazy mie uż na świecie nic nie zajmuje, yny czakóm, skoro moja Madlynka przidzie po mnie, bo mi to obiecała.
O furmaniyniu
Wozili my drzewo do Jabłónkowa. Taki drzewo sie ścinało w moju, coby dobrze puszczało kore. Woziło sie suche, zdelke miało aji trzicet dwa metry. Tóż na skryntach, jako baji na Bukowskim, nie lza było wykryncić. Stowało sie kole północy, bo jak przijechol nieskorzi, to w Jabłónkowie uż była raja s tym drzewym na dwa kilometry. A wracało sie po połedniu, abo wieczór. Do aryndy żech sie nie stawioł, chyba do Krygla w Jabłónkowie. To był Niymiec, a Jaworzinczanie chodzili do niego, tóż sie mówiło, że to jaworzińsko arynda. Jo tam s grejcarami nie chodziuł, brało sie na borg, a potym, jak była wypłata, to sie szło zapłacić. Nóm, jaworzinczanóm, wierzili. U takigo Kuchejdy móg wziónść aji meter cukru, abo mónki i ón doł. Ros jechoł kamrat, Filipek, a mioł wypłate. I zawołoł mie do aryndy: „poj, cosi kożym”. I kozoł sztwiertke. A ta kaczmorka to tam miała nojynte. A to uż nie było za Austryje, uż była granica. I tyn Filipek prawi: „Zapiszcie mi to tam, bo ni móm drobnych, dwiesta korón móm w kupie”. A ta: „O ni, dwiesta korón w kupie ni ma, takigo grejcara żech eszcze nie widziała”. Nó i musioł zapłacić. Ros urwało rynke Juroszkowi, tóż żech go wiós do Jabłónkowa, do doktorza. Rynka sie eszcze dierżała. Dochtór pooglóndoł, „ja, moi kamraci, mortwe ciało uż nie przirośnie”. Ponikiery, baji nieboszczyk Byrtus, furmanili aż w Turczeku, za Dunajym. Jedyn jaworzynczan prziwiós s tego Turczeka cały miyszek piniyndzy, ale akurat była ta inflacyja i kupiuł za to yny kohóta. A Ligocki był osiymnoście roków w Kanadzie. Prziszoł do chałupy, chcioł grunt kupić, bo mioł kupa piniyndzy. Łysek przedowoł akurat grunt, nó i Ligocki szoł przemiynić dolary, że Łyska wypłaci. I rosmiyniuł ty dolary na marki, ale marka zaczła akurat spadować i Łysek uż nie chcioł gruntu sprzedać. I cało utropa tego Ligockigo, całych tych osiymnoście roków sie smarnowało.
Dróciorze
Hań downij, aji eszcze przed ostatnióm wojnóm, moc było w użyciu glinianych gorków – glinioków. Gorki były rostomajte – pońcloki, żbónki, misy, wiynksze – s dwóma uszami. Były czepniki, do kierych gaździnki dowaly mlyko, coby sie zsiadowało na kiszke, a s wyrchu sbiyrało sie śmietónke. W nich sie też kisiło kapuste, abo ogórki. Peklowało sie do nich aji miynso, dowało sie do nich szmolec ze stopionych szpyrek i inksze wiecy. Choć ludzie opaternie sie śnimi obchodzili, jednako dojść czynsto pynkały, abo sie ganc roslatowały i s ponikierego glinioka zustała kupka szkorup. A jak sie dóma trefił wiynkszy krawal, to gaździno szastała gliniokami o deliny, aż sie szkorupy roslatowały po wszyckich kóntach w izbie. Terazy czakało sie na dróciorza. Dróciorz szoł przes dziedzine i wołoł: „Garce drótować, garce drótować!”. Na plecach mioł drzewiany kastlik, a w nim rosmajte dróty i inkszy wercajg. To był jego caluśki warsztat. Taki chłop poradziuł ze szkorup słożyć na nowo gliniok i tak dobrze sdrótować, że kropla wody nie przeciykła. Dróciorzami byli Słowiocy, co do nas przez czeskóm granice chodzili. Ros taki dróciorz szoł s Nydku przez Czantoryje do Ustrónio. Na Czantoryji przi schrónisku spotkoł financów na granicy, downij sie jich nazywało celników. Tóż ci financi dali sie s dróciorzym do rzeczy. Chcieli ś niego zrobić błozna i tak sie go pytajóm, czy byci dróciorzym to ciynżki fach i jak dłógo trzeja sie za dróciorza uczyć. A tyn prawi: „Jak je chłapiec miglanc, pojyntny i pilny, to za trzi roki sie wyuczy. A jak je bulaty, to ani za piyńć roków nie bydzie ś niego dróciorz”. „No dobre, a co potym robi, jak sie nie wyuczy?” – pytajóm sie financi. „Jak sie nie wyuczy, to sie chyto za inkszóm robote. Mój kamrat, co sie nie wyuczył za dróciorza, je teraz financym”.


text:
Kulowske sportowe towarstwo zwoprawdźa nětko projekt, za kotryž běchu ideju hižo před pjeć lětami zrodźili. Za njón su wčera zakładny kamjeń połožili.
Kulow (AK/SN). Hač do kónca lěta natwari Kulowske sportowe towarstwo Módro-běli nowe socialne twarjenje bjez barjerow. W nim budu nuzniki, płokarnja a sušernja za trikoty kaž tež skład za bule a sportowe nastroje. Małe pódlanske twarjenje budźe dźěłarnja. „Nowotwar je dawno trěbny“, podšmórny twarski nawoda Udo Popjela wčera při połoženju zakładneho kamjenja. Stare twarjenje pochadźa z 1950tych lět. W nim běchu nuzniki kaž tež tepjenje často skóncowane. Wopytowarjo dyrbjachu zwjetša nuzniki towarstwoweho hosćenca wužiwać. Popjela je studowany twarski inženjer a bě wot 1994 do 2014 Kulowski měšćanosta. W tym času je twar towarstwoweho domu 1998, sportnišća z wobswětlenjom 2006 a přihladowarskeje tribuny 2011 sobu přewodźał. Dźensa angažuje so čestnohamtsce jako twarski nawoda, tak zo towarstwu žane wudawki za inženjerske dźěła njenastanu.


text:
Wesele na Ślōnsku podle miyszkanki Krōlewskij Huty (1930)
Tekst napisała Pitasowa Elżbieta, ôpublikowany bōł we 1930 roku we „Zaraniu Ślōnskim”.
Wesele na Ślōnsku ôdbywŏ sie bardzo hucznie. Już ôd wczesnego rana przichodzōm zaproszōni goście do młodyj pani, a kożdy przinosi ze sobōm pocztã. Tymczasym młodŏ pani ôblykŏ sie w kōmorze do ślubu a pōmŏgajōm jij wszystke druchny.
Młody pōn przichodzi z drużbami po młodõ pani. Starosta jego prosi ôjcōw ô rynkã ich dziołchy. Wyprowŏdzajōm mu jednã druchnã za drugōm, aż kej dopiero dŏ ôkup, wtedy wychodzi młodŏ pani bez chustki i z wińcym na głowie. Wkłŏdajōm jij szpigel, zaś druchny przipinajōm drużbōm rożczki. Młodzi panowie idōm prosić ôjcōw ô bogosławiyństwo. Muzyczka zaczynŏ grać, coby im sie lepij płakało. Kej już dostali bogosławiyństwo, wtedy wychodzōm na ślub. Jeszcze przedtym matka dŏwŏ młodyj pani skibkã chleba i sōl, coby jij nigdy chleba w dōmu nie brakło.
Idōm drogōm, muzyka na przodku tnie mocno, za niōm druchny, drużbowie i młodzi panowie. Nieroz sie zdarzi, że ludzie zastŏwiajōm im droga sznurōm i nie puszczōm na ślub, aż dostanōm wina abo kołoca. Po ślubie wesele idzie zarŏz na zŏl, kaj tańcujōm aż do trzecij godziny. Wtedy idōm na ôbiŏd. Krziki rozchodzōm sie po całyj drodze, a to skuli tego, że dużo z nich mŏ już zalōnego chrobŏka. U młodyj pani stoły już nakryte. Podczas ôbiadu przigrywŏ im wesołŏ muzyczka, dziołchy zaś śpiywajōm bele jake śpiywki, jak na przikłŏd:
„A wiesz ty, syneczku, co dzieweczce trzeba,
Kōneweczkã kawy, pecynecek chleba,
szac sie pogniywoł, płakać nie bydã,
Przijdzie inszy, bydzie milszy,
Zaś mu przŏć bydã.”
Chłopcy zaś im na to:
„Jak żech szedł ścieżkōm, wele miasteczka
Ôj, trefiłech jo tam szwarnõ dzieweczkã,
Krałzowany fortuch miała,
fōrt do świata wyndrowała,
Szwarnŏ dzieweczka.”
Tak sie bawiōm aż do wieczora. Przi tym sōm jeszcze przemŏwy starosty i inszych gości. Na wieczōr idōm znowu na zŏl, kaj sie cieszōm aż do rana. Tam tyż sōm ôdczepiny młody pani. Druchny wyprowadzajōm jōm do kōmory, zdejmujōm jij winiec i wkłŏdajōm czepiec. Młody pōn zaś dostŏwŏ sznuptychlã ze cztyrma rogami na głowã i tak musi tańcować. Druchny tymczasym zbierajōm ôd gości na czepiec splywajōnc przi tym:
„Młodŏ pani na czepiecek prosi,
Bo go rada na głowisi nosi.
Dejcie, dejcie, nie żałujcie
Młodyj pani na czepiecek ôfiarujcie.
Dejcie, dejcie dwie mareczki
Młody pani na wstōnżeczki.
Dejcie, dejcie dwa fynicki
Młody pani na szpyndlicki.
My by same markã dały,
Na wasz czeski nie czekały.
Dejcie, dejcie, nie żałujcie
Młodyj pani na czepiecek ôfiarujcie.
Trzeba przedać wiertel maku,
Kupić czepiec na jarmaku.
Trzeba przedać wiertel sieczki
Młodyj pani na wstōnżeczki.
O, wy chłopi, wy nie radzi dŏcie,
Ale radzi wiōnki ôdbierŏcie.
Dejcie, dejcie, nie żałujcie
Młodyj pani na czepiecek ôfiarujcie.
Tańce trwajōm aż do biołego dnia. Na drugi dziyń sōm jeszcze poprawiny, ale na te przichodzōm już ino nojbliżsi.


text:
Huronski jazor
Huronski jazor (engelski Lake Huron, francojski Lac Huron) jo drugi nejwětšy jazor Pódpołnocneje Ameriki a stwórty nejwětšy cełego swěta. Wón jo centralny z pěś „wjelikich jazorow“ (Great Lakes) a namaka se na granicy mjaz Zjadnośonymi statami a Kanadu. Jazor lažy 176 metrow nad mórskeju głaźinu, pótakem wósym metrow pód powjerchom susednego Górnego jazora a jo z pśestrěnju 59.586 km² wětšy ako Chorwatska.
Pódzajtšny pśibrjog jazora słuša ku kanadiskej prowincy Ontario a pódwjacorny k zwězkowemu statoju Michigan. Nejwětša kupa w jazorje jo Manitoulin, kótaraž jo teke nejwětša jazorowa kupa na swěśe. Huronski jazor jo z Michiganskim jazorom pśez Mackinacsku wuscynu bźez wusokostnego rozdźěla zwězany a wulewa se pśez rěku St. Clair River do Erieskego jazora.
Pśi Huronskem jazorje laže města Saginaw a Bay City w Zjadnośonych statach a Sarnia w Kanaźe.
Wótkaz[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Koordinaty: 44°48′0″N 82°27′0″W /  44.8, Wurazowa zmólka: Njewócakany opeator *


text:
W sobòtã 28 séwnika béł jem zajachóny do królestwa Wastów Bòbrowsczich na Głodnicã. Prawie warałë tã warkòwnie dlô piszącëch pò kaszëbskù zrëchtowóné bez Kaszëbską Jednotã. Pò pôłnim gòscã na warkòwniach béł prof. Daniel Kalinowsczi, chtëren gôdôł ò gender w lëteraturze… Dali wątkù gender nie mdã rozwijôł, bò mùszôł jem nëkac do Wejrowa, dze ò 5 pò pôłnim dobiwcóm XIV Prozatorsczégò Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżóna wrãcziwóné bëłë nôdgrodë. Òrganizatorama latoségò kònkùrsu bëlë cządnik „Pomerania” ë Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie.
Jury w składze prof. Jerzi Samp, prof. Tadeùsz Linkner ë Bògùmiła Cërockô rozsądzëło wejle tak:
I môl dlô Artura Jabłońsczégò
II môl dlô Jerzégò Hòppe ë Wòjcecha Mëszka
III môl dlô Grégòra Schramke
Wëprzédnienié dlô Anë Skòtnicczi.
Òbczas ti rozegracëji Jerzi Hòppe promòwôł swòją ksążkã pt. „Gôdczi wùje Léòna”, w jaczi nalezc mòże jegò felietóné drëkòwóné przódë w “Rëmsczi Klëce”.
„Głodnica” kaszëbsczi prozë
W sobòtã 28 séwnika béł jem zajachóny do królestwa Wastów Bòbrowsczich na Głodnicã. Prawie warałë tã warkòwnie dlô piszącëch pò kaszëbskù zrëchtowóné bez Kaszëbską Jednotã. Pò pôłnim gòscã na warkòwniach béł prof. Daniel Kalinowsczi, chtëren gôdôł ò gender w lëteraturze… Dali wątkù gender nie mdã rozwijôł, bò mùszôł jem nëkac do Wejrowa, dze ò 5 pò pôłnim dobiwcóm XIV Prozatorsczégò Kònkùrsu miona Jana Drzéżdżóna wrãcziwóné bëłë nôdgrodë. Òrganizatorama latoségò kònkùrsu bëlë cządnik „Pomerania” ë Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi w Wejrowie.


text:
Matematyka
Reprezentanci: Lech Anczyk, Stanisław Białas, Franciszek Bierski, Bogusław Wojciech Bożek, Stanisław Brzychczy, Marek Capiński, Bogdan Adam Choczewski, Jan Chruszcz, Krzysztof Ciepliński, Zdzisław Cięciwa, Władysław Gąsiorowski, Stanisław Główczyński, Stanisław Gołąb, Stefan Górka, Jerzy Górski, Antoni Maria Emilian Hoborski, Rafał Kalinowski, Andrzej Aleksander Koch, Mirosław Krzyżański, Marek Witold Kuczma, Genowefa Łoskiewicz, Marian Malec, Jan Musiałek, Józef Myjak, Antoni Nykliński, Czesław Kazimierz Olech, Piotr Oprocha, Tadeusz Rachwał, Tadeusz Raczyński, Krzysztof Piotr Reczek, Świętosław Romanowski, Jan Rusek, Tomasz Rybicki, Jan Józef Mieczysław Sentek, Antoni Skwarczyński, Zbyszko Andrzej Stojek, Jerzy Marek Stopa, Włodzimierz Stożek, Tomasz Idzi Paweł Sulima-Samujłło, Janusz Śmiałek, Prokop Środa, Krystyna Tryuk, Tadeusz Tumidajski, Andrzej Turowicz, Tadeusz Ważewski, Danuta Węglowska, Adam Paweł Wojda, Roman Józef Woźniacki, Włodzimierz Wrona, Józef Zawodny, Kazimierz Żorawski


text:
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz (5. meje 1846 - 15. nowembra 1916) bě pólski spisowar romanow.
Napisa wobraz Roma za kejžora Nerona "Quo vadis", wulku historisku trilogiju z pólskich stawiznow "Z wohnjom a mječom", "Potopa" a "Pan Wołodyjowski", psychologiskaj romanaj "Bjez dogmata" a "Swójba Połanieckich". Dale romany "Križacy" (w č. 117) a "Na polu sławy" z časow krala Jana Sobieskeho a "Napušćinje". Nimo toho wuńdźe zjeho pjera syła mjeńšich novelow (kaž "Jan - dobyćer", "Lataŕnik" a dr.), kotrež su skoro wšě přełožene do serbšćiny wot J. Wijigerja a M. Andrickeho. Sienkiewicz ponóri so do dóńta swojeje přesćěhowaneje a tola tak Sławneje pólskeje wótčiny, tak zo napisa swoje romany z hłubokim wótčinskim začućom a z njewšědnym rysom powahow a podeńdźenjow wuslupowacych wosobow.


text:
Wladimir Nabokow
Wladimir Wladimirowicz Nabokow (rus.: Bлaди́Mиp Bлaди́MиpoBич HaбókoB, yng.: Vladimir Vladimirovich Nabokov; rodz. 22 aprila 1889 we Pejtersburgu, um. 2 lipjyńa 1977 we Montreux, Szwajcaryjo) bůł wjelogodkowy ruski dichter. Naszrajbowoł piyrsze dziywiyńć růmanůw po rusku, a niyskorzi stoł sie pojstrzůdnorodowym majstrym angelskij prozy. Krům tego bůły interesantne do ńigo yntomologijo a szachy.
Lolita Nabokowa (pisano we 1955 je jedna ze nojbarzi znůmych ksiůnżek na świecie, je tam mocka słownych grůw. Do kupy napisoł 18 růmanůw a nowelůw, trzi dramaty a mocka gydichtůw. Przetůmaczoł tyż pora kśůnżek.


text: Składnostnje 100. posmjertnych narodnin spominamy na studijneho radu, swěrneho towarša a horliweho Serba Rudija Klina. Wón narodźi so 3. awgusta 1921 w Malešecach a tam tež wotrosće. Pola serbskeho wučerja Jana Šěcy měješe mjez druhim serbsku wučbu. Po šuli nawukny zamkarstwo a dyrbješe bórze do wojakow a do wójny. Ćežkozbrašeny wróći so do Malešec. W lěće 1946 wopyta nowowučerski kurs na Serbskim wučerskim wustawje w Radworju. Nastupi prěnje wučerske městno w šuli Zubornička/Stróža. W lěće 1949 złoži prěnje wučerske pruwowanje a bu šulski nawoda we Worcynje. Hromadźe z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim wožiwi Domowinske dźěło we wsy. W Niskej a Běłowodźanskim wokrjesu skutkowaše pozdźišo jako naměstnik wokrjesneho radźićela. Najwjetše zasłužby za Serbstwo zdoby sej Rudij Klin jako direktor Centralneje rěčneje šule w Minakale. Wot 1956 hač do swojeho inwalidizowanja 1980 nawjedowaše dalekubłanišćo dorosćenych z wulkej zamołwitosću. W Minakale je wšón čas Domowinskej skupinje „Statok“ předsydarił.


text:
Mjeztym hižo 25. raz su wčera po wšěm kraju na dźeń młynow přeprosyli. Při tej składnosći njepokazachu wopytowarjam jeno staru techniku, ale su jich tež na swjedźeń přeprosyli, kaž na přikład w Koblicach pola Hodźija.
Koblicy (CS/SN). Składnostnje 25. němskeho dnja młynow je wčera, swjatki póndźelu, tež Fehrmannec młyn w Koblicach pola Hodźija k wobhladanju přeprosył. Lothar Gnauk, kiž bě tam něhdy powołanje młynka nawuknył, bě jedyn z pjeć wěcywustojnych přewodnikow, kotřiž wulkej syle wopytowarjow młyn pokazachu a rozłožichu, kak jeho technika funguje. Nimale 20 čłonow spěchowanskeho towarstwa je so wo derjeměće hosći starało.


text:
Autor: Martinita
Hanysy som robotne, ale tyż fajrować lubiom i chyntnie to robiom. W Katowicach kożdy zalotany, ale trocha czasu aji na ańfachowo zabawa i bez tydziyń idzie znojść, co by se szło dychnonć. A umilac dziyń tukej idzie se roztomajcie i nie cza fest fechtować. Beztoż nie dziwota, że Katowice to istno energia. Ślonsk niby taki czorny, a jaki gryfny i bontny, bo przeca tak naprowdy nic w życiu ni ma ani blank czorne ani blank biołe, ino roztomajcie siwe. I na tym cołki wic polego.
Autor: Martinita
Najgryfniejsza praca


text:
Naša misija
WordPress je softwara za kóždeho, kotraž wažnosć na bjezbarjernosć, wukon, wěstotu a lochke wužiwanje kładźe. Wěrimy, zo wulkotna softwara měła z minimalnej konfiguraciju fungować, tak zo móžeće so na to koncentrować, swoju stawiznu, produkt abo słužby dźělić. Zakładna software WordPress je jednora a přewidźomna, zmóžnja tuž lochki start. Skići tež wukonliwe funkcije za róst a wuspěch.
Wěrimy do demokratizowanja publikowanja a swobodow, kotrež z wotewrjenym žórłom přińdu. Tuta ideja so wot wulkeho zhromadźenstwa ludźi podpěruje, kotřiž zhromadnje dźěłaja a k tutomu projektej přinošuja. Zhromadźenstwo WordPress je hospodliwe a wotewrjene. Zahoritosć našich sobuskutkowarjow wuspěch WordPress doprědka ćěri, štož zaso wam pomha, waše cile docpěć.
Sobuskutkowarjo WordPress dźěłaja dokoławokoło globusa a su njeličomne hodźiny nastroj wuwili, kotryž publikowanje demokratizuje. WordPress je softwara wotewrjeneho žórła, kotraž je darmotna a njezapłaćomna.
Technologija
Zhońće wjace wo WordPress, hdźež je był a hdźe póńdźe.
Podrobnosće
Je tak wjele podrobnosćow. Wostańće z podrobnosćemi na běžnym.
Ludźo
Zhońće wjace wo zhromadźenstwje a kak wuńdźemy.
Naša stawizna
Stawizny WordPress sp w lěće 2003 započa, hdyž Mike Little a Matt Mullenweg wotšćěpjenje wot b2/cafelog wutworištej. Potrjeba za elegeantnym, derje přemyslenym systemom za wosobinske publikowanje hižo tehdy eksistowaše. WordPress so na zakładźe PHP a MySQL wuwiwa a podleži licency GPLv2. Je tež platforma wólby za wjace hač 42 % wšěch sydłow we webje.
Projekt wotewrjeneho žórła WordPress je so poněčim na progresiwne wašnje dale wuwiwał, podpěrany wot nazhonjenych, entuziastiskich wuwiwarjow, designerow, wědomostnikow, blogowarjow a dalšich. WordPress kóždemu móžnosć skići, něšto wutworić a dźělić, wot ručnodźěłanych wosobinskich anekdotow do swět měnjacych hibanjow. Ludźo z wobmjezowanym nazhonjenjom móža jón „direktnje“ wužiwać a nazhonjeni ludźo móža jón na kedźbyhódne wašnje přiměrić.
Wustawa
WordPress podleži licency General Public License (GPLv2 abo pozdźiša), kotraž skići štyri hłowne swobody. Wobhladujće to jako wustawu WordPress:
1. swoboda
Móžeće program za kóždy zaměr wužiwać.
2. swoboda
Móžeće wuslědźić, kak program funguje a jón po swojich přećach změnić.
3. swoboda
Móžeće jón dale rozdźělić.
4. swoboda
Móžeće kopije swojich změnjenych wersijow na druhich rozdźělić.


text:
1225
lěto
PodawkiWobdźěłać
- Prěnje historiske naspomnjenje Běčic, Bórka, Ćemjerc, Čornowa, Hraboweje, Chrósćic, Kamjenca, Koporc, Křidoła, Małeho Wjelkowa, Malešec, Nadrózneje Hrabowki, Němskich Pazlic, Neukircha pola Kinsporka, Połčnicy, Prawoćic, Wěteńcy a Žornosyk we wopismje klóštra Marijina hwězda.
- Hradec Králové so za kralowske město pomjenowa.
- 17. nowembra: Po Möllnskeje bitwje wujednataj kejžor Bjedrich II. a jaty danski kral Waldemar II. wróćenje słowjanskich teritorijow nimo Rujan do němskich rukow.
NarodninyWobdźěłać
WumrěćeWobdźěłać
- 2. oktobra: An-Nasir – kalif Abasidow (* 1158)
WotkazWobdźěłać
Commons: 1225 – Zběrka wobrazow, widejow a awdiodatajow


text:
Na a we wodźe sportować
Wodoskijowa připrawa Wake and Beach w Brězowce (Halbendorf) a přisłušacy wodowy park za kupanje stej dźensa hišće hač do 19 hodź. wotewrjenej. Jutře a njedźelu „sněhakuja“ po wodźe Brězowskeho jězora wot 14 hodź. kóždej dwě hodźinje. Na internetnej stronje www.wakeboard-halbendorf.de je tež wuwidźeć, kotre naprawy hygieny płaća.
Prěnje přećelske hry nastajene
W teritoriju Zapadołužiskeho koparskeho zwjazka steja po dołhim času w hrajnych lisćinach zaso prěnje přihotowanske a přećelske hry.
19.06. 10:30 Wojerowski FC –
SV Wacker (młodźina B)
19.06. 11:00 Wojerowski FC –
Kulow (młodźina D)
20.06. 11:30 Biskopičanske KT –
FC Lößnitz (mužojo)
27.06. 11:00 Biskopičanske KT –
1. FFC Fortuna Drježdźany (žony)
Žabjacy běh na třoch dnjach
Sportowe towarstwo Běła-Cunnersdorf přewjedźe lětsa tak mjenowany Žabjacy běh wot 25. do 27. junija. Tele zarjadowanje bu dowolene, dokelž wubědźuja so běharki a běharjo na třoch dnjach město na jednym. Zamołwići su wjacore startowe koridory postajili:
25.06. 15:00–20:30 hodź.
26.06. 06:00–11:30 hodź.
26.06. 15:00–20:30 hodź.
27.06. 06:00–08:30 hodź.
27.06. 09:00–11:00 hodź. walking
Duel wo postup do wyšeje ligi
Amsterdam (kh/SN). Nižozemska narodna koparska wubranka je wčera při swojim comebacku na wulkim jewišću tež swoju druhu hru europskich koparskich mišterstwow (EM) dobyła a prěnje městno w skupinje C přewzała. Nawjedowani wot trenarja Franka de Boera podachu so jeho chowancy po wothwizdanju na čestne koło po Amsterdam-arenje. Ze sylnej ofensiwnej kopańcu je team „Oranje“ dočasnje wosmifinale EM docpěł. Nižozemjenjo běchu so z 2:0 suwerenje přećiwo Awstriskej přesadźili. Tak zdobywaja sej sydom lět po poslednim wobdźělenju na wulkim koparskim turněrje dale a bóle rólu faworita. Memphis Depay přetwori w prěnim połčasu jědnatku, a Denzel Dumfries třěli w druhim połčasu 2:0.
Poprawom chcyše Pančičanske sportowe towarstwo lětsa swój stoty jubilej porjadnje woswjećić. Wězo bychu tež sportowali. Wosebje integraciski sportowy swjedźeń by za wobydlerjow domu zbrašenych w klóštrje zaso rjany wjeršk był. Aktualneje situacije korony dla pak su so za alternatiwu rozsudźili a přeprošuja wšitkich na digitalny jubilejny běh. Tam móžeće sam/a abo jako mustwo nastupić. Přizjewić maš/maće so prošu z mejlku na .
Chwile běh přewjesć je wot 28. junija do 3. julija 2021. Kóžda sportowča/kóždy sportowc abo kóžde mustwo indiwiduelnje běh na samowuzwolenej distancy absolwuje. Wažne pak je wužiwać někajku fitnesowu app abo něšto podobneho, zo maće dopokaz wo času a kilometrach.
Mjenowane daty pósćelće potom hač do 3. julija (na přikład jako foto) ze swojim mjenom abo mjenom mustwa zaso jako mejlku na naspomnjenu adresu. Wosoby a mustwa z najdlěšimi naběhanymi distancami budu mytowane a wuslědki wozjewjene. Jurij Bjeńš
Baku (kh/SN). Narodne mustwo Waliziskeje steji na europskich koparskich mišterstwach (EM) před zaćahom do wosmifinala. Mustwo trenarja Roberta Pagea doby w druhej skupinskej hrě suwerenje z 2:0 přećiwo Turkowskej. Jeje wubranka, kotraž bu w Bakuwje wot něhdźe 30 000 přiwisnikow podpěrana, steji z nul dypkami po dwěmaj partijomaj před kóncom. Aaron Ramsey docpě po přihrawce Garetha Balea w 42. min. prěnje wrota za Walizičanow. W druhim połčasu bě Bale jědnatku njezbožownje přetřělił, pomhaše pak krótko do wothwizdanja z wuspěšnej přihrawku Connorej Robertsej trjechić kónčne 2:0.
Po hłownej zhromadźiznje Radworskeho ST 1922
Sada w nadpismje je so minjeny pjatk wječor dlěje hač tři hodźiny kaž čerwjena nitka přez hłownu zhromadźiznu ćahnyła, na přikład ličbu čłonow nastupajo. Tuchwilu je jich 264, štož je nimale runje telko kaž do korony. Strach, zo ludźo pjenjez dla swoje towarstwo wopušća, bě w Radworju tuž njewoprawnjeny.
Spušćomnosć knježi tež mjez sponsorami. ST Radwor drje je „jenož“ wjesne towarstwo, kóžde lěto pak je wjace hač 100 rjemjeslnikow a předewzaćelow podpěruje. Za čas korony drje su jednotliwcy swoje sumy pomjeńšili, ale „wotskočił“ žadyn njeje. Tak móžachu w Radworju w lětomaj 2019 a 2020 wjace dochodow wotličić, hač mějachu wudawkow.
Mnichow (kh/SN). Němske narodne koparske mustwo je z poražku přećiwo amtěrowacemu swětowemu mištrej Francoskej do europskich mišterstwow (EM) startowało. Samowrotow škitarja Matsa Hummelsa w 20. min. dla su chowancy zwjazkoweho trenarja Joachima Löwa w Mnichowje 0:1 faworitej turněra podleželi. Po wótrej třělwje Lucasa Hernándeza před wrota Manuela Neuera so Hummelsej njeporadźi bul wotwobarać. Hrajny nastroj přizemi na to njezbožownje w swójskich wrotach.
Němska wubranka koparjow storči přećiwo perfektnje nastajenym Francozam na swoje hranicy. Nadběh wokoło Thomasa Müllera dósta so zrědka do strašnych conow a zwrěšći na škitarjomaj Benjaminje Pavardźe a Hernándezu. W druhim połčasu mějachu hosćićeljo tójšto dobrych šansow. Partija běše hač do kónca wotewrjena. Hladajo na dwoje dalše wrota Francozow, kotrež sudnik nimohry dla njepřipózna, su woni zasłužbnje dobyli.
Po tym zo su hižo dwanaće zazběhowych hrow na lětušich europskich koparskich mišterstwach přewjedli, pokročuja w turněrje dźensa z dalšimi. Kóžde mustwo ma wotnětka swoju druhu partiju.
16.06. 15:00 Finska – Ruska
16.06. 18:00 Turkowska – Waliziska
16.06. 21:00 Italska – Šwicarska
17.06. 15:00 Ukraina –
Sewjerna Makedonska
17.06. 18:00 Danska – Belgiska
17.06. 21:00 Nižozemska – Awstriska
18.06. 15:00 Šwedska – Słowakska
18.06. 18:00 Chorwatska – Čěska
18.06. 21:00 Jendźelska – Šotiska
19.06. 15:00 Madźarska – Francoska
19.06. 18:00 Portugalska – Němska
19.06. 21:00 Španiska – Pólska
20.06. 18:00 Italska – Waliziska
20.06. 18:00 Šwicarska – Turkowska
21.06. 18:00 Ukraina – Awstriska
21.06. 18:00 Sewjerna Makedonska – Nižozemska
Minjenu sobotu je sekcija wolejbul sportoweho towarstwa Viktoria Worklecy nowej bičwolejbulowej hrajnišći za Worklečanskej ćěłozwučowarnju z małym internym turněrom wotewrěła. Naprawa bu z pomocu dawkowych srědkow na zakładźe wobzamknjenja etata Sakskeho krajneho sejma sobu financowana.
Ideju, dalše hrajnišćo w pěsku wutworić, su hižo w zašłym lěće zrodźili. Worklečanske bičwolejbulnišćo bu w lěće 2006 natwarjene. Hižo na Captainscupje – tradicionalnym bičwolejbulowym turněrje we Worklecach – bě naprašowanje wulke, městno za hraće pak jenož na jedne hrajnišćo wobmjezowane. Wot měrca 2020 nasta přidatny ćišć korony dla, trening pod hołe njebjo přepołožić. Tola za telko mustwow na jenož jednym hrajnišću njebě městna dosć. Tuž wjedźechu zamołwići předsydstwa a zastupjerjo mužow prěnjeho muskeho mustwa Viktorije Worklecy w meji 2020 pola Sakskeje natwarneje banki rozmołwu za zapodaće próstwy wo spěchowanje. W septembrje próstwu stajichu a měsac pozdźišo, w oktobrje 2020, bu próstwa přizwolena. Tuž započa so twarska faza za nowej bičwolejbulnišći w oktobrje 2020.
Michał Šrajer z Chrósćic je jedyn z wjacorych serbskich triatletow. 43lětny bywši a wjelelětny kopar Sokoła Ralbicy/Hórki bě tam jako njesebičny běhar na lěwym křidle znaty. Z kopańcu drje so přeco hišće zwjazany čuje, wšako trenuje jónu wob tydźeń najmjeńšich pjerachow-bambinije delanskeho sportoweho towarstwa. Dźensa pak triatlon dźeń a wjetšu rólu w jeho wšědnym dnju hraje. Jurij Bjeńš je so Chróšćana mjez druhim prašał, kotre wosebite cile lětsa ma.
Michale, kak sy poprawom k triatlonej přišoł?
M. Šrajer: Je to sportowa družina, při kotrejž trjebaš dobru wutrajnosć, a poněčim docpěwaš tam tež lěpše wuspěchi. Wšako swoje ćěło dale a lěpje zeznawaš a wěš, na kotrych dnjach móžeš tež najlěpše wukony pokazać. Ja so přeco hišće jara derje čuju a dźeržu so fit. Dokelž je mjez płuwanjom, kolesowanjom a běhanjom dobra wotměna, mi triatlon ekstremnje wjele wjesela wobradźa.
Kajke běchu twoje spočatki?
Sevilla (kh/SN). Čech Patrik Schick je wčera z dwojimi wrotami čěske narodne koparske mustwo k dobyću přećiwo Šotiskej wjedł. Při tym běchu jedne rjeńše hač tamne.
Na štwórtym hrajnym dnju europskich koparskich mišterstwow (EM) přesadźi so w prěnim dwuboju dnja Čěska w skupinje D suwerenje z 2:0 přećiwo Šotiskej. Cyle jasnje wusahował je Patrik Schick. Prěnje wrota docpě wón z hłójčku, po tym zo bě so w powětře přećiwo přećiwnikomaj přesadźił. A dokelž te hišće rjane dosć njeběchu, třěli 25lětny w druhim połčasu bul z něhdźe 50 metrow do saka.
Tučasnje najlěpši nadběhowar swěta Polak Robert Lewandowski njeje porno tomu na EM překwapić móhł. Pólska podleža po słabym a njezbožownym předstajenju 1:2 susodej ze Słowakskeje. Pólska bě spěšnje w zastatku. Róbert Mak bě z wótreho kuta na wrota třělił, a bul skoči wot žerdźe na wrotarja a wottam do saka. Hnydom po přestawce wuruna Karol Linetty. Remis pak dołho njedźeržeše. Sydom mjeńšin po tym zo bě Grzegorz Krychowiak žołto-čerwjenu kartu dóstał, docpěchu Słowakojo z jednym koparjom wjac na hrajnišću dobyćerske wrota přez Milana Škriniara.


text:
Wot lěta 1541 křižerjo z Kulowa jutrowničku poselstwo wo Jězusowym zrowastanjenju do 12 km zdalenych Ralbic njesu. W čornej sukni a bělej košli, z čornej seklu wokoło šije a w cylindru so 400 muži na wupyšenych konjach do susodneje wosady poda. Spěwajo a so modlo wuznawaja, štož wěrja: „Haleluja, Chryst je stanył!“ Kulowski procesion słuša do najstaršich katolskich tradicijow w regionje, je pak jenički z dźewjeć křižerskich procesionow, kotryž serbsce a tež němsce spěwa. Procesion w 9.20 hodź. po přepodaću křiža při wosadnej cyrkwi swj. Marije donjebjeswzaća wotjěcha.
křižerjoTorsten Kellermann2020-02-17T16:00:07+01:00


text:
Jako prašach so loni w dowolu swojich hosćićelow w pólskim wojewódstwje Podkarpacie w Niskich Beskidach za łemkowskej hudźbu, to mi wutrobnje doporučichu hudźbu skupiny Hudacy. Něšto pozdźišo běchu hudźbnicy po puću we Łužicy a mějach składnosć, so z jich nawodom a akordeonistom Jarekom Mazurom rozmołwjeć.Hrajeće hudźbu z Podkarpatskeje?
Naša hudźba je z Karpatow. Hačrunjež pak je so słowo Podkarpacie mjeztym přiwzało, je njewužiwamy, dokelž je kumštne a poćahuje so na administratiwne dźělenje. My pak njepowołujemy so w swojim hraću jenož na hudźbu, ale tež na prjedawši čas. Prajimy, zo hrajemy hudźbu z Galiciskeje a z Karpatow. Galiciska je trochu kaž naša mała wótčina, dźěl Pólskeje, kotryž běše něhdy pod knježerstwom Awstriskeje. Kejžor knježeše hač do 1916 a hdyž běch mały, to dopominachu so ludźo pola mnje na wsy na to, zo běše najlěpje za čas kejžora. Wšako bě daloko preč, njeje mylił a njejsmy jeho zajimowali, wšojedne hač Polacy abo Rusinojo. Hišće w šěsćdźesatych lětach wisaše pola ludźi na sćěnje portret kejžora, dokelž dopominachu so ludźo na časy před wulkimi wójnami, kotrež započachu so hakle po jeho smjerći.
Spočatk lěta 2018 je so połdralětny wědomostny projekt »SMiLE – Sustaining Minoritized Languages in Europe« zahajił. Nimo pjeć dalšich slědźerskich skupin dźěłatej dr. Nicole Dołowy-Rybińska z Pólskeje akademije wědomosćow a dr. Cordula Ratajczakowa wot Serbskeho instituta na přikładowej studiji wo serbšćinje.Što je cil projekta SMiLE Smithsonskeho kulturneho centruma za ludowědu a kulturne herbstwo?
N. Dołowy-Rybińska: Cyłkowny projekt wotměwa so na dobro rewitalizacije mjeńšinowych rěčow w Europje a přepytuje, što mjeńšiny činja, zo bychu swoju rěč wobchowali, dale dawali a jich wužiwanje rozšěrili, potajkim tež to, što činja, zo bychu rěč rewitalizowali a nowych rěčnikow wabili. Nadźijamy so, zo pokazuje studija na kóncu, kajke wašnje skutkowanja na dobro rěče w kotrym padźe funguje a što móža mjeńšiny činić, zo by rewitalizacija wuspěšniša była. Projekt ma přirunowacy charakter. Šěsć slědźerskich skupin přepytuje šěsć mjeńšinow a jich situaciju.Cyłkowny zaměr projekta je potajkim zwěsćić tuchwilny staw prócowanjow wšelakich mjeńšinow a přirunować, što funguje a što njefunguje.
N. Dołowy-Rybińska: Haj. Nimo toho kładźe Smithsonski centrum wulku wažnosć na to, zo by kóždy projekt był blisko ludźi, kotřiž wotpowědnu rěč wužiwaja abo kotřiž su potencielni rěčnicy tuteje rěče. Organizujemoj tuž nimo wědomostnych slědźenjow tež zhromadne projekty z ludźimi.
Pochadźacy ze serbskeje Zwarec swójby we Łužicy, wupućowa wěsty Michał Zwar1 w lěće 1850 do Awstralskeje a zasydli so najprjedy w staće Victoria. Jeho potomnik Kevin Peter Zwar, rodźeny w lěće 1940, je lutherski farar a zajimuje so jara za stawizny Łužiskich Serbow.W prěnjej sadźe na wašej webstronje pisaće: Zwarjecy běchu Serbja, a nic Němcy. Směm to trochu jako wuraz narodneho sebjewědomja zrozumić?
W dalokej wokolinje lutherskeje wosady, tam hdźež ja wotrosćech, běštej jenož dwě serbskej swójbje. Běch někak 20 lět, hdyž zhonich, zo su moji Zwarec prjedownicy Serbja byli. Njewobhladowach so ženje jako Němc abo Serb, ale jako jendźelsce rěčacy Awstralčan. (Prawi »Awstralčenjo« su Aboriginojo, kotřiž su tu hižo dlěje hač 60.000 lět a woni rěča w mnohich wšelakich rěčach w rozdźělnych kónčinach Awstralskeje.) Wjetšina Awstralčanow njeje hišće ženje ničo wo Serbach słyšała, mjez nimi mnozy, kotřiž ani njewědźa, zo su jich prjedownicy Serbja. Sym samo słyšał wo ludźoch w Němskej, kotřiž ani njewědźa, zo su serbskeho pochada.W dźensnišim času so mnozy Serbja z tutej temu rozestajeja. Su wšak formalnje němscy staćenjo, ale rodźeni Serbja. Jako domoródni bydla tu hižo přez lětstotki, ale wobstejnosće nuzuja jich hustohdy němsce rěčeć. Što wy k tutomu dualizmej měniće?
Moji Zwarec prjedownicy, kotřiž běchu do Awstralskeje dojěli, rěčachu doma serbsce, jeli běštaj wobaj Serbaj, ale němsce w lutherskej wosadźe, hdźež lutherske dźěći do lutherskich šulow chodźachu, doniž njebydlachu we hłownych městach, hdźež někotři jendźelskorěčne šule wopytachu.


text:
Podlaske wojewódstwo
Podlaske wojewódstwo (pólsce Województwo podlaskie) je wojewódstwo na sewjerowuchodźe Pólskeje. Stolica a zdobom najwjetše město je Białystok. Druhe wuznamne města su Suwałki, Łomża, Augustów a Bielsk Podlaski.
W lěće 2019 měješe wojewódstwo 1.179.430 wobydlerjow.[1] Je tuž po wobydlerstwje třeće najmjeńše z pólskich wojewódstwow.
Podlaske wojewódstwo mjezuje na wuchodźe z Běłoruskej a na sewjerowuchodźe z Litawskej. Najwjetše rěki su Narew, Biebrza a Bug, kiž twori južnu hranicu wojewódstwa.
Podlaske wojewódstwo je srjedźišćo běłoruskeje mjeńšiny w Pólskej. W někotrych gmejnach wužiwa so běłorušćina jako druha hamtska rěč. Někotre wjeski při wuchodnej hranicy wojewódstwa maja muslimsko-tatarske wobydlerstwo.
Wobrazy[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Stary bunker Molotowskeje linije
Žórła[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2019. Główny Urząd Statystyczny (GUS) (PDF), wotwołany dnja 24. decembra 2019.
Wotkaz[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Delnja Šleska • Kujawsko-Pomorska • Łódź • Lublin • Lubuš • Małopólska • Mazowska • Opole • Podkarpatska • Podlaska • Pomorska • Šleska • Swjatokřižska • Warminsko-Mazurska • Wulkopólska • Zapadna Pomorska


text:
Metallica bardzo ślōnskŏ
Wczorej, 28 kwietnia, Metallica przijechała do Tauron Areny w Krakowie we swojij trasie kōncertowyj WorldWired. Giganciŏ trashmetalu zagrali take hity jak Nothing Else Matters, Master of Puppets abo Enter Sandman, ale zaskoczyli fanōw jeszcze czymś. Wczorej na wieczōr we Krakowie Robert Trujillo i Kirk Hammett zagrali „Wehikuł Czasu” ślōnskigo zespołu Dżem.
Chociŏż wczorej grupa przijechała do Krakowa, to chopcy majōm radzi Ślōnsk, bo niy ino jejich piyrszy kōncert w Polsce bōł we katowskim Spodku w 1987 roku, ale tyż ze jedynŏstu swojich kōncertōw w Polsce, sześ grali w Chorzowie abo w Katowicach.
Niy bōł to piyrszy rŏz, jak Metallica przijechała kajś ze przigotowanōm lokalnōm muzykōm. Bez przikłŏd 2 kwietnia we O2 Arenie w Pradze szło posuchać „Jožina z bažin” Ivana Mládka, 11 kwietnia we Gynewie zagrali „Procreation of the Wicked” szwajcarskigo Celtic Frostu, a 26 kwietnia w München we Olympiahalle „Skandal im Sperrbezirk” bajerskigo Spider Murphy Gangu.


text:
Rachlow pod Čornobohom
Rachlow pod Čornobohom (němsce Rachlau) je hornjołužiska wjes w sakskim wokrjesu Budyšin a słuša ke Kubšicam. Leži 289 m nad mórskej hładźinu pod Hromadnikom a Čornobohom a ma 158 wobydlerjow.[2]
GeografijaWobdźěłać
Rachlow leži na sewjernym boku Čornoboha a Hromadnika w dole Splóšćanskeje wody. Ze wsy wjedu pućowanske šćežki na wobě horje. Zapadnje wsy bu w 1970tych lětach natwarjene Rachlowske spjatnišćo. Susodne wsy su Sowrjecy na sewjeru, Mješicy na sewjerowuchodźe, Delany na zapadźe a Wysoka na sewjerozapadźe. Přez Rachlow wjedźe statna dróha S 110 (Bělšecy–Bukecy), wot kotrejež wotbočuje wosrjedź wsy wokrjesna dróha K7236 do Kubšic.
Ležownostne mjenaWobdźěłać
Michał Rostok naliči 1887 slědowace serbske ležownostne mjena: Hela, Čertowe woknješko (na Čornoboze), Kubjeńcec hórka, Wólšinki, Wulke ladko, Małe ladko, Sćěna (=na Sćěnach), Kruwjace puće, Kinjanske, Čěžowske, Markaŕ, Kotoł, Chachlonk, Pola topołow, Pola lipy, Ruzlic ladko, Dejec ladko, Wulka a mała Rapačica, Hromadnik, Składa (=Lehde), Sćina, Wódnik, Hurbanec skopcy, Mičkec hórka, Pjeńčki, Prašica, Posledki, Čornobóh (=na Čornym Bozy).[3]
StawiznyWobdźěłać
Prěnje historiske naspomnjenje jako Rachelow abo Rachlow je z lěta 1359.[4] Wot lěta 1936 bě Rachlow samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Delanami, Splóskom, Chójnicu a pozdźišo (wot 1950) tež z Wysokej. Wot lěta 1974 přisłuša Kubšiskej gmejnje.
WobydlerstwoWobdźěłać
W lěće 1884 ličeše Rachlow po Mukowej statistice 225 wobydlerjow, mjez nimi 219 Serbow (97 %).[5] Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 53 %.[6] Ewangelscy Rachlowčenjo přisłušachu ze starodawna Bukečanskej wosadźe.
TowarstwaWobdźěłać
Wot 1849 do 1866 skutkowaše w Rachlowje Serbske ewangelsko-lutherske towarstwo, kotremuž přisłušachu čłonojo z Rachlowa, Sowrjec, Brězowa a dalšich pod Čornobohom ležacych wsow. Zetkanišćo towarstwa bě chěža městopředsydy Handrija Ponicha w Rachlowje. Towarstwa steješe pod wliwom předsydy Jana Swory a Jana Stoša z Droždźija, kotrajž zastupowaštaj jara konzerwatiwny ewangelski směr, kotryž měrješe so přećiwo politiskim cilam serbskeho narodneho hibanja kaž tež přećiwo wobnowjenju serbskeje rěče. Nabožina a misionstwo stejištej w srjedźišću aktiwitow.[7]
WosobinyWobdźěłać
W Rachlowje narodźi so w lěće 1790 pozdźiši serbski farar a serbowědnik Handrij Lubjenski. Serbski přirodospytnik a spisowaćel Korla Bohuwěr Šěca bě wot 1877 do 1921 z wučerjom Rachlowskeje wjesneje šule, hdźež so tež jeho synaj Jan a Božidar Šěca narodźištaj. W Rachlowje narodźi so w lěće 1927 serbski slawist Frido Michałk.
ŽórłaWobdźěłać
- ↑ staw: 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ 31. decembra 2016; Podaća gmejnskeho zarjada Kubšicy
- ↑ Michał Rostok: Ležownostne mjena. W: ČMS 40 (1887), str. 3–50, tu str. 6 (digitalizat).
- ↑ Rachlow w Digitalnym stawizniskim zapisu městnow Sakskeje (němsce)
- ↑ Ernst Tschernik: Die Entwicklung der sorbischen Bevölkerung. Akademie-Verlag, Berlin 1954, str. 59. → wšě wjeski
- ↑ Ludwig Elle: Sprachenpolitik in der Lausitz. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1995. [503 wobydlerjo, z nich 181 dorosćenych z aktiwnymi znajomosćemi serbšćiny, 20 z pasiwnymi, 67 serbskich dźěći a młodostnych, 235 bjez znajomosćow] → wšě wjeski
- ↑ Siegmund Musiat: Sorbische/wendische Vereine 1716–1937. Ein Handbuch. [=Spisy serbskeho instituta, zwjazk 26] Domowina-Verlag, Bautzen 2001, str. 116–119.


text:
Wikipedyjo:Wyrůżńůne artikle/Zajta absztimowańo
Sam zgłoszomy artikle do wyrůżńyńo. Absztimůng trwo 1 tydźyń a ywyntualne uprowńyńo do nowego statusa lo artikla sům nadowane bez kůnsensus (tzn. ńy mo wymoganyj ilośći głosůw a wygrywo przewagům). Kej bydźe remis, głosowańy przedłůżo śe uo nostympny tydźyń. Archiwum absztimůngůw idźie nolyźć sam.
Życie[edytuj zdrzōdło]
Ôzpoczyncie absztimōngu: 5 lipnia 2021 12:13
Można pedzieć, że autōr sōm se prziznoł wyrōżniōnie. Z tego powodu, w mŏju bōł mu tyn sztatus (prawie) ôdebrany. Robiã absztimōng, bo mojim zdaniym i tak sie nadŏwŏ. Je to bodej bezpostrzedni przekłŏd z polskij Wikipedyji. Wydŏwŏ mi sie, iże je to nojbarzij dopracowany artikel jaki sam mōmy. Wiadōmo fto to napisoł, tōż radszyj niy mŏ mŏwy ô jakichś gŏdkowych felerach. Poleku żech se go przeczytoł i mie wyglōndŏ w porzōndku. --Psiŏczek (dyskusyjŏ) 12:12, 5 lip 2021 (CEST)
Poparcie[edytuj zdrzōdło]
Ôdpora[edytuj zdrzōdło]
- Artikel wydŏwo sie dobry, niy przeczytołch ônego cołkego, nale widza już za wiela minusōw na wyrōżniynie. Niykere przipisy sōm we polskij godce, inksze z literōwkōma ntp. "W poszukowaniu istoty życiŏ", inksze jak 176 a 178 to duplikat. Infoszachtla je ciynżko czytelno. Cołki artikel je przetuplikowany ze polskij Wikipedyji kaj niy ma ani miana dobrego artikla, a kryteryja sam sōm majse jak nasze ôrientacyjne. Krol111 kontakt 01:45, 6 lip 2021 (CEST)


text:
Drzikwost
Drzikwost, świstek (Phoenicurus ochruros) je gatůnek śpjywajůncygo ptoka ze familije muchołůwkůw (Muscicapidae). Je źdźebko myńszy uod wrůbla a nojbarzi go uozeznowajům po uůnygo czyrwjůnawym kwośće a ćmawych fyjdrach.
Drzikwosty lyngnům śe we duckach a kejśik szło je prziwidźeć jynoż we gůrach. Dźepjyro uod ůngyfer 250 lot tyn gatůnek rozloz śe po ńiżkach a terozki do śe go tyż trefić kole ludzkich důmůw a inkszych placůw byćo. Drzikwost jy przede wszyjskim chroboki, kere sům uod uůnygo łowjůne ze źymje lebo rzodźi ze luftu. Śpjyw drzikwostůw je fest charakterystyczny, bo postrzodkowo jygo tajla spůmino szkrobjůncy szum. Tyn gatůnek wrachowuje śe do skupiny ptokůw, kere jako pjyrsze zaczynajům śpjywać uod ranka.


text:
Czeski Ślůnsk
Ślůnsk Česki, dowńij tyż Morawski Ślůnsk, do 1918 Austrijacki Ślůnsk, mjyndzy 1918 a 1945 tyż Sudecki Ślůnsk – je to geszichtowo krajina położůna na wschodźe Czeskij Republiki uo wjyrchu 4 452 km2 zamjyszkana bez ůngyfer 1 miljůn ludźi. Historyczno stolica to Uopawa. Krům teroźnygo uobwodu Jeseník (kery je tajlům Olmickigo Kreju), terytorjům noleży do Ślůnskomorawskigo Kreju. Na połedńu Czeski Ślůnsk sůmśaduje ze Morawijům; na połedńowym wschodźe ze Słowacyjům; na wschodźe, půłnocy a połedńowym zachodźe ze polskům tajlům Ślůnska (gynau s wojewůdztwůma dolnoślůnskim, ślůnskim a uopolskim).


text:
Gódowne tšojeńko
„Njebójśo se!” – Toś to wołanje janźela z gódownego tšojeńka jo mě lětosa wósebnje blisko:
8A pastyrje běchu we tom samem kraju na pólu pśi tych buchtach, a hobzwarnowachu nocy swóju rědownju.
9A lej, janźel togo Kněza stupi k nim, a kšasnosć togo Kněza jich hobswěśi, a wóni se wjelgin bójachu.
10A janźel źašo nim: njebójśo se, pśeto lej, ja zapowědam wam wjelike wjasele Lk 2,8–10
Carna noc jo na póli, źož pastyrje wuźaržuju ze swójeju rědownju. A wóni se bóje rubjažnikow abo źiwych zwěrjetow. Gódy se zachopiju z wjelikimi bójaznjami. A wesrjejź teje śamneje nocy pśiźo janźel z njebja dołoj a groni: „Njedejaśo se bójaś!” Ga móžomy jomu to wěriś? „Njebójśo se!” – to jo gódowne pósołstwo Biblije na pastyrjow, ale teke na nas, na wšyknych, kótarež se cuju sejźece w nocy žywjenja a se tšachaju.
Noc a bójazń matej wjele woblicow.
Bójazń, až někomu, kenž wjelgin lubo mam, něco groznego se stanjo, abo až śěžko wochórjejo.
Bójazń, až wšykno, což som se nalodował, nadalej njewónoźujom.
Bójazń, až mój poměr kamsy źo.
Bójazń, až zwady eskalěruju, te zwady we familiji abo konflikty w towarišnosći.
A pón pśiźo jadna póstawa a groni: Och, wšo buźo, jo poł tak tšašne? – Ně, tak to měnjone njejo. Starosći a bójazni njebudu kaž wudute. Gódowne žycenje janźela co z nami něco cyniś. Ako pastyrje na póli njedejmy wobcakaś, co raz pśiźo. Mamy se póraś ze swójeje skósćonosći. Dejmy se pógnuś a pytaś w nocy tu drogu. A ako su se pastyrje rozbuźili mjazy sobu, dejmy teke my groniś: „Pójźćo, pójźomy do Betlehema!” „Pójźćo, my kšuśe gromadu źaržymy!“
„Njebójśo se!” – to gódowne žycenje njezaženjo noc žywjenja abo tšachoty pandemije. Co namakajomy, gaž se wupórajomy? Žedno šćitańske šćěpjenje pśez to złe a wšykne tšachoty togo swěta. Buźomy „to źiśetko namakaś, we pjeluchow pówite, a we žłobje lažece.”Lk 2,12 To móžo se zawózdaś ako njewuznamne. Ale namakajomy Boga samego, ako jo pśišeł na swět ako małe, bźezmócne źiśetko. Wótněnta jo Bog jaden wót nas, ale nic jaden, kenž se kněžy z mócu a grozbu. Njejsmy sami. To jo góźba se wjaseliś. Gódy su swěźeń lubosći a wjasela, nic swěźeń bójaznosći. Źinsa móžomy zacuwaś, až Bóža lubosć jo nam kradu bliska. Wesrjejź togo komplikowanego swěta jo Bog z nami. Tak teke w tych špatnych casach móžom groniś: Wjaselśo se!
Bóže słowo w serbskem rozgłosu RBB na gwězdku, 2020-12-24.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teʃtamenta, do ßerʃkeje rėzy pcheʃtawjone, wot nowotki pilṅe pʃcheglėdane a pʃcheporėżane. Hala: Kanʃtein (1868)
Bildka: wikipedija


text: Makau abo Makao (/məˈkaʊ/; tradycyjny chiński: 澳門; uproszczōny chiński: 澳门; pinyin: Àomén) – jedyn ze 2 szpecjalnyh regiōnōw Chińskej Republiki Ludowej (drugi Hong kong). Makau je jednym ze nŏjbogatszich regiōnōw na świŏciy. Nŏjczynstszōm urziwanōm gŏdkōm je Kantōńskŏ gŏdka. Makau je pod systymym "jedyn krej, dwa systymy" Rzōnd cyntrŏlny Chińskej Republiki Ludowej ôdpowiadŏ za ôbrone terytoryjum a miyndzynacyjne stosunki, kej Makau mŏ swōj systym prawa, oddziŏły policajne, walutã, systym gospodarczy administracyjny[3].


text:
Park Narodowy Cinque Terre to je jedyn ze nojsnożniyjszych i nojmynij sharatanych naturalnych placōw Italije i cołkij Europy. Na ôd niego terynie leży piynć szumnych, cudnych dziedzinek i to gynau ôd nich wziyno sie miano – “Cinque Terre” znaczy “piyńć ziymi”. Naprowda idzie być we zachwycyniu nad tym regiōnym – farebne chałpki, srogie kraje, sztrandy i groty ôbtoczōne zoftowitōm zielyniōm robiōm niypodrobialny landszaft. Skuli charakterystycznych stawiyń i cudnego położynio Monterosso, Vernazza, Riomaggiore, Corniglia i Manarola ôstały wciepane na lista światowej erbowizny kulturalnej i przirodniczej UNESCO.
Terozki Cinque Terre nawiydzajōm tulmy. Postrzōd auslyndrōw je to na isto jedne ze nojpopularniyjszych miyjsc we Italiji. A dyć niy tak downo, bo we dziewiytnostym wieku, tyn plac bōł fest ciynżko dostympny, tōż i mało atrakcyjny turystycznie. Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola i Riomaggiore polygujōm wszyjskie na klifowym Wybrzyżu Liguryjskim i poradziesiōnt lot do zadku skuplowane były yno spōlnōm sztrekōm morskōm. Ta sytuacyjo sie blank ôdmiyniła po zrobiyniu glyjzōw miyndzy miastami. Przōdzij we Cinque Terre wożno bōła niy turystyka, yno robota na polu a chytanie rybōw i to na nich ôparto bōła cołko gospodorka tego cudnego landu. Uwziynte siodłoki sadzili i zbiyrali tamek winogrōna i oliwki, a ôpowożne rybiorze sznupali za rybami i ôwocami morza.
Cinque Terre – cudno piōntka
Jak sznupiecie za informacyjami ô kōnretnym miasteczku, to ajnfach naciście na ôd niego miano pod spodkiym i zaro Wos przeciepie do dobrej tajli tekstu:
Kożdo z tych piyńciu dziedzinek je wyjōntkowo. Monterosso je jak typowy wakacyjny kurort, Corniglia niy mo dostympu do morza, ale idzie se stamtōnd pozaglōndać na wszyjsko naôbkoło ze dobrej srogości, Vernazza to je tak po prowdzie rybiorski port, a Manaraola i Riomaggiore zdajōm sie być wyônaczōne gynau do cykanio im bildōw. Kożdy z Wos bydzie mioł w zocy cosik inkszego, tōż werci sie sztopnyć na kożdej ze Piynciu Ziymi. A my wiymy już, że idzie to wszyjsko szafnyć bez lotanio we jedyn aktywny dziyń.
Atrakcyje Cinque Terre – na co werci sie podziwać
Cinque Terre je fantastyczne, ale na zicher niy ma to raj dlo tych, kerzi wszyndzi sznupiōm za kōnkretnymi, historycznymi stawiyniami, muzeami abo placōw kaj hajujōm gladiatory. Toć, treficie tamek kościoły abo zwiedowne niwery, ale to niy skuli nich hyrskie piyńć miasteczek je tak atrakcyjne. Ône sōm ajnfach jak ze ôbrozka i tym ôbrozkiym trza sie cieszyć przi byzuchu. Srogie klify, tajymnicze tunele, szumne landszafty, moc morza i przede wszyjskim roztōmaite farebne stawiynia robiōm do kupy miyjsca, kerych nikyj ze łepōw już niy wyciepiecie.
Dojazd do Cinque Terre
Jak niy mocie helikoptera, to bezpośredni dojazd do Cinque Terre ze Ślōnska abo reszty Polski niy ma możliwy. Ku transportowi nad Wybrzyże Liguryjskie trza dociepać kapka roboty, ale to je inwestycyjo fest ôpłacalno. Ôbiercie se tōnie linie fligrowe i ciście do Mediolanu, Bolōnije abo Pizy już za pora złotkōw. Znojdziecie fol łacnych sztrekōw i we Wizzie i we Ryanie. Byzuch na Piyńciu Ziymiach idzie skuplować ze rajzōm do Gynuy i Floryncyji, bo te miasta sōm piykne i leżōm niydaleko, a na tako rozfechtowano i roztosetliczno wycieczka starczōm Wōm bai sztyry dni (gynau na dugi weekynd).
Po rajzie fligrym do Italije, czeko na Wos jeszcze autobus abo cug. Dlo nos Cinque bōło ôstatnim cylym w czasie italijskich feryji we lutym. Rajza zaczlimy we Bolōniji, przejechalimy do Padwy, Floryncyji i Pizy, coby po tydniu dychnyć już we spōmnianej Gynule. Po zwiydzaniu tego fest zwiedownego miasta wlyźlimy do cuga i zajechalimy do La Spezyji, coby zaro z rana zaczynć wander po CInque Terre. Jak kukniecie na karta, to niy zdo sie Wōm to ganc synsowne, ale śmicie nōm dufać – tako sztreka je nojbardzij logiczno i ôpłacalno czasowo i finansowo.
Jako rajzować po Cinque Terre?
W poru miyjscach we internecy znojdziecie info, że werci sie kupić Cinque Terre Card Train, za kero trza dać 16€ bez sezōn i 13€ po sezōnie. W cynie mocie rajzowanie cugami miyndzy Levanto a La Spezijōm bez cołki dziyń i używanie lokalnych busōw, dostymp do ôdewrzitych sztrekōw dlo tych, co łażōm piechty, ajntryty do Muzeum Pamiyńci we Riomaggiore i muzeum Sciacchetrà we Manaroli. I trza se pedzieć, że terozki CT Card to je yno jedna rozwożno idyjo. Jak my byli we Cinque, to ajnfachowe farkarty były ganc tōńsze jak tera, tōż werciło sie kupować po jednym, bo wszyjskie sztreki i tak były pozawiyrane. Jak se sprawicie tako karta, to dostaniecie tyż hasło do wi-fi, kere fōnguje bezmaś we cołkim parku.
Rajza miyndzy nastympnymi mieścinkami trwo gynau pora minut. Aktualny i akuratny rozkłod cugōw znojdziecie na zajcie www.cinqueterre.eu.com. Coby spokopić na jakim malućkim terynie rozciepano je piykność Cinque Terre, to starczy spamiyntać, że na zajechanie ôd jednego do drugigo kōńca (Monterosso i Riomaggiore) starczy ciś bez 15 minut. Szok, pra? 😉 Rajzowanie w ôbie zajty idzie co 40 minut, tōż przi zwyrtnym zwiydzaniu jedyn dziyń na byzuch we Cinque Terre bydzie gynau.
Riomaggiore
Riomaggiore to je nojbardzij wysforkowane na połednie miasteczko Cinque Terre. Do polegniyntej kapka wyżyj Manaroli idzie z niego hyrsko Via dell’Amore (Sztreka Przocio). Po wyleziyniu z cuga we Riomaggiore niy bez cufal bydōm Wos witać modre łōdki rybiorskie (nōm sie zaro spōmniała Essaouira). Dyć bazōm tej mieścinki je hawyna, a ôd nij malućko, wciskajōnco sie we lōnd zatoka ôchytujōm krasiate chałpki.
We kożdej ze piyńciu nawiedzōnych dziedzinek uzdalimy se, że skupiymy sie na landszafcie i naturze, tōż wiynkszość czasu spyndzilimy przi kraju morza. Spōmniano Sztreka Przocio bōła już zawarto skirz rymōntu, tōż chned po wyleziyniu z cuga polyźlimy ku “cyntrum” miasteczka (kryńćcie w prawo). Srogim plusym Riomaggiore je to, że idzie se tamek połazić po szpicatym kraju wybrzyża (chocioż bodej niy cołkiym lygalnie). A dziwanie sie ze roztōmaitych placōw i srogości na szumny port, kery wyglōndo jak takie knap stōnie ôd wodnych taryfōw, to je naprowda szpas. Tamek tyż uwidzielimy nojwiyncyj atrakcyji naturalnych – niyznanych nōm przōzij zortōw ptokōw abo flancōw.
Po cykniyńciu tauzyna bildōw, ale sztyjc przed powrotym na banhof, ôstōńcie jeszcze nojmynij pōł godzinki na krōtki szpacyr strōmōm drōgōm głōwnōm Riomaggiore. Taki wander zezwolo spokopić, że te miyjsce to niy ma yno punkt turystyczny abo jaki skansyn, ale normalnie fōngujōnce miasteczko, ze swoimi geszeftami, kafyjami i aptykami, a bai… muralami! Na szpicu Riomaggiore ujzdrzycie zōmek, kery wieki tymu bōł fortecōm ôbrōnnōm.
Manarola
Drugim punktym zwiydzanio Cinque Terre bōła cudno Manarola. Prziwitała nas banhofym przilepiōnōm do morza i zezwōliła na poradziesiōnt metrōw szpacyru po hyrskij Via dell’Amore. Po praśniyńciu we szklanno szloga i cykniyńciu poru zdjynć, poszlimy nazod, coby przynś wydubanym we skale tunelym i cieszyć ślypia nastympnōm szumnōm dziedzinkōm.
Zaro z poczōntku wlyźlimy na taras, z kerego idzie podziwać sie na drōga ku wodzie, ôbstawiano z ôbu zajtōw żōłtopōmarańczowo-ziylōnymi chałpami, przi kerych stojōm zaparkowane łodzie. Podug uliczki treficie na pora szynkōw, a na jedyn punkt werci sie tamek dać richtich pozōr – na mały fynster po lewej, kaj za pora ojro idzie se sprowić tyta nafolowano smażōnymi ôwocami morza.
Po dōnściu ku krajowi ciśli my w prawo, coby ze cympla dziwać sie na niymożliwy landszaft. Bydziecie tamek kapka, bo ajnfach biyda tamstōnd wylyź. Dlo nos to bōła dobro przileżytość na drugi śniodani i trza pedzieć, że bai nojajnfachowszo sznita ze Manarolōm przed ślypiami smakuje szumnie. Z nafolowanymi basami wlyźlimy jeszcze do “cyntrum” miasta. Fryszny luft i furgajōnco bryza sprowiajōm, że i strōmo drōga ku miyjscowymu kościołowi św. Warzyńca je tako jakoś lekszo do szafniyncio. Z wiyrchu idzie kuknyć m.in. na masa pola, na kerym robiōm pomiyszkańcy. We tzw. “groppo”, niywielgim zestowie chałpōw nad Manarolōm, idzie posmakować i kupić tradycyjne produkty choby wina Cinque Terre abo Sciacchetrà.
Corniglia
Corniglia to je nojmyjszo wioska na terynie Cinque Terre. Postawiōno na znocznej srogości, tōż niy dziwcie sie jak przed Wami pokoże sie kole 380 schodōw do szafniyncio przed dōnściym do miasteczka. Ywyntualnie idzie siednyć do busika, kery weźnie Wos na wiyrch (1.5€), ale pozōr tukej – nasi czytelnicy niy sōm lebrami, ale wandrusami aktywnymi, tōż do busa zezwōlōmy wlyź yno tym, kerzi majōm jakeś rychtyczne niymoce! 😉
Trzeci punkt naszego byzuchu to przi ôkazji yno jedna z wiosek, kero niy ma postawiōno zaro przi kraju morza. Beztōż charakter Corniglie je inkszy jak we nawiydzōnych przōdzij Riomaggiore i Manaroli. Ciasne uliczki, ciynżko dostympne roztōmaite sztele i skukany kajś miyndzy nimi szynk ze szumnym espresso za 1€ to tajle, kere spamiyntalimy tamstōnd nojlepij. Pozaglōndać idzie tyż na ziylōne ōpuncyje i szpacyrujōnce kociki. Corniglia umi poasić sie tyż piyknym sztrandym Spiaggione i niywielgōm plażōm dlo sagoczy – Guvano.
Vernazza
Vernazza ludzie godajōm, że je nojmynij gryfno spostrzōd côłkij piōntki, ale nōm sie zdała fest zwiedowno. Bylimy tamek po prowdzie nojkrōcyj, ale to tamek uwidzielimy nojwiynkszo roztōmaitość. Jak staniecie przi kraju, to na zicher uwidzicie kościōłek św. Małgorzaty Antiochyńskij i udziwiajōnco wielo liczba… italijskich pomiyszkańcōw, kerzi niy sōm turystami. Tamek spotkalimy ich moc wiyncyj, jak we wszyjskich inkszych dziedzinkach do kupy.
Miasteczko sztyjc mo portowy charakter i je skuli tego nojbardzij naturalnym z cołkij piōntki. Beztōż, po nawiydzyniu chociożby takij Manaroli, może sie zdować, że Vernazza je ajnfach umazano (ale tak niy ma!). Żywot pomiyszkańcōw i byzuchy turystōw dziejōm sie przede wszyjskim na malućkim placu zaro przi wodzie, na kerym idzie posuchać melodyjnych italijskich rykōw, posmakować lodōw abo napić sie kafyju z blikiym na fiōnczōnce morze. A i jak uwidzicie zbyra we skole ôblepiōno zakozami – ôroz lyźcie do strzodka. 😉
Monterosso
Ôstatniōm sztelōm na naszej sztrece bōło Monterosso al Mare. Je nojstarsze i przi tymu nojsrogszym miastym Cinque Terre. Potajlowane je na dwa ciasnym tunelym. To tukej idzie trefić yntlich rychtyczny sztrand, zaro przi wyłażyniu z banhofu. Monterosso je na zicher nojpopularniyjszym postrzōd turystōw ze liguryjskij piōntki – skirz tego, że je regularnym kurortym wczasowym. Ôkrōm cudnego landszaftu je tamek tyż porzōmno baza hotelowo i restauracyjno. No i idzie sie yntlich potoplać w morzu!
We Monterosso werci sie poszpacyrować i podug wakacyjnej, spokojnej prōmynady, i po bardzij energetycznym cyntrum życio we miasteczku. Podziwejcie sie na miyszkańcōw Monterosso, sōm “rychtycznie italijscy” – larmujōm, wadzōm sie ô fusbal i zoziyrajōm za babami. Ta wioska je miszōngiym stawiyń starych, zabytkowych ze modernymi willami wczasowymi, skuli czego je tyż fest zwiedowno dlo wszyjskich ôbmiyłowanych we baukōnsztowych miksach.
Łażynie piechty po Cinque Terre
Bydzie bolało, tōż możnej nojlepij bydzie to zrobić ôroz – bez nasz byzuch wszyjskie sztreki dlo piechciorzy miyndzy wioskami Cinque Terre były pozawiyrane. Jak piszymy terozki tyn tekst, to fōngujōm yno dwie trasy. Wszyjskie inksze sōm rymōntowane, ale beztōż, że tako tam je ziymia, że to na samym kraju, że to Italijo, że pogoda… to jeszcze chnedka to zetrwo.
Jakbyście tak czytali inksze relacyje ze Cinque (yno po co? ;)) to ôkoże sie, że kożdy rok tauzyny ludkōw nawiydzajōm tyn regiōn niy skuli krasiatych chałpek choby my, yno skuli sztrekōw dlo piechciorzy. Bezmaś to je superowy sposōb na aktywne folowanie bateryji. Dufōmy, chocioż my by nikyj niy popuścili pozaglōndanio z bliska na piynć dziedzinek. Bai keby to bōła już naszo keroś rajza do tego miyjsca.
Głōwnōm sztrekōm we Cinque Terre, kero nojkrōcyj kupluje wszyjskie piynć miasteczek, je tzw. Lazurowo Sztreka. Poskłodano je ze:
- Riomaggiore-Manarola (20min, 0.9km), Sztreka Przocio, Via dell’Amore: Nojkrōtszo, nojlekszo i bezmaś nojpiykniyjszo. Idzie sie przi gōrach, je tamek fol landszaftowych szteli i masa kłōdek ze mianami ôbmiyłowanych. Terozki ôdewrzite je yno poradziesiōnt metrōw sztreki. Planowane ôtwarcie cołkij trasy: kwiyciyń 2019.
- Manarola-Corniglia (1h, 2km): Kapka ciynższo, ale yno kapka. Tyż zaro przi morzu. Planowane ôdewrzicie: pōłek 2018 roku.
- Corniglia-Vernazza (1.5h, 3km): Nastympno fest fajno sztreka, ale mōmyntami strōmo. Dowo blik na panorama Cinque Terre i na ôsada San Bernardino. Ôdewrzito!
- Vernazza-Monterosso (1.5h, 3km): Gryfno, chocioż bezmaś dlo niykerych mynczōnco. Dolsze miasta pokazujōm sie z daleko po leku, skuli czego efekt wandrowania tamek je jeszcze lepszy. Sztreka ôtwarto.
Aktualne informacyje na tymat sztrekōw miyndzy Riomaggiore, Manarolą, Corniglią, Vernazzą i Monterosso znojdziecie na zajcie www.incinqueterre.com/pl. Kōniecznie wejrzijcie przed rajzōm eli sztreka, kerōm chcecie iś, je na zicher ôdewrzito!
Cinque Terre naprowda werci sie nawiydzić. Dlo aktywnego dychniyncio, cudnego landszaftu abo knipsowanio krasiatych bildōw. Piynć piyknych miasteczek na pewno Wos niy ôszydzi.
Podoboł Ci sie tyn tekst?
Ôstow “przajka” i kōmyntorz pod tym postem i ciepnij go dalij!


text:
Worklecy (SN/MWj). Něhdźe w meji 2021 dóstanje Smječkečanska wohnjowa wobora nowe hašenske awto. Worklečanska gmejnska rada je wčera wobzamknyła, zo kupja tak mjenowany MLF, potajkim srjedźne hašenske jězdźidło. To pak nječinja sami, ale w formje zhromadneje skazanki z Wojerecami, Njedźichowom a Halštrowskej Holu. Za to su štyri komuny zjawnoprawniske dojednanje wobzamknyli. Lěpšina je, zo dóstanu nimo normalneho spěchowanja hišće raz přidatne 20 procentow přiražki, rozłoži Volker Sanderhoff z Wojerowskeje powołanskeje wohnjoweje wobory. Ta ma za tónle projekt kłobuk na hłowje.
Sanderhoff wčera wuzběhny, zo su štyri komuny derje hromadźe dźěłali a zo njeje k někajkim njedorozumjenjam dóšło, wšako jedna so wo wěste standardne jězdźidła. Wone su samsneho typa a so lědma rozeznawaja, chiba snadnje w nutřkownym wuhotowanju. Cyłkowna inwesticiska suma za wšitke štyri jězdźidła wučinja něhdźe milion eurow. Dobra połojca toho budźe spěchowana.


text: W zwisku z morjenjom Georga Floyda dóńdźe w USA k demonstracijam, hdźež so wobdźělnicy raznje přećiwo rasizmej wuprajichu. Zdobom buchu pomniki kolonizatorow spowalene a tež na polu kultury so něšto hibaše. Mjez druhim je streamingowy portal HBO Max nachwilnje film »Vom Winde verweht« předstajenja rasizma dla z programa wzał z argumentom, zo jewja so w nim zestarjene kulturelne zhladowanja. Mjeztym jón z předsłowom profesorki Jacqueline Stewart, kotraž předstajenje njewólnistwa w filmje do konteksta staja, zaso poskićuja. Hižo někotre lěta so tajke diskusije tež na polu literatury wjedu. Přikład za to je kniha »Huckleberry Finn« Marka Twaina z lěta 1885. W njej wustupuje 219 razow n-słowo, kaž so čornuch mjeztym w jendźelšćinje husto mjenuje, a bu namjetowane je z »njewólnik« narunać, zo njeby so šulerjam rasizm přikubłał. Tež w Němskej so něšto hiba. W Berlinje so »Mohrenstraße« na »Anton-Wilhelm-Amo-Straße« (němski filozof afriskeho pochada) přemjenuje. A w sakskej tworni Bautz’ner Senf & Feinkost GmbH produkowana cyganska juška ma bórze nowe mjeno dóstać, po tym zo su so zastupjerjo Sinti a Roma hóršili, dokelž maja pomjenowanje Cygan za zacpěwace.


text:
Anaberg z każdyj strōny #4 Amfiteatr
Pomiejści dużo wiynci ludzi niż katowicki Spodek, a możno nawet tela co Stadion Ślōnski w Chorzowie. Bōł świadkym burzliwyj historii i gōściŏł fest znany persōny. Kto by sto lŏt tymu pomyśloł, że tam, kaj kedyś pajśli krowy, bydzie jedyn z nŏwiynkszich amfiteatrōw w Europie!
Aż do piyrszyj wojny światowyj bōł w tym miejscu kamieniołōm – zwani tradycyjnie Krowiŏkym, keri należoł do rodziny von Francken-Sierstorpff z Żyrowy i z kerygo wydobywano wapiyniy.* Do dzisiej po tich czasach przetrwoł yno jeden wapienni piec. Tŏwor transportowano z Anabergu do Zdziyszowic tzw. rosbankōm, czyli wōnskotorowōm banōm ciōngniyntōm przez kōnie. Kedy w 1934 roku brachło surowca hrabina przekŏzała kamieniołōm nazistōm.
Nowi włajściciely szybko weźli se do roboty i w tym samym roku zaczli budowa amfiteatru, w kerym miały se ôdbywać wielky propagandowy uroczystōjści. Według rōżnich źrōdeł moge pomiejścić ôd 30 do 50 tisiynci ludzi. Ôtwarciy nastōmpiyło 22 maja 1938 roku. Krōnika klŏsztornŏ podŏwŏ, że jak tygō dnia dzwōny biyły na Anioł Pański, w amfiteatrze mōwca podkreśloł, że „tyn stari plunder tam na wiyrchu musi zniknōnć.” Amfiteatr mioł kōnkuriować z sanktuarium – faszystowsky zgōmadzynia ôrganizowano w terminach nŏwiynkszich ôdpustōw, potym zakŏzano nawet procesjy i głoszynia kŏzań. W kōńcu w 1940 roku franciszkaniy zostali wygnani z klŏsztoru.
W czasach PRL w amfiteatrze zaś ôdbywały se propagandowy imprezy – tym razym majōncy na celu podkrejślyniy polskojści Ślōnska. Po 1989 ôdbyło se tam pŏra neutralnich imprez, takich jak dożynki wojewōdzky abo kōncerty. Niestety władza po macoszymu traktowała należōnci do Skarbu Państwa ôbiekt. Zaniechano ôrganizacja imprez, a amfiteatr popŏd w ruina. Jest jednak nadzieja dlŏ tygo historycznie, przirodzniczo, akustycznie i estetycznie ciekawygo miejsca – amfiteatr wrŏz z pōmnikym czynu powstańczygo zostały wpisany do Kontraktu Terytorialnygo, co oznaczŏ, że projekt modernizacyjni zostanie dofinansowani z Urzyndu Wojewódzkygo. Reszta środkōw z ponad 12 milionōw złoti musi pokryć gmina Leśnica i powiat Strzelecki. Roboty zacznōm se już w kwietniu i potrwajōm do kōńca 2019 roku.
*Chryzogōn Reisch w swojyj w 1910 roku wydanyj Historii Gōry Św. Anny na Gōrnym Ślōnsku pisze, że Anaberg je głōwnie utworzōni z bazaltu, ale tyż m.in. z wapiynia muszlowygo, kerygo wydobyciy szczegōlnie kole Gogolina było rozwiniyntym przemysłym i że na Anabergu w Krowiyj Dolinie tyż ôd niedŏwna wznowiōno eksploatacja.
Monika Twardoń – absolwentka filologii germańskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, nauczyciel i tłumacz języka niemieckiego, flecistka, konferansjerka, Ślązaczka z pochodzenia i z zamiłowania.


text:
W Budyskej Sprjewinej kupjeli zličichu w lětušej kupanskej sezonje hač do kónca awgusta 34 000 wopytowarjow. Telko hosći mějachu tam posledni króć před dwanaće lětami.
Kulow/Porchow (SN/mwe). Hinak hač w Budyšinje, hdźež maja kupjel tež hišće w septembrje wočinjenu, su kupansku sezonu w Kulowskej lěsnej kupjeli 31. awgusta zakónčili. „Wězo bě to tež za Kulow lěćo, kotrež móžeš z tamnymi lětami lědma přirunować. Njemějachmy cyły čas žadyn dźeń zawrjene“, wěcywobdźěłarka za kulturu, sport a młodźinu na Kulowskim měšćanskim zarjadnistwje Beate Hufnagel Serbskim Nowinam zdźěli.


text:
Z Bórkow/Burg. Uwe Gutšmit jo był angažěrowany serbski ceptaŕ, gano jo šeł na wumjeńk. Dobra góźba, wót njogo pisaś.
Uwe Gutšmit jo 1959 naroźony, wótrosł jo w Dešnje ze serbskeju mamu a nimskim nanom. Serbski jo powědał ze starkeju a starkim. „Mama jo se sromała dla serbskeje rěcy. Starki pak jo gronił, až njeby wójnu pśežywił bźez serbskeje rěcy.“ Do šule jo chójźił w Dešnje, pón w Brjazynje a naslědku na Serbsku rozšyrjonu wušu šulu. Uwe jo tam jano wóstał do źasetego lětnika, wšak jo mama schórjeła. Direktor Pěčka jo naraźił, až dej hyś na Serbski wucabnikojski wustaw „Korla Janak“, źož su ceptarjow kubłali. To jo cynił, a styri lěta pózdźej jo był ceptaŕ a wucył serbšćinu, nimšćinu a matematiku. „Som wójował, aby njepśišeł wen z togo serbskego. Cesto su tencas kśěli měś serbske ceptarje jano za nimšćinu.“


text:
W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.
Běše pak něhdy, zo sćělesni so jedyn z avatarow prof. Winka jako běłe sukno woblečeny Indičan z dołhimi włosami ...
Běše to połfinale europskich koparskich mišterstwow 2012, jako hraješe Italska přećiwo Němskej we Waršawje. W Londonje tłóčeše so wjace hač dwěsćě muži w małej wosadnej rumnosći, zo bychu sej na wulkej płachće wobhladali, kak je „čorny“ italski hrajer Balotelli swoje mustwo z dwojimi wrotami do finala třělił (bohužel bě Italčan cyle naprawo raz spěwał „žanych čornych Italčanow njedawa ...!“).
Po dobyću lećachu wšitcy won na dróhu, zbožowni kaž w deliriju, a spěwachu unisono „Viva Italia! Viva Italia! Viva Italia ...“. W finalu mějachu přećiwo Španiskej nastupić. Wšudźe knježeštej wulka kakofonija a wjeselo, pěšcy, awta, busy – wšo pohibowace so zasta a rozwólnje sobu swjećeše.


text:
Zańdźene dny su po wšej Němskej ptački ličili. Wot 10. do 12. januara běštej tež Němski přirodoškitny zwjazk (NABU) a krajny zwjazk za škit ptačkow z.t. (LBV) k tomu namołwjałoj.
Běła Woda/Budyšin (jrl/SN/MiR). Mjeztym dźesaty króć přewjedźechu po wšej Němskej „hodźinu zymskich ptačkow“. Vivien, Kira, Julian, Melanie, Nele a Tabea kaž tež Carsten Proft su lubowarjo přirody ze zwěrjencoweje šule w Běłej Wodźe. Zańdźenu póndźelu běchu wone na tamnišej staciji młodych slědźerjow přirody a techniki zymske ptački ličili. Pod fachowym nawodom Christiana Schulzy a Christiana Hoffmanna z Němskeho přirodoškitneho zwjazka su swědomiće dźěłali. Z pomocu dalokowida a z wótrym wóčkom su hólcy a holcy po šćežkach a pućikach ducy dokładnje hladali, zo bychu na terenje kubłanišća ptački zwěsćili. Woni zličichu wšitke sykorki, wrobliki a zelene wopuški (Grünfink). Nimo stajnych ptačkow, kotrež we Łužicy přez cyłe lěto přebywaja, su tež ptačkow-hosći wobkedźbowali, kotrež w zymskich měsacach ze zymnišich kónčin sewjerneje a wuchodneje do srjedźneje Europy ćahnu.


text:
Hat
Hat słuša ke kumštnje stworjenym stejatym wodźiznam ze snadnej hłubokosću a znajmjeńša jednym při- a wottokom. W haće so žane stabilne temperaturne worštowanje njewutwori.
Nastaće a wosebitosće[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Haty płaća k stawiznisce wuznamnym wuwićam wódneho twarskeho wuměłstwa. Hakle přez składowanje pitneje a wužitneje wody móžeše so wobsydlenje w bliskosći městow a wjeskow rozšěrić. Wuznam hatow za skład wody so hakle w nowšim času přez moderne zastaranje z dnownej wodu pozhubi. To płaći před rozšěrjenjom parneje mocy w 19. lětstotku tež za wažne młynske haty. Mjeztym zo so w městach zdźěla hižo srjedź 19. lětstotka nowe wódne techniki zarjadowachu, běchu wobydlerjo wjesnych kónčinow hišće dołho na haty pokazane. Nimo toho běchu a su haty wažne za nutřkokrajne rybarstwo, kaž na přikład w delnich kónčinach Łužicy.


text:
Czasowo strefa
Czasowo strefa – wytyczůny wjyrch powjyrzchńi Źymje uo szerokośći 15° dugośći geograficznyj, kery rozćůngo śe połedńikowo mjyndzy bjygůnůma, we kerym urzyndowo uobowjůnzuje jednoki czas (czas strefowy). Je uůn słůnecznym czasym strzedńim postrzedńygo połedńika tej strefy, kery růżńi śe uo cołkowito liczba godźin uod uńiwersalnygo czasu.
Wszyjske půnkty położůne na tym samym połedńiku majům tyn sům lokalny czas (mjejscowy). Kożdo zmjana dugośći geograficznyj powoduje zmjana lokalnygo czasu - we uokreśe, kej ludźe zaczyńi przekludzać śe coroz czyńśći a gibći, stowało śe to fest ńywygodne. Cołko Źymja potajlowano na 24 strefy czasowe. Uńiwersalny czas a czasowe strefy zostoły zapropůnowane we 1878 roku uod kanadyjskigo wynalazce Sandforda Fleminga, zaś wkludzůno je we 1884 roku.
Strefy czasowe we ńyzmjyńůnym ksztołće uobowjůnzujům na morzach a uoceanach. Na lůndach jejich ksztołt zostoł zmodyfikowany tak, coby małe a strzredńe państwa znodły śe we uobrymbje jednyj czasowyj strefy, czyli uobowjůnzywoł we ńich jedyn czas. Wjynksze państwa, take kej Zjednoczůne Sztaty, Kanada, Brazylijo, Rusyjo abo Australijo, znojdujům śe we kilku czasowych strefach. Nojwjynkszym krajym na śwjeće, we kerym na cołkim terytorjům uobowjůnzuje ta sama czasowo strefa sům Chiny i to půmimo, aże růżńice we suůnecznym czaśe mjyndzy wschodńimi i zachodńimi prowincyjůma wynoszům przez 3 godźiny.


text:
Krystof Rummel jako 5. serbski superintendent zapokazany
Hodźij (SN/MkWj). We wobłuku swjatočneje Božeje słužby su předwčerawšim, sobotu, w Hodźiju Krystofa Rummela jako noweho serbskeho superintendenta zapokazali. 47lětny Rummel naslěduje Jana Malinka, kiž bě zastojnstwo 17 lět wukonjał. Krystof Rummel je mjeztym pjaty serbski superintendent.
W derje pjelnjenej cyrkwi Hodźijskeje wosady Pětra a Pawoła witaštaj přichwatanych wyši krajny cyrkwinski rada dr. Thilo Daniel a městopředsyda serbskeho cyrkwinskeho wosadneho zwjazka Mato Krygaŕ. Wšitcy přitomni mějachu hygieniske prawidła dodźeržeć.


text:
Jak prziszła wiosna to Gorole na beskidzkich gróniach zaczynali pajść owce, ale nejprzód trzeja było ich posbiyrać do kupy i wymiyszać. Mieszani owiec sie robiło w kwietniu, abo w moju, jak uż trowa zaczła wylazować ze ziymie. Gazdowie kludzili swoji owce na jedno domówióne miejsce, śpiywali, grali na hóślach i na gajdach starucne beskidzki pieśniczki. Wszyjstki owce sie zagnało do koszora – do takij wielkij rajczule. Każdy gazda musioł pomazać swoji owce jakómsik farbom, coby wiedzioł kiero je jego. Juhasi w tym czasie rospolali ognisko i gnali potym przez niego owce do koszora.
Miyszani owiec na Stecówce
Potym bacza wbijoł do ziymie strómek – smreka, abo sosne i chodziuł kole niego ze swoim psym, kropiuł go świyncónóm wodóm, a potym gnoł owce dookoła tego strómka. Pastyrze wierzili, że dziynki tymu owce bydóm mieć wiyncyj mlyka i miało to chronić przed złymi duchami, wilkami i nieszczynściami. Bacza też dycki rzóndziuł jakisi magiczne formuły, coby owce ustrzyc przed złymi mocami. Potym owce s koszora kludzili uż na hale, grali przi tymu i śpiywali stare pieśniczki. Na kóniec na dziedzinie była muzyka, wszyjscy tańcowali i śpiywali do białego rana, a owce pasły sie na halach aż do jesiynie.


text:
Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Sakskeje z nowym konceptom
Hamor (AK/SN). Zaměrowy zwjazk Łužiska jězorina Sakskeje chce přichodnje zaměrnišo a efektiwnišo planować. Tak chcedźa wočakowanej změnje klimy a jeje sćěham lěpje wotpowědować. Tydźenja su k tomu wotpowědny koncept k zwyšenju planowanskeje wěstoty na jězoru a wokoło njeho wobzamknyli. Financować chcedźa naprawu ze srědkami fondsa, kiž běchu Zwjazk a zwjazkowe kraje k saněrowanju bywšich hórniskich kónčin wutworili. Zamołwići liča z cyłkownymi kóštami 100 000 eurow. Zaměrowy zwjazk ma 15 000 eurow přinošować. Zbywace 85 000 eurow chcedźa ze spěchowanskeho fondsa wzać. „Wichory w lětomaj 2017 a 2018 su pokazali, zo dyrbimy nastupajo planowanje a posudźowanje rizika pola twarskich objektow na jězorach a wokoło nich nuznje jednać. Přikłady tajkich škodow su mjez druhim płuwace objekty na Bjerwałdskim jězoru kaž tež přistaw a płuwace domy na Lejnjanskim jězoru“, rěka w naćisku wobzamknjenja.


text:
Nowotwar Witaj-pěstowarnje „Milenka“ w Rownom wobzamknjeny
Rowno (AK/SN). Rownjanska Witaj-pěstowarnja „Milenka“ w nošerstwje gmejny Slepo dóstanje nowotwar a ma potom zdobom serbske žro wsy tworić. K tomu je so wutoru Slepjanska gmejnska rada wuznała. Z jednym hłosawzdaćom wupraji so wjetšina za nowotwar. Zo bychu wotpowědnu ležownosć kupić móhli, ma wjesnjanosta z Rownjanami jednać a so wo prawniske naprawy nowotwara starać. Kóšty za njón wučinjeja dohromady dwaj milionaj eurow. Hłowny dźěl pjenjez zwjedźe Swobodny stat Sakska a přewozmje zdobom swójski podźěl gmejny, kotraž je twarski knjez. Na financowanju wobdźěleny je tež koncern LEAG. Hač do kónca lěta 2022 ma pěstowarnja natwarjena być, a hač do toho dyrbja pjenjezy přetrjebać.


text:
Uż od trzinostego grudnia – od Łucyje ludzie na cieszyńskim rachowali dwanost dni do Wilije – prawili aji: od Łucyje do Wilije. Każdy dziyń był za miesiónc, tak jak było w tym dniu tak miało snoci być w miesióncu. Baji jak szternostego padoł deszcz, to luty mioł być s deszczym. Potym prziszła Wilija. We Wilije dycki Tacik, Abo starzik przismyczył do chałupy goiczek – smrek, abo sosne, a kiejsi sie wieszało gałónzke goiczka, abo cały strómek na powale kole dwiyrzi, abo w kóncie. Nieskorzi dziepro sie go stawiało na ziymi i strojiło, ale tyn zwyczaj do nas prziszoł s Niymiec. Zielóny strómeczek symbolizowoł odrodzyni i nowe życi. U beskidzkich goroli Świynta były dycki ogromnie ważne, bo przeca Zbawiciel sie urodziuł w szopie, a óni wierzili że sie urodziuł kansik w górach. Piyrszo gwiozdka na niebie to była dziura w niebie – tak wierzili ludzie. Pón Bóczek sie otwiyroł na ludzi.
Kóniaków, dziady spod Ochodzitej.
We Wilije sie jadło siedym potraw. Potym gor młode dziołuchy, kiere eszcze nie były wydane i ni miały galanów wróżyły se, kiero sie nejrychlij wydo. Ciepały bótki za siebie, a jak taki bótek sie obróciuł ku dwiyrzóm, to wiesieli było do roku. Dziołuchy wylazowały przed chałupe i słuchały, s kierej stróny blaknie pies, bo tam stela mioł prziść galan. Gazda zapoloł świyczke a każdy musioł go zdmuchnónć. Jak dym szeł prosto do wyrchu, to znaczyło zdrowi, jak sie krziwiuł to znaczyło chorobe, a jak szoł ku dwiyrzóm – śmierć. Brało sie też sztyry orzechy i wróżyło sie z postrzodka, każdy orzech znaczył trzi miesiónce. Jak był piekny – to znaczyło zdrowi, a jak był szpatny to chorobe. Każdy gazda, abo siedlok po Wiliji szeł do chlywa i dowoł opłatki krowóm, babucióm i gowiydzi, coby były zdrowe cały rok. Wierzili też, że zwierzynta rzóndzóm we Wilije ludzkim głosym, ale poradzi ich usłyszeć yny taki człowiek, kiery był bez grzychu – baji taki niemowle. Wszyjstko, co zbyło z talyrzi trzeja było wysuć pod strómek, kiery nie rodziuł, coby na rok obrodziuł.
Potym też chodzili kolyndnicy. Nazywali sie w górach połaźnicy i chodzili s połaźniczkóm. Kolyndowali do Trzech Króli, a w nikierych dziedzinach do Grómnice. Budowali też takóm stajynke, abo szopke kiero sie nazywała Betlejymek. Młodzi Chłapcy przeblykali sie za trzech króli, inksi za diobła, dziada, abo za Judosza. Kolyndowali i śpiywali pieśniczki, winszowali gospodorzóm, coby sie darziło, mnożiło, dziecka były zdrowe i wszyjstko inksze. A winszowali tak:
Szczynści na szczynści na tyn to tu Nowy Rok, cobyjście tu byli zdrowi cały Boży Rok!
To nóm Boże dej!
W każdym kóntku po dziecióntku, a na piecu troje, a cobyjście nie powiedzieli, że je kiere moje!
To nóm Boże dej!
Cobyjście byli zdrowi i wiesieli, jako w niebie annieli!
To nóm Boże dej!
Coby sie Wóm darziło, mnożiło, kapusta, groch, żito, reż, psziniczka też!
To nóm Boże dej!
Cobyjście mieli pełne pudła, cobywóm gaździno przi piecu nie schudła!
To nóm Boże dej!
Cobyjście mieli tela byczków, wiela w lesie smyreczków, a tela cieliczek, wiela w lesie jedliczek!
Cobyjście mieli tela liści na kapuście, wiela ludzi na odpuście!
To nóm Boże dej!
Kurek pełno grzynda, hej kolynda, kolynda!