text:
▶ Potomnicy serbskich wupućowarjow róčnicu swjećili
Njedźelu, 5. decembra 2021, swjećachu potomnicy serbskich wupućowarjow w texaskim Serbinje 150lětne wobstaće swojeje Pawołskeje cyrkwje, kotraž bu 15 lět po zapućowanju serbskeje wosady do Zjednoćenych statow Ameriki natwarjena. Wona bu na prěnjej adwentnej njedźeli 1871 wot fararja Jana Kiliana poswjećena. Hač do lěta 1920 je so w njej serbsce prědowało.
▶ Słowjenska online-antologija z hornjoserbskim tekstom
Pod titulom »Sodobna slovanska kratka zgodba« (Moderne słowjanske krótkopowědančko) je wušła w septembrje 2021 w słowjenskej rěči onlineowa antologija słowjanskeje prozy (https://doi.org/10.4312/JGAT7852). Wudawaćelka je dr. Lidija Rezočnik, docentka na Filozofiskej fakulće Uniwersity w Ljubljanje, wozjewiło je so 10 tekstow z 10 słowjanskich rěčow. Za nju wuzwolichu mjez druhim tež hornjoserbski tekst Lenki (Christiany Piniekoweje) »Anonsowy dźiw« z antologije »Cyblowe suknički« (LND 2008).
▶ Wucbny film něnto online
Wšakorake projekty na Serbskem instituśe su tuchylu zabrane z temu kulturne derbstwo. We nich wšyknych grajo transfer z wědomnosći do towarišnostneje a kulturnopolitiskeje prakse centralnu rolu. Ale co zapšawym groni serbske kulturne derbstwo? Wědomnostnice instituta su gromaźe z grafikarjom Stefanom Hanušom wuźěłali źaseśminutojski film »Co jo serbske kulturne derbstwo?«, kótaryž tu temu a jogo towarišnostnu a wědomnostnu relewancu šyrokemu publikumoju rozkładujo. Wón dajo pódłožk za zgromadne diskusije a pomoga, slěźaŕske projekty a analyze aktualnego stawa, ako su tuchylu we źěle, we jich konteksće pokazaś. Wideo stoj wužywarjam k lichej dispoziciji na youtube-kanalu Serbskego instituta. Produkciju filma jo spěchował zagronity za kulturu a medije pśi zwězkowem kněžaŕstwje, pódpěrało jo ju ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu kraja Bramborska – w ramiku projekta na pólu strukturneje změny »Walorizacija imaterielnego kulturnego derbstwa w nimsko-słowjańskem konteksće«.


c: text/html

text:
Vientiane
Yaoundé (laosce ວຽງຈັນ, Vieng Chan, ʋíəŋ tɕàn) je stolica Laosa w juhowuchodnej Aziji kaž tež kulturne, hospodarske a politiske srjedźišćo kraja. Město a wokolina nadeńdźetej so w něhdźe 4000 km² wulkej nižinje při Mekongu, kotryž twori tule statnu hranicu z Thailandskej. Wot lěta 1994 wjedźe tak mjenowany „móst přećelstwa“ jako scyła prěni móst při delnim běhu rěki do susodneho kraja.
W měsće knježi włóžna, tropiska klima z přerěznymi temperaturami wot 16 do 28° C w januarje a 25 do 32° C w juniju. Dešćowy čas traje wot apryla hač do oktobra.
StawiznyWobdźěłać
Vientiane załoži so w 13. lětstotku jako město w mócnarstwje Lan Xang a wuwiwaše so pódla jeho stolicy Luang Prabang, doniž so w lěće 1563 z nowej stolicu njesta. Po rozpadźe mócnarstwa bě město wot lěta 1707 sydło kralestwa Vieng Chan, kotrež steješe bórze pod thailandskim nadknjejstwom. Po zwrěšćenym rebelionje krala Anuvonga w lěće 1826 zničichu thailandske jednotki cyłe město – nimo templow – a zawlečechu jeho wobydlerstwo přez Mekong do centralneje Thailandskeje. Hišće štyrceći lět pozdźišo namakachu francoscy slědźerjo na městnje Vientiana jeničce dźungl a ruiny.
W lěće 1887 sta so Laos z francoskim protektoratom a dźělom Francoskeje Indochiny. Po poražce Francoskeje přećiwo Němskej w Druhej swětowej wójnje bu kraj wot japanskeho wójska wobsadźeny, steješe pak oficialnje dale pod francoskim zarjadnistwom. Dnja 1. septembra 1945, po kóncu wójny w Aziji, wozjewi kralestwo Laos swoju njewotwisnosć přećiwo woli Francozow.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Budyšin (CK/SN). Budyska měšćanska drasta njech je moderniša hač kruta katolska serbska narodna. Wona měła jako dospołna drasta spóznajomna być, módra ze žołtymi akcentami, kajkež stej měšćanskej barbje. „Chodźi-li 20 němskich a serbskich holcow w tej drasće jutry po Bohatej hasy a budu-li ze wšěch stron fotografowane, móhła wěc sama wot so dale běžeć“, rjekny dr. Beata Brězanowa wčera na posedźenju dźěłoweho kruha za serbske naležnosće Budyskeje měšćanskeje rady, do kotrehož je jako wěcywustojna wobydlerka powołana. Zahoriće je wona swój nastork přednjesła, štož sej gremij tež za druhe ideje přeje.


text:
Rentnar a što potom – wuměnkarsku swobodu wužiwać abo wužadanje přiwzać (10)
Někotři njemóža so tohole časa dočakać, tamni zaso nochcedźa scyła na njón myslić – na zastup do renty. Kajke maja wuměnkarjo žiwjenje abo starosće, to ze seriju „Rentnar a što potom?“ bliže wobswětlamy.
Hdyž so za Benom Nowakom doma w Róžeńće prašeš, da jeho tam lědma nańdźeš. Wjetše zbožo maš, podaš-li so do Nowoslic. Po tym zo je tam Šlosarjec mały tykowany domčk z rjanej zahrodu zdźědźił, wón nimale wšědnje w Nowoslicach přebywa. Tež njedawno zetkach jeho tam při rjanym słónčnym wjedrje, jako runje truskalcy šćipaše. Byrnjež ruce połnej dźěła měł, je sej chwile wzał a ze mnu rady pobjesadował. W chłódku stareho twarjenčka so posydnywši wón ze šibałym posměwkom měnješe, „zo wotpočink drje njeje čłowječi mordar“. Z tychle z jeho słowow hnydom wusłyšiš, zo je čas swojeho žiwjenja njepřestajnje pilnje dźěłał.


text:
Halina Szczotka
E-mail: halina.szczotka@zwrot.cz
Dzisio my łuskali orzechy. Nimóm rod tej roboty, ale to wiycie, pokojowo koegzystyncyja je ważno, gor dóma. Przeca jyny, przez wszelki starania, kwaśnej gymby ni ma lehki schować.
Tymu trzeba docynić gesto moji żóneczki, kiero w celu utrwalynio kruchego małżyńskigo rozejmu puściła ku łuskaniu audiobooka. Nó, nie bedym owijoł w bawełne, nie wyszło to. Chyba nieszczynśliwy zbieg okoliczności, bo o perfidnie zakamuflowanóm złośliwość nie podejrzywóm. Tak, czy inaczy, był to, jak żech sie hned domyślił, „Wiedźmin”.
Domyślił, boch ze Sapkowskigo powieści przeczytoł jedynie „Narrenturm”, a powiedzioł (niech się mistrz nie gniywo), że stykło. Ale już nie było jako uciyc, tóż wólki nie wólki, dołech sie wcióngnyć do akcyje. Ale jyny na chwile żech bojowoł ze strzigóm w grobowcach opuszczónego zamku, bo myśli się ratowały ucieczkóm do inszego miejsca a czasu.
Przi naszej chałpie, za budynkami gospodarczymi, rosnył orzech. Nie była to ta nejbardzi szczynśliwo lokalizacyja, bo zaroz wedla było gnojowisko, a orzechy, jak to orzechy: podlygajóm tym samym prawóm fizyki, co Newtónowe jabko. Na szczynści było ich dycki dość, tak że do ciastek na świynta starczyło aji tych, co spadły na nieskażóny teryn.
Roki uciekały, jo żech sie hajtnył a usadził w kwartyrze w dwupiyntrowym paneloczku. Piekne miejsce, w pobliżu szkoła, plac zabaw dlo dzieci, a też pas ziymi niczyji. Tu mie napadło prziniyść se cosi z ojcowskigo dómu. A tak żech koło paneloka zasadził dwa drzewka, kiere wyrosły dziynki tymu, że dwa orzeszki spadły do gnoja.
Jedyn strómek dostoł miano Mamin a drugi Tatów. Tyn Tatów mi hned gdosi skraja ukradnył, ale Mamin przeżył wszystki kataklizmy a za trzicet roków wyrosnył wyższy, niż panelok. To za jego prziczynóm, rok co rok, fluchcym jak hawiyrz przi łuskaniu.
Sómsiedzi, kierzi miyszkajóm pod nami, mamrzóm, że strómisko im kradnie słóńce a satelitarny sygnał, tak że nie wiym, jak dłógo sie jeszcze wydzierżymy brónić. W każdym razie orzechów doteraz było dycki tela, że starczyło aji na skorumpowani „opozycyje”. I choć płody ze zdziczałej sadzónki sóm małe, a skorupka twardo jak wszyscy diobli, jejich pore miarek rocznie dokoże złagodzić opozycyjne naciski.
(Na krótkóm chwile żech se wrócił do czasu teraźnieszygo, w kierym Wiedźmin uż zaś bojuje, tym razym s jakómsi szkarednóm, ogrómnóm stonogóm, kiero chce zeżrać królewne. Bożyczku dobry, hónym spatki.)
Na polu wirowały płatki śniygu, a dóma polatowało piyrzi. Szkubaczki sie odbywały wprawdzie jyny w jednej izbie, ale gdo to zażył, wiy, jak ciynżko je rozkozać puchowi, aby zostoł tam, kaj my chcymy. Szkubani była czysto babsko robota a żodnego ani nie napadło, aby sie do tego móntowali chłopi. Isto wtedy jeszcze płaciły insze zasady małżyński dyplomacyje. Jednako gdosi taki, jak jo, kiery jeszcze nie był ani flancek na chłopa, mioł do izby, kaj sie szkubało, dwiyrze odewrzite.
Nie było tam audiobooka ani radija, ale panowała ta samo wiedźminowsko atmosfera. Godki o straszydłach, nocznicach, strzigach, utopcach… Nieskorzi sie śpiywało, pobożne aji frywolniejsze pieśniczki. A potym żech już musioł iść precz. Dzisio se myślym, że mnie wyciepały, bo se potrzebowały pomówić o swoich problymach, czyli o swojich chłopach.
Wyglóndo na to, że ty powroty do krajiny czarów przi łuskaniu orzechów czy szkubaniu piyrzo sóm zwiónzane z jakimsi starym obyczajym. Rynce same wiedzóm, co robić, a odprynżóno głowa sie otwiyro na świat bajkowych postaci, w kierym dycki wygrowo dobro, krasa ciała idzie rynka w rynke z krasóm ducha, a siła a odwaga ze szlachetnościóm. Baśniowy świat, z kierym się przenoszymy do czasów, kiedy my sie, jako gatunek, dziepro zaczynali wynurzać z ciymnych wirów niebycio. Zaś dzisio dodowo siły, aby my mógli stawić czoła żywotu, o kierym dowcipnisie prawióm, że je jednym z nejciynżejszych.
Od łuskanio orzechów a „Wiedźmina” (że by przeca jyny nie był taki zły?), napełnióny nadziejóm na lepsze jutro, pozdrowio
Andrzej Strokosz
Tagi: Andrzej Strokosz


text: Łaz (SN/MWj). Aliancy wěstych sakskich komunow (ASSKomm) přisłuša nětko tež gmejna Łaz. Wjesnjanosta Thomas Leberecht (CDU), policajski prezident Manfred Weißbach a jednaćel Sakskeje krajneje prewenciskeje rady Sven Forkert su předwčerawšim kooperaciske zrěčenje we wobłuku krajneje prewenciskeje strategije podpisali. Na jednym ze zašłych posedźenjow běchu Łazowscy gmejnscy radźićeljo přihłosowali, komunalnu prewencisku radu z koordinowanskim městnom wutworić. Zaměr prewenciskeje rady je, wšitkich akterow komunalneje prewencije, policije a dalšich wobdźělnikow, na přikład towarstwa z wobłuka młodźinskeho a seniorskeho dźěła zwjazać. Z Łazom je 109 sakskich komunow na ASSKomm wobdźělenych.


text:
7. awgusta
7. awgusta abo 1. žnjenca je 219. dźeń gregorianiskeje protyki (220. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 146 dnjow hač do kónca lěta.
PodawkiWobdźěłać
NarodninyWobdźěłać
- 1938: Křesćan Krawc – serbski spisowaćel a awtor wjertnych knihow
WumrěćeWobdźěłać
- 1920: Aleksander Aleksandrowič Blok – ruski basnik
- 1929: Michał Žur – serbski farar, spěchowar serbsko-pólskeje wzajomnosće
- 1948: Pawoł Šołta – serbski farar, spisowaćel, domiznowědnik
Swjate dnyWobdźěłać
- katolski: Afry, Kajetana, Donata
- ewangelski: Afry


text:
Serbski dom
Serbski dom je twarjenje na Budyskim Póstowym naměsće (čo. 2) a sydło mnohich serbskich institucijow a towarstwow, na přikład Domowiny, Załožby za serbski lud kaž tež Serbskeho rozhłosa a Serbskeje kulturneje informacije.
Dom bu wot 1947 do 1956 natwarjeny a běše trěbny, po tym zo bě so 50 lět do toho twarjeny stary Serbski dom při Lawskich hrjebjach w aprylu 1945 zničił. Porno staremu domej njerěkaše nowy w němskej rěči wjace Wendisches Haus, ale Haus der Sorben.
Stawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Předstawizny[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Ideja za Serbski dom jako srjedźišćo serbskeho kulturneho a towaršnostneho žiwjenja w Sprjewinym měsće nasta hižo srjedź 19. lětstotka w rjadach Maćicy Serbskeje. Na iniciatiwu jeje sobuzałožerja Jana Arnošta Smolerja schwali Maćica w lěće 1866 plan k zběranju darow za twar towarstwoweho domu. Na swójsku ruku kupi Smoler w lěće 1873 wobtwarjenu ležownosć při Lawskich hrjebjach wosrjedź města. Tamniši „Maćičny dom“ měješe so stać z centrumom serbskeho žiwjenja.[1] Přetož běchu Serbja zwjetša poměrnje chudźi a wothladajo wot małeje byrgarskeje woršty ani bohatych industrijownikow njemějachu,[2] pućowaše Smoler wjacekróć do słowjanskeho wukraja a předewšěm do Ruskeje, zo by tam wo dary wabił. Poslednja tajka jězba bě 1883, krótko do Smolerjoweje smjerće.
Hladajo na wobšěrnu knihownju a zběrku ludowědnych eksponatow, kotraž bě so pod nawodnistwom Arnošta Muki składnostnje Drježdźanskeje „Wustajeńcy sakskeho rjemjesła a wuměłskeho přemysła“ w lěće 1896 hišće přidatnje rozšěriła,[3] njedosahaše městno w starym domje hižo za serbske potrjeby. Muka wužiwaše swoje styki k Drježdźanskemu architektej Augustej Grothe a staraše so wo financowanje, tak zo móžachu dnja 21. apryla 1897 składnostnje 50. załoženskeho jubileja Maćicy zakładny kamjeń za nowotwar w stilu zažneje renesansy połožić. Wulki dźěl potrěbnych srědkow zběrachu přez dary ze serbskeje ludnosće.
Po sydom lětach móžeše Jurij Łusčanski, tehdy japoštołski prefekt za Hornju Łužicu a předsyda Maćicy, dnja 26. septembra 1904 nowy dom poswjećić. Hač do lěta 1907 slědowaše twar žurle zady domu, z čimž sta so tutón tež ze srjedźišćom serbskeho kulturneho žiwjenja. W Serbskim domje nadeńdźechu Maćica ze swojej knihownju, Serbski muzej pod nawodnistwom Jakuba Šewčika kaž tež Smolerjec knihićišćernja a kniharnja swój nowy domicil. Pozdźišo přidružištej so hišće 1912 załožena Domowina a 1919 załožena Serbska ludowa banka.
Po přewzaću mocy přez nacionalsocialistow w lěće 1933 mějachu so Serbja do nowych fašistiskich strukturow zarjadować. Po spjećowanju Domowiny buchu jeje dźěławosć kaž tež aktiwity druhich serbskich organizacijow a wozjewjenje serbskich medijow w lěće 1938 zakazane. Twarjenje, kotrež bě we wobsydstwje Maćicy Serbskeje, bu sćazane a serbska kofejownja přemjenowana na „Schöne Lausitz“. Žurla wužiwaše so wotnětka za zarjadowanja NSDAP, knihićišćernja bu zawrjena a zběrki biblioteki a muzeja po 1941 zdźěla předate, zničene abo přeměstnjene na Budyski Hród a do měšćanskeho muzeja.[4] Jeničce tobakowy wobchod Arnošta Simona w přizemju zwosta w serbskich rukach a słužeše zdobom antifašistiskim Serbam jako tajne zetkanišćo. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu Serbski dom 22. apryla 1945 přez pozdatne zapalerstwo SS a bombowy nadpad zwjetša zničeny.[5]
Nowozapočatk po wójnje[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Po kóncu Druheje swětoweje wójny załoži so Domowina hižo 10. meje 1945 znowa a bě prěnja organizacija w cyłym sowjetskim wobsadźenskim pasmje, kotraž smědźeše zaso dźěłać. Po wobzamknjenju Budyskeho měšćanskeho parlamenta dósta Maćica Serbska dnja 6. měrca 1947 jako narunanje za wupaleny Serbski dom ležownosć runje tak zničeneje prjedawšeje Lessingoweje šule při Póstowym naměsće.[6] Po wupisanju zdoby Drježdźanski architekturny běrow Högg & Rötschke wubědźowanje a hižo 8. awgusta 1947 – zwjazane ze stotym jubilejom Maćicy – połožichu w přitomnosći mnohich hosći z tu- a wukraja zakładny kamjeń za nowotwar. Twarski nawoda bě serbski twarski mišter Pawoł Krawc.
Finančne srědki w cyłkownej wysokosći 1,5 milionow hriwnow zběrachu so zaso přez dary z Łužicy, ale tež ze słowjanskich krajow, wosebje Čěskosłowakskeje, Pólskeje a Juhosłowjanskeje, zwotkelž přińdźechu tež 26 tonow betona. Při twarskich dźěłach so nimo toho w ramiku akcije „Natwarjamy Serbski dom“ pod třěchu Serbskeje młodźiny wjele serbskich młodźinskich brigadow přistajachu. Dla nowych politiskich wuměnjenjow měješe so Maćica Serbska Domowinje přizamknyć a tuž přeńdźe ležownosć do jeje wobsydstwa. Při měnowej reformje 1948 zhubi Zwjazk Łužiskich Serbow nimale swoje dospołne zamóženje, čehoždla mějachu twarske dźěła přetorhnyć.[7] 1949 dóstachu ze strony stata trěbnych 500.000 hriwnow a móžachu pokročować. Twarjenje poswjeći so skónčnje dnja 8. julija 1956 w ramiku druheho „Zjězda Serbow“.
Hižo 1954 bě město Budyšin dróhu mjez twarnišćom a Augusta Bebelowym naměstom składnostnje jeho 100. narodnin přemjenowało do dróhi Arnošta Muki.
Pod titulom Naš serbski dom zhotowi Kurt Hajna tehdy dołhodobnu dokumentaciju wo stawiznach domu mjez 1947 a 1959. W tutym 70 mjeńšin trajacym filmje, 2017 w ramiku sakskeho modeloweho projekta k „zawěsćenju awdiowizuelneho herbstwa“ digitalizowanym,[8] pokazaja so mjez druhim zrumowanske dźěła přez brigady, połoženju zakładneho kamjenja kaž tež wužiwanje dotwarjeneho domu.[9]
Składnostnje 150. narodnin Jana Arnošta Smolerja naćisnyštaj Jan Hanski a Gerhard Stauf dwě listowej znamce za Němski póst NDR, kiž so dnja 1. měrca 1966 wudaštej a pokazatej Smolerja (20 f.) kaž tež Serbski dom (25 f.).
Nutřkownje přetwari so dom k dotal poslednjemu razej w lětomaj 2012/2013, při čimž so mjez druhim žurla zmodernizowa a něhdyša kofejownja „Bjesada“ do běrowowych rumnosćow přetwari.[10]
Wopis[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Jako kulturny pomnik pod škitom stejacy Serbski dom w Budyskim nutřkownym měsće je třoposchodowy twar z třomi třiróžkatymi swislemi, kotrež su wot płastowych mustrow z pěskowca wupyšene. Wot druheho poschoda je twarjenje symetriske. Steji při sewjernym boku Póstoweho naměsta mjez Karla Marxowej na zapadźe a Pchalekowej na wuchodźe. Při wuchodnym boku spomina pěskowcowa skulptura „nawody młodźinskeje brigady“ na serbske brigady za čas natwarjenja.
Žórła a literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Nóžki[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Gerald Stone: The Smallest Slavonic Nation: The Sorbs of Lusatia. Bloomsbury Publishing, 2015, ISBN 978-1-4742-4154-0, str. 29 f. (nowowudaće, prěni nakład 1972, wobmjezowany přehlad w Google-pytanju za knihami).
- ↑ Gerald Stone: The Smallest Slavonic Nation: The Sorbs of Lusatia. Bloomsbury Publishing, 2015, ISBN 978-1-4742-4154-0, str. 21 (nowowudaće, prěni nakład 1972, wobmjezowany přehlad w Google-pytanju za knihami).
- ↑ Stawizny. wotwołany dnja 18. oktobra 2018.
- ↑
Andreas Bednarek, Jonas Flöter, Stefan Samerski: Die Oberlausitz vom Ende des Ersten Weltkriegs bis zur Gegenwart (1918–2000). W: Joachim Bahlcke (wud.): Geschichte der Oberlausitz: Herrschaft, Gesellschaft und Kultur vom Mittelalter bis zum Ende des 20. Jahrhunderts. Leipziger Universitätsverlag, 2004, ISBN 3-935693-46-X, str. 230 (wobmjezowany přehlad w Google-pytanju za knihami).
Peter Kunze: Geschichte und Kultur der Sorben in der Oberlausitz. W: Joachim Bahlcke (wud.): Geschichte der Oberlausitz: Herrschaft, Gesellschaft und Kultur vom Mittelalter bis zum Ende des 20. Jahrhunderts. Leipziger Universitätsverlag, 2004, ISBN 3-935693-46-X, str. 301 (wobmjezowany přehlad w Google-pytanju za knihami).
- ↑ Das Wendische Haus (Serbski dom) in Bautzen – gebautes nationales Zeichen im urbanen Raum. wotwołany dnja 17. oktobra 2018.
- ↑ Lessingschule. do 1910 nastata fotografija. W: Bildindex der Kunst und Architektur. wotwołany dnja 16. oktobra 2018.
- ↑ Edmund Pech: Die Sorbenpolitik der DDR, 1949–1970: Anspruch und Wirklichkeit. 21, LND, 1999, ISBN 3-7420-1807-8, str. 43 (wobmjezowany přehlad w Google-pytanju za knihami).
- ↑ SMWK: Modellprojekt zur „Sicherung des Audiovisuellen Erbes“. W: Flurfunk Dresden. wotwołany dnja 18. oktobra 2018.
- ↑ Naš serbski dom. W: Filmportal.de. wotwołany dnja 18. oktobra 2018.
- ↑ Uwe Menschner: Das Haus der Sorben in Bautzen wird umgebaut. W: Lausitzer Rundschau. 2012-09-28 (online).
Dalša literatura[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Hans Mirtschin: Zwischen Symbolismus und Heimatkunst. Zur Ikonographie des ersten Wendischen Hauses (Serbski dom) in Bautzen. W: Lětopis 40 (1993) 2, str. 69–85.
- Marija Měrćinowa: Serbski dom w Budyšinje. Mjez narodnej romantiku a wostrózbnjenjom. W Rozhledźe 6/2017, str. 11–17.
Wotkazaj[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- Stawizny Serbskeho domu na stronach Serbskeje kulturneje informacije


text:
Wojerecy (SN/MWj). Po tym zo je Budyski wokrjesny sejmik na swojim posedźenju 13. junija koncepciju ležownosćow wobzamknył, reaguje město Wojerecy na to ze zjawnym listom. Podpisali su jón nimo wyšeho měšćanosty Stefana Skory (CDU) předsydźa frakcijow měšćanskeje rady CDU, Lěwicy, SPD a Aktiwne Wojerecy. W koncepciji ležownosćow bě wokrjesny sejmik wobzamknył, koncentrować wokrjesne zarjadnistwo w Budyšinje a w Kamjencu a nimo toho wotnajeć Budyske dwórnišćo za zarjadniske zaměry. We Wojerecach ma porno tomu „rozšěrjeny wobydlerski běrow“ zwostać. Koncepcija dale předwidźi, zo změje wokrjesne zarjadnistwo w lěće 2025 w Budyšinje 600 dźěłowych městnow, w Kamjencu 700 a we Wojerecach 50.
Hač do srjedź 19. lětstotka njemějachu w Běłym Chołmcu žanu šulu, ale podawachu wučbu w drjewjanej bróžni. Jako Łazowski farar so Handrij Zejler za to zasadźeše, tamniše wuknjenske a wuwučowanske poměry polěpšić. Wokoło 1850 natwarichu tuž jednoposchodowu, masiwnu šulu z rjadowniskej rumnosću a bydlenskej stwu za wučerja. Wučba bě tehdy serbska, wo čimž swědči list z lěta 1869, w kotrymž Zejler swojej dźowce pisa, zo je so jenička šulerka z Běłeho Chołmca na němskej konfirmaciji wobdźěliła. Dokelž běchu poměry přiwšěm njeznjesliwe – w štyrjoch lětnikach naraz wjace hač 100 dźěći w jednej rumnosći wuwučowachu – su šulu do Prěnjeje swětoweje wójny wo dalšej rjadowniskej rumnosći powjetšili a nad nimaj wučerske bydlenje wutwarili. Wot lěta 1920 mějachu nětko stajnje třoch wučerjow.
Po Druhej swětowej wójnje přińdźechu tež do Běłeho Chołmca nowowučerjo, kotřiž zdźěla hišće žane pedagogiske wukubłanje njemějachu. Mjez 16 w powójnskich lětach skutkowacymi nowowučerjemi běchu štyrjo Serbja, mjez nimi Jurij Michałk z delnich Sulšec.
Dźiwja honjeńca po awtodróze
Połčnica/Słona Boršć. Po něhdźe 25 kilometrow dołhej honjeńcy za ćěkacym Renaultom je policija wčera rano jeho wodźerja nachwilnje zajała. Krótko po třoch chcychu zastojnicy w Pólskej přizjewjene awto kontrolować, šofer pak stupi na płun, wotjědźe z wulkej spěšnosću na awtodróhu a dale do směra na Zhorjelc. Sobujěducy w Renaulće mjetachu po puću bencinowe kanistry a dalše wěcy na jězdnju. Mjez Porchowskej horu a wotpočnišćom Hornja Łužica awto dwójce zasta, njeznatej wosobje z njeho wuskočištej a ćeknyštej do ćmy. Renault jědźeše dale a zasta skónčnje krótko do awtodróhoweho wotpočnišća Hornja Łužica. Tam da so 23lětny šofer bjez spřećiwjenja wot policistow zajeć. Po puću ćeknjenej wosobje je policajski helikopter hač do pózdnjeho dopołdnja podarmo pytał.
9. a 10. julija nadźijeja so Njebjelčanska gmejna a jeje towarstwa na prawje wjele wopytowarjow, hdyž přewjedu swój mjeztym hižo dwacety Mjezynarodny gmejnski swjedźeń.
Njebjelčicy (HS/SN). Na dlěši čas wjacednjowski swjedźeń z kopicu kulturnych a sportowych zarjadowanjow wuhotować, swědči wo wutrajnosći a prócy zhromadnosć hajić a spěchować. W popřewrótowej euforiji zrodźichu Njebjelčanska gmejnska rada, tehdyši wosadny farar Michał Brězan a wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) mysličku, kulturne wulkozarjadowanje do žiwjenja zwołać. Tajke zwoprawdźić pomhaše jim partnerska komuna z Bad Honnefa. A tak wotmě so w Njebjelčicach w juliju 1992 prěni Mjezynarodny gmejnski swjedźeń. Mjezynarodny bě wón tohodla, dokelž mějachu hižo do přewróta styki k wuchodnym susodam a dokelž běchu nowe do zapadneje Europy k tomu přišli. Rozsudne pak bě, zo su towarstwa w gmejnje za tónle zaměr swoje mocy zjednoćili.
Róžant (SN/mwe). Wjace hač 2 000 dźěći z cyłeje Sakskeje a biskopstwu Drježdźany-Mišno přisłušaceje kónčiny Durinskeje bě so dźensa dopołdnja do Róžanta podało, zo bychu na hnadownym městnje swoje putnikowanje dožiwili. Tajke so kóžde druhe lěto wotměwa, a nimo Róžanta swjeća holcy a hólcy wulku putnisku Božu mšu we wotměnje z Wechselburgom. Dźensa bě jeje hłowny celebrant něhdyši Drježdźansko-Mišnjanski biskop Joachim Reinelt. Prědował je dźěćacy dušepastyr biskopstwa Ralph Kochinka. Kemše na rjenje wuhotowanej Róžeńčanskej putniskej łuce – byrnjež so rano hišće mócnje dešćowało – wobrubichu Drježdźanski dźěćacy chór a serbske šole. Berlinska kapała Patchwork spěwarjow přewodźeše. Mjez próstwami běchu tež serbske. Prjedy hač so putnikowanje popołdnju z nyšporom zakónči, móžachu so dźěći we wobłuku mnohich zaběrow tež kreatiwnje pospytać.
Hranicy Sakskeje a Braniborskeje přesahowacy turistiski zwjazk ma přichodnje turistisku informaciju „Łužiska jězorina“ wobhospodarjeć. Na to je so wčera Wojerowska měšćanska rada dojednała.
Wojerecy (AK/SN). Swoju turistisku informaciju „Łužiska jězorina“ woteda město Wojerecy do noweje zamołwitosće. Kónc tohole lěta wupowědźi město zrěčenje, po kotrymž so Łužiska hala tzwr wo turistisku informaciju stara. Wot 2017 ma tónle nadawk hranicy přesahowacy turistiski zwjazk Łužiska jězorina přewzać. Wón přewozmje za to trěbnych štyrjoch sobudźěłaćerjow kaž tež wuhotowanje a techniku direktnje wot Łužiskeje hale. Tole je wjetšina měšćanskeje rady na wčerawšim posedźenju wobzamknyła. Tak sćěhowachu zhromadny namjet frakcijow CDU, SPD a Lěwicy. Martin Schmidt (CDU) hłosowaše přećiwo tomu, Ralph Büchner (Lěwica) kaž tež Katrin Kiefel a Hans-Joachim Donath (Aktiwne Wojerecy) so hłosa wzdachu.


text:
Kubšicy (CS/SN). Wjele ludźi je minjeny pjatk a sobotu Kubšiskemu pjekarskemu mištrej Stefanej Richterej a jeho nanej Siegfriedej Richterej k 125lětnemu wobstaću tamnišeje pjekarnje gratulowało. Mjez nimi běštaj zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Marko Šiman a Budyski krajny rada Michael Harig (wobaj CDU). Wšitcy zwuraznichu swój respekt, zo je rjemjeslniski zawod dlěje hač lětstotk tule tradiciju zachował. Dokelž nanej a synej stawizny pjekarnje jara na wutrobje leža, staj wonaj k jubilejej samo rjenje wuhotowanu brošurku wo stawiznach a přitomnosći wjesneje pjekarnje z nakładom 200 eksemplarow wudałoj. „Mějach začuće, zo dyrbjachmy to činić, wšako ma tajka wjesna pjekarnja tež kulturny wuznam“, podšmórny Stefan Richter. Wosebje jeho hnuješe, zo su tež mnozy susodźa gratulowali.
Hamor (AK/SN). Wutwar Sprjewineje dróhi z druhim twarskim wotrězkom wot Mułkečanskeje wotbóčki hač do Čorneje Pumpy je njeparujomny za hospodarski wobchad a infrastrukturu łužiskeje jězoriny. „Tale naprawa słuša do prěnjorjadnych zwjazkoweho wobchadneho plana. Smy połni nadźije, zo so wona prawje bórze zwoprawdźi.“ Tole podšmórny referent regionalneho planowanskeho zwjazka Hornja Łužica-Delnja Šleska dr. Robert Koch wčera na zhromadźiznje w Hamorje. K tomu rozkładźe stejišćo zwjazka k wobchadnemu planej.
Zo je w Delnjej Łužicy ličba dźěći, młodych holcow, žonow, towarstwow a kulturnych skupin přiběrała, kotrež so na małych a wjetšich swjedźenjach serbsku narodnu drastu w najwšelakorišich wariantach woblěkaja, je tež zasłužba šwalčow a krawcow, kotřiž drastu šija abo wuporjedźeja. Tuchwilu je jich hišće šěsć šwalčow, mjez nimi tež někotři w młódšich lětach. K nim je dotal słušał krawc Herbert Jacobick. Wón je 14. awgusta po ćežkej chorosći krótko do swojich 76. narodnin zemrěł. Minjeny pjatk pochowachu jeho na Bórkowskim kěrchowje. Něhdźe 250 ludźi je njeboćičkeho na poslednim puću přewodźało. Mjez tymi, kotřiž jemu poslednju česć wopokazachu, běchu zastupnicy Domowinskeje župy Delnja Łužica, Choćebuskeje Domowinskeje skupiny, Zwjazka serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow kaž tež Drastoweho a domizniskeho towarstwa w Bórkowach, kotrež bě Jacobick lěta 1992 sobu załožił.
Piwarnju Kocour (Kocor) je Varnsdorfski předewzaćel Josef Šusta lěta 2009 załožił. Nastała je wona w něhdyšej keramiskej fabrice, ale dospołnje zrekonstruowanej. Do njeje da nowy wobsedźer zatwarić unikatnje zmjeńšene piwarske připrawy, kotrež zmodernizowane hač do dźensnišeho dźěłaja.
Ideju, piwarnju załožić, zrodźi Josef Šusta składnostnje wopyta w Harrachovje, hdźež dyrbješe dožiwić, zo tam chětro słabe piwo warja. Přeprosy sej tuž wěcywustojneho słodenka (Mälzer) z Praskeho Pivovarskeho domu, zo by jeho a někotrych jeho ludźi wučił piwo warić. Wuknyli su tež wot słodenkow z Japanskeje a Ameriki, hromadźe dźěłali su tohorunja z Lubijskej piwarnju a předewšěm z firmu Pivo Praha.
Nowoslicy (JK/SN). Hižo na lońšej hłownej zhromadźiznje Róžeńčanskeje agrarneje AG Sorabia běštej předsydstwo a dohladowarska rada připowědźiłoj, zo budźe lěto 2015 wulke hospodarske wužadanje za delanskich ratarjow. Bohužel so wobmyslenja wobkrućichu. Na wčerawšej hłownej zhromadźiznje su nětko dźěło bilancowali.
Přichod Łužicy je tuchwilu tema mnohich zjednoćenstwow a zastupjerjow regiona. Nětko su tež wobswětoškitne organizacije swoju pomoc poskićili a komunalnym politikarjam zjawny list napisali.
Nowe Město n. S. (SN/BŠe). Zastupjerjow komunow, iniciatiwow a towarstwow we Łužicy zjednoća jedna zhromadna starosć: Kak ma přichod Łužicy po wudobywanju brunicy wupadać? Zašły tydźeń rozprawjachu SN wo rozmołwje, kotruž změje zjednoćenstwo komunalnych politikarjow Łužiske koło ze zwjazkowym hospodarskim ministrom Sigmarom Gabrielom (SPD). Tam chcedźa wo tymle centralnym dypku wuradźować. Dźewjeć wobswětoškitnych organizacijow je nětko reagowało a list napisało, w kotrymž Łužiske koło kritizuja. „Wone nima legitimaciju, Łužičanow zastupować a za nich rěčeć. Dotal njejsu z tohole kruha žane do přichoda pokazowace koncepty a ideje wušli“, rěka w lisće. Tak wuprajeja so organizacije za to, z wjacorymi akterami wo přichodźe Łužicy rěčeć.
Budyšin (SN). Twarska branša w Budyskim wokrjesu skići hišće 32 swobodnych wukubłanskich městnow, kotrež su na dźěłowej agenturje přizjewjene. To zdźěli wuchodosakske industrijne dźěłarnistwo twar–ratarstwo–wobswět (IG BAU). Po cyłej Sakskej je samo hišće 330 wučomniskich městnow w twarskim hospodarstwje njewobsadźenych.
„Wučomnicy na twarje słušeja k tym wukubłancam, kotřiž najwjace zasłužeja. W prěnim lěće dóstanješ jako twarski wučomnik 675 eurow wob měsac. W třećim lěće móže přichodny muler, dróhotwarc abo ćěsla hižo 1 120 eurow brutto měć“, wabi wobwodny předsyda dźěłarnistwa Peter Schubert. „Wukubłanske lěto je so runje započało. Štóž so nětko chětře za twarstwo rozsudźi, ma šansu, wukubłanje krótkodobnje zahajić.“
IG BAU namołwja twarske předewzaća w Budyskim wokrjesu, při wuzwolenju dorosta jenož na censury njehladać. 20 požadarjow je so tule dotal podarmo wo wukubłanske městno w twarskej branši prócowało po cyłej Sakskej 150.


text:
Połra1 dni tymu ciotka ze Niymiec sie mie zapytała, jak sie robi ajerkōniak. Joł niy wiedziōł, ale niyrozki dobrze je2 mieć pod rynkom Teściowoł i tak mi się przipōmniały te stare smaki. Pamiyntōm jak piyrwy moja Muter3 go robiōła i joł4 potyn- jeszcze mały bajtel5– tyn palec żech sie niyrozki tōnknōł6 w tyj misce abo gorku. Niy robi się go dugo7, ale ile sie potyn idzie pomaszkycić8. Yno dejcie pozōr9, żebyjście sie niy łożarli10 😉
Co potrza?
6 żōłtek
szklōnka cukru
125 g masła
cuker waniliowy (joł żech doł trocha gorzołki11 we ftoryj bōła12 zamoczōno laska wanilii)
jedna halba13 (czystyj)
Moja Teściowo gołdała,14 że masło trza uciyrać ze cukrym (i cukrym waniliowym) we ceramicznyj misce, ale joł je na to za zgniōły15 i żech to wciep do plastikowyj miski i włōnczōł mikser. Za chwila żech dociep16 tam żōłtka i miksowoł, aż cuker sie rozpuściōł- tak sie strasznie z tym niy smōlcie,17 bo jak przidzie gorzołka, to sie to jeszcze lepi rozpuści. Tera wlywejcie pomału ta halba i dali miksujcie. Spróbujcie, czy cuker sie dobrze łozpuściōł,18 a jak wszysko sie dobrze połōnczōło, to mogecie19 to jeszcze przecedzić bez20 sitko- żeby wychycić kołżdy niyrozpuszczōny kōnsek21 cukru- i idzie22 tyn ajerkōniak wlywać do flaszki abo jaki krauzy.23 Niyftorzi24 nojbarzi25 lubiōm, jak łon26 tak fajnie stwardnie we lodōwce i potyn idzie go wylizywać ze keliszka- jak udo Wōm sie go tam wlołć 😉 Bez to nawet lepi go wtedy trzimać we krauzie. Smacznego
1 kilka
2 jest
3 mama
4 ja
5 dziecko
6 zamoczyć
7 długo
8 rozkoszować
9 uważajcie
10 upili
11wódki
12 była
130,5 litra wódki
14 mówiła
15 leniwy
16 dorzucił
17 przejmujcie
18 rozpuścił
19 możecie
20 przez
21 kawałek
22 można
23 słoika
24 niektórzy
25 najbardziej
26 on


text:
Zjawny list EFA Domowinje
Brüssel/Budyšin. Ze zjawnym listom je so direktor Europskeje swobodneje aliancy (EFA) Günther Dauwen na předsydu Domowiny Dawida Statnika wobroćił, zo by pozdatny konflikt mjez Domowinu a čłonku EFA, Łužiskej aliancu, tematizował. Mjez druhim porokuje EFA Statnikej njewobdźělenje na swojim njedawnym kongresu w Budyšinje. Statnik pak nima porok za woprawnjeny.
Konferencny zwjazk wušoł
Budyšin. Serbski institut je nětko cyłkowny zwjazk 62 swojeho Časopisa za rěč, stawizny a kulturu Łužiskich Serbow wudał. Prěni zešiwk Lětopisa 2015 wěnuje so zhromadnej konferency z Hornjołužiskej towaršnosću wědomosćow „Serbja a Němcy – domizna Łužica, cuza Łužica“, přewjedźeneje loni nazymu w Budyskim Serbskim muzeju.
Sakski lěs w srjedźišću
Kamjenica. Sakski ratarski minister Thomas Schmidt (CDU) je wčera w Kamjeničanskim lěsnym wobwodźe ze sadźenskej akciju zahajił lětuše Sakske lěsne tydźenje. Statny zawod Sachsenforst chce nětko na 1 300 hektarach sadźeć klimje a stejnišćam wotpowědowace štomowe družiny.


text:
Lětsa spomina so we Łužicy a za jeje mjezami na załoženje Ochranowa před 300 lětami. W běhu mało lět wuwi so intensiwne nabožne žiwjenje w sydlišću, kiž do cyłeho swěta runje tak kaž do bliskich łužiskich wsow wuprudźeše. Mjez serbskimi wsami a Ochranowom kaž tež pozdźišo Niskej (1742) a Małym Wjelkowom (1751) nastachu wuske styki, kiž zawostajichu slědy w serbskich kulturnych stawiznach runje tak kaž we wosobinskich wosudach ludźi.1
W tutym nastawku chcu so wěnować rodźenemu Ješičanej, Serbej Korli Awgustej Küpperej. W Chasowje wotrosćacy hólc sta so z wučerjom w Ruskej a skutkowaše 22 lět jako kustos ludowědneho muzeja w Ochranowje. Při swojich wuwjedźenjach złožuju so hłownje na žiwjenske dopomnjenki Korle Awgusta Küppera, kotrež bě za swojich šulskich towaršow napisał, kaž tež na žiwjenjoběh jeho mandźelskeje Minny.2 We woběmaj hrajetej serbskosć a słowjanskosć wosebitu rólu a wuwědomja so, kak wusko splećeny bě Ochranow w prěnjej połojcy 20. lětstotka ze serbskim swětom.
Korla Awgust Küpper bě dźěćo dosć zamóžneje bursko-korčmarskeje swójby. Nan Awgust Küpper pochadźeše z Bóšic, hdźež jeho swójba korčmu a klamarstwo wobsedźeše. W nazymje lěta 1853 woženi so z burskej dźowku Hańžku rodź. Šołćic z Ješic blisko Chwaćic.3 Krótko po kwasu přewzaštaj korčmu a klamarstwo w Chasowje. Přiwšěm njenarodźi so Korla Awgust Küpper w Chasowje, ale w Ješicach. Korčma bě so krótko do poroda hólčeca wotpaliła a młoda swójba, Korla Awgust měješe staršu sotru, přesydli so nachwilnje do Ješic k Šołćic swójbje. Tam so Korla Awgust 26. junija 1855 narodźi a bu 8. julija w Malešanskej cyrkwi wukřćeny. Přiwuzni z nanoweje a maćerneje strony jemu kmótřachu, wosebje napadnu wuske styki k Hattasec swójbje w Małej Dubrawje.4 Mać nabožneho aktiwista, kěrlušerja a kolportera serbskeho lutherskeho knižneho towarstwa Gusty Hattasa, Hanna bě rodźena Šołćić z Ješic. Wona kaž tež Jurij Handrij Hattas z Małeje Dubrawy kmótřachu Korli Awgustej Küpperej. Ješičanska wowka Korle Awgusta, kotraž z Delnjeje Hórki pochadźeše, pak bě kmótra Gusty Hattasa.5
Štó drje w dołhich měsacach koronoweho lockdowna abo w tydźenjach karanteny njeje wo jězbach do dalokeho swěta sonił? Přez knihi, filmy abo w dopomnjenkach móžachmy so na puć podać. Podobnu žedźbu za dalokim swětom mějachu hižo naši prjedownicy. Tež woni sonjachu wo wulkim swěće, wo nowych žiwjenskich móžnosćach a hinašich wašnjach. Z wulkim zajimom čitachu pućowansku literaturu, kotraž bě jim ćim lubša, hdyž měješe pozitiwny, něhdy bychu prajili natwarjacy, zbudźacy raz.
Wosebity zajim hajachu Serbja za Grönlandsku. Přez tři lětstotki móžemy teksty a styki mjez serbskej Łužicu a najwjetšej z lodom pokrytej kupu swěta slědować. Zaběraš so bliže z tematiku, wotkryješ cyłu syć mjezsobnych zwiskow a stykow. Tute wotbłyšćuja serbske kulturne stawizny a pokazaja zdobom na splećenosć serbskich z němskimi, haj europskimi stawiznami.
Wuchadźišćo literarno-kulturnostawizniskeje ekskursije mjez Grönlandskej a Łužicu, na kotruž chcu so tu podać, je w lěće 1765 wudata kniha Davida Cranza »Historie von Grönland«, kiž bě w cyłej Europje – a tak tež w Serbach – zajim za polarnu kónčinu zbudźiła a slědy zawostajiła. Z połnym titulom rěka kniha: Historie von Grönland: enthaltend die Beschreibung des Landes und der Einwohner [et]c. insbesondere die Geschichte der dortigen Mission der evangelischen Brüder zu Neu-Herrnhut und Lichtenfels; Mit acht Kupfertafeln und einem Register, Barby und Leipzig: Heinrich Detlef Ebers, 1765.
Rozrost katolskeje cyrkwje w Sakskej mjez industrializaciju, imigraciju a antislawizmom na přikładźe Michała HórnikaCyrkej w Hajnicach Foto: Serbski kulturny archiwW druhej połojcy 19. lětstotka wuwi so Sakska w běhu mało lětdźesatkow k wysoko industrializowanemu krajej. Tole njeby móžno było bjez tysacorych wukrajnych dźěłaćerjow a dźěłaćerkow, kiž w ratarstwje, rjemjesle a hórnistwje, w fabrikach a škleńčernjach abo při twarje železnicy dźěłachu. Někotři z přićehnjenych dźěłaćerjow běchu kwalifikowani fachowcy a derje zasłužichu, wjetšina pak měješe sej swój wšědny chlěb ćežko zasłužić. Dźěłaćerjo pochadźachu přewažnje z dźensnišeje Pólskeje a Čěskeje, wšelcy tež z Italskeje abo Francoskeje. Někotři z nich so trajnje w Sakskej zasydlichu, druzy pak jeno (wospjet) na wobmjezowany čas na dźěło přichadźachu. Znata je we Łužicy Porakowa předźernja w Hajnicach, hdźež hłownje Češa přistajeni běchu. Pokazać móhło so pak tež na wsy wokoło Lubija, hdźež stotki Polakow w ratarstwje słužachu abo na kónčinu mjez Njedźichowom a Rólanami, hdźež pólske a čěske kolonije industrijowych dźěłaćerjow nastachu. Jeničce mjez Radworjom a Zdźěrju zličichu w lěće 1912 wokoło 350 pólskich sezonowych dźěłaćerjow w ratarstwje a w kaolinowych jamach wokoło Chrósta dźěłaše wokoło 200 dźěłaćerjow ze susodneju krajow. Situaciju w Rudnych horach abo we wulkoměstach kaž Kamjenicy, Šwikawje, Lipsku abo Drježdźanach móžemy sej podobnje předstajić. Wjetšina tysacorych imigrantow-dźěłaćerjow w Sakskej bě katolskeho wěrywuznaća a ma wulki podźěl na rozwiću katolskich cyrkwinskich strukturow kónc 19. lětstotka.1 Bě katolske žiwjenje w ewangelskej Sakskej hač dotal přewažnje na Drježdźanski dwór a łužiske wosady wobmjezowane, załožichu so w druhej połojcy 19. lětstotka po cyłej Sakskej nowe wosadne struktury a twarjachu so kapały, cyrkwje, fary a šule.
Wulki dźěl serbskich katolskich duchownych, kiž běchu so za čas studija w Praze (wšo)słowjanskeho ducha nasrěbali, so samozrozumliwje słowjanskim dźěłaćerjam w jich maćeršćinje přiwobroći a spyta jim tak čwak domizny w cuzbje stworić: hač bě to přećelne słowo po kemšach, pomoc při wobchadźe z němskimi zarjadami, słuchanje spowědźe abo swjećenje kemšow w pólskej a čěskej abo tež italskej (Michał Hórnik) a francoskej (Jakub Buk) rěči. Někotři duchowni, tak na přikład Hórnik, Jakub Bart-Ćišinski abo Jakub Šewčik, tež prawidłownje před sudnistwom jako tołmačerjo skutkowachu. Tak přełožowaše Hórnik z čěšćiny, pólšćiny, francošćiny a italšćiny.2 Jako w Budyšinje tež tołmačerja za madźaršćinu pytachu, prócowaše so Hórnik tež tutu rěč nawuknyć.3
Wjace hač 60 Serbowkow a Serbow poda so w słužbje Ochranowskeje bratrowskeje jednoty na misionsku słužbu. Mało z nich wosta tak z Łužicu a serbskim zjawnym žiwjenjom zwjazany kaž tibetski misionar August Hermann Francke. Přez lětdźesatki bě ze swěrnym čłonom Maćicy a wospjet přewostaji Serbskemu muzejej wjetšu ličbu tibetskich pismow a objektow. Mjez tibetologami a w bratrowskej jednoće so mjeno Augusta Herrmanna Francki hač do dźensnišeho česći. Jeho dźěło je mnohim zakład a wuchadźišćo dalšich slědźenjow. Serbski swět pak prominentneho Maćicarja a spěchowarja Serbskeho muzeja bórze zabywaše. Tak njejewi so w serbskich medijach ani noticka wo jeho smjerći. W tutym nastawku chcu žiwjenski puć mało znateho Maćicarja rysować a tibetsku zběrku předstajić, kiž je k wurjadnym drohoćinkam Serbskeho muzeja słušała.Portret Augusta Hermanna Francki Reprodukcija: Lubina Malinkowa
August Hermann Francke narodźi so 5. nowembra 1870 w městačku Gnadenfrei, dźensa Piława Górna w Pólskej. Městačko słušeše k šleziskim sydlišćam bratrowskeje jednoty a tež swójba Francke bě sobustaw tuteje swobodneje cyrkwje. Nan wobsedźeše w Gnadenfreiu wuspěšnu barbjernju tekstilijow. Pućowansko-misionarsku žiłku bě August Hermann wot dźěda Christiana Friedricha zdźědźił, kiž bě jako misionar w Južnej Africe skutkował. Byrnjež mjeno to sugerowało, njebě misionar Francke z Augustom Hermannom Francku (1663–1727), załožićelom Franckowych wustawow w Halle nad Solawu, přiwuzny. Pietizmej a misionskemu hibanju pak bě runje tak kaž wony přichileny. Po wuchodźenju šule wopyta Francke wučerski a misionski wustaw w Niskej, hdźež so na słužbu w bratrowskej jednoće přihotowa.
Nimale sto lět pozdźišo ma so na Lawskich hrjebjach nowy serbski kulturno-wědomostny centrum twarić. Prašam so, kak by tajki wobraz dźensa wupadał, kiž by tam w foyeru ludźi witał a na prěni pohlad přehlad wo centralnych serbskich wosobinach poslednich sto lět a z tym zjimanje serbskich stawiznow a dohlad do serbskeho sebjezrozumjenja dał? Koho bychmy na wobrazu wuhladali a koho nic? Bychu so wubrane wosoby tež tak rjenje do cyłka zestajić dali? Socialistiski sekretar Domowiny pódla duchowneho? Wopory nacionalsocializma a komunizma pódla podpěrarjow abo sympatizantow systema? Štó by zwobraznjenym kak hołdował? Hač a na kotre wašnje bychu so mjezsobne a strukturelne konflikty zwobraznili? Bychu cyrkej, přiroda a folklora dale w pozadku stali? Kotry zastupjer młodeje generacije 21. lětstotka by městno namakał a štó z (ludowych) wuměłcow? Haj, a nic naposledk, by so žonam wjace přicpěło, hač mužam w drastach přikiwać, kaž to pola Trstenjaka widźimy? A při tym bě tola hižo Adolf Černý w lěće 1895 Milu Imišowu jako »prěnju serbsku wótčinku« počesćił – titul, kotryž jej tež druzy serbscy publicisća připóznachu.
200 lět serbske misionske towarstwa
Rewolucionarnej lěće 1848/49 so w serbskim stawiznopisu husto jako započatk towarstwoweho žiwjenja na serbskich wsach charakterizujetej.1 W tutym nastawku chcu pak pokazać, zo směmy započatki šěrokeho towarstwoweho skutkowanja na serbskich wsach bjezmała wo 30 lět doprědka datěrować. Wot 1820 do 1834 załoži so w ewangelskich Serbach znajmjeńša 14 misionskich towarstwow, kotrež běchu rum, w kotrymž móžachu so čłonojo politisce, nabožnje a narodnje angažować a za dalše towaršnostne dźěło wukmanjeć.
Mały Wjelkow – najstarši hólči wustaw za dźěći misionarow Wobraz: Archiw Ochranow
Štyrizwjazkowe wudaće »Stawiznow Serbow« je prěnje wobšěrne a lětstotki přesahowace předstajenje serbskich stawiznow a z tym centralny měznik w serbskim stawiznopisu. Cyłkownu powahu a awtoritu štyrjoch zwjazkow podšmórnje paralelne serbske a němske wudaće kaž tež wysokokwalitatiwne a bohate wuhotowanje. Płatowa wjazba a škitna wobalka, přemysleny typografiski a ilustraciski koncept pokazuja hižo na prěni pohlad, zo jedna so tule wo starosćiwje a z wjele angažementom a resursami přewjedźeny projekt wšelakich akterow. Awtorski kolektiw wokoło Jana Šołty, Měrćina Kaspara, Jana Brankačka a Frida Mětška bě znosył hač dotal mało znaty wobrazowy material kaž karty, rysowanki, fota, reprodukcije atd. a zmóžni čitarjam z tym tež wizuelny přistup k serbskim stawiznam. Z tym twori štyrizwjazkowe wudaće »Stawizny Serbow« zdobom bohaty fundus wobrazoweho materiala. Z tutoho su mnozy awtorojo a wuhotowarjo slědowacych wopisanjow serbskich stawiznow w knihach, wučbnicach, nastawkach a wustajeńcach čerpali.
Štož kritiskemu čitarjej hižo do politiskeho přewróta napadny, to konstruktiwne čitanje »Stawiznow Serbow« dźensa poćežuje, haj znjemóžnja. Interpretaciske kategorije, duktus a wokabular wudaća skutkuja na spočatku 21. lětstotka cuze a hołe. Na kóždej stronje so stawiznopis jako legitimacija tehdyšeho politiskeho porjada a jednanja wopokaza. Marxistisko-leninistiski swětonahlad wuchadźa z jasneho historiskeho wotběha, namaka jednozmyslne wotmołwy a pokazuje dokładny směr do přichoda.
Njeznata serbska rukopisna kniha z Texasa
W januarskim čisle lońšeho Rozhlada pisach pod nadpismom »Mały Wjelkow – centrum serbskeho pismowstwa we 18. lětstotku« wo wažnej róli nabožneje literatury za wuwiće serbskeho pismowstwa. Jedna z centralnych tezow nastawka je, zo bě 18. lětstotk, kotryž so husto jako prěnja wulka doba serbskeho ćišća charakterizuje, we wulkej měrje zdobom čas serbskich rukopisow. Wosebje w Małym Wjelkowje a w kruhach zbudźenych Serbow so wulke mnóstwo rukopisneje literatury produkowaše a šěrješe. Wjetšina tutych manuskriptow ma so podobnje kniham jako zjawne pismowstwo wobhladować a docpě šěroke čitarstwo resp. připosłucharstwo. We wšelakich nabožnych, wosebje Ochranowskich kruhach běchu rukopisy samo prezentniše hać ćišćana serbska kniha.1 Rozmach rukopisneho pismowstwa bě wusko splećeny z runočasnym rozwićom serbskeho knihićišća, serbski knihićišć a produkcija manuskriptow so mjez sobu płódnje wobwliwowaštej. Nadrobnišo pišu wo tutej tematice w nastawku »Bibel, Traktat und Handschrift – sorbische Lesewelten im 18. Jahrhundert. Leser und Lektüre im Spiegel der herrnhutischen Überlieferung«, kiž je w prěnim čisle Lětopisa 2019 wušoł.
Přewažnje prědowachu w bratrowskej jednoće sotry, kiž chór nawjedowachu abo w dalšej wodźacej funkciji stejachu. Husto běchu wone do akolutije přiwzate abo hač do kónca 18. lětstotka na diakonisu abo presbyterku wuswjećene. Tute sotry přewzachu šěroki spektrum duchownych a liturgiskich nadawkow: Nawjedowachu rańše a wječorne nutrnosće a spěwne hodźiny, přiwzachu nowe sotry do chóra, rozžohnowachu mrějacych a mějachu měsačnje rozmołwy ze sotrami wjesć, kiž běchu po charakteru husto spowědne rozmołwy. Sotry, kiž předstejachu chórej zmandźelenych, přewodźachu porody, žohnowachu młode maćerje a nowonarodźene dźěći. Při tutych składnosćach husto tež krótku narěč dźeržachu. Zdźěla čitachu z prědowanjow muži, zdźěla same prědowachu.
Městnosće žónskeho prědowanja běchu tuž prěnjorjadne žónske chóry. Někotre Serbowki postupichu w tutych do wysokich funkcijow a tuž prawdźepodobnje tež k wšelakim składnosćam prědowachu, to rěka zjawne narěče abo krótke nutrnosće dźeržachu. Mjez nimi běchu Margaretha Lehmann, kiž 22 lět čěskim sotram w Berlinje-Rixdorfje předsteješe, Maria Hammer rodź. Papesch, kotraž bu z 33 lětami na diakonisu wuswjećena a mjez druhim chór wudowow w Sarepće nawjedowaše (njenawukny pak rušćinu, jeje dźowka jej přełožowaše), Maria Schaaf rodź. Frenzel*, kiž předsteješe chórej wudatych žonow we wjacorych ameriskich wosadach, a Agnes Cranz rodź. Lange (1734–1779)*, kiž předsteješe młodym sotram w Niskej. Mjenowane žony zawěsće prědowachu, tola nic serbsce. Jenička městnosć serbskeho žónskeho prědowanja su Małowjelkowske chórowe domy a tu předewšěm dom wudowow. Tutomu předstejachu z Magdalenu Clemens (1747–1796), Margarethu Mitasch (1744–1814) a Annu Pöhler (1761–1819) tři rodźene Serbowki.
Zo serbske žony we 18. lětstotku jako wučerki skutkowachu, njebě scyła tak njewšědne. Znajemy z powšitkownych stawiznow přikłady, hdźež žony swojim mužam při wuwučowanju pomhachu abo po smjerći muža šulu dale wjedźechu.1 Nowe bě w Ochranowje, zo so přez dźělenje do chórow róla žony jako wučerka institucionalizowa. Hižo w Ćichońcy, hdźež so pobožni spočatnje zetkawachu, skutkowaše žona-wučerka – sotra Hubert. Bohužel nimo swójbneho mjena ničo bliže wo jeje pochadźe njewěmy. Hodźi so jeno zwěsćić, zo běžnje a jara derje němsce pisaše a přiwuznistwo w kruhach zamóžnišich Serbow měješe. Nimo wuwučowanja na němsko-serbskej šuli, kaž so tuta w žórłach mjenuje, bě sotra Hubert w Ćichońcy za nabožne wuwučowanje holcow a žonow zamołwita, měješe so tež dušepastyrsce wo nje starać a organizowaše wopytowanske dźěło na serbskich wsach. Wona wupyta a přewodźeše wopytowarki, kiž mějachu so na serbskich wsach wo žony a holcy dušepastyrsce starać. Wšelake žony w podobnej funkciji kaž sotra Hubert přewzachu tež paćersku wučbu mjez holcami a přewjedźechu přihotowansku wučbu za holcy a žony, kiž chcychu jednoće přistupić. Tole móžemy sej tež pola sotry Hubert a dalšich serbskich wučerkow, na přikład pola Marije Sauer (1715–1788) a Anny Lischke (1734–1796), derje předstajić.


text:
Po naszymu
To było jeszcze we 70. latach, jak my już mōgli jechać za granica do bratnich norodōw. Nasze znajōmki wykupiyli se wywczasy we Złotych Piaskach we Bułgaryji, ale coby było łacnij, to se wziyni tam yno kampingowo chałpka, a cołko drōga zamiarowali przejechać swojōm sirynkōm. Bez Czechosłowacjo a Wyngry jechało sie im dobrze, spali pod namiotym kajś na polu, ale żodyn ich niy chyciył, ani niy postraszył.
Jednako już troszka gorzij było jak wjechali do Rumunije. Na granicy ich przitrzimali, bo niy poradziyli spokopić, co te Poloki majōm za dziwoki papiōry, ale potym w kōńcu znod sie taki jedyn, wiyncy szkolōny chop, co po rusku sie ś nimi dogodoł. Padoł im, coby nikaj na uboczu niy stowali, a ze żodnym niy godali, yno prosto jechali do tyj Bulgaryje. Nō, to sie te nasze znajōmki wylynkali! Baba zaczła lamyntować, że ich sam kaj jeszcze zabijōm, a nojstarszy jejich synek, co mu Stanik było, zaroz zaczōn godać ô tych wampirach ze Siedmiogrodu, co to ich we telewizorze pokozowali!
Kōnsek już ujechali, kej na drōdze pokozoł sie jakiś chop ze rukzakym. Cosikej wołoł a na auto pokozowoł i tyn nasz znajōmek stanōł. Rumōn podlecioł, pokozoł, że we rukzaku mo yno ôwoc a isto chcioł go sprzedać, yno że piniyndzy niy chcioł, a na jakla ôd Stanika pokozowoł. Nasi po rusku zaczyni ś nim godać, a dowiedzieli sie, że tyn chop je ze pegeeru, co tam kajś był za krzami, a chcioł ôd nich wyhandlować troszka łachōw do dziecek, bo ze tym u nich było ciynżko. Bezto padali mu, że jak za szternoście dni pojadōm nazod, to mu te łachy sprzedajōm.
We Złotych Piaskach piyknie było, ale gibko sie skōńczyło i zaś trza było jechać nazod bez ta straszno Rumunijo! Po drodze znajōmki mieli mało awaryjo i jak sie z tym chopym, co na nich czakoł, potkali, to było już niyskoro a cima. Przi taszynlampie wymiyniyli jakle ôd dziecek na jodło, a pojechali ku granicy. A tam sie zaczło: jodło im pograniczniki skōnfiskowali, bo bezmała zatrute było, ale jeszcze nasi znajōmki niy sztartli, a już te jodło do podziału poszło.
Ledwie na Wyngry wjechali zrobiyło sie fest zima, a dyszcz loł aże do samych Katowic, a ôni, boroki, bez jodła, piniyndzy, a łachów ôstali, za to ze jednym, potarganym namiotym, co w nim tropik przeciykoł! Nazod przijechali ze rymōm a rojmatykōm, ale mōgli sie wszyjskim kwolić, że sie we Złotych Piaskach wczasowali.
GRYMLINO


text:
Eva Jähnigen (Zeleni) je přirjadnica za wobswět a komunalne hospodarstwo w Drježdźanach. Swojich wuskich stykow do Łužicy dla wona gmejnu Njebjelčicy derje znaje. Milenka Rječcyna je so z politikarku rozmołwjała.
Što Was pohnuwa, mjeztym hižo třeće lěto, zarjadowanje Stories of Change přewodźeć?
E. Jähnigen: Tónle kruh skići rum za to, ideje do přichoda wuwiwać. Te hodźa so potom wupruwować a na woprawdźite projekty přetworić. Wone wopřijimaja změny. Tele projekty nimaja jeno sebje same we wóčku, ale cyły swět. Napjatosć knježi při tym, dokelž w tymle kruhu wuwite a předstajene ideje so z wuskeho kruha wułamaja a docpěwaja ludźi, kotřiž so z tematiku perspektiwy dotal zaběrali njejsu, abo pytaja rozrisanje za swoje ideje.
We wobłuku zarjadowanja bu tež film wo Njebjelčicach pokazany. Z kotreje přičiny sće so z Njebjelčicami zaběrała?
Njeličomnje wjele rybow je w awgusće w Slěbornym jězorje zahinyło. Wjedli běchu k tomu tydźenje trajaca horcota a suchota, mało wětřika, njepřihódne worštowanje wody w jězoru a pobrachowacy přitok čerstweje wody. Wo wuskutkach a wuhladach do přichoda je so Andreas Kirschke z wobhospodarjerjom campingownišća Falkom Nowotnickom rozmołwjał.
Kak sće wo mrěću rybow zhonił?
F. Nowotnick: Trajni camperojo su mje 2. awgusta zawołali, rozprawjejo wo wjele mortwych rybach, připławjenych na južny přibrjóh Slěborneho jězora. Nichtó njemóžeše to přirjadować, a starosćachmy so. Temperatura wody blisko přibrjoha wučinješe w awgusće 28 stopnjow nad nulu. Bliska Sprjewja měješe lědma wodu, a tak njebě wottam žanoho přitoka.
Kak sće na campingownišću reagował?
F. Nowotnick: Naši sobudźěłaćerjo, někotři dowolnicy a wudźerjo su mortwe ryby zezběrali. Wudźerski zwjazk Elbflorenz je na městnje kontejner nastajić dał. Dokelž pak bu tón hakle po něšto dnjach wuprózdnjeny, bě smjerd wobćežowacy.
Kajke běchu reakcije zarjadow?
Njedźelu pokaza Němsko-Serbske ludowe dźiwadło prěnju hornjoserbsku premjeru hrajneje doby 2018/2019. Bosćan Nawka je so z Olafom Haisom, kotryž hru Jurja Kocha „Sergej“ inscenuje, rozmołwjał.
Knježe Haiso, sće dyrbjał schorjenja dla krótkodobnje hłownu rólu přewobsadźić. Kak so to na inscenaciju wuskutkuje?
O. Hais: Bohudźak smy sčasom zhonili, zo njemóže Měrko Brankačk titulneho rjeka sćělesnić. Běchmy runje we fazy přetworjenja delnjo- na hornjoserbsku wersiju. Po połdra lětach přestawki wšak bych tak a tak skerje wo nowoinscenaciji rěčał. Mam Jurja Šimana za kmaneho młodeho dźiwadźelnika, kotremuž róla leži. Nimo toho dyrbjachmy dalšu rólu nowo wobsadźić. Anju Zacharijasojc naměstni elewka našeho domu Katharina Pöpelec. Wězo njeje krótkodobna změna wobsadki runjewon optimalna, sym pak dobreje nalady, zo so wšitko zešlachći.
Najprjedy delnjo-, nětko hornjoserbsce: Kak sće jako režiser z tym wobchadźał?
Nowy program „Naša Hanka w’ wěncu steji“, kotryž wobsahuje prapremjeru „Dumpańca“, chce Serbski ludowy ansambl 29. septembra prěni raz předstajić. Bosćan Nawka je so z choreografom Jánom Kozelnickim rozmołwjał.
Knježe Kozelnický, kak sće so tematice „Dumpańca“ zbližił?
J. Kozelnický: Nałožk je mi znaty z dźěła ze Serbskim folklornym ansamblom Wudwor, hdźež skutkuju jako wuměłski nawoda. Tydźeń abo tydźenjej do kwasa rozžohnuješ so ze statusom nježenjenca. Kaž słyšach, njeje to ryzy serbska tradicija, ale pochadźa z němskeje kultury. Tajke něšto mam za dobre, za znamjo praktikowaneje integracije.
Kak sće scenu do programa zapletł?
J. Kozelnický: Dumpańca dźě steji na spočatku kwasa. Wotpowědnje pokazamy ju po uwertirje a do předstajenja wšelakorych wariacijow łužiskeho zmandźelenja. Wažne mi bě, wutworić adekwatny cyłk reje a hudźby, kotryž folkloru a tradiciju naročnje wotbłyšćuje.
Dźěl programa wobsteji z hižo znatych rejow, kotrež SLA jako wobstatk repertoira předstaji. Je Was rukopis druhich choreografow wobwliwował?
„Łužica – Europski kompetencny region za rěče narodnych mjeńšin w digitalnej dobje“ rěka hesło jedneje z cyłkownje šěsć dźěłarničkow na konferency wo strukturnej změnje we Łužicy. Z Mětom Nowakom, kiž z dr. Fabianom Jacobsom dźěłarničku pjatk w Złym Komorowje moderěruje, je Axel Arlt rěčał.
Wo čim chceće z wobdźělnikami dźěłarnički scyła diskutować?
M. Nowak: Jako moderatoraj budźemoj z nimi rozjimać, kotre wočakowanja na „kompetencny region“ maja a kotre wužadanja woni za serbsku rěč w digitalnej dobje widźa. To chcemoj zwjazać, zo bychmy wužadanja za dalše rěčne wuwiće zwěsćili. Z tym zwisuja tež – zo bychmy to zmištrowali – móžne serbske strategije a trěbne kompetency. Prašamy so, kotry wužitk móhł druhim krajam abo mjeńšinam z toho wurosć.
Što predestinuje Łužicu, zo by so z tajkim kompetencym regionom stała?
Wonej chodźitej do samsneje rjadownje, matej samsne swójbne mjeno, swjećitej zhromadnje narodniny a jej zwjazuje samsny hobby – přezpólne jěchanje. Přichodny kónc tydźenja wojujetej dwanaćelětnej Bobkec dwójnikaj Franciska a Felicitas ze swojimaj ponyjomaj Sweetijom a Diddlom w Hórkach wo titul najlěpšeje sakskeje jěcharki w starobnej klasy U16 w přezpólnym jěchanju. Betina Wenderothowa je so z Miłočankomaj rozmołwjała.
Prěni raz we wobłuku jěchanskeho turněra konjaceho sportoweho towarstwa Při Klóšterskej wodźe wotměja so kónc toho tydźenja sakske mišterstwa juniorow z ponyjemi. Kak stej so na wubědźowanje přihotowałoj?
Franciska: Trenujemoj ze swojimi konjemi a ponyjemi šěsć króć wob tydźeń, potajkim wšědnje nimo póndźele. To mamoj mjenujcy hudźbnu šulu. Naš nan z namaj dresuru a skakanje přez zadźěwki zwučuje. Minjene tydźenje smój tež direktnje w Hórkach na čarje zwučowałoj.
Nětko póńdźe runje před domjacym publikumom za waju wo titul sakskeje mišterki. Je to wosebite wužadanje?
Z předsydku frakcije Zwjazka 90/Zelenych w zwjazkowym sejmje Katrin Göring-Eckardt je na jeje njedawnym wopyće w Budyšinje Axel Arlt rěčał.
Kak wažne su Wam štyri awtochtone narodne mjeńšiny w Němskej za Europu?
K. Göring-Eckardt: Wone su mały kosmos za něšto wulke, štož w Europje mamy. Móžemy zhromadnje žiwi być, tež hdyž smy rozdźělni a z rozdźělnymi rěčemi. Widźo w Serbskim muzeju historiske wuwiće, pytnych, zo běchu přeco zaso pospyty to znjewužiwać. Je bohatstwo, zo ludźo dwurěčnje wotrostuja, zo woni swójsku tradiciju a kulturu pěstuja.
Što je Was wosebje zajimowało?
K. Göring-Eckardt: Sym so často za pěstowarnjemi a šulemi wobhonjała, za dźiwadłom. Jako zwjazkowa politikarka znaju prašenje, kak so scyła što spěchuje. Bohatstwo serbskeje kultury a rěče mamy zachować a ludźom za to dźakowni być, zo jej dale dawaja. A zo tež młodźi ludźo so nětko rozsudźeja wjace k tomu přinošować. Měli sej wuwědomić, zo nas tajke prócowanja wobohaćeja.
Mjeńšinowa rada frakcijam w zwjazkowym sejmje poruča, powołać rěčnika za naležnosće mjeńšin. Štó je to pola Was?
Twarski zawod Šćěpana Deja z Radworja zhladuje tele dny na 20lětne wobstaće. Bianka Šeferowa je so z předewzaćelom wo wužadanjach a dobrotach samostatnosće rozmołwjała.
Čehodla sće so zesamostatnił?
Š. Dej: Znaty bě twarsku firmu wotewrěł a pytaše dalšeho, kiž chcył z nim hromadźe dźěłać. Dźesać lět smój zhromadnje twarske nadawki wukonjałoj, doniž wón hinašich zamołwitosćow dla předewzaće njewopušći. Tak je přistajeny jeho městno přewzał. Firmu smój před 20 lětami we woprawdźe jara ćežkim času załožiłoj. Wot toho časa je so mnoho změniło. Prěnje lěta dźěłachmoj jenož w Drježdźanach. Hakle minjene lěta a nětko mamoj nadawki w bjezposrědnjej bliskosći.
Kajke nadawki to su a kotre su Wam wosebje w pomjatku?
Š. Dej: Twarimoj cyłe domy, wot zakładneho kamjenja hač k wutwarej. Započałoj smój w suchotwarje. Jedne z najrjeńšich nadawkow bě, wuhotować cyrkej Našeje knjenje w Drježdźanach. Dalšej zajimawej twarnišći běštej Zeleny wjelb Drježdźanskeho hrodu a Muzejowa kupa w Berlinje. Tam dóstachmoj wosebite twarske dźěła jako podpředewzaćelej.
Tele dny je prěni zwjazk dopomnjenkow spisowaćela Benedikta Dyrlicha „Doma we wućekach“ wušoł. Bosćan Nawka je so z awtorom rozmołwjał.
Knježe Dyrlicho, čehodla je runje nětko
prawy wokomik, memoiry wozjewić?
B. Dyrlich: Hač je to prawy wokomik, njewěm. Sym pak swědk časa, kiž je na swoje wašnje pod poměrami diktatury a demokratije swoje žiwjenje měł, ze a za Serbow tworił a dźěłał a při tym wjele nazhonił. Spomnjeća móhli snadź pomhać sobu wuswětlić čwaki našich stawiznow, mnohich jeje akterow, wězo z mojeho wida. A čłowjek so tež młódši njestanje. Nětko mam hišće duchowne a ćělne mocy, zo móžu w njeličomnych listach, zapiskach a aktach ryć, kiž doma mam abo kotrež chowaja so w archiwach w Budyšinje a Berlinje. A mam móc, je we wujimkach zestajeć a redigować.
Kak sće teksty wuzwolił? A kelko časa sće za to nałožował?
Jutře a njedźelu startuje na mjeztym 30. triatlonje KnappenMan při Třižonjanskim jězoru pola Łaza dohromady 1 189 triatletow z tu- a wukraja, mjez nimi někotři Serbja. Sportowcy wubědźuja so w płuwanju, kolesowanju a běhanju na pjeć wšelakich distancach. Z jednaćelku sportoweho zwjazka Łužiska jězorina z.t. Mareiku Jokusch je so Bernadet Langec rozmołwjała.
Triatlon je lětsa 30. raz. Kotre nowosće maće spřihotowane?
M. Jokusch: Z wotpohladom budźe wubědźowanje tajke kaž tež hižo loni. Wotběhi, čary a hišće dalše wosebitostki su mjeztym etablěrowane. Tohodla telko njezměnimy. Nowinku pak přiwšěm mamy, a to tak mjenowany triatlon za wšitkich. Sobu činić smě kóždy, kiž chce so w triatlonje raz wuspytać – w płuwanju na 300 m, kolesowanju na 20 km a běhanju na 3 km.
KnappenMan organizować je wšak z wulkimi wužadanjemi zwjazane. Kotre to su?


text:
SJ Chrósćicy –
ST Wesenitztal 1:1 (0:0)
Zestawa domjacych: Králíček – F. Zahrodnik (86. Mark), F. Cyž, Sentivan, L. Zahrodnik, Młynk, Hawš, M. Zahrodnik (55. Matješka), G. Zahrodnik, Krawc (74. Handrik), Bogusz
Při rjanym słónčnym wjedrje nastupichu Chróšćenjo w dypkowej hrě přećiwo hosćom z Wesenitztala. Tamniše mustwo słuša k načolnym cyłkam krajneje klasy stafla wuchod. Kaž hižo w zašłych hrach pósła trenar Pavel Runt samsnych spočatnych hrajerjow na hrajnišćo. Wot swojich chowancow wočakowaše, zo znajmjeńša dypk doma wostanje.


text:
Nowy wotrjadnik w SI
Budyšin. Dr. Friedrich Pollack nawjeduje wot spočatka měsaca wotrjad za kulturne wědomosće w Budyskim Serbskim instituće (SI). Wo tym informuje slědźenišćo w nowinskej zdźělence. Rodźeneho Kamjenčana su na pjeć lět do zastojnstwa powołali. Pollack je w Lipsku stawizny srjedźo- a nowowěka, sociologiju kaž tež komunikaciske wědomosće studował, na serbsku temu promowował a dźěła hižo někotre lěta w SI.
Žiwu inkluziju sylnić
Zhorjelc. Inkluzija je čłowjeske prawo, kotrež zdobywa sej čłowjek z porodom. To je sakska statna ministerka za wědomosć a wuměłstwo dr. Eva-Maria Stange (SPD) sobotu na 4. kongresu wo inkluziji w Zhorjelcu zwurazniła. Wona potwjerdźi, zo je we wobłuku wysokich šulow jědnaće procentow studowacych, kotřiž ćerpja pod studij wobćežowacym handicapom.
Srědk přećiwo skórnikej wuwili
Na kongresu Europasion byli
Budaörs. Skupina zastupnikow Chróšćanskeho pasionskeho towarstwa a Towarstwa Cyrila a Metoda je so wčera ze 34. mjezynarodneho kongresa Europasion w madźarskim Budaörsu nawróćiła. Tam zetkachu so cyłki europskeho zjednoćenstwa towarstwow, kotrež pasion předstajeja. Styki nawjazał bě předsyda TCM Jurij Špitank. W lěće 2025 chcedźa kongres w Chrósćicach přewjesć.
36. europske myto přepodali
Mišno. „Mysli – na čo twari Europa?“ bě tema lětušeho wubědźowanja wo 36. europske myto. Sakski krajny zwjazk Europa-unija Němska z.t. je šulerku Budyskeje wyšeje šule Maju-Fabienne Bluhm sobotu w Mišnjanskim gymnaziju Franziskaneum z jězbu do Brüssela wuznamjenił. Mjez dobyćerjemi běchu tež šulerjo Zakładneje šule při Boršći a Lessingoweho gymnazija Kamjenc.
Čěsko-němski fonds 20 lět
Ermer wostanje na čole
Drježdźany. Njedźichowski pjekarski mišter Roland Ermer wostanje prezident Sakskeho rjemjeslniskeho zwjazka, zdźěli třěšny zwjazk sakskeho rjemjesła. 54lětneho su srjedu w Drježdźanach za dalše tři lěta wobkrućili. Sakski rjemjeslniski zwjazk je najwyše politiske zastupnistwo zajimow rjemjeslnikow w Sakskej a zastupuje wjac hač 56 000 zawodow z nimale 320 000 sobudźěłaćerjemi.
Ze zapada do wuchoda
Budyšin. Sakska chce přichodnje sylnje wo wučerjow z Badensko-Württembergskeje wabić. Wo tym staj statny sekretar sakskeho kultusoweho ministerstwa Herbert Wolff a nawoda agentury za dźěło w Sakskej Claus-Peter Hansen wčera wjesnjanostow a měšćanostow Budyskeho wokrjesa informowałoj. W awgusće maja zajimcy do Łužicy přińć.
Strach lěsnych wohenjow
Wo Serbach w Texasu
Walburg. „Malschwitz/Malešecy – A Wendish Village in Lusatia“ (Malešecy – serbska wjes we Łužicy) rěka jendźelskorěčna kniha, kotraž je w Texasu wušła. Wo tym informuje Trudla Malinkowa, kotraž je publikaciju z nawodu serbskeho slědźenišća Wendish Research Exchange w Texasu Weldonom Mersiovskym wudała. Nimo dopomnjenkow fararja Awgusta Sykory zbliža edicija čitarjam tež dźensniše serbske slědy w Malešecach.
Namjetej přihłosować
Choćebuz. Prezidij Domowiny je wčera z předsydstwom župy Delnja Łužica kubłanske temy rozjimał. Předsyda Domowiny Dawid Statnik ma to za wažny krok k lěpšemu zapřijimanju zajimow Delnich Serbow do prócowanjow třěšneho zwjazka. Wuhódnoćili su tež njedawne słyšenje w Braniborskim krajnym sejmje wo změnje Serbskeho zakonja. Statnik namołwja politikarjow namjetej přihłosować.
Zaso jednanja „Króny“ dla
Trjebaja dźěłowe mocy
Budyšin. We wuchodnej Sakskej bě w meji 19 300 bjezdźěłnych, to je 784 ludźi (-3,9 procentow) mjenje hač w měsacu do toho. Wosebje firmy z twarstwa a wobchadnistwa su minjene tydźenje mnohe wosoby přistajili. Naprašowanje za dźěłowymi mocami je w meji přiběrało, zdźěli dźensa Thomas Berndt, předsyda jednaćelstwa Budyskeje agentury za dźěło. Aktualna bjezdźěłnostna kwota w regionje wučinja 6,8 procentow.
Zběhanku swjećili
Drježdźany. Nimale po jednym lěće twarskeho časa swjećachu wčera zběhanku noweho kubłanskeho centruma Drježdźanskeje rjemjeslniskeje komory. Na 7 300 kwadratnych metrach nastanu w sakskej stolicy moderne dźěłarnje za wukubłanske wobłuki twarskeje/skowanskeje techniki a metalotwara. 40 milionow eurow ma nowotwar płaćić.
Prawidłowne zwiski zachować
Na dobro sobudźěłaćerjow
Budyšin. Předewzaće DEBAG w Budyšinje chce do stejnišća dale inwestować. Hač do kónca junija ma tam 34 nowych parkowanišćow za 85 sobudźěłaćerjow nastać. W twarjenju samym su mjeztym socialne rumnosće tych, kotřiž w produkciji dźěłaja, přetwarili. Inwestowali su tež do dospołnje awtomatiskeho systema za rjedźenje kachli, štož dźěło wolóža.
„Spektrala wotewrjena“
Łukow. Braniborska ministerka za wědomosć, slědźenje a kulturu dr. Martina Münch (SPD) je minjenu njedźelu mjeztym 8. „spektralu“ wotewrěła. Pod hesłom „Kultura we wačoku“ wustaja dźesać wuměłcow swoje twórby na wuzwolenych stejnišćach Łukowa. Na wernisaži wuznamjenichu Choćebuskeho rězbarja Carstena Mertensa z wuměłskim mytom zarjadowanja.
„Porodowa turistika“ w Čěskej
Dalše pjenjezy k dispoziciji
Drježdźany. Za mjezy přesahowace projekty su dalše 7,4 miliony eurow z programa Interreg Pólska-Sakska 2014–2020 k dispoziciji, zdźěli wčera sakske wobswětowe ministerstwo w Drježdźanach. Spěchować maja so zhromadne přirodne a kulturne herbstwo, regionalna mobilita, mjezy přesahowace wu- a dalekubłanja kaž tež partnerske zhromadne dźěło.
Slědźa w nadawku UNESCO
Choćebuz. UNESCO je prof. dr. Annu Amelinu jako mějićelku specifiskeje katedry w fachowym wobłuku mjezykulturalita Braniborskeje techniskeje uniwersity (BTU) Choćebuz-Zły Komorow wobkrućiła, kaž BTU dźensa wozjewi. Delnjołužiske wysokošulske kubłanišćo přisłuša wubranej syći dwanaće katedrow po cyłej Němskej za přeslědźenje kulturneho namrěwstwa UNESCO.
Hudźbny festiwal zahajeny
Chce so z kulturnej stolicu stać
Žitawa. Město Žitawa chce so ze swojej němsko-pólsko-čěskej wokolinu wo titul europskeje kulturneje stolicy 2025 požadać. Po słowach wyšeho měšćanosty Thomasa Zenkerta (Žitawa móže wjace) zdźěłaja přichodne měsacy koncept. Hornjołužiske města, wokrjes Zhorjelc a susodźa w Čěskej a Pólskej požadanje podpěruja. Nimo toho maja kooperaciske zřěčenje ze słowjenskej Novej Goricu, kotraž so tohorunja wo titul prócuje.
Nowe čisło digitalnje wušło
Budyšin. Dalše čisło informaciskeho łopjena „Naša Domowina digitalnje“ je dźensa wušło, kaž Domowinski zarjad zdźěla. Temy mjez druhim su zwołanje 19. hłowneje zhromadźizny Domowiny kaž tež přeprošeni na dźeń wotewrjenych duri w Muzeju Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a na VIII. mjezynarodny festiwal dudakow w Slepom.
Měnjernje skónčnje fairniše?
Annalena Schmidt počesćena
Budyšin. Aktiwistka zwjazkarstwa Budyšin wostanje pisany a bloggerka Annalena Schmidt bu składnostnje Dnja Zakładneho zakonja wčera w Berlinje jako „posołka za demokratiju a tolerancu“ wuznamjenjena. Zapósłanča zwjazkoweho sejma Caren Lay (Lěwica) widźi w tym „nadźijomnje posylnjenje druhim Budyšankam a Budyšanam, so za demokratiju a tolerancu“ w měsće zasadźeć.
Slědźerjo nadźijeja so podpěry
Drježdźany. „Štó su Łužiscy Serbja dźensa?“, to zajimuje team młodych slědźerjow we wobłuku projekta „Serbska wěda“ na Serbskim instituće a na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće. Slědźerjo su naprašowanje wo socialnej identiće našeho ludu wuwili. Nětko nadźijeja so bohateho wobdźělenja w interneće pod https://bildungsportal.sachsen.de/survey/limesurvey/index.php/154854/lang-de.
Dalši nakład časopisa
Wotewrjeni za měšćansku stražu
Podstupim. Delnjołužiska metropola Choćebuz móhła jako reakciju na namócne rozestajenja mjez domoródnymi a ćěkancami nowu měšćansku stražu dóstać. Frakcije w Krajnym sejmje Braniborskeje maja to za móžne. Pruwować nětko chcedźa, hač hodźi so prezenca policije a porjadniskeho zarjada w nutřkownym měsće we „wěstotnym centrumje“ zesylnić. Wo tym z městom rěča.
Nowa iniciatiwa
Brüssel. Europska komisija je wutoru wjacore iniciatiwy za mobilitu wuknjenja, za sylniše wobdźělenje młodych ludźi, zažnodźěsćowske kubłanje, nawuknjenje cuzych rěčow a kulturu předstajiła. Tak chce wona móžnosće kubłanja w Europskej uniji polěpšić a młodych ludźi wšěch worštow towaršnosće sylnić, zo bychu aktiwnišo do demokratiskeho žiwjenja zapřimnyli.
Modelowy program rozšěrić


text:
Po tym zo je so wosebita wustajeńca »Barby daliny. Moler Ante Trstenjak a Łužiscy Serbja« 2020/2021 w Budyskim Serbskim muzeju wotměła (hlej Rozhlad 12/2020), so serija monotypijow Serbowkow słowjenskeho molerja hač do 23. oktobra 2022 we Wuměłskej galeriji w Mariborje pokazuje. Tudyša wustajeńca z titulom »Hordosć a předsudk pola narodneje drasty« je wupłód dołholětneho zhromadneho dźěła mjez Wuměłskej galeriju, Praskim Narodnym muzejom a Budyskim Serbskim muzejom. Nimo łužiskeje serije Trstenjaka, kiž běše wobwliwowany wot čěskeho molerja Ludvíka Kuby, tematizuje so wozrodźenje słowjanskich ludow w prěnjej połojcy 20. lětstotka. Ćežišćo wustajeńcy je narodna drasta a kak so we wěstej kónčinje a we wěstym času prezentuje. Ale tež prašenja přisłušnosće, identity a róle žonow so wobjednawaja. Historiskim wobrazam přidruža so twórby načasnych wuměłcow, mjenujcy Słowjanki Tiny Dobrajc (* 1984), Danki Triny Søndergaard (* 1972) a Němca Erica Schütta (* 1967), kotřiž so wuměłsce z narodnymi drastami zaběraja. Jich dźěła wobohaća wustajeńcu, dokelž tak hodźi so wo tym rozmyslować, kotru rólu hraje narodna drasta dźensa a kotry wuznam wona ma.
Spomnjeśa pśi drogowanju pó pówóstankach zniconeje serbskeje jsy
Wótery raz ga som w 1990ych lětach k swěźenjam we Łakomej woglědał, swěźenje a zmužnosć młodych luźi wobźiwował, kótarež běchu žedne z dwórow teje spušćoneje, abo lěpjej gronjone njedobrowólnje wusedloneje jsy wobsajźili, aby ju žywu źaržali. Někotare z nowych sedlarjow njejsu jano kšasnu wokolnu pśirodu, ale teke serbske nałogi a serbsku rěc woplěwali. To som z wjaselim zawupytnuł. Na jadnom ze swěźenjow som za nich a gósći na dwórje pśed »kulturneju brožnju« prezentěrował toflowu wustajeńcu wó stawiznach Serbow.Serb Renej Šuster, kenž jo słušał do aktiwistow, kótarež su wopytali wjas Łakomu a kśě zeleny biotop wokoło njeje wuchowaś. Foto: Werner Měškank
Pśi góźbje lětosnego Łakomskego swěźenja sobotu, dnja 11. junija, na kšomje nastawajucego »Chóśebuskego pódzajtšnego jazora« (oficialnje: Cottbuser Ostsee) jo Renej Šuster wót Zeleneje ligi kupku něźi 25 zajmcow wjadł pó pówóstankach zniconeje jsy Łakomeje. Wopor jamy ga njejsu jano dwóry, gumna, póla, łuki, kjarchob a za jsu lažece gaty. Ale tejerownosći stara z kamjenjami flastrowana postowa droga, kótaraž jo něga zwězała Łakomu a Nowu Wjas. Pó njej su pśed dwěma stolěśoma śěgnuli źěle pórazonego wójnstwa Napoleona. Kaž hynźi we Łužycy, jo teke tudy znata powěsć wó jogo zarywanej wójnskej kasy. Pśi wótbagrowanju jo se stawnje kněžyła naźeja, až by mógali pókład snaź něnto namakaś.
Nakładnistwo DONATUS w Niederjahna pola Mišna je němskorěčne pojednanje wo załožerju serbskeje artificielneje hudźby pod titulom »Korla Awgust Kocor (1822–1904) – Leben und Wirken« wudało. Serbskorěčna edicija je w lěće 1972 składnostnje 150. posmjertnych narodnin serbskeho komponista w Ludowym nakładnistwje Domowina w Budyšinje w rjedźe »Wuznamni serbscy prócowarjo« wušła. Awtor tuteje prěnjeje a dotal jeničkeje wobšěrneje monografije wo Kocoru je profesor Zbigniew Kościów z Opola. Wučer hudźby a publicist studowaše a skutkowaše wot lěta 1949 we Wrócławju. Monografija wo Kocoru za jubilejne lěto 1972 běše za serbofilneho a muzikologisce zdźěłaneho Polaka nadawkowe dźěło, kotrež přewzać běše za njeho zdobom česć. Přełožk z pólšćiny do serbšćiny přewza potom Budyski wučer Achim Brankačk. Studujo w lětach 1947 do 1950 na Wrócławskej uniwersiće, wón pólšćinu derje wobknježeše. Tutu serbskorěčnu předłohu wužiwach za přenjesenje do němčiny.
Předsłowo wučerja stawiznow a mnohostronskeho kulturnika Brankačka, w kotrymž wón žiwjensku dobu Kocora tak wopisuje, kaž njebu to za jeho čas nic jenož wočakowane, ale tež kruće žadane, njebu hižo do nětko předležaceje edicije přewzate. Historikarjo dźensa a w našim kraju hinak postupuja respektiwnje stawizny hinak wopisujo interpretuja. Z tym pak njeje zwuraznjene, zo njemóžemy z tutoho předsłowa, napisaneho a wozjewjeneho w socialistiskej dobje, hižo ničo přiwzać, zo bychmy komponista a jeho dobu pod wšelakimi aspektami derje zrozumili.
Přijomna papjera, dobre wuhotowanje, najwšelakoriše přinoški: Hižo kónc lěta 2021 wozjewi finski časopis »Särö« (čisło 45, str. 56–71) mj. dr. kompaktny přinošk k serbskej literaturje. Na spočatku steji nastawk wo Serbach w Hornjej a Delnjej Łužicy z pjera wersěrowaneho literarneho přełožowarja, polyglota a přećela Serbow Eera Balka (* 1955) »Saksan sorbit – vähän väkeä, paljon kirjailijoita« [Serbja w Němskej – mało ludźi, wjele spisowaćelow]. Podnadpismje nastawka prowokujetej: (1.) »Kansa katosi – ja löytyi uskonpuhdistuksen aikaan« [Lud so zhubi – a so namaka při reformaciji], (2.) »Kansaa suurempi kirjallisuus?« [Literatura wjetša hač lud?]. Balk praji k tomu w komentarej awtorce: »... mam za to, zo serbska literatura je w pozitiwnym zmysle nadměrnje wulka porno ludej, ale njecham to čitarjam direktnje nanuzować, a tež zo wěsta wohroženosć kultury wuwiwa w ludźoch wosebitu čućiwosć, kiž je pytnyć w literaturje.« Wón widźi Hornju a Delnju serbsku Łužicu, wobhladuje ju geografisce kaž tež literarnohistorisce a pomjenuje aktualne wuwića kaž rjad młodeje literatury Paternoster, internetny literarny konopej abo serbskiTV z literarnymi přinoškami na YouTube. Balk cituje Jurja Brězana (1916–2006) a Jakuba Barta-Ćišinskeho (1856–1909). Zo praja Finojo Němskej Saksa, je rěčna zajimawostka, kotraž pokazuje so mj. dr. na nastawkej dodatej karće cyłeje Łužicy ze serbskim sydlenskim rumom a pomjenowanjom pomjeznych krajow. Nimo toho je nastawkej přidate čornoběłe foto Pawoła Roty z NDRskeho časa z Hanu Chěžcynej w katolskej drasće (1887–1984), znatej bajkarku a maćerju basnika Jurja Chěžki (1917–1944) ze šulskimi dźěćimi na jeho ródnym statoku w Hórkach. Běłočorny negatiw kaž tež foto Karla Schmidta z lěta 1896 z dwěmaj młodymaj žonomaj w serbskej drasće na čołmje na Lědach tworitej přechod k basniskej mini-antologiji pod titulom »Kalojen metsä – Kolme runolijaa Lusatiasta. Lenka, Kito Lorenc, Róža Domašcyna Runojen suomennokset sorbin kielestä ja tekijöiden esittelyt Eero Balk« [Rybowy lěs – Třo basnicy z Łužicy. Finske přełožki basnjow ze serbskeje rěče a prezentacije Eero Balk]. Balk wubra a přełoži baseń Lenki – Christiany Piniekoweje (* 1958) »Zapózdźone wótegrono starkej«, baseń Kita Lorenca (1938–2017) »Dźiwne přeměnjenje« a basnje Róže Domašcyneje (* 1951) »Njeprašej so« (za Edit Pjenkowu), »Hra z měnjatymi rólemi« kaž tež »Norje«. Poslednjej wozjewištej so z hornjoserbskim pendantom. Z nadpismom »Rybowy lěs« poćahuje so Balk na baseń Lorenca a zdobom na změny łužiskeje, serbskeje krajiny a jich ludźi. K prezentacijam-anotacijam awtora a awtorkow su dodate po fotach rysowane portrety. Hižo na stronje štyri časopisa wabi so za předstajenje serbskeje literatury pod titulom »Sorbien runoutta – Saksan itäosissa elävän slaavilaisen kansan kirjallisuuselämä on vilkasta« [Serbska poezija – Literarne žiwjenje na wuchodźe Němskeje bydlacych Słowjanow je čiłe]. A tu je přidate foto njeznateho fotografa, wubrane z knihi Rudolfa Helma »Deutsche Volkstrachten«, wudateje w Mnichowje 1932, kiž pokazuje žonu a holcu w rozdźělnymaj žarowanskimaj drastomaj z Klětna ze srjedźneje Łužicy. Balk njepřewostaji ničo připadej, mudrje rozsudźiwši, předstaji na mało stronach wobšěrne literarne tworjenje Serbow z kritiskim, ale přichilenym wóčkom.
takle pisaše Ota Wićaz wo Janje Radyserbje-Wjeli, kiž bě jeho nanowski přećel. Po slědach tutoho prócowarja podaše so 12 čłonow towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje dnja 17. junija po Budyšinje. Jeho slědy po cyłym měsće nadeńdźeš, jelizo to chceš. Na Židowje, njedaloko schodow na Hrodźiško, steješe jeho ródny dom. Dwustote narodniny by Jan Radyserb-Wjela lětsa woswjećił.Čłonojo towarstwa Přećeljo Smolerjec kniharnje na slědach Jana Radyserba-Wjele Foto: Róža Domašcyna Po šěsć stacijach předsyda towarstwa, Franc Šěn, přećelow serbskorěčneje literatury wjedźeše a jim zajimawostki ze žiwjenja wučerja, basnika, spisowaćela a ludowědnika powědaše. Čłonce towarstwa, samej basnicy, čitaštej pokazki z jeho wobšěrneho basniskeho dźěła. Radyserb chodźeše do stareje šule na Židowje. Po tym dźěłaše jako kruwar pola burow. Arnošt Bohuwěr Jakub, tehdy farar Budyskeje Michałskeje cyrkwje, je jemu na krajnostawski wučerski seminar dopomhał. Radyserb bě 1867 prěni wučer na nowej šuli na Židowje. Ale nic jenož tam, tež na Budyskim gymnaziju je wón serbšćinu podawał. Nimo toho redigowaše časopis Serbski Nowinkar, nawjedowaše spěwarske towarstwo Lumir, zběraše přisłowa a hrona, pisaše do nowin a časopisow a bě awtor dźěćacych hrónčkow, hódančkow a prěnjeje wuměłskeje prozy w serbskej rěči. Na tutym popołdnju wědźachu čłonojo towarstwa Jana Radyserba-Wjelu w swojej srjedźiznje.
RÓŽA DOMAŠCYNA
W awgusće wuńdźe w nakładnistwje Pop serbsko-němska basniska zběrka »Posledni sněh/Der letzte Schnee« Traiana Popa Traiana, z dwanaće grafikami Boženy Nawka-Kunysz. Do serbšćiny přenjesłoj staj jeho basnje Dorothea Šołćina a Benedikt Dyrlich. Tu wozjewjeny tekst je wujimk z epiloga zběrki.
Basnik a rebel, nakładnik a wupućowar, diskjokej a dźiwadźelnik, wudawaćel a redaktor.
Z tutymi a dalšimi wopřijećemi hodźi so Traian Pop Traian jadriwje charakterizować. Ja sam pak rady swojemu přećelej a koleze z gildy pisacych z wutroby přidam: Traian słuša ze swojim lěta 2002 załoženym nakładnistwom, kotremuž Pop-Verlag rěkaja, sobu k najpłódnišim spěchowarjam noweje wuchodno- a južnoeuropskeje literatury w Němskej a w tutym wobłuku mjeztym tež k spušćomnym wudawaćelam serbskeho pismowstwa. Wo tym swědča mnohe knižne a časopisne wozjewjenja słowjanskich a z tym tež serbskich awtorkow a awtorow z jeho nakładnistwa.
Wobalka zběrki »Posledni sněh/Der letzte Schnee«
W pjatym lěće noweho lěttysaca so z wulkim brodatym a dołhowłosatym Rumunčanom, rodźenym 1952 w Brașovje (němsce: Kronstadt) a bydlacym a tworjacym wot lěta 1990 w šwabskim Ludwigsburgu, zeznach na zeńdźenju eksiloweho spisowaćelskeho zjednoćenstwa PEN. Wot wšeho spočatka mje Traian překwapi ze swojim bjezposrědnym zajimom za nakromne a druhdy schowane a wosyroćene literarne krajiny Europy, tež za literaturu a wosud najmjeńšeho słowjanskeho ludu. Při tym Traian přeradźi, zo jeho wosebje tworjenje Kita Lorenca (1938– 2017) puta, zo zaměrnje sćěhuje a wobdźiwa jeho poeziju. Z přispomnjenjow wusłyšach respekt a měnjenje, zo Lorencowe basnje wusahuja z přerězneho wobłuka literarneje produkcije w Němskej; a zo z rěče serbsko-němskeho basnika duch znapřećiwjenja wuchadźa, tohorunja wěste šibałstwo, překročace mjezy pokorneho rěčenja a stajace nadutu a misionarsku rěč prědarjow w politice a medijach do prašenja.
Workshop »Giving the gift of language« w Chóśebuzu wót 21.03 do 23.03. z prof. Neyooxetom Greymorningom
Gaž zastupijoš do rumnosćow, źož prof. Greymorning wjeźo swój workshop, sy pśechwatany a pśełapjony, cogodla na kuždej tofli wise w pór smugach wobraze luźi, zwěrjetow, wěcow, rostlinow a ze wšednych situacijow žywjenja. Na prědny zaśišć njamaju te wobraze zewšym nic zgromadnego, a ceła rumosć zda se pódnurjona w chaosu. Taki prědny zaśišć pak njejo pšawy. Pśeto z kuždeju dalšneju góźinu wucby wobźělniki sebje wuwědobniju, wjele zgromadnego móžotej měś wuźenje a tyca abo njetopyŕ a mazany zec w pśestajenju do rěcy Arapaho. Profesor sam groni z pósmjejkom: Jo, komplicěrowane jo stojaś pśed tabelu, połneju wobrazkow ze wšakimi wěcami. Ale tak góle wuknjo swóju prědnu rěc (eng. first language). Wóno stoj w srjejźi dopołnego chaosa. Pódobnje ga cujo se na zachopku wjele wobźělnikow toś teje wucby. Na kóńcu źěłaŕnicki pak jo móžno wótkšyś, až kuždy wobrazk na tofli bu kradosćiwje wubrany, prezentěrujo wěstu gramatisku formu, typisku, w tom konkretnem paźe w maminej rěcy prof. Greymorninga. Chaos jo něnto pórěźony. Wucba jo se wótměła w ramiku pśigótowanja projekta ZORJA, kótaryž matej na mysli Gregor Kliem a Maksimilian Hasacki.
Njedźelu, dnja 6. měrca 2022, wotmě so Dźeń archiwow w Serbskim instituće. Mnóstwo wopytowarjow njebě cyle tak wysoke kaž posledni raz w lěće 2020, jako přichwata 50 wosobow, ale tež tutón króć bě w běhu zarjadowanja 30 ludźi přišło.
Zwjeselace bě, zo informowachu so runja poslednjemu razej tež někotři němscy wopytowarjo wo dźěławosći Serbskeho kulturneho archiwa a Serbskeje centralneje biblioteki, wosebje při prěnim programowym dypku, hdźež předstaji wotrjadnik Wito Bejmak wšelake digitalizaciske projekty a poskitki. Wón rozłoži w zwisku z DFG-projektom digitalizowanja zawostajenstwa Bogumiła Šwjele wšelake techniske móžnosće, na přikład trenowanje programow, zo bychu rukopisy spóznawali a je tranksribowali.
Dalši programowy poskitk bě předstajenje Serbskeje centralneje biblioteki a Serbskeho kulturneho archiwa. Při tym zmóžni so dźělej wopytowarstwa dohlad do magacinowych rumnosćow.Wito Bejmak pokazowaše přitomnym, kak zamóže kompjuterowy program historiske rukopisy spóznawać. Foto: Maćij Bulank
Program zakónči so lětsa zaso z filmowej zajimawostku, mjenujcy z 25 mjeńšin dołhim filmom »Pjeć wobrazow (nje)wšědneho dźiwadła« režisera Olafa Rosenberga. Je to kónčne dźěło něhdyšeje Wysokeje šule za film a telewiziju NDR w Podstupimje-Babelsbergu z lěta 1976. Njeboh dr. Toni Bruk měješe při tym poradźowansku funkciju. Dokumentaciski film pokaza we hłownym wustup Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła w Konjecach pola Kulowa a dalše sceny w Njebjelčicach a Sernjanach wo swjedźenju 30-lětneho wobstaća tamnišeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny. Při tajkich zarjadowanjach so přeco trochu nadźijamy, zo so z publikuma časowy swědk přizjewi, kotryž bě při filmje sobu skutkował. Tónraz so nadźija spjelni, něhdyša zhotowjerka maskow Budyskeho dźiwadła so spózna.
Zwjazkowu kanclerku Angelu Merkel znaje zawěsće kóždy. W decembrje 2021 je so na wuměnk podała. Mój wuměnk je so hižo w oktobrje 2017 započinał. Wjele je so w poslednich štyrjoch lětach stało. Globalna pandemija je wšědny dźeń ludźi dospołnje změniła runje tak kaž wšědny dźeń w politice. Njesćerpnosć, falowace zrozumjenje, haj, samo hida postaja skutkowanje politikarjow. Zwjazkowa kanclerka je so z tutoho kruha z wulkej kedźbnosću a dostojnosću do wosobinskeho žiwjenja rozžohnowała. Šćuwańca a wumjetowanja pak přewodźuja ju medialnje dale.
Znowazjednoćenje Němskeje je tomu přinošowało, zo smědźach ju wosobinsce zeznać a z njej wjele lět hromadźe dźěłać. Wo tym chcu tróšku powědać. Snano přinošuje k tomu objektiwny wobraz wo Angeli Merkel etablěrować.
Z wólbami do prěnjeje swobodnje woleneje Ludoweje komory NDR dnja 18. měrca 1990 buch – to bě kaž dźiw – zapósłanča CDU. Nimo někotrych kolegow z Łužicy njeznajach tehdom w Berlinje nikoho wosobinsce. Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (CDU), Demokratiski zazběh (DA) a Demokratiska socialna unija (DSU) wustupowachu we wólbnym boju jako »Alianca za Němsku«. Tuta alianca zdoby 292 ze 400 mandatow. Z toho dósta CDU 163, DSU 25 a DA štyri mandaty. Hižo na konstituowacym posedźenju frakcije CDU dnja 27. měrca w Kamjentnej žurli tehdyšeho doma SED, dźensnišim Ministerstwje za wonkowne naležnosće, bě jasnje, zo chce DSU swójsku frakciju wutworić, mjeztym zo wutwori DA zhromadnu frakciju ze CDU. Tohorunja jasnje bě, zo ma so naš zhromadny načolny kandidat dr. Lothar de Maizière z ministerskim prezidentom stać.
Wót pětka, 12. až do njeźele, 14. nowembra 2021 jo se wótměło w Chóśebuzu zwězkowe zmakanje Lichego nimskego awtorskego zwězka (Freier Deutscher Autorenverband, dalej FDA), jadnogo z awtorskich zwězkow w Nimskej. Jo to pó někotarych lětach prědny raz było. Organizator a gósćowaŕ jo było wótźělenje Bramborskeje. W jogo mjenju jo žurnalistka a awtorka Hannelore Schmidt-Hoffmann měła głownu organizaciju na starosći a jo se pytała za toś to zarědowanje zwězkarjow a pódpěrarjow ako bramborske Ministaŕstwo za wědomnosć, slěźenje a kulturu, Nimski literarny fonds, Město Chóśebuz, Žarjabnicu Sprjewja-Nysa a Zwězk serbskich wuměłcow (ZSW). Program jo stojał pód motom HEIMAT. FREMDE. SPRACHE. »Vom Limes Sorabicus zur Schwarzen Mühle, zu Krabat, den Lutkis bis zu Fürst Pückler – Slawische Sprachinseln in Deutschland« Eine literarische Sprach-Zeit-Reise der anderen Art. Tak opulentny ako jo se titel raźił, tak wobšyrny a wšakoraki jo był program zmakanja za něźi 40 cłonkow FDA ze wšakorakich zwězkowych krajow a za dalšnych akterow. Pětk a sobotu jo teke Serbska kulturna informacija LODKA, a jeje wjednica Milena Stockowa, ze stojnicu była na zmakanju prezentna.
Na swjatočnosći buštej sobotu, 16. oktobra, na žurli Budyskeho Serbskeho muzeja lětušej Myće Ćišinskeho spožčenej. Z Mytom Ćišinskeho wuznamjeništaj so Trudla a Jan Malinkec za jeju wusahowacu publicistisku dźěławosć we wobłuku serbskeho kulturneho stawiznopisa a za jeju wosebity angažement w Maćicy Serbskej, w Serbskim ewangelskim towarstwje a na narodnostnym polu. Spěchowanske myto dóstaštaj Jadwiga a Fabian Kaulfürstec za jeju mnohostronske skutkowanje na polu serbskeje rěče a kultury, za zwoprawdźenje kreatiwnych projektow a za twarjenje mostow mjez Serbami a Słowjanami. Nimo dotěrowanja a wopisma buštej myće prěni raz z čestnej jehłu spožčenej. Tule podamy wotpowědnej lawdaciji:
Lětsa steji spožčenje Myta Ćišinskeho cyle w zmysle dwojoty. Dwójce přepoda so dźensa myto – hłowne a spěchowanske – mandźelskimaj. To rědke je w našim padźe wosebitosć a česći wusahowace kulturne a slědźerske wukony.
Prěnja kniha Trudle a Jana Malinkec běše hnydom zhromadny projekt. Jako přebywaše Jan Malink 1982 w Praze na přidatnym studiju na Fakulće ewangelskeje teologije Komenskeho, wupisowaše sej w Strahovskim archiwje teksty Mikławša Andrickeho. Na zakładźe listow, literarnych a publicistiskich spisow staj mandźelskaj zajimawu dokumentarisku knihu wo serbskim spisowaćelu a katolskim duchownym zestajiłoj. Lěta 1988 w LND wudata kniha Zrudoba to běše a nadźija skića zdobom dohlad do socialneho, narodneho a nabožneho žiwjenja w serbskich katolskich wsach na proze 20. lětstotka.
Wulka fotowa přehladka We wokomiku. Fotografija ze Sakskeje a z Łužicy, kotraž přewjedźe so 2017 w Zhorjelskej kejžorskej woborje a hdźež běchu twórby 40 awtorow widźeć, bě za Jürgena Maćija nastork, so ze skutkowanjom delnjo- a hornjołužiskich fotografow bliže rozestajić a swójsku wustajeńcu z katalogom přihotować. Tuchwilu we Wuchodosakskej wuměłstwowej hali w Połčnicy pod titulom Takle widźane. Fotografija a fotografika z Łužicy wustajene fota maja wšitke někajki poćah k łužiskemu regionej, pak dokelž su so wotpowědni fotografojo we Łužicy narodźili, tu bydla abo so fotografisce z kónčinu rozestaja.K wustajeńcy je so přewodny katalog wudał, kotryž je Isa Bryccyna wuhotowała.Tak mnohostronska kaž je tudyša krajina, tak mnohostronske su rukopisy a wobjednawane temy zastupjenych wuměłcow. Dohromady 20 fotografow wšelakich generacijow je Jürgen Maćij narěčał a jich prosył, zo bychu so z někotrymi dźěłami wobdźělili. Wuměnjenje bě, zo wustupuja profesionelnje jako fotografojo w zjawnosći a ze swojimi fotami něšto bytostne rjec maja. Při tym je Jürgen Maćij jako kurator tež na tematisku wuwaženosć dźiwał. Widźeć su krajinowe wobrazy a slědy, kotrež su ludźo w njej zawostajili, portrety, ale tež architektoniske wosebitosće. Tak skići so wopytowarjam wustajeńcy diwersny wobraz žiweho a so stajnje měnjaceho regiona, kotryž dokumentuje na swoje wašnje wuwiće zašłych lětdźesatkow. Tule zastupjeni su Sven Abraham, Maćij Bulank, Gerald Große, Bernd Hanke, Anne Hasselbach, Frank Höhler, Thomas Kläber, Matthias Körner, Georg Krause, Marcel Noack, Jan Oelker, Gerd Rattei, Evelyn Richter, Matthias Rietschel, Olaf Rößler, Matthias Schumann, Klaus-Dieter Weber, Matthias Weber, Jan Wenzel, Franz Zadniček a Jürgen Maćij sam. Zajimcy móža sej wustajeńcu w Połčnicy hišće hač do 7. nowembra wobhladać.
KATRIN ČORNAKEC
Sobotu, 4. septembra, su kazali Spěchowańske towaristwo Annahütte z. t. a organizatory wokoło Beatrix a Ton Kerstenoweju pód motom Leben auf Kohlen. LiteraturLandschaftLausitz k literariskemu parcoursoju pó nakšomnem industrijowem sedlišću Annahütte/Zdźark pla Złego Komorowa. Wótpołdnja jo mógał publikum w běgu tśich góźinow drogowaś k šesćim městnam a tam słyšaś regionalne, weto zewšym nic banalne literariske a dokumentariske teksty. Rownož njesłuša sedlišćo oficialnje wěcej do serbskego sedleńskego ruma, dopomina toflicka w sedlišću ako teke online Wikipedia na pśemjenjenje nimskego mjenja Serchen pśez nacistow. Na zarědowanju wšak jo było wjele to grono wó Serbach a jich žywjenju z wugelom.
W tśi rěcach doma – pód toś teju temu jo cytała w Henriettowej cerkwi Lenka (Christiana Piniekowa, * 1958) swóje basni a jo mimo togo pśedstajiła basni Kita Lorenca (1938–2017) wósebnje ze 1960tych lět w serbskima a nimskej rěcy wó pódrubanej a pódrězanej góli za wugel, wó jamach a wó domorodnej serbskej rěcy. Rozmysliwe a glědajucy na klimowu změnu nadalej aktualne teksty su publikum wjelgin gnuli. We wjelbje pód cerkwju jo cytała Andra Schwarz (* 1982), póchadajuca z Górneje Łužyce, kenž jo wužywała w swójich tekstach zdźěla górnoserbske rěcne pasaže ako dopomnjenje na swóju serbsku staru mamu z Michałkow/Michalken (GŁ).
Što wučinja wšědny dźeń žonow w Kamerunje? Što jich zaběra? Z čim so bědźa? To móžachu zajimcy na přehladce »Kamerun z wočemi tysac žonow« w Korzymskej galeriji FLOX dožiwić, hdźež pokazachu so fota kamerunskich maćerjow, hospozow, staruškow a młodych žonow w městach a na wsach. Wustajeńcu na starosći měłoj stej jeje majestosć Esperance Cadé, mać krala w Baffoussamje, a Aimée Nguemtchueng, doktorandka na Uniwersiće Yaoundé a na Wysokej šuli Žitawa/Zhorjelc.Aimée Nguemtchueng, jedna z iniciatorkow wustajeńcy Foto: Axel ArltWonej stej ze žonami rěčałoj, fota zhotowić dałoj a je komentujetej. Žony w Subsaharje wobsedźa jeničce jedyn procent wšeho zamóženja, produkuja pak dwě třećinje wšěch ratarskich wudźěłkow. Wone su pupk towaršnosće, sylne, angažowane a wojuja wo to, zo bychu swoje swójby zežiwili a swojim dźěćom šulske kubłanje zmóžnili. Wšelake wobrazy pokazuja diwersitu kraja, kotraž so mjez druhim w tym pokazuje, zo eksistuja po cyłym Kamerunje 240 do 320 wšelakich rěčnych skupinow. To wosebite je, zo podawaše wustajeńca wid znutřka, žadyn z cuzymi wočemi barbjeny swět – rólu žony Kameruna mjez tradiciju a modernu, jich bój, wšědny dźeń, starosće a nadźije. Wot kamerunskich, sakskich, šleskich a čěskich wysokich šulow zhromadnje přihotowana wustajeńca ma skrućenju partnerstwa z Afriku, wosebje z tamnišimi žonami słužić. Nastate fota, kotrež wuprudźeja poetisku móc, pak pohnuwachu Aimée Nguemtchueng basnje napisać, kotraž na wotewrjenju wustajeńcy přednjese. K tomu čitachu so na zarjadowanju němske přełožki. Róži Domašcynej stej so dwě wosebje zalubiłoj a je jej do serbšćiny přenjesła (hlej předchadźacej stronje).
KATRIN ČORNAKEC
W Budyskim Serbskim muzeju přewjedźe so tuchwilu wosebita wustajeńca »machot časa – wot běłeho k čornemu« z twórbami Maje Nageloweje. Wustajene su rysowanki a grafiske łopjena předewšěm zašłych lět. Njedźelu, 18. julija 2021, je wuměłča sama zajimcow po wustajeńcy wodźiła. Kaž Nagelowa rozłoži, móžeše so za čas korony na wosebite wašnje na swoje tworjenje koncentrować. Tak nasta mjez druhim wobraz »Maria«, hdźež so składnostnje konferency, kotraž so lětsa přewjesć ma, z Marju Grólmusec rozestaja. Hewak wobjednawa wustajeńca to wšědne a njenapadne. Wo tym swědči tež 44 dnjow wopřijacy dźenik, nastaty w dobje pandemije, hdźež je w ramiku koronastipendija kóždy dźeń wšědnu wěc rysowała: najprjedy cyle realistisce, potom z tušu a skónčnje w swobodnej interpretaciji. Tute dźěła so prěni króć zjawnje prezentuja. Při tym je wašnje dźěłanja wuměłče jasnje spóznać: »Wuchadźišćo je pola mje stajnje rysowanka, štož widźu a z wočomaj zapřimnu a pozdźišo do swojeje formoweje rěče přełožuju. Za to sym swoje systemowe figury wutworiła, kotrež do rysowankow zapřijam. Při molowanju jako tajkim je pak tež gestika ruki wažna.«


text:
2020
Serbski sejm zetka so na přichodne posedźenje online
Přichodne posedźenje Serbskeho sejma wotmeje so zaso online ...
Dale čitać Serbski sejm zetka so na přichodne posedźenje online
Próstwu wo spěchowanje na Załožbu za serbski lud zapodało
Jako spěchowanske towarstwo je zapodało SMY z. t. k podpěrowanju dźěła Serbskeho sejma na Załožbu za serbski lud próstwu wo institucionelne spěchowanje jednaćelnje ...
Dale čitać Próstwu wo spěchowanje na Załožbu za serbski lud zapodało
Serbski sejm: Peticiski wuběrk a plan 2021
Serbski sejm přewjedźeše 14.11.2020 swoje 18. pósedźenje a to jako wideo-konferencu ...
Serbski sejm zakónči z wopytom Domowiny prěnje rozmołwne koło k statnemu zrěčenju ze Serbami
Dnja 31. awgusta zetkachu so na iniciatiwu Serbskeho sejma zastupjerjo wuběrka „wustawa/prawo“ w Budyskim Serbskim domje ze zastupjerjemi Domowiny ...
Dale čitać Serbski sejm zakónči z wopytom Domowiny prěnje rozmołwne koło k statnemu zrěčenju ze Serbami
Nadźija za serbske wosady při planowanej strukturnej reformje
16. julija rozwołwjachu so zastupjerjo Serbskeho sejma w Hodźiju/Göda ze zastupjerjami ewangelskeje wosady, Serbskeho wosadneho zwjazka, sakskeho Krajneho cyrkwinskeho zarjada a ze superintendentom cyrkwinskeho wobwoda wo wuskutkach planowanych cyrkwinskich strukturnych reformow na serbske cyrkwinske žiwjenje ...
Dale čitać Nadźija za serbske wosady při planowanej strukturnej reformje
Miłoraz dóstanje přichod
Před krajnym sejmom w Drježdźanach je so wotměła 30.06.2020 manifestacija wobswětowych zwjazkow za zdźerženje wot wudobywanja brunicy wohroženych sakskich wsow Miłoraz, Obertitz a Pödelwitz ...
Serbski sejm nimo přestawki dale dźěła
Po wusadźenju zjawnych posedźenjow Serbskeho sejma wotmě so dnja 13.06. znowa prezencne posedźenje we Wojerecach ...
Po Ralbicach a Worklecach přindu Bórkowy (Błota) a Hodźij
Serbska wučba dyrbi zawěsćena być za wšitkich šulerjow a za wšitke šulerki!
Dale čitać Po Ralbicach a Worklecach přindu Bórkowy (Błota) a Hodźij
Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow
Serbski sejm wita, zo chce so nětkole tež Serbska rada při Sakskim krajnym sejmje za to zasadźeć, zo so w přichodnym šulskim lěće wutworitej dwě pjatej rjadowni na Serbskimaj wyšimaj šulomaj we Worklecach a Ralbicach ...
Dale čitać Serbski sejm podpěruje šule, staršich, Domowinu a Serbsku radu při zawěsćenju serbskeje wučby za wšěch Ralbičanskich a Worklečanskich šulerjow
Katólscy a ewangelscy Serbja wuradźuja wo swojej nuzy dla pobrachowacych cyrkwinskich strukturnych reformow
Dnja 12. měrca 2020 zetkachu so w Njebjelčicach zastupjerjo ewangelskich a katólskich serbskich wosadow ...
Dale čitać Katólscy a ewangelscy Serbja wuradźuja wo swojej nuzy dla pobrachowacych cyrkwinskich strukturnych reformow
Wuradźowanje Serbskeho sejma w Huštanju
Sobotu, 29.02.2020 je so schadźował Serbski sejm w delnjołužiskim Huštanju (Wüstenhain) na žurli kofejownje Kśišowka ...
Serbski sejm podpěruje serbskich křesćanow při zdźerženju a wuwiću jich wosebiteje situacije a jich rěčnych rumow w cyrkwinskich wosadach při planowanych sturkturnych reformach
Na próstwu serbskich wosadnych z Hodźija wobroći so Serbski sejm na wjednistwo Ewangelskeje krajneje cyrkwje Sakskeje ...
Dale čitać Serbski sejm podpěruje serbskich křesćanow při zdźerženju a wuwiću jich wosebiteje situacije a jich rěčnych rumow w cyrkwinskich wosadach při planowanych sturkturnych reformach
Pressekonferenz in Dresden: 1 Jahr Serbski Sejm - 1. Schritt zur Selbstbestimmung des sorbischen/wendischen Volkes
Nach einem arbeits-, aber auch erfolgreichen ersten Jahr der Arbeit der ersten frei gewählten Volksvertretung der Sorben/Wenden stellen sich Vertreter des Serbski Sejm am 20.02.2020 den Fragen der nationalen und internationalen Presse ...
Dale čitać Pressekonferenz in Dresden: 1 Jahr Serbski Sejm - 1. Schritt zur Selbstbestimmung des sorbischen/wendischen Volkes
„Jedne lěto Serbski sejm“ w Njebjelčicach
Am Donnerstagabend versammelten sich im Gemeindezentrum in Nebelschütz rund 40 ...
Na přeprošenje wyšeho měsćanosty Rolanda Dantza wotewri Serbski sejm swoje prěnje posedźenje lěta 2020 w Kamjencu
18. januara 2020 schadźowaše so Serbski sejm na přeprošenje Kamjenskeho wyšeho měsćanosty w radnicy Lessingoweho města na zapadnej kromje serbskeho sydlenskeho ruma ...
Dale čitać Na přeprošenje wyšeho měsćanosty Rolanda Dantza wotewri Serbski sejm swoje prěnje posedźenje lěta 2020 w Kamjencu


text:
Birma
Birma (Myanmar, Mjanma, Zwjůnzek Birmański – Zwjůnzek Myanmar) – państwo pouožůne we Azyji Pouedńowo-Wschodńij, nad Zatokům Byngalskům a Mořym Andamańskym. Grańičy s Bangladešym, Indjami, Chińskům Republikům Ludowům, Laosym a Tajlandyjům. Wjynkše mjasta: Rangůn, Mandalaj, Basejn.
Mjano[edytuj | edytuj zdrzōdło]
Jůnta wojskowo we 1989 r. přijůnua Myanmar (Zwjůnzek Myanmar) kej nowe mjano kraju. Skuli tygo co zmjana ta ńy zostoua zaaprobowano bez žodyn uorgan ustawodawčy Birmy, nowe mjano ńy je uznowane bez wjynkšość krajůw. Zaakceptowůua je nale UoNZ.