text:
Zapozdźena dóńdźe z Texasa powěsć do Łužicy, zo je 21. julija 2018 we Winchesteru blisko Serbina w starobje 89 lět zemrěł germanist dr. Joseph Wilson. Rodźeny 11. oktobra 1928 w Houstonje studowaše na Rice University w ródnym měsće němčinu, šwedšćinu kaž tež starogermaniske rěče a literaturu. Studij pokročowaše w Stockholmje. Po promociji na Stanford University w Kaliforniskej wučeše wot lěta 1954 do 1998 na Rice University w Houstonje rěče. K jeho wědomostnym publikacijam słušeja studije wo němskej a starogermaniskich rěčach a wo texaskej němčinje.Joseph Wilson 1992 w swojej dźěłarni na Rice University Foto: Trudla MalinkowaZe Serbami w Texasu zezna so Joseph Wilson přez mandźelsku Adele Herbrich, kotraž bě jako potomnica serbskich wupućowarjow na farmje we Winchesteru pola Serbina wotrostła. Zajimujo so za rěč a stawizny małeho słowjanskeho luda přiswoji sej wón zakłady serbšćiny. W 1980tych lětach započa wo serbskich předmjetach slědźić a publikować. Tak spisa nastawk wo serbskimaj narownymaj kamjenjomaj w Serbinje a Starej Wardźe. Do »Dictionary of the Middle Ages«, wudateho 1982 w New Yorku, přinošowaše hesło »Wends«. Sćěhowachu dalše nastawki, mjez druhim wo dźenikomaj, kotrejž běštaj farar Jan Kilian a August Haak 1854 za čas swojeho přejězda přez Atlantik na płachtaku »Ben Nevis« pisałoj. W studiji »Wendish to German to English« z lěta 1988 rozłoži dwójnu asimilaciju, kotruž běchu Serbja w Texasu přešli. Zwěsći, zo bě so w Serbinskej cyrkwi pozdźišo hač we wokolnych němskich sydlišćach jendźelšćina z hłownej rěču stała, štož pohnu jeho k zwěsćenju, zo bě Serbin »najbóle němske město w Texasu«. 1996 wopisowaše w Rozhledźe »Dźensniše žiwjenje potomnikow Serbow w Texasu«.
Wjele lět wěnowaše so přełožowanju Serbinskich cyrkwinskich knihow. Z wědomostnej dokładnosću přenjese rukopisne němske zapiski fararjow Jana a Hermana Kiliana wo křćeńcy, konfirmaciji, zmandźelenju a smjerći wosadnych do jendźelšćiny. Křćenske a konfirmaciske registry wuda Serbinska wosada jako knihi, kotrež słuža dźensa zajimcam jako zakład za swójske slědźenja. Dale přełoži žiwjenjoběhi zemrětych wosadnych, kotrež bě Jan Kilian w prěnich lětach serbsce napisał a k wopomnjeću na kemšach přednjesł. Pokazki z nich bě Joseph Wilson 2004 w Rozhledźe wozjewił.
▶ Wuznamjenjenja Domowiny
5. oktobra přepoda předsyda Domowiny Dawid Statnik w Budyskim Serbskim domje Myta Domowiny a Čestneho znamješka Domowiny. Z Mytom Domowiny wuznamjenichu so Bjarnat Rjentš z Chośebuza, Hilža Mehrowa ze Sulšec a Alena Kubánková z Budyšina. Myto Domowiny za dorost spožči so skupinje Deyzidoxs kaž tež skupinje Berlinska dróha. Čestne znamješko Domowiny dóstachu Resi Lotrina z Hochoze, Sybila Bertramowa z Kózlego, Doris Heincowa ze Žylowa, Daniel Wjenk ze Smjerdźaceje, Pětr Korjeńk z Pančic-Kukowa, Milan Hrabal z Warnoćic, Cyril Pjech z Berlina, Lucian Kaulfürst z Budyšina, Jan Wawrik z Chrósćic a Lukaš Novosad z Prahi.
▶ Spomnjeśe na Mjertyna Gryza
W Hochozy su 6. oktobra na iniciatiwu Marije Elikowskeje-Winkleroweje wótekšyli wopomnjeńsku toflu za serbskego ceptarja a kjarližarja Mjertyna Gryza (1818–1878), kótaryž jo se w Hochozy naroźił. Gregor Wieczorek jo wó Gryzu pśednosował, Dolnoserbski sekstet a dujarski ansambel picańskeje wósady stej swěźeńske zarědowanje muzikaliski wugótowałej, zaklincali su kjarliže na teksty Gryza.
▶ MENS w Bratisławje
W lětomaj 2016/17 přepodachu so Serbskemu muzejej w Budyšinje najwšelakoriše dary, z kotrychž běchu někotre z koncepciju a wuhotowanjom wosebitych wustajeńcow zwjazane.
Tak dósta Serbski muzej w lěće 2016 po jubilejnej wustajeńcy składnostnje 80. narodnin wuměłca Eberharda Petersa z Běłeje Wody mólbu a dwaj rězaj z repertoira jeho wuměłskeho tworjenja. Eberhard Peters, kotryž narodźi so 7. julija 1936 do swójby škleńčerja, dósta wukubłanje w naročnym rjemjesle škleńcoweho grawera w Hornjołužiskej škleńčerni w Běłej Wodźe. Nimo swojeho powołanja wuknješe zdobom rysowanje a molerstwo. Wosebity wliw wukonještaj při tym jeho wučerjej, rodźeny Zhorjelčan a wuměłc Kurt Heinz Sieger a serbski tworjacy wuměłc Jan Buk. Petersowa mólba »Braška« z lěta 2010 (acryl na drjewje) je jedne z jeho studijnych dźěłow wo formach Slepjanskich narodnych drastow. Jeho linolowej rězaj »Spielt auf« (1987) a »Offenes Tor« (1986) pokazujetej porno tomu rozestajenje wuměłca z temami wokoło narodnych drastow, nałožkow, straty domizny, wudobywanja brunicy a ničenja přirody.
Składnostnje wosebiteje wustajeńcy »Wotmolowane« dari w lěće 2016 Wolfgang Poldrack z Mišna Serbskemu muzejej historiske fotowe dokumenty z herbstwa fotografa Alwina Poldracka (1887–1928) z Hodźija. Jedna so přewažnje wo pohladnicy a staru wizitnu fotografiju, kotrež buchu do koncepcije wustajeńcy integrowane. W času wustajeńcy přepodachu so muzejej dalše fotowe dokumenty kaž historiski wobraz młodeje žony w serbskej katolskej narodnej drasće z lěta 1890, kotryž nasta w Budyskim atelieru Süß (darićel Lutz Spieler, Budyšin). Tež dopomnjenskej wobrazaj kaž na přikład wobraz wulěta Njebjelčanskeje šulskeje rjadownje do Sakskeje Šwicy 1914 (darićel Boris Wuješ, Budyšin), abo wobraz jako dopomnjenja na čas wojerskeje słužby z lěta 1900, kotryž pochadźa ze zawostajenstwa Marije Šustrec z Hórkow, wobohaćitej zběrku fotografijow. Přechod wot čorneje k běłej njewjesćinskej drasće dokumentuje fotografija serbskeho ewangelskeho kwasa wokoło lěta 1900 (darićelka Ingeborg Brendler, Budyšin). Zajimawe su tež 32 sceniskich wobrazow wot kameramuža Güntera Biedermanna k DEFA-krótkofilmej »Rockenstock und Zamperstrauß« z lěta 1954, kotrež přepoda 2017 Inge Biedermann z Podstupima. W konwoluće dokumentow z herbstwa swójby Richarda Jauricha z Drježdźan namaka so originalny portret prof. dr. Arnošta Muki z wěnowanjom jeho sotry Rejzy Jaurichoweje składnostnje jeho 70. narodnin 10. měrca 1924. Arnfried a Erika Michalk z Malešec přepodaštaj fotowe dokumenty, kotrež zwobraznjeja dopomnjenki na šulski čas z lěta 1910, rejowanski bal 1900, swójbne portrety wokoło lěta 1890 a dźěłaćerjow při dźěle w skale w lěće 1909. Čornoběłe abo pisane pohladnicy z narodnymi drastami, kotrež buchu wot Ericha Schutta z Choćebuza, Steffena Langi z Budyšina a Rolfa Langematza zhotowjene, dósta Serbski muzej tohorunja 2017.
Muzeje su w prědnem rěźe institucije, źož se systematiski zběra na dobro cełeje ludnosći, dokulaž objekty, kótarež se do muzeja dawaju a se w njom wobchowaju, njejsu wěcej priwatne. Wóni su towarišnosći pśistupne, teke pón, gaž njejsu we wustajeńcach wiźeś.
Eksponaty pśidu pak pśez nakupi abo ako dar a pśepodaśe do muzealneje zběrki. My howko w chóśebuskem Serbskem muzeju mamy tu wjeliku gluku, až se pśecej zasej drogostki do muzeja darje, dokulaž wiźe swój dar eksplicitnje ako wobogaśenje dolnołužyskeje kultury. To smy nazgónili wósebnje pó wótwórjenju našogo muzeja w lěśe 1994 a wušej togo se to stanjo cesto pó wósebnych wustajeńcach, źož se wěsta kulturnohistoriska tema bližej pśedstajijo. Luźe pak teke mimo wósebneje góźby objekty do muzeja dawaju, dokulaž wěźe, až se porědnje wobchowaju a zjawnosći pśistupne wóstanu.
Tak běšo to tež pla źiśisyna Bogumiła Šwjele, kněza dr. Dietera Šwjele (lětnik1941) z Essena. Wón jo se rozsuźił, drogotne eksponaty z derbstwa Bogumiła Šwjele do Chóśebuza, do Serbskego muzeja dariś, dokulaž muzeje su žywe pśez to, až originale wobsejźe a pokazuju. W lěśe 2016 jo nam fyzikaŕ dr. Šwjela pśepódał wólejowu mólbu wót Fryca Latka »Portret Bogumiła Šwjele«, (kenž som se pśed lětami za Latkowu wustajeńcu wupóžycyła). Nastaśe togo wobraza smy tencas hyšći na lěto 1936 wótšacowali. W rozgronje z nim jo se dopomnjeł, až ma we zawóstajonem derbstwje něźi hyšći to foto, pó kótaremž jo mólaŕ Latk portret mólował. Zajmowana nad originalnym fotom, jo dr. Šwjela naraźił, tež za dalšnymi fotami pytaś, ako by do chóśebuskego muzeja se góźeli. Tak jo drugi wjelicny dar do muzeja pśinjasł: fotowy album ze 60 originalnymi fotografijami ako na pś. wšake portrety Bogumiła Šwjele, familijowe fota, portrety rownikow ako wót Mata Kosyka z pósćenim, Arnošta Muki, Wylema Nowego, Oty Wićaza, ceptarja Fryca Knochy, dešańskich wejsanarjow a dalšnych serbskich wósobinow. Do albuma słušaju teke póglědnice, kenž jo B. Šwjela na źiśisyna pisał. Wjelgin wužytne su pśipiski k fotografijam, aby mógali je pšawje zarědowaś. Wurědna drogostka jo tež originalna jězdna dowólnosć B. Šwjele z lěta 1911.


c: text/html

text:
Medijowe wózjawjenja (archiw)
Kuratorium Myta Ćišinskego se zmakał
Budyšyn,
Myto Ćišinskego 2021 pósćijo se Trudli Malinkowej a Janoju Malinkoju za jeju pśesegajucu publicistisku źěłabnosć na pólu serbskich kulturnych stawiznow a jeju wósebny angažement we wědomnostnem towaristwje Maćica Serbska, w Serbskem ewangelskem towaristwje ako teke za jeju politisko-narodne statkowanje.
To jo rozsuźił kuratorium k pśepowdaśeju Myta Ćišinskego na swójom pósejźenju dnja 22. junija 2021 w Budyšynje.
Spěchowańske myto Ćišinskego 2021 pósćijo se Kaulfürstojc Jadwize a Fabianoju za jeju angažěrowane a wjelebocne statkowanje na pólu serbskeje rěcy a kultury, za zwopšawdnjenje kreatiwnych projektow kaž za woplěwanje póśěgow mjazy Górneju a Dolneju Łužycu a k słowjańskim susedam.
Myto Ćišinskego dotěrujo se z 12.000,00 euro, Spěchowańske myto Ćišinskego ze 4.000,00 euro.Wobej myśe pósćijotej se z wopismom a cesnej uglicku z portretom Ćišinskego.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
27 zdjęć w galerii
Drelowo na Rockowo! (14 maja 2022)
Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk) Drelowo na Rockowo! Nucklearwinter - The United Tears - Powietrze (fot. Paweł Stefaniuk)


text:
CZYSTY LUFT - SILESIA POD BŁĘKITNYM NIEBEM
"Silesia pod błękitnym niebem" - tako zmianowany uostoł nowy projekt, kery mo poprawić jakość luftu u nos. Bydům forszukůnki a nowe technologie. Wszysko po to, coby żyło sie u nos jeszcze lepij.
22 stycznio podszrajbowne uostało porozumiyniý miyndzy śląskim wojywůdztwym a Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. Dziynka tymu sztartnie projekt zmianowany "Silesia pod błękitnym niebem", we kerym 100 mln zł przeznoczůnych je na zrychtowaniý technologi ôchrůny strzodowiska a luftu.
Taki krok niý mo co dziwować, toć co chwila sie godo ô smogu, pyłach a inkszych rzeczach, kere trujům nosze zdrowie. Beztuż trza niý ýno badać efekt, nale tyż wejrzeć sie na prziczyna a przirychtować uozwiůnzania, kere pomogům ôchrůnić strzodowisko a nosze zdrowie.
Jako Padali Michał Gramatyka - Wicymarszołek śląskigo wojywůdztwa - je mocka czynnikůw takigo stanu rzeczy, jednako podstawowym je to, czym polymy w doma ai transport drůgowy. Bezto mo być zbajslowany ekstra manszaft, kery zbado wszysko jeszcze roz a przirychtuje propozycje polepszynio cołkij sytuacje.
Bydům tyż forszukůnki a nowe technlologie, dziynka kerym nosz regůn bydzie umioł sie dalij uozwijać ze spozorowaniym sie na strzodowisko. Beztuż w ramach projekta ôgłoszůne uostanům kůnkursy a prziznowane bydům granty dlo tych, co take technologie a uozwiůnzania bydům ôpracowywać a wdrożać.
HAJCUJYMY - NIÝ TRUJYMY - CZYLI AKCJO WE TARNOWSKICH GŮRACH
We Tarnowskich Gůrach sbajslowali nowo akcjo zmianowano "Hajcujemy - Nie Trujemy", keryj cwekym je lepszy luft we sztadzie. Cuż sie dziwować, kej nawet jak niý ma fest zima, to normy smogowe sům niý roz przekroczane.
Ô tym, co smog, pyły a roztomajte inksze zwiůnzki chymiczne, kere můmy we lufcie ôd polynio bele czym, sům trujůnce dlo ludzi, to chyba niý trza juże żodnymu godać. Beztuż niý ma co czekać na lepsze czasy, ýno trza sie brać do roboty. A przinajmij ze takigo założynio wyłażům we Tarnowskich Gůrach, kaj sbajslowali akcjo "Hajcujemy - Nie Trujemy".
Jako tublikujům nům Arkadiusz Czech - bergmajster tego sztada, ta akcjo mo za cwek wyznoczyniý placy ze nojgorszym luftym a nojlepszym, a bezto zrychtowaniý mapy sztada, na keryj to wszysko bydzie pokozane. Chcům tyż zachyncić ludzi do proekologicznego zachowanio, bo wercić sie to bydzie wszyskim. A jako dodowajům, ô ta ekologio werci sie dbać, bo chocioż kejsik niý bůło takij świadůmości jak teroski, to nojbarzi nosze dziołania pomiyniajům strzodowisko, we kerym żyjymy.
Beztuż zrychtowany uostoł tyż EkoPatrol, kery te pomiary bydzie robić. Jako pedzieli nům Marcin Głodniok ze GIG, tyn ekopatrol to auto na sztrům, we kerym je aparatura do mierzynio a furgajůnco platforma. Auto bydzie jeździć po sztadzie a mierzyć wszyndzie luft. We rejůny kaj tyn luft je nojgorszy bydzie lecioł drůn, czyli ta plaftorma, kery barzi dokładnie wychyci tych, co tak smyndzům do luftu.
Przi tymu bydům jednako tyż certyfikaty tam, kaj luft je nojczystszy. Coby pokozać, iże ô ekologio werci sie dbać, nale przi tymu wszyskimu zachyncić ludzi do dbanio ô jejich włosne zdrowie we zdrowym strzodowisku.
SPOLARNIA WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ - NARAZIE UZDANIÝ COFNIYNTE
Chocioż we Urzyndzie Sztada uzdali, coby we Rudzie Ślůnskij postawić spolarnia harmozi, to narazie ij niý bydzie. Wszysko skuli tego, co Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzdało, iże uzdaniý ô jejij postawiyniu je felerne.
Uzdaniý Wicyprezydynta Sztada ô postawiyniu spolarni harmozi we Rudzie Ślůnskij uostało blank uchylůne bez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Cołko sprawa do SKO zgłosiůły Ferajna Rudzianie Razem ai Towarzistwo na Rzecz Ziemi. A jako tublikujům Wioletta Nowak ze Ferajny - raduje ich to, co wtoś doł sie pozůr tyż na głos samych miynszkańcůw, podle kerych ta inwestycjo bydzie miała wpływ na lokalno przestrzyń.
Podle uzdanio SKO, wszysko trza napoczůńć jeszcze roz, bo sprawa miała za dużo felerůw ai niý wziyna wszyskich czynnikůw pod uwaga. Bezto niý můgła być dalij realizowano. We Sztad Urzyndzie niý zgodzajům sie tak blank ze tym ôswiadczyniym, jednako padali, co weznům jeszcze roz wszysko pod lupa a wejrzům na ta sprowa na nowo.
Jaki z tego bydzie efekt? Narazie do kůńca niý wiadůmo, jednako i same miynszkańce niý sům tak blank pewni, eli ta cołko idyjo ô polyniu harmozi we Rudzie Ślůnskij, bydzie dlů nich tako dobro. Jako sami spůminajům niý roz je tak, co sztad zamiast mieć z tego jakiś profit, to musi jeszcze do tego dopłocić. We cołkij tyj haji niý wolno sie tyż przepůmnieć ô nojwożniyjszyj rzeczy, czyli ôchrůnie strzodowiska a bezto i noszym zdrowiu.
KRYTE BADY NA FRYNIE - WYRYCHTOWANE NA NOWO
Na Frynie we Rudzie Ślůnskij wyrychtowane uostało kryte bady. Dziynka tymu po poru miesiůncach roboty idzie teroski juże iś na blank nowe bady, kere je jednym ze poru takich we Rudzie Ślůnskij. Zoboczcie sami.
We Rudzie Ślůnskij na Frynie můmy bady, kere jeszcze jakiś czos tymu poleku przestowało wyglůndać fajnie. Teroski jednako po wyrychtowaniu nazod je atrakcijne, moderne a co nojwożniyjsze ôdymkniynte dlo wszyskich.
Cołki rychtůng to niý ýno elewacjo, bo jako padali nům Piotr Janik - Noczelnik Wydziołu Inwestycyj Sztad Urzynda - wymiyniůne sům tyż ôkna, przeniesiůne wejście ai zrychtowane ułatwiynia dlo niýpełnosprownych. Jako dodowajům Tomasz Kuras - Kerownik tego Bady - rajn tyż je mocka pomian, bo ôbůlůnych uostało pora ścian, siyń ôdświyżůno ai dylůwka na nowo zrobiůno.
Przi tymu wszyskimu bůła tyż zrealizowano dodatkowo inwestycjo, kero mo dać szporůnek. Zainstalowano uostała fotowoltaika. Skuli zaś prakticznego podyńścio cołko jejij kůnstrukcjo zrobiůno uostała tak, coby zrobić z nij wiata parkingowo. Jako widać do sie i prakticznie i nowoczyśnie.
A wszysko to fajnie a na nowo ôświytlůne ai ze kamerami to wahowanio. To jednako niý kůniec planůw, bo coby lecyj bůło důńś abo dojechać do bady, przirychtowano mo tyż być nowo drůga.
PLANETARIUM ŚLŮNSKE - BYDZIE ZRYCHTOWANE NA NOWO
Mocka z nos wiy, co te Planetarium je, a mało wto pamiynto jak je stawiali. Beztuż teroski czos na rychtůng, coby na nowo můgło być atrakcijne dlo wszyskich miynszkańcůw noszego regiůnu.
Planetarium Ślůnske, kere můmy juże wiyncyj jak 60 lot doczkało sie w kůńcu na rymůnt. A zrychtowane mo być bezmaś wszysko, ôd samego stawiynio, aże po sprzynt, kery je tam wykorzystywany. Wszysko wyńdzie na wele 99 mln zł, ze czego kajś 82,5 mln bydzie ze Europyjskij Unie, Regiůnal Programa Ôperacyjnego Śląskigo Wojywůdztwa a reszta důńdzie ze kasy wojywůdzkij a Budżeta Państwa.
Jednako taki rychtůng je potrzebny, bo jako tublikujům Lech Motyka - Dyrehtor Planetarium Ślůnskigo we Katowicach - teroźnie je tam wykorzystywano nojstarszo na świecia aparatura tego typu. Jako pedzieli nům tyż Jarosław Juszkiewicz - ze Planetarium Ślůnskigo - cołke stawiyniý bydzie tyż uozbudowane a dziynka tymu Planetarium zysko nawet 2,5 tyś. m2.
A chocioż taki rychtůng to bydzie niý mało rewolucjo, to Planetarium dalij bydzie kludzić swoje dziołania. Jednako bydzie to bez tyn czos mobilne mikroplanetarium, ze kerym bydům jeździć po szulach, a tam, kaj bydzie ôkazjo a chyńć - jako tublikujům Wojciech Saługa - Marszołek Śląskigo Wojywůdztwa.
Cołki kształt nowego Planetarium nadajům mu architekty wyłůniůne we kůnkursie, a bezto mo łůn być niý ýno nowoczysny, nale tyż funkcjůnalny a przi tymu szykowny. A jako pedzieli nům tyż Jarosław Juszkiewicz, po rychtůngu pudzie niý ýno prziłazić na seanse, nale tyż zoboczyć jako czowiek czuje sie we gorkim klimacie, jako wyglůndo rajn we Ziymi abo na żywo wejrzeć sie na pogoda we cołkim welcie. Jednako przi tym wszyskim Lech Motyka spůminajům, co niý be to Park Nauki, jakich můmy juże poleku hołda. Bydzie to coś inkszego, co jak ôd 1955 bůło atrakcijne do tera, tak bydzie bez nastympne lata do nowych pokolyń.
POLONIA BYTŮŃ URATOWANO - BYTOMSKI SPORT NIÝ BYDZIE LIKWIDOWANO
Firma Bytomski Sport niý býdzie zlikwidirowano. Tak uzdali rajce Sztad Rady we Bytůniu. Wszysko po to, coby ratować niý ýno Polonia Bytom, nale tyż cołki szport we sztadzie.
Ô zlikwidirowaniu fýrmy Bytomski Sport bůło juże bezmaś uzdane. Jednako napoczła sie batalio, coby uratować bytůńske szport kluby. I udało sie. Na sesyji Sztad Rady we Bytůniu uzdane uostało, coby uostawić a nawet doinwestować szport we Bytůniu. Jednako jako padali sům Damian Bartyla - sztad Prezydynt Bytůnio - tego sukcesu niý bůłoby bez tych wszyskich, kerzi sie niý poddali a wierzyli we dobro prziszłość szportu we Bytůniu. Jako dodali, werci sie marzić, wierzić a być zdeterminowanym.
Jednako chocioż uzdaniý we tyj sprawie udało sie ukwolić, to niý wszyscy sům optymistami. Zaznoczajům przi tymu, co bydzie to kosztym czego inkszego. Trza jednak pedzieć, co wiyncy bůło ôptymistůw a dziynka tymu kibice a ludzie zwiůnzani ze szportym we Bytůniu majům nowe nodziyje.
Nodziyje te sům niý ýno na dolsze funkcjůnirowaniý Poloni, nale tyż na nowy sztadiůn, trybuny, lodowisko a inksze, kere tyn szport bydům sam trzimać. Co jednako z tego wszyskigo wyńdzie a jako wykorzysto sie ta szansa, to wszysko jak zowdy pokoże czos.
WALKI Ô MIYCHOWICE - REKŮNSTRUKCJO WE BYTŮNIU
We Bytůnio mielimy niýdowno żywo lekcjo historyje, na keryj kożdy umioł uoboczyć, jako wyglůndało włażyniý Armii Czerwonyj na te teryny. A dziynka tymu, co teroźnie idzie juże godać jako to kejsik bůło, kożdy umioł sie wywiedzieć, jako to rýchtých bůło.
Ôd wojny minyło juże doś pora dekad, jednako dziynka 120 ferajniokům grup rekůnstrukcyjnych ôd nos, ze Polski ai auslandu, poradzilimy zoboczyć, jako wyglůndało włażyniý Armie Czerwonyj do Bytůnio. Ôdegrali łůni kůnsek historyje, we kerym pokozali, jak prały sie tukejsze ôddziały ze przibyszami ze wschodu.
Do zwykłego czowieka, kery czegoś takigo niý przezůł ani ô tym niý słyszoł, te scyny můgły być dramatyczne, chocioż we rekůnstrukcji tak na prowda żodnego niý zabili. A jako spůminajům Piotr Orzełek ze grupy rekůnstrukcyji historycznyj Berliner Mauer, niý roz do nich samych niý ma to tyż leke.
Jednako werci sie ô tym godać a spůminać, jako to bůło. Tym barzi, co bez na prowda dugi czos niý szło ô tym godać, a dopuszczalno bůła ýno jedno słuszno wersjo. Z reguły blank niýprawdziwo. Dzisio zaś idzie a trza to pokozywać a godać, bo coroz mynij już je tych, co to wszysko sami przeżyli.
Tym barzi, co gýszýchta sam nigdy niý bůła leko. Jako spůminajům Dariusz Pietrucha ze Ferajny Pro Fortalicium - sam bez te wszyske lata bůły roztomajte państwa, beztuż niýkerzi uznowajům sie za Polokůw, inksi za Niýmcůw abo spůminajům swoje czeske pochodzyniý. Mocka sam je jednako autochtunůw, kerzi nojbarzi chcieli spokoju, a po prostu żyć we swojim Hajmacie.
JADŁODZIELNIA - COBY PODZIELIĆ SIE JODŁYM WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
Na Kochlowicach we Rudzie Ślůnskij stanyła piyrszo tukej Jadłodzielnia, w keryj ludzie mogům ôstawiać jodło, kerym chcům sie podzielić ze inkszymi. Wszysko za fatki a dobrowolnie, ale ôd serca. Posuchejcie sami.
Piyrszo we Rudzie Ślůnskij Jadłodzielnia stanyła na Kochlowicach. Je w nij szrank na suche jodło a lodůwka, do kerych ludzie mogům wkłodać jodło, kere chcům ôddać inkszym. Dziynka tymu zamiast wyciepować do hasioka, moge łůne trefić do ludzi, kerzi sům na prowda głodni.
We cołkij Polsce rocznie wele 9 mln tůn jodła trefio tak do potrzebujůncych. A jako dodwajům Rafał Wypior - inicjator tyj akcje - narazie takich Jadłodajni je dopiyro wele 10-20 sztuk.
Plus tego tyż je taki, co na prowda roztoliczne produkty idzie sam dać. Ze informacji, kero je na budce, poradzymy sie wywiedzieć, co idzie sam ôstawić pieczywo, ôwoce a warzywa, mlyko a produkty mlyczne, nale tak samo produkty suche, pakowane a kůnserwy. Idzie tyż uostawić maszkety. Wszysko akuratnie ôpisane je we regulaminie, kery tyż poradzi sie przi budce poczytać.
Jednako coby te jodło sie niý marnowało, psuło abo zniszczyło, Jadłodajnia bydzie durś monitorowano bez inicjatorůw. Bydům łůni tyż sprowadzać, eli kere produkty niý sům juże po dacie, coby wtoś sie niý potrůł ôd tego.
Nojwożniyjsze jednako we tym wszyskim je to, iże choć budka stoji narazie niýdugo, to juże widać, co ludzie rada prziniesům a uostawiům sam cosik dlo inkszych. To na prowda moge radować.
ZICHERNIE BEZ GLAJZY - PLK A POLICJO SPŮMINO
Przejechać bez glajzy niýkerym sie zdo co je fest leko. Jednako niýstety mogům łůni niý zdować sie, jako siýła moge mieć cug, kery wjedzie we auto, kej te niý zdůnży. Ô tym a niý ýno je akcjo "Bezpieczny przejazd".
Policjo ze Rudy Ślůnskij cuzamyn ze Strażům Ochrony Kolei ze Glýwic przekludzili akcjo "Bezpieczny przejazd". Wszysko po to, coby spůmnieć szoferům, co trza sie dować pozůr, kej sie przejyżdżo bez glajzy a niý wolno sie ôsmolić tego, co za chwila moge sam przejechać cug.
Jako padali Karol Jakubowski ze Polskich Linii Kolejowych, take akcje sům potrzebne, bo aże 98% unfali je skiż szoferůw. Mocka s nich ôsmoli znaki ôstrzygawcze, STOP a nawet światła. Trefiům sie i take istne, kerzi chcům przejechać nawet jak rogatki sům spuszczane abo jak idzie to je ôbjechać, kej te juże sztrabujům drůga.
Niýstety jako spůminajům Arkadiusz Ciozak ze rudzkij kůmyndy Policje, we takich sytuacjach nojgorszym doradcům je uwijaniý sie. Toć styknie sie zmiarkować, co take auto trzaśniynte bez cug, to je choby biksa po piciu przejechano bez auto - jako dodwajům Karol Jakubowski. A trza przi tymu tyż pamiyntać, co choć drůga hamowanio auta je doś dugo, to cug hamuje 13 razy dużyj.
Beztůż werci sie przekludzać take akcje a spůminać szoferům, co lepij czosym trocha doczkać a zajechać zichernie, niż sztopnyć już na zowdy na glajzach.
ŚLŮNSKO BIESIADA FAMILIJNO - WE SP4 WE RUDZIE ŚLŮNSKIJ
We Szkole Podstawowyj nr 4 we Rudzie Ślůnskij sbajslowano uostała Familijno Biesiada Ślůnsko, na kero zaproszyni byli niý ýno rechtory a szkolorze, nale tyż rodzice a przociele tyj szule.
Familijno Biesiada Ślůnsko sbajslowano uostała we Szkole Podstawowyj nr 4 skiż rok rocznie bajslowanych kůncertůw. Latośny bůł swiůnzany ze ślůnskům godkům a trodycjami. Beztuż niý ýno szło sie posuchać ślůnskigo śpiywanio, nale tyż bůły roztomajte inksze atrakcje, choby dejmy na to szpektakel zmianowany "Żywot ślązaka poczciwego", kůnkursy wiedzy a godki abo wystowki.
I trza prziznać co szkolorze a rechtory na prowda sie postarali, coby jak nojlepij to wyszło. Bůły nawet fajnie przebleczůne dziouszki, kere rada pouosprowiały nům jako sům ôbleczůne a co to sům za szaty. Beztuż radować moge to, iże sům jeszcze take place a ludzie, kerzi spůmiajům ô tym skůnd my sům a kim my sům.


text:
Zhromadnje přihotuja Wěteńčenjo nowe hrajkanišćo we wsy
Wěteńca (JK/SN). Jara konkretne předstawy wo tym, kak měło na nowym hrajkanišću we Wěteńcy wupadać, nimaja jenož tamniše dźěći, ale tež jich starši. Tak su minjeny štwórtk we wulkej ličbje na druhi termin přichwatali, zo bychu sej wo tym hłójčku łamali a ideje wuwiwali. Zhromadnje z krajinowej architektku Susann Uhlig z Radebergskeho planowanskeho běrowa Schubert a z Njebjelčanskim wjesnjanostu Tomašom Čornakom (CDU) rozmyslowachu woni na płoninje, na kotrejž Wěteńčenjo sportuja, ale tež zhromadnje swjeća, kajke móhło wjesne hrajkanišćo wupadać. Na ležownosći maja dźěći drje hižo někotre nastroje, ale te hižo w tajkim stawje njejsu, zo bychu dźěći wužadali. Čumpjel samo wjace wužiwać njemóža, dokelž je prěkuš přetłaty.


text:
Piotr Zdanowicz: Gōrny Ślōnsk zadnimi cestōma [300 fotografijōw!]
Na Wachtyrzu pokazuje sie moc piyknych bildōw ze Gōrnego Ślōnska, beztōż tysz chciołbych przidać porã fotoreportażōw ô spōlnym mianie: „Gōrny Ślōnsk zadnimi cestōma”. Jednakowŏż, coby te miano szło lepij spokopić, to przed piyrszōm tajlōm bildōw przidōm dwie ôpowiastki…
Piyrsze beranie bydzie trŏchã dokumyntalne, aji barżyj syntymyntalne… Zacznã ôd tego, żech za bajtla pomiyszkiwoł we Bogucicach (tych co sōm wele Katowicōw). Poprŏwdzie Bogucicy boły już wtynczŏs tajlōm Katowicōw, ale – na tyn przikłŏd – parafijŏ bōła tam już wtynczŏs, kej ô Katowicach, ani Winkler, ani Grundmannn z Holtzem, ani możno Pōnbocek, ni mieli jeszcze pomyślōnku. Beztōż bogucicŏki niy prawiyły wtynczos, że sōm ze Katowicōw.
Jak żech we tych Bogucicach bōł, to my porzōnd ze Starzikym, abo Ujkym po nich łajziyli. Nasze wandrowani bōło skuli tego, co Starka abo Ciotka posyłali do piekŏrza, masŏrza… ale łajziyli my tyż do samego wandrŏwanio, a szpacyry nasze bōły, abo „za drōgōm”, abo „po zadku”. Jak sie szło „za drōgōm”, to durch bōło larmo, smōnd ôd autokōw i dycki te same szaufynstry. Ale jak sie szło „zadnimi cestōma”, to tyn ôszkliwy świat, stŏwoł sie we ôka mrzyku blank inkszōm krajinōm.
Szło sie na tyn przikłod wele pola ôd Milica, abo wele kuźni, kaj kuli podkōwy do koniōw ôd Kympy. Potym bōł park za Ferdinand-Grubōm, we kerym na trŏwie zicali szkaciŏrze, aji szpece ôd chlusta abo „sechsundsechzig”. Zajś wele familokōw szło znojś piekarŏki i chlywiki, a we laubach przi siyni klachały „ôstatnie” starki-chopionki.
Moc rokōw pryndzyj, wele tego parku bōł szportplac kaj grali fusbalŏrze Gwiazdy Bogucice. We tyj Gwiaździe groł tyż mōj Starzik. Niy bōł ôn wirtuoz techniki, ale mioł „pierōńskie kopyto” i beztōż szpiloł na forsztoperze. Jak bōł już ôżyniōny ze mojōm babkōm Franckōm, to Babka chcieli sie pochwŏlić przed swojōm Muter jakigo sie wziōna wyszportowanego karlusa za chopa i namōwiyli jōm coby poszli spōlnie na szpilplac kaj mioł grać Starzik.
Staro Kałużino poszli i choć niy poradziyli spokopić, bez co te chopy tak lŏcōm za tym balym, to przecã bōło fajnie – zicali sie na trŏwie (gynau za bramkōm), słōnko grzoło, furgały szmaterlŏki… a potym prziszoł tyn jedyn mōmynt… Ôbrońca ôdbiył bal, a tyn prziszeł starzikowi Aleksowi gynau „na lać”. Starzik pomiarkowali – jezderkusiu terŏski pokŏża coch je wert i du(…) taki szlag ôćby nigdy pryndzyj…
Jak to gŏdajōm szpece ôd fizyki – wektor siły mioł wartość dobrŏ ino trocha niy za dobry zwrot i kierōnek, bo te wskazowały gynau na punkt przestrzeni, kaj zicali Prababka Kałużino. Wartko tyż ôstali ôni trefiyni balym we chustka (kerŏ mieli na gowie)… Cōż, bōł to definitywny zwrot we cołkij szportowyj karyjerze mojego Starzika, bo ôd tego dnia, ôdgōrnym zarzōndzyniym babki Francki – starzik Aleks fusbal widzieli już dycki, ino na ôbrŏzku i trochã niyskorzyj we telewizorze…
Na drugŏ zajta Bogucicōw, szło sie zajś wele niymcowyj chałpy i bez Słowikowo Łōnka, kaj bez bogucki ôdpust stŏwiali karasole i szisbudy. Dalij bōł szyb Hugo, ôgrōdki i łōnki, co sie spinały na Zowale, na kere gŏdali tysz Bogucke Alpy. Beztōż ôd pōłnocny zajty miały Bogucice zielōno kympa ze kwiŏtkōma, drzewōma i drzewianymi budkami ôd gołymbiŏrzy.
Jak sie już prziszło ku Ludwiksztrasie, to cŏłki bogucki harmider ôstowoł na dole, a piyrsze wejrzynie szło ku kasztanowym strōmōm wele muru ze kamynio, co wōnioł ôćby sztambuch boguckich dziejōw. Bōł tyż piykny gmach Wajzynhauzu, wieżã boguckigo kościoła, a końdek dalij gōrka ze nojstarszym wele Katowicōw smyntŏrzym. Na wierchu gōrki, postrzodku dambōw i kasztanōw – gynau tam, kaj bōł nojpiyrszy bogucki kościōł i kaj moc storŏczy nazŏd miała sie na starym lipŏku pokŏzać Bogucko Paniynka, stoła neoromańsko kaplica ze cegłōw…
Dalij ku Dōmbrōwce bōła trōwã kaj pŏsali baranki, aji glajzy wōnskotorōwki, Świyntojōnka i brzezina z gliniŏkōma, we kerych podug nojstarszych Starkōw dycki pomiyszkiwały utopki… Zajś fōrt, ôd siymianowicky zajty, stoła huta Szelerka, co zdalsza wyglōndała ôćby jaki stary zōmek.
Rŏz za kej trefiyło sie tyż, co my wãndrowali bez połednie. Połednice musiały sie już ze Bogucicōw wykludzić, bo sie niy trefiały, ale trefiŏł sie za to piykny klang boguckich zwōnōw, co biyły na Anioł Pański… Wtynczŏs te moji Bogucicy przełōnacały sie we jakowŏś krajina ulepiono po trosze ze tego, co bōło wele mie, ale moc barżyj ze tego, za cym mi sie cliło, a co pomieszkiwało ino we moji gŏwie.
Bogucicōw – tych sprzed pōł storŏczã – już ni ma. Stŏwy, łōnki, pola i kympy zalŏli betōnowōm brejōm i postawiyli bloki… Ni ma tyż gospodŏrzy i grubiŏrzy, a katowicke rajce zrobiły ze tyj nōjstarszy tajle Katowicōw socyjalne „getto”, kaj tyż i Ślōnzŏka trefić, to je już pomału cufal … Ale ôstały spominki i miarkujã, co ôstały beztōż, żech mioł ta przileżytoś wãndrować „po zadku” i mōgżech wejrzeć na tyn mōj „hajmat” tak, jakbych tego niy zrobiył kejbych łajziył ino „za drōgōm”.
Skuli tego miarkujã i dzisioj, co wãndrowani „zadnimi cestōma” dŏwo przileżytoś wejrzyniŏ na ta barżyj intrygujōnco zajta świata, ôd jego „wersyji ôficyjalnyj” i beztōż tyż, na ŏbrŏzkach kere chca Wōm pokŏzać, ni ma (ze małymi wyjōntkami) tych nojbarżyj znanych ślōnskich landszaftōw, ani tych placōw kere widzymy ze ôkyn autoka, kej jadymy głōwnymi cestōma…
****
Drugo ôpowiastkã bydzie ô cugu i „ślōnski szpetocie” (bez ôbrŏzkōw)… Miołżech za bajtla przileżytoś porzōnd rajzować banōm ze Katowicōw do Kandrzina. Jechołżech tysz rŏz cugym, kery przikuloł sie ze Przemyślo, boztōż już pryndzyj zicała wele ôkna takŏ fest panusia i jak my byli, kanś tak, wele Rudy abo Chebzio, padała do chopa co bōł przy nij: „zobacz jak tu na tym Śląsku brudno, czyż ci ludzie nie mają absolutnie poczucia estetyki i porządku…” – Cōż… majōm, i idzie sie to ôbocyć na starych bildach, kaj sôm take Katowicy ô kerych gŏdali: „mały Paryż”, Bytōń – co ô nim prawiyli: „perła Wajmaru”, aji moc inkszych, gryfnych ślōnskich miastōw i placōw.
Ta panusia na zicher tych bildōw niy znała i – jak moc ludkōw we „ludowyj ôjcyźnie” – niy wiedziała, co we GOP-ie ôd pyńdziałku do niedziele poradzi sie złonacyć tela polskigo PKB, co na wschōd ôd Wisły – „ôd Wielkijnocy do Godōw”. Frelka ta niy poradziyła tyż spokopić, co na Gōrnym Ślōnsku ludziska majōm durch inhalacyjŏ ze kōminowego smōndu, a ziymia stŏwo sie hasiŏkym, gynau skuli tego, coby Ôna i dō nij podane „estety” „w innych regionach ludowej ojczyzny” mōgły „pochłaniając ustami poranne krople dżdżu, oddawać się nostalgicznej zadumie nad pięknem mazowieckich wierzb”.
Spōminōm ta moja rajza, bo choć przeszło już ze 35 rokōw, to przecã siyła ludziōw we Polsce pojmuje Gōrny Ślōnsk gynau tak, jak ta panusia ze pulmanowskego cuga. Poprŏwdzie sōm tukej take place, kaj gynau piyknie niy je (i to jest eufemizm). Ino, że sōm ône tysz we Wrocławiu, Warszawie, Supraślu i Paryżu… ale ino ze ślōnski szpetoty zrobiył sie „dogmat”.
No a jaki richtik je tyn Gōrny Ślōnsk?… Jŏ miarkujã, co ôn je ôćby witrŏż, poskłŏdany ze setkōw szklōnych tajlōw. Kŏżdyn kōnsek wyciōngniōny ze ôkna niy je nic wert, ale we witrŏżu – i ta nojmyńszŏ tajlã je blank ważnŏ. Kandyś tyn „witrŏż” nōm rozpirzyli, krasne szkełka wciepli na kupa i dali pozwolyństwo coby my się, rŏz za kej, poigrali tymi blyskotkami, ôćby dziecka we piŏsku.
Ale moc Ślōnzokōw spokopiyło jusz, że ta szklōno kupa, to je ino blyskajōnco breja bez żŏdny idyji… Beztŏż trza nōm te kōnski, tajlã po tajli, wrażować na swōj plac do witrŏża, bo dziepiyro kej znojdnōm sie gynau tam, kaj majōm być, to ucyniōm piykny ôbrŏz, kery mŏ miano „ślōnskość”.
A eli „ślōnskość” aji Ślōnsk, może być piykny?… Cōż, sōm krajiny co majōm wielke rzyki, lasy, abo gōry… Sōm take, kaj je siyła zōmkōw i take, we kerych je blank zielōno, abo tysz inksze, kaj je ino indusztryjal… A my mōmy wszyskigo po trochã. Mōmy moc indusztryjalnych landszaftōw, ale tyż wielke i piykne lasy. Mōmy nowomodne miasta, aji stare chałpy, zōmki i dwory… (te co sie ôstały). Mōmy wielkŏ rzykã Ôdra i gōry dwojake – bo i Beskidy, i Sudety… Mōmy tyż przecã durch, ślōnskŏ gŏdkã i tradycyjŏ… Beztōż mōmy moc wielã, coby Gōrny Ślōnsk bōł – jak to sie gŏdo po polsku – nietuzinkowy, charakterystyczny i niebanalny…
Na bildach kere chcã Wōm pokŏzać nima za wielã indusztryjalu i miastōw, bo choć to je ważno tajlã gōrnoślōnskigo etosu, to przecã we rokach przeszłych bōło tego aż za moc i beztŏż barżyj mi sie cli za zielōnōm zajtōm Gōrnego Ślōnska. Nikerzy pedzōm: nō ja, Gōrny Ślōnsk je zielōny, za Tarnowskimi Gōrami, wele Opŏlo, Raciborzŏ, Bielska, Cieszyna… i to je prŏwda, ale ôn je tysz zielōny wele Katowicōw, Bytōnia, Glyjwic, Mysłowicōw, Tychōw, Rybnika…
Na tyn przikłŏd moc ludziōw doznŏwo – jak to gŏdajōm – „szoku i niydowierzanio”, kej sie wywiaduje, że nojbarżyj zielōne wielke miasto we cołkij Polsce to sōm… Katowicy, kere majōm u siã 65 km2 lasu. Mało fto wiy, co dwa ze trzech nojwiynkszych parkōw we Polsce sōm tysz we GOP-ie: Park Śląski (piyrwyj WPKiW) aji Katowicki Park Leśny (Sztauwajery) – ôba wiynksze ôd Central Parku we Nowym Jorku…
Camuż ludziskōm – choćby Ślōnzŏkōm ze ŏpolski tajle Gōrnego Ślōnska – dycki tak mitrynżnie je pojōnć, co GOP to niy je żŏdyn corny „hasiok”, aji spokopić, że niy je to tyż cołki Gōrny Ślōnsk?.. Możno beztōż, co bez 70 rokōw rōżniste „szpece” wmowiajōm nōm, że Gōrny Ślōnsk (abo tyż Ślōnsk), to je ino erzac wele Katowicōw, Glyjwic i Bytōnia, a niy wielkŏ krajina ôd Mysłowicōw do Pradziada. Przi tym wszyjskim, bez cołke roki tak mōm pokazowali tyn kōnsek Gōrnego Ślōnska, ôćby boōy tam ino hōłdy, kominy i bajtle co durch sznupiōm za wōnglym na glajzach, abo igrajōm miyndzy klopsztangōm i hasiokym, bo przecã nic inkszego tam ni ma do roboty…
Beztōż możno, rŏz za kej, przidōm „porã” tych barżyj „zielōnych” bildōw ze rōżnistych placōw Gōrnego Ślōnska, ale nojprzōd mix ze cołkij gōrnoślōnski krajiny. Ôbrŏzki niy sōm ôpisany, bo by to bōło fertich możno na Gody, totysz naszkryflōm ino wartko, że pokŏżōm sie – na tyn przikłŏd: Solno drōga, co mo ze 8 storŏczōw, ôstatni kōńdek ślōnski puszczy, kerŏ hańdŏwnij rosła na cołkim Ślōnsku. Sōm gōry, aji tyż: Pradziad i Anaberg. Je porã landszaftōw indusztryjalnych, ale siyła wiyncyj tych, na kerych piyrsze krzipki grajom: pola, kwiŏtkã, strōmy, a roztomajte wsie i zŏwsia. Je tyż gmach kaj pomiyszkiwoł noblista Robert Koch i smyntŏrze na kerych i Katoliki, i Wanieliki, i Żydy znojdły swōj ôstatni ôdpocynek. Je tyż dojś trochã kościōłkōw i kaplickōw, bo Ślōnzŏki do Pōnboczka i Świyntyj Paniynki piyrwyj fest rzykali.
Porã ôbrŏzkōw je ze ślōnskich kolōnijōw, a tyż ze Nikisza i Giszowca, abo pryndzyj ze tego, co ôstało z piyknego „miasta-ôgrodu”, po tym jak sie za niego wziōn niyjaki towarzysz Grudzień, ze swojōm „wesołōm czelodkōm” ze katowickigo PZPR-u (we ôryginale te „przemiany” idzie sie ôbocyć we filmie ôd Kazimierza Kutza: „Paciorki jednego różańca”). Sōm tyż bildy ze Bogucicōw, ô kerych żech beroł trochã pryndzyj.
Je rzyka Ôdra, kerŏ piyrwyj we łacińskich szkryftach boła… „chopym”, co sie mianowoł: „Wiadrus”, aji myńsze rzyki i krzikopy. Je tyż moc landszaftōw ze plaskatyj ôdrzański doliny, no i siyła stŏwōw, we kerych dŏwne Ślōnzŏki howały kapry i inksze ryby, co zŏwdy bōły ślōnskim „produktym eksportowym”, zanim prziszŏł czas na cink i corny wōngel.
Zajś, coby te moje ôsprawianie ô „zielōnojści wszelakij” na cołkim Gōrnym Ślōnsku, nie boło ino „beblaniym ô fultaniu”, powiym że ôbrŏzki ze ôpolski tajle Gōrnego Ślōnska sōm 153, a ze katowicky zajty niywielã mynij bo 122.
Bildy archiwalne kerech przidoł sōm ze archiwum Piotra Zdanowicza (nikere autorstwa Jana Zdanowicza – moigo Taty)
Ôbrŏzki ze galeryji – autorstwa Piotra Zdanowicza z wyjōntkym bildōw: 150; 220; 221; 222; 225 (autor – Krzysztof Kubicki) aji ôbrŏzka 158 (autor – Grażyna Zdanowicz)
Tekst: Piotr Zdanowicz – pasjonat oraz badacz historii, kultury i przyrody Górnego Śląska. Dziennikarz, autor lub współautor książek i reportaży, a także kilkunastu prelekcji, kilkudziesięciu artykułów prasowych oraz kilkuset tysięcy fotografii o tematyce śląskiej. Pomysłodawca rowerowych i pieszych szlaków krajoznawczych na terenie Katowic, Mysłowic i Tychów oraz powiatu kędzierzyńsko-kozielskiego. Poeta, muzyk i plastyk-amator. Z zawodu elektronik, budowlaniec oraz magister teologii.


text:
Njewočakowana diskusija wo poslednjej twarskej fazy šulskeho kompleksa
Slepo (AK/SN). Kak měł Slepjanski nowy němsko-serbski šulski centrum rěkać? Płaći dotalne mjeno zakładneje a wyšeje šule „Dr. Marja Grólmusec“ abo měł šulski centrum Kitu Lorencej pomjenowany być? Jeho mjeno sej šulska konferenca wyšeje šule přeje. „Tomule namjetej so přizamknjemy. Po našim měnjenju měli wobě šuli samsne mjeno nosyć“, praji nawodnica zakładneje šule Petra Rübesamowa na zašłym posedźenju Slepjanskeje gmejnskeje rady. We wobłuku naprašowanja wobydlerjow chcyše wona wědźeć, kak gmejna a gmejnska rada wo tym myslitej. Wjesnjanosta Reinhard Bork (CDU) pokaza na prawniske połoženje. Hižo lěta 2013 běchu so dojednali, dotalne mjeno „Dr. Marja Grólmusec“ dale wjesć. „Naš namjet njeměri so přećiwo serbskej žurnalistce a wojowarce přećiwo nacionalsocializmej, ale mjeno Kita Lorenca je ze Slepom wušo zwjazane“, rozłoži nawoda wyšeje šule a gmejnski radźićel Wolfgang Goldstein.


text:
Mortkow (AK/SN). „Wjera Baba Jaga pyta rumpodicha“ rěka bajka, kotruž wjerća jako telewizijnu hru wot 1. decembra na Mortkowskej Jakubec twjerdźiznje. Ideju za to Andreas Pippart hižo dołho ma. Mjeztym pjeć lět nawjeduje režiser a jednaćel swoju Drježdźansku produkcisku firmu MyTVplus. Priwatny sćelak zwoprawdźa telewizijne produkcije, live-wusyłanja a multimedijowe produkcije. Hakle w septembru je Pippart w Čornochołmčanskim Krabatowym młynje wjerćał. W filmje sobu skutkować budźe countryjowa spěwarka Linda Feller, kotraž chce z rumpodichom duet spěwać. Dokelž pak wón njepřińdźe kaž wučinjene, wona hromadźe z wjeru Babu Jagu rumpodicha pyta, mjez druhim na potajnej twjerdźiznje.
Na Mortkowsku twjerdźiznu bu Andreas Pippart skedźbnjeny, jako bě we łužiskej jězorinje na wopyće. Minjene dny bě ze swojej sobudźěłaćerku Manuelu Lange na městnje. „Twjerdźizna so perfektnje hodźi“, bě wón zahorjeny. „Hollywood by tajku hakle za wjele pjenjez natwarić dyrbjał. Tu so za naš film wšitko wulkotnje hodźi.“ Tež mějićel twjerdźizny dr. André Jakubetz projekt podpěruje.


text:
Ruch obecnie mŏ fest skomplikowanŏ sytuacjŏ co do utrzimaniŏ sie we II Lidze. Niy wszistko zależy już łod Modrych. Wszistko bez kolejne sfalône. Tym razym ze Widzewem Łódź. Zapraszŏmy do lektury wypowiydzi trynerów po tym szpilu:
Karol Michalski (Ruch): „Poczôntek szpilu bōł do nŏs trudny, bo Widzew wiyncyj grŏł bokami. Jak już lepij zacli my szpilać, to Widzew szczelōł tor. My dalyj chcieli szpilać środkiym szpilplacu bo takie mielimy założynie na tyn szpil. We drugij halbce, zaś grŏmy trocha lepij i tracymy drugi tor, kiery Widzewowi uspokojôł szpil.
Mŏmy fest różne emocje po tym szpilu i niy łatwo bydzie siã uspokoić, zgŏdzom sie, że sômy we trudnym momyncie, ale zakładŏmy wszistko, coby dwa łostatnie szpile wygrać”.
Jacek Paszulewicz (Widzew): „Ciesza sie, bo łod dŏwna czekŏłech na tyn momynt, co zagości u nŏs trocha uśmiychu i radości. Szpil bōł trudny, bo trudny bōł cŏłki ubiegły tydziyń, kaj sporo sie dziŏło we drużinie. Szczelili my trzi tory, żôdnygo my niy stracili i za to chca podziynkować fusbalorzom. Chca te zwyciynstwo zadedykować jeich rodzinom. Dziynki nim stanyli my na wysokości zadaniŏ”.
własne


text:
We pyndziałek, 4 maja, fusbalorze Ruchu wrŏcajŏm do tryningów, ale prziszłość III Ligi dalyj niy je znanŏ.
Chociŏż łobostrzyniŏ zwiōnzane ze koronawirusym sŏm sztopniowo ściōngane, to dalyj je wiyncyj pytań niż łodpowiydzi. Fusbalorze majōm dostać zgoda na tryningi nawet 3 na 3. To sugeruje, że mogŏm mieć ze sia kontakt, we końcu fusbal to gra kontaktowŏ, jakby na to niy patrzeć.
We mediach padajōm jednak stwierdzyniŏ, że III Liga, to liga amatorskŏ, a rozgrywki sŏm traktowane jak hobby. Niy wykluczŏ sie anulowaniŏ syzonu, a do Ruchu bōłby to srogi szlag w pysk. Przeca sŏmy na 3 placu we lidze, a sztrata do lidera to ledwie 6 punktów.
„Tryning mŏ syns, bo niy patrzymy ino na tyn syzon. Jak terŏz niy bydymy szpilać, chcymy sie jak nŏjlepij przigotować do nŏstympnego syzonu. Łobojyntnie, jakŏ bydzie decyzjŏ mŏ to tyż podłoże psychologiczne. Chcemy sie juz szpotkać i trynować na szpilplacu” – gŏdŏ nŏm tryner Ruchu – Łukasz Bereta.
Niy ma co… czas je perfidny, sytuacjŏ tyż. Ze szportowygo punktu widzyniŏ, niy dogranie syzonu do końca bydzie na pywno policzkiym, ale niy ma co zapominać, że zdrowie nŏszych fusbalorzy je nŏjważniyjsze.
własne


text:
Jaden list
Luba M.,
to jo była wjelgin dostojna ceremonija pla rowa a rědne serbske zejźenje k 100. narodnemu dnju Twójogo nana Herberta Nowaka. Swětosnosć jo wažna za Nowakojc familiju było, ale teke za našo Spěchowańske towaristwo za serbsku rěc w cerkwi jo to cesćenje jadnogo wót našych wósćow rowno tak wažne.
Som spokojom, až serbske nakładnistwo LND zaplanujo lětosa wudaśe nowych knigłow z wuběrkom tekstow Herberta Nowaka. Knigły H. Nowaka su słušali k prědnym dlejšym tekstam, kótarež som cytał w serbskej rěcy. Rownož mója serbšćina jo hyšći bejnje zmólkata, wjele, wjele som južo pśinawuknuł. Knigły „Powědamy dolnoserbski“ z 70tych lět móžom hyšći źinsa dopórucyś kuždemu, kótaryž se pilnujo nawuknuś serbsku rěc. Ale teke awtobiografija „Pócynki a njepócynki“ jo móju wědu wó situaciju Serbow a móje dolnoserbske słownistwo wobogaśiła. Som cora zasej łopjena knigłow pśeběrał kuždy bok zawupytnucy z pódšmarnjonymi słowami a rěcnymi wobrotami, kótarež njeznach abo kótarež lěbda źinsa wusłyšyjomy.
Gaž to wšykno lazujom a słyšym, woblutuju jadnu wěc: Až njejsom se jěsnjej za to serbske zajmował. Rowno ako za Nowaka njejstej zapust a kokot we srjejźišću mójogo zajma. Pśedłujko som ako ta ceła nimska zjawnosć zreducěrował serbsku kulturu na serbske drastwy a jatšowne jaja. Ako měsćanaŕ to pjerwjej njejo nic za mnjo běšo. Ten drugi part – kak rědna naša serbska rěc jo – njejsom zawupytnuł ze swójeju pśenimcowaneju familiju. Něnto wěm, kaž „atraktiwna ta zachadajuca serbšćina“ [H. N.] hyšći jo. Za mnjo płaśi, což som namakał w Nowaka prjatkowanjach: „Za mnjo su byli źurja do serbskich dušow wjele lět zawrěte.“
Myslim, až H. Nowak mějašo naźeju, až to někak dalej źo – a z teju naźeju jo mě teke rozpalił. „Wy sćo powołany, až dejśo našo źěło dalej wjasć a to pod wjele godnjejšymi wobstojnosćami wot wenka, dokulaž žedna wušyna njesmějo Wam serbske źěło zakazaś – ale weto pod hyšći ryńšymi wobstojnosćami wot nutśi, dokulaž mały zbytk našogo Serbstwa jo pśez nuzu, žałosć a tšadanje tak zdušony, až se lažko njepozwignjo“. Tak pišo H. Nowak, pitśitśku w NDRskem duktusu.
Nje, lažko to njejo. Ale wobstojnosći su se napšawdu změnili. Promštowka U. Menzelowa chóśebuskego cerkwinego wokrejsa jo mě na pódpołdnjowem kjarchobje groniła, kak wažne jo za nju, až pśiźo k rowoju fararja Nowaka. Pśijaśelny a rozměśa połny wobchad ze Serbami za cas Herberta Nowaka njejo było samorozmějucy za cerkwine wjednistwo. W lěśe jubijeja reformacije biskup a chóśebuska promštowka změjotej namšu w ZDF-telewiziju. Som pśeznanjony, až teke serbske elementy tam zapśimjejotej.
Cora smy wóswěśili rědny narodninski swěźeń ako znamje serbskeje naźeje. Górnoserby, kenž su pódla byli, mógu doma wulicowaś, až teke wu nas w Dolnej Łužycy su zarědowanja cysto w serbskej rěcy hyšći móžne.
Wóstań z Bogom. Lubje śi strowi
H.
Citaty Herberta Nowaka pó: Moje pocynki a njepocynki. Budyšyn: LND (1991), Prjatkowanja. Podstupim: Universitätsverlag (2008).
Bildka (hsl): Napismo na kamjeń na row H. Nowaka.


text:
Czesko Republika
Czesko Republika (czes.:Česká republika, Česko; ČR) – państwo we Postrzodkowyj Ojropje, bez dostympu do morzo. Uod 1918 do 1939 a uod 1945 do 1993 bůło tajlům Czechosłowacyje. Uode 2004 roku Czesko Republika je we Ojropejskij Uńiji.
Teroźno Czesko Republika skłodo śe ze trzech gyszichtowych regijůnůw, kerymi sům Czechy (czes. Čechy), Morawa (czes. Morava) a Ślůnsk (czes. Slezsko). We 1920 przikuplowali do Czechosłowacyje małe kraje Dolnyj Austryje a sům uůne bestůż tyż we teroźnyj Czeskij Republice. Godłym państwowym Republiki je Czeski Lew a dwa uorły - ślůnski a morawski. Stolicům państwa je Praga.
MjanoEdytuj
Czesko Republika je we ńykerych państwach felerńy mjanowano "Czechůma"[2], choćoż Czechy to je ino jedyn s regijůnůw CZR a ńyma to mjano uode państwa. Mjyszkańcy Czeskij Republiki fest růżńicujům mjano Czechy uod Czeskij Republiki a nojbarzi godajům cołkym mjanym: Česká republika ("U nás, v České republice" abo krůcyj "U nás, v Republice")[zdrzůdło?].
Co by bůło jeszcze krůcyj průmujům uůńi we swojij godce nowe mjano państwa Česko (analogiczńy jako "Polsko", "Slovensko", "Německo" atp.), nale ńyma to powszechńy we stosowańu.[zdrzůdło?]
Przipisy
- ↑ Český statistický úřad - 2015
- ↑ Bez tyn przikłod we Litwje, Ńiderlandach, Polsce, Rusyji a Gwinyji


text:
Babylěćo
Njedawno słyšach, kak je něchtó požnjenc a tuchwilne wjedrowe poměry pomjenował jako babylěćo [wurjekowane jako bejbi-]. Njewěm, hač bě to žortnje měnjene, fakt pak je, zo prajimy k ćopłym dnjam na mjezy lěća a nazymy babylěćo [wurjekowane jako baby-]. Čehodla? Babylěćo je najskerje přełožk po němskim „Altweibersommer“; tež w druhich słowjanskich rěčach wužiwaja motiw baby (pólsce „babie lato“, rusce „бaбbe лeTo“). Wo pochadźe tutoho wuraza sej pak ani fachowcy přezjedni njejsu. Hač dźe tu woprawdźe wo staršu žonu, potajkim wo babu? W němskim wurazu „Weibersommer“ tči najskerje stary němski werb „weiben“, štož njeje ničo druhe hač ,so pohibować, lětać‘, a měnjene su so pohibowace a lětace pawčiny. Serbsce prajimy k tutomu zjawej tež pawčinki abo babjace předźeno – wšak dopominaja šěre pawčiny na šěre włosy stareje žony a na předźeno. Poetiski wuraz je tež pawča přaza. Pawče nitki mjenuje Korla Bohuwěr Šěca w swojej knize „Čłowjek w přirodźe“ nimo toho baby nitki abo Marine nitki. – Potajkim, hdyž poćahujemy so na počas, rěčimy wo babylěću, jeli pak měnimy z nim zwjazany přirodny zjaw w nazymskim słóncu lětacych pawčinow, rěčimy wo pawčinkach.
A. Pohončowa
temy: serbske wotpowědniki za němske słowa, regionalne rozdźěle w serbšćinje, pochad słowow
klučowe słowa: substantiw, dialekt
hesła: Altweibersommer, babylěćo, Weibersommer, pawčinki


text:
Drugi szpil Ruchu, drugi na wyjyździe i drugi wygrany! Tym razym, drużina trynera Berety pojechŏła do Oławy, na szpil ze Foto-Higieną Gać.
Ruch zacôn szpil ze spokojym, a gospodŏrze zaś chcieli sie na nŏs ciepnŏnć, ale do 10 minuty niy wiela im to sie zdało. Potyn zaś wylŏz ze tora Kamil Lech i zrobiōło sie gorko, ale bala poleciała za lata po szczale jednygo ze fusbalorzy Foto Higieny. Chwila potyn, we 12 minucie dobro cyntra we elwer gospodŏrzy i ze kepy Neugebauer szczelŏł trocha za tor.
2 minuty potyn bōło juz 0-1! Ecik ciepŏł bala ze eka, ftoś ja tam wybijŏł i ta dostŏł Mariusz Idzik kiery przi supku znalŏz miyjsce i wyprowadziōł Ruch na prowadzynie. Łōd tego komyntu lepij i pewnij grało sie fusbalorzom ze Chorzowa. Co chwila próbowŏł abo Idzik, abo Neugebauer, a gospodŏrze ustawiali sie ino na kontry.
We 33 minucie bala chciŏł wybijać Neugebauer, trefiōł jednak we noga rywala i syndzia łodgwizdŏł elwra. Minuta pôźnij Przybylski zmylōł Kamila Lecha i bōło 1-1. Niy trza bōło czekać długo, bo do 34 minuty kaj ze kepy szczylŏł Michał Mokrzycki i torman gospodŏrzy próbowŏł wybijać ta bala, ale juz niy miŏł szans.
Pod koniyc piyrwszyj połowy ze wolnygo cyntrowŏł Mateusz Winciersz, a ze kepy tora na 3-1 zdobōł Konrad Kasolik. To bōła połowa ze pełnŏm dominacjōm Ruchu.
We drugij połowie dalyj to Ruch dominowŏł, ale gospodŏrze corŏz barzij faulowali. Ze urazym slôz Tomasz Foszmańczyk (zmiyniŏł go we 58 minucie Kowalski), a chwila potyn mocno kopniōny bōł Patryk Sikora.
Te prôby wybijaniŏ Ruchu ze gry na nic sie zdŏwały bo Niybiescy grali swoje cŏłki czŏs, dziynki temu mōg zadybiutować Kamil Skwiszcz, kiery zmiyniōł Neugebauera we 74 minucie szpilu. Trocha potyn nawet miŏł łokazjŏ na tora, ale jego szczał bōł zablokowany.
We 81 minucie Kamil Lech zrobiōł pod torem gorkô, ale potyn wybijŏł bala spode nóg Przybylskiego, minuta potyn dostŏł żółto kartka za gra na czas. Do końca szpilu Ruch grŏł swoje i niy bōło szans, coby gospodŏrze wydarli dzisiŏj punkty Ruchowi. Na sŏm koniec jesce sŏm na sŏm wylŏz Mariusz Idzik i podcinkŏm ustawiōł wynik szpilu na 4-1.
Mimo zapewniyń ze strony klubu ze Gaci, że kybice wlyzom na szpil, Ci co nŏjwyżyj mogli ino kybicować… policji! Ci zatrzimali ich trocha kole sztadionu Foto Higieny i niy bōło im dane zobŏczyć szpilu.
Nŏsz plus szpilu: Ciynżko kogoś wyróżnić, jak cŏłko drużina grŏ tak dobry szpil. Dzisiŏj dŏwŏmy plusa Mariuszowi Idzikowi za 2 tory i dobrŏ aktywność we cŏłkim szpilu, ale plus należy sie tyż cŏłkij drużinie. Jak nŏstympne szpile bydŏm tak grać, jak tyn ze Foto Higieną, to bydymy spokojnie patrzeć na awans.
Foto-Higiena Gać – Ruch Chorzów 1-4 (1-3)
Skład Foto-Higieny: Jaroszewski – Piórecki, Korytek, Wdowiak, Krzymiński, Bujakiewicz, Krzyśków, Stachowski, Nahrabecki, Orzechowski, Przybylski.
Skład Ruchu: Lech – Kasolik, Sikora, Kawula – Kwaśniewski, Mokrzycki, Foszmańczyk (58 – Kowalski), Neugebauer (74 – Skwiszcz), Winciersz – Janoszka (79 – Paszek), Idzik.
Tory: 34 min. Przybylski : 14 min. Mariusz Idzik, 34 min. Michał Mokrzycki, 43 min. Konrad Kasolik, Mariusz Idzik 93 min.
Kartki do Ruchu: Michał Mokrzycki – 65 min. (żk), Kamil Lech – 84 min. (żk)
We środa, 12 sierpnia zagrŏmy piyrwszy szpil u siã. Do Chorzowa przijedzie Warta Gorzów Wielkopolski. Szpil ło 19:20 przy Cichyj 6. Pamiyntejcie, że we dniu szpilu niy bydzie prowadzonŏ sprzedaż biletów. Kupcie sie go za wczasu.
własne


text: Njedawno rěkaše w protyce Marije naroda, a to je čas, hdyž „božemje praji łastojčka“. Nastork za nas, so zaso raz dopomnić na domjace ptački a na jich slědy w našich mjenach. Łastojčka so najskerje w serbskich mjenach njejewi, ale za to dosć z druhich našich pjerjatych přećelow. To mamy na přikład (čorneho) kosa, němsce Amsel, kotryž wustupuje w hornjoserbskim swójbnym mjenje Kósk a w delnjoserbskim Kósyk. Wobě stej po swojim nastaću pomjeńšacej formje mjena ptačka ze sufiksomaj -k a -yk. Swójbne mjeno Kósyk zwjazujemy w prěnim rjedźe z najwuznamnišim delnjoserbskim basnikom Matom Kosykom. Pomjenowanje wšěm derje znateje kokule namakamy w rozšěrjenym swójbnym mjenje Kokla; nošerjo tohole mjena so w zněmčenej podobje zwjetša pisaja Kockel. Tójšto ludźi rěka Wrobl, štož je jasnje spóznajomne jako přenjesene pomjenowanje małeho ptačeho pjeracha wrobl. Sykora, w zněmčenej formje Sickor a podobnje, je tohorunja časte swójbne mjeno w našich stronach, kotrež so wězo wróćo wjedźe na mjeno ptačka: dźensa normalnje sykorka, němsce Meise.


text:
Essaouira (po polsku As-Sawira, za starego piyrwy Mogador) to je w czasie rajzy po Maroku punkt ôbowiōnzkowy. Wiecznie wietrzne miasto modrych łōdek to nojbardzij wyluzowane postrzōd wiynkszych marokańskich mieścin. Treficie tukej mynij zorganizowanych wycieczek ze rajzybiur, a wiyncyj wandrusōw ze rukzakami na plecach. We lufcie poczujecie czasym kurzōnego skrynta. Je tamek gryfny port, w kerym umicie zoziyrać robota rybokōw i kupić fryszne ryby gynau ze ôcyanu. Kole portu twiyrdza, kero za czasōw Portugalczykōw brōniła miasta. Cołkie marokańskie familije na wczasach. Fol przileżytości ku zakupōm, poprōbowaniu roztōmaitego jodła, ale i chycynia durśfalu. Essaouira je poskłodano ze masy rōżnych tajli, kere do kupy sōm fest zwiedownym, farebnym miastym, w kerym werci sie sztopnyć i na pora godzin, i na pora tydni.
Ludzie Essaouiry
Nojwiyncyj uwidzicie we tym tekście bildōw, na kerych sōm ludzie. Bo to ôni i ôd nich żywot nojbardzij nōm sie we Essaouirze przipodobały. Pomiyszkańcy tego miasta, tak jak kożdy z nos, muszōm dziynnie tyrać do roboty, na zakupy, na klachy do sōmsiodki. Postrzōd tych wożniyjszych marokańskich miast, yno we Essaouirze idzie na to pozoziyrać. Bo chocioż turystōw z cołkigo świata przijyżdżo tamek rok w rok masa, to Mogador żyje se po swoimu, we swoim tympie. Beztōż ni ma tam takigo naciōnganio na zakupy jak we Fezie abo Marrakeszu, idzie se richtich dychnyć. No i postoć se kapka we jednej raji ze Fatimami i Mohamedami. Poznać ôd nich żywot, taki ajnfachowy, ale wyjōntkowy.
Mielimy te szczynście, że moglimy bez sztyry dni cieszyć sie essaouirskimi tażinami, pioskiym (chocioż pogoda niy spasowała), grilowanymi sardynkami i misztrzowskim kwatyrunkiym. I chocioż wszyjscy naôkoło dobrze wiedzieli, że sōm my z Europy, to moglimy sie chocioż kapka poczuć jak Marokanery. Torżylimy, siodalimy wszyjscy razym do ôbiadu przi epnym tiszu, rano lecielimy po gorkie ajerkuchy, godalimy “szokran” i “łacha”. To bōł dobry czos, kery kożdymu, fto bydzie po Maroku rajzowoł, doradzōmy wygospodorzić.
Atrakcyje miasta
Port d’Essaouira
Modre łōdki to symbol Essaouiry. Niy yno skirz tego, że piyknie wyglōndajōm na bildach. Wiynkszo tajla chopōw we mieście to rybiorze, a te kōnski drzewa posztrajchowane na modro to je ôd nich szac, bez kerego niywiela w życiu mogōm. Beztōż rajza po porcie je tako gryfno i tako prawdziwo. My jeszcze sie niy zwyrtnymy we łōżkach na drugi bok, a Hassan z Alim już szkubiōm tamek rekina, czochtajōm ryby i pucujōm ôśmiornice we piosku. Capi tamek jak pierōn, ale choby sie Wōm dźwigało, to połazić musicie (nojlepij idźcie podwiela bydziecie śniodać). Kupcie cosik do pomaszkecynio i zaniyście do keryjś knajpy przed portym. Za pora dirhamōw dociepnōm gewircōw i ugrilujōm. A i dejcie pozōr na mewy!
Twiyrdza – Skala de la Kasbah
Kole łōdek, na szkartkach ze Essaouiry, zawdy je twiyrdza. Postawili jōm Portugalczycy we ôziymnostym wieku, jak sztyjc im sie chciało i kalało tego miasta brōnić. Dzisioj idzie se poszpacyrować po murach, pozaglōndać na kanōny z bliska i na biołe miasto z daleka. O, a zaglōndocie na “Gra ô Trōn”, pra? Kojarzicie Astapor? To tamek Daenerys (ta ôd drachōw, sagich cyckōw i fojery) wziyna se “niyskalanych”. No, to Astapor to Essaouira, a Niyskalani łazili po placu przi Skala de la Kasbah. Tukej umicie wejrzeć na post ô sztelach, w kerych kryncili GoT i wszyjsko bydzie jasne.
Medyna
Essaouiersko medyna je zaplanowano bez Francuza, beztōż ni ma tako skōmplikowano jak kaj indzij we Maroku. Stare miano miasta – Mogador – znaczy “dobrze poplanowane”, tōż już po piyrszym dniu leko pochytocie co kaj je, spamiyntocie bai i kōnkretne geszefty. Medyna ôd 2001 roku je na liście UNESCO, tōż ni ma błoznōw. Na isto uwidzicie, że biołe chałpy ze turkusowymi dźwiyrzami miyszajōm sie tamek ze brōnotnymi, kapka schacharzōnymi stawiyniami przi głōwnej drōdze. To beztōż, że ni ma tamek pojyncio “przestrzyństwa spōlnego” – je abo “moje”, abo “ôd nikogo”. Ale podle nos to dodowo yno medynie klimatu.
Plaża
Szyroko, dugo, snożno – tak spamiyntalimy plaża we Essaouirze. Piyrszo, na kerej kapka my polygiwali bez nasza marokańsko rajza. Chocioż klary niy było, a we plac ôbiecanej powiyruchy nad łepami stoło kalne niebo, to i tak nos wszyjskich spoliło. Tak jak we cołkim mieście, masa je tam artystōw – muzykōw, malyrzy i inkszych. I idzie pograć we fusbal z bajtlami.
Sidi Kaouki
Trocha to gupio wyglōndo, bo jak we jednym wicu ô Sosnowcu*, ale fajnōm atrakcyjōm jak sie je we Essaouirze je tyż byzuch na plaży we Sidi Kaouki. Ni ma to daleko, co chwila ciśnie autobus tam a nazot, a i dychnyć na miyjscu idzie, i trefić kōnie abo kamele. Mekka surferōw.
*Wic: Co nojlepszego idzie trefić we Sosnowcu? Autobus do Katowic.
Essaouira – spanie
Mielimy pomiyszkiwać we Essaouirze we chałpie znolyziōnej bez Airbnb bez trzi dni. Ale tak my wszyjscy tej szteli przoli, że ôstalimy jedyn dziyń dużyj. 40€ za nocka za cołkie miyjsce, ze sześciōma sypialkami i kōmpielkami, epnōm kuchniōm, dwōma tarasami i srogim salōnym – no bojka. Znojdziecie tukej: super chałpa we Essaouirze na Airbnb. Psst… jak sztyjc ni mocie kōnta, to gibko zakłodejcie i biercie ôd nos zniżka: rejestracyjo i zniżka na Airbnb. A! We chałpie je dobre wi-fi, telewizor, satelita i stōł do grania we fusbal (jakby sie tak kerymu
przitrefiło to co Matisowi i musioł ôstoć blisko haźla zmierzło zwiydzanie).
Taszki, mazidła i portōmele – zakupy
Je moc tōnij jak we Fezie i Marrakeszu. We Essaouirze pokupowalimy nojwiyncyj – ôd skōrzanych portōmeli, bez farebne talyrze, ku arganowymu ôlyjowi. Trza yno dać pozōr, bo zdo sie, że wybôr je epny, ale czynsto idzie trefić tyż chiński sprowadzany szajs. Łaźcie, pytejcie sie, zaglōndejcie pora razy, cychtujcie sie. To mo być szpas. 🙂
Essaouira – jodło
Na kōniec naszo ôblubiōno tajla – maszkety. 🙂 Połaźcie, posznupejcie miyndzy stawiyniami, straćcie sie we medynie. Jak bydziecie mieli cufal, to treficie na wōnioczka tażinōw, kere bydōm sie grzoły na ôgiyniu, a wele kerych zicać bydōm yno “lokalsi”. I tam zjydzcie. Torżyć tyż idzie. Yno niy mińcie czasym fynstera, w kerym za 10MAD zjycie żymła ze tōmatowōm zōłzōm i masōm rybnego miynsa. Sprōbujcie tamek tyż “miksa” (sztyry kōnski roztōmaitych rybōw, tyż 10 MAD).
Przidajne dorady
- Petit Taxi ze medyny do Carrefoura – 7MAD, max 3 pasażerōw
- Autobusy Supratours i CTM sztartujōm ze inkszych szteli, wejrzijcie przōdzij na Google Maps
- Jak popołedniu baba przi tażinach mo yno dwa, kere sie sztyjc grzejōm, to dostaniecie ôba za 50MAD


text:
Ihre Sprache: Deutsch dolnoserbski hornjoserbsce
Beschreibung
Mato Kosyk jo ten wosebnjejšy wšych dolnoserbskich literatow. Ze swojim tworjenim jo wažne gałuze dolnoserbskego pismojstwa rozwijał. Nejpłodnjejšy cas jogo basniskego tworjenja su byli lěta pśed jogo wudrogowanim do Ameriki, lěta Wjerbańskeje źěłarnje (1877–1883). Tencas jo won mjazy drugim pśisamem połtśeśa sta kjarližam nowe, to groni poetiske woblico dał. Wozjawjone su w rewiděrowanych spiwarskich »Serbske Duchowne kjarliže« (1882). Swojo sobuźěło pśi toś tych spiwarskich jo Kosyk sam měł za wuznamny wobcerk swojogo basniskego tworjenja. Z amerikańskeje daloknosći suźi 1898, až změjo z tym trajnu »cesć we wustach serbskich namšarjow«. Teke ze źinsajšnego glědanišća su jogo wobźěłanja a pśebasnjenja staršych kjarližow wuznamne za dolnoserbsku literaturu a za wuwiśe dolnoserbskeje pisneje rěcy. Toś stej wudawarja Kosykowu choralnu poeziju do dweju połzwězkowu 3. zwězka jogo cełkownego wudawka zebrałej. 2004 jo slědował połzwězk 3.2. Prědna zebranka złožujo se na pěsnjarjowy rukopis, kenž jo se z pśigodu wuchował.


text:
Szpacyrkym po Cieszynie
“Gdo sie za swój jynzyk wstydzi takim nich sie każdy brzidzi”
"Moja ty słodko cieszyńsko mowo
być zawsze do prawjynio gotowo
a jak cie uż żodyn nie bydzie rozumioł
to jyny wiater bydzie po naszymu szumioł"
POZÓR! Kiery nimo chynci tego czytać, abo kansi wraził łokulory, abo mo moc roboty i łoczy go bolóm to se może tego posłóchać jak prziciśnie tóm biołóm szczałke w tej czyrwiónej kostce, kieróm nóńdziecie pod spodkym”.
Sie zmiznył
Telkowne roki żodnymu nie zawadzoł tyn kszeft na Regera w kierym przedowane były rozmajte garce i chymikalija, aż tu na roz wziył i sie zmiznył. I nie wiym czy to je przez te drożyzne, czy skyrs czegosi inszego, ale na zicher bydzie go brakowało tustelokóm. Szło tam dycki u nich dostać rozmajte wieca, kiere były poryncznie poukłodane na regałach, a przi tym szło też zaros sie czegosi wywiedzieć łod ekszpedyjyntki wiela każdo wiec kosztuje i czy je łóna tela wort. Taki małe kszefty majóm to do siebie, że jak człowiek do niego wlezie, to zarozinko wszecko widzi i nie traci czasu na zbyteczne szmatłani sie i ani na stoci w raji ku kasie. Taki mómy dzisio czasy, że wielki kszefty poradzóm ludzióm wszelijaki wieca ukozać w kupie i skyrs tego ludzie majóm w swojich czepóniach wielki misz masz. Kiejsi wszecki kszefty były mjynsze, ale w każdym były taki wieca, po kiere każdy szeł i wiedziół, że yno tam poradzi ich dostać. Dzisio je wszecko w kupie i taki dejmy na to chlyb, wórszt, jelitka, leberka, trześnie, rybiźle, sałot, łowiynzina, krepliki i insze wieca do jedzynio, leżóm wedla garców, szrubek, żelozek i aji inszej rozmajtej oblyczki. Skyrs tego ludzie coroz wiyncyj zustawiajóm piniyndzy w tych wielkich kszeftach, bo dycki cosi łacniejszego uwidzóm i uż roz dwa majóm to wciepane do swojigo kosza. Jako to funguje, że jakosi ni ma im na to żol piniyndzy, tego nie wiym, ale możne to je skyrs tego, że moc tusteloków płaci yno plastikym, abo telefónym. Dziepro nikiedy isto dóma sie kapnóm jak zozdrzóm do kómputra, o wiela majóm mjynij piniyndzy na kóncie, ale to uż je dycki za nieskoro.
Mini słownik gwary cieszyńskiej:
telkowne - liczne, zawadzoł - przeszkadzał, kszeft - sklep, sie zmiznył - zniknął, skyrs - z powodu, na zicher - na prawdę, dycki - zawsze, wieca - rzeczy, poryncznie - praktycznie, wiela - ile, tela wort - tyle warte, szmatłani sie - plątanie się, w raji - w kolejce, poradzóm - potrafią, w kupie - razem, czepóń - głowa, ich dostać - ich otrzymać, wórszt - kiełbasa, jelitka - kaszanka, leberka - pasztetówka, trześnie - czereśnie, rybiźle - porzeczki, łowiynzina - wołowina, krepliki - pączki, wedla - obok, żelozko - żelazko, oblyczka - ubiory, łacne - tanie, uwidzóm - zobaczą, wciepane - wrzucone, nikiedy - czasami, sie kapnóm - się zorientują, jak zozdrzóm - jak zajrzą
Tóż miyjcie sie wszedcy dobrze i wiesiołego popióntku


text:
chorwatšćina
chorwatšćina
chorwatšćina (hornjoserbšćina)[wobdźěłać]
substantiw, f[wobdźěłać]
Semantika
Woznamy:
- [1] chorwatska rěč
Přikłady:
- [1] Kontaktnej rěči hrodowskeje chorwatšćiny stej w běhu zańdźenych 500 lět madźaršćina a němčina byłoj. (Lětopis 2001)
- Nětko chcu wubrane zjawy němsko-serbskeho rěčneho kontakta předstajić a tute, je-li móžno, z wotpowědnymi fenomenami w hrodowskej chorwatšćinje a korutanskej słowjenšćinje přirunować. (Lětopis 2001)
Přełožki[wobdźěłać]
Referency a dalše informacije


text:
Z Chóśebuza/Cottbus. Pód nadalej trajucymi wumjenjami pandemije su se wótměłej zachopjeńk měrca prědnej pósejźeni pśedsedaŕstwa Spěchowańskego towaristwa za serbsku rěc w cerkwi z. t. a źěłoweje kupki Serbska namša. We fokusu su stojali planowanja aktiwitow Serbskeje wósady za lětosa. Wjerašk za dolnoserbskich kśesćijanow buźo zawěsće Łužyski cerkwiny źeń 25. a 26. junija 2022 w Zgórjelcu. Namše na tom swěźenju budu ze serbskim późělom. Wósebny Serbski centrum pśedstajijo ze spiwanim, z diskusijnymi rundami a z wustupami serbskich wuměłcow wšake aktiwity Serbskeje wósady Dolneje, srjejźneje a Górneje Łužyce.
Spěchowańske towaristwo pśigótujo za Łužyski cerkwiny źeń knigły z basnju českego awtora Milana Hrabala w šesć rěcach. Titel basni jo „Pó droze śerpjenja a wěry“. Pšaša se, kaki wuznam kśicna droga Jezusa za nas źinsa ma.


text:
Krajny rada Harig a wjesnjanosta Kreuz žadataj sej wótriše naprawy
Budyšin (SN/mwe). „Takle dale njeńdźe“, rěka w nadpismje nowinskeje zdźělenki Budyskeho krajnoradneho zarjada, kotruž je nam Tobias Schilling, fachowy referent krajneho rady Michaela Hariga, wčera sposrědkował. Po aktualnym wjelčim nadpadźe w Žuricach žadataj sej Harig a Markus Kreuz (wobaj CDU), wjesnjanosta gmejny Pančicy-Kukow, razniše zapřimnjenje přećiwo wjelkej. Wuchadźišćo jeju postupowanja je, zo je wjelk minjenu sobotu rano w šesćich wulkeho borana z pastwišća přez Žuricy ćěrił, njeposrědnje pódla wjesneje dróhi morił a tam hač do połojcy zežrał. Hišće w 6.45 hodź. je wobydler rubježne zwěrjo při bliskim kamjentnym nasypje wobkedźbował, prjedy hač so wone do směra na Rušicy zhubi. Z wotškódnjenjom za grawoćiwje zakusaneho borana jeho plahowar ličić njetrjeba, dokelž njebě minimalny škit zawěsćeny. „Najebać to njemóžemy akceptować, zo wjelk wosrjedź sydlišća skoćo zakusa a scyła spłóšiwy njeje“, Michael Harig wuswětla.


text:
Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW "Prasa"
Bolduan, Tadeusz ; Fleszarowa-Muskat, Stanisława ; Fac, Bolesław ; Dziadoń, Stanisław ; Melech, Eugeniusz ; Milewski,Edgar red. nacz. ; Misiorny, Michał ; Stryjec, Ryszard
oai:bibliotekacyfrowa.eu:34486
Jun 7, 2019
Nov 21, 2013
234
90
6
https://bibliotekacyfrowa.eu/publication/40073
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Melech, Eugeniusz Misiorny, Michał Milewski,Edgar red. nacz. Dziadoń, Stanisław Stryjec, Ryszard Fac, Bolesław
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Dziadoń, Stanisław Fac, Bolesław Melech, Eugeniusz Milewski,Edgar red. nacz. Misiorny, Michał Stryjec, Ryszard
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Fac, Bolesław Dziadoń, Stanisław Melech, Eugeniusz Milewski,Edgar red. nacz. Misiorny, Michał Stryjec, Ryszard
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Milewski,Edgar red. nacz. Misiorny, Michał Pestka, Stanisław Fac, Bolesław Stryjec, Ryszard
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Milewski, Edgar red. nacz. Kotlica, Jacek Pestka, Stanisław Stryjec, Ryszard
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Milewski,Edgar red. nacz. Pestka, Stanisław Melech, Eugeniusz Misiorny, Michał Stryjec, Ryszard Fac, Bolesław
Bolduan, Tadeusz Fleszarowa-Muskat, Stanisława Milewski,Edgar red. nacz. Misiorny, Michał Fac, Bolesław Stryjec, Ryszard Pestka, Stanisław
Milewski, Edgar red. nacz. Bolduan, Tadeusz Dziadoń, Stanisław Fleszarowa-Muskat, Stanisława Fac, Bolesław Misiorny, Michał Melech, Eugeniusz Stryjec, Ryszard


text:
We Łodzi tyż sie dzieje. Niyspełna miesiōnc czasu trynerem bōł Zbigniew Smółka. Po szparingu ze Chrobrym pożegnŏł sie ze tym sztanowiskiem.
Wiela nadziei i planów bōło wiōnzanych ze trynerem Smółką, jednak pani prezes – Martyna Pajączek postanowiōła, że dalyj drużina bydzie prowadziōł inny tryner.
Zwolnienie Smółki bōło do przewidzeniŏ łod dłuższygo czasu. We Łodzi wiadomo bōło, ze pani prezes niy do końca chce ze nim współpracować. Gŏdŏ sie tyż, że dyrechtor szportowy – Łukasz Masłowski, tyż może pożegnać sie ze swojŏm posadŏm.
Nowym trynerem Widzewa mŏ ponoć zostać Marcin Kaczmarek.
własne / wtm.net / widzew.com / widzew24.pl


text:
Chóśebuz/Cottbus. Zachadna srjoda jo była tužny źeń za serbsku Dolnu Łužycu. Na Pódpołnocem kjarchobje jo wjelika mań luźi pśewóźiła k rowoju popjelnicu (Urne) z popjełom Christy Elineje, teje pśed tśimi tyźenjami zamrěteje, lubowaneje serbskeje wucabnice na wuměńku. Dr. Fabian Kaulfürst jo na žałowarskej swěstosnosći we gnujucem gronje za wětšy źěl w dolnoserbskej rěcy zespominał statki a žywjenje njabogeje, kótarež jo stojało ceło we słužbje jeje serbskeje mamineje rěcy. Zazněli su spiwanja, kótarež jo njaboga lubo měła: Gerald Schön jo spiwał Gaž bóžemje ptaški kśě dawaś, chor Łužyca jo zgłosył ariju Běžy wóda, běžy, ale teke kjarliže kaž Gaž ja tu drogu njewěm... Kai-Uwe Geske jo pśi zakopowanju popjelnice tšubił serbske melodije.
*


text:
Austro-Madziary
Austro-Madziary (niy. Österreich-Ungarn, mad. Ausztria-Magyarország), ôficjalnie Austro-Madziarskŏ Mōnarchijŏ (niy. Österreichisch-Ungarische Monarchie, mad. Osztrák-Magyar Monarchia) – gyszichtowŏ monarchijŏ, kerŏ ôstała uzdanŏ we 1867 bez Austro-Madziarski Kōmprōmis ze 1867 roku. Kōmprōmis ze 1867 potajlowoł Austryjŏcke Cysŏrstwo na dwie tajle: Austryjŏcke Cysŏrstwo a Krōlestwo Madziarōw. Austryjŏckŏ tajla mōnarchije była mianowana za landy reprezyntowane we Reichsracie, a madziarskŏ za landy korōny świyntego Sztefana. Austro-Madziary były reskiyrowane bez mōnarchōw ze dōma Habsbursko-Lotaryngijskigo. Monarchijŏ upadła we 1918 roku, kej to na wszyjskich landach mōnarchije ôstały uzdane noje sztaty.[1]
Przipisy
- ↑ Empire of Austria-Hungary (ang.). Almanach de Saxe Gotha. [dostymp 2022.04.30].


text:
K smjerći Alfonsa Frencla piše wučer Michał Šołta w mjenje kolegow a kolegowkow Serbskeje šule Ralbicy:
Spěšnje roznjese so po Delanach powěsć wo přezažnej smjerći našeho něhdyšeho woblubowaneho kolegi, spisowaćela a nošerja Myta Ćišinskeho Alfonsa Frencla. Połny optimizma bě so wón před lětami na wuměnk podał a chcyše, kaž sam praji, so sylnišo swojemu „pisanju“ wěnować. A to wón tež činješe, byrnjež jeho njesmilna chorosć potrjechiła. Poslednja kniha z jeho pjera „Mój serbski słownik“ je hakle njedawno w Ludowym nakładnistwje Domowina wušła a z njeje je awtor 10. septembra w Budyskej Smolerjec kniharni hišće sam čitał.
Za čas wučerjenja – wot nazymy 1972 bjez přetorhnjenja na Ralbičanskej serbskej šuli – měješe wón za prěnjorjadny nadawk, dźěćinje a młodźinje přikubłać strowe narodne wědomje a hordosć na swój serbski narod. Wuprudźeše lubosć k swojemu ludej a je druhich za narodnu wěc zahorjał. To spisane wot Radlubina a to słyšane dobre wot sprawnych ludźi podłu Klóšterskeje wody jemu cyle wěsće dopomha spóznać to bytostne – kaž sam husto praješe – za spomóžne skutki.


text:
Pśiźćo zasej
Tema prědnego lista posoła Pawoła na Korintarjow we 15. stawje jo jědro kśesćijańskeje wěry. We filmje „Agnes“ pšaša se protagonistka „Wěriš ty na nimjerne žywjenje pó smjerśi?“ Jeje pśijaśel wótegroni, „Nje, to se njamgu pśedstajiś.“ – To se zmaka z rozšyrjonym skepticizmom. Napšawdu wšykne luźe se pšašaju, co se ze mnu stanjo, gaž wujźom. Móžne wótegrona wjele wó swětonaglěźe a wěrje wugronijo.
„Ich glaube daran, dass man nach dem Tod irgendwo weiter da ist als ein Ich, das man gewesen ist. Am ehesten kann ich mir vorstellen, dass wir nicht in irgendeiner Form da sind, sondern als Energie“.1 To jo jadno wugronjenje z knigłow z titelom „A co cynim, gaž njabogi som?“.
Wótkul pśiźomy, źo pójźomy? Pśiźomy wót Boga a pójźomy zasej k Bogoju, groni psalm 90. Mam to za wjelgin rědne pómyslenje. Take wobrazki wěsteje energijoweje pódoby, njewidobnego ducha abo pśechoda do paralelnego uniwersuma ale musym ako fyzikaŕ wótpokazaś. Kaž to byśe pśi Boga wuglěda, słuša za mnjo k tomu kazni z drugich knigłow Mojzasa, kenž źo tak: „Njedejš sebje žednogo hobraza daniž žedneje rownosći hugótowaś, daniž za tym, což górjejkach na njebju, daniž za tym, což dołojkach na zemi, daniž tež za tym, což we wóźe, spózy zemje jo.“[2. knigły Mojzasa 20, 4]
„Pśiźćo zasej, wy cłowjecne źiśi“, stoj w psalmje 90. Kaž to wuglěda, njamóžomy wěźeś, jano gódaś abo wěriś. Kak jo to pópšawem z górjejstawanim? Samo rozpšawy pósołow nas wóstajaju bźezradne. Wukniki z Emausa wulicuju wót namdušu žywego Jezusa, kenž jo z nimi jědł a pił. Druge rozpšawiju, až górjejstawany jo pśez zacynjone źurja k nimi pśišeł, bźeze śěła, jano ako duch. Take a wšake druge rozpšawiju.
Co to ma byś? Ze śěłom abo bźeze śěła? Pótakem wšake zmjatanje južo tencas. Togodla Pawoł jo jano tu głownu wěc wuzwignjo: Jezus jo zawěrno górjejstawany! Móc smjerśi jo pśewinjona.
Južo tegdy jo se na wšykno cwiblowało, teke w prědnych kśesćijańskich wósadach. Pawoł napišo swójeju se waźeceju wósaźe: Nje, tak to njejźo! (Widobnje su wóni hyšći wó wěrje debatěrowali, napśeśiwo źinsajšnym wósadam.) W sedymich sadach jomu wó slědach źo, jo-li górjejstawanje jano wumyslone. Wša kśesćijańska wěra jo wacej pódermo. Pawoł žednych dopokazow njama, žednych rozpšawow, nic. Jano jadnore wuznaśe: „Něto pak jo Kristus wót hurmałych górjejstanuł a jo prědnik hordował mjazy tymi, kenž su husnuli.“[1. Korintarje 15, 20]
Wjelgin jadnore, wopśimjeś abo dopokazaś to njamóžomy. Móžomy tomu jano wěriś. To groni: Drobnosći nic na se njamaju, su jano wupyšnjenje. To, což pó smjerśi pśiźo, jo wušej wšyknogo rozyma. Wšo, což se wulicujo, póchada z tudejšego swěta.
Cogodla jo pšašanje górjestawanja wažne? Pópšawem by mógało nam wšojadno byś. Raz kuždycki dožywijo, co se stanjo. Dietrich Bonhoeffer jo w popajźeństwje wó tom napisał: „Wót dobrych mócow źiwno wuchowane my troštnje cakamy, což pśiźo raz“.[DK 57]
Jezus jo smjerś pśewinuł. Smjerś njama slědne słowo. To njejo žedne pśetroštowanje na tamny swět, ale toś ta dowěra jo wažna za našo žywjenje how na swěśe.
1 Iris Schürmann-Mock, Claudia Toll: Und was mach ich, wenn ich tot bin? Pendo 2009.
Bibliske citaty pó: Biblija abo to zełe Sswėte Pißmo Starego a Nowego Teſtamenta, do ßerſkeje rėzy pſcheſtawjone, wot nowotki pilṅe pſcheglėdane a pſcheporėżane. Hala: Kanſtein (1868).
DK 75: Duchowne kjarliže. Budyšyn: Ludowe nakładnistwo Domowina 2007.
Bildka: Film Casper.


text:
Minjenu sobotu je sekcija wolejbul sportoweho towarstwa Viktoria Worklecy nowej bičwolejbulowej hrajnišći za Worklečanskej ćěłozwučowarnju z małym internym turněrom wotewrěła. Naprawa bu z pomocu dawkowych srědkow na zakładźe wobzamknjenja etata Sakskeho krajneho sejma sobu financowana.
Ideju, dalše hrajnišćo w pěsku wutworić, su hižo w zašłym lěće zrodźili. Worklečanske bičwolejbulnišćo bu w lěće 2006 natwarjene. Hižo na Captainscupje – tradicionalnym bičwolejbulowym turněrje we Worklecach – bě naprašowanje wulke, městno za hraće pak jenož na jedne hrajnišćo wobmjezowane. Wot měrca 2020 nasta přidatny ćišć korony dla, trening pod hołe njebjo přepołožić. Tola za telko mustwow na jenož jednym hrajnišću njebě městna dosć. Tuž wjedźechu zamołwići předsydstwa a zastupjerjo mužow prěnjeho muskeho mustwa Viktorije Worklecy w meji 2020 pola Sakskeje natwarneje banki rozmołwu za zapodaće próstwy wo spěchowanje. W septembrje próstwu stajichu a měsac pozdźišo, w oktobrje 2020, bu próstwa přizwolena. Tuž započa so twarska faza za nowej bičwolejbulnišći w oktobrje 2020.


text:
Znŏmy plan przigotowań „Niebieskich” do syzonu 2022/2023 kaj bydymy szpilać we Fortuna I lidze! Wracŏmy już…
Tag: #Zapowiedz
Razem po awans! Ruch Chorzów – Motor Lublin
9300 kybiców, doping ode piyrwszyj do ostatnij minuty i pôłne wspracie dla drużiny trynera Jarosława Skrobacza!…
Informacje organizacyjne przed szpilem ze Motorem Lublin
Ze racji, że sprzedŏł sie komplet biletów proszymy wszistkich kybiców coby prziszli wcześnij, zeby niy bōło…
„Czas na szpil!” – [BARAŻE]: Motor Lublin
Czas na finał! Ruch Chorzów wygrŏł ze Radunią Stężyca i do awansu do Fortuna I ligi…
Ślōnski LIVE ze szpilu Ruch Chorzów – Hutnik Kraków ino u nŏs!
We niydzielne połednie zagrŏmy szpil ostatnij raji eWinner II ligi. Do Chorzowa przijedzie ekipa Hutnika Kraków.…
Informacje organizacyjne przed szpilem ze Hutnikiem
W niedzielę o godz. 12:30 na stadionie przy Cichej rozpocznie się mecz Ruchu z Hutnikiem Kraków.…
„Czas na szpil!” – Hutnik Kraków
Ekipa RUCH TV zmontowała odcinek zapowiadajōncy ostatnio raja eWinner II ligi. Gorko zapraszŏmy do oglōndanio: własne…
Ślōnski LIVE ze szpilu Śląsk 2 Wrocław – Ruch Chorzów ino u nŏs!
Przedostatnio raja szpilôw eWinner II ligi zaprowadziōła Ruch do Wrocławia. To tam zagrŏmy o kolejne ważne…
„Czas na szpil!” – Śląsk II Wrocław
Ekipa RUCH TV przigotowała nowy program we kerym zapowiado szpil ze Śląskiem II Wrocław i podsumowuje…
Olimpia Elbląg – Ruch Chorzów po naszymu ino u nŏs!
We ramach 32 raji szpilów eWinner II ligi, Ruch Chorzów zagro szpil wyjazdowy ze Olimpią Elbląg.…
„Czas na szpil” – Olimpia Elbląg
Ekipa RUCH TV przigotowała nowy program we kerym zapowiado szpil ze Olimpią Elbląg i podsumowuje ostatnio…
Informacje organizacyjne przed szpilem ze Zniczem
Zapraszŏmy do zapoznanio sie ze ważnymi informacjami przed szpilem ze Zniczem Pruszków, kery zacznie sie o…
„Czas na szpil” – Znicz Pruszków
Zapraszŏmy do łoglōndanio kolejnygo odcinka serii „Czas na szpil” we keryj ekipa RUCH TV podsumowuje łostatnio…
Stal Rzeszów – Ruch Chorzów po naszymu u nŏs!
Szpil Stali ze Ruchem zobŏczycie na TVP Sport i na YouTubie TVP, ale wiymy, ze nie…
„Czas na szpil” – Stal Rzeszów
Gorko zapraszŏmy do łoglōndanio kolejnygo odcinka serii „Czas na szpil” we keryj ekipa RUCH TV podsumowuje…


text:
Saratow (B/SN). Clemens Pickel je wot lěta 1990 romsko-katolski měšnik w sowjetskim, dźensa ruskim Saratowje. „Moje městno je tu w Ruskej, tu mje trjebaja“, wón měni. A dźěła ma tam nadosć. Bamž Jan Pawoł II. pomjenowa jeho 1998 na biskopa, wot lěta 2002 nawjeduje wón biskopstwo swj. Clemensa w južnej Ruskej, kotrež je tak wulke kaž Portugalska, Španiska, Francoska a Němska hromadźe. Na 25 městnach bydli a skutkuje 44 duchownych, a woni staraja so wo 20 000 wěriwych. „Rozsudny je poćah ke Chrystusej“, 59lětny wuswětla, „dołhož móžu, chcu ludźi wučić so modlić, bychu-li zaso jónu bjez měšnika žiwi być dyrbjeli.“ Wot lěta 2017 je Pickel tež předsyda Ruskeje biskopskeje konferency.
Prašeja so za Bohom
Vatikan (B/SN). Bamž Franciskus namołwi knježerstwa a nawodow hospodarstwa k wjetšemu zasadźenju za škit wobswěta a sprawnosće. „To drje je winowatosć za kóždeho čłowjeka, tola ći, kiž maja wjetši wliw na to, su bóle wužadani“, wón rjekny. Trěbna je woprawdźita zwólniwosć, přičiny změny klimy radikalnje wotstronić. „Powšitkowne winowatosće njedosahaja, a njemóžeš so jeničce na přihłosowanje swojich wolerjow a pjenjezydawarjow spušćeć“, warnowaše bamž Franciskus. „Młodźi a chudźi budu nas zawěsće hišće konsekwentnišo nuzować, swojej zamołwitosći wotpowědować.“
Bätzing za zhromadny swjatk
Berlin (B/SN). Předsyda Němskeje biskopskeje konferency biskop Georg Bätzing je so za mjezynabožinski swjaty dźeń w Němskej wuprajił. Dźeń za začuće zhromadnosće by Němskej tył, pisa wón w přiłoze nowiny Zeit, Christ und Welt hladajo na pandemiju. Zastupjerjo muslimskich a židowskich wosadow reaguja skeptisce. Po jich měnjenju měli so ćežišća kaž měr, towaršnostna mjezsobnosć a runoprawosć sobu zapřijeć.
Wo nowym pytanju za Bohom
Vatikan (B/SN). Po wótrej kritice němskich biskopow na dokumenće z Roma wo wosadnych reformach poskića Vatikan wujasnjowacu rozmołwu. Klerusowa kongregacija biskopow rady přijmje, zo bychu dwěle a rozhorjenosć wotstronili. To rjekny nawoda kongregacije, kardinal Beniamino Stella. Wón nochcyše so k tomu wuprajić, čehodla bu instrukcija bjez připowědźenja biskopam posrědkowana, kotřiž runje na tam wopisanych přerjadowanjach dźěłaja.
Spěchuje cyrkwinske twary
Hannover (B/SN). Załožba k zachowanju cyrkwinskich twarskich pomnikow w Němskej (KiBa) je loni sto projektow k saněrowanju cyrkwinskich twarow z 1,5 milionami eurow podpěrała. Mjez nimi běchu cyrkwje w 19 wosadach Braniborskeje, 20 w Mecklenburgsko-Předpomorskej, 17 w Durinskej a 14 w Saksko-Anhaltskej. Wot časa załoženja 1997 je załožba nimale tysac cyrkwjow spěchowała. Nawoda jeje předsydstwa Eckhart von Vietinghoff wujasni, zo je za čas koronapandemije wuznam cyrkwinskich twarow jasnje spóznajomny. „Tež cyrkwje su runje w krizach za nas wšitkich nuznje trěbne.“
Misereor žada sej škit klimy
Minsk (B/SN). Běłoruski prezident Aleksander Lukašenko je podpěru cyrkwje demokratiskemu hibanju w swojim kraju wospjet raznje kritizował a jej ze sankcijemi hrozył. „Stat njebudźe tomu přihladować“, rjekny Lukašenko. Wosebje katolska cyrkej bě so na stronu wobydlerjow Běłoruskeje stupiła, kiž demonstrowachu přećiwo sfalšowanju prezidentskich wólbow na dobro Lukašenka. Arcybiskop Minska Tadeusz Kondrusiewicz kritizowaše brutalne wobchadźenje wěstotnych mocow z demonstrantami.
Chcedźa z Romom rěčeć
Bonn (B/SN). Němska biskopska konferenca chce dwělomne instrukcije přichod katolskich wosadow nastupajo z Vatikanom rozjimać. Předsyda konferency biskop Georg Bätzing chce přiwzać poskitk rozmołwy z klerusowej kongregaciju. Wón chce namjetować rozmołwu z biskopami a lajkami wobstejaceho prezidija synodalneho puća, dokelž su biskopja, měšnicy a lajkojo w instrukciji na samsnej runinje narěčami. Papjera z Vatikana mjez druhim wotpokazuje, zo lajkojo wosady nawjeduja.
Klóšter dóstanje přirost
Rom (B/SN). Bamž Franciskus je Mafiju kritizował, zo česćuja jeje přisłušnicy před swojimi domami na procesionach w južnej Italskej postawy swjateje Marije. Dźěłowa skupina na bamžowskej Marianskej akademiji měła w zhromadnym dźěle ze zastupjerjemi cyrkwje a wobkedźbowarjemi tajke zjawne pobožnosće zaměrnje wobkedźbować. Wosebje w Kalabriskej procesiony bamža starosća, dokelž tam šefam clana z Marijinymi postawami hołduja.
AfD polarizuje
Minsk (B/SN). Prezident Běłoruskeje Aleksander Lukašenko je so zjawnje hóršił, zo podpěruja cyrkwje demokratiske hibanje w swojim kraju. „Mje zadźiwa stejišćo našich konfesijow“, pisa Lukašenko na swojej internetnej stronje. „Duchowni njeměli opozicionelnych podpěrać. Stat njebudźe tomu přihladować. Cyrkwje měli so hańbować. Politika nima w cyrkwi ničo pytać.“ Nimo druhich nabožinow tež EU wólbny wuslědk z 9. awgusta njepřipóznawa. Knježerstwo bě wozjewiło, zo je 80 procentow Běłorusow za Lukašenka hłosowało, štož prawdźepodobnje njetrjechi. Wosebje katolska cyrkej žada sej narodny dialog. Wjetšina wobydlerstwa Běłoruskeje su prawosławni křesćenjo, něhdźe 15 procentow su katolskeje wěry.
Ličba hłód tradacych stupa
Rom (B/SN). Bamž Franciskus je biskopow, měšnikow a rjadnikow w Libanonje namołwjał, potrjechenym wobydlerjam wosebje bliscy być. Katastrofa eksplozije w Beiruće žada sej wot wšitkich „za derjeměće tutoho woblubowaneho kraja hromadu dźeržeć a dźěłać“, rjekny bamž. W tutym času njesměła cyrkej ćerpjacych ludźi samych wostajić. Po njedawnej sylnej detonaciji, při kotrejž je znajmjeńša 150 ludźi zahinyło, hroža krajej hłód a problemy ze zastaranjom.
Nowy farar
Vatikan (B/SN). Pietro Parolin, 65lětny kardinalny sekretar Vatikana, je so aktiwnje do konflikta na Bliskim wuchodźe zašaltował, schadźujo so z posołami Israela a USA. Kardinalny sekretar zwurazni starosć bamžowskeho zarjada hladajo na „ćežku situaciju“. Israelske knježerstwo planuje dźěle palestinskeho regiona wobsadźić. Parolin je přećiwo tajkemu „jednostronskemu postupowanju, štož jednanja wo měr na Bliskim wuchodźe nimoměry poćežuje. Israel kaž Palestina matej prawo na swoju eksistencu.“
Što rěkatej amen a haleluja
Bonn (B/SN). Wjele słowow ze Swjateho pisma pochadźa z hebrejšćiny abo grjekšćiny. Słowo „amen“, pola ewangelskich Serbow „hamjeń“, wužiwaja, dźensa tež w zjawnym žiwjenju po cyłym swěće, bjez toho zo jeho woznam znaja. Słowo je wotmołwa na Chrystowy paćer a je ze židowskeje tradicije přewzate. Wone woznamjenja telko kaž „tak njech je“. Wopřijeće pochadźa ze židowsko-křesćanskeje tradicije a rěka: „Chwalće Boha“. Słowo steji často na spočatku abo na kóncu psalmow. Z wopřijećom „haleluja“ křesćenjo ze słowom w ewangeliju přitomneho Chrystusa česća.
Waršawa (B/SN). Biskopska konferenca Pólskeje wěriwych namołwja tónle měsac so alkohola wzdać. „Alkoholizm potrjechi wjetšinu pólskeje ludnosće, ale w towaršnosći so problem lědma zjawnje jewi“, praji rěčnik biskopskeje konferency. Cyrkej přeje sej měsac strózbosće a wočakuje, zo biskopja to podpěraja. Alkoholikarjo sami sej zwjetša wjace pomhać njemóža, tež přiwuzni trjebaja pomoc. „Fachowcy definuja alkoholizm jako kompleksnu a lesćiwu chorosć z rozdźělnymi formami a symptomami“, wurěčnik wujasnja. W lěće 2011 wozjewi swětowa strowotniska organizacija WHO rozprawu wo wužiwanju alkohola na swěće. W Pólskej pije jednotliwc 12,5 litrow čisteho alkohola wob lěto. Přerězk na swěće leži pola šěsć litrow. Němcy lětnje 11,8 litrow čisteho alkohola pija.
Kemše wšědnje w interneće
Vatikan (B/SN). K towaršnostnemu přewrótej namołwja kardinal Gualtiero Bassetti, předsyda italskeje biskopskeje konferency, hladajo na koronakrizu. Na Božej mši w Romje wón rjekny: „Pak docpějemy nětko sprawniši swět, abo dožiwimy jako njewuznamni statisća mrěće našeje ciwilizacije.“ Katolskich wěriwych napomina Bassetti „k wjetšemu angažementej. W krizy trjebamy ludźi, kiž stanu so z posołom Chrysta.“
Biografiju Scheipersa wudał
Essen (B/SN). Joachim Seeger, teologa a historikar z Poruhrskeje, je na Bratislavskej Universiće swj. Hilžbjety spisał doktorske dźěło wo biografiji fararja Herrmanna Scheipersa (1913–2016). Wědomostnik rysuje žiwjenje a skutk něhdyšeho měšnika w biskopstwje Drježdźany-Mišno jako přisłušnika „mjeńšiny tych Němcow, kotřiž nacionalsocialistiski a po tym komunistiski režim cyle jednorje njewotpokazachu, ale so jemu aktiwnje wobarachu“. Hromadźe ze zbóžnym Alojsom Andrickim tradaše Scheipers wot lěta 1941 w koncentraciskim lěhwje Dachau.
Za swobodu měnjenja


text:
Sławomir Mrożek / reż. Marek Fiedor
Elena Ferrante / reż. Weronika Szczawińska
Krzysztof Szekalski / reż. Katarzyna Kalwat
Helmut Kajzar / reż. Krzysztof Czeczot
Maciej Wasielewski / reż. Piotr Łukaszczyk
Malina Prześluga / reż. Piotr Łukaszczyk
Stanisław Lem / reż. Agnieszka Jakimiak
Paul Thomas Anderson / reż. Krzysztof Skonieczny
David Lindo / reż. Weronika Szczawińska
Éric Faye / reż. Paweł Kamza
Agnieszka Jakimiak / reż. Agnieszka Jakimiak
Tomek Tryzna / reż. Paweł Passini
Mariusz Sieniewicz / reż. Marcin Liber
Wit Szostak / reż. Marek Fiedor i Tomasz Hynek
Michał Walczak / reż. Tomasz Hynek
Kurt Vonnegut / reż. Marcin Liber
Stanisław Lem / reż. Maciej Masztalski
Arnon Grunberg / reż. Paweł Miśkiewicz
Tomasz Kwaśniewski / reż. Szymon Kaczmarek
Tadeusz Różewicz / reż. Wojtek Ziemilski
Filip Zawada / reż. Paweł Palcat
Sandra Szwarc / reż. Lena Frankiewicz
wg Tadeusza Różewicza / reż. Paweł Kamza
Tadeusz Różewicz / reż. Marek Fiedor
Teatr krótkometrażowy
Mariusz Sieniewicz / reż. Piotr Łukaszczyk
Trwają próby
Amanda Lee Koe / reż. Daria Kopiec


text:
Malešecy (CS/SN). Nowy format su Malešanscy přemysłownicy zrodźili. Z „Malešanskim žiwjenjom“ chcedźa wšitke předewzaća, zarjadnišća a towarstwa we wsy předstajić a protagonistow k rozmołwje ze sobu pohnuwać. Prěni tajki, wčera přewjedźeny poskitk su mnozy přiwzali. Tójšto Malešanow, ale tež hosći putnikowaše takrjec na nawsy wot stacije k staciji, zo bychu so wo žiwjenju we wsy nadrobnje wobhonili. Mjez druhim rozłožichu přitomnym při tamnišej cyrkwi jeje aktiwity. Wopytowarjo móžachu na wěžu zalězć a sej hewak njepřistupnu ložu w Božim domje wobhladać.
W hosćencu „K Wódnemu mužej“ předstajichu so z dr. Ruth Thiemannowej a Marittu Schneider zastupjerce Malešanskeje Domowinskeje skupiny. Wonej předawaštej serbske knihi abo tajke ze serbskej tematiku a so ze zajimcami wo nich a serbskosći powšitkownje rozmołwjachu. Hosćenc samón wopokaza so jako dobra městnosć kulturneho žiwjenja. Wšako maja w nim tež žurlu za něhdźe 120 ludźi.


text:
Wo 450. jubileju
Njeswačidło. Wo 450lětnych stawiznach Lišeje Hory přednošowaše před wjace hač 30 zajimcami štwórtk wječor, mjez nimi bě połojca Serbow, Manfred Laduš. 1572 bu mała wjes jako Liššehor prěni króć we wopismje naspomnjene. Liša Hora měješe jenož pjeć statokow a nihdy wjace hač 30 wobydlerjow, dźensa su tam jenož hišće třo wjesnjenjo žiwi.
W jězorje so njekupać
Budyšin. Hladajo na razantne wuwiće módrych algow w Budyskim spjatym jězorje dla wotradźa strowotniski zarjad wokrjesa so we wodźiznje kupać. We wobłuku wobstajnych přepytowanjow zwěsćichu fachowcy mokricy, kotrež móža chorosće zawinować. Tohorunja njeje woda hižo přewidna, ale mutna.
Z nowej předsydku
Krótke přispomnjenje k wosadnemu swjedźenjej we Wotrowje poda tule Wórša Šołćina z Róžanta:
Dosć wobšěrnje rozprawjachu Serbski rozhłós a Serbske Nowiny wo wosadnym swjedźenju kónc zašłeho tydźenja we Wotrowje. Jara pak je mje zadźiwało, zo ani jedyn z njeju w naličenju wšelakich bjezdwěla připóznaća hódnych „programowych dypkow“ njedźelnišu swjatočnu Božu mšu ze starobiskopom Reineltom njenaspomni. W rjenje ponowjenej Wotrowskej cyrkwi swj. Bena, kotrehož patronat hakle před krótkim swjećachmy, bě so syła ludźi zhromadźiła, a tež hišće před cyrkwju běchu ławki derje pjelnjene, někotři samo stejachu. Přichwatali běchu tež z druhich wosadow dźakownje sobu swjećić wjesoły podawk 250lětneho wobstaća Wotrowskeje wosady. Starobiskop Reinelt sej ze swojim přećelnym a wotewrjenym wašnjom znowa wutroby přitomnych zdoby.
Měnju, zo je runje žro tajkeho wosadneho swjedźenja dźakna Boža mša – a ta njeměła naspomnjenjahódne być?
Budyšin (SN/MiR). Röhscheidtowa bašta w Serbskim ludowym ansamblu stanje so z akademiju. Iniciator Budyskeje bary Sundowner Beno Brězan chce ze zajimawymi, wosebje pak načasnymi přednoškami a diskusijemi baštu dale wožiwić. W juliju a awgusće wotměja so na žurli tak mjenowane business eventy, to rěka zarjadowanja po swjatoku, kotrež zaběraja so z tym, kak ćeže při rjadowanju powołanskeho abo wosobinskeho žiwjenja zmištrować. „Přednoški, kotrež sym druhdźe słyšał, su mje k tomu pohnuli sam tajku akademiju zrodźić“, praji Beno Brězan, „loni sym jako za techniku zarjadowanja zamołwity temu sćěhował, kak zamóžeš z pomocu techniki dychanja swoju runowahu namakać. Lětsa dožiwich seminar wo natwarje a motiwaciji teama. A prašach so, hač njeby so poskitk tež za Budyšanow a zajimcow z wokoliny hodźał. Potom sym započał poskitk přihotować. Nětko so nadźijam, zo so zajimcy wědy přednošowacych nasrěbaja a zo swoje nazhonjenja dźěla.“ Impulsowe přednoški maja so w lochkej formje wotměć.
Wo 450. jubileju
Njeswačidło. Wo 450lětnych stawiznach Lišeje Hory přednošowaše před wjace hač 30 zajimcami štwórtk wječor, mjez nimi bě połojca Serbow, Manfred Laduš. 1572 bu mała wjes jako Liššehor prěni króć we wopismje naspomnjene. Liša Hora měješe jenož pjeć statokow a nihdy wjace hač 30 wobydlerjow, dźensa su tam jenož hišće třo wjesnjenjo žiwi.
W jězorje so njekupać
Budyšin. Hladajo na razantne wuwiće módrych algow w Budyskim spjatym jězorje dla wotradźa strowotniski zarjad wokrjesa so we wodźiznje kupać. We wobłuku wobstajnych přepytowanjow zwěsćichu fachowcy mokricy, kotrež móža chorosće zawinować. Tohorunja njeje woda hižo přewidna, ale mutna.
Z nowej předsydku
Tykanc podhladny był
Njedźichow. Po tym zo běštej alkohol piłoj a tykanc jědłoj, dyrbještej so předwčerawšim 18lětnej holcy z Njedźichowa strowotniskich problemow dla do chorownje dowjezć dać. Policisća mějachu podhlad a na městnje slědźachu, hač bě snano něchtó wopojne jědy do tykanca měšał. A woprawdźe namakachu woni slědy konopje a zawěsćichu tohorunja zbytki tykanca. Tón nětko w laborje dale přepytuja.
Wokoło jutrow rěčimy wjele wo zajacu. Lětsa wěnujemy dołhowuchačej wjetšu zjawnu kedźbnosć, dokelž je za zwěrjo lěta 2015 pomjenowany. Snano je tón abo tamny při nalětnim wuchodźowanju zajaca wuhladał. Bě pak to woprawdźe zajac abo tola dźiwi nukl?
Budyšin (CS/SN). „Hodźinski plan“ Budyskeho Žónskeho centruma na Budyskej Kamjentnej je derje pjelnjeny. Społnomócnjena za runostajenje města Fränzi Straßberger a nawodnica centruma Sabrina Baumann so wjeselitej, zo je po přestawce korony dla zaso móžno zarjadowanja poskićeć. „Ći, kiž poskitki wužiwaja, su so wo to starali, zo je telefon po zahajenju dźěławosće wobstajnje klinkał“, tak Sabrina Baumann, „runje starši a samostejace žony su kontaktnych zakazow a lockdowna dla ćerpjeli. Nětko móža zaso poskitki kaž žónsku snědań wužiwać.“
Nowoslicy. Hrajerka a 23 hrajerjow je so předwčerawšim na škotowym turněrje serbskich seniorow w Nowosličanskim kulturnym domje wobdźěliło. Dobył je Siegfried Rawa z 3 113 dypkami před Eberhardom Kroschkom (2 268) a Achimom Mejglom (2 239). Po šěsć turněrach nawjeduje cyłkowne hódnoćenje nětko Siegfried Rawa před Herbertom Krječmarjom a Wolgfgangom Kühnom.
Koncertuje w cyrkwi
Łaz. Na pišćelowy koncert přeprošuje Łazowska ewangelska wosada jutře, pjatk, w 19 hodź. do tamnišeje cyrkwje. Cyrkwinski hudźbnik Wolfgang Karius zanjese twórby Beethovena, Bacha, Brahmsa a Liszta. Lěta 1943 rodźeny Karius studowaše w Kölnje cyrkwinsku hudźbu a skutkowaše mjez druhim w Aachenje. W mnohich europskich krajach je wón hižo koncertował.
Wotewru wustajeńcu
Swójbne mjena su přeco zaso zajimawe swědčenja rěče našich prjedownikow. W serbšćinje maja wone wosebitu hódnotu, dokelž pochadźeja z časa, z kotrehož hišće žane pisomne pomniki njewobsedźimy. Kak su naši prjedownicy před wjele lětstotkami myslili a so rěčnje zwuraznili, wo tym nam wone mjena znajmjeńša něšto přeradźeja.
Chcemy so zaso wěnować někotrym serbskim prócowarjam zańdźenosće, kotřiž maja lětsa kulojtu abo połkulojtu róčnicu narodnin abo posmjertnin, a so zamyslić do jich mjenow. Swójbne mjena nastachu často z mjenow powołanjow, kotrež běchu prěni nošerjo mjenow wukonjeli. Tak je to na přikład pola Šewčika, takrjec „małeho šewca“. Jakub Šewčik, rodźeny w Baćonju a farar mjez druhim w Chrósćicach, wěsty čas předsyda Domowiny, předewšěm pak awtor basnjow patriotiskeho charaktera, změje 6. septembra 150. róčnicu narodnin.
Korla Awgust Fiedler, znaty hudźbnik a sobuwuhotowar spěwanskich swjedźenjow, zemrě 16. meje 1917. Swójbne mjeno Fiedler pochadźa tohorunja z mjena powołanja; w tym padźe wšak je wone němskeho pochada, měnjeny je wězo „husler“.


text:
Stawropol
Stawropol (rusce CTaBpoпoлb, z grjekšćiny stawros „křiž“ a polis „město“) je wulkoměsto w juhu Ruskeje federacije. Leži 1410 kilometrow južnje wot Moskwy w europskim dźělu Ruskeje a ma něhdźe 420 tysac wobydlerjow. Stawropol leži w sewjernym předkraju Kawkaza a je zarjadniske sydło Stawropolskeho regiona.
Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1777 załožiło a ma wot lěta 1785 měšćanske prawa.
Žórło[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
- ↑ Wuslědki wšoruskeho ludličenja 2010. Zwjazk 1. Ličba a rozdźělenje ludnosće. Tabulki 5, str. 12–209; 11, str. 312–979